comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃t̃ sĩne quo spũ scõ constat xr̃m nos ñ dilig̾e. ⁊ eiꝰ
mandata nos seruare ñ posse. ⁊ id nos posse atc ag̾e
tantominus quanto illum ꝑcipimus minus tanto¬
ac̃s helyscusꝰ scõ helye ñ dr̃et. sp̃t qui est inͣte. duplo
sit inme. xp̃o aũ qui est dei filius ñ ad mensurã datꝰ
est sp̃t. quia millo hĩtat omĩs plemitudo diuinita¬
tis. neq en usine spc̃ sci as̃t mediator dea ⁊ hõminũ.¬

Expanded text:
s, sine quo Spiritu sancto constat Christum nos diligere, et ejus mandata servare non posse: et id nos posse atque agere tanto minus, quanto illum percipimus minus; tantosanctus Eliseus sancto Eliae non diceret: Spiritus qui est in te duplo sit in me . Christo autem, qui est Dei Filius, non ad mensuram datus est spiritus, quia in illo habitat omnis plenitudo divinitatis. Neque enim sine
Abbreviated transcription (Latin):
expectate. ⁊ ieumi. dũ
om̃s conueniant ut
multoꝵ oblatio insim
pascat. nec post euchan¬
stiam sumat. Ideo ita
ordinate ⁊ sine scisma¬
te faciend̾ est uob ut
ñ ꝯueniatis ĩ iuditiũ
dampnationis. Cetera

Expanded text:
xspectate, et jejuni, dum omnes conveniant, ut multorum oblatio in simpascatur, nec post eucharistiam sumat. Ideo ita ordinate et sine schismate faciendum est vobis, ut non conveniatis in judicium damnationis. Caetera
Abbreviated transcription (Latin):
cdicturꝰ quia omĩa bo¬
na st̃ a spũ scõ premittit
simiłr inccͣrio dicens.
scitis ut exꝑti. qm̃ cũ
essetis gentes .i. gentilł
uiuentes uos eratis eũ¬
tes. nomen est ꝙ assiduz¬

Expanded text:
dicturus, quia omnia bona sunt a Spiritu sancto, praemittit simile in contrario dicens, scitis, ut experti, quoniam, cum essetis gentes, id est gentiliter viventes, vos eratis, euntes, nomen est, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ falios fr̃es cessit. Wnum enĩ ex hiis duob res¬
tat intelligi cessit ergo inuitus non sponte
pp̃ illos faciens ꝙ ꝑse ñ faceret humilians se
legi curtũcisio tẏmotheo ut dolus ⁊ scandalum¬
iudeora cessaret qui ꝑatiarant ꝯmou̾e tumł¬
tum ⁊ seditõem. si illum filium uidee incircũ¬
quid sigͥcau̾at. unde nͨ tytus ẽ ꝯpulsus cirtum¬
cidi. qui degretis .i. gentib erat. s tymotheus
filius uidet pp̃ exploratores circũcisus ẽ. ita uͤ¬

Expanded text:
propter falsos fratres cessit. Unum enim ex his duobus respropter falsos fratres cessit. Unum enim ex his duobus restat intelligi. Cessit ergo invitus, non sponte, propter illos faciens quod per se non faceret, humilians se legi circumciso TJudaeorum cessaret, qui parati erant commovere tumultum et seditionem, si illum filium Judaeae incircumiquid significaverat. Unde nec Titus est compulsus circumcidi, qui de Graecis vel gentilibus erat; sed Timotheus filius Judaeae propter exploratores circumcisus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ser. le. ꝙ cum facere nequirent ppłm ccͦ nos exci¬
tare molebantur. ⁊ ideo cessimus subiectõni coꝵ
curumcidendo tymotheum. ad horam cessimus
curumcisio aliquid ꝯfert. n p̾pucium s fideles
hec ñ erat ap̃ udcos. qr credentes circuincidebant
alios suos. attende diligent̾ qd̾ ambꝵ illamli¬
tteram improbat qua dr̃ nec ad horã cessisse ita
Si aũt pp̃ illos faisos frẽs ñ cessit sicut legit᷑ inqͥ¬
brsdam codicib ñ uoluntate ñ cessit. Nam ces
fac̾e uolebant ꝙ fcũrus erat. s ip̃ istos non feit.
si aũt ñ erat facturus sine dubio pp̃ istos fecit lit¬
tera hec indicat qi cessit ⁊ hystoria fc̃m exclamati
dr̃e se nec ad horã cessisse qui mĩquã inuenuret᷑
cessisse nec ad horam eñĩ cessit. qui nmꝙͣ cessit.
ꝙ si aliqñ cessit. quõ nec ad horam cesuit: cur dic̃
se ñ cefsisse pp̃ falsos frẽs si ꝑ se ftũrus erat. ant enĩ
cessurus ip̃ falsos fres non cessit. aut ñ cessuus

Expanded text:
s: quod cum facere nequirent, populum contra nos excitare moliebantur: et ideo cessimus subjectioni eorum, circumcidendo Timotheum; ad horam cessimus, umcisio aliquid confert, neque praeputium, sed fides: hoc enim erat apud Judaeos, quia credentes circumcidebant filios suos. Attende diligenter quod Ambrosius illam litteram improbat, qua dicitur nec ad horam cessisse, Si autem propter illos falsos fratres non cessit, sicut legitur in quibusdam codicibus, non voluntate non cessit; nam cessfacere volebant quod facturus erat? sed propter istos non fecit. Sin autem non erat facturus, sine dubio propter istos fecit. Littera hic indicat quia cessit, et historia factum exclamat. defendere se nec ad horam cessisse, qui nunquam inveniretur cessisse. Nec ad horam enim cessit qui nunquam cessit: quod si aliquando cessit, quomodo nec ad horam? Cur etiam dicit se cessisse propter falsos fratres, si per se facturus erat? aut enim cessurus propter falsos fratres non cessit, aut non cessurus
Abbreviated transcription (Latin):
adhunc aut sensum quo estuemurs illos quoꝰ
hic uiuos inuenturus ẽ dñs in p̃o paruo spatõ
⁊ passuros mortem ⁊ accepturos immortalitatẽ
inuificabimur. ⁊ alibi. qd seminas ñ uiiufica¬
tur. nisi prius moriatur. cur añt nobis incredi¬
bile uideatur illam multitudinẽ corporũ ina¬
ere quodam modo seminari. atq ibi protinus
immortałr ⁊ incorruptibiłr reuiuiscere. cum
credamus mictu oculi futuram resurrectionem¬
⁊ inmenbra sine fine iuctura tanta felicitatẽ
illos arbitramur futuros immunes. qua dic¬
tum est t̾ra es. ⁊ int̾ram ibis .i. inħ ibis amissa
uita qd̾ eras antequam assumeres uitam. hoc
eris exaĩatꝰ ꝙ eras anteꝙͣ eẽs aĩatus. Nos ergo
nos dixerit cum dño semꝑ eẽ mansuros. qr
nec ip̃e ibi manebit. s ita ⁊ sic .a. hñtes cor¬

Expanded text:
Ad hunc autem sensum, quo existimemus etiam illos, quos hic uiuos inuenturus est Dominus, in ipso paruo spatio et passuros mortem et acvivificabimur . Et alibi: Quod seminas non vivificatur, nisi prius moriatur . Cur autem nobis incredibile videatur illam multitudinem corporum in aere quodammodo seminare, atque ibi protinus immortaliter et incorruptibiliter reviviscere, cum credamus et in membra sine fine uictura tanta facilitate tillos arbitramur futuros immunes qua dictum est, terra es, et in terram ibis , id est in hoc ibis amissa vita, quod eras antequam sumeres vitam. Hoc eris exanimatus, quod eras antequam esses animatus. Nos ergo nos dixerit, cum Domino semper mansuros, quia nec ipse ibi manebit; sed ita, et sic, id est haben
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ c̾q. qr om̃s resurgemus ⁊ cũ xp̃o erimus. stas
ꝯsolamini de mortẽ amicoꝵ muitem. alt̾ al̃¬
terum. inu̾bis istis. tante spei. pereat ꝯtrsti¬
tatio ubi ÷ tanta ꝯsolatio. decergat᷑ lust
ex animo fides expellat dolorem Intanta spe
ñ decet ẽẽ triste templũ dei. ibi hĩtat bonus
consolator ibi qui non fallit promissor.quid
enĩ mortuum diu plangimus. inquies q
mors amara est s ꝓ illam transtuit ⁊ dñs.
consolemur ergo nos. s dlicens ꝑotest non do¬
lere corhumanum defuncto kino: ummo me¬
lius cum dolet sanat᷑ cor humanum quam
non dolendo sit inhumanũ. Maria enĩ dom¬
inum querelat mortuum frẽm dolebat.¬

Expanded text:
 Quia omnes resurgemus, et cum Christo erimus. Itaque consolamini, de morte amicorum, invicem, alter alterum in verbis istis tantae spei. Pereat contristatio, ubi est tanta consolatio. Detergatur luctus ex animo, fides expellat dolorem. In tanta spe non decet esse triste templum Dei; ibi habitat bonus consolator, ibi qui non fallit promissor. Quid enim mortuum diu plangimus? inquies, quia mors amara est, sed per illam transivit et Dominus. Consolemur ergo nos. Sed dices: Potest non condolere cor humanum, defuncto charissimo? Imo melius cum dolet, sanatur cnon dolendo sit inhumanum. Maria Domino cohaerebat, et mortuum fratrem dolebat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet asserere quos¬
dam infine scl̃i adue¬
ra est resurrectio. cum¬
mortuoꝵ ñ eẽ moritu¬
ros s uiuos repertos
in immortalitatem
repente mutandos. ħ uellem de hus u̾bis pocius
audire doctõres. Quer solet enĩ utrum illi quo ᷤ
an ip̃o temporis puncto quo rapient᷑ obunam xͦ
ad immortalitatẽ mira sceleritate sint tnsituri.

Expanded text:
tinet, asserere quosdam in fine saeculi advera est resurrectio uorum, non esse morituros, sed vivos repertos in immortalitatem repente mutandos; sed vellem de his verbis potius audire doctiores. Quaeri enim solet utrum illi quos van ipso temporis puncto quo rapientur obviam Christo ad immortalitatem mira celeritate sint transituri.
Abbreviated transcription (Latin):
tificat nos bona oꝑatõe. Iusticia enĩ que uiuit in se¬
ip̃a proculdubio deus ẽ. at ĩꝯmutabiłr uiuit. sic
aũt cum sit in se uita:. ⁊̃ nobis fit uita. cũ eius effici¬
mur participes ata cũ in se sit iustici&: ⁊̃ nobis sit ius¬
ticia. cum ei colxrendo iuste uiuimꝰ ⁊ per hoc ip̃e ẽ no
mundat nos et ħ ideo quia prius fẽs est nobis redem¬
ptio .i. quia prrus redemit nos paciendo ⁊ ħ totum
ideo sic fc̃m est ut nullus głiet᷑ nisi debonis dei. ut ꝙͣ¬
admod̾ scriptum est inieremia. qui głiat᷑ in dño
głietur. Inieremia tñ sic habet᷑. in ħ głiet᷑ qui głiat᷑¬
Et ego cũ uenis. ad uo ͦ¬
Qͣ sicut ⁊ alii ñ sapien¬
tes electi sunt ad apłatũ¬
ita et .i. ⁊̃ ego qui eram
sapiens fui qi ñ eẽm sapi¬
ens. cũ uenissem ad uos o
frẽs quia ueni ad uos nõ¬

Expanded text:
tificat nos bona operatione. Justitia enim quae vivit in sea, procul dubio Deus est, atque incommutabiliter vivit. Sicut autem cum sit in se vita, etiam nobis fit vita, cum ejus efficimur participes: ita cum in se sit justitia, etiam nobis fit justitia, cum ei cohaerendo juste vivamus, et per hocmundat nos. Et hoc ideo, quia prius est factus nobis redemptio, id est quia prius redemit nos patiendo. Et hoc totum ideo sic factum est ut nullus glorietur nisi de bonis Dei, quemadmodum scriptum est in Jeremia: Qui gloriatur, in Domino glorietur. In Jeremia tamen sic habetur: In hoc glorietur qui gloriatEt ego cum venissem ad voSicut et alii non sapientes electi sunt ad apostid est etiam ego, qui eram sapiens, fui quasi non essem saps, cum venissem ad vos, o fratres, quia veni ad vos no
Abbreviated transcription (Latin):
lius hominis descendisse de celo s ⁊ dixit ẽẽ incelo.
ci lequeret᷑ int̾ra. absit aũt ut sic xp̃c sensent mor¬
tem. uit quantũ inse est uita uitam perdiderit. si
enim ħ ita eẽt inte fons aruiss. sensit gͥ mortem
ꝑticipatõne humanain affectus ꝙ sponte susce¬
pat ñ nature sue ꝑdidit potentiam ꝑ ꝙͣ cũcta

Expanded text:
e in coelo cum loqueretur in terra. Absit ut sic Christus senserit mortem, ut quantum in se est vita, vitam perdiderit. Si enim hoc ita esset, vitae fons aruisset. Sensit igitur mortem participatione humani affectus, quem sponte susceperat; non naturae suae perdidit potentiam
Abbreviated transcription (Latin):
in lege cognouit ꝙ inde apparet. enim .i. qr si co¬
gnouissent demones sapĩam huius mundi de re-¬
demptõe humani generis ꝑ xp̃i mortẽ implendã
ñ suggereret illum diabolus crucifigi ꝑ q̃m ius¬
cognouert̃ xp̃m alii uͥo ñ cognouert᷑ de ignoranti¬
b dicit pecrus. scio fr̃es quia ꝑ ignorantiã ħ gessi¬
stis. isti ñ cognoscebant illum eẽ qui in lege ꝓmi¬
sĩus erat eis maiores u̾o ut principes sacerdotũ
scribe ⁊ pħisei cognouert̃ ip̃m esse qui in lege ꝓ¬
missus erat s deum ẽẽ uł filium dei nesciersĩt ⁊ ic̾o
de utrisq sit accipi pot᷑. Si cognouissent. uł mino¬
res illum ẽẽ messyam in lege promissus uł maiores

Expanded text:
in lege, cognovit. Quod inde apparet: Enim, id est quia si cognovissent daemones sapientiam Dei, de redemptione humani generis per Christi mortem implendam, non suggereret eum diabolus crucifigi, per quum; alii vero non cognoverunt. De ignorantibus dicit Petrus: Scio, fratres, quia per ignorantiam id gessistis . Isti non cognoscebant illum esse qui in lege promissus erat eis. Majores vero, ut principes sacerdotum, Scribae et Pharisaei cognoverunt ipsum esse qui in lege promissus erat; sed Deum esse, vel Filium Dei nescierunt. Et ideo de utrisque sic potest accipi: si cognovissent, vel minores illum esse Messiam in lege promissum, vel majores
Abbreviated transcription (Latin):
milis fuit predicatio
to ⁊ senno meus qͥ priua¬
tim fiebat ⁊ p̾dicatio.
mea que fiebat incõi.
nam sapĩam ut u̾ba
pseudo apłoꝵ. sed fuit

Expanded text:
milis fuit praedicatio t sermo meus, qui privatim fiebat, et praedicatio mea, quae fiebat in communi, nam sapientiam, ut verba pseudoapostolorum. Sed fuit
Abbreviated transcription (Latin):
est. ⁊ c̃ sicut ⁊c. Qĩ dico si cognouissent ñ cru¬
cifixissent. sed non cognouerint. sicut scrip¬
tum est inysaia. ubi hoc est scriptum. E¬
oculus corporis non
uidit. qr ñ est color.
nec auris audiuit. qi¬
ñ est sõius. nec incor
h. ascendit. qͣr ñ ẽ hõ¬
alis qui nouit ⁊ ẽ sen¬
sus. oculus ñuitdit ⁊¬
auditu. nec pot̃ cogn
spũalis. uł non ascen¬
dit incor homĩs. qr nõ
est aliquid t̾renu̾m qͥd
enĩ incor homt̃s ascend̾.
infra cor homĩs ascen
cor quo ascendit ꝙ enĩ
de uno est ad hominẽ.¬

Expanded text:
st. Quasi dicat: Dico si cognovissent, non crucifixissent, sed non cognoverunt, sicut scriptum est in Isaia, ubi hoc est scriptum: Qoculus corporis non vidit, quia non est color; nec auris audivit, qn est sonus; nec in s ascendit, quia non est hoalis qui novit. Et est sensus: Oculus non vidit, eauditu non potest cognotualis. Vel, non ascenin cor hominis, quia non est aliquenim in cor hominis ascendit, infra cor hominis est. cor quo ascendit. Quod de imo est ad homine
Abbreviated transcription (Latin):
uos incapaces simplicit̾
locuti sumus sapĩam
aũt. que ẽ de secretis
dei loquim᷑ int̾ perfcõs¬
ꝑfectos hic dicit ñ ꝑfc̃os
cognitores ⁊ doctores. qͥ¬
b opus ñ est doceri. sed
ĩcipũ huius seculi .i.

Expanded text:
vos incapaces simpliciter locuti sumus, sapientiam autem, quae est de secretis Dei, loquimur inter perfectos. Hic dicit non perfectos cognitores et doctores, quibus opus non est doceri, sed entiam hujus saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ deseruit. ficut in ut̾o uirginis ꝯnascendo for¬
manit. Mortitus ÷ gͥ ñ discedente uita. sic passieᷤ
est ^ Rereunte potentia. Nemo aufert animã euiᷤˢ
ab eo qui potentiã ht̃. ponendi ⁊ potestatẽ sumẽ¬
di ecce ħs auctorem operis. ponet animam suam.
est. que enĩ potestate sua si alio cogente perpe¬
tit᷑ isẽ auctor est operis. Non gͦ ad mariam loca¬
li motu u̾bi diuinitas uenit. s ẽ ineffabili po¬
tentie sue plenitudine ñ priuata nec dimisit
plẽm xĩc cũ uetut inurginem. ubiq totus.

Expanded text:
t, sicut in utero virginis cum nascendo formavit. Mortuus est ergo non discedente vita, sicut passus est non pereunte potentia. Nemo aufert animam ejus ab eo, quia potestatem habet ponendi, et potestatem sumendi. Ecce habes auctorem operis, ponet animam suam; est, quia enim potestate sua non alio cogente perpetitur. Ipse auctor est operis. Non ergo ad Mariam locali motu verbi divinitatis venit, sed ineffabili potentiae suae plenitudine non privata; nec dimisit Patrem Christus cum venit in Virginem. Ubique totus,
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatum est. cum eidẽ inconcupiscĩe subiecta
unculo quo ꝑ illam dialolus aĩam retinebet¬
⁊ a suo creatore seꝑabat: maneat ĩcertamine qͦ
corpus nr̃m castigamꝰ. ⁊ seruituti subicimus
letustas itaq nr̃a pene ⁊ culpe q̃ est ẽ exmale¬
dcõ primi hominis in cruce xp̃i destructa ẽ qui
nr̃am mortalitatẽ suscepit ⁊ pcc̃a nr̃a ꝑtulit
incorpore suo suꝑlignũ incuius pcc̃i ⁊ mortis
figura ⁊ moyses inheremo suꝑlignũ exaltaũ
serpentẽ ꝑsuasionẽ quippe serpentis homo in
dampnatõem mortis cecidit. itaq serpens ad
significatõem ip̃iꝰ mortis ꝯuenient̾ ĩ ligno ex¬
altatus est. In illa enĩ figura serpẽsidebat pende¬
bat in ligno quid aũt pependit in ligno cru¬
cis nisi mors dñi᷑ ut mortem moriendo suꝑ¬
aret.⁊ maledc̃m gemine uetustatis nr̃e fc̃s ꝓ¬

Expanded text:
cogitatum est, cum eidem concupiscentiae subjecta vinculo quo per illam diabolus animam retinebat et a suo Creatore separabat, maneat in certamine quo corpus nostrum castigamus, et servituti subjicimus. Vetustas itaque nostra poenae et culpae, quae est ex maledicto primi hominis in cruce Christi destructa est, qui nostram mortalitatem suscepit, et peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum, in cujus peccati et mortis figura etiam Moses in eremo super lignum exaltavit serpentem; persuasione quippe serpentis, homo in damnationem mortis incidit. Itaque serpens, ad significationis ipsius mortis convenienter in ligno exaltatus est. In illa enim figura serpens pendebat in ligno. Quid autem pependit in ligno crucis nisi mors Domini, ut mortem moriendo superaret, et maledictum geminae vetustatis nostrae factus
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃s maledcm ⁊ utrumq in nobis ꝯsumpsit
qr nr̃am duplam uetustatim suã simpla.
ꝯsumpsit. unde ⁊ uno die ⁊ duab noctib in
sepulcro quieuit ꝑ unũ diem sim pla eius ue¬
tustas signatur. ꝑduas noctes genimina nr̃a
uetustas. Quieuit ergo insepulcro una die
ateni nr̃am ingeminam tulit ⁊ quałr uidea¬
tendo presentia homines ab eis retrahendo ⁊ item
remittendo. fututa u̾o ñ ea renuittendo tulit.
⁊ temꝑał. gehennalẽ prsus deleuit ut eam non
sentiant. ue penitentes. temporalem u̾o ñdum
penitus tulit. man enĩ fames. sitis ⁊ mors. ⁊
capiens hostem astrocissimum. ñ statim int̾fi¬
cit eum. s patit eũ cũ dedecore ⁊ dolore aliquan
plo. ⁊ cũ ea dialolus. s ñdum penitꝰ int̾empta. In¬
de est ꝙ petrus añ passionẽ ad uocẽ ancille nega¬
uit post ea u̾o ante reges ⁊ presides ductus ñ
.i. debilitatus ita ut destruatur cor. pec. carne
subdita spũi. ita ut ultra ñ seruiamus pcc̃o.

Expanded text:
s maledictum, et utrumque in nobis consumpsit, quia nostram duplam vetustatem sua simpla consumpsit. Unde et uno die et duabus noctibus in sepulcro quievit. Per unum diem simpla ejus vetustas signatur, per duas noctes gemina nostra vetustas. Quievit ergo in sepulcro una die tram geminam tulit. Et qualiter videatendo, praesentia, homines ab eis retrahendo, et item remittendo; futura vero non ea remittendo tulit, et temporalis. Gehennalem prorsus delevit, ut eam non sentiant vere poenitentes; temporalem vero nondum penitus tulit. Manet enim fames, sitis, mors et hSicut aliquis capiens hostem atrocissimum non statim interficit eum, sed patitur eum cum dedecore et dolore aliquantest, et cum ea diabolus, sed nondum penitus interempta. Inde est quod Petrus ante passionem ad vocem ancillae negavit, postea vero ante reges et praesides ductus non  debilitatus ira, ut destruatur corpus peccati, carne subdita spiritui, ita ut ultra non 30 serviamus peccato,
Abbreviated transcription (Latin):
actus nr̃i morte xp̃i crucifixi .i. mor tui st̃
ita ut destruat᷑ dñante rõne. corpus peccati
.i.omĩa crimina q̃ simł sunł .q. corpus ⁊ con¬
geries pcc̃i gr̃a aũt dei qui insimilitudine
carnis pcci incruce pependit ꝑ bap̃m id agit᷑¬
uatur. ñ ita ut in ip̃a uiuente came ꝯcupiscẽ¬
tia resꝑsa ⁊unata repente assumat᷑. ⁊ nõ sit¬
s ne homini obsit mortuo que merat na¬
deo superet. si tñ ñ uacuum grãm eius susce¬

Expanded text:
actus nostri morte Christi crucifixi, id est mortui sunt ita ut destruatur, dominante ratione, corpus peccati, id est omnia crimina quae simul sunt quasi corpus et congeries peccati. Gratia autem Dei qui in similitudine carnis peccati in cruce pependit, per baptismum id agituuatur; non ita ut in iptia conspersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo, quae inerat nadeo superet, si non in uacuum gratiam eius susce
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectionem sunt. ex¬
nui ad tolantiam et¬
ad cautelam. decetero
asit o fres moneo uos¬
ad hoc cogitare .i. inme

Expanded text:
rfectionem sunt exnui ad tolerantiam ead cautelam. De caetero autem, o fratres, moneo voad hoc. Cogita
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃os excepisse intelligr̃
angłos. ita dictum ẽẽ
angłi superat enĩ ẽẽm sensum ⁊ inte¬
llectũ pret̾ sirum. ⁊ est sensus. pax dei que exsuꝑ
potest. ⁊ ideo exͣ eum nullo opus est. custodiat cor.
atis uł appetatis. Nota ꝙ premisit de assiduitate
⁊uigilantia or̃onts ⁊ post subdit de custodia pa¬
cis qr hĩta assiduitate or̃onis tunc demum pax
custodit corda in xp̃o. hoc ideo dicit qr qui cũ
deo hñt racem ñ timent mentem adu̾sam.

Expanded text:
ipsos excepisse intelligitur angelos, ita dictum esse angeli, superat enim omnem intellectum praeter suum. Et est sensus: Pax Dei quae exsuppotest, et ideo extra eum nullo opus est. Custodiat cordaatis vel appetatis. Nota quod praemisit de assiduitate et vigilantia orationis. Et post subdit de custodia pacis, quia adhibita assiduitate orationis, tunc demum pax custodit corda in Christo. Hoc ideo dicit, qui cum Deo habent pacem, non timent mentem adversam.
Abbreviated transcription (Latin):
pudicicia cum deo ser¬
uatur. quecũq sunt
iusta ad proximum
quecũq sunt scã in¬
ꝓpria urta ⁊ ut minꝰ
dicatur. querũq sũt
amabilia .i. digna
amari. ut modestus
incessus. humtł ser¬
sunt bone fame. qr i¬
ta decet illos scõs esse

Expanded text:
ia cum Deo servatur; quaecunque, usta, ad proximum; quaecunque sunt sanopria vita, et ut minus dicatur quaecunque amabilia, id est digna amari, ut modestusincessus, humilis sersunt bonae famae, quia ita decet illos sanctos ess
Abbreviated transcription (Latin):
nus labor inutił ẽ oro
ut prestet effc̃m ⁊ hoc est
quod ait. Et pax dei que
exsuperat omnem sẽsũ.
.ĩ. intellectum s utiq¬

Expanded text:
nus labor inutilis est, oratio ut praestet effectum, et quod ait: Et pax Dei quae exsuperat omnem sensum, intellectum, et utiq
Abbreviated transcription (Latin):
crgo gr̃am pro gr̃a. s. gr̃ãm glificatõnis ꝓ
grã iustifuatõnis indebite. gra enĩ iustisica¬
tõnis omne m̾itum malum deleuit indebito
beneficio ⁊ iugi ꝯfirmat auxilio. cui gr̃a głi¬
ficatõnis iuste reddr̃. in premio. Sequit. An¬

Expanded text:
pro gratia, sed gratiam glorificationis pro gratia justificationis indebitae. Gratia enim justificationis omne meritum malum delevit, indebito beneficio, et confirmat jugi auxilio, cui gratia glorificationis juste redditur in primo. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
irrõnabłr uiuentes sine honestate moꝵ ⁊ ꝯu̾¬
satõnis. Ium̃ta gͦ inst̾core ꝯputrescere est in
fetore luxurie. ⁊ turpitudine uitioꝵ uitam fi¬
⁊tc̃o. cuius tunc serui eratis. Nota ꝙ supͣdixit e
ñ liberos dicit ne sibi hoc tribuant. s dicit ꝓinde
ac iugilant̾ lib̾atos referens ħ ad illam dñi se¬
tentiam. Si filiꝰ uos lib̾auit: ũt liberi eritis. s ħ
uoluntas que in malis lilera est qr delectatur
uetur abeo. qui malum ñ potest uelle. ⁊ ideo.
uigilantissime ħ dixit liberatos a pcc̃o ⁊ supra
liberos iusticie liberũ enĩ arbitriũ usq adeo in
pcc̃ore ñ ꝑiit. ut ꝑ ip̃m peccẽt maxĩe. Om̃s qͥ

Expanded text:
irrationabiliter viventes sine honestate morum et conversationis. Jumenta ergo in stercore putrescere est in fetore luxuriae, et turpitudine vitiorum, vitam fipeccato, cujus tunc servi eratis. Nota quod supradixit eon liberos dicit, ne sibi hoc tribuant, sed dicit provide ac vigilanter liberatos, referens hoc ad illam Domini sententiam: Si Filius vos liberaverit, vere liberi eritis . Sed haec voluntas quae in malis libera est, quia delectatvetur ab eo qui malum non potest velle. Et ideo hic vigilantissime dixit liberatos a peccato, et supra, liberos justitiae. Liberum enim arbitrium usque adeo in peccatore non periit, ut per ipsum pecce
Abbreviated transcription (Latin):
set gͦ reste dr̃e strpendiũ iusticie uita et̾na. sed
duc̾e ñ m̾itis nr̃is. Quid enĩ est m̾tũ hominis
an grãm: cũ om̃e bonũ m̾itũ nĩm ñ in nobis
faciat nͥ gr̃a: quippe cum deus coronat m̾ita nr̃a
nichil aliud coronat ꝙͣ mun̾a sua. Uñ uita et̾na
que infine adeo m̾itis precedentib reddr̃. qi eadẽ
m̾ita quib reddr̃ ñ a nobis sunt.s in nob̾ fc̃a st̃.
ꝑ grãm recte. ⁊ ip̃a gr̃ã nũcupat᷑. qi gratis datur.
nec ideo gratis qi ñ m̾itis datur s qr st̃ d̾ata ⁊
ip̃a m̾ita quib datut. Confitend̾ est gͦ ideo gra¬
tiam uitam et̾nam uocari. qr hiis m̾itis reddr̃¬

Expanded text:
set ergo recte dicere stipendium justitiae, vita aeterna, sed erducere, non meritis nostris. Quid enim est meritum hominis ante gratiam, cum omne bonum meritum nostrum non in nobis faciat nisi gratia? 32 Quippe cum Deus coronat merita nostra, nihil aliud coronat quam merita sua. Unde vita aeterna quae in fine a Deo meritis praecedentibus redditur, quia eadem merita quibus redditur non a nobis sunt, sed in nobis facta sunt per gratiam, recte et ipsa, gratia nuncupatur, quia gratis datur: nec ideo gratis, quia non meritis datur, sed quia data sunt et ipsa merita, quibus datur. Confitendum est ergo ideo gratiam vitam aeternam vocari, q
Abbreviated transcription (Latin):
delectat ꝙ est exlibero
arbitrio lib̾ałr uero¬
seruit. qui uoluntatẽ
dñi libent facit. acper
qui amat. qui letat᷑
ip̃a est u̾a libertas pp̃¬

Expanded text:
delectat, quod est ex libero arbitrio: liberservit, qui voluntatem domini libenter facit. Ac perqui amat, qui laetatur. Ipsa est vere libertas p
Abbreviated transcription (Latin):
qͣi malum. s. maiorẽ turpitudinẽ hũistis dico
memoria erubescitis nũc. cum sane m̃tis estis.
ꝑturbatõ animi respicientis pcc̃a sua ⁊ respectõe
horrentis. ⁊ horrore erubescentis. ⁊ erubeͣndo cor¬
rigentis ⁊ nota ꝙ ideo mala priora memorat
apłc. qr hec rememoratõ facit priora ad horre

Expanded text:
ilicet majorem turpitudinem habuistis dico,  est in quarum memoria erubescitis nunc, cum sanae mentis estis. utilis perturbatio animi respicientis peccata sua, et respectione horrentis, et horrore erubescentis, et erubescendo corrigentis. Et nota quod ideo mala priora memorat Apostolus, quia haec rememoratio facit priora abhorrere,
Abbreviated transcription (Latin):
hi. temporat felicitas monstrat᷑ ex hĩta. In
nouo aũ.t. ñ est tempus taliũ rerũ. aute
dedit deus talia ad uet̾em hominẽ ꝑtine¬
tia. ut pret̾ eum ñ intelligat᷑ alius largi¬
tor ⁊̃ t̾rene felicitatis. q̃ ad uet̾em hoĩem

Expanded text:
i temporalis felicitas monstratur exhibita; in Novo Testamento, non est tempus talium rerum: ante dedit Deus talia ad veterem hominem pertinentia ut praeter eum intelligatur alius largiter etiam terrenae felicitatis quae ad veterem hominem
Abbreviated transcription (Latin):
dendam ualere qđ dixit: demonstrat subdens.
cit moyses. deus enũ dixit moysi .i. deus industꝰ
a moyse dixit. miseredr uocando int̾ius cui mise¬
bor predestinando. Ecce nulla m̃ita precedunt
Scit enĩ quid faciat. nec retractand̃ est eiꝰ iudi¬

Expanded text:
dandam valere quod dixit, demonstrat, subdens:cit Moses. Deus enim dixit Mosi, id est Deus inductus a Mose dixit: Miserebor, vocando interius, cujus misereor, praedestinando. Ecce nulla merita praecedunscit enim quid faciat, nec retractandum est ejus judi
Abbreviated transcription (Latin):
post errorem toto corde reu̾surum ad me. h est
sciat ñ obedite. qri ñ inuolũtate petentis. s in arbi¬
trio dantis delet eẽ qd datur. an enĩ dandũ sit
dantis debet iuditio pensari ⁊ quamuis ꝑicłosũ
cius ꝓbemus ꝙͣ ubis. duo enĩ fuert̃ saul ⁊ dauid
inquiramus inhystoriis quałr unusquisq
eoꝵ reperiat. post iuditiũ prescĩe dei. uideamus gͦ
si saul inneccitate. ita se gessit ut dauid. qui ac¬
cepta mĩa dei dñi minime ꝯtempsit ⁊ post ue¬
niam poc̃oꝵ tam bene ꝑstitit. Saul u̾o ñ auditꝰ
ñ inp̾ce ꝑstitit. s in paciens ⁊ de dei iuditio indi¬
gnatus ad ydola que prius dampnau̾at con¬
batus a prescio uidet᷑. ex hoc enĩ iustum cẽ iuditiũ
prescĩe dei ⁊̃ nolentib manifestatur. Sequitur.

Expanded text:
post errorem toto corde reversurum ad me, hoc essciat non obedire, quia non in voluntate petentis, sed in arbitrio dantis debet esse quod datur. An enim dandum sit, dantis debet judicio pensari. Et quamvis periculosum tius probemus quam verbis. Duo enim fuerunt, Saul et David. Inquiramus in historiis qualis unusquisque eorum reperiatur, post judicium praescientiae Dei. Videamus ergo si Saul in necessitate ita se gessit, ut David, qui accepta misericordia Domini minime contempsit, et post veniam peccatorum tam bene perstitit. Saul vero non auditus, non in prece perstitit, sed impatiens et de Dei judicio indignatus, ad idola quae prius damnaverat conbatus a praescio videtur. Ex hoc enim justum esse judicium praescientiae Dei etiam nolentibus manifestatur. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
minis est s miserente
est dei .i. ñ est exlibero¬
del. arbitrio hominis bo uol mest erl bero¬
⁊ curtere. Ette non pp̃ futura que preuidet ele¬
git. ubi ergo st̃ m̾ita ubi opera: uł pret̾ita uel
futura tamquã liberi arbitrii uirib adimple¬
ta siue ad implenda: nonne aꝑtam ꝓtulit apłs
cucurrit. s ideo uoluit. ⁊ cucurrit qr misert
nulla est homini uoluntas atq cursus. s qr
nicħ pot̾: nisi ille misereatur. deus enĩ est qui¬

Expanded text:
minis, sed miserentis est Dei, id est non est ex libero arbitrio hominis bonum volentis, vel opeet currere. Ecce non propter futura quae praevideret elegit. Ubi ergo sunt merita? ubi opera vel praeterita vel futura tanquam liberi arbitrii viribus impleta sive adimplenda? Nonne apertam protulit Apostolus cucurrit: sed ideo voluit et cucurrit, quia misertus n quia nulla est hominis voluntas, atque cursus, sed quia nil potest, nisi ille misereatur. Deus enim est qui
Abbreviated transcription (Latin):
diligat. ⁊ alt̾m oderit.
qua inre si futura lo¬
na huiꝰ. uł mala illiuᷤ
que utiq deus p̾scielet¬
attenderet ñ dr̃et ñ ex

Expanded text:
diligat, et alterum odit, qua in re si futura na hujus vel mala illius, quae utique Deus praeattenderet, non diceret, non ex
Abbreviated transcription (Latin):
um. misistis illa dico:
s hostiam acceptam ⁊
placentem deo. qr hec¬
sunt hostia qͣ detur
nobis iuincere hostel.¬
quam accepit deuspl¬
mͥ fecistis ita sit uobis.¬
iiuis mereatur impleat dico ñ¬

Expanded text:
Dominum. Misistis illa, dico,  hostiam acceptam, placentem Deo, quist hostia, qua datur vobis vincere hostquam accepit Deus plhi fecistis, ita sit vobis.are, quam quis mereatur. Impleat, dico, n
Abbreviated transcription (Latin):
aulus ap¬
ostolus.
tolam scribit apłc¬
colosensib. Colosens¬
es aũt sunt asiani
ergo predicant ⁊ pre¬
dicatõe eius epafra cõ¬
firmante gr̃am xp̃i¬
didicerant colosenses
Suꝑuenerunt aut̃¬

Expanded text:
aulus apostolus. Hanc Epistolam scribit apColossensibus. Colossenses autem sunt Asiani,ergo praedicante, edicationem ejus Epaphra confirmante, gratididicerant. Ambrosius Supervenerunt aut
Abbreviated transcription (Latin):
reriũ .i. diabolũ auctorẽ
mortis ex quo processit
mors. ħ enĩ testimonio¬
E mortem istam corpous¬
principe atqe aucto¬
qd̃ me ꝑsuasit accid¬
isse. nec enun ob aliu¬
potestatem hr̃e mor¬
tis uerissime dr̃eturꝰ

Expanded text:
id est diabolum, auctorem peccati, ex quo processit mors. Hoc enim testimoniom mortem istam corprincipe atque auctoille persuasit, accidisse. Nec enim ob aliupotestatem habere mortis verissime diceretur.
Abbreviated transcription (Latin):
nõ predestinatus scd̃m quod ĩd est ũbum de deus ap̃
deum. ut quid enĩ predestinaret᷑ cum iam eẽt qui
iam erat sine untio sine t̾mino sempit̾mus. llud
aũt predestinand̾ erat quod nũdum erat ut sic su¬
o tempore fieret. q̃madmodum ante tempora. pre
destinatum erat ut fieret. quisquis gͥ filiũ dei p̾¬

Expanded text:
non praedestinatus, secundum id quod est, Verbum Dei, Deus apud Deum. Utquid enim praedestinaretur, cum jam esset qui jam erat sine initio, sine termino sempiternus? Illud autem praedestinandum erat quod nondum erat, ut sic suo tempdestinatum erat, ut fieret. Quisquis igitur Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e nullus eoꝵ precedentib m̾itis facit creden¬
tes ineum. quib dimitat omne peccatum.
qui fecit illum talem ut numꝙͣ habuerit. Hĩ¬
turꝰ q sit uoluntatẽ malam. ip̃e facit in menbꝰs
eius ex mala uoluntate bonã. ⁊ illum ergo ⁊ utoᷤ¬

Expanded text:
ipse nullis eorum praecedentibus meritis facit credentes in eum, quibus dimittat omne peccatum: qui fecit illum talem, ut nunquam habuerit habiturusque sit voluntatem malam; ipse facit in membris ejus ex mala voluntate bona
Abbreviated transcription (Latin):
uocatus nr̃ interpellans pro nobis. uł sangui
illoꝵ infert᷑ inscã scõꝵ dum illoꝵ animȩ cum
triũpho passionis incelum feruntiu. Bene qͦ
in altari consumit᷑. qr om̃s sc̃i martires malta¬
ri fidei offeruntur deo. Ita omnia ad implenteᷤᷤ
plendum iłx extra castra passus est. sicut post¬
ea di᷑. s prius quod ad eand̾ legalem ꝯsuetudi¬
nẽ spectat. addit. referens ad spũalem intelli
allegoriam. unam¬
ueteris aliam . no .t.

Expanded text:
ocatus noster interpellans pro nobis. Vel sanguis illorum infertur in sancta, dum illorum animae cum triumpho passionis in coelum feruntur. Bene quoque 266 in altari consumuntur, quia omnes sancti martyres in altari fidei offeruntur Deo. Ista omnia adimplentes pplendum, Jesus extra castra passus est, sicut postea dicitur: sed prius quod ad eamdem legalem consuetudinem spectat, addit referens ad spiritualem intelcem allegoriam, unaeteris aliam Novi Test
Abbreviated transcription (Latin):
tit soluendo hõies alege confirmare cor debeteᷤ.
⁊ ñ studere obseruatõmi. uł affluentie escadũ.
que ñ profuerũt ad salutẽ ambulantib. non
dico se sustentantibi. s qui ꝑseuerant student
meis uł discernendo uł minis affluende ab

Expanded text:
tit solvendo a lege confirmare cor debetis, et non studere observationi vel affluentiae escarum quae non profuerunt ad salutem ambulantibus: Non dico se sustentantibus, sed qui perseveranter se student in eis, vel discernendo, vel nimis affluendo. C
Abbreviated transcription (Latin):
tati ⁊ ciboꝵ affluentie corpꝰ asit recte drͣ taber
q sensum legis siquid preceptũ fuit. ut decima
uitate uidelie ꝓpiciationis acciperẽt urtulum
Mhyrcũ ⁊ ĩmolarent int̾ castra quoꝵ sanguinẽ
marent᷑. nec ẽẽt alicui tab̾nacło deseruienti li
alia uitulꝰ uidelicet ⁊ hẏrcus figuram tenẽt
dñi saluatoris. Ip̃e est .it. uitulus ꝙ̃ pius p̃r ĩ
regione filii produgi immnolauit. Ip̃e ẽ thyr¬
cus. qr ꝓ peccatorb ablatus. pontifex ⁊̃ ille. qͥ
cum sanguine iloꝵ aĩalium intrabat inscã
scõꝵ oraturuᷤ pro ⁊pł̃o. typumgerebet xõi qui
cũ sanguine passionis sue int̾iora prĩe celestis
renetrauit oraturus profidelib suis ĩmolabant¬
s carnes illius extra ierłm inciuce ꝯbuste st̃
igne passionis. qñ .i. adiudicatꝰ est morti cla¬
mantibi iideis. crucifige quodãm qͣntũ ad illos
ꝑtin ĩmolatꝰ e̾. uñ martꝰ dicit eũ crucifixũ hora
tertia. Nam hora .iĩ. incruce leuatꝰ est. altare

Expanded text:
ernque sensum. Legis siquidem praeceptum fuit ut decimaitate videlicet propitiationis acciperent vitulum et hircum, et immolarent intra castra, quorum sanguinem marentur, nec esset alicui tabernaculo deservienti licalia, vitulus videlicet et hircus, figuram tenent Domini Salvatoris. Ipse enim est vitulus quem pius Pater in regressione filii prodigi immolavit. Ipse est hircus qui pro peccatoribus oblatus. Pontifex etiam ille qui cum sanguine illorum animalium intrabat in sancta sanctorum oraturus pro populo, typum gerebat Christi, qui cum sanguine passionis suae interiora patriae coelestis intravit oraturus pro fidelibus. Immolabantsed carnes illius extra Jerusalem in cruce combustae sunt igne passionis. Quando enim adjudicatus est morti, clamantibus Judaeis: Crucifige , quodammodo quantum ad illos pertinet immolatus est. Unde Marcus dicit eum crucifixum hora tertia . Nam hora sexta in cruce levatus est. Altare
Abbreviated transcription (Latin):
rum ꝑ carnes illoꝵ animaliũ possunt intelligi
om̃s electi. Sicut ergo xp̃c: sic ⁊ sui extra castra
i extra conu̾isatõem secularium carnalium q
hominum feruore sp̃ sc̃i accensi consumunt
quicquid carnale est meis. atq fluidũ ⁊libidi¬
nosum macerando. se ⁊ mortificando menbra
sua cũ uiciis ⁊ ꝯcupiscentiis. uł ⁊̃ martirium¬

Expanded text:
r carnes illorum animalium possunt intelligi omnes electi. Sicut ergo Christus, sic et sui extra castra, id est extra conversationem saecularium carnaliumque hominum, fervore Spiritus sancti accensi consumunt quidquid carnale est in eis atque fluidum et libidinosum macerando se et mortificando corpora sua cum vitiis et concupiscentiis, vel etiam martyrium
Abbreviated transcription (Latin):
corpora diu̾sis corꝑib uariariti atq maculanti
tales uitandi sc̃. sicut hic docet apłs. Nolite ab¬
duci dico. Oꝑtim¬
um est .i. stabilire.
fidem ꝑfidem ꝑfectã
credentes omĩa esse

Expanded text:
corpora diversis coloribus varianti atque maculanti. Tales vitandi sunt, sicut hic docet Apostolus: Nolite abduci, dico: Optimum enim est stabilire fidem perfectam, credente
Abbreviated transcription (Latin):
est ante omnia de deo ut omnia crearet sic ite¬
rum de uirgine natus est homo ⁊ primus resur
primus ⁊ princeps ꝓnde subdit ut ꝑ hoc ip̃e sit in
omnib tam priorib quam sequentib tenens ꝑ̾¬
matum .i. dñium qi potest alios fuscitare ⁊ bñ¬

Expanded text:
 Sicut enim natus est ante omnia de Deo, ut omnia crearet, sic iterum de virgine natus homo primus resurprimus et princeps. Unde subdit: Ut per hoc sit ipse in omnibus, tam prioribus quam sequentibus, tenens dominium, quia potest alios suscitare.
Abbreviated transcription (Latin):
matus ẽ cuus caro in non fericorẽ uuln̾is
s mat̾iam medicamtius traxit. Nam cum
ip̃a decimatio ad presigurandam medicinã
ꝑtinert illud inabrale carne decimabat᷑
habet ⁊ uulnus preuaricationis ⁊ medica¬
mentũ uulneris. uulnus p̾uaͬcationis in
iege menbroꝵ repugnat legim̃tis que ꝑ
omnem inde ꝓpagatam. carnem seminali
tõne quasi transcribr̃. Pledicamentum aũt
uuln̾is in eo quod inde sine opere ꝯcupiscenti¬
ali insola mat̾iai corporali ꝑ diuinam ꝯceptio¬
nis formatõnisq rõnem de uirgine assuptũ¬

Expanded text:
matus est, cuius caro inde non feruorem uulneris, sed materiam medicaminis traxit. nam cum ipsa decimatio ad praefigurandam medicinam pertinuerit, illud in Abrahae carne decimabaturhabebat et uulnus praeuaricationis et medicamentum uulneris: uulnus praeuaricationis in lege membrorum repugnante legi mentis, quae per omnem inde propagatam carnem seminali ratione quasi transcribitur; medicamentum autem uulneris in eo, quod inde sine opere concupiscentiali in sola materie corporali per diuinam conceptionis formationisque rationem de uirgine adsumtu
Abbreviated transcription (Latin):
iñ uenturꝰ erat. cũ enĩ sit insemine ⁊ irsibi¬
lis corpulentiã ⁊ inusibił rõ. utrũꝙ cucurtit
inis sũpsit ratio u̾o ꝯtemptõnis eius non
a semine uirili s longe ałr ac desirꝑuenit ꝓ¬
in de scd̾m hoc qd̾ de mr̃e accepit. ⁊̃ inlumbis
abrahe fuit. Ille est ergo decimatus in abra
ham qui sic fuit inlumbis eius sicut ĩ lum¬
bis sui pũs ⁊̃ ip̃e abrahami fuit .i. qui sic est
natus de prẽ abraham sicut de suo pr̃e natꝰ

Expanded text:
iam corporalem. cum enim sit in semine et uisibilis corpulentia et inuisibilis ratio, utrumque cucurrit inis sumsit; ratio uero conceptionis eius non a semine uirili, sed longe aliter ac desuper uenit. proinde secundum hoc, quod de matre accepit, etiam in lumbis Abrahham qui sic fuit in lumbis ejus, sicut in lumbis sui patris etiam ipse Abraham fuit, id est qui sic est natus de patre Abraham, sicut de suo patre natus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ damus in hac uita. nunc enĩ ẽ tem
orum cumpost bap̃m peccantes ꝑ grãm ĩue¬
nire pnĩam posst̃. eũ aũ thalamus fuũit clau-¬
sus tũ intrauit rex uidere diseumbentes cũ
ad sinũ prĩarche uenerĩt qui eo fc̃i fuĩnt dig¬
ni tunc malis erit desperationis tempus. Nune
aũt dum ad huc agon ꝑmanet ⁊ palma pende
⁊ inueniatur auxilium oportunum. est enĩ
od non congruit. Omĩs nãꝙ¬

Expanded text:
ecidamus in hac vita. Nunc enim tempus pus donorum, cum post baptismum peccantes per nitentiam possunt. Cum autem thalamus fuerit clausus, cum intraverit rex videre recumbentes, cum ad sinum patriarchae venerint qui eo facti fuerint digni, tunc malis erit desperationis tempus. Nunc autem, dum adhuc agon permanet et palma pendet, inveniatur auxilium opportunum. Est enim tempus quod non congruit. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ligi opponit ut ⁊ hoc se
intellexisse neget ⁊ le¬
gem legis ipsius laude defendat. ⁊ quo sensu p̾¬
catũ est .i. docens uł faciens p ectare: uł talis pro
qua donata pectauit auctor ems. qiͣ male rei: ab¬
cata. uł adco eẽ grauia uł ẽẽ pumenda. Non gͦ
s iudicem pcc̃i. quare intelligr᷑ legem ad hoc da¬
tam cẽ. ñ ut pccm inse̾ret᷑ uł extyrparetur. sed
tm̃ ut demonstraret᷑ ꝙ aĩam faceret ream. ut qi
rccm sine grã dei uĩnci non possit. ip̃a reatus sol¬
licitudine ad ꝑcipiendam gr̃ã conu̾teretur. ꝙ¬

Expanded text:
ligi, opponit, ut et hoc se intellexisse neget, gem legis ipsius laude defendat, et quo sensu praecatum, id est docens vel faciens peccare. Vel talis pro qua donata peccavit auctor ejus, quasi malae rei? Abcata, vel adeo esse gravia, vel esse punienda. Non ergo sed indicem peccati. Quare intelligitur legem ad hoc datam esse, non ut peccatum insereretur, vel exstirparetur, sed tantum ut demonstraretur quod animam faceret ream, ut quia peccatum sine gratia Dei vinci non possit, ipsa reatus sollicitudine, ad percipiendam gratiam converteretur.
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ sĩt .s. nec ob aliud estimo ip̃m ꝓprie uocari
sp̃m sc̃m̃. eum ⁊̃ si de singulis interregemur.
guli. hec ꝓprie uocari oportuit eum qui non ẽ
unuis eoꝵ s in quo cõmunitas apparet amloꝵ.
Cur ergo ñ credamus ꝙ ⁊̃ ce filio procedat sp̃t
sc̃. cum filii quoq ip̃e sit sp̃c. Si enĩ ab eo ñ
procederet: non post resurrectionem se repre¬
sentans discipulis insufflass dicens. accipite
sp̃m scm̃n. quid eñi aluid significauit illa in¬
nis paciente. tetigit me aliquis: ego enĩ sensi ui¬
itutem de me exisse. nam uirtutis nomine appe¬
lari sp̃m scm̃m ex eo olarum est. quod marie ange

Expanded text:
us sanctus. Nec ob aliud existimo ipsum proprie vocari Spiritum, cum etiam, si de singulis interrogemur, guli, hoc proprie vocari oportuit eum, qui non est unius eorum, sed in quo communitas apparet amborum. Cur ergo non credamus quod etiam de Filio procedat Spiritus sanctus, cum Filii quoque ipse sit Spiritus? Si enim ab eo non procederet, non post resurrectionem se repraesentans discipulis insufflasset eis, dicens: Accipite Spiritum sanctum . Quid enim aliud significavit illa innis patiente: Tetigit me aliquis. Ego enim sensi virtutem de me exisse , nam virtutis nomine appellari Spiritum sanctum, ex eo clarum est quod Mariae ange
Abbreviated transcription (Latin):
sigc̃ant: ⁊ sabbatũ. que obseruabant iudei.
ñ quod inelem̃tis sperarent ut pagani. s in
hiis deum uen̾abantur dum paruuli erant
⁊ ad tempus plenitudinis ñ ꝑuenerant. Sic̃
ergo ꝑuulus fb̾ pedagogo est ⁊ actore ⁊ tuto¬
re anteꝙͣ sit adultus: ita uideis ad huc ꝑiuu¬
lis iex finit pedagogus qr timore ꝯpressit
⁊ preceptis dei seruire ccegit. fuit ⁊̃ tutor ⁊ ac
ris loco dum ccͣ malignoꝵ sp̃ĩum impu¬
gnatõnes ⁊ gentilium ꝑsuasiones qui ad
ydolatriam traherent illos defendebat ad¬
tos ab inferno uilerauit. fuit eis ⁊ actor quia
cãm coꝵ aput deum bene egit dum ꝑsacrifi¬
cia ⁊ expiationes dm̃ eis placauit ⁊ hoc uscꝑ
ad tempis prefinitum .i. usꝙ ad aduentũ xp̃i
⁊ hereditatem optinerent. alioquin exheredarẽ¬
tur de quo tempore subdi
fatali nec̃citate. s so¬
la dei uoluntate. ue¬
nit plenitudo t .i. post¬
dens adimpletum est
plenitudo enĩ temꝑis¬

Expanded text:
significat et Sabbata, quae observabant Judaei, significat et Sabbata, quae observabant Judaei, non quod in elementis sperarent, ut pagani, sed in his Deum venerabantur, dum parvuli erant, et ad tempus plenitudinis non pervenerant. Sicut ergo parvulus sub paedagogo est et actore et tutore, antequam sit adultus, ita Judaeis adhuc parvulis lex fuit paedagogus, quia timore compressit, et praeceptis Dei servire coegit. Fuit etiam tutor etris loco dum contra malignorum spirituum impugnationes et gentilium persuasiones, qui ad idololatriam traherent, illos defendebat ad ex illis Christus multos ab inferno liberavit. Fuit eis et actor, quia causam eorum apud Deum bene egit, dum per sacrificia et expiationes Deum eis placavit, et hoc usque ad tempus praefinitum, id est usque ad adventum Chriet haereditatem obtinerent, alioquin exhaeredaretur. De quo tempore subditfatali necessitate, sed sola Dei voluntate venit plenitudo tdens adimpletum est. Plenitudo enim tempor
Abbreviated transcription (Latin):
etatem subiectus de¬
beat esse. ⁊inqua ad¬
ultus emancipetur.
nec dominari quasi
heres s similis ꝓpe seruiᷤ
ꝓbat eos qui sub lege fuerunt pariuuilos fuis¬
se cuta mitum nec libertatẽ habuisse cã peccati.
Unde hanc ilł comparatõem ad aptans sub¬
dit. ita ⁊ os iudei cũ eẽmus pariuili. cogni¬
sub elementis .i. sub lege. que ꝑelementa in¬
telligitur. qr ip̃a est prima institutõ ad fidẽ
⁊ iustitiam. sicut ab elementis primum u¬
sum discencdi assumunt ꝑuuli. elementis
dico: mundi. lene lex dr̃ elem̃ta mundi. qr
lex ñ celestia ⁊ et̾na s t̾rena promittebat uł
transitoria. ut est mundus. uel inelemẽtis
significant᷑ neomenie .i. limares dies ⁊ sab¬
batum que udei obseruabant. Si itaꝙ iu¬
dei sub elementis erant quid differunt a
s ip̃is elemtis. colunt enĩ astra. solem. lunã.
deo seruiebant. qr ip̃e hec mandata dederat
inelementis ergo neominias .i. lunares dies

Expanded text:
etatem subjectus dbeat esse, et in qua adultus emancipetur snec dominari quasi haeres, sed similis prope servis eron. Hoc exemplo probat eos qui sub lege fuerunt parvulos fuisse circa meritum, nec libertatem habuisse causa peccati, unde hanc illis comparationem adaptans, subdit: Ita et nos, Judaei, cum essemus parvuli cognisub elementis, id est sub lege quae per elementa intelligitur, quia ipsa est prima institutio ad fidem et justitiam, sicut ab elementis principium discendi assumunt parvuli. Elementis, dico, mundi, bene lex dicitur elementa mundi, quia lex non coelestia et aeterna, sed terrena promittebat, vel transitoria, ut est mundus. Vel in elementis significantur neomeniae, id est lunares dies et Sabbatum, quae Judaei observabant. Si itaque Judaei sub elementis mundi erant, quid differunt a sed ipsis elementis. Colunt enim astra, solem, lunam, Deo serviebant, quia haec ipse mandata dederat, In elementis ergo neomenias, id est lunares dies
Abbreviated transcription (Latin):
ta aũt anmał dr̃ que fert᷑ dissoluta lastiuia aĩe-
sensu dr̃ animalis quidedeo iuxͣ corpoꝵ fantasiam
aũt animalis ñ percipit. subdit. Eculticia enim
sensum. et ideo ñ potest
intelligere spũalia. ⁊¬
uere animał ñ potest
intellig̾e spũalia. qr¬

Expanded text:
tur quae fertur dissoluta lascivia animae sensu dicitur animalis, qui de Deo juxta corporum phantasiamDei sunt non percipit, subdit, stultitia enim sensum, et ideo non potest intelligere spiritualia. vere animalis non potest intelligere spiritualia, q
Abbreviated transcription (Latin):
ri .i. figure et pro .i. umbre celestiũ mistium.
selestia dicit eccam cuiuis ꝑs est incelis regnanꝰ
pars secutura ꝑegrinat᷑ interris. exempsarr aũt
⁊ umbram dicit figuitis. q̃ ⁊ exemplar sũt ⁊ ex¬
cuius siłitudinem aliquid fit exemplum ꝙ inde
u̾itatẽ capere ñ poss precepit deus moysi ut fi¬
gutis eam ymaginaret᷑ inquib ppłs puerilis
enutritꝰ aliqñ ueniret ad u̾itatẽ ⁊ ita res priuꝰ
ostensa dẽ exemplar figurat iuxta se fc̃aꝵ. Item
figure dñr exemplas u̾itatis q̃ postea impleta ÷ si

Expanded text:
id est figurae. Et, pro id est, umbrae coelestium mysteriorum. Coelestia dicit Ecclesiam, cujus pars in coelis regnans, pars secutura peregrinatur in terris. Exemplar autem, et umbras dicit figuras, quae exemplar sunt, et excujus similitudinem aliquid fit. Exemplum quod inde veritatem capere non posset, praecepit Deus Moysi ut figuris eam imaginaretur, in quibus puerilis populus enutritus aliquando veniret ad veritatem: et ita res prius ostensa, dicitur exemplar figurarum juxta se factarum. Item, figurae dicuntur exemplar veritatis, quae postea implet
Abbreviated transcription (Latin):
li litłis inscripta sine ꝯsuetudine hominum cõ¬
tbata: ait sub qua erant udei ⁊ g̾ci ⁊ latini.ħ
eñ lox generał est postea uo spalem legem ꝓ¬
ponit per quam ĩ uult ꝓbare aꝑtius assertio¬
nem suam. gradatim eñ uult trad̾e enis ueri¬
tatem. unde subdit. Nam que . s .ui. est ⁊ c̃.q. uere¬
si statum ht̃ debet seruari. hoc ergo sequenti
exemplo aꝑtius docet xp̃ianum a lege fcorum
ultra debet xp̃ianus eẽ sub lege. Si enĩ lex eiuiũ¬
alt̾ est adult est. nec prodest ei xp̃ianum dici ⁊
hoc ostendit positum exemplũ exeqñdo. Si aũt
si lex statum amittit soluit᷑ hõ. ⁊ qr uiuente
iro est alligata legi uir. igitur. ai. in . uo. ad.¬

Expanded text:
li litteris inscripta, sive consuetudine hominum comprobata ait, sub qua erant Judaei, Graeci, Latini. Haec enim lex generalis est; postea vero specialem legem proponit, per quam etiam vult probare apertius assertionem suam. Gradatim enim vult eis tradere veritatem. Unde subdit: Nam quae sub viro est, etc. Veriu statum habet, debet servari. Hoc ergo sequenti exemplo apertius docet Christianum a lege factorum ultra debet Christianus esse sub lege. Si enim ei lex vivit, adulter est, non prodest ei Christianum dici, et hoc ostendit positum exemplum exsequendo: Si autSimiliter si lex statum amittit, solvitur homo; et quia vivente viro alligata est legi viri, igitur vivente ma