comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ualle plorationis. Conuallis:
humilitatẽ habet. E rgo intus
age totũ: et si forte queris ali¬
quẽ locum altum: aliquẽ lo¬
cum sc̃m: intus exhibe templũ
deo. Templũ enim dei sc̃m est:
quod estis uos. In templo uis ora¬
re: In te ora. Sed prius esto tem¬
plum dei: quia ile in templo
suo excaudiet orantẽ. Uenit er¬
go hora. et nunc est: quando
ueri adoratores adorabunt pa¬
trem in sp̃u et ueritate. Dos ad¬
oramus quod scimus: uos ado
ratis quod nescitis: quia salus.
ex iuideis est. Multũ dedit
iudeis: sed noli istos reprobos
accipere. Parietem illum acci¬
pe cui aduinctus ẽ alius: ut
pacati in lapide angularuqn
nim paries a iudeis: et unus
a gentib. Longe a se isti duo
ergo dictum ẽ. nos adoramus
quod scimus. Ex persona qͥ¬
dem iudeoꝵ dictum. sed non
omniũ iudeoꝵ: ñ reproboꝵ
uendiderunt: et precia rerũ suaꝵ
ad pedes apłoꝵ posuerunt. Non
reppulit deus plebem suã quã
prescruit. Audiuit hoc mulier

Expanded text:
valle plorationis . Convallis valle plorationis . Convallis humilitatem habet. Ergo intus age totum. Et si forte quaeris aliquem locum altum, aliquem locum sanctum, intus exhibe te templum Deo. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . In templo vis orare? in te ora. Sed prius esto templum Dei, quia ille in templo suo exaudiet orantem. 26. Venit ergo hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Nos adoramus quod scimus, ratis quod nescitis, quia salus ex Judaeis est. Multum dedit Judaeis; sed noli istos reprobos accipere. Parietem illum accipe, cui adjunctus est alius, ut pacati in lapide angulari, qnim paries a Judaeis, unus a Gentibus: longe a se isti pariergo hoc dictum est: Nos adoramus quod scimus. Ex persona quidem Judaeorum dictum est, sed non omnium Judaeorum, non reproborum vendiderunt, et pretia rerum suarum ad pedes apostolorum posuerunt . Non repulit enim Deus plebem suam quam praescivit. Audivit hoc mulier
Abbreviated transcription (Latin):
in templo. sed in sp̃u et ueri¬
tate᷑. Spiritus est deus. Si corpꝰ
esset deus: oportebat eum ad¬
orari in monte: quia corporeu
est mons. Oportebat eũ adora¬
n in templo: quia corporeũ est
templum. Spiritus ẽ deus: et
et manifestum est. F oras eramꝰ:¬
et intromissi sumuis. O si ĩue¬
nirem dicebas montẽ aliquẽ.
altum et solitariũ. C redo enĩ
quia in alto ẽ deus: magis me
exaudit ex alto. Quia ĩ mon¬
te es. propinquum te deo puta.
et cito te exaudiri quia de ꝓ¬
rimo clamantem. In excelsi
babitat: sed humilia respicit.
altis: His qui obtriuerũt cor.
Mira res. Et maltis habitat:
et humilib propinquat. Hu¬
milia respicit: excelsa aũt a
longe cognoseit. Suꝑbos lon¬
ge uidet. Eo illis minuspro¬
pinquat: quo sibi uident altio¬
res. Querebas ergo montem: de¬
soende ut attingas. Sed ascende¬
re uis. ascende. noli montẽ que¬
rere. Ascensiones inquit in cor¬
de eius. hoc psalinus dicit. in cõ¬

Expanded text:
in templo, sed in spiritu et veriin templo, sed in spiritu et veritate? Spiritus est Deus. Si corpus esset Deus, oportebat eum adorari in monte, quia corporeus est mons; oportebat eum adorari in templo, quia corporeum est templum. Spiritus est Deus; etet manifestum est; foras ieramus, intro missi sumus. O si invenirem, dicebas, montem aliquem altum et solitarium! credo enim quia in alto est Deus, magis me exaudit ex alto. Quia in monte es, propinquum te Deo putas, et cito te exaudiri, quasi de proximo clamantem? In excelsis habitat, sed humilia respicit. altis? His qui obtriverunt cor . Mira res est: et in altis habitat, et humilibus propinquat: humilia respicit, excelsa autem a longe cognoscit ; superbos longe videt, eo illis minus propinquat, quo sibi videntur altiores. Quaerebas ergo montem? descende ut attingas. Sed ascendere vis? ascende: noli montem quaerere. Ascensiones, inquit, in corde ejus hoc Psalmus dicit, in con
Abbreviated transcription (Latin):
ei iħe. Mulier crede michi. Ue¬
niet enĩ eccła sicut dicitur in
canticis canticoꝵ: ueniet et per¬
transiet ab inicio fidei. Teniet
ut pertranseat: et pertransire
non potest nisi ab inicio fidei.
Merito iam presente uiro. au¬
dit mrulier. crede michi. lam ẽ
eñ in te qui credat: quia pre¬
sens est uir tuus. Cepisti ads¬
se intellectu: quando me ꝓphi¬
tam appellasti. Mulier crede
michi: quia siñ credideritis. ñ
intelligetis. Ergo mulier ere¬
de michi: quia uemet hora. qͣn¬
do neq in monte hoc. neq ĩ ihe¬
rosolums adorabitis patrẽ. Uos
adoratis quod nescitis: nos ado¬
rannis quod scimus : quia salus
ex iudeis est. Sed ueniet hora.
Quando: Et nunc est. Que
ergo hora: Quando ueri ado¬
ratores adorabunt patrem in
sp̃ũ et ueritate. Non in mon¬
te isto. ñ in templo: sed in sp̃u
et ueritate. Nam et pat̾ ta¬
ler querit: qui adorent eũ.
Quare pater tales quent qui
adorent eum: ñ in monte. ñ

Expanded text:
ei Jesus: Mulier, crede mihi. Veei Jesus: Mulier, crede mihi. Veniet enim Ecclesia, sicut dictum est in Canticis canticorum, veniet et pertransiet ab initio fidei . Veniet ut pertranseat, et pertransire non potest nisi ab initio fidei. Merito jam praesente viro audit, Mulier, crede mihi. Jam enim est in te qui credat, quia praesens est vir tuus. Coepisti adesse intellectu, quando me prophetam appellasti. Mulier, crede mihi: quia nisi credideritis, non intelligetis . Ergo, Mulier, crede mihi, quia veniet hora, quando neque in monte hoc, neque in Jerosolymis adorabitis Patrem. Vos adoratis quod nescitis, nos adoramus quod scimus; quia salus ex Judaeis est. Sed veniet hora. Quando? Et nunc est. Quae ergo hora? Quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate; non in monte isto, non in templo, sed in spiritu et veritate. Nam et Pater tales quaerit, qui adorent eum. Quare Pater tales quaerit qui adorent eum, non in monte, non
Abbreviated transcription (Latin):
Contentio quippe fuerat inter sa¬
maritanos et iudeos: quia iud̃i ĩ
demplo a salomone fabricato ad¬
orabant dm̃n samaritam louge
inde positi ñ in eo adorabant.
bant: quia in templo ad orabãt
dm̃. Don enĩ coutuntur iudei
samaritani. quia dicebant eis.
Quomodo uos iactatis: et ido
uos meliores nob uos licitis: qͥa
templũ habetis. quod nos ñ ba¬
bemus: Nunquid patres nostͥ
qui deo placuerunt. in ulo tem¬
plo adorauerunt: Donne in
isto monte adorauerunt ubi
nos sumus: Melius ergo nos
inquiunt in hoc monde dm̃
rogamus: ubi patres nostri ro¬
gauerunt. C ontendebant utri¬
q iguari: quia uirũ non haben¬
des. illi pro templo. uli pro mon¬
de inflabantur aduersus inui¬
cem. Dñs tam̃ modo quid do¬
cet mulierẽ. tanquã euius uir
ceperit presens esse. Dicit ei mu¬
lier. Dñe uideo quia propħa es
tu. Patres nri in monte hoc ado¬
rauerunt: et uos dicitis qͥa ihen
solimis adorare oportet.Dicit

Expanded text:
Contentio quippe fuerat inter SaContentio quippe fuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricato adorabant Deum; Samaritani longe inde positi, non in eo adorabant. bant, quia in templo adorabat Deum. Non enim coutuntur Judaei Samaritanis: quia dicebant eis, Quomodo vos jactatis, et ideo vos meliores nobis esse perhibetis, quia templum habetis quod nos non habemus? Numquid patres nostri qui Deo placuerunt in illo templo adoraverunt? nonne in monte isto adoraverunt, ubi nos sumus? Melius ergo nos, inquiunt, in hoc monte Deum rogamus, ubi patres nostri rogaverunt. Contendebant utrique ignari, quia virum non habentes: illi pro templo, illi pro monte inflabantur adversus invicem. 24. Dominus tamen modo quid docet mulierem, tanquam cujus vir coeperit praesens esse? Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu. Patres nostri in monte hoc adoraverunt, et vos dicitis quie oportet. Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
pias: ñ errore aliquid falsum¬
de me sentias. Adhuc enĩ erra¬
bat mulier que aquã illam co¬
gitabat: cum iam dñs de sp̃u
sc̃o loqueretur. Quare aũt erra¬
bat ÷ nisi quia adulterũ . non ui¬
rum habebat: Tolle hinc ergo
istum adulterũ qui te corrũ¬
pit. et uade uoca uirũ tuũ. Uo¬
ca et ueni:ut intelligasme.Di
cit ei mulier. Dñe. iuideo quia
propħa es tu. Cepit uenire uir:
nondũ plene uenit ⁊ propħam
dñm putarat. Erat quide et ꝓ¬
pheta. Dam et de se ipso ait. ñ
est propħa fine honore. nisi in
patria sua. Item de illo dictum
est ad moysen. Prophameis su¬
scitabo de fratrib eoꝵ. similem
tui. Similem scilicet ad formã
carnis. ñ ad eminentiã maiesta¬
tis. Ergo inuenimus dñm iħm.
dictum propħam. Proinde iam
ñ multũ errat hec mulier. Ti
deo inquit quia propha es tu.
Incipit uir adulterũ excludere:
uideo quia propħa es: et incipit
querere. quod illã solet mouere.

Expanded text:
pias, non errore de me aliquid falsumpias, non errore de me aliquid falsum sentias. Adhuc enim errabat mulier, quae aquam illam cogitabat; cum jam Dominus de Spiritu sancto loqueretur. Quare errabat, nisi quia adulterum, non virum habebat? Tolle ergo hinc istum adulterum qui te corrumpit, et vade, voca virum tuum. Voca, et veni, ut intelligas me. 23. Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu. Coepit venire vir, nondum plene venit. Pnum putabat. Erat quidem et propheta; nam de se ipso ait: Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . Item de illo dictum est ad Moysen: Prophetam eis suscitabo de fratribus eorum similem tui ; similem scilicet ad formam carnis, non ad eminentiam majestatis. Ergo invenimus Dominum Jesum dictum prophetam. Proinde jam non multum errat mulier ista, Video, inquit, quia propheta es tu. Incipit virum adulterum excludere, cum ait: Video quia propheta es; et incipit quaerere quod illam solet movere.
Abbreviated transcription (Latin):
tilia et inutilia. castitatem et
impudiciciã: hanc ut amet. il¬
lam ut uitet. Caritatẽ et odi¬
um÷ in hac ut sit: in illo ut ñ
sit. Hic uir. quinq illis uiris
in ista muliere ñ successerat.
Ubi enĩ non succedit ille: er¬
ror dñatur. Nam cũ ceꝑit ani¬
ma capax esse ratioins. aut a
sapiente m̃te regitur aut erro¬
re:sed error ñ regit: sed ꝑdit.
Post istos ergo quinq sensus
mulier ila adhuc errabat: et
error eam uentilabat. E rror
au̾̃t non erat iste legitimꝰ uir.
sed adulter : ideo ei dñs ait:
bene dixisti. quia ñ habeo uri¬
rum. Quinq enĩ uiros habu¬
isti: quinꝙ sensus carnis de p̾¬
mo recerunt. Uenisti ad eta¬
tem utende rationis: nec ad
sapientiã peruenisti. sed iner¬
rorem incidisti. Ergo post il¬
los quinꝙ uiros: iste quẽ ha¬
bes non ẽ tuus uir. Et quid
erat si uir ñ erat. nisi adulter:
Uoca itaq ñ adulterũ. sed ui¬
rum tuũ. ut intellectu me ca¬

Expanded text:
tilia et inutilia, castitatem et tilia et inutilia, castitatem et impudicitiam, hanc ut amet, istam ut vitet; charitatem et odium, in hac ut sit, in illo ut non sit. 22. Hic vir quinque illis viris in ista muliere non successerat. Ubi enim non succedit ille, error dominatur. Nam cum coeperit anima capax esse rationis, aut a sapiente mente regitur, aut ab errore: sed error non regit, sed perdit. Post istos ergo quinque sensus mulier illa adhuc errabat, et error eam ventilabat. Error autem iste non erat legitimus vir, sed adulter: ideo ei Dominus, ait, Bene dixisti, Quia non habeo virum. Quinque enim viros habuisti: quinque te sensus carnis primo rexerunt; venisti ad aetatem utendae rationis, nec ad sapientiam pervenisti, sed in errorem incidisti. Ergo post illos quinque viros, iste quem habes, non est tuus vir. Et quid erat, si vir non erat, nisi adulter? Voca itaque non adulterum, sed virum tuum; ut intellectu me ca
Abbreviated transcription (Latin):
de rationis. si eam susceꝑit op¬
tima disciplina et doctrina sa¬
pientie: quinq uiris illis ad
regendũ non succedet nisi uir
uerus legitimꝰ. et illis melior:
et qui melius regat. et qui ad
eternitatẽ regat: ad eternitatẽ
excolat: ad eternitatẽ instruat.
Nam isti quinq sensus non ad
eternitatẽ nos regunt: sed ad is¬
ta temporalia uł appetenda uł
fugienda. Ubi uero intellectus
sapientia imbutus ceperit re¬
gere anrinã: scit iam ñ solum
fugere foueã. et ambulare in
equali quod ocłi ostendunt a¬
nime infirme. nec tantũ cano¬
ras uoces suauiter audire. disso¬
nasq repellere uł blandisodo¬
rib delectari putoresq repelle¬
re: aut dulcedine capi. & ama¬
ritudine offendi. aut lenib intil¬
ceri. et asperis ledi. Ista enĩom̃a.
infirme anime sunt necessaria.
Quid ergo regiminis adhibet᷑
per ulũ intellectũ: Don alba
et nigra discreturus est. sed rus¬
ta et iniusta bona et mala. u¬

Expanded text:
dae rationis, si eam susceperit opdae rationis, si eam susceperit optima disciplina et doctrina sapientiae; quinque illis viris ad regendum non succedit, nisi vir verus legitimus et illis melior, et qui melius regat, et qui ad aeternitatem regat, ad aeternitatem excolat, ad aeternitatem instruat. Nam nisi quinque sensus non ad aeternitatem nos regunt, sed ad ista temporalia vel appetenda vel fugienda. Ubi vero intellectus sapientia imbutus regere coeperit animam, scit jam non solum fugere foveam, et ambulare in aequali quod oculi ostendunt animae infirmae: nec tantum canoras voces suaviter audire, dissonasque repellere; vel blandis odoribus delectari, putoresque respuere; aut dulcedine capi, et amaritudine offendi; aut lenibus mulceri, et asperis laedi. Ista enim omnia infirmae animae sunt necessaria. Quid ergo regiminis adhibetur per illum intellectum? Non alba et nigra discreturus est, sed justa et injusta, bona et mala, u
Abbreviated transcription (Latin):
Udebantur enĩ eis samaritam:
et sub eadem lege erant. Nam
inde illis et circuncisio inerat.
Sed quoniã angustat nos qđ
sequitur: et nunc quẽ habes
ñ est tuuis uir: idetur michi
facilius nos posse acciꝑe quin¬
q iuros priores anme̾: quinꝙ
sensus esse corporis. Quando
enĩ quisq nascitur. ante quã
possit uti mente atq ratione:
non regitur nisi sensib carnis.
Anima in puero paruulo quod
auditur. quod uidet᷑. quod olet
quod sapit. quod tactu sentitur:
hoc appetit aut fugit. Appetit
quicquid mulcet: fugit quicqͥd
offendit hos quinq sensus. Hos
enĩ quinq sensus mulcet uolu¬
ptas: offendit dolor. Sed̃m hos
quinq sensus tanquã quinq
uiros prius uiuit amma: qͥa
istis regitur. Quare autẽ uiri
dicti sunt: Quia legitimi. a
deo quippe facti: et a deo do¬
nati amme. Infirma ẽ adhuc
que istis quinq sensib regit᷑:
et sub istis quinq uiris agit.
It ubi uenerit ad annos exeren¬

Expanded text:
Utebantur enim eis Samaritani, Utebantur enim eis Samaritani, et sub eadem Lege erant: nam inde illis et circumcisio inerat. Sed quoniam angustat nos quod sequitur, Et nunc quem habes, non est vir tuus; videtur mihi facilius nos posse accipere quinque viros priores animae, quinque sensus corporis esse. Quando enim quisque nascitur, antequam uti possit mente atque ratione, non regitur nisi sensibus carnis. Anima in puero parvulo, quod auditur, quod videtur, quod olet, quod sapit, quod tactu sentitur, hoc appetit aut fugit. Appetit quidquid mulcet, fugit quidquid offendit hos quinque sensus. Hos enim quinque sensus mulcet voluptas, offendit dolor. Secundum hos quinque sensus, tanquam quinque viros, prius vivit anima; quia istis regitur. Quare autem viri dicti sunt? Quia legitimi. A Deo quippe facti, et a Deo donati animae. Infirma est adhuc quae istis quinque sensibus regitur, et sub istis quinque viris agit: at ubi venerit ad annos exseren
Abbreviated transcription (Latin):
li sola: cũ uro tuo adesto.Et
adhuc illa nondũ aduocato
illo uiro. ñ intelligit: adhuc
carnẽ sapit:absens enim est
uir. Don habeo inquit iri¬
rum. Et dñs sequitur: & my¬
steria loquitur. Intelligas rene¬
ra istam mulierem ñ habuisfe
tunc uirũ. sed coutebatur nescio
quo ñ legitimo uiro. adultero
inagis quã uiro. Et dñs ei. Be¬
ne dixisti: quia ñ habeo uirũ.
Unde ergo tu dixisti uoca in¬
rum tuũ. Et audi quia bene
Dicit ei et cetera. ne forte puta¬
ret mrulier ido dixisse dñm. be¬
ne dixisti. quia ñ habeo uirũ.
quod hoc amuliere didicerit:
ñ quod ipse istud diurnitate
cognouerit: aucti aliquid qđ ñ
dixisti. Quinq enĩ uiros habu¬
isti: et iste quẽ habes. non ẽ tiuis
uir. Hoc uere dixisti. Iterũ co¬
git de istis quinq uiris. aliqͥd¬
subtilius perscrutari. Multi
quippe intellexerunt ñ quidẽ
absurde. nec usquequaq imꝑ¬
babiliter: quinq uiros huiu¬
mulieris. quinꝙ libros moysi.

Expanded text:
li sola; cum viro tuo adesto. 20. Et li sola; cum viro tuo adesto. 20. Et adhuc illa nondum advocato illo viro, non intelligit, adhuc carnem sapit; absens est enim vir: Non habeo, inquit, virum. Et Dominus sequitur, et mysteria loquitur. Intelligas revera istam mulierem non habuisse tunc virum; sed coutebatur nescio quo non legitimo viro, adultero magis quam viro. Et Dominus ei: Bene dixisti, Quia non habeo virum. Unde ergo tu dixisti, Voca virum tuum? Et audi quia bene Dicit ei, etc. Ne forte putaret mulier ideo dixisse Dominum, Bene dixisti, Quia non habeo virum, quod hoc a muliere didicerit, non quod ipse istud divinitate cognoverit, audi aliquid quod non dixisti: Quinque enim viros habuisti, et iste quem habes, non est vir tuus, hoc vere dixisti. 21. Iterum cogit de istis quinque viris subtilius aliquid perscrutari. Multi quippe intellexerunt, non quidem absurde, nec usquequaque improbabiliter, quinque viros mulieris hujus, quinque libros Moysi.
Abbreviated transcription (Latin):
deus ẽ. E rat enĩ uerũ lumen:
quod illuminat omnẽ homi¬
nem uenientẽ in hunc mun¬
dum. Talis lux erat xp̃c. ta¬
lis lux cũ muliere loqueba¬
tur: et illa intellectu ñ aderat.
qui luce illa uluminaretur:
nec tantũ perfunderetur: uerũ
etiam frueretur. E rgo dñs tan¬
quã diceret illustrare uolo. et
ũ adest quem: uoca inquit ui¬
rum tuũ. Adhibe intellectum
per quẽ docearis:quo regaris.
Ergo constitue animã excepto
intellectu tanquã feminã:. in¬
tellectum autẽ habere tanquã
uirũ. Sed iste uir ñ bene regit
feminã suam: nisi a suꝑiore¬
cũ regitur. Caput enĩ mulie¬
ris uir:caput autẽ uiri xp̃c.
Loquebatur caput uiri cũ fe¬
mina. et ñ aderat uir. et tanꝙͣ
diceret dñs. adhibe caput tu¬
um: uit ue suscipiat caput su¬
um. Ergo uoca uirũ tuum &
ueni hue: idest. adesto: p̃sens
esto. Uelut enĩ absens es: dũ
ñ intelligis presentis uocem
ueritatis. Presens esto. sed no¬

Expanded text:
Deus est; Erat enim verum lumen, Deus est; Erat enim verum lumen, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Talis lux Christus erat, talis lux cum muliere loquebatur: et illa intellectu non aderat, qui illa luce illuminaretur, nec tantum perfunderetur, verum etiam frueretur. Ergo Dominus tanquam diceret, Illustrare volo, et non adest quem; Voca, inquit, virum tuum: adhibe intellectum per quem docearis, quo regaris. Ergo constitue animam excepto intellectu tanquam feminam: intellectum autem habere, tanquam virum. Sed iste vir non bene regit feminam suam, nisi cum a superiore regitur. Caput enim mulieris vir, caput autem viri Christus . Loquebatur caput viri cum femina, et non aderat vir. Et tanquam diceret Dominus, Adhibe caput tuum ut ille suscipiat caput suum: ergo voca virum tuum, et veni huc; id est, adesto, praesens esto: velut enim absens es, dum non intelligis praesentis vocem veritatis; praesens esto, sed no
Abbreviated transcription (Latin):
nimã habere. et indellectum
ñ habere. hoc est. ñ adhibere.
nec scđm eum uiuere: bestia¬
lis ẽ uita. Est enĩ in nobis
quiddam bestiale. quod in
carne uiriius. sed intellectu
regendũ est. Motus enim ani¬
me scłm carnẽ se mouentis &
in delicias carnales immodera¬
te diffluere cripientis: regit de¬
super intellectus. Qui debet
dici uir. qui regit:an qui regi¬
tur: Procul dubio. cum ordi¬
nata uita ẽ: intellectus am¬
mam regit. ad ipsam animã
pertinens. Don enĩ aliquid
aliud est quã anma: sed ali¬
quid anime ẽ intellectus. Qͦ¬
modo ñ aliquid aliud quã
caro ẽ oculus. sed aliqͥd carniꝰ
fruitur : cetera tam̃ menbͣ car¬
nalia luce perfundi possunt:
lucem sentire ñ possunt. Solus
ea ocłs. et perfunditur. et per¬
fruitur. Sic in anima nr̃a est
quiddã quod incellectus uo¬
catur. Sed hoc ipsum anme
quod intellectus et mens di¬
citur: aiuminat luce supiore¬
Iam superior illa luxc qua
mens humana illuminat᷑:

Expanded text:
nimam habere, et intellectum non habere, hoc est, non adhibere, nec secundum eum vivere, bestialis est vita. Est enim in nobis quiddam bestiale quo in carne vivimus, sed intellectu regendum est. Motus enim animae secundum carnem se moventis, et in delicias carnales immoderate diffluere cupientis, regit desuper intellectus. Qui debet dici vir? qui regit, an qui regitur? Procul dubio cum ordinata vita est, intellectus animam regit, ad ipsam animam pertinens. Non enim aliquid aliud est quam anima, sed aliquid animae est intellectus: quomodo non aliquid aliud quam caro est oculus, sed aliquid carnisfruitur: caetera autem membra carnalia luce perfundi possunt, lucem sentire non possunt; solus ea oculus et perfunditur et perfruitur. Sic in anima nostra quiddam est quod intellectus vocatur. Hoc ipsum animae quod intellectus et mens dicitur, illuminatur luce superioreJam superior illa lux, qua mens humana illuminatur,
Abbreviated transcription (Latin):
principio erat uerbũ. et uer¬
bum erat apud deũ: et d̃s erat
uerbũ. Dempe ipse dixit. et
uerissime dixit. Philippe. qͥ
me uidet: uidet et patrem.
Dempe ipse dixit. et uerissi¬
me dixit. E go et pater. unũ
sumus. Si ergo ille cũ patre
unũ. equalis patri.d̃s de deo.
d̃s̃ apud dĩn cocternus. ĩ mor¬
talis. pariter incõmutabilis.
pariter sine tempore. pariter
creator et dispositor temporũ:
tam̃ quia uenit in tempore.
et formã serui accepit. et ha¬
bitu inuentus est ut homo.
querit głam patris ñ suam:

Expanded text:
principio erat Verbum, et Verprincipio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum ; » nempe ipse dixit, et verissime diui vidit me, videt et Patrem . » Nempe ipse dixit, et verissime dixit: « Ego et Pater unum sumus . » Si ergo cum Patre unum, aequalis Patri Deus de Deo, Deus apud Deum coaeternus, immortalis, pariter incommutabilis, pariter sine tempore, pariter creator et dispensator temporum, tamen quia venit in tempore, et formam servi accepit, et habitu inventus est ut homo, quaerit gloriam Patris, non suam
Abbreviated transcription (Latin):
est. nisi alius sit. cuius sit: Qđ
dixxisti: sabelliam ñ intellig̃t.
Non enim trinitatẽ uiderunt:
sed sui cordis errorem secuti sũt.
Dos cultores trinitatis & uni¬
tatis. patris et filii et sp̃s sancti.
niam xp̃c ꝑatris est filius. et
pater.xpisti ẽ pater: et filius
de deo patre deus ẽ. Pater aũt
deus. non de filio deo. deus est.
Qͥ a semet ipso loquit᷑: głam
propriam querit. Hoc erit il¬
le qui uocatur antixp̃c: extol¬
lens se sicut dicit apłs supra
omne quod dicitur d̃s: aut
quod colitur. Ipsum qui ppe
annuncians dñs głam suam
quesiturũ non głam patris: ait¬
ad iudeos. E go uemi in nomi¬
ne patris mei et ñ suscepistis
me: alius ueniet in nomine
suo. et hunc suscipietis. Signi
ficauit eos antixp̃m suscep¬
turos: qui głam nominis sui
quesiturus est: inflatus. ñ so¬
lidus: et ido ñ stabilis. s utiq
ruinosus. Dñs autem noster
bis prebuit humilitatis. Nem¬
pe equalis ẽ patri nempe in

Expanded text:
est, nisi alius sit cujus sit? Quod est, nisi alius sit cujus sit? Quod dixisti, Sabelliani non intelligunt: non enim Trinitatem viderunt, sed sui cordis errorem secuti sunt. Nos cultores Trinitatis et unitatis Patris et Filii et Spiritus sancti, niam Christus Patris est Filius, et Pater Christi est Pater, et Filius de Deo Patre Deus est: Pater autem Deus, non de Filio Deo Deus est. 8. Qui a semetipso loquitur, gloriam propriam quaerit. Hoc erit ille qui vocatur Antichristus, extollens se, sicut Apostolus ait, supra omne quod dicitur Deus, et quod colitur . Ipsum quippe annuntians Dominus gloriam suam quaesiturum, non gad Judaeos: Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me: alius veniet in nomine suo, et hunc suscficavit eos Antichristum suscepturos, qui gloriam nominis sui quaesiturus est, inflatus, non solidus. Et ideo instabilis, sed utique ruinosus. Dominus autem noster bis praebuit humilitatis. Nempe aequalis est Patri; nempe « In
Abbreviated transcription (Latin):
dendo diligere: credendo in
eũ ire:et eius menbris incor¬
porari. Ipsa ẽ ergo fides quã
de nobis exigit deus: et ñ in¬
uenit quod exigit. nisi do¬
nauerit quod inueniat. Que
fides. nisi quã definit alio lo¬
co apłs plenissime. dicens. ne¬
q circumcisio aliquid ualet.
ñeq preputiũ: sed fides que ꝑ
dilectionem operatur: Non
qualiscuq fides: sed fides que
per dilectionem operatur. Hec
in te sit: et intelligis de cloct¬
na. Quid enĩ intelligis: Qͥa
doctrina ista ñ est mea. sedeiꝰ
qui me misit. idest intelligis.
quia xp̃c filius dĩ. qui est doc¬
trina patris. ñ est ex se ipso: sed
filius est patris. Sabellianam
heresim. sententia ista dissol¬
uit. Sabelliani enĩ dicere ausi
sunt. ipsũ esse filiũ qui est et
pater: duo esse nomina. s unã
tem. Si duo essent nomina et
una res: ñ diceret᷑. mea doctri¬
na. ñ est mea. Citiq si tua do¬
clrina ñ est tua. o dñe: cuius

Expanded text:
dendo diligere, credendo in dendo diligere, credendo in eum ire, et ejus membris incorporari. Ipsa est ergo fides quam de nobis exigit Deus: et non invenit quod exigat, nisi donaverit quod inveniat. Quae fides, nisi quam definivit alio loco Apostolus plenissime dicens: Neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed fides quae per dilectionem operatur ? Non qualiscumque fides, sed fides quae per dilectionem operatur: haec in te sit, et intelliges de doctrina. Quid enim intelliges? Quia doctrina ista non est mea, sed ejus qui misit me: id est, intelliges quia Christus Filius Dei, qui est doctrina Patris, non est ex seipso, sed Filius est Patris. 7. Sabellianam haeresim sententia ista dissolvit. Sabelliani enim dicere ausi sunt ipsum esse Filium qui est et Pater; duo esse nomina, sed unam rem. Si duo essent nomina, et res una, non diceretur, Mea doctrina non est mea. Utique si tua doctrina non est tua, o Domine, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
est intelliget:omnes intelli¬
gunt. Quia uero quodait.
si quis uoluerit uoluntatẽ
eius facere. hoc pertinet ad cre¬
dere: ut diligentius intelligat᷑.
opuis est nobis ipso dño nostro
expositore: ut indicet nob̃ utrũ
re uera ad credere pertineat. fa¬
cere uoluntatẽ patris eius. Qs
nesciat hoc esse. facere uolun¬
tatem dei.operari opus eius:
id est. quod illi placet: Ipse er
go dñs aperte alio loco dicit:
hoc est opus d̃i. ut credatis in
eum.quẽ ille misit. Ut cre¬
datis in eum: ñ ut credatisei.
Sed si creditis in eũ. creditis ei:
ñ autẽ continuo qui credit
ei: credit in eũ. Nam et demo¬
nes credebant ei: et ñ crede¬
bant in eum. Rursus etiã
de apłis ipsius possumus dre¬
re: credimus paulo: sed non
credimus in paulum. Cre¬
dimus petro: sed ñ credimus
in petrum. C redenti enĩm in
eum qui iustificat impium:
deputatur fides eius ad iusti¬
ciam. Quid ẽ ergo credere ĩ
eum: Credendo amare:cre¬

Expanded text:
est intelliget, omnes intelliest intelliget, omnes intelligunt: quia vero quod ait, Si quis voluerit voluntatem ejus facere, hoc pertinet ad credere, ut diligentius intelligatur, opus est nobis ipso Domino nostro expositore, ut indicet nobis utrum revera ad credere pertineat facere voluntatem Patris ejus. Quis nesciat hoc esse facere voluntatem Dei, operari opus ejus, id est, quod illi placet? Ipse autem Dominus aperte alio loco dicit: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit . Ut credatis in eum; non, ut credatis ei. Sed si creditis in eum, creditis ei: non autem continuo qui credit ei, credit in eum. Nam et daemones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de Apostolis ipsius possumus dicere, Credimus Paulo; sed non, Credimus in Paulum: Credimus Petro; sed non, Credimus in Petrum. Credenti enim in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Quid est ergo credere in eum? Credendo amare, cre
Abbreviated transcription (Latin):
cum fuisset dicta: uidit uti¬
dũ ñ omnes intellecturos. et
in consequenti dedit consilrũ
Intelligere uis: crede. Deus
si credideritis: ñ intelligetis.
Ad hoc pertinet. quod etiã
dñs hic secutus adiunxit.Si
quis uoluerit uoluntatẽ eiꝰ
facere. cognoscet de doctrina
utrũ ex deo sit: an ego ame¬
ipso loquor. Qͥd ẽ hoc. siquis
Sed ego dixerã. siquis credi¬
derit: et hoc consiliũ dederã.
Si ñ intellexisti inquã : cre¬
de. Intellectus enĩ. merces ẽ
fidei. Ergo noli querere ĩtel¬
ligere ut credas: sed crede ut
intelligas: quonã nisi credi
deritis. ñ intelligetis. Cũ er¬
go ad possibilitatem intelli¬
gendi consilium dederim
obedientiã credendi. et dixe
ti sententia inuenimus eũ
dixisse. siquis uoluerit uolũ¬
tatem eius facere. cognoscet
de doctrina. Quid est cogno¬
scet : Hoc ẽ intelliget. Quid
ẽ autẽ. siquis uoluerit uolũ¬
tatem eius facere: Hoc ẽ cre¬
dere. Sed quia cognoscet.hoc

Expanded text:
cum fuisset dicta, vidit uticum fuisset dicta, vidit utidum non omnes intellecturos, et in consIntelligere vis! crede. Deus si credideritis, non intelligetis . Ad hoc pertinet quod hic etiam Dominus secutus adjunxit: Si quis voluerit voluntatem ejus facere, cognoscit de doctrina utrum ex Deo sit, an ego a meipso loquor. Quid est hoc, si quis Sed ego dixeram, Si quis crediderit, et hoc consilium dederam: Si non intellexisti, inquam, crede. Intellectus enim merces est fidei. Ergo noli quaerere intelligere ut credas, sed crede ut intederitis, non intelligetis. Cum ergo ad possibilitatem intelligendi consilium dederim obedientiam credendi, et dixerti sententia, invenimus eum dixisse, Si quis voluerit voluntatem ejus facere, cognoscet de doctrina. Quid est, cognoscet? Hoc est intelliget. Quod est autem, Si quis voluerit voluntatem ejus facere, hoc est credere. Sed quia cognoscet, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tus enĩ filiũ patri dicamus et
credamus equalem. nec ullã
in eis esse nature substantie¬
q distantiam.nec inter gene¬
rantem atq generatũ aliqđ̃
interfuisse temporis interual¬
lum: tam̃ hoc seruato et cus¬
todito. ista didicimus. quod
ille pater est. iste filius. Pater
aũt non est. si ñ habeat filiũ:
et filirs ñ est. si ñ habeat pa¬
trem. Sedtam̃ filius deus de
patre: pater aũt deus. sed ñ
de filio. Pater filii: ñ deus de
filio. Ilie aũt filius patris: et
eitur lumen de lumine.Lu¬
men ergo quod ñ ex lumine.
et lumen equale quod ex lu¬
mine. simul unũ lumen: ñ
duo lumina. Si intelleximꝰ:
deo gracias. Siquis aũt pa¬
rum intellexit: fecit homo
quousꝙ potuit: cetera uide¬
at unde speret. Formsecus ut
operarii possumus plantare
et rigare: sed dei est incremen¬
tum dare. Dea inquit do¬
ctrina ñ est mea: sed eius qͥ
misit me. Audiat consiliũ.
qui dicit. nondũ intellexi. Ma¬
gna quippe res. et profunda.

Expanded text:
s enim Filium Patri dicamus et credamus aequalem, nec ullam in eis esse naturae substantiaeque distantiam, nec inter generantem atque generatum aliquod interfuisse temporis intervallum; tamen hoc servato et custodito ista dicimus, quod ille Pater est, ille Filius. Pater autem non est, si non habeat Filium; et Filius non est, si non habeat Patrem: sed tamen Filius Deus de Patre; Pater autem Deus, sed non de Filio. Pater Filii, non Deus de Filio: ille autem Filius Patris, et dicitur Lumen ex Lumine. Lumen ergo quod non ex lumine, et Lumen aequale quod ex Lumine, simul unum Lumen, non duo lumina. 6. Si intelleximus, Deo gratias: si quis autem parum intellexit, fecit homo quo usque potuit, caetera videat unde speret. Forinsecus ut operarii possumus plantare et rigare, sed Dei est incrementum dare . Mea, inquit, doctrina non est mea, sed ejus qui misit me. Audiat consilium, qui dicit, Nondum intellexi. Magna quippe res et profunda
Abbreviated transcription (Latin):
rax est. nisi homo mendax ẽ.
et deus uerax est:Quia ne¬
mo hominũ potest dicere
quod ueritatis ẽ. nisi illumi¬
netur ab eo qui mentiri non
potest. Deus ergo uerax: xp̃c
autẽ deus. Uis probare. Acci¬
pe testimonium erus et inue¬
ins.Qui enĩ accepit testimo¬
nũ eius: signauit quia deus
uerax. est. Quis: Ipse qui de

Expanded text:
rax est, nisi, homo mendax est, rax est, nisi, homo mendax est, et Deus verax est? Quia nemo hominum potest dicere quod veritatis est, nisi illuminetur ab eo qui mentiri non potest. Deus ergo verax, Christus autem Deus. Vis probare? Accipe testimonium ejus, et invenis: Qui enim accepit testimonium ejus, signavit quia Deus verax est. Quis? Ipse qui de
Abbreviated transcription (Latin):
um. infidelem. Attendens il¬
lum in infidelitate sua. ait.
estimoniũ eius quiuenit de
celo nemo accepit. Quorũ ne¬
mo: E oꝵ qui ad sinistrã fu-¬
turi sunt: eoꝵ quib ibi dicet᷑.
ite in ignem eternũ. qui prepa¬
ratus ẽ diabolo: et angłis eius.
Qui ergo accipiunt: Illi qui
ad dexteram futuri sunt: illi qͥ¬
bus dicetur. uenite benedicti
patris mei percipite regnum:
quod uob paratum ẽ ab origi¬
ne mundi. Actendit ergo in
sp̃u diuisionem: in genere au¬
tem humano commixtionẽ.
Et quod nondũ locis separa¬
tum est. separauit intellectu:
separauit cordis aspectu. et ui¬
dit duos popłos infideliũ et fi¬
delium. Attendit infideles: et
ait. Qui de celo uenit supra
omnes est. et quod uidit et
audiuit loquitur: et testimo¬
nium eius nemo accepit. De¬
inde tulit se a sinistra. et aspe¬
xit ad dexteram: et secutꝰ ait:
qui accepit testimoniũ eius.
signauit. quia d̃s uerax est.
Quid ẽ signauit quia d̾s ue¬

Expanded text:
um, infidelem; attendens ilum, infidelem; attendens illum in infidelitate sua, ait, Testimonium ejus qui venit de coelo, nemo accipit. Quorum nemo? Eorum qui ad sinistram futuri sunt, eorum quibus dicetur, Ite in ignem aeternum qui praeparatus est diabolo et angelis ejus. Qui ergo accipiunt? Illi qui ad dexteram futuri sunt, illi quibus dicetur, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi . Attendit ergo in spiritu divisionem, in genere autem humano commixtionem; et quod nondum locis separatum est, separavit intellectu, separavit cordis aspectu; et vidit duos populos, fidelium et infidelium: attendit infideles, et ait, Qui de coelo venit, supra omnes est: et quod vidit et audivit, hoc testatur; et testimonium ejus nemo accipit. Deinde transtulit se a sinistra, et aspexit ad dexteram, et secutus ait, Qui accepit testimonium ejus, signavit quia Deus verax est. Quid est, signavit quia Deus ve
Abbreviated transcription (Latin):
nemo: utquid uenit: Quo¬
rundam ergo nemo. Est qui¬
dam popłs preparatus ad irã
cłi damnandus cũ diabolo:
hoꝵ nemo accepit testimoniũ
xp̃i. Dam si omnino nemo.
nullus homo: quid est quod
sequitur. qui accepit testimo¬
nium eius. signauit quia ds
uerax est: Cur ergo nemo: si
ut tu ipse dicis. qui accepit te¬
stimoniũ eius. signauit quia
deus uerax ẽ: Responderet er¬
go fortasse interrogatus ioħs.
et diceret. noui quid dixerrm.
nemo. Est enĩ quidã populuᷤ
natus ad tram dei: & ad hoc
precognitus. Qui sint enĩ ere¬
dituri. et qui ñ sint credituri:
nouit dñs. Qui sint perseue¬
raturi in eo quod crediderũt.
et qui sint lapsuri nouit ds:
et numerati deo om̃s futuri in
uutam eternã: et nouit iam
ipsũ popłm distinctum. Et
nosse per sp̃m suũ: dedit et io¬
hanm. Attendebat ergo ioħs
ñ oculo suõ nam quantũ ad
ipsũ pertinet. terra est. et de
terra loquit:sed in ea gracia
spiritus quã accepit a deo. ui¬
dit quendam popłm impi¬

Expanded text:
nemo, utquid venit? Quorumdam ergo nemo. Est quidam populus praeparatus ad iram Dei, damnandus cum diabolo: horum nemo accipit testimonium Christi. Nam si omnino nemo, nullus hosequitur Qui accipit testimonium ejus, signavit quia Deus verax est. Certe ergo nemo, si  tu ipse dicis, Qui accepit testimonium ejus, signavit quia Deus verax est. Responderet ergo fortasse Joannes interrogatus, et diceret, Novi quid dixerim, nemo. Est enim quidam populus natus ad iram Dei, et ad hoc praecognitus. Qui sint enim credituri, et qui non sint credituri, novit Deus; qui sint perseveraturi in eo quod crediderunt, et qui sint lapsuri, novit Deus: et numerati sunt Deo omnes futuri in vitam aeternam; et novit jam illum populum distinctum. Et nosse per Spiritum suum, dedit et Joanni. Attendebat ergo Joannes, non oculo suo; nam quantum ad ipsum pertinet, terra est, et de terra loquitur: sed in ea gratia Spiritus, quam accepit a Deo, vidit quemdam populum impi
Abbreviated transcription (Latin):
esse putaueris: a caribdi qͥdem
euasisti: sed in scilleis scopulis
naufragasti. In medio nauiga᷑.
utrumq periculosũ latus euri

Expanded text:
esse putaveris; a Charybdi quidem evasisti, sed in Scyllaeis scopulis naufragasti. In medio naviga, utrumque periculosum latus evi
Abbreviated transcription (Latin):
filius: quomodo uerbũ. S uer¬
bum caro factũ est. E rat autĩ
et ioħs baptirans in enon:. iux¬
ta salim. Salim locus quidã :
nã intelligitur quia lacuserat:¬
quia aque multe erant ibi. et

Expanded text:
quomodo Verbum. Sed verbum caro factum est. Erat autem Joannes baptizans in Enon juxta Salim. Locus quid est, ex nomine intelligitur, quia aquae multae erant ibi. E
Abbreviated transcription (Latin):
deo. Dichil latius hac inopia.
Queris congruum nom̃: ñ inue¬
nis. Queris quoquo modo dice¬
re: omĩa inuenis. Quid simile.
agnus et leo. Dictum ẽ utrun¬
modo leo: Uicit leo de tribu
iuda. Audiamus ioħm. Bapti¬
rabat iħc. Dixrmus quia bap¬
tizabat iħc. Quomodo ihe:¬

Expanded text:
Deo. Nihil latius hac inopia. Deo. Nihil latius hac inopia. Quaeris congruum nomen, non invenis; quaeris quoquo modo dicere, omnia invenis. Quid simile, agnus et leo? De Christo utrummodo leo? Vicit leo de tribu Juda . 6. Audiamus Joannem: Baptizabat Jesus. Diximus quia baptizabat Jesus. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est: accendis lucernã. ut ad
fontẽ peruenias. Fons ille: ip¬
sa est liix. Sitientib fons ẽ: ce¬
co lux est. Iperiantur ocłiut
uideant lucem: aperiant᷑ fau¬
ces cordis ut bibant fontẽ. Qq
bibis: hoc uides. hoc audis. To¬
tum tibi fit deus: quia hoꝵ qͦ
diligis. totũ tibi est. Si uisibi¬
lia attendas: nec panis est ds.
nec aqua est deus: nec lux ista
est deus: nec uestis est deus. nec
domus ẽ deus. Omĩa enĩ hec ui¬
sibilia sunt: et singła sunt. Qđ
est panis: hoc ñ est aqua. & qđ̃
est uestis. ñ est hoc domus: et qd̃
sunt ista: ñ est hoc ds. Uisibilia
enĩ sunt. Deus tibi totum ẽ. Si
esuris: panis tibi ẽ. Si sitis: aqͥ
tibi ẽ. Si in tenebris es. lumen
tibi est: quia incorruptibiliᷤ mi¬
net. Si nudus es. immortalitati
uestis tibi ẽ: cum corruptibile
hoc. induerit incorruptionẽ:
et mortale hoc. induerit immor¬
talitatem. Omĩa possunt dici
de deo: et nichil dignũ dicit᷑ de

Expanded text:
non est, accendis lucernam, ut ad non est, accendis lucernam, ut ad fontem pervenias. Fons ille, ipsa est lux; sitienti fons est, caeco lux est: aperiantur oculi ut videant lucem, aperiantur fauces cordis ut bibant fontem; quod bibis, hoc vides, hoc audis. Totum tibi fit Deus; quia horum quae diligis, totum tibi est. Si visibilia attendis, nec panis est Deus, nec aqua est Deus, nec lux ista est Deus, nec vestis est Deus, nec domus est Deus. Omnia enim haec visibilia sunt, et singula sunt: quod est panis, non hoc est aqua; et quod est vestis, non hoc est domus; et quod sunt ista, non hoc est Deus: visibilia enim sunt. Deus tibi totum est: si esuris, panis tibi est; si sitis, aqua tibi est; si in tenebris es, lumen tibi est, quia incorruptibilis manet; si nudus es, immortalitatis vestis tibi est, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem . Omnia possunt dici de Deo, et nihil digne dicitur de
Abbreviated transcription (Latin):
corporeã reficiunt᷑ isti ocłi nos¬
tri:et res est corporea.que ui¬
detur oculis corporeis. Multi
enĩ cum fuerint diutius in tẽ¬
nebris: infirmatur acies ipsoꝵ.
Quasi ieiumio lucis fraudati ocłi
cibo suo. luce quippe pascunt᷑:
defatigant᷑ ieiunio et debilitan¬
tur: ita ut ipsam lucem qua re¬
ficiunt᷑ uidere ñ possint. Et
si drutius fuerit. exctinguunt᷑:
tanquã moritur in eis ipsa aci¬
es lucis. Quid ergo. quia tot
oculi cotidie luce ista pascunt᷑:
minor fit: Et illi reficiunt᷑:
et ipsa integra permanet.Si
hoc potuit deus de luce corpo¬
rea corporeis oculis exhibere:
ñ exhibet mundis cordib lu¬
cem istã infatigabilem. integrã.
perseuerantẽ. nulla ex parte
deficientẽ: Quã lucem: In pͥn¬
cipio erat uerbũ: et uerbume¬
bum. Uideamus si luo est.
Quoniã apud te ẽ fonsuite :
et in lumine tuo udebimus
lumen. In terra. aliud ẽfons:
aliud lumen. Sitiens. queris
fontẽ: et ut peruenias ad fon¬
dem:queris lucem. Et si dies

Expanded text:
corpoream reficiuntur isti oculi nostri, et res est corporea quae videtur oculis corporeis. Multi enim cum fuerint diutius in tenebris, infirmatur acies ipsorum, quasi jejunio lucis. Fraudati oculi cibo suo luce quippe pascuntur, defatigantur jejunio et debilitantur, ita ut ipsam lucem qua reficiuntur, videre non possint: et si diutius abfuerit, exstinguuntur, et tanquam moritur in eis ipsa acies lucis. Quid ergo? quia tot oculi quotidie ista luce pascuntur, minor fit? Et illi reficiuntur, et ipsa integra permanet. Si hoc potuit Deus de luce corporea corporeis oculis exhibere; non exhibet mundis cordibus lucem illam infatigabilem, integram perseverantem, nulla ex parte deficientem? Quam lucem? In principio erat Verbum, et Verbum eum. Videamus si lux est. Quoniam apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen . In terra aliud est fons, aliud lumen. Sitiens quaeris fontem, et ut pervenias ad fontem, quaeris lucem: et si dies
Abbreviated transcription (Latin):
Et de piscib quantũ sufficiebat.
Parum ẽ turbam illam fuisse
satiatã.etiã fragmenta resede¬
runt: et ipsa colligi iussa sunt
ne perirent: et impleuerunt
duodecim cophinos fragmen¬
toꝵ. Breuiter ut curramuis. qͥn¬
ꝙ panes intelliguntur quinq
libri moysi. merito ñ triticei.
sed hordeacei: quia ad uetus
testamentũ percinent. Nostis
autẽ hordeum ita creatũ: ut
ad medullam eiris uix ꝑue¬
matur. Nestitur em̃ eadem
medulla degmine palee. & ip¬
sa palea tenax et mnherens: ut
cũ labore exuatur. Talis ẽ lit¬
tera ueceris testamenti᷑. uesti¬
ta tegininib carnaliũ sacram̃¬
toꝵ. Sed si ad eius medullã
perueniatur: pascit et saciat.
Ferebat ergo quidam puer qͥn¬
q panes. et duos pisces. Si que¬
ramus quis fuerit puer iste: for¬
de populus israel erat: senfu pu¬
erili portabat: nec mãducabat.
Illa enĩ que portabat. clausa
onerabant:aperta pascebant.
Duo aũt pisces uidentur no¬
duas illas in ueteri testam̃to

Expanded text:
Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt: et ipsa colligi jussa sunt, ne perirent; et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. 5. Breviter ut curramus, quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi: merito non triticei, sed hordeacei; quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum, ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum: sed si ad ejus medulperveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo quidam puer quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat, qui sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, et aperta pascebant. Duo autem pisces videntur noillas duas in Veteri Testamento
Abbreviated transcription (Latin):
minus. C orpus enĩ dñi in qͦ
resurrexit. uno loco esse po¬
dest: ueritas eius ubiq diffu¬
sa est. Dñm ergo audiamus.
et quod ipse donauerit de uer¬
bis eius. et nos dicamus. Non¬
ne moyses inquit dedit uob̾
legemꝰ. et nemo ex uob̾ facit
legem : Quid me queritis in¬
terficere: Ideo emi queritis
me interficere: quia nemo ex
uobis facit legem. Nam si le¬
gem faceretis: in ipsis litteris
xp̃m agnosceretis: et presentẽ
ñ occideretis. Et illi respon¬
derunt. Respondit enĩ tur¬
ba: respondit quasi curba ñ
pertinentia ad ordinem: sed
adperturbationẽ. Deniq tur¬
ba turbata. uidete qͥd respon¬
derit. Demoniũ habes. Quis
te querit interficere: Quasi¬
um habes: quã eum occide¬
re. E i quippe dictum ẽ quod
demoniũ haberet: qͥ demo¬
nes expellebat. Quid posset
aliud dicere turba turbulen¬
ta: Quid posset aliud olere.
Turbam lippitudinis: tur¬
bauit claritas lucis. Oculi e¬
nim ñ habentes sanitatem: ñ

Expanded text:
minus. Corpus enim Domini in quo minus. Corpus enim Domini in quo resurrexit, uno loco esse potest: veritas ejus ubique diffusa est. Dominum ergo audiamus, et quod ipse donaverit de verbis ejus, et nos dicamus. 2. Nonne Moyses, inquit, dedit vobis Legem, et nemo ex vobis facit Legem? Quid me quaeritis interficere? Ideo enim quaeritis me interficere, quia nemo ex vobis facit Legem: nam si Legem faceretis, in ipsis litteris Christum agnosceretis, et praesentem non occideretis. Et illi responderunt: Respondit ei turba. Respondit quasi turba non pertinentia ad ordinem, sed ad perturbationem: denique turba turbata videte quid responderit: Daemonium habes; quis te quaerit um habes quam eum occidere. Ei quippe dictum est: quod daemonium habebat, qui daemones expellebat: quid poaliud dicere turba turbulenta? Quid posset aliud olere cTurbam lippitudinis turbavit claritas lucis. Oculi autem non habentes sanitatem non
Abbreviated transcription (Latin):
uangłii sancti lectionẽ.
de qua pridem caritati
uestre locuti summis: istaque
modo lecta ẽ hodierna conseqͥ¬
tur. Dño loquente. audiebãt
discipłi et iudei: ueritatem lo¬
quentem audiebant. et uera¬
ces et mendaces: caritatẽ loqui¬
dem audiebant et amici et in¬
nmici bonũ loquentẽ audie¬
bant et boni et mali. Illi au¬
diebant. sed ille discernebat:
et quib sermo prodesset et pro¬
futurus esset:uidebat et pre¬
uidebat. In illis enĩ qui tun
erant uidebat: in nobis quifu¬
turi eramus. preuidebat. Nos
itaq sic audiamus eugłium.
quasi presentem dñm. Nec di¬
camus. o illi felices qui eũ ir¬
dere potuerunt:quia multũ
eis qui uiderunt et occider̃t:
multi in nobis. qui ñ uiderũt
et crediderunt. Quod enĩ pri¬
ciosum sonabat de ore dñi. et
propter nos scriptũ est. et no¬
bis seruatũ est. et propter nos
recitatum: et recitabitur etũ
propter posteros nostros. ede¬
nec scłm fimatur. Sursum et
dñs : sed etiã hic est ueritas do¬

Expanded text:
angelii sancti lectionem, de qua pridem Charitati vestrae locuti sumus, ista quae modo lecta est, hodierna consequitur. Dominum loquentem audiebant et discipuli et Judaei; veritatem loquentem audiebant, et veraces et mendaces; charitatem loquentem audiebant et amici et inimici; bonum loquentem audiebant et boni et mali. Illi audiebant, sed ille discernebat; et quibus sermo prodesset et profuturus esset, videbat et praevidebat. In illis enim qui tunc erant videbat, in nobis qui futuri eramus praevidebat. Nos itaque sic audiamus Evangelium, quasi praesentem Dominum; nec dicamus, O illi felices qui eum videre potuerunt! quia multi in eis qui viderunt, et occiderunt; multi autem in nobis qui non viderunt, et crediderunt. Quod enim pretiosum sonabat de ore Domini, et propter nos scriptum est, et nobis servatum, et propter nos recitatum, et recitabitur etiam propter posteros nostros, et donec saeculum finiatur. Sursum est Dominus: sed etiam hic est veritas Do
Abbreviated transcription (Latin):
quam nisi datum illi fuerit de
celo: quicquid ñ intellexerimꝰ.
rogemus eum qui dat de celo.
quia homines sumus: et ñ pos¬
sumus accipere qͥcquã nisi ille
dederit qui homo ñ est. Hoc er¬
go sequitur: et dicit ioħs. Hoc
ergo gaudiũ meum impletũ
est. Quod est gaudiũ ipsius:
Ut gaudeat ad uocem spon

Expanded text:
dquam, nisi datum illi fuerit de dquam, nisi datum illi fuerit de coelo; quidquid non intellexerimus, rogemus eum qui dat de coelo: quia homines sumus, et non possumus accipere quidquam, nisi ille dederit qui homo non est. 3. Hoc ergo sequitur, et dicit Joannes, Hoc ergo gaudium meum impletum est. Quod est gaudium ipsius? Ut gaudeat ad vocem spon