comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mulieribus emit atomata. &
alia unguenta prę̧tiosa ut ueni.¬
etttes unguerent corpus dñii.
Quod tamen mininte implere
potuit. quia prȩurnta fuit tesur.¬
tectione dñi. Hoc illo ꝑtin& qđ
diĩs ait ad sepeliendũ me fecit.
id est quod mortuo factum est fi
licurtit ei. uiuo mihi ex hibere
studuit. Amen dico uobis. ubicuq
prȩdicatũ fuerit hoc euaangeliu
in toto mundo dicetur: & quod
hȩc fecit in memoriam eiꝰ. Notan

Expanded text:
mulieribus emit aromata et mulieribus emit aromata et alia unguenta pretiosa, ut venientes ungerent corpus Domini. Quod tamen minime implere potuit, quia praeventa fuit resurrectione Domini. Hoc illo pertinet quod Dominus ait: « Ad sepeliendum me fecit, » id est quod mortuo factura est, si licuerit ei, vivo mihi exhiberi studuit. « Amen dico vobis, ubicunque praedicatum fuerit hoc Evangelium in toto mundo, dicetur et quod hoc fecit in m
Abbreviated transcription (Latin):
tem. sed dixit opis bonũ oꝑata
est inme. Nam semꝑ pauperes
habrtis uobiscum: me autem non¬
semꝑ habebitis. Et hoc contrariũ
esse uidetur illi sermoni quem
dicit dñs. ccce ego uobiscu
sum om̃ibus dreb usq ad consum-¬
mationem sȩxculi. Sed illud de
ditrinitate accipiendum est. istud
uero de humanitate. Nam scđm
humanitatẽ. non semꝑ cum eis
est moraturus. Nam inquit sc̃ꝑ
habebitis pauperes. & miscđiam
cis poteritis impendere. me aut̃
non semꝑ habebitis. Mittens
eñi hȩc unguentũ hoc in coͬrpus
meũ. ad sepeliendum me fecit.
Et est sensus. istorũ uerborũ. Un.¬
guentũ quod uos putatis esse cau.¬
sam ꝑditionis. officrum . ẽ. meat
sepultute. Mittens enim haec
unguentũ hoc in corpus nitum.
ad fepeliendum ne fecit: id est
corptis meũ preuenit unguere
dum adhuc uiuo quod factura est
mortuo si licuerit ei. Legimus
namq quia maria posito dño
in morumento. cum aliis scĩs

Expanded text:
tem, sed dixit: « Opus bonum operata tem, sed dixit: « Opus bonum operata est in me. » « Nam semper pauperes habebitis vobiscum, me autem semper non habebitis. » Et hoc contrarium esse videtur illi sermoni quo dicit Dominus: « Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . » Sed illud de divinitate accipiendum est, illud vero de humanitate: nam secundum humanitatem non semper cum eis est moraturus. « Nam, inquit, semper habebitis pauperes, » et misericordiam eis poteritis impendere, « me autem non semper habebitis. » « Mittens enim haec unguentum hoc in corpus meum, ad sepeliendum me fecit. » Et est sensus istorum verborum: Unguentum quod vos putatis esse causam perditionis, officium est meae sepulturae. « Mittens enim haec unguentum hoc in corpus meum, ad sepeliendum me fecit. » Id est, corpus meum praevenit ungere dum adhuc vivo, quod factura est mortuo, si licuerit ei. Legimus namque quia Maria, posito Domino in monumento, cum aliis sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
codem iohanne. & uerbũ catofactũ
est. Uidentes autẽ discrpuli. in¬
dignati sunt dicentes. Ut qurid
ꝑditio hȩc: Hic uidentur dissonare
hanc indignatiorẽ ⁊ udȩ ad signaue.¬
rit: reddens causam quare indig.¬
natus sit in effusione unguenti.
scilicae quia fut crat & loculos
habens ca quae nrittebantur
portabat. Ped tropus quidẽ est
qui appellatur sinedoche plerũq
singularem pro pltirali. frequent᷑
uero plarabem pro singalari nu¬
mero poriens. Hoc ergo genere
loquutionis. possumus dicere
bic amathto positum esse pluralẽ
pto singulari. discrpulos uidelic&
dicens indignatos fuisse. Dicendũ
est autẽ quia si alii discrpuli indig-¬
indignati sunt. Iudas autem non
causa pauperũ. sed causa in uidię.
dolens sacculis suis subtrahi. quod
in dñi capite fundebatur. Potuit
eñi istud uenindari multo. fubau¬
arguit discipulos & de mulieris
indignatione non addidit̃. ad
ultimũ ipsum suu̾ ptoditorem et
traditorem in uidia erga se laboran-¬

Expanded text:
bum caro factum est . » « Videntes autem discipuli, indignati sunt dicentes: Ut quid perditio haec? » Hic videntur dissonare hanc indignationem Judae designaverit, reddens causam quare indignatus sit in effusione unguenti, scilicet quia fur erat, et loculos habens ea quae mittebantur portabat. Sed tropus quidam est, qui appellatur synecdoche, plerumque singularem pro plurali, frequenter vero pluralem pro singulari numero ponens. Hoc ergo genere locutionis possumus dicere hic a Matthaeo positum esse plurale pro singulari, discipulos videlicet dicens indignatos fuisse. Dicendum est autem quia si alii discipulindignati sunt; Judas autem non causa pauperum, sed causa invidiae, dolens sacculis suis subtrahi quod in Domini capite fundebatur. « Potuit enim istud venundari multo, » subauarguit discipulos de mulieris indignatione, non addit ad ultimum ipsum suum proditorem et traditorem invidia erga se laboran
Abbreviated transcription (Latin):
cos. qui mortuus hommibus cu¬
charistiam largiuntur. Ctum
tunxit & comedite. quia nori
sufficit acciptie. nisi quisq
conredat ad salutem suam : quia
quod in uita sua accipere non
potuerunt. post morte̾ habere qͦmͦ
potuerunt. Similiter accipitus
calieem gr̾as egit. & dedit illis
dicens. Hibite ex hoc om̃s. ut scia¬
mus quia quicumq accipit. bibere
deb&. Hic est eni sanguis noui
testamenti. Quod enim dicit hic
est noui testamenti sanguis. ad dif¬
ferentiam ueteris testanenti dicit.
In ueteri testamento sarigiris hẏroo¬
rum & taurorũ effundebatur. &
inde asꝑgebantur qui mundandi
erant. Qui ꝓto multis effundetur
in remissionem peccatorũ. Pro
om̃ibus effusus est sanguis xp̃i. sed
non om̃ibus prodest. sed illis so¬¬
lu̾modo qui credunt in passiorit
sua & illis qui codem sp̃u sco̾ tege¬
ntrantur. quo xp̃s in utero manȩ
est conceptus. Hico autem uobis.

Expanded text:
eos qui mortuis hominibus eueos qui mortuis hominibus eucharistiam largiuntur. Cum ejunxit, « et comedite: » quia non sufficit accipere, nisi quisquis comedat ad salutem suam, quia quod in vita sua accipere non potuerunt, post mortem accipere non poterunt. « Similiter accipiens calicem, gratias egit, et dedit illis, dicens: Bibite ex hoc omnes. » Ut sciamus quia quicunque accipit, bibere debet. « Hic est enim sanguis meus Novi Testamenti. » Quod enim dicit, « hic est Novi Testamenti sanguis, » ad differentiam Veteris Testamenti dicit. In Veteri Testamento sanguis hircorum et vitulorum effundebatur, et inde aspergebantur qui mundandi erant. « Qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum. » Pro omnibus effusus est Christi sanguis, sed non omnibus prodest, sed illis solummodo qui credunt in passionem suam: et illis qui eodem Spiritu sancto regenerantur quo Christus in utero Mariae est conceptus. « Dico a
Abbreviated transcription (Latin):
airiunis cotidie sumeretur.
Illud uero perpridendũ ẽ. quod
anullis panis solus. neq uinũ
sine aquae ꝑmixtione offertur.
Quia cñi dicrnte iohanne aquȩ
populi sunt. miscetur aqua
uino. ut uidelioce nos intelle.¬
utilitate generis humani cęle¬
brata est: & nos sine xp̃i passio¬
ne saluari non poteramus. Si
eni solum uinum sine aqu& per.¬
mixtione offerretur. posset. eẽ.
talis intellegentie. quod nos
absq ad iutorio xp̃i & passione
saluari possemus. Sed ⁊ungit᷑
aqua & panis conficitur cum
aqua. ut aꝑte detur intelligi
quod neq passio xp̃i sine salute
nr̃a possit fueri. neq nr᷑a salus
sine illius ad itorio consistere
ual&. Accepit panem quod
erat corptis suum beredixit &¬
fregit. ut ostenderet corpus sitũ
omi benedictione esse repletum.
& ita per passionem esse frangen¬¬
dum. ut tamen ditimnitatis ple¬
nitudine esset teplrtum. Dedit
discipulis suts. & ait. Accrpite
& comedite. Hoc ual&e contra

Expanded text:
a jejunis quotidie sumeretur. a jejunis quotidie sumeretur. Illud vero perpendendum est, quod a nullis panis solus, neque vinum sine aquae permistione offertur Quia enim, dicente Joanne, aquae populi sunt, miscetur aqua vino, ut videlicet nos intelliutilitate generis humani celebrata est, et nos sine Christi passione salvari non poteramus. Si enim solum vinum sine aquae permistione offerretur, posset talis esse intelligentia, quod nos absque adjutorio Christi et passione salvari possemus. Sed jungitur aqua vino, et panis conficitur cum aqua, ut aperte detur intelligi quod neque passio Christi sine salute nostra possit fieri, neque nostra salus sine illius adjutorio consistere valeat. « Accepit panem, » quod erat corpus suum, « benedixit et fregit, » ut ostenderet corpus suum omni benedictione esse repletum, et ita per passionem esse frangendum, ut tamen Divinitatis plenitudine esset repletum. « Deditque discipulis suis, et ait: Accipite et comedite. » Hoc valet contra
Abbreviated transcription (Latin):
dedit eis panem & uinũ. in myfte¬
rio uidelic& corporis & sanguinis
sui. Quia en̾i panis confirmat cor
honunis. & uinum auget sangui¬
nem in homine. merito idem
panis in carirem dñi mutatur. &
idem uinum in sanguine᷑ dni
trans fercur. non ꝑ figura. neq ꝓ
umbram. sed ꝑ ueritatem. Cire.¬
dimus enim quia inueritate caro
est xp̃i. similiter & sanguis. sed
quia humana fragile litas non con¬
sueuit carnibusEerudis uesi
& sanguinem potare. trans lata
est cadem caro in panem
&idem sanguis in uinum.
Secl merito quȩritur cur nos itiui
tantũ sacramentũ cotidie sum¬
mus. cum dñs finito conuiuio
panem corpores sui & calicem
sanguinis sui in mysteris dise¬
puilis suis propinauerio. Sd
quiod dicendũ est. quia primun
decebat significatiuum pascha
consuminari. ac deinceps utrum
pascha induci. Post inodũ urro
patres noui testamenti uidelicoe
apłi & sequaces illorũ staturrt̃.
ut uereratione tanti sacramti

Expanded text:
dedit eis panem et vinum, in mystededit eis panem et vinum, in mysterio videlicet corporis et sanguinis sui. Quia enim panis confirmat cor hominis, et vinum auget sanguinem in homine, merito idem panis in carnem Domini mutatur, et idem vinum in sanguinem Domini transfertur: non per figuram neque per umbram, sed per veritatem. Credimus enim quia in veritate caro est Christi, similiter et sanguis. Sed quia humana fragilitas non consuevit carnibus crudis vesci, et sanguinem potare, translata est eadem caro in panem, et idem sanguis in vinum. Sed merito quaeritur cur nos jejuni tantum sacramentum quotidie sumimus, cum Dominus, finito convivio, panem corporis sui et calicem sanguinis sui in mysterio discipulis suis propinaverit. Ad quod dicendum est quia primum decebat significativum Pascha consummari, ac deinceps Pascha verum induci. Postmodum vero patres Novi Testamenti, videlicet apostoli et sequaces illorum, statuerunt ut in veneratione tanti sacramenti
Abbreviated transcription (Latin):
rumpentibus. Multi sunt qui
scelus iudę detestantur quod
impie egerit. quod magistrum
sirum tradiderit. illum autem
reprehendentes. ipsi reprehenisi-¬
orrem mintie infemetipsis ca¬
uent. Dum en̾i ueritatem pro
pecunia subutitant: quid altud
quani xpͣm tradunt: Ipse en̾i
dixit. ego sum ueritas. Dum fra¬¬
ternam caritatem aliqua fracti¬
one uiolant. quid aliud quam
Non ita est intellegendum. quod
iudas antea fuiss&e uel esse posso
quã nasceretur. qui nec bene nec
male agere possox. sed simplicto
iudas. qui tradidit eũ dixit.
Numquid ego sum rabbi. Quod
dicit rabbi. signum est infideli¬
tatis. uel & iam argumentum est
excusationis. Quod tior dnm
sed magistrũ eũ uocat. quasi ali¬
quam ex cusationem babtat. ut
non dum sed magistru saltem
tradiderit. C ȩnantibus autem
cis. accepit ih̃c panem. & brnedint
ac fregit. Et cȩtera. Ex pletis
sollempniis treteris pasche. transut
dñs ad sacramenta noui paschȩ
demonstranda. Postquam cȩnauno

Expanded text:
rumpentibus. Multi sunt qui rumpentibus. Multi sunt qui scelus Judae detestantur, quod impie egerit, quod magistrum suum tradiderit: illum autem reprehendentes, ipsi reprehensionem minime in semetipsis cavent. Dum enim veritatem pro pecunia subvertunt, quid aliud quam Christum tradunt? Ipse enim dixit: « Ego sum veritas » Dum fraternam charitatem aliqua fractione violant, quid aliud quam » Non ita est intelligendum quod Judas antea fuisset, vel esse posset, quam nasceretur, qui nec bene nec male agere posset: sed simpliciter Judas, qui tradidit eum, dixit: Nunquid ego sum, rabbi? » Quod dicit rabbi, signum est infidelitatis, vel etiam argumentum est excusationis, quod non Dominum, sed magistrum eum vocat: quasi aliquam excusationem habeat, ut non Dominum, sed magistrum saltem tradiderit. « Coenantibus autem eis, accepit Jesus panem, et benedixit, ac fregit, » etc. Expletis solemniis Paschae, transit Dominus ad sacramenta novi Paschae demonstranda. Postquam coenavit,
Abbreviated transcription (Latin):
ego sum dñe: At t̃pse respon¬
dins ait. Qui intingit mecum
manu̾ in parapsyde. hic me trad&.
Iam superius dixerat. unus urͣi
me traditurus est: sed quia ille
admionitus non egerat pȩniten-¬
tiam. iam aꝑtius illum designat
dicens. Qui intingit mecũ ma¬¬
num in parapsyde. hic me trad&.
Parapsys uas est quadratum. dictũ
quod sit paribus absydi . idest ae-¬
qualł lateribus. Est aute uas
escarũ. quod matcus cuuangelista
catinum appellat. quod est uas
fictile. Intellegitur ergo in mͥ sa
dñi fuisse aliquod uas ęscarum
quod contineret liquamen. in quo
rudas manu̾ cum magistro ĩtuxit:
ut bonã conscientiam mentiretur.
Filius quidem hominis uadit sub¬¬
auditur ad passione. ficut scriptũ
est de illo. Uȩ aut̃ homini illi. ꝑ
quem filius hominis tradetur.
Sedusq hodie ue homini illi qui
corpus sui redemptoris nͥ rudxas
sed membris suis peccatoribus
tradit. integritatem fitei cor¬

Expanded text:
ego sum, Domine? » « At ipse responego sum, Domine? » « At ipse respondens ait: Qui intingit mecum manum in paropside, hic me tradet. » Jam superius dixerat: « Unus vestrum me traditurus est, » sed quia ille admonitus non egerat poenitentiam, jam apertius illum designat, dicens: « Qui intingit mecum manum in paropside, hic me tradet. » Paropsis vas est quadratum, dictum quod sit paribus absidibus, id est aequis lateribus. Est autem vas escarum, quod Marcus evangelista catinum appellat, quod est vas fictile. Intelligitur ergo in mensa Domini fuisse aliquod vas escarum, quod contineret liquamen, in quo Judas manum cum magistro intinxit, ut bonam conscientiam mentiretur. « Filius quidem hominis vadit, » subaudiatur ad passionem, « sicut scriptum est de illo. » Vae autem « homini illi, per quem Filius hominis tradetur. » Sed usque hodie vae homini illi qui corpus sui Redemptoris non Judaeis, sed membris suis peccatoribus tradit, integritatem fidei cor
Abbreviated transcription (Latin):
cum duodecim discipulis surs.
U espere significat ultima etatem.
in qua uerus soloccubuit. & pati¬
endo crucem pro salute generis
humani sustinuit. Hoc ergo ues¬
pere discubuit cum duodecim
discipulis suis. hoc est quietem
aeternam ꝑ sanguinis sui effusi¬
onem eis prȩparauit. Amendico
uobis: quia unus itrm̃ nre tradi¬
turus est. Poterat quidem dñs
traditorem nominatim ex primere
sed noluit. nre inp udentia uictus
in baratrũ negationis in cider&.
Id mon& ergo illum generaliter.
penitentiam ager&. Et contristati
ualde. experunt singuli dicere.
Numquid ego sum dñe. Et uere
ualde sunt contristati. quia non
solum non poterant morcẽ dñi
mecditari. sed &iam non audrre.
Unde petrus apłs audiens dnm
de passione sua loquentẽ dixit.
Absit hoc ate non morieris. Scie¬
bant quidem om̃s apłi quod
nihil tabe ĩ dnm cogitauerant.
sed conscri suae fragilitatis plus
magistro quam suę fragilitati
credentes dicebant. Numquid

Expanded text:
cum duodecim discipulis suis. » Vesper significat ultimam aetatem, in qua verus Sol occubuit patiendo crucem, quam pro salute generis humani sustinuit. Hoc ergo vespere discubuit cum duodecim discipulis suis, hoc est, quietem aeternam per sanguinis sui effusionem eis praeparavit. « Amen dico vobis, quia unus vestrum me traditurus est. » Poterat quidem Dominus traditorem nominatim exprimere, sed noluit, ne, impudentia vinctus, in barathrum negationis incideret. Admonet ergo illum generaliter poenitentiam ageret. « Et contristati valde, coeperunt singuli dicere: Nunquid ego sum, Domine? » Et vere valde sunt contristati, quia non solum poterant mortem Domini meditari, sed etiam nec audire. Unde Petrus apostolus audiens Dominum de passione sua loquentem dixit: « Absit hoc a te, non morieris . » Sciebant quidem omnes apostoli, quod nil tale in Dominum cogitaverunt, sed conscii suae fragilitatis, plus magistro quam suae fragilitati credentes, dicebant: « Nunquid
Abbreviated transcription (Latin):
bibit. Bibit eñi dulcissimũ uinu̾
de genimine istius uitis. in illis
uidelica qui post resurrectiorem
crediderunt prȩdicantibus apłis.
sicut in actibus apłorum legimus.
prȩdicante petro una die credidisse
quinq milia. alia die tria milia.
& deinceps multa milia. In illis
bibit uinum dulcissimum. post
suam refitrrectiorem. Et hẏmno
dicto. exierunt in monite̾ olurreti.
Hoc est quod psalmista ait. Eident
pauperes & saturabuntur. & lauda¬
bunt dñm qui requirunt eum.
Hino ceeni consurtudo exorta est.
e quando cȩbesti pane pascimtr.
siue terreno cybo reficimur. hym¬
num dõ canamus. Uel & iam̃
hymnum possumus intellegere
illam orationem. ꝑ qua patridis.¬
cipulos cõmendauit. quã ioħes
ad plenũ executus est. quȩ ita
inchoat. Pater. uenit hora clari-¬
fica filium tuti: ut filius tuus
clarific& te. In qua non solum ꝓ
apłis otatit. sed &iam ꝓ om̃ibus
qui credituri erant per uerbũ

Expanded text:
bibit. Bibit enim dulcissimum vinum bibit. Bibit enim dulcissimum vinum de genimine istius vitis. in illis videlicet qui post resurrectionem crediderunt praedicantibus apostolis, sicut in Actibus apostolorum legimus, praedicante Petro, una die credidisse quinque millia, alia die tria millia, et deinceps multa millia: in illis bibit vinum dulcissimum post suam resurrectionem. « Et, hymno dicto, exierunt in montem Oliveti. » Hoc est, quod Psalmista ait: « Edent pauperes, et saturabuntur: et laudabunt Dominum, qui requirent eum . » Hinc etenim consuetudo exorta est, ut quando coelesti pane pascimur, sive terreno cibo reficimur, hymnum Deo dicamus. Vel etiam hymnum possumus intelligere illam orationem per quam Patri discipulos commendavit, quam Joannes ad plenum exsecutus est, quae ita inchoatur: « Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te : » in qua non solum pro apostolis oravit, sed etiam pro omnibus qui credituri erant per verbum
Abbreviated transcription (Latin):
uitis usq indiem illũ. cum illud
bibam uobiscum nouu in regno
patris mei. Iuxta litterã ꝓmitut
se ⁊ requaquam esse bibiturum de
genimine uitis. donec resutger&
amortuis. Postqu̾a autem resurrexit.
non solum comedit: sed &iam bibit
cum difctpulis suis. ficut petrus apłs
declarat dicens. Nobis qui mandu-¬
catuimus & bibim̃us cum illo: post¬
quam refurrexit amortuis. Sed
qui altius intellegunt. fprritale
mysteriũ ibi requirunt. Uitis
ãtnͣi nomine significatur plebs
i frahelitica. ut in psalmo. uintã
de aegypto transtulisti. Et iterũ
in esaia. Uurea enͣi dñi fabaoth.
domus ifrł est. Dicit ergo non
bibam de hoc genimine. id est de
generatione huius uitis: donec bibã
illud nouũ in regno patrismei.
Regnu patris sui appellat hic fidẽ
credentiũ. Ait ergo. Non recipiã
ab hac hora meȩ passionis carnabes
uictimas. ac cerimonias. donee uinu
dulcissimum bibam. idest fidem illo¬
rum uobiscum in regnio patris mei.
Nam post restirrectiorem illud uinu̾

Expanded text:
 in diem illum, cum illud bibam vobiscum novum in regno Patris mei. » Juxta litteram promittit se nunquam esse bibiturum de genimine vitis, donec resurgeret a mortuis. Postquam autem resurrexit, non solum comedit, sed etiam bibit cum discipulis suis, sicut Petrus apostolus declarat, dicens: « Nobis qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexit a mortuis . » Sed qui altius intelligunt, spirituale mysterium ibi requirunt. Vitis enim nomine significatur plebs Israelitica, ut in Psalmo: « Vineam de Aegypto transtulisti . » Et iterum in Isaia: « Vinea enim Domini Sabaoth, domus Israel est . » Dicit ergo: « Non bibam de hoc genimine, » id est de generatione hujus vitis, « donec bibam illud novum in regno Patris mei. » Regnum Patris sui appellat hic fidem credentium. Ait ergo: Non recipiam ab hac hora meae passionis carnales victimas ac caeremonias, donec vinum dulcissimum bibam, id est fidem illorum vobiscum in regno Patris mei. Nam post resurrectionem illud vinum
Abbreviated transcription (Latin):
essent. Non enͣi lictbat in illis
drebiis fermentatum aliquid
comedere. Poritur tamen a
arima pro pascha. & pascha pro
arima. sicut hic tibi ipsam festi¬
uitatem paschalem. atima ap¬¬
pellat. Ubi uis paremus tibi co-¬
medere pascha : Inttelligimus in
hoc loco quod iudas simul cũ aliis
discipulis accesserit ad eũ. Pauiꝑ
inquiunt es. & paupere̾ nos pau-¬
peres sumus seqtiti. causa tui
amoris quicquid babere potuimus
dereliquimus. Ubi ergo iis paremꝰ
tibi comedere pascha: At iħ̃e
lixit. Ite in cruitatẽ ad quendã.
& dicite ei. Magister dicit. Tem¬
pus meũ prope est. apud te facio
pascha cum discipulis meis. Idioma
hebraicȩ linguȩ est. sine denomi-¬
natione certarũ ꝑsonarã loqui.
quod in hac ratione seruatum est.
Et palchre dris non exprimit nom
illis apud quem celebraturus sit
pascha. ostendens quia nemo exci¬¬
pitur acȩlebritate paschali. qui-
cumq dño uolirerit ea cȩbebrate.

Expanded text:
essent. Non enim licebat in illis essent. Non enim licebat in illis diebus fermentatum aliquid comedere. Ponitur tamen et Azyma pro Pascha, et Pascha pro Azyma, sicut hic, ubi ipsam festivitatem paschalem Azyma appellat. « Ubi vis paremus tibi comedere pascha? » Intelligimus in hoc loco quod Judas simul cum aliis discipulis accesserit ad eum. Pauper, inquiunt, es, et pauperem te nos pauperes sumus secuti, causa tui amoris, quidquid habere potuimus, dereliquimus. « Ubi vis ergo paremus tibi comedere pascha? » « At Jesus dixit: Ite in civitatem ad quemdam, et dicite ei: Magister dicit, Tempus meum prope est, apud te facio Pascha cum discipulis meis. » Idioma Hebraicae linguae est, sine denominatione certarum personarum loqui, quod in hac ratione servatum est. Et pulchre Dominus non exprimit nomen illius, apud quem celebraturus it Pascha, ostendens quia nemo excipitur a celebritate paschali, quicunque cum Domino voluerit ea celebrare.
Abbreviated transcription (Latin):
derunt mercedem nrtã trigia
atgenteos. De quorũ pretio
Quos appretiatus sum ab eis. E
uniuersis berreficiis quȩ dñs ope.¬
ratus fuerat in xis. triginta argt¬
teorũ pretio appretiaue runt ai.
Screndum uero est quod ioseph
non uigurti aureis uenditus i
quidam putant scđm quod edito
septuaginta declarat. sed potus
u iguita argenteis. ne seruus pro
catiori dño uenderetur. Eit oxul
queȩrebat oportunitatem. ut ei
traderet: id est oportunu locim
quo eũ tradere poss& quȩrelt.
Quam o pottunitatem quȩrebat
alius euiuangelista manifestat
uidelicoe ut traderet eum sine
turbis: id est sire suffragio popus
quia timebat cum demanibus
suis adiutorio populi liberan.
Prima autem die arimorum
accesferunt discrpuli ad ibm̃
Primã arimorũ appellat quar¬
tam decimam dtem primi msis
quando ad uesperã tnmolabaus
Arima autẽ dicebantur reliqu
dies stptem sequentes. coquod
site arimis id est sine fermcia

Expanded text:
enderunt mercedem meam triginta enderunt mercedem meam triginta argenteos, decorum pretium, quo appretiatus sum ab eis . » Pro universis beneficiis quae Dominus operatus fuerat in eis, triginta argenteorum pretio appretiaverunt eum. Sciendum vero est, quod Joseph non viginti aureis venditus est ut quidam putant, secundum quod editio Septuaginta declarat, sed potius viginti argenteis, ne servus pretio chariori Domino venderetur. « Et exinde quaerebat opportunitatem ut eum traderet. » Id est, opportunum locum, quo eum tradere posset, quaerebat. Quam opportunitatem quaerebat, alius evangelista manifestat, videlicet, ut traderet eum sine turbis, id est sine suffragio populi: quia timebat eum de manibus suis adjutorio populi liberari. « Prima autem die Azymorum accesserunt discipuli ad Jesum. » Primam Azymorum appellat quartam decimam diem primi mensis, quando ad vesperam agnus immolabatur. Azyma autem dicebantur reliqui dies septem sequentes, eo quod sine zyma, id est sine fermento
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtȩdicatur ergo intet alia intracula
saluatoris & iam matie beniuolen¬
tia. eius deuotio ab om̃ibus latida¬
tur. scilic& quod caput dñi unx¬
trit. quod pedes illius lacrimis
fuderit quod capillis terserit.
Et non tam deuotio mariȩ p̾dicat᷑.
quam fides & deuotio sc̃ę eccbesie.
Dicitur. & quod hȩc subauditur
opus fecit. in memoriã eiꝰ. Tunc
abiit unus de duodecimi qui dicit᷑
iudas scatioth ad prinerpes sacer¬¬
dotũ. Dicendo tunc abuit ostendit
huno non inuitum dnm saluato¬
tem prodidisse. sed sponte ad per¬
ditionem accessisse. & cupiditate
ductũ. cius perditiontꝰ ꝓmisisse.
Quid uultis mili date. & ego uobis
cum tradam: Non constituit eis
prȩtiũ. sed in illorum arbitrio
posuit quid ei dare urellent i
non dnm sed quasi uibe manꝗi¬
pium uendere putaretur. A
illi constituerunt ei triginta
genteos. Impletum est hoc qua
om̃ps ds̃ per zachariam quesus
fuerat dicens. Pi boroi est mon
uris. afferte mihi mercede. sn
autẽ quiescite. Et app¬

Expanded text:
dicatur ergo inter alia miracula Salvatoris etiam Mariae benevolentia, et ejus devotio ab omnibus laudatur, scilicet quod caput Domini unxerit, quod pedes illius lacrymis infuderit, quod capillis terserit. Et non tam devotio Mariae praedicatur quam fides et devotio sanctae Ecclesiae. « Dicetur et quod hoc » subaudiatur opabiit unus de duodecim, qui dicitur Judas Scarioth, ad principes sacerdotum. » Dicendo « tunc abiit, » ostendit hunc non invitum Dominum Salvatorem prodidisse, sed sponte ad perditionem accessisse, et, cupiditate ductum, ejus perditionem promisisse. « Quid vultis mihi dare, et ego vobis eum tradam? » Non constituit eis pretium, sed in illorum arbitrio posuit quid ei dare vellent, ut non Dominum, sed quasi vile mancipium vendere putaretur. « At illi constituerunt ei triginta argenteos. » Impletum est hoc quod omnipotens Deus per Zachariam questus fuerat, dicens: « Si bonum est inmercedem: sin autem, quiescite, et app
Abbreviated transcription (Latin):
uos. scandalum patiemini inne
grece. latire dicitut offensio
sure inpactio pedum. Prȩdicit
enim dñs quod scandalum essen
passitri in cum. ut uentente hori
scandali non desperatent ꝓpter
scandalum. sed ad prnitentiam
conuercerentur. Et pulchre
ait in ista nocte. qm sicut qui m¬
ebriantur nocte inebriantur. ita
qui scandalum patiuntur in nost
hoc est in tenebris incredulitatis
& ignorantiȩ patiuntur. Scripo
est en̾i. Percutiam pastorem: &
dispergentur oues gregis. Hoc in
zacharia propħa screptum. alusqu¬
dem uerbis & ex alterius persona
Ibi enim prophetȩ persona loquit
Postquam autẽ tesurrexero. prȩcoli
uos ingaliltam. Impletum est hoo

Expanded text:
s scandalum patiemini in me Graece, Latine dicitur offensio, sive impactio pedum. Praedicit enim Dominus quod scandalum passuri essent in eum, ut veniente hora scandali non desperarent propter scandalum, sed potius ad poenitentiam converterentur. Et pulchre ait, « in ista nocte, » quoniam sicut qui inebriantur, nocte inebriantur, ita qui scandalum patiuntur, in nocte, hoc est, in tenebris incredulitatis et ignorantiae, patiuntur. « Scriptum est enim: Percutiam pastorem et dispergentur oves gregis. » Hoc in Zacharia propheta scriptum est, aliis quidem verbis, et ex alterius persona. Ibi enim prophetae persona loquitur « Postquam autem resurrexero, praecedam vos in Galilaeam. » Impletum est hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
lius eruangelista dicit. quia
cuntes discipuli iniuerneruss
gnaculum magnu stratum.
& ibi parauerunt. Non nͣi uacat.
amagno mysterio. qͥuiod dñs in
genacrilo pascha cȩlebrautrit.
dignificat eñi crnaculum. altitu¬
dinem sprritalis intellegentiae.
tanscensis ergo carnalis lãtere
instrumentis. incꝑnaculo cȩber¬
brauit pascha. hoc ẽ in altitudine
noui testamenti dans nobis exem¬
plum. ut si pascha cum dño uolumꝰ
cębebrare. ⁊ma & infima transcen-¬
damus. & incynaculo hoc est in di-¬
uinȩ contemplationis altitudine

Expanded text:
elista dicit, quia euntes discipuli invenerunt coenaculum magnum stratum, et ibi paraverunt. Non enim vacat a magno mysterio, quod Dominus in coenaculo Pascha celebraverit. Significat enim coenaculum altitudinem spiritualis intelligentiae. Transcensis ergo carnalis litterae instrumentis, in coenaculo celebravit Pascha, hoc est in altitudine Novi Testamenti, dans nobis exemplum, ut si Pascha cum Domino volumus celebrare, ima et infima transcendamus, et in coenaculo, hoc est in divinae contemplationis altitudine
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯnardo pistico factũ. Narduo
iutem frutex est aromãtica. pit.¬
qui & tenui radier. principatũ
tenens inter om̃s specres dequibus
conficiuntur unguenta pistica:
id est fidelis non corrupta sicut
solent medici quibusdam herbis
ueritatem unguentorũ corrum¬¬
pere. Alius euuangelista ut
ostenderae hoc unguentũ prȩti¬
osissimũ fuisse narrat quia ex
spicis natdi fuerit confectã. Fit
quidem ex radice optimum. sed
pretiosus est quod fit ex spicis. Mys-¬
tiee deuotio mariȩ fidem ecclesiac
significat. quae dñi quidem caput
unguit. cũ potentiam diumitatis
illius prędicat dicens cum ioħe¬

Expanded text:
ex nardo pistica factum. Nardus ex nardo pistica factum. Nardus autem frutex est aromatica, pingui et tenui radice, principatum tenens inter omnes species, de quibus conficiuntur unguenta. Pistica, id est fidelis, non corrupta, sicut solent medici quibusdam herbis veritatem unguentorum corrumpere. Alius evangelista ut ostenderet hoc unguentum pretiosissimum fuisse, narrat quia ex spicis nardi fuerit confectum. Fit quidem ex radice optimum, sed pretiosius est quod fit ex spicis. Mystice, devotio Mariae fidem Ecclesiae significat, quae Domini quidem caput ungit cum potentiam divinitatis illius praedicat, dicens cum Jo
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse leprosum. sed qui pridem
leprosus fuerat. & mirabiliter
adño cutatus. pristino scilic&
nomine ꝑmanente ad memoria
curationis illius: sicut matheus
publicanus dicitur. non quia ad¬
huc publicanus esset. sed quia li
publicanus exstiterat. Et pulchi
dñs ante passiorem in bethanu
fuisse legitur. Bethania quippo
interpretatur domus obedienuę
ut aꝑte ostender&. quia ꝑsumua
obȩdientiam ad passiontꝰ utture
ipsa est maria magdalenȩ. dequa
dñs septem dȩmonia citctt. Quȩ
prinũ quidem ad dnm accedens
in domo pharisgi lacrimis pedes
eius abluit. & capillis tersit.
post modũ uero familiaris dño
effecta. ad ipsum caput unguea.¬
dum accessit. Et quia multu
dilexit: multorũ peccatorum
utniam promeruit. Alabastru
genus est marmoris pretiosi. ul¬
rus coloribus intertincti. quoa
ferunt medici optimum essous
ungutnta in corrupta seruand
Pretiosi. Alius cuuangelista
dicit quomodo hoc unguentum
sucrio pietiosum. narrans illud

Expanded text:
fuisse leprosum, sed quidem fuisse leprosum, sed quidem leprosus fuerat, et mirabiliter a Domino curatus, pristino scilicet nomine permanente, ad memoriam curationis illius: sicut Matthaeus publicanus dicitur, non quia adhuc publicanus esset, sed quia olim publicanus exstiterit. Et pulchre Dominus ante passionem in Bethania fuisse legitur. Bethania quippe interpretatur domus obedientiae, ut aperte ostenderet quia per summam obedientiam ad passionem veniretipsa est Maria Magdalena, de qua Dominus septem daemonia ejecit. Quae primum quidem ad Dominum accedens in domo Pharisaei, lacrymis pedes ejus abluit et capillis tersit. Postomodum vero familiaris Domino effecta, ad ipsum caput ungendum accessit. Et quia multum dilexit, multorum peccatorum veniam promeruit. Alabastrum genus est marmoris pretiosi, variis coloribus intertincti, quod ferunt medici optimum esse ad unguenta incorrupta servanda. « Pretiosi. » Alius evangelista dicit quomodo hoc unguentum fuerit pretiosum, narrans illud
Abbreviated transcription (Latin):
ditur in hoc loco iniquitas. & ma¬
liuolentia iudeorũ. Qui enim
uicino pascha debuerant cultum
prȩparare. parietes templi leui-¬
gare. pauimentũ uerrere. & hos¬
tias & sacrificia qr ꝑ offerenda
erant sollempnitate paschȩ prę
parare. congregantur inruntes
confilium quomodo dtim morti
tradant. Dicebant autẽ. Non
indie festo. ne forte tumultus
freret in populo. Sic uidetur
simplex sermo sonate. quasi ob¬
seditionem cauerint iudei dnm
in die festo comprȩbrudere timen¬
tes seditionẽ turbarũ quod non ꝓ¬¬
cedit. sed potius ita intellegendũ
est quia timebant ne auxilio popłi
de manibus illoru tolberetur. qui
oĩns sicut propham cũ habebant.
Ne forte tumultus. id est ne motio
fier& in populo. Cum auten
essa ihẽ in bethania in domo sy¬
moris leprosi. Recapitulat¬
bethania ante sex dies paschae
pridie antequã iret hierłm seda
asino. Quod autẽ dicit in domo
symonis leprosi. Pymone hunc
non debemus putare eo temporo

Expanded text:
ditur in hoc loco iniquitas et maditur in hoc loco iniquitas et malevolentia Judaeorum. Qui enim vicino Pascha debuerant se praeparare, parietes templi levigare, pavimentum verrere, et hostias et sacrificia, quae offerenda erant in solemnitate Paschae, pparare, congregantur ineuntes consilium, quomodo Dominum morti tradant. « Dicebant autem: Non in die festo, ne forte tumultus fieret in populo. » Sic videtur simplex sermo sonare, quasi ob seditionem caverint Judaei dominum in die festo comprehendere, timentes seditionem turbarum. Quod non procedit, sed potius ita intelligendum est, quia timebant ne auxilio populi de manibus illorum tolleretur, quia omnes sicut prophetam eum habebant. « Ne forte tumultus, » id est ne motio « fieret in populo. » « Cum autem esset Jesus in Bethania, in domo Simonis leprosi. » RectBethania ante sex dies Paschae, pridie antequam iret Jerusalem sedens asino. Quod autem dicit, « in domo Simonis leprosi, » Simonem hunc non debemus putare eo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
scitus iħe quia uenit eius hora
ut transeat ex hoc mundo ad
patrẽ. Quaito modo ut nos mys¬¬
tice informaremur. quia per
xp̃i passionem transitum abhac
mortalitate ad nr̃am in morta¬
litatem transire habeamus.
Et filius hominis. tradetur ut
crucifigatur. Etrant qui putant
horruisse uel timuisse passionem
passione noluit declinare insidias.
sed cȩteris ire nolentibus. sponte
se ad passionem obtulit. Multis
modis traditus est dñs. Prinum
tradidit cum ds pater sicut paulꝰ
apłs dicit: proprio filio suo non
peꝑcit ds̃: sed pro nobis om̃ibus
tradidit illũ. deinde tradidit ipse
filius sem& ipsum. sicut idem pau¬¬
lus dicit. Aui tradidit sem& ipsũ
pronobis: tertio tradidit cũ iudas
tudȩis. iudȩi tradiderunt cum
pilato ad rudicandum. pilatus
milttibus ad crucifigendum.
Tunc congregati sunt principes
sacerdotum & seniores populi in
atrium principis sacerdotum. qui
dicebatur cayphas. Reprehen.¬

Expanded text:
sciens Jesus quia venit ejus hora sciens Jesus quia venit ejus hora ut transeat ex hoc mundo ad Patrem . » Quarto modo, ut nos mystice informaremur quia per Christi passionem transitum ab hac mortalitate ad veram immortalitatem transire habuimus. « Et filius hominis tradetur ut crucifigatur. » Errant qui putant Dominum horruisse vel timuisse passionem, passione, noluit declinare insidias, sed caeteris ire nolentibus, sponte se ad passionem obtulit. Multis modis traditus est Dominus: Primum tradidit eum Deus Pater, sicut Paulus apostolus dicit: « Proprio Filio suo non pepercit Deus, sed pro omnibus tradidit illum . » Deinde tradidit ipse Filius semetipsum, sicut idem Paulus dicit: « Qui tradidit semetipsum pro nobis . » Tertio tradidit eum Judas Judaeis, Judaei tradiderunt eum Pilato ad judicandum, Pilatus militibus ad crucifigendum. « Tunc congregati sunt principes sacerdotum, et seniores populi in atrium principis sacerdotum, qui dicitur Caiphas. » Reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
ante sex dres paschę uenisse hrero¬
solymam cum frequentia turbarũ.
& cum ramis palmarũ. Ab illo
ergo die qua hitrosolyma uectus
asino intrauit. usq adhunc diẽ
quo hȩc prȩdicebat apłis suis:
intellegimus prȩcessisse quatri¬
duum. & suꝑ esse biduũ usq ad
pascha. Allegorice utro biduũ
significat duo testamenta uetus
& nouum. quae sectatores & ob¬
seruatores suos ad clatitatem uitȩ
acternę ꝑducunt. Post biduum
uero id est post manifestatiorrẽ
duorũ testamentorũ. uerũ pascha
inmundo cȩbebratũ est. Pascha
autẽ non est grecũ ut quidam
autumant sed hebreum. Hebraicȩ
situs : quia in hac die transut dñs
suꝑ egyptũ agẏptios uastans: et
israheliticum populũ liberans
Deinde quia ipsa die transitns ex¬
terminator per regnũ atgypti¬
orum. primogenita corũ inter¬
fecit: tertio. qm in hac cęlebritate
festiuitatis. redemptor nr̃ de hoc
mundo transiit ad patrem. sicut
iohannres plenius manifestat
dicens: ante drem festum paschȩ

Expanded text:
ante sex dies Paschae venisse Hierosolymam, cum frequentia turbarum et cum ramis palmarum. Ab illo ergo die quo Hierosolymam vectus asino intravit, usque ad hunc diem quo haec praedicebat apostolis suis, intelligimus praecessisse quadriduum et superesse biduum usque ad Pascha. Allegorice vero biduum significat duo Testamenta, Vetus et Novum, quae sectatores et observatores suos ad claritatem vitae aeternae perducunt. « Post biduum » vero, id est, post manifestationem duorum Testamentorum, verum Pascha in mundo celebratum est. Pascha autem non est Graecum, ut quidam autumant, sed Hebraeum. Hebraice esitus, quia in hac die transit Dominus super Aegyptum. Aegyptios vastans et Israeliticum populum liberans. Deinde, quia ipsa die transiens exterminator per regnum Aegyptiorum, primogenita eorum interfecit. Tertio, quoniam in hac celebritate festivitatis, Redemptor noster de hoc mundo transivit ad Patrem, sicut Joannes plenius manifestat, dicens: « Ante diem festum Paschae
Abbreviated transcription (Latin):
iterã abiit & orauit tertio cunde
sermonẽ dicens. Orauit tertio.
ut in ote duorã iel trium testũ¬
star& om̃e uerbũ. Orauit aute
non pro se. sed pro nobis scilict
tit illa oratio ess& descrpulorum
confirmatio. Tunc uerut ad discipi¬
los suos. Postquam orauit ad patẽ
& impetrauit salutem discipubꝵ
suotũ uenit ad eos & dixit. Por.¬
mite iam. & requrescite. Eace
appropinquauit hora. & filius
hominis tradetur in manus pec¬
catorũ. Sirrgite eamus ecce ap¬
propinquauit qui me tradet.
escerent aliquantulum tacuisse
ut impleretur quod dixti. &
inde dicer&. Surgite camus
Adhric ipso loquente ecce iuidas
unus de duodecĩ utnit. Unus¬

Expanded text:
iterum abiit, et oravit tertio eumdem iterum abiit, et oravit tertio eumdem sermonem dicens. » Oravit tertio, ut in ore duorum vel trium stet omne verbum . Oravit autem non pro se, sed pro nobis, scilicet ut illa oratio esset discipulorum confirmatio. « Tunc venit ad discipulos suos. » Postquam oravit ad Patrem, et impetravit salutem discipulorum suorum, venit ad eos et dixit: « Dormite jam et requiescite. Ecce appropinquavit hora, et Filius hominis tradetur in manus peccatorum. Surgite, eamus. Ecce appropinquabit qui me tradet. uiescerent, aliquantulum tacuisse, ut impleretur quod dixit, et inde diceret: « Surgite, eamus. » « Adhuc ipso loquente, ecce Judas unus de duodeci
Abbreviated transcription (Latin):
inductus est intemptatiorrem.
Si eñi negasset dñm. titiq in temp¬¬
tationem induceretur. Hoc ergo
prȩcepit dñs ut orent ne intrent
intemptationẽ. hoc est ne metu
ꝑsecutorũ recedant a fide xp̃i.
& cogantur illũ negare. Sp̃s
quidem pro̾ptus est ad passione̾
sufferendam. caro autem infiraa.
Exponit quare superius dixerit
tristis est anima inta usq ad mor-¬
Stem. quod scilic& sp̃s illius
promptus erat ad passionẽ si ffe¬
rendam. caro autẽ infrrin ad
supplicia toleranda. Itesũ scđo
abiit. & orauit dicens. Mi pater
si non potest hic calix transire
nisi bibam illum. fiat uoluntas
tua: id est si non potest genus hu¬
manum sine passione mea saluan
uel si non potest uniuersus orbis
salutem consequi. nisi populus
iudeorũ in ꝑditionem ruat. fiat
uoluntas tua. Non scđm hoc fiat
quod ex parte humanitatis loquor.
sed propter quod ad terrã tua uo.¬
luntate descendi. Et relictis illis.

Expanded text:
inductus est in tentationem. inductus est in tentationem. Si enim negasset Dominum, utique in tentationem induceretur. » Hoc ergo praecepit Dominus, ut orent, ne intrent in tentationem, id est, ne metu persecutorum recedant a fide Christi, ut cogantur illum negare. « Spiritus quidem promptus est, » ad passionem sufferendam, « caro autem infirma. » Exponit quare superius dixerit, « tristis est anima mea usque ad mortem, » quod scilicet spiritus illius promptus erat ad passionem sufferendam, « caro autem infirma » ad supplicia toleranda. « Iterum secundo abiit, et oravit, dicens: Mi Pater, si non potest hic calix transire, nisi bibam illum, fiat voluntas tua. » Id est, si non potest genus humanum sine passione mea salvari, vel si non potest universus orbis salutem consequi, nisi populus Judaeorum in perditionem ruat, fiat voluntas tua. Non secundum hoc fiat quod ex parte humanitatis loquor, sed propter quod ad terram tua voluntate descendi. « Et relictis illis
Abbreviated transcription (Latin):
El crumptamen non sieut ego
uolo sed sicut tu. Id est ut non hoc
fiat quod ex parte humanitatis
loquor. sed propter quod ad t̾rã
tua uoluntate descendi. Et uenit
ad discipulos. & inuenit eos dor¬
mientes: quia uidelica grauati
erant tam tristitia quã dñi passione.
Et dixit pecro. Sic. non potuistis
una hora uigilate mecum:
Ac si diceret. Q uomodo inquit ꝓ¬
me mori poteritis. qui pro nit
una hora uigilate non potuistis:
Uigilate & orate: ut non intretis
in temptationem. An possibibe. ẽ.
hominrem quã diu in hac uita fuerit.
non temptari. Unde om̃s tam iusti
quam peccatores cotidie in oratio¬
ne dicunt : & trenos inducas in
temptationẽ. Non ergo prȩcepit
in temptationẽ induci. Temp¬¬
tatur quilib& quando itel animo
uel corpore in delectatione alicuiꝰ
uitu titillat. Inducitur uero in
temptationtꝰ. si suȩ dilectioni cę¬
perit consentire. Utrbi gratia.
Temptatus est quidam martyr eũ
cogeretur dnm negare. sed non

Expanded text:
« Verumtamen non sicut ego « Verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu, » id est ut non hoc fiat, quod ego ex parte humanitatis loquor, sed propter quod ad terram tua voluntate descendi. Et venit ad discipulos et invenit eos dormientes. » Quia videlicet gravati erant tam tristitia. quam Domini passione. « Et dicit Petro: Sic non potuistis una hora vigilare mecum? » Ac si diceret: Quomodo pro me mori poteritis, qui pro me una hora vigilare non potuistis? « Vigilate et orate, ut non intretis in tentationem. » Impossibile est hominem, quandiu in hac vita fuerit, non tentari: unde omnes tam justi quam peccatores, quotidie in oratione dicunt: « Ne nos inducas in tentationem . » Non ergo praecipit in tentationem induci. Tentatur quilibet, quando vel animo vel corpore in delectatione alicujus vitii titillatur: inducitur vero in tentationem, si suae delectationi coeperit consentire. Verbi gratia, tentatus est autem quidam martyr, cum cogeretur Dominum negare, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
mens apłorũ siue fidelium sopore
infidelitatis torperet. Et pro¬
gressus pusillum: procidit in
facrem suam. Procidit autem
in facrem suam: ut cũ bumili¬
tate corporis. hunulitatẽ mentis
demonstraret. Mi pater: blan¬¬
dientis affectu loquitur. Si pos¬
sibile est: transeat amr calix
iste. Orat ut si freri possit qua¬
tinus genus humanum saluet
sine passione sua. transeat ab
eo calix passionis. non timens
eandem passioniem sufferre. sed
dolens iudȩos tantũ scelus admit.¬
tere in passione sua. Vel potest
aliter intelligi. Pi possibile est
transeat ant calix iste. id est si
possibile est ut niniue saluctur
niisi cucutrbita aruerit: hoc est
si fueri potest ut gentilitas per
uniuersum orbem liberetur.
sine iudeoru ꝑditione & inte.¬
ritu. transeat amt calix passi¬
onis. Sed quia ex infirmitate
carnis patri hȩc dixerat. fedit
ad semceipsum. & quod infir-¬
mitate abrregauerat ex diuni¬
tatis ꝑsona confirmat dicrns.

Expanded text:
mens apostolorum sive fidelium sopore mens apostolorum sive fidelium sopore infidelitatis torperet. « Et progressus pusillum, procidit in faciem suam. » Procidit autem Dominus in faciem suam, ut humilitate corporis humilitatem mentis demonstraret. « Mi Pater, » Blandientis affectu loquitur. « Si possibile est, transeat a me calix iste. » Orat ut si fieri possit, quatenus genus humanum salvetur sine passione sua, transeat ab eo calix passionis, non timens eamdem passionem sufferre, sed dolens Judaeos tantum scelus admittere in passione sua. Vel potest aliter intelligi: « Si possibile est, transeat a me calix iste, » id est, si possibile est ut Ninive salvetur, nisi cucurbita aruerit, hoc est, si fieri potest ut gentilitas per universum mundum liberetur sine Judaeorum perditione et interitu, transeat a me calix passionis. Sed quia ex infirmitate carnis Patri haec dixerat, redit ad semetipsum: et quod per infirmitatem abnegaverat, ex Divinitatis persona confirmat, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
qui carnalia adõ petit. mortem
uidelic& inimicorũ ultionem
hostium. habundantiã tempora¬
lium facultatu. Et assumpto
petro & duob filiis zebedei:
cepit contristari & metus esse.
Ciontristabatur non timore uicine
passionis propter quam sufferen¬
dam uenerat. sed propter perdi¬
tionem iude. & propter dispersi¬
onem populi iudgorũ & scanda¬
lum discipulorũ. & cuersioriem
inserȩ hierusalem. His causis
contristabatur dñs. Tunc ait illis.
ristis est anima mta. usq ad mor¬
tem. Errant autẽ qui putant
dum non utrã animã habuisse.
Si autẽ non habuit utrã animã
quare dicit tristis est aninia inta
usq ad mortem: Eet uotandum
est quia non dicit propter morte̾
sed usq ad mortem. hoc est donec
a postolos meos & om̃s credentes
effusione sanguinis mei redimã.
Susturete hic: & uigilate ineeũ.
Non admon& ergo dñs sui głãm
corporis. quae tunc temporis
non erat. sed potius sprritalem
uigiliam meiitis. ne uidelico

Expanded text:
qui carnalia a Deo petit, mortem qui carnalia a Deo petit, mortem videlicet inimicorum, ultionem hostium, abundantiam temporalium facultatum. « Et assumpto Petro, et duobus filiis Zebedaei, coepit contristari et moestus esse. » Contristabatur, non timore vicinae passionis, propter quam sufferendam venerat, sed propter perditionem Judae, et propter dispersionem populi Judaeorum, et scandalum discipulorum, et eversionem miserae Jerusalem, his causis contristatur Dominus. « Tunc ait illis: Tristis est anima mea usque ad mortem. » Errant qui putant Dominum non veram animam habere: si enim non habuit veram animam, quare dicit: « Tristis est anima mea usque ad mortem? » Et notandum est, quia non dicit propter mortem, sed usque ad mortem, hoc est, donec apostolos meos et omnes credentes effusione sanguinis mei redimam. « Sustinete hic, et vigilate mecum. » Non admonet ergo Dominus vigiliam corporis, quae tunc temporis non erat, sed potius spiritualem vigiliam mentis, ne videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
Et si om̃s scandalizati futrint int
ego numquã scandalirabor. Non
tentritatis sunt hȩc utrba. sced po¬
tius aidotis magni quem in dum
petrus habebat. Et odem autem
ardore quo & eȩtera loquebatur
S̾ ed prtrus qui infirmus etat de in¬
firmitate sua pręsumebat. dns aut̃
om̃ium conscius quod futurũ erat
prȩdicebat. Tunc uenit cum illis
in ullam quat dicitur gehsemani.
s aebsemani uallis est iuxta hierłm
in qua monstratur usq hodie locus
ubi dñs orauit. nunc ęccłã est suꝑ¬
exstructa. Interpretatur autem
g& hsemani uallis pinguium. uel
pinguedinũ. Non autẽ frustra¬
dñs in monte aliquando ͦrat. &
aliquando in ualle. In monte &.¬
ualle autẽ orãt. ut tempore orati¬
onis nr̃ę humilitatem & contritio¬
nem nos habere doccat. Et hoc in
ualle pinguiu̾ sure pinguedinũ:
ut scilie& ista oratio nr̃a condita
sit pinguedine caritatis. Uel
aliter: in monite unusquisq orat.
qui cȩlestis patriȩ prȩmia poscit.
Inualle autem nihilominus cͦrat.

Expanded text:
ndalizati fuerint in te, ego nunquam scandalizabor. » Non temeritatis quidem haec sunt verba, sed potius ardoris magni, quem in Dominum Petrus habebat. Eodem autem ardore, quo et caetera loquebatur, Sed Petrus, qui infirmus erat, de infirmitate sua praesumebat, Dominus autem, omnium conscius, quod futurum erat praedicebat. « Tunc venit Jesus cum illis in villam quae dicitur Gethsemani. » Gethsemani vallis est juxta Jerusalem, in qua monstratur usque hodie locus ubi Dominus oravit, cum ecclesia superexstructa. Interpretatur autem Gethsemani vallis pinguium, vel pinguedinum. Non autem frustra in monte aliquando orabat, et aliquando in valle. In monte etmonte etenim orat, ut tempore orationis nostrae humilitatem, et contritionem cordis nos habere doceat. Et hoc in valle pinguium sive pinguedinum, ut scilicet oratio nostra condita sit pinguedine charitatis. Vel aliter, in monte unusquisque orat, qui coelestis patriae praemia poscit. In valle autem nihilominus orat,