comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
braturi sumus. loqui diu de
euangelica lectione. non pos¬
sumuis: sed nos aliquid uel
breuiter dicere redempto¬
ris nr̃i natiuitas ipsa cõpel¬
uit: Quid est quod nascitu¬
ro dño mundus describitur.
nisi hoc quod aperte monstra¬
tur. quia ille apparebat in
carne: qui electos suos asseri¬
beret in eternitate: Quo
cont̾ra de reprobis ꝑ ꝓpħam
dicitur: Deleantur de libro
uiuentium: & cum iustis ñ
scribantur: Qui bene etiã
in bethleem nascitur: Bech¬
leem quippe domus panis
interpretatur Ipse namq ẽ
qui ait: Ego sum panis uiuus:
qui de cę̧lo descendi: Locus
ergo in quo dñs nascitur do¬
mus panis ante uocatus est:
quia futurũ ꝓfecto erat. ut
ille ibi ꝑ materiã carnis appa¬
reret.: qui electorũ mentes
interna sacietate reficeret:
Qui non in parentũ domo
sed in uia nascitur: ut ꝓfecto
ostenderet quia ꝑhumanita

Expanded text:
braturi sumus, loqui diu de Evangelica lectione non possumus. Sed nos aliquid vel breviter dicere Redemptoris nostri nativitas ipsa compellit. Quid est quod nascituro Domino mundus describitur, nisi hoc quod aperte monstratur, quia ille veniebat in carne, qui electos suos ascriberet in aeternitate? Quo contra de reprobis per Prophetam dicitur: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur . Qui bene etiam in Bethlehem nascitur: Bethlehem quippe domus panis interpretatur. Ipse namque est qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo in quo Dominus nascitur, domus panis antea vocatus est, quia futurum profecto erat ut ille ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna satietate reficeret. Qui non in parentum domo, sed in via nascitur, ut profecto 1461 ostenderet, quia per humanita
Abbreviated transcription (Latin):
rũ si eius uissũ aqua meliorẽ
ꝓficit in saporẽ:ł cuius opera¬
tione cũ amara esset in myr-¬
ra. bibituris populis ligno me¬
dicante dulcata est: Cuius
imperio etiã ut sitientib in
heremo non deesset concita
ꝓsiluit epetra: Et ibi quide¬
ꝑ moysen aqua ꝓcedit e saxo:
ubi adhuc figura spiritalis ẽ
poculi Hic uero ꝑ xp̃m effici¬
tur uinũ  ubi iã uera est bi¬
bentiũ salus: Quid igit᷑ fr̃s
hoc lautius die: quid hac sol¬
lemnitate sacratius: in qua
partũ uirginis qui latebat in
cunis. stella fulgentior gentib
coruscauit ł in qua unigenitũ
dĩ in scĩficationẽ sui ordinis
unda suscepit: Homo sp̃m
sc̃m uidit: patrẽ mundus
audiuit : In qua etiã sobrio

Expanded text:
rum, si ejus jussu aqua meliorem proficit in saporem, cujus operatione, cum amara esset, in myrrha bibituris populis ligno medicante dulcata est; cujus imperio etiam, ut sitientibus in eremo non deesset, concita prosilivit e petra? 89 Et ibi quidem aqua procedit e saxo, ubi adhuc figura spiritalis est poculi; hic vero per Christum efficitur vinum, ubi jam vera est bibentium salus. Quid igitur, fratres, hoc laetius die, quid hac solemnitate sacratius, in qua partum virginis, qui latebat in cunis, stella fulgentior gentibus coruscavit; in qua Unigenitum Dei in sanctificationem sui Jordanis unda suscepit, homo Spiritum sanctum vidit, Patrem mundus audivit
Abbreviated transcription (Latin):
re non timerent eũ qui su¬
scitare possit amortuis: &
nec beneficiis suscitationis
ꝓuocati. nec diuina suscitan¬
tis uirtute ꝑterriti. animos
ab iniusta cȩde retraherent:¬
& ne dicerent machinatores
calũniarũ fantastice suscita¬
tum fuisse lazarũ. facta ibi
dño cena. & ipse unus erat

Expanded text:
re non timerent eum qui suscitare possit a mortuis, et nec beneficiis suscitationis provocati, nec divina suscitantis virtute perterriti, animos ab injusta caede retraherent. Et ne dicerent machinatores calumniarum, phantastice suscitatum fuisse Lazarum, facta ibi Domino coena, et ipse unus erat
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes Ubi est qui natus ẽ
rex uidȩorum : Hidimus stel¬
lam eius in oriente: & ueni¬
mus adorare eũ: Quousq uli
dee durissime obtusa aure.
clausis oculis. & infido corde
ꝑsistis: Ecce iã post illa pa¬
trib tuis credere detrectas.
qui ab initio scłi eterni
regis aduentũ innumeris sa¬
eratisq uocib cecinerunt:
crede uel his tandẽ qui eum
non adhuc post tempora na¬
sciturũ. sed iã & apud te &
tibi natũ esse testantur. Quȩ
tanta est in pectore tuo mor¬
tifere obstinationis auersio.
ut solus non audias quod
om̃s locuntur: solus refugias
quod uniuersitas credit : So¬
lus certe uidere condemnas

Expanded text:
qui natus est rex Judaeorum. Vidimus stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum . Quo usque, Judaee durissime, obtusa aure, clausis oculis, et perfido corde persistis? Ecce jam post illa patribus tuis credere detrectas, qui ab initio saeculi aeterni regis adventum innumeris sacratisque vocibus cecinerunt, crede vel iis tandem qui eum non adhuc post tempora nasciturum, sed jam et apud te, et tibi natum esse testantur. Quae tanta est in pectore tuo mortiferae obstinationis adversio, ut solus non audias quod omnes loquuntur, solus refugias quod universitas credit, solus certe videre contemnas
Abbreviated transcription (Latin):
aurib scĩ euangelii lectio nunc
decursa testatã est. dominicȩ
nobis incarnationis triũphale
mysteriũ sonat: Om̃ps enĩ
dñs ineffabilis pietatis affec

Expanded text:
auribus sancti Evangelii lectio, nunc decursa testata est, dominicae nobis incarnationis triumphale mysterium sonat. Omnipotens enim Dominus ineffabilis pietatis affec
Abbreviated transcription (Latin):
afin: usq ad finẽ fortiter. ac
disponens om̃ia suauit̾: Hec
ẽ ergo mulier:l ad quã diui¬
nũ illud intendebat oraculũ
Hanc quandoq nascituram
innuebat:L hanc singul urit̃
intimabat: Expedito quam
paucis oraculo: l unũ quoq de
miraculis absoluat᷑:. Acceptȩ
sunt ascõ moyse singulȩ uir¬
ge de singulis tribub isrł:
nominib earũ inscriptȩ. iuben¬
te cdõ:ł & positȩ sunt in taber¬
naculo eius Inter quas. una
quȩ fuerat a aron. inuenta ẽ
sequenti die germinasse et frõ-
Sciens er dñs hoc opus
suũ ragni esse mysteriiͥ uis

Expanded text:
fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter . Haec est ergo mulier ad quam divinum illud intendebat oraculum, hanc quandoque nascituram innuebat, hanc singulariter intimabat. Expedito quam paucis oraculo, unum quodque de miraculis absolvatur. Acceptae sunt a sancto Moyse singulae virgae de singulis tribubus Israel, nominibus earum inscriptae, jubente Domino, et positae in tabernaculo ejus: inter quas una quae fuerat Aaroni inventa est sequenti die germinasse, floruissSciens ergo Dominus hoc opus suum magni esse mysterii, jus
Abbreviated transcription (Latin):
Hirginitate nãq seruata ꝓba¬
tur extinxisse concupiscentiã
carnis:l humilitate quȩ fa¬
cit paup̃e sp̃u concupiscentiã
mentis: Sicq principali sug¬
gestione diaboli uicta uiti¬
osũ caput uirtutis pe. ie con¬
triuit: Non tam̃ hoc scͥdo. sed

Expanded text:
irginitate namque servata probatur exstinxisse concupiscentiam carnis; humilitate, quae facit pauperem spiritu, concupiscentiam mentis. Sicque principali suggestione diaboli victa, vitiosum caput virtutis pede contrivit. Non tamen hoc solo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ne: Latebat in prȩsepi. sed in
sydere rutilabat : ut hominẽ
illũ dm̃q esse. & terrena mat̾
& signũ cȩleste monstraret:
Quib uero radiis quanto ue
lumine illã dñi stellã antiqua
credimus tunc inter astra ful¬
sisse: Quantũ in splendore prȩ¬
cessit : quȩ tantũ prȩibat in
munere: Quȩ uelut quidam
totius orbis oculus caligantis
mundi ueterẽ nouauit aspec¬
tum: Ecce fr̃s ad inquirendũ
regẽ regũ una chaldeos stella
ꝑtraxit. l iudaicũ uero populũ
ad obȩdientiã dĩ sui. nec ignea
quondã potuit columna con¬
uertere: Hec sane quẽquam
moueat. tanta hȩc ꝑfidia iudȩ¬
orum. quod ap̃i illos fidem
suscipere. neq noui stella ful¬
goris. neq parturiens uirgo
compulerit  qui ne quidem

Expanded text:
ne; jacebat in praesepi, sed in sidere rutilabat, ut hominem illum, Deumque esse et terrena mater, et signum coeleste monstraret. Quibus vero radiis, quantove lumine illam Domini stellam antiqua credimus tunc inter astra fulsisse? Quantum in splendore praecessit, quae tantum praeibat in munere; quae velut quidam totius orbis oculus caligantis mundi veterem 67 novavit aspectum? Ecce, fratres, ad quaerendum Regem regum una Chaldaeos stella pertraxit; Judaicum vero populum ad obedientiam Dei sui, nec ignea quondam potuit columna convertere. Nec sane quemquam moveat tanta haec perfidia Judaeorum, quod Christi illos fidem suscipere, neque novi stella fulgoris, nec parturiens virgo compulerit; qui nec tu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s. Eripitur solis uibar. &
chorus interit astris. Uoluetur
cȩlum. lunaris splendor obibit.
Deiciet colles. ualles extollet
ab imo. Non erit in rebus ho¬
minum sublue uel altũ. Iam
equantur campis montes. &
cerula ponti. Om̃ia cessabunt
tellus confracta peribit: Sic
pariter fontes torrentur. flu¬
minaq igni. Et tuba tum so¬
nitum tristem dimittet ab
alto. Orbe gemens facinus mi¬
serum uariosq labores. Tarta¬
reumq chaos monstrabit ter¬
ra dehiscens. Et corã hic dño
reges sistentur ad unum. Re¬
cidet ecelo ignisq & sulphuriᷤ
amnis: Hec de xp̃i natiuitate.
passione. & resurrectione atq
scdo eius aduentu ita dicta st̃:
ut siquis in greco capita hoꝵ
uersuum discernere uolu

Expanded text:
omnes. Eripitur solis iubar et solis interit astris. Volvetur celum, lunaris splendor obibit. Deiciet colles, valles extollet ab imo. Non erit in rebus hominum sublime vel altum. Iam equantur campi, montes et cerula ponti. Omnia cessabunt, tellus confracta peribit. Sic pariter fontes torrentu n fuminaque igni, Et tuba tum sonitum tristem dimittet ab alto Orbe gemens facinus miserum vanosque labores, Tartareumpue chaos monstrat terra deinceps, Et coram hic Domino reyes sistentur ad unum. Procedit e celo ignisque et sulphuris amnis. Hec de Christi nativitate, passione et resurrectione atque secundo eius adventu tradita sunt, ut si quis in Greco capitulo horum versibus discernere volu
Abbreviated transcription (Latin):
quoq cõmoratus in cȩlo longi¬
orem triumphanti populo prȩ¬
stitit diem: Hoc uero nullis
antea uidere scłis datũ est.
ut unigenitus altissimi. quẽ
trementes archangłoꝵ suscipi¬
unt potestates. hominẽ se ho¬
minib exhiberet: & carnem
quã sumpsit ab homine trans¬
formaret in dm̃: Amplectere
ergo dignationẽ maiestatis
eternȩ. & ne archanã dĩ tui
discutias uoluntatẽ: quia om¬
nib quidẽ natus est xp̃s: sed
fidelib dat salutẽ: Quod si
tibi sensuum tuoꝵ fragilitate
minus dignum uidetur filiũ
clĩ natum de femina credere:
uirginẽ cogita peperisse: Si
tibi panni quib obuolutus est
fortasse uilescunt angelos
collaudantes & multitudinẽ
cȩlestis exercitus admirare:
Si prȩsepe in quo infans ia¬
cuit despicis. erige paulisꝑ
oculos: & nouã in cȩlo stellã
protestantẽ mundo natiuitatẽ
dominicã contuere: Si creclis
uilia: crede mirifica: Si de
his quȩ humilitatis sunt dis

Expanded text:
quoque commoratus in coelo longiorem triumphanti populo praestitit diem . Hoc vero nullis antea videre saeculis datum est, ut Unigenitus Altissimi, 38 quem trementes archangelorum suscipiunt potestates, hominem se hominibus exhiberet, et carnem, quam assumpsit ab homine transformaret in Deum. Amplectere ergo dignationem majestatis aeternae, et ne arcanam Dei tui discutias voluntatem: quia omnibus quidem natus est Christus, sed fidelibus dat salutem. Quod si tibi sensuum tuorum fragilitate minus dignum videtur, Filium Dei natum de femina credere: virginem cogita peperisse. Si tibi panni, quibus obvolutus est, fortasse vilescunt: angelos collaudantes, et multitudinem coelestis exercitus admirare. Si praesepe in quo infans jacuit despicis, erige paulisper oculos, et novam in coelo stellam protestantem mundo nativitatem dominicam contuere. Si vilia credis, crede mirifica. Si de iis quae humilitatis sunt dis
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s : in scĩs aut̃ẽ hominib
quãdiu mortale corpus gesta¬
uerint: partim maneat in
eternũ. partĩ rediturus sece¬
dat: Manet quippe apud
eos. ut bonis insistant actib.
uoluntariã pauꝑtatẽ diligars.
mansuetudinẽ consequantur.
ꝓ ȩterno desiderio lugeant.
esuriant & sitiant iustitiam.
miscđiam. munditiã cordis.
& tranquillitatẽ pacis am¬
plectentur: sed & ꝓ obserua¬
tione iusticiȩ ꝑsecutionẽ pa¬
ti non uereantur : elemosinis.
orationibus. & leiuniis. cȩte¬
risq sp̃s fructibus insistere
desiderent: Recedit autem
ad tẽpus: ne semꝑ infirmos
curandi. mortuos suscitandi.
demones eiciendi. uel etiam
ꝓphetandi habeant facultatẽ:
Manet semꝑ. ut possint ha-¬
bere uirtutẽ:l ut mirabiliter

Expanded text:
s sanctus; in sanctis autem hominibus, quamdiu mortale corpus gestaverint, partim maneat in aeternum, partim rediturus secedat. Manet quippe apud eos, ut bonis insistant actibus, voluntariam paupertatem diligant, mansuetudinem sequantur, pro aeternorum desiderio lugeant, esuriant et sitiant justitiam, misericordiam, munditiam cordis, et tranquillitatem pacis amplectantur: sed et pro observatione justitiae persecutionem pati non vereantur, eleemosynis, orationibus, jejuniis, ceterisque fructibus Spiritus insistere desiderent. Recedit autem ad tempus, ne semper infirmos curandi, mortuos suscitandi, daemones ejiciendi, vel etiam prophetandi habeant facultatem. Manet semper, ut possint habere virtutes, et ut mirabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
milia cuncta lȩtatur: Gauders
inquã quod & opus tantum
ꝑfectum sit: & quod patrem
cũ filio incolumes illis dñs re

Expanded text:
milia cuncta laetatur: gaudent, inquam, quod et opus tantum perfectum sit, et quod patrem cum filio incolumes illis Dominus re
Abbreviated transcription (Latin):
lis intelligitur: quã calcare
ac premere debet. om̃is qui
spiritalibus alimentis sacia¬
ri desiderat: Om̃is enĩ caro

Expanded text:
lis intelligitur, quam calcare ac premere debet omnis qui spiritualibus alimentis satiari desiderat. Omnis enim caro
Abbreviated transcription (Latin):
uox om̃s fideles instruxit. om̃s
confessores accendit:⁊ om̃s mar¬
tyres coronauit: Nam quis
mundi odia: quis temptatio¬
nũ turbines. quis posset ꝑse¬
eutionũ superare terrores. ni
ceret patri fiat uoluntas tua:¬
stringendũ ordinẽ dñicȩ pas¬
sionis sermo est dirigendus:
quẽ ne uos cumulo ꝓlixitatis
oneremus. in sextã sabbati
diuiso cõmuni labore diffe

Expanded text:
ox omnes fideles instruxit, omnes confessores accendit, omnes martyres coronavit. Nam quis mundi odia, quis tentationum turbines, quis posset persecutorum superare terrores, nisibus diceret Patri: Fiat voluntas tuastringendum ordinem Dominicae passionis sermo est dirigendus, quem ne vos cumulo prolixitatis oneremus, in quartam sabbati, diviso communi labore, diffe
Abbreviated transcription (Latin):
Nͣ apocalipsin scripsit: Interfec¬
to autem a senatu domitia¬
no. exilio resolutus. recessit
ephesum: ibiq ob hereticoꝵ
refutandas uersutias effla¬
gitatus ab asiȩ ep̃is. euange¬
lium nouissimus edidit:
Cuius quidẽ inter alias uir

Expanded text:
 Apocalypsim scripsit. Interfecto autem a senatu Domitiano, exsilio resolutus, recessit Ephesum, ibique ob haereticorum refutandas versutias, efflagitatus ab Asiae episcopis Evangelium novissimus edidit. 128. Cujus quidem inter alias vir
Abbreviated transcription (Latin):
te fuerant coequales fiunt
in quã infantes sine certami¬
ne fortes: sine pugna uictores:
Norunt uincere: qui pugna

Expanded text:
te fuerunt coaequales; fiunt, inquam, infantes sine certamine fortes, sine pugna victores. Norunt vincere, qui pugna
Abbreviated transcription (Latin):
mors irrueret nonne eã debu-¬
istis constantissime sustinere:
Ad om̃e enĩ quicquid euene¬
rit. fortitudo necesiaria est:

Expanded text:
mors irrueret, nonne eam debuistis constantissime sustinere? Ad omne enim quidquid evenerit fortitudo necessaria est
Abbreviated transcription (Latin):
& humilis corde ÷ & inueni¬
etis requiem animabus ur̃is:
Iugum enĩ meũ suaue: & onus
meũ leue est: Nichil ergo di¬
lectissimi arduum est hũmi.¬
libus. nichil asperũ mitibus:
& facile om̃ia precepta ueni¬
unt in effectum: quando &
gr̃a prȩtendit. auxilium. &
obȩdientia mollit imperiũ:
Intonant enĩ cottidie auri¬
bus nr̃is eloquia dĩ .÷ & om̃is
homo quid diuinȩ iusticiȩ
placeat. scire conuincitur:¬
Sed quia iudiciũ illud quo

Expanded text:
invenietis requiem animabus vestris. Jugum enim meum suave est, et onus meum leve . Nihil ergo, dilectissimi, arduum est humilibus, nihil asperum mitibus, et facile omnia praecepta veniunt in effectum, quando et gratia praetendit auxilium, et obedientia mollit imperium. Intonant enim quotidie auribus nostris eloquia Dei, et omnis homo quid divinae justitiae placeat scire convinciturSed quia judicium illud, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hoc imbueret ad laborem:¬
I. Nic autẽ labor dilectissimi
piis filiis. & bonis. seruis. non
solum nec asper nec onerosus:
sed etiã suauis & leuis est di¬
cente dño Uenide ad me
om̃s qui laboratis & onerati
estis: & ego uos reficiã: Tol

Expanded text:
 hoc imbueret ad laborem. Hic autem labor, dilectissimi, piis filiis et bonis servis non solum nec asper, nec onerosus, sed etiam suavis et levis est, dicente Domino: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego r
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum sicut alacres.
sieut domestici. sicut ꝓximi.
sicut amici. uel fr̃s: Ideo ait
& dñs ad eos Uos estis sal ter¬
rȩl & uos estis lux mundi:
Nunc uero descendente eo
de monte  turbȩ secutȩ st̃
eũ. quȩ in monte ascendere

Expanded text:
ad eum sicut alacres, sicut domestici, sicut proximi, sicut amici vel fratres. Ideo ait et Dominus ad eos: Vos estis sal terrae, et, vos estis lux mundi . Nunc vero descendente eo de monte, turbae secutae sunt eum, quae in montem ascendere
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid operor. inseparabi¬
liter mecũ atq indifferen¬
ter operat᷑ In patre eñi est
filius. & in filio pater: nec
unquã unitas nr̃a diuidit᷑:
Et cũ alius ego sim qui ge¬
nui. alius ille quẽ genui:. ñ
aliud tam̃ de illo uobis fas¬
tire possibile est: Hic est
filius meus. qui eam quam
mecũ habet equalitatẽ non
rapina appeciit nec usurpa¬
tione presumpsitͥ sed ma¬
nens in forma głȩ meȩ. ut
ad reparandum genus hu¬
manũ exsequeretur cõmu¬
ne consiliũ. usq ad formã
seruilẽ inclinauit incõmu¬
tabilẽ deitatẽ: Hunc ergo

Expanded text:
quidquid operor, inseparabiliter mecum atque indifferenter operatur. In Patre enim est Filius, et in Filio Pater , nec umquam unitas nostra dividitur. Et cum alius ego sim qui genui, alius ille quem genui, non aliud tamen de illo vobis cotire possibile est. Hic est Filius meus, qui eam quam mecum habet aequalitatem non rapina appetiit , nec usurpatione praesumpsit; sed manens in forma gloriae meae, ut ad reparandum genus humanum exsequeretur commune consilium, usque ad formam servilem inclinavit incommutabilem Deit
Abbreviated transcription (Latin):
portauerunt hi quos amundi
initio quia diu hic contigit
uiuere: necesse fuit etiã lon¬
giora carnis temptamenta to-¬
lerare: Unicuiq enĩ diei pon
dus & estus ferre est: ꝑlon¬
gioris uitȩ tẽpora carnis suȩ
calore fatigari: Sed quȩri po¬
test. cur murmurasse dicti st̃:
qui saltẽ sero ad regnũ uocan¬
tur: Cȩloꝵ etenĩ regnũ nullus
murmurans accipit: l nullus

Expanded text:
portaverunt hi quos a mundi initio, quia diu hic contigit vivere, necesse fuit etiam longiora carnis tentamenta tolerare. Unicuique enim pondus diei et aestus ferre est per longioris vitae tempora carnis suae calore fatigari. 4. Sed quaeri potest quomodo murmurasse dicti sunt, qui saltem sero ad regnum vocantur? Coelorum etenim regnum nullus murmurans accipit, nullus
Abbreviated transcription (Latin):
um: cuius religiosũ ieiuniũ
sc̃ȩ elemosinȩ ubertate pin¬
guescit Et si aliquid altius
cogitemus. unges caput tuũ
quod est xp̃c si bonis opẽ

Expanded text:
um, cujus religiosum jejunium sanctae eleemonsynae ubertate pinguescit; et si altius aliquid cogitemus, unges caput tuum, quod est Christus, si bonis ope
Abbreviated transcription (Latin):
ex dominico pasche die ter¬
cio fieret. in gradib exedrȩ.
in qua de superiore loquebar
loco feci stare ambos fratres
Cum eoꝵ legeretur libellus
intuebatur popls uniuersus
sexus utriusq unũ stantem
sine deformi motu: alteram¬
in membris om̃ib contremen¬
tem : & qui ipsũ non uiderãt.
quid in eo diuinȩ miscđiȩ
factũ esset. in eius sorore cer¬
nebant: Hidebant enĩ quid
in illo gratulandũ: quid ꝓ
illa egset orandũ: Inter hec
recitato libello eoꝵ de con¬
spectu populi eos abire p̃cepi:

Expanded text:
ex dominico Paschae die tertio fieret in gradibus exedrae, in qua de superiore loquebar loco, feci stare ambos fratres, cum eorum legeretur libellus. Intuebatur populus uniuersus sexus utriusque unum stantem sine deformi motu, alteram membris omnibus contrementem. Et qui ipsum non uiderant, quid in eo diuinae misericordiae factum esset, in eius sorore cernebant. Videbant enim quid in illo gratulandum, quid pro illa esset orandum. Inter haec recitato eorum libello de conspectu populi eos abire praecepi
Abbreviated transcription (Latin):
uigilant qui custodiunt eã.
& cui ꝑ ysaiam dicit᷑. custos
qui de nocte. custos qui
de nocte. respondere dñs no¬
luit samaritanus non sum:
sed ego demoniũ non habeo:
Duo quippe ei illata fueruNs:
unum negauit: alterũ tacen¬
do consensit: Custos nãq hu¬
mani generis uenerat. & si
samaritanum se non esse di¬
ceret. esse se custodẽ nega¬
ret: Sed tacuit quod recog¬
nouit. & pacienter reppulit
quod dictum fallaciter au¬
diuit dicens: l ego demoniũ
non habeo: In quib uerbis
quid aliud nisi suꝑbia nr̃a con¬
funditur: Quȩ si exagitata
uel leuiter fuerit: atrociores
iniurias reddit quã accepe¬
rit: Facit mala quȩ potest.

Expanded text:
igilant qui custodiunt eam ; et cui per Isaiam dicitur: Custos quid de nocte? custos quid de nocte? respondere noluit Dominus: Samaritanus non sum; sed, Ego daemonium non habeo. Duo quippe ei illata fuerunt: unum negavit, aliud tacendo consensit. Custos namque humani generis venerat; et si Samaritanum se non esse diceret, esse se custodem negaret. Sed tacuit quod recognovit, et patienter repulit quod dictum fallaciter audivit, dicens: Ego daemonium non habeo. In quibus verbis quid aliud nisi superbia nostra confunditur? quae si exagitata vel leviter fuerit, atrociores injurias reddit, quam acceperat: facit mala quae potest
Abbreviated transcription (Latin):
tatur manifestatis: Traditũ
aute tenemus apatribus quod
unigenitus ds̃ post quã est
scdm carnẽ temporaliter na¬
tus :l in isto die est magis ue¬
nientib manifestatus: aqͥb¬
est oblatis munerib supplici¬
ter adoratus: Nam quia ipse
est ds̃ qui sibi in ueteri testa¬
mento primitias offerri man¬
dauit:l icde ds̃ homo natus
gentium primitias suo cultui
dedicauit: Apostolica uero
testatur auctoritas. quia unus
est d̃s̃ qui iustificat circũcisi
onem ex fide: & preputium
ꝑ fidẽ: Circũcisionis nomine
udȩos: ł preputii nomine gen-¬
tes indubitanter ostendens:
Isti sunt duo parietes qui ex
diuerso uenerunt:l & in la¬
pidẽ qui factus est in caput
anguli unitate fidei conue-¬
nerunt: Unus paries uenit
ex iudeis:ͥ alter uenit ex
gentibus: Longe ase diuer¬
si erant: quando diuersa crede¬
bant: Positus est in medio lapis
angularis qui ad se utrũq pa¬
rietẽ duceret. & utrũq uno

Expanded text:
tatur Manifestatio. Traditum autem tenemus a Patribus quod Unigenitus Dei, postquam est secundum carnem temporaliter natus, in isto die est Magis venientibus manifestatus, a quibus oblatis muneribus suppliciter est adoratus. Nam quia ipse est Deus qui sibi in Veteri Testamento primitias offerri mandavit, idem Deus homo natus gentium primitias suo cultui dedicavit. Apostolica vero testatur auctoritas, quia unus est Deus qui justificat circumcis onem ex fide, et praeputium per fidem : circumcisionis nomine Judaeos, praeputii nomine gentes indubitanter ostendens. 2. Isti sunt duo parietes, qui ex diverso venerunt, et in lapidem qui factus est in caput anguli, in unitate fidei convenerunt. Unus paries venit ex Judaeis, alter venit ex gentibus. Longe a se diversi erant, quando diversa credebant: positus est in medio lapis angularis, qui ad se utrumque parietem duceret, et utrumque uno
Abbreviated transcription (Latin):
torquebatur: Insectabatur
iudȩus: magus adorabat :
Herodes acuẽbat gladium:
chaldeus munera preparabat:

Expanded text:
torquebatur. Insectabatur Judaeus, magus adorabat; et Herodes acuebat gladium, Chaldaeus munera praeparabat
Abbreviated transcription (Latin):
us nequã est. quia ego bonus
sum: Nemo autẽ se de opere.
nemo de tempore extollat.
cũ hac expleta sententia subse¬
quenter ueritas clamet: Sic
erunt nouissimi primi.l & pri-¬
mi nouissimi: Ecce enĩ & sĩa
scimus quȩ uel quanta bona
egimus: adhuc suꝑnus uidex
qua subtilitate hȩc examinet
ignoramus: Etquidem gau¬
dendũ cuiq sumopere est in
regno dei esse uel ultimum:¬
sed post hȩc terribile est ual¬
de quod sequit᷑ Multi autẽ
sunt uocati. pauci uero electi:
quia & ad fidem plures ueni
unt: & ad cȩleste regnũ pauci
ꝑducunt᷑ Ecce enĩ ad hodier¬
nam festiuitatẽ quãmulti con-¬
uenimus. eccl̃ȩ parietes imple¬
mus: sed tamen quis sciat qua
pauci sunt. qui in illo electoꝵ
dĩ grege numerent᷑: Ecce uex
om̃ium non clamat: Pleriq
dm̃ uocib secuntur: morib fu¬
sus dicit: Qui confitentur se

Expanded text:
us nequam est quia ego bonus sum? Nemo autem se de opere, nemo de tempore extollat, cum hac expleta sententia subsequenter Veritas clamet: Sic erunt novissimi primi, et primi novissimi. Ecce enim etsi jam scimus quae vel quanta bona egimus, adhuc supernus judex qua subtilitate haec examinet ignoramus. Et quidem gaudendum cuique summopere est in regno Dei esse Sic post haec terribile valde est quod sequitur: Multi enim vocati sunt, pauci vero electi. Quia unt, et ad coeleste regnum pauci perducuntur. Ecce enim ad hodiernam festivitatem quam multi convenimus, Ecclesiae parietes implemus, sed tamen quis sciat quam pauci sunt qui in illo electorum Dei grege numerentur? Ecce eniomnium non clamat. Plerique Deum vocibus sequuntur, moribus fulus dicit: Qui confitentur se
Abbreviated transcription (Latin):
nosse dm̃: factis aut̃e negant:
Hinc iacobus ait: fides sine oꝑi¬
bus ociosa est: Hlinc ꝑ psalmistã
dñs dicit: Annunciaui & bocu¬
tus sum: multiplicati sunt su¬
per numerum: Uocante autẽ
dño suꝑ numerũ multiplican¬
tur fideles:l quia nonnũquam
etiã hi ad fidem ueniunt: qui
ad electoꝵ numerũ non ꝑtin¬
gunt: Hic enĩ fidelib ꝑ confes¬
sionẽ admixti sunt: sed ꝓpter
uitã reꝓbam illie numerari
in sorte fideliũ non merentur:
Hoc ouile scȩ eccłȩ hedos cum
agnis recipit: sed attestante
euangelio. cũ uidex uenerit.
bonos amalis separat: sicut pa¬
stor segregat oues ab hȩdis:
Neq etenim possunt qui hic car¬
nis suȩ uoluptatib seruiunt:
illic in ouium grege numerari:
Illic eos asorte humiliũ iudex
separat:l qui hic se in suꝑbiȩ
cornib exaltant: Regnũ cȩloꝵ
ꝑcipere nequeunt.: qui hic &
in cȩlesti fide positi toto deside¬
rio terrena quęrunt: Et mul

Expanded text:
nosse Deum, factis autem negant . Hinc Jacobus ait: Fides sine operibus otiosa est . Hinc per Psalmistam Dominus dicit: Annuntiavi, et locutus sum, multiplicati sunt super numerum . Vocante enim Domino, super numerum multiplicantur fideles, quia nonnunquam etiam hi ad fidem veniunt, qui ad electorum numerum non pertingunt. Hic enim fidelibus per confessionem admisti sunt, sed propter vitam reprobam illic numerari in sorte fidelium non merentur. Hoc ovile sanctae Ecclesiae haedos cum agnis recipit; sed, attestante Evangelio, cum judex venerit, bonos a malis separat, sicut pastor segregat oves ab haedis . Neque etenim possunt qui hic carnis suae voluptatibus serviunt, illic in ovium grege numerari. Illic eos a sorte humilium judex separat, qui se hic in superbiae cornibus exaltant. Regnum coelorum percipere nequeunt 1514 qui hic et in coelesti fide positi toto desiderio terram quaerunt. 6. Et mul
Abbreviated transcription (Latin):
Nis scire quia cũ eo erat pat̾:
Non sum inquit dñs xp̃s solus:
sed pater mecum est: Audi
& de sp̃u sc̃o quia cum eo erat:
Euanglista refert quia ih̃e

Expanded text:
is scire quia cum eo fuit et Pater? Non sum, inquit Dominus Christus, solus; sed Pater mecum est . Audi et de Spiritu sancto, quia cum eo erat: evangelista refert quia Je
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum ueritatis ab iracun¬
da mente non recipitur:
quasi asperitas itineris gres¬
sum ꝑgentis repellit: Sed
cum mens iracunda ꝑ accep¬
tã mansuetudinis graciam.
correptiones uel exhortatio

Expanded text:
erbum veritatis ab iracunda mente non recipitur, quasi asperitas itineris gressum pergentis repellit. Sed cum mens iracunda per acceptam mansuetudinis gratiam correctiones vel exhortatio
Abbreviated transcription (Latin):
cato mortuus est : ñ
quia ipse peceauerit. neq
enim peccatũ fecit. nec in¬
uentus est dolus in ore eius.
sed mortuus est. ut nos qui
mortui sumus illo moriente
peccatis. nequaquã peccato
& uitiis uiueremus: Unde
riente. & conresurreximus
resurgenti. sic cũ eo circũci¬
si sumus: & post circũcisionẽ

Expanded text:
cato mortuus est. Non quia ipse peccaverit, neque enim peccatum fecit, nec inventus est dolus in ore ejus; sed mortuus est, ut nos qui mortui sumus, illo moriente peccatis, nequaquam peccato et vitiis viveremus . Unde riente, et consurreximus resurgenti: sic cum eo circumcisi sumus, et post circumcisione
Abbreviated transcription (Latin):
borauerim in uobis: Hidete
km̃i in quo labore erga se a¬
postolicum ꝑdiderunt: Nos
autem sicut. huc usq ꝓ dĩ ti¬
more fecistis. abhorrete uana.
fugite falsa. impia declinate.:
ut & ad domum dĩ confi¬
denti semꝑ corde uenirt pos¬
sitis: & in fide ur̃a gentium
magister & iudex. doctrinȩ
suȩ fructum paulus inueni¬

Expanded text:
boraverim in vobis . Videte, carissimi, in quo laborem erga se apostolicum perdiderunt. Vos autem, sicut huc usque pro Dei timore fecistis, abhorrete vana, refugite falsa, impia declinate; et ut ad domum Dei confidenti semper corde venire possitis; et in fide vestra gentium magister, et judex doctrinae suae fructum Paulus inveni
Abbreviated transcription (Latin):
nobis faciendum sit. ut fuge¬
re auentura ira ualeamus:
Sequitur: Facite ergo dig¬
nos fructus penitentiȩ: In qui¬
bus uerbis notandũ est quod
amicus sponsi. non solũ fruc¬
tus penitentiȩ: sed dignos pe¬
nitentiȩ admonet esse faci¬
cundum dignos penitentiȩ
fructus loquamur. sciendũ
est quia quisquis illicita nul¬
la cõmisit. huic iure conce¬
ditur ut licitis utatur: sicq
pietatis oꝑa faciat: ut tam̃
si noluerit ea quȩ mundi
sunt non relinquat: At si
quis in fornicationis culpa
uel fortasse quod est graui¬
us in adulterio lapsũs est:
tanto ase licita debet absci¬
dere: quanto se memiit illi¬
cita ꝑpetrasse: Neq enĩ par

Expanded text:
nobis faciendum sit, ut fugenobis faciendum sit, ut fugere a ventura ira valeamus. Sequitur: Facite ergo fructus dignos poenitentiae. In quibus verbis notandum est quod amicus sponsi non solum fructus poenitentiae, sed dignos poenitentiae admonet esse facicundum dignos poenitentiae fructus loquamur, sciendum est quia quisquis illicita nulla commisit, huic jure conceditur 1520 ut licitis utatur; sicque pietatis opera faciat, ut tamen, si noluerit, ea quae mundi sunt non relinquat. At si quis in fornicationis culpam, vel fortasse, quod est gravius, in adulterium lapsus est, tanto a se licita debet abscindere quanto se meminit et illicita perpetrasse. Neque enim par
Abbreviated transcription (Latin):
statis suȩ xp̃s apparuerit.
pariter uidebunt. ut & iusti
de munere retributionis si¬
ne fine gaudeant: & inuis
ti ultione supplicii in ꝑpecu¬
um gemant: Nam quia hoc
ista sententia intendit. quod
in extremo examine ab om̃i
carne uidebitur: recte sub¬
iungitur Dicebat autẽ ad tur¬
bas quȩ exibant ut baptira¬
rentur ab eoz Genimina uipe¬
rarũ. quis ostendit uobis fu¬
gere auentura ira: llentura
enĩ ira est: animaduersio ul¬
tionis extremȩ. quã tunc fu¬
gere peccator non ualet: qui
nunc ad lamenta penitentiȩ
non recurrit: Et notandum
quod malȩ soboles malorum
parentũ actiones imitantes.
genimina uiꝑarũ uocantur:
quia ꝑ hoc quod bonis inui.¬
dent. eosq ꝑsecuntur. quod
quibusdã m̾ala retribuunt.
quod lesiones ꝓximis exqui¬
runt. qm in his om̃ibus pri¬
orũ suoꝵ carnaliũ uias secun¬
tur: quasi uenenati filii de
uenenatis parentibus natist̃.
Sed quia iam peccauimus.
quia usu malȩ consuetudinis
inuoluti sumus : dicat quid

Expanded text:
statis suae Christus apparuerit, pariter videbunt, ut et justi de munere retributionis sine fine gaudeant, et injusti in ultione supplicii in perpetuum gemant. Nam quia hoc ista sententia intendit, quod in extremo examine ab omni carne videbitur, recte subjungitur. Dicebat ergo ad turbas, quae exibant ut baptizarentur ab eo: Genimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira? Ventura enim ira est animadversio ultionis extremae, quam tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Et notandum quod malae soboles, malorum parentum actiones imitantes, genimina viperarum vocantur, quia per hoc quod bonis invident, eosque persequuntur, quod quibusdam mala retribuunt, quod laesiones proximis exquirunt, quoniam in his omnibus priorum suorum carnalium vias sequuntur, quasi venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. 8. Sed quia jam peccavimus, quia usu malae consuetudinis involuti sumus, dicat quid
Abbreviated transcription (Latin):
prophetica cecinit tuba euan¬
gelica pandit historia. & si¬
cut scriptũ est abyssus abys¬
sum inuocat in uoce catarac¬
tarũ tuarũ: qͣm ad enarran¬
dã głam gr̃ȩ dĩ paribus sibi
uocibus utriusq testamen¬
ti altitudo respondet: &
quod erat sub uelamine fi¬
gurarũ ꝓfundum. fit reuela¬
ta luce ꝑspicuũ: Sic tamen
inter illa miracula saluato¬
ris. quȩ sub populoꝵ gereban¬
tur aspectu pauci ueritatis
prȩsentiã sentiebant: ipsiq
discipuli uoluntaria dñi
passione turbati. non euase¬
runt scandalũ crucis sine
demptatione formidinis Un¬
de fides nr̃a intelligentiam
sumeret. unde conscientia
robur acciperet: nisi quȩ fa¬
cta cognoscimus prȩdicta le¬
geremus: Peracto igit᷑ dilec¬
tissimi saluatoris triumpho.
& consũmatis dispensationi¬
bus quas omĩa ueteris testa¬
menti eloquia nunciarunt.

Expanded text:
prophetica cecinit tuba, evangelica pandit historia, et sicut scriptum est: Abyssus abyssum invocat, in voce cataractarum tuarum ; quoniam ad enarrandam gloriam gratiae Dei paribus sibi vocibus, utriusque Testamenti altitudo respondet; et quod erat sub velamine figurarum profundum, fit revelata luce perspicuum. Si tamen inter illa miracula Salvatoris, quae sub populorum gerebantur aspectu, pauci Veritatis praesentiam sentiebant, ipsique discipuli voluntaria Domini passione turbati, non evaserunt scandalum crucis sine tentatione formidinis; unde fides nostra intelligentiam sumeret, unde conscientia robur acciperet, nisi quae facta cognoscimus, praedicta legeremus? CAP. II. Peracto igitur, dilectissimi, Salvatoris triumpho, et consummatis dispensationibus quas omnia veteris Testamenti eloquia 231 nuntiarunt
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis bibitis: Sibi enĩ comecut
& bibit:l qui alimenta corpo¬
ris quȩ sunt cõmunia dona
conditoris. sine indigentibus
ꝑcipit: Et sibi quisq ieiunat.
si ea quȩ sibi ad tempus sub¬
trahit non pauperib tribuit:
sed uentri postmodũ offeren¬
da custodit: Hinc ꝑ iohel di¬
citur: Sc̃ificate ieiunium:
Ieiuniũ quippe scĩficare est:
adiunctis bonis aliis. dignam
dõ abstinentiã carnis ostende¬
re Cesset ira:l sopiantur iur¬
gia Incassum enĩ caro atterit᷑:
si aprauis suis uoluptatibus
animus non refrenatur: cũ ꝑ
leiunii ur̃i inuenit᷑ uoluntas
repetitis Neq enĩ qui debito¬
rem suũ hoc quod dedit repe¬
tit. aliquid iniuste facit: sed
dignũ est. ut quisquis se in pe¬
nitentia macerat. etiã hoc qd̃
tentibus adõ dimittitur quod
iniuste egimus: si ꝓ amore il

Expanded text:
ipsis bibitis? Sibi enim comedit et bibit qui alimenta corporis, quae sunt communia dona conditoris, sine indigentibus percipit. Et sibi quisque jejunat, si ea quae sibi ad tempus subtrahit non pauperibus tribuit, sed ventri postmodum offerenda custodit. Hinc per Joelem dicitur: Sanctificate jejunium . Jejunium quippe sanctificare est, adjunctis bonis aliis, dignam Deo abstinentiam carnis ostendere. Cesset ira, sopiantur jurgia. Incassum enim caro atteritur, si a pravis suis voluanimus non refrenatur, cum pejejunii vestri invenitur voluntas repetitis . Neque enim qui debitorem suum, hoc quod dedit repetit, aliquid injuste facit; sed dignum est ut quisquis se in poenitentia macerat, etiam hoc quodtentibus a Deo dimittitur quod injuste egimus, si pro amore il
Abbreviated transcription (Latin):
palatium festinantis: Ipsa enĩ
scã caritas firmã seruauit in
oracione pacientiã:  quȩ ri¬
gidam tenuit in correptione
censurã Et ideo in oracione
audiri meruit lenitas. quia
sine caritate non fuit in cor¬
reptione seueritas: ac ꝑhoc
siue orando. suie corripiendo:

Expanded text:
palatium festinantis. Ipsa enim sancta caritas firmam servavit in oratione patientiam, quae rigidam tenuit in correptione censuram. Et ideo in oratione audiri meruit lenitas, quia sine caritate non fuit in correptione severitas: ac per hoc, sive orando, sive corripiendo
Abbreviated transcription (Latin):
te prȩceptum: atq ideo qui
constitutũ numerum una die
manducando prȩterit. non
ut unius diei uiolator accu¬
satur: sed ut totius quadra¬
gesime transgressor arguitur:
Unde bonũ est homini. ut
ad diem sine labore ieiunet:¬
& totius quadragesime con¬
sequatur pariter scĩtatẽ Hȩc
autẽ non tam sacerdotũ prȩ¬
cepta quã dĩ sunt: atq ideo
qui spernit. non sacerdotẽ sper¬
nit sed xp̃m: qui in suo loqui¬
tur sacerdote: Hideamus igit᷑
quo temꝑe hanc obseruantiã
nobis indixerit dñs: si non ue¬
luti ꝑ istã deuotionẽ euncta
elementa uoluerit habere

Expanded text:
te praeceptum. Atque ideo qui constitutum numerum una die 430 manducando praeterit, non ut unius diei violator accusatur, sed ut totius quadragesimae transgressor arguitur. Unde bonum est homini ut ad diem sine labore jejunet, et totius quadragesimae consequatur pariter sanctitatem. Haec autem non tam sacerdotum praecepta, quam Dei sunt. Atque ideo qui haec spernit, non sacerdotem spernit, sed Christum, qui in suo loquitur sacerdote. 2. Videamus igitur quo tempore hanc observantiam nobis indixerit Dominus, si non veluti per istam devotionem cuncta elementa voluerit habere
Abbreviated transcription (Latin):
reret ipsam dĩ sapientiam:
ad uidendum ipsum iusticiȩ
solem nube iam corꝑis tectum :
idest ad uidendũ audiendũ

Expanded text:
reret, ipsam Dei sapientiam, ad videndum ipsum solem justitiae, nubae jam corporis tectum; id est, ad videndum audiendu
Abbreviated transcription (Latin):
mãdata discipuli: ĩuo¬
lutũ ut preceꝑat corpus hunio
oꝑientes: et nemo ĩterim usq
ad hanc diẽ preter eos ubi sit
conditũ nouit. Legatariꝰ autẽ
antonii beuedictionẽ: qui triti
palliũ. cũ melote imperio enis

Expanded text:
mandata discipuli, involutum ut praeceperat corpus humo operientes; et nemo interim usque ad hanc diem, praeter eos, ubi sit conditum, novit. Legatarius autem Antonii benedicti, qui tritum pallium cum melote imperio ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Inde & ait Dñe. bonũ ẽ nos
hic esse. si uis. faciamus hic
tria tabernacula: tibi unum.
moysi unũ. & heliȩ unum:
Sed huic suggestioni dñs ñ
respondit. significans non qͥ¬
de imꝓbũ. sed inordinatum
esse quod cuperet: cũ salua¬
ri mundus nisi xp̃i morte ñ
posset. & exemplo dñi in hoc
uocaretur credentiũ fides:
ut licet non oporteret de be¬
atitudinis ꝓmissione dubita

Expanded text:
ne, bonum est nos hic esse: si vis, faciamus hic tria tabernacula, tibi unum, Moysi unum, et Eliae unum . Sed huic suggestioni Dominus non respondit, significans non quidem improbum, sed inordinatum esse quod cuperet; cum salvari mundus nisi Christi morte non posset, et exemplo Domini in hoc vocaretur credentium fides, ut licet non oporteret de beatitudinis promissionibus dubita
Abbreviated transcription (Latin):
magi qui natus est rex udȩo¬
rum: Hidimus stelã eius in
oriente:l & uenimus adorare
eum: In his impletũ est illud
atum de eo uidebunt l & qui
non audierunt intelligent
Ecce enĩ chaldeus cui neq an¬
nunciatũ de xp̃o fuerat. neq
audierat: & uidit stellã xp̃i
& adesse eum intellexit in
stella: Adorant itaq magi
dñm & offerunt munera:
ut impleretur quod ait ille
precipuus ꝓphetarũ dauid:
dñm illum esse scd̃m dm̃:

Expanded text:
magi, qui natus est rex Judaeorum? Vidimus stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum . In his impletum est, atum de eo, videbunt: et qui non audierunt intelligentecce enim Chaldaeus, cui neque annuntiatum de Christo fuerat neque audierat, et vidit stellam Christi, et adesse eum intellexit in stella. Adorant itaque magi Dominum, et offerunt munera, ut impleretur quod ait ille praecipuus prophetarum David: Dominum illum esse secundum
Abbreviated transcription (Latin):
& amore conculcent: & si
necdum anima uel carne
ad suꝑna ualent ꝑtingere.
quia hoc nimirũ in futuro
ꝓmittitur. quicquid tam̃
carnales quasi altũ amplec¬
ti conspiciunt. cõparatione
eternoꝵ quasi nichil despi¬
ciant. iuxta exemplũ illiuis
qui uidens impiũ suꝑexal¬
tatum & eleuatũ sicut ce-¬
dros libani. transiuit tem¬
poralia contemplando &
quasi non esse uidebat. Qd
subleuasse oculos ih̃e & uent¬
entem ad se multitudinem
uidisse phibetur. diuinȩ pi¬
etatis indiciũ est. quia uide¬
licet cunctis ad se uenire

Expanded text:
 amore conculcent, et si necdum anima vel carne ad superna valeant pertingere, quia hoc nimirum in futuro promittitur. Quidquid tamen carnales quasi altum amplecti conspiciunt, comparatione aeternorum quasi nihil despiciant, juxta exemplum illius qui videns impium superexaltatum et elevatum sicut cedros Libani , transiit temporalia contemplando, et quasi jam non essubleuasse oculos Ihesus et uenientem ad se multitudinem uidisse perhibetur diuine pietatis indicium est, quia scilicet cunctis ad se ueniubleuasse oculos Ihesus et ueni
Abbreviated transcription (Latin):
padocie martyres sibi¬
xp̃c elegit usq ad sanguinẽ.
que in eo est caritatẽ. fidem.
atq confessionem ostensuroᷤ.
uiros sed & mulieres osten¬
cis exemplũ coronam adep¬
turos. Sed iinus hoꝵ extitit
noster coronatus & uictor¬

Expanded text:
autem martyres sibi elegit usque ad sanguinem, qui fusus est, caritatem, fidem atque confessionem ostensuros, viros, sed et mulieres, omnes ostencis exemplum coronam adepturas. Horum unus extitit et noster coronatus Mi
Abbreviated transcription (Latin):
corruptio: Quȩ om̃ia dilectis¬
simi apud dĩ filiũ suꝑflua ui¬
debuntur & uacua : nisi ad¬
umbrata in illis uitȩ nr̃ȩ sacra¬
menta credantur: Propter

Expanded text:
corruptio? Quae omnia, dilectissimi, apud Dei Filium superflua videbuntur et vacua, nisi adumbrata in illis vitae nostrae sacramenta credantur. Propter
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est pietatis: Prebuit eñi
se crudelissimo exactori li¬
ber adebito: & ministras
diaboli uidaicas manus in

Expanded text:
tum est pietatis. Praebuit enim se crudelissimo exactori liber a debito, et ministras diaboli Judaicas manus in
Abbreviated transcription (Latin):
Non quasi cluobus hominib
dictum: sed de duobus generi¬
bus affectionum in singulis ge¬
neribus trium ꝓfessionum In
illa nocte ergoͣ dixit: in illa
tribulatione Ad ipsa tria ge¬
nera quȩ assumuntur. arbitror
ꝑtinere etiam tria illa nomi¬
na uirorum scõrum: quos so
Uidetur enim noe ꝑtinere ad
eos ꝑ quos eccła regitur:⁊ sicut
ꝑ illum in aquis archa guber¬
nata est: quȩ figuram gesta¬
bat eccłiȩ: Danihel autem qͥa
elegit cȩlibem uitam. id est
nuptias terrenas contempsit.
ut sicut dicit apłs sine solliei¬
tudine uiueret cogitans quȩ
sunt dĩ: genus eorum signifi¬
cat qui sunt in ocio: sed tam̃
fortissimi in temptationibus.
ut possint assumi: Iob autem
quia & uxorem habuit & fili¬
os. & amplas terrenarũ rerũ
copias: ad illud genus ꝑtinet.
cui molendinũ dẽputatũ est
Sed tamen ut sint fortissimi
in tẽptationibꝰ sicut ille fuit:
non enĩ aliter assumi poter̃t:
Hec puto a lia esse genera ho¬
minum quibus constat eccła

Expanded text:
non quasi de duobus hominibus dictum, sed de duobus generibus affectionum in singulis generibus trium professionum. in illa nocte ergo dixit "in illa tribulatione". Ad ipsa tria genera, quae assumuntur, arbitror pertinere etiam tria illa nomina uirorum sanctorum, quos soluidetur enim Noe pertinere ad eos per quos ecclesia regitur, sicut per illum in aquis arca gubernata est, quae figuram gestabat ecclesiae. Danihel autem, quia elegit caelibem uitam, id est nuptias terrenas contemsit, ut, sicut dicit apostolus, sine sollicitudine uiueret, cogitans quae sunt dei, genus eorum significat qui sunt in otio, sed tamen fortissimi in temtationibus, ut possint assumi. Iob autem, quia et uxorem habuit et filios et amplas terrenas rerum copias, ad illud genus pertinet, cui molendinum deputatum est, sed tamen, ut sint fortissimi in temtationibus, sicut ille fuit ; non enim aliter assumi poterunt. nec puto alia esse genera hominum, quibus constat ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentũ euange¬
lica nobis narratio presen¬
tauit. & ita ꝑ aur̃e carnis
penetratus est mentis audi¬
tus. ut nemini nr̃m rerũ
gestarũ imago defuerit.:l
cũ diuinitus inspiratȩ tex¬
tus historiȩ euidenter osten
addictus: qua seuitia cru¬
cifixus: & qua sit głia susci¬
tatus: Sed adiciendũ est
etiã nr̃i sermonis officium
ut sicut pia expectatione

Expanded text:
sacramentum evangelica nobis narratio praesentavit, et ita per aurem carnis penetratus est mentis auditus, ut nemini nostrum rerum gestarum imago defuerit; cum divinitus inspiratae textus historiae evidenter ostendaddictus, qua saevitia crucifixus, et qua sit gloria suscitatus. Sed adjiciendum est etiam nostri sermonis officium, ut sicut pia exspectatione
Abbreviated transcription (Latin):
Amen dico uobis non ẽ ser¬
uus maior dño suo: neq a¬
postolus maior eo qui misit
illũ Hoc ideo dixit quia la¬
uerat pedes seruoꝵ suoꝵ do¬
minus l & ipse qui misit. eoꝵ
quos misit Apłs grece latine
dicitur missus. ut ostender&
ea quȩ excelsus fecit humili¬
ter⁊ multomagis humilibus
& infirmis humiliter esse fa¬
cienda Sed ut & hoc in lo¬
co spiritalis intellectus com¬
moneret. quia si ipse qui pec¬
catũ non fecit nec inuentus
est dolus in orȩ eius interpel¬
lat ꝓ nr̃is excessibus: multo
magis ipsi debemus orare ꝓin
uicem Sed et si dimittit no¬
bis ille cui non habemus quod
dimittamus: ł multomagis o¬
portet nos alterutrũ dimitte¬
re nobis debita nr̃a: Quod
ipsũ apłs quoq prȩcipiens ait:
Estote autẽ inuice benigni.

Expanded text:
Amen dico vobis, non est servus major domino suo, neque apostolus major eo qui misit illum. Hoc ideo dixit quia laverat pedes servorum suorum Dominus, et ipse qui misit eorum quos misit. Apostolus Graece, Latine dicitur missus, ut ostenderet ea quae excelsus fecit humiliter, multo magis humilibus et infirmis humiliter esse facienda. Sed ut hoc in loco spiritualis intellectus commoneret, quia si ipse qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus , interpellat pro nostris excessibus, multo magis ipsi debeamus orare pro invicem. Sed etsi dimittit nobis ille cui non habemus quod dimittamus, multo magis oportet nos alterutrum dimittere nobis debita nostra. Quod ipsum Apostolus quoque praecipiens, ait, Estote autem invicem benigni
Abbreviated transcription (Latin):
tali intellectu patefactis. &
abundantiori iam sensu mul¬
tiplicatis: auditoꝵ fideliũ
cotidie corda reficit: Qui
bene ordeacei fuisse referun¬
tur. ꝓpter nimirũ austerio¬
ra legis edicta. & tegumenta
littere grossiora: quȩ interi¬
orem spiritalis sensus quasi
tem pisces quos addit. psal¬
mistarũ non inconuenient᷑
& ꝓpharum scripta signifi¬
cant ł quoꝵ unum canendo.
alterũ colloquendo suis audi¬
cramenta natrabant: Et be¬
ne ꝑ aquatilia animantia fi¬
gurantur illius eui prȩcones.
in quo populus fideliũ sine
aquis baptismi uiuere nulla¬
tenus posset: Puer qui quinq
panes & duos pisces habuit.
nec tamen eos esurientibus
turbis distribuit. sed dño
distribuendos optulit. popu¬
lus est iudeoꝵ litterali sensu

Expanded text:
ali intellectu patefactis, et abundantiore jam sensu multiplicatis, auditorum fidelium quotidie corda reficit. Qui bene hordeacei fuisse referuntur, propter nimirum austeriora legis edicta, et tegumenta litterae grossioris, quae interiorem spiritualis sensus quasi tem pisces quos addidit, psalmistarum non inconvenienter et prophetarum scripta significant, quorum unum canendo, alterum colloquendo suis audisacramenta narrabant. Et bene per aquatilia animantia figurantur illius aevi praecones, in quo populus fidelium sine aquis baptismi vivere nullatenus posset. Puer qui quinque panes et duos pisces habuit, nec tamen eos esurientibus turbis distribuit, sed Domino distribuendos obtulit, populus est Judaeorum litterali sensu