comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di cẽ q̃ntomagis nosti: tantomays
es eisdẽ donis beata. Immo aliter naes ͥ
nisi qu̾ habes noris a quo habeas. Acen¬
qui exdeo est: ut sciamꝰ quȩ a dõ dondta
sunt nobis. Multi qͥppe habent multa
dona dĩ. & nesciendo a quo habeant. in¬
pia uanitate iactantur. Nemo est autem
donis di beatus. qui donanti existit ingra¬
tus. quia & illud qd̾ inter sac̃ mysteracor
habere sursum ubem. ipso adiuuante
id ualemꝰ. quo iubente ammonem᷑. Et
ideo sequitur. ut de hoc tanto bono sur¬
agamus. Hoc enĩ continuo cõmonemur.
quia hoc dignũ est hoc iustũ est. Recor¬
daris hȩc u̾ba unde sint. inter quas actio¬
nes & qnͣta scĩtate cõmendent᷑ agnoscis.

Expanded text:
e quanto magis nosti, tanto magis es eiusdem donis beata; immo aliter non es, nisi quod habes noris a quo habeas. attenqui ex Deo est; ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Multi quippe habent multa Dei dona, et nesciendo a quo habent, impia vanitate jactantur. Nemo est autem donis Dei beatus, qui donanti existit ingratus. Quia et illud quod inter sacra mysteria cor habere sursum jubemur, ipso adjuvante id valemus, quo jubente admonemur: et ideo sequitur, ut de hoc tanto bono suragamus. Hoc enim continuo commonemur, quia hoc dignum est, hoc justum est. Recordaris haec verba unde sint, intus qua sanctione et quanta sanctitate commendentur agnoscis.
Abbreviated transcription (Latin):
ut amici dñi ẽẽ possimꝰ quid nr̃ dñs faciat
sciamꝰ. ñ solũ enĩ homines. uerũ etiã ui-¬
stos ipse facit nos: & ñ ipsi nos. Et ut hoc.
sciamꝰ. quis nͥ ipse facit: Non enim spm̃
huiꝰ mundi accepimꝰ. s sp̃m qui ex dõ est:
ut sciamꝰ quȩ a dõ donata sunt nobis Ab
ipso quicqͥd boni est donatur. Ergo quia
& hoc bonũ est ab ipso utiq donatur. ut
sciatur a quo bonũ om̃e donetur. ut omĩno
de om̃ĩb bonis qui głatur in dño glẽtur

Expanded text:
ut amici Domini esse possimus, quid noster Dominus faciat sciamus. Non solum enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Et ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? Non enim spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omnino de omnibus bonis, qui gloriatur, in Domino glor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissum ubi ait. qd̾ cumq petieri¬
ꝓmittit implebit. si apłos suos in sua
ꝓmissione fraudauit: Euigila gͥ ho¬
mo fidelis. & uigilanter audi qd̃ illic po
situm est: in nomine meo. Ipsum enĩ qd̾¬
cumq ñ ait petieritis ut cũq: s in nomi¬
ne meo. Qui ꝓmisit gͦ tam magnũ bene¬
rem. Non itaq saluos nos faciet quicũq
ut faciat qd̾cumq peumꝰ: ñ ut cũq s in
nomine eiꝰ petamus. hoc est in nomine
saluatoris petamꝰ. Non gͦ contra salutẽ
nrãm petamus. Qd̃ si fecerit. ñ ut salua¬
tor facit. qd̾ est nom̃ eius. fidelib eiꝰ. Est
quippe impiis damnator. qui dignatur
fidelib cẽ saluator. Qui gͦ credit in cum
qd̾ cumq petierit in nomine qd̃ est illis qͥ
credunt in eum. hoc facit. qm̃ hoc sicut

Expanded text:
promissum ubi ait, Quodcumque petieripromittit implebit, si Apostolos suos in sua promissione fraudavit? 3. Evigila igitur, homo fidelis, et vigilanter audi qsitum est: In nomine meo. Ipsum enim, Quodcunque, non ait, petieritis, utcunque, sed in nomine meo. Qui promisit ergo tam magnum benerem. Non itaque salvos nos faciet quicunque ut faciat quodcumque petimus, non utcumque, sed in nomine ejus petamus, hoc est in nomine Salvatoris petamus. Non ergo contra nostram salutem petamus: quod si fecerit, non ut Salvator facit, quod est nomen ejus fidelibus ejus. Est quippe impiis fidelibus esse salvator. Qui ergo credit in eum, quodcunque petierit in nomine quod est illis qui credunt in eum, hoc facit, quoniam hoc sicut
Abbreviated transcription (Latin):
estis es hoc pplo estis. iam̃ cune ẜ¬
dicto. nunc p̾sentato. De his itaq estis
qui uocati sunt ab oriente & occidente.
recũbere in regno cȩloꝵ: ñ in templis
ydoloꝵ. Estote gͦ corpus xp̃i. ñ p̃sso¬
res corporis xp̃i. Habetis uestim̃ti fim¬

Expanded text:
estis, ex hoc populo estis, jam tunc praedicto, nunc praesentato. De his utique estis, qui vocati sunt ab oriente et occidente recumbere in regno coelorum, non in templo idolorum. Estote ergo corpus Christi, non pressura corporis Christi. Habetis vestim
Abbreviated transcription (Latin):
illa testatur. Conuincit hominũ colen-¬
tium m̃tes. ñ conuincat recumbentes. s¬
ñ p̃mantur xp̃iani. si p̃muntur pagani.
ille p̾mentes: querebat tangentes. Atq
utinã fr̃s a paganis p̃matur corpꝰ xp̃i.
pꝰ xp̃i.Si quertts unde uincant᷑ pagani.
unde illuminent᷑. unde ad salutẽ uocen¬
tur: deserite sollemnitates eoꝵ. deserite
nugas ipsoꝵ. & si ñ consentiunt uerita¬
ut inuicem onera nr̃a portemꝰ. xp̃m au-¬
tem diligendo facile sustinemꝰ infirmi-¬
tatem alteriꝰ. etiam quẽ ñdum ꝓpter sua-
bona diligimꝰ. Cogitamꝰ em̃ quia ille.
quẽ diligimꝰ dñs ꝓpter eum mortuus
est: quã caritatẽ nobis apłs paulus i¬
gessit cum diceret. Et pibit infirmus
in quo infirmꝰ est minꝰ diłigimꝰ. ulum
in illo consideremꝰ. qui mortuus est ꝓper
ipsum. A pm̃ autẽ ñ diligere. ñ insitm

Expanded text:
illa testatur. Convicit omnium colenilla testatur. Convicit omnium colentium mentes, non convincat recumbentes. non premant Christiani, si premunt Pagani. ille prementes, quaerebat tangentes. Atque utinam, fratres, a Paganis prematur corpus Christi,  Si quaeritis unde vincantur Pagani, unde illuminentur, unde ad salutem vocentur: deserite solemnitates eorum, deserite nugas ipsorum; et si non consentiunt veritaut invicem onera nostra portemtem diligendo facile sustinemus infirmitatem alterius, etiam quem nondum propter sua bona diligimus. Cogitamus enim, quia ille quem diligimus, Dominus propter eum mortuus est. Quam charitatem nobis apostolus Paulus ingessit cum diceret: Et peribit infirmu quo infirmus est minus diligimus, illum in eo consideremus qui mortuus est propter ips
Abbreviated transcription (Latin):
& de diuinitate xp̃i. De uideis dicebat.
peccas: dum discumbis apud deos fal
thaginis: qͣsi si mars aut mercuriꝰ esset.
ds̃ esset. S qͦm ab ipsis habeatur atten¬
de. ñ qͥd sit. Nam & ego tecum scio quia
lapis est. si geniũ ornam̃tũ aliqd̃ est. ci¬
ues carthaginis bene uiuant. & ipsi ert̃
geniũ carthaginis. Si autẽ geniũ demo¬
niũ est. audisti & ibi quȩ immolant gen¬
tes. demonib immolant & ñ dõ. Nolo
uos socios fieri demonioꝵ: notumꝰ qͥa
ñ est ds̃. Utinã & ipsi sic norint. s ꝓpt̾
eos qui hoc ñnorunt infirmos. ñ debet
ꝑcuti conscientia coꝵ. Hoc monet apłs.
Nam & illi qd̃ numen habeant. & ꝓ numi-¬
ne accipiant istam statuam. ara testatur.
Quid illic facit ara. si illud ñ habetur ꝓ
numine: Nemo mͥ dicat. ñ est numen.
ñ est ds. Iam dixi. Utinam sic ipsi norus
hoc. qͦmͦ nouimꝰ om̃s nos. S quid habe¬
ant. ꝓ qua re habeant: qͥd ibi facit ara

Expanded text:
et de divinitate Christi. De Judaeis dicebat et de divinitate Christi. De Judaeis dicebat peccas, dum discumbis apud deos falsthaginis. Quasi si Mars aut Mercurius esset, Deus esset. Sed quomodo ab ipsis habeatur, attende; non quid sit. Nam et ego tecum scio quia lapis est. Si genium ornamentum est aliquod; cives Carthaginis bene vivant, et ipsi erunt genium Carthaginis. Si autem genium daemonium est, audisti et ibi: Quae immolant Gentes, daemonibus immolant, et non Deo: nolo vos socios fieri daemoniorum . Novimus quia non est Deus; utinam et ipsi sic norint: sed propter eos qui hoc non norunt infirmos, non debet percuti conscientia ipsorum. Hoc monet Apostolus. Nam et illi quod numen habeant et pro numine accipiant illam statuam, ara testatur. Quid illic facit ara, si illud non habetur pro numine? Nemo mihi dicat. Non est numen, non est Deus. Jam dixi, Utinam sic ipsi norint hoc, quomodo novimus omnes nos. Sed quid habeant, pro qua re habeant, quid ibi faciant, ara
Abbreviated transcription (Latin):
de. & cũ morte. xp̃i. totũ mundũ appende.
Et ne adhuc te putares in infirmũ peccare.
& leue duceres peccatũ. ac paruipenderes.
in xpm inqͥt peccatis. Solent enĩ homines
dicere. in hominẽ pecco. nunqͥd in dm̃
Nega xp̃m dm̃. Audes negare xp̃m dm̃.
an aliud in ydolio cũ recũberes didicisti:
Non admittit istam doctrinã xp̃i doctrina.
Quere ubi didiceris ñ esse xp̃m dm̃. Paga¬
ni hoc solent dicere. Uide qͥd faciunt m̃se
malȩ : uides qm̃ corrũpunt bonos mores
colloquia mala. Tu ibi de euglio loqui
ñ potes. & de ydolis loquentes audis A
ȩccłia uomis. Forte hic audes loqui. forte
inter turbas audes murmurare. Nunqͥd
xp̃c ñ homo fuit: Nonne crucifixus est a
paganis : Hoc didicisti. salutem ꝑdidisti.
F imbriam ñ tetigisti. tange & hoc fimbri-¬
am. recipe salutẽ. Sicut eam tangere¬
te docuimꝰ in eo qd̃ scriptũ est. qͥ uide
rit in ydolio recũbentem: tange illam

Expanded text:
de, et cum morte Christi totum mundum appende. de, et cum morte Christi totum mundum appende. Et ne adhuc putares te in infirmum peccare, et leve duceres peccatum ac parvi penderes, In Christum, inquit, peccatis. Solent enim homines dicere: In hominem pecco, numquid in Deum? Nega Christum Deum. Audes negare Christum Deum? An aliud, in idolio cum recumberes, didicisti? Non admittit istam doctrinam Christi doctrina. Quaero ubi didiceris non esse Christum Deum. Pagani hoc solent dicere. Vides quid faciunt mensae malae? Vides quoniam corrumpunt mores bonos colloquia mala ? Tu ibi de Evangelio loqui non potes, et de idolis loquentes audis. AmEcclesia vomis. Forte hic audes loqui, forte inter turbas audes murmurare: Numquid Christus non homo fuit? nonne crucifixus est? A Paganis hoc didicisti, salutem perdidisti, fimbriam non tetigisti. Tange et in hoc fimbriam, recipe salutem. Sicut eam te tangere docuimus in eo quod scriptum est, Qui viderit fratrem in idolio recumbentem: tange illam
Abbreviated transcription (Latin):
nere. si ñ uultis deleri de libro uite.
Qmͣdui conam᷑ luculente & delectabiliter
uobis dicere qd̃ dolor nr̃ cogit: qͦmͦ cũq
dicere. & tacere. ñ ꝑmittit. Quicũq uolue¬
rint ista contemnere: in xp̃m peccant.
Uideant qͥd agant. Paganos reliquos col-¬
ligi uolumꝰ. lapides estis in uia. uenire.
uolentes offendunt & redeunt. Dicunt
in cordib suis. Quare nos relinquamꝰ
deos. qͦs xp̃iani ipsi nobiscum colunt:
Absit a me inqͥt. ut ego deos gentiũ colam.
noui. intelligo. credo. Qͥd facis de con¬
scientia infirmi qm ꝑcutis: Qͥd façis
de p̃cio. si contemnis qd̃ emptũ est: Uide
qnͣti emptũ est. Peribit inqͥt infirmus in
tua scientia. quã te dicis habere. ut scias
quia nichil est ydolum. & animo cogites
dm. & recũbas sic in ydolio: In hac sci¬
entia ꝑit infirmꝰ. Et ne contemnas in¬
firmũ. addidit ꝓpter quẽ xp̃c mortuus
est. quẽ uis contẽnere. Preciũ ipsiꝰ atten¬

Expanded text:
nere, si non vultis deleri de libro vitae. nere, si non vultis deleri de libro vitae. Quamdiu conamur luculenter et delectabiliter vobis dicere, quod dolor noster cogit quomodocumque dicere, et tacere non permittit? Quicumque voluerint ista contemnere, in Christum peccant, videant quid agant. Paganos reliquos colligi volumus, lapides estis in via; venire volentes offendunt, et redeunt. Dicunt enim in cordibus suis: Quare nos relinquamus deos, quos Christiani ipsi nobiscum colunt? Absit, a me, inquit, ut ego deos Gentium colam. Novi, intelligo, credo. Quid facis de conscientia infirmi, quam percutis? Quid facis de pretio, si contemnis quod emptum est? Vide quanti emptum est, Peribit, inquit, infirmus in tua scientia: quam te dicis habere, ut scias quia nihil est idolum, et animo cogites Deum, et sic recumbas in idolio. In hac scientia perit infirmus. Et ne contemnas infirmum, addidit, propter quem Christus mortuus est. Quem vis contemnere, pretium ipsius atten
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ putatis decipi posse simulachris
homines: quȩ a xp̃ianis honorari pu-¬
tantur. Nouit inqͥt dñs cor meũ. S
fr̾ tuus ñ nouit cortuũ. Si infirmꝰ es:
taue maiorem egritudinem. Si firmꝰ es:
cura frĩs infirmitatẽ. Qui uident. ista
edificant᷑ ad alia. ut ñ tantũ ibi mandu¬
sare. s & sacrificare desiderent. E cce
pirit infirmꝰ in tua scientia fr̃. Audi
f̃. Si contemnebas infirmũ: ecce frẽm
sontemnis. Exꝑgiscere. qͥd sic in ipsũ
np̃m peccas. Attende enĩ qd̾ nullo pacto
bossis contemnere. Sic autẽ inqͥt pec
uuc qui ista contemnunt. & recũbag
ydolio. ñne erunt p̃mentes. ñ tan¬
dentes. Et cũ recubuerint in ydolio.
luiant & impleant cocliam. n salutẽ
accepturi. s p̃ssuram facturi. S timeo¬
inquis ne offendam maiorẽ. Time ꝓrsus
ne offendas maiorẽ. & ñ offendis d̾m.
Qͥd plura fr̃s: X p̃iani audistis qͥa peccan-¬
tes in fr̃s & ꝑcutientes conscientiam eoꝵ
infirmã in xpm peccatis. nolite contem¬

Expanded text:
Quomodo putatis decipi posse simulacris homines, quae a Christianis honorari putant? Novit, inquit, Deus cor meum. Sed frater tuus non novit cor tuum. Si infirmus es, cave majorem aegritudiinfirmitatem. Qui vident ista, aedificantur ad alia, ut non tantum ibi manducare, sed et sacrificare desiderent. Ecce perit infirmus in tua scientia frater. Audi, frater: si contemnebas infirmum, etiam fratrem contemnis? Expergiscere. Quid, si in ipsum Christum peccas? Attende enim quod nullo pacto possis contemnere. Sic autem, inquit, pnunc, qui ista contemnunt, et recumbant in idolio: nonne erunt prementes, non tangentes? et cum recubuerint in idolio, veniant et impleant ecclesiam; non salutem accepturi, sed pressuram facturi. inquies, ne offendam majorem. Time prorsus, ne offendas majorem; et non offendis Deum.Quid plura, fratres? Christiani audistis, quia peccantes in fratres, et percutientes conscientiam eorum infirmam, in Christum peccatis. Nolite contem
Abbreviated transcription (Latin):
nis id est a carnaliũ uoluptatũ fluxu
sanemini. Habetis inqͣm uestim̃ti fim¬
briam qmͣ tangatis. Uestem putate apłos.
sub textura unitatis adherentes laterib
xp̃i. In his apłis erat tanqmͣ fimbria
miminꝰ & nouissimꝰ paulus. ipso dicen¬
te. ego sum minimꝰ apłoꝵ. In ueste. no¬
uissimũ & minimũ fimbria est. Eimbria
cum contẽptu aspicitur. s cum salute
tangitur. Usq ad hanc horam & esuri¬
mus & sitimꝰ. & nudi sumꝰ. & colafrzam᷑.
Quid tã extremũ. qͥd tam contẽptibile:
Iange si fluxum sanguinis pateris. exi¬
it uirtus de illo cuiꝰ uestis est. & sanabit
te. Fimbria tͥ mͦ tangenda ꝓponebatur.
qͣnͣdo ex eodem apło legebatur. Si emm
quis uiderit eum qui habet scientiã in
ydoło recũbentem. ñne conscientia cius
cum sit infirma edificabitur ad mandu-

Expanded text:
nis, id est, carnalium voluptatum fluxu sanemini. Habetis, inquam, vestimenti fimbriam, quam tangatis. Vestem putate Apostolos, sub textura unitatis adhaerentes lateribus Christi. In his Apostolis erat tanquam fimbria minimus et novissimus Paulus: ipso dicente, Ego sum minimus Apostolorum . In veste novissimum et minimum, fimbria est. Fimbria cum contemptu aspicitur: sed cum salute tangitur. Usque ad hanc horam et esurimus, et sitimus, et nudi sumus, et colaphizamur . Quid tam extremum, quid tam contemptibile? Tange, si fluxum sanguinis pateris: exiet virtus de illo cujus vestis est, et sanabit te. Fimbria modo tangenda proponebatur, quando ex eodem apostolo legebatur: Si enim quis viderit eum qui habet scientiam, in idolio recumbentem; nonne conscientia ejus, cum sit infir
Abbreviated transcription (Latin):
d in cruce xp̃i głantes. & ab eadem uia
ñ recedentes. qui ista quȩ subtilissime.
disserunt᷑ ignorant: quia ñ ꝑit unus¬
de pusillis ꝓ quib mortuus est. ad ean-¬
dem ꝑueniunt et̾nitatẽ. ueritatẽ. cari-¬
tatẽ. id est ad stabilem certãq plenam
felicitatẽ. ubi manentib. uidentib.
amantib sunt cuncta ꝑspicua.

Expanded text:
ti in cruce Christi gloriantes et ab eadem uia ti in cruce Christi gloriantes et ab eadem uia non recedentes, etiam qui ista, quae subtilissime disseruntur, ignorant, quia non perit unus pusillus, pro quibus mortuus est, ad eandem perueniant aeternitatem, ueritatem. caritatem, id est ad stabilem, certam plenamque felicitatem. ubi manentibus, uidentibus, amantibus sint cuncta perspicua.
Abbreviated transcription (Latin):
telligentia conspicere naturã dĩ quam
fide tenent. uerũ etiam qui ñdum in
ipsa anima sua ita incorpoream sub¬
stantiã a corporeis generalitate. discer¬
nunt. quẽadmodũ certi sunt se uiuere.
nosse uelle. ñ sint alien a salute quã
stulticia illa p̃dicationis fidelibꝰ confert.
Iam si ꝓpter eos solos xp̃c mortuus est. qͥ
certa intelligentia possunt ista discer¬
nere: pene frustra in eccłia labo¬
ramꝰ. Si autẽ qd̾ ueritas habet in¬
firmi ppłĩ credentiũ ad medicũ curruii
sanandi ꝑ xp̃m & hunc crucifixum:
ut ubi abundauit peccatũ suꝑ abun¬
det gr̃a: miris fit modis ꝑ altitudinẽ
diuitiarũ sapientiȩ & scientiȩ dĩ & ꝑ
inscrutabilia uidicia ciꝰ. ut & ñ nulli
a corꝑib incorporea discernentes. cũ
sibi ex hoc magni uident᷑. & irrident
stulticiam p̃dicationis qua salui funs̃
credentes. ab unica uia longe exerreg.
quȩ ad uitã et̾nam sola ꝑducit. & mul¬

Expanded text:
tellegentia conspicere naturam dei, quam tellegentia conspicere naturam dei, quam fide tenent, uerum etiam qui nondum in ipsa anima sua ita incorpoream substantiam a corporis generalitate discernunt, quem ad modum certi sunt se uiuere, nosse, uelle, non sint alieni a salute, quam stultitia illa praedicationis fidelibus confert. Nam si propter eos solos Christus mortuus est, qui certa intellegentia possunt ista discernere, paene frustra in ecclesia laboramus. si autem, quod ueritas habet, infirmi populi credentium ad medicum currunt sanandi per Christum et hunc crucifixum, ut, ubi abundauit peccatum, superabundet gratia, miris fit modis per altitudinem diuitiarum sapientiae et scientiae dei et per inscrutabilia iudicia eius, ut et nonnulli a corporibus incorporea discernentes, cum sibi ex hoc magni uidentur et inrident stultitiam praedicationis, qua salui fiunt credentes, ab unica uia longe exerrent, quae ad uitam aeternam sola perducit, et mul
Abbreviated transcription (Latin):
iudicat & a nemine uidicatur. Iili gͦ se¬
ditiones & ꝑturbationes in eccłia facie¬
baut: qui uidebant᷑ cẽ qd̾ ñ erant. Hos
docet cognoscere dñi mandatũ: quia
ñ est seditionis ds s pacis. Si qͥs autẽ
ignorat ignorabitur. id est imꝓbabit᷑.
Non enĩ ds̃ si ad scientiam referas igno¬
rat eos quib dicturꝰ est ñ noui uos.
s eoꝵ imꝓbatio hoc u̾bo insinuata est.
Cum autẽ dñs dicat beati mundo cor¬
de quia ipsi dm uidebunt. eaq uisio
ñ est metuendum si nunc ad liquidũ
quȩ de dĩ natura credimꝰ conspicere ñ
ualemꝰ. ne inde sit dictũ qui ignorat
ignorabit᷑. Quia enĩ in sapientia dĩ
ñ cognouit mundꝰ ꝑ sapientiam d̾m:
placuit dõ ꝑ stulticiã p̃dicationis sal¬
uos facere credentes. Hȩc stulticia p̃di¬
cationis ac stultũ dĩ que sapientior est
hominib multos contrahit ad salutẽ
ut ñ solum qui ñdum ualent certa in-¬

Expanded text:
iudicat et a nemine iudicatur. illi ergo seiudicat et a nemine iudicatur. illi ergo seditiones et perturbationes in ecclesia faciebant, qui uidebantur esse, quod non erant. hos docet cognoscere domini esse mandatum, quia non est seditionis deus sed pacis. si quis autem ignorat, ignorabitur, id est inprobabitur. non enim deus, si ad scientiam referas, ignorat eos, quibus dicturus est: Non noui uos, sed eorum inprobatio hoc uerbo insinuata est. Cum autem dominus dicat: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, eaque uisioatur, non est metuendum, si nunc ad liquidum. quae de dei natura credimus, conspicere non ualemus, ne inde sit dictum: Qui ignorat, ignorabitur. quia enim in sapientia dei non cognouit mundus per sapientiam deum, placuit deo per stultitiam praedicationis saluos facere credentes. haec stultitia praedicationis ac stultum dei, quod sapientius est hominibus, multos contrahit ad salutem, ut non solum qui nondum ualent certa in
Abbreviated transcription (Latin):
ille plectendꝰ sit qui ñ ualet intelligen¬
tia sic discernere meffabilem t̾nitatis
unitatẽ sicut discernit᷑ in animo nr̃o
memoria. intellectꝰ. uoluntas: aliunde
hoc dicebat apłs. Lege & uidebis ea
quȩ loquebatur. quȩ fidem uł mores
multoꝵ edificarent. ñ quȩ uix ad pau¬
coꝵ eamq exiguam qnͣtulamcũq in
hac uita de re tanta ẽẽ potest intelligen¬
tiam ꝑuenirent. id est ut linguis ꝓphia
p̃poneret᷑. ut ñ ꝑturbate illa gererent᷑
geret. ut mulieres in ecclia tacerent. ut
omĩa honeste & scdin ordinem fierent
Hȩc cũ ageret ait. Si quis uidet᷑. ꝓph̾a
ẽẽ aut spũalis cognoscat quȩ scribo uo¬
bis: qm̃ dm̃i est p̾ceptũ. Si quis autẽ
ignorat. ignorabitur. His u̾bis coher¬
cens & ad pacificum ordinẽ reuocans
inquietos: tanto ad seditionẽ facilio
cum suꝑbiendo cuncta turbarent.
Si quis gͦ uidettr ꝓpħa ẽẽ aut spualis.
bitatione cognoscit. nec ammoniuo¬
ne & cohertione opꝰ habet. quia omla

Expanded text:
ille plectendus sit, qui non valet intelligentia sic discernere ineffabilem Trinitatis unitatem, sicut discernitur in animo nmemoria. intellectus, uoluntas. aliunde hoc dicebat apostolus. lege et uidebis, quod ea loquebatur, quae fidem uel mores multorum aedificarent, non quae uix ad paucorum eamque exiguam. quantulacumque in hac uita de re tanta esse potest, intellegentiam peruenirent, id est ut linguis prophetia praeponeretur, ut non perturbate illa gererenturgeret, ut m u Ii ere sin ecclesia tacerent, ut omnia honeste et secundum ordinem fierent. haec cum ageret, ait: Si quis uidetur propheta esse aut spiritalis, cognoscat, quae scribo uobis. quia domini est mandatum. si quis autem ignorat. ignorabitur, his uerbis cohercens et ad pacificum ordinem reuocans inquietos tanto ad seditionem faciliorlere, cum superbiendo cuncta turbarent. si quis ergo uidetur propheta esse aut spiritalis. bitatione cognoscit nec admonitione et cohortatione opus habet, quia omnia
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ bono male uti malũ est: sic
m̃alo bene uti bonum est. Duo gͥ hec bo¬
nũ & malũ. & alia duo. usus bonꝰ & us
malus sibimet adiuncta. quatuor diffe¬
rentias faciunt. Bene utitur bono: con¬
tinentiam dedicans dõ. Male utitur
bono: continentiam dedicans ydolo.
Male utitur malo. concupiscentiã relaxais
adult̾io. Bene utitur malo. concupis¬
centiam restringens conubio. Sicut gͦ
meliꝰ est bene uti bono qm bene uti ma¬
lo. cum sit utrũq bonum: ita qui dat
uirginẽ suam bene facit. & qui ñ dat
nuptum meliꝰ facit. Mulier alliga

Expanded text:
autem bono male uti malum est, sic malo bene uti bonum est. duo igitur haec, bonum et malum, et alia duo, usus bonus et usus malus, sibimet adiuncta quattuor differentias faciunt. bene utitur bono continentiam dedicans deo, male utitur bono continentiam dedicans idolo; male utitur malo concupiscentiam relaxans adulterio, bene utitur malo concupiscentiam restringens conubio. sicut ergo melius est bene uti bono quam bene uti malo, cum sit utrumque bonum, ita qui dat uirginem suam bene facit et qui non dat nuptum melius facit. de qua
Abbreviated transcription (Latin):
tempore necessarium fuit in isrł ñ habe¬
ret. mortuo uiro. quesiuit alterũ de quo
haberet. Hac itaq bis coniugata. idco
anna uniuira beatior fuit: quia & ꝓphe-¬
assa xp̃i c̃ẽ meruit. Quam credendũ est
tiam si filios nullos habuit qd̾ quidẽ scͥp¬
Ara reticendo reliquit incertũ. eo spũ
e merito etiã sine filus si tam̃ eos ñ ha¬
uit scd̃as nuptias recusauit. quia no¬
rat iam tempꝰ esse quo xp̃o ñ officio
aplendi.s studio continendi. nec con¬
lgalib standis  uiscerib .s casti¬
ficandis uidualib meliꝰ seruiretur. Si
uͦ etiam sciebat ruth ꝑ suam carnẽ ꝓpa¬
gari semen unde xp̃c carnẽ fuerat habi¬
turꝰ. & huic scientie nubendo exhibuit
ministeriũ: ñ audeo iam dicere beatio¬
rem fuisse annę uiduitatẽ. qmͣ illiꝰ fe¬
cunditatem.

Expanded text:
tempore necessarium fuit, in Israhel non habetempore necessarium fuit, in Israhel non haberet, mortuo uiro quaesiuit alterum, de quo haberet. hac itaque bis coniugata ideo Anna uniuira uidua beatior fuit, quia et prophetissa Christi esse meruit. quam credendum est, etiamsi filios nullos habuit — quod quidem scriptura reticendo reliquit incertum — eo spirunde merito etiam sine filiis, si tamen eos non habuit, secundas nuptias recusauit, quia nouerat iam tempus esse, quo Christo non officio pariendi, sed studio continendi nec coniugalibus fetandis uisceribus, sed castificandis uidualibus moribus melius seruiretur. si uero etiam sciebat Ruth per suam carnem propagari semen, unde Christus carnem fuerat habiturus, et huic scientiae nubendo exhibuit ministerium, non audeo iam dicere beatiorem fuisse Annae uiduitatem quam illius fecunditatem.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tantũ illo deuitari mala. s quedã etiam
hona suꝑari. Mala sunt enim. Sadulte¬
riũ uł fornicatio. Aphis autẽ illicitis
ualde longe est quȩ uoti libertate se ob¬
strinxit. & sibi etiã licita ne licerent ñ
imꝑio legis. s consilio castitatis effecit.
Et bonũ est pudicitia coniugalis. s meliꝰ
bonum est continentia uidualis. Hoc gͦ
illiꝰ boni submissione honoratur. ñ illud
honũ melioris huiꝰ laude damnatur.
rem. cum illa bis nupserit. hȩc uni uiro
cito uiduata diu uicerit. continuo etiã
te meliorem putes ẽẽ qm ruth. Alia qͥppe.
ꝓpħicis temꝑib sc̃arum feminarũ dispen¬
satio fuit. quas nubere obedientia ñ con-¬
cupiscentia cõpellebat. ut ppagaret᷑ ppłs
ipse ppłs ꝑ ea quȩ in figura contingebai
illis siue in his qui scirent. siue in illis qͥ
illa nescirent. nichil aliud esset qmͣ ꝓpħia
xp̃i. ex quo nasceretur etiam caro xp̃i. Pro¬

Expanded text:
non tantum illo deuitari mala, sed quaedam bona non tantum illo deuitari mala, sed quaedam bona etiam superari. mala sunt enim adulterium uel fornicatio. Ab his autem inlicitis ualde longe est, quae uoti libertate se obstrinxit et sibi etiam licita ne licerent non imperio legis, sed consilio caritatis effecit. et bonum est pudicitia coniugalis, sed melius bonum est continentia uidualis. hoc ergo melius illius boni submissione honoratur, non illud bonum melioris huius laude damnatur. rem, cum illa bis nupserit, haec uniuira cito uiduata diu uixerit, continuo etiam te meliorem putes esse quam Ruth. Alia quippe propheticis temporibus sanctarum feminarum dispensatio fuit, quas nubere oboedientia, non concupiscentia conpellebat, ut propagaretur populus ipse populus per ea. quae in figura contingebant in illis, siue in his qui scirent siue in his qui illa nescirent, nihil aliud esset quam propheta Christi, ex quo nasceretur etiam caro Christ
Abbreviated transcription (Latin):
dit beatã ẽẽ in dño etiã post mortẽ
uiri iterũ nubentẽ fidelem. s in codem
dño uiduam beatiorẽ. hoc est ut scͥptu¬
rarũ ñ tantũ u̾bis. uerũ etiã exemplis lo¬
quar. beatã esse ruth. ẜ annan
esse meliorem. Qua ꝓpter hoc primum
oportet ut noueris bono qd̃ elegestioñ
damnari sciłas nuptias. s inferiꝰ hono¬
rar. Nam sicut bonũ scẽ iurginisaus
qs elegit filia tua ñ damnat unas nup¬
tias tuas : sic nec uiduitas tua cauiꝰ qñ
slas. Hinc cnin maime catbattigasi
seliouatanori hereses tumugrĩ. quas
huccis sonantib ñ sapientib tertullianꝰ
inslauit. dum scdas nuptias tanqͣm illi¬
ctas maledico dente concidit. qͣs om̃ino
ucitas apls sobria m̃te concedit. Ab hac
sanitate doctrine nulliꝰ indocti. nulliꝰ
docti disputatione mouearis. nec extol¬
ias ita bonum tuũ. ut qd̾ malũ ñ est tan¬
qm malum crimineris alienũ. s tanto
magis gaude tuo bono: qnͣtomagis uides

Expanded text:
dit beatam esse in domino etiam post mortem uiri iterum nubentem fidelem, sed in eodem domino uiduam beatiorem: hoc est, ut scripturarum non tantum uerbis, uerum etiam exemplis loquar, beatam esse Ruth, sed Annam beatiorem. Quapropter hoc primum oportet ut noueris, bono, quod elegisti, non damnari secundas nuptias, sed inferius honorari. nam sicut bonum sanctae uirginitatis, quod elegit filia tua, non damnat unas nuptias tuas, sic nec uiduitas tua cuiusquam secundas. hinc enim maxime Cataphrygarum ac Nouatianorum haereses tumuerunt, quas buccis sonantibus, non sapientibus etiam Tertullianus inflauit, dum secundas nuptias tamquam inlicitas maledico dente concidit, quas omnino licitas apostolus sobria mente concedit. ab hac sanitate doctrinae nullius indocti, nullius docti disputatione mouearis; nec ita extollas bonum tuum, ut quod malum non est, tamquam malum crimineris alienum, sed tanto magis gaude tuo bono, quanto magis uides
Abbreviated transcription (Latin):
hac ꝑu̾sitate imitentur. quib sunt in
cet̾is longe dissimiles. Illi enĩ uenalem
circũ ferentes ypocrisin. timent ne ui¬
lior habeatur tonsa scĩtas qm comata.
ut uidelicet qui eos uidet antiquos illos
quos legimꝰ. cogitet samuelem & cet̾os
qui ñ tondebant. nec cogitant quid in¬
tersit inter illud ꝓpħicum uelam̃tũ. &
hanc eugłii reuelationem de qua dicit
apls. cum transieris ad xp̃m auferetur
uelamen. Qd̾ enĩ significabat uelamen
int̾positũ inter faciem moysi & aspectũ
ppłi isrł. hoc significabat illis temꝑib
etiã coma scõꝵ. Nam idem apł̃s etiã co¬
mã ꝓ uelam̃to eẽ dicit. cuiꝰ auctoritate.
isti urgentur. Aꝑte qͥppe ait. Uir quidẽ
si comatꝰ sit: ignominia est illi. Ipsam
ignominiã inquiunt suscepimꝰ merito
peccatoꝵ nr̃oꝵ. ad hoc obtendentes si¬
mulate humilitatis umbraculũ. ut sub
eo ꝓponant uenalem typũ. qͣsi apl̃s suꝑ¬

Expanded text:
hac peruersitate imitentur, quibus sunt in hac peruersitate imitentur, quibus sunt in ceteris longe dissimiles. illi enim uenalem circumferentes hypocrisin timent, ne uilior habeatur tonsa sanctitas quam comata, ut uidelicet qui eos uidet, antiquos illos quos legimus cogitet, Samuelem et ceteros, qui non tondebant. nec cogitant quid intersit inter illud propheticum uelamentum et hanc euangelii reuelationem, de qua dicit apostolus: cum transierivelamen . Quid autem significabat velamen interpositum inter faciem Moysi et aspectum filiorum Israel, hoc significabat illis temporibus etiam coma sanctorum. nam idem apostolus etiam comam pro uelamento esse dicit, cuius auctoritate isti urgentur. aperte quippe ait: uir quidem si comatus sit, ignominia est illi. ipsam ignominiam, inquiunt, suscipimus merito peccatorum nostrorum, ad hoc obtendentes simulatae humilitatis umbraculum, ut sub eo proponant uenalem typhum; quasi apostolus super
Abbreviated transcription (Latin):
temporis ñ habet. & ipsa est omĩs
pie intentionis actionisq ꝑfectio. Propt̾
hanc sacram̃tis cius imbuim᷑. ꝓpt̾ hanc
ꝓpter hanc deniq omnẽ tribulationẽ
fortit̾ toleramꝰ. ut in ea feliciter sine tri¬
bulatione regnemꝰ. uera enĩ pax uni¬
tatẽ facit. qm̃ qui adheret dõ. unꝰ spc̃ est.¬

Expanded text:
temporis non habet, et ipsa est omnis piae intentionis actionisque perfectio. Propter hanc Sacramentis ejus imbuimur: propter hanc propter hanc denique omnem tribulationem fortiter toleramus, ut in ea feliciter sine tribulatione regnemus. Vera enim pax unitatem facit: quoniam qui adhaeret Deo, unus s
Abbreviated transcription (Latin):
maui om̃s peccatores t̾re. nͥ intelligam:
aliqm̃ legem ñ ꝑ moysen datã. scđm qͣm
sunt p̃uaricantes cęt̾arum gentiũ pecca¬
tores. Ubi enim lex ñ est: nec p̃uarica¬
tio. Quȩ est ista lex nͥ forte illa de qua ide
dicit apls. gentes quȩ legẽ ñ habent natu¬
ralit̾ quȩ legis sunt faciunt: Hii legem
ñ habentes. ipsi sunt sibi lex. Scdm hoc

Expanded text:
 intelligamus aliquam legem non per Moysen datam, secundum quam sunt praevaricantes caeterarum gentium peccatores? «Ubi enim lex non est, nec praevaricatio.» Quae ista lex est, nisi forte illa de qua idem dicit apostolus, «Gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt; hi legem non habent
Abbreviated transcription (Latin):
dixcrit ñ perire iudeum si ñ credat in
ad eandẽ gentẽ ꝓpt̾ oues quȩ inde perie¬
runt se missũ esse testetur. & tolerabiliꝰ
dicat futurũ sodomitis in die uidicii.
qui utiq sine lege ꝑierunt: qmͣ cii¬
tati uideȩ. que in eũ ñ credidit. tanta
uirtute mirabilia facientem: Si gͦ apls

Expanded text:
re Judaeum, si non credat in ad eamdem gentem, propter oves qua inde perierant, se missum esse testetur. ; et tolerabilius dicat futurum Sodomitis in die judicii, qui utique sine lege perierunt, quam civitati Judaeae quae in eum non credidit tanta virtute mirabilia facient
Abbreviated transcription (Latin):
go opus est ut conu̾taris. ne differendo
subito moriaris. & omĩno nichil inue¬
natur qd̃ in p̃senti habeas. & in futuro
zantur quoꝵ peccata omĩa dimit¬
tiintur. & quẽ accipit eccłia ut cui dimise¬
rit peccata dimittant᷑ ei. uerbũ ualde ma-¬
lũ & nimis impiũ siue cogitatione. siue
ctiã lingua sua dicit. Quẽ patientia dĩ
cum ad penitentiã adducit. ipse scd̃m
duriciã cordis sui & cor impenitens the

Expanded text:
go opus est ut convertaris, ne differendo go opus est ut convertaris, ne differendo subito moriaris, et omnino nihil inveniatur quod in praesenti habeas, et in futuro zantur quorum peccata omnia dimittuntur, et quem accepit Ecclesia, ut cui dimiserit peccata, dimittantur ei, verbum valde malum et nimis impium, sive cogitatione, sive etiam lingua sua dicit, quem patientia Dei cum ad poenitentiam adducat, ipse secundum duritiam cordis sui et cor impoenitens t
Abbreviated transcription (Latin):
S qm̃ seruatur quicqͥd mali faciunt. ne
sciunt. Ubi uenerit ds̃ nr̃ manifestus
& ñ silebit. conuocabit ad se om̃s gentes
ponens ad dexterã. quosdã ad sinistram.
Et incipit iam tractare thesauros utroꝵq
qͥd qͥsq posuit. ut inueniat. Tunc dictu
ri sunt homines sera & infructuosa pe¬
nitentia. O si possemꝰ iterũ uiuere. & qd̃
contẽpsimꝰ audire & facere. S ista pe
habere utilem penitentiam: Modo ha¬
be. Si enĩ mͦ habueris. corrigeris. Cum
correctus fueris. fundetur ille thesaurꝰ
tuus. ubi colligebantur mala oꝑa tua.
& implebitur aliꝰ thesaurus tuus ubi bo¬
na oꝑa tua colligantur. S forte conu̾¬
sus ad dm̃. statim morieris. Oꝑa tua
nulla forte inueniunt᷑ in illo thesauro.
Plane inuenies ibi oꝑa tua. quia scͥptũ est
pax in t̾ra hominib bonȩ uoluntatis.
Ds̃ ñ annotat facultatem. s coronat uo¬
luntatẽ. Scit quia uoluisti. & ñ potuisti.
Sic te annotat. qͣsi feceris qd̃ uolusti. Er¬

Expanded text:
m servatur quidquid mali faciunt, et nesciunt: ubi venerit Deus noster manifestus, et non silebit, convocabit ad se omnes gentesponens ad dexteram, quosdam ad sinistram: et incipiet jam tractare thesauros utrorumque, quid quisque posuit ut inveniat. Venitri sunt homines sera et infructuosa poenitentia: O si possemus iterum vivere; et quod contempsimus, audire et facere! Tunc habere utilem poenitentiam? Modo habe. Si enim modo habueris, corrigeris: cum correctus fueris, fundetur ille thesaurus tuus, ubi colligebantur mala opera tua, et implebitur alius thesaurus tuus, ubi bona opera tua colligantur. Sed forte conversus ad Deum, statim morieris, opera tua nulla forte invenientur in illo thesauro? Plane ibi invenies opera tua, quia scriptum est, Pax in terra hominibus bonae voluntatis . Deus non annotat facultatem, sed coronat voluntatem. Scit quia voluisti, et non potuisti; sic te annotat, quasi feceris quod voluisti. Er
Abbreviated transcription (Latin):
tui & cor impenitens: thesaurizas tͥ
iram in die ire & reuelationis iusti iu¬
dicii dĩ. qui reddet unicuiq scdm̃ oꝑa
sua. Ille gͦ auget longanimitatẽ. & tu
auges iniquitatẽ: Erit illiꝰ thesaurꝰ
in sempit̾na miscdia. s in eis qui ñ con¬
tẽpserunt miscdiam. Tuus autẽ thesaurꝰ
in ira inuenietur. & qd̃ ponis cotidie ꝑ
modicũ. postea massam inuenturꝰ es.
Minutatim ponis. s cumulũ inuenies.
Noli attendere minuta peccata tua cotidi¬
ana. De minutissimis guitis. flumina

Expanded text:
as tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua» . Ille ergo auget longanimitatem, et tu auges iniquitatem. Erit illius thesaurus in sempiterna misericordia in eos qui non contempserunt misericordiam; tuus autem thesaurus in ira invenietur, et quod ponis quotidie per modicum, postea massam inventurus es: minutatim ponis, sed cumulum invenies. Noli attendere minuta peccata tua quotidiana; de minutissimis guttis flumina
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sundam̃tũ ñ aurũ. argentũ. lapides
p̃ciosos. s ligna. fenũ. stipulam edificat.
ñ tam̃ respuit ne recipiat. nec receptũ
deserit fundam̃tũ. Idq om̃ib carnalib
suis quib capitur atq succũbit delecta¬
tionib anteponit. cũ ad hunc articulũ
uentũ fuerit. ut aut illȩ deserantur
ille est fundam̃tũ. om̃ib qͥppe structure
posteriorib partib anteponit᷑ funda¬
mentũ. Nec cogitasse existimo eos qui
senserunt ñ ꝑire de quib dictũ est. ꝑ
legẽ iudicabunt᷑. nͥ quia fundam̃tũ
habent xp̃m. Parũ gͦ attenderunt qd̃

Expanded text:
hoc fundamentum, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam aedificat ; non tamen respuit ne recipiat, nec receptum deserit fundamentum; idque omnibus carnalibus suis, quibus capitur atque succumbit, delectationibus anteponit, cum ad hunc articulum ventum fuerit, ut aut illae deserantur, illi est fundamentum. Omnibus quippe structurae posterioribus partibus anteponitur fundamentum. Nec cogitasse existimo eos qui senserunt non perire de quibus dictum est, «Per legem judicabuntur,» nisi quia fundamentum habent Christum. Parum ergo attend
Abbreviated transcription (Latin):
accepisse głabantur iudci. Unde ait
apłs. Si autẽ tu iudeus cognominaris
& requiescis in lege. & głaris in do. De¬
niq unde ad hanc sententiã uenerit in¬
tuendũ est. ut diceret quicũq sinc lege.
peccauerunt. sine lege ꝑibunt. Ira inqͥt
& indignatio. tribulatio & angustia in
omnẽ animã hominis oꝑantis malum.
iudei pͥmũ & greci. Gła autẽ & honor

Expanded text:
udaei: unde illis ait, «Si autem tu Judaeus» «cognominaris, et requiescis in lege, et gloriaris in Deo.» Denique unde ad hanc sententiam venerit, intuendum est, ut diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt. Ira,» inquit, «et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Judaei primum et Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
questio est & ait. Quicũq sine lege pec¬
cauerunt. sine lege ꝑibunt. & quicũq
in lege peccauerunt. ꝑ legẽ iudicabunt᷑.
hos utiq iudeos. illos autẽ grecos uoleis
intelligi. qm̃ de his agebatur. utrosq
sub peccato eẽ demonstrans. ut egere se
grã utriq fateantur. Propt̾ qd̃ dicit.
Non enĩ est distinctio. Om̃s enĩ peccaue.¬
runt & egent głã dĩ. iustificati gratis
ꝑ grãm ipsiꝰ. ꝑ redep̃tionẽ quȩ est in
xp̃o ĩu. Quos itaq dicit om̃s peccasse.
nisi iudeos & grecos. De quib dixerat
ñ enĩ est distinctio. Nam & de his pau-¬
lo ante. Causati enĩ sumꝰ inqͥt iudeos
& grecos om̃s sub peccato cẽ. Ac ꝑ hoc
quicũq sinc lege peccauerunt. illa sci

Expanded text:
e peccaverunt, sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt, per legem judicabuntur» . Hos utique Judaeos, illos autem Graecos volens intelligi, quoniam de his agebat; utrosque sub peccato esse demonstrans, ut egere se gratia utrique fateantur: propter quod dicit, «Non enim est distinctio: omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei; justificati gratis per gratiam ipsius, per redemptionem quae est in Christo Jesu.» Quos itaque dicit omnes peccasse, nisi Judaeos et Graecos, de quibus dixerat, «Non enim est distinctio?» Nam de his et paulo ante: «Causati enim sumus,» inquit, «Judaeos et Graecos omnes sub peccato esse» . Ac per hoc «quicumque sine lege peccaverunt,» illa
Abbreviated transcription (Latin):
ideo ñ ꝑibunt. nisi credant in cũ qͥ ue¬
nit querere qd ꝑierat. Nonnulli qͥppe
etiã catholici tractatores. in his apłi uer¬
bis alit̾ qͣm se res habet. parũ attenden¬
do sapuerunt. ut dicerent illos perire
qui sine lege peccauerunt. hos autem
qui in lege peccauerunt. iudicari tantũ¬
mͦ ñ ꝑire. tanqm ꝑ penas transitorias
credantur eẽ purgandi. sicut ille de quo
dictũ est. Ipse autẽ saluus erit. sic tam̃
qͣsi ꝑ ignem. S hoc merito fundam̃ti
bene intelligitur. de quo agebat apls
ut hoc diceret. Suꝑiꝰ quippe dixerat.
ut sapiens architectꝰ fundam̃tũ posui.
Alius suꝑedificat: unꝰ qͥsq autẽ uideat
quomͦ suꝑedificet. Fundam̃tũ enĩ aliud

Expanded text:
 peribunt, nisi credant in eum qui venit quaerere quod perierat . 3. Nonnulli quippe etiam catholici tractatores, in his Apostoli verbis aliter quam se res habet, parum attendendo sapuerunt, ut dicerent illos perire qui sine lege peccaverunt; hos autem qui in lege peccaverunt, judicari tantummodo, non perire: tanquam per poenas transitorias credantur esse purgandi, sicut ille de quo dictum est, «Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem.» Sed hoc merito fundamenti bene intelligitur, de quo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Superius quippe dixerat, «Ut sapiens architectus fundamentum posui; alius superaedificat: unusquisque autem videat quomodo superaedificat. Fund
Abbreviated transcription (Latin):
contra qͣm os eugli̾cȩ dñs p̾dicationis a¬
ꝑuit. & contra quã ipsũ euglm in toto
orbe p̃dicandũ eẽ p̃dixit. ubi postea
qͣm resurrexit a mortuis. ait discipłis
suis. oportebat xp̃m pati. & resurgere
a mortius t̾cio die. & p̃dicari in nomine
ciꝰ penitentiã & remissionẽ peccatoꝵ ꝑ
om̃s gentes incipientib ab icrłm: hec
om̃ino impenitentia ñ habet remissio¬
nẽ neq in hoc scłõ neq in futuro. quia
penitentia impetrat remissionẽ in hoc
scło. quȩ ualeat in futuro. S ista imps¬
nitentia uł cor impenitens. qmͣdiu qͥsꝙ
in hac carne uiuit. ñ potest iudicari.
De nullo enĩ despandũ est. qͣmdiu pati¬
entia di ad penitentiã adducit. Nec
de hac uita rapit impiũ. qui ñ uult mor¬
tẽ impii. qͣntũ. reu̾tatur & uiuat. Paga¬
nus est hodie. unde scis utrũ futurꝰ sit
crastino xp̃ianus: Iudeus infidelis est
hodie. qͥd si cras credit in xpm̃:. Hereticꝰ
est hodie. qͥd si cras sequit᷑ catholicam ue¬

Expanded text:
 os evangelicae oraedicationis aperuit, et contra quam ipsum Evangelium in toto orbe praedicandum esse praedixit, ubi postea quam resurrexit a mortuis, ait discipulis suis: « Oportebat Christum pati, et resurgere a mortuis tertio die, et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem tes incipientibus ab Hierusalem: haec omnino impaenitentia non habet remissionem neque in hoc saeculo neque in futuro, quia paenitentia impetrat remissionem in hoc saeculo, quae ualeat in futuro. Sed ista impaenitentia uel cor impaenitens quamdiu quisque in hac carne uiuit non potest iudicari. de nullo enim desperandum est, quamdiu patientia dei ad paenitentiam adducit nec de hac uita rapit impium; qui non uult mortem impii, quantum reuertatur et uiuat. paganus est hodie; unde scis, utrum sit futurus crastino christianus? Iudaeus infidelis est hodie; quid, si cras credit in Christum? haereticus est hodie; quid, si cras sequitur catholicam ue
Abbreviated transcription (Latin):
apls. quicũq sine lege peccauerii
sine lege ꝑibunt. de illa lege agebat.
qm ds dedit ꝑ moysen famulũ suũ ppło
suo isrł. Hoc ipsa quȩ circũstant u̾ba eiꝰ
ostendunt. Disputabat enĩ de iudeis &
grecis. id est gentib ñ ad circũcisionem¬

Expanded text:
«Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt,» de illa lege agebat quam Deus dedit per Moysen famulum suum populo suo Israel. Hoc ipsa quae circumstant, verba ejus ostendunt. Disputabat enim de Judaeis et Graecis, id est Gentibus, non ad circumcisionem
Abbreviated transcription (Latin):
oli enĩ paruuli qui ñdum arbitrio.¬
habent oꝑa ꝓpͥa uł bona uł mala.
scđm solum originale peccatũ damnabun¬
tur. quib ꝑ lauachrũ regenerationis ñ
subuenit grã saluatoris. Cet̾i autẽ om̃s
qui iam utentes libero arbitrio sua ꝓpͥa
peccata originali peccato insuꝑ addidert̃.
si de potestate tenebrarũ ꝑ grãm dĩ ñ eru¬
untur. nec transferunt᷑ ad regnum xp̃i.
ñ solum scd̾m originis. uerũ etiã
secundũ ꝓpriȩ uoluntatis merita. iudici¬
um reportabunt. Boni etiã ipsi quidẽ
scdm bone uoluntatis suȩ. merita. p̃miũ
consequent᷑. s etiã ipsam bonã uolunta-

Expanded text:
oli enim paruuli, qui nondum habent opera propria uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate tenebrarum per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur ad regnum Christi, non solum secundum originis uerum etiam secundum propriae uoluntatis merita iudicium reportabunt. boni uero etiam ipsi quidem secundum bonae uoluntatis suae merita praemium consequentur, sed etiam ipsam bo
Abbreviated transcription (Latin):
celestem thesaurũ boni qͥd colligant sci¬
unt. mali qͥd colligant nesciunt. Bonꝰ
enĩ ponit in thesauro cȩlesti omĩa opera
miscdĩȩ quȩ fecit circa homines quib sub¬
uenit. & scit qm̃ fidelis est custos qui illi
seruat omĩa quȩ reponit. & ñ ea uidet. s
de thesauro suo certus est. qͥa neq aliqͥd a
fure subripitur. neq ab hoste inuadit᷑.
neq ab inmico & impbo & potenti qͣsi
euicto tollit᷑. s semꝑ manebit. qͥa a dño
potentissimo custodit᷑. Si enĩ homines
pecunias fideli seruo cõmendant. & secu¬
ri sunt. miscdias suas cõmendant poten¬

Expanded text:
oelestem boni quid colligant sciunt, mali quid colligant, nesciunt. Bonus enim ponit in thesauro coelesti omnia opera misericordiae, quae fecit circa homines quibus subvenit; et scit quoniam fidelis est custos, qui illi servat omnia quae reponit. Et non ea videt, sed de thesauro suo certus est, quia neque aliquid a fure subripitur, neque ab hoste invaditur, neque ab inimico et improbo et potente quasi e victo tollitur; sed semper manebit, quia a Domino potentissimo custoditur. Si enim pecunias homines fideli servo commendant, et securi sunt; misericordias suas commendant poten
Abbreviated transcription (Latin):
entem qͣm nescientẽ. nec tam̃ ideo confu¬
giendũ est ad ignorantiȩ tenebras. ut
in eis qͥsq requirat excusationẽ. Aliud
est enĩ nescisse. aliud scire noluisse. Uo¬
luntas qͥppe arguitur in eo. de quo dicit᷑.
Noluit intelligere ut bene ageret. S &
illa ignorantia que ñ est coꝵ qui scire
nolunt. s eoꝵ qui tanqm simplicit̾ nesci¬
unt. neminẽ sic excusat ut semptt̾no ig¬
ne ñ ardeat. si ꝓpte̾a ñ credidit. quia ñ
audiuit omino qͥd crederet. s fortasse
uit mitiꝰ ardeat. Non enĩ sine causa di¬
ctũ est. effunde iram tuã in gentes quȩ te
ñ cognouerunt. & illud qd̾ ait apłs. Cũ
uencrit in flamma ignis. dare uindictã
in eos qui ignorant dm̃.¬

Expanded text:
entem quam nescientem. nec tamen ideo confuentem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ait apostolus: cum uenerit in flamma ignis dare uindictam in eos qui ignorant d
Abbreviated transcription (Latin):
Wigͦ nouerunt diuina mandata.
aufertur cis excusatio. qm solent ho¬
mines habere de ignorantia. S nec ipsi
sine pena erunt: qui legẽ dĩ nesciunt.
Qui enĩ sine lege peccauerunt. sine lege &¬
ꝑibunt. Qui enĩ in lege peccauerunt. ꝑ
dixisse. tanqm peiꝰ aliqͥd significauerit
et̃ passuros qui legẽ nesciunt in peccatis
suis qm illos qui sciunt. Peius enĩ uidet᷑
esse pire. qm iudicari. S cum hoc de
gentib & de iudeis loqueretur. quia illi
sinc lege sunt. isti autẽ legem accepunt:
qͥs audeat dicere. udeos qui in lege pec¬
cant ñ esse ꝑituros cum in xp̃m ñ credi¬
derint. qndoquidẽ de illis dictũ est ꝑ le¬
gem iudicabuntur: Sine fide enim xp̃i:
ditio nescientium qͣm scientiũ legem dei.
quomͦ uerũ erit qd̃ in eugłio dñs ait. ser¬
uus qui nescit uoluntatem dñi sui. & fa-¬
cit digna plagis. uapulabit pauca. ser
uus qui scit uoluntatẽ dñ sui & facit
digna plagis uapulabit multa: Ecce
ubi ostendit grauiꝰ peccare hominẽ sci¬

Expanded text:
go nouerunt diuina mandata, aufertur eis excusatio, quam solent habere homines de ignorantia. sed nec ipsi sine poena erunt qui legem dei nesciunt. qui enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccauerixisse, tanquam pejus aliquid significaverit esse passuros, qui legem nesciunt in peccatis suis, quam illos qui sciunt. Pejus enim videtur esse perire, quam judicari: sed cum hoc de Gentibus et de Judaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt; quis audeat dicere Judaeos qui in lege peccant, non esse perituros, cum in Christum non crediderint; quandoquidem de illis dictum est, per legem judicabuntur? Sine fide enim Christditio nescientium quam scientium lquomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem sci