comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bus auster: qui suspensa uela impellit ut
ꝓsperetur nauis. Nam adsolet fieri. ut dũ
incaute cupiũt nonnulli absq flatu sp̃c
sũmi tͣnsire cerula punti incidũt in saxa.
ĩmo offendũt in montẽ: et ñ inueniunt
portũ. s potius planctũ. Ideoq nobis caute
deducere puppim ꝯuenit leniter qͦ currat tu¬
ta mare ꝑ altum: quo portus accipiat ipsã
de gurgite tandẽ. ⁊ sedere ualeat tandẽ s irͣ
litore gaudẽs: ut saltẽ ꝯmercia uel paruuł
congesta possit conferre doctor̃. Et licet
superiores lori. misteria xp̃i et ecclesie pan¬
dant : uerũ iste pre om̃ibus passionẽ. ĩ mo
ascensionẽ demõstrat saluatoris. Unde isti
libri regnorũ non ĩmerito p̃figurauerunt
libros quatuor euuangeliorũ: ubi euiden¬
ter qd̾ in figura in eisdem gestũ est. in ueri¬
tate sunt expleta. Idcirco uolo stilũ illuc uer¬
tere ouans: abdita diutius ne maneant mis¬
gerere plura: et in modũ libelli cupio dño

Expanded text:
bus auster, qui suspensa vela impellit, ut bus auster, qui suspensa vela impellit, ut prosperetur navis. Nam assolet fieri, ut dum incaute cupiunt nonnulli absque flatu Spiritus summi transire caerula ponti, incidant in saxa, imo offendant in montem, et non inveniant portum, sed potius planctum: ideoque est nobis caute deducere puppim, leniter quo currat tuta mare per altum quo portus accipiat, ipsam de gurgite tandem, et sedere valeat, fixa in littore gaudens, ut saltem commercia vel parvulis congesta, possit conferre doctorum, et licet superioris libri mysteria Christi et Ecclesiae pandunt, verum iste prae omnibus passionem, imo ascensionem demonstrat Salvatoris. Unde isti libri Regnorum non immerito praefiguraverunt libros quatuor Evangeliorum, ubi evidenter quod in figura in eisdem gestum est, in veritate sunt expleta. Idcirco volo stylum illuc revertere ovans, abdita diutius ne maneant mysgerere plura, et in modum libelli cupio, Domino
Abbreviated transcription (Latin):
rante. quartũ quodãmͦ naui¬
gando appulimus librũ: quo
ualeat quandoq requiẽ nr̃a
habere manus. que ducit obli¬
que remos per eqͦra queq
doctorũ. Uastũ enim cito tͣnsiuimus mare.
prosꝑantib zephirorũ flabris suꝑioris li¬
belli: et dño fauente quodãmͦ ut qͥdam ait.
carmina sirenarũ surda tͣnsnauigauimꝰ aure.
nautas ĩmo naucleros scilicet gnaros maris¬
secuti: qui afflante sp̃u sc̃o. pelagus huius
itineris crebro tͣnsiere freto. S iam ñc licet
alonge quasi portũ litoris cernimꝰ. ꝑpendi¬
mus inquã quo tͣnsiuimꝰ. ꝑpendimꝰ quoq
quo appropinquamꝰ et gratulam᷑: et quasi
traductis post tergũ oculis. dũ consideramus
qualit̃ undosũ gnauiter per freta nauigan¬
do ꝯpressimꝰ equor. fit cercius illud quod
adhuc restat tranare ad litus. S quãquã
paruũ uideatur spaciũ qđ debeamꝰ carpere
maris: uerũ est nobis necessariũ ut aqͥlone
discedente. leniter flabris aspiret ꝓsꝑanti¬

Expanded text:
rante, quartum quodammodo navigando appulimus librum, quo valeat quandoque requiem nostra habere manus, quae ducit oblique remos, per aequora quaeque doctorum. Vastum enim ceu transivimus mare, prosperantibus zephyrorum flabris superioris libelli, et Domino flante quodammodo ut quidam ait, carmina syrenarum surda transnavigavimus aure, nautas imo naucleros, scilicet gnaros maris, qui, afflante Spiritu sancto, pelagus hujus itineris crebro transiere freti. Sed jam nunc licet a longe, quasi portum littoris cernimus: perpendimus, inquam, quid transivimus, perpendimus quoque quo appropinquamus, et gratulamur, et quasi transductis post tergum oculis, consideramus, qualiter undosum gnaviter per freta navigando compressimus aequor. Fit certius illud quod adhuc restat transnare ad littus. Sed quanquam parvum videatur spatium, quod debeamus carpere maris, verum est nobis necessarium, ut aquilone descendente leniter flabris aspiret prosperanti
Abbreviated transcription (Latin):
intelligat᷑ suꝑbia. de quib loquitur. ꝑdam
sapienciã sapientiũ. et intelligentiã intelli¬
gentiũ reꝓbabo: pauca de propħis exẽpla
replicanda sunt. Amos logr. Hec dicit dñs.
Super tribus impietatib moab et suꝑ qͣtuor
non aduersabor eum: pro eo quod cõbussit
terrenã sapientiã ꝑtinet. putatur esse ro-¬
bustũ. Hoc dialecticũ subuertitur. ⁊ instar
incendii in cineres fauillasq dissoluitur:
ut ꝓbetur nichil qd̾ putabatur ẽẽ fortissi¬
mum. S et ysaias suꝑbiam moab arguit
dicens. Audiuimꝰ contumeliã moab: ꝯtume¬
liosus est nimis: suꝑbiam eius abstuli. Ihere¬
mias quoq contra om̃s uaticinãs nationes.
proprie loquit᷑ ad moab: qui confidebas in
municionib tuis. Et post pauca. Habes fi
ramos. Ac deinde. Iuxta est dies moab ut
ueniat: et malicia eius nimis. Et manifes.¬
tius dicit. Quomͦ contritus est baculus
gloriosus: uirga magnificencie: iterũ.
sub nomine moab: ut stulta seculi ⁊ ĩ celum

Expanded text:
lligatur superbia, de quibus dicitur: « Perdam sapientiam sapientium, et intelligentiam intelligentium reprobabo , » pauca de prophetis exempla replicanda sunt. Amos loquitur: « Haec dicit Dominus, Super tribus impietatibus Moab, et super quatuor non aversabor eum, pro eo quod combussit terrenam scientiam pertinet, et putatur esse robustum, hoc dialectica arte subvertitur, et instar incendii in cineres favillasque dissolvitur; ut probetur nihili, quod putabatur esse fortissimum. Sed Isaia dicens: « Audivimus contumeliam Moab, contumeliosus est nimis, superbiam ejus abstuli . » Jeremias quoque contra omnes vaticinans nationes proprie loquitur ad Moab , quod « confidebas in munitionibus tuis. » et post pauca; « habens ramos. » Ac deinde: « Juxta est dies Moab ut veniat et malitia ejus nimis. » Et manifestius dicit: « Quomodo contritus est baculus gloriosus, virga magnificentiae? » Et itutem dicuntur sub nomine Moab, ut stulta saeculi, et in coelum
Abbreviated transcription (Latin):
dine significet. intellectꝰ mysterii in ꝓi¬
tuẽ. Iuter enĩ unꝰ quatuor erat cubitoꝵ:
ẽ debet institui: uł certe ꝓpt̃ quatuor mun¬
di plagas qͥb lauacrũ salutis ministrat᷑.
dicente psalmigrapho. qs redemit de ma¬
nu inimici de regionib congregaunit eos
a solis ortu ⁊ occasu abaqͥlone ⁊ maru
Qõ uͦ supͣdixit. parit̃q habebat unũ cu¬
bitũ & dimidiũ. ⁊ neq ibi altitudinẽ an
amplitudinẽ significaret adiecit: udet᷑
qͥa fundũ ipsiꝰ luteris uniꝰ eẽ ãplitudinis
uoluerit intelligi. Qd̃ ex m̃sura nͥ fallor
basis in qͣ positus erat qͥsq lut̃ facillime
conitur: que ita describitur.
Nsũmitate autẽ basis erat quedã rotun¬
ditas uniꝰ & dimidii cubiti. ita fabrefada
ut luter desuper posset imponi.
atitudo gͦ fundi inluterib uniꝰ erat

Expanded text:
id significet intellectus mysterii, in promptu est: Luter enim unus quatuor erat cubitorumest, debet institui, vel certe propter quatuor mundi plagas, quibus lavacrum salutis ministratur, dicente Psalmographo, « Quos redemitnu inimici, de regionibus congregavit eos, a solis ortu et occasu, ab Aquilone et mari . Quod vero supra dixit: Pariterque habebat unum cubitum et dimidium, et neque ibi altitudinem an amplitudinem significaret adjecit, videtur quia fundum ipsius luteris hujus esse amplitudinis voluerit intelligi. Quod ex mensura ni fallor basis, in qua positus erat quisque luter, facillime conjicitur, quae ita describitur: In summitate basis erat quaedam rotunditas unius et dimidii cubiti ita fabrefacta, ut luter desuper posset imponi. Latitudo
Abbreviated transcription (Latin):
auxilio fretus. qui p̃stat infirmis confi¬
dentiã ⁊ mutis locutionẽ: tẽptatũ opus
enucleare p̃sũpsi. S sciendũ est qr quib¬
dam in locis. totã sentenciã pro ut a doc¬
torib est exposita digessi. quib dã uer o
eorũ sensũ sequẽs. ꝯpendioso sermone mul¬
ta inserui. ⁊ ex multis ad unũ ꝑduxi: qui¬
busdam uero qd in libris tractatorũ non
repperi. sicut a magistro aure accõmodan¬
te didici. propriis intuli uerbis. Nonnulla
quippe licet pauca que legenti patẽt stipu¬
lata exemplis. ꝓpria inserere p̃sũpsi: et
in libelli modũ. xp̃o duce finire decreui.
In quo ñ ꝑsona attenbenda ẽ scribentis.
sed qualitas consio eranda ẽ dictionis:n
tatus mosiã multos strenuos etiã doctorũ¬

Expanded text:
auxiliis fretus, qui praestat infirmis confiauxiliis fretus, qui praestat infirmis confidentiam et mutis locutionem, tentatum opus enucleare praesumpsi. Sed sciendum est quia quibusdam in locis totam sententiam, prout a doctoribus est exposita, digessi; quibusdam enim vero eorum sensum sequens, compendioso sermone multa inserui, et ex multis ad unum perduxi: quibusdam quoque quod in libris tractatorum non reperi, sicut a magistro aure accommodante didici, propriis intuli verbis. Nonnulla quippe, licet pauca, quae legenti patent, stipulata exemplis propria inserere praesumpsi, et in libelli modum Christo duce finire decrevi. In quo non persona est attendenda scribentis, sed qualitas consideranda est dictionis. In quam multos strenuos etiam doctoru
Abbreviated transcription (Latin):
re non ualerẽ. tand t asseusũ
⁊ aliqua lit temere
dolose digerenda sũ
ggressus.
licet iure. ut intra¬
secretius retinerẽt.
foret. et oblocutionib occasio panderet᷑
reprehendentiũ. Nam stilũ cũ ad primũ
librũ describendo appulissem. ut abdite
abdita auctore deo congererẽ: extimplo
Uinea impudentia est detecta. et sacris au¬
rib magnifici drogonis egregii scilicet
pontificis. quo nichil nobilius. nichilq
sanctius. ẽreuelata nugacitas. Quo cõꝑto:
cepit ingenue libera auctoritate imꝑare
ut darem oꝑam. ⁊ ceptũ opus non sinerẽ:
sed sagaciter calcetenus ꝑducerẽ. Cuiꝰ qͦ
p̃coniis nullatenꝰ resistere ualui: uerum
nec tante auctoritati renuere presũpsi:
non solũ quidẽ qr filius erat p̾stantissim
Raroli cesaris. ĩmo fr̃ mitissimi lugdoui¬
ci principis: uerũ etiã quia preclarꝰ erat
pontifex. et abbas meus egregius. His enĩ
necessitatib adactus. p̃conusq multimo¬
dis ꝯpulsus. sed potius ut ita dicam. xp̃i

Expanded text:
re non valerem, tandem assensum d aliqua, licet temere dolose, digerenda sum aggressus, eo videlicet jure ut intrasecretius retinerent, foret, et oblocutionibus occasio panderetur reprehendentium. Nam stylum cum ad primum librum describendo appulissem, ut abdite abdita auctore Deo congererem, exemplo mea impudentia est detecta, et sacris auribus magnifici Drogonis, egregii scilicet pontificis, quo nihil nobilius nihilque prudentius, est revelata nugacitas. Quo comperto, coepit ingenue libera auctoritate imperare ut darem operam, et coeptum opus non finirem, sed sagaciter ad calcem tenus perducerem. Cujus quoque praeconiis nullatenus resistere valui, verum nec tantae auctoritati renuere praesumpsi, non solum quidem quia filius erat praestantissimi Caroli Caesaris, imo frater mitissimi Ludovici principis, verum etiam quia erat praeclarus pontifex et abbas meus egregius. His enim necessitatibus adactus, praeconiisque multimodis compulsus, sed potius, ut ita dicam, Christi
Abbreviated transcription (Latin):
Precor ut dicas salomoni regi: ut dit mͥ
abisacli sunamitem uxorem. adomas duĩ
cio mortem quã meruit incurrit.
Ccunt ergo bersabee ad regem salomo¬
neni: ut loqueretur pro adonia.
Bersaber que apud salomonẽ ꝓ adoma
interueiure uoluit. nec tamen ei qͥppiã
ꝓfuit : figuram legis inhoc loco p̃tendis¬
se ñ dubiũ ẽ: quam uidei sibi adiutcem
apud deum esse opinantur.
Abiathar quoq sacerdoti dixit rex
Nade inauathod inagrum tuũ.
biathar qͥ sacerdotio expulsus ñ tanĩ
propt̾ eos qͥ infine munidi exipsis credi¬
turi sunt deleti penitus non sunt.
hendit cornua altaris. & cetera.¬
oab qͥ ad altare fugiens uibente salomo¬
ne ibidem interfectus ẽ: significat scͥbas
ꝙ phariscos seu magistros peruersi dogina¬
tis hercticos: qͥ ob hoc quod ꝓrimos suos
iudelicet eccłasticos ꝑ usidias ꝑiniunt. sic̃

Expanded text:
Precor ut dicas Salomoni regi, ut det mihi Abisac Sunamitem uxorem. » Adonias, dcio mortem quam meruit incurrit. « Venit ergo Bethsabee ad regem Salomonem ut loqueretur pro Adonia. » Bethsabee, quae apud Salomonem pro Adonia intervenire voluit, nec tamen quippiam profuit, figuram legis hoc in loco praetendisse non dubium est: quam Judaei sibi adjutricem apud Deum esse opinantur. « Abiathar quoque sacerdoti dixit rex: Vade in Anathot in agrum tuum. » Abiathar qui sacerdotio expulsus, non tamepropter eos qui in fine mundi ex ipsis credituri sunt, deleti penitus non sunt. hendit cornu altaris. Nuntiaoab qui ad altare fugiens, jubente Salomone, ibidem interfectus est, significat Scribas et Pharisaeos, seu magistros perversi dogmatis haereticos: qui ob hoc quod proximos suos, videlicet ecclesiasticos, per insidias perimunt
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc est abolitis iudeis extirpatisq hereti¬
us daiud idest eccła eterna pace fruens
ixitq: salomon ad semei. Llon ne tes
egressus ieris buc &̃ illuc scitote eẽ moritum:

Expanded text:
Hoc est, abolitis Judaeis, exstirpatisque haeretinus David, id est Ecclesia, aeterna pace fruens « Dixitque Salomon ad Semei: Nonne testiuacunque die egressus ieris huc, et illuc, scito te esse moritu
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾& inxsꝑis & in aduersis ingressũ
pat̾e celestis ante ocłos mentis haben¬
dum eẽ doceant. Notantlũ sane inhac
sententia paralipomenon quã posui.
qd̃ ea porticꝰ templi etiam uestibuli
templi uocabatur: & qd̃ in ꝓpħis legi¬
mus. qͥa inter uestibulũ & aitare plo¬
rabant sacerdotes. int̃porticũ ⁊ alta¬
re debet intelligi. B ene autẽ utraq
colũpna decem ⁊ octo cubitos altitu¬
dinis habere memoratur. Ter ⁊ enim
sem: decem & octo faciunt. Tria uͦ ad
fedem ꝑtinent ꝓpt̾ scãm trinitatem:
sex ad oꝑatione᷑. Quod ineo dierum
numero mundꝰ sit factus: luce clari
est. Et tͥa ꝑsex multiplicantur: cũ iust̾
ex fide uiuit: cogni tionẽq pie credu¬
litatis ex secutione bone actionis ac¬
cumulat. Columpnaq ante fores
templi decem ꝙ octo cubitis alta et
cũ p̃dicator qͥsq egregĩ palã cunctis
Et liuea cubitor xnͣ ãbiebat colũpã utrãq
inea cubitoꝵ duodecim norma ẽ
apłice institutionis. Que nuntrũ linca

Expanded text:
osperis, et in adversis, ingressum patriae coelestis ante oculos mentis habendum esse doceant. Notandum sane in hac sententia Paralipomenon quam posui, quod ea porticus templi, etiam vestibulum templi vocabatur, et quod in prophetis legimus, quod inter vestibulum et altare orabant sacerdotes, inter porticum et altare debere intelligi. Bene autem utraque columna decem et octo cubitos altitudinis habere memoratur. Ter etenim seni decem et octo faciunt. Tria vero ad fidem pertinere propter sanctam Trinitatem; sex ad operationem, quod in eo dierum numero mundus sit factus, luce clarius est . Et tria per sex multiplicantur, cum justus et fide vivit , cognationemque piae credulitatis exsecutione bonae actionis accumulat. Columnaque ante fores templi decem et octo cubitis alta est, cum praedicator quisque egregius palam cunctis Et linea cubitorum duodecim ambiebat columnam utramque. Linea cubitorum duodecim, norma est apostolicae institutionis, quae nimirum linea
Abbreviated transcription (Latin):
cubitor altitudinis capitellũ alterũ.
apita ⁊ enĩ colũpnarũ hoc ẽ suꝑna
pars earũ. p̃cordia sunt fideliũ doc¬
tor: quor do denotis cogitationib sic̃
⁊ uerba. Duo autẽ capitella que his
capitib erant suꝑposita. duo st̃ testam̃¬
ta: quoꝵ medicatiom atq obseruantie
doctores scĩ toto ⁊ anuno subdunt᷑ & cor¬
pore. Unde bene utrũq capitellium
phensa ẽ: & qͥnq etiã scłi etatib tota
ueteris iustrumenti series cõplexiẽ
p̃dicat: quam que moyses p̃dicinda
ꝑ hoc esse p̃dixerat ⁊ prophe.
Et quasi inmodũ retis ⁊ cathenarum
sibi inucẽ miro opere contextariun
utrumq capitellũ fusile erat.¬

Expanded text:
cubitorum altitudinis capitellum alterum. » Capita etenim columnarum, hoc est superna pars eorum, praecordia sunt fidelium doctorum, quorum Deo devotis cogitationibus sicut era diriguntur et verba. Duo autem capitella quae his capitibus erant superposita duo sunt testamenta quarum meditationi atque observantiae doctores sancti toto et animo subduntur et corpore. Unde bene utrumque capitellum prehensa est, et quinque etiam saeculi aetates, tota veteris instrumenti series complexa est. edicat, quam quae Moyses praedicanda per hoc esse praedixerat et prophetae. « Et quasi in modum retis et catenarum sibi invicem miro opere contextarum. Utrumque capitellum columna
Abbreviated transcription (Latin):
uno: ⁊ septena retiacła incapitello alt̾o.
Deytenario nãq numero sp̃c sc̃i
solet gr̃a designari. loħe attestan¬
te in apocalipsi. Qui cũ uidisse se di¬
ceret agnũ habentẽ cornua septẽ
& ocłos septẽ. mor exponendo sub¬
uinrit: qui sunt septẽ sp̃e dĩ missi
inomnẽ terram. Quod ꝓpħa ysaias
aꝑtiꝰ explicat : cũ de nascituro in
carne dño loquens. & reqͥescet inqͥt

Expanded text:
septena retiacula in capitello altero. » Septenario namque numero Spiritus sancti solet gratia designari, Joanne attestante in Apocalypsi , qui cum vidisse se diceret agnum habentem cornua septem et oculos septem, mox exponendo subjunxit, qui sunt septem spiritus Dei missi in universam terram. Quod propheta Isaias apertius explicat, cum de nascituro in carne Domino loquens: « Et requiescet inquit
Abbreviated transcription (Latin):
Species nãq cathenarũ ⁊ similitudo
retis. incapitelł uarietas ẽ uirtutum
sp̃ualiũ. insc̃is: de qua dño cantatur
inpsalnus. Astitit regina adextͥs tius
inuestitu deaurato circũdata uarietate.
hoc ẽ inuestitu fulgide dilectionis
circũamicta uarietate diuersorum
charismatũ. Uel certe multiplex con¬
textio cathenarũ ⁊ retis expansio:
multipharias elector ꝑsonas insinuat.
Que cũ uerb̾ scõꝵ p̃dicatoꝵ fideltter
auscultando atq obediendo adherent:
quasi colũpnarũ capitib suꝑposite
cathenule. miraculũ sue conexio nis
cunctis aspectantib prebent.

Expanded text:
Species namque catenarum et similitudo retis in capitellis, varietas est virtutum spiritalium in sanctis, de qua Domino cantatur in Psalmo: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumdata varietate ; hoc est, in vestitu fulgidae dilectionis circumamicta varietate diversorum charismatum. Vel certe multiplex contextio catenarum, et retis expansio, multifarias electorum personas insinuat, quae cum verbis sanctorum praedicatorum fideliter auscultando atque obediendo adhaerent, quasi columnarum capitibus superpositae catenulae miraculum suae connexionis cunctis aspectantibus praebent.
Abbreviated transcription (Latin):
nabe societatis: ut nos ingentib illi au¬
tem incircũcisione. Quib uerb̾ quasi
exponere uidetur. mysteriũ colũpna¬
rum materialiũ: ⁊ qͥd iudelicet figura¬
ueruit & quare due suit facte. Apłos
namq ⁊ doctores cunctos spũales signi¬
ficant: fortes nimirũ fide atq opere:
& contẽplatione ad suꝑna erectos. due
sunt autẽ: ut & gentes & circuncisionẽ
p̃dicando ineccłam introducant. Stabãt
iuporticu ante fores templi: ⁊ ingres¬
sumi illĩ suo decore ac pulchritudine
exutraq parte nuirabiliter oruabant.
Ostiũ autẽ templi dñs ẽ: qͥa nemo uenit
sum ostiũ: ꝑ me siqͥs introierit salua¬
bitur. Quod uidelicet ostiũ colũpne
ab utroq latere corã posite circũstant:
cũ ministri sermonis utriq ppło in¬
troitũ regni celestis ostendunt: ut siue
aluce scientie legalis qͥsq siuie exrigo¬
re gentilitatis ad feoẽ eugłii uenerit:

Expanded text:
nabae societatis: ut nos in gentibus, illi aunabae societatis: ut nos in gentibus, illi autem in circumcisione . Quibus verbis quasi exponere videtur mysterium columnarum materialium, et quid videlicet figuraverint, et quare duae sint factae. Apostolos namque et doctores cunctos spiritales significant, fortes nimirum fide atque opere, et contemplatione ad superna erectos. Duae enim sunt, ut et gentes, et circumcisionem praedicando in Ecclesiam introducant. Stabant in porticu ante fores templi, et ingressum illius suo decore ac pulchritudine ex utraque parte mirabiliter ornabant. Ostium autem templi Dominus est: quia nemo venit sum ostium, per me si quis introierit, salvabitur . » Quod videlicet ostium columnae ab utroque latere coram positae circumstant, cum ministri sermonis utrique populo introitum regni coelestis ostendunt; ut sive a luce scientiae legalis quisque, sive ex rigore gentilitatis ad fidem Evangelii venerit,
Abbreviated transcription (Latin):
menti speci aliter ei ꝓmittatur. dicente
tues cos pͥncipes suꝑ omnẽ terrã. fecit
autem hyram omne opꝰ salonionis: qͥa
nuirũ doctores sc̃i dũ inunsterio uer¬
bi fideliter insistunt. op̃ utiq dĩ oꝑant᷑.
qm̃ illis loquendo foris uiam ueritatis
aꝑuuit. qͦs uitꝰ illustrando ipse ad uitã
p̃ordinauit aeternã. Ego inqt plantaui
apollo rigauit: ds̃ autẽ incrementum
dedit. fecit hoc opus exere: qͥa illis com¬
mittere uerbũ doctor strenus. qui hoc
pie susciꝑe ac ꝑseueranter custodire de¬
desid̾e̾nt. qͥq etiã aliis ỹdicando latius
diffamare queq didiceruit recta sata¬
gunt. Eris nãq metallũ ualde durabi¬
le constat : atq omni modo sonoꝵ.
Et firit duas colũpnas ereas: decem
& octo cubitor altitudinis colũpnã utrãq
e sunt colũpne: de qͥb paulus ait.¬
Iacob cephas ⁊ ioħ̾es qͥuidebant᷑
colũpne eẽ. dextras dederunt nͥribar¬

Expanded text:
menti, specialiter ei promittatur, dicente menti, specialiter ei promittatur, dicente s super omnem terram . » « Fecit autem Hiram omne opus Salomonis. » Quia nimirum doctores sancti, dum ministerio verbi fideliter insistunt, opus utique Dei operantur. Quoniam illis loquendo foris viam veritatis aperiunt, quos intus illustrando ipse ad viam praeordinavit aeternam. « Ego, inquit, plantavi, Apollo rigavit, Deus autem incrementum dedit . » -- « Fecit hoc opus ex aere, » quia illis committere verbum quaerit doctor strenuus, qui hoc pie suscipere ac perseveranter custodire desiderant, quique etiam aliis praedicando latius diffamare, quaeque ipsi didicerint recta satagunt. Aeris namque metallum valde esse durabile constat, atque omnimodo sonorum. « Et finxit duas columnas aereas, decem et octo cubitorum altitudinis columnam utramque. » Hae sunt colubantur columnae esse, dextras dederunt mihi et Bar
Abbreviated transcription (Latin):
perfectũ: ⁊ ipso septimo m̃se dicatũ.
isit quoq rex salomion
& tulit hẏram detyro. filiũ mu¬
lieris uidue extribu neptalumm
patre tẏrio artifict̾ erariũ. ⁊plenum
sapientia ⁊ intelligentia ⁊ doctrina:
ad faciendũ opꝰ exere. Qui cũ uenisset
ad regẽ salomonẽ: fecit omne opꝰ eiꝰ.
It hoc nysteru gra factũ ẽ. Artifex
qͥppe tyriꝰ quẽ ad uitorẽ salonion
assũpsit oꝑis: electos degentib uerbi
ministros siguificat. Qui uidelicet arti¬
fex pulchre đr: qͥa filiꝰ erat mulieris
udue deisrł. In qua ꝑsona solet ñ ñqͣ
p̃sentis temporis eccła figurari: ꝓqua
uir suus uidelicet xp̃c morte gustata
resurrexit: atq incelos ascendens. eã
interim peregͥnantẽ a se reliqͥt int̾ris.
Non autẽ laborandũ inexplanando
qͦmꝰ huiꝰ uidue filii scĩ sint p̃dicitores:
cũ omnes electi se filios fate. ant̃ eccle.
cũ etiam de eisd̾e p̃dicatorib noui testa¬

Expanded text:
perfectum, et in ipso septimo mense dedicatum.perfectum, et in ipso septimo mense dedicatum.isit quoque rex Salomon, et tulit Hyram de Tyro, filium mulieris viduae de tribu Nephtalim, patre Tyrio, artificem aerarium, plenum sapientia et intelligentia et doctrina ad faciendum opus omne ex aere. Qui cum vemne opus ejus. » Et hoc mysterii gratia factum est: artifex quippe Tyrius quem adjutorem Salomon sui assumpsit operis, electos de gentibus verbi ministros significat. Qui videlicet artifex pulchre dicitur quia filius erat mulieris viduae de Israel, in qua persona solet nonnunquam praesentis temporis Ecclesia figurari: pro qua vir suus, videlicet Christus, morte gustata resurrexit, atque in coelos ascendens, eam interim peregrinantem a se, reliquit in terris. Non autem laborandum in explanando, quomodo hujus viduae filii sancti sunt praedicatores, cum omnes electi se filios fateantur Ecclesiae, cum etiam de eis praedicatoribus Novi Testa
Abbreviated transcription (Latin):
insequentib legatur m̃se septimo de¬
dicationẽ eiꝰ eẽ cõpletã. Neq autẽ credi¬
bile ẽ qd̾ septẽ qͥd̾e annis tẽplũ edifican̾
lalomon. octauo m̃se octaui anni ꝑfe¬
cerit: s usq ad septuũ auni nom men¬
sem dedicationẽ ꝑ fecte distulerit. Unde
potĩ ueri simile uidetur domũ sepber
aunis ac septẽ m̃sib edificatã. l utt
dem mense septimo dedicationis sit ce¬
lebrata sollẽpnitas. ac die uicesimo fcio
ipsiꝰ m̃sis ut uerba dierũ narrant ppłos
sa lomion ad tab̾nacła sua dimiserit:
sicq pꝰ unã septiniana adueniente m̃se
dicatione priꝰ cõpleta: nͥforte putandũ:
p̃dicto templo aliqd ad huc utensilium
inministeria eiꝰ additũ fuisse. usq ad in¬
gressũ octaui mensis accelerante rege
ut omĩno mense septimo qͥerat totus
sollẽpnis templũ dedicaret᷑: atq ita ue¬
rũ reppiatur utrũq & templũ iudelicet
octauo mĩse moꝑe suo atq utensilib:

Expanded text:
dedicationem esse ejus completam. Neque autem credibile est quod septem quidem annis templum aedificaverit Salomon, octavo mense octavi anni perfecerit, sed usque septimum annum novi mensis dedicationem perfecte distulerit. Unde potius verisimile videtur domum septem annis ac septem mensibus aedificatam, ita ut eodem mense septimo dedicationis sit celebrata solemnitas, ac die vicesimo tertio ipsius mensis ut Verba dierum narrant populos Salomon ad tabernacula sua dimiserit. Sicque post unam septimanam adveniente mense dicatione prius completa. Nisi forte putandum est, praedicto templo aliquid adhuc utensilium in ministeria ejus additum fuisse: utque ad ingressum octavi mensis, accelerante rege, ut omnino mense septimo qui erat totus solemnis templum dedicaretur: atque ita verum reperiatur utrumque et templum videlicet octavo mense in opere suo atque utensilibus
Abbreviated transcription (Latin):
icuntq eam annis septem.
Satet allegorie seusus quare domꝰ
dñi edificata ẽ aunis septem: qͥa
ninirũ sc̃a eccła toto huiꝰ scłi tẽpore
qd̃ septem dierũ circuitu ꝑagitur. er
ciectis construit᷑ aminab. & cũ fine scłi
suũ qͦ. crementũ adfinẽ ipsa ꝑducit. Hel
arte septẽ annus edificatur obsignifica
nuimerat ẏsaias. sine qͥb nemo uł fides
effici uł fidẽ seruare. uł merito fidei ad
coronã pocest ꝑuenire iusticie. Quod

Expanded text:
itque eam annis septem. » Patet allegoriae sensus, quare domus Domini aedificata sit annis septem, quia nimirum sancta Ecclesia, toto hujus saeculi tempore, quod septem dierum circuitu peragitur, ex electis constsuum quoque crementum ad finem ipsa perducit. Vel certe septem annis aedificatur, ob significenumerat Esaias , sine quibus nemo vel fidelis effici, vel fidem servare, vel merito fidei ad coronam potest pervenire justitiae. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
Est aut̃ una de cyladib. Quo iudelicet
lapide templũ fuisse factũ ⁊ iosephus insi¬
nuat diceus. Pieuauit itaq tem plum
usq ad cameram ex lapide albo construc¬
tum. Altitudo fuit seraginta cubitoꝵ. ꝙ
cetera. Nec mysteru sensus mnabdito est.
Cui uis & enĩ patet: qͥa marmor caudi
dum ex qͦ domꝰ dñi constructa ẽ. nunda
electoꝵ actionẽ suuul ⁊ conscientiã ab
omni neuo corruptionis castigatã desig¬
nat. Quales uoluit ẽẽ sapiens ille archi¬
tectus eos qͦs suꝑ fundam̃tũ xp̃i locabat
lapides p̃ciosos auro argentoq redunitos.
Carissimi inqͥt mundemꝰ nos ab omui inqͥ¬
namento carnis & sp̃c: perficientes sanc¬
tificationem intimore dei.¬
actũ ẽ gͥ quadringente sumo ⁊iocto¬
gesumo anno egressionis filioꝵ isrł
deterra egypti inanno quarto mense
⁊ io ipse ẽ mensis secundus regis salomo¬
nis suꝑ isrł: edificare cepit domũ dño.
uod aut̃ dicit᷑ in anno querto

Expanded text:
Est autem una de Cycladibus, quo videlicet Est autem una de Cycladibus, quo videlicet lapide, templum fuisse factum, et Josephus insinuat, dicens: Elevavit itaque templum usque ad cameram, ex lapide albo constructum. Altitudo fuit sexaginta cubitorum, etc. Nec mysterii sensus in abdito est, cuivis etenim patet, quia marmor candidum, ex quo domus Domini constructa est, mundam electorum actionem, simul et conscientiam ab omni naevo corruptionis castigatam designat, quales voluit esse sapiens ille architectus eos quos super fundamentum Christi locabat lapides pretiosos, auro argentoque redimitos. Charissimi, inquit, mundemus nos ab omni inquinamento carnis et spiritus, perficientes sanctificationem in timore Deiactum est quadringentesimo et octogesimo anno egressionis filiorum Israel de terra Aegypti, in anno quarto mense Zio, ipse est mensis secundus, regis Salomonis super Israel, aedificare coepit domum Domino . Ad id quod dicit in anno quarto
Abbreviated transcription (Latin):
&e quasi suꝑ impositis sͥ inuicẽ ordinibus
urtute inuirtutẽ. Nel certe lapides fun¬
damenti graudes p̃ciosi & quadrati. pͥmi
ipso dño uerbũ audiere salutis. Suꝑpositi
autẽ ordines lapidũ siue lignor. seqͣntes
sunt suo qͥq tempore sacerdotes ac docto¬
res: quoꝵ uł p̃dicatione atq nunisterio
fabrica crescit eccłe. uł ornatur uirtutib.
Quales autẽ colore fuerint lapides quib
factũ ẽ templũ: iulibro paralipomenon
aꝑte declaratũ ẽ. dicente dauid ad salo¬
monẽ. cũ ei impensas templi que p̃ꝑaue
rat ostendet. Omuem p̃ciosũ lapidem&
marmor pariũ habundantissime p̃ꝑ aui.
Marmor autẽ pariũ. marnior candidũ dr.
quale eadẽ insula gignere consueuit. Un¬
de poeta de illa. Olearon niueamq paron
sparsasq ꝑequor. cicladas & crebris legnuꝰ
freta concita uentis. Niuea gͦ paron dicit᷑.
eo qd̾ candidissinu generis marmor nuitat.

Expanded text:
et quasi superpositis sibi invicem ordinibus et quasi superpositis sibi invicem ordinibus virtute in virtutem. Vel certe lapides fundamenti grandes, pretiosi quadrati, primi ipso Domino verbum audiere salutis. Suppositi autem ordines lapidum sive lignorum, sequentes suo quique tempore sacerdotes ac doctores, quorum vel praedicatione ac ministerio fabrica crescit Ecclesiae, vel ordinatur virtutibus. Quali autem colore fuerint lapides, quibus factum est templum, in libro Paralipomenon aperte declaratum est, dicente David ad Salomonrat ostenderet: « Omnem pretiosum lapidem et marmor Parium abundantissime praeparavi . » Marmor autem Parium marmor candidum dicitur: quale eadem insula gignere consuevit. Unde poeta de illa: Olearon niveamque Paron sparsasque per aequor Cycladas, et crebris legimus freta concita terris. Niveam ergo Paron dicitur, eo quod candidissimi marmor generis mittat.
Abbreviated transcription (Latin):
edocti diligenter que sit fides teneuda.
qͦ uirtutũ calle incedendu. certa diffini¬
tione ueritatis didicerint. Nam frustra
officiũ sͥ doctoris usurpat: qͥ discretionẽ
catholice fidei ignorat. Neq scariũ dño
s ruinã sͥ edificant: qͥ docere alios regłani
quã ipsi ñ didicere conant᷑. In edificanda
gͦ domo di pͥmo st̃ ligna . i lapides cedendi
de monte: qͥa eos qͦs infide ueritatis in¬
stituere querimꝰ : pͥmo necesse ẽ ut abre¬
nuntiare diabolo ac desorte pͥme p̃uari¬
cationis qua inqͥnati sunt doceaniꝰ renas¬
cendo erui. De in querendi sunt lapides
p̃ciosi & grandes. atq infiuid amĩtũ templi
ponendi: ut menunerimꝰ ab dicta con¬
uersatione pͥori eoꝵ in hominib uitã
moresq ispicere. eos nr̃is auditorib
imitandos ꝓponere. qͦs ꝑuirtutẽ humi¬
litatis specialit᷑ dũo adherere nouerimꝰ.
Addendus ẽ in altũ paries bonoꝵ oꝑimi:

Expanded text:
edocti diligenter quae sit fides tenenda, edocti diligenter quae sit fides tenenda, quo virtutum calle incedendum, certa definitione veritatis didicerint. Nam frustra officium sibi doctoris usurpat, qui discretionem catholicae fidei ignorat. Neque sanctuarium Domino, sed ruinam sibi aedificant, qui docere alios regulam, quam ipsi non didicere, conantur. In aedificanda ergo domo Dei, primo sunt ligna et lapides caedendi de monte: quia eos quos in fide veritatis instituere quaerimus, primo necesse est ut abrenuntiare diabolo ac de sorte primae praevaricationis, in qua nati sunt, doceamus renascendo erui. Denique quaerendi sunt lapides pretiosi et grandes, atque in fundamentum templi ponendi, ut meminerimus abdicata conversatione priori, eorum in omnibus vitam moresque inspicere, eos nostris auditoribus imitandos proponere, quos per virtutem humilitatis specialiter Domino adhaerere noverimus. addendus est in altum paries bonorum operum,
Abbreviated transcription (Latin):
& cẽmentarii hẏram.
olant᷑ nãq lapides p̃ciosi. cũ electiqͥ
p̃cedentiũ scõꝵ instructione ⁊ instan¬
tia qͥcqͥd inse habent neriũ ⁊ maue re¬
linqunt. atq ante conspectũ sui crea¬
toris solam insite sͥ iusticie regulam qͦsi
stabilem quadrature formã ostendunt.
dolauerunt autẽ hos lapides ñ solum
cementarii salomonis s &e cementarii
hiram: qa exutroq popło doctores fue¬
re sancte ecclesie.
Porro byblii preparauerunt ligna &
lapides ad edificandũ domum.
ẏblos ẽ ciitas fenicis: cuiꝰ memi¬
uit ihedechiel dicens dicens. Sapi¬
entes cui tyre facti sunt guberna¬
tores cui: senes biblii & prudentes eiꝰ
ꝓ qua inhebreo continetur gobel siue ge¬
bal: qd̾ int̾p̃tatur defuuens siue dist̾nunans.
Quod uocabulũ apte conuenit cis: qͥ corda
honuuũ ad edifificiũ spuale qd̃ exiurtu¬
tib anie construit᷑. parant. Sic et enĩ
solũmͦ suos auditores fidẽ & oꝑa iusticis
docere sufficiunt: dũ ipsi priꝰ sacͥs paguus

Expanded text:
Hiram. » Dolantur namque lapides pretiosi, cum electi quique praecedentium sanctorum instructione et instantia, quidquid in se habent noxium et inane relinquunt: atque ante conspectum sui Creatoris, solam insitae sibi justitiae regulam, quasi stabilem quadraturae formam ostendunt. Dolaverunt autem hos lapides, non solum caementarii Salomonis, sed et caementarii Hiram, quia ex utroque populo doctores fuere sanctae Ecclesiae. « Porro Giblii praeparaverunt ligna et lapides ad aedificandam domum. Giblos est civitas Phaeniciae, cujus meminit Ezechiel, dicens: Sapientes tui, Tyre, facti sunt gubernatores tui, senes Giblii et prudentes ejus ; pro qua in Hebraeo continetur Gobel sive Gebel, quod interpretatur definiens, sive disterminans. Quod vocabulum apte convenit eis, qui cordahominum ad aedificium spiritale, quod ex virtutibus animae construitur, parant. Sic etenim solummodo suos auditores fidem et opera justitiae docere sufficiunt, dum ipsi prius sacris paginis
Abbreviated transcription (Latin):
Natione qͥdẽ gentiles significat: nos autẽ
eosdẽ illustrandos adño atq infilios
fiustis aliquando tenebre: nc̃ autẽ lux
Et iheb qͥđe int̾p̃tatur conculcata: iherłm
autẽ iusio pacis. Inqua quãdui ornan
gentilis regnauit : iheb dicta ẽ. Cũ uͦ in ea
dauid locũ holocausti emeret: cũ salo¬
bat. conculcabat᷑ & illudebat᷑ ab inmund̃
sp̃ib: atq ad simulachra muta ꝓut du¬
cebat᷑ sequens. Cũ uͦ illã gr̃a sui condito
ris respexit: continuo pacis inse ⁊ locũ
inuenit & nomen.
omꝰ autẽ quã edificabat rex sa¬
lomon dño: babebat sȩxaguita
cubitos in longitudine. ⁊iuginiti

Expanded text:
natione quidem gentiles significat. Hos autem eosdem illustrandos a Domino, atque in filios« Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux et Jebus quidem interpretatur conculcata; Jerusalem autem visio pacis. In qua quandiu Ornan gentilis regnabat, Jebus dicta est; cum vero in ea David locum holocausti emeret, cum Salobat; conculcabatur et illudebatur ab immundis spiritibus, ad simulacra muta, prout ducebatur, sequens. Cum vero illam ris respexit, continuo pacis in se et locum invenit et nomen. « Domus autem quam aedificabat rex Salomon Domino, habebat sexaginta cubitos in longitudine, et viginti
Abbreviated transcription (Latin):
dñi potest recte uocari: qͥa sicut ait pett
non ẽ aliud subcelo datũ nomꝰ hominib
inqͥ oporteat nos saluos fier i. Inquod
fundam̃tũ lapides grandes ⁊ p̃ciosi tollũ¬
tur: cũ pcipui factis ac sanctitate uiri.
fuiuliari m̃tis scĩtate suo adherent con¬
ditori: ut qͦ firmiꝰ in illo spem suã ponũt.
co fortiꝰ alior uitã dirigere qd̾ ẽ latitudi¬
neui parietis portare sufficiant. lapides
gͦ qͥ infundam̃tũ templi ad portandum

Expanded text:
Domini potest recte vocari; quia, sicut ait Petrus: « Non est aliud sub coelo datum nomen hominibus, in quo oporteat salvos fieri . » In quod fundamentum lapides grandes et pretiosi tolluntur, cum praecipui factis ac sanctitate viri familiari mentis sanctitate suo adhaerent Conditori, ut quo firmius in illo spem suam ponunt, eo fortius aliorum vitam dirigere quod est latitudinem parietis portare sufficiant. Lapides ergo qui in fundamentum templi ad portandum
Abbreviated transcription (Latin):
sitis in libro paralipomenon tͥa milia ser¬
centi sunt scͥpti: ad eandẽ ꝓrsus sublimiũ
iuroꝵ ꝑfectionẽ respicit. llã qͥa insenario
mimero dñs mundi ornatũ cõpleuit: rec¬
te ineo ꝑfecta bonoꝵ solent oꝑa figurari.
Et qͥa sc̃a scͥpta cũ fide ueritatis oꝑa iusticie
docet babendã recte p̃positi oꝑum tem¬
pli ta milia ⁊ sercenti fusse ꝑhibentur.
Nec p̃terciuidũ qd hec septuaginta mlli¬
x octoginta milia portantiũ ouera. ilator
cũ ppositis suis ñ fuere deasrł: s deꝓselia¬

Expanded text:
sitis, in libro Paralipomenon tria millia sexsitis, in libro Paralipomenon tria millia sexcenti sunt scripti, ad eamdem prorsus sublimium virorum perfectionem respicit: nam quia in senario numero Dominus mundi ornatum complevit, recte in eo perfecta bonorum opera solent figurari. Et quia sancta Scriptura cum fide veritatis et justitiae opera docet habenda, recte praepositi operum templi tria millia et sexcenti fuisse perhibentur. Nec praetereundum quod haec septuaginta et octoginta millia portantium onera et latomorum cum praepositis suis non fuerunt de Israel, se
Abbreviated transcription (Latin):
adop̃ domꝰ dñi conueniunt. Quales fieri uo¬
luit eos qͥb loqͥt᷑ apłs dicens. Corripite in¬
qͥctos. consolamini pusillamines. suscipite in¬
firmos: patientes estote ad om̃s. Prepositi
autẽ qͥ perant singłis oꝑib ipsi st̃ sacre con¬
dicores scͥpture: quor magisterio inomib
crudim̃: quomͦ inscios docere ⁊ contẽptores
corripere: quomͦ nos iniucẽ onera nr̃a por¬
tare. ut impleamꝰ legẽ xp̃i conuciuat. Recte
p̃fati oꝑarii septuaginta milia loctogin¬
ta milia eẽ ꝑhibentur: septuaginta nuba
iuidelicet ꝓpt̾ sabbatisinũ auimarũ. sep¬
timꝰ eiũ dies insalbatũ ide reqͥem conse
cratꝰ ẽ. oc toguita nulia. ꝓpt̾ spẽ resurrre¬
tionis que octaua die idẽ pꝰ sabbatum
indño p̃cessit. ⁊ innob̾ qͦ octaua diȩ si¬
mul & octaua etate futura sperat᷑. Ppositi
autẽ erant tͥa milia trecenti: ꝓpt̃ fideni
nunirũ scẽ tͥuitatis. quã ꝑsc̃a nob̃ eloqͥa

Expanded text:
ad opus domus Domini conveniunt, quales fieri voad opus domus Domini conveniunt, quales fieri voluit eos quibus loquitur Apostolus dicens: Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes . Praepositi autem qui praeerant singulis operibus, ipsi sunt sacrae conditores Scripturae, quorum magisterio in omnibus erudimur, quomodo inscios docere et contemptores corripere, quomodo nos invicem onera nostra portare , ut impleamus legem Christi, conveniat. Recte praefati operarii septuaginta millia, et octoginta millia esse perhibentur. Septuaginta millia videlicet propter sabbatismum animarum: septimus enim dies in sabbatum, id est requiem, consecratus est. Octoginta propter spem resurrectionis, quae octava die, id est, post sabbatum in Domino praecessit, et in nobis quoque octava die simul et octava aetate, futura speratur. Praepositi autem erant tria millia trecenti , propter fidem nimirum sanctae Trinitatis, quam sancta nobis eloq
Abbreviated transcription (Latin):
titudine ac deformitate tnͣsmutare con¬
tendunt: ac regularit᷑ institutos unitati
fideliũ edificationi uidelicet dom̃ dĩ aptoᷤ
reddẽ curant. Qd̃ autẽ iligna ⁊ lapides u
monte ceduntur. & cesa ac p̃ꝑata utraq
materies ad montẽ domꝰ dĩ tͣnͣsfert᷑: patet
sensus qd om̃s inmonte supbie uati sunt.
Quicũq autẽ grã di p̃ordinati sumꝰ adiutã.
excidim᷑ cathecirando & sacramĩta fidei ꝑci¬
piendo de monte suꝑbie. & inmontẽ domꝰ
d̃i transferim̃: qͥa eruti depotestate te¬
nebrarui ad archẽ urtutũ que ẽ inuni¬
tate sc̃e eccłe ꝑuenimꝰ. Notaudũ autẽ qd
ide oꝑari ita erant distributi: ut parsin
monte lapides cederet. parł itẽ onera por¬
taret. diuersa nãq st̃ dona sp̃c. Et quidẽ
maiorẽ dicendi ac ꝓt̾uos arguendi constã¬
tiam habent: qͥda nutiores ad consolandos
pusillamimes & infirmos subleuandos ex¬
istunt. qͥda utriꝰq uirtutis munere p̃diti.

Expanded text:
titudine ac deformitate transmutare contitudine ac deformitate transmutare contendunt, ac regulariter institutos unitati fidelium, aedificio videlicet domus Dei, aptos reddere curant. Quod autem et ligna et lapides in monte caedontem domus Domini transfertur, patet sensus, quod omnes in monte superbiae nati sumus, quicunque autem gratia Dei praeordinati sumus ad vitam, excidimur catechizando et sacramenta fidei percipiendo de monte superbiae, et in montem domus Domini transferimur: quia, eruti de potestate tenebrarum, ad arcem virtutum quae est in unitae Ecclesiae pervenimus. Notandum autem quod iidem operarii ita erant distributi, ut pars in monte lapides caederet, pars item onera portaret. Diversa namque sunt dona spiritus, et quidam majorem dicendi ac protervos arguendi constantiam habent, quidam mitiores ad consolandos pusillanimes et infirmos sublevandos existunt, quidam utriusque virtutis munere praediti
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑandu exeant. qͥb denuo ad curandũ
domũ suã redeant: cũ dñs & saluator
nr̃ m̃tes scõꝵ p̃dicatoꝵ sua fanuliariꝰ illus¬
tratione informat. ad discernendũ qͣn¬
do oporteat edificandi eccłam op̃ uure
p̃dicando. uł alia pietatis officia p̃stando:
& qnͣdo rursũ conueniat ad suã ipsoꝵ con¬
scientiam eranunandã quasi ad inspici¬
endã doniũ suã reuerti: ⁊ hauc orationib
ac ieuiniis suꝑno inspectore ac uisitato¬
re dignam reddere.
uerunt itaq salomoni septuaguita
milia eoꝵ qͥ onera portabant & ocbo¬
guita milia latomoꝵ inuionte absq p̃po¬
sitis. qͥperant singłis oꝑib numero tͥũ
miliũ & trecentorum precipientium
popło & his qui faciebant opus.
atomos dicit lapidũ cesores. Idẽ
autem lapidum cesores qd & lapidũ ce¬
sores figurate designant hoc ẽ scõs p̃dica¬
tores: qͥ m̃tes insipientiũ dolabro uerbi
di exercent. eosq ab ea qua nati sunt tor¬

Expanded text:
operandum exeant, quibus denuo ad curandum operandum exeant, quibus denuo ad curandum domum suam redeant, cum Dominus, et Salvatorr mentes sanctorum praedicatorum sua familiarius illustratione informat, ad discernendum, quando oporteat, aedificandi Ecclesiam opus inire: praedicando, vel alia pietatis officia praestando, et quando rursum conveniat ad suam ipsorum conscientiam examinandam, quasi ad inspiciendam domum suam, reverti, et hanc orationibus, ac jejuniis superno inspectore, ac visitatore dignam reddere. uerunt itaque Salomoni septuaginta milia eorum qui onera portabant et octoginta milia latomorum in monte absque praepositis qui praeerant singulis operibus numero trium milium et trecentorum praecipientium populo et his qui faciebant opus Latomos dicit lapidum caesores. Idem autem lapidum caesores quod et lignorum caesores figurate designant, hoc est, sanctos praedicatores, qui mentes insipientium dolabra verbi Dei exercent, eosque ab ea in qua nati sunt tor
Abbreviated transcription (Latin):
llã qͥa m̃sis pleuitudine dierũ lunaris
circuli ꝑficit᷑: recte ꝑ illũ plenitudo uir¬
tutis cuiꝰq spũalis ostendit᷑: inqͣ mens
fideliũ a dũo cotidiana illustratione
quasi luna a sole respicit᷑. Hnꝰ uͦ m̃sis qͦ
ligna ad opꝰ templi cedebant. elemosinã
ꝑueniant. docendo. castigando. tẽpobalia
cõmocla impendendo. uite exempla
monstrando laborat. Duo autẽ reliqui
m̃ses qͥb in domib suis manere. ac sius
necessitatib st̃ uacare ꝑmissi. oratio ẽ
&e ieuiniũ: qͥb p̃terea que erga necessi¬
tatem fr̃m foris oꝑam̃. nr̃e salutis ꝓpͥe
curã intus conuersa adñm m̃te gerimꝰ.
Et qm̃ illi solũ ꝑfecte uł sue uł fratne sa¬
lutis curã gerunt qͥ se intuitu diuine
gẽe humiliter subdunt: recte seqͥtur.
ipsũ quẽ nomine unitat᷑ insinuat.:
dũm uidelicet saluatorẽ. Et tunc
adoniraui oꝑarus templi p̃ponit᷑: ut sua
ꝑuisione rite ordinet qͥb m̃sib singłi ad

Expanded text:
am quia mensis plenitudine dierum lunaris circuli perficitur, per illum plenitudo virtutis cujusque spiritualis ostenditur, in qua mens fidelium a Domino quotidiana illustratione, quasi luna a sole respicitur. Unus mensis quo ligna ad opus templi caedebantur, eleemosyna perveniant, docendo, castigando, temporalia commoda impendendo, vitae exempla monstrando laboramus. Duo autem reliqui menses quibus in domibus suis manere, ac suis necessitatibus sunt vacare permissi, oratio est et jejunium, quibus praeterea quae erga necessitatem fratrum foris operamur, nostrae salutis propriae curam intus conversi ad Dominum mente gerimus. m illi solum perfecte vel suae, vel fraternae salutis curam gerunt, qui se intuitione divinae gratiae humiliter subdunt, recte sequitur :ipsum, quem nomine imitatur insinuat, Dominum videlicet Salvatorem? Et tunc Adoniram operariis templi praeponitur, ut sua provisione rite ordinet, quibus mensibus singuli ad
Abbreviated transcription (Latin):
gͥne agni fiebat. Celebramꝰ autẽ hodie
pascha scđm: qd̃ incorpore & sangͥne re¬
dẽptoris nr̃i aqͦ quesiti ⁊ mundati sumꝰ:
actum ẽ. Inqͦ autẽ loco templũ sit edifica¬
tum. manifestiꝰ inlibro patalipomenon
ostenditur: ubi scͥptũ ẽ. Et cepit salomon

Expanded text:
guine Agni fiebat. Celebramus autem hodie guine Agni fiebat. Celebramus autem hodie Pascha secundum, quod in corpore et sanguine Redemptoris nostri, a quo quaesiti et mundati sumus, actum est. In quo autem loco templum sit aedificatum, manifestius in libro Paralipomenon ostenditur, ubi scriptum est: Et coepit Salomon
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾ẽ ꝑ tab̾nacłum qd̾̃ fecit moyses &
filii isrł indeserto. synagogam: ꝑ tem¬
plum uͦ qd̃ salomon & filii isrł cun
ꝓselitoꝵ & gentiliũ aurilio construri
eccłam gentiũ posse designari. Pian¬
sit autẽ cultus & religio tab̾nacłi an¬
nos quadrigentos & octoguta. ac sic
templũ edificari incipit. Quod autem
quarto anno regis salomonis edificari
cepta ẽ domꝰ dñi: potest ad eos refen
mystice. ꝑ qͦs post expletã dispensationẽ
dĩnce incarnationis que in quatuor eugłi
libris scͥpta ẽ. misso de celis sp̃u sc̃o eccłe st
ructura ceꝑit. Et qd̾ m̃se scdo ceptaẽ: potest
ad electiouẽ gentiũ que scđo loco pꝰ isrł
edificationẽ uise sui suscepit creatoris ꝑti¬
nere. Unde & scd̾s insis in lege concessusẽ.
adfaciend ũ pascha. his qͥ in mundi super
muia uł inuia ꝓcul ꝓcul positi: ad faci¬
endumi inpͥmo m̃se pascha occurrere ne¬
cul ad huc positi a ppło dĩ. ñ potuimus
pͥmũ pascha facere: qđ incarne & san¬

Expanded text:
autem per tabernaculum quod fecit Moyses et filii Israel in deserto, Synagogam: per templum vero quod Salomon et filii Israel cum proselytorum et gentilium auxilio construxit, Ecclesiam gentium posse designari. Permansit autem cultus et religio tabernaculi annos quadringentos et octoginta, ac sic ab eo templum aedificari incipit. Quod autem quarto anno regis Salomonis aedificari coepta est domus Domini, potest ad eos referri mystice, quod post expletam dispensationem Dominicae incarnationis, quae in quatuor Evangelii libris scructura coeperit. Et quod mense secundo coepta est, potest ad electionem gentium, quae secundo loco post Israel aedificationem in se sui suscepere Creatoris. Unde et secundus mensis in lege concessus est ad faciendum Pascha his, qui immundi super anima, vel in via procul positi ad faciendum in primo mense Pascha, occurrere nerte, et procul adhuc positi a populo Dei, non potuimus primum Pascha facere, quod in carne et san
Abbreviated transcription (Latin):
ac sic infundam̃to poni iubent᷑. Quadra¬
tum nãq om̃e qͦcũq uertit᷑ fixũ stare
consueuit. Cui nunirũ figure corda assi¬
milant᷑ electoꝵ: que ita fidei infirmitate
consistere didicerunt: ut nulla occurren¬
tiũ rerũ aduersitate. nec ipsa etiã morte
asiu rectitudine possint statꝰ inclinar

Expanded text:
ac sic in fundamento poni jubentur. Quadratum namque omne, quocunque vertitur, fixum stare consuevit. Cui nimirum figurae corda assimilantur electorum, quae ita in fidei firmitate consistere didicerunt, ut nulla occurrentium rerum adversitate, nec ipsa etiam morte, a sui rectitudine status possint inclinar