comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ etiã ad aliquã naturȩ dissimi¬
litudinẽ. intelligencia discernit.
Patre aũ infilio .&. filiũ inpatre
eẽ. plenitudo inutroq diunita¬
tis ꝑfecta ẽ. Non eñĩ diminueio
patris est filiusꝰ nec filius imꝑfec¬
ꝑ apatre ẽ.Imago sola ñ est a. si
liqͥd ee̾: nͥ qͦd ex eo fuerit ñ potest
Non eñi aliunde ẽ qͦd in om̃ibꝰ si¬
mile ẽ: neq diuersitatẽ duobꝰ ad¬
misceri altertus ad alterũ. simi¬
litudo ꝑmittit. Ne similia ꝑmu¬
tes: neq sibi ex ueritate indisere¬
ta disiungas: qͥa qͥ dixit. faciamꝰ
hominẽ ad imaginẽ &. similitud.¬
nẽ nr̃am: inuicẽ ee̾ sui similes. in
eo qͦd similitudiñe mãm dicat.
ostendit. Ne contigeris: ne con¬
trectaueris: ne corruꝑis. Tene
nature nomina: tene filii ꝓfes¬
sionẽ. Nolo aquleris: ut filiũ de
tuo laudes. Bene habet: ut his
q̃ in tantũ c̃fidendũ prudeneie
humane. ut ꝑfectũ se putet
sape qͦd sapiat: &. in eo arbitret᷑
absolute racionis sũmã c̃tineri

Expanded text:
n etiam ad aliquam naturae dissimilitudinem intelligendam discernit. Patrem autem in Filio, et Filium in Patre esse, plenitudo in utroque divinitatis perfecta est. Non enim diminutio Patris est Filius, nec Filius imperfectus a Patre est. Imago sola  hoc est  quod ex se erit, non potest. Non enim aliunde est, quod in omnibus simile est: neque diversitatem duobus admisceri alterius ad alterum similitudo permittit. Ne similia permutes, neque sibi ex veritate indiscreta disjungas: quia qui dixit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram , invicem esse sui similes, in eo quod similitudinem nostram dicat, ostendit. Ne contigeris, ne contrectaveris, ne corruperis. Tene naturae nomina, tene Filii professionem. Nolo aduleris, ut Filium de tuo laudes: bene habet, ut iis em in tantum confidendum prudentia humana, ut perfectum se quis putet sapere quod sapiat: et in eo arbitretur absolutae rationis summam contineri,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd infirmũ ẽ dei. forcius ẽ homi¬
nibꝰ . &. qͦd stultũ ẽ dei. sapienei¬
us ẽ hominibꝰ. Om̃is itaq infide¬
litas stulta ẽ. qͥa imꝑfecti sen¬
sus sui usa sapieneia. dũ omnia
infirmitatis suȩ opinione mo¬
derat᷑. putat effici ñ posse qͦd
sapit. Causa eñi infidelitatis.
de sentencia ẽ infirmitatis: dũ
gestũ ee̾ qͥs ñ putat. qͦd geri ñ
sciens nature humaniȩ imꝑfee¬
tã cogitacionẽ. hoc solũ puta¬
re in ueri racione eẽ qͦd saꝑet.
ait. ñ in sermone se sapienciȩ

Expanded text:
irmum est Dei, fortius est hominibus; et quod stultum est Dei, sapientius est hominibus . Omnis itaque infidelitas stultitia est: quia imperfecti sensus sui usa sapientia, dum omnia infirmitatis suae opinione moderatur, putat effici non posse quod non sapit. Causa enim infidelitatis de sententia est infirmitatis, dum gestum esse quis non putat, quod geri non sciens naturae humanae imperfectam cogitationem hoc solum putare in veri ratione esse quod saperet, ait non in se
Abbreviated transcription (Latin):
unũ. ut sunt: qͥ genuit .& qͥ geni¬
tꝰ est. Cur naturã exeludis: Cur
ueritatẽ interimis : Audis. Pater
in me. .&. ego inpatre. E hoc de
patre &. filio: filii oꝑa testantur.
Non corpus ꝑ intelligenciã nrão
corpori immitimꝰ: neq ut aquã
uino infundimꝰ s eande in utro¬
q & uirtutis similitudiñe .&. des¬
tatis plenitudinẽ c̃fitemͣ. Om̃ia
enĩ filius accepit a patre . &. est

Expanded text:
unum, ut sunt qui genuit et qui geniunum, ut sunt qui genuit et qui genitus est. Cur naturam excludis? cur veritatem interimis? Audis: Pater in me, et ego in Patre : et hoc de Patre et Filio Filii opera testantur. Non corpus per intelligentiam nostram corpori immittimus, neque ut aquam vino infundimus: sed eamdem in utroque et virtutis similitudinem et deitatis plenitudinem confitemur. Omnia enim Fili
Abbreviated transcription (Latin):
bi in carnacionẽ uirginis par¬
tũ: uirtutẽ oꝑacionũ. crucem
.xꝑi ᷑ t̃. ibi hec om̃ia impensa. tͥ
nis nẽ uoluntat̾e. creacionẽ: ad¬
opeionẽ: Inspice & miliciã: &. st¬
pendiũ xꝑi. siempe ꝓclamat.
Pater: manifestaui nom tuũ ho¬
minibꝰ. Non audis creatorẽ cȩles¬
tuĩ creasti: ñ audis. effectorẽ t̃¬
restriũ effecisti: s audis. pat̾. ma¬
infestaui nomͣ tuũ hominibꝰ. Ute¬
re saluatoris tui munere: scito
patrẽ eẽ qͥgenuit. filiũ ẽe̾ qͥnatꝰ
ẽ. natũ ex eo patre qͥ est ex ueri¬
tate nature. eHem̃to ñ tͥ patrem
manifestatũ e̾e̾. qͦd d̾s est. s dm̃
manifestatũ ee̾ qͦd patͣ est. Audis:¬
ego & patͣ unũ sumꝰ. Quid disem¬
dis & detrahis filiũ a patre.synũ
chil habens qͦd ñ sit etã in eo a qͦ
est. Cũ audis filiũ dicentẽ. ego &
pat᷑ unũ sumꝰ: ꝑ sonis rem accom¬
moda. gignenti &. genito ꝓfessi¬
onis suȩ ꝑmitte sentenciã. Sint

Expanded text:
bi incarnationem, virginis partum, virtutem operationum, crucem Christi? Tibi haec omnia impensa, tibnis nunc voluntatem, creationem, adoptionem: inspice et militiam et stipendium Christi. Nempe proclamat: Pater, manifestavi nomen tuum hominibus; non audis, creatorem coelestium creasti; non audis, effectorem terrestrium effecisti; sed audis: Pater, manifestavi nomen tuum hominibus. Utere Salvatoris tui munere: scito patrem esse qui genuit, filium esse qui natus est; natum ex eo patre, qui est, veritate naturae. Memento non tibi patrem manifestatum esse quod Deus est, sed Deum manifestatum esse quod pater est. Ego et Pater unum sumus . Quid discindis et distrahis Filium a Patre? 65 Unum ihil habens quod non sit etiam in eo a quo est. Cum audis Filium dicentem: Ego et Pater unum sumus; personis rem accommoda, gignenti et genito professionis suae permitte sententiam. Sint
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ tuũ hominibꝰ. Quid ad hȩc ca¬
negas:At qͥ in hoc maximũ opus
fuit: ut patre̾ cognosceremꝰ. Ne¬
gas plane.: qͣndo scđ̾m te. filius ñ
ex eo natꝰ ẽ . &. cur filius dieitur.
factꝰ ꝓ uoluntate. quasi cȩtera:
Admirari dm possii conditorẽ
mundi xꝑm creantẽ: &. digna deo
uirtꝰ ẽ. ut effectorẽ archangeloꝵ
&. angeloꝵ. uisibiliũ & inuisibi¬
liũ. cęli atq t̾rȩ .&. uniuerse huiꝰ
creacionis effecerit. Sed nͣ hic la¬
bor dñi ẽ ut om̃ia in creandis re¬
bꝰ dm posse tu sencias: s ut seias
am patr̾e eiꝰ eẽ filii qͥ loquat᷑. Uir¬
tutes in celo plures sint .& effici¬
entes . &. et̃nȩ. s unꝰ unigenitꝰ est
filius. ñ acȩteris sola differens
potestate. qͥa ꝑ eũ cunc ła st̃. sed
qͥa uerus unꝰ est filius. ñ fiat de¬
gener. aut natꝰ ex nichilo. Audis

Expanded text:
men tuum hominibus . Quid ad haec camen tuum hominibus . Quid ad haec canegas? Atquin hoc maximum opus Filii fuit, ut Patrem cognosceremus. Negas plane, quando secundum te Filius non ex eo natus est. Et cur filius dicetur, factus pro voluntate quasi caetera? Admirari Deum possum conditorem 64 mundi Christum creantem: et digna Deo virtus est, ut effectorem archangelorum et angelorum, visibilium et invisibilium, coeli atque terrae, et universae hujus creationis effecerit. Sed non hic labor Domini est, ut omnia in creandis rebus Deum posse tu sentias; sed ut scias Deum patrem ejus esse filii qui loquitur. Virtutes in coelo plures sunt, et efficientes, et aeternae: sed unus unigenitus est filius, non a caeteris sola differens potestate, quia per eum cuncta sunt. Sed quia verus unus est filius, non fiat degener, ut natus ex
Abbreviated transcription (Latin):
nitꝰ ꝑfectꝰ filius ds natꝰ sit: qͥa sen¬
qde insuꝑ mundi oꝑa adesse no¬
bis intestimoniũ possent. ne am¬
bigere de dei rebꝰ atq uirtutib
fas crederemꝰ: s in ipsã ueritatẽ
infidelitas nr̃a ꝓcurrit.&. iuolen¬
ti in excidiũ dei potestatis irrũpi¬
mꝰ. Si liceret corpora &. manꝰ ad cȩ¬
lũ eleuaremꝰ: solẽ astraq cetera
annuis cursus fui limitibꝰ ꝓtur ba¬
remꝰ ꝑmisceremꝰ decessus ocean
& accessus. fluenta etiã fonciũ
inhiberemꝰ &. naturas fluminũ
referremꝰ. concuteremꝰ fundam̃¬
ta tͣrȩ . &. toto in hȩc oꝑa dei parri¬
cidio deseiuremꝰ. Sed bene.: quod
nos intra hãc modestiȩ necessitatẽ.
natura corpoꝵ detinet. Certe ñ
fallim: qͥd si liceret essemꝰ acturi.
Nãq qͥa possumꝰ. ꝓfana uolunta¬
tis audacia natura ueritatis con¬
uellimꝰ &. bellũ dictis di cõpara
mꝰ. Filius dix̃. Pat̾: manifestaui no¬

Expanded text:
nitus et perfectus filius Deus natus sit, quia sennitus et perfectus filius Deus natus sit, quia senquidem insuper mundi opera adesse nobis in testimonium possent, ne ambigere de Dei rebus arque virtutibus fas crederemus. Sed in ipsam veritatem infidelitas nostra procurrit, et violenti in excidium Dei potestatis irrumpimus. Si liceret, corpora et manus ad coelum elevaremus, solem astraque caetera annuis cursus sui limitibus proturbaremus, permisceremus decessus Oceani et accessus, fluenta etiam fontium inhiberemus, et naturas fluminum referremus, concuteremus fundamenta terrae, et toto in haec opera Dei parricidio desaeviremus. Sed bene, quod nos intra hanc modestiae necessitatem natura corporum detinet. Certe non fallimus, quid, si liceret, essemus facturi. Namque quia possumus, profanae voluntatis audacia naturam veritatis convellimus, et bellum dictis Dei comparaFilius dixit: Pater, manifestavi no
Abbreviated transcription (Latin):
ecce astitit medius: cui ꝑ uirtu¬
tẽ suã uniuersa st̃ ꝑuia. Inuisibi¬
libꝰ calũpniaris: ego a te uisibili¬
ũ ex poseo racionẽ. Nichil eȩdit
ex solido. neq ꝑ naturã suã ali¬
qͥd tamꝗͣ. lapsu insensibil ligna
& lapides admitunt corpus dñ
a sese ñ deficit. ut sese resumat
ex nichilo: &. unde qͥ astreit in me¬
dio ẽ: Cedit ad hȩc &. sensus. &
sermo: & extra racionẽ humaña.
est ueritas facti. Iccirco gͦ ut de
natiuitate fallimur: ita &. de in¬
gressu dñi menciam᷑. Dicamꝰ fac¬
tũ ñ fuisse. qͥa intelligenciã fac¬
⁊ nͣ apprehendimꝰ &. cessant e
sensu nr̃o. facti ipsius cesset effec¬
⁊ꝰ. Sed mendaciũ nrͣm: facti fi¬
des uincit. Assistit dñs clausa
domo inmedio discipłoꝵ: &. filius
est natus ex patre. Noli negare qͦd
steterit. qͥa ꝑ intelligencie infir¬
mitatẽ consistentis ñ conseqͥris
introitũ: noli nescire qͦd ab inge¬
nito .&. ꝑfecto deo patre. umige¬

Expanded text:
esse assistit medius, cui per virtuesse assistit medius, cui per virtutem suam universa sunt pervia. Invisibilibus calumniaris: ego a te visibilium exposco rationem. Nihil cedit ex solido, neque per naturam suam aliquid tamquam lapsu insensibili ligna et lapides admittunt. Corpus Domini a sese non deficit, ut sese resumat ex nihilo: et unde qui assistit in medio est? Cedit ad haec et sensus et sermo, et extra rationem humanaest veritas facti. Idcirco ergo ut de nativitate fallimus, ita et de ingressu Domini mentiamur. Dicamus factum non fuisse, quia intelligentiam facti non apprehendimus: et cessante sensu nostro, facti ipsius cesset effectus. Sed mendacium nostrum facti fides vincit. Adstitit Dominus clausa domo in medio discipulorum: et Filius est natus ex Patre. Noli negare quod steterit, quia per intelligentiae infirmitatem consistentis non consequaris introitum: noli nescire quod ab ingenito et perfecto Deo patre unige
Abbreviated transcription (Latin):
&. dubitacioni infideliũ satisfac¬
Turꝰ. archanũ inuisibilis uirtu¬
tis oꝑat᷑. Facti racionẽ. qͥsqͥs eris
cȩlestiũ rerũ scrutator: expone.
Erant discipłi in clauso subieło.¬
& secreto post passionẽ dñi con¬
gregati c̃sederant: dñs thome
fidẽ. ꝓpositis c̃dicionibꝰ c̃firmatu¬
rꝰ astitit. palpandi corporis & eͣ
trectandi uulneris obtulit fa¬
cultatẽ. e. utiq qͥ cõpunctus
recognoseendꝰ sit. necesse ẽ cor¬
pus inqͦ est cõpunctꝰ attulerit.
Quȩro ꝑ quas clause domꝰ par¬
tes: sese corporeus intulerit.
Diligent̃ enĩ euangelista expͣs¬
sit dicens. Uenit iħs iamuis clau¬
sis. & stetit in medio. an construe¬
ta parietũ penetrans & solida lig¬
nor: natur̃a eoꝵ. impenetrabilem
transcucurrit: Stetit nãq corpo¬
reus: ñ simulatꝰ. aut fallax. Se¬
quant᷑ gͦ ocłi mͣtis tuȩ penetran¬
tis ingressũ.: &. cũ eo clausã domũ
intelligenciȩ tuȩ uisus introeat.
Integra st̃ om̃ĩa: &. obserata. Sed

Expanded text:
satisfacturus, arcanum invisibilis virtutis operatur: facti rationem, quisquis eris coelestium rerum scrutator, expone. Erant discipuli in clauso, et secreto post passionem Domini congregati consederant. Dominus 62 Thomae fidem propositis conditionibus confirmaturus assicontrectandi vulneris obtulit facultatem: et utique qui compunctus recognoscendus sit, necesse est ut corpus in quo est compunctus attulerit. Quaero ergo per quas clausae domus partes sese corporeus intulerit. Diligenter enim Evangelista expressit dicens: Venit Jesus januis clausis, et stetit in medio . An constructa parietum penetrans et solida lignorum, naturam eorum impenetrabilem transcucurrit? Stetit namque corporeus, non simulatus aut fallax. Sequantur ergo oculi mentis tuae penetrantis ingressum, et cum eo clausam domum intelligentiae tuae visus introeat. Integra sunt omnia et obserata: sed
Abbreviated transcription (Latin):
sub hac significacione id est mit¬
tentis & missi ñ patris & filii ue¬
ritas &. diuinitas. sub aliqua
aut significaciõis. aut dilaeio¬
nis diuersitate discernitꝰ᷑: s ad gig
patre filius clarificat: in eo qͦd
seqͥt᷑. Ego te clarificaui suꝑ trã.
oꝑe c̃sumato. qͦd dedistim ut
faciã. Laus patris om̃is a filio est.
qͥa in qͥbꝰ laudabit᷑ filius. laus e¬
rit patris. Consũmat enĩ om̃ia:
q̃ pat̾ uoluit. Dei filius homo
nascit᷑ sed di in partu uirginis
uirtus est. Dei filius homo gene¬
rat᷑ s ds in oꝑibꝰ hominis exi¬
stit. Dei filius crucifigit᷑. s in
cruce hominis mortẽ. đs iuin¬
cit X. ꝑs di filius morit᷑ s om̃is
caro uiuificat᷑ in xꝑo. Dei fili¬
us in inferis ẽ s homo refert᷑
ad cȩlũ. Inqͣntũ hec laudabunt᷑
in xꝑo: tantũ plus laudis a quo
x ꝑs d̾s est consequȩt᷑. His igitꝰ
modis pat̃ filiũ clarificat suꝑ trã.
rursũq filius ignoracionigen

Expanded text:
 hac significatione, id est, mittentis et missi, non Patris et Filii veritas et divinitas sub aliqua aut significationis aut dilationis diversitate discernitur, sed ad gignPatrem Filius clarificat in eo quod sequitur: Ego te clarificavi super terram opere consummato, quod dedisti mihi ut faciam. Laus Patris omnis a Filio est: quia in quibus laudabitur Filius, laus erit Patris. Consummat enim omnia, quae Pater voluit. Dei Filius homo nascitur; sed Dei in partu virginis virtus est. Dei Filius homo cernitur; sed Deus in operibus hominis existit. Dei Filius cruci figitur; sed in cruce hominis mortem Deus vincit. Christus Dei Filius moritur; sed omnis caro vivificatur in Christo. Dei Filius in inferis est; sed homo refertur ad coelum. In quantum haec laudabuntur in Christo, tanto plus laudis a quo Christus Deus est consequetur. His igitur modis Pater Filium clarificat super terram: rursumque Filius ignora
Abbreviated transcription (Latin):
Nũqͥd &. porcionẽ suã rupes &
saxa concedunt. Sed rupta dis¬
siliunt: &. naturã suã ꝑdunt. cȩ¬
sãq ex se archã inc̃tinentẽ cordendi
corporis c̃fitent᷑. Qͥd ad hȩc ꝓelamat
qͦq centurio cohortis &. erueis
custos. Uere: dei filius erat iste.
Creatura int̾cessione huiꝰ piacłi
lib̾at᷑ firmitatẽ &. uirtute saxa
ñ retinent. qͥ eruci affixerant. ue
re filiũ dei cͣfitent᷑ : prȩ dictioni
c̃sentit effectꝰ. Dñs dixerat. Cla¬
rifica filiũ tuũ. Non solũ nomi¬
ne c̃testatꝰ ẽ eẽ se filiũ. sed ꝓprieta¬
te qua dieit᷑ tuũ Multi enĩ nos
filii dei. s ñ talis hic filuis. Hic e¬
gine. ñ ad opcione: ueritate. ñ
muncupacione: natiuitate. ñ cre

Expanded text:
Numquid et portionem suam rupes et Numquid et portionem suam rupes et saxa concedunt? Sed rupta dissiliunt, et naturam suam perdunt, caesamque ex se arcam incontinentem condendi corporis confitentur. quoque centurio cohortis, et crucis custos, vere Dei 56 Filius erat iste . Creatura intercessione hujus piaculi liberatur; firmitatem et virtutem saxa non retinent. Qui cruci affixerant, vere Dei Filium confitentur: praedicationi consentit effectus. Dominus dixerat: Clarifica Filium tuum. Non solum nomine contestatus est esse se filium, sed et proprietate, qua dicitur tuum. Multi enim nos filii Dei, sed non talis hic filius. Hic egine, non adoptione; veritate, non nuncupatione; na
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ. Sed qͦmͦ clarificandꝰ erat:
Filius nãq natꝰ ex uirgine. a ci¬
nis &. infancia usq ad c̃sũ matũ
uirũ uenerat: ꝑ somnũ. sitim.
lassitudinẽ. lacrimas. hominẽ
egerat: &. ĩa nẽ conspuendꝰ. fla¬
gellandꝰ. crucifigendꝰ. Ouidergo:
Nobis solũ hominẽ in xꝑo hȩc
erant ẽtestatura: Sed ñ c̃fundi¬
mͣ cruce: ñ flagellis predamp¬
namꝰ. ñ sputis sordidam᷑. Clarifi¬
cat pat̃ filiũ. Quomͦ e andem
suffigit᷑ cruci. Deinde qͥd sequit᷑:¬
Sol ñ occidit. s refugit. Quid
refugisse dico. Non receptus
in nube eͣ. s de cursu oꝑis de¬
fecit. & interitũ suũ cũ eo reliqͣ
mundi elem̃ta senser̃t. E ne
huic facinor ulle cȩ lestes oꝑ aci¬
ones inter essent: intͣcessionis
huiꝰ necessitate quad̾a sui ab oli¬
cione caruert. Sed tęrra qͥd fe¬
cit. Ad omis dei in ligno pen¬
dentis intremuit: eũ qͥ moritu¬
rus erat. intra se c̃testata ñ caꝑe.

Expanded text:
tuum. Sed quomodo clarificandus erat tuum. Sed quomodo clarificandus erat Filius? Namque natus ex virgine, a cunis et infantia usqim, lassitudinem, lacrymas hominem egerat, etiam nunc conspuendus, flagellandus, crucifigendus. Quid ergo? Nobis solum hominem in Christo haec erant contestatura. Sed non confundimur cruce, non flagellis praedamnamur, non sputis sordidamur. Clarificat Pater Filium. Quo modo? Tandem suffigitSol non occidit, sed refugit. Quid refugisse dico? Non receptus in nubem est, sed de cursu operis defecit: et interitum suum cum eo reliqua mundi elementa senserunt: et ne huic facinori ullae coelestes operationes interessent, intercessionis hujus necessitate quadam sui abolitione caruerunt. Sed terra quid fecit? Ad onus Domini in ligno pendentis intremuit, eum qui moriturus erat intra se contestata non capere.
Abbreviated transcription (Latin):
Pat̾. uenit hora. clarifica fili¬
ũ tuuͣ ut filius tuus elarifi¬
cet te. Non diem. ñ tẽpꝰ. s ho¬
rã uenisse dicit. In hora: diei
porcio ẽ.eẜ quȩ hec erit horaͤ
Nempe illa: de qua intẽpore
passionis discipłos ẽfirmans
locutꝰ est. Ecce uenit hora. ut
filius hominis clarificet᷑. Hȩe
gͦ hora ẽ: in qua se a patre cla¬
rificari orit. ut patre̾ ipse cla¬
rificet. Sed qͥd est istud: Cla¬
rificari se clarificaturus ex¬
spectat. & honor̾ẽ redditurus
ex postulat.: & eget hoc quod
rursus imꝑciat: eẜ hic oceur¬
rant sophistȩ mundi .& sapien¬
tes grecie. &. syllogismis suis
ueritatẽ irreciant. qͦmͦ &. unde &. qͥd
causȩ sit q̃rant. &. cũ heserint. au¬
diant. qͥa stulta mundi elegit as.
Ergo ꝑ stulticiã nram intelliga¬
mꝰ hȩc: In intelligibilia a sapien¬
tibꝰ mundi. Bixerat dñs. Pater.
uenit hora. Horã passionis osten¬
derat. Nã hȩc sub mom̃to loq̃bat᷑.
De inde adiecit. Clarifica filium

Expanded text:
Pater, venit hora, clarifica filium tuum, ut filius tuus clarificet te. Non diem, non tempus, sed horam venisse dicit. In hora dici portio est. Et quae haec erit hora? Nempe illa, de qua in tempore passionis discipulos confirmans locutus est: Ecce venit hora, ut filius hominis clarificetur : Haec ergo hora est, in qua se a Patre clarificari orat, ut Patrem ipse clarificet. Sed quid est istud? Clarificari se clarificaturus exspectat, et honorem redditurus expostulat, et eget hoc quod rursum impertiet? Et hic occurrant sophistae mundi et sapientes Graeciae, et syllogismis suis veritatem irretiant. Quomodo et unde et quid causae sit quaerant: et cum haeserint, audiant, Quia stulta mundi elegit Deus . Ergo per stultitiam nostram intelligamus inintelligibilia sapientibus mundi. Dixerat Dominus, Pater, venit hora: horam passionis ostenderat; nam haec sub momento eo loquebatur: deinde adjecit, Clarifica filium
Abbreviated transcription (Latin):
se se recipiat: neq amiserit ut
resumat: Neremꝰ. moramꝰ᷑. s in tel¬
ligenciȩ nr̃x infirmitatẽ. ei an¬
gelista nͣ deserit. qui quã clarifi¬
cacionẽ patri filius ẽet redditu¬
rꝰ. ostendit dicens. Sicut dedisti
ei potestatẽ om̃is carnis. ut om̃e
qͦd dedisti illi det ei uitã et̾nam.

Expanded text:
 se recipiat, neque amiserit ut resumat? Haeremus, moramur. Sed intelligentiae nostrae infirmitatem Evangelista non deserit, qui quam clarificationem Patri Filius esset redditurus ostendit, dicens: Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti illi, det ei vitam aeternam.
Abbreviated transcription (Latin):
onis ipse eũ clarificandꝰ sit rẽa¬
diturꝰ. Sed si ñ infirmꝰ. qͥd postu¬
labat: Nemo eñi nͥ hoc qͦd eget
postulat. dut nũqͥd infirmꝰ ẽ &.
pat̾: aut eoꝵ quȩ habet ita ꝓfes¬
sus ẽ ut ei clarificacio sit red¬
denda ꝑ filiũ: Sed nec hie eguit
neq ille desidat.&. tam̃ alteri
alter imꝑciet. Ergo expostula¬
cio clarificaciõis dande iicissm¬
q reddendȩ. nec patri qͥcꝗͣ. adi¬
mit. nec infirmat filiũ: sed ean¬
de diuinitatis ostendit in utroq
uirtutẽ: cũ & clarificari se fili¬
us a patre oret.&. clarificacionẽ
pat᷑ ñ de dignet᷑ a filio. Eẜ hec in
patre & filio uirtutis un̾itatẽ ꝑ
iucissitudinẽ dandȩ &. referendȩ
clarificacionis oste̾ndunt. Sed cla
rificacio hȩc quȩ sit .&. ex qͥbꝰ sit.
noscendũ ẽ. Non opinor demu¬
tabilis d̾s ẽ. neq inetͣnitatẽ ca¬
dit aut uiciũ. aut em̃dacio. aut
ꝓfectꝰ. aut dampnũ. ħ qͦd ẽ sẽꝑ

Expanded text:
onis ipse, cum clarificandus sit, redditurus. Sed si non infirmus, quid postulabat? nemo enim nisi hoc quod eget postulat. Aut numquid infirmus est et Pater? Aut eorum quae habet ita profusus est, ut ei clarificatio sit reddenda per Filium? Sed neque hic eguit, neque ille desiderat: et tamen alteri alter impertiet. Ergo expostulatio clarificationis dandae, vicissimque reddendae, nec Patri quidquam adimit, nec infirmat Filium; sed eamdem divinitatis ostendit in utroque virtutem cum et clarificari se Filius a Patre oret, et clarificationem Pater non dedignetur a Filio: sed haec in Patre et Filio virtutis unitatem, per vicissitudinem dandae et rependendae clarificationis ostendunrificatio haec quae sit, et ex quibus sit, noscendum est . Non, opinor, demutabilis Deus est, neque in aeternitatem cadit aut vitium aut emendatio, aut profectus aut damnum; sed quod es
Abbreviated transcription (Latin):
te ea clarificaciõe credit᷑ eguis¬
se filius quã orabat : & infirmus
reꝑiet᷑. dũ clarificacionẽ pocio¬
ris exspectat. eb qͥs ñ patrẽ poci¬
orẽ c̃fitebit᷑. ut ingenitũ a geni¬
to: ut patre a filio: ut eũ qͥ mise¬
rit ab eo qͥ missus sit. ut uolem¬
tẽ. ab eo qui obediat: e ipse nobis
erit testis. Pat̾ maior me ẽ. Hec ita
ut st̃: intelligenda st̃ Sed cauendũ
ẽ. ne apud imꝑitos głam filii ho¬
nor patris infirmet. Nec infirma¬
ri se patit᷑ hȩc ipsa głificacio po¬
stulata. dd id eñi qͥd dictũ ẽ. patͣ
elarifica filiũ tuũ seqͥt᷑ &. illud.

Expanded text:
te ea clarificatione creditur eguisse Filius quam orabat: et infirmus reperietur, dum clarificationem potioris exspectat. Et quis non Patrem potiorem confitebitur, ut ingenitum a genito, ut patrem a filio, ut eum qui miserit ab eo qui missus sit, ut volentem ab eo qui obediat? Et ipse nobis erit testis: Pater major me est . Haec ita ut sunt, intelligenda sunt: sed cavendum est, ne apud imperitos gloriam Filii honor Patris infirmet. Nec infirmari patitur haec ipsa clarificatio postulata: ad id enim quod dictum est, Pater, clarifica Filium
Abbreviated transcription (Latin):
uicissitudo. ñ ꝑtinet ad diuini¬
tatis ꝓfectũ s ad honore eũ qͥ
ex cognicione ignoranciũ sus¬
cipiebat᷑. Quo eñi patͣ ñ habun¬
dabat. ex quo st̃ om̃ia: uel quid
filio deerat. in qͦ cõplacuerat
omnẽ plenitudinẽ diuinitatis
habitare: Ergo clarificat᷑ pater
int̾ra: qa opus eiꝰ qͦd mandauit ef¬
clarificacionis exspectet . e ab¬

Expanded text:
ivinitatis profectum, sed ad honorem eum qui ex cognitione ignorantium suscipiebatur. Quo enim Pater non abundabat, ex quo sunt omnia? Vel quid Filio deerat, in quo complacuerat omnem plenitudinem divinitatis habitare? Ergo clarificatur Pater in terra, quia opus ejus quod mandavit efclari
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑat. Caro aũ factꝰ ipse. qͦd uite
ȩt̾nitatẽ erat cadueis & corpo¬
reis. & mortalibꝰ redditurꝰ. Uite
s uirtutis effectꝰ. cũ ȩt̾nitatis
głam ñ iã molicio noua. sed sola
dei esset cognieio sumptura. Er
So ñ claritas deo addit᷑. neq eñĩ
decesserat ut adderet᷑: sed ꝑ fihũ
clarificat᷑ apud nos imꝑitos. re¬
fugas. sordidos. sine spe mortuos.
sine lege tenebrosos .s clarifica¬
t᷑ p id qͦd ab eo filius potestatem
onĩis carnis accepit: inta ei et̾nã
daturꝰ. ꝑhȩc gͥ filii oꝑa: clarifica
t᷑ pat᷑. Itaq cũ om̃ia filius acce¬
pit. clarificatꝰ a patre ẽ. & con¬
tra clarificat᷑ pat̾. cũ fiunt uni¬
uersa ꝑ filiũ &. claritas accepta
sic reddit᷑ ut qͦd claritatis infi¬
lio ẽ. id totũ claritas patris sit
qͥa a patre accepit om̃ia: qͥa ho¬
nor famulantis in honore mit¬
tentis ẽ ut honor gignentis.
in honore nascentis ẽ. Sed inqͦ
Ut cognoseant te solũ uerũ đm.

Expanded text:
vitae aeternitatem erat caducis et corporeis et mortalibus redditurus. Vitae sed virtutis effectus: cum aeternitatis gloriam non jam molitio nova, sed sola Dei esset cognitio sumptura. Ergo non claritas Deo additur; neque enim decesserat ut adderetur: sed per Filium clarificatur apud nos imperitos, refugas, sordidos, sine spe mortuos, sine lege tenebrosos; et clarificatur per id, quod ab eo Filius potestatem omnis carnis acceperit, vitam ei aeternam dattur Pater. Itaque cum omnia Filius accepit, clarificatus a Patre est; et contra clarificatur Pater, cum fiunt universa per Filium. Et claritas accepta sic redditur, ut quod claritatis in Filio est, id totum claritas Patris sit: quia a Patre accepit omnia; quia honor famulantis in honorem mittentis est, ut honor gignentis in honorem nascentis est. 14. Ut cognoscant te solum verum Deum;
Abbreviated transcription (Latin):
anteꝗͣ. filius.: ñ ex miehilo. qͥa
ex deo filius. ñ in parte. qͥa ple¬
nitudo deitatis in filio: neq
in aliqͥbꝰ. qͥa in om̃ibꝰ: sed ut uo¬
luit qͥ potuit. ut scit qͥ genu¬
it. Quod in patre ẽ. hoc &. in
filio ẽ. Quod in ingenito. hoc
&. in unigenito. Alter ab alte¬
ro: & ut̃q unũ. ñ duo unꝰ: sed
alius in alio. qͥa ñ aliud inutro¬
q: pat̾ in filio. qͥa ex eo filius.
filius in patre. qͥa ñ aliunde qͦd
filiusꝰ unigenitꝰ in ingenito.
qͥa ab ingenito uiigenitꝰ. Ita in se in¬
uicẽ. qͥa ut om̃ia in ingenito pa¬
tre ꝑfecta st̃: ita om̃ia infilio u¬
nigenito ꝑfecta st̃. Hȩc in filio &
inpatre unitas: hȩc uirtus. hȩc
caritas. hȩc spes. hȩc fides. hec ue¬
ritas. uia. uita. ñ calũpniari de
uirtutibꝰ suis deo: nec ꝑ secretũ
ac potestatẽ natiuitatis. obtree¬
tare filio: patri ingenito. nichil
cõparare: unigenitũ ab eo nec tẽ¬

Expanded text:
antequam Filius. Non ex nihilo, quia antequam Filius. Non ex nihilo, quia ex Deo Filius. Non in parte, quia plenitudo Deitatis in Filio. Neque in aliquibus, quia in omnibus. Sed ut voluit, qui potuit, ut scit qui genuit. Quod in Patre est, hoc et in Filio est. Quod in ingenito, hoc et in Unigenito. Alter ab altero, et uterque unum. Non duo unus, sed alius in alio, quia non aliud in utroque. Pater in Filio, quia ex eo Filius. Filius in Patre, quia non aliunde quod Filius. Unigenitus in ingenito, quia ab ingenito unigenitus. Ita in se invicem, quia ut omnia in ingenito Patre perfecta sunt, ita omnia in Filio unigenito perfecta sunt. Haec in Filio et in Patre unitas, haec virtus, haec charitas, haec fides, haec spes, haec veritas, via, vita: non calumniari de virtutibus suis Deo, nec per secretum ac potestatem nativitatis obtrectare Filio: Patri ingenito nihil comparare; Unigenitum ab eo nec tem
Abbreviated transcription (Latin):
diumnitatis corporalit: sed in¬
cõprehensibilit᷑. in enarrabili¬
t̃. ante om̃e tẽpꝰ & secła. uni¬
genitũ ex his quȩ ingenita in
filius. Ea aũ quȩ eiꝰ st̾ sed̾m
corpus qͦd assumpsit: bonitatis
eiꝰ ad salutẽ nr̃am uoluntas ẽ.
Inuisibilis eñi &. in corporeus.
&. in cõprȩhensibilis. ut pote ab
eo genitꝰ: tantũ inse &. materiȩ
.&.humilitatis recepit. qͣntum
in nobis erat uirtutis ad intel¬
ligendũ se .&. senciendũ. & con¬
tuendũ: in becillitati nr̃ȩ po¬
cius obte̾ ꝑans. quã de his inqͥbꝰ
erat ipse deficiens. Igit᷑ ꝑ fech
patris. ꝑfectꝰ filius .& ingeniti
dei unigenita ꝓgenies. qͥ ab eo
qͥ habet om̃ĩa. accepit omnia.
lumine. ẽfident̃ ait. pat̾ in me.
&. ego inpatre.: qͥa ut sꝑs pater.
ita &. filius sꝑs: ut d̾s pat̾. ita
&. filius d̾s: ut lumen pater.
ita & filius lumen. Ex his ergo
q̃ in patre st̾. ea in qͥbꝰ ẽ filius.
id est ex toto patre. totus filius
natus est: ñ aliunde. qͥa nichil

Expanded text:
rporaliter. Sed incomprehensibiliter, inenarrabiliter, ante omne tempus et saecula unigenitum ex his quae ingenita in Filius. Ea autem quae ejus sunt secundum corpus quod assumpsit, bonitatis ejus ad salutem nostram voluntas est. Invisibilis enim, et incorporeus, et incomprehensibilis, utpote ab eo genitus, tantum in se et materiae et humilitatis recepit, quantum in nobis erat virtutis ad intelligendum se et sentiendum et contuendum. Imbecillitati nostrae potius obtemperans, quam de his in quibus erat ipse deficiens. Igitur perfecti Patris perfectus Filius, et ingeniti Dei unigenita progenies, qui ab eo qui habet omnia, accepit omnia, Lumine. Confidenter ait: Pater in me, et ego in Patrem. Quia ut Spiritus Pater, ita et Filius Spiritus. Ut Deus Pater, ita et Filius Deus. Ut lumen Pater, ita et Filius lumen. Ex his ergo quae in Patre sunt, ea in quibus est Filius, id est ex toto Patre totus Filius natus est. Non aliunde, quia nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posse existimat᷑. id diuinȩ ue¬
ritatis racio c̃sequat᷑. Atq ut fa¬
cilius intelligeneiã difficilli¬
mȩ istius questionis cseqͥ possimꝰ.
prius patrẽ & filiũ sed̾m diuina¬
rũ seripturarũ doctrina cog¬
nosei a nobis oportet: ut de eog¬
nitis ac familiaribꝰ ab solucior
sermo sit. Et̾nitas patris ut li¬
bro anteriore tractauimꝰ. locũ.¬
tẽ pora speciem: &. qͥcqͥd illud huma¬
no sensu concipi poterit. excedit.
Ipse extra om̃ia. &. in om̃ibꝰ: capi¬
ens uniuersa. & capiendꝰ a nemi¬
ne: ñ accessu decessiiue muta¬
bilis: sed inuisibilis. in cõprehen¬
sibilis. plenꝰ. ꝑfectꝰ. et̃nꝰ. ñ aliun¬
de qͥd sumens: s ad id qͦd ita ma¬
net. sibi ipse sufficiens. Hic eigo
ingenitꝰ ante om̃e tẽpꝰ ex se fi¬
liũ genuit: ñ ex aliqua subia¬
cente materia. qͥa ꝑ filiũ om̃ia᷑
ñ ex nichilo. qͥa ex se filiũ: ñ ut
partũ. qͥa nichil indeo de mu¬

Expanded text:
non posse existimatur, id divinae venon posse existimatur, id divinae veritatis ratio consequatur. 2. cilius intelligentiam difficillimae istius quaestionis consequi possimus, prius Patrem et Filium secundum divinarum Scripturarum doctrinam cognosci a nobis oportet, ut de cognitis ac familiaribus absolutior sermo sit. Aeternitas Patris, ut libro anteriore tractavimus, locostempora, speciem, et quidquid illud humano sensu concipi poterit, excedit. Ipse extra omnia et in omnibens universa, et capiendus a nemine. Non accessu decessuro mutabilis, sed invisibilis, incomprehensibilis, plenus, perfectus, aeternus, non aliunde quid sumens, sed ad id quod ita manet, sibi ipse sufficiens. Hic ergo ingenitus ante omne tempus ex se Filium genuit; non ex aliqua subjacente materia, quia per Filium omnia; non ex nihilo, quia ex se Filium; non ut partum, quia nihil in Deo demu
Abbreviated transcription (Latin):
plerisq obscuritatẽ. ser¬
mo dnͣi eũ dicit. ego in
patre. &. patͣ in me. &. ñ
inmerito. Natura eñi
Lintelli genciȩ hunianȩ.
racionẽ dict huiꝰ ñ capit. Uidet᷑
nãq ñ posse effiei. ut qͦd in alte¬
ro sit. eque id ipsũ extra alterũ
sit: ꝙ cũ necesse sit ea de qͥbꝰ agit᷑
se inuiẽe eͣtinere: ut qͥs aliqͥd ali¬
ud intra se habeat. atq extra ma¬
neat: manensq sẽꝑ exterior ei
uicissim quẽ intra se habeat. ma¬
neat ȩque semꝑ interior. Hec qͥ¬
de sensus hominũ ñ ẽseqͥt᷑ nec
exẽplũ aliqͦd rebꝰ diuinis cõpa¬
racio humana p̃stabit. s qͦd intel¬
ligibile ẽ homini. deo ee̾ possibi¬
le ẽ. Hoc ñ a me ita dictũ sit ut
ad racionẽ dicti. ea tantũ suffi¬
ciat auctoritas. qͦd a deo dictũ
sit. Cognoscendũ itaq atq in¬
telligendũ ẽ. qͥd sit illud. ego
in patre .&. pat in me. si tamen
cõprehendere hoc ita ut est ua¬
lebimꝰ ut qͦd natura rerũ pati

Expanded text:
plerisque obscuritatem sermo Domini, cum dicit: Ego in Patre, et Pater in me , et non immerito; natura enim intelligentiae humanae rationem dicti istius non capit. Videtur namque non posse effici, ut quod in altero sit, aeque id ipsum extra alterum sit; et cum necesse sit ea, de quibus agitur, se invicem continere, ut qui aliquid aliud intra se habeat, atque ita maneat manensque semper exterior, ei vicissim, quem intra se habeat, maneat aeque semper interior. Haec quidem sensus hoexemplum aliquod rebus divinis comparatio humana praestabit: sed quod inintelligibile est homini, Deo esse possibile est. Hoc non a me ita dictum sit, ut ad rationem dicti ea tantum sufficiat auctoritas, quod a Deo dictum sit. Cognoscendum itaque atque intelligendum est quid 50 sit illud: Ego in Patre, et Pater in me; si tamen comprehendere hoc ita ut est valebimus: ut quod natura rerum pati
Abbreviated transcription (Latin):
ens. cũ dicit: ñ ueni uoluntat᷑ẽ
meã facere. sed uoluntate eius
qͥ misit me. ñ qͦd nollet .q. ille
qͦd faciat: sed obedienciã suam
sub effectu pat̾ne uoluntatis
ostendit: uolens ipse uolunta¬
tẽ patris explere. Erat aũ hȩc
efficiendȩ uoluntatis uoluntas:¬

Expanded text:
um dicit: Non veni voluntatem meam facere, sed voluntatem ejus qui me misit. Non quod nollet et ille quod faciat, sed obedientiam suam sub effectu paternae voluntatis ostendit, volens ipse voluntatem Patris explere. Erat autem haec efficientia voluntatis voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ cũ audiunt d̾m ex dõ. uerũ a
uero. ꝑfectũ a ꝑfecto. unũ ab u¬
no natũ ee̾: tãqͣm impossibilia no¬
bis p̃dicantib ẽtradicant. qͥbꝰ dã
sentenciarũ collectonibꝰ in he¬
rentes. cũ dicunt. Nasci nichil
potuit ab imo: qͥa om̃is ex duobꝰ
natiuitas ẽ. Iã si ab uno natꝰ hic
filius ẽ: partẽ eiꝰdẽ qͥ genuit ac¬
cepit. & si pars: neuter gͦ ꝑfectꝰ
ẽ. De est eñi ei unde decessit: nec
plenitudo in eo erit. qͥ ex porcio¬
ne c̃stiterit. Neut̃ gͦ ꝑfectꝰ ẽ. cũ
plenitudiñe suã & qͥ genuerit
amntat: nec qͥnatꝰ ẽ c̃sequat᷑. Hãc
mundi sapienciã. etiã ꝑ ꝓpħam
prȩuidens d̾s: ita dampnat di¬
cens. ꝑd̾a sapienciã sapienciũ:
.&. intellectũ prudenciũ reꝓba

Expanded text:
qui cum audiunt Deum ex Deo, verum a vero, perfectum 54 a perfecto, unum ab uno natum esse, tamquam impossibilia nobis praedicantibus contradicant, quibusdam sententiarum collectionibus inhaerentes, cum dicunt: « Nasci nihil potuit ab uno, quia omnis ex duobus nativitas est. Jam si ab uno natus hic filius est, partem ejus qui genuit accepit: et si pars, neuter ergo perfectus est; deest enim ei unde decessit: nec plenitudo in eo erit, qui ex portione constiterit: neuter ergo perfectus est, cum plenitudinem suam et qui genuerit amittat, nec qui natus est consequatur. » Hanc mundi sapientiam etiam per prophetam providens Deus, ita damnat, dicens: Perdam sapientiam sapientium, et intelle
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ.Nec hoc in sꝑitalibꝰ tantũ. sed
etiã in corꝑalibꝰ dep̃hendimꝰ. ñ
ad natiuitatis exemplũ. s ad ad¬
miracionẽ facꝰti in intelligibi¬
lis. Ostensũ ẽ nupciarũ die ui¬
nũ in galilea. ex aqua factum.
tura sit: ut aque simplicitas
de fecerit. & uini sapor natꝰ sit :
son ꝑmixtio fuit. s ereacio. &
creacio ñ ase concepta. sed ex a¬
lio in aliud existens. Non ꝑ trans¬
fusionẽ pocioris obtinet᷑ qͦd in¬
firmius ẽ. s ab olet᷑ qͦd erat. &
qͦd ñ erat cępit. s ponsus tristis
ẽ. familia turbat᷑: sollẽ pnitas nup¬
ñ exurgit. aut instat. sed qͥe seen¬
tis eiꝰ hocopus est. Aqua hydriis
infundit᷑: uinũ calicibꝰ haurit᷑:
infundentis scienciȩ sensus ñ ẽ¬
uenit haurientis. Qͥ infuderun
hauriri aquã existimant: qͥ hau¬
riunt. uinũ infusũ arbitrant᷑.
Tempꝰ qͦd in medio ẽ ñ sufficit. ut
liqͦris natura .&. nascat᷑. & pereat.
Racio facti .&. uisũ frustrat᷑ &

Expanded text:
sed etiam in corporalibus deprehendemus; non ad nativitatis exemplum, sed ad admirationem facti intelligibilis ostensum. Nuptiarum die vinum in Galilaea ex aqua factum etata sit, ut aquae simplicitas defecerit, vini sapor natus sit? Non permixtio fuit, sed creatio; et creatio non a se coepta, sed ex alio in aliud existens: non per transfusionem potioris obtinetur quod infirmius est, sed aboletur quod erat, et quod non erat coepit. Sponsus tristis est, familia turbatur, solemnitas nupnon exsurgit, aut instat, sed quiescentis ejus hoc opus est. Aqua hydriis infunditur, vinum calicibus hauritur; infundentis scientiae sensus non convenit haurientis. Qui infuderunt, hauriri aquam existimant; qui hauriunt, vinum infusum arbitrantur; tempus, quod in medio est, non proficit ut liquoris natura et nascatur et pereat. Ratio facti et visum frustratur et
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ indigebat: ꝑ quẽ st̃ un iuersa
quȩ nr̃a st̃: An honorẽ a nobis ex¬
postulabat. ñc a somno stupidis.
nẽ de luxu noctũ fessis: ñe post
rixas &. cedes dierũ male consciis.
nẽ post c̃iuuia ȩbriis: quẽ archan¬
tates. sine somno. sine occupaci¬
oue. sine crimine. ȩt̃nis s in de
ipse in iusibilis di imago. om̃s in
se creauerit. secła fecerit. cȩlũ
firmauerit. astra distinxerit. tͣ¬
rã fundauerit. abyssos demerse¬
rit: ipse de inceps homo natus fit
mortẽ uicerit. portas inferni fre¬
gerit. coheredẽ sibi plebe̾̃ acqͥsie¬
rit carn̾e in et̾nitatis głam ex
corrupeione transtulerit: Nichil
gͦ iste eguit a nobis. ut hȩc eũ a¬
pud nos in enarrabilia & in in¬
telligibilia oꝑa. tãquã egentẽ lau¬
dis ornarent: sed. ꝓuidens ds neqͥci¬
e .&. stultieiȩ humanȩ errorẽ. & sci¬
ens eo usq infidelitatẽ ꝓruptu¬
rã ẽe̾. ut sibi de di rebꝰ iudiciũ p̃¬

Expanded text:
sunt indigebat, per quem sunt universa sunt indigebat, per quem sunt universa quae nostra sunt? An honorem a nobis expostulabat, nunc a somno stupidis, nunc de luxu noctium fessis, nunc post rixas et caedes dierum male consciis, nunc post convivia ebriis, quem Archantates sine somno, sine occupatione, sine crimine aeternis et indefipse invisibilis Dei imago omnes in se creaverit, saecula fecerit, coelum firmaverit, astra distinxerit, terram fundaverit, abyssos demerserit; ipse deinceps homo natus sit, mortem vicerit, portas inferi fregerit, cohaeredem sibi plebem acquisiverit, carnem in aeternitatis gloriam ex corruptione transtulerit. Nihil ergo iste eguit a nobis, ut haec eum apud nos inenarrabilia et inintelligibilia opera tamquam egentem laudis ornarent. Sed providens Deus nequitiae et stultitiae humanae errorem, et sciens eo usque infidelitatem prorupturam esse, ut sibi de Dei rebus judicium pr
Abbreviated transcription (Latin):
cia. Quinq panes offeruntur
&. frangunt᷑ surrepunt in frin¬
genciũ manibꝰ quȩdã fragmen¬
tor ꝓcreaciones. Non imniinuis¬
t᷑ unde prȩfringit᷑. &. tam̃ sẽꝑ
p̃fringentis manũ. fragm̃ta oe¬
cupant. Fallunt mom̃ta uisũ.¬
& dũ plenã fragm̃tis manũ se¬
queris: alterã sine dampno por¬
cionis suȩ cͣtueris. Int̃ hec frag¬
m̃toꝵ cumulus auget᷑: prefrin¬
gentes in ministerio st̃. edentes
in negocio st̃. esurientes satu¬
rati st̃. duodec̃i cophinos re¬
plent reliqͥe: ñ sensus. ñ uisus ꝓfec¬
⁊ũ tã conspicabilis oꝑaciõis asse¬
qͥtꝰ. Est. qͦd ñ erat: iudet᷑ qͦd ñ in¬
telligit᷑: solũ suꝑ est. ut ds om̃ia
posse credat᷑. Non habent itaꝙ
deo add placendũ. fallendũq simu¬
lacio. Hec filii dei oꝑa. ñ de iac¬
Fanciȩ studio st̃ ꝓfecta: neq e¬
nĩ ille cui innumerabilia milia
miliũ angeloꝵ seruiunt. ad ula¬
tꝰ ẽ homini. Qͥd eñĩ eoꝵ quȩ nr̃a

Expanded text:
ia. Quinque panes offeruntur et franguntur, subrepunt praefringentium manibus quaedam fragmentorum procreationes. Non imminuitur unde praefringitur; et tamen semper praefringentis manum fragmenta occupant. Fallunt momenta visum; dum plenam fragmentis manum sequeris, alteram sine damno portionis suae contueris; inter haec fragmentorum cumulus augetur. Praefringentes in ministerio sunt, edentes in negotio sunt, esurientes saturi sunt, duodecim cophinos replent reliquiae. Non sensus, non visus profectum tam conspicabilis operationis assequitur. Est quod non erat, videtur quod non intelligitur: solum superest ut Deus omnia posse credatur. 7. Haec non Deo ad placendum fallendumque simulatio. Haec filii Dei opera non de jactantiae studio sunt profecta: neque enim ille, cui innumerabilia millia millium angelorum serviunt, adulatus est homini. Quid enim eorum quae nostra
Abbreviated transcription (Latin):
creata st̃ om̃ia in cęlo &. inter¬
raꝰ ꝑ quẽ tẽpora & secła facta
st̃. Totũ eñi qͥcqͥd est: ex eius
oꝑ acione subsistit. Hic gͦ unꝰ ẽ.
disponens ad ab raha. loquens
ad moysen. testans ad isrł. ma
micasq uirtutes. ligno passi¬
onis affigens: mortẽ in infer¬
no ꝑimens: spei nr̃e fid̃e. re¬
surrectione c̃firmans: corrup¬
cionẽ carnis humanȩ. gloria
corporis sui ꝑimens. Adhunc eigo
ñ deputabit᷑ alius. Soli eñĩ hec
unigenito deo ꝓpria st̃. & unus
hic in hac peculiari uirtutũ su¬
arũ. beatitudine. natꝰ ex deo ẽ.
Non alt̾ ad eũ ds deputabit᷑: ñ
enĩ ex alia substancia. sed ex deo
d̾s ẽ. Nichil in eo itaq nouu:
nichil extraneũ. nichil tecens
ẽ. Cũ eñi audit isrł qͦd sibi unꝰ
ds sit . & filio di deo ñ alter deus

Expanded text:
a in coelo et in terra, per quem tempora et saecula facta sunt. Totum enim quidquid est, ex ejus operatione subsistit. Hic ergo unus est disponens ad Abraham, loquens ad Moysen, testans ad Israel, mmicasque virtutes ligno passionis affigens, mortem in inferno perimens, spei nostrae fidem resurrectione confirmans, corruptionem carnis humanae gloria corporis sui perimens. Ad hunc ergo non deputabitur alius. Soli enim haec unigenito Deo propria sunt, et unus hic in hac peculiari virtutum suarum beatitudine natus ex Deo est. Non alter ad eum Deus deputatur: non enim ex alia substantia, sed ex Deo Deus est. Nihil in eo itaque novum, nihil extraneum, nihil recens est. Cum enim audit Israel, quod sibi Deus unus sit, et Filio Dei Deo non alter Deus
Abbreviated transcription (Latin):
gendũ existimes. deu̾ nemo ui¬
dit umꝗͣ. nͥ unigenitꝰ filius qͥ
ẽ in simi patris: cũ iheremias
d̾m predicet qͥ &. uisus in terris
ẽ .&. inter homines ẽuersatꝰ ẽ
Pat᷑ certe ñ nisi soli filio uisi¬
bilis ẽ. Quis gͦ iste ẽ qͥ est uisus &
ẽuersatꝰ intͣ homines : Deus cer¬
te nrͣ ẽ. ꝙ uisibilis in homine. &
contrectabilis ds .E. ꝓpħam lo¬
quentẽ intellige. ñ deputabit᷑
alt̾ ad eũ. Si quęris qͦmͦ. audi
quȩ secunt᷑: ne ꝑ id non &. patri

Expanded text:
Deum nemo vidit umquam, nisi unigenitus filius, qui est in sinu Patris ; cum Jeremias Deum praedicet, qui et visus in terris est, et inter homines conversatus est? Pater certe non nisi soli Filio visibilis est. Quis ergo iste est qui est visus et conversatus inter homines? Deus certe noster est, et visibilis in homine et contrectabilis Deus. Et prophetam loquentem intellige: Non deputabitur alter ad eum. Si quaeris, quomodo? audi quae sequuntur: n
Abbreviated transcription (Latin):
Negantẽ te dm in deo: sequens
sermo ẽfutat. Ait enĩ. Erubes¬
cent &. pudebit om̃s qͥ aduer¬
sant᷑ ei ꝙ ibunt cũ confusiõe.
Decretũ hoc: in impietatẽ tuã
deiẽ Aduersaris eñĩ xꝑo: de qͦ
te ꝓfessio pat̾nȩ uocis obiurgat.
Deus ẽ enim: quẽ ẽẽ tu d̾m ne-¬
gas. Denegas uero sub specie ho
besce. Non eget delato ate ho¬
nore in nascibilis d̾s: głam hãc
a te solitudinis suȩ ñ postulat:
ñ desid̾at hanc opinionis tuę
intelligeneiã: ut ob hoc qͦd dixe¬
rit. ñ est d̾s prȩt̾ me. eũ quẽ ex
se genuit dm ab neges. Ae ne sibi
hoc add diuinitatẽ filii destruen¬
dã peculiare deferres: unige¬
niti sui głam honore ꝑfectȩ
diuinitatis impleuit dicens.
eẜ. ñ est qͥs pret̾ te. Qͥd exeqͥta
diserimmas: Qd cõparata discer

Expanded text:
Negantem te Deum in Deo, sequens sermo confutat: ait enim, Erubescent, et pudebit omnes qui adversantur ei, et ibunt cum confusione : Decretum hoc in impietatem tuam Dei est. Adversaris enim Christo, de quo te professio paternae vocis objurgat. Deus est enim, quem esse tu Deum denegas. Denegas vero sub specie honbesce: non eget delato a te honore innascibilis Deus, gloriam hanc a te solitudinis suae non postulat, non desiderat hanc opinionis tuae intelligentiam; ut ob hoc quod dixerit, Non est Deus praeter me, cum quem ex se genuit Deum abneges. Ac ne sibi hoc, ad divinitatem Filii destruendam, peculiare deferres; Unigeniti sui gloriam honore perfectae divinitatis implevit, dicens, Et non est Deus praeter te. Quid exaequata discriminas?
Abbreviated transcription (Latin):
regi quẽ excitauit: ex ꝑsona
uiror. excelsoꝵ. adoraneiũ &.
dep̃canciũ. qm inte ẽ ds. Soli¬
tariũ res ista ñ recipit. In te
eñi.p̃sent̾e. ueluti ad quẽ sit
sermo significat. Quod aũ seqͥ¬
sens ẽ. s etiã eũ qͥ manet in
p̃sente demonstrat: habitan¬
tẽ ab eo in qͦ habitet discer¬
nens: ꝑsonȩ tam̃ tantũ distine¬
tione ñ generis. Deus enim
in eo ẽ .&. in qͦ ẽ d̾s. ds est. Non
enĩ ds in diuersȩ atq alienȩ
a se nature habitacło ẽ: s in suo

Expanded text:
avit, ex persona virorum excelsorum adorantium et deprecantinm, Quoniam in te est Deus. Solitarium res ista non recipit. In te enim praesentem, veluti ad quem sit sermo, significat. Quod autem sequsens est, sed etiam eum 100 qui maneat in praesente demonstrat: habitantem ab eo in quo habitet discernens, personae tamen tantum distinctione, non generis: Deus enim in eo est: et in quo est Deus, Deus est. Non enim Deus in diversae atque alienae a se naturae habitaculo est, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt. qm̃ inte ẽ ds. Dictũ itaq
ab apło recognosce. &. recogni¬
tũ intellige. Neus inxꝑo erat:
mundũ reconcilians sibi. De hĩe
sequit᷑ . e. ñ ẽ d̾s pret̾ te. Quib
celsi uiri uidelicet .a. in duo¬
deẽi thronis iudicaturi tribus
sionis suȩ martyrio secuturi.

Expanded text:
te est Deus . Dictum itaque ab Apostolo recognosce, et recognitum intellige: Deus in Christo erat mundum reconcilians sibi . Dehinc sequitur, Et non est Deus praeter te. Quibus celsi videlicet, et in duodecim thronis judicaturi tribus sionis suae martyrio secuturi.
Abbreviated transcription (Latin):
as pretͣ te. Iu eniĩ es ds .&. nescieba¬
mꝰ. ds isrł saluator. Caret c̾tume¬
lia honoris officiũ: neq offensio¬
nẽ habet c̃fessionis exẽplũ: ma¬
rime eũ aduersacio eiꝰ plena
c̃fusionis sit & pudoris. Immora¬
re di uerbis: c̃fitere di uocibꝰ.
& fuge cͣfusionis denuneiacio¬
honoracione c̃tẽpnes. Honoris
fide in nascibili dõ ẽfitere. qͦd
prȩtͣ eũ ds nullus sit: unigeni¬
to do p̃diea. qͦd absq eo d̾s ñ sit.

Expanded text:
Deus praeter te. Tu enim es Deus, et nesciebamus, Deus Israel salvator. Caret contumelia honoris officium, neque offensionem habet confessionis exemplum; maxime cum adversatio ejus plena confusionis sit et pudoris. Immorare Dei verbis, confitere Dei vocibus; et fuge confusionis denuntiatiohonoratione contemnes. Honoris fidem innascibili Deo confitere, quod praeter eum Deus nullus sit: unigenito Deo praedica, quod absque eo Deus non sit.
Abbreviated transcription (Latin):
de ita loqͥt᷑: qm post labor̾ẽ egip¬
catꝰ ethyopũ &. sabaym. excelsi
de existimandꝰ labor egypti &.
mercatꝰ ethyopũ &. sabaym:
Recordemͣ orientis magos. ad o¬
rantẽ dñm &. munerantes .&. la¬
borẽ ueniendi usq in bethleem
uidȩ. tanti it mneris meciam᷑. In
pͥncipũ enĩ labore : tocius egyp¬
ti labor demonstratꝰ ẽ. Cagis nã¬
q diuinę uirtutis oꝑ aeiones. fal¬
sa rerũ specie mencientibꝰ. potis¬
simꝰ impiȩ religionis honor a secło
om̃i deferebat᷑: hisdẽ magis ex

Expanded text:
de ita loquitur, cum post laborem Aegypde ita loquitur, cum post laborem Aegypcatus Aethiopum et Sabain viri excelsi dem existimandus labor Aegypti, et mercatus Aethiopum et Sabain? Recordemur Orientis Magos adorantes Dominum et munerantes, et laborem veniendi usque in Bethlehem Judae tanti itineris metiamur. In principum enim labore totius Aegypti labor demonstratus est. Magis namque divinae virtutis operationes falsa rerum specie mentientibus, potissimus impiae religionis honor a saeculo omni deferebatur. Iisdem Magis e