comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ mulieres ẽẽ debere in habitu ordi¬
nato. Auriq circũpositio & intortio cri¬
nium & cet̾a huiꝰ modi quȩ ad inanem
pompã. uł ad incelebram formȩ adhi¬
beri solent merito rep̃hensa sunt. s est
quidã ꝓ modulo ꝑsone habitus matro¬
nalis a uiduali ueste distinctus. qͥ potest
fidelib coniugatis salua religionis ob¬
seruantia conuenire. Hunc te maritus
si deponere noluit. ne te uelut iuduã
illo uiuente iactares. quia puto ñ fue¬
rat in hac re usq ad dissensionis scanda¬
lum ꝑducendus. magis inobedientiȩ ma¬
lo. qmͣ illiꝰ abstinentie bono. Qͥd est em̃
absurdiꝰ qͣm mulierẽ de humili ueste ui¬
ro suꝑbire. cui te potiꝰ expediret obtem¬
ꝑare candidis morib qm̃ nigellis uestib
repugnare: Quia & si te indum̃tũ mona¬
che delectabat. ctiã hoc posset gratiꝰ ma¬
rito obseruato exoratoq p̃sumi. Od̾ si
riret: Absit ut hinc displiceres dõ. quod

Expanded text:
quidem mulieres esse debere in habitu ordiquidem mulieres esse debere in habitu ordinato aurique circumpositio et intortio crinium et cetera huius modi, quae uel ad inanem pompam uel ad inlecebram formae adhiberi solent. merito reprehensa sunt. sed est quidam pro modulo personae habitus matronalis a uiduali ueste distinctus, qui potest fidelibus coniugatis salua religionis obseruantia conuenire. hunc te maritus si deponere noluit, ne te uelut uiduam illo uiuente iactares, puto, quia non fuerat in hac re usque ad dissensionis scandalum perducendus magis inoboedientiae malo quam ullius abstinentiae bono. quid est enim absurdius quam mulierem de humili ueste uiro superbire, cui te potius expediret obtemperare candidis moribus quam nigellis uestibus repugnare, quia. etsi te indumentum monachae delectabat, etiam hoc gratius posset marito obseruriret? absit ut hinc displiceres Deo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
thesaurriandũ esset in cęlo. qͥd ad uite
huiꝰ sufficientiã uobis & ur̃is. ur̃oq filio
relinquendũ: ne aliis esset refectio. uobis
autẽ angustia. Et in his disponendis atq
faciendis. si qͥd tibi forte meliꝰ uideretur
suggereres uiro reuerent᷑. eiꝰ deq auctori¬
tatẽ tanqͣm tui capitis sequereris obedi¬
enter. ut om̃s qui sanũ sapiunt ad qͦs pos¬
set hoc bonũ ur̃m fama deferre. de domꝰ
ur̃ȩ fructu ac pace gauderent. & adũsariꝰ
uereretur. nichil habens de uobis dicere
praui. Porro si de faciendis elemosinis. &
in pauꝑes impendendis elemosinis tuis.
de quo bono oꝑe & magno tam euidentia
p̃cepta sunt dñi. cum uiro tuo fideli. &
tecum scã continentiȩ pacta seruante.
consiliũ cõmunicare deberes. eiꝰ demq ñ
sꝑnere uoluntatẽ: qntomagis de habitu
atq uestitu nichil tͥ p̃ter eiꝰ arbitriũ mu¬
tandũ uł usurpandũ fuit. unde nichil
diuinitus legimꝰ imꝑatum: Scͥptũ est

Expanded text:
aurizandum esset in caelo, quid ad uitae huius sufficientiam uobis et uestris uestroque filio relinquendum, ne aliis esset refectio. uobis autem angustia. et in his disponendis atque faciendis si quid tibi forte melius uideretur, suggereres uiro reuerenter eiusdemque auctoritatem tamquam tui capitis sequereris oboedienter. ut omnes, qui sanum sapiunt, ad quos posset hoc bonum uestrum fama perferre, de domus uestrae fructu ac pace gauderent et aduersarins reuereretur nihil habens de uobis dicere praui. Porro si de faciendis elemosynis et in pauperes inpendendis rebus tuis, de quo bono opere et magno tam euidentia praecepta sunt domini. cum uiro tuo fideli et tecum sancta continentiae pacta seruante consilium communicare deberes eiusdemque non spernere uoluntatem, quanto magis de habitu atque uestitu nihil tibi praeter eius arbitrium mutandum uel usurpandum fuit, unde nihil diuinitus legimus imperatum! scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
filii mei sufficiant uobis uxores ur̃ȩ.
qm̃ sufficere uos uultis uxorib ur̃is. Non
uis ab illa fiat aliqͥd p̃ter te. noli aliquid
facere p̃ter ipsam. Tu dñs es. illa ancilla.
uenttur ad illud negotiũ quo sexus discer¬
nitur. & sexus sibi uterq miscet᷑. uxor ñ
habet potestatem corꝑis sui. s uir. Gati¬
debas. erigebas te. iactabaste. Bene dix¬
it apłs. optime dixit uas electionis. uxor
ñ habet potestatẽ corꝑis sui s uir. qͥa ego
sum dñs. Laudasti. audi qd sequitur.
Audi qd̃ ñ uis: rogo ut uelis. Qͥdͥ est hoc:
Audi. Similiter & uir dñs ille. similit̾ &
uir ñ habet potestatẽ corꝑis sui. s mulier.
Hoc libenter audi. Uitium tibi tollit᷑. ñ do¬
miniũ. Adulteria tua ꝓhibentur. ñ fe¬
minȩ subriguntur. Tu uir es: ostende.
Uir a uirtute. uł uirtus a uiro. Habes gͦ uir¬
uir. Si caput es: duc & sequat᷑. S uide
qua ducas. Caput es. duc & sequat᷑. s no¬
li ire quo ñ uis ut sequat᷑. Sic uos parate

Expanded text:
 Sufficiant vobis uxores vestrae, quia sufficere vos vultis uxoribus vestris. Non vis ab illa fiat aliquid praeter te: noli facere aliquid praeter ipsam. Tu dominus es, illa ancilla: venitur ad illud negotium, quo sexus discernitur, et sexus sibi uterque miscetur; Uxor non habet potestatem corporis sui, sed vir. Gaudebas, erigebas te, jactabas te. Bene dixit Apostolus, optime dixit Vas electionis: Uxor non habet potestatem corporis sui, sed vir. Quia ego sum dominus. Laudasti: audi quod sequitur, audi quod non vis, rogo ut velis. Quid est hoc? Audi: Similiter et vir; dominus ille; similiter et vir non habet potestatem corporis sui, sed mulier . Hoc libenter audi. Vitium tibi tollitur, non dominium: adulteria tua prohibentur, non feminae subriguntur. Tu vir es, ostende: vir enim a virtute, vel virtus a viro. Habes ergo virt, caput vir . Si caput es, duc, et sequatur: sed vide quo ducas. Caput es, duc quo sequatur: sed noli ire quo non vis ut sequatur. Ne in prae
Abbreviated transcription (Latin):
dita est: ut tunc ꝑsoluenda uota mulie¬
is si uir approbauerit. si autẽ rennuerit
ñ debeantur. Apłs tam̃ cum de concubitu
coniugatoꝵ loqueret. ñ ibi maiorẽ aucto¬
ntatẽ uiro qm̃ feminȩ dedit. s uir in qͥt
lidri debitũ reddat. similit̾ uxor uiro.

Expanded text:
dita est, ut tunc persoluenda sint uota muliedita est, ut tunc persoluenda sint uota mulieris, si uir adprobauerit, si autem rennuerit, non debeantur. apostolus tamen, cum de concubitu coniugatarum loqueretur, non ibi maiorem auctoritatem uiro quam feminae dedit, sed, uxori, inquit, uir de
Abbreviated transcription (Latin):
est ita uoluisse legem feminã ẽẽ sub
iuro. ut nulla uota eiꝰ quȩ abstinentię
bcansa uouerit reddantur ab ea. nisi auctor
uir suerit ꝑmittendo. Nam cũ ad pecca-¬
tum eiꝰdem uiri ꝑtinere. uoluerit. si priꝰ
ꝑmiserit & postea ꝓhibuerit. etiã hic tam̃
ñ dixit ut faciat mulier qd uouerat quia
ꝑmissa pͥus a uiro fuerat: s uiri dixit ẽẽ
peccatũ quia abnuit qd̃ pͥus concesserat.
ñ tam̃ mulieri uł ex hoc ꝑmissum dedit
ut cum pͥus uir ei concesserit. postea si ꝓ¬
hibuerit contẽnatur. Utrũ aut̃e ista etiã
ad uota continentiȩ. & a concubitu ab¬
stinentiȩ ꝑtineant merito querit᷑. ne for-¬
te ea tantum intelligenda sint. adu̾sꝰ ani¬
mã uoueri quȩ. sunt in cibis & potib. qd̾
uidet᷑ & illud significare ubi dñs ait. ñ-¬
ne anima plus est qm esca. Et cũ de ieiti-
mo p̃cipit᷑ ita p̃cipitur affligetis animas
ur̃as. maxime quia cum hic lex auctorita¬
dem uiro tribuat. ñ mulieri quȩ uiro sub¬

Expanded text:
est ita voluisse Legem feminam esse sub viro, ut nulla vota ejus, quae abstinentiae causa voverit, reddantur ab ea, nisi auctor vir fuerit permittendo. Nam cum ad peccatum ejusdem viri pertinere voluerit, si prius permiserit, et postea prohibuerit; etiam hic tamen non dixit ut faciat mulier quod voverat, quia permissa prius a viro fuerat. Viri dixit esse peccatum, quia abnuit quod prius concesserat: non tamen mulieri vel ex hoc permissum dedit, ut cum prius ei vir concesserit, postea si prohibuerit, contemnatur. Utrum autem ista etiam ad vota continentiae et a concubitu abstinentiae pertineant, merito quaeritur, ne forte ea tantum intelligenda sint adversus animam voveri, quae sunt in cibis et potionibus. Quod videtur et illud significare, ubi Dominus ait, Nonne anima plus est quam esca ? et cum de jejunio praecipitur, ita praecipitur, Affligetis animasrit: maxime quia cum hic lex auctoritatem uiro tribuat, non mulieri quae uiro sub
Abbreviated transcription (Latin):
⁊atus fuerit de bonis oꝑib nr̃is ab eis
desistendum putemꝰ. s alia causa est.
alienoꝵ. alia necessariarũ in socierate.
aliqua ꝑsonarũ. alia fidelis. alia infi
delis. alia parentũ erga filios. alia filioꝵ
erga parentes. alia postremo ea quȩ in
his reb uł maxime intuenda est uiri &
uxoris. ubi mulierẽ coniugatam ñ licet
dicere qd̃ uolo facio de meo. cum & ipsa
ñ sit sua. s capitis sui hoc est uiri sui. Nam
sic qued̃a ut cõmemorat apłs petrus. mu¬
lieres sc̃ȩ quȩ indm̃ sꝑabant ornabant se
subdite uiris suis. sicut sara obsequebat᷑
abrahȩ dnm eum uocans. cuiꝰ uos facte
estis filiȩ: cum ad xp̃ianas ñ ad uidaicas fe¬
minas loqueretur. Parit̾ gͦ de om̃ib con-

Expanded text:
zatus fueiit de bonis operibus nostris, ab eis zatus fueiit de bonis operibus nostris, ab eis desistendum putemus; sed alia causa est alienarum alia necessariarum in societate aliqua personarum, alia fidelis alia infidelis; alia parentum erga filios, alia filiorum erga parentes: alia postremo ea, quae in his rebus vel maxime intuenda est, viri et uxoris, ubi mulierem conjugatam non licet dicere, Facio quod volo de meo; cum et ipsa non sit sua, sed capitis sui, hoc est viri sui . Nam sic quaedam, ut commemorat apostolus Petrus, mulieres sanctae quae in Deum sperabant, ornabant se, subjectae suis viris: sicut Sara obsequebatur Abrahae, dominum eum vocans, cujus, inquit, factae estis filiae ; cum ad Christianas, non ad Judaeas feminas l
Abbreviated transcription (Latin):
inconsiderata festinatione. attende quid
carnẽ largiorib elemosinis refecisti. qnͣtũ
malum est qd̃ uiri tui m̃tẽ a tam bono ꝓpo¬
sito subrusti: An cuiꝰ qm tibi tẽporalis sa¬
lus carior ẽẽ debuerat. qm huiꝰ ȩterna:
Nonne si ampliorẽ miscłiam cogitans. idõ
pauꝑib res tuas erogare deferres. ne scan¬
dalizatus mariuis tuns dõ ꝑiret. uberio¬
res ds tibi elemosinas cõputaret: Prom¬
de si recolis quid adquisieras qnͣdo lucra¬
ta fueras uirũ tuũ ut tecũ xp̃o sanctiore
castitate seruiret: intellige ꝑ illas elemosi¬
nas tuas quib cor eiꝰ eu̾sum est. qnͣto gra¬
uiore damno ꝑcussa fueris. qm sunt illa
lucra quȩ celestia cogitabas. Si cm̃ habet
ibi magnũ locum panis fractus esurien¬
ti. qͣntũ locum ibi credenda est habere mi¬
scdia qua homo eripitur diabolo tanqͣm
leoni rugienti. & quẽ deuoret quȩrenti:
Neq hoc tta dicimꝰ. ut si qͥsqm scandali¬

Expanded text:
utem inconsiderata festinatione adtende quid utem inconsiderata festinatione adtende quid carnem largioribus elemosynis refecisti, quantum malum est, quod uiri tui mentem a tam bono proposito subruisti? an cuiusquam tibi temporalis salus carior esse debuerat quam huius aeterna? nonne, si ampliorem misericordiam cogitans ideo pauperibus res tuas erogare differres. ne scandalizatus maritus tuus deo periret, uberiores tibi deus elemosynas inputaret? proinde, si recolis. quid adquisiueras, quando lucrata fueras uirum tuum, ut tecum Christo sanctiore castitate seruiret, intellege, per illas elemosynas tuas. quibus cor eius euersum est, quanto grauiore damno percussa fueris, quam sunt illa lucra, quae caelestia cogitabas. si enim habet ibi magnum locum panis fractus esurienti, quantum locum ibi credenda est habere misericordia, qua homo eripitur diabolo tamquam leoni rugienti et. quem deuoret. inquirenti! Neque hoc ita dicimus. ut, si quisquam scandali
Abbreviated transcription (Latin):
ob transeuntib monachis tanqͣm
plupib eroganda donaueris. tunc ille
detestans cos tecum. & ñ dĩ seruos. s domꝰ
alienȩ penetratores. & tuos captiuatores.
& dep̃datores putans. tam scam sarcinam
quã tecũ subierat indignatus abiecit. In¬
firmꝰ enĩ erat. & idõ tibi quȩ in cõmuni
ꝓposito fortior uidebaris. ñ erat p̾sump¬
tione turbandꝰ. s dilectione portandus.
qui etiã si ipsas ad elemosinas largiꝰ faci¬
endas forte pigriꝰ mouebatur. posset ista
condiscere si tuis inopinatis ñ feriretur
expensis. s expectatis inuitaretur obse.¬
quiis. ut etiã hoc qd̾ temere sola fecisti.
multo consultiꝰ dilectione concordi. mul¬
to ordinatiꝰ & honestiꝰ ambo faceretis: ne.
blasphemarent᷑ serui dĩ. si tam̃ hoc fue¬
runt. qui marito absente atq nesciente
ab ignota muliere. & aliena uxore tanta
sumpserunt. & laudaret᷑ ds in oꝑib ur̃is.
quoꝵ esset tam fida societas. ut a uobis

Expanded text:
duobus transeuntibus monachis tamquam duobus transeuntibus monachis tamquam pauperibus eroganda donaueris, tunc ille detestans eos tecum et non dei seruos sed domus alienae penetratores et tuos captiuatores et depraedatores putans tam sanctam sarcinam, quam tecum subierat, indignatus abiecit. infirmus enim erat et ideo tibi. quae in communi proposito fortior uidebaris, non erat praesumptione turbandus sed dilectione portandus, quia, etiamsi ad ipsas elemosynas largius faciendas forte pigrius mouebatur. posset et ista condiscere, si tuis inopinatis non feriretur expensis, sed expectatis inuitaretur obsequiis. ut etiam hoc, quod temere so\'a fecisti, multo consultius dilectione concordi multoque ordinatius et honestius ambo faceretis nec blasphemarentur serui dei. si tamen hoc fuerunt, qui marito absente atque nesciente ab ignota muliere et aliena uxore tanta sumpserunt. et laudaretur deus in operibus uestris, quorum esset tam fida societas, ut a uobis
Abbreviated transcription (Latin):
derem nisi qd̃ ait apls: uxor ñ habet po¬
testatẽ corporis sui. s uir. De qua pote¬
state sic tibi iam ꝓmiserat continentiam.
ut eam tecũ & ipse susciꝑet. S illud est
qd̃ minꝰ te obseruasse contristor. qͥa tanto
humiliꝰ & obedientiꝰ ei obsequi in dome¬
stica conu̾satione debiusti. qnͣto ille reli¬
giosiꝰ tibi rem magnã etiã imitando con¬
cesserat. Non enĩ quia pariter tẽperabatis
a cõmixtione carnali. idõ tuus maritus
placita seruabatis. Nichil gͦ de tua ueste.
nichil de auro. uł argento. uł quacũq pe-¬
sunia reb ue ullis t̾renis sine arbitrio eiꝰ
facere debuisti. ne scandalizares hominẽ
qui dõ tecũ maiora uouerat. & ab eo qd̾ de
ua carne licita potestate posset exigere.
se continent̾ abstulerat. Demq factũ est
uinculũ continentiȩ quo se dilectus in¬
sruerat. contemptus abrumꝑet. & iratꝰ
ibi. ñ parceret sibi. Sicut retulit enim

Expanded text:
derem. nisi quod ait apostolus: Uxor non habet poderem. nisi quod ait apostolus: Uxor non habet potestatem corporis sui sed uir. de qua potestate sic tibi iam permiserat continentiam, ut eam tecum et ipse susciperet. Sed illud est, quod minus te obseruasse contristor, quia tanto humilius et oboedientius ei obsequi in domestica conuersatione debuisti, quanto ille religiosius tibi rem tam magnam etiam imitando concesserat. non enim. quia pariter temperabatis a commixtione carnali, ideo tuus maritus placita seruabatis. nihil ergo de tua ueste, nihil de auro uel argento uel quacumque pecunia, rebus ullis terrenis tuis sine arbitrio eius facere debuisti, ne scandalizares hominem, qui deo tecum maiora uouerat et ab eo, quod de tua carne licita potestate posset exigere, se continenter abstinuerat. Denique factum est, ut uinculum continentiae. quo se dilectus innexuerat, contemptus abrumperet et iratus tibi non parceret sibi. sicut enim mihi ret
Abbreviated transcription (Latin):
ne ipse qͦq in adulteriũ di. in redde¬
do huiꝰ modi debito uoluntati eiꝰ obtem¬
pare conuenerat: cum tͥ uoluntatẽ con¬
nnendi acceptaret ds̃: quia ꝓpt̾ea ñ face¬
ris ne ꝑiret maritꝰ:. S hoc ut dixi omit¬
to. qm̃ postea tͥ nolenti sibi ad reddenda
coniugalia debita consentire. ad eadẽ con¬
tinentiȩ pacta ipse consensit. & tecũ conti¬
nentissime diu urcit. suoq consensu a pec¬
cato illo quo ei debitũ carnis negabas. ip¬
se te absoluit. Non gͦ in tua causa ista uer¬
ttur questio. utrũ redire debeas ad con¬
cubitum uiri. Qd̃ enim pari dõ consensu
ambo uoueratis. ꝑseuerant᷑ usq in finem
reddere. ambo debuistis. Aquo ꝓfecto si
lapsus est ille. tu saltem constantissime.
ꝑseuera. Qd̾ te ñ exhortarer: nisi qͥa tibi
ad hoc ipse consenserat. Nam si nunqͣm
tenuisses eius assensum. numerꝰ te nullus
defendisset annoꝵ. s post qmlibet tempꝰ
me consuluisses. nichil tibi aliud respon¬

Expanded text:
ne ipse quoque in adulterium diando huius modi debito uoluntati eius obtemperare conuenerat, cum tibi uoluntatem continendi acceptaret deus, quia propterea non faceres, ne periret maritus! Sed hoc, ut dixi, omitto, quoniam postea tibi nolenti sibi ad reddenda coniugalia debita consentire ad eadem continentiae pacta ipse consensit et tecum continentissime diu uixit suoque consensu a peccato illo, quo ei debitum carnis negabas, ipse te absoluit. non ergo iam in tua causa ista uertitur quaestio, utrum redire debeas ad concubitum uiri. quod enim deo pari consensu ambo uoueratis, perseueranter usque in finem reddere ambo debuistis. a quo proposito si lapsus est ille, tu saltem constantissime perseuera. quod te non exhortarer, nisi quia tibi ad hoc ipse consenserat. nam si numquam tenuisses eius adsensum, numerus te nullus defendisset annorum, sed post quantum libet tempus me consuluisses, nihil tibi aliud respon
Abbreviated transcription (Latin):
uiri. audiunt me feminę. Qd ad
mẽ irascimini: Utinã faciatis qd̾ scͥptũ
est: irascimini & nolite peccare. Simere
debeo ne contingat mͥ qd̾ contigit tanto¬
apło paulo. qd̾ cum legeret᷑ si intenti fu¬
istis audistis. Ergo inimicus factus sum
uobis. uerũ p̃dicans: Et si ita est: fiat.¬
Et si necesse est ut inimicus sim: meliꝰ uo¬
dos euã uxorib ur̃is. Filiȩ meȩ sunt. si¬
cut & uos filii mei estis. Audiant me. ⁊ e¬
lent uiros suos. ñ sibi seruent uanã głam
qua solent a maritis impudicis matro¬
nȩ laudari: quia impudicitiam uiroꝵ
suoꝵ ȩquo animo ferunt. Nolo talem pa¬
tientiã habeant xp̃ianȩ mulieres. Prorsꝰ
zelent uiros suos. ñ ꝓpter carnẽ suam.
s ꝓpter animas eoꝵ. omĩno ego moneo.
ctu ardet cor meũ. Ego iubeo. Nolite
uiros ur̃os ꝑmittere. fornicari. int̾pella¬
te contͣ cos eccł̃iam. Non dico iudices pu
nulla suꝑbia. ñ contumeliosa ceruix.
ñ aliqua inobedientia: ꝓrsus tanqm

Expanded text:
iri, audiunt me feminae, quid ad me irascimini? Utinam faciatis quod scriptum est, Irascimini, et nolite peccare . Timere debeo, ne contingat mihi quod contigit apostolo Paulo, quod modo cum legeretur, si intenti fuistis, audistis: Ergo inimicus factus sum vobis verum praedicans ? Et si ita est, fiat. Si necesse est ut inimicus sim vodos etiam uxoribus vestris. Filiae meae sunt, sicut et vos filii mei estis. Audiant me: zelent viros suos; non sibi servent vanam gloriam, qua solent a maritis impudicis matronae laudari, quia impudicitiam virorum suorum aequo animo ferunt. Nolo talem patientiam habeant christianae mulieres: prorsus zelent viros suos; non propter carnem suam, sed propter animas illorum. Omnino ego moneo, ctu ardet cor meum. Ego, inquam, jubeo. Nolite viros vestros permittere fornicari. Interpellate contra illos Ecclesiam. Non dico, judices pubnulla superbia, non contumeliosa cervix, non aliqua inobedientia: prorsus tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
uitari impudicos uiros ur̃os. Absit a
uobis aut uobiscũ uiuant. aut soli pere.¬
ant. Impudico marito ñ debet mulier
pudicitiam. s do illam debet. xp̃o illã
debet: ñ ꝓpter illũ faciat qui ñ timetur.¬

Expanded text:
imitari impudicos viros vestros. Absit a imitari impudicos viros vestros. Absit a vobis. Aut vobiscum vivant, aut soli pereant. Impudico marito non debet mulier pudicitiam, sed Deo illam debet, Christo illam debet. Non propter illum faciat, qui non meretur
Abbreviated transcription (Latin):
tem sui corporis s uir. Qd te extollis:
uentũ fuerit. clamate ꝓ re ur̃a. Aurum
ferto femina. ferto ancilla. Noli litiga¬
re. noli contͣdicere. Contẽptus auri tui.
si est carttas in te. quȩ debet ẽẽ in uxore.
ferto patienter. Et si dubitat: tu offer.
Contemne om̃ia: pamore uiri tui. Sed
castũ opta. ꝓ castitate litiga. Patienter
pereat uilla tua: ñ anima ipsiꝰ te pati¬
causa zelent uxores suas. Scio quia faci¬
Et imꝑatur feminȩ ut ferat adulterum
uirũe Oiusticia. Quare rogo: Quare:
Quia ego uir sum. Uir es. in fortitudine
tua ꝓbem quia uires. Uires. unce libi¬
dinẽ. Quomͦ uir: qͥa uxor ẽ fortior:
Tu es caput mulieris uir. uerũ est. Si ca¬
put est ducat: uxor sequatur. Si caput es
ruatis. necũ tu facis. doceas qd̾ facis. Do¬
leat tͥ anima. si in foueam adulterii am
bo ruatis. Doleat tibi si tu solus ruas.
Telo ñ uis ut ruat illa: timore noli rue¬
re tu. Nolite autẽ pudicissime feminȩ

Expanded text:
tem corporis sui, sed vir. Quid te extollis? ventum fuerit, clamate pro re vestra. Aurum ro necessitate sua: ferto, femina; ferto, ancilla; noli litigare, noli contradicere. Contemptus auri tui, si est charitas in te, quae debet esse in uxore, ferto patienter; et si dubitat, tu offer: contemne omnia propter amorem viri tui. Sed castum opta, pro castitate litiga. Patienter pereat villa tua, non anima ipsius te paticausa zelent uxores suas. Scio quia faciEt imperatur feminae ut ferat adulterum virum! O justitia! Quare, rogo te? quare? Quia ego sum vir. Vir es? in fortitudine tua probemus, quia vir es. Vir es? vince libidinem. Quomodo vir, quo uxor est fortior? Tu es caput mulieris, vir, verum est. Si caput est, ducat, uxor sequatur. Sed ubi rectruatis: ne cum tu facis, doceas quod facis. Dolet tibi anima, si in foveam adulterii ambo simul ruatis: doleat tibi, si tu solus ruas. Zelas, non vis ut ruat illa: time, tu noli ruere. Nolite autem, pudicissimae feminae,
Abbreviated transcription (Latin):
synagoga fuisse arietes. quoꝵ filii
sumꝰ. Unde dicit᷑ in psalmo. Afferte dño
filios arietum. Qui inde arietes: Petrus.
ioħs. iacobꝰ. andreas. bartholomeus .s ce¬
teri apłi. Hinc & ipse pͥmo saultis. postea
paulus. id est pͥmo suꝑb. postea humilis.
Saulus enim dictus est. Nom̃ saul nostis.
quia rex suꝑbꝰ & effrenis fuit. Non quasi
iactantia aliqua nom̃ sibi mutauit apłs.
s ex saulo factus est paulus: ex suꝑbo mo¬
dicus. Paulũ enĩ modicũ est. Uis nosse quid
sit saulus:. Ipsum audi iã paulũ. recordan¬
tem quid fuerit ꝑ maliciã suam. & qͥd iam
sit ꝑ grãm dĩ. Audi quomͦ fuerit saulus.
sti saulũ. audi & paulũ. Ego enĩ sũ inquit
paulus: Et sequitur: qui ñ sum dignus
uocari apls. Quare: Quia fui saulus
Quid est fui saulus: Ipse dicat. Quia ꝑ¬
seuitus sum inquit eccł̃iam dĩ. S gr̃ã dei
ait sum qd̃ sum. Abstulit sibi omnẽ gran¬
ditatem suam. Minimꝰ iam in se: grau¬

Expanded text:
Synagoga fuisse arietes, quorum filii sumus. Unde dicitur in psalmo: Afferte Domino filios arietum . Qui inde arietes? Petrus, Joannes, Jacobus, Andreas, Bartholomaeus, et caeteri Apostoli. Hinc et ipse primo Saulus, postea Paulus: id est, primo superbus, postea humilis. Saül enim, unde dictum est nomen Sauli, nostis quia rex superbus et infrenis fuit. Non quasi jactantia aliqua nomen sibi mutavit Apostolus; sed ex Saulo factus est Paulus, ex superbo modicus. Paulum enim Modicum est. Vis nosse quid sit Saulus? Ipsum audi jam Paulum recordantem quid fuerit per malitiam suam, et quid jam sit per gratiam Dei; audi quomodo fuerit Saulus, sti Saulum; audi et Paulum: Ego enim sum, inquit,isi ego sum Paulus? Et sequitur: Qui non sum dignus vocari apostolus. Quare? Quia fui Saulus. Quid est, fui Saulus? Ipse dicat: Quia persecutus sum, inquit, Ecclesiam Dei; sed gratia Dei, ait, sum id quod sum . Abstulit sibi omnem granditatem suam; minimus jam in se, gran
Abbreviated transcription (Latin):
quib & scientia omĩs & ꝓpħia mili¬
tat. fides. spes. caritas. S fidĩ succedit
species quã uidemꝰ. & spei succedit beati¬
tudo ipsa ad quã ꝑuenturi sumꝰ. Caritas
autẽ euã istis decedentib augebit᷑ potiꝰ.
Si cnĩ credendo diligimꝰ qd̃ ñ uidemꝰ. qnͣ

Expanded text:
quibus et scientia omnis et prophetia militat: fides, spes, charitas. Sed fidei succedit species quam videbimus, et spei succedit beatitudo ipsa ad quam perventuri sumus: charitas autem etiam istis decedentibus augebitur potius. Si enim credendo diligimus q
Abbreviated transcription (Latin):
structio. ut ꝑfectũ aliqͥd tenentes. ea quȩ
sunt ex parte ñ querant. Perfectum sane.
qͣntũ in hac uita potest. Nam in cõpara¬
tione futurȩ uitȩ. nulliꝰ iusti & scĩ est uita
ista ꝑfecta. Id̾o manent fides. spes. caritas.¬

Expanded text:
structio, ut perfectum aliquid tenentes, ea quae structio, ut perfectum aliquid tenentes, ea quae sunt ex parte non quaerant: perfectum sane, quantum in hac vita potest; nam in comparatione futurae vitae, nullius justi et sancti est vita ista perfecta; ideo manent, inquit, fides, spes, c
Abbreviated transcription (Latin):
diligimꝰ quo ñdum ꝑuenimꝰ. qnͣtomagis
cũ ꝑuenerimꝰ  Int̾ tẽporalia qͥppe atq
ȩt̾na hoc int̾est. qd̾ tẽporale aliquid plus
diligit᷑ anteqm habeat᷑. uilescit autẽ cũ
uenerit. Non enĩ satiat animã. cui uera
& certa est sedes ȩt̾nitas. E t̾num autem
ardentiꝰ diligitur adeptũ. qmͣ desidera¬
tum. Nulli enĩ desideranti conceditur
plus de isto existimare qm se habet. ut ci
uilescat cũ minꝰ inuenerit. s qͣntũ qͥsq
ueniens existimare potuerit. plꝰ ꝑueni
ens inuenturꝰ est. Homo itaq fide. spe.
caritate subnixus. eaq inconcusse reti¬
nens. ñ indiget scͥpturis. nisi ad alios
instruendos. Itaq multi ꝑ hȩc itia cũ
in solitudine uiuunt sine codicib. In
de in illis arbitror iam impletũ cẽ qd̾
dictũ est. siue ꝓphiȩ euacuabuntur.
suut linguȩ ccis abunt. siue scientia fia¬
cuabitur. Quib tam̃ qͣsi machinis tan-
ta fidĩ. spci & caritatis in eis surrexit in¬

Expanded text:
enimus, quanto magis cum pervenerimus? Inter temporalia quippe atque aeterna hoc interest, quod temporale aliquid plus diligitur antequam habeatur, vilescit autem cum advenerit; non enim satiat animam, cui vera est et certa sedes aeternitas: aeternum autem ardentius diligitur adeptum, quam desideratum: nulli enim desideranti conceditur plus de illo existimare quam se habet, ut ei vilescat cum minus invenerit; sed quantum quisque veniens existens inuenturus est. Homo itaque fide, spe et caritate subnixus eaque inconcusse retinens non indiget scripturis nisi ad alios instruendos. itaque multi per haec tria etiam in solitudine sine codicibus uiuunt. unde in illis arbitror iam impletum esse quod dictum est: siue prophetiae, euacuabuntur, sine linguae, cessabunt, siue scientia, euacuabitta fidei, et spei, et charitatis in eis surrexit in
Abbreviated transcription (Latin):
dũ tuoꝵ. Ibi qͥppe & hoc dictum est. Iu¬
rauit dñs & ñ penitebit eum. tu es sacer¬
dos in ȩt̾num scd̾m ordinẽ melchisedech.
Nouerunt qui legunt qͥd ꝓtulerit melchi¬
sedech. qnͣdo benedixit abraham. Et si
iam sunt participes ciꝰ. uident tale sa¬
crificiũ nunc offerri dõ toto orbe teria¬
rũ. Dei autẽ uiratio. increduloꝵ est
increpatio. Et qd̾ dm ñ penitebit. sig¬
inficatio est quia hoc sacerdotiũ ñ mu¬
tabit. Mutauit qͥppe sacerdotiũ scł̃m
ordinem aaron. Unde & aliꝰ ꝓpħa diat
qd est scdm ordinem aaron. Cur distẽ
ñ accipiat. adddit & dicit. Quia ab o¬
tu solis usq ad occasum głificatum Et
nom̃i neũ ingentib. & in om̃i loco li¬
censum offertur nomini meo ce hoostra
ordinẽ melchi sedech. Incensum enĩ qd̃
est grece thymiama. sicut exponit ioħes
in apokalipsi. orationes sunt scorum.¬

Expanded text:
est: Juravit Dominus, et non poenitebit eum, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec . Noverunt qui legunt, quid protulerit Melchisedec, quando benedixit Abraham : et si jam sunt participes ejus, vident tale sacrificium nunc offerri Deo toto orbe terrarum. Dei autem juratio incredulorum est increpatio. Et quod Deum non poenitebit, significatio est quia hoc sacerdotium non mutabit. Mutavit quippe sacerdotium secundum ordinem Aaron. Unde alius propheta dicit quod est secundum ordinem Aaron. Cur autem hoc non accipiat, addit, et dicit: Quia ab ortu solis usque ad occasum glorificatum est nomen meum in gentibus, et in omni loco incensum offertur ordinem Melchisedec. Incensum enim quod est graece θυμίαμα, sicut exponit Joannes in Apocalypsi, orationes sunt sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
a quo distinguitur ille isrł scd̾m carnẽ.
huiꝰ domo ñ accipit uitulos. neq de gre¬
gib eiꝰ hyrcos. Iste immolat dõ sacrifi¬
cium laudis. ñ scdm ordinẽ aaron. s
scd̾m ordinem melchisedech. Qd̃ in eo
psalmo positũ est. quẽ dñs uĩc in eugłio
de se conscͥptum esse testatur. querens
a uideis respondentib xp̃m filiũ ẽẽ da¬
uid. qd̃ solum de illo carnalit̾ nouerañ:
qͦm cum dauid in spũ dixerit dñm. Tc̃¬

Expanded text:
a quo distinguitur ille Israel secundum carim domo non accipit vitulos, neque de gregibus ejus hircos. Iste immolat Deo sacrificium laudis, non secundum ordinem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedec. Quod in eo psalmo positum est, quem Dominus Jesus in Evangelio de se conscriptum esse testatur, quaerens a Judaeis respondentibus Christum filium esse David, quod solum de illo carnaliter noverant, quomodo eum David in Spiritu dixerit Dominum. T
Abbreviated transcription (Latin):
ĩlrł ñ esset dicendꝰ nisi ex genere carnis:
in abscondito udeus est & circũcisione
illis umbris p̃cedentib significata est ne¬
ritatẽ. Et immolat dõ in corpore xp̃i
sacrificiũ laudis. ex quo ds̃ deoꝵ locu¬

Expanded text:
Israhel non esset dicendus nisi ex genere carnis, in abscondito Iudaeus est et circumcisione illis umbris praecedentibus significata est veritatem; et immolat Deo in corpore Christi sacrificium laudis, ex quo Deus deorum Domi
Abbreviated transcription (Latin):
miserit uxorẽ suam p̃ter causam formi¬
cationis facit eam mechari.S. si ayais
mancat. Omĩs cni qui dimitat uxorẽ.
suam & ducit alterã. mechat᷑. Hec con-¬
aiuuita dñi. sine ulla retractatione ser-¬
anda sunt. Habet enĩ hȩc iusticia que
oram illo est. siue ꝓbent homines. siue

Expanded text:
miserit uxorem suam praeter causam fornimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis, facit eam moechari. sed si dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. Haec constituta domini sine ulla retractatione seruanda sunt. habet enim haec iustitia, quae coram illo est, siue probent siue
Abbreviated transcription (Latin):
cui discedere licuisset illa una uidelicet
causa quȩ illi ꝓpt̾ea tacita est qͥa notissima
est. hoc est fornicationis. hanc enĩ solam
ds̃ magister excepit. cum de dimittenda
loqueret᷑ uxore. deditq intelligi talem
formã etiã a uiro ẽẽ seruandam. qm̃ ñ
solum mulier ñ habet potestatẽ corpo¬
ris sui s uir. s similtt̾ & uir ñ habet po¬
testatẽ corporis sui. s mulier. Cum gͦ
tuum maritũ arguere de fornicatione
ñ possis. qͦmͦ te putas qd̾ ab eo discedis ñ
nubendo excusare. a quo tͥ ñ licet om̃ino
a uiro ñ discedere. Qd si discesserit. ca
utiq causa qua discedere licitũ est mans¬
re innuptam. aut uiro suo reconciliari.
Mulier enĩ sub uiro. uiuo marito unda
est lege: & uiuente uiro uocabit᷑ adulła
si fuerit cum alio uiro. qm̃ mulier alliga¬
ta est qmdiu uir eiꝰ iiuit. Unde si uxoi
dimiserit uirũ suum & alii nupserto.
mechatur. Et qui dimissam a uiro aure¬

Expanded text:
cui discedere licuisset, illa una uidelicet cui discedere licuisset, illa una uidelicet causa, quae ibi propterea tacita est, quia notissima est, hoc est fornicationis. hanc enim solam deus magister excepit, cum de dimittenda loqueretur uxore, deditque intellegi talem formam etiam a uiro esse seruandam, quoniam non solum mulier non habet potestatem corporis sui, sed uir; sed similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mtuum maritum arguere de fornicatione non possis, quomodo putas quod ab eo discedis non nubendo excusare, a quo tibi non licet omnino a viro non discedere; quod si dicesserit, ea utique causa qua discedere licitum est, manere innuptam, aut viro suo reconciliari . Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi; et vivente viro vocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit. unde si uxor dimiserit uirum suum et alii nupserit, moechatur, et qui dimissam a uiro duxe
Abbreviated transcription (Latin):
dũ tu queris unde ampliꝰ honoreris:
ille unde damnet᷑ inueniat: Hoc enim
& illi diceremꝰ. si te nolente continere
uoluisset. Non enĩ potestatẽ habes cor¬
poris tui s ille. sicut nec ille habet po
rimꝰ. ꝑlacet ne tibi ut nobis mulier espo
mulierem a uiro ñ discedere. qd̾ si disces¬
serit manere innuptam. aut uiro suore¬
conciliari. Ecce discessi. Nolo reconcilia¬
ri uiro. s innupta ꝑmanco. Non em̃ at
si discesserit innuptam manere donee¬
uiro suo reconcilietur. s manere inquit
innuptam. aut uiro suo reconciliar. Hoc
inqͥt faciat. aut illud. Unũ e duob eb¬
gendũ ꝑmisit. ñ autẽ in hoꝵ alterum
cõpulit. Manere innupta eligo. ac sic
p̃ceptũ impleo. Corripe. argue. increpa.
uter e qua uolueris seueritate si nupsero.
Quid huic contͣdicam. nisi apłm ñ bene in¬
telligis: Neq enĩ p̃cepisset si a uiro disces¬
serit innuptam manere mulierẽ nisi eã

Expanded text:
dum tu quaeris unde amplius honoreris, dum tu quaeris unde amplius honoreris, ille unde damnetur inueniat. hoc enim et illi diceremus, si te nolente continere uoluisset. non enim habes potestatem corporis tui, sed ille; sicut nec ille habet poterimus, placetne tibi, ut nobis mulier ex ismulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari? ecce discessi, nolo reconciliari uiro, sed innupta permaneo. non enim ait: si discesserit, manere innuptam, donec uiro suo reconcilietur, sed, manere, inquit, innuptam aut uiro suo reconciliari. hoc, inquit, faciat aut illud. unum e duobus eligendum permisit, non autem in horum alterum conpulit. manere innupta eligo ac sic praeceptum inpleo. corripe. argue, increpa, utere qua uolueris seueritate, si nupsero. Quid huic contradicam nisi: apostolum non bene intellegis? neque enim ille praecepisset, si a uiro discesserit, innuptam manere mulierem, nisi eam,
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc autẽ inquisita ñ inuenitur. nisi quã
solam saluator excepit. id est causa forni¬
cationis. Ac ꝑ hoc ñ p̃cepit apłs mulie¬
rem si discesserit manere innuptã. nisi
quȩ illa causa discedit a uiro. qua sola
ei discedere licitũ est a uiro. Nisi gͦ illa¬
intelligat᷑ cui licet discedere. ñ autẽ licet
nisi uiro fornicante. qͦmͦ iubet᷑ innupta
si discesserit ꝑmanere: Qs est qui dicat
si discesserit mulier a uiro ñ fornicante
uinupta ꝑmaneat. cum ei nisi a uiro for.¬
nicante discedere om̃ino ñ liceat: Sed
rem ipsam paulo aꝑtiꝰ. ploquam̃. & qͣsi
constituamꝰ ante oculos. ecce placuit
continentia mulieri. uiro ñ placet. Dis¬
cessit ab eo mulier & cepit uiuere conti¬
nenter. ipsa scilicet casta mansura. s fa-¬
ctura qd̾ dñs ñ uult adulterũ uirũ qui
cum se ñ continuerit. alt̾am queret. Qͥd
sumꝰ dicturi mulieri. nisi qd̾ dicit ecclĩȩ
sana doctrina. redde debitum uiro. ne

Expanded text:
haec autem inquisita non inuenitur, nisi quam haec autem inquisita non inuenitur, nisi quam solam saluator excepit, id est causa fornicationis. ac per hoc non praecipit apostolus mulierem, si discesserit, manere innuptam, nisi quae illa causa discedit a uiro, qua sola ei discedere licitum est a uiro. ubi eniintellegatur, cui licet discedere — non autem licet nisi uiro fornicante — quomodo iubetur innupta, si discesserit, permanere? quis est, qui dicat: si discesserit mulier a uiro non fornicante, innupta permaneat. cum ei nisi a uiro fornicante discedere omnino non liceat? rem ipsam paulo apertius proloquamur et quasi constituamus ante oculos. ecce placuit continentia mulieri, uiro non placet. discessit ab eo mulier et coepit uiuere continenter, ipsa scilicet casta mansura, sed factura, quod dominus non uult, adulterum uirum: qui cum se non continuerit, alteram quaeret. quid sumus dicturi mulieri, nisi quod dicit ecclesiae sana doctrina? redde debitum uiro, ne,
Abbreviated transcription (Latin):
ri. ꝓhibitum est homini dimittere uxo¬
rem si nulla causa fornicationis extite¬
rit. Et dictum est quare. ne scilicet fa¬
ciat eam mechari. utiq ido quia etiam
siñ ipsa dimiserit. s dimissa fuerit: erit
mecha si nupserit. Propt̾ hoc gͦ tam mag¬
num malũ ñ licet homini dimittere uxo¬
rem. nisi ex causa fornicationis. tunc enĩ
ñ ipse dimittendo facit adulteram. s di¬
mittit adulteram. Quid si gͦ dicat dimit¬
to quidẽ uxorem meã sine ulla causa for¬
nicationis. s continens ꝑmanebo: Ldeone
dicemꝰ eum impune fecisseqd̃ fecit: Qͥs
hoc dicere audebit qui uoluntatẽ dñi
hec dicentis intelligit: qm̾̃ ne continentie.
causa dimitti coniugẽ uoluit. qui solam
causam fornicationis excepit. Redeamꝰ
lamꝰ. Cur dixisti apłe qd̾ si discesserit
manere innuptam. licet ne discedere. an
ñ licet: Si ñ licet omĩno: cur p̃cepit dis¬
cedenti ut maneat innupta: Si autem
licet. ꝓfecto est aliqua causa qua liceat.

Expanded text:
rohibitum esse homini dimittere uxorem, si nulla causa fornicationis extiterit? et dictum est quare, ne scilicet faciat eam moechari; utique ideo, quia, etiamsi non ipsa dimiserit, sed dimissa fuerit, erit moecha, si nupserit. Propter hoc ergo tam magnum malum non licet homini dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis. tunc enim non ipse dimittendo facit adulteram, sed dimittit adulteram. quid? si ergo dicat: dimitto quidem uxorem meam sine ulla causa fornicationis, sed continens permanebo, ideone dicemus eum inpune fecisse quod fecit? quis hoc dicere audebit, qui uoluntatem domini haec dicentis intellegit? quoniam nec continentiae causa dimitti coniugem uoluit, qui solam causam fornicationis excepit. Redeamus lamus: cur dixisti. apostole, quodsi discesserit, manere innuptam? licetne discedere an non licet? si non licet, cur praecipis discedenti. ut maneat innupta? si autem licet, profecto est aliqua causa, qua liceat.
Abbreviated transcription (Latin):
rem a uiro ñ discedere. qd si recesserit ma¬
nere innuptam. aut uiro suo reconcilia¬
ri. ubi intelligitur quia etiã si una illa
causa qua sola relicto coniugio ꝑmittit᷑
innupta ꝑseuerare debet. aut si se ñ con¬
tinet. uiro potiꝰ reconciliari. uł correcto.
uł certe tolerando. qm alteri nubere:
sequit᷑ autẽ & dicit. & uir uxorẽ ne dunit¬
tat. breuit̾ eandẽ formã intimans in ui-¬
ro. quã p̃cipiebat in femina. Quib ex p̃¬
cepto dñi insinuatis ita sequit᷑: cȩt̾is autẽ
ego dico ñ dñs. Si qͥs fr̃ habet uxorẽ infi¬
his locutũ ut neuter alterũ dimitieret.

Expanded text:
uxorem a viro non discedere; quod si recesserit, mauxorem a viro non discedere; quod si recesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Ubi etiam intelligitur quod si una illa causa, qua sola relectio conjugii permittitur, innupta perseverare debet: aut si se non continet, viro potius reconciliari vel correcto vel certe tolerando, quam alteri nubere. Sequitur autem, et dicit, Et vir uxorem non dimittat: breviter eamdem formam intimans in viro, quam praecipiebat in femina. Quibus ex praecepto Domini insinuatis ita sequitur: Caeteris autem ego dico, non Dominus, Si quis frater habet uxorem infihis locutum, ut neuter alterum dimitteret,
Abbreviated transcription (Latin):
coniugis solam causam fornicatio¬
I adimitit. & paganũ coniugiũ dimit
pbibit: consequens est ut paganismꝰ
imicationi ñ deputet᷑. Solam autẽ for¬
lisationis causam exceptã facere dñm
cũ de dimittenda coniuge loquit᷑ in
eugłio. manifestũ est. Paganũ uͦ coniu¬
gium hic ñ phibetur dimitti. qͥa cum
uolentẽ ẽẽ secũ conugem infidelem ñ di¬
mittat. ait. ego dico ñ dñs. ut dñs intel¬
ligatur ñ quidẽ iubere. ut dimittatur.
uissionis necessitate teneatur. s consilii
uoluntate libere faciat. Ueruntam̃ si
qͥsqͣm asserat solam illam fornicationẽ
dnm admittere ad causam relinquende.
id est quȩ concubitu illicito ꝑpetrat᷑. hoc
potest dicere. dnm cum de hac re loque¬
retur. de utroq fideli dixisse & marito
& uxore. ut si ambo fideles sunt. neutro
liceat alterũ relinquere nisi causa forni¬
cationis. ubi ñ potest paganismꝰ intelli¬
gi. quia uterq fidelis est. Si enĩ & apłs
uidetur distinguere cum ait. his autẽ qui¬

Expanded text:
conjugis solam causam fornicationis admittit, et paganum conjugium dimitti non prohibet, consequens est ut paganismus fornicatio deputetur. Solam autem fornicationis causam exceptam facere Dominum, cum de dimittenda conjuge loquitur in Evangelio, manifestum est. Paganum vero conjugium hinc non prohibetur dimitti, quia cumvolentem secum esse conjugem infidelem, non dimittat, ait, Ego dico, non Dominus: ut Dominus intelligatur, non quidem jubere ut dimittatur, re jussionis necessitate teneatur, sed consilii voluntate libere faciat. Verumtamen si quisquam asserat solam illam fornicationem Dominum admittere ad causam relinquendae id est quae concubitu illicito perpetratur: hoc potest dicere, Dominum, cum de hac re loqueretur, de utroque fideli dixisse, et marito et uxore, ut si ambo fideles sint, neutri liceat alterum relinquere, nisi causa fornicationis; ubi non potest paganismus intelligi, quia uterque fidelis est. Sic enim et Apostolus videtur distinguere, cum ait: His autem qui
Abbreviated transcription (Latin):
uissionẽ dñi gentiles fuerunt ambo con¬
iuncti. Qm̃ gͦ ab infideli fidelem disce¬
dere ñ ꝓhibet nec iubet dñs. idõ ut non
le consiliũ. Qd̾ utiq ido monendũ ñ iu¬
bendum fuit. quia tanto pondere ꝓhi¬
bendi sunt homines facere licita qmuis
ñ expediant. qnͣto pondere ꝓhiberent᷑
illicita. Si autẽ alicubi apłs etiã illa quȩ
iuibenda sunt monere dignatur: hd̃c fe¬
cit parcendo infirmitati. ñ p̃iu dicando
iussioni. Unde si dixit ñ ut confundam
uos hec scribo. s ut filios meos kariqi¬
mos moneo. ꝗͥd habet questionis ubi non¬
ait ego dico ñ dñs: Item ubi ait eccr ior
paulus dico uobis. quia si circũcidamin
dixit. ego dico ñ dñs: Non sunt itaq: ist
similia. quia etiã illa quȩ iubet dñs non
est indignũ neq contrariũ. si eadẽ mo¬
net apłs. Monemꝰ enim qͦs caros habe¬
mꝰ. ut faciant dñi p̃cepta uł iussa. Cũ
uͦ ait ego dico ñ dñs: satis ostendit dñm

Expanded text:
iussionem domini gentiles fuerunt ambo coniussionem domini gentiles fuerunt ambo coniuncti. Quoniam ergo ab infideli fidelem discedere nec prohibet nec iubet dominus, idle consilium. Quod utique monendum, non jubendum fuit, quia non tanto pondere bendi sunt homines facere licita, quamuis non expediant, quanto pondere prohibentur inlicita. si autem alicubi apostolus etiam illa, quae iubenda sunt! monere dignatus est, hoc fecit parcendo infirmitati, non praeiudicando iussioni. unde si dixit: non ut confundam uos, haec scribo, sed ut filios meos carissimos moneo, quid habet quaestionis, ubi aPaulus dico uobis, quia si circumcidamini, dixit: ego dico, non dominus? non sunt itaque ista similia, quia etiam illa, quae iubet dominus, non est indignum neque contrarium, si eadem monet apostolus. monemus enim, quos caros habemus, ut faciant domini praecepta uel iussa. cum uero ait: ego dico, non dominus, satis ostendit dominum
Abbreviated transcription (Latin):
falsos deos. blanditiis uxoꝵ pͥus eos uere¬
bant᷑ offendere: deinde inducebant᷑ & co¬
lere. Unde iusserat dñs ꝑ scm̃ moysen ne.
quis uxorem alienigenã duceret. Mertio
gͦ quas duxerant dño ꝓhibente: dño ui¬
bente dimiserant. Cum gͦ cepisset gentib
eugłm p̾dicari: iam coniunctos gentiles
gentilib cõꝑit coniuges. Ex quib si non
ambo crederent. s unus aut una & infide¬
lis cũ fideli consentiret habitare. nec ꝓhi¬
beri a dño debuit fidelis infidelem duit¬
tere. nec iuberi. Ideo scilicet ñ phiberi: qͥa
iusticia ꝑmitut a fornicante discedere:
& infidelis hominis fornicatio est. maior
in corde. Nec uera eius pudicitia cũ con¬
iuge dici potest: quia om̃e qd̃ ñ est ex fide.
peccatũ est: qmuis uerã fidelis habeat pu¬
dicitiã etam cum infideli conuge. qui ñ
habet uerã. Id̾o autẽ nec iuberi debueruis
fideles ab infidelib sẽparari: quia ñ contͣ

Expanded text:
colebant deos, blanditiis uxorum prius eos reuerecolebant deos, blanditiis uxorum prius eos reuerebantur offendere, deinde inducebantur et colere. unde iusserat dominus per sanctum Moysen, ne quis uxorem alienigenam duceret. merito ergo quas duxerant domino prohibente, domino iubente dimiserunt. cum uero coepisset gentibus euangelium praedicari, iam coniunctos gentiles gentilibus comperit coniuges: ex quibus si non ambo crederent, sed unus aut una et infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a domino debuit fidelis infidelem dimittere nec iuberi: ideo scilicet non prohiberi, quia iustitia permittit a fornicante discedere et infidelis hominis fornicatio est maior in corde, nec uera eius pudicitia cum coniuge dici potest, quia omne quod non est ex fide, peccatum est: quamuis ueram fidelis habeat pudicitiam etiam cum infideli coniuge, qui non habet ueram. ideo autem nec iuberi debuerunt fideles ab infidelibus separari, quia non contra
Abbreviated transcription (Latin):
eadem infidelitate remaneant: int̾cedit.
apłs & monendo fieri uetat. qd̾ ita lici¬
tum est. ut ñ expediat. Sic enĩ recedere
ab infidelib uxorib uł maritis fideles
uiri uł femine ñ ꝓhibentur a dño: ut
neq iubeantur. Nam si dimittere tales
conuges iuiberent᷑. nullus esset locus consi¬
lio monentis apłi. ne hoc fieret. Nullomͦ
enĩ qd̃ dñs iubet : seruus bonus fieri ꝓhi¬
beret. Nam quia aliqnͣdo hoc dñs ꝑ hes¬
dram ꝓpħam iussit & factũ est: dimiseruis
isrłite uxores alienigenas. quicũq tunc ha¬
bere. potuerunt. ꝑ quas fiebat ut & ipsi ad
alienos seducerentur deos. ñ ut illȩ ꝑ ma-¬
ritos uero adquirerentur dõ. Nondũ enĩ
tanta gr̃a saluatoris illuxerat : & ꝓmissis
temporalib uet̾is testam̃ti adhuc inhiabat
illiꝰ ppłi multitudo. Et ꝓpt̾ca cũ bona t̾re¬
na quȩ ꝓmagno expectabant a dño. uide¬
rent etiã his abundare qui multos colebais

Expanded text:
eadem infidelitate remaneant, intercedit eadem infidelitate remaneant, intercedit apostolus et monendo fieri uetat, quod ita licitum est, ut non expediat. sic enim recedere ab infidelibus uxoribus uel maritis fideles uiri uel feminae non prohibentur a domino, ut neque iubeantur. nam si dimittere tales coniuges iuberentur, nullus locus esset consilio monentis apostoli, ne hoc fieret. nullo modo enim quod dominus iubet, seruus bonus fieri prohiberet. Namque aliquando hoc dominus per Esdram prophetam iussit et factum est; dimiserunt Israhelitae uxores alienigenas, quicumque tunc habere potuerunt, per quas fiebat, ut et ipsi ad alienos seducerentur deos, non ut illae per maritos uero adquirerentur deo. nondum enim tanta gratia saluatoris inluxerat . et promissis temporalibus ueteris testamenti adhuc inhiabat illius populi multitudo. et propterea cum bona terrena, quae pro magno expetebant a domino, uiderent etiam his abundare, qui multos falsos
Abbreviated transcription (Latin):
ego dico ñ dñs: Quia scilicet ydolatria
quã sequunt᷑ infideles. & quelibet noxia
suꝑstitio: fornicatio est. Dñs autẽ ꝑmi-¬
sit causa fornicationis uxorẽ dimitti. s
quia ꝑmisit. ñ iussit. dedit locũ apło
monendi. ut qͥ uoluerit ñ dimittat uxo¬
rem infidelem. quo sic fortasse possit fie¬
uia enĩ conuinx fidelis relinquere
coniugem licite potuit infidelem.
sio lucrandoꝵ: ut fideles comuges in re¬
linquendis infidelib ꝑmissa licentia ñ
comugẽ ñ liceret. hoc fieri dñs ꝓhiberet.
dñs. Nam si ꝓpter fornicationẽ carnis
ꝑmittitur homo a conuige separari. qnͣ¬
tomagis in conuige m̃tis fornicatio de¬
testanda est. idest infidelitas. de qua scͥp¬
tum est. qm̃ ecce qui elongant se a te ꝑibuns.
ꝑdidisti omnẽ qui fornicat᷑ abste: S qͥa
ita licitum est ut ñ expediat. ne ꝓpt̾ con¬
uigũ separationes. offensi homines ipsam
ex horreant. ac sic peiores atq ꝑituri in

Expanded text:
Ego dico, non Dominus? Quia scilicet idololatria Ego dico, non Dominus? Quia scilicet idololatria quam sequuntur infideles, et quaelibet noxia superstitio, fornicatio est. Dominus autem permisit causa fornicationis uxorem dimitti: sed quia permisit, non jussit, dedit locum Apostolo monendi, ut qui voluerit non dimittat uxorem infidelem, quo sic fortasse possit fieuia enim coniux fidelis relinquere coniugem licite potuit infidelem, sio lucrandorum, ut fideles coniuges in relinquendis infidelibus permissa licentia non coniugem non liceret, hoc fieri dominus prohiberet ndominus. nam si propter fornicationem carnis permittitur homo a coniuge separari, quanto magis in coniuge mentis fornicatio detestanda est, id est infidelitatis, de qua scriptum est: quoniam ecce qui se longe faciunt a te, peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te! Sed quia ita licitum est, ut non expediat, ne propter coniugum separationes offensi homines ipsam exhorreant ac sic peiores atque perituri in