comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ẽt ut hoc mͦ dilectionẽ suã ostenderet. Nc̃ uͦ cũ aliter
possit saluare hominẽ. quȩ ratio ẽ ut ꝓpt̃ ostendendã di¬
lectionẽ suã. ea quȩ dicitis faciat & sustineat: An enĩ
ñ ostendit bonis angłis quantũ eos diligat. ꝓ quib talia
ñ sustinet: Qđ uͦ dicitis eũ uenisse expugnare ꝓ uob̃
diabolũ. quo sensu audetis ꝓferre: Nonne dĩ om̃ipotentia regnat
ubiq: Quomͦ gͦ indigebat ds̃. ut ad uincendũ diabolũ de caelo
descenderet: Hȩc nob infideles obicere posse uidentur. .UII.
ed & illud qđ dicere solemꝰ. dm̃ scilicet debuisse priꝰ ꝑ iusti¬
ciam contra diabolũ agere ut liberaret hominẽ quã ꝑ forti¬
tudinẽ. ut cũ diabolus eũ in qͦ nulla mortis erat causa. & qui
ds̃ erat occideret. iuste potestatẽ quã suꝑ peccatores habebat.
amit teret. Alioquin iniustã uiolentiã fecisset illi. qm̃ iuste

Expanded text:
esset ut hoc modo suam dilectionem ostenderet: nunc vero, cum aliter esset ut hoc modo suam dilectionem ostenderet: nunc vero, cum aliter possit salvare hominem, quae ratio est ut, propter ostendendam dilectionem suam, ea quae dicitis faciat et sustineat? An enim non ostendit angelis bonis quantum eos diligat, pro quibus talia non sustinet? Quod vero eum dicitis venisse expugnare pro vobis diabolum, quo sensu audetis proferre. Nonne Dei omnipotentia regnat ubique? Quomodo ergo indigebat Deus, ut ad vincendum diabolum de coelo descenderet? Haec nobis infideles objiced et illud quod dicere solemus, Deum scilicet, debuisse prius per justitiam contra diabolum agere, ut liberaret hominem, quam per fortitudinem; ut, cum diabolus eum, in quo nulla mortis erat causa, et qui Deus erat, occideret, juste potestatem, quam super peccatores habebat, amitteret; alioquin injustam violentiam fecisset illi, quoniam juste
Abbreviated transcription (Latin):
liber ẽ homo a peccatis. & ab ir̃a dĩ. & ab inferno. & a potesta¬
te diaboli. quȩ om̃ia ꝓpt̾ peccata patitur. & recipit ea quib
ꝓpt̃ eade peccata pͥuatur. Nã in cuiꝰ potestate ẽ infernꝰ. Aut
diabolus. aut cuiꝰ ẽ regnũ cęlorũ. nͥ eiꝰ qͥ fecit om̃ia: Quȩcũq
itaq timetis. aut desideratis: eiꝰ uoluntati subiacent cui nihil
potest resistere. Qua ꝓpt̃ si humanũ genꝰ saluare noluit nͥ quomͦ
dicitis. cũ sola uołuntate potuit: ut mitius dicã. uidete quomͦ
eiꝰ sapientiȩ repugnatis. Nã si homo qđ facile posset. cũ graui
labore sine ratione faceret: ñ utiq sapiens ab ullo iudicaret᷑.
Qiuippe. qđ dicitis dõ talit̃ ostendisse. quantũ uos diligeret:
nulla ratione defenditur. si nullatenꝰ alit̃ hominẽ potuisse
saluare ñ motistrat᷑. Nã alit̃ si ñ potuisset: tc̃ forsitan necẽẽ

Expanded text:
liber est homo a peccatis, et ab ira Dei, et ab inferno, et a potestaliber est homo a peccatis, et ab ira Dei, et ab inferno, et a potestate diaboli, quae omnia propter peccata patitur, et recipit ea quibus propter eadem peccata privatur. Nam in cujus potestate est infernus, aut diabolus, aut cujus est regnum coelorum, nisi ejus qui fecit omnia? Quaecunque itaque timetis aut desideratis, ejus voluntati subjacent cui nihil resistere potest. Quapropter si humanum genus salvare noluit, nisi eo quo dicitis modo, cum sola voluntate potuerit, ut mitius dicam, videte quomodo ejus sapientiae repugnatis. Nam si homo, quod facile posset, id cum gravi labore sine ratione faceret, non utique sapiens ab ullo judicaretur. Quippe quod dicitis Deum taliter ostendisse quantum vos diligeret, nulla ratione defenditur, si nullatenus hominem aliter potuisse salvare non monstratur. Nam si aliter non potuisset, tunc forsitan necesse
Abbreviated transcription (Latin):
oc est qđ ualde mirant᷑. quia liberationẽ hanc redẽpti¬
onẽ uocamus. In qua nãq auint nob̾ captione. aut iu
quo carcere. aut in cuiꝰ potestate tenebamini unde uos ds̃
ñ potuit liberare. nͥ uos tot laborib & ad ultimũ sanguine¬
suo redimeret: Quib cũ dicimꝰ redemit nos a peccatis. & ab ira
sua & de inferno. & de potestate diaboli. quẽ quia nos ñ poteramꝰ
ipse ꝓ nob̾ uenit expugnare. & redemit nob̾ regnũ cȩlorũ. &
quia hȩc om̃ia hoc mͦ fecit. ostendit quantũ nos diligeret.
que cuncta creasse iubendo dicitis: repugnatis uob̾met ipsis. qͥa
ipotentẽ illũ facitis. Aut si fatemini qͥa potuit. sed ñ uoluit
nͥ hoc mͦ: quomͦ sapientẽ illũ potestis ostendere. quẽ sine ulla
ratione tã indecentia uelle pati asseritis: Om̃ĩa enĩ hȩo quȩ
obtenditis: in eiꝰ uoluntate consistunt. Ira nãq dĩ: ñ ẽ aliud
quã uoluntas puniendi. Si gͦ ñ uult punire peccata hominũ:

Expanded text:
oc est quod valde mirantur, quia liberationem hanc redemptionem vocamus. In qua namque, aiunt nobis, captione, aut in quo carcere, aut in cujus potestate tenebamini, unde vos Deus non potuit liberare nisi vos tot laboribus et ad ultimum suo sanguine redimeret? Quibus cum dicimus: Redemit nos a peccatis, et ab ira sua, et de inferno et de potestate diaboli, quem quia nos non poteramus, ipse pro nobis venit expugnare, et redemit nobis regnum coelorum: et quia haec omnia hoc modo fecit, ostendit quantum nos diligeret. quem cuncta jubendo creasse dicitis, repugnatis vobismetipsis, quia impotentem illum facitis. Aut si fatemini quia potuit, sed non voluit nisi hoc modo, quomodo sapientem illum ostendere potestis quem sine ulla ratione tam indecentia velle pati asseritis? Omnia enim haec quae obtenditis in ejus voluntate consistunt: ira namque Dei non est aliud quam voluntas puniendi. Si ergo non vult punire peccata hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
eã deceat constitui. qđ falsũ ẽ: aut si scit. in eo illaor
constituet. quẽ adhac decentiorẽ intelliget. Quaꝓpter
aut angłi illi qͥ ceciderunt facti erant ad hoc ut ce̾nt
intra illũ numerũ : aut quia extra illũ ꝑmanere ñ potue¬
erunt. aut restaurandus ẽ ex necessitate numerus eorũ.
aut in imꝑfecto remanebit numero racionalis natura. quȩ
in numero ꝑfecto prescita ẽ : qđ ẽẽ ñ potest. BRestaurandi
Cũ uidebis nr̃ȩ restaurationis difficultatẽ: intelliges coꝵ
reconciliationis impossibilitatẽ. Alii aut̃ angłi ꝓ illis resti¬
tui ñ posst̃. ideo ut taceã quomͦ hoc repugnare uideatur
pͥmȩ creationis ꝑfectioni. quia ñ debent nͥ tales ẽẽ possint
quales illi fuissent si ñ peccassent: cũ illi nulla uisa uin¬
dicta peccati ꝑseuerassent. qđ pꝰ illoꝵ casũ aliis qͥ ꝓ illis

Expanded text:
eam deceat constitui, quod falsum est: aut si scit, in eo illam eam deceat constitui, quod falsum est: aut si scit, in eo illam constituet, quem ad hoc decentiorem intelliget. Quapropter aut angeli illi qui ceciderunt, facti erant ad hoc ut essent intra illum numerum: aut quia extra illum numerum permanere non potueerunt, aut restaurandus est ex necessitate numerus eorum; aut in imperfecto numero remanebit rationalis natura, quae in numero perfecto praescita est: quod esse non potest. BOS. Restaurandi Cum videbis nostrae restaurationis difficultatem intelliges eorum reconciliationis impossibilitatem. Alii autem angeli pro illis restitui non possunt, ideo ut taceam quomodo hoc repugnare videatur primae creationis perfectioni quia non debent; nisi tales esse possint, quales illi fuissent, si non peccassent; cum illi nulla visa vindicta peccati perseverassent: quod post illorum casum aliis
Abbreviated transcription (Latin):
sequatur. B Satis fecisti obiectioni meȩ. A Pala gͥ ẽ
quia dm̃ quantũ in ipso ẽ nullus potest honorare uł exhono¬
care sed quantũ inse ẽ hoc aliquis facere uidet̃. cũ uoluntatẽ
suã uoluntati eiꝰ subicit aut subtrahit. B Nescio qͥd contra
queam dicere.
ahue addca aliquid. B. Tamdiu die. donec me tedeat
tura. quã fecit sine peccato. numerũ angłoꝵ qͥ ceciderant
restitueret. B̾ Noc credimꝰ. sed uellẽ aliqu̾a huiꝰ rei racionẽ
Ne irascaris. hilarẽ datorẽ diligit ds̃. Na nemo magis
ꝓbat se hilarit̃ dare qđ ꝓmittit : quã qͥ plus dat quã
ꝓmittit. Dic gͦ libent̾ qđ quero. A Racionalẽ natu¬
rã quȩ dĩ contẽplatione beata uł ẽ uł futura ẽ : in
quoda racionabili & ꝑfecto numero prescitã ẽẽ a dõ
ita ut nec maiorẽ nec minorẽ illũ eẽ deceat. non ẽ
dubitandũ. Aut enĩ nescit dõ in quo numero meluiᷤ

Expanded text:
sequatur. BOS. Satisfecisti objectioni meae. ANS. Palam est ergo sequatur. BOS. Satisfecisti objectioni meae. ANS. Palam est ergo quia Deum, quantum in ipso est, nullus potest honorare, vel exhonorare: sed quantum in se est hoc aliquis facere videtur; cum voluntatem suam voluntati ejus subjicit, aut subtrahit. BOS. Nescio quid contra queam dicere. ANS. Adhuc addam aliquid. BOS. Tandiu dic donec me taedeat tura, quam fecit sine peccato, numerum angelorum qui ceciderant, restitueret. BOS. Hoc credimus, sed vellem aliquam hujus rei rationem Ne irascaris, hilarem enim datorem diligit Deus : nam nemo probat magis se hilariter dare quod promittit, quam qui plus dat quam promittit: dic ergo libenter quod quaero. ANS. Rationalem naturam, quae Dei contemplatione beata vel est, vel futura est, in quodam rationabili et perfecto numero praescitam esse a Deo; ita ut nec majorem, nec minorem illum esse deceat, non est dubitandum. Aut enim nescit Deus in quo numero melius
Abbreviated transcription (Latin):
uel malus angłs diuinȩ uoluntati & ordinationi subiacere
nolit: ñ tam̃ eã fugere ualet. quia si uult fugere de sub
uoluntate iubente: currit sub uoluntatẽ punientẽ. &
si queris qua transit: ñ nͥ sub uoluntate ꝑmittente. &
hoc ipsũ qđ ꝑuerse uult aut agit. in uniuersitatis
p̾fatȩ ordinẽ & puleritudinẽ sũma sapientia conuertit. Ipsa
niq ꝑuersitatis spontanea satisfactio. uł a ñ satis faciente
ponȩ exactio: excepto hoc quia ds̃ de malis multis modis
hona facit. in eadẽ uniuersitate suũ tenent locũ. & ordiniᷤᷤ
pulcritudinẽ. Quas si diuina sapientia ubi ꝑuersitas rectũ
ordinẽ ꝑturbare nitit̾ ñ adderet: fieret in ipsa uniuersita¬
te quã ds̃ debet ordinare quędã ex uolata ordinis pul¬
eritudine deformitas. & ds̃ in sua dispositione uideret᷑
sibilia. necesse ẽ ut om̃e peccatũ. satisfactio aut pena

Expanded text:
vel malus angelus divinae voluntati et ordinationi subjacere vel malus angelus divinae voluntati et ordinationi subjacere nolit, non tamen eam fugere valet; quia si vult fugere de sub voluntate jubente, currit sub voluntatem punientem. Et si quaeris qua transit, nonnisi sub voluntate permittente : et hoc ipsum, quod perverse vult aut agit, in universitatis praefatae ordinem et pulchritudinem summa sapientia convertit. Ipsa namque perversitatis spontanea satisfactio, vel a non satisfaciente poenae exactio excepto hoc quod Deus de malis multimodis bona facit in eadem universitate locum tenent suum et ordinis pulchritudinem. Quas si divina sapientia, ubi perversitas rectum ordinem perturbare nititur, non adderet, fieret in ipsa universitate, quam Deus debet ordinare, quaedam ex violata ordinis pulchritudine deformitas, et Deus in sua dispositione videretursibilia; necesse est ut omne peccatum satisfactio aut poena
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd quantũ ad illũ ꝑtinet. addi uđ minui. Idem nãq
ipse sibi ẽ honor incorruptibilis. & nullo mͦ mutabilis.
natura cui datũ ẽ intelligere qͥd debeat. Quȩ cũ uult
qđ debet dm̃ honorat. ñ quia illi aliqͥd confert: sed
quia sponte se eiꝰ uoluntati & dispositioni subdit. & in
rerũ uniuersitate ordinẽ suũ & eiusdẽ uniuersitatis pul¬
critudinẽ quantũ in ipsa ẽ seruat. Cũ uͦ ñ uult qd̃ de¬
tudinẽ quantũ in se ẽ ꝑturbat. licet potestatẽ aut dig¬
nitatẽ dĩ nullatenꝰ ledat aut decoloret. Si enĩ ea quae
cȩli ambitu continent᷑ uellent ñ ẽẽ sub ģlo. aut elongari
a cȩlo nullatenꝰ possent nͥ sub cȩlo eẽ: nec fugere cęlũ nisi
apꝓpinquando cęlo. Nã & unde & quo & qua irent sub
cȩło eẽt & quantomagis a qualib& cȩli parte elongarent᷑
tantomagis oppositę parti ꝓpinquarent. Ita quãuis hõ

Expanded text:
aliquid, quantum ad illum pertinet, addi vel minui. Idem namque aliquid, quantum ad illum pertinet, addi vel minui. Idem namque ipse sibi honor est incorruptibilis, et nullo modo mutabilis. natura, cui datum est intelligere quid debeat. Quae cum vult quod debet, Deum honorat; non quia illi aliquid confert, sed quia sponte se ejus voluntati et dispositioni subdit, et in rerum universitate ordinem suum, et ejusdem universitatis pulchritudinem, quantum in ipsa est, servat. Cum vero non vult quod detudinem, quantum in se est, perturbat, licet potestatem aut dignitatem Dei nullatenus laedat aut decoloret. Si enim ea, quae coeli ambitu continentur, vellent non esse sub coelo aut elongari a coelo, nullatenus possent nisi sub coelo esse, nec fugere coelum nisi appropinquando coelo. Nam et unde, et quo, et qua irent, sub coelo essent, et quanto magis a qualibet parte coeli elongarentur, tanto magis oppositae parti appropinquarent. Ita, quamvis homo,
Abbreviated transcription (Latin):
quendo subicit. & sic se dnm̃ eiꝰ ẽẽ ostendit. qđ ipse homo
uoluntate fateri recusat. In qͦ considerandũ. quia sic̃ homo
peccando rapit qđ dĩ ẽ. ita dõ puniendo aufert qđ homi
sed qđ in eiꝰ potestate ẽ sut habeat. Qm̃ gͦ homo ita factꝰ ẽ.
ut beatitudinẽ habere posset si ñ peccaret: cũ ꝓpt̾ peccatũ
beatitudine & omĩ bono pͥuat᷑. de suo quauis inuitꝰ soluit
qđ rapuit. quia licet ds̃ hoc ad usũ sui cõmodi ñ transferat
qđ aufert. sic̃ homo pecuniã quã alii aufert in suã conuertit
utilitatẽ: hoc tam̃ qđ aufert utit᷑ ad suu̾ honorẽ. ꝑ hoc quia
aufert. Auferendo enĩ. peccatorẽ & q̃ illiꝰ st̃ sibi subiecta ẽẽ¬
ita sicut ꝓbas suũ debet honorẽ seruare. eur uel ad
modicũ patitur illũ uiolari: Qđ enĩ aliquo mͦ ledi sini¬
tur: ñ integre nec ꝑfecte custodit᷑. A ĩ honori nequit

Expanded text:
quendo subjicit, et sic se Dominum ejus esse ostendit, quod ipse homo quendo subjicit, et sic se Dominum ejus esse ostendit, quod ipse homo voluntate fateri recusat. In quo considerandum quia sicut homo peccando rapit quod Dei est, ita Deus puniendo aufert quod homsed quod in ejus potestate est, ut habeat. Quoniam ergo homo ita factus est ut beatitudinem habere posset, si non peccaret: cum, propter peccatum beatitudine et omni bono privatur, de suo, quamvis invitus, solvit quod rapuit; quia licet Deus hoc ad usum sui commodi non transferat, quod aufert; sicut homo pecuniam, quam alii aufert, in suam convertit utilitatem: hoc tamen quod aufert, utitur ad suum honorem, per hoc, quia aufert. Auferendo enim, peccatorem, et quae illius sunt, subjecta ita, sicut probas, suum debet honorem servare, cur vel ad modicum patitur illum violari? Quod enim aliquo modo laedi sinitur, non integre nec perfecte custoditur. ANS. Dei honori nequit
Abbreviated transcription (Latin):
quoq nil aꝑtius. A Nihil gͦ seruat dõ iustius. quã suae
dignitatis honorẽ. B Concedere me oportet. AUidetur tͥ
qđ eũ integre seruet. si sic auferri sibi ꝑmittit. ut neo
soluatur. nec ipse auferentẽ puniat: B Non audeo dicere
A Necesse ẽ gͦ ut aut ablatꝰ honor soluat᷑ : aut pena sequat᷑.
Alioquin. aut sibi ds̃ ipsi iustꝰ ñ erit: aut ad utrũq impotenꝰ
erit. qđ nefas ẽ uł cogitare. B Nihil racionabilius dici posse¬
si pena peccantis sit illi honor. aut cuiꝰmodi honor sit.
Si enĩ pena peccantis ñ ẽ eiꝰ honor: cũ peccator ñ soluit qđ
abstulit sed punitur. sic ꝑdit ds̃ honorẽ suũ ut ñ recuꝑet.
qđ his quȩ dicta st̃ repugnare uidet᷑. A Dõĩ impossi¬
bile ẽ honorẽ suũ ꝑdere. Aut enĩ peccator sponte soluit
qđ debet: aut ds̃ ab inuito accipit. Nã aut homo debi¬
tã subiectionẽ dõ siue ñ peccando siue qđ peccat soluen¬
do uoluntate spontanea exibet: aut ds̃ eũ inuitũ sibi tor¬

Expanded text:
t Deus justius quam suae dignitatis honorem. BOS. Concedere me oportet. ANS. Videtur tibi quod eum integre servet si sic auferri sibi permittit, ut nec solvatur, nec ipse auferentem puniat? BOS. Non audeo dicere. ANS. Necesse est ergo ut aut ablatus honor solvatur, aut poena sequatur; alioquin aut sibiipsi Deus justus non erit, aut ad utrumque impotens erit: quod nefas est vel cogitare . BOS. Nihil rationabilius dici posssit poena peccantiSi enim poena peccantis non ejus honor est, cum peccator non solvit quod abstulit, sed punitur, sic perdit Deus honorem suum, ut non recuperet: quod his quae dicta sunt repugnare videtur. ANS. Deum impossibile est honorem suum perdere: aut enim peccator sponte solvit quod debet, aut Deus ab invito accipit. Nam aut homo debitam subjectionem Deo, sive non peccando, sive quod peccat solvendo, voluntate spontanea exhibet; aut Deus eum invitum sibi tor
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ periculũ. si inqu̾ã in huiꝰmodi reb sic exponim diuina
dicta ut diuersis sententiis fauere uideant᷑. nec alicubi inuenit᷑
ubi qͥd indubitant̃ tenendũ sit det̾minent ñ arbitror rep̾hendi
debere. lilud aut̃ qđ dixisti. constituit t̾minos popłoꝵ seu gen¬
tiũ iuxta numerũ angłoꝵ dĩ. qđ in alia trans latione legit᷑ ux¬
ta numerũ filioꝵ isrł. qm̃ ambȩ translationes aut idẽ signifi
cant aut diuersa sine repugnantia: ita intelligenda ẽ ut ꝑ an
homines electi. aut simul angłi & electi homines tota scilicet
illa ciuitas suꝑna. aut ꝑ angłos dĩ scĩ angłi tantũ. & ꝑ filios

Expanded text:
animae periculum: si, inquam, in hujusmodi rebus sic exponimus divina animae periculum: si, inquam, in hujusmodi rebus sic exponimus divina dicta, ut diversis sententiis favere videantur, nec alicubi invenitur, ubi quid indubitanter tenendum sit determinent, non arbitror reprehendi debere. Illud autem quod dixisti: Constituit terminos populorum, seu gentium, juxta numerum angelorum Dei, quod in alia translatione legitur, juxta cant, aut diversa sine repugnantia, ita intelligendum est, ut ethomines electi, aut simul angeli et electi homines, tota, scilicet, illa civitas superna. Aut per angelos Dei, sancti angeli tantum; et per filios
Abbreviated transcription (Latin):
quia legit᷑ de dõ. constituit t̾minos popłoꝵ. iuxta numerũ
filiorũ isrł: Qđ quidã quia ꝓ filiorũ isrł inuenit᷑ angłoꝵ
di. sic exponunt : ut scdm̃ numerũ bonoꝵ angłoꝵ. assumen
ut beatoꝵ numero coequent᷑. & sic plures ert̃ homines iusti
quã angłi iniusti. Sed memento qͦ pacto incepi respondere
questioni tuȩ. Uidelicet ut siqͥd dixero qđ maior ñ confir¬
met auctoritas: quauis illud racione ꝓbare uidear. ñ alia
certitudine accipiat᷑. nͥ qͥa interĩ ita mͥ uidet᷑. doneo ds̃ mͥ
melius aliqͦ mͦ reuelet. Certus enĩ sũ. siqͥd dico qđ sacrȩ
scripturȩ absq dubio contradicat: qͥa falsũ ẽ nec illud
tenere uolo si cognouero. Sed si in illis reb de quib diuersa sen¬
tiri posst̃ sine periculo sicuti ẽ istud unde nc̃ agimꝰ si enĩ ues¬
cimꝰ utrũ plures homines eligendi sint quã sint angłi ꝑditi an
non. & alterũ horũ magis estimamꝰ quã alterũ. nullũ puto eẽ

Expanded text:
t terminos populorum juxta numerum filiorum Israel? Quod quidam, quia pro filiorum Israel invenitur angelorum Dei, sic exponunt; ut secundum numerum bonum angelorum, assumendut beatorum numero coaequentur; et sic plures erunt homines justi quam angeli injusti. Sed memento quo pacto incoepi tuae respondere quaestioni: ut, videlicet, si quid dixero quod major non confirmet auctoricertitudine accipiatur, nisi quia interim mihi ita videtur, donec mihi Deus melius aliquo modo revelet. Certus enim sum, si quid dico quod sacrae Scripturae absque dubio contradicat, quia falsum est: nec illud tenere volo, si cognovero. Sed si in illis rebus de quibus diversa sentiri possunt sine periculo, sicut est illud unde nunc agimus: si enim nescimus utrum plures homines eligendi sint quam sint angeli perditi, an non, et alterum horum aestimamus magis quam alterum, nullum puto esse
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ locutio: cũ xp̃s dr̃ exaltatus ꝓptea qͥa mortẽ sustinuit.
ꝑ qu̾a & post quã illã exaltationẽ facere decreuit. Potest
hoc & eo mͦ intelligi quo idem dñs legit᷑ ꝓfecisse sapientia &
gr̃a apud dõi. ñ quia ita erat: sed quia ille sic se habebat ac
si ita ẽẽt. Nã sic pꝰ mortẽ exaltatꝰ ẽ. quasi ꝓpt̾ illã hoc fieret.
Qđ aut̃ ipse ait. ñ ueni uoluntatẽ meã facere. sed eiꝰ qͥ misit
me: tale ẽ quale ẽ & illud. Mlea doctrina ñ ẽ mea. Nã qđ
quis ñ habet a se sed a dõ: hoc ñ tã suũ quã dĩ dicere deb&
Nullus uͦ homo a se habet ueritatẽ quã docet aut iustã uo¬
luntatẽ : sed a dõ. Non gͦ uenit xp̃s uoluntatẽ suã facere
sed patris: qͥa iusta uoluntas quã habebat. non erat ex
humanitate sed ex diuinitate. Proprio uͦ filio suo ñ peꝑcit

Expanded text:
quia mortem sustinuit, per quam et post quam illam exaltationem decrevit facere. Potest hoc et eo modo intelligi, quo idem Dominus legitur profecisse sapientia et gratia apud Deum: non quia ita erat, sed quia ille sic se habebat, ac si ita esset. Nam sic post mortem exaltatus est, quasi propter illam hoc fieret. Quod autem ipse ait: Non veni voluntatem meam facere, sed ejus qui misit me , tale est, quale est et illud: Mea doctrina non est mea : nam quod quis non habet a se, sed a Deo, hoc non tam suum quam Dei dicere debet. Nullus vero homo a se habet veritatem quam docet aut justam voluntatem, sed a Deo. Non ergo venit Christus voluntatem suam facere, sed Patris; quia justa voluntas quam habebat non erat ex humanitate, sed ex divinitate. Proprio autem Filio suo non pepercit
Abbreviated transcription (Latin):
scđm sublimitatẽ impassibilis naturȩ. sed seđm infirmitatẽ
humanȩ substantiȩ quã gerebat. & sic nr̃ȩ fidei nulla ratio
obiuare cognoscitur. Sic enĩ nullã diuinȩ substantiȩ significa¬
mus humilitatẽ : sed unã dĩ & hominis monstramꝰ ẽẽ ꝑsonã
Non gͦ in incarnatione dĩ ulla eiꝰ humilitas intelligitur
facta: sed natura hominis credit᷑ exaltata. B Ita sit: nibil
imputet᷑ diuinȩ naturȩ. qđ scđm infirmitatẽ hominis de

Expanded text:
sublimitatem impassibilis naturae; sed secundum infirmitatem humanae substantiae quam gerebat; et sic nostrae fidei nulla ratio obviare cognoscitur. Sic enim nullam divinae substantiae significamus humilitatem; sed unam Dei et hominis monstramus esse personam. Non ergo in incarnatione Dei humilitas ejus ulla intelligitur facta; sed natura hominis creditur exaltata. BOS. Ita sit: nihil imputetur divinae naturae quod secundum infirmitatem hominis de
Abbreviated transcription (Latin):
secro uehem̃ter. si qͥs hoc opusculũ uoluerit tͣnscribere : ut hanc
p̃fationẽ in capite libelli. ante ipsa capitula studeat p̃ponere.
Multũ enĩ ꝓ desse puto. ad intelligenda ea q̃ ibi alegerit :
si qͥs prius. qua intentione. quoue mͦ disputata sint. cognouerit.
Puto etiã qđ si quis hanc ipsã p̃fationẽ priꝰ uiderit. ñ temere
iudicabit si qͥd contͣ suã opinionẽ ꝓlatũ inuenerit.
đ sit quiddã optimũ & maxinũ. & sũmũ om̃iũ q̃ st̃.

Expanded text:
secro vehementer, si quis hoc opusculum voluerit transcribere, ut hanc secro vehementer, si quis hoc opusculum voluerit transcribere, ut hanc praefationem in capite libelli ante ipsa capitula 4 studeat praeponere. Multum enim prodesse puto ad intelligenda ea quae legerit ibi, si quis prius, qua intentione, quove modo disputata sint, cognoverit. Puto etiam quod si quis hanc ipsam praefationem viderit prius, non temere judicabit, si quid contra suam opinionem prolatum invenerit. d sit quiddam optimum et max
Abbreviated transcription (Latin):
sepe retractans: nichil potui inuenire. me in ea dixisse. qđ ñ
catholicoꝵ patrũ & maxime beati augustim scriptis cohȩreat.
Qua ꝓpt̃. sicui uidebitur. qđ in eodẽ opusculo aliqͥd ꝓtulerim. qđ
aut nimis nouu̾ sit. aut aueritate dissentiat: rogo. ne statiꝰ me
aut p̃sũptorẽ nouitatũ. aut falsitatis assertorẽ exclamet. sed pri
libros p̾fati doctoris augustini de trinitate diligent᷑ ꝑspiciat.
de inde. scđm eos opusculũ meũ diiudic&. Qđ enĩ dixi. sũmã tri¬
nitatẽ posse dici tres substantias : grecos secutꝰ sũ. qͥ confitent᷑ tres
substantias in una ꝑsona. eadẽ fide. qua nos tresꝑsonas in una sub-¬
stantia. Nã hoc significant in dõ. ꝑsubstantiã : qđ nos. ꝑ ꝑsonã. Quȩ.¬
cũq aũt ibi dixi. sub ꝑsona secũ sola cõgitatione disputantis.
& in uestigantis ea q̃ priustĩ amma Ititirite ꝓlata st̃. sicut scie¬
bã eos uelle quoꝵ petitioni obsequi intendebã. Precor aut̃ & ob¬

Expanded text:
epe retractans nihil potui invenire me in ea dixisse, quod non catholicorum Patrum, et maxime beati Augustini, scriptis cohaereat. Quapropter, si cui videbitur quod in eodem opusculo aliquid protulerim, quod aut nimis novum sit, aut a veritate dissentiat, rogo ne statim me aut praesumptorem novitatum, aut falsitatis assertorem exclamet; sed prius libros praefati doctoris Augustini de Trinitate diligenter perspiciat , deinde secundum eos opusculum meum dijudicet. Quod enim dixi summam Trinitatem posse dici tres substantias, Graecos secutus sum, qui confitentur tres substantias in una essentia, eadem fide, qua nos tres personas in una substantia. Nam hoc significant in Deo per substantiam, quod nos per personam. Quaecunque autem ibi dixi, sub persona secum sola cogitatione disputantis et investigantis ea, quae prius non animadvertisset, prolata sunt: sicut sciebam illos velle quorum petitioni obsequi intendebam. Precor autem et ob
Abbreviated transcription (Latin):
num: ut & parcendo sis bonus Et hoc ẽ forsitan: cur sũme
iustus potest uelle bona malis Sed si utcũq capi potest.
cur malos potes uelle saluare : illud certe nulla racione cõ¬
prehendi potest. cur de similibus malis. hos magis salues
quã illos ꝑ summã bonitatẽ. & illos magis dãnes qũa istoᷤ
ꝑ summã iustitiã. Sic ergo uere es sensibilis. om̃ps. mise¬
ricors & impassibilis: que admodũ uiuens. sapiens. bonꝰ. beatꝰ
ȩtͣnus: & quicqͥd melius est ẽẽ quã non ẽẽ

Expanded text:
num, ut et parcendo sis bonus. Et hoc est forsitan, cur summe num, ut et parcendo sis bonus. Et hoc est forsitan, cur summe iustus potest velle bona malis. Sed si utcumque capi potest, cur malos potes velle salvare: illud certe nulla ratione comprehendi potest, cur de similibus malis hos magis salves quam illos per summam bonitatem, et illos magis damnes quam istos per summam iustitiam. Sic ergo vere es sensibilis, omnipotens, misericors et impassibilis, quemadmodum vivens, sapiens, bonus, beatus, aeternus, et quidquid melius est esse quam non e
Abbreviated transcription (Latin):
quia nobis reddas debitũ. sed quia facis qͦd decet te sũme
bonũ: Sic itaq sine repugnantia. iuste punis: & iuste par
ised nũquid etiã non est iustũ
scđm te dñe. ut malos punias: Iustũ quippe est. te
sic ẽẽ iustũ: ut iustior nequeas cogitari. Qđ nequaquam
esses: si tantũ bonis bona. & ñ malis mala redderes. Iustior
enĩ est. qui & bonis & malis: quã qͥ bonis tantũ merita retri¬
buit. Iustũ igitur ẽ scđm te. iuste & benigne ds̃ : & cum
punis. & cũ parcis. Uere igit᷑ uniuersȩ uiȩ dñi. miscda &
ueritas : & tam̃ iustus dñs in om̃ibus uiis suis. Et utiq
sine repugnantia: quia quos uis punire. ñ est iustũ salua¬
ri. & quib uis parcere. ñ est iustũ dãnari. Nam id solum
iustũ est. quod uisi& non iustũ. qͦd non uis Sic ergo nasci¬
tur de iustitia tua miscda tua : quia iustũ est te sic eẽ bo¬

Expanded text:
quia nobis reddas debitum, sed quia facis quod decet te summe quia nobis reddas debitum, sed quia facis quod decet te summe bonum. Sic itaque sine repugnantia iuste punis et iuste parSed numquid etiam non est iustum ndum te, domine, ut malos punias? Justum quippe est te sic esse iustum, ut iustior nequeas cogitari. Quod nequaquam esses, si tantum bonis bona, et non malis mala redderes. Iustior enim est qui et bonis et malis, quam qui bonis tantum merita retribuit. Iustum igitur est secundum te, iuste et benigne deus, et cum punis et cum parcis. Vere igitur " universae viae deritas ", et tamen " iustus dominus in omnibus viis suis ". Et utique sine repugnantia; quia quos vis punire, non est iustum salvari, et quibus vis parcere, non est iustum damnari. Nam id solum iustum est quod vis, et non iustum quod non vis. Sic ergo nascitur de iustitia tua misericordia tua, quia iustum est te sic esse bo
Abbreviated transcription (Latin):
cias bonos de malis. Deniq quod ñ iuste fit. ñ debet fieri.
& quod ñ debet fieri. iniuste fit. Si ergo ñ iuste malis mi¬
sereris. non debes misereri : & si ñ debes misereri. iniuste mi¬
sereris. Quod si nefas ẽ dicere: fas ẽ credere. te iuste misere
punias. Quid nãq iustuis. quã ut boni bona. & mali
mala recipiant: Quomͦ ergo & iustũ est. ut malos punias.
& iustũ est. ut malis parcas: An alio modo iuste puniᷤᷤ ma¬
los. & alio modo iuste parcis malis: Cũ enim puniᷤᷤ maloᷤ
iustũ est: quia illoꝵ meritis conuenit Cum uero parcis
malis. iustũ est: ñ quia illoꝵ meritis. sed qͥa bonitati tuş¬
condecens ẽ. Nam parcendo malis. ita iustus es scdm te & ñ
scãm nos: sicut misericors es scđm nos. & ñ scđm te. Quoniã
saluando nos quos iuste ꝑderes. sicut misericors es. ñ qͥa tu
sentias affectũ. sed quia nos sentimꝰ effectũ: ita ustus es. ñ

Expanded text:
cias bonos de malis. Denique quod non iuste fit, non debet fieri; cias bonos de malis. Denique quod non iuste fit, non debet fieri; et quod non debet fieri, iniuste fit. Si ergo non iuste malis misereris, non debes misereri: et si non debes misereri, iniuste misereris. Quod si nefas est dicere, fas est credere te iuste misererpunias. Quid namque iustius, quam ut boni bona et mali mala recipiant? Quomodo ergo et iustum est ut malos punias, et iustum est ut malis parcas? An alio modo iuste punis malos, et alio modo iuste parcis malis? Cum enim punis malos, iustum est, quia illorum meritis convenit; cum vero parcis malis, iustum est, non quia illorum meritis, sed quia bonitati tuacondecens est. Nam parcendo malis ita iustus es secundum te et non secundum nos, sicut misericors es secundum nos et non secundum te. Quoniam salvando nos quos iuste perderes, sicut misericors es non quia tu sentias affectum, sed quia nos sentimus effectum: ita iustus es non
Abbreviated transcription (Latin):
credere. quia nequaquã aduersatur iustitię qͦd exundat
ex bonitate. quȩ nulla ẽ sine iustitia. immo uere concordat
iustitiȩ Nempe si misericors es quia es sũme bonꝰ. & sũme
bonus ñ es nisi quia es sũme iustus: uere idcirco es miseri¬
cors. quia sũme iustus es. Adiuua me iuste & misericors
ds̃. cuius lucẽ quero: adiuua me. ut intelligã quod dico
Uere ergo ideo misericors es : quia iustꝰ. Ergo ne miscđa
tua nascitur ex iustitia tua.: Ergo ne parcis malis ex iu¬
stitia. Si sic est dñe. si sic est : doce me. quomͦ est An qͥa
iustũ est te sic ẽẽ bonũ. ut nequeas intelligi melior. & sic
potent̃ oꝑari. ut ñ possis cogitari potentior Quid enĩ hoc iu¬
stius. Hoc utiq ñ fieret : si esses bonꝰ tantũ retribuendo &¬
ñ parcendo. & si faceres de ñ bonis tantũ bonos. & ñ etiam de
malis. Hoc itaq modo iustũ est ut parcas malis: & ut fa¬

Expanded text:
credere, quia nequaquam adversatur iustitiae quod exundat credere, quia nequaquam adversatur iustitiae quod exundat ex bonitate, quae nulla est sine iustitia, immo vere concordat iustitiae. Nempe si misericors es quia es summe bonus, et summe bonus non es nisi quia es summe iustus: vere idcirco es misericors, quia summe iustus es. Adiuva me, iuste et misericors deus, cuius lucem quaero, adiuva me, ut intelligam quod dico. Vere ergo ideo misericors es, quia iustus. Ergone misericordia tua nascitur ex iustitia tua? Ergone parcis malis ex iustitia? Si sic est, domine, si sic est, doce me quomodo est. An quia iustum est te sic esse bonum, ut nequeas intelligi melior, et sic potenter operari, ut non possis cogitari potentius? Quid enim hoc iustius? Hoc utique non fieret, si esses bonus tantum retribuendo et non parcendo, et si faceres de non bonis tantum bonos, et non etiam de malis. Hoc itaque modo iustum est ut parcas malis, et ut fa
Abbreviated transcription (Latin):
racione hoc es Etenĩ licet bonis bona & malis mala ex
bonitate retribuas: racio tam̃ iustitię hoc postulare uidet᷑
Cũ uero malis bona tribuis: & scitur quia sũme bonꝰ hoc
facere uoluit. & mirũ est. cur sũme iustꝰ hoc uelle potuit
Omiscđa de quã opulenta dulcedine. & dulci opulentia
nobis profluis. Oimmensitas bonitatis dĩ: quo affectu
amanda es peccatoribus. Iustos enĩ saluas. iustitia comi¬
tante: istos uero liberas. iustitia danante. Illos meritis as¬
ritis adiuuantibus: istos meritis repugnantib Illos bona
quȩ dedisti. cognoscendo : istos mala quȩ odisti ignoscendo
Oimmensa bonitas. quȩ sic omẽm intellectũ excedis: ueniat
suꝑ me miscđa illa. quȩ de tanta opulentia tui ꝓcedit. Influ¬
at in me : quȩ profluit de te Parce ꝑ clementiã : ne ulcis¬
caris ꝑ iustitiam. Nam etsi difficile sit intelligere. quomͦ
miscđa tua ñ absit a iustitia tua: necessariũ tamen est

Expanded text:
ratione hoc es. Etenim licet bonis bona et malis mala ex ratione hoc es. Etenim licet bonis bona et malis mala ex bonitate retribuas, ratio tamen iustitiae hoc postulare videtur. Cum vero malis bona tribuis: et scitur quia summe bonus hoc facere voluit, et mirum est cur summe iustus hoc velle potuit. O misericordia, de quam opulenta dulcedine et dulci opulentia nobis profluis! O immensitas bonitatis dei, quo affectu amanda es peccatoribus! Justos enim salvas iustitia comitante, istos vero liberas iustitia damnante. Illos meritis adiuvantibus, istos meritis repugnantibus. Illos bona quae dedisti cognoscendo, istos mala quae odisti ignoscendo. O immensa bonitas, quae sic omnem intellectum excedis, veniat super me misericordia illa, quae de tanta opulentia tui procedit! Influat in me, quae profluit de te! Parce per clementiam, ne ulciscaris per iustitiam! Nam etsi difficile sit intelligere, quomodo misericordia tua non absit a tua iustitia, necessarium tamen est
Abbreviated transcription (Latin):
accessibili quã inhabitas. Uere in altissimo & secretissimo
bonitatis tuȩ latet fons unde manat fluuiꝰ miscđȩ tuae
Nam cũ totus & sũme iustꝰ sis: tam̃ ideirco etiam malis
benignus es. quia totus summe bonꝰ es Minus nãq bonus
esses : si nulli malo esses benignꝰ Melior est enĩ qͥ & bonis
& malis bonus est : quã qui bonis tantũ est bonꝰ. Et melior
est qui malis & puniendo & parcendo bonus est: quã qͥ pu¬
niendo tantũ. Ideo ergo misericors es : quia totus & sũme
bonus es Et cũ forsitan uideatur. cur bonis bona & mali
mala retribuas: illud certe penitꝰ est mirandũ: cur tu
totus iustꝰ & nullo egens. malis & reis tuis bona tribuas. O
altitudo bonitatis tuȩ ds Et uidet᷑ unde sis misericors : &
ñ ꝑuidet᷑. Cernit unde flumen manat: & ñ ꝑspictt fons
unde nascatur. Nam & de plenitudine bonitatis ẽ quia pec¬
catoribus tuis pius es: & in altitudine bonitatis latet. qua

Expanded text:
accessibili quam inhabitas? Vere in altissimo et secretissimo accessibili quam inhabitas? Vere in altissimo et secretissimo bonitatis tuae latet fons, unde manat fluvius misericordiae tuae. Nam cum totus et summe iustus sis, tamen idcirco etiam malis benignus es, quia totus summe bonus es. Minus namque bonus esses, si nulli malo esses benignus. Melior est enim qui et bonis et malis bonus est, quam qui bonis tantum est bonus. Et melior est qui malis et puniendo et parcendo est bonus, quam qui puniendo tantum. Ideo ergo misericors es, quia totus et summe bonus es. Et cum forsitan videatur, cur bonis bona et malis mala retribuas, illud certe penitus est mirandum, cur tu totus iustus et nullo egens malis et reis tuis bona tribuas. O altitudo bonitatis tuae, deus! et videtur unde sis misericors, et non pervidetur. Cernitur unde flumen manat, et non perspicitur fons unde nascatur. Nam et de plenitudine bonitatis est quia peccatoribus tuis pius es, et in altitudine bonitatis latet qua
Abbreviated transcription (Latin):
potes ꝑ impotentiã. & nichil potest contra te
si es impassibilis. non cõpateris. si ñ compateris: non ẽ
tibi miserũ cor ex cõpassione miseri. qͦd est ẽẽ misericordẽ
At si ñ es misericors. unde miseris ẽ tanta consolatio: Quo¬
modo ergo es. & ñ es misericos dñe. nisi quia es misericors
es scđm tuũ. Etenĩ cum tu respicis nos miseros: nos sentimꝰ
misericordis effectũ. tu ñ sentis affectũ. Et misericors es
igit᷑ quia miseros saluas. & peccatorib tuis parcis: & mise¬
ricors ñ es. quia nulla miseriȩ cõpassione afficeris UIIII¬
Quomͦ enĩ totus & sũme iustus. facit aliqͥd non iustum:
Aut quȩ iustitia ẽ. merenti mortẽ ȩcernã. dare uitã sempit̃¬
nam: Unde ergo bone dñe. bone bonis & malis. unde tibi
saluare malos. si hoc ñ est iustũ. & tu ñ facis aliqͥd ñ iustũ:
An quia bonitas tua ẽ in comp̃hensibilis. latet hoc in luce in¬

Expanded text:
potes per impotentiam, et nihil potest contra te.potes per impotentiam, et nihil potest contra te.si es impassibilis, non compateris; si non compateris, non est tibi miserum cor ex compassione miseri, quod est esse misericordem. At si non es misericors, unde miseris est tanta consolatio? Quomodo ergo es et non es misericors, domine, nisi quia es misericors es secundum tuum. Etenim cum tu respicis nos miseros, nos sentimus misericordis effectum, tu non sentis affectum. Et misericors es igitur, quia miseros salvas et peccatoribus tuis parcis; et misericors non es, quia nulla miseriae compassione afficeris. CapiQuomodo enim totus et summe iustus facit aliquid non iustum? Aut quae iustitia est merenti mortem aeternam dare vitam sempiternam? Unde ergo, bone deus, bone bonis et malis, unde tibi salvare malos, si hoc non est iustum, et tu non facis aliquid non iustum? An quia bonitas tua est incomprehensibilis, latet hoc in luce in
Abbreviated transcription (Latin):
ideo posse. quia ipse possit : sed quia sua impotentia facit ali¬
ud in se posse. siue alio aliquo genere loquendi sicut mul¬
ta improprie dicunt᷑. ut cũ ponimꝰ esse ꝓ ñ esse : & facere
pro eo quod ẽ non facere. aut ꝓ nichil facere. Nam sepe di¬
cimus ei qui rem aliquã esse negat. sic ẽ quemadmodũ dici
esse: cum magis proprie uideatur dici. sic ñ est quẽad mo¬
dum dicis non ẽẽ Item dicimꝰ. iste sedet sicut ille facit.
aut iste quiescit sicut ille facit : cũ sedere. sit quiddã non
facere. & quiescere. sit nichil facere Sic itaq cũ quis di¬
citur habere potentiã faciendi aut patiendi. qͦd sibi non
expedit aut qͦd ñ debet : impotentia intelligit᷑ ꝑ poten¬
tiam. quia quo plus habet hanc potentiã. eo aduersitas
& ꝑuersitas in illũ sunt potentiores: & ille contra eas im¬
potentior. Ergo dñe ds̃ inde uerius es om̃ps : quia nichil

Expanded text:
 posse, quia ipse possit, sed quia sua impotentia facit ali posse, quia ipse possit, sed quia sua impotentia facit aliud in se posse; sive aliquo alio genere loquendi, sicut multa improprie dicuntur. Ut cum ponimus 'esse' pro 'non esse', et 'facere' pro eo quod est 'non facere', aut pro 'nihil facere'. Nam saepe dicimus ei qui rem aliquam esse negat: sic est quemadmodum dicis esse, cum magis proprie videatur dici: sic non est quemadmodum dicis non esse. Item dicimus: iste sedet sicut ille facit, aut: iste quiescit sicut ille facit, cum 'sedere' sit quiddam non facere et 'quiescere' sit nihil facere. Sic itaque cum quis dicitur habere potentiam faciendi aut patiendi quod sibi non expedit aut quod non debet, impotentia intelligitur per potentiam; quia quo plus habet hanc potentiam, eo adversitas et perversitas in illum sunt potentiores, et ille contra eas impotentior. Ergo domine deus, inde verius es omnipotens, quia nihil
Abbreviated transcription (Latin):
Sed si sentire ñ nisi cognoscere. aut ñ nisi ad cognoscendũ ẽ.
qui enĩ sentit cognoscit scđm sensuũ ꝓprietatẽ. ut ꝑ uisũ
colores. ꝑ gustũ sapores : ñ inconuenient̾ dicit᷑ aliqͦ modo
sentire. quicqͥd aliquo modo cognoscit. Ergo dñe quauis
non sis corpus : uere tam̃ eo modo sũine sensibilis es. quo
sũme om̃ia cognoscis. ñ quo animal corporeo sensu cognoscit
ed & om̃ps quomͦ es. si om̃ia ñ potes: UII.¬
Aut si ñ potes corrũpi nec mentiri. nec facere uerũ eẽ
falsum. aut quod factũ est ñ esse factũ. & plura similiter.
quomͦ potes om̃ia. An hȩc posse. ñ est potentia sed impotentia
Nam qui hȩc potest . quod sibi ñ expedit & qͦd ñ debet. po¬
test. Quȩ quantomagis potest : tantomagis aduersitas & ꝑ¬
uersitas possunt in illũ. & ipse minꝰ contra illas. Qui ergo
sic potest : ñ potentia potest. sed impotentia. Non enĩ dicitur¬

Expanded text:
Sed si sentire non nisi cognoscere aut non nisi ad cognoscendum est - Sed si sentire non nisi cognoscere aut non nisi ad cognoscendum est - qui enim sentit cognoscit secundum sensuum proprietatem, ut per visum colores, per gustum sapores -: non inconvenienter dicitur aliquo modo sentire, quidquid aliquo modo cognoscit. Ergo domine, quamvis non sis corpus, vere tamen eo modo summe sensibilis es, quo summe omnia cognoscis, non quo animal corporeo sensu cognoscitSed et omnipotens quomodo es, si omnia non potes? Aut si non potes corrumpi nec mentiri nec facere verum esse falsum, ut quod factum est non esse factum, et plura similiter: quomodo potes omnia? An haec posse non est potentia, sed impotentia? Nam qui haec potest, quod sibi non expedit et quod non debet potest. Quae quanto magis potest, tanto magis adversitas et perversitas possunt in illum, et ipse minus contra illas. Qui ergo sic potest, non potentia potest, sed impotentia. Non enim ideo dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
esse cogitare. Oratias tibi bone dñe. gratias tibi : quia
quod prius credidi te donante. ia sic intelligo te illuminante
ut si te esse nolim credere: ũ possim non intelligereU
Sed quid es. nisi id quod sũmum om̃ium solũ existenᷤ
ꝑse ipsũ. omĩa alia fecit ex nichilo: Quicqͥd enĩ hoc ñ ẽ:
minus ẽ quam cogitari possit Sed hoc de te cogitari non
potest. Quod ergo bonũ deest sũmo bono. ꝑ qͦd est omne
bonũ. Tu es itaq iustus. uerax. beatus : & quicqͥd ẽ me-¬
lius eẽ qua non ẽẽ Melius naq est eẽ iustũ. quam ñ esse¬
iustũ : beatum. quam non beatum
impassibilem. quã non ẽẽ : quomodo es sensibilis si non eᷤ
corpus. aut om̃ps si om̃ia non potes. aut misericors simul &
impassibilis: Nam si sola corporea sunt sensibilia. quoniã
sensus circa corpꝰ & in corpore st̃: quomodo es sensibilis.
cum ñ sis corpꝰsed summꝰ sp̃s. qui corpore melior est.

Expanded text:
esse cogitare. Gratias tibi, bone Domine, gratias tibi; quia esse cogitare. Gratias tibi, bone Domine, gratias tibi; quia quod prius credidi, te donante, jam sic intelligo, te illuminante; ut si te esse nolim credere, non possim non intelligere. Sed quid es nisi id quod summum omnium solum existens per seipsum, omnia alia fecit de nihilo? Quidquid enim hoc non est, minus est quam cogitari possit. Sed hoc de te cogitari non potest. Quod ergo bonum deest summo bono, per quod est omne bonum? Tu es itaque iustus, verax, beatus, et quidquid melius est esse quam non esse. Melius namque est esse iustum quam niustum, beatum quam non beatum.impassibilem quam non esse: quomodo es sensibilis, si non es corpus; aut omnipotens, si omnia non potes; aut misericors simul et impassibilis? Nam si sola corporea sunt sensibilia, quoniam sensus circa corpus et in corpore sunt: quomodo es sensibilis, cum non sis corpus sed summus spiritus, qui corpore melior est?
Abbreviated transcription (Latin):
sit. in corde dicere & cogitare: Quod si uere. immo quia ue¬
re & cogitauit. quia dixit in corde. & ñ dixit in corde. quia
cogitarẽ ñ potuit: non uno tantũ modo dicit᷑ aliqͥd in cor¬
de uł cogitatur Aliter enĩ cogitat᷑ res. cũ uox eã signifi¬
cans cogitatur : aliter cũ id ipsum qͦd res est intelligitur
Illo itaq modo potest cogitari ds̃ non eẽ: isto uero mini¬
me. Nullus quippe intelligens id qͦd sunt ignis & aqua.
potest cogitare ignem eẽ aqua. scđm res: licet possit. scd̾m
uoces Ita igit᷑ nemo intelligens id qͦd ds̃ est. potest cogitare
quia ds̃ non est : licet hȩc uerba dicat in corde. aut sine
ulla aut cũ aliqua extranea significatione. Ds enim est
id quo maius cogitari ñ potest. Quod qͥ bene intelligio:
utiq intelligit. id ipsũ sic esse. ut nec cogitatione queat
non esse. Qui ergo intelligit sic eẽ dm̃: nequit eũ non

Expanded text:
sit dicere in corde et cogitare? Quod si vere, immo quia vesit dicere in corde et cogitare? Quod si vere, immo quia vere et cogitavit quia dixit in corde, et non dixit in corde quia cogitare non potuit: non uno tantum modo dicitur aliquid in corde vel cogitatur. Aliter enim cogitatur res cum vox eam significans cogitatur, aliter cum id ipsum quod res est intelliIllo itaque modo potest cogitari Deus non esse; isto vero, minime. Nullus quippe intelligens id quod sunt ignis et aqua, potest cogitare ignem esse aquam secundum rem; licet hoc possit, secundum voces. Ita igitur nemo intelligens id quod Deus est, potest cogitare quia Deus non est; licet haec verba dicat in corde, aut sine ulla, aut cum aliqua extranea significatione. Deus enim est id quo majus cogitari non potest. Quod qui bene intelligit, utique intelligit idipsum sic esse, ut nec cogitatione queat non esse. Qui ergo intelligit sic esse Deum, nequit eum non
Abbreviated transcription (Latin):
uod utiq sic uere est: ut nec cogitari possit. ñ esse. Nam
potest cogitari ẽẽ aliquid. qͦd ñ possit cogitari ñ esse: qͦd
maius est qua quod non ẽẽ cogitari potest. Quare si id qͦ
maius nequit cogitari. potest cogitari ñ esse : id ipsũ quo
maius nequit eogitari: ñ est id quo maius cogitari nequit.
quod conuenire ñ potest. Sic ergo uere ẽ aliqͥd qͦ maus
cogitari nͥ potest: ut nec cogitari possit. ñ esse Et hoc es tu
possis ñ esse Et merito. Si enĩ aliqua mens posset cogitare
aliquid melius te: ascenderet creatura suꝑ creatorẽ. &
iudicaret de creatore. qͦd ualde ẽ absurdũ. Etquidem
quicqͥd est aliud prȩt̾ te solũ : potest cogitari. ñ esse Solũ
igit᷑ uerissime om̃ium. & ideo inaxime omium habes esse:
quia quicqͥd aliud ẽ. non sic uere. & idcirco minuᷤ habet
esse Cur itaq dixit insipiens in corde suo. ñ est ds̃. cũ
tam in proptu sit racionali menti. te maxime om̃ium ẽẽ:
Cur. nisi quia stultus & insipiens.

Expanded text:
uod utique sic vere est, ut nec cogitari possit non esse. Nam potest cogitari esse aliquid, quod non possit cogitari non esse; quod maius est quam quod non esse cogitari potest. Quare si id quo maius nequit cogitari, potest cogitari non esse: id ipsum quo maius cogitari nequit, non est id quo maius cogitari nequit; quod convenire non potest. Sic ergo vere est aliquid quo maius cogitari non potest, ut nec cogitari possit non esse. Et hoc es tu,possis non esse. Et merito. Si enim aliqua mens posset cogitare aliquid melius te, ascenderet creatura super creatorem, et iudicaret de creatore; quod valde est absurdum. Et quidem quidquid est aliud praeter te solum, potest cogitari non esse. Solus igitur verissime omnium, et ideo maxime omnium habes esse: quia quidquid aliud est non sic vere, et idcirco minus habet esse. Cur itaque " dixit insipiens in corde suo: non est deus ", cum tam in promptu sit rationali menti te maxime omnium esse? Cur, nisi quia stultus et insipiens?
Abbreviated transcription (Latin):
ctor p̃cogitat quȩ facturus ẽ: habet quidẽ in intellec tu
sed nondũ intelligit ẽẽ quod nondũ fecit Cũ uero iã pin¬
ait: &s habet in intellectu. & intelligio ẽẽ quod iã fecit
Conuincit᷑ ergo etiã insipienᷤᷤ. eẽ uel in intellectu aliquid.
quo nichil maius cogitari potest: quia hoc cũ audit intel¬
ligit. & quicqͥd intelligit᷑: in intellectu ẽ Et certe id
quo maius cogitari nequit: ñ potest ẽẽ in solo intellec tu
Si enĩ uel in solo intellectu ẽ : potest cogitari eẽ & in re
quod maius ẽ: Si ergo id quo maius cogitari ñ potest. est in
solo intellectu : id ipsum quo maius cogitari ñ potest: est qͦ
maius cogitari potest. Sed certe hoc eẽ non potest Existit
ergo ꝓcul dubio aliquid quo maius cogitari ñ ualet : &
in intellectu & in re

Expanded text:
ctor praecogitat quae facturus est, habet quidem in intellectu, ctor praecogitat quae facturus est, habet quidem in intellectu, sed nondum intelligit esse quod nondum fecit. Cum vero iam pinxit, et habet in intellectu et intelligit esse quod iam fecit. Convincitur ergo etiam insipiens esse vel in intellectu aliquid quo nihil maius cogitari potest, quia hoc cum audit intelligit, et quidquid intelligitur in intellectu est. Et certe id quo maius cogitari nequit, non potest esse in solo intellectu. Si enim vel in solo intellectu est, potest cogitari esse et in re, quod maius est. Si ergo id quo maius cogitari non potest, est in solo intellectu: id ipsum quo maius cogitari non potest, est quo maius cogitari potest. Sed certe hoc esse non potest. Existit ergo procul dubio aliquid quo maius cogitari non valet, et in intellectu et in re