comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oro anima pueri huiꝰ in uiscera eiꝰ. ita & rede̾p¬
tor nr̃ ñ exasꝑatꝰ malicia iudeoꝵ s misertꝰ ppłi
credentis. tulit eũ de simi matris. cũ eũ tulit
de carnali obser uantia legis. ⁊ posuit suꝑ lec¬
tum suũ. hocẽ demonstrauit ei uitã habere
in morte sua. expanditq se trib uicib ato m̃oꝰ
est suꝑ puerũ. cũ tͥnitatis fidem illi p̃dican¬
do. uirtutes faciendo insinuabat. & clamans
ad patrẽ dix̃: pat̾ ignosce illis. qͥa nesciunt
qͥd facunt. Et iterum. pat̾ inquit elarifica
filiũ tuũ. ut filiꝰ tuus clarificet te. sicut de¬

Expanded text:
 anima pueri hujus in viscera ejus; » ita et Redemptor noster, non exasperatus malitia Judaeorum, sed misertus populi credentis, tulit eum de sinu matris, cum eum tulit de carnali observantia legis, et posuit super lectum suum, hoc est, demonstravit ei vitam habere in morte sua. Expanditque se tribus vicibus atque mensus est super puerum, cum Trinitatis fidem illi, praedicando et sanitates faciendo, insinuabat, et clamans ad Patrem dixit: « Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . » Et item: « Pater, inquit, clarifica Filium tuu
Abbreviated transcription (Latin):
machꝰ umbraculũ. Remnion. huiꝰ meminit ysaias
in uisione cont᷑ moab. Raseph. ciuitas syrsȩ Rapeth
urbs assirioꝵ in regione theman. de qͣ in ysaia seͥbit᷑.
Rebla in t̾ra emath. und̾ uictor pharao adductũ ioa¬
char tͣnstulit egiptũ. Remina mons in ysaia ꝓ qͦ aqͥla
int̃pretatur mons emona. Simmachꝰ in armenia.
Est & uilla renimꝰ in daroma. Porro in regnoꝵ
libris reminã domꝰ dr̃ idoli damasceni. Reblatha.
regio babilonioꝵ. siue urbs quã nc̃ antiochiam uo¬
cant. Ramale. ꝓ qͦ aqͥla int̾pretat᷑ exaltabit᷑. scͥptum

Expanded text:
machus, umbraculum. Remmon, hujus meminit Isaias in visione contra Moab. Raseph, civitas Syriae. Raphet, urbs Assyriorum in regione Theman, de qua in Isaia scribitur. Rebla, in terra Emath: unde victor Pharao adductum Joacha transtulit in Aegyptum. Remma, mons in Isaia: pro quo Aquila interpretatur, mons Emmona; Symmachus, in Armenia. Est et villa Remmus in Daroma. Porro in Regnorum libris Remmam, domus dicitur idoli Damasceni. Reblatha, regio Babyloniorum sive urbs quam nunc Antiochiam vocant. Ramale: pro quo Aquila interpretatur, exaltabitur: scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
cabatur in qͣ habitauit iacob. una cũ liberis
suis. Roob. ꝙͣ tnͣsierunt exploratores qͥ ab mñu
filio naue missi sunt. & usq hodie uicꝰ rooba
in .uiiͦi. lapide scitopoleos sic uocat᷑ qͥ & leuitis
seꝑatus fuit. Rafaca. in deserto ubi filii isrł
castrametati ft̃. Raphidim. locꝰ in deserto iuxta
montẽ choreb. in quo de petra fluxerunt aquȩ.

Expanded text:
cabatur, in qua habitavit Jacob una cum liberis cabatur, in qua habitavit Jacob una cum liberis suis. Roob, quam transierunt exploratores, qui ab Jesu filio Nave missi sunt, et usque hodie vicus Rooba in quarto lapide Scythopoleos sic vocatur, qui et Levitis separatus fuit. Raphaca, in deserto ubi filii Israel castrametati sunt. Raphidim, locus in deserto juxta montem Choreb, in quo de petra fluxere aquae, co
Abbreviated transcription (Latin):
uteus iuram̃ti. quẽ fodu
abraham. id⁊ bersabeȩ in regione geratica.
Diximꝰ de hoc⁊ supͣ. Puteus uisionis. in deserto.
ap̃ quẽ habitauit ysaac. Puteus iudicii. usq in
p̃sentẽ diẽ in regione geratica. Uocat᷑ autẽ uilla
noĩe beroam. qđ latine dr puteus iudicii. Pu¬
teus iuram̃ti. ubi iurauert̃ ẏsaac & abimelech.
uocat᷑q oppidũ ysaac. Sunt aut̃ ⁊ alii plures
putei in scͥpturis scĩs. qͥ hodieq ingeraritica
regione & iuxta ascalonem demonstrant᷑. Le¬
tra. ciuitas arabiȩ int̾ra edom q̃ cognominata
est iectabel. & a syris recem dicitun. pe pentha
ȩdificauit assur egrediens de t̾ra sennaar.
Et de hac inlibris hebraicarũ questionũ dix
imus. Robooth. urbs alia iuxta fluuiũ ubi
erat rex edom. & usq hodie ẽ p̃sidiũ in regione
gabalena. & uicꝰ gͣndis qͥ hoc uocabulo nuncu¬
patur. Ramesse. urbs qua ȩdificauer̃t filis isrł
in egypto. Olim aut̃ & uniu̾sa ꝓuincia sic uo¬

Expanded text:
utens juramenti, quem fodit Abraham, id est, Bersabee, in regione Geraritica. Diximus de hoc et supra. Puteus visionis, in deserto, apud quem habitavit Isaac. Putens Judicii, usque in praesentem diem in regione Geraritica. Vocatur autem 259 villa nomine Berdan quod Latine dicitur Puteus judicii. Puteus juramenti, ubi juraverunt Isaac et Abimelech, vocaturque oppidum Isaac. Sunt autem et alii plures putei in sanctis Scripturis, qui hodieque in Geraritica regione, et juxta Ascalonem demonstrantur. Petra, civitas Arabiae in terra Edom, quae cognominata est Jectael, et a Syris Recem dicitur.. . . . . .edificavit Assur, egrediens de terra Sennaar Et de hac in libris Hebraicarum Quaestionum plenius diximus. Rooboth, urbs alia juxta fluvium ubi erat rex Edom, et usque hodie est praesidium in regione Gabalena et vicus grandis qui hoc vocabulo nuncupatur. Ramesse, urbs quam aedificaverunt filii Israel in Aegypto: olim autem et universa provincia sic vo
Abbreviated transcription (Latin):
intͥbu beniamin. Rama. in tͥbu beniamin ciuitaᷤᷤ
saulis in .uͦi. miliario ab helia ad septentrionałe
plagã contͣ bethel. Meminit huiꝰ & ieremias. Re¬
cem intͥbu beniamin. Remmon. petra remmon
in tͥbu sy meonis. siue. rabulon. Rabboth. intribu
ysachar. Est usq hodie alia uilla rebbo in finib
eleuteropoleos ad solis ortũ. Rethom. intͥbu ysa¬

Expanded text:
in tribu Benjamin. Rama, in tribu Benjamin civitas Saulis in sexto milliario ab Aelia ad septentrionalem plagam contra Bethel. Meminit hujus et Jeremias. Recem, in tribu Benjamin. Remmon, petra Remmon, in tribu Simeonis, sive Zabulon. Rabboth, in tribu Issachar: est usque hodie alia villa Rebbo in finibus Eleutheropoleos ad solis ortum. Rethom, in tribu Issa
Abbreviated transcription (Latin):
saul y sboseth qui int̾pretatur uir confusionis.
abner auxiliante qui int̾pretatur patris lucer¬
na regnauit suꝑ isrł iiuersum. & domꝰ iuda
sola sequebatur dauid. nͥ qd̾ solis credentib &
uere dm̃ confitentib ex pͥori ppło dauio nr̃m
dñm uidelicet & saluatorem sequentib. in cȩ¬
teris adhuc error confusionis regnat. diabolo
instigante qͥ sepe ᷤᷤtñssigurat in angłm lucis:
t fuit numerus dierum quos cõmoratꝰ est
dauid imꝑans in hebron suꝑ domũ uda seꝑ¬
tem annoꝵ & sex mensiũ. Et bene dauid
septẽ annis & sex mensib regnauit in hebron
aut uisio sempit̾na. quia saluator ñr in ȩcełia
catholica quȩ c&e sponsa ei est. ꝑ omne tempus
istis uitę qd̾ septenario dierum numero decurrit
regnat. scãm illud: ecce ego inquit uob̾eum sum
om̃ib ddieb usq ad consuminationẽ scłi: & post
ex pletionem senarii numeri. hoc est ꝑfectionẽ

Expanded text:
Saul Isboseth, qui interpretatur vir confusionis, Saul Isboseth, qui interpretatur vir confusionis, Abner auxiliante, qui interpretatur patris lucerna, regnavit super Israel universum, et domus Juda sola sequebatur David, nisi quod solis credentibus et vere Dominum confitentibus, ex priori populo David nostrum Dominum videlicet Salvatorem sequentibus, in caeteris adhuc error confusionis regnat, diabolo instigante, qui saepe transfiguratur in angelum lucis? « Et fuit numerus dierum, quos commoratus est David, imperans in Hebron super domum Juda, septem annorum et sex mensium, » etc. Et bene David septem aut visio sempiterna: quia Salvator noster in Ecclesia catholica, quae et sponsa ejus est, per omne tempus istius vitae, quod senario dierum numero decurrit, regnat: secundum illud, « Ecce ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi , » et post expletionem senarii numeri, hoc est perfectionem
Abbreviated transcription (Latin):
imperu aꝑte increpationis obiare. Auersa uͦ
hasta ꝑsequentẽ ferire est: furentẽ tranquille
ex quibdam tangere: de qͣsi parcendo suꝑare.
Asa hel autẽ ꝓtinꝰ occumbit: qͥa cõmotȩ mentes
dum & parci sibi sentiunt. & tam̃ responsoꝵ
ratione in intimis sub tnquillitate tangunt᷑.
ab eo qđ se erexerant statim cadunt. Qui ergo a¬
feruoris sui impetu sub lenitatis ꝑcussione
resiliunt: qͣsi sine ferro moriuntur.
Et exclamauit abner ad ioab: & ait. Num
usq adint̾nitionem mucro tuus deseuiet
Hebreꝰ ut legi incuiꝰdã disputatione: ñ haba. tuuᷤ.
An ignoras quia ꝑiculosa sit desꝑatio:
N hebreo ita habetur. An ignoras qd amarus
erit finis: Et est sensꝰ. Nunquid ignoras qd̃

Expanded text:
impetu apertae increpationis obviare. Aversa vero impetu apertae increpationis obviare. Aversa vero hasta persequentem ferire, est furentem tranquille ex quibusdam tangere, et quasi parcendo superare. Asael autem protinus occumbit, quia commotae mentes dum et parci sibi sentiunt, et tamen responsorum ratione in intimis sub tranquillitate tanguntur, ab eo quod et erexerant statim cadunt. Qui ergo afervoris sresiliunt, quasi sine ferro, moriuntur. « Et exclamavit Abner ad Joab, et ait: Num usque ad internecionem tuus mucro desaeviet. » Hebraeus, ut legi in cujusdam disputatione, non habet tuus. « An ignoras quod periculosa sit desperatio? » In Hebraeo ita habetur: « An ignoras quod amarus erit finis? » Et est sensus: Nunquid ignoras quod
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra. qͥ contempsit & noluit declinare: ꝑcus¬
sit oͦ eũ abner auersa hasta in inguine. & tñs¬
fodit eum & mortuus est: moralit̾ cuiꝯ idem
asahel tẏpum tenuit: nͥ eoꝵ quos uehement̃
arripit furor & in p̃ceps ducit: Qui ineodẽ
furoris impetu. tanto cautiꝰ declinandi sunt:
qͣnto & insane rapiunt᷑. Unde & abner qͥ ser¬
mone nr̃o patris lucerna dicit᷑. fugit: quia
doctoꝵ lingua quȩ suꝑnũ d̃ĩ lumen indicat.
cũ ꝑ abrupta furoris mentẽ cuiꝰpiam fer¬
ri conspicit: cũq contra irascentẽ dissimu¬
lat uerboꝵ iacula reddere: qͣsi ꝑsequentem
ñ uult ferire. S cum iracundi nulla consi¬
deratione se mitigant. qͣsi asahel ꝑsequi &
insanire ñ cessant: necesse est ut hi qͥ furen
s qͥcqͥd est tñquillitatis ostendant. Queda uͦ
subtilit̾ ꝓferant: in quib ex obliquo furentis
animũ pungant. Unde & abner cum contra
ꝑsequentẽ substitit: ñ eum recta s auersa has¬
ta tnͣsforauit. Ex mucrone qͥppe ꝑcutere est:

Expanded text:
re contempsit, et noluit declinare. Percussit ergo eum Abner aversa hasta in inguine, et transfodit eum, et mortuus est . Cujus enim Asael typum tenuit, nisi eorum, quos vehementer arripiens furor in praeceps ducit? Qui in eodem furoris impetu tanto caute declinandi sunt, quanto et insane rapiuntur. Unde et Abner, qui nostro sermone patris lucerna dicitur, fugit, quia doctorum lingua quae supernum Dei lumen indicat, cum per abrupta furoris mentem cujuspiam ferri conspicit, cumque contra irascentem dissimulat verborum jacula reddere, quasi persequentem non vult ferire. Sed cum iracundi nulla consideratione se mitigant, et quasi Asael persequi et insanire non cessant, necesse est ut hi qui furensed quidquid est tranquillitatis ostendant; quaedam vero subtiliter proferant, in quibus ex obliquo furentis animum pungant. Unde et Abner cum contra persequentem substitit, non eum recta, sed aversa asta transforavit. Ex mucrone quippe percutere, est
Abbreviated transcription (Latin):
Et dixit abner ad dauid. Surgã & congregẽ
ignorante dauid in dolo occisus est. De quibꝰ
latiꝰ in sequentib & alit̾ dicturꝰ sum. Sic in¬
telligunt. Abner inquiunt ueniens ad dauid
ut uniu̾sum isrł regno ipsis sociaret. sed ã
ioab indolo occisus est: & paulꝰ egrediens ad
gentes ut p̃dicatione sua ad fidem eas xp̃i
conu̾teret. grauissimas uideoꝵ ꝑtulisse legit᷑
ꝑsecutiones. Sicut enĩ ioab filiꝰ sariuȩ ȩmubꝰ
ab ner usq ad necem mortis insidiatꝰ est. sic
nimirũ udei filii uidelicet sy nagoge Paulo
apło ex eacłe tribu beniamin genito tam diu
insidiati sunt donec eũ de iudea expellentes
ad gentes transire compulerunt.

Expanded text:
Et dixit Abner ad David: Surgam ut congregem Et dixit Abner ad David: Surgam ut congregem ignorante David, in dolo occisus est. De quibus latius in sequentibus, et aliter dicturus sum. Sic intelligunt: Abner, inquiunt, veniens ad David, ut universum Israel regno ipsius sociaret, sed a Joab in dolo occisus est. Et Paulus egrediens ad gentes, ut praedicatione sua ad fidem eas Christi converteret, gravissimas Judaeorum pertulisse legitur persecutiones. Sicut enim Joab filius Sarviae, aemulus Abner, usque ad necem mortis insidiatus est, sic nimirum Judaei filii videlicet Synagogae Paulo apostolo ex eadem tribu Benjamin genito, tandiu insidiati sunt, donec eum de Judaea expellentes, ad gentes transire compulerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ueritur cũ aliȩ uxores dauid supͣ notatȩ sint.
& ñ clicant᷑ uxores dauidi eur hic sola egla ux¬
or dicat᷑ lauid. Egla enĩ. ipsa est michol. Quȩ
ideo uxor en hic sola uocat᷑. eo qđ in adolescen¬
tia pͥmũ ipsam sortitꝰ fuerat inuxorẽ: q̃ etiam
partu occubuisse dicit᷑. Unde & insequentib
dictũ est. igit᷑ michol filiȩ saul ñ est natꝰ filiꝰ
usq ad diem mortis suȩ. qͥa in ipso partu occu¬
buit. Et quid sex filiĩ dauid qͥ ei nati sunt in
hebron nͥ ꝑfectionẽ scõꝵ infide. sermone. &
oꝑe significant. qui ab ȩccłia matre sponso suo¬
saluatori indelicet nr̃o cotidie generantur:
uitam cotidie filii lucis oriuntur.
espondit abner iratus ad ysboseth. Num
quid caput canis ego sums & nelie.
tui dicor caput canis esse contͣ iudã. eo qđ ñ¬
Caput canis se dicit ẽẽ id est uilem. eo quod a
domo uida sic haberet᷑ sicut latratꝰ canis. & eo
qd̃ pͥnceps esset canũ. id est stultoꝵ hominũ.

Expanded text:
eritur cum aliae uxores David supra notatae sint, et non dicantur uxores David, cur hic sola Egla uxor dicatur David? Egla enim ipsa est Michol, quae ideo uxor ejus hic sola voratur, eo quod in adolescentia primum ipsam sortitus fuerat in uxorem, quae etiam partu occubuisse dicitur. Unde et in sequentibus scriptum est: Igitur Michol filiae Saul non est natus filius, usque ad diem mortis suae, quia in ipso partu occubuit. Et quid septem filii David qui ei nati sunt in Hebron, nisi perfectionem sanctorum in fide, sermone, et opere significant? quae ab Ecclesia matre, sponso Salvatori videlicet nostro, quotidie generantur, in aeternam vitam quotidie filii lucis oriuntur. « Respondit Abner iratus ad Isboseth: Nquid caput canis ego sum adversus Jtui dicor caput canis esse contra Judam, eo qm regnum Israel. Caput canis se dicit esse, id est vilem, eo quod a domo Juda sic haberetur, sicut latratus canis, et eo quod princeos esset canum, id est stultorum hominum. «
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ m̃s suꝑfluus. siue pat̾s mei rugi
leuans. Asor. atriũ. Araria. auxiliũ dñi.
Ahia. fr̃ eiꝰ. uł ubi hȩc. Ahisar. fr̃ nĩs pͥnceps.
lium. Adorã. generatio excelsa. siue decor
toslens. Auan. subuertit eos. siue moucus
mes. domꝰ solis. Bethana. domꝰ gr̃e ł doni.
Basa math. delinquens. Baaloth. ascendentes.
Bul. germinis. Boor anfortitudine. Barasa.
inegestate. siue ueniens ad faciendum. uel
hauriens. de .c. Caue. patientia. siue
clangor tubȩ. Carmelꝰ. tenellꝰ. aut mollis.
siue scientia circũcisionis. Hucusq ꝑ.c.
simplicem litt̾am legerimꝰ. exin aspiratio¬
ne addita legendũ ẽ. Thamos. ꝯgregatio.
uisio. siue cognitio. Chanaan. erubescens. uel
Dardahe generatio cognitionis.Dabir. oracu

Expanded text:
pater meus superfluus, sive patris mei rugitlevans. Asor  , atrium. Azaria, auxilium Domini. Ahia, frater ejus: vel ubi haec? Ahisar, frater meus princeps. lium. Adorram, generatio excelsa, sive decor tollens. , subvertit eos, sive movens mes, domus solis. Bethanan, domus gratiae, aut doni. delinquens . Baaloth, ascendentes. Bul, germinis. Booz, in fortitudine. Barasa  Baasa , in egestate, sive veniens ad faciendum, vel haurientes. Cave  Coa , patientia, sive clangor tubae. Carmelus, tenellus, aut mollis, sive scientia circumcisionis. Hucusque per C simplicem litteram legerimus: exin aspiratione addita legendum est. Chalacad  Chalcol visio, sive cognitio. Chanaan, erubescens, siveDardahe  Dorda , generatio cognitionis. Dabir Apu
Abbreviated transcription (Latin):
ploratio recłeptionis. Thafisa. claudicatio.
siue remissio uitȩ. Thedor. paxillus. The¬
mor. sinirna. Tharsis. exploratio gaudii.
cycsit AON. dicitur. Thersa. placens. Theb¬
ni. palea mea. Thesbi. captiuans. siue con¬
uertens. de.. Loelet. tractũ siue ꝓtractũ.
⁊abad. fluens torris quẽ uulgo titionem
uocant. ⁊amri. iste lacessiens. ł amaricans.
Proprie enĩ nom̃ ab amaritudine figuratũ
est. Taba. iniquitas. c̃abadia. dotata dei.

Expanded text:
ploratio redemptionis. Thalisa, claudicatio, sive remissio vitae. Thedor, paxillus. Themor , Smyrna. Tharsis, exploratio gaudii. σύσσημον dicitur. Thersa, placens. Thebni, palea mea. Thesbi, captivans, sive convertens. Zoeleth, tractum, sive protractum. Zabud, fluens torris, quem vulgo titionem vocant. Zamri  Zambri , iste lacessens, vel amaricans: proprie enim nomen ab amaritudine figuratum est. Zava, iniquitas. Zabadia, dotata Domini.
Abbreviated transcription (Latin):
adũhiũ loci. siue qͥs dñ abit᷑. Mose. saluificator si¬
ue a saluatore. de .N. Nafadlor. disꝑsa
generatio. Necina. imago. Neisoth. statio. Na¬
both. conspicuus. ł sessio. siue exclusio. Na¬
bath. sponte. Naaman. decor. Naamani. decor
doni mei. Nesib. stans. Namsi. tangens. at¬
trectans. siue palpans. de.o. Omri. crispãs

Expanded text:
i, sive quis dominabitur. Mosae, salvificator, sive a salvatore. Nephaddor, dispersa generatio. Neena, imago. Neisoth, statio. Nabaoth, conspicuus, vel sessio, sive exclusio. Nadab, sponte. Naama, decor. , decor doni mei. Nesib Apud LXX, XVII, 28, stans. Namsi, tangens, attrectans, sive palpans. 64 Omri  Amri , crispans
Abbreviated transcription (Latin):
Os. congregans. Osir. infirmans. Obedia. serui
uisio mortis. Razon. misticꝰ ł sacratꝰ. Rabaam.
impetꝰ ppłi. uel latitudo populi.
Sunamith. qͥcũꝙ moriet᷑. siue mortificata.
Sisa. temptatio. siue farinaceus. Saalabim.
Suba. incensa. siue ꝯuertens. Sadala. latus eiꝰ.
panis.Soma. uenatio inutilis. Saphatł
iudicans. Sedechi. iustus dñs.
Iaphath. paruulus uenit. Tabremon. bonꝰ
aduidendũ. sue bona sublimitas. ł bona
uisio eoꝵ. Hucusq ꝑ .t. simplicẽ litt̾am
legerimꝰ. exin aspiratione addita legendũ

Expanded text:
Og, congregans. Ophir, infirmans. Obedia  Abdiamoth, visio mortis. Razon, mysticus, vel sacratus. Rabaam, impetus populi, vel latitudo Roboam populi. Sunamith, quicumque morietur, sive mortificata. Sisa, tentatio, sive farinaceus. Saalabim, Suba, incensa, sive convertens. Sadada  Sareda , panis. Sidonia, venatio inutilis. Saphat, judicans. Sedecia, justus Dominus. 65 Taphat, parvulus venit. Tabremmon, bonus ad videndum, sive bona sublimitas, vel bona visio eorum. Hucusque per T simplicem litteram legerimus: exin aspiratione addita legendum
Abbreviated transcription (Latin):
tion. illũ locũ elmoni. De qͦ inlibris hebraicaꝵ
questionũ pleniꝰ disputatũ ẽ. fogo. ciuitas reg¬
ni edom. farfar. fluuis damasci. fatore. regio
egypti iurta ierechielem & ieremiam. in qͣ
profugi habitauere iudei
De Genesi.

Expanded text:
tio, illum locum Elmon de quo in libris Hebraicarum Quaestionum plenius disputatum est. Fogo, civitas regni Edom. Farfar. fluvius Damasci. Fathore, regio Aegypti juxta Ezechielem et Jeremiam, in qua profugi habitavere Judaei. DE GENESI.
Abbreviated transcription (Latin):
quercꝰ. Engaddi. desertũ ubi abscondit᷑ ẽ dd̃.
Posuimꝰ & supͣ engaddi in tͥbu iuda iuxta
mare mortuũ. contͣ occidentẽ. E math. regio
allophiloꝵ. Porro iuxta ieremiam ciuitas
damasci. Enan. t̃minꝯ damasci. sic̃ in ierechi¬
el legimo. ad orientẽ uergens atheman. & pal¬
metis. quȩ cȩt̾i int̃pretes ediderunt thamar:
de paradiso exiens & ꝑgens ad indie re¬
giones. post qͣs erũpit in pelagus. Dicit aut̃
scͥptura circũiri ab hoc uniu̾sam regionem
euilat. ubi aurũ p̾cipuũ nascit᷑. & carbun¬
culꝰ lapis & prasinꝰ. faran. ñc oppidũ trans
arabiam iunctũ sarracenis. qui in solitudine
uagi errant. ꝑ hoc iter fecer̃t filii isrł cum
de monte syna castra mouissẽt. Est gͦ ut dixi¬
mus. tiis arabiã contͣ austrałe plagã & distat
ab aula contͣ orientẽ itinere triũ dierum.
In deserto aut̃ faran scͥptura cõmemorat ha¬
sisse eos qui erant indeserto faran. Filistiim.¬

Expanded text:
uo absconditus est David. Posuimus et supra Engaddi in tribu Juda juxta mare Mortuum, contra Occidentem. Emath, regio Allophylorum. Porro juxta Jeremiam civitas Damasci. Enam, terminus Damasci, sicut in Ezechiel legitur, ad Orientem vergens a Themam et Palmetis: quae caeteri interpretes ediderunt, Thamar.de paradiso exiens, et pergens ad Indiae regiones, post quas erumpit in pelagus. Dicit autem Scriptura circumiri ab hoc universam regionem Evila, ubi aurum praecipuum nascitur et Carbunculus lapis et Prasinus. Faran, nunc oppidum trans Arabiam junctum Saracenis, qui in solitudine vagi errant Per hoc iterfecerunt filii Israel, cum de monte Sina castra movissent. Est ergo, ut diximus, trans Arabiam contra australem plagam, et distat ab Aila contra Orientem, itIn deserto autem Pharan Scriptura commemorat hasisse eos qui erant in deserto Pharan. « Erat
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. ab eo qd ibi dm uiderit. fogo. ciuitas re¬
gis adad. quȩ est in regione gebalitica. fenon.
castra filioꝵ isrł. in deserto. fu̾it autẽ qͦndam
ciuitas pͥncipũ edom. nc̃ uiculꝰ in deserto.
ubi eris metalla damnatoꝵ suppliciis fodi¬
untur. int̾ ciuitatẽ petrã ⁊ roarã. de qͦ ⁊ supͣ¬

Expanded text:
d Jacob ibi Deum viderit. Fogo, civitas Adad regis, quae est in regione Gabalitica. Fenon, castra filiorum Israel in deserto. Fuit autem quondam civitas principum 214 Edom, nunc viculus in deserto, ubi aeris metalla damnatorum suppliciis effudiuntur, inter civitatem Petram et Zoaram de quo et sup
Abbreviated transcription (Latin):
in. castra filioꝵ isrł in de¬
serto. fatura. ciuitas tnͣs mesopotamiã. unde
fuit balaam ariolꝰ. S & iuxta eleuteropoli
fogor. & bethfogor. mons moabitarũ. ad quem
balac rex adduxit balaan ariolũ insuꝑcilio
libiadis. S & alia uilla fogor haud ꝓcul a beth¬
lexm cernit᷑. quȩ nunc fatura nuncupatur.
fasga. ciuitas amorreoꝵ. Est aut̃ & mons contͣ
hor uocatꝰ ẽ fanuel. fraathon. unde fuit abdom
iudex ppłi isrł in monte amalech. De

Expanded text:
in, castra filiorum Israel in deserto. Fathura, civitas trans Mesopotamiam, unde fuit Balaam hariolus: sed et juxta Eleutheropolim r. Fagor, et Bethfogor, mons Moabitarum, ad quem Balaac rex adduxit Balaam hariolum in supercilio Liviadis. Sed et alia villa Fogor haud procul a Bethleem cernitur quae nunc Phaora nuncupatur. Fasga, civitas Amorrhaeorum. Est autem et mons contra Hor vocatus est Fanuel . Fraaton, unde fuit Abdon judex populi Israel in monte Amalec. DE
Abbreviated transcription (Latin):
ad dm inbethel. Hi uiri causa orationis
ibant in bethel: ubi iacob lapidẽ erexerat.
Post hec uenie ᷤᷤ ad colłe dĩ: ubi ẽ statio philistinoꝵ.
Collis cdi locꝰ erat: ubi ꝓphete habitabant.

Expanded text:
ad Deum in Bethel. » Hi viri causa orationis ad Deum in Bethel. » Hi viri causa orationis ibant in Bethel; ubi Jacob lapidem erexerat. « Post haec veniens ad collem Dei, ubi est statio Philisthinorum. » Collis Dei locus erat ubi prophetae habitabant.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. qͦs secũ reconditos habent: q̃ in nrĩs non
habent᷑. Et idõ a quibꝰdã recipiunt᷑: ñ ꝓpterea
ut illos approbent: s ea quȩ necessaria st̃ ad
confirniandũ recipiunt. Qd & paulꝰ apłs in¬
epłis suis. ñ solũ dehebreoꝵ libris apocrifis.
uerũ etiã ex poetarũ ac comicoꝵ gentilium
ubi oportunũ uidit exempla ꝓtulit: ñ ut
omĩa eoꝵ cõmenta approbaret: s oportuna
ubi necessariũ uidit inseruit. Hinc est qd̃
plũ intulit dicens: ꝓpħauit autẽ & de eis sep-¬
timꝰ ab adam enoc dicens: eoce uenit dñs in
scĩs milib siuis facere iudiciũ contͣ om̃s. Qd̾
ex p̃dictis libris scriptũ est. S quia uerũ est:
non est reticendũ. Non enĩ omĩa approban¬
da st̃: s necessaria accipienda. Sic etiã tͣdi¬
tiones ñnullȩ oportunȩ assumendȩ sunt.
umq abieris inde. & ultra tͣnsieris: & reliqͣ
usq qͦ ait. inuenient te tres uiri ascendentes

Expanded text:
sunt, quos secum reconditos habent, quae in nostris non sunt, quos secum reconditos habent, quae in nostris non habentur. Et ideo a quibusdam recipiuntur, non propterea ut illos approbent, sed ea quae necessaria sunt, ad confirmandum recipiunt. Quod et Paulus aposis suis , non solum de Hebraeorum libris apocryphis, verumetiam ex poetarum ac comicorum gentilium, ubi opportunum vidit, exempla protulit. Non ut omnia eorum commenta approbaret, sed opportuna ubi necessarium vidit, inseruit. Hinc est quodplum intulit, dicens: « Prophetavit autem de his septimus ab Adam Enoch, dicens: Ecce venit Dominus in sanctis millibus suis facere judicium contra omnes . » Quod ex praedictis libris sumptum est, sed quia verum est, non est rejiciendum. Non tamen omnia approbanda sunt, sed necessaria accipienda. Sic etiam traditiones nonnullae opportuno assumendae sunt. « Cumque abieris inde, et ultra transieris, » et reliqua usquequo ait, « invenient te tres viri ascendentes
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere uoluerit: nos ñ inhibemꝰ.
ixitq samuhel ad saul. Ascende ante me
inexcelsũ: ut comedatis mecũ hodie & di¬
muttã te mane: & omĩa q̃ st̃ incorde tuo indi¬
cabotͥ. Hic enĩ si ñ displicuerit: sic̃ sc̃ͥp¬
tum inuenimꝰ. tͣditionẽ iudeoꝵ inserere
p̾sumimꝰ. Erat enĩ in corde saul sic̃ ipsi tra¬
dunt. qd rex futurus eẽt: qͥa uiderat ꝑ ui¬
sum se inuerticẽ arboris collocari. Quȩ uisio.
signũ regale erat. Deniq ñ tantũmͦ de asi¬
nus qͣs ꝑcliderat in corde tractabat: qͥa cũ
dictũ sit. & omĩa quę sunt in corde tuo in¬
dicabo tͥ: starĩ ꝑ partẽ coniunctionis copu¬
latiuã. & distinguendo copulauit dicens.
Et de asmis quas ꝑdidisti nudio t̾cius ne solli¬
citus sis: quia inuentȩ sunt. Q illud. Et cuiꝰ
erunt optima queq inisrł: Nonne tͥĩ & om̃i
domu pat̾s tui & Tales enĩ & huiꝰ modi
traditiones iude. de apoerifis libris eoꝵ ꝓlatȩ

Expanded text:
intelligere voluerit, nos non inhibemus. intelligere voluerit, nos non inhibemus. Dixitque Samuel ad Saul: « Ascende ante me in excelsum, ut comedas mecum et dimittam te mane, et omnia quae sunt in corde tuo indicabo tibi. » Hic enim si non displicuerit, sicuti scriptum invenimus, traditionem Judaeorum inserere praesumimus. Erat enim in corde Saul sicut ipsi tradunt quod rex futurus esset, quia viderat per visum se in vertice arboris collocari; quae visio signum regale erat. Denique non tantummodo de asinis quas perdiderat in corde tractabat, quia cum dictum sit: Et omnia quae sunt in corde tuo indicabo tibi, statim per partem conjunctionis copulativam, et distinguendo copulavit dicens: « Et de asinis quas perdidisti nudiustertius ne sollicitus sis, quia inventi sunt. » Et illud: « Et cujus erunt optima quaeque Israel? nonne tibi et omni domni patris tu. » Tales enim et hujusmodi traditiones Judaeorum, de apocryphis libris eorum prolatae
Abbreviated transcription (Latin):
parũ hẏstariam p̃t̾misimꝰ: ad eã in sinuandã
apostrophã facere decreuimꝰ. Ait enĩ sac̃ hẏstoria.
Pixitq saul ad puerum suum. Eoce ibimus:
quid feremus ad uirum di & reliqua.
Pon enĩ putabat saul sͥ a samuhele aliter in¬
dicari nͥ p̃cio diuinationis: de qͦ puer ait. cũ a
saule audisset. panis defecit insistarciis nr̃is:
ecce inuenta ẽ in manu mea quarta pars state¬
ris argenti: demꝰ homini di. Id̾o ait: qͥd fe¬
remꝰ ad uirũ dĩ. Qd autẽ sauli inqͥrenti de
uidente. responderunt dicentes. festina nc̃.
hodie enĩ uenit in ciuitatẽ qͥa sacrificiũ est
hodie ppło in excelso: sacrificiũ in hoc loco ꝓ.¬
ut aliqui intelligi uolunt prandiũ intelligi¬
tur. qd̵ p̃parauerat samuhel ppło in kalen¬
dis: qͥa seqͥtur: neq enĩ comessurꝰ est ppłs do¬
nec ille ueniat: qͥa ipse benedicet hostiȩ & de¬
inceps comedent qͥ uocati st̃. Cȩterũ siquis
simplicit̾ de hostiis ĩmolatis ac sacrificiis

Expanded text:
am praetermisimus, ad eam insinuandam apostrophen facere decrevimus. Ait enim sacra historia: « Dixitque Saul ad puerum suum; Ecce ibimus: quid feremus ad virum Dei? » et reliqua. Non enim putabat Saul sibi asinas a Samuele aliter indicari, nisi pretio divinationis, de quo puer ait, cum a Saule audisset: Panis defecit in sitarciis nostris: « Ecce inventa est in manu mea quarta pars stateris argenti, demus homini Dei. » Ideo ait: « Quid feremus ad virum Dei? » Quod autem Sauli inquirenti de Vidente, responderunt dicentes: « Festina nunc, hodie enim venit in civitatem, quia sacrificium est hodie populi in excelso. » Sacrificium in hoc loco, prout aliqui intelligi volunt, prandium intelligitur, quod praeparaverat Samuel populo in Kalendis, quia sequitur: « Neque enim comesturus est populus, donec ille veniat, quia ipse benedicet hostiae, et deinceps comedent qui vocati sunt. » Caeterum si quis simpliciter de hostiis immolatis, ac sacrificiis
Abbreviated transcription (Latin):
Sropħasse eũ ibi iudei dicunt de futuro scło. de
gog & magog: & de p̃miis iustoꝵ: & de pena im¬
pioꝵ. sã qͥa sp̃u dñi impulsus ꝓpħauit: de aduen¬
tu xp̃i. & salute hominũ ꝓpħasse ñ dubiũ ẽ. Qn¬
gͦ euen̾int si gna hec oĩa tibi. fac q̃cũq inuene¬
rint manꝰ tuȩ: qͥa d̾s tecũ ẽ. Acsi diceret. His
signis nosse pot̾is qͥa d̾s te regem fieri uoluit: &¬
iccirco ad omnia que tibi agenda st̃ regali-¬
ter age: qͥa ds tecum est. Uidentes aut̃ om̃s¬

Expanded text:
» Prophetasse eum ibi Judaei dicunt de futuro saeculo, et de Gog et Magog, et de praemiis justorum, et poena impiorum. Nam quia Spiritu Domini impulsus prophetavit, de adventu Christi et salute hominum prophetasse non dubium est. go venerint signa haec omnia tibi, fac quaecumque invenerit manus tua, quia Deus tecum est. Ac si diceret: his signis nosse poteris, quia Deum te regem fore voluit. idcirco ad omnia quae tibi agenda sunt regaliter age, quia Deus tecum est. Et descendes ante m
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt. Et bene ait ꝑsecuti sunt eos usq ad
locum qͥ erat suꝑ bethcar. qͥ int̃pretat᷑ domꝰ
agnitionis: quia tãdiu p̃dicatores ꝑsecuti
st̃. quousq omĩs error expurgaretur: & ue¬
samuhel lapidem unũ. & posurt eũ inter
masphat & int̾ sen: & uocauit nom̃ eius
lapis adiutorii. & reliqua.¬

Expanded text:
ti sunt. Et bene ait: « Persecuti sunt eos usque ad locum qui erat super Bethchar, » quae interpretatur domus agnitionis, quia tandiu praedicatores persecuti sunt, quousque omnis error expurgaretur, et veSamuhel lapidem unum et posuit eum inter Masphat et inter Sen et vocavit nomen eius lapis Adiutorii dixitqu
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s enĩ retro olim reges isrł õb unctionis sacͣ¬
mentũ in tẏpo saluatoris xp̃i sunt appellati.
Unde & cdauid: ait ad eũ qͥ se finxerat saul occi¬
disse. Quomͦ ñ timuisti manũ tuã nuttere
saul supeminebat om̃ib iuxta spũałe intelli¬
gentiam. qͥa caput nrm sursũ ẽ suꝑ nos. qd̃ ẽ¬

Expanded text:
Omnes enim retro olim reges Israel, ob unctionis sacramentum, in typo Salvatoris christi sunt appellati. Unde et David ait ad eum qui se finxerat Saul occidisse: « Quomodo non timuisti manum tuam mittere Saul supereminebat omnibus, juxta spiritalem intelligentiam, quia caput nostrum sursum est supra nos, quod e
Abbreviated transcription (Latin):
scłi huiꝰ. ꝓpt̃ elationẽ cordis. & humiliũ opp̃s¬
sionẽ. sic̃ inconsequentib declarabit᷑. S in hoc
saul cũ asinas patͥs sui quȩ deerant querer&.
in regno assũptus est: simili qͦq modo dñs &
saluator nr̃. postꝗͣ ã patre suo missꝰ ad oues q̃
ꝑierant domꝰ isrł uenire dignatꝰ est. suꝑ cuncͤ¬
tum ppłm suũ ab eo in regẽ constitutus est: sic̃
ipse ait. Ego autẽ constitutus sũ rex ab eo: suꝑ

Expanded text:
s, propter elationem cordis et humilium oppressionem, sicut in sequentibus declarabitur; sed in hoc Saul, cum asinas patris sui quae deerant quaereret, in regno assumptus est: simili quoque modo Dominus et Salvator noster, postquam a Patre suo missus, ad oves quae perierant domus Israel venire dignatus est, super cunctum populum suum ab eo in regem tantum constitutus est. Sic ipse ait: « Ego autem constitutus sum rex ab eo super
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad finem. Qd autẽ saul ita inuenit sicut
uidens p̃dixerat. significat qͥa omĩa ita eugne¬
runt xp̃o. sicut libri legis & ꝓpħarũ olim p̃di¬
xerunt: licet de iudeis uelint intelligi: quib
prospera seu aduersa ita euener̃t sicut mo¬
yses predixerat.

Expanded text:
usque ad finem . » Quod autem Saul ita invenit, sicut videns praedixerat, significat, quia omnia ita evenerunt Christo, sicut libri legis et prophetarum olim praedixerunt, licet de Judaeis velint intelligi, quibus prospera seu adversa ita evenerunt, sicut praedixerat.
Abbreviated transcription (Latin):
ubi fuerint duo uel tres congregati in no¬
mine meo. ibi sum inmedio eoꝵ: iudelicet ꝑ
grãm suȩ reuelationis ac p̃sentia suȩ diuini¬
tatis. Et masphat quȩ int̾pretat᷑ intentio.
bene sequit᷑: quia uidelicet insupͣdicta ȩccłia
scã dĩ. est pura inmentib electoꝵ intentio:
q̃ semꝑ esurit & anhelat ad dm. In qͣ s amuhel
ꝓpħa iudicat filios isrł: uidelicet doctor fide¬
lis fideles in ęccłia decernit. Unde bene dr.
qd reuertens habitabat inirama. samuhel
ubi erat domꝰ eiꝰ: quia uidelicet hoc indi¬
casse uidet᷑. qd̃ om̃is ȩccłiasticꝰ doctor uir
sp̃ualis in eccłia. licet semꝑ in altitudine con¬
tẽplationis. hoc enĩ significat rama q̃ int̾pre¬
tatur excelsa. m̃te habitare delectet᷑. ꝑactioniᷤ
tam̃ compassionẽ. ad infirma m̃bra ȩccłiȩ con¬
descendere ñ renuit. Et quasi ppłm isrł iu¬
dicat. dũ creclitã sͥ plebem ad tenenda uni¬
tatem ficłi. & cęt̾as uirtutes oꝑandas sua ex¬

Expanded text:
ti in nomine meo, ibi sum in medio eorum , » videlicet per gratiam suae revelationis ac praesentiae suae Divinitatis. Et Masphath, quae interpretatur intentio, bene sequitur: quia videlicet in supradicta Ecclesia sancta Dei, est pura in mentibus electorum intentio, qua semper esurit, et anhelat ad Deum. In qua Samuel propheta judicat filios Israel, videlicet ut doctor fidelis fideles in Ecclesia decernit. Unde bene dicitur, quod revertens habitat in Rama Samuel, ubi erat domus ejus, quia videlicet hoc indicasse videtur, quod omnis ecclesiasticus doctor, vir spiritalis in Ecclesia, licet semper in altitudine contemplationis hoc enim significat Rama, quae interpretatur excelsa mente , habitare delectetur, per actiones tamen compassionum, ad infirma membra Ecclesiae condescendere non renuit, et quasi populum Israel judicat, dum creditam sibi plebem, ad tenendam unitatem fidei, et caeteras virtutes operandas, sua ex
Abbreviated transcription (Latin):
animas significat humiliũ: de quib dicit᷑.
Suscipiant montes pacẽ popło: & colles iusti¬
ciam. Montes enĩ augustino teste maiores
anime sunt :colles uͦ minores. Seu etiam
gabaa ubi eleatar filiꝰ aminadab sacerdos
constituit᷑. ut custodiat archã dñi. int̃pre¬
tatur collis uł sublimitas: elearar adirito¬
riũ dicit᷑. Et bene qͥ custodit archam dñi
adiutoriũ int̃pretat᷑: quia scĩ uiri quicqͥd

Expanded text:
animas significat humilium de quibus dicitur: « Suscipiant montes pacem populo, et coles justitiam . » Montes enim, Augustino teste, majores animae sunt; colles vero minores. Seu etiam Gabaa, ubi Eleazar filius Aminadab sacerdos constituitur, ut custodiat arcam Domini, interpretatur collis, vel sublimitas. Eleazar adjutorium dicitur: et bene qui custodit arcam Domini, adjutorium interpretatur, quia sancti viri qu
Abbreviated transcription (Latin):
petierunt: nͥ hoc qd̃ in aduentu saluatoris im¬
pletũ ẽẽ cognoscimꝰ. qͣndo scribȩ & pharisei re¬
gẽ sͥ elegert̃ clamantes: ñ habemꝰ regẽ nͥ cesa¬
rem: Unde samuhel qͥ int̾pretatur nom̃ eiꝰ
d̾s. reꝓbatꝰ a seniorib isrł. dñm ac redẽptorem
significat: saul uͦ qui dicit᷑ petitꝰ seu peticio. eo
qoͦ a ppło postulat᷑ legit᷑. barrabas intelligitur
quem dimitti sͥ petierunt: qͥa saul filiꝰ cis.cis
filiꝰ abihel fuisse legit᷑. Cis enĩ int̃pretatur
durꝰ uel uomens: abihel uͦ pater m̃s cłs. Quoꝵ
nominũ int̾pretationes st̃ ad duriciã & ad uo
filiũ in passione negauert̃. dicentes. tolle hunc
& dimitte nobis barraban: ñ intelligentes qͥa
qui negat filiũ. negat & patrẽ qͥ misit illũ.

Expanded text:
petierunt, nisi hoc quod in adventu Salvatoris impletum esse cognoscimus: quando scribae et Pharisaei, regem sibi elegerunt, clamant: « Non habemus regem nisi Caesarem . » Unde Samuel, qui interpretatur nomen ejus Deus, reprobatus a senioribus Israel, Dominum ac Redemptorem significat. Saul vero, qui dicitur petitus seu petitio, suo quod a populo postulatus legitur, Barrabas intelligitur, quem dimitti sibi petierunt: qui Saul filius Cis, filius Abiel, fuisse legitur. Cis enim interpretatur durus vel vomens. Abiel vero pater meus dicitur, quorum nominum interpretationes Filium in passione negaverunt, dicentes: Tolle hunc, et dimitte nobis Barrabam: non intelligentes, quia qui negat Filium negat et Patrem, qui misit illum.
Abbreviated transcription (Latin):
quis pat̾ eoꝵ. Ac si liceret. Quis maior illo in
dignitate & in sapientia: Optime enĩ potest
int̾ ꝓpħas uersari. & pat̾ eoꝵ idest magister
uocari: qͥ tam doctꝰ & sapiens est. Pat̾ magist̃
uocat᷑: sicut heliseus heliã patrẽ id est magis¬
trũ uocat hoc mͦ. Pat̾ mi. pat̾ mi: currus isrł

Expanded text:
Et quis pater eorum? » Acsi diceret: Et quis major illo in dignitate et sapientia? optime enim potest inter prophetas versari et pater eorum, id est magister vocari, qui tam doctus et sapiens est. Pater magister vocatur, sicut Eliseus Eliam patrem, id est magistrum vocat, Pater mi, Pater mi;
Abbreviated transcription (Latin):
spiritib suꝑatis. pax reddita est fidelib. Unde
in sacra hẏstoria subiungitur.
actum est gͦ cũ samuhel offerret holocau¬
stum: & philisteos mire pręliũ contra isrł.
Intonuit autẽ dñs fragore in die illa super
ꝑhilistiim: & exterruit eos. & reliqua.
Gunc enĩ dñs fragore magno intonuit:
intonuit dñs. exterruit philistiim & cesi st̃
a filiis isrł: quia uidelicet immundi sp̃c p̃
dicationib scõꝵ cedentes. a facie eoꝵ disces¬
serunt. Qd̾ plemꝰ meccłiastica hystoria de¬
clarat᷑. Unde bethcar ubi cesi st̃ qd̾ int̾pre¬
tatur domꝰ agnitionis. siue domꝰ agni:
ȩccłiam p̃figurauit illiꝰ. de qͦ ioħs ait. Ecce

Expanded text:
spiritibus superatis, pax reddita est fidelibus. Unde et spiritibus superatis, pax reddita est fidelibus. Unde et in sacra historia subjungitur: « actum est ergo cum Samuhel offerret holocaustum Philistheos inire proelium contra Israhel intonuit autem Dominus fragore Philisthiim, et exterruit eos, » et reliqua. Tunc enim Dominus fragore magno intonuit, intonuit Dominus, exterruit Philisthiim, et caesi sunt a filiis Israel. Quia videlicet immundi spiritus, praedicationibus sanctorum cedentes, a facie eorum discesserunt, quod plenius in ecclesiastica historia declaratur. Unde Bethchar, ubi caesi sunt, interpretatur domus agnitionis, sive domus agni, Ecclesiam praefigu
Abbreviated transcription (Latin):
significet: intimare breuit᷑ aggͣdim᷑. Masphat
enĩ qͦ ꝯgregatꝰ ẽ isrł. ubi & aquã hausit incon¬
spectu dñi. int̾pretat᷑ intentio: et scãm sig¬
nificat ęccłiam. ubi uera est intentio utiq ad
meliꝰ potest ꝑ ipsũ masphat intelligi. in uni¬
tate fidei sub nouo sacerdotio collectus. aqͣs
lacrimarũ hauriens ꝑ satisfactionẽ pęnitentiȩ.
eas inconspectu dñi effundit. Qd̾ autẽ samu¬
hel ꝓpħa in eodẽ loco hoc est in masphat. ppłin
ifraheliticũ iudicabat: hoc indicasse uidet᷑:
qd̾ omĩis p̾dicator spũalis. eos fideles maxi¬
me docere studet. qͦs in intentionẽ contẽpla¬
tionis atq ad amorẽ patriȩ cȩlestis intentos
stinoꝵ ad isrł. tulitq samuhel agnũ lacten-¬
tem unũ. & obtulit illum holocaustũ integrũ
isrł: s agnꝰ in typo oblatus. ppło di uictoriam
p̾stitit: qͥa uidelicer ꝑ passionẽ xp̃i immundis

Expanded text:
significet, intimare breviter aggredimur. Masphath significet, intimare breviter aggredimur. Masphath enim quo congregatus est Israel, ubi et aquam hausit, in conspectu Domini, interpretatur intentio, sanctam significans Ecclesiam, ubi vera est intentio, quae per ipsum Masphath intelligi, in unitate fidei, sub novo sacerdotio, collectam: aquas lacrymarum hauriens, et per satisfactionem poenitentiae, eas in conspectu Domini effundens. Quod autem Samuel propheta in eodem loco, hoc est in Masphath, populum Israeliticum judicabat, hoc indicasse videtur, quod omnis praedicator spiritualis, eos fideles maxime docere studet, quos in intentionem contemplationis atque ad amorem patriae coelestis intentos sthinorum. Tulit autem Samuel agnum lactentem unum, et obtulit illum holocaustum integrum Agnus hic in typo oblatus populo Dei victoriam praestitit, quia videlicet per passionem Christi immundis
Abbreviated transcription (Latin):
hac aqua ꝓbati sunt: hi uidelicet qͥ se ydola co¬
lusse penitꝰ denegabant. Tradunt etiã quod
quicũq ydolatra hanc aqͣm gustasset. labia
eiꝰ ita sͥ adhererent: ut neqͣꝙͣ ea ab inuicem
separare posset. Hoc indicio ydolatra dep̾hen
clebatur: & int̾ficiebat᷑. Qd̾ & sequentia demon¬
strant in eo qd̃ ait: iudicauitq samuhel fi¬
lios isrł in masphat: iudicare in hoc loco ydo¬
latras scd̾m legẽ morti tradere dice̾ns. Pictint
etiam qd̃ hoc modo moẏses ydolatras qͥ uitu¬
lum fecerant ꝓbauerit: qͣndo arripuit ui¬
tulũ e cõbussit. contriuito usq ad pulue¬
rem. & sparsit in aquã: & dedit ex eo potũ filis¬
isrł. Nos enĩ illoꝵ deliram̃ta omittentes qͥa
utrũ uerũ sit ignoramꝰ: simplicit̃ intelligi¬
mꝰ qđ tã scõ uiro conueniebat. ut plebẽ sibi
comissam iniusticia & ueritate iudicarae: &¬
sũma prudentia gub̾ nare. Ceterũ qͥd figura

Expanded text:
hac aqua probati sunt. Hi videlicet, qui se idola cohac aqua probati sunt. Hi videlicet, qui se idola coluisse penitus denegabant. Tradunt etiam, quod quicunque idololatra hanc aquam gustasset, labia ejus ita sibi adhaererent, ut nequaquam ea ab invicem separare pdebatur et interficiebatur. Quod et sequentia demonstrant in eo, quod ait: Judicavitque Samuel filios Israel in Masphat. Judicare in hoc loco idololatras, secundum legem moretiam quod hoc modo Moyses idololatras, qui vitulum fecerant, probaverit, qtulum et combussit, et contritum usque ad pulverem sparsit, in aquam, et dedit ex eo potum filiIsrael. Nos jam illorum deliramenta omittentes, quia utrum verum sit ignoramus, simpliciter intelligimus, quod tam sancto viro conveniebat ut plebem sibi commissam, in justitia et veritate, et summa prudentia gubernaret. Caeterum quid figura
Abbreviated transcription (Latin):
idola gentiũ significat. q̃ ꝓiecert̃ credentes
ex gentib post susceptionẽ archȩ testam̃ti:
seu qui uerus isrł ẽ idest uir uidens dm̃.
aufert a se omnẽ facturã malignoꝵ sp̃uum.
Hoc enĩ int̾pretat᷑ astaroth. Aufert iactan¬
tiam atq suꝑbiam ͥ & sic seruit deo soli. qͥa
nulla societas est luci ad tenebras: nec
ulla conuentio xp̃i & belial.
Dix it aut̃ samuhel. Congregate uniu̾sũ
isrł in masphat: ut orem ꝓ uob̾ dñm. Et
congregauert̃ in masphat: hauseruntq
aquã neffuderunt in c̃spectui dñi. & reliqͣ.¬
Hic enĩ si p̃sumtio ñ uideat᷑: qͥa ñ pleniꝰ intel¬
ligimꝰ. quid est qd̾ aquã hauserunt & effude¬
runt inconspectu dñi: qͥd hebreoꝵ tͣditio sen¬
tiat. sic̃ in qͥbꝯctã codicib legimꝰ inserere nisi
sumꝰ. Tradunt enĩ qd̾ corã dño in ead̾e aqͣ male¬
dicta congesta sint: & sic̃ in lege mulier ee¬
lotipa hausta aꝗͣ ꝓbabat᷑: ita & hic y dolatrȩ

Expanded text:
t credentes ex gentibus, post susceptionem arcae Testamenti. Seu qui vetus Israel est, id est vir videns Deum, aufert a se omnem facturam malignorum spirituum, hoc enim interpretatur Astaroth. Aufert jactantiam atque superbiam et sic servit Deo soli, quia « nulla societas est lucis ad tenebras, nec ulla conventio Christi ad Belial . dixit autem Samuhel congregate universum Israhel in Masphat ut orem pro vobis Dominum et convenerunt in Masphat hauseruntque aquam et effuderunt in conspectu Domini eHic enim, si praesumptio non videatur quia non plenius intelligimus quid est, quod aquam hauserunt et effuderunt in conspectu Domini, quid Hebraeorum traditio sentiat, sicut in quibusdam codicibus legimus, inserere nisi sumus. Tradunt enim quod coram Domino in eadem aqua maledicta congesta sint, et sicut in lege mulier zelotypa hausta aqua probabatur, ita et hic idololatrae
Abbreviated transcription (Latin):
diĩo. Don enĩ uacat a niysterio: qd̾ samu¬
hel insupͣdictis locis conueniens iudicabat
isrł. In hoc enĩ: tẏpũ tenuit doctoꝵ in sc̃ã
ȩccłia. Et ut hoc manifestiꝰ pateat: manifes¬
temꝰ claris. Bethel enĩ quȩ int̾pretatur
domo cłi. scãm significat eccłiam. q̃ domꝰ
dĩ dicit᷑: in qua dñs sua gr̃a uidelicet in m̃ti¬

Expanded text:
 vacat a mysterio quod Samuel in supradictis locis conveniens judicabat Israel. In hoc enim typum tenuit doctorum sanctae Ecclesiae, et ut hoc manifestius pateat, manifestemus clarius: Bethel enim, quae interpretatur domus Dei, sanctam significat Ecclesiam quae domus Dei dicitur, in qua Dominus sua gra
Abbreviated transcription (Latin):
uiam dedit mundo xp̃c intẽpore messis. id
est qͣndo gentes colligi oportebat: ut sicut
frumentũ horreis. sic intra eccłiȩ sinũ con¬
gregarentur.ydicauit samuhel isrł
cunctis dieb uitȩ suȩ: & ibat ꝑ singłos annor

Expanded text:
viam dedit mundo Christus in tempore messis, id viam dedit mundo Christus in tempore messis, id est quando gentes colligi oportebat, ut sicut frumentum horreis, sic intra Ecclesiae sinum congregarentur. « Judicabat Samuel Israel cunctis diebus vitae suae, et ibat per singulos annos
Abbreviated transcription (Latin):
in nocentiam: siue quia ꝓ nob̃ est ĩmolatus.
Qd autẽ ait. huc usq auxiliatus ẽ nob̾ dñs:
ostendit quia quicumq hos terminos tn¬
scendunt sicut heretici: auxiliũ dĩ ñ me¬
rentur. Quodaut̃ ait. erat pax int̾ isrł. &
amorreũ. hoc infuturo intelligi dabat᷑: qͥa
postꝙͣ ꝑ passionẽ dñi aerie potestates uictȩ
cesserunt: ut̃q popłs ex circũ cisione uideli¬
cet & p̃putio credens. inunitate fidi sibi con¬
cordauit. Amorreus int̾pretat᷑ amarꝰ. uł lo¬
quens. Et apłs ait. Uos qui eratis longe. fac̃¬
tiestis ꝓpe insanguine xp̃i. Ipse est enĩ pax
nr̃a: qͥ fecit utraq unũ. & reliqua. Iste ẽ sa¬
muhel qͥ inuocauit. dm sicut insequentib
legit᷑. & exaudiuit eũ d̾s: & in tẽpore messis
pluuuam impet᷑uit. Pluua enĩ in scĩs scͥp¬
turis u̾ba st̃ eugłii siue legis. sic̃ & moy ses
dicit. Expectet᷑ sic̃ pluuia eloquiũ meum:
& descendant sic̃ ros u̾ba mea. Hanc sͥ plu¬

Expanded text:
molatus. Quod autem ait: « Hucusque auxiliatus est nobis Dominus, » ostendit quia quicunque hos terminos transcendunt, sicut haeretici, auxilium Dei non merentur. Quod autem ait: « Erat pax inter Israel et Amorrhaeum, » hoc in futuro intelligere dabatur, quia postquam per passionem Domini aereae potestates victae cesserunt, usque populus ex circumcisione videlicet et praeputio credens, in civitate fidei sibi concordavit. Amorrhaeus interpretatur amarus, vel loquens. Et Apostolus ait: « Vos qui eratis longe, facti estis prope in sanguine Christi. Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum , » et reliqua. Iste est Samuel qui invocavit Deum, sicut in sequentibus legitur, exaudivit eum Deus, et in tempore messis pluviam impetravit. Pluvia enim in sanctis Scripturis verba sunt Evangelii, sive legis. Sicut et Moyses dicit: « Exspectetur sicut pluvia eloquium meum, et descendant sicut ros verba mea . » Hanc igitur plu
Abbreviated transcription (Latin):
tib dicit᷑. ¶ Abstulerunt filii isrł baalim
& astaroth: & seruierunt dño soli.
Qd eos fecisse toto tẽpore p̾sulatus samu¬
helis:. qͥ iosepho teste duodecĩ annis cõple¬
tus est. & pͥmo tẽpore regni saul. qd eodem
hystorico affirmante uiguiti annis tenuit.:
nullꝰ scẽ hẏstoriȩ curiosꝰ ignorat. Namq
post modũ cũ recessisset sp̃c dñt a sauile. &
agitaret eũ sp̃c neꝙͣ. maxime ad ꝑsequendũ
dauid in noxium & uistũ: necesse erat par-¬
tem miliciȩ uł plebis eiꝰ. non nullam mali¬
ciȩ illius extitisse complicem.
is iuxta hystoriam p̃libatis. qͥd misticȩ
signific& qd̾ archa uenit in cariathiarim.
& intulerunt eã indomũ aminadab in

Expanded text:
 « Abstulerunt filii Israel Baalim et Astaroth, et servierunt Domino soli. » Quod ea facta sit toto tempore praesulatus Samuelis, qui, Josepho teste, duodecim annis completus est, et primo tempore regni Saul, qui, eodem historico affirmante, viginti annis tenuit, nullus sanctae historiae curiosus ignorat. Namque postmodum cum recessisset Spiritus Domini a Saule, et agitaret eum spiritus nequam, maxime ad persequendum David innoxium et justum, necesse erat partem militiae vel plebis ejus nullam, malitiae illius exstitisse complicem. His juxta historiam praelibatis, quid mystice significet, quod arca venit in Cariathiarim, et intulerunt eam in domum Aminadab in