comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ ꝑꝑ naturalẽ in diu̾so sexu societatẽ.
Alio quin iam ñ dic̾e̾tur ꝯugiũ in sc¬
nib si ł amississẽt filios łñ genuissent.
Inquib ⁊ si emarcuerit ardor carnis.
tñ uiget qͣdor caritatis. Item. in nuptiis.
plꝰ ualet sc̃itas sacramentĩ ꝙͣ. fecunditaᷤᷤ
uentris. Uñ quidã non intelligentes ħ ꝙ
dictum ẽ. Iisa mulier in quiunt ñ pͭ ꝑtin̾e¬
ad x ⁊eccłȩ sacram̃tum cũ qua noscit᷑ ñ
fuisse carnale ꝯm̃tiũ: existimantes sacra¬
mentum ꝯiugii ẽe ñ posse. uͥ ꝯmpxtio car¬
nis non fucrit. Nesciunt enĩ qr officiũ ꝯ¬

Expanded text:
 naturalem in diverso sexu societatem. Alioquin jam non diceretur conjugium in senibus, si vel amisissent filios vel non genuissent; in quibus, etsi emarcuerit ardor carnis, viget tamen ordo charitatis. Item: In nuptiis plus valet sanctitas sacramenti, quam fecunditas ventris. Unde quidam non intelligentes hoc quod dictum en fuisse carnale commercium, aestimant enim sacramentum conjugii esse non posse, ubi commistio carnalis non fuerit. Nesciunt enim quia officium c
Abbreviated transcription (Latin):
eccłastica bona corꝑalia ꝑmalos p̾latos
cdata ł uendita ab usu eccłe alienent᷑.
In quo gen̾e.cͥmen symonie eẽ ñ uidr:
quanius culpa grauis non desit. Qnͣta
enim iniquitas sit: manifestum ẽ. qͥedi
sunt destructioni illarũ ⁊ coꝵ q̃ ad illaᷤ
ꝑtinent dissip ationi oꝑam dare. maxi-¬
me sica quȩ ab alienant᷑ talia sunt q̃ ad
usus alienoꝵ nunqm licite mnͣsire posst̃.
sic̃ sunt decimȩ q̃ ab initio institutȩ
sunt at eoꝵ tm̃ sustentationẽ qͥ tab̾na
qͥs aliud ẽ quam de sacro sacrum auferreꝰ
S iͨ gͦ uͥnicuiq peccõ nomen culpe ꝯ¬
ueniens datum fuerit: nicħ mali in iu
cimꝰ lib de sacramento ꝯuigii tractĩt.¬

Expanded text:
ecclesiastica bona corporalia per malos praelatos data vel vendita ab usu Ecclesiae alienantur. In quo genere crimen simoniae esse non videtur, quamvis culpa gravis non desit. Quanta enim iniquitas sit, manifestum est eos qusunt, destructioni illarum et eorum quae ad illas pertinent dissipationi operam dare, maxime si ea quae abalienantur talia sunt, quae ad usus alienorum nunquam licite transire possunt, sicut sunt decimae quae ab initio institutae sunt ad eorum tantum sustentatiquid aliud est, quam de sacro sacrum auferre? Sic ergo si unicuique peccato nomen culpae conveniens datum fuerit, nihil mali fit in CIMA. DE SACRAMENTO CONJUGII. C
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑm̾itum. Ido qui his erroris illiꝰ parti¬
cipes non sunt. ⁊ culpȩ conscii ñ exstuĩs:
grã ꝑ illum non ab illo datur. Minist̃
malus ẽ. largitor bonus tñminist̃ ẽ sĩc̃
heticus siue alius quilibet malꝰ mini¬
ster malus ẽ. ⁊ tñ minist̃ ẽ. malꝰ in eo ꝙ
errorem ł malitiam ht̃. minist̃ in eo qd̃

Expanded text:
 meritum. Ideo iis qui erroris illius participes non sunt, et culpae conscii non existunt, gratia per illum datur, ab illo non datur. Minister malus est largitor, bonus tamen minister est. Sicut haereticus sive alius quilibet malus minister, malus est, et tamen minister est. Malus in eo quod errorem vel malitiam habet; minister in eo
Abbreviated transcription (Latin):
Quod enĩ pꝰ petc̃m copła carnis in ꝯui¬
gio admit i. t᷑: indulgentiȩ magis ẽ
n ꝯpassionis. neuiciũ ꝯcupiscentiȩ ꝙ
in humana carne pꝰ pecc̃m radicauit:
tur piꝰ in omnẽ excessum ꝓflueret. si
nus quã licite excipi potuisset Quid

Expanded text:
a carnis in conjugio admittitur, indulgentiae magis est et compassionis, ne vitium concupiscentiae quod in humana carne post peccatum radicavit, turpius in omnem excessum proflueret, si nusquam licite excipi potuisset. D
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝯmixtione carnis ꝓposuit. uͥ in eo sacͣ¬
mentũ ẽẽt. societatis q̃ in carne fut᷑a erat
id ꝙ in carnis erat ꝯmutione infirmitatis
⁊ delicti excusaret᷑. officiũ aũ ꝯuigii in ꝯ¬
mixtione carnis ꝯcessit. ut in eo ꝑꝑ gn̾is
multiplicationẽ generantiũ infirmita ᷤᷤ
exciꝑetur. Quare aũ institutũ sit ꝯiugii
sacram̃tum. apłs innuit uͥ dic̃ uirum i¬
maginem ẽẽ di. ac ꝑ hoc qͦdammͦ mulie¬
rem animȩ rationał typũ portare ostñd̾.¬

Expanded text:
mistione proposuit, ut in eo sacramentum esset societatis, quae in carne futura eratid quod in carnis commistione infirmitatis erat et delicti, excusaretur. Officium autem conjugii in commistione carnis, concessit ut in eo praeter generis multiplicationem generantium infirmitas exciperetur. Quare autem institutum sit conjugii sacramentum, Apostolus innuit . ubi virum imaginem Dei esse, ac per hoc quodammodo mulierem animae rationalis typum portare ostend
Abbreviated transcription (Latin):
a sẏmoniacis nescientes ordinant᷑. qi
eos catholicos non symoniacos putãt.
spũalem grãm per minist̾i̾um illoꝵ accr¬
piunt. si erroris illoꝵe. cuiꝰ conscii ñ fueraĩs
participes non fiunt. Qui aũ ꝓ grã spũali
cis ordinati symoniaci exstunt. S diciᷤᷤ
mͥ: quomͦ a symoniaco ordinatꝰ ꝑ imposi¬
ẽẽ putetur: Audi quomͦ. sicut adulter
sic̃ fornicator. sicut ebͥosꝰ aut auarꝰ dare
pot̃ ꝙ non ht̃. ita symoniacus dare põt¬

Expanded text:
a simoniacis nescientes ordinantur, quia eos catholicos non simoniacos putant; spiritualem gratiam per ministerium illorum accipiunt, si erroris illorum cujus conscii non fuerant participes non fiunt. Qui autem pro gratia spcis ordinati simoniaci existunt. Sed dicis mihi. Quomodo a simoniaco ordinatus per imposius putetur? Audi quomodo. Sicut adulter, sicut fornicator, sicut ebriosus, aut avarus dare potest quod non habet: ita simoniacus quo
Abbreviated transcription (Latin):
ui ordines sacros emunt. duis. nu¬
uendunt conuicti sine mĩa de¬
põnuntur. qr ꝓfecto sacͥs ordinibꝰ in¬
digni sunt. qui in ip̃is sacͥs ordinibꝰ
peccasse comꝓbant᷑. ab ħeticis ad uni¬
tatem ȩccłȩ uenientes. aliquotiens
legimꝰ in suis ordinib susceptos. Ali
si ꝙ hetici in suscipiendis ordinibꝰ ñ
errabant. S alia causa erat atq do¬
ctrina q̃ eoꝵ fidem impediebat.

Expanded text:
ui ordines sacros emunt vel vendunt convicti sine misericordia deponuntur, quia profecto sacris ordinibus indigni sunt, qui in ipsis sacris ordinibus peccasse comprobantur. Ab haereticis ad unitatem Ecclesiae venientes aliquoties legimus in suos ordines receptos. Alii siquidem haeretici in suscipiendis ordinibus non errabant, sed alia causa erat atque doctrina quae eorum fidem impediebat.
Abbreviated transcription (Latin):
deiñ ad irrigandam t̾ram uniu̾sam. ab il¬
la magna abysso. quasi a fonte qͦda aq̃
int̾iꝰ quide int᷑ uiscera telluris ꝑtͣchoẽs
occultosq meatꝰ. de suꝑ uͦ insuꝑficie ꝑ
alueos suos in om̃s partes deducte st̃
itu ⁊ reditu mirabili ⁊ indefesso. lege ꝑ¬
petua ad unum locum. Qr̃ illẽ aNq̃

Expanded text:
Deinde ad irrigandam universam terram ab illa magna abysso quasi a fonte quodam aquae interius quidem intra viscera telluris per trachones occultosque meatus, desuper vero in superficie per alveos suos in omnes partes deductae sunt, itu et reditu mirabili et indefesso, lege perpetua, ad unum locum. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ nec dum hũit adipisci. Neq em̃i ad ui¬
tam suꝑiorem obtinendam m̾itum illi
foret.si aut uitaret huic uitȩ noxia. aut
q̃ salubria appet̾et. siue ad utrum lib&
mediis ut̾etur.: qm̃ in his om̃ib ñ tam p̃¬
cipientis affectum. qͣm ꝯmod̾ obedientis
p̃ceptum discipline addetur. ⁊ in ip̃iꝰ p̃cep¬
ti executione. homo ñ tam p̃cepti utilitatt
ꝑtinet humanã in p̃cepto nature ꝯtinea¬

Expanded text:
 necdum habuit adipisci. Neque enim ad vitam superiorem obtinendam meritum illi foret, si aut vitaret huic vitae noxia, aut  salubria appeteret, sive ad utrumlibet mediis uteretur; quoniam in his omnibus non tam praecipientis affectum quam commodum obedientis ceptum disciplinae adderetur; et ut in ipsius praecepti exsecutione homo non tam praecepit utilitatem pertinet humanam, in praecepto naturae continea
Abbreviated transcription (Latin):
scĩe bom ⁊ mali. ⁊ fluuiꝰ eg̾diebat᷑ de loco
uoluptatis ad irrigand̾ padysum. qͥ iñ
diuidit᷑ in .iiiiͬ. capita. Patet gͦ qͣnte ame¬
nitatis locꝰ ille fuit in quo natura hoĩs
ad huc acorruptione aliena foueri ac
nutriri debuit. qui fontib et. flumini¬
bus irriguis. arborib omĩgenis frondo¬
sus ⁊ nemorosꝰ. fructu tã pulchro ad ui¬
dñd ꝗͣ suauis aduescend̾ refertus pre¬

Expanded text:
boni et mali. Et fluvius egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, qui inde dividitur in quatuor capita . Patet ergo quantae amoenitatis locus ille fuit in quo natura hominis adhuc a corruptione aliena foveri ac nutriri debuit, qui fontibus et fluminibus irriguis, arboribus omnis generis frondosus et nemorosus, fructu tam pulchro ad videndum quam suavi ad vescendum refertus prae
Abbreviated transcription (Latin):
ad þandam hominis obedienciã. siue in¬
obedienciã exꝑiendã ꝑabatur. Etant eñiq̃¬
dam bona. q̃ nec dũ homo ꝑ exꝑientiam
cognou̾at. ⁊ erant simiłr q̃dã mala q̃ ꝑ ex
ꝑienciam adhuc nescierat. Et positum ẽ
roscenda tnͣsiret. ł ñ obediendo ad mala
sentienda ⁊ ꝑcipienda ꝑtingẽt. Sic gͥ in
loco isto siue bom siue mali cognoscen¬
di occasionẽ acciꝑe debuit. ñ tñ ex nat᷑a
ligni q̃ ħ hoĩ ex se dare ñ potuit. s qr in
eo ł obediendoboni. ł ñ obediendo mali
ꝓdebita remuneratiõe occasionẽ accepit.¬

Expanded text:
sive inobedientiam experiendam parabatur. Erant enim quaedam bona quae necdum homo per experientiam cognoverat; et erant similiter quaedam mala quae per experientiam adhuc nescierat. Et positum est noscenda transiret, vel non obediendo ad mala sentienda et percipienda pertingeret. Sic igitur in loco isto sive boni sive mali cognoscendi occasionem accipere debuit; non tamen ex natura ligni quae hoc homini ex se dare non potuit, sed quia in eo vel obediendo boni vel non obediendo mali pro debita remuneratione accepit
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceꝑat ⁊ ꝓhibuerat. m̃itum uͥ dictũ est
ad uitam obedienti ñ eẽt. Si uͦ inutͦ᷑ lib&
mutaret mandatũ. P ũ necessaria ꝓ hib̾&
ł noxia p̃ciꝑet. naturam a se factam letłet
iniuste. ⁊ inrepugnantia mandatoꝵ suors
q̃cunq pars ad effectũ duc̾etur. hominẽ
in necessitatẽ pͣuaricationis p̃cipitaret.
cum eduobꝰ ꝯtͣriis alt̾m sine alt̾iꝰ tng̾ssiõe
umpleri non posset. Oportuit gͦ uͥ de ꝯcessi¬
one naturali p̃ceptũ discipline sum̾et᷑.
qr solummͦ m̾itum et̃ potuit. uͥ lib̾um¬

Expanded text:
et prohibuerat meritum, ut dictum est, ad vitam obedienti non esset. Si vero in utrolibet mutaret mandatum, ut vel necessaria prohiberet vel noxia praeciperet naturam a se factam injuste laederet. Et in repugnantia mandatorum ejus quaecunque pars ad effectum duceretur hominem in necessitatem praevaricationis praecipitaret, cum e duobus contrariis alterum sine alterius transgressione implere non posset. Oportuit ergo ut de concessione naturali praeceptum disciplinae sumeretur, quia solummodo meritum esse potuit ubi lib
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte pꝰ ea ad ꝓhibitionẽ t̾reretur. Si
gͦ homo in hac obedientia ꝑstitisset. pꝰ
cẽpꝰ diffinitum adõ. ad illud bonũ ꝙ ei
in cęlis p̃ꝑatum fuerat sine mortis dolore
tnsferri debuisset. cũ om̃i ꝓle suał ip̃m subse¬
qͣnte in ꝯsortio beator angłoꝵ uita cele¬
sti sine fine uicturus De loco in qͦ posi
lantau̾at tus est pͥmus homo.

Expanded text:
orte postea ad prohibitionem terreretur. Si ergo homo in hac obedientia perstitisset, post tempus definitum a Deo ad illud bonum quod ei in coelis praeparatum fuerat sine mortis dolore transferri debuisset cum omni prole sua post ipsum subsequente in consortio beatorum angelorum vita coelesti sine fine victurus. CAP. XXX. De loco in quo positus est primus homo.
Abbreviated transcription (Latin):
de qͣ fieri debebat ñ corrumꝑet. neq ꝯtra
pͥmum institutũ humanȩ noxiã facet:
qͣtinus sola in obedientia p̃uaricatori. ñ
ip̃iꝰ in qua p̃uaricabatur natura rei no¬
c̾et. Cum aũt d̾ concessioie naturali. p̃cep¬
tum discipline formand̃ fuisset. ꝯgruum
hominis calumpmari: ⁊ inimno tm̃ ñ in
płib. ne in obedientia ip̃a posset ab hoĩe
extusari. Si enĩ d̾s dixisset homini uͭ deli¬
gno scĩe boni ⁊ mali mandet. ħeret diabo
Hadu̾sus hominẽ aliqͥd ꝙ dic̾e possẽ. qi¬
ꝯmodũ suũꝗͣ p̾ceptũ c̾atoris sui respexiss
⁊ ad ꝑficiendum idꝙ. p̃ceptum fuerat ñ
amore di s delectationẽ cybi adductus
fuisset. Rursum simulta de his q̃ nat᷑ałr
concessa fuerant. ds homini ꝓ hibuisset.
⁊ pauca ꝯcessisset. p̃uaricationis suȩ hõ
adu̾sus dm̃ excusationẽ hab̾e uidetur.
ꝓ eo ꝙ necessitate mag̃ ꝙͣ. uoluntate ad
p̃uaricationẽ impulsꝰ demonstraretur.
ꝓpt̃ea ds hominẽ ad exꝑiendam obediẽ¬

Expanded text:
de qua fieri debebat non corrumperet, neque contra primum institutum vitae humanae noxiam faceret, quatenus sola inobedientia praevaricatori non ipsius in qua praevaricabatur rei natura noceret. Cum autem de concessione naturali praeceptum disciplinae formandum fuisset congruum hominis calumniari, et in uno tantum non in pluribus; ne inobedientia ipsa valeret ab homine excusari. Si enim dixisset Deus homini ut de ligno scientiae boni et mali manducaret, haberet diabolus adversus hominem aliquid  quam praeceptum creatoris sui respexisset, et ad perficiendum id quod praeceptum fuerat non amore Dei, sed delectatione cibi adductus fuisset. Rursum si multa de his quae naturaliter concessa fuerant Deus homini prohibuisset, et pauca concessisset, praevaricationis suae homo adversus Deum excusationem habere videretur, pro eo quod necessitate magis quam voluntate ad praevaricationem impulsus demonstraretur. Propterea Deus hominem ad experiendam obedien
Abbreviated transcription (Latin):
lum ⁊̃ iã ꝑ exꝑientiã cognosc̾e cepit. atq
ꝑ exꝑientiã ip̃iꝰ mali. bonum qͦ ꝗͣ stricte
suerat tenend̾ cognouit. Sic gͦ lignũ
istud ꝑ uirtutẽ obedientis ł ꝑinobedi¬
entiȩ culpã ꝓdeẽ aut noc̾e homini po

Expanded text:
lum jam etiam per experientiam cognoscere coepit, atque per experientiam ipsius mali bonum quoque quam stricte fuerat tenendum agnovit. Sic igitur lignum istud per virtutem obedientiae vel inobedientiae culpam, prodesse aut nocere homi
Abbreviated transcription (Latin):
raꝑe uoluit. ⁊ optin̾e ñ potuit: ũ in ħ¬
ñ imago di in homine apparer&. ꝙ sic̃
d̾s om̃ib reb c̾ationis pͥncipiũ extitit.
itaiste om̃ib hõib pͥncipium eẽt gen̾a¬
tionis. ⁊ cũ õs homines dũ se ab uno
⁊ unum ẽẽ se cognosc̾ent. õs se quasi

Expanded text:
rapere voluit et obtinere non potuit, ut in hoc imago Dei in homine appareret, quod sicut Deus omnibus rebus creationis principium exstitit; ita iste omnibus hominibus principium esset generationis, et omnes homines dum se ab uno et unum esse cognosce
Abbreviated transcription (Latin):
mum occultꝰ ⁊ absconditꝰ ⁊ latͣns.
in tm̃ a corde humano dep̃hensꝰ ẽ. ũsci¬
ri potuisset qr d̾s ẽ. ł qͥd erat c̾di. Modi
sunt duo. iiii ⁊duȩ. ⁊ manifestationes
duȩ. qͥb apͥncipio cordi humano lat̃ns
rõne humana. partim reuelatiõe diuina.
Ꝙ rõ quide humana duplici in uestiga¬
tione dm̃ dep̃hendit. partim iudelicet
in se: partim in his q̃ erant extͣse. Simi
łr beuelatio diuina duplici in simiatiõe
eum qui nesciebatur uł dubiȩ c̾debat᷑.
⁊ ñ ꝯgnitum indicauit: ⁊ partim c̾ditũ
asseruit. siam humanã ignorantiã nc̃ ab
intꝰ ꝑ asꝑitationẽ illuminans edocuit:
uł ꝑmiracłoꝵ. ostensionẽ ꝯfirmauit. U¬
trumq manifestationis diuinȩ modũ.
reuelatione diuina homini manifestus:
exponit apłs dicens. Qd notum dĩ erat.

Expanded text:
Deus occultus et absconditus et latens interim a corde humano deprehensus est, ut sciri potuisset quia Deus est, vel quod erat credi. Modi sunt duo et viae duae, et manifestationes duae, quibus a principio cordi humano latens m scilicet ratione humana, partim revelatione divina. Et ratio quidem humana duplici investigatione Deum deprehendit; partim videlicet in se, partim in iis quae erant extra se. Similiter et revelatio divina duplici insinuatione eum qui nesciebatur vel dubie credebatur et non cognitum indicavit, et partim creditum asseruit. Nam humanam ignorantiam nunc intus per aspirationem illuminans edocuit, t. Utrumque manifestationis divinae modum revelatione divina homini manifestatus, exponit Apostolus dicens: Quod notum Dei erat,
Abbreviated transcription (Latin):
luntas ex qͣuelle erat. cum ad huc uelle
non erat. s uoluntas erat tm̃. uͥ ex ea eẽt
uelle ꝙ incipientis non erat aut fac̃e. Ng̃
sic intelligñdũ ẽ simplex pͥncipium :⁊ pri¬
ma origo nascentis naturȩ. s unũ ip̃m⁊
ꝯstat ⁊ fac̾e. ⁊ ꝓcessus motuũ ⁊ accionũ.
pꝰ pͥmum pͥncipium. E x qͦ aut̃ uolũtas
mouebat᷑. uelle erat. ⁊ auoluntate erat.
q̃ libe mouebatur. qr ꝑse mouebatur.
⁊ non impulsu alieno. & ħ ip̃m erat mi
tum ⁊ uocabatur bonumł malũ. qͥa
liberum erat ⁊ ex se erat. Et ex tc meri ceꝑũt.
ex quo uoluntate moueri ceꝑunt. ⁊ ħ pꝰ pͥ¬
mum pͥncipium erat. ⁊ apͥmo pͥncipio erat.

Expanded text:
luntas ex qua velle erat cum adhuc velle non erat; sed voluntas erat tantum ut ex ea velle esset quod incipientis non erat aut facere. Non ergo sic intelligendum est simplex principium et prima origo nascentis naturae. Sed unum ipsumconstat et facere, et processus motuum et actionum post primum principium. Ex quo autem voluntas movebatur velle erat; et a voluntate erat, quae libere movebatur, quia per se movebatur et non impulsu alieno. Et hoc ipsum meritum erat et vocabatur bonum vel malum, quia liberum erat et ex se erat. Et extunc mereri coeperunt, ex quo voluntate moveri coeperunt. Et hoc post primum principium erat; et a primo principio e
Abbreviated transcription (Latin):
uisti ad culpam. quẽad moci neq ad głifi¬
cationẽ. ł ꝯsummationẽ beatił ad torm̃tũ
aut penã miseri. uerissime affirmantur.
Et forte exp̃ssiꝰ ⁊ ad intelligñtiã eudñtiꝰ
sit nec honos nec malos. nec uistos nec in¬
uustos. nec ꝯu̾sos nec ad u̾sos. nec beatoᷤᷤ
net miseros ꝯditos asserenti. Nam qͥ bo¬
nos ddicit. sig̾cat uirtutẽ. qui uistos m̃itũ
qͥ ꝯu̾sos dilectionẽ: qͥbeatos głificationẽ:¬

Expanded text:
pam, quemadmodum neque ad glorificationem vel consummationem beati, vel ad tormentum vel poenam miseri verissime affirmantur Et forte expressius et ad intelligentiam evidentius sit, nec bonos nec malos, nec justos nec injustos nec conversos, nec aversos, nec beatos, nec misero conditos, asserenti. Nam qui bonos dicit, significat virtutem; qui justos, meritum; qui conversos, dilectionem; qui beatos, glorificatione
Abbreviated transcription (Latin):
ni anmali. iusti. ansusti. beati an miseri
ed ⁊ multa alia queruntur de illa
natura spiritali. quȩ curiositas hu¬
mane mentis quieta eẽ non sinit. Inc̃to¬
gant si boni fueris̃ łͥ mali c̾ati anglii̾ti
an iniusti. beati an miseri. ⁊ fortassis alia q̃¬
dam his similia ⁊ qi multa sunt alia ꝙ in
questione coaceruantitr: non possiꝰ nos ad
omnia ꝓlixa responssione occurrere. sbreu¬
⁊ exordio in cͥoationis. ꝙ humana ꝯsid̃atio
ta bue ⁊ mom̃taneũ simplicisq instantis.
sine mora ⁊ int̾uallo pͥme subsistnͣtiȩ de
nicħo in aliqͥd apparentis accipiat. uͥid qd̃
hͥmum om̃ium iłł erat intelligat. ħ solum
inuenit᷑ in ꝯditis. ꝙ natura ꝯtulit ꝯditiõis

Expanded text:
boni an mali, justi an injusti, beati an miseri. Sed et multa alia quaeruntur de illa natura spirituali, quibus curiositas humanae mentis quieta esse non sinitur. Interrogant utrum boni fuerunt an mali creati angeli, justi an injusti, beati an miseri; et fortassis alia quaedam his similia. Et, quia multa sunt alia quae in quaestione coacervantur, non possumus nos ad omnia prolixa responsione occurrere; sed breet exordio inchoationis quod humana consideratio ita breve et momentaneum simplicisque instantis sine mora et intervallo primae subsistentiae de nihilo in aliquid apparentis accipiat, ut id quod primum omnium illis erat intelligat: hoc solum invenitur in conditis quod natura contulit conditi
Abbreviated transcription (Latin):
eti sunt totũ. Si enim ꝙ facti st̃. mali facti
sunt. culpa ẽ facientis non facti: qi aliud
eẽ ñ potuert̃. neq facẽ ip̃i cum facti suis
tc̃ uͥ aliuo eeñt qͣm factisunt. Itaq ex fa¬
ciente erant pͥmum qñ erant totum ꝙ. eĩat
⁊ acceꝑant totum ꝙ erant: ⁊ a se nichil
⁊ a c̾atore acceꝑant ꝙ erant. Non potuit aũ

Expanded text:
unt boni facti sunt totum. Si enim quod facti sunt mali facti sunt, culpa est facientis non facti; quia aliud esse non potuerunt neque facere ipsi cum facti sunt tunc ut aliud essent quam facti sunt. Itaque ex faciente erant quando primum erant totum quod erant, et acceperant totum quod erant, et a se nihil et a Creatore acceperant quod erant. Non potuit autem
Abbreviated transcription (Latin):
ic queritur si pͣscii fuerunt euentꝰ
sui :⁊ in sapĩa clata agnouerunt qͥd
futurum cẽt suꝑ eos. Nidetur enĩutm q
aliquid in ꝯuenientis occurrere. Si eñi
qui futuri erant mali. lapsum suũ p̃sciie¬
runt. penamq ꝯgnou̾nt. q̃ ruinam seqͥ
debuerat. ⁊ finiri non debuerat. tanta sibi
mala inmin̾e p̃uidentes. aut utare uolu¬
erunt. s ñ potuerunt. ⁊ erant miseri: aut
potuerunt ⁊ noluerunt: ⁊ erant stulti ⁊ ma¬
ligni. Si aũt nesciuerũt ceci erant. neq ag¬
nou̾nt qͦ ꝑgerent. ⁊ in ꝯtingñs ac fortuitũ
misert̃ pedem. uͭ ultra ꝓcedent qͦ nesciebãt.
Et uidetur qͣsi aliquid absuditatis. affer.¬
re. si ħ dicatur: et meliꝰ scd̾ȩ. ⁊ aptũ ẽẽ mag̃.
iiscientes dicantur eoꝵ q̃ futura fuerant.

Expanded text:
eventus sui, et in sapientia data agnoverunt quid futurum esset super eos. Videtur enim utrinque aliquid inconvenientis occurrere. Si enim qui futuri erant mali, lapsum suum praescierunt, poenamque cognoverunt quae ruinam sequi debuerat, et finiri non debuerat, tanta sibi mala imminere praevidentes aut vitare voluerunt sed non potuerunt, et miseri erant; aut potuerunt et noluerunt et stulti erant, et maligni. Si autem nesciverunt caeci erant, neque agnoverunt quo pergerent; et in contingens ac fortuitum miserunt pedem ut ultra procederent quo nesciebant. Et videtur quasi aliquid absurditatis afferre si hoc dicatur, et melius sedere et aptum esse magis, ut scientes dicantur eorum quae futura fuerant.
Abbreviated transcription (Latin):
camał ꝯm̃tii ꝯtradic̾et᷑. Si quis aũ dicat
qͣm mulier q̃ non peccauit cogi possit ad
ꝯtinentiã inuita: uideat ⁊ ħ eẽ de mise¬
ria carnis. a cuiꝰ uoluptate qͥ se inꝓsꝑi¬
tate non cohibet. dignũ ẽ in adu̾sitate qͦ
dolores illiꝰ portet. Ista mulier q̃ mͦ dic̃ se
re corꝑis iacentem: ñ deserat mͦ de iniqͥ¬
tate penitentẽ: ł si forit ꝯditionẽ carnis
sustin̾e ñ uult: Regi carnis se ñ suibiciat.
neq suscipiat ad delectationẽ ꝙ pati
ñuult ad flictionẽ. Et hoc ꝙ de occul¬
it ꝯsensu ꝯuigii ⁊ de cet̾is que in eo

Expanded text:
commercii contradiceretur. Si quis autem dicat quomodo mulier quae non peccavit cogi possit ad continentiam invita, videat et hoc esse de miseria carnis a cujus voluptate qui se in prosperitate non cohibet, dignus est ut in adversitate quoque dolores illius portet. Ista mulier quae modo dicire corporis jacentem, non deserat modo de iniquitate poenitentem. Vel si forte conditionem carnis sustinere non vult, legi carnis se non subjiciat, neque suscipiat ad delectationem quod pati non vult ad afflictionem. Et haec quidem de occulto consensu conjugii, sive de caeteris quae in eo
Abbreviated transcription (Latin):
institutionẽ agit᷑. qr occultum ẽ ⁊ ꝓbari
ac ꝑ ħ uitari non pot̃. penitenti ⁊ dolen¬
ti ꝑmĩam non imputet᷑ luir potestatem
testatem in corꝑe alt̾ius ꝑdat.s fac̾e ñ pͥ
ut alt̾i potestatem sui corꝑis quantum

Expanded text:
institutionem agitur, quia occultum est et probari institutionem agitur, quia occultum est et probari ac per hoc vitari non potest, poenitenti et dolenttestatem in corpore alterius perdat; sed facere non potest ut alteri potestatem sui corporis qua
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ poteᷤᷤ siuolueris non imputare necessi¬
tatem: si acceptam ħ̾ueris uoluntatem.
non deest pietas. hõ immutare legẽ ñ
gis es. Homo facta uidicat non uoluntate.
mͥ pie ignosce debeas. erm ictirco non p̃¬
sumo offendẽ ꝓximum ne in ꝓximo ⁊ ꝓx¬
mum offendã. ⁊ dm̃ meũ. Sic mͥ uidetur
occulta qͦuotiens aliqua in necessitate ꝯs¬
cientiam remordent. maxime sitalia fue¬
rint in quib dispentio institutionis in¬
dulgentiam admittat : ꝙ ea ꝗ̃ ꝯtra na-¬
taͣm st̃. ⁊ sine pecc̃o nunꝗͣ fieri potuer̃t:
ñ accipiunt remissioñe nͥ ħuerint cortłp¬
tionẽ. In huimͦi gͦ occultis in qͥb temꝑał
institutionis ñ nat᷑ał p̃ceptionis p̃uarica¬
tio ẽ : uidr mͥ nunqm ea q̃ latent. mani¬
festis ⁊ maxme his ꝗͣ sine graui scal¬
dalo mutari non posst̃. p̃iudicare deb̾e.
s magis expedire ut in manifestis scanda¬
lum caueatur. ⁊ de occultis ad gr̃am ⁊

Expanded text:
et potes si volueris non imputare necessiet potes si volueris non imputare necessitatem, si acceptam habueris voluntatem. non deest pietas. Homo immutare legem nongis es. Homo facta judicat, non voluntatem: mihi pie ignoscere sustineas. Cum idcirco non praesumo offendere proximum, ne in proximo offendam et Deum meum. Sic mihi videtur quoties occulta aliqua in necessitate conscientiam remordent, et maxime si talia fuerint in quibus dispensatio institutionis indulgentiam admittat, quia ea quae contra naturam sunt et sine peccato nunquam fieri potuerunt, non accipiunt remissionem nisi habuerint correctionem. In hujusmodi ergo occultis in quibus temporalis institutionis, non naturalis praeceptionis praevaricatio est, videtur mihi nunquam ea quae latent manifestis, et maxime iis quae sine gravi scandalo mutari non possunt, praejudicare debere; sed magis expedire ut in manifestis scandalum caveatur, et de occultis ad gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
tuã in t̾ra agenti obediremꝰ. sic̃ tͥ. iui non
ne pecc̃o non possim. Si maneo: accu sat
me ꝯscientia mea adu̾sum te de occultis
meis. quib ꝯtra tuã dispensationẽ facio.
Si recedo: in obediens ero ȩccłȩ tuȩ. ⁊ scan¬
dalizo non solum pusillos s ñ magnos.ẜ¬
ro ꝑatꝰ ad omne ꝙ iubes sullud scire ded̾ł.
Si dixeris discedẽnon maneo. Si dix̾is ma¬
ne : non discido. Scio enim ꝙ te uibente
Tua: eñĩ potestas ex qua bonum om̃e
cui imputas ñ indulget᷑. Si gͦ dñe tuuiᷤᷤ¬
seris u pꝰ posito eccłȩ scandalo. ⁊ tempto
mandato magistroꝵ meoꝵ qͦs mͥ dedi¬
sti. ⁊ quib me obedire p̃cepisti: ego ma-¬
gis te audio quã hominẽ quẽ audire nec
de beo ñ ꝓpt̾ te: nec uolo contͣte. Sigͦ tu
iubes dñe ad hominem non attendo: Si
aũt part̾e uis pusillis tuis. ⁊ ȩccłȩ tuȩ
sum. s tñ scio qr benignꝰ ⁊imisericors es.

Expanded text:
tuam in terra agenti obediremus sicut tibi; et notuam in terra agenti obediremus sicut tibi; et none peccato non possim. Si maneo, accusat me conscientia mea adversum te de occultis meis, quibus contra tuam dispositionem facio. Si recedo, inobediens ero Ecclesiae tuae, et scandalizo non solum pusillos, sed etiam magnos sro: paratus ad omne quod jubes, si illud scire dederis. Si dixeris discede, non maneo. Si dixeris mane, non discedo. Scio enim quod, te jubeTua est enim potestas ex qua bonum est omcui imputas non indulgetur. Si ergo, Domine, tu jusseris, ut postposito Ecclesiae scandalo, et contempto mandato magistrorum meorum quos mihi dedisti, et quibus me obedire praecepisti: ego magis te audio quam hominem quem audire nec debeo, nisi propter te, nec volo contra te. Si ergo tu jubes, Domine, ad hominem non attendo. Si autem parcere vis pusillis tuis, aut Ecclesiae tuae sum. Sed tamen scio quod benignus et misericors es,
Abbreviated transcription (Latin):
tem cog̾e u man̾et. Qd̾ quidẽ ñ ẽet sa¬
lutẽ ꝓximi querere. s quasi se uelle
aꝑicło lib̾are: Non mͥ suadet ꝯscientra
mea u ħ illi dicam. Querit ame qͥd sͥ
faciendum sit. ostendit ꝑicłm suũ. ne¬
cessitatem suam demonstrat. se ꝑatũ
ẽẽ testatur ad utrumlibet ꝗ cumq ius¬
sus fuerit. Egominꝰ de me ꝯfido. dico
illiut ꝑgat ad dm̃. & dicat. Dñe tu le¬
gem dedisti ꝑseruuos tuos qualẽ uolu¬
isti ⁊ ꝑ quos uoluisti. Et ecce nos serui
tui sublege stimꝰ. tu dñs lator legis sub
lege non es. Qd̃ institusti qñ uoluisti ⁊
qͣnduu uoluisti. potes cum uolueris. ⁊ qͥ¬
bus uolueris sine p̃uaricationis reatu
in dulg̾e. Neq enim iam culpa erit q. in-¬
uiuente uxore sua alti non adbetet.
Ego uxorem ħui. ⁊ illa uiuente alt̾i adhefi.
Ecce iam ego fac̾e non possum uħ factũ nĩ sit.
s tu fac̾e potes. ũħ dampnabilit̃ factũ ñ sit.
Item tumandasti dñe ũ ȩcclȩ tuȩ iuicem

Expanded text:
n esset salutem proximi quaerere, sed quasi se velle a periculo liberare. Non mihi suadet conscientia mea ut hoc illi dicam. Quaerit a me quid sibi faciendum sit, ostendit periculum suum, necessitatem suam demonstrat, se paratum esse testatur, ad utrumlibet quodcunque jussus fuerit. Ego minus de me confido, dico illi ut pergat ad Deum. Domine, tu legem dedisti per servos tuos qualem voluisti, et per quos voluisti; et ecce nos servi tui sub lege sumus, tu Dominus lator legis sub lege non es. Quod instituisti quando voluisti, et quandiu voluisti, potes cum volueris et quibus volueris sine praevaricationis reatu indulgere. Neque enim jam culpa erit quod invivente uxore sua, alteri non adhaereret. Ego uxorem habui, et illa vivente alteri adhaesi, ecce jam ego facere non possum ut hoc factum non sit. Sed tu facere potes ut hoc damnabiliter factum non sit. Item tu mandasti, Domine, ut Ecclesiae tuae vicem
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ maledictio ⁊ p̾uaricatio regnarent.
urgente in necessitatẽ peccandi incidit.
ciam ⁊ rigorem legis sine mĩa uidicaret᷑
deo: de meo ñ de tuo ẽ ꝙ loquor. Non a¬
liud possum. ꝙ mͥmens suggerit ꝓfiteor.
cator ad me. et exponit conscientiam suã mͥ:
consilium salutis querens. Quid illi dicã:
Si dix̾o illi. recede. facio illum in obedientẽ
ȩccłȩ matͥ suȩ. ⁊ exemplo eiꝰ alios ꝯfirmo. ũ
dimittant urores suas legitimas: ⁊ cũ eas
odio huerint. fingant ꝗtnq sͥ placuerit.
⁊ mentiant᷑ eccłȩ. ut lib̾tatem habeant rece¬
dendi ab eis. qi eas non amant. Et si hoc
ȩccła receꝑit ⁊ passa fuerit: ueniet magnũ
malum ⁊ dimitt᷑et omnes ꝓlibito aut
uiri uxores suas. aut mulieres maritos su¬
os.⁊ ꝑ uno homine multi dampnabunt᷑:
q ita fieri non oportet. Quida acute se con¬
sidasse putau̾unt. sͥ non ꝑximo ꝯsulen¬
tes. dicentes. quotiens eiꝰmuͦi forte aliquid

Expanded text:
semper maledictio et praevaricatio regnarent, semper maledictio et praevaricatio regnarent, urgente in necessitatem peccandi venit, tiam et rigorem legis sine misericordia juddeo. De meo est non de tuo quod loquor. Non aliud possum. Quod mihi mens suggerit profiteor. cator ad me et exponit mihi conscientiam suam consilium salutis quaerens. Quid illi dicam? Si dixero illi recede, facio illum inobedientem Ecclesiae matri suae, et exemplo ejus alios confirmo, ut dimittant uxores ejus legitimas; et cum eas odio habuerint, fingant quodcunque sibi placuerit, et mentiantur Ecclesiae ut libertatem habeant recedendi ab eis, quia eas non amant. Et si hoc Ecclesia receperit et passa fuerit, veniet magnum malum, et dimittent omnes pro libito, aut viri uxores suas, aut mulieres maritos suos, et pro uno homine multi damnabuntur, quod ita fieri non oportet. Quidam acute se considerasse putaverunt, sibi non proximo consulentes, dicentes, quoties ejusmodi forte aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
dicere quantum uidr: ut maneat in pecc̃o
Si uͦnec ħ nec illud dic̾e pot̃ qnͣtum uidet᷑
homini tali. uia salutis monstrari ñ pͣ. S ħ
dicat᷑ aliqͥs tał ẽẽ qui non possit. si u̾e pe¬
nnicuerit inqualicunq sit ꝑicło saliis ẽẽ.
Multa̾sunt quȩ ad hunc modũ ꝯting̾e po¬
cuuissent. Alius dicit se cum sorore aut cũ
matre uxoris suȩ rem huisse. aliꝰ uxorem
se pꝰ aliã dixisse fatet᷑. imulta alia hor
ta fiunt horrenda ab hominibꝰ. desidiis
suis malis excecatis. ufaciant q̃ñ oportet.¬
⁊ sunt tanta hȩc mala ut uix ꝯsilium
anł mittant. nͥ ds qui legem dedit gr̃am¬
⁊i nũam p̃stet. ꝑlegem eñ non iustifica¬
bit᷑. in conspectu eiꝰ om̃is caro. Sic̃ olim
maledictũ legis. om̃s qui sub lege erant
p̃mebat. nec erat qui euade potuisset
maledictionẽ. qr non erat qui cau̾e poss&
pͣuaricationẽ: donec ip̃e legis lator ueni¬
ens maledictionẽ ꝑ grãm abstulit. ⁊ ne

Expanded text:
dicere, quantum videtur ut maneat in peccato. dicere, quantum videtur ut maneat in peccato. Si vero nec hoc nec illud dicere potest, quantum videtur, homini tali via salutis monstrari non potest. dicatur aliquis talis esse, qui non possit si vere poenituerit in qualicunque sit periculo salvus esse. Multa sunt quae ad hunc modum contingere potuissent. Alius dicit se cum sorore, aut cum matre uxoris suae rem habuisse. Alius uxorem se prius aliam duxisse fatetur, et multa alia horrta fiunt horrenda ab hominibus in desideriis suis malis, sic excaecatis ut faciant quae non oportet, et sunt tanta haec mala ut vix consilium admittant; nisi Deus, qui legem dedit, graiam praestet. Per legem enim non justificabitur in conspectu ejus omnis caro. Sicut olim maledictum legis omnes qui sub lege erant premebat; nec erat qui evadere potuisset maledictionem, quia non erat qui cavere posset praevaricationem, donec ipse legislator veniens, maledictionem per gratiam abstulit; et ne
Abbreviated transcription (Latin):
illicite sͥ sociasse cognoscit: Si gͦ iste tał
ad ȩccłam ꝯfugiat. querens ꝯsilium salu¬
tis. quid illi dicet ȩccła: Audi ⁊ intellige
⁊ ad pͥorem reu̾tatur. quã mͦ se ꝯtͣ pͥmam
testationem suam uxorẽ duxisse ꝯfitet᷑. ⁊¬
in hoc receꝑit testimoniũ eiꝰ. õs deinceps
qui odio habebunt uxores suas fingẽt.¬
⁊ mentient᷑ se pͥꝰ alias diuxisse. uͥ ab his qͣs
odiunt separentur. ⁊ ita lex matrimonii
nicħ in se stabilitatis habebit. s passim uͥq
ꝓ uoluntate uniꝰ cuiꝰq dissolu et᷑. Nlong̃
nio ꝙ. eiꝰ atestatione firmatũ ẽ. fidẽ ser¬
uet.S dicis. Exosa illi. ẽ. ꝓ anima sua
Si manet : contͣ ꝯscientiam suam facit. Si
discedit ꝯtra obedientiam facit. Nongͦ ĩa
querit si discedẽ liceat. s si non discedit
utrum ꝑman̾e expediat. Conscientiam
exponit. ⁊ ꝯsilium salutis. Quid illi di¬
⁊ querenti ꝯsilium: Sidin̾t illi u mane¬
at pꝰ quã reuelauit pecc̃m suum. hocẽ

Expanded text:
it? Si ergo iste talis ad Ecclesiam confugiat quaerens consilium salutis, quid illi dicet Ecclesia? Audi et intellige et ad priorem revertatur, quam modo se contra primam testationem suam uxorem duxisse confitetur, et in hoc receperit testimonium ejus, omnes deinceps qui odio habebunt uxores suas fingent et mentientur se prius alias duxisse, ut ab iis quas odiunt separentur; et ita lex matrimonii nihil in se stabilitatis habebit, sed passim ubique pro voluntate uniuscujusque dissolvetur. Non ergo nio quod ejus attestatione firmatum est, fidem servet. Sed dicis: Causa illi est pro anima sua,Si manet, contra conscientiam facit; si discedit, contra obedientiam facit. Non ergo jam quaerit an discedere liceat, sed si non discedit utrum permanere expediat. Conscientiam exponit, et consilium salutis quaerit. Quid illi diet quaerenti consilium? Si dixerit illi ut maneat postquam revelavit peccatum, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
cum maritũ suum hab̾e ñ pot̃. alt̾i nubere
uolet:⁊ ueniet ad ȩccłam expostulans. u aut
suus maritꝰ illi reddat᷑: aut alt̾i nub̾e ꝯce¬
datur. hic gͦ queris quid ȩccła fac̾e debeat.
si ꝓp̃tea qi pͥorem redde non p: ẜ concedat.
dixit uir m̃s uiuit. ⁊ tñ pet̾e p̃sumit ualt̾i
nubat. Gͦ dicis. ꝯtinentiam cogenda ẽ mu¬
lier ista. Ita sane qr negligentiam cauere
noluit: iustum ẽ ut penã sustineat. Or̃ in
manifesto non nupsit: Si pͥꝰ innubendo
aliis mulierib neidem p̃sumant. correctio¬
nis cautele ⁊ exemplũ fiat. Contin̾e pecc̃m
non ẽ. nec impossibile: ĩ si difficile ẽ. Si gͦ
mulieres nolunt ꝯtin̾e.: caueant in occulto
nub̾e. Ibi nubant uͥtestes hab̾e posst̃: si
maritos ꝯsentientes. hab̾e ñ posst̃. Qd si cul¬
pam hab̃e nolunt: sustineant penã. Qͥ gͦ
coniuigiũ susciꝑe uult. cogitet pͥmũ qr cũ
illud susceꝑit᷑. legem eiꝰ portare debet. Qui
appetit ꝙ delectat. portet necesse ẽ sim eo

Expanded text:
 maritum suum habere non potest, alteri nubere volet et veniet ad Ecclesiam expostulans, aut ut sibi maritus suus reddatur, aut alteri nubere concedatur. Hic ergo quaeris quid Ecclesia facere debeat, an propterea quia priorem reddere non potest, dicit vir meus vivit, et tamen petere praesumit ut alteri nubat. Ergo dicis, ad continentiam cogenda est mulier ista. Ita sane quia negligentiam cavere noluit, justum est ut poenam sustineat. Quare in manifesto non nupsit? Si prius in nubendo aliis mulieribus, ne idem praesumant, correctionis et cautelae exemplum fiat. Continere peccatum non est, nec impossibile est. etiamsi difficile est. Si ergo mulieres nolunt continere, caveant in occulto nubere. Ibi nubant ubi testes habere possunt, si maritos consentientes habere non possunt. Quod si culpam vitare nolunt, sustineant poenam. Qui ergo conjugium suscipere vult, cogitet primum quod, cum illud susceperit legem ejus portare debet. Qui appetit quod delectat, portet necesse est, si in
Abbreviated transcription (Latin):
qr io eccłȩ iudicio ꝓbari non pot̃: eccła¬
ipã iudicare iudicare ñ pot̃. Et rursũ
dubium ñ ẽ. q id ꝙ. legitimo ⁊ manifesto
eccłȩ udicio factũ ẽ. sine legitima irõ¬
nabili ⁊ manifesta causa re scindi ñ pͥ
Ratio nos urget. Ista mulier dic̃ qͥ a
pari consensu cũ uiro illo matͥmoniũ
fecit. S ꝙ dicit nec ip̃a ꝓbare pͭ. nec ec

Expanded text:
obari non potest, Ecclesia ipsa judicare non potest. Et rursus dubium non est quin id quod legitimo et manifesto Ecclesiae judicio factum est, sine legitima et rationabili et manifesta causa rescindi non potest. Ratio nos urget. Ista mulier dicit quod pari consensu cum viro illo matrimonium fecit. Sed quod dicit, nec ipsa probare potest, nec Ec
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝯtra semetip̃m testimoniũ tulit. ⁊ abstulit
S fidem in utq. T̃am̃ ȩccła io ꝙ ip̃a fecit
sinc c̾a legitima rescinde non pot̃. s: ratũ ce
deb̾e censet. ne occulta manifestis p̃uidic̃it.
debet qm̃ occulta manifestis p̃iudicare ñ
possunt. quid illihomini ꝑ anim a sua fa¬
ciendũ ÷ qui uiuente uxore sua alt̾i adħere
cogit᷑. qͣm dimitt̾e nec. pͭ. ne pͣceptioni et
iudicio ęccłȩ ꝯtͣ ire uideat᷑. nec sine scru

Expanded text:
tra se testimonium tulit, et abstulit sibi fidem in utroque. Tamen Ecclesia id quod ipsa fecit, sine causa legitima rescindere non potest. sed ratum esse debere censet, ne occulta manifestis praejudicentdebet, quoniam occulta manifestis praejudicare non possunt, quid illi homini pro anima sua faciendum est, qui vivente uxore sua alteri adhaerere cogitur, quam nec dimittere potest, ne praeceptioni et judicio Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
culto fiunt. ꝯugium ñ sanctiunt nͥ idẽ ip̃i
qui s̃ inocculto consensert̃. eundem con¬
sensũ suumutͥq uoluntarie in mani
legitima cum id ꝙ in occulto fecerunt
sponte utͥq in manifesto ꝓfitent᷑. Si. qͥs
gͥ adhunc modum dicat. coniugium oc:¬
culto qͥdem ꝯsensu iniciari posse s ñ nͥ
manifesta amboꝵ ꝯfessionẽ firmari ꝯpẽ u̾ł ꝓlatione¬
diosiꝰ mala multa declinat. S pluriũ
aꝑꝓbatio ħ recipit. ut suie in mani¬
festo siue in occulto tał consensꝰ int̃ le¬
gitimas ꝑsonas factus fuerit ꝑfectũ ꝯui¬

Expanded text:
iunt conjugium non sanciunt, nisi idem, ipsi, qui in occulto sibi consenserint, eumdem consensum suum utrique voluntarie in manifcum id quod in occulto fecerunt sponte utrique in manifesto profitentur. Si quis igitur ad hunc modum dicat conjugium occulto quidem consensu initiari posse, sed non nisi manifesta amborum confessione firmari compendiosius mala multa declinat, sed plurium approbatio hoc recipit ut sive in manifesto sive in occulto talis consensus inter legitimas personas factus fuerit, perfectum con
Abbreviated transcription (Latin):
non solum lib̾tas dat᷑. s ⁊̃ necessitas in¬
dicatur hominiͣmaneat in pecc̃o suo.
h gͦ ꝯsilium queris ego fortassis tͥ potio¬
ra dicturꝰ non stim. tñ oporter ut intan
sum qui nullo testimonio ꝓbat᷑: neq
facientiũ mutua ꝯfessione firmatur:
uritum ẽẽ deb̾e. neq in eo ullatenus con-¬
tugium stare posse: faciliꝰ inconueniens

Expanded text:
non solum libertas datur, sed etiam necessitas inducitur homini ut maneat in peccato suo. Hic ergo consilium quaeris. Ego fortassis tibi potiora dicturus non sum, tamen oportet ut in tan talem consensum qui nullo testimonio probatur, neque facientium mutua confessione firmatur, irritum esse debere, neque in eo ullatenus conjugium stare posse, facilius inconveniens
Abbreviated transcription (Latin):
solum dictũ suũ credit᷑. ⁊ ꝓ eo ꝙ. incer.¬
tum ẽ ⁊ occultũ. io ꝙ c̾tũ ⁊ manifestũ ẽ
dissoluit᷑: pot̾it deinceps quelibet suie
quilibet in alium ł in aliam ꝙcunq uo¬
uertfing̾e. ũ sͥ simili ratione credat᷑. Quodsi
ad missũ fuerit magna ꝯfusio ꝓueniet.
neq deinceps in eccła aliquid firmum
stabit. Si uͦ ꝑꝑ auctoritatẽ ȩccłȩ ꝯseruan¬

Expanded text:
 incertum est et occultum, id quod certum et manifestum est dissolvitur, poterit deinceps quilibet sive quaelibet in alium vel in aliam quodcunque voluerit fingere, ut sibi simili ratione credatur. Quod si admissum fuerit, magna confusio proveniet neque deinceps in Ecclesia aliquid firmum stabit. Si vero propter auctoritatem Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
Aqua nimirum qr in p̃dicto ꝯsensu ꝯstat
m̾ito ꝯuigiuim exordiũ sumit. qr in eo
ꝙ. fides pactionis ⁊ sponsionis qͣ de futo
coniugio ut̾nq facta fuerat ad implet᷑.
in ꝯsensu maritali ꝯiugii sacram̃tum
ꝑficitur. Nom̃ desponsationis aũ non
ip̃m oiugii ꝯsensum qͦ matͥmonium
firmat᷑. s pactionẽ ⁊ ꝓmissionẽ fut᷑i
sensus significare in ip̃a uocis exp̃ssio¬
ne conicimꝰ. qr ⁊ sponde̾ ñ dare ẽ. auł
nis nom̃ in ip̃o ꝯtractu matͥmonii in¬
telligẽ debemꝰ. ttc̃ fidem disponsationis

Expanded text:
A qua nimirum quia in praedicto consensu constat, A qua nimirum quia in praedicto consensu constat, merito conjugium exordium sumit, quia in eo quod fides pactionis et sponsionis quae de futuro conjugio utrinque facta fuerat adimpletur, in consensu maritali conjugii sacramentum perficitur. Nomen autem desponsationis non ipsum conjugii consensum quo matrimonium firmatur, sed pactionem et promissionem futuri consensus significare in ipsa vocis expressione conjicimus, quia et spondere non dare est aut nis nomen in ipso contractu matrimonii intelligere debemus, tunc fidem desponsationis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ debeant. Namꝙ. ꝯuigiũ non in coi¬
tu cõstet s in ꝯsensu. nec consensu coitꝰ.¬
beatus ambrosiꝰ testatur dicens. Non de¬
floratio uirginitatis s pactio ꝯuigalis
ꝯuigium facit. Item quigium ñ facit coi¬
tus s ꝯsensus. qui si defuerit: om̃ia ⁊̃ c̃
ip̃õ coitu frustrant᷑. Ysidorus ⁊̃ dicit.
qr ꝯuiges ueriꝰ appellant᷑ a pͥma dssp̃osa¬
tionis qułanuis adhuc int̃ eos ignoret᷑¬
deatur hoc contrarium illi eẽ ꝙ suꝑius
drumus coniugium in ꝯsensu maritali
santiri. Si eñĩ a pͥma disponsationis fide
ꝯiugium incipit: cum fides desponsatio¬
nis in ꝓmissione futuri ꝯsensus p̃cedẽ ui¬
deatur. qñ coniugiũ ab bac fide unciari
dr̃: ꝓculdubio ⁊̃ ip̃m matͥmonii ꝯsensũ
ante ire þatur. S si desponsationẽ ip̃a
futuri matͥmonii pactionẽ ⁊ ꝓmissionem
intellig̾e debemꝰ. tunc nimirum fidẽ des¬
ponsationis. impletionẽ ꝓmissionis. ⁊pa¬
ctionis exibitionẽ conueniͣt accipimus.

Expanded text:
esse debent. Nam quod conjugium non in coitu constet, sed in consensu, nec in consensu coitbeatus Ambrosius testatur, dicens: Non defloratio virginitatis, sed pactio conjugalis conjugium facit. Item: Conjugium non facit coitus, sed consensus, qui si defuerit omnia etiam cum ipso coitu frustrantur. Isidorus etiam dicit, quod conjuges verius appellantur a prima desponsationis fide quamvis adhuc inter eos ignoretdetur hoc contrarium esse illi quod superius diximus conjugium in consensu maritali sanciri. Si enim a prima desponsationis fide conjugium incipit, cum fides desponsationis in promissione futuri consensus praecedere videatur, quando conjugium ab hac fide initiariprocul dubio etiam ipsum matrimonii consensum anteire probatur. Sed si desponsationem ipsam futuri matrimonii pactionem et promissionem intelligere debemus, tunc nimirum fidem desponsationis impletionem promissionis et pactionis exhibitionem convenienter accipimus.
Abbreviated transcription (Latin):
faciendum ẽ de huiꝰ mͦi qͥ dandõ
conuen iunt si pꝰ ea aut alt̃ aut uterq
factum negando ad aliena societatem
transierit: Quid am uxorem dux̃ clancło
sine p̃sentia testium. solo ad inuicẽ mari¬
tali consensri firmato. deuitans ũ nunꝙͣ
fieri solet aliqua de causa ꝯscientiam alie¬
cto penituit eam qͣm in hunc modũ ux-¬
orem duxerat dimisit. aliã dux̃ celebri
apparatu manifeste coram̃ eccła. fortassis
cum traditione parentũ cum sac̾dotis be-¬
nedictione nuptias fecit. filios genuit.
Uenit pͥor illa ad ȩccłam. iudiciũ int̃pel¬
lat. iusticiam postulat. inuriã sͥ illatã
palam exponons. Negat ille. nec st̃ qͣui
possint ꝓbare ꝙ occultum ẽ. hic q̃ris
quid fac̾e debęt ȩccła q utrinq inconie¬
nions aliꝙ. incurrere uidet᷑. Si eñi illi

Expanded text:
faciendum est de hujusmodi qui clanculo convenerunt, si postea aut alter aut uterque factum negando ad alienam societatem transierit? Quidam uxorem duxit clanculo sine praesentia testium solo adinvicem maritali consensu firmato, devitans ut nonnunquam fieri solet aliqua de causa conscientiam aliecto poenituit, eam quam in hunc modum uxorem duxerat dimisit: aliam duxit celebri apparatu manifeste coram Ecclesia fortassis cum parentum traditione, cum sacerdotis benedictione nuptias fecit, filios genuit. Venit prior illa ad Ecclesiam, judicium interpellat, justitiam postulat. Injuriam sibi illatam palam exponens. Negat ille, nec sunt testes qui possunt probare quod occultum est. Hic quaeris quid facere debet Ecclesia, quia utrinque inconveniens
Abbreviated transcription (Latin):
coniugis nom̃ accepit. Cum eñi iniciat᷑
conuigiũ. tc̃ ꝯuigii nom̃ assumit᷑. In qͥb
u̾bis sic̃ supͣdictum ẽ si desponsationẽ accipi-¬
mus.in eo qñ consensu maritali ꝯuigiũ
sancitur. recte t̃c̃ ip̃m ꝯugium in choa-¬
ri ⁊ nom̃ ꝯuigis assumi dr̃. Si aũ des¬
ponsationem uitelligimꝰ in eo ꝙ fut᷑us
ad ꝯuigium faciendũ ꝯsensꝰ ꝓmitaitur
bet dehis ⁊ de huiꝰ modi sentiatur.
tm̃ uͥ ꝯiugium nec añ legitimi ꝯsensus
attestationẽ ĩquout᷑q alteri ad ꝯuiga¬
lis fecłis societatem se tradidit uerũ ẽẽ
co: Cum ille dicit. ego accipio te inme¬
am ut deinceps ⁊tu mea uxor sis.⁊ ego
maritus tuus. ⁊ illa similit̾ dicit. ego
te accipio inmeum.ũ deinceꝑs ⁊ ego
uxor tua sum i tumaritꝰ m̃s. aut scilicos
ħ dicunt. aut aliud ꝗuinq simile illi.
in quo ⁊ si non ħ dicunt. ħ tñ intellig̃t.
Aut si ħ non dicunt qr fortassis alicu¬
bi u̾ba non celebrant᷑. s res agit᷑. tñ hoc

Expanded text:
initiatur conjugium tunc conjugii nomen assumitur, in quibus verbis, sicut supra dictum est si desponsationem accipimus in eo quando consensu maritali conjugium sancitur, recte tunc ipsum conjugium inchoari et nomen conjugis assumi dicitur. Si autem desponsationem intelligimus in eo quod futurus ad conjugium faciendum consensus promittiturbet de his et de hujusmodi sentiatur, tantum ut conjugium nec ante legitimi consensus attestationem, in quo uterque alteri ad conjugalis foederis societatem se tradit, verum esse cco? Cum ille dicit: Ego te accipio in meam, ut deinceps et tu uxor mea sis, et ego maritus tuus, et illa similiter dicit: Ego te accipio in meum, ut deinceps et ego uxor tua sim et tu maritus meus, aut scilicet hoc dicunt, aut aliud quodcunque simile illi, in quo et si non hoc dicunt, hoc tamen intelligunt. Aut si non hoc dicunt quia fortassis alicubi verba non celebrantur, sed res agitur, tamen hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ł stupra aut fornicationes potiꝰ ꝗͣ legitua
ꝯuigia ẽe dicenda sunt. S id inħ loco
intelligi oportet legitima non eẽ .i. ñ fie
ti m subsequenti sermone temꝑat diceis.
nͥforte uoluntas ꝓpͥa suffragau̾it. ⁊ uota
succurrerint legitima. Illic gͦ uͥ uolun

Expanded text:
 stupra aut fornicationes potius quam legitima conjugia esse dicenda sunt. Sed id in hoc loco intelligi oportet legitima non esse, id est nostim subsequenti sermone temperat, dicens: Nisi forte voluntas propria suffragata fuerit, et vota succurrerint legitima. Illic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuigii nonꝗ uͭ supͣdictum ẽ mutua spõ¬
sione suturum ꝓmitut᷑. s p̃sentis assensus
attestatione firmatur. qr pꝰ talem ꝯsensũ
quicqͥd in aliena societate. ⁊̃ cũ carnis ꝯ¬
mixtione ł cum ꝓlis ꝓcreatione secutũ
fuerit. irritum õio eẽ debebit. S quidã pu¬
tant postius factum iccirco stare debe qr

Expanded text:
uidem, ut supra dictum est, mutua sponsione futurum promittitur, sed praesentis assensus attestatione firmatur; quia post talem consensum quidquid in aliena societate etiam cum carnis commistione, vel cum prolis procreatione secutum fuerit, irritum omnino esse debebit. Sed putant quidam posterius factum idcirco stare debere quia