comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ repleta ẽ creatura dĩ. Qui adhuc in i
sta t̾ra ẽ morientiũ: ñdũ ẽ int̾ra uiuen¬
tiũ. qua transit. Audi sequentia. Hoc
mare magnũ & spatiosũ. ibi reptibilia
quoꝵ ñ ẽ numerꝰ.: animalia pusilla et
magna. Terribile. mare significat: ibi
sunt repentia quorũ ñ ẽ numerꝰ. Insi¬
diȩ repunt in hoc scło: & incautos re¬
pente occupant. Repentes aut̃ tẽptati¬
ones qͥs numerat: repunt. s caue ne
subripiant. U igilet᷑ in ligno. etiã in a¬
tuti sumꝰ. Non dormiat. xp̃c: ñ dornuat
fides. Et si dormierit: excitet᷑. Impera¬
bit uentis: placabit mare. Fuuet᷑ uia:
gaudebit᷑ in patria. Ibi repentia quoꝵ
ñ ẽ numerꝰ:. ammalia pusilla & ma¬
gna. Uideo enĩ adhuc in mare isto for¬
nudoloso: ñdũ credentes. Ipsi enĩ uer-¬
sant᷑ in amaris aquis: & sterilib Illic
aut̃ & pusilli & magni st̃. Nouimꝰ hoc.
Multi pusilli scłi: ñ dũ credider̃. Multi
pͥmantes scłi: ñdũ credider̃. Animalia

Expanded text:
quae repleta est creatura Dei. Qui adhuc est in ista terra morientium, nondum in terra viventium, qua transit? Audi sequentia: «Hoc mare magnum et spatiosum, ibi repentia quorum non est numerus; animalia pusilla et magna.» Terribile mare significat: «ibi» sunt «repentia quorum non est numerus.» Insidiae repunt in hoc saeculo, et incautos repente occupant: repentes autem tentationes quis numerat? Repunt, sed cave, ne subripiant. Vigiletur in ligno; etiam in atuti sumus: non dormiat Christus, non dormiat fides; et si dormierit, excitetur; imperabit ventis, placabit mare ; finietur via, gaudebitur in patria. «Ibi repentia quorum non est numerus; animalia pusilla et magna.» Video enim adhuc in mari isto formidoloso nondum credentes: ipsi enim versantur in amaris aquis et sterilibus; illi autem et pusilli et magni sunt. Novimus hoc; multi pusilli saeculi nondum crediderunt, multi primates saeculi nondum crediderunt: «animalia
Abbreviated transcription (Latin):
creatura. xp̃i. Et qͦmͦ: quomͦ uidebimus:
quid enĩ ñ apatre ꝑ filium creatũ ẽ: quic¬
qͥd ambulat & repit in t̾ris. qͥcquid na-¬
tat inaquis. quicqͥd uolat in aere: quicqͥd
in cȩlo circumagit᷑: quantomagis t̾ra: totꝰ
mundus: creatura dĩ ẽ. Sed nescio quic hic
significat de quadam creatura noua. de
qua dicit apłs. si qua in xp̃o noua creatu¬
ra. uetera transier. ecce facta sunt om̃ia
noua. Omĩa autẽ ex dõ. Noua creatura
que facta ẽ: om̃s credentes in xp̃m exu¬
entes se ueterem hominem & induentes
nouũ. Repleta ẽ t̾ra. creatura tua. In u¬
no loco t̃rȩ. crucifixus erat. in uno exi¬
guo loco cecidit granũ illud in t̃ra et
mortificatũ ẽ: s magnũ fructũ attulit.
Singłaris eras dñe iħu: donec transi¬
res. Agnosco in alio psalmo uocẽ tuã
qua dixisti: singłaris sum ego donec
tran seam. Singularis gͦ donec transi¬
res. singularis eras cum agnousti oc¬
casũ tuũ: sed aboccasu in ortũ transisti.

Expanded text:
idemus: quid enim non a Patre per Filium creatum est? Quidquid ambulat et repit in terris, quidquid natat in aquis, quidquid volat in aere, quidquid in coelo circumagitur, quanto magis terra, totus mundus creatura Dei est. Sed nescio quid hic significat de quadam creatura nova, de qua dicit Apostolus, «Si qua in Christo nova creatura, vetera transierunt; ecce facta sunt sunt omnia» «nova: omnia autem ex Deo» . Nova creatura quae facta est, omnes credentes in Christum, exuentes se veterem hominem, et induentes novum . «Repleta est terra creatura tua.» In uno loco terrae crucifixus erat, in uno exiguo loco cecidit granum illud in terram, et mortificatum est; sed magnum fructum attulit. Singularis eras, Domine Jesu, donec transires; agnosco in alio psalmo vocem tuam, qua dixisti: «Singularis ego sum, donec transeam» . Singularis ergo eras, donec transires; singularis eras, cum agnovisti occassum tuum: sed ab occasu in ortum transisti.
Abbreviated transcription (Latin):
te in gentẽ: & de regno in popłm alterũ.
Repeticio ẽ eius qͦd drrerat degente ito
gentem. Non dimisit homini nocere illis.
id÷ non ꝑmisit. Greca aut̃ locutio ẽ no¬
cere illos: latina uͦ nocere illis. Et corri¬
puit ꝓ eis reges. Nolite inquit tangere
xpoc meos: & in ꝓpħis meis nolite mali¬
gnari. Uerba dixit dĩ corripientis. uel ar¬
guentis reges: ne negligerent scõs patres.
cũ essent numero breues. & paucissimi
atq incolȩ in tra chanaan. Que uerba li¬
cet in libris eius historie ñ legantur:
tam̃ intelligenda uł latent̃ dicta. siẽ ds̃
in hominum cordib loquit᷑ occulus
& ueracib usis. uł etiã ꝑ angłm exp̃ssa.
Nã & getarũ &e rex egiptiorum: duunitꝰ
admoniti st̃. ne nocerent ab rahe. Et rex
alius: ne noceret ysaac. Et alii: ne no¬
cerent iacob. Cũ essent paucissum e in¬
colȩ: antequam ad incolendã egiptum
cũ filiis suis transiret iacob. Qđ intelli¬

Expanded text:
te in gentem, et de regno in populum alterum.» te in gentem, et de regno in populum alterum.» Repetitio est ejus quod dixerat, «de gente in gentem. Non dimisit hominem nocere eis:» id est, non permisit. Graeca autem locutio est, «nocere illos;» latina vero, «nocere illis. Et corripuit pro eis reges. Nolite,» inquit, «tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari.» Verba dixit Dei corripientis vel arguentis reges, ne laederent sanctos patres, cum essent numero breves, et paucissimi atque incolae in terra Chanaan. Quae verba licet in libris ejus historiae non legantur, tamen intelligenda sunt vel latenter dicta, sicut Deus in hominum cordibus loquitur occultis et veracibus visis, vel etiam per Angelum expressa. Nam et rex Gerarum et rex Aegyptiorum divinitus admoniti sunt ne nocerent Abrahae , et rex alius ne noceret Isaac , et alii ne nocerent Jacob ; cum essent paucissimi et incolae, antequam ad incolendam Aegyptum cum filiis suis transiret Jacob: quod intelli
Abbreviated transcription (Latin):
Cum eẽnt numero breues: paucissimi & in¬
colȩ in ea. Idẽ in t̾̃ra chanaam qͣndo ibi pa-¬
tres habitauer̃. abraham. ysaac. & lacob:
antequam eam acciꝑent. hereditatẽ. in semi¬
ne suo paucissimi erant. & incolȩ in ea.
Non nulli autẽ codices habent. ñ paucis¬
simi & incolȩ: sed paucissimos & incolas.
Ubi apparet eos qui ita int̾pretati sunt. gre¬
cam fuisse locutionẽ secutos: quȩ trausser¬
ri ñ potest in latinum. nͥ cũ ab surditate.
quȩ ferri omnino ñ possit. Si enĩ ipsam
totam locutionẽ transferre conem᷑: diccu¬
ri sumꝰ in eo ẽẽ illos numełb breui paucis¬
simos & in colas in ea. Qđ aut̃ ait grecus
inea eẽ illos: hoc latinꝰ cũ eẽnt. Quod uer¬
bum. ñ ꝑotest casus accusatutus sequi. s
nominadiuus. Quis enĩ dicat cũ essent.
paucissimos. s cũ eent paucissimi: Cũ gͦ¬
eẽnt numero breues: uł numero breui.
paucissimi & incolȩ inea. Transier̃ de gen¬

Expanded text:
«Cum essent numero brevi, paucissimi et in«Cum essent numero brevi, paucissimi et incolae in ea:» id est, in terra Chanaan. Quando ibi patres habitaverunt Abraham, Isaac et Jacob, antequam eam acciperent haereditatem, in semine suo paucissimi erant, et incolae in ea. Nonnulli autem codices habent, non, «paucissimi et incolae;» sed, «paucissimos et incolas.» Ubi apparet eos qui ista ita interpretati sunt, graecam fuisse locutionem secutos, quae transferri non potest in latinum, nisi cum ea absurditate, quae ferri omnino non possit. Si enim totam ipsam locutionem transferre conemur, dicturi sumus, «In eo esse illos numero brevi, paucissimos et incolas in ea». Quod autem ait graecus, «In eo esse illos,» hoc est latine, «Cum essent:» quod verbum non potest casus accusativus sequi, sed nominativus. Quis enim dicat, Cum essent paucissimos? sed, Cum essent paucissimi. 9. ent numero breves,» vel, «numero brevi, paucissimi et incolae in ea; transierunt de gen
Abbreviated transcription (Latin):
turꝰ eẽt aliquid et̃nũ dicens: dabo tͥ t̾ram
chanaam funiculũ hereditatis ũr̃ȩ. Quomͦ
ẽ gͦ. hoc ȩt̃nũ. nͥ aliqͥd et̃nũ significet: Ip¬
sa enum dicta ẽ t̾ra ꝓmissionis: t̾ra fluens
lac & mel. Qđ totũ significat grãm in qua
gustat᷑ quã suacus ẽ dñs: ad quã ñ om̃s¬
homines ꝑtinent. Nonenĩ oñuũ ẽ fides. Idõ
addit: funiculum hereditatis ur̃e. Unde in
&e enim hereditas mea p̃clata ẽ mͥ. Cur aut̃
dicta sit t̾ra chanaan: interp̾tatio huiꝰ no¬
minis aperit. Chanaan quippe: int̃pretat᷑
humilis. Qđ si ad illam referat᷑ sententiam
scĩ noe. qua eundem chanaan dix̃ futurũ
seruũ fratium suorũ: hinc ẽ etiam seruilis
tinior Seruus alitẽ ñ manet in domo in et̃¬
num: filius autẽ manet in ecnum. Ideo ex¬
cluso chananeo: datur tra ꝓmissionis se¬
mini abrahȩ. Consuminata enũ caritas. fo¬
ras mutit timorẽ: ut filiꝰ maneat in domo
riam: in librorum sc̃orũ ueritate notissimã.

Expanded text:
 dabo terram Chanaan, funiculum haereditatis vestrae.» Quomodo ergo est hoc aeternum, nisi aliquid aeternum significet? Ipsa enim dicta est terra promissionis, terra fluens lac et mel . Quod totum significat gratiam, in qua gustatur quam suavis est Dominus ; ad quam nohomines pertinent: non enim omnium est fides . Ideo addidit, «Funiculum haereditatis vestrae.» Unde in etenim haereditas mea praeclara est mihi» . Cur autem dicta sit terra Chanaan, interpretatio hujus nominis aperit; Chanaan quippe interpretatur Humilis. Quod si ad illam referatur sententiam sancti Noe, qua eumdem Chanaan dixit futurum servum fratrum suorum , hinc est etiam servilis timor. «Servus autem non manet in domo in aeternum; filius manet in aeternum» . Ideo excluso Chananaeo, datur terra promissionis semini Abrahae. Consummata enim charitas foras mittit timorem , ut filius maneat in domo riam in Librorum sanctorum veritate notissimam.
Abbreviated transcription (Latin):
tificat cor hominis. Sed adhuc putet᷑
de uino isto dici: quia ebrũ quasi lȩ¬
ti corde uident᷑ apparere. U tinam leten
t᷑: & non rixentur. Dicis mͥ. Quid leci¬
us ebrio: immo qͥd insaniꝰ ebrio: qͥd
plerũq iracundiꝰ ẽ: Ergo uinũ qđ ue¬
re lȩtificat cor: &e non nouit aliud nͥ
letificare cor. Sed ne putes hoc quidẽ
de spĩtali uino debere accipi. de illo
pane autẽ ñ qđ &e ipse spiritalis: s expo¬
suit & ipsũ. Et panis inqͥt: cor homi¬
nis confirmat. Ergo sic accipe de pane:
qͦmͦ accipis de uino. Intꝰ esuri: intꝰ siti.
Beati enum qͥ esuriunt & sitiunt iusti¬
ciã: qr ipsi saturabunt᷑. Panis ille: iusti¬
cia ẽ. Uinũ illud: iustitia ẽ. Ueritas. xp̃c ẽ.

Expanded text:
tificat cor hominis. Sed adhuc putetur tificat cor hominis. Sed adhuc putetur de vino isto dici, quia ebrii quasi laeti corde videntur apparere. Utinam laetentur, et non rixentur. Dicis mihi: Quid laetius ebrio? Imo quid insanius ebrio? quid plerumque iracundius? Est ergo vinum quod vere laetificat cor, et non novit aliud nisi laetificare cor. Sed ne putes hoc quidem de spirituali vino debere accipi, de illo pane autem non; quod et ipse spiritualis sit, exposuit et ipsum: «Et panis,» inquit, «cor hominis confirmat.» Ergo sic accipe de pane, quomodo accipis de vino; intus esuri, intus siti: «Beati» enim «qui esuriunt et sitiunt justitiam, quia ipsi saturabuntur» . Panis ille justitia est, vinum illud
Abbreviated transcription (Latin):
oleum dr̃ it itore diuino. Et qm excellen¬
tissima in xp̃o apparuit. totꝰ orb̾ cum dili¬
git. Qui cum contẽptꝰ bic eẽt. adorat᷑ mͦ
ab onũ gente: qm̃ ipsiꝰ ẽ regnũ. & ipse do¬
ut multi qui in eũ ñ credunt. laudent
laudando impediunt᷑: qui in illũ uitu¬
ꝑando sȩuiebant. Amat᷑ tam̃ ab omĩbꝰ p̃¬
dicat᷑ ab om̃ibꝰ: qr. excellent̃ unctꝰ. ideo¬
xp̃o. Messias ebraice: grece. xp̃c. latine un¬
ctꝰ. sed corpus suum totũ ꝑungit. Dm̃s
gͦ. uenientes accipiunt grãm: ut exhila¬
ret᷑ facies in oleo. Et panis cor hominis cõ¬
firmat. Quid ẽ hoc fr̃s: quasi cepit intel¬
ligi: de quo pane diceret. Panisenun iste
uisibilis. stomachũ confirmat: uentrẽ
confirmat. Est alius panis qui cor con¬
firmat: qi panis ẽ cordis. lam enĩ dixe¬
rat de pane suꝑius. ut educat panẽ
de t̾ra: sed ñ dixerat qualis panis sit ille:
& uinum letificat cor hominis. Uidet᷑
iam dicere de sp̃itali uino. Nam idõ lȩ¬

Expanded text:
oleum dicitur, in nitore divino; et quoniam excellentissima in Christo apparuit, totus orbis eum diligit: qui cum contemptus hic esset, adoratur modo ab omni gente: «Quoniam ipsius est regnum, et ipse dos gratia, ut multi qui in eum non credunt, laudent re. Laudando impediuntur, qui in illum vituperando saeviebant: amatur tamen ab omnibus, praedicatur ab omnibus, quia excellenter unctus, id. Messias hebraice, graece Christus, latine Unctus: sed corpus suum totum perunguit. Omnes ergo venientes accipiunt gratiam, ut exhilaretur facies in oleo. 14. «Et panis cor hominis confirmat.» Quid est hoc, fratres? Quasi coegit intelligi de quo pane diceret. Panis enim iste visibilis stomachum confirmat, ventrem confirmat: est alius panis qui cor confirmat, quia panis est cordis. Jam enim dixerat de pane superius, «Ut educat panem de terra,» sed non dixerat qualis panis sit ille. «Et vinum laetificat cor hominis.» Videtur jam dicere de spirituali vino; nam id lae
Abbreviated transcription (Latin):
tas inquit. xp̃i compellit nos. Tu par¬
ticeps uerbi. & si hodie sp̃italis. heri
carnalis. ad carnales dedignaris descen¬
dere. cum uerbum caro factum sit. &
habitaret in nobis: benedicaniꝰ ergo
dñm: & laudemꝰ eum qui rigat mon¬
tes de suꝑiorib suis. Inde ueniet riga¬
tio ad t̾ram: inde enim & humilia sa¬
tiabunt᷑. Sequit᷑ enim. De fructu oꝑm
tuorum satiabit᷑ t̾ra. Quid ÷ de fructu
oꝑmi tuorum : nemo głiet᷑ in oꝑib su
satiatur. Non dicat meritis suis: datã
grãm fuisse. Si grã dr̃: gratis datur.
Si oꝑib redditur: merces redditur. Gra¬
tis gͦ accipe: quia impiꝰ iustificaris. De
fructu oꝑm tuorum satiabitur terra.

Expanded text:
tas,» inquit, «Christi compellit nos» . Tu partas,» inquit, «Christi compellit nos» . Tu particeps Verbi, etsi hodie spiritualis, heri carnalis, ad carnales dedignaris descendere, cum ipsum Verbum caro factum sit, ut habitaret in vobis . 8. Benedicamus ergo Dominum, et laudemus eum qui rigat montes de superioribus suis. Inde veniet irrigatio ad terram, inde et humilia satiabuntur: sequitur enim, «De fructu operum tuorum satiabitur terra.» Quid est, «De fructu operum tuorum?» Nemo glorietur in operibus suisatiatur: non dicat meritis suis datam gratiam fuisse. Si gratia dicitur, gratis datur: si operibus redditur, merces redditur . Gratis ergo accipe, quia impius justificaris. «De fructu operum tuorum satiabitur terra.
Abbreviated transcription (Latin):
tempneret. Mons magnꝰ rigauit illũ de
suꝑioribꝰ suis: & statim rigatꝰ & manare
iam uolens. adnẽ ait. quid me iubes face¬
re : Accipe illum montem uł petram
unde possis dare uocẽ tuam: accipe illũ
& uide rigari de suꝑiorib & effluere in in-¬
feriorib. Audi hoc. & in uno loco. Siue
etũ mente excessimꝰ dõ: suie temꝑantes
sumꝰ uob̃. Qđ̃ ait mente excessimꝰ: uos ca¬
pere ñ potestis. Excessimꝰ enĩ omĩa ista
carnalia: uos adhuc carnales estis. Dõ gͦ.
m̃te excessimꝰ. & qđ uidemꝰ cũ m̃te excedimꝰ.
effari ñ possumꝰ. Ibi enim audiuit ineffa¬
bilia uetba: quȩ ñ licet homini loqui Qa
gͦ inquiunt. illi carnales. illi lepores.
nos ñ rigabimur: ad nos nichil ꝑueniet:
Et qͦmͦ emittit fontes in conuallib: Et
qͦmͦ in medio montium ꝑtransibunt a¬
quȩ: Ad hoc ͭ ꝑtinet: siuue temꝑantes su¬
mꝰ uob̃: Unde hoc quẽ unitamur: Cari¬

Expanded text:
temneret mons magnus: rigavit illum de temneret mons magnus: rigavit illum de superioribus suis; et statim rigatus et manare jam volens: «Domine,» ait, «quid me jubes facere» ? Accipe illum montem vel petram, unde possis dare vocem tuam; accipe illum, et vide rigari de superioribus, et effluere in inferioribus. Audi hoc et in uno loco: «Sive,» inquit, «mente excessimus Deo, sivi temperantes sumus vobis.» Quod ait, «mente excessimus;» vos capere non potestis: excessimus enim omnia ista carnalia, vos adhuc carnales estis. Deo ergo mente excessimus; et quod videmus cum mente excedimus, effari non possumus: ibi enim «audivit ineffabilia verba, quae non licet homini loqui» . Quid ergo, inquiunt illi carnales, illi lepores, nos non irrigabimur? ad nos nihil perveniet? Et quomodo emittit fontes in convallibus? et quomodo in medio montium pertransibunt aquae? Ad hoc ergo pertinet, «Sive temperantes sumus vobis.» Unde hoc? quem imitamur? «Chari
Abbreviated transcription (Latin):
Ille unde habet: confugimꝰ ad isaiam. Isai¬
us unde : Ludi unde. Rigans montes de
suꝑioribꝰ sius. Modo si ad nos uenerit genti¬
lis. homo incircũcisus. crediturꝰ. xp̃o. damus
ei baptismum: nec reuocamꝰ ad illa oꝑa legis.
Et sinos interroget iuideus. quare ita facia¬
mꝰ: sonamꝰ de petra. dicimꝰ hoc fecit paulus.
hoc fecit petrus. De medio petrarũ damus uocẽ
nrãm. Illȩ autẽ petra. ipse petrus. mons
magnꝰ. quando orabat & illum uisũ uide¬
bat: de suꝑiorib rigabatur. Paulus apłs
dic̃ gentib. Si circuncidamini: xp̃c uob̃
nichil ꝓderit. Dicit hoc paulus tanquã
mons: inde nos dicimꝰ. sonantes de petra.
Riget dñs ipsam petrã de suꝑioribꝰ suis. Nã
cũ adhuc ista petra eẽt in infidelitate asꝑa.
uolens eam rigare de suꝑioribꝰ suis ut flu¬
eret aqua in conualle clamauit. Saule
saule qͥd me ꝑsequeris: ñ ei legit ꝓpłum.
ii ei legit alterum apłm: omĩa enim ista cõ¬

Expanded text:
Ille unde habet? Confugimus ad Isaiam. IsaiIlle unde habet? Confugimus ad Isaiam. Isaias unde? Audi unde: «Rigans montes de superioribus suis.» Modo si ad nos venerit homo gentilis incircumcisus, crediturus Christo, damus ei Baptismum, nec revocamus ad illa opera Legis. Et si nos interroget Judaeus quare ita faciamus, sonamus de petra, dicimus, Hoc fecit Petrus, hoc fecit Paulus: de medio petrarum damus vocem nostram. Illa autem petra, ipse Petrus mons magnus, quando orabat et illum visum videbat, de superioribus rigabatur. Paulus apostolus dicit Gentibus: «Si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit» . Dicit hoc Paulus, tanquam mons: inde nos dicimus, sonantes de petra. Riget Dominus ipsam petram de superioribus suis. Nam cum ista petra adhuc esset in infidelitate aspera, volens eam rigare de superioribus suis ut flueret aqua in convalle, clamavit: «Saule, Saule quid me persequeris?» Non ei legit prophetam, non ei legit alterum apostolum; omnia enim ista con
Abbreviated transcription (Latin):
ut̾m ñ irridebit me : ero enĩauis: quȩ ñ
de petra emitto uocẽ meã. Quid mͥ unus¬
qͥsq ur̃m. debet dicere: quid debet dicere
ille qui sic instructꝰ est: Si qluis uob̾ euan¬
głuauerit precer quam qđ accepistis: a¬
nathema sit. Quid mͥ dicis de platone. &
de cicerone. & de uirgilio : habes ante
te petras montium: de medio petrarũ
mͥ da uocem tuam. De medio petrarũ da¬
bunt uocẽ suam. Audiant᷑ quia petrȩ
audiunt᷑: audiant᷑ qr & in illis multis
petris: petra audit᷑. Petra enim erat xp̃c.
dantes uocẽ suam. Nichil suauiꝰ tali uoce¬
alitum: illȩ sonant. & petrȩ resonant. Sonant
illi: disputant sp̃itales. Resonant petre testi¬
monia: respondent scripture. Ecce inde uo¬
latilia: de medio petrarum dant uocẽ suam:
habitant enum in montibꝰ. Ipsi montes: &¬
illȩ petrȩ: inde habent uocem. Ut enĩ rige.¬
mur scripturis: confi̾gimꝰ ad apłm paulũ

Expanded text:
vestrum non irridebit me? Ero enim avis, quae non vestrum non irridebit me? Ero enim avis, quae non de petra emitto vocem meam. Quid mihi unusquisque vestrum debet dicere? quid debet dicere ille qui sic instructus est? «Si quis vobis evangelizaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit» . Quid mihi dicis de Platone, et de Cicerone, et de Virgilio? Habes ante te petras montium, de medio petrarum mihi da vocem tuam. «De medio petrarum dabunt vocem suam.» Audiantur qui a petra audiunt: audiantur, quia et in illis multis petris petra auditur: «Petra enim erat Christdantes vocem suam, Nihil suavius tali vocelitum. Illae sonant, et petrae resonant: sonant illae, disputant spirituales; resonant petrae, testimonia respondent Scripturae. Ecce inde volatilia de medio petrarum dant vocem suam; habitant enim in montibus. 7. illae petrae unde habent vocem? Ut enim rigemur Scripturis, confugimus ad apostolum Paulum.
Abbreviated transcription (Latin):
saluus erit: sic tam̃ tanquam ꝑ ignem. Hoc
aget canuũ. Nios in sinistram seꝑaibit: alios
in dexteram quodammͦ eliquabit. Aues au¬
teni ñ diuisit. Sed aues uideant: si aues
tales suut.: que suꝑ montes illos inhabitent.
ñ debent sequi altitudinem cordis sui. De
uentis tollant᷑: in montibꝰ requiescant.
Habent auctoritatem scõrum. requiescant
in montib in apłis. in ꝓphetis. Illic in habi¬
tent tales aues: quia in montib petras
inueniunt. firmam̃ta quędã p̃ceptorum.
Sic̃ enĩ una illa petra xp̃c. uerbũ dĩ: sic
multa uerba dĩ. multe petre. Et iste petre
in mondib: uide aues ibi habitantes. Suꝑ
illos: uolatilia cęli inhabitabunt. Sed noli
putare: quia ista uolatilia cęli auctorita¬
tẽ suam secunt᷑. Uide quid dicat psalmus.
De medio petrarum dabunt uocẽ suam.
Modo si dicam uob̾ credite: hoc enĩ dix̃ ci¬
cero. hoc dix̃ plato. hoc dix̃ pytagoras: qͥs

Expanded text:
«salvus erit, sic tamen quasi per ignem» . Hoc «salvus erit, sic tamen quasi per ignem» . Hoc aget caminus; alios in sinistram separabit, alios in dextram quodammodo eliquabit. «Aves autem non divisit.» Sed aves videant, si aves tales sunt quae super montes illos inhabitent; non debent sequi altitudinem cordis sui, de ventis tollantur, in montibus requiescant. Habent auctoritatem sanctorum, requiescant in montibus, in Apostolis, in Prophetis: illic inhabitent tales aves, quia in montibus petras inveniunt, firmamenta quaedam praeceptorum. Sicut enim una illa petra, Christus Verbum Dei; sic multa verba Dei, multae petrae, et istae petrae in montibus. Vide aves ibi habitantes: «Super illos volatilia coeli inhabitabunt.» 6. Sed noli putare quia ista volatilia coeli auctoritatem suam sequuntur; vide quid dicat Psalmus: «De medio petrarum dabunt vocem suam.» Modo si dicam vobis, Credite, hoc enim dixit Cicero, hoc dixit Plato, hoc dixit Pythagoras; quis
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ unꝰ quisq ur̃m. ego sum pauli. ego
aut̃ apollo. ego uͦ cephe. ñne carnales
estis: & scdđ̾m homine ambulatis: Rogo
uos fr̃s. audite & ꝓficite: excutite uos
de loco carnali. ꝑgite in turturẽ & co¬
lumbam. Aues enim: ñ diuisit. Sed qͥ¬
cũq talis ꝑmanserit. & scdm quendã
modum uitȩ aptũ carnalibꝰ ce de gre-¬
iio eccłȩ ñ recesserit. & ñ fuerit seductꝰ
ab hereticis. ut ex contraria parte dii¬
datur: ueniet canunꝰ & ad dexteram
ponet᷑. Sine camino ñ poderit. Sed si
caminum pati ñ uult: ꝑgat in tur¬
turẽ & colũbam. Q potest capere: capi¬
at. Si aut̃ ñ sic erit. & edificauerit su¬
ꝑ fundam̃tũ. ligna. fȩnũ. stipulam.
id÷ amores scłares. fundam̃to fidĩ suȩ
suꝑ ȩdificauert: tam̃ si in fundam̃ito sit. xp̃e.
ut primum locum ipse habeat in corde. & ei
nichil om̃ino anteponat᷑: portant᷑ & tales. to¬
lerantur & tales. u eniet cammꝰ: incendet li¬
gna. fenum &e stipulam. Ipse autem inquit

Expanded text:
unusquisque vestrum, Ego sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae; nonne carnalis estis, et secundum hominem ambulatis?» Rogo vos, fratres, audite, et proficite; excutite vos de loco carnali, pergite in turturem et columbam: «Aves» enim «non divisit.» Sed quicumque talis permanserit, et secundum quemdam modum vitae aptum carnalibus, et de gremio Ecclesiae non recesserit, et non fuerit seductus ab haereticis, ut ex contraria parte dividatur; veniet caminus, et ad dextram poni sine camino non poterit. Sed si caminum pati non vult, pergat in turturem et columbam. Qui potest capere, capiat. Si autem non sic erit, et «aedificaverit super fundamentum ligna, fenum, stipulam,» id est, amores saeculares fundamento fidei suae superaedificaverit; tamen si in fundamento sit Christus, ut primum locum ipse habeat in corde, et ei nihil omnino anteponatur; portantur et tales, tolerantur et tales: veniet caminus, incendet ligna, fenum, stipulam: «Ipse autem,» inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemiam: finitis om̃ibꝰ sermonibꝰ &i
psius iob. & amicorum eiꝰ. a quib ei cõso¬
latio reddebat᷑. Dicit d̃s testimoniũ. illos
ñ uerũ locutos sic̃ seruus eiꝰ iob. Non enĩ
locuti estis inqͥt corã me uerũ qͥcquã: sic̃
seruus meus io. Deinde iubet ut ille ꝓeis
pentis & securꝰ transire hoc mare. quia ne¬
cesse ẽ habitet hic serpens iste: & ut dicere
ceꝑam lapsus diabolꝰ Ede cęlo. hunc locũ
accepit: obseruet caput eiꝰ a timore scłi.
& a cupiditate scł̃i. Hinc enim suggerit
aliquid: aut unde times. aut unde cupis.
Aut am oiem tuum temptat: aut timo¬
rem. Tu si timueris gehennas: amaueris
regnũ dĩ: obseruab̃ caput eiꝰ. E uitato ca¬
pite securus eris: nec ille lapsum tuum
tenebit: nec de tua ruina gaudebit.
Nemo aut dicat ut dixi: magnã habet po¬
testatem. Uident enim homines. quast
qͥntũ acceꝑit potestatis. qͥd ꝑdidit ñ ui¬

Expanded text:
blasphemiam; finitis omnibus sermonibus, et blasphemiam; finitis omnibus sermonibus, et ipsius Job, et amicorum ejus a quibus ei consolatio reddebatur, dicit Dominus testimonium, illos non verum locutos, sicut servum ejus Job. «Non enim locuti estis,» inquit, «coram me verum quidquam, sicut servus meus Job.» Deinde jubet ut ille pro eis pentis, et securus transire hoc mare; quia necesse est habitet hic serpens iste, et, ut dicere coeperam, lapsus diabolus de coelo hunc locum accepit; observet caput ejus, a timore saeculi, et a cupiditate saeculi. Hinc enim suggerit aliquid, aut unde times, aut unde cupis; aut amorem tuum tentat, aut timorem. Tu si timueris gehennas, amaveris regnum Dei, observabis caput ejus. Evitato capite, securus eris; nec ille lapsum tuum tenebit, nec de tua ruina gaudebit. Nemo autem dicat, ut dixi: Magnam habet potestatem. Vident enim homines quasi quantum acceperit potestatis; quid perdiderit, non vi
Abbreviated transcription (Latin):
diator. Ut autẽ sit maliator: descendat a su¬
ꝑiore ad inferiorem. ab equalitate patris.
faciat qd ait apłs. Semet ipsum exinani¬
uit formam serui accipiens: in similitu¬
dinem hominũ factꝰ. & habitu inuentus
ut homo. fundat sanguinẽ suĩr deleat ꝙy¬
rographum nr̃m: componat int̃ nos &dm̃
nrãm uoluntatẽ. corrigens ad iustitiã illiꝰ
sententiã flectens ad nuscdiam. Sic̃ gͦ. hoc
unũ exposiuimꝰ. qͥntũ dñs dedit. quod du¬
rũ uidet᷑ diccum ad iob sic & cetera quȩ ibi
uident᷑ quasi aspera & blasphema. habent
intellectꝰ suos. Quod putaremus alit̃ eẽ: nͥ¬
dĩ ꝑhib̾et testimonium. Et antequã loq̃
quȩrela. uerax dĩ cultor. Dix̃ hoc ds̃: dixit
hoc ante tẽptationem illiꝰ. Ne quis aut̃ in
illis uerbis forte male intelligens scanda¬
luaret᷑. & putaret iustũ quidẽ uirũ fuisse
iob ante temptationẽ: in tẽptatione aut̃
graui defecisse. & lapsum eẽ in sacrilegam

Expanded text:
diator. Ut autem sit mediator, descendat a sudiator. Ut autem sit mediator, descendat a superiore ad inferiorem, ab aequalitate Patris; faciat quod ait Apostolus: «Semetipsum exinanivit formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo» . Fundat sanguinem suum, deleat chirographum nostrum , componat inter nos et Deum; nostram voluntatem corrigens ad justitiam, illius sententiam flectens ad misericordiam. Sicut ergo hoc unum exposuimus, quantum Dominus dedit, quod durum videtur dictum a Job; sic et caetera quae ibi videntur quasi aspera et blasphema, habent intellectus suos. Quod putaremus aliter et testimonium, et antequam loquequerela, verax Dei cultor» . Dixit hoc Deus, dixit hoc ante tentationem illius. Ne quis autem in illis verbis forte male intelligens scandalizaretur, et putaret justum quidem virum fuisse Job ante tentationem, in tentatione autem gravi defecisse, et lapsum esse in sacrilegam
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt nob̾ arbit̃: quasi qui int̃ nos iudica¬
ret. & qͦuidicante causam uinceret. Sic ac¬
cipit᷑ ad priũ sonũ: sed discute te ne la¬
baris. Attendit enuim semꝑ ille serpens calca¬
neum tuũ. Quid uisus ẽ dixisse iob. utinam
eẽt nob̾arbit᷑. utinã eẽt medius aliqͥs. qui
iudicaret int̃ me &e te: hoc dõ. hoc homo.
hoc in stercore homo: hoc ͣ in celo angłs dõ.
Utinã eẽt nob̃ arbit̃. S ed̃ quid p̃uidebat:
quid optabat: multi in qͥt dñs iusti &¬
ꝓpħȩ uoluer̃ uidere quȩ uideit: & ñ ui¬
der̃. Arbitrũ desiderabat. Quid̃÷ arbiter:
medius ad componendã causam. Nonne
inumici eramꝰ dĩ. & malã causã habebamꝰ
aduersus dm̃ : Quis finiret causã istã ma¬
maliator: quia aqualis patti ds̃. Dicit alio loco.
Mediator autẽ uniꝰ ẽ non ẽ: ds autẽ unus ẽ. Int̃
duos: mediator. Etgo. xp̃c: mediator nr int̾
hominẽ ce dm̃. Non quia ds̃: sed quia homo.
Non quia ds̃ equalis. patri.ẜ eq̃lis patri ñ me¬

Expanded text:
et arbiter»? Quasi qui inter nos judicaret, et quo judicante causa mea vinceret. Sic accipitur ad primum sonum: sed discute te, ne labaris; attendit enim serpens ille semper calcaneum tuum. Quid visus est dixisse Job? «Utinam esset nobis arbiter!» utinam esset medius aliquis qui judicaret inter me et te! Hoc Deo homo, hoc in stercore homo, hoc vel in coelo angelus Deo: Utinam esset nobis arbiter! Sed quid praevidebat? quid optabat? «Multi,» inquit Dominus, e voluerunt videre quae videtis, et non viderunt» . Arbitrum desiderabat. Quid est arbiter? Medius ad componendam causam. Nonne inimici eramus Dei, et malam causam habebamus adversus Deum? Quis finiret causam istam mamediator; quia aequalis Patri Deus. Dicit alio loco: «Mediator autem unius non est; Deus autem unus est» . Inter duos mediator: ergo Christus mediator inter hominem et Deum. Non quia Deus, sed quia homo: nam quia Deus, aequalis Patri; sed aequalis Patri, non me
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ legunt nouer̾. intã multis illis uerbis.
Obseruabat serpens calcaneũ labantis: ille
lit omnẽ suggestionẽ. Respondit & nu¬
lieri: sic̃ dignũ erat respondere mulieri.
Locuta es inquit: tanquã una de insipi¬
entibꝰ mulieribꝰ. Si bona ꝑcepimꝰ de manu
omĩa quȩ dix̃: nusquã lapsus ẽ. Qđ multi
m illis uerb̃ ñ intelligunt: & quędã ibi
sic accipiunt. qͥsi aliqͥd durũ dixerit iob in
stomachans aduersus dm̃: sic̃ uidebat᷑
ñ intelligentib. Ille aut̃ gestabat ꝑsonã magnã:
magne ꝓphetiȩ. Utinam inqͥt loquens ad

Expanded text:
qui legunt, noverunt: in tam multis illis verbis qui legunt, noverunt: in tam multis illis verbis observabat serpens calcaneum labentis. Ille lit omnem suggestionem. Respondit et mulieri, sicut dignum erat respondere mulieri: «Locuta es,» inquit, «tanquam una de insipientibus mulieribus: si bona percepimus de manu omnia quae dixit, nusquam lapsus est» . Quod multi in illis verbis non intelligunt, et quaedam ibi sic accipiunt, quasi aliquid durum dixerit Job in stomachans adversus Deum, sicut videbatur non intelligentibus: ille autem gestabat personam magnam magnae prophetiae: «Utin
Abbreviated transcription (Latin):
p otestat̾ẽ dedit. Contẽpnat᷑ suꝑbia teni¬
tatoris mel: sustineant᷑ flagella patris
mei. Repulsus ẽ tẽptator: obseruatum
ẽ caput euis. Penitrare ñ potuit in cor:
muratã ciuitatẽ forisecus obpugna-¬
uit. sed ñ expugnauit. Accessit alia t̃e¬
ptatlo: ꝑmissus ẽ ad corpus eiꝰ. ꝑcussit
graui ulilnere. a capite usq ad pedes:
contabescebat putredine. scatebat uer¬
nubꝰ. amissa donius. sedebat in stercore.
Ibi eua captiuata a diabolo: ad aduito¬
riũ. marito supposita ad lapsum. sug¬
gerit ut blasphemet᷑ ds̃. Primo sugges¬
sit in paradiso ut contempneret᷑ ds̃:
mͦ ut blasphemet᷑ ds̃.U. aluit tc̃ uuinte¬
grũ: nunc uictꝰ ẽ a putradine. In ꝑadiso
deiecit: in sterrore suꝑatꝰ ẽ. Attendebat au¬
tẽ ille draco: utrum iob lingua laberet᷑. Om̃us
enim homo inaccu suo pedes habet in eo qd̾
agit. in qͦ mouet᷑ ibi tanquã ambulat.
dicebat ille multa. Quanta enĩ dix̃ iob:

Expanded text:
potestatem dedit; contemnatur superbia tenpotestatem dedit; contemnatur superbia tentatoris mei, sustineantur flagella patris mei. Repulsus est tentator, observatum est caput ejus, penetrare non potuit in cor. Muratam civitatem forinsecus oppugnavit, sed non expugnavit. Accessit alia tentatio: permissus est ad corpus ejus, percussit gravi vulnere a capite usque ad pedes; contabescebat putredine, scatebat vermibus, amissa domo sedebat in stercore. Ibi Eva captivata, a diabolo non ad adjutorium marito supposita, sed ad lapsum, suggerit ut blasphemetur Deus. Primo suggessit in paradiso ut contemneretur Deus, modo ut blasphemetur Deus. Valuit tunc in integrum, nunc victus est a putri: in paradiso dejecit, in stercore superatus est. Attendebat autem ille draco utrum Job lingua laberetur. Omnis enim homo in actu suo pedes habet in eo quod agit; in quo movetur, ibi tanquam ambulat. Dicebat ille multa; quanta enim dixit Job,
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ mulierculam: subtrax̃ omĩa que ha¬
bebat. Solam diabolus dimisit adutri¬
cẽ suã: ñ mariti consolatricem. s potius
tẽptatricem. Cepit etiã ipsã: ñ obseruan¬
tẽ caput eiꝰ. Adhuc enĩ illa eua erat: sed
iã ille adã ñ erat. Ablatis om̃ib remã¬
sit iob cũ uxore. ꝑ quã tẽptaret᷑: & cũ
dõ a quo regeretur. Quidillo pauperiꝰ
factũ subito. si domũ eius consideres:
qͥd illo ditius. si cor eiꝰ cogites: Uide pau¬
ꝑtaten domꝰ: ablata st̃ omĩa. Uide diui¬
tias cordis: dñs dedit dñs abstulit si¬
c̃ dño placuit ita factum ẽ. sit nom̃
dñi benedictum. Diis dedit dñs abstulit.
Nouerat rectorem suum: & tẽptatoren
suũ. ꝑmissorem demptatoris sui noue¬
rat: nichil sibi inquit diabolus tribu¬
at. uoluntatẽ habet nocendi: potesta¬
tem aut̃ nͥ acciꝑet ñ haberet. Quantuni
accipit ille potestatis: tantum ego pati¬
or. Non gͦ ab illo patior: sedabeo qui

Expanded text:
ejus mulierculam; subtraxit omnia quae haejus mulierculam; subtraxit omnia quae habebat, solam dimisit adjutricem suam, non mariti consolatricem, sed potius tentatricem; cepit etiam ipsam non observantem caput ejus. Adhuc enim illa Eva erat; sed jam ille Adam non erat. Ablatis omnibus, remansit Job cum uxore, per quam tentaretur; et cum Deo, a quo regeretur. Quid illo pauperius subito factum, si domum ejus consideres? Quid illo ditius, si cor ejus cogites? Vide paupertatem domus: ablata sunt omnia. Vide divitias cordis: «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum. Dominus dedit, Dominus abstulit:» noverat rectorem suum, et tentatorem suum; permissorem tentatoris sui noverat. Nihil sibi, inquit, diabolus tribuat; voluntatem habet nocendi, potestatem autem nisi acciperet, non haberet; quantum accepit ille potestatis, tantum ego patior: non ergo ab illo patior, sed ab eo qui
Abbreviated transcription (Latin):
hic gͦ. draco antiquus hostis ñr. ira ꝑ¬
fidus. in sidiis astutꝰ:in mari magno
ẽ. Draco hic quẽ finxisti: ad inluden¬
dum ei. Lam tu iulude draconi. Aã
hoc enĩ hic factꝰ ẽ draco. Ipse cadenspec¬
cato suo. de subluni habitatione ce¬
lorum: & ex angło factꝰ ẽ diabolus. ac¬
cepit quendã locũ suũ in hoc mari
magno &e spatioso. Regnũ eius quod
putas: carcer eius ẽ. Multi enĩ dicunt.
Quare tantã potestatẽ diabolus acce¬
pit. ut dominet᷑ in isto scło. & tãtũ
ualeat:. tantũ possit: quantũ ualet.
aut qͣntũ potest: nͥ ꝑmissus: nichil
potest. Tu sic age: ne ꝑmittat᷑ in te.
lut ᷤ ꝑmissus fuerit ad temptandum:
uictꝰ abscedat & ñ possideat. ꝑmissus ẽ
enun ad tẽptandos qͦsdam scõs uiros fa¬
mulos dĩ: suꝑauer̃ eum qr de uia ñ re¬
cesser̃. Non lapsi sunt: qͦrũ obseruabat
um eiꝰ attendebat. Ille repellebat sug¬
gerentẽ: ille sperabat labantẽ. Ceꝑic &

Expanded text:
7. Hic ergo draco, antiquus hostis noster, ira f7. Hic ergo draco, antiquus hostis noster, ira fervidus, insidiis astutus, in mari magno est. «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» Jam tu illude draconi: ad hoc enim hic factus est draco. Ipse cadens peccato suo de sublimi habitatione coelorum, et ex angelo factus diabolus, accepit quemdam locum suum in hoc mari magno et spatioso. Regnum ejus quod putas, carcer ejus est. Multi enim dicunt: Quare tantam potestatem diabolus accepit, ut dominetur in isto saeculo, et tantum valeat, tantum possit? Quantum valet, aut quantum potest? Nisi permissus, nihil potest. Tu sic age, ne permittatur in te; aut si permissus fuerit ad tentandum, victus abscedat, et non possideat. Permissus est enim ad tentandos quosdam sanctos viros famulos Dei: superaverunt eum, quia de via non recesserunt, non lapsi sunt, quorum observabat um ejus attendebat. Ille repellebat suggerentem, ille sperabat labentem: cepit et
Abbreviated transcription (Latin):
calca:. Contẽne qđ suggessit. Sed magnũ
aurũ suggessit. Et qͥd ꝓdest homini si to¬
tũ mundũ lucret᷑ : animȩ aut̃ sue decri¬
nĩtũ patiat᷑: pereat mundi lucrũ: ne fiat
amme dampnũ. hȩc dicens. obseruasti
caput serpentis & calcasti: ille aut̃ dia¬
bolus calcancũ tuũ obseruat. Quid÷ ob¬
seruat calcaneum tuum: qͣndo labaris
a uia dĩ. Tu obseruas pͥmã suggestionẽ:
ille obseruat lapsũ tuũ.Si enĩ lapsus
fueris: cades. Si cecideris. possidebit.
Ut auit̃ ñ cadas. noli exire de uia: an¬
gustã tͥ semitã strauit ds̃. Quicqͥd extra
illã: lubricũ ẽ. Aꝑterea lum̃ ẽ xp̃c: ⁊e
nat omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc
mundum. Et ego sum uia: & ueritas
& uita. Per me is: ad meͥ is. Si gͦ ipse ẽ
lum̃. & ipse ẽ uia: si ab illo recesseris.
nec in lumine eris. nec inuia. Et qͥd
te sequit᷑: qđ dicit de impiis qͥdã psal¬
mus: fiat uia eorũ tenebre & lubricũ.

Expanded text:
calca? Contemne quod suggessit. Sed magnum calca? Contemne quod suggessit. Sed magnum aurum suggessit. Et quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur ? Pereat mundi lucrum, ne fiat animae damnum. Haec dicens, observasti caput serpentis, et calcasti. Ille autem diabolus calcaneum tuum observat. Quid est, observat calcaneum tuum? Quando labaris a via Dei. Tu observas primam suggestionem, ille observat lapsum tuum. Si enim lapsus fueris, cades; si cecideris, possidebit. Ut autem non cadas, noli exire de via. Angustam tibi semitam stravit Deus; quidquid extra illam, lubricum est. Propterea lumen enat omnem hominem venientem in hunc mundum» ; et, «Ego sum via, et veritas, et vita» . Per me is, ad me is. Si ergo ipse est lumen, et ipse est via; si ab illo recesseris, nec in lumine eris, nec in via. Et quid te sequitur? Quod dicit de impiis quidam psalmus: «Fiat via illorum tenebrae et lubricum» .
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ: i figuram dictum eccłȩ. futurȩ faccȩ
de latere uiri sui: & hoc dormientis. Erat
aut̃ adã forma futuri. Hoc apłs dic̃: qui ẽ
forma futuri. Prefiguratũ ẽ quid futurũ
erat: facta ẽ eccła de latere dnui dormientis
in cruce. Nam de latere crucifixi ꝑcusso: sa¬
cram̃ta eccłȩ ꝓfluxer̃. Quid gͦ dictum est
ȩccłȩ: iã mͦ audite: intelligite. cauete. Ipsa
tuũ obseruabit caput: & tu eiꝰ caltaneũ:
Deccła: caput serpentis obserua. Quidẽ ca¬
put serpentis: prima peccati. suggestio.
Uenit tͥ in m̃tẽ. nescio quid illicitũ: noli ibi
tenere ĩtẽ tuam. noli consentire hoc quod
uenit in m̃tem. Caput serpentis ẽ. Caput
calca: & euades ceteros motꝰ. Quid ẽ caput
calca: ipsam suggestionẽ contemne. Sed
lucrũ suggessit. Magnũ ibi lucrũ ẽ: ma¬
gnũ ibi aurum ẽ. Si hanc fraudẽ feceris:
diues eris. Caput serpentis ẽ: calca. Quid:

Expanded text:
dictum, in figura dictum Ecclesiae futurae, factae dictum, in figura dictum Ecclesiae futurae, factae de latere viri sui, et hoc dormientis. Erat autem Adam forma futuri. Hoc Apostolus dicit: «Qui est forma futuri» . Praefiguratum est quod futurum erat, facta est Ecclesia de latere Domini dormientis in cruce. Nam de latere crucifixi percusso , Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Quid ergo dictum est Ecclesiae? Jam modo audite, intelligite, cavete: «Ipsa tuum observabit caput, et tu ejus calcaneum.» O Ecclesia, caput serpentis observa. Quod est caput serpentis? Prima peccati suggestio. Venit tibi in mentem nescio quid illicitum; noli ibi tenere mentem tuam, noli consentire. Hoc quod venit in mentem, caput serpentis est; caput calca, et evades caeteros motus. Quid est, caput suggestionem contemne. Sed lucrum suggessit: magnum ibi lucrum est, magnum ibi aurum est; si hanc fraudem feceris, dives eris. Caput serpentis est, calca. Quid est,
Abbreviated transcription (Latin):
lis carnis: sed uidecis oculis fidĩ. Ipse est
qui &e leo dr̃. De illo scriptura dic̃: cõcul¬
cabis leonẽ &e draconem. Subditꝰ ẽ iste ca¬
ꝑtti tuo: subdet᷑ & corꝑi eius. Hereant¬
tantũ m̃bra capiti suo: ut m̃bra eius sint.
Diccũ ẽ de pͥma femina quã sedux̃ hic dra¬
co. eua scilicet illa. cui consiliũ mortis de¬
dit. & ꝑsuasione astuta in cor femineum
more serpentis inrepsit: faccum ẽ qđ no¬
uimꝰ. quod ibi & nos fecimꝰ. qͦd dolemus.
In illis eiũ duob hominib: totũ genus hu¬
manũ. Inde ꝓpago inortis: inde & in par¬
uulis debita delicta. Quis enim mundus
ait scriptura in conspectu tuo: nec infans
cuius ẽ uniꝰ diei uita suꝑ t̃ram. Tradux
peccati. tradux mortis: de pͥmo peccato.
Nostis enim & quid dictũ est mulieri. uł
potiꝰ serpenti. cũ audiret ds peccatũ primi
hominis. ipsa obseruabit tuũ caput. & du¬
eiꝰ obseruab̃ calcaneũ. In magno misterio

Expanded text:
lis carnis, sed videtis oculis fidei. Ipse est lis carnis, sed videtis oculis fidei. Ipse est qui et leo dicitur: de illo Scriptura dicit, «Conculcabis leonem et draconem» . Subditus est iste capiti tuo, subdetur et corpori ejus; haereanttantum membra capiti suo, ut membra ejus sint. Dictum est de prima femina, quam seduxit hic draco; Eva scilicet illa cui consilium mortis dedit, et persuasione astuta in cor femineum more serpentis irrepsit. Factum est quod novimus, quod ibi et nos fecimus, quod dolemus. In illis enim duobus hominibus totum genus humanum: inde propago mortis, inde et in parvulis debita, delicta. «Quis» enim «mundus,» ait Scriptura, «in conspectu tuo? Nec infans cujus est unius diei vita super terram» . Tradux peccati, tradux mortis de primo peccato. Nostis enim et quid dictum est mulieri, vel potius serpenti, cum audiret Deus peccatum primi hominis: «Ipsa calcaneum» . In magno mysterio
Abbreviated transcription (Latin):
onũ. int̾ fluctꝰ scłi. int̾ animalia pusil¬
la &e magna: gub̃nator ẽ xp̃c. in ligno cru¬
cis suȩ. Illic naues cõmeabunt. Non tune¬
ant naues: ñ ualde attendant ubi na-¬
tant. s a quo gubernent᷑. Illic naues com¬
meabunt. Quẽ cõmeatũ reperiunt: tristẽ.
Quando gub̃natore sentiunt. xp̃m: com¬
meabt̃ securȩ. Cõmeent ꝑseuerant̃: ueni¬
ent ad finem debitũ. ꝑducent᷑ ad trã qͥe¬
tis. Est in isto mari aliqͥd. etiã qđ suꝑat
omĩa animalia. pusilla & magna. Quid
ẽ hoc: psalmũ audiamꝰ. Draco hic quẽ
finxisti: ad unludendũ ei. Ibi repentia qͦ¬
rũ ñ ẽ numerꝰ: ibi animalia pusilla &
magna. Illic naues cõmeabunt: & ñ time¬
bunt. Non solũ repentia quorũ ñ ẽ nume¬
rus. & animalia pusilla & magna: sed nec
diaconem qui ibi ẽ quẽ fiunxisti. inqͥt dõ
ad illudendũ ei. Magnũ secretũ: & tamͣ
qđ nostis dicturus sũ. Nostis inimicum
ȩccłȩ: quendã draconẽ. Nonuidistis ocu¬

Expanded text:
culi, inter animalia pusilla et magna. Gubernator est Christus in ligno crucis suae. «Illic naves commeabunt.» Non timeant naves, non valde attendant ubi natent, sed a quo gubernentur. «Illic naves commeabunt.» Quem commeatum reperiunt tristem, quando gubernatorem sentiunt Christum? Commeabunt secure, commeent perseveranter, venient ad finem debitum, perducentur ad terram quietis. 6. Est in isto mari aliquid etiam quod superat omnia animalia pusilla et magna. Quid est hoc? Psalmum audiamus: «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» Ibi repentia quorum non est numerus, ibi animalia pusilla et magna; illic naves commeabunt, et non timebunt, non solum repentia, quorum non est numerus, et animalia pusilla et magna, sed nec draconem qui ibi est: «Quem finxisti,» inquit Deo, «ad illudendum ei.» Magnum secretum, et tamen quod nostis dicturus sum. Nostis inimicum Ecclesiae quemdam draconem: non vidistis ocu
Abbreviated transcription (Latin):
illũ multis modis. in figuris similitudi¬
nem. exponens qͥd ille sit. uł qͥd ualeat:
hoc quoq ait. Nonnẽ qͥcquã sumile ei:
factũ suꝑ t̾ram: ad inludendũ ei ab an¬
głis meis. Ds̃ ibi loquit᷑ in libro iob: ñ ÷
quicquã ei suꝑ t̾ram simile factũ ad il¬

Expanded text:
illum multis modis in figuris similitudinum, exponens quid ille sit, vel quid valeat, hoc quoque ait: «Non est quidquam simile ei factum super terram, ad illudendum ei ab Angelis meis.» Deus ibi loquitur in libro Job: «Non est quidquam ei su
Abbreviated transcription (Latin):
rea: quia ñ inueterauit ira. ut uerceretur
in odiũ. Si aut̃ ira conuersa fuerit in odiu̾:
tis fr̃s idõ non nullis solem ẽẽ adorandũ: qi
sol in scripturis. aliquando. xp̃m significat.
Ialis ẽ eñ dem̃tia hominũ. quasi adorandũ

Expanded text:
rea; quia non inveteravit ira, ut verteretur rea; quia non inveteravit ira, ut verteretur in odium. Si autem ira conversa fuerit in odium, tis, fratres, ideo nonnulis solem esse adorandum, quia sol in Scripturis aliquando Christum significat. Talis est enim dementia hominum; quasi adorandum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦdammͦ senescentẽ. Sed̃ ut ꝓpinquet ad so¬
lem. ñ istã lunam dico uisibilem oculis. s
quȩ hoc nonune significat᷑ ista. Quando
obscura erat eccła. quando ñdũ apparebat.
tarent in obscura luna rectos corde. Mlodo
quã cecus ẽ. qui luna plena errat: fecit
lunam in tempora. Hic enim temporalit᷑
transit eccła. Non enim hic erit semꝑ i
sta mortalitas. Augeri & minui potest:¬
aliquando transibit. in tempora facta ẽ.
Sol cognouit occasum suũ. Et hic quis
sol. nͥ sol ille iustitiȩ quẽ sibi ñ ortũ im¬
pũ plaugent in. die iidicĩ: qͥd dicturi
sunt in illo die: Eigo errauimus a uia ue¬
ritatis. & iustitiȩ lum̃ non luxͣ nob̃. & sol nͣ
ortus ẽ nob̃. Ei sol iste oritur: qui intelligit
xp̃m. Recedit autem ab intellectu eiꝰ xp̃i: qͥ
sic iratꝰ fuerit fr̃i suo. ut teneat odium. Ita¬
q irascimini: & nolite peccare. Caritas. & si
irascitur: aliquando ut corrigat. ñ deuetur

Expanded text:
quodammodo senescentem; sed ut propinquet ad soquodammodo senescentem; sed ut propinquet ad solem. Non istam lunam dico visibilem oculis, sed quae hoc nomine significatur. Ista quando obscura erat Ecclesia, quando nondum apparebat, us; «ut sagittarent in obscura luna rectos cord.» . Modo quam caecus est qui plena luna errat? «Fecit lunam in tempora.» Hic enim temporaliter transit Ecclesia; non enim hic erit semper ista mortalitas: augeri et minui aliquando transibit; in tempora facta est. «Sol agnovit occasum suum.» Et hic quis sol, nisi sol ille justitiae, quem sibi non ortum impii plangent in die judicii? Qui dicturi illo die, «Ergo erravimus a via veritatis, et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis» . Ei sol iste oritur, qui intelligit Christum. Recedit autem ab intellectu ejus Christus, qui sic iratus fuerit fratri suo, ut teneat odium. Itaque «irascimini, et nolite peccare» . Charitas etsi irascitur aliquando, ut corrigat, non tenetur
Abbreviated transcription (Latin):
altissimi dati st̃ ceruis: & ut his uideas qͥd se¬
quat᷑. Petra refugium hericinaciis & leporibꝰ.
illam in t̾ra: refugiũ ẽ ericiis & leporibꝰ. Ponas
illã in mari: domus ẽ fulicȩ. Utiq utilis
petra: & in montibꝰ ipsa utilis. Montes siue
petre fundam̃to: ruerent in ꝓfundum. Nõ¬
ne iani dudum de montibꝰ dicebat᷑. illic
uolatilia cęli inhabitabunt. de medio pe¬
trarum dabunt uoces suas: Ubiq gͦ pe¬
tra refugium nr̃m. Siue in montibꝰ excelsa
sit. siuie in mari tundat᷑ fluctibꝰ ñ frangit᷑.
siue in t̾ra solidetur: ad illã cerui. ad illam
fulica. ad illã lepus. & ericuis tondant pe¬
ctora. Lepores & ericii: confiteant᷑ peccata su¬
a. licet cooꝑti sint minutis quidẽ cotidia¬
nisq peccatis: non eis tam̃ de ẽ petra. quȩ
illos docuit dicere. Dimitte nob̃ debita nr̃a
tempora. Intelligimꝰ spiritalit̃ eccłiam cre¬
scentẽ de minimo: & ista mortalitate uite.

Expanded text:
altissimi cervis,» ut et his videas quid sealtissimi cervis,» ut et his videas quid sequatur: «Petra refugium ericiis et lepoillam in terra, refugium est ericiis et leporibus: ponas illam in mari, domus est fulicae. Ubique utilis petra. Et in montibus ipsa utilis: montes sine petrae fundamento ruerent in profundum. Nonne jamdudum de montibus dicebatur: «Illic volatilia coeli inhabitabunt; de medio petrarum dabunt voces suas?» Ubique ergo petra refugium nostrum: sive in montibus excelsa sit, sive in mari tundatur fluctibus, non frangatur, sive in terra solidetur; ad illam cervi, ad illam fulica, ad illam lepus et ericius. Tundant pectora lepores, et ericii confiteantur peccata sua: licet cooperti sint minutis quidem quotidianisque peccatis; non eis tamen deest petra, quae illos docuit dicere, «Dimitte nobis debita nostra, tempora.» Intelligimus spiritualiter Ecclesiam crescentem de minimo, et ista mortalitate vitae