comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pacto sũptũ. Posteriꝰ aut̃ pax accipit᷑. fedꝰ pͥmũ ini¬
tur. Fedꝰ ẽ ꝑax. que fit int̃ dimicantes uł a fide. uł¬
a fecialib.i. sac̃dotib dictũ. ꝑ ipsos enĩ fiebant
federa: sic̃ ꝑ scłares bella. Alii federa dicta putarł
aporea fede ⁊ crudelit̾ occisa. cuiꝰ mors optabat᷑. ez
qͥ a pace resilisset. Uirgiliꝰ. Et cesa iuugebant fȩd̾a

Expanded text:
pacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, fedus primum inipacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, fedus primum initur. Fedus est pax que fit inter dimicantes, vel a fecialibus, id est sacerdotibus dictum, per ipsos enim fiebant federa, sicut per seculares bella. Alii federa dicta esse putant a porca fede et crudeliter occisa, cuius mors optabatur ei qui a pace resilisset. Virgilius. Et cesa iungebant fed
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ. pugna. p̾liũ. Nã bellũ unnu̾sũ dr̃. ut pu¬
nicũ. Huiꝰ partes sunt ꝑugne. ut canensis. tm̃¬
sis. Rursũ in una pugna. multa st̃ p̾lia. Aliud
enĩ in cornib. aliud in media. aliud in ext̾ina¬
acie gerit᷑. Bellũ gͥ ẽ totũ. pugna uniꝰ diei: p̾llũ
pars pugne ẽ. Bellũ antea duellũ uocatũ ẽ. eo
qͦd duȩ sunt partes dimicantiũ. uł qͦd alt̾i fa¬
ciat uictorẽ. altĩn uictũ. Postea mnutata ⁊ de¬
tractalitt̾a. dictũ bellũ. Auii ꝑ antifrasin pu¬
tant dictũ bellũ: eo qͦd sit horridũ. Uñ illud.
Bella horrida: cũ bellũ contͣ sit pessimũ. Prelia
uua p̾mit᷑. Pugna uocata. eo qͦd initio usꝰ fuis¬
set in bello pugnis contend̾e. uł qi pͥmo bellũ
pugnis incipiebant. Uñ & pugna ⁊̃ duoꝵ ẽ a¬
liq̃n ⁊ sũ ferro. Quattuor aut̃ ĩ bello agunt᷑. pu
gna.fuga. uictoria. pax. Pacis uocabłm uidet᷑: a

Expanded text:
bellum, pugna et proelium. Nam bellum universum dicitur, ut Pubellum, pugna et proelium. Nam bellum universum dicitur, ut Punicum. Huius partes sunt pugnae, ut Cannensis, Thermensis. Rursus in una pugna multa sunt proelia. Aliud enim in cornibus, aliud in media, aliud in extacie geritur. Bellum igitur est totum, pugna unius diei, praelium pars pugnae est. Bellum antea duellum vocatum, eo quod duae sint partes dimicantium: vel quod alterum faciat victorem, alterum victum: postea, mutata et detracta littera, dictum bellum. Alii per Antiphrasin putant dictum, eo quod sit horridum, unde illud: horrida bella: cum bellum contra sit pessimum. Praelia uva premitur. Pugna vocata eo quod initio usus fuisset in bello pugnis contendere, vel quia primo bellum pugnis incipiebant. Unde et pugna etiam duorum est aliquando et sine ferro. Quattuor autem in gna, fuga, victoria, pax. Pacis vocabulum videtur a
Abbreviated transcription (Latin):
cdet. Bella itaq dñr int̾na exĩna seruilia. socialia
prratica. Nã puatica bella stͥ sparsa lationũ ꝑ man
nuio paronibi lenib & fugacibi ñ solit̃ nauibi omeat᷑.
s etia insulas ꝓuinciasq uastantib Qͦs pͥmũ gneus¬
põpeiꝰ pꝰ inultã uastatonẽ qͥ t̾ra mariq dui ꝯgerat
mira celeritate ꝯp̾ssĩ ac suꝑauit. Sic̃ aut̃ bellũ uocat᷑
qd contͣ hostes agit᷑ : ita tumultꝰ qͥ cinli seditõe ꝯci¬
tat᷑. Nã sedicio ẽ dissensio ciuiũ: dieta qͦo seorsũ. alii
ab aliis eant. Alii estimant dissensionẽ aĩoꝵ sedit̾o¬
nẽ uocari: quã greci diastasin uocant. Qͣm autẽ
ifferat utrũq: cicero docet. Pot̃ .it. inqͥt eẽ bellũ.
ut tumult᷑ ñ sit: tumuitꝰ añ eẽ sñ bello ñ pͣ. Qd 
enĩ aliud tumult᷑. nͥ ꝑtͣbatio tanta ut maior ti
Grauior aut̃ ẽ tumultꝰ: ꝗͣbellũ. Nã in bello uoca¬
tiones ualent: in tumultu ñ ualent. Differt aut̃

Expanded text:
deret. Bella itaque dicuntur interna, externa, servilia, socialia, piratica. Nam piratica bella sunt sparsa latronum per maria mioparonibus levibus et fugacibus, non solum navibus commeatus, sed etiam insulas provinciasqPompeius post multam vastationem, quam terra marique diu egerant, mira celeritate compressit ac superavit. Sicut autem bellum vocatur, quod contra hostes agitur: ita tumultus, quod civili seditione concitatur. Nam seditio est dissensio civium: dicta, quod seorsum alii ad alios eant. Alii aestimant, dissensionem animorum seditionem vocari, quam Graeci diastasin vocant: quoniam autem differant utrumque Cicero docet: « Potest enim, inquit, esse bellum, ut tumultus non sit; tumultus autem esse sine bello non potest. » enim aliud tumultus nisi perturbatio tanta ut maior tim'Gravius autem esse tumultum quam bellum; nam in bello vacationes valent, in tumultu non valent.' Differt autem
Abbreviated transcription (Latin):
bella istituit Ninꝰ assirioꝵ rex. Ip̃e enĩ finibꝰ suis
neq̃ꝗͣ contentꝰ humanȩ societats fedꝰ irrũ pens:
exercitꝰ ducere. aliena uastare. lib̾os popłos aut trucidare
ant subicere cepit: uniu̾sãq asiã usq ad libiȩ fines no¬
ua seruitute ꝑdomuit. Hinc iã studutt orb̾ in inrituo
sangͥne alt̾ua grassare cede. Quattuor aũ stͥ gn̾a belloꝵ:
tdr iustũ. iniustũ. tiuile. ⁊ olusꝗͣ cruile. Iustũ bellũ ẽ.
q̃ ex p̃dicto gerit᷑ de reb repetitis aut ꝓpulsandoꝵ ho¬
stiũ causa. Iniustũ bellũ ẽ. qͦd de furore ñ delegiti¬
ma ratione iit᷑. De quo in re publica cicero diẽ. Illa
ta usciscendi. aut ꝓpulsandoꝵ hostiũ causa. bellũ geri
iustũ nullũ pot̾. Et ħidem tulliꝰ paruis int̾iectis sub¬
didit. Nullũ bellũ habet᷑ iustũ. nͥ denuntiatũ. nͥ indic¬
tũ. nͥ de repetitis reb. Ciuile bellũ ẽ int̾ ciuesorta se¬
ditio ⁊ concitatio tumultꝰ sic̃ int̾ syllã ⁊ mariũ qͥ

Expanded text:
bella instituit Ninus rex Assyriorum. Ipse enim finibus suis nequaquam contentus, humanae societatis foedus irrumpens, exercitus ducere, aliena vastare, liberos populos aut trucidare, aut subicere coepit, universamque Asiam usque ad Libyae fines nova servitute perdomuit. Hinc iam studuit orbis in mutuo sanguine alterna crassare caede. Quattuor autem sunt genera bellorum: id est iustum, iniustum civile, et plus quam civile. Iustum bellum est quod ex praedicto geritur de rebus repetitis aut propulsandorum hostium causa. Iniustum bellum est quod de furore, non de legitima ratione initur. De quo in Republica Cicero dicit 3, 3 Nam extra ulciscendi aut propulsandorum hostium causa bellum geri iustum nullum potest.' Et hoc idem Tullius parvis interiectis subdidit: 'Nullum bellum iustum habetur nisi denuntiatum, nisi dictum, nisi de repetitis rebus.' Civile bellum est inter cives orta seditio et concitati tumultus, sicut inter Syllam et Marium, qui
Abbreviated transcription (Latin):
gustu suaue. ⁊ odore aromatico. Spposileñ. qͤ sit du¬
rũ ⁊ austerũ. Oleosileñ. qͣ molliꝰ sit folio ⁊ caule te¬
nerũ. Feuicłm latin uocant. qͥ eiꝰ tyrsi seu radicis
succꝰ acuat uisũ. Cuiꝰ uirtꝰ tanta eẽ tͣdit᷑. ut ser¬
pentes annuã senectutẽ eiꝰ gustu deponant.

Expanded text:
u suave, et odore aromatico. 3. Hipposelinon, quod sit durum et austerum. Oleoselinon, quod mollius folio, et caule tenerum. 4. Feniculum Latini vocant, quod ejus thyrsi seu radicis succus acuat visum, cujus virtus traditur, ut serpentes annuam senectutem ejus gustu deponant.
Abbreviated transcription (Latin):
uelut furore qͦdã instinctꝰ atq stupefactꝰ. Dictꝰ
aut̃ attonitꝰ a tomtruũ strepitu qͣsi tonitruo obstti¬
pefactꝰ. ⁊ uicino fulgore attactu ꝓximꝰ. Ad lectꝰ qd̾
sit palã electꝰ. Abactꝰ qd̾ sit ab actu remotꝰ. Abortuiꝰ
eo qd̾ ñ oriat᷑. s ab oriat᷑ ⁊ excidat. Adoptiuus qͥ ẽ
ad optatꝰ. palã in filiũ. Ambo eo qd ẽ. a nqͥu. nom̃
degreco in latinũ factã litt̾a t̾tia demutata. Abiꝰ.¬

Expanded text:
veluti furore quodam instinctus atque stupefactus; dictus veluti furore quodam instinctus atque stupefactus; dictus autem adtonitus a tonitruum strepitu, quasi tonitru obstupefactus et vicino fulgori aut tactu proximus. Adlectus, quod sit palam electus. Abactus, quod sit ab actu remotus. Abortivus, eo quod non oriatur, sed aboriatur et excidat. Adoptivus, quia est optatus palam in filium. Ambo, ab eo quod est ἄμφω, nomen de Graeco Latinum factum, litt
Abbreviated transcription (Latin):
quod sit eger freq̃ntiꝰ. sic̃ irat᷑ ⁊ iracundꝰ Erũ nosꝰ
aberũna dictꝰ. qd̾ ꝑ inopiã miser factꝰ esuriat ⁊ si¬
crat. Ausper. eo ꝗd̾ ausũ auspicia intendat: sic̃ aticepᷤ.
qd̾ aues capiat/ Astrosꝰ ab astro dictꝰ. qͣsi malo syde
natꝰ. Enormis. eo qd̾ normã ⁊ m̃surã excedat. Ab¬
actor ẽ. ftir ium̃toꝵ ⁊ pecoꝵ. quẽ uulgo abigiũ
uocant: ab abigendo sciłc. Atramꝰ n albatꝰ. ilo a ue¬
ste nigra.iste ab alba. Aduena. eo qd̾ aliunde aduemi¬
at. Auenigena. qd̾ aliene regionissit: & ñ eiꝰ ubiẽ.
tẽ alienigena qui ex aliena gente genitꝰ ẽ: ⁊ ñ ex
la. Asecula. eo qd sequat᷑ aliquẽ lucra causa. as¬
siduns dicebat᷑ ap̃ antiqͦs qui assib ad erariũ ex¬
pensũ conferendis erat. ⁊ in negotiis qͦ publicis.
frequens. Uñ n ꝑ .s. ñ ꝑ .. scͥbendũ ẽ. Apparitor
nominat᷑. qd appareat ⁊ uideat᷑. ⁊p̃sto sit ad obse¬
quiũ. Atcentꝰ. ut aliqͥd audiens teneat. Attonitꝰ

Expanded text:
racundus. Aerumnosus a rumine dictus, quod per inopiam miser factus esuriat et sitiat. Auspex, eo quod avium auspicia intendat, sicut auceps quod aves capiat. Astrosus ab astro dictus, quasi malo sidere natus. Aenormis, eo quod normam et mensuram excedat. Abactor est fur iumentorum et pecorum, quem vulgo abigeium vocant, ab abigendo scilicet. Atratus et albatus: ille a veste nigra, iste ab alba. Advena, eo quod aliunde adveniat. Alienigena, quod alieni generis sit, et non eius ubi est. Item Alienigena, qui ex alia gente genitus est, et nonla. Adsecula, eo quod sequatur aliquem lucri causa. Assiduus dicebatur apud antiquos qui assibus ad aerarium expensum conferendis erat, et in negotiis quoque publicis frequens; unde et per S, non per D scribendus est. Adparitor nominatus, quod appareat et videatur et praesto sit ad obsequium. Adtentus, ut aliquid audiens teneat. Adtonitus,
Abbreviated transcription (Latin):
resolui aut seꝑari possint. ¶Comibiã aũ ñ amtp¬
ta. s amibendo formatũ. Dr̃ aut̃ conubrũ. cũ eqͣles
innuptiis coeunt: ut puta ciues romam pri
utiq dignitate. Conubiũ aut̃ ñ ẽ: cũ ciuis to¬
manꝰ cũ latina iungit᷑. Quotiẽs aut̃ conubiũ
ñ ẽ: filii patrẽ ñ sequunt᷑ ¶ Imeneᷤ dr̃ a qͥdã ũne¬

Expanded text:
ari possint. Conubium autem non a nupta, sed a nubendo formatum. Dicitur autem conubium, cum aequales in nuptias coeunt, ut puta cives Romani, pari utique dignitate. Conubium autem non est, cum civis Romanus cum Latina iungitur. Quotiens autem conubium non est, filii patrem n
Abbreviated transcription (Latin):
pleat᷑. iqͣntũ plus hu̾it. tantũ plus cupiat. facci
suauis. nec nouit quẽꝗͣ ad ꝯsortiũ suũ aliqͣ nuita¬
te dulcedine. Aduit̃. iuolator maritał pudoris. coqd̾
alt̾iꝰ pudorẽ polluat. Anceps huc ⁊ illuc f luctuans.
ac dubiꝰ istud. an illud cuprat. ⁊ in q̃ par gte de¬
clinet anxiꝰ. Atrox qd̾ sit tetris morib. AbSte¬
miꝰ a temeto id: uino q̃si abstinens auino. qͣsiat¬

Expanded text:
pleatur, et quanto plus habuerit, tanto plus cupiat. Flaccisuavis, nec novit quemquam ad consortium suum aliqua invitare dulcedine. Adulter, violator maritalis pudoris, eo quod alterius thorum polluat. 11. Anceps, huc illucque fluctuans, ac dubius, istud an illud capiat, et in quam partem declinet anxius. Atrox, quod sit tetris moribus. Abstemius, a temeto, id est, vino, quasi abstinens a vino. Abla
Abbreviated transcription (Latin):
pilator qͥ aliena dieta suis ꝑmisce. sic̃ solent
pigmentarii in pila diu̾sa nuxta ꝯtundere.
set. Et cũ ꝯpilator ueter̃ abemulis diceret᷑. ille
respondit magnarũ ẽẽ uiriũ. clauã herculi
extorquere demanu. Contumax. abeo qd̾ con¬
tennat. Cromaticꝰ. quia ñ ꝯfundit᷑: nec colorẽ
mutat. Grece .it. croma. color uocat᷑. Contume¬
liosꝰ qr uelox ẽ. ⁊ tumet in u̾bis inrurie. Con¬
tentiosꝰ a ꝯtentione uocatꝰ. qͥñ ratione aliqͥd. s

Expanded text:
pilator, qui aliena dicta suis permiscet, sicut solent pilator, qui aliena dicta suis permiscet, sicut solent pigmentarii in pila diversa mista contundere. set, et cum compilator veterum ab aemulis diceretur, ille respondit: Magnarum esse virium clavam Herculi extorquere de manu. 45. Contumax, ab eo quod contemnat. Chromaticus, quia non confunditur, nec colorem mutat; Graece enim χρῶμα color vocatur. 46. Contumeliosus, quia velox est et tumet in verbis injuriae. Conte
Abbreviated transcription (Latin):
conubii exꝑs qͣlia st̃ noĩa in celo. qͥ absq ꝯrti¬
gis fc̃. Et celebis dictꝰ. quasi cȩlo beatꝰ. Celi¬
ne. Idr̃ ꝯtinens. qd̾ se a multis malis abstine¬
at. Clemens misericors abeo qd̾ eluat id÷ ꝓtegat.
allocutor. I in dictꝰ ꝯsolator. qd̾ soli se applicat
qͥ loqͣt ii solitudinẽ leuat alloquio suo. hine⁊
solatiũ. Consultꝰ ẽ. qͥ consulit᷑. Cui ꝯt᷑riꝰ ẽ in¬
ẽsultꝰ. qui ñ accipit ꝯsiliũ. Constans dictꝰ qd̾
uudiq stat. nec in aliꝗͣ partẽ declinare pot̃.
Confidens quod sit in cunctis fiducia plenꝰ
Unde ⁊ cecitiꝰ. Si confidentiã adhibes. ꝯfide
oĩã. Cautꝰ a cauendo dietꝰ. Callid̾. fraudulen¬
ttis. qr celare nouit. & male ꝑitꝰ. Callidũ aut̃
piendo uocatꝰ. Clamoso quasi calamosꝰ a ca¬
lamo scilicoe qd sonet. Calũpniator falsi cri¬
minis accusator. a caluendo id÷ frustrando
a calculis. id÷ lapillis minutis. qͦs antiqͥ in
manu tenentes. numeros ꝯponebant. Com¬

Expanded text:
conubii expers, qualia sunt numina in caelo, quae absque coniugiis sunt. Et caelebs dictus quasi caelo beatus. Caeline. Et continens, quod se a multis malis abstineat. Clemens, misallocutor; et inde dictus consolator, quod soli se applicat cui loquitur, et solitudinem levat alloquio suo: hinc et solatium. 39. Consultus est qui consulitur, cui contrarius est inconsultus, qui non accipit consilium. 40. Constans dictus, quod undique stat, nec in aliquam partem declinari potest. Confidens, quod sit in cunctis fiducia plenus. Unde et Coecilius: Si confidentiam habes, confide omnia. 41. Cautus a cavendo dictus. Callidus, fraudulentus, quia celare novit, et male peritus. Callidum autem piendo vocatus. Clamosus, quasi calamosus a calamo, scilicet, quod sonet. Calumniator, falsi criminis accusator a caluendo, id est, frustrando a calculis, id est, lapillis minutis, quos antiqui in manu tenentes numeros componebant. 44. Com
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enĩ asꝑ idurꝰ. Carnifex. qd̾ carnẽ afficiat.
Crutiariꝰ qd̾ sit cruce dignꝰ. Collega. a colliga¬
tione societatis & amicitiȩ complexu dictꝰ. Coe
ꝑtinet bonoꝵ. Nã sortẽ uꝑteres ꝓ parte ponebãt.
uł loco affinis. Colonꝰ. a colonia. uł abagro co¬
lendo dictꝰ. Cognitor a cognoscendo causã die¬
tus. Curator qͦd curã ferat pueris. qͥ ad huio. eiꝰ¬

Expanded text:
et durus. 49. Carnifex, quod carnem efficiat. Cruciarius, eo quod sit cruce dignus. Collega, a colligatione societatis et amicitiae complexu dictus. Coapertinet bonorum; nam sortem veteres pro parte ponebant. vel loco adfinis. Colonus a colonia vel ab agro colendo dictus. Cognitor a cognoscendo causam dictus. Curator, quod curam ferat pueris, qui adhuc ei
Abbreviated transcription (Latin):
nustate corꝑis credit᷑ dictꝰ. pꝰea nad animũ tͣns¬
latũ ẽ ħ nom̃. Cũ aut̃ dicimꝰ bonũ cuiñ p̾ualit
malã eũq optimũ. qͥ peccat minimũ. Benignꝰ
ẽ uir sponte ad benefaciendũ ꝑatꝰ. ⁊dulcis allo¬
quio. Non aut̃ multũ distat benignꝰ a bono.
qrꝰ ip̃e ad bene faciendũ uidet᷑ expositꝰ. s in eo
differt. quia potest bonꝰ eẽ itͥstior. ⁊ bñ qͥdem facẽ
⁊ pr̃are qd̾ poscit᷑. ñ tam̃ suattis cẽ nouit ꝯsortio.
Benignꝰ aut̃ sua cunctos nouit inuitare dulce¬
dine. Beneficus a bene faciendo alteri dictus.¬

Expanded text:
 et ad animum translatum nomen. Eum autem dicimus bonum, cui non praevalet malum; eumque optimum, qui peccat minimum. 24. Benignus est vir sponte ad benefaciendum paratus, et dulcis alloquio; non autem multum distat benignus a bono, quia, et ipse ad benefaciendum videtur expositus. Sed in eo differt, quia potest bonus esse, et tristior, et bene quidem facere, et praestare quod poscitur, non tamen suavis esse novit consortio; benignus autem sua cunctos novit invitare dulcedine. Beneficus a benefaciendo alteri dictus
Abbreviated transcription (Latin):
a celo qd splendeat. Uñ ⁊⁊ clara dies. ꝓsplendo¬
re cel. Celsꝰ a cȩlo dictꝰ. qd̾ sit sublimis ⁊ altꝰ:
quasi celestis. Castꝰ pͥmũ a castratione nuncu¬
patꝰ ẽ. Postea aut̃ placiit ueterib ñ eos sic
nõari. qui ꝑpetuã libidinus abstinentiã pol

Expanded text:
a caelo, quod splendeat. Unde et clara dies pro splendoa caelo, quod splendeat. Unde et clara dies pro splendore caeli. Celsus a caelo dictus, quod sit sublimis et altus, quasi caelestis. Castus primum a castratione nuncupatus: postea placuit veteribus etiam eos sic nominari qui perpetuam l
Abbreviated transcription (Latin):
siẽ nec maleuolꝰ. Sepe enĩ ex duab partib cõpo¬
sitũ nom̃. aut pͥorẽ. aut sequentẽ latãm corrũpit.
Na beneuolentia: absurdũ sonati. Blandꝰ. dulcis
⁊ inuitans ad familiaritatẽ sui Grutꝰ quali ob¬
ritꝰ. qr sensu caret. Est enĩ sñ ratione. sñ prudñ¬
tia. Uñ .uille iuniꝰ brutꝰ ex sorore tarquini su¬
ꝑbi genitꝰ. cũ eundẽ easũ timeret quẽ fr̃ iei¬
derat: qui obdiuicias & prudentiã abauũ¬
culo fuerat occisꝰ. utilẽ tẽporis stuttiçiã simu¬
lauit. unde ⁊̃ brutus ẽ cognonrinat᷑: dũ uo¬
caret᷑ iuniꝰ. Salbꝰ a balando potiꝰ quã loquen¬
do dictꝰ. u̾ba enĩ ñ explicat. Inde. iblesꝰ: quia
u̾ba frangit. Bucco. garrulꝰ qd̾ cet̾os oris lo¬
cacitate ñ sensu exitꝑet. Biliosus qd̾ sit semp
tͥstis. ab humore nigro qui bilis uocat᷑. Bahur¬
rus. stultꝰ. ineptꝰ. Biothanat᷑. qd̾ ÷ bis mortuꝰ.
Thanathos enĩ greco sermone: mors di Clarꝰ

Expanded text:
. Saepe enim ex duabus partibus compositum nomen, aut priorem, aut sequentem litteram corrumpit; nam benevolentia absurdum sonat. 27. Blandus, dulcis et invitans ad familiaritatem sui. 28. Brutus, quasi obrutus, quia sensu caret. Est enim sine ratione, sine prudentia. Unde et ille Junius Brutus ex sorore Tarquinii superbi genitus, cum eumdem casum timeret quem frater inciderat, qui ob divitias et prudentiam ab avunculo fuerat occisus, utilem temporis simulavit stultitiam. Unde etiam Brutus est cognominatus, dum vorus. Balbus a balando potius quam loquendo dictus. Verba enim non explicat. Inde et blaesus, quia verba frangit. Bucco, garrulus, quod ceteros oris loquacitate, non sensu exsuperet. Biliosus, quod sit semper tristis, ab humore nigro qui bilis vocatur. Baburrus, stultus, ineptus. Biothanatus, quod sit bis mortuus. Θάνατος enim Graeco sermone mors dicitur. Clarus,
Abbreviated transcription (Latin):
ͥ sit sine ꝑicło fortit̃ aliqͥd facere Argutꝰ qr arga¬
mentũ eito inuenit in loq̃ndo. Acer in unã qͣq
letꝰ. alacrit᷑ gestiens: i nulliꝰ rei nouitate t᷑batꝰ.
Agilis ab agendo aliqͥd celerit̃. sic̃ docilis. t mulus.R
eiꝰdẽ rei studiosꝰ qͣsi imitator yamabilis. Alias imi¬
micꝰ inuenit᷑. Equus ẽ scd̾m natam iustꝰ. dictꝰ
abequitate hoc ẽ ab eo qd̾ sit equał Uñ n equitas
multũ roget᷑. ⁊ ille fastidiosꝰ sit. Audax ꝓpͥe. ꝓ
arrogante ponit᷑. Animosꝰ. qd̾ sit aminis nui¬
rib plenꝰ. Animatꝰ. qͣsi aĩo auetꝰ qͣsi aĩo firmatꝰ¬

Expanded text:
sit sine periculo fortiter aliquid facere. Argutus, quia argusit sine periculo fortiter aliquid facere. Argutus, quia argumentum cito invenit in loquendo Acer, in unamquamqulaetus, alacriter gestiens, 459 et nullius rei novitate turbatus. Agilis, ab agendo aliquid celeriter, sicut docilis. 7. Aemulus, ejusdem rei studiosus, quasi imitator et amabilis; alias inimicus invenitur. Aequus, est secundum naturam justus dictus, ab aequalitate, hoc est ab eo quod sit aequalis; undemultum rogetur, et ille fastidiosus sit. Audax, proprie pro arrogante ponitur. Animosus, quod sit animis et viribus plenus. Animatus, quasi animo auctus, et quasi animo firmat
Abbreviated transcription (Latin):
unde uener̾t ñ pene oĩb patet A̾inde quedã
noscendi gr̃ã huic oꝑi int̾iecimꝰ. Explic lib̾ no
icet origo nõiũ unde ueniat a philosofis
eam teneat ratõnẽ. ut ꝑ denominationẽ hõ
ab humanitate. sapiens a sapientia nominet᷑.
qr pͥꝰ sapientia ẽ. deinde sapiens: tñ claret alia
specialis inorigine quoꝵdã nõm causa. siẽ hõ
abhumo: unde ꝓpͥe hõ ẽ appellat᷑. Ex qͥb exẽ¬
pli grã quedã in ħ oꝑe posuimꝰ. Heros uir
fortis ⁊sapiens. Auctor abaugendo dictꝰ. Auctorẽ¬
Amicꝰ ꝑ diriuationẽ quasi anuni custos. Dictꝰ art̃
ꝓpͥe amicꝰ ab hamo. id÷ cathena caritatis. Inde ⁊
ami qͥdͥ se teneant. Amator turpitudinis: qͣa
amore terquet᷑ libic̾inis. Amabił aut̃ qd̾ fit a¬
more dignꝰ. Amasiꝰ eo qd̾ sit ꝓnꝰ ad amorẽ. Astu¬
tꝰ ab astu uocat᷑ qd̾ ÷ callidi ⁊ cauti hõis qui pos¬

Expanded text:
unde veniant, non pene omnibus patet. Proinde quaedam unde veniant, non pene omnibus patet. Proinde quaedam noscendi gratia huic operi interiecimus. De quibusdam voLicet origo nominum, unde veniant, a philosophis eam teneat rationem, ut per denominationem homo ab humanitate, sapiens a sapientia nominetur, quia prius sapientia, deinde sapiens; tamen claret alia specialis in origine quorundam nominum causa, sicut homo ab humo, unde proprie homo est appellatus. Ex quibus exempli gratia quaedam in hoc opere posuimus. Aeros, vir fortis Amicus per derivationem quasi animi custos; dictus autem proprie amicus ab hamo, id est, catena charitatis; unde et hami, quod teneant. 5. Amator turpitudinis, quia amore torquentur libidinis. Amabilis autem, quod sit amore dignus. Amasius, eo quod sit pronus ad amorem. 6. Astutus ab astu vocatus, quod est callidi et cauti hominis, qui pos
Abbreviated transcription (Latin):
deqͥ lagit᷑ in genesi. Benedix̃ eis ds dicens. Cres¬
cite ⁊ multiplicamini. Scda causa adiutorii:
de qͦ alibi in genesi dr̃. Nonẽ bonũ ẽẽ hominẽ
solũ faciamꝰ ei adiutoriũ similẽ sibi. Tertia
tinet nubat. Ineligendo mato: qͣtuor expec¬
tari solent. Uirtꝰ. genꝰ. pułc̾tudo: sapientia. Ex
his sapientia potentior ẽ: ad amoris affectũ.
Uirtute. Quã forti pectore ⁊ armis. Oratioẽ heu
quib ille iactat᷑ fatis que bella exhausta ca¬
nebat. Genere. Credo eqͥdẽ nec uana fides. genꝰ
eẽ łoꝵ. Itẽ in eligenda uxore quattuor reł ĩpeslt̾
homiuẽ ad amorẽ. Pulcͥtudo. genꝰ. diuicie. mores.
Meliꝰ ẽ tñ sim ea mores quã pultͥtudo querat᷑. Nẽ aũ
ille querunt᷑. qͦs aut diuicie. aut forma. ñ qͣs ꝓ¬
bitas moꝵ ꝯm̃dat. Iõ aũ femine sub uiri pote¬
state ꝯsistunt. qr leuitate animi plerũq deci¬
piunt᷑. Unde n equũ erat eas uiri auctoritate
repͥmi. dinde ⁊ ueteres uoluert̾ feminas in

Expanded text:
legitur in Genesi: Et benedixit eos dicens: Crescite et multiplicamini . Secunda causa adjutorii, de qua ibi in Genesi dicitur: Non est bonum esse hominem solum: faciamus ei adjutorium simile sibi . Tertia tinet, nubat.' In eligendo marito quattuor spectari solent: virtus, genus, pulchritudo, sapientia. Ex his sapientia potentior est ad amoris affectum. Virtute: Quam forti pectore et armis! Oratione: Heu quibus ille iactatus fatis, quae bella exhausta canebat! Genere: Credo equidem, nec vana fides, genus esse deorum. Item in eligenda uxore quattuor res inpellunt hominem ad amorem: pulchritudo, genus, divitiae, mores. Melius tamen si in ea mores quam pulchritudo quaeratur. Nunc autem illae quaeruntur, quas aut divitiae aut forma, non quas probitas morum commendat. Ideo autem feminae sub viri potestate consistunt, quia levitate animi plerumque decipiuntur. Unde et aequum erat eas viri auctoritate reprimi. Proinde et veteres volueruut feminas inn
Abbreviated transcription (Latin):
ã terentes. uł ꝑ eandẽ ianuã it̃ hñtes. Uiri soroe.
galꝰ appallat᷑ Sororis uir. speciale ñ ht̃ nom̃:
nec uxoris fr̃ꝰ. Matͥmoniũ ẽ nobiliũ. iusta ꝯuen¬
tio ⁊ ꝯditio. Coniugiũ ẽ legͥtimarũ ꝑsonarũ ĩt
secopulandi ⁊ coeundi nuptie. Coniugiũ dictũ¬

Expanded text:
am terentes, vel per eandem ianuam iter habentes. Viri soror galos appellatur. Sororis vir speciale nomen non habet, nec uxoris frater. Matrimonium est nubilium iusta conventio et condicio. Coniugium est legitimarum personarum inter se coeundi et copulandi nuptiae: coniugium dictu
Abbreviated transcription (Latin):
uocate: quasi ut Nxiores. Moris enĩ erãt
autiquit᷑. ut mibentes puelis sima uenireot
ad lim̃ mariti. ⁊ postes anteꝗͣ ingreent orna¬
rent laneis uittis : oleo unguerent. E inde ua¬
xores dicte. qͣi un xiores. Quȩ iõ uerabant᷑ linu¬
na calcare. qd̾ illic ianue. coeant ⁊ separent᷑
Datrona ẽ. quȩ iã nupsit. Et dicta mationa q̃si ia¬
ter nati: uł ꝙ iã mat̃ fieri potest Uñ ⁊ mat̾mo¬
niũ dictã Distinguit᷑ aut̃ int̾ matronãl yma

Expanded text:
ocatae, quasi unxiores. Moris enim erat antiquitus ut nubentes puellae simul venirent ad limen mariti, et postes, antequam ingrederentur, ornarent laneis vittis et oleo unguerent. Et inde uxores dictae, quasi unxiores: quae ideo vetabantur limina calcare, quod illic ianuae et coeant et separentur. Matrona est quae iam nupsit, et dicta matrona, quasi mater nati, vel quia iam mater fieri potest, unde et matrimonium dictum. Distinguitur autem inter m
Abbreviated transcription (Latin):
nubentis alludit᷑ Coniuges appellat ꝓpt̾ n¬
gũ qd̾ imponit᷑ mat̾monio ꝯningendis. Iugo
enĩ nubentes subici solent ꝓpt̾ futarã ꝯcordiã:
ne separent᷑. Coniuges aut̃ ueriꝰ appellant᷑ ip
ma desponsationis fide. quãuis ad huc int̾ eos ig¬
noret᷑ ꝯuigalis ꝯcubitꝰ. sic̃ mania iosech ꝯuux uo

Expanded text:
nubentis adluditur. Coniuges appellati propter inubentis adluditur. Coniuges appellati propter iugum, quod inponitur matrimonio coniungendis. Iugo enim nubentes subici solent, propter futuram concordiam, ne separentur. Coniuges autem verius appellantur a prima desponsationis fide, quamvis adhuc inter eos ignoretur coniugalis concubitus
Abbreviated transcription (Latin):
¶Waritꝰ ũ ⁊̃ sñ adiectione. ꝯĩugẽ sonat ꝙ amare
maritꝰ. quasi mas Est .ix. nom̃ pͥme positionis qd̾ fa¬
cit in diminutionẽ masculꝰ in diriuationẽ
maritꝰ Sponsꝰ a spondendo uocatꝰ. Nã ante u¬
sũ tabellarũ. mat̾monii cautiones sͥ inuicẽ e¬
mittebant in quib spondebant se inuicẽ consen¬
tire in iura mat̾monii: ⁊ fide iussores dabant.
dat Arrabo dicta quasi atra bona. Qd emꝰ datꝰ
ꝓ ꝯiugio bene dat᷑: qr coniugiũ bonũ ẽ: qs̾ sͦ cau¬
sa fornicationis aut adult̾n malũ ẽ. idcurto arra¬
bo ñ ẽ. Dicta aut̃ arra. a re ꝓ q̃tradit᷑. Est autt ar¬
ra ñ solũ sponsio ꝯiugalis s ⁊̃ c ꝓ qualibet re ꝓ¬
missa: ut aut reddat᷑. aut cõpleat᷑ ei. nuptiar
petitores: ap̃cando ⁊ petendo dict dmiba dĩ¬
tã. eo qd nubentib p̃ ẽ. qͣu̾iq nubentẽ uiro cõ¬
iungit. Ipsa ẽ.⁊ paranĩpha.Nã ñpha sponsa in
nuptiis ⁊ nĩpha ꝓlabutionis officio. qd̾ in o men

Expanded text:
ro etiam sine adiectione coniugem sonat; et a mare maritus, quasi mas. Est enim nomen primae positionis, quod facit in diminutione masculus, in derivatione maritus. Sponsus ab spondendo vocatus. Nam ante usum tabellarum matrimonii cautiones sibi invicem emittebant, in quibus spondebant se invicem consentire in iura matrimonii, et fideiussores dabant. dat. Arrabo dicta, quasi arra bona. Quod enim datur pro coniugio, bene datur, quia coniugium bonum est. Quod vero causa fornicationis aut adulterii, malum est, idcirco arrabo non era non solum sponsio coniugalis, sed etiam pro qualibet promissa re, ut aut reddatur aut conpleatur. Proci nuptiarum petitores, a procando et petendo dicti. Pronuba dicta, eo quod nubentibus praeest, quaeque nubentem viro coniungit. Ipsa est et paranympha. Nam nympha sponsa in nuptiis; et nympha pro lavationis officio, quod et ad nomen
Abbreviated transcription (Latin):
Docilis ñ qd̾ sit doctꝰ. s qr doceri pot̃. Est enĩ in¬
geniosꝰ. & ad discendũ aptꝰ. Discipłs a disciplina
dictꝰ. Disciplina aut̃. adiscendo uocata. Dispensator
uocat᷑ cui credit᷑ administrat̾o peccuniarũ. Et
iõ dispensator: qr pͥꝰ qͥ dabant peccumã ñ nure

Expanded text:
cilis, non quod sit doctus, sed quia doceri potest: est enim ingeniosus et ad discendum aptus. Discipulus a disciplina dictus: disciplina autem a discendo vocata. Dispensator vocatur, cui creditur administratio pecuniarum. Et ideo dispensator quia prius qui dabant pecuniam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ext̾nꝰ eo qd̾ sit aliene t̾re. Egens ⁊ egenꝰ extͣ
Exiguus. multũ egens. Ex. enĩ ꝓ uald ponit᷑.
Exił. tenuis. qd̾ possio ꝗͣuis ꝑ angustũ exire.
Exescis. qr ꝑcomesus. Est emĩ aridꝰ. tenuis. nexił.
Ea haust̃ qr ꝯsũptꝰ ẽ. ⁊ inanis effectꝰ. Ex sangͥs.
qd̾ sit ext̾ sanguinẽ. Exanimis ẽ mortuus:
de ustꝰ .Ex. enĩ ꝓualde ponit᷑. Exosꝰ. abodio
dictꝰ. Nã antiqͥ n odi dicebant. ⁊ osus sũ. hinc
ẽ exosꝰ qͦ utim᷑ li iã osus ñ dicamꝰ. Exiti¬
osus eo qd̾ multis exitio sit. Exsecutor ab ex¬
eq̃ndo. id÷ ⁊ exactor. Effractor. qd̾ sit. expug¬
nator claustroꝵ. Efferatꝰ. m̃te ferĩn̾a effectꝰ.
nult᷑ humanũ modũ excedens. Effrenatꝰ ab ea
qd̾ sit preceps. ⁊ ꝓnꝰ ⁊ sine freno rationis. Eunti¬
chus grecũ nom̃ ẽ. qd̾ ÷ spado. hoꝵ qͥdã oeunt.
s tñ urtꝰ in semine nulla ẽ. Liquarẽ enĩ hñt
⁊ emictunt. s ad gignendũ inane atq inuałi.¬

Expanded text:
d sit alienae terrae. Egens et egenus, sine Exiguus, multum egens. 'Ex' enim pro valde ponitur. Exilis, tenuis, quod possit quamvis per angustum exire. Exesus, quia percomesus; est enim aridus, tenuis, exilis. Exhaustus, quia consumptus est et inanis effectus. Exsanguis, quod sit extra sanguinem. Exanimis est mortuus. de ustus. 'Ex' enim pro valde ponitur. Exosus ab odio dictus. Nam antiqui et odi dicebant et osus sum. Hinc est exosus, quo utimur, licet iam osus non dicimus. Exitiosus, eo quod multis exitio sit. Executor, ab exequendo. Idem et exactor. Effractor, quod sit expugnator claustrorum. Efferatus, mente ferina effectus et ultra humanum modum excedens. Effrenatus, ab eo quod sit praeceps et pronus et sine freno rationis. Eunuchus Graecum nomen est, quod est spado. Horum quidam coeunt, sed tamen virtus in semine nulla est. Liquorem enim habent et emittunt, sed ad gignendum inanem atque invali
Abbreviated transcription (Latin):
Decorꝰ ꝑfect᷑. a decẽ duicis. Decens ꝯpositꝰ a numo̾
decẽ dictꝰ. Hinc ⁊ decorꝰ ⁊i decibił. Directꝰ eo qͦd
in rectũ uadit. Dilectꝰ a diligentia. Hec st̾ enĩ sig¬
na diligendi. Delibutꝰ. de oleo dictꝰ. ut adlethȩ
solent uł incereumate pueri. id÷ manualis¬

Expanded text:
cem. Dulcis. Decens, conpositus, a numero decem dictus. Hinc et decorus et decibilis. Directus, eo quod in rectum vadit. Dilectus a diligentia. Haec sunt enim signa diligendi. Delibutus, de oleo unctus, ut athletae solent, vel in cereumate pueri. Hinc etTer. P
Abbreviated transcription (Latin):
cultã maliciã blandis sermonib ornat. Oubiꝰ.
incertꝰ. qiͣ duar̃ uiar̃. Delator dictꝰ. ab eo qͦd de¬
degat. qd̾ latebat. Dilator. qr differt ad ꝓferendũ.
Desidiosꝰ. tardꝰ. piger. a desidendo uocatꝰ .i. tald̃
sedendo. Ids residens a residendo. de. enĩ hie
enĩ a rõnis genꝰ. cũ agͥcole ꝑacta sem̃te dirigt̃
sulcos. in qͦ sulco omĩs seges dectirrit. Demens

Expanded text:
cultam malitiam blandis sermonibus ornat. Dubius, cultam malitiam blandis sermonibus ornat. Dubius, incertus; quasi duarum viarum. Delator dictus eo quod detegit quod latebat. Dilator, quia differt ad proferendum. Desidiosus, tardus, piger, a desidendo vocatus, id est valde sedendo. Idem et resides a residendo. 'De' enim hicenim arationis genus, cum agricolae facta semente dirigunt sulcos, in quos omnis seges decurrit. Demens,
Abbreviated transcription (Latin):
Dr aũ ꝑsimilitudinẽ egroꝵ: qui affecti ⁊ sins
spe deponunt᷑. Consuetudo aut̃ erat ap̃ ueteres
ut desꝑati ante ianuas suas collocarent᷑ . uł ut
extremũ spm̃ ł usũ reddent terre. uł ut pos¬
sent a tͣnseuntib forte curari. qͥ aliqñ simili la¬
borauerant morbo. Degener aut ignobił. aut
qd̾ sit impari gene̾. aut si dũ sit genẽ optimo
natꝰ. in honeste tñ uiuit. Decrepitꝰ. qͣi morti
ꝓpior. qi ad mortis tenebras u̾tat ł uenerit. sic̃
crepuscłm tẽpꝰ noctis. Alii dicunt decrepitũ. ñ
qͥ senectute auulsꝰ ẽ. s qͥ iã crepare desierit. id:
loqui cessau̾it. Dep̾ciatꝰ ab eo qd̾ sit uił. nec aliqͦ
ter qi diuina ira in id actꝰ. Nã dirũ dr̃. qđ̾ diui¬
na infert᷑ ira Alias dirꝰ magnꝰ. Dehiscens. uald̾
hiscens. Hic enĩ. de. augentis ẽ. ut deamare de
crat. uł ꝯtemptiii habeat. Dolosꝰ. insidiosꝰ uł
malignꝰ ab eo qd̾ deludat. Ut enĩ decipiat. oc¬

Expanded text:
r similitudinem aegrorum qui affecti et sine spe deponuntur. Consuetudo autem erat apud veteres ut desperati ante ianuas suas conlocarentur, vel ut extremum spiritum redderent terrae, vel ut possent a transeuntibus forte curari, qui aliquando simili laboraverant morbo. Degener, aut ignobilis, aut quod sit inpari genere, aut si dum sit genere optimo natus, inhoneste tamen vivit. Decrepitus, quod morti propior quasi ad mortis tenebras vertat, sicut crepusculum tempus noctis. Alii dicunt decrepitum non qui senectute avulsus est, sed qui iam crepare desierit, id est loqui cessaverit. Depretiatus, ab eo quod sit vilis nec aliquo ter, quasi divina ira in id actus. Nam dirum dicitur quod divina infertur ira. Alias dirus, magnus. Dehiscens, valde hiscens. Hic enim 'de' augentis est, utTer. Heaut.ciat vel contemptui habeat. Dolosus, insidiosus vel malignus, ab eo quod deludat. Ut enim decipiat, oc
Abbreviated transcription (Latin):
Castrũ antiqͥ dicebant oppid̾ loco altissimo sitũ. qͣsi
casã alt̾a. Cuiꝰ płalis numerꝰ castra diminiiti uũ
tantib. ħ ⁊ conciliabula dicta. a ꝯuentu ⁊ socie¬
rusticaꝵ: dicta ꝯpeta qd̾ loca multa in agro
eodẽ ꝯpetunt. ⁊ qͦ ꝯuenit᷑ arusticis. Subur bana

Expanded text:
Castrum antiqui dicebant oppidum loco altissimo situm, quasi casam altam, cuius pluralis numerus castra, diminutivum tantibus. Haec et conciliabula dicta a conventu et sociecorum; et dicta conpita quod loca multa in agris eodem conpetant; et quo convenitur a rusticis. Suburbana
Abbreviated transcription (Latin):
st̾ Oppidũ aũ magnitudine ⁊ menib discͤpat a ui¬
co ⁊ castello ⁊ pago. Ciuitates aut̃ aut coloniȩ
aut municipia aut uici. a castella. a pagi appellãt.
cultorib adĩplet᷑. Uñ ⁊ colonia a cultu agͥ ẽ dicta.
Municipiũ ẽ qd̾ manente statu ciuitatis. ins aliqd̃
minoris aut maioris officii a pͥncipe ĩpetratꝰ. Dic̃¬
tũ aũ municipiũ amuniis .i. officiis. qd tm̃

Expanded text:
t. Oppidum autem magnitudine et moenibus discrepat a vico, et castello, et pago. 7. Civitates autem, aut coloniae, aut municipia, aut vici, aut castella, aut pagi appellanturcultoribus adimpletur. Unde et colonia a cultu agri est dicta. Municipium est quo manente statu civitatis ius aliquod minoris aut maioris officii a principe inpetrat. Dictum autem municipium a muniis, id est officiis, quod tantum
Abbreviated transcription (Latin):
lus cũ int̾fecto ap̾ albã amulio. ariũ numi¬
torẽ in regnũ restituiss. meũ locũ uͥ nune
ronia ẽ. deuenit. ibiq sedes posuit menia
ꝯstrux̃: urbẽq ex noĩe suo romã uocauit.
Hancaut̃ antea euander dr̃ condidisse: ut ẽ
ꝑet. ⁊ hostẽ moraret᷑. quã abipso situ hostiã
apꝰ pellauit/. Galli qͥdã intestina discord̾a
a ⁊sidius dissensionib suoꝵ ꝑmoti sedes
no uas querentes italiã ꝓfecii st̃. sedib q ꝓpͥis
tuscis expulsis: mediolanũ atq alias urbes
ocatũ aut̃ mediolamĩ abeo qd ibi sus me¬
dio lanea ꝑhibet᷑ inuenta. Hystoriis pla¬
cet a mesapo greco inesapie datã originẽ.
u̾sa pꝰmodũ in nom̃ calabrie ꝗͣ in exordio
cenotri fr̃ peucetiꝰ. peuicetiã noĩauit. Mau
to tẏresiȩ filia: pꝰ interitũ tebanoꝵ dr̃
delata in ytaliã mantuã condidisse. Est
aut̃ in uenetia quȩ gallia ci salpina dr̃. Et
dicta mantua: qd̾ manes tuet᷑. Partenopia

Expanded text:
 Albam Amulio avum Numitorem in regnum restituisset, in eum locum ubi nunc Roma est devenit, ibique sedes posuit, moenia construxit, urbemque ex nomine suo Romam vocavit. Hanc autem antea Evander dicitur condidisse, ut estperet et hostem moraretur, quam ab ipso situ Ostiam appellavit. Galli quidam intestina discordia et assiduis dissensionibus suorum permoti, sedes novas quaerentes Italiam profecti sunt, sedibusque propriis Tuscis expulsis, Mediolanum atque alias urbes autem Mediolanum ab eo quod ibi sus medio lanea perhibetur inventa. Historiis placet a Messapo Graeco Messapiae datam originem, versam postmodum in nomen Calabriae, quam in exordio Oenotri frater Peucetto Tiresiae filia post interitum Thebanorum dicitur delata in Italiam Mantuam condidisse: est autem in Venetia, quae Gallia Cisalpina dicitur: et dicta Mantua quod manes tuetur. Parthenope
Abbreviated transcription (Latin):
freto. Tingis ciuitatis. ⁊ lix anteꝰ auctor ẽ. quẽ
hercules fert᷑ luctȩ certamine suꝑatũ int̾fecisse.
Lix aut̃ alixo flumine mauritaniȩ ñcupata¬
ẽ. uͥ antea regia fuit nsala. qd̾ ĩmineat sale flu¬
mini. Cesaureã mauritame oppidũ. iuba rer¬

Expanded text:
fretu. Tingis civitatis et Lix Antaeus auctor est, quem fretu. Tingis civitatis et Lix Antaeus auctor est, quem Hercules fertur luctae certamine superatum interfecisse. Lix autem a Lixo flumine Mauretaniae nuncupata, ubi Antaei regia fuit, et Sala, quod inmineat Salae flumini. Caesaream Maureta
Abbreviated transcription (Latin):
subũsa atq in desolatione redactaẽ Sa
guntũ greci ex insula iacincto ꝓfecti
in hẏspania ꝯdidunt. quã affri pͦe a
bello imꝑitã deleuert̃ Emeritã cesar
augustꝰ ȩdificauit. postꝗ̃ lusitamã ⁊ qͣsdã
oceani insulas cep̃. dans ei nom̃ abeo qd̾ ibi
nulites ueteranos constituiss. Nã emieriq
dñr ueteram. solutiq milicia. Olisipona. ab
ulixe ẽ ꝯdita ⁊ nuncupata. Qͦ loco sicut hysto¬
riograui diẽt. cęłõa t̾ra. ⁊ maria distingiuit᷑
xa terris. Hispalim cesar uiliꝰ ꝯdidit. quã ex
suo ⁊ romȩ urb̾ uocabło iuliã romuleã nũ¬
eupauit. Hispalo aũ a situ cognonimata ẽ.
eo qd̾ in solo palustͥ sita ꝓfundo palis locata
sit: ne lubrico atq instabil fuudam̃to cade̾t.
hades oppidũ. a penis ꝯditũ ẽ: qͥ ̃ ⁊ cartaginẽ
spatariã ꝯdid̾unt. Septẽ oppidũ a montib uii.
qui a similitudine fr̃s uocati.: gaditano imined

Expanded text:
subversa, atque in desolationem redacta est. 68. subversa, atque in desolationem redacta est. 68. Saguntum Graeci ex insula Zacyntho profecti in Hispaniam condiderunt, quam Afri postea bello impetitam deleverunt. 69. Emeritam Caesar AugOceani insulas cepit, dans ei nomen ab eo quod ibi milites veteranos constituisset. Nam emeriti dicuntur veterani solutique militiae. Olisipona ab Ulixe est condita et nuncupata; quo loco, sicut historiographi dicunt, caelum a terra et maria distinguuntur a terris. Hispalim Caesar Iulius condidit, quam ex suo et Romae urbis vocabulo Iuliam Romulam nuncupavit. Hispalis autem a situ cognominata est, eo quod in solo palustri suffixis in profundo palis locata sit, ne lubrico atque instabili fundamento cederet. Gades oppidum a Poenis conditum, qui etiam et Carthaginem Spartariam condiderunt. Septe oppidum a montibus septem, qui a similitudine Fratres vocati Gaditano inminent
Abbreviated transcription (Latin):
dux: partenios ꝯstituit. Tharas neptuui
filiꝰ fuit. atarentũ ciuitas ⁊ condita ⁊ ap¬
pellata ẽ. Cũ cirꝰ maritimas urbes g̃cie
occupar&. ⁊ focenses ab eo exprignati. oĩb
angustiis p̾mẽnt᷑. iurauert̃ ut ꝓfugereã
quã longissime abimꝑio ꝑsarũ uͥ ne nom̃
qͥdem coꝵ audirent: atq ita in ultimosgal¬
lie sinꝰ nauib ꝓfecti. Armisq se adu̾sꝰ gal¬
lica feritatẽ tuentes. massiliã ꝯdid̾unt:
⁊ ex noĩe ducis nuncupauert̃. Hos uar¬
ro trilingues eẽ. ait: qͦd ⁊ grecȩ loqͣnt᷑ ⁊
latine. ⁊ gallice. Narbonã ⁊ arelatũ. ⁊ pic¬
tauis. colomi ꝓpͥi condictunt. Burdegalim
appellatã fert. quod burgos gallos pͥmũ
colonos hĩit. qͥb antea cultorib adĩple¬
ta ẽ. Terraconã in hispania scipiones ꝯstru¬
sub hannubale maritima hispaniȩ occu¬
pantes: cardaginẽ spartariam ꝯstruxert̾.
Quȩ mox a romanis capta. ⁊ colonia facta:
nom̃ ⁊̃ ꝓuincie dedit. Nc̃ aut̃ agothis

Expanded text:
rthenios constituit. Taras Neptuni filius fuit, a quo Tarentum civitas et condita et appellata est. Cum Cyrus maritimas urbes Graeciae occuparet, et Phocaeenses ab eo expugnati omnibus angustiis premerentur, iuraverunt ut profugerent quam longissime ab imperio Persarum, ubi ne nomen quidem eorum audirent; atque ita in ultimos Galliae sinus navibus profecti, armisque se adversus Gallicam feritatem tuentes, Massiliam condiderunt et ex nomine ducis nuncupaverunt. Hos Varro trilingues esse ait, quod et Graece loquantur et Latine et Gallice. Narbonam et Arelatum et Pictavis coloni proprii condiderunt. Burdigalim appellatam ferunt quod Burgos Gallos primum colonos habuerit, quibus antea cultoribus adimpleta est. Terraconam in Hispania Scipiones construsub Hannibale maritima Hispaniae occupantes, Carthaginem 207 Spartariam construxerunt, quae mox a Romanis capta, et colonia facta, nomen etiam provinciae dedit. Nunc autem a Gothis
Abbreviated transcription (Latin):
ex eiꝰ noĩe cesareã appellaũ: sic̃ herodes aliã ce¬
sareã in palestina. que nc̃ urbs ẽ clarissima.
Hicosiũ cesariensis matirataniȩ oppidũ. Hercu¬
le illuc tͣnseunte. uiginti a comitatu eiꝰ disce¬
dentes ꝯstruxert̃. Hiuc ne qͥs imposito a se noĩe
iuitas ẽ hominũ multitudo societatis uin¬
colis urb̃. Nã urbs ipsa menia st̃. Ciuitas
aut̃. ñ saxa s habitatores uocant᷑. Tres aut̃ ft̃
societates. familiar. urbiũ. gentiũ. Urbs uo¬
cata ẽ ab orbe: eo qd̾ antiq̃ ciuitateᷤᷤ in orbe fie¬
bant. uł aburbo parte arat. qͦ muri designa¬
bant᷑. Uñ ẽ illd̾. Optauitq loc̃ regno ⁊ conclu¬
dẽ sulco. Locꝰ enĩ fut᷑e curitatis sulgo designa

Expanded text:
iam Caesaream in Palaestina, quae nunc urbs est clarissima. Icosium Caesariensis Mauretaniae oppidum, Hercule illuc transeunte, viginti a comitatu eius discindentes construxerunt. Hanc ne quis inposito a se nomine ivitas est hominum multitudo, societatis vincolis urbis. Nam urbs ipsa moenia sunt; civitas autem non saxa, sed habitatores vocantur. Tres autem sunt societates: familiarum, gentium, urbium. Urbs vocata ab orbe, quod antiquae civitates in orbem fiebant; vel ab urbo parte aratri, quo muri signantur, unde est illud: Optavitque locum regno, et concludere sulco. Locus enim futu
Abbreviated transcription (Latin):
tauro ⁊ uaca aret. Ubi arauit: murũ faciat
U̾ portã uult ẽẽ. aratrũ sustollat ⁊ portat.⁊ por¬
tam uoca. Id̾o aũ urbs aratro cireundabat᷑
ab oppositione muroꝵ dixert̃. Alii ab opib rec̃¬
dendis. eo qd̾ sit munitũ. Alii qͥ sit ĩ eo ꝯuent᷑
habitãtiũ. ⁊ opẽ det nuitiiã ꝯt̾ hostẽ. Nã pͥmũ hões
tãꝗͣ nudi ⁊ mermes. nec contͣ beluas p̃sidia ha¬
bebant. nec receptacła frigoris ⁊ caloris. necipsi
ut̾ se hoĩes ab hõib satis erant tuti. Tandẽna.¬
tarali sollercia spelũcis siluestbq tegum̃tis tu¬
gͣia s̃ n easas uirgults harundimbꝰ ꝯtexert̃. qͦcẽt¬

Expanded text:
 ubi araverit, murum facit; ubi portam vult esse, aratrum substollit et portat, et portam vocat.' Ideo autem urbs aratro circumdabatur, ab oppositione murorum dixerunt; alii ab opibus recondendis, eo quod sit munitum; alii quod sibi in eo conventus habitantium opem det mutuam contra hostem. Nam primum homines tamquam nudi et inermes nec contra beluas praesidia habebant, nec receptacula frigoris et caloris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. Tandem naturali sollertia speluncis silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque
Abbreviated transcription (Latin):
lonicã. thesalꝰ gͣracis filiꝰ edificauit: in qua
ĩ ⁊ regnauit. Brundunsiũ. ꝯstruxerant g̃ci.
Brudimsiũ aut̃ dictũ ẽ grece. eo qd̾ brunda
cap̾ cerui dicat᷑. Sic ẽ enĩ ut n cornua uideant᷑
⁊ eap̃. ⁊ lingua: impositione ip̃iꝰ ciuitatis. In
italia aut̃. a iano ianicłm. a sat᷑no sat᷑nia.
atq latiũ conditũ ẽ: eo qd̾ ibi fugiens latius¬
set cognominatũ. Abherculȩ in cãpania
pompeia condita ẽ: qͥ uictor ex hispania põ
condidit. Ascamꝰ uͦ relicto lauinie nou̾cȩ
suȩ regno. albã longã edificauit. Alba aut̃
uocata ẽ ꝓpt̾ colorẽ sui: longa. qr longũ op¬
pidũ ẽ. iuxta ꝓlixitatẽ collis in qͥuosita ẽ.
Ex hac ñ urbe reges albanoꝵ appellari ceꝑunt.
Capuã. capis siluiꝰ rex albanoꝵ ꝯstrux̃. appella¬
taq ẽ ex nomine conditoris. lic& sint qͥ eã di¬
cant a capacitate capuã dictã. qd̾ eiꝰ terra
onnẽ uite fructũ capiat. Aui a locis cãpestb

Expanded text:
ificavit, in qua etiam et regnavit. Brundisium construxerunt Graeci: Brundisium autem dictum est Graece quod brunda caput cervi dicatur: sic est enim ut et cornua videantur et caput et lingua in positione ipsius civitatis. In Italia autem a Iano Ianiculum, a Saturno Saturnia atque Latium conditum, eo quod ibi fugiens latuisset cognominatum. Ab Hercule in Campania Pompeia, qui victor ex Hispania pompcondidit. Ascanius vero relicto Laviniae novercae suae regno, Albam Longam aedificavit. Alba autem vocata propter colorem suis; Longa, quia longum oppidum est, iuxta prolixitatem collis in quo sita est. Ex hac etiam urbe reges Albanorum appellari coeperunt. Capuam Capys Silvius rex Albanorum construxit, appellatam a nomine conditoris; licet sint qui dicant a capacitate eam Capuam dictam, quod eius terra omnem vitae fructum capiat: alii a locis campestribus
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta meridiẽ. Etruria ẽ pars italie. dicta qd̾
eiꝰ fines tendebant᷑ usq ad ripã tyb̃is. qͣsi arte io
uocat᷑. Rome enĩ fines antea uirã tm̃ tybis ri¬
pã tenebant. Alii etruriã dictã. abetrusco pͥn¬
cipe putant. Eadẽ ẽ. ⁊ tyrrenia a tyrreno liddii
fiẽ. qui ex sorte cũ popłi parte de meonia ue¬
nit ad italiã. Hecẽ. ⁊ tuscia. S thusciã dicers
ñ debemꝰ : qr nusꝗͣ legimꝰ. Thuscia aut̃ afreqñ

Expanded text:
juxta Meridiem. 22. Etruria pars Italiae dicta, quod juxta Meridiem. 22. Etruria pars Italiae dicta, quod ejus fines tendebantur usque ad ripam Tiberis, quasi ἕτερος vocatur. Romae enim fines antea unam tantum Tiberis ripam tenebant. Alii Etruriam dictam ab Etrusco principe putant. Item et Tyrrhenia a Tyrrheno Lydi fratre, qui ex sorte cum populi parte de Maeonia venit ad Italiam. Haec est et Tuscia; sed Tusciam dicere non debemus; quia nus
Abbreviated transcription (Latin):
tico claudit᷑. ab occiduo alpiũ iugis finit᷑ t̾ra
hõib ⁊ reb pulcherrima. soli fertilitate. pa¬
buli ub̃tate gͣussima. Ht̃ aut̃ lacꝰ uenacũ. au̾¬
nũ atq lucrinũ: fluigos eridanũ & tib̾im.⁊
tepentes fontib baias. Gignit gẽmas sertiten.
liguriũ ⁊ coralliũ. boã qͦ serpentẽ. licẽ ferã. et¬
.iͦ. diomedeas aues. Italia aũ ⁊ yspania idcirco he¬
sꝑie dñr: qd̾ greci uesꝑo stella nauigent ⁊ in ita¬
lia ⁊in ispania. Quȩ duȩ hac ratione discernũ¬
tur. Aut enĩ esꝑiã solã dicis. ⁊ significas ytaliã.
aut addis ultimã. ⁊ significas yspaniã. qr in
occidentis c̃fine. Tuscia ẽ pars italiȩ. ubria uͦ
pars thuscie. Thuscia a freq̃ntia sacͦrũ. ⁊ thuriᷤᷤ
rant eo qͦd tpr̃e a quosȩ cladis ymbrib suꝑ ftũt.
nobħ u̾bria. grece cognominata ẽ. Est enĩ in
iugis appennini montis sita. in parte italie

Expanded text:
tico clauditur, ab occiduo Alpium iugis finitur, terra tico clauditur, ab occiduo Alpium iugis finitur, terra omnibus in rebus pulcherrima, soli fertilitate, pabuli ubertate gratissima. Habet lacus Benacum, Avernum atque Lucrinum; fluvios Eridanum et Tiberim; et tepentes fontibus Baias. Gignit gemmas syrtitem, lyncurium et corallium; boam quoque serpentem, lyncem feram et Diomedias aves. Italia autem et Hispania idcirco Hesperiae dictae quod Graeci Hespero stella navigent et in Italia et in Hispania. Quae hac ratione discernuntur; aut enim Hesperiam solam dicis et significas Italiam, aut addis ultimam et significas Hispaniam, quia in occidentis est fine. Tuscia pars Italiae; Umbria vero pars Tusciae. Tuscia autem a frequentia sacrorum et turis rant, eo quod tempore aquosae cladis imbribus superfuerit, ob hoc Umbriam Graece cognominatam. Est enim in jugis Appennini montis sita, in parte Italiae
Abbreviated transcription (Latin):
simi ⁊̃ meruli nascunt᷑. Lacedemonia.
innonia ab alpib appenninis ẽ. nũcu¬
pata. qͥb abitalia secernit᷑. Regio uͦ for¬
tis ⁊ solo leta. duob satis acrib fluuiisidra¬
uo. sauoq uallata. Coniungit᷑ añ cũ nori¬
co n recia. hñtes aboriente misiã. abeuro
istriã.abasfrico uͦ alpes appenninas hñt.
ab occasu galliã belgicã.a septẽt̾one danu¬
bii fontẽ. ł limitẽ q̃ g̾maniã galliãq secer¬
nit. Istria abistro ãne uocata ẽ: qui eiꝰ t̾rã
influit. Ip̃e ẽ ⁊danubiꝰ. Ht̾ aũi istria asep¬
tẽtrione pannomã. Italia olĩ a gͣcis popłis
occupata. magna grecia appellata ẽ. dem̃
a regis noĩe sat᷑ma. mox ⁊ laciũ dicta. eo
qd̾ ide sat᷑nꝰ a ione sedib suis puls ibi latu¬
erit. postremo abitalo siculoꝵ rege ibi reg¬
nante. italia nuncupata ẽ. Cuiꝰ sitꝰ longitudi¬
ne ampliꝰ ꝗͣ latitudine. a circio in eurũ extendi¬
tur. a meridie tyrreno mari. ab aqͥlone adria¬

Expanded text:
merulae ibi nascuntur. Lacedaemonia . . . Pannonia ab Alpibus Appenninis est nuncupata, quibus ab Italia secernitur, regio viro fortis et solo laeta, duobus satis acribus fluviis, Dravo Savoque, vallata. Coniungitur autem cum Norico et Raetia; habentes ab oriente Moesiam, ab Euro Istriam; ab Africo vero Alpes Appenninos habent, ab occasu Galliam Belgicam, a septentrione Danubii fontem, vel limitem qui Germaniam Galliamque secernit. Istriam Ister amnis vocavit, qui eius terram influit. Ipse est Danubius. Habet autem Istria a septentrione Pannoniam. Italia olim a Graecis populis occupata Magna Graecia appellata est, deinde a regis nomine Saturnia; mox et Latium dicta eo quod idem Saturnus a Iove sedibus suis pulsus ibi latuerit; postremo ab Italo Siculorum rege ibi regnante Italia nuncupata est. Cuius situs longitudine amplius quam latitudine a Circio in Eurum extenditur, a meridie Tyrrheno mare, ab Aquilone Adria