comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd appellarunt mulierẽ arguerent frustra
plorantẽ & dicerent quid p̾loras Intantũ
aut̃ maria magdalenȩ obstupe facta tor¬
puerat & fidẽ miraculis territã quasi in
saligine possidebat: ut ne angłoꝵ quidem
p̃sentium sentir&. aspectum: sed muliebriter
responder& & dicer&. Idõ ploro quia tuler̃t
dñm meum: & nescio ubi posuerunt eum
ubi posuerunt eum. Quomͦ nescis. quẽ paulo
ante adorasti: Cumq uider& angłos & quos
cernebat ignor& stupore ꝑterrita. huc illuq
faciem circumferebat. nichil aliud nisi dñm
uidere desiderans : conuersaq retro uidit
dñm iłm stantem & nesciebat quia iħs erat
Non quo iuxta manicheum. & alios hereticoꝰ.
form̃a dñs uultumq mutass&. ut ꝓ uolun¬
tate diuersus ac uarius uideretur: sed quo
maria obstupe facta miraculo ortulanum
putar&. qu̾e tanto studio requirebat. Itaq
& dñs hisdẽ ũbis qͥbꝰ & angłi loquitur ad eã.

Expanded text:
quod appellauerunt mulierem, arguerent frustra quod appellauerunt mulierem, arguerent frustra plorantem et dicerent: quid ploras? in tantum autem Maria Magdalene obstupefacta torpuerat et fidem miraculis territa quasi in caligine possidebat, ut ne angelorum quidem praesentium sentiret aspectum, sed muliebriter responderet et diceret: ideo ploro, quia tulerunt dominum meum et nescio, ubi posuerunt eum.ubi posuerunt eum. quomodo nescis, quem paulo ante adorasti ? cumque uideret angelos et, quos cernebat, ignoraret stupore perterrita, huc atque illuc faciem circumferebat nihil aliud nisi dominum uidere desiderans conuersaque retro uidit Iesum stantem et nesciebat, quia Iesus erat, non quo iuxta Manicheum et alios hereticos formam dominus uultumque mutasset et pro uoluntate diuersus ac uarius uideretur, sed quo Maria obstupefacta miraculo hortulanum putaret, quem tanto studio requirebat. itaque et dominus isdem uerbis, quibus et angeli, loquitur ad eam:
Abbreviated transcription (Latin):
magdalen ȩ uespere sabbati cũ altera
pedib fuerat ad uoluta: postea reũsa
ꝑ noctem. domi eñi obdesideriũ eius
manere ñ poterat: uenit ad sepulchru. Cũq
lapidem quo monum̃tum clausum fuerat
uidiss&e ablatum. cucurrit ad sẏmone petrum
& ad alterum discipłm que iłis amabat pluri¬
mum: &dicit eis Tulerunt dñm demonum̃to :¬
& nescimus ubi posuerunt eum Error muli¬
eris. cum pietate sociatus ẽ pietas in eo erat.
qd̾ desiderabat eum cuius nouerat maiestatem.
mina separata. & sudarium quo caput dñi
fuerat inuolutum. seorsum positũ: ut resur¬
rexisse crederent quus corpus ñ inuenerant
Insepulchro: maria stabat ad monum̃tum
foris plorans. cumqᷤͤ inclinass&. uidit duos
angłos in albis sedentes in loco monumenti
ad caput & pedes. ubi positũ fuerat corpus
iłiu. & subtanta custodiȩ dignitate ñ crede¬
r& ab hominib potuisse furari. qui aminis¬
tris angłis seruabatur Dicuntq ei angeli
quos cernebat. Mulier quid ploras. Scđm

Expanded text:
abbati audit a pedibus fuerat aduoluta, postea reuersa per noctem — domi enim desiderio eius manere non poterat-uenit ad sepulchrum, cumque lapidem, quo monumentum clausum fuerat, uidissetablatum, cucurrit ad Simonem Petrum et ad alterum discipulum, quem Iesus amabat plurimum, et dicit eis: tulerunt dominum de monumento et nescimus, ubi posuerunt eum. error mulieris cum pietate sociatus est; pietas in eo erat, quod desiderabat eum, cuius nouerat maiestatem, mina separata et sudarium, quo caput domini fuerat inuolutum, seorsum positum et resurrexisse crederent, cuius corpus non inuenerant in sepulchro, Maria stabat ad monumentum foris plorans. cumque se inclinasset, uidit duos angelos in albis sedentes in loco monumenti ad caput et pedes, ubi positum fuerat corpus Iesu, ut sub tanta custodiae dignitate non crederet ab hominibus potuisse furari, qui ministris angelis seruabatur. dicuntque ei angeli, quos cernebat: mulier, quid ploras? secundum
Abbreviated transcription (Latin):
mori. & e̾ẽ mortalem: sisimul cũ corpore
uel seminata uel formata. uel nata est.
ync deinde illi. id ẽ. apollonius.

Expanded text:
mori, et esse mortalem, si simul cum corpore, vel seminata, vel formata, vel nata est. IV. Tum deinde illi, id est, Apollonius
Abbreviated transcription (Latin):
euangłiss legimus: Uña matr̃e dñi sal¬
uatoris: alterã materterã eius quȩ appel¬
lata ẽ. cleophe. Tertiã mariã matrem
iacobi & ioseph: quartã marĩã magdale¬
ne: licet alii matr̃e iacobi & iosephi. ma¬
terteram eius fuisse contendant. Non¬
nulli ut se liberent questione : inmarco
uolunt unam ẽẽ de mariis: sed ñ addi
tum cognomen magdalenȩ: ex suꝑfluo
scriptoꝵ in oleuisse uitio : qd̾ primum
euangłista ñscripserit. Nobis aut̃ simplex
uidetur & aꝑta responsio. scãs feminas
xp̃i absentiã ñ ferentes. ꝑtotã noctẽ ñ
semel nec bis. sed crebro ad sepulchrum
dñi cucurrisse: p̃sertim cum terrȩ mo

Expanded text:
euangeuangvatoris, alteram materteram ejus, quae appellata est Maria Cleophe, tertiam Mariam matrem Jacobi et Jose, quartam Mariam Magdalenam. Licet alii matrem Jacobi et Jose, materteram ejus fuisse contendant. Nonnulli ut se liberent quaestione in Marco volunt unam esse de Mariis, sed tum cognomen Magdalenae, et ex superfluo scriptorum inoleuisse uitio, quod primum euangelista non scripserit. nobis autem simplex uidetur et aperta responsio: sanctas feminas Christi absentiam non ferentes per totam noctem non semel nec bis, sed crebro ad sepulchrum domini cucurrisse, praesertim cum terrae mo
Abbreviated transcription (Latin):
alterum dixisse principiũ: michiq
uidetur ȩuangłistã matheũ qui e¬
uangłium hebreo sermone conscrip¬
sit: non tam uespere dixisse qu̾a sero:
& eum qui interp̃tatus. ẽ. uerbi
ambiguitate deceptum : ñsero int̾p̃tatum
ẽẽ. sed uespere. Qũaqu̾a & consuetudo
hum ani sermonis teneat: sero ñ uesꝑam
significare: sed tarde solemus enim
Sin autẽ illud obicitur quomͦ eadẽ maria
quȩ prius uiderat dñm resurgentẽ post¬
ea ad sepulcliru eius flere referatur. hoc
dicendũ ẽ. qd̾ & sola & cũ altera. siue
cũ aliis mulierib. memor beneficiorum
quȩ inse dñs contulerat ad sepulchrum
eius frequenter cucurrerit: & ñe ad ora¬
uerit que uidebat: nc̃ fleuerit que que¬
rebat absentẽ. Lic& quidam duas man¬
as magdalenas de eodem uico magdalo
fuisse contendant: & alteram ẽe. q̃ in
matheo eum uiderat resurgentẽ. alte¬
ram que in iohanne eũ querebat ab¬
sentẽ. Quattuor autẽ fuisse marias in

Expanded text:
alterum dixisse principium. mihique alterum dixisse principium. mihique uidetur euangelista Matheus, qui euangelium Hebraico sermone conscripsit, non tam \'uespere dixisse quam \'sero\' et eum, qui interpretatus est, uerbi ambiguitate deceptum non \'sero\' interpretatum esse, sed \'uespere\', quamquam et consuetudo humani sermonis teneat \'sero\' non uesperum significare, sed \'tarde\'. solemus enim sm autem illud obicitur, quomodo eadem Maria, quae prius uiderat dominum resurgentem, postea ad sepulchrum eius flere referatur, hoc dicendum est, quod et sola et cum altera siue cum aliis mulieribus memor beneficiorum, quae in se dominus contulerat, ad sepulchrum eius frequenter cucurrerit, et nunc adorauerit, quem uidebat, nunc fleuerit, quem quaerebat absentem, licet quidam duas Marias Magdalenas de eodem uico Magdalo fuisse contendant et alteram esse, quae in Matheo eum uiderit resurgentem, alteram, quae in Iohanne eum quaerebat absentem. quattuor autem fuisse Marias in
Abbreviated transcription (Latin):
bati maria magdalene. uidit dñm
resurgentẽ & ioħsꝰ euangłista refert.
mane una sabbati eam uixta sepul¬
chrum flere: Una sabbati dies domi¬
nica intelligenda ẽ: qr om̃is ebdomada
ditur. quã & hnici idoloꝵ & elem̃toꝵ
nominib appellant: Deniq & apłs
collectam pecumȩ quȩ indigentibus
p̃parabatur. inunã sabbati p̾cepit con¬
gregandã. Nec putandũ ẽ. matheum
& iohannẽ diuersa sensisse. sed unũ
atq ide tempus mediȩ noctis & gal¬
loꝵ cantus diuersis appellasse nominib:
Matheus enim scribit. Uespere sabbati
id .ẽ. sero. non incipiente nocte sed ĩa
ꝓfunda & magna ex parte transacta
apparuisse dnm mariae magdalenȩ :¬
& apparuisse uespere sabbati in lu¬
ad propinquante iam luce. sequentis
diei: & iohannẽ ñ absolute dixisse. Una
aute sabbati uenit maria magdalenȩ
mane ad sepulchrum: sed addidisse
cũ adhuc essent tenebre. Siusdem
igitur atq unius tẽporis id. ẽ mediȩ
noctis atq galloꝵ cantus. alterũ finẽ

Expanded text:
aria Magdalene uidit dominum resurgentem et Iohannes euangelista refert mane una sabbati eam iuxta sepulchrum flere ?— Una sabbati dies dominica intellegenda est, quia omnis ebdomada ditur, quam ethnici idolorum et elementorum nominibus appellant. denique et apostolus collectam pecuniae, quae indigentibus praeparatur, in una sabbati praecepit congregandam. nec putandum est Matheum et Iohannem diuersa sensisse, sed unum atque idem tempus, mediae noctis et gallorum cantus, diuersis appellasse nominibus — Matheus enim scribit \'uespere sabbati\', id est sero, non incipiente nocte, sed iam profunda et magna ex parte transacta apparuisse dominum Mariae Magdalenae et apparuisse uespere sabbati inlud est adpropinquante iam luce sequentis diei — et Iohannem non absolute dixisse: una autem sabbati uenit Maria Magdalene mane ad sepulchrum, sed addidisse: cum adhuc essent tenebrae, eiusdem igitur atque unius temporis, id est mediae noctis et gallorum cantus, alterum finem,
Abbreviated transcription (Latin):
õe fr̃ hieronime consulens te Ieronimo.¬
de his quȩ nescio. fructuosum ee nobĩ
uelis. Quãqua enĩ te multo quã ego sim
ȩtatẽ maiorẽ: tam̃ etiã ipse iam senex
consulo. Sed addiscendũ qđ opus ẽ. nulla
mͥ etas sera uideri potest: quia &esi senes
magis deeg docere quã discere: magis tam̃
discere qua qͥd doceant ignorare. leronimꝰ aug̃
eatȩ papa augustine: in scripiuratum
Isi plac& campo sine nr̃o ĩuiẽt dolore
ludamus. Noli gͥ annoꝵ existimare noꝰ numero.
nec sapientiam oanis reputes. ẜ canos sapien

Expanded text:
er Hieronyme, consulens te de his, quae nescio, fructuosum esse nobis uelit. quamquam enim te multo, quam ego sum, aetate maiorem tamen etiam ipse iam senex consulo. sed ad discendum, quod opus est, nulla mihi aetas sera uideri potest, quia, emagis decet docere quam discere: magis tamen discere, quam quid doceant ignorare. Hieronymus. Beate papa Augustine, in Scripturarum, si placet, campo, sine nostro invicem dolore ludamus. Noli igitur annorum existimare nos numero: nec sapientiam canos reputes, sed canos sapien
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑ animȩ statu. memini ur̃x questumculȩ
immo marimȩ ecclesiastioe questionis: u¬
trũ lapsa decelo sit. ut pyt̾agoras. philo  om̃sq
platonici. & origenes putant᷑: an aꝓpͥa dei
substantia. ut stoict. manicheus. & ispanie
priscilliami kereses suspicantur: an inthes¬
auro habeantur dĩ. olim condite. ut qͥ dam
ȩccłastici stulta ꝑsuasione confidunt: an
cotidie adeo fiant. & mittantur incorpora.
duce. ut tertullianus. apollinaris. & maxi¬
me pars oocidentalium autumant: ut qͦmͦ
corpus ex corpore : sic anima nascat᷑ ex anima
& simili cũbrutis animantib conditione sub¬
sistat.
Augusti nus

Expanded text:
 animae statu memini vestrae quaestiunculae, immo maximae ecclesiasticae quaestionis. Utrum lapsa de coelo sit, ut Pythagoras philosophus, omnesque Platonici, et Origenes putant: an a propria Dei substantia, ut Stoici, Manichaeus, et insana Priscilliani haeresis suspicantur: an in thesauro Dei habeantur olim conditae, ut quidam Ecclesiastici stulta persuasione confidunt: an quotidie a Deo fiant, et mittantur in corpora,duce, ut Tertullianus, Apollinarius, et maxima pars Occidentalium autumant, ut quomodo corpus ex corpore, sic anima nascatur ex anima: et simili cum brutis animantibus conditione subsistat. Augustinus
Abbreviated transcription (Latin):
bus trai dicunt. si tertulliani opinionem
sequutur: ꝓfecto eas ñ sp̃c sed corꝑa esse con¬
tent̾unt: & corpulentis seminib ex oriri. quo
uidicunt animas prius fuisse quã nate st̃.
Iuis negat ñ unius tantũ: s om̃iũ animaꝵ
creatorẽ dm̃. atq factorẽ : nͥ qui eius eloqͥis
aptissime refragat᷑: Sine ulla qͥppe ambi¬
guitate ꝑpłiam dicit. omnẽ flatũ ego feci
animas uidelicet intelligi uolens. Ihero

Expanded text:
bus trahi dicunt, si Tertulliani opinionem bus trahi dicunt, si Tertulliani opinionem sequuntur, profecto eas non spiritus, sed corpora esse contendunt, et corpulentis seminibus exoriri: quo ui dicunt, animas prius fuisse quam natae suntautem negat non unius tantum, sed omnis animae creatorem deum atque factorem, nisi qui eius eloquiis apertissime refragatur? sine ulla quippe ambiguitate per prophetam dicit: omnem flatum ego feci, animas uidelicet intellegi uolens, quo
Abbreviated transcription (Latin):
datur: ut hoc necesse lam fisit. Quãuis aut̃ desi¬
derẽ. rogem. uotis ardentib ex optem. & ex pec¬
tẽ. ut ꝑte mͥ dñs huius rei auferat ignorantiã:
tam̃ si qͦd absit minime meruero pacientiam
mͥ petã adño deo nr̃o in quem sic credimus ut
aliqua nobis non aperiri etiam pusantib nul¬
lo modo aduersus eum murmurare debeamꝰ.¬
uxta beatum apłm unus quisq in suo leronim
sensu abundat: alius quidemilc. alius autem
sic certe quicquid dici potuit & subcili ingemo.
de scripturarũ sc̃aꝵ hauriti fontib: a te posi
eñi inter nos eruditionis causa disserimus. Cȩ¬
terũ. emuli. & marime heretici si diuersas in¬
ter nos sententias uiderint: de animi calũp¬
triabunt᷑ rancore descendere. oichi aut̃ de¬
cretum ẽ. te amare. suspicere. colere. mirari.
tuaq dicta. quasi mea defendere. August
uia nimas exuna ꝓpagari asserunt qͦuã
ds hoĩ primo dedit. atq ita eas exparenti¬

Expanded text:
datur, ut hoc necesse iam non sit. Quamuis autem desidatur, ut hoc necesse iam non sit. Quamuis autem desiderem, rogem, uotis ardentibus exoptem et expectem, ut per te mihi dominus huius rei auferat ignorantiam. tamen, si, quod absit, minime meruero, patientiam mihi petam a domino deo nostro, in quem sic credimus, ut aliqua nobis non aperiri etiam pulsantibus nullo modo aduersus eum murmurare debeamusensu abundat; alius quidem sic, alius autem sic. Certe quidquid dici potuit, et sublimi ingenio de Scripturarum sanctarum hauriri fontibus, a te positenim inter nos eruditionis causa disserimus. Caeterum aemuli, et maxime haeretici, cum diversas inter nos sententias viderint, de animi calumniabuntur rancore descendere. Mihi autem decretum est te amare, suspicere  Al. suscipere, colere, mirari, tuaque dicta quasi mea defendere. Augustinus. Qui animas ex una propagari asserunt, quam Deus homini primo dedit, atque ita eas ex parenti
Abbreviated transcription (Latin):
gatus. ñ tam̃ adeum reuertitur: s ad dm̃ aqͦ
illi datus ẽ. Uerum qi hoc testimoniũ ita ꝓ
istis sonat. ut ñ om̃inͦs huic opinioni quã de¬
fendi uolo uideatur esse contrariũ: ammonen¬
dam tantum credidi prudentiã tuã: ne talib
testimoniis. ex his angustiis me coneris eruere.
Nã licce netno faciat optando ut uerũ sit qͦd
uerum ñ ẽ : tam̃ si fieri poss&. optarẽ ut hȩc
sententia uera e̾e̾t: sic̃ opto ut si uera ẽ. abste¬
liquidissime atq in uiotissime defendatur.
que ñdealterius scripture loco. sed depropͥis
libris absoluta sunt: reu̾tatur puluis int̾ram
animas cum corꝑib seri. & ñ adeo. sed acorpoꝵ
parente generari. Cum eñi caro reuertat᷑ int̾rã.¬
sp̃c redeat ad deũ qui dedit illũ. manifestũ
llam uero opinionẽ qͦd ex una fiant om̃s ani¬
mȩ : nec discutere uolo nͥ necesse sit Atq utina
ista de qua ñc agimus. si uera ẽ. sic abste defen

Expanded text:
pagatus non tamen ad eum reuertitur sed ad dominum, a quo pagatus non tamen ad eum reuertitur sed ad dominum, a quo illi datus est. uerum quia hoc testimonium ita pro istis sonat. ut non omni modo huic opinioni, quam defendi uolo, uideatur esse contrarium, admonendam tantum credidi prudentiam tuam, ne talibus testimoniis ex his angustiis me coneris eruere. nam licet nemo faciat optando, ut uerum sit, quod uerum non est, tamen, si fieri posset, optarem, ut haec sententia uera esset, sicut opto, ut. si uera eliquidissime atque invictissime defendatur. de alterius Scripturae loco, sed de propriis libris absoluta sunt: Revertatur pulvis in terram animas cum corporibus seri, et non a Deo, sed a corporum parente generari. Cum enim caro revertatur in ters redeat ad Deum qui dedit illum, manifestum Illam vero opinionem, quod ex una fiant omnes animae, nec discutere volo nisi necesse sit. Atque utinam ista de qua
Abbreviated transcription (Latin):
inuictissimũ requirendũ ẽ. qͦd nos ñ cogat.
dm̃ credere ullarũ animarũ. sine culpa aliqͥ
dampnatorẽ. Nam uel tantũdẽ ualce. uel pluᷤ
ẽ. forsitan ereare qũa fingere: & tam̃ scriptũẽ.
Cormundum crea inme ds: nec ido putari po
test. anima hoc loco optare se fieri: priusqua
aliqͥa essa. Sic̃ gͦ iam existens creatur innoua¬
tione iusticiȩ : sic iam existens. fingitur consir¬
matione doctrinȩ: Nec illud qͦd in ecclesiaste
scriptũ ẽ. tunc conuertetur. puluis sic̃ fuit. &
fuit & sp̃c rcũttetur addm̃ qui dedit illũ. istã
confirmat sententiã quã esse uolumus nr̃am.
Plus enim hoc suffragatur eis: qui ex una par¬
teputant om̃s ẽẽ animas. Nam sic̃ conũtitur
inquiunt puluis interram sic̃ fuit. & tam̃
caro dequa hoc dictum ẽ. ad hominẽ ñ reuer¬
titur ex qͦ ꝓpagata ẽ. sed adterrã unde primus
homo factus ẽ : sic & sp̃c ex illius unuis spũ pro¬

Expanded text:
inuictissimum requirendum est, quod nos non cogat inuictissimum requirendum est, quod nos non cogat deum credere ullarum animarum sine culpa aliqua damnatorem. nam uel tantundem ualet uel plus est forsitan creare quam fingere et tamen scriptum est: Cor mundum crea in me, test anima hoc loco optare se fieri, priusquam aliquid esset. sicut ergo iam existens creatur innouatione iustitiae, sic iam existens fingitur conformatione doctrinae. nec illud, quod in Ecclesiaste scriptum est: tunc.conuertetur in terram puluis, sicut fuit, et spiritus reuertetur ad dominum, qui dedit illum, istam confirmat sententiam, quam esse uolumus nostram; plus enim hoc suffragatur eis, qui ex una putant omnes esse animas. nam sicut conuertitur, inquiunt, puluis in terram, sicut fuit, et tamen caro, de qua hoc dictum est, ad hominem non reuertitur, ex quo propagata est, sed ad terram, unde primus homo factus est, sic et spiritus ex illius unius spiritu pro
Abbreviated transcription (Latin):
uente in adiuitorio gr̃e xp̃i. & ipsi carni edomi
tȩ ac sub iugate possit incorruptionis meritũ
cõparari:
Hie roni mus
mus oꝑam ut ꝑnitiosissima heresis de ȩccła
auferatur. que semꝑ simulat pęnitentiam
ut docendi in eccłus habeat facultatẽ: ne si aꝑta
se luce ꝓdiderit: foras expulsa morie̾t᷑. Augustꝰ
uerenda causa atq reddenda ẽ: quare d̃ap¬
nentur animȩ que nouȩ ereantur singulis
quibq nascentib: si priter xp̃i sacram̃tũ par¬
iili moriantur. Dãpnari eñi eas si sic decorꝑe
exierint: & scã scriptura: & sc̃a ẽ. testis ȩccła.
unde illa de animarũ nouarũ creatione senten¬
tia. sihanc fidẽ fundatissima ñ obpugnat᷑ sit
& mea: si obpugnat. ñ sit &r tua. Nolo mͥ dicat᷑.
ꝓhac sententia debere accipi qͦd scriptũ ẽ:
qui furcit sp̃m hominis impso: & qͥ furit
singiłlatim corda eoꝵ. Aliqͥd fortissimũ atq

Expanded text:
uente in adiutorio gratiae uente in adiutorio gratiae tae ac subjugatae possit incorruptionis meritum comparare. Hieronymus. Demus operam ut perniciosissima haeresis de Ecclesia auferatur, quae semper simulat poenitentiam, ut docendi in Ecclesiis habeat facultatem, ne si aperta se luce prodiderit, foras expulsa moriatur. Augustinus. Quaerenda causa atque reddenda est, quare damnentur animae, quae novae creantur singulis quibusque nascentibus, si praeter Christi sacramentum parvuli moriantur. Damnari enim eas, si sic de corpore exierunt, et sancta Scriptura, et sancta est testis Ecclesia. Unde illa de animarum novarum creatione sententia, si hanc fidem fundatissimam non oppugnat, sit et mea: si oppugnat, non sit et tua. Nolo mihi dicatur pro hac sententia dit singillatim corda eorum. aliquid fortissimum atque
Abbreviated transcription (Latin):
pondeamus. edissere: si pęnis tantis nulla
ineis sunt punienda peccata. Nã utiqr nul
m̃tẽ suã ad sapientiã requirendam: &
ultra licitum se ex tendens. uoluit causaᷤ
rationesq cognoscere: quare paruuli corri¬
ꝑentur ademone: cur naufragia & iustoᷤ.¬
& impios pariter absorberent: utruosus
similia casu euenirent. an udicio di: &
si casu. ubi prouidentia: si udicio. ubi
oce gͥ quid sentire. qͥd discere debeamꝰ.:
ut constet nobis ratio nouaꝵ animaꝵ
sipgulis corꝑib singillatimq factarũ. Iher¬
idens mͥ obluuosus e̾e̾ : & quasi nidul supͣ
dictum sit ꝑeasdẽ difputationis reuerti li¬
causam requiro: quia neq animarum si nouȩ
funt singulis singulȩ. iudeo esse ullũ inulla¬
etate peccatum : nec adeo dãpnari aliqu̾a credo:
quã uidet nullum habere peccatum: Anforte
dicendũ ẽ. inparuulo carnẽ solã ẽẽ peccati: no¬
u̾a uͦ illi anim̃a fieri. qua scđ̃m di p̃cepta ui¬

Expanded text:
pondeamus, edissere, si tantis poenis nulla pondeamus, edissere, si tantis poenis nulla in eis sunt punienda peccata. Nam utique nultem suam ad sapientiam requirendam, et ultra licitum se extendens, voluit causas rationesque cognoscere: Quare parvuli corriperentur a daemone: Cur naufragia et justos impios pariter absorberent: Utrum et haec et his similia casu evenirent, an judicio Dei? Et si casu, ubi providentia? Si judicio, ubi  quid sentire, quid dicere debeamus, ut constet nobis ratio nouarum animarum singulis corporibus singillatimque factarum. Eideris mihi obliviosus esse, et quasi nihil supra dictum sit, per easdem disputationis reverti lios causam requiro: quia neque animarum, si novae fiunt singulis singulae, video esse ullum in hac aetate peccatum, nec a Deo damnari aliquam credo, quam videt nullum habere pdicendum est in paruulo carnem solam esse peccati, nouam uero illi animam fieri, qua secundum dei praecepta ui
Abbreviated transcription (Latin):
ueniam quã dep̃cabor. le ronimꝰ
ueso ut pacienter audias. Non enĩ dead¬
uersario uictoriã: sed contra mendacium
querimus ueritatem. Augusti nꝰ
unqͥd nã sic̃ anmalia irrationabilia. recte
dicimus. mnusus dari naturis excellentiori¬
b &si uiciosis: sicut aꝑtissime in euangłio
uidemus. porcos adusum desideratũ concessõ
ẽẽ demonib : hoc & de homine recte possumꝰ
dicere: Animal ẽ enim sed racionale: & si mor¬
tale. anima ẽ racionalis: in illis m̃bris quȩ
tantis afflictionibus penas luit. ds̃ bonus
ẽ. ds ustus ẽ. ds om̃po est. Hoc dubitare:
om̃ino dementis ẽ. Tantoꝵ gͦ maloꝵ quȩ funis
inparuulis: causa iusta dicatur. Nempe cũ
maiores ista paciantur: solemus dicere. aut
sic̃ in iob merita ex aminari : aut sic̃ inhe¬
tode peccata puniri. Ꝙ deqͥuibdã exempliᷤ
que ds manifesta esse uoluit: alia taliaq̃
obscura sunt hominũ. coniectare concedit᷑.
S hoc inmaiorib. Deparuulis aut̃ qͥd res¬

Expanded text:
eniam deprecabor. Hieronymus. Quaeso ut patienter audias: non enim de adversario victoriam, sed contra mendacium quaerimus veritatem. Augustinus. Numquidnam sicut animalia irrationabilia recte dicimus in usus dari naturis excellentioribus, etsi vitiosis, sicut apertissime in Evangelio videmus, porcos ad usum desideratum concessos esse daemonibus: hoc et de homine recte possumus dicere? animal est enim, sed rationale, etsi mortale. Anima est rationalis in illis membris, quae tantis afflictionibus poenas luit. Deus bonus est, Deus justus est, Deus omnipotens est; hoc dubitare omnino dementis est. Tantorum ergo malorum, quae fiunt in parvulis causa dicatur. Nam cum majores ista patiantur, solemus dicere, aut sicut in Job merita examinari, aut sicut in Herode peccata puniri: et de quibusdam exemplis, quae Deus manifesta esse voluit, alia quae obscura sunt, hominum conjecturae conceduntur, sed hoc in majoribus. De parvulis autem quid res
Abbreviated transcription (Latin):
rint regnare desistet. cum utiq tunc
magis regnare incipiat cum mnimici
ceperint esse subpedibus eus : Dauid
quoq inquarto graduum psalmo. Si¬
cut cenli ait aneille in mamibus domi¬
nȩ suȩ. ita oculi nr̃i ad dominum dm̃
nr̃ni doneo misereatur nobis: Ergotã¬
dui propha oculos habebit addominũ.
quam du misericordiam impetret. &.¬
post impetratam misccłiam oculos retor¬
quebit ad terras: Qui in alio loco dicit:
oculi mei defecerunt in salutare tuum.
& in uerbum iusticie tuȩ: Poteram in¬
rere: & omnem lacessientis procacitatẽ.¬

Expanded text:
rint, regnare desistet: cum utique tunc rint, regnare desistet: cum utique tunc magis regnare incipiet, cum inimici coeperint esse sub pedibus? David quoque in quarto graduum psalmo: Sicut oculi ancillae in manibus dominae suae, ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri . Ergo tamdiu Propheta oculos habebit ad Dominum, quamdiu misericordiam impetret, et post impetratam misericordiam, oculos torquebit in terram? Qui in alio loco dicit: Oculi mei defecerunt in salutare tuum, et in verbum justitiae tuae . Poteram rere, et omnem lacessentis procacitate
Abbreviated transcription (Latin):
illi semerint deus esse desũtet: et salua¬
tor in euangelio ad apostolos. Ecce ego
inquid uobis cumsum omnibus dieb
usq ad consuminationem scłi Ergo
post consuminationem scłi adiscipulis
dominus abscedet. Et tunc quando an
duodecim soliis udicaturi sunt duo¬
decim tribus ifrł: domiini consortio fra¬
udabuntur: Paulus quoq apostolus
coruithiis scribens. Prunitiȩ ait xp̃o
deinde hi qui sunt xpisti in aduentuesꝰ.
deinde finis csitradid̾tregnum deo.
& patri. cum destruxerit omnempri
donec ponat omnes inimicos sub pedi¬
bus eus : Omnia enim subiecit subpe
dibus eius: esto De homine dictumsit
non negamus : de eo qui passus est cru¬
cem. qui postea seclere iubetur adextris
Quidũbi uult hoc quod ait. Oportet
enim eum regnare donec ponat om¬
nes inimicos subpedibus enis : Nunqͥd
tam dui regnaturus est dominus. do¬
nec inunici incipiant esse subpedibus
eius. Et post quam illi subpedibus fue¬

Expanded text:
illi senuerint, Deus esse desistet? Et Salvailli senuerint, Deus esse desistet? Et Salvator in Evangelio ad Apostolos, Ecce ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Ergo post consummationem saeculi a discipulis suis Dominus abscedet, et tunc quando in duodecim soliis judicaturi sunt duodecim tribus Israel , Domini consortio fraudabuntur? Paulus quoque apostolus Corinthiis scribens: Primitiae, ait, Christus: deinde hi qui sunt Christi, qui in adventu Deinde finis, cum tradiderit regnum Deo et Patri, cum destituerit omnem pridonec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus; oms subjecit . Esto, de homine dictum sit, non negamus de eo qui passus est crucem, qui postea sedere jubetur a dextris. Quid sibi vult hoc quod ait, Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus? Numquid tamdiu regnaturus est Dominus, donec incipiant esse inimici sub pedibus ejus; et postquam illi sub pedibus fue
Abbreviated transcription (Latin):
bat eam donec peperit filium: apparet in¬
quid cognitam esse post partum. cuius
cognitionem filũ tantun genenitio diffe¬
rebat. Et ad hoc approbandum congerit
de scripturis erempla quam plurima mo¬
re andabatarum gladium in tenebris
uentilans. Et lingue sonum ad confodien¬
cda sui tantum corporis menbra concuti
ens ad quod nos breuiter respondemus.
et cognoscebeit. et isq sermonem. in scrip¬
turis sanctis duppliciter intelligi Et de
eo quidem quod ĩcriptum est cognosce¬
bat. ad cortum quoq non esse referendũ
ipse disseruit. nullo dubitante quinad
scientiam sepe referatur. ut ibi Remanfit
iłx puer in iherusalem. Et non cognouert
parentes Nunc illud est ostendendum
frangatur. Quȩ sepe certum tempus
sicut ipse deseruit in eus assumptione
significat. sepe infinitum: ut est illud
quod deus ad quosdam loquitur in ꝓ¬
phetis: Egosum. egosum: &. donec cũ¬
senescatus ego sum: Nimquid postqu̾ã

Expanded text:
bat eam, donec peperit filium. Apparet, inbat eam, donec peperit filium. Apparet, inquit, cognitam esse post partum, cujus cognitionem filii tantum differebat generatio. Et ad hoc approbandum congerit de Scripturis exempla quamplurima, more Andabatarum gladium in tenebris ventilans, et linguae sonum ad confodienda sui tantum corporis membra concutiens. 6. Hieronymus. --Ad quod nos breviter respondemus, et cognoscebat, et usque, sermonem, in Scripturis sanctis, dupliciter intelligi. Et de eo quidem quod scriptum est, cognoscebat, ad coitum esse referendum, ipse disseruit: nullo dubitante, quin ad scientiam saepe referatur, ut ibi: Remansit puer Jesus in Jerusalem, et non cognoverunt parentes ejus. Nunc illud est ostendendum,rangatur, quae saepe certum tempus ut ipse disseruit in ejus assumptione significat, saepe infinitum, ut est illud, quod Deus ad quosdam 211 loquitur in Propheta: Ego sum, ego sum, et donec senescatis ego sum . Numquid postquam
Abbreviated transcription (Latin):
iam satis docendi magis quam respon¬
dendi studio disputatum est. cur ioseph
ꝑater donum. cur maria appellata sit
conunps: inquo & hoc breuiter contine¬
tur. cur fratres eius quidam esse dican
stiunculȩ reseruamus . &. ad reliqua fes¬
tinat onitio: Nunc illud est diserendum.
quomodo scriptura dicat. Erurgens au¬
tem ioseph a sonno fecit sicut precepit ei
angelus domini. Et accepit uxorem suam
& non cognoscebat eam cdonec peperit fi¬
lumi.E. uocauit nomen euis iħm inquo
primum aduersaruis superfluo labore
desudat. cognoscendi uerbum ad cortum
magis quam aciscientiam esse referen¬
dum. q̃uasi hoc quisquam negauerit: &.¬
eas ineptias quas redarguit aliquando
prudens quispiam potuerit suspicari
deinde uult docere. quod donec siue us¬
q ad uerbium. certum tempus significet:
quo completo fiat id quod usq adillud
temporis quod prescriptum est. non fie¬
bat: Uelud inpresenti Et non cognosce¬

Expanded text:
jam satis docendi magis, quam responjam satis docendi magis, quam respondendi studio disputatum est, cur Joseph pater Domini, cur Maria appellata sit conjux: in quo et hoc breviter continetur, cur fratres ejus quidam esse dicantstiunculae reservamus, et ad reliqua festinat oratio: nunc illud est disserendum, quomodo Scriptura dicat: Exsurgens autem Joseph a somno, fecit sicut praecepit ei Angelus Det non cognoscebat eam, donec peperit filium, et vocavit nomen ejus Jesum . In quo primum adversarius superfluo labore desudat, cognoscendi verbum ad coitum magis, quam ad scientiam referendum: quasi hoc quisquam negaverit, et eas ineptias quas redarguit, aliquando prudens quispiam potuerit suspicari. Deinde vult docere, quod donec, sive usque, adverbium, certum tempus significet: quo completo fiat id, quod usque ad illud temporis quod praescriptum est, non fiebat, velut in praesenti: Et non cognosce
Abbreviated transcription (Latin):
eo et rursum Et ibant parentes eius per
annum in iherusalem. in sollempni die.
pasche. ac deinde. Et completis diebus com
reuerterentur. remansit iħc puer in ihe¬
rusalem. &. non cognouerunt parentes
eius: ipsa quoq maria que ad gabrihelẽ
responderat dicens. Quomodo erit hoc
quia iurum non cognosco: eud de ioseph
loquatur ausculta fili quid fecisti no¬
bis sic: Ecce pater tuus &. ego. dolentes
querebamus te: Non hic iudeorum ut
pleriq argumentantur: Nonin ludenti¬
um uox est Euangeliste patrem dicunt.
patrem maria esse confitetur. ñon quont
superius indicami. Uere ioseph pater fue¬
rit saluatoris. Sed quod ad famam conser¬
uandam pater sit abhominibus estuna¬
tus Qui antequam abangelo moneretur.¬
loseph flli dauid ne tuueris accipere ma¬
riam conuigem tuam. Quod enim in ea na¬
tum est. de spiritu sancto est. cogitabat or¬
culte dimitere eani. Incantum suum non
esse qui conceptus fuerat confidebat. Sed

Expanded text:
eo . Et rursum: Et ibant parentes ejus per eo . Et rursum: Et ibant parentes ejus per annum in Jerusalem in solemni die Paschae . Ac deinde: Et completis diebus cum reverterentur, remansit puer Jesus in Jerusalem, et non cognoverunt parentes ejus . Ipsa quoque Maria quae ad Gabrielem responderat, dicens, Quomodo erit hoc, quia virum non cognovi, quid de Joseph loquitur, ausculta: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego, dolentes quaerebamus te . Non hic Judaeorum, ut plerique argumentantur, non illudentium vox est. Evangelistae patrem Joseph dicunt: patrem Maria confitetur. Non quod ut superius indicavi vere pater Joseph fuerit Salvatoris; sed quod ad famam Mariae conservandam, pater sit ab omnibus aestimatus, qui antequam monereturoseph, fili David, ne timueris accipere Mariam conjugem tuam; quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est , cogitabat occulte dimittere eam. 210 Intantum suum non esse, qui conceptus fuerat, confidebat. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ti: Quis enim intempore illo uirgini cre
didisset de sancto eam spu concepisse. Ue¬
nisseangelum gabrihelem: dei fuisse man¬
datum: ac non magis quasi adulteram
iuxta exemplum susanne sententiȩ omni¬
um condemnassent. cum hodieq toto cre¬
dente iam mundo argumententur uidȩ
ptum esse non uirginem: id est alma non
bethula: aduersum quos in alio loco conpe¬
tentius dissersmus Deniq excepto ioseph.
& helisabeth. & ipsa maria. paucisq ad¬
modum si quos abhis aucdisse possumus
ȩstimare. om̃s iħm filium estimabant io¬
seph: in tantum ut ętiam ȩuangeliste
opinionem uulgi exprimentes quȩ uera
hystoriȩ. lex esti patrem eum dixerint sal¬
uatoris. ut ibi Et uenit in spũ in templũ.
haud dubium quin symeon: Et cum in¬
ducerent parentes ꝑuerum iħm ut fa¬
cerent de illosccłm consuetudinem legis.
Et alibi Et erat pater illuis & materad¬
mirantes. super his quȩ dicebantur de

Expanded text:
ti. Quis enim in tempore illo credidisset ti. Quis enim in tempore illo credidisset Virgini de sancto eam Spiritu concepisse; venisse angelum Gabriel, Dei detulisse mandatum; ac non magis quasi adulteram, juxta exemplum Susannae, sententiae omnium condemnassent, cum hodie, toto jam credente mundo, argumententur Judaeiptum esse, non virginem, id est, AALMA, non BETHULA? Adversus quos in alio loco competentius disseremus. Denique excepto Joseph, et Elisabeth, et ipsa Maria, paucisque admodum, si quos ab his audisse possumus aestimare, omnes Jesum filium aestimabant Joseph: intantum, ut etiam Evangelistae opinionem vulgi exprimentes, quae vera historiae lex est, patrem cum dixerint Salvatoris, ut ibi, Et venit in spiritu in Templum haud dubium quin Simeon et cum inducerent parentes ejus puerum Jesum, ut facerent de illo secundum consuetudinem legis . Et alibi: Et erant pater illius et mater admirantes super his quae dicebantur de
Abbreviated transcription (Latin):
in uenerit uirginem desponsatam¬
in uiro in campo. & ium faciens dor¬
iierit cum ea moriatur. quia humi¬
liauit uxorem prorum sui: & inalio
loco Si autem fuerit adolescentula
desponsata uiro. & in uenerit eam ho¬
mo in ciuitate. Q dormierit cum ea.
educens utrum q ad portam cuuitatis
illuis .& lapidabuntur lapidibus &
morientur: adolescentula quqdam
proximi sui. et eradicabitis malig¬
num ex uobis iꝑsis Nlec non & alibi
et quis ille homo cui desponsata est.
moriatur in bello. Et homo alius ac¬
cipiat eam: Si ciuiautem scruptulus
cominouetur: quare desponsata &
non potuis sine sponso. Siue ut scrip¬
tura appellat marito. uirgo conceperit:
Sciat triplicem fuisse rationem Primo
ut pergenealogiam ioseph cuius maria
cognata erat. origo quoq mariȩ mons¬
traretur: Secundo. ne iuxta legem moy¬
si quasi adultera lapidaretur apopulo.
Tercio ut ad egyptum fugiens haberet
hasolatium custodis potius quam mari¬

Expanded text:
invenerit virginem desponsataminvenerit virginem desponsatam viro in campo, et vim faciens dormierit cum ea, morte moriatur, quia humiliavit uxorem proximi sui . Et in alio loco: Si autem fuerit adolescentula desponsata viro, et invenerit homo eam in civitate, et dormierit cum ea, educetis utrumque ad portas civitatis illius, et lapidabuntur lapidibus, et morientur. Adolescentula quidem, proximi sui: et eradicabitis malum Al. malignum ex vobismetipsis . Necnon et alibi: Et quis ille homo, cui desponsata est umoriatur in bello, et homo alius accipiat eam . Si cui autem scrupulus commovetur, quare desponsata, et non potius sine sponso, sive ut Scriptura appellat marito, virgo conceperit, sciat triplicem fuisse rationem. Primo, ut per genealogiam Joseph, cujus Maria cognata erat, origo quoque Mariae monstraretur. 209 Secundo, ne juxta legem Moysi ut adultera lapidaretur a populo. Tertio, ut ad Aegyptum fugiens haberet solatium, custodis potius quam mari
Abbreviated transcription (Latin):
conuenirent. proriium nuptiarum
tempus ostendit: Et in eo iam rem fuis¬
se. ut quȩ prius sponsa fuerat esse u¬
xor in ciperet. Quasi dixerit: Antequã
oscula amplexusq miscerent. ante¬
quam rem agerent nuptiarum. in¬
uenta est habens mutero: Inuenta
autem anullo alio nisi a ioseph: qui
sponsȩ uterum tumentem. pene iam
licentia maritali & curiosis oculis de¬
prehendit: Nontamen sequitur ut pri¬
oribus dociumus exemplis eum cum
maria conuenisse post partum: cui con¬
ueniendi desiderium. uteri conceptio¬
ne sublatum est: Quod autem in som¬
nis dicitur ad ioseph. ne tumeas accipe¬
re mariam uxorem tuam. et rursum.
exurgens autem ioseph a sonno fecit
sicut prȩcepit ei angelus domini &
accepit uxorem suam. Nullum debet
mouere quasi exeo quod uror est ap¬
pellata sponsaesse desierit. cum hanc
esse scripturȩ diuinȩ consuetudinem
nouerumus ut sponsas appellet uxores
Sicut sequentibus de utero nomiites¬
timoniis approbatur: Siquis inquid

Expanded text:
convenirent, proximum nuptiarum convenirent, proximum nuptiarum tempus ostendit, et in eo jam rem fuisse ut, quae prius sponsa fuerat, esse uxor inciperet. Quasi dixerit: Antequam oscula amplexusque miscerent; antequam rem agerent nuptiarum, inventa est habens in utero. Inventa est autem a nullo alio, nisi a Joseph, qui sponsae uterum tumentem pene jam licentia maritali, et curiosis oculis deprehendit. Non tamen sequitur, ut prioribus docuimus exemplis, eum cum Maria convenisse post partum, cujus conveniendi desiderium, uteri conceptione sublatum est. Quod autem in somnis dicitur ad Joseph: Ne timeas accipere Mariam uxorem tuam. Et rursum: Exsurgens autem Joseph a somno, fecit sicut praecepit ei Angelus Domini, et accepit uxorem suam, nullum movere debet, quasi ex eo quod uxor est appellata, sponsa esse desierit: cum hanc esse Scripturae divinae consuetudinem noverimus, ut sponsas appellet uxores. Sicut in sequentibus Deuteronomii testimoniis approbatur: Si quis, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
conuenirent. Quia nemo de non pran¬
suro dicit antequam pranderet. do¬
leani ne anrideam nescio. Imperitie ar¬
guam antemeritatis accusem. Quasi
quis dixerit antequam inportu pran¬
aerem ad affricam nauigaui. Non possit
stare sententia. nisi & inportu quando¬
q prandendum sit: aut si uelimus di¬
cere. paulus apostolus antequam ad
hispaniam pergeret rome in uincula
comectus est: aut certe illud. Neludi¬
us antequam penitentiam ageret. mor¬
te preuentus esti Statim aut paulo. pꝰ
uincula ab hispaniam sit eundum. aut
heluidio penitentia agenda post mortẽ.
cum scriptura. dicat. In inferno autem
quis confitebitur tibi: ac non potius sic
intelligendum. quod ante prepositio.
licet sepe &. consequentia indicet. tam̃
non nnquam ea tantum que prius
cogitabantur ostendat: nec necessẽ sit
ut cogitata fiant: cum ideo aliud int̃¬
uenerit. ne ea quȩ cogitata sunt fierẽt.
Igitur cum euangelista dicit prius ꝗͣ

Expanded text:
convenirent: quia nemo de non pranconvenirent: quia nemo de non pransuro dicit, antequam pranderet, doleamne, an rideam, nescio. » Imperitiae arguam, an temeritatis accusem? Quasi si quis dixerit: Antequam in portu pranderem, ad Africam navigavi, non possit stare sententia, nisi ei in portu prandendum quandoque sit. Aut si velimus dicere: Paulus apostolus antequam ad Hispanias pergeret, Romae in vincula conjectus est. Aut certe illud: Helvidius antequam poenitentiam ageret, morte praeventus est: statim aut Paulo post vincula ad Hispanias sit eundum: aut Helvidio poenitentia agenda post mortem; cum Scriptura dicat: In inferno autem quis confitebitur tibi ? Ac non potius sit intelligendum, quod, ante, praepositio, licet saepe consequentiam indicet, tamen 208 nonnumquam ea tantum quae prius cogitabantur, ostendat. Unde nec necesse sit ut cogitata fiant, cum aliud ideo intervenerit, ne ea quae cogitata sunt, fierent. Igitur cum Evangelista dicat: priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
sponsatam: non commnendatam ut dici¬
tis E utiq non obaliud de sponsatam.
nisi quandoꝙ nuptum̃. Neq em̃i denon
conuenturis euangeluta dixisset. prus¬
quam conuenirent. quia nemo de ñ
pransuro dicit. antequam pranderet:
Deinde adomino uxorem appellatam
atq coniunctam: Audiamus nunc qͥd
scriptum pronuntiet: Exurgens inquit
ioseph a somno. fecit sicut prȩcepit ei
angelus domini: Et accepit urorem su
filium: Curramus persingula: & imꝑi¬
etatem hisdem quibus ingressa est ue.¬
stigiis persequentes. pugnantia in ter
se dixisse doceamus: desponsatam confi¬
tetur. &. statim uxorem uult esse quã
confessus est. sponsam: Rursum quam
uxorem ult nominat. dicit non aba¬
liud desponsatam : nisi quandoq inip¬
turam: Et ne parum hoc arbitremur.
habes inquid desponsatam. non cominẽ¬
datam: id est nec dum urorem. nec dũ
maritali iunculo copulatam. ln eo ue¬
ro quod ait. Neq enim ile non comẽ¬
turis ȩuangelista dixisset prius quam

Expanded text:
sponsatam, non commendatam, ut dicis, et utique non ob aliud desponsatam, nisi quandoque nupturam. Neque enim de non conventuris Evangelista dixisset: Priusquam convenirent: quia nemo de non pransuro dicit, antequam pranderet. Deinde ab Angelo uxorem appellatam et conjunctam. Audiamus nunc quid Scriptura pronuntiet: Exsurgens, inquit, Joseph a somno, fecit sicut praeceperat ei Angelus Domini: e. --Curramus per singula, et impietatem iisdem, quibus ingressa est, vestigiis persequentes, pugnantia inter se dixisse doceamus. Desponsatam confitetur: et statim uxorem vult esse quam confessus est sponsam. Rursum quam uxorem nominat, dicit non ob aliud desponsatam, nisi quandoque nupturam. Et ne parum hoc arbitremur: « Habes, inquit, desponsatam, et non commendatam, id est, necdum uxorem, necdum maritali vinculo copulatam. In eo vero quod ait, Neque enim de non conventuris Evangelista dixisset: Priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
cuius decem mensibus in habitator fuit.
abonini concubitus suspitione tuaatur:
Ipse quoq deus pater est in precandus.
ut matrem filii sui uirginem ostendat
fuisse post partum. que fuit mater. au¬
tequam nupta Noncampum rechorici
desideramus eloquii: Non dialeticorum
tendiculas: non aristotilis spineta conqui¬
rimus: Ipsa scripturarum uerba ponen¬
da sunt: ipsis quibus aduersum nos usus
est testimonus reiuincatur: ut intelligat
fuit Matheus loquitur: xpisti autem
generatio sic erat: Cumt esset desponsa¬
ta mater eius maria ioseph. prius quam
conuenirent. inuenta est in utero habens

Expanded text:
cujus decem mensibus inhabitator fuit, cujus decem mensibus inhabitator fuit, ab omni concubitus suspicione tueatur. Ipse quoque Deus Pater est imprecandus, ut matrem Filii sui, virginem ostendat fuisse post partum, quae fuit mater antequam nupta. Non campum rhetorici desideramus eloquii, non Dialecticorum tendiculas, nec Aristotelis spineta conquirimus: ipsa Scripturarum verba ponenda sunt: ipsis quibus adversum nos usus est testimoniis, revincatur, ut intelligat, fuit: « Matthaeus loquitur: Christi autem generatio sic erat: Cum esset desponsata mater ejus Maria Joseph, priusquam convenirent, inventa est habens
Abbreviated transcription (Latin):
uper Rogatos afratribus. ut
aduersus libellum auusdam hel¬
uidii responderem facere distu¬
li: Non quo difficile fuerit hominem ru¬
sticamim. S iux primis quoq imbutum
literis. Super ueri assertione conuinoe¬
re. Sed ne respondendo dignus fieret qui
uinceretur. huc accedebat. quod homo
turbulentus & solus in uniuerso mundo
sibi & laicus & sacerdos. qui ut ait ille.
loquacitatem fecundiam exitimat. Q. ma
ledicere omnibus bonȩ conscientiȩ signũ
arbitratur. accepta materia disputandi
amplius inciperet blasphemare. & qua¬
si de sublimi loco in totum orbem ferre
sententiam : meq quia ueritate non pos¬
lum fratrum qui ad eius rabiem moue¬
bantur. iustiori fine cessarunt: lam ad
radices in fructuosȩ arboris euangelii se¬
curis est ad mouenda: & cum infecim¬
ditate foliorum tradenda flaminis. ut
discat aliquando recicere. qui nunquã
didicit loqui G sanctus michi in uocan
sensu meo ore defendat: Inuocandus do
minus iło: ut sacriuentris hospitium

Expanded text:
uper rogatus a fratribus, ut adversus libellum cujusdam Helvidii responderem, facere distuli: non quod difficile fuerit, hominem rusticanum, et vix primis quoque imbutum litteris, super veri assertione convincere; sed ne respondendo dignus fieret, qui vinceretur. Huc accedebat quod homo turbulentus, et solus in universo mundo sibi et laicus et sacerdos qui, ut ait ille, loquacitatem facundiam existimat  Al. existimet, et maledicere omnibus, bonae conscientiae signum arbitratur accepta materia disputandi, amplius inciperet blasphemare, et quasi de sublimi loco in totum orbem ferre sententiam: meque quia veritate non poslum fratrum, qui ad ejus rabiem movebantur, justiori fine cessarunt, jam ad radices infructuosae arboris Evangelii securis est admovenda , et cum infecunditate foliorum tradenda flammis, ut discat aliquando 206 reticere, qui numquam didicit loqui. 2. Igitur sanctus mihi invocandsensu, ore meo defendat. Invocandus est Dominus Jesus, ut sacri ventris hospitium,
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalia comparantẽ: ut abyssus ueteris
testam̃ti inuoc&. abyssum ȩuangelicam inuo¬
quib mandatum ẽ ne pluerent suꝑ incre
gentilium. & torrentẽ spmarum: ac mare
mortuũ dulcorarent: Ora igitur ut uer
heliseus steriles in me emortuas aquas uiui
sacrificium qͦd absq sale. ẽ. dño ñ offertur. Nec
fulgore secularis eloquentie delecteris. quã
uidit iħs quasi fulgur cadentẽ de cȩlo: sed po¬
tius eum retipe qui ñ haba decorẽ nec faciẽ
nomo inplagis positus. & sciens ferre infirmita¬
tẽ: & qͥcqͥd ad ꝓposita respondero. scias me non
confidentia respondisse sermonis: sed eiꝰ exfide
qui pollicitus. ẽ. aperi os tuum & ego ad implebo
N terrogas quomodo per fectus ẽẽ quis possit. &
q̃uomodo uiuere debeat uidua quȩ sine liberi
derelicta est. Hoc idẽ & in ęuangłio legis doc¬
tor interrogat. magister. quid faciens utam
ȩternam possidebo: cui respondit dñs. M an¬

Expanded text:
spiritalia conparantem, ut abyssus ueteris spiritalia conparantem, ut abyssus ueteris testamenti inuocet abyssum euangelicam in uoquibus mandatum est, ne super igentilium, et torrentem spinarum, ac mare mortuum dulcorarent. Ora igitur, ut verus Elisaeus steriles in me et mortuas aquas vivifsacrificium quod absque sale est, Domino non offertur . Nec fulgore saecularis eloquentiae delecteris, quam vidit Jesus quasi fulgur cadentem de coelo : sed potius eum respice, qui non habet decorem nec speciem: homo in plagis positus et sciens ferre infirmitatem ; et quidquid ad proposita respondero, scias me non confidentia respondisse sermonis; sed ejus fide, qui pollicitus est: Aperi os tuum, et ego implebo -Interrogas, quomodo perfectus esse quis possit, et quomodo vivere debeat vidua, quae sine liberis derelicta est. Hoc idem in Evangelio Legis Doctor interrogat: Magister, quid faciens vitam aeternam possidebo? Cui respondit Dominus: Man