comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ ꝓdest ei uelle &. scire quȩq disponere. ꝓ ut necesse
ẽ: si qͦd scit & uult ñ potest: Danda gͦ facultas agendi
ꝓ libitu. Si inprȩiudiciũ racionis putas hoc fieri
mem̃to fidelẽ qͥ agere nichilominꝰ. ꝓ racione uolet.
Aitende prudente: qͥ agere nichilominꝰ. ꝓ racione sci¬
et. Sed fidelis sollersq uoluntas t̃ẽ ꝓderit: cũ ei af¬
fatim suppetet. unde tota facilitate manc ipet᷑ ef¬
fectui. cunctis sine cunc tacione parentibꝰ. Subden¬
di igit᷑ om̃s: nullũ paciat᷑ contradic torẽ. Nemo di
cat: eur fecisti sic. Potestatẽ habeat excludere & ad¬
mittere qͦs uoluerit: mutare minisfris: transferre
ministeria: ad qͦs.&. quando uoluerit. Ita timori sit
omnibꝰ ut sit &. ut ilitati. Presit o m̃ibꝰ. ut ꝓ sit om̃ibꝰ.
&. de om̃ibꝰ. Ciandestinas &. susurratas delaciones ñ re¬
cipias aduersus eũ magis detractiones censueris.

Expanded text:
nim prodest ei velle et scire quaeque disponere, 443 prout necesse nim prodest ei velle et scire quaeque disponere, 443 prout necesse est, si quod scit et vult, non potest? Danda ergo facultas agendi pro libitu. Si in praejudicium rationis putas hoc fieri, memento fidelem, qui agere nihilominus pro ratione volet: attende prudentem, qui agere nihilominus pro ratione sciet Sed fidelis solersque voluntas tunc proderit, cum ei affatim suppetet, unde tota facilitate mancipetur effectui, cunctis sine cunctatione parentibus. Subdendi igitur omnes. Nullum patiatur contradictorem. Nemo qui dicat, Cur fecisti sic? Potestatem habeat excludere et admittere quos voluerit, mutare ministros, transferre ministeria ad quos et quando voluerit. Ita timori sit omnibus, ut sit et utilitati. Praesit omnibus, ut omnibus prosit, et de omnibus. Clandestinas et susurratas delationes non recipias adversus eum: magis detractiones censueris.
Abbreviated transcription (Latin):
nulla concuciat repentina turbacio. Oportet in¬
uictũ. quẽ nulla fatiget uel continua tribulacio.
Oportet amplũ. quẽ nulla coarcet rei tẽporalis amis¬
sio. Kis te ñ dubites & bonis priuandũ .&. feriendũ
malis: si animũ diuidens & dei rebꝰ & tuis parit̃ re¬
głis uolueris imꝑtiri. Procurandꝰ quẽ inplices. qͥ ꝓ
te molat. Pro te dico: ñ tecũ. Q ued̃a ꝑ temet facies.
q̃dã ꝑ te & alios simul q̃dã ꝑ alios.&. absq te. Quis sa¬
piens & intelliget hȩc : Non ẽ qͦd int̃ ista dormitet ẽ¬
sidacio tua. Ego uͦ agenda domꝰ tuȩ: sub eo genere
qd nouissimũ posui: locanda censuer̃i. Peraliũ ut dixi. il¬
la facies. At is si fidelis ñ fuerit. fraudabit. Si ñ fuerit
prudens: fraudabit᷑. Ouerendꝰ. ꝓinde fidelis & pru¬
dens: quẽ constituas supͣra familiã tuã. Ad huc inuti¬
lis ẽ: si t̃ciũ desit. Quȩris qͥd hoc  Auc toritas. Quid e¬

Expanded text:
nulla concutiat repentina turbatio. Oportet innulla concutiat repentina turbatio. Oportet invictum, quem nulla fatiget vel continua tribulatio. Oportet amplum, quem nulla coarctet rei temporalis amissio. 18. His te non dubites et bonis privandum, et feriendum malis, si animum dividens, et Dei rebus, et tuis pariter reculis volueris impertiri. Procurandus quem implices, qui pro te molat. Pro te dico non tecum. Quaedam per temet facies; quaedam per te et alios simul; quaedam per alios ac absque te. Quis sapiens, et intelliget haec? Non est quod inter ista dormitet consideratio tua. Ego vero agenda domus tuae sub eo genere, quod novissimum posui, locanda censuerim. Per alium, ut dixi, illa facies. At is, si fidelis non fuerit, fraudabit: si non fuerit prudens, fraudabitur. Quaerendus proinde fidelis et prudens, quem constituas super familiam tuam. Adhuc inutilis est, si tertium desit. Quaeris quid hoc? Auctoritas. Quid e
Abbreviated transcription (Latin):
it d̾s: Nȩc inqͥt om̃ia. adicient᷑ uobis. Uerũtam̃ & hȩc
oportet facere. & illa ñ omittere. At illa ꝑ te agens.
ꝑte etiã oportet ꝓuideas qͥ ꝓ te de his. ꝓuideant.
Nã si unꝰ e seruis ꝑ se ñ sufficit simul & custodiȩ ui
m̃toꝵ . & curȩ mensarũ: tu ꝑ te qͦmͦ intendere ua¬
leas & tuȩ domui .&. dñi parit̾ de qua scriptũ ẽ.o ifrł
quã magna ẽ domꝰ dñi uacuũ prorsus a sollicitu¬
dine rerũ minoꝵ & uiliũ: oportet ee̾ animũ tam
magnis & tã multis intentũ rebꝰ. Oportet liberũ.
qũe nulli sibi uendicet uiolenta occupacio. Oportet
ingenuũ: quẽ nulla deorsũ trahat indigna affectio.
Oportet rectũ quẽ nulla seorsũ auertat sinistra
intencio. Oportet cautũ: quẽ nulla subeat furtiua
suspicio. Oportet uigilẽ: quẽ nulla a sese abducat
ꝑegrina &. curiosa cogitacio. Oportet firmũ quẽ

Expanded text:
it Deus? Haec, inquit, omnia adjicientur vobis . Verumtamen et haec it Deus? Haec, inquit, omnia adjicientur vobis . Verumtamen et haec oportet facere et illa non omittere. At illa per te agens, per te etiam oportet provideas, qui pro te de his provideant. Nam si unus e servis per se non suffndere valeas et tuae domui, et Domini pariter? de qua scriptum est: O Israel quam magna est domus Domini ! Vacuum prorsus a sollicitudine rerum minorum et vilium oportet esse animum, tam magnis et tam multis intentum rebus. Oportet liberum, quem nulla sibi vindicet violenta occupatio. Oportet ingenuum, quem nulla deorsum trahat indigna affectio. Oportet rectum, quem nulla seorsum avertat sinistra intentio. Oportet cautum, quem nulla subeat furtiva suspicio. Oportet vigilem, quem nulla ab sese abducat peregrina et curiosa cogitatio. Oportet firmum, quem
Abbreviated transcription (Latin):
stracione int̃pretans. Deniq prb̃is ordinata con-¬
sessione ambientibꝰ maiestatẽ. uos ad pedes sedetis.
Propiores assistitis: ut habeat paraciores. In euan¬
geliis legimꝰ qͥa facta ẽ c̃teneio int̃ disc ipłos: qͥseoꝵ
uideretur eẽ maior. Beatꝰ esses. si sic cetera cirea te¬
tenerent᷑. Nedet iã curiȩ. ex eundũ palacio:
domi expectant nos. Hi nͣ mͦ circa. s qͦdãmͦ intra te
st̃. Nonẽ suꝑ uacua c̃sidacio qua intendis dispone¬
re domui tuȩ: ꝓuidere his qͥ insinu tuo. & ingre¬
mio tuo st̃. Ego dico &. necessariã. Paulũ audi. Siqͥs
domui suȩ prȩesse nescit: qͦmͦ eccłȩ dei diligenciã
habebit. Itẽ. Siqͥs suoꝵ. &. maxime domesticoꝵ. eur̃a
ñ habet. fidẽ negauit. & ẽ infideli deterior .&. hȩc
dicens. ñ te moneo sũmis occupatũ intendere in¬
fimis: &. quasi minutũ fieri. minimis impendere
qͦd maximis debes. Quid te intrices. unde te eripu¬

Expanded text:
stratione interpretans. Denique presbyteris ordinata constratione interpretans. Denique presbyteris ordinata consessione ambientibus majestatem, vos ad pedes sedetis. Propiores assistitis, ut habeat paratiores. In evangiliis legimus, quia facta est contentio inter discipulos, quis eorum videretur esse majortendam 17. Taedet jam curiae: exeundum palatio; domi exspectant nos. Hi non modo circa, sed quodammodo intra te sunt. Non est supervacua consideratio, qua intendis disponere domui tuae, providere his qui in sinu tuo et in gremio tuo sunt. Ego dico et necessariam. Paulum audi: Si quis domui suae praeesse nescit, quomodo Ecclesiae Dei diligsuorum et maxime domesticorum, curam non habet, fidem negavit et est infideli deterior . Et haec dicens, non te moneo summis occupatum intendere infimis et quasi minutum fieri; minimis impendere quod maximis debes. Quid te intrices, unde te eripu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩq honesta. ad quȩq pudica: adqueq amabilia &.
ad eũ qͥ nc̃ ẽ curiȩ seu ȩccłȩ statũ & studia pręlator:
coꝵ presertim qͥ st̃ incireuitu tuo. Sed de his ac¬
tenꝰ ego.Palpaui: ñ fodi parietẽ. sibi licet fodere &
uidere: ut pote. ꝓpħȩ filio. Michi ꝓgredi ñ ẽ fas.U¬
nũ dico: qͦd infacie ẽ. Ridicule ministri ur̃i: ur̃is se
conpresbitͥis ante ferre conant᷑. Non hoc racio habe
ñ antiqͥtas habuit. ñ consentit auctoritas. & si de
sua ẽsuetudine calũpnia struitur: melius ꝓfecꝰto
illa. quã sũmꝰ ordo ẽtẽpit᷑. Friuolũ tam̃ satis: un¬
de maxime obtinere id uolunt. Nos sumꝰ in qͥunt qͥ
in omni celebritate dño pape coniunctiores assisti.¬
mꝰ sedenti ꝓpiores asside mꝰ ꝓcedentẽ. posteriores
prȩcedimꝰ. Hoc totũ ñ dignitatis priuilegiũ. s sedu¬
litatis debitũ ẽ: diaconi nom̃ sollẽpni ipsa ad mini¬

Expanded text:
que honesta, ad queque pudica ad queque amabilia et que honesta, ad queque pudica ad queque amabilia et e statum et studia praelatorum, eorum praesertim, qui sunt in circuitu tuo. 16. Sed de his hactenus. Ego palpavi, non fodi parietem. Tibi licet fodere et videre, utpote prophetae filio. Mihi progredi non est fas. Unum dico quod in facie est. Ridicule ministri vestri vestris se compresbyteris 442 anteferre conantur. Non hoc ratio habet, non antiquitas habuit, non consentit auctoritas. Et si de sua consuetudine calumnia struitur, melius profecto illa, quam summus Ordo contemnitur. Frivolum tamen satis, unde maximo obtinere id volunt. Nos sumus, inquiunt, qui in omni celebritate domino Papae conjunctiores assistimus, sedenti propiores assidemus, procedentem posteriores praecedimus. Hoc totum non dignitatis privilegium, sed sedulitatis debitum est, diaconi nomen solemni ipsa admini
Abbreviated transcription (Latin):
us qͥđ illo ioc undius secło: Nonne secła ab et̾nitate il¬
lor ⁊ tẽpor beatitudo inderet᷑ cũ te quaqua uersu
ꝓcedens stipatũ uideres ta inclito agmine beat orirᷤ
Putas fore posse qͦd dicit᷑: Putas bic sumꝰ. qͦ usq hec
fiant: Quis det iuuere: ut uidere contingat: Osi
uiderẽ inuita mea: eccłam dei talibꝰ in nixam colũp¬
nis O si dñi mei sponsam cernerẽ tantȩ cõmissam fi¬
dei: tante credita puritati. Quid me beacius. quid¬
ue securius. cũ eiꝰmodi eirea me uitȩ meȩ & eusto¬
des spectarẽ simul & testes: Quib omnia mea se¬
cure secreta cõmitterẽ: cõmunicare consilia. qb
me totũ refundere tanꝙͣ alteri mͥ. Qui si uellẽ
aliqͥtenꝰ deuiare ñ sinerent: frenarent precipite.
dormitante scitarent. Quoꝵ me reuerencia &
libertas extollentẽ repͥmeret: excedentẽ corrigeret. Quoꝵ
me ẽ stancia &. fortitudo nutantẽ. firmaret. erigeret
diffidentẽ. Quoꝵ. me fides a sc̃itas. ad quȩq sc̃a. ad¬

Expanded text:
jucundius saeculo? Nonne secunda ab aeternitate illorum tibi temporum beatitudo videretur, cum te quaquaversum procedens, stipatum videres tam inclyto agmine beatorum? 1Putas fore posse quod dicitur? Putas hic sumus, quousque haec fiant? Quis det vivere, ut videre contingat? O si viderem in vita mea Ecclesiam Dei talibus innixam columnis! O si Domini mei sponsam cernerem tantae commissam fidei, tantae creditam puritati! Quid me beatius, quidve securius, cum ejusmodi circa me vitae meae et custodes spectarem simul et testes? Quibus omnia mea secreta secure committerem, communicarem consilia; quibus me totum refunderem tamquam alteri michi. Qui, si vellem aliquatenus deviare, non sinerent, frenarent precipitem, dormitantem excitarent. Quorum me reverencia et libertas extollentem reprimeret, excedentem corrigeret. Quorum me constancia et fortitudo nutantem firmaret, erigeret diffidentem. Quorum me fides et sanctitas ad quecum
Abbreviated transcription (Latin):
c̃solacionẽ : illuminans ad cognicionẽ. ꝓpetuans ad in¬
mortalitatẽ: implens ad felicitatẽ. circũdans ad securi¬
tatẽ. Quid est deus: Non minꝰ pena ꝑuersoꝵ : quã humi¬
liũ gła. Est eni racionabilis q̃dã eqͥtatis directio: incon¬
uertibilis atq in declinabilis qͥppe attingens ubiq.
cui illisa om̃is prauitas ẽturbetur necesse ẽ. Quid ni
in hanc omne tumidũ. uel distortũ: impinguat &. con¬
quasset᷑ ᷑ Ue uniuerso qͦd obuiũ forte offenderit: cȩ¬
dere nescia rectitudo. Nã & fortitudo ẽ. Quid inquis
uoluntatibꝰ tã contrariũ & aduersũ: quã semꝑ cona¬

Expanded text:
consolationem, illuminans ad cognitionem, perpetuans ad imconsolationem, illuminans ad cognitionem, perpetuans ad immortalitatem, implens ad felicitatem, circumdans ad securitatem. lium gloria. Est enim rationabilis quaedam aequitatis directio inconvertibilis atque indeclinabilis, quippe attingens ubique: cui illisa omnis pravitas conturbetur necesse est. Quidni in hanc omne tumidum, vel distortum impingat, et conquassetur? Vae universo, quod obvium forte offenderit cedere nescia rectitudo: nam et fortitudo est. Quid iniquis voluntatibus tam contrarium et adversum, quam semper cona
Abbreviated transcription (Latin):
uirga s maluit de radice: ut unde uirgã. inde flo¬
rẽ duxisse originẽ demonstraret. Inde sũpta caro
unde orta uirgo: nee noua inuirgine. quȩ ꝓ diit ex
qͥdest deus: tũ qͥa tociens iã q̃sitũ ẽ: tũ qr. diffidis
inuentũ iri. Dico aũ tͥ eugeni. solus ẽ deus. qͥ frus¬
stra nũquã g̃ri potest: nec cũ inueniri ñ potest
Doceat te de hoc. exꝑimentũ tuũ. Aut si ñ. exꝑto
spectat: finis. Quod ad electionẽ: salus. Quod ad
se: ipse nouit. Quid est deus : Uoluntas omnipoten¬
tis: beneuolentissima uirtꝰ. Lumen et̃nũ. in cõmu¬
tabilis racio: sũma beatitudo. Creans mentes ad
se participandũ: uiuificans ad senciendũ: affici¬
ens ad appetendũ. dilatans ad capiendũ: iustificans
ad ꝓmerendũ. Accendens ad zelũ. fecundans ad
fructũ: dirigens ad eqͥtatẽ. formans ad beniuolenciã.
moderans ad sapienciã. Roborans ad uirtutẽ. uisitans ad

Expanded text:
virga; sed 455 maluit, de radice: ut unde virgam, inde flovirga; sed 455 maluit, de radice: ut unde virgam, inde florem duxisse originem demonstraret. Inde igitur sumpta caro, unde orta Virgo: nec nova in Virgine, quae prodiit ex quid est Deus? tum quia toties jam quaesitum est, tum quia diffidis inventum iri. Dico tibi, Pater Eugeni, solus est Deus, qui frustra nunquam quaeri potest, nec cum inveniri non potest. Doceat te de hoc experimentum tuum; aut si non, experto spectat, finis? quod ad electionem, salus: quod ad se, ipse novit. Quid est Deus? Voluntas omnipotens, benevolentissima virtus, lumen aeternum, incommutabilis ratio, summa beatitudo, creans mentes ad se participandum, vivificans ad sentiendum afficiens ad appetendum, dilatans ad capiendum, justificans ad promerendum, accendens ad zelum, fecundans ad fructum, dirigens ad aequitatem, formans ad benevolentiam, moderans ad sapientiam, roborans ad virtutem, visitans ad
Abbreviated transcription (Latin):
coxt̾nũ illi genitũ. in dubitata ueritate asserit᷑.
Et in his triplex. si diligent̃ aduertas diuinȩ po¬
tenciȩ genꝰ: quod factusit de nichilo aliqͥd. de ue¬
tusto nouũ. et̃nũ beatũq de dampnato & mor¬
tuo. Quid hoc ad nrãm salutẽ : Multũ ꝑ omnẽ
modũ. Primũ qͥdẽ qͦd peccato redacꝰtu nichili. ꝑ hoc
qdãmͦ iterato creati sumꝰ: ut simꝰ iniciũ aliqͦd ereatu¬
re eiꝰ. Deinde qͦd exuetusta seruitute in libertate fi¬
lioꝵ. dei transiati: in nouitate sꝑs ambulantes. Po¬
stremo qͦd de potestate tenebrarũ uocati ad regnũ
elaritatis et̃ne: inqͦ iã & consedere nos fecit in xꝑo.
Aliem sint a nobis. qͥ. xꝑi a nobis carne̾ allenare co¬
nantur: nouã creata inuirgine. & ñ de uirgine
ge ante occurrit huic sentenciȩ. inmo blasphemie
impioꝵ: egrediet᷑ inqͥens uirga de radice enis: &
flos de radice eiꝰ ascendet Pixisse poterat. & flos de¬

Expanded text:
coaeternum illi genitum indubitata veritate asseritur. coaeternum illi genitum indubitata veritate asseritur. Et in his triplex, si diligenter advertas, divinae potentiae genus, quod factum sit de nihilo aliquid, de vetusto novum, aeternum beatumque de damnato et mortuo. Quid hoc ad nostram salutem? Multum per omnem modum. Primum quidem, quod peccato redacti in nihilum, per hoc quodammodo iterato creati sumus, ut simus initium aliquod creaturae ejus. Deinde quod ex vetusta servitute in libertatem filiorum Dei translati, in novitate spiritus ambulantes. Postremo, quod de potestate tenebrarum vocati ad regnum claritatis aeternae, in quo jam et consedere nos fecit in Christo. Alieni sint a nobis, qui nantur novam creatam in virgine et non de virgine ge ante occurrit huic sentencie, ymmo blasphemie impiorum: Egredietur, inquiens, virga de radice Yesse, et flos de radice eius ascendet
Abbreviated transcription (Latin):
bilis unitas. Nec eni q̃ ex parte ẽtigit seꝑacio: po¬
tuit unitati prescribere ꝑmanentiintotis tribꝰ.
Siue c̃iunctis. siue ẽiunctis duobꝰ. nichilominꝰ
ꝑ seuerauit intrib unitas ꝑsonalis. Eque unus
.xꝑs. unaq ꝑsona. uerbũ. anima & caro: etiam
mortuo homine ꝑdurauit. Inutero uirginis ut
sencio ego. cõmixtio hec &. ferm̃tacio facta est.&.
ipsa mulier q̃ miscuit & ferm̃tauit. Nã ferm̃tũ.
non in merito fortasse dixerim fidem Mariȩ. Pla¬
ne beata quȩ credidit: qm̃ ꝑfecꝰta st̃ in ea quȩ
t̃ unũ atq integrũ mediatorẽ dei & hominum.
in hoc admirabili sacramento. iuxta numersi
satoꝵ. mire &̾ decentissime distinctionis gradꝰ.
nouũ. antiquu. et̃nũ slouũ. animã quȩ de nichi¬
lo tunc creata credit᷑: cũ infusa. Antiquu. car¬
nẽ: que a pͥmo usq hominũ. id est ex adã tradue¬
ta cognoseit᷑. Et̃nũ. uerbũ: qͦd ab etͣno patre

Expanded text:
bilis unitas. Nec enim quae ex parte contigit separatio, pobilis unitas. Nec enim quae ex parte contigit separatio, potuit unitati praescribere, permanenti in totis tribus. Sive conjunctis, sive disjunctis duobus, nihilominus perseveravit in tribus unitas personalis. Aeque unus Christus unaque persona, Verbum, anima, et caro, etiam mortuo homine perduravit. In utero Virginis, ut sentio ego, commistio haec et fermentatio facta est: et ipsa mulier quae miscuit, et fermentavit. Nam fermentum non immerito fortasse dixerim fidem Mariae. Plane beata, quae credidit, quoniam perfecta sunt in ea, quae ter unum atque integrum mediatorem Dei ei hominum in hoc admirabili sacramento juxta numerum satorum, mirae et decentissimae distinctionis gradus, novum, antiquum, aeternum. Novum, animam, quae de nihilo tunc creata creditur, cum infusa: antiquum, carnem, quae a primo usque hominum, id est ex Adam, traducta cognoscitur: aeternum, verbum, quod ab aeterno Patre
Abbreviated transcription (Latin):
absurdissimȩ predicas. & si similit᷑ anima & caro unꝰ
sit homo. Nec mirũ si ñ eque potis anima sit sua illa
affectibꝰ astringere sibi carnẽ: ut sibi diumitas ho¬
minẽ illũ qͥ prȩdestinatꝰ ẽ filius dei in uirtute. Lon-¬
ga cathena. & fortis ad stringendũ. diugna prȩdes¬
tinacio. Ab ȩt̃no ẽ enĩ. Qͥd longius ȩt̃nitate: Quid
diuinitate potencius. Inde ẽ qͦd nec morte inei¬
dente ullatenꝰ int̾̃cidi hȩc unitas potuit. &. si car¬
ne & anima ab inuicẽ seꝑatis. Et fortassis hoc sen¬
sit ille: qͥ se indignũ ꝓfessus ẽ soluere corrigiam
caleiamenti huiꝰ. Sed & illa tria sata de euangło
mixta & fermentata in panẽ unũ: siqͥs ad hȩc
tria dixerit ꝑtinere. ñ in congrue id mͥ facere uide¬
bit᷑. Quã bene ea muller ferm̃tauit: ut nec diui¬
sione qͥdẽ facta carnis & animȩ: a carne uel anima
uerbũ diuidet᷑. Mansit & inseꝑacione: in separa¬

Expanded text:
absurdissime, praedicas, etsi similiter anima et caro unus absurdissime, praedicas, etsi similiter anima et caro unus sit homo. Nec mirum, si non aeque potis anima sit sua illa affectibus astringere sibi carnem, ut sibi divinitas hominem illum, qui praedestinatus est filius Dei in virtute, Longa catena et fortis ad stringendum, divina praedestinatio: ab aeterno est enim. Quid longius aeternitate? Quid divinitate potentius? Inde est quod nec morte incidente ullatenus intercidi haec unitas potuit, etsi carne et anima ab invicem separatis. Et fortassis hoc sensit ille, qui se indignum professus est solvere corrigiam calceamenti hujus  , mista et fermentata in panem unum, si quis ad haec tria dixerit pertinere, non incongrue id mihi facere videbitur. Quam bene ea mulier fermentavit, ut nec divisione quidem facta carnis et animae, a carne vel anima Verbum divideretur! Mansit et in separatione insepara
Abbreviated transcription (Latin):
qͦmͦ ibi tres ꝑsonȩ. una essencia: ita hic ẽuenientissi¬
ma quadã contrarietate.tres essenciȩ sint una ꝑsona.
Uidesne pulchre int̾ utr̃ãq unitatẽ hanc collocari.
ieo utiꝙ qͥ ẽstitutꝰ ẽ mediator dei hominisq homo
.xꝑs iħs᷑ Pulcherrima in quã ẽueniencia: ut salu¬
tare sacram̃tũ congrua quadã similitudine ambob̾
respondeat: &. saluanti uidelicet &. saluato. Ita hȩc
unitas duarũ consistens media unitatũ. alteri suc¬
cũbere. alteri preminere cognoscit᷑᷑ quantũ suꝑi¬
ore inferior. tantũ inferiore suꝑior. Tant̾ã demq
tãq expressam umionis uim inse prȩfert ea ꝑsona
inqua deus &. homo unꝰ ẽ rꝑs: ut si duo illa de se in¬
uicẽ predices ñ erraueris. deũ uidelicet hominẽ. &
hominẽ deũ: uere catholicȩq ꝓnuncians. Non autẽ
similit᷑ uel carnẽ de anima. uel animã de carne nͥ

Expanded text:
quomodo ibi tres personae una essentia; ita hic convenientissiquomodo ibi tres personae una essentia; ita hic convenientissima quadam contrarietate tres essentiae sint una persona. Videsne pulchre inter utramque unitatem hanc collocari; in eo utique qui constitutus est mediator Dei hominisque homo Christus Jesus? Pulcherrima, inquam, convenientia, ut salutare sacramentum congrua quadam similitudine ambobus respondeat, et salvanti videlicet et salvato. Ita haec unitas duarum consistens media unitatum, alteri succumbere, alteri 454 praeeminere cognoscitur; quantum superiore inferior, tantum inferiore superior. 21. Tantam denique, tamque expressam unionis vim in se praefert ea persona, in qua Deus et homo unus est Christus; ut si duo illa de se invicem praedices, non erraveris, Deum videlicet hominem, et hominem Deum vere catholiceque pronuntians. Non autem similiter vel carnem de anima, vel animam de carne, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
nec solitudinẽ inunitate. Quã obrẽ cũ dico unũ.
ñ me trinitatis turbat numerꝰ: qͥ essenciã ñ mul¬
tiplicat. ñ uariat: ñ partit᷑. Pursũ cũ dico tria.
ñ me arguit intuitꝰ unitatis : q̃ illa q̃csiq tria seu
illos tres. nec in ẽfusionẽ cogit: nec insingulari¬
tatẽ redigit. Idẽ me sentire fateor: & de illa unita
te cui scđm ab ista intͣcetera una honorẽ dedi. Di¬
co in xꝑo uerbũ animã & carnẽ sine ẽfusione es¬
senciarũ. una ee̾ ꝑ sonã. & itẽ absq prȩiudicio ꝑ¬
sonalis unitatis. in sua nume rositate manere. Nec
negauer̃i hanc ad illud qͦq genꝰ unitatis ꝑtinere:
qua anima &. caro. unꝰ ẽ homo. Decuit qͥppe fami¬
liarius. similiusq cũ hominis conuenire c̃stitu¬
cione: qͦd ꝓ homine ẽstitutũ ẽ sacramentũ. Decuit &
cũ sũma quȩ in deo ẽ. & deus ẽ unitate ẽgruere: ut¬

Expanded text:
nec solitudinem in unitate. Quamobrem cum dico Unum, nec solitudinem in unitate. Quamobrem cum dico Unum, non me Trinitatis turbat numerus, qui essentiam non multiplicat, non variat, nec partitur. Rursum cum dico Tria, non me arguit intuitus unitatis, quae illa quaecumque tria, seu illos tres, nec in confusionem cogit, nec in singularitatem redigit. te cui secundum ab ista inter caetera Una honorem dedi. Dico in Christo Verbum, animam, et carnem, sine confusione essentiarum unam esse personam, et item absque praejudicio personalis unitatatis in sua numerositate manere. Nec negaverim hanc ad illud quoque genus unitatis pertinere, qua anima, et caro unus est homo. Decuit quippe familiarius similiusque cum hominis convenire constitutione, quod pro homine constitutum est sacramentum. Decuit et cum summa
Abbreviated transcription (Latin):
tor hominũrẽ cor unũ .& anima una. Est & uoqua:
cũ anima uotis om̃ibꝰ adherens deo. unꝰ sꝑs ẽ. Et est
dignatuia unitas: qua limꝰ nr̃ a dei uerbo inunam
assumptꝰ ẽ ꝑ sonã. Uerũ hȩc omnia. qͥd ad illud sũ¬
mũ. atq ut ita dicã unice unũ: ubi unitatẽ con-¬
substancialitas facit : Nuic uni qͦd uis illoꝵ si assim¬
les. erit qͦ qͦm unũ: s cõpares nullo. Igit᷑ intͣ omnia
q̃ unũ recte dicunt᷑. arc̃ẽ tenet unitas trinitatis.
qua tres ꝑsonȩ una substancia st̃. Sed̾o loco illa pre¬
cellit: qua econuerso tres substanciȩ. una inxꝑo
ꝑsona sunt. Porro hec &. q̃euiq alia dici una possunt.
sũmȩ illius unitatis imitacione. ñ cõꝑacione una
appellari uera sobriaq ꝓbat ẽsidacio. Nec ab duci¬
mur ab hac unitatis ꝓfessione. assercione trium:
cũ in hac trinitate ñ recipiamꝰ multiplicitatẽ:. fic̃

Expanded text:
torum hominum est cor unum, et anima una. Est et votiva, torum hominum est cor unum, et anima una. Est et votiva, cum anima votis omnibus adhaerens Deo, unus spiritus est. Et est dignativa unitas, qua limus noster a Dei Verbo in unam assumptus est personam. 19. Verum haec omnia quid ad illud summum, atque, ut ita dicam, unice Unum, ubi unitatem consubstantialitas facit? Huic Uni quodvis illorum si assimiles, erit quoquo modo unum: si compares, nullo. Igitur inter omnia quae recte unum dicuntur, arcem tenet Unitas Trinitatis, qua tres personae una subtantia sunt. Secundo loco illa praecellit, qua e converso tres substantiae una in Christo persona sunt. Porro haec et quaecumque alia dici una possunt, summae illius unitatis imitatione, non comparatione, Una appellari vera sobriaque probat consideratio. Nec abducimur ab hac unitatis professione assertione Trium: cum in hac Trinitate non recipiamus multiplicitatem, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ei tenere sic e̾e̾. Atq hoc nͣ racioni ꝑspicitũ. nec tam̃
opinioni ambiguũ. s fidi ꝑsuasũ. Sacramentũ
hoc magnũ ẽ: & qͥdẽ uenerandũ. ñ serutandũ. Quomͦ
pluralitas inunitate: & hac unitate. aut ipsa inplu¬
ralitate : Srutari hoc. temeritas ẽ: credere pie¬
tas ẽ: nosse uita .&. uita ȩt̃na ẽ. Unde sioꝑe prȩciũ
censes oeugeni. ꝑcurrat nẽ considacio multa u-¬
na: qͦ eminencia huiꝰ singłaris unius fiat euiden¬
cior. Est unitas q̃ collectiua potest dici: cũ uerbi
causa multi lapides faciunt aceruũ unũ. Et est
unitasẽstitutua. cũ multa membra unũ corpus:
uel multe partes unũ qͦdeũꝙ totũ constituunt
Est .e. coniugatiua: qua fit ut duo iã ñ duo fint:
s una caro. Et est natiua: qua anima &. caro. unꝰ
nascit᷑ homo. Est unitas potestatiua : qua ho mo
uirtutis ñ instabilis. ñ dissimilis: s inꝰ sibimet semꝑ
nitit᷑ inueniri. Est consentanea: cũ ꝑ caritatẽ mul¬

Expanded text:
ei tenere sic esse. Atque hoc non rationi perspicuum, nec tamen opinioni ambiguum, sed fidei persuasum. Sacramentum hoc magnum est, et quidem venerandum, non scrutandum. Quomodo pluralitas in unitate, et hac unitate, aut ipsa in pluralitate? Scrutari hoc temeritas est, credere pietas est; nosse vita, et vita aeterna est. Unde si operae pretium censes, o Eugeni, percurrat nunc consideratio multa Una, quo eminentia hujus singularis Unius fiat evidentior. Est unitas, quae collectiva potest dici, cum, verbi causa, multi lapides faciunt acervum unum. Est et unitas constitutiva, cum multa membra unum corpus, vel multae partes unumquodcumque totum constituunt. Est et conjugativa, qua fit ut duo jam non duo sint, sed una caro. Et est nativa, qua anima et caro unus nascitur homo. Est unitas potestativa, qua homo virtutis non instabilis, non dissimilis, sed unus sibimet semper nititur inveniri. Est consentanea, cum per charitatem mul
Abbreviated transcription (Latin):
stancia sint . &. illa una substancia. tres ille ꝑsone.
qͥs numerũ neget : Nã uere tres st̃. Qͥs numeret tam̃:
Nã uere unũ st̃. Aut si tu facile explicatu id putas dicen.¬
do tres. dicito qͥd numerasti. Naturas. Una ẽ Essentia ᷤ. Unaẽ.
substmtuᷤ una
ẽ. Deitates: Una ẽ. Non hec: s ꝑsonas numero inqͥs. Quȩ
ñ sint illa una natura. illa una essencia. illa una sub¬
stancia: illa una diuinitas: Catholicus es: minime

Expanded text:
stantia sint, et illa una substantia tres illae personae; stantia sint, et illa una substantia tres illae personae; quis numerum neget? Nam vere tres sunt. Quis numeret tamen? Nam vere unum sunt. Aut si tu facile explicatu id putas, dicendo tres, dicito quid numerasti? Naturas? Una est. Essentias? Una est. Substantias? Una est. Deitates? Una est. Non haec, sed personas numero, inquis. Quae non sint illa una natura, illa una essentia, illa una substantia, illa una divinitas? Catholicus es: minime
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽe̾ se unũ sibi: ille motibꝰ. illa & defectibꝰ sius.
Deus aũ ñ mͦ unꝰ sibi: &. inse unꝰ ẽ. Nichil in se. nͥ se ha¬
bet. Non extẽpore alteracionẽ habet: ñ insubstan¬
cia alteritatẽ. hinc de eo boeeis. Noc uere unũ. in qͦ
nullus ẽ numerꝰ: nllũ in eo aliud prȩtͣ id qͦd ẽ. Neq
enĩ subiectũ fieri potest: forma enĩ ẽ. Cõpara huic
uni. omne qͦd unũ dici potest.  unũ ñ erit. Irmitas
ẽ tam̃ ds. Qͥd gͦ : Destruimꝰ quod dictũ ẽ de unitate.
qͥa inducimꝰ trmitatẽ: Non. Sed statuimꝰ unitatem
absq numero numerꝰ: Si tria qͦmͦ ñ numerꝰ. si unũ.
ubi numerꝰ : Sed hab eo inqͥs qͥd numerẽ.: .&. qͥd ñ nu¬
merẽ. Substancia una ẽ. ꝑ sonȩ tres st̃. Quid mirũ:
qͥd uel obseurũ in hoc: Nichil. si ꝑsone seorsũ a fub
stancia cogitent᷑. Nlunc uͦ cũ tres ille ꝑsonȩ illa sub¬

Expanded text:
non esse unum sibi; ille motibus, illa et defectibus suis. non esse unum sibi; ille motibus, illa et defectibus suis. Deus autem non modo unus sibi: et in se unus est. Nihil in se nisi se habet. Non ex tempore alterationem habet, non in substantia alteritatem hinc de eo Boetius: « Hoc vere unum, in quo nullus est numerus, nullum in eo aliud praeter id quod est: Neque enim subjectum fieri potest: forma enim est. » Compara huic uni omne quod unum dici potest; et unum non erit. Trinitas est tamen Deus. Quid ergo? Destruimus quod dictum est de unitate, quia inducimus trinitatem? Non; sed statuimus unitatemabsque numero numerus? Si tria, quomodo non numerus? si unum, ubi numerus? Sed habeo, inquis, quid numerem, et quid non numerem. Substantia una est: personae tres sunt. Quid mirum? quid vel obstantia cogitentur. Nunc vero cum tres illae personae illa sub
Abbreviated transcription (Latin):
ũ infra qͦmͦ collocabis Ipse sibi forma: ipse sibi essencia
ẽ.In hoc interĩ gradũ suspicio illũ. e. si alter pocior
appareret. illũ pocius darẽ. Nũqͥd uerendũ: ne cogita¬
cio transuolet illũ. Quantũcũq in altũ ꝓficiat: ultra
ẽ. Infra qͦdhomo cogitare possit. altissimũ q̃rere: ridiculũ
ẽ. statuere impiũ. Ultra. ñcitra quę̧ rendꝰ ẽ. Ascende ad¬
buc si potes ad cor alcius. & exaltabit᷑ deus. Non ẽ for¬
matꝰ deus forma ẽ. Non ẽ affectꝰ deus: affectio ẽ. Non
ẽ cõpositꝰ deus: merũ simplex ẽ. Et ut liqͥdo noueris
qͥd simplex dicã: idem qͦd unũ. Tam simplex deus. quã
nissimꝰ ẽ. Unꝰ ẽ sol. qͦd ñsit altͣ: una luna. quod ȩque
altera ñ sit. Atq id qͥdẽ deus: s plus. Ed plus: Unus
ẽ etiã sibi. Et hoc uis tͥ declarari: Idem ẽ semꝑ: &.
uno mͦ. Nonsic unꝰ sol. ñ sic una luna: clamat uterq

Expanded text:
um infra quomodo collocabis? Ipse sibi forma, ipse sibi essentia um infra quomodo collocabis? Ipse sibi forma, ipse sibi essentia est. In hoc interim gradu suspicio illum: et si alter potior appareret, illum potius darem. Nunquid verendum, ne cogitatio transvolet illum? Quantumcunque in altum proficiat, ultra est. Infra quod homo cogitare possit, altissimum quaerere, ridiculum est; statuere, impium. Ultra, non citra quaerendus est. 17. Ascende adhuc, si potes, ad cor altius, et exaltabitur Deus. Non est formatus Deus: forma est. Non est affectus Deus: affectio est. Non est compositus Deus: merum simplex est. Et ut liquido noveris, quid simplex dicam: idem quod unum. Tam simplex Deus, quam nissimus est. Unus est sol, quod non sit alter: una luna, quod aeque altera non sit. Atque id quidem Deus, sed plus. Quid plus? Unus est etiam sibi. Et hoc vis tibi declarari? Idem est semper, et uno modo, Non sic unus sol, non sic una luna. Clamat uterque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hec .s illa. Est. qͥ est: ñ quȩ ẽ. Purus. simplex. integer.
ꝑfectꝰ. c̃stans sibi. nichil de tẽporibꝰ. nichil de locis.
nichil de rebꝰ trahens inse. nichil exse deponens ineis.
ñ habens qͦd ad numerũ diuidat. ñ quȩ colligat ad
unũ. Unũ qͥppe ẽ: s ñ unitũ. Non partibꝰ c̃stat ut corpꝰ.
ñ affectibꝰ distat ut anima: ñ for mis substat. ut omne
qͦd factũ ẽ. Sed neq formȩ ut istis uisũ ẽ. Magna laus
uidelicet deo : ut se ab informitate uendicet forma u¬
na ee̾ c̃tentũ. Hoc ẽ dicere. Cetera pluribꝰ. deũ ñ nisi
ui debere qͦd ẽ. Qͥa: Cuiꝰ beneficio st̃. q̃ sunt: ipse ꝓ
suo ee̾ alteri benefico inclinabit : Iaus ista ut uulgo
dicit᷑: blasphemiã ualet. Anñ pluris ẽ nullo egere.
quã uno. flabe reuerenciã deo: ut qͦd pluris ẽ illi tri¬
buas. Si cor tuũ usq huc ascendere potuit: deũ tu¬

Expanded text:
non haec et illa. Est qui est, non quae est. Purus, simplex, integer, non haec et illa. Est qui est, non quae est. Purus, simplex, integer, perfectus, constans sibi, nihil de temporibus, nihil de locis, nihil de rebus trahens in se, nihil ex se deponens in eis; non habens quod ad numerum 452 dividat, non quae colligat ad unum. Unum quippe est, sed non unitum. Non partibus constat, ut corpus; non affectibus distat, ut anima: non formis substat, ut omne quod factum est; sed neque formae, ut istis visum est. Magna laus videlicet Deo, ut se ab informitate vindicet, forma una esse contentum. Hoc est dicere, caetera pluribus, Deum nonnisi uni debere quod est. Quid? Cujus beneficio sunt quae sunt, ipse pro suo esse alteri beneficio inclinabit? Laus ista, ut vulgo dicitur, blasphemiam valet. An non pluris est nullo indigere quam uno? Habe reverentiam Deo, ut quod pluris est, illi tribuas. Si cor tuum usque huc ascendere potuit, Deum tu
Abbreviated transcription (Latin):
tenitatẽ. Uerbi eausa. dicimꝰ magnũ. bonũ. iustum:
&. innumera talia. Sed nͥ omnia unũ in deo & cũ deo
c̃sideres: habebis multiplic̃ẽ deu̾. Michi uͦ ñ de est.
qͦd cogitẽ: melius eiꝰmodi deo tuo. Quȩris qͥd: Oera
simplicitas. Uero iudicio natura simplex: multiplici ante¬
fertur. Scio qͦd ad hec respondere solent. Non multa
inqͥunt. s unã tantũ diuinitatẽ q̃ omnia illa st̃ deo
ut. fit conferre asserimꝰ. Asseritis gͦ .&. si ñ multiplicẽ. du¬
plicẽ deũ : &. ñ ad merũ simplex ꝑuenistis. neq ad id
qͦ mebus cogitari ñ potest.Tam ñ ẽ simplex qͦd uel u¬
ni fuerit obnoriũ formȩ. quã nec uirgo uel uni cog¬
nita uiro. Securꝰ loquor: ne is qͥdẽ qͥ uel duplex est.
erit meus: habeo enĩ meliorẽ. Esto qͦd hunc numeto¬
so &. multiplici ante ponã. s plane pre simplici sꝑno
Meus deus. ipse catholice ẽ: tã nͣ habet hoc & illud: quã

Expanded text:
tenitatem. Verbi causa, dicimus magnum, bonum, justum, tenitatem. Verbi causa, dicimus magnum, bonum, justum, et innumera talia: sed nisi omnia unum in Deo, et cum Deo consideres, habebis multiplicem Deum. 16. Mihi vero non deest quot cogitem melius ejusmodi Deo tuo. Quaeris quid? Mera simplicitas. Vero judicio, natura simplex multiplici antefertur. Scio quod ad haec respondere solent. Non multa, inquiunt, sed unam tantum divinitatem, quae omnia illa sunt, Deo ut sit conferre asserimus. Asseritis ergo, etsi non multiplicem, duplicem Deum; et non ad merum simplex pervenistis, neque ad id, quo melius cogitari non potest. Tam non est simplex, quod vel uni fuerit obnoxium formae, quam nec virgo vel uni cognita viro. Securus loquor, ne is quidem qui vel duplex est, erit meus. Habeo enim meliorem. Esto quod hunc numeroso et multiplici anteponam: sed plane prae simplici sperno. Meus Deus ipse catholice est. Tam non habet hoc et illud, quam
Abbreviated transcription (Latin):
melius. Quomͦ ñ melius deo si d̾s ñ ẽ: qͦd dat deo ut sit :
At melius illa diuinitatẽ qua dicere deũ e̾e̾. ñ aliud
slegas diuinitate deũ ẽẽ: NIon. Sed ñ alia quã quȩ ipse ẽ.
Aut si tu aliã inuenisti. adiuuet me trinitas deus: ad¬
uersus illã tota me contumacia erigo. Quat̃nitas orbẽ
disterminat. ñ signat deitatẽ: deus trinitas ẽ. deus
trium singła ꝑsonarũ. Si quartã diuinitatẽ adicere
placet: interĩ ego hanc q̃ deus ñ ẽ. ꝑsuasi mͥ minime
ad orandã. Puto qͦd& tu. Nempe dnm deũ tuũ ad ora¬
bis . & illi soli seruies. Głosa uͦ diuinitas. quȩ sibi hono¬
rẽ ñ audeat arrogare diuinũ. At melius quantũ hoc
omnino respuimꝰ: quã sine honore recipimꝰ. Multa
dicunt᷑ ee̾ indeo & qͥdẽ sane catholiceq: s multa unũ.
Alioqͥn si diuersa putemꝰ: ñ quat᷑nitatẽ. habemꝰ. s cen¬

Expanded text:
melius. Quomodo non melius Deo, si Deus non est, quod dat Deo ut sit? melius. Quomodo non melius Deo, si Deus non est, quod dat Deo ut sit? At melius illam divinitatem, qua dicunt Deum esse, non aliud Negas divinitate Deum esse? Non, sed non alia, quam quae ipse est. Aut si tu aliam invenisti, adjuvet me Trinitas Deus, adversus illam tota me contumacia erigo. Quaternitas orbem disterminat, non signat deitatem. Deus Trinitas est, Deus trium singula personarum. Si quartam divinitatem adjicere placet; interim ego hanc, quae Deus non est, persuasi mihi mini tu. Nempe Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Gloriosa vero divinitas, quae sibi honorem non audeat arrogare divinum. At melius quartum hoc omnino respuimus, quam sine honore recipimus. Multa dicuntur esse in Deo, et quidem sane catholiceque, sed multa unum. Alioquin si diversa putemus, non quaternitatem habemus, sed cen
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. Unde.: De nic hilo. Nã si ex aliqͦ fecit illud
ñ fecit: ac ꝑ hoc nec omnia. Ab sit ut de sua incor¬
rupta. incorruptibiliq substancia. t̾ã multa fe¬
cerit: & si bona. corruptibilia tam̃. Quęris si in
ipso omnia: ubi ipse : Nichil minꝰ inuenio. Quis ea¬
piat locꝰ. Quȩris ubi ñ sit : Ne hoc qͥdem dixerim.
Quis sine deo locus: In cõprebensibilis ẽ d̾s: s ñ parũ aꝑ¬
prehendisti. si hoc tͥ de eo cõꝑtũ ẽ qͦd nusquã sit qͥñ
claudit᷑ loco .&. nuisquã ñ sit: qͥ ñ exeludit᷑ loco. Suo
au̾ illo sublimi atq incõprebensibili mͦ. siẽ omnia in
ipso: sic ipse in om̃ibꝰ ẽ. Deniq sic̃ ait euangelista: in
mundo erat. Alias uͦ. ubi erat anteꝗͣ mundꝰ fieret:
ibi ẽ. Nonẽ qͦd ultia q̃rat ubi erat: pretͣ̃ ipsũ nichil
us cogitari potest. Si approbas. ñ oportet assenciaris
eẽ aliquid qͦd deus fit. & qͦd deus ñ sit. Loc enĩ sine dubio

Expanded text:
fecit. Unde? De nihilo: nam si ex aliquo fecit, illud fecit. Unde? De nihilo: nam si ex aliquo fecit, illud non fecit, ac per hoc nec omnia. Absit ut de sua incorrupta incorruptibilique substantia tam multa fecerit; etsi bona, corruptibilia tamen. Quaeris si in ipso omnia, ipse ubi? Nihil minus invenio. Quis capiat locus? Quaeris ubi non sit? Nec hoc quidem dixerim. Quis sine Deo locus? Incomprehensibilis est Deus: sed non parum apprehendisti, si hoc tibi de eo compertum est, quod nusquam sit, qui non clauditur loco; et nusquam non sit, qui non excluditur loco. Suo autem illo sublimi atque incomprehensibili modo, sicut omnia in ipso, sic ipse in omnibus est. Denique sicut ait evangelista, in mundo erat . Alias vero, ubi erat antequam mundus fieret, ibi est. Non est quod quaeras ultra ubi erat; praeter ipsum nihil us cogitari potest. Si approbas, non oportet assentiaris esse aliquid, quo Deus sit, et quod Deus non sit. Hoc enim sine dubio
Abbreviated transcription (Latin):
cȩꝑit necesse ẽ. Ase enĩ cȩpit nichil. Nisi forte qͥspu¬
tauerit qͦd ñ erat dare sibi potuisse. ut ẽe̾ inciꝑet:
aut fuisse aliqͥd antequã esset. Quod utrũq quia
racio ñ consentit: constat nichil sibimet extitisse
nec decesser̃t: nec coet̃na tam̃. Quidest deus : Er
qͦ omnia. ꝑ quẽ omnia: in qͦ omnia. Exqͦ omnna cre¬
abilit᷑: ñ seminalit᷑. Perquẽ omnia. ne aliũ aue¬
⁊ orẽ: atq aliũ opificẽ arbitreris. In qͦ omnia. ñ
quasi in loco: s quasi inuirtute. Ex qͦ omnia. tamꝗͣ
uno principio: auctore omniũ. Perquẽ omnia.
ne alterũ inducat᷑ principiũ artifex. Inqͦ omnia.
ne t̃ciũ inducat᷑ locꝰ. Ex qͦ omnia. ñ de qͦ. qͥa ñ ẽ ma-¬
teria ds. Efficiens causa ẽ. ñ materialis. ẜ rustra
phylosophy materiã quȩr̃t: ñ eguit materia đ̾s.
Non officmã q̃siuit ñ artificẽ. Ipse ꝑ se. inse omia

Expanded text:
coeperit necesse est. A se enim coepit nihil. Nisi forte quis pucoeperit necesse est. A se enim coepit nihil. Nisi forte quis putaverit, quod non erat, dare sibi potuisse, ut esse inciperet; aut fuisse aliquid, antequam esset. Quod utrumque quia ratio non consentit, constat nihil sibimet extitisse nec decesserunt; nec coaeterna tamen. Quid est Deus? Ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia . Ex quo omnia, creabiliter, non seminabiliter. Per quem omnia, ne alium auctorem atque alium opificem arbitreris. In quo omnia, non quasi in loco, sed quasi in virtute. Ex quo omnia, tanquam uno principio, auctore omnium. Per quem omnia, ne alterum inducatur principium 451 artifex. In quo omnia, ne tertium inducatur, locus. Ex quo omnia, non de quo, quia non est materia Deus: efficiens causa est, non materialis. Frustra philosophi materiam quaerunt: non eguit materia Deus. Non enim officinam quaesivit, non artificem. Ipse per se omnia
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo in staurat᷑. qͦd est. est. Nẽpe hoc ẽ ei eẽ. qͦd hec
omnia e̾ẽ. Si &. centũ talia addas: ñ recessisti ab esse.
Siea dixeris nichil. addidisti. Si ñ dixeris: nehil mi¬
niusti. Iã si uidisti hoc tã singulare. tã sũmũ ee̾. ñne
incõꝑacione huiꝰ qͥcqͥd hoc ñ ẽ. iudicas pocius ñ e̾e̾
quã esse : Quid itẽ deus: Sine qͦ nichil est. Iam ni-¬
chil e̾e̾ sine ipso: quã nec ipse sine se potest. Ipse si¬
ipsius ẽ .&. omniũ esse. Quid est de us: Principiũ
Et hoc ipse de se responsũ dedit. Multa in rebꝰ dicunt᷑
princ̃ipia: s respectu posterioꝵ. Alioqͥn siad aliqͥd
prȩcedens respicias: ipsũ pocius principiũ dabis.
Quã obrẽ si q̃ras uerũ simplexq principiũ: inueni¬
as op ortet quod pͥncipiũ ñ habuerit. Ex qͦ uniuersũ
cepit: ꝓfecto ipsũ minime cȩpit. Nã si cepit: aliunde

Expanded text:
verbo instauratur, quod est, Est. Nempe hoc est et esse, quod haec verbo instauratur, quod est, Est. Nempe hoc est et esse, quod haec omnia esse. Si et centum talia addas, non recessisti ab esse. Si ea dixeris, nihil addidisti: si non dixeris, nihil minuisti. Jam si vidisti hoc tam singulare, tam summum esse; nonne in comparatione hujus quidquid hoc non est, judicas potius non esse, quam esse? Quid item Deus? Sine quo nihil est. Tam nihil esse sine ipso, quam nec ipse sine se potest. Ipse siipsius est, et omnium esse Quid est Deus? Principium: et hoc ipse de se responsum dedit . Multa in rebus dicuntur principia, sed respectu posteriorum. Alioquin si ad aliquid praecedens respicias, ipsum potius principium dabis. Quamobrem si quaeras verum simplexque principium, invenias oportet quod principium non habuerit. Ex quo universum coepit, ipsum profecto minime coepit. Nam si coepit, aliunde
Abbreviated transcription (Latin):
sic exaltatȩ st̃ uiȩ meȩ auiis ur̃is. &. cogitaciones me¬
ȩ a cogitacionib ur̃is. Dicimut amare.&. deus: di¬
cimur nosse.&. deus. &. multa in hunc modũ. Sed ds
amat. ut caritas: nouit ut ueritas: sedet ut ȩqͥtas:
dñatur ut maiestas: regit ut pͥncipiũ tuet᷑ ut sa¬
lus: oꝑat᷑ ut uirtꝰ: reuelat ut lux. assistit ut pietas.
Que omnia facnint & angeli. facimꝰ & nos: s longe
inferiori mͦ. Non utiq bono qͦd sumꝰ. s qͦd participa
mꝰ.unc iã transi sꝑs istos: si forte cũ sponsa dice¬
re possis & tu. Paululũ cũ ꝑ transissem eos inue¬
ni quẽ diligit anima mea. Quis ẽ: Non sane occur¬
rit melius. quã qͥ est: hoc ipse de se uoluit respon¬
deri. hoc docuit: dicente moyse ad popłm. ipso qͥdẽ
inuingente. Qui ẽ: misit me ad uos. Merito qͥdẽ. Nil
cõpetencus et̃nitati : q̃ deus ẽ.Si bonũ. si magnum.
si beatũ si sapiente uel qͥcqͥd tale de eo dixeris. in hoc

Expanded text:
exaltatae sunt viae meae a viis vestris, et cogitationes meae a cogitationibus vestris . Dicimur amare, et Deus: dicimur nosse, et Deus: et multa in hunc modum. Sed Deus amat ut charitas, novit ut veritas, sedet ut aequitas, dominatur ut majestas, regit ut principium, tuetur ut salus, operatur ut virtus, revelat ut lux, assistit ut pietas. Quae omnia faciunt et Angeli, facimus et nos: sed longe inferiori modo, non utique bono quod sumus, sed quod participaunc jam transi spiritus istos, si forte cum sponsa dicere possis et tu: Paululum cum pertransissem eos, inveni quem diligit anima mea . Quis est? Non sane occurrit melius, quam Qui est. Hoc ipse de se voluit responderi, hoc docuit, dicente Moyse ad populum, ipso quidem injungente: Qui est, misit me ad vos . Merito quidem. Nil competentius aeternitati, quae Deus est. Si bonum, si magnum, si beatum, si sapientem, vel quidquid tale de Deo dixeris; in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
aduersũ .&. sibi aduersari necesse ẽ: ut sit sera
q̃ rela. O custos hominũ. quare posuisti me con¬
trariũ tibi. & factꝰ sũ mͥmet ipsi grauis: Ita est
o eugeni: ñ potest deo ee̾ ẽtrariũ quid .&. sibimet
cohertere. s qͥ arguetur a deo. arguet᷑ &. a se ipso.
Non ẽ sane iã tunc. qͦd aut ueritatẽ dissimulet
racio: aut racionis intuitũ anima declinet. ab
enĩ ualeat sopitis conclusisq in morte sensib.
ꝑ qͦs utiq euriosius exire: &. ase ire solebat in eam
quȩ preterit mundi huiꝰ figur̃a: Uides turpib
nichil deesse adẽfusionẽ. eũ ꝓ ducentur specta¬
culũ fieri deo: angelis. hominibꝰ. sibi ipsis. O quã
male mali om̃s locati st̃. utiq oppositi torrenti.
petuoq confundi. Duplici ẽtricione ait ille: con¬

Expanded text:
adversum et sibi adversari necesse est, ut sit sera adversum et sibi adversari necesse est, ut sit sera querela: O custos hominum, quare posuisti me contrarium tibi, et factus sum mihimet ipsi gravis? Ita est, o Eugeni. Non potest Deo esse contrarium quid, et sibimet cohaerere, sed qui arguetur a Deo, arguetur et a se ipso. Non est sane jam tunc quod aut veritatem dissimulet ratio, aut rationis intuitum anima declinet, memenim id valeat, sopitis conclusisque in morte sensibus, per quos utique curiosius exire, et a se ire solebat in eam, quae praeterit, mundi istius figuram? Vides turpibus nihil deesse ad confusionem, cum producentur spectaculum fieri Deo, Angelis, hominibus, sibi ipsis? O quam male mali omnes locati sunt, utique oppositi torrenti herpetuoque confundi? Duplici contritione, ait ille, con
Abbreviated transcription (Latin):
occidit. Qͥs det illis semel mori : &. ñ moriant᷑ inȩt̃nũ
Qͥ dicunt montibꝰ. cadite suꝑ nos: &. collibꝰ. oꝑite nos.
Qͥd nͥ mortẽ mortis beneficio. aut finire: aut euade¬
re uolunt: Deniq inuocabt̃ mortẽ ait &. ñ ueniet.
Intuere idelarius. Constat inmortalẽ animã ee: nec
aliqͣndo absq sua memoria uiuere: ne ñ animã ali¬
qͣndo eẽ ẽtingat. Itaq durante anima: durat &. me¬
moria. Sed qualis: Feda flagiciis. horrida facino ribꝰ:
uanitate tumida. contẽptu hispida & neglecta. Quȩ
pͥora transiert. &. ñ transier̃t. Transier̃t a manir s ñ
mente. Quod factũ ẽ. factũ ee̾ ñ potest. Pro inde &¬
si facere. intẽpore fuit: s fecisse insempit̾nũ manet.
Non transit cũ tẽpore. qͦd tẽpora transit. In ȩt̃nũ ergo
necesse ẽ eruciet: qͦd ꝑperã te egisse in et̃nũ memineris.
Ex ꝑirierit hoc. ueritatẽ uocis illius : arguã te .&. sta¬
tuãm contra faci em tuã. Oñs locutus ẽ: cui omne

Expanded text:
 non moriantur in aeternum? Qui dicunt montibus, Cadite super nos; et collibus, Operite nos , qui nisi mortem mortis beneficio aut finire, aut evadere volunt? Denique invocabunt mortem, ait, et non veniet . Intuere id clarius. Constat immortalem animam esse, nec aliquando absque sua memoria vivere, ne non animam aliquando esse contingat. Itaque durante anima, durat et memoria. Sed qualis? Foeda flagitiis, horrida facinoribus, vanitate tumida, contemptu hispida et neglecta. Quae priora, transierunt, et non transierunt. Transierunt a manu, sed non a mente. Quod factum est, factum non esse non potest. Proinde etsi facere in tempore fuit, sed fecisse in sempiternum manet. Non transit cum tempore, quod tempora transit. In aeternum ergo necesse est cruciet, quod perperam te egisse in aeternum memineris. Experiri erit hoc veritatem vocis illius: Arguam te, et statuam contra faciem tuam . Dominus locutus est, cui omne
Abbreviated transcription (Latin):
solent᷑. Nec mͦ aluce: &. inluce uident᷑. A qͦ uel a qͥbꝰ: Ab om̃i
uidente: ut ꝓ multitudine intuene iũ sit cͣfusio multa.
At nullus de tanta numerositate spectanciũ molestior:
ocłs suo cuiꝰq Non ẽ aspectꝰ siue incȩlo. siue in terra. quẽ
tenebrosa c̃scieneia suffugere magis uelit: minꝰ possit.
Nonlatent tenebrȩ uel se ipsas. Se uident: quȩ aliud ñ
uident. Oꝑa tenebrarũ sequunt᷑ illas: nec ẽ qͦ se ab scon¬
dant ab illis. ne intenebris qͥdẽ. Nic ẽ uermis qͥ ñ morit᷑
memoria prȩteritor. Semel imectꝰ: uel poeius innatus
ꝑ peccatũ. kesit firmit᷑: nequaꝗͣ de inceps auellendus.
Nec cessat rodere c̃scienciam: eaq pastꝰ. esca utiq in ẽ¬
sũptibili ꝑpetuat uitã. Horreo uerm̃e mordacẽ: & mortẽ

Expanded text:
solentur. Nec modo a luce: et in luce videntur. A quo, vel quibus? Ab omni solentur. Nec modo a luce: et in luce videntur. A quo, vel quibus? Ab omni vidente, ut pro multitudine intuentium sit confusio multa. At nullus de tanta numerositate spectantium molestior oculus suo cujusque. Non est aspectus, sive in coelo, sive in terra, quem tenebrosa conscientia suffugere magis velit, minus possit. Non latent tenebrae vel se ipsas. 456 Se vident quae aliud non vident. Opera tenebrarum sequuntur illas, nec est quo se abscondant ab illis, ne in tenebris quidem. Hic est vermis qui non moritur, memoria praeteritorum. Semel injectus, vel potius innatus per peccatum, haesit firmiter, nequaquam deinceps avellendus. Nec cessat rodere conscientiam, eaque pastus, esca utique inconsumptibili, perpetuat vitam. Horreo vermem mordacem, et morte