comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
istius participatio consortium atq com¬
munio est ut diximus cum dño saluato¬
re. sicut & ipse in euugło testatur. Pato
uolo ut ubi sum ego. ibi sint & hi mecum
In illa enim eiuitate erit dñs. cui sc̃i ert
Put ipse concesserit sine dubitatione par¬
ticipes. Hanc eiuitatem ysaias ꝓpħa inna¬
bili laude describit dicens: Uocabuntur
salutare muri tui. & portȩ tuę leticia
Nec erit tibi sol in lumine dici. neq ortꝰ
lunȩ lucebit tibi nocte. s erit tibi diis
luiuen ȩternũ. & d̾s tuus gła tua. Non
enim occidet tibi soltuus. & luna tibi noꝵ
deficiet. Erit enim tibi dñs ds lume
ciuitatis stupenda mysteria apłs qͦ: iolis
distinguit. ut presentiam tuam pene
inter.eẽ. credas. cum tameri alibi te posii
esse cognoscas. Quod uͦ in fine suꝑioris
uersus ierłm p̾osunit. & hoc in presenuts
capite geminauit. schema e anadiplosis.
id ẽ congeminatio dictionis. quȩ hoc dif¬

Expanded text:
istius participatio, consortium atque comistius participatio, consortium atque communio est ut diximus eum Domino Salvatore, sicut et ipse in Evangelio testatur: Pater, volo ut ubi sum ego, ibi sint et hi mecum . In illa enim civitate erit Dominus, cui sancti erunt prout ipse concesserit sine dubitatione participes. Hanc civitatem Isaias propheta mirabili laude describit dicens: Vocabuntur salutare muri tui, et portae tuae laetitia. Nec erit tibi sol in lumine diei, neque ortus lunae lucebit tibi nocte; sed erit tibi Dominus lumen aeternum, et Deus tuus gloria tua. Non enim occidet tibi sol tuus, et luna tibi non deficiet; erit enim tibi Dominus Deus civitatis stupenda mysteria apostolus quoqudistinguit, ut praesentiam tuam pene interesse credas, cum tamen alibi te positum esse cognoscas. Quod vero in fine superioris versus Jerusalem posuit, et hoc in praesenti capite geminavit, schema est anadiplosis, id est congeminatio dictionis; quae hoc dif
Abbreviated transcription (Latin):
participatio eiꝰ in idipsum. Ia est ciuitas
istius participatio est in dño saluatore.
qui est ꝓprie in idipsũ. In idipsum qͥppe
significat eternitatem. quȩ numquam
desinit. eẽ. qd̾ cͣ. s semꝑ uno atq eodẽ mͦ
est uirtus indefecta. potestas in cominu¬
tabilis. substantia ꝑ se manens. om̾ia qu
uult efficaciter potens. Sic & ipse de se
moysi dicit: Ego sum qui sum. Et paul
post. Qui ẽ nusit me ad uos. Et in alio psis¬
mo ip̃si dicitur: Omia sicut uestimenũ
ueterescent & sicut oꝑtorium mutabi
ea & mutabuntur. tu autem idem ipse e
& anni tui nͨ deficient. Quaꝓpt᷑ soli comi¬
nit creatori. eẽ. in idipsum. Nam angs
qui hoc se putauit. eẽ. mox corruit. Pli.
enim ex se non erat quod erat. icłoq in
idipsum. eẽ. ñ poterat. Hoc etiam & in
quarto psalmo dictum ẽ. In pace in idip¬
sum doruuam & requiescam. Quod locu¬
tionis genus scripturarum duunarum
ꝓprium. eẽ. cognoscimus. Qiuitatis gͦ

Expanded text:
participatio ejus in idipsum, id est, civitatis participatio ejus in idipsum, id est, civitatis istius participatio est in Domino Salvatore, qui est proprie in idipsum. In idipsum quippe significat aeternitatem, quae nunquam desinit esse quod est, sed semper uno atque eodem modo est: virtus indefecta, potestas incommutabilis, substantia per se manens, omnia quae vult efficaciter potens. Sic et ipse de se Moysi dixit: Ego sum qui sum ; et paulo post: Qui est misit me ad vos ; et in alio psalmo ipsi dicitur: Omnia sicut vestimentum veterascent, et sicut opertorium mutabis ea et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Quapropter soli convenit Creatori esse in idipsum. Nam angelus qui se hoc putavit esse, mox corruit; ille enim ex se non erat quod erat, ideoque in idipsum esse non poterat. Hoc etiam in quarto psalmo dictum est: in pace in idipsum dormiam et requiescam . Quod locutionis genus Scripturarum divinarum proprium esse cognoscimus. Civitatis ergo
Abbreviated transcription (Latin):
te significat. Dicit enim primũ ierłm.
quȩ edificatur ut ciuitas. Edificatur pla¬
ne. quȩ cotidie usq ad mundi consumma¬
tionem uiuis lapidib spiritali operatio¬
ne construitur. id est confessorib. marty¬
rib. & qui diso sincera mente deuotisunt.
Addidit ut ciuitas. quatinꝰ similitudinẽ
ciuitatis in illa. eẽ. monstraret. Nam cũ
omis ciuitas dicatur a ciub. uerius tameN
illa ciuitas dicitur. quȩ unanimes ciues
continere monstratur. Scire autem debemꝰ
quod ista quȩ nunc agnur continet indis¬
cretos ppłos atq ꝑmixtos. illa uͦ quȩ futura
est solos recipit sine dubitatione ꝑfectos.
Ista contrarietatib quatitur. illa iuigi secu¬
ritate letatur. Ista plena penitentium.
illa nescia lacrimarum. Ista spe credit.
illa dm̃ facie ad faciem uidet. Eo qͦq fit.
ut cum duȩ ciuitates sint. unus tameNs
ppłs futurus credatur. ec̃. fidelium. Sequit᷑
apta nimis s obscura sententia. Cuius

Expanded text:
te significat. Dicit enim primum: Jerusalem te significat. Dicit enim primum: Jerusalem quae aedificatur ut civitas. Aedificatur plane, quae quotidie usque ad mundi consummationem vivis lapidibus spirituali operatione construitur, id est confessoribus, martyribus et qui Domino sincera mente devoti sunt. Addidit, ut civitas, quatenus similitudinem civitatis in illa esse monstraret. Nam cum omnis civitas dicatur a civibus, verius tamen illa civitas dicitur, quae unanimes cives continere monstratur. Scire autem debemus quod ista quae nunc agitur, continet indiscretos populos atque permixtos; illa vero quae futura est, solos recipit sine dubitatione perfectos; ista contrarietatibus quatitur, illa jugi securitate laetatur; ista plena poenitentium, illa nescia lacrymarum; ista spe credit, illa Deum facie ad faciem videt, eoque fit ut, cum duae civitates sint, unus tamen populus futurus credatur esse fidelium. Sequitur apta nimis, sed obscura sententia: Cujus
Abbreviated transcription (Latin):
Qmͣ sibi ꝓpłu eternam illam doium dix¬
er̾at comꝓmissam. iam ipsa prefiguratiõe
futurum in ea se dicit stare. ad quam desi¬
derabat summo studio ꝑuenire. ut agnos¬
camus scõs uiros & hic iam in illa ierłm
animo consistere. qui ꝓbantur in preccptis
dii ꝑmanere. In illa autem uere dicitur
stare. in qua nullus potest cadere. Deniq
respice quod dicit. Stantes erant pedes nrͣi.
Ibi ciim statur. ubi semꝑ firma uoluntate
consistitur. S istud stare nͨ habet defectũ.
non aliquo labore conficitur. s in suo
robore ꝑseuerans: nulla lassitudine fati¬
gatur. Sequitur. in atriis tius ierłm. Hic
atria pro penetrabilib ponit. Atrium
cium introitus domus est. in quo cõmo¬
rari nequeunt habitantes.S: hoc schema¬
tice dictum est: a parte totum. Hierłm¬
quȩ edificatur ut ciuitas. ciuiꝰ participatio
eiꝰ in id ipsum. Ne ierłm quam dixerat
terrenam poruisses aduertere. ciuitatem
illam cȩlestem mirabili diuidens subtilita¬

Expanded text:
m sibi propheta aeternam illam domum dixerat compromissam, jam ipsa praefiguratione futurorum in ea se dicit stare, ad quam desiderabat summo studio pervenire; ut agnoscamus sanctos viros, et hic jam in illa Jerusalem animo consistere, qui probantur in praeceptis Domini permanere. In illa autem vere dicitur stare, in qua nullus potest cadere. Denique respice quod dicit: Stantes erant pedes nostri. Ibi enim statur, ubi semper firma voluntate consistitur. Sed istud stare non habet defectum, non aliquo labore conficitur: sed in suo robore perseverans, nulla lassitudine fatigatur. Sequitur, in atriis tuis, Jerusalem. Hic atria pro penetralibus ponit; atrium enim introitus domus est, in quo commorari nequeunt habitantes. Sed hoc schematice dictum est a parte totum. Verquae aedificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum. Ne Jerusalem quam dixerat terrenam potuisses advertere, civitatem illam coelestem mirabili dividens subtilita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectoꝵ uiroꝵ pacem pͣdicans. pacis suȩ
signa demonstrat. Dicit enim pacem
mos suos. ut instructi hac uirtute. concor¬
diȩ diligerent ac quererent unitatem.
Eccit gͦ quod docuit. ut amore fr̃m predi¬
gͦ commonet. ut non ꝓpt̾ laudes aut
cominoda sua quisquam doceat. s mise¬
ricordi animo ꝓpt᷑ fr̃s laboret & ꝓrimos.
sicut ait apłs: Non querens quod michi
utile est. s quod multis. Non gͦ ꝓpt᷑ utili¬
tatem suam temporalem locutum se dicit
mos. ut eam salutariter desiderantes. una
loqui. in qua scõꝵ cȩtus est. id est aduna
taret alicui rei sic affectum deberi. ut
dñi caritatem pretermittere uideret᷑.
addidit quare bona quesiuerit ierłm.
scilicet quia domꝰ ẽ dñi. Ad quem bene
refertur. quicquid dilectionis impendit᷑.

Expanded text:
perfectorum virorum pacem praedicans, pacis suae perfectorum virorum pacem praedicans, pacis suae signa demonstrat. Dicit enim pacem mos suos, ut instructi hac virtute concordiae diligerent ac quaererent unitatem. Fecit ergo quod docuit, ut amore fratrum praediergo commonet, ut non propter laudes aut commoda sua quisquam doceat; sed misericordi animo propter fratres laboret et proximos, sicut ait Apostolus: Non quaerens quod mihi utile est, sed quod multis . Non ergo propter utilitatem suam temporalem locutum se dicit mos, ut eam salutariter desiderantes, unancat loqui, in qua sanctorum coetus est, id est adunattaret alicui rei sic affectum deberi, ut Domini charitatem praetermittere videretur, addidit quare bona quaesiverit Jerusalem; scilicet quia domus est Domini, ad quem bene refertur quidquid dilectionis impenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
Os caritas est. Per hanc enim fiunt unuͦ.
ꝑ hanc templum merentur. ec̃. creatoris.
& quicquid eis ꝓmittitur: ipsius considera¬
tione pratur. Pax ista est. quam nulla bel¬
la concutiunt. quam seditio nulla contur¬
bat. s sinc fine possidebitur: quod ibi xpͦi
miseratione confertur. Par eniꝰ a parcen¬
do. suic a pascendo dicta e. Sequitur. & ha¬
bundantia in turrib tuis. Hec est babun¬
dantia. de qua suꝑius dixit. & habundan¬
tia diligentib te. S hic ꝑ turres aliquid
significanter uidetur expressum. ut
hanc habundantiam nͦ equalem om̃ib.
s intelligeres. eẽ. potiorum. Turres enĩ
sunt. quȩ obiectu & altitudine sua ciui¬
tates defendunt. & uenientes inimicos
prima fronte suscipunt. Unde nͨ imꝓ¬
be martyres significatos aduertimus.
qui obpositione corporis sui ciuitatem
d̃i pia confessione defendunt. & quasi
eminentia edificia ita hostib fidĩ repug

Expanded text:
Deus charitas est . Per hanc enim fiunt unum, Deus charitas est . Per hanc enim fiunt unum, per hanc templum merentur esse Creatoris; et quidquid eis promittitur, ipsius consideratione praestatur. Pax ista est quam nulla bella concutiunt, quam seditio nulla conturbat: sed sine fine possidebitur quod ibi Christi miseratione confertur. Pax enim a parcendo, sive a pascendo dicta est. Sequitur, et abundantia in turribus tuis. Haec est abundantia de qua superius dixit: Et abundantia diligentibus te. Sed hic per turres aliquid significantius videtur expressum, ut hanc abundantiam non aequalem omnibus, sed intelligeres 435 esse potiorem. Turres enim sunt quae objectu et altitudine sua civitates defendunt, et venientes inimicos prima fronte suscipiunt. Unde non improbe martyres significatos advertimus, qui oppositione corporis sui, civitatem Dei pia confessione defendunt, et quasi eminentia aedificia ita hostibus fidei repugn
Abbreviated transcription (Latin):
esse dicit.ierłm utiq id ẽ ppłi fidelis. qu
tempore iudicii in pacis ȩternitate recp¬
tur. Ammonet gͦ ꝓpħa quod scit. cẽ. uor¬
turum. ut illi qui cum dño iudicabunt
talib uiris in illa patria congaudeant.
qui & hic pacem diligunt. & ibi eterns
pacis preinia consequuntur. Et quia
in fine sententiȩ icrłm posuit. conuers
ad ipsam breuissima demonstratione o¬
plerus est: Habundantia diligentib it
Omĩa enum bona habundare manifestũ
est. qui diligunt ierłm. Nam qui bic
pauperes fueruit. ibi bonoꝵ omnium
diuites erunt. qui hic fragiles ibi indet¬
ti. qui hic temporales ibi ęterni. & qui¬
quid bonoꝵ. eẽ. potest: ista celesti habu¬
dantia uidetur inclusum. Fiat pu
tiuis. Adhuc ad ierłm loquitur. cui opias
talia. qualia scit. eẽ. uentura. Uirtus qͥpp
ipsius. par sine dubitatione scõꝵ ẽ. que
uocatur caritas. De qua scriptum esl

Expanded text:
esse dicit? Jerusalem utique, id est populi fidelis, qui esse dicit? Jerusalem utique, id est populi fidelis, qui tempore judicii in pacis aeternitate recipitur. Admonet ergo propheta quod scit esse venturum; ut illi qui cum Domino judicabunt, talibus viris in illa patria congaudeant, qui et hic pacem diligunt, et ibi aeternae pacis praemia consequuntur. Et quia in fine sententiae Jerusalem posuit, conversus ad ipsam brevissima demonstratione complexus est: Abundantia diligentibus te. Omnia enim bona illis abundare manifestum est, qui diligunt Jerusalem; nam qui hic pauperes fuerint, ibi bonorum omnium divites erunt; qui hic fragiles, ibi indefecti; qui hic temporales, ibi aeterni; et quidquid bonorum esse potest, ista coelesti abundantia videtur inclusum. Vers. 7.in turribus tuis. Adhuc ad Jerusalem loquitur, cui optat talia qualia scit esse ventura. Virtus quippe ipsius pax sine dubitatione sanctorum est, quae vocatur et charitas; de qua scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
cendant. quid ibi acturi sint. Quod sche¬
ia dicitur caracterismos. que latine in¬
formatio uel descriptio nuncupatur.
dantia diligentib te. Aa scd̃am narratio¬
nem ꝓpħa ꝑuenit. ubi eos alloquitur qͥ
sunt dño pr̃ante iudicaturi. Nomen is¬
tud cquiuocum est. In hoc enim loco. ro¬
gate. interrogate significat. nͨ supplicat.
Perquirere enum & rimari cuncta con¬
uenit iudicantem. S hoc ibi non fit ser¬
monib neq interrogatione uocis. s tacm
mentis consideratione. Onĩs sunt cũ dii
sicut dictum est iudicaturi. quando illu¬
munati atq scificati illam reuera cognos¬
cunt. eẽ. ueritatem. quam dñs ꝓprio or
dicturus est. Pacificos eium querit dñs.
pacificos querit & cohors tota scoꝵ. Qui
caritate plenissimi sunt. qui modestia pi¬
lent. quia pia humilitate precelsi sunt.
Hoc eium & scõs uult querere. quȩ nour
anm̃ posse diligere. S istam pacem cur

Expanded text:
cendant, quid ibi acturi sint? Quod schecendant, quid ibi acturi sint? Quod schema dicitur characterismos, quae Latine informatio vel descriptio nuncupatur. dantia diligentibus te. Ad secundam narrationem propheta pervenit, ubi eos alloquitur qui sunt, Domino praestante, judicaturi. Nomen istud aequivocum est. In hoc enim loco, Rogate, interrogate significat, non supplicate. Perquirere enim et rimari cuncta convenit judicantem; sed hoc ibi non fit sermonibus, neque interrogatione vocis, sed tacita mentis consideratione. Omnes sunt cum Domino sicut dictum est judicaturi, quando illuminati atque sanctificati illam revera cognoscent esse veritatem, quam Dominus proprio ore dicturus est. Pacificos enim quaerit Dominus: pacificos quaerit et cohors tota sanctorum, qui charitate plenissimi sunt, qui modestia pollent, qui pia humilitate praecelsi sunt. Haec enim et sanctos vult quaerere, quae novit Dominum posse diligere. Sed istam pacem cujus
Abbreviated transcription (Latin):
uis uenire ad uitam. serua mandata.
Non crum dixit ȩteruam. quod est om̃i¬
modis seutiendum. Hȩc figura dicitur
eclipsis. Et quia illi deest necessarius
sermo. defectus uocatur. S tamen quȩ
sint iste sedes. laudando consequenter
exponit dicens. Sedes suꝑ domũ dauid.
Suꝑ domum dicit suꝑ familiam .xp̃i. quia
clariores ibi erunt aliqui scoꝵ a reliquis
fidelib. sicut dicit apłs. Stella ab stella
differt in claritate. sic erit & resurrectio
mortuoꝵ. Nam si alicui serrioꝵ hie uit᷑
confamulos suos de diqĩi sui animo aliqͥd
amplius scire głosum est. quantomagis
in illa domo xpͣi potest. eẽ. mirabile ali¬
quam contemplationem dni plus habe¬
re. ut tanto maius ab alio distt. quanto
eum diuinitatem eiꝰ contigerit amplius
intueri. Dauid uͦ significat xp̃m. nom̃
ex parte carnis assumptum. Et intuere
quemadmodũ ciuitatis illiꝰ facta descrip¬
tio est. ut diceret quid ibi agendum sit.
quemadmodũ construetur. qui illuc as¬

Expanded text:
itam, serva mandata ; non enim dixit, aeternam, quod est omnimodis sentiendum. Haec figura dicitur ellipsis, et quia illi deest necessarius sermo, defectus vocatur. Sed tamen quae sint istae sedes, laudando consequenter exponit, dicens: Sedes super domum David. Super domum dicit, super familiam Christi, quia clariores ibi erunt aliqui sanctorum a reliquis fidelibus, sicut dicit Apostolus: Stella ab stella differt in claritate, sic erit et resurrectio mortuorum . Nam si alicui servorum hic inter confamulos suos de domini sui animo aliquid amplius scire gloriosum est, quanto magis in illa domo Christi potest esse mirabile aliquam contemplationem Domini plus habere, ut tanto magis ab alio distet, quanto eum divinitatem ejus contigerit amplius intueri. David vero significat Christum, nomen ex parente carnis assumptum. Et intuere quemadmodum civitatis illius facta descriptio est, ut diceret quid ibi agendum sit, quemadmodum construitur, qui illuc as
Abbreviated transcription (Latin):
udimus gradum. intelligamus ad
altiora conscensum. S iste ascerisꝰ pͥmꝰ
Uest. qui dño custodiente seruatur. Qui
quanto meritis ꝓficit. tanto se mentis sub¬
iectione ꝓsternit. Eece iam subleuatur
ppła tercio gradu. Secundꝰ altior factus.
& de ipsa leticia principiũ psalmi sumpsis
ipsius largiente iudicabunt. In scła par¬
te loquitur ad ciues ierłm. optans eis ha¬
bundantiam pacis. quam se dicit caritate
frm. & diͦi amore predicasse.

Expanded text:
imus gradum, intelligamus ad altiora conscensum; sed iste ascensus firmus est, qui Domino custodiente servatur; qui quanto meritis proficit, tanto se mentis subjectione prosternit. Ecce jam sublevatur propheta tertio gradu, secundis altior factus, et de ipsa laetitia principium psalmi sumpsissipsius largiente, judicabunt. In secunda parte loquitur ad cives Jerusalem, optans eis abundantiam pacis, quam se dicit charitate fratrum et Domini amore praedicasse.
Abbreviated transcription (Latin):
destrueret. Meditari eni᷑ se dicit
ustificationes dñi. ne possit quod
retinere expedit obliuisci. Nouerat
enim quo uicio mens humana pre¬
meretur. & contra hoc auxilium rep.¬
perit. unde obliuio iuolenta debuiss
excludi. Respice quemadmodum di¬
uersis causis ꝓpria uerba subiuncta
sunt. In suꝑiori quippe uersu. id ẽ
in mandatis exercebor dixit. ubi par¬
te opus est actuali. Mandata enim
sunt dñi. nͣ mechaberis. nͦ falsum
testimonium dixeris. & cet̾a. Hȩc enĩ
oportuit non tantum audire. sed
facere. Idoq posuit exercebor. hic autẽ
iustificationes dixit meditabor. Iusti¬
ficationes quippe dictȩ sunt sunt sic̃¬
suꝑus expositum c̃. hebreum puerũ
non ampliꝰ quam sex annis debere
seruire. ad significationem beati ppłi
qui in hoc scło seruit. ut in illa resur¬
rectione acuncta obnoxietate liberet᷑.
Hoc gͦ quia fuit in eniginate constitu¬
tum. meditabor dixit. ut frequens
iteratio intellectum future rei euiden

Expanded text:
destrueret. Meditari enim se dicit destrueret. Meditari enim se dicit justificationes Domini, ne possit quod retinere expetit oblivisci. Noverat enim quo vitio mens humana premeretur, et contra hoc auxilium reperit, unde oblivio violenta debuisset excludi. Respice quemadmodum diversis causis propria verba subjuncta sunt. In superiori quippe versu, id est, In mandatis tuis exercebor, dixit: ubi parte opus est actuali; mandata enim sunt Domini: Non moechaberis, Non falsum testimonium dices , etc. Haec enim oportuit non tantum audire, sed facere; ideoque posuit, exercebor: hic autem dicit, justificationes meditabor. Justificationes quippe dictae sunt sicut superius expositum est, Hebraeum puerum non amplius quam sex annis debere servire, ad significantiam beati populi, qui in hoc saeculo servit, ut in illa resurrectione a cuncta obnoxietate liberetur. Hoc ergo quia fuit in aenigmate constitutum, meditabor, dixit, ut frequens iteratio intellectum futurae rei eviden
Abbreviated transcription (Latin):
loquentia ad ipsum ducunt. Ua cer¬
ta. iter infatigabile. questuosꝰ labor.
ubi quisqͥs ꝑuenerit. inestimabiliũ
diuiciarum delectatione mulcetur.
Et intuendum quid sequit᷑. Sicut
in om̃ib diuiciis. Hic diuicias spiri¬
tales debemus accipere. de qͥb apłzait.
in om̃i uerbo & in om̃i scientia.
sicut testimoniũ xp̃i confirmatum
est in uobis. Ceterum cohors sc̃a
seculares diuicias non poterat testi¬
moniis dñi comparare. quas ipse ue¬
lud sordes aliquas cognoscitur abie¬
considerabo iuas Eccłiastice disciplinȩ
ordo seruatus est. Prius enim fuit
ut exerceretur in mandatis diuinis.
id est frequenti oꝑatione usum rerũ
necessariarum assiduo labore pera¬
geret & sic ad intellectus eiꝰ penetralia
ꝑueniret. Nemo enim meretur tantũ
secretum conspicere. nisi cui datum
fuerit bona conuersatione cȩlestibus
natura uenit nobis. s ab originalis
peccati infirmitate descendit. Hiuic
remedialis opposita est meditatio.
ne memoriȩ culmen obliuio nefanda

Expanded text:
loquentia ad ipsum ducunt: via certa, iter infatigabile, quaestuosus labor, ubi quisquis pervenerit, inaestimabilium divitiarum delectatione mulcetur. Et intuendum quod sequitur, sicut in omnibus divitiis. Hic divitias, spirituales debin omni verbo et in omni scientia, sicut testimonium Christi confirmatum est in vobis . Caeterum cohors sancta saeculares divitias non poterat testimoniis Domini comparare, quas ipsa velut sordes aliquas cognoscitur abjeconsiderabo vias tuas. Ecclesiasticae disciplinae ordo servatus est. Prius enim fuit, ut exerceretur in mandatis divinis, id est, frequenti operatione usum rerum necessariarum assiduo labore peragere, et sic ad intellectus ejus penetralia pervenire. Nemo enim meretur tantum secretum conspicere, nisi cui datum fuerit bona conversatione coelestibus natura nobis venit, sed ab originalis peccati infirmitate descendit. Huic remedialis opposita est meditatio, ne memoriae culmen oblivio nefanda
Abbreviated transcription (Latin):
tua. nunc dicit doce me iustificatio¬
nes tuas. quasi si nichil ante didicerit.
Uerum sc̃ę congregationi esurienti
sicientiq iusticiam. ñ sufficit man¬
data dñi uerbo didicisse. s petebat
ut ea factis potuisset ostendere. ubi
nouerat plenitudinem se gr̃ȩ reppe¬
rire. Dicitur gͦ. doce me iustificati¬
ones tuas. hoc ẽ pr̃a me facere. unde
electos tuos iustificare consuesti. In
oris tui. Chorus ille scõꝵ ꝓnuntiasse
sius recensuit. & ppło p᷑dicauit. Omĩa
sunt. Ceterum uniuersalit̾ ñ potest
ꝓnuntiari. quod nulla noticia preua
let app̾hendi. sicut in alio psalmo dic̃¬
tum est: Iudicia tua abyssus multa
Apłs quoq testatur: Oaltitudo diui¬
turum sapientiȩ & scientie dĩ. quam
inscrutabilia sunt uidicia eiꝰ. & in¬
uestigibiles uiȩ ipsiꝰ. Et ipsa passio¬
ne uicina dicit apłis. Non om̃ia dixi
uobis. Quappt̃ figuraliter pro parte
dicitur t̾otum. quod in scripturis di¬

Expanded text:
tua, nunc dicit, doce me justificatiotua, nunc dicit, doce me justificationes tuas, quasi nihil ante didicerit. Verum sanctae congregationi esurienti sitientique justitiam non sufficit mandata Domini verbo didicisse; sed petebat ut ea factis potuisset ostendere, ubi noverat plenitudinem se gratiae reperire. Dicitur ergo, doce me justificationes tuas: hoc est, praesta me facere unde electos tuos justificare consuesti. Veroris tui. Chorus ille sanctorum pronuntiasse suis recensuit, et populo praedicavit. Omnia sunt. Caeterum universaliter non potest pronuntiari, qlet apprehendi, sicut in alio psalmo dictum est: Judicia tua abyssus multa . Apostolus quoque testatur: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ipsius ! Et ipse passione vicina dicit apostolis: Non omnia dixi vobis. Quapropter figuraliter pro parte dicitur totum, quod in Scripturis di
Abbreviated transcription (Latin):
loqui. Hic dicit in corde suo eloquia am
ne peccaret abscondita. s utrũq uerĩ
est. Nam sicut decet fidelib ea opor¬
tune p᷑dicare. sic non credentib opor¬
tet abscondi. sicut in euugło dictumꝰ
Ne dederitis scm canib. neq miscn¬
tis margaritas ur̃as ante porcos. Et
alius psalmus dicit. Posui ori meo cis¬
todiam. dũ consisteret peccator aduer¬
sum me. Obmutui & humiliatus
sum & silui a bonis. ut intelligamus
peccati genꝰ ẽẽ. obstinatis eloquia dñ
predicare. Unde & parilus apłs dicit:
Ne aliquis eruditionem scãm ꝓpris
uirib applicaret. p̃mittit benedictus
es dñe. id est qui gratis pr̃as. quia in
homine nͦ potes inuenire quod eligi
S hic benedictionem laudem signini¬
cat dñi. Nam cum nos dm̃ benedici¬
mus. eiꝰ facta laudamꝰ. Cum ille be¬
nedicit. nos. scificare dignatur. Seqͥt᷑.
doce me iustificationes tuas. Cũ supsꝰ
dixerit. in corde meo abscondi eloqͥa

Expanded text:
loqui ; hic dicit in corde suo eloquia Domini, loqui ; hic dicit in corde suo eloquia Domini, ne peccaret, abscondita. Sed utrumque verum est; nam sicut decet fidelibus ea opportune praedicare, sic non credentibus oportet abscondere, sicut in Evangelio dictum est: Ne dederitis sanctum canibus, neque miseritis margaritas vestras ante porcos . Et alius psalmus dicit: Posui ori meo custodiam; dum consistit peccator adversum me. Obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis ; ut intelligamus peccati genus esse obstinatis eloquia Domini praedicare. Unde et Paulus apostolus dicit: Ne aliquis eruditionem sanctam propriis viribus applicaret, praemittit; Benedictus es, Domine, id est, qui gratis praestas: quia in homine non potes invenire quod eligas. Sed hic benedictionem, laudem significat Domini; nam cum nos Deum benedicimus, ejus facta laudamus; cum ille benedicit, nos sanctificare dignatur. Sequitur, doce me justificationes tuas. Cum superius dixerit, In corde meo abscondi eloquia
Abbreviated transcription (Latin):
moria retinet. s actionum ꝓbitate
toto corde asserit exquisisse. Non enĩ
quereret nisi inquisitus fuisset. sicut
in ysaia legitur. Quod perierat requi¬
ram. & quod errauerat reuocabo. In oĩ
siquidem bono dñi gr̃a preuenimur.¬
& ut eum uelimus rogare. ipse se dig¬
natur infundere. Sequitur. ne repes¬
las me a mandatis tuis. tamquam in¬
dignum beneficiis tuis. ut quem te
fecisti toto corde petere. tu etiam dig¬
neris audire .R. epellitenim a mandã¬
tis suis subdole se rogantes. sicut in
alio psalmo legitur: Uirum sanguinũ
& dolosum abominabitur dñs. Et
salomon dicit: Sc̃s enim sp̃s discipli¬
ne effugiet fictum. & subtrahet se a
cogitationib quȩ sunt sine intellecti.
Rogat gͦ ne ab intelligentia legis di¬
uine repellatur. sicut indignus. ut
agnoscamꝰ hanc intelligentiam non
mereri. nͥ eos qui noscuntur toto cor
petrus in actib apłoꝵ dicit: Non ei
possumꝰ quȩ uidimꝰ & auduumus ñ

Expanded text:
moria retinet, sed actionum probitate moria retinet, sed actionum probitate toto corde asserit exquisiisse: non enim quaereret, nisi inquisitus fuisset, sicut in Ezechiele legitur: Quod perierat requiram, et quod erraverat revocabo . In omni siquidem bono Domini gratia praevenimur, et ut velimus rogare, ipse se dignatur infundere. Sequitur, ne repellas me a mandatis tuis, tanquam indignum beneficiis tuis; ut quem te fecisti toto corde petere, tu etiam digneris audire. Repellit enim a mandatis suis subdole se rogantes, sicut in alio psalmo legitur: Virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus . Et Salomon dicit: Sanctus enim spiritus disciplinae effugiet fictum, et subtrahet se a cogitationibus quae sunt sine intellectu . Rogat ergo ne ab intelligentia legis divinae repellatur sicut indignus, ut agnoscamus hanc intelligentiam non mereri, nisi eos qui noscuntur toto cordPetrus in Actibus apostolorum dicit: Non enim possumus quae vidimus et audivimus non
Abbreviated transcription (Latin):
sit locum nocendi hostilis atrocitas
inuenire. Nunc uideamus quid litte
beatitudinis fidelis ppłs indicauit.
in quib se deprecatus est custodiri.
nunc idem in scła littera conuersio¬
nis tempꝰ ostendit. exponens etiam in
sermonib dñi quib delectationibus
ꝑfruatur. Quaꝓpt̾ ꝑ figuram merote¬
sis sub interrogatione ꝓponit. In quo
corrigit iuuenior uiam suam: Etas
electa est noui non ueteris testamenti.
quando de seniore homine in robusta
sumus etate reparati. Iuuenior enim
dicitur ueterib comparatꝰ. quia com¬
paratiuus gradrs frequent᷑ ium obri¬
net positiui. S iste uiuenior quem¬
admodum correxerit uiam suam sub¬
sequenti responsione confirmat di-¬
cens: In custodiendo sermones tuos.
Iunc scilicet. cum euũgłicam discipli¬
nam ppłs xp̃ianꝰ accepit. Eo siquidẽ
tempore homo correctus est. quando
uetere prauitate dampnata ad recta
ficdi dona ꝑuenit. Custodit autem
sermones dñi. qui ñ eos tantum me¬

Expanded text:
sit locum nocendi hostilis atrocitas sit locum nocendi hostilis atrocitas invenire. Nunc videamus quid litterbeatitudinis fidelis populus indicavit, in quibus se deprecatus est custodiri; nunc idem in secunda littera conversionis tempus ostendit, exponens etiam in sermonibus Domini quibus delectationibus perfruatur. Quapropter per figuram erotesis sub interrogatione proponit: In quo corrigit juvenior viam suam? Aetas electa est Novi, non Veteris Testamenti, quando de seniori homine in robusta sumus aetate reparati. Juvenior enim dicitur veteribus comparatus, quia comparativus gradus frequenter vim obtinet positivi. Sed iste juvenior quemadmodum eorrexerit viam suam, subsequenti responsione confirmat dicens: In custodiendo sermones tuos, tunc scilicet cum evangelicam disciplinam populus Christianus accepit. Eo siquidem tempore homo correctus est, quando, vetere pravitate damnata, ad rectae fidei dona pervenit. Custodit autem sermones Domini qui non eos tantum me
Abbreviated transcription (Latin):
onfitebor tibi dñe in directione cordis.
in eo qd̾ didici iudicia iusticiȩ tuȩ. Con¬
fessio hic significit laudem. quam decet
ppłm dicere beatorum. Directio cordis
est fidi catholicȩ sc̃a regula. quia cum
confiteri non potest hereticoꝵ distor¬
ta uersutia. In eo quod dicit didici.
indicat a beatis patrib sibi traditam
disciplinam. non autem ut quidam
faciunt studio ꝑuersitatis inuentam.
Iudicia uͦ iusticiȩ sunt. quia famulos
suos liberare dignatur. diabolica ꝑsecu¬
tione laborantes. Iustificationes tuas
custodiam. nͨ me derelinquas usq qͦq.
Perfecta est ꝓpositȩ beatitudinis deco¬
ra constructio. Eetit enim adn̾o ut
iustificationib concessis. dignetur de¬
uotum ppłm suo munere custodire.
Iustificationes enim quid significent:
in quarto uersu suꝑiore um dictum ẽ.
Et qm̃ nouerat temptationes diaboli¬
cas undiq circiure. ut legitur. aduer¬
cuit querens quem deuoret. petit se
quaquauersus undiq custodiri. ne pos¬

Expanded text:
tibi, Domine, in directione cordis, in eo quod didici judicia justitiae tuae. Confessio hic significat laudem quam decet populum dicere beatorum. Directio cordis est fidei catholicae sancta regula, quia eum confiteri non potest haereticorum distorta versutia. In eo, quod dicit, didici, indicat a beatis Patribus sibi traditam disciplinam, non autem ut quidam faciunt studio perversitatis inventam. Judicia vero justitiae Dei sunt, quia famulos suos liberare dignatur a diabolica persecutione laborantes. Vers. 8. Justificationes tuas custodiam: non me derelinquas usquequaque. Perfecta est propositae beatitudinis decora constructio. Petit enim a Domino ut justificationibus concessis dignetur devotum populum suo munere custodire. Justificationes enim quid significent, in quarto versu superiore jam dictum est. Et quoniam noverat tentationes diabolicas undique circumire, ut legitur: Advercuit quaerens quem devoret , petit se quaquaversus undique custodiri, ne pos
Abbreviated transcription (Latin):
giter seruari. id ẽ si mandata respiciant᷑
uniuersa. S cum dicit om̃ia. in nullo
commonet. eẽ. peccandum. qm scriptũ ẽ:
Siqͥs de lege minimũ non fecerit. reus
est tociꝰ legis. R. espicere autem ẽ man¬
data. semꝑ ante oculos habere que uissa
sunt. ut siquid tortum cominititur.
salutari emendatione ꝓtinꝰ corrigat᷑.
Ceterum qui mandata non respĩcit.
in quo erret modis om̃ib ignorauit.
Hanc qͦ similitudinem iacob ponit
apłs dicens. Siquis auditor est uerbi
& non factor. hic comparabitur uiro
consideranti uultum natiuitatis suȩ
in speculo. Considerauit enim se & abiit.

Expanded text:
jugiter servari, id est, si mandata respiciantur jugiter servari, id est, si mandata respiciantur universa. Sed cum dicit omnia, in nullo commonet esse peccandum: quoniam scriptum est: Si quis de lege minimum non fecerit, reus est totius legis. Respicere autem est mandata semper ante oculos habere quae jussa sunt, ut si quid tortum committitur, salutari emendatione protinus corrigatur. Caeterum qui in mandata non respicit, in quo erret modis omnibus ignorabit. Hanc quoque similitudinem Jacobus ponit apostolus dicens: Si quis auditor est verbi t non factor, hic comparabitur viro consideranti vultum nativitatis suae in spe
Abbreviated transcription (Latin):
aicit dirigantur uiȩ meȩ. ostendit eas
quantum ad humanam imbecillitatẽ
ꝑtinet tortuosas. Uiȩ meȩ actus signi¬
ficant. quos in hac uita ꝑagimus. Ad¬
didit ad custodiendas iustificationes
tuas. Hic iam quod suꝑius optauit.
aperuit. Ad custodiendas enĩ iustifi¬
cationes dñi nemo poterit peruenire.
nisi cuiꝰ uiȩ a dño dirigi comꝓbant᷑.
S discutiamus quid significent iusti¬
ficationes. Iustificationes gͥ dñi apud
priscum ppłm fuerunt multe atq
diuerse. ut sex annis tantum famulꝰ
seruiret hebreus. filius affectu & disci¬
plina patris erudiretur. Pater ut re¬
uerenter in om̃ib haberetur. d̃s ut
summo timore & amore coleretur.
Sacerdos honorabilis esset. ꝓximus ut
tamquam ꝓpria utilitas amaretur.
& his similia quȩ fieri sc̃a scriptura
precepit. Hec gͦ nequeunt custodiri.
mandata tua. Causa redditur. quemad¬
modum possint iustificationes dñi ui-

Expanded text:
dicit, dirigantur viae meae, ostendit eas, dicit, dirigantur viae meae, ostendit eas, quantum ad humanam imbecillitatem pertinet, tortuosas. Viae meae actus significant quos in hac vita peragimus. Addidit, ad custodiendas justificationes tuas. Hic jam, quod superius optavit, aperuit; ad custodiendas enim justificationes Domini nemo poterit pervenire, nisi cujus viae a Domino dirigi comprobantur. Sed discutiamus quid significent justificationes. Justificationes igitur Domini apud priscum populum fuerunt multae atque diversae: ut sex annis tantum famulus serviret Hebraeus, filius affectu et disciplina patris erudiretur, pater ut reverenter in omnibus haberetur, Deus ut summo timore et amore coleretur, sacerdos honorabilis esset, proximus ut tanquam propria utilitas amaretur, et his similia quae fieri sancta Scriptura praecepit. Haec ergo nequeunt custodiri, mandata tua. Causa redditur quemadmodum possint justificationes Domini
Abbreviated transcription (Latin):
umbrȩ futurorũ ut lex. s presentem
habent manifestȩ oꝑationis effectum
Quod dñs in ęuũgło absolute declara
dicens: Primum mandatũ est. diligs
dñm dm̃ tuũ ex toto corde tuo & exͦ
tota anima tua. & ex tota uirtute tu.
& cet̾a. Hoc enim sic uni dictum est.
ut ab om̃ib debeat & ꝑ cuncta tempen
custodiri. Quappt̾ siue lex siue testimi¬
nia siue mandata dñi custodiantur. ad
beatitudinis certum est munera ꝑueii¬
re. Quȩ uerba cum p̾dictis diffinitionib
sius mente condenda sunt. quia insub¬
sequentib uersib frequenter ea posita
repperimus. Utinam dirigantur
uiȩ meȩ. ad custodiendas iustificationes
tuas. Cum uitam suꝑius beati iuri
eudenter expresserit. nunc etiam ppb
fidelis bonoꝵ sibi ꝓuentum uotis untte¬
cedentib postulauit. Utinam. uerbum
semꝑ optantis est. ut quod nr̃is non
possumus uirib ad ipisci. diuina mise¬
ricordia largiente mereamur. Cum

Expanded text:
umbrae futurorum ut lex, sed praesentem umbrae futurorum ut lex, sed praesentem habent manifestae operationis effectum. Quod Dominus in Evangelio absolute declarat, dicens: Primum mandatum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota virtute tua , etc. Hoc enim sic uni dictum est, ut ab omnibus debeat et per cuncta tempora custodiri. Quapropter sive lex, sive testimonia, sive mandata Domini custodiantur, ad beatitudinis certum est munera perveniri. Quae verba cum praedictis definitionibus suis mente condenda sunt, quia in subsequentibus versibus frequenter ea posita reperimus. Vers. 5. Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas! Cum vitam superius beati viri evidenter expresserit, nunc etiam populus fidelis bonorum sibi proventum votis intercedentibus postulavit. Utinam verbum semper optantis est, ut quod nostris non possumus viribus adipisci, divina misericordia largiente, mereamur. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
Perquirenda est qͦ nominũ istoꝵ dis¬
tincta cognitio. ne quis ea credat. eẽ. con¬
fusa. In priore uersu dicit legem dñi.
Lex autem dñi ẽ sicut apłs ait umbra
s spiritali ordine custodiri. ut uerbi
gr̃a: lex sacrificiorum. obseruantia nouȩ
lunȩ ritus circumcisionis. & cetera hiuꝰ¬
cemodi. quȩ typum magis quam spe¬
em certum est habuisse ueritatis. Se¬
cundo uersu ponit testimonia. Testimi¬
nium est. euidens & p̾finita condicu
cuiꝰ statuto cominoniti. res preteritas
non possumꝰ obliuisci. ut in genesi
ait iacob: Testimoniũ erit uobis collis
iste. & testimoniũ erit lapis iste. Scri¬
tum est etiam & in libro iħunaue:
Duodeci lapides afferte de medio ior¬
danis. ut sint hi in testimonium fili
ur̃is. Sic nobis precepta diuina testi¬
monia sunt. quando cominonent no
peccare debeamus. sicut & apłs paulus
ait: Testificor coram dõ qui uuuficat
uersu mandata posuit. quȩ non sunt

Expanded text:
Perquirenda est quoque nominum istorum disPerquirenda est quoque nominum istorum distincta cognitio, ne quis ea credat esse confusa. In priori versu dixit, legem Domini; lex autem Domini est, sicut Apostolus ait, umbra sed spirituali ordine custodiri. Ut verbi gratia lex sacrificiorum, observantia novae lunae, ritus circumcisionis, et caetera hujuscemodi, quae typum magis quam speciem certum est habuisse veritatis. Secundo versu ponit testimonia: testimonium est evidens et praefinita conditio, cujus statuto commoniti, res praeteritas non possumus oblivisci, ut in Genesi ait Jacob: Testimonium erit vobis ed., nobis  collis iste, et, Testimonium erit lapis iste . Scriptum est etiam et in libro Jesu Nave: Duodecim lapides afferte de medio Jordanis, ut sint hi in testimonium filiis vestris . Sic nobis praecepta divina testimonia sunt, quando commonent ne peccare debeamus, sicut apostolus Paulus ait: Testificor coram Deo, qui vivificaversu mandata posuit, quae non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nus. in toto corde exquirat dnm. Et
ne hec tanta negligenda uiderentur.
sequitur iussionis dominicȩ ueneran¬
da preceptio. ut mandata eiꝰ non solu̾
sedule. s & nimie requirantur. Numiꝰ
enim dictus est in nulla re dubius.
qui ꝓposite rei intentus semꝑ assistit.
Ubi est sententia gentilium toto orbe
celebrata. nequid nimis. Ecce nimiũ
nobis a ueritate precipitur. ecce a mode¬
ratore rerum om̃ium sine defectu
aliquid fieri debere sancitur. Istudeniꝰ
nimis. significat multum atq infini¬
tum. sicut & in alio psalmo dicit: Ni¬
mis ꝓfunde factȩ sunt cogitationes tuȩ.
Et alibi. Nimis exaltatus est suꝑ om̃s
deos. Siue mandata dñi nimium custo¬
dire precipimur. quando ipsi quoq
saluti nr̃e corporeȩ ea preferre debere
censemur. Quappt̾ ures nr̃e possibili¬
tatis excedere diuina milicia ẽ. quia to¬
tum ibi nunium decet. qm̃ & illud infi¬
nitum est. quod nobis tribui postulamꝰ.

Expanded text:
nus, in toto corde exquirat Dominum. Et nus, in toto corde exquirat Dominum. Et ne haec tanta negligenda viderentur, sequitur jussionis dominicae veneranda praeceptio, ut mandata ejus non solum sedule, sed et nimie requirantur. Nimius enim dictus est, in nulla re dubius, qui propositae rei intentus semper assistit. Ubi est sententia gentilium toto orbe celebrata: Ne quid nimis. Ecce nimium nobis a Veritate praecipitur; ecce a Moderatore rerum omnium sine defectu aliquid fieri debere sancitur. Istud enim nimis significat multum atque infinitum, sicut et in alio psalmo dicit: Nimis profundae factae sunt cogitationes tuae . Et alibi: Nimis exaltatus es super omnes deos . Sive mandata Domini nimium custodire praecipimur, quando ipse quoque saluti nostrae corporeae ea praeferre 399 debere censemur. Quapropter vires nostrae possibilitatis excedere divina militia est, quia totum ibi nimium decet, quoniam et illud infinitum est quod nobis tribui postulamus.
Abbreviated transcription (Latin):
Operatio enim iniquitatis est consensꝰ
maloꝵ. qui tam̃ a scõꝵ cordib dono dñi
ꝓbatur alienus. Nam & ipse apłs hoc
monet. Non gͦ regnet peccatum in
ur̃o mortali corpore. ad obediendum
desideriis eiꝰ. nec exhibeatis membra ur̃a
arma iniquitatis peccato. Et silomon:
Post concupiscentias cordis tui ne abi¬
eris. Obedientiam gͦ peccati uetuit
ñ suggestiones. quãs caro ꝓpriis uirib
uitarẽ non preualet .Respiciamus
autem.cur hic uias plurali numero
posuit. & suꝑius singularit̾ dixit. He¬
ati inmaculati in uia. Ibi significat
dnm saluatorem. qui certa uia ẽ ad
patrem uenientium. sicut ipse dixit:
Nemo uadit ad patrem. nisi per me.
Nam quod hic dixit in uiis. designat
uera predicatione docuerunt. Tu
mandasti mandata tua custodire nimis.
Dixerat beatum. eẽ. cui hec talia suffra¬
gantur. ut sit immaculatus. ambulet
in lege dñi. scrutetur testimonia eiꝰ.
& quod est ꝑfectissimum uiuendi ge¬

Expanded text:
Operatio enim iniquitatis est consensus Operatio enim iniquitatis est consensus malorum, qui tamen a sanctorum cordibus dono Domini probatur alienus. Nam et ipse Apostolus hoc monet: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus; nec exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato . Et Salomon: Post concupiscientias cordis tui ne abieris . Obedientiam ergo peccati vetuit, non suggestiones quas caro propriis viribus vitare non praevalet. Respiciamus autem cur hic vias plurali numero posuit, et superius singulariter dixit: Beati immaculati in via. Ibi significat Dominum Salvatorem, qui certa via est ad Patrem venientium, sicut ipse dixit: Nemo vadit ad Patrem, nisi per me . Nam quod hic dixit, in viis, designatvera praedicatione docuerunt. Vers. 4. Tu mandasti mandata tua custodiri nimis. Dixerat beatum esse cui haec talia suffragantur, ut sit immaculatus, ambulet in lege Domini, scrutetur testimonia ejus, et quod est perfectissimum vivendi ge
Abbreviated transcription (Latin):
rib commoueri. iniqua subito suggesti¬
one confundi. & his similia quȩ oratio¬
ne sc̃a & crucis signaculo destruuntur.
Ita sit ut & peccata scĩ suggestione carnis
habeant. & tamen dum eis minime
relaxatur effectus. ea non oꝑari ueracit᷑
estimentur. Hȩc enim pauli apłi testi¬
moniis euidentius approbantur. Am¬
bulauit in uiis dñi. quando dicebat:
Bonum certamen certaui. cursum
consummaui. fidem seruaui. & reliđ.
Peccatũ autem ñ uoluntarium facie¬
bat. quando clamabat: Non enim qd̾
uolo bonum hoc facio. s qd̾ nolo malũ
hoc ago. Sequitur eiꝰ expositio. quȩ om¬
nem neuum dubitationis abstergit.
Si autem quod nolo inquid illud facio.
iam non ego operor illud. s quod ha¬
bitat in me peccatum. Uides tantum
illos accusatos. qui oꝑationib peccatoꝵ
nefanda delectatione consentiunt. Qua¬
ꝓpt̾ merito dicuntur in uiis dñi non̾
ambulare. qui oꝑantur iniquitatem

Expanded text:
ribus commoveri, iniqua subito suggestiribus commoveri, iniqua subito suggestione confundi, et his similia quae oratione sancta et crucis signaculo destruuntur. Ita fit ut et peccata sancti suggestione carnis habeant, et tamen dum eis minime relaxatur effectus, ea non operari veraciter aestimentur. Haec enim Pauli apostoli testimoniis evidentius approbantur: ambulavit in viis Domini, quando dicebat: Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi , et reliqua. Peccatum autem non voluntarium faciebat, quando clamabat: Non enim quod volo bonum, hoc facio, sed quod nolo malum hoc ago . Sequitur ejus expositio quae omnem naevum dubitationis abstergit: Si autem quod nolo, inquit , illud facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Vides tantum illos accusatos qui operationibus peccatorum nefanda delectatione consentiunt. Quapropter merito dicuntur in viis Domini non ambulare, qui operantur iniquitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
rum testimonia litterarũ. quia nͨ est
dignus ista ꝑquirere. nisi qui se ꝓbabi¬
li cognoscitur actione tractare. Utrasq
uͦ sententias tercia species diffinitionis
amplectitur. quȩ grece pyoidis. latine
qualitatiua dicitur. Beatus enim uir
quid sit. ꝑ actuum suoꝵ hic ostendit᷑
qualitatem. N on enim qui operant᷑
iniquitatem in uiis eiꝰ ambulauerunt.
Cum ioħis apłi ueracia uerba sint. si
dixerimus quia peccatum non habemꝰ
nosipsos seducimus. & ueritas in nobis
non est. uidentur nec sciꝰ in uiis cius
ambulare. quos cognoscimus habere
peccita. Uerum hec questio ueritatis
ipsius uoce dissoluitur. Sunt enum illi¬
cita desideria. quȩ originalis peccati ne¬
cessitate comnuttimus. s in eis consen¬
su animi nͨ tenemur. In istis mens
beata non ambulat. quȩ dono dũi cor¬
dis ꝓbitate superantur. ut uerbi gr̃a
repente pulchrum aliquid concupiscere.
cibum desideranter expetere. bonis odo¬

Expanded text:
rum testimonia litterarum: quia non est rum testimonia litterarum: quia non est dignus ista perquirere, nisi qui se probabili cognoscitur actione tractare. Utrasque vero sententias tertia species definitionis amplectitur, quae Graece poeotes, Latine qualitativa dicitur. Beatus enim vir quid sit, per actuum suorum hic ostenditur qualitatem. Vers. 3. Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt. Cum Joannis apostoli veracia verba sint: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est , videntur nec sancti in viis ejus ambulare, quos cognoscimus habere peccata. Verum haec quaestio veritatis ipsius voce dissolvitur. Sunt enim illicita desideria quae originalis peccati necessitate committimus, sed in eis consensu animi non tenemur: in istis mens beata non ambulat, quae dono Domini cordis probitate superantur; ut verbi gratia repente pulchrum aliquid concupiscere, cibum desideranter expetere, bonis odo
Abbreviated transcription (Latin):
nia eiꝰ. in toto corde exquirunt cumr
Suꝑioris adhuc sensus est ista sentema
Nam licet beati suit immaculati qui
ambulant in uia. id est in ipso dño
saluatore & in lege eiꝰ deuota mente gra¬
diuntur: additum est tamen illis u̾ir¬
tutib qui scrutantur testimonia eius
& quȩ sit ipsa ꝑscrutatio subsequenter
aꝑitur. id est qui in toto corde suo do¬
minũ exquirere maluerunt. Uident᷑
enim ꝑscrutari testimonia eiꝰ & tergiue
nias. Totum enim cor suum ad scrip¬
turas scãs merito posuisse ñ dicitur. qͥ
ad falsitatis ambitum plectibili errore
transfertur. Unde primasius iustini¬
ano poleos disertus antistes sub titulo.
quid hereticum facit: librum unum
conscripsisse dinoscitur. Nec illi uident᷑
totum cor suum ad dñi testimonia po¬
suisse. qui neglecta disciplina mandatoꝵ
eiꝰ mundanã gaudia concupiscunt.
Et uide ordinem sc̃ę ueracisq doctrinȩ.
Prius dicit beatos. cẽ. qui ambulant
in lege dñi. deinde qui scrutantur sacra¬

Expanded text:
a ejus, in toto corde exquirunt eum. Superioris adhuc sensus est et ista sententia. Nam licet beati sint immaculati qui ambulant in via, id est in ipso Domino Salvatore, et in lege ejus devota mente gradiuntur, additum est tamen illis virtutibus, qui scrutantur testimonia ejus. Et quae sit ista perscrutatio subsequenter aperitur, id est qui in toto corde suo Dominum exquirere maluerunt. Videntur enim perscrutari testimonia ejus et tergivnias. Totum enim cor suum ad Scripturas sanctas merito posuisse non dicitur, qui ad falsitatis ambitum plectibili errore transfertur. Unde sanctus Primasius Justinianopoleos disertus antistes, sub titulo Quid haereticum facit, librum unum conscripsisse dignoscitur. Nec illi videntur totum cor suum ad Domini testimonia posuisse, qui neglecta disciplina mandatorum ejus mundana gaudia concupiscunt. Et vide ordinem sanctae veracisque doctrinae; prius dicit beatos esse qui ambulant in lege Domini; deinde qui scrutantur sacra
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ambulant in lege. id ẽ qui aut nͦ
pͥeccant. aut ꝑ gr̃am cęlestem digna
sibi satisfactione ꝓspiciunt. Nec illud
uacat quod dicit in lege dñi. est enim
& lex peccati. sicut apłs ait. Uideo aliaꝰ
legem in membris meis repugnantĩ
legi mentis meȩ. & captiuum me du

Expanded text:
qui ambulant in lege Domini, id est qui aut non qui ambulant in lege Domini, id est qui aut non peccant, aut per gratiam coelestem digna sibi satisfactione prospiciunt. Nec illud vacat quod dicit, in lege Domini; est enim et lex peccati, sicut Apostolus ait: Video aliam legem in membris meis repugnantem legi m