comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Utilibꝰ autẽ utendu ẽ om̃ibꝰ. ut quo qͦ
coꝑ opus ẽ: ꝙ frui quidem cybo. ꝙ qͣli¬
bet corporali uoluptate ñ adeo absur¬
de existimant᷑ & bestie: uti autẽ aliqua
re ñ potest. nisi animal qd rationis est
test ea re. que quo referenda sit nescit. Nce
quisꝙͣ potest scire: nisi sapiens. Qua re ab¬
uti rectiꝰ dici solent: qui ñ bene utuntur.
Nec enĩ ouiꝙͣ ꝓdest: so quo male utitꝰ. Et
qͦd ñ ꝓdest: ñ utiꝙ utile ẽ. Utile autem
quieqͥd ẽ: utendo ẽ utilẽ. Ita nemo utit᷑.
nsi utili. Nõ gͦ utitur: quisqͥs male utit᷑.
ꝑ fecta gͥ hominis rato que uirtꝰ uocat᷑.
utit᷑ pͥmo seipsa ad uidendũ d̾m: ut eo
fruatur:. a quo etiã facta ẽ. Utitur etiã ce¬
teris rationãbilibꝰ animantibꝰ ad soci¬
etatẽ: irrationabilibꝰ ad eminentiam.
Uitam etiã suã ad id refert: ut fruat᷑ do.
lta enĩbeata ẽ. Ergo ꝙ ipsa utitur. que

Expanded text:
Utilibus autem utendum est omnibus, ut quoquo Utilibus autem utendum est omnibus, ut quoquo eorum opus est. Et frui quidem cibo et qualibet corporali voluptate non adeo absurde existimantur et bestiae: uti autem aliqua re non potest nisi animal quod rationis est test ea re quae quo referenda sit nescit; nec quisquam potest scire nisi sapiens. Quare abuti rectius dici solent, qui non bene utuntur. Non enim cuiquam prodest id quo male utitur; et quod non prodest, non utique utile est. Utile autem quidquid est, utendo est utile: ita nemo utitur nisi utili. Non ergo utitur, quisquis male utitur. Perfecta igitur hominis ratio, quae virtus vocatur, utitur primo se ipsa ad intelligendum Deum, ut eo fruatur a quo etiam facta est. Utitur autem caeteris rationalibus animantibus ad societatem, irrationalibus ad eminentiam. Vitam etiam suam ad id refert, ut fruatur Deo: ita enim beata est. Ergo et se ipsa utitur; quae
Abbreviated transcription (Latin):
capimꝰ uoluntatẽ. Utimur ea: quã refe¬
Om̃is itaꝙ humana ꝑu̾sio ẽ. qd̃ etiam
uiciũ uocat᷑.: fruendis uti uelle. atq uten¬
dis frui. Et rursus om̃is ordinatio. q̃
uirtus etiã nominat᷑ fruendis frui. ꝯ
utendis uti. fruendum ẽ autẽ honesteᷤ.
nestatẽ uoco intelligibilẽ pulcͥtudinẽ.
quã spualem nos ꝓprie dicimꝰ utili¬
tatẽ autẽ diuinã ꝓuidentiã. Qua ppt̾
qͣmꝙͣ sint multa pulcbra uisibilia. q̃
minꝰ pprie honesta appellant᷑. ipsa ta¬
men pulcͥtudo qua pulchra st̃. quec̃ꝙ
pulchra sunt. nullo mͦ ẽ uisibilis. Itẽ
multa utilia uisibilia. s ipsa utilitas
ex qua nob ꝓsunt quecũq ꝓst̃. quã
diuinã ꝓuidentiã dicimꝰ: uisibilis ñ ẽ.
Notum sit sane.uisibiliũ nomine oĩa
corpora contineri. Oportet gͦ frui pul¬
chris inuisibilibꝰ: so ẽ honestis. Utrum
autẽ ꝯm̃ibꝰ alia questio ẽ. qͣmꝙͣ fortasse
honesta ñ nͥ quibꝰ fruendũ ẽ dici deceat.

Expanded text:
 refeOmnis itaque humana perversio est, quod etiam vitium vocatur, fruendis uti velle, atque utendis frui. Et rursus omnis ordinatio, quae virtus etiam nominatur, fruendis frui, et utendis uti. Fruendum est autem honestis, nestatem voco intelligibilem pulchritudinem, quam spiritualem nos proprie dicimus; utilitatem autem, divinam providentiam. Quapropter quanquam sint multa pulchra visibilia, quae minus proprie honesta appellantur; ipsa tamen pulchritudo, ex qua pulchra sunt quaecumque pulchra sunt, nullo modo est visibilis. Item multa utilia visibilia; sed ipsa utilitas, ex qua nobis prosunt quaecumque prosunt, quam divinam providentiam dicimus, visibilis non est. Notum sane sit visibilium nomine omnia corporalia contineri. Oportet ergo frui pulchris invisibilibus, id est, honestis: utrum autem omnibus, alia quaestio est; quanquam fortasse honesta non nisi quibus fruendum est, dici deceat.
Abbreviated transcription (Latin):
liad singularem concludens: ideo ꝙ uir-¬
gines dici possunt & uirgo. Curautem
quinq dicte sunt: ut mͥ uidet᷑ expositũ
ẽ. S uidemꝰ nc̃ in enigmate. tc̃ autẽ facie
ad faciem: at nc̃ ex parte. tc᷑ autẽ ex toto
Ipsum aũ in enigmate & ex parte nũc¬
aliqͥd in scͥpturis cernere. qͦd tam̃ sit
scd̾m catholicã fidem. ex illo pignore con-¬
tingit. qd̾ accepit uirgo eccłia humili
aduentu sponsi sui: quȩ illo ultimo ad¬
uentu cũ ueniet in claritate nuptura ẽ.
cũ iam facie ad faciem contuebit᷑. Bedit
enĩ nob̃ pignꝰ sp̃m: sicut dicit apłs. Et
ideo ista expositio nicħ certũ intuetur.
nͥ ut scdm sidem sit. neq aliis p̃uidicat.

Expanded text:
li ad singularem concludens; ideo et uirli ad singularem concludens; ideo et uirgines dici possunt et uirgo. cur autem quinque dictae sunt, ut mihi uidetur, expositum est. sed uidemus nunc in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; et ipsum autem in aenigmate et ex parte nunc in scripturis aliquid cernere, quod tamen sit secundum catholicam fidem, ex illo pignore contingit, quod accepit uirgo ecclesia humili aduentu sponsi sui, quae illo ultimo aduentu, cum ueniet in claritate, nuptura est, cum iam facie ad faciem contuebitur. dedit enim nobis pignus spiritum, sicut dicit apostolus. et ideo ista expositio nihil certum intuetur, nisi ut secundum fidem sit, neque aliis praeiudicat,
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd scł̃m p̃cepta ełꝰ oꝑari. Anq ita
concludit. Uigilate ntaq: quia nȩscius di¬
em neq horam. Non mͦ illius ultimi tem¬
poris. quouenturꝰ ẽ sponsꝰ. s sue quisq dor¬
mitionis diem & horam nescit. Quisqs
autẽ paratus ẽ usq: ad sompnũ. id ẽ usꝙ
ad mortẽ. que omĩb debet᷑: paratꝰ in¬
ueniet᷑ etiam cũ illa uox media nocteso
nib constet ea que dr sponsa: tamꝙͣ si
om̃ib rp̃ianis in ȩccłia concurrentĩb.
filii ad matrem concurrere dicant᷑: cũ¬
ex ipsis filiis congregatis constet ea que¬
dr mat̾. Nunc enĩ desponsata ẽ mater
eccłia: ꝙ̾ uirgo ẽ ad nuptias ꝑducenda.
io ẽ cum se continet a corruptione scła¬
ri: illo autẽ tempore nubet: quouni-¬
u̾sa mortalitate in ea p̃tereunte. ĩ morta¬
li coniunctione fȩcatur. Desponsauim
quit uos uni uiro: uirginẽ castam exbi-¬
bere xp̃o. Uos inquit uirginẽ. ã plura¬

Expanded text:
aliquid secundum praecepta eius operari. atque ita aliquid secundum praecepta eius operari. atque ita concludit: uigilate ergo, quia nescitis diem neque horam, non modo illius ultimi temporis, qua uenturus est sponsus, sed suae quisque dormitionis diem et horam nescit. quisquis autem paratus est usque ad somnum, id est usque ad mortem, quae omnibus debetur, paratus inueniatnibus, confitetur, ea quae dicitur sponsa, tanquam si omnibus Christianis in Ecclesiam concurrentibus filii ad matrem concurrere dicantur, cum ipsis filiis congregatis, constet ea qur mater. nunc ergo desponsata est ecclesia et uirgo est ad nuptias perducenda, id est cum se continet a corruptione saeculari; illo autem tempore nubet, quo uniuersa mortalitate praetereunte immortali conceptione fetatur. desponsaui, inquit, uos uni uiro uirginem castam exhibere, Christo; uos, inquit, uirginem, a plura
Abbreviated transcription (Latin):
in ea que foris sunt. ꝙ solitis gaudere que¬
rentib quia gaudia et̾na ñ nouerant:
uenit ille qui uidicat. & que p̃parate
erant: id ẽ quib bonũ coram dõ testimo-¬
niũ conscientia ꝑhibebat. intrauert̃
cũ eo admiptias: ioẽ ubi munda anima
sempit̾no dĩ u̾bo fecunda copulatur.
Clausa ẽ. ianua: idẽ receptis illis qͥ sunt
mur: clausus ẽ aditus ad regnũ cȩlorũ.
Non enĩ post iudiciũ: patet p̃cum aut
meritorũ locus. Nouissime autẽ ue
remanente de alienis laudib gaudio.
in angustiis ꝙ magnis afflictionibꝰ
redire ad implorationẽ dĩ. S magna
ẽ euis seueritas pꝰ iuidiciũ: cuiꝰ ante
uidiciũ inesfabilis miscdia p̃rogata
ẽ. ltaq respondens ait. Am̃ dico uob̾
qd̾ nescio uos: ex ilła scilicet regula
quã ñ habet ars dĩ. hoc ẽ sapientia
ddis ut intrent ingaudiũ ciꝰ. qͥ ñ corã
dõ s ut placeant hominib. uisi st̃

Expanded text:
in ea quae foris sunt et solitis gaudere quaein ea quae foris sunt et solitis gaudere quaerentibus, quia gaudia interna non nouerant, uenit ille qui iudicat. et quae paratae erant, id est quibus bonum coram deo testimonium conscientia perhibebat, intrarunt cum eo in nuptias, id est ubi munda anima sempiterno dei uerbo fecundanda copuletur. clausa est ianua, id est receptis illis qui sunt mutab i In U r - clausus est aditus ad regnum caelorum. non enim post iudicium patet precum aut meritorum locus. nouissime autem uenremanente de alienis laudibus gaudio in angustiis et magnis afflictionibus redire ad implorationem dei. sed magna est eius seueritas post iudicium cuius ante iudicium ineffabilis misericordia praerogata est. itaque respondens ait: amendico uobis, quod nescio uos: ex illa scilicet regula, quia non habet ars dei, hoc est sapientia dei, ut intrent in gaudium eius qui non coram deo, sed ut placerent hominibus, uisi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ferre sententiã: quomͦ potest de alio duudicare.
Ite magis aduendentes: & emite uõbis. Nõ con¬
siliũ dedisse putande sunt: s crimen earũ exob¬
liquo cõmemorassẽ. Uendunt enĩ oleũ adula-¬
tore: qui siue falsa siue ignorata laudando am
tamqͣ fatuis concibiando aliqͣm de hiis merce¬
dem. siue cyborũ siue pecunie siue honoris.
siue alicuiꝰ cõmodi temporalis accipiunt:
ñ intelligentib qđ dictũ ẽ. qui uos felicesdi¬
cunt. ipsi in errorem uos mittunt. Meliꝰ ẽ aũ
obiurgari a iusto: qͣm a peccatore laudari.
me: oleũ autẽ peccatoris ñ inpinguet caput
meũ. Ite gͦaduendẽteᷤ. ꝙ emito uob̾: so ẽ
uideamꝰ nc̃ qͥd uos adiuuant. qui uobis
laudes uendere consueuert̃. ꝙ uos in erro-¬
rẽ induxere: ut ñ coram dõ s ab homini¬
b głiam q̃reretis. Euntib autẽ illis eme¬
re uenit sponsᷤ. id ẽ inclinantib se ulłis

Expanded text:
ferre sententiam, quomodo potest de alio indicare, ferre sententiam, quomodo potest de alio indicare, ite magis ad uendentes et emite uobis: non consilium dedisse putandae sunt, sed crimen earum ex oblico commemorasse. uendunt enim oleum adulatores, qui siue falsa siue ignorata laudando in tamquam fatuis conciliando aliquam de his mercedem siue ciborum siue pecuniae siue honoris siue alicuius commodi temporalis accipiunt, non intellegentibus quod dictum est: qui uos felices dicunt, in errorem uos mittunt. melius est autem obiurgari a iusto quam a peccatore laudari. leum autem peccatoris non impinguet caput meum. ite ergo ad uendentes et emite uobis, id est: uideamus, numquid uos adiuuant qui uobis laudes uendere consuerunt et uos in errorem inducere, ut non coram deo, sed ab hominibus gloriam quaereretis. euntibus autem illis uenit sponsus, id est inclinantibus se illis
Abbreviated transcription (Latin):
pades siris: id ẽrationes reddendas oꝑum suoꝵ.
Oportet enim nos exhiberi ante tͥbunal rp̃i: ut
illic recipiat unꝰquisꝙ qͦd gessit in corpore suie
bonũ siue malũ. Ꝙ dix̾unt stulte ad sapientes.
Date nob̃ de oleo ur̃o: quia lampades nr̃s extin-
gunt᷑. Quorũ enĩ facta aliena laude sulciunt᷑. ea¬
dem subtracta deficiunt: ꝙ de consuetudine id
semꝑ inquirit. unde gaudere animꝰ solet. Itaq
hominũ qui corda ñ udent: testimoniũ uolũt
habere apud cdm̃. qui cordis inspector ẽ. S qͥd res¬
stimonio quisꝙͣ adiuuat᷑ apud dm. cui secreta
corc̾is apparent: ꝙ uixsͥ quisꝙ sufficit. ut ei te¬
stimoniũ ꝑhibeat conscientia sua. Quis enĩ głi¬
abit᷑mundũ se habere or: Inde ẽqsd̃ apłs dic̃.
Michi minimũ ẽ uta uob̾ iudicer. aut ab hu-¬
mano die: s neq me ipsũ iudico. Quaꝓpt̾ cum
de se quis ꝙ aut ñ om̃ino. aut uix possit ueram

Expanded text:
pades suas, id est rationes reddendas operum suorum. pades suas, id est rationes reddendas operum suorum. oportet enim nos exhiberi ante tribunal Christi, ut illic recipiat unusquisque quod gessit in corpore, siue bonum siue malum. et dixerunt stultae ad sapientes: date nobis de oleo uestro, quia lampadeuuntur. Quorum enim facta aliena laude fulciuntur, eadem subtracta deficiunt; et de consuetudine id semper inquirit, unde gaudere animus solet. Itaque hominum, qui corda non vident, testimonium volunt habere apud Deum, qui cordis inspector est. Sed quid resstimonio quisquam adjuvatur apud Deum, cui secreta cordis apparent; et vix sibi quisque sufficit, ut ei testimonium perhibeat conscientia sua. Quis enim gloriabitur mundum se habere cor ? Inde est quod Apostolus mihi minimum est, ut a uobis iudicer aut ab humano die; sed neque me ipsum iudico. quapropter cum de se quisque aut non omnino aut uix possit ueram
Abbreviated transcription (Latin):
Nter ꝑabolas a dño dictas. solet querentes
multũ exercere. ista que de decem uirgi¬
nib posita ẽ: & multi quidem hinc mul-¬
ta senserunt. quȩ ñ sunt pret̾ sidẽ: s qͣmͦ
partib eiꝰ om̃ib conueniat expositio.
so elaborandum ẽ. Legi enĩ in quadam
scͥptura ex earum genere que apocͥfe
nominant᷑. qd̾ ñ stt contͣ catholicam fidẽ:
s huic mͥ minꝰ congruere uisa ẽ: conside¬
ranti om̃s similitudinis huiꝰ partes. De qͣ
tam̃ expositione temere nicħ audeo iudi¬
care ⁊ ne forte ñ eius conuemientia mͥangꝰ¬
tias fecerit: s mea tarditas in ea conuemi¬
entiã ñ inuenerit. Qͥd autẽ mͥ uideat᷑
ñ absurde hoc loco accipi: qnͣtum pote¬
ro breuit̾ & diligent̾ exponam. Int̾ro
gatus gͥ dns nr̃ secreto a discipulis de con¬
sũmatione scłi: int̾ multa que locutꝰ
õ: hoc ꝙͦ dixit. Tuncsimile estimãbit᷑
regnũ cęloꝵ decem uirginib que acci

Expanded text:
Inter parabolas a domino dictas solet quaerentes multum exercere ista quae de decem uirginibus posita est. et multi quidem hinc multa senserunt, quae non sint praeter fidem; sed quomodo partibus eius omnibus conueniat expositio, id elaborandum re, quae apocrypha nominantur, quod non sit contra catholicam fidem. sed huic loco minus congruere mihi uisa est, consideranti omnes huius similitudinis partes. de qua tamen expositione temere nihil audeo iudicare, ne forte non eius inconuenientia mihi angustias fecerit, sed mea tarditas in ea conuenientiam non inuenerit. quid autem mihi uideatur non absurde hoc loco accipi, quantum potero, breuiter et diligenter exponam. Interrogatus igitur dominus noster secreto a discipulis de consummatione saeculi inter multa, quae locutus est, hoc quoque dixit: tunc simile aestimabitur regnum caelorum decem uirginibus et
Abbreviated transcription (Latin):
dem &e alios ante nos rectores sc̃ȩ
eccłiȩ posuisse in suis litteris in¬
uenimus: s qͥb docum̃tis satis
possit ostendi qd̃ ñ fuerit ille la¬
tro baptizatus ignoro. dequa re
in posterioribus quib̾dã opusculis
nr̃is diligentius disputatũ est:
maxime in eo qd̃ ad uincentium
uictorẽ de animȩ origine scͥpsimꝰ.¬

Expanded text:
dem et alios ante nos rectores sanctae dem et alios ante nos rectores sanctae Ecclesiae posuisse in suis litteris invenimus; sed quibus documentis satis possit ostendi quod non fuerit baptizatus ille latro, ignoro. De qua re in posterioribus quibusdam opusculis nostris diligentius disputatum est, maxime in eo quod ad Vincentium Victorem de Animae Origine scripsim
Abbreviated transcription (Latin):
pater. Lxi. De eo qd̃ scriptũ est
in eugłio. turbas dñm in monte
pauisse de panib quino. Ubi
quod dixi. duos pisces duas illaᷤᷤ
siggnificare ꝑsonas. regiã scilicet
bat: dicendũ potiꝰ fuit maxime ꝑtinebat. qm
unctos aliqñ leggimꝰ & ꝓpħas. Itẽ¬
qd̾ dixi. lucas qͥ tanqͣm ascenden¬
tem post abolitionẽ peccatorum
sacerdotẽ xp̃m insimiauit. ꝑ na¬
than ascendit ad dauid. qͥa na¬
than ꝓpha missus erat. cuiꝰ cor¬
reptione dauid ipse peccati ab¬
olitionẽ penitendo impetrauit:
ñ sic accipiendum ẽ. tanqͣm ipse
fuerit nathan propħa qui filiꝰ
dauid: quia nec hic dictum ẽ. qͥa
ipse ꝓpħa missus erat: s dictũ est
quia nathan ꝓph̃a missus erat:
ut mysteriũ ñ in eocłe homine. s
in eodẽ nomine intelligat᷑. lxii.¬
qͦd baptizabat iħe plures quã io¬
ħes: quãuis ipse ñ baptizaret.s
discipłi eius: ubi qd̾ dixi. latro ille
cui dictũ ẽ amendico tibi hodie
sum baptisma acceꝑat: hoc qui¬

Expanded text:
prima de eo, quod scriptum est in euangelio, turbas dominum in monte pauisse de panibus quinque. ubi quod dixi: duos pisces duas illas significare personas, regiam scilicet bat, dicendum potius fuit: maxime pertinebat, quoniam unctos aliquando legimus et prophetas. item dixi: Lucas, qui tamquam ascendentem post abolitionem peccatorum sacerdotem Christum insinuauit, per Nathan ascendit ad Dauid, quia Nathan propheta missus erat, cuius correptione Dauid ipsius peccati abolitionem paenitendo inpetrauit. non sic accipiendum est, tamquam ipse fuerit Nathan propheta, qui filius Dauid, quia nec hic dictum est, quia ipse propheta missus erat, sed dictum: quia Nathan propheta missus erat, ut mysterium non in eodem homine, sed in eodem nomine intellegatur. sexagquod baptizabat Jesus plures quam Joannes; quamvis ipse non baptizaret, sed discipuli ejus . Ubi quod dixi, Latro ille cui dictum est: « Amen dico tibi; hodie sum baptismum acceperat: hoc qui
Abbreviated transcription (Latin):
accipiatur: errat᷑. Multo autẽ me¬
lius in oꝑe de cruitate cłi questio
ista tractata est: de uidendis co
crificabant uisibiliter pecoꝵ uie
similitudinẽ di. Ubi qͥd ẽ qͦd dixi
homo sine uita ñ recte appellat᷑:
cũ dicatur homo etiã cadauer ho¬
minis. a Ergo saltẽ dicere debui ñ
ꝓpͥe dicit᷑. ubidixi ñ rectedicitur.
dem dixi. neq inscite distinguitur.
qd̃ aliud sit imago & similitudo
dei: aliud ad imaginẽ &e similitu¬

Expanded text:
accipiatur, erratur. multo autem meaccipiatur, erratur. multo autem melius in opere de ciuitate dei quaestio ista tractata est de uidendis cogcrificabant uisibiliter pecorum uisimilitudinem dei. ubi quid est, quod dixi: homo scilicet uita non recte appellatur, cum dicatur homo etiam cadauer hominis? ergo saltem dicere debui: non proprie dicitur, ubi dixi: non recte dicitur. item dixi: neque inscite distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo dei, aliud ad imaginem et similitu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs es̃ ut respondeas deo. Ubi dixi. qͥa etiã¬
si leuiorib qͥsq peccis. aut certe qͣmuis
gͣuiorib ⁊ multis. tam̃ multo gemitu &
Dolore penitendiᷤ miscd̾ia dei dignꝰ suerit.
ñ ipsiꝰ ẽ: qͥ si relinq̃tet᷑ interiret: s miserĩ¬
ti dei: qͥ eiꝰ p̃cib doloribq subuenit. Parũ
ẽ enĩ uelle: nͥ d̾s misereat᷑. S d̾̃s ñ miserit᷑
qͥ ad pacẽ uocat: nͥ uoluntas p̃cesserit. ad
pacẽ hic dictũ ẽ pꝰ penitentiã: nã ẽ miseri¬
cordia dei etiã ipsã p̃ueniens uoluntatẽ :
p̃uenit: de qͦ paulopꝰ cũ agerem dixi. Hec
¶autẽ uo¬
catio quȩ siue in singłis hoĩb. siue in
ppłis. atq in ipso genere humano ꝑ tẽpoꝵ
oportunitates oꝑat᷑. alte ⁊ ꝓsunde dnĩ oꝑa¬
lud in utero scĩficauite. & cũ esses in ren¬
bus pat̾s tui uidi te. & iacob dilexi esau
autẽ odio habui. & cetera. Qmuis testimo¬
niũ illud cũ esses in renib patͥs tui rridi.

Expanded text:
a etiamsi leuioribus quisque peccatis aut certe quamuis grauioribus et multis, tamen multo gemitu, et dolore paenitendi misericordia dei dignus fuerit, non ipsius erit — qui si relinqueretur, interiret — sed miserentis dei, qui eius precibus dolorique subuenit. parum est enim uelle, nisi deus misereatur; sed deus non miseretur, qui ad pacem uocat, nisi uoluntas praecesserit ad pacem. hoc dictum est post paenitentiam. nam est misericordia dei etiam ipsam praeueniens uoluntatem, qpraeuenit. de qua paulo post cum agerem, dixi: haec autem uocatio, quae siue in singulis homi- nibus siue in populis atque in ipso genere humano per tern-, porum oportunitates operatur, altae et profundae ordinaicaui te, et: cum esses in renibus patris tui, uidi te, et: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, et cetera, quamuis testimonium illud: cum esses in renibus patris tui, uidi
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit: usq ad eũ locum in qͦ scͥptũ
est uiuificabit & mortalia corpo¬
ra ur̃a. ꝑ inhabitantẽ spm̃ eiꝰ in uo¬
bis. Ubi illud qd̾ ait apłs. scimus
autẽ qͥa lex spiritalis ẽ. ego autẽ
carnalis sum. exponere uolens: di¬
.xi. id ẽ carni consentio: ñdum sp̃a¬
li gr̃a liberatus. Quod ñ sic accipi¬
encłu ẽ. quasi sp̃alis homo ĩã sub
gr̃a constitutus. etiã de se ipso ñ
possit hec dicere: & cet̾a usq ad eũ
locũ ubi dictũ ẽ. miser ego homo
quis me liberabit de corpore mor¬
tis hirius: qͦd postea didici. sicut
sum iam ante confessus:. rursus
exponens quod dit apłs. corpus
qͥdem mortuũ est ꝓpter peccatũ:
mortuũ inquã corpus diert qͣndu
est. ut indigentia rerũ tẽporaliũ mo¬
lestet aiãm. S istud meliꝰ m postea ui¬
sũ ẽ. ido mortuũ corpꝰ dictũ: qͦd habe¬
at iã moriendi necessitatẽ: quãñ habu¬

Expanded text:
 usque ad eum locum, in quo scriptum est uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. ubi illud, quod ait apostolus: scimus autem, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, exponere uolens dixi: id est carni consentio nondum a spiritali gratia liberatus; quod non sic accipiendum est, quasi spiritalis homo iam sub gratia constitutus etiam de ipso non possit hoc dicere et cetera usque ad eum locum, ubi dictum est: miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? quod postea didici, sicut sum iam ante confessus. rursus exponens, quod ait apostolus: corpus quidem mortuum est propter peccatum, mortuum, inquam, corpus dicit, qua rerum temporalium molestet animum. sed isto melius mihi postea uisum est ideo . mortuum corpus dictum, quod habeat iam moriendi necessitatem, quam non habu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. & ip̃a creatura lib̾abit᷑ a seruitute
intĩtus: dixi. & ip̃a creat᷑a id ẽ ⁊ ip̃e ħo:
qͥ iã signacło imaginis ꝓpt̾ peccm̃n amis¬
so. remansit tantũmͦ creatura. Qd̾ ñ ita
ẽ accipiendũ: qͦsi totũ amiserit hõ. qd̃
habebat imaginis d̾i. Nã si oĩno ñ amisis:
te mentis urẽ: ⁊ in eancłe imaginẽ tͣnsfor¬
mam᷑. S ruisꝰ si totũ amisiss:: nichil rema

Expanded text:
 a seruitute interitus, dixi: et ipsa creatura, id est ipse homo, cum iam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura. quod non ita est accipiendum, quasi totum amiserit homo, quod habebat imaginis dei. nam si omnino non amisiste mentis uestrae, et: in eandem imaginem transformamur; sed rursus, si totum amisisset, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ulla intermissione temporis cõ¬
mutatur: sine dubio uerũ qͥde
ñ est. in corporib resurrectionis
incorruptibilib. s ñc̃ ea nullus
nr̃i corporis sensus attingit᷑ nͥ
forte diuinitus tale aliquid
reueletur .x. Decima ẽ: utrũ
Duodecima. loco ubi titulus ẽ
sententia cuinsda sapientis. ñ
ẽ mea: s quia per me innotuit
ista diligentissime colligebant.
& placuit eis. inter nr̃a eã scri¬
bere uoluerunt. Est autẽ cuius¬
dam fonthei kartaginensis de
mente mundanda ãd uidendu
dm̃. qd̃ paganus qͥdem scͥpsit:
stet homines bestiis excellere.

Expanded text:
ulla intermissione temporis comulla intermissione temporis commutatur, sine dubio uerum quidem non est in corporibus resurrectionis incorruptibilibus, sed nunc ea nullus nostri corporis sensus adtingit, nisi forte diuinitus tale aliquid reueletur. decima est: utrum  sit. duodecima loco, ubi titulus est: sententia cuiusdam sapientis, non est mea, sed quia per me innotuit ista diligentissime consulebant, et placuit eis, inter nostra eam scribere uoluerunt. est autem cuiusdam Fontei Carthaginiensis: de mente mundanda ad uidendum deum, quod paganus quidem scripsit, stet homines bestiis excellere;
Abbreviated transcription (Latin):
St etiam inter illa que sc̃ꝑ¬
Isimus qͦdda prolixum opꝰ.
qui tam̃ unus deputatur liber:
cuiꝰ ẽ titulus de diuersis questi¬
onib octoginta tribus: cũ aritẽ
disꝑsȩ fuissent ꝑ cartulas mul¬
tas: qm̃ ab ipso primo tempo¬
re conũsionis nr̃e postea quam
in affricam uenimus. sicut inter¬
rogabar a frĩb qndo me uacan¬
tem uidebant. nulla a me serua¬
ta ordinatione dictatȩ sunt: uis¬
si eas iam ep̃c colligi᷑ & unũ ex
eis librum fieri. adhibitis mime¬
ris: ut qd quisq legere uoluerit.
facile inueniat. i. Harũ questio¬
num pͥma ẽ. utrũ anima a seip¬
sasit .ii. Scda. de libero arbitrio.¬
ii. Tercia utrũ do auctore sit ħo
deteriormi: Quȩ sit causa ut sit
homo deterior .u. U trum aĩal
irrationale beatũ ẽẽ possit .ui.
De malo .uii. Que propͥe in ani¬
mante anima dicatur .unii. Utrũ
corporers sensib ꝑcipi ueritas
possit. In qua illud quoddixi.
om̃e qͦd corporeus sensus attin¬
git. qͦd & sensibile dicitur. sine

Expanded text:
st etiam inter illa, quae scripsimus, quoddam prolixum opus, qui tamen unus deputatur liber, cuius est titulus: de diuersis quaestionibus octoginta tribus. cum autem dispersae fuissent per cartulas multas, quoniam ab ipso primo tempore conuersionis meae, posteaquam in Africam uenimus, sicut interrogabar a fratribus, quando me uacantem uidebant, nulla seruata ordinatione dictatae sunt, iussi eas iam episcopus colligi et unum ex eis librum fieri adhibitis numeris, ut quod quisque legere uoluerit facile inueniat. Harum quaestionum prima est: utrum anima a se ipsa sit; secunda de libero arbitrio; tertia: utrum deo auctore sit homo deterior; quarta: quae sit causa, ut sit homo deterior; quinta: utrum animal inrationale beatum esse possit; sexta de malo; septima: quae proprie in animante anima dicatur; octaua: utrum corporis sensibus percipi ueritas possit. in qua illud, quod dixi: omne, quod corporeus sensus adtingit, quod et sensibile dicitur, sine
Abbreviated transcription (Latin):
dũ sit in qua illud qd̃ dixi. id eẽ¬
amandu qͦd nichil est aliud
habere qͣm nosse. ñ satis appro¬
bo: neq enĩ dđm ñ habebant
quib dictũ est. nescitis qͥa tem
rantͥuł ñ sicut noscendus est
nouerant. Idem qͦd dixi. nemogͥ
beatã uitam nouit &e miserẽ.
nouit dixi quomͦ noscenda ẽ. nã
qͥs eã penitus nescit: eoꝵ dutax¬
at qͥ iam rõne utunt᷑. qñqͥdem
beatos se ẽẽ uelle nouerunt.a¬
ꝯsummata. si nichil aliud amat᷑
ores. a S iło dictũ ẽ ꝓprie dile¬
ctio dicitur: qm̃ caro diligit᷑ qui¬
Dem. nec tam̃ propͥe: s ꝓpt̃ am¬
mã. cui subiacet ad usum. Nam
& si propt̾ seipsam uidet᷑ diligi.
cũ eam nolumus ẽẽ deformẽ. ad
aliud referencłu ẽ decus eiꝰ: ad illõ
scilicet a qͦ decora sunt omĩd.xxxuii.

Expanded text:
dum sit. In qua illud quod dixi, id eamandum, quod nihil est aliud habere, quam nosse, non satis approbo. Neque enim Deum non habebant, quibus dictum est, Nescitis quia temrant, vel non sicut noscendus est noverant. Item quod dixi, Nemo igitur beatam vitam novit, et miser est, Novit, dixi, quomodo noscenda est. Nam quis eam penitus nescit, eorum duntaxat qui jam ratione utuntur; quandoquidem beatos se esse velle noveruntconsummata, si nihil aliud amaturores? sed ideo dictum est: proprie dicitur dicitur, quoniam caro diligitur quidem, nec tamen proprie, sed propter animam, cui sufficit ad usum. nam etsi propter se ipsam uidetur diligi, cum eam nolumus esse deformem, ad aliud referendum est decus eius, ad illud scilicet, a quo decora sunt omnia. tricens
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽẽ.: nec ipsa mea ẽ s ciceronis.
Uerũ quia &e hec ꝑ me innotuit
fr̃ib: int̾ ista que colligebant
scͥpserunt eam: uolentes nosse
quemadmołu uirtutes animi
ab illo diuise atq diffinctȩ sint.

Expanded text:
 prima nec ipsa mea est, sed Ciceronis, uerum quia et haec per me innotuit fratribus, inter ista, quae colligebant, scripserunt eam uolentes nosse, quemadmodum uirtutes animi ab illo diuisae atque definitae sint.
Abbreviated transcription (Latin):
xxi: Utrũ d̾s auctor maliñ sit.
Ubi uidendum ẽ. ne male intel¬
ligatur. quod dixi mali ductor
ñ est.quia om̃ium que sunt au¬
ctor ẽ: quia in qͣntũ sunt in tan¬
tum bona sunt & ne hinc pute¬
tur ñ ab illo ẽẽ penam malorũ:
quȩ utiq malum ẽ his qui pu¬
niuntur: s hoc itadixi quẽ ad¬
modum dictũ ẽ. d̾s mortẽ ñ fecit:
cũ alibi scͥptum sit. mors & uita
ustum est ut mali puniant᷑
nuerit. qͣa sapiens dicitur saꝑi¬
entiã. s melius istam questionẽ
in libro postea de trinitate trac
& recte factum in lib̾o sit uolun¬
tatis arbitrio: qd̾ ita ẽẽ om̃ino
uerissimum ẽ: s ut ãd recte faci¬
endum liberũ sit. c̃i gr̃a liberat᷑.¬

Expanded text:
: utrum deus mali auctor non sit. ubi uidendum est, ne male intellegatur, quod dixi: mali auctor non est, quia omnium quae sunt auctor est; quia in quantum sunt, in tantum bona sunt: et ne hinc putetur non ab illo esse poenam malorum, quae utique malum est iis qui puniuntur. Sed hoc ita dixi quemadmodum dictum est, Deus mortem non fecit ; cum alibi scriptum sit: Mors et vitauoniam justum est ut mali punianturnuerit, qua sapiens dicitur, sapientiam: sed melius istam quaestionem in libro postea de Trinitate tracteccatum et recte factum in libero sit voluntatis arbitrio. Quod ita esse omnino verissimum est: sed ut ad recte faciendum liberum sit, Dei gratia liberat
Abbreviated transcription (Latin):
dolorib id facere credendi sunt. ne mi¬
seriexistiment᷑: feliciorꝙ de numero
requiescit:. p̃sertim quia dixit eandem
creaturã que congemiscit & dolet ua-¬
nitati oẽ subiectam: qd̾ de summis ꝯ
excellentib uirtutũ potestatũq cre¬
aturis nefas ẽ credere. Deinde lib̾atam
c̃ẽ dixit a seruitute int̾itus: quo illos
cecidisse qui in cęlis agunt uitam bea¬
tissimã. ñ possumꝰ credere. Tam̃ nich
temere confirmandu ẽ. s pia diligen¬
tia etiam atꝙ etiã u̾ba diuina tractan¬
da st̃. ne forte que congemiscit & dolet
& uanitati subiecta ẽ. possit aliqͦ mͦ
alio intelligi: ut de summis angłis qͣm¬
diu nr̃e infirmitati issu dni nr̃i opi¬
tulant᷑. ñ impie possit existimari. S
siue ilła quam executi sumꝰ. siue alia
aliqua buiꝰ capituli expositio ꝓferat᷑
id tantum cauend̾uẽ: ne uiolet aut uil¬
neret catholicam sidem. Scio enĩ ua¬
nos hereticos: de hoc capitulo mulia

Expanded text:
doloribus id facere credendi sunt, ne midoloribus id facere credendi sunt, ne miseri existimentur, feliciorque sit de numero requiescit. Praesertim quia dixit, eamdem creaturam quae congemiscit et dolet, vanitati esse subjectam; quod de summis et excellentibus Virtutum Potestatumque creaturis nefas est credere. Deinde liberandam eam dixit a servitute interitus; quo illos cecidisse, qui in coelis agunt vitam beatissimam, non possumus credere. Tamen nihil temere confirmandum est, sed pia diligentia etiam atque etiam verba divina tractanda sunt; ne forte quae congemiscit et dolet et vanitati subjecta est, possit aliquo modo alio intelligi, ut de summis Angelis, quamdiu nostrae infirmitati jussu Domini nostri opitulantur, non impie possit existimari. Sed sive illa quam exsecuti sumus, sive alia aliqua hujus capituli expositio proferatur; id tantum cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. Scio enim vanos haereticos de hoc capitulo multa
Abbreviated transcription (Latin):
nos anime:. que ettam pͥmitias mentes
obtulimus dõ. in nob̾ ipsis congemisci¬
mus: idẽ pret̾ corpꝰ ad optionẽ expec¬
tantes redemptionẽ corꝑis nr̃i:. id ẽ ut
ꝙ ipsutm corpꝰ accipiens beneficiũ ad op¬
tionis filiorũ. qua uocati sumꝰ. totos nos
lib̾atos transactis om̃ib molestiis. ex
om̃i parte dĩ filios cẽ manifestet. Spe
enĩ salui facti sumus. Spes autẽ que ui¬
det᷑: ñ ẽ. spes. Tuncgͦerit res que nc̃ spes
ẽ. cum apparuerit qͥd erimus. id ẽ similes
illi: qm udebimꝰ eũ sicutiẽ. Hoc capitu¬
lum si hoc mͦ ut tractatũ ẽ apiat᷑. ñ inci¬
dimus in illas molestias. quib pleriꝙ
homines dicere cogunt᷑. om̃s angłos
sublimesꝙ uirtutes in dolore ꝙ gemi¬
tib cẽ. ante qͣm nos penitꝰ lib̾emur.
qm̃ dictũ ẽ. om̃is creatura congemiscit
& dolet. Qͣmuis enĩ adiuuent nos ꝑ
suam sublimitatẽ dum obtemꝑant
do. qui ꝓ nob̾ etiam unictm filiũ suũ
dignatus ẽ mutere: tam̃ si negemitu &

Expanded text:
nos animae qui etiam primitias mentes nostras obtulimus Deo, in nobis ipsis congemiscimus, id est, praeter corpus adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri, id est, ut et ipsum corpus accipiens beneficium adoptionis filiorum, qua vocati sumus, totos nos liberatos, transactis omnibus molestiis, ex omni parte Dei filios esse manifestet. Spe enim salvi facti sumus: spes autem quae videtur, non est spes. Tunc ergo erit res quae nunc spes est, cum apparuerit quid erimus; id est, similes illi, quoniam videbimus eum sicuti est. 7. Hoc capitulum si hoc modo, ut tractatum est, aperiatur, non incidimus in illas molestias, quibus plerique homines dicere coguntur, omnes Angelos sublimesque Virtutes in dolore et gemitibus esse, antequam nos penitus liberemur, quoniam dictum est, Omnis creatura congemiscit et dolem obtemperant Deo, qui pro nobis etiam unicum Filium suum dignatus est mittere; tamen sine gemitu et
Abbreviated transcription (Latin):
que uiuant &sixit. & corpora que
tantũmͦ sint: cũ ipsũ uiuere magis
sit qͣm ñ uiuere: ꝙ ipsum intellige¬
re magis sit. qm sine intellectu uiu̾e.
Cũ gͥ miser homo congemiscit ꝙ do¬
let: om̃is creatura congemiscit & do¬
let usq adhiic. Usq ad huc autẽ rec¬
te dixit: quia etiam si st̃ aliqui iam
in sinu abrahȩ. & latro ille cũ dno
in paradiso constitutꝰ. illo die quo
credidit dolere destiterit. tam̃ usꝙ
ad huc om̃is creatura congemiscit o do¬
let: quia in hiis qui nondũ lib̾ati sunt.
homine corpꝰ & anima & sp̃c simuldo¬
lent. ex difficultate corporis:. s g nos ipsi
exceptis corporib in nob̃ ipsis ingemis¬
oblati sunt dõ: & diuine caritatis igne
ut ꝑ hanc cetera comp̃hendant᷑. Iamgͦ
babet pͥmitias oblatas dõ. qui dicit.
mͣte seruio legi di. carne autẽ legi pecca-
autem insirma. S qm̃ adhuc dicit. in¬
felix ego homo qͥs me lib̾abit de corpo¬
re mortis huiꝰ: & adhuc talib dr. uiui¬

Expanded text:
ivant et sint, et corpora quae tantummodo sint; cum ipsum vivere magis sit, quam non vivere, et ipsum intelligere magis sit, quam sine intellectu vivere. Cum ergo miser homo congemiscit et dolet, omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Usque adhuc autem recte dixit: quia etiam si sint aliqui jam in sinu Abrahae , et latro ille cum Domino in paradiso constitutus , illo die quo credidit, dolere destiterit; tamen usque adhuc omnis creatura congemiscit et dolet, quia in iis qui nondum liberati sunt,homine corpus et anima et spiritus simul dolent ex difficultatibus corporis, sed et nos ipsi, exceptis corporibus, in nobis ipsis congemisoblati sunt Deo, et divino charitatis igne ut per hunc caetera comprehendantur. Jam ergo habet primitias oblatas Deo, qui dicit: Mente servio legi Dei, cautem infirma . Sed quoniam adhuc dicit, Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? et adhuc talibus dicitur, Vivi
Abbreviated transcription (Latin):
tat qͣndo appareat qd̃ uocatum ẽ. in
ea głia ad quam uocatum ẽ. Quia enĩ
filius dĩ unigenitꝰ ñ potest appellari
creatura. qͣndo qͥdem ꝑ ipsum facta
sunt om̃ia. quęcumq ds̃ fecit: distin¬
cte etiam nos uocam᷑ creatura ante
illam euidentiã głie: & distincte uocam̃
filii dĩ. qͣmuis hoc adoptione meream᷑.
Nam ille unigenirꝰ: natura filiꝰs̾. Ergo
expectatio creature. io ẽ expectatio nr̃a
reuelationem siliorũ di expectat:. idẽ¬

Expanded text:
o appareat quod vocatum est, in ea gloria ad quam vocatum est. Quia enim Filius Dei unigenitus non potest appellari creatura, quandoquidem per ipsum facta sunt omnia quaecumque Deus fecit, distincte etiam nos vocamur creatura ante illam evidentiam gloriae, et distincte vocamur filii Dei, quamvis hoc adoptione mereamur: nam ille unigenitus natura Filius est. Ergo exspectatio creaturae, id est, exspectatio nostra, revelationem filiorum Dei ex
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ iusticiã atq clem̃tiam: qui neꝙ in
punitũ pexatũ reliqͥt: neq insana¬
bilem uoluit eẽ peccantẽ. Quia iꝑ
sa ereatura. id ẽ ipse homo. cũ iam
signaculo imaginis ꝓpter peccatum
amisso: remansit tantũmodo crea-¬
tura ipsa itaq creatura. idẽ & ipsa
que nondũ uocat᷑ filiorũ forma ꝑfec¬
ta s tantũ uocatur creatura: liberabit᷑
a seruitute interitꝰ. Qd itaq ait &s
ipsa lib̾abitur: facit intelligi. &. ip¬
sa quemad modũ nõs. idẽ &de ipsis
ñ ẽ desꝑandum. qui nondũ uocan¬
tur filii d̾i. quia nondũ credid̾unt.
s tantũ creatura. qͥa & ipsi credit᷑i
sunt: ꝙ lib̾abuntur a seruitute in¬
teritꝰ. quemad modu nos qͥ iam fi¬
lii dei sumus: qͣmuis nondũ appa-¬
ruit qͥd erimus. Lib̾abitur gͦ a ser¬
uitute interitꝰ in lib̃tatem głie si¬
liorũ di: idẽ erunt ꝯ ipsi ex seruiᷤ

Expanded text:
ter justitiam atque clementiam: qui neque ter justitiam atque clementiam: qui neque peccatum impunitum reliquit, nec insanabilem voluit esse peccantem. Quia et ipsa creatura, id est ipse homo, cum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantum creatura, ipsa itaque creatura, id est ipsa quae nondum vocatur filiorum forma perfecta, sed tantum vocatur creatura, liberabitur a servitute interitus. Quod itaque ait, et ipsa liberabitur, facit intelligi et ipsa quemadmodum nos: id est, et de ipsis non est desperandum, qui nondum vocantur filii Dei, quia nondum crediderunt, sed tantum creatura: quia et ipsi credituri sunt, et liberabuntur a servitute interitus, quemadmodum nos qui jam filii Dei sumus, quamvis nondum apparuerit quid erimus. Liberabuntur ergo a servitute interitus, in libertatem gloriae filio
Abbreviated transcription (Latin):
quã nẽ expectat expectatio creaturȩ:
ñ qͦd creatura reuelationẽ expectat al¬
t̾ius nature. que ñ sit creatura: s ipsa
qualis nc̃ ẽ expectat qndo sit. qualis fu¬
tura ẽ. Iamꝙͣ si diceret᷑. Oꝑante picto¬
re. subiectiss̾ colorib & ad opus eius
paratis. expoctatio colorũ manifesta¬
tionẽ imaginis expectat: ñ quia tr̃
alii ꝙ aliierunt. aut ñ colores erunt:.
s tantũ qd aliam dignitate᷑ habebt̃.
Uanitati enĩ inquit creatura subiecta
ẽ. Hoc ẽ. illud. Uanitas uanitatũ. &
om̃ia uanitas. Que abundantia ho
mini in om̃i labore suo quẽ laborat
sub sole: cui dictũ ẽ. in labore man¬
ducabis panẽ: Uanitati enĩ creatura
subiecta ẽ: ñ sponte. Bene additũ ẽ
ñ sponte. Homo quippe sponte pec¬
cauit: s ñ sponte dampnatꝰ ẽ. Pecca¬
tum itaq fuit spontaneũ. contra p̾¬
ceptũ facere ueritatis: peocati autẽ
pena subici fallaciȩ. Non gͦ sponte
eũ qui subiecit eam in spe. id ẽ ꝓprer¬

Expanded text:
quam nunc exspectat exspectatio creaturae: non quod creatura revelationem exspectet alterius naturae, quae non sit creatura; sed ipsa qualis nunc est, exspectat quando sit qualis futura est: tanquam si diceretur, Operante pictore subjectis sibi coloribus et ad opus ejus paratis, expectatio colorum manifestationem imaginis exspectat: non quia tunc sunt alii, et alii erunt, aut non colores erunt; sed tantum quod aliam dignitatem habebunt. 3. Vanitati enim, inquit, creatura subjecta est. Hoc est illud: Vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantimini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole: cui est dictum: In labore manducabis panem? Vanitati enim creatura subjecta est non sponte. Bene additum est: Non sponte; homo quippe sponte peccavit, sed non sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum, contra praeceptum facere veritatis, peccati autem poena, subjici fallaciae. Non ergo sponte eum qui subjecit eam in spe, id est prop
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta quã habebunt filii di. Sci¬
mus enĩ quia om̃is creatura inge¬
miscit: & dolet usq ad huc. Omnis
creatura in homine numerat᷑:ñ qͥa
in eo sunt om̃s angłi. & suꝑeminẽ¬
tes uirtutes. ac potestates. aut cȩluͦ
ꝙ t̾ra ꝙs mare ꝙ om̃ia que in eisst̾.
s quia om̃is creatura partim sp̃la¬
lis ẽ. partim animalis: partim cor¬
poralis. Qd ut ab inferiorib consi¬
deremꝰ: corporalis creatura ꝑ loca
tenditur. Animalis autẽ. inuificat
corporalem. Sp̃ualis: animalẽ re-¬
git. Et tunc bene regit: cum ipsa
regenda se subicit do. Cum autem
transgredit᷑ p̃cepta eiꝰ: laborĩb &
erumpnis. ꝑ eadem ipsa q̃ regere
poterat implicat᷑. Qui gͦ uiuit excor¬
pore: carnalis homo uł animalis
uocat᷑. Carnalis: quia carnalia sec¬
tatur: animalis autẽ. quia fert᷑ disso¬
luta lasciuta animȩ suȩ quam non
regit sp̃e. neq cohercet intra metas
naturalis ordinis: quia & ipse se
ñ subdit regendũ dõ. Qui autẽ spu

Expanded text:
bebunt filii Dei. 5. Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Omnis creatura in homine numeratur, non quod in eo sint omnes Angeli, et supereminentes Virtutes ac Potestates, aut coelum et terra et mare et omnia quae in eis sunt; sed quia omnis creatura partim spiritualis est, partim animalis, partim corporalis. Quod ut ab inferioribus consideremus, corporalis creatura per loca tenditur; animalis autem vivificat corporalem; spiritualis animalem regit, et tunc bene regit, cum ipsa regendam se subjicit Deo: cum autem transgreditur praecepta ejus, laboribus et aerumnis per eadem ipsa quae regere poterat implicatur. Qui ergo vivit ex corpore, carnalis homo vel animalis vocatur: carnalis, quia carnalia sectatur; animalis autem, quia fertur dissoluta lascivia animae suae, quam non regit spiritus, neque coercet intra metas naturalis ordinis; quia et ipse se non subdit regendum Deo. Qui autem spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ autẽ nullã patiet᷑. & qm̃ summi
angłi sp̃ualiter uiuunt. infimi autẽ
animalit̾. bestie uͦ & om̃ia pecora car-¬
naliter: corpus autẽ ñ uiuit. s uiuifi¬
catur: dm̃is creatura in homine ẽ:
quia intelligit sp̃u. ꝙ sentit anima:¬
ꝙ localiter corpore mouet᷑. Omnis
itaq ciratura: in homine congemis¬
cit ꝙ ddolet. Non enim tota: s om̃is
dixit. Tamꝙͣ si quis dicat. qm̃ solem
om̃s homines uident qui sunt inço¬

Expanded text:
 autem nullam patietur. Et quoniam summi Angeli spiritualiter vivunt, infimi autem animaliter, bestiae vero et omnia pecora carnaliter, corpus autem non vivit, sed vivificatur; omnis creatura in homine est, quia et intelligit spiritu, et sentit animaet localiter corpore movetur. « Omnis itaque creatura » in homine « congemiscit et dolet. » Non enim tota, sed omnis dixit; tanquam si quis dicat, quoniam solem homines vident qui sunt inco
Abbreviated transcription (Latin):
anteait. Si autem compatim᷑. ut et con¬
głificemur. Qd itaq ait. nani expecta-¬
no creature reuelationẽ filiorũ di ex¬
pectat: hoc eum puto dicere. Nam ꝯ
hoc ipsum qd̾ in nob̃ dõlet. cum facta
carnis mortificamus. sd ẽ cum sitimꝰ
du iniuriarũ lacerationes ꝙ contume¬
tis atq relictis uoluptatib nr̃is. ꝓ

Expanded text:
ompatiamur, ut et glorificemur. Quod itaque ait: Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat, hoc eum puto dicere: Nam et hoc ipsum quod in nobis dolet, cum facta carnis mortificamus, id est, cum esuridum injuriarum lacerationes, et contumeti
Abbreviated transcription (Latin):
ature nomine continent᷑. Sic autem
diclum ẽ. ipsa creatura lib̾abitur a ser¬
uitute interitꝰ. in lib̾tate głiȩ filiorũ di:
quasi nos ñ simus creatura s filii di: in
quorũ głie lib̾tatem lib̾abitur a serui¬
tute creatura. Item dicit. Scimꝰ enĩ qͥa
om̃is creatura ingemiscit & condolet
usq adhuc: ñ solum aũ ilła s & nos
ipsi : tamꝗͣ aliud simus nos. aliud oĩs¬

Expanded text:
ic autem dictum est, Ipsa creatura liberabitur a servitute interitus, in libertatem gloriae filiorum Dei: quasi nos non simus creatura, sed filii Dei, in quorum gloriae libertatem liberabitur a servitute creatura. Item dicit, Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc; non solum autem illa, sed et nos ipsi: ta
Abbreviated transcription (Latin):
aii: q̃m omniũ quattuor
narratio. in eo uersatur lo¬
co.in quo necesse ẽ eos us¬
q in finem pariter ambu¬
lare. nec multũ digredi ab
inuicem. sicubi forte alius
aliuid commemorat quod
alius pretermittit. uidet᷑
mͥ expeditiꝰ nos demonstra¬
re posse omniũ eugłistarũ
conuenientrã. si ab hoc iã
loco omniũ omia contex¬
amus: & in unã narratio¬
nẽ faciemq digeramus.
ic gͦ arbitror cõmodius faciliusq
id qd suscepimus explicari: ut agͥ¬
grediamur narrationẽ. om̃ia com¬
qd̾ potuit aut quod uoluit cõme¬
morauit: ut tamen ab om̃ib hec
om̃ia dicerentur: que demonstran¬
dum ẽ in nullo sibi ẽe contraria.
Hinc igitur incipiamus: secundũ
matheum.¬

Expanded text:
am omnium quattuor narratio in eo uersatur loco, in quo necesse est eos usque in finem pariter ambulare nec multum digredi ab inuicem, sicubi forte alius aliud commemorat quod alius praetermittit, uidetur mihi expeditius nos demonstrare posse omnium euangelistarum conuenientiam, si ab hoc iam loco omnium omnia contexamus et in unam narrationem faciemque digeramus. sic ergo arbitror commodius faciliusque id quod suscepimus explicari, ut adgrediamur narrationem omnia comquod potuit aut quod uoluit commemorauit, ut tamen ab omnibus haec omnia dicerentur, quae demonstrandum est in nullo sibi esse contraria. Hinc igitur incipiamus secundum Mattheum
Abbreviated transcription (Latin):
uod ad passionẽ euntẽ dñm
alonge sequitur petrus. sig¬
nificabat eccł̃iam secuturã quide.
hoc ẽ imitaturã passiones dñi: s
longe differenter. Eccłia enĩ pro se
patitur. at ille pro eccłia .xlui.
trina est: ita & temptatioti.¬
moris trina ẽ. Cupiditati quȩ est
in curiositate : opponitur timor
mortis. Sicut enim in illa cog¬
noscendarum rerũ ẽ auiditas. ita
in ista metus amittende talis notiae.
Cupiditati uero honoꝵ uł saudis.
opponitur timor ignominiȩ & con¬
tumeliarũ. Cupiditati autẽ uolu¬
ptatis. opponit᷑ timor doloriᷤ. Non ab¬
surde gͦ intelligitur ꝓpter trinam
temptationẽ passionis. terdñm
orasse ut transiret calix. s ita ut po¬
tius impleretur uoluntas patris.
di in lucam. Capiculum

Expanded text:
uod ad passionem euntem Dominum a longe sequebatur Petrus, significat Ecclesiam secuturam quidem, hoc est, imitaturam passionem Domini, sed longe differenter: Ecclesia enim pro se patitur, at ille pro Ecclesia. XLVItrina est, ita etiam tentatio timoris trina est. Cupiditati quae in curiositate est, opponitur timor mortis: sicut enim in illa cognoscendarum rerum est aviditas, ita in ista metus amittendae talis notitiae. Cupiditati vero honorum vel laudis, opponitur timor ignominiae et contumeliarum. Cupiditati autem voluptatis, opponitur timor doloris. Non absurde ergo intelligitur propter trinam tentationem passionis, ter Dominum orasse ut transiret calix; sed ita ut potius impleretur voluntas Patris. dum Lucam.
Abbreviated transcription (Latin):
quia fugiendo habet idipstĩ qͦd sugit. Nã
qm̃ ñ metuit᷑. nisi ne aliqͥd mali accidat:
metuere ne accidat metus. nicħẽ altud
nͥ amplecti qͦd respuis. Q si repugnans
ẽ siciti ẽ: nullo ꝓrsus mͦ metuit: quisqͥs
nicħ aliud amat qm ñ metuere. Et ꝓpt̾ea
nemo potest hoc solum amare: & ñ ha¬
bere. Utrum autẽ hoc solũ amandum
sit: alia q̃stio ẽ. lam quẽ examinat me¬
tus. nec cupiditas euͦ uastat. nec egritu¬
do macerat. nec uentilat gestiens & ua¬
na leticia. Si enĩ cupit: quia nicħ aliud
ẽ cupiditas nisi rerũ transeuntiũ amor
metuat necesse ẽ. ne aut amittat eas cũ
adeptus fuerit: aut ñ adipiscat᷑. Non
autẽ metuuit. Non gͦ cupit. Item si an¬
gitur animi dolore: neoẽe ẽ etrã metu
tu autẽ caret. Ergo s̾anxietudine.
Item si letat᷑ inanit̾: de hiis rebꝰ letatur.
quas potest amittere. Qua re metuat
necẽẽ ẽ: ne amittat.S nullo mͦ metuit.

Expanded text:
quia fugiendo habet idipsum quod fugit. Nam quia fugiendo habet idipsum quod fugit. Nam quoniam non metuitur nisi ne aliquid mali accidat, metuere ne accidat metus, nihil aliud est nisi amplecti quod respuis. Quod si repugnans est, sicuti est, nullo prorsus modo metuit, quisquis nihil aliud amat quam non metuere. Et propterea nemo potest hoc solum amare, et non habere. Utrum autem hoc solum amandum sit, alia quaestio est. Jam quem non exanimat metus, nec cupiditas eum vastat, nec aegritudo macerat, nec ventilat gestiens et vana laetitia. Si enim cupit, quia nihil aliud est cupiditas nisi amor rerum transeuntium, metuat necesse est, ne aut amittat eas cum adeptus fuerit, aut non adipiscatur. Non autem metuit: non ergo cupit. Item si angitur animi dolore, necesse est etiam metu tu autem caret: ergo et anxietudine. Item si laetetur inaniter, de iis rebus laetatur, quas potest amittere: quare metuat necesse est ne amittat. Sed nullo modo metuit: