comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incorꝑea in et qͦd ipsa ẽ. Utͣq formata. ⁊ ut̾q in formis sic̃
dispositionẽq ueniret. ħ dicta stiffice̾ uolumꝰ . Deiñ se¬
q̃r. ut disposicionẽ ipsã qͣlit̾ ꝑfecta sit ordine ꝓseqͣm᷑. Sex
diebꝰ disposuit. ⁊ ordinauit. atq in formã redegit dĩ cũcta
quȩ fecat. ꝑ feciq opꝰ suũ die serta. ⁊ sic demũ die septima¬
reqͥeuit. id ÷ cessauit aboꝑe. ꝑrima die facta ÷ lux. Scda die
factũ ÷ firmam̃tũ. ⁊̾cia die ꝯgregatȩ s̃ aquȩ. Srta die
facta s̃ luminaria. Qnta die pisces. ⁊ uolucres. Septa
die bestie. nim̃ta. reptilia. nouissime eadẽ tñ die hõ. Hoc
fuisse eristimet s potiꝰ dͥe ipsa q̃ pꝰ creata erat de nichilo ma¬
tĩa formata in telligat. ẜ tiã si aliqñ u̾bũ c̾ationis positũ
repperit. ut ÷ ibi. creauit ds̃ cete gͣndia. ⁊ omẽm animam¬

Expanded text:
incorporea in eo quod ipsa est. Utraque formata, et utraque informis, sicutdispositionemque veniret, haec dicta sufficere volumus. Deinde sequitur ut dispositionem ipsam qualiter perfecta sit ordine prosequamur. Sex diebus disposuit et ordinavit atque in formam redegit Deus cuncta quae fecerat: Perfecit lux; secunda die, factum est firmamentum; tertia die, congregatae sunt aquae; quarta die, facta sunt luminaria; quinta die, pisces et volucres; sexta die, bestiae, jumenta, reptilia; novissime eadem tamen die homo. Hoc fuisse existimet; sed potius de ipsa quae prius creata erat de nihilo materia formata intelligat. Etiam si aliquando verbum creationis positum reperit, ut est ibi: Creavit Deus cete grandia, et om
Abbreviated transcription (Latin):
Ratio qͣre uoluit ds ꝑ tp̃rm in t̃ualla oꝑa a ꝯͣpletionem
obis aũ iudet᷑. excepto eo qͦd nicħ in hac re teme̾ diffini¬
re uolumꝰ. oĩpotentiȩ creatoris in nullo derogari: siꝑ
intualla t̾ꝑis opꝰ suũ ad ꝯsũmationẽ ꝑduxrisse dr̃: ita ut tam̃
indubitant᷑ alit̃ e̾e face potuisse. suo omps̾ uoluntatis eiꝰ ex¬
postulasset credat᷑. Omp̃s etenĩ ds̃. cuiꝰ uoluntas sua bonita

Expanded text:
a sua ad completionem Nobis autem videtur excepto eo quod nihil in hac re temere diffinire volumus omnipotentiae Creatoris in nullo derogari, si per intervalla temporis opus suum ad consummationem perduxisse dicitur; ita ut tamen indubitanter etiam aliter facepotulasset credatur. Omnipotens etenim Deus cujus voluntas sua bonita
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͥd ꝑ ꝯdicionẽ a creatore esse. acceꝑat : c̃onec et pulchrũ.
di pͥmordio extitit. cuiħ exẽplũ ꝓponi debuisset : facile res¬
pondet᷑ iã tẽ creatos suisse angłos. qͥħ facto ad monerent᷑
se ipsos agnosc̾e̾. ⁊ nsq infinẽ hoẽs futõs. qͥlicet hoc qnfactũ

Expanded text:
eo quod per conditionem a Creatore esse acceperat, donec et pulchrum eo quod per conditionem a Creatore esse acceperat, donec et pulchrum di primordio exstiterit cui hoc exemplum proponi debuisset, facile respondetur jam tunc creatos fuisse angelos qui hoc facto admonerentur seipsos agnoscere, et usque in finem homines futuros, quod licet hoc quando factum
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑ illud eciã qd accepit agnoscoe id qͦd fuit. E pt̾ea in cętis rebꝰ
Pͥ informis mati̾es facta ẽ. ac dem̃ formata: ut eo ipso de¬
mõst̾ret᷑. qͦd ab illo pͥꝰ ñ eristentia accepissent e̾e̾ntiã. sine qͦ
mͦ formã ⁊ orddinẽ ñ pota̾nt hab̾e ꝯfusa. Eod̾ mͦ ipsa rõał
creatum ꝑ id qͦd foris fiebat inse agnoscerae et ab illo eẽ. qͦd
erat. atq ab illo expetñdũ eẽ. qͦd futura erat. qͣtenꝰ ⁊ ꝓeo qͦd ac¬
ceꝑat in gr̃arũ actionẽ exurgo̾e: ⁊ in id qͦd acceptura erat opti¬
nendũ in ipsũ affectũ dilectionis dilataret. Nã ⁊ ipsa rõnał
creat᷑a qͦdã suo mͦ pꝰ informis facta ẽ. pꝰ modũ ꝑ ꝯn̾sionẽ ad crea¬
torẽ suũ formanda. ⁊ iccirco foris pꝰ ei demonstrata: in for¬
mis matia. pꝰ ea formata : ut qͣnta foret int̾ e̾e. ⁊ pulchrũ
ẽe. distantia. discerneret. Ac ꝑħ ad monita ẽ. ne ꝯtenta. ẽẽt.

Expanded text:
etiam quod accipit agnosceret id quod fuit. Propterea in caeteris rebus prius informis materies facta est ac deinde formata, ut eo ipso demonstraretur quod ab illo prius non existentia accepissent essentiam, sine quo modo formam et ordinem non poterant habere confusa. Eodem modo ipsa rationalis creatura per id quod foris fiebat, in se cognosceret, et ab illo esse quod erat, atque ab illo expetendum esse quod futura erat, quatenus et pro eo quod acceperat in gratiarum actionem exsurgeret et in id quod acceptura erat obtinendum in ipsum affectum dilectionis dilataret. Nam et ipsa rationalis creatura quodam suo modo prius informis facta est, postmodum per conversionem ad Creatorem suum formanda; et idcirco foris prius ei demonstrata est informis materia, postea formata, ut quanta foret inter esse et pulchrum esse distantia discerneret. Ac per hoc admonita est ne contenta esset
Abbreviated transcription (Latin):
s agiog̾phi¶ In ordine agiogͣphorũ. nouẽ uolumina ꝯtinent᷑.
Erimũ iob: scđm liber psalmoꝵ. Serciũ ꝓu̾bia salomonis. ꝙͦ gre¬
ce ꝑabole. hebice masloth dicunt᷑. Qrtũ eccłastes. qͦd hebraice co¬
eleth: latine c̃cinator in tͥp̃tat᷑. Quintũ sirafirĩ. id÷ cantica can¬
ticoꝵ. Sertũ cianiel. Septimũ ꝑalipomenon. qͦd latine sonat nͥ

Expanded text:
agiographi. In ordine hagiographorum novem volumina continentur. Primum Job; secundum liber Psalmorum; tertium Proverbia Salomonis quae Graece parabolae, Hebraice , masloth, dicuntur; quartum Ecclesiastes, qui Hebraice , coeleth, Latine concionator interpretatur; quintum , syra syrim, id est Cantica canticorum; sextum Daniel; septimum Paralipomenon, quod Latine sonat ver
Abbreviated transcription (Latin):
tes s̃ iegt suũ sub seqñtis. Et ipse iea medius ÷ in exereitu suo.
Hinc inde uallatꝰ in cedens. ⁊ stipatꝰ agminibꝰ suis. Et licet
inhac tanta multitudine dn̾sȩ armoꝵ sp̾e̾s in sac̾m̃tis. ⁊ obserua¬
tionibꝰ p̃cedentiĩ. ⁊ subseqñtiũ ppłoꝵ appareant. os̃ tam̃ uni regi
militare. ⁊ unũ uexillũ seqͥ ꝓbant᷑. ⁊ hostẽ unũ ꝑseqͥ. iuna uicꝰ¬
toria coronari. In his oĩbꝰ oꝑa restaurationis ꝯsidant᷑. inquibꝰ
diuinarũ scͥpturarũ tota u̾sat᷑ in tentio. Mundanȩ siue scła¬
res scͥpturȩ mat̾iã habent oꝑa ꝯdicionis. duina scͥptura mati̾ã
h abet oꝑa restaunicionis. ꝑ roptt̾a tanto excellencior om̃ibͥ
scͥptis uire credit᷑. qͣnto dignior: ⁊ sublimior mati̾a. inqͣ
eiꝰ ꝯsid̾atio. tractatioq u̾sat᷑. Nã oꝑa restaurationis ualdedig¬
niora s̃ oꝑibꝰ ꝯditionis : q illa ad seruitutẽ facta s. ut stantiho

Expanded text:
tes sunt regem suum subsequentes. Et ipse rex medius est in exercitu suo; hinc inde vallatus incedens et stipatus agminibus suis. Et licet in hac tanta multitudine diversae armorum species in sacramentis et observationibus praecedentium et subsequentium populorum appareant, omnes tamen uni regi militare et unum vexillum sequi probantur, et hostem unum persequi et una victoria coronari. In his omnibus opera restaurationis considerantur; in quibus divinarum Scripturarum tota vertatur intentio. Mundanae sive saeculares scripturae materiam habent opera conditionis. Divina Scriptura materiam habet opera restaurationis. Propterea tanto excellentior omnibus scripturis jure creditur, quanto dignior est et sublimior materia in qua ejus consideratio tractatio quae versatur. Nam opera restaurationis multo digniora sunt operibus condition
Abbreviated transcription (Latin):
testate dĩ erant: ⁊m om̃ibus ñ artabat᷑ potestas dĩ. Fortas¬
sis iã satis ẽ. qnͣtũ ad ꝓpositũ breuitatis ꝑtinet. dͥe his hactenꝰ dis¬
putasse. si hoc solũ adiecimꝰ qͣnto tꝑre mundis inhac ꝯfusio¬
ne pͥꝰꝙͣ eiꝰ dispositio inchoaret᷑ ꝑstitit᷑. Nã qͦd illa pͥma rerũ
oñiũ matĩa in pͥncipio t̃ꝑis. uł potiꝰ c̾ipso tpr exorta sit :

Expanded text:
et in omnibus non arctabatur potestas Dei. Fortassis jam satis est quantum ad propositum brevitatis pertinet de his hactenus disputasse, si hoc solum adjecerimus quanto tempore mundus in hac confusione priusquam ejus dispositio inchoaretur perstiterit. Nam quod illa prima rerum omnium materia, in principio temporis, vel potius cum ipso tempore exorta si
Abbreviated transcription (Latin):
senciendñ mͥ iideat᷑ aꝑiã. Certe ñ puto pͥmã ulã rerũ oĩuĩ
motiã talit̾ inforiẽ fuisse. ut nullã oĩno formã habu̾it. qp
nec aliqͥd tale ex istẽ posse omo qͦd alicͥd eẽ.hãt. ⁊ ñ aliqͣ formã
credid̾m. Ita tam̃ ñ absurde in formẽ eã appellari posse.
qͦd in ꝯfusione.⁊ꝓmixtione qͣdã subsistens. ñ dũ hanc in
qͣ nc̃ cernit᷑ pulchrã aptãq disposicionẽ. ⁊ formã receꝑit.

Expanded text:
sentiendum mihi videtur aperiam, certe non puto primam illam rerum omnium materiam taliter informem fuisse, ut nullam omnino formam habuerit; quia nec aliquid tale existere posse, omnino quod aliquid esse habeat et non aliquam formam crediderim. Ita tamen non absurde informem eam appellari posse, quod in confusione et permistione quadam subsistens, nondum hanc in qua nunc cernitur, pulchram aptamque dispos
Abbreviated transcription (Latin):
dũ.. Epte̾a nãq sr̃ facie abyssi tenebix erant. q abiss subt᷑
erit. ⁊ desuꝑ caligo tenebsa erat. N eq abissus tenebrȩ erat.
q̃ lum̃ futa ñ erat. s de suꝑ faciẽ abyssi tenebrũ locꝰ fuit.
in eo scł elem̃to. unde lum̃ pꝰea uenire debuit. Neq enĩ nͥ
inlucis loco tenebre. eẽ. potuer̃.. ꝓ pt̾ea tenebre erant suꝑ fa¬

Expanded text:
a namque super faciem abyssi tenebrae erant; quia abyssus subtus erat, et desuper caligo tenebrosa erat. Neque abyssus tenebrae erat, quia lumen futura non erat; sed desuper faciem abyssi tenebrarum locus fuit. in eo scilicet elemento unde lumen postea venire debuit. Neque enim nisi in lucis loco, tenebrae esse potuerunt; propterea tenebrae erant super fa
Abbreviated transcription (Latin):
modũ u ꝑ interualla ui. dierũ informã disposita fuisse ẽdant᷑.
sui gis ꝓ ut̾o iuros sapient in rebꝰ tã obcuris. ⁊ dubiis. ats. asct¬
Ssu nr̃o remotis nec temere asseruisse qͦd nescierint. neq m
hisqͦ aseruer᷑. p̃ sertĩ tanta diligentia ꝓlatis eriare potiusse.
Illud magis eredudim sub assertionis forma in qͥicionis ali
pni studiũ fuisse. Q sic dicta sc̃oꝵ pie int̾p̃tari noluint. nec
falsa credendo errorẽ incident. nec uerai rep̃hendendo
elationẽ. Hos gͦ enullã partẽ p̃cipiti assercione declinan¬
tes nd̾ cui nr̃ sens intm mag̃ accedit : qnͣtũ caꝑe posumꝰ

Expanded text:
posita fuisse credantur. Ego puto viros sapientiae in rebus tam obscuris et dubiis atque a sensu nostro remotis, nec temere asseruisse quod nescierint; neque in his quae asseruerunt praesertim tanta diligentia prolatis, errare potuisse. Illud magis crediderim, sub assertionis forma inquisitionis studium aliquando fuisse. Qui sic dicta sanctorum pie interpretari voluerint, nec falsa credendo in errorem incidunt, nec vera reprehendendo elationem. Nos ergo in neutram partem praecipiti assertione declinantes, id cui noster sensus interim magis accedit quantum capere possumus
Abbreviated transcription (Latin):
one uidtꝰ ⁊ significatione. Ad solã ꝓñtiacionẽ ꝑtinet gir̃a¬
matira. adsolã si gnificõnẽ ꝑturi cialectica. ad ꝓn̾̃ciaciõe
simis ⁊ significationẽ ꝑtinet rethorica. Cognitio rerũ
enta auo sfisat᷑. id: formã. ⁊ naturã. Forma ⁊ in eactior
dispoficione: nat᷑a in int̾iori qͣlitate. Forma rerũ aut un
eeometria. aut in motu. ad quẽ ꝑtinet astronorinae
as intiorẽ uͦ rerũ nat̾am phyfica spectat. e mͦ os artes¬
artis natimiles diumȩ scientiȩ famulant᷑. ⁊ uiferier
sapĩa recte ordinata ad suꝑiorẽ ꝯ ducit. Sub eo gͥ sensui qͥ:
in significatione uocũ ad res : ꝯtinet᷑ historia. cui famulant᷑
tres scienciȩ. sic̃ dictũ :: id÷ gramatica. dialectica. rechori¬
ca. Sub eo aũ sensu qͥẽ in significõne rerũ ad facta mystica
cõtinet᷑ allegoria.⁊ sub eo sensu qͥ ẽ in significõne rerũ ad faciẽ¬
da mistica ꝯtinet᷑ tͦpologia. ⁊ his duobꝰ famulant᷑ arunechica.

Expanded text:
atione et significatione. Ad solam pronuntiationem pertinet grammatica, ad solam significationem pertinet dialectica. Ad pronuntiationem simul et cognitionem pertinet rhetorica. Cognitio rerum a duo versatur, id est formam et naturam. Forma est in exteriori dispositione; natura in interiori qualitate. Forma rerum aut in geometria; aut in motu ad quem pertinet astronomia. Ad interiorem vero rerum naturam physica spectat. CAP. VI. Quomoartes naturales divinae scientiae famulantur; et inferior sapientia recte ordinata ad superiorem conducit. Sub eo igitur sensu qui est in significatione vocum ad res, continetur historia; cui famulantur tres scientiae sicut dictum est, id est grammatica, dialectica, rhetorica. Sub eo autem sensu qui est in significatione rerum ad facta mystica, continetur allegoria. Et sub eo sensu qui est in significatione rerum ad facienda mystica, continetur tropologia; et his duobus famulantur ari
Abbreviated transcription (Latin):
ñ debebat sponte. ⁊ obedient̃ susciꝑet. ut de pena quã ꝑ
mobedientiã m̾uerat. eripi dignus fieret. Hanc aut penã
hõ peccator solu̾e ñ pot̾at. qui ꝗͣ oũq penã susciꝑet. ñ nisi
digne ⁊ iuste ꝓpt̾ cõtẽptus pͥmi reatũ sustineret. Ut gͦ
homo iuste debitã penã enadet : ne cesse fuit ut talis homo
ꝓhomine penã susciꝑet. qui nichil pene debuisset. Sed talis
patͥ soluit. et moriendo regtũ homĩs expiauit. ut cũ ipse
ꝓhomine mortẽ quã ñdebebat sustineret iuste homo ꝓpt̃
ipsũ mortẽ quã debebat enaderet. et iã locũ calũmandidia¬
bolus ñ inueniret. quia ipse dominari homini nõ debuit:

Expanded text:
non debebat sponte et obedienter susciperet, ut de poena quam per non debebat sponte et obedienter susciperet, ut de poena quam per inobedientiam meruerat eripi dignus fieret. Hanc autem poenam homo peccator solvere non poterat, qui quamcunque poenam susciperet non nisi digne et juste propter contemptus primi reatum sustineret. Ut ergo homo juste debitam poenam evaderet, necesse fuit ut talis homo pro homine poenam susciperet qui nihil poenae debuisset. Sed talis patri solvit, et moriendo reatum hominis expiavit, ut cum ipse pro homine mortem quam non debebat sustineret, juste homo propter ipsum mortem quam debebat evaderet, et jam locum calumniandi diabolus non inven
Abbreviated transcription (Latin):
tis homim qd̾ homo exabito aeo redãet. Ded̾it gͥ homi¬
ni hominẽ quẽ homo ꝓ homine reddẽt. qͥnt digna recõ¬
pensatio fieret. pͥori nõ solũ eqͣlis sed maior eẽt. Ut gͦ
ꝓ homine redderetur homo maior homine. factus ẽ. ds̃
hõ ꝓ homine. ⁊ dedit se homo homini. ut se assumeret
ab homine. In carnatꝰ ẽ dc̃ dĩ filius. et datꝰ ẽ hõĩbꝰ ds̃ hõ¬
ne redaditꝰ ẽ xp̃s. fuit hominis iusticia. In natiuitate enim
.xͥ. iuste placatus ẽ ds̃ homini. q tał homo inuentꝰ ẽ. ꝓhoĩẽ.
qͥ nõ solũ ut dictũ ẽ par. s etiã maior eẽt hoĩe. Ideo innati¬
uitate &ͥ angłi mundo pacẽ nunciant. dicentes. Gła in excelsis
deo et in t̾ra par hominibus bone uoluntatis. S ad huc suꝑerat
homini ut sic̃ restaurando dãnũ placau̾at uñ. ita quoq
ꝓcontemptii satis faciendo dignus fieret euadere penam.
S hoc cõuementius fieri ñ poterat. nisi ut penam quam

Expanded text:
homo ex debito Deo redderet. Dedit igitur homini hominem quem homo pro homine redderet, qui ut digna recompensatio fieret priori non solum aequalis sed major esset. Ut ergo pro homine redderetur homo major homine, factus est Deus homo pro homine; et dedit se homo homini, ut se assumeret ab homine. Incarnatus est Deus Dei Filius, et datus est hominibus Deus hone redditus est Christus, hominis fuit justitia. In nativitate enim Christi juste placatus est Deus homini, quia talis homo inventus pro homine, qui non solum, ut dictum est par, sed et major ecem nuntiabant, dicentes: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Sed adhuc super erat homini, ut sicut restaurando damnum placaverat iram, ita quoque pro contemptu satisfaciendo dignus fieret evadere poenam. Sed hoc convenientius fieri non poterat, nisi ut poenam quam
Abbreviated transcription (Latin):
de aũ siñ ue̾ falsũ fat̃i cogim̃. u̾itatis ħ testimoniũ. si
tantũ tͥ buamꝰ uet̾ib. qnͣtũ nec ioħi uendicare ualemꝰ.
ꝯt᷑ p̃coniuĩ iu̾tatis altĩ damꝰ. ñ tantũ iniuria sed blasphe¬
sponsi dubitat ⁊ q̃rit. tues qͥuenturꝰ es an aliũ expecta¬
museti nos milib hominũ cerutudinẽ de õĩbꝰ nr̃o mda¬
tio ꝯfirmamꝰ. HNec ipsos de se ita uet̾es sensisse. paucis ad¬
u̾tere possumꝰ. Moyses scbit dm̃ ad se loquentẽ dixisse
sic. Ego sũ ds̃ abrahã. ⁊ ds̃ ysaac. ⁊ ds̃ iacob ⁊ ñ m̃ meũ
adonay. ñ indicaui eis. subaudis sic̃ tͥ. Ostendit gͦ se
de dĩ noticia płus aliqͥd p̃cedentib patͥb accepisse. Da¬
ud quoq suꝑ doctores suos ⁊ senores donũ s intelligen¬
tiȩ. audact᷑ p̃siit ita dices. Suꝑ õs docentes me in¬

Expanded text:
um; si tantum tribuamus veteribus, quantum nec Joanni vindicare valemus. contra praeconium veritatis alteri damus; non tantum injuria, sed blaspheSponsi dubitat et quaerit: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Et nos millibus hominum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, et nomen meum Adonai non indicavi eis , subaudi sicut tibi. Ostendit ergo se de Dei notitia plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque supra doctores suos et seniores donum intelligentiae sibi audacter praesumit ita dicens: Super
Abbreviated transcription (Latin):
oculus qͥd ẽ cõtẽplationis extinctꝰ ẽ.: ut nichil uid̾et:
oculus uͦ rõnis lippꝰ effectus : ut dubie uideret. Solus
ille oculus qͥ extinctꝰ ñ fuit. in sua claritate ꝑmansit:
Oculus uͦ rõnis quã dui lum̃ eiꝰ nubilũ ẽ. iuidiciũ hr̃e
certũ ñ pot̾. q qd̾ clare ñ uidet. discernit ambigne.
Hinc ẽ qd̾ corda hominũ facilus s̃ consentiunt in
his quȩ oculo carnis ꝑcipiũt. quã in his quȩ acie m̃tis
et sensu rõnis attingunt. Quia nͥ in uidendo ñ ca¬
ligat᷑ in uidicando nõdiscrepant. hõ gͦ quia oculũ
carnis ht̃. mundũ uidere pot̃. et ea quȩ in mundo
st̃. Itẽ qr oculũ rõnis ex parte ht̃. animũ similit̃

Expanded text:
oculus quidem contemplationis exstinctus est, ut nihil videret; oculus autem rationis lippus effectus ut dubie videret. Solus ille oculus qui exstinctus non fuit in sua claritate permansit, Oculus vero rationis quandiu lumen ejus est nubilum, judicium ceest; quia quod clare non videt discernit ambigue. Hinc est quod corda hominum facilius sibi consentiunt in his quae oculo carnis percipiunt, quam in his quae acie mentis et sensu rationis attingunt, quia ubi in videndo non caligant, in judicando non discrepant. Homo ergo quia oculum carnis habet mundum videre potest, et ea quae in mundo sunt. Item quia oculum rationis ex
Abbreviated transcription (Latin):
primum diligenter solitariam feminam explorauit.
⁊ inueniens in ea primum õe suȩ temptationis co¬
ẽspectn uirtutis. Stans coram ⁊ coram femina hos¬
tis suꝑbus. ex sola malicia cogitata ñdum dicta cõ¬
funditur. ⁊ quasi se iam prius quam ȩtiam loque¬
retur. dep̃ hensum metuens ñ audet exire inu̾ba
ꝑ suasionis. donec. animum temptandȩ intro gatione
p̃sentiat. Cur in quid p̃cep̃ ds̃ uobis ut non cõme¬
deretis de oĩ ligno ꝑadisi : Cui. respondit mulier:

Expanded text:
primum diligenter solitariam feminam exploravit, primum diligenter solitariam feminam exploravit, et inveniens; in ea primum omnem suae tentationis coconspectu virtutis. Stans coram et coram femina hostis superbus ex sola malitia cogitata nondum dicta confunditur; et quasi se jam prius quam etiam loqueretur deprehensum metuens, non audet exire in verba persuasionis, donec animum tentandae interrogatione praesentiat. Cur, inquit, praecepit Deus vobis ut non comederetis de omni lig
Abbreviated transcription (Latin):
Ut igͥ in ꝓpria forma nonueniret sua uoluntate
factũt᷑̃. nt aut̃ aliam formam nisi talem quȩ ma¬
liciȩ suȩ ꝯueniret hre ñ posset. diina ordinatione
dispositum. Uenit gͦ ad hominem inserpente. callidꝰ
hostis. qui fortassis si ꝑmissus fuisset. in forma colum¬
be uenire maluisset. Sed hoc uas sp̃s scs sͥ reserna
illam formam homini odiosam faceret. in qua pmo¬
dum eidem sp̃s sc̃s apparere debuisset. Quare prius
considerare quam tumida fu̾i̾t in principio ad
parum desis uiribus p̾sumens humanam naturam
in eam partem ubi debilior uidebatur aggressus ẽ.
ut si forte illic aliquatenus p̾ualere potusset . pꝰ mo¬
dum eum maiori fiducia ad alteram q̃ robustior fu¬
it pulsandam aut potiꝰ subuertendam accedet. Sci¬
ens gͦ qr nerum eẽt. quãuis ad huc dictum ñ eẽt.
ue soli quia cum cecidĩt ñht̃ sublenantem. ⁊ si
quispiam p̃ualuerit adu̾sus unum duo resistunt ei.

Expanded text:
Ut igitur in propria forma non veniret sua voluntate Ut igitur in propria forma non veniret sua voluntate factum est, ut autem aliam formam nisi talem quae malitiae suae conveniret habere non posset, divina ordinatione dispositum. Venit ergo ad hominem in serpente callidus hostis, qui fortassis si permissus fuisset in forma columbae venire maluisset. Sed hoc vas Spiritus sanctus sibillam formam homini odiosam faceret, in qua postmodum eidem Spiritus sanctus apparere debuisset. CAP. III. considerare quam timenda fuerit in principio ad parum de suis viribus praesumens humanam naturam in eam partem ubi debilior videbatur aggressus est, ut si forte illic aliquatenus praevalere potuisset, postmodum cum majori fiducia ad alteram quae robustior fuit pulsandam aut posterius subvertendam accederet. Sciens ergo quod verum esset quamvis adhuc dictum non esset Vae soli, quia cum ceciderit non habet sublevantem . Et si quispiam praevaluerit adversus unum duo resistunt ei;
Abbreviated transcription (Latin):
omino gͥ mundi homĩe ꝓuidentia diuina
m loco deliciarum quasi in parte potiori ꝯ¬
stituto. et ad conseruanda bona quȩ habebat eadem d̃ĩ
ꝓuidentia rõni humanȩ adic̃ta minuto. atq ad illa
bona quȩ habiturus erat querenda ⁊ opuinenda p̃cepto
obedientiȩ cum gr̃a cooꝑante instructo. uidit diabolus
⁊ inuidit. quod homo illuc ꝑ obedientiam ascenderet
uia uero illi ꝑmolentiam nocere  potuit. ad
fraudẽ se conuertit. ut dolo hominem supplanta¬
ret. quẽ uirtute suꝑare ñ posset. N e aũt fraus illiꝰ om¬
nino nulla eẽt. si nimis manifestaretur. in ꝓpria forma
uenire ñ debuit. ne manifeste cognosceretur. ⁊ nulla¬
tenus reciꝑetur. Iter̃ ne nimis molenta eẽt fraus enis
si ꝓrsus occultarenir. ⁊ homo fimul si ds̃ eum tali frau¬
de quȩ caueri ñ posset. decipi ꝑmitteret. in uiriam
pati uideretur. in aliena quidẽ forma uenire ꝑmis¬
sus ẽ. s tali in qua enis malicia ꝓrsus ñ celaretur.

Expanded text:
o igitur mundi homine providentia divina in loco deliciarum quasi in parte potiori constituto, et ad conservanda bona quae habebat eadem Dei providentia rationi humanae adjuncta munito, atque ad illa bona quae habiturus erat quaerenda et obtinenda praecepto obedientiae cum gratia operante instructo; vidit diet. uia vero per violentiam nocere non potuit ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret quem virtute superare non posset. Ne autem fraus illius omnino nulla esset, si nimis manifestaretur; in propria forma venire non debuit, ne manifeste cognosceretur, et nullatenus reciperetur. Iterum ne nimis violenta esset ejus fraus si prorsus occultaretur et homo simul si Deus eum tali fraude quae caveri non posset decipi permitteret injuriam pati videretur, in aliena quidem forma venire permissus est; sed tali in qua ejus malitia prorsus non celaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
dendi ñ abuit. ds homini ꝑmiscd̾am iusticiã dedit. neq
enĩ ereptio hominis ꝑfecte rõnabił eẽt. nisi exut᷑q parte
uista fieret. hoc ẽ sic̃ as̃ iusticiam habuit hominẽ requiren¬
di:ita ⁊ homo iusticiã hrẽt euadendi. S hanc iusticiã
hõ nunquã hr̃e potusset. nisi ds̃ illã ꝑmisca̾am suã illi

Expanded text:
dendi non habuit, Deus homini per misericordiam justitiam dedit. Neque enim ereptio hominis perfecte rationabilis esset, nisi ex utraque parte justa fieret, hoc est, sicut Deus justitiam habuit hominem requirendi, ita et homo justitiam haberet evadendi. Sed hanc justitiam homo nunquam habere potuisset, nisi Deus ei per mis
Abbreviated transcription (Latin):
cuit potifex alitre. ⁊ ȩccłã totã asꝑgẽdo. qͣsi õs lustrãdo. ⁊
ꝓpt̃ qdͥ ⁊̃ opꝰ orõe ꝯsũmat. orãs uͥ exaudiãt᷑ inibi uista petẽtes.
qm̃ opꝰ hõis sine diurno ad uitoro eeͥ pot̃. fructuosũ ee̾ ñ pot̃:
Nouissime cõpleta expiatiõe põtifex ad altare ꝯu̾tit᷑. qd re¬
liqͣ ẽ de aqͣ pͦificõis adbasim eiꝰ effũoẽs. qͣsi cõmittẽs dõ qd̾ suꝑ:
itires suas excedẽs ĩ ꝑfectiõe sacͥ mist̾ii. Dehĩc lĩteo altare

Expanded text:
cuit pontifex altare, et ecclesiam totam aspergendo, quasi omnes lustrando, et usta petentes; quoniam opus hominis sine divino adjutorio esse potest, fructuosum esse non potest. Novissime completa expiatione pontifex ad altare convertitur, quod reliquum est de aqua purificationis ad basim ejus effundens, quasi committens Deo quod super est vires suas excedens in perfectione sacri ministerii. Dehinc linteo altare
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb latẽt ꝓfunda inisłia ex qͥb pauca ad memoriã attui
tia sordes ablues peccõꝵ. Sal ẜmo diuinꝰ. ĩc̾ꝑatione mor¬
dẽs: ⁊ ꝯdiẽs corda ĩsipida. łͥ na aisꝑsio tͥna m̾sio ẽ pͣificãdi ꝑ¬
ni dñatio. Int̾rogatio ĩclusi: ignorãtia ppłi. Aꝑtio ostii:
sublatio pecc̃ĩ. Pontifex eccłã ĩgͥdiens pacẽ domui ĩpͣcat᷑.¬

Expanded text:
ibus latent profunda mysteria, ex quibus pauca ad memoriam excita est poenitentia, sordes abluens peccatorum. Sal, sermo divinus increpatione mordens et condiens corda insipida. Trina aspersio trina mni damnatio. Interrogatio inclusi, ignorantia populi; apertio ostii, sublatio peccati. Pontifex ecclesiam ingrediens pacem domni imprecat
Abbreviated transcription (Latin):
dicͥonis eccłȩ ĩ qͣ ceła oĩa sacͣm̃tã celebrãt. loqñdũ nb uiditur.
Suꝑiꝰ ĩ ea qͣ. gen̾alit̾ de sacͥm̃tis pͥmisimꝰ t̾ctatione. distuiximꝰ
sacram̃ta alia ee salutis alia administrationiᷤ. alia ex̾cita¬
tiõis. ł̾ma ad remediũ. scd̾a ad officiũ. t̾cia ad ex̾citiũ. Et
illa qͥdẽ q̃ administratiõis. siue p̃ꝑatiõis s̃ ordruib coħent:

Expanded text:
idetur. Superius in ea quam generaliter de sacramentis praemisimus tractatione, distinximus, sacramenta alia esse salutis, alia administrationis, alia exercitationis. Prima ad remedium; secunda ad officium; tertia ad exercitium. Et illa quidem quae administrationis sive praeparationis sunt ordinibus cohaerent,
Abbreviated transcription (Latin):
cidio. aut ꝓdiu̾sis cͥminib. aut gͣuissimis peccatis. publicã ge¬
rentes pęnitñtiã sub cilicio diuino fui̾t altario reconciliati.Si¬
milit̃ tͣnsmarinos. ⁊ ĩ cognitos homines. siue cłicos aliarũ xccła¬
rũ. neq ordinari. neq ordinatos recipi ꝯcedũt. sine cõm̃dati¬
utatio ep̃oꝵ de suis locis ad alia loca nulla ordinatoꝵ¬
ro̾ne deba fieri. nͥ ꝓ magna hutilitate. uł nescessitate
cogente. Et hoc qͥd̾ ñ ꝑ ipsos ficri oportaer. s ꝯfiliõ ĩ uitatioe co¬
epõꝵ. atq. auctoritate romani pontificis. Mutatio similit᷑

Expanded text:
cidio, aut pro diversis criminibus, aut gravissimis peccatis, publicam gerentes poenitentiam sub cilicio, divino fuerint altario reconciliati. Similiter transmarinos et incognitos homines, sive clericos aliarum ecclesiarum, neque ordinari neque ordinatos recipi concedunt, sine commendatiutatio episcoporum de suis locis ad alia loca nulla ratione debet fieri, nisi pro magna utilitate vel necessitate cogente. Et hoc quidem non per ipsos fieri oportet, sed consilio et invitatione coepiscoporum, atque auctoritate Romani pontifi
Abbreviated transcription (Latin):
aqua. tuica bissina uestiuit. demñ z ona p̃cux̃. ⁊ uestunit eũ
tunicam int̾iorẽ.  ĩposuit ei suꝑ humerale. ⁊ cinxit eum
scđm facturã suꝑ humerał. & ĩposuit suꝑ eum logion. id ⁊ io̾¬
nale. in qͦ erat matufestatio.  u̾itas. ⁊ mitrã ĩ posuit super
caput eius. a suꝑ mitrã infeonte ipsiꝰ laminã aureã: ĩ qͣ
sculptũ erat nom̃ dĩ. Septẽ si p̃dicta enum̾es ĩ strumenta
pontificał ornatꝰ inuenies. id ÷ tunicã bissinã. z onã. tunicã
int̾iorẽ. suꝑ hum̾ale. ponale. mitrã. Ꝙ laminã aureã. qͥbus
si feminalia linea : q̃ ritu sacͦ cura renes pontificis stringebant᷑

Expanded text:
ssina vestivit; deinde zona praecinxit, et vestivit eum tunicam interiorem, et imposuit ei superhumerale, et cinxit eum secundum facturam superhumeralis, et imposuit super eum logion, id est rationale, in quo erat manifestatio et veritas; sed mitram imposuit super caput ejus, et super mitram rumenta pontificalis ornatus invenies scilicet tunicam byssinam, zonam, tunicam interiorem, superhumerale, rationale, mitram, et laminam auream, quibus si feminalia linea, quae ritu sacro circa renes pontificis stringebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
castigor. ⁊ inseruintẽ redigat. ꝗͣ ad modũ bissus. ł linũ cando¬
tẽ quẽ ex nata᷑ ñ habuit. ꝑstadiũ. ⁊ industriã multis tunsi¬
onibꝰ  qͣsi qͣdam ueratione attritum acquirit.

Expanded text:
tem redigat , quemadmodum byssus vel linum candorem quem ex natura non habuit, per studium et industriam multis tunsionibus et quasi quadam vexatione attritum acquirit.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽt. Qͣles suit eligendi ad sacͦs ordiues uł nõn.
e uita aũt. ⁊ ꝯditione eoꝵ qͥ ad sac̾s ordines eligunt᷑: mul¬
ta nb patres docum̃ta relinq̃rũt. Hã qͥd ascͥs orlinibꝰ ñ ĩpediat
eos qͥ pꝰbatȩ fui̾nt ꝯu̾sationis. placuit diffinire. Ia medicoꝵ in¬
cifione forte claudi efficiunt᷑. uł ꝓ egritudine. siue ꝑ molentia
abscid unt᷑. & qͥ ñ sponte s casu aliqͦd m̃brũ s amputauer̃. si til

Expanded text:
. Quales sunt eligendi ad sacros ordines et quales non. De vita autem et conditione eorum qui ad sacros ordines eliguntur multa nobis patres documenta reliquerunt. Nam quid a sacris ordinibus non impediat eos qui probatae fuerint conversationis placuit definire. Qui a medicorum incisione forte claudi efficiuntur, vel pro aegritudine sive per violentiam absciduntur; et qui non sponte, sed casu aliquod membrum sibi amputaver
Abbreviated transcription (Latin):
S q de pͥmis illis sacͣm̃tis qͥb denocio fidelisi tunc ererce¬
tamus. De tribus gͤneribꝰ oꝑum.
rias genera oꝑũ. Quȩdã ita bona s̃ ut nunꝗͣ
licite p̃t̾iri possint. q̃dã ita mala. ut nũꝗͣ licite poᷤ
sũt ⁊ p̃t̃miti Sola gͥ illa q̃ sic se habet̃. ut nunꝗͣ licite
tis ut ub faciat᷑ homines. ⁊ nos similit̾ facite iłł. ut uidelice¬
liĩ hõ ex sui cõsidatione disceret. qͣlẽ se erga. ꝓrimũ eriͥ¬
b̃ȩ deb̾et. Sed pꝰea cũ lex subintraret. et disciplinã iuinen¬
di artiorẽ ꝓponeret. exhis q̃ media fuerat q̃dã excep̃.:
et ex eis alia ꝑp̃ceptionẽ. alia ꝑ ꝓhibitionẽ. in alt̾ĩ par¬
tẽ defler̃. ut quẽ ad mod̾ pͥmo homini inꝑadiso ds̃ de cõ

Expanded text:
Sed quia de primis illis sacramentis quibus devotio fidelium tunc exerceSed quia de primis illis sacramentis quibus devotio fidelium tunc exercetribus generibus operum. Tria sunt genera operum; quaedam ita bona sunt, ut nunquam licite praeteriri possint: quaedam ita mala, ut nunquam licite posunt et praetermitti. Sola illa igitur quae sic se habent ut nunquam licite tis ut vobis faciant homines, et vos similiter facite illis ; ut videlicet homo ex sui consideratione disceret qualem se erga proximum exhibere deberet. Sed postea cum lex subintraret et disciplinam vivendi arctiorem proponeret; ex his quae media fuerant, quaedam excepit; alia per praeceptionem, alia per prohibitionem in alteram partem
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnatos sinẽ dolore enundat. iccͥco pͥori populo intimore
sermenti ⁊ sub lege laboranti. cirẽcisio ad emundationẽ
data ẽ. nouo aut̃ ppło in gr̃a ꝑcaritatẽ abulanti ablutio.
Uident᷑ gͦ prima illa sacm̃ta q̃ sub nat᷑ali lege p̃cesse¬
r̃ qͣsi ꝗ̃dã u̾bra ueritatis. illa uͦ q̃ pꝰ ea subscͥpta lege se¬
cuta s̃ : qͣsi q̃dã imago ł figura u̾natis. Ista aut̃ q̃ sub
ꝓdit᷑. sic ineis in uisibilis grȩ uta clarissime demostrat᷑.
ꝑ rima gͦ sac̃m̃ta umbra fuer̃. scda imago. t̾ria corpꝰ.
pꝰ quȩ .iiii. loco sequit᷑ u̾itas sp̃s. Hȩc in presenti de sac̃m̃tis
nat᷑ał leg̃ dicta sufficere posse putamꝰ. q̃ tũc qͥdẽ sic̃ suꝑiꝰ iã
cõmemoratũ ẽ. ita fidei uistificanti uincta fuisse credimꝰ. ut
in eis eẽt execitacio deuocionis nõnecessitas optinende salu
qui ꝑ gĩam ad participatiõẽ futȩ redẽptioĩs sernabantꝰ.

Expanded text:
quinatos sine dolore emundat, idcirco priori populo in timore quinatos sine dolore emundat, idcirco priori populo in timore servienti, et sub lege laboranti, circumcisio ad emundationem data est; novo autem populo in gratia per charitatem ambulanti, ablutio. Videntur ergo prima illa sacramenta quae sub naturali lege praecesserunt, quasi quaedam umbra veritatis; illa vero quae postea sub scripta lege secuta sunt, quasi quaedam imago vel figura veritatis; ista autem quae sub proditur; sic in eis invisibilis gratiae vita clarissime demonstratur. Prima ergo sacramenta umbra fuerunt; secunda imago; tertia corpus; post quae quarto loco sequitur veritas spiritus. Haec in praesenti, de sacramentis naturalis legis dicta sufficere putamus, quae tunc quidem sicut superius jam commemoratum est, itain eis esset exercitatio devotionis, non necessitas obtinendae saluttur, qui per gratiam ad participationem futurae redemptionis servabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
re dõ. nouẽ s retinere p̃cipit᷑. ut qd̾ bonũ ẽ in se adeo ẽẽ.
qd̾ uͦ malũ ẽ ase eẽ ꝯfiteat᷑. Sed ħ signũ qͣsi delonge sũptũ.
magis docuit hominẽ quid eẽt quã qͥd fieret. Igit᷑ ẽ tp̃s ad¬
uenisset qͦ u̾itas declarari debuenit. datũ ẽ. remediũ per
curũcisionis sacͣmtũ. uͥ dñ de int̾ioris sub̾a hoĩs pars ñ qͥdẽ
nat᷑alit̾ suꝑ flua. s eiꝰ qd̾ suꝑfluũ ẽ figura p̃cidit᷑. iã mani
festiꝰ illa pecc̃i circ̃cisio ꝗͣ inint̾iori hoĩe gra ꝑfic̃ demonstͥt᷑.
Quia aũt circ̾cisio ertĩores sordef et enorinitates q̃ foris
s̃ resecat. ablutio aut̃ maculas ȩtiã int̾iores emundat.
sare debuit. ut illud sacm̃tũ succedẽt qd̵ ꝑfectã hominis
emundationẽ et int̾iorẽ animȩ candorẽ. quẽ in ipso et ꝑ ip¬
sũ sacͣmtũ ad ipiscit᷑. posset declarare. Ampliꝰ aut̃ q circ̃¬
cisio quidẽ sordes aufert. s dolores infert. ablucio uͦ in¬

Expanded text:
d bonum est in se a Deo esse, quod vero malum est a se esse confiteatur. Sed hoc signum quasi de lege sumptum, magis docuit hominem quid esset, quam quid fieret. Igitur cum tempus advenisset quo veritas ipsa declarari debuerat, datum est remedium per circumcisionis sacramentum, ubi dum de exteriori substantia hominis pars non quidem nfestius illa peccati circumcisio quam in interiori homine gratia perficit demonstratur. Quia autem circumcisio exteriores sordes et enormitates quae foris sunt resecat, ablutio autem maculas etiam interiores emundat; sare debuit, emundationem et interiorem animae candorem, quem in ipso et per ipsum sacramentum adipiscitur, posset declarare. Amplius autem quia circumcisio quidem sordes aufert, sed dolores infert; ablutio vero in
Abbreviated transcription (Latin):
fide oꝑante ꝑ dilectionẽ. sic̃ ⁊̃ pͥꝰ sublege nat᷑ali pͥꝰ quã
circ̾cisio instituta fuiss. qͥ iusti fuerat᷑ sine currũcisione
saluabant᷑. Modꝰ aut̃ circ̃cisionis talis erat. ꝑ receptũ
fuit ut puer maculus octana. die anauuitate sua circ̃¬
cideret᷑ in carne p̃pucii sut. ⁊s qͥ addendũ putãt cultel¬
lo depetra facto. qd̾ tam̃ nulla alia auctoritate ꝓbat̃.
nisi quia sephora uxor moysi territa ab angelo acutã
petrã sũpsisse legr̃.⁊ ea p̃puciũ filii sui cucũ cidisse.
⁊ iosue int̾rã. ꝓmissiois in gressarꝰ. secdo inppło iscł
cirẽcisiois sacͤm̃tũ cultͥs petrinis in nouasse mem̾orat᷑.
Sed illud in altero qͥdẽ ob festinationẽ magis ⁊ trepida¬
tionẽ. in alt̾ro uͦ optipũ ⁊ significationẽ ueri iħu. ꝗ¬

Expanded text:
fide operante per dilectionem, sicut et prius sub lege naturali priusquam fide operante per dilectionem, sicut et prius sub lege naturali priusquam circumcisio instituta fuisset; qui justi fuerant sine circumcisione salvabantur. Modus autem circumcisionis talis erat. Praeceptum fuit, ut puer masculus octavo die a nativitate sua circumcideretur in carne praeputii sui . Et sunt qui addendum putant cultello de petra facto, quod tamen nulla alia auctoritate probant, nisi quod Sephora, uxor Moysi, territa ab angelo, acutam petram sumpsisse legitur, et ea praeputium filii sui circumcidisse . Et Josue, in terram promissionis ingressurus, secundo in populo Israel circumcisionis sacramentum cultris petrinis innovasse memoratur . Sed illud in altero quidem ob festinationem magis et trepidationem; in altero vero ob typum et significationem veri Jesu,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ unitas populi dei cep̃. et unitas cõt̾satiois fideł. q̃ pͥmũ
signata ẽ. ꝑ sacm̃tũ circũcisiois. p̾ea signanda ꝑsacͥm̃tũ
babtismatis. Primũ signaculũ in carne sub quo i tuuen¬
di enit qͥ incarne unũ erit̃. P ropt̾da cireũ cisio dpta ñ
ẽ nisi semini abithȩ. ut in carne signarent᷑. qͥ in carne
imirent᷑. Postꝗͣ aũt ad hanc iitatẽ accesseri qͥ scđm carnis
Epucii sui in signũ. posteris ineremplũ. tancũ ad
p̾orẽ statũ suꝑ ad dens qͣtinꝰ ꝑ hoc signaculũ popilllas ał
ab infidelib discerneret᷑. qͦnsq ille ueniret qͥ no solũ dde
filiis abrahȩ. sed ae unu̾sis gentib fideles colligeret. ao
naculũ babtismatis secernerent᷑. inscificatione. Sane qͥ
cũq intĩm ñ de semine abrahȩ fideles extiter᷑. huic p̃¬
ceptioni subiecti ñ fuer̃. Naq circũcisionis q̃ soli semini
abrahȩ indicta fuerat suscipiendȩ debito tenebant᷑. s

Expanded text:
tas populi Dei incoepit, et unitas conversationis fidelis, quae primum signata est per sacramentum circumcisionis postea signanda per sacramentum baptismatis. Primum signaculum in carue sub quo uniendi erant, qui in carne unum erant Propterea circumcisio data non erat nisi semini Abrahae, ut in carne signarentur qui in carne unirentur. Postquam autem ad hanc unitatem accesserunt qui secundum carnis aeputii sui; ipsi in signum, posteris in exemplum, tantum ad priorem statum superaddens, quatenus per hoc signaculum populus Dei ab infidelibus discerneretur, quousque ille viveret qui non solum de filiis Abrahae, sed de universis etiam gentibus fideles colligeret, ac naculum baptismatis secerneret in emundaicunque interim non de semine Abrahae fideles exstiterunt; huic praeceptioni subjecti non fuerunt. Neque circumcisionis quae soli semini Abrahae indicta fuerat suscipiendae debito tenebantur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑. S mito q̃rit᷑ si hi qͥ diẽ octanũ negligentia siue cõ¬
tẽptii parentũ sine sacm̃to circũcisiois transier᷑. pꝰmod̾
eod̾ sacͣm̃to ꝑcepto salutis effectũ cõsecuti sint. cũ p̃ceptũ
diuiũ hoc sacm̃tũ ñ nͥ die octano eȩbebrindũ indixe¬
rit. Et pot̾ fortasse ñ irrationabilit᷑ eredi. qd̾ sic̃ degen¬
tib adritũ legis uenientes hoc sacͤm̃tũ qualibet ȩtute
ad salutẽ ꝑceper̃. ita ⁊̃ si qui sub lege tẽꝑe suo hoc non ꝑ¬
cepisset᷑. ad salutẽ tñ ⁊ ad remediũ cis oꝑatũ sit. si illud
pꝰmod̾ suscipiendo pͥorẽ negligentiã correret᷑. Sic gͥ cir¬
tis gentib discerueret᷑. qͣtinꝰ singularis maneret ⁊ dis¬
creta gn̾atio de qͣ ap̃s nasceret᷑. Unde cõsequent᷑ colli¬

Expanded text:
gligentia sive contemptu parentum, sine sacramento circumcisionis transierunt; postmodum eodem sacramento percepto salutis effectum consecuti sunt, cum praeceptum divinum hoc sacramentum non nisi die octavo celebrandum indixerit. Et potest fortassis non irrationabiliter credi, quod sicut de gentibus ad ritum legis venientes, hoc sacramentum qualibet aetate ad salutem perceperunt, ita etiam si qui sub lege tempore suo hoc non percepissent, ad salutem tamen et remedium eis operatum sit, si illud postmodum suscipiendo priorem negligentiam correxerunt. Sic igitur cirteris gentibus discerneretur, quatenus singularis maneret, et discreta generatio de qua Christus nasceretur. Unde consequenter colli
Abbreviated transcription (Latin):
fuer̃. nesine salute ẽẽt quitẽpꝰ redẽptionis pcesser̃. grãm
in sustẽtationẽ ꝯtuler᷑. Scda differentia¬
cda differentia ẽ. qd qͥ in illis sac̾m̃tis imbuebant᷑
antiqͥ iusti. ñ dũ ad huc regni celestis ianiã int᷑re
potuer̃. donec saluator ꝑcarnẽ assũptã cęlos ascendit.
et omnibꝰ in se c̾dent̾ib acse sequentibus uiã aꝑuit.¬
atia differentia ẽ: quod sacͣm̃ta nat᷑alis logis ñ

Expanded text:
cesserunt, gratiam in sustentationem contulerunt. Secunda differentia est quod qui in illis sacramentis imbuebantur antiqui justi; nondum adhuc regni coelestis januam intrare potuerunt donec salvator per carnem assumptam coelos ascendit, et omnibus in se credentibus ac se sequentibus viam adifferentia est quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuarios errores dissipatis. ñ unũ de cõcessione nat᷑ali
p̃ceptũ disciplinȩ qͣsi ꝓbandis. s quasi corrigendis
⁊ reporandis multa formaret. ut quantomagis se in
mediiᷤ tẽꝑare discerẽt. tanto leuis in cõcesia fauiere ua¬
lerẽt. Illic multa cõcessa s. panca ꝓhibita. hie multa
ꝓhibita panca cõcessa. Illic dictũ ẽ. hor ĩ ut deligno
scientiȩ boni ⁊ mali ñ cõmedet. ñ q lignũ malũ erat.
s q obedientia. ꝓbanda erat. hic dictũ ẽ. ut carnẽ cũ
sangͥne nõ comederẽt. ut disceret horrere crudelitatẽ
carnẽ porcinã ñ ederẽt. ut detestarent᷑ immundiciã:
inbone ⁊ asino nõ arrẽt. ut p̾dicatioũ nariã agnoscerẽt
pigͥciã. et stulticiã ⁊ cet̾a similia. q̃ omĩa media erant.¬

Expanded text:
atis; non unum de concessione naturali praeceptum disciplinae quasi probandis, sed quasi corrigendis et reparandis multa formaret, ut quanto magis se in mediis temperare discerent, tanto levius inconcessa cavere valerent. Illic multa concessa, pauca sunt prohibita; hic multa prohibita, pauca concessa. Illic dictum est homini, ut de ligno scientiae boni et mali non comederet, non quia lignum malum erat, sed quia obedientia probanda erat. Hic dictum est ut carnem cum sanguine non comederent, ut discerent horrere crudelitatem; carnem porcinam non ederent, ut detestarentur immunditiam; in bove et asino non ararent, ut praedicationi noxiam agnoscerent pigritiam et stulti
Abbreviated transcription (Latin):
De unione ppłi fidelis.
rimꝰ statꝰ ab adã usq ad abnihã. magis ꝓpͥe det᷑¬
minat᷑. Quauis em̃ ꝑmoysent̃ lex scripta data sit
ante moysent tam̃ obsernantia legalis in circũcisione
ex ordiũ sumpsit. Primũ illud seculũ sub lege nat᷑ali qͣ¬
si in cõfusione quadã transierat. et qͥ meo fideles extit̾ãt
qͣsi pauca q̃dã grana inhumano genere disꝑsa ⁊ ab inuicẽ
discreta. sola intꝰ fide unita fuerat̃. Ut gͦ ad int̾iorẽ uni¬
tatẽ ꝯmendandã ext̾ior cõderet᷑. et eẽt in manifesto forma
fidei ad quã ex disꝑsione sna qͥuocandi fuerãt᷑. initarent᷑.
ꝓpositꝰ ẽ. unꝰ ad quẽ in uno ꝑficiendo qͥ assum̃di pꝰ ea fuerat᷑

Expanded text:
one populi fidelis. Primus status ab Adam usque ad Abraham magis proprie determinatur. Quamvis enim per Moysen lex scripta data sit; ante Moysen tamen observantia legalis in circumcisione exordium sumpsit. Primum illud saeculum sub lege naturali, quasi in confusione quadam transierat; et qui in eo fideles exstiterant, quasi pauca quaedam grana in humano genere dispersa. et ab invicem discreta, sola intus fide unita fuerant. Ut ergo ad interiorem unitatem commendandam exterior conderetur, et esset in manifesto forma fidei; ad quam ex dispersione sua qui vocandi fuerant invitarentur; propositus est unus ad quem, in uno perficiendo qui ass
Abbreviated transcription (Latin):
incognacione. ⁊ gr̃a insalute cresceret. ⁊ ead gr̃a insac̾m¬
tis foris ⁊ signis ñiis se euidentiꝰ manifestaret. Qua ꝓpt̃
mũ expiatiois ⁊ iustificatiõĩs sacm̃tũ formari institutũ
ẽ. q eiꝰdẽ mundatiois forma ⁊ similitudo in oblatioẽ
qͥdẽ occulte inuenit᷑. incirc̃ cisione uͦ euidentiꝰ expͥmit᷑.
ꝑbabtismũ aut̃ manifeste declarat᷑. ꝑrimã nãq institu

Expanded text:
in cognitione, et gratia in salute cresceret; et eadem gratia in sacramin cognitione, et gratia in salute cresceret; et eadem gratia in sacramentis foris, et signis suis, evidentius se manifestaret. Quapropter mum, expiationis et justificationis sacramentum formari institutum est, quia ejusdem mundationis forma et similitudo, in oblatione quidem occulte invenitur, in circumcisione vero evidentius exprimitur, per baptismum autem manifeste decla
Abbreviated transcription (Latin):
sequentia gr̃a ꝯtulit. diuina uisio ritũ antiquoꝵ ꝑ in¬
stitucionẽ succedentiũ ab oleuit. Nã si eadẽ uirtus in ilł
sacͣm̃tis fuit. quid necesse erat ut illa cessaret. ⁊ ista succe¬
derẽt : S sciend̾ qd̃ diuinȩ dispensationis ordo ⁊ratio ħ
poposcit. ut sic̃ abinicio ꝓcurrente tp̃re mag seꝑ ac mag̃
aduentꝰ saluatoris appropinquauit. sic sẽꝑ mag̃ ac mag᷑
effectus salutis cresceret. ⁊ ꝯgnicio u̾tatis. Propt̾ qd̾ ⁊ ip¬
sa signa salutis ꝑsuccessionẽ tpr̃m alia pꝰ alia mutari debu¬
er̃. nt cũ effectus grȩ diuinȩ insalutẽ cresceret. simul qͦq
et ipsa significatio in ipsis signis nisibilib euidentios apparet¬
ret. E rat qͥppe idẽ saluator eadẽ gnĩ. eadẽ fides illic uen¬
turi hic exhibiti. Sed q ipse ꝑ quẽ salus dabat᷑ longe erat.
euis dẽ salntis signa obscuni eẽ debuer̃. Postea uͦ paulatim
eiꝰ aduentũ ꝓpͥnqnͣte oportebat ut eod̾ ordine ⁊ fides

Expanded text:
na jussio ritum antiquorum per institutionem subsequentium abolevit. Nam si eadem virtus in illis sacramentis fuit, quid necesse erat, ut illa cessarent et ista succederent? Sed sciendum est quod divinae dispensationis ordo et ratio hoc poposcit, ut sicut ab initio, procurrente tempore, magis ac magis adventus salvatoris appropinquavit; sic semper magis ac magis effectus salutis cresceret, et cognitio veritatis. Propter quod et ipsa signa salutis per successionem temporum; alia post alia mutari debuerunt, ut cum effectus gratiae divinae in salutem cresceret, simul quoque et ipsa sanctificatio in ipsis signis visibilibus evidentior appareret. Erat quippe idem salvator, eadem gratia, eadem fides, illic venturi, hic exhibiti. Sed quia ipse per quem salus dabatur, longe erat, ejusdem salutis signa obscura esse debuerunt. Postea vero paulatim ejus adventu appropinquante, oportebat ut eodem ordine, et fides
Abbreviated transcription (Latin):
hõ patri ⁊ matri honorẽ deferre: ñ hoc ad carnalẽs paren¬
tes solũ referend̾ ÷ : s hoc potiꝰ ei p̃cipit̃. ut qͥ dm̃ in p̃ceptis
suis. aliqñ ꝯtẽpsit. nunc ꝓpt̾ dm̃ homini suꝑiori obedi¬

Expanded text:
homo patri et matri honorem deferre, non hoc ad carnales parenhomo patri et matri honorem deferre, non hoc ad carnales parentes solum referendum est; sed hoc potius ei praecipitur, ut quod in mandatis suis aliquando contempsit, nunc p
Abbreviated transcription (Latin):
explicatas̃ et distincta. E x qͥb pͥmũ erat honora patrẽ
tuũ ⁊ matrẽ tuã ut bene sit tͥ isis longeuus suꝑ trã.
Scd̾m nõ occides. t̾ciũ ñ mechab̾is. Quartũ nõ furtũ facies.
Quintũ nõ falsũ testimoniũ dices. Sextũ ñ c̃ cupisces uxorẽ
ꝓximi tui. Septimũ nõ cõcupisces rẽ ꝓximi tui. In quib¬
⁊ hoc non negligent̃ p̃tereundũ ẽ. q ex his septẽ unũ solũ¬
mͦ scd̾m p̾ceptionẽ datũ ẽ. sex relinqua scđ̾m ꝓhibicionẽ.
Primũ nanq peccatũ hominis fuit iobedientia ⁊ iccuro
uita ista q̃ hoĩ ad pęnitentiã cõcedit᷑. tota obedientiȩ dł¬
putat᷑. Quia gͥ homo in malis agend ex ꝓpͥa cõ cupiscen¬
tia in diu̾sa distraͥit᷑. inbonis agend sola obedientiȩ regula
ipsũ facere potest. singillatĩ instruendus erat. ad bona
nͦ agenda ad obedientiã solũmꝰ reuocandus. ut ibi ꝑsenten¬
tiã altiꝰ salubriꝰ disceret. qd ipse agere debuiss. Cũ .it. uibet᷑

Expanded text:
explicata sunt et distincta, ex quibus primum erat: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram . secundum: Non occides; tertium: Non maechaberis; quartum: Non furtum facies; quintum: Non falsum testimonium dices; sextum: Non concupisces uxorem proximi tui; septimum: Non concupisces rem et hoc non negligenter praetereundum est, quod ex his septem unum solummodo secundum praeceptionem datum est; sex reliqua secundum prohibitionem. Primum namque peccatum hominis fuit inobedientia; et idcirco vita ista quae homini ad poenitentiam conceditur, tota obedientia deputatur. Quia igitur homo in malis agendis, ex propria concupiscentia in diversa distrahitur, in bonis agendis sola obedientiae regula ipsum facere potest, singulatim instruendus erat, ad bona vero agenda ad obedientiam solummodo revocandus, ut ibi per sententiam alterius salubrius disceret quid ipse agere debuisset. Cum enim jubetur