comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia ad id quod dicrrẽ uo¬
siunus. anmios audicorui
paracos adhue non esse consi¬
deranus. aliquando caceu¬
dum est ꝓpter multilaquiũ
ntandum. nel eciam ppcc̾¬
a qued ipsi qui locuturi su¬
nuis non dum apud nos¬
mecipsos congruam loqueen¬
di formain inuenuus. qua
ꝓfecco anuuus auditorum ma¬
gio offenditur. si serno qui
hedi ficare debet. confusus ⁊
mordinatus ꝓferatur.. li¬
quando cacendum est ꝓpt̾ea
quoe hii qui piesentes luibe¬
tur. nequaquã tales sunt
dd quos uerbum debeamius
facere. quĩ duobus modis
fieu potest. stilicet dui nel
reuerencia d dignitati pso¬
ne impenditur. nel malirra
ncorngibilis. atq ĩdeo indig¬
na amonicione eristunatur
Singula hec exemplis scup¬
turanem ꝓbare possinius.
quia non mio . si mulcis sui¬
gula queqz confirmart scup¬
turaruam cestimoniis mue¬
minus. Quod sermonem
eorum qui priores nobis lo¬
qui ceperant non debeanus
intercumpere. sedsemꝑ lo¬
quentes alios ⁊ precipue eos
qui ntlia ⁊ iecca locuntur

Expanded text:
dicere volumus, animos auditorum paratos adhuc non esse consideramus. Aliquando tacendum est propter multiloquium vitandum, vel etiam propterea quod ipsi qui locuturi sumus, nondum apud nosmetipsos congruam loquendi formam invenimus, quia profecto animus auditorum magis offenditur, si sermo qui aedificare debet, confusus et inordinatus proferatur. Aliquando tacendum est propterea quod ii, qui praesentes habentur, nequaquam tales sunt, ad quos verbum debeamus facere, quod duobus modis fieri potest, scilicet dum vel reverentia dignitati personae impenditur, vel malitia incorrigibilis atque ideo indigna admonitione existimatur. Singula haec exemplis Scripturarum probare possumus, quia non uno sed multis singula quaeque confirmari Scripturarum testimoniis invenimus. Quod sermonem eorum qui priores nobis loqui coeperant, non debeamus interrumpere, sed semper loquentes alios et praecipue eos qui utilia et recta loquuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
ne in eo quantunz quis su¬
mere de beat. cuus mensu¬
ra hec iu esse uidetur. ut
neq contra honestatem. ne¬
q supra necessitatem. Nõ
us quam ad curpicudinẽ
edacitatis pue iat. insup¬
fluitatem offendit. Cui
multum opus est in eose¬
pe honestas comedendi lede¬
tur. ecram priusquam ad
suꝑfluitatem ueniatur.
Eigo ille au parrm satis
est. magis suꝑfluitatem
caueat. Ille uero au nuil¬
cum opus est. magis ad
honestatem accendit. quia
neqz ille insi tempancie me¬
tas crausiert. ad cuipitu¬
diuem nemet. neq iste ñ

Expanded text:
nae in eo quantum quis sunae in eo quantum quis sumere debeat, cujus mensura haec mihi esse videtur, ut neque contra honestatem neque supra necessitatem. Non usquam ad turpitudinem edacitatis perveniat, in superfluitatem offendit; cui multum opus est, in eo saepe honestas comedendi laeditur, etiam priusquam ad superfluitatem veniatur. Ergo ille cui parum satis est, magis superfluitatem caveat; ille tero cui multo opus est, magis ad honestatem attendat, quia neque ille nisi temperantiae metas transierit, ad turpitudinem veniet, neque iste
Abbreviated transcription (Latin):
compestere gueac. Et michi
saue non satis patere po
cest quod iucrum istos er
tos in suo obsequio occuipa¬
ir gaudent. sine qr ꝑ cumo¬
rem elacioiis cecens oni¬
bus quancũ abo dissumiles
sunt. tantum mento dissi¬
nuses iuderi nolunt. Ali
supsticiosum nuuis in pre¬
parandis aibis scudium ad¬
habent. infmita decoctionũ
⁊ fiouiatum. ⁊ condimen¬
torim genera excogitan¬
tes. medo mollia. modo
Sinti. inodo fugida. modo
calida. modo cõcta. mͦ assa
mͦ sale condica. sedm consu¬
etudinẽ pregnantũd mulie¬
rum considerantes. hn ꝓfe¬
cco non solum aiguendi.
sed eciam dendendi sunt.
qui quasi caupones ad om¬
nem elepsdiam eliciendi
gustus grã palacum extẽ¬
dunc. Igicur contra hec
uicia sauanda ne cessanus
est rigor discipline. qui
istais qule proulantias. inf
certum luniten chonbrat.
quacuius se neqz ad nums¬
deratas delicias. neq ad
nouitates. neq ad suꝑsticio¬
sas preparationes aborum
apetendas diffundat. Deui

Expanded text:
compescere queat. Et sane compescere queat. Et sane mihi non satis patere potest, quod vitium istos exatos in suo obsequio occupari gaudent, sive quia per tumorem elationis caeteris omnibus quantum cibo dissimiles sunt, tantum merito dissimiles videri volunt. Alii superstitiosum nimis in praeparandis cibis studium adhibent, infinita decoctionum et frixurarum et condimentorum genera excogitantes, modo mollia, modo dura, modo frigida, modo calida, modo elixa, modo assa, modo sale condita, secundum consuetudinem praegnantium mulierum desiderantes. Hi profecto non solum arguendi sed etiam deridendi sunt, qui quasi caupones ad omnem clepsydram eliciendi gustus gratia palatum extendunt. Igitur contra haec vitia sananda necessarius est rigor disciplinae, qui istas gulae petulantias intra certum limitem cohibeat, quatenus se neque ad immoderatas delicias, neque ad novitates, neque ad superstitiosas praeparationes ciborum appetendas diffundat. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
te preparaea coneupistat
In prino enim lugris aigaue.
In scdo cuiositas. in c̾cio sup¬
scieio nocatur. Sunt nam¬
ꝙ quidam quorum fauces
satio udicula infirmitate
egrotant. quo nisi puigiua
⁊ dolicaca de duceus non
possunt. ⁊ si quando eis
les abi oblati fueruit. sta¬
tum aut indigestionẽ scoma¬
chi. aut pegoris siccitatẽ.
aut obupilacionem capitis.
ant si qua sime calia. ad
ocusandas excusationes pre¬
tendmit ⁊llii deliaas ⁊ lu¬
uum alorum magna con¬
stancia aspuantũr ẜ ab eie
iterum non ninori aut co¬
ler abiliori peculancia onni¬
nũ aibarioꝵ usus omuino
despicitur Noua que dam
⁊ in solica aiborum genera
exiplu nut. ita ut sepe ꝓpt̾
iuus uencrem homnũs
ꝑ omnes cirrũ pugos curba
samulorum disturrat. ⁊ uo
caredem uel ignocas de des¬
tis procus montibus raices
enelłendo uel pauculos demꝰ
guigitib profunda sanitate¬
one pisticulos trahendo. siue
in cempestiua. dearentib
enbecis drbusta colligendo
unuis appocitus peculantia

Expanded text:
te praeparata concupiscat. In primo enim luxus arguitur, in secundo curiositas, in tertio superstitio notatur. Sunt namque quidam quorum fauces satis ridicula infirmitate aegrotant, quae nisi pinguia et delicata deglutire non possunt. Et si quando eis les cibi oblati fuerint, statim aut indigestionem stomachi aut pectoris siccitatem, aut obripilationem capitis, aut si qua sunt talia, ad frivolas excusationes praetendunt. Alii delicias et luxum ciborum magna constantia aspernantur, sed ab eis iterum non minori aut tolerabiliori petulantia communium cibariorum usus omnino despicitur. Nova quaedam et insolita ciborum genera exquirunt, ita ut saepe propter unius ventrem hominis per omnes circum pagos turba famulorum discurrat, et vix tandem vel ignotas de desertis procul montibus radices evellendo vel pauculos de imis gurgitibus profunda scrutatione pisciculos trahendo, sive intempestiva de arentibus rubetis arbuta colligendo, unius appetitus petulantiam
Abbreviated transcription (Latin):
Dionnius dicentibus erubes¬
cenda fuerant. si a facienti¬
bus presumpta non fuissent.
Nunc autem sustineat in
arddiendo uerecundiam. qui
nolunt in faciendo halrre
Discipliuam. ueruntamen
hee de muuendicia indistipliua¬
te manducantium. ad exem¬
plum dicca sufficiant. Tem¬
panciam manducandi in¬
celligimus meo si homo trac
tum ⁊ non cum ininia festi¬
natione comedut. ubi nos
quidem quantũ fieri pocest
modum ⁊ mensuram. om̃es
tenere suademus. legem
camen millam date presir¬
nuimus : qui a sicut᷑ iam su¬
pra dioimie. alius sic. ⁊
alius sie. hec uobis̃ sts de
stiencra ⁊ distiplina interim
nos Dixnnus. Donitatẽ
uero orate. ut uobis det
deuo. am EY¬

Expanded text:
diximus, dicentibus erubesdiximus, dicentibus erubescenda fuerant, si a facientibus praesumpta non fuissent. Nunc autem sustineat in audiendo verecundiam, qui noluit in faciendo habere disciplinam. Verumtamen haec de immunditia indisciplinate manducantium ad exemplum dicta sufficiant. Temperantiam manducandi intelligimus in eo, si tractim homo et non cum nimia festinatione comedat; ubi nos quidem quantum fieri potest modum et mensuram omnes tenere suademus, legem tamen nullam dare praesumsimus, quia, sicut jam supra diximus, alius sic et alius sic. Haec vobis, fratres, de scientia et disciplina interim nos diximus: Bonitatem vero orate ut vobis det Deus. Ame
Abbreviated transcription (Latin):
obseruançia in abo. quoino¬
Do quis aibum suuiere debe¬
ac. hoc est quam mundeͬ
⁊ quam cempate. De nuñ¬
Diçia comedendi panca erẽ¬
pla ꝓferre sufficiat. ut dũ
in quibusdam suis parae¬
bus ceruit᷑ facile ꝑ suuili¬
cudiuem ubiq caueatur.
Quddam inter comedendũ
dum stuitellas eroneraie uo¬
lunt. quadrata ferailor
fiustra adipem siue sagniã
suproratam distillantia
mensalibus muoluunt ant
suꝑ mieiunt. donee icerum
eiusteratio intenoribus ea
que remanserant inpristinũ
socum reponant. Allii bibentes
Digitos mediotenus poclis
iiuergiont. alii mietas ma¬
nus ad uestimenta sua deter¬
gentes. raisus ad cibana
tractanda ieddunt. alii nudis
artiailis coescaris uice ole¬
ra sua pistantur. ita ue
in eodem iure ⁊ manus a¬
blucionem ⁊ uenter reseca¬
onem querere uddeatut.
illii seni corrosas ciustas.
⁊ premorsas coslutdas. a¬
barus icerando infigunt
ret ieliquias dentium suoꝵ
offas faccuri in poculis de¬
mergunt. Hee sicut supra

Expanded text:
observatio in cibo, quomodo quis cibum sumere debeat. Hoc est quam munde et quam temperate. De immunditia comedendi pauca exempla proferre sufficiat, ut dum in quibusdam suis partibus cernitur, facile per similitudinem ubique caveatur. Quidam inter comedendum dum scutellas exonerare volunt, quadrata ferculorum frusta adipem sive saginam superroratam distillantia mensalibus involvunt aut super injiciunt, donec iterum evisceratis interioribus ea quae remanserant, in pristinum locum reponant. Alii bibentes, digitos mediotenus poculis immergunt. Alii unctas manus ad vestimenta sua detergentes, rursus ad cibaria tractanda redeunt. Alii nudis articulis coclearis vice olera sua piscantur, ita ut in eodem jure et manus ablutionem et venter refectionem quaerere videatur. Alii semicorrosas crustas et praemorsas collyridas cibariis iterando infigunt, et reliquias dentium suorum offas facturi in poculis demergunt. Haec, sicut supra
Abbreviated transcription (Latin):
assistens iudia. in om̃ib¬
respondeat. ul proclamet.
eccipiat. Neminẽ hãc famili¬
uem. In om̃ibus fugiat si¬
glautis nel admitatois no¬
tani. lapͣs nichil dicat nuide
multum erudditus. mltũ ue
religiosus possit cocau. d
ine̾rrgata paucis respondeat¬
uerbis. Si de siptura. s de
liuguam. Cum laputui
nõ scudãt elaqͣcie l ẜuno ei

Expanded text:
assistens judici. In omnibuspondeat, vel proclamet, accipiat. Neminem habeat familiarem. In omnibus fugiat singularitatis vel admirationis notam. Loquens nihil dicat, unde multum eruditus multumve religiosus possit putari. Ad interrogata paucis respondeat. Si de Scriptura vel linguam. Cum loquitur, non studeat eloq
Abbreviated transcription (Latin):
est. quia tempus tacendi.
et tempus quando elliquid.
quia cempus loquendi l teui¬
pus uero quando omina
nunquam. quia sicut id
salonion ait. mala aurea
in leccis agenteis qui lo¬
quicur nerͬbum suum in tẽ¬
pore suo. habec igitur om̃e
uerbum tempus suum. qͣnͣ¬
do ꝓfeeu debeat. ⁊ tempũs
quanddo caceri. Quando au¬
tem loquendum sic melius
ostendiuiꝰ. si prius quando
cacendum sic demonstiemius
Tempus enim cacendi. cẽ¬
pus loquendi debet p̾cedere.
quia prius ꝑ silencium tem¬
pr̾ cacendi distitur. que
postea ꝑ uerbum cempore lo¬
quendi ꝓferatur. ꝓterea

Expanded text:
est, quia tempus tacendi; est, quia tempus tacendi; et tempus quando aliquid, quia tempus loquendi, tempus vero quando omnia, nunquam, quia sicut idem Salomon ait: Mala aurea in lectis argenteis, qui loquitur verbum in tempore suo . Habet igitur omne verbum tempus suum quando proferri debeat, tempus quando taceri. Quando autem loquendum sit, melius ostendemus, si prius quando tacendum sit demonstremus. Tempus enim tacendi tempus loquendi debet praecedere, quia prius per silentium tempore tacendi discitur, quod postea per verbum tempore loquendi proferatur. Propterea
Abbreviated transcription (Latin):
latoes cum disciplina camẽ
⁊ reuerencia. hoc est siue
contencõe et clamoie. ⁊
qualibet curpitudine uer¬
borum haberi possunt.
Poscirnio sunt alia loca
in quibus magis loquendi
licentia laratur. ita ut nõ
solum de spuitualibus reb
sed eciam de excenorum dis¬
positione. ⁊ puisione seruo¬
nes admiccantur. locain
quibus uaua ⁊ suꝑfłua de¬
ei debeant. muenne non
possum. Neq igitur audi¬
nius ⁊ sacracis locis con¬
fabulatienes meducere. ne¬
q in illis locis ubi de disti¬
plua agendum est. questi¬
oues aut coucencioues
uerborum uenculare. neqr
nllis ubi de incelligenaa
diuinarum scupciurirum cia¬
ccandum est. extenora ne¬
goera admuistere d benius.
ea que sunt paucis reuelau¬
di in maifesto propalare
quendi distretio est. quande
quid dicendum sit accendẽ
Est tempus quando nichil.
⁊ est tempus quando aliquid
dicendum sic est. Nulluur
uero tempus est. quaudo
dicenda sunc omia. Tempꝰ
est quando nichil dicendũ

Expanded text:
lationes cum disciplina tamen lationes cum disciplina tamen et reverentia, hoc est sine contentione et clamore et qualibet turpitudine verborum haberi possunt. Postremo sunt alia loca in quibus magis loquendi licentia laxatur, ita ut non solum de spiritualibus rebus, sed etiam de exteriorum dispositione et provisione sermones admittantur. Loca in quibus vana et superflua dici debeant, invenire non possum. Neque igitur in divinis et sacratis locis confabulationes inducere, neque in illis locis ubi de disciplina agendum est, quaestiones aut contentiones verborum ventilare, neque in illis ubi de intelligentia divinarum Scripturarum tractandum est, exteriora negotia admiscere debemus, ae sunt paucis revelanda, in manifesto propalare.quendi discretio est quando quid dicendum sit attendere. Est tempus quando nihil, et est tempus quando aliquid dicendum est, nullum vero tempus est quando dicenda sunt omnia. Tempus est quando nihil dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
pacientes. ad iusaciam ne¬
gligentes. ad indulgeneiam
cuuideles. ad uerecundiam ꝑ¬
cacrs. ad quietem precipites
ad prudenaam incanca. ad
solliacudinem obluiosos. ⁊
ad undestiam inuerecandos
⁊ ommind quicquũ dicere no¬
luuius. eu dicendum fit
aliquid dicere uolumus.
prius ubi illud dici conue¬
mac. considerenus. Nram
quedam sunt leca. in quibus
ppecuum silencium seruandũ
est. Quedam uero in qui¬
bus humanos sermones.
id est confabulationes ad
alcerutrum edere non licet.
exceptis his uerbis quibus
houio cum deo ⁊ ad deum
soquiou quande uel in ora¬
crouibus uel in leccionibus si¬
ne in liynius ⁊ cautias. ma¬
gnifeste uel occilce ꝓlacis de¬
o famulatur. unde ⁊ beat᷑
angustiis in oracorio in¬
chil agendum esse diat pre¬
cer id ad quod faccum est.
Sunt item alia loca. in qui¬
bus pro disciplua ⁊ iustiu¬
ccione morum uerba ha¬
benda sunt. quedam icerũ
u quibus de intelligencra
⁊ expositõe scripturarum col¬

Expanded text:
patientes, ad justitiam nepatientes, ad justitiam negligentes, ad indulgentiam crudeles, ad verecundiam procaces, ad quietem praecipites, ad prudentiam incautos, ad sollicitudinem obliviosos, et ad modestiam inverecundos, et omnino quidquid dicere volumus cui dicendum sit, aliquid dicere volumus, prius ubi illud dici conveniat consideremus. Nam quaedam sunt loca, in quibus perpetuum silentium servandum est. Quaedam vero in quibus humanos sermones, id est confabulationes ad alterutrum edere non licet, exceptis iis verbis quibus homo cum Deo et ad Deum loquitur, quando vel in orationibus vel in lectionibus sive in hymnis et canticis manifeste vel occulte prolatis Deo famulatur. Unde et beatus Augustinus in oratorio nihil agendum esse dicit, praeter id ad quod factum est. Sunt item alia loca in quibus pro disciplina et instructione morum verba habenda sunt; quaedam iterum in quibus de intelligentia et expositione Scripturarum col
Abbreviated transcription (Latin):
est. cum irreligioso de sanca¬
taro. cim inuisto de iustiera.
cum pigro de multa operricõe
loquenduu esse. facile gͦ au
sit loquendum aguostins.
si id quod di quale sic. dilige¬
cer consideremus. quia id p̃ẜo¬
cco muauq magis diai conne¬
it. quod ad illud in quo ip̃e
plus laborat malum sanandũ
consisio comodiori oceurrit.
uerbi gracia quando constantiã
ladane nolunus. a prisilla¬
nmes non ad supbes sermo¬
nem nostrum duigert de be¬
bie sus ꝓcextu constancie. nõ¬
numquã se contegat si eepenmꝰ
supba laudare constanciam. dũ
eos ad iurtucem lortari cudi¬
nius. amplius in suo meio
confirmanns. Ex hortenuir
g. se conftanciam tinudis. ad
enuoiem suplos. ad fiugalica¬
tem ꝓdigoo. id libelalitacem
auaros. ad humantatem
pairos. ad parcitatem guso¬
sos. ad consilium tenierait¬
os ad fernolem zeli cepidos
ad sileutium uerbosos. ad
uerbum exhortationis nniuis
cacitos. ad alaentrtein seg¬
nes. ad mansuetudinem in¬

Expanded text:
est: Cum irreligioso de sanctest: Cum irreligioso de sanctitate, cum injusto de justitia, cum pigro de multa operatione loquendum esse. Facile ergo cui sit loquendum agnoscimus, si id quod dicitur quale sit diligenter consideremus, quia id profecto unicuique magis dici convenit, quod ad illud, in quo ipse plus laborat, malum sanandum consilio commodiori occurrit. Verbi gratia, quando constantiam laudare volumus, ad pusillanimes non ad superbos sermonem nostrum dirigere debeerbiae sub praetextu constantiae nonnunquam se contegat, si coeperimus superbis laudare constantiam, dum eos ad virtutem hortari credimus, amplius in suo vitio confirmamus. Exhortemur ergo ad constantiam timidos, ad timorem superbos, ad frugalitatem prodigos, ad liberalitatem avaros, ad humanitatem parcos, ad parcitatem gulosos, ad consilium temerarios, ad fervorem zeli tepidos, ad silentium verbosos, ad verbum exhortationis nimis tacitos, ad alacritatem segnes, ad mansuetudinem im
Abbreviated transcription (Latin):
ga se insipiencis nesaiam.¬
o q ego qui cum alio laquitii
primũ consident utrum pe̾
se. an ꝓpter illum loquati
Si ppter suam ntilitatem lo¬
quitur. indeat ut ille talip sit:
de cuiis cosloquio utilitas ei
ynenur possit. Si ꝓpter illum
loquitur. caneat ne calis sie
ille. qui nel sua exortacione
non mdigeat. nel ita in malo
obstuatus. ut exortator al¬
tenus corugi fe non pmcbat
Si ergo sic est. nuinquam
nesi uel ad urãm. uel ad ali¬
orum euedicionem loqui de¬
benius. ⁊ in ipsa ma locutoe
talem distrecionem soruaie.
nt semp sti deanus ⁊ a sa¬
piencioribus destere. ⁊ nuus
docces ita dum capat. si se do¬
ceri paciuntũr. studeamus
erudire. Et sicut intenogã¬
do de illo pocisfiucũ quid̃ nos
magis ꝑsone iuget uerba fa¬
ciuus. si docendo illud quod
magis auditoris congrnt
ꝓferre de benus. ut conaa ui¬
cium quod in eo sauaie cupi¬
nus. competens m̃i seruis¬
is remedium opponanius.
quemadmodum supra dictũ

Expanded text:
ga se insipientis vesaniam.ga se insipientis vesaniam. Ergo qui cum alio loquitur primum consideret utrum propter se an propter illum loquatur. Si propter suam utilitatem loquitur, videat ut ille talis sit, de cujus colloquio utilitas sibi provenire possit. Si propter illum loquitur, caveat ne talis sit ille, qui vel sua exhortatione non indigeat, vel ita in malo obstinatus, ut exhortatione alterius corrigi se non permittat. Si ergo sic est, nunquam nisi vel ad nostri vel ad aliorum eruditionem loqui debemus, et in ipsa nostra locutione talem discretionem servare, ut semper studeamus et a sapientioribus discere, et minus doctos ita duntaxat si se doceri patiantur studeamus erudire. Et sicut interrogando, de illo potissimum quod nos magis urget verba facimus, sic docendo, illud quod magis personae auditoris congruit proferre debemus, ut contra vitium quod in eo sanare cupimus, competens nostri sermonis remedium opponamus, quemadmodum supradictum
Abbreviated transcription (Latin):
de oui opeie. aun opano au¬
miale. de consũmatione anui.
oun seruo pigro. De multa
opatione. ubi incelligi datur
quod boui pranorum colloquia
aliquando appetere. aliquan¬
Do itare debent. Apetrie
debent boi prauorum col¬
loquia quando ⁊ sua erhoi¬
tacione illos sperant posse
corugi. ⁊ tantum de sia
stabilitate confidint. ut nẽ
tuueant eo illorum prana
suggestione corrumpi Quan
Suero ⁊ illorum duuaain
⁊ suam infirmitatem conside¬
rant. expedit eis ut fugi¬
aut. ne dum illos non ualẽt
amm ouitronibus sius coru¬
gere. paulacun mapiant
ipsi ad prauitatem illorum
Deolinare. Cum gͦ ipter no¬
stram edificatoem loquanuir.
cum illis loquauiuir quorũ
docerma possumus ad iurtu¬
cem instrui. Cum autem
a prauitate sua posse emen¬
duit. Alioquin ⁊ sapientes
uelle docere supbia est. ⁊ ob¬
stiuatos corupeie insipientia.
Quia ⁊ inuiriosus prius ẽ
qui meliori non eribet ieue¬
renciam. ⁊ inuriosus sibi est
qui non emendat ẜ puocat ex¬

Expanded text:
de omni opere, cum operario ande omni opere, cum operario annuali de consummatione anni, cum servo pigro de multa operatione . Ubi intelligi datur quod boni pravorum colloquia aliquando appetere, aliquando vitare debent. Appetere debent boni pravorum colloquia, quando et sua exhortatione illos sperant posse corrigi, et tantum de sua stabilitate confidunt, ut non timeant ex illorum prava suggestione corrumpi. Quando vero et illorum duritiam et suam infirmitatem considerant, expedit eis ut fugiant, ne dum illos non valent admonitionibus suis corrigere, paulatim incipiant ipsi ad pravitatem illorum declinare. Cum ergo propter nostri aedificationem loquimur, cum illis loquamur quorum doctrina possimus ad virtutem instrui. Cum autem a pravitate sua posse emendari. Alioquin et sapientes velle docere, superbia est, et obstinatos corripere, insipientia. Quia et injuriosus proximo est, qui meliori non exhibet reverentiam, et injuriosus sibi est, qui non emendat sed provocat er
Abbreviated transcription (Latin):
reum. subiecti de obedientia
preceptorum. Et miꝰ quisqr
qui lequitur scdm qualitatẽ
ꝑsone sue qualicatem mate¬
ne inquirat congiriam. de
am cui dicat diligenter accẽ¬
dac. quia sicut ait quidam
sapiens. qui narrat uerbũ
non audienci quasi qui esci¬
tat doruuentem de graui
sono Et iterum Cum
stulto ne multũ loquaris.
⁊ aun nisensuco ne abieris
Et salomon diat Qui ar¬
guit impiran. generat ma¬
eulam sibi. Noli aiguere de¬
uforem. ne odeut ce. Argue
sapientem. ⁊ diliget te. di
sapiener occasioneni. ⁊ addetͦ
et sapiencia. Doce iustum ⁊
festmabit accipere. D ir sũ
in libro ecclesiastico. de distie¬
erone loquendi dicoum est.
Tum nuo ureligioso tracta de
sancitate. ⁊ cum iiusto de
iusticia. ⁊ cui muliere de
his que enuilatur. cum enuido
de bello. Cum ne goaatore de
traieccione. aini emptore de
uenditione. Cum nuo liuido
de graeiis agendis Cum ipio
de piotace aun inhnesto de
honestate. cam oparo agrairo.

Expanded text:
rerum, subjecti de obedientia rerum, subjecti de obedientia praeceptorum. Et unusquisque qui loquitur secundum qualitatem personae suae, qualitatem materiae inquirat congruam de , etiam cui dicat diligenter attendat. Quia sicut ait quidam sapiens: Qui narrat verbum non audienti, quasi qui excitat dormientem de gravi somno . Et iterum: Cum stulto ne multum loquaris, et cum insensato ne abieris . Et Salomon dicit: Qui arguit impium, generat maculam sibi. Noli arguere derisorem, ne oderit. Argue sapientem, et diliget te. Da sapienti occasionem, et addetur ei sapientia. Doce justum, et festinabit accipere . Sed rursum in libro Ecclesiastico de discretione loquendi dictum est: Cum viro irreligioso tracta de sanctitate et cum injusto de justitia, et cum muliere de iis quae aemulatur, cum timido de bello, cum negotiatore de trajectione, cum emptore de venditione, cum viro livido de gratiis agendis, cum impio deario agrario
Abbreviated transcription (Latin):
bus modis disteriu possũt.
Dest seoduam qualiticen
rerum de qubus locicio fit. ⁊
secundum qualicatem psona¬
rim. ꝑ quas uel ad quas.
uel de quibus locucio fit.
modis consideratur. id est se¬
cunidum etatem. scdm strens¬
dicionem. Scdm etatem qr
aliud conuenit locũtionibus
senũ. aliud locuaionibus Iu¬
aliud conueint loritionib
sapiencium. aliud locutioni¬
bus simplicium. Scdm offici¬
um. qz aliud conueiit locu¬
cionib eorum. qui negoril
exciora traccant. aliud locçi¬
onbus eorum qui secrecioris
uite quieti ⁊ studio contempla¬
cionis nuuigilant. Sedin con¬
laricionibus eorum qui sunc
prelati. aluud lontionibus eo¬
rum qui sunt subdici. Senes
loqui debent de discretione beue
consulendi. iuenes de instan¬
cra bene faciendi. Dapientes
de mistenis scuptiuarram. suu¬
plices de exemplio bonorum
grerum. hi qui exceuora cia¬
itaut negoer. desollertue
acquirendi. ni qui quiecam
uicam ducunt de Discipliua
iuendi. prelaci de ꝓuisione

Expanded text:
bus modis discerni possunt, bus modis discerni possunt, id est secundum qualitatem rerum de quibus locutio sit, et secundum qualitatem personarum per quas, vel ad quas, vel de quibus locutio fit. modis consideratur, id est secundum aetatem, secundum scienditionem. Secundum aetatem, quia aliud convenit locutionibus senum, aliud locutionibus jualiud convenit locutionibus sapientium, aliud locutionibus simplicium. Secundum officium, quia aliud convenit locutionibus eorum qui negotia exteriora tractant, aliud locutionibus eorum qui secretioris vitae quieti et studio contemplationis invigilant. Secundum conlocutionibus eorum qui sunt praelati, aliud locutionibus eorum qui sunt subditi. Senes loqui debent de discretione bene consulendi. Juvenes de instantia benefaciendi. Sapientes de mysteriis Scripturarum. Simplices de exemplis bonorum operum. Ii qui exteriora tractant negotia, de solertia acquirendi, ii qui quietam vitam ducunt, de disciplina vivendi. Praelati de provisione
Abbreviated transcription (Latin):
spoute facere nolunt. fria¬
anc nel mincr. Seio enum
quam diffiale sit cor male¬
ca iuduracum ad formam
distipliue. ⁊ speciem hone¬
statio incuniare. si neces¬
se est ut diri matena
ains facile ad formam nõ
feccitur.ei ⁊ acuoris flamine
ncendium. ⁊ mallei gramoris
tonsio adhibeatur. Qualitͤ
res sut obsemande.
hoc est quid dicatur.
cui dicatur ubi dicatur.
uando dicatur. quo modo
Sdicatur. Quid autem dicen¬
nerali distuictione dister¬
cur. ne indelicet nunquam
in sermonibus distiplinatis
ociosa adhibeantur. Ociosa
autem sunt omĩa que sunt
aut necui.i. aut in honesta.
aut mucilia: Iuncilua ilutẽ
sunt que nee laquentibr nec
audiencibus prosunt: Inho¬
nesta sunc. que nel illius
qui loquitur. uel illius au
loquitur. nel illius de quo
lequitur dignitati non conue¬
nuunt. Noeuia sunt que su¬
is suasionibus ammos audi¬
corum sue ad eirorem sue
d prauitatem inducunt.
Res antem cua. idest neciua
ibonesta. mucilia. duo¬

Expanded text:
sponte facere nolunt, facisponte facere nolunt, faciant vel inviti. Scio enim quam difficile sit, cor malitia induratum ad formam disciplinae et speciem honestatis incurvare, sed necesse est ut dura materia cum facile ad formam non flectitur, ei et acrioris flammae incendium et mallei gravioris tunsio adhibeatur. CAP. XIIres sunt observandae, hoc est quid dicatur, cui dicatur, ubi dicatur, quando dicatur, quomodo dicatur. Quid autem dicennerali distinctione discernitur, ut videlicet nunquam in sermonibus disciplinatis otiosa adhibeantur. Otiosa autem sunt omnia, quae sunt aut nociva, aut inhonesta, aut inutilia. Inutilia autem sunt, quae nec loquentibus, nec audientibus prosunt. Inhonesta sunt, quae vel illius qui loquitur, vel illius cui loquitur, vel illius de quo loquitur dignitati non conveniunt. Nociva sunt quae suis suasionibus animos auditorum sive ad errorem sive ad pravitatem inducunt. Haec autem tria, id est nociva, inhonesta, inutilia, duo
Abbreviated transcription (Latin):
iaccacione capitis. siue ele¬
uatione suꝑaliorum. Ince¬
dere siue modulacione gres¬
lacione scapularum. De¬
dere sie diuancacione au¬
rum. sine ad alcerutra
su pieccione pedum. suie
extensione uel a gitacõe
cibiarum. siune alcerna
accubicione laceram. i¬
cere sure disiearone mem¬
prorum. EEt ut candem de
Iac parce fuiem loquen¬
di faciauius. gestus honu¬
ius in omni accu esse de¬
bec. Graciosus sine mol¬
licie. quietus sue dissolu¬
tione. Grains sine tardica¬
te. Alacer sine inquietu¬
dine. Macuruis sine yter¬
uia. ⁊ sine turbulencia se¬
uerus. Mollem gestum tem¬
perat curbidus. ⁊ curbidũ
mollis. dissolucum pcax.
ꝓcacem dissolutus. citatus
tardum. ⁊ tardus citacũ.
quia inter maa contrana
meduis luues uii tus est
hec de gestu ad presencem
Doccuam dicca sufficiant.
Si qui nero tam dir cordis
fueruit: ut his amiuonti¬
ombus informau nequeant.
illos quidem acuoribus sciuut¬
lis ingeri oportet. ut quod

Expanded text:
jactatione capitis, sine elejactatione capitis, sine elevatione superciliorum; incedere sine modulatione grelatione scapularum; sedere sine divaricatione crurum, sine alterutra superjectione pedum, sine extensione vel agitatione tibiarum, sine alterna accubitatione laterum, jacere sine disjectione membrorum. Et ut tandem de hac parte finem loquendi faciamus, gestus hominis in omni actu esse debet gratiosus sine mollitie, quietus sine dissolutione, gravis sine tarditate, alacer sine inquietudine, maturus sine protervia, et sine turbulentia severus. Mollem gestum temperat turbidus, et turbidum mollis, dissolutum procax, procacem dissolutus, citatus tardum, et tardus citatum, quia inter vitia contraria medius limes virtus est. Haec de gestu ad praesentem doctrinam dicta sufficiant. Si qui vero tam duri cordis fuerint, ut his admonitionibus informari nequeant, illos quidem acrioribus stimulis urgeri oportet, ut quod
Abbreviated transcription (Latin):
natura moderatur disposi¬
tiomi. concradicit. Prinua
igieur ẽ custodia di stipliue
in gestu. ut mũd quotq mẽ¬
brum in eo ad quod creacũ
est officio se contiuieat. ne¬
q alterius membri nua¬
stenum sua adirtione
confuidat. id est ut oculi
ndeant aures audiant. na¬
res olfaciant. os loquatur.
manus opentur. pedes aui¬
bulent. quatums neq cias¬
mutentur offiera membio¬
rum. neqi mordinate piuste¬
ancur. S.da ẽ eustodia dis¬
ciplie in gestu. ut nuũ¬
quodq in embrum. id qͦd
facit eo modo acz mensu¬
ra faciat quo faciendum
est. ud est nee plus. nec
ninus. nec alicer quam
opporcet faciat. quatinus
in accu suo. sic ⁊ diugat
⁊ moue atur. nt in nulla
nunquam parte tempan¬
eie luiitem aut formaus ho¬
nestatis. eraidut. hoc ẽ ut
in paucis eremplificenus
uidere sine operatione den¬
cium. indere sine deflioio¬
ne oculor. loqui siue ex¬
censioite mannũ ⁊ inten¬
tatione digitoram. sine
concorcione labiorum. siue

Expanded text:
natura moderatur, disposinatura moderatur, dispositioni contradicit. Prima igitur est custodia disciplinae in gestu, ut unumquodque membrum in eo ad quod creatum est officia se contineat, neque alterius membri ministerium sui admistione confundat. Id est, ut oculi videant, aures audiant, nares olfaciant, os loquatur, manus operentur, pedes ambulent, quatenus neque transmutentur officia membrorum neque inordinate permisceantur. Secunda est custodia disciplinae in gestu, ut unumquodque membrum id quod facit, eo modo atque mensura faciat quo faciendum est, id est nec plus nec minus, nec aliter quam oportet, faciat. Quatenus in actu suo sic et dirigatur et moveatur, ut in nulla unquam parte temperantiae limitem aut formam honestatis excedat, hoc est ut id paucis exemplis probemus ridere sine apertione dentium. videre sine defixione oculorum, loqui sine extensione manuum et intentatione digitorum, sine contorsione labiorum, sine
Abbreviated transcription (Latin):
enuuitient de illo. quia iudde¬
sicet ꝑ id quod fous. sine bene
sme male agicin intenor aĩ
qualitas nicuencium oculis
patencer iudicritur. Et iceur¬
do opportet ut ad hanc ꝑtur¬
bationem sedaudam. cistodia
distipliue opponatur. que iniũ¬
quodqz menibrum ad suum
officium restringat. quatuiꝰ
dum alterui membrum o¬
peratur. alterum aut om̃ius
quiecum maneat. aut si forte
eus opera illi necessaria esse
coguostitur. suo motu ad coope¬
randum illi decenter. ⁊ ordiãte
moueatur. ita ne iehul con¬
fuse. nichil preposterum in
menbris corporis agatur. ẜ
ut stiat iũ quodq in quo
alceri debeat succuriere.⁊
in quo dum aliud̃ mouetur
se debeat quietum custrdue
Est eñ quasi quedam res¬
publica corpus huiuanũ
in quo suigulis membris sua
officia distribuca sunt. Dis
g nuũ membrum alcenus
membri officũd mordinati si¬
bi mendicat. quid aluid quã
concordiam muuersitatis
pturbat dum q aliud su¬
o motu alcenus motum
impendit. certe illi quam

Expanded text:
nt de illo . Quia videlicet per illud, quod foris sive bene sive male agitur, interior animi qualitas intuentium oculis patenter indicatur. Et idcirco oportet ut ad hanc perturbationem sedandam custodia disciplinae opponatur, quae unumquodque membrum ad suum officium restringat, quatenus dum alterum membrum operatur, alterum aut omnino quietum maneat, aut si forte ejus opera illi necessaria esse cognoscitur, suo motu ad cooperandum illi decenter et ordinate moveatur. Ita ut nihil confuse, nihil praeposterum in membris corporis agatur, sed ut sciat utrumquodque in quo alteri debeat succurrere, et in quo dum aliud movetur, se debeat quietum custodire. Est enim quasi quaedam respublica corpus humanum, in quo singulis membris sua officia distributa sunt. Dum ergo unum membrum alterius membri officium inordinate sibi vindicat, quid aliud quam concordiam universitatis perturbat? Cumque aliud suo motu alterius motum impedit, certe illi quam
Abbreviated transcription (Latin):
ram se pro c̃co nou̾it debi¬
torem ul dicendi in cho¬
ro suo. uel aidiendi in
uerit sursum corda ͦ. Est
autem spineualis ppossier
detunentũsi cogat infurmi¬

Expanded text:
ram se pro certo noverit debitorem vel dicendi in choro suo, vel audiendi in verit: Sursum corda. Est autem spiritualis propositi detrimentum, si cogat infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
in calioes ⁊ pareras offuu̾dũt
⁊ uelut iry suꝑ obsessum
ouitacem assultum factanis
Subitant ubi priuiũ expug¬
nationem agrediantur dũ
smiul in onimi parte irmꝑ¬
tionem facere condapistũt
Plus nisto forcassis ista
dicences. nerecundie obliti
suuius. sed nescit aliquant¬
do mpndencra embestẽ insi
fuert maifeste confusa
lus g cbus modis debec
quisqr inter epulas conẜ¬
nare discipluã in semet¬
ipso indelicet. ut ⁊ liuguã
suam a loquacitate rest̾u¬
gre. ⁊ oculos suos a cu¬
cãspeccione cohibeat. ⁊
ue crcera membia ouna
cum modestia. ⁊ quidte cõ

Expanded text:
in calices, et pateras effundunt, et velut rex super obsessam civitatem assultum facturus, dubitant ubi primum expugnationem aggrediantur, dum simul in omni parte irruptionem facere concupiscunt. Plus justo fortassis ista dicentes, verecundiae obliti sumus, sed nescit aliquando impudentia erubescere, nisi fuerit manifeste confusa. His igitur tribus modis debet quisque inter epulas conservare disciplinam in semetipso, videlicet ut et linguam suam a loquacitate restringat, et oculos suos a circumspectione cohibeat, et ut caetera membra omnia cum modestia et quiete
Abbreviated transcription (Latin):
neq audietur. foris uox eius.
uerbum autem aspm ⁊ urosum
omuino sermonibus disci pliua¬
tis seducendum esse ꝑ eundẽ
ybatur cum dicitur. labia
stulci nmnistent se rixiset os
enis nugia puoeat. De uer¬
bo eciam mendoso quantũ
sic cauendum ĩ idem ipse in¬
siuat diceno.estis falpꝰ
non erit impintus. ⁊ qui
mendacia loquitur non ef¬
fugiet. Or ⁊ uerbum dulce
quancũ ualeat in sermone.
liber eccłiasticus patonter de¬
monstrat. nbi dicit uerbum
dulte aiicos mulciplicat.

Expanded text:
neque audietur foris vox ejus . neque audietur foris vox ejus . Verbum autem asperum, et rixosum omnino sermonibus disciplinatis secludendum esse, per eumdem probatur cum dicitur: Labia stulti immiscent se rixis, et os ejus jurgia provocat . De verbo etiam mendaci quantum sit cavendum, idem ipse insinuat, dicens: Testis falsus non erit impunitus, et qui mendacia loquitur, non effugiet . Sed et verbum dulce, quantum valeat in sermone, liber Ecclesiasticus patenter demonstrat ubi dicit: Verbum dulce amicos multiplicat,
Abbreviated transcription (Latin):
inporcune. uel imꝑre contia
eum proferatur. Diuguila
heescupture sacie cestuuoniis
comprobenius. Quod habi¬
tus indisciplinatus seruionẽ
contempti bilem faciat. salo¬
mon ostendit dicens. Iron
decent sculcum: uerba coni¬
posica. Et icerum Non est
speciosa in ore stulti. para¬
bola. Et iceuim fons inte
erudicio possidentis. doccuina
scultorum. facuitas. Et ite¬
rrm. Socamna sua nostitur
uir. qui autem uanꝰ et
exrors est. pacebit contemp¬
cui. Icem. Quomodo pul¬
cybias. sic uidecens est in
ore stulcoꝵ parabola. Quod q¬
uero cypus elacionis sermo¬
nem hominis ingratim au¬
dicoribus irddat. salonion
iterum testatur dicens. Ex¬
celsa scilco sapientat. in
porca non apeuet os suum
Et icerum dicit. Cum ob¬
se craciomibus loqui dut. pau¬
per. et diues effabierr
ugide. Quancũ autem ser¬
mo elamosus a distipliuatis
cauendus sit ipse auctor
discipliue ostendit. De quo
ꝑ ysaiam scripeum est non
clamabit neqi accipiet psonã

Expanded text:
importune, vel impie contra importune, vel impie contra eum proferatur. Singula haec Scripturae sacrae testimoniis comprobemus. Quod habitus indisciplinatus sermonem contemptibilem faciat, Salomon ostendit, dicens: Non decent stultum verba composita . Et iterum: Non est speciosa in ore stulti parabola . Et iterum: Fons vitae eruditio possidentis; doctrina stultorum fatuitas . Et iterum: Doctrina sua noscitur vir, qui autem vanus, et excors est, patebit contemptui . Item: Quomodo pultibias, sic indecens est in ore stultorum parabola . Quod vero typus elationis sermonem hominis ingratum auditoribus reddat, Salomon iterum testatur, dicens: Excelsa stulto sapientia in porta non aperiet os suum . Et iterum dicit: Cum obsecrationibus loquetur pauper, et dives effabitur rigide . Quantum autem sermo clamosus a disciplinatis cavendus sit, ipse auctor disciplinae ostendit, de quo per Isaiam scriptum est: Non clamabit neque accipiet personam
Abbreviated transcription (Latin):
cur bulente initer loquendã
memibra moueat. nec ocu¬
lorum mitibus. aut aliqua¬
indecenci conformacione sue
transimitacione nultus pla¬
corem sui sermoinis iuini¬
nuac. huiuilis de bet esse ge¬
stus loqguencis. ut apid audi¬
tores gram seruo euis mue¬
mac. Douus loquentis esse
debet demuissus. ne strepitr ⁊
imnoderrta clamositate au¬
dicores suos. aut iuiste ter¬
reae. aut iuste offendut:
Duaiis delee esse. ne prola¬
tionis asperitate. tanco fiat
auuius audientiam ouerosi¬
or. quauto ad aurrs diuio.
uenit ⁊ nuoauidior. Dig¬
inficatio id est sentendia ser¬
mouis ideo debet esse uera.
quia fallar nerbumꝰ ecram
si faciuide ⁊ comppsito dic̾it᷑
nichuilosuunus tamen ab au¬
ditore aut uoytm. aut oa¬
osumi si fuent intellectim
repueatur Ded ⁊ au ne¬
ricate uecesse est. ile sermo
loque ncis duladiuem habe¬
ac. qr sepe eaiam ueritas
audicori iliuata efficieur
si aue sit siue tatione aut si¬
ne dilectione. hoc est nel

Expanded text:
turbulenter inter loquendum turbulenter inter loquendum membra moveat, neque oculorum nutibus, aut indecenti conformatione sive transmutatione vultus, placorem sui sermonis imminuat. Humilis debet esse gestus loquentis, ut apud auditores gratiam sermo ejus inveniat. Sonus loquentis esse debet demissus, ne strepitu, et immoderata clamositate auditores suos aut injuste terreat aut juste offendat. Suavis debet esse, ne prolationis asperitate tanto fiat animis audientium onerosior, quanto ad aures durior venit, et injucundior. Significatio, id est sententia sermonis, ideo debet esse vera, quia fallax verbum etiam si facunde aut composite dicitur, nihilominus tamen ab auditore aut noxium aut otiosum si fuerit intellectum reputatur. Sed et cum veritate necesse est, ut sermo loquentis dulcedinem habeat, quia saepe etiam veritas auditori amara efficitur, si aut sine ratione, aut sine dilectione, hoc est, vel
Abbreviated transcription (Latin):
im̾pedimenca loquenda caue¬
re noluerit. facile focrrissis
⁊ suie difficultate. quando¬
sibi sit. loquendum a guos¬
eit. si tamen hoc accendit
quia aliuad tempus est q̃ũd
ei qui uoluent laqui concedi¬
tur. aliud est tempus quã¬
D et qui noluent loqui pro
cuspa reputatur. Sapieus
autem eqͤ ne caneat ul in
eo tempore quando loqui de¬
bet ꝑ igligenciam sileat.
nel ne onui tempore quau¬
do loqui licet ꝑ licenciain con¬
cessam. in mulci loquium ca¬
dit. Recte autem tempus
laguendi disternitur. si homo
nec nuiquam quando loqui
debet sileat. ne semper quã¬
do licec loquacur. Qualit¬
posequam ostendiuius quid
nel au. ⁊ ubi. ⁊ quando
loquendum sit eciain qua
dus lamuendi. in cubus con¬
stat. hoc est quo gestu. quo
souo. qua sigaificatione
quid dicacut ui di scipliuit
ibet ut loquentis sic gestͤ
mddestus. ⁊ lungilis. sonus
demissus ⁊ friains. signi¬
ficatio nerar ⁊ dulcis
Arodestiam debet hubere
gestus lequentis ut nec ĩor¬
diuate. ne inpudide. nec

Expanded text:
quendi cavere voluerit, facile fortassis et sine difficultate quando sit loquendum agnoscet, si tamen hoc attendit, quia aliud tempus est quando ei qui voluerit loqui conceditur, aliud est tempus quando ei qui noluerit loqui pro culpa reputatur. Sapiens autem aeque cavet, vel ne eo tempore quando loqui debet, per negligentiam sileat, vel ne omni tempore quando loqui licet, per licentiam concessam in multiloquium cadat. Recte ergo tempus loquendi discernitur, si homo nec unquam quando loqui debet, sileat, nec semper quando licet, loquatur. postquam ostendimus quid vel cui et ubi et quando loquendum sit, etiam qualtus loquendi in tribus constat, hoc est quo gestu, quo sono, qua significatione quid dicatur. Disciplina jubet ut loquentis sit gestus modestus et humilis, sonus demissus et suavis, significatio verax et dulcis. Modestiam debet habere gestus loquentis, ut nec inordinate, nec impudice, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ea tancum que sibi aute¬
posita . apposica sunt accen¬
dic. Custidia quõq con¬
ciuendi sese bi negligentia
non est. quatuus iudelis
neq in habitu. neꝙ̃ in
gestu indecens ailiqudd aut
anhonestum agatur Nichil
cum screpicu aut cuunultu fi¬
at. ẜ omma membra ami mo¬
destia ⁊ cranquillicate in dis¬
ciplina contineantur. Non
sicue quddrmn faciunt. qui
cum ad edendum assedernt.
inquieta quadum agitatione.
⁊ confusione membrorum.
intempaueram annui sui de¬
signant. Caput excutũt.
brachia exeruit. manus in
astum expdune. et non
sine magiu arupitudine. ꝙͣi
totum epriliui. sumul sut
absortur. in gentes quofd¬

Expanded text:
um quae sibi anteposita et apposita sunt attendat. Custodia quoque continendi sese ibi negligenda non est, quatenus videlicet neque in habitu, neque in gestu indecens aliquid aut inhonestum agatur. Nihil cum strepitu aut tumultu fiat, sed omnia membra cum modestia, et tranquillitate in disciplina contineantur. Non sicut quidam faciunt, qui cum ad sedendum assederint, inquieta quadam agitatione et confusione membrorum intemperantiam animi sui designant. Caput excutiunt, brachia exerunt, manus in altum expandunt, et non sine magna turpitudine quasi totum epulum simul sint absorptur
Abbreviated transcription (Latin):
emm debet homo ẜua¬
ie distpluiam in habi¬
tu suo. ⁊ disciplinam in abo
suo. Distipliuami in habitu
crrbus modis. in discipliua
tacendi. in distipliua iuden¬
Di. in distipliua contuendi
sese. Taritur itas inter
eprilas necessaria est iccuro
qui luigna que omu tem¬
pore piona ad pecatum
labitu: prculosius cum
ꝑ crapulam inflamiiata
fuent. add loquendum rela¬
batur. poptera eium
Dines qui inter epulas lo¬
quãditati sermerat. post
inferuo positus. uehe me¬
tuis in liugia aidebat. Cu¬

Expanded text:
m debet homo servare disciplinam in habitu suo, et disciplinam in cibo suo. Disciplinam in habitu, tribus modis, in disciplina tacendi, in disciplina videndi, in disciplina continendi sese. Taciturnitas inter epulas necessaria est idcirco, quoniam lingua quae omni tempore prona ad peccatum labitur, periculosius cum per crapulam inflammata fuerit, ad loquendum relaxatur. Propterea enim dives qui inter epulas loquacitati servierat, post in inferno positus vehementius in lingua ardebat . Cu
Abbreviated transcription (Latin):
eciam si fortassis negligeu¬
tibus ⁊ indiscipliuatis. quã¬
eum ipsi in lus embestere de¬
beant. melius silendo osten¬
duius. Sare tamen de bemꝰ
uaũ esse nicium. quos prius
nitinisecus statum mentis
dissipat. ae post modum ex¬
crnseeus in membris ordiuẽ
acciouis pcurbat. sicut iam se¬
pius nemoraco salomonis
cestimonio comprobiatum ẽ.
ubi mapostata homine prins
quidem mentis auersio aco
defluxio piecepisse diereur e
post modum confrisio atq ꝑ¬
curbatio accionis subsecuta
memoratur. In eo enm
quod dicitur. lomo apostata
uir nuitilis nocatur clefluxio
mentis. in eo autem quod di¬
citur grraditur ore puerso.
terit pede auiunt oculis di¬
gico loquitur. dmonstratur
confusio accionis. huic eciã
est illud quod dictur in li¬
bro ecclesiastieo ex iusu cog¬
nostitur nr. ⁊ ab occursu
facier eognosticur sensatus.
auuctus corporis. ⁊ ufus den¬

Expanded text:
Etiam sic fortassis negligenEtiam sic fortassis negligentibus et indisciplinatis quantum ipsi in his erubescere debeant, melius silendo ostendemus. Scire tamen debent unum esse vitium quod prius intrinsecus statum mentis dissipat, ac postmodum extrinsecus in membris ordinem actionis perturbat, sicut jam saepius memorato Salomonis testimonio comprobatum est, ubi in apostata homine prius quidem mentis aversio atque defluxio praecessisse dicitur, ac postmodum confusio atque perturbatio actionis subsecuta memoratur. In eo enim quod dicitur: Homo apostata vir inutilis , notatur defluxio mentis, in eo autem quod dicitur, graditur ore perverso, terit pede, annuit oculus, digito loquitur , demonstratur confusio actionis. Hinc etiam est illud quod dicitur in libro Ecclesiastici Ex visu cognoscitur vir, et ab occursu faciei cognoscitur sensatus. Amictus corporis
Abbreviated transcription (Latin):
peranda est igicur facies et
modficanda in gestu suo. ica
ut nec procerue exasperecur.
nee molliter. dissoluatur. s.
semp habeat ⁊ rigidam dulce¬
diuem. et dulcem nigorem.
Alii nauigant brachus ince¬
dences. ⁊ duplia quodam
monstro mo et eode in tem¬
pore. pedibus deorsum in
terra ambulant. ⁊ lacertis
sursum in aere uolang. Quid
est queso monstrum hoc quod
simuil in se fingit. ⁊ honnius
incessum. ⁊ nauis ienigiũ.
⁊ aio uolacum libet in hoc
poetice illius subsanuationis
elogio yclamare. humano
capiti ceruicem pictor equi¬
nam. mug̾e̾ si uelit. ⁊ uari¬
as inducere plumas. nudiq
collatis membris ut curpit
acrum. desinat in pistem.
nulier formosa suꝑne. Cer¬
ce cale michi iidetur hoc
portencuose figurationis ste
ut nec pes nec caput nu
reddatur fordds. O ne for¬
te satiram potuis quam do¬
caluam edere indeauiuir cũ
plurima adlus enumueran¬
da suꝑsiit modestre bie quo¬
qz obliuisti non debenius.

Expanded text:
peranda est igitur facies et peranda est igitur facies et mortificanda in gestu suo, ita ut nec proterve exasperetur, nec molliter dissolvatur, sed semper habeat et rigidam dulcedinem, et dulcem rigorem. Alii navigant brachiis incedentes, et duplici quodam monstro, uno et eodem tempore pedibus deorsum in terra ambulant, et lacertis sursum in aere volant. Quod est quaeso monstrum hoc, quod simul in se fingit et hominis incessum, et navis remigium, et avis volatum? Libet in hoc, poeticae illius subsannationis elogio proclamare: Humano capiti cervicem pictor equinam Jungere si velit, et varias inducere plumas Undique collatis membris, ut turpiter atrum Desinat in piscem mulier formosa superne. . Certe tale mihi videtur hoc portentosae figurationis scheut nec pes nec caput uni Reddatur formae. . Sed ne forte satiram potius quam doctrinam edere videamur cum plurima adhuc enumeranda supersint modestiae hic quoque oblivisci non debemus.