comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñm dm̃ patrum suorũ. Hec sicut scrip¬
ta repperimꝰ. in hoc loco ponenda esse
censuimus : parati si qui aliquid inde
certius expresserint. eorũ sentenciã aus¬
cultare. Tunc ascendit rasin rex sirie.
et facee filius romelie rex isrł in lhrłm
non potuerũt suꝑare eũ. Rex impiissimꝰ
qui dñm dm̃ patrũ suorũ dereliquit. et
secutus est idola gentiũ. iuste dñi auxilio
derelictus est: ⁊ consurrexerũt aduersus
eum rasin rex sirie idest aran. ⁊ facee
filius romelie rex isrł in samaria. ⁊ uene¬
rũt in ihrłm. ut expugnarẽt eam. Legi¬
mus in paralipomenon libro. rasin regẽ
damasci uicto achaz. multos de iudea da¬
mascũ tͣnstulisse: ⁊ facee filiũ romelie re¬
gem decem tribuũ. que appellabant᷑ isrł.
⁊ regnabat in samaria. una die centum
uiginti milia ꝑcussisse de uida hominũ
captiua. Rursum ueniũt ad iudam et
ihrłm. cupiũt debellare ⁊ non potuer̃t.
qr auciliatus est ei dñs: ut sub occasione

Expanded text:
num Deum patrum suorum. » Haec sicut scripta reperimus, hoc in loco ponenda esse censuimus, parati, si qui aliquid inde certius expresserint, eorum sententiam auscultare. « Tunc ascendit Rasin rex Syriae, et Phacee filius Romeliae rex Israel, non valuerunt superare eum. » Rex impius, qui Dominum Deum patrum suorum dereliquit, et secutus est idola gentium, juste Domini auxilio derelictus est. Et consurrexerunt adversus eum Rasin rex Syriae, id est, Aram et Phacee filius Romeliae, rex Israel in Samaria; et venerunt in Jerusalem, ut expugnaremus in Paralipomenon libro regem Rasin Damasci, victo Achaz, multos de Judaea Damascum transtulisse, et Phacee filium Romeliae regem decem tribuum, quae appellabantur Israel, et regnabant in Samaria, una diecentum viginti millia percussisse de Judaea hominum captiva. Rursum veniunt ad Judaeam, et Jerusalem cupiunt debellare, et non potuerunt, quia auxiliatus est ei Dominus, ut sub occasione
Abbreviated transcription (Latin):
sicut corbanan est sacerdotũ. Uidet᷑ enim
achar ipsum edificiũ ⁊ ingressum regis ex¬
terius. non ideo conuertisse in tẽplum dñi.
quod in eo cultui seruiretur diuino: s ut
simul cũi tẽplo prophanaret᷑. studẽs ut ma¬
gis placeret regi assirio: quã deo patrum
suorũ. ⁊ dño. Cui sensui uidetur liber pa¬
ralipomenon astipulari: ubi ita scriptũ
est. Igitur achaz spoliata domo dñi. ⁊
domo regũ. ⁊ principũ. dedit regi asi¬
riorũ munera: ⁊ tamen nichil ei ꝓfuit
insuꝑ et in tẽpore angustie sue auxit el
tẽptum in deum. Ipse rex achar ĩmolauit
diis damasci uictimas ꝑcussorib suis:
dixit. Dii gentiũ sirie auxilientur eis:
quos ego placabo hostiis. ⁊ aderũt mͥ:
cum econtrario ipsi fuerint ruina eius.
et uniuerso isrł. Direptis itaq achat oĩ¬
bus uasis domus dñi. atq confractis. ia¬

Expanded text:
sicut Corbanan est sacerdotum. Videtur enim sicut Corbanan est sacerdotum. Videtur enim Achaz ipsum aedificium et ingressum regis exterius, non ideo convertisse in templum Domini, quod in eo cultui serviretur divino, sed ut simul cum templo profanaretur, studens ut magis placeret regi Assyrio quam Deo patrum suorum et Domino. Cui sensui videtur liber Paralipomenon astipulare, ubi ita scriptum est : « Igitur Achaz spoliata domo Domini, et domo regum et principum, dedit regi Assyriorum munera, et tamen nihil ei profuit. Insupe se rex Achaz immolavit diis Damasci victimas percussoribus suis et dixit dii regum Syriae auxiliantur eis quos ego placabo hostiis et aderunt mihi cum e contrario ipsi fuerint ruina eius et universo Israhel direptis itaque Achaz omnibus vasis domus Dei atque confractis c
Abbreviated transcription (Latin):
ram filiis isrł. Hinc iosephus talit̃ nar-¬
rat. Porro ioathan mutauit uitã. cũ uixis¬
set annis quadraginta ⁊ unũ: ⁊ ex quib
regnauit sedecim: sepultusq est in regiis
monum̃tis. Uenitq regnũ ad eius filium
achat. qui impius circa dm̃ existẽs. ⁊ pa¬
terne p̃uaricator legis. reges isrłitarum
imitatus. in iherosolimis ydolorum aras
constituit: et suꝑ eas sacrificaũ. In quib
etiam suũ in holocaustũ obtulit filiũ. mo¬
re chananeorũ. ⁊ suꝑ hec multa alia scele¬
ra ꝑpetrauit. Musach quoq sabbati qd̾
edificauerat in tẽplo. ⁊ ingressum regis
exterius conuertit in tẽplum dñi: ꝑpter
musach sabbati. expositũ locũ quendam.
uel edificiũ qd̾dam esse positũ in uesti¬
bulo templi dñi: ubi reges quando sabba¬
to oracionis causa ad tẽplum ibant. pe¬
cuniã pro helemosina mittebant: et ita
musach salbati garophilaciũ esse regum

Expanded text:
ram filiis Israel, » etc. Hinc Josephus taliter narram filiis Israel, » etc. Hinc Josephus taliter narrat: « Porro Joathan mutavit vitam, cum vixisset annos unum et quadraginta, ex quibus regnavit duodecim, sepultus est in regiis monumentis. Venitque regnum ad ejus filium Achaz, qui impius circa Deum existens, et paternae praevaricator legis, reges Israelitarum imitatus, in Jerosolymis idolorum aras constituit, et super eas sacrificavit, in quibus etiam suum in holocaustum obtulit filium more Chananaeorum, et super haec multa alia sceleratum lapide Musach quoque sabbati quod aedificaverat in templo et ingressum regis exterius convertit in templo Domini propter Musach sabbati, expositum locum quemdam, vel aedificium quoddam esse positum in vestibulo templi Domini, ubi reges quando sabbato orationis causa ad templum ibant, pecuniam pro eleemosyna mittebant. Et ita Musach sabbati, gazophylacium esse regum,
Abbreviated transcription (Latin):
lendo: ⁊ multa incongrua. ⁊ oꝑa extͣnea
faciendo: populo autẽ israhelitarũ mul¬
torũ bonorũ fuit occasio. Huic quidem
ionas propħauit. qr oporteret eum siros
uincere dimicando: ⁊ regnũ propriũ dila¬
tare in partib quidẽ aquilonis usq ad
emachi ciuitatẽ: a meridie uero usq ad
asfatiden. Antiquitus enĩ termini chana¬
nei isti fuerũt: sicut princeps iħc ea loca
determinauit. Igitur iheroboam castra me-¬
tatus contͣ siros : omnẽ eorũ ꝓuinciã sicut
ionas ꝓpħauerat deuastauit:¬
nno septimodecimo facee filii ro-¬
melie: regnauit achat filius ioathã
regis iuda. Uiginti annorũ erat achat cũ
regnare cepisset: ⁊ sedecim annis regnaũ
in ihrłm. Non fecit qd̾ erat płacitũ in
conspectu dñi dei sui. sicut dauid pat̃ eiꝰ:
sed ambulauit in uia regũ isrł: insuper
et filiũ suũ consecrauit. tͣnfferẽs ꝑ ignem
scd̾m idola gentiũ. que dissipauit dñs co¬

Expanded text:
lendo et multa incongrua et opera extranea lendo et multa incongrua et opera extranea faciendo. Populo autem Israelitarum multorum bonorum fuit occasio. Huic quidem Jonas prophetavit, quia oporteret eum Syrios vincere dimicando, et regnum proprium dilatare, in partibus quidem Aquilonis, usque ad Etham civitatem: a meridie vero usque ad Asphaltum. Antiquitus enim termini Chananaei isti fuerunt, sicut princeps Jesus ea loca determinat. Igitur Jeroboam castrametatus contra Syrios omnem eorum provinciam, sicut Jonas prophetaverat, devastaviti Romeliae regnavit Achaz, filius Joatham, regis Juda. Viginti annorum erat Achaz, cum regnare coepisset; et sedecim annis regnavit in Jerusalem. Non fecit quod erat placitum in conspectu Domini Dei sui, sicut David pater ejus, sed ambulavit in via regum Israel. Insuper et filium suum consecravit, transferens per ignem secundum idola gentium, quae dissipavit Dominus co
Abbreviated transcription (Latin):
uideat. ac suspiret. ⁊ in penitenciã corru¬
at. Non regnet ait apłs. peccm̃ in morta¬
li corpore. ur̃o. Regnante peccõ egiptiis
extruimus ciuitates: in cinere uersamur
et in sordibus: pro frum̃to paleas. ꝓ soli¬
da petra. luti opera sectam̃. S tam̃ qd̃
dicitur de iheroboã rege isrł. ipse restitu¬
it terminos isrł ab introitu emath usq¬
ad mare solitudinis: emath que nunc
epiphanie dicit᷑. septẽtrionalis erat t̾minꝰ
isił. Mare autẽ solitudinis. qd̾ hebraice
dicit᷑ araba. mare mortuũ designat: qd̾
in longitudine per stadia quingenta octo¬
ginta usq ad roaros arabie: in latitu¬
dine centũ quinqͣginta. usq ad uicinia
sodomorũ ꝓgreditur. Cuius loci iosephus
ita memiit dicẽs. Anno autẽ qͥntodecimo
regni amasie: regnauit in isrł filius io¬
as iheroboã in samaria. annos qͣdraginta.
Hic autẽ rex circa dm̃ quidẽ iniuriosus
⁊iniquus extitit uehementer idola co-¬

Expanded text:
videat ac suspiret et in poenitentiam corruvideat ac suspiret et in poenitentiam corruat. « Non regnet, ait Apostolus, peccatum in mortali vestro corpore . Regnante peccato, Aegyptiis exstruimus civitates, in cinere versamur et sordibus; pro frumento paleas, pro solida petra luti opera sectamur. Quod dicitur de Jeroboam rege Israel: « Ipse restituit terminos Israel ab introitu Emath, usqad mare solitudinis Emath, quae nunc Epiphani adjicitur, septentrionalis erat terminus Israel. Mare autem solitudinis, quod Hebraice dicitur Araba, mare Mortuum designat, quod in latitudine per stadia octoginta usque ad zearos Arabiae, in longitudine centum quinquaginta usque ad vicinia Sodomorum progreditur; cujus loci Josephus ita meminit dicens: Anno autem quintodecimo regni Amasiae, regnavit in Israel filius Joas Jeroboam, in Samaria annos quadraginta. Hic autem rex circa Deum quidem injuriosus et iniquus exstitit vehementer, idola co
Abbreviated transcription (Latin):
dñs salbaoth: nec in misterio fideliter
sancti nom̃ auditũ est. Quando ille mor
tuus est: uniuersa que subsequẽs sermo
monstraũ aꝑtione luminis se ꝓdiderant.
Tale quiddã ⁊ in exodo scriptũ est. Dum
pharao uixit: populus isrł ex luti ⁊ late¬
ris ⁊ palearũ opere non suspirauit ad dñm.
Dum ille regnauit: nemo quesiũ dm̃ patrẽ
abraham. ⁊ ysaac. ⁊ iacob. Quando uero
ille mortuus est. suspirauer̃t fibii isrł ut
scriptura dicit. ⁊ ascendit clamor eorum
ad dñm: cũ utiq iuxta historiã tũc ma¬
gis gaudere debuerĩt. et ante suspirare.
cũ uiueret. Iezrechiel quoq prophetante.
falthias filius banaie occubuit: et post
pessimi ducis interitũ. cecidi inquit super
faciem meã. ⁊ clamaui uoce magna. ⁊ dicxi.
tionẽ tu facis reliquias isrł: Si ergo intel¬
ligas in oxia ⁊ pharaone.⁊ falthia ⁊⁊ cete¬
ris istiusmodi. contrarias fortitudines:
uidebis quomͦ illis uiuentib. nullus nr̃m

Expanded text:
Dominus sabaoth, nec in mysterio fideliter Dominus sabaoth, nec in mysterio fideliter sancti nomen auditum est. Quando ille mortuus est, uniuersa, quae subsequens sermo monstrabit, aperto sese lumine prodiderunt. tale quiddam et in Exodo scriptum est: dum Pharao uixit, populus Israhel ex luti et lateris palearumque opere non suspirauit ad dominum; dum ille regnauit, nemo quaesiuit deum patrum Abraham, Isaac et Iacob. quando uero ille mortuus est, suspirauerunt filii Israhel, ut scriptura dicit: et ascendit clamor eorum ad dominum, cum utique iuxta historiam tunc magis gaudere debuerint et ante suspirare, dum uiueret. Ezechiel quoque prophetante Phaltias filius Banaiae occubuit et post pessimi ducis interitum: cecidi, inquit, super faciem meam et clamaui uoce magna et dixi : tionem tu facis reliquias Israel . » Si ergo intelligas in Ozia, et Pharaone, et Pheltia et caeteris istiusmodi, contrarias fortitudines, videbis quomodo, illis viventibus, nullus nostrorum
Abbreviated transcription (Latin):
ararias filius amasie regis iude. Sedecim
annorũ erat cũ regnare cepisset: ⁊ qͥnqua¬
ginta duob annis regnauit in ihrłm: ⁊
cetera. Atarias ipse est orias: qui ꝑꝑter con¬
tẽptũ dñi dum sacrificare in templo uellet
contra legem moysi : ꝑcussus est lepra a
dño iuxta altare stans: ⁊ holocausta nitẽs
offerre. Potest quippe orias rex leprosus
significare diabolũ. cuius lepra iniqui¬
tatis insanabilis est: qui cũ suã mensurã
non uellet cognoscere. ⁊ maiora tẽptasset ap¬
petere : feditate pessime lepre notabilis et¬
fectus. de domo eiectus est: ⁊ ꝑseuerauit
usq ad finem leprosus. separatus a populo
dei. Sub hoc uidelicet rege regnante. et
quantũ in se est sacerdociũ dissipante: ysaia
propħa uisionẽ illam magnificã. qua uide¬
rat dñm sedentẽ super soliũ excelsũ uidere
non potiit. Quãdiu ille regnũ tenuit in
iudea. propħa oculos non leuauit ad celũ.
non sunt ei reserata celestia. non apparuit

Expanded text:
edecim annorum erat, cum regnare coepisset, et quinquaginta duobus annis regnavit in Jerusalem, » etc. Azarias ipse est Ozias, qui propter contemptum Domini dum sacrificare in templo vellet contra legem Moysi, percussus est lepra a Domino juxta altare astans, et holocausta nitens offerre . Potest quippe Ozias, rex leprosus, significare diabolum, cujus lepra iniquitatis insanabilis est. Qui cum suam mensuram non petere, foeditate pessimae leprae notabilis effectus, de domo ejectus est, et perseveravit usque in finem leprosus, separatus a populo Dei. Sub hoc videlicet rege regnante, et quantum in se est sacerdotium dissipante Isaias propheta visionem illam magnificam, qua viderat Dominum sedentem super solium excelsum, videre non potuit. Quandiu ille regnum tenuit in Judaea, propheta oculos non levavit ad coelum, non sunt ei reserata coelestia, non apparuit
Abbreviated transcription (Latin):
uod dicitur de amasia rege iuda
ipse ꝑcussit edom in ualle salinarũ
decem milia. et apprehendit petrã in p̃lio.
uocauitq nom̃ eius ihecthel usq ĩ p̃sentẽ
diem: uallis salinarũ erat ubi sal faciebãt.
uel fons uidelicet salsuginis: ut multis in
locis deciso exsiccato ⁊ incenso. uel aquis
puteorũ salsis feruefactis. ⁊ usq ad salis
firmitatẽ coquendo ꝑductis: uel alio quo¬
libet ordine quo sal fieri consueuit. In qͦ
etiam loco.⁊ ioab duodecĩ milia idumeo¬
rum ꝑcussisse legitur. Nec p̃tereundũ qd̃
pro ualle salinarũ uetus edicio. qͣsi nom̃
regionis gemela posuit. Petra autẽ ciuitas
est arabie nobilis. in eadem terra edom.
que in libro numerorũ recem dicitur: ⁊
a siris hodieq sic appellat᷑. Ihecthel uͦ qd̾
amasias uictor ei nomen imposuit. inter¬
pretatur cetus dei uel auxiliũ dei: agente
eo fideliter. ut ꝑhenni uideret᷑ memorie
quod hanc uel cetus populi dei. uel deo
adiuuante eam ceperit. Anno uicesimo¬

Expanded text:
uod dicitur de Amasia rege Juda: Ipse percussit Edom in valle Salinarum decem millia, et apprehendit petram in praelio, vocavitque nomen ejus Jecthel usque in praesentem diem. » Vallis Salinarum erat, ubi sal faciebant, vel feno videlicet salsuginis, ut multis in locis deciso, exsiccato et incenso, vel aquis puteorum salsis fervefactis, et usque ad salis firmitatem coquendo perductis, vel alio quolibet ordine, quo sal fieri consuevit. In quo etiam loco, et Joab duodecim Idumaeorum percussisse legitur. Nec praetereundum quod pro valle Salinarum vetus editio quasi nomen regionis Gemela posuit. Petra autem civitas est Arabiae nobilis in eadem terra Edom, quae in libro Numerorum Recem dicitur, et a Syris hodie quae sic appellatur. Jecthel vero quod Amasias victor ei nomen imposuit, interpretatur coetus Dei vel auxilium Dei, a gente eo fideliter, ut perenni inderetur memoriae quod hanc vel coetus populi Dei, vel Deo adjuvante ceperit.
Abbreviated transcription (Latin):
tieam spũalis sensus que dauid nr̃o con¬
uincta ẽ. stuprare uolens: ñ meruit
euis consortiũ. cuiꝰ iuolare appetiuit
ummaculatum thorunt Quod autẽ
dauid salomoni filio suo p̃cepit de iusta
retributione eoꝵ qͥ s solatio fuerunt.
uel iniuste nocuerunt. licet ipse patientis¬
sime eos regnans toleraret: quid melius
significare potest quam futurã retri¬
butionem iuidicii uenturi: inqua impu
ꝓmercede penam ꝑpetuam. iusti autẽ
et̃nam beatitudinem ꝑcipient: In p̃sen¬
ti quoq tempore patientia dei sepe bo¬
nos tribulari atq angustiari ꝑmitit:
& econtrario reꝓbos delicus temporalib
&e ꝓsꝑitate terrena uti concedit. Quibus
p̃mia certa infuturo restituet: quando
lns qͥ ad dexterã eiꝰ st̃ dicturus erit. Nem¬
te benedicti patͥs mei ꝑcipite regnum.
qd̃ uobis paratũ ẽ ab origine mundi. Ił

Expanded text:
tiam spiritalis sensus, quae David nostro contiam spiritalis sensus, quae David nostro conjuncta est, stuprare volensejus consortium, cujus violare appetivit immaculatum thronum. Quod autem David Salomoni filio suo praecepit de justa retributione eorum qui sibi solatio fuerunt, vel injuste nocuerunt, licet ipse patientissime eos regnans toleraret: quid melius significare potest, quam futuram retributionem judicii venturi, in qua impii pro mercede poenam perpetuam, justi autem aeternam beatitudinem percipient? In praesenti quoque tempore, patientia Dei saepe bonos tribulari atque angustiari permittit, et econtrario reprobos deliciis temporalibus et prosperitate terrena uti concedit. Quibus mortuorum praemia certa in futuro restituet, quando his qui ad dexteram ejus sunt, dicturus erit: « Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis pa
Abbreviated transcription (Latin):
perfecti incredibili amore complectentes
ineus dilectione flammescunt.
donias autem filius agith cleuabat᷑
dicens. Ego regnabo. fecitq sͥ currũ
ꝙͣ equites: ꝙ qnquaginta uiros qui an¬
te eum currerent. Et reliqua.
maior iuregno ꝓpatre succeilere
uoluit. perfastum suꝑbie ñ ꝑuirtutẽ
ppłs qͥ quasi maior filius iudetur esse
cũ pͥor legem suscepit. gentilem ppłm
qͥ ꝑ grãm dĩ posterior uocatus ẽ sꝑuens
solum se cum dũo estimabat regnaturũ:
Unde ꝙ bene nomen adonre qͥ dñator
dñs interp̃tatur tẏpumi eiꝰ expressit:
qͥa solum se dñari cũ dño arbitratus ẽ.¬
ordinationem in regnum substitutur:
de quo merito ꝑfidie maior filus idest
prior ppłs p̃cipitatus ẽ. hic gͦ ad onias
bersabee interueniente que int̾yretatur
filia saturitatis abisach sunamitem cor¬
rumpere gestiuit: quia udaicus ppłs
ꝑobseruantiam cerimoniarũ legis. qua
saturus & plemiłimus erat uerã sapien¬

Expanded text:
perfecti incredibili amore complectentes, perfecti incredibili amore complectentes, in ejus dilectione flammescunt. donias autem filius Aggith elevabatur dicens ego regnabo fecitque sibi currum et equites et quinquaginta viros qui ante eum currerent nec corripuit major in regnum pro patre succedere voluit per fastum superbiae, non per populus, qui quasi major natu filius videtur esse, cum prior legem suscepit, gentilem populum qui per gratiam Dei posterior vocatus est spernens, solum se cum Domino aestimabat regnaturum. Unde et bene nomen Adoniae, qui dominator dominus interpretatur, typum expressit, qui solum se dominare cum domino arbitratus eordinationem in regnum substituitur: de quo merito perfidiae, major filius, id est, prior populus, praecipitatus est. Hic ergo Adonias, Bersabee interveniente, quae interpretatur filia saturitatis, Abisag Sunamitidem corrumpere gestivit; quia Judaicus populus per observantiam caeremoniarum legis, qua saturus et plenissimus erat, veram sapien
Abbreviated transcription (Latin):
disertissimus. ut quida doctoꝵ ꝓtulit
centenarius iani & sener gretas lute¬
ras nec erubuerit nec discere desꝑaue¬
rit: & si certe ut auint homerus refert
qd̾ delingua nestoris iam uetuli ⁊ pene
decrepiti dulcior melle oratio flurerit:
qͣ sapiens quidã grecie cũ completis cen¬
tum & septem anius se cerueret mo¬
ri dixisse feratur : doleret qd̾ tuuc e¬
grederetur euita quaudo sapere ce¬
pisset: plato etiam octogesimo anno
scribens mortuus sit: socrates septua¬
gita ⁊ nouem annos indocendi scͥben¬
diq labore compleuerit: quantomagi
frigescente corporis iuiuentute inter
bella corporis & inter incentiua ui¬
cioꝵ sapientiam edissere debemus: ut
insenectute etiam frigescentib men¬
bris inisinu mentis nr̃e reqͥescat ꝙ fo¬
ueat nos dormiatq nobiscił. immo cibũ
spualis intelligentic nobis ministret:
Pocest minirũ etiam ista mulier contẽp¬
platiue uite gestare figuram: quã om̃s

Expanded text:
disertissimus, ut quidam doctorum protulit disertissimus, ut quidam doctorum protulit centenarius jam et senex Graecas litteras nec erubuerit, nec discere desperaverit: et si certe ut aiunt Homerus refert quod de lingua Nestoris, jam vetuli et pene decrepiti, « dulcior melle oratio fluxerit: » et sapiens quidam Graeciae, cum completis centum et septem annis se cerneret mori, dixisse fertur, dolere quod tunc egrederetur e vita quando sapere coepisset; Plato etiam octogesimo anno, scribens mortuus est; Socrates septuaginta et novem annos in docendi scribendique labore complevit, quanto magis calescente corporis juventute, inter bella corporis, et inter incentiva vitiorum sapientiam ediscere debemus, ut in senectute etiam frigescentibus membris, in sinu mentis nostrae requiescat et foveat dormiatque nobiscum, imo cibum spiritalis intelligentiae nobis ministret. Potest nimirum etiam ista mulier contemplativae vitae gestare figuram, quam omnes
Abbreviated transcription (Latin):
nam uocem insenib duuni sermo¬
nis contruum commorari. Sunami¬
tis uͦ coccinea inlingua nr̃a sonat. ut
significet calere sapientiã. diuinaq
lectione feruere. Qd̃ licet dñici san¬
gͥnis indicet sacramentũ : tamen ꝙ̃
dens. cogebat eos dicere. lloune cor nr̃m
ardens crat uiob̾: dum loqueret᷑ iuina
& apiret nob̾ scͥpturas: hanc siquidem
puellam amplecti ac diligere debenius.
que sapientiam significat senũ amplio¬
rem: ñ pueriles declamationes: ꝙ sipi¬
entium flosculos dialecticor. ac uerboꝵ
lenocina. ꝙ cetera huĩmiodi ex humana
sapienti.a. fignientisq poetarum: neq
curas istiꝰ scłi. aut honores huiꝰ mundi.
s. sapientiam tanquam abisach: eũ que¬
dauid ñ quam senescit. in ur̃o reqͥescat.
siui. Impolluta ciũ ẽ & u̾guntatis ꝑpe¬
tue & insimilitudinem mnarie. que cũ¬
cotidie generet. semꝑq parturiat: incor¬
rupta ẽ.Si eiũ cato romani generis

Expanded text:
nam vocem in senibus divini sermonam vocem in senibus divini sermonis tonitruum commorari. Sunamitis vero coccinea in lingua nostra sonat. Ut significet callere sapientiam, divinaque lectione fervere. Quod licet Dominici sanguinis indicet sacramentum, tamen et fdens, cogebat dicere: « Nonne cor nostrum ardens erat in nobis dum loqueretur in via, et aperiret nobis Scripturas? » Hanc siquidem puellam amplecti ac diligere debemus, quae sapientiam significat senum ampliorem; non pueriles declamationes, et sapientium flosculos dialecticorum, ac verborum lenocinia, et caetera hujusmodi ex humana sapientia figmentisque poetarum: neque curas istius saeculi, aut honores hujus mundi; sed sapientia tanquam Abisac cum David, quae nunquam senescit, in nostro requiescat sinu. Impolluta enim est virginitatis perpetuae, et in similitudinem Mariae, cum quotidie generet semperque parturiat, incorrupta est. Si enim Cato Romani generis
Abbreviated transcription (Latin):
bitur te. ut det capiti tuo coronã grͣarum.
sapientia licet frigescentib menbͥs. tam̃
sei es feruenti dilectione & sũmo studio
caritatis amplectit᷑: ꝙ spuales etiam de¬
licias ad ministrat. Oñs pene uirtutes
corporis mutantur insenib q crescente
orationũ ꝙ ꝑseuerantia uisitatio languẽ¬
tium. labor manuũ unde p̃beantur e¬
lemosine. Et ne sermonẽ longiꝰ traham:
cuncta que per corpus exercentur. frac¬
to corpore nunora fiunt: sola sapientia
ñ dico inuiuenib ẜ etiam insenb qͥ
inlege am̃ meditati sunt die ac uocte
pernianet. & dulcissimos fructus stu¬
dioꝵ metit. Unde abisach merito int̾¬
pretatur patͥs mei gaudiũ. uł patͥs mei
rugitus. qd̾ inp̃senti loco uirtutem
sonat: qd̾ amplior uisenib & redun¬
dans est ac larga sapientia. Et bene
rugitus. quod maris fluctus resonat
& ut ita dicam depelago ueniens fri¬
iitus auditur. Eaquo ostenditur
ab undantissumum & ultra huma¬

Expanded text:
bitur te, ut det capiti tuo coronam gratiarum, bitur te, ut det capiti tuo coronam gratiarum, sapientia, licet frigescentibus membris, tamen senis ferventi dilectione et summo studio charitatis amplectitur, et spirituales etiam delicias administrat. Omnes pene virtutes corporis mutantur in senibus et crescente orationum et perseverantia, visitatio languentium, labor manuum unde praebeantur eleemosynae. Et ne sermonem longius traham, cuncta quae per corpus exercentur facta, corpore senili minora fiunt; sola sapientia non dico in juvenibus, sed etiam in senibus qui in lege Domini meditati sunt die ac nocte permanet: et dulcissimos fructus studiorum metit. Unde Abisac merito interpretatur patris mei gaudium, vel patris mei rugitus. Quod in praesenti loco virtutem sonat, quod amplior in senibus et redundans est, ac larga sapientia. Et fit bene rugitus, quod maris fluctus resonat, et ut ita dicam de pelago veniens fremitus auditur, ex quo ostenditur abundantissimum et ultra huma
Abbreviated transcription (Latin):
ceo depͥorib ante diluiuũ uiris: qͥ post
annos qͥngentos ũ dico senilib s pene¬
iam cariosis artub nequaquã puellares
quesiuere complexus. Certe moyses dux
israhelitici ppłi centũ uiguniti aunos
habebat: & sephorã ñ mutauit. Que ẽ
ista gͥ simamitis uror & uirgo. tã feruenᷤᷤ
ut frigidum calefaceret. & tani sancta
ut calentem ad libidinem ñ ꝓ uocaret:
nͥ sapientia ut beatus iheronimus
ait. que uisenib feruere solet. licet
sicut superĩ uiniumus sc̃e ecclesie. li¬
niasset ꝑsonam. hinc ex pouit sapien¬
tissimꝰ salomon patris sui delicias:
&e pacificus bellatoris uiri narrat rex¬
amplerus. Posside sapieutiam. posside
intelligentiam: ne obluuscaris eam. ꝙ
ne decliriaueris ab ipsa. lle dereliuquas
eam. & app̃hendet te : ama illã ⁊ serua¬
bit te. Pncipium sapientie posside sa¬
pientiam: & inonini possessione tua
& exaltabit te: honora illam & amplexi¬

Expanded text:
ceo de prioribus ante Diluvium viris, qui post ceo de prioribus ante Diluvium viris, qui post annos nongentos, non dico senilibus, iam cariosis artubus nequaquam puellares quaesiere conplexus; certe Moyses, dux Israhelitici populi, centum uiginti annos habebat et Sephoram non mutauit. Quae est igitur ista Somanitis uxor et uirgo tam feruens, ut frigidum calefaceret, tam ut calentem ad libidinem non provocaret, nisi sapientia ut beatus Hieronymus ait quae in senibus fervere solet, licet, sicut superius innuimus, sanctae Ecclesiae liniasset personam? Hanc exponat sapientissimus Salomon: patris sui delicias et pacificos bellatoris viri narret amplexus, « Posside sapientiam, posside intelligentiam; ne obliviscaris eam, et ne declinaveris ab ipsa. Ne derelinquas eam, et apprehendet te; ama illam, et servabit te. Principium sapientiae, posside sapientiam; et in omni possessione tua, et exaltabit te; honora illam et amplexa
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ regnuun terrenum optinere uoluit.
a salomone uidelicet ꝙ põ. ꝙ regnũ amisit.
& uitam perdidit. De quo hic p̃libando
p̃diriuiꝰ: s. insequentib uberiꝰ indagabimꝰ.
Rex autem senuerat nimis: & abisach
sunamitis minnstrabat ei.
ueritur itaq qͥd inhoc facto signifi¬
cet: qd̃ dauid annos natus septuagin¬
ta bellicosus quondã iir senectute fri¬
gescente ñ poterat calefieri: & ꝓpterea que¬
ritur ista puella speciosa que cũ rege
doruuret.  senile corpꝰ calefaceret. ⁊ mi¬
nistraret regi. Si eiũ occidentẽ seqͥmur
litteram: iuactur quasi figinentũ esse
de mimo. uel atellanarum. ludicra: eo¬
qd̾ frigidꝰ senęx obuoluit᷑ uestib & nisi
compleru adolescentule ñ tepescit. Hi¬
iuniꝰ tantum adolescentule grandeuꝰ¬
se calefacit amplexib. Abraham multo
dauid senior fuit: & tamen iuuente
Saua. aliam ñ quesiuut uxorẽ. Ysaac du¬
plices dauid annos habuit: & cũ rebec¬
ca iam uetula nunquam refrixit. la¬

Expanded text:
d regnum terrenum obtinere voluit a Salomone, videlicet Christo, et regnum amisit, et vitam perdidit. De quo hic praelibando praediximus, sed in sequentibus uberius indagabimus. « Rex autem senuerat nimis et Abisag Sunamitis ministrabat ei. » Quaeritur itaque quid in hoc facto significet quod David annos natus septuaginta bellicosus quondam vir, senectute frigescente, non poterat calefieri. Et propterea quaeritur ista puella speciosa, quae cum rege dormiret, et senile corpus calefaceret, et ministraret regi. Si enim occidentem sequimur litteram, videtur quasi figmentum de mimo, vel Atellanarum ludicra? Frigidus senex obvolvitur vestimentis, et nisi complexu adolescentulae non tepescit. Viin unius tantum adolescentulae grandaevus calescit amplexibus. Abraham multo David senior fuit, et tamen vivente Sara, aliam non quaesivit uxorem. Isaac duplices David annos habuit; et cum Rebecca jam vetula nunquam friguit. Ta
Abbreviated transcription (Latin):
altera in robore dicta est: ut una fidei &
oꝑis fortitudo cunctis iesse doctorib mo¬
nstͣret᷑. nr̃i qͦ temporis mertia notaretur.
ubi se ñ milli doctores sacerdotes ⁊ colũp¬
nas domꝰ dĩ uidrri atq appellariuolunt.
cũ nichil inse ꝓrsus firme fidei. ⁊ ad con¬
tẽpuendas scłi pompas. ac desidanda bo¬
na inuisibilia. nicbil habeant roboris ad

Expanded text:
altera in robore dicta est; ut una fidei et altera in robore dicta est; ut una fidei et operis fortitudo cunctis inesse doctoribus monstraretur, nostrique temporis inertia notaretur, ubi se nonnulli doctores, sacerdotes et columnas Dei videri, atque appellari volunt, cum nihil in se prorsus firmae fidei ad contemnendas saeculi pompas, ac desideranda invisibilia bona, nihil habeant roboris ad
Abbreviated transcription (Latin):
eccłe uł singuloꝵ quoꝵq fideliũ
ypũ tenere. Centenariꝰ uͦ numerꝰ qͥ ad
dexterã manũ primꝰ ꝑuenit: ñ nunꝗͣ
inet̃ne beatitudinis figura poni consu¬
euit. Dupplicat᷑ autẽ hic numerꝰ malo¬
granatoꝵ incircuitu capitelli scõi: ut in¬
sinuetur mystice qd̾ utriꝰq testam̃ti
ppłs ad unandꝰ ui xp̃o. atq ad eterne
uite sit introducendus coronam.
Et statuit duas colũpnas in porticu tẽ¬
pli. Cũq statuisset colũpnã dexterã uoca¬
uit eam nomine iachim: que int̃p̃tat᷑
firmitas. Similiter ererit colũpnã scd̾am
& uocauit nom̃ eiꝰ boor: hocẽ inrobore.
figurã illoꝵ doctoꝵ qͥ pͥmitiuã uuhe¬
rosoluna instituerunt eccłam: scd̾a eoꝵ
qͥ adp̃dicandũ gentib destinatist̃. Nelcer¬
te dextͣ colũpna eos significat. qͥ uent᷑um
qͥ bũc iã uenisse. ⁊ mundũ suo sangͥne re¬
demisse testant᷑. Et apte simili uocabulo
ãbe censebant᷑ colũpne. cũ una firmitas.

Expanded text:
e, vel singulorum quorumque fidelium typum tenere. Centenarius vero numerus, qui ad dexteram manum primus pervenit, nonnunquam in aeternae beatitudinis figura poni consuevit. Duplicatur autem hic numerus malogranatorum in circuitu capitelli secundi, ut insinuetur mystice, quod utriusque testamenti populus adunandus in Christo, atque ad aeternae vitae sit introducendus coronam. « Et statuit duas columnas in porticu templi. Cumque statuisset columnam dexteram, vocavit eam nomine Joachim, » quae interpretatur firmitas. « Similiter erexit columnam secundam et vocavit nomen ejus Booz, » hoc est in robore. figuram doctorum qui primitivam in Hierosolymis instituerunt Ecclesiam, secunda eorum qui ad praedicandum gentibus destinati sunt. Vel certe dextra columna eos significat qui venturum qui hunc jam venisse, et mundum suo sanguine redemisse, testantur. Et apte vocabulo simili ambae censebantur columnae, cum una firmitas,
Abbreviated transcription (Latin):
illa fecerit: morte moriatur. A peccati gͥ
te timor nos suscitare non ualuit: s ad
ĩ uite aspirata mansuetudinis gr̃a erex̃.
puer cũ baculo mortuũ suscitare non
uit: qr paulo attestante. nichil ad ꝑfec¬
lex adduxit. Ipse autẽ ꝑ semet ipsum ue¬
s. et suꝑ cadauer humiliter se sternẽs. ad
quanda sibi mortui m̃bra se collegit: qr cũ¬

Expanded text:
illa fecerit, morte moriatur. » A peccati igitur morte timor nos suscitare non valuit, sed ad statum vitae aspirata mansuetudinis gratia erexit. Sed puer cum baculo mortuum suscitare non Paulo attestante: Nihil ad perfectum adduxit lex. Ipse autem per semetipsum veniens, et super cadaver humiliter se sternens, et exsequenda sibi mortui membra se collegit, qu
Abbreviated transcription (Latin):
baptismatis plebem uideor abluens. ad
regnũ celeste transmisit. Recipiebat ⁊ alios
mille: cũ etiã turbas nationũ codẽ fonce
renatas & oꝑib iusticie confirmatas:
regni ꝑ hennis fecit ẽẽ participes.

Expanded text:
baptismatis plebem Judaeorum abluens, ad regnum coeleste transmisit. Recipiebat et alios mille, cum etiam turbas nationum eodem fonte renatas et operibus justitiae confirmatas, ejusdem regni perennis fecit esse participes.
Abbreviated transcription (Latin):
qr eis suꝑpositi luteres: supra iã
dictũ ẽ. Quod uͦ una erat fusura m̃¬
suraq & sculptura consimilis omni¬
um basiũ siue luterũ: ñ measigni¬
ficatione factũ ẽ. qd̃ equalia possint
c̃ẽ ominũ merita doctoꝵ: s inea
potiꝰ quod una fides eugłu qͦ insti¬
tuuntur. unũ ẽẽ sacramentũ bap¬
omnes consecrantur electi tam si ⁊ dona¬
tiones habent diuersas inipso sp̃u. qui
diutdat singulis pro ut uult.
Quadragͥta batos capiebat luter unus.

Expanded text:
que eis superpositi luteres, supra jam que eis superpositi luteres, supra jam dictum est. Quod vero una erat fusura, mensuraque et sculptura consimilis omnium basium sive luterum, non in ea significatione factum est, quod aequalia possint esse omnium merita doctorum, sed in ea potius, quod una fides Evangelii, quo instituuntur, unum est sacramentum bapritus, quo omnes consecrantur electi, tametsi donationes habent diversas in ipso Spiritu, qui « dividit singulis, prout vult . » « Quadraginta batos capiebat luter unus.
Abbreviated transcription (Latin):
tonte uite lauam̃. ut ꝑ oꝑa iusticie ad
uitã intrare ualcamꝰ: quã lus sine pcc¬
cito dũ hic iuiumꝰ esse nequeamus.
lpsã uͦ uite celestis dulcedinẽ gustare
ex parte ac diligere inbac interĩ uita.
ꝑfectã autẽ uide nulla ratione ualemꝰ.
Rota qͦ imo ac dimidio cubito m̃su¬
ratur: qͥa scͥpt᷑a lectionis eugłioe qͥlit̃
hii qͥ ꝑfecti ẽẽ uelint uiuere debeaut
ostendit: spemq nob̾ et̃ne retͥbutionis
babebant cubitũ ac semissẽ amplitu
dinis insũmitate sui ubi luteres re¬
ciꝑent: qͥa ipsi doctores sũni ac mi¬
nistri lauacri salutaris oꝑe quidem
ꝑfecti in hac uita fulserunt: s luce con¬
templationis ex parte sunt fruiti. Un¬
de & aunt. Ex parte enũ cognoscim᷑: ꝙ ex
parte ꝓpħamiꝰ. Cũ autẽ uenerit qd per¬
fectũ ẽ: euacuabit᷑ qd̾ exparte est.
n hunc modũ fecit decẽ bases fusura
iuna & mensura & sculptura consinu¬
li. fecit qͦ decem luteres eneos.
uare decem suit bases facte totidẽ¬

Expanded text:
nte vitae lavamur, ut per opera justitiae ad vitam intrare valeamus: quamvis sine peccato dum hic vivimus esse nequeamus. Ipsam vero vitae coelestis dulcedinem gustare ex parte, ac diligere in hac interim vita, perfecte autem videre nulla ratione valemus. Rota quoque uno ac dimidio cubito mensuratur quia Scriptura lectionis evangelicae, qualiter hi qui perfecti esse velint, vivere debeant ostendit, spemque nobis aeternae retributionis habebant cubitum ac semissem amplitudinis in summitate sui, ubi luteres reciperent, quia ipsi doctores summi ac ministri lavacri salutaris opere quidem perfecti in hac vita fulserunt, sed luce contemplationis ex parte sunt fruiti. Unde et aiunt: Ex parte enim cognoscimus, et ex parte prophetavimus; cum autem venerit quod perfectum est, evacua» « In hunc modum fecit decem bases fusura una, et mensura sculpturaque consimili; fecit quoque decem luteres aereos. » Quare decem sint bases factae, totidem
Abbreviated transcription (Latin):
s qͦ luteris uniꝰ erat cubiti ꝓpter
unitatẽ confessionis & fidei: quia
oñs inconfessione patͥs . i filui isp̃c sc̃i
fides. unũ baptisma: unꝰ d̾s ⁊ pat̾ om¬
nium. Et ipsũ os incapitis erat sũumtate
ut ad celestia nob̾ regna ꝑbaptisma
uter esse patefactũ doceret. Ipse uero
luter in amplitudine cubitũ habet u¬
num & dimidiũ: ꝑ oꝑis nimirũ ꝑfecti¬
onẽ ⁊ uutiũ contemplationis. Iuteger¬
& eiũ cubitus inlutere. ꝑ fectionẽ bone
designat actionis: quã absq ulla du¬
bietate habebat ille de qͦ temptatori
dñs. uebat. Nunqd consid̾asti seruum
meũ iob. qđ ũ sit ei sumilis suꝑ t̾ram:
homo simplex ⁊ rectus ac timens dm
& recedens . amalo. Est uͦ alter cubitus
diuine uisionis. qͥ ex parte ñ nulla e¬
tiam uihac ad huc uita retentis fide¬
lib donari consuenit: ut id̾e iob
de uicto aduersario cũ dño loquens
ait. Auditu auris audiui te: nunc autẽ
oculus meus uidet te. Scͥptũ nãq ẽ

Expanded text:
s luteris unius erat cubiti, propter unitatem confessionis et fidei: quia omnes in confessione Patris, et Filii, et Spifides, unum baptisma, unus Deus et pater omnium . » Et ipsum os in capitis erat summitate, ut ad coelestia nobis regna, per baptisma iter esse patefactum doceret. Ipse vero luter in amplitudine cubitum habet unum et dimidium: per operis nimirum perfectionem et initium contemplationis. Integer enim cubitus in lutere perfectionem bonae designat actionis, quam absque ulla dubietate habebat ille, de quo tentatori Dominus aiebat: « Nunquid considerasti servum meum Job, quod non sit ei similis super terram? homo simplex et rectus, ac timens Deum, et recedens a malo? » Est vero alter cubitus divinae visionis, qui ex parte nonnulla etiam in hac adhuc vita retentis fidelibus donari consuevit: ut idem Job devicto adversario cum Domino loquens, ait: « Auditu auris audivi te, nunc autem oculus meus videt te . » Scriptum namque est
Abbreviated transcription (Latin):
docuerunt. errent. Cũ uł dictũ sit de
retiaculis ut tegerent capitella que e¬
rant suꝑ sũmitatẽ inalo granatoꝵ: ui¬
detur uirta ordinẽ oꝑis ipsiꝰ qͥa malo¬
grauata fuerint facta incircuitu capi¬
celloꝵ a parte iuferiori: atq ex eisdẽ
malogranatis orirentur retiacula qͥb
capicella exparte aliqua tegerentur.
Patetq figura mysteru quare retiacla
suꝑ sũmitatẽ fuerint malo granator
ad nera: que ad unã pene significatio¬
nem siuie ꝑsonarũ seu uirtutũ ꝑtinẽt
spũaliũ. Scimꝰ enĩ uirtutes de uirtuti
nasci. ⁊ scõs ambulare de uirtute in uir
qͥ uirtute nulla potest maior dici. lhn¬

Expanded text:
docuerint, errent. Cum vero dictum sit de docuerint, errent. Cum vero dictum sit de retiaculis, ut tegerent capitella, quae erant super summitatem malogranatorum, videturjuxta ordinem operis ipsius, quod malogranata fuerunt facta in circuitu capitellorum a parte inferiore, atque ex eisdem malogranatis orirentur retiacula, quibus capitella ex parte aliqua tegerentur. Patetque figura mysterii, quare retiacula super summitatem fuerint malogranatorum annexa, quae ad unam pene significationem sive personarum sspiritalium. Scimus enim virtutes de virtutibus nasci, et sanctos ambulare « de virtute in virton ; » qua virtute nulla potest major adiri. Un
Abbreviated transcription (Latin):
& ineis que intelligimꝰ caritas late
patet. Bene autẽ de eifõe ritiacłis
siue capitellis ad uingitur: que erãt
suꝑ sumitatẽ malogranatoꝵ. Malo¬
gratata nãq quor natura ẽ uno foris cor¬
tice multa interiꝰ grana circunidare:
apte infigura sc̃ẽ ponuntur eccłe: que
catholico unꝰ ftoei munimine in nume¬
ra elector agmina solet includere. lo¬
test autẽ & uniꝰ ciiꝰq iusti uitã moresq
designare: qͥ uelut plurima grana
uno cortice circũplectens. multa co¬
gitationũ uirtutũq sp̃ualiũ insig¬
nia ne forte defluant firma froer⁊hu
mlitatis curat uallare custodia. Etap¬
to ꝓrsus mysterio capita columparũ
malogranatis erant ingyro circũdata:
qͥa doctores scõs necesse ẽ pͥoꝵ uitam
fideliũ ad memoriã reuocare. eoꝵq
semꝑ exemplis actus suos ac sermones
omni exparte cõmunire: ne si forte ali¬
ter quã illoꝵ habet regula iuxerit ant

Expanded text:
et in eis quae intelligimus charitas late et in eis quae intelligimus charitas late patet. Bene autem de eisdem retiaculis sive capitellis adjungitur, « quae erant super summitatem malo granatorum. » Malogranata namque, quorum natura est, uno foris cortice, multa interius grana circumdare, apte in figura sanctae ponuntur Ecclesiae: quae catholico unius fidei munimine innumera electorum agmina solet includere. Potest autem et uniuscujusque justi vitam moresque designare, qui velut plurima uno cortice circumplectens, multa cogitationum virtutumque spiritualium insignia ne forte defluant firma fidei et humilitatis curat vallare custodia et aporsus mysterio capita columnarum malogranatis erant in gyro circumdata, quia doctores sanctos necesse est vitam fidelium ad memoriam revocare, eorumque semper exemplis actus suos ac sermones omni ex parte coter, quam illorum habet regula, vixerint aut
Abbreviated transcription (Latin):
uo qͥdẽ ordines erant retiaculoꝵ
ingyro capitelli. s uterq ordo
septẽplici uersuũ numero currebat:
donec circũ acto capitello rursũ inse¬
ipsũ quasi circło facto rediret. Nec fi¬
gura sacram̃ti inabscondito ẽ. quare
duo ordines suit retiacłoꝵ: cũ constet
gemine discretionis esse urtutem
dilectionis: qd̾ iuidelicet dm̃ extoto
corde. tota anima. tota uirtute. ꝙ
ꝓrimũ tanquã nos ipsos amare p̃ci¬
pim᷑. S uter q ordo ille septẽ habet
tacta sunt autẽ retiacula hec ut te¬
gerent capitella hoc ÷ undiq ingy¬
ro circumdarent: qͥa om̃ĩs scͥpture
sc̃e pagina cũ recte intelliguntur.
gr̃am ꝑ omĩa caritatis sonat. ac
pacis. Capitella etenĩ uolumina diui¬
nor eloqͥor: renacła sunt iuincła
mutue dilectionis. Et retiaculis te¬
guntur capitella: cũ sacra eloqͥa
ut ita dixerim donao caritatis un¬
diq ꝓbant᷑ ẽẽ uestita. Nã ⁊ ineis qͤ
inscͥpturis ñ intelligimꝰ. caritas latet

Expanded text:
uo quidem ordines erant retiaculorum in gyro capitelli, sed uterque ordo septemplici versuum numero currebat, donec circumacto capitello, rursum in seipsum quasi circulo facto rediret. Nec figura sacramenti in abscondito est, quare duo ordines sunt retiaculorum, cum constet geminae discretionis esse virtutem dilectionis: quod videlicet Domini ex toto corde, tota anima, tota virtute, et proximum tanquam nosmetipsos amare praecipimur. Sed uterque ordo ille septem habet Facta sunt autem retiacula haec ut tegerent capitella, hoc est, undique in gyro circumdarent: quia omnis Scripturae sanctae pagina, cum recte intelligitur, gratiam per omnia charitatis sonat ac pacis. Capitella etenim volumina divinorum eloquiorum, retiacula sunt vincula mutuae dilectionis: et retiaculis teguntur capitella, cum sacra eloquia ut ita dixerim donocharitatis undique probantur esse vestita: nam et in eis quae in Scripturis non intelligimus charitas latet,
Abbreviated transcription (Latin):
mine. Nunc quoq in hoc uolumine pre¬
inarune indigemius diuino susfragio: qͥa
multis obscuritatib abdicũ uidetur in
allegoriarum sententus. p̃sertĩ intẽpli
edificiis. & ꝓpħarum mysterus: ut ipso
amiiniculante qͥ dedit salomoni sapien¬
tiam plurimam ualeamꝰ ceptuni opus
explere sagaciter. Unde eiꝰ iam freti

Expanded text:
mine, nunc quoque in hoc sacro volumine pemine, nunc quoque in hoc sacro volumine permaxime indigemus divino suffragio, quia multis obscuritatibus abditus videtur in allegoriarum sententiis, praesertim in templi aedificiis et prophetarum mysteriis, ut, ipso adminiculante, qui dedit Salomoni sapientiam plurimam, valeamus coeptum opus explere sagaciter. Unde jam ejus freti
Abbreviated transcription (Latin):
duob libellis re¬
gum uoluminis.
diuina iudelicet
inmerito auxili¬
ati clementia. tal¬
quam quodamͦ
exthesauris duu¬
tum scõr scilicet
doctorum duo minuta abstrabentes
ne ingrati ex nr̃e pauꝑtatis ingenio for¬
tassis uideremur a dño. ne talentũ etiam
id ipsum frugalitatis collatum rure de¬
fossui inueniretur absconditum. ꝙ dãp¬
nationis pena multaremur acerrime.
Ibi admodum uastum transuumꝰ equor.
auxiliati iudelicet cunctipotentis ope:
qͥimperat uentis ne noceant rati. llunc
siquidẽ quamquã pauidi terciũ aggre¬
di conabimur librum. in quo maxime
flatu iudigenius duini spiraminis ne
nr̃a carma tandemi fracta ueniat insco¬
pulos. & sirti illisa demersa remaueant
in remaute gurgitũ: s ipso a flante ac
dignanter opitulante portũ qͥetudinus
ouaus optineat: ut dñica quodamodo
cominertia illesa ꝑmaneant. & ertanta
ꝓfunditate uoluminis ac thesauro diui¬
ni garophilacu. saltem ualeamꝰ cũ magiᷤ
auri & thuris q myrre dño conferre do

Expanded text:
duobus libellis Regum voluminis, divina videlicet immeriti auxiliati clementia, tanquam quodammodo ex thesauris divitum, sanctorum scilicet doctorum, duo minuta abstrahentes,ne ingrati ex nostrae paupertatis ingenio fortassis videremur a Domino, ne talentum etiam idipsum frugalitatis collatum, rure defossum inveniretur absconditum, et damnationis poena mulctaremur acerrime. Ubi admodum vastum transivimus aequor, auxiliati videlicet Cunctipotentis ope, qui imperat ventis ne noceant rati. Nunc siquidem, quanquam pavidi, tertium aggredi conabimur librum: in quo maxime flatu indigemus quidem divini Spiraminis, ne nostra carina tandem fracta veniat in scopulis, et syrtim illisa demersa remaneat in reumate gurgitum: sed ipso afflante ac dignanter opitulante, portum quietudinis ovans obtineat, ut Dominica quodammodo commercia illaesa permaneant, et ex tanta profunditate voluminis, ac thesauro divini gazophylacii, saltem valeamus cum Magis auri et thuris et myrrhae Domino conferre don
Abbreviated transcription (Latin):
samuhel uidelicet. Gad. & nathan: in qͦ scͥp¬
tumẽ qualit̾ saul recedens atimore di ꝑin
obedientiam suam pertit.
Ncliti tui isrł super montes tuos intfectist.
gloriosi isrł super excelsa tua interfecti sunt.
qͥa inpeccato inobedientie tue una tecũ ꝑiert.
Inobedientia uãq ꝓ ydolis idest ex celsis re¬
puta ẽ: sic̃ ẽ illud inlibro samuheł. Melior
ẽ enĩ obedientia quã uictime. & auscultare
magis quã offerre adipẽ arietũ. qm̃ quasi

Expanded text:
Samuel videlicet, Gad et Nathan, in quo scripSamuel videlicet, Gad et Nathan, in quo scriptur, qualiter Saul recedens a timore Domini, per inobedientiam suam periit. Inclyti tui Israel super montes tuos interfecti sgloriosi Israel super excelsa tua interfecti sunt, quia in peccato inobedientiae tuae una tecum perierunt. Inobedientia namque tua pro idolis, id est, excelsis reputata est, sicut est illud in libro Samuelis: Melior est enim obedientia, quam victimae: et auscultare magis, qua
Abbreviated transcription (Latin):
uerbor dr̃. reliqua uero oꝑimi salomon¬
is prioꝵ & nouissimor scͥpta st̃ in uerbis
nathan ꝓpħe & inlibris aihe silonitis. in
iusione quoq addo uidentis contra ihe¬
roboam filiũ nabath: & multa hui̾modi
uolumina que scͥpta quidẽ fuisse scͥyta¬
ꝓbat: s hodie constat ñ eẽ. Uastata mianq
achaldeis uidea. etiã blbliotheca. que est
antiqͥtꝰ congregata: int̾ alia ꝓuintie oꝑa
hostili ẽ igni consũpta. Ex qua pauci qͥ nuinc
iscã scͥptura continent᷑ libri: post modun
erre pontificis & propħe st̃ industria re¬
staurati. Unde scͥptũ: deeo. ascendit er ras
de babilone: & ipse scriba uelox inlege
moysi. Uelor udelicet: qͥa ꝓmptiores lit¬
terarii figiuas quã eatenus habebant
repit It inepła regis ꝑsarũ ita legitur.
Artaxersis rex regũ. etre sacerdoti & sc̃be
legis dei celi doctissimo salutẽ. Sunt tam̃
qͥ dicunt hunc librũ ustor intelligi deb̾e
ipsũ librũ regũ: ubi continent᷑ ꝓpħe iusti.

Expanded text:
ur: Reliqua vero operum Salomonis priorum et novissimorum scripta sunt in verbis Nathan prophetae, et in libris Ahiae Silonitis. In visione quoque Addo videntis contra Jeroboam filium Nabath , volumina, quae Scriptura quidem fuisse probat, sed hodie constat non esse. Vastata namque a Chaldaeis Judaea, etiam bibliotheca quae est antiquitus congregata, inter alias provinciae opes, hostili igne consumpta est, ex qua pauci qui nunc in sancta Scriptura continentur libri, postmodum Ezrae pontificis et prophetae sunt industria restaurati. Unde scriptum est de eo: « Ascendit Ezras de Babylone, et ipse scriba velox in lege Moysi . » Velox videlicet, quia promptiores litterarum figuras, quam eatenus Hebraei habebant, reperit. Et in epistola regis Persarum legitur: « Artaxerxes rex regum Ezrae sacerdoti, scribae legis Dei coeli doctissimo salutem. » Sunt tamen qui dicunt, hunc librum justorum intelligi debere ipsum librum Regum, ubi continentur prophetae justi,
Abbreviated transcription (Latin):
eum : et accipiã ab eo aliquid: ⁊ cet̾a. Post¬
dictus sirus homini dei attulerat: sed eo
nolente aliquid inde recipere. ipse ꝑ men¬
daciũ turpit adquisiuit. qd suus magist̃
per fidem accipere renuit. Gyeti qͦ qui
interp̃tatur p̃ruptũ uidẽs. siue uallis ui¬
sio. significat iudaicũ popłm: qui aliquãdo
puer dei propħa attestante uocabatur.
sicut osee dicit. puer isrł. ⁊ dileaxi eũ. S
postquã spreto eugłio. ⁊ crucifiaco filio dei.
semet ipsum de tali dignitate in foueam
auaricie p̃cipitans. cupiditatẽ secutus est
terrenã. quã filii dei per baptismũ renati
spreuer̃t: per sententiã iusti iudicis dei.
leprã erroris quã credentes deposuerant
ipse sibi consciuit. Necñ et om̃s qui post
baptismũ et emendatiorẽ uitã. ad pristina
uitia reuertunt᷑: sordib quib se exutos
sꝑabant. iterũ impliciti inuoluunt᷑. Unde
scriptũ est. Canis reuersus ad uomitũ suũ.

Expanded text:
eum et accipiam ab eo aliquid et seum et accipiam ab eo aliquid et saedictus Syrus homini Dei attnolente aliquid inde recipere, ipse per mendacium turpiter acquisivit, quod suus magister per fidem accipere renuit. Giezi quoque, qui interpretatur praeruptum videns, sive vallis visio, significat Judaicum populum, qui aliquando Puer Dei, propheta attestante, vocabatur, sicut Osee dicit: « Puer Israel, et dilexi eum . » Sed postquam spreto Evangelio, et crucifixo Filio Dei, semetipsum de tali dignitate in foveam avaritiae praecipitans, cupiditatem secutus est terrenam, quam filii Dei per baptismum renati spreverunt, per sententiam justi judicis Dei, lepram erroris, quam credentes deposuerant, ipse sibi conscivit. Nec non et omnes qui post baptismum, et emendatiorem vitam, ad pristina vitia revertuntur, ssperabant, iterum impliciti involvuntur. Unde scriptum est: « Canis reversus ad vomitum suum,