comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nicꝰ sermo quẽ debemꝰ om̃s ñ solũ
studiose. uerũ etiã sapient̃ audire.
cui nos oportet humilit ac delectabilit̃
obedire. moderationis suȩ tenens ubiq
temꝑiẽ. ut nec ouib desint pabula.
nec pastorib alim̃ta. qͦdã speti alit
solis p̃cepit nob̾: quedã uͦ generalit̾.
& nob̾ & uob̃: Nob̾ nãq. io est seruis
ad hoc in sua magna domo constituit.
tialit̾ inuingit᷑ sc̃ȩ p̃dicationis offi
eneralit̃ gͦ & nob̾ &. uob̾: saluta¬
ris indicit᷑ obedientia manda¬
toꝵ: In qͥb denuo mandatis tanꝗͣ. di¬
det etiã qd paruulꝰ sugat: Ibi ẽ enĩ
simul & lactens potꝰ. quo tenera fide¬
liũ nutriat᷑ insantia: & solidꝰ cib:
qͦ robꝰta ꝑfectoꝵ iuuentꝰ. spiritalia
scẽ uirtutis accipiat merem̃ta: .X.
bi ꝓrsus ad salutẽ consulit᷑ unin̾sis:
qͦs dñs saluare dignat᷑. Ibi ẽ. qd̾ onĩi¬
etati congruat. ibi qd oñu ꝓfessiomi¬
conueniat: Ibi audimꝰ p̃cepta qͦ faciamꝰ:

Expanded text:
bemus omnes, non solum studiose, verum etiam sapienter audire, cui nos oportet humiliter ac delectabiliter obedire, moderationis suae tenens ubique temperiem, ut nec ovibus desint pabula, nec pastoribus alimenta, quaedam specialiter solis praecipit nobis, quaedam vero generaliter et nobis et vobis. Nobis namque, id est servis ad hoc in sua magna domo constituit, cialiter injungitur sanctae praedicationis officium: generaliter vero nobis et vobis, salutaris indicitur obedientia mandatorum. In quibus denuo mandatis, tanquam didet etiam quod parvulus sugat. Ibi est enim simul et lacteus potus, quo tenera fidelium nutriatur infantia, et solidus cibus, quo robusta perfectorum juventus spiritalia sanctae virtutis accipiat incrementa. Ibi prorsus ad salutem consulitur universis quos Dominus salvare dignatur; ibi est quod omni aetati congruat, ibi quod omnconveniat; ibi audimus praecepta quae faciamus,
Abbreviated transcription (Latin):
d aut̃ nc̃ flentes risuros eẽ ꝓmittit.
ñ puerilit̃ accipiendũ: s scriptu¬
rȩ more risus nomine m̃tis exultatio.
& affectꝰ qͥdã letior intelligendꝰ ẽ esse
designatꝰ.: sic̃ sa.ra. risũ inqͥt mͥ fec̃¬

Expanded text:
d autem nunc flentes risuros esse promittit, non pueriliter accipiendum, sed, Scripturae more, risus nomine mentis exsultatio et affectus quidam laetior intelligendus est esse designatus. Sicut Sara: Risum, inquit, fec
Abbreviated transcription (Latin):
sperandum nunc in hoc scło
relictis omĩb scłi reb. centuplum
minus est:. E enĩ nobis ds̃ portio¬
est: qui ait Et inhabitabo in eis.
Patens dõ est fides peceoris. & ãpla
possesio: ut inhabitet & in ambu
ab eo portionẽ: ut simꝰ habitatio¬
dĩ Et dũ in nobis ambulat. sit
nobis ipse possessio: si scłm relin¬
quamꝰ. si possessioni terrenȩ la¬
biliq renuntiemus: si hereditatẽ
caducã respuamꝰ. si uiuentes de
mortius corporib. & exeunte ani¬
na dissolutis. scłm reliquisse:
Carendum est eo: ꝑ contemptũ eiꝰ.
Nesciendum est. ignoraeͫ siolupta¬
tum suarũ: Moriendũ est nobis in
eo: dũ non ei uiumꝰ: Seit paulus
iam non se sibi uiuere dicens Quod
enĩ uiuo iam non ego uiuo: uiuit
& libere ait: Portio mea non potes

Expanded text:
sperandum nunc in hoc saeculo, relictis omnibus saeculi rebus, centuplum munus est. Est enim nobis Deus portio, qui ait, Et inhabitPatens Deo est fidelis pectoris et ampla possessio: ut inhabitet et aab eo portionem, ut simus deo habitatio, et, dum in nobis ambulat, sit nobis ipse possessio, si saeculum relinquamus, si possessionis terrenae labi renuntiemus, si hereditatem caducorum respuamus, si uiuentes de emortuis corporibus et exeunte anima dissolutis saeculum reliquisse? Carendum est eo per contemptum ejus. Nesciendum est ignoratione voluptatum suarum. moriendum nobis in eo est, dum non ei uiuimus. scit Paulus iam non se sibi uiuere dicens: quod enim uiuo, iam non ego uiuo, uiuit  libere. a.it : portio mea dominus
Abbreviated transcription (Latin):
nitis: genua slectitis. pectꝰ tonditis.
uoces orationis & confessionis emit¬
titis. Faciem lacrimis rigatis: sed pen¬
sate queso petitiones urãs Uidete
si in nomine iłiu petitis: id est si
domo enĩ iłi. sħm non queritis:
si in ęt̾nitatis templo. importune
ꝓ temporalib oratis: Eoce alius in
oratione querit uxorẽ: aliꝰ petit
iullã: alius postulat uestẽ. aliꝰ da¬
ri sibi dep̃catur alimentũ: Et qͥdẽ
cum hec desunt: ab om̃ipotente
dõ petenda sunt: Sed meminisse
continue debemꝰ. qd̾ ex mandato
eiꝰdem nr̃i redemptoris accepimus
Querite primũ regnũ dĩ & iusticiã

Expanded text:
nistis, genua flectitis, pectus tunditis, nistis, genua flectitis, pectus tunditis, voces orationis ac confessionis emittitis, faciem lacrymis rigatis. Sed pensate, quaeso, petitiones vestras; videte si in nomine Jesu petitis, id est si domo enim Jesu Jesum non quaeritis, si in aeternitatis templo importune pro temporalibus oratis. Ecce alius in oratione quaerit uxorem, alius petit villam, alius postulat vestem, alius dari sibi deprecatur alimentum. Et quidem cum haec desunt, ab omnipotenti Deo petenda sunt. Sed meminisse continuo debemus quod ex mandato ejusdem nostri Redemptoris accepimus, Quaerite primum regnum Dei, et justitia
Abbreviated transcription (Latin):
meo: Si om̃e qd̾ petimꝰ in nomiune
filii dat nobis pat̾: qͥd ẽ qđ paulꝰ
ter dum̃ rogauit. & exaudiri ñ
meruit: sed dictũ ẽ illi sufficit
tibi grã mea: nã uirtꝰ in infir¬
mitate ꝑficitur:
um quid ille tã egregiꝰ p̃dica¬
tor in filii nomine ñ petũt.
rimus in nomine filii dat nobis
pater. si auferri a se angłm satha¬
nȩ petut apłs in nomine filui: &
tamen qd̾ petit non accepit: Sed
quia nomen filii tħc est. tħc aut̃
saluator. uel etiã salutaris dictt᷑
ille in nomine saluatoris petit:
qui illud petit. qd̾ ad uerĩ salutẽ
ꝑtinet: Nam si id qd̾ non expedi¬
at petit᷑: non in nomine iħri
petitur pat̾ Uiide & eisdẽ apłis
adhuc infirmantibꝰ dñs dicit:
Usq mͦ: non petistis qͥcꝗͣ in nomine
meo Ac si aꝑte diceretur: Non pe¬
tistis in nomine saluatoris: qui
nescistis querere et̾nã salutem:
Hinc est qd̾ & paulus ñ exaudit᷑:
qͥa si liberaret᷑ a temptatione: ei
ad sollempnitatẽ martyris conue¬

Expanded text:
 Si omne quod petimus in nomine Filii dat nobis Pater, quid est quod Paulus ter Dominum rogavit, et exaudiri non meruit, sed dictum est illi: Sufficit tibi gratia mea: nam virtus in infirmitate perficitur unquid ille tam egregius praedicator in Filii nomine non petiit?rimus in nomine Filii, dat nobis Pater, si auferri a se angelum Satanae petiit Apostolus in nomine Filii, et tamen quod petiit non accepit? Sed quia nomen Filii Jesus est, Jesus autem Salvator, vel etiam Salutaris dicitur, ille ergo in nomine Salvatoris petit qui illud petit quod ad veram salutem pertinet. Nam si id quod non expedit petitur, non in nomine Jesu petitur Pater. Unde et eisdem apostolis adhuc infirmantibus Dominus dicit: Usque modo non petistis quidquam in nomine mea . Ac si aperte diceretur: Non petistis in nomine Salvatoris quia nescitis quaerere aeternam salutem. Hinc est quod et Paulus non exauditur quia si liberaretur a tentatione, ei ad solemnitatem martyris conve
Abbreviated transcription (Latin):
on uos me elegistis sed ego
elegi uos: & posui uos ut
eatis. & fructũ afferatis:¬
quia uelle aliquid facere: iã men¬
te ire est Qualẽ uero fructũ affer¬
re debeant: subditur. Et fruetꝰ
ur maneat Om̃e qd̾ sed̃m p̃sens
scłm laboramus: uix usq ad mor¬
tẽ sufficit. Mors nãq int̾ueniens:
fructũ nr̃i laboris abscidit. Qd̃ uͦ
tem reseruat᷑. Et tunc apparere
incipit: cũ laboꝵ carnalium
fructꝰ ceꝑit non uideri Ibi ergo
illa retributio inchoat: ubi ista
tus oꝑemur: qui maneant: Tales
fruet oꝑemur: qui cũ mors eunc¬
ta interimat: ipsi exordium a
morte sumant. Nã qd a morte
incipiant fructꝰ dĩ: testat᷑ ꝓpħa
cum dicit Cum dederit dilectu
sius somnii. hec est hereditas dñi
Om̃is qͥ dormit in morte: ꝑdit he¬
reditatẽ: Sed cũ dederit dilectis

Expanded text:
 sed ego elegi vos, et posui vos, ut eatis, et fructum afferatiquia velle aliquid facere, jam mente ire est. Qualem vero fructum afferre debeant subditur: Et fructus vester maneat. Omne quod secundum praesens saeculum laboramus vix usque ad mortem sufficit. Mors namque interveniens fructum nostri laboris abscidit. Quod vetem servatur; et tunc apparere incipit, cum laborum carnalium fructus coeperit non videri. Ibi ergo illa retributio inchoat, ubi ista peremur qui maneant; tales fructus operemur qui, cum mors cuncta interimat, ipsi exordium a morte sumant. Nam quod a morte incipiat fructus Dei, testatur Propheta, qui dicit: Cum dederit dilectis suis somnum, haec est haereditas Domini . Omnis qui dormit in morte perdit haereditatem; sed
Abbreviated transcription (Latin):
ĩopori dedisset: uãet xp̃m clamidis
sle qua pauꝑem texerat parte uesti¬
tũ: Intueri diligentissime dñm: uestãs
quã dederat iubetur agnoscere: Mox
ad angłoꝵ circumstantiũ multitudi-¬
nẽ: audit iħm clara uoce dicentem:
Martinꝰ adhuc cathecuminꝰ: hac me
ueste contexit: Uere memor dñs die¬
toꝵ suoꝵ qui ante p̃dixerat .qͣ. dui
fecistis hec uni ex minimis meis. mͥ
fecistis. se in pauꝑem ꝓfessis ẽ. fuisse
uestitũ. & ad confirmandũ boni
oꝑis testimoniũ: in eodẽ se habitu
quẽ pauꝑ acceperat. est dignatus
ostendereI.

Expanded text:
sopori dedisset, uidit Christum chlamydis sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere.
Abbreviated transcription (Latin):
uodã itaq tẽpore cũ iã nichil pre¬
ter arma & simplicẽ militiȩ uestẽ
haberet ⁊ media hẋeme quȩ solito as¬
perior inhorruerat. ad eo ut plerosq
uis algoris extingueret: obuiũ habet
in porta ambianensiũ ciuitatis. pau¬
perẽ nudũ Qui cũ p̃tereuntes ut sui
misererent᷑ oraret. om̃sq miserũ prete¬
rirent: intellexit uir dõ plenus. sibi
illũ aliis miscd̾iã non p̃stantib reser¬
uari: Quid tam̃ ageret: Nichil pret̃
clamidẽ qua indutꝰ erat habebat:
lam enĩ reliqua in opꝰ simile consũp¬
serat: Arrepto itaq ferro qo accinctꝰ
erat: mediã diuidit. partẽq eiꝰ pau¬
peri tribuit: reliqua rursꝰ induit᷑:
Interea de circũstantib ridere ñ nulli:
qͥa deformis ẽẽ. & truncatꝰ habitu ui¬
deretur: Multi qͥdẽ quib erat mens
sanior altiꝰ gemere. qd nichil simile
fecissent : cũ utiq plus habentes. ues¬
tire pauꝑem sine sui nuditate po¬
tuissent: Nocte. gͥ insecuta cum se

Expanded text:
uodam itaque tempore, cum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se
Abbreviated transcription (Latin):
otũ mnundũ fr̃s aspicite. marty¬
rib plenus est: Iam pene tot qͥ
uideamꝰ non sumꝰ. qͦt ueritatis tes¬
tes habemꝰ. Dõ gͦ numerabiles nobis
suꝑ harenã multiplicati st̃: quia
quanti sint: a nobis comp̃hendi non
possunt: Sed quisqͥs ad hanc ꝑue¬
nit dignitatẽ. ut amicus dĩ uocet᷑:
sese in se conspiciat: dona aut̃ que
ꝑcepit suꝑ se: nichil suis meritis
tribuat. ne ad inimicitias erũpat¬

Expanded text:
otum mundum, fratres, aspicite, martyribus plenus est. Jam pene tot qui videamus non sumus, quot veritatis testes habemus. Deo ergo numerabiles, nobis super arenam multiplicati sunt, quia quanti sint, a nobis comprehendi non possunt. Sed quisquis ad hanc pervenit dignitatem ut amicus vocetur Dei, sese in se conspiciat, dona autem quae percipit super se: nihil suis meritis tribuat, ne ad inimicitias erumpat
Abbreviated transcription (Latin):
pauli epła ñ melle dultior ẽ lacte
candidior: Quȩ̃ epła tanꝗͣ ubera
eccłiarũ: popłos enutriuit ad
salutẽ De ceruice gͦ apłi: ꝓ san¬
guine lac manauit: Legimꝰ in
possidet regnũ. qm̃ caret sangui

Expanded text:
e candidior? Quae Epistolae tanquam ubera, Ecclesiarum populos enutriunt ad salutem. De cervice ergo Apostoli pro sanguine lac manavit. Legimus inpossidet regnum; quoniam caret sangui
Abbreviated transcription (Latin):
in exitu ꝑtulit. & dñcȩ deno¬
tio̾nis similitudine in morte n e¬
discretus: scilicet ut quẽ imitaba¬
tur fide. imitaret᷑ & passione: De
dio ꝑcussiset: dicit᷑ fluxisse lactis
magis unda quã sanguinis Et
gr̃ȩ. in ipsa cede fecit splendidũ:
potiꝰ quã cruentũ: Quȩ qͥdẽ res:
in scõ paulo stupenda ñ est Qd
tis lacte nutrit᷑ ęccłia: Sicut
ipse ad chorinthios ait: Lac uob̾¬
spotũ dedi: ñ escã UIl.¬
ec est plane repmissionis illa
Itra: quã patrib nr̃is ds̃ pro¬
misit dicendo: Dabo uob̾ terrã:¬

Expanded text:
 exitum tulit, et dominicae devotionis similitudine nec in morte discerptus est: scilicet ut quem imitabatur fide, imitaretur et passione. De dio percussisset, dicitur fluxisse magis lactis unda, quam sanguinisgratia in ipsa caede exstitisse splendidum potius quam cruentum. Quae quidem res in sancto Paulo stupenda non est. Quid t lacte nutritor Ecclesiae? sicut ipse ad Corinthios ait, Lac vobis potum dedi, non escam . Haec est plane repromissionis illa terra, quam patribus nostris promisit Deus, dicens: Dabo vobis terra
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd intus: qd mirem᷑ foris:
idimꝰ. spectauimꝰ.I.
magnũ quiddã. p̃clarũ
quiddã. & omĩno diuinũ: qd̾
fieri nisi a dõ ñ possit: Lauda¬
uimꝰ de facto factorẽ. sed quẽ¬
admodũ si literas pulchras ali¬
cubi inspiceremꝰ. non nobis
sufficeret laudare scriptoris ar¬
nob̾ ꝑ illas indicauerit: Ita
factũ hoc qui tantũ inspicit
delectat᷑ pulchritudine facti:
ut admiret᷑ artificẽ: Qui aut̃

Expanded text:
d intus, hoc quod miramur foris. Vidimus, spectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam, et omnino divinum, quod fieri nisi a Deo non possit: laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris arnobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum inspicit, defectatur pulchritudine facti ut admiretur artificem; qui aut
Abbreviated transcription (Latin):
oc gͦ admotũ est sensib qͦ
Perigeret᷑ mens: & exbibitũ
o̾culis ubi exerceret᷑ intellectꝰ.
ut inuisibilem dm̃ ꝑ uisibi¬
lia oꝑa mirarem᷑: ut erecti
ad fidẽ & purgati ꝑ fidẽ. etiã
ipsũ uisibilit̾ uidere cuperemꝰ:
quẽ de reb uisibilib inuisibi¬
lẽ nosceremꝰ: Nec tam̃ sufficit
hȩc intueri : in miraculis xp̃i:
Int̾rogemꝰ ipsa miracula. quid
nob̾ loquant᷑ de xp̃o: habent
enĩ si intelligant᷑ linguã suã:
Nã quia ipse xp̃c uerbũ dĩ est:

Expanded text:
oc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibilem nosceremus. 2. Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: habent enim si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse Christus Verbum Dei est,
Abbreviated transcription (Latin):
tradi nomine afrodisie: que ha¬
bebat nouem filias turpissimas.
sicut fuerat mat̾ earum: Hoc aut̃
fecit. ut ꝑ dies triginta cotidie blan¬
direntur ei: qͦ mutarent animũ
urẽ pluiuȩ sunt: t̾rores flumina
sunt: quȩ quantũ uis impingant
in fundamentũ domus meȩ non
poterit cadere: fundata est enim
suꝑ petram: Hȩc autẽ dicens. fle¬
bat cotidie & orabat: Et sicut si¬
um concupiscit. ita desiderabat
ad martyrũ coronam attingere:¬
sustinere:
idens igitur affrodisia mentẽ
euis immobilem ꝑmanere
abit ad quintianũ: & dixit ei.
facilius possunt saxa molliri. &
serrum in plumbũ conuerti:
quã ab intentione xp̃iana mens
istius ꝑuellȩ reuocetur: Ego enĩ
&. filiȩ meȩ sine cessatione: uicibꝰ

Expanded text:
tradi . nomine afrodisię| quae hatradi . nomine afrodisię| quae habebat nouem filias turpissimas sicut fuerat| mater earum. Hoc autem fecit . ut per dies triginta coti| die blandirentur ei . ut mutarent animum uestrae pluuiae| sunt terrores flumina sunt quae quantum uis inpin| gant stat fundamentus domus meę non poterit cadere| fundata enim est super petram. Haec autem dicens| flebat cotidie et orabat et sicut sol sium concupiscit. Ita desiderat ad martyrii coro| nam adtingeresustinere. Videns igitur . afrodisia mentem eius inmobilem| permanere. Abiit ad quintianum et dixit ei facilius pos| sunt saxa molliri et ferro in plumbo conuerti quam ab in| tentione christianae mens istius puellae reuoc. Ego| enim et filiae meae sine cessationibus
Abbreviated transcription (Latin):
que passa ẽ in ꝓuinc¬
tia siculoꝵ. in urbe
cathinensiũ sub decio
arum: Quintianus consularis sici¬
liȩ. audiens scam opinionẽ uirgi¬
nis dõ dicate agathȩ. multifaria
intentione ꝑquirebat : ut ad eam
ꝑtingeret: ꝑ singula enum crimina
mentis suę: sin głorũ in se uitioꝵ
exagitabat affectum: Et ut pote
pro gła scłi concupiscens suã opini¬
onem extendere: nobilissimis ortã
natalibus. dĩ famulã facit arta
ri. ut qui erat degene & ignotꝰ.
ꝑ hoc sonaret apud aures uulgi:
quod tantus esset ac talis. qͥ posset
etiam spectabilium sibi subiuga¬
re personas:
t libidinosus aut̃. ad aspectũ
uirginis pulcherrimȩ. ocłoꝵ¬
suoꝵ concupiscentiã cõmouebat.
& ut auarus ad facultates eiꝰ cupi¬
ditatis suę frena laxabat: Atq¬
ut idolatriȩ & demonũ seruus.
feruore impietatis suę inflãmatꝰ.
xp̃i nomen audire non poterat:
comp̃hensus: beatam agathã a
sius fecit apparitoribus coartari:
Et fecit eam ciudam matronȩ

Expanded text:
QVI PASSA EST IN | PROVINCIA . SICILIAE . IN VRBE | CATHENIENSIVM . SVB DECIO | IAS| Quintianus consolaris siciliae . audiens sanctam| opinionem uirginis d\e/o dicate agathae| multefaria intentione perquirebat . | ut ad eam pertingeret per singulam enim| criminam mentis suae . singulorum in se| uiciorum exagitabat affectus·et utpote| pro gloria saeculi cupiens suam opinionem extendere| fortissimis ortam natalibus d\e/i famulam fecit arta re. Vt qui erat di genere ignotus per hoc sonaret apud| aures uulgi . quod tantus esset ac talis qui posset| etiam spectabilium sibi subiugare personas. Vt libidi| nosus autem . adspectum uirginis pulcherrime ocum concupiscentia commouebat . et ut auaris ad fa| cultates eius cupiditatis suae frena laxabat . atque| idolatriam daemonum seruus feruorem inpietatis| suae inflammatus . christi nomen audire non poterat . | conpraehensus·| beatam agathem a suis fecit apparitoribus coartari.| Et fecit eam cuidam matrunae
Abbreviated transcription (Latin):
Ego & gemmas & ornamenta in
domꝰ. ego familias diuersi sexiis &
etatis exhibui. Sed ista om̃ia qͥsi
terram quã pedib suis calcat: ita
ꝓ nichilo cõputauit: .U.

Expanded text:
et gemmas et ornamen| ta idomus . ego familias diuersi sexus  etates exhibui.| Sed ista omnia quasi terra quam pedibus suis concul| cat . pro nihilum conputauit. Tu
Abbreviated transcription (Latin):
uentꝰ. q̃ actoritate sacri eloquii unũ st̃
dicentis Letare iuuenis: in adolescentia
tua: Tercia aut̃: senectꝰ accipit᷑: U¬
ui gͦ uigilare in pͥma uigilia nolue.
custodiat uel scd̾am: Ut qͥ conu̾ti ã
p̃uitatib suis in pueritia neglexit: ad
uias uitę saltẽ in tẽpore iuuentutis
eiugilet . Et qͥ uigilare in sed̾a uigilia no¬
luit: tc̃iȩ uigiliȩ remedia ñ amittat. ut
& qͥ in iuuentute ad uitȩ uias ñ eiugi

Expanded text:
uii unum sunt dicentis: Laetare juvenis in adolescentia tua . Tertia autem senectus accipitur. Qui vero vigilare in prima vigilia noluit, custodiat vel secundam, et qui converti a pravitatibus suis in pueritia neglexit ad vias vitae, saltem in tempore juventutis evigilet. Et qui vigilare in secunda vigilia noluit, tertiae vigiliae remedia non amittat. Ut qui et in juventute ad vias vitae non evigi
Abbreviated transcription (Latin):
& lapidas eos qui ad te mutun¬
tur: Omĩa futura ante prospitiens
dñs. p̃uidit etiã ruinã ciuitatis iliꝰ.:
&& plagã quȩ a romanis uentura fu¬
erat suꝑ popłm illũ. idõ extollens
illis. & qui adhuc post modũ fue¬
rat effundendꝰ: sed non tantũ do
qualẽ illis głã p̃parauerat ꝓ morte
carnali. sed de illoꝵ interitu fle¬
bat: & in illo peiora: Sicut enĩ
bene facientes ñ dõ p̾stamꝰ sed nob̾.
as aut̃ gaudet ñ de suo lucro sed
de nr̃a salute: sic peccantes. ñ dõ
nocemꝰ sed nobis. Is aut̃ tristat᷑
non de sua inuiria: sed de nr̃a
ꝑditione: Sicut rex benignꝰ audi¬
ens criminosas ꝑsonas. lege quidẽ
ipse mortis sententiã dictat aduersꝰ eos:
tam̃ miscđia instigante lacrimas
miscd̃ia. si sic facta fuerit: ut iust
se miscdiã: Iusticia sine miscd̾ia ñ
est iusticia: sed crudelitas.: Sic et
miscđia sine iusticia. ñ ẽ miscd̃ia
sed fatiutas Ll.

Expanded text:
et lapidas eos qui ad te mittuntur . Omnia futura ante prospiciens Dominus praevidit etiam ruinam civitatis illius, et plagam quae a Romanis ventura fuerat super populum illum. Ideo extollens illis, et qui adhuc postmodum fuerat effundendus Sed non tantum dolqualem illis gloriam praeparaverat pro morte carnali: sed de illorum interitu flebat, et in illo pejora. Sicut enim benefacientes non Deo praestamus, sed nobis, Deus autem gaudet non de suo lucro, sed de nostra salute: sic peccantes non Deo nocemus, sed nobis, Deus autem tristatur non de sua injuria, sed de nostra perditione. Sicut rex benignus, audiens criminosas personas, lege quidem ipse mortis sententiam dictat adversus eos: tamen, misericordia instigante, lacrymas misericordia, si sic facta fuerit ut justitse misericordiam. Justitia sine misericordia non est justitia, sed credulitas: sic et misericordia sine justitia non est misericordia, sed fatuitas.
Abbreviated transcription (Latin):
E consularis iussit uenire leno¬
nes. & tradidit eã illis dicens:
Inuitate ad castitatẽ eiꝰ popłm. &
in manꝰ eiꝰ & pedes & cegunt om̃s
parit᷑ trahere & illa quasi mons
ĩmohilis ꝑmanebat: Tẽ angustiari
cȩpit paschasi. & meiore deficere:
& uoguut magos & arũspices: &

Expanded text:
 consolaris iussit uenire lenones . et tradidit eam| illis dicens inuitate ad castitatem eius populum in manus eius et pedis| Et coeperunt omnes pariter trahere et illa qua| si mons immobiles permanebat. Tunc angustiare| coepit pascasius . et merore deficere Et uocauit| magos et arospicis
Abbreviated transcription (Latin):
igne & enĩ habitandi bethleẽ
adiuantib uicinis uiris ca¬
tholicis: construxit monasteriũ:
In quo substatuta ab apłis regula
degens. cepit qd olim multũ cu¬
piebat cum fr̃ib habitare⁊ & cũ
eusebio c remonensi nobili iuro:
cuiꝰ postulatione. ex greco sermo¬
ne quandã epłam transtulit in
latinũ: Hoc uͦ sciendũ. hanc ma
functionẽ: in eius monasterio pͥmitꝰ
institutã Unde p̃dictus uir ociosꝰ
non fuisse credendus ẽ: qui tantũ
nob̾ in transiatione diuinȩ scripturȩ
p̃stitit: ut ad hebreoꝵ fontẽ pene
non egeamus accedere: qͣndo nos
ubertate saciasse Plurimis libris. co¬
piosisq epłis fecit eẽ beatos: quib
scribere dõ p̾stante dignatꝰ ẽ

Expanded text:
etenim habitaculi, Bethleem, adjuvantibus vicis vicinis catholicis, construxit monasterium. In quo statuta ab Apostolis regula degens coepit, quod olim multum cupierat, cum fratribus habitare, et cum Eusebio Cremonensi nobili viro, cujus postulatione ex Graeco sermone quamdam Epistolam transtulit in Latinum. In quo vere sciendum, hanc matfunctionem monasterio primitus institutam, ubi praedictus vir otiosus non fuisse credendus est: qui tantum nobis in translatione divinae Scripturae praestitit, ut ad Hebraeorum fontem pene non egeamus accedere: quoniam nor ubertate satiasse plurimis libris, copiosis Epistolis fecit esse beatos, quibus scribere, Domino praestante dignatus e
Abbreviated transcription (Latin):
tionib apud galliarũ & belgicarũ
prouintias uexabat᷑. dĩ om̃ipotentis
clementiã in defessis p̃cibꝰ exorar&
nocte quadã plus solito orationẽ
protelans: usq lucis crepusculũ. in
contẽplatione ꝑmansit: Qui cum
lassitu dine ac fragilitate carnis cõ¬
pellente. paululũ m̃bra sopori dedis¬
set. subito ꝑ diuinã grãm angłoꝵ
coͥris. & anunarũ cetib beatissimoꝵ
hominũ iã spiritib eũ dõ regnan

Expanded text:
elgicarum provincias vexabatur, Dei omnipotentis clementiam indefessis precibus exoraret, nocte quadam plus solito orationem protelans, usque lucis crepusculum in contemplatione permansit. Qui cum, lassitudine ac fragilitate carnis compellente, paululum membra sopori dedisset, subito per divinam gratiam angelorum choris et animarum coetibus, beatissimorum ho
Abbreviated transcription (Latin):
Sec cognitio de aꝑtis solũ modo
uitus siue uirtutib accipien¬
da est: qualia suꝑuis ex apłi sen¬
tentia cõmemorauimꝰ: Nãq st̃
nonnulla quȩ quo animo gerarit᷑
ignorat᷑ a ꝓximis: unde & in utrãq
partẽ possumus int̾pretari. sed am¬
bigua queq ab his tustius qͥ bona
diligunt int̾pretant᷑ in bonũ:
ut impleat᷑ illud apłi. nolite ante
tempꝰ iudicare: Neq enĩ de spinis
colligunt ficus. neq de rubo uinde¬
miant uuã: Spinȩ & rub plenę acu-¬
leis arbores. illoꝵ corda designant:
qui uel luxuriȩ. uel inuidie  concupis¬
centiȩ stimulis ipsi fedant᷑. uel certe
iracundiȩ. detractionis odii. suꝑbiȩ.
& a maritudinis asꝑitatib insuaues

Expanded text:
ec cognitio de apertis solummodo vitiis sive virtutibus accipienda est, qualia superius ex Apostoli sententia commemoravimus. Namque sunt nonnulla quae quo animo gerantur, ignoratur a proximis, unde et in utramque partem possunt interpretari. Sed ambigua quaeque justius ab his qui bona diligunt interpretantur in bonum, ut impleatur illud Apostoli: Nolite ante tempus judicare . Neque enim de spinis colligunt ficus, neque de rubo vindemiant uvam. Spinae et rubus, plenae aculeis arbores, illorum corda designant qui vel luxuriae, invidiae, concupiscentiae, stimulis ipsi foedantur, vel certe iracundiae, detractionis, odii, superbiae, et amaritudinis asperitatibus
Abbreviated transcription (Latin):
uua flagrantiã dñcȩ dilectionis signifi¬
cat Non gͦ de spinis colligunt ficus.
neq de rubo uindemiant uuã: qͥa
quieũq adhuc uitioꝵ aculeis sordent.
lent: Bonꝰ homo de bono thesauro
cordis sui ꝓfert bonũ . &. malꝰ homo
de malo tͥhesauro ꝓfert malũ. Ulll.

Expanded text:
nificat. Non ergo de spinis colligunt ficus, neque de rubo vindemiant uvam, quia quicunque adhuc vitiorum aculeis sordent, lent. Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bonum, et malus homo de malo thesa
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ om̃iũ indicat: de quo apłs
ait: fundam̃tũ enĩ alitid nemo po
nere p̃ter id qd̾ positũ est : qͥ ẽ. xp̃c iłx:¬
Et de quo rursuis ad credentes. sed estis
lapides grandes & p̾tiosi. qui tẽplũ
om̃e gestarent sunt positi. qͥa per
ipsũ ad ꝓpagandã toto orbe eccłiã.
artius eiꝰ amori inherebant: eo for¬
tius sectatores suos in ȩdificio cȩlesti
sustentabant: Quos uidelicet lapi¬
des rex quadrari p̾cepit. ut magis¬
tros eccłiȩ compositos morib & un
mobiles animo ẽẽ debere signaret:¬
Sicut enĩ quadratũ quacũq uer¬
titur stabit. ita nimirũ uita per¬
fectoꝵ quȩ ad ueritatis lineã salli¬
cite directa est: nullis tempiatio¬
nũ impulsiba sua nouit stabi¬
litate deici: Erat aut̃ tẽplũ de mar¬
more pario qui ẽ. lapis alb extruc¬
tũ. ut candorẽ ȩccłi astioe castita¬
tis exprimeret : de quo inamoris
cantico dñs ait Sicut lilium

Expanded text:
bonorum omnium indicat, de quo Apostolus bonorum omnium indicat, de quo Apostolus ait: Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est et de quo rursus ad credentes: Sed estis,lapides grandes et pretiosi, qui templum omne gestarent sunt positi, quia per ipsum ad propagandam toto orbe Ecclesiam, arctius amori ejus inhaerebant, eo fortius sectatores suos in aedificio coelesti sustentabant. Quos, videlicet, lapides rex quadrare praecepit, ut magistros Ecclesiae compositos moribus, et immobiles animo eSicut vero quadratum, quocumque vertitur, stabit, ita nimirum vita perfectorum quae ad veritatis lineam sollicite directa est, nullis tentationum impulsibus a sua novit stabilitate dejici. Erat autem Templum Dei marmore pario, quod est, lapide albo extructum, ut candorem Ecclesiastieae castitatis exprimeret, de quo in amoris Cantico Dominus ait: Sicut lilium
Abbreviated transcription (Latin):
eugłicȩ lectionis expositione trans¬
currimꝰ : sed uidetur congruum
sollempnitati quã colimꝰ de edificio
templi aliqua cõmemorare. & ꝗͣ.
decent᷑ ornatꝰ illiꝰ eccłiȩ significati¬
oni conueniat indagare. Narrat
gͦ scripiura. quia p̃ceperit salomon
ut tollerent lapides grandes. lapi¬
des p̾ciosos in fundam̃tũ templi.
&. quadrarent eos Lapides aitt̃ gran¬
des & p̃tiosi qui in fundam̃to loca¬
ti totũ onus templi sibi suꝑ impo¬
sitũ portant. eximios scẽ eccłiȩ dõc¬
tores insinuant. grandes nimirũ
excellentia meritoꝵ p̃ciosos clari¬
tate signoꝵ: qͥa ab ipso dño uerbũ
audientes. totã crescentis ecłiȩ fã¬
bricã sua p̾dicatione genuerunt:
Quando enĩ in scripturis fundam̃ta
plurali numero dicunt᷑: uel p̾dica¬
tores scõs uel firmas iustoꝵ cogitatio¬
nes significant: Unde est illud psal¬
mistȩ: fundam̃ta eiꝰ in montib scĩs
at cum singulari numero funda¬
mentũ ponitur. ipsũ sepiꝰ auctorẽ

Expanded text:
elicae lectionis expositione transcurrimus, sed videtur congruum solemnitati quam colimus de aedificatione templi aliqua commemorare, et quam decenter ornatus illius Ecclesiae significationi conveniat, indagare. Narrat ergo sacra Scriptura quia praeceperit Salomon, ut tollerent lapides grandes, lapides pretiosos in fundamentum templi, et quadrarent eos. Lapides autem grandes et pretiosi, qui, in fundamento locati, totum onus templi sibi superimpositum portant, eximios sanctae Ecclesiae doctores insinuant, grandes nimirum excellentia meritorum, pretiosos claritate signorum, quae ab ipso Domino verbum audientes totam Ecclesiae crescentis fabricam sua praedicatione genuerunt. Quando enim in Scripturis fundamenta plurali numero dicuntur, vel praedicatores sanctos, vel firmas justorum cogitationes significant. Unde est illud Psalmistae: Fundamenta ejus in montibus sanctis . At cum singulari numero fundamentum ponitur, ipsum saepius auctorem
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotib et leuitis ac clericis. & osculans cͥum
commonendo in omnib. ut parati eeñt in eorg
animarum salute: ac tota ciuitate et plebe sibi
aggregata. in ȩccła sc̃a catholica beatȩ manis¬
semꝑ uiginis in urbȩ eadem. ipso tempore quo ẽ¬
regressus ab urbe roma: multa docendo. ut in
p̃ceptis domini sine indermissione ꝑseuerarent᷑.
semꝑ etiam cum magno fletu et multa lam̃ta
possum: quod dicturus sum uobis. Ab hodier¬
na die. ultra faciem meam non uidebitis. nec
amplius me in hac urbe uiuum conspiciedᷤ
in carne. quia egoiam iturus sum in ruam.
am sui ad sacrum sepulchrum scĩpetri

Expanded text:
cerdotebus et levitis hac clericis et oscolans cum lcerdotebus et levitis hac clericis et oscolans cum lcommonendo in omnibus, ut parati essent in eorum animarum salutem, hac tota civetate et plebe sibi adgregata in ȩclesia sancta catholica beate Mariae virginis semper in urbis eadem, ipso tempore, quo regressus est ab orbe Roma, multa docendo, ut in preceptis Domini sine intermissione perseverarent, semper ęciam cum magno fleto et multa lamentalare possum, quod dicturus sum vobis. Ab hodierna die ultra faciem meam non videbitis nec amplius me in hac urbe vivum conspicitis in carne, quia ego iam iturus sum in viam Iam fui ad sacrum sepulchrum sancti Petri
Abbreviated transcription (Latin):
cedens ergo ad beati petri apłi tumulum.
deprecabatur auxilium bonitatis cius an multa
abstinentia et maxima mnedia se consumens. ita
ut biduo triduoq sine ullo cybo potuq marie¬
me religiosissime uir in quietas: Ec̾ce enim a.¬
pud domini deliberationem ꝓrsusdispositũ
est.hiinos ingallias aduenire debere: easq
maxima tempestate depopulari. Igitur sume
confilium meum. Iccelera uelociter. ordina do¬
mum tuam. sepulturam tuam componẽ. que¬
re linteamina munda: ecce enim migrabis a
corpore. nec uidebunt oculi tui mala quȩ factu¬
ri sunt huni ingallias sicut loquutus est do¬
minus ds̃ nr̃: dicens non remansuram ẽe in
galliis urbem illesam. p̃ter oratorium unum
in metensium urbe. causa pignorum beati ste
ontifex uiero seruatius responso suscepto.
iter accelerat. galliasq uelocit̃ repetiuit:
ueniensq adurbem tungrorum. quȩ erant ne¬
cessaria secum citius leuauit: & ualedicens sa¬

Expanded text:
cedens ergo ad beati Petri apostoli tumulum, cedens ergo ad beati Petri apostoli tumulum, deprecabatur auxilium bonitatis eius, in multa abstinencia, maximae inedia seque consumens, ita ut biduae triduaeque sine ullo cybo potoque maneme, sanctissimi vir, inquiętas? Ecce enim apud Domino deliberatione prursus sanccitum est, Hunos in Galeis advenire, easque maxima tempestate debere depopulare. Nunc igitur sume consilium meum, adcelerare velociter, ordina domum tuam, sepultura conponere, quere lentiamina munda! Ecce enim migraberis a corpore, nec videbunt oculi tui mala, que facturi sunt Huni in Galeis, sicut locutus est dominus Deus noster'. Dicens Galeis orbem inlesum preter oraturium unum in Mettinsium urbem propter pignora beati Stefani ontifex vir sanctus Servatius, responsum suscepto, iter adcęlerat Galleisque velociter repetit, veniensque ad urbem Tungrorum, que erant necessaria secum citius levat, valedicensque sa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ illuminandum humanum
genus. in hoc mundo spintales
lucernas dominus neͣ dignatus
est illuminare: ex quib bonȩ
memoriȩ sc̃issimum seruati
uma  urbi treiectensi pietas diuina conce̾¬
sit. E o tempore quobeatus seruatius regimen
tenebat cathedrȩ sc̃ȩ maris semꝑunginis
ultio diuina data est. Nlam & athanaricus go
dĩ. proeffusione sanguinis iustorum a
regno depelleretur: et cẽt exul a patria qͥ
dĩ ȩccłas impugnabat. Sed ad suꝑior a re¬
deamus. Igitur rumor erat hunos ingallis̃
uelle ꝓrumpere. Erat autem tunc tempo
ris apud tungrorũ oppidũ. seruatius exi¬
miȩ sanctitatis episcopus: qui ugiliis ac
ieiuniis uacans. crebro lacrimarum ymbre
ꝑ fusus. dĩ misericordiam deprecabatur:
neunquam gentem hanc incredulam. sibi
puli sibi hoc non fuisse concessum:
consilium habuit expe tendi urbem rom̃a:
scilicet ut adiuncto sibi apłicȩ uirtutis pa¬
trocinio quȩ humiliter a dĩ miscdia fla¬
gitabat:. mereretur facilius optinere. Ac-¬

Expanded text:
 inluminandum humanum genus multas in hoc mundo spiritales lucernas Dominus noster dignatus est inluminare, ex quibus bonae memoriae sanctissimum Servatium huic urbi Treiectensi pietas divina concessit. 2. Eo tempore, quo beatus Servatius regimen tenebat cathedrae sanctae Mariae semperque ultio divina data est. Nam et Athanaricus GotDei, pro effusione sanguinis justi a regno depelleretur et esset exsul a patria, qui Dei eclesias inpugnabat. Sed ad superiora redeamus. Igitur rumor erat, Chunos in Galliis velle prorumpere. Erat ris apud Tungros opidum Servacius eximiae sanctitatis episcopus, qui vigiliis ac ieiuniis vacans, crebro lacrimarum imbre perfusus, Dei misericordia deprecabatur, ne umquam gentem hanc incredulam sibiqupuli sibi hoc non fuisse concessum, consilium habuit expetendi urbem Romanam, scilicet ut, adiuncta sibi apostolici virtutis patrocinia, qui humiliter a Dei misericordiam flagitabat, mereretur facilius obtenire. Ac
Abbreviated transcription (Latin):
perunt. Manet ergo filiis in dileccione qͣ
cum dilext pat̃: et idõ eruauit p̃cepta eiꝰ.
Quidest enim et ille himo. nisi quod ds̃
susceptorͤ ciusͦ Ds̃ enm erat uerbum. u¬
ingenitus gignentico ternus. Sed ut me-¬
diator daretur nobisꝑ mesfabilem gr̃am
uerbum caro factun est: & habitauit in

Expanded text:
perunt. Manet ergo Filius in dilectione qua perunt. Manet ergo Filius in dilectione qua eum dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus , Deus enim erat Verbum, Unigenitus gignenti coaeternus: sed ut mediator daretur nobis, per ineffabilem gratiam Verbum caro factum est, et habitavit in
Abbreviated transcription (Latin):
dilexi uos. Atq his uerbis illa subiungit. ma¬
nete in dilectione mea illa ꝓculdubio: qua di¬
lexi uos. Eigo quod dut etiam de patre. maneo
in eius dilectione. illa scilicet accipienda est.
qua dilexit eum pat̃. S ed nunquid & hic gr̃a
intelligenda est. qua pat diligit filium. sic̃
grã est. qua nos diligit filius: cum simus nos¬
grã filii dĩ non natura: unigenitus autem natu¬
ra non gtͣa: An hoc etiam in ipso filio. ad ho¬
minem referendum est: Ita sane. Nam dicen¬
do sicut dilȩcit me pat̃. et ego dilexiuos: grãm
mediatoris ostendit:
ediator autem dĩ et hominum non in qͣn
mus dicere quod cum ad naturam dĩ non ꝑ¬
tineat humana natura: ad ꝑsonam tamen u¬
nigeniti filii ddĩ ꝑgram ꝑtinet humana natura.
& t̾ata grã. ut nulla sit maior: nul¬
la prorsus ȩqualis. Neq enim illam suscep¬
tionem hominis illa merta p̃cesserunt: s
ab illa susceptione merita eius cuncta ce-¬

Expanded text:
dilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Madilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea, illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, Maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est qua dilexit eum Pater. Sed numquid et hic gratia intelligenda est, qua Pater diligit Filium, sicut gratia est qua nos diligit Filius: cum simus nos filii gratia, non natura; Unigenitus autem natura, non gratia? An hoc etiam in ipso Filio ad hominem referendum est? Ita sane. Nam dicendo, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos, gratiam mediatoris ostendit. Mediator autem Dei et hominum, non in quamus dicere, quod cum ad naturam Dei non pertineat humana natura, ad personam tamen unigeniti Filii Dei per gratiam pertinet humana natura; et tantam gratiam, ut nulla sit major, nulla prorsus aequalis. Neque enim illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa susceptione merita ejus cuncta coe
Abbreviated transcription (Latin):
manete in dilectione mea. non apparet qũã
apxerit dilectionem: utrum qua eũ diligimꝰ.
an qua ipse nos diligit. sed ex uerbo suꝑiori di¬
noscitur. Dyxerat quippe. & ego dilexi uos: Cui u̾¬
bo continuo subiunxit. manete in dilectione mea.
Illa eigo. qua dilexit eos. Ouidsergo manete in
dilectione mea: nisi manere in gr̃a mea᷑ Et quid¬
est si p̃cepta mea seruaueritis manebitis in dilecti¬
one mealnisi in hoc scietis. quod in dilectione mca
qua uos diligo manebitis: si mea p̃cepta seruaui¬
tis: Non eigo ut nos diligat. prius eiꝰ p̃cepta
seruamus. s nisi nos diligat: p̃cepta eiꝰ seruare
non possumus. hȩcͤ grã quȩ humilib patet.
superbos lacet:
ed quid est illud quid adiungit. sicut &
Iego patris mei p̃cepta seruaui: & maneo
in eius dilectione: Utiq etiam hic hanc dilecti.¬
onem patris intelligi uoluit: qua eum diligit
pat᷑. Ita quippe ducrat. diligit me pat̃: & egd

Expanded text:
Manete in dilectione mea, non apparet quam Manete in dilectione mea, non apparet quam dixerit dilectionem, utrum qua eum diligimus, an qua ipse nos diligit; sed ex verbo superiore dignoscitur. Dixerat quippe, Et ego dilexi vos, cui verbo continuo subjunxit, Manete in dilectione mea. Illa ergo, qua dilexit eos. Quid est ergo, Manete in dilectione mea, nisi, manete in grest, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, nisi, ex hoc scietis quod in dilectione mea qua vos diligo, manebitis, si praecepta mea servabitis? Non ergo ut nos diligat, prius ejus praecepta servamus; sed nisi nos diligat, praecepta ejus servare non possumus. Haec est gratia quae humilibus patet, superbos latet. 4. Sed quid illud est quod adjungit: Sicut et ego Patris mei praecepta servavi, et maneo in ejus dilectione? Utique etiam hic hanc dilectionem Patris intelligi voluit, qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat, Sicut dilexit me Pater, et ego
Abbreviated transcription (Latin):
ut fructum afferamus inuite. hoc ẽ in filio: c̃e
efficiamur eius discipuli. Manete inquit in di
lectione mea. Q uomodo manebimus: Audi qͥd
sequatur. Si p̃cepta mea inquit seruaueritis.
manebitis in dilectione meaz .iiii.¬
ilectio facit p̃cepta seruari:. an p̃cepta serua¬
ta faciunt dilectionẽ. Sed quis ambigat.
quod dilectio p̃cedit: Unde enim p̃cepta scruet:
non habet qui non diligit. Quod ergo ait. si p̃¬
cepta maa seruauentis manebitis in dilectione
mea: ostendit non unde delectio generetur: s
unde monstretur. Tanquam diceret. Nolite di-
cere uos manere in dilectione mea: si non ser¬
uatis p̃cepta mea. Si enim seruaueritis: mane¬
bitis. hoc est Hinc apparebit quodin dilectio¬
ne mea manebitis. si mea p̃cepta seruabitis: ut
nemo se fallat dicendo. quod eum diligat: si
Iam in tantum eum diligimus. in quantũ
eius p̃cepta seruamus. In quantũ minꝰ
seruamus minus diligimus: quamuisqđ ait

Expanded text:
ut fructum afferamus in vite, hoc est in Filio, et ut fructum afferamus in vite, hoc est in Filio, et efficiamur ejus discipuli. Manete, ilectione mea. Quomodo manebimus? Audi quid sequitur: Si praecepta mea, inquit, servaveritis, manebitis in dilectione mea. Dilectio facit praecepta servari, an praecepta servata faciunt dilectionem? Sed quis ambigat quod dilectio praecedit? Unde enim praecepta servet non habet, qui non diligit. Quod ergo ait, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, ostunde monstretur, tanquam diceret: Nolite vos putare manere in dilectione mea, si non servatis praecepta mea. Si enim servaveritis, manebitis; hoc est, hinc apparebit quod in dilectione mea manebitis, si mea praecepta servabitis, ut nemo se fallat dicendo quod eum diligat, si Nam in tantum eum diligimus, in quantum ejus praecepta servamus. In quantum autem minus servamus, minus diligimus. Quamvis quod ait,
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam ex nobis ipsis haeamus. Eius
est enim hȩc gr̃ã. E idõ ihoc non nr̃a.
s eius ẽ gła. Unde & alibcum dixisset.
putarent eẽ bona oꝑa sua. me addidit:
& głificent patrem ur̃m qui ⁊ celis est.
In hoc enim głificatur pat̃. ut uctũ plu¬
rimum afferamus: & efficiamr. xp̃i dis¬
cipłi. a quo essiciamur: nisi alllo cuius
miscdia p̾uenit nosꝰ Ipsius cui sumus
sigmentum. creati in xp̃o raũ: in oꝑib bonis.
Manete in dilectione mea. Ecce unde sunt
nobis oꝑabona. Nam unde nobis eent̾. nisi quia
fides ꝑdilectionem oꝑatur: Unde autem dili¬
geremus: nisi prius diligeremur: Aꝑtissime hoc
me pat̾ et ego dilexi uos: non equalitat̃e ostendit
natt᷑ ñe et suȩ sicut est padris et ipsius: s grãm
qua mediator ẽ ch̃ et hominum. homo xp̃c m̃s:
Mediator quippe monstratur cum dicit᷑. dili¬
git me pat: et ego i ueos. Nam pat̃ utiq diligit
et nos. s in ipso : quia in hoc cdarificatur pater.

Expanded text:
bis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia: et ideo in hoc non nostra, sed ejus est gloria. Unde et alibi cum dixisset, putarent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est . In hoc enim glorificatur Pater, ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli. A quo efficiamur, nisi ab illo cujus misericordia praevenit nos? Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis manete in dilectione mea. Ecce unde sunt nobis opera bona. Nam unde nobis essent, nisi quia fides per dilectionem operatur ? Unde autem diligeremus, nisi prius diligeremur? Apertissime hoc me Pater, et ego dilexi vos; non aequalitatem naturae ostendit nostrae et suae, sicut est Patris et qua mediator est Dei et hominum homo Christus Jesus. Mediator quippe monstratur, cum dicit, Diligit me Pater, et ego vos. Nam Pater utique diligit et nos, sed in ipso; quia in hoc glorificatur Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
hine triumphi głam. illi ne patriȩ ꝑderent
libertatem. in mutuam corruentes cedem:
gitur rex nimio curbatus terrore. le ini¬
dum inimicos uidit fortiter pugnare. et
suos pene ad internetionem uinci: magis
cȩpit de salute desꝑare:quam de uictoria
sꝑare. Et si nec dum uoluntate renatus
esset in xp̃o. tamen necessitate cogente ad
xp̃i confugit auxilium. Et quia reginam
habuit religiosam. baptisiniq sacramen¬
tis initiatam nomine hlochidam: oculos
cum hac uoce ad cȩlum leuauit. O deus
unicȩ pocestatis et summȩ maiestatis. que
regina hlothidis colit conficetur.
& adorat: concede michi hodie de inimi¬
cis meis uictoriam. Nam ex hac die tuso¬
lus cris michi ds̃ et ueneranda potestas.
Tu michi triumphum presta: & ego tibi
seruitium ꝓmitto sempiternum. lc̃ .iiii.¬
o mneffabilis bonitas: qui sic exau-¬
dit: et nunquam derclinquit sꝑantes
in se. Q uanta fide.xpĩani illius in uocare

Expanded text:
hi ne triumphi gloriam, illi ne patriae perderent hi ne triumphi gloriam, illi ne patriae perderent libertatem in mutuam corruentes caedem. Igitur rex nimio turbatus terrore dum inimicos uidit fortiter pugnare et suos pene ad internicionem uinci magis coepit de salute disperare quam de uictoria sperare. Etsi necdum uoluntate renatus esset in Christo, tamen necessitate cogente ad Christi confugit auxilium. Et quia reginam habuit religiosam baptismique sacramentis initiatam nomine Hlothild, oculos cum hac uoce ad caelum leuauit: «O Deus unicae potestatis et summae maiestatis quem regina Hlothild colit, confitetur et adorat, concede mihi hodie de inimicis meis uictoriam; nam ex hac die Tu solus mihi eris Deus et ueneranda potestas. Tu mihi triumphum praesta et ego Tibi seruitium promitto sempiternum». Mox, diO ineffabilis bonitas qui sic exaudiet et numquam derelinquet sperantes in se! Quanta fide christiani illius inuocare
Abbreviated transcription (Latin):
dirigente gr̃a. ob multorum saludem ꝑuenit re¬
giones: quatinus suꝑnȩ pietatis suffultus auxi-¬
lio. populum diabolica fraude deceptum. & er-¬
rorum laqueis captiuum. inuiam dirigeret salutf
eternȩ: et uere quȩ in xp̃o est libertati restitueret.
Sed ut hoc acceptabili secundum apł̃m fieret
tempore qui ait. E cce nunc tempus accep¬
tabile. ecce nunc dies salutis: dominus m̃c
qui uult omnes homines saluos fieri. com¬
petentem suo famulo p̃udebat causam:
quomodo oportune ad ministerium uerbi
dĩ puenire ualuisset. Contigit uero p̾fatum
francorum regem huldouicum. alemannis
bella inferre: qui tunc temporis regno suo
ꝑ se potiti sunt: sed non eos ita offendit
imparatos ut uoluit. Nam fortissima colle¬
cta manu. regi circa ripas reni fluminis oui-¬
auerunt: unanimes bellica uircute patri¬
am defendere. uellibera manu. ꝓpatria
mori. Et fortissime utrimq decertatũ est:

Expanded text:
diuina dirigente gratia, ob multorum salutem peruenit rediuina dirigente gratia, ob multorum salutem peruenit regiones, quatenus supernae pietatis suffultus auxilio populum diabolica fraude deceptum et errorum laqueis captiuum in uiam dirigeret salutis aeternae et uerae quae in Christo est libertati restitueret. Sed ut hoc acceptabili secundum apostolum fieret tempore qui ait: «Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis». Dominus Iesus qui uult omnes homines saluos fieri conpetentem suo famulo praeuidebat causam quomodo oportune ad ministerium uerbi Dei peruenire ualuisset. Contigit uero praefatum Francorum regem Hlodouium Alamannis bella inferre qui tunc temporis regno suo per se potiti sunt. Sed non eos ita offendit inparatos ut uoluit. Nam fortissima collecta manu regi circa ripas Reni fluminis obuiauerunt unanimes bellica uirtute patriam defendere uel libera manu pro patria mori. Et fortissime utrimque decertatum est,