comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
urbanis. Sũt enĩ qui quod sencĩt et si op¬
cinũ fit taniẽ ĩuidie metu nõ audent dic̾e .
cepta teneant. unũ ut utilitate cunũ sic
tueantur ut quid qͥd agunt ad eã referant.
obliti cõmodorũ suors. Alterũ ut totũ corpꝰ
rei .p. curent ne dum ꝑtem aliquã tuentur.
reliquas deserant ut en tatela sit procura¬
bo rei .p. ad eorum utilitatem qui cõmissi sunt nõ
ad eorum quib cõmissa gerenda est. Qui aũt
si optimi cunisq uidentur pauci uniu̾soru.
Huic apud athemenses magne discordie.
In nr̃a re.p. nõ solum sediciones s eciã pe¬
detqz se totun rei. pr nec opes aut poten¬
ciam consectabitur totamqz eaui sit tuebit᷑
ut omnib cõsulat necuon coiminib falsis
in odiumi aut inuidiam quãq uocabit. Oĩo
ita iustucie honestatisq ad herescet ut dum
ea cõseruet quãius grauit̾ offendat mortem
appetat potiuis ꝙͣ deserat ea que dixi. Qd mi¬

Expanded text:
urbanis. Sunt enim, qui, quod sentiunt, etsi opurbanis. Sunt enim, qui, quod sentiunt, etsi optimum sit, tamen invidiae metu non audeant dicere. cepta teneant, unum, ut utilitatem civium sic tueantur, ut, quaecumque agunt, ad eam referant obliti commodorum suorum, alterum, ut totum corpus rei publicae curent, ne, dum partem aliquam tuentur, reliquas deserant. Ut enim tutela, sic procurablicae ad eorum utilitatem, qui commissi sunt, non ad eorum, quibus commissa est, gerenda est. Qui autem si optimi cuiusque videantur, pauci universorum. Hinc apud Atheniensis magnae discordiae, in nostra re publica non solum seditiones, sed etiam pesdetque se totum rei publicae neque opes aut potentiam consectabitur totamque eam sic tuebitur, ut omnibus consulat; nec vero criminibus falsis in odium aut invidiam quemquam vocabit omninoque ita iustitiae honestatique adhaerescet, ut, dum ea conservet, quamvis graviter offendat mortemque oppetat potius quam deserat illa, quae dixi. M
Abbreviated transcription (Latin):
parcun his sunt qui ea suscipiunt partu
ulencia ciuiũ in disconinẽ uocantur. Prom
is cõmodis. Inuenti aũt m̃łti sunt qui non
modo pociũa s eciã uitã profundere pro pa¬
tria pati eẽnt. Hudem głie iacturam ne
uiuiuiã quidem facere uellent, ne re.p. qui¬
deui postulante ut callicatridas qui cũ la¬
cedemoniorũ dux fuiss pelopenẽsiaco bello
Multa q fecisset eigregie/ uertit ad extreniũ
ouna cuu consilio non paruit eor qͥ classez
ab arginis remouendami / nec cum athemen¬
sib dimicandum putabant quib ille respon¬
dit/ lacedemonios classe illa auussa aliam ꝑ¬
are posse se fugere sine suo dedecore nõ posse. Atqz
hec quideni lacedenonus plaga mediocris
illa pestifera qua cũ theobrocus inuidiam
cunens oumi epanimõda cõflixiss lacedemo¬
moꝵ opes corruerũt. Quãto ma ximꝰ melu
de quo enuius. unus hõ nob cunctando resti
quod genus pectandi uitandũ ẽ eciã in reb

Expanded text:
partim iis sunt, qui eas suscipiunt, partipartim iis sunt, qui eas suscipiunt, partivolentia civium in discrimen vocantur. Prompris commodis. Inventi autem multi sunt, qui non modo pecuniam, sed etiam vitam profundere pro patria parati essent, iidem gloriae iacturam ne minimam quidem facere vellent, ne re publica quidem postulante; ut Callicratidas, qui, cum Lacedaemoniorum dux fuisset Peloponnesiaco bello multaque fecisset egregie, vertit ad extremum omnia, cum consilio non paruit eorum, qui classem ab Arginusis removendam nec cum Atheniensibus dimicandum putabant; quibus ille respondit Lacedaemonios classe illa amissa aliam parare posse, se fugere sine suo dedecore non posse. Atque haec quidem Lacedaemoniis plaga mediocris, illa pestifera, qua, cum Cleombrotus invidiam timens temere cum Epaminonda conflixisset, Lacedaemoniorum opes corruerunt. Quanto Q. Maximus melius! de quo Ennius: Unus homo nobis cunctando restitQuod genus peccandi vitandum est etiam in rebus
Abbreviated transcription (Latin):
nimi in reb agitatis punire sõtes. mulcitu¬
dinem cõseruare et oñi fortuna recta ⁊ hone¬
sta retin̾e. ut emi sũt ꝙͣ admodũ supra dixi
qui urbans reb bellicas añponue̾. Sic reꝑ¬
ies multos quib ꝑiculosa ⁊ callida cõsilia
quietis cogitaciomib et splendidiora ⁊ maio¬
ra uidentur. Nũꝙͣ omino pericule fuga cõmi¬
itendũ est. ut nubelles tuuidiq uideamu
Sed fugiendũ eciã illud ne offẽramꝰ nos pori¬
culis sine cã quo nichil pt̃ eẽ demetius. Gͣ¬
propter in adeuudis ꝑiculis cõsuetado imitã¬
da medicorp est qui leuiter egrotãtes, leuit
curant grambz aut morbis periculosas
curationes ⁊ ancipites ai hibere coguntur
Quare in trãquillo tempestatẽ aduersam
optare demẽtis est. Subuemre aut̃ tempe¬
staci quauis rõne sapientis. Eoq magis
si plus adipiscare re epplicata bom ꝙͣ a du¬
bitata mali. Periculose aũt rerũ actiones

Expanded text:
nimi, rebus agitatis punire sontes, multitunimi, rebus agitatis punire sontes, multitudinem conservare, in omni fortuna recta atque honesta retinere. Ut enim sunt, quemadmodum supra dixi, qui urbanis rebus bellicas anteponunt: sic reperias multos, quibus periculosa et callida consilia, quietis cogitationibus splendidiora, et maiora videantur. numquam omnino periculi fuga committendum est, ut imbelles, timidique videamur: sed fugiendum etiam illud, ne offeramus nos periculis sine causa, quo nihil potest esse stultius. Quapropter in adeundis periculis consuetudo imitanda medicorum est, qui leviter aegrotantes leniter curant, gravioribus autem morbis periculosas curationes et ancipites adhibere coguntur. Quare in tranquillo tempestatem adversam optare dementis est, subvenire autem tempestati quavis ratione sapientis, eoque magis, si plus adipiscare re explicata boni quam addubitata mali. Periculosae autem rerum actiones
Abbreviated transcription (Latin):
bellandi magis fuga ꝙͣ utilitatis cã facia¬
mus. Bellum aũt ita suscipiatur ut nichil
aliud insi pax quesita uideatur. fortis uero
auiui ⁊ constantis est nõ ꝑtuobari in rebus
asperis. nec cumultuatez de gradu deici ut
discedere. quãquã hoc aĩ. illud eciã ingenii
magii est paipere cogitacione futura. ⁊ ali¬
quãdo ant̃e constituere quid accidere possit ĩ
uitramq partem quid agendum sit cũ quid
euen̾it nec cõerictere ut aliquãdo dicendũ
sit non putauerain. hec sunt oꝑa magm
auum et epcelsi et prudentia consilio q fi¬
Dentis. Temere aũt in acie uersari et manu cum
hoste confligere. ĩmane quoddã ⁊ belluarũ sile
est. Sz cũ tempus neccessitasqz postulat decertã¬
Sumi manu est ⁊ mors seruituti turpitudimi q
eu̾tendis ut diripiendis q urbib ual¬
de illud cõsiderandũ est nõ quid tem̾e.
aut qͣuid coudeliter fiat. idq ẽ uiri magna¬

Expanded text:
bellandi magis fuga, quam utilitatis ratione faciabellandi magis fuga, quam utilitatis ratione faciamus. Bellum autem ita suscipitatur, ut nihil aliud, nisi pax quaesita v deatur. Fortis vero animi et constantis est, non perturbari is rebus asperis, nec tumultuantem de gradu deici, utdiscedere. Quamquam hoc animi, illud etiam ingenii magni est, praecipere cogitatione futura et aliquanto ante constituere, quid accidere possit in utramque partem, et quid agendum sit, cum quid evenerit, nec committere, ut aliquando dicendum sit: Non putaram. Haec sunt opera magni animi et excelsi et prudentia consilioque fdentis; temere autem in acie versari et manu cum hoste cest; sed, cum tempus est, necessitasque postulat, decertandum manu est, et mors servituti turpitudinique autem, diripiendisque urbibus valde illud considerandum est, ne quid temere, ne quid crudeliterfiat. Idque est viri magna
Abbreviated transcription (Latin):
bus audacissunoꝵ ciuiũ delapsa arma ip̃a
qui torumphus conferendu. Licet enĩ mͥ axo¬
chi quidem certe uir habundans bellicis lau¬
dibus. gñ. pompenis multis audientib hoc
stra deportatim fuisse nisi in eo in iͫ. .p. bene¬
ficio ribi toirpharet eechiturus. Sñt ig̃
domestice fortitudines nõ inferiores militarib
in quib plus eciã plusꝙͣ in his opere studii q
ponendum est. omino est illud honestũ quod
ex aĩo excelso magnificoq queounꝰ aĩ efficit ̃
non corporis uirib excendũ tauẽ corpus et
ita afficiendũ est. ut obedire consilio iõuiqz pos¬
sit in exeꝙ̃dis negociis ⁊ in labore collerando.¬
aut quod exquirimꝰ totũ est positum uii .xxii.¬
iñ ai cũba ⁊ cogitacõe in quo nõ minorẽ utili¬
eciam mortui ualuit aũctas. Quare expe¬
tenda quidem magis est decernendi racio ꝙͣ¬
decertandi fortitudo. Sed canendũ ne illũ

Expanded text:
bus audacissimorum civium delapsa arma ipsa bus audacissimorum civium delapsa arma ipsa quis triumphus conferendus? licet enim, Marinet. mihi quidem certe vir abundans bellicis laudibus, Cn. Pompeius, multis audientibus, hoc mphum deportaturum fuisse, nisi meo in lep. beneficio, ubitriumpharet, esset habirurus. Sunt ergo domesticae fortitudines non inferiores militaribus; in quibus plus etiam quam in his operae studiique ponendum est. Omnino illud honestum, quod ex animo excelso magnificoque quaerimus, animi efficitur, non corporis viribus. Exercendum tamen corpus et ita afficiendum est, ut oboedire consilio rationique possit in exsequendis negotiis et in labore tolerando.quod exquirimus, totum est positum in animi cura et cogitatione; in quo non minorem utilietiam mortui valuit auctoritas. Quare expetenda quidem magis est decernendi ratio decertandi fortitudo: sed cavendum, ne id
Abbreviated transcription (Latin):
habuerũt excitus ⁊ forciores michi quidẽ neq
pueris nobis.M. scaurus. G. Mario. neq cõ
uersarenur in .r.p. Q. catulus unĩ pompeio
cedere uidebantur. parua enĩ sũt foris armna.
nisi est consiliũ Domii. nec plus africanꝰ singla
us uir et imꝑator in excidanda nuuuancia .r.¬
p. profuit ꝙͣ eodem tempe .p. naffica priuatꝰ
cũ litu gracchu intereunt. Quãꝙͣ hec quidẽ
res nõ solum ex domestica est uõne. Attingit
eciã bellicã qui ui manuq cõfecta est s tñ id
ipm̃ est gestum cõsilio urbano sine ep̃citũ. Il¬
lud aũt optimũ est in quo ĩuadi solere ab in¬
uidis ⁊ improbis me audio. Cedant arma
toge concedant laurea lingue ut emi alios os¬
mttamus nobis rẽ .p. gũbernãtib. nõne
coge arma cesserũt. Neq ni .r.p. periculum¬
fuit gramꝰ unquã nec maiꝰ odium. Itaq
consilus dilurentiaqz nr̃a celeriter de mani¬

Expanded text:
habuerunt exercitus, et fortiores. Mihi quidem, neque, habuerunt exercitus, et fortiores. Mihi quidem, neque, pueris nobis, M. Scaurus, C. Mario; neque cum versaremur in rep. Q. Catulus On. Cn. Pompeio cedere videbatur. parva enim sunt forisarma, nisi est consilium domi: nec plus Africanus, singularis et vir et imperator, in excidenda Numantia reip. profuit, quam eodem tempore P. Nasica privatus, cum Ti. Gracchum interemit; quamquam haec quidem res non solum ex domestica est ratione attingit etiam bellicam, quoniam vi manuque confecta est, sed tamen id ipsum est gestum consilio urbano sine exercitu. Illud autem optimum est, in quod invadi solere ab improbis et invidis audio: Cedant arma togae, concedat laurea laudi. Ut enim alios omittam, notogae arma cessere? neque enim in repub periculumfuit gravius unquam, nec maius otium, ita consiliis, diligentiaque nostra celeriter de mani
Abbreviated transcription (Latin):
piditatem. Atq in magnis aninus ingeniis¬
q id plerumq contingit eoq magis sisunt
ad rem militarem apti cupidiq bellorum ge¬
rendorũ. Uere aũt̃ si uolumꝰ indicare mulce res
extiterunt urbane maiores clariores ꝙ̃ bellice
quãuis enĩ cenistodes iure laudetur et sit emiꝰ
nomẽ ꝙͣ soluis illustrius citetur q salanus
clarissime testis uictorie ꝙ̃ anteponai᷑ cõsilio
eius qui primũ cõsticuit ariopagitas Nou
imꝰ p̾clarũ hoc ꝙͣ illud iudicandum est . Il¬
lud em semel profuit hoc semꝑ proderit ci¬
tati. hoc consilio leges athemeñ hoc maioꝵ ĩ¬
sticuta ẜuantur. Et temistodes quidẽ mł
perit in quo ip̃e ariopagũ adiuuerit. At ille
uere se aduitũ temistode. Est eni bellum
gestum consilio eus senatus qui a solone
erat cõstitus. licet eadem de pausamia lsa¬
lacodemonus dilatatu putant caniẽ ne
minima ex parte lirgurgi legib ⁊ discipulis sũt
conferendi. quĩ eciã ol has ip̃as cãs et ꝑationes

Expanded text:
piditatem: atque in magnis animis ingeniisque id plerumque contingire, oque magis, si sunt adrem militarem apti, et cupidi bellorum gerendorum. Vere autem si volumus iudicare, multae res extiterunt Urbanae maiores, clarioresque, quam bellicae. Quamvis enim Themistocles iurelaudetur, et sit eius nomen, quam Solonis, illustrius; citeturque Salamis clarissimae testis victoriae, quae anteponatur consilioei, quo primum constituit Areopagitas, non minus praeclarum hoc quam illud iudicandum est; illud enim semel profuit, hoc semper proderit civitati; hoc consilio leges Atheniensium, hoc maiorum instituta servantur; et Themistocles quidem nihil dixerit, in quo ipse Areopagum adiuverit, at ille vere a se adiutum Themistoclem; est enim bellum gestum consilio senatus eius, qui a Solone erat constitutus. Licet eadem de Pausania LysaLacedaemoniis partum putatur, tamen ne minima nt: quin etiam ob has ipsas causas, et paratiores
Abbreviated transcription (Latin):
sic uiuere ut uelis. Quare cũ hoc sit cõe po¬
tentie cupidoꝵ cũ his quos dixi ociosos al¬
teri se adipisci posse arbitrantur, si opes ma¬
gnas heant. Alteri si contenti sunit suo et
nenda est sĩa s facilior ⁊ tutiis ⁊ miuꝰ
alus grauis ⁊ molesta uita est occi̾sorum
fouctuosior aũt hõim gem ⁊ ad clabitatẽ¬
et amplitudinem apcior eoꝵ qui se ad oẽ
p. et ad magnas res gerendas accomodauer̃t
Quaꝓpter ⁊ his forsitan cõcedendum sit. rez
p. nõri capescentib qui excellenti ingemio
uoctrine q sese dederunt. et his qui aut uali¬
tudĩs imbiallitate aut aliqua gramore cã

Expanded text:
sic vivere, ut velis. Quare, cumhoc commune sit posic vivere, ut velis. Quare, cumhoc commune sit potentiae cupidorum cum iis, quos dixi, otiosis: alteri se adipisci id posse arbitrantur, si opes magnas habeant; alteri, si contenti sint, et suo, et ntia est, sed et facilior et tutior et minus aliis gravis aut molesta vita est otiosorum, fructuosior autem hominum generi et ad claritatem amplitudinemque aptior eorum, qui se ad rem am et ad magnas res gerendas accommodaverunt. Quapropter et iis forsitan concedendum sit rem publicam non capessentibus, qui excellenti ingenio doctrinae sese dediderunt, et iis, qui aut valetu
Abbreviated transcription (Latin):
as. si ħeas ad biuficentiã liberalitatẽ q cõferre
Cauenda ẽ ecia glie cupiditas ut dixi. Eoi¬
pit eñi libertatem pro qua magna nimis
mois om̃is debet ẽẽ contentio. nec u̾o imꝑia
expetenda ac pocius aut nõ accipienda in¬
terdum. aut deponenda non nũꝙͣ. de diũsis¬
ꝯnui animi ꝑcurbacõe tũ cupiditate .xx.
et mẽtu tu eciã egcoitudine et uoluptate a¬
nimi et iracundia ut tñsquillitas auiui et
securitas assit que affert tu costanciã tum
eciã diguitatem. Multi aũt sunt ⁊ fuerũt
qui eam quã dico transquillitatez eppetente
a negociis publicis se remonerũt. et ad otiũ
ꝓfugere. In his eciã nobilissimi phi longe
principes et quidã hoĩes seueri ⁊ graues nͨ
populi nec principũ mores ferrẽ potuerut
uiperuntq nõnulli in agris delectati ie su¬
a fanuliari. Lns iddem propositum fuit
qd̾ regib ut ne qua re egerent. ne cui pa¬
rere, libertate uterentur. cuiꝰ propriũ est

Expanded text:
ad beneficentiam liberalitatemque conferre. Cavenda etiam est gloriae cupiditas, ut supra dixi; eripit enim libertatem, pro qua magnanimis viris omnis debet esse contentio. Nee vero imperia expetenda ac potius aut non accipienda interdum aut deponenda non numquam. Vanimi perturbatione, cum cuet metu, tum eriam aegritudine, et voluptate animi, et iracundia, ut tranquillitas animi adsit et securitas, quae afferat tum constantiam, tum etiam dignitatem. Multi autem, et sunt, et fuerunt, qui eam, quam dico, tranquillitatem expetentes, anegotiis publicis se removerunt, ad otiumque perfugerunt, in his et nobilissimi Philosophi longeque principes, et quidam homines severi, et graves nec populi, nec principum mores ferre potuerunt: vixeruntque nonnulli in agris, deletari re sua familiari. His idem propositum fuit, quod et regibus, ut ne qua re egerent, ne cui parerent, libertate uterentur, cuius proprium est
Abbreviated transcription (Latin):
obsturet. Athenienses cuz impetum ꝑsaruz
nullo modo substin̾e possent stacuerent q
ut urbe relicta cũ cõigib ⁊ libers trozene
depositis naues constenderent . Li bercatez¬
qz gretie classe defenderent. Cuillum quẽ¬
daz suadentei ut in urbe manerent. xersez¬
q reciperent lapidib obruerunt. At ille
utilitatez sequi uidebatur s ea nulla erat
repugnante honestate. Temistodes post
uictoriã eius belli quod ꝑsis cu fuit dixit
in contione se habere consiluum rei .p. salu¬
tare./ S id sciri non opus ẽẽ. postulauit ut
aliquez populus daret qui cũ coĩcaret da¬
tus est ei aristodes. huic ille classem la ce¬
demomior que subducta eẽt ad getheum
clami nncendi posse, quo facco frangi lace¬
demoniors opes necce eẽt. Quor aristodeᷤ
cuz audiss in concionem magna expec¬
tacõe uemit. dixitq putile eẽ consiluu
quos tenustodes afferret s mĩme hone¬
stum. Itaq acheienses quod honestum
non ess id ne utile quidez putauerunt

Expanded text:
obscuret. Athenienses cum Persarum impetum nullo modo possent sustinere statuerentque, ut urbe relicta coniugibus et liberis Troezene depositis naves conscenderent libertatemque Graeciae classe defenderent, Cyrsilum quendam suadentem ut in urbe manerent Xerxemque reciperent, lapidibus obruerunt. Atqui ille utilitatem sequi videbatur; sed ea nulla erat repugnante honestate. Themistocles post victoriam eius belli, quod cum Persis fuit, dixit in contione se habere consilium rei publicae salutare, sed id sciri non opus ese; postulavit, ut aliquem populus daret, quicum communicaret; datus est Aristides; huic ille, classem Lacedaemoniorum, quae subducta esset ad Gytheum, clam incendi posse, quo facto frangi Lacedaemoniorum opes necesse esset. Quod Aristides cum audisset, in contionem magna exspectatione venit dixitque perutile esse consilium, quod Themistocles afferret, sed minime honestum. Itaque Athenienses, quod honestum non esset, id ne utile quidem putaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
numez. Q si ita est una cõtinem᷑ om̃s et
eadem lege neͣ. Itaq ipm̃ si ita est certe mo¬
lare alterum nature lege prohibeni᷑. ueru
aut̃ priuũ. uerũ igr̃ extrenũ. Naz qui
dez absurdum est ꝙ quidez dicũt parenti
se aut fii nil defuturos sin cõmodi cã ali¬

Expanded text:
munem. Quod si ita est, una continemur omnes et munem. Quod si ita est, una continemur omnes et eadem lege naturae, idque ipsum si ita est, certe violare alterum naturae lege prohibemur. Verum autem primum; verum igitur extremum. Nam illud quidem absurdum est, quod quidam dicunt, parenti se aut fratri nihil detracturos sui commodi causa, ali
Abbreviated transcription (Latin):
pro ꝯm̃ib generib si fieri poss cõẜuan¬
dis aut iuuandis mapios labore mole¬
stiasq suscipere imutantez hercule illũ
quen hon fama beneficiors memor ĩ
concilio celestium collocauit ꝙͣ uiuere
in solitudine nõ mͦ sine ullis molestus
s eciã maxis uoluptatib habundantẽ
omib copiis ⁊ excellas in pulchritudie
et uinb. Quocuca optio quide ⁊ splen¬
didissimo iugemo longnã illa uitã añ
ponit ex quo efficitur hoĩem nẽ obediẽ¬
tem lõi nocere nõ posse. Deinde qui al¬
terum uiolat ut ip̃e aliquid cõmodi con¬
sequatur aut nl excunat se face̾ cõtra
naturã aut magis censet fugiendam õe
eo disseras. qui hoiem ex hoĩe collit. Si fu¬
giendum id quidez censet s multo illa pe¬
iora mortez pauptatez dolorez erat in eoꝙ
ullum aut corporis aut fortune aĩ uitus
cuusq ⁊ uinũsor. quã si ad se quisq ra¬
piat dissolueretur ouis huana cõsortio.
atq eciã si hoc nã prescubit ut ho hoũn qͥ

Expanded text:
pro omnibus gentibus, si fieri possit, conservandis aut iuvandis maximos labores molestiasque suscipere, imitantem Herculem illum, quem hominum fama beneficiorum memor in concilio celestium collocavit, quam vivere in solitudine, non modo sine ullis molestiis, sed etiam in maximis voluptatibus, abundantem omnibus copiis, ut excellas etiam pulchritudine et viribus. Quocirca optimo quisque et splendidissimo ingenio longe illam vitam huic anteponit. Ex quo efficitur hominem naturae oboedientem homini nocere non posse. Deinde, qui alterum violat, ut ipse aliquid commodi consequatur, aut nihil existimat se facere contra naturam aut magis fugiendam censet eo disseras, qui omnino hominem ex homine tollat? sin fugiendum id quidem censet, sed multo illa peiora, mortem, paupertatem, dolorem, errat in eo, quod ullum aut corporis aut fortunae vitium vicuiusque et universorum; quam si ad se quisque rapiet, dissolvetur omnis humana consortio. Atque etiam, si hoc natura praescribit, ut homo homini,
Abbreviated transcription (Latin):
comecerat. s de hoc genere tanto in hus libri
quos de re .p. scripsimus diligenter e dispu¬
tatum tota igitur ratio talium largitionũ
genere uitrosa est tempib nectia. et tñ ipão
ad facultates acconodanda ⁊ mediocuta¬
aũt gene altero largiendi qd̾ a libera¬
litate prolicisctur non uno modo in dis¬
parib causis affecti ẽe debemus. Alia est¬
uersis. propensius ig̾ benignitas ee deb
on calamicosis inisi forte erunt digni ca¬
lamitate. In hus aut qui se a diuuan ue
uont ne affligantur s ad alciorem gra¬
dium ascendant rostricti oĩo nullo modo¬
eẽ debenius s indiligendis p̾doneis iudi¬
cim ⁊ diligentiã ad hibere na preclaie
Ennius Geneficia male locata male fa¬
cta arbitior. Quod aũt tubutu est bono
uiro ⁊ grato in eo tuz ex ipo finctus est

Expanded text:
coniecerit. Sed de hoc genere toto in iis libris, quos de re publica scripsi, diligenter est disputatum. Tota igitur ratio talium largitionum genere vitiosa est, temporibus necessaria, et tum ipsum et ad facultates accommodanda et mediocritao genere largiendi, quod a liberalitate proficiscitur, non uno modo in disparibus causis affecti esse debemus. Alia cbus adversis. Propensior benignitas esse debebit in calamitosos, nisi forte erunt digni calamitate. In iis tamen, qui se adiuvari volent, non ne affligantur, sed ut altiorem gradum ascendant, restricti omnino esse nullo modo debemus, sed in deligendis idoneis iudicium et diligentiam adhibere. Nam praeclare Ennius: Bene fácta male locáta male facta árbitror. Quod autem tributum est bono viro et gr
Abbreviated transcription (Latin):
cuz is his ipĩ ⁊ geamius u sue cuiq utili¬
tati ꝙ sine alterius ñuria fiat ẜmendũ
est. Wcite crasippus ut multa. Qui stadi
qui cuz curreret aut maini depellere nul¬
lo modo d. Sic ii uita sibi quicꝙͣ petere¬
quod ꝑtiueat ad usum non urquũ est ⁊ al¬

Expanded text:
cum iis ipsi egeamus, sed suae cuique utilitati, quod sine alterius iniuria fiat, serviendum est. Scite Chrysippus, ut multa: Qui stadiuquicum certet, aut manu depellere nullo modo debet; sic in vita sibi quemque peterequod pertineat ad usum, non iniquum est, al
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i. Qui cum ad diem se recipiss admira¬
tus eors fide gyranuꝰ petunt ut se t̾cium¬
ad amutitiam ascriberent. Cu igõ qd̾ uti
le uidetur in amicitia cũ eo quod honestũ
est comꝑatur iaceat utilitatis spes uni
cat honestas ⁊ ualeat. Cu aũt ĩ amicitia
que honesta nõ sunt postulantur ⁊ relicio
et fides anteponatur auticitis. Sic hebit᷑
is quẽ exquirmuꝰ delectus officii. E uti
netis qui classe ualebat pollices precidere¬
tur. hoc uisum est utile nimus eñ imine¬
le eciã qui pegrinos urbib uti prohibẽt
cos q et̾minat᷑ ut penus apud prẽs no¬
stros. papis iper. Naz ee pro ciue qui
ciuis nõ sit rectũ est non licere. Quã le¬
ccem tulerunt dapiencissum consũles cras¬
sus ⁊ stenola. usu uo̾ urbis prohibere pe¬
regrinos sane in huanũ est. Illa precla
nrã res .p. cu sepe tu maxie bello puni
co ẜͦ que cauensi calamitate accepta

Expanded text:
ipsi. Qui cum ad diem se recepisset, admiraipsi. Qui cum ad diem se recepisset, admiratus eorum fidem tyrannus petivit, ut se ad amicitiam tertium ascriberent. Cum igitur id, quod utile videtur in amicitia, cum eo, quod honestum est, comparatur, iaceat utilitatis species, valeat honestas; cum autem in amicitia, quae honesta non sunt, postulabuntur, religio et fides anteponatur amicitiae. Sic habebitur is, quem exquirimus, dilectus officii. Sed utinetis, qui classe valebant, pollices praeciderentur. Hoc visum est utile; nimis enim imminele etiam, qui peregrinos urbibus uti prohibent eosque exterminant, ut Pennus apud patres nostros, Papius nuper. Nam esse pro cive, qui civis non sit, rectum est non licere; quam legem tulerunt sapientissimi consules Crassus et Scaevola; usu vero urbis prohibere peregrinos sane inhumanum est. Illa praeclarnostra res publica cum saepe, tum maxime bello Punico secundo; quae Cannensi calamitate accepta
Abbreviated transcription (Latin):
turbantur officia in amicitus quib
et no tũbiere quõd recte possis ⁊ tribuere qd
utilia honores Siuicie uoluptates cetera
lgeneris eiusdez hec amicicie nuĩꝙͣ anteponẽ¬
tieie ut ueram aunici cam eẽ masit ut oran¬
de licis tempus quoad ꝑ leges liceat acco¬
minerit se deuni adhibere cestez .i. ut ego ar¬
bitror mentem suã qua il honũ dedit deꝰ
ipe diuimus. Itaqz preclare a moiorib ac¬
possuit. Hec rogatio ad ea ꝑtinet que pau¬
lo aute dixi honeste amico posse concedi
Na si om̃ia facienda sunt q̃ amici uelinit
nõ amititie tales s num̾acioẽs putande
sunt. Loquor aũt de cõib amicitus. Nam
et phiciã piragcoreos ferunt hoc aĩo int̾ se
fuisse ut cu eorp altery dionisius ciranus
diem necis destinass. ⁊ is qui morti adiccꝰ
eẽt pances sibi dies cõmendaudor suors
causa postulass. uas factus ẽ alter sisten
di ens. ut si ille non reu̾tis moriendum eec̃

Expanded text:
turbantur officia in amicitiis, quibus et non tribuere quod recte possit, et tribuere quod utilia, honores, divitiae, voluptates, cetera generis eiusdem, haec amicitiae numquam anteponencitiae, ut veram amici causam esse malit, ut orandae litis tempus, quoad per leges liceat, accominerit deum se adhibere testem, id est, ut ego arbitror, mentem suam, qua nihil homini dedit deus ipse divinius. Itaque praeclarum a maioribus acpossit. Haec rogatio ad ea pertinet, quae paulo ante dixi honeste amico a iudice posse concedi; nam si omnia facienda sint, quae amici velint, non amicitiae tales, sed coniurationes putandae sint. Loquor autem de communibus amicitiis; nam et Phintiam Pythagoreos ferunt hoc animo inter se fuisse, ut, cum eorum alteri Dionysius tyrannus diem necis destinavisset et is, qui morti addictus esset, paucos sibi dies commendandorum suorum causa postulavisset, vas factus sit alter eius sistendi, ut, si ille non revertisset, moriendum esset
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatis magnitudine. Na quide improbu
est. G illud possit ne ce id quod utile uideat᷑
fieri non curpiter. Cuz collatino collegabru¬
tus impiũ abrogabat por̾at uideri facere
id inuste. fuerat eni in expellendis regib¬
socius bruti. ⁊ constilioꝵ aditor. Cu a̾
consilium hoc prinapes cepissent cognacio¬
nem supbi nome q traquimore ⁊ mnemo¬
consulere patrie id erat ita honestuz. ut ec¬
am ip̃i collatino place̾ deberet. Itaq uti¬
litas ualuit ꝓp honestatez. sii qua nec uti¬
litas quid ẽẽ poss. At in eo rege qui ur¬
bem condidit non ita. spes eni utilitatis
auiuiu pepulit eius cui cuz uisum eẽt
utilius solum ꝙͣ cuz altero regnare frem
nnit̾eunt. Omisit hic pietatẽ ⁊ huanita¬
tez ut id quod utile idebatur neq erat
assequi poss. Et tnĩ muri cã opposuit spe
honestatis nec probabilez nec sacis ydone¬
ru dixerini nec tame nobis utilitates

Expanded text:
utilitatis magnitudinem nam id quidem improbum est, sed illud, possitne id, quod utile videatur, fieri non turpiter. Cum Collatino collegae Brutus imperium abrogabat, poterat videri facere id iniuste; fuerat enim in regibus expellendis socius Bruti consiliorum et adiutor. Cum autem consilium hoc principes cepissent, cognationem Superbi nomenque Tarquiniorum et memoconsulere, id erat ita honestum, ut etiam ipsi Collatino placere deberet. Itaque utilitas valuit propter honestatem, sine qua ne utilitas quidem esse potuisset. At in eo rege, qui urbem condidit, non item; species enim utilitatis animum pepulit eius; cui cum visum esset utilius solum quam cum altero regnare, fratrem interemit. Omisit hic et pietatem et humanitatem, ut id, quod utile videbatur neque erat, assequi posset, et tamen muri causamopposuit, speciem honestatis nec probabilem nec sane idoneuli dixerim. Nec tamen nostrae nobis utilitate
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ exempli. Si nemo sciturus nemo su
spicaturus quide sit aliquid diuiciarum
sis ne facturus. Negant id fieri posse ⁊ ini¬
eo prestant. hoc uerbum quid ualeat non
uident. Cuz enĩ queritur si celare possint
quid faccuri sint non querimꝰ possint ne
celare. S tamꝙ tormenta queda ad hi¬
benius. ut si rũderint se impunitate pro¬
posita facturos quod expediat faciu̾osos se
ee fateantur. si negent omiã turpia per
se ipã fugienda ẽẽ concedant. S ad pro¬

Expanded text:
huius exempli: si nemo sciturus, nemo ne huius exempli: si nemo sciturus, nemo ne suspicaturus quidemn sit, cum aliquid divitiarum, r ignotuml, sisne facturus. Negant id fieri posse. Neo perstant; hoc verbum quid valeat, non vident. Cum enim quaerimus, si celare possint, quid facturi sint, non quaerimus, possintne celare, sed tamquam tormenta quaedam adhibemus, ut, si responderint se impunitate proposita facturos, quod expediat, facinorosos se esse fateantur, si negent, omnia turpia per se ipsa fugienda esse concedant. Sed iam ad pro
Abbreviated transcription (Latin):
tinenter ẽẽ faciendum. huic ille giges
inducitur a platone qui cum terra disces¬
siss magis quibusda nmbrib descendit
in illum hyatum eueum equũ ut ferunt
fabule aiaduertit auꝰ in lateuibz fores
eeũt quib aꝑtis corpus honũs mortu
indit magnitudine iusitata a nullu¬
q aureum in digito. quẽ ut detraxit
ipẽ induit. Erat aũt regus pastor tuz
in conclumi se pastoꝵ recepit ibi cũ pala
eius amli ad palina cõuerterat a nul¬
lo indebatur ipe aut̃ oiã uidebat. Idez
rusus udebatur cuz in locum auluz mũterat.
Itaq hac oportunitate anuli usus regiẽ scuprũ
substulit quos obstare arbitrabatur nec in
Sit repente anuili beneficio rex exortus est
lidie. Hunc igr̃ ip̃m auuliu si habeat sapi¬
ret. honesta eñ bous uius non occulta pe¬
li illi quides u non satis acuti fictã ⁊ com¬
menticiaz fabulan prolataz dicunt a pla¬
tone. qiͣ non ille aut faiñ sic eẽ aut fieri po¬
tuisse defendat. uis est hec huiꝰ amili et

Expanded text:
tinenter esse faciendum. Hinc ille Gyges inducitur a Platone, qui, cum terra discessisset magnis quibusdam imbribus, descendit in illum hiatum aeneumque equum, ut ferunt fabulae, animadvertit, cuius in lateribus fores essent; quibus apertis corpus hominis mortui vidit magnitudine invisitata anulumque aureum in digito; quem ut detraxit, ipse induit erat autem regius pastor, tum in concilium se pastorum recepit. Ibi cum palam eius anuli ad palmam converterat, a nullo videbatur, ipse autem omnia videbat; idem rursus videbatur, cum in locum anulum inverterat. Itaque hac opportunitate anuli usus reginae stuprum sustulit, quos obstare arbitrabatur, nec in Sic repente anuli beneficio rex exortus est Lydiae. Hunc igitur ipsum anulum si habeat sapiret; honesta enim bonis viris, non occulta quaeli illi quidem, sed non satis acuti, fictam et commenticiam fabulam prolatam dicunt a Platone; quasi vero ille aut factum id esse aut fieri potuisse defendat! Ilaec est vis huius anuli et
Abbreviated transcription (Latin):
latus/ expilationes. dueptiones socior
et curm. hunic opũ nimiare potentie
non ferende. Postreno etiaz in libens
cmuitatib retrnand existurit cupidita¬
tes quib uis uec deterius uec feduis cogita¬
ii pt̃. Emolumenta enĩ rerum fallacib
iudicib uident. penã non dico legum quã
prumpunt s ipius turpitudinis q̃ acer¬
bissuna est non uident. Quãõbrem hoc de
liberandi genus pellatur e medis. Est a
deant. ai se scientes scelere cõtanuiuẽt. In
ipã enĩ deliberatione facimꝰ in est eciam¬
si id ipm̃ non ꝑuenent. Erggo ea deliberau¬
ipã deliberatio. atq ecia ex om̃i delibe¬
ratione celandi ⁊ occultand spes opinio¬
qz remouenda est. Sacis enĩ nobis si ali¬

Expanded text:
latus, expilationes dir-ptionesque sociorum latus, expilationes dir-ptionesque sociorum et civium, hinc opum nimiarum, potentiae non ferendae, postremo etiam in liberis civitatibus regnandi exsistunt cupiditates, quibus nihil nec taetrius nec foedius excogitari potest. Emolumenta enim rerum fallacibus iudiciis vident, poenam non dico legum, quam saepe perrumpunt, sed ipsius turpitudinis, quae acerbissima est, non vident. Quam ob rem hoc quidem deliberantium genus pellatur e medio est endeant, an se scientes scelere contaminent; in ipsa enim dubitatione facinus inest, etiamsi ad id non pervenerint. Ergo ea deliberanipsa deliberatio. Atque etiam ex omni deliberatione celandi et occultandi spes opinioque removenda est. Satis enim nobis, si
Abbreviated transcription (Latin):
s cu amiũ intenderis curpitudinem
q indeas adiunctaz ei rei que spem̃̃ utili¬
tatis acculerit tu non utilitas relmꝙ̃ da est
s incelluendum ubi curpitudo sit ibi utili¬
tatem esse non posse. Q̾ si uil est tain con¬
tra naturam ꝙͣ turpitudo recta enĩ ⁊ con¬
uemencia et constancia natura diside¬
rat. aspernatur q contraria. Nichil qz¬
est taz secundum naturã ꝙͣ utilitas cer¬
te in eade re ucili turpitudo ẽẽ nõ potẽt.
Itemq si ad honestate naci sumꝰ. eaq
aut sola expetenda est, ut zenoi uisum
est. aut certe oim pondere granior hũda
ꝙͣ reliqua omiã. quod arstotili placet
nectẽ est quod honestum sit id ce aut so¬
lum aut sumiuz bonũ quor aut bonũ¬
est id certe est utile ita quidquid honestũ
id est utile. Quare error honn non pro¬
borum cũ aliquid quod utile uisum est
arripiñt id contio seceruit ab hone¬
sto huc sice. hinc uenera. huic falsa te¬
tamenta nascuntur. hinc furta pecu¬

Expanded text:
 cum animum attenderis, turpitudinem videas adiunctam ei rei, quae speciem utilitatis attulerit, tum non utilitas relinquenda est, sed intellegendum, ubi turpitude sit, ibi utilitatem esse non posse. Quodsi nihil est tam contra naturam quam turpitudo recta enim et convenientia et constantia natura desiderat aspernaturque contraria nihilque tam secundum naturam quam utilitas, certe in eadem re utilitas et turpitudo esse non potest. Itemque, si ad honestatem nati sumus eaque aut sola expetenda est, ut Zenoni visum est, aut certe omni pondere gravior habenda quam reliqua omnia, quod Aristoteli placet, necesse est, quod honestum sit, id esse aut solum aut summum bonum; quod autem bonum, id certe utile; ita, quicquid honestum, id utile. Quare error hominum non proborum, cum aliquid, quod utile visum est, arripuit, id continuo secernit ab honesto. Hinc sicae, hinc venena, hinc falsa testamenta nascuntur, hinc furta, pecu
Abbreviated transcription (Latin):
spoliare si possis quez honestum est ⁊ ne ca¬
re. Atq est hoc genus pestiferum atq im¬
pumi ex oniĩ coĩtate extermmnandus. Et¬
enĩ ut quedam membra ampucarentuy
si ipã sangiie ⁊ taꝙͣ spuitu car̾e̾ ceperint
in figura hominis feritas et uuanitas¬
belue a coĩ cãꝙͣ hũanitate corporis segre¬
ganda est. huiꝰ genens questiones sunt

Expanded text:
spoliare eum, si possis, quem spoliare eum, si possis, quem re. Atque hoc omne genus pestiferum atque impium ex hominum communitate exterminandum est. Etenim quaedam membra amputantur, si sanguine et spiritu carere coeperint, in figura hominis feritas et beluae a communi tamquam humanitatis corpore segreganda est. Huius generis quaestiones sunt
Abbreviated transcription (Latin):
alter detiuxeris non sit reprehendendum
Si aut is non sit eusmõi suũ cuiq incom¬
modum ferenduz est potus ꝙͣ de alterus
comodis detrahendum. Non eiz magis
contra natura morbus aut egestas aut
quid eismoi/ ꝙͣ detractio ⁊ appetitio alie¬
iiI. S cõĩs utilitatis derelicno contra na¬
cinam. est enĩ ĩiuisticia. Itaq lex ip̃d nat̾e¬
que utilitatez hoñn conẜuat ⁊ continet. de¬
cernet profecto ut ab hoĩe merti atq inuti¬
li ad sapiente bonũ fortem uirum cñfferan¬
tur res ad uiuendum necͣce. qui se occiderit
mustum de cõi utilitate detraxerit. Mode
hoc ita faciat ut ne ip̃e de se bene existimãs
sese q dilitens hauc cam̃ habeat ad ĩiuriã̃
Itaq semꝑ officio fungetur consulens uci
mane societati. Na quod ad falariz acci¬
net ꝑfacile iudiciũ est. Nulla ugo societas
nobis cu tyranns s potius sũma distuc¬
tio est. Nec enĩ est contra naturam eum¬

Expanded text:
alteri detraxeris, non sit reprehendendum. alteri detraxeris, non sit reprehendendum. Sin autem id non sit eius modi, suum cuique incommodum ferendum est potius quam de alterius commodis detrahendum. Non igitur magis est contra naturam morbus aut egestas aut quid eius modi quam detractio atque appetitio alieni, sed communis utilitatis derelictio contra naturam est; est enim iniusta. Itaque lex ipsa natuquae utilitatem hominum conservat et continet, decernet profecto, ut ab homine inerti atque inutili ad sapientem, bonum, fortem virum transferantur res ad vivendum necessariae, qui si occiderit, multum de communi utilitate detraxerit, modo hoc ita faciat, ut ne ipse de se bene existimans seseque diligens hanc causam habeat ad iniuriam. Ita semper officio fungetur utilitati consmanae societati. Nam quod ad Phalarim attinet, perfacile iudicium est. Nulla est enim societas nobis cum tyrannis, et potius summa distractio est, neque est contra naturam
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt hendaz externoꝵs negant. Hi di¬
rimũt cõmunẽ huãm gen̾is societatem
qua sublata benificentia liberalitas bo
nntas iusticia funditus tollitur. q̃ qui tol¬
lunt/ ecia aduersus deos nimortales ĩ¬
pii iudicandi sunt. Ab hus aut̃ constitutam
naturã hoĩẽm hoĩ detrahere sui cõmodi cã
ꝙͣ oicd incõmoda subire nel externa uł cor¬
poris uł ipius ecia animi que uacent in¬
sticia. Hec em̃ una uirtus oñ est dua et
zii. forsitã quispiam dixerit. nõne iggr sa¬
piens si fame ip̃e afficiatur abstulerit cibũ
alteri hoĩ ad nulla ren utili. Minime uo .
Non enñ est mnͥ uita mea utilior ꝙͣ aĩ talis
affectio neminẽ ut uiole comodi mei grã
uir bonus ne ipe fugore conficiatur uesti¬
cu spoliare possit. Nonne faciet. hec ad in¬
dicandum sunt facilua. Na si quid ab ho¬
mine ad nilla ren utili utilitatis tue tã
detiaxeus in huãne feceris contra qz ne le¬
maneas afferre possis si quid os eam cãz

Expanded text:
dicunt habendam, externorum negant, hi dirimunt communem humani generis societatem; qua sublata beneficentia. linitas, iustitia funditus tollitur; quae qui tollunt, etiam adversus deos immortales impii iudicandi sunt. Ab iis enim constitutam naturam hominem homini detrahere sui commodi causa quam omnia incommoda subire vel externa vel corporis vel etiam ipsius animi, quae vacent iustitia; haec enim una virtus omnium est domina et Forsitan quispiam dixerit: Nonne igitur sapiens, si fame ipse conficiatur, abstulerit cibum alteri homini ad nullam rem utili? Minime vero; non enim mihi est vita mea utilior quam animi talis affectio, neminem ut violem commodi mei gratiet immanem, vir bonus, ne ipse frigore conficiatur, vestitu spoliare possit, nonne faciat? Haec ad iudicandum sunt facillima. Nam, si quid ab homine ad nullam partem utili utilitatis tuae causa detraxeris, inhumane feceris contraque naturae lemaneas, afferre possis, si quid ob eam causam
Abbreviated transcription (Latin):
nil honestum quod non utile sit sepe te¬
statur/ negat q ullaz pestem maiorem
uitam hom̃i inuasisse ꝙͣ eoꝵ opimionẽ
qui ista dixerunt. Itaq nõ ut aliꝙͣ do
anceponeremus ucilia honestis s ut
ea sine erroro duudicaremus si qñ in¬
cidissent. Induxit eaz que idetur esse
non que ess repugnantiã. Hanc iglt᷑¬
relictam partem explebimꝰ nullis ad¬
miniculis s ut dicitur marte no neq
eñ quicquã est de hac parte panecium
explicatum quod quide nͥ probaretur
de his que in manus meas uenerunt. Ubi

Expanded text:
nihil honestum, quod non idem utile sit, saepe tenihil honestum, quod non idem utile sit, saepe testatur negatque ullam pestem maiorem in vitam hominum invasisse quam eorum opinionem, qui ista distraxerint. Itaque, non ut aliquando anteponeremus utilia honestis, sed ut ea sine errore diiudicaremus, si quando incidissent, induxit earn, quae videretur esse, non quae esset, repugnantiam. Hanc igitur partem relictam explebimus nullis adminiculis, sed, ut dicitur, Marte nostro. Neque enim quicquam est de hac parte post Panaetium explicatum, quod quidem mihi probaretur, de iis, quae in manus meas venerunt. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
ipãs consultacões ex suꝑiorib libris sacis
multa precepta sunt quib prospici po¬
sit quid sit ꝓpter propter curpicudinem
fucgiendiun/ quid sit quod id cuco fugien¬
duin non sit quod omnno turpe non sit.
S quĩ operi incoato prope tñ absoluco tã¬
ꝙͣ fastigium imponimꝰ ut geonietre so¬
lent non omna docere s postulare ut que¬
dam sibi concedantur quo facilius que uo¬
lurit expediant s explicent . Sic ego a te
postulo ini cicero ut michi cõcedas si pote ᷤ
uił preter id quod honestum sit ꝓpter se
expetendum . Snn hoc non luz propter
cracipum at istud certe dabis quod hone¬
stum sit id ẽẽ mapĩe ꝓpter se expetendum
Michi utiu uis sacis est ⁊ tu hoc tũ istud
probabilius uidecur. nec preterea quicꝙ
probabile. Ac primũ in hoc panecius de¬
fendendus est ꝙ non utilia cũ honestis
pugnare aliquando posse dixit. Neq eĩ
ei fas erat s ea que uidentur utilia. Ni¬
chil uero ucile quod nõ iddez honestum

Expanded text:
satis multa praecepta sunt, ex quibus perspici possit, quid sit propter turpitudinen fugiendum, quid sit, quod idcirco fugiendum non sit, quod omnino turpe non sit. Sed quoniam operi inchoato, prope tamen absoluto tamquam fastigium imponimus, ut geometrae solent non omnia docere, sed postulare, ut quaedam sibi concedantur, quo facilius, quae volunt, explicent, sic ego a te postulo, mi Cicero, ut mihi concedas, si potes, nihil praeter id, quod honestum sit, propter se esse expetendum. Sin hoc non licet per Cratippum, at illud certe dabis, quod honestum sit, id esse maxime propter se expetendum. Mihi utrumvis satis est et tum hoc, tum illud probabilius videtur nec praeterea quicquam probabile. Ac primum in hoc Panaetius defendendus est, quod non utilia cum honestis pugnare aliquando posse dixerit neque enim ei fas erat, sed ea, quae viderentur utilia. Nihil vero utile, quod non idem honestum,
Abbreviated transcription (Latin):
nͣa .i. gentiũ iure s eciã legib populoꝵ
quib in singulis ciuitatib ros .p. cõtine¬
cur eodem modo constitutum est ut non
liceat cõmodi sm grã noce alteri. Hoc eĩ
spectant leges hoc uolunt incolumẽ esse
cuuũ cõmnctionem quã qui dirinuit
cos morte. eilio. uniculis/ ⁊ damptio co¬
hercent. Atq hoc efficit mulcomagis ipã
nature ratioq est lex diuiã ⁊ huãna cui
parere qui uelit ous aut̃ parebunt Q
secundu natura uolunt uiuere nũꝙ
cõnutent ut alienũ appetant ⁊ id quod
alteri traxerut sibi assumat. Et eniz
et magnitudo. itẽq comitas iusticia si¬
Que quidez cõtempn̾e ⁊ pro iichilo du¬
cere compante cu utilitate coi magni
amii est ⁊ excelsi etrahere aũt a
licui sui cõmodi cã. magis ẽ cõtra na¬

Expanded text:
ium, sed etiam legibus populorum, ium, sed etiam legibus populorum, quibus in singulis civitatibus res publica continetur, eodem modo constitutum est, ut non liceat sui commodi causa nocere alteri; hoc enim spectant leges, hoc volunt, incolumem esse civium coniunctionem; quam qui dirimunt, eos morte, exsilio, vinclis, damercent. Atque hoc efficit multo magis ipsa naturae ratio, quae est lex divina et humana; cui parere qui velit omnes autem parebunt qui secundum naturam volent vivere, numquam committet, ut alienum appetat et id, quod alteri detraxerit, sibi adsumat. Etenim met magnitudo itemque comitas, iustitia, liquae quidem contemnere et pro nihilo ducere comparantem cum utilitate communi magni animi et excelsi est. Detrahere autem de altero sui commodi causa magis est co
Abbreviated transcription (Latin):
qui quõda ide erant qui accademici q̃
tur quib quicꝙͣ honestum est idde uti¬
le uidetur. nec utile quicꝙͣ quod nõ ho¬
nestũ.ꝙͣ ab his quib ⁊ honestum aliqs
no ucile et utile nõ houestum. Nobis a
ura acerdenna magnã licenciã dant
nt quodeumq maxie probabile occiurat
p nro iure liceat deffendere. s redeo ad
formulaz.
incõmodo suũ aug̾e cõmoduz. ma¬
accidere aut reb exceruis. Na in princi
turam societate. ut si unũquodq memb¬
rum sensum hunc habeat ut posse putan
se ualere. si proximi membri ualitudĩe
ad se traduxiss debilitari et int̾ire totu
ad se rapiat cõmoda aliors detrahatq
qd̵ cuiq possit emolumenti sui grã soci¬
etas honm et coĩtas eu̾tatur necce ẽ. Na
sibi ut quisq malit quod ad usum uite ꝑ¬
tineat ꝙͣ alteri acquirere cõcessum ẽ nõ re¬
pugnante natura. Illud quidez ña non
pacitur ut alioꝵ spolus nr̃as facultates
copias opos augeamiꝰ. nec uero hoc solũ¬

Expanded text:
qui quondam idem erant, qui Academici, qutur, quibus, quicquid honestum est, idem utile videtur nec utile quicquam, quod non honestum, quam ab iis, quibus et honestum aliquid non utile et utile non honestum. Nobis autem nostra Academia magnam licentiam dat, ut, quodcumque maxime probabile occurrat, id nostro iure liceat defendere. Sed redeo ad formulam.incommodo suum augere commodum maaccidere aut rebus externis. Contemnendi eris societatem. Ut, si unum quodque membrum sensum hunc haberet, ut posse putaret se valere, si proximi membri valetudinem ad se traduxisset, debilitari et interire totumad se rapiat commoda aliorum detrahatque, quod cuique possit, emolumenti sui gratia, societas hominum et communitas evertatur necesse est. Nam sibi ut quisque malit, quod ad usum vitae pertineat, quam alteri acquirere, concessum est non repugnante natura, illud natura non patitur, ut aliorum spoliis nostras facultates, copias, opes augeamus. Neque vero hoc solu
Abbreviated transcription (Latin):
dixert hoĩes solere in hac preparacõe dubi
tare quor utile uideatur ꝙͣ quod honestũ
nũꝙͣ dubitacõe afferre soleat cõsiderã¬
dum q uideatur. Credo si quando acci¬
dit dubitatio quale sit id de quo consi¬
deretur. Gepe eñ cp̃re fit ut quod curpe
pleri q haberi solez muemiatur nõ ẽẽ tuo¬
pe. Exempli cã ponatur aliquid quod pa¬
tpiamiũ occidit quãius famliarez. Popu¬
lo quidam rõno non uidetur qui ex omb
precłaus faccis illud pulchermũ exti¬
mat. uicit gͦ utilitas honestate. ĩno u̾o
honestas ħ utilitate cõsequuta est. Ita¬
q ut sine ullo errore diuidicare possunꝰ
si quando cu illo quod honestum intel¬
liccimꝰ pugnare id uidebunꝰ quod appel¬
lamus utile. formula quedã disputandi
constituenda est quã si sequeniur ĩ com¬
paracõe rers. ab officio u̾nquã recedemꝰ

Expanded text:
dixerit homines solere in hac comparatione dubitdixerit homines solere in hac comparatione dubittare, quod utile videatur, quam quod honestum quam dubitationem afferre soleat considerandumque videatur? Credo, si quando dubitatio accidit, quale sit id, de quo consideretur. Saepe enim tempore fit, ut, quod turpe plerumque haberi soleat, inveniatur non esse tupe; exempli causa ponatur aliquid, quod patyrannum occidit quamvis familiarem? Populo quidem Romano non videtur, qui ex omnibus praeclaris factis illud pulcherrimum existimat. Vicit ergo utilitas honestatem? Immo vero honestas utilitatem secuta est. Itaque, ut sine ullo errore diiudicare possimus, si quando cum illo, quod honestum intellegimus, pugnare id videbitur, quod appellamus utile, formula quaedam constituenda est; quam si sequemur in comparatione rerum, ab officio numquam recedemus.