comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cancellatis manib formam crucis ex¬
pͥmens. dext̾m manũ suꝑ capt̃ effra¬
um. ⁊ sinistram suꝑ cap̃t manasse po
sttum significat doctoꝵ: quoꝵ studio
⁊ p̃dicatione:⁊ ꝯu̾sio gentium facta
altare. dm in aduitoriũ uocat signifi¬
cat eos qui ꝑcepta fidĩ cognitione. se
ad bona oꝑa ⁊ ad luctam atͣ inuisibi¬
les hostes accingunt. E qi de sinis uirib
minꝰ p̃sumunt. diuinũ auxiliũ sͥ adeẽ
deposcunt. In qͦ qi c̾cantiũ labor expͥmit᷑:
qͦsi int̃ suspiria ⁊ gemitꝰ nondũ nõiat᷑ alła.¬

Expanded text:
cancellatis manibus formam crucis exprimens; dextram manum super caput Ephraim, et sinistram super caput Manasse possterium significat doctorum, quorum studio et praedicatione et conversio gentium facta altare, Deum in adjutorium vocat, significat eos qui percepta fidei cognitione, se ad bona opera et ad luctam contra invisibiles hostes accingunt; et quia de suis viribus minime praesumunt, divinum auxilium sibi adesse deposcunt. In quo quia certantium labor exprimitur, quasi inter suspiria et gemitus nondum Alleluia
Abbreviated transcription (Latin):
sitatẽ aũ rerũ oĩum in tanta ꝯsũmatione
boni exp̃ssam. ũ ñ possit eẽ melior ꝙͣ ẽ.
Uͥ mͥ pͥmum responcłi expostulo. cum
dñt unu̾sitatẽ terum oĩum ñ posse
meliorẽ eẽ ꝙ. ẽ: qualit̃ io accipien dũ
sit quod dicunt meliorem ẽẽ eam non
posse. Siue ido ñ pot̾ ẽẽ melior: qr sũme
bona ẽ. ita uͥ nulla omnino boni ꝑfec¬
mationis. ⁊ pot̃ melior eẽ si fiat caper
maioris boni. qr ⁊ ħ ip̃e qui fec̃ pot.
Gͦ in se non pot̾. in d̾o pot̃. qr ipa ñ pͥ.¬
malefactum. s bñfactum ꝑmouens
inmeliꝰ : ñ u ip̃e qnͣtum ad se meliꝰ fa¬
ciat. s ũ qd facit. ipo identidẽ oꝑante
⁊ in eodem ꝑseu̾ante melius fiat. Gͦ sũ¬
mne potens ẽ. quipͭ omne qđ possibile ẽ.
nec iõ minus pot̃. qr impossibilia ñ pͣ:¬

Expanded text:
rsitatem autem rerum omnium in tanta consummatione boni expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo cum dicunt universitatem rerum omnium non posse meliorem esse quam est: qualiter id accipiendum sit, quod dicunt meliorem eam esse non posse: sive ideo non potest esse melior, quia summe bona est, ita ut nulla omnino boni perfecmationis, et potest melior esse si fiat capax majoris boni, quia et hoc ipse, qui fecit, potest. Ergo in se non potest, in Deo potest, quia ipmalefactum, sed benefactum promovens in melius, non ut ipse quantum ad se melius faciat, sed ut quod fecit ipso identidem operante, et in eodem perseverante melius fiat. Ergo summe potens est, qui potest omne, quod possibile est; nec ideo minus potest, quia impossibilia non p
Abbreviated transcription (Latin):
i ꝯseqñs. q meliꝰ fac̾e ñ pot̃ qm fac̃. qͥ
sic facit uͥ ñ faciat male. in eo qd̾ sic fac̃.
Eiusm᷑i causis atq rõnib qͥda inducunt᷑.
ũ dicant dm̃ suoꝵ oꝑm m̃sura aclege ita
qͥcqͣm nec aliud fac̾e possit. nec meliꝰ. ac
ꝑħ plane infinitam illã atq immensã
diuinitatis pot̾ntiam. sub tͣmino ac m̃su¬
ra alligare ꝯuinc̃t᷑. qui usq ad aliquid
negant ꝓcedẽ Certum ẽ enĩ qr om̃e ꝙ.
fact ẽ. in nunlo ⁊ ponde ⁊ m̃sura legiti¬
mum t̃minum ⁊ finẽ suũ ħt. ⁊ id circo
si ad oꝑis m̃suram c̾atoris potñcia mͦdũ¬
q ꝯponitur. ip̃a ꝓcul dubio: ⁊ fine ⁊ m̃¬
sura t̾minari declaratur. Quaꝑꝑ ne ł hiˢ
negare uideam᷑ ł om̃ino c̾duli sñ ꝯsida¬
tione falsum ꝓuͦ reciꝑe: oporret ꝓ ꝯpñ

Expanded text:
 quod melius facere non potest quam facit qui sic facit ut non faciat male in eo quod sic facit. Ejusmodi causis atque rationibus quidam inducuntur ut dicant Deum suorum operum mensura ac lege ita facit, quidquam nec aliud facere possit nec melius. Ac per hoc plane infinitam illam atque immensam divinitatis potentiam sub termino ac mensura alligare convincuntur, qui usque ad aliquid negant procedere. Certum est enim quod omne quod factum est in numero, et pondere et mensura, legitimum terminum et finem suum habet: et idcirco si ad operis mensuram Creatoris potentia, modumque componitur, ipsa procul dubio, et fine et mensura terminari declaratur. Quapropter, ne negare videamur, vel hominum creduli sine consideratione falsum pro vero recipere, oportet pro
Abbreviated transcription (Latin):
ita de potestate eiꝰ aliqͣ ad eruditionẽ legñ¬
tium ꝯmemore oportit. Potestas duplex
ẽ alia ad aliquid fatiendum. alia ad nicħ
patiendum. Scd̾m utramq d̾s omp̃s i̾ns
sime affirmatur. qr nec aliqͥd ẽ qd̃ ei ad
patiend corruptionẽ possit inserre. nec
aliqͥd ad fatiend̾. impedim̃tũ afferre.
Oinia quippe fac̾e pot̃. p̃t̃ id solum qd
posse. Itaq omĩa pot̾ ds q̃ posse potñ¬

Expanded text:
ita et de potestate ejus aliqua ad eruditionem legentium commemorare oportet. Potestas duplex est: altera ad aliquid faciendum, altera ad nihil patiendum. Secundum utramque Deus omnipotens verissime affirmatur. Quia nec aliquid est quod ei ad patiendum corruptionem possit inferre, nec aliquid quod ad faciendum impedimentum afferre. Omnia quippe facere potest, praeter id solum quod posse
Abbreviated transcription (Latin):
non equat tempꝰ. nec immensitatẽ locꝰ:
i iec sapiãm eiꝰ sensꝰ. nec bonitatẽ uͥtꝰ
nec potñtiã opꝰ. De uoluntate di. ⁊ ꝓui¬
multa dicta st̃. pꝰea de uoluntate dei
de qͣ q̃dam dicenda st̃. ita tñ uͥpꝰ ad
respiciamꝰ : qnͣtum possibile ẽ humane

Expanded text:
itatem locus; sic nec sapientiam ejus sensus, nec bonitatem virtus, nec potentiam opus. De voluntate Dei et provimulta dicta sunt. Postea de voluntate Dei de qua quaedam dicenda sunt. Ita tamen ut prius ad respiciamus quantum p
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ñ possunt ad tͣciam ꝑting̾e: sic neq ã
scda inciꝑe debuerunt. alioquin ꝑficiẽ.¬
di locum aditumq inuenire ñ ualuissẽt
cundi in meliꝰ. nͥ reliquum fuisset pꝰ pͥma
dona naturȩ quo cresc̾e potuissent ł defi¬

Expanded text:
sicut non possunt ad tertiam pertingere, sic nec a secunda incipere debuerunt. Alioqui proficienti locum aditumque invenire non valuissent eundi in melius, nisi reliquum fuisset post prima dona naturae quo crescere potuissent vel defi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtra natam ħ faciebant cũ ñ lasciuiendi
causa s gignendi ħ fac̾ent. neq ꝯt᷑ morẽ.
q eo tp̃r ea fiebant. neq ꝯtͣ p̃ceptũ. qͥa
nulla lege erat ꝓhibitum. N cruntam̃
sic̃ idem alibi testat᷑. magis ꝑtinet ad
bonum nuptiarũ unũ cum una: quã
cum multis copulari.q. indicat pͥmi
ꝯuigii copula diuuitꝰ facta: ut iñ co-¬
nubia sum̾ent inicium uͥ honestiꝰ at¬
tend̾t᷑ exemplũ. Item idem. Sic̃ non ẽ¬

Expanded text:
tra naturam hoc faciebant, cum non lasciviendi causa sed gignendi hoc facerent, neque contra morem, quia eo tempore ea fiebant, neque contra praeceptum quia nulla lege erat prohibitum. Verumtamen sicut idem alibi testatur, magis pertinet ad bonum nuptiarum unum cum una, quam cum multis copulari, quod indicat primi conjugis copula divinitus facta, ut inde connubia sumerent initium, ubi honestius attend
Abbreviated transcription (Latin):
arigꝰ sic ait. Antiquis temꝑib cũ ad¬
huc salutis nr̃e mist̾ium uelaret᷑: uisti offi¬
cio ꝑpangandi nuptias ꝯtrahebant. ñ
uicti libidine s ducti piecate. qͥmulto
faciliꝰ contiñe possent si uellent. Utebã
bat. Quas castiꝰ habebat qͣmnc̃ quilib&

Expanded text:
 sic ait. Antiquis temporibus cum adhuc salutis nostrae mysterium velaretur, justi officio propagandi nuptias contrahebant, non victi libidine, sed ducti pietate, qui multo facilius continere possent et vellent. Utebantbat, quas castius habebat quam nunc unam quilibet
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑm distributione .xͦ militat̾iũt. S
ꝯtinentiam ioħs in oꝑe. ãbraham ui ha sol
bitu habebat. Melior em̃ castitas celibũ
est. qͣm castitas nuptiarũ: quarũ abrahã
unam habebat in usu. ambas in habitu.
Caste eñi ꝯuigalit̾ uixit. ẽẽ aũ castꝰ sine
ꝯugio potuit. s tẽ non oportuit. Idem
tñ sumit alimentũ non cupiditatt uiuẽ¬
di s officio ꝯsulendi: ut maneat q neceᷤᷤ¬
sarium ẽ ꝑꝑ alios. Sic misceri feminis
sum. Qd enĩ c̃ eyb ad salutẽ hoĩs. ħ ẽ ꝯ¬
cubitꝰ ad salutẽ gn̾is: ⁊ utrumq ñ ẽsi¬
ne delectatione carnali. quȩ tñ modi¬
ficata ⁊ refrenante temꝑantia inusum
inq̃renda ꝓle fornicariꝰ ł ad ult̾mꝰ ꝯcubsiꝰ¬

Expanded text:
unt. Sed continentiam Joannes in opere: Abraham in solo habitu habebat. Melior autem est castitas caelibum quam castitas nuptiarum quarum Abraham unam habebat in usu, ambas in habitu. Caste enim conjugabiliter vixit; esse autem castus sine conjugio potuit; sed tunc non oportuit. Idem Christo , tamen sumit alimentum non cupiditate vivendi, sed officio consulendi, ut maneat quod necessarium est propter alios: sic misceri feminis sum. Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et refrenante temperantia in usum in quaerenda prole fornicarius vel adulterinus
Abbreviated transcription (Latin):
qui uiuit in et̃num c̾auit omĩa simul.
Qͥa eoł mom̃to simul ⁊ uisibiliũ mat̾ia
eẽntialit̃ c̾ata ẽ. ⁊̃ uisibilium nat᷑a: nicħ¬
q pꝰ ea factum. cuiꝰ in ipso pͥmorcdio aut
mat̾ia u in corꝑib. aut similitudo ut in
spĩb ñ p̃cesserit. Nam ⁊ si noue ad huc c̃¬
occurr̃t pͥmum. illa pͥme ꝯditionis forma.
informis quał fu̾i̾t. Scd̾m. qͣlit̃ ex illa in¬
formitate ad hanc qͣm nc̃ ht̃ formã ꝓ¬

Expanded text:
mul , quia eodem momento simul et visibilium materia essentialiter creata est et invisibilium natura; nihilque postea factum cujus in ipso primordio aut materia ut in corporibus aut similitudo ut in spiritibus non praecesserit. Nam etsi novae adhuc occurrunt: primum, illa primae conditionis forma informis qualis fuerit; secundum, qualiter ex illa informitate ad hanc quam nunc habet formam p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑm fuit c̾atio lucis. qñ ipãlux ñ mat̾ialit̃
denicho c̾ata ẽ. s dep̃iacenti illa uniu̾¬
sitatis mat̾ia formalit̃ facta ẽ. u lux eẽt.
⁊ uuim ᷤ pͥctatem lucendi hab̾et. Hocopꝰ
pͥma die factum ẽ. s hꝰ oꝑis mat̾ia. anpͥ
mam diem c̾ata ẽ. Moxq cum ip̃ã luce
dies cep̃. añ qr lucẽ nec nox fuit. nec die.
⁊̃ si tempꝰ fuit. Si aũt qͣnitur quał ħ lux¬

Expanded text:
m fuit creatio lucis, quando ipsa lux non materialiter de nihilo creata est; sed de praejacenti illa universitatis materia formaliter facta est ut lux esset, et vim ac proprietatem lucendi haberet. Hoc opus prima die factum est; sed hujus operis materia ante primam diem creata est. Moxque cum ipsa luce dies coepit; quia ante lucem nec nox fuit nec dies, etiamsi tempus fuit. Si autem quaeritur qual
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝯposita. ꝙ tenebre erant suꝑ faciẽ
abyssi. ꝑcęlum namq ⁊ t̃ram mat̾ĩam
illã om̃ium cȩlestium t̃restͥumq hoc
loco sigͥficari puto. de qͣ pꝰea succedñt̃.
informa facta st̃. q̃ in ipsa pͥseẽntiam
simul c̾ata fuerunt. Ibinamq traerat.
illa ⁊ leuis ꝯ fusio reliquoꝵ tͥum q̃ in
circuitu medio iacentis terre suspensa fe¬
rebatur. Ꝙ his .ii. om̃iũ corꝑoꝵ siue celesti¬
um. siue trest̾um formandoꝵ. mat̾ia ꝯtine¬
batur. Beinde seqͥtur scͥpt᷑a ⁊ dic̃. ⁊ tene¬
bre erant suꝑ faciẽ abyssi. Duo suꝑiꝰ ꝓpo¬
suerat uidelicet cęlũ ⁊ t̃ram. mͦ q̃da alia
duo subiunxit.s. tenebras ⁊ abyssum. Al¬
qđ celũ uocau̾at. sig̃ cans intelligñdum.
ꝓpĩta nanq suꝑfaciem abyssi tenebre e¬
tant. qr abyssus subtꝰ erat. ⁊ de sr̃ caligo
tenebrosa erat. Neq abyssꝰ tenebre erat.
qr lum̃ futura ñ erat. s desr̃ faciẽ abyssi
tenebrarum locꝰ fuit in eo .s. elem̃to. uñ

Expanded text:
 faciem abyssi . Per coelum namque et terram, materiam illam omnium coelestium terrestriumque, hoc loco significari puto, de qua postea succedenter in forma facta sunt quae in ipsa prius per essentiam simul creata fuerunt. Ibi namque terra erat illa et levis confusio reliquorum trium quae in circuitu medio jacentis terrae suspensa ferebatur; et his duobus omnium corporum coelestium sive terrestrium formandorum materia continebatur. Deinde sequitur Scriptura et dicit: Et tenebrae erant super faciem abyssi. Duo superius proposuerat; videlicet coelum et terram. Modo quaedam alia duo subjungit scilicet tenebras et abyssum; alquod coelum vocaverat, significans intelligendum. Propterea namque super faciem abyssi tenebrae erant; quia abyssus subtus erat, et desuper caligo tenebrosa erat. Neque abyssus tenebrae erat, quia lumen futura non erat; sed desuper faciem abyssi tenebrarum locus fuit. in eo scilicet elemento unde
Abbreviated transcription (Latin):
ppea qd aꝑstcto opꝰ dĩ inchoari debu¬
isset. iło dnisse scͥpt̾am. factum ẽ ues¬
ꝑe ⁊ mane dies unus. Non em̃ dix̃
factum ẽ mane ⁊ uesꝑe. s factũ ẽ
inquit uesꝑe ⁊ mane: dies unꝰ. Quia
sic̃ diximus pͥmus dies mane p̃cedĩs
ñ hu̾it. qm̃ aluce plena ⁊ ꝑfecta ini¬
tium sumpsit. ꝓpt̾ea omnis atirora pͣ¬
cedñtis dici ẽ: ⁊ om̃is dies ab ortu soł
initium sumit. Estq dies nat᷑ał illud
spatiũ tp̃is qd̾ ab ortu soł usq ad ortũ
⁊ finẽ diei uesꝑam dicimꝰ. finẽ noctis
auroram: constat indubitant̃ qd au¬
rora i semꝑ ad p̃cedñtẽ diẽ referendasit.
um uisibiliũ inuisibiliũq nat᷑a nec
nox fuit negdies. ⁊ tñ tempꝰ fuit. qr mu¬
tabalitas fuit. Postea uͦ ⁊tinuo lucc fa¬
diem ⁊ noctẽ distingui cepit Qd̾ simul

Expanded text:
perfecto opus Dei inchoari debuperfecto opus Dei inchoari debuisset, ideo dixisse Scripturam: Factum est vespere et mane dies unus . Non enim dixit Factum est mane et vespere; sed: Factum est, inquit, vespere et mane dies unus. Quia, sicut diximus, primus dies mane praecedens non habuit, quoniam a luce plena atque perfecta initium sumpsit; propterea omnis aurora praecedentis diei est, et omnis dies ab ortu solis initium sumit. Estque dies naturalis illud spatium temporis quod ab ortu solis usque ad ortum et finem diei vesperam dicimus, finem noctis auroram, constat indubitanter quod aurora semper ad praecedentem diem referenda sit. ium visibilium invisibiliumque natura, nec nox fuit nec dies; et tamen tempus fuit, quia mutabilitas fuit. Postea vero continuo luce fadiem et noctem distingui coepit
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntum ego arbitͦr rectissime respondet᷑
corꝑalib reb ⁊ uisibilib illuminanoiᷤ.
ñ n lucem corꝑeam ꝯgruere potuisse. Dẽ
adprimans. loco ca̾tunscͥbi necẽe ẽẽ.
Qursumq nͥ mobił fusset lux illa. ne¬
q̃ꝙ alt̾na uicissitucdine chiẽ  noctẽ distĩ¬
guere. nec tpis spacium ullatenꝰ sine mo¬
tu ꝑage ualuisset. Scd̾m hanc itaꝙ
sidłationem conuenientiꝰ puto. u c̾damꝰ
lucẽ illam inpͥncipio factã ad illumi¬
nanda corꝑea. sine dubio corꝑeã fuisse.
quale fortasse eẽ potuisset corpꝰ aligd̃
lucidum. cuiꝰ p̃sentia cuncta ulustrent᷑.
q uice ⁊ loco soł factam. ut int̾i motu¬
Cum qd qr dies pͥma exoita ẽ. ego c̾didio
mag̃ illam qñ facta ẽ ibidem pͥmum
apparuisse. u̾sol cotidiano cursu cͥcun¬
uectꝰ oriens em̃git. ut eod tmite cͥccur¬
rens. acpͥmo ad occasum descendñs ueᷤ¬
ꝑam fac̾e̾t. Deiñ reuocata ad o. tum.
auroram ħ ẽ mane añ ortum seqñtis

Expanded text:
tum ego arbitror rectissime respondetur, corporalibus rebus et visibilibus illuminandis, non nisi lucem corpoream congruere potuisse. Omne approximans, loco circumscribi necesse est. Rursumque nisi mobilis fuisset lux illa, nequaquam alterna vicissitudine diem ac noctem distinguere, nec temporis spatium ullatenus sine motu peragere valuisset. Secundum hanc itaque considerationem, convenientius puto ut credamus lucem illam in principio factam ad illuminanda corporea sine dubio corpoream fuisse, quale fortasse esse potuisset corpus aliquod lucidum, cujus praesentia cuncta illustrarentur, que vice et loco solis factamCum qua quia dies prima exorta est ego crediderim magis illam quando facta est, ibidem primum apparuisse ubi sol quotidiano cursu circumvectus oriens emergit, ut eodem tramite circumcurrens, ac primo ad occasum descendens vesperam faceret, et deinde revocata ad ortum auroram, hoc est mane ante ortum sequentis
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa sua ut ꝑfic̾et pͥmum fecit lucẽ. ii ce¬
t̾a omnia pꝰ modum fac̾et in luce. Sig̾¬
cauit enim nobse ñ amare oꝑa q̃ intene¬
bͥs fiunt. qm̃ mala st̃. Quia om̃is qͥ ag̃
male odit lucem. ⁊ñ uenit ad lucẽ uñ¬

Expanded text:
ua ut perficeret, primum fecit lucem, ut caetera omnia postmodum faceret in luce. Significavit enim nobis se non amare opera quae in tenebris fiunt, quoniam mala sunt. Quia omnis qui male agit
Abbreviated transcription (Latin):
potestate erant di. un om̃ib ñ artabat᷑
potestas di. Fortassis iam satis ẽ. qͣntũ ad
ꝓpositum buitatis ꝑtinet. d̾ his hactenꝰ
choaret᷑ ꝑstiti̾t. Nam qd̾ illa pͥma rerũ
ipso tp̃r erorta sit: constat ex eo qd didũ
serit: scͥpt᷑a manifeste ñ ostñdit. M aũt

Expanded text:
 arctabatur potestas Dei. Fortassis jam satis est quantum ad propositum brevitatis pertinet de his hactenus choaretur perstiterit. Nam quod illa prima rerum ipso tempore exorta sit, constat ex eo quod dictserit, Scriptura manifeste non ostendit. Mihi aut
Abbreviated transcription (Latin):
facta ẽ lux. s cła die factumc̃ firmam̃tũ.
Tertia die cong̾gate st̃ aq̃. Quarta die facda
sunt luminania. Quinta die pisces ⁊ uolu¬
cres. Sexta die bestie. iumenta. reptilia:
nouissime. eadem tñ die. homo. ħ pͥmũ
in ħ loco lectorẽ ammon̾e uolumꝰ. ut qͦ¬
tiens in oꝑib his uidelicet ui. dierũ aliqͥd
fieri audierit. u u̾bi grã cum dr̃. pͥma die¬

Expanded text:
a est lux; secunda die, factum est firmamentum; tertia die, congregatae sunt aquae; quarta die, facta sunt luminaria; quinta die, pisces et volucres; sexta die, bestiae, jumenta, reptilia; novissime eadem tamen die homo. Hoc primum in hoc loco lectorem admonere volumus, ut quoties in his operibus, videlicet sex dierum aliquid fieri audierit, ut verbi gratia, cum di
Abbreviated transcription (Latin):
lum. Usq hodie ⁊̃ cęlum ẽ sup᷑ cȩlum.
⁊ sub cęlo cȩlum. ⁊ totum er uno cęlo ⁊
unũ celum. S añꝙͣ fieret de illo cȩlo ħ
çȩlum qd̃ ẽ uocatum firmam̃tũ. ñ erat
illud cȩlũ : cęlum ⁊ celũ. s tm̃ cęlum.

Expanded text:
sque hodie etiam coelum est supra coelum et sub coelo coelum, et totum ex uno coelo et unum coelum. Sed antequam fieret de illo coelo hoc coelum quod est vocatum firmamentum, non erat illud coelum coelum et coelum, sed tantum coelum.
Abbreviated transcription (Latin):
minari debuit. S neq ipsa ꝯditoꝵ
nata᷑ alium positionis aut locationis
ordinem pateretur. qͣm ut poncłosa d̾¬
orsum. ⁊ sursũ leuia dispon̾ent᷑. G tra
deorsum erat. ⁊ celum sursum.⁊ qd̾ su¬

Expanded text:
minari debuit. Sed neque ipsa conditorum natura alium positionis aut locationis ordinem pateretur, quam ut ponderosa deorsum, et sursum levia disponerentur. Ergo terra deorsum erat et coelum sursum,
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃ces mane p̃ferebat. Cui quide de¬
suꝑ tenebrose illiꝰ caliginis. qͦ tẽ tota t̃re
suꝑficies obuoluta erat nebula tende¬
batur: qͣs u ego arbitror tenebras sc̃pta
cum cȩlum ⁊ t̾ra c̃arentur. sr̃ faciem abẏ¬
si fuisse testatur. Talis muncli facies in
pͥncipio pͥꝰquã formam reciꝑet aut dis

Expanded text:
in praeceps inane praeferebat. Cui quidem dein praeceps inane praeferebat. Cui quidem desuper tenebrosae illius caliginis qua tota tunc terrae superficies obvoluta erat nebula tendebatur; quas, ut ergo arbitror, tenebras, Scriptura cum coelum et terra crearentur super faciem abyssi fuisse testatur. Talis mundi facies in principio priusquam formam reciperet aut dis
Abbreviated transcription (Latin):
de tc̃ ad ꝓdit. uͭ nc̃ formata subsistit
Eratq t̾renum ħ elementum medio
eod̾q uno loco subsidñs. cęt̾is in una
fusione ꝑmutis forma meliore p̃clitũ. s
isde c̾cunqͣ in modũ cutdã nebule opan¬
sis ita inuolutum. ut apparere ñ posset
qdꝰ fuit. Illa uͦ t̾a in una sic̃ dictum ẽ. adhuc
confusione ꝑmixta. siue potiꝰ in una ꝑ¬
mixtione ⁊ fusa. circunqͦ suspensa eo¬
usq in altum pdrrigebant᷑. qͦusq nunc
summũ corꝑee c̾aturȩ ꝑtingit. totumq
ħ spatium qd̾ a suꝑficie tre medio iacẽ¬
tis loco. usq ad sup̃mum extremũq ãbi¬
tus cęli limitẽ patet: illa nebula ⁊ caligi¬
ne replebatur. ⁊ qͥ nc̃ st̃ aluei siue tͣtões
aquarum iam tc̃ in ipso nascentis mũdi
exordio intre corꝑe. futa aquis recepta¬
cła ꝑata erant. in quib ⁊ĩ magna illa a¬
byssꝰ de qua omiuum fluenta aquaꝵ
ꝓducenda. siue deriuanda fuerant pa¬
tulo adhuc hiatu. uacuoq horrendũ.

Expanded text:
diit, ubi nunc formata subsistit. Eratque terrenum hoc elementum medio eodemque imo loco subsidens caeteris in una confusione permistis forma meliore praeditum; sed iisdem circumquaque in modum cujusdam nebulae oppansis ita involutum ut apparere non posset quod fuit. Illa vero tria in una, sicut dictum est, adhuc confusione permista sive potius in una permistione confusa, circumquaque suspensa, eousque in altum porrigebantur quousque nunc summum corporeae creaturae pertingit. Totumque hoc spatium quod a superficie terrae medio jacentis loco usque ad extremum supremumque ambitus coeli limitem patet, illa nebula et caligine replebatur. Et quod nunc sunt alvei sive trachones aquarum, jam tunc in ipso nascentis mundi exordio in terrae corpore futura aquis receptacula parata erant. In quibus etiam magna illa abyssus de qua omnium fluenta aquarum producenda sive derivanda fuerant patulo adhuc hiatu vacuoque horrendum
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰmodũ ꝑser dierũ int̾ualla ordinata.
⁊ iaẽ prsus mom̃tum tp̃ris fuisse. qͦ in
pͥncipio simul c̾ata sit. ⁊ rerũ usibiliũ
corꝑaliumq mat̾ia: ⁊ inuisibiliũ in an¬
głica nataͣ eẽntia. ⁊ hoc eẽ qͥ scͥptaᷤ refert.¬

Expanded text:
postmodum per sex dierum intervalla ordinata. postmodum per sex dierum intervalla ordinata. et idem prorsus momentum temporis fuisse quo in principio simul creata sit et rerum visibilium corporaliumque materia, et invisibilium in angelica natura essentia; et hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓseqͣmr Si potuit aliq̃n ẽe mat̾ia sñ for
estat enim ut si pͥꝰ mat̾iam ma.¬
rerum informẽ c̾atam fuisse asse¬
rimꝰ. utrũm ne aliqͥd sine forma exist̾e̾ po¬
tuerit. qualẽ ue eẽntiam añ formã indi¬
tam habuisse c̾dendum sit. ostñdamus.
et ut brcuit᷑ qͥd suꝑ ħ sentiendũ mͥ uid̾r
aꝑiam: c̾te ñ puto pͥmã illam õium re¬
rum mat̾iam talit̃ informẽ fuisse. ut nul¬
lam oĩno formã hu̾it. qr nec aliqͥd tale
enste̾ posse omnino. qd aliqͥd eẽ ab eat: iñ
aliꝗ. formam. c̾didim. Ita tñ ñ absurde in¬
formem eã appellari posse. qd̾ in ꝯfusioe
⁊ ꝑmutione qͣdam subsistãs ñ dũ hanc
in quanc̃ c̾nitur pulcrã aptãq dispõñe
⁊ formam receꝑit. Gͦ añ formam facta ẽ
mat̾ia. tñ in forma. In forma ꝯfusionis. añ
formã dispõnis. In forna pͥma ꝯfusiõ̾is.
priꝰ mat̾ialit̾ om̃ia corporalia simul &
semel creata s̾. In seda forma dispõnis.

Expanded text:
m potuit aliquando esse materia sine forma. Restat enim ut si prius materiam rerum informem creatam fuisse asserimus, utrum ne aliquid sine forma existere potuerit, qualemve essentiam ante formam inditam habuisse credendum sit, ostendamus. Et ut breviter quod super hoc sentiendum mihi videtur aperiam, certe non puto primam illam rerum omnium materiam taliter informem fuisse, ut nullam omnino formam habuerit; quia nec aliquid tale existere posse, omnino quod aliquid esse habeat et non aliquam formam crediderim. Ita tamen non absurde informem eam appellari posse, quod in confusione et permistione quadam subsistens, nondum hanc in qua nunc cernitur, pulchram aptamque dispositionem et formam coeperit. Ergo ante formam facta est materia, tamen in forma. In forma confusionis, ante formam dispositionis. In prima forma confusionis prius materialiter omnia corporalia simul et semel creata sunt; in secunda forma dispositionis
Abbreviated transcription (Latin):
quo .xͦ restirrexit. ⁊ ab aspectu mentis
alt̾ius. sic̃ ab ẽ ab aspectu mentis nr̃e
fides tua. quanius eam ẽẽ inte crectã.
cum eam naon uideam corꝑe. q. nec tu po¬
tes. nec mente q. tu potes. sic̃ ego meã
habebunt ut non possint ocłos claudẽ
atq aꝑire cum uelint. Buiꝰ aũq. ibi de¬
um quisqͥs ocłos clauserit: non uidebit.
Si eñĩ ꝓpħa elyseus puerum suũ giexi
absens corꝑe uidit accipientem mun̾a
quȩ cdedit ei naaman syrus quẽ ꝓpħa
memoratꝰ a leprȩ deformitate munda¬
te. latent̃ se fecisse putau̾at: qnͣtomag̃
in illo corꝑe spũali uidebunt sc̃i om̃ia
noñ solum si ocłos claudant uerum᷑ uͥꝯq

Expanded text:
quo Christus resurrexit; et ab aspectu mentis quo Christus resurrexit; et ab aspectu mentis alterius, sicut abest ab aspectu mentis meae fides tua, quamvis eam esse in te credam, cum eam non videam corpore, quod nec tu potes; nec mente, quod tu potes, sicut ego meam, habebunt, ut non possint oculos claudere atque aperire cum velint; durius autem quod ibi Deum quisquis oculos clauserit non videbit. Si enim propheta Eliseus puerum suum Giezi absens corpore vidit accipientem munera quae dedit ei Naaman Syrus , quem propheta memoratus a leprae deformitate mundate latenter se fecisse putaverat, quanto magis in illo corpore spirituali videbunt sancti omnia, non solum si oculos claudant, verum etiam unde
Abbreviated transcription (Latin):
ai. quantum me eam ammonenti ad faci
non sensimus. ł mente ł corꝑe neq descͥp¬
curis sc̃ĩs ꝑ legendo łatidiendo didicimtis:
nulla omnimꝰ credidissemꝰ. Unde scitemꝰ
ẽẽ ciuitates uͥnunꝗͣ fiumꝰ. ł a romulo ꝯditã
tomam. ł ut de ꝓpͥorib loquar ꝯstantino¬
poltm a constantino: yñ postremo scitemꝰ
quinam parentes nos ꝓccenissent. quib
pat̾b auis maiorib gcniti cẽmꝰ: T alium
quippe cumplima suamꝰ: non eñ eałullo
sensu p̃sentia sicut solem. sicut animi nr̃i
uoluntatem ẜ cangricoꝵ eloquioꝵ aucto¬
ritatem. sic̃ adam fuisse pͥmum hominẽ.
autt xp̃m in carne natum. passumqͦ re¬
surrensse didicimꝰ. s aliis referentib de
quoꝵ testimonio in ħ diuntarat rerum
gen̾e minime dubitandũ ec̃ putauimꝰ.
Satis ut puto ista mea p̃locutione recog¬
nouisti quid sit uide ł mente ł corpore.
⁊ quio ab eis distet crede̾. Qd̾ ꝙͣ. sit m̃te
⁊ ab aspectu corꝑis nr̃i. sic̃ ab ẽ corpꝰ in

Expanded text:
at quantum me ea admonenti ad facienon sensimus vel mente vel corpore, neque de Scripturis sanctis, vel legendo vel audiendo didicimus, nulla omnino credidissa Romulo conditam Romam uel, ut de propioribus loquar, Constantinopolim a Constantino? unde postremo sciremus, quinam parentes nos procreauissent, quibus patribus, auis, maioribus geniti essemus? talium quippe cum plurima sciamus, non tamen ea uel sensu praesentia sicut solem, sicut nostri animi uoluntatem uel canonicorum eloquiorum auctoritate sicut Adam fuisse primum hominem autsurrexisse didicimus; sed aliis referentibus, de quorum testimonio in hoc duntaxat rerum genere minime dubitandum esse putavimus. Satis, ut puto, ista mea prolocutione recognovisti, quid sit videre vel mente vel corpore; et quid ab eis distet credere, quod quidem et ab aspectu corporis nostri, sicut abest corpus in
Abbreviated transcription (Latin):
lectorib suis cum parte unũ dm̃.
non quomͦ in ħ scło in corꝑe uisus ẽ a bo¬
nis ⁊ a malis ⁊ iniudicio futuro. quosic
futurus ẽ quomͦ uisus⁊ iens in celum. hẽ
in eadem forma filii hominis. Eandẽ formã
uidebunt quib dicturꝰẜ suriui ⁊ ñ de

Expanded text:
oribus suis cum Patre unum Deum non quomodo in hoc saeculo in corpore visus est a bonis et malis. In judicio enim futuro quo sic venturus est quomodo visus est, iens in coelum; hoc est in eadem forma filii hominis, eamdem formam videbunt quibus dicturus est. E
Abbreviated transcription (Latin):
haciita suerunt. qr mites q lugentes ⁊
cet̾a. s qi mundo sunt corde. Qm mundo
corde uidebitur qui nec in loco uidet᷑ nec
oculis corꝑalib querit᷑. nec ꝯ scͥbitur uisu.
nec tactu tenet᷑. nec audit᷑ affatu. nec senti¬
satis ẽ sip̃sentia illa ita intelligamꝰ dicta¬
hoc loco. que p̃sto sunt sensib siue animi
nominantur. Sic̃ enĩ hanc lucem corpis
sensu sic ⁊ plane noluntatẽ meam uideo
qr p̃sto ẽ animi mei sensib atq intꝰ mͥ p̃sẽs
est. Si quis uͦ mͥ iadicet uoluntatẽ stiam.
cuiꝰ os ⁊ uox mͥ p̃sens ẽ. tñ qi ip̃auoluntas
quam mͥpidicat latet sensum corꝑis &
animi mei: credo. non uideo. aut si eum
metui existimo: non credo. ⁊ si forte u dic̃
ita sit. Ctediuttur gͦilla quȩ absunt a sensib
tur. Nec qr dixi ea credi quȩ absunt asen si¬
bus nr̃is sic accipiantur. ut int̃ illa depu¬
tentur quȩ aliqñ uidimꝰ ocłis ⁊ nos indis¬
se tecinemꝰ. certiq sumus quanuis tc̃ ñ p̃sto

Expanded text:
hac vita fuerunt, quia mites, quia lugentes, etc. Sed quia mundo sunt corde, quoniam mundo corde videbitur, qui nec in loco videtur, nec oculis corporalibus quaeritur, nec circumscribitur visu, nec tactu tenetur, nec auditur affatu, nec sentisatis est, si praesentia illa hoc loco intellegamus dicta, quae praesto sunt sensibus siue animi nominantur. sic enim hanc lucem corporis sensu, sic et meam uoluntatem plane uideo, quia praesto est animi mei sensibus atque intus mihi praesens est. si quis uero mihi indicet uoluntatem suam, cuius os et uox mihi praesens est, tamen, quia ipsa uoluntas, quam mihi indicat, latet sensum corporis et animi mei, credo, non uideo aut, si eum mentiri existimo, non credo, etsi forte, ut dicit, ita sit. creduntur ergo illa, quae absunt a sensibus tur. Nec quia dixi ea credi quae absunt a sensibus nostris sic accipiantur, ut inter illa deputentur, quae aliquando vidimus et nos vidisse retinemus, certique sumus, quamvis tunc non praesto
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͥ nr̃a conscientia: exiusis reb ⁊ credits. S.
mhis quȩ uidimꝰ r uidemus. nos tp̃i testeᷤᷤ
sumiis. I nhis aũquȩ crecdimus aliis testib
mouem᷑ ad fidem: cum eatũ retum quas
in m̾ito scire nos dicimꝰ non solum ea q̃
uidimus aut uidemꝰ uerum ⁊̃ illa quȩi¬
doneis aquamq rem ꝯmoti testimoniis
Etestib credimꝰ. P orto si scire ñ inꝯgrii¬
enter dicimur ⁊̃ illudꝙ. certissimum ẽ¬
credimus. hinc factum ẽ ut ⁊̃ recte credita
⁊ sinon adsint sensib nr̃is. iude mente
xp̃m resurrȩxisse a mortuis. si credit atten¬
de quid uideat. attende qͥd credat. ⁊ utrũ¬
q discerne Nidet hominem cuius audit
uocem. ⁊ ip̃auor iusis corꝑalib deputa
tur.ẜ ea quȩ supͣcdaimus het duo st̃ testis
⁊ testimonium quoꝵ ad ocłos unumad
aures alt̾m ꝑtinet. S hunc testem fortasse
alioꝵ testimonioꝵ auctorite ꝯfirmat
diuinarum. s. scͥpturarum ł quoꝵlibet a¬
liorum quib ẽ motꝰ ad fidem. S cͥpturȩ

Expanded text:
ex uisis rebus et creditis. sed in his, quae uidimus uel uidemus, nos ipsi testes sumus, in his autem, quae credimus, aliis testibus mouemur ad fidem, cum earum rerum, quas inmerito scire nos dicimus non solum ea, quae uidimus aut\' uidemus, uerum et illa, quae idoneis ad quamque rem commoti testimoniis uel testibus credimus. porro si scire non incongruenter dicimur etiam illud, quod certissimum credimus, hinc factum est, ut etiam recte credita, etsi non adsint sensibus nostris, uidere mente Christum resurrexisse a mortuis\', si credit, adtende, quid uideat, adtende, quid credat, et utrumque discerne. uidet hominem, cuius audit uocem, et ipsa uox in uisis corporalibus deputaum ea, quae supra diximus. haec duo sunt, testis et testimonium, quorum ad oculos unum, ad aures alterum pertinet sed hunc testem fortasse aliorum testimoniorum auctoritate confirmat, diuinarum scilicet scripturarum uel quorumlibet aliorum, quibus est motus ad fidem. scripturae
Abbreviated transcription (Latin):
uis ñ nunqͣm ⁊̃ iͥpã q̃ ex p̃senti ꝯtẽplatiõe
nascitur certitudo abusiue fides appel¬
letur:. de illa aũ quȩ ꝓpͥe appellatur fi

Expanded text:
 nonnunquam ipsa quae ex praesenti contemplatione nascitur certitudo, abusive fides appelletur. De illa autem quae proprie appellatur fi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uent᷑a sꝑantur a nob̾:iq̃ sola dig¬
na st̃ spe ⁊ expectatione nr̃a. qm̃ in ip̃is
sentia sunt: iam ꝑfidem incordibꝰ nr̃is
subsistunt. ⁊ ip̃a fides eoꝵ in nob subsi¬
stentia eorum. Cum enĩ res quȩlibet
apud nos subsistant. ꝑ ł actum qnͣui
delicet p̃sentes sensu ꝯp̃henduntur.ł
ꝑ intellectum qñ absentes. ł ⁊̃ ñ existñ¬
tes. in similitudine sua ⁊ in maginati
one ꝑ intellectũ capiuntur. ł ꝑ exꝑien¬

Expanded text:
quae ventura sperantur a nobis, et quae sola digna sunt spe et exspectatione nostra, quoniam in ipsis aesentia, sunt jam per fidem in cordibus nostris subsistunt; et ipsa fides eorum in nobis subsistentia eorum est. Cum enim res quaelibet apud nos subsistant; vel per actum, quando videlicet praesentes sensu comprehenduntur, vel per intellectum, quando absentes; vel etiam non existentes in similitudine sua et in imagine per intellectum capiuntur; vel e
Abbreviated transcription (Latin):
tu solo. s ꝑ suam p̃sentiam notificatur.
ꝑfactius enim agnoscunt qui ip̃amrẽ
u ẽ in sua p̃sentia ꝯp̃hendunt. hi fc̃
scientes. Primi gͦ st̃ negantes. Scdi du¬
bitantes. Tertii estimantes. Quarti cͤ¬
dentes. Quinti scientes. Ex his gͦ conici
pͣ. qr̃ fidẽ c̾titudinẽ appellauimus. qm̃¬
iumus. supͣ opinionẽ ł estimationem.
⁊ infra scientiam diximꝰ ẽẽ ꝯstitutam.
dico ñ qͣntum ad m̾tum: s qͣntũ ad co¬
gnitionẽ. Nisi enĩ crede aliqñ qͣntũ ad
uisio subtraħetur. ũfides m̾e retur.

Expanded text:
tu solo, sed per suam praesentiam notificatur. tu solo, sed per suam praesentiam notificatur. Perfectius enim agnoscunt qui ipsam rem ut est in sua praesentia comprehendunt, hi sunt scientes. Primi ergo sunt negantes, secundi dubitantes, tertii opinantes, quarti credentes, quinti scientes. Ex his ergo conjici potest quare fidem certitudinem appellamus, quomus supra opinionem vel aestimationem, et infra scientiam dicimus esse constitutam. dico non quantum ad meritum, sed quantum ad cognitionem. Nisi enim credere aliquando quantum ad visio subtraheretur ut fides mereretur.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ similitudine argui ⁊ ꝯþari possunt.
nͥ qr ex fide ⁊ deuotione p̃cedñtium
scõꝵ colligimꝰ. qm̃ ad illa q̃ futura p̃¬
dicãtur bona increduli eẽ ñ debemꝰ.
nrãm intelligentiã de illiꝰ u̾itate ỹ¬
stunt in nob̾. Et arguientũ ñ apparen
sit. s qͥd fides faciat ostñditur. nec ea q̃
de p̃t̾itis ł dep̃sentib habet᷑ fides dif̃¬
finitur: si quis plenam ac gen̾alem
diffinitionem. fiłi signare uoluerit. di¬
c̾e pot̃. fidem ẽẽ certitudinẽ qnͣdam
anumi de reb absentib supͣ opinio¬
nem ⁊ infra scientiam ꝯstitutã. St̃ et
quidam qui audita statim animo re¬
pellunt. ⁊ ꝯtradicunt his q̃ dñr. ⁊ hi
sunt negantes. alii in his q̃ audiunt
alt̾am qmcunq partẽ eligunt ad esti
estimantes. Alii sic alt̾am partẽ apͥpant.
u eiꝰ apꝑationẽ ⁊̃ in assertionẽ assum̃at.
hi sunt credentes. Pꝰ ista gen̾a cognitio¬
nis illud ꝑfectius seq̃r. cũ res ñ exaudi¬

Expanded text:
ari possunt? nisi quia ex fide et devotione praecedentium sanctorum colligimus, quoniam ad illa quae futura praedicantur bona increduli esse non debemunostram intelligentiam de illius veritate prstunt in nobis, et argumentum non apparentfides, sed quid faciat fides ostenditur; nec ea quae de praeteritis vel de praesentibus habetur fides diffinitur, si quis plenam ac generalem diffinitionem fidei signare voluerit dicere potest: « Fidem esse certitudinem quamdam animi de rebus absentibus, supra opinionem et infra scientiam constitutam. » Sunt enim quidam qui audita statim animo repellunt et contradicunt his quae dicuntur: et hi sunt negantes. Alii in iis quae audiunt alteram quamcunque partem eligunt ad existopinantes. Alii sic alteram partem approbant, ut ejus approbationem etiam in assertionem assumant: hi sunt credentes. Post ista genera cognitionis illud perfectius sequitur cum res non ex audi
Abbreviated transcription (Latin):
mundꝰ erat. anima sp̃s. ⁊ ip̃a anima
quasi in metlio qͦdã erat. hñs extra se
mundo erant: ⁊ hic erat ocłs carnis.
Nlium ocłm acceꝑat qͦ scip̃am uidẽt.
⁊ ea quȩ in ip̃a erant. hic ẽ ocłs rõnis.

Expanded text:
mundus erat, anima spiritus. Et ipsa anima, quasi in medio quodam erat habens extra se mundo erant: et hic erat oculus carnis. Alium oculum acceperat quo seipsam videret et ea quae in ipsa erant, hic est oculus rationis.
Abbreviated transcription (Latin):
u̾e subsistunt bona sꝑantib ⁊ ex pe-¬
ctantib illa uentura credunt᷑. Scdo
ꝙͣ acceptionẽ ñ irrationabilrͣ ñ argu¬
mana ñ ꝯ p̃dimꝰ : sola fide credibilia
ẽẽ ⁊ u̾a ꝑsuademꝰ. Qd̃ si hanc diffini¬
tionẽ alio mͦ ex ponimꝰ. possumus di¬
c̾e qr fides m eo qd̾ sit. s qͥd faci̾at dif¬

Expanded text:
vere subsistunt bona sperantibus et exspectantibus illa ventura creduntur. Secundum quam acceptionem non irrationabiliter etiam argundimus, sola fide nobis credibilia esse et vera persuademus. Quod si hanc diffinitionem alio modo exponimus possumus dicere quod fides non in eo quod sit, sed quod faciat dif
Abbreviated transcription (Latin):
dubie uid̾et. Solus ille ocłs qui ex¬
tinctꝰ non fuit: in sua claritate ꝑmã¬
sit. qui qͣmdu lum̃ ht̃ clarum: iu¬
dicium dubium ñ ht̃. Ocłs uͦ rõnis¬
tum hab̾e ñ pot̃. qr ꝙ. clare ñ uidet
disc̾nit ambigue. Huic ẽ ꝙ corda
hominũ faciliꝰ sͥ ꝯsentiunt. in his qͣ
ocło carnis ꝑcipiunt. quã in his quȩ
acie m̃tis ⁊ sensu rõnis attingunt. Qͥa
uͥã u idendo ñ caligant: inuidican¬
do non discrepant. hõ gͦ qr ocłm car
ht̃: animum similr̃ ex parte uidet.
⁊ ea quȩ ammo sunt. Quia uͦ ocłm ꝯtẽ¬
plationis non ht̃ : dm̃ ⁊ quȩ indo sunt

Expanded text:
dubie videret. Solus ille oculus qui exstinctus non fuit in sua claritate permansit, qui quandiu lumen habet clarum, judicium dubium non habet. Oculus rtum habere non potest; quia clare non videt, discernit ambigue. Hinc est quod corda hominum facilius sibi consentiunt in his quae oculo carnis percipiunt quam in his quae acie mentis et sensu rationis attingunt, quia ubi in videndo non caligant, in judicando non discrepant. Homo ergo qui oculuhabet, animum similiter ex parte videt et ea quae in animo sunt. Quia vero oculum contemplationis non habet, Deum et quae in Deo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
c̾e ł cogitare uolueris : Si tram cogitaᷤ.
si cęlum cogitas. si omĩa quȩ in cęlo
Deniq si spm̃ cogitas. si aĩam cogitaᷤ:
sp̃m demonstrare uelles. ⁊ corpꝰ ostñd̾e̾
quał similitudo ħ eẽt : Et tñ plꝰ longe

Expanded text:
vel cogitare volueris: Si terram cogitas, si coelum cogitas, si omnia quae in coelo Denique si spiritum cogitas, si animam cogitas: spiritum demonstrare velles et corpus ostenderes, qualis similitudo haec esset, et tamen plus longe
Abbreviated transcription (Latin):
Et iħc clamans uoce magna:
tradidit spm̃. Quis tradidit᷑. łħc.
Iuid tradidit. spm̃. Cui tradidit:
pat̾. Non iudeꝰ eieoit. ñ ip̃e pat̾ ex¬
traxt. s ip̃e sponte tradidit: non
uiolent̃ ablatus ẽ: s sponte datꝰ.
emissa ẽ anima. Ille emisit cuiꝰ fuit.
Unde emisit: Ex carne. Quo emisit:
Ad patrem. Recessit anima ⁊ mortua
ẽ homo ꝙr mortua ÷ caro homunis.
Sola caro mortua ẽ ⁊ in carne mor¬
tuus ẽ homo. cuiꝰ caro fuit mortuꝰ
animȩ. mors carnis fuit. Sola ca
mortua ẽ. s sola caro mortua: ꝙr
Anima ad infernũ descendit. Caro
in sepulchro iacuit. Biuinitas cũ
utroq ꝑmansit. Neq eñi caro et
amma seꝑata ꝑm destruere potu¬

Expanded text:
Et clamans Jesus voce magna, tradidit spiritum . Quis tradidit? Jesus. Quid tradidit? Spiritum. Cui tradidit? Patri. Non Judaeus ejecit, neque pater extraxit, sed ipse sponte tradidit. Non violenter ablatus est, sed sponte datus: Emissa est anima. Ille emisit, cujus fuit. Unde emisit? Ex carne. Quo emisit? Ad Patrem. Recessit anima, et mortua est homo quia mortua est caro hominis. Sola caro mortua est, et carne mortuus est homo, cujus caro fuit, mortuusanimae mors carnis fuit. Sola carmortua est, sed sola caro mortua est, Anima ad infernum descendit, caro in sepulcro jacuit, divinitas cum utroque permansit. Neque enim caro et anima personam destruere potu
Abbreviated transcription (Latin):
Neruntam̃ sciendũ ÷ ꝙ alit̃ uniuntur
ea q̃ ad unionem faciendam parit᷑ ꝯue¬
niunt. ut ex eo q. simul ẽẽ incipiunt.:
unum qͦdammꝰ cẽ incipiant. alit̃ uͦ illa
nem accessit. Aliud quippe ẽ aliqͣ simul
ꝑ unionem ad unitatẽ ꝯponi.atq alid̃
aliqua ꝑunionẽ unita apponi. Qñ¬

Expanded text:
Verumtamen sciendum est quod aliter uniuntur ea quae ad unionem faciendam pariter conveniunt, ut ex eo quod simul esse incipiunt unum quodammodo esse incipiant; aliter vero illa nem accessit. Aliud quippe est aliqua simul per unionem ad unitatem componi, atque aliud aliqua per unionem unitati apponi. Q
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt simul ex se. Qñ uͦ aliqua alicui
unitatem suã hñti ꝑ imnionẽ apponuiͭ.
inparticipationẽ illius tnͣseunt cui ap¬
ponuntur: ũ nom̃ qͦ illiꝰ cum illo par¬
ticipare incipiant. sic̃ ꝑunionẽ suam
rinitatẽ illiꝰ participare incipiunt.
Nbi gr̃a. P aries. tectum :⁊ fundam̃tũ.

Expanded text:
faciunt simul ex se. Quando vero aliqua alicui unitatem suam habenti per unionem apponuntur; in participationem illius transeunt cui apponuntur, ut nomen quoque cum illo participare incipiant, sicut per unionem suam unitatem illius participare incipiunt. Verbi gratia: Paries, tectum et fundamentum,
Abbreviated transcription (Latin):
de toto loquor cũ dico omnis hõ: corpꝰ.
ñ de parte totiꝰ quȩ : corpꝰ neq de par¬
¶te
quȩ anima est. hoc enim totum homo
ẽ: non pars eiꝰ aliqua. De hoc gͦ tnto di¬
co. qi corpꝰ ÷. dic gͦ ħ totum quare mag̃
dicis ẽẽ corpus quã animã. cum ex aĩa
simul ⁊ corꝑe constet ͤ Si ꝑꝑ partẽ unã
quȩ corpꝰ est totum ip̃m corpꝰ dr̃ nonne
multomagis dicendũ ÷ anima. ꝑꝑ par¬
tem altãm q̃ anima ẽ: Si enĩ a parte
dubio parte quȩ dignior: ⁊ melior

Expanded text:
de toto loquor, cum dico omnis homo est corpus, de toto loquor, cum dico omnis homo est corpus, non de parte totius quae corpus est, neque de parte quae anima est; hoc enim totum homo est, non pars ejus aliqua. De hoc ergo toto dico quod corpus est. Dic ergo hoc totum quare magis dicis esse corpus quam animam, cum ex anima simul et corpore constet? Si propter partem unam quia corpus est totum, ipsum corpus dicitur; nonne multo magis dicendum est anima propter partem alteram quae anima est? Si enim a parte dubio parte quae melior
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑ ꝓ iusticia. ł cruciabunt᷑ ꝓculpa.
Id̾o gͦ inquiunt sꝑant ⁊ timent ꝓ aĩa¬
b sins. Utinã tam recte dic̾etis. ꝗͣ rectũ
dicitis. B ene em̃ dicitis cũ hominispe¬
randũ&. timendũ panima sua dicitis.
Si tñ intellig̾etis ꝙ nunqͣm meliꝰ aut
u̾ius ꝓ se timet hõ qͣm cũ tunce pro
anima sua. Quid enĩ maiꝰ ÷ hõ ꝗͣ aĩa:
Non hocputabas quicunq es. qͥ te figͣis
sermonum munieras. Nouum aliqͥs
illatũ÷ aurib tuis cũ dictũ ÷ ħ potiꝰ
eẽ hominẽ ꝗ potiꝰ hominis ẽ. Audi gͦ¬
Tuͥanus nescis ꝙ ethnicꝰ ille testat᷑:
ꝯ fessus ÷ quam tu negas. Gͦ inquis
hõ ÷ animã. Quid niͦ Nonnetu di¬
cis qr homo ÷ corpꝰ ⁊ dic̾e times qͥa
homo ÷ anima: ẜ aulo ante argu¬
mentando occurristi. qr omis homo
hoc dic̃ ꝓducis auctores ethnicos. ut
ꝓbes qr om̃is homo: corpꝰ. ⁊ et hnicis
auctoritatib crede nonuis. qr om̃is
magis placet quã illud. S ego inqͥs

Expanded text:
buntur pro justitia, vel cruciabuntur pro culpa. Ideo ergo, inquiunt, sperent et timeant pro animabus suis. Utinam tam recte diceretis quam rectum dicitis! Bene enim dicitis, cum homini sperandum et timendum pro anima sua dicitis; si tamen intelligeretis quod nunquam melius aut verius pro se timet homo, quam cum timet pro anima sua. Quid enim magis est homo quam anima? Non haec putas quicunque es, qui te figuris sermonum munieras. Novum aliquid illatum est auribus tuis, cum dictum est hoc potius esse hominem, quod potius hominis est. Audi tianus nescis quod ethnicus ille testatus est. confessus est, quam tu negas. Ergo, inquis, homo est anima? Quidni? Nonne tu dicis quod homo est corpus, et dicere times, homo est anima? Paulo ante argumentando occurristi, quia omnis hohoc dicit: Producis auctores ethnicos, ut probes quod omnis homo est corpus, et ethnicis auctoritatibus credere non vis, quod omnis magis placet quam illud. Sed ego, inquis,
Abbreviated transcription (Latin):
hominis corpꝰ eẽ. ⁊ ab humo sumptũ
eẽ. ⁊ ex coniunctione animȩ sensi fica¬
tum eẽ inuenit᷑. ħ gͦ uocabula a parte
homo aut niger aut magnꝰ aut paruꝰ.
uocabula sumunt᷑ ab his q̃ in parte ꝯ¬
stant. q in solo corꝑe hominis ⁊ nui
amma ciusmodi⁊ ꝓpͥetateᷤ inuenĩs¬
ab his quȩ solũ inparte st̃ nomina. ad
totum sumuntur: qr ñ corpꝰ hoĩs. s so
in anima: nunqͣm sumitur ab aniga
ab illa qͥppe parte hominis humana
locutio homini potissimũ uocabula
formauit: ꝙͣ pͥmum ⁊ pͥncipalit̃ in
homine seniꝰ humanꝰ agnouit. Et
debuisset ꝗͣ ħo ameliori parte sua
nom̃ potiꝰ sumpsisse: nͥ q sermo alĩt
ad i elligentiam homini famulariñ
poruisset: nͥ pꝰ cum quẽ sensꝰ hama¬
mis inꝑcipiendo hũit modũ. indic̃e¬
do temusset. Itaq qr io ꝙ ab humo
erat erudñtiꝰ in homine uidebatur. ab
illo potiꝰ homo dicebatur. Sic ꝙ ex in¬
firmitate sentiendi ꝯfusio dicendi orta

Expanded text:
 corpus et ab humo sumptum esse, et ex conjunctione animae sensificatum esse invenitur. Haec ergo vocabula a parte homo, aut niger, aut magnus, aut parvus; vocabula sumuntur ab iis quae in parte constant, quia in solo corpore hominis et non in anima ejusmodi proprietates inveniab iis quae solum in parte sunt nomina ad totum sumuntur, quia non corpus hominis, sed solin anima, nunquam autem sumitur ab anima, ab illa quippe parte hominis humana locutio homini potissima vocabula formavit, quam primum et principaliter in homine sensus humanus agnovit. Et debuisset homo quidem a meliori parte sua nomen potius sumpsisse, nisi quia sermo aliter ad intelligentiam homini famulari non potuisset, nisi prius eum quem sensus humanus in percipiendo habuit, modum in dicendo tenuisset. Itaque quia id quod ab humo erat evidentius in homine videbatur; ab illo potius homo dicebatur. Sic quidem ex infirmitate sentiendi, confusio dicendi orta
Abbreviated transcription (Latin):
cum xͦ sunt. figura est. In ħ uob̾ cre¬
dite. Nos enĩ non credimꝰ. nos scimꝰ
ñ ad figa᷑m uadunt. s ad u̾itatem
uadunt. & figam euadunt. Quid
tantoꝑe homines scĩ mori desidaue¬
tunt. si pꝰ mortẽ nncħ futuri fuert̃ :¬
ñ optas: nͥ forte siñ ẽẽ desidas. Si
Esse nichil cupiunt. nec tñ qͣueunt:
Nesinant gͦ nunc ⁊bom sꝑare ⁊ m ali
tim̾e: qr ñ crunt aliquid cum hinc ex¬
S bñ inquiunt ⁊ tunent ⁊ sꝑant. qͣn¬

Expanded text:
 sunt figura est. In hoc vobis credite. Nos enim non credimus. Nos scimunon ad figuram vadunt, sed ad veritatem vadunt, et figuram evadunt. Quid tantopere homines sancti mori desideraverunt, si post mortem nihil futuri fuerunt? non optas, nisi forte si non esse desideras. Si esse nihil cupiunt, nec tamen esse queunt? Desinant ergo nunc et boni sperare et mali timere, quia non erunt aliquid cum hinc exSed bene inquiunt sperent et timeant, q
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tẽ ẜ m̾itum suũ ip̃e qͦ remun̾ati¬
onem accipiat. T ales mͦs loquendi
homines s̃ ꝯfingunt. ⁊ ꝑfalsas fi¬
ctiones sermonũ: ad u̾as deceptioẽs
erroꝵ ducunt᷑. Quid enĩ stultiꝰ: ꝙͣ¬

Expanded text:
 meritum suum, ipse quoque remunerationem accipiat. Tales modos loquendi homines confingunt, et per falsas fictiones sermonum ad veras deceptiones errorum ducuntur. Quid enim stultius
Abbreviated transcription (Latin):
modur.i gͥ quotiens hõ peccat ł bñ¬
facit: peccatum ł iusticiam in hõie ẽẽ
diusis partib totũ ip̃m ꝙ ex eis: po¬
situm fuerat iam nicħ eẽ. ac ꝑ ħ ip̃m
hominẽ qui totũ erat. simiłr nicħ

Expanded text:
modum igitur quoties homo peccat, vfacit, peccatum vel justitiam in homine esse, divisis partibus, totum ipsum quod ex eis compositum fuerat, jam nihil esse, ac per hoc ipsum hominem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ xõnalis pͣ ẽ ꝑse discernens se.
Non est hͥ magna questio neq am¬
biguitas intelligendi uͥ ꝙ. totum ẽ¬
unum ẽ. In homine aũ eadem rõ oc¬
sunt. s una ꝑ᷑ caro ⁊ anima. ħͥ aũ
quicda tam multiplicit᷑ delirasse
inueniunt᷑ soł u̾bis adherentes. u̾ͥ
ñ facile u̾boꝵs inuolucra indicari
potuissent: nͥ in fine error se mani¬
festꝰ ostñcdet. Dñt enĩ hominẽ totũ
ꝙdam ẽẽ ꝯposicum ex anima ⁊ cor¬
ꝑe. aliud omnino ⁊ diu̾sum ab aĩa¬

Expanded text:
ona est, per se discernens se. Non est hic magna quaestio neque ambiguitas intelligendi, ubi quod est totum unum est. In homine autem non eadem ratio ocsunt, sed una persona caro et anima. Hic autem quidam tam multipliciter delirasse inveniuntur, solis verbis adhaerentes, ut non facile verborum involucra judicari potuissent, nisi in fine error se manifestus ostenderet. Dicunt hominem totum quoddam esse compositum ex anima et corpore, aliud omnino et di
Abbreviated transcription (Latin):
ñ desinit. ⁊ ipã eade ꝑsona q̃ pͥꝰ
fuit. qnͣ corpꝰ aͥ societatẽ sp̃s de¬
Remanet itaq seꝑata anima a car
fortassis ẜ usum loqñdi hõ iam dici
ñ possit. qr id ꝙ det̾ra sumptũ erat ĩa¬

Expanded text:
non desinit; et ipsa eadem persona quae prius fuit, quoniam corpus a societate spiritus deRemanet itaque separata anima a carnfortassis secundum usum loquendi homo jam dici non possit; quia id quod de terra sumptum erat, ja