comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erit qͥ paleas furauerit: qmͣ qui aurũ. qͥ mergu¬
lũ occiderit quã qͥ equũ. ñ eñi aĩal crim̃. s ani¬
mꝰ facit. Hi etiã animarũ cũ corꝑe ꝑrre dicunt.
głam ȩt̾̃nã. cũ se fateant᷑ ñ ẽẽ et̃nos. Achademici¬
appellati auilla plathonis. achademia athenaꝵ.
uͥ idẽ plato docebat. hi oĩa incerta opinantur.
s sic̃ farendũ ÷. multa incerta et occulta eẽ. quȩ
hendi. Hanc sectã arcessilaus cirinaciꝰ phylo¬
sophꝰ reꝑit. cuiꝰ sectator fuit democritꝰ. qͥ dixit
ranꝗͣ. inputeo alto. ita ut fundꝰ nullꝰ sit: ira
i nocculto ia cere ueritatẽ. Pypatetici ad eãbula¬
tione dicti: eo qd̾ aristoteles auctor eoꝵ ãbulasͤ¬
iu disputare solitꝰ. eẽt. hi dict̃. qndã parcicłam
aĩe. eẽ. et̾nã: dereliqͦ magna exparte mortalẽ
cẽ. Cinici abĩmunditia ĩpudentiȩ nuncupati.
cont᷑ humanã enĩ uerec̃diã in ꝓpatulo ire cũ c̃ui¬

Expanded text:
erit, qui paleas furaverit, quam qui aurum: qui mergerit, qui paleas furaverit, quam qui aurum: qui mergum occiderit, quam qui equum. Non enim animal crimen, sed animus facit. Hi etiam animam cum corpore perire dicunt, am aeternam, cum se fateantur non esse aeternos. 11. Academiciappellati a villa Platonis Academia Athenarum, ubi idem Plato docebat. Hi omnia incerta opinantur; sed sicut fatendum est multa incerta et occulta esse quae ehendere. Hanc sectam Archesilaus, Cyrenaicus philosophus reperit, cujus sectator fuit Democritus, qui dixit, tanquam in puteo alto, ita ut fundus nullus sit, ita in occulto jacere veritatem. Peripatetici a deambulatione dicti, eo quod Aristoteles, auctor eorum, deambulans disputaret. Hi dicunt quamdam particulam animae esse aeternam, de reliquo magna ex parte mortalem. 14. Cynici ab immunditia impudentiae nuncupati. Contra humanam enim verecundiam in propatulo coire cum conj
Abbreviated transcription (Latin):
tiosas uoluptates repͥmit: et oĩa moderat. Logica¬
aũ diuidit᷑ induas sp̃es. hoc ⁊ dialeticã. et redio¬
ricã. Dialectica ẽ. disputatio acuta. uerũ distin¬
guens a falso. rechorica ẽ. disciplina ad ꝑsuaden
dũ qͦ idonea. Diuisi lt̃ aũ et ipsi phyloso phi
in heresib sius. habentes quidẽ nõa exauctaribꝰ
ut platoniei. exycurei. prchagorici. Alii alocis
c̃uenticłoꝵ et stationũ suarũ. ut pypatetici. stoici.
achademici. platonici. aplatone phylosopho
dicto. Hi ammarũ creatorẽ eẽ. dm̃ corꝑũ angłos
assert̃. ꝑ multos a nnoꝵ circulos indiu̾sa corꝑa
redire aĩas dict̃. Sroici a loco dicti. porticꝰ eñi fuit
um hystorie. in hẽ porticuĩ conuenientes sapi¬
entes philophanbant᷑. exqͦ et stoici dicti st̃: gͥce
eñi porticꝰ stoa dẽ. hanc septã pͥmꝰ reno insticuit.
hi negant sine uirtute effici quẽꝙͣ beatũ. Om̃e
peccm uniforme ẽe: assert̃ dicentes. sicille noce̾s

Expanded text:
Logicam dividitur in duas species, hoc est Dialecticam et Rhetoricam. Dialectica est disputatio acuta, verum distinguens a falso. Rhetorica est disciplina ad persuadendum quaeque idonea. Divisi sunt autem ipsi philosophi in haeresibus suis, habentes quidam nomina ex auctoribus: ut Platonici, Epicurei, Pythagorici: alii a locis conventiculorum et stationum suarum, ut Peripatetici, Stoici, academici. Platonici a Platone philosopho dicti: hi animarum creatorem esse deum, corporum angelos asserunt et per multos annorum circulos, in diversa corpora redire animas dicunt. Stoici a loco dicti: porticus enim fuum historiae. In hanc porticum convenientes sapientes philosophabantur, ex qua et stoici dicti sunt: graece enim porticus stoa dicitur. Hanc sectam primo Zeno instituit. Hi negant, sine virtute effici quemquam beatum. Omne peccatum uniforme esse asserunt, dicentes: sic ille nocens
Abbreviated transcription (Latin):
dnm xp̃m significat. qͥ ait in eũgłio: ego sũ uia &
ueritas et uita. qr ꝑ ipsũ adȩt̾nã uitã ꝑgimꝰ. et
ipso tribuente uerã beatitudinẽ accipiemꝰ. Ali
rũ designant᷑. unde psalmista ait. uiã man¬
datoꝵ tuoꝵ cucurri: et itẽ uias tuas dñe demon¬
stra mͥ. et semitas tuas edoce me. Aliqnͣ aũ uita
hoĩs mea significat᷑. unde ꝓpħa ait.: uias meas
eñtiaui tͥ et exaudisti me. Incͣtͣriã uͦ partẽ uiȩ

Expanded text:
m significat, qui ait in Evanglio: Ego sum via, veritas et vita ; et per ipsum ad aeternam vitam pergimus: et ipso tribuente veram beatitudinem accipiemus. Aliarum designantur, unde Psalmista ait: Viam mandatorum tuorum cucurri . Et item: Vias tuas, Domine, demonstra mihi, et semitas tuas doce me . Aliquando vita hominis in eo significatur. Unde Propheta ait: Vias meas enuntiavi, et exaudisti me . In contrariam vero partem viae
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ spẽs uͥtutis ÷ fortitudo. q̃ita diffinit᷑. fortitudo ÷
magnificentia: fidentia. patientia. ꝑseuerantia.
Magnificentia ⁊ rerũ magnarũ etexcelsarũ. cũ aĩ
ãpla q̃dã et splendida ꝓpositione cogitatio atq
ãministratio fidentia ⁊ ꝑ ꝗͣ magnis et honestis in q¬
reb multũ animꝰ inse fidutiȩ certa cũspe collocauit.
Patientia ÷ honestans aut utilitatis causa rerũ ar
duarũ. aut difficiliũ uoluntaria. aut diut᷑naꝑ
pessio. ꝑseuerantia ⁊ in ratione bñ c̃ sid̾ata. stabił
mod̾ata dñatio. eiꝰq partes st̃: cͣanentia. clem̃tia.
modestia. Continentia. ẽ. ꝑ ꝗͣ oĩs mala cupiditas.
magna c̃silii gub̾natione regit᷑ et depͥmit᷑. Clem̃¬

Expanded text:
vero species virtutis est fortitudo, quae ita definitur: Fortitudo est vero species virtutis est fortitudo, quae ita definitur: Fortitudo est magnificentia, fidentia, patientia, perseverantia. Magnificentia est rerum magnarum et excelsarum cum animi ampla quadam et splendida propositione agitatio atque administratio. Fidentia est per quam magnis et honestis in multum ipse animus in se fiduciae certa cum spe collocavit. Patientia est honesduarum aut difficilium voluntaria ac diuturna perpessio. Perseverantia est in ratione bene considerata stabilis moderata dominatio: ejusque partes sunt: continentia, clementia, modestia. Continentia est, per quam omnis mala cupiditas magna consilii gubernatione regitur et gubernatur. Clem
Abbreviated transcription (Latin):
Iustitiȩ qͥdẽ tał diffinitio ẽ: iꝰtitia ẽ. habitꝰ aĩ uni¬
cuiq rei ꝓpͥã tribuens dignitatẽ. in hac diuini¬
tatis cultꝰ: in hac humanitatis iura et eqͥta sto¬
tiꝰ uitȩ conseruat᷑. Hȩc parã exnatẽ iure partã
exc̃suetudinis usu c̃stat. qi partes illiꝰ quȩdã
nacȩ uis inserit: ut religionẽ. pietatẽ. grãm.
umdicationẽ. obseruantiã. ueritatẽ. quarũ diffini¬
tio rał. cẽ. potĩt. Religio ẽ. q̃ suꝑioris cuiꝰdã rei qsͣł
diuinã uocant. curã cerimoniãq affert. Pietas ꝑ
ꝙͣ sanguine c̃iunctis. patͥe beniuoł. offitĩ et dili¬
gens tribuit᷑ cultꝰ. Grã inqͥ amicitiarũ et offitioꝵ¬
alt̾iꝰ memoria et remunerandi uoluntas cinetur.
Uindicatio ꝑꝗͣ uis autimiuriã et oĩno õe qd̾ offu¬
tu qͦdã et honore dignant᷑. Ui̾tas ꝑ ꝗͣ ea qͣst̃ aut¬
ni uiri. aut aliqͣ sententiis cͣstitũtũ ÷. Lex ⁊ oĩ ppło
scͥptũ ius. qd̾ cauere łqͥd obseruare debeat. Tercia

Expanded text:
is est: Justitia est habitus animi, unicuique rei propriam tribuens dignitatem. In hac divinitatis cultus, in hac humanitatis jura, et aequitas totius vitae conservatur. Haec partim ex naturae jure, partim ex consuetudinis usu constat: quia partes illius quoddam naturae jus inserit, ut religionem, pietatem, gratiam, vindicationem, observationem, veritatem: quarum definitio talis esse poterit. Religio est, quae superioris cujusdam rei quam divinam vocant, curam caeremoniamque affert. Pietas, per quam sanguine conjunctis, patriaeque benevolis officium et diligens tribuitur cultus. Gratia, in qua amicitiarum et officioalterius memoria et remunerandi voluntas continetur. Vindicatio, per quam jus aut injuria et omnino omne, quod offutu quodam et honore dignantur. Veritas, per quam ea qiri aut aliquorum sententiis constitutum est. Lex est omni populo scriptum jus, quid cavere vel quid observare debeat. Tertia
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ut diligamꝰ dm̃ ecdnm nrm extotocorde et extota
aĩa. et extota mͣte: et ꝓximũ nrm tanꝗͣ. nosmet¬
ipsos. Nã ꝓmissũ habemꝰ ab illo qͥfallere ignorat.
iugũ inqͥt meũ suaue ÷ et honꝰ meũ leue. Laborio¬
sior ÷ enĩ huiꝰ mundi amor quã xp̃i qd̾ eni in illo
infima pulcͥtudo transit. et recedit. ł amantẽ dese¬
ric. łabamante deserit᷑. Teneat gͥ aĩa ordinem
feriꝰ : .i. corpꝰ. et socias aĩas dilectione nutriat et
foueat. sicq sacrificiis purgata atq exhonerata
aĩa. abhac laboriosa uira et erũpnosa reuolet
ad quietã et intrabit ingaudiũ dñisui. Inscͥptͣis

Expanded text:
 et Dominum nostrum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente, et proximum nostrum, tanquam nosmetipsos. Nam promissum habemus ab illo, qui fallere ignorat: Jugum, inquit, meum suave est, et onus meum leve . Laboriosior est enim hujus mundi amor, quam Christi. Quod enim in illo infima pulchritudo transit et recedit, vel amantem deserit, vel ab amante deseritur. Teneat ergo anima ordinemest corpus: et socias animas dilectione nutriat et foveat: sicque sacrificiis purgata atque exonerata anima ab hac laboriosa vita et aerumnosa revolet ad requiem, et intret in gaudium Domini sui. In Scripturis
Abbreviated transcription (Latin):
ia ẽ. qͣ pot̃ ire uehicłm: et uia dicca auehi¬
cłoꝵ incursu: nã duos aceꝰcapit ꝓpt̃ euntiũ
et uenientiũ uehicłoꝵ incursũ. Om̃is aũ uiaaut
publica ẽ. aut pͥuata. publica ẽ. ꝗͣ in solo publico
ẽ. qͦ it̾ actꝰ ppło patet. hȩc aut mare aut oppida ꝑti¬
net. Puata ẽ. q̃ uitino municipio data ẽ. Uia¬

Expanded text:
cta a vehiculorum incursu. Nam duos actus capit propter euntium et venientium vehiculorum occursum. 5. Omnis autem via, aut publica est, aut privata. Publica est quae in solo publico est, qua iter actus populo patet. Haec aut ad mare, aut ad oppida pertinet. Privata est, quae vicino municipio data est.
Abbreviated transcription (Latin):
talia dimicat᷑. Contra t̾rigenas enĩ hosteᷤ
corpꝰ sagina roborat᷑. et poculis mens incen¬
dit᷑ ut repugnandi sumat audaciã. adu̾
sus spĩtalia enĩ nequitiȩ sp̃italit᷑ repug¬
nandũ. c̃.: et sobrietas et abstinentiȩ arma
sum̃da sunt: ut infusi scõ spũ. inimun¬
dos et erraticos sp̃s deuincamꝰ. Sic itaq
suocingemꝰ lumbos nr̃õs inueritate. si pa¬
rati sumꝰ errori resistere. om̃is em̃ qͥ oꝑat᷑

Expanded text:
tualia dimicatur. Contra terrigenos enim hostes tualia dimicatur. Contra terrigenos enim hostes corpus sagina roboratur, et poculis mens incenditur, ut repugnandi sumat audaciam: adversus autem spiritalia nequitiae spiritaliter repugnandum est, et sobrietatis et abstinentiae arma sumenda sunt; ut infusi sancto Spiritu immundos et erraticos spiritus devincamus. Sic itaque succingemus lumbos nostros in veritate, si parati sumus errori resistere. Omnis enim qui o
Abbreviated transcription (Latin):
assis delamina et galea decorio. nam
galeros coriũ dr̃. cassidã aũ atuscis no¬
ninatã. illi enĩ galeã cassem nominant. cre¬
do acapite. apex ẽ. qd̾ insũma galea emi¬
nec quo figit᷑ christa: quã greci conũ uo¬
cant. Nam conus ẽ. curuatura quȩ inga¬
lea ꝓminet. suꝑ quã christȩ st̃. Nã cassis
uł galea quȩ caput nr̃m hocẽ. mentẽ nr̃am
contra arma inimici defendit: spes . ẽ. iN
dnm̃n saluatdrẽ. unde monet apłs nos in¬
duere galeã salutis: qua contͣ a trocissimos
hostes: et inom̃i tergi uersatione callidos
bellũ gerimꝰ. Idciroo om̃i cautela et sollici¬
tudine uigilare debemꝰ: ur qualit̃ cunq
tẽptaueriit munitos nos et p̃paratos inue¬
mant. Neccesse. ẽ. enĩ ut et ds adiuuet q̃s
uiderit in p̾cib uigilare: et dearmis eiꝰex¬
pectare uictoriã. In huiꝰmodi gͦ bello sobria
mite opusẽ: et pura conscientia. quia ñ
contͣ carnalia nequitiȩ: s aduersus sp̃i¬

Expanded text:
assis de lamina est: galea de corio. Nam galeros corium dicitur, cassidem autem a Thuscis nominatam dicunt. Illi enim galeam cassem nominant, credo, a capite. Apex est, quod in summo galeae eminet, quo figitur crista, quod Graeci conon vocant: nam conus est curvatura, quae in galea prominet, super quam cristae sunt. Nam cassis vel galea, quae caput nostrum, hoc est mentem nostram contra arma inimici defendit, spes est in Dominum Salvatorem: unde monet Apostolus nos induere galeam salutis: quoniam contra atrocissimos hostes et omni tergiversatione callidos bellum gerimus, idcirco omni cautela et sollicitudine vigilare debemus; ut quaecumque tentaverint, munitos nos et praeparatos inveniant. Necesse est enim ut et Deus adjuvet, quos viderit in precibus vigilare, et de armis ejus exspectare victoriam. In hujusmodi autem bello sobria mente opus est, et pura conscientia, quia non contra carnalia nequitiae, sed adversus spiri
Abbreviated transcription (Latin):
unitũ ł monim̃tũ dictũ. qr manu. ẽ.
factũ. Cors uocata ł qd̾ coartet cuncra
q int̾riꝰ st̃. id ÷ cͣcludat. ł qd̾ coerceat obiectu
suo extͣħeos et ad ire ꝓhibeat. Uallũ ÷ qd̾ mole
t̾re erigit᷑. ut cꝰtodia p̃tendat᷑. dictũ añ ual¬
lũ auallꝰ. nã ualli fustes st̃ qͥbꝰ uallũ munit᷑.
et ualli dicti qd̾ figant᷑ et uallant᷑. Int̾ualla
st̃ spatia. int̾ capita ualloꝵ id÷ stipitũ. qͥb
uallũ fit: unde et cetã qͦ spatia dñr abstipi¬
tib scił. Agger ÷ cuiꝰlibet rei acernatio. und̾
fosse aut ualles posst̃ repleri. Agger ꝓpͥe dr̾
t̾ra aggesta qͣ uallo facto ꝓpiꝰponit᷑. s abusiue
et muros et munim̃ta oĩa agerẽ dicimꝰ.

Expanded text:
unitum vel munimentum dictum quia manu est factum. Cohors vocata vel quod coartet cuncta quae interius sunt, id est concludat, vel quod coerceat obiectu suo extraneos et adire prohibeat. Vallum est quod mole terrae erigitur, ut custodia praetendatur. Dictum autem vallum a vallis; nam valli fustes sunt, quibus vallum munitur. Et valli dicti quod figantur et vellantur. Intervalla sunt spatia inter capita vallorum, id est stipitum quibus vallum fit; unde et cetera quoque spatia dicunt, ab stipitibus scilicet. Agger est cuiuslibet rei acervatio, unde fossae aut valles possint repleri. Agger proprie dicitur terra aggesta quae vallo facto propius ponitur; sed abusive et muros et munimenta omnia aggerem dicimus.
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ familias. qͥ plantauit uineã. et sepẽ
ci rẽdedit ei. Itẽ inpsalt̾ deeade̾ uinea tra
legit᷑. destruxisti om̃s macerias eiꝰ. posuisti
munitiones eiꝰ in formidinẽ. Itaꝙ mace¬
ria ẽ: qͣ loca adaliꝗͣ utilitatẽ p̃ꝑata defen¬
sionis causa cõmunit. Hȩc ñ cõmixtione
rei alt̾iꝰ ȩdificat᷑. s inparietis modũ saxaꝵ
tm̃ adunatioẽ c̃struit᷑. Ad cuiꝰ similitudi¬
nẽ ponit simplicẽ illã inuictãq defensi¬
onẽ diuinaͣ. ꝗͣ. necesse fuerit amoueri. ut
gens iudoꝵ potuissec hostiũ incursione
uastari. Pulcherrime aũ dictũ ÷ munitio¬
nes eiꝰ posiusti informidinẽ. ut culpis faci¬
entib ipsũ dñm formidarent: cuiꝰ sole¬
bant munitione uallari. Maceriagͦ sig¬
nificat crucẽ xp̃i ut qͥdã uolt̃. ut ÷ illd̾ in¬
psalt̾io. tanqͣ parieti inclinato. et maceriȩ
aulas uocant a ĩaliũ receptacła. Allego¬

Expanded text:
paterfamilias, qui plantavit vineam et sepem paterfamilias, qui plantavit vineam et sepem circumdedit ei . Item in Psalterio de eadem vinea ita legitur: Destruxisti omnes macerias ejus, posuisti munitiones ejus in formidinem . Itaque maceria est, quae loca ad aliquam utilitatem praeparata defensionis causa communit. Haec non commixtione rei alterius aedificatur, sed in parietis modum saxorum tantum adunatione construitur. Ad cujus similitudinem ponit simplicem illam invictamque defensionem divinam, quam necesse fuit amoveri, ut gens Judaeorum potuisset hostvastari. Pulcherrime autem dictum est: Munitiones ejus posuisti in formidinem: ut culpis facientibus ipsum Dominum formidarent, cujus solebant munitione vallari. Maceria ergo significat crucem Christi, ut quidam volunt, ut est illud Psalterii: Tanquam parieti inclinato et macaulas vocant animalium receptacula. Allego
Abbreviated transcription (Latin):
maiores inimici ꝗͣ maligni sp̃s. qͥ hanccor¬
pore exeunte obsident: ꝙͣ incarnis amore
positã deceptoriis delectationib fouent.
Hanc ad sotietatẽ suȩ dãpnationis tͣhentes
coartant. ut in ipsa extremitate uite dep̃¬
hensa. et aqͥb hostib cirẽclusa sit uideat:
et tam̃ euadendi aditũ inuenire ñ posses.
quia oꝑari iam bona ñ licet q̃ aĩ licuit. agere
stẽpsit. Macerie stͣ parietes longi qͥb uinee
aliq̃ claudunt᷑. longũ enĩ greci macron dict̃.
Sepes munim̃ta satoꝵ st: unde et appellate.
Maceria eesepes mistice angłoꝵ ctodiã signifi¬
cant. ꝗͣ plebs dĩ ꝗͣ uinea dm̃ sabaoth ꝑꝓpħã
appellata ẽ: cirr̃uallabat᷑ atq muniebatur.
Uñ inisaia scriptũ ÷: uinea facta ẽ. dilecto
in cornu filio olei. et pt paululũ: auferã in¬
qͥt sepẽ eiꝰ. et erit indireptionẽ. diruã mace¬
riã eiꝰ et exio inc̾culcationẽ. Et in ȩũgłio. ipse¬
dñs texit parabolã dicens. Hõ quidã erat

Expanded text:
majores inimici, quam maligni spiritus? qui hanc corpore exeuntem obsident, quam in carnis amore positam, deceptoriis delectationibus fovent, hanc in societatem suae damnationis trahentes coarctant, ut in ipsa jam extremitate vitae deprehensa, a quibus hostibus circumclusa sit, videat, et tamen evadendi aditum invenire non possit: quia operari jam bona non licet, quae cum licuit agere contempsit. Maceriae sunt parietes longi, quibus vineae aliaque clauduntur. Longum enim Graeci macron dicunt. Sepes munimenta satorum sunt, inde et appellatae. Maceria vel sepes mystice angelorum custodiam significant, qua plebs Dei, appellata est, circumvallabatur atque muniebatur. Unde in Isaia scriptum est: Vinea facta est dilecto in cornu filio olei . Et post paululum: Auferam, inquit, sepem ejus, et erit in direptionem. Diruam maceriam ejus, et erit in cDominus texit parabolam dicens: Homo quidam erat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓꝑ colant᷑ aꝙ̃. Has pͥmũ romȩ fecisse tarqui
ꝑ eaᷤ aq̃ extͣ ciuitatẽ emitterent᷑. ne maximis ꝑ¬
petuisq tẽpestatib planitiẽ ł fundam̃ta urbiũ
ambulant. st̃ portici hinc inde platearũ.
orus ÷ exercendarũ litiũ locꝰ ¶ de foro¬

Expanded text:
percolantur aque: has primum Rome fecisse Tarquinper eas aque extra civitatem emitterentur, me maximis perpetuisque tempestatibus, planiciem vel fundamentaambulant. Sunt enim portici hinc inde platearum. Forus est exercendarum litium locus
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ a septẽtrionẽ usq ad occidentẽ atq af
frica aboccidente usq ad meridiem̃ Undͦ¬
ȩuident̃ orbẽ dimidiũ duȩ tenent. eum¬
pa et affrica. Aliũ uͦ dimidiũ sola asia. s ido
abocceano mare magnũ ingredit᷑. qd̾ eas¬
intersecat. Quappt̃ si induas partes orien¬
tis et occidentis orbẽ diuidas. asia erit in
una: inaltera uͦ euroꝑa et affrica: iste treᷤ
partes totũ humanũ genꝰ cũ insuł quȩ hiᷤᷤ
adiacent cͣtinent. Et bene trib partib dis¬
tinctꝰ ÷ orb̾. quȩ scẽ trinitatis fide imbuendꝰ
erat: et ęu̾głico docum̃to instruendꝰ. Unde
legit᷑ inparabola saluatoris. qd̾ mulier accep¬
tũ ferm̃tũ abscondit infarina sacis trib.
donec ferm̃taret᷑ totũ. idẽ. scã eccła huma¬
no generi. qd̾ extrib filiis noe seminatũ
in cordib fideliũ abscondit. donec nati¬
uu̾ saporẽ totũ ꝑ rectã fidem et scientiã spi¬

Expanded text:
uero a septentrione usque ad occidentem, adque inde uero a septentrione usque ad occidentem, adque inde Africa ab occidente usque ad meridiem. Unde uidentur orbem dimidium duae tenere, Europa et Africa, alium uero dimidium sola Asia. Sed ideo ab Oceano mare Magnum ingreditintersecat. Quaptis et Occidentis orbem dividas, Asia erit in una, in altera Europa et Africa. Istae tres partes totum humanum genus cum insulis, quae his adjacent, continent. Et bene tribus partibus distinctus est orbis, qui sanctae Trinitatis fide imbuendus erat, et Evangelico documento instruendus. Unde legitur in parabola Salvatoris , quod mulier acceptum fermentum abscondit in farinae satis tribus, donec fermentaretur totum, id est, sancta Ecclesia humano generi, quod ex tribus filiis Noe seminatum in cordibus fidelium abscondit, donec nativum saporem totum per rectam fidem et scientiam spi
Abbreviated transcription (Latin):
orizonta uocant. Quattuor aũ cardinb
eã formari dicit: quia .iiii. cardines .iiiͬ. an¬
guli quadrati significant qui intͣ predictũ
t̾rȩ circłm cͣtinent᷑. Nam si aborientis car¬
dine in austrũ et inãquilonẽ singłas rectaᷤᷤ
lineas ducas. similit̃ qͦ et si ab occidentis
cardine adpͣdictos cardines. idẽ. adaustrũ et
aquilonẽ singulas rectas lineas tendas. fa¬
cis quadratã t̃ram. intra orbẽ p̃dictum S
qͦmͦ quadratꝰ iste demonstratiuus intͣ circu¬
lũ scribi detineat. eoclides inqͣrto libro ele¬
mͣtoꝵ ȩiudent̃ insinuat: quaꝓpt̾ recte sq̃ͥp¬
tura scã faciem t̾rȩ et orbe uocat. et .iiiͦiͬ. eadẽ
dicit cardinib cͣtineri. Diuisus ÷ aũ trifariȩ
eqͥb una pars asia. altã europa: tercia af¬
frica nuncupat᷑. quastres partes orb̾ uete¬
res. ñ ẽqualit̾ diuisert̃. Nam asia ameridiȩ
ꝑorientẽ usq seꝑtẽtrionẽ ꝑuenit. europa

Expanded text:
ὁρίζοντα vocant. Quatuor autem cardinibus ὁρίζοντα vocant. Quatuor autem cardinibus eam formari dicit, quia quatuor cardines, quatuor angulos quadrati significant, qui intra praedictum terrae circulum continetur. Nam si ab orientis cardine in austrum et in aquilonem singulas rectas lineas ducas, similiter quoque et si ab occidentis cardine ad praedictos cardines, id est austrum et aquilonem, singulas rectas lineas tendas, facis quadratum terrae intra orbem praedictum. Sed quomodo quadratus iste demonstrandus intra circulum scribi de evidenter insinuat: quapropter recte Scriptura sancta faciem terrae et orbem vocat, et quatuor eam dicit cardinibus contineri. Divisus est autem trifarie, a quibus una pars Asia, altera Europa, tertia Africa nuncupatur: quas tres partes orbis veteres non aequaliter diviserunt. Nam Asia a meridie per orientem usque ad septentrionem peruenit; Europa
Abbreviated transcription (Latin):
ait. tudicabit orbem tͣrȩ iniustitia. et ppłos¬
st̃: qͥ ꝑtinacia sua nulla remissione liberent᷑.
Popłs aũ significat eos. qui ex hȩbreis fideles
ꝓbati st̃. ec qui deuoti exgentib aduenert.
Requirendum ẽ. sane. qd̾ et hic orbem t̾raꝵ
dicat: et in alio psalmo ponat. illuxert̃ ful¬
gura eiꝰ orbit̾rȩ: et inaliis plurimis locis.
ipso soemate tram ꝑhibeat. eẽ. conelusam.
Iterumq centesimꝰ sextꝰ psalmꝰ .iiiͦi. cardinib
t᷑rȩ spatia comp̃hendit dicens. A soł ortu
et occasu abaquilone et mari. Cuiꝰ rei eui
dicit. emutet angłos suos cũ tuba et uoce
magna: et cͣgregabit a .iiiͦi. anguł terrȩ.
Uñ merito estimo ꝑquirendũ. quẽ admodũ
t̾rȩ possit eo quadratio et circulꝰ ꝑ ossit con¬
uenire. dũ scema ipsa sic̃ geometrici dicunt
uideant᷑. eẽ. diu̾sa. formã t̾rȩ ideo scriꝑtura
orbem uocat. eo qd̾ respicientib extremita¬
tẽ eiꝰ cucus semꝑ appareat: quẽ circulũ greci

Expanded text:
 Judicabit orbem terrae in justitia . A Domqui pertinacia sua nulla remissione liberantur. Populus autem significat eos, qui ex Hebraeis fideles probati sunt, et qui devoti ex gentibus advenerunt. Requirendum est sane, quod et hic orbem terrarum dicat, et in Psalmo ponat: illuxerunt fulgura ejus orbi terrae , et in aliis plurimis locis ipso schemate terram perhibeat esse conclusam; iterumque centesimus sextus Psalmus quatuor cardinibus terrae spatia comprehendit, dicens: A solis ortu et occasu, ab aquilone et mari ; cujus rei evdicit: Emittet angelos suos cum tuba et voce magna, et congregabit a quatuor angulis terrae . Unde merito aestimo perquirendum, quemadmodum terrae possit et quadratio et circulus convenire, dum schemata ipsa sicut geometrici dicunt judicantur esse diversa. Formam terrae ideo Scriptura orbem vocat, eo quod respicientibus extremitatem ejus circulus semper appareat, quem circulum Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
dentes. cognita nuditate patris qua signisi¬
cabat᷑ pasuio saluatoris. sum̃tes uestim̃itũ po¬
suert̃ suꝑ dorsa sua. et intrantes au̾si opuer̾
nuditatẽ patris. nec uider̃ qd̾ uerenda pat̾i¬
texuert̃. Quodã enĩ mͦ passionẽ xp̃i uelam̃
rationẽ reddentes: iudeoꝵ detractionẽ opi¬
mꝰ. Uestim̃tũ enũ significat sacram̃tũ. Dorsa
memoriã p̃teritorũ. Quia passionẽ xp̃i tnͣs¬
actã celebrat ȩccła. ñ adhue ꝓspectat futurã.
usq ad occasũ magnũ ÷ nom̃ ingentib ssiã
callidꝰ int̾pretat᷑. et exipso p̃sagio suti cogno¬
minatꝰ. P osteritas enĩ eiꝰ eã fĩe partẽ posse¬
dit: quȩ iticino sole calentior ẽ. Uñet egyptꝰ
usq hodie egyptioꝵ lingua cham dr̃. Hic ui¬
deoꝵ designat imaginẽ. qͥ xp̃i carnẽ atq
mortẽ derident. Iafechlatitudo int̾pretat᷑.
Exeo emi ppłs gentiũ nascit᷑: et qr lata ẽ. exgen¬

Expanded text:
dentes, cognita nuditate patris, qua signifidentes, cognita nuditate patris, qua significabatur passio Salvatoris, sumentes vestimentum posuerunt super dorsa sua, et intrantes aversi operuerunt nuditatem patris, nec viderunt quod verenda texerunt . Quodam enim modo passionerationem reddentes, Judaeorum detractionem operimus. Vestimentum enim significat sacramentum, dorsa memoriam praeteritorum: quia passionem Christi transactam celebrat Ecclesia, non adhuc prospectat futuram. occasum magnum est nomen in gentibus. Cham calidus interpretatur. Et ipse ex praesagio futuri cognominatus. Posteritas enim ejus eam terrae partem possedit, quae vicino sole calentior est. Unde et Aegyptus usque hodie Aegyptiorum lingua Cham dicitur. Hic Judaeorum designat imaginem, qui Christi carnem atque mortem derident. Japhet latitudo interpretatur. Ex eo enim populus gentium nascit
Abbreviated transcription (Latin):
Noe gͦ archã eonstrux̃ delignis imputribilib.
sic xp̃c fabricauit eccłam ex hõĩb uicturis in
ȩt̾uum. ligna aire cglutinata erant bitumine.
sic eccłe m̃bra iuncta st̃ cõpagnne unitatis et
toleuantia caritatis. Sic̃ noe eũ suis ꝑaquã et lig¬
nũ saluatꝰ :. sic fam ilia xp̃i ꝑ baptismũ et crũ
cis ꝑassionẽ ẽ. sanata. drea enĩ ista ecela demon¬
strabat. q̃ natat influctib mundi huiꝰ et xp̃o
gub̾nante adlitꝰ et̃nȩ qͥetis tendit. Iam u̾illud
qd̾ ptꝰ diluuũ deuinea quã plantauit ine¬
briatꝰ noe et nudatꝰ ⁊ indomo sua. cui ñ aꝑ¬
pareat xp̃i eẽ. figurã. qui in ebriat᷑: dum
passus ÷. nudatꝰ: dum crucifixus ẽ. indomo
sua ide̾. ingente sua. et indomesticis sanqui¬
nis sui utiq uideis. Tunc em̃ nudata ẽ. mor¬
talitas carnis eiꝰ. Quã nuditatẽ. idẽ. passio ne̾
uidentes subsannaueit᷑. Sem aũ et iafech:
ranꝗͣ duo ppłi excut̾cisione ec p̃putio cre¬

Expanded text:
uxit de lignis imputribilibus; sic Christus fabricavit Ecclesiam ex hominibus victuris in aeternum. Ligna arcae conglutinata erant bitumine; sic et Ecclesiae membra juncta sunt compagine unitatis et tolerantia charitatis. Sicut Noe cum suis per aquam et lignum salvatus est, sic familia Christi per baptismum et assionem est sanata. Arca enim ista Ecclesiam demonstrabat, quae natat in fluctibus mundi hujus, et Christo gubernante ad littus aeternae quietis tendit. Jam vero illud, quod post diluvium de vinea quam plantavit inebriatus Noe et nudatus est in domo sua, cui non appareat Christi esse figuram, qui inebriatus est dum passus est, nudatus est dum crucifixus est? In domo sua, id est, in gente sua; et in domesticis sanguinis sui, utique Judaeis. Tunc enim nudata est mortalitas carnis ejus, quam nuditatem, id est, passionem videntes subsannaverunt. Sem vero et Japhet tanquam duo populi ex circumcisione et praeputio cre
Abbreviated transcription (Latin):
transitꝰ. Ethimologia eiꝰ mistica ẽ. qd̾ abieiꝰ
styrpe transiret ads. ne ꝑseueraret mneis tns¬
lara ingentib grã. Exipso eñist̃ exorti he¬
sit. ꝙtis linguis disꝑsis: redẽptorẽ nem in¬
sinuat. incuiꝰ excła unitas fidei sine scamate
ꝑ seuerat. ꝯfalec int̾pretat᷑ diuisio. cuipat̃
ꝓptẽa tale nom̃ imposuit: qd̾ tc̃natꝰ : qñ¬

Expanded text:
transitus. Etymologia ejus mystica est, quod ab ejus stirpe transiret Deus, nec perseveraret in eis translata in gentibus gratia. Ex ipso enim sunt exorti Hesit, caeteris linguis dispersis, Redemptorem nostrum insinuat, in cujus Ecclesia unitas fidei sine schismate perseverat Faleg interpretatur divisio. Cui pater propterea tale nomen imposuit, quod tunc n
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ:. Tunc mitiũ fuit inuocandi nom̃
dm̃. Licet pleriꝙ hebreoꝵ arbitrent᷑ qd̾ tc̃
pͥmũ innoĩe dni et insimilitudine eiꝰ fabri¬
cata sunt idola. Declarat ȩccłam inspe u¬
uentẽ. quãdiu adbeatitudinẽ ꝓmisse feli¬
creatis ꝑueniat. ¶ Enoch filiꝰ cam̃ dedicatio¬
int̃pretat̃. Inpsiꝰ enĩ noĩe. ciuitatẽ p̾teaȩdi¬
ficauit cain. Significauit aũ ĩpios in hac
uita tantũ ẽẽ fundaros. o Camnã lam̃tatio
uł possessio eoꝵ int̾pretat᷑. Sic̃ enĩcam̃ pos
sessio eoꝵ. Significat aũ appetitores carna¬
liu uoluptatũ. qͥ cantũ dep̃sentis uitȩ deli¬
ciis sollicitudinẽ gert᷑.  Ohus hebraice echi
t̃ra dr̃ beatꝰ iob habitasse. cũ incapite libri
illiꝰ ita scriptũ ÷.uix erat int̾ra chus noĩe
meritum uirtutis expͥmat᷑. Chus nanq

Expanded text:
t: Tunc initium fuit invocando nomen Domini , licet plerique Hebraeorum arbitrentur quod tunc primum in nomine Domini et in similitudine ejus fabricata sunt idola. Declarat Ecclesiam in spe viventem, quandiu ad beatitudinem promissae felicitatis perveniat. Enoch, filius Cain, dedicatiinterpretatur. In ipsius enim nomine civitatem postea aedificavit Cain. Significat autem impios in hac vita tantum esse fundatos. Cainan lamentatio vel possessio eorum interpretatsessio eorum. Significat autem appetitores carnalium voluptatum, qui tantum de praesentis vitae deliciis sollicitudinem gerunt. Chus Hebraice Aethiterra dicitur beatus Job habitasse cum in capite libri illius ita scriptum est: Vir erat in terra Chus nomine mer
Abbreviated transcription (Latin):
tum legis et euangłii. ñ pecudũ uictimas. s
oblationẽ panis et calieis insacrificicĩ obtu¬
lit. hicgͦ in oblatione sua regnũ xp̃i uł sacer¬
dotiũ sigurauit. cuiꝰ corꝑis et sanguinis sat̾¬
m̃tũ .i. oblatio panis acuini intoto orbe offert᷑.

Expanded text:
ta Legis et Evangelii, non pecudum victimas, sed oblationem panis et calicis in sacrificium obtulit. Hic ergo in oblatione sua regnum Christi vel sacerdotium figuravit, cujus corporis et sanguinis sacramentum, id est oblatio panis ac vini, in toto orbe offert
Abbreviated transcription (Latin):
dediti st̃ et futurã uitã ñquert᷑. Ii em̃ licet
longeui fuerint suꝑ trã: tam̃ ueracit᷑ mori¬
untur. quĩ et̾nȩ uitȩ participes existere ñ
enĩ ꝑcutiens int̾fecit cain. qd̾ etiã ipse pt̾ ea

Expanded text:
dediti sunt, et futuram vitam non quaerunt. Hi enim licet dediti sunt, et futuram vitam non quaerunt. Hi enim licet longaevi fuerint super terram, tamen veraciter moriuntur, quia aeternae vitae participes existere non enim percussit et interfecit Cain; quod etiam ipse postea
Abbreviated transcription (Latin):
sui c̃dicoris ignorauit. Dicat᷑ itaꝙͦ uͥ habita¬
uerit: ut hioc eiꝰ laudib ꝓficiat. qd̾ bonꝰ et
int᷑ malos fuit. Neq eñi ualde ÷ laudabile
.bonũ. eẽ. eũ bomisi s bonũ eẽ. cũ mals łnoc
aũ filiꝰ iarech int̾pretatur dedicatio. siẽ et su¬
periꝰ ipse ge̾nuit matusalã. Ambulauit
cũ deo. et ñ apparuit. quia tulit illũ ar. hie
seprimꝰ ab adã translatꝰ ÷. et significat septi¬
mã requiẽ futẽ resutectionis. qñ transfe¬
rent᷑ scĩ inuitã ꝑpetue immortalitatis. et de¬
dicabunt᷑ habitacłm di inspũ sco̾. Matusa¬
lam int̾pretat᷑ mortuus ẽ. Puidens ethimo¬
logia noĩs. Quidã enĩ eũ cũ patre tamsla¬
tũ fuisse et diluuiũ p̃terisse putauert̃. ob
hoc siguat᷑ transferri. Mortuus ẽ. ut osten¬
deret ᷤ ñuixisse eũ pt᷑ diluuiũ. s in eodẽ
cataclismo fuisse defunctũ. Soli em̃ occo
hoĩes. marca diluuiũ euasert᷑. Significat
aũ idem matusalam eos qͥ huic mundo tñ

Expanded text:
ui Conditoris ignoravit. Dicatur itaque ubi habitaverit, ut hoc ejus laudibus proficiat quod bonus inter malos fuit. Neque valde est laudabile bonum esse cum bonis, sed bonum esse cum malis. Enoch autem, filius Jared, interpretatur dedicatio, sicut et superior. Ipse genuit Mathusalam, ambulavitque cum Deo, et non apparuit: quia tulit illum Deus . Hic septimus ab Adam translatus est, et significat septimam requiem futurae resurrectionis, quando transferentur sancti in vitam perpetuae immortalitatis, et dedicabuntur habitaculum Dei in Slam interpretatur mortuus est. Evidens etymologia nominis. Quidam enim eum cum patre translatum fuisse, et diluvium praeterisse putaverunt. Ob hoc signanter transfertur mortuus est, ut ostenderetur non vixisse eum post diluvium, sed in eodem cataclysmo fuisse defunctum. Soli enim octo homines in arca diluvium evaserunt. Significat autem idem Mathusalam eos qui huic mundo tantum
Abbreviated transcription (Latin):
orũ qui tupassione dñi dãnationis sententiã
excepert̃ dicentes. Sanguis eiꝰ suꝑ nos et suꝑ
filios nrõs. Ob qd̾ apatria quasi ingrati pro¬
manos inultionẽ sanguinis xp̃i expulsi:
rannꝰ Iste eñipͥor arripuit insuetã inppłos¬

Expanded text:
ssione Domini damnationis sententiam exceperunt, clamantes: Sanguis ejus super nos et super filios nostros . Ob quod a patria quasi ingrati per Romanos in ultionem sanguinis Christi expulsi, rann
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe p̃figurabat᷑ occidend̾. Idem et uanitas.
qr cito solutꝰ ÷ atꝙ subtract᷑. Hic pastor ouir̾.
xp̃i tenuit typũ. qͥ: uerꝰ pastor et rector fide¬
liũ ppłoꝵ. unde et animã suã posuit ꝓouib
suis. s sech qui int̃pretat᷑ resurrectio uł po¬
sitio. eo qd̾ pt int̾fectionẽ fr̃ĩs natꝰ qͣsi resur¬

Expanded text:
nomine praefigurabatur occidendus. Idem et vanitas, nomine praefigurabatur occidendus. Idem et vanitas, quia cito solutus est atque subtractus. Hic pastor ovium Christi tenuit typum, qui est verus pastor et rector fidelium populorum: unde et animam suam posuit pro ovibus suis. Seth, qui interpretatur resurrectio vel positio
Abbreviated transcription (Latin):
Dam qui sicut beatus ie romi¬
mꝰ tradidit hõ. seu t̾renꝰ. siue
t̾ra rubra int̃pretat᷑. ext̾ra
eñ facta ẽ. caro. et humus
hominis faciendi mat̾ies
fuit: luc figurã xp̃i gesta¬
uit. Nam sic̃ ille sexta die
format᷑: adimaginẽ dĩ:
ita sexta mundi ȩtate
filius dĩ formam carnis induit. ut reforma¬
ret hominẽ adsimilitudinẽ di.sͥ Eoa int̾pre¬
tatur uita siue calamitas. siue uẽ. Uita: quia
origo fuit nascendi. calamitas et ue: qr ꝑp̃ua
enĩ nom̃ assũpsit calamitas. Aln añ diẽc ꝗd
obhoc eua uita et calamitas sit appellata:
quia sepe mulier uro causa salutis :sepe
int̾pretat᷑ possessio. uñ echimologiã ipsiꝰ pa¬
ter expͥmens airt. Cam. idẽ. possedi hommnẽ
ꝑdm̃. Idem et lam̃tatio eo qd ꝑintfecto abel
int̾fectꝰ sit. et penã sui scelerus dederit. Hic
aũ fr̃ qr etate maior eundẽ abel occidit in
cãpo: ppłm pͥorẽ significat. qͥ int̾fecit xp̃min
caluariȩ loco. & Abel tm̃ int̾pretat᷑ luctꝰ. Quo

Expanded text:
dam, sicut beatus Hieronymus tradidit, homo seu terrenus, sive terra rubra interpretatur; ex terra enim facta est caro, et humus hominis faciendi materies fuit. Hic figuram Christi gestavit. Nam sicut sexta die formatus est ad imaginem Dei, ita sexta mundi aetate Filius Dei formam carnis induit, ut reformaret hominem ad similitudinem Dei. Eva interpretatur vita, sive calamitas, sive vae. Vita, quia origo fuit nascendi; calamitas et vae, quia perenim nomen assumpsit calamitas. Alii autem dicunt quod ob hoc Eva vita et calamitas sit appellata, quia saepe mulier viro causa salutis est, saepe interpretatur possessio. Unde etymologiam ipsius pater exprimens ait: Cain, id est, possedi hominem per Deum . Idem et lamentatio, eo quod pro interfecto Abel interfectus sit, et poenam sui sceleris dederit. Hic autem frater, qui aetate major eumdem Abel occidit in campo, populum priorem significat, qui interficit Christum in Calvariae loco. Abel enim interpretatur luctus: quo
Abbreviated transcription (Latin):
bula huiꝰcemodi deinceps ex parte no¬
tanda decerno. Artifex generale nom̃uo¬
cat᷑ qd̾ artẽ faciat sic̃ artifex qui aurũ facit:
faxo enĩ ꝓfacio antiqui dicebant. Naucle
rus dñs nauis ẽ. appellatꝰ. ita qđ nauis in
et gubnator. qͣsi cohib̾nator: qd̾ cohibeat
prudentia sua. hibernia. idẽ. tempestates
maris. Nauta anaue dictꝰ. ꝑ deriuationẽ
negotii s naulo cdato. in alias t̾ras tͣnͣsire
disponit. Nauẽ quidẽ ꝑhibent dictam.
eo qd̾ nauium rectorẽ quęrat. idẽ. ꝑitum.
sapientẽ. strenuũ. qui continere et gub¬
nare nouit ꝓptͣ mariuima ꝑicła et causus.
unde ẽ. illud salomonis: intelligens gub̃¬
nacła possidebit. Nauis enĩ misticȩ aut

Expanded text:
uid huiuscemodi deinceps ex parte notanda studui. Artifex generale nomen vocatur quod artem faciat, sicut aurifex qui aurum facit. Faxo enim pro facio antiqui drus dominus navis est appellatus: ita quod navis in et gubernator, quasi cohibernator, quod cohibeat prudentia sua hiberna, id est, tempestates maris. Nauta a nave dictus per derivationem: negotii, sed naulo dato in alias terras transire disponit. Navim quidam perhibent dictam, eo quod gnavum rectorem quaerat, id est, peritum, sapientem, strenuum, qui continere et gubernare novit propter maritima pericula et casus: unde et illud Salomonis: Intelligens gubernacula possid
Abbreviated transcription (Latin):
indomo sua sepeliebat᷑. pꝰcea uetitũ est
legibi. ne fȩtore ipsa corꝑa uiuentiũ contacta
inficerent᷑. Monum̃tũ ideo ñcupat᷑. eo qd̾ m̃¬
tẽ moneat ad defuncti memoriã. Cũ enĩ uide
et ad memoriã te reducit. ut mortuũ rec̃deris.
Monum̃ta itaq et memorie ꝓm̃tis ad monitio¬
ne dictȩ. Tumul dictꝰ. qͣsi tum̃s tellꝰ. Sarcofa

Expanded text:
mo sua sepeliebatur. Postea vetitum est legibus, ne foetore ipso corpora viventium contacta inficerentur. Monumentum ideo nuncupatur eo quod mentem moneat ad defuncti memoriam. Cum enim non videret ad memoriam te reducit ut mortuum recorderis. Monumenta itaque et memoriae pro mentis admonitione dictae. Tumulus dictus quasi tumens tell
Abbreviated transcription (Latin):
lerat dealtari. Unde inforcipe qua calculus
comp̃hendit᷑. duo testam̃ta designant᷑: q̃
luntatẽ di. Lima dicta eo qd̾ lȩne faciat. nã
limũ lene ÷: in quo boni doccoris ex pͥmi
pot̾ offitium. qui m̃tes hoñm iocundis
sermonib lentsicat : et placidũ facit ad
audiendũ uerbũ dĩ et adꝑficiendũ bonis
oꝑib uoluntatẽ ipsius. Explicit li¬

Expanded text:
lerat de altari . Unde in forcipe, qua calculus lerat de altari . Unde in forcipe, qua calculus comprehenditur, duo Testamenta designantur, quae luntatem Dei. Lima dicta eo quod lene faciat; nam limum lene est, in quo boni doctoris exprimi potest officium, qui mentes hominum jucundis sermonibus lenificat, et placidum facit ad audiendum verbum Dei, et ad perficiendum bonis operibus voluntatem ipsius. LIBER VI
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ scãm ꝗͣ incȩlestib dñs in habitat figurabat :
Ad cuiꝰ ȩdificationẽ ȩlectoꝵ aĩȩ qͣsi quidã expo¬
liti lapides deferunt᷑. qͥ cũ edificant᷑ incȩlis
nulł illic iam disciplinȩ malleus resonat:¬
quia dolati atꝙ ꝑfecti illuc lapides duci¬
mur. ut lacis iuxta meritũ eͣgniuis dispo¬
natũ. Icẽ mallei suric cõminationes diui¬
nȩ adu̾sus peccatores. ut in ierernia: ñ¬
ne u̾ba mea sunt sicut ignis. ec sic̃ mal¬
leus cͣterens petras. Itẽ m allei flagella pec¬
cataꝵ fic̃ salomon dicit. mallei stultoꝵ cor¬
pora ꝑcutientes. forcipes qͣsi ferricipes eo
qd ferrũ candens capiant teneantq. siue
qd̾ ab his aliqͥd foruũ capimꝰ et tenemꝰ qͣsi
foruicapes. Nam foruũ ẽ. calidum. unde
formosũ dicimꝰ: quib calor sanguinis exru¬
bore pulchritudinẽ creat. Deforcipe itaꝙ
inisaia legit᷑. ec uolauit adme unꝰ desera¬
phim: et inmami eiꝰ calculꝰ. quẽ forcipe tu¬

Expanded text:
 quam in coelestibus Dominus inhabitat, figurabat: ad cujus aedificationem electorum animae, quasi quidam expoliti lapides, deferuntur: qui cum aedificantur in coelis, nullus illic jam disciplinae malleus resonat:quia dolati atque perfecti illuc lapides ducimur, ut locis juxta meritum congruis disponamur. Item mallei sunt comminationes divinae adversus peccatores, ut in Jeremia: Nonne verba mea sunt sicut ignis, et sicut malleus conterens petras . Item mallei, flagella peccatorum, sicut Salomon dicit: Mallei stultorum corpora percutientes . Forcipes quasi ferricipes, eo quod ferrum candens capiant teneantque, sive quod ab his aliquid forvum capimus et tenemus, quasi forvicapes, nam forvum est calidum. Unde et formosos dicimus, quibus calor sanguinis ex rubore pulchritudinem creat. De forcipe ita in Isaia legitur: Et volavit ad me unus de seraphin, et in manu ejus calculus quem forcipe tu
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ium extremi iudicii c̃templat᷑ dicens. qͦ¬
dicẽt eũ ꝑ ꝗͣ uascula sua dñs inministerii
usu formanda ꝑcutit. Quisꝑpendat quo
tͣbine ueniente extremo iudicio inȩt̾̃na
dampnatione confringi. Rursũ ꝑ malleuͣ
ꝑcussio cȩlestis expͥmit᷑. qd salomone tẽ plũ

Expanded text:
dicii contemplatur, dicens: Qudicerei: Eum per quem vascula sua Dominus in ministerii usum formanda percutit, quis perpendat quo turbine, veniente extremo judicio, in aeterna damnatione confringit? Rursum per malleum percussio coelestis exprimitur, quod Salomone templum
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ꝓpͥe fornacis ẽ. dicta. qd fiatu foliũ excitet᷑.
fornax uͦ abigne uocata. fons eni ignis ÷ cami
nꝰ. fornax grecũ ÷ diriuatũ acauma. fornax
em̃ siue caminꝰ aut tribulationẽ nummiã prȩ¬
sentis tp̃ris typice expͥmere pot̾. ut ẽ. illud
testimoniũ ꝓpħicũ: lib̾auit uos dñs defor¬
nace ferrea. hoc ẽ exegyptouͥ ppłs d̃ĩ grandi
tribulatione uexabat᷑. Aut gehenne corm̃tũ
significat. ut ÷ illud in eugłio: mutunt eos
in caminũ ignis. uͥ erit sletꝰ et stridor dentiũ.¬

Expanded text:
vero proprie fornacis est dicta, quod flatu follium excitetur. vero proprie fornacis est dicta, quod flatu follium excitetur. Fornax vero ab igne vocata: phos enim ignis est. Caminus est fornax, Graecum est derivatum a cauma: fornax enim sive caminus aut tribulationem nimiam praesentis temporis typice exprimere potest: ut est illud testimonium propheticum: Liberavit vos Dominus de fornace ferrea , hoc est, Aegypto, ubi populus Dei grandi tribulatione vexabatur: aut gehennae tormentum significat, ut est illud in Evangelio: Mittite eos in caminum ignis
Abbreviated transcription (Latin):
mis ignib. aliud scdis: aliud teiis. ht̃ qͦ exa¬
liam inse diu̾sitatẽ ignis. nã alius ẽ. qͥ gẽne¬
ꝑi humano.alius qui imudicio appareedi¬
uino. siue qͥ decȩlo fulmͣ astringit: siue qui
det̾ra ꝑu̾tices montiũ eructuat. Ignis aũ di¬
ctus qd̵ nichil gigni pot̃ exeo. ẽ. enĩ inuiola
nis aũ mistica significatione iã suꝑiꝰ dictũ ẽ
hic scripta st̃ illis comꝑare uolueric. ꝑeffieͣn¬
nas earũ forsitan adhuc plura mistĩa inde
potit explanare. Faber uetꝰ ds intelligit᷑.
ꝓ eo qd̾ omne fabricam cęli ec t̾rȩ oꝑatꝰ sit: ut
ineũgłio. sme hic ẽ. fabri filius. fabri sci pre¬
dicatores sic̃ regum liber dicit: porro faber
ferrariꝰ ñ inueniebat᷑ inisrł. fabri regna gen-
cȩxõs humiles seruitutis ponde depͥm̃tes.
ut inzacharia: et ecce .iiͦii. fabri. fabrica
duab reb constat. uentis ec flãma. Flãma

Expanded text:
imis ignibus, aliud secundis, aliud tertiis. Habet quoque et aimis ignibus, aliud secundis, aliud tertiis. Habet quoque et aliam in se diversitatem ignis: nam alius est, qui usui humano: alius, qui in judicio apparet divino: sive qui de coelo fulmen astringit: sive qui de terra per vertices montium eructuat. Ignis autem dictus, quod nihil gigni potest ex eo, est enim inviolabnis autem mystica significatione jam superius dictum est, hic scripta sunt, illis comparare voluerit, per efficientias earum forsitan adhuc plura mysteria inde poterit explanare. Faber vero Deus intelligitur, pro eo quod omnem fabricam coeli et terrae operatus sit, ut in Evangelio: Nonne hic est fabri filius? Fabri, sancti praedicatores, sicut Regum liber dicit: Porro faber ferrarius non inveniebatur in Israel . Fabri regna gentil, vel caeteros humiles servitutis pondere deprimentes, ut in Zacharia: Et ecce quatuor fabri . Fabrica duabus rebus constat, ventis et flamma. Flamma
Abbreviated transcription (Latin):
aber afaciendo ferro impositũ nomͣ ht̃:
hinc deriuatũ ẽ. nomͣ ad alias artium
m̃at̾ĩas. fabros uł fabricas dice̾. ẜ cũ adiectio¬
ne ut faber lignariꝰ et reliqͥ ꝓpt̃ oꝑis scilicet
firmitatẽ. Infabroꝵ aũ fornacȩ gentiles uul¬
canũ auctorẽ dñt sigͣalit̃. ꝑuulcanũ ignẽ
significantes. sine quo nullũ metalli genꝰ
qd̾ igne ñ efficiat᷑. alibi eni uitrũ. alibi ar¬
gentũ. alibi plubũ: alibi miniũ. alibi pigm̃¬
ta: alibi medicam̃ta efficit. Igne lapides me
re soluunt᷑. igne ferrũ gignit᷑ ac doemat᷑.
igne aurũ ꝑficit᷑. igne cremaro lapide cim̃ta
et parietes ligant᷑. Lapides nigros ignis co¬
quendo candificat. ligna candida urendo
obfuscat: carbones ȩpruna fulgida nigros
facit. Delignis duris fiagilia de putribilib
imputribiles reddit. stricta soluic. solutare¬
stringit: dura mollit. mollia dura reddit. lit̃
et medicaminis usũ. Nam sepe ruri ꝓdest:

Expanded text:
aber a faciendo ferrum impositum nomen habet, hinc derivatum est nomen ad alias artium materias, fabros vel fabricas dicere, sed cum adiectione, ut faber lignarius et reliqua, propter operis scilicet firmitatem. In fabrorum autem fornace gentiles Vulcanum auctorem dicunt, figuraliter per Vulcanum ignem significantes, sine quo nullum metalli genus quod igne non efficiatur. Alibi enim vitrum, alibi argentum, alibi plumbum, alibi minium, alibi pigmenta, alibi medicamina efficit. Igne lapides in aes resolvuntur. Igne ferrum gignitur ac domatur. Igne aurum perficitur. Igne cremato lapide caementa et parietes ligantur. Lapides nigros ignis coquendo candificat: ligna candida urendo obfuscat. Carbones ex pruna fulgida nigros facit, de lignis duris fragiles, de putribilibus imputribiles reddit, stricta solvit, soluta restringit, dura mollit, mollia dura reddit, habet et medicaminis usum. Nam saepe ruri prodest.
Abbreviated transcription (Latin):
tor solis aptã ꝑcussionib figit. Adhoc nanꝙ
incus statuit᷑. ut crebris ictib feriat᷑. Leuia¬
than gͦ ut malleatoris in cus stringit᷑. quia
inferni uincłis coarcabit᷑. ut et̃m supplicii
c̃tinua ꝑcussione tundat᷑. Qui mͦ qͦ ꝑcuti᷑.¬
dũ iꝰti quiq illo minsidiis uigilante. s dolo¬
rib tabescente saluant᷑. Inincude aũ alia
uasa formant᷑. ipse uͦ tor ꝑcussionib inuas
aliud ñ transfert᷑. Recte gͣ lȩuiathian iste in¬
cudi cõꝑatꝰ ÷: quia nos illo ꝑsequente cõponi¬
mur. ipse aũ semꝑ ꝑcucit᷑: et in uase utili nͣꝗͣ
mutat᷑. Malleus uocat᷑. qͥa dũ qͥd calet et mol¬
le ẽ. cȩdec et ꝓducet. Inscripta enĩ sacra. mallei
noĩe aliqͣndo diaboł designat᷑: ꝑ quẽ nunc
sentiunt. ut aprauis itinerib corrigant᷑:
uł rusta ira reꝓbos ꝑcutit. ut iã supplicia ȩt̃¬
na p̾ueniens. qͥd etiã inposterũ mereant᷑

Expanded text:
tor solis aptam percussionibus figit. Ad hoc namque incus statuitur, ut crebris ictibus feriatur. Leviathan ergo ut malleatoris incus stringitur, quia inferni vinculis coarctabitur, ut aeterni supplicii continua percussione tundatur. Qui modo qudum justi quique, illo in insidiis vigilante, sed doloribus tabescente, salvantur. In incude autem alia vasa formantur; ipse vero tot percussionibus in vas aliud non transfertur. Recte ergo Leviathan iste incudi comparatus est: quia nos illo persequente, componimur: ipse autem semper percutitur, et in vas utile nunquam mutatur. Malleus vocatus: quia, dum quid calet et molle est, caedit et producit: in Scriptura enim sacra mallei nomine aliquando diabolus designatur, per quem nunc sentiunt, ut a pravis itineribus corrigantur: vel justa ira reprobos percutit, ut jam supplicia aeterna praeveniens, quid et
Abbreviated transcription (Latin):
lucas int̃ om̃s euangłistas greci sermonis eru¬
ditissimꝰ. quippe ut medicus. ingretia euangłi¬
um scripsit theophylo ep̃o. iuitians asac̾do¬
tali spũ dicens. fuit indieb herodis regis iu¬
cerdotiũ iudeoꝵ obmutuit. lex et ꝓpħia cessa¬
uit. Quartꝰ iołis scripsit eugłiũ ultimꝰ inasia
incipiens au̾bo ut ostendet eundẽ saluatorẽ
qͥ ꝓ nob̾ dignatꝰ ÷ nasci et pati. ipsũ aũ scła dei
u̾bieĩ eẽ. ipsũ ȩcelo uenisse. et pt mortẽ ad celũ
iterũ remeasse. Hi st̃.iiiͬi. euangłiste. qͦ ꝑerechi¬
des xp̃ianȩ religiones eoꝵ p̃dicatione disseminata

Expanded text:
Lucas, inter omnes evangelistas Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus in Graecia, Evangelium scripsit Theophilo Episcopo, initians a sacerdotali spiritu dicens1, 5: 'Fuit in diebus Herodis regis Iucerdotium Iudaeorum obmutuit, lex et prophetia cessavit. Quartus Iohannes scripsit Evangelium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eundem Salvatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati, ipsum ante saecula Dei Verbum esse, ipsum a caelo venisse, et post mortem ad caelum iterum remeasse. Hi sunt quattuor Evangelistae, quos per Ezechides Christianae religionis eorum praedicatione disseminata