comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quasi uenerantes prȩferunt. S ed
a perta nobis ratione ostenditur.
quia qui dm̃ nesciunt di quoq
famulos falso uturerantur. Eit
notandum quod uidit eos dñs aꝑta
sibi inpugnatione resistete. et
tamen eis se iterata non desinit
uoce predicate dicens. Abraha
pater urͣ exultauit ut uideret
dien meũ & uidit & gauisus est.
Tunc quippe drem dnĩi ab rabam
uidit. cum infigura sumnrę tri-¬
nitatis tres angelos hospitio suscepit.
Quibus profecto susceptis sic tribus
quasi uni loquutus est. quia & si
inpersonis numerus trinitatis
est. in natura unitas diuinitatis.
Sed carnabes mentes audrentium
oculos acarne non subleuant dũ
in eo solam carnis etatem pensant
dicentes. Quinquaginta annos
nondum habes. &r abraham uidisti:
Quos benigne redemptor nr̃ a camis
suȩ intuitui submoriit. & ad diuini¬
tatis contemplationem trahit
dicens. Amen amen dico uobis.
antequam abraham fieret ego sum.
Ante enim prȩteriti temporis est:

Expanded text:
quasi venerantes praeferunt. Sed quasi venerantes praeferunt. Sed aperta nobis ratione ostenditur quia qui Deum nesciunt Dei quoque famulos falso venerantur. 3. Et notandum quod vidit eos Dominus aperta sibi impugnatione resistere, et tamen eis se iterata non desinit voce praedicare, dicens: Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum; vidit, et gavisus est . Tunc quippe diem Domini Abraham vidit, cum in figura summae Trinitatis tres angelos hospitio suscepit; quibus profecto susceptis, sic tribus quasi uni locutus est, quia etsi in personis numerus Trinitatis est, in natura unitas divinitatis est. Sed carnales mentes audientium oculos a carne non sublevant, dum in eo solam carnis aetatem pensant, dicentes: Quinquaginta annos nondum habes, et Abraham vidisti? Quos benigne Redemptor noster a carnis suae intuitu submovet, et ad divinitatis contemplationem trahit, dicens: Amen, amen dico vobis, antequam Abraham fieret, ego sum. Ante enim praeteriti temporis est,
Abbreviated transcription (Latin):
pattis iudicio referuat. ut nobis
profecto insinitet quantu nos esse
patientes debemus. dum se ad huc
ulcisci non uult & ipse qui iudicat.
Cum uero malorum peruersitas
Icrescit non solum frangi prȩdicatio
non deb&. sed & iam augeri. Quod
sto dñs exemplo nos ammonet. quĩ
postquam habtre dȩmonium dictus
est prȩdicationis suę beneficia lar¬
gius impendit diceus. Ameti
amen dico uobis: siquis sermonem
ineũ seruauerit non uidebit mort̾e¬
in cternũ. Sed sicut bonis uretsse
est ut meliores & iam ꝑcontumelias
existant: ita semꝑ reprobi de bener¬
ficio peiores fiunt. Nam acerpta
prȩdicatione iterum dicunt. Nunc
cognouimus: quia dȩmoniũ habes.
Quia enim arterus morti in heserant¬
& eandem morte cui inbeserant
non uidebant. dum solam mortis
carnem aspicerent in ueritatis
sermore caligabant dicentes.
Abrabam mortuus est & prophetȩ.
& tu dicis siquis sermonem meum
in axternum: Unde & ipsi utri¬
tati eundem abrabam & ꝓphetas

Expanded text:
Patris judicio reservat, ut nobis Patris judicio reservat, ut nobis profecto insinuet quantum nos esse patientes debemus, dum se adhuc ulcisci non vult et ipse qui judicat. Cum vero malorum perversitas crescit non solum praedicatio frangi non debet, sed etiam augeri. Quod suo Dominus exemplo nos admonet, qui postquam habere daemonium dictus est praedicationis suae beneficia largius impendit, dicens: Amen, amen dico vobis, si quis sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum. est, ut meliores etiam per contumelias existant, ita semper reprobi de beneficio pejores fiunt, nam accepta praedicatione iterum dicunt: Nunc cognovimus, quia daemonium habes. Quia enim aeternae morti inhaeserant, eamdem mortem cui inhaeserant, non videbant; dum solam mortis carnem aspicerent, in veritatis sermone caligabant, dicentes: Abraham mortuus est, et Prophetae: et tu dicis, Si quis sermonem meum in aeternum? Unde et ipsi Veritati eumdem Abraham et prophetas
Abbreviated transcription (Latin):
demonium uos babetis utrũ ꝓsecto
lerra quuia nisi immpleti dȩmonio
sufseni tam peruersa de do loqui
non possent. Sed accepta iniuria
adum quod uerum erat dicere ue.¬
stas r oluto ne noni dixisse ueritate
d pprouocatus contuneliã reddidisse
adrretur. Et x qua te quid nobis
meruitur nisi ut eo tempore quo
iptoximis ex falsitate contumtlias
cipimus corum &iam uera mala
taceamus. ne inmisterium iustae
correptionis in arma uertanus
siroros: Sed quia quisquis di telo
utitur aprauis hominibris dehones.¬
tatur insem& ipso nobis dñs patien¬
tiae prębuit exemplum. qui ait.
Sed honorifico patrem intũ. & uos
inhonorastis nre. Sed quid nobis
adista factendum sit adbuc exemplo
nos ammon& cum subiungit. Eigo
autem non quȩro glam meam. est
qui quȩrat & tudic&. Pcimus certe
quod scriptũ est. quia pater onrne
iudicium dedit filio. & tamen ecce
idem filius ⁊ miurias acctprens głam
suam non quętit. Inlatas contumelias

Expanded text:
Daemonium vos habetis, verum profecto Daemonium vos habetis, verum profecto diceret, quia nisi impleti essent daemonio, tam perversa de Deo loqui non possent. Sed accepta injuria etiam quod verum erat dicere Veritas noluit, ne non dixisse veritatem, sed provocatus contumeliam reddidisse videretur. Ex qua re quid nobis innuitur, nisi ut eo tempore quo a proximis ex falsitate contumelias accipimus, eorum etiam 1508 vera mala taceamus, ne ministerium justae correptionis in arma vertamus furoris? Sed quia quisquis Dei zelo utitur a pravis hominibus dehonestatur, in semetipso nobis Dominus patientiae praebuit exemplum, qui ait: Sed honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me. Sed quid nobis ad ista faciendum sit, adhuc exemplo nos admonet, cum subjungit: Ego autem non quaero gloriam meam, est qui quaerat et judicet. Scimus certe quod scriptum est, quia Pater omne judicium dedit Filio, et tamen ecce idem Filius injurias accipiens gloriam suam non quaerit. Illatas contumelias
Abbreviated transcription (Latin):
Eigo demonium non habeo. sed
honorifico patrem meũ. & uos in¬
honorastis nre. Quia cnim sami¬
ritanus dicitur cũstos & ipse
ueraciter custos est de quo psal¬
mista ait. Nisi dñs custodierit
ciuitatem inuanum uigilant
custodiunt eam & cui pesatam
dicitur custos quid de nocte.
custos quid de nocte respondere
noluit dñs samaritanus non sum.
sed ego dęmonitum non habro.
Duo qu̾ippe ei illata fuerunt. imuͥ
negauit. aliud tacendo consensit.
Custos namq humani genens ueneran
& si samaritanũ se non esse dictr&
esse custodem negar&e. Sed tacuit
quod recognouit. & patrenter repsi¬
lit quod dictum fallaciter audiui
dicens ego demonitim non habro
Inquibus uerbis quid aliud nisi sipͥs
nra confunditur: quȩ si exagitata
uel lruiter futrit atrociores inius
reddit quam acceperit. facit mali
quae potest minatur & quȩ fatio
non potest Ecce in iuriam suse¬
ptens doͣ non trascitur. non contuns¬
liosa utrha respondit. Qui siçisa
sta dicentib respondtre uoluiss&

Expanded text:
ed honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me. Quia enim Samaritanus interpretatur custos, et ipse veraciter custos est de quo Psalmista ait: Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilant qui custodiunt eam ; et cui per Isaiam dicitur: Custos quid de nocte? custos quid de nocte? respondere noluit Dominus: Samaritanus non sum; sed, Ego daemonium non habeo. Duo quippe ei illata fuerunt: unum negavit, aliud tacendo consensit. Custos namque humani generis venerat; et si Samaritanum se non esse diceret, esse se custodem negaret. Sed tacuit quod recognovit, et patienter repulit quod dictum fallaciter audivit, dicens: Ego daemonium non habeo. In quibus verbis quid aliud nisi superbia nostra confunditur? quae si exagitata vel leviter fuerit, atrociores injurias reddit, quam acceperat: facit mala quae potest, minatur et quae facere non potest. Ecce injuriam suscipiens Dominus non irascitur, non contumeliosa verba respondet. Qui si eisdem ista dicentibus respondere voluisset:
Abbreviated transcription (Latin):
uos moyses: in quo uos maxinie
speratis. Ideo non accuso. quia
non ueni dampnare sed saluare.
Moyses uero accusat. quia incteduli
estis uoci illius. De me scripsit
dum ait. Propħam uobis suscitabit
dñs ds de fr̃ibus ur̃is tamquã me
rpsum audictis. Quid utro sequat᷑
adtendite. Erit om̃is anima quȩ
non obȩdrerit prophetȩ illi: exter¬
minabitur de populo di. Si illius
litteris non creditis. quomnodo meis
uerbis creditis: Quic quid enim
Si enim iudȩi legi uel prophetis

Expanded text:
vos Moyses, in quo vos maxime vos Moyses, in quo vos maxime speratis. » Ideo non accuso, quia non veni damnare, sed salvare. Moyses vero accusat, quia increduli estis voci illius. « De me ille scripsit, » dum ait : Prophetam vobis suscitabit Dominus Deus de fratribus vestris, tanquam me, ipsum audietis. Quid vero sequatur attendite: Erit, omnis anima quae non obedierit prophetae illi, exterminabitur de populo Dei. Si autem illius litteris non creditis, quomodo meis verbis credetis? Quidquid enim Si enim Judaei legi vel prophetis
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrere propriam. Et hoc trit
illis pęna precati. quia noluerunt
ueritati credere: & crederit men-¬
dacium. Quomodo potestis uos
gredere qui głam ad inuicem acce¬
pistis. & głam quae est asolo dõ non
queritis Considerandum est in-¬
tentius quantũ sit iactantię & hu-¬
manȩ laudis ambitio maliĩ. ꝓ quo
ipsa ueritas ait credere non posse
quosdam quod sȩcularis głae cupidi
erant. Quid est humanȩ laridis
cupiditas. nisi superbȩ mentis
elatio: Uult de se aestimari. qͦđ
in se habere non studet. Alter
est interius. alter foras uideri de.
siderat. Humilitas uero glãm
querit a solo dõ. superbia ab homi¬
nibus. Inde iohanies haptista ex
ipsa utritate tam excelbenter lat¬
datus estꝰ uit non esset haruindo
uento agitata. quia non humanȩ
laudis nec odiosȩ uituperationis
aura flante flexibilis fuit. idõ
non quȩsiuit humanam. Nolite
putare. quia ego ac cusaturus
sim uos ad patrem. Est qͥ accusat

Expanded text:
quaerere propriam? Et hoc erit quaerere propriam? Et hoc erit illis poena peccati, quia noluerunt veritati credere, et credent men Quomodo potestis vos credere, qui gloriam ad invicem accipitis; et gloriam, quae est a solo Deo, non quaeritis? Considerandum est intentius quantum sit jactantia et humanae laudis ambitio malum, pro quo ipsa Veritas ait, credere non posse quosdam, quia saecularis gloriae cupidi erant. Quae est humanae laudis cupiditas, nisi superbae mentis elatio? Vult de se homo aestimari, quod in se habere non studet. Alter est interius, alter foris  Ms., foras videri desiderat. Humilitas vero gloriam quaerit a solo Deo, superbia ab hominibus. Inde Joannes Baptista ab ipsa Veritate tam excellenter laudatus est, ut non esset arundo vento agitata : quia non humanae laudis, nec odiosae vituperataura flante flexibilis fuit, ideo non quaesivit humanam. « Nolite putare quia ego accusaturus sim vos apud Patrem. Est qui accusat
Abbreviated transcription (Latin):
filium dĩ. & ueram nos ptr illum
habrre salutem. Om̃is en̾i scriptura
sca testimoniũ perhibutt xp̃o. siue
ꝑfiguras. siue per prophetas. siue
per angelorum mysteria. Ergo
laudem humanam non quȩro. quia
non urni ministrari sed ministrare.
dest non ueni ut honorem abhomi¬
nibus acciperem carnalem: sed ut
honorem hominibus darem spirita.¬
lem. Sed cognoui uos: quia dilec¬
tionem dĩ non habetis in uiobis.
Idto dilectionem dĩ non habuerunt.
quia non crediderunt in eri. qui
non uenit facere uoluntatẽ suã.
sed uoluntatem eius qui misit illũ.
Iaco subiunxit. Eigo utni in nomine
patris mei & non accepistis me idest
non credidistis in me: qui ideo ueni.¬
tbam in mundum. ut glorificaret᷑
nomen patris. Si alius trenerit in
nomine suo. illum accipietis. Quis
est qui uenit in nomine suo nisi
ille qui głam propriam quȩrit. &
non illius qui misit illum: Quis
est quem accepturi crant iudȩi nisi
antixp̃m qui uenturus est glãm

Expanded text:
Filium Dei, et veram nos per illum Filium Dei, et veram nos per illum habere salutem. Omnis enim Scriptura sancta testimonium perhibuit Christo, sive per figuras, sive per prophetas, sive per angelorum ministeria. Ergo laudem humanam non quaero, quia non veni ministrari, sed ministrare; id est, non veni ut honorem ab hominibus acciperem carnalem, sed ut honorem hominibus darem spiritalem. Sed cognovi vos, quia dilectionem Dei non habetis in vobis. Ideo dilectionem Dei non habuerunt, quia nonsuam, sed voluntatem ejus qui misit illum. Ideo subjunxit: « Ego veni in nomine Patris mei, et non accepistis me, » id est, non credidistis in me, qui ideo veniebam in mundum ut glorificaretur nomen Patris. « Si alius venerit in nomine suo, illum accipietis. » Quis est qui venit in nomine suo, nisi ille qui gloriam propriam quaerit, et non alius qui misit illum? Quis est quem accepturi erant Judaei, nisi Antichristum qui venturus est gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a. Redemptio uera nr̃a est:
in ipsa utritate quaait. Ei go
utni ut uitam habrant. & habrin¬
dantius habeant. Subiunxit
uero huic testimonio patris. de
ipso patre quod iudxi uel magis
om̃s in fideles excecatis mentibus
ueritatem diuinitatis non posst᷑
eius audistis umquam. neq speciem
eius uidistis: & uerbum cius non
habrtis in uobis manens. Dicit
apostolus. Non enim auditoresleg
iustificati sunt sed factores uerbi
dĩ. id est filius dĩ non manet in
illorũ cordibus : quia non seruamt
quac audiunt. Quod uero ait ne
uocem eius audistis neq specitm¬
eius uidistis. in hoc ostendit sub¬
stantiam diuinitatis in comprȩ¬
hersibilem & inuisibilem: &
uocem cius non carnalibus audipe
potuisse auribus. sed spiritali intl¬
datum erit. Scrutamini scripturas
quia uos putatis in ipsis uitam ae¬
ternam habere. & illȩ sunt qui tes¬
timonium perhibent de me. & non
uultis uenire ut uitam habratis

Expanded text:
nostra: redemptio vero nostra, est nostra: redemptio vero nostra, est in ipsa Veritate, quae ait: « Ego veni ut vitam habeant, et abundantius habeant . » Subjunxit vero huic testimonio Patris, de ipso Patre quod Judaei, vel magis omnes infideles excaecatis mentibus veritatem Divinitatis non possunt ejus audistis unquam, neque speciem ejus vidistis, et verbum ejus non habetis in vobis manens. » Dicit Apostolus: « Non enim auditores legis justificati sunt, sed factores verbi Dei , » id est, Filius Dei non manet in illorum cordibus, quia non servant quae audiunt. Quod vero ait: « neque vocem ejus audistis, neque speciem vidistis, » in hoc ostendit substantiam Divinitatis incomprehensibilem et invisibilem, et vocem ejus non carnalibus audire potuisse auribus, sed spirituali inteldatum erit. Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam aeternam habere. Et « illae sunt quae testimonium perhibent de me, et non vultis venire ad me ut vitam habeatis.
Abbreviated transcription (Latin):
De iohanne dicitur. Non erat ille
lumen. sed ut testimoniũ ꝑhiber&
de lumine. De xp̃o autẽ. Et rat
lux uera: quae illuminat omtem
hominem uenientẽ in hunc mun-¬
dumi. Quid est quod de apostolis
ipsa ueritas ait. uos estis lux mundi.
Et de iohanne cuuangelista: non
erat ille lumen. Nec iohanires
ꝑse erat luctrna: nec apłi per se
lumen. sed alumine xꝑo. ille lu¬
cerna. & illi inluminati. qui est
sol uerus oritns in cordibus crer¬
dentiũ. Ego aut̃ habro testimo¬
nium. maius iohanire. Optra
eni quae dedit mihi pater ipsa
opera quae ego facio testimonrũ
perhibent de me : quia pater
nie misit Et qui misit nie
pater. testimonium perhibet
deme. Suptrius dixit testimo¬
niun non accipio abhominerhre
causam dixit quare ab hominta
testimonium non accepisset
qui habet testimonium patris
& operum testimonium. sed hab&
maius quam sunt hominũ. Ergo
hȩc missio. incarnatio est xp̃i. In
carnatio uero xp̃i. redemptio est

Expanded text:
» De Joanne dicitur: « Non erat ille » De Joanne dicitur: « Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine . » De Christo autem: « Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Quid est quod de apostolis ipsa Veritas ait, Vos estis lux mundi ? Et de Joanne Evangelista: Non erat ille lumen ? Nec Joannes per se erat lucerna, nec apostoli per se lumen; sed a lumine Christo ille lucerna, et illi illuminati, qui est Sol verus oriens in cordibus credentium. Ego autem habeo testimonium majus Joanne. Opera enim quae dedit mihi Pater, ipsa opera quae ego facio, testimonium perhibent de me, quia Pater me misit; et qui misit me Pater, ipse testimonium perhibet de me. Superius dixit: Testimonium non accipio ab homine. Hic causam reddit cur ab homine testimonium non accepisset, quia habet testimonium Patris, et operum testimajus quam sunt hominum. Ergo haec missio, incarnatio est Christi: incarnatio vero Christi, redemptio est
Abbreviated transcription (Latin):
cernȩ: quia & incendi possunt
& extingui. Eat lucernȩ quidẽ
cuni sapiunt. lucent & sp̃u feruent.
Nam & si ardebant extincte sunt.
& iam prtent. ꝑmanserunt enim
serui dĩ lucernę bonȩ exoleo mi¬¬
sericordiȩ illius. non ex uiribus fus.
Gratia quippe dĩ gratuita illa.
oltũ lucernarum est. Plus en̾i illis
oñibus laboraui ait quȩdã lucerna:
& ne uiribus suis ardere uideret᷑
adiunxit. Non ego autem: sed gr̃a
dĩ mecun. Om̃is ergo propheta
ante dñi aduentum lucerna est.
de quo dicit petrus apłs. Habe¬
mus certiorem propheticũ sermo¬
nem. cui benefacitis intendentes
qu̾ea dmodũ lucerinȩ luct̾ut in obscuro
loco donec dres lucescat. & lucifer
oriatur incordibus ur̃is. Laeerna
itaq propheta est. & om̃is prophe¬
tia est una magna lucerna. Quid
lucernę plane. solus enim ille non
luctrna. Non enim accenditur
& extinguitur. sed est lux uera
quȩ illuminat ome̾m hominem
uenrentem in hunc mundum.

Expanded text:
cernae, quia et incendi possunt cernae, quia et incendi possunt et exstingui. Et lucernae quidem cum sapiunt lucent, et spiritu fervent. Nam et si ardebant, exstinctae sunt et jam putent. Permanserunt enim servi Dei lucernae bonae ex oleo misericordiae illius, non ex viribus suis: gratia quippe Dei, gratuita illa, oleum lucernarum est. Plus enim illis omnibus laboravi, ait quaedam lucerna. Et ne viribus suis ardere videretur, adjunxit: Non ego autem, sed gratia Dei mecum. Omnis propheta ante Domini adventum lucerna est, de quo dicit Petrus apostolus . Habeamus certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis, intendentes quemadmodum lucernae lucent in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris. Lucerna itaque propheta est, et omnis prophetia est una magna lucerna. Quid lucernae plane. Solus enim ille non lucerna. Non enim accenditur et exstinguitur, sed est « lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum .
Abbreviated transcription (Latin):
meo. In imicos eius induam confusi¬
one. super ipsum autem florebit
scificatio mea. E.sto tamquam in
nocte positus. ad tendisti in lucerna̾.
& miratus es lucrrnam: & ex ultasti
adlumen lucernę. sed illã lucernã
dicit esse solem in quo exultare
debeas. Et quamuis atdeat in
nocte. diem te iubrt expectare.
Non ergo quia illius hominis testi
quid mitteretur suum erat opus
Ded ne inlucerua remantat homo.
& lumen lucernę sibi sufficere
arbitretur. ideo nec dñs nec luctrna
illam suꝑfluam dicit fuisse. nec
tamen dicit inlucerna debere re
manere. Scrutamini inquit scrip¬
turam. in qua uos putatis uitam
aeternam habere. ipsa testimoniũ
phibet de me. & non uultis uenire
ad me: ut uitam habeatis. Quid
uos putatis habere in scriptura
uitam aeternam: Ipsum inter̃¬
rogate cui ꝑhib& testimonium.
& intelligite quae sit uita ęterna.
Etquia propter moysen uidebant᷑
fepudiare xpm. tamquam de alia
lucerna. Om̃s enim homines lu¬

Expanded text:
meo; Inimicos ejus induam confusimeo; Inimicos ejus induam confusione, super ipsum autem florebit sanctificatio mea . Esto tanquam in nocte positus, attendisti in lucernam, et miratus es lucernam, et exsultasti ad lumen lucernae. Sed illa lucerna dicit esse solem, in quo exsultare debeas; et quamvis ardeat in nocte, diem te jubet exspectare. Non ergo, quia illius hominis testimquid mitteretur, si non erat opus? Sed ne in lucerna remaneat homo, et lumen lucernae sibi sufficere arbitretur; ideo Dominus nec lucernam illam superfluam dicit fuisse, nec tmanere. Scrutamini inquit, Scripturam, in qua vos putatis vitam aeternam habere. Ipsa testimonium perhibet de me, et non vultis venire ad me, ut vitam habeatis. Quid vos putatis habere in Scriptura vitam aeternam? Ipsum interrogate, cui perhibet testimonium, et intelligite quae sit vita aeterna. Et quia propter Moysen videbantur repudiare Christum, tanquam de alia lucerna. Omnes enim homines lu
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ait. Qui misit me pater. ipse
testimonium perbibet de me. Testi.¬
mnondum patris est de filio inbaptismo.
abi uox facta est de celo. hic est filius
m̃s dilectus: in quo mihi bene com¬
placui. Simile quoq testimoniu̾
in monte scõ perhibuit pater: au-¬
dientibus tribris discrpulis de filio
suo. Et scio quia testimoniũ erus
uerum est. Om̃e uerã: autritate
uerum est. Ds enim ueritas est: &
quicquid uerum est. ado utrum. ẽ.¬
atq hic testimonium dixit quid sit.
Optra inquit quae ego facio testimo¬
nium ꝑhibent de me. Deinde ad.¬
iunxit. Et testimoniũ perhibet
de me : qui misit me pater. Ipsaq
opera quae fecit. apatre se accrpisse
dicit. Testimonium ergo perhibent
optra. testimoniũ perhibet pater.
qui misit eum: perhibuit i ohes
testimonium de xp̃o tamquam lu-¬
cerna. ñ ad sanandos amicos. sed
adconfundendos inimicos. Iam
enim antea prędictum erat. aper¬¬
sona patris. paraui lucernam xp̃o

Expanded text:
ubi ait: Qui misit me Pater, ipse ubi ait: Qui misit me Pater, ipse testimonium perhibet de me . Testimonium Patris est de Filio in baptismo, ubi vox facta est de coelo: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui. Simile quoque testimonium in monte sancto perhibuit Pater audientibus tribus discipulis de Filio suo. Et scio quia testimonium ejus verum est . Omne verum a veritate verum est. Deus enim veritas est; et quidquid verum estatque hic testimonium dixit quid sit. « Opera, inquit, quae ego facio, testimonium perhibent de me. » Deinde adjunxit: « Et testimonium perhibet de me, qui misit me Pater. » Ipsa quae opera fecit, a Patre se accepisse dicit. Testimonium ergo perhibent opera, testimonium perhibet Pater, qui misit eum. Perhibuit Joannes testimonium de Christo, tanquam lucerna, non ad sanandos amicos, sed ad confundendos inimicos. Jam enim antea praedictum erat a persona Patris: Paravi lucernam Christo
Abbreviated transcription (Latin):
nium suu̾ utrũ non esse: nunc ut¬
rum esse significans. Nam hic ait
Si ego testimonium perhibeo de
meipso: testimonium meũ non et
uerum. Et paulo post. Et sigo
testimonium prrhibro deme uqni
est testimoniũ nreũ. Quomodo
nisi scdm̃ fragilitateni carnis:
Nam & illud quod dixit. non ueni
facere uoluntatem meam. & filius
a se nihil potest facere. & alia
infirmant filium. neq decipium
nec apatre disiungunt. Siquide
incarnatio noscatur. Nam quol
dicit ego de patre oiui. ego in
patre. & pater in me. Eit ittm.¬
Ego & pater unrim sumus: & qui
me uidet uidet & patrem. Et
sicut pater suscitat mortuos &
uiuificat. ita & filius quos uult
uiuificat. U era eius diuinitas
approbatur : quia uoluntas patrs
& filii una operatio. una deniq
gr̃a. eadem gubernatio est sicut
magister gentium docoe ita serla¬
est qui testimoniũ perhibit deme
nsequentibus ostendit: quis sit ille
ius qui testimoniũ prrhibet dese

Expanded text:
nium suum verum non esse, nunc venium suum verum non esse, nunc verum esse significans. Nam hic ait: Si ego testimonium perhibeo de me ipso, testimonium meum non est verum; et paulo post: Et si ego testimonium perhibeo de me, verum est testimonium meum. Quomodo nisi secundum fragilitatem carnis? Nam et illud quod dixit: Non veni facere voluntatem meam ; et: Filius a se nihil potest facere hic, suinfirmant Filium, neque depretiant, nec a Patre disjungunt. Siquidem incarnatio noscatur. Nam quod dicit: Ego de Patre exivi; ego in Patre, et Pater in me; ego et Pater unum sumus; et, Qui me videt, videt et Patrem; et, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, ita et Filius quos vult vivificat: vera ejus divinitas approbatur, quia voluntas Patris et Filii una operatio, una denique gratia, eademque gubernatio est, sicut magister gentium docet ita scriest qui testimonium perhibet de me. In sequentibus ostendit quis sit ille alius qui testimonium perhibet de se,
Abbreviated transcription (Latin):
est ut paterna uoluntas in salute
humani generis per eũ efficeret᷑.
Ui detur cnim in hoc loco ex his
uerbis saluatoris nt̾i uelle eu̾
insinuare nobis duas naturas
in se esse. & ueram habere ani.¬
mam in qua sol& uoluntas ee̾.
Quae tanta con iunctiorre com¬
mixta est diuinitati. ut tota
uoluntas in ea sprritalis fuit.
sed tamen non animalis idest
carnalis. Nan consequenter
subiunxit. Si ego testimonrũ
perhibeo demeipso. testimoniũ
meũ non est uerum. Non sicut
in consequentibus dixit si glori¬
fico incipsum głã mea nihil ẽ:
sed qui misit me pater ipse
me glorificat. Ded hic dictum
est si ego testimonium ꝑhibeo
de intepso. testimonium nreũ
non est uerũ. Et paulo post
Q ui me misit pater. ipse testimno¬
nium perhibet de me. Nunc i
se naturam hominis demonstrans
nunc in diꝰ marestate aequalem
se significat patri: nunc unitatem
sibi diuinitatis cum do patre uti¬
dicans. nunc fragilitatem humans
carnis ostendens. nunc doctrinam

Expanded text:
est, ut paterna voluntas in salute est, ut paterna voluntas in salute humani generis per eum efficeretur. Videtur enim in hoc loco, ex his verbis Salvatoris nostri, velle eum insinuare nobis duas naturas in se esse, et veram habere animam, in qua sola voluntas est. Quae enim tanta conjunctione commista est Divinitati, ut tota voluntas in ea spiritualis fuit, sed tamen non animalis, id est carnalis. Nam consequenter subjunxit: « Si ego testimonium perhibeo de meipso, testimonium meum non est verum. » Nam sicut in consequentibus dixit: « Si glorifico meipsum, gloria mea nihil est: sed qui misit me Pater, ipse me glorificat . » Sed hic dictum est: « Si ego testimonium perhibeo de meipso, testimonium meum non est verum . » Et paulo post: « Qui me misit Pater, ipse testimonium perhibet de me . » Nunc in se naturam hominis demonstrans, nunc in Dei majestate aequalem se signifsibi divinitatis cum Deo Patre vindicans, nunc fragilitatem humanae carnis ostendens; nunc doctrinam
Abbreviated transcription (Latin):
ORTASSE IDEO
dixit non possum anir¬
ipso facere quicquam.
quasi dixiss& ame ipso non sũ:
sed apatte. Pater enim anullo
alio est. filius autẽ apatre est
quia unum opus est patris et
filii & sp̃s sci. sicut audit & iudicat.
Audiet uidelic& ꝑ unitatem sub¬
stantiȩ & propric̾tatem scientiae
non iudicat asemetipso. quia
non est asemetipso. Pater quippe¬
solus de alio non est. filius a patre
genitus est ut diximus. Ab ipso
enim audret filius a quo genitus
est: quia non est aseipso. sed ab alio
a quo genitus est. A quo illi est in¬
tellegentia. ab illo utiq & scientia.
Ab illo igitur audientia. quȩ tihil
est aliud quam screntia. Potest
quoq hoc ipsum quod dixit sicut
audio iudico de humilitatis na¬¬
tura intellegi. quam dĩ filius ex
uirgine supsit. Cium agerctur
de resurrectione animatũ. non
dicebat audio sed uideo. Sicut
audio iudico. & iudiciũ in tum
iustum est. Unde est iudicium¬
iustum hominis: Quia sequitur.
carnatio est xp̃i. quae ad hoc facta

Expanded text:
ortasse ideo dixit, « non possum a meipso facere quidquam, » quasi dixisset, a meipso non sum, sed a Patre. Pater enim a nullo alio est, Filius autem a Patre est» quia unum opus est Patris et Filii et Spiritus sancti. Sicut audit judicat. Audiet videlicet per unitatem substantiae et proprietatem scientiae. Non judicat a semetipso, quia non est a semetipso. Pater quippesolus de alio non est, Filius a Patre genitus est, ut diximus. Ab ipso enim audiet Filius, a quo genitus est, quia non est a seipso, sed ab alio a quo genitus est. A quo illi est intelligentia, ab illo utique et scientia. Ab illo igitur audientia, quae nihil est aliud quam scientia. Potest quoque hoc ipsum quod dixit, « sicut audio, judico, » de humanitatis natura intelligi, quam Dei Filius ex virgine sumpsit. Cum ageretur de resurrectione animarum, non dicebat audio, sed video. « Sicut audio, judico, et judicium meum justum est. » Unde est judicium hominis? Quia sequitur: carnatio est Christi, quae ad hoc facta
Abbreviated transcription (Latin):
diuinam pariter & humanã cius
naturã non annuo sed continuo
semꝑ amplectamur amore.
Diuinam ꝑ quam creati sumus cum Uiui¬
non essemus. humanã ꝑ quam re .xiiii.¬
creati sumus cum ꝑditi esstmus.
Et quidem diuina conditoris nr̃i
uirtus sine assi᷑ptione humanitatis.
nos create erat idonta. Humana
autẽ ciusdem tedemptoris irti infir¬
mitas sine ad sumente sc̃ & in habi¬
tante inse. & opttante ꝑse diuini-¬
tate. nos tecteare nequiuit: Atq
ideo uerbum carofactũ est. id est ds̃
homo factus est & habitauit in nobis.
ut ꝑ cognatum nobis hõis habitu nob̾¬
ou̾ conusando nob̾ congruere: nos
adloquendo iastruere: nobis uiuendi
uiam prębere. ꝓnobis contra hostem
confligere: nr̃am mortem moriendo
ac tesurgendo posset destruete.
Per coacternam utro patri diuiitat
nos interius uiuificando ad diuina
sustolleret: remissionem nobis pecca¬
torũ pariter & sp̃s sci dona conce¬
deret & post bonorum perfectioni

Expanded text:
divinam pariter et humanam ejus divinam pariter et humanam ejus naturam non annuo, sed continuo semper amplectamur amore. Divinam, per quam creati sumus, cum non essemus; humanam, per quam recreati sumus, cum perditi essemus. Et quidem divina conditoris nostri virtus, sine assumptione humanitatis nos recreare erat idonea: humana autem ejusdem Redemptoris nostri infirmitas, sine assumente se, et inhabitante in se, et operante per se divinitate, nos recreare nequivit. Atque ideo Verbum caro factum est, id est, Deus homo factus est, et habitavit in nobis, ut per cognitum nobis hominis habitum nobis conversando congruere, nos alloquendo instruere, nobis vivendi viam praebere, pro nobis contra hostem confligere, nostram mortem moriendo ac resurgendo posset destruere: per coaeternam vero Patri divinitatem nos interius vivificando ad divina sustolleret, remissionem nobis peccatorum pariter ac Spiritus sancti dona concederet, et post bonorum perfectionem
Abbreviated transcription (Latin):
runt : quod huius modi gła. non cui¬
libet scõrũ sed illi solum homini qui
ess& in diuinitate unigenitus
apatre conurnir&. Quod autem
sequitur. plenum gr̾ac & ueritatis.
gra plenus erat idem homo xp̃s iħs.
cui singulari munere prȩcȩteris
mortalibus datum est. ut statim ex
quo inutero uirginis concipi. et
homo fitri inciperet uerus ess& et ds.
Unde & eadem gloriosa semꝑ uirgo
maria non solum hominis xp̃i. sed
& dĩ genitrix recte credenda & con-¬
fitenda est. Idem utritate plenus
erat & est: tpsa uidelic& uerbi diui.¬
nitate quae hominẽ illũ singularit᷑
electum. cum quo una xp̃i persoria
ess& ad sumere dignata est: non
aliquid suae diuinę substantiȩ ut
heretici uolunt infaciendã hominis
natirã cõmuitans. sed ipsa apud
patrem manens totũ quod erat: tot᷑a
de semine dauid naturã utri hominis
quam non habebat suscipiens. Unde
tedemptoris nri natiuitatẽ hodie
annua deuotione recolimus. &

Expanded text:
runt quod hujusmodi gloria non cuirunt quod hujusmodi gloria non cuilibet sanctorum, sed illi solum homini qui esset in divinitate unigenitus a Patre, conveniret. Quod autem sequitur: Plenum gratiae et veritatis. Gratiae plenus erat idem homo Christus Jesus, cui singulari munere prae caeteris mortalibus datum est, ut statim ex quo in utero virginis concipi, et homo fieri inciperet, verus esset et Deus; unde et eadem gloriosa semper virgo Maria non solum hominis Christi, sed et Dei genitrix recte credenda et confitenda est. Idem veritatis plenus erat, et est ipsa videlicet Verbi divinitate, quae hominem illum singulariter electum, cum quo una Christi persona esset, assumere dignata est, non aliquid suae divinae substantiae, ut haeretici volunt, in faciendam hominis naturam commutans; sed ipsa apud Patrem manens, totum quod erat, totam de semine David naturam veri hominis, quam non habebat, suscipiens. Unde Redemptoris nostri nativitatem hodie annua devotione recolimus, et
Abbreviated transcription (Latin):
tellegi quam si diceretur. & ds̃ homo
factus est. carnem uidelicae indu-¬
endo & animam: ut sicut quisq
& anima. ita unus ab incarnationis
in aeternum ex istens uerus i ã apparuit.
hominem ex tempote assumens in
unitatem suȩ ꝑsonȩ uerum quem
non habuerat. Sequitur. Et ui¬
dimus głam eius. głãm quasi unige¬
niti a patre. Plerũ gr̃ę .&. ueritatis.
Głãm xp̃i quam ante incarnationẽ
uidere non poterant homines. post
incarnationem uiderunt: aspicientes
humanitatem miraculis refulgentẽ:
& intellegentes diuinitateꝰ in tus
latitantem: illi maxime qui & eius
claritateni ante passionem transfigu-¬
rati in monte scõ contemplari meru-¬
erunt: uoce dilapsa ad eum huiusce.¬
modi amagnifica gła . Hic est filius
ñs dilectus. in quo mihi complacui.
Et post passionem tesurrectionis
ascensionisq ipsius gła conspecta.
sp̃s eius sunt dono mirifice refecti.
Quibus om̃ibus manifeste cognoue¬

Expanded text:
telligi quam si diceretur: Deus homo telligi quam si diceretur: Deus homo factus est, carnem videlicet induendo et animam; ut sicut quisque  anima, ita unus ab incarnationis in aeternum existens verus ut erat, hominem ex tempore assumens in unitatem suae personae verum, quem non habuerat. Sequitur: Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis.Gloriam Christi quam ante incarnationem videre non poterant homines, post incarnationem viderunt, aspicientes humanitatem miraculis refulgentem, et intelligentes divinitatem intus latitantem; illi maxime, qui et ejus claritatem, ante passionem transfigurati in monte sancto, contemplari meruerunt, voce delapsa ad eum hujuscemodi a magnifica gloria: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui : et post passionem resurrectionis ascensionisque ipsius gloria conspecta, Spiritus ejus sunt dono mirifice refecti; quibus omnibus manifeste cognove
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ dĩ. Quod natum. ẽ excarne.
Uerum nequis hominũ dubitet filiu̾
se di & coheredem xp̃i posse fieri.
dat exemplum euuangelista:
Quia & ipse filius dĩ homo fitri &
inter homines habitare dignatus
est ut humanȩ particeps ex istendo
fragilitatis homines diuinȩ uir-¬
tutis suae donat& esse participes.
Et uerbum carofactum est: & habi¬
tarit in nobis. Quod est dicere.
Et filius dĩ homo factus est: & inter
homines conuersatus est. Solet
namq scriptuta modo animae.
modo carnis uocabulo totũ desig.¬
nare hominem. Animę uidelic&
ut scriptum est: quia descendit
iacob inaegyptũ in animabris
septuaginta. Carnis uero ut
rursus scriptum est: & uidebit
om̃is caro salutare dĩ. Neq en̾i
ud animȩ sine corporibrs in
aegyptum descendere. uel caro
sure anima uidere aliquid potest
Sed hic per animã totus homo. ibi
designatur ꝑ carnem. Sic ergo hoc
loco quod dicitur. & uerbrm caro
factum est. nihil aliud deb& in¬

Expanded text:
regnum regnum rum ne quis hominum dubitet filium se Dei et cohaeredem Christi posse fieri, dat exemplum evangelista, quia et ipse Filius Dei homo fieri et inter homines habitare dignatus est, ut humanae particeps existendo fragilitatis, homines divinae virtutis suae donaret esse participes. Et verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Quod est dicere: Et Filius Dei homo factus est, et inter homines conversatus est. Solet namque Scriptura modo animae, modo carnis vocabulo, totum designare hominem. Animae videlicet, ut scriptum est: Quia descendit Jacob in Aegyptum in animabus septuaginta ; carnis vero, ut rursus scriptum est: Et videbit omnis caro salutare Dei . Neque enim vel animae sine corporibus in Aegyptum descendere, vel caro sine anima videre aliquid potest; sed hic per animam totus homo, ibi signatur per carnem. Sic ergo hoc loco quo dicitur: Et Verbum caro factum est, nihil aliud debet in
Abbreviated transcription (Latin):
sed ea quae ꝑdilectionẽ operatur.
Alioquin fides sinor habet opera.
mortua est in sem& ipsa. Nullus
scipsum despiciat: nullus de sua
curramus singuli: ut qui eramus
longe. mereanur fieri ꝓpe in
sanguine xp̃i. Uideamus qͦđ dicit̃
quia quot quot receperunt eum
dedit cis potestatem filios dĩ fieti
Q uotquot inquit receperant Non
est cnnͦ ionarum acceptor dõ: sed
in om̃i gente qui tinet cum et
operatur iustitiam. acceptus est illi.
Quo aute ordine credentes filii di
possunt fieri. & quantum hȩc generatio
acarnali distet. subsecutus euuange¬
lista designat. Qui non exsanguinib¬
inquit neq ex uoluntate carnis neq
ex uoluntate uiri: sed ex dõnati st̃.
Carnalis quippe nra singulorum
generatio ex sanguinibus. id est ex
natura maris & feminȩ: a cõplexu
coniugii duxit originem. At uero
quam a carnali distinguens dñs ait.
Nisi quis renatus furrit oxaqua et
spu scõ: non potest in trorte in

Expanded text:
sed ea quae per dilectionem operatur. sed ea quae per dilectionem operatur. Alioquin fides, si non habeat opera, mortua est in semetipsa . Nullus seipsum despiciat, nullus de sua curramus singuli, ut qui eramus longe, mereamur fieri prope in sanguine Christi. Videamus quod dicitur: Quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri; Quotquot, inquit, receperunt eum. Non est enim personarum acceptor Deus, sed in omni gente, qui timet Deum et operatur justitiam, acceptus est illi . Quo autem ordine credentes filii Dei possent fieri, et quantum haec generatio a carnali distet, subsecutus evangelista designat. Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Carnalis quippe nostra sigeneratio ex sanguinibus, id est, ex semine maris et feminae, a complexu conjugii duxit originem; at vero quam a carnali distinguens Dominus ait: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in
Abbreviated transcription (Latin):
Neq en̾i om̃s recusarunt: alioquin
nullus esset saluus. Nunc autem
multi eũ ex utroq populo credend
receperunt: dequibus euuangelista
confequenter insinuat dicens.
Quot quot aute̾ receperunt eu̾:
Tredemptoris nri: qua magna sĩt
multitudo dulcedinis eius. Unicus
ex patre natus est: & noluit rema¬
nere unus. Descendit ad terram:
ubi fratres sibi quibus regnũ patris
sui dare poss& adquirere. Ds ex
dõ natus est: & noluit dĩ tantum
filius manere. Hominis quoq filus
fieri dignatus est. non amittens quos
erat. sed assumens quod non erat: it
ꝑ hoc homines in dĩ filios transferret.
gloriaeq suȩ faceret coheredes. qui
quod ipse semꝑ habebat ꝑnaturam.
incrperent habere ꝑ gram. Consi¬
deremus quanta uirtus est fidei cuius
merito potestas datur hominibus
filios dĩ fieri. Unde benre scriptum
est: quia iustus exfide iuuit. Uiuit¬
eñi iustuis ex fide. non illa quȩ labi.¬
orum tantum confessione ꝓfertui.

Expanded text:
Neque enim omnes recusarunt; alioquin Neque enim omnes recusarunt; alioquin nullus esset salvus, et sumulti eum ex utroque populo credendo receperunt, de quibus evangelista consequenter insinuat dicens: Quotquot autem receperunt eum, Redemptoris nostri, quam magna sit multitudo dulcedinis ejus. Unicus ex Patre natus est, et noluit remanere unus. Descendit ad terram, ubi fratres sibi, quibus regnum Patris sui dare posset, acquireret, Deus ex Deo natus est, et noluit Dei tantum Filius manere, hominis quoque filius fieri dignatus est, non amittens quod erat, sed assumens quod non erat, ut per hoc homines in Dgloriaeque suae faceret cohaeredes, qui, quod ipse semper habebat per naturam, inciperent habere per gratiam. Consideremus, quanta virtus est fidei, cujus merito potestas datur hominibus filios Dei fieri. Unde bene scriptum est, quia justus ex fide vivit . Vivit justus ex fide, non illa quae labiorum tantum confessione profertur,
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatem fecit ꝑ humanitatem
apparuit. In propria uenit: quia
ingente iudea quam sib prȩcȩteris
nationibus speciali gr̾a copulauerat
in carnari dignatus est. In mundo
uenit ꝑ incarnationẽ. Uenire
quippe uel abire. humanitatis est.
cum inmundo esset ꝑ diuinitatem
mundus eum non cognouit: dignatus
est uenire in mundum ꝑhumanita¬
tem : ut uel sic eum mundus cognos¬
ceret. Sed uideamus quid sequitur.
Inpropria uenit: & sui eum non
rectperunt. Que en̾i in potentia
deitatis cuncta creantem regentẽq
recipere noluerunt. Et quod gra¬
uius est sui eum non reeeperunt.
honrines scilic& quos ipse creauit.
iudȩi quos peculiatem sibi elegerat
in pleben: quibus suȩ cognitionis
reuelauerat archanum: quosmiti¬¬
ficis patrũ glorificautrat actibus.
quibus suȩ legis doctrinã extulerat.
ex quibus se incarnandu ꝓmisetat.
& inquribus sẽ incarnatũ ut ꝓmiserat
oftendit. ipsi eum reciperedunientem
magna ex parte recusarunt

Expanded text:
divinitatem fecit, per humanitatem divinitatem fecit, per humanitatem natus apparuit. In propria venit, quia in gente Judaea, quam sibi prae caeteris nationibus speciali gratia copulaverat, incarnari dignatus est. per incarnationem. Venire quippe vel abire humanitacum in mundo esset per divinitatem, mundus eum non cognovit, dignatus est venire in mundum per humanitatem, ut vel sic eum mundus cognosceret; sed videamus quod sequitur: In propria venit, et sui eum non receperunt. Quem enim in potentidivinitatis cuncta creantem regentemquerecipere noluerunt. Et quod gravius est, sui eum non receperunt, homines scilicet, quos ipse creavit; Judaei, quos peculiarem sibi elegerat in plebem, quibus suae cognitionis revelaverat arcanum, quos mirificis patrum glorificaverat actis, quibus suae legis doctrinam contulerat, ex quibus se incarnandum promiserat, et in quibus se incarnatum, ut promiserat, ostendit, ipsi eum recipere venientem magna ex parte recusarunt.
Abbreviated transcription (Latin):
inluminatur. siue naturali ingenio.
seu sapientia diuina. Sicut enim
nemo astipso esse. ⁊ta &iam nemo
ascipso sapiens esse potest: sed illo
inlustrante de quo scriptun est.
Om̃is sapientia adño dõ est. Quius
utramq natirram & diuinã uide¬
lic& qua semper ubiq totus mano.
& humanam ex qua in tempore
natus loco inclusus apparuit.
consequenter cuuangelista describit
dicens. In mundo erat & mundus¬
ꝑ ipsum factus est: & mundus eum
non cognoruit. In propria uenit &
sun cum non receperunt. In mundo
quippe erat & mundus ꝑ ipsam
factus est quia ds erat: quia totus
ubique: quia suae prȩseritia maies.¬
tatis sine labore regens: & sine
onere continens quod fecit. Et
mundus cum non cognouit: quia
lux in tenebris luc&. et tenebrae
cam non comprȩhenderunt. Mundũ
namq hoc loco dicit homines mundi
amore deceptos: atq inhrrendo
creaturȩ ab agnoscenda creatoris
sui maiestate teflexos. In propria
uenit : quia in mundo quem per

Expanded text:
illuminatur sive illuminatur sive seu sapientia divina. Sicut enim nemo a semetipso esse, ita etiam nemo a semetipso sapiens esse potest, sed illo illustrante, de quo scriptum est: Omnis sapientia a Domino Deo est, cujus utramque naturam, et divinam videlicet, qua semper ubique totus manet, et humanam, ex qua in tempore natus, loco inclusus, apparuit; consequenter Evangelista describit, dicens: In mundo erat. Nonper ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. In mundo quippe erat, et mundus per ipsum factus est, quia Deus erat, quia totus ubique, quia suae praesentia majestatis, sine labore regens et sine onere continens quod fecit. Et mundus eum non cognovit. Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Mundum namque hoc in loco dicit homines, mundi amore deceptos, atque inhaerendo creaturae, ab agnoscenda creatoris sui majestate reflexos. In propria venit, quia in mundo, quem per
Abbreviated transcription (Latin):
nium ꝑhiberet de lumine.
Et rat lux uera: quȩ inlum inat
om̃em homine̾ uenrentẽ in mundũ.
Et scĩ quidem homines lux sunt
recte uocati: dicente ad eos dño.
Uos estis lux mundi. Et apłs paulus.
Fuistis aliquando tenrbre: nunc
autem lux in dño. Sed multum
distat inter lucem quȩ inluminat᷑.
& lucẽ quȩ inluminat: inter eos
qui participatione uerȩ lucis acci¬
piunt ut luctant. & ipsam lucem
ꝑpetuam quȩ non solum lucere in
serpsa. sed sua prȩsentia quoscumq
attigerit in lustrare sufficit. Ad
cuius comparationem uerae lucis
non tantũ minores quilib& electi.
uerũ etiam ipse iohannes quo maior
inter natos mulierum non surrexit.
lux non esse asseritur. ut uidelic&
xp̃s non esse quod putabatur mons.¬
tretur. Ille eñi ut scriptum est.
etat lucerna ardens & luctus: ardens
scilico fide & dilectione: lucens uerbo.
& actione. Gratiam utro lucis pec
quo dicitur: erat lux uera quȩ in lu¬
minat omẽm hominem uenientem
in mundũ. Omnẽ uidelic& qui

Expanded text:
hiberet de lumine. Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et sancti quidem homines lux sunt recte vocati, dicente ad eos Domino: Vos estis lux mundi , et apostolo Paulo: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sed multum distat inter lucem quae illuminatur, et lucem quae illuminat; inter eos qui participatione verae lucis accipiunt ut luceant, et ipsam lucem perpetuam, quae non solum lucere in seipsa, sed et sua praesentia quoscunque attigerit, illustrare sufficit. Ad cujus comparationem verae lucis non tantum minimi quilibet electi, verum etiam ipse Joannes, quo major inter natos mulierum nemo surrexit, lux non esse asseritur, ut videlicet Christus non esse, quod putabatur, monstretur. Ille enim, ut scriptum est: Erat lucerna ardens et lucens . Ardens scilicet fide et dilectione, lucens verbo et actione. Gratiam vero lucis peccquo dicitur: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Omnem videlicet, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Fuit inquit homo missus ado cui
nomen erat iohannres hic uenit
intestimonrum ut testimorium
ꝑhiberet de lumine. ut om̃s cre
derent per illum. Non ait ut om̃s
crederent in illũ : Mabedictus
enim homo qui confidit in homine.
& poriit carnem brachrum suum.
Sed ut om̃s inquit ctederent ꝑ illũ.
Hoc est ꝑ illius testimoniũ crederent
in lucem quam nec dumi uidere
nouerant. dnm̃ uidelieet ⁊ħ̃m
xpͣm. qui de se ipso testatur. Eigo
sum lux mundi: qui sequitut me

Expanded text:
Fuit, inquit, homo missus a Deo, cui Fuit, inquit, homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut oderent per illum. Non ait, ut omnes crederent in illum. Maledictus enim homo, qui confidit in homine, et ponit carnem brachium suum . Sed ut omnes, inquit, crederent per illum, hoc est, ut per illius testimonium crederent in lucem, quam necdum videre noverant, Dominum videlicet Jesum Christum, qui de seipso testatur: Ego sum lux mundi: qui sequitur me,
Abbreviated transcription (Latin):
corda hominum suae prȩsentia
cognitionis in lustrat. Ten ebrȩ
autem stulti sunt & iniqui. quosi
cȩxa pręcordia lux arternȩ sapia¬
entiȩ qualia sint mania
capere ꝑ intellegentiã possint.
ireluti siquilibet cę̧cus iubare
solis respergatur: nec tamen ipse
solem cuius lumine ꝑfunditur
aspiciat. Sed non taien tales oni¬¬
nino suꝑna pretas despexit. uerum
medelam eis salutis qua ad uidendã
lucem ꝑuenire possent adhibuit.
Ipsa lux in uisibilis. ipsa dĩ sapientia
carne inqua uideri poss& induta est:
quȩ in hominis habitu apparens
& loquens hommibus paulatim
fide purificata eorum corda ad coga¬
nitionẽ suac diuinȩ uisionis pro¬
ueher&. Missus est ante illũ homo
magni meriti cuius testimonio pa.¬
rarentur om̃s ad audiendam mox
ut appareret ipsam diꝰ sapientiam.
ad uidendum ipsum solem rustitię
nube tam corporis tectum. idest
aduidendum audiendũq homine̾
qui ds̃ esset plenũ gr̾ae & ueritatis.

Expanded text:
corda hominum suae praesentia corda hominum suae praesentia cognitionis illustrat: tenebrae autem stulti sunt et iniqui, quorum caeca praecordia lux aeternae sapientiae qualia sint manifeper intelligentiam capere possint: veluti si quilibet caecus jubare solis offundatur, nec tamen ipse solem, cujus lumine perfunditur, aspiciat. Sed non tamen tales omnino superna pietas despexit, verum medelam eis salutis, qua ad videndam lucem pervenire possent, adhibuit. Ipsa enim lux invisibilis, ipsa Dei sapientia, carnem, in qua videri posset, induta est, quae in hominis habitu apparens, et loquens hominibus paulatim fide purificata, eorum corda ad cognitionem suae divinae visionis proveheret. Missus est ante illum homo magni meriti, cujus testimonio pararentur omnes ad audiendam mox, ut appareret, ipsam Dei sapientiam, ad videndum ipsum solem justitiae, nubae jam corporis tectum; id est, ad videndum audiendumque hominem, qui Deus esset, plenum gratiae et veritatis.