comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tres eẽ fatem᷑. Cũ gͦ querit᷑ qͥd
qͣ necessitate dicant płalit̃ ꝑsone.
iudelicet ut hoc uno nomine.
querentib de tͥb responderemus.
Qua necessitate dictũ sit tres
persone a latuns. et a grecis
tres Ypostases uel substantiȩ.
ua necessitate ñ solũ latinꝰ
sermo. s etiã grecꝰ. eadẽ suꝑ
hac re pene laborans. nominũ pe¬
nuria coartatur. Unde aug̃. qd a
grecis. uel a latins necc̃itate de in
iuesfabilib ut fari aliqͦmͦ possemꝰ:
dictũ ẽ a grecis. Una ẽẽntia. tres.
quã latim. A latinis aũ dictũ est.
una c̃entia. uel sub̾a. tres ꝑsone.
qr ñ alit̃ in sermonẽ nr̃o .i. lati¬

Expanded text:
cum tres esse fateantur. Cum ergo quaeritur quid qua necessitate dicatur pluraliter personae, videlicet ut hoc uno nomine quaerentibus de tribus respondeamus. 4. Qua necessitate dictum sit tres personae a Latinis, et a Graecis trQua necessitate non solum Latinus sermo, sed etiam Graecus eadem pene super hac re laborans nominum penuria coarctatur. Unde Aug. quid a Graecis vel Latinis necessitate de ineineffabilibus, ut fari aliquo modo possemus, dictum est a Graecis, una essentia, tres squam Latini. A Latinis autem dictum est, una essentia vel substantia, tres personae, quia non aliter in sermone nost
Abbreviated transcription (Latin):
ta aduerbus. eundẽ faciunt
sensum: ut mͦ loquentes dicimꝰ
iste pot̾ legere hodie. crasaũ
dicemus iste potest legise. uł
potuit legere heri. Ubiumius
rei a nonstratur potentia. Si aũ
diuersis temꝑib loquentes eiꝰ¬
dem temꝑis uerbis. & ad uerbus
utamur dicentes hodie Iste po¬
test hodie legere. & dicentes
cras iste potest hodie legẽ. non
idem s diuersa dm̃s eum pos¬
se. Fateam᷑ gͥ deum. semꝑ pos¬
se. quicqͥd semel potuit. idest
hr̃e omnẽ illã potentiã ꝙͣ semel
hãbiit. ⁊ illiꝰ oĩs rei potenciã cui
semel hu̾it s ñ sẽꝑ posse facere
om̃e illud qͦd aliq̾n potuit facẽ
Pot̃ qe face̾ aut fecisse quod
aliquand o potuit. Sumiliter qͥe¬
quid uoluit ꝙ uult. id est. om¬
nem quã habuit uoluntatem

Expanded text:
ta adverbiis, eumdem faciunt ta adverbiis, eumdem faciunt sensum, ut modo loquentes dicimus: Iste potest legere hodie, cras autem dicemus: Iste potest legisse, vel: Potuit legere heri; ubique unius rei monstratur potentia. Si autem diversis temporibus loquentes, ejusdem temporis verbis et adverbiis utamur, dicentes hodie: Iste potest legere hodie, et dicentes cras: Iste potest hodie legere, non idem sed diversa dicimus eum posse. Fateamur ergo Deum semper posse quidquid semel potuit, id est, habere omnem illam potentiam quam semel habuit, et illius omnis rei potentiam cujus semel habuit; sed non semper posse facere omne illud quod aliquando potuit facere: potest quidem facere aut fecisse quod aliquando potuit. Similiter quidquid voluit et vult, id est, omnem quam habuit voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
d quod dicimus qr sicut om¬
na semꝑscit. que aliquan¬
dosciuit: & semꝑ uult que ali.¬
quando uoluit. nec umquã ali¬
quã scientiam amittit. nec uo¬
luntatem mutat. quã habuit:
ita omia semꝑ pot̾ que aliquan¬
do potuit: nec aliquando poten¬
tia sua. aliqua priuatur. Non ẽ
gͦ priuatus potentia in carnan¬
di. uel resurgenti: licet ñ possit
modo incarnari. uel resingere.
Sicut enuim potuit olim incar¬
nari:ita & potest modo incar¬
natus eẽ. in quo etͦoem rei. po¬
tentia. monstratur. Nt em̃ olĩ
sciuit se resurrecturum & mo¬
doscit se resurrexisse: nec est ali¬
ascientia. illud olim sciuisse. et
hoc mͦ scire. sed eadem omĩno.
& sicut uoluit olim resurgere
& mͦ resurrexisse. in quo uinus
iei uolintas. exprimitur: ita oli
potest natus fuisse. & resurreris¬
se. Et ẽ eiusdem rei potentia. Si
em̃ posset mͦ nasci & resurgere.
ñ esset idem posse. Uerba enin
diuersoꝵ tempoꝵ diuersis pro¬
lata temꝑib. & diuersis ad iunc¬

Expanded text:
cut omnia semper scit quae aliquando scivit, et semper vult quae aliquando voluit, nec unquam aliquam scientiam amittit, vel voluntatem mutat quam habuit; ita omnia semper potest quae aliquando potuit, nec unquam aliqua potentia sua privatur. Non est ergo privatus potentia incarnandi vel resurgendi, licet non possit modo incarnari vel resurgere. Sicut enim potuit olim incarnari, ita et potest modo incarnatus esse; in quo ejusdem rei potentia monstratur. Ut enim olim scivit se resurrecturum, et modo scit se resurrexisse. Nec est alia scientia illud olim scivisse, et hoc modo scire, sed eadem omnino. Et sicut voluit olim resurgere, et modo resurrexisse, in quo unius rei voluntas exprimitur; ita potuit potest natus fuisse et resurrexisse, et est ejusdem rei potentia. Si enim posset modo nasci et resurgere, non esset idem posse. Verba enim diversorum temporum diversis prolata temporibus, et diversis adjunc
Abbreviated transcription (Latin):
De uoluntate dĩ que ẽẽntia cłi:
una. et eterna. et de signis eius.
am de uoluntate dĩ.aliquid
pro sensus nr̃i in becillitate di¬
cendũ est: sciendũ est gͥ quia uo¬
luntas siue uolens de dõ scđm

Expanded text:
DE VOLUNTATE DEI, QUAE ESSENTIA DEI EST UNA ET AETERNA, ET DE SIGNIS EJUS. 1. Jam de voluntate Dei aliquid pro sensus nostri imbecillitate dicendum est. Sciendum est ergo quia voluntas sive volens de Deo secundum
Abbreviated transcription (Latin):
scirem etiam ip̃am fidem in¬
ter dĩ munera repperiri. que
dantur in eodẽ spiritu Recͣctio.
arbitrium uoluntatis. et
caritatis. Et qd̃ paulopost due¬
rim. nr̃m est eim credere & uel¬
leᷤ: illius aũ dare credentib & uo¬
lentib facultatem bene oꝑ an

Expanded text:
scirem etiam ipsam fidem inter Dei munera reperiri, quae dantur in eodem Spiritu. arbitrium voluntatis, et Christo . Et quod paulo post dixi, Nostrum est enim credere et velle; illius autem, dare credentibus et volentibus facultatem bene operan
Abbreviated transcription (Latin):
tiam iustificationis in temꝑe.
s gratuita bonitate sua elegit
ut᷑ boui essent. unde augusti
c̃ẽ prescunt id̾o elegit. s ut es

Expanded text:
atiam justificationis in tempore, sed gratuita bonitate sua elegit, ut boni essent. Unde Aug., inesse praescivit, ideo elegit, sed ut es
Abbreviated transcription (Latin):
malus ille consensus ꝓuenit.¬
& ita ex bono malũ manauit.
de hoc autem in sequenti ple¬
mus tractabiorus cum origo
mali & in ꝗͣ re coalescat iues¬
tigabitur an uoluntas pre¬
cesserit illud peccatum.

Expanded text:
malus ille consensus provenit, et ita ex bono malum manavit. De hoc autem in sequenti plenius tractabimus, cum origo mali, et in qua re coalescat, investigabitur. 12. An voluntas praecesserit illud peccatum.
Abbreviated transcription (Latin):
sit: non em̃potest ambulare.
uel lo qui. & huiꝰmodi: eas tam̃
in creaturis. potest oꝑari. facit
em̃ ut homo ambulet. & loqͣtur
& huiusmodi.slon gͦ ꝑ istas
actiones diumȩ potentiȩ detra¬
hitur aliqͥd: quia & hec potest
facere potest ut peccata. Non
enum potest mentiri: non po¬
test peccare. S non idõ om̃ipo¬
tentie dĩ i aliquo detrabitur:
uel derogatur: si peccare ñ poss
d̃s quia ñ esset hoc potentiȩ.s
infirmitatis. Si enĩ hoc posset.
om̃ipotens ñ esset. slon enĩ impo¬
tentiȩ s potentiȩ inputandũ ẽ.
qd̃ ista ñ potest. Unde augusti¬
Magna inqͥt dei potentia est.
ñ posse mentiri. Sunt eñ que¬
dam que in alus reb potentie
deputanda sũt: inalus uͦmi
miie: & que in aliis laudabili

Expanded text:
sit non enim potest ambulare vel loqui et hujusmodi, eas tamen in creaturis potest operari, facit enim ut homo ambulet, et loquatur, et hujusmodi. Non ergo per istas actiones divinae potentiae detrahitur aliquid, quia et hoc potest facere potest, ut peccata, non enim potest mentiri, non potest peccare. Sed non ideo omnipotentiae Dei in aliquo detrahitur vel derogatur, si peccare non posse dicitur, quia non esset hoc potentiae sed infirmitatis. Si enim hoc posset, omnipotens non esset, non ergo impotentiae, sed potentiae imputandum est, quod ista non potest, unde AugMagna, inquit, Dei potentia est non posse mentiri. Sunt enim quaedam quae in aliis rebus potentiae deputanda sunt, in aliis vero minime; et quae in aliis laudabili
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit dicens. Ipsum arbi¬
triũ liberũ liberandũ ẽ post
illã ruinã a seruitute pecca¬
ti. nẽc om̃nio ꝑseipsũ. sed per
solam deigr̃am. que in fide
xp̃i posita ẽ. ꝙ liberatur. ut
uoluntas ipsa p̃paretur. Ecce
aꝑte dicit gr̃am ꝑ quam libe¬
ratur arbitrium & p̃paratur
uoluntas positam eẽ infide
dem ait. impetrat qd̾ lex im¬
perit. Quod uoluntas bona
dona preuenit.
psa tam̃ eadem quedã giȩ¬

Expanded text:
ostendit dicens: Ipsum arbitrium liberandum est post illam ruinam a servitute peccati. Nec omnino per seipsum, sed per solam Dei gratiam, quae in fide Christi posita est, liberatur ut voluntas praeparetur. Ecce aperte dicit gratiam, per quam liberatur arbitrium et praeparatur voluntas, sitam esse in fide 117 ait, impetrat quod lex imperat. 5. Quod voluntas bona dona praevenit. Ipsa tamen eadem
Abbreviated transcription (Latin):
bona uoluntas hominis multa
dona dei: s non om̃ia que autẽ
non precedit: ipsa in eis est. et
pe p̃uenit. ut uelit uolentem
subsequitur. ne frustra uelit.
petere ut accipiamus. misi ut ab
illo fiat quod uolumus. a quo
factum ut uelimus: Inde apłs
dona dei p̃uenit. quia eani
comitatur gr̃a. adiuuans. et qͥ¬
busdam p̃uenitur. quia eam
p̃uenit. gr̃ã operans. scilicet fi¬
des cũ caritate. Quod predictis
uideant᷑ contraria. scilicet. qͦd

Expanded text:
bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia; quae autem non praecedit ipsa, in eis est et ipraevenit, ut velit, volentem subsepetere ut accipiamus, nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est ut velimus? Oramusdona Dei praevenit, quia eam comitatur gratia adjuvans; et quibusdam praevenitur, quia eam praevenit gratia operans, scilicet, fides cum charitate. 6. Quae praedictis videantur adversari, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa nisi gr̃a dei liberetur a ser¬
uitute qua peccati serua fac¬
ta ẽ & ut uitia superet ad iuue¬
tur recte pieq iumi a mortali¬
b: ñ potest. & hoc beneficium
quo liberatur nͥ cũ preuemiret
iã meritis daretur. & ñ esset
gr̃a. qui utiq gratis datur:¬

Expanded text:
ipsa, nisi gratia Dei liberetur a servitute, qua facta est serva peccati, et ut vitia superet, adjuvetur; recte pieque vivi a mortalibus non potest. Et hoc divinum beneficium quo liberatur, nisi eam praeveniret, jam meritis ejus daretur, et non esset gratia, quae utique gratis datur
Abbreviated transcription (Latin):
seruitute ñ deus. s homo ser¬
uieus iuuaretur:Et uoluit.
ut mundus seruiret homini.
& ex inde sumliter iuuaretur
licet. & superiora. & equalia. et
inferiora. Superiora qͥdemnr̃a
sũt.ad ꝑfruendum: ut deus
trimitas. ł qualia ad conuruen¬
dũ. scilicet angłi. Qui & simͦ.
nobis sũt superiores. infuturo
qr ad usum nobis sũt. Sicut
res dominoꝵ dũr esse famulo¬
rũ. non dm̃i.s quia sũt ad usũ
eoꝵ. Ipsiq angłi in quib dam
scriptinȩ locis. nobis seruire
dñr: dum ꝓpter nos in ministe¬

Expanded text:
servitute, non Deus, sed homo serservitute, non Deus, sed homo serviens juvaretur: et voluit ut mundus serviret homini, et exinde similiter juvaretur licet superiora, et aequalia, et inferiora. Superiora quidem nostra sunt, ad perfruendum, ut Deus Trinitas; aequalia, ad convivendum, scilicet, angeli. Qui etsi nobis modo superiores sint, in futuro quae ad usum nobis sunt, sicut res dominorum dicuntur esse famulorum, non dominio, sed quia sunt ad usum eorum. Ipsique Angeli in quibusdam Scripturae locis nobis servire dicuntur, dum propter nos in ministe
Abbreviated transcription (Latin):
nus. nec augeri potest uel mi
facta ẽ adeo: referendũ est ad
creatoris bonitatem. & ad crea¬
ture utilitatem. Breuissima¬
facta sit rationalis creatura.¬
ũ ergo queritur qͣre uel at
quid facta sit racionalis cre¬
atura. breuissime respond̾̃i po¬
test. ꝓpter dĩ bonitatem. & suã
utilitatem. Utile nempe ipsiẽ.
seruire dõ & frm eo. Factus gͦ an¬
głs siue homo ꝓpter dm̃ dicit᷑
ẽẽ. non qr creator d̾s & summe
beatus. alterius indiguerit of
eo. cin seruire regnare ẽ. In hoc
enĩ ꝓficit seruiens: ñ ille cui
seruitur. Sicut factus ẽ
homo ut deo seruiret. sie
inundus ut seruiret homnu.
t sicut factus ẽ homo prs¬
pter dm̃. id est ut ei serui¬
ret: ita mundus factus ẽ ꝓpter
hominẽ scilicet ut ei seruiret.
Positus ẽ gͦ homo qͣsi in medio
ut & ei seruiret᷑ & ip̃e seruiret.
ut acciperet utrumq & restu¬
eret totũ. ad bonum hominis.
ꝙ qd̾ accepit obsequiũ. & qd̾
impendit. Ita enĩ uoluit ds̃
ab homine sibi seruiri: ut ea

Expanded text:
nus, nec augeri potest nec min facta est a Deo, referendum est ad Creatoris bonitatem, et ad creaturae utilitatem. Cum igitufacta sit rationalis creaturaCum ergo quaeritur quare vel ad quid facta sit rationalis creatura, brevissime responderi potest: Propter Dei bonitatem, et suam utilitatem. Utile nempe ipsi est servire Deo, et frui eo. Factus ergo angelus sive homo propter Deum dicitur esse, non quia creator Deus et summe beatus alterutrius indiguerit offeo, cui servire regnare est. in hoc ergo proficit serviens, non ille cui servitur. 8. Sicut factus est homo ut serviret Deo, sic mundus ut serviret homini. Et sicut factus est homo propter Deum, id est, ut ei serviret, ita mundus factus est propter hominem, scilicet, ut ei serviret. Positus est ergo homo in medio ut et ei serviretur, et ipse serviret; ut acciperet utrumque, et reflueret totum ad bonum hominis, et quod accepit obsequium, et quod impendit. Ita enim voluit Deus sibi ab homine serviri, ut ea
Abbreviated transcription (Latin):
ad ualentinũ. Eis auferetur
excusatio qui mandata dei no¬
uerunt: quã solent habere
homines dei ignorantiã & li¬
cet grauius sit peccare scien¬
ter quã nescienter: ñ ideo tñ
fugiendũ ẽ. ad ignorantiȩ
tenebras. ut in eis quisquam
excusacionem requirat. ali¬
ud est eiũ nescire. aliud scire
noluisse: quia meis qͥ intelli¬
gere noluerunt. ip̃a ignoran¬
tia peccatum est. In eis uͦ qͥ

Expanded text:
ad Valentinum: Eis aufertur excusatio qui mandata Dei noverunt; quam solent habere homines de ignorantia. Et licet gravius sit peccare scienter quam nescienter, non ideo tamen confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisquam excusationem requirat. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse, quia in eis qui intelligere noluerunt ipsa ignorantia pec
Abbreviated transcription (Latin):
luntate dĩ. Non gͦ enis causaqͦ¬
renta est. Idem in libro contra
manicheos. Si qui dixerint.
quid placuit d̾õ facere cęlũ et
terram: Respondendũ est eis.
Qui uoluntatẽ dei nosse desl¬
derant causas & uoluntatẽ dei
scire querunt. qd̾ uoluntas dĩ
omiuũ que sunt. ip̃a sit causa.
Si emĩ habet causã uoluntas. ẽ
aliquid qd̾ antecedat uolun¬
tatem dĩ. Qt̾ uefas ẽ credere. &
gͦ dicit quare fecit deus cȩlũ.
terram: R espondendũ est il¬
li Quia uoluit. Uoluntas emin
dĩ causa ẽ cęli. &t̃rȩ. Et idõ ma¬
terra. Qui aũ dicit quare uo¬
ius aliquit querit quã est uo¬
luntas di. Nichil aũ maius. in¬
ueniri pot̃. Compescat segͦ hu¬
mana temeritas: & id quod
ñ est. ñ querat: ne id qd̾ est non
inueniat. Ecce his auctorita¬
tib aꝑte uisinuatur qd̃ uolun¬
tatis dĩ causa nulla ẽ: & ido qͦ¬
renda ñ est. Qd uoluntas dei
prima & sũma causa ẽ om̃iũ.
oluntas gͥ dei ẽ. ut ait au.¬
tintate. prima & fũma causa

Expanded text:
luntate Dei: non ergo ejus causa quaerenda est. Idem in libro contra Manichaeos: Si qui dixerint: Quid placuit Deo facere coelum et terram? Respondendum est eis qui voluntatem Dei nosse desiderant, causas et voluntatem Dei scire quaerunt: quod voluntas Dei omnium quae sunt ipsa sit causa. Si enim habet causam voluntas, est aliquid quod antecedat voluntatem Dei, quod nefas est credere. Qui ergo dicit, quare fecit Deus coelum et terram? Respondendum est illi quia voluit. Voluntas enim Dei causa est coeli etterra. Qui autem dicit: quare uoid quaerit quam est uoluntas Dei. Nihil autem maius inueniri potmana temeritas, et id quod non est non quaerat, ne id quod est non inveniat. Ecce his auctoritatibus aperte insinuatur quod voluntatis Dei causa nulla est, et ideo querenda non est. 5. Quod voluntas Dei prima et summa causa est omnium. Voluntas ergo Dei, ut ait AuTrin., prima
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dixit idõ. qd̾ gn̾atio filii et̾na ple¬
ne intelligi uel explicari possit. a
piunt dictũ de tẽporali ap̃i gn̾a¬
tione. Utrũ debeat dici sẽꝑgig
a patre nec prĩcipiũ ħat nec
finẽ. qr et̾na ẽ: utrũ debeat dici filius
semꝑ gignit᷑. uel semꝑ genitus ẽ. uł

Expanded text:
n., ideo quo generatio Filii aeterna plene intelligi vel explicari possit a qpiunt dictum de temporali Christi generatione. 10. Utrum debeat dici, semper a Patre nec principium habeat nec finem, quia aeterna est, utrum debeat dici: Filius semper gignitur, vel semper genitus est, vel
Abbreviated transcription (Latin):
su gͦ ori manũ admoue. s crutari
ñ licet suꝑna misteria. licet scire
qd̾ natus sit. ñ licet discutere. qͦmͦ
natꝰ sit. llło mͥ negare ñ licet: hec
eiꝰ qͥs enarrabit: Quidã presu¬
uidã tñ de ingenio suo p̃¬
sum̃tes. dicunt illã gn̾atio¬
nẽ posse intelligi. & alia huiꝰmodi:
inherentes illi auctoritati iherom¬
mi. suꝑ eccłasten. In sacris scriptu¬
ris. qͥs. sepissime ñ ꝓ inpossibili.¬

Expanded text:
um ori admove, scrutari non licet superna mysteria. Licet scire quod natus sit: non licet discutere quemadmodum natus sit. Illud negare mihi non licet, hoc ejus quis enarrabit? 9. Quidam praesuQuidam tamen de ingenio suo praesumentes dicunt illam generationem posse intelligi, et alia hujusmodi; inhaerentes illi auctoritati Hieron. super Ecclesiastem: In sacris Scripturis, quid saepissime non pro impossibili
Abbreviated transcription (Latin):
diuinus accipit᷑ de sempit̾na gn̾a¬
tione sapientiȩ di. Ecce his u̾bis osten¬
dit aug̃. qd̾ gn̾atio filii semꝑ ẽ nec
tio uidct᷑. Ex his gͦ uerbis ꝓphe ut
ait ioħ̾s crisostomꝰ nichil aliud ma

Expanded text:
n accipitur de sempiterna generatione sapientiae Dei. Ecce his verbis ostendit Aug. quod generatio Filii semper est, nec tio videretur. Ex his ergo verbis prophetae, ut ait Joannes Chrys., nihil aliud ma
Abbreviated transcription (Latin):
t qm̃ demonstratũ est. ex
parte. quomͦ om̃ia dicantur
eẽ in deo: ad dendũ hic uidetur
si tam̃ id humana mens. uel ex
parte digne ualet cogitare. uel
lingua sufficit eloqui. Qd̃ d̾̃s

Expanded text:
m demonstratum est ex parte quomodo omnia dicantur esse in Deo, addendum videtur si tamen id humana mens vel ex parte digne valeat cogitare, vel lingua sufficiat eloqui. S
Abbreviated transcription (Latin):
Utrũ semel tantum missus
sit filius an sepe.¬
mittat᷑. Si enĩ missio filii. ipsius¬
tm̃ incarnatio ẽ. cũ semeltm̃ in¬
carnatꝰ sit: & semel tm̃ uidet᷑ mis¬
sus. at si sepe mittit᷑. ẽ & alia eiꝰ
missio. qͣm incarnatio.s qͦ ẽ illa:
stũqd et̾na genitura. missio eiꝰ di¬
cenda ẽ: An etiã alia missio que¬

Expanded text:
utrum semel tantum missus sit Filius, an saepeatur. Si enim missio Filii ipstum incarnatio est, cum semel tantum incarnatus sit, semel tantum videtur missus. At si saepe mittitur, est et alia ejus missio quam incarnatio. Sed quae est illa? Numquid aeterna genitura, missio ejus dicenda est, an etiam alia missio quae
Abbreviated transcription (Latin):
ipuisibilit̾ mundo apparuit. tar¬
ne indutꝰ. uel cũ se in animas pi¬
as sic tͣnsfert. ut ab cis ꝑcipiat᷑.
ac cognoscat᷑. hos duos missionis
de patre natꝰ ẽ missus dr̃ filius:
s uel co. qd̾ apparuit huic mun¬
do. u̾bũ caro factũ. Sñ dic̃ a pa¬

Expanded text:
visibiliter mundo apparuit carne indutus, vel cum se in animas pias sic transfert, ut ab eis percipiatur ac cognoscatur. Hos duos missionis de Patre natus est, missus dicitur Filius; sed eo quod apparuit huic mundo: Verbum caro factum. Unde dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet qd̾ deus om̃ia semꝑ
uidet. & simul idetur obuiare.
qd̃ ait ierominus in expositione
abacuc. absurdũ est inqͥt ad ħ
deducere dĩ maiestatẽ ut sciat ꝑ
mom̃ta singula. quot culices
nascantur:. quot ue moriantur:
quota pulicũ. & muscarum sit
multitudo. quot ue pisces. na¬
tent inaquis. & similia. Non simꝰ
tam fatui adulatores dĩ.ut dũ
ꝓuidentiam eiꝰ etiam ad una re¬
trudimus. in nos ip̃os tnuriosi
simus. eandem irrationabiliũ
& rationabilium ꝓuidentiam aẽ
dicentes. Nic uidetur dicere ie¬
rominus quod d̾s illoꝵ minmo

Expanded text:
scilicet quod Deus omnia semper videt et simul, videtur obviare quod ait Hieron. in Expositione Abacuc.: Absurdum est, inquit, ad hoc deducere Dei majestatem, ut sciat per momenta singula quot culices nascantur, quotve moriantur, quota pulicum et muscarum sit multitudo, quotve pisces natent in aquis, et similia. Non simus tam fatui adulatores Dei, ut dum providentiam ejus etiam ad ima retrudimus, in nos ipsos injuriosi simus, eamdem irrationabilium et rationabilium providentiam esse dicentes. Hic videtur dicere Hieron. quod Deus illorum m
Abbreviated transcription (Latin):
uod itõ puto s cõs docto¬
res. uitasse. ne ita forte accipere¬
tur. in diuinis ꝑsonis: ut acci¬
pitur cũ de creaturis sumile qͥd
dr. Dicitur em̃ deus abraham.
ysaac. & iacob:& d̾s om̃is cre¬
atiure. Qõ utiq dr ꝓpter prin
cipium creationis. uel gĩe pri¬
uilegiũ. & creature subiectionẽ
uel seruitutem. sũ gͦ in trinita¬
te nichil sit creatũ. uel seruiens.
uel subiectum. ñ admisit fides
in trinitate talem locutioms
modũ. Ita etiam econuerso. ñ
dicitur dedĩ eẽntia quod ip̃a
sit eẽntia. abraham.ysaac. &
iacob uel alicuiꝰ creatue. necre¬
atoris & creatue naturam con¬
fundere uid eamur. Qd̃ licet
potentia. s. apĩ.i. bonitas. de

Expanded text:
Quod ideo puto sanctos doctores vitasse, ne ita forte acciperetur in divinis personis, ut accipitur cum de creaturis simile quid dicitur. Dicitur enim Abraham, Isaac et Jacob, et Deus omnis creacreationis, vel gratiae privilegium, et creaturae subjectionem vel servitutem. Cum ergo in Trinitate nihil sit creatum vel serviens vel subjectum, non admisit fides in Trinitate talem locutionis modum. Ita etiam e converso non dicitur de Dei essentia quod ipsa sit essentia Abraham, Isaac, et Jacob, vel alicujus creaturae; ne Creatoris et creaturae naturam confundere videamur. 6. Quod licet potentia, sapientia, bonitas de
Abbreviated transcription (Latin):
sancti accipitur.
t ẽ ipsa mens qͣsi parẽs:
& noticia eiꝰ qͣsi ꝓles eiꝰ. Mens
enĩ cũ se cognoscit. noticiam
sui gignit: & ẽ sola parens
suȩ noticiȩ: Tercius ẽ amor:
qui de ipsa m̃te & noticia
ꝓcedit.: dũ mens cognoscẽs
sẽ. diligit se. Non eñĩ poss
se diligere: nͥ cognosceret se.
noticia. nec anior. utroq
Lec minor ẽ ꝓles pa¬
rentȩ : dũ tantã se nouit
mens. quanta ÷. Nec minor ẽ
mens. qͣntũ se nouit. & qͣnta :

Expanded text:
sancti accipitur. Et est ipsa mens quasi parens, et notitia ejus quasi proles ejus. Mens enim cum se cognoscit, notitiam sui gignit, et est sola parens suae notitiae. Tertius est amor, qui de ipsa mente et notitia procedit, dum mens cognoscit se et diligit se; non enim posset se diligere, nisi cognosceret se. notitia, nec amor utroque. Nec est minor proles parente, dum tantam se novit mens, quanta est; nec minor est mens, quantum se novit et quanta
Abbreviated transcription (Latin):
regłam ꝓponens obedientiȩ̃.
quatinus ꝓ illi ab eo uͥerant. ñ
caderent: & isti ab eo uͥ erantt
ad io u̾erant ascenderent.
fecit itaq deus hominem ex
duplici sub̾a. corpus de terra
lo faciens. Idõ etiam unnte sũt.
amine corporib. ut in eis dõ
famulantes maiorem mere¬
autur coronam. Post sacrim̃¬
tũ trinitatis de creatura tͥꝑtita

Expanded text:
regulam imponens obedientiae, regulam imponens obedientiae, quatenus et illi ab eo ubi erant non caderent, et isti ab eo ubi erant ad id ubi non erant ascenderent. Fecit itaque Deus hominem ex duplici substantia, corpus de terra lo faciens. Ideo etiam unitae sunt animae corporibus, ut in eis Deo famulantes majorem mereantur coronam. 11. Post sacramentum Trinitatis de creatura tripa
Abbreviated transcription (Latin):
sum uegetare. ut sciret homo
qr si potuit d̾s disparem natu¬
rã corporis & animȩ infederatio¬
nẽ unam. ꝙ in amiciciam tan¬
tam. comungere. nequaquam
ei impossibile futurũ. rationa¬
lis creatue humilitatẽ. licet
longe inferiorem: ad suȩ głȩ
participationem. sublimare. &
gͦ ꝓ exemplo rationalis sp̃c. ii
parte usq ad consorciũ terrem
corporis humiliatꝰ est. ne forte
in hoc nunis dep̃ssus ideretur.
addidit di ꝓuidentia ut post¬
glorificato. ad consorciũ illoꝵ.
qui insua perstiterant puri¬
tate. sublimaretur: ut qd minꝰ
ex dispensatione creatoris sui.
acciꝑet conditus. pꝰmodum ꝑ
gr̃am eiufoem. acciperet glori¬
ficatus. Sic gͦ conditor ds̃. rati¬
onales sp̃c uaria sorte ꝓ arbi¬
trio uoluntatis suȩ disponens.
illis qͦs in sua puritate relique¬
rat sursũ in cęlo mansionem:.
illis uͦ quos corporib terrems
sociauerat. d eorsũ interra ha¬
bitationem constituit. utrisq

Expanded text:
sum vegetare, ut sciret homo sum vegetare, ut sciret homo quia, si potuit Deus tam disparem naturam corporis et animae in foederationem unam et in amicitiam tantam conjungere, nequaquam ei impossibile futurum rationalis creaturae humilitatem, licet longe inferiorem, ad suae gloriae participationem sublimare. Quia ergo, pro exemplo, rationalis spiritus in parte usque ad consortium terreni corporis humiliatus est; ne forte in hoc nimis depressus videretur, addidit Dei providentia ut postglorificato, ad consortium illorum qui in sua permanserunt puritate, sublimaretur, ut quod minus ex dispensatione Creatoris sui acceperat conditus, postmodum per gratiam ejusdem acciperet glorificatus. Sic ergo conditor noster Deus rationales spiritus, varia sorte pro arbitrio voluntatis suae disponens, illis quos in sua puritate reliquerat sursum in coelo mansionem; illis vero quos corporibus terrenis sociaverat, deorsum in terra habitationem constituit, utrisque
Abbreviated transcription (Latin):
queri cũ maioris dignitatis
corpore permansisset. curu
inta sit corpori. ad qd̾ primo
dicipot̃. quia d̾s uoluit: & uo
uolutatis eiꝰ causa. querenda
ñ est. S cdo autem dicipotest.
quod id̾o deus uoluit. eã cor¬
pori uniri. ut iihumana. co¬
plũbeatȩ unionis que ẽ int̾
deum & spm. in quadiligitur
ex toto cordei & ud̾r facie ad
faciem. Putaret enĩ creatura.
se non posse uuri creatorisu¬
o. tanta ꝓpinquitate ut eũ to¬
ta m̃te diligeret & cognoscẽti
nͥ uideret spm̃n qui ẽ excellen¬
tissima creatura tam infime.
toẽ carm. que de t̾ra est intan¬
ta dilectione unri. ut ñ uale¬
at artari. ad hoc ut uelit eam
liari. s suꝑ uestiri. Per qd̾ osten¬
ditur sp̃m cieatũ spm̃i increa¬
to. ineffabili amore uiri. Pro
exemplogͥ futuiȩ societatis.
que inter dm̃ & spm̃ rationa¬
lem in glorificatione etꝰo em
ꝑficienta erat. aminã corpo¬
reis indumentis & in terreis
mansionib copulauit luteã¬
q materiam facit. ad uitȩ sen¬

Expanded text:
quaeri, cum majoris dignitatis corpore permansisset, cur unita sit corpori. Ad quod primo dici potest: Quia Deus voluit, et voluntatis ejus causa quaerenda non est. Secundo autem potest dici quod ideo Deus voluit eam corpori uniri, ut in humana osplum beatae unionis quae est inter Deum et spiritum, in qua diligitur ex toto corde, et videtur facie ad faciem; putaret enim creatura se non posse uniri Creatori suo tanta propinquitate, ut eum tota mente diligeret et cognosceret, nisi videret spiritum, qui est excellentissima creatura, tam infimae, id est, carni, quae de terra est, in tanta dilectione uniri, ut non valeat arctari ad hoc ut velit eam liari, sed supervestiri, per quod ostenditur spiritum creatum Spiritui increato ineffabili amore uniri. Pro exemplo ergo futurae societatis, quae inter Deum et spiritum rationalem in glorificatione ejusdem perficienda erat, animam corporeis indumentis et terrenis mansionibus copulavit; luteamque materiam fecit ad vitae sen
Abbreviated transcription (Latin):
reparationẽ angłicȩ ruinȩ.¬
qd̃ non ita ẽ intelligendum.
quasi ñ fuisset homo factus.
si ñ peccasset angłs.s quiam
ter alias causas p̃cipuas. hec

Expanded text:
reparationem angelicae ruinae: non sic est intelligendum, quasi non fuisset homo factus, si non peccasset angelus, sed quia inter alias causas Deo notas, c
Abbreviated transcription (Latin):
rel existit. principium
generationis. Idõ etiam e&
uuo homine̾ om̃s eẽ uoluit
d̃s̃ ut dũ cognoscerẽt se̾ ab
uno esse om̃s se quasi unum
amarent. Quaare de latere
uiri. ꝙ non de alia corpo

Expanded text:
s principium generationis. Ideo etiam ex uno homine omnes esse voluit Deus, ut dum cognoscerent se ab uno esse omnes, se quasi unum amarent. 3. Quare de latere viri, non de alia corpo
Abbreviated transcription (Latin):
i uͦ queritur utrũ uolim¬
tas illud peccatum p̃ces¬
serit. dicimus quia peccatum
illud in uoluntate. & mactu
constitit. & uoluntas actum
p̃cesserit. s ipsam uoluntatem
alia hominis uoluntas mala.
ñ preit. atq ex diaboli persu¬
asione. & honnius arbitrio.
illa mala uoluntas piodut.
qua iusticiam deseruit: ꝙ in¬
iquitatem inchoauit. & ipsa

Expanded text:
 quaeritur utrum voluntas illud peccatum praecesserit, dicimus quia peccatum illud et in voluntate, et in actu constitit; et voluntas actum praecessit, sed ipsam voluntatem alia hominis voluntas mala non praecessit, atque ex diaboli persuasione, et hominis arbitrio illa voluntas mala prodiit, qua justitiam deseruit, et iniquitatem
Abbreviated transcription (Latin):
teriori nuncianta mittant᷑.
Quidam putant aliquos in
illa multitudine ẽẽ qui foras
pio officiosuo eaeunt. alios
qui uitus semper assistunt: si¬
cut scriptũ est in damele.Mi
lia miliũ ministrabant ei: et
decies centena milia assistebant.
ei. Item dyonisius in gerarchia.
que sacer principatuꝰ dicitur.
de p̃latione spĩum ait. Suꝑi¬
ora illa agmina ab intimis
numquã recedunt. qm̃ ea que
p̃minent. usum exteriorisof¬
ficii numquã habent. His auc̃¬
toritatib intuntur qui ange¬
los mitti nͥ inferiores infician¬
tur. Obiec̾tio contra illos.

Expanded text:
teriora nuntianda mittantur. Quidam putant aliquos in illa multitudine esse qui foras pro officio exeunt, alios qui intus semper assistunt; sicut scriptum est in Dan., c. 7: Millia millium ministrabant ei, et decies centena millia assistebant ei. Item Dion., in Hierarchia, quae sacer principatus dicitur, de praelatione spirituum ait: Superiora illa agmina ab intimis nunquam recedunt, quoniam ea quae praeeminent usum exterioris officii nunquam habent. His auctoritatibus innituntur qui angelos mitti, nisi inferiores, inficiantur. 2. Objectio contra illos.
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem in untate atq u¬
uitatem intrimitate. non
tellecturi sunt quã ab ipsa
confirmacione perceperũt.
Ita etiam dicunt eos in ca¬
ritate non ꝓfecisse. pꝰ confir¬
macionem. quia eoꝵ cari¬
tas. postea non ẽ aucta. ꝙ sic
dicunt eos ñ profecisse in
meritis. ñ quantũ ad im
merendi. sed quantũ ad nu¬
merũ meritoꝵ. Plura enim
bona fecerũt. postea. que tẽ
non fecerant. sed eoꝵ caritas
ex qua illa ꝓcesserũt. non ẽ
aucta. ex qua tm̃ meruert̃
antequã ista adderentur. qͣn¬
tũ postea his adiectis. Illud
uͦ quod alii suꝑius dicunt.
probabilius uidetu: scilicet
qd̃ angeli. usq ad iudicium.
in scientia. & in aliis profici¬
ant. Qdã auctoritates i¬
dent᷑ obuiare probabiliori

Expanded text:
nitatem in unitate, atque unitatem in Trinitate non tellecturi sunt quam ab ipsa confirmatione perceperunt. Ita etiam dicunt eos in charitate non profecisse post confirmationem, quia eorum charitas postea non est aucta; et sic dicunt eos non profecisse in meritis, sed hoc quantum ad vim merendi, non quantum ad numerum meritorum. Plura enim bona fecerunt postea, quae tunc non fecerant; sed eorum charitas ex qua illa processerunt non est aucta, ex qua tantum meruerunt antequam ista adderentur, quantum postea his adjectis. Illud vero quod alii superius dicunt probabilius videtur, scilicet, quod angeli usque ad judicium in scientia et aliis proficiant. 8. Quaedam auctoritates videntur obviare probabiliori
Abbreviated transcription (Latin):
los inconfirmacione
tanta dĩtatis dilectione atq
noticia. fuisse p̃di tos ut in
his ulternus non ꝓfecerint
uec ꝓfecturi sunt. ꝓfecerũt
tam̃ inscientia rerũ exterio¬
rũ. sicut in cognitione sa

Expanded text:
los in confirmatione tanta deitatis dilectione atque notitia fuisse praeditos, ut in his ulterius non profecerint nec profecturi sint. Profecerunt tamen in scientia rerum exteriorum, sicut in cogniti
Abbreviated transcription (Latin):
quã id qd̾ suadebatur cũ fal¬
sum ẽẽt. uerũ putatum est.sci¬
tangere ꝓhibuerit. qd̾ sciebat
eos si tetigissent. sic̃ deos futu¬
ros. tanquã eis diuinitatem
inuid eret. qͥ eos hoĩes fecerat. S¬

Expanded text:
qua id quod suadebatur, cum falsum esset, uerum putatum est, itangere prohibuerit, quod sciebat eos, si tetigissent, uelut deos futuros, tamquam eis diuinitatem inuideret qui eos homines fecerat. s
Abbreviated transcription (Latin):
beda suꝑ lucam ait.Eũ ad nosan
głi ueniunt. sic exterius impłẽt.
munsterium. ut tñ ante deum.
tus. summus tñ spiritus qui de¬
us est. & incurũscriptus est nitͣ
quã curret angłs quocũq mu¬
tatur: Ecce hic dr qr spiritusan¬

Expanded text:
Beda super Lucam ait: Cum adBeda super Lucam ait: Cum adgeli veniunt, sic exterius implent ministerium, ut tamen ante Deum itus, summus tamen Spiritus, qui Deus est, incircumscriptus est, intra quem currit angelus quocunque mittatur. Ecce hic di
Abbreviated transcription (Latin):
spũali. slam ut supͣdiximus. cor¬
poralis creatura ita ẽ localis. uel
circũscriptibilis qd̾ determinat᷑
diffinitione loci: & dum̃sionem
recipiens. distanciam facit. Sp̃ua¬
lis uͦ tantum diffinitione locicon¬
duditur. cũ ita sit alicubi. qd̾ ñ
alibi. s nec dimensionẽ recipit.
nec distanciam in loco facit: qr
si multi sp̃c essent. hic non eo
angustarent locũ. quo inunusde
corporibus. contineret. Idõq au¬
gustmꝰ attribuit mutacionem.
loci. corpori. ñ spiritui: qr licet
sp̃c transeat de loco ad locũ. non
tũ ita ut dimensionib curũscrip¬
tus interpositione sui faciat dis¬
Conclusio ex p̃dictis qd̾ sp̃e fũt
ereati locales.&. cͥcũscriptibilesqͦ
transeunt de loco ad locũ.
& quodãmͦ locales. & circũscrip¬
tibiles: s non om̃i m̃odoeõ quo
creature corporeȩ. Sp̃c autẽ in¬
creatus qͥ deus. ẽ in loco quidem
ẽ. ꝙ in onũ loco: s om̃mo inloca¬
lis. & incircũscriptibilis. ẽ. Unde

Expanded text:
uali. Nam, ut supra diximus, corporalis creatura ita est localis vel circumscriptibilis, quod determinatur definitione loci, et quod dimensionem recipiens distantiam facit; spiritualis vero tantum definitione loci concluditur, cum ita sit alicubi, quod non alibi, sed nec dimensionem recipit, nec distantiam in loco facit, quia si multi essent spiritus hic, non eo coangustarent locum quominus de corporibus contineret. Ideoque Aug. attribuit mutationem loci corpori, non spiritui, quia licet spiritus transeat de loco ad locum, non tamen ita ut dimensionibus circumscriptus, interpositione sui faciat disConclusio ex praedictis, quod spiritus creati sunt locales et circumscriptibiles qutranseunt de loco ad locum, et quodammodo locales et circumscriptibiles, sed non omni eo modo quo creaturae corporeae. Spiritus autem increatus qui Deus est, in loco quidem est, et in omni loco, sed omnino illocalis est et incircumscriptibilis. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
que continet totũ. & penetrat
totũ. que uec ꝓ sin simplicita¬
te diuidi. nec ꝓsu puritate ma¬
culari: nec ꝓ sui iiensitate ul
lomͦ conprehendi pot̃. unde au¬
Uumq diuina natura uera¬
cit᷑. & essentialiter sit mõ
m̃ loco. & in om̃i tempore. non
nec localis ẽ. nec tẽporalis. Loca¬
lis non est: qr penitus ñ cnrcun¬
scribitur loco: qr nec ita ẽ uru¬
nolo co. quot ñ sit in alio: neq
diuĩsionẽ habet sicut corpus.
cui scđm locum assignatur. pͥn¬
cipium. medium. & funs. & an¬
te. & retro. d extra. ac sinistra. sur¬
sũ. & deorsum. qd̾ sui interpositi¬
one facit distantiam. cnrũstau¬

Expanded text:
quae continet totum, et penetrat totum, quae nec pro sui simplicitate dividi, nec pro sui puritate maculari, nec pro sui immensitate ullo modo comprehendi potest. Unde Cumque divina natura veraciter et essentialiter sit in omni loco et in omni tempore, non nec localis nec temporalis est. Localis non est, quia penitus non circumscribitur loco, quia nec ita est in uno loco, quod non sit in alio. Neque dimensionem habet, sicut corpus, cui secundum locum assignatur principium, medium et finis, et ante et retro, dextera et sinistra, sursum et deorsum; quod sui interpositione facit distantiam, circumstan
Abbreviated transcription (Latin):
responteant qͥd potiusde
deo respondendum estiment:
uel quod nusquã ꝑ eẽntiam site
uel quod ubiq uł alicubi ita
quod ñ ubiqs quis audeat
dicere qd̾ inisquam diuina ẽẽn¬
tia sit: uel qd̾ alicubi. & ñ ubiq

Expanded text:
respondeant quid potius de Deo respondendum existiment, vel quod nusquam per essentiam sit, vel quod ubique, vel quod alicubi, ita quod non ubique? Sed quis audeat dicere quod nusquam divina essentia sit, vel quod alic
Abbreviated transcription (Latin):
tenuit̃. & exiliter nͥ gr̃a iuuet.
que adueniens iuuat eam.⁊
erigit ut efficaciter uelit bo¬
nũ. per se autem potest uelle
malum efficaciter. Illa gͥ rati
q discernere. liberũ arbitriũ
nincupatur. Qd̾ bruta aninia¬
lia ñ habent: qr ratione carent
habent tam̃ sensum & appe
titum sensualitatis. De sensu altal
st enĩ sensualitas quedã
uis ammȩ inferior ex qua
ẽ motus qui intenditur in cor¬
poris sensus. atq appetitus

Expanded text:
tenuiter et exiliter, nisi gratia juvet; tenuiter et exiliter, nisi gratia juvet; quae adveniens juvat eam, et erigit ut efficaciter velit bonum; per se autem potest velle malum efficaciter. Illa igitur aque discernens liberum arbitrium nuncupatur, quod bruta animalia non habent, quia racione carent. Habent tamen sensum et appetitum sensualitatis. 6. De sensualitate. Est enim sensualitas quaedam vis animae inferior, ex qua est motus qui intenditur in corporis sensus, atque appetitus
Abbreviated transcription (Latin):
in creatiõe dato quo stare
poterat.
ic considerandũ est. qd̾
fuit illũ adiutorium
homini datũ. in creatione.
quo poterat manere si uel¬
let. Illud utiq fuit libertas
arbitrii ab om̃i labescͤorrup¬
tela ⁊ imunis. atq uolunta¬
tis rectitudo ꝙ om̃iũ natura¬
lium potentiarũ anmȩ sin¬
ceritas atq inuacitas.
De libero arbitrio.
iberum uͦ arbitriũ est fa¬
cultas rationis & uoluntatis
qua bonũ eligitur. gr̃a asisten¬
te uel malum eadem desisten¬
te. & dicitur liberũ quantũ
ad uoluntatem. que ad utrũ¬
libet flecti potest. arbitrium
uͦ quantũ ad rationem cuius
est facultas uel potencia. illa.
cunus ẽ etiam discernere inter
bonũ & malum. & aliquando
quidem discretionẽ. habens
boni & mali. ꝙ. malum ẽ. eligit.
aliquando uͦ quod bonũ est.
Sed quod bonũ insi gracia ad¬
uita non eligit. Malũ uͦ per
se eligit. Est enĩ in anima rati¬
onali uoluntas naturalis. qͣ
naturaliter uult bonũ licet

Expanded text:
in creatione dato, quo stare poterat. Hic considerandum est quod fuerit illud adjutorium homini datum in creatione, quo poterat manere si vellet. Illud utique fuit libertas arbitrii ab omni labe et corruptela immunis, atque voluntatis rectitudo, et omnium naturalium potentiarum animae sinceritas atque vivacitas. 5. De libero arbitrio. Liberum verum arbitrium est facultas rationis et voluntatis, qua bonum eligitur gratia assistente, vel malum eadem desistente. Et dicitur liberum, quantum ad voluntatem, quae ad utrumlibet flecti potest. Arbitrium vero, quantum ad rationem, cujus est facultas vel potentia illa, cujus etiam est discernere inter bonum et malum, et aliquando quidem discretionem habens boni et mali, quod malum est eligit, aliquando vero quod bonum est. Sed quod bonum est nisi gratia adjuta non eligit, malum vero per se eligit. Est enim in anima rationali voluntas naturalis, qua naturaliter vult bonum, licet
Abbreviated transcription (Latin):
munere. gĩȩ simulantur. sicut
& in naturalium dator conue
niunt. Ut uerbi gr̃a seraphin
dicuntur qui prealiis ardent
caritate: seraphin enĩ interp̃¬
tatur ardens. ual succendens.
cherubin qui p̃ aliis inscien¬
tia eminent. Cherubin enm
interp̃tatur plenitudo scien¬
tiȩ. Tronus dicitur sedes. Trom
autem uocantur ut beatus
replentur ut
uieis sedeat
deus. et ꝑ
qui principatus & potestatã
transcendunt. Principatus
dicuntur qui sibi subis que
sunt agenda disponunt. eis¬
q ad implenda diumna miste¬
ria principantur Potestates
nominantur hii. qui hoc ce¬
teris potencius in suo ordine
acceperunt ut uirtutes adũ¬
se eis sub̾ȩ eoꝵ refrenentur
potestate. ne homines temp¬
tare tantũ ualeant. quantum

Expanded text:
munere gratiae similantur, sicut et in naturalium datorum munere conveniunt. Ut, verbi gratia, seraphin dicuntur qui prae aliis ardent charitate; seraphin enim interpretatur ardens vel succendens; cherubin, qui prae aliis in scientia eminent; cherubin enim interpretatur plenitudo scientiae: thronus dicitur sedes; throni autem vocantur qui tanta replentur, ut in eis sedeat Deus, et pequi principatus et potestates transcendunt: principatus dicuntur qui sibi subjectis quae sunt agenda disponunt, eisque ad explenda divina mysteria prinominantur hii, qui hoc ceteris potencius in suo ordine acceperunt, ut virtutes adverse eis subiecte eorum refrenentur potestate, ne homines tantum temptare valeant, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
tes postea iuste uiuendo credun
uita. meruer̃t at paradisũ re¬
uocari.sic & caro peccati. etlam
remissis peccatis si homo in ea
iuste uirerit. ñ continuo meret᷑
eã mortẽ ñ ꝑꝑeti. quã tiarit a
tũ uisitant᷑ in fihos. ⁊ qͦd ñ st̃
adũsa que ds̃ dix̃ in exodo
in erechiele.¬
t licet peccatis parentũ.
nisi ade.paruuli ñ obligẽ¬
t᷑. ñ ẽ tñ diffitendũ pecc̃a paren¬
tũ in filios redũdare. sic̃ dñs

Expanded text:
es postea iuste uiuendo — unde uita meruerunt ad paradisum reuocari: sic et caro peccati, etiam si remissis, peccatis homo in ea iuste uixerit, non continuo meretur eam mortem non perpeti, quam traxit de tum visitantur in filios, et quod non sunt adversa quae Deus dicit in Exodo et in Ezechiele. Et licet peccatis parentum, nisi Adae, parvuli non obligentur, non est tamen diffitendum peccata parentum in filios redundare, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
It quia ñ ualet eiꝰbeatitu¬
duns particeps ex istere aliqͥs
nͥꝑ intelligentiam que quan¬
tomagis intelligitur tanto
plemus habetur: fecit ds ratio¬
nalem cieaturam. qͦ suminũ bo¬
nũ intelligeret. & intelligendo
amaiet. & amando possid eret.
ac possidendo frueretur. Pamq
hoc mͦ distuxit ut pars in sui
puritate ꝑmaneret. nͨ coipori
unuetur scilicet angsi. pars cor¬
pori uingeret᷑. scilicet animȩ.
Distincta est itaq rationalis
creatiua. inincorpoream & cor¬
poream. Et incorporea qͥdẽ an¬
gelus. corporea qͥdem hõ uoca¬
tur: ex amina rationali & car¬
ne subsistens. conditio gͦ ratio¬
nalis creaturȩ. pͥmam causam
habuit dĩ bonitatem. Quare
cieatus sit homo uel angelus.
deoq si queritur qͣre creatus¬

Expanded text:
a non valet ejus beatitudinis particeps existere aliquis nisi per intelligentiam, quae quanto magis intelligitur, tanto plenius habetur, fecit Deus rationalem creaturam quae summum bonum intelligeret, et intelligendo amaret, et amando possideret, ac possidendo frueretur. Eamque hoc modo distinxit, ut pars in sui puritate permaneret, nec corpori uniretur, scilicet, angeli, pars corpori jungeretur, scilicet, animae. Distincta est utique rationalis creatura in incorpoream et corpoream; et incorporea quidem angelus, corporea vero homo vocatur, ex anima rationali et carne subsistens. Conditio ergo rationalis creaturae primam causam habuit Dei bonitatem. 5. Quare creatus sit homo vel angelus. Ideoque si quaeratur quare creatu
Abbreviated transcription (Latin):
facitis tam̃ si aliud faceret.
aluio ipse non eẽt. & potest ali¬
ud uelle quã uult. ꝯtam̃ cͥius
uoluntas. nec alia. nec noua. nͦ
iutabilis. aliquo mͦ esse potest.
uoluit. ut tam̃ nouit. nec uo¬
ua uoluntate. sed sempiterna

Expanded text:
facit; et tamen si aliud faceret, alius ipse non esset. Et potest aliud velle quam vult; et tamen ejus voluntas nec alia, nec nova, nec mutabilis aliquo modo potest voluit, non tamen noviter, nec nova voluntate, sed sempiterna
Abbreviated transcription (Latin):
a quedã de dõ temꝑalit̃ dñr
relatiue ad ciraturas sine muta¬
cione dĩtatis. s ñ sine mutacio¬
ne creatinȩ: & ita accidens est in
creatura. ñ in cieatoie. Et appella¬
tio qua creatura relatiue dr ad
cieatorẽ relatiua ẽ. & relationẽ no¬
tat. que ẽ imp̃a creatura. appella¬
tio uͦ illi qͣ cirator dr relatiue̾ ad
creaturã. relatiua quidẽ ẽ. s nul¬
lã notat relationẽ. que sit in cira

Expanded text:
 quaedam de Deo temporaliter dicuntur relative ad creaturas sine mutatione deitatis, sed non sine mutatione creaturae; et ita accidens est in creatura, non in Creatore; et appellatio qua creatura dicitur relative, ad Creatorem relativa est, et relationem notat quae est in ipsa creatura. Appellatio vero illa qua Creator relative dicitur ad creaturam, relativa quidem est, sed nullam notat relatio
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sus insidias. uel errores hereti¬
coꝵ. sũq conaret᷑ humana iio¬
pia loquendo ꝓferte ad hominũ
sensus. qd̾ in secretario m̃tis de dõ
tias. ne intelliget᷑ in illa sumina
eqͣlitate ulla diuersitas. Rursũ non
sabellius. inh̾esim lapsus ẽ. Quesiũ

Expanded text:
versum insidias vel errores haereticorum? Cum enim conaretur humana inopia loquendo proferre ad hominum sensus, quod in secretario mentis pro captu tias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla diuersitas. Rursus non Sabellius, quia in haeresim lapsus es
Abbreviated transcription (Latin):
euis scdm duo apparet. scilicet
quod om̃ia facit que uult: et
nchil om̃mo patitur Scd̾m u¬
trũq deus om̃ip̃s uerissime
p̃dicatur. quia nec aliqd est qd̃
ei ad paciendũ corruptionẽ
iferre ualeat: nec aliqd ad fa¬
ciendũ impedimentũ afferie:
Maifestũ est itaq dm om̃ino
nichil possẽ pati. & om̃ia face̾
posse̾. preder ea sola qͥb eius dig¬
nitas lederetur: eiꝰq exrellen¬
tie̾ derogaretur. In quo tũ non
ẽ minus om̃ip̃s: hoc em̃ posse.
ñ esset posse:s non posse.sle¬
mo gͦ deum inpotentẽ i aliqͦ
dicere p̃sumat. qui om̃ia potest.
que posse potentiȩ est: ꝙ inde

Expanded text:
cet quod omnia facit quae vult, et nihil omnino patitur; secundum utrumque Dei omnipotentia verissime praedicatur, quia nec aliquid est quod ei ad patiendum corruptionem inferre valeat, nec aliquid ad faciendum impedimentum afferre. Manifestum est itaque Deum omnino nihil posse pati, et omnia facere posse, praeter ea sola quibus ejus dignitas laederetur, ejusque excellentiae derogaretur; in quo tamen non est minus omnipotens. Hoc enim posse non esset posse, sed non posse. Nemo ergo Deum impotentem in aliquo dicere praesumat, quia omnia potest quae posse potentiae est; et inde
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ insinu¬
ans script᷑a.
deũ esse cre¬
atorem. iiii¬
ciũq tem¬
poris. atq om̃ium insibiliũ
uel muisibilium. creaturarum.
in pͥmordio si ostendit dicens.
In principio creauit ds cȩlum
&terram. Nis & enim uerbis
moysesspũ dei afflatus. in uno
pͥncipio a do creatore mundũ
dam. plura sine pͥncipio fuisse
pͥncipia opinantium. giato
nãq tria iicia estimauit dm̃.
scilicet & exemplar & materi¬
am. & ip̃a incirata. sine pͥnci¬
pio. & dm̃i quasi artificem. non
creatorẽ. Cieator enĩ est qͥ de̾ i¬
chilo aliqͣ facit. & creare ꝓprie
ẽ de nchilo aliqͥd facere. face̾
uͦ non mͦ de nichilo. aliqͥd ope¬
rari: sed etiã de materia. unde
& homo uel angłs dicitur ali¬
qͣ facere s non creare. Uocatur¬
q auctor siue artifer: s non
creator. Noc em̃ nom̃ solidõ
ꝓprie congruit: qͥ & de nichi¬
lo quedã. & de aliquo aliqua
facit. Ip̃e est gͦ cirator. & opi¬
fex. & factor: s creationis no¬

Expanded text:
rerum insinuans Scriptura, Deum esse creatorem initiumque temporis atque omnium visibilium vel invisibilium creaturarum in primordio sui ostendit, dicens, Gen. 1: In principio creavit Deus coelum et terram. His etenim verbis Moyses Spiritu Dei afflatus, in uno principio a Deo creatore mundum dam plura sine principio fuisse principia opinantium. Plato namque tria initia existimavit, Deum scilicet, exemplar, et materiam, et ipsam increatam sine principio, et Deum quasi artificem non creatorem. Creator enim est qui de nihilo aliquid facit. Et creare proprie est de nihilo aliquid facere; facere vero non modo de nihilo aliquid operari, sed etiam de materia. Unde et homo et angelus dicitur aliqua facere, sed non creare; vocaturque factor sive creator. Hoc enim nomen soli Deo proprie congruit, qui et de nihilo quaedam, et de aliquo aliqua facit. Ipse est ergo Creator, et opifex, et factor, sed creationis no