comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ. Et apostolus ait. Dico enĩ xp̃m minis¬
trũ fuisse circũcisionis propter ueritatẽ dĩ. ad
confirmandas promissiones patrũ. Et ipse ait.
Non sum missus nisi ad oues quȩ perier̃ domus
isrł. Quia illis exhibuit smͥ carne presentiã. &
magi qui ab oriente uenerunt hoc dixerunt.
Ubi est qui natus est rex iudeorũ : Et hoc in
titulo scriptũ erat suꝑ crucifixum. unde illud
mutare uolentibus non frustra respondit pilatus
quod scripsi scripsi. Hunc ergo episcopatũ populi
pulus gentium. Fiant filii cius orphani. De quib
dicitur: filii autẽ regna ibunt intenebras exte¬
riores. Facti sunt autẽ orphani amisso ipso regno
quasi patre ꝑdito. Quãquam & dm̃ patrẽ. bene
intelliguntur amisse. Qui enĩ filium non hab&
ait ueritas. nec patrẽ hab&. Et uxor eiꝰ uidua.
Uxor: regni plebs intelligi potest. cui reges subditȩ
dominantur. uidua uere facta est amisso regno.

Expanded text:
carnem: et Apostolus ait, «Dico enim Christum miniscarnem: et Apostolus ait, «Dico enim Christum ministrum fuisse circumvisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum» . Et ipse ait: «Non sum missus, nisi ad oves quae perierunt domus Israel» ; quia illis exhibuit in carne praesentiam. Et Magi qui ab oriente venerunt, hoc dixerunt: «Ubi est qui natus est rex Judaeorum» . Et hoc in titulo scriptum erat super crucifixum: unde illud mutare volentibus non frustra respondit Pilatus, «Quod scripsi, scripsi» . Hunc ergo episcopatum populi pulus Gentium. «Fiant filii ejus orphani:» de quibus dicitur, «Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores» . Facti sunt autem orphani amisso ipso regno, quasi patre perdito; quanquam et Deum patrem bene intelliguntur amisisse: «Qui enim Filium non habet,» ait Veritas, «nec Patrem habet» . «Et uxor ejus vidua.» Uxor regni plebs intelligi potest, cui reges subditae dominantur: vidua vero facta est amisso ipso regno.
Abbreviated transcription (Latin):
permanserunt. cuius populi diximꝰ uidam in figu¬
ram gessisse personã. sicut aeccłe gessit apostolus
petrus. Constitue suꝑ eũ peccatorẽ & diabolus
st& ad extris eius. Que ad iodũ in iuda sic in isto
populo intelligendũ est. qui repulso a se xp̃o fac¬
tus est subditus diabolo. cuius ꝑsuasiones in om̃ib
prauis & terrenis cupiditatibus proposuit aeterni
saluti. Cũ iudicatur exeat condẽpͥnatus. Quia
in nequitia & in infidelitate persistens thesauri¬
zat sibi iram in die irae & reuelationif tusti ui¬
dicu dĩ. qui redd& unicuiq scđm opera eius.
Et oratio eius fiat in peccatũ. Quia non fit per
sacerdotem in aeternũ scđm ordinẽ melcbisedech
fiant dies eius pauci. Scđm regnũ accipiendũ est.
quia non diu postea perseuerauit regnũ iudeorũ.
Et episco patũ eius accipiat alter. Ipsũ dnm xp̃m
populi iudeorũ quia de tribu iuda factus ẽ. scđm

Expanded text:
permanserunt: cujus populi diximus Judam in figupermanserunt: cujus populi diximus Judam in figura gessisse personam, sicut Ecclesiae gessit apostolus Petrus. «Constitue super eum peccatorem, et diabolus stet a dextris ejus.» Quemadmodum in Juda, sic in isto populo intelligendum est; qui repulso a se Christo factus est subditus diabolo, cujus persuasiones in omnibus pravis et terrenis cupiditatibus praeposuit aeternae saluti. «Cum judicatur, exeat condemnatus:» quia in nequitia et in infidelitate persistens thezaurizat sibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera ejus . «Et oratio ejus fiat in» «peccatum;» quia non fit per stum , et sacerdotem in aeternum secundum ordinem Melchisedec . «Fiant dies ejus pauci.» Secundum regnum accipiendum est, quia non diu postea perseveravit regnum Judaeorum. «Et episcopatum ejus accipiat alter.» Ipsum Dominum populi Judaerum, quia de tribu Juda factus est secundum
Abbreviated transcription (Latin):
pientib alienis labores eius. de suis habitationibus
eicerent᷑. nec alique pupilli eius miserantẽ inueni¬
rent. & in una generatione sine posteris interirent.
si baec sentiunt mortui. cumulus malorũ est.si bȩc
non sentiunt formido uiuorũ. Si autẽ mou& quo¬
modo potuerit habere substantiã. quã fenerator
serutaretur alieniq diriperent. quando iam cum
aliis .xi. dñm sequebat᷑. credat eũ om̃a quę habebat
ita dimisisse filiis & uxori ut non inde sinceriter
uel perseueranter uinculũ cupiditatis ab tuperit
Qui &iam si ea uelut uendere udentur distribu¬
enda pauperibus: profecto facer&. quod ananias fecit
post dñi ascensionẽ. Neq enĩ metuer& ne hoc
dñs diuinitate cognoscer&. quẽ falli putabat quan¬
do ea que mittebantur de loculis auferebat. Sed
modo ista conuenire possint &iam in populũ iudȩ¬
orũ. cuius inimicitiȩ contra dnm̃ pertinaci odio

Expanded text:
pientibus alienis labores ejus, de suis habitationibus pientibus alienis labores ejus, de suis habitationibus ejicerentur, nec aliquem pupilli ejus miserantem invenirent, et in una generatione sine posteris interirent; si haec sentiunt mortui, cumulus malorum est; si haec non sentiunt, formido vivorum. Si autem movet quomodo potuerit habere substantiam quam fenerator scrutaretur, alienique diriperent, quando jam cum aliis undecim Dominum sequebatur; credat eum omnia quae habebat ita dimisisse filiis et uxori, ut non inde sinceriter vel perseveranter vinculum cupiditatis abruperit: qui etiamsi ea velut vendere videretur distribuenda pauperibus, profecto faceret quod Ananias post Domini ascensionem . Neque enim metueret ne hoc Dominus divinitate cognosceret, quem falli putabat, quando ea quae mittebantur, de loculis auferebat . 18.modo ista convenire possint etiam in populum Judaeorum, cujus inimicitiae contra dominum pertinaci odio
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ circa eorũ caros aguntur uel lacta uł tristia
scire necesse sit: Hoc dico. paucos. eẽ. eius animi
homines qui post mortẽ suã quid suis boni mali ue
contingat: saltim dũ uiuunt neglegant. atq om̃ino
contẽpnant.Multos autẽ quod indicat &iã tanta
cura condede ultime uoluntatis & qualiũcũq testa¬
mentorũ satis agere. ut cũ defuncti fuerint: sus be¬
ne sit. Permansionẽ uero posteritatis suae ꝑ successi¬
ones generationũ. soli laudabiliter spernunt qui
se ipsos abscidunt propt̾ regnũ cęlorũ. & filios suos
hoc facere cupiunt  ex pͦptant uel martyrio coronari.
ita ut nullus eorũ in terra remaneat. Ceteri autẽ
om̃s aut pęne om̃s felices uolunt suos. eẽ. in hac uita
post mortẽ suam. & suum genus interiore nolunt.
Quappt᷑ quod ude tam infeliciter mortuo. ita
uxor uidua & filii eius orpbani remanserunt. ut
fȩneratore scrutante omnẽ substantiã eius. & diri¬

Expanded text:
quae circa eorum charos aguntur vel laeta vel tristia quae circa eorum charos aguntur vel laeta vel tristia scire necesse sit: hoc dico, paucos esse ejus animi homines, qui post mortem suam quid suis boni malive contingat, saltem dum vivunt, negligant, atque omnino contemnant; multos autem, quod indicat etiam tanta cura commendandae ultimae voluntatis et qualiumcumque testamentorum, satis agere ut cum defuncti fuerint, suis bene sit. Permansionem vero posteritatis suae per successiones generationum soli laudabiliter spernunt, qui seipsos abscidunt propter regnum coelorum, et filios suos hoc facere cupiunt, exoptantve martyrio coronari, ita ut nullus eorum in terra remaneat: caeteri autem omnes, aut pene omnes, felices volunt suos esse in hac vita post mortem suam, et suum genus interire nolunt. Quapropter quod Juda tam infeliciter mortuo, ita uxor vidua et filii ejus orphani remanserunt, ut feneratore scrutante omnem substantiam ejus, et diri
Abbreviated transcription (Latin):
sine posteris mortui: Nuinquid &iam de his
quae in suis post mortẽ cuiusq contingunt. ullos
mortuos tangit dolor : Aut haec saltim scire
putandi funt. quorũ sensus alibi est pro meritisseu
bene seu male : Cui respondeo. magnã. eẽ. quidẽ
questionẽ nec in presentia disserendã. quod sit
operis prolixicris. utrũ uel quatenus. uł quo modo
ea quae errta nos aguntur: nouerint sp̃s mortuorũ.
Uerũtamen quod breuiter dici potest. si nulla illis
ess& cura de nobis. non dicer& dñs. dixisse illum
diuitẽ. qui tormenta apud inferos paciebatur.
ltabeo ibi quinq fr̃s. ne & ipsi ueniant in hunc¬
locũ torientorũ. Sed quomodo lib& iutelligant
qui hoc aliter intelligere conantur. & quia faten¬
dũ est. non. eẽ. consequens. ut si sciunt inortui suos
uiuere. quia nec in locis penarũ eos uident ubi di¬
ues ille erat. nec in requie beatorũ. ubi lazarũ &
abrahim qu̾auis longe agnoscebat. ideo eos & iam

Expanded text:
sine posteris mortui? Numquid etiam de his sine posteris mortui? Numquid etiam de his quae in suis post mortem cujusque contingunt, ullus mortuos tangit dolor? aut haec saltem scire putandi sunt, quorum sensus alibi est pro meritis, seu bene, seu male? Cui respondeo magnam quidem esse quaestionem, nec in praesentia disserendam, quod sit operis prolixioris, utrum, vel quatenus, vel quomodo ea quae circa nos aguntur, noverint spiritus mortuoram. Verumtamen, quod breviter dici potest, si nulla illis esset cura de nobis, non diceret Dominus dixisse illum divitem qui tormenta apud inferos patiebatur: «Habeo ibi quinque fratres, ne et ipsi veniant in locum hunc tormentorum.» Sed quomodolibet intelligant qui hoc aliter intelligere conantur, et quia fatendum est non esse consequens ut si sciunt mortui suos vivere, quia nec in locis poenarum eos vident, ubi dives ille erat, nec in requie beatorum, ubi Lazarum et Abraham quamvis longe agnoscebat , ideo eos etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Alii uero fiant coram dño semꝑ. sicut alibi dictum
est. Posuisti iuquitates nr̃as in conspectu tuo. Sẽꝑ
autẽ dicit. ut sine remissione sit tantũ illud scelus.
& hic & infuturo scło. DISPEREATDE TERRA
me moria coauor. Patrũ scilic& & matris eius.
Memoriã dicit eorũ. quȩ in propagine generatio¬
nibus custoditur. hanc prophetauit de terra peritu¬
rã. Quia & ipse uidas & filii eius qui erant tãquã
memoria patrũ & matris eius. sine successione ꝓlis
sicut superius dictũ est. inbreuiate unius generati¬
onis extincti sunt. Dicit aliquis. Etiam ne hoc
ad pęnã uidȩ ꝑtinere credendũ est. quod post
eius mortẽ ad mendicitatẽ. uxor eius & filii ꝑue¬
nerunt & translati sunt eiecti de habitatiomibus
suis scrutante fȩneratore omnẽ substantiam eius.
& diripientib alienis om̃s labores euus. nemine ad¬
iuuante nec miserante pupillos eius & quod cito siuas

Expanded text:
alii vero, «Fiant coram Domino semper:» sicut alibi dictum alii vero, «Fiant coram Domino semper:» sicut alibi dictum est, «Posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo» . «Semper» autem dicit, utturo saeculo. «Dispereat de terra memoria eorum:» patrum scilicet et matris ejus. Memoriam dicit eorum, quae in propagine generationis custoditur: hanc prophetavit de terra perituram, quia et ipse Judas, et filii ejus qui erant tanquam memoria patrum et matris ejus, sine successione prolis, sicut superius dictum est, in brevitate unius generationis exstincti sunt. 17. Dicit aliquis: Etiamne hoc ad poenam Judae pertinere credendum est, quod post ejus mortem ad mendicitatem uxor ejus et filii pervenerunt, et translati sunt, ejecti de habitationibus suis, scrutante feneratore omnem substantiam ejus, et diripientibus alienis omnes labores ejus, nemine adjuvante nec miserante pupillos ejus, et quod cito sunt
Abbreviated transcription (Latin):
patrũ in filios. additũ est. qui oderunt me. sboc
est. ficut me oderant parentes eorũ. Ut qũe ad mo¬
dũ bonorũ imitatio facit. ut & iam propria peccati
deleantur: sic malorũ imitatio faciat ut non solũ
sua sed &iam eorũ quos imitati sunt merita sorci¬
antur. Si ergo iudas tener& illud ad quod uocatꝰ
est. nullo modo ad eum uel sua preterita uel pa pͥeccata¬
rentũ iniquitas pertiner&. Et quia ego .ñ. te¬
nuit adoptionẽ in familia dĩ sed iniquitatẽ uetusti
generis potius elegit: redit iniquitas patrũ eius
in conspectu dñi. ut in eo &iam ipsa puniretur.
& peccatũ matris eius non est in eo deletũ. FiaNT
mater eius fiant contra dñm semꝑ. non ut dño ad¬
uersentur. sed ut merita eorũ pessima non obliuiscat᷑
in isto dñs cum illi & ipsa retribu&. Contra dnm
enĩ dixit. in conspectu dñi. Nam & alii int̃pretes
sic transtulerunt. fiant in confpectu dĩ semper.

Expanded text:
patrum in filios,» additum est, «qui oderunt me» , hoc patrum in filios,» additum est, «qui oderunt me» , hoc est, sicut me oderant parentes eorum: ut quemadmodum bonorum imitatio facit ut etiam propria peccata deleantur, sic malorum imitatio faciat ut non solum sua, sed etiam eorum quos imitati sunt, merita sortiantur. Si ergo Judas teneret illud ad quod vocatus est, nullo modo ad eum vel sua praeterita, vel parentum iniquitas pertineret: quia ergo non tenuit adoptionem in familia Dei, sed iniquitatem vetusti generis potius elegit; rediit iniquitas patrum ejus in conspectu Domini, ut in eo etiam ipsa puniretur; et peccatum matris ejus non est in eo deletum. 16. «mater ejus «fiant contra Dominum semper,» non ut Domino adversentur, sed ut merita eorum pessima non obliviscatur in isto Dominus, cum illi et ipsa retribuet. «Contra Dominum» enim dixit, In conspectu Domini: nam et alii interpretes sic transtulerunt, «Fiant in conspectu Domini semper;»
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quia possent & iam pupilli sine adiutore & sine tu¬
tore in aerũnis & egestate tamen crescere᷑ genus
propagatione seruare. sequit᷑ & dicit. FiarT nani
CIOS IN INTERITŨ. IN NATIONE UNA DELEA¬
toa noore n rios. Idest. quod de illo generatũ
RIAM REDEAT INIQUITAS PATRÕ EIUSIN
CONSPECTODÑ ET PECCATUO MATRIS EIUS
NoRI UELEATUA An intelligendũ est ut red¬
dantur ei peccata &iam parentũ suorũ: Ei quip¬
pe non redduntur qui fuerit mutatus in xp̃o &
ceperit. eẽ. non filius iniquorũ. non imnitatus mo¬
res eorũ. Quia & illud uerissime scriptũ est. reddã
pectata patrũ in filios & illud quod per prophetã
anima quę peccauerit ipsa morietur. Hoc quippe
dictũ est de his qui conuertuntur addm̃: & non
imitantur mala pareutũ suorũ quod ipse ꝓpheta
euidenter ostendit. Dicit enĩ parentũ iniquitates
eis non obesse. qui iusticiam faciendo dissimiles fue¬
rint. Illud autẽ quod dictũ est. reddam peccata

Expanded text:
Sed quia possent etiam pupilli sine adjutore et sine tutore in aerumnis et egestate tamen crescere, et genus propagatione servare; sequitur, et dicit, «Fiant nati s in interitum, in generatione una deleatur nomen ejus:» id est, quod de illo generatum riam redeat iniquitas patrum ejus in conspectu Domini, et peccatum matris ejus non deleatur.» An intelligendum est, ut reddantur ei peccata etiam parentum suorum? Ei quippe non redduntur, qui fuerit mutatus in Christo, et coeperit esse non filius iniquorum, non imitatus mores eorum: quia et illud verissime scriptum est, «Reddam peccata patrum in filios;» et illud quod per prophetam peccaverit, ipsa morietur.» Hoc quippe dictum est de his qui convertuntur ad Deum, et non imitantur mala parentum suorum; quod ipse propheta evidenter ostendit: dicit enim parentum iniquitates eis non obesse, qui justitiam faciendo dissimiles fuerint . Illud autem quod dictum est, «Reddam peccata
Abbreviated transcription (Latin):
fructificans in nobis. Inter pretatur enĩ efraim
fructificatio. susceptio autẽ ad utrumq. referri
potest. siue cũ suscipimus xp̃m. siue cũ ipse nos
suscipit. qui est caput aeccłe. Et quod ibi ait tri¬
bulantes nos hic ait inimicos nr̃os. utiq idem ipsi
sunt. Am monet̾i sane isto psalmo eos titulos qͥ
tã quã de istoria positi sunt. rectissime fieri ut
scđm prophetiam intelligamꝰ scđm quod uidemus
psalmos. eẽ. conscriptos Quid enĩ tam diuersum
scđm historiam quã id quod est in titulo quinqua¬
gesimi sextisin finẽ ne corrũpas ipsi dauid in tituli

Expanded text:
fructificans in nobis: interpretatur enim Ephraem fructificans in nobis: interpretatur enim Ephraem Fructificatio. Susceptio autem ad utrumque referri potest, sive cum suscipimus Christum, sive cum ipse nos suscipit, qui est caput Ecclesiae. Et quod ibi ait, «Tribulantes nos;» hic autem, «inimicos nostros:» utique iidem ipsi sunt. 2. Admonemur sane isto psalmo, eos titulos qui tanquam de historia positi sunt, rectissime fieri ut secundum prophetiam intelligamus, secundum quod videmus psalmos esse conscriptos. Quid enim tam diversum secundum historiam, quam id quod est in titulo quinquagesimi sexti, «In finem, ne corrump
Abbreviated transcription (Latin):
ut in illa cantaret᷑ & psalleretur. Item ibi. Qm̃
magnificata est usq ad celos miscđia tua. uel sicut
alii interpretati sunt eleuata est. Hic autem qm̃
magna est suꝑ cȩlos miscđia tua. Ideo enĩ magnifi¬
cata est usq in caelos ut magna sit cęlis hoc enim
uoluit dicere suꝑ caelos. Item in quinquagesimo no¬
no: Lactabor & diuidam sicimã: hic uero exaltabor
& diuidam sicimã. Ubi ostenditur quod de diui¬
denda sicima significatũ est. post dñi exaltationẽ
predictũ futurũ. & illam leticiam ad hanc exal¬
tationẽ ꝑtinere. & ideo letetur quia exaltatur.
Unde alibi dicit. Conuertisti luctũ meũ in gau¬
dium mihi. conscidisti saccũ meũ & accinxistime
laeticia. Item ibi. & efrem fortitudo capitis mei.
hic autẽ & efrem susceptio capitis mei. Suscipien¬
do enĩ fit fortitudo. id est suscipiendo fortes facit.

Expanded text:
ut in illa cantaretur et psalleretur. Item ibi, «Quoniam ut in illa cantaretur et psalleretur. Item ibi, «Quoniam magnificata est usque ad coelos misericordia tua;» vel, sicut alii interpretati sunt, «elevata est:» hic autem, «Quoniam magna est super coelos misericordia tua.» Ideo enim «magnificata est usque ad coelos,» ut magna sit in coelis; hoc enim voluit dicere, «super coelos.» Item in quinquagesimo nono, «Laetabor, et dividam Sichimam:» hic autem, «Exaltabor», «et dividam Sichimam.» Ubi ostenditur quod de dividenda Sichima significatum est, post Domini exaltationem praedictum futurum, et illam laetitiam ad hanc exaltationem pertinere; ut ideo laetetur, quia exaltatur. Unde alibi dicit, «Convertisti luctum meum in gaudium mihi; conscidisti saccum meum, et accinxisti me laetitia» . Item ibi, «Et Ephraem fortitudo capitis mei:» hic autem, «Et Ephraem susceptio capitis mei.» Suscipiendo enim fit fortitudo, id est, suscipiendo fortes facit,
Abbreviated transcription (Latin):
SALMUM CENTESIOÕ SEETIMGO
exponendũ non putaui. qm̃ iam expo¬
sui eumin psalmo quinquagesimo sexto.
& in psalmo quinquagesimo nono ex quo¬
rũ postremis partib iste constat. Nam postrema
pars quinquagesimi sexti: prima est huius. usq ad
eum uersũ ubi dicitur. & suꝑ omnẽ terrã gloria
tua. Hinc autẽ usq in finẽ. postrema pars. ẽ. quin¬
quagesimi noni. Sicut postrema pars centesimi
tricesimi quarti. eadem est quȩ centesimi tercui
decimi : ab eo uersu ubi dicitur. simulacra gentiũ
argentũ & aurũ. Sicut tercius decimus & quin¬
qragesimis seundis mueres bigubas mnedis cadẽ
habent om̃a aprincipus usq ad finẽ. Quȩcũq igit᷑
in hoc psalmo centesimo septimo aliquantulũ aliter
posita sunt qũa in illis duobus ex quorũ partibus
constat. non habent intellectũ diffialem. dicut
in quinquagesimo sexto dicitur. cantabo & psallã
exurge gloria mea. in isto autẽ cantabo & psallam
in gloria mea. Ad hoc enĩ dictũ est & illic exurge:

Expanded text:
salmum centesimum septimum exponendum non putavi; quoniam jam exposui eum in psalmo quinquagesimo sexto, et in psalmo quinquagesimo nono, ex quorum postremis partibus iste constat. Nam postrema pars quinquagesimi sexti, prima est hujus, usque ad eum versum ubi dicitur, «Et super omnem terram gloria tua.» Hinc autem usque in finem, postrema pars est quinquagesimi noni: sicut postrema pars centesimi tricesimi quarti, eadem est quae centesimi tertii decimi, ab eo versu ubi dicitur, «Simulacra Gentium argentum et aurum:» sicut tertius decimus et quinquagesimus secundus, mutatis aliquibus mediis, eadem habent omnia a principiis usque in fines. Quaecumque igitur in hoc psalmo centesimo septimo aliquantulum aliter posita sunt, quam in illis duobus, ex quorum partibus constat, non habent intellectum difficilem: sicut in quinquagesimo sexto dicitur, «Cantabo, et psallam; exsurge, gloria mea;» in isto autem, «Cantabo, et psallam in gloria mea.» Ad hoc enim dictum est illic, «Exsurge,»
Abbreviated transcription (Latin):
tiatur ad malũ. Non eis autẽ consentitur cũ ad¬
sistit dñs adextris pauperis. ne ipsa paupertate
idest infirmitate succũbat. Hoc adiutoriũ pres¬
titũ est corpori xp̃i. in sg̃is martyribus om̃ibus.

Expanded text:
tiatur ad malum; non eis autem consentitur, cum astiatur ad malum; non eis autem consentitur, cum assistit Dominus a dextris pauperis, ne ipsa paupertate, id est infirmitate, succumbat. Hoc adjutorium praestitum est corpori Christi in sanctis martyribus omnibus.
Abbreviated transcription (Latin):
in consũmationẽ scłi: Ut quod ait in medio mul¬
torũ hoc accipiamus quod ab eisdem multis hono¬
ratur ᷑. In medio quippe. eẽ. dicitur : cui honor
precipuus exhibet᷑. Si autẽ cor est tãquã hominis
mediũ: nihil melius intelligit᷑ dictũ. quã in cor¬
corporis mei quod est aeccła. Corde enĩ creditur
ad iusticiam. ore autẽ confessio fit ad salutem.¬
QUI ADSTITIT AD OEXTRIS DAUCERIS
De uida dictũ erat. & diabolus stet adextris eius.
qui suas diuicias augere uoluit xp̃o uendito. łhc
autẽ dñs adstitit ad extris pauperis. ut diuitiae
pauperis sint ipse dñs. Adstitit quippe ad extris
pauperis. non ut ei multiplicar& an nos uitȩ quan¬
doq finiende. neq ut cius auger& pecutuã. aut
eũ facer& corporis uirib fortem. uel ad tempus
in columẽ. sed UT SALŨA FACERET INQUIT
APERSEOUENTIBUS ANIMAM MEAM. Salua
fit autẽ apersequentibus anima. si non eis consen¬

Expanded text:
in consummationem saeculi ; ut quod ait, «in medio mulin consummationem saeculi ; ut quod ait, «in medio multorum,» hoc accipiamus quod ab eisdem multis honoratur? In medio quippe esse dicitur, cui honor praecipuus exhibetur. Si autem cor est tanquam hominis medium; nihil melius intelligitur dictum, quam in corcorporis mei, quod est Ecclesia. Corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutemQuia astitit a dextris pauperis.» De Juda dictum erat, «Et diabolus stet a dextris ejus;» qui suas divitias augere voluit Christo vendito: hic autem Dominus «astitit a dextris pauperis,» ut divitiae pauperis sint ipse Dominus. «Astitit» quippe «a dextris pauperis,» non ut ei multiplicaret annos vitae quandoque finiendae, neque ut ejus augeret pecuniam, aut eum faceret corporis viribus fortem, vel ad tempus incolumem; sed «ut salvam faceret,» inquit, «a persequentibus animam meam.» Salva fit autem a persequentibus anima, si non eis consen
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sol&. in consuetudine ser monis latini quod plos
est quã deb&. cui contrarium est parum quod
minus est quã deb&. Senimis grece agans dit᷑
iste autẽ uersus non hab& agans. sed hab& sphodra.
quod quidam nr̃i ita interpretati sunt. ut pro
eo ponerent aliquando nimis. aliquando ualde.
Sed si nimis pro eo quod est ualde intelligatur.
potest & in laude poni. Nam & ista confessio
laudẽ significat. ita enĩ & sequitur. Et iti
ore dio moltoroo laytapo eyoi. Dicit
&iam in alio psalmo. iii medio aeccłe cantabote.
Sed cum ipsa cantat aeccła quae corpus est axp̃i.
quo modo in medio aeccłe cantat aeccła. lta &
hic multi cũ sint mẽbra xp̃i.si cut ipsi laudant
ille laudat. quia mẽbra sunt euis quomodo in me¬
dio multorũ laudat. quando ipsis multis laudan¬
tibus dicitur ipse laudare : An ideo laudat in
medio multorũ. quia cum aeccła sua est hic usq

Expanded text:
ci solet in consuetudine sermonis latini, quod plus ci solet in consuetudine sermonis latini, quod plus est quam debet: cui contrarium est parum, quod minus est quam debet. Sed «nimis,» graece ἄγαν dicitur; iste autem versus non habet ἄγαν, sed habet σφόδρα. Quod quidam nostri sic interpretati sunt, ut pro eo ponerent aliquando «nimis,» aliquando «valde.» Sed si «nimis» pro eo quod est «valde» intelligatur, potest et in laude poni; nam et ista confessio laudem significat. Ita enim sequitur: «Et in medio multorum laudabo eum.» Dicit etiam in alio psalmo, «In medio Ecclesiae cantabo te» . Sed cum ipsa cantat Ecclesia, quae corpus est Christi, quomodo in medio Ecclesiae cantat Ecclesia? Ita et hic multi cum sint membra Christi, si cum ipsi laudant, ille laudat, quia membra sunt ejus; quomodo in medio multorum laudat, quando ipsis multis laudantibus dicitur ipse laudare? An ideo laudat in medio multorum, quia cum Ecclesia sua est hic usque
Abbreviated transcription (Latin):
erat uerbũ. & uerbũ caro factũ est. Et erat sine
tio filiorũ hominũ. diligentiũ uanitatẽ & quae¬
rentiũ mendatiũ. Ds̃ autem cum benedicit: fa¬
cit quod dicit. QUI IN SORGURT IN MECORI¬
EΟNDENTUR Ut enĩ insurgant aliquid sead¬
uersus me proficere arbitrantur. Sed cũ exaltatꝰ
fucro suꝑ celos. & esse coeperit super omnẽ terrã
gła mea. confundentur. SE RUUS AUTEMTO
US LAETABITOR. Siue in dextera patris siue
in sp̃e : & post temptationes in aeternũ. INDU
Idest. pudeat eos de traxisse mihi. Sed hoc potest¬
& in bono accipi. dum corriguntur. Et oꝑe¬
RIANTOR SICUT DIELOIDECONEUSIONE
SUA. Diplois duplex palliũ est. Nã quidã
& iam sic inter pretati sunt istũ uersum. & ope¬
riantur sicut pallium duplex confusione sua
Intelligitur autem. confundantur & intus & fo¬
ris id est & coram dõ & corã hominibus. Confi¬
teson ono nions ua ore mreo. Nimis di¬

Expanded text:
erat Verbum, et Verbum caro factum est» : et erat sine erat Verbum, et Verbum caro factum est» : et erat sine tio filiorum hominum, diligentium vanitatem, et quaerentium mendacium ; Deus autem cum benedicit, facit quod dicit. «Qui insurgunt in me, confundantur». Ut enim insurgant aliquid se adversus me proficere arbitrantur; sed cum exaltatus fuero super coelos, et esse coeperit super omnem terram gloria mea, confundentur. «Servus autem us laetabitur; sive in dextera patris, sive in spe, et post tentationes in aeternum. 31. hunt mihi pudorem:» id est, pudeat eos detraxisse mihi. Sed hoc potest et in bono accipi, dum corriguntur. «Et operiantur sicut diploidem confusionem suam.» Diplois duplex pallium est. Nam quidam etiam sic interpretati sunt istum versum: «Et operiantur sicut pallium duplex confusionem suam.» Intelligitur autem, confundantur et intus et foris, id est et coram Deo et coram hominibus. tebor Domino nimis in ore meo, Nimis» di
Abbreviated transcription (Latin):
caeiTA SUA. Quia uiderunt pependisse. non
uiderunt resurrexisse. Uiderunt quando eiꝰ ge¬
nua sunt infirmata. non uiderunt quando caro
totũ referri potest. id est & ad caput & ad corpꝰ.
Ad caput propt̃ formã serui. ad corpus ꝓpt̃ ipsos
seruos. Potuit enĩ & in eis dicere dõ adiuua me
& saluũ me fac. in quibus saulo dixit. quid me
tuam gratuita gr̃a cominemoratur. non ex operũ
pro quibus seuientibus & orauit. quia in eis quib
factus est obprobrium mouentibus in eius in lusi¬
onẽ capita sua. erant &iam hi qui in eum postea
crediderunt. Discant autẽ qui formã humani
corporis dõ tribuunt. quomodo habeat ds̃ manũ.
Si eiũ quod facit manu facit: nũquid & ipsã ma¬
nũ suam manu facit: Quomodo ergo hic dictum
est & sciant qm̃ manus tua haec: & tu dnẽ fecisti
eam: Intelligamus utiq manũ dĩ. eẽ. xp̃m. Unde
alibi dictur. & brachium dñi cui reuelatum est. ͦ
Haec manus & erat & fecit eam. quia in principio

Expanded text:
ei, quia viderunt me pependisse, non viderunt resurrexisse. Viderunt, quando genua sunt infirmata, non viderunt, quando caro totum referri potest, id est et ad caput, et ad corpus: ad caput, propter formam servi; ad corpus, propter ipsos servos. Potuit enim et in eis dicere Deo, «Adjuva me,» et, «salvum me fac;» in quibus Saulo dixit, «Quid me tuam;» gratuita gratia commemoratur, non ex operum pro quibus saevientibus et oravit; quia in eis quibus factus est opprobrium moventibus in ejus illusionem capita sua, erant etiam hi qui in eum postea crediderunt. Discant autem qui formam humani corporis Deo tribuunt, quomodo habeat Deus manum. Si enim quod facit, manu facit, numquid et ipsam manum suam manu facit? Quomodo ergo hic dictum est, «Et sciant quoniam manus tua haec, et tu, Domine, fecisti eam?» Intelligamus itaque manum Dei esse Christum: unde alibi dicitur, «Et brachium Domini cui revelatum est» ? Haec manus et erat, et fecit eam; quia, «In principio
Abbreviated transcription (Latin):
Dies eius dixit. dies apostolatus eius. Qui pauci fuer̃.
ti sunt. & tamquã diceretur. Quid ergo fi& de
sacratissimo numero duodenario in quo non frustta
dñs duodecim habere prinos a postolos uoluit : Con¬
tinuo subiecit. ET EPISCOPATŨ EIUS ACCIBI¬
AT Al TER. Tamquã dicens. Et ipse prosuo meri¬
to puniatur. & ille numerus suppleat᷑. Quod siquis
quemadmodũ factũ sit scire desiderat. actus a posto¬
RANTOR FILII EIUS ET MENDICENT. MU¬
tantes dictũ est. in certi quo eant. om̃i presidio
destituti. EICIANTOR DENABITATIONISUS
SUIS. Ex posuit quid su pradixerit. trausferant᷑.
Hoc autẽ totũ quomodo uxori eius filiisq contige¬
rit. sequentes indicant uersus. SeRUTETUR fens

Expanded text:
dies ejus pauci. Dies ejus» dixit, dies apostolatus ejus; qui pauci fueruntdies ejus pauci. Dies ejus» dixit, dies apostolatus ejus; qui pauci fueruntti sunt. Et tanquam diceretur, Quid ergo fiet de sacratissimo numero duodenario, in quo non frustra Dominus duodecim habere primos Apostolos voluit? continuo subjecit, «Et episcopatum ejus accipiat alter.» Tanquam dicens, Et ipse pro suo merito puniatur, et ille numerus, suppleatur. Quod si quis quemadmodum factum sit, scire desiderat, Actus Apostorantur filii ejus, et mendicent. Nutantes» dictum est, incerti quo eant, omni praesidio destituti. «Ejiciantur de habitationibus suis.» Exposuit quod supra dixerat, «transferantur.» Hoc autem totum quomodo uxori ejus filiisque contigerit, sequentes indicant versus. 13. «vers
Abbreviated transcription (Latin):
in tenebras exteriores. ET ORATIO RIUS FIAT IN
PEcCatUM. Qm̃ non est iusta oratio nisi per xpm̃.
quẽ uendidit iminanitate peccati. Oratio autẽ quȩ
non est per xp̃m. non solũ non pocest delere pecca¬
tũ. sed & iam ipsa fit in peccatũ. Quando autẽ uidas
ita orare potuerit ut oratio eius fier& in peccatum.
queri potest. Credo ante quã dnm̃ trader& & de
illo tradendo iam cogitar&. non enĩ iam poterat
orare per xpm̃. Nam postea quã illũ tradidit eũq.
penituit. si per xp̃m orar& indulgentiam rogar&.
Si indulgentiã rogar&. spem haber&. Si spem
de cũ dixciss& cũ iudicatur exeat condẽp̾natus.: ne
ab imminente condẽp̾natione putaretur se potuisse
oratione liberariquam didicerat cum condiscipulis
suis ubi dicitur dimitte nobis debita nr̃a sicut & nos
dimittimus debitoribus nr̃is. & oratio inquit eius
fiat in pecatũ. quia nonfit per xpm quẽ noluit

Expanded text:
in tenebras exteriores» . «Et oratio ejus fiat in in tenebras exteriores» . «Et oratio ejus fiat in peccatum.» Quoniam non est justa oratio, nisi per Christum, quem vendidit immanitate peccati: oratio autem quae non fit per Christum, non solum non potest delere peccatum, sed etiam ipsa fit in peccatum. Quando autem Judas ita orare potuerit, ut oratio ejus fieret in peccatum, quaeri potest. Credo, antequam Dominum traderet, et de illo tradendo jam cogitaret: non enim jam poterat orare per Christum. Nam posteaquam illum tradidit, eumque poenituit, si per Christum oraret, indulgentiam rogaret; si indulgentiam rogaret, spem haberet; si spem de cum dixisset, «Cum judicatur, exeat condemnatus;» ne ab imminente condemnatione putaretur se potuisse oratione liberare, quam didicerat cum condiscipulis suis, ubi dicitur, «Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris: Et oratio ejus,» inquit, «fiat in peccatum;» quia non fit per Christum, quem noluit
Abbreviated transcription (Latin):
beatũ dixerunt populũ cui hęc sunt: rectissime
dictũ est. dextera eorũ deatera iniquitatis
Vnde quod dixerunt beatũ cui haec sunt : Os
eorũ locutũ est uanitatẽ: quod de illis supra
dictum est. Cuius autem os loquitur ueritatẽ.
contra illud quod dixerunt isti beatũ populũ
cui haet sunt: debet &iam ipse dicere quod
in eodem psalmo sequitur. beatus populus
cuius dñs ds̃ ipsorũ. Huic enim non diabo¬
lus .ẽ ad extris sed dñs. sicut alibi dicit.
Prouidebam dñm in conspectu meo semꝑ.
qm̃ addextris ẽ. mͥ nec̃ commnouear. Diabo¬
lus ergo stetit ad extris eius. quando prae¬
posuit auariciam sapientie & pecuniam saluti suae
ut eum trader& a quo debuit possideri. ne ab illo
possideretur cuius opera ipse xp̃c soluit. a quo no
NATUS. Noluit enĩ talis. eẽ. cui diceret᷑. intra in
gaudiũ dñi tui. sed talis de quo dicat᷑. proicite illũ

Expanded text:
beatum dixerunt populum cui haec sunt, rectissime beatum dixerunt populum cui haec sunt, rectissime dictum est, «Dextera eorum dextera iniquitatis.» Unde, quod dixerunt beatum populum cui haec sunt, os eorum locutum est vanitatem; quod de illis supra dictum est. Cujus autem os loquitur veritatem, contra illud quod dixerunt isti beatum populum cui haec sunt, debet etiam ipse dicere quod in eodem psalmo sequitur, «Beatus populus cujus Dominus Deus ipsorum» : huic enim non diabolus est a dextris, sed Dominus: sicut et alibi dicit, «Providebam Dominum in conspectu meo semper, quoniam a dextris est mihi, ne commovear» . Diabolus ergo stetit a dextris ejus, quando praeposuit avaritiam sapientiae, et pecuniam saluti suae, ut eum traderet, a quo debuit possideri, ne ab illo possideretur, cujus opera ipse Christus solvit, a quo nol exeat condemnatus.» Noluit enim talis esse cui diceretur, «Intra in gaudium domini tui;» sed talis de quo dicitur, «Projicite illum
Abbreviated transcription (Latin):
aduersum me mala pro bonis. & odiũ pro dilectio¬
ne mea. om̃a de pluribus. Nunc uero quid dig¬
ni essent pro his iniquitatibus siuis & quid eis diuiꝰ¬
no iudicio futurũ. eẽt. prenuntians. constitue in qͥt
suꝑ eum peccatorẽ. lam quã uitendens in eum
qui se tradidit talibus. de qualibus suis in micis
loquebatur superius. Cũ igitur hic iudã tradi¬
torem scđm scripturã actuum a postolorũ suppli¬
cio debito prenunti& puniendũ. quid est con¬
stitue suꝑ eum peccatorẽ nisi eũ quẽ sequenti
uersu indicat cum diat: Ꝙ diabolus stet adex¬
tris eius. Hoc itaq meruit ut suꝑ se habeat dia¬
bolũ idest diabolo subditus sit qui xp̃o. ẽẽ. sub¬
ditus noluit. Stet autẽ ad extris eius dictum
est. quia opera diaboli preposuit operibus dei.
Hoc enĩ cuiq non in merito dextrũ dicit᷑ quod
preponit. sicut sinistrȩ dextra preponitur Ideo
& de illis qui scł̃i huius gaudia preponentes dõ.

Expanded text:
adversum me mala pro bonis, et odium pro dilectioadversum me mala pro bonis, et odium pro dilectione mea.» Omnia de pluribus. Nunc vero quid digni essent pro his iniquitatibus suis, et quid eis divino judicio futurum esset praenuntians, «Constitue,» inquit, «super eum peccatorem:» tanquam intendens in eum qui se tradidit talibus, de qualibus suis inimicis loquebatur superius. Cum igitur hic Judam traditorem secundum scripturam Actuum Apostolorum supplicio debito praenuntiet puniendum ; quid est, «Constitue super eum peccatorem,» nisi eum quem sequenti versu indicat, cum dicit, «Et diabolus stet a dextris ejus?» Hoc itaque meruit, ut super se habeat diabolum, id est, diabolo subditus sit, qui Christo subditus esse noluit. «Stet» autem «a dextris ejus,» dictum est, quia opera diaboli praeposuit operibus Dei. Hoc enim cuique non immerito dextrum dicitur, quod praeponit; sicut sinistrae dextra praeponitur. Ideo et de illis qui saeculi hujus gaudia praeponentes Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
cata punienti: Ille quippe reddit malũ pro malo.:¬
÷ iste autẽ & iam cũ uindicat non reddit malum
pro malo. qm̃ iustũ reddit iͥusto. Quod autem
iustũ est. utiq bonũ est. Punit ergo non delec¬
tatione alienȩ̨ miseriae. quod est malum pro
malo sed dilectione iusticiae quod est bonũ pro
bono. Itaq nec lumini scripturarũ calũpmant᷑
caeti. nec optantes quod ds̃ peccata᷑ puniat. nec
quasi malũ pro malo reddat: sibi blandiant᷑ iniusti.
Audiamus ergo deinde quid diuinus sermo con¬
texat. & in uerbis quasi mala optantis intelliga¬
nius predicta prophetantis. & dm̃ iusta retribu¬
entẽ subleuata in eius aeternã mente cernamꝰ.
CONSTITUE SOPEOM PECCATONE. ET DIABO¬
LOS STET ADEXTRIS EIUS. Cum superius
querela de pluribus fuerit. nunc de uno loquit᷑
psalmus. Superius autẽ dixerat. locuti sunt ad
me detrahebant mihi ego autẽ orabam. Et posuer̃

Expanded text:
cata punienti. Ille quippe reddit malum pro malocata punienti. Ille quippe reddit malum pro malo; iste autem etiam cum vindicat, non reddit malum pro malo, quoniam justum reddit injusto: quod autem justum est, utique bonum est. Punit ergo non delectatione alienae miseriae, quod est malum pro malo; sed dilectione justitiae, quod est bonum pro malo. Itaque nec lumini Scripturarum calumnientur caeci, opinantes quod Deus peccata non puniat; nec quasi malum pro malo reddat, sibi blandiantur injusti. Audiamus ergo deinde quid divinus sermo contexat; et in verbis quasi mala optantis, intelligamus praedicta prophetantis; et Deum justa retribuentem, sublevata in ejus aeternam legem menConstitue super eum peccatorem, et diabolus stet a dextris ejus.» Cum superius querela de pluribus fuerit, nunc de uno loquitur Psalmus. Superius autem dixerat: «Locuti sunt adme, detrahebant mihi; ego autem orabam: et posuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
pacientis. Satis autẽ exposuit quẽ ad modũ supra
dixerit. pro eo ut diligerent ine. Quia dilectione¬
multũ non ut cumq se dilectioni eius debebant. cum hic
addidit: pro dilectione mea. Htanc dilectionẽ in
euuangelio cõmemorat ubi dicit. Hhierłm hierłm.¬
quotiens uolui colligere filios tuos tãquã gallina pul¬
los suos sub alas suas. & noluisti. Deinde quȩ pro ipsa ̃¬
impietate recipiant incipit prophetare. & eo modo
illa dicit tã quã ulciscendi cupiditate. opt& ut fiant:
cũ dicant᷑ futura certissima ueritate. & per dĩ ius-¬
ticiam super tales dignaeuentura Quem modum
futura predicendi. uelud speciẽ male optandi qui¬
dam non intelligentes. putant odiũ odio. & malo
animo malũ animũ reddi. Qm̃ reuera paucorum
est di noscere. quomodo placeat pęna iniquorum
accusatori inimicitia se saturare cupienti: & quam
longe alio modo placeat iudici. recta uoluntate pec¬

Expanded text:
patientis. Satis autem exposuit quemadmodum supra patientis. Satis autem exposuit quemadmodum supra dixerit, «Pro eo ut me diligerent,» quia dilectionem non utcumque, sed dilectioni ejus debebant; cum hic addidit, «pro dilectione mea.» Hanc dilectionem in Evangelio commemorat, ubi dicit: «Jerusalemoties volui colligere filios tuos, tanquam gallina pullos suos sub alas suas et noluisti» . 7. Deinde quae pro ipsa impietate recipiant, incipit prophetare; et eo modo illa dicit, tanquam ulciscendi cupiditate optet ut fiant; cum dicantur futura certissima veritate, et per Dei justitiam super tales digne ventura. Quem modum futura praedicendi, velut specie male optandi, quidam non intelligentes, putant odium odio, et malo animo malum animum reddi: quoniam revera paucorum est dignoscere, quomodo placeat poena iniquorum accusatori inimicitias exsaturare cupienti, et quam longe alio modo placeat judici recta voluntate pec
Abbreviated transcription (Latin):
uientib uel dolentib & in fide periclitantib:
nos uero etiã pro nobis primitus ut animũ nr̃m uꝰ
dõ miserante atq opitulante. uincamꝰ. quo ferim̾
in ulciscendi cupiditatẽ. cũ detralnt᷑ siue presen¬¬
tibus siue ab sentibus nobis. Deinde dũ xp̃i pacien ñ¬
tiam recordamur: tãquã ipso excitato sicut factũ
est cum dormir& in naui. qui per turbationẽ
cordis nr̃i tempestatẽq tranquillat. animo sedato
atq placato. Oremus &iam pro ipsis detractoribs
nr̃is. ut securi dicamus. dimitte nobis. sicut & nos
dimittimus. Sed ille dimittebat. qui peccatum ⁊̃¬
Et quasi quȩreremꝰ quae mala. pro quibus bonis.
Et odisor ingnt ero uilectonie mea.
Nic est om̃is & magnus reatus illorũ. Nam quid ⁊̃¬
nocere potuerunt ꝑsequentes. uoluntate non neces¬
sitate morieutem: Sed ipsum odiũ est crimen ⁊̃¬
maximũ ꝑsequentis. quãuis sit uoluntaria poena

Expanded text:
vientibus, vel dolentibus, et in fide periclitantibus. vientibus, vel dolentibus, et in fide periclitantibus. Nos vero etiam pro nobis primitus, ut animum nostrum Deo miserante atque opitulante vincamus, quo ferimur in ulciscendi cupiditatem, cum detrahitur sive praesentibus sive absentibus nobis. Deinde, cum Christi patientiam recordamur, tanquam ipso excitato, sicut factum est, cum dormiret in navi , qui perturbationem cordis nostri tempestatemque tranquillat, animo sedato atque placato oremus etiam pro ipsis detractoribus nostris, ut securi dicamus: «Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus» . Sed ille dimittebat, qui peccatum Et quasi quaereremus, Quae mala? pro quibus bonis? «Et odium,» inquit, «pro dilectione mea.» Hic est omnis et magnus reatus illorum. Nam quid nocere potuerunt persequentes, voluntate, non necessitate morientem? Sed ipsum odium est crimen maximum persequentis, quamvis sit voluntaria poena
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis reddebant ipsi mala pro bonis. ille in sũ¬
mo benignitatis redder& bona pro malis. Quã qua
bene intelligatur &iam pro discipulis suis orasse.
quod & iam ante passionẽ suam dixit ne defice¬
ret fides eorũ quando ipse pendes in ligno ut
commendar& pacientiam non ostendebat potentiã
inter uerba de trahentiũ. quos poss& diuina po¬
testate delere. Sed nobis utilius erat quod paci nͣ
entiae prebebat exempłu. quã si suos inimicos
sine dilatione perdendo ad hoc nos aedificar& ut
in pacienter festinaremꝰ de his quos malos patim᷑
uindicari cũ scriptũ sit. Melior est paciens quã
fortis. Docent igit᷑ nos diuina eloquia dominico nͣ¬
exemplo cũ audimus. pro eo ut diligerent ine
detrahebant mihi. EGΟ AΥTEΟ OUΑBΑM
Ut quando aliquos sentimus ingratos non solum
non reddentes bona sed insuꝑ reddentes mala ꝓ
bonis. nos oremus. Et ipsequidẽ pro aliis uel se n¬

Expanded text:
nitatis reddebant ipsi mala pro bonis, ille in sumnitatis reddebant ipsi mala pro bonis, ille in summo benignitatis redderet bona pro malis. Quanquam bene intelligatur etiam pro discipulis suis orasse, quod etiam ante passionem suam dixit, ne deficeret fides eorum , quando ipse pendens in ligno, ut commendaret patientiam, non ostendebat potentiam inter verba detrahentium, quos posset divina potestate delere. Sed nobientiae praebebat exemplum, quam si suos inimicos sine ulla dilatione perdendo, ad hoc nos aedificaret, ut impatienter festinaremus de his quos malos patimur, vindicari; cum scriptum sit, Melior est patiens quam fortis. Docent ergo nos divina eloquia Dominico exemplo cum audivimus: Pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi, ego autem orabam, ut quando aliquos sentimus ingratos, non solum non reddentes bona sed insuper reddentes mala pro bonis, nos oremus, et ipsi quidem pro aliis, vel sae
Abbreviated transcription (Latin):
rent me interficiebant me. sed de trabebantꝰ
mihi. Ideo quippe interfecerunt. quia de traxi¬
runt negantes filiũ dĩ. & dicentes quod in prin¬
cipe demoniorũ eicit demonia. & demoniũ ha¬
b& & insanit quid eũ auditis : Et cetera talia.
Qua detractione ab illo auertebant eos. quoꝵ
conuersionẽ ille quaerebat & ideo potius hoc
dixit. ut ostender& magis eos nocere qui xp̃o
detrabunt. & per hoc animas interficiunt. quã
qui eius mortalẽ carnẽ mox presertim resur¬
recturã sacuiendo peremerunt. Sed cũ dixisses
pro eo ut diligerent me de trabebant mibi quid
ait : Ego autẽ orabã. Non quidẽ dixit quid
orabat. sed quid melius intelligimus quã pro eis
ipsis : Crucifixo enĩ maxime detrahebant. quan¬
do uelut homini quẽ quasi uicerant inludebant.
De qua cruce ille dixit. pater ignosce illis. quia
nesciunt quid faciunt. Ut qm̃ in profundo malig¬

Expanded text:
rent me, interficiebant me; sed, «detrahebant rent me, interficiebant me; sed, «detrahebant mihi:» ideo quippe interfecerunt, quia detraxerunt, negantes Dei Filium, et dicentes quod «in principe daemoniorum ejicit daemonia» ; et, «Daemonium habet, et insanit; quid eum auditis» ? et caetera talia. Qua detractione ab illo avertebant eos quorum conversionem ille quaerebat: et ideo potius hoc dixit, ut ostenderet magis cos nocere qui Christo detrahunt, et per hoc animas interficiunt, quam qui ejus mortalem carnem, mox praesertim resurrecturam, saeviendo per emerunt. 5. Sed cum dixisset, «Pro eo ut diligerent me, detrahebant mihi;» quid ait? «Ego autem orabam.» Non quidem dixit quid orabat; sed quid melius intelligimus, quam pro eis ipsis? Crucifixo enim maxime detrahebant, quando velut homini, quem quasi vicerant, illudebant; de qua cruce ille dixit, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt:» ut quoniam in profundo malig
Abbreviated transcription (Latin):
tis : Nonne & publicani hoc faciunt : Uult autẽ
illos & hoc facere & longe amplius. Id est ut non
solũ amicos. uerũ & iam inimicos diligant. Posteri¬
us autẽ quod est reddenda mala pro malis habe¬
ant & mali uel mediocriter mali & mediocriter
boni. usq adeo ut lex eis dederit ulciscendi mo¬
dum. oculũ pro oculo. dentẽ pro dente. Quae
si dici potest. in iustorũ iusticia est. Non quia
iniquum est ut recipiat quisq quod fecerit: alio¬
quin lex ne quaquã id constituer&. sed quia ulcis¬
cendi libido uiciosa est. magisq ad iudicẽ perti¬
net. inter alios hoc discernere. quã bonũ hominẽ
sibi expetere. Qua propt̾ impii ex illa benigni¬
tatis sum mitate delapsi. ubi reddunt bona pro
malis. ad quantã malignitatis profunditatẽ uener̃.
retribuendo mala pro huis: quanto precipicio. tot
gradus inter positos transierunt. Nec parũ ali¬
quid putari deb& quia non ait. pro eo ut dilige¬

Expanded text:
tis? «nonne et publicani hoc faciunt» ? Vult autem tis? «nonne et publicani hoc faciunt» ? Vult autem illos et hoc facere, et longe amplius; id est, ut non solum amicos, verum etiam inimicos diligant. Posterius autem, quod est reddere mala pro malis, habeant et mali, et mediocriter mali, vel mediocriter boni; usque adeo ut Lex eis dederit ulciscendi modum, «Oculum pro oculo, dentem pro dente» : quae, si dici potest, injustorum justitia est. Non quia iniquum est ut recipiat unusquisque quod fecerit; alioqui Lex nequaquam id constitueret: sed quia ulciscendi libido vitiosa est, magisque ad judicem pertinet inter alios hoc decernere, quam bonum hominem sibi expetere. Quapropter impii ex illa benignitatis summitate delapsi, ubi redduntur bona pro malis, ad quantam malignitatis profunditatem venerunt, retribuendo mala pro bonis! quanto praecipitio tot gradus interpositos transierunt! Nec parvum aliquid putari debet, quia non ait, Pro eo ut dilige
Abbreviated transcription (Latin):
uel maledistũ pro maledicto. Unde & in psalmis
legitur e si reddidi retribuentibus mibi mala . Du¬
oru postremorũ. illud mitius ad nouem leprosos
ptinet qui cũ mundati essent adño gr̃ãs ñ. eger
Illud uero ultimũ quo nibil est penis. ad hos ꝑti¬
net de quib in isto psalmo legitur. Pro eo ut di¬
ligerent me de rabebant mibi. Dilectionẽ quip¬
pe debabant tantis dñ beneficus. quã non solum
minime reddebant. uerũ etiam pro illo bono inro¬
gabant malũ. Duo uero media quȩ diximus homi¬
tum quodam modo esse mediorũ ita se habent. ut
eorũ prius quod est reddere bona pro bonis habe¬
ant & bomi & mediocriter boni. uel mediocriter
mali. Ideo dñs hoc non reprehendit. sed ñ. uult
in eo solo suos discipulos ꝑmanere quos uult ad
maiora prouehere. quib dicit. Si dilexeritis eos
qui uos diligunt. idest reddentes bona pro bonis
qũa mercedem babebitis: Idest quid magnũ facie¬

Expanded text:
vel maledictum pro maledicto» : unde et in Psalmis vel maledictum pro maledicto» : unde et in Psalmis legitur, «Si reddidi retribuentibus mihi mala» . Duorum postremorum illud mitius ad novem leprosos pertinet, qui cum mundati essent a Domino, gratias non egerunt : illud vero ultimum quo nihil est pejus, ad hos pertinet, de quibus in isto psalmo legitur. «Pro eo ut diligerent me, detrahebant mihi.» Dilectionem quippe debebant tantis Domini beneficiis; quam non solum minime reddebant, verum etiam pro illo bono irrogabant malum. Duo vero media quae diximus hominum quodam modo esse mediorum, ita se habent, ut eorum prius, quod est reddere bona pro bonis, habeant et boni, et mediocriter boni, vel mediocriter mali. Ideo Dominus hoc non reprehendit, sed non vult in eo solo discipulos suos permanere, quos vult ad majora provehere, quibus dicit: «Si dilexeritis eos qui vos diligunt,» id est, si reddideritis bona pro bonis; «quam mercedem hababitis,» id est, quid magnum facie