comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod trunco suo nixum nullis sus¬
tentandum ad miniculis erigatur.
mallem iam hominib latinis eu¬
curbitam legi. Non eñi frustra hoc
puto sepiuaginta posuisse. nisi qr
& huic simibe serebant. Satis me
immo fortasse plus quã satis trib
epistolis tuis respondisse arbitror.
quarũ duas ꝑ cypriam̃ĩ accrpi.
unam ꝑ firmũ. Rescribe quod
uisũ fuerit. ad nos uel alios instru.¬
endos. Dabo autẽ operã diligentio¬
rẽ quantũ me adiunat dñs. ut lite.¬
rȩ quas ad te scribo prius ad te per.¬
ueniant quã adquẽquã aquo la¬
tius disꝑgantur. Fateor eni nec
mihi hoc freri uelle de tuis ad me.
quod de mxis ad te factũ iustissime
expostulas. tamen placeat nobis in
apud me tacras irel ego apud te
quod in nr̃is lituerrs uicissim nos
mouce. eo seilic& animo quo oculis
dĩ in fraterna dibectione ñ displicoe.
Quod si inter nos fieri posse sine
ipsius dilectionis ꝑnitiosa offensione
non putas. non fiat. Illa rñi caritas

Expanded text:
quod trunco suo nixum nullis susquod trunco suo nixum nullis sustentandum adminiculis erigatur, mallem iam in omnibus Latinis cucurbitam legi; non enim frustra hoc puto septuaginta posuisse, nisi quia et huic simile sciebant. Satis me, immo fortasse plus quam satis tribus epistulis tuis respondisse arbitror, quarum duas per Cyprianum accepi, unam per Firmum. rescribe, quod uisum fuerit, ad nos uel alios instruendos. dabo autem operam diligentiorem, quantum me adiuuat dominus, ut litterae, quas ad te scribo, prius ad te perueniant quam ad quemquam, a quo latius dispergantur. fateor enim nec mihi hoc fieri uelle de tuis ad me, quod de meis ad te factum iustissime expostulas. tamen placeat nobis inuapud me taceas uel ego apud te, quod in nostris litteris uicissim nos mouet, eo scilicet animo, qui oculis dei in fraterna dilectione non displicet. quod si inter nos fieri posse sine ipsius dilectionis perniciosa offensione non putas, non fiat. illa enim caritas,
Abbreviated transcription (Latin):
cupio legere. & adhuc nosse quomodo
corquanda sit in in terp̃te peritia lingua¬
rũ coniecturis eoꝵ qui scripturas disse.¬
rendo ꝑtractant. quos necesse ẽ. & iam
ab eiusdem fichei unitate discord&. sicut¬
& iam unus tractator scđm randem
fidem aliter atq alit̾ eundẽ locũ putae
exponere. quia hoc eiꝰ obscuritas patitur.
Ideo autẽ desidero interp̃tationẽ tuam
qualescumq hoc ausi sunt. quantum
possumꝰ imperitia careamus. & hi qui
me inuidere putant utilib laboribus
tuis. tandem aliquando si firri potest
intellegant. ꝑprerea me nolle tuam
ex hebreo interp̃tationẽ in aecclesiis.
legi. ne contra feptuaginta aucto¬
ritatẽ t̾aquã nonũ aliquid ꝓferen¬
tes. magno scandalo perturbenius
plebes xp̃i quarũ aures & corda
illam in terp̃tationẽ audire consure¬
runt. quȩ &eiam ab apostolis app¬
bata x̃. Onde illud apud ionani
uirgultum sunhebreo nec hedera ẽ.
nec cucurbita. fed nescio quid aliud

Expanded text:
cupio legere et adhuc nosse, quo modo cupio legere et adhuc nosse, quo modo coaequanda sit in interprete peritia linguarum coniecturis eorum, qui scripturas disserendo pertractant, quos necesse I est, etiam ab eiusdem fidei unitate discordet, sicut etiam unus tractator secundum eandem fidem aliter atque aliter eundem locum potest exponere, quia hoc eius obscuritas patitur. Ideo autem desidero interpretationem tuamqualescumque hoc ausi sunt, quantum possumus, inperitia careamus et hi, qui me inuidere putant utilibus laboribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, intellegant propterea me nolle tuam ex Hebraeo interpretationem in ecclesiis legi, ne contra septuaginta auctoritatem tamquam nouum aliquid proferentes magno scandalo perturbemus plebes Christi, quarum aures et corda illam interpretationem audire consuerunt, quae etiam ab apostolis adprobata est. unde illud apud Ionam uirgultum si in Hebraeo nec hedera est nec cucurbita sed nescio quid aliud,
Abbreviated transcription (Latin):
aecclesie usus obtinuit episcopatus pres¬
bitero maior sit. tamen in multis rebus
augustimis hitronimo minor ẽ. lica &iã
aminore quolib&e non sit refugrenda
correctio. De interp̃tatione tua ĩã mihi
ꝑsuasisti qua utilitate scripiuras uolurris
transferre de hebriis. ut scilic& ea quae
aiudeis p̾termissa irel corrupta sunt
ꝓferes in medium. Sed peto insinuare
digneris a quib udeis. utrũ ab eis ipsis
qui aduentũ dñi interp̃tati sunt. & si ita
est quib uel quonã eoꝵ an ab istis poste.¬
rius qui ꝑpterea putari possunt aliqua
decodicib grecis uel subtraxisse uel uiris
corrupisse. ne illis testimoniis de xp̃iana
fide conuincerentur. Illi autẽ anteriores
cur hoc facere uolurrint. non inurnio.
Deinde nobis mittas obseero interp̾tatio¬
nẽ tuam de septuaginta. qũa te edidisse
nesciebã. Librũ quoq tuũ euius mẽntio¬
nem fecisti deoptimo genere interp̃tandi

Expanded text:
ecclesiae usus obtinuit, episcopatus presecclesiae usus obtinuit, episcopatus presbyterio maior sit, tamen in multis rebus Augustinus Hieronymo minor est, licet etiam a minore quolibet non sit refugienda uel dedignanda correctio. De interpretatione tua iam mihi persuasisti, qua utilitate scripturas uolueris transferre de Hebraeis, ut scilicet ea, quae a Iudaeis praetermissa uel corrupta sunt, proferres in medium. sed peto insinuare digneris, a quibus Iudaeis, utrum ab eis ipsis, qui ante aduentum domini interpretati sunt, et, si ita est, quibus uel quonam eorum, an ab istis posterius, qui propterea putari possunt aliqua de codicibus Graecis uel subtraxisse uel in eis corrupisse, ne illis testimoniis de Christiana fide conuincerentur. illi autem anteriores cur hoc facere uoluerint, non inuenio. deinde nobis mittas, obsecro, interpretationem tuam de septuaginta, quam te edidisse nesciebam. librum quoque tuum, cuius mentionem fecisti, de optimo genere interpretandi
Abbreviated transcription (Latin):
noueram. Excrptis autẽ familiarib
tius. te ipsum obfecro ꝑ gram qua re.¬
dempn sumus. ut qux̧xũq tua bona
que tibi dñi bonitate concessa funt.
inlitteris mris posui. ñ me existimes
insidioso blandiloquio posuisse. Si
quid autẽ inte peccaui dimittas mͥ.
nrer illud quod de te nescio euius portȩ
facto inxptius fortasse qũã litteratius
anix cõmemoratũ ẽ. amplius quam
dixi adte trahas. cũ continuo sub iecerĩ
non hoc ideo me dixisse ut oculos cor.¬
dis reciperes. quos absit inquã ut
a miferis. sed ut aduerteres quossanos
ac uigibes haberes. Propter solam ergo
palinodian si aliquid seripserimus
quod scripto posteriore aestruere debea.¬
mus imitandã non ꝑpt̃ stesicori
ceritatẽ quã cordi tiro nrec tribui
nec timui attendũ. illud existimaui atq
identidem rogo. ut me fidenter corrigas
ubi michi hoc opus esse ꝑspexeris. Qũa¬
quã enĩ scdm honoꝵ uocabula qux̧ um

Expanded text:
noueram. exceptis autem familiaribus noueram. exceptis autem familiaribus tuis te ipsum obsecro per gratiam, qua redempti sumus, ut, quaecumque tua bona, quae tibi domini bonitate concessa sunt, in litteris meis posui, non me existimes insidioso blandiloquio posuisse, si quid autem in te peccaui, dimittas mihi. nec illud, quod de nescio cuius poetae fato ineptius fortasse quam litteratius a me commemoratum est, amplius, quam dixi, ad te trahas, cum continuo subiecerim non hoc ideo me dixisse, ut oculos cordis reciperes, quos absit\\ inquam, ut amiseris\', sed ut aduerteres, quos sanos. ac uigiles haberes. propter solam ergo παλlνψδιαν, si aliquid scripserimus, quod scripto posteriore destruere debeamus, imitandam, non propter Stesichori caecitatem, quam cordi tuo nec tribui nec timui, adtingendum illud existimaui. atque identidem rogo, ut me fidenter corrigas, ubi mihi hoc opus esse perspexeris. quamquam enim secundum honorum uocabula, quae iam
Abbreviated transcription (Latin):
tionis ut salam cognitioni sufficeroe.
Harc si non eredunt quod teste dõ loquor.
quid amplius faciam non habro. Eigo
tamen absit ut eos credam hȩc tirȩ scĩtati
maliuola mente suggerere adexcitandas
nr̃i auertat a nobis. sed sine ullo nocendi
animo facibe de homine humana uitia
suspicari. Hoc eñi me de illis ȩquũ est
gredrdere. si uasa sunt xp̃i. ñ in contuineliã
sed inhonorẽ facta & disposita indomo
magna adeo inopus bonũ. Quod si post
hanc attestatione mram. si in nocentiam
eoꝵ urenerit facere uoluerint. quam non
recte faciant & tu uides. Quod sant
scripseram mullũ me librũ aduersus te
romã misisse. ideo scripserã quia & libri
nomen ab illa epła discernrebam. Onde
omnino nescio quid aliud te audisse
existima urrã. & rom̃a irec ipsam epłam
sed tibi miseram. & aduersus te ñ esse
arbitrabar. quod sineeritate amiertiꝵ
suuie acdammonendum siue adte uel
mr abste corrigendum fecisse me ñ¬

Expanded text:
sionis aut saltem cogitationis, ut fieret. sionis aut saltem cogitationis, ut fieret. haec si non credunt, quod teste deo loquor, quid amplius faciam, non habeo. ego tamen absit ut eos credam haec tuae sanctitati maliuola mente suggerere ad excitandas mini dei nostri auertat a nobis! — sed sine ullo nocendi animo facile de homine humana uitia suspicari. hoc enim me de illis aequum est credere, si uasa sunt Christi non in contumeliam, sed in honorem facta et disposita in domo magna a deo in opus bonum. quod si post hanc adtestationem meam, si in notitiam eorum uenerit, facere uoluerint, quam non recte faciant, et tu uides. Quod sane scripseram nullum me librum aduersus te Romam misisse, ideo scripseram, quia et libri nomen ab illa epistula discernebam, unde omnino nescio quid aliud te audisse existimaueram, et Romam nec ipsam epistulam, sed tibi miseram et aduersus te non esse arbitrabar, quod sinceritate amicitiae siue ad admonendum siue ad te uel me abs te corrigendum fecisse me
Abbreviated transcription (Latin):
Proide carissi mos nr̃os qui nr̃is labori.¬
b sincerissime fauent. hoc potius quan.¬
ta possumus instantia docramus. quo.
sciant sieri posse ut inter carissimos
aliquid alterutro sermone contradica.¬
tur. nec tamen caritas ipsa minuat᷑
nec ueritas odium pariat. quȩ debe¬
tur amicitiȩ. siut illud uerũ sit quod
contradicitur siue corde utraci quali¬
cumq dicitur ñ retinendo inmente
quod distre alabiis. Oredant itaque
fratres nr̃i familiares tui ouib testimo¬
nium ꝑhibes quod sint uasa xp̃i. me
inuito factũ nec medioerẽ de hac re
dolorẽ inesse cordi meo. quod litterae
nee prius in multoꝵ manus uenert̃
quã ad te ad quẽ scriptȩ sunt ꝑuenire
poruerunt Quo autẽ modo idaccide.¬
pit & longum t̃. narrare. & nisi fallor
suꝑfluum. cũ sufficiat siquid mihi
in hoc creditur non eo factũ animo
quo putatur. nec omnino mer fuisse
uoluntatis aut dispositionis aut̃ consen¬

Expanded text:
Proinde carissimos nostros, qui nostris laboribProinde carissimos nostros, qui nostris laboribus sincerissime fauent, hoc potius, quanta possumus instantia, doceamus, quo sciant fieri posse, ut inter carissimos aliquid alterutro sermone contra dicatur nec tamen caritas ipsa minuatur nec ueritas odium pariat, quae debetur amicitiae, siue illud uerum sit, quod contra dicitur, siue corde ueraci, qualecumque sit, dicitur non retinendo in mente, quod distet a labiis. credant itaque fratres nostri, familiares tui, quibus testimonium perhibes, quod sint uasa Christi, me inrito factum nec mediocrem de hac re dolorem inesse cordi meo, quod litterae meae prius in multorum manus uenerunt, quam ad te, ad . quem scriptae sunt, peruenire potuerunt. quo autem modo id acciderit, et longum est narrare et, nisi fallor, superfluum, cum. sufficiat, si quid mihi in hoc creditur, non eo factum animo, quo putatur, nec omnino meae fuisse uoluntatis aut dispositionis aut consen
Abbreviated transcription (Latin):
dabatur epła. ut nihil insua mente
rennerae quod distaroe alabus.
Certe factus es & iam tu tamꝗ ego
non mentirntis astu sed cõpacientis
affectu. cum cogitares tam me non
derelinquendũ inea culpa in quã
ne ꝓlapsũ existimasti. quã nec te
uelles. si eo modo plapsus esses. Vnde
agens gr̃as beniuole menti erga me
tuar simul poseo ut &iam mihi non
suecenseas. quod cum inopusculis tuis
aliqua me mourrent motũ meum
intimaui tibi. hoc ergo me ab omnib
seruari uolens quod erga te ipse serua.¬
ui. ut quicquid imꝓbandũ putant
in scriptis m eis. nec claudant subdolo
prctore nec ita rep̃hendant apua alioᷤ
ut tacrant apud me. hic potius existi.¬
mans bedi amicitiam & necessitudinis
ira uiolari. Nescio enĩ utrũ xp̃iane
amiciar putandȩ sint. inquib magis
ualoe uulgare ꝓuerbium. obsequium
amicos urritas odium parit. quam
arrclesiasticũ. Fideliora sunt uulntra
amici. quã uoluntaria oseula inimici.

Expanded text:
dabatur epistula, ut nihil in sua mente dabatur epistula, ut nihil in sua mente retineret, quod distaret a labiis. Certe factus es etiam tu tamquam ego non mentientis astu sed compatientis affectu, cum cogitares tam me non relinquendum in ea culpa, in quam me prolapsum existimasti, quam uelles, si eo modo prolapsus esses. unde agens gratias beniuolae menti erga me tuae simul posco, ut etiam mihi non suscenseas, quod, cum in opusculis tuis aliqua me mouerent, motum meum intimaui tibi hoc erga me ab omnibus seruari uolens, quod erga te ipse seruaui, ut, quicquid inprobandum putant in scriptis meis, nec claudant subdolo pectore nec ita reprehendant apud alios, ut taceant apud me, hinc potius existimans laedi amicitiam et necessitudinis iura uiolari. nescio enim, utrum Christianae amicitiae putandae sint, in quibus magis ualet uulgare prouerbium: obsequium amicos, ueritas odium parit, quam ecclesiasticum: fideliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici.
Abbreviated transcription (Latin):
affectu. cũ quȩdã ne inte cõmisisse
ex postulasses grauiter subiunxisti.
In hoc leditur amicitia in hoo necessi¬
tudinis iura uolantur. ne uidram᷑¬
certare pueriliter. & fautoribus inui.¬
cẽ uel detractorib nr̃is tribuere ma.¬
teriam contendi. haec abste uerba
non solum ex animo dicta sentio.
uerũ & iam benigno animo ad con¬
sulendum mihi. Denique addis
quod &iam si non adderes apparerte
& dicis. Haec scribo quiate pure &
xp̃iane diligere cupio. nec quicquã
in mea mente retinere quod distox
alabiis. Ouir sc̃issime mihiq ut ds̃
ui d& animã meã ueraci corde di¬
becte. hoc ipsum quod posuisti in
litteris tuis quod te mihi exhibuisse
ñ dubito. hoc ipsũ omnino paulum
apłm credo exhibuisse inlitteris suis.
non unicuilib& homini. sed iudxis
& grecis. & om̃ib gentib filiis suis
quos in ruangelio genuerat. & quos
pariendos parturiebat. & de inde
noꝵ ꝑpter quos illa memoriȩ man¬

Expanded text:
affectu, cum quaedam me in te commisisse affectu, cum quaedam me in te commisisse expostulasses, grauiter subiunxisti: in hoc laeditur amicitia, in hoc necessitudinis iura uiolantur; ne uideamcertare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contnon solum ex animo dicta sentio uerum etiam benigno animo ad consulendum mihi. denique addis, quod, etiam si non adderes, appareret, et dicis: \'Haec scribo, quia te pure et Christiane diligere cupio nec quicquam in mea mente retinere, quod distet a labiis\'. o uir sancte mihique, ut deus uidet animam meam, ueraci corde dilecte, hoc ipsum, quod posuisti in litteris tuis, quod te mihi exhibuisse non dubito, hoc ipsum omnino Paulum apostolum credo exhibuisse in litteris suis non uni cuilibet homini sed Iudaeis et Graecis et omnibus gentibus filiis suis, quos in euangelio genuerat et quos pariendos parturiebat, et deinde stianorum, propter quos illa memoriae man
Abbreviated transcription (Latin):
qui spiritabes estis instruite hunis modi
inspũ lenitatis. intendens te ipsũ ne &
tu tẽpteris. Oide si non dixit fieri tãq
ille ut illum luerifacias. non utique
ut ipsũ delictũ fallacuer ager&e. aut se
id habrre simularae. sed ut in alterius
delicto quid &iã sibi accidere possce
attender&. atq ita alteri tam quã sibi
ab altero uell& mifericorditer subueni.¬
ri. hoc ẽ. ñ mentientis astu sed cõpaci¬
entis affectu. Sic uideo sic gentili
sic uidelic& homini paulus inerrore
uel precato aliquo con stituto non
simulando quod ñ erat sed cõpacrendo
quia esse potuissae. tãꝗ qui se homi nt̃
cogitar&. om̃ib omĩa factus est
ut om̃s lucrificaroꝵ. Te ipsum si
placae obseero te paulisꝑ intuere
te ipsum in quã erga meipsum. &
recole. uel si habrs conscripta relege
uerba tua in illa rpła quã mihi per
frẽm nr̃m iam collegam meũ cypri.¬
anũ breuiorẽ misistĩ. qũa urraci
quã germano. quã pleno caritatis

Expanded text:
qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique, ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtenderet atque ita alteri, tamquam sibi ab altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu, sed conpatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed conpatiendo, quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret. Te ipsum, si placet, obsecro te, paulisper intuere, te ipsum, inquam, erga me ipsum et recole uel, si habes conscripta, relege uerba tua in illa epistula, quam mihi per fratrem nostrum, iam collegam 30 meum Cyprianum breuiorem misisti, quam ueraci, quam germano. quam pleno caritatis
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a. hȩx multitudines solatioꝵ scđm
multudinẽ dolorum nr̃oꝵ in corde
nr̃o iocundant animã nostrã. Ita ẽ.
quia ita ꝓmissũ ẽ. ita erit quod restat
ficut ꝓmissum ẽ. Obsecramus te per
eum qui tibi ista donauit & populum
eui seruis ac ꝑ te benedictione ꝑfudit.
ut iubras singulos quos uolueris fer-¬
mones eoꝵ conscriptos & emendatos
mitti nobis. Nam & ego quod uissisti
non neglego. & de tyconii feptẽ regu¬
lis uel clauib sicut sepe iam scripsi
cognoscere quid tibi uideatur expecto.

Expanded text:
nostra, haec multitudines solatiorum secundum nostra, haec multitudines solatiorum secundum multitudinem dolorum nostrorum in. corde nostro iucundant animam nostram. ita est, quia ita promissum est; ita erit. quod restat, sicut promissum est. obsecramus te per eum, qui tibi ista donauit et populum, cui seruis, hac per te benedictione perfudit, ut iubeas singulos, quos uolueris, sermones eorum conscriptos et emendatos mitti nobis. nam et ego, quod iussisti, non neglego et de Tychonii septem regulis uel clauibus, sicut saepe iam scripsi, cognoscere, quid tibi uideatur, expecto.
Abbreviated transcription (Latin):
coram hominibus uideant gaude.¬
ant glorificent patrẽ qui incelis est.
Talib delecteris in dño : ipse te pro
orantẽ dignetur exaudire. quen
tu per eos loquentem non dedigna.¬
ris audire. Eatur. ambulriur. cur.¬
ratur inuia dñi. benedicantur pus.¬
illi cum magnis iocundati in his qui
dicunt eis indomũ dñi ibimus. p̾ce¬
dant illi & sequantur isti imitatores
facti eoꝵ sicut &e illi xp̃i. Perueat
iter iter scãrũ formicarũ. flagrent
opera scãrũ apum. feratur fructus
intolerantia cum salute ꝑseuerandi
usq infinẽ. nec sinat dñs temptari
supra gũa possumus ferre sed faciat
cum temptatione & iam exitum. ut
possimus sustinere. Orate ꝓ nobis
digni exaudiri. cum tanto quippe sieri¬
ficio acceditis addm̃ sincerissime di¬
lectionis & laudis eius in operib ur̃is
orate ut & iam nobis harc liceant. qm̃
nouit ille quȩ oratis cum quanto nr̃o
gaudio uobis liceant. Haec sunt uota

Expanded text:
coram hominibus, uideant, gaudecoram hominibus, uideant, gaudeant, glorificent patrem, qui in caelis est; talibus delecteris in domino, ipse te pro eis orantem dignetur exaudire, quem tu per eos loquentem non dedignaris audire; eatur, ambuletur, curratur in uia domini; benedicantur pusilli cum magnis iucundati in his, qui dicunt eis: In domum domini ibimus; praecedant illi et sequantur isti imitatores facti eorum sicut et illi Christi; ferueat iter sanctarum formicarum, fraglent opera sanctarum apum, feratur fructus in tolerantia cum salute perseuerandi usque in finem nec sinat dominus temptari supra, quam possumus ferre, sed faciat, cum temptatione etiam exitum ut possimus sustinere. Orate pro nobis digni exaudiri; cum tanto quippe sacrificio acceditis ad deum sincerissimae dilectionis et laudis eius in operibus uestris. orate, ut etiam nobis haec luceant, quoniam nouit ille, quem oratis, cum quanto nostro gaudio uobis luceant. haec sunt uota
Abbreviated transcription (Latin):
omino bratissimo & uentera:¬
biliter suscipiendo sinerrissimeq
carissimoq fr̃ĩ &e conscõ pape aurelio.
alipius & augustinus in dnõ salutem
Impletũ ẽ. gaudio os nrm̃. & lingua
nr̃a exultatione. nunciantib litteris
tuis scam̃ cogitationẽ tuam adiuuan.¬
te dño qui eam inspirauit. & ad ef.¬
fectũ esse ꝑductam: de omnib ordi
presbiteroꝵ qui te prȩfente populo
infuncduntur. ꝑ quoꝵ linguas clamat
caritas tua maiore uoce in cordib
hominũ quã illi inaurib Deo grãs.
Nam quid melius & animo geramꝰ.
& ore promamus. & calamo expri.¬
mamus. quã dõ gratias. hoc nẽ dici
breuius. nec audiri lȩtius. nec intel¬
legi grandius. nec agi fructuosius.
potest. Deo grãs. qui te & t̃a fideli
pectore dicauit. erga filios tuos. ce
id quod in intimo aninȩ habebas
quod humanus oculus non penetrat
eduxit inlucẽ. donando tibi ñ solũ
ut bene uelles. uerũ & iam inqͥb
possoe apparere quod uelles. Ita
plane fiat fiat. luerant hȩc opera

Expanded text:
OMINO BEATISSIMO ET VENERABILITER SUSCIPIENDO SIN- CERISSIMEQVE CARISSIMO FRATRI ET CONSACERDOTI PAPAE AURELIO ALVPIUS ET AUGUSTINUS 1N DOMINO SALUTEM.. Impletum est gaudio os nostrum et lingua nostra exultatione nuntiantibus litteris tuis sanctam cogitationem tuam adiuuante domino, qui eam inspirauit, ad effectum esse perductam de omnibus ordinpresbyterorum, qui te praesente populo infunditur. per quorum linguas clamat caritas tua maiore uoce in cordibus hominum quam illi in auribus. deo gratias. nam quid melius et animo geramus et ore promamus et calamo exprimamus quam \'deo gratias? hoc nec dici breuius nec audiri laetius nec intellegi grandius nec agi fructuosius potest. deo gratias, qui te et tam fideli pectore ditauit erga filios tuos et id, quod in intimo animae habebas, quo humanus oculus non penetrat, eduxit in lucem donando tibi, non solum ut bene uelles, uerum etiam in quibus posset apparere, quod uelles. ita plane fiat, fiat. luceant haec opera
Abbreviated transcription (Latin):
tũ fieri super modũ. hoc alibi bex sub¬
in trauit ut habundaroe delictum.
ubi autẽ habundauit delictũ. super¬
habundauit grã. Et alibi cũ superi¬
us de dispensatione grãt loqueretur
quod ipsa iustific&. uelut in terrogans
ait. Quid ergo lex: Atq huic in¬
terrogatiom continuo respondit. prę¬
uaricationis gr̃a posita ẽ. doneo ueni.¬
rox semen cui ꝓmissũ ẽ. Hoc ergo
dam nabiliter dicit esse sub lege quos
reos facit lex ñ implentes legẽ. dũ ñ
intellegendo gr̃ȩ beneficiũ. ad facren.¬
da dĩ p̃cepta quasi desuis uiribus
suꝑba elatione p̾sumunt. Pbenitudo
enĩ legis. caritas. Caritas uero dĩ dif.¬
fusa est incordib nr̃is. non ꝑ nos ipsos.
sed per spm̃ scm̃ qui datus ẽ. nobis.
Sed huic rei quantũ satis est explican.¬
de ꝓlixius fortasse & sui ꝓprii uolu.¬
minis sermo debetur. Si ergo illud
quod lex ait non concupisces si hu¬
mana infirmitas gr̃a dĩ adiuta
non furrit. subsereum tenoe. & preua.¬

Expanded text:
c alibi: lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, sup era bunda uit gratia. et alibi, cum superius de dispensatione gratiae loqueretur, quod ipsa iustificet, uelut interrogans ait: quid ergo lex? atque huic interrogationi continuo respondit: praeuaricationis gratia posita est, donec ueniret semen, cui promissum est. hos ergo damnabiliter dicit esse sub lege, quos reos facit lex non inplentes legem, dum non intellegendo gratiae beneficium ad facienda dei praecepta quasi de suis uiribus superba elatione praesumunt. p 1 enitudo o enim legis caritas; caritas uero dei diffusa est in cordibus nostris non per nos ipsos sed per spiritum sanctum, qui datus est nobis. sed huic rei, quantum satis est, explicandae prolixus fortasse et sui proprii uoluminis sermo debetur. si ergo illud, quod lex ait: Non concupisces, si humana infirmitas gratia dei adiuta non fuerit, sub se reum tenet et praeua
Abbreviated transcription (Latin):
dispensatiue ut nrõs putas uoluisse
maiores. sed uero ut ego in telbego eũ
questio. quid sit esse sublege. sic qu̾ead.
modũ apostolus culpat. Neq em̃ hoc
eum ꝓprer circũcisionẽ arbitror dicere.
aut illa sacrificia quȩ tunc facta apa.
euismodi. sed hoc ipsum quod lex
dicit non concupisces. quod fatemur
cerie xp̃ianos obseruare debere. atque
euangelica maximȩ in lustratione prȩ¬
dicare. legẽ dicit esse scam. & manda.¬
tũ scm̃ & iustũ & bonũ. Deinde sub.¬
iungit. Quod ergo bonũ x̃. mihi
factum est mors: Absit. Sed pre.¬
catũ ut appareat peccatũ ꝑ bonũ mͥ
operatũ ẽ. mortẽ. ut fiat supra modũ¬

Expanded text:
dispensatiue; ut nostros putas uoluisse dispensatiue; ut nostros putas uoluisse maiores, sed uere, ut ego intellego, eum quaestio, quid sit esse sub lege sic, quem ad modum apostolus culpat. neque enim hoc eum propter circumcisionem arbitror dicere aut illa sacrificia, quae tunc facta a pateius modi, sed hoc ipsum etiam, quod lex dicit: non concupisces, quod fatemur certe Christianos obseruare debere atque euangelica maxime inlustratione praedicare. legem dicit esse sanctam et mandatum sanctum et iustum et bonum. deinde subiungit: quod ergo bonum est, mihi factum est mors absit, sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum e
Abbreviated transcription (Latin):
ergo tuuis hic locum darẽ fententię
tux ut urlis sub intelbegi. nisi fallacut̃¬
ñ ita inpudenter flagito. ut re iam
nos illic intelligere sinas eis dictum
si cirrũeidamini. qui ꝓpterea uole.¬
bant circumcidi quod aliter putabani
in xp̃o saluos esse non posse. Hoc ergo
animo hac uoluntate ista intentione
quis quis tunc circũcidebatur. xp̃s ei
omnino nihil ꝓderat. sicut alibi
aperte dicit. Nam si ꝑ legẽ iustitia.¬
ergo xp̃c gratis mor tuus ẽ. hoc
declarat & quod ipse cõmemorasti.
euacuati estis axp̃o. qui in lege iustifi¬
camini agr̃a excidistis. Illos itaque
arguit qui se iustificari in bege crede¬
bant. non qui legitima illa in eius
honore aquo mandata sunt obseruabant
intellegentes. & quia p̾nuntiande
ueritatis ratione mandata sint. &
quousq debeant ꝑdurare unde est
illud quod ait. Si spũ ducimini. ñ
adhuc estis sub lege. Vnde uelut colli.¬
gis apparere qui sub bege an est non

Expanded text:
ergo tu uis hic locum dare sententiae ergo tu uis hic locum dare sententiae tuae, ut uelis subintellegi \'nisi fallaciter\', ita non inpudenter flagito, ut etiam nos illic intellegere sinas eis dictum \'si circumcidamini\', qui propterea uolebant circumcidi, quod aliter se putabant in Christo saluos esse non posse. hoc ergo animo, hac uoluntate, ista intentione quisquis tunc circumcidebatur, Christus ei omnino nihil proderat, sicut alibi aperte dicit: nam si per legem iustitiaergo.Christus gratis mortuus est. hoc declarat et quod ipse commemorasti: euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis. illos itaque arguit, qui se iustificari in lege credebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obseruabant intellegentes, et quia praenuntiandae ueritatis ratione mandata sint et quo usque debeant perdurare. unde est illud, quod ait: spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege, unde, uelut colligis, apparere, qui sub lege est, non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissũ ẽ. daturũ dm̃ testam̃tũ nouũ
domui iuda non scđm testamentum
quod disposuit patrib eoꝵ. non tanten
arbitror ipsũ dm̃ fallaciter a parentib
circũcisum aut si hoc ꝑpter artatem
minime ꝓhibebat. nr̃e illud arbitror
eum dixisse fallaciter lepso quem
cerre non illa ꝑ moysen precepta ob.¬
seruatio sed ipse mundauerat. uade
& offer prote sacrificium quod p̃cępt
moyses intestimonium illis. nec fallaci¬
ter ascendit addiem festum. usq adeo
non causa ostentationis coram hominib
ut ñ euidenter ascenderae sed latenter.
At eñĩ dixit idem apostolus ecce ego
paulus dico uobis. quia si circũcidami¬
ni xp̃s uobis nhil ꝓderit. Decepit
ergo timotheum & fecit ei nihil ꝓdesse
xp̃m: An quia hoc fallaciter factũ
ẽ ideo non offuit : At ipse hoc non
posuit. nec ait si circũcidamini ueraci¬
ter sieut nec fallaciter. sed sine ulla
exceptione dixit. si cirrũcidlamini
xp̃s uobis uobis nihil ꝓderit. Sieut

Expanded text:
promissum est daturum deum testamentum nouum domui Iuda non secundum testamentum, quod disposuit patribus eorum, non tamen arbitror ipsum dominum fallaciter a parentibus circumcisum. aut, si hoc propter aetatem minime prohibebat, nec illud arbitror eum dixisse fallaciter leproso, quem certe non illa per Moysen praecepta obseruatio, sed ipse mundauerat: uade et offer pro te sacrificium, quod praecepit Moyses in testimonium illis; nec fallaciter ascendit ad diem festum usque adeo non causa ostentationis coram hominibus, ut non euidenter ascenderit, sed latenter. At enim dixit idem apostolus: ecce ego Paulus dico uobis, quia, si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit. decepit ergo Timotheum et fecit ei nihil prodesse Christum? an, quia hoc fallaciter factum est, ideo non obfuit ? at ipse hoc non posuit nec ait \'si circumcidamini ueraciter\' sicut nec \'fallaciter\', sed sine ulla exceptione dixit: si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit. sicut
Abbreviated transcription (Latin):
erce coram dõ quia non mentior:
Ego quidem illud petrũ sic egisse eredo.
ut gentes cogero&e iudaizare. Hoc enim
lego scripsisse paulum. quem mentitũ
esse non eredo. Et ideo non recte
agebat hoc petrus. erat contra euangelii
ueritatẽ. ut putarent qui credebant
in xp̃m sure illis ue terib sacrantentis
saluos tr̃. non posse. Hoc enĩ ẽtendebant
antiochiȩ qui excircũ cisione crediderant.
contra quos paulus perseueranter acrit᷑q
confligit. Ipsum uero paulũ non ad hoc
id egisse quod uel timothrũ circũcidit.
url cenchris uotũ ꝑsoluit. uel hurosoli.¬
mys aiacobo ammonitus. cum eis qui
uouerant legitima illa cebebranda
suscepit. ut putari uideretur per ea
sacramenta &iam xp̃ianã salutem
dari. sed ne illa quȩ priorib ut congrue.¬
bat temporib inumbris rerũ futurarũ
ds̃ fieri iusserat. tamquã idolatriam
gentilium dampnare erederetur. hoc
est enĩ quod illi. ait auditum
che illo esse quod discissionẽ doceat

Expanded text:
ecce coram deo. quia non mentior. ecce coram deo. quia non mentior. Ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret iudaizare. hoc enim lego scripsisse Paulum, quem mentitum esse non credo. et ideo non recte agebat hoc Petrus; erat enim contra euangelii ueritatem, ut putarent, qui credebant in Christum, sine illis ueteribus sacramentis saluos se esse non posse. hoc enim contendebant Antiochiae. qui ex circumcisione crediderant, contra quos Paulus perseueranter acriterque confligit. ipsum uero Paulum non ad hoc id egisse, quod uel Timotheum circumcidit uel Cenchris uotum persoluit uel Hierosolymis a Iacobo admonitus cum eis, qui uόuerant, legitima illa celebranda suscepit, ut putari uideretur per ea sacramenta etiam Christianam salutem dari. sed ne illa, quae prioribus, ut congruebat, temporibus in umbris rerum futurarum deus fieri iusserat, tamquam idolatriam gentilium damnare crederetur. hoc est enim, quod illi Iacobus ait auditum de illo esse, quod discissionem doceat
Abbreviated transcription (Latin):
scripturarũ ad nrãm fidẽ aedificandã
memoriȩ cõmendata. non aquib libor
sed ab ipsis apostolis ac ꝑ hoc canonicum
auctoritans culmen recepta ex omni
parte uerax atq indubitanda ꝑsistat.
Nam si hoc fecit petrus quod facere
cdebuit. inentitus ẽ. paulus quod rum
uiderit non recte ingredientẽ adue.¬
ritatẽ euangelii. Quis quis enim hoc
facit quod facere deb& recte utique
facit. & ideo de illo falsum dicit qui
dicit eum non recte fecisse. quod rum
nouit facere debuisse. Si autẽ uerũ
scripsit paulus. uerũ ẽ. quod petrus ñ
recte tunc ingrediebatur ad ueritatẽ
ruangelii. id ergo facrebat quod facere
non debebat. Et fitabe aliquid paulꝰ
ipse iam fecerat. correctũ potius &iã
ipsũ credam coapostoli sui correctionẽ
non potuisse neglegere. quã indaciter
aliquid insua epistola posuisse. & episto¬
la quiliboe quantomagis in illa inqua
prȩlocutus ait. quȩ autẽ seribo uobis

Expanded text:
scripturarum ad nostram fidem aedificandam scripturarum ad nostram fidem aedificandam memoriae commendata non a quibuslibet sed ab ipsis apostolis ac per hoc in canonicum auctoritatis culmen recepta ex omni parte uerax atque indubitanda persistat. nam si hoc fecit Petrus, quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum uiderit non recte ingredientem ad ueritatem euangelii. quisquis enim hoc facit, quod facere debet, recte utique facit et ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod eum nouit facere debuisse. si autem uerum scripsit Paulus, uerum est, quod Petrus non recte tunc ingrediebatur ad ueritatem euangelii; id ergo faciebat, quod facere non debebat. et si tale aliquid Paulus ipse iam fecerat, correctum potius etiam ipsum credam coapostoli sui correctionem non potuisse neglegere, quam mendaciter aliquid in sua epistula posuisse et epistula qualibet. quanto magis in illa. in qua praelocutus ait: Quae autem scribo uobis,
Abbreviated transcription (Latin):
sint ubiq suspecta manichei pluri.¬
ma diuinarũ seriprurarũ quib eoꝵ
ne farius error clarissima sententiarũ
perspicuitate conuincitur. quia in aliũ
sensum detorqurere non possunt. falsa
esse contendunt. Ita tamen ut randt̃
falsitatẽ non scribentib apłis tribuant.
sed iescio quib codicũ corruptorib
Quod tamen quia nec plurib sinẽ
antiquiorib exemplarib nec prece.¬
chentis lingue auctoritate unde latini
libri interp̃tati sunt ꝓbare aliqͣndo
potuert̃. notissima omnib ueritate
superati confusiq discedunt. Itane non
intelligit scã prudentia tua quanta ma¬
litiȩ illoꝵ patescat occasio. si ñ ab aliis
apostolicas litreras eẽ. falsatas. sed ipsos
apostolos falsa scripsisse dicamꝰ: Non ẽ.
inquis credibile hoc inpetro parilum
quod ipse paulus fecrrat arguisse. Non
nẽ quȩro quid fecerit. quid scripserit
quero. hoc ad questionẽ quã suscepi
maxime ꝑtinoe. ut ueritas diuinarũ

Expanded text:
sint ubique suspecta. Manichaei plurisint ubique suspecta. Manichaei plurima diuinarum scripturarum, quibus eorum nefarius error clarissima sententiarum perspicuitate conuincitur, quia in alium sensum detorquere non possunt, falsa esse contendunt, ita tamen, ut eandem falsitatem non scribentibus apostolis tribuant sed nescio quibus codicum corruptoribus. quod tamen quia nec pluribus siue antiquioribus exemplaribus nec praecedentis linguae auctoritate, unde Latini libri interpretati sunt, probare aliquando potuerunt, notissima omnibus ueritate superati confusique discedunt. itane non intellegit sancta prudentia tua, quanta malitiae illorum patescat occasio, si non ab aliis. apostolicas litteras esse falsatas, sed ipsos apostolos falsa scripsisse dicamus? Non est, inquis, credibile hoc in Petro Paulum, quod ipse Paulus fecerat, arguisse. non nunc quaero, quid fecerit: quid scripserit, quaero. hoc ad quaestionem. quam suscepi, maxime pertinet, ut ueritas diuinarum
Abbreviated transcription (Latin):
citer seribat. sed nescio qua dispensato.¬
ria simulatione fallebat. uidisse se pe.¬
trum & barnaban non recte ingredi.¬
entes adueritatẽ euangelii ac petro
infaciem restitisse. non ob aliud nisi
quod gentes cogerte iudaizare. At enĩ
satius est credere apłm paulum
est. dicamus quod absit satius esst̃
crerbere mentiri euangelium. quã
negatum esse apetro xp̃m. & mentiri
regnoꝵ librũ quã tantum propħãm
adnõ dõ tam excelbenter electum &e
in concupiscenda atq adducenda
uxore aliena commisisse ad ulteriũ.
& in marito eius necando tam hor.¬
rendum homicidium. immo uero
scãm scripturã in sũmo o cębesti aue¬
toritatis culmine conlocatam. De
ueritate eius certus ac securus legã
& inea homines urel ad ꝓbatos uel
emendatos uel damnatos ueraciter
discam potius quã facta humana. dũ
in quib dam laudabilis excellentiȩ per.¬
sonis aliquando credere timeo repre.¬
hencdenda ipsa diuina eloquia. mihi

Expanded text:
citer scribebat, sed nescio qua dispensatociter scribebat, sed nescio qua dispensatoria simulatione fallebat, uidisse se Petrum et Barnaban non recte ingredientes ad ueritatem euangelii ac Petro in faciem restitisse non ob aliud, nisi quod gentes cogeret iudaizare? At enim satius est credere apostolum Paulum est, dicamus, quod absit, satius esse credere mentiri euangelium, quam negatum esse a Petro Christum, et mentiri regnorum librum, quam tantum prophetam a domino deo tam excellenter electum et in concupiscenda atque abducenda uxore aliena commisisse adulterium et in marito eius necando tam horrendum homicidium. immo uero sanctam scripturam in summo et caelesti auctoritatis culmine conlocatam de ueritate eius certus ac securus legam et in ea homines uel adprobatos uel emendatos uel damnatos ueraciter discam potius, quam, facta humana dum in quibusdam laudabilis excellentiae personis aliquando credere timeo reprehendenda, ipsa diuina eloquia mihi
Abbreviated transcription (Latin):
omni errore careant dubitare nefa.¬
rium ẽ. Absit hoc apia humilitate
& ueraci de temox ipso cogitatiore.
qua nisi esses p̃ditus. ñ utiq diceres.
utinam mereremur complexus tuos
& conlanone mutua irel doceremus
aliqua uel disceremus. Quod si
tripsum consideratione uitȩ ac moꝵ
tuoꝵ ñ simulate non fallaciter dixisse
credo. quantomagis equũ ẽ. me cre¬
dere apłm paulũ non aliud fensisse
quã scripserit. ubi ait de petro &bar.¬
naba. cum uiderem quia non recte
ingrediuntur adueritatẽ euangelii.
dixi petro corã omnib. Si tu cũ sis
iudeus gentiliter & non iudaice ui¬
uis. quomodo gentes cogis iudaizare :
De quo enĩ certussim quod me scri¬
bendo uel loquendo non fallat si falle.¬
bat apostolus filios suos quos iterum
parniriebat donec in eis xp̃e id est
ueritas formaretur: Quib cũ p̃misissoe
dicrns. quȩ autẽ seribo uobis ecce corã
dõ quia ñ mentior non tanen uera¬

Expanded text:
omni errore careant, dubitare nefaomni errore careant, dubitare nefarium est. absit hoc a pia humilitate et ueraci de temet ipso cogitatione, qua nisi esses praeditus, non utique diceres: utinam mereremur complexus tuos et conlatione mutua uel doceremus aliqua uel disceremus! Quod si te ipsum consideratione uitae ac morum tuorum non simulate, non fallaciter dixisse credo, quanto magis aequum est me credere apostolum Paulum non aliud sensisse, quam scripserit, ubi ait de Petro et Barnaba: cum uiderem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixi Petro coram omnibus: Si tu, cum sis Iudaeus, gentiliter et non iudaice uiuis, quo modo gentes cogis iudaizare?\' de quo enim certus sim, quod me scribendo uel loquendo non fallat, si fallebat apostolus filios suos, quos iterum parturiebat, donec in eis Christus, id est ueritas formaretur, quibus cum praemisisset dicens: Quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior. non tamen uera
Abbreviated transcription (Latin):
Tum uero sine ullo timore offensionis.
tamquã in campo luditur. sed mirum
si nobis non inluditur. Eigo enĩ fateor
caritati tue solis tis scripturarum
libris qui iam canonici appellantur
didici hunc timorẽ honorẽq deferre.
ut nullũ eoꝵ auctorẽ scribendo erras¬
se aliquid firmissine eredam. Ac
si aliquid in eis offendero litteris qđ
uideatur contrarium ueritati. nihil
aliud quã uel mendosũ esse codicem.
url interp̃tẽ ñ adfecutũ rẽ quod dic.¬
tum est. uel me minime intellexisse
non ambigam. Alios autẽ ita lego
ut quantalibo scĩtate doctrinaque
prepolbeant. non ideo uerũ pritẽ quia
ipsi ita senferunt. sed quia mihi uel
per illos auctores canonicos. uel pro¬
babili ratione quod auero non ab¬
orreat ꝑsuadere potuert̃. Nec te
mihi frater fentire aliud existimo.
prossus in quã non te arbitxor sic begi
tuos libros uelle tamquã ꝓphetarũ
uel apostoloꝵ. de quoꝵ scriptis quod

Expanded text:
Tum uero sine ullo timore offensionis Tum uero sine ullo timore offensionis tamquam in campo luditur, sed mirum, si nobis non inluditur. ego enim — fateor caritati tuae — solis eis scripturarum libris, qui iam canonici appellantur, didici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum eorum auctorem scribendo errasse aliquid firmissime credam ac, si aliquid in eis offendero litteris, quod uideatur contrarium ueritati, nihil aliud quam uel mendosum esse codicem uel interpretem non adsecutum esse, quod dictum est, uel me minime intellexisse non ambigam. alios autem ita lego, ut, quantalibet sanctitate doctrinaque praepolleant, non ideo uerum putem, quia ipsi ita senserunt, sed quia mihi uel per illos auctores canonicos uel probabili ratione, quod a uero non abhorreat, persuadere potuerunt. nec te, mi frater, sentire aliud existimo; prorsus, inquam, non te arbitror sic legi tuos libros uelle tamquam prophetarum uel apostolorum, de quorum scriptis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
carissimos dissẽpentes decoe putasti di.¬
cendum essẽ lũdamus. sue illud aper.¬
tum & planũ sit unde conloqui mur
siur arduum atq difficibe. hoc ipsumi
edoee obseero te. quonam modo ad seqͥ
ualemus. ut cũ forte aliquid nos mouor
quod nobis & si non cautius attenden.¬
tib certe tardius intellegentib non
probatũ est. & quid nobis uideatur
contra conamur ad serere. si hoc aliqͣn¬
to fecuriore libertate dicamus. non in¬
cidamus insuspitionẽ puerilis iactantię.
quasi nr̃o nomini famã uiros inlustres
accusando queramus. Si autẽ aliqͥđ
asperũ refellendi necessitate depr̃otũ
quo tolerabile fiat leniore circũ fundamꝰ
eloquio. litũ nrelle gladium stringere
iudicemur nisi forte ille modus est
quo utrũq hoc uitiũ uel uitii suspitio.¬
nr̃ caueamus. si cũ doctiore amico sic
disputemus. ut quicquid dixerit necesse
sit approbare. neo querendi saltim
causa liceat aliquantulũ reluctari.

Expanded text:
carissimos disserentes decet, putasti dicarissimos disserentes decet, putasti dicendum esse \'ludamus\', siue illud apertum et planum sit, unde conloquimur, siue arduum atque difficile, hoc ipsum edoce, obsecro te, quonam modo adsequi ualeamus, ut, cum forte aliquid nos mouet, quod nobis etsi non cautius adtendentibus, certe tardius intellegentibus non probatum est, et, quid nobis uideatur, contra conamur adserere, si hoc aliquanto securiore libertate dicamus, non incidamus in suspicionem puerilis iactantiae, quasi nostro nomini famam uiros inlustres accusando quaeramus, si autem aliquid asperum refellendi necessitate depromptum, quo tolerabile fiat, leniore circumfundamus eloquio, litum melle gladium stringere iudicemur, nisi forte ille modus est, quo utrumque hoc uitium uel uitii suspicionem caueamus, si cum doctiore amico sic disputemus, ut, quicquid dixerit, necesse sit adprobare nec quaerendi saltem causa liceat aliquantulum reluctari.
Abbreviated transcription (Latin):
illa sit. incerta ꝑmansio ẽ. Cerũ illud
malireram triis nosse rescriptis. utrum
mihi ueniam quã poposcerã dederis.
Quod aꝑtius mihi intimari cupio.
qũauis hilarior quidlam uultus litte.¬
rarum tuarum &iam hoc me impe.¬
trasse significare uideatur. si tamen
post lectam illam missȩ funt quod in ris
minime apparae. Petis iel potius fiducia
caritatis iubes. inscripturarũ campo sure
nr̃o in uicẽ dolore ludamus. Et quidẽ
quantũ ad me attnoe. ferio nos ista quã
ludo agere mallẽ. Quod si hoc uerbuni
tibi ꝑpter facilitatẽ ponere placuit. ego
fatror magis aliquid expeto ab enignitate
uirium tuarũ prudentiaq tam docta
&e otiosa annosa. studiosa. ingenuosa
diligentia hȩc tibi non tantũ donantẽ.
uerum &iam ditante spũ sco. ut in
magnis & laboriosis questionib non
tamquã ludentẽ in campo scripturarũ.
sed inmontib anhelantẽ adiuues. Si
autẽ ꝑpter hilaritate quam esse inter

Expanded text:
illa sit, incerta permansio est. uerum illud illa sit, incerta permansio est. uerum illud malueram tuis nosse rescriptis, utrum mihi ueniam, quam poposceram, dederis. quod apertius mihi intimari cupio, quamuis hilarior quidam uultus litterarum tuarum etiam hoc me impetrasse significare uideatur, si tamen post lectam illam missae sunt, quod in eis minime apparet. Petis uel potius fiducia caritatis iubes, ut in scripturarum campo sine nostro inuicem dolore ludamus. equidem, quantum ad ad me adtinet, serio nos ista quam ludo agere mallem. quodsi hoc uerbum tibi propter facilitatem ponere placuit, ego, fateor, maius aliquid expeto a benignitate uirium tuarum prudentiaque tam docta et otiosa, annosa, studiosa, ingeniosa diligentia haec tibi non tantum donante, uerum etiam dictante spiritu sancto, ut in magnis et laboriosis quaestionibus non tamquam ludentem in campo scripturarum, sed in montibus anhelantem adiuues. si autem propter hilaritatem, quam esse inter
Abbreviated transcription (Latin):
uiscerib honorando scõ fr̃ĩ ce
conpresbitero hironimo. augustinus
in dño salutẽ. Iam pridem tuȩ carita.¬
ti plixam epłam misi. respondens
illi tuꝵ quã ꝑ scm̃ filiũ tuum asteriũ
nun iam. non solũ frẽm iterũ & iam
collegam meum misisse te recolis. Quȩ
utrũ inmanus tuas ꝑuenire meruerit
adhuc nescio. nisi quod ꝑ frẽm since¬
rissimũ firmũ scribis. sulbe qui mre
primũ gladio pent stilo repulsus est.
ut sit humanitatis nieȩ atq iustitiar
accusantẽ rep̾hendere ñ respondentẽ.
hoc solo tenuissimo inditio ut cumqur
conicio legisse te illam epistolã mr̃a.
Inra ꝯuippe deploraui tantũ inter uos
Mtitisse discordiam. de quoꝵ tantȩ ami.¬
citiȩ quaqua uersũ ea fama diffuderat.
caritas fraterna gaudebat. Quod non
feci rep̾hendendo germanitatem tuam
cuius inea re aliquã culpam nre cogno.¬
uisse non ausim dicere. fed dobendo
humanã miscdiam cũ iam in amicitiis
mutua caritate retinendis. quanta lib&

Expanded text:
uisceribus honorando, sancto fratri et conpresbytero Hieronymo Augustinus in domino salutem. Iam pridem tuae caritati prolixam epistulam misi respondens illi tuae, quam per sanctum filium tuum Asterium, nunc iam non solum fratrem, uerum etiam collegam meum, misisse te recolis. quae utrum in manus tuas peruenire meruerit, adhuc nescio, nisi quod per fratrem sincerissimum Firmum scribis, si ille, qui te primum gladio petiit, stilo repulsus est, ut sit humanitatis meae atque iustitiae accusantem reprehendere, non respondentem. hoc solo tenuissimo indicio utcumque conicio legisse te illam epistulam meam. in ea quippe deploraui tantam inter uos extitisse discordiam, de quorum tanta amicitia, quaqua uersum eam fama diffuderat, caritas fraterna gaudebat. quod non feci reprehendendo germanitatem tuam, cuius in ea re aliquam culpam me cognouisse non ausim dicere, sed dolendo humanam miseriam, cuius in amicitiis mutua caritate retinendis, quantalibet
Abbreviated transcription (Latin):
lam absq ullis calamoꝵ & astilrum
amminiculis. quib & cuourbitae
& hederȩ indigent suo trunco fe sus¬
tiuens. Hoc ergo uerbũ deuerbo edis.¬
serens si ciceion ferre uoluissem. nullus
intelliger&. Si cueurbitam id dicerẽ
quod inhebraico non habrtur. hederã
posui. ut ceteris interpretib consentirẽ.
S in autẽ iucdȩi ur̃i ut ipse asferis
malitia uel imperitia hoc dixerunt
esse in uoluminib hebreoꝵ quod in
grecis & latinis coditib continetur.
manifestũ ẽ. eos aut hebreas luteras
ignorare. Aut inridendos cucurbitarios
uoluisse mentiri. Peto infure epistolȩ.
ut quiescentem senem olimq uetera.¬
num militari non cogas. & rursum
de uita periclitari. Tu qui iuuenis
es & inpontificali culmine constitutꝰ.
doceto populos & nouis africȩ frugib
romana tecta locupleta. mihi sufficit
cum auditore ac lectore pauperculo.
in Angulo monasterii fusurrare.

Expanded text:
lam absque ullis calamorum et hastilium lam absque ullis calamorum et hastilium adminiculis, quibus et cucurbitae et hederae indigent, suo trunco se sustinens. hoc ergo uerbum de uerbo edisserens si \'ciceion\' transferre uoluissem, nullus intellegeret, si \'cucurbitam\', id dicerem, quod in Hebraico non habetur; \'hederam\' posui, ut ceteris interpretibus consentirem. sin autem Iudaei uestri, ut ipse adseris, malitia uel inperitia hoc dixerunt esse in uoluminibus Hebraeorum, quod in Graecis et Latinis codicibus continetur, manifestum est eos aut Hebraeas litteras ignorare aut ad inridendos cucurbitarios uoluisse mentiri. peto m fine epistulae, ut quiescentem senem olimque ueteranum militare non cogas et rursum de uita periclitari. tu, qui iuuenis es et in pontificali culmine constitutus, doceto populos et nouis Africae frugibus Romana tecta locupleta. mihi sucum auditore et lectore pauperculo in angulo monasterii susurrare.