comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Atq post paucos iterũ
dies: Cum expl&is
missarum solemnis.
extinctis lampadib:
custas ex eade meccle
sia egressus fuiss& :
postpaululũ intracuit
& lam padẽs quas ex¬
tinexen tlucentes
repperit : quas negle¬
genter extincxisse
secredidit: atq eas
iam sollicitius extinexit:
uiexiens: ecclesiam
clausit: sed posthone¬
rumtriums patium
regressus. lucentes
lam pades quas extine¬
xeratinuenit :
Vt uidelic& exipsolu
mine a pesteclares
detenebris adlucẽ
ueniss&

Expanded text:
. Post paucos iterum . Post paucos iterum dies, cum, expletis missarum solemniis, exstinctis lampadibus custos ex eadem eccsia egressus fuisset, post paululum intravit, et lampades quas exstinxerat lucentes reperit, quas negligenter exstinxisse se credidit, atque eas jam sollicitius exstinxit, qui exiens ecclesiam clausit. Sed post horarum trium spatium regressus, lucentes lampades quas exstinxerat invenit, ut videlicet ex ipso lumine aperte clarescde tenebris ad lucem veniss
Abbreviated transcription (Latin):
quia delocoeodem
inmundus habitator
Peractaigitur missa
nocte eadem magnus
in eiusdem ecclesiae
tectis strepitus factus
ẽ. acsiinhac aliquis
errendo discurrer&:
Sequenti autem nocte :¬
grcuior sonitus ex¬
creuit:
Cums ubito tanto ter¬
rore insonuit: acsi
omnis illa ecclesia a
fundamentis fuis s&
euersa : & protinus
recessit: Acnulla
illic ulterius inqui&ud
antiqui hostis apparuit.
sed perterrorłs sonicũ.
quem fecit in notuit :¬
aloco quem diutenue
Post paucos uero dies:
aeris suꝑ altare eius¬
dẽ ecclesiae Nuber
caelitus dacendit:
suoq illud uelamine
operuit: omnem que
ecdesiam tanto terro¬
re acsuauitate odoris
sepleuit: ut patentib
lanuis Nullus llic prare¬
sumer& intrrre :¬
& sacerdo  atq custode:
uelhi qui ad celebran¬
da missarum solemp¬
nia uenerant: semuide¬
bant ingrediminime
potenent. & suauitatẽ
mirificg odoris troche¬
bant u
Die uero alio cũ in ea
lam pades sinelumine
dependerent: emisso
diuinitus lumine sunt
accensae:¬

Expanded text:
 de loco eodem immundus habitator Peracta igitur missarnocte eadem magnus in ejusdem Ecclesiae tectis strepitus factus est, ac si in ea aliquis errando discurreret. Sequenti autem nocte gravior sonitus excrevit, cum subito tantus terror insonuit, ac si omnis ecclesia illa a fundamentis fuisset eversa, et protinus recessit, ac nulla illic ulterius inquietudo antiqui hostis apparuit; sed per terroris sonitum, quem fecit, innotuit a loco quem diu tenuePost paucos vero dies aeris super altare ejusdem Ecclesiae nubes coelitus descendit, suoque illud velamine operuit, omnemque Ecclesiam tanto terrore ac suavitate odoris replevit, ut patentibus januis nullus illic praesumeret intrare. Sacerdos quoque et custodes, vel hi qui ad celebranda missarum solemnia venerant, rem videbant, ingredi minime poterant, et suavitatem mirifici odoris trabebant. Die vero alio, cum in ea lampades sine lumine dependerent, emisso divinitus lumine sunt accensae
Abbreviated transcription (Latin):
qui in pace ecclesiae
latas huius saeculi
uias sȩqui uideban¬
tur.
Nectamen hoc quod
de eisdem electis
tis iam quasi in regu¬
lamtenemus
Nam cum per secutio¬
nis apeste tempus
inruit : sicut pleriq:¬
subire mastyrium
possunt: qui ẽe iN
pace ecclesiae dispi¬
cabiles uidentur:
Itanonnum quam
in debilitatis formi.¬
dine corruunt: qui
inpaceprius ecclesiae
fostiterstare crede¬
bantur
Sed eos dequib proce¬
diximus fierimast r¬
res potuisse fideli¬
ter fatemur: quia
hoc iam exeorum fine
collegimus
Cadere enimnec in aꝑta
per secutione pote¬
roent hide quib cons¬
tat:. quia &usq: ad
finem uitae in occul¬
ta animi uistute
LTASSERISITAEST
sed super in dignos nos
diuinae mis ericor dide
dispensatione miror.
quia langobardorũ
saeuitia ita mode¬
ractur: ut eorum
.s acer dotes sacrile¬
gos qui es se se fideliu
quasi uictores uident
hostodoxorum fide
persequi minime
permittat::¬

Expanded text:
qui in pace Ecclesiae qui in pace Ecclesiae latas hujus saeculi vias sequi videbantur? Nec tamen hoc, quod de eisdem electis tis jam quasi in regulam tenemus. Nam cum persecutionis apertae tempus irruit, sicut plerique martyrium subire possunt, qui esse in pace Ecclesiae despicabiles videntur; ita nonnunquam in debilitatis formidinem corruunt, qui in pace prius Ecclesiae fortiter stare credebantur. Sed eos de quibus praediximus, fieri martyres potuisse fidenter fatemur, quia hoc jam ex eorum fine colligimus. Cadere enim nec in aperta persecutione poterant hi de quibus constat quia et usque ad finem vitae in occulta animi virtute Ut asseris ita est, sed super indignos nos divinae misericordiae dispensationem miror, qui Langobardorum saevitiam ita moderatur, ut eorum sacerdotes sacrilegos, qui esse fidelium quasi victores videntur, orthodoxorum fidem persequi minime permittat
Abbreviated transcription (Latin):
E odem quoq tẽpore :
dum fere quadra¬
ginta captiuos alios
lango barditenuis sent
more suoimmolaue¬
runt caput caprate
diabolo:
ne nefando dedican¬
tes: Cumq: illudipsi
prius summissis
ceruicibus ad ora¬
ent. eos quoquȩ
quos coeperant. hoc
adoncr paritercon¬
pellebant:
s. ed ex cidẽ captiuis
maxima multitudo.
magis eli gens mori¬
endo aduitam in¬
mostalem tendire:
quã adorando uita
mostalem tenere :
Obtempenere iussis
sacrilegis noluerunt :¬
& ceruicem quã semꝑ
creatori flexeraent:
Creat urace inclinare
contempserunt:
VNde factum ẽ : ut hos¬
tes qui eos coeperaent.
gracui iraccundia ac¬
censi. Cunctos gla¬
diis interficerent:
quos inerrore suo
pasticipes non habe¬
rent:
uidergo mirum : si
erumpente persecu¬
tionis tempore
illimastrres eẽ po¬
tuissent : qui in ipsa
quoque pace ec dlesia
se mec ipsos semꝑ
adfligendo angus¬
tã martrrutenue¬
runt uiã:
Quando inruente
persecut ionis asti¬
culo hi&iã meru¬
erunt mastrrii
palmas accipere:

Expanded text:
Eodem quoque tempore, dum fere quadringentos captivos alios Langobardi tenuissent, more suo immolaverunt caput caprae diabolo, ne nefando dedicantes. Cumque illud ipsi prius submissis cervicibus adorarent, eos quoque quos ceperant hoc adorare pariter compellebant. Sed ex eisdem captivis maxima multitudo magis eligens moriendo ad vitam immortalem tendere quam adorando vitam mortalem tenere, obtemperare jussis sacrilegis noluerunt, et cervicem quam semper Creatori flexerant creaturae inclinare contempserunt. Unde factum est ut hostes qui eos ceperant, gravi iracundia accensi, cunctos gladiis interficerent, quos in errore suo participes non haberent. Quid ergo mirum si, erumpente persecutionis tempore, illi martyres esse potuissent, qui in ipsa quoque pace Ecclesiae semetipsos semper affligendo angustam martyrii tenuerant viam, quando, irruente persecutionis articulo, hi etiam meruerunt martyrii palmas accipere,
Abbreviated transcription (Latin):
querẽti mͥ deis aliqua narrares:
Neq hac ꝓre nt̾rũpere expositõuis.
studiũ gr̾aue uideatur: qui a non
dispar edificatu oritur ex memoria
uirtutũ: In expsitione qͥppe quali¬
t᷑ inuenienda atꝙ enenda sit uirtꝰ
agnoscitup: i narraione uͦ signoꝵ
cognoscimꝰ. inuenta arretenta qͣli¬
ter declarant᷑. S sunt ñ uailli qͦs
adamorem pad̾e celestis. plus ex¬
empla quã p̃dicam̃ta succendunt.
fit uͦ plerũq in audientis animo
dupler adiutoriũ in eremplis pa¬
trũ: qͥa si adamorẽ nent̾e uide ex
p̾cedentiũ cõparatõne accendit᷑.
etiã si essẽ se aniqͥd estimat. dũ de¬

Expanded text:
quaerenti mihi de eis aliqua narrares. Neque pro hac re interrumpere expositionis studium grave videatur, quia non dispar aedificatio oritur ex memoria virtutum. In expositione quippe qualiter invenienda atque tenenda sit virtus, agnoscitur; in narratione vero signorum cognoscimus inventa ac retenta qualiter declaretur. Et sunt nonnulli, quos ad amorem patriae coelestis plus exempla, quam praedicamenta 153 succendunt. Fit vero plerumque audientis animo duplex adjutorium in exemplis Patrum, quia si ad amorem venturae vitae ex praecedentium comparatione accenditur, etiam si se esse aliquid existimat, dum me
Abbreviated transcription (Latin):
patricii in san nũ partib
uilla fuie. inqͣ colomꝰ eiꝰ si¬
liũ honoratũ nomine ha¬
buic oui aba mus pueribꝰ
ad amor̾e ce lestis patrie
inagua comuiersatione pollore
sese q iã abosocioso qͦq sermo¬
ne restringeret. multũq ut p̃¬
fatus sũ ꝑ abstinentiam carnẽ
domare: die quadã parentes il¬
lins incinis suis cõuiuiũ fecert̃.
inq aduescendũ carnes parate
sut. Quas dũ ille adesũ eõtm¬
gere ꝓabstinentie amore recu¬
saret  oeperunt ei parẽtes euis
irridere ac dicere. Comede.
Nñouid tͥ piscẽ inhis montib
allaturi sumus: Illo tͦ in loco
deri. S cũ his sermonib hono¬
ratus irrideret᷑: repende in cõ¬
uimo aqua ad misteriñ de¬
fuit. Cum sicila lignea sient il¬
lic mos ẽ mãcipiũ ael fontẽ ꝑ¬
rerit. Dũq hauriret aquã. pis¬
cis siulã intrauit. reuersũq
manciprũ aude ora diseũbentiũ
piseẽ cũ aqua fudit. qͥ ad tocius
dieiuictũ potuisset hongra¬
do sufficere. Mirati om̃s.

Expanded text:
patricii in Samnii partibus villa fuit, in qua colonus ejus filium Honoratum nomine habuit , qui ab annis puerilibus ad amorem coelestis patriae magna conversatione polleret, seque jam ab otioso quoque sermone restringeret, multumque, ut praefatus sum, per abstinentiam carnem domaret, die quadam parentes ejus vicinis suis conviviparatae sunt: quas dum ille ad esum contingere pro abstinentiae amore recusaret, coeperunt eum parentes ejus irridere, ac dicere: Comede; nunquid piscem in his montibus tibi allaturi sumus? Illa vero in loco deri. Sed cum his sermonibus Honoratus irrideretur, repente in convivio aqua ad ministerium defuit; et cum situla lignea, sicut illic moris est, mancipium ad fontem perrexit. Dumque hauriret aquam, piscis situlam intravit. Reversumque mancipium ante ora discumbentium piscem cum aqua fudit, qui ad totius i victum potuisset Honorato sufficere. Mirati omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
num uino miscuerunt
& cumuas uitreum in
quo ille pestifer potus
habebatur. r ecumbe n¬
tipatri exmore monas¬
terii ad benedicendũ
fuiss& oblatum. bene
signumcrucis edidit:
& uas quod longius tene¬
batur: eodem signo
rupit: Sicq confraec¬
tum ẽ acsiillo uase
mostis. procruce lapi¬
dem dediss&. Intel¬
lexit protinus uirdĩ.
quia potum mostis
habueraet : quod por¬
tare non potuit signũ
uitae. Atq illico

Expanded text:
num vino miscuerunt. num vino miscuerunt. Et cum vas vitreum, in quo ille pestifer potus habebatur, recumbenti Patri, ex more monasterii, ad benedicendum fuisset oblatum, extensa signum crucis edidit, et vas quod longius tenebatur, eodem signo rupit: sicque confractum est, ac si in illo vase mortis, pro cruce lapidem dedisset. Intellexit protinus vir Dei, quia potum mortis habuerat, quod portare non potuit signum vitae: atque illico
Abbreviated transcription (Latin):
fuit : Cuius congrega¬
tionis paterde fune¬
tus .ẽ : Omngsq: ex illo
congregatio: ad eun¬
dem uenerabilembe¬
nedictum uenit. &
magnis prxcecib ut
eis praceꝰ esse deber&
peuiit. Qui diu negan¬
dodistulit: suis illo¬
rumq fractrũ mori¬
bus conuenire nor
posse prxedixit. Sed
uictus quandoq proce¬
cib assensumdedit :
Cumq in eodem monaste¬
rio regularis uitae
custodiã tener&:
Nullique ut prius per
actds nlicitos index¬
trõem leuã que pastem
deflectere a conuersa¬
tionis itinerelicer&:
s uscepti fr&tres insa¬
ne saeuientes: se m&¬
ipsos prius accusare
coeperunt : quiahunc
sibi praeesse poposce¬
raent quorum scilic&
Fostitudo innor maeius
rectitudinis offende¬
bant. Cum que sibi
sub eo conspicerent
nlicita ponlicere :¬
& sedolerent adsu&̧la
relinquere : durumq
eẽt quod inmente
ueeri cogebantur
Noua meditari. sicut
prauis morib semꝑ
gratuis .ẽ. uitabonorũ
trcctare de eius ali¬
snt
Quiinito consilio: uene¬

Expanded text:
fuit, cujus congregafuit, cujus congregationis Pater defunctus est, omnisque ex illo congregatio ad eumdem venerabilem Benedictum venit, et magnis precibus ut eis praeesse deberet, petiit. Qui diu negando distulit, suis illorumque fratrum moribus se convenire non posse praedixit: sed victus quandoque precibus assensum dedit. Cumque in eodem monasterio regularis vitae custodiam teneret, nullique ut prius per actus illicitos in dexteram laevamque partem deflectere a conversationis itinere liceret; suscepti fratres insane saevientes semetipsos prius accusare coeperunt, quia hunc sibi praeesse poposcerant: quorum scilicet tortitudo in norma ejus rectitudinis offendebat. Cumque sibi sub eo conspicerent illicita non licere, et se dolerent assueta relinquere, durumque esset quod in mente veteri cogebantur nova meditari, sicut pravis moribus semper gravis est vita bonorum, tractare de ejus morte alint, qui inito consilio vene
Abbreviated transcription (Latin):
iure iam factus ẽ uistu¬
tum magister, Vnde
& permoysen precipi¬
auigintiquinq: annis&
supra ministrecre debe¬
ant : Ab annouero
quinquãgesimo : custo¬
desuas orumfiant :
DeTRUS IAMQudẽ
prolatitest imoniimi¬
chi aliquantum intellec¬
iniuuentute carnis
temptatio ferueat :
Ab anno autem quinqua¬
simo calor corporis
frigescat. Vas a autẽ
sacrac. sunt fidelium
mentes : Elecergo cũ
adhuc intemptatione
sunt : sub esseeos ac
seruire necesse . ẽ. &
obsequuir laboribq:
fatigari: Cum uero
lammentis a&tate
treenquilla. calor re¬
cesserit temptat ionis:
custodes uasorũ sunt :
quia doctor: Animarũ
fiunt.: PETRUS
ATEOR FLACET. qD
dicis. sed quia pro¬
latitestimonii clausa
reseraesti. Quaeso. ut
deuita iusti debeas ea
quae sunt inchoata
percurrere
PECEDENTEIGITUR
Ntemptat̾ione: uirdĩ
quasi spinis erutis
excultaterra deuir¬
tutum segste: fera ci¬
us fructũ dedit
Prceconio itaq eximie
conuersationis: cele¬
bre nomen eius habe¬
batur: Non longe
autem monasterium

Expanded text:
ctus est virtutum magister. Unde et per Moysen praecipia viginti quinque annis et supra ministrare debeant: ab anno vero quinquagesimo custodes vasorum fiant. Petrus. Jam quidem prolati testimonii mihi aliquantum intellecin juventute carnis tentatio ferveat, ab anno autem quinquagesimo calor corporis frigescat: vasa autem sacra sunt fidelium mentes. Electi ergo cum adhuc in tentatione sunt, subesse eos ac servire necesse est, et obsequiis laboribusque fatigari: cum vero jam mentis aetate tranquilla calor recesserit tentationis, custodes vasorum sunt, quia doctores animarum fiunt. Petr. Fateor, placet quod dicis: sed quia prolati testimonii claustra reserasti, quaeso ut de vita justi debeas ea quae sunt inchoata, percurrereecedente igitur tentatione, vir Dei quasi spinis erutis exculta terra de virtutum segete feracius fructus dedit. Praeconio itaque eximiae conversationis celebre nomen ejus habebatur. Non longe autem monasterium
Abbreviated transcription (Latin):
libenter audis : citius
agnoscis : quiauiuos
ipse indociles deseruit
quantos in locis aliis ab
PUTRUS. ITAESSE
ut doces : & manifesta
reetio. et probatum con¬
gruum testimonium
declar&t: sed quaeso
ut deuita tanti patris
adnametionis ordinẽ
redeas: GREGURILI
Cum sc̃s uir biuin
eadem solitudine uir¬
tutib signisq succres¬
cer&: multiabeo in loco¬
omni potentis dĩ sunt
seruitiũ congregati:.
Itaut illic duo decim mo¬
nasteria cumomnipo¬
opitulatione construe¬
r& : In quib statutis
patrib: duodenos mo¬
nachos deputauit:
Paucos uerosecumre¬
tenuit: quos adhuc in
sua praesentia aptius
erudireͥ iudicauit :
Coepere &iam tuncad
eum romanae urbis
nobiles & relegiosi con¬
currere suosq ei fili¬
os omnipotenti dño
nutriendos dare
Tunc quoq: bonae spei
suor soboles euitius
maurũ tertullus
uero patricius placidũ
tracdidit, Equib mau¬
rus iuuenior : cumbo¬
nis poller& moribus:
magistri aditor coe¬
pit ex sistere. place¬

Expanded text:
libenter audis, citius libenter audis, citius agnoscis, quia non tantos ipse indociles deseruit, quantos in locis aliis a Petr. Ita esse ut doces, et manifesta ratio, et prolatum congruum testimonium declarat. Sed quaeso ut de vita tanti Patris ad narrationis ordinem redeas. Gregor. Cum sanctus vir diu in eadem solitudine virtutibus signisque succresceret, multi ab eo in omnipotentis Dei sunt servitium congregati: ita ut illic duodecim monasteria cum omnipoopitulatione construeret, in quibus statutis Patribus duodenos monachos deputavit; paucos vero secum retinuit, quos adhuc in sua praesentia aptius erudiri judicavit. Coepere etiam tunc ad eum Romanae urbis nobiles et religiosi concurrere suosque ei filios omnipotenti Deo nutriendos dare. Tunc quoque bonae spei suas soboles, Equitius Maurus, Tertullus vero patricius Placidum tradidit; e quibus Maurus junior cum bonis polleret moribus, magistri adjutor coepit existere; Placi
Abbreviated transcription (Latin):
malis labor suꝑuacuus :
maximae sie uicino
causae sub p&ant : quae
ferre meliorem
Vir itaq sc̃s. pe opter
quem cust odiendum
star& quiomnes una¬
nimiter seper sequen¬
tescerner& : & saepe
agitur in animoper fec¬
torum : quod silentio
pra&ereundum non .ẽ
quiacum laborem suũ
sine fructu ẽẽ consi¬
derant: In locdaliõ
adlaborem cum fructu
migrant: unde ille
quoque aegregius p̃¬
dicator quid irsolui
tamina passionum
non solũ ipse app&it.
sed adtolertenda haec
masciper secutionem
passus ut potuiss&
euadere murum. fu¬
nem. spostãq quae siuit :
seđ que latenter depo¬
niuoluit: Num quid¬
nam paulum mostem
dicimus timuis se: quã
testatur appđere :
s ed cumin eadem loco
minorem sibi fructũ
adesse conspicer& &gra¬
uem laborem : ad labo¬
rems ealibi cum fructu
seruauit fostis & enĩ
praceliator dĩ tenerđ
intr&c claustra nolu¬
It Cestami¬
nis campumquae siuit::
Vnde isdem quoq uene¬
nebilis benedictus. si

Expanded text:
malis labor supervacuus; malis labor supervacuus; maxime si e vicino causae suppetant, quae leant meliorem. Vir itaque sanctus propter quem custodiendum staret, qui omnes unanimiter se persequentes cerneret? Et saepe agitur in animo perfectopraetereundum non est, quia cum laborem suum sine fructu esse considerant, in locum alium ad laborem cum fructu migrant. Unde iste quoque egregius praedicator qui dissolvi tamina passionum non solum ipse appetiit, sed ad toleranda haec masci persecutionem passus, ut potuisset evadere, murum, funem, sportamque quaesivit, seque latenrer deponi voluit. Nunquidnam Paulum mortedicimus timuisse, quam testatur appetere ? Sed cum in eodem loco minorem sibi fructum adesse conspiceret et gravem laborem, ad laborem se alibi cum fructu servavit. Fortis etenim praeliator Dei teneri intra claustra noluit, certaminis campum quaesivit. Unde idem quoque venerabilis Benedictus, si
Abbreviated transcription (Latin):
Iuosꝰ modis petue
extr& nos ducimur :
quia aut percogitatio¬
nis lapsum subnos m&¬
ipsos recidimus: aut
percontemplationis
gratiã : supernos mee¬
ipsos leuamur: Ille
itaq: qui porcos pauit.
uagatione mentis &
inmunditiae : subse¬
m&ipsum caecidit:
Isteuero quem angelus
soluit: ciusq mentem
in exta sir apuit. extra
se quidem: sed super
sem& ipsum fuit: uter¬
q: ergo adscredut:
quando & ille aberro¬
re operis secollegit
adcor: & ille a contem¬
plationis culmine
adhocredit. qu in
intellectu communi
& prius fuit Vene¬
nabilis igitur benedic¬
tus in illa solitudine
habitauit secum IN
quantum se intre cogi¬
tationis claustrac cus¬
todiuit: Nam quoti¬
enscumq hunc contẽ¬
plationis ardor IN
altum rapuit: sepro¬
culdubio subsereliquit
SRUS Placet
quod dicis : sed quaeso
respondeas: sidesere¬
re fratres debuit:
quos semel suscepit:
ibi adunati aequani¬
miter portandi sunt
mali: ubi inueniuntur
aliqui: qui adiuuentur
boni.⁊ ubinamq: omni¬
de ẽ: fit aliquando de

Expanded text:
us modis, Petre, extra nos ducimur: quia aut per cogitationis lapsum sub nosmetipsos recidimus, aut per contemplationis gratiam super nosmetipsos levamur. Ille itaque qui porcos pavit, vagatione mentis et immunditia sub semetipsum cecidit; iste vero quem angelus solvit, ejusque mentem in exstasim rapuit, extra se quidem, sed super semetipsum fuit. Uterque ergo ad se rediit, quando et ille ab errore operis se collegit ad cor, et iste a contemplationis culmine ad hoc rediit, quod in intellectu communi et prius fuit. Venerabilis igitur Benedictus in illa solitudine habitavit secum, in quantum se intra cogitationis claustra custodivit: nam quotiescunque hunc contemplationis ardor in altum rapuit, se procul dubio sub se reliquit. r. Placet quod dicis: sed quaeso respondeas, si deserere fratres debuit, quos semel suscepit. ibi adunati aequanimiter portandi sunt mali, ubi inveniuntur aliqui qui adjuventur boni. Nam ubi omnideest, fit aliquando de
Abbreviated transcription (Latin):
dictum uenerunt di¬
centes : Laboriosũ
ter aquã cotidiae usq
adlacum descendere
Et idcirco necesse ẽ
ex eodem loco monas¬
teria mutari. quos
blande consolatos
dimisit. Et nocte
eadem cum paruo
puerdlo nomine pla¬
cido: cuius superius
memoriã feci eiusdẽ
montis ascendit rupẽ

Expanded text:
dictum venerunt, didictum venerunt, dicentes: Laboriosum ter aquam quotidie usque ad lacum descendere, et idcirco necesse est ex eodem loco monasteria mutari. Quos blande consolans dimisit, et nocte eadem cum parvo puerulo nomine Placido, cujus superius memoriam feci, ejusdem montis rupem ascendit,
Abbreviated transcription (Latin):
hit :: Qui responden¬
tes dixerunt: Nov:
quib: ait Oremus.
ut uos eã uideatis
quemistemonachus
sequitur: Cumque
perbiduũ ess& oractũ
maurus monachus
uidit: Pompeius autẽ
eiusdem monasterii
pater uidere non po¬
tuit: Dieigitur alia
expl&ca oratione :¬
Vir dĩ ora turium
egressus : statemforis
monachũ repperit
quem procaecitate
cordissui uirgaper¬
cursit: qui exillodie
Nilper suasionis ulte¬
rius anigro iam pue¬
rblo pertulit: sed ad
orationis studium
Inmobilis ꝑmansit.
sicq antiquus hostis
dominari non ausus ẽ
ineius cogitatione.
acsipse percussus
fuss& ex uerbere.
UPRODUEAA
EXHISA TEMOMONAS¬
teriis quae in eodem
loco construxerat:
Tria sursum in rupib:
montis erant : Et ual¬
de erat fractrib: labo¬
riosum semper ad la¬
cum descendere: ut
aquã ꝯ aurire debuis¬
sent: Maxime quia
ex deuexo montis la¬
cendentib intimore
periculum : Tune col¬
lecti fratres ex eis¬
dem trib: monasteriis :
addĩ famulum bene¬

Expanded text:
hit? Qui respondenhit? Qui respondentes dixerunt: Non. Quibus ait: Oremus ut vos etiam videatis quem iste monachus sequitur. Cumque per biduum esset oratum, Maurus monachus vidit; Pompeianus vero ejusdem monasterii Pater videre non potuit. Die igitur alia, expleta oratione vir Dei oratorium egressus, stantem foris monachum reperit, quem pro caecitate cordis sui virga percussit: qui ex illo die nil persuasionis ulterius a nigro jam puerulo pertulit, sed ad orationis studium immobilis permansit: sicque antiquus hostis dominari non ausus est in ejus cogitatione, ac si ipse percussus fuisset ex verbere.producta. Ex his autem monasteriis quae in eodem loco construxerat, tria sursum in rupibus montis erant, et valde erat fratribus laboriosum, semper ad lacum descendere, ut aquam haurire debuissent: maxime quia e devexo montis lacendentibus in timore periculum. Tunc collecti fratres ex eisdem tribus monasteriis, ad Dei famulum Bene
Abbreviated transcription (Latin):
monasteriis quae cirçũ¬
quaq: construxerrt
quidam monachus erat:
qui ad orationem stare
non poterat.: sed mox
ut sefractres adstudiũ
oretionis inclinassenT.
ipse egrediebatur foras:
& mente uaga terrena
aliqua & transitoria
agebat. Cumq ab abba¬
te suo saepius fuiss&
admonitus. aduirum
dĩductus ẽ : qui ipse
quoq eiusstultitiã
uchementer increpauit
Et ad monasteriũ reuer¬
sus: uix duob diebus
uiridĩ ad monitionẽ
tenuit, Nam die testio
eodem monasterium
patre quem constitue¬
ret uuntiatũ fuiss&
dixit. Egouenio Eũ¬
q: per mem& ipsum emen¬
do : Cum uirdĩ uenis¬
s& in eodem monaste¬
rio : & constitutahora
expl&apsalmodia
se fr&ctres in oratio¬
nem de dissent : aspexit
quod eundẽ monachũ
qui manere in oratio
ne non poteraet: qui¬
dam niger puerulus:
per uestimenti fimbri¬
am fores trochebat
Tunc eidem patri mo¬
nasterii pompeiano
nomine : et mauro
dĩ famulo secr&odix̃
Num quid non aspici¬
tis. quis.ẽ qui istum
monachum forees tra¬

Expanded text:
monasteriis quae circumquaque construxerat, quidam monachus erat qui ad orationem stare non poterat: sed mox ut se fratres ad studium orationis inclinassent, ipse egrediebatur foras, et mente vaga terrena aliqua et transitoria agebat. Cumque ab abbate suo saepius fuisset admonitus, ad virum Dei deductus est, qui ipse quoque stultitiam ejus vehementer increpavit, et ad monasterium reversus, vix duobus diebus viri Dei admonitionem tenuit: nam die tertia eodem monasterii Patre quem constituerat, nuntiatum fuisset, dixit: Ego venio, eumque per memetipsum emendo. Cumque vir Dei venisset ad idem monasterium, et constituta hora, expleta psalmodia sese fratres in orationem dedissent, aspexit quod eumdem monachum qui in oratione manere non poterat, quidam niger puerulus per vestimenti fimbriam foras traheret. Tunc eidem Patri monasterii Pompeiano nomine, et Mauro Dei famulo secreto dixit: Nunquid non aspicitis quis est qui istum monachum foras tra
Abbreviated transcription (Latin):
secum fius se dicimus
qui in longinquam
regionem abiit : por¬
tionem quam accepe¬
r&t consumpsit : uni
in eaciuium adhaesit :
porcos pauit : quos
et manducare siliquas
quitamen cum postmo¬
dum coepit cogitare
bonaquae perdidit:
s criptum deillo e in se
reuersus dixit: Quanłi
mercennarii Indomo
patris mei abundant
panibus: sugitur secũ
fuit: unde ad serediit :
Hunc ergouenerabilẽ
uirum s ecum habitas¬
se dixerim: quia in sua
sempercustodia cir¬
cum spectus. ante ocu¬
los conditoris sesemꝑ
aspiciens. sesemper
carcere abangelo
eductus fuiss& : quia
ad sereuersus dixit:
Nuncscio uere quia
misitdñs angelũ suũ
& eripuit me demanu
herodis : et deomni

Expanded text:
secum fuisse dicimus, secum fuisse dicimus, qui in longinquam regionem abiit, portionem quam acceperat consumpsit, et uni in ea civium adhaesit, porcos pavit, quos et manducare siliquas qui tamen cum postmodum coepit cogitare bona quae perdidit, scriptum de illo est: In se reversus dixit: Quanti mercenarii in domo patris mei abundant panibus ! Si igitur secum fuit, unde ad se rediit? Hunc ergo venerabilem virum secum habitasse dixerim, quia in sua semper custodia circumspectus, ante oculos Conditoris se semper aspiciens, se semper carcere ab angelo eductus fuisset? Qui ad se reversus dixit: Nunc scio vere quia misit Dominus angelum suum, et eripuit me de manu Her
Abbreviated transcription (Latin):
surrexit et uultupla¬
cido. mente traenquil¬
la : conuocatos fra¬
tres allocutus ẽ di¬
cens: Misereatur
ues trifractres om¬
nipotens ds̃: quare
in me ista facer euoluis¬
tis : Numquid non pri¬
us dixi : quia uestris
ac meis morib mini¬
me conuenir&  Ite :¬
uobis patrem quaeri¬
te : quia me posthaec
habere minime potes¬
tis : Tunc ad locum
derelictae solitudi¬
nisrediit : Et solus
insuperni spectato¬
ris oculis habitauit
secum PETRUS
Mixus patenter
intellego quid nam
sit. habitauit secũ
tes suacque conuer¬
sationilonge dirsimi¬
les coactus diu sub se tene.¬
re uoluiss&: fortasse
suiuigoris usum & mo¬
dum traenquillitatis
exceder&: atque a
contemplationis lumi
ne mentis suae oculũ
declinass&: Dumq
rectione fatigaret᷑.
minus curer& sua: &
seforsitan relinque¬
r&: et illos non inue¬
nir&, Nam quotiens
percogitationis motũ
nimiae extr&cnos du¬
cimur : & nos sumus:
& nobiscum non sumus
quia nos m& ips ormini¬
me uidentes: peralia
uagamur: anillũ

Expanded text:
surrexit, et vultu placido, mente tranquilla convocatos fratres allocutus est, dicens: Misereatur vestri, fratres, omnipotens Deus; quare in me facere ista voluistis? Nunquid non prius dixi vobis, quia vestris ac meis moribus minime conveniret? Ite, emores Patrem vobis quaerite, quia posthac me habere minime potestis. Tuncque ad locum dilectae solitudinis rediit, et solus in superni spectatoris oculis habitavit secum. Petr. Minus patenter intelligo, quidnam sit, Habitavit secum.tes, suaeque conversationi longe dissimiles, coactos diu sub se tenere voluisset, fortassis sui vigoris usum et modum tranquillitatis excederet, atque a contemplationis lumine suae mentis oculum declinasset. Dumque rectione fatigatus minus curaret sua, et se forsitan relinqueret, et illos non inveniret. Nam quoties per cogitationis motum nimium extra nos ducimur, et nos sumus, et nobiscum non sumus, quia nosmetipsos minime videntes, per alia vagamur. An illum
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ : quantam uirsẽs
numquã fuerat exper¬
tus: Quad amnamq
aliquando feminã uide¬
rat : quã malignus
sp̃s ante eius mentis
oculos reduxit: Tanto¬
que igne seruidĩ animũ
inspeciẽ illius accendit.
ut sein eius pectore
deserereheremum
uoluptate uictus delberares¬
Cum subito superna.
gratia respectus. ad
sem& ipsum reuersus
ẽ : atq dsticarum &
ue prium iuxtadensa
suc crescere frutecta
conspiciens: exutus
in illis spinarum aculeis
& dsticarum incendiis
proiecit : Ibiꝰquediu
uolutatus : toto exeis
corpore uulnerã tus
exiit: & percut is uulne¬
r& eduxit a corpore
uulnus mentis: quia
uoluptatem traxit̃
indolorem: Cum que
bene poenaliter arde
quod alicite ardebat¬
intus: Vicit it aque
peccatum : quia muta¬
uit incendium: Ex
quo uidelicet tempo¬
te. sicut post discipulis
ipseperhibebat : Ita in
illo ẽ. temptatio uolup¬
tatis edomita: ut tꝰ le
sentir& : Coeperunt
post modum multi iã
mundũ relinquere : atq
ad eius magisterium

Expanded text:
ta est, quantam vir sanctus nunquam fuerat expertus. Quamdam namque aliquando feminam viderat, quam malignus spiritus ante ejus mentis oculos reduxit: tantoque igne servi Dei animum in specie illius accendit, ut se in ejus pectore deserere eremum voluptate victus deliberareCum subito superna gratia respectus ad semetipsum reversus est, atque urticarum et veprium juxta densa succrescere fruteta conspiciens, exutus in illis spinarum aculeis et urticarum incendiis projecit: ibique diu volutatus, toto ex eis corpore vulneratus exiit, et per cutis vulnera eduxit a corpore vulnus mentis; quia voluptatem traxit in dolorem. Cumque bene poenaliter foris quod intus illicite ardebat. Vicit itaque peccatum, quia mutavit incendium. Ex quo videlicet tempore, sicut post discipulis ipse perhibebat, ita in eo est tentatio voluptatis edomita, ut tale s: Coeperunt postmodum multi iam mundum relinquere atque ad eius magisterium
Abbreviated transcription (Latin):
frequentia comita¬
tus monasterium fuis
s& ingressus Virdĩ
eminus sedebat: quẽ
uenientem conspici¬
ens : cumiam abeo
audirqͥ potuiss& : cla¬
mauit dicens. pone
fili. pone hoc quod por¬
tas: non .ẽ tuum
quiriggo protinus in
terrã cecidit: et quia
tanto uiro nludere
Omnesq quicumeo ad
di hominem ueniebant.
terrace consternati
sunt: surgentes autẽ
ad eumpropinquare
minime prcesumpse.¬
runt : sed ad suum regẽ
reuersi nuntiauerunt
trepiͥdi inquanta uelo
longe sedentem cerne¬
rec non ausus accedere
sese in qͣrra nem dedit

Expanded text:
frequentia comitafrequentia comitatus monasset ingressus, vir Dei eminus sedebat. Quem venientem conspiciens, cum iam ab eo audire potuisset, clamavit, dicens: 'Pone, fili, pone; hoc quod portas non est tuum'. Qui Riggo protinus in terram cecidit et, quia tanto viro inludere Omnesque qui cum eo ad Dei hominem veniebant; terrae consternati sunt. Surgentes autem, ad eum propinquare minime praesumpserunt, sed ad suum regem reversi, nuntiaverunt trepidi, in quanta veloclonge sedentem cerneret, non ausus accedere, sese in terram dedit
Abbreviated transcription (Latin):
Oport es perre: ut
interimsileas : quate¬
nus adhuc maiora
agnoscas : Cothorũ
namq: temporeb: cũ
rex eorum totila sc̃m
uirum proph&iaeha¬
bere sp̃m audiss& :
ad eius monas terium
pergens paulo longi¬
ur substitit . eiq: seuen¬
turum ẽẽ nuntiauit :
Euidum protenus man¬
datum demonas terio
fuiss & ut uenir&: ipse
sicut perfidementis
fuite Anuir dñi pro¬
pheciae spmhaberee:
explontre conatus ẽ
quidam uero eius spa¬
tarius riggo dicebatur
cuicalciamenta sua
prebuit: eumque in¬
dui regalib uestibus
fecit : quem quasi inꝑ
sona suapergere ad
dĩ hominem prcecepit:
Incuius obsequiotres
quisibi price ca&eris
adherere consueue¬
reenti comites misit:
scilic& uulturtiderich
& bilidin: ut anteserui
dĩ oculos ipsum ẽere¬
gem totilã simulan¬
tes : eius lateriobam¬
bularent ⁊ Cuialia
quoq: obsequia atque¬
spatarios procebuit
dit tam ex eisdemobse¬
quiis. quamex purpu¬
reis uestib: rex esse
putar&tur: Cumque
÷ dem riggo de conetise
uestib obsequentiũ

Expanded text:
Oportet, Petre, ut interim sileas, quatenus adhuc majora cognoscas. Gothorum namque temporibus, cum rex eorum Totila sanctum virum prophetiae habere spiritum audisset, ad ejus monasterium pergens, paulo longius substitit, eique se venturum esse nuntiavit. Cui dum protinus mandatum de monasterio fuisset ut veniret, ipse, sicut perfidae mentis fuit, an vir Domini prophetiae spiritum haberet, explorare conatus est. Quidam vero eius spatharius Riggo dicebatur, cui calciamenta sua praebuit eumque indui vestibus regalibus fecit, quem quasi in persona sua pergere ad Dei hominem praecepit. In cuius obsequio tres, qui sibi prae ceteris adherere consueverant, comites misit, scilicet Vul, Ruderic et Blidin, ut ante servi Dei oculos ipsum esse regem Totilam simulantes, eius lateri obambularent. Cui alia quoqspatharios praebuit, ut tam ex eisdem obsequiis quam ex purpureis vestibus rex esse putaretur. Cumque idem Riggo decoratus vestibus, obsequentum
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽi Dumql eiur om¬
mis domus iusua soli¬
ditate per sisteree:
Cubiculum quoiacebat
aeger: facto terrae
moto contremuit:
Omnes ꝙ qui illic adereNt
Nimiosterrore cancus¬
sit÷ Sicqrs c̃ãilla lani¬
ma carne soluta ẽ
Factumq ẽ ut magnis
pauor inua der eos
quipaulini mostem
uide re potuis sento
sed quia haec quam fu¬
perius dixis paulinĩ
uistur. ualde ẽ inti¬
mata puncsi
placet admireccula
exterioro ueniamus
quaeset multisiam
mota sunt: Etego
rumsuirorum Irela¬
tione dedici: ut de
his omnimodo anti¬
big crenot possim

Expanded text:
tus est. Dumque ejus omtus est. Dumque ejus omnis domus in sua soliditate persisteret, cubiculum in quo jacebat aeger, facto terrae motu, contremuit, omnesque qui illic aderant nimio terrore concussit; sicque sancta illa anima carne soluta est. Factumque est ut magnus pavor invaderet eos qui Paulini mortem videre potuissent. Sed quia haec, quam superius dixi, Paulini virtus valde est intima, nunc, si placet, ad miracula exteriora veniamus, quae et multis jam nota sunt, et ego rum virorum relatione didici, ut de his omnimodo ambigere non possim
Abbreviated transcription (Latin):
Cui uir dñi paulinus
ait. Vnum ẽ quod
mihi linpendere be¬
neficium potes: ut
omnes ciuitatis met
captiuor relaxes:
Qui cuncti protinus
in africana regione
requisiti Cum onigtis¬
tis frumento naui¬
b: prouenerandi
uiri paulini satis¬
factione: Ineius
comitatu laxati str
Post non multos ue¬
rodies : uuandalo¬
rum rex occubuit:
Et flagellum quod
ad suam perniciem
dispens antedõ pro
filiorum disciplina
tenuerat amisit.
Sicq factumẽ : ut
omnipotentis dĩfa¬
mulus paulinus uerae
prrediceret: &equise
in seruitio solum
trãdiderat: cum
multis a seruitio
ad libestatem redin& :
Illum uidelic& imita¬
tus. qui formã serui
adsumpsit : Nenor
essemus serui pecca¬
ti Cuius sequens
ad tempus uolunta¬
riae seruus factus
ẽsolus : ut erse
post modum liber
cummultis
meaudire coricit
quodimitar non
ualeo flere magis
libex: quã aliquid
dicere
ecuius etiam
moste: apud eius
ecclesiamscriptum
ẽ quiacum dolore
ess& lateris tactus:
adextrema perdus¬

Expanded text:
Cui vir Domini Paulinus Cui vir Domini Paulinus ait: 'Unum est quod mihi inpendere beneficium potes, ut omnes civitatis meae captivos relaxes'. Qui cuncti protinus in Africana regione requisiti, cum onustis frumento navibus pro venerandi viri Paulini satisfactione in eius comitatu laxati sunt. Post non multos vero dies Wandalorum rex occubuit et flagellum, quod ad suam perniciem dispensante Domino pro fidelium disciplinam acceperat, amisit. Sicque factum est, ut omnipotentis Dei famulus Paulinus vera praediceret, et qui se in servi tio solum tradiderat, cum multis a servitio ad libertatem rediret; illum videlicet imitatus, qui formam servi assumpsit, ne nos essemus servi peccati. Cuius sequens ad tempus voluntarie servus factus est solus, ut esset postmodum liber cum multis. me audire contingit quod imitari non valeo, flere magis libet quam aliquid dicere. De cujus etiam morte apud ejus Ecclesiam scriptum est, quia cum dolore esset lateris tactus, extrema perduc
Abbreviated transcription (Latin):
quod prius abscon¬
derat indicauit di¬
cens: uerumẽ quod
audisti: Nam noc¬
te hac in somnis se¬
dentes intribunali¬
b contr&e me iudices
uidi: Interquos &iã
iste simul sedebat :¬
& flagellum quod
aliquando accepenã :
corum mihi iudicio
tollebatur: sed per¬
contare quis namsit:
Namego hunctanti
meriti uirum popu¬
laremi ut conspici¬
tur. eẽ non suspicor:
Tuncr egis gener se¬
creco paulinum tu¬
lit. Quiꝰnameẽe In¬
quisiuit: Cui uir
dñi respondit
Seruus tius sum:
quen profilio uidue
uicarium sus cepisti
Cumq instanter ille
inqui reree : ut non
quidessee sedquid
insua ternet fuisset
indicaret: Atq: hoc
abeo iterãtione
frequenti: inquisi¬
tionifexig eret:
Vir dñi constrictus
magnis coniunctio¬
nib: Iam non ualens
negar equid esset:
ep̃msefuis se testa¬
tus est
Quod possessor eius
audiens: ualdeper¬
timuit: atq humili¬
ter obtulit dicens
Pecequoduis: quate¬
nus ad terrain tuã
A mecum magnomu¬
mnere reuestaris.

Expanded text:
quod prius absconquod prius absconderat, indicavit, dicens: 'Verum est quod audisti; nam nocte hac in somnio sedentes in tribunalibus contra me iudices vidi, inter quos iste etiam simul sedebat; et flagellum, quod aliquando acciperam, eorum mihi iudicio tollebatur. Sed percunctare, quisnam sit; nam ego hunc tanti meriti virum popularem, ut conspicitur, esse non suspicor'. Tunc regis gener secreto Paulinum tulit, quidnam esset inquisivit. Cui vir Domini respondit: 'Servus tuus sum, quem pro filio viduae vicarium suscipisti'. Cumque instanter ille requireret, ut non quid esset, sed quid in sua terra fuisset indicaret, atque hoc ab eo iteratione frequentis inquisitionis exigeret, vir Domini, constrictus magnis coniurationibus, iam non valens negare quid esset, episcopum se fuisse testatus est. Quod possessor eius audiens, valde pertimuit atque humiliter obtulit, dicens: 'Pete quod vis, quatinus ad terram tuam a me cum magno munere revertaris'.
Abbreviated transcription (Latin):
cepto pane adcunẽ
hostire meare :
Cumq: hocduitius age¬
recur : quadamdie
suo domino secum se¬
cretius loquenti ait:
Videquidagas ee uuan¬
dalorum regnum
qualiter disponede¬
beas prouide ÷ quia
rexcitius & sub omni¬
ẽ celeritate moritu¬
rus: Quod ille audi¬
ens : qui ab eodem rege
pͥure ea eteris dilege¬
batur  eiminime
tacuit: sed quida suo
hostolano sapiente
scilic& uiro agnouis¬
sec indicauit:
Quoddumrex audis sac
ilicor es pondit:
Egouellem hunc de
quoloqueris. hominẽ
uidere. Cuigener
eius uenere bilepau¬
lini temporalis do¬
minus respondit
dicens: Uirentes
herbas mihi ad praen¬
dium deferre consue¬
uit: hasitaq: huc
ad mensã eum depor¬
tare facio : ut quissit
quimihihaec ẽ. locu¬
tus agnoscas.:
Factumq: ẽ : & cum
rex ad praen dium dis¬
cubuit: paulinus ex
suo opereholero
quaeq: & uirentia
delaturus uenit:
Cumq hunchox subito
conspexirs& intremuit:
atq ascito eius do¬
mino sibi perfilium
propinquo eis ccrecũ

Expanded text:
cepto pane, ad cura cepto pane, ad cura horti remeare. Cumque hoc diutius ageretur, quadam die suo domino secum secretius loquenti ait: 'Vide, quid agas, et Wandalorum regnum qualiter disponi debeat, provide, quia rex citius et sub omni celeritate est moriturus'. Quod ille audiens, qui ab eodem rege e ceteris diligebatur, ei minime tacuit; sed quid a suo hortolano, sapiente scilicet viro, agnovisset, indicavit. Quod dum rex audisset, ilico respondit: 'Ego vellim hunc, de quo loqueris, hominem videre'. Cui gener eius, venerabilis Paulini temporalis dominus, respondit, dicens: 'Virentes herbas mihi ad prandium deferre consuevit; has itaque huc? ad mensam eum deportare facio, ut, qui sit qui haec mihi est locutus, agnoscas'. Factumque est. Et cum rex ad prandendum discubuit, Paulinus ex suo opere odora quaeque et virentia delaturus venit. Cumque hunc rex subito conspexisset, intremuit, atque accito eius domino sibi per filiam propinquo, ei secretum,
Abbreviated transcription (Latin):
inflatus Nonsolũ
facere sed eciam
audire despiceret
Vidua subiuncxit
dicens Eccehunc
hominem proeo uica¬
rium precebeo: solũ¬
modo piecatẽ in me
exhibe: mihiqre uni¬
cum filium redde .
Cumq ille uenusti
uultus hominem
cons pexirset : quam
astem nors et inquis¬
Quiluir dñi paulinus
responditdicens:
stem quidem aliquã
nescio: sed hostum
bene excolere scion
Quod uirgentilis ual¬
delibenter: accepit:
Cum in nutriendis ole¬
rib: quia peritus esor
audiuit: suscepit itaq
seruum : & roganti
uiduae reddidit filiũ:
Quo accepto uidua: ab
african aregione dis¬
cessit: Paulinus uero
dexcolendihosti
sus cepitcuntm :
Cumq: isdemregis
gener crebro ingre¬
derecur hastum suũq
hostolanum quae¬
damrequir er&e: sapi¬
entem ualde es seho¬
minem uideret : Amicos
liares deserere.
& saepius cum suo
hostolano conloqui.
atq eius sermonib
delectari: Cui pau¬
linus cotidiãe ad men¬
samboldoe uirentesp¬
⁊ que herbas deferre
consueuerat : & ac¬

Expanded text:
inflatus, non solum inflatus, non solum facere, sed etiam audire dispiceret, vidua subiunxit, dicens: 'Ecce, hunc hominem pro eo vicarium praebeo; et solummodo pietatem in me exhibe mihique unicum filium redde'. Cumque ille venusti vultus hominem conspexisset, quam artem nosset, inquisCui vir Domini Paulinus respondit, dicens: 'Artem quidem aliquam nescio, sed hortum bene excolere scio'. Quod vir gentilis valde libenter accipit, cum, in nutriendis holeribus quia peritus esset, audivit. Suscipit itaque servum et roganti viduae reddedit filium. Quo accepto, vidua ab Africana regione discessit. Paulinus vero excolendi horti suscepit curam. Cumque isdem regis gener crebro ingrederetur hortum suumque hortolanum quaedam requireret, sapientem valde esse hominem videret, amicos liares deserere et saepius cum suo hortolano conloqui atque eius sermonibus delectari. Cui Paulinus cottidie ad mensam odoras virentesque herbas deferre consueverat, et ac
Abbreviated transcription (Latin):
precaum postulauit.
si forte illius dominis
hoc dignarctur acci¬
pere: & hunc conce¬
derue ad propriare¬
meare. Se diurdĩ
magnopere potenti
feminae quiddare
potuiss ot Inquiren s.
Nihil apud se aliud.
nisis eanuenit̃: peten¬
tique femines. res¬
ponditidicens : muli
er quid porsim dare
non habeo:sed inemet¬
ipsum Etolle messer
uum iuristui erse
profitere atq ut¬
filium tuum recipi¬
as. meuice illius in
seruitiun trade.
Quodilla ex ore tan¬
tiuiri audiens. In¬
risionem potiuscre¬
didit: quam conpas¬
sionem.. At ille ut
erat uir eloquentas¬
simus atq ad primet
exteriorib: quoque
studiis eruditus:
Dubitanti feminae
citius persuasit. ut
audita credere:
Eeproreceptione filii:
tradere non dubitaret:
Perrexereigitur utriq¬
que adafricam:
Procedenti autem
regis genero : quieius
filiunhabehat : uidua
rogature seoptulit.
ac prius peciit: ut ei
donar edebuis seci:
quod cum uir barbarus
typosuperbiae tur¬
gidus gaudio tnaensi¬
toriae pros peritatis

Expanded text:
pretium postulavit, pretium postulavit, si forte illius dominus hoc dignaretur accipere, et hunc concederet ad propria remeare. Sed vir Dei magnopere petenti feminae quid dare potuisset inquirens, nihil apud se aliud nisi se invenit, petentique feminae respondit, dicens: Mulier, 280 quod possim dare non habeo, sed memetipsum tolle, servum me juris tui esse profitere, atqfilium tuum recipias, me vice illius in servitium trade'. Quod illa ex ore tanti viri audiens; inrisionem potius credidit quam conpassionem. At ille, ut erat vir eloquentissimus atque adprime exterioribus quoque studiis eruditus, dubitanti faeminae citius persuasit, ut audita crederit et pro receptione filii tradere non dubitaret. Perrexere igitur utrique ad Africam. Procedenti autem regis genero, qui eius filium habebat, vidua rogatura se optulit, ac prius petiit, ut ei donari debuisset. Quod cum vir barbarus typo superbiae turgidus; gaudio transitoriae prosperitatis
Abbreviated transcription (Latin):
UMUIC INIS
lualde patrib
INtendo  maiorũ
facca reliquerem :
Icaut paulinimireecu¬
lum nolanae urbis
ep̃i. quimultor quo¬
rum memini uistute
& tempore prreces¬
sit : memoriae defuis¬
seuideatur:
Sedad priorta nunc
redeo: eaq quanta
uale o breuitate per¬
stringo Sicut enim¬
at bonorum fac¬
t̃a in notis cereciti¬
us similib solent:
seniorib: noscris ꝑ
iustorum exempla
gnedientib prge¬
dictiuene rebilis
iuri celebre nomeꝵ
innotuit : eius que
opus adminebile
adeorumseinstru¬
enda studia tetendit
Quorum me nec esse
fuit grãn deuitati
cam cesto credere :
acsiea quae dicerent
meis oculirui dirsẽ:¬
um Saeuientiỹ
uuandalorum
cempore fuis seti
italia in campaniae
ta quae adepiscopii
us umhabere potuit :¬
Captiuis indigentib¬
que largitus ẽ:
Cumqr iamͤ nihilonr¬
ni modo super esset
quod petentib dare
poruissee: Quod ã
die quecdam uidua
aduenit que are¬
gis uuandalorum
captiuitatem fuisse
ductum perhibuut :
atq auiro dĩ eius

Expanded text:
um vicinis valde Patribus intendo, majorum facta reliqueram, ita ut Paulini miraculum, Nolanae urbis episcopi, qui multos quorum memini virtute et tempore praecessit, memoriae defuisse videatur. Sed ad priora nunc redeo, eaque quanta valeo brevitate perstringo. Sicut enim bonorum facta innotescere citius similibus solent, senioribus nostris per justorum exempla gradientibus praedicti venerabilis viri celebre nomen innotuit, ejusque opus admirabile ad eorum se instruenda studia tetendit, quorum me necesse fuit grandaevitati tam certo credere, ac si ea quae dicerent meis oculis vidisseum saevientium Wandalorum tempore fuisset Italia in Campaniae ta quae ad episcopii usum habere potuit captivis indigentibusque largitus est. Cumque iam nihil omnimodo superesset quod petentibus dare potuisset, quodam die quaedam vidua advenit, quae a regis Wandalorum captivitatductum perhibuit, atque a viro Dei ejus
Abbreviated transcription (Latin):
lem uirum protinus
recrans misit
magnis praeẽcib pecens
ut equum ipse possi¬
deret quemi ureł suo
sedendo dedicasse
De quo etia mallud
mirebile a nostris
seniorib narnere
solee quod incons¬
tantinopolitana
urbe: ad postam quae
uocatur aurea ueni¬
ens: populorumtur¬
bis sibi occurrentib
in conspectu omniũ
rozanti ac columen
reddidit : & manu
superposita: oculo¬
rum tenebrees sugauit
imi. De aGapito pãpa
DOSt vox multuco
Quero temporisi exi¬
gencecausa gothorũ¬

Expanded text:
lem virum protinus lem virum protinus retransmisit, magnis precibus petens ut equum ipse possideret, quem juri suo sedendo dedicasset. De quo etiam illud mirabile a nostris senioribus narrari solet, quod in Constantinopolitana urbe ad portam quae vocatur Aurea, veniens, populorum turbis sibi occurrentibus, in conspectu omnium roganti caeco lumen reddidit, et manu superposita oculorum tenebras fugavito Agapito papa. Post non multum vero temporis, exigente causa Gothoru
Abbreviated transcription (Latin):
dum iohannes uin
beatissimus huius
romanae ecclesiae
pontifex: ad iusti
inianum seniorem
principem pergeroe
inchorinthipastib
aduenit
Qui necerse fuit: ut
initinere ad sedendũ
equus requiri debuis¬
see: Quod illicquidã
uir nobilis audiensł
equum̃ quem promas¬
namans ueru dine
leiur coniuxsedere
consueuenat. Itaeil
obtulit: ut cuinloca
alia peruenienti
aptus equus potiut
ille quem dederet.
propterisuam coniu¬
gomrecrans mitti
actumquẽ ecuique
ad cestum locum praces¬
dictus iur equo eodẽ
iubuehente perduc¬
tus ẽ Qui moxut
alium repperit: illũ
quem accepenat ranans¬
misit Cumqieum
prapͥdicti nobilis uiri
coniuxs edere exmo¬
reuoluirs et : ultr&a
non ualuit: quia post
secsionem tantipon¬
tificis mulierem fer¬
re recus auit:
Coepit namq intaienso
flatu & fremitu atq
incessanti totius cor¬
poris motu: quas ide¬
piciendo prodere:
quia post membr&e pon¬
tificis : mulierem fer¬
re non porsit .
quoduireius prudent᷑
intuitus. hunc ad
eundem uenerabi¬

Expanded text:
dum Iohannis vir beatissimus huius Romanae ecclesiae pontifex ad Iustiinum seniorem principem pergeret, 284 in Corinthi partibus advenit, cui necesse fuit ut in itinere ad sedendum equus requiri debuisset. Quod illic quidam vir nobilis audiens, equum, quem pro magna mansuetudine ejus conjux sedere consueverat, ita ei obtulit, ut cum ad loca alia pervenienti aptus equus inveniri ille quem dederat propter suam conjugem retransmitti. Factumque est, et usque ad certum locum praedictus vir equo eodem subvehente perductus est. Qui mox ut alium reperit, illum quem acceperat retransmisit. Cumque eum praedicti nobilis viri conjux sedere ex more voluisset, ultra non valuit, quia post sessionem tanti pontificis mulierem ferre recusavit. Coepit namque immenso flatu et fremitu, atque incessanti totius corporis motu quasi despiciendo prodere, quia post membra pontificis mulierem ferre non posset. Quod vir ejus prudenter intuitus, hunc ad eumdem venerabi