comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dandi atq remunerandi
st̃: & ut in bono suo ꝑmane¬
ant exhortandi Cos autẽ
qui post ꝓhibitionẽ factã
se a suis uxorib continere
noluer. ꝑuenire ad sacrũ
ordinẽ nolumꝰ : quia nullũ
deb& ad ministeriũ altari
accede: nisi cuiꝰ castitas an¬
te susceptũ ministeriũ fue¬
rit apꝓbata Liberato ne¬
gotiatori qui se eccłȩ cõ¬
mendauit. qui habitat in
massa cinciana. annuam
beat: ut renuntiata nob̃¬
in tuis possit rationib im¬
putari. De p̃senti uͦ indicti¬
one. iã a filio nr̃o seruo dĩ
diacono ꝑcepi. fantinũ de

Expanded text:
dandi atque remunerandi sunt, et ut in bono suo permaneant exhortandi. Eos autem qui post prohibitionem factam se a suis uxoribus continere noluerunt, pervenire ad sacrum ordinem nolumus, quia nullus debet ad ministerium altaris 76 accedere, nisi cujus castitas ante susceptum ministerium fuerit approbata. « Liberato negotiatori, qui se Ecclesiae commendavit, qui habitat in massa Cinciana, annuam beat, ut renuntiata nobin tuis possit rationibus imputari. De praesenti vero indictione, jam a filio nostro servo Dei Diacono percepi. Fantinum de
Abbreviated transcription (Latin):
uiuente certatĩ discurrit. sol¬
licitꝰ ordinauit: ꝑ qͣs & ipse
mauit : Reliqͣs uͦ eiꝰdẽ numeri
dictauit qͥdẽ. sed lasscescente
stomacho languore continuo¬
ab aliis ꝓnuntiandas¬

Expanded text:
ivente, certatim discurrit sollicitus ordinavit; per quas et ipse mavit, reliquas vero ejusdem numeri dictitavit quidem, sed lassescente stomacho, languore continuo aliis pronuntiandas
Abbreviated transcription (Latin):
leuis: ac modis om̃ib erotun¬
data quȩq lectoris linguam
in offensa decent̃ expediat
Ne salubrosas passa iuncturaᷤ.
ꝑ camerã palati uolutata
balbutiat: Tota deniq liqͥda
ꝓrsus & ductilis. ueluti cum
cristallinas crustas. aut omy¬
chintinas ñ inpacto digitus
ungue ꝑlabit᷑: Quippe si nichil
eũ rimosis obicib exceptũ: te¬
nax fractura remoretur. Quid
pluras Non extat ad pręsens
uiui hominiᷤ oratio. qͣm peritia
tua ñ sine labore transgredi
queat ac suꝑ uadere. Unde
ꝓpe suspicor domine papa
ꝓpt̃ eloquiũ ex undans atq
in effabile: uenia sit dicto.
te suꝑbire. Sed licet bono ful¬
geas. ut c̃scientiȩ sic dictioniꝰ
ordiuatissime : Nos tͥ tam̃ mi¬
nime sumꝰ refugiendi. qͥbene
scripta laudamꝰ. & si laudanda
ñ scribimꝰ. Quocirca desine in
posterũ nr̃a declinare iudicia.

Expanded text:
levis 1 ac modis omnibus erotunlevis 1 ac modis omnibus erotundata quaeque lectoris linguam inoffensam decenter expediat, ne salebrosas passa iuncturas per cameram palati volutata balbutiat; tota denique liquida prorsus et ductilis, veluti cum crystallinas crustas aut oncyhitinas 2 non impacto digitus ungue perlabitur, quippe si nihil eum rimosis obicibus exceptum tenax fractura remoretur. quid plura? non extat ad praesens vivi hominis oratio, quam peritia tua non sine labore transgredi queat ac supervadere. unde et prope suspicor, domine papa, propter eloquium exundans atque ineffabile venia sit dicto te superbire, sed licet bono fulgeas ut conscientiae sic dictionis ordinatis-simae,3 nos tibi tamen minime sumus refugiendi, qui bene scripta laudamus, etsi laudanda non scribimus. quocirca desine in posterum nostra declinare iudicia
Abbreviated transcription (Latin):
aduenerat. scribã tuũ siue bi¬
bliopolã prȩtio forsfuat offi¬
cio ne demeritũ: copiosissimo
uelis nolis declamationũ tua¬
rũ scedio emunxit. Qui redux
nob atq oppido głabundus.
quippe ꝑceptis tõt uolumini¬
bus: quȩcũq detulerat quãꝗͣ
mercari paratis. qđ ciuis nec
erat iniustũ ꝓmunere inges¬
sit: Curȩ mͥ euestigio fuit. his¬
q qui student: cũ merito le¬
cturixemꝰ. plurima tenere.
cuncta transscribe: Omnium
assensu ꝓnuntiatũ. pauca nc̃
posse similia dictari Et enim
rarus aut nullus ẽ. cui medi¬
taturo par assistat dispositio
ꝑcausas: p̃positio ꝑlitteras.
cõpositio ꝑsyllabas Ad hoc
oportunitas in exẽplis. fides
intestimonis ꝓpͥetas in epithe¬
tis : urbanitas in figuris. uirt
in argum̃tis. pondus in sensibs:
flumen in uerb: fulm̃ in clau¬
sulis. Structura uero fortis &
firma. coniunctionũq ꝑface¬
tarũ nexa cęsuris insolubilib.
sed nec hinc minꝰ lubrica &

Expanded text:
advenerat, scribam tuum sive bybliopolam pretio fors fuat officione demeritum copiosissimo velis nolis declamationum tuarum schedio emunxit. qui redux nobis atque oppido gloriabundus, quippe perceptis tot voluminibus, quaecumque detulerat,2 quamquam mercari paratis, quod tamen civis nec erat iniustum, pro munere ingessit. curae mihi e vestigio fuit hisque qui student, cum merito lecturiremus, plurima tenere, cuncta transcribere. omnium assensu pronuntiatum pauca nunc posse similia dictari. etenim rarus aut nullus est, cui meditaturo par affatim assistat dispositio per causas, positio per litteras, compositio per syllabas, ad hoc opportunitas in exemplis fides in testimoniis, proprietas in epithetis urbanitas in figuris, virtus in argumentis pondus in sensibus, flumen in verbis fulmen in clausulis. structura vero fortis et firma coniunctionumque perfacetarum nexa caesuris insolubilibus sed nec hinc minus lubrica et
Abbreviated transcription (Latin):
destructa om̃a cernimus
animũ nr̃m ab eiꝰ dilectione
disiungere : sed hoc illo in
tepore᷑ difficillimũ fuit. qͦ
regnũ inuisibile mittebant᷑.
cũ longe lateq om̃ia cerne¬
rent florere regna t̾rarũ:
gorius in cõmoditate descri¬
pserit indicabo. qͣtinꝰ hi qui
nc̃ in ruinis eiꝰ habitantes
eã ordinatiorẽ ac ꝑhoc ua¬
lentiorẽ fuisse ñ autumant

Expanded text:
destructa omnia cernimus, animum nostrum ab ejus dilectione disjungere. Sed hoc illo in tempore difficillimum fuit, quo regnum invisibile mittebantur, cum longe lateque omnia cernerent florere regna terrarum.gorius incommoditate descripserit indicabo, quatenus ii qui, nunc in ruinis ejus habitantes, eam ordinatiorem ac per hoc valentiorem fuisse non autumant
Abbreviated transcription (Latin):
cũ indignatione romã
regressi: archidiaconem
adeunt conquerentes:
Ut quid inquiunt dominꝰ
apostolicus tam uili pen

Expanded text:
cum indignatione Romam regressi, archidiaconum adeunt conquerentes: Ut quid, inquiunt, dominus apostolicus tam vilipen
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta uocẽ dñicã gratis acce¬
pistis gratis date. qđ dĩ gratia
idest gratis data acceperunt:
gratis etiã idest sine retribu¬
tione tẽporali ꝓximis largi¬
antur. Unde bene cũ uirum
iustũ describeret ꝓpħa: ait:
Qui excutit manꝰ suas ab om̃i
munere. neq enĩ dicit. qui ex¬
cutit manꝰ suas amunere
tantũ: sed adiunxit ab om̃i.
qr aliud ẽ munꝰ ab obsequio.
aliud munꝰ a manu. aliud
munꝰ a lingua. Munꝰ qͥppe
ab obsequio est. subiectio in¬
debitȩ impensa. Aunꝰ a ma¬
nu. pecunia Munꝰ a lingua.
fauor Qui gͦ sacros ordines
tribuit ueł qđcũq bonũ unde
retributionẽ a dõ sibi infuturo¬
scło reddi cupit. tunc ab omni
munere manꝰ excutit: quando
in diuinis reb ñ solũ ullã pe¬
cuniã. sed etiã gr̃am ñ requirit:

Expanded text:
iuxta vocem dominicam: Gratis acceiuxta vocem dominicam: Gratis accepistis, gratis date, quod Dei gratia, id est gratis data, acceperunt, gratis etiam, id est sine retributione temporali, proximis largiantur. Unde bene, cum virum iustum describeret propheta, ait: Qui excutit manus suas ab omni munere; neque enim dicit: Qui excutit manus suas a munere tantum, sed adiunxit: ab omni, quia aliud est munus ab obsequio, aliud munus a manu, aliud munus a lingua. Munus quippe ab obsequio est subiectio indebite impensa, munus a manu pecunia, munus a lingua favor. Qui ergo sacros ordines tribuit vel quodcumque bonum, unde retributionem a Deo sibi in futuroulo reddi cupit, tunc ab omni munere manus excutit, quando in divinis rebus non solum ullam pecuniam, sed etiam gratiam non requirit
Abbreviated transcription (Latin):
uillã suã in ꝓprietatẽ dare
uoluit: Sc̃s autẽ Rexliorus.
retributionẽ tẽporalẽ ꝓint̃¬
cessionis suȩ beneficio reciꝑe
noluit. sed qm idem Gulogiu̾
uerecundiȩ confusiõne addi¬
ctus. quia contra natales suos
uita donari ꝑ aĩceruis indul¬
gentiã meruit in sȩculari ha¬
b̾itu stare non uoluit: sc̃s
RexIiGtus ei dixit ut si
ꝑfectꝰ esse uellet. uenderet
om̃ia sua & daret᷑ pauperib
& sequeret᷑ xp̃m Et sic de
thesauro eccłastico taxatũ
pretiũ. quinq scilic& milia¬
libras argenti Eulogio dedit.
& eandẽ uillã in possessionẽ
eccłȩ cõparauit. Bonũ exẽplũ
om̃ib ep̃is. tã suo tẽpore in car¬
ne uiuentib. quã post eũ in or¬
dine succedentib derelinquenᷤ.
ut pauperib aut uiduis. uel
exilio. uel in insulis dãpnant᷑.
Aut certe quãcũq sententiam
suscipiunt. iuxta sacros cano¬
nes subuenientes. uel quȩcũq:
agentes bona: ꝓtẽporali re¬
tributione non faciant: Sed

Expanded text:
 in proprietatem dare voluit. Sanctus autem Remigius retributionem temporalem pro intercessionis suae beneficio recipere noluit. Sed quoniam idem Eulogius verecundiae confessione addictus, quia contra natales suos vita donari per alterius indulgentiam meruit, in saeculari habitu stare non voluit, sanctus Remigius ei dixit, ut si perfectus esse vellet, venderet omnia sua, et daret pauperibus et sequeretur Christum. Et sic de thesauro ecclesiastico taxatum pretium, quinque scilicet millia argenti libras, Eulogio dedit, et eamdem villam in possessionem esiae comparavit: bonum exemplum omnibus episcopis, tam suo tempore in carne viventibus, quam post eum in ordine succedentibus, derelinquens, ut pauperibus aut viduis vel exilio vel in insulis damnantur, aut certe quamcumque sententiam suscipiunt, iuxta sacros canones subvenientes, vel quaecumque agentes bona pro temporali retributione non faciant; sed
Abbreviated transcription (Latin):
Suius beatissimi Gregorii
uenerabile corpꝰ a Gregorio
qͣrto sedis apłicȩ p̃sule post
ante nouellũ secretarium
constructis absidib sicuti
mͦ cernitur. sub altare sui
nominis collocat᷑. quo eiꝰ
anniũsaria sollẽpnitas cun¬
ctis certatĩ ꝑ noctantib ue¬
neratione gratissima cele¬
bratur In qua palliũ eiꝰ &
philacteria. sed & balteus
consuetudinalit̃ osculant᷑.
q̃ singillatĩ considerata. &
antiquitatẽ uiri. & medio¬
critatẽ habitus: & speciem
regularis ꝓpositi Signis ꝑ¬
spicius representant Nam
in eo qđ palliũ eiꝰ bysso can¬
dente contextũ nullis fu¬
isse cernit᷑ acubus ꝑforatũ.
sic ipsũ circa scapulas ob¬
uolutũ fuisse. ñ aut̃ c̃fixũ
dinoscitur. sicuti uetustis¬
simis musiuis uel picturis
ostendit᷑: Qđ aut̃ reliqͥarũ¬
philacteria tenui argento
fabricata. uiliq pallio su
habitꝰ eiꝰ mediocritas demon¬
strat᷑. Porro in exilitate bal¬
tei q̃ unius pollicis m̃suram

Expanded text:
ujus beatissimi Gregorii venerabile corpus, a Gregorio quarto sedis apostolicae praesule post ante novellum secretarium constructis absidibus, sicuti modo cernitur, sub altari sui nominis collocatur: quo ejus anniversarie solemnitas cunctis certatim pernoctantibus veneratione gratissima celebratur, in qua pallium ejus, et phylacteria, sed et balteus ejus consuetudinaliter osculantur. Quae sigillatim 175 considerata, et antiquitatem viri, et mediocritatem habitus, et speciem regularis propositi signis perspicuis repraesentant. Nam in eo quod pallium ejus bysso candente contextum nullis fuisse cernitur acubus perforatum, sic ipsum circa scapulas obvolutum fuisse, non autem confixum dignoscitur, sicuti vetustissimis musivis vel picturis ostenditur. Quod autem reliquphylacteria tenui argento fabricata, vilique pallio, de habitus ejus mediocritate demonstratur. Porro in exilitate baltei, quae unius pollicis mensuram
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessione responderint Ex
qua re euident̃ agnoscitur.
qr ꝑsonã ipsiꝰ sine dĩ respectu
non iuste sed c̃tra animas
suas sola grauare uoluntate

Expanded text:
fessione responderint. Ex qua re evidenter agnoscitur quia personam ipsius sine Dei respectu non juste, sed contra animas suas sola gravare voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
constituere sac̃dotes. ꝗͥ gregẽ
dñicũ pastorali debeant sol¬
licitudine gubernare: Pro¬
pterea te lohannẽ ab hostib
captiuatȩ lassitanȩ ciuita¬
tis ep̃m. in squillacena car¬
dinalẽ necesse duximꝰ con¬
stituere sac̃dotẽ. Ut & susce¬
pta semel animarũ cura
intuitu futurȩ retributi¬
onis impleas. & licet a tua
hoste imminente depulsũ
sis. aliã q̃ a pastore uacat
debeas ȩccłam gubernare:

Expanded text:
constituere sacerdotes, qui gregem constituere sacerdotes, qui gregem Dominicum pastorali debeant sollicitudine gubernare. Propterea te Joannem ab hostibus captivatum Lisitanae civitatis episcopum in Squillacina cardinalem necesse duximus constituere sacerdotem: ut et susceptam semel animarum curam intuitu futurae retributionis impleas; et licet a tua, hoste imminente, depulsus sis, aliam quae pastore vacat, debeas Ecclesiam gubernare:
Abbreviated transcription (Latin):
q̃m sic te p̃dicte t̾racinensis
sacerdotẽ. ut & fundensis ȩc¬
cłȩ pontifex eẽ ñ desinas. nec
curã gub̾nationẽq eiꝰ p̃tereas¬
At uͦ ciuitatũ desolatarũ pon¬
tifices GREGORIUS uacantib
ciuitatib in cardinare curabat
Unde martino ep̃o corsicae
int̃ cet̾a scribens. Qñm inqͥt
eccłam tainatẽ in qͣ dudum
fuerat honore sacerdotali tua
fr̃nitas decorata. Ita ẽ delictiꝰ
facientib hostili feritate oc¬
cupata & diruta. ut illic ul¬
teriꝰ spes remeandi nulla
remanserit. in ȩccłam te
alirensem: q̃iam diu pon¬
tificis ẽ auxilio destituta
cardinalẽ scđm petitioniᷤᷤ
tuȩ modũ hac auctoritate
constituimꝰ sine dubio sacer¬
dotẽ Ita gͦ studio uigilanti
cũ dĩ amore scđm canonũ
p̃cepta cuncta dispone uel
ordina. ut & fr̃nitas tua suis
desideriis se gaudeat fuisse
potitã: & eccła dĩ alt̾no gau¬
ralis officii cura nos admo¬
net destitutis ȩccłis ꝓprios

Expanded text:
quoniam sic te praedictae Terracinensis quoniam sic te praedictae Terracinensis sacerdotem, ut et Fundensis Ecclesiae pontifex esse non desinas, nec curam gubernationemque ejus praetereasAt vero civitatum desolatarum pontifices Gregorius vacantibus civitatibus incardinare curabat. Unde Martino, episcopo Corsicae, inter caetera scribens: « Quoniam, inquit, Ecclesia Tamitana, in qua dudum fuerat honore sacerdotali tua fraternitas decorata, ita est, delictis facientibus, hostili feritate occupata et diruta, ut illuc ulterius spes remeandi nulla remanserit: in Ecclesiam te Aleriensem, quae jam diu est pontificis auxilio destituta, cardinalem, secundum petitionis tuae modum, hac auctoritate constituimus sine dubio sacerdotem. Ita ergo studio vigilanti cum Dei amore secundum canonum praecepta cuncta dispone et ordina, ut, et fraternitas tua suis desideriis se gaudeat esse potitam, et Ecclesia Dei alterno gauralis officii cura nos admonet, destitutis Ecclesiis proprios
Abbreviated transcription (Latin):
onera suscepisse cognouit: Itẽ¬
lis impi&as diu̾sarũ ciuitatũ
ita peccatis facientib desolaũ
eccłas. ut reparandi eas spes
nulla popło deficiente re¬
manserit. maiore ualde cura
constringim᷑ ne defunctis
earũ sac̃ dotib reliqͥe plebis
nullo pastoris moderamine
gubnate ꝑ inuia fidei hostis
callidi rapiant᷑. qđ absit in¬
sidia: Hluiꝰ gͦ rei sollicitudine
sepe cõmoniti. hoc nr̃o sedit
cordi c̃siliũ. ut uicinis eas
mandaremꝰ pontificib gu¬
bernandas. Ideoq fr̃nitati
tuȩ curã gubnationẽq triũ
mittendã: Quã tuȩ eccłȩ ag
gregari uniriq necesse est.
Quatinꝰ utrarũq eccłarũ sa¬
cerdos. rector xp̃o adiutore
ac canonica uisa fuerint
cura disponere. Quippe ut
ponti ꝓprius. liberam habe¬
bis ex presenti nr̃a ꝑmissione
licentiã : Itẽ Gratioso numen
tate. Nec in eccła tua ẽ cuigͣ
habitandi licentia. Ideo hac̾
fr̃nitatẽ tuã scire necesse ẽ.

Expanded text:
onera suscepisse cognoscit. Eonera suscepisse cognoscit. Elis impietas diversarum civitatum ita peccatis facientibus desolavit Ecclesias, ut reparandi eas spes nulla populo deficiente remanserit, majori valde cura constringimur ne, defunctis earum sacerdotibus, reliquiae plebis nullo pastoris moderamine gubernatae per invia fidei hostis callidi rapiantur, quod absit, insidiis. Hujus ergo rei sollicitudine saepe commoniti, hoc nostro sedit cordi consilium, ut vicinis eas mandaremus pontificibus gubernandas. Ideoque fraternitati tuae curam gubernationemque trium mittendam, quam tuae Egregari unirique necesse est: quatenus utrarumque ecclesiarum sacerdos et rector, Christo adjutore,ac canonica visa fuerint cura disponere, quippe ut pontifex proprius liberam habebis ex praesenti nostra permissione licentiam. » Item Gratioso Numenttate, nec in ecclesia tua est cuiquam habitandi licentia: ideo hac trnitatem tuam scire necesse est,
Abbreviated transcription (Latin):
se itineris int̾uallo se uincte
sunt: nec peccatis facientibus
tanta popłi multitudo est.
ut singłos sic̃ olĩ fuit hab̾e
debeant sac̃dotes: Quia gͥ cu¬
anicastri sac̃dos cursũ uitȩ
huiꝰ expleũ. utrasq nos eccłas
p̃sentis auctoritatis pagina
uni se tibiq cõmisisse cogno¬
sce. Propͥũq utrarũq eccłarũ
scitote esse pontificẽ Et q̃q
t de earũ patrimonio uel
clero ordinatione ꝓmotio¬
statuta uisa fuerint: ordi¬
nare atq disponere habeb̾
ut ꝓriꝰ reuera sac̃dos liberã
ex ñr̃ȩ auctoritatis c̃sensu
atq ꝑmissione licentiam:
Ubi uero cõmodius aut utiliꝰ
e ẽẽ ꝓspexeris habitato. lta
sane ut alterã eccłam a qͣ
corporalit̾ ad presens abserᷤ
es Sollicita ꝓuidentiq cura
disponas. qͣtinꝰ diuina illic
mysteria sollẽpnit̃ auxili
g tua tanto in adhortati¬
one lucrandis animab solli¬
cior cura sẽꝑ inuigil & qͣnto
se unitarũ ȩccłarum guber¬
Inationis¬

Expanded text:
se itineris spatio sejunctae sunt, nec, peccatis facientibus, tanta populi multitudo est ut singulos, sicut olim fuit, habere debeant sacerdotes. Quia igitur Cumani castri sacerdos cursum vitae hujus explevit, utramque nos ecclesiam praesentis auctoritatis pagina unisse tibique commisisse cognosce, propriumque utrarumque Ecclesiarum scito te esse pontificem. Et quaeque tibi de earum patrimonio, vel cleri ordinatione sive promotiostatuta visa fuerint ordinare atque disponere, habebis ut proprius revera sacerdos liberam ex nostrae auctoritatis consensu atque permissione licentiam. Ubi vero commodius atque utilius esse perspexeris, habitato; ita sane, ut alteram Ecclesiam, a qua corporaliter ad praesens absens es, sollicita providentique cura disponas, quatenus divina illic mysteria solemniter, auxiliaernitas ergo tua tanto in adhortatione lucrandisque animabus sollicitiori cura semper invigilet, quanto se unitarum Ecclesiarum gubernationis
Abbreviated transcription (Latin):
uenafranȩ diaconũ tue ce¬
deremꝰ eccłȩ cardinandũ
H oste scilic& ꝓhibente qͦ suũ
debeat ministeriũ exhibe.
Petitionẽ tuã ñ p̃uidimꝰ dif¬
ferendã. id circo scriptis tibi
p̃sentib eũ necessario duxi¬
mꝰ c̃cedendũ. łlabiturts li¬
centia diaconẽ illũ nr̃a
int̃ueniente auctoritate
eccłȩ tuȩ dõ ꝓpitio consti¬
tuere cardinalẽ: Itẽ Cypri¬
ano diacono. sic̃ dilectio
tua studiose Laborauit.
auctore dõ debuiss& ordinari.
ita nunc necesse ẽe ut ꝑdile

Expanded text:
enafranae diaconum tuae concederemus ecclesiae cardinandum. hoste scilicet prohibente, quo suum debeat ministerium exhibere: petitionem tuam non praevidimus differendam. Idcirco scriptis tibi praesentibus eum necessario duximus concedendum, habituro licentiam diaconum illum, nostra interveniente auctoritate, ecclesiae tuae, Deo propitio, constituere cardinalem. » Item Cypriano diacono: « Sicut Dilectio tua studiose laboravit pauctore Deo, debuisset ordinari: ita nunc necesse est ut pe
Abbreviated transcription (Latin):
tas. hac te munitione ꝓspe¬
ximꝰ fulciendũ: constituenteᷤᷤ
ut de hoc qđ ad mensa pau¬
perũ uel diaconie exibitio¬
nẽ ꝑcepisti. siue subinde
ꝑcẽperis erogandũ: Nulli
umquã hominũ qͦlib& mͦ
seu ingenio cogaris ponere
rationem: uł aliquã debeaᷤᷤ
molestiã sustinere Sed qr
ita humanis te om̃ib esse
uolumꝰ rationib absolutũ
ut dõ nr̃o de his q̃ tͥ cõmisim
rationẽ te noueris positurũ:
hortamͣ ut fidei in te since¬
ritas uigeat. sit mens in reb
intentior: cura ꝓpensior.
studiũ uigilantiꝰ : deuotio
clarior. exhibitio efficatior:
qͣtinꝰ dũ diuino aduitꝰ auxi¬
lio hoc opꝰ sollerter imple¬
ueris : & illi ꝓquib sollici¬
tudinẽ geris. studi tui so
tuȩ bonũ inȩt̃na uita redẽ¬
ptoris nr̃i grã compensante
Iec quidẽ GREGORIUS intra
uel extra urbẽ studio pietatiᷤ
exercuit: Ceterũ ꝓbũ religi

Expanded text:
tas, hac te munitione prospetas, hac te munitione prospeximus fulciendum, constituentes ut de hoc quod ad mensas pauperum vel diaconiae exhibitionem perceperis erogandum, nulli unquam hominum quolibet modo seu ingenio cogaris ponere rationem, vel aliquam debeas molestiam sustinere. Sed quia ita ab humanis te omnibus olumus rationibus absolutum, ut Deo nostro de his quae tibi commisimus rationem te noveris positurum, hortamur ut fidei in te sinceritas vigeat, sit mens in rebus intentior, cura propensior, studium vigilantius, devotio clarior, exhibitio efficacior, quatenus dum, divino jutus auxilio, hoc opus solerter impleveris, et illi pro quibus sollicitudinem geris studii tui soltuae bonum in aeterna vita Redemptoris nostri gratia compensante Haec quidem Gregorius intra vel extra urbem studio pietatis exercuit. Caeterum Probum religi
Abbreviated transcription (Latin):
tiliũ & hereticoꝵ: ut ad ue¬
rã rectãq fidẽ catholicam
c̃uertantur Sic enĩ ob diui¬
na miscđia ꝓ sua forsan eis
conũsione & inhac uita
subueniet: aut si eos migra¬
re c̃tigerit: a suis quod &e
magis optandũ ẽ. transe¬
ant facinorib absoluti
git᷑ prudentissimꝰ pat̾fami¬
lias xp̃i GREGORIUS singulis
diaconiis uł xenodochiis.
uros idoneos deputauit:
Quos etiã ut securius immo
sagatius in oꝑe pietatis ac
miscđiȩ laborarent. Huius¬
modi priuilegus munien¬
dos eẽ decreuit Licet eos
qͥ pia intentione sollicitu¬
dinis curã debilib ac ę̧geniᷤ
impendunt. sua apud om̃s
ualeat tueri deuotio: meliꝰ
fuerint muniti quȩ gesse¬
rint.
ne inde eis inqͥetudinis occasio
unde magis laudandi sunt
oriat᷑ Quia gͥ te uirũ rͤeli¬
giosũ intentionis tuȩ studio
ꝓuocati. mensis pauperũ &¬
ex hibendȩ diaconiȩ elegunꝰ
p̃ponendũ: Ne qͣ tͥ ex hac na¬
scat᷑ administratione dubie¬

Expanded text:
lium et haereticorum, ut ad veram rectamque fidem catholicam convertantur. Sic enim aut divina misericordia pro sua forsan eis conversione, et in hac vita subveniet, aut si eos migrare contigerit, a suis, quod et magis optandum est, transeunt facinoribus absoluti. » 51. Igitur prudentissimus paterfamilias Christi Gregorius singulis diaconiis vel xenodochiis viros idoneos deputavit, quos etiam, ut securius, imo sagacius in opere pietatis ac misericordiae laborarent, hujusmodi privilegiis muniendos esse decrevit: « Licet eos qui pia intentione sollicitudinis curam debilibus ac egenis impendunt, 64 sua apud omnes valeat tueri devotio, meliusfuerint muniti quae gesserint, ne inde eis inquietudinis occasio unde magis laudandi sunt oriatur. Quia igitur te virum religiosum, intentionis tuae studio provocati, mensis pauperum exhibendae diaconiae elegimus praeponendum, ne qua tibi ex hac nascatur administratione dubie
Abbreviated transcription (Latin):
uerim. qui hoc dicis si re¬
cte ꝑcenseas. poene similia
ab utroq potes uidere cõ¬
pleta Marcinus adhuc

Expanded text:
erim, qui hoc dicis, si recte percenseas pene similia ab utroque potes videre completa. Martinus adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
Maximꝰ aut̃ imperialib mili¬
tiis fultꝰ. post ex cõmunica¬
tionẽ: & missas cecinit. &
sacram̃ta satis indignꝰ accep̃:
Quaꝓpt̃ Constantie augustȩ
post multa alia scribit
dic̃s X. Salonitanȩ ciui¬
tatis ep̃c meac responsale
meo nesciente ordinatus est:¬
& facta res est q̃ sub nullis
anteriorib principib euenit :
Qđ ego audiens. ad eundẽ p̃¬
uaricatorẽ qui in ordinate
ordinatꝰ ẽ ꝓtinꝰ misi: ut om¬
nino missarũ sollẽpnia cele¬
brare nullomͦ p̃sumeret. nͥ
priꝰ a serenissimis dominis
cognoscerẽ. si hoc fieri ipsi
iussissent Qđ ei sub excom¬
municationis int̾positione
mandaui: Et c̃tẽpto me atq
despecto. in audatia quorũ¬
dã scłariũ hominũ quib
denudata sua ȩccła premia
multa p̾bere dr̃. nuncusq
missas facere p̃sumit. atq
ad me uenire scđm iussio¬
nẽ dominoꝵ noluit: Ego
aut̃ p̃ceptioni pietatis eĩ
oboedies. eidẽ maximo
qͥ me nesciente ordinatꝰ est:
hoc qđ in ordinatione sua

Expanded text:
Maximus autem imperialibus militiis fultus, post excommunicationem, et missas cecinit, et sacramenta satis indignus accepit. Quapropter Constantinae Augustae post multa alia scribit, dicens: « Salonitanae civitatis episcopus, me ac responsale meo nesciente, ordinatus est; et facta res est, quae sub nullis anterioribus principibus evenit. Quod ego audiens, ad eumdem praevaricatorem qui inordinate ordinatus est protinus misi, ut omnino missarum solemnia celebrare nullo modo praesumeret, nisi prius a serenissimis dominis cognoscerem, si hoc fieri ipsi jussissent. Quod ei sub excommunicationis interpositione mandavi: et contempto me atque despecto, in audacia quorumdam saecularium hominum, quibus, denudata sua ecclesia, praemia multa praebere dicitur, nunc usque missas facere praesumit, atque ad me venire secundum jussionem dominorum, noluit. Ego aaximo, qui me nesciente ordinatus est, hoc quod in ordinatione sua
Abbreviated transcription (Latin):
Gregorio dirigentes. c̃siliũ
& licentiã pet̾unt. Quib ip¬
se int̾ ceta sic rescripsit Illud
qđ uob̃ abAgilulfo indica¬
stis scriptũ. dilectionẽ ur̃am
ñ moueat Nã nos in homi¬
ne qñ a catholicis & maxi¬
me langobardis eligit᷑. nul¬
qr uicariꝰ sc̃i Ambrosu indi¬
gnꝰ euident᷑ ostendit᷑ siclie¬
Ictus
a talib ordinat᷑: Et post pauca.
Ut gͥ mordinando Deu̾dedit
diaconẽ qͥ a uob̃ electꝰ ẽ nulla
possit mora c̃tingere. Panta¬
leonẽ notariũ nr̃m transmi¬
simꝰ qͥ eũ ut moris ẽ annuente
c̃sensus nr̃i auctoritate faciat
c̃secrari:

Expanded text:
Gregorio dirigentes consilium Gregorio dirigentes consilium et licentiam petunt; quibus ipse inter cetera sic rescripsit: 'Illud, quod vobis ab Agilulfo indicatis scriptum, dilectionem vestram non moveat. Nam nos in homine, qui non a catholicis et maxime a Langobardis eligitur, nul vicarius sancti Ambrosii indignus evidenter ostenditur, si electus a talibus ordinatur' Et post pauca: 'Ut igitur in ordinando Deusdedit diaconem, qui a vobis electus est, nulla possit mora contingere, Pantaleonem notarium nostrum transmisimus, qui eum, ut moris est, adnitente consensus nostri auctoritate faciat consec
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ ñ fuit subscripta rela¬
tio: ne quid qđ ad cautelã
ꝑtine omittamꝰ. idcirco
huiꝰ p̃cepti auctoritate
suffultum genuã te ꝓficisci
necesse ẽ . Et qr multi illic
mediolanensiũ coacti lan¬
gobardoꝵ barbarica firitate
consistunt eoꝵ te uoluntateᷤ
oportet conuocatis eis incõ
ꝑscrutari. & si nulla eos diũ¬
sitas ab electionis unitate
disterminat Si quidẽ in
pdicto filio nr̃o Constan¬
tio om̃iũ uoluntates atq
c̃sensus ꝑdurare cognoscis:
tunc eũ a ꝓpriis epis. sic̃ an¬
tiqͥtatis mos exigit cũ nr̃ȩ
auctoritatis asSensu solaci¬
ante dño facias c̃secrari. qͣtinꝰ
huimodi seruata c̃suetudine
retineat. & a se concessa alũ
sua iuira ñ minuat: Sed cũ
post annos aliqͦt Constan¬
tius functo insignit̾ ponti¬
ficio dormiss& in dño. cler
& plebs mediolanensis Deus¬
dedit diaconẽ eligentes. ab
Agilulfo rege terrentur
qtinꝰ illũ eligerent. quen
langobardoꝵ barbaries uo¬
luiss &. At illi decretũ suũ

Expanded text:
eadem non fuit subscripta relatio, ne quid, quod ad cautelam pertineret, omittamus, iccirco huius praecepti auctoritate suffultum Genuam te proficisci necesse est. Et quia illic multi Mediolanensium coacti Languobardorum barbarica ferocitate consistunt, eorum te voluntates oportet convocatis eis in commune perscrutari. Et si nulla eos diversitas ab electionis unitate disterminat, siquidem in praedicto filio nostro Constantio omnium voluntates atque consensus perdurare cognoscis, tunc eum a propriis episcopis, sicut antiquitatis mos exigit, cum nostrae auctoritatis assensu solaciante Domino facias consecrari, quatinus huiusmodi servata consuetudine retineat et a se concessa aliis sua iura non minuat'. Sed cum post annos aliquot Constantius functo insigniter pontificio dormisset in Domino, clerus et plebs Mediolanensis Deusdedit diaconem eligentes ab Agilulfo rege terrerentur, quatinus illum eligerent, quem Languobardorum barbaries voluisset; at illi decretum suum
Abbreviated transcription (Latin):
tib adhortamur. ut cũ
om̃i subtilitate & sollici¬
tudine
studeat ꝑscrutari. & si reue XI¬
ra ita ẽ atq manifesta tibi
ueritate constiterit. qr neq
ipsi unde se redimant: neq
supͣscriptꝰ portitor habet
eos studii tui sit redimere.
sciens qr qͥcquid in eis dede¬
ris tuis sine dubio rationib
imputatur:

Expanded text:
tibus adhortamur, ut cum omni subtilitate et sollicitudine studeat perscrutari. Et si revera ita est, atque manifesta tibi veritate constiterit quia neque ipsi unde se redimant, neque suprascriptus portitor habet, eos studii tui sit redimere, sciens quia quidquid in eis dederis, tuis sine dubio rationibus imputabitur
Abbreviated transcription (Latin):
martiriis. diaconuis. zenodochii.
Omnib matriculis: sub cua
clitone de gẽb: ordinationẽ meã
futuri successores mei. ordinis
sui memores. sicut predecessorũ
meoꝵ ita quoq in conuulse et

Expanded text:
martiriis, diaconiis, xenodochiis, omnibus matriculis sub tua ditione degentibus, ordinationem meam futuri successores mei, ordinis sui memores, sicut ego predecessorum meorum, ita quoque inconvulse et
Abbreviated transcription (Latin):
catine pagana mancipia
emerint. atq ea circũcide
ausu temerario p̃sũpseriñ:
zelũ in hac causa sacerdo¬
talẽ exerceas. & cũ om̃i
hoc uiuacitate ac sollici¬
tudine studetis ꝑscrutari.
& si ita reppereris. man¬
cipia ipsa sine mora in
libertatẽ modis omnib
uindica. & eccłasticã eis
tuitionẽ impende : Ne

Expanded text:
Catinae, pagana mancipia emerint, atque ea circumcidere ausu temerario praesumpserint. zelum in hac causa sacerdotalem exercens, cum omni hoc vivacitate ac sollicitudine studeas perscrutari; et si ita repereris, mancipia ipsa sine mora in libertatem modis omnibus vindica, et ecclessiasticam eis tuitionem impende, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tantũmͦ uoluert̃ Nos itaq
facto c̃cilio. sic̃ gestoꝵ apud
nos habitoꝵ tenor ostendit:
cuncta q̃ erant necessaria
subtilit̾ ꝑscrutantes atq

Expanded text:
tantummodo voluerint. Nos itaque, facto concilio, sicut gestorum apud nos habitorum tenor ostendit, cuncta quae erant necessaria subtiliter perscrutantes a
Abbreviated transcription (Latin):
De qͥb cũ postea qͦsdã mur¬
murare sentiret. tãquã con¬
stantinopolitanȩ ȩccłȩ con¬
suetudines sequeret᷑. pussimꝰ
pat̃ ñ dedignatꝰ ẽ reddere
rationẽ dicens Nos in nullo

Expanded text:
De quibus cum postea quosdam murmurare sentiret, tanquam qui Constantinopolitanae Ecclesiae consuetudines sequeretur, piissimus Pater non dedignatus est reddere rationem, dicens: « Nos in nullo
Abbreviated transcription (Latin):
nos ep̃os. ab eiꝰ cõmunione
sub excõmunicatione dis¬
iuncxit : adeo ne nom̃ qͥdẽ
maximi int̾ sacra missarũ
sollẽpnia memorarent:
Quo facto ita om̃s consterna¬
ti st̃ animo. ut subpeniten¬
tiȩ satisfactione relicto
maximo ueniã postulareN:
Unde misericordissimꝰ pon¬
tifex. Sabiniano ladertino
ep̃o scribers. Sicut inquit
ꝑseueranti culpȩ debetur
iure uindicta. ita resipiscen¬
tib ẽ uenia c̃cedenda. Nã
ut res illa ẽtra se merito ira¬
cundiã excitare. si hȩc in sua
ꝓrsus dilectione solet c̃cor¬
diã ꝓpagare: Et ideo quia
frat᷑nitatẽ tuã a c̃sortio &
cõmunione maximi ubi
te priꝰ neglectus impule¬
rat in tantũ postea grauitaᷤ
sac̃dotis ad animũ redu¬
cta suspendit. ut eiꝰ sola
nullatenꝰ patereris eẽ se¬
gregatione c̃tentꝰ.: Nisi &
in monasterii te claustra
recipiers dudũ cõmissa de¬
fleres. ea ꝓpt̃ in nr̃a te gr̃a
ac cõmunione receptũ esse
ñ dubites. Nã qͣntũ nos priꝰ

Expanded text:
opos ab ejus communione sub excommunicatione disjunxit: adeo ut ne nomen quidem Maximi inter sacra missarum solemnia memorarent. Quo facto ita omnes consternati sunt animo, ut sub poenitentiae satisfactione, relicto Maximo, veniam postularent. Unde misericordissimus pontifex Sabiniano, Jadertino episcopo, scribens: « Sicut, inquit, perseveranti culpae debetur jure vindicta, ita resipiscentibus est venia concedenda. Nam ut res illa contra se merito iracundiam excitare, sic haec in sua prorsus dilectione 130 solet concordiam propagare. Et ideo, quia fraternitatem tuam a consortio et communione Maximi, ubi te prius neglectus impulerat, in tantum postea gravitas sacerdotis ad animum reducta suspendit, ut ejus sola nullatenus patereris esse segregatione contentus, nisi et in monasterii te claustra recipiens, dudum commissa defleres: eapropter in nostra te gratia ac communione receptum esse non dubites. Nam quantum nos pri
Abbreviated transcription (Latin):
penas euadere: Ideo deniq
nobis qͥ in eũ credimꝰ. ȩterni
fontis unda subuenit: ut
ȩt̃nus ignis ab ȩt̾no fonte
uincãtur: & infidelitas a fi¬
delitate superet᷑: Prȩfectꝰ dix̃
Ut iudeo non ut filios tuos ab
hac intentione tolleres popo¬
scisse ꝓbãris indutias. sed ut
has aniles fabulas ad nr̃a tri¬
bunalia meditatas afferres.
Tranquillimis dix̃: Non medi¬¬
tantur discipłi xp̃i : quid in
conspectu iudicũ ꝓsequant᷑:
Sic enĩ prȩmonuit dicens
Quando potestatib huius mun-¬

Expanded text:
poenas evadere. Ideo denique poenas evadere. Ideo denique nobis qui in eum credimus, aeterni fontis unda subvenit, ut aeternus ignis ab aeterno fonte vincatur, et infidelitas a fidelitate superetur. 45. Praefectus dixit: Ut video, non ut filios tuos ab hac intentione tolleres poposcisse probaris inducias, sed ut has aniles fabulas ad nostra tribunalia meditatus afferres. Tranquillinus dixit: Non meditantur discipuli Christi quid in conspectu judicum prosequantur. Sic enim praemonuit dicens: Quando potestatib
Abbreviated transcription (Latin):
& nulla ratione omnino
hoc facere: Nulla instantia
potuerunt: Tu deposuisti
aureas uestes. & seruili indu¬
mento indiitus descendisti in
cloacã. & manꝰ tuaᷤ misisti in
sordib ut anulũ de sordib
liberares: exuit se & maiestaᷤᷤ
diuinitãtis suȩ splendore. ñ
tam̃ suꝑna relinquens: & in¬
duit se seruili nr̃i corporis in¬
dum̃to: & huc in cloacã huiuꝰ
mundi de cęlo descendens.
misit manus suas in sordib
passionũ nr̃arũ: & passionẽ
quȩ meritis nr̃is debebatur.
in semet ipso suscipiens. gł ae
nos suorũ reddidit digitorũ:
Nos qͥ per incredulitatẽ uolu-¬
tabamur insqualorib mun¬
di: ꝑ fidẽ ablũti a sordibus.
diuinis sumꝰ manib ut ille
tuus anulus restitũti: Nũqͥd
serui qui te negauerunt
dñm suũ. dũ te inhabitũ
seruili respicerent: ñ potue᷑¬¬
runt ut rebelles occidi :
a maiestãte exinaniuit. &
formã serui suscepit: Nulla¬
tenus poterunt ȩt̃ni ignis

Expanded text:
et nulla ratione omnino et nulla ratione omnino hoc facere vel instantia potuerunt. Tu deposuisti aureas vestes, et servili indumento indutus descendisti in cloacam, et manus tuas misisti in sordibus, ut annulum de sordibus liberares: Exuit et se majestas Divinitatis suae splendore, non tamen superna relinquens; et induit se servili nostri corporis indumento, et huc in cloacam hujus mundi coelo descendens, misit manus suas in sordibus passionum nostrarum; et passionem, quae meritis nostris debebatur, in semetipso suscipiens, gloriae nos suorum reddidit digitorum. Nam qui per incredulitatem volutabamur in squaloribus mundi, per fidem abluti a sordibus, divinis sumus manibus, ut ille tuus annulus, restituti. Numquid servi tui, qui te negaverunt dominum suum, dum te in habitu servili respicerent, non potuerunt ut rebelles occidi? Ia majestate exinanivit, et formam servi suscepit, nullatenus poterunt aeterni ignis
Abbreviated transcription (Latin):
nicã & descendens in cloacã
mittas manꝰ tuas instercorib
& anulũ aureũ simul tuis ma¬
nib rep̃sentes & gẽmã: p̃gau¬
ad ȩpulas. & lȩtaris suꝑ anulũ
& gẽmã. qđ sint de nimiis
squalorib liderata Prȩfectꝰ
dix̃ : Flanc ꝓpositionẽ ad cuiuꝰ
similitudinẽ attulisti: Tran¬
quillinꝰ respondit Ut osten¬
derẽ tͥ unũ inuisibilẽ dm̃ no
colere: Prȩfectꝰ dix̃ Et quod
est aurũ. aut quȩ est gẽma
quȩ in sterquilinio uoluta¬
batur.& Tranquillinꝰ dixit:
Aurũ corpus humanum est:
Gemma uero. anima quȩ in
ipso corpore inclusa est
Corpus uero & anima. unũ
hominẽ faciunt: quomodo
aurũ & gẽma unũ anulum
facere comprobantur Sed
lus longe satis homo pre¬
Tu misisti seruos tuos ut anu¬
lũ de sordib eriperent. &
nulla ratione eũ eruere
potuerunt Misit & ꝓpħas
suos ds̃ de cęlo loquens ad
eos. ut humanũ genꝰ a sor̃¬
dib huius mundi eriperen:

Expanded text:
nicam et descendens in cloacam nicam et descendens in cloacam mittas manus tuas in stercoribus, et annulum aureum simul tuis manibus repraesentes et gemmam, prae gauad epulas et laetaris super annulum et gemmam, quod sint de nimiis squaloribus liberata. Praefectus dixit: Hanc propositionem ad cujus similitudinem attulisti? Tranquillinus respondit: Ut ostenderem tibi unum invisibilem Deum nos colere. Praefectus dixit: Et quod est aurum? aut quae est gemma, quae in sterquilinio volutabatur? Tranquillinus respondit: Aurum, corpus humanum est, gemma vero anima est, quae in ipso corpore inclusa est. Corpus vero et anima unum hominem faciunt, quomodo aurum et gemma unum annulum facere comprobantur. Sed lus, longe satis homo preTu misisti servos tuos, ut annulum de sordibus eriperent, et nulla ratione eum eruere potuerunt. Misit et prophetas suos Deus de coelo loquens ad eos, ut humanum genus a sordibus hujus mundi eriperet:
Abbreviated transcription (Latin):
si credere destinares: Incrẽdu¬
om̃e qđ uituperat. uituperari
desiderat: & uult ut laudet᷑
ab om̃ib om̃e qđ laudat:
Sed sapienꝰ ꝓmerito suo cui¬
cũq rei: aut uituperationẽ
suã impendere nititur aut
laudẽ: Prefectus dix̃ : Ego te
de xp̃o ur̃o in terrogo Si enĩ
auobis hoc colit᷑ quod istis
oculis non uidet᷑ xp̃m ñ coli¬
tis. qui & uisus ẽ. & auditus.
& int̾rogatꝰ & om̃a quȩ fra
gilitati humanȩ cõpetunt.
in eiꝰ legit᷑ passione cõpletũ:
Tranquillinus dix̃ Audi simi¬
litudinẽ & intellige ueritã¬
tẽ. Uerbi gr̃a Si hodie anulũ
tuũ habentẽ gẽmã p̃tiosam
uideas. in clõaca aut inster¬
quilinio uolutantẽ. & ad
hunc eruendũ mittas ser¬
uos tuos. illi aut̃ nec illum
potuerint liberare. sed & se¬
ipsos in aliquo dũ illũ cona¬
ntur eripere polluerint.
postea uero tuipse deponenᷤ
has sericas quas indu̾tus es
uestes. induas te seruilẽ tu¬

Expanded text:
si credere destinares. Incredsi credere destinares. Incredomne quod vituperat vituperari desiderat; et vult ut laudetur ab omnibus omne quod laudat. Sed sapiens pro merito suo cuicumque rei, aut vituperationem suam impendere nititur aut laudem. Praefectus dixit: Ego te de Christo vestro interrogo. Si enim a vobis hoc colitur quod istis oculis non videtur, Christum non colitis qui et visus est, et auditus, et interrogatus, et omnia quagilitati competunt in ejus leguntur passione completa? Tranquillinus dixit: Audi similitudinem et intellige veritatem: Verbi gratia, si hodie annulum tuum habentem gemmam pretiosam videas in cloaca, aut in sterquilinio volutantem, et ad hunc eruendum mittas servos tuos; illi autem nec illum potuerint liberare, sed et seipsos in aliquo dum illum conantur eripere, polluerint; postea vero tu ipse, deponens has sericas quas indutus es vestes, induas te servilem tu
Abbreviated transcription (Latin):
suscepta parturiat. & genui¬
nȩ subolis grana in culmo
restituat: atq uniuersis sa¬
lutis nr̃ȩ utilitatib. & lum̃
& restaurationẽ parit̃ tri¬
buat & iugorẽ: Tranquillinꝰ
respondit Et in hoc error
est infinitus Nam si hodie
ꝑ seruũ suũ quispiã clientib
sius tribuat qđ rogatur in¬
finita stultitia ẽ. Si negle¬
cto illo qui pręstitit. Seruuꝰ
ꝑquẽ prestiterit honoret᷑
Et ut aliquã huius dicti cõ¬
parationẽ exhibeã: Nũqͥd
deferunt. nauib potius qͣm
regib gr̃ȩ referunt᷑ : Si gͦ
ñ nauigantib sed imperan¬
tib homines qui annonant᷑
ascribunt qͣntomagis soli
dõ agende sunt gr̃ę. cuius
nutu & hȩc om̃ib usib nr̃is
elem̃ta deseruiunt. & sol
ipse cotidie terrȩ mariq
parit̃ & clauditur in fine
diei. & indiei tterũ renoua¬
bilis ẽ quem colitis. xp̃m
quẽ iudei crucifixerunt
non colitis e Tranquillinu̾
dix̃: Recte hȩc inquirere

Expanded text:
suscepta parturiat, et genuisuscepta parturiat, et genuinae sobolis grana in culmo restituat, atque universis salutis nostrae utilitatibus, et lumen et restaurationem pariter tribuat et vigorem. Tranquillinus respondit: Et in hoc error est infinitus. Nam si hodie per servum suum quispiam clientibus suis tribuat quod rogatur, infinita stultitia est, si neglectus ille qui praestitit, servus per quem praestiterit honoretur. Et ut aliquam hujus dicti comparationem exhibeam; numquid deferunt, navibus potiusquam regibus gratiae referuntur? Si ergo non navigantibus, sed imperantibus, homines quod annonantur ascribunt, quanto magis soli Deo agendae sunt gratiae, cujus nutu et haec omnibus usibus nostris elementa deserviunt, et sol ipse quotidie terrae marique pariter et clauditur in fine diei, et in diei iterum renovabilis est quem colitis, Christum, quem Judaei crucifixerunt, non colitis? Tranquillinus dixit: recte haec inquiereres,
Abbreviated transcription (Latin):
cladib romanꝰ orbis oppri.¬
mitur Tranquillinꝰ respondit
Non est uerũ: Nã si recenseas
decadas stilo liuii digestas. il¬
lic inuenies ioui tura pone¬
ntes. una die uiginti tria
milia romani exercitus ui-¬
uenes cecidisse Sed & illud
non es immemor. qđ uenien¬
tes galli. etiã capitoliũ occu¬
pauerunt: & omnẽ romanã
manuũ suis ludibriis occu¬
parunt Diuersas fames &
in enarrabiles. diuersasq ca¬
ptiuitates. diuersas effusio¬
nes sanguinis. romanꝰ orbis
est padsus: antequã unum
colerent homines dm̃ Nunc
uero ex quo inuisibilis & ue¬
rus ds cȩpit acredentib coli:
aucta pace exultat roma¬
nũ imperiũ: Sed qđ peus
est: ds qui hoc prestat non
cognoscitur: & creaturȩ eiꝰ
ascribitur. quicquid acrea¬
tore prestatur P rȩfectus
dixit Si ille colendus est
qui humanis cõmodis prȩ̨
stat: Nullus nisi sol habebit᷑
dis. qui aspectu suo terrȩ¬
uiscera uegetat: ut semina

Expanded text:
cladibus Romanus orbis oppricladibus Romanus orbis opprimitur. Tranquillinus respondit: Non est verum. Nam si recenseas decadas stylo Livii digestas, illic invenies Jovi thura ponentes, una die viginti tria millia Romani exercitus juvenes cecidisse. Sed et illud non es immemor, quod Senonenses Galli etiam Capitolium occupaverunt et omnem Romanam manum suis ludibriis subjugarunt. Diversas fames, et inenarrabiles pestes, diversas captivitates, diversas effusiones sanguinis Romanus orbis passus est, antequam unum colerent homines Deum. Nunc vero ex quo invisibilis et verus Deus coepit a credentibus coli, aucta pace exsultat Romanum imperium. Sed quod pejus est, Deus, qui hoc praestat, non cognoscitur; sed creaturae ejus ascribitur, quidquid a Creatore praestatur. 43. Praefectus dixit: Si ille colendus est, qui humanis commodis aliquid praestat, nullus nisi sol habebitur deus, qui aspectu suo terrviscera vegetat, ut semina
Abbreviated transcription (Latin):
& quã miserabilit̃ mortui siN:
Numquid anteqͣm saturnus
cretensib imperaret. & filioꝵ
suors carnes comederet: ds̃
in cęlis ñ erat: Aut creta in¬
sula habebat regẽ. & cęli ñ
qͥputat iouẽ filiũ eiꝰ imperare
fulminib: homuntionẽ in quo
malitia & libido regnabat:
Quẽ ñ ꝑsecutus ẽ qui patri suo¬
non pepercit: Aut quã sordẽ
ñ exercuitꝰ qͥsuã germanam
accepit uxorẽ Inforo. in
platẽis. in domib. atq in om̃i
loco cotidie legimꝰ: qđ sordi¬
dissima iuno. & soror & conuur
fuerit gloriata: & rapti gani¬
medis honor turpissimꝰ. atq
incestissimꝰ ab ipsis a quib
iouis colitur non negatur
Non gͦ erras uir sublimissime
qui tales colis. quales romanȩ
iubent leges ꝓsui facti quã¬
litãte dampnare: & relicto
dõ om̃ipotente qͥ in cęlis re¬
gnat. lapidi dicis dd m̃s es.
& ligno dicis adiuua me&¬
Prefectus dix̃ Ex quo cȩpistis
blasphemare deos & acultura
eorũ recedere: ex eo diuersis

Expanded text:
 quam miserabiliter mortui sint. Numquid antequam Saturnus Cretensibus imperaret, et filiorum suorum carnes comederet, Deus in coelis non erat, aut Creta insula habebat regem, et coeli Deum qui putat Jovem filium ejus, imperare fulminibus, homuncionem in quo malitia et libido regnabat. Quem non persecutus est, qui patri non pepercit? Aut quam sordem non exercuit, qui suam germanam accepit uxorem? In foro, in plateis, in domibus, atque in omni loco quotidie legimus, quia sordidissima Juno quod et soror et conjux fuerit gloriatur: et rapti Ganymedis honor turpissimus atque incestissimus ab ipsis, a quibus Jovis colitur, non negatur. Non ergo erras, vir sublimissime, qui tales colis, quales Romanae jubent leges pro sui facti qualitate damnari, et relicto Deo omnipotente qui in coelis regnat, lapidi dicis, Deus meus es tu: et ligno dicis: Adjuva mePraefectus dixit: Ex quo coepistis blasphemare deos, et a cultura eorum recedere, ex eo diversis
Abbreviated transcription (Latin):
Numqͥd hi om̃s ad istã inquisi¬
tionẽ attingere potuerunt
dũ fierent xp̃iani: Sc̃s seba¬
stianus ait: Hloc responsum
tuũ. nr̃ȩ partis affirmat as¬
sertionẽ: Nã ab origine mun¬
di cũ agricolis & pastoribus
ouiũ ds habuit rationẽ: Et
iuxta finẽ mundi ueniens.
non elegit grãmaticos & ora¬
tores. sed piscatores & simpli¬
ces. & ipsis tradidit notitiam
suã : Chromatius dix̃: Cur
gͦ me dicis prius debere agno¬
Scere. qͥ sit creator meuꝰ: quẽ
nisi cognõuerĩ salutẽ inue¬
nire non possim Sebastianꝰ¬
sc̃s dixit Quia multos deos
& multas deas coliusti: Nisi
hos a corde tuo excluseris.
& imagines eorũ confrẽgeriᷤ.
& cognoueris unũ & uerum
dm̃. uitã & salutẽ inuenire
non poteris Chromatus dixc̃:
Indica gͦ michi quis ẽ unus
& uerus ds̃. Sc̃s sebastianus
respondit Si seruũ tuũ ad
hauriendã aquã miseris:
dũ ad fontẽ uenerit. aspicit
prius ne sordes aliquȩ intus

Expanded text:
Numquid hi omnes ad istam inquisiNumquid hi omnes ad istam inquisitionem attingere potuerunt dum fierent Christiani? S. Sebastianus ait: Hoc responsum tuum nostrae partis firmat assertionem. Nam ab origine mundi cum ruricolis et pastoribus ovium Deus habuit rationem, et juxta finem mundi veniens non elegit grammaticos et oratores, sed piscatores et simplices, et ipsis tradidit notitiam suam. 52. Chromatius dixit: Cur ergo me dicis prius debere agnoscere quis sit creator meus, quem nisi agnoverim salutem invenire non possim? S. Sebastianus dixit: Quia multos deos, et multas deas coluisti. Nisi ergo hos a corde tuo excluseris, et imagines eorum confregeris, et cognoveris unum et verum Deum, vitam et salutem invenire non poteris. Chromatius dixit: Indica ergo mihi quis sit unus et verus Deus. S. Sebastianus respondit: Si servum tuum ad hauriendam aquam miseris, dum ad fontem venerit, aspicit prius ne sordes aliquae intus
Abbreviated transcription (Latin):
nunc patitur corpus. & illoᷤ
quos anima passura ẽ: Si
ignara creatoris sui p̃sentis
uitȩ impleuerit munus:
Age ergo nobiscũ prius de illiꝰ
dolorib. & esto de illa pena
sollicitus. quȩ hab& ignem
semꝑ ardentẽ. & uermem
semꝑ edentẽ: Tunc chroma¬
tius urbis pręfectus cũ unico
filio suo tyburtio: dedit no¬
men suũ dicens: In hoc de
fide mea certos uos eẽ con¬
uenit. in quo etiã filiũ meũ
xp̃ianũ fieri mecũ ex opto:¬
Cui beatꝰ Sebastianus dixit:
Uide ne sola recuperatione
tui corporis ductus. te xp̃ia¬
nũ fieri speres: sed magiꝰ sp̃e
uitȩ ȩt̃nȩ facias mentẽ tuã
puram. ad uidendã rationẽ
ueritatis: Nisi enĩ agnoueriꝰ
qui sit creator tuus: Non
poteris inueni̾re salutem
quã quęris: Chromatius diẽ:
Ergo rusticos & simplicissimos
homines ñ uidemꝰ eẽ xp̃ianos.
ita ut inter mille uiros: uix
inuenias unũ. qui possit uel
sermonũ disciplinã ad ipiscie

Expanded text:
nunc patitur corpus, et illos nunc patitur corpus, et illos quos anima passura est, si ignara Creatoris sui praesentis vitae impleverit munus. Age ergo nobiscum prius de doloribus illis, et esto de illa poena sollicitus, quae habet ignem semper ardentem, et vermem semper edentem. 51. Tunc Chromatius urbis Romae praefectus, cum unico filio suo Tiburtio, dedit nomen suum dicens: In hoc de fide mea certos vos esse convenit, in qua etiam filium meum Christianum fieri mecum exopto. S. Sebastianus dixit: Vide ne sola recuperatione tui corporis ductus te Christianum fieri speres, sed magis spe vitae aeternae facias mentem tuam puram ad videndam rationem veritatis. Nisi enim agnoveris qui sit Creator tuus, non poteris invenire salutem quam quaeris. Chromatius dixit: Ergo et rusticos et simplicissimos homines non videmus esse Christianos, ita ut inter mille viros vix invenias unum qui possit vel sermonum disciplinam adipisci.