comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inspitalibꝰ rebꝰ in ipsis habeatis: .&. qͦd
illi ñ habent intẽporalib uos eis mi¬
nistretis. Ut fiat equalitas inter uos &
illos. dantes uosillis qͦd nͣ habent: &.
ipsi uobis qͦd ñ habetis. Uos illis tẽpora¬
lia: & ipsi uobis etͣna. Qui multũ. sub¬
audis. collegit. nͣ habundauit: &. qͥ ino¬
dicũ collegit. ñ minorauit. Hoc scđin
litterã: dictũ est de manna. Nã cum
ũcepisset dñs ꝑ singła capita plenii
gomor colligi. que ẽ mensiua tres
sextariosꝯtinens. qͥd̾a colleger̾t plus. qda
miiiꝰ. Sed cũ p̃passent cibos in mortario eũ
pistillo .&. ille qͥ plus collegerat ꝓ qͥ minus.
un̾a mensur̾a postinodũ reppert: plenu
seilicet gomor. Ipitalit᷑ auͣ hoc uult osten¬
dere. q si st̾ duo homines. unꝰ diues. alter
gelio. qͥndo uidens mitti in gaz ofilac iũ
adiuitibꝰ s auidua duo minuta qͦd est
quadians. id÷ qͥrta pars de narii. dixit.
Uidua hȩc plus om̃ibꝰ illis misit. qr illi

Expanded text:
iritalibus, in ipsis habeatis et quod illi non habent in temporalibus, vos eis ministretis, ut fiat aequalitas inter vos et illos, dantes vos illis quod non habent, et ipsi vobis quod non habetis, vos illi temporalia, et ipsi vobis aeterna. Qui multum, subaudis collegit, non abundavit: et qui modicum, collegit, non minoravit. Hoc secundum litteram dictum est de manna. Nam cum praecepisset Dominus per singula capita plenum gomor coligi, quae est mensura tres sextarios continens, quidam collegerunt plus, quidam minus. Sed cum praeparassent sibi cibos in mortario cum pistillo, et ille qui plus collegerat, et qui minus, unam mensuram postmodum reperierunt, plenum scilicet gomor. Spiritaliter autem hic vult ostendere, quia si sunt duo homines, unus dives, et alter gelio quando videns multa in gazophylacium a divitibus, et vidua Deo diminuta, quod est quadrans, id est quarta pars denarii, dixit : Vidua haec plus quam omnes misit, quia illi
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ado datã. ac dedit pauꝑibꝰ qͥ ñ habe¬
rent qͦd ei redderent inp̾senti: .&. ñ di¬
uitibꝰ huiꝰ secłi a qͥbꝰ sparet eadẽ uerñ
aut plura recipe. & qmͣ usus ẽ precepto
dm̃i dicentis. facite uobis amicos paupes¬
de m̃amona iniqͥtatis: ideireo iusticia eiꝰ
id÷ merces largitatis eiꝰ. & retribucio
ipsius iusticie manet ineternũ: ꝙr ibi
posuit diuic ias suas. & ibi thesaurria¬
uit. ubi fures ñ effodiunt nec furant᷑.
Qui aũ administrat semen seminanti.

Expanded text:
sibi a Deo datam, ac dedit pauperibus qui non habent quod ei redderent in praesenti, et non divitibus hujus saeculi, a quibus speraret eadem iterum aut plura recipere: et quoniam usus est praecepto Domini dicentis: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis , idcirco justitia ejus, id est merces largitatis ejus et retributio ipsius justitiae manet in aeternum, quia ibi posuit divitias suas, et ibi thesaurizavit, ubi fures non effodiunt, nec furantur. Qui autem administrat semen
Abbreviated transcription (Latin):
teneor incarcere. &. est sensus Si uolu¬
issem ꝑ manere in uidaismo .s. a prędi¬
cacione nominis ꝓꝑi qͥescere: possem &e
diues s magister synagogarũ appella
trictꝰ cathenis teneor: in egestate po¬
suiꝰ Si tam̃ audistis dispensac ionẽ. siue
amminist racionẽ gr̃e dei: quȩ data est
mͥ in uobis. id: in urãm utilitatẽ : Sed
tam̃ isto in loco pocius assirmatiua est¬
cunctio quã dubitatiua: & nichil est
aluid nͥ dicere certe audistis officiũ
p̃dic ac ionis meę. qͦd datũ est mn ꝑ gram¬

Expanded text:
sus: Si voluissem permanere in judaismo, et a praedicatione nominis Christi quiescere, possem esse dives, et magister synagogarum appellartrictus teneor in egestate positus, si tamen audistis dispensationem sive administrationem gratiae Dei quae data est mihi in vobis, id est in vestram utilitatem. Si tamen isto in loco potius est affirmativa conjunctio quam dubitativa, et nihil aliud est nisi dicere: Certe audistis officium praedicationis meae, quod datum est mihi
Abbreviated transcription (Latin):
c̃sistentes: uł renati ꝑ xrm accedimꝰ ad dni
patr̾e qr ipse ẽ mediator nͣrͣ. ꝑ hoc qͦd ho¬
mo .e. ds est . s. ꝑ illũ nr̃as preces adđm pa¬
trẽ dirigimꝰ. & ꝑ illũ introducimi in c̃spec¬
⁊ u illius sicut ille dixit. Nemo uenit ad patrẽ
sorcio uideoꝵ: uos gentiles seut quondã
fiustis. eo mꝰ q̃ suꝑius paululũ diximꝰ: sed
estis ques scoꝵ patriarcharũ ꝓpħarũ. ali¬
oꝵ.q iuftoꝵ. .& domesticidei. Ciues dñr ab
una cuntate & a cõ munione. Aomestici a
domo qr in una domo ꝯuersant᷑. Ergo gen¬
tiles socu st̃. & ciies sc̃or & domestici der

Expanded text:
istum accedimus ad Deum Patrem, quia ipse est mediator per quod homo et Deus est . Et per illum nostras preces ad Deum Patrem dirigimus, et per illum introducimur in conspectu illius, sicut ille dixit: Nemo venit ad Patrem sortio Judaeorum, vos gentiles, sicut quondam fuistis, eo modo quo superius paululum diximus, sed estis cives sanctorum, patriarcharum, prophetarum aliorumque justorum, et domestici Dei. Cives dicuntur ab una civitate et communione, domestici a domo, quia in una domo conversantur. Ergo gentiles socii sunt et cives sanctorum, et domestici Dei:
Abbreviated transcription (Latin):
simã petrã: ut possitis intelligere que sit
latitudo caritatis. Latitudo earitatis ẽ qua
diligit᷑ ds̃. s ñ solũ amicus. sedetiã inimi¬
cͥ Ne qͣ mandato dicit psalmista: latũ man¬
qatũ tuũ nimis. Longitudo caritatis est
pseuerancia in bonis oꝑibꝰ. Longanimitas
etiã siue longitudo caritatis ẽ: ab inicio
fidiusq ad fine sper id ÷ usq qũ ꝑueniamꝰ
ad illua. ut qͦd m tenemꝰ inspe. tunc possi¬
deamꝰ in re: pacient᷑. ꝓ dei amore. aduersa
secłi huiꝰ tolerantes. Sublimitas siue alti¬
cudo caritatisẽ: ut ꝓ omnibꝰ nr̃is bonis
oꝑibꝰ. tam. ꝓlatitudine caritatis quã paci¬
encia longanimitate. ꝑseueraneia in bo¬
nis opibꝰ. sublimitatẽ patrie cȩlestis ꝗͣramꝰ.
spantes nos adeo remunerandos. Pro fun¬
dũ aũ siue occultũ caritatis ẽ: ut omniabo¬
na que habemꝰ. de alto dei dono .&. inspira¬
cione nobis uenire credamꝰ. Hec omnia in

Expanded text:
possitis intelligere quae sit latitudo charitatis. Latitudo charitatis est qua diligitur Deus, et non solum amicus, sed etiam inimicus. De quo mandato dicit Psalmista: Latum mandatum tuum nimis . Longitudo charitatis est perseverantia in bonis operibus. Longanimitas etiam sive longitudo charitatis est ab initio fidei usque ad finem spei, usque dum perveniamus ad illud, ut quod modo tenemus in spe, tunc possideamus in re, patienter pro Dei amore adversa saeculi hujus tolerantes. Sublimitas sive altitudo charitatis est, ut pro omnibus nostris bonis operibus tam pro latitudine charitatis quam patientia, longanimitate, perseverantia in bonis operibus, sublimitatem patriae coelestis quaeramus, sperantes nos a Deo remunerandos. Profundum autem sive occultum charitatis est, ut omnia bona quae habemus de alto Dei dono et inspirationem nobis venire credamus. Haec autem omnia in
Abbreviated transcription (Latin):
fide̾ incordibꝰ ur̃is. Ideireo inqͥt flecto
genua mes ad patr̃e dñi nrͣi iħu x ꝑi ut
ipse det uobis uirtutẽ scđ̾m largitatẽ
głe suȩ: ut sitis corroborati infide. ut pos¬
sit xꝑs habitare ꝑ fide̾ in interiore ho¬
mine. hoc ẽ in cordibꝰ ur̃is. Licet eñi deus¬

Expanded text:
fidem in cordibus vestris. Idcirco, inquit, ego flecto genua mea ad Patrem Domini nostri, ut ipse det vobis virtutem secundum largitatem gloriae suae, ut sitis corroborati in fide, et possit Christus habitare per fidem in interiori homine, hoc est, in cordibus vestris. Licet eni
Abbreviated transcription (Latin):
nitas in celo .e. interra nominat᷑. Sicuti in
p̃senti secło habemꝰ qͦs appellamꝰ patres.
x st̃ a qͥbꝰ appellam᷑ patres: ita s. in illo col
patres. sic ut pͣlatos uerbi gr̃a angeli dili¬
gunt archangelos appellare patres : sic de
ceteris uirtutibꝰ intelligendũ ẽ. Ioq di¬
cit. ex ꝗͦ omnis pat̾nitas in celo q interra
nominat᷑  qr &. angeli incȩlo &. homines in
terra ab illo exor diũi sumpser̾t .ꝙ. ab illo
qͥ est pat omniũ terũ. accepert ut patres
alioꝵ uocarent᷑.St det uobis scđm duuei¬

Expanded text:
minatur. Sicut in praesenti saeculo habemus quos appellamus patres, et sunt a quibus appellamur patres, ita et in illo collelos vocare patres, sicut praelatos, verbi gratia: angeli diligunt archangelos appellare patres, sic de caeteris virtutibus intelligendum. Ideo dixit, ex quo omnis paternitas in coelo et in terra nominatur, quia et angeli in coelo et homines in terra ab illo exordium sumpserunt, et ab illo qui est Pater omnium rerum acceperunt ut patres aliorum vocarentur. Ut det vobis secundu
Abbreviated transcription (Latin):
et̃ne : qͥd a secłis siue ab inicio abscondi¬
tũ fuit in deo uero. qͥ omnia erequit. No¬
tandũ qr ñ dieit. deo ab sconditũ fuit.
s in deo. usqueqͦ ipse ꝑ semet ipsũ mami¬
festare dignatus est. Unde .ꝙ. appellatur
sacramentui. qͦd est res secreta &. occ ul¬
ta: anceꝗͣ inpublicũ deducat᷑. Sed qr
innotescat. hoc ẽ manifesta .ꝙ. nota fiat
multi formis sapiencia dei. pͥncipibꝰ qr
potestatibꝰ in cęlestib ꝑ eccłam. Mul¬
tiformis sapieneia dei di. qͣsi multiplex
.s. multas species .&. fac mas ħab ens. Uide¬
aniꝰ q̃mꝰ sit multifoimis F ilius dei natus
de uirgine sine semine uirilt uagiett
in p̃sepio infans .s. ab angelis glorifica
ut homo. s a magis stella ducentẽ ̃re¬
bat᷑ adorari ut dr Mortiuus ẽ ut homio
re surrerit ꝑ potenciã deitatis Resui¬
gens a morcuis. appuruit discipłi s iii
habitu hominis. s sꝑm scm dedit eis ut đs.
Eece qualit̾ multifor mis ẽ sapieneia dei.

Expanded text:
 absconditum fuit in Deo vero qui creavit omnia. Notandum quia non dicit Deo fuit absconditum, sed in Deo usquequo ipse per semetipsum manifestare designatus est. Unde appellatur sacramentum, quod est res secreta et occulta, antequam in publicum deducatur. Ut innotescat, hoc est, manifesta et nota fiat, multiformis sapientia Dei, et principibus et potestatibus in coelestibus per Ecclesiam. Multiformis sapientia Dei dicitur, quasi multiplex et multas species et formas habens. Videamus quomodo multiformis sit. Filius Dei natus est de virgine sine virili semine, vagiebat in praesepio ut infans, sed ab angelis glorificabut homo, sed a magis stella ducente quaerebatur adorari ut Deus; mortuus est ut homo, resurrexit per potentiam Deitatis. Resurgens a mortuis apparuit discipulis in habitu hominis, sed Spiritum sanctum dedit eis ut Deus. Ecce qualiter multiformis est sapientia Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
bꝰ apłis. inanifestauit angelicis uirtutibꝰ.
Dieit uãq beatꝰ ihe ronimꝰ qͦd quedã an¬
gelice dignitates fuer̃t. quę musteria su¬
ꝑius memorata. ad purũ ñ intellexert.
gentes cepissent p̃dicacione sua. genti¬
les trahere ad fide̾. Quod ꝓbari potes
ꝑlioc qͦd angeli ammurantes dixert: illo as¬
cendente ad celos ꝓpria uirtute. Quis est
qͥuenit de edom: hoc ẽ decruento .&. san¬
guinolento mundo : &. in psalmo. Ouis
e iste rer głe : Iuis enĩ qͥ maioris dignita¬
tisst̃.&. ꝑ quor ministeriũ illamine iata
st̃. cognita fuert: ut pote ꝯsiliariis &. nun¬
cuis Illis uͦ qͥ minoris dignitatis st̃. pot est
ee̾ ut ex parte incognita ee̾nt . Ehoe

Expanded text:
olis manifestavit angelicis virtutibus. Dicit namque beatus Hieronymus, quod quaedam angelicae dignitates fuerunt, quae mysteria superius memorata ad purum non intellexerunt, gentes coepissent praedicatione sua gentiles trahere ad fidem. Quod probari potest ex hoc quod angeli admirando dixerunt, illo ascendente ad coelos propria virtute: Quis est iste qui venit de Edom , hoc est, de cruento et sanguinolento mundo? Et in Psalmis: Quis est iste rex gloriae ? Illis enim qui majoris dignitatis sunt et per quorum ministerium isunt, cognita fuerunt utpote consiliariis et nuntiis; illis vero, qui minoris potestatis sunt, potest esse, ut ex parte incognita essent. Ite
Abbreviated transcription (Latin):
rabat: ꝑ reue lacionẽ sꝑs sc̃ĩ daniheli ues¬
tigabilis .s. cõprehensibilis fuit: qͥ intͣpre¬
tator eiꝰ extitit. Data ẽ etiã gr̾a apło illu¬
minare ꝑ fid̾e̾. om̃s qͥ uoluissent credere:
qr sicuti ille qͥ infidelis &. incredulus est
inte nebris morat᷑ ita qͥ fidelis &. credulus
eristit. in luce qͥescit. q nͣ solũ illummare
s euangelizare que sit dispensacio. idest
distribucio. uł ministracio saeramenti
ab sconditi in deo. qͥ omnia erequit. Idem
appellat mͦ sacramentũ. qͦd suꝑius diuici¬

Expanded text:
revelationem sancti Spiritus Danieli vestigabilis et comprehensibilis fuit, qui interpretator ejus exstitit. Data est etiam gratia Apostolo illuminare per fidem omnes qui voluissent credere, quia sicuti ille qui infidelis et incredulus est, in tenebris moratur, ita qui fidelis et credulus exsistit in luce quiescit; et non solum illuminare, sed et evangelizare quae sit dispensatio, id est distributio vel ministratio, sacramenti absconditi in Deo, qui omnia creavit. Idem modo appellat sacramentum quod superius diviti
Abbreviated transcription (Latin):
cut st̃ exteriores ocłi corꝑis.&. exteriora
genua ceteraq mẽbra. ita etiã dnͣr e̾e̾ in¬
tantum sub missũ & humiliatũ sensũ men¬
tis . s. iecto in qͥt genua mea: ids subinitto
.s. humilio sensũ cordis mei oiando đm ꝓ
uobis. Quodq sequit᷑ ad patre̾ dñi nr̃i ihes¬

Expanded text:
cut sunt exteriores oculi corporis et exteriora genua, caeteraque membra, ita etiam dicuntur esse et intantummodo submissum et humiliatum sensum mentis. Flecto, inquit, genua mea, id est, submitto et humilio sensum cordis mei, orando Deum pro vobis. Quod sequitur, ad Patrem Domini
Abbreviated transcription (Latin):
bet᷑ qr optinet in se magna &. oceut ta
mysteria: breuiq sermone coprehensa¬
ẽ. De qͦ sae tam̃to siue mysterio dicit. qͦdei
ꝑ reuelacionẽ dei manifestatũ ẽ. paulo
in sequentibꝰ pandit᷑: hoc ẽ qͦd gentes in
societatẽ iudeor. ee̾nt uenture. sine ali¬
qua differencia. Unde seqͥt᷑. Q uod. sisau¬
dis. sde ramtũ. seu mẏsteriũ: mͥ reuelatũ

Expanded text:
betur, quia obtinet in se magna et occulta mysteria, brevique sermone comprehensa. De quo sacramento sive mysterio dicat, quod ei per revelationem Dei manifestatum est Paulo in sequentibus panditur, hoc est quod gentes in societatem Judaeorum essent venturae sine aliqua differentia. Unde et sequitur: Quod, subaudis sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
siqͥd̾e neq fide̾ neq salutẽ habemꝰ. neq
aliqͥd boni: qr ds oꝑat᷑ in nobis .i. uelle
ꝑ oꝑa bona sua quę habebat. meruit fide¬
accipe instructꝰ apetro. Quibꝰ responden¬
dũ est. qͥd cornelius centurio erat uudeoꝵ
habens cognicioñe q notieiã unius dei:a
q̃ ipse sꝑabat .. credebat. ꝓsuis bonis oꝑibꝰ
se remunerandũ es. qr aliqͥd fidi habe¬
bat ĩa ꝑceptũ. quã ex ornabat bonis oꝑibꝰ.
meruit instrui a petro. de cognieione to¬
cius trinitatis & baptiz ari baptismi sac¬
mento sine qͦ nemo potest mundari a pec¬
catis. Ipsius eñi sumꝰ factura. hoc ẽ ipso
r ꝑo oꝑ ante effectisumꝰ boni & facti inno¬
centes creati siue renouati in bonis oꝑihiꝰ¬

Expanded text:
e fidem, neque salutem habemus, neque aliquid boni: qua Deus operatur in nobis et velle propter bona opera quae habebat, meruit accipere fidem instructus a Petro. Quibus respondendum est quod Cornelius centurio erat Judaeorum, habens cognitionem et notitiam unius Dei: a quo sperabat ipse et credebat pro suis bonis operibus se esse remunerandum: et quia aliquid fidei habebat jam perceptum quam exornabat bonis operibus, meruit instrui a Petro, de cognitione totius Trinitatis, et baptizari baptismi sacramento, sine quo nemo potest mundari a peccatis. Ipsius enim sumus factura, hoc est ipso Christo adjuvante effecti sumus boni et facti innocentes, creati sive renovati in bonis operi
Abbreviated transcription (Latin):
q̃d ab illo inciyit nide f :s nico .i. ab. illo psicit
atq eoplet᷑ ipsi fides: idoq om̃s elect in
ipso st̃ sundati. Ipso enĩ dixit: ꝓ eo qͦd est
głaris duos parietes iungit. ita xps duos
popłosmunitate fidi suȩ c̃iungendo ẽ¬
tinet. In qͦ rpo. om̃is edificaeio eccłȩ ẽ

Expanded text:
lo perficitur atque completur ipsa fides ideoque omnes electi in ipso sunt fundati. Ipse enim dixit, pro eo quod est ngularis lapis duos parietes jungit, ita Christus duos populos in unitate fidei suae conjungendo continet. In quo Christo omnis aedificati
Abbreviated transcription (Latin):
os & gentiles in grã der. Que omnia sa¬
cramentũ recte appellantur: qr ante
rꝑi aduentũ. occulta &. secreta fuer̾t.
in uestigabilis res est: quȩ ñ potest ues¬
tigari a. cõprehendi. Quȩ duplieit᷑ po¬
cest solui Inuestigabiles si quide ante
dñi aduentũ fuer̾t: ꝙr nullus potuit eas ad
liquidũ cognoscere. Sed que erant ante
in uestigablles: Año ueniente. uestigabi¬
les .&. cõ prehensibiles facte st̃. Uel aliter
Insua natura inuestigabiles st s ꝑ grãm¬

Expanded text:
os et gentiles in gratia Dei. Quae omnia sacramentum recte appellantur, quia ante Christi adventum occulta et secreta fuerunt.investigabilis res est, quae non potest investigari et comprehendi. Quae dupliciter potest solvi: Investigabiles siquidem ante Domini adventum fuerunt, quia nullus eas potuit ad liquidum cognoscere; sed quae erant ante investigabiles, Domino veniente, vestigabiles et comprehensibiles factae sunt. Aliter: in sua natura investigabiles sunt, per gra
Abbreviated transcription (Latin):
euacuans inimicie iã: in semet ipso. Quã
inimiciciã destruxit: Iuã que erat inter
uideos & gentiles. ꝓpt̃ circũcisionẽ & sacrifi¬
cia legalia. time insemet ipso euaeuauit. qͦn¬
do passione sustinendo quȩ erant in ministe¬
riis impleuit inuernate .&. post ñ precepit

Expanded text:
Quam inimicitiam dextruxit? Illam quae erat inter Judaeos et gentiles propter circumcisionem et sacrificia legalia, tunc in semetipso evacuavit, quando passionem sustinendo, quae erant in mysteriis, implevit in veritate, et post non praecepit
Abbreviated transcription (Latin):
minibꝰ tribui ꝓ t᷑ : Noc debemꝰ seire: qr ig¬
norimꝰ illã. Q uis em̃ hominũ mortaliũ ua¬
let cõprehendere qͥnta caritas fuit in do
patre: qͥ ꝓ nobis unieũ filũ ñ solũ incar¬
nari. s etiã mnori ꝑmisit: Seqͥt᷑. Ut implea¬
mini in omne plenitudinẽ dei. Iderreo in¬
qt exoro scire uos caritatẽ xꝑi. ut implea¬
mini uirtutibꝰ. s. mereamini ad numerari¬
in numero fideliũ. ex qͥbꝰ eotidie corpus xꝑi¬

Expanded text:
Hoc debemus scire, quia ignoramus illam: quis enim hominum mortalium valet comprehendere quanta charitas fuit in Deo Patre, qui pro nobis unicum Filium non solum incarnari, sed etiam mori permisit? Sequitur: Ut impleamini in omnem plenitudinem Dei. Idcirco, inquit, exoro scire vos charitatem Christi, ut impleamini virtutibus, et mereamini annumerari numero fidelium ex q
Abbreviated transcription (Latin):
tamͣ ñ iđo reputabant᷑ ut ciu&s. s ꝓseli¬
ti appellabant᷑ &. aduene.a. qͦsi hospites
habebant᷑. Idoq dicit apłs. q hospites
.ẜ aduene a ꝓselitierant testam̃toꝵ dei
ñ habentes sꝑem ꝓmissionis inte etͣnę
uł illius ꝓnussionis quę facta ẽ ad abra¬
dicende ẽe̾nt om̃s genter. Quãuis e¬
ni illa ꝓmissio facta eet de eis tam̃ illi
ñ habebant spemqͦd possent ꝑuenire
insocietatẽ iudęoꝵ. qr ñ habebant le

Expanded text:
non ideo reputabantur ut cives, sed proselyti appellabantur et advenae, et quasi hospites habebantur: ideoque dicit Apostolus quia hospites et advenae et proselyti erant testamentorum Dei, non habentes spem promissionis vitae aeternae, vel illius promissionis quae facta est ad Abradicendae essent omnes gentes . Quamvis enim illa promissio facta esset de eis, tamen illi non habebant spem quod possent pervenire ad societatem Judaeorum, quia non habebant le
Abbreviated transcription (Latin):
cicias sub audis. quȩ erant inter duos
popłos. leg̾e mandator indecretis eua¬
cuans id÷ in p̾ceptis & statutis eugłis e¬
te fidi suȩ. Mediũ parie t̾e̾ appellat in
scilicet obseruacionẽ sabbatoꝵ. festiui¬
tates neomeniarũ & sacrificioꝵ: quȩ di¬
uidebant duos popłos iudeosa gentiles
ue luti paries diuidit ac separat duos
homines: siue duas res. eł qͥd dix parie¬
tẽ. hoc exposuit cũ dix̃. inimicieias & le¬
gẽ mandatoꝵ. qr ꝓpt̾ legẽ & obseruanciã
eiꝰ erant inimcieiȩ & ꝯte neiones inter
gentiles q̃si in mundos. Sed illũ parietẽ
siue inmiciciã. uł legẽ mandatoꝵ: des¬
trurit ipse inpassione suad. qͥ ndo ꝓ om̃ibꝰ¬
est immolatꝰ. sic uocans gentiles ad fidẽ.
ꝙ redimens. ueluti uideos. Eẜ insuꝑ inde¬
cretis euangelii euae uauit legẽ in mini¬
sterus. q ñ pręcepit neq uideo neq gen¬
tili offerre sacrificiũ .s. circũcidi postqua
ipse passus ẽ: qͥ prefigur ibat᷑ in illis sacrifi¬

Expanded text:
 erant inter duos populos. Legem mandatorum in decretis evacuans, id est, in praeceptis et statutis Evangelii ete fidei suae. Medium parietem appellat in scilicet observationem sabbatorum, festivitatem neomeniarum et sacrificiorum, quae dividebant duos populos, Judaeos et gentiles, veluti paries dividit ac separat duos homines, sive duas res. Et quod dixit parietem, hoc exposuit, cum dixit inimicitias et legem mandatorum, quod propter legem et observantiam ejus erant inimicitiae et contentiones inter gentiles quasi immundos. Sed illum parietem sive inimicitiam vel legem mandatorum destruxit ipse in passione sua, quando pro omnibus immolatus est, sic vocans gentiles ad fidem et redimens veluti Judaeos, et insuper in decretis Evangelii evacuavit legem in mysteriis: quia non praecepit neque Judaeo neque gentili offerre sacrificium et circumcidi, postquam ipse passus est, qui praefigurabatur in illis sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
cognoseat. qͥntũ hine fragilitati ꝑiit¬
ista . a. ad que̾ fine̾ tendant. Ut notũ
faceret nobis ds pat᷑ sacramentũ uolini¬
tatis suę. scđm bonũ placitũ eiꝰ qͦd ꝓpo¬
secreta: idem a. misteriũ. hoc ẽ aliquid
occultił. Quod fuit istud sacramentũ:
qͦd uobis manifestauit d̾s pater Miste¬
riũ natiutatis xꝑi. passionis atq resur¬
rectionis eiꝰ. nr̃eq redempcionis. Uolun

Expanded text:
antum humanae fragilitati permitista, et ad quem finem tendant. Ut notum faceret nobis, Deus Pater, sacramentum voluntatis suae, secundum beneplacitum ejus quod proposecreta, id est mysterium, hoc est aliquid occultum. Quod fuit istud sacramentum quod nobis manifestavit Deus Pater? Mysterium nativitatis Christi, passionis atque resurrection
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑi iħu. Que sub audis. bonaoꝑa. prepa¬
rauit ds. ut in illis ambulemꝰ: ꝓ ficien¬
do de uirtute inuurtutẽ. Non de illa
factura hic loqͥt᷑: qua in pͥncipio facti
sumꝰ. ut eẽ mꝰ s de illa qua cũ mali eẽmꝰ
boni effecti sumꝰ ipso oꝑante. Propt᷑
qd sub midis. qr renouati estis. in boniso¬
ꝑihꝰ. memores estote siue mem̃tote. qr a
liqͥndo id ÷ anteꝗͣ ad fidẽ ueniretis uos
gentes eratis in carne: hoc ẽ incarna

Expanded text:
i Jesu, quae subaudis bona opera, praeparavit Deus ut in illis ambulemus, proficiendo de virtute in virtutem. Non de illa factura loquitur hic, qua in principio facti sumus ut essemus, sed de illa qua cum mali essemus, boni effecti sumus ipso operante. Propter quod subaudis, quia renovati estis in bonis operibus, memores estote sive mementote quia aliquando, id est antequam ad fidem veniretis vos, gentes era
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ꝓmisit apłis dicens. Uos inquit se¬
debitis suꝑ sedes duodeci. Nã qͥndo ista
apłs loq̃bat᷑. in carcere erat positꝰ .&s. ta¬
men eũ fiducia talia dicebat. Possumꝰ &
alit᷑ intelligere: acc ipientes p̃teritũ tepꝰ
ꝓfuturo. hoc mͦ. Conresuscitabit nos
as pat̾ ꝑ potenciã uerbi sui in die iudi¬
cii .&. consedere faciet ncȩl estibꝰ ꝑ xꝑm¬

Expanded text:
d promisit apostolis, dicens: Vos, inquit, sedebitis super sedes duodecim . Nam quando Apostolus ista loquebatur, in carcere erat positus, et tamen cum fiducia talia dicebat: possumus et aliter intelligere, accipientes praeteritum tempus pro futuro, hoc modo: Conresuscitavit nos Deus Pater per potentiam verbi sui, in die judicii, et consedere faciet in coelestibus
Abbreviated transcription (Latin):
in se reuoluant᷑. Id̾o aũ dicit in secłis fu¬
uemientibꝰ siue futuris: qr multa secła
as. multa tpia ert post diem iudicii atq
in nuimerabil ia: licet continuata diei
sit. Non eni sol occasũ patit᷑: uirta illud
ñ oecidet sibi ultra sol tiuis. Iste st̃ gͦ di¬
uiciȩ quas ostenast suꝑ nos quas ocłs ñ
uidit. nec auris audunt. nec ineor homi¬
nis ascender̃t: hoc ẽ gaudia et̃ne uite

Expanded text:
n saeculis supervenientibus sive futuris, quia multa saecula et multa tempora erunt post diem judicii atque innumerabilia, licet continuata sit dies. Non enim sol occasum patietur, juxta illud: Non occidet tibi ultra sol tuus. Istae sunt ergo divitiae quas ostendet super nos, quas oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt , hoc est gaudia aet
Abbreviated transcription (Latin):
&. inuminare om̃s. Quare dieit mͦ. iniehi
minimo omnuui seõꝵ. apłoꝵ data est gia
eũ alibi dieat. plus omnibꝰ laborain&&¬
trũq uerũ ẽ Eẜ unũ referendũ ẽ ad la¬
borẽ qͦd dicit plus omnibꝰ illis laboraui
aluid ad tẽ pꝰ uocacionis suȩ. Plus enim
om̃ibꝰ apłis laborauit: qr eũ ceteri in
locissibi distributis pͣdicarent. ille nͣso¬

Expanded text:
 illuminare omnes. Quare dicit modo: Mihi minimo omnium apostolorum data est gratia, cum alibi dicat: Plus omnibus laboravi? Utrumque verum est: et unum referendum est ad laborem, quod dicit: Plus omnibus laboravi; aliud ad tempus vocationis suae. Plus enim omnibus apostolis laboravit, quia cum caeteri in locis sibi distributis praedicarent, ille non so
Abbreviated transcription (Latin):
ss. eramꝰ natura filiĩ irȩ. siue filii uin¬
dictȩ: sicut .s. ceteri subaudis homines
Non debeniꝰ putare. qͦd natura huma na
a deo mala sit creata & ꝯdita: qr bona
sc̃ã .ẜ. immortalis facta ẽ: s uicio suo
corrupta & deprauata ẽ. Ad imaginẽ
dei & similitudiñe factꝰ ẽ homo in anima.
ñ in corꝑe: s peccando ꝑdidit imaginẽ
quã habebat in sc̃itate &. in in nocenci¬
q. aͥ. similitudine̾ quã habebat in inmmior¬
talitate. Ipse aũ honio nͣ gemut filiũ ad
ulã similitudinẽ qua ipse factꝰ ẽ . s. ad
imagnĩe & sim ilitudin̾e sua̾ quã ipse ĩã
habebat. hoc ẽ peccatorẽ & inortalem. si¬
cut ipse erat. Dũ gͦ pecratores s mortales
ĩa erant effecti. qͥsi natura siue naturalit̃

Expanded text:
et eramus natura filii irae filiique vindictae, sicut et caeteri subaudis homines. Non debemus putare quod natura humana a Deo mala sit creata et condita, quia bona, sancta et immortalis facta est, sed vitio suo corrupta et depravata est. Ad imaginem et similitudinem Dei factus est homo in anima, non in corpore; sed peccando perdidit imaginem quam habebat in sanctitate et in innocentia, et similitudinem quam habebat in immortalitate. Ipse autem homo non genuit Filium ad illam similitudinem, qua ipse factus est, sed ad imaginem et similitudinem suam quam ipse jam habebat, hoc est peccatorem et mortalem sicut ipse erat. Dum ergo peccatores et mortales jam erant effecti, quasi natura sive naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
aei qͥ & gentiles mortui erant delietis
& peccaus qr anima quę peceauerit
ipsa moriet᷑. ñ ꝑ subst anciã seꝗ pecca¬
to: ppt qͦd recedit a deo qͥ est unta animę.
Nã sicui moritꝰ corpꝰ recedente aninia.
it.i morit᷑ amima recedente deo. Quod
andicit. in qͥbꝰ subaudis. delictis &. pec¬
catis aliqͦͥndo anibulastis. blandiendi
causa hoc dix it. .ĩ. tale ẽ quale q. illud¬
s. ustis aliqͥndo tenebrx ne qũ lux in

Expanded text:
ant delictis et peccatis, quia anima quae peccaverit, ipsa morietur, non per substantiam, sed peccato, propter quod recedit a Deo qui est vita animae. Nam sicut moritur corpus recedente anima, ita moritur anima recedente Deo. Quod autem dicit in quibus, subaudis delictis et peccatis, aliquando ambulastis, blandiendi causa hoc dixit, et tale est quale et illud: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in
Abbreviated transcription (Latin):
b. ꝓptizati infide ipsius. ut ipse ds ommipo¬
.s. ego audiens fid̾e urãm quȩ ẽ in dño iħi.
id ÷ quã habetis infide rꝑi .&. dilectionẽ
quã habetis in om̃s sc̃õs. hoc ẽ in om̃s sc̃i¬
fieitos inbaptisinate. ñ cesso gras agens
ꝓ uobis sub audis deo: memioriã ur̃i faci¬
ens in oracionibꝰ meis. pͥmũ ꝓme. de inde

Expanded text:
baptizati in fide ejus, ut ipse Deus omnipoet ego audiens fidem vestram, quae in Domino Jesu, id est quam habetis in fide et dilectionem quam habetis in omnes sanctos, hoc est in omnes sanctificatos in baptismate. Non cesso gratias agens pro vobis, subaudis Deo, memoriam faciens vestri in orationibus meis, primum pro me, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ is: qͥf idẽ recła᷑ ñ habent. ħoc ditat intͣ¬
⁊ delictu s. peceatũ: qr delictũ ꝑpetra¬
.iꝰ qͥndo ea dinuitimꝰ quę nobis adeo
mꝰ. Undȩ a̾e delictũ: qͥsi de relictu. Peoca
obseruari. Uerbi gr̃a sicui est ñ occides

Expanded text:
t inter delictum et peccatum, quia delictum perpetramus quando ea omittimus quae nobis a Deo mus. Unde dicitur delictum, quasi derelictum. Peccatum obser
Abbreviated transcription (Latin):
reIs letieiã reldidit quã aniiser̾t pecean¬
te homine. E quȩ interra st̾ reparauit.
quds geniꝰ humamii qͦd in mort̾e ruerat
peccando. ipse sua passione redimendo.
de morte reuocauit aduit̾a. Alit̾. Per cę¬
lũ possumꝰ intelligere iudeos. qͥcȩlestia
mandata acceperant: ꝑ tęrra uͦ genti¬
les qͥ solũmꝰ t̾rena cogitabant. atq quę¬
rebant:& ꝓdeo idola colebant. Repara
ex multitudine geneiũ uenienciũ ad
fide̾. cõpleuit .&. hoc in dispensacione
De hac plenitudine iepoꝵ.: dicit alibi
idem apłs. Postquã uenit plenitudo tẽ¬
poꝵ id÷ sexta etas: misit ds filiũ sium.
E. qͦd bic dicit pluralit᷑ tẽpoꝵ &. alibi
singłarit̾ tepus: imũ idemq ẽ. Inqͦ id ÷

Expanded text:
dit, quam amiserunt peccante homine. Ea quae in terra sunt reparavit, quando genus humanum, quod in mortem ruerat peccando, ipse sua passione sua redimendo, de morte revocavit ad vitam. Aliter: Per coelum possumus intelligere Judaeos, qui coelestia mandata acceperant; per terram vero gentiles qui solummodo terrena cogitabant atque quaerebant, et pro Deo idola colebant. Reparavex multitudine gentium venientium ad fidem complevit, et hoc in dispensatione De hac plenitudine temporum dicit alibi idem Apostolus: Postquam venit plenitudo temporum, id est sexta aetas, misit Deus Filium suum . Et quod dicit hic pluraliter temporum, et alibi singulariter, tempus unum idemque est. In
Abbreviated transcription (Latin):
enciȩ &. reuelacionis siue manifestacionis
in agnicionẽ eiꝰ hoc ẽ in cognicionẽ dei
patris. Quare dicit. ñ cesso.ꝓ uobis grãs
referre deo: Nunqͥd poterit semꝑ insis¬
tere laudib &. oracionibꝰ Non. Sed. ipt
marimã assiduitatẽ talia dix̃ Id utẽ¬

Expanded text:
entiae et revelationis sive manifestationis, in agnitione ejus, hoc est, in cognitionem Dei Patris. Quare dixit, non cesso pro vobis gratias referre Deo? Nunquid semper poterat insistere laudibus et orationibus? Non, sed propter maximam assiduitatem dixit talia. Ide
Abbreviated transcription (Latin):
te id uitam. ꝑ sanguinse passionis eius.
&. remissionẽ peceator. in baptismate
ꝑ fid̾e passionis illius. sicut iohannes
dicit. Qui dilexit nos inqͥens .&. lauit
nos a peccatis nr̃is in sanguine suo: hoc
nos redempeione a. remissionẽ peceator:¬

Expanded text:
 passionis ejus, et remissionem peccatorum, in baptismate, per fidem passionis ejus, sicut Joannes dicit: Qui dilexit nos, inquiens, et lavit nos-a peccatis nostris in sanguine suo , hoc nos redemptione
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qͦdnatꝰ ex uirgine ẽ sine seminę uirilrꝙ.
ẽuersatꝰ ẽ in mundo sine peccato: qͥd nemo
nec antea nee postea fecit . 4. reconeiliar et
deo patri ambos popłos ꝑ cruc̃e. hoc ẽ xpas¬
sioẽ crueis suę. inimo corpe. id: in una ee¬
cla in una side. inuna soeietate. uł inuno¬

Expanded text:
 natus ex virgine, sine semine virili, et conversatus est in mundo sine peccato, quod nemo nec antea nec postea fecit, ut reconciliaret Deo Patri ambos populos per crucem, hoc est per passionem crucis suae, in uno corpore, id est in una Ecclesia, in una fide, in una so
Abbreviated transcription (Latin):
Iu addurii. Sciendũ  ipse nr̃a laude
ñ eget: s nos egenꝰ ut illũ laudando ꝑ¬
ueniamꝰ ad gram ipsius. Uerb grͣa. sicut
sol negei nr̃o aspeclir ut nos elaruaie
ciꝰ uideamꝰ &. splendore s: nos indige¬
m̃ illius calore .x. illiiminacione int ab
NO illuminem s. caleamꝰ. Inqͦ id ÷ in ypo¬

Expanded text:
ciendum quia ipse nostra laude non eget, sed nos egemus ut illum laudando perveniamus ad gratiam illius. Verbi gratia: sicut sol non eget nostro aspectu, ut nos claritatem ejus videamus et splendorem, sic nos indigemus illius calore et illuminatione, ut ab illo illuminemur et caleamus. In quo, id
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ reconciliacia nr̃a. qͥuos recone iliainit
deoi sanguinẽ passionis suȩ. q qͥutraq
subaudis. ge nera hominũ iudȩoꝵ. scilicet
ac generũ fecit unũ subaudis. oiule. &
unũ corpꝰ in unitate ȩccłȩ fidei: sicut ip¬
se ꝓmisit in eugłio. eẜ fiet inqͥt unũ oui¬
le.q. unꝰ pastor. eẜ soluens. id destruens
& euacuans in carne sua. id÷ in passione

Expanded text:
os reconciliavit Deo per sanguinem passionis suae. Et quia utraque subaudis genera hominum, Judaeorum scilicet ac gentium, fecit unum, subaudis ovile, et unum corpus in unitate Ecclesiae et fidei, sicut ipse promisit in Evangelio: Et fiet, inquiens, unum ovile et unus pastor , et solvens, id est destruens et evacua
Abbreviated transcription (Latin):
luntatis suȩ. manifestauit nobis ds patͣ
ꝑ in carnacionẽ filii sui. scđm qͦd ei be¬
ne cõplac uit. & scđ̾m qͦd ipse in eo decre¬
uit. & qͥndo hoc factũ sit. manifesta¬
uit dicens. In dispensaciõe. hoc ẽ indis
inInis eiꝰ mencionẽ ponebat. & sicut
ipse apłs de se ip̃so dicit: imꝑitꝰ fuit
sermone. s ñ scieneia. Restaurare est
pͥoris statꝰ renocare. Restaurauit ergo
ds paĩ ꝑfiliũ suũ omnia quę incelo &. ꝙͣ
intęria st̃ qͥndo angelicã natura u. hui¬

Expanded text:
 manifestavit Deus Pater per incarnationem Filii sui, secundum quod ei beneplacuit, et secundum quod ipse in eo decrevit, et quando hoc factum sit manifestavit dicens: in dispensatione, hoc est, in dminis ejus mentionem ponebat, sicut et ipse Apostolus de seipso dicit: Imperitus fui sermone, sed non scientia . Restaurare est  revocare. Restauravit ergo Deus Pater per Filium suum omnia quae in coelo et in terra sunt, quando angelicam naturam et hu
Abbreviated transcription (Latin):
gle gr̃e suȩ. in qua gracificauit nos in
Alecto filio suo. ẜuo dicit. Cłam &. gra¬
eiã. Gł A nͦ referenda ẽ ad redemycionẽ
iram qua nos redemit: gr̃a aũ adremissio¬
ne̾ peccatoꝵ. quã nobuꝰ gratis dedit in
b aptismo ꝑfidem passionis suę. & ꝑ grãm
laude in gr̃e sue: ut ipse laudet᷑ .. glori¬
ficet᷑ꝰ ab omni ereatura racionabili. In
qua. subaudis gia gratificauit nos. hoc
ẽ gratis redemit . &. dedit remissionẽ pec¬
cator: & sic postmodũ gratos .s. acceptos
nos fecit sibi. a. hoc ꝑ pissionẽ dilectifi¬
lii sui. Dicit beatꝰ iheronimꝰ qr in greco
sermone nͣ habet᷑ filio suo. nͥ tantũ modo
ibsoluite. milecto: ut ostendat᷑ dilectꝰ eẽ
onimi ereature racionabili. Ita aũ uenit
a grͣa. gratificare: sicut a iusticua. iustifi¬

Expanded text:
ficavit nos in dilectione Filii sui: Deo dicit gloriam et gratiam. Gloria autem referenda est ad redemptionem nostram, qua nos redemit: gratia autem ad redemptionem peccatorum, quam nobis gratis dedit in baptismo per fidem passionis suae, et per gratiam ae et gratiae suae, ut ipse laudetur et gratificetur ab omni creatura rationabili. In qua subaudis gratia, gratificavit nos, hoc est gratis redemit et dedit remissionem peccatorum: et sic postmodum gratos et acceptos nos fecit sibi, et hoc per passionem dilecti Filii sui. Dicit beatus Hieronymus, quia in Graeco sermone non habetur, Filio suo, sed tantummodo absolute: dilecto ut ostendatur dilectus esse omni creaturae rationabili. Ita autem dicitur a gratia gratificare, sicut a justitia justifi
Abbreviated transcription (Latin):
qui ẽ premeditatꝰ ulud Ille eñi corripiendꝰ
e eũ lenitate m̃tis ne labat᷑ in despacionẽ
iste aeriori indiget castigaciõe. eẜ bene ad¬
dit homo qr fragilis ẽ .x. caducꝰ eitoq labens
adculpã & marime illi qͥ simplicitat̾e habent¬
tis .&. doctrina: illos qͥ preoceripant᷑ a. simpli¬
ciores st̃ instruite . &. corripite leni affectu
ne forte in lapsũ despacionis ruant. Consi¬
derans te ipsũ qr homo fragilis natuie es
sicut &. illi: ldoq potes tẽptari a. pͣue niri a
peccato. sicut q. illi. eẜ dũ ꝯsid̾ aueris te pos¬
se tẽptari &. in peccatũ ruere: sicuti uelles
corripi si talia ageres.&. castigari: ita cũleni¬
tate m̃tis corripe ammione illos. Alter alte¬
rius onera portate.unt onera alicuiꝰ ponde

Expanded text:
ud est praemeditatus. Ille enim corripiendus est cum lenitate mentis, ne labatur in desperationem: iste vero acriori indiget castigatione. Et bene addidit homo, quia fragilis est et caducus, citoque labens ad culpam, et maxime ille qt in doctrina, illos qui praeoccupantur et simpliciores sunt, instruite et corripite leni affectu ne forte in lapsum desperationis ruant, considerans teipsum, quia homo fragilis naturae es, sicut et ille, ideoque potes tentari et praeveniri a peccato sicut et ille: et dum consideraveris te posse tentari, et in peccatum ruere, sicuti velles corripi, si talia ageres, et castigari cum lenitate mentis, ita corripe et admone illum. Alter alterius onera portate. Sunt oner
Abbreviated transcription (Latin):
caritas. cetereq uirtutes. Incȩlestibꝰ uero
subnixa qͥsi de cȩlestibꝰ: qr ommne datũop¬
timũ .s. omne donui ꝑfectũ. de sursũ est
mꝰ Sed questio orit᷑ qͥre dixerit inonni
uenedietione sꝑitalr eũ nullus hominũ
possit habere inp̾senti secło om̃s benedie¬
tiones id÷ uirtutes. siuie omnia dona
sps sc̃i: usqueqͦ illud impleat᷑ qͦd alibi idem
apłs ait. cũ tradiderit regnũ deo patri.
tunc ds̃ erit omnia in omnibꝰ. Nã in pre¬
senti secło. dona sps sc̃i singłis diuidunt᷑
ñ tam̃ omnia singłis dantur: qr aliĩ dat᷑

Expanded text:
lestibus vero subnexum est, quasi de coelestibus: quia omne datum optimum et omne donum perfectum, desursum est mus. Sed quaestio oritur, quare dixerit in omni benedictione spirituali, cum nullus hominum possit habere in praesenti saeculo omnes benedictiones, id est virtutes sive omnia bona Spiritus sancti, usquequo illud impleatur quod alibi idem Apostolus ait: Cum tradiderit regnum Deo Patri, tunc erit Deus omnia in omnibus . Nam in praesenti saeculo dona Spiritus sancti singulis dividuntur, non tamen omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ud÷ discipłs. uł qͥlibet auditor qͥ inaruit᷑
aͥ. docet᷑ uerbo doctrinȩ: cõmunicet uł
adnimistiet ei magistro & pͣdicatori in
om̃ibꝰ bonis q se instruit &. docet. dudito¬
res .s disc ipłos admonet. ut doctoribꝰ su¬
is a qͥbꝰ accipiunt uerbũ uitȩ &. fider im¬
plere studeant bona tẽporalia. hoc ẽ uie¬
tũ .x. uestimentũ qr dignꝰ ẽ oꝑarius mer¬
re qͥ eugłm annunciant. Possumꝰ & ꝑuer¬
bũ intelligere de uocionis fructũ &. rem
bom oꝑis s. studis. ut illud moẏsi. quomͦ
pilam factũ est uerbũ istud ut referaniꝰ
hoc ad disc ipłm. Communicet. id placa¬

Expanded text:
 discipulus vel quilibet auditor qui instruitur et docetur verbo doctrinae, communicet vel administret magistro vel praedicatori in omnibus bonis qui se instruit et docet. Auditores et discipulos admonet, ut doctoribus suis a quibus accipiunt verbum vitae et fidei, impendere studeant bona temporalia, hoc est victum et vestimentum quia dignus est operarius merre qverbum intelligere et devotionis fructum, et rem boni operis et studii, ut illud Moysi: Quomodo palam factum est verbum istud ? Ut referamus hoc ad discipulum, communicet a
Abbreviated transcription (Latin):
ñ iđo st̃ fideles dñis suis. ut gram iħu r ꝑi in¬
ueniant. s grãm dñor. suor: &. qr timent tla¬
gellari ab illis. Illis gͦ optat apłs saliite qui¬
subaudis. sit. id: fides: salus & remissio
poccatoꝵ quę uob̾ gratis data ẽ inb.ip¬
tismate .s. pax qua reconeiliati sumꝰ deo pͥ

Expanded text:
non ideo sunt fideles dominis suis, ut gratiam Jesu Christi inveniant, sed gratiam dominorum suorum, et quia timent flagellari ab illis. Illis ergo Apostolus subaudis sit, id est fides, salus et remissio peccatorum, quae vobis gratis data est in baptismate; et pax, qua reconcili
Abbreviated transcription (Latin):
in rꝑo iħu. ut qd̾a simpliciũ dicunt. &. pos¬
tea sub infert᷑. gr̃a uobis. s melius & congru¬
encius ẽ. ꝑfectã distinetionẽ ibi ponere eũ
sub. audicione salutẽ dicit: ac deinde aliũ uer¬
sũ iciꝑe gr̾a uobis a par: qr qͦd dicit. om̃ibꝰ
sc̃is qͥst᷑ ephesi s alutẽ optat. t̾cia ꝑsona est
quã reqͥrit om̃is salutacio. a qͦd subnectit
gr̃a uobis iã scđa ꝑsona ẽ ad quã debitꝰ ser
mo miertit᷑ post salutacionis uerba. Quare

Expanded text:
ium dicunt, et postea subinferri, gratia vobis: sed melius et congruentius est perfectam distinctionem ibi ponere. Et cum subauditione salutem dicit, ac deinde alium versum incipere, Gratia vobis et pax: quia quod dicit omnibus sanctis qui sunt Ephesi, salutem optat, tertia persona est, quam requirit omnis salutatio: et quod subnectit, Gratia vobis, jam secunda persona est, ad quam debitus convertitur postea salutationis sermo: quare
Abbreviated transcription (Latin):
bũ eugłii .&. c̃fortans infide eredentes.
Erant aũ mixti meade̾ euutate magi
..s. philosopħi. iudei & gentiles: contraoͦs
apłs uiril it̃ pugnauit ꝓ ueritate euglii.
qͥsi adbestias: sieut alibi dicit Si ad besti¬
as pugnaui ephesi qͥd mͥaꝓdest si mortui
ii resurgunt: Ĩpsos gͦ appellauit bestias
ꝓpt̃ seuiciã . ꝓptͣ bestiales mores. Ephe¬
sus intͣpretat᷑ uoluntas mea inea. Eẜ. ubi
quondã ira omnipotentis. Iei fuerat: ꝓpt̃
idolatriã atq male ficia: ibi ꝑ fͣdicaeio¬
nẽ apłi. uoluntas omnipotentis dei reqͥe¬
uit Sed & hoc sciendũ est. qr hane epłam
de roma positꝰ in carcere. ꝑ thitieũ diaco¬
nẽ misit eis. & pene omnibꝰ epłis diffici¬
lior est: qr sicut eor inmedio uentris. ita
stea sit paulus udeat᷑. Ex qua questiõe.
diuersa ẽ auctoritas patrũ Beatꝰ ihero¬
nmꝰ dicit. qr a pͥmo spolio qͦd abstulit
diabolo & actulit eccłe. paulus sit appel¬
lasꝰ a paulo scilicet iuro prudente. quẽ

Expanded text:
i, et confortans in fide credentes. Erant autem misti in eadem civitate magi et philosophi, judaei et gentiles, contra quos Apostolus viriliter pugnavit pro veritate Evangelii quasi ad bestias, sicut alibi dicit: Si ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest si mortui non resurgunt? Ipsos ergo appellavit bestias propter saevitiam et propter bestiales mores. Ephesus interpretatur voluntas in ea, et ubi quondam ira omnipotentis Dei fuerat propter idololatriam atque maleficia, ibi per praedicationem Apostoli, voluntas Dei omnipotentis requievit. Sed et hoc sciendum, quia hanc Epistolam de Roma, positus in carcere, per Tychicum Diaconem misit eis: et pene omnibus Epistolis difficilior est, quia sicut cor in medio ventris, ita stea Paulus sit appellatus. Ex qua quaestione diversa est auctoritas Patrum. Beatus Hieronymus dicit, quia a primo spolio quod abstulit diabolo, et attulit Ecclesiae, Paulus sit appellatus a Paulo Sergio, scilicet viro prudenti, quem
Abbreviated transcription (Latin):
cłm .&. eiꝰde̾ generis transtulit in latinũ.
quẽ inuenit apud grȩcos. Potest ai refer¬
xpin. uł. ꝓ amore passionis eius. mortu¬
us ẽ michi mundꝰ. & ego mundo: quia
nec quęro. nec diligo ea quę st̾ in mun¬
do: nec mundꝰ id÷ amator huiꝰ mundi
qͣrit uł diligit mę. Uerbi gr̃a sicut sunt
quo mortui: ex qͥbꝰ nullus tangit uł di¬
ligit alterũ. In xꝑo iħii. neq eireucisio
aliqͥd ualet: id÷ utrũ sit cireu̾cisus qn in¬
cireũcisus nec. ꝓdest nec obest in fide xpi:
tantũ ut ꝑ illã circu̾cisionẽ ñ eredat se
posse saiuari Si uͦ hoceredit: tune obest.
Sup isrł uł deidixit. Nonsuꝑ isrł carna¬

Expanded text:
inum quem invenit in Graeco. Potest et referpro amore passionis ejus. Mortuus est mihi mundus et ego mundo, quia nec quaero nec diligo ea quae sunt in mundo, nec mundus, id est amator hujus mundi quaerit vel diligit me. Verbi gratia: sicut sunt duo mortui, ex quibus nullus tangit vel diligit alterum. In Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet, id est utrum sit circumcisus an incircumcisus, nec prodest, nec obest in fide Christi, tantum ut per illam circumcisionem non credat se posse salvari. Si vero hoc credit, tunc obest. Super Israel Dei, non super Israel carna
Abbreviated transcription (Latin):
scͥ note seruiliũ penarũ: qͥbꝰ solent serui
fugitiui uinciri. cõprehendi a dñissuis.
es. beatꝰ apłs st igmata siue notas fe rebat
quȩ ꝓ rꝑo sustinuerat: qr adhuc plage
iurgarũ & laceracionũ in corpore eius pa¬

Expanded text:
 notae servilium poenarum, quibus solent servi fugitivi vinciri comprehensi a dominis suis. Et beatus Apostolus stigmata sive notas ferebat, quae pro Christo sustinuerat, quia adhuc plagae virgarum et lacerationum in corpore ejus appa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsꝑm scm quẽ ꝑcepimꝰ inbaptismo: qr
siguaełm simil itudinis dei. qͦd ꝑdidimꝰ
peccante pͥmo parente nr̃o. illud recepi¬
niꝰ in baptismo: hoc ẽ in nocenciã &. scĩta¬
tẽ animȩ. inqua homo factꝰ ẽ ad imagi¬
nẽ & similitudinẽ qei. Non eñi incorpore

Expanded text:
m, quem percepimus in baptismo, quia signaculum similitudinis Dei, quod perdidimus peccante primo parente nostro, illud recipimus in baptismo, hoc est innocentiam et sanctitatem animae, in qua homo factus est ad imaginem et similitudinem Dei: non en
Abbreviated transcription (Latin):
carnali cireũeisiõe seribis & phariseis
suis ministris: illi cogebant circũc idere
gentiles. es. hoc id̾o: ut ꝑsec ueronẽ erucis
xꝑi ñ pate rent᷑. Nã oc tauianꝰ &. gaius.
aliiq imꝑatores: deereuerant ut ubieũq

Expanded text:
carnali circumcisione scribis et pharisaeis suis ministris, illi cogebant, circumcidere gentiles, et hoc ideo ut persecutionem crucis Christi non paterentur. Nam Octavianus, Caius, aliique imperator
Abbreviated transcription (Latin):
sens uita ẽ: qr post istã u̾erit tẽpꝰ uł spa¬
ciũ pemitencie. atq sulitis. De hoc tpr̃e
impendenda ẽ. do ctrina fidi. initando
patr̾e nr̃m qͥsole in suũ oriri facit suꝑ bo¬
nos & malos. Maxime au ad domestieos
fidi: oportet uonũ oꝑari. Domestiei dñr
a domo: qͥ inuna domo nutriunt᷑ q. con¬
uersant᷑. da om̃s qͥd̾e bonũ debemꝰ
oꝑari. hoc ẽ ad hereticos. q . paganos: sed
maxime ad illos qͥ n una domo. id÷ qͥ in
unitate eccłe nobiseũ st̃.a. qͥ eandẽ fidẽ
habent: & p̾cipue ad illos qͥ iter rectitu¬
dinis uopis ostendunt. uerbo q ex̾eplo.
Uidete qͥlibiꝰ luteris seripsi uobis: mea
manu. In fine omniũ epłarũ suarũ apłs
nomen suũ hebraicis iuteris seribebat.
ne a pseudo apłis. eiꝰ dicta corrũꝑentur.
In hac uͦ epła sicut tradunt doc łores.
ab hoc loco usq ad fm̾e ꝓpria inanu scrip¬
sit. ut eos ad fid̾e rꝑi plenius traberet
dũ uiderent eius amorem erga se.

Expanded text:
ens vita est, quia post istam non erit tempus vel spatium poenitentiae atque salutis. De hoc tempore impendenda est, et doctrina fidei imitando patrem nostrum, qui solem suum oriri facit super bonos et malos . Maxime autem ad domesticos fidei oportet bonum operari. Domestici dicuntur a domo, qui in una domo nutriuntur et conversantur. Ad omnes quidem bonum debemus operari, hoc est, ad haereticos, ad paganos, sed maxime ad illos qui in una domo, id est in unitate Ecclesiae nobiscum sunt, et qui eamdem fidem habent, et praecipue ad illos qui iter rectitudinis nobis ostendunt verbo et exemplo. Videte, qualibus litteris scripsi vobis mea manu. In fine omnium epistolarum suarum Apostolus nomen suum Hebraicis litteris scribebat, ne a pseudoapostolis ejus dicta corrumperentur: in hac vero epistola, sicut tradunt doctores, ab hoc loco usque ad finem propria manu scripsit, ut eos ad fidem Christi plenius traheret, dum viderent ejus amorem erga se.