comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥe naturȩ uiciũ qͦd p̃uaricaciõis
pͥmꝰ auctor infuderat. amplecti
ñ destigit. Creuitq c̃tumacia. quã
dudũ diluuii unda pumierat ꝙ
qͥ numerosã annoꝵ semen ꝑmis¬
sus fuerat uiuere. inbreuitate an¬
nor. humana etas addicta ẽ. Ma¬
luitq ds. ñ iã diluino punire genꝰ
humanũ. s eodẽ ꝑmanente. elige¬
re uiros ꝑ quoꝵ semen aliqͣ gene¬
racio cõmearet. ex qua nobis filiũ
ꝓpriũ uestitũ humano corpore.
mundi infine concederet: quor
pͥmꝰ ẽ ab raham. Qͥ cũ ee̾t ȩtate
c̃fectꝰ. eiꝰq uxor decrepita. in se¬
nectute sua reꝓmissionis largi¬
cione. habere filiũ meruer̃t. Die
uocatꝰ ẽ ysaae: atq ipse genuit
iacob: idem qͦq duo decĩ patriar¬
chas. ñ reputante đ̾o in eor. nume¬
ro. qͦs more suo natura ꝓduxerat.
Hie gͦ iacob cũ filiis ac domo sua
transiendi causa egyptũ uoluit
habitare: atq illic ꝑ annos seri¬

Expanded text:
propriae naturae uitium, quod praeuaricationis propriae naturae uitium, quod praeuaricationis primus auctor infuderat, amplecti non destitit. Creuitque contumacia quam dudum diluuii unda puniuerat et qui numerosam annorum seriem permissus fuerat uiuere, in breuitate annorum humana aetas addicta est. Maluitque deus non iam diluuio punire genus humanum, sed eodem permanente eligere uiros per quorum seriem aliqua generatio commearet, ex qua nobis filium proprium uestitum humano corpore mundi in fine concederet. Quorum primus est Abraham, qui cum esset aetate confectus eiusque uxor decrepita, in senectute sua repromissionis largitione habere filium meruerunt. Hic uocatus est Isaac atque ipse genuit Iacob. Idem quoque duodecim patriarchas non reputante deo in eorum numero quos more suo natura produxerat. Hic ergo Iacob cum filiis ac domo sua transigendi causa Aegyptum uoluit habitare atque illic per annorum seri
Abbreviated transcription (Latin):
miseriã. Qꝰ felicitatẽ paradysi
in pͥmo patre ꝑdiderat. nec tamen
ex his defuert qͦs sibi ẽditor gr̃e
sequestraret. eiꝰq placiti inser¬
uirent: qͦs licet meritũ nature
dãpͥnaret. futuri tam̃ saeram̃ti
& longe postmodũ ꝓferendi. fa¬
ciendo participes ꝑdita uoluit
repaiare naturã. Impletꝰ ẽ ergo
mundꝰ humano genere. atq in¬
gressus ẽ homo uias suas: qui i:¬
malicia. ꝓprie cͣtumaciȩ despe¬
Merat c̃ditorẽ. Hine uolens d̾s ꝑ iu¬
stũ pocius hominẽ reparare ge¬
nꝰ humanũ. quã manere ꝓtͣuũ:
poenalẽ multitudine effusa di¬
luuii in undacione. excepto noe
iusto homine cũ fuis liberis. atq
his qͥ secũ in archã introduxerat.
interire ꝑmisit. Curaũ ꝑ arce lig¬
nuͣ uoluerit iustos eriꝑe. notum
ẽ diuinarũ seripturarũ mentibꝰ
eruditis. & quasi pͥma quȩdã mun¬
di ętas. diluuio ultro retransacta
ẽ. Reparat᷑ itaq humanũ genꝰ atq

Expanded text:
miseriam quia 1 felicitatem paradisi miseriam quia 1 felicitatem paradisi in primo patre perdiderat. Nec tamen ex his defuerunt quos sibi conditor gratiae sequestraret eiusque placitis inseruirent; quos licet meritum naturae damnaret, futuri tamen sacramenti et longe postmodum proferendi faciendo participes perditam uoluit reparare naturam. Impletus est ergo mundus humano genere atque ingressus est homo uias suas qui malitia propriae contumaciae despexerat conditorem. Hinc uolens deus per iustum potius hominem reparare genus humanum quam manere proteruum, poenalem multitudinem effusa diluuii inundatione excepto Noc iusto homine cum suis liberis atque his quae secum in arcam introduxerat interire permisit. Cur autem per arcae lignum uoluerit iustos eripere, notum est diuinarum scripturarum mentibus eruditis. Et quasi prima quaedam mundi aetas diluuio ultore transacta est. Reparatur itaque humanum genus atque
Abbreviated transcription (Latin):
pͣuaricacionis reus exceꝑat¬
Ca generando transmifit in poste¬
ros. Hinc factũ ẽ: ut & corpor. atq
animarũ. corrupeio &. mortis ꝓue¬
niret interitꝰ. Primꝰq mortẽ in a¬
bel filio fuo meruit experiri: ut
quanta eẽt poena quã ipse exce¬
ꝑit ꝓbaret in sobole. Q uod si ip¬
se pͥmꝰ moreret᷑ nesciret qͦd̾amͦ.
ac si dici fas ẽ. nec sentiret pȩnã
suã: s id̾o exꝑtꝰ in altero ẽ. ut qͥd
sibi iure de beret᷑ contẽptor ag¬
nosceret: & dũ pęnã mortis sustinet.
ipsa exƿectacione forcius torq̃ret᷑.
Hoc aũ pͥuaricacionis malũ qͦd in
posteros naturalit᷑ pͥmꝰ homo t᷑ns¬
fuderat: qͥdã pelagius ñ admit¬
tens ꝓprii nominis heresim dedi¬
cauit: quã eatholica fides a c̾sor¬
cio fui. mox reppulisse ꝓbatur.
db ipso itaq pͥmo homine ꝓcedens
humanũ genꝰ ac multiplici nume¬
rositate sucerescens: erupit in lites
cõmouit bella: occupauit tͣrȩnã

Expanded text:
praeuaricationis reus exceperpraeuaricationis reus exceperat generando transmisit in posteros. Hinc factum est ut et corporum atque animarum corruptio et mortis proueniret interitus primusque mortem in Abel filio suo meruit experiri, ut quanta esset poena quam ipse exceperit probaret in subole. Quod si ipse primus moreretur, nesciret quodam modo ac, si dici fas est, nec sentiret poenam suam, sed ideo expertus in altero est, ut quid sibi iure deberetur contemptor agnosceret et dum poenam mortis sustinet, ipsa exspectatione fortius torqueretur. Hoc autem praeuaricationis malum, quod in posteros naturaliter primus homo transfuderat, quidam Pelagius non admittens proprii nominis haeresim dedicauit, quam catholica fides a consortio sui mox reppulisse probatur. Ab ipso itaque primo homine procedens humanum genus ac multiplici numerositate succrescens erupit in lites, commouit bella, occupauit terrenam
Abbreviated transcription (Latin):
qũ reuelante do moysi famulo suo.
cõꝑta st̃: eui etiã humani generis
ẽdicionẽ atq originẽ. uoluit in¬
notescere: sicut ab eo libryꝓlati te¬
stant᷑. Omĩs enĩ diuina auctoritas
his modis eͣstare uidet᷑: ut aut hi¬
storialis modꝰ sit. qͥ niehil aliud nͥ
res gestas enunciet: aut allegorieꝰ.
ut ñ illic possit historiȩ ordo ẽsiste¬
re: aut certe ex utrisq cõpositꝰ ut
&. scd̾m historiã & scđ̾m allegoriã
manere uideat᷑. Hec aũ pie credentibꝰ¬
s. intelligentibꝰ .&. ueraci corde te¬
nentibꝰ. satis habundeq relucent:
s ad ordinẽ redeamꝰ. Primꝰ itaq ho¬
mo ante peccatũ cũ sua c̃iuge. in¬
cola paradẏsi fuit: atubi aur̃ẽ prȩ¬
buit suasori .&. ẽditoris p̃ceptũ
neglexit attendere. exul effectus.
tȩrrã iussus excolere. atq a parady¬
si fine seclusus. in ignotis partib
sui generis posteritatẽ transpo¬
suit: atq poenã quã ipse pͥmꝰ homo

Expanded text:
autem reuelante deo Moysi famulo suo autem reuelante deo Moysi famulo suo comperta sunt, cui etiam humani generis conditionem atque originem uoluit innotescere, sicut ab eo libri prolati testantur. Omnis enim diuina auctoritas his modis constare uidetur, ut aut historialis modus sit, qui nihil aliud nisi res gestas enuntiet, aut allegoricus, ut non illic possit historiae ordo consistere, aut certe ex utrisque compositus, ut et secundum historiam et secundum allegoriam manere uideatur. Haec autem pie intelligentibus et ueraci corde tenentibus satis abundeque relucent. Sed ad ordinem redeamus. Primus itaque homo ante peccatum cum sua coniuge incola paradisi fuit. At ubi aurem praebuit suasori et conditoris praeceptum neglexit attendere, exul effectus, terram iussus excolere atque a paradisi sinu seclusus in ignotis partibus sui generis posteritatem transposuit atque poenam quam ipse primus homo
Abbreviated transcription (Latin):
dinibꝰ pulera sint omĩa: pars tam̃
q̃dã plus appetens quã ei natura.
atq ipsius auctor naturȩ tribue
mitũ noluit c̃ditor ꝑmanere : for¬
mauit ex t̃ra homine̾. atq sꝑu uitę
animauit: racione cõposuit. arbi¬
trii libertate decorauit: eũq prę¬
fixa lege paradysi deliciis ẽstituit:
ut si sine peccato manere uellet.
ta ipsũ. quã eiꝰ ꝓge niem. angeli¬
cis cȩtibꝰ sociaret: ut qͥa suꝑ ior
natura. ꝑ suꝑbiȩ malũ ima pecie¬
rat. inferior substancia ꝑ humili¬
tatis bonũ. ad suꝑna c̃ scende ret.
Sed ille auctor inuidiȩ. nͣ ferens
homine̾ illuc ascendere. ubi ipse
ñ meruit ꝑ manere: tẽptacione
adhibita. fecit etiã ipsũ eiꝰq cõpa¬
rẽ quã de eiꝰ latere generandi cau¬
sa formator. ꝓduxerat. in obedien¬
ciȩ supplieiis subiacere: eiq diui¬
nitatẽ affuturã ꝓmittens. quã sibi
dũ arrogant᷑ usurpat. elisus ẽ. Hec

Expanded text:
dinibus pulchra sint omnia, pars tamen dinibus pulchra sint omnia, pars tamen quaedam plus appetens quam ei natura atque ipsius auctor naturae tribuernutum noluit conditor permanere, formauit ex terra hominem atque spiritu uitae animauit, ratione composuit, arbitrii libertate decorauit eumque praefixa lege paradisi deliciis constituit, ut, si sine peccato manere uellet, tam ipsum quam eius progeniem angelicis coetibus sociaret, ut quia superior natura per superbiae malum ima petierat, inferior substantia per humilitatis bonum ad superna conscenderet. Sed ille auctor inuidiae non ferens hominem illuc ascendere ubi ipse non meruit permanere, temptatione adhibita fecit etiam ipsum eiusque comparem, quam de eius latere generandi causa formator produxerat, inoboedientiae suppliciis subiacere, ei quoque diuinitatem affuturam promittens, quam sibi dum arroganter usui pat elisus est. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
error eoꝵ. ñ recipit: ita ex uirgine
generacionẽ filii ñ uult admitte¬
re. ne humano corpore polluta
uideat᷑ d̾i fuisse natura. Sed de his
actenꝰ Suo enĩ loco ponent᷑. sicut
ordo necessartus postularit. Ergo
diuina ex etͣno natura.&. inetͣnũ
sine aliqua mutabilitate ꝑdu¬
rans sibi tantũ c̃seia uoluntate.
sponte mundũ uoluit fabricare.
eũq cũ om̃ino ñ e̾e̾t. fecit utes¬
set. Nec ex sua substaneia. ꝓtulrt
ne diuinꝰ natura crederet᷑. Neq a¬
liunde molitꝰ ẽ: ne ĩa extitisse ali¬
qͥd qͦd eiꝰ uoluntatẽ existencia ꝓphe
naturȩ iuuaret. atq ẽe̾t: &. qͦd ne¬
q ab ipso factũ ee̾t .&. tam̃ eẽtpꝰed
uerbo ꝓduxit cȩlos. terrã erea¬
uit: ita ut cȩlesti habitacione
dignas cȩlo naturas efficeret: ac tͣrȩ
tͣrena cõponeret. De cȩlestibꝰ auͣ
naturis quȩ uniuersalit̃ uocant᷑
angelica. quãuis illic distinctis or¬

Expanded text:
error eorum non recipit ita ex uirgine error eorum non recipit ita ex uirgine generationem filii non nult admittere, ne humano corpore polluta uideatur dei fuisse natura. Sed de his hactenus; suo enim loco ponentur sicut ordo necessarius postularit. Ergo diuina ex aeterno natura et in aeternum sine aliqua mutabilitate perdurans sibi tantum conscia uoluntate sponte mundum uoluit fabricare eumque cum omnino non esset fecit ut esset, nec ex sua substantia protulit, ne diuinus natura crederetur, neque aliunde molitus est, ne iam exstitisse aliquid quod eius uoluntatem exsistentia propriae naturae iuuaret atque esset quod neque ab ipso factum esset et tamen esset; sed uerbo produxit caelos, terram creauit, ita ut caelesti habitatione dignas caelo naturas efficeret ac terrae terrena componeret. De caelestibus autem naturis, quae uniuersaliter uocatur angelica, quamuis illic distinctis or
Abbreviated transcription (Latin):
stancia ñ potest humanꝰ animus
estimare. Hȩc aũ ut credant᷑. ue¬
tꝰ ac noua informat instruetio:
de qua uelud arce religionis no¬
strȩ. multi diuersa &. humanit᷑.
atq ita ut dicã. carnalit᷑ senci¬
entes. aduersa locuti st̃: ut arri¬
us. qͥ licet d̃m dicat filiũ minorẽ.
tam̃ patrẽ multiplicit.& extra
eẽ. natũ. patris substanciã confi¬
tet᷑. Sabellian qͦq ñ tres exis¬
tentes ꝑ sonas. s unã alsi st̾ af¬
firmare: eundeq dicentes patrẽ
eẽ qͥ filius ẽ.: eundẽq filiũ qͥ pat̃¬
filius ẽ: ac ꝑ hoc unã dicunt ee̾ ꝑso¬
nã. sub uocabuloꝵ. diuersitate sig¬
natã. Manichei qͦq qͥ duo pͥncipia
uideat᷑. nichil aliud cogitantes nͥ
carnalit᷑: ut qͥa hȩc generacio duo
corpor. cõmixtione ꝓcedit. illic qͦq
in dignũ ee̾ intellectũ huiꝰ modi
applicare. Quȩ reseos nec uetꝰ fa¬
cit reciꝑe testam̃tũ.: neq in inte¬
gro nouui. Nã sicut illud omnino

Expanded text:
otest humanus animus aestimare. Haec autem ut credantur, vetus ac nova informat instructio: de qua, velut arce religionis nostrae, multi diversa, et humaniter, atque ut ita dicam, carnaliter sentientes, adversa locuti sunt: ut Arius, qui, licet Deum dicat Filium, minorem tamen Patre multipliciter et extra Patris substantiam confitetur. Sabelliani quoque non tres existentes personas, sed unam ausi sunt affirmare; eumdem dicentes Patrem esse qui Filius est; eumdemqfilius est 5 ac per hoc unam dicunt esse personam sub uocabulorum diuersitate signatam. Manichaei quoque qui duo principia uideatur, nihil aliud cogitantes nisi carnaliter, ut quia haec generatio duorum corporum commix- tione procedit, illic quoque indignum esse intellectum huiusmodi applicare; quae res eos nec uetus facit recipere testamentum neque in integro nonum. Nam sicut illud omnino
Abbreviated transcription (Latin):
cia. barbarũq genciũ religio¬
nibꝰ cognos ci potest. Hoc
gͥ paulisꝑ amoto: pona¬
mꝰ omnia ẽe̾ quę st̾ bona: atq
ea c̃sideremꝰ quẽ admodũ bona
ee̾ possent. si a pͥmo bono mini¬
me defluxissent. Hinc intueor
qͦd st̃. Ponat᷑ enĩ una eademq
substancia. bona ẽe̾: alba. gra¬
uis rotunda . Tunc aliua esset
illa ipsa substancia. aliud eius
rotunditas: aliud color. aliud
bonitas. Nã si hȩc singła idem
e̾e̾nt qͦd ipsa suostancia: idem
sinit. Aliud gͥ tunc in eis ẽẽt ẽẽ.
aliud aliqͥd ẽe̾: ac tunc bona qͥ¬
dẽ essent. tam̃ ipsũ minime
haberent bonũ. Igit᷑ si ullomͦ
essent ña bono. ac bona essent:
s eis aliud ẽẽt e̾e̾. aliud bonũ
ee̾. Quod si niehil omnino ali¬
ud essent nͥ bona. neq grauia.
neq colorata. neq spaciĩ dimen¬
sione distenta: nec ulla in eis qua¬
litas e̾e̾t. nͥ tantũ bona e̾e̾nt. tũc
ñ res. s rerũ uiderent᷑ ee̾ pͥncipi¬

Expanded text:
tia barbararumque gentium religiotia barbararumque gentium religionibus cognosci potest. Hoc igitur paulisper amoto ponamus omnia esse quae sunt bona atque ea consideremus quemadmodum bona esse possent, si a primo bono minime defluxissent. Hinc intueor quod sunt. Ponatur enim una eademque substantia bona esse alba, grauis, rotunda. Tunc aliud esset ipsa illa substantia, aliud eius rotunditas, aliud color, aliud bonitas; nam si haec singula idem essent quod ipsa substantia, idem sinit. Aliud igitur tunc in eis esset esse, aliud aliquid esse, ac tunc bona quidem essent, esse tamen ipsum minime haberent bonum. Igitur si ullo modo essent, non a bono ac bona essent ed eis aliud esset esse, aliud bonis esse; quod si nihil omnino aliud essent nisi bona, neque gravia, neque colorata, neque spatii dimensione distantia, nec ulla in eis qualitas esset, nisi tantum bona essent, tunc non res, sed rerum viderentur esse principi
Abbreviated transcription (Latin):
cessũ ẽ. Nongͥ participacione st̃
bona: s substan cia. Quoꝵ uͦ
substancia bona ẽ: id qͦdst̃.
bona st̃. Id qͦd st̾ aũ: habent ex eo
Omnũ gͥ rerũ ipsũ ee̾. bonũ est
in eis bonũ ẽ: ñ est dubiũ quin sub¬
stanc ialia cũ sint bona. pͥmo sint
bono similia: ac ꝑ hȩc. hoc ipsũbo¬
nũ er̃t. Nichil enĩ illi pret̾ se ip¬
sũ simile ẽ. Ex qͦ fit: ut omnia bo¬
na quȩ st̃. dssint: qͦd dictu ne fas
ẽ. Non st̃ gͥ substancialia bona:
in eo qͦd st̾ bona: s participant bo¬
nitate. Nullo enĩ modo: ad bonũ
ic quęstioni: talis poterit ee̾ solu¬
cio. Multa st̃ quȩ cũ separari ae¬
tu ñ possunt: animo tam̃ & cogi¬
tacione separant᷑. ut triargulũ.
uel cetera: a subiecta materia
nullus actꝰ separat. Mente tam̃
segregans ipsũ triangulũ: ꝓprie¬
tatẽq eiꝰ pret̃ materiã specule¬
mur. Amimnoueamꝰ gͥ pͥmi boni
ee̾ qͥdẽ c̃stat: id.q exom¬
niũ doctoꝵ in doctoꝵq senten¬

Expanded text:
ipatione sunt bona, sed substantia: quorum vero substantia bona est, id quod sunt bona sunt, id autem quod sunt habent ex eo omnium igitur rerum ipsum esse, bonum est. in eis bonum est, non est dubium quin substantialia, cum sint bona, primo sint bono similia, ac per hoc, ipsum bonum erunt: nihil enim illi praeter seipsum simile est; ex quo fit ut omnia quae sunt, Deus sint, quod dictu nefas est. Non sunt igitur substantialia bona, in eo quod sunt, bona: sed nec participant bonitate, nullo enim modo ad bonum ic quaestioni talis poterit adhiberi solutio. Multa sunt quae cum separari actu non possint, animo tamen et cogitatione separantur, ut cum triangulum vel caetera a subjecta materia nullus actus separat, mente tamen segregans ipsum triangulum proprietatemque ejus praeter materiam speculatur. Amoveamus igitur primi boni  quidem constat idque ex omnium doctorum indoctorumque senten
Abbreviated transcription (Latin):
c̃fitet᷑ fides. ut ñ sit idem qͥ pat¬
ẽ. neq patrẽ aliqͣndo finsse filiũ.
ne rursus in infinitũ huma nꝰ ani¬
mꝰ diuinã. ꝓgeniem cogitaret.
fieri patrẽ: ne rursus in infini¬
tũ diuina. ꝓgenies tenderetur.
genitũ. nec generantẽ: sed apa¬
tre qͦq ꝓcedere. uel filio. Q sit
tam̃ ꝓcessionis istius modꝰ. ita ñ pos¬
sumꝰ euident᷑ dicere: quẽ ad modũ¬

Expanded text:
idem qui Pater, neque Patrem aliquando fuisse Filium, ne rursus in infinitum humanus animus divinam progeniem cogitaret; fieri Patrem, ne rursus in infinitum divina progenies tenderetur; genitum neque generantem, sed a Patre quoque procedentem et Filio. Quis sit tantum processionis istius modus ita non possumus evidenter dicere, que
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͦd eẽnt. bona ee̾ ñ possent .eł.
qͣm actu ñ potuere existere. nisi
illud ea qͦd uere bonũ ẽ ꝓduxisset:
idenco &. ee̾ eor bonũ ẽ. & ñ est si¬
mile substanciali bono. iã qͦd ab eo
flurit.: & nͥ ab eo fluxissent. licet
ee̾nt bona. tamͣ in eo qͦd st̃ bona.
ñ ex bono e̾ent. cũ illud ipsũ bo
qm̃ qͥ ea ut e̾e̾nt effecit. bonꝰ qͥdem
ẽ: minime uͦ albus. Uoluntatẽ gͥ
boni comitata st̃: ut e̾ent bona
comitata. ut talis eiꝰ ee̾t ꝓprietas:
un e̾e̾t albũ. ñ in eo qͦd ẽ. Neq enĩ
ex albi uoluntate de fluxert. Itaq
qͥa uolint eẽ ea alba. qͥ erat ñ albꝰ
st̾ alba tam̃. Quia uͦ uoluit ea eẽ
bona. qͥ erat bonꝰ : sunt bona in eo

Expanded text:
eo quod essent, bona esse non possent; et eo quod essent, bona esse non possent; et quoniam actu non potuere existere, nisi illud ea quod vere bonum est, produxisset, idcirco et esse eorum bonum est, et non est simile substantiali bono id quod ab eo fluxit: et nisi ab eo fluxissent, licet essent bona, tamen in eo quod sunt, bona non ex bono essent, cum illquoniam qui ea ut essent effecit, bonus quidem est, minime vero albus. Voluntatem igitur boni comitata sunt, ut essent bona,comitata, ut talis ejus esset proprietas, ut esset album in eo quod est; neque enim ex albi voluntate defluxerunt. Itaque quia voluit esse ea alba, qui non erat albus, sunt alba tantum; quia vero voluit ea esse bona, qui era
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ qm̃ ñ st̾ simplicia. nec e̾e̾
omnino poterãt. nͥ ea id qͦd solũ
bonu̾ ẽ. ee̾ uoluisset: ideireo qͣm
ee̾ eor. a b omi uoluntate deflu
cuiꝰ ipsũ ee̾ bonũ ẽ: ipsũ qͦq bo¬
nũ ẽ. Sed ipsũ ẽe̾ omniũ rerũ.
exeo fluxit qͦd ẽ pͥmũ bonum:
&. qͦd uonũ tale ẽ ut recte dica¬
sent a pͥmo bono. Qua in re. solu¬
ta questio ẽ. Idcirco enĩ beet meo
ipsũ e̾e̾ earũ. bonũ est. Sed qm̃ ñ
potest ee̾ ipsũ eẽ rerũ. nͥ a pͥmobo
no ee̾ defluxerit. idest sũmo bo¬
no: ideirco ipsũ e̾e̾. bonũ ẽ. nec ẽ
simile ei a qͦ ẽ. Illud enĩ qͦ qͦmͦsit.
bonũ ẽ. in eo qͦd ẽ. Non enĩ aliud
nͥ ab illo eẽt. bomĩ fortasse ẽe ñ
posset: sed bonũ in eo qͦd ẽ. e̾ẽ ñ posset.
Tunc enĩ participaret forsitan bo¬
no. Ipsũ uͦ eẽ qͦd ñ haberent a bono:
bonũ habere nͣ possent. Igit᷑ subla¬
to ab his pͥmo bono. m̃te .&. cogita¬
cione. ista licet ee̾nt bona: tamͣ in

Expanded text:
quoniam non sunt simplicia, nec esse omnino poterant, nisi ea id quod solum bonum est, esse voluisset. Idcirco quoniam esse eorum a boni voluntate defluxcujus ipsum esse bonum est, ipsum quoque bonum est. Sed, ipsum esse omnium rerum ex eo fluxit quod est primum bonum, et quod bonum tale est, ut recte dicaenim in eo. Qua in re soluta quaestio est. Idcirco enim licet in eo ipsum esse earum bonum est, sed quoniam non potest esse ipsum esse rerum, nisi a primo esse defluxerit, id est bono; idcirco ipsum esse bonum est nec est simile ei a quo est. Illud enim quoquo modo sit bonum est in eo quod est; non enim aliud nisi ab illo esset, bonum fortasse esse posset; sed bonum, in eo quod est, esse non posset. Tunc enim participaret forsitan bono; ipsum vero esse quod non haberent a bono, bonum habere non possent. Igitur sublato ab his primo bono mente et cogitatione, ista licet essent bona, tamen, in
Abbreviated transcription (Latin):
ad actũ respicit. Id̃e aũ est. in eo
qͦd iustũ. Nobis uͦ ñ est idem ee: qͦd
agere. Non eni simplices sumus.
Non ẽ gͥ uobis idem boni ee̾ quod
iusti: s idem nobis ẽ ee̾. omnib
bonis.ineo qͦd sumꝰ. Bona gͥ om¬
nia st̃. ñ etiã iusta. Amplius bo¬
nũ qͥdẽ generale eͣ: iustũ uͦ spe¬
ciale. Nec species de scendit in
omia: ideirco alia qͥdẽ iusta. at¬
st̾ bona.
ꝑTANAM fidem. noui
ac ueteris te stam̃ti pan
semꝑ de signauerit affuturum.¬
quẽ credimꝰ ꝑ partũ uirginis
iã uenisse : tam̃ in orbẽ t̃rarum.
ab ipsius nr̃i saluatoris mirabili
manasse. ꝓbat᷑ aduentu. Hec aũ
religio nr̃a quȩ uocat᷑ xꝑiana atq
catholica. his fundam̃tis pͥncipa¬
lit̾ nitit᷑ asserens ex et̃no. id est
ante mundi c̃stitucionẽ. ante
omne uidelicet qͦd retinere po¬
test tẽporis uocabulũ. diuinã

Expanded text:
 idem autem est in eo quod justum. Nobis vero non est idem esse quod agere, non enim simplices sumus: non est igitur nobis idem bonis esse, quod justis; sed idem nobis est, esse omnibus bonis, in eo quod sumus. Bona igitur omnia sunt, non etiam justa: amplius bonum quidem generale est, justum vero speciale, nec species descendit in omnia. Idcirco alia quidem justa, ero bona.anam fidem noui ac ueteris testamenti pandsemper signauerit affuturumquem credimus per partum uirginis iam uenisse, tamen in orbem terrarum ab ipsius nostri saluatoris mirabili manasse probatur aduentu. Haec autem religio nostra, quae uocatur Christiana atque catholica, his fundamentis principaliter nititur asserens: ex aeterno, id est ante mundi constitutionem, ante omne uidelicet quod temporis potest retinere uocabulum, diuinam
Abbreviated transcription (Latin):
na
ostulas ut ex ebdomadibꝰ nrͣis.
eiꝰ questionis obscuritatẽ quȩ
continet nodũ qͦ sub stanciȩ ineo
qͦd st̃. bone sint: cũ ñ sint subs¬
tancialia bona diger̃a: & paulo e¬
uidencius monstrẽ. Idq eo dicis
faciendũ ee̾. qͦd ñ sit om̃ibꝰ notũ
Siter huiꝰ modi scripcionũ. Euus uͦ
testis ipse sũ. quã hȩc uiuacit᷑ file¬
iiis ante complexis. Eb domadas
uͦ. ego ipse mͥ cõmentor: pociusq
ad memoriã mei speculata c̃seruo.
quã cuiꝰ quã participo: quoꝵ lasci¬
uia ac petulancia. nichil a ioco ri¬
suq patit᷑ ee̾ ẽiunctũ. Pro hine tu
ne sis obscuritatibꝰ breuitatis aduer¬
sus. quȩ cũ fint archani fida custo¬
dia. tũ id habent cõmodi. qͦd cũ his
solis qͥ digni st̃̾ colloquunt᷑. Ut gͥ in
mathematica fieri solet. ceterisq
disciplinis: prȩposui tͣminos regłas ꝙ¬

Expanded text:
nt Postulas ut, ex hebdomadibus nostris, ejus quaestionis obscuritatem, quae continet modum quo substantiae in eo quod sint, bonae sint, cum non sint substantialia bona, digeram et paulo evidentius monstrem; idque eo dicis esse esse faciendum, quod non sit omnibus notum iter huiusmodi scriptionum. Tuus uero testis ipse sum quam haec uiuaciter fueris ante complexus. Hebdomadas uero ego mihi ipse commentor potiusque ad memoriam meam speculata conseruo quam cuiquam participo quorum lasciuia ac petulantia nihil a ioco risuque patitur esse seiunctum. 1 Prohinc tu ne sis obscuritatibus breuitatis aduersus, quae cum sint arcani fida custodia tum id habent commodi, quod cum his solis qui digni sunt conloquuntur. Vt igitur in mathematica fieri solet ceterisque etiam disciplinis, praeposui terminos regulas
Abbreviated transcription (Latin):
mo ẽ. uel d̾s: refert᷑ ad substanciã
qua ẽ aliqͥd. ia est homo. uel ds. Qui
iustꝰ ẽ: refert᷑ ad qualitatẽ qua scil¬
cet est auqͥd. idest iustꝰ. Qui magnꝰ
ad quantitatẽ qua ẽ aliqͥd. id est mag̃¬
nꝰ. Nã in ceteris p̃dicacionibꝰ. nehil
quẽ in foro. uel ubiq refert qͥde
ad pͣdicandũ qͦd ẽ ubi. s ñ quo ad a¬
liqͥd ẽ: uelud iusticia iustꝰ. Itẽ cum
dico. currit. uel regit. uel nunc eft
uel semꝑ ẽ : refert᷑ qͥdẽ uel ad face¬
re. uel ad tẽpꝰ. si tam̃ inter diuiũ
illud semꝑ tẽpꝰ dici pocest. s ñ ut ex¬

Expanded text:
mo est uel deus refertur ad substantiam mo est uel deus refertur ad substantiam qua est aliquid, id est homo uel deus; qui iustus est refertur ad qualitatem qua scilicet est aliquid, id est iustus, qui magnus ad quantitatem qua est aliquid, id est magnus. Nam in ceteris praedicationibus nihil uel ubique, refert quidem ad praedicamentum quod est ubi, sed non quo aliquid est uelut iustitia iustus. Item cum dico currit uel regit uel nunc est uel semper est, refertur quidem uel ad facere uel ad tempus—si tamen interim diuinum illud semper tempus dici potest—sed non
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ ẽ: unũ qͥdẽ significat. quasi
omni pͣterito fuerit: omni qͦ qͦmͦ
sit. p̃senti ẽ. omni futuro erit.
Q uod de cęlo .& de ceteris in mor¬
talibꝰ corporibꝰ. scdm philosophos
dici potest. Ac ded̾o ñ ita. Semꝑ e
nĩ ẽ: qm semꝑ p̃sentis ẽ in eo tẽpo¬
ris: tantũq inter nr̃arũ rerũ presens
qͦd ñc̃ ẽ: inter est ac diuinarũ qͦd no¬
strũ ñc. quasi currens t̾ẽpꝰ facit sem¬
pitͣnitatẽ. Diumũ uͦ nc̃ ꝑmanens.
neq mouens sese: atq c̃sistens etͣnita¬
t̾ẽ facit. Cui nomini si adicias semp:
facies eiꝰ qͦd ẽ nunc. iugẽ in defessũq
ac ꝑ hoc ꝑpetuũ cursũ. qͦd est sempi¬
t̃nitas. Rursus habere uel facere: eo¬
currit de homine: de deo. cuncta
possidens regit. Rursus nichil de eo
ẽ. s hȩc om̃is p̃dicacio exteriorib
dat᷑ omniaq hȩc qͦdãm referuntur
ad aliua. Cuiꝰ p̃dicacionis differen¬
ciã. sic facilius inter noscimꝰ. Qui ho¬

Expanded text:
er est; unum quidem significat, quasi omni praeterito fuerit, omni quoque modo sit praesenti, omni futuro erit. Quod de coelo et de caeteris immortalibus corporibus secundum philosophos dici potest. At de Deo non ita, sempeniam semper praesentis est in eo temporis tantumque inter nostrarum rerum praesens, quod est nunc, interest ac diuinarum, quod nostrum nunc quasi currens tempus facit et sempiternitatem, diuinum uero nunc permanens neque mouens sese atque consistens aeternitatem facit; cui nomini si adicias semper, facies eius quod est nunc iugem indefessumque ac per hoc perpetuum cursum quod est sempiternitas. Rursus habere uel facere eocurrit de homine, de deo cuncta possidens regit. Rursus de eo est, sed haec omnis praedicatio exterioribus datur omniaque haec quodam modo referuntur ad aliud. Cuius praedicationis differentiam sic facilius internoscimus: qui ho
Abbreviated transcription (Latin):
cio quã qͥsq ꝓbat audit᷑a. Harũ du¬
plex modꝰ ẽ. Nã una ita cõmunis ẽ:
ut omniũ sit hominũ. ueluti si hãc
ꝓponas Si duobꝰ ęqualibꝰ ȩqualia
auferas. quȩ relinquunt᷑ ȩqualia
ẽẽ. nullus id intelligens negat. Alia
uͦ ẽ doctor. tantũ: quȩ tamͣ ex ta¬
libꝰ cõmunis animmi concepeionib¬

Expanded text:
bat auditam. Harum duplex modus est: nam ita una communis est, ut omnium hominum sit, velut si hanc proponas: Si duobus aequalibus aequalia auferas, quae relinquuntur aequalia esse; nullus id intelligens neget. Alia vero est doctorum tantum, quae tamen ex talibus communis animi conceptionib
Abbreviated transcription (Latin):
patre filiũ d̾m. &. exutrisq sꝑm¬
scm. Hos qmͣ in corporales sunt. mi¬
habet differencias qͥbꝰ differat a
do. qͥa anullo eor. differ̃t. Differen¬
ciȩ uͦ ubi absunt: ab est pluralitas.
Ubi aũ ab est pluralitas. ad est u¬
nitas. Niehil aũ aliud gigni po¬
tuit ex d̾o : nͥ d̾s.e. in rebꝰ nume¬
rabilibꝰ. repeticio unitatũ: ñ fa¬
cit modis om̃ibꝰ pluralitatẽ. Iri¬
ũ gͥ idonea c̃stituta ẽ unitas. Sed
qm̃ nulla relacio ad se ipsũ refer¬
ri potest: ideirco qͦd scd̾m se ip¬
sũ ẽ pͣdicacio quȩ relacione ca¬
ret: facta qͥde ẽ trinitatis nume¬
rositasm eo qͦd est p̃dicacio rela¬
cionis. Seruata uͦ unitas in eo
qͦd ẽ ꝓ ñ in differencia. uel substan¬
ciȩ. uel oꝑacionis: uel omnino
eiꝰ quȩ scd̾m se d̾r p̃dicacionis.
Ita gͥ substancia ẽtinet unita¬
tẽ: relacio multiplicat trinta¬
tẽ. Atq id̾o sola singillatim ꝓfe¬
runt᷑ atq separatim: quȩ rela¬

Expanded text:
Patre Filium Deum, et ex utrisque SPatre Filium Deum, et ex utrisque Ss, quoniam incorporales sint, mihabet differentias quibus differat a Deo, a nullo eorum differt. Differentiae vero ubi absunt, abest plubi abest pluralitas, adest unitas. Nihil autem aliud gigni potuit ex deo nisi deus; et in rebus numerabilibus repetitio unitatum non facit modis omnibus pluralitatem. Trium igitur idonee constituta est unitas. Sed quoniam nulla relatio ad se ipsum referri potest, idcirco quod ea secundum se ipsum est praedicatio quae relatione caret, facta quidem est trinitatis numerositas in eo quod est praedicatio relationis, seruata uero unitas in eo quod est indifferentia uel substantiae uel operationis uel omnino eius quae secundum se dicitur praedicationis. Ita igitur substantia continet unitatem, relatio multiplicat trinitatem; atque ideo sola singillatim proferuntur atque separatim quae rela
Abbreviated transcription (Latin):
bus ac longus. s qͣd me accedente. fit
dext̃. atq id qͦd ẽ a me .&. ex me ẽ. mi¬
sa ẽ. ꝓprietatẽ. ñ faciunt pͣdicacionẽ.
nichil alt̾nare. uel mutare quȩunt:
nullãq omnino uariare essenciã.
Quo circa si pat̾ ac filius ad aliqͥd di¬
cunt᷑ nichilq aliud ut dictũ ẽ dif¬
fer̃t. nͥ sola relacione. Relacio uͦ ñ
p̃dicat᷑. adid de qͦ p̃dicat᷑: quasi ipsa
sit . & scd̾m rẽ de qua d̾r. ñ faciet al¬
teritatẽ rei de qua d̾r. Sed si dici po¬
testꝰ qlio qde modo. id qͦd uix intel¬
ligi potuit. int̾pretatũ ẽ ꝑsonarũ.
Omnino enĩ magna regule ẽ ueri¬
tas in rebꝰ in cor poralibꝰ distancias ef¬
fici. differenciis ñ locis: neq accessis¬
se dici potest aliqͥd deo ut pat̾ fieret.
qͥdem ei est. ꝓductio filii. Relatiua
uͦ: p̃dicacio patris. dc si meminimus
omniũ in pͥoribꝰ de do sentencia¬
rũ. ita cogitemꝰ ꝓcessisse qde exđo

Expanded text:
bus ac longus, sed quod me accedente, fit bus ac longus, sed quod me accedente, fit dexter, atque id quod est, a me et ex me est, misa est proprietatem non faciunt praedicationem, nihil alternare vel mutare queunt, nullamque omnino variare essentiam. Quocirca si Pater ac Filius ad aliquid dicuntur, nihilque aliud, ut dictum est, differunt nisi sola relatione; relatio vero non praedicatur ad id de quo praedicatur, quasi ipsa sit, sed secundum rem, de qua dicitur, non faciet alteritatem rei, de qua dtest, quo quidem modo id quod vix intelligi potuit, interpretatum est personarum. Omnino enim magna regulae est veritas, in rebus incorporalibus, distantias effici differentiis, non locis. Neque accessisse dici potest aliquid Deo, ut Pater fieret; uidem ei est productio Filii, relativa vero praedicatio Patris. Ac si meminimus omnium in prioribus de Deo sententiarum, ita cogitemus, processisse quidem ex Deo
Abbreviated transcription (Latin):
abstuleris qͦq albũ: ytiq Sed int̾¬
ẽ qͦd albedo accidit albo: qua subla¬
ta. perit nimirũ albũ. At in dño si
seruũ auferas : ꝑit uocabulũ quo
dñs uocabat᷑ : s ñ accidit seruus
dño. ut albedo albo. s ꝑotestas q̃dã
qua seruus coercet᷑. Quȩ qͣm sub¬
lato deꝑit seruo: c̃stat ñ eam ꝑ se
dño accidere. s ꝑ seruor qͦdãmodo
extrinsecus accessũ. Non gͥ dici po¬
test pͣdicacionẽ relatiuã qͥcꝗͣ. rei
de qua d̾r scd̾m se. uel addere. uel mi¬
nuere. uel mutare: quȩ tota ñ in eo
qͦd ẽ ẽẽ c̃sistit. s in eo qͦd ẽ in cõparacio¬
ne alqͦmͦ se habere: nec semꝑ ad ali
ud s aliqͦciens ad idẽ. Age enĩ. Stet
qͥsquã. Ei gͥ si accedã dextͣ. erit ille si¬
nister. ad me cõparatꝰ. ñ qͦd ille ipse si¬
nister sit.s qͦd ego dextͣ accesserim.
Rursus ego sinister accedo. Itẽ sit ille
dext̃: ñ qͦd ita sit ꝑ se dext̾. uelut al¬

Expanded text:
abstuleris quoque album, sed inteabstuleris quoque album, sed interest, quod albedo accidit albo, qua sublata perit nimirum album. At in domino, si seruum auferas, perit uocabulum quo dominus uocabatur; sed non accidit seruus domino ut albedo albo, sed potestas quaedam qua seruus coercetur. Quae quoniam sublato deperit seruo, constat non eam per se domino accidere sed per seruorum quodam modo extrinsecus accessum. Non igitur dici potest praedicationem relatiuam quidquam rei de qua dicitur secundum se uel addere uel minuere uel mutare. Quae tota non in eo quod est esse consistit, sed in eo quod est in comparatione aliquo modo se hud, sed aliquoties ad idem. Age enim stet quisquam, ei igitur si accedam dexter, erit ille sinister ad me comparatus, non quod ille ipse sinister sit, sed quod ego dexter accesserim. Rursus ego sinister accedo, item fit ille dexter, non quod ita sit per se dexter, velut al
Abbreviated transcription (Latin):
oportet in d̾o: neq eñĩ st̃. Iam ne
patet quȩ sit differencia p̾dicacio¬
nũ: qͦd abe qͥdẽ quasi rem mons¬
trant: alie uͦ quasi circũstancias rei.
Quodq illa quȩ ita pͣdicant᷑. ut ẽe
aliquã rem demonstrant: illa uͦ ut
ñ ee̾. s pocius extrinsecꝰ aliqͥd qͦdã
mͦ affigant᷑. Illa gͥ quȩ aliqͥd ẽẽ de¬
signant. scđm rem p̃dicaciones uo¬
cent᷑ quȩ cũ de rebꝰ subiectis dicun¬
t᷑ uocant᷑ accideneia scqm rem
Cũ uͦ de do qͥ sub iectꝰ ñ ẽ. scđ̾m sub¬
stanciã rei : p̃dicacio nuncupatur.
Age nc̃. de relatiuis speculemꝰ: ꝓ qͥbꝰ
omne qͦd dictũ ẽ sũpsimꝰ ad dispu¬
tacionẽ. Maxime enĩ hec ñ uiden¬
t᷑ scđm se facere p̃dicacionẽ: quȩ ꝑ¬
spieue ex alieno aduentu ẽstare ꝑ
relatiua st̃. uideamꝰ utrũne ita sit
ut scłm se sit pͣdicacio. an minime
At qͥ si auferas seruũ: abstuleris qͦq
dñm. At ñ etiã si auferas albedinẽ:

Expanded text:
oportet, neque enim sunt. Iamne patet quae sit differentia praedicationum? Quod aliae quidem quasi rem monstrant aliae uero quasi circumstantias rei quodque illa quidem 1 ita praedicantur, ut esse aliquid rem ostendant, illa uero ut non esse, sed potius extrinsecus aliquid quodam modo affigant. Illa igitur, quae aliquid esse designant, secundum rem praedicationes uocentur. Quae cum de rebus subiectis dicuntur, uocantur accidentia secundum rem; cum uero de deo qui subiectus non est, secundum substantiam rei praedicatiouis speculemur pro quibus omne quod dictum est sumpsimus ad disputationem; maxime enim haec non uidentur secundum se facere praedicationem quae perspicue ex alieno aduentu constare prelatiua sunt, uideamus utrumne ita sit ut secundum se sit praedicatio an minime. Atqui si auferas seruum, abstuleris et dominum j at non etiam si auferas albedinem,
Abbreviated transcription (Latin):
tas qͥdẽ sub stancialit᷑ de deo pͣdicet᷑
Non enĩ patͣ trinitas. qui enĩ pater
tas filius. nec trinitas sꝑs sc̃s. scđm
inꝑsonarũ pluralitate cͣsistit: uni
ex ꝑsonis originẽ capit. id ad sub¬
stanciã ñ ꝑtinere. At trinitatem:
ꝑsonarũ diuersitas facit. T. rini¬
tas gͥ ñ ꝑtinet ad substanciam.
ri potest. substanc ialit᷑ de diui¬
nitate dicit᷑. Hec si recte se .&. ex
fide habent: ut me instruas pe¬
to. Aut si aliqua re forte diuer¬
sus es diligeneius intuere quȩ
dicta st̃. & fidem si poteris raecioͣ¬

Expanded text:
tas quidem substantialiter de Deo praedicetur. Non enim Pater Trinitas, qui enim Pater tas Filius, nec Trinitas Spiritus sanctuin personarum pluralitate consistit, unitex personis originem capit, id ad substantiam non pertinere. At Trinitatem personarum diversitas fecit; Trinitas igitur non pertinet ad substantiam. ri potest, substantialiter de divinitate dicuntur. Haec si se recte et ex fide habent, ut me instruas peto; aut si aliqua re forte diversus es, diligentius intuere quae dicta sunt; et fidem, si poteris, ratio
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ: neq ad sꝑm scm. Quo fit: ut
ñ sit substanciale nom̃ hoc inditũ¬
ei. Nã si substanciale ee̾t. ut ds. ut
ueritas. ut iusticia. ut ipsa quoq
substancia: de ceteris diceretur
Itẽ filius solus. hoc recipit nom̃.
neq cũ aliis iungit sicut in dõ. sicut
inueritate : sicut in cȩteris quȩ su¬
qͥ pat᷑ ac filius. Ex his gͥ intelligimꝰ

Expanded text:
sanctum. Quo fit ut non sit substantiale nomen hoc inditum; nam si substantiale esset, ut deus ut ueritas ut iustitia ut ipsa quoque substantia, de ceteris diceretur. Item filius solus hoc recipit nomen neque cum aliis iungit sicut in deo, sicut in ueritate, sicut in ceteris quae suqui pater ac filius. Ex his igitur intellegimus
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑs sc̃s: idem iustꝰ. idem bonꝰ. idem
magnꝰ: idem omnia quę scđ̾m se
poter̃t p̃dicari. Sane sciendũ ẽ ñ
semꝑ talẽ ẽe̾ posse relatiuã prę¬
dicacionẽ. ut semꝑ ad differens
p̃dicet᷑: ut est seruus ad dñm. Dif¬
fert eni. Nã omne ęquale equali
equale ẽ. & simile simili. simile ẽ.
¶. idem ei qͦd ẽ idem: idem ẽ.eł. si¬
milis ẽ relacio intrinitate patris
ut eiꝰ qͦd est idem. ad id qͦd ẽ idem
Quod si ia incunctis aliis in rebus
ñ potest inueniri: facit hoc cogna¬
ta caducis rebꝰ alteritas. Nos uͦ nul¬
la imaginacione diduei. s simpli¬
ci intellectu erigi: &. ut qͥdq in¬
telligi potest. ita adgredi etiã in¬
tellectu oportet. Seq de ꝓposita
questione: satis dictũ ẽ. Nunc
ur̃i normã iudicii expectat subtͥ¬
litas questionis: quȩ utrũ recte
decursa sit. an minimȩ. ur̃e sta¬
tuat ꝓnunciacionis auctoritas.
Quod si sentencie fidi fundam̃tis
spontȩ firmissimȩ opitulante grã

Expanded text:
s sanctus, idem iustus idem bonus idem magnus idem omnia quae secundum se poterunt praedicari. Sane sciendum est non semper talem esse relatiuam praedicationem, ut semper ad differens praedicetur, ut est seruus ad dominum; differunt enim. Nam omne aequale aequali aequale est et simile simili simile est et idem ei quod est idem idem est; et similis est relatio in trinitate patris ut eius quod est idem ad id quod est idem. Quod si id in cunctis aliis rebus non potest inueniri, facit hoc cognata caducis rebus alteritas, Nos uero nulla imaginatione diduci sed simplici intellectu erigi et ut quidque intellegi potest ita aggredi etiam intellectu oportet. Sed de proposita quaestione satis dictum est. Nunc uestri normam iudicii exspectat subtilitas quaestionis; quae utrum recte decursa sit an minime, uestrae statuet pronuntiationis auctoritas. Quod si sententiae fidei fundamentis sponte firmissimae opitulante gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possunt. Quȩ corꝑa in motu surs.
ut cũ tęrra deorsũ. ignis sursũ fe¬
rat᷑. habetq motũ forma materiȩ
c̃iuncte. Mathematica: sine motu
inabstracta ẽ. Hȩc enĩ formas corpo¬
rũ specłat᷑. sine materia: ac ꝑ hoc si¬
ne motu. Que formȩ cũ in materia
sint: ab his separari ñ possunt. Theo¬
logia hic sine motu ab stracta: atq
separabilis. Nã dei substancia: & ma¬
teria. & motu caret. In naturalib
gͥ racionalit᷑: in mathematicis disci¬
plinalit᷑: in diuinis intellectualit᷑
uersari oportebit: neq diduci ad
imaginaciones. s pocius ipsã inspi¬
cere formã. Que uere forma ẽ. neq
ẽ. Omme nãq ee̾:ex forma ẽ. Statu¬
a enĩ ñ scdm ȩs. qͦd ẽ materia. s scđ̾m
formã qua in eo in signita ẽ: effigies
animalis dr. Ipsũq es. ñ scđ̾m terr̃ã

Expanded text:
non possunt, quae corpora in motu sunt non possunt, quae corpora in motu sunt ut cum terra deorsum ignis sursum fertur, habetque motum foconjuncta. Mathematica, sine motu, inabstracta: haec enim formas corporum speculatur sine materia, ac per hoc sine motu; quae formae, cum in materia sint, ab ea separari non possunt. Theologica, sine motu, abstracta atque separabilis: nam Dei substantia, et materia et motu caret. In naturalibus igitur rationaliter, in mathematicis disciplinaliter, in divinis intellectualiter versari oportebit, neque diduci ad imaginationes, sed potius ipsam inspicere formam, quae vere forma nec est; omne namque esse ex forma est: statua enim non secundum aes, quod est materia, sed secundum formam, quae in eo insignita est, effigies animalis dicitur, ipsumque aes non secundum terram,
Abbreviated transcription (Latin):
cicero: qͥa ead̾e spec ies ut homo.
uel numero ut tullius &. cicero: qͥd
unꝰ ẽ numero. Qua re diuersũ etiã
uel genere. uel speciȩ. uel mimero
dicit᷑ s numero differeneiã acci¬
denciũ uarietas facit. Nã tres ho¬
mines. neq genere. neq specie:
s suis accidentibꝰ distant. Nã si uel
animo cuncta ab his accideneia se¬
pararemꝰ. tamͣ locꝰ cunctis diuersis
ẽ. quẽ unũ fingere nullomͦ possi¬
mꝰ. Duo enĩ corpora unũ locũ ñob¬
tinebunt. ħ ẽ locꝰ accidens: atq idđo
st̃ numero plures. qmͣ accidentibꝰ
plures fiunt. Age gͥ in grediamit.
s. unũ qͦdq ut intelligi atq capi po¬
test dispiciamꝰ. Nã sicut optime
dictũ uidet᷑: eruditi est hominis.
unũ qͦdq ut ipsũ ẽ. ita de eo fidẽ
cape atq tẽptare. Nã cũ tressint
speculatiue partes. naturalis in mo¬
Consid̾at enĩ corpor. formas eũ ma¬
teria: quȩ a corꝑ ibꝰ actu se parari

Expanded text:
Cicero, quia, eadem species ut homo; Cicero, quia, eadem species ut homo; uel numero ut Tullius et Cicero, quia unus est numero. Quare diuersum etiam uel genere uel specie uel numero dicitur. Sed numero differentiam accidentium uarietas facit. Nam tres homines neque genere neque specie sed suis acci de litibus distant; nam uel si animo cuncta ab bis accidentia separemus, tamen locus cunctis diuersus est quem unum fingere nullo modo possumus; duo enim corpora unum locum non obtinebunt, qui est accidens. Atque ideo sunt numero plures, quoniam accidentibus plures fiunt. Age igitur ingrediamur et unumquodque ut intellegi atque capi potest dispiciamus, nam, sicut optime dictum uidetur, eruditi est hominis unum quodque ut ipsum est ita de eo fidem capere temptare. Nam cum tres sint speculatiuae partes, naturalis, in moconsiderat enim corporum formas cum materia, quae a corporibus actu separari
Abbreviated transcription (Latin):
des pollet maximȩ ac solitarię
quȩ eũ ꝓptͣ umuersaliũ p̃cepta
regłarũ. qͥbꝰ eiꝰdẽ religionis intel¬
ligat᷑ auetoritas: tum ꝓpterea qͦd
eiꝰ cultꝰ ꝑ om̃s poene mundi ter¬
minos emanauit eatholica. uel
uniuersalis uocat᷑. Cuꝰ hec de
trinitatis unitate sent eneia est. fater
c̃iunctionis rac. est in differe neia
ẜos enĩ differencia comitat᷑. qͥ uel
augent. uel minuunt: ut arrian
qͥ gradibꝰ meritoꝵ. trinitatẽ uari¬
antes distraunt. atq inpluralitate
di ducunt. Principiũ eñĩ pluralita¬
tis: alteritas ẽ. Pret̾ al teritat᷑e enimꝰ
nec pluralitas qͥd sit intelligi potes
Iriũ nãq rerũ. uel quot libet tum
geiere. tũ speciȩ. tũ numero: diuer¬
sitas c̃stat. Quociens enĩ idem diet᷑
tociens diuersũ etiã p̃dicat᷑. Idem
uͦ dr tribꝰ modis: aut genere. ut ide
homo. qͦd ȩquus. qͥa idem genꝰ. ut a¬
nimal: uel specię. ut idem cato. qͦd

Expanded text:
des pollet maxime ac solitarie des pollet maxime ac solitarie quae cum propter uniuersalium praecepta regularum, quibus eiusdem religionis intellegatur auctoritas, tum propterea, quod eius cultus per omnes paene mundi terminos emanauit, catholica, uel uniuersalis uocatur. Cuius haec de trinitatis unitate sententia est Pater, coniunctionis ratio est indifferentia. Eos enim differentia comitatur qui uel augent uel minuunt, ut Arriani qui gradibus meritorum trinitatem uariantes distrahunt atque in pluralitatem diducunt. Principium enim pluralitatis alteritas est; praeter altentatem enim nec pluralitas quid sit intellegi potest. Trium namque rerum uel quotlibet tum genere tum specie tum numero diuersitas constat; quotiens enim idem dicitur, totiens diuersum etiam praedicatum Idem uero dicitur tribus modis: aut genere ut idem homo quod equus, quia his idem genus ut animal; uel specie ut idem Cato quod
Abbreviated transcription (Latin):
intiinis sumpta philosophiȩ discipli¬
nis: nouor. uerboꝵ. significac ioni¬
bꝰ uelo. ut hȩc mͥ tantũ uobisq si
qͣndo ad ea c̃uertitis ocłos colloqͥnt᷑
Ceteros uͦ ita submouimꝰ. ut qͥ caꝑe
intellectu neqͥue rint: ad ea etiam
legenda uideant᷑ in digni. Sed ne
tantũ a nobis quęri oportet. quan
tis ualet celsa conscendere.Nã ce¬
teris qͦq artibꝰ. idem quasi quidã
finis ẽ constitutꝰ. qͦ usq potest iuie
racionis accedere. Neq enĩ medici¬
na semꝑ egris affert salutẽ s nul¬
la erit culpa medentis. si nichil eoꝵ
quȩ fieri oportebat. omiserit. Ideq
in ceteris. At qu antũ hec diffici¬
lior questio ẽ: tam facilior ẽẽ de¬
bet ad ueniam. Uobis tamͣ etiã il¬
lud inspiciendũ ẽ. an ex beati au¬
gustini seriptis. semina racionũ
aliqͦs innos uenieneia frucłꝰ atͣtu¬
lerint: ac de. ꝓposita questione.
hinc sumamus exordium.
ꝑ iane religionis reuerenci¬
ã plures usurpant.: sed ea fi¬

Expanded text:
intimis sumpta philosophiae disciplinis nouorum uerborum significationibus uelo, ut haec mihi tantum uobisque, si quando ad ea conuertitis oculos, conloquantur, ceteros uero ita submouimus, ut qui capere intelegenda videantur indigni. Sed ne tantum a nobis quaeri oportet quantuvinitatis valet celsa conscendere: nam caeteris quoque artibus idem quasi quidam finis est constitutus, quousque potest via rationis accedere. Neque enim medicina semper aegris affert salutem, sed nulla erit culpa medentis, si nihil eorum quae fieri oportebat, omiserit, idemque in caeteris. At quantum haec difficilior quaestio est, tam facilior ebet ad ueniam. Vobis tamen etiam illud inspiciendum est, an ex beati Augustini scriptis semina rationum aliquos in nos uenientia fructus extulerint. Ac de proposita quaestione hinc sumamus initium. Christianae religionis reuerentiam plures usurpant, sed ea fi
Abbreviated transcription (Latin):
substaneia ẽ: licet dĩ nom̃ de diuini¬
tate substancialt̃ ptȩlearrita far̃
ueritas est. filius ueritas ẽ: sꝑs sẽs
ueritates. sed una ueritas est. Sigͥ
una in his substancia. una ẽ ueri¬
tas: necesse ẽ ueritatẽ substancia¬
litͣ p̃dicari. De bonitate. de in cõ¬
mutab ilitate. de iusticia. de omni¬
pote neia. ac de ceteris om̃ibꝰ. quȩ
tã de singłis quã de om̃ibꝰ singu¬
larit᷑ p̃dicamꝰ: manifestũ ẽ substan¬
cialit᷑ dici. Unde apparet ea quȩ in¬
dici conuenit: nec tam̃ in omnib
dici quȩ unt. ñ substancialit̾ prȩ¬
dicari: s alio modo. Qui uͦ iste
sit modꝰ. posterius quȩr̃ã. Nã qͥ patͣ

Expanded text:
substantia est, licet dei nomen de diuinitate substantialiter praedicari. Ita pater ueritas est, filius ueritas est, spiritusueritates sed una ueritas est. Si igitur una in his substantia una est ueritas, necesse est ueritatem substantialiter praedicari. De bonitate de incommutabilitate de iustitia de omnipotentia ac de ceteris omnibus quae tam de singulis quam de omnibus singulariter praedicamus manifestum est substantialitdici convenit, nec tamen in omnibus dici queunt, non substantialiter praedicari, sed alio modo: qui vero iste sit, posterius quaeram. Nam, qui Pa
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ diuinitate sub¬
stanc ialiter prȩdicent᷑ an alio qͦd¬
libet modo: uiãq indaginis hinc
arbitror ee̾ sumendã. unde rerũ
omniũ manifestũ constat exordiũ.
idest ab ipsis catholicȩ fidi funda
Quod si q̃rã an filius substancia sit:
s una occurrit ẽe̾ substancia. Una
gͥ substancia triũ: nec separari ul¬
lomͣ potest. aut disiungi: nec uelut
partibꝰ in unũ c̃iuncta ẽ. sed est u¬
na simplieit̃. Quȩcũq gͥ de diuina
substancia p̃dicant᷑: ea tribꝰ oportet
ea quȩ sint quȩ de diuinitatis sub

Expanded text:
 diuinitate substantialiter praedicentur an alio quolibet modo; uiamque indaginis hinc arbitror esse sumendam, unde rerum omnium manifestum constat exordium, id est ab ipsis catholicae fidei fundaQuod si quaeram, an filius substantia sit, ures sed una occurrit esse substantia. Una igitur substantia trium nec separari ullo modo aut disiungi potest nec uelut partibus in unum coniuncta est, sed est una simpliciter. Quaecumque igitur de diuina substantia praedicantur, ea tribus oportet  quae sint quae de