comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rem admiscens. et faciens ter signũ crucis suꝑ ipsam: cui
mixture uinũ etiam additur. Post hec tinguit digitũ in
aqua: et facit crucem per quatuor cornua altatis. Inde ue¬
nit ante altare: et cirtuiens asꝑgit illud sẽptem uicibus.
asꝑsorio facto de ysopo. Circuit de hinc ter totam eccłam
intrinsecus asꝑgens parietes ipsius eadem aqua: faciens hoc
etiã tercio. Interim uero cantat᷑ psalmꝰ. erurgat d̾s: cum
antiphona. Cantatur etiam antiphona: qui habitat in
adiutorio altissimi. Circuit interim ipse pontifex tͣnsiens
per medram eccłam: et cantãs. domus iea domꝰ or̃onis
uocabit᷑. Et item. Natrabo nom̃ tuũ fr̃ib meis: in medio
ecclesie laudabo te. His autem ꝑactis. pontisex se ad or̃o¬
nem confert: petens ut om̃s qui eandem domũ oraturi
introierint. exauditos se esse gaudeant. Cõpleta itaq ex¬
piacione. conuertitur ad altare. incipiẽs antiphonã intro¬

Expanded text:
rem admiscens, et faciens ter signum crucis super ipsam, cui rem admiscens, et faciens ter signum crucis super ipsam, cui misturae vinum etiam additur. Posthaec tingit digitum in aqua, et facit crucem per quatuor cornua altaris. Inde venit ante altare, et circuiens aspergit illud septem vicibus, aspersorio facto de hyssopo. Circuit dehinc totam Ecclesiam, intrinsecus aspergens parietes ipsius eadem aqua faciens hoc et tertio. Interim vero cantatur psalmus: Exsurgat Deus , cum antiphona. Cantatur etiam antiphona: Qui habitat in adjutorio Altissimi . Circuit interim ipse pontifex, transiens per mediam ecclesiam et cantans: Domus mea, domus, etc. . Et iterum: Narrabo nomen tuum fratribus meis; in medio ecclesiae laudabo te . His autem peractis, pontifex se ad orationem confert, petens ut omnes qui eamdem domum oraturi intraverint, exauditos se esse gaudeant. Completa itaque expiatione, convertitur ad altare incipiens antiphonam: Intro
Abbreviated transcription (Latin):
respondet. Quis est iste rexglorie: Pontifex autẽ: dñs
uirtutũ ipse est rex glorie. Tercia demũ uice reserato os¬
tio. ĩtrat pontifex cum cdero et populo: dicens tercio. lax
huic domui. Deinde cum sacerdotib et leuitis et cdericis
ad orõnem sternitur: pro scĩficatione ipsius domꝰ dedican¬
de. Postea consurgens ab orõne nondum salutãs popłm
dicendo. dñs uobiscũ: tantũmͦ hortatur cũctos ad oran¬
dum. His cõpletis. incipit de sinistro angulo basilice ab
oriente per pauim̃tũ scribere alphabetũ. usq in dextrũ
angulũ occidentis: atq iterum a dextro angulo orientiᷤ.
usq in sinistrũ angulũ occidentis. De hinc ad altaria con¬
scendit: et stans ante altare. dm̃ sibi in adiutoriũ inuocat
dicens. Deus in adiutoriũ meũ intende: ꝯplens uersũ cum¬
gloria sine alleluia. Post hec aquã benedieit. salem ⁊ cine¬

Expanded text:
respondet: Quis est iste rex gloriae? Pontifex autem: Dominus respondet: Quis est iste rex gloriae? Pontifex autem: Dominus virtutum ipse est rex gloriae . Tertia demum vice reserato ostio intrat pontifex cum clero et populo, dicens ter: Pax huic domui . Deinde cum sacerdotibus et levitis et clericis ad orationem prosternitur, pro sanctificatione ipsius domus dedicandae. Postea consurgens ab oratione nondum salutans populum dicendo: Dominus vobiscum ; tantummodo hortatur cunctos ad orandum. His completis, incipit de sinistro angulo basilicae ab oriente per pavimentum scribere alphabetum usque in dextrum angulum occidentis, atque iterum a dextro angulo orientis usque in sinistrum angulum occidentis. Dehinc ad altiora conscendit; et stans ante altare. Deum sibi in adjutorium invocat, dicens: Deus in adjutorium meum intende, Domine, ., sine Alleluia. Post hoc aquam benedicit, salem et cine
Abbreviated transcription (Latin):
caritas ꝯsũmationẽ imponit. S et ipsa ecclesia ex mul¬
titudine fidelium in unũ congregata. domus est dei
ex uiuis lapidib constructa: ubi ap̃c fundam̃tũ angu¬
lare positus est. duos parietes iudeorũ et gentiũ in una
fide coniungens. Huius itaq sacram̃ti qd̾ in dedicacione
ecclesie exhibetur. formã primũ proponimus: ut demide
misticam intelligentiã fidei que in illo formatur exqͥramꝰ:
admiscens: deinde ipsam eccłam ter extrinse¬
cus girando asꝑgit: clero et popło subsequẽ¬
te. Interim uero in cireuitu dedicande ecclesie: intͥnsecus
duodecim accensa sunt luminaria. Per singulas autẽ uices
ad portam basilice uenieus. quã obsacramenti figurã clau¬
sam esse oportet: ꝑtutit uirga pastorali suꝑliminare ipsius
dicẽs. Tollite portas principes urãs. et eleuamini porte et̃¬
nales : et introibit rex glorie. Cui diaconus intus positꝰ

Expanded text:
charitas consummationem imponit. Sed et ipsa Ecclesia ex mulcharitas consummationem imponit. Sed et ipsa Ecclesia ex multitudine fidelium in unum congregata est domus Dei ex vivis lapidibus constructa, ubi Christus fundamentum angulare positus est, duos parietes Judaeorum et gentium in una fide conjungens. Hujus itaque sacramenti quod in dedicatione eccmysticam intelligentiam fidei quae in illo formatur exquiramusadmiscens, deinde Ecclesiam ipsam extrinsecus ter gyrando aspergit, clero et populo subsequente. Interim vero in circuitu dedicandae Ecclesiae intrinsecus duodecim accensa sunt luminaria. Per singulas autem vices ad portam basilicae veniens quam ob sacramenti figuram clausam esse oportet percutit virga pastorali superliminare ipsius, dicens: Tollite portas principes vestras, et elevamini portae aeternales, et introibit rex gloriae . Cui diaconus intus positus
Abbreviated transcription (Latin):
Alia uero sacram̃ta omĩa. ad que conficienda et scĩfican¬
da uniuersa hec quasi quedam instrum̃ta p̃missa sũt:
subsequent̃ tractari exposcunt. Et primũ quidẽ ficut
dictũ est de dedicatione eccłe. quasi de primo baptisma¬
modum homines ad salutem regenetandi baptirentur.
Quasi enim primũ sactam̃tũ in baptismo cognoscitur.:
per quod fideles om̃s inter m̃bra corporis xp̃i ꝑ rege¬
neracionis noue grãm ꝯputant᷑̃. Idciroo hoc primũ trac¬
tandum occurrit. primũ in dedicatione figuratũ eccłe:
deinde in sanctificatione anime fidelis exhibitũ. Quod
etum in hac domo oracionis uisibiliter per figuram
exprimitur: totũ in anima fideli per inuisibilẽ ueritatẽ
ex hibetur. Ipsa enim uerum dei tẽplũ est. confederacio¬
ne uirtutũ quasi quadam structura lapidũ sp̃ualium
edificata: ubi fides fundam̃tũ facit. spes fabricã erigit:

Expanded text:
Alia vero sacramenta omnia ad quae conficienda et sanctificanAlia vero sacramenta omnia ad quae conficienda et sanctificanda universa, haec quasi quaedam instrumenta praemissa sunt, subsequenter tractari exposcunt. Et primum, sicut dictum est, de dedicatione ecclesiae quasi de primo baptismamodum homines ad salutem regenerandi baptizentur. Quasi enim primum sacramentum in baptismo cognoscitur, per quod fideles omnes inter membra corporis Christi per generationis novae gratiam computantur. Idcirco hoc primum tractandum occurrit primum in dedicatione figuratum ecclesiae, deinde in sanctificatione animae fidelis exhibitum. Quod enim in hac domo orationis visibiliter per figuram exprimitur, totum in anima fideli per invisibilem veritatem exhibetur. Ipsa enim veritas Dei templum est consideratione virtutum, quasi quaedam structura lapidum spiritualium aedificata, ubi fides fundamentum facit. Spes fabricam exigit,
Abbreviated transcription (Latin):
et sunt autem que de uasis sacris in ministerio
diuino breuiter attingimus. Ara crucem signi¬
ficat. calix sepulchrũ. patena lapidem: corpo¬
ralis palla sindonẽ. qua inuolutum est corpus xp̃i¬
ost ordines quos in prima
parte ecclesiastice administra¬
mus: ad sacramentorũ consi¬
deracionẽ transimus. Et pri¬
mum quidem de sacram̃to
dedicationis eccłe. in qua ce¬
tera omĩa sacram̃ta celebrã¬
tur: loquendũ nob̾ uidet᷑.
Superius in ea quam generaliter de sacram̃tis p̾misimꝰ
tractacione: distinximus sacram̃ta alia esse salutis. alia
administracionis. alia exercitacionis. Prima ad remediũ.
secunda ad officiũ: tercia ad exerciciũ. Et illa quidem
que administracionis siue p̃dicationis sunt. ordinib
coherent: qm̃ et ipsi ordines sacram̃ta sunt. et que circa
ordines considerant᷑. qualia sunt indum̃ta sacra. ⁊ uasa:
et cetera eiusmodi. Hec omĩa que ut dictũ est circa ipsos
ordines considerant᷑. diuisim tractari non debuerunt.

Expanded text:
em sunt quae de vasis sacris in ministerio divino breviter attigimus. Ara crucem significat; calix sepulcrum; patena lapidem; corporalis palla sindonem qua involutum est corpus Chrisost ordines quos in prima parte ecclesiasticae administramus ad sacramentorum considerationem transimus. Et primum quidem de sacramento dedicationis Ecclesiae, in qua caetera omnia sacramenta celebrantur, loquendum nobis videtur. Superius in ea quam generaliter de sacramentis praemisimus tractatione, distinximus, sacramenta alia esse sadministrationis, alia exercitationis: Prima ad remedium, secunda ad officium, tertia ad exercitium. Et illa quidem quae administrationis sive praeparationis sunt ordinibus cohaerent, quoniam et ipsi ordines sacramenta sunt, et quae circa ordines considerantur, qualia sunt indumenta sacra et vasa, et hujusmodi. Haec omnia, quae, ut dictum est, circa ipsos ordines considerantur, divisim tractari non debuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
deuiat a deo solo iudicari potest. sicut scriptum est.
Sp̃ualis diudicat om̃a: ⁊ ipse a nemine iudicatur.
tuciont̃ ⁊ prior sit tepore ⁊ maior dignitate: i illo
antiquo ueteris instrumenti populo maniseste declarat᷑.
ubi primũ a deo sacerdociũ institutũ est. postea uero
per sacerdotiũ iubente deo regalis potestas ordinata est.

Expanded text:
deviat, a solo Deo judicari potest, sicut scriptum est: deviat, a solo Deo judicari potest, sicut scriptum est: Spiritualis dijudicat omnia, et ipse a nemine judicatur .  spectat et prior sit tempore; et major dignitate; in illo antiquo Veteris Instrumenti populo manifeste declaratur, ubi primum a Deo sacerdotium institutum est; postea vero per sacerdotium jubente Deo regalis potestas ordinata.
Abbreviated transcription (Latin):
spectant ea que sp̃ualis uite sunt bona: potestas est di¬
uina. Illa igitur potestas secularis dicitur: ista spiri¬
talis nominatur. In utraq potestate diuersi sunt gra¬
dus et ordines potestatũ: sub uno tamen utriq capite
diftributi: et quasi ab uno principio deducti. et ad
unum relati. Terrena potestas caput habet regem:
sp̃ualis potestas caput habet sũmũ pontificẽ. Ad potes¬
tatem regis ꝑtinent que terrena sunt: et ad terrenã
uitam facta omĩa. Ad potestatẽ sũmi pontificis ꝑti¬
nent que sp̃ualia sunt: et uite sp̃uali attributa uni¬
uersa. Quantũ autem uita spũalis dignior est quã ter¬
rena. et sp̃c quam corpus: tantum sp̃ualis potestas
terrenam siue secularem potestatẽ. honore ac dignita¬
te precedit. Nam sp̃ualis potestas terrenã potestatẽ
et instituere habet ut sit: et iudicare habet si bona
non fuerit. Ipsa uero a deo primũ instituta est: et cũ

Expanded text:
spectant ea quae spiritualis vitae sunt bona, potestas est dispectant ea quae spiritualis vitae sunt bona, potestas est divina. Illa igitur potestas saecularis dicitur, ista spiritualis nominatur. In utraque potestate diversi sunt gradus, et ordines potestatum; sub uuo tamen utrinque capite distributi, et quasi ab uno principio deducti, et ad unum relati. Terrena potestas caput habet regem. Spiritualis potestas habet summum pontificem. Ad potestatem regis pertinent quae terrena sunt, et ad terrenam vitam facta omnia. Ad potestatem summi pontificis pertinent quae spiritualia sunt, et vitae spirituali attributa universa. Quanto autem vita spiritualis dignior est quam terrena, et spiritus quam corpus, tanto spiritualis potestas terrenam sive saecularem potestatem honore, ac dignitate praecedit. Nam spiritualis potestas terrenam potestatem et instituere habet, ut sit, et judicare habet si bona non fuerit. Ipsa vero a Deo primum instituta est, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
alia qua anima uiuit ex deo. Utraq bonũ suum habet.
quo uegetatur et nutritur: ut possit subsistere. Uita ter¬
rena bonis terrenis alitur: uita sp̃ualis bonis sp̃ualib
nutritur. Ad uitã terrenã ꝑtinent omĩa que terrena sũt:
ad uitam sp̃ualem que spiritalia sunt bona omĩa. Ut
autem in utraq uita iusticia seruetur. et utilitas ꝓue¬
uiat: primũ utrimq distributi sunt. qui utriusq bon.
scd̾m necessitatẽ uel racionẽ. studio ac labore ad quirãt.
Deinde alii qui ea potestate officii ꝯmissi scd̃m equita¬
tem dispensent: ut nemo fratrem suũ in negotio super¬
grediatur: sed iusticia in uiolata conseruetur. Propterea
in utroq populo scd̾m utrãq uitam distributo: potesta¬
tes sunt constitute. In laicis quippe ad quorũ studium ⁊
prouidenciã. ea que terrene uite necessaria sũt ꝑtinent.
potestas est terrena: in clericis autem. ad quorũ officiũ

Expanded text:
altera qua anima vivit ex Deo. Utraque bonum suum habet altera qua anima vivit ex Deo. Utraque bonum suum habet quo vegetatur et nutritur ut possit subsistere. Vita terrena bonis terrenis alitur; vita spiritualis bonis spiritualibus nutritur. Ad vitam terrenam pertinent omnia quae terrena sunt. Ad vitam spiritualem quae spiritualia sunt bona omnia. Ut autem in utraque vita justitia servetur, et utilitas proveniat; primum utrinque distributi sunt, qui utriusque bona secundum necessitatem vel rationem studio ac labore acquirant. Deinde alii qui ea potestate officii commissi secundum aequitatem dispensent, ut nemo fratrem suum in negotio supergrediatur; sed justitia inviolata conservetur. Propterea in utroque populo secundum utramque vitam distributo; potestates sunt constitutae. In laicis quippe ad quorum studium et providentiam ea quae terrenae vitae necessaria sunt, pertinent, potestas est terrena. In clericis autem ad quorum officium
Abbreviated transcription (Latin):
ne dicitur populus. Unde et rex basileos dictus putat᷑.
quasi basis laos: idest sustentamentũ populi. Clericus
dicitur a greco eleros. qd latine intp̃tatũ sortẽ sonat.
siue quod ipse forte electus sit a deo. et ad seruicium dei. si¬
ue quod ipse deus sors illius sit: et quod portiont̃ aliam
in terra habere non debeat clericus nisi deum. et ea que ad
partem dei spectant: cui statutũ est decimis et oblaciõĩb
que deo offeruntur sustentari. Laicis ergo xp̃ianis fide¬
libus terrena possidere conceditur. clericis uero spiritalia
tantũ ꝯmittunt᷑: quẽadinodũ olim iu illo populo prio¬
re. cetere tribus que tipum laicorũ preferebant. portio¬
nes in hereditate acceperũt: sola uero tribus leui. que cle¬
ricos figurabat: decimis et oblacionib et sacrificiorũ
una terrena. alia celestis: altera corporea.
altera sp̃ualis. Una qua corpus uiuit ex anima:

Expanded text:
ne dicitur populus. Unde et basileos rex dicitur, et dictus putatur ne dicitur populus. Unde et basileos rex dicitur, et dictus putatur quasi basilaos, id est sustentamentum populi. Clericus dicitur a Graeco cleros quod interpretatum sonat sortem, sive quod ipse sorte electus sit a Deo, et ad servitium Dei, sive quod ipse Deus sors illius sit, et quod portionem aliam in terra habere npartem Dei spectant, cui statutum est decimis et oblationibus quae Deo offeruntur sustentari. Laicis ergo Christianis fidelibus terrena possidere conceditur, Clericis vero spiritualia tantum committuntur, quemadmodum olim in illo populo priore caeterae tribus quae typum laicorum praeferebant; portiones in haereditate acceperunt. Sola tribus Levi quae ecclesiasticos figurabat, decimis et oblationibus et sacrificiorum una terrena, altera coelestis; altera corporea, altera spiritualis. Una qua corpus vivit ex anima,
Abbreviated transcription (Latin):
tram. quẽadmodũ illi ad sinistrã statuent᷑ quib dicetur:
ite maledicti in ignem eternũ. Absit ame: ut bono̾ laicoᷤ
ibi statuere p̾sumã. Nam qui boni erunt. siue laici siue
cderici ibi non erunt: et qui mali erunt siue clerici siue
laici. ibi erunt. Non ergo ad illam sinistrã laicos xp̃ianos
qui ueri xp̃iam sunt constituo: sed ad illam sinistrã de
qua dicitur. In dextera eius longeuitas uite: insinistra
autem eius diuicie et gła. Quod enim ad sinistrã in cor¬
pore est de corpore est: et bonum ẽ. quãuis optimum
nonsit. Laici ergo xp̃iani quia terrena et terrene uite
necessaria tractant: pars corporis xp̃i sinistra sũt. Cieri¬
ci uero qm̃ ea que ad spiritalem uitã ꝑtinent dispensãt.
quasi dextera pars sunt corporis xp̃i. Et constat his
duabus partib totum corpus xp̃i: qd̾ est uniu̾sa eccła.
Laicus interp̃tatur popularis. Grece enim laoc: lati¬

Expanded text:
tram quemadmodum illi ad sinistram statuentur, quibus dicetur: tram quemadmodum illi ad sinistram statuentur, quibus dicetur: Ite, maledicti, in ignem aeternum . Absit a me ut bonos laicos ibi statuere praesumam! Nam qui boni erunt sive laici sive clerici ibi non erunt; et qui mali erunt sive laici sive clerici ibi erunt. Non ergo ad illam sinistram laicos Christianos, qui veri Christiani sunt, constituo; sed ad illam sinistram de qua dicitur: In dextera ejus longaevitas vitae; in sinistra autem ejus divitiae et gloria . Quod enim ad sinistram in corpore est de corpore est et bonum est quamvis optimum non sit. Laici ergo Christiani qui terrena et terrenae vitae necessaria tractant, pars corporis Christi sinistra sunt. Clerici vero quoniam ea quae ad spiritualem vitam pertinent dispensant, quasi dextera pars sunt corporis Christi. Sed constat his duabus partibus totum corpus Christi quod est universa Ecclesia. Laicus interp
Abbreviated transcription (Latin):
significat m̃bra xp̃i participantia sp̃m xp̃i: ut ab uncto
sit unctus. qui a xp̃o dicitur xxp̃ianus. Ap̃c quippe unctꝰ
interp̃tatur: illo uidelicet oleo leticie quod p̃ cũctis par¬
ticipibus suis scd̾m plenitudinẽ accepit: et cunctis parti¬
cipibus suis quasi caput m̃bris scd̾m participationẽ tͣnffu¬
dit: sicut ungentũ in capite. quod descendit a capite in
barbam: et deinde usq in orã. hoc est in extremitatem
uestim̃ti defluxit: ut ad totũ efflueret. et totum uiui¬
ficaret. Quando igitur xp̃ianus efficeris m̃brũ xͥ effice¬
ris: m̃brum corporis xp̃i. participans sp̃m xͥ. Quid est
ergo ecclesia. nisi multitudo fidelium: uniuersitas xp̃ia¬
niuersitas autem hec duos ordines ꝯplectitur
laicos et clericos: quasi duo latera corporis
unius. Quasi enim ad sinistrã sunt laici: qui
uite presentis necessitati inseruiũt. Non ita dico ad sinis¬

Expanded text:
signat membra Christi participantia spiritui Christi, ut ab uncto signat membra Christi participantia spiritui Christi, ut ab uncto sit unctus, qui a Christo dicitur Christianus. Christus quippe unctus in tempore illo videlicet oleo laetitiae, quod prae caeteris participibus suis secundum plenitudinem accepit, et cunctis participibus suis quasi caput membris secundum participationem transfudit . Sicut unguentum in capite quod descendit a capite in barbam, et deinde usque in oram , hoc est extremitatem vestimenti defluxit, ut ad totum deflueret, et totum vivificaret. Quando igitur Christianus efficeris, membrum Christi efficeris, membrum corporis Christi participans spiritui Christi. Quid est ergo Ecclesia, nisi multitudo fidelium, universitas Chriniversitas autem haec duos ordines complectitur, laicos et clericos, quasi duo latera corporis unius. Quasi enim ad sinistram sunt laici qui vitae praesentis necessitati inserviunt. Non ita dico ad sinis
Abbreviated transcription (Latin):
quodq non sibi soli agit quod solum agit: sic i corpore
sancte ecclesie dona graciarum distributa sunt: et tamen
unusquisq non sibi soli habet etiam id quod solus labet.
Soli enim oculi uident: et tamen sibi soluminͦ non uident
sed toti corpori. Sole aures audiunt: nec tamen sibi solũ¬
modo audiunt. sed toti corpori. Soli pedes ambulant: et¬
tamen non sibi solummꝰ ambulant. sed toti corpori. Et ad
hunc modũ unũ quodq quod habet solum in se. ñ habet
solummꝰ ꝓpter se: quatinus scd̾m dispensationẽ optimi lar¬
gitoris et distributoris sapientissimi. singula sũt om̃iũ
et omĩa singulorũ. Quisquis ergo donum gracie dei ꝑ¬
cipere meruit: sciat non ad se solum ꝑtinere qd̃ habet.
etiam si solus habet. Hac itaq similitudine eoclesia sancta.
cxp̃i quem accepit: cuius participatio in nomine designa¬
tur. quando a xp̃o xp̃ianus appellatur. Hoc itaq nomen

Expanded text:
quodque non sibi soli agit quod solum agit, sic in corpore quodque non sibi soli agit quod solum agit, sic in corpore sanctae Ecclesiae dona gratiarum distributa sunt, et tamen unusquisque non sibi soli habet, etiam id quod solus habet. Soli enim oculi vident; et tamen sibi solummodo non vident sed toti corpori. Solae autem aures audiunt nec tamen sibi solummodo audiunt, sed toti corpori. Soli pedes ambulant et non sibi tamen solummodo ambulant, sed toti corpori. Et ad hunc modum unumquodque quod habet solum in se non habet solummodo propter se quatenus secundum dispositionem optimi largitoris, et distributoris sapientiet omnia singulorum. Quisquis ergo donum gratiae Dei percipere meruit, sciat non ad se solum pertinere quod habet etiam si solus habet. Hac itaque similitudine Ecclesia sancta, r spiritum Christi quem accepit. Cujus participatio in nomine designatur, quando a Christo Christianus appellatur. Hoc itaque nomen
Abbreviated transcription (Latin):
so non est: a sp̃u uiuificari non potest. sicut scriptũ est.
Qui non habet sp̃m xp̃i: hic non est euis. Qui enim ñ
habet sp̃m xp̃i: non est m̾brum xp̃i. In corpore uno:
sp̃c unus. Nichil in corpore mortuum: nichil extra
corpus uiuum. Per fidem m̃bra efficim᷑: per dilectio¬
nem uiuificamur. Per fidem accipimꝰ unionẽ: ꝑ caritatẽ
accipimꝰ uiuificationẽ. In sacram̃to autẽ per baptismũ
unimur : per corpus xp̃i et sanguinẽ uiuificamur.
Per baptismũ efficim᷑ mẽbra corporis xp̃i: per corpus
autem xp̃i. efficimur participes uiuificationis:¬
eclesia sancta corpus est xp̃i. uno sp̃u uiuifi¬
cata: et unita fide una. et scificata. Huius
corporis m̃bra singuli quiq fideliũ existũt:
omnes corpus unum ꝓpter sp̃m unum. et fidem unã.
Queadmodũ autem in corpore humano. singula q̃q
m̃bra propria. ac discreta officia habent: et tam̃ unũ¬

Expanded text:
so non est, a Spiritu vivificari non potest sicut scriptum est: so non est, a Spiritu vivificari non potest sicut scriptum est: Qui non habet Spiritum Christi hic non est ejus . Qui enim non habet Spiritum Christi non est membrum Christi. In corpore uno spiritus unus. Nihil in corpore mortuum, nihil extra corpus vivum. Per fidem membra efficimur, per dilectionem vivificamur. Per fidem accipimus unionem; per charitatem accipimus vivificationem. In sacramento autem per baptismum unimur, per corpus Christi et sanguinem vivificamur. Per baptismum efficimur membra corporis, per corpus autem Christi efficimur participes vivificationiscclesia sancta corpus est Christi uno Spiritu vivificata, et unita fide una, et sanctificata. Hujus corporis membra singuli quique fidelium existunt; omnes corpus unum, propter spiritum unum, et fidem unam. Quemadmodum autem in corpore humano singula quaeque membra propria ac discreta officia habent, et tamen unum
Abbreviated transcription (Latin):
iuuaretur: ubi autẽ per se stare putauit relinqueretur.
Accepta ergo sciencia ueritatis per legem. conari cepit
ut ꝑficeret: sed pressus concupiscencia quia grãm adiu¬
uantem non habuit. ab opere uirtutis defecit. Coninet¬
est igitur in utroq:: quia uidelicet per se nec uerũ po¬
test agnoscere. nec bonũ ꝑficere. Post hec itaq conuenien¬
ter gracia data est: que et illuminaret cecum. et sanaret
infirmũ. Illuminaret ignoranciã: refrigeraret concupis¬
cenciam. Illuminaret ad cognitionẽ ueritatis: inflãma¬
lumen haberet et fla̾mam: lumen ad cognitionẽ. flam¬
mam ad dilectionẽ. Porro sicut sp̃c hominis mediante
capite ad mẽbra uiuificanda descendit: sic sp̃e sc̃s uenit
Caput unum: mẽbra multa. Et constat unum corpus
ex capite et mẽbris: et in uno corpore sp̃c unus. Cuiꝰ
plenitudo quidem in capite est: participacio in m̃bris
Si ergo corpus unũ est. et sp̃c unus. qui in corpore ip¬

Expanded text:
juvaretur. Ubi autem per se stare putavit, relinqueretur. juvaretur. Ubi autem per se stare putavit, relinqueretur. Accepta ergo scientia veritatis per legem conari coepit ut perficeret sed pressus concupiscentia quia gratiam adjuvantem non habuit, ab opere virtutis defecit. Convictus igitur in utroque est quia videlicet per se nec verum potest agnoscere nec bonum perficere. Post haec itaque convenienter gratia data est quae illuminaret cinfirmum; illuminaret ignorantiam, refrigeraret concupiscentiam; illuminaret ad cognitionem veritatis, inflammalumen haberet et flamam ad dilectionem. Porro sicut spiritus hominis mediante capite ad membra vivificanda descendit sic Spiritus sanctus Caput unum, membra multa, et constat unum corpus ex capite et membris et in uno corpore Spiritus unus. Cujus plenitudo quidem in capite est participatio in membris. Si ergo corpus unum est, et spiritus unus qui in corpore ip
Abbreviated transcription (Latin):
criptum est: qr lex
neminem ad ꝑfectio¬
nem adduxit. Lex
enim ignoranciam
docere potuit: infir¬
mitatẽ adiuuare ñ
potuit. Duo hec ma¬
la in homine fuerũt:
et ex his cetera mala
hominis omĩa ꝓces¬
serunt. Unum fuit
ignorantia: aliud concupisceneia. Ignorancia boni: concupis¬
cencia mali. Ex ignorancia uenit delictum: ex concupiscen¬
tia peccatũ. Hec igitur duo in homine ab inicio fuerunt.
Sed ut cognosceret homo morbum suũ. dimissus est totus
sibi: ne forte grãm superfluã iudicaret. si prius infirmi¬
tatis sue defectũ non agnosceret. Positum est ergo tempus
naturalis legis ut uatura per se operaretur: non quod
per se quicquã posset. sed ut se non posse agnosceret.
Illa uero sibi relicta errare cepit a ueritate ꝑ ignoran¬
tiam: et conuicta est de cecitate. postmodũ etiam con¬
uincenda de infirmitate. Data est deinde lex scripta ut
ignoranciã illuminaret. sed infirmitatẽ non corrobora¬
ret: ut in ea parte homo qua defectũ suum agnouit

Expanded text:
Scriptum est quod lex neminem ad perfectum duxit . Lex enim ignorantiam docere potuit infirmitatem, adjuvare non potuit. Duo hic mala in homine fuerunt, et ex his caetera mala hominis omnia processerunt. Unum fuit ignorantia, alterum concupiscentia; ignorantia boni, concupiscentia mali. Ex ignorantia venit delictum, ex concupiscentia peccatum. Haec igitur duo in homine ab initio fuerunt; sed ut cognosceret homo morbum suum, dimissus est totus sibi: ne forte gratiam superfluam judicaret; si prius infirmitatis suae defectum non agnosceret. Positum est ergo tempus naturalis legis ut natura per se operaretur, non quod per se quidquam posset, sed ut se non posse agnosceret. Illa ergo sibi relicta errare coepit a veritate per ignorantiam, et convicta est de caecitate; postmodum etiam convincenda de infirmitate. Data est lex scripta ut ignorantiam illuminaret, sed infirmitatem non corroboraret ut in ea parte homo qua defectum suum agnovit
Abbreviated transcription (Latin):
igtar. sunt labbata ercerius. unũ dei et uriũ homins.
Qron pfloriuis uenuim Eei et urnu homins Sablitũ de
illud quo exterius ab opere cessasse dicit᷑ : sacramentũ
est illius interioris sabbati enuis. in quo ipsius eterna
nullo umquã labore fatigatur. Sablatũ lominis qd̾
ei exterius uisibiliter seruandũ precipitur. sacramen¬
tum est interioris sabbati: ubi mens sancta ꝑ bonam
conscienciã a seruitute peccati quiescens. in gaudio
scĩ sp̃c iocundatur. Hoc sabbatũ quisquis in presenti
uita seruauerit. ut nullis consentiat malis. ꝑueniet
mala sentiat: sicut dictũ est. et erit sabbatũ ꝓ salba¬
to. et mensis promense. Illud itaq preceptũ spirita¬
liter ad sp̃e saucti ꝑsonam referri uidetur. cum dicit̃
obserua salbatũ: ut uidelicet in presenti eum susci¬
piamus. et custodiamꝰ intra nos in gaudiui conscien¬
tie bone: quatinuis eum in futuro suscipere et possi

Expanded text:
igitur sunt Sabbata exterius, unum Dei et unum hominis: igitur sunt Sabbata exterius, unum Dei et unum hominis: et duo interius, unum Dei et unum hominis. Sabbatum Dei illud, quo exterius ab opere cessasse dicitur, sacramentum est illius interioris sabbati ejus in quo ipsius aeternanullo unquam labore fatigatur. Sabbatum hominis, quod ei exterius visibiliter servandum praecipitur, sacramentum est interioris Sabbati, ubi mens sancta per bonam conscientiam a servitute peccati quiescens in gaudio Spiritus sancti jucundatur. Hoc Sabbatum quisquis in praesenti vita ita servaverit, ut nullis consentiat malis, perveniesentiet mala, sicut dictum est: Et erit Sabbatum pro Sabbato, mensis pro mense. Istud itaque praeceptum specialiter ad Spiritus sancti personam referri videtur, cum dicitur: Observa Sabbatum, ut videlicet in praesenti suscipiamus eum et custodiamus intra nos in gaudium bonae conscientiae, quatenus eum in futuro suscipere et possidere
Abbreviated transcription (Latin):
dei asumũt: qui filium dei ad se missũ. et protua sa¬
lute incarnatis contẽpnunt. Quid est ergo elcent ne
alsumas nomen dei tui inuanũ: nisi sicut ueneraris et
abors eum ⁊pter h oe quod ab eo factus essie adora er
uontulit cun r edemit. quam cum ereauit. Ad eundẽ
spectat sensum quod ipie silius in eugłio discaipuis ut
pee dis cepilon onib in se credentib ietast eduus in dm̃
et in me credite: modesta quidem ut decuit pium inii
nuatione nos cidmonens ut intelliganus eũ non solũ
adorandũ anobis in sua diuinitote quia condiditr s
in humantate etiam qua pie redemit Tercism.¬
inhur ercium preceptũ est.: obserua sabbatũ. Qua¬
tuor sabbata. ꝯmemorare uidetur scriptura.
hrimu illud. in quo deus ꝑfectis operibus siuis
requieuisse dictur. Scom illud quod filus istł carnalĩ
cusodiendũ mandatur. Terciũ illud quod populo des
sotbata pro sabbato suis deus dilectorib pollicetior iis

Expanded text:
Dei assumunt, qui Filium Dei ad se missum, et pro sua saDei assumunt, qui Filium Dei ad se missum, et pro sua salute incarnatum contemnunt. Quid est ergo dicere: Ne assumas nomen Dei tui in vanum, nisi sicut veneraris et adoras eum, propter hoc quod ab eo factus es; sic adora econtulit cum redemit, quam cum creavit. Ad eumdem spectat sensum, quod ipse Filius in Evangelio discipulis, et per discipulos omnibus in se credentibus dicit: Creditis in Deum et innuatione nos admonens, ut intelligamus eum non solum adorandum a nobis in sua divinitate qua condidit, sed in humanitate etiam qua redemit. Tertium praeceptum est: Observa diem Sabbati . Quatuor Sabbata commemorare videtur Scriptura. Primum illud, in quo Deus perfectis operibus suis requievisse dicitur. Secundum illud quod filiis Israel carnaliter custodiendum mandatur. Tertium illud, quod populo Dei Sabbatum pro Sabbato suis Deus dilectoribus pollicetur. Duo
Abbreviated transcription (Latin):
on allumes nomen dei tui inuanũ.Hoc e sim¬
plicem littere sensum taliter intelligi debet. at
nemen dei homo non in udnũ assa en er apest
uel ad meneieũ aefirinandũ uel ad idolum ueneraoi
leolcet ue neqraciola nomine auio honoret nene qe fali¬
tati nom quinũ asiociet. Mistice autem nor. eui deii
uii um ⁊ ssumere est: filium dei isbiłe per hium aera¬
ten toe tum. eteacura estimare. Inuanũ quipor e. oerese
dei aiuuit : qui filium dei eternũ. ex temꝑore orpisse
der dit i tomen si quidem patris filius dicitur. qion fillo
et per filium pater inuiibilis marafestatur enon solẽ
quacos nundns per ipsum faetus est: uerũ etia quãdo
pes tosum homo redeptus est. Sane qui filiue det hoen¬
nem taetu confitentur. nequaquã inuonũ dei nomen
assumãt qr quem credunt hominẽ per id qd aslũpsit
tempore deum uerũ agnoscũt per id quod fint et̃
eternitate. Potest adhue aliter intelligi quod dictũ este
ne ansiumas nom̃ dei tui inuanũ. In uanũ nãq nomen

Expanded text:
 assumas nomen Dei tui in vanum . Hoc ad simplicem litterae sensum taliter intelligi debet, ut nomen Dei homo in vanum non assumat, id est, vel ad mendacium confirmandum, vel ad idolum venerandum, scilicet, ut neque idola nomine divino honoret, neque falsitati nomen Dei associet. Mystice autem nomen Dei in vanum assumere, est Filium Dei visibilem per humanitatem factum creaturam existimare. In vanum quippe nomen Dei assumit, qui Filium Dei aeternum ex tempore coepisse credit. Nomen siquidem Patris Filius dicitur, quia in Filio, et per Filium Pater invisibilis manifestatur, non solum quando per ipsum mundus factus est, verum etiam quando per ipsum homo est redemptus. Sane qui Filium Dei hominem factum confitentur, nequaquam in vanum nomen Dei assumunt, quia quem credunt hominem per id quod assumpsit ex tempore, Deum verum agnoscunt per id quod fuit ex aeternitate. Potest adhuc aliter intelligi, quod dictum est: Non assumas nomen Dei tui in vanum. In vanum namque nomen
Abbreviated transcription (Latin):
duobus modis tit homicidium : dum uel mortẽ alteriꝰ
desideramus et cupimi. uel si dum eum a morte liberare
possumus. uitam eius negligimꝰ: idest adiutorium oni¬
acium preceptum secunde tabule est. non me¬

Expanded text:
duobus modis fit homicidium, vel dum mortem alteruis duobus modis fit homicidium, vel dum mortem alteruis desideramus et cupimus, vel si dum eum a morte liberare possumus, vitam ejus negligimus, id est, adjutorium ntium praeceptum secundae tabulae est: Non m
Abbreviated transcription (Latin):
Sane quantũ spectat ad sensũ littere. duob modis paren¬
tes nr̃os honorare debentis : et obediendo eis uidelicet
in omnib exceptis his in quibus dilectio dei patris ot¬
fenditur. et eos quantũ nostra facultas suppetit adiu¬
uando. S et de patrib spiritalib idest prelatis nostris
idipsum intelligere nichil impedit: quib obedientiã
debemus quantu nr̃a habet possibibtas. et auxilium
ĩmo seruitiũ. quantũ suppetit facultas Secundum
Decundũ p̃ceptum secunde tabule eit. ñ occides.
Homicidiũ fit multis inodis. Manu. lingua.
consensu. Manu fit. cuia quis aliũ actuoliter
uto priuat. uel in locum mortis ubi uita priuetur
precipitat: ut in carcerem. uel in alium quenilibet
talem locum. Lingua fit duobus modis: idest p̃cipieu¬
do uel suggerendo. Iudei igitur xp̃m occiderũt: dum
ut occideretur iudici suggesserunt. Conserisu similiter

Expanded text:
Sane quantum spectat ad sensum litterae, duobus modis parenSane quantum spectat ad sensum litterae, duobus modis parentes nostros honorare debemus, et obediendo eis videlicet in omnibus exceptis his in quibus dilectio Dei Patris offenditur et eos quantum facultas nostra suppetit, adjuvando. Sed et de patribus spiritalibus, id est praelatis nostris idipsum intelligere nihil impedit, quibus obedientiam debemus quantum nostra habet possibilitas, et auxilium imo servitium, quantum suppetit facultas. Secundum praeceptum secundae tabulae. Non occides . Homocidium sit multis modis, manu, lingua, consensu. Manu fit cum quis alium actualiter vita privat, vel in locum mortis ubi vita privetur praecipitat, ut in carcerem, vel alium quemlibet talem locum. Lingua fit duobus modis, id est, praecipiendo vel suggerendo. Judaei quippe Christum occiderunt, dum ut occideretur, judici suggesserunt. Consensu similiter
Abbreviated transcription (Latin):
et nr̃a dilectio per enis grãm excitata subsequitur. In
patribus autem carnis nr̃e. si ad id solum beneficiũ m̃a
dilectio tenditur. quo carnaliter ab lis meritũ nr̃m p̃ue¬
nitur. quia ultra carnis affectũ. et supra earnis intuitũ
non proficit. ad ꝑfectionẽ preii spiritalis non ꝑtingit.
Ergo ꝑpter uitam eternitatis diligendus est auctor uite
temporalis: ut scilicet non hoc diligatur qr hane ab illo
ĩmo per illum uita accipimꝰ: sed quia per hanc ad illã
uitam intraturi sum. Bene ergo cum dictũ esset honora
patrẽ tuum ⁊ matre tuam. subiuneta est causa. ut bene
sit tibi. et sis longeuus super terrã scilicet uiuentiũ:
quia hoc diligere debemꝰ in auctore uite huius. qd̾ ab
illo per hanc uitã. ad futurã uitam iniciati sum. Et
pulchre honoranti principiũ suum longeuitas ꝓraittit:
uia deo per dilectione adherere eternitatẽ ꝓmeretur

Expanded text:
et nostra dilectio per ejus gratiam excitata subseqet nostra dilectio per ejus gratiam excitata subseqpatribus autem carnis nostrae si ad id solum beneficium nostra dilectio tenditur, quo carnaliter ab his nostrum meritum praevenitur, quia ultra carnis affectum, et supra carnis intuitum non proficit, ad perfectionem praemii spiritualis non pertingit. Ergo propter vitam aeternitatis, diligendus est auctor vitae temporalis, ut scilicet non hoc diligatur, quia hanc ab illo, imo per illum, vitam accipimus, sed quia per hanc ad illam vitam intraturi sumus. Bene ergo cum dictum esset: Honora patrem et matrem, subjuncta est causa, ut bene tibi sit, et sis longaevus super terram, scilicet viventium, quia hoc diligere debemus in auctore vitae hujus quod ab illo per hanc vitam ad futuram vitam initiati sumus. Et pulchre honoranti principium suum, longaevitas promittitur, quia Deo per dilectionem adhaerentes aeternitatem promerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
honora patrẽ tuum et matrẽ tuam. u bene tibi sit:
et sis longeuus super terram. Sicut suꝑius dictũ est
in primo precepto prime tabule: ita et hic ñ totum
ꝗd p̃ceptione ꝑtinet qd̾ positum est: seo ibi qd pret̃
p̃ceptum eiat premissũ est: hic subiunctũ est. Audi
isrł deus tuus. deus unus est. hoc totũ ante p̾ceptũ
p̃nututur: ipium uero p̃ceptum postea subinfertur.
ipsum ador abis. et ipsi soli seruies. Hic p̃ceptũ p̃cedit
honora patrem tuum et matrẽ tuam: demde subiungit. ut
bene sit tibi. et sis longeuus super terram. Quid est ergo
quod ibi ante p̃ceptũ eusa precepti p̃mittitur. Hic post
preceptũ submfertur: nsi quia deus diligendus ẽ ꝑpter
seipsum. et homo ꝑꝑtet deumn: Nam et amor parentum
si ad solam carnem respicit: spiritale p̃miũ non adqͥrit.
Et ideo igitur prius in nobis est ꝑpter qd̾ postea diligen¬
dus est a nobis. quia euis gracia uostra dilectio p̃uenit:

Expanded text:
Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram . Sicut superius dictum est in primo praecepto primae tabulae, ita et hic non totum ad praeceptionem pertinet quod positum est. Sed ibi quod praeter praeceptum erat praemissum est, hic subjunctum est: Audi, Israel: Deus tuus unus est . Hoc totum ante praeceptum praemittitur, ipsum praeceptum postea subinfertur cum dicitur: Ipsum adorabis, et ipsi soli servies . Hic praeceptum praecedit: Honora patrem tuum et matrem tuam , deinde subjungit: ut bene tibi sit, et sis longaevus super terram. Quid est ergo, quod ibi ante praeceptum causa praecepti praemittitur; hic post praeceptum subinfertur, nisi quia Deus diligendus est propter seipsum, et homo propter Deum? si ad solam carnem respicit, spirituale praemium non acquirit. Ex Deo igitur prius in nobis est propter quod postea diligendus est a nobis, quia ejus gratia nostra dilectio praevenitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tio distinguitur. quia in p̃senti uita tantũ que sep¬
tem diebus uoluitur. nr̃a caritas pietatis operibus
exercetur erga ꝓximũ: postea consũmatis oꝑibus
et finitis laborib. per contẽplationẽ pariter cum
pcimo beatificanda in deum. Amor ergo ꝓxximii. ⁊
tẽporalis est quantũ ꝑtinet ad exhibitionẽ operis:
et eterniis quantũ pertinet ad affectum dilectionis:
rimum p̾ceptum sed̾e tabule Primum¬
ad patrẽ ꝑtinet hominẽ: sicut primũ prime¬
tabule ad patrem dm̃. Utrobiq pateruitas
preponitur. utrobiq principii dignitate honorat᷑.
quia scdmn quendam modũ sic habemus principium
nascendi per generacionem subsequentem a patre ho¬
mine. sicut principiũ existendi per condicionẽ acce¬
pimus a deo patre : et paternitas hominis sacram̃tũ
est. et imago paternitatis diuine: ut discat cor huma¬
num in eo principio quod uidet. quid debeat illi pͥn¬
cipio a quo est et qd̾ non uidet. Sic ergo dictum est

Expanded text:
tinguuntur: quia in praesenti vita tantum quae septem diebus volvitur, nostra charitas pietatis operibus exercetur erga proximum; postea, consummatis operibus et finitis laboribus, per contemptationem pariter cum proximo beatificanda est in Deum. Amor ergo proximi et temporalis est, quantum pertinet ad exhibitionem operis; et aeternus, quantum pertinet ad effectum dilectionis. Primum praeceptum secundae tabulae ad patrem pertinet hominem, sicut primum primae ad Patrem Deum, utrobique paternitas praeponitur, utrobique principii dignitate honoratur, quia secundum quemdam modum sic habemus principium nascendi per generationem a patre homine, sicut principium existendi per conditionem accepimus a Deo Patre. Et paternitas hominis sacramentum est et imago divinae paternitatis. Ut discat cor humanum in eo principio quod videt, quid debeat illi principio a quo est et quod non videt. Sic ergo dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
suscipitur. cinis consecratus capitib fideliũ imponatur:
scilicet ob recordationẽ mortalitatis uostre: ut mortalis
homo qui tunc ex habitu penitencie. et recordatiõe pec¬
catorũ suorum. ad deuotionẽ cõpungitur: ꝑ memoriã
etiam condicionis sue humilietur. Propt̾qd ei dicit᷑. Me¬
mento quia cinis es: et in cinerem reuerteris:
abet etiam eccłastica consuetudo. ut in dñi¬
ea que proxima est ante sollẽpnitatẽ pascha¬
lem. rami palinarũ et frondes arborũ bene¬
dicantur: et populo portandi distribuant᷑. in figuram
eorum qui dño iħu eodem die iherosolimã ascendenti.
cum ramis palmarũ et frondib arborum uirentib. can¬
tantes et laudantes occurrer̃t. In quo non solum nobis id
quod illi tunc corporaliter fecerũt. corporalit̃ faciendũ
proponitur: sed id potius quod uel iillo. uel in isto
corporali facto. sp̃ualiter imitandũ significatur. Palma

Expanded text:
suscipitur, cinis consecratus capitibus fidelium imponatur suscipitur, cinis consecratus capitibus fidelium imponatur scilicet ob recordationem mortalitatis nostrae, ut mortalis tunc homo qui ex habitu poenitentiae et recordatione et peccatorum suorum ad devotionem compungitur, etiam per memoriam conditionis suae humilietur. Propter quod ei dicitur: Memento quia cinis es, et in cinerem reverteris .enedicendis. Habet etiam ecclesiastica consuetudo ut in Domiica quae proxima est ante solemnitatem paschalem, rami palmarum et frondes arborum benedicantur, et populo portandi distribuantur, in figuram eorum qui Domino Jesu eodem die Jerosolymam ascendenti cum ramis palmarum et frondibus arborum virentibus cantantes et laudantes occurrerunt . In quo non solum nobis id quod illi tunc corporaliter fecerunt, corporaliter faciendum proponitur, sed id potius quod vel in illo vel in isto corporali facto spiritualiter imitandum significatur. Palma
Abbreviated transcription (Latin):
quintus abeato petro apło. constituit ut
sal et aqua benedicerentur ad asꝑgendum
populum et habitacula eorum: illo utiq exemplo
quo heliseus propheta sal in aquam misisse legitur:
ut hoc condimento fontes amari in dulcedinẽ uerte¬
rentur. Hac igitur aqua sancetificata. fideles asꝑgunt᷑:
et habitacula fidelium lustrantur. ab illuisione et infestaciõe
malignorũ sp̃num. Hec est autem significatio huius sacra¬
menti. quod aqua penitenciã significat de preteritis: sal
discretionẽ et cautelam de futuris. Que duo si simul mis¬
ceintur. ꝯrnara consciencia in dulcedinẽ uertitur: atq il¬
lusiones et infestaciones demonũ. amplius ei ñ dñantur.
Nos itaq supradictã institucionẽ secuti. per singulos dies
dñicos. sal et aquam simul miscendo benedicimꝰ: ut hac
asꝑsione fideles. et habitacula fidelium. contͣ sp̃uales ne¬
quitias muniamus:
nos. in initio quadragesime quod caput ieiunii
dicitur. quarta feria quando ieiuniũ uotiuũ

Expanded text:
quintus a beato Petro constituit ut sal et aqua benedicerentur ad aspergendum populum et habitacula eorum. Illo utique exemplo quo Elisaeus propheta sal in aquam misisse legitur, ut hoc condimento fontes amari in dulcedinem verterentur. Hac igitur aqua sanctificata fideles asperguntur, et habitacula fidelium lustrantur ab illusione et infestatione malignorum spirituum. Haec est autem significatio hujus sacramenti, quod aqua poenitentiam significat de praeteritis sal discretionem et cautelam de futuris, quae duo si simul misceantur, amara conscientia in dulcedinem vertitur, atque illaesiones et infestationes daemonum amplius ei non dominantur. Nos itaque supradictam institutionem secuti, per singulos dies dominicos sal et aquam simul miscendo benedicimus, ut hac aspersione fideles et habitacula fidelium contra spirituales nquitias muniamus. nos in initio quadragesimae, quod caput jejunii dicitur, quarta feria quando jejunium votivum
Abbreviated transcription (Latin):
facitis. in nomiue dñi facite. Non autẽ conueniens est. ut
intelligamus apłm precepisie. quod in om̃ibus oꝑib nr̃is
uerba ꝑferremus: sed ut in om̃bus operib nostris fidẽ
rectam teneremꝰ. Ille eim in nomine dñi omĩa q̃ facit
oꝑatur. qui per rectam fidem agnoscit se nec sine illo
aliquid bom posse facere: et si quid fecerit laudabile. ex¬
tra illum głarinon debere: qui fideliter in om̃i oꝑe suo
et ante factũ ab illo auriliũ querit: et post factũ totũ
ergo omĩa que facimus sola etiam fide sine prolacione
uerborũ. in nomine dñi recte fieri dicuntur: sic et qͣdam
sacramenta sine uerborũ prolatione. per solam fidem scĩ¬
ficantur. Nam et ipsa uerba aliquando sacramenta sunt:

Expanded text:
uae cunque facitis, in nomine Domini facite . Non autem consequens est ut uae cunque facitis, in nomine Domini facite . Non autem consequens est ut intelligamus Apostolum praecepisse, quod in omnibus operibus nostris verba proferremus, sed ut in omnibus operibus nostris fidem rectam teneremus. Ille enim in nomine Domini omnia quae facit operatur, qui per rectam fidem agnoscit se, nec sine illo aliquid boni posse facere, et si quid fecerit laudabile extra illum gloriari non debere. Qui fideliter in omni opere suo et ante factum ab illo auxilium quaerit, et post factum totum ergo omnia quae facimus sola fide etiam sine prolatione verborum, in nomine Domini recte fieri dicuntur; sic et quaedam sacramenta sine prolatione verborum per solam fidem sanctificantur. Nam ipsa verba aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
unt quedam sacramenta
in ecclesia. in quib et si pͥn¬
cipaliter salus non constat.
tamen salus ex eis auget᷑:
in quantum deuotio exer¬
cetur. Hec licet in presenti
omĩa enumerari ñ possint:
quedam tamen int̾mittere
non oportet. pro exemplo
uniuersorũ. Ex his igitur
sacramentis. alia constant in rebus: qualia sunt aqua as¬
ꝑsionis. susceptio cineris. beuedictio ramorum. et cereorũ:
et cetera talia. Alia autem constãt infactis: qualia sunt
signaculũ crucis. ex susf lacio exhorꝰtacionis. expansio ina¬
mium. incuruatio genuũ: et alia eiusmodi. Alia in dictis
constant: sicut est trinitatis inuocatio: et quecũq in
hunc modum. Hec autem omĩa per uerbum dei sc̃ifican¬
tur: siue per prolationẽ uerborũ diuina uirtute inuoca¬
ta sc̃ĩficentur: siue sola fide exhibita.per eandem diuinã
uirtutẽ scĩficationis effectũ accipiant. Ubi enim uera fides
est. uerbum dei decsĩe non potest: qr ipsũ uerbũ fide con¬

Expanded text:
unt quaedam sacramenta in Ecclesia in quibus etsi principaliter salus non constet. tamen salus ex eis augetur, in quantum devotio exercetur. Haec licet in praesenti omnia enumerari non possint, quaedam tamen intermittere non oportet pro exemplo universorum. Ex his igitur sacramentis alia constant in rebus, qualia sunt aqua aspersionis, susceptio cineris, benedictio ramorum et cereorum, et caetera talia. Alia autem constant in factis qualia sunt signaculum crucis, exsufflatio exorcizationis, expansio manuum, incurvatio genuum, et alia hujusmodi. Alia in dictis constant, sicut Trinitatis invocatio, et quaecunque in hunc modum. Haec autem omnia per verbum Dei sanctificantur sive per prolationem verborum divina virtute invocata sanctificentur, sive sola fide exhibita per eamdem divinam virtutem sanctificationis effectum accipiant. Ubi enim vera fides est, verbum Dei deesse non potest; quia ipsum verbum fide con
Abbreviated transcription (Latin):
tant ab emittendo: quia tempore quo sacerdos in¬
cipit consecrare corpus domini. cathecumini foras
emittunt᷑. Lecto enim euuangelio: diaconus clamat.
Si quis cathecuminus ad est: exeat foras. Cathecumi¬
ni sacris misterus interesse non debent: que non nisi
baptizatis et xp̃ianis ꝯmittuntur: sicut de
quibusdam qui cathecuminorum et nondũ renato¬
rum tipum gerebant. scriptum est. Ipse autem dñs¬
noster iħe xp̃c non credebat se illis:¬

Expanded text:
tant ab emittendo; quia tempore quo sacerdos intant ab emittendo; quia tempore quo sacerdos incipit consecrare corpus Domini, catechumeni foras emittuntur. Lecto enim evangelio diSi quis catechumenus adest, exeat foras. Catechumeni sacris mysteriis interesse non debent, quae non nisi baptizatis fidelibus committuntur. Sicut de quibusdam, qui catechumenorum, et nondum renatorum typum gerebant. Scriptum est enim: Ipse autem Jesus non credebat se illis