comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Siquid̃ pro repu ͣ pro senatu pro libertate arma suscepit
Idem tanĩ uictus cũ ip̃a libertate occidit et a frudomibus egi¬
ptios de triuicatus insepultus abiectus est: Nou est eigo uirta
aut hostem maloꝵ esse aut defensorem bouoz Quea uirtus
in certis casibus non p̃t esse sabiecta
ommoda p̾terea patrie sibi p̾ma puti¬
nisi alteriꝰ cuitatis aut gentis ĩtõmoda idest sines ꝓfugare¬
alus uiolenter ereptos aug̾e ĩ perĩa uectigalia face meliora
Que oĩa non utiq iurtretes ad urtutũ suut euersioues In
pͥuus eiã tollitur hũane socretatis cõuẽtio. Tollit᷑ iuocẽtia
Tollitur alieui abstiũetia Tollitur demq ip̃a iustĩa que dis¬
cidiũ gu̾is suau ferre nõ p̃t. Et ubicũq arma sulserint.
hĩt eciã sugari et exterm̃ari necẽẽ est Uerũ est eiũ cocerouis
illud Qui aut cuiiũ rõem d̾icũt habendam ext̾uoꝵ argant

Expanded text:
siquidem pro re publica, pro senatu, pro libertate arma suscepit. siquidem pro re publica, pro senatu, pro libertate arma suscepit. idem tamen uictus cum ipsa libertate occidit et a spadonibus Aegyptiis detruncatus insepultus abiectus est. non est igitur uirtus aut hostem malorum esse aut defensorem bonorum, quia uirtus incertis casibus non potest esse subiecta. commoda praeterea patriai prima putnisi alterius civitatis, aut gentis incommoda? Id est, fines proaliis violenter ereptos, augere imperium, vectigalia facere majora. Quae omnia non utique virtutes, sed virtutum sunt eversiones. In primis enim tollitur humanae societatis conjunctio, tollitur innocentia, tollitur alieni abstinentia, tollitur denique ipsa justitia, quae dissidium generis humani ferre non potest, et ubicumque arma fulserint, hinc eam fugari et exterminari necesse est. Verum est enim Ciceronis illud: Qui autem civium rationem dicunt habendam, externorum negant,
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. Sed cũ hii esse ceperĩt ꝓpositi ac uote sut compotes
et auuã potencie gradũ aetigeris ceperit tĩc ẽi amulatõe
deposita mores sos detegũt rapiũs oĩa et uiolãt et uexãt
od q ip̃os bonos quoꝵ causam susteperĩt insequũtͦ. Et
gradus per quos asceuderũt amputãt uequis illos coutua
ip̃os possit imitari. Uerũptũ putciuus hoc officuẽ non insi
bomi esse ut bouos de feredat. At id suscipere facile est im¬
plere difficile. Quia cũ te certanin congressioui q cõmi¬
seris in arbitira dei non tuo posita uctoria est le plcoũq
improbi et m̃o et cõspiratõe sunt potentiores ꝙͣ bom ut ad eos su¬
perandos non tam uirtus sit ꝙͣ selicitas nece saria An aliquis
ignorat quotieus iustior meliorq pars uicta est. huic semper
dũacoẽs acerbe in ciues extiterũt Clena et exemplis historia
Sed nos cãtenti ermis uno .G. põpeuis bonoꝵ uoluit ese de sNor

Expanded text:
tatem! sed hi cum esse coeperint propositi ac uoti sui conpotes tatem! sed hi cum esse coeperint propositi ac uoti sui conpotes et summum potentiae gradum ceperint, tum uero simulatione deposita mores suos detegunt, rapiunt omnia et uiolant et uexant eosque ipsos bonos quorum causam susceperant insequuntur et gradus per quos ascenderunt amputant, ne quis illos contra ipsos possit imitari. uerum tamen putemus hoc officium non nisi boni esse, ut bonos defendat. at id suscipere facile est, implere difficile, quia cum te certamini congressionique commiseris, in arbitrio dei, non tuo posita uictoria est, et plerumque inprobi et numero et conspiratione sunt potentiores quam boni, ut ad eos superandos non tam uirtus sit quam felicitas necessaria. an ahquis ignorat quotiens melior iustiorque pars uicta sit? hinc semper dominationes acerbae in ciues extiterunt. plena est exemplis omms historia, sed nos contenti erimus uno. Gnaeus Pompeius bonorum uoluit esse defensor,
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃iũ uel quale uel quod̾ is. Ideu eũi poeta ⁊ om̃es quos Acutꝰ
est put aucrũt iecte opilus uti hoc ẽ frrigi esse non ĩstrueie
cõnuina sumptuose non largira teniere non effuude iq res
suꝑuacuas aut turpes iem failiarem. Ticet aliques fortasse
Quid tu: Flegas ne hãc esse uirtitem: Non equid̃ nege Con¬
traria eĩa uidear probare si uegene Sed uerri nega qr non
sit illa celestis rd tota terrena ququid̃ nicsil essicit iusiqd̃
mancat In terra Quid sit aũt recte opibus uti et quis sat ex
diuicus frictus petendus declaraba apertius cũ depietatis
officio loque cepero Iamceta que sersautur nulla mõda uaraa
sunt Ilã ĩprobis ĩnnacias indicere aut bouoꝵ defeusionci
suscipere potest esst cũ malis cõmune Quidaui eĩ pr ebi¬
tate futa uiaui sibi ad potenciã inieuuẽt fuciũs ꝙ multa
que boui solent eo quid̃ promptus ꝙ fallendi gr̃a faciũs
Utinã et taue faalr esses p̾stare ꝙ facile est simulare bõi¬

Expanded text:
uel quale uel quod sit. id enim poeta et illi omnes quos secutus est putauerunt recte opibus uti, hoc est frugi esse, non instruere conuiuia sumptuose, non largiri temere, non effundere in res superuacuas aut turpes rem familiarem. dicet aliquis fortasse: \'quid tu? negasne hanc esse uirtutem?\' non equidem nego, contraria enim uidear probare, si negem, sed ueram nego, quia non sit illa caelestis, sed tota terrena, quandoquidem nihil efficit nisi quod remaneat in terra. quid sit autem recte opibus uti et qui sit ex diuitiis fructus petendus decla-. rabo apertius, cum de pietatis officio loqui coepero. iam cetera quae sequuntur nullo modo uera sunt. nam inprobis inimicitias indicere, aut bonorum defensionem suscipere potest cum malis esse commune. quidam enim probitate ficta uiam sibi ad potentiam muniunt faciuntque multa quae boni solent, eo quidem promptius quod fallendi gratia faciunt. utinamque tam facile esset praestare quam facile est simulare boni
Abbreviated transcription (Latin):
rer fũt scire modũq p̾cipũt oir̃e suibus modis ẽquibus
artibus les fauuiliares guerenda sit quia uident male q̃ri
solere ued huchmodi uirtus non est ꝓposita sapiẽti. Ilec
ciũ est uirtus opes querr Quaꝵ neqt ĩuẽtro ueq possessi
in nra potestate est Itaq et questu et ootentu faciliores
sut malis ꝙ̃ boius Nou potest eigo uirtus esse i̾ hus ie¬
bus quereudis In quaꝵ contempta uis ac rõ uirtutis
apparet. Nec ad ea ip̃a tũffugiet que maguo ⁊ exxcelso
aĩo calcare ac proterere gͥestit Neq fas est ãcanĩ
celestibus intentam bouis ut hoc feragilia sibi comparet al ĩ moy¬
talibus operibus suis auocari. S̾ ed potissũ̃ in hus irbas cõ¬
paraudis uirtutis r̃o consistit quas nolus nec hõ ullas nec
mers ip̃a possit auferie

Expanded text:
finem rei scire modumque. praecipiunt enim quibus modis et quibus finem rei scire modumque. praecipiunt enim quibus modis et quibus artibus res familiaris quaerenda sit, quia uident male quaeri solere. sed huiusmodi uirtus non est proposita sapienti: nec enim uirtus est opes quaerere, quarum neque inuentio neque possessio in nostra potestate est. itaque et quaesitu et obtentu faciliores sunt malis quam bonis. non potest ergo uirtus esse in iis rebus quaerendis in quarum contemptu uis ac ratio uirtutis apparet, nec ad ea ipsa transfugiet quae magno et excelso animo calcare ac proterere gestit, neque fas est animam caelestibus intentam bonis, ut haec fragilia sibi conparet, ab inmortalibus suis opibus auocari, sed potissimum in iis rebus conparandis uirtutis ratio consistit quas nobis nec homo ullus nec mors ipsa pos
Abbreviated transcription (Latin):
habent iõrũ us ĩ mortalitatẽ parẽt quͣc᷑ est sũ mũ bouuui
Que aũt ab illo altero id habent officiũ ut a celestilus
auocatũ terrenis q duuer sum ad periã int̾ficiãt suit̾nã
quod est seẽmũ malũ Non est ig̃r dubiũ queqille ouiẽs quid
esset bonũ ⁊ malũ ignorauerĩs que nec dẽũ nec adu̾sariũ
ei scierũt Itaq siñe bouoꝵ ad corpus et ac hãc uitam
breuẽ reculerũs quã stilicet solui et occrdere necesse est Non
suut progressi ulterus std oĩa eoꝵ precepta et oĩaque ĩdutãt
bona terre ĩherẽt ⁊̃ suiui / acẽt quĩ nuł cũ corpore qued et
t̾ra moriũtu. Perguẽt eiũ non ad uitan souĩi compauldã
sed ad suereud uel augendũ opes honores glariã potẽtĩa
Que sne uniuersa mortalia tam stiliget ꝙ ille sui ut ea
Ali contiugeres laborauit Hinc est illud. Uirtus guerẽde

Expanded text:
habent rationem, ut inmortalitatem parent, quod est summum bonum: habent rationem, ut inmortalitatem parent, quod est summum bonum: quae autem ab illo altero, id habent officium, ut a caelestibus auocatum terrenisque demersum ad poenam interficiant sempiternam, quod est summalum ignoraueriut, qui nec deum nec aduersarium dei scierunt? itaque finem bonorum ad corpus et ad hanc uitam breuem retulerunt, quam scilicet solui et occidere necesse est, non sunt progressi ulterius, sed omnia eorum praecepta et omnia quae inducunt bona, terrae terra, moriuntur. pertinent enim non ad uitam homini conparandam, sed ad quaerendas uel augendas opes honores gloriam potentiam: quae sunt uniuersa mortalia, tam scilicet quam ille qui ut ea sibi contingerent laborauit. hinc est illud: uirtus, quaerendae
Abbreviated transcription (Latin):
mus Oiue igitur uirtutis officiũ est non pͥcare Quo pro¬
fecto fuugi non potest qui dẽie nescit Qm̃i iguoratio eius a
quo bona oriũtur imprudẽtem ĩ paugat in uicia negẽe est
Itaq ut breuis et siguificãtius utriusq rei slĩma ꝯsicia de
in Ioc iusticia c̃otmetur
ixi quod erat p̃mũ sciaĩ boni non esse uirtatẽ deide
quid sit uirtus et in quo at. Requitur ue id quoq ip̃m
quid sit bonũ ⁊ małũ nescisse pꝭos byeuit᷑ ostendaui. Quia
peue declaratũ est in libro certia cũ de sũmo bano disfuitatẽ
Quia aũt qued esset Ar̃mũ bonũ nestierũt et in ceteris touis
malis ue que Aĩma non sẽt cirauerĩt necẽe est Queͣ nõ pt̃̾
uero iudicio examinate qui fontem ip̃m non tenet unde illa
descendũt. Fõns aũt bouoꝵ deus est maloꝵ uo ule stilicet di¬
uini noĩs semper ĩmucus dequo sepe diximꝰ abhus duobus
p̾ncipiis bona malaq oyĩatur Quc ueriũt adeo hanc

Expanded text:
mus. omne igitur uirtutis officium est non peccare. quo promus. omne igitur uirtutis officium est non peccare. quo profecto fungi non potest qui deum nescit, quoniam ignoratio eius a quo bona oriuntur, inprudentem inpingat in uitia necesse est. itaque ut breuius et significantius utriusque rei summa officia dein hoc iustitia continetur. Dixi, quod erat primum, scientiam boni non esse uirtutem, deinde, quid sit uirtus et in quo sit: sequitur ut id quoque ipsum, quid sit bonum et malum, nescisse philosophos breuiter ostendam, quia paene declaratum est in libro tertio, cum de summo bono disputarem. qui autem quid esset summum nescierunt, et in ceteris bonis malisue, quae summa non sunt, errauerint necesse est: quae non potest uero iudicio examinare qui fontem ipsum non tenet unde illa descendunt. fons autem bonorum deus est, malorum uero ille scilicet diuini nominis semper inimicus, de quo saepe diximus: ab his duobus principiis bona malaque oriuntur. quae ueniunt a deo, hanc
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ puid sit uirtres nesero ne uicrũ quid̃ quid st res sc̃io¬
Utrũq ergo idiget di Rimtrone quia natura rei tales ẽ
ut aut utimq intelligi aut non intelligi necesse st Uerum
nos fuciamas quod ille debuit Uirtus est iraui cohiltie¬
ab hus orrũtur affectibus Si eiũ cõmotionis fuis quc
ira dicitur impetus retuudat᷑ om̃es homĩ contẽtroues
male sopientur Neuo ĩidiabitur nemo prr seliet ad
nocendũ Item si cupiditas temperetaꝵ nemo cerra
mariq grassabitur. Nemo ex̾citũ ducet ut rapiat et bastet alie¬
na.. Item si ardor aebidinũ cõpͥmatur oĩs etas et sexus aet̾ine¬
bit suau sauctetatem Nlemo quecquã pudendũ aut patretur ãt
faciet. Igitur uniu̾sa scelera et flagicia hus cõmotõilus uir¬
cute sedatis ex hõuũi uita moribus q tollentur Que A datio
cõmotionũ et isfectuu hauc habet rõeũi ut oĩa recta fucia¬

Expanded text:
enim quid sit uirtus nescio, ne uitium quidem quid sit enim quid sit uirtus nescio, ne uitium quidem quid sit Utrumque igitur indiget definitione, quia natura rei talis est, ut utrumque aut intelligi, aut non intelligi sit necesse. Verum nos faciamus, quod ille debuit. Virtus est, iram cohab his oriuntur affectibus. Si enim commotionis hujus, quae ira dicitur, impetus retundatur, omnes hominum contentiones malae sopientur; nemo insidiabitur, nemo prosiliet ad nocendum. Item si cupiditas temperetur, nemo terra  grassabitur, nemo exercitum ducet, ut rapiat et vastet aliena. Item si ardor libidinum comprimatur, omnis aetas et sexus retinebit suam sanctitatem; nemo quidquam pudendum aut patietur, aut faciet. Ergo universa scelera et flagitia, his commotionibus virtute sedatis, ex hominum vita moribusque tollentur. Quae sedatio commotionum et adfectuum hanc habet rationem, ut omnia recta facia
Abbreviated transcription (Latin):
et uires uppetãt nmbuland sea ueri stĩa nichil prodest
a untues ꝓtu deficit llam fere eciã hi que pecc̃at et si non
perfecte taũ quid sit bonũ ⁊ malũ srutĩt et qugtieus
aliquid ĩprobe faciũt peccare se stiũt et ideo celare intãt᷑
Ded cũ eos bomi ⁊ mali natura non frillat cupiditate ma¬
la uiutũtur ut peccẽt Qt deest illis untris idest cupiatas
culã pertinet non fecisse que stiexis recte uolu̾tas pͣua
⁊ uiciosus cũꝰ quẽ ignoratis excusare non petest puuet᷑.
Ergo sicut uirtris non est boluũ ac malũ stĩre sta uirtus ẽ
bauĩt fac̾e malũ nõ fucere Et tam̃ strã sie eũ uirtutetõ¬
iutta est ut stia precedat uirtũtẽ untus srquatur stiam
Qma mehil prodest cogĩto iua es actio sub se quatrr
Cratius eigo paulo melus inquit Uirtus est uicium
fugere et sapiencia p̾ma Sed mepte ꝙ eam contrario
terminauit Uti si diceret Ronũ est qdꝰ malit nõ est Cũ

Expanded text:
uppetant ambulandi, ita uero scientia nihil prodest, si uirtus propria deficiat. nam fere etiam u qui peccant, etsi non perfecte, tamen quid sit bonum et malum sentiunt, et quotiens aliquid improbe faciunt, peccare se sciunt et ideo celare nituntur. sed cum eos boni et mali natura non fallat, cupiditate mala uincuntur, ut peccent, quia deest illis uirtus, id est cupiditas culpam pertinet non fecisse quae scieris, recte uoluntas praua et uitiosus animus, quem ignoratio excusare non potest, punietur. ergo sicut uirtus non est bonum ac malum scire, ita uirtus est bonum facere, malum non facere. et tamen scientia sic cum uirtute coniuncta est, ut scientia praecedat uirtutem, uirtus sequatur scientiam, quia nihil prodest cognitio, nisi et actio subsequatur. Horatius igitur paulo melius: uirtus est uitium fugere et sapientia prima, sed inepte, quod eam contrario terminauit, ut si diceret: \'bonum est quod malum non est\'. cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ enx ip̃o ntu qui est cotus eterra Quid ẽuĩ celestis in se bem
potest habere pecudũ saugius effusus quo aras iuinant/
nsi forte deos existimiãt eo uesci quod hoĩes aspernant᷑
artiugere: Et pusquis hauc saginam illis prestiterit ꝓuis
ille qrassator adulter ueneficus parricida sit beatus ac
selix sit hũc dilgũt hũt tuentur huic oĩa que optarit
prestant. Menito ergo persius hunimodi supersticiones
suo more deridet. it quid nam est ĩquit qua tu mercede deoꝵ
emeris auriculas pulmorie et lactibus unctis: Sentielat
uidelicet non carne opus esse ad placandũ celestem mare¬

Expanded text:
quam ex ipso ritu, qui est totus e terra. quid enim caelestis in se boni quam ex ipso ritu, qui est totus e terra. quid enim caelestis in se boni potest hnisi forte deos existimant eo vesci, quod homines aspernantur attingere. Et quisquis illis hanc saginam praestiterit, quamvis ille grassator, adulter, veneficus, parricida sit, beatus ac felix erit. Hunc diligunt, hunc tuentur; huic omnia, quae optaverit, praestant. Merito ergo Persius hujusmodi superstitiones suo more deridet: Qua tu inquit mercede deorum Emeris auriculas; pulmone et lactibus unctis? Sentiebat videlicet non carne opus esse ad placandam coelestem maje
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtis sue comyos putandus est sui et auctori ⁊ actori lũs
candelaꝵ aut ceneꝵ luen ossent pro muntie. Aliud uerr
ille a nobis exigit luiueꝵ et quid̃ non fumidũ rd ut au poeta
liquidũ atq clarum mentis scilicet p̃ qued a poetis fodes
suicupatur Qd̾ exhibere non potest isi que deũ agnonerit
Illoꝵ aũt di qui terrem sunt egent nũibus ne in tenebrs
sint Qaioꝵ cultores quia celeste nichil sapiũt eciã religiones
quibus descriuũt ad terram reuotãt. In ea eiũ̃ luĩe opusẽ
quia rõ eues et natura tenrbrosa est Itaq duis non celestem
sensiu sid hũamũ potius actribiũt.Idroq illis necessarui et
grata cirdũr esse que nobuis quebus esuriẽtibus opus est cibo
sitientibus potu ueste algentibus aut cũ sol decessexit
lũe ut uidere possimus. Nullis ergo ex rebue tam perhari t
intelligi potest deos istos cũ alignãdo uixerĩt mortuos es se

Expanded text:
mentis suae compos putandus est qui auctori et datori luminis mentis suae compos putandus est qui auctori et datori luminis candelarum aut cerarum lumen offert pro munere? aliut uero ille a nobis exigit lumen et quidem non fumidum, sed, ut ait poeta, liquidum atque clarum, mentis scilicet, propter quod a poetis Ϟω̃τες nuncupamur: quod exhibere non potest nisi qui deum agnouerit. illorum autem dii quia terreni sunt, egent luminibus, ne in tenebris sint: quorum cultores quia caeleste nihil sapiunt, etiam religiones quibus deseruiunt ad terram reuocant: in ea enim lumine opus est, quia ratio eius et natura tenebrosa est. itaque diis non caelestem sensum, sed humanum potius adtribuunt ideoque illis necessaria et grata credunt esse quae nobis, quibus aut esurientibus opus est cibo aut sitientibus potu aut ueste algentibus aut cum sol decesserit lumine, ut uidere possimus. nullis igitur ex rebus tam probari et intellegi potest deos istos, cum aliquando uixerint, mortuos esse
Abbreviated transcription (Latin):
Ec nebris agenti. Ꝙ s suspicari aut percipere aĩo possent que
sit bona illa celestra quoꝵ magnitudiuẽ ttrreno adhuc corpore
obuoluti sensi capere nõ possiua Iami se cũ hus officus damĩb
stultissiios esse cognoscant. uel si celeste liuuen qd dicimꝰ Idit
contemplari beliut iam sentĩãt ꝙͣ non indigeat lucerius coꝵ
mnͣ paruo circulo qui p̃p longiquitatẽ non ãplius ꝙͣ humomi
capitis uidetur habere mensurã tantũ sit fulgoris ut ẽũ
mortaliũ hõĩi acies non queat contueri et a paulisper intẽ¬
deus hebetatos oculos caligo ac tenebre conse quãtur quid
tandem liũs quid claritatis apud ip̃m dẽio penes quẽ nulla
nor est esse arbitramure Qui hauclacẽ sic moderatusest
ut ntꝙ nimio sulgore neq calore uehemẽti noceret ac̃antib
tantũ q istaꝵ ieꝵ deditei quãtũ aut mortalia corpera
pati posseut aut fingũ maturitas postularet Non ergo

Expanded text:
tenebris agenti. quodsi suspicari aut percipere animo possint quae tenebris agenti. quodsi suspicari aut percipere animo possint quae sint bona illa caelestia, quorum magnitudinem terreno adhuc corpore obuoluti sensu capere non possumus, iam se cum his officiis inanibus stultissimos esse cognoscant, uel si caeleste lumen quod dicimus solem contemplari nelint, iam sentiant quam non indigeat lucernis eorun cum in tam paruo circulo, qui propter longinquitatem non amplius quam humani capitis uidetur habere mensuram, tantum sit fulgoris, ut eum mortalium luminum acies non queat contueri et si paulisper intenderis, hebetatos oculos caligo ac tenebrae consequantur, quid tandem luminis, quid claritatis aput ipsum deum, penes quem nulla nox est, esse arbitremur? qui hanc ipsam lucem sic moderatus est, ut neque nimio fulgore neque calore uehementi noceret animantibus tantumque istarum rerum dedit ei, quantum aut mortalia corpora pati possent aut frugum maturitas postularet. num igitur
Abbreviated transcription (Latin):
pons non corpus ministerio aĩ uti debeat. Idem maximiũ
bonũ iudicãt opes quas si hoiis artibus assequi non po Nuit
malis assequũtur frandant rapuĩt spoliant insidiantur ab¬
iurant. Nichil deinqz moderati aut pensi habent dũ modo
auro choruscent argento gẽmis uestibus fulgẽãt auidissio
uentri opes ingerãt scipat. familear gregibus per dimotuui
płu sciuper incedãt dic addicti et seruiẽtes boluptatibus him
uigoremq mẽtis extingũt et cũ uuuere se maxĩe putant
ad mortem cõcitatiissĩẽ ꝓperãt samsicut In stdõ ubro docui¬
mus celi rõ in aĩo terre aut in corpore est Qui hona negli¬
gũt aĩ corpons appetũt intenebris ac morte usanturi
que stut terre atq corporis Quia liuueni ⁊ uita de celo est
Sicut eĩ qui sit uerꝰ deus ita qͥ sit uerꝰcultus ignorãt.
profudũt uiia tanquã sitiẽti accendũt liũa tanquã in

Expanded text:
poris, non corpus ministerio animi uti debeat. Iidem maximum poris, non corpus ministerio animi uti debeat. Iidem maximum bonum judicant opes. Quas si bonis artibus assequi non possunt, malis assequuntur; fraudant, rapiunt, spoliant, insidiantur, abjurant. Nihil denique moderati aut pensi habent, dummodo auro coruscent, argento, gemmis, vestibus fulgeant, avidissimo ventrio pes ingerant, stipati familiarum gregibus per dimotum populum semper incedant. Sic addicti et servientes voluptatibus, vim vigoremque mentis extinguunt; et cum vivere se maxime putant, ad mortem concitatissime properant. Nam, sicut in secundo libro docuimus, coeli ratio in animo, terrae autem in corpore est. Qui bona negligunt animi, et corporis appetunt, in tenebris ac morte versantur, quae sunt terrae atque corporis; quia vita et lumen a coelo est: sicut enim qui sit verus Deus, ita qui sit verus cultus, ignorant.profundunt uina tamquam sitienti, accendunt lumina uelut in
Abbreviated transcription (Latin):
hõies aut neglecta uesticia cũ sint om̃ibus flagiciie aut sceleri¬
bus ĩquinati religiosos se putãt si templa et aras hostraꝵ san¬
giũe cruentauerint si fucos odarati ac ueteris unni sparsione
madefecerĩt Quineciã sacras dapes apparãt et exquisitas
epulas quasi aliquid inde libaturis offerũt Quid quid aspectu
non ex aliqua diuinitatis iõe quã nesciũt ea ex suis cupidi¬
tatibus iudicãt sec intelligũt terrenis opibus deũ nõ ĩdige̾
Nichil eiũ sapĩt insi teiram bonaq et mala solius corporis
seusu ac uoluptate ꝓpendũt Huis arbitrio ut religioñs ponde¬
rãs sic totus uite slre acta disponũt Et quĩ emel a cele cõtem¬
platione auerterũt sensũq illũ celestem corpori mãcipauert
libidinibus fiena permictũt tanquã sccũ al laturi uoluptatem
quã momiẽtis oñuibus capere sestmãt cũ aĩꝰ ministerio cor¬

Expanded text:
omnes autem neglecta iustitia cum sint omnibus flagitiis ac sceleriomnes autem neglecta iustitia cum sint omnibus flagitiis ac sceleribus inquinati, religiosos se putant, si templa et aras hostiarum sanguine cruentauerint, si focos odorati ac ueteris uini profusione madefecerint. quin etiam sacras dapes apparant et exquisitas epulas quasi alnon ex aliqua divinitatis ratione, quam nesciunt, sed ex suis cupiditatibus judicant; nec intelligunt terrenis opibus Deum non indigere. Nihil enim sapiunt, nisi terram; bonaque et mala solius corporis sensu et voluptate perpendunt. Hujus arbitrio, ut religionem ponderant, sic totius vitae suae acta disponunt. Et quoniam se semel a coeli contemplatione averterunt, sensumque illum coelestem corpori mancipaverunt, libidinibus fraena permittunt; tanquam secum ablaturi voluptatem, quam momentis omnibus capere festinant, cum animus ministerio cor
Abbreviated transcription (Latin):
De uero cultu.
iod erat officiũ suscepti muneus dĩno spri ĩstuelt
et suffragãte ip̃a ueritate cõpleuimus Cuiꝰ asserẽde
et illustrande causam mͦ et consciã et fides et ip̃e dũs
nr̃ imposuit dine quo nec sciri qrucꝙͣ p̃t nec expli¬
tari Uenio nũc ad id quod est sũmũ opens huius
et maxĩ̃ ut doccam quo ritu quo ue sacrifitio dẽũ¬
uortc̃at Ideiũ est hoĩe oficiũ In eoq solo / ũma irꝵ et om̃is
beate uite rõ consiscit sũquideu pp̃ea sicti et ĩspirati ab eo sumiꝰ
nõ ut celu uideremus ⁊ solem qd̾ anaxagoras pritauit sed ut arti¬
ficem solis et celi deũ pura et integra mẽte colerenus Quãus
aũt ex p̾cedentibus libris pro ĩcceni mediocutate defenderimꝰ
uitatem tamẽ ex ritu q ip̃o elucere uel maxĩe potest Nichil ẽĩ
saucta et iugularis illa maiestas aliud ab hõie desederat ꝙͣ solam
ĩnocenciã quã siquis obtulent deo satis pie satis religiose li tarus

Expanded text:
DE VERO CVLTV. Quod erat officium suscepti muneris diuino spiritu instruente ac suffragante ipsa ueritate conpleuimus: cuius adserendae atque inlustrandae causam mihi et scientia et fides et ipse dominus noster inposuit, sine quo nec sciri quicquam potest nec explicari. uenio nunc ad id quod est summum operis huius et maximum, ut doceam quo ritu quoue sacrificio deuhominis officium in eoque solo summa rerum et omnis beatae uitae ratio consistit, quandoquidem propterea ficti et inspirati ab eo sumus, non ut caelum uideremus et sόlem, quod Anaxagoras putauit, sed ut artificem solis et caeli deum pura et integra. mente coleremus. quamuis autem praecedentibus libris pro ingenii mediocritate defenderim ueritatem, tamen ex ritu quoque ipso elucere uel maxime potest. nihil enim sancta et singularis illa maiestas aliut ab homine desiderat quam solam innocentiam: quam si quis obtulerit deo, satis pie, satis religiose litabit.
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩa ui geritur res ut ut ẽniꝰ E̾t quia scudent damprare
tanquã noc ẽtes quos utiq scĩt ĩ nocetes cõstare de ip̃a m̃o¬
centia nolũt quasi uero maier iiquitas set probataui ĩno¬
centĩa dampnare ꝙ mauditam. Sed ut dixi uerẽtur ne si au¬
dierit dãpnare non possit Et ideo cultores dei sũmi hoc
est iustos hõres torquent interficũt excerminãt Ilec

Expanded text:
sapientia, ui geritur res, ut ait Ennius. et quia student damnare sapientia, ui geritur res, ut ait Ennius. et quia student damnare tamquam nocentes quos utique sciunt innocentes, constare de ipsa innocentia nolunt: quasi uero maior iniquitas sit probatam innocentiam damnasse quam inauditam. sed ut dixi uerentur, ne si audierint, damnare non possint, et ideo cultores dei summi hoc est iustos homines torquent interficiunt exterminant. nec
Abbreviated transcription (Latin):
seq mexpiabili scelere cõtaminari atq astim¬
gi putet si hec aut legat patienter at audiat
Cb hoc tamen si fieri potest hũaĩtatis iure postu lanus
ut non prius dampnet ꝙͣ uniuersa cognonerit Nam i
sacuilegis et proditoribus et ueneficis potestas defendẽdi sui
datur nec predãpnari quẽꝙͣ incoguita causa licet nõ uuste
pet̾e uidemur Ut siquis erit ille que inciderit in hoc si leget¬
et perlrgat si audiat sententĩa disferat in extremũ Sed
noui hd̃m pertinaciã Ilũquã ĩpetrabimus Tuuẽt ecũ ne a nõb
reuicti monꝰ dare aliqũ clanãte ip̃a uitate cogatur Obstrepũt
igi et intercidũt ne audiãt et oculos uos oppͥmũt ur liuus
uideant qd̾ offermia. quo plane ip̃i disfidentiã suã perdite rõis
ostendũt crĩ ireq cognoscere neq congredi audeaut quia sciũt
se fucile suꝑari. Idcirco disceptatione sublata pellitur e medio

Expanded text:
seque inexpiabili scelere contaminari atque adstrinseque inexpiabili scelere contaminari atque adstringi putet, si haec aut legat patienter aut audiat. ab hoc tamen si fieri potest humanitatis iure postulamus, ut non prius damnet quam uniuersa cognouerit. nam si sacrilegis et proditoribus et ueneficis potestas defendendi sui datur nec praedamnari quemquam incognita causa licet, non iniuste petere uidemur, ut si quis erit ille qui inciderit in haec, si leget, perlegat, si audiet, sententiam differat in extremum. sed noui hominum pertinaciam: num-quam inpetrabimus. timent enim ne a nobis reuicti manus dare aliquando clamante ipsa ueritate cogantur. obstrepunt igitur et intercedunt, ne audiant, et oculos suos opprimunt, ne lumen uideant quod offerimus: quo plane ipsi diffidentiam suae perditae rationis ostendunt, cum neque cognoscere neque congredi audent, quia sciunt se facile superari. et idcirco disceptatione sublata pellitur e medio
Abbreviated transcription (Latin):
et e tincta erit Sed tamen quia siuguli quiq cetus hr ticorũ
se potissiũ xp̃ianos et suaui esse cat̾holicã eccłiam putant
sctiendũ est illau esst ꝟam in qua est confe Rro et penitentia
que pcc̃a ⁊ uulnera quibus abiecta est ĩbeculitas carius salue¬
briter curat Hec interim paucis admonendi gr̃a retuli neqͥs
errorem cauere cupĩes maiore ĩplicetur errore dũ penetrale
uitatis ignorat Possea pleniꝰ et uerrus contra omes menda¬
cioꝵ sectas ꝓprio epatoqz opere pugnabimꝰ Sequitur ut
quĩ satis dereligione uera ⁊ sapĩa locati sumus in proxiuuo¬
utro de iustĩa disseranius¬
on est apud ire dubiũ quin hoc opus nostrum qͦ
sugularis ille reꝵ conditor et hinꝰ nͣmenia re¬
ctoy asseritur siquis attigerit qui existit enexte
religionis ut sunt niia suꝑsticione ĩꝑatiẽtes
in sectetur eciam maledictis Et uix lecto for¬
tasse p̾ncipio affligat proiciat execretur

Expanded text:
et extincta erit. sed tamen quia singuli quique coetus haereticorum et extincta erit. sed tamen quia singuli quique coetus haereticorum se potissimum Christianos et suam esse catholicam ecclesiam putant, sciendum est illam esse ueram in qua est confessio et paenitentia, quae peccata et uulnera quibus subiecta est inbecillitas carnis salubriter curat. haec interim paucis admonendi gratia rettuli, ne quis errorem fugere cupiens maiore inplicetur errore, dum penetrale ueritatis ignorat: postea plenius et uberius contra omnes mendaciorum sectas proprio separatoque opere pugnabimus. Sequitur ut quoniam satis de religione uera et sapientia locuti sumus, in proximoo de iustitia disseramusNon est aput me dubium quin hoc opus nostrum, quo singularis ille rerum conditor et huius inmensi rector adseritur, si quis attigerit ex istis inepte religiosis, ut sunt nimia superstitione inpatientes, insectetur etiam maledictis et uix lecto fortasse principio adfligat proiciat exsecretur
Abbreviated transcription (Latin):
mo eciam cruciamẽta per ferret atq execrabili natibido
figeretur Que oĩa cũ neq ingeno neq doctrina iefelle
deprauati sunt ab Itiueio ircto et celestes liris conupert
ut nouã abi doct̾uã siue ulla radice ac stabilitate cõuou̾ent
Ueram reliquerũt Sed illi omes demonitis srandibus
irretiti quas perspic̾e ⁊ cauere debuerãt dĩnũ nomeut
cultũ per ĩprudencrã perdiderũt Cũ euũ fuges aut noua¬
ciam aut ualẽtimani aut marcionite aut antropiam¬
aut arriani seu quiłt alii noĩantur xp̃iani esse descieruut
tatho ͣ eccłia est que uerĩe cultũ retinet. Hic est fous uatat̾is
hot domiciliũ fider hoc templũ dei Quosiquis non ĩtrauerit
uel a quo siquis exierit ab pe uite ac salute alienus est Neninẽ
sibimet oportet pertinaci concertatione blaudiri. Agitur ciũ
de uita ac salute cui insi caute et diligẽter consulatur amissa

Expanded text:
esset, postremo etiam cruciamenta perferret atque exsecrabili patibulo esset, postremo etiam cruciamenta perferret atque exsecrabili patibulo figeretur, quae omnia cum neque ingenio neque doctrina defendere —, deprauati sunt ab itinere recto et caelestes litteras corruperunt, ut nouam sibi doctrinam sine ulla. radice ac stabilitate conponerentueram reliquerunt. sed illi omnes daemonicis fraudibus inretiti, quas prospicere et cauere debuerant, diuinum nomen et cultum per inprudentiam perdiderunt. cum enim Phryges aut Nouatiani aut Valentiniani aut Marcionitae aut Anthropiani seu quilibet alii nominantur, Christiani esse desierunt, catholica ecclesia est quae uerum cultum retinet. hic est fons ueritatis, hoc domicilium fidei, hoc templum dei: quo si quis non intrauerit uel a quo si quis exierit, a spe uitae ac salutis alienus est. neminem sibi oportet pertinaci concertatione blandiri. agitur enim de uita et salute: cui nisi caute ac diligenter consulatur, amissa
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmenores destito Itiuere celesti uias Abi deruas per ãfra¬
tus et p̾cipicia condiderũt per que partem plebis incautau
et amplicem ad tenebras mortemꝙ deducerẽt Qd̾ qͥtenq
acciderit exponam Ituerũt quidam nr̃oꝵ uel minꝰ stabiliita ͭ¬
fide uel minꝰ cauti uel minꝰ docti qui discidiũ facerent
uintatis et eccłias dissiparẽt Sed hui quoꝵ fides fuit lub̾ca
cũ deũ nosse se et colere simlarẽt augendis opibus ⁊̃ hono¬
⁊i studentes a Rectabant maxim sacertbtiũ et a paucioribus
uicti secedere cũ uffragatoribus suis maluerũt ꝙ ecs fre
ppositos quibus cõcupierãt ip̃i ante pponi Quidaui uero
non satis celestibus lrĩs eruditi cũ uitatis accusacoribus
respondere non possent obiciẽtibus uel imposiblẽ uel inc̃õ¬
gruẽs esse ut deus in uterũ se mulieris includeret nec
celestem illam maiestatem ad tantã infirmitatẽ pocuisse

Expanded text:
immemores deserto itinere caelesti uias sibi deuias per anfraimmemores deserto itinere caelesti uias sibi deuias per anfractus et praecipitia condiderunt, per quas partem plebis incautam et simplicem ad tenebras mortemque deducerent. quod quatenus acciderit exponam. fuerunt quidam nostrorum uel minus stabilita fide uel minus docti uel minus cauti, qui discidium facerent unitatis et ecclesiam dissiparent. sed ii quorum fides fuit lubrica, cum deum nosse se et colere simularent, augendis opibus et honori studentes adfectabant maximum sacerdotium. et a potioribus uicti secedere cum suffragatoribus suis maluerunt quam eos ferre praepositos quibus concupierant ipsi ante praeponi. quidam uero non satis caelestibus litteris eruditi cum ueritatis accusatoribus respondere non possent, obicientibus uel inpossibile uel incongruens esse ut deus in uterum se mulieris includeret nec caelestem illam maiestatem ad tantam infirmitatem potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
men eius gerit is uero cũ filio lil ⁊ pr̃em̃ colit Qũi legatus
et mĩcius et sacerdos sr̃mi pr̃is est filius. Hic templi maximi
Iana est hic lucis uĩa hic dux salutis hic hostiũ uite
Sed tani qũi multe here ses extiterũt et instinctibus demoniua
Ippłus dei stissus est determinanda est nobis ueritas breuit᷑
et in lio ꝓprio demicilio colloranda Ut siquis aquã bite cupiet
haururr. non ad detritos lacus de feratur qui non habẽt uenam
sed uberrimũ dei nouerit foutem quo ireigatus per heniie
luce potratur Ante oĩa serre nos cõneit et ip̃iu et legatos
eius p̾dixisse o plurime secte haberẽt existere que cõcordi¬
am saucti corpors rrmpeiẽt ac monuisse ut sũma prudẽcia
caueremus neqũ in laqueos ⁊ fraudes aduersarii nosto cã
quo nos luctari deus uoluit incideremus Tũ dedisse cert a
mandata que in ꝑpetuũ custodire debenius Quoꝵ plerique

Expanded text:
men eius gerit, is uero cum filio simul et patrem colit, quoniam legatus men eius gerit, is uero cum filio simul et patrem colit, quoniam legatus et nuntius et sacerdos summi patris est filius. hic templi maximi ianua est, hic lucis uia, hic dux salutis, hic ostium uitae. Sed quoniam multae haereses extiterunt et instinctibus daemonum populus dei scissus est, determinanda est nobis ueritas breuiter et in suo proprio domicilio conlocanda, ut si quis aquam uitae cupiet haurire, non ad detritos lacus deferatur qui non habent uenam, sed uberrimum dei nouerit fontem quo inrigatus perenni luce potiatur. ante omnia scire nos conuenit et ipsum et legatos eius praedixisse quod plurimae sectae haberent exsistere quae concordiam sancti corporis rumperent, ac monuisse ut summa prudentia caueremus, ne quando in laqueos et fraudes illius aduersarii nostri cum quo nos luctari deus uoluit incideremus; tum dedisse certa mandata, quae in perpetuum custodire debemus: quorum plerique
Abbreviated transcription (Latin):
erut eũ deus eternus. Ego p̾mus et ego nouissimus et preter
me non est deus Cũ duas personas ꝓposuissit dei irgis idet xp̃i
et der pr̃is qui eũ post passionẽ suam ab ĩseris excitauit sicut
ostendisse dixmiꝰ osee ꝓthetam qui ait et de mauu ĩ feiriũ
cruam eũ tam ad utr anq personã peferens intulit Et p̾t
me non est deus cũ posset dicere p̾ter nos Sed fas nõ eiat
płi nu̾o separationẽ tante necessitudĩs fieri Unus est eiũ̃¬
olus liler deus sũmus carẽs ongĩe quia ipe est ongo rex
Et in eo simul et filius et oĩa cõpnetur Quapp̃ cũ mẽs et
uolutas alterius in altero it uel potius una in utiaq merrto
unus deus uterq appellat᷑ Quia quidquid est ĩ pr̃e ad filiũ tũs¬
ac siigularis deus insi per filiũ̃ coli Qui sblũ pr̃em se coi̾ere putat
sicut filiũ non colit ita nec pr̃em quid̃ Qui aũs filiũ sustipit et n

Expanded text:
eruit eum deus aeternus: ego primus et ego nouissimus et praeter eruit eum deus aeternus: ego primus et ego nouissimus et praeter me non est deus. cum duas personas proposuisset, dei regis, id est Christi, et dei patris, qostendisse diximus Oseam prophetam, qui ait: Et de manu inferorum eruam eum: tamen ad utramque Personam referens, intulit, Et praeter me non est Deus, cum posset dicere praeter nos: sed fas non erat plurali numero separationem tantae necessitudinis fieri. Unus est enim solus, liber, Deus summus, carens origine, quia ipse est origo rerum; et in eo simul et Filius, et omnia continentur. Quapropter cum mens et voluntas alterius in altero sit, vel potius una in utroque, merito unus Deus uterque appellatur, quia quidquid est in Patre, ad Filium transummus, ac singularis Deus nisi per Filium coli. Qui solum Patrem se colere putat, sicut Filium
Abbreviated transcription (Latin):
mo dicatur utiq nulla distretio est Quia ⁊ luigua sermonis
ministra et manꝰ in qua est uirtus induudue sunt corporis
portiones Propiore uti exemploubet Cũ quis habet filiũ quem
unice diligat qui tamen sit in domo et ĩ manu pris licet ei nom
dm̃i pocestatem q concedat ciuili tam̃ iure et domus hna ⁊̾ unꝰ
dũs noiatur Sic hic mondus et una dei domus est et filius ac pater
qui unanines ĩcolũt mondũ deus unus. Quia ⁊ unꝰ est tãꝙͣ
duo et duo tanquã unus Neq id mirũ cũ et filius sit in patre
qr pr̃ diligit filiũ et pr̃ in filio qr uolũtati pr̃is fideliter paret
Nec unquã faciet aut fecerit insi qd pater aut uoluit aut
iussit demq unũ deũ esse tam pr̃em ꝙͣ filiũ ysaias in illo ex¬
emplo quod superiꝰ posurmꝰ oñdit cũ diceret Adorabũt te t
in te precabũtur quĩ inte deus est et non est deus alius p̾t̾¬

Expanded text:
mo dicatur, utique nulla discretio est, quia et lingua, sermonis mo dicatur, utique nulla discretio est, quia et lingua, sermonis ministra, et manus, in qua est uirtus, indiuiduae sunt corporis portiones. propiore uti exemplo libet. cum quis habet filium quem unice diligat, qui tamen sit in domo et in manu patris, licet ei nomen domini potestatemque concedat, ciuili tamen iure et domus una et unus dominus nominatur. sic hic mundus una dei domus est et filius ac pater, qui unanimes incolunt mundum, deus unus, quia et unus est tamquam duo et duo tamquam unus. neque id mirum, cum et filius sit in patre, quia pater diligit filium, et pater in filio, quia uoluntati patris fideliter paret, nec umquam faciat aut fecerit nisi quod pater aut uoluit aut iussit. denique unum deum esse tam patrem quam filium Esaias in illo exemplo quod superius posuimus ostendit, cum diceret: adorabunt tin te precabuntur: quoniam in te Deus est, et non est Deus alius prae
Abbreviated transcription (Latin):
Quibus cũ probabilia uideantur esse que diximꝰ in hoc uno
labare nos arbitrantur ꝙ et alterũ ⁊ mortalem dc̃ũ fateaui᷑
De mortalitate iã diximꝰ nũc de unitate doceamus Cum
dicimꝰ deũ pr̃em ⁊ deũ filiũ non diu̾isũ dicimꝰ nec utrũq
secernimꝰ qr nec pater a silio potest nec filius a pr̃e secerui
uiquid̃ nec pater sine filio nũcupar nec silius pͣt sine patre
generari Cum igr̃ et pr̃ filiũ facrat et filius pr̃em una ut̾usq
mens unus spũs ina substancia est Sed ille quasi exuberris
fous est hic tanquã defluẽs ex eo riuus Ille tanquã sol
hic quasi rdius a sole porrectus Quiqĩi iĩmo patir et fide¬
lis et carus est non separãtur sicut nec rius a fonte nec ra¬
dius a sole Quia et aqua fontis ĩ riuo est et solis liuuen ĩ iadio
Eque nec uox abore eũgrtur nec uirtus aut mans a corpore
diuelli potest Cũ igr̃ aꝓhetis idem mauꝰ dei ⁊ uirtus et ser¬

Expanded text:
quibus cum probabilia uideantur esse quae dicimus, in hoc uno quibus cum probabilia uideantur esse quae dicimus, in hoc uno labare nos arbitrantur, quod et alterum et mortalem deum fateamur. de mortalitate iam diximus: nunc de unitate doceamus. cum dicimus deum patrem et deum filium, non diuersum dicimus nec utrumque secernimus, quia nec pater a filio potest nec filius a patre secerni, siquidem nec pater sine filio nuncupari nec filius potest sine patre generari. cum igitur et pater filium faciat et filius patrem, una utrique mens, unus spiritus, una substantia est: sed ille quasi exuberans fons est, hic tamquam defluens ex eo riuus, ille tamquam sol, hic quasi radius ex sole porrectus. qui quoniam summo patri et fidelis et carus est, non separatur, sicut nec riuus a fonte nec radius a sole, quia et aqua fontis in riuo est et solis lumen in radio; aeque nec uox ab ore seiungi nec uirtus aut manus a corpore diuelli potest. cum igitur a prophetis idem manus dei et uirtus et ser
Abbreviated transcription (Latin):
est qui ait religionũ  nodos ulurie Supersticiosi autẽ
uocantur non qui filios superstites optãt omos erum
optamus Sed aut hii qui super stitem meo ira defũctoꝵ
colũt aut qui parẽtibus sius superscites colebaut ymãgiẽs
coꝵ domi tanquã deos penates. Nam qui nouos ritus
assuiebant ut in deoꝵ uicem mortuos honorarẽt ss
ex soĩbus in celum receptos putabãt hos suꝑsticiosus
uoc abant. Eos uo qui publices et antiques deos calerẽt
religiosos nõĩabant Unde uirgilius Uana superscicio¬
ueterũq ignara deoꝵ. Sed cũ ueteres quoq deos ĩurramus cod
modo cõxcratos esse post obitũ supersticiosi ergo qui młtos et falsos
deos colũt. Nos aũt religiosi qui uni et uero deo Mpplicamq
ortasse querat a liquis quomodo cũ dẽũ nos unũ colere
dicamus duos tam esse asseueremus deũ patrem ⁊ deũ
Aliũ Que asseueratio plerosq in max̃i impegit cirorem

Expanded text:
est, qui ait religionum se nodos soluere. superstitiosi autem est, qui ait religionum se nodos soluere. superstitiosi autem uocantur non qui filios superstites optant — omnes enim optamus —, sed aut ii qui superstitem memoriam defunctorum colunt aut qui parentibus suis superstites colebant imagines eorum domi tamquam deos penates. nam qui nonos sibi ritus adsumebant, ut deorum uice mortuos honorarent quos ex hominibus in caelum receptos putabant, hos superstitiosos uocabant, eos uero qui publicos et antiquos deos colerent, religiosos nominabant. unde Vergilius: uana superstitioueterumque ignara deorum. sed cum ueteres quoque deos inueniamus eodem modo consecratos esse post obitum, superstitiosi ergo qui multos ac falsos deos colunt, nos autem religiosi qui uni et uero deo supplicamus. Fortasse quaerat aliquis quomodo, cum deum nos unum colere dicamus, duos tamen esse adseueremus, deum patrem et deum filium. quae adseueratio plerosque in maximum inpingit errorem.
Abbreviated transcription (Latin):
raro id optauenit Aut air uici nomen sit ex eo sactũ
quo nchil honestius nichil iustius optari pecest Nam
qd̾ ait religiosos a relegendo apellatos ꝙ retragtent
ea diligenter que ad cultũ deoꝵ pertineat cur illi qui
hoc sepa in die friciant religio soꝵ nomen amectant
cũ multo utiq diligẽtis ex assiduitate ip̃a ielegãt ea
quibus dii coluntur: Quid ergo est: Nnuirũ religio ueri
cultus est et supersticio falsi Et oĩo quid colas int̾.rest
non quẽ admuod colas aut quid preanis. Sed quia deoꝵ
cultores religioses seputant cũ uit supersticrosi nec
religionẽ possunt a upersticione discernere nec sigui¬
ficantiã nõim exponere expͥmers
iximus nomen religionis a uinculo pietatis esse
deductũ ꝙ hoĩem sibi deus religauerit et pietate
constriuxerit quia ⁊riur nos ei ut dũo et obequi ut pr̃i
necesse est Meliuis ergo id nomen lucretius int̾pretatus

Expanded text:
raro id optauerit. aut cur uitii nomen sit ex eo tractum raro id optauerit. aut cur uitii nomen sit ex eo tractum quo nihil honestius, nihil iustius optari potest? nam quod ait religiosos a relegendo appellatos qui retractent ea diligenter quae ad cultum deorum pertineant, cur ergo illi qui hoc saepe in die faciant religiosorum nomen amittant, cum multo utique diligentius ex adsiduitate ipsa relegant ea quibus dii coluntur? quid ergo est? nimirum religio ueri cultus est, superstitio falsi. et omnino quid colas interest, non quemadmodum colas aut quid precere. sed quia deorum cultores religiosos se putant, cum sint superstitiosi, nec religionem possunt a superstitione discernere nec significantiam nominum exprimere. diximus nomen religionis a uinculo pietatis esse deductum, quod hominem sibi deus religauerit et pietate constrinxerit, quia seruire nos ei ut domino et obsequi ut patri necesse est. eo melius ergo id nomen Lucretius interpretatus
Abbreviated transcription (Latin):
et upersticio ⁊ religio usatur/ ex ugua uel potius nulla
distancia est Quid eiu mͥ afferet cause cur precari pro
salute filioꝵ semel religiosi et idem decies facere super¬
sticiosi esse hõĩs arbitretur: Si cũi facere semel opem̃
est quãto magis sepius: Si hora prima ergo ⁊ tota
die. Si una hoscia placabilis placabłiores u̾tiq hostie
plures quia multiplicia obsequia demerẽtur potius ꝙͣ
offendũt Non eũ nob̾is odiosi uidentur hui famuli qui
assidui et firquetes ad obe quiũ fuerit Edmagis cari
Cur igitur sit in culpa et nomen reprehensibile suscipi¬
at qui ant felios suos magis diligit aut deos magis sons¬
rat laudecur aũt qui minus: Quod argumẽtũ etiã ex
contrario ualet. Si eiũ totos dies precari ⁊ ĩ molare cri¬
minis est ergo et stiuel. Si superstites Alios sub inde
optare uiciosum est suꝑsticio sus igitur est ille qui eciã

Expanded text:
et superstitio et religio uersatur, exigua uel potius nulla et superstitio et religio uersatur, exigua uel potius nulla distantia est. quid enim mihi adferet causae cur precari pro salute filiorum semel religiosi et idem decies facere superstitiosi esse hominis arbitretur? si enim semel facere optimum est, quanto magis saepius? si hora prima, ergo et toto die, si una hostia placabilis, placabiliores utique hostiae plures, quia multiplicata obsequia demerentur potius quam offendunt. non enim nobis odiosi uidentur ii famuli qui adsidui et frequentes ad obsequium fuerint, sed magis cari. cur igitur sit in culpa et nomen reprehensibile suscipiat qui aut filios suos magis diligit aut deos magis honorat, laudetur autem qui minus? quod argumentam etiam ex contrario ualet. si enim totos dies precari et immolare criminis est, ergo et semel; si superstites filios subinde optare uitiosum est, superstitiosus igitur et ille qui etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uiat. nisi suit temporali renũciet uite ac se rudimetib
uisticie ad cultũ here religionis ĩ stituat lac em̃ condi¬
cione gignimus ut generati nos deo iusta ⁊ debita obe¬
quia prebeamus hũc ulũ nouerimꝰ hñc ⁊quanui
hũc unnculo pietatis obstrcti deo ⁊ religati simius. I nde
ip̃a religio nomen accepit Nlon ut ciccro int̾p̾tatus est
aulegendo Qui libro de natur a deoꝵ 2ͦ Ita dicit Nlon
eiũ pħi sbłiuuu uerũ eciã maiores nr̃i suꝑticionẽ a religi¬
one eparauerũt Nam qui totos dies precabantur et
imolabant/ ut sibi Abi sui liberi superstites essẽt super
ex diligendo diligentes ex intelligendo intell̃gentes¬
Hus cñi uerbis onũbus inest uis relegendi eadem que ĩ
religioso. Ita factũ est ut in supersticioso et religioss alt̾i
uicu nomen alterum laudis Hec interp̾tatio ꝙͣ mepta
sit ex reipsa licet noscere Nam si in hiisi co dñs coledis

Expanded text:
uiat, nisi huic temporali renuntiet uitae ac se rudimentis uiat, nisi huic temporali renuntiet uitae ac se rudimentis iustitiae ad cultum uerae religionis instituat. hac enim condicione gignimur, ut generanti nos deo iusta et debita obsequia praebeamus, hunc solum nouerimus, hunc sequamur. hoc uinculo pietatis obstricti deo et religati sumus: unde ipsa religio nomen accepit, non ut Cicero interpretatus est a relegendo, qui libro de natura deorum secundo ita dixit: nonsophi solum verum etiam maiores nostri superstitionem a religione separaverunt. nam qui totos dies precabantur et immolabant, ut sibi sui liberi superstites essent, superei diligendo diligentes, ei intellegendo intellegenteshis enim uerbis omnibus inest uis legendi eadem quae in religioso. ita factum est in superstitioso et religioso alterum uitii nomen, alterum laudis. haec interpretatio quam inepta sit, ei re ipsa licet noscere. nam si in isdem diis colendis