comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ et audiẽtes & respondentes:
qͥd ei dixerũt: Tu qͥs es: Non
enĩ cũ dixisti. insi crediditis qͥa
ego sum: addidisti quis esses.
Quis es ut credamus: lt ille.
Principiũ. Ecce quod est esse.
Principiũ mutari ñ potest:
principiũ in se manet: et in¬
nouat omnia. Principium
est. cui dictũ est : tu aũt idẽ
ipse es. et anni tui ñ deficiẽt.
Principiũ ait. qui et loquor
uobis. Principiũ me credite:
ne moriamini in peccatis ues¬
tris. Tanquã enĩ in eo qđ dix¬
erunt. tu quis es. nichil aliud
dixerunt. quã quid de ẽẽ cre¬
dimus: respondit. Principi¬
um: id est. principiũ me cre¬
dite. In greco namq eloquio
discernitur: quod non potest
in latino. Apud grecos enĩ fe¬
minim generis est principũe
sicut apud nos lex generis fe¬
minini. que apud illos ẽ mas¬
culini: sicut et sapientia et
apud nos et apud illos. gene¬
ris feminini est. Consuetu¬
do locutionis ido per dirier¬
sas linguas uariat genera uo¬

Expanded text:
em audientes, et respondentes, quid illi dixerunt? Tu quis es? Non enim cum dixisti, Nisi credideritis quia ego sum, addidisti quis esses. Quis es ut credamus? Et ille: Principium. Ecce quod est. Esse principium, mutari non potest. Principium in se manet, et innovat omnia. Principium est, cui dictum est: Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Principium, ait, qui et loquor vobis. Principium me credite, ne moriamini in peccatis vestris. Tanquam enim in eo quod dixerunt, Tu quis es? nihil aliud dixerint quam, Quid te esse credimus? respondit, Principium; id est, Principium me credite. In graeco namque eloquio discernitur, quod non potest in latino. Apud graecos enim femini generis est principium, sicut apud nos lex generis feminini est, quae apud illos est masculini: sicut sapientia et apud nos et apud illos generis feminini est. Consuetudo locutionis ideo per diversas linguas variat genera vo
Abbreviated transcription (Latin):
tempus. Sed quis transcen¬
det uirib suis.. Leriet illuc
uibi ego sum. et ipsi sint me¬
cum. Hoc itaq promitdens.
isse: nisi credideritis quia ego
sum. Prorsus nichil aliud mi¬
chi uidetur his uerbis dixisse
quã hoc. nisi credideritis quia
deus sum: moriemini in pecca¬
tis uestris. Bene: deo gr̃as: qͥa
dixit.nisi credideritis: ñ dix¬
it. nisi ceperitis. Quis enim
hoc capiat:Aut certe quia
ausus sum dicere. et uisi estiᷤ
intelligere. aliquid de tanta
in effabilitate cepistis: Si er
go ñ capis: fides de lib̾at. Id̃o
et dñs non ait. nisi ceperitis
qͥa ego sũ. sed qđ poterãt dixit:
nisi crediditis qͥa ego sũ: morie¬
mini ĩ peccatis ur̃is. Et illi sem¬

Expanded text:
ed quis transcendet viribus suis? Levet illuc ubi ego sum, et ipsi sint mecum. Hoc itaque promittens nisse, Nisi credideritis quia ego sum: prorsus nihil aliud mihi videtur his verbis dixisse quam hoc, Nisi credideritis quia ego Deus sum, moriemini in peccatis vestris. Bene, Deo gratias, quia dixit, Nisi credideritis: non dixit, Nisi ceperitis. Quis enim hoc capiat? Aut vere, quia ausus sum dicere, et visi estis intelligere, aliquid de tanta ineffabilitate cepistis? Si ergo non capis, fides te liberat. Ideo et Dominus non ait, Nisi ceperitis quia ego sum; sed quod poterant dixit, Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
aũt sponsi qui stat et audit eũ.
gaudio gaudet propt̾ uocẽ spon¬
si. Don sibi gaudiũ fecit de se.
Qui enĩ uult gaudere de se: tris¬
tis erit. Qui aũt uult gaude¬
re de deo.semper gaudebit: qͥa
cdeus sempiternus est. Tis ha
bere sempiternũ gaudium:
Inhere uli qui sempiternus ẽ.
Talem se dixit ioħs. Propter uo¬
cem sponsi gaudet. amicus spõ¬
si ait. ñ propter uocem suã: et
stat et audit eũ. Si ergo cadit:
ñ aucdit eũ. De illo enĩ qͦdã
qui cecidit. dictum ẽ: et in ue¬
ritate ñ stetit. De diabolo di¬
ctum est. E rgo ftare debet a¬
micus sponsi: et audire. Quid
ẽ ftare: Permanere in gracia
eius quã accepit. Et audit
uocem ad quã gaudeat. Sic
erat ioħs. Nouerat. unde gau¬
debat. Don sibi arrogabat qd
ipse ñ erat. Sciebat illuminatũ se.
ñ illuminatorem. E rat autẽ lu

Expanded text:
autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi, non sibi gaudium facit de se; qui enim vult gaudere de se tristis erit; qui autem de Deo gaudere vult, semper gaudebit, quia Deus sempiternus est. Tabere gaudium sempiternum? Inhaere illi qui sempiternus est. Talem se dixit Joannes. Propter vocem sponsi gaudet amicus sponsi, ait, non propter vocem suam: et stat, et audit eum. Si ergo cadit, non audit eum: de illo enim quodam qui cecidit, dictum est, Et in veritate non stetit ; de diabolo dictum est. Ergo stare debet amicus sponsi et audire. Quid est stare? Permanere in gratia ejus quam accepit. Et audit vocem ad quam gaudeat. Sic erat Joannes: noverat unde gaudebat, non sibi arrogabat quod ipse non erat; sciebat illuminatum se, non illuminatorem. Erat autem lu
Abbreviated transcription (Latin):
ratũ inuenerit a carne tua:
Spiritũ tuũ dico animã tuam.
Anima tua ñ uiuificat: insi m̃¬
bra que sunt in carne tua. Quie
si tollas: iam ex anma tua ñ
uiuificantur. quia unitati cor¬
poris tui ñ copulant᷑. Hec di¬
cuntur. ut amemus uiritatẽ:
et timeamꝰ separationẽ. Dil
enĩ sic debet formidare xp̃ianꝰ:
quã separari a corpore xp̃i.Si
enĩ separatur a corpore xp̃i: ñ
est menbrũ eius. Si ñ est men¬
brũ erus: ñ uegetatur spirity
eius.Quisquis aũt ait apls¬

Expanded text:
ratum invenerit a carne tua? ratum invenerit a carne tua? Spiritum tuum dico animam tuam. Anima tua non vivificat, nisi membra quae sunt in carne tua: unum si tollis, jam ex anima tua non vivificatur, quia unitati corporis tui non copulatur. Haec dicuntur ut amemus unitatem et timeamus separationem. Nihil enim sic debet formidare Christianus quam separari a corpore Christi. Si enim separatur a corpore Christi, non est membrum ejus; si est membrum ejus, non vegetatur spiritu ejus. « Quisquis autem,
Abbreviated transcription (Latin):
uirificat : caro aũt non ꝓdest
quicquã: sicut illi inteslexe¬
runt carnẽ. non sic ego do ad
manducandũ carnem meã.
Proinde. uerba inquit que
ego locutus sum uob: spirit̾
et uita sunt. Diximus enĩ
fratres hoc dñm commendasse
in manducatione carnis sue.
et in potatione sanguinissur.
ut in illo maneamus. et ipse ĩ
nobis. Manemus aũt in illo:
cũ sumus menbra eius. Manet
aũt ec ipse in nob̃: cũ sumus
templũ entis. Ut autẽ simus
menbra enus: unitas nos com¬
paginat. Tt compaginet uni¬
tas. que facit insi caritas: Et¬
caritas dei unde : Apłm inter¬
roga. Caritas d̃i inquit diffu¬
sa est in cordib nostris: per
spiritũ sc̃m. qui datus ẽ nob̃.
E rgo spiritus est qui uiuificat.
Spiritus enĩ facit uiua menbra.
Nec uiua menbra sp̃s facit:
nisi que in corpore quod uege¬
tat. ipse sp̃s. inuenerit. Nam
spiritus qui ẽ in te o homo. quo
constas ut homo sis. numqͥd
uiuificat menbrũ quod sepa¬

Expanded text:
vivificat, caro autem non prodest vivificat, caro autem non prodest quidquam: sicut illi intellexerunt carnem, non sic ego do ad manducandum carnem meam. 6. Proinde, Veego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt. Diximus enim, fratres, hoc Dominum commendasse in manducatione carnis suae et potatione sanguinis sui, ut in illo maneamus, et ipse in nobis. Manemus autem in illo, cum sumus membra ejus. Manet autem ipse in nobis, cum sumus templum ejus. Ut autem simus membra ejus, unitas nos compaginat. Ut compaginet unitas, quid facit nisi charitas? Charitas Dei unde? Apostolum interroga. Charitas, inquit, Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datusi vivificat, spiritus enim facit viva membra. Nec viva membra spiritus facit, nisi quae in corpore, quod vegetat ipse spiritus, invenit. Nam spiritus qui est in te, o homo, quo constas ut homo sis, nunquid vivificat membrum, quod sepa
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo dictum ẽ scientia in¬
flat. lam ergo debemus odisse
scientiam : Absit. Et quid est
scientia inflat: Sola. sine cari¬
tate. Id̾o adiunxit: caritas ue¬
ro edificat. Adde ergo scientie ca¬
ritatem. et utilis erit scientia: ñ
per se. sed per caritatẽ. Sic etiã
nunc caro ñ prodest quicquã:
sed sola caro. Accedat spiritus
ad carnẽ. quomodo accedit
caritas ad scientiã: et prodest
plurimũ. Dam si caro nichil
prodesset.uerbũ caro ñ fieret:
ut babitaret in nobis.Si per
carnem nobis multũ profuit
xp̃c: quomodo caro nichil pro¬
dest:Sed per carnẽ spiritus a-¬
liquid pro salute nostra egit.
Caro uas fuit:quod habebat
atende: ñ quod erat. Aposto¬
limissi sunt. Dumquid ca¬
ro ipsoꝵ nichil nobis profuit:
Si caro apłoꝵ nob̾ profuit. ca
de ergo ad nos sonus uerbi:. ni¬
si per uocem carnis: Unde sti¬
lus: unde conscriptio: Ista
agitante spiritu. tanquã orga¬
num suũ. Spiritus ergo ẽ qui

Expanded text:
quomodo dictum est, Scientia inquomodo dictum est, Scientia inflat. Jam ergo debemus odisse scientiam? Absit. Et quid est, Scientia inflat? Sola, sine charitate: ideo adjunxit, Charitas vero aedificat . Adde ergo scientiae charitatem, et utilis erit scientia; non per se, sed per charitatem. Sic etiam nunc, caro non prodest quidquam, sed sola caro: accedat spiritus ad carnem, quomodo accedit charitas ad scientiam, et prodest plurimum. Nam si caro nihil prodesset, Verbum caro non fieret, ut inhabitaret in nobis. Si per carnem nobis multum profuit Christus, quomodo caro nihil prodest? Sed per carnem Spiritus aliquid pro salute nostra egit. Caro vas fuit; quod habebat attende, non quod erat. Apostoli missi sunt; numquid caro ipsorum nihil nobis profuit? Si caro Apostolorum nobis profuit, carnde enim ad nos sonus verbi, nisi per vocem carnis? unde stilus, unde conscriptio? Ista agitante spiritu tanquam organum suum. Spiritus ergo est qui
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c filius dei. et filius homi¬
ins unus xp̃e. Filius dei sem¬
per: filius hominis ex tempo¬
quando in terra loquebatur.
Sic erat filius hominis in celo:
quomodo filius dĩ erat in der¬
ra.Filius dei in terra in susce¬
pta carne: filius hominis in
celo in unitate persone. Qd
est ergo quod adiungit. sp̃s
est qui uiuificat. caro ñ ꝓdest
quicquã: Dicamus ei÷ patit᷑
enĩ nos ñ contradicentes. s nos¬
se cupientes: o dñe magister
bone. quomodo caro ñ ꝓdest
quicquã: cũ tu dixeris᷑. nisi qͥ
manctucauerit carnẽ meam
et biberit sanguinẽ meũ. non
habebit in se uitã : An uitañ
prodest quicquã: Et propter
quid sumus. quod sumus ⁊ nisi
ut habeamus uitã eternã. quã
tua carne ꝓmittis: Qͥd est ergo
ñ ꝓdest qͥcquã: Caro ñ ꝓdest qui¬
quã: s quomodo ĩtellexerũt illi
Carnẽ quippe fic intellexerunt.
quomodo in cadauere dilam
tum ẽ. caro ñ prodest quicquã

Expanded text:
Christus: Filius Dei et filius homiChristus: Filius Dei et filius hominis unus Christus. Filius Dei semper, filius hominis ex tempoquando in terra loquebatur. Sic erat filius hominis in coelo, quomodo Filius Dei erat in terra; Filius Dei in terra in suscepta carne, filius hominis in coelo in unitate personae. 5. Quid est ergo quod adjungit, Spiritus est qui vivificat, caro non prodest quidquam? Dicamus ei patitur enim nos non contradicentes, sed nosse cupientes: O Domine, magisbone, quomodo caro non podest quidquam, cum tu dixeris: Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam? an vita non prodest quidquam? Et propter quod sumus quod sumus, nisi ut habeamus vitam aeternam quam tua carne promittis? Quid est ergo, non prodest quidquam? Caro non prodest quidquam, sed quomodo illi intellexerunt: carnem quippe sic intellexerunt, quomodo in cadavere dilanitum est, Caro non prodest quidquam;
Abbreviated transcription (Latin):
ritis filiũ hominis ascendentẽ
ubi erat prius: Dulla em̃ esset
questio. si ita dixisset: si uide¬
ritis filiũ dei ascendentem ubi
erat prius. Cum uero filium
hominis dixit ascendentẽ ubi
erat prius: numqͥd filius ho¬
minis in celo erat prius. quan¬
do in terra esse cepit: Hic qui¬
dem dixit. ubi erat prius: qua¬
si tunc ñ ibi esset. quando hec lo¬
quebatur. Alio au̾̃t loco ait. ne¬
mo ascencdit in celũ. nisi qui de
scendit de celo: filius hominis
qui ẽ in celo. Non dixit erat:
sed filius inquit hominis qui ẽ
in celo. In terra loquebatur: et
in celo se esse dicebat. Et ñ ita
dixit. nemo ascendit in celum.
nisi qui de celo descendit: filiꝰ
dei qui ẽ in celo. Quo pertinet.
nisi ut intelligamus. quod etiã
pristino sermone cõmendaui
caritati uestre. unã personã es¬
se xp̃m dm et hominẽ. non du¬
as : ne fides nostra ñ sit trinitas.
sed quaternitas: Xp̃c ergo unꝰ
est. uerbũ anima et caro: unꝰ

Expanded text:
ritis Filium hominis ascendentem ritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius? Nulla enim esset quaestio si ita dixisset, Si videritis Filium Dei ascendentem ubi erat prius? cum vero Filium hominis dixit ascendentem ubi erat prius, numquid Filius hominis in coelo erat prius, quando in terra esse coepit? Hic quidem dixit, ubi erat prius, quasi tunc non ibi esset quando haec loquebatur. Alio autem loco ait, Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est in coelo : non dixit, erat, sed, Filius, inquit, hominis qui est in coelo. In terra loquebatur, et in coelo se esse dicebat. Et non ita dixit: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius Dei, qui est in coelo. Quo pertinet, nisi ut intelligamus, quod etiam pristino sermone commendavi Charitati vestrae, unam personam esse Christum Deum et hominem, non duas; ne fides nostra non sit Trinitas, sed quaternitas? Christus ergo unus est: Verbum, anima et caro unus
Abbreviated transcription (Latin):
nem meã do uobis manduica¬
re. et sanguinẽ meũ bibere:⁊
hoc uos nempe scandalizat:
quod eos mouerat: hinc ape¬
ruit unde fuerant scandaliza¬
di:hinc plane si intelligerent.
Illi enĩputabant eum erogatu¬
rum corpus suũ : ille aũt dix¬
it se ascensurũ in celũ. utiq
integrũ. Cũ uideritis filiũ
hominis ascendentẽ. ubi e¬
rat pruis. Gerte uł tunc ui¬
debitis. qiria ñ eo modo ut
putatis erogat corpus: certe
uł tunc intelligetis. quia gra¬
cia eius ñ consumitur mor¬
sibus: et ait. Spiritus est qui
uiuificat: caro ñ prodest qͥe¬
quã. Hoc ante quam expo¬
namus ut dñs donat: illud
ñ negligenter pretereunduor
est. quod ait. Si ergo uideritis fi¬
lium hominis ascendentẽ ubi
erat prius. Filius enĩ hominis.
xp̃c ex uirgine maria. E rgo
filius hominis hic esse cepit in
terra: ubi carnẽ assumpsit ex
terra: unde propħice dictum ẽ.
ueritas de terra orta est. Quid si¬
bi ergo uult quod ait. cũ iride¬

Expanded text:
nem meam do vobis manducanem meam do vobis manducare, et sanguinem meum bibere, hoc vos nempe scandalizat. quod illos moverat? hinc aperuit unde fuerant scandalizati? Hinc plane, si intelligerent. Illi enim putabant eum erogaturum corpus suum; ille autem dixit se ascensurum in coelum, utique integrum. Cum videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius; certe vel tunc videbitis quia non eo modo quo putatis, erogat corpus suum; certe vel tunc intelligetis quia gratia ejus non consumitur morsibus. 4. Et ait: Spiritus est qui vivificat, caro non prodest quidquam. Hoc antequam exponamus, ut Dominus donat, illud non negligenter praetereundum est, quod ait, Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius? Filius enim hominis Christus, ex virgine Maria. Ergo filius hominis hic coepit esse in terra, ubi carnem assumpsit ex terra. Unde prophetice dictum erat, Veritas de terra orta est . Quid sibi ergo vult quod ait, Cum vide
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ debemꝰ sapere scđ̃m car¬
nem: sicut in his uerbis. Mul¬
ti itaq audientes. ñ ex inimi¬
cis. sed ex discipulis eius: dixe¬
runt. Ourus est hic sermo. Qs
potest eum audire: Si discipłi
durũ sermonẽ habuerunt istũr
quid inimici: Et tam̃ sic opor¬
debat ut diceretur: quod ñ ab
omnib intelligeretur. Secre¬
dum dei intentos facere debet:
ñ aduersos. Isti aũt cito defe¬
liquã gr̃am cooꝑantem. sed
prout uoluerunt. ita intellex¬
erunt: et more hominũ quia
poterat iħc. aut hoc dispo¬
nebat iħc: carnẽ qua incdutũ
erat uerbũ. ueluti concisam.
distribuere credentib in se.
Durus ẽ inqurunt hic sermo.
Quis potest eũ audire: Sciens
aũt iħc apud semet ipsum.
quia murmurarent de eo dis¬
eipuli eius: sic enĩ apud se ista
dixcerunt. ubi ab illo ñ audi¬
rentur: sed ille qui eos noue¬
rat in se ipsis: audiens apuid
se ipsum. respondit et ait. Hoc.
uos scandalirat. quia dixi. car¬

Expanded text:
carnem debemus sapere secundum carcarnem debemus sapere secundum carnem, sicut in his verbis: 2. Multi itaque audientes; non ex inimicis, sed ex dicipulis ejus, dixerunt: Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Si discipuli durum habuerunt istum sermonem, quid inimici? Et tamen sic oportebat ut diceretur, quod non ab omnibus intelligeretur. Secretum Dei intentos debet facere, non adversos. Isti autem cito defeliquam gratiam cooperientem; sed prout voluerunt ita intellexerunt, et more hominum, quia poterat Jesus, aut hoc disponebat Jesus, carnem quia indutum erat Verbum, veluti concisam distribuere credentibus in se. Durus est, inquiunt, hic sermo; quis potest eum audire? 3. Sciens autem Jesus apud semetipsum quia murmurarent de eo discipuli ejus. Sic enim apud se ista dixerunt, ut ab illo non audirentur; sed ille qui eos noverat in seipsis, audiens apud semetipsum, respondit, et ait, Hoc vos scandalizat: quia dixi, Car
Abbreviated transcription (Latin):
erba dñi ex eugłio. que¬
sermonẽ pristinũ conse¬
duntur. audiuimus: hinc ser¬
mo debetur aurib et mentibꝰ
uestris: et hodierno die ñ im¬
portunus est. E st enĩ de corpo¬
re dñi. quod dicebat se dare as
manducandũ propter uitan¬
eternã. Exposuit aũt modĩ
at tributionis huiꝰ. et doni sul.
quomodo daret carnẽ suam
manducare. dicens. qui man¬
ducat carnem meã. et bibit
sanguinẽ meũ. in me manet
et ego inilo. Signũ. qui mã¬
ducat et bibit: hoc est. si manet
et manetur: si habitat et inhabi¬
tatur. si heret. ut ñ deserat᷑. Hoc
ergo nos docuit et admonuit
mysticis uerbis. ut simus in eiꝰ
corpore. sub ipso capite ĩ men¬
bris eius: edentes carnẽ eius:
et ñ relinquentes unitatẽ eiꝰ.
Sed qui aderant plures ñ intel¬
ligendo scandalizati sunt.
Don enĩ cogitabant hec au¬
sapere scdm carnẽ. mors ẽ. Car¬
cire : et sapere scđm carnẽ. morᷤ
est. cũ de carne sua dicat. quia
ibi ẽ uita eterna: E rgo nec

Expanded text:
erba Domini ex Evangelio, quasermonem pristinum consequuntur, audivimus. Hinc sermo debetur auribus et mentibus vestris, et hodierno diei non importunus est: est enim de corpore Domini, quod dicebat se dare ad manducandum propter aeternam vitam. Exposuit autem modum attributionis hujus et doni sui, quomodo daret carnem suam manducare, dicens, Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in illo . Signum quia manducavit et bibit hoc est, si manet et manetur, si habitat et inhabitatur, si haeret ut non deseratur. Hoc ergo nos docuit et admonuit mysticis verbis, ut simus in ejus corpore sub ipso capite in membris ejus, edentes carnem ejus, non relinquentes unitatem ejus. Sed qui aderant plures non intelligendo scandalizati sunt: non enim cogitabant haec auSapere secundum carnem, mors est . Carcare, et sapere secundum carnem mors est; cum de carne sua dicat, quia ibi est vita aeterna. Ergo nec
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ. Ueritas de terra
orta est. Ipse aũt dixit. ego sũ
uia. ueritas. et uita. Ueritate
perfruemur cũ uiderimꝰ facie
ad faciem:quia et hoc ꝓmit¬
titur nobis. Nam quis aui¬
deret sperare. quod d̃s̃ ñ dig¬
natus esset uł polliceri uł da¬
re: Uidebimus facie ad faci¬
em: apłs dicit. Nunc scio ex
parte. nunc in enigmate per
speculum: tunc aũt facie ad

Expanded text:
dictum est, Veritas de terra dictum est, Veritas de terra orta est : ipse autem dixit, Ego sum via, veritas et vita . Veritate perfruemur, cum viderimus facie ad faciem; quia et hoc promittitur nobis. Nam quis auderet sperare quod Deus non dignatus esset vel polliceri vel dare? Videbimus facie ad faciem. Apostolus dicit: Nunc scio ex parte, nunc in aenigmate per speculum, tunc autem facie ad
Abbreviated transcription (Latin):
laboratis et onerati estis. & ego
uos reficiam: tollite iugũ me¬
um super uos: et discite ame
quia mitis sũ et bumił corde.
quã multi fecerunt audito eu¬
angelio. quod ex ore ipsius aui¬
ditũ. diues ille ñ fecit. Ergo mo¬
do faciamus. sequamur dñm:
soluamus compedes quib im¬
pedimur sequi. Et quis idone¬
us soluere tales nodos. nisi ille
adiuuet ciri dictũ est. dircipis¬
ti uincula mea: De quo abiꝰ
psalmrus dicit. Dñs soluit com¬
peditos: dñs erigit elisos. Et
quid sequuntur soluti et erecti
nisi lumen a quo audiũt ego
sum lum̃ mundi. qui me seqͥ¬
tur. ñ ambulabit in tenebris:
Quia dñs illuminat cecos. Illu¬
minamur ergo modo fratres:
habentes colliriũ fidei. Preces¬
sit enĩ eius saliua cũ terra: un¬
de inungeretur qui cecus ẽ na¬
tus. Et nos de adam cecinatisu¬
mus: illo illuminante opus
habemus. Aliscuit saliuã cũ
terra: uerbũ caro factum est:
et habitauit in nobis. Miscu¬
it saliuiam cũ terra: id̾o pre¬

Expanded text:
ego vos reficiam; tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde : quam multi fecerunt audito Evangelio, quod ex ore ipsius auditum dives ille non fecit? Ergo modo faciamus, sequamur Dominum; solvamus compedes quibus impedimur sequi. Et quis idoneus solvere tales nodos, nisi ille adjuvet cui dictum est, Disrupisti vincula mea ? De quo alius psalmus dicit, Dominus solvit compeditos, Dominus erigit elisos . 9. Et quid sequuntur soluti et erecti, nisi lumen a quo audiunt, Ego sum lumen mundi: qui me sequitur, non ambulabit in tenebris? quia Dominus illuminat caecos. Illuminamur ergo modo, fratres, habentes collyrium fidei. Praecessit enim ejus saliva cum terra, unde inungeretur qui caecus est natus . Et nos de Adam caeci nati sumus, et illo illuminante opus habemus. Miscuit salivam cum terra: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Miscuit salivam cum terra; ideo prae
Abbreviated transcription (Latin):
in celo: et ueni sequere me. Tri¬
stis abscessit: ñ est secutus. Que¬
sruit magistrũ bonũ: interpel¬
lauit doctorem et contempsit
docentẽ. Tristis abscessit: liga¬
tus cupiditatib suis. Tristis
abscessit:habens grandem sar¬
cinam auaricie super humeros
suos. Laborabat ⁊ estuabat:
et qui ab illo sarcinã deponere
sed desiderandus. Postea uero
quã dñs per eugłium clama-

Expanded text:
in coelo; et veni, sequere me. Triin coelo; et veni, sequere me. Tristis abscessit, non est secutus: quaesivit magistrum bonum, interpellavit doctorem, et contempsit docentem: tristis abscessit, ligatus cupiditatibus suis; tristis abscessit, habens grandem sarcinam avaritiae super humeros suos . Laborabat, aestuabat; et qui ab illo sarcinam deponere sed deserendus. Postea vero quam Dominus per Evangelium cla
Abbreviated transcription (Latin):
gentũ. sicut frumentũ: A quo
petis dm̃. nnsi a deo: Ipse a se¬
se ipsum. Extendat anma
cupiditatem suã÷ et sinui capa¬
ciore querat cõprehendere qud
oculus ñ uidit. nec auris ar¬
diuit: nec in cor hominis as¬
cendit. Desiderari potest: cõ¬
cupisci potest: suspirari in il¬
lud potest: digne cogitariet
uerbis explicari ñ potest. Lrgo
fratres mei. quomã dñs breuiter
ait ego sum lumen mundi. qui
sequitur me ñ ambulabit in
tenebris. sed habebit lum̃ uite:
quib uerbis. aliud est quod ius¬
sit. aliud quod promisit: facia¬
mus quod iussit. ne impudenti
fronte desideremus qđ ꝓmisit:
ne dicat nobis in iudicio suo. fe¬
cisti enĩ quod iussi:. ut expetas
quod promisi: Quid ergo iussi¬
sti dñe deus noster: Dicit tibi.
Ut sequereris me. Consilium
uite petisti. Cuius uite. isi de
qua dictum ẽ. apud te est fons
uite: Audiuit quidã. uade.
uende omnia que habes & da
pauꝑib. et habebis chesaurum

Expanded text:
gentum, sicut frumentum? A quo gentum, sicut frumentum? A quo petis Deum, nisi a Deo? Ipse petseipsum. Extendat anima cupiditatem suam; et sinu capaciore oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Desiderari potest, concupisci potest, suspirari in illud potest: digne cogitari, et verbis explicari non potest. 8. Ergo, fratres mei, quoniam Dominus breviter ait, Ego sum lux mundi; qui me sequitur, non ambulabit in tenebris; sed habebit lumen vitae: quibus verbis aliud est quod jussit, aliud quod promisit: faciamus quod jussit, ne impudenti fronte desideremus, quod promisit; ne dicat nobis in judicio suo, Fecisti enim quod jussi, ut expetas quod promisi? Quid ergo jussisti, Domine Deus noster? Dicit tibi, Ut sequereris me. Consilium vitae petiisti. Cujus vitae, nisi de qua dictum est, Apud te fons vitae? Audivit quidam, Vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum
Abbreviated transcription (Latin):
do per speciem: Cũ habueri¬
mus lumen uite: cũ ad illã
uisionem uenerimus: quan¬
do nox ista tranfierit. De illo
quippe die qui exorturus ẽ
dictum ẽ. mane astabo tibi.
et contemplabor. Quid ẽ ma¬
ne: Transacta nocte scłi hu¬
ius: transactis terrorib temp¬
tationũ: superato illo leone.
qui nocte rugiens. circuit
Nunc uero quid putamus
fratres huic tempori cõgruere.
nisi quod rursus in psalmo
dicitur: lauabo per singulas
noctes lectum meũ. lacrimis
meis stratũ meũ rigabo : Per
desiderio lucis ardebo. Uidet
dñs desidertũ meũ÷ quoniã
dicit alter psalmus ante te
ẽ omne desideriũ meũ: et ge¬
iitus meus a te ñ est abscon¬
ditus. Desideras aurũ: uide¬
ri potes. Querens enĩ aurñ:
manifestus eris hominibꝰ. De¬
sideras frumentũ: interrogas
qui habeat: et cupiens perue¬
nire ad id quod desideras. in¬
se te dm. quis uidet nisi d̾s:
A quo enĩ petis dm sicut panẽ.
sicut aquam: sicut aurũ et ar¬

Expanded text:
do per speciem? Cum habuerido per speciem? Cum habuerimus lumen vitae, cum ad illam visionem venerimus, quando nox ista transierit. De illo quippe die qui exorturus est, dictum est, Mane astabo tibi, et contemplabor . Quid est, mane? Transacta nocte saeculi hujus, transactis tertoribus tentationum, superato illo leone qui nocte rugiens circuit, Nunc vero quid putamus, fratres huic tempori congruere, nisi quod rursus in Psalmo dicitur, Lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo ? Per desiderio lucis ardebo. Videt Dominus desiderium meum; quoniam dicit illi alter psalmus, Ante te est omne desiderium meum, et gemitus meus a te non est absconditus . Desideras aurum? videri potes; quaerens enim aurum manifestus eris hominibus. Desideras frumentum? interrogas qui habeat; cui et cupiens pervenire ad id quod desideras, inum? quis videt, nisi Deus? A quo enim petis Deum, sicut panem, sicut aquam, sicut aurum, sicut ar
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ipse ad occidentẽ: quo &
ille tendit. Uideamus cũ oc¬
ciderit. si ñ ambulabis ĩ tenebͥs.
Uide quemadmodũ et si no¬
lueris eũ cu deserere. apse te de¬
serat: seruitutis sue necessitate
nubem ñ omnib apparebat:
per sapientie potestatem om¬
nia tenebat. Deus tuusubi-¬
ꝙ totus est:siñ ab illo facias
casum. nunquã a te ipse fa-¬
cit occasũ. Qui ergo me in¬
quit sequitur. ñ ambulabit
in tenebris: sed habebit lum̃
uite. Quod promisit. futuri
temporis uerbo posuit. Don
eñ ait habet: sed habebit in¬
quit lumen uite. Dec ait ca¬
men qui me sequetur. sed qui¬
me sequitur.In eo quod face¬
re debemus. presens tempus
posuit: quod aũt promisit
facientib: futuri temporiᷤᷤ uer¬
bo significauit. Qui sequit᷑.
habebit. Modo sequit᷑: post
habebit. Modo sequitur per
fidem: post habebit per sp̃em.
Quamdiu enĩ sumus in cor¬
pore ait apłs. peregrinamur
a dño per fidem enĩ ambu¬
lamus. et ñ per speciẽ. Quan¬

Expanded text:
tem, quo et ille tendit: videamus cum occiderit, si non ambulabis in tenebris. Vide quemadmodum etsi nolueris eum tu deserere, ipse te deseret, servitutis suae necessitate nubem non omnibus apparebat, per sapientiae potestatem omnia tenebat. Deus tuus ubique totus est: si non ab illo facias casum, nunquam a te ipse facit occasum. 7. Qui ergo me, inquit, sequitur, non ambulabit in tenebris; sed habebit lumen vitae. Quod promisit, futuri temporis verbo posuit: non enim ait, habet; sed, habebit, inquit, lumen vitae. Nec ait tamen, qui sequetur me; sed, qui sequitur me. In eo quod facere debemus,  promisit facientibus, futuri temporis verbo significavit. Qui sequitur habebit. Modo sequitur, post habebit: modo sequitur per fidem, post habebit per speciem. Quamdiu enim sumus in corpore, ait Apostolus, peregrinamur a Domino: per fidem enim ambulamus, non per speciem . Quan
Abbreviated transcription (Latin):
haurire: nisi bonis operibꝰ age¬
re.ne obruant peccata.gemen¬
do. leiunando.tribuendo.igno¬
scendo: Iter aũt huius scłi mo¬
lestum ẽ. plenum ẽ temptatio¬
nib. in rebus prosꝑis ne extol¬
lat: in reb aduersis ne frangat.
Qui tibi dedit felicitatẽ huius
scłi:. ad consolationẽ tuam dedit.
ñ ad corruptionẽ. Rursusq.
qui te flagellat in isto scło: ad
emendationem. ñ ad damnati¬
onem facit. Ferto patrẽ erudien¬
tem: ne sentias iucacem punii¬
dem. Dec cotidie dicimus uob.
et sepe dicenda sunt: quia bo¬
na et salutaria sunt. E xplic̃¬

Expanded text:
haurire, nisi bonis operibus agehaurire, nisi bonis operibus agere ne obruant peccata, gemendo, jejunando, tribuendo, ignoscendo? Iter autem hujus saeculi molestum est, plenum est tentationibus; in rebus prosperis ne extollat, in rebus adversis ne frangat. Qui tibi dedit felicitatem hujus saeculi, ad consolationem tuam dedit, non ad corruptionem. Rursus qui te flagellat in isto saeculo, ad emendationem, non ad damnationem facit. Ferto patrem erudientem, ne sentias judicem punientem. Haec quotidie dicimus vobis, et saepe dicenda sunt, quia bona et salutaria sunt. TRAC
Abbreviated transcription (Latin):
ne fraudetur. E uigilate ergo cũ
dies est: lucet dies: xp̃c est dies.
Paratus est ignoscere. sed agnoscen¬
tib: punire aũt defendentes se.
et iustos se iactantes: et putantes
se aliquid esse cũ nichil sint. In
dilectione aũt eius. et in miscłia
eius qui ambulat. etiã liberatuᷤ
ab illis letalib et grandib pec̃¬
catis: qualia sunt. facinora. ho¬
micidia. furta. adulteria. pret̃
illa que minuta uidentur esse
peccata. lingue aut cogitationũ.
aut immoderationis in rebus cõ¬
cessis : facit ueritatem confessio¬
nis. et uenit ad lucem in oꝑibꝰ
bonis: quoniã minuta peccata
plura si negligantur occidunt.
Minute sunt gutte. que flumi¬
na implent. Minuta sunt gra¬
na harene: sed si multa harena
imponatur.premit atq oppͥmit.
Hoc facit sentina neglecta: qđ
facit fluctus irruens. Paulatim
per sentinã intrat : sed diu in¬
trando et ñ ec hauriendo: mer¬
git nauim. Quid ẽ autem ex¬

Expanded text:
ne fraudetur. Evigilate ergo cum ne fraudetur. Evigilate ergo cum dies est: lucet dies, Christus est dies. Paratus est ignoscere, sed agnoscentibus; punire autem defendentes se, et justos se jactantes, et putantes se esse aliquid, cum nihil sint. In dilectione autem ejus et in misericordia ejus qui ambulat, etiam liberatus ab illis lethalibus et grandibus peccatis, qualia sunt facinora, homicidia, furta, adulteria; propter illa quae minuta videntur esse peccata linguae, aut cogitationum, aut immoderationis in rebus concessis, facit veritatem confessionis, et venit ad lucem in operibus bonis: quoniam minuta plura peccata si negligantur, occidunt. Minutae sunt guttae quae flumina implent: minuta sunt grana arenae; sed si multa arena imponatur, premit atque opprimit. Hoc facit sentina neglecta, quod facit fluctus irruens: paulatim per sentinam intrat; sed diu intrando et non exhauriendo, mergit navim. Quid est autem ex
Abbreviated transcription (Latin):
ta suã. odit admonentẽ lucem.
et fugit eam: ut ñ arguant᷑ oꝑa
eius mala que diligit. Qui autẽ
facit ueritatem. accusat in se
mala suaͬ ñ sibi parcit: ñ sibi ig¬
noscitut deus ignoscat: quia qđ
uult ut ds ignoscat. ipse agnos¬
cit. et uenit ad lucem cui graciaᷤᷤ
agit. quod illi quid in se odisset
ostenderit. Dicit dõ. Nuerte faci¬
em tuã a peccatis mẽis. Et qua
fronte dicit. insi iterũ dicat. quo¬
niam facinus meu̾ ego cognosco:
et peccatũ meũ coram me ẽ sem¬
per: Sit ante te: quod ñ iuis eẽ
ante deũ. Si aũt post te feceris
peccatum tuũ: retorquet illud
dñs ante oculos tuos. Et tunc
retorquet: quando iam peni-¬
tentie fructus nullus erit. Cur¬
rite: ne tenebre uos compreheu¬
cdant. Fratres mei. euigilate ad
salutem ur̃am: euigilate cũ tem¬
pus est. Nullus retardetur a tẽ¬
plo dei: nullus retardet᷑ ab opere
dm̃i: nullus auocetur ab oratiõe
continua: nullus a solita deuotio¬

Expanded text:
ta sua, odit admonentem lucem ta sua, odit admonentem lucem et fugit eam, ut non arguantur opera ejus mala quae diligit. Qui autem facit veritatem, accusat in se mala sua; non sibi parcit, non sibi ignoscit, ut Deus ignoscat: quia quod vult ut Deus ignoscat, ipse agnoscit, et venit ad lucem; cui gratias agit, quod illi quid in se odisset ostenderit. Dicit Deo, Averte faciem tuam a peccatis meis: et qua fronte dicit, nisi iterum dicat, Quoniam facinus meum ego cognosco, et peccatum meum coram me est semper ? Sit ante te quod non vis esse ante Deum. Si autem post te feceris peccatum tuum, retorquet illud tibi Deus ante oculos tuos; et tunc retorquet, quando jam poenitentiae fructus nullus erit. 14. Currite, ne tenebrae vos comprehendant , fratres mei: evigilate ad salutem vestram, evigilate dum tempus est; nullus retardetur a templo Dei, nullus retardetur ab opere Domini, nullus avocetur ab oratione continua, nullus a solita devotio
Abbreviated transcription (Latin):
confitetur peccata sua. et accusat
peccata sua: iam cũ deo facit qle¬
cusat deus peccata tua. si et tu ac
cusas: coniungeris deo. Quasi due
res sunt: homo et peccator. Quod
audis homo. deus fecit: quod au-¬
cdis peccator: ipse homo fecit. De¬
le quod fecisti: ut ds̃ saluet qđ̃
fecit. Oportet ut oderis in te opꝰ
tuum: et ames in te opus d̃i. Cũ
aũt ceperit tibi displicere quod
fecisti:inde incipiunt bona oꝑa
tua: quia accusas mala oꝑa tua.
Iniciũ oꝑum bonoꝵ: confessio
est oꝑum maloꝵ. Facis ueritatẽ:
et uenis ad lucẽ. Quid est facis
ueritatem: Don te palpas: non
tibi blandiris: ñ tibi adularis:
ñ dicis iustus sũ cum sis iniquus:
et incipis facere ueritatẽ. Henis
aũt ad lucem. ut manifestent᷑
opera tua quia in dõ sunt facta:
quia et in hoc ipsum qđ tibi dis¬
plicuit peccatũ tuũ. non tibi di¬
spliceret: nisi deus tibi luceret.
et eius ueritas tibi ostenderet.S
qui et admonitus diligit pecca¬

Expanded text:
confitetur peccata sua et accusat confitetur peccata sua et accusat peccata sua, jam cum Deo facit. Accusat Deus peccusas, conjungeris Deo. Quasi duae res sunt, homo et peccator. Quod audis homo, Deus fecit: quod audis peccator, ipse homo fecit. Dele quod fecisti, ut Deus salvet quod fecit. Oportet ut oderis in te opus tuum, et ames in te opus Dei. Cum autem coeperit tibi displicere quod fecisti, inde incipiunt bona opera tua, quia accusas mala opera tua. Initium operum bonorum, confessio est operum malorum. Facis veritatem, et venis ad lucem. Quid est, Facis veritatem? Non te palpas, non tibi blandiris, non te adulas; non dicis, Justus sum, cum sis iniquus, et incipis facere veritatem. Venis autem ad lucem ut manifestentur opera tua, quia in Deo sunt facta; quia et hoc ipsum quod tibi displicuit peccatum tuum, non tibi displiceret, nisi Deus tibi luceret, et ejus veritas tibi ostenderet. Sed qui et admonitus diligit pecca
Abbreviated transcription (Latin):
la opera muenit. Quomodoer¬
go quidã fecerunt ueritatẽ: et
uenerunt ad lucem:. Et hoc e¬
nim sequit᷑. Qui aũt facit ueri¬
tatem uenit ad lucem: ut ma¬
nifestentur opera eius: quia in
deo sunt facta. Quomodo qui
dam bonũ opus fecerunt. ut ue-¬
nirent ad lucem. idest ad xp̃m:
et quomodo quidã dilexerunt
tenebras: Si enĩ om̃s peccatores
inuienit. et om̃s a peccato sanat.
et serpens ille in quo figurata est
mors dñi eos sanat qui morsi fue¬
rant. et propter morsũ serpenti
erectus est serpens. idest mors do¬
mim propter mortales homi¬
nes quos inuenit iniustos: quo¬
modo intelligetur hoc ẽ iudicis¬
um. quoniã lux rienit inmun¬
dum. et dilexerunt homines
magis denebras quã lucem. erãt
enĩ eoꝵ mala opera: Quid est
hoc: Quoꝵ enim erant bona
opera: Donne uenisti. ut iusti¬
fices impios: Sed dilexerũt ina
quit tenebras magis quã lucẽ.
Ibi posuit uim. Multi enĩ di¬
lexerunt peccata sua: multi cõ¬
fessi sunt peccata sua. Quia. qͥ

Expanded text:
la opera invenit. Quomodo ergo quidam fecerunt veritatem, et venerunt ad lucem? Et hoc enim sequitur: Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manifestentur opera ejus, quia in Deo sunt facta. Quomoddam bonum opus fecerunt, ut venirent 494 ad lucem, id est, ad Christum? Et quomodo quidam dilexerunt tenebras? Si enim omnes peccatores invenit, et omnes a peccato sanat; et serpens ille, in quo figurata est mors Domini, eos sanat qui morsi fuerant; et propter morsus serpentis erectus est serpens, id est, mors Domini, propter mortales homines, quos invenit injustos; quomodo intelligitur, hoc est judicium, quoniam lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebenim eorum mala opera . » Quid est hoc? Quorum enim erant opera bona? Nonne venisti ut justifices impios? Sed « dilexerunt, inquit, magis tenebras quam lucem. » Ibi posuit vim, multi enim dilexerunt peccata sua, multi confessi sunt peccata sua: quia qui
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is creatura. Sed exagitat
suꝑbiam hominis: tu es ma¬
gister in israel. et hec ignoras:
Tanquã dicens. E ece nichil no¬
sti princeps suꝑbus: nascere ex
sp̃u. Si enim natus fueris ex
sp̃u: uias dei tenebis. ut humi
litatem xp̃i sequaris. Si enĩ al¬
tus suꝑ om̃s angelos. quia cũ
in forma dei esset. ñ rapinam
arbitratus est. esse equalis dõ. sed
semet ipsum exinaniuit. formã

Expanded text:
omnis creatura. Sed exagitat omnis creatura. Sed exagitat superbiam hominis, Tu es magister in Israel, et haec ignoras? Tanquam dicens, Ecce nihil nosti, princeps superbus, nascere ex Spiritu: si enim natus fueris ex Spiritu, vias Dei tenebis, ut Christi humilitatem sequaris. Sic enim altus est super omnes Angelos, quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo; sed semetipsum exinanivit fo
Abbreviated transcription (Latin):
et dixxit ei. Quomodo possunt
hec fieri: Et re uera. carnaliter
ñ intelligebat. In illo fiebat quod
dixerat dñs. UIocem sp̃s audiebat.
et nesciebat unde uenerat. aut qͦ
ibat. R̾espondit iħc: et dixxit eĩ.
Iu es magister in israel. et hec
ignoras: O fratres. quid putamꝰ
dñm huic magistro irdeoꝵ qua¬
si insultare uoluisse: Nouerat
dñs quid agebat. Nolebat illũ
nasci ex sp̃u. Demo ex sp̃u nas¬
citur nisi humilis fuerit: quia
ipsa humilitas facit nos nasci de
spiritu: quia prope est dñs obtri¬
tis corde. Iue magisterio inflatus
erat. et alicuiꝰ momenti sibi esse
uidebatur: quia doctor erat iu¬
deoꝵ. Deponit ei suꝑbiam: ut
posset nasci de sp̃u. Insultat tĩ¬
quam indocto: ñ quia superio
uult uideri dñs. Quid magnũ
deus ad hominẽ. ueritas ad men¬
chodemus dici debet. dici potest.
cogitandũ ẽ: Si diceret᷑ maior
xp̃c quã angłi: ridendum erat.
In comparabiliter enĩ maior
om̃i creatura: per quẽ facta ẽ

Expanded text:
et dixit ei: Quomodo possunt et dixit ei: Quomodo possunt haec fieri? Et revera carnaliter, non intelligebat. In illo fiebat quod dixerat Dominus, vocem Spiritus audiebat, et nesciebat unde venerat et quo ibat. Respondit Jesus, et dixit ei: Tu es magister in Israel, et haec ignoras? O fratres, quid, putamus Dominum huic magistro Judaeorum quasi insultare voluisse? Noverat Dominus quid agebat, volebat illum nasci ex Spiritu. Nemo ex Spiritu nascitur, nisi humilis fuerit: quia ipsa humilitas facit nos nasci de Spiritu; quia prope est Dominus obtritis corde . Ille magisterio inflatus erat, et alicujus momenti sibi esse videbatur, quia doctor erat Judaeorum: deponit ei superbiam, ut possit nasci de Spiritu: insultat tanquam indocto; non quia superior vult videri Dominus. Quid magnum, Deus ad hominem, veritas ad mencodemus dici debet, dici potest, cogitandum est? Si diceretur major Christus quam Angeli, ridendum erat: incomparabiliter enim major omni creatura, per quem facta est
Abbreviated transcription (Latin):
rat per uxorem filiũ pater mo¬
riturus successurũ: generat deus
de eccła filios ñ successuros. secl ĩe¬
cum mansuros. Et sequit᷑. Qđ
natũ est de carne: caro est. Et
quod natũ est de sp̃u: spiritus ẽ.
Spiritaliter ergo nascimur: et
in sp̃u nascimur uerbo. et sacra¬
mento. Adest spiritus. ut nasca¬
mur. Spiritus inuisibiliter ad¬
est. unde nasearis: quia et du in¬
uisibiliter nasceris. Sequit᷑ enĩ
et dicit. Don mireris: quia di¬
xi tibi. oporcet uos nasci denuo.
Spiritus ubi uult spirat. et uo¬
cem eius audis: et nescis unde ue¬
niat. aut quo uadat. Nemo ui¬
det sp̃m. & quomodo audimuᷤ
nat sermo diumꝰ. uox est sp̃s.
Nocem eius audis: et nescis
unde ueniat. aut qͦ uaclat. Sed
si nasceris et tu de sp̃u: hoc eris.
ut ille qui ñ est natus adhuc
de sp̃u. non sciat de te unde ue-¬
nias: aũt quo eas. Hoc enĩ ait¬
secutus: sic est et om̃is qui natus
est de sp̃u. Respondit nichodemꝰ:

Expanded text:
rat per uxorem filium pater morat per uxorem filium pater moriturus successurum: generat Deus de Ecclesia filios non successuros, sed secum mansuros, Et sequitur: Quod natum est de carne, caro est: et quod natum est de Spiritu, spiritus est. Spiritualiter ergo nascimur, et in spiritu nascimur verbo et sacramento. Adest Spiritus, ut nascamur: Spiritus invisibiliter adest unde nasceris, quia et tu invisibiliter nasceris. Sequitur enim, et dicit: Non mireris quia dixi tibi, oportet vos nasci denuo: Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed nescis unde veniat, aut quo vadat. Nemo videt Spiritum: et quomodo audimus nat sermo divinus, vox est Spiritus. Vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo vadat. Sed si nascaris et tu de Spiritu, hoc eris, ut ille qui non est adhuc natus de Spiritu, non sciat de te unde venias, et quo eas. Hoc enim secutus ait: Sic est et omnis qui natus est ex Spiritu. 6. Respondit Nicodemus,
Abbreviated transcription (Latin):
nificat nom̃ ancile baptira
lius iacob de ancilla: quã ba¬
ptizari per sc̃os et suꝑbire: ut
sit esau foras mittendus. quan¬
uis natus ex libera. Hec frat᷑s
tenete. Non uos palpamꝰ: nul¬
la spes uestra in nob̾ sit. Nec
nobis blanclimur. nec uobis.
tat. Nostrũ est licere nemale
iudicemur: uestrũ est audire.
et corde audire: ne exigatur
quod damus. Immo quando
exeigitur. lucrũ inueniatirr: ñ
detrimentũ. Dicit dñs nicho¬
demo: et expouit ei. fimen
amen dico tibi. nsi quis rena¬
tus fuerit eoc aqua et sp̃u: ñ
potest introire in regnum di.
Tu inquit carnalem generatio¬
nem intelligis cum dicis. Nun¬
quid potest homo redire ĩ ui¬
scera matris sue: E x aqua et
sp̃u oportet ut nascamur. pro¬
pter regnũ dei. Si propter heredi¬
tatem patris hominis temporalẽ
nascitur: nascatur ex isceribus
matris carnalis. Si propter here¬
ditatem patris dei sempiternam:
nascatur ex uiscerib eccłe. Gene¬

Expanded text:
nificat nomen ancillae, baptizarnificat nomen ancillae, baptizarlius Jacob de ancilla, quam baptizari per sanctos et superbire, ut sit Esau foras mittendus, quamvis natus ex libera. Haec, fratres, tenete. Non vos palpamus, nulla spes vestra in nobis sit: nec nobis blandimur, nec vobis; tat. Nostrum est dicere, ne male judicemur: vestrum est audire, et corde audire, ne exigatur quod damus; imo quando exigitur, lucrum inveniatur, non detrimentum. 5. Dicit Dominus Nicodemo, et exponit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei. Tu, inquit, carnalem generationem intelligis, cum dicis, Numquid potest homo redire in viscera matris suae? ex aqua et Spiritu oportet ut nascatur propter regnum Dei. Si propter haereditatem patris hominis temporalem nascitur, nascatur ex visceribus matris carnalis: si propter haereditatem patris Dei sempiternam, nascatur ex visceribus Ecclesiae. Gene
Abbreviated transcription (Latin):
q fratres mei respondete homi¬
respondete securi. ñ posse rursꝰ
nasci hominẽ. Quicquid iterũ
fit: illusio est. Quicquid iterũ
fit: lusus ẽ. lsmael buidit: foraᷤᷤ
mittatur. Animaduertit eos
sarra budentes ait scriptura:. &
dixit abrahe. E ice ancillam:
et filiũ eiris. Displicuit sarre
lusus pueroꝵ. Aliquid noirũ
uidit pueros ludere. Nonne
optant hoc que filios habent:
uidere lucdentes filios suos: Mi¬
dit illa. et improbauit. Nescio
quid uidit in lusu. Ilbusionẽ
uidit. in illo lusu amimaduer¬
dit serui suꝑbiã. Displicure il¬
li: eiecit foras. Nati de ancil¬
lis improbi. mittunt᷑ foras: et
natus de libera. mitcitur foras
esau. Nemo ergo presumat:
quia de bonis nascitur.Nemo
presumat: quia per sc̃os bap¬
tizatur. Qui per sanctos bap¬
tizatur: adhuc caueat. ne ñ
sit iacob. sed esau. Hoc ergo
fratres dixerim. Melius ẽ ab
hominib sua querentib. &
muncdũ diligentib quod sig¬

Expanded text:
que, fratres mei, respondete homique, fratres mei, respondete homirespondete securi non posse rursus nasci hominem. Quidquid iterum fit, illusio est; quidquid iterum fit, lusus est. Ismael ludit, foras mittatur. Animadvertit enim eos Sara ludentes, ait Scriptura, et dixit Abrahae, Ejice ancillam et filium ejus. Displicuit Sarae lusus puerorum; aliquid novum vidit pueros ludere. Nonne optant hoc quae filios habent, videre ludentes filios suos? Vidit illa, et improbavit. Nescio quid vidit in lusu: illusionem vidit in illo lusu, animadvertit servi superbiam; displicuit illi, ejecit foras. Nati de ancillis improbi mittuntur foras, et natus de libera mittitur foras Esau. Nemo ergo praesumat quia de bonis nascitur, nemo praesumat quia per sanctos baptizatur. Qui per sanctos baptizatur, adhuc caveat ne non sit Jacob, sed Esau. Hoc ergo, fratres, dixerim: melius est ab hominibus sua quaerentibus et mundum diligentibus, quod sig
Abbreviated transcription (Latin):
set abraham facere filiũ de an¬
cilla. uxor auctor fuit. Datus
est ex semine uiri et ñ eox utero .
sed solo placito uxoris. Nunqͥd
quia de ancilla. ido ehereda¬
tur: Si propterea exheredatus.
quia de ancilla natus: nullian¬
cillarũ filii. ad mitterentur ad
hereclitatem. łilii iacob admis¬
si sunt ad hereditatẽ. Ismael
au̾t. non quia de ancilla natus.
exheredatus: sed quia suꝑbus
matri: suꝑbus in filiũ matris.
MIater enim eius. magis sarra
quã agar. Illius uterus accom¬
modatus: illius uoluntas acces¬
sit. Non faceret abrahã: quod
sarranollet. Magis ergo ille fi¬
lius sarreͬ. sed quia suꝑbus ĩ fra¬
trem. et suꝑbus ludendo quia
deludendo. quid ait sarra. Eĩ¬
ce ancillam. et filiũ eius. Non
enĩ heres erit filius ancille. cũ
filio meo ysaac. Non ergo illũ
uiscera ancille eiecerunt foras:
sed ceruix seruilis. Et si liber
suꝑbus sit. seruus ẽ: et qđ peiu
est. male dñe ipsius suꝑbie. Ita¬

Expanded text:
set Abraham facere filium de anset Abraham facere filium de ancilla, uxor auctor fuit. Natus est ex semine viri, et non utero, sed solo placito uxoris . Numquid quia de ancilla, ideo exhaeredatus? Si propterea exhaeredatus quia de ancilla natus est, nulli ancillarum filii admitterentur ad haereditatem. Filii Jacob admissi sunt ad haereditatem: Ismael autem, non quia ex ancilla natus, exhaeredatus, sed quia superbus matri, superbus in filium matris; mater enim ejus magis Sara quam Agar. Illius uterus accommodatus, illius voluntas accessit; non faceret Abraham quod Sara nollet: magis ergo ille filius Sarae. Sed quia superbus in fratrem, et superbus ludendo, quia deludendo; quid ait Sara? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Non ergo illum viscera ancillae ejecerunt foras, sed cervix servilis. Et si liber superbus sit, servus est; et quod pejus est, malae dominae, ipsius superbiae. Ita