comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tã pie. tã utilit̾ sustineret. quãuis penã eius ñ amaret af¬
firmatur. Non aut̃ potuisse calicẽ transire nͥ biberet illũ
dixit: ñ quia ñ posset mortẽ uitare si uellet: sed qm̃ sicut
dictũ ẽ. mundũ erat alit̃ impossibile saluari. & ipse indecli¬
nabilit̃ uolebat potius mortẽ pati. quã ut mundus ñ saluaret᷑.
Idcirco aut̃ illa uerba dixit. ut doceret humanũ genꝰ alit̃
tẽ nequaquã ualuisse uitare. Nã quȩcũq de illo dicunt᷑. &¬
his quȩ dicta st̃ similia. sic st̃ exponenda: ut nulla necessita¬
te sed libera uoluntate mortuus credatur. Erat nãq om̃ps.
& de illo legitur. quia oblatus ẽ qm̃ ipse uoluit. Et ipse dic̃.
Ego pono animã meã. ut iterũ sumã eã. Nemo tollit eã
a me: sed ego pono eã a me ipso. Potestatẽ habeo ponendi
eã: & potestatẽ habeo iterũ sumendi eã. Qđ gͦ idem ipse

Expanded text:
tam 79 pie et tam utiliter sustineret, quamvis poenam ejus non amaret, aftam 79 pie et tam utiliter sustineret, quamvis poenam ejus non amaret, affirmatur. Non autem potuisse calicem transire nisi biberet illum, dixit. Non quia non posset mortem vitare, si vellet; sed quoniam, sicut dictum est, mundum erat impossibile aliter salvari; et ipse indeclinabiliter volebat potius mortem pati, quam ut mundus non salvaretur. Idcirco autem dixit verba illa ut doceret humanum genus alitetem nequaquam valuisse vitare. Nam, quaecunque de illo dicuntur his quae dicta sunt, similia sic sunt exponenda, ut nulla necessitate, sed libera voluntate mortuus credatur. Erat namque omnipotens, et de illo legitur quoniam oblatus est, quia ipse voluit . Et ipse dicit: Ego pono animam meam, ut iterum sumam eam: nemo tollit eam a me; sed ego pono eam a meipso. Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam . Quod ergo idem ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ illi obȩdiens usq ad mortẽ. & didicit ex his quȩ passus est
obȩdientiã. id ẽ. qũa magna res facienda sit ꝑ obȩdientiã
Na cunc ẽ simplex & uera obȩdientia. cũ racionalis natura
ñ necessitate. sed sponte seruat uoluntatẽ a dõ acceptam.
Aliis quoq modis recte possumꝰ patrẽ uoluisse filii mortẽ
intelligere. qu̾auis isti possint sufficere. Nã sicut uelle
dicimus eũ qui facit ut alius uelit: ita dicimus etiã illũ uelle
qui ñ facit ut alius uelit. sed approbat quia uult. Ut cum
uidemus aliquẽ fortit̃ pati uelle molestiam ut ꝑficiat quod
bene uult. quauis fateamur nos uelle ut illã penã sustineat:
ñ tam̃ uolumꝰ aut amamus penã eiꝰ sed uoluntatẽ. Illũ quoq
qui ꝓhibere potest & ñ ꝓhibet: solemus dicere qͥa ñ uult qđ
uelle aut implere qđ uolebat: recte uoluisse ut filius mortẽ

Expanded text:
est illi obediens usque ad mortem, et didicit ex his quae passus est, est illi obediens usque ad mortem, et didicit ex his quae passus est, obedientiam, id est quam magna res facienda sit per obedientiam. Nam tunc est vera et simplex obedientia, cum rationalis natura, non necessitate, sed sponte servat voluntatem a Deo acceptam. Aliis quoque modis recte possumus Patrem voluisse Filii mortem intelligere, quamvis isti possint sufficere. Nam, sicut velle dicimus eum, qui facit ut alius velit; ita etiam dicimus eum velle, qui non facit ut alius velit, sed approbat quia vult: ut, cum videmus aliquem fortiter pati velle molestiam ut perficiat quod bene vult, quamvis fateamur nos velle ut illam poenam sustineat, non tamen volumus aut amamus poenam ejus, sed voluntatem. Illum quoque qui prohibere potest, et non prohibet, solemus dicere quia vult quod velle aut implere quod volebat recte voluisse ut Filius mortem
Abbreviated transcription (Latin):
Similit̃ quoq ꝓferre potuit nemo currit ad mortẽ ꝓpt̃
nom̃ meũ: nͥ pat̃ impulerit aut traxerit eũ. Qm̃ namq
uoluntate quisq ad id qđ indeclinabilit̾ uult trahitur uł
impellitur: ñ in conuenient̃ trahere aut impellere ds̃ cũ
nulla intelligitur uiolentiȩ necessitas: sed acceptȩ bonae
uoluntatis spontanea & amata tenacitas. Si gͦ hoc mͦ nega¬
n nequit patrẽ uoluntatẽ illã dando ad mortẽ filiũ traxis¬
se uł impulisse. quis ñ uideat eadẽ racione mandatũ illi
ut mortẽ sponte sustineret. & calicẽ quẽ ñ inuitꝰ biberet
dedisse: Et si filius sibi ñ peꝑcisse. sed ꝓ nob̾ spontanea uo¬
luntate se ipsũ tradidisse recte dr̃. quis neget recte dici
quia pat̾ a quo talẽ uoluntatẽ habuit illi ñ peꝑcit. sed ꝓ nob
tradidit illũ & mortẽ eiꝰ uoluit: Hoc etiã mͦ indeclinabilit¬
& sponte seruando acceptã a patre uoluntatẽ. filius factus

Expanded text:
Similiter quoque proferre potuit, nemo currit ad mortem propter Similiter quoque proferre potuit, nemo currit ad mortem propter nomen meum, nisi Pater impulerit aut traxerit eum. Quoniam namque voluntate quisque ad id quod indeclinabiliter vult, trahitur vel impellitur; non inconvenienter trahere aut impellere dicitur nulla intelligitur violentiae necessitas, sed acceptae bonae voluntatis spontanea et amata tenacitas. Si ergo hoc modo nequit negari Patrem, voluntatem illam dando, Filium ad mortem traxisse vel impulisse, quis non videat eadem ratione mandatum illi, ut mortem sustineret sponte, et calicem, quem non invitus biberet, dedisse? Et si Filius sibi non pepercisse, sed pro nobis spontanea voluntate seipsum tradidisse, recte dicitur, quis neget recte dici quia Pater, a quo talem habuit voluntatem, illi non pepercit, sed pro nobis tradidit illum et mortem ejus voluit? Hoc etiam modo indeclinabiliter et sponte servando acceptam voluntatem a Patre Filius factus
Abbreviated transcription (Latin):
pat sic fecit: & calicẽ quẽ dedit ei pat̃ bibit. obȩdiens usq¬
otest etiã recte intelligi
quia ꝑ illã piam uoluntatẽ. qua uoluit filius ꝓ salu¬
te mundi mori. dedit illi pat̾ ñ tam̃ cogendo. mandatũ
& calicẽ passionis. & ñ peꝑcit illi sed ꝓ nob̾ tradidit illũ
& mortẽ illius uoluit. & qͥa ipse filius obȩdiens fuit
usque ad mortẽ. & didicit ex his quȩ passus ẽ obȩdientiam.
Quẽ admodũ enĩ scđm humanitatẽ ñ habebat a se uoluntatẽ
iuste uiuendi. sed a patre: ita & uoluntatẽ illã qua ut tantũ
bonũ faceret mori uoluit. ñ potuit habere nͥ a patrȩ luminũ.
a quo ẽ om̃e datũ optimũ. & omẽ donũ ꝑfectũ. Et sicut pat̃
trahere dando uoluntatẽ dr̃: ita ñ incongrue fit si impelle¬
re asseritur. Sicut enĩ filius dicit de patre. nemo uenit ad
me nͥ pat̃ traxerit eũ: ita dicere potuit nͥ impulerit euo

Expanded text:
Pater, sic fecit; et calicem, quem dedit ei Pater, bibit, obediens usqPater, sic fecit; et calicem, quem dedit ei Pater, bibit, obediens usqPotest etiam recte intelligi quia per illam piam voluntatem, qua voluit Filius pro salute mundi mori, dedit illi Pater non tamen cogendo mandatum et calicem passionis; et non pepercit illi, sed pro nobis tradidit illum, et mortem illius voluit; et quia ipse Filius obediens fuit usque ad mortem, et didicit ex his quae passus est, obedientiam. Quemadmodum enim secundum humanitatem non habebat a se voluntatem juste vivendi, sed a Patre; ita et illam voluntatem qua, ut tantum bonum faceret, mori voluit, non potuit habere nisi a Patre luminum, a quo est omne datum optimum, et omne donum perfectum : et sicut Pater trahere, dando voluntatem, dicitur; ita non incongrue fit, si impellere asseritur. Sicut enim dicit Filius de Patre: Nemo venit ad me, nisi Pater traxerit eum ; ita dicere potuit, nisi impulerit eum.
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. pat̃ si possibile ẽ. transeat a me calix iste. uerũ tamen
ñ sicut ego uolo sed sicut tu. & si ñ potest hic calix transire
ebat. Uoluntatẽ uͦ patris dicit. ñ qm̃ maluerit pat̾ filii mortẽ
qua uitã : sed quia humanũ genus restaurari nolebat pater.
nͥ faceret homo aliqͥd tã magnũ sicut erat mors illa: quia
ñ poscebat ratio. qđ alius facere ñ poterat: idcirco dicit filuᷤᷤ
ꝗͥ hȩc uoluntas tua. id .ẽ. fiat mors mea: ut mundus tͥ recon¬
cilietur. Nã sepe aliquẽ uelle dicimꝰ aliqͥd: qͥa ñ uult aliud.
qa si uellet: ñ fieret illud qđ dr̃ uelle. Ut cũ dicimꝰ illũ
quã uentus intrat. qͥ lucernã extinguit. Sic gͦ uoluit pat
mortẽ filĩ: quia ñ alit̃ uoluit mundũ saluari. nͥ homo tã
magnũ aliqͥd faceret ut dixi. Qđ filio uolenti salutẽ homi¬
nũ tantũdẽ ualuit. qm̃ alius hoc facere ñ ualebat: quantũ
si illi mori p̃ciperet. Unde ille sicut mandatũ dedit illi

Expanded text:
rumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu ; et: Si non potest hic calix transire, ebat. Voluntatem vero Patris dicit, non quoniam maluerit Pater mortem Filii quam vitam, sed quia humanum genus restaurari nolebat Pater, nisi faceret homo tam magnum aliquid, sicut erat mors illa. Quia non poscebat ratio quod alius facere homo non poterat, idcirco dicit Filius  ergo voluntas tua, id est fiat mors mea, ut mundus tibi reconcilietur. Nam saepe aliquem velle dicimus aliquid, quia non vult aliud quod si vellet, non fieret illud quod dicitur velle: ut, cum dicimus illum quam ventus intrat, qui lucernam exstinguit. Sic ergo voluit Pater, mortem Filii, quia non aliter voluit mundum salvari, nisi homo tam magnum aliquid faceret, ut jam dixi. Quod Filio volenti salutem hominum tantumdem valuit, quoniam hoc alius facere non valebat, , quantum si illi mori praeciperet: unde ille, sicut mandatum illi dedit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sicca: & ignis ẽ humidus. Neutrũ enĩ uerũ ẽ. Itaq de
illis tantũ uerũ ẽ dicere. si ds̃ hoc uult. iustũ ẽ. quȩ dm̃ uel¬
le ñ ẽ inconueniens. Si enĩ ds̃ uult ut pluat. iustũ ẽ ut

Expanded text:
est sicca, et ignis est humidus; neutrum enim verum est. Itaque de est sicca, et ignis est humidus; neutrum enim verum est. Itaque de illis tantum est verum dicere: Si Deus hoc vult, justum est: quae Deum vell
Abbreviated transcription (Latin):
AUerũ ẽ qđ dicis de lib̾tate & uoluntate. & benignitate
illuis. sed sic eas debemꝰ rationabilit᷑ untelligere. ut dignitati
eius ñ uideam̃ repugnare. Libertas enĩ non ẽ. nͥ ad hoc qđ ex¬
pedit aut qđ decet. nec benignitas dicenda ẽ quȩ aliqͥd dõ in¬
ñ uult ñ ẽ iustũ : ñ ita intelligendũ ẽ. ut si ds̃ uelit qđ¬
libet inconueniens. iustũ sit quia ipse uult. Non enuĩ sequit̃
si ds̃ uult mentiri iustũ ẽẽ mentiri : sed potius dm̃ illũ nͥ ẽẽ.
Nã nequaquã potest uelle mentiri uoluntas. nͥ in qua corrup¬
ta ẽ ueritas. immo quȩ deserendo ueritatẽ corrupta ẽ. Cũ
gͦ dr̃. si ds̃ uult mentiri: ñ ẽ aliud quã si ds̃ ẽ talis natura q̃
uelit mentiri. & idcirco ñ sequit᷑ iustũ ẽẽ mendaciũ. Nisi
ita intelligat᷑ sicut cũ de duob impossibilib dicimꝰ. si hoc
ẽ illud ẽ. quia nec hoc nec illud ẽ. Ut siquis dicat. Si aqua

Expanded text:
ANS. Verum est quod dicis de libertate, et voluntate, et benignitate ANS. Verum est quod dicis de libertate, et voluntate, et benignitate illius; sed sic eas debemus rationabiliter intelligere ut dignitati illius non videamus repugnare. Libertas enim non est nisi ad hoc, quod expedit aut quod decet; nec benignitas dicenda est, quae aliquid Deo init quodlibet inconveniens, justum sit, quia ipse vult. Non enim sequitur, si Deus vult mentiri, justum esse mentiri; sed potius Deum illum non esse. Nam nequaquam potest velle mentiri voluntas, nisi in qua corrupta est veritas, imo quae deserendo veritatem corrupta est. Cum ergo dicitur, si Deus vult mentiri, non est aliud quam si Deus est talis natura, quae velit mentiri: et idcirco non sequitur, justum esse mendacium, nisi ita intelligatur, sicut cum de duobus impossibilibus dicimus: Si hoc est, illud est; quia nec hoc, nec illud est: ut si quis dicat: Si aqua
Abbreviated transcription (Latin):
faciat: quia sic̃ ds̃ nullius legi subiacet: ita & iniusticia. B
Ne queo resistere racioni tuȩ. Sed cũ ds̃ nob̾ p̃cipiat om̃ino
dimit tere peccantib in nos: uidet᷑ repugnare ut hoc nobis
quia dõ hoc nob̾ p̃cipit. ut ñ p̃sumamus qđ solius dĩ est. Ad
nullũ enĩ ꝑtinet uindictã facere. nͥ ad illũ qͥ dñs ẽ om̃iuo.
Nã cũ terrenȩ potestates hoc recte faciunt: ipse facit a quo
ad hoc ipsũ st̃ ordinatȩ. B Remouisti repugnantiã quao
putabã inẽẽ. sed ẽ aliud. ad qđ tuũ habere uolo responsũ.
Nã cũ dõ sic sit liber ut nulli legi. nullius subiaceat iudicio
& ita sit benignꝰ ut nihil benignius cogitari queat. & nihil
sit rectũ autꝰ decens nͥ qđ ipse uult: mirũ uidetur. si dicinꝰ
quia nullatenꝰ uult aut ñ ei licet suã iniuriã dimit tere.
a quo etiã de his quas aliis facimꝰ solemꝰ indulgentiã petere.

Expanded text:
faciat, quia sicut Deus nullius legi subjacet, ita et injustitia. BOS. faciat, quia sicut Deus nullius legi subjacet, ita et injustitia. BOS. Nequeo resistere rationi tuae: sed, cum Deus nobis praecipiat omnino dimittere peccantibus in nos, videtur repugnare ut hoc praeciquia Deus hoc praecipit nobis ut non praesumamus quod solius Dei est. Ad nullum enim pertinet vindictam facere, nisi ad illum qui Dominus est omnium: nam cum terrenae potestates hoc recte faciunt, ipse facit Deus, a quo ad hoc ipsum sunt ordinatae. BOS. Removisti repugnantiam, quam putabam inesse; sed est aliud, ad quod tuum volo habere responsum: nam, cum Deus sic sit liber ut nulli legi, nullius subjaceat judicio, et sit ita benignus ut nihil benignius cogitari queat, et nihil sit rectum aut decens, nisi quod ipse vult: mirum videtur, si dicimus quia nullatenus vult, aut non ei licet injuriam 80 suam dimittere, a quo etiam de his, quas aliis facimus, solemus indulgentiam petere.
Abbreviated transcription (Latin):
noris. deceat dõ peccata dimittere. B Non uideo cur ñ deceat
A Sic dimittere peccatũ : non ẽ aliud quã ñ punire. Et qm̃
recte ordinare peccatũ sine satisfactione. ñ est nͥ punire.
Si aliud uolo dicere: timeo peccare. A Non gͦ decet dõi
peccatũ sic impunitũ dimittere. B Ita sequit᷑. N Est et
aliud qđ sequit᷑. si peccatũ sic impunitũ dimittitur: quia
similit̾ erit apud dõ peccanti & ñ peccanti: qđ dõ ñ conuenit
BNon possũ negare. A Uide & hoc. Iusticiã hominũ nemo
nescit ẽẽ sub lege. ut scđm eiꝰ quantitatẽ mensura retributi¬
onis a dõ recõpensetur. Blta credimꝰ. A Si aut̃ peccatum
nec soluitur nec punitur: nulli legi subiacet. B Non possum
alit̃ intelligere. A Liberior gͥ ẽ iniusticia. si sola miscđia
dimittit᷑: quã iusticia. qđ ualde inconueniens uidetur. Md
hoc etiã extenditur hȩc inconuenientia. ut iniusticiã dõ similẽ

Expanded text:
eceat Deum peccata dimittere. BOS. Non video cur non deceat. ANS. Sic dimittere peccatum non est aliud quam non punire, et quoniam recte ordinare peccatum sine satisfactione, non est nisi punire; Si aliud volo dicere, timeo peccare. ANS. Igitur non decet Deum peccatum sic impunitum dimittere. BOS. Ita sequitur. ANS. Est et aliud quod sequitur, si peccatum si dimittitur impunitum; quia similiter erit apud Deum peccanti, et non peccanti: quod Deo non convenit. BOS. Non possum negare. ANS. Vide et hoc: Justitiam hominum nemo nescit esse sub lege, ut secundum ejus quantitatem, mensura retributionis a Deo recompensetur. BOS. Ita credimus. ANS. Si autem peccatum nec solvitur, nec punitur, nulli legi subjacet. BOS. Non possum aliter intelligere. ANS. Liberior igitur est injustitia, si sola misericordia dimittitur, quam justitia: quod valde inconveniens videtur. Ad hoc etiam extenditur haec inconvenientia, ut injustitiam Deo similem
Abbreviated transcription (Latin):
re debuerit. quia genus humanũ tã scilicet p̃ciosũ opus eius
om̃ino perierat. nec decebat ut qđ ds̃ de homine ꝓposuerat.
penitus annichilaretur: nec idẽ eiꝰ ꝓpositũ ad effectũ duci
poterat. nͥ genꝰ hominũ ab ipso creatore suo liberaretur: B
siue ꝑ angłm siue ꝑ hominẽ ẽẽ facta quolibet mͦ diceret᷑.
mens hoc humana multo tolerabilius acciperet. Potuit eni
ds̃ hominẽ aliquẽ facere. sine peccato ñ de massa peccatrice.
nec de alio homine. sed sic̃ fecit adã: ꝑ quẽ hoc ipsũ opꝰ fieri
potuisse uidetur. AAn ñ intelligis quia quȩcũq alia ꝑsona
hominẽ a morte aet̾na redimeret. eiꝰ seruus idem homo recte
iudicaretur: Qđ si ee̾t: nullatenꝰ restauratus ẽẽt in illã dig¬
nitatẽ quã habiturus erat si ñ peccasset. cũ ipse qͥ non nͥ dĩ
seruus & ȩqualis angłis bonis ꝑ om̃ia. futurus erat. seruus.

Expanded text:
re debuerit; quia genus humanum, tam scilicet pretiosum opus, ejus re debuerit; quia genus humanum, tam scilicet pretiosum opus, ejus omnino perierat; nec decebat ut quod Deus de homine proposuerat, penitus annihilaretur: nec idem ejus propositum ad effectum duci poterat, nisi genus humanum ab ipso Creatore suo liberaretur? CAsive per angelum, sive per hominem esse facta quolibet modo diceretur, mens humana hoc multo tolerabilius acciperet. Potuit enim Deus hominem aliquem facere sine peccato, non de massa peccatrice, nec de aliquo homine, sed sicut fecit Adam per quem hoc ipsum opus fieri potuisse videtur. ANS. An non intelligis quia quaecunque alia persona hominem a morte aeterna redimeret, ejus servus idem homo recte judicaretur? Quod si esset, nullatenus restauratus esset in illam dignitatem quam habiturus erat, si non peccasset: cum ipse, qui nonnisi Dei servus et aequalis angelis bonis per omnia futurus erat, servus
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ia hȩc pulora & qͣsi quȩdã picturȩ suscipienda st̃. S si
non ẽ aliqͥd solidũ suꝑ qđ sedeant: ñ uidentur infi-¬
delib sufficere. cur dõi ea quȩ dicimꝰ pati uoluisse credere
debeamus. Nĩ qui pic turã uult facere. eligit aliqͥd solidũ suꝑ
qđ pingat: ut maneat qđ pingit. Nemo enĩ pingit in aqua
ł in aere. quia nulla ibi manent̾ picturȩ uestigia. Qua ppter
cũ has conuenientias quas dicis infidelib quasi quasdã pictu¬
ras rei gestȩ obtendimꝰ. qm̃ ñ rẽ gestã sed figmentũ arbitrant᷑
eẽ qđ credimus. quasi suꝑ nubẽ pingere nos existimant. Mons¬
tas quȩ ꝓbet dm̃ ad ea quȩ p̃dicamꝰ debuisse aut potiusse h¬
miliari. deinde ut ipsũ quasi corpus ueritatis plus niteat:
istȩ conuenientie quasi picturȩ corporis st̃ exponendae. A
Nonne satis necessaria racio uidet᷑ cur ds̃ ea quȩ dicimꝰ face¬

Expanded text:
am picturae suscipienda sunt: sed si am picturae suscipienda sunt: sed si non sit aliquid solidum super quod sedeant, non videntur infidelibus sufficere cur Deum ea, quae dicimus, pati voluisse credere debeamus. Nam qui picturam vult facere, aliquid eligit solidum super quod pingat ut maneat quod pingit. Nemo enim pingit in aqua vel in aere; quia ibi nulla manent picturae vestigia. Quapropter cum has convenientias, quas dicis, infidelibus quasi quasdam picturas rei gestae obtendimus, quoniam non rem gestam, sed figmentum arbitrantur esse quod credimus, quasi super nubem pingere nos existimant. Monstas quae probet Deum ad ea, quae praedicamus, debuisse aut potuisse humiliari. Deinde, ut ipsum quasi corpus veritatis plus niteat, istae convenientiae quasi picturae corporis 76 sunt exponendae. ANS. Nonne satis necessaria ratio videtur cur Deus ea, quae dicimus, face
Abbreviated transcription (Latin):
bona quȩ ꝑdideramꝰ restituit: tanto maiorẽ dilectionẽ erga
nos & pietatẽ monstrauit. Si enĩ diligent̃ considerarent. quã
conuenient̃ hoc mͦ ꝓcurata sit humana restauratio: ñ deride¬
rent nrãm simplicitatẽ. sed dĩ nobiscũ laudarent sapientẽ
benignitatẽ. Oportebat nãq ut sic̃ ꝑ hominis in obȩdientiã
mors in humanũ genus intrauerat: ita ꝑ hominis obȩdientiam
uita restitueretur. Et quemadmodũ peccatũ qđ fuit causa
nr̃ȩ damnationis. iniciũ habuit a femina: sic nr̃ȩ iusticiȩ
& salutis auctor nasceret᷑ de femina. Et ut diabolus qui
ꝑ gustũ ligni quẽ ꝑsuasit hominẽ uicerat : ꝑ passionem
ligni quã intulit ab homine uinceret᷑. St̃ quoq multa
alia. quȩ studiose considerata in enarrabilẽ quandã nostrȩ
redep̃tionis hoc mͦ ꝓcuratȩ pulcritudinẽ ostendunt. II I. B¬

Expanded text:
bona quae perdideramus, restituit, tanto majorem dilectionem erga bona quae perdideramus, restituit, tanto majorem dilectionem erga nos et pietatem monstravit. Si enim diligenter considerarent quam convenienter hoc modo procurata sit humana restauratio, non deriderent nostram simplicitatem; sed Dei nobiscum laudarent sapientem benignitatem. Oportebat namque ut sicut per hominis inobedientiam mors in humanum genus intraverat, ita per hominis obedientiam vita restitueretur; et quemadmodum peccatum, quod fuit causa nostrae damnationis, initium habuit a femina, sic nostrae justitiae et salutis auctor nasceretur de femina; et ut diabolus, qui per gustum ligni quem persuasit, hominem vicerat, ita per passionem ligni, quam intulit, ab homine vinceretur. Sunt quoque alia multa quae studiose considerata ineffabilem quamdam nostrae redemptionis, hoc modo procuratae, pulchritudinem ostendunt. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
nos uͦ quia credimꝰ: unũ idemq tam̃ ẽ qđ querimꝰ. Et si quid
responderis cui auctoritas obsistere sacra uideat᷑. liceat mͥ
illã obtendere. quatinꝰ quomͦ ñ obsistat aperias. ADic
qd tibi uidetur. B Obiciunt nob deridentes simplicitatem
nrãm infideles. quia dõ facimꝰ iniuriã & contumeliã : cũ eun
asserimꝰ in uterũ mulieris descendisse. natũ ẽẽ de femina
lacte & alimentis humanis nutritũ creuisse. & ut multa alia
taceam quȩ dõ ñ uidentur conuenire: lassitudinem. famem.
sitim. uerbera. & int̾ latrones crucẽ mortẽq sustinuisse. A
Nos ñ facimꝰ dõ iniuriã ullã aut contumeliã. sed toto corde
gr̃as agentes laudamꝰ & p̃dicamꝰ ineffabilẽ altitudinẽ miscdiȩ
illiꝰ. quia quanto nos mirabilius & p̃ter opinionẽ de tantis
& tã debitis malis in quib eramus. ad tanta & tã indebita

Expanded text:
nos vero, quia credimus, unum idemque tamen est quod quaerimus: et si quid nos vero, quia credimus, unum idemque tamen est quod quaerimus: et si quid responderis, cui auctoritas sacra obsistere videatur, liceat mihi illam obtendere, quatenus quomodo non obsistat, aperias. ANS. implicitatem nostram infideles; quia Deo facimus injuriam et contumeliam, cum eum asserimus in uterum mulieris descendisse, natum esse de femina, lacte et alimentis humanis nutritum crevisse, et, ut multa alia taceam, quae Deo non videntur convenire, lassitudinem, famem, sitim, verbera et inter latrones crucem mortemque subiisse. ANS. Nos non facimus Deo injuriam ullam aut contumeliam; sed toto corde gratias agentes, laudamus et praedicamus ineffabilem altitudinem misericordiae illius; quia quanto nos mirabilius, et praeter opinionem de tantis et tam debitis malis in quibus eramus ad tanta et tam indebita
Abbreviated transcription (Latin):
& illoꝵs qui hoc tecũ ex caritate & religioso studio petuis.
tẽptabo ꝓ mea possibilitate dõ adiuuante. & ur̃is orationib
quas hoc postul antes sepe mͥ petenti ad hoc ipsũ ꝓmisistis qđ
queritis ñ tã ostendere quã tecũ querere. sed eo pacto quo
om̃ia quȩ dico uolo accipi. Uidelicet ut si qͥd dixero qđ ma¬
ior ñ confirmet auctoritas: quauis illud ratione ꝓbare uide
donec ds̃ mͥ melius aliquo mͦ reuelet. Qđ si aliquatenꝰ questi¬
oni tuȩ satis facere potero: certũ ẽẽ debebit. quia & sapien¬
tior me plenius hoc facere poterit. Immo sciendũ ẽ. quicqͥd
inde homo dicere possit. altiores tantȩ rei adhuc latere
rationes.
atere gͥ ut uerbis utar infideliũ. Equũ enĩ ẽ. ut cum
qͥ nullatenus ad fidẽ eandẽ sine ratione uolunt accedere.
Quauis enĩ illi ideo rationẽ querant quia non credunt

Expanded text:
t illorum, qui hoc tecum ex charitate et religioso studio petunt, t illorum, qui hoc tecum ex charitate et religioso studio petunt, tentabo pro mea possibilitate Deo adjuvante et vestris orationibus, quas hoc postulantes saepe mihi petenti ad hoc ipsum promisistis, quod quaeritis non tam ostendere, quam tecum quaerere; sed eo pacto quo omnia, quae dico, accipi volo: videlicet, ut si quid dixero quod major non confirmet auctoritas, quamvis ildonec mihi Deus melius aliquo modo revelet. Quod si aliquatenus quaestioni tuae satisfacere potero, certum esse debebit quia et sapientior me plenius hoc facere poterit: imo sciendum est quidquid homo inde dicere vel scire possit, altiores tantae rei adhuc latere rationes. atere igitur ut verbis utar infidelium: aequum enim est ut, cum orum, qui nullatenus ad fidem eamdem sine ratione volunt accedere. Quamvis enim illi ideo rationem quaerant, quia non credunt,
Abbreviated transcription (Latin):
BDic breuit̃ de his suis locis dicere poteris: ut & qđ sufficiat ad p̾-¬
sens opus habeamꝰ. & qđ plus dicendũ ẽ in aliud tẽpꝰ differamus
ANoc quoq multũ me retrahit a petitione tua. quia materia ñ
solũ p̃ciosa. sed sicut ẽ de specioso foria p̃ filiis hominũ: sic etiã
ẽ speciosa ratione suꝑ intellectus hominũ. Unde timeo ne quẽ¬
admodũ ego soleo indignari prauis pictorib cũ ipsũ dnm informi
figura pingi uideo: ita mͥ contingat si tã decorã materiã in¬
compto & contẽptibili dictamine exarare presumo. B
Neo hoc te debet retrahere. quia sic̃ tu ꝑmittis ut qͥ potest
melius dicat: sic nulli p̾stitius. ut cui dictam̃ tuũ ñ placet
pulcrius ñ scribat. Uerũ ut om̃s excusationes tuas excludao:
qđ postulo ñ facies doctis. sed mͥ & hoc ipsũ mecũ petentibys
uoniã uideo importunitatẽ tuã.:¬

Expanded text:
BOS. Sic breviter de his suis locis dicere poteris: ut et quod sufficiat ad praeBOS. Sic breviter de his suis locis dicere poteris: ut et quod sufficiat ad praesens opus habeamus, et quod plus dicendum est, in aliud tempus differamus. ANS. Hoc quoque multum me retrahit a petitione tua, quia materia non solum pretiosa, sed sicut est de specioso forma prae filiis hominum , sic etiam est de speciosa ratione super intellectus hominum: unde timeo ne, quemadmodum ego soleo indignari pravis pictoribus, cum ipsum Dominum nostrum informi figura pingi video, ita mihi contingat, si tam decoram materiam incompto et contemptibili dictamine exarare praesumo. BOS. Nec hoc te debet retrahere; quia sicut tu permittis ut qui potest melius dicat, sic nulli praestituis ut, cui dictamen tuum non placet, pulchrius non scribat: verum, ut omnes excusationes tuas excludam, quod postulo non facies doctis, sed mihi, et hoc ipsum mecum petentibus. Quoniam video importunitatem tuam e
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis me ñ sibi satis facere : plus existimet rei ueritatem
mͥ deficere. quã intellectũ meũ ad eã capiendã ñ sufficere. B
Non hoc tantũ timere debes quantũ & reminisei. quia sepe
contingit in colloquendo de aliqua questione: ut ds̃ aperiat
qđ prius latebat. & sperare de gr̃a dĩ quia si ea quȩ gratis
accepisti libent̃ imptiris: altiora ad quȩ nondũ attigisti me¬
reberis accipere. A Est & aliud. ꝓpt̃̾ qđ uideo aut uix aut
nullatenꝰ posse ad plenũ int̾ nos de hac re nõ tractari. qm̃ ad hoc
ẽ necessaria noticia potestatis. & necessitatis. & uoluntatis. &
quarũdã aliarũ rerũ quȩ sic se habent: ut earũ nulla possit
plene sine aliis considerari. Et ideo tractatꝰ earũ opus suũ postu¬
lat ñ multũ ut pito facile. nec om̃ino inutile. Nã earum
gnorantia quȩcłã facit difficilia. que ꝑ earũ noticiã fiunt fa¬
cilia

Expanded text:
aliquis me non sibi satisfacere, plus existimet rei veritatem aliquis me non sibi satisfacere, plus existimet rei veritatem mihi deficere quam intellectum meum ad eam capiendam non sufficere. BOS. Non hoc tantum timere debes quantum et reminisci, quia saepe contingit in colloquendo de aliqua quaestione ut Deus aperiat quod prius latebat; et sperare de gratia Dei quia, si ea quae gratis accepisti libenter impartiris, altiora, ad quae nondum attigisti, mereberis accipere. ANS. Est et aliud propter quod video aut vix aut nullatenus posse ad plenum inter nos de hac re nunc tractari; quoniam ad hoc est necessaria notitia potestatis et necessitatis, et voluntatis, et aliarum quarumdam rerum, quae sic se habent ut earum nulla possit plene sine aliis considerari; et ideo tractatus earum suum opus postulat, non multum, ut puto, facile, nec omnino inutile: nam earum ignorantia quaedam facit difficilia, quae per earum notitiam fiunt facilia.
Abbreviated transcription (Latin):
bo qđ ds̃ mͥ dignabitur aperire. petentibus ostendere.
Et qm̃ ea quȩ ꝑ interrogationẽ & responsionẽ inuestigant᷑ multiꝰ
& maxime tardiorib ingenus magis patent. & ideo plus placent:
unũ ex illis qͥ hoc flagitant. qͥ int̾ alios instantius ad hoc me
sollicitat accipiam mecũ disputantẽ. ut soso querat & anselo
respondeat hoc modo.I. BOSO
quã ea p̾sumamꝰ racione discutere: ita negligentia mihi
nis sic puto me tenere. ut etiã si nulla possũ qđ credo racione
cõprehendere. nihil tam̃ sit qđ ab eiꝰ firmitate me ualeat euel¬
lere: a te peto mͥ aperiri. qđ ut scis plures mecũ petunt. qua
necessitate scilicet & ratione ds̃ cũ sit om̃p̃s humilitatem
& infirmitatẽ humanȩ naturȩ ꝓ eiꝰ restauratione assũpserit.
ANSELMQđ queris a me supra me ẽ. & ideirco altiora
me tractare timeo ne forte cũ putauerit aut etiã uiderit

Expanded text:
bo, quod mihi Deus dignabitur aperire, petentibus ostendere. bo, quod mihi Deus dignabitur aperire, petentibus ostendere. Et quoniam ea, quae per interrogationem et responsionem investigantur, multis et maxime tardioribus ingeniis magis patent, et ideo plus placent: unum ex illis qui hoc flagitant, qui inter alios instantius ad hoc me sollicitat, accipiam mecum disputantem: ut Boso quaerat, et Anselmus respondeat hoc modo. CAPUT Ipriusquam ea praesumamus ratione discutere, ita negligentia mihi nis sic puto me tenere, ut etiam si nulla ratione quod credo possim comprehendere, nihil tamen sit quod me ab ejus firmitate valeat evellere: a te peto mihi aperiri quod, ut scis, plures mecum petunt: qua necessitate scilicet et ratione Deus, cum sit omnipotens, humilitatem et infirmitatem humanae naturae pro ejus restauratione assumpserit. ANS. Quod quaeris a me, supra me est, et idcirco altiora me tractare timeo ne forte, cum putaverit, aut etiam viderit
Abbreviated transcription (Latin):
raciones. quas soleo respondere queren¬
tib. memoriȩ scribendo cõmendem.
Dicunt enĩ eas sibi placere: & arbitranł
satis facere. Qd petunt: ñ ut ꝑ racionẽ
ad fidẽ accedant. sed ut eoꝵ quȩ cre-¬
dunt intellectu & contẽplatione delec¬
tentur. & ut sint quantũ possunt parati semꝑ ad satis facti¬
onẽ. om̃i poscenti se racionẽ de ea quȩ in nobis ẽ spe. Qũã
questionẽ. solent & infideles nob. simplicitatẽ xp̃ianã quasi fa¬
tuam deridentes obicere. & fideles multi in corde uersare: qua
seilicet ratione uł necessitate ds̃ homo factus sit. & morte sua
sicut credimꝰ & confitemur mundo uitã reddiderit. cũ hoc
aut ꝑ aliã ꝑsonã siue angłicã siue humanã. aut sola uolun¬
tate facere potuerit. De qua questione. ñ solũ lit terati sed
de uideat᷑ difficilis: in soluendo tam̃ om̃ib ẽ intelligibilis. &
patrib inde qđ sufficere debeat dictũ sit: tam̃ de illa cura¬

Expanded text:
rationes, quas soleo respondere quaerentibus, memoriae scribendo commendarem: dicunt enim sibi placere eas, et arbitrantur satisfacere. Quod petunt, non ut per rationem ad fidem accedant, sed ut eorum, quae credunt, intellectu et contemplatione delectentur, et ut sint quantum possunt, parati semper ad satisfactionem omni poscenti se rationem de ea, quae in nobis est, spe. Quam quaestionem solent et infideles nobis, simplicitatem Christianam quasi fatuam deridentes, objicere, et fideles multi in corde versare: qua scilicet ratione vel necessitate Deus homo factus sit, et morte sua, sicut nos credimus et confitemur, mundo vitam reddiderit. Cum hoc aut per aliam personam, sive angelicam, sive humanam, aut sola voluntate facere potuerit, de qua quaestione non solum litterati, sed de videatur difficilis, in solvendo tamen omnibus est intelligibilis, et Patribus inde, quod sufficere debeat, dictum sit, tamen de illa 75 cura
Abbreviated transcription (Latin):
.Non ob aliud: nͥ quia ueritatẽ & iusticiã uiuendo
& loquendo indeclinabilit̃ tenebat. A Hoc puto qͥa ds̃
ab om̃i racionali creatura exigit. & hoc illa ꝑ obȩdien¬
tiã dõ debet. P Sic fateri nos oportet. A̾ Hanc gͥ
obedientiã debebat homo ille dõ patri. & bumanitaᷤ¬
diuinitati & hanc ab illo ȩxigebat pat̃. B. Noc nulli dubium.
A. Ecce habes qͥd fecit exigente obȩdientia. B. Uerũ ẽ. & iã
uideo qͥd sibi illatũ quia obȩdiendo ꝑseuerauit sustinuit. Nam
illata ẽ illi mors. qͥa ꝑstitit in obedientia & hanc sustinuit. Sed
quomͦ hoc obȩdientia ñ exigat: ñ intelligo. A Si homo nũquã
peccasset deberet pati mortẽ. aut ds̃ deberet hoc ab illo ȩxigeres
B. Qu̾e admodũ credimꝰ nec homo moreretur. nec hoc ab illo exige

Expanded text:
BOS. Non ob aliud nisi quia veritatem et justitiam vivendo BOS. Non ob aliud nisi quia veritatem et justitiam vivendo et loquendo indeclinabiliter tenebat. ANS. Hoc puto quia Deus ab omni rationali creatura exigit; et hoc illa per obedientiam Deo debet. BOS. Sic nos fateri oportet. ANS. Hanc igitur obedientiam debebat homo ille Deo Patri, et humanitadivinitati; et hanc ab illo exigebat Pater. BOS. Hoc nulli dubium est. ANS. Ecce habes quid fecit exigente obedientia. BOS. Verum est; et jam video qui sibi illatum, quia obediendo perseveravit, sustinuit. Nam illata est illi mors, quia perstitit in obedientia et hanc sustinuit; sed quomodo hoc obedientia non exigat non intelligo. ANS. Si homo nunquam peccasset, deberet pati mortem; aut deberet Deus hoc ab illo exigere? BOS. Quemadmodum credimus, nec homo moreretur, nec hoc
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipiendo. Dicitur enĩ quia xp̃s humiliauit semet ipsũ factus
obediens patri usq ad mortẽ. mortẽ aut̃ crucis. ꝓpt̃ qđ &s dõ
illũ exaltauit. & quia didicit obȩdientiã ex his quȩ passus ẽ.
a quia ꝓpͥo filio suo ñ peꝑcit pat̃: sed ꝓ nob̾ om̃ib tradidit
illũ. Et idem filius dicit. Non ueni uoluntatẽ meã facere : S
uoluntatẽ eiꝰ qͥ misit me. Et iturus ad passionẽ dicit. Sicut
mandatũ dedit mͥ pat̾ sic facio. Itẽ. Calicẽ quẽ dedit mihi
In his om̃ib plus uidet᷑ xp̃s obȩdientia cogente. quã spon¬
tanea uoluntate disponente mortẽ sustinuisse. uiiii. A
t mͥ uidet᷑ ñ bene discernis int̾ hoc qđ fecit exigente
obȩdientia:e qđ sibi factũ quia seruauit obedientiã su¬
stinuit ñ exigente obędientia. B Necesse habeo ut hoc
aꝑtius exponas. A Cur ꝑsecuti st̃ eũ udȩi usq ad mortẽ:

Expanded text:
praecipiendo. Dicitur enim quia Christus humiliavit semetipsum, factus praecipiendo. Dicitur enim quia Christus humiliavit semetipsum, factus obediens Patri usque ad mortem, mortem autem crucistiam ex his quae passus est , et quia proprio Filio suo non pepercit Pater, sed pro nobis omnibus tradidit illum . Et idem Filius dicit: Non veni voluntatem meam facere, sed voluntatem ejus qui misit me . Et iturus ad passionem dicit: Sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio . Item: Calicem quem dedit mihi . In his omnibus plus videtur Christus obedientia cogente, quam spontanea voluntate disponente mortem sustinuisse. CAt mihi videtur, non bene discernis inter hoc quod fecit exigente obedientia; et quod sibi factum, quia servavit obedientiam, sustinuit non exigente obedientia. BOS. Necesse habeo ut hoc apertius exponas. ANS. Cur persecuti sunt eum Judaei usque ad mortem?
Abbreviated transcription (Latin):
quia ds̃ hominẽ illũ quẽ pat̾ filiũ suũ dilectũ in qͦ sibi bent
cõplacuit uocauit. & quẽ filiꝰ se ipsũ fecit: sic tractauit.
aut tractari ꝑmisit: Quȩ aut̃ iusticia ẽ. hominẽ om̃ium
iustissimũ morti tradere ꝓ peccatore: Quis homo si inno¬
centẽ dãnaret ut nocentẽ liberaret. damnandus ñ iudica¬
retur : Ad idẽ enĩ res deduci uidet᷑ inconueniens. qđ supͣdic¬
tũ est
Nã si alit̃ peccatores saluare ñ potuit quã iustũ damnando.
ubi ẽ eiꝰ om̃ipotentia: Siuͦ potuit sed ñ uoluit. quomͦ defen¬
aemus sapientiã eiꝰ atq iusticiam: A Ds̃ pat̃ ñ quẽ admo¬
dũ uideris intelligere hominẽ illũ tractauit. aut in nocentẽ
ꝑ nocente morti tradidit. Non enĩ eũ inuitũ ad mortem
ile coegit. aut occidi ꝑmisit: sed idem ipse sponte sua mortẽ
sustinuit. ut homines saluaret. B. Eitiã si ñ inuitũ qm̃ uo
luntati patris consensit. quodã tam̃ mͦ illũ coegisse uidet᷑

Expanded text:
inem illum, quem Pater Filium suum dilectum, in quo sibi bene complacuit , vocavit, et quem Filius seipsum fecit, sic tractavit aut tractari permisit? Quae autem justitia est hominem omnium justissimum morti tradere pro peccatore? Quis homo, si innocentem damnaret ut nocentem liberaret, damnandus non judicaretur? Ad idem enim res deduci videtur inconveniens, quod supra dictum est. Nam si aliter peccatores non pototuit, sed noluit, quomodo defendemus sapientiam ejus atque justitiam? ANS. Deus Pater non quemadmodum videris intelligere, hominem illum tractavit, aut innocentem pro nocente morti tradidit. Non enim eum invitum ad mortem ille coegit, aut occidi permisit; sed idem ipse sponte sua mortem sustinuit, ut homines salvaret. BOS. Etiamsi non invitum, quoniam voluntati Patris consensit, quodammodo tamen illum coegisse videtur
Abbreviated transcription (Latin):
qđ placeat illi quẽ exhonorauit restituit. Hoc quoq at¬
tendendũ. qͥa cũ aliqͥs qđ iniuste abstulit soluit: hoc deba
dare qđ ab illo ñ posset exigi. si alienũ ñ rapuisset. Sic
gͦ debet omĩs qͥ peccat honorẽ dõ quẽ rapuit soluere:
& hȩc ẽ satisfactio quã om̃is peccator dõ debet facere.

Expanded text:
quod placeat illi, quem exhonoravit, restituat. Hoc quoque atquod placeat illi, quem exhonoravit, restituat. Hoc quoque attendendum, quod cum aliquis, quod injuste abstulit, solvit; hoc debet dare, quod ab illo non posset exigi, si alienum non rapuisset. Sic ergo debet omnis qui peccat, honorem, quem rapuit Deo, solvere; et haec est satisfactio, quam omnis peccat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ debitũ qđ dõ debemꝰ : A Om̃is uoluntas racionalis creatur
subiecta ẽẽ debet uoluntati dĩ. B. Nihil uerius. A Noc est
debitũ qđ debet angłs & homo dõ. qđ soluendo nullus peccat.
& qđ om̃is qͥ ñ soluit peocat. Haec ẽ iusticia siue rectitudo uo¬
luntatis. quȩ iustos facit siue rectos corde id . ẽ. uoluntate.
rari. & cũ ñ potest: ipsa sola ꝑ se placet. qͥa nullũ opus sine
illa placet Flunc honorẽ debitũ qͥ dõ ñ reddit: aufert dõ
qđ suũ ẽ & dõ exhonorat: & hoc ẽ peccare. Quãdiu autem
ñ soluit qđ rapuit: manet in culpa. Nec sufficit solũ modo
reddere qđ ablatũ ẽ: sed ꝓ contumelia illata plus debet red¬
dere quã abstulit. Sicut enĩ qͥ ledit salutẽ alterius. ñ suf¬
ficit si salutẽ restituit. nͥ ꝓ illata doloris iniuria recõpen¬
set aliqͥd : ita qͥ honorẽ alicuiꝰ uiolat ñ sufficit honorem
reddere. si ñ scđm exhonorationis factã mblestiã. aliqͥd

Expanded text:
debemus? ANS. Omnis voluntas rationalis creaturae subjecta debet esse voluntati Dei. BOS. Nihil verius. ANS. Hoc est debitum, quod debet angelus et homo Deo, quod solvendo nullus peccat; et quod omnis, qui non solvit, peccat. Haec est justitia sive rectitudo voluntatis, quae justos facit sive rectos corde, id est voluntate; rari; et cum non potest, ipsa sola per se placet, quia nullum opus sine illa placet. Hunc honorem debitum qui Deo non reddit, aufert Deo quod suum est, et Deum exhonorat; et hoc est peccare. Quandiu autem non solvit quod rapuit, manet in culpa; nec sufficit solummodo reddere quod ablatum est, sed pro contumelia illata plus debet reddere quam abstulit. Sicut enim qui laedit salutem alterius non sufficit, si salutem restituit, nisi pro illata doloris injuria recompenset aliquid; ita qui honorem alicujus violat, non sufficit honorem reddere, si non secundum exhonorationis factam molestiam, aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
licet ñ uideamꝰ cur uelit. Uoluntas nãq dĩ: nũquã ẽ irratio¬
nabilis. B Uerũ ẽ si constat dm̃ id uelle unde agitur. Nequaꝗͣ
enĩ adquieseunt multi dm̃ aliqͥd uelle. si ratio repugnare uidetͥ
AQͥd tibi uidetur repugnare rationi. cũ dm̃ ea uoluisse fatemͣ.
quȩ de eiꝰ incarnatione credimꝰ: BUt breuit̃ dicã. altissimũ
ad tã humilia inclinari. om̃ipotentẽ aliqͥd facere cũ tanto labore
A Qui hoc dicunt: ñ intelligunt qđ credimꝰ. Diuinã enĩ naturã
absq dubio asserimꝰ impassibilẽ. nec ullatenꝰ posse a sua celsitu¬
dine humiliari. nec in eo qđ facere uult laborare. Ded dñor¬

Expanded text:
licet non videamus cur ita velit: voluntas namque Dei nunquam est irratiolicet non videamus cur ita velit: voluntas namque Dei nunquam est irrationabilis. BOS. Verum est, si constat Deum id velle unde agitur: nequaquam enim acquiescunt multi Deum aliquid velle, si rationi repugnare videtur. ANS. Quid tibi videtur repugnare rationi, cum Deum ea voluisse fatemur quae de ejus incarnatione credimus. BOS. Ut breviter dicam: Altissimum ad tam humilia inclinari, omnipotentem aliquid facere cum tanto labore. ANS. Qui hoc dicunt non intelligunt quod credimus. Divinam enim naturam absque dubio asserimus impassibilem, nec ullatenus posse a sua celsitudine humiliari, nec in eo quod vult facere, labore. Sed Do
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ ꝓbare uideatur: nequaquã ita intelligendũ puto
Quppe cirographũ illud ñ ẽ diaboli. quia cͥrographũ dr̃ decreti
Decretũ enĩ illud ñ erat diaboli sed dĩ. Iusto nãq dĩ iudicio decre¬
tũ erat. & quasi eirographo confirmatũ : ut homo qͥ sponte peccaue¬
rat. nec peccatũ nec penã peccati uitare ꝑ se posset. Est ȩnĩ sp̃s ua
aens o ñ rediens. & qͥ facit peccatũ seruus ẽ peccati. nec qͥ peceat
impunitus debet dimitti: n miscđia peccatori pareat. & eũ liberet
ac reducat. Qũa obrẽ ꝑ hoc cirographũ nullã inueniri posse diabo¬
l usticiã in hominis uexatione. credere debemꝰ. Deniq sic̃ in bono
angło nulla om̃ino ẽ iniusticia: ita in malo nulla penitꝰ ẽ iusticia
Nihil gͥ erat in diabolo. cur ds̃ contra illũ ad liberandũ hominẽ
sua uti fortitudine ñ deberet. UIII. .A.¬
ufficere nob̾ debet ad rationẽ uoluntas dĩ cũ aliqͥd facit:

Expanded text:
minem videatur probare, nequaquam ita intelligendum puto. minem videatur probare, nequaquam ita intelligendum puto. Quippe chirographum illud non est diaboli; quia chirographum dicitur decreti; decretum autem illud non erat diaboli, sed Dei. Justo namque judicio Dei decretum erat, et quasi chirographo confirmatum, ut homo qui sponte peccaverat, nec peccatum nec poenam peccati per se vitare posset: est enim spiritus vadens, et non rediens ; et qui facit peccatum servus est peccati ; nec qui peccat, impunitus debet dimitti, nisi misericordia peccatori parcat, et eum liberet ac reducat. Quamobrem per hoc chirographum nullam inveniri posse diaboli justitiam in hominis vexatione credere debemus. Denique sicut in bono angelo nulla omnino est injustitia; ita in malo nulla est penitus justitia. Nihil igitur erat in diabolo, cur Deus contra illum ad liberandum hominem sua uti fortitudine non deberet. CAPUT Sufficere nobis debet ad rationem voluntas Dei, cum aliquid facit,
Abbreviated transcription (Latin):
tuentib totũ iustũ aut iniustũ iudicari. Euenit enĩ ut aliqͥs in nocen
tẽ iniuste ꝑcutiat. unde ipse iuste ꝑcuti mereͣtur. Si tam̃ ꝑcussus uin-¬
dicare se ñ debet. & ꝑcutit ꝑcutientẽ se: iniuste hoc facit. Haec gͥ
ꝑcussio ex parte ꝑcutientis ẽ iniusta. qͥa ñ debuit se uindicare: ex
parte uͦ ꝑcussi iusta. qͥa iniuste ꝑcutiens iuste ꝑcuti meruit. Diuer
sgͥ intuitu iusta & iniusta ẽ eadẽ actio. quã contingere potest
ab alio iudicari iustã tantũ. ab alio iniustã. Hoc itaq mͦ diaboluᷤᷤ
graphũ illud decreti qđ aduersũ nos dicit apłs fuisse. & per
mortẽ xp̃i deletũ ẽẽ. & putat aliqͥs ꝑ illud significari. quia
diabolus quasi sub cuiusdã pacti ciro grapho ab homine iuste
ante. xp̃i passionẽ peccatũ uelut usurã pͥmi peccati qđ ꝑsuasit
homini & pęnã peccati exigeret. ut ꝑ hoc iusticiã suã suꝑ ho-¬

Expanded text:
tuentibus totum justum aut injustum judituentibus totum justum aut injustum judiunde ipse juste percuti mereatur; si tamen percussus vindicare se non debet et percutit percutientem se, injuste hoc facit. Haec igitur percussio ex parte repercutientis injusta est, quia non debuit se vindicare; ex parte vero percussi justa, quia injuste percutiens juste percuti meruit. Diverso igitur intuitu justa et injusta est eadem actio, quia contingere potest ab alio judicari justam tantum, ab alio injustam. Hoc itaque modo diabolus graphum illud decreti quod adversum nos dicit Apostolus fuisse, et per mortem Christi deletum esse , et putat aliquis per illud significari quia diabolus, quasi sub cujusdam pacti chirographo ab homine juste ante passionem Christi peccatum, velut usuram primi peccati quod persuasit homini, et poenam peccati exigeret, ut per hoc justitiam suam super ho
Abbreviated transcription (Latin):
alit̃ quã ꝑ diabolũ. uł ad parcendũ illi eriperet quȩ hec iniusti¬
cia eẽt: Qũauis enĩ homo iuste a diabolo torqueretur: ipse tam̃
illũ iniuste torquebat. Nomo nãq meruerat ut puniretur. neo
ab ullo conuenientius. quã ab illo cui consenserat ut peccaret.
Diaboli uͦ meritũ nullũ erat ut puniret. immo tanto hoc faciebat
iniustius. quanto ñ ad hoo amore iusticiȩ trahebatur: sed instin¬
ctu maliciȩ impellebatur. Nã ñ hoc faciebat dõ iubente. sed
incõprehensibili sapientia sua qua etiã mala bene ordinat
ꝑmittente. Et puto illos qͥ diabolũ aliquã opinantur habere
in possidendo hominẽ iusticiã. ad hoc inde adduci: quia uident ho
id circo putant diabolũ illã iuste inferre. Contingit enĩ idem aliqͥd
diuersis considerationib eẽ iustũ & iniustũ. & obhoc a ñ diligent̃ in¬

Expanded text:
aliter quam per diabolum, vel ad parcendum illi eriperet: quae haec injustialiter quam per diabolum, vel ad parcendum illi eriperet: quae haec injustitia esset? Quamvis enim homo juste a diabolo torqueretur; ipse tamen illum injuste torquebat. Homo namque meruerat ut puniretur, nec ab ullo convenientius quam ab illo cui consenserat ut peccaret. Diaboli vero meritum nullum erat, ut puniret: imo hoc tanto faciebat injustius, quanto non ad hoc amore justitiae trahebatur; sed instinctu malitiae impellebatur. Nam hoc non faciebat, Deo jubente, sed incomprehensibili sapientia sua, qua mala etiam bene ordinat, permittente. Et puto illos, qui diabolum aliquam opinantur habere in possidendo homine justitiam, ad hoc inde adduci, quia vident homet idcirco putant diabolum illam juste inferre. Contingit enim idem aliquid diversis considerationibus esse justum et injustum; et ob hoc a non diligenter in
Abbreviated transcription (Latin):
possidebat hominẽ quẽ ñ ipse iuolent̃ attraxerat. sed idẽ homo
ad illũ se sponte contulerat: ñ uideo quã iũ habeat. Namq
si diabolus aut homo suus ẽẽt. aut alterius quã dĩ. aut in alia
quã in dĩ potestate maneret : forsitan hoc recte diceret᷑. Cũ
aut̃ diabolus aut homo ñ sit nͥ dĩ. & neut̃ extra potestatem
dĩ consistat: quã causã debuit agere ds̃ cũ suo de suo in suo.
nͥ ut seruũ suũ puniret. qͥ suo conseruo cõmunẽ dũm deserere
& ad se transire ꝑsuasisset. ac traditor fugitiuũ. fur furẽ. cũ
furto dñi sui suscepisset: Uterq nãq fur erat. cũ alt̃ altero
ꝑsuadente se ipsũ dño suo furabatur. Qͥd enĩ iustius fieri pos¬
set. si hoc ds̃ faceret : Aut si iudex om̃ium ds̃ hominẽ sic pos¬
sessũ de potestate tã in iuste possidentis. uł ad puniendũ illu

Expanded text:
possidebat hominem, quem non ipse violenter attraxerat, sed idem homo possidebat hominem, quem non ipse violenter attraxerat, sed idem homo se sponte ad illum contulerat, non video quam vim habebat. Nam, si diabolus aut homo suus esset aut alterius quam Dei, aut in alia quam in Dei potestate maneret, forsitan hoc recte diceretur: cum autem diabolus aut homo non sit nisi Dei, et extra potestatem Dei neuter consistat, quam causam debuit Deus agere cum suo, de suo, in suo, nisi ut servum suum puniret, qui suo conservo communem Dominum deserere, et ad se persuasisset transire, ac traditor fugitivum, fur furem cum furto Domini sui suscepisset? Uterque namque fur erat; cum alter, altero persuadente, seipsum Domino suo furabatur. Quid enim justius fieri posset, sic hoc Deus faceret? Aut si judex omnium Deus hominem sic possessum, de potestate tam injuste possidentis, vel ad puniendum illum