comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ex qͦ silis ondebatur quom̃o consticucõnen
et partem constituconis cã posita reperiri
oporteret. Deinde docaumꝰ inditione ꝙͣ admo¬
dũ queri coueniret. Qua muenta airand¬
est ut onis ro tocus oromns ad eã confera¬
tur. Postea admoniumꝰ ẽẽ cas ꝙͣplures in
quib plures constitucones aut partes con¬
stitutionũ accõmodarentur. Reliquũ uideba¬
tur ẽẽ ut onderemꝰ que ratio possit ĩue¬
tioes ad unaquaq constitucione aut partẽ
constitutiois accomodare. Et ite quales arg̾¬
tiones quas grea epicheraniata appellant
sequi ⁊ quales uitari oportẽt. Quoꝵ utrũ¬
q pertinet ad cõfirmatione ⁊ ad confuta¬
tione. Deinde ad extremũ docebimꝰ cuiuusmo
conclusionib oronũ uti oporteat q locꝰ ex
tremꝰ de sex partib oronis. primũ ergs

Expanded text:
ex quo simul ostendebatur, quomodo constitutionem ex quo simul ostendebatur, quomodo constitutionem et partem constitutionis causa posita reperiri oporteret. Deinde docuimus, iudicationem quemadmodum quaeri conveniret: qua inventa curandum, ut omnis ratio totius orationis ad eam conferatur. Postea admonuimus esse causas conplures, in quas plures constitutiones aut partes constitutionum adcommodarentur. Relicum videbatur esse, ut ostenderemus, quae ratio posset inventiones ad unam quamque constitutionem aut partem constitutionis adcommodare; et item quales argumentationes, quas Graeci epicheremata appellant, sequi, quales veitari oporteret; quorum utrumque pertinet ad confirmationem et ad confutationem. Deinde ad extremum docuimus, cuiusmodi conclusionibus orationum uti oporteat; qui locus erat extremus de sex
Abbreviated transcription (Latin):
n primo libro herenui breuit̾ exposuuꝰ
quas cãs reciꝑe oratore oporteret ⁊ in
quib partib officiis artis elaborare conue¬
iuret et ea officia qua rõne facillime con¬
sequi possit orator. uerũ quod neq de om̃i¬
b reb dici suuł poterat de maxinus reb
primũ scribendũ fuit. quocirca tibi cognitu
faciliora inderentur itaq nob̃ placitũ est ut
ea q̃ difficilima eent potissimũ constribere¬
inꝰ ¶ Causaꝵ tria genera sunt. Demõst̃tiũ.
deliberatiuuu. Iudiciale. multo difficilimũ est¬
iudiciale.G. id primũ absolueniꝰ hoc ⁊ priore
remus. Quor muentio ⁊ pͥma ⁊ difficilli¬
ma est/ ea quoq nobis erit hoc libro prope
sumꝰ de exordio. narratioe dione nec plibus
uerbis ꝙͣ necce funt. nec minus dilucde ꝙͣ te
uelle existunabamiꝰ. Deinde conucti de confu¬
matioe ⁊ de confutatioe dicendũ fuit. Qr.
gn̾a constituconũ et eaꝵ partes aꝑiumus

Expanded text:
In primo libro, Herenni, breviter exposuimus, In primo libro, Herenni, breviter exposuimus, quas causas recipere oratorem oporteret, et in quibus officiis artis elaborare conveniret, et ea officia qua ratione facillime consequi posset. Verum, quod neque de omnibus rebus simul dici poterat et de maximis rebus primum scribenviderentur, ita nobis placitum est, ut ea, quae difficillima essent, potissimum conscriberemus. Causarum tria genera sunt: demonstrativum, deliberativum, iudiciale. Multo difficillimum iudiciale est; ergo id primum absolvimus hoc et priore quinque inventio et prima et difficillima est. Ea quoque nobis erit hoc libro propemsumus de exordio, narratione, divisione, nec pluribus verbis, quam necesse fuit, nec minus dilucide, quam te velle existimabamus; deinde coniuncte de confirmatione et confutatione dicendum fuit. Quare genera constitutionum et earum partes aperuimus;
Abbreviated transcription (Latin):
nec ratio quare fecerit quare fecisse eciã
negatitur. Nec firmamentũ exquiritur qui
nõ subest io Quando ex itentione ⁊ infi¬
ciatione iudiciõ coustituitur hoc mo intẽcio
occidisti aiacem. depulsio no occidi. Iudicio
Si plures erunt constitutiones aut partes
constitutionũ inditiones quoq plures erut
in una cã. s ⁊ omes sili roue reꝑientur
Sedulo decernimꝰ oꝑam breuiter ⁊ dilucide¬
ut quib de reb adhuc dicendũ fuit dicere¬
mus Auc qui satis huiꝰ uolumuus magni
pt̾ multitudine lraꝵ possit animiũ tuũ de¬
fatigatio retardare. S si quo tardius hec
que studes absoluentur. tũ rerũ magnitu¬
diui cũ uris quoq occupationib assignate
debebit. ueruptame maturabimꝰ ⁊ quod
negocio dumnutũ fu̾it exequabimꝰ industria
ut pro tuo ra nos officio ⁊ nro na te feudio
munꝰ hoc accurulatissime tue largiamiur
uoliuitati. Liber secundus

Expanded text:
nec ratio qua re fecerit quaeritur, fecisse enim nec ratio qua re fecerit quaeritur, fecisse enim negatur: nec firmamentum exquiritur, quoniam non subest ratio. Quare ex intentione et infitiatione iudicatio constituitur, ‹hoc› modo: Intentio: «Occidisti Aiacem.» Infitiatio: «Non occidi.» Iudicatio: est. Si plures erunt constitutiones aut partes constitutionum, iudicationes quoque plures erunt in una causa, sed et omnes simili ratione reperientur. Sedulo dedimus operam, ut breviter et dilucide, quibus de rebus adhuc dicendum fuit, diceremus. Nunc quoniam satis huius voluminis mapter multitudinem litterarum possit animum tuum defatigatio retardare. Si qua tardius haec, quam studes, absolventur, cum rerum magnitudini tum nostris quoque occupationibus adsignare debebis. Verumtamen maturabimus et, quod negotio deminutum fuerit, exaequabimus industria, ut pro tuo in nos officio, nostro in te studio munus hoc adcumulatissume tuae largiamur voluntati. LIBER II CAPUT 1
Abbreviated transcription (Latin):
sumi ẽ cũ ed pro certo sumitur ꝙ non init̾
omes coustat dubiũ ꝙ eciã nunc in con¬
trou̾sia est hoc modo Eo tu dii quib est
potestas motꝰ superũ atq inferum pace
int̾ se concliant conferunt concordiã
Nara ita pro suo iuire hoc exemplo usum
trespontũ heraius induxit quasi iam
certis rõnib ita eet demonstrasset Itẽ¬
uitiosum ẽ ꝙ am quasi seco atq acto ne¬
gotio dici uidetur hoc modo In mentem
muichi si uenisset quirites nõ quusissem
ut in hunc locũ res ueniret nã hec aut
fecissem s me tũ hec iõ fugit Iteui uico¬
sum est cum id quod in aꝑto delicto positũ
est, eu aliqua leui tegitur defensioe hoc mõ
Cumi te expectabant omes in florentissio
regno reliqui nũc disertũ ab om̃ib sũ¬
nio periculo solus ut restituã paro. It
uiciosumi ẽ quod in aliã partem ac dictũ
uti regib ꝙͣ uti alus legib. Nami hec tã¬

Expanded text:
 id pro certo sumitur quod inter omnes constat, quod etiam nunc in controversia, hoc modo: Ehotu, dii, quibus est potestas motus superum atque inferum, Pacem enim inter sese conciliant, conferunt concordiam. Nam ita pro suo iure hoc exemplo utentem Chrespontem Ennius induxit, quasi iam satis certis rationibus ita esse demonstrassetitiosum est, quod iam quasi sero atque acto negotio dici videtur, hoc modo: «In mentem mihi si venisset, Quiritis, non commisissem, ut in hunc locum res veniret, nam hoc aut hoc fecissem; sed me tum haec ratio fugit.» Item vitiosum est, quom id, quod in aperto delicto positum est, tamen aliqua tegitur defensione, hoc modo: Cum te expetebant omnes, florentissimo Regno reliqui: nunc desertum ab omnibus Summo periclo sola ‹ut› restituam paro. Item vitiosum est, quod in aliam partem ac dictum uti regibus, quam uti malis legibus.» Nam et hoc, tam
Abbreviated transcription (Latin):
ut si quis dicat ĩiuiriã ẽẽ nullam inisi que
constet. uulgares sunt q̃ nichilomimꝰ in
aliã rem crãfferri possunt ut si quis di¬
cat quadruplator ut b̃r̃ scribã capitalis est
Est at improbus et pestifer cuus. Namn
inchil magis quadruplatoris ꝙͣ suris ꝙͣ
sicarii aut proditoris acculit distoem Ite
uiciosum est ꝑ arguineta sum̾e quod ĩ dispͦ¬
ne positũ est. ut si quis que furti arguat
et ita dicat eũ ẽẽ homine improbũ. aua¬
rũ. fraudulentũ ei iei testumoniũ ẽẽ qd
sibi fruccũ fecit Itẽ uiciosuui ẽ contidu̾¬
siã dissoluere hoc mo. Non quemt censo¬
res istum nobis saciffacere ex eo ꝙ ait se
no potuisse adesse ita ut ĩiuciatꝰ fuerat
quid si ad excitũ uensset id ne tribuno uu¬
litũ diceret. hoc ideo uiciosũ est quia nõ
expedita aut iudicata res s impedita in
simuli controu̾sia poĩa exempli loco profer
trouersia est par expeditut et quasi tras¬
accũ sit relinquitur hoc modo. A perte fa¬

Expanded text:
 si quis dicat iniuriam esse nullam, nisi quae constet. Vulgares sunt, quae nihilominus in aliam rem transferri possunt, ut si quis dicat: «Quadruplator, ut breviter scribam, capitalis: est enim inprobus et pestifer civis.» Nam nihilo magis quadruplatoris quam furis, quam sicarii aut proditoris attulit definitionem. Item vitiosum est pro argumento sumere, quod in disquisitione positum est; ut si quis quem furti arguat et ita dicat, eum esse hominem inprobum, avarum, fraudulentum: ei rei testimonium esse, quod sibi furtum fecerit. Item sia dissolvere, hoc modo: «Non convenit, censores, istum vobis satis facere, quod ait se non potuisse adesse ita, ut iuratus fuerat. Quid? Si ad exercitum non venisset, idemne tribuno militum diceret?» Hoc ideo vitiosum est, quia non expedita aut iudicata res, sed inpedita et in simili controversia posita exempli loco proferttroversia est, parum expeditur et, quasi transactum sit, relinquitur, hoc modo: Aperte fa
Abbreviated transcription (Latin):
scieret au culpa. Na qui Ie propt̾ uiciũ aut
amore aut iracundiã fugisse rouera dicet
is ai uicio uidebr nescisse nõ imprudentia.
Quare nõ imprudencia se defendit s culpa
cõtaminabit/ ꝑsonã deunide coniecturali consti¬
tucone quetur utrũ scierit au ignorauerit
et considerabitur satis ne imprudentia psidii
debeat ẽe cũ factũ ee constet ee cũ infortuua
cã conferetur et ea re defeusor ignosci reoo¬

Expanded text:
t an culpa. Nam qui se propter vinum aut amorem aut iracundiam fugisse rationem dicet, is animi vitio videbitur nescisse, non inprudentia; quare non inprudentia se defendet, sed culpa contaminabit. Deinde coniecturali constitutione quaeretur, utrum scierit an ignoraverit; et considerabitur satisne inprudentia praesidii debeat esse, cum factum esse constet. Cum in fortunam causa confertur et ea re defensor ignosci reo
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sarioꝵ arg̃tones hac p̃ceptioe in omib
partib temptare/ ⁊ ab aliqua parte labefa
quod no rectio est om̃ib accributũ ut si qͥs
hoc mod̾ exponat. Qũis qui in pauptate
sunt malunt maleficio pare̾ diuicias ꝙͣ
officio pauꝑtate tueri Si quis hoc modo
exposuerit arg̾tõnez ut non curet quere
qualis io aut roms cõfirmatio sit ipan
facilem repħendemꝰ exponem cũ ostende¬
mꝰ id quod in aliquo improbo paupe fit ĩ
omes paupes falso ⁊ iuria conferii. Ite
negatur hoc mo. Nemo p̃t uns aspectu neq
preteriens in amorem madere Ilã cũ nõ ne¬
mo deuemĩt in amorẽ uno aspectu ⁊ cũ ille
nemine dixerit oio nichil differt raro id si¬
eri dũ modo aliquãdo id fieri ⁊ aut posse fie¬
ri intelligatur. Itẽ uieossa exp̃o est cũ oes
res ondemus nos collegisse ⁊ aliquã remi ido¬

Expanded text:
um argumentationes hac praeceptione in omnibus partibus temptare et ab aliqua parte labefacquod non necessario est omnibus adtributum; ut si quis hoc modo exponat: «Omnes, qui in paupertate sunt, malunt maleficio parare divitias, quam officio paupertatem tueri.» Si qui hoc modo exposuerit argumentationem, ut non curet quaerere, qualis ratio aut rationis confirmatio sit, ipsam facile reprehendemus expositionem, cum ostendemus, id, quod in aliquo paupere inprobo sit, in omnes pauperes falso et iniuria conferri. CAPUnegatur, hoc modo: «Nemo potest uno aspectu neque praeteriens in amorem incidere.» Nam cum nonnemo devenerit in amorem uno aspectu, et cum ille neminem dixerit, omnino nihil differt raro id fieri, dummodo aliquando fieri aut posse modo fieri intellegatur. Item vitiosa expositio est, cum omnes res ostendemus nos collegisse et aliquam rem ido
Abbreviated transcription (Latin):
pm ne oportu̾it iudicare utrũ fuerit illiꝰ
an alioꝵ fui̾t utiliꝰ statuendi potestas. De¬
iide interponetur ab accusatore suspitio
ex constitucone cõiecturali. Quare pute
ante ponentur s dolo malo negoeiũ gestũ

Expanded text:
ipsumne oportuerit iudicare, utrum fuerit utilius ipsumne oportuerit iudicare, utrum fuerit utilius an aliorum fuerit utilius statuendi potestas. Deinde interponetur ab accusatore ‹suspicio ex constitutione› coniecturali, qua re putetanteponetur, sed in eo dolo malo negotium gestum
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo cũ possunt res siłi de cã dissimiliter
iudicare proferri cũ id usu uenerit iidice
cũ iudice. tempꝰ cũ tempore numerũ cũ
ninmero iudicioꝵ proferemꝰ. Ey eqͦ ⁊ bono
uis constat ꝙ ad beritate et btilitatẽ ꝯmune
uideretur ꝑtinere. Quod gñs ut maior annis¬
ul. ⁊ cui morib cã est agnitore det. Ex eo ul
uouũ ius constitui quenit ex tampore ⁊ ex
homis dignitate/ Ex pacto ius ẽ si quid
int̾ se pepigerunt si quie int̾ quos conuett
Pacta sunt, que legib elseruanda sunt hoc
modo. Rem ubi pangunt/ oronem pangunt
Iu comptio aut ui foro aut nndien causã
ꝯcito. Sunt itẽ pacta q̃ sine legib obseruan¬
tur ex ꝯuentu que iuxe prestare dicunt᷑.
his igr partib iniuiriã demonstrari ius cõ¬
firmari ꝯuenit. Idq in absoluta iuridiciali fa
aut ꝙ accusator dicat oportuisse fieri pri¬
miũ queri queniret utrũ sacius fuerit ut¬
lu. a ex cõtuõne. hoc est utrũ uenustius.
facilius. ꝯducibiliꝰ. Deinde oportebit queri

Expanded text:
Ergo, quia possunt res simili de causa dissimiliter iudicatae proferri, cum id usu venerit, iudicem cum iudice tempus cum tempore, numerum cum numero iudiciorum conferemus. Ex aequo et bono us constat, quod ad veritatem ‹et utilitatem› communem videtur LX et cui morbus causa est, cognitorem det. Ex eo vel novum ius constitui convenit ex tempore et ex hominis dignitate. Ex pacto ius est, si quid inter se pepigerunt, si quid inter quos convenit. Pacta sunt, quae legibus observanda sunt, hoc modo: Rem ubi pagunt, ‹orato; ni pagunt,› in comitio aut in foro ante meridiem causam coicito. Sunt item pacta, quae sine legibus observantur ex convento quae iure praestare dicuntur. His igitur partibus iniuriam demonstrari, ius confirmari convenit, id quod in absoluta iuridiciali facan id, quod accusator dicat oportuisse fieri, primum quaeri conveniet, utrum fuerit utilius ex contentione, hoc est, utrum honestius, facilius, conducibilius. Deinde oportebit quaeri,
Abbreviated transcription (Latin):
tis supplicia suriat ꝙ eos idem frcisse dicat
Quid si ĩpe accusator idem face̾ uoluisset
defensor eoꝵ par atrocitate proferet ĩ quos
crime trafferetur rem. locũ. tempꝰ aute o¬
culos pouet ut hi qui audiũt existinẽt aut
no potuisse aut nõ btile fuisse re in iudiciũ
postulamꝰ. Ea diiditur in purgatione/ ⁊
deprecatiõnẽ ¶Purgatio est cũ consulto a
nobis fc̃m negamꝰ: Ea diuiditur in necces¬
situdinem. far.uã imprudenciã. De his
partib pͥmũ ostendendũ est/ deinde ad
deptatione rauertendũ uidetur. Primũ
considerandũ est unde ꝑ culpã uentũ sit
in neccessitudine nũ culpã uemendi nec¬
cessitudo fecĩt. Deinde querendũ est quo
modo ius illa uitari potuerit ac leuari.
Deude is qui in neccessitudĩne cam confe¬
ret oxpartꝰ ne sit quid contra fac̾e̾ aut cͣo¬
gitare posset. Deide nũ que suspitiones
ex coiecturali constitutioe trahi possunt

Expanded text:
tis supplicia sumant, quod eos idem fecisse dicant. tis supplicia sumant, quod eos idem fecisse dicant. Quid, si ipse accusator idem facere voluisset? Defensor eorum peccati atrocitatem proferet, in quos crimen transferet; rem, locum, tempus ante oculos ponet, ut ii, qui audient, existiment, aut non potuisse aut non inutile fuisse rem in iudiciumpostulamus. Ea dividitur ‹in› purgationem et deprecationem. Purgatio est, cum consulto a nobis factum negamus. Ea dividitur in necessitudinem, fortunam, inprudentiam. De his partibus primum ostendendum est; deinde ad deprecationem revertendum videtur. Primum considerandum est, num culpa ventum sit in necessitudinem num culpa veniendi necessitudinem fecerit. Deinde quaerendum est quo modo vis illa vitari potuerit ac levari. Deinde ‹is, qui› in necessitudinem causam conferet, expertusne sit, quid contra facere aut excogitare posset. Deinde, num quae suspiciones ex coniecturali constitutione trahi possint,
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ est. his locis sic tractatis accusator
utetur hoc comi in eu qui nutile utili pro
sor contra eos qui equu transeant xrin
perincosam utili preponi utetur cõi loco¬
torib ⁊ ab iudicib ip̃is quid faccuri es¬
sent si in eo loco fuissent, et tompꝰ ⁊ lo¬
au. rem deliberationẽ suã ponet ante
oculos ¶ Translatio crimins est cũ ab reo
mũ quendum est ne ne in aliũ cruuen
trãsfecatur. Deinde spectandũ est eque
magnũ ne sit illud pccm qdm aliũ crasse¬
ratur atqz illud ꝙ reus suscepisse dr. De¬
inde oportuit ne m ea re peccare i qua
aliuis anta peccarit, Deinde oportuerit¬
ne iudiciũ aute fieri. Deinde cũ factũ in¬
diciũ non sit de illo crume ꝙ in aliũ trã¬
ffecatur. Oporteat ne de ea re iudicut fi¬
eri que res in iudiciũ nõ uenorit locus
comunis accusatoris contra eũ qui plus
censeat uĩ quã iudicia ualere oporte ⁊ ab
aduersaniis percunctalit̾ accusator ꝙ futu¬
rum sit si idem cet̾i faciant ut de indãpna¬

Expanded text:
tur. His sic tractatis accusator utetur loco communi in eum, qui inutile utili praesor contra eos, qui aecum censeant rem perniciosam utili praeponi, utetur locotoribus, ab iudicibus ipsis, quid facturi essent, si in eo loco fuissent; et tempus, locum, rem, deliberationem suam ponet ante oculos. Translatio criminis est, cum ab reo quaerendum est, iurene in alium crimen transferatur; deinde spectandum est, aeque magnum sit illud peccatum, quod in alium transferatur, atque illud, quod reus suscepisse dicatur; deinde, oportueritne in ea re peccare, in qua alius ante peccarit; deinde, oportueritne iudicium ante fieri; deinde, cum factum iudicium non sit de illo crimine, quod in alium transferatur, oporteatne de ea re iudicium fieri, quae res in iudicium non devenerit. Locus communis accusatoris contra eum, qui plus censeat vim quam iudicia valere oportere. Et ab adversariis percontabitur accusator, quid futurum sit, si idem ceteri faciant, ut de indemna
Abbreviated transcription (Latin):
uullo adiumeto eẽ s pociꝰ maximo impedi
sermonis molesti interpellationes ⁊ se̾pti
tũ odiosi cũ obsturi interpretes Sunt et
dũ caute et expedite loqui uolunt infan¬
tissum reꝑiuntur. Ita dũ metuut in dice¬
do neques ambignũ dicant nomẽ suur
prouuciare no possunt . uerũ hoꝵ pueri¬

Expanded text:
nullo adiumento esse sed potius maximo impedimnullo adiumento esse sed potius maximo impedimsermonis molesti interpellatores et scripti, tum odiosi, tum obscuri interpretes sunt, et dum caute et expedite loqui uolunt, infantissimi reperiuntur. Ita dum metuunt in dicendo ne quid ambiguum dicant, nomen suum pronuntiare non possunt. Verum horum pueri
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe ꝙ ea ler sauctiat cũ legi abrogatũ aut de¬
rogatũ sit a quod postĩore lege fcm̃ sit ãe
neglectũ. Cũ hec erunt considerata statua
ure legis expone. recitacone. collaudatior
utenuir Deinde contrarie legis enodabimnꝰ
uoluntate et eam trahemꝰ ad nr̃e cause ꝯ¬
modũ. Deunde de iuridiciali absoluta sumemꝰ
ronem uiris et qu̾emus partes iuiris utrĩd¬
cũ ea faciant de qua parte uiris posterius
modo tractandũ est. Primũ sit ne ãbiguũ
quendum est. Deinde quomo scriptũ sit. s
si id ꝙ adu̾sarii int̾pretantur scriptor fierr uo¬
luisset ostendendum est et deinde ꝙ id nos
interpretenir et fieri posse honeste. recte.
lege more. ni. bono ⁊ equo fieri posse. Ce
adu̾sarii int̾pretantur ex contrario nec ee
ambigne scriptũ cũ intelligatur utrũ sinã
uera sit ¶ Sunt qui arbitrantur ad hance
ne amphibologiaꝵ ea que a dialecticis pro¬
feratur. Nos uero arbitramur no modo

Expanded text:
esse, quod ea lex sanciat, cui legi obrogatum aut deesse, quod ea lex sanciat, cui legi obrogatum aut derogatum sit; id, quod posteriore lege sanctum sit, esse neclectum. Cum haec erunt considerata, statim nostrae legis expositione, recitatione, conlaudatione utemur. Deinde contrariae legis enodabimus voluntatem et eam trahemus ad nostrae causae commodum. Dein de iuridiciali absoluta sumemus rationem iuris et quaeremus partes iuris, utrocum faciant; de qua parte iuridicialis posterius andum est: primum, sitne ambiguum, quaerendumst; deinde, quomodo scriptum esset, si id, quod adversarii interpretantur, scriptor fieri voluisset, ostendendum est; deinde id, quod nos interpretemur, et fieri posse, et honeste recte lege more natura bono et aequo fieri posse; quod adversarii interpretentur, ex contrario; nec esse ambigue scriptum, cum intellegatur, utra sententia vera sit. Sunt, qui arbitrentur ad hanc nem amphibologiarum, eam quae a dialecticis profertur. Nos uero arbitramur non modo
Abbreviated transcription (Latin):
cem Deinde id quod scripcũ sit aut non
posse fieri aut no lege aut nõ more nõ nͣ
non equo ⁊ bouo posse fieri que ounã uolu¬
isse scriptõre quã reccissume fieri nemo di¬
cet/ at ea q̃ a nob fcã suit iustissane fcã
Deinde contrariã sinaz aut nullã ee anc
stultai aut ĩiustain aut no posse fieri, aut no
constare cũ suꝑiorib et inferiorib fentenons
aut cũ iuirz coi aut cũ alus legib cõmunib
aut cũ reb iudicatis dissentire. Deinde exe¬
płoꝵ ac uoluntate ⁊ cuta scriptũ iudicatoꝵ
enumeratione. Deinde legum ac stipulationũ
breuit᷑ excerptaꝵ in quib intelligit᷑ sc̾ptoꝵ
non interpretatur. Cum due leges inter
se discrepent/ indendũ est pͥmũ utrũ abis¬
gatio au deragatio sit. Deude utrũ leges
ita dissenciant ut altera iubeat. altera ue¬
tet. Au ita ut altera cogat alt̾a ꝑmutat
Infirma eni erit eiꝰ defensio qui neccabit se
fecisse ꝙ cogetur ab altera/ cũ altera lex ꝑ¬

Expanded text:
ptum sit, aut non posse fieri, aut non lege non more non natura non aequo et bono posse fieri; quae omnia noluisse scriptorem quam rectissime fieri nemo dicet; at ea, quae a nobis facta sint, iustissime facta. Deinde contrariam sententiam aut nullam esse, aut stultam, aut iniustasuperioribus et inferioribus sententiis; aut cum iure communi aut cum aliis legibus communibus aut cum rebus iudicatis dissentire. Deinde exemplorum a voluntate et contra scriptum iudicatorum enumeratione, deinde legum aut stipulationum breviter exscriptarum, in quibus intellegatur scriptorum non interpretetur. CAPUT 15 Cum duae leges inter se discrepent, videndum est primum, num quae obrogatio aut derogatio sit; deinde utrum leges ita dissentiant, ut altera iubeat, altera vetet, an ita, ut altera cogat, altera permittat. Infirma enim erit eius defensio, qui negabit se fecisse, quod cogeretur, cum altera lex per
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ꝙ in expone dc̃mi est hoc mo Mag¬
homines magnas ⁊ multis incomodis
confligaritur propt̾ rimẽsam pecume
cupiditatem. Ilam hic aliis uerbis idez¬
Itẽ infirma ratio est que ninꝰ idoneã
quã res postulat causama subicit exponi
quid sapientes sunt pieratem colere co¬
suerunt Item utile est amicos ueros ha¬
bere habeas eni cũ quib iccari possis
affert ronem quare qd eande ceca ⁊ bruta

Expanded text:
in expositione dictum est, hoc modo: «Maghomines magnis et multis incommodis conflictantur propter inmensam pecuniae cupiditatem.» Nam hic aliis verbis ideItem infirma ratio est, quae minus idoneam, quam res postulat, causam subicit expositqui sapientes sunt, pietatem colere consuerunt.» Item: «Utile est amicos veros habere: habeas enim quibuscum iocari possis.adfert rationem, quare caeca, eandem, quare bruta
Abbreviated transcription (Latin):
bitur hoc modo. Si que supradcã sunt gen̾a
concurrent. Si pretea ex altera parte ui¬
res. peciuã. consiliũ. sciã. apparo uidebit᷑¬
fuisso ex altã parte imbecillitas. mopia.
stulticia. imprudentia. maparatio demostra¬
bitur fuisse. per quod scire potuit utrũ diffi¬
deudũ aut confidendũ fu̾it. Spes celat ⁊ id
quod fuit queritur ex conscũs arbitris. au¬
ditoribus. libris. aut seruis. aut utrisq ar¬

Expanded text:
bitur hoc modo: si, quae supra dicta sunt signa, bitur hoc modo: si, quae supra dicta sunt signa, concurrent, si praeterea ‹ex› altera parte vires, pecunia, consilium, scientia, apparatio videbitur esse, ex altera parte inbecillitas, inopia, stultitia, inprudentia, inapparatio demonstrabitur fuisse; qua re scire potuerit, utrum diffidendum an confidendum fuerit. Spes celandi quae fuerit quaeritur ex consciis, arbitris, adiutoribus, liberis aut servis aut utrisq
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sit in eo loco solitudo fu̾it Sacer an pro¬
phanꝰ. publicꝰ an pͥuatꝰ fuit cuiꝰmoi loci at¬
tingant num qui eũ passus ẽ perspectꝰ et
exanditꝰ ẽe possit. Hoꝵ quid rro ⁊ accusato¬
ri queniat ꝑstribe̾ ingrauaremur inisi faci¬
le qui uis cã posita posset iudicare. Initia
en muetionis ab arte debent proficisti ce¬
tera facile copabit exctatio¶Tempꝰ ita q¬
ritur qua parte auun qua hora nocu au
uic dui ⁊ qua die qua noctis hora famn ee
dicatur. Et cũ eiusmoi temporib ¶Spatiũ
ita considerab̾r satis ne longũ fuerit ad eã
ren transigendã ⁊ potuit nestire satis
ad id perficiendũ futurii spacii. Nam paruus
refert satis spacii fuisse ad id ꝑficiendũ. sid
aute sciri ⁊ idẽ prouideri no potuit. Atasio
queritur idonea ne fiint ad rem adoriendã
au alia melior que aut pretita sit aut no
expectata ¶Epes ꝑficiendi que fu̾it specta¬

Expanded text:
ctum sit, ‹fuerit› in eo loco solitudo, sacer an proctum sit, ‹fuerit› in eo loco solitudo, sacer an profanus, publicus an privatus fuerit; cuiusmodi loci adtingant, num, qui est passus, perspectus, exauditus esse possit. Horum quid reo, quid accusatori conveniat, perscribere non gravaremur, nisi facile quivis causa posita posset iudicare. Initia enim inventionis ab arte debent proficisci, cetera facile conparabit exercitatio. Tempus ita quaeritur: quid anni, qua hora noctu an interdiu, et qua die, qua noctis hora factum esse dicatur et cur eiusmodi temporibus. Spatium ita considerabitur: satisne longum fuerit ad eam rem ‹transigendam›, scieritne satis ad id perficiendum spatii futurum: nam parui refert satis spatii fuisse ad id perficiendum, si id ante sciri et ratione provideri non potuit. Occasio quaeritur, idoneane fuerit ad rem adoriendam an alia melior, quae aut praeterita sit aut non expectata. Spes perficiendi ecqua fuerit, specta
Abbreviated transcription (Latin):
tio eoꝵ que exͣ id crime erunt/ nõ debeat¬
his assignari. Si uehemẽt̾ homis curpitu¬
diue npedietur et in fama prius dabit
oꝑam in falsos rumores dissipatos ẽẽ dicat
de ĩnocente ⁊ utetur loco cõmumi rumorib
credi no oport̾e. Su nichil eoꝵ fieri pt.
utatut extrema defensiõe dicat nõ se de mo¬
cusator id quod adu̾sariũ fecisse criminant
Alii nenumi insi reo bono fuisse demoustrat
aut aliũ nemine potuisse ꝑfic̾e̾ inisi adu̾¬
sariũ Aut eñ ipui alus romb aut non
potuisse aut no eque cõmodũ potuisse. aut
eũ effugisse alias roues comodiores ꝓpt̾
cupiditate. hoc loco defensor demostrari
oportet. Aut alus quoqz bono fuisse aut a¬
lios quoq id quod insimuletur facere potuis¬
se¶ Signũ est ꝑ quod offenditur idonea per¬
ficiendi facultas ee quesita. Id dindr̃ in ꝑ¬
tes sex. locũ. Tempꝰ. Spacud. occasione.
Spem ꝑficiendi. Syem celandi ¶ Locus que¬

Expanded text:
tio eorum, quae extra id crimen erunt, non debeat atsignari. Sin vehementer hominis turpitudine inpedietur et infamia, prius dabit operam, ut falsos rumores dissipatos esse dicat de innocente; et utetur loco communi, rumoribus credi non oportere. Sin nihil eorum fieri potest, utatur extrema defensione: dicat non se de moatio est, cum accusator id, quod adversarium fecisse criminatur, alii nemini nisi reo bono fuisse demonstrat; aut alium neminem potuisse perficere nisi adversarium; aut eum ipsum aliis rationibus aut non potuisse aut non aeque commode potuisse aut eum fugisse alias rationes commodiores propter cupiditatem. Hoc loco defensor demonstret oportet aut aliis quoque bono fuisse, aut alios quoque id, quod ipse insimuletur, facere potuisse. Signum est, per quod ostenditur idonea perficiendi facultas esse quaesita. Id dividitur in partes sex: locum, tempus, spatium, occasionem, ‹spem› perficiendi, spem celandi. CAPUT 7 Locus quae
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ea que capint suffragia populi ⁊ ma¬
inistratꝰ consiliũ. Nempe igr tu ⁊ populũ¬
et suffragio et magratũ consilio priuasti
cũ pontes disturbasti. Item ex contrario ma¬
iestate is minuit qui amplitudine aiuitatis
decrimeto afficit. Ego no affeci s prohibu
detͥimento. errariũ en conseruari libidim
maloꝵ restiti maiestate omez interire nõ
passus sum ¶Primũ igr uocabuli sinã ⁊ ad¬
utilitate accomodata cae breuit̾ describet᷑
deinde fcra nr̃m cũ uerbi descriptioe conuige¬
tur deinide contrarie descriptiois ro refelle¬
cur. si aut falsa erit aut mutilis, aut tur¬
pis aut ĩuiriosa idq ex uicis ꝑtib sume¬
tur de Iuridiciali absoluta de quia ia loque

Expanded text:
sunt ea, Q. Caepio? Suffragia, magistratus. Nempe igitur tu et populum suffragio et magistratum consilio privasti, cum pontes disturbasti.» Item ex contrario: «Maiestatem is minuit, qui amplitudinem civitatis detrimento ‹adficit. Ego non adfeci, sed prohibui detrimento:› aerarium enim conservavi, libidini malorum restiti, maiestatem omnem interire non passus sum.» Primum igitur vocabuli sententiautilitatem adcommodate causae describitur; deinde factum nostrum cum verbi descriptione coniungetur; deinde contrariae descriptionis ratio refelletur, si aut falsa erit aut inutilis aut turpis aut iniuriosa: id quod ex iuris partibus sumetur de iuridiciali absoluta, de qua iam loque
Abbreviated transcription (Latin):
stributa. Probabile. Collocatione. Signũ.
argumẽtũ. Consecutionẽ. Approbatione
hor unũquodq quid ualeat aꝑimꝰ ¶Pro¬
babile ẽ quod probatur expedisse reo pecca¬
re ⁊ ab siłi turpitudine hominẽ nũquã
abfuisse. Id dunditur in cam ⁊ in uitam
Causa ẽ que induxit ad malesicĩ como¬
doꝵ spe aut nieomodoꝵ iutatione. ut cũ
ꝯqueritur nĩquã cõmodũ maleficio appeti¬
erit nũ honore. nũ pecumã. nũ duãtione
uũ aliquã cupiditate aut amoris aut e¬
iuisioi libidinera uoluit explere aut ñ
quã nicõmodũ uitarit iniiuicicias. infa¬
nã. dolorẽ. suppliciũ. Hic accusator inspe
cõmodi cupiditatẽ ostenderet adu̾sarn.
Iquitationẽ inꝯnu formdine augebit.
de ferssor aut negabit fuisse causain si
poterit. Aut eã uehement̾ extenuabit
Deinde nuquũ ẽẽ dicet om̃es ad quos a¬
liqui enuilumenti ex aliqua re ꝑuenerit
in suspitione maleficii deuocari. Deude iuta
siderabit accusator nuquã siłe quid fecerit

Expanded text:
signum, argumentum, consecutionem, adprobationem. Horum unum quidquid quid valeat, aperiemus. Probabile est per quod probatur expedisse peccare et ab simili turpitudine hominem numquam afuisse. Id dividitur in causam et in vitam. Causa est ea, quae induxit ad maleficium commodorum ‹spe aut incommodorum› vitatione, cum quaeritur, num quod commodum maleficio appetierit, num honorem, num pecuniam, num dominationem; num aliquam cupiditatem ‹aut› amoris aut eiusmodi libidinis voluerit explere, aut num quod incommodum vitarit: inimicitias, infamiam, dolorem, supplicium. CAPUT 4 Hic accusator in spe commodi cupiditatem ostendet adversarii, in vitatione incommodi formidinem augebit. Defensor autem negabit fuisse causam, si poterit, aut eam vehementer extenuabit; deinde inicum esse dicet omnes, ad quos aliquid emolumenti ex aliqua re pervenerit, in suspicionem maleficii devocari. CAPUT 5 Deisiderabit accusator, num quando simile quid fecerit.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ratie est cã qua demostratur uerũ ẽẽ id qd̾
intendimꝰ breui cũ subiectiõe ¶ Roms cõfir¬
matio est ea que płib arg̃tis corroborat
stande qua utnuur et locupletande cã con¬
firmata argumentacio ¶Complepio est que ꝯ¬
modo tractabimiꝰ arguonem ¶Causam osten¬
demꝰ ulixi fuisse quare interfecerat ayace
Iniuacũ eni acerrimũ de medio tollere uole¬
bat a quo sibi iniuiria sũmũ piculũ metuebat
uidebat eni illo incolunu le molumu no futurũ
spabat illius morte se salute sibi compare. Con¬
scieuerat si uite no poterat ĩiuiriã quãius inum¬
eo exitũ machinari. Cui rei mors indigna pe¬
lamedis testimoniũ dat. Ergo et metꝰ pericu¬
li ortabatur eñ int̾miere a quo suppliciũ u̾e¬
batur et consuetudo peccandi maleficii susti
multo maxima sunt maleficia aliquo certo
emolumento inducti suscipe conantur. Si
ieultos induxit in paccatis peciue spes si
coplures scalere se ꝯtamimnauerunt imꝑii

Expanded text:
Ratio est quae causam demonstrat, verum esse id, quod intendimus, brevi subiectione. Rationis confirmatio est ea, quae pluribus argumentis conroborat standae et conlocupletandae causa, confirmata argumentatione. Conplexio est, quae cmodo tractabimus argumentationem: «Causam ostendemus Ulixi fuisse, quare interfecerit Aiacen. Inimicum enim acerrimum de medio tollere volebat, a quo sibi non iniuria summum periculum metuebat. Videbat illo incolumi se incolumem non futurum; sperabat illius morte se salutem sibi conparare; consueverat, se iure non potuerat, iniuria quavis inimico exitium machinari: cui rei mors indigna Palamedi testimonium dat. Ergo et metus periculi hortabatur eum interimere, a quo supplicium verebatur; ‹et› consuetudo peccandi maleficii suscip, tum vero illa, quae multo maxima sunt maleficia, aliquo certo emolumento inducti suscipere conantur. Si multos induxit in peccatum pecuniae spes, si conplures scelere se contaminarunt imperii
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ infirmabitur. DDeinde quetur quid ei os
fuerit si id uoluisset ascribe̾ aut num potu
isset perscribere Dernde a nobis sina repe
netut ⁊ cã proferetur quare id scaiptor
senserit ꝙ scapserit ⁊ demostcabitur. sey¬
tũ illud ee dilucide breuit comode. pfecte
cu rone certa. neinde exempla profen¬
⁊ uoliuitas afferetur a scripto pociꝰ iudica¬
te suit. Dernde ondetur ꝙͣ piculosũ sit a st̃¬

Expanded text:
abitur. Deinde quaeretur, quid periculi fuerit, si id voluisset adscribere; aut num non potuerit perscribi. Deinde a nobis sententia reperietur et causa proferetur, quare id scriptor senserit, quod scripserit; et demonstrabitur scriptum illud esse dilucide, breviter, commode, perfecte, cum ratione certa. Deinde exempla proferenet voluntas adferretur, ab scripto potius iudicatae s
Abbreviated transcription (Latin):
populi ussu sarctiatũ est. Quod ergo ut
in us eas cũ uoceris ¶Consuetudie ius est
id quod siue lege eque ac limũ sit usitatũ ẽ
Quod ergo id ꝙ argentario tuleris expesũ
a socio eius recte repet̾e possis¶Iudicatũ est
id de quo sina lata est aut decretũ interpo¬
sitũ. Ea sepe diu̾sa surt ut aliud alii udici
aut pretori aut consuli art tribuno. p. pla¬
atum sit ⁊ fit ut de eadem re spe aliꝰ aliud
decernerit aut iudicarit. Quod ergo .m. dru¬
sus. pretor urbanus ꝙ cũ herede madatia¬
geratur iudiciũ reddidit sertus uliꝰ no red¬

Expanded text:
populi iussu sanctum est quod genus: ut populi iussu sanctum est quod genus: ut in ius eas, cum voceris. Consuetudine ius est id, quod sine lege aeque, ac si legitimum sit, usitatum est quod genus id quod argentario tuleris expensum, ab socio eius recte petere possis. Iudicatum est id, de quo sententia lata est aut decretum interpositum. Ea saepe diversa sunt, ut aliud alio iudici aut praetori aut consuli aut tribuno plebis placitum sit et fit, ut de eadem re saepe alius aliud decreverit aut iudicarit, quod genus: M. Drusus praetor urbanus, quod cum herede mandati ageretur, iudicium reddidit, Se
Abbreviated transcription (Latin):
modo. nũ alio tpre. nũ alio loco. nũ alia le¬
ge. nd alio querente aut agente. hec le¬
iribus ⁊ morib equo ⁊ bono repientur de
quib dicetur in uiridiciali absoluta. In cã
sit ei rei qua de agitur aut dissinulis.
deuide utrũ consulto de ea rescriptũ nõ
sit quod uolui̾t cau̾e quod satis cantum
putaret ꝓt̾ ceteroꝵ scriptoꝵ sumlitu¬
dine de partib legitune constituconis
satis dictũ est ¶Nunc ad iundiciale reu̾¬
tanuir. Absoluta iuridiciali constitucor
utenuir cũ ipami re qua uos fecisse confitemur
uire facta dicemus sine ulla assumptioe extra¬
nee defensionis. In ea conuenit queri ne sit
factũ de eo posita cã dicere poterimꝰ si ex qͥ¬
bus partib ius constet cognomimus ¶ Con¬
stat igr̃ ex his partib natura. lege. consue¬
tuduie. iuidicato equo et bono pacto ¶latura
ius est ꝙ cognationis aut pietatis cã obserua¬
tur quo uire parentes at a liberis et a pa¬
rentib liberi coluntur ¶Lege ius ẽ id quod

Expanded text:
 num alio tempore, num alia lege, num alio quaerente. Haec legibus et moribus, aequo et bono reperientur; de quibus dicetur in iuridiciali absoluta. In caussit ei rei, qua de agitur, an dissimilis; deinde, utrum consulto de ea re scriptum non sit, quod noluerit cavere, an quod satis cautum putarit propter ceterorum scriptorum similitudinem. De partibus legitimae constitutionis satis dictum est: nunc ad iuridicialem re Absoluta iuridiciali constitutione utemur, cum ipsam rem, quam nos fecisse confitemur, iure factum dicemus, sine ulla adsumptione extrariae defensionis. In ea convenit quaeri, iurene sit factum. De eo causa posita dicere poterimus, si, ex quibus partibus ius constet, cognoverimus. Constat igitur ex his partibus: natura, lege, consuetudine, iudicato, aequo et bono, pacto. Natura ius est, quod cognationis aut pietatis causa observatur, quo iure parentes a liberis, et a parentibus liberi coluntur. Lege ius est id, quod
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse si honoris ambiciosum ita poterit
ai uiciũ cũ cã poti conglutinare. Si nõ po¬
terit ai uiciũ cum cã reꝑire par. reꝑiat
dispar. Si nõ poterit auarum demonstra¬
re. demonstret corruptore ꝑfidũ si quoquo
modo poterit aliquo aut quãplurmus uia¬
is ꝯtamimabit ꝑsonã. Deinde qui illud fece¬
rit tã nequit᷑ eundẽ hunc perꝑaui fecisse
nõ mirandũ est. Si uehementer castus ⁊
integer existimabitur adu̾sarius dicet fca
nõ famã expectari oportara illũ aũt occul¬
tasse sua flagitia se planũ faccurũ ab eo ma¬
leficiũ no abesse/ defensor pͥmũ demonstra¬
bit uitã integrã si poterit Su aut confu¬

Expanded text:
fuisse, si honoris, ambitiosum; ita poterit animi vitium cum causa ‹peccati conglutinare. Si non poterit par vitium cum causa› reperire, reperiat dispar. Si non poterit avarum demonstrare, demonstret conruptorem, perfidiosum, si quo modo poterit denique aliquo aut quam plurimis vitiis contaminare personam; deinde qui illud fecerit tam nequiter, eundem hunc tam perperam fecisse non esse mirandum. Si vehementer castus et integer existimabitur adversarius, dicet facta, non famam spectarei oportere; illum ante occultasse sua flagitia; se planum facturum ab eo maleficium non abesse. Defensor primum demonstrabit vitam integram, si poterit: id si non
Abbreviated transcription (Latin):
lugetis iste rei. p. calamitate letatur
uos ur̃is fortunis diffiditis iste solus
eo magis suis cõfidit. Ite hec duo cotencio¬
nũ genera hoc int̾est illũ ex u̾bis celerit̾
oro traducens ad rã ꝙpiã aliquid ex redispa¬
ri file/ Ea suuntur aut ornandi cã aut ꝓ¬
bandi aut apciꝰ dicendi, aut aũ oculos po¬

Expanded text:
lugetis, iste rei publicae calamitate laetatur. Vos vestris fortunis diffiditis, iste solus suis eo magis confidit.» Inter haec duo contentionum genera hoc interest: illud ex verbis celeriteroratio traducens ad rem quampiam aliquid ex re dispari simile. Ea sumitur aut ornandi causa aut probandi aut apertius dicendi aut ante oculos po
Abbreviated transcription (Latin):
significatio fit ã rrs que sequant᷑
aliã rem dicirat᷑ ex quib tota res ra¬
linquit᷑ in suspitionẽ. Ut si salsamen¬
tarii filio dicas. Tu qui es cecus pa¬
ter cubito se emũgre solebat Per
abstisionẽ si cũ cacipiemꝰ aliquid dic̾e
demide pircidamꝰ ⁊ ex eo quod ia di¬
uimiꝰ satis relinquitur suspitioĩs sic
Qui ista forma et etate nuꝑ aliene
doniui. nolo pluta dice̾. Per sumi¬
litudine cur aliqua ee simili illata i¬
chil ãpliꝰ dicimꝰ. hex ea significamꝰ qͥd
senciamꝰ hoc mõ. Noli saturine nimi¬
ũ popłi freꝙͣcia firtꝰ ẽẽ młti iacent
gracci. hec epornatio płinũ festina¬
quidã tacito oratore ip̃m auditorem
suspicarie rbreuitas ẽ. res ipis tãtũ¬
modo u̾bis neccessariis expedita hoc
mõ. leninũ p̾t̾iens cepit iñchasi p̾si¬
dĩ reliquit post urbe bithuã sustu¬
lit inde pulsus inde hellespontũ na¬
tũ potitur abido ¶ It mõ ꝯsul quodã¬

Expanded text:
significatio fit, cum res, quae sequantur significatio fit, cum res, quae sequantur aliquam rem, dicuntur, ex quibus tota res relinquitur in suspicione; ut si salsamentari filio dicas: «Quiesce tu, cuius pater cubitis emungi solebat.» Per abscisionem, si, cum incipimus aliquid dicere, ‹deinde› praecidamus, et ex eo, quod iam diximus, satis relinquitur suspicionis, sic: «Qui ista forma et aetate nuper alienae domi - nolo plura dicere.» Per similitudinem, cum aliqua re simili allata nihil amplius dicimus, sed ex ea significamus, quid sentiamus, hoc modo: «Noli, Saturnine, nimium populi frequentia fretus esse: inulti iacent Gracci.» Haec exornatio plurimum festivitaquiddam tacito oratore ipsum auditorem suspicari. CAPUT 68 Brevitas est res ipsis tantummodo verbis necessariis expedita, hoc modo: «Lemnum praeteriens cepit, inde Thasi praesidium reliquit, post urbem Viminacium sustulit, inde pulsus in Hellespontum statim potitur Abydi.» Item: «Modo consul quondam
Abbreviated transcription (Latin):
liciosa carthago/ uirib probata numã¬
cia discipleis erudita cormchus labe
Qe si nũc luciꝰ ille brutꝰ reuiuistat ⁊
hic aute pedes ur̃os adsit no hac utat᷑
orone. Ego reges eieci. uos tirannos
introducicis Egr libertate qui no erat
paraui nos partã ẜuare non uultas
Ego capitis mei ꝑiculo ⁊ atriã lebaui.
uos liberi sine piculo ee nõ curatis. hec
ꝯformatio licẽt plures res mutas atq
mamiiatas transferat᷑ proficit plu¬
patitui Ueritas augande suispitiois
cã sic hc de tanto patimomo tam ci¬
to testana ꝙͣ sibi prtar ugne nõ reli¬
quit ipro ambigno cũ erbũ p̃t in
dixit . ut si dicas de ro qui multas
heraditates adierit iprospice tu qui
multũ ceriis/ ambigna ꝙͣ admodũ uitan¬
di sunt qui obstura reddunt oronem
ita hec consequeda q̃ conficiĩt hiñoĩ si¬
gnificatione ea reꝑuratur facile si no
aut multiplices ptates y consequeciã

Expanded text:
litiosa Kartago, viribus probata Numanlitiosa Kartago, viribus probata Numantia, disciplinis erudita Corinthus labef«Quodsi nunc Lucius ille Brutus revivescat et hic ante pedes vestros adsit, is non hac utatur oratione: «Ego reges eieci, vos tyrannos introducitis; ego libertatem, quae non erat, peperi, vos partam servare non vultis; ego capitis mei periculo patriam liberavi, vos liberi sine periculo esse non curatis?»« Haec conformatio licet in plures ‹res›, in mutas atque inanimas transferatur. Proficit plupatitur veritas, augendae suspicionis causa, sic: «Hic de tanto patrimonio tam cito testam, qui sibi petat ignem, non reliquit.» Per ambiguum, cum verbum potest in dixit; ut de eo si dicas, qui multas hereditates adierit: «Prospice tu, qui plurimum cernis.» Ambigua quemadmodum vitanda sunt, quae obscuram reddunt orationem, item haec consequenda, quae conficiunt huiusmodi significationem. Ea reperientur facile, si noaut multiplices potestates. Per consequentiam
Abbreviated transcription (Latin):
sunt taca ⁊ que curanda sunt cura.. Qu
cessas. M̾ uitam tͥ om̃ne bñ iuendi spẽ
ab se lamentante. Illi nescio quid incipienti
dic̃e quod dignũ iundelicet illiꝰ uirtute eẽt
gladiũ in latere defixit. Puto in hoc exe¬
plo datos ee uuicuiq sermones ad dignita¬
tẽ accomodatos id quod oportet in hoc gr¬
ne̾ conu̾sari. Sunt ite sermocmationes
ꝯseꝙͣtes hoc genꝰ. Itã quid putaruꝰ illos
dicturos si hoc iudicau̾ĩtis. Nonne om̃es
utentur hac orone. deuide subic̾s sermone
¶Corformatio ẽ cũ aliqua qua ñ. adest ꝑso¬
na confingitur quasi adsit. Aut cũ res
nuita ⁊ inforuus sit eloquẽs ⁊ formata
et ei or̃o attribuitur ad dignitatẽ accomo¬
data. Aut actio quedã hoc pacto qdsi cuie
hec brbs ĩuictissina u. ⁊ emittat / nõ hoc
paceo loquatur. Eo illa płunis tropheis
ornata tͥumphis dictata c̾tissums cla¬
rissimis locupletata iccoriis nũc uris se¬
ditionib o ciues uexor. Quã dolis ma¬

Expanded text:
sint? Tace et quae curanda sunt, cura. Tu cessas mihi vitam, tibi omnem bene vivendi spem lit ab se lamentantem; illi nescio quid incipienti dicere, quod dignum videlicet illius virtute esset, gladium in latere defixit.» Puto in hoc exemplo datos esse uni cuique sermones ad dignitatem adcommodatos; id quod oportet in ‹hoc› genere conservare. Sunt item sermocinationes consequentes hoc genus: «Nam quid putamus illos dicturos, si hoc iudicaritis? Nonne omnes hac utentur oratione?» deinde subicere sermoneConformatio est, cum aliqua, quae non adest, persona confingitur quasi adsit, aut cum res muta aut informis fit eloquens, et forma ei et oratio adtribuitur ad dignitatem adcommodata, aut actio quaedam, hoc pacto: «Quodsi nunc aec urbs invictissima vocem mittat, non hoc pacto loquatur: «Ego illa plurimis tropeis ornata, triumphis ditata certissimis, clarissimis locupletata victoriis, nunc vestris seditionibus, o cives, vexor; quam dolis ma
Abbreviated transcription (Latin):
des Respict inquã deinde naga mul¬
titudo subito tunore ꝑterrita fugẽ ce¬
pit At iste spumã ex ore reiciens. an¬
helans ex infurmo pectore crudelitate
ꝯtorquet brachiũ ⁊ dubitãti gracco qͥd
eẽt neq tñ locũ in quo costitãt reliuꝙ̃¬
ti ꝑcutit tempꝰ. Ille nullã uoce edens¬

Expanded text:
des? Respice, inquam.» Deinde vaga multitudo, subito timore perterrita, fugere coepit. At iste, spumans ex ore scelus, anhelans ex infimo pectore crudelitatem, contorquet brachium et dubitantei Gracco, quid esset, neque tamen locum, in quo constiterat, relinquenti, percutit tempus. Ille, nulla
Abbreviated transcription (Latin):
rat iubet adugcari concione. Iste int̾ra
scele̾ ⁊ malis cogitarionib redundans
euolat ex tr̃plo iouis sudans oculis arde¬
tib erricto capillo ꝯtorta toga cũ com
plurib alus ier scelius cepit illi p̾co gra¬
io faciebat audientiã hic subuestiũ quod
dai calea premẽs destea pede defringit
et alios ħ idem iubet facere Cũ graccꝰ

Expanded text:
ret, iubet advocari contionem. Iste interea scelere et malis cogitationibus redundans evolat e templo Iovis: sudans, oculis ardentibus, erecto capillo, contorta toga, cum pluribus aliis ire celerius coepit. Illei praeco faciebat audientiam; hic, subsellium quoddam excors calce premens, dextera pedem defringit et hoc alios iubet idem facere. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
narratioib statuit emi rem totã ⁊ pro¬
pe point au oculos ¶ Diũs rõnes ho¬
uitata ⁊ dignitatẽ et suauitatẽ habẽ
in dicendo potĩs moratorie plane loqͥ¬
ris ne nuda atq mornata muẽtio uul¬
gari ẜmõe efferatur. Nũc identidẽ nos
artis rõne seudio et ex̾citatioe. Que¬
facĩt aut si cũ quib libent̾ exceant
nõ hñt aut̾ sibi si diffidũt aut nesti¬
ũt quã miã sequi debeant q̃ a nobis
absunt om̃es difficultates. Nã ⁊ suul
libent̾ excemr propt̾ amiciciã cuiꝰ ñ¬

Expanded text:
enarrationibus. Statuit enim rem totam et prope ponit ante oculos. Omnes rationes hovitatem et dignitatem et suavitatem habere in dicundo poteris, ut oratorie plane loquaris, ne nuda atque inornata inventio vulgari sermone efferatur. Nunc identidem nosmartis rationem studio et exercitatione; qufaciunt: aut si quicum libenter exerceantur non habent, aut si diffidunt sibi, aut nesciunt, quam viam sequi debeant; quae ab nobis absunt omnes difficultates. Nam et simul libenter exerceamur propter amicitiam, cuius ini
Abbreviated transcription (Latin):
propte̾a ꝙ in his libris nchil preceritũ
ẽ rethorice p̾ceptiois . ¶ Demonstratũ ẽ
quomio res in om̃ib gen̾i̾b cãꝵ inuen¬
re oporteat dictũ est quo pacto eas di¬
sponere ꝯueniat Tradicũ est qua iõ¬
ne eet promuiciandũ. Preceptũ est qua
uia memiuisse possemus ¶Demostra¬
tũ est quib modis ꝑfecta elocutio cõꝑet᷑
Que si sequiuuir a cute ⁊ ato reꝑiemꝰ
distucte ⁊ ordinate disponemꝰ grauit᷑
et uenuste pronuciabimꝰ firme ⁊ ꝑꝑe¬
tue meminmꝰ. ornate ⁊ suauit̾ eloque¬

Expanded text:
eteritum est rhetoricae praeceptionis. Demonstratum est enim, quomodo res in omnibus generibus causarum invenire oporteat; dictum est, quo pacto eas disponere conveniat; traditum est, qua ratione esset pronuntiandum; praeceptum est, qua via meminisse possemus; demonstratum est, quibus modis perfecta elocutio conpararetur. Qua si sequimur, acute et cito reperiemus, distincte et ordinate disponemus, graviter et venuste pronuntiabimus, firme et perpetue meminerimus, ornate et suaviter eloque