comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc tuntas cũ intrauiris dicit᷑. tantũ modo esto
in numero uirginũ. quȩ portarunt oleũ srcũ.
Uirgines enĩ illȩ animas significant. Non enĩ
uere quinq erant. sed in qumq illis milia sunt.
In numero illo quinario: milia intelleguntur.
non feminarũ tantũ. sed & uirorũ. quia uterq
sexus dicitur femina quia eccła. & uterqsertis.
hoc est ȩccła: dicitur uirgo. Otsponsam uos uni
uiro uirginẽ castã eahibere xp̃o. Paucorũ est
uirginitas in carne. om̃ium deb& esse in cor-¬
de. Uirginitas carnis: corpus intactũ. uirginitas
cordis: fides incorrupta. Ergo dicitur uirgo to¬
ta eccła. & masculino gruere appellat᷑ populus
dĩ. Uterque sexus populus dĩ & unus populus.¬
& una ȩccła. & unica colũba. atq in hac uirgiu.¬
tate milia sc̃oꝵ. Ergo quinq uirgints: om̃s aui.¬
mas intraturas in regnũ dĩ significant. Non sine
causa quinario nuimero. qm̃ quinq sunt corpo¬

Expanded text:
hoc timeas; cum intraveris, dicetur; tantummodo esto hoc timeas; cum intraveris, dicetur; tantummodo esto in numero virginum quae portarunt oleum secum. 10. Virgines enim illae animas significant. Non enim vere quinque erant, sed in quinque illis millia sunt. In numero illo quinario millia intelliguntur, non feminarum tantum, sed et virorum: quia uterque sexus dicitur femina, quia Ecclesia; et uterque sexus, hoc est Ecclesia, dicitur virgo. «Desponsavi vos uni viro, virginem castam exhibere Christo» Paucorum est virginitas in carne, omnium debet esse in corde. Virginitas carnis, corpus intactum; virginitas cordis, fides incorrupta. Ergo dicitur virgo tota Ecclesia, et masculino genere appellatur populus Dei: uterque sexus populus Dei, et unus populus una Ecclesia, et unica columba: atque in hac virginitate millia sanctorum. Ergo quinque virgines omnes animas intraturas in regnum Dei significant; non sine causa quinario numero, quoniam quinque sunt corpo
Abbreviated transcription (Latin):
confirmauit inquit urctes portarũ tuarũ. Attin¬
dite fr̃s inti. confirmauit inquit uectes portarũ
tuarũ. Uectiũ confirmatio: non est portarũ aper.¬
tarũ. sed clausarũ. Vnde pleriq codices habent.
confirmauit srras portarũ tuarũ. Attendat ca.¬
ritas ur̃a conclusã hierłm. dicit landare dnm̃.
dala multi quos nolumus intrant. multi & si no.¬
lumus exeunt. Ideo erebresciuit scandala. & qm̃
habundauit iniquitas ait urritas. refrigrscit
caritas multoꝵ. Propt̃ intrantes quos diuidica.¬
re non possumus. & exeuntes quos trnere non
possumꝰ. Quare hoc  quia nondũ ꝑfectio. non
dũ bratitudo. Quare hoc: quia adhuc arra ñdũ
horrrũ. Tunc ergo quid: quid nisi ut non timras
tale aliquid facturũ  Conlauda rnĩ hierłm¬
dñm. Lauda dm̃ tuũ sion. qm̃ confirmauit
uectes portarũ tuarũ Confirmauit. nondum
dirit apposuit. tantũ confirmauit uectes por¬
tarũ tuarũ. nemo exxeat. nemo intr&. Nrmo
exrat. gaudemus: nrmo intra: timrmus Nec

Expanded text:
ctes portarum tuarum.» Attendite, fratres mei. «Confirmavit,» inquit, «vectes portarum tuarum.» Vectium confirmatio non est portarum apertarum, sed clausarum: unde plerique codices habent, «Confirmavit seras portarum tuarum.» Attendat Charitas vestra. Conclusadala. Multi quos nolumus, intrant; multi, etsi nolumus, exeunt; ideo crebrescunt scandala: «Et quoniam abundavit iniquitas,» ait Veritas, «refrigescit charitas multorum» : propter intrantes, quos dijudicare non possumus; et exeuntes, quos tenere non possumus. Quare hoc? Quia nondum perfectio, nondum illa beatitudo. Quare hoc? Quia adhuc area, nondum horreum. Tunc ergo quid, nisi ut non timeas tale aliquid futurum? «Collauda» enim, «Jernum, lauda Deum tuum, Sion; quoniam confirmavit vectes portarum tuarum. Confirmavit.» Non dixit, Apposuit, tantum: «Confirmavit» «vectes portarum tuarum.» Nemo exeat, nemo intret. Nemo exeat, gaudemus: Nemo intret, timemus. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
laneie spũalis Qui cooperit catlũ nubib qui parat terrȩ
pluuiã. Qui exoriri facit inquit in montib fornũ. & herbã
seruitati hominũ Ecce fruct pluuiȩ qui exoriri inquit
facit u montib fenũ. Nũquid non & terra humili Sed
quid magnũ est in montibus: Mlontis dicit exeelsos scłi.
aliqua magna dignitatt p̃ditos. hoc loco montes accipe. &
non ẽ mirũ: quia duo minuta misit nescio quȩ uidua in
gacophilatio: terra attulit foruũ terra humilis: & mons
attulit. Lacheus illt maior publicanoꝵ Hoc trat eñi
mirabilius: quia mons attulit fornũ Quanto rnĩ elati
sunt homines. tanto auari sunt. & quanto in scło maiores:
tanto plus amant diuitias suas Unde illi tristis abseessit
qui consiliũ uitȩ arternȩ paerbat adño & appella uit

Expanded text:
e pluviam.» 16. «Qui exoriri facit in montibus fenum, et herbam servituti hominum.» Ecce fructus pluviae. «Qui exoriri,» inquit, «facit in montibus fenum.» Numquid non et in terra humili? Sed quod magnum est, «in montibus.» Montes dicit excelsos saeculi: aliqua magna dignitate praeditos, hoc loco montes accipe. Et non est mirum quia duo minuta misit nescio quae vidua in gazophylacium ; terra attulit fenum, terra humilis: et mons attulit. Zacchaeus ille major publicanorum ; hoc enim erat mirabilius, quia mons attulit fenum. Quanto enim elati sunt homines, tanto avari sunt; et quanto in hoc saeculo majores, tanto plus amant divitias suas. Unde ille tristis abscessit, qui consilium vitae aeternae petebat a Domino, et appellavit
Abbreviated transcription (Latin):
tam quã aliquo magno auxilio exultas. Promittit᷑
ille liberator qui liberatore non indiget. & quasi
ad fabulam desperas : Uae talibus cogitationib¬
ones longe peregrinant᷑. uere misera. & mag¬
namors in eis. Apꝓpinqua. incipe desiderare.
incipe quȩrere & agnoscere eũ a quo factus ef:
Non enĩ deser& opussuũ. si ab opere suo non dese¬
rat᷑ Conuertere ergote ad illum cuidiors. lau¬
dabo dñm inuita mea psallam dro meo quã diu sũ
Monet eñi nos iam impletus tanto sp̃u iste. & dicit.
quasi longe remotis. & longe peregrinantibus.
& non solũ dm̃ non uolentibus laudare. sed non¬
dũ uel de dõ sperantibus. Nolite confidere in
principibus. & in filus hominũ in quibus non est
salus. In uno filio hominis salus est. in ipso. non
quia filius hominis: sed quia filius dĩ. Non
propt̃ id quod suscepit exte: sed propt᷑ id qͦđ
seruauit inse Ergo in nullo homine salus. quia

Expanded text:
tanquam aliquo magno auxilio exsultas: promittitur tanquam aliquo magno auxilio exsultas: promittitur ille liberator qui liberatore non indiget, et quasi ad fabellam desperas. Vae talibus cogitationibus; longe peregrinantur: vere misera et magna mors in eis. Appropinqua, incipe desiderare, incipe quaerere et agnoscere eum a quo factus es. Non enim deseret opus suum, si ab opere suo non deseratur. Converte ergo te ad illum cui dicis, «Laudabo Dominum in vita mea, psallam Deo meo quamdiu sum.» Monet enim nos jam impletus tanto spiritu iste, et dicit quasi longe remotis, et longe peregrinantibus, et non solum Deum non volentibus laudare, sed nondum vel de Deo sperantibus: «Nolite confidere in principes, et in filios hominum, quibus» «non est salus.» In uno filio hominis salus; et in ipso non quia filius hominis, sed quia Filius Dei; non propter id quod suscepit ex te, sed propter id quod servavit in se. Ergo in nullo homine salus: quia
Abbreviated transcription (Latin):
longũ sit: diu nonfit. Psallam dõ meo quã diu
sum. Interim bene laudabis dnm inuita tua. psal¬
lis de futuris dõ tuo quã diues. Bene quic quid
hic p̃sumendũ est. de illo spera. non nos deserat
spes in ista peregrinatione & tẽp̾tatione. in istis
in probrtatibus & in sidiis immici. circũ strepen
bus constituti. Quid ergo faciemus : Audi quid se¬
quatur: Nolite confidere in principibus. Fres
magnũ negotiũ hic accipimus. diuina uox est &
desuꝑ sonat nobis. Modo tnĩ nescro qua infir¬
mitate. ani ma humana quando fuerit tribu¬
lata: hic desperat dedño. & uult prȩsumere
de homine dicitur homini in afflictione
aliqua constituto Est quidã homo magnus
per quẽ possis liberari. arridet. gaudet. erigit᷑.
Quod sidicatur illi. liberat te ds. desperatio¬
ne frigescit Promittit᷑ auxiliũ mortale &
ga ides. ꝓmittit᷑ in mortale & tristis es: ꝓmit¬
tit᷑ tibi. quod liberat te tecum liberandus. &

Expanded text:
longum sit, diu non est. «Psallam Deo meo quamdiu longum sit, diu non est. «Psallam Deo meo quamdiu sum.» 9. Interim bene, laudabis Dominum in vita tua, psallis de futuro Deo tuo quamdiu es. Bene: quidquid hic praesumendum est, de illo spera. Non nos deserat spes in ista peregrinatione et tentatione, in istis improbitatibus et insidiis inimici, circumstrepentbus constitutos. Quid ergo faciemus? Audi quid sequatur: «Nolite confidere in principes.» Fratres, magnum negotium hic accipimus; divina vox est, et desuper sonat nobis. Modo enim nescio qua infirmitate anima humana, quando fuerit tribulata, hic desperat de Domino, et vult praesumere de homine. Dicatur homini in afflictione aliqua constituto, Est quidam homo magnus, per quem possis liberari: arridet, gaudet, erigitur. Quod si dicatur illi, Liberat te Deus: quasi desperatione frigescit. Promittitur auxilium mortalis, et gaudes: promittitur immortalis, et tristis es! Promittitur tibi quod liberet te tecum liberandus, et
Abbreviated transcription (Latin):
mors est Sed quid te cousolatur : spes lamt
uiuis in spe De spe lauda. de spe canta Vnde
mors tua est: non cantas. unde uiuis canta: Mor
tuus es: de merore huius scłi. uiuis in spe futuri sđi
Laudabo inquit dñm inuita inuita mea Et quo¬
modo laudabis dñm tuiũ : psallã dõ meo quã diu
sum. Qualis illa laudatio: Psallam dõ quã diu fa
Videte fr̃es mei quale erit illud esse. ubi sempi¬
terna laudatio erit. sempit̾nũ esse erit : Ecce
modo es. nũ quid psallis dõ tuo quã diues: Ecce
psallebas. a uertisti te ad aliquiꝰd negotiũ: iam non
psallis & es. Ecce es: & non psallis. Fortassis etiã
cupiditate in olinatus ad aliquid. non solũ non
psallis. sed & offendis auditũ eius. & es tamen tu
Quȩ erit illa laudatio. ubi quã diu es laudas: Sed
quid ait quã diusũ : Aliquando forte non erit:
immo ȩ t̾num erit ipsũ diu. & idõ uere diu erit
Nam quicquid finẽ habet intempore. quã lib&

Expanded text:
mors est. Sed quid te consolatur? Spes. Jam mors est. Sed quid te consolatur? Spes. Jam vivis in spe; de spe lauda, de spe canta. Unde mors tua est non cantes; unde vivis, canta. Mors tua est de moerore hujus saeculi, vivis in spe saeculi futuri. «Laudabo,» inquit, «Dominum in vita mea.» 8. Et quomodo laudabis Dominum tuum? «Psallam Deo meo quamdiu sum.» Qualis illa laudatio, «Psallam Deo meo quamdiu sum?» Videte, Fratres mei, quale erit illud esse. Ubi sempiterna laudatio erit, sepiternum esse erit. Ecce modo es; numquid psallis Deo tuo quamdiu es? Ecce psallebas; avertisti te ad aliquod negotium, jam non psallis, et es: ecce es, et non psallis. Fortassis etiam cupiditate inclinatus ad aliquid, non solum non psallis, sed et offendis auditum ejus; et es tamen. Quae erit illa laudatio, ubi quamdiu es laudes? Sed quid ait, «quamdiu sum?» Aliquando forte non erit? Imo aeternum erit ipsum diu, et ideo vere diu erit. Nam quidquid finem habet in tempore, quamlibet
Abbreviated transcription (Latin):
iacens diuitis: & diues in dutus purpura & bẏsso.
in epulis cotidie splendide. Ambo hic erant: am¬
ỹ bohinc transierunt. Sed non ad unũ locũ. Di uer¬
sa loca fuscipiunt: quia diuersa merita ꝑducunt:
Transit pauꝑ in sinũ abrahae: & transit diues¬
⁊ ad tormenta in feroꝵ. Uicini corpore in terra.
ille in domo: ille ante ianuã. Post mortem tan¬
tum separati. ut dicat abraham. Inter nos &
hic pascit: uita aut̃ nr̃a ꝑfecta non est: nisi illa
quȩ ꝓmittitur hic gemimus. hic tẽptationes.
hic angustiae. hic merores. hic pericula. Lauda¬
bit anima nr̃a dnm. Quomodo laudandus est s
quo dicit in alio psalmo: Beati qui habitant in
domo tua. in scła scłoꝵ laudabunt te Quando
totũ negotiũ nr̃m. ipsa lauserit. Sed quando hocꝰ
in uita mea. Quomodo eñĩ qui dã posset tibi dicere
mors mea : Vnde mors tua ÷ quia peregrinor
⁊̃ adño Si eñi herere illi uita est crecedere ab illo

Expanded text:
jacens divitis, et dives indutus purpura et bysso, jacens divitis, et dives indutus purpura et bysso, in epulis quotidie splendidis: ambo hic erant, ambo hinc transierunt, sed non ad unum locum; diversa loca suscipiunt, quia diversa merita perducunt. Transiit pauper in sinum Abrahae, et transiit dives in tormenta inferorum. Vicini corpore in terra; ille in domo, ille ante januam: post mortem tantum separati, ut dicat Abraham, «Inter nos ehic pascit, vita autem nostra perfecta non est, nisi illa quae promittitur; hic gemitus, hic tentationes, hic angustiae, hic moerores, hic pericula: laudabit anima nostra Dominum quomodo laudandus est, secundum quod dicitur in alio psalmo, «Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te» ; quando totum negotium nostrum ipsa laus erit. Sed quando hoc? «In vita mea.» Modo enim quid est? Posset tibi dicere, Mors mea. Unde mors tua? Quia peregrinor a Domino. Si enim haerere illi, vita est; recedere ab illo,
Abbreviated transcription (Latin):
quia quã diu fumus in corpore: peregrinamur
adño Quare sic laudas dñm. non ꝑfecte. non
stabiliter e In terroga scripturam. Qui a corpus
quod corrumpit᷑. ad grauat animã. Corpus qđ¬
Tolle mihi corpus quod ad grauat animã. & lau¬
do dm̃. Tolle mihi terrenã habitationẽ. depri¬
mentẽ sensũ multa cogitantem : ut amultis in
unũ confluam. & laudem dnm̃. Quã diu autẽ
ita sum: non possum: prȩgrauor. Quid ergo  Sile¬
bis & non laudabis ꝑfecte dm̃e Laudabo dnm̃n
in uita mea Quid est in uta mea : spes mea tues¬
⁊ hic Spes mea estu hio dioimus: portio aut̃ mea
non hic: sed in terra uiuentiũ Nam ista terra:¬
s morientium est. Hac transimus. Sed inter¬
est: quo Et qm̃ malus homo peregrinatur ic:
& bonus homo peregrinat᷑ hic Non eñibotius
transit & malus hic ꝑmanet: aut malus transit
& bonus hic ꝑ manet. Ambo transeunt: sed non
ambo adunũ. Duo erant. Pauꝑ ulcerosus ad ianuã

Expanded text:
Quia quamdiu sumus in corpore, peregrinamur Quia quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino . Quare sic laudas Dominum, non perfecte, non stabiliter? Interroga Scripturam: Quia «corpus quod corrumpitur, aggravat animam, et quod aggravat animam, et laudo Dominum; tolle mihi terrenam habitationem deprimentem sensum multa cogitantem, ut a multis in unum confluam, et laudo Dominum: quamdiu autem ita sum, non possum, praegravor. Quid ergo? silebis, et non laudabis perfecte Dominum? «Laudabo Dominum in vita mea.» 7. Quid est, «in vita mea? Spes mea tu es» hic. «Spes mea es tu» hic, dicimus: «portio» autem «mea» non hic, sed «in terra viventium» . Nam ista terra morientium est: hinc transimus: sed interest quo. Quoniam et malus homo peregrinatur hic, et bonus homo peregrinatur hic. Non enim bonus transit, et malus hic permanet; aut malus transit, et bonus hic permanet: ambo transeunt, sed non ambo ad unum. Duo erant; pauper ulcerosus ad januam
Abbreviated transcription (Latin):
doꝰ implet᷑. laudatur excellentia laudati. Ecce
homo stat. cantat dõ. aliquanto prolixius. &
saepe labia mouentur ad cantũ: cogitatio aut̃
ꝑ nescio quȩ desideria uolat. Stabat ergo mens
nr̃a quodam modo adlaudem dĩ. & anima nr̃a
ꝑ diuersas cupiditates. uel curas negotiorũ hac
atq. illao fluitabat. Quasi de super attendit ipsa
mens ad fluitantẽ hac atq illac : & ei inquietu¬
dinẽ. iolesti arũ quasi conuersa alloquitur.
Lauda anima mea dñm Quid est quod de alus
rebus satagis : quid est quod te oculpat cura
rerũ terrenarũ atq mortaliũ e Sta meoũ. lau¬
da dñm. & quasi ipsa anima p̾ grauata & non ua¬
lens ita consistere ut dignũ est: respondet men¬
ti. Laudabo dnm inuita mea Quid est in inta
meas quia modo in morte mea fum. Ergo prius
exhortare te: & dic Lauda amma mea dñm.
Respondet tibi anima tua Laudo quantum
possum. tenuiter. exiliter. infirmiter. Quare&

Expanded text:
do implet laudator excellentiam laudati? Ecce do implet laudator excellentiam laudati? Ecce homo stat, cantat Deo aliquanto prolixius, et saepe labia moventur ad cantum, cogitatio autem per nescio quae desideria volat. Stabat ergo mens nostra quodam modo ad laudem Dei, et anima nostra per diversas cupiditates vel curas negotiorum hac atque illac fluitabat. Quasi desuper attendit ipsa mens ad fluitantem hac atque illac, et ejus inquietudinem molestiarum quasi conversa alloquitur: «Lauda, anima mea, Dominum.» Quid est quod de aliis rebus satagis? quid est quod te occupat cura rerum terrenarum atque mortalium? Sta mecum, lauda Dominum. Et quasi ipsa anima praegravata, et non valens ita consistere ut dignum est, respondet menti: «Laudabo Dominum in vita mea.» Quid est, «in vita mea?» Quia modo in morte mea sum. Ergo prius exhortare te, et dic, «Lauda, anima mea, Dominum.» Respondet tibi anima tua: Laudo quantum possum, tenuiter, exiliter, infirmiter. Quare?
Abbreviated transcription (Latin):
legem accepit herere fuperiori : regere inferio¬
reni: Regere non potest inferiorẽ : nisi regatur
amcliore. Tralitur ab in feriore: deseruit ergo
meliorem. Non potest regere quod rogebat quia
regi noluit aquo regebatur: Modo ergo redeat.
laudet. consiliũ sibi ex luce dĩ dat ipsa anima
ꝑ rationalem mentẽ. unde concipit con siliũ fixũ
mnaet̾nitate auctoris sui Legit ibi quiddam te¬
nendũ. laudandũ. amandũ. de siderandã. appeten¬
dum Nondũ tenet. non dũ capit. coruscatione
quadã ꝑstringit᷑: non est tam ualida ut maneat
Ibi itaq colligit se ad sanitatẽ quandã & dicit.
Lauda anima mea dm̃n. Et quid est fr̃s: non¬
ne laudamus dnm s non ne cotidie hymnũ canta¬
mus: non ne cotidie pro modulo nr̃o sonat õs
nr̃m. parturit cor nr̃m laudes dĩs Et quid
est quod laudamus. magnũ est quod laudamus&
Sed quod laudamus. ad huc infirmũ est. Quan¬

Expanded text:
legem accepit, haerere superiori, regere inferiolegem accepit, haerere superiori, regere inferiorem. Regere non potest inferiorem, nisi regatur a meliore. Trahitur ab inferiore, deseruit ergo meliorem. Non potest regere quod regebat, quia regi noluit a quo regebatur. Modo ergo redeat, laudet. Consilium sibi ex luce Dei dat ipsa anima per rationalem mentem, unde concipit consilium fixum in aeternitate auctoris sui. Legit ibi quiddam tremendum, laudandum, amandum, desiderandum et appetendum: nondum tenet, nondum capit; coruscatione quadam perstringitur, non est tam valida ut maneat ibi. Itaque colligit se ad sanitatem quamdam, et dicit, «Lauda, anima mea, Dominum.» 6. Et quid est, fratres? Nonne laudamus Dominum? nonne quotidie hymnum nos cantamus? nonne quotidie pro modulo nostro sonat os nostrum, parturit cor nostrum laudes Dei? Et quid est quod laudamus? Magnum est quod laudamus; sed quod laudamus adhuc infirmum est. Quan
Abbreviated transcription (Latin):
secun: Colligere adte ipsã quic quid tibi foris pla¬
cebat. quałte quẽ babeat auctorẽ Nihil melius in
terra uerbi grã. quã hoc & illud. Aurũ. argentũ.
animalia. arbores. anioenitates Potam terram
cogita : quid melius incaelo. sole. luna. sideribus &
Totũcaelũ cogita. om̃ia ista simul bona ualde.
quia fecit ds̃ om̃i a bona ualde. undiq pulchritu¬
do operis. quȩ tibi cõmendat artificen Mira¬
ris fabricam ama fabricatorẽ. Non occuperis
in eo quod factũ est. & recedas ab illo qui fecit
Haec eñi quibus occuparis subte fecit. quia sub
se ipso te fecit Si herebis superiori: calcabis in¬
feriora Si aut̃ recedas asuperiore : ista tibi insup¬
pliciũ conuertentur᷑ Sic eni factũ est fr̃ẽs mei.
accepit bomo corpus. tam quã in famulatũ Dm̃
aut̃: dñ habens. Seruũ corpus: Habens supra se
conditorẽ: in fra se quod sub illo conditũ est
In medio quodã loco rationalis amma constituta.

Expanded text:
secura; colligere ad te ipsam: quidquid tibi foris plasecura; colligere ad te ipsam: quidquid tibi foris placebat, quaere quem habeat auctorem. Nihil melius in terra, verbi gratia, quam hoc et illud: aurum, argentum, animalia, arbores, amoenitates, totam terram cogita. Quid melius in coelo sole, luna, sideribus? Totum coelum cogita. Omnia ista simul bona valde, quia fecit Deus omnia bona valde. Undique pulchritudo operis, quae tibi commendat artificem. Miraris fabricam, ama fabricatorem. Non occuperis in eo quod factum est, et recedas ab illo qui fecit. Haec enim quibus occuparis, sub te fecit, quia sub seipso te fecit. Si haerebis superiori, calcabis inferiora; si autem recedas a superiori, ista tibi in supplicium convertentur. Sic enim factum est, fratres mei: accepit homo corpus tanquam in famulatum, Deum autem Dominum habens, servum corpus, habens supra se Conditorem, infra se quod sub illo conditum est; in medio quodam loco rationalis anima constituta,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑturbationibus. ex quadã sui parte fluitabat.
Ex quadã uero parte qua uocant mentẽ ratio¬
nabilem illã qu& cogitat sapientiam. in herens
dño iam & susspirans in illũ: anim aduertit quasdã
suas inferiores partes ꝑ turbari motibus seculari¬
bus. & cupiditate quadã terrenorũ desiderioꝵ
ire in exteriora : relinquere interiorẽ dm̃. reuo¬
cat se abexterioribus ad interiora. ab inferiorib
adsuperioria & dieit. Lauda anima mea dnm
Quid tibi placet in scło. quid est quoduis laudare:
quid est quod uis amare eꝰ quacũq. corporeis sensi¬
bus te conuerteris: occurrit tibi caelũ. oc currit
tibi terra. Quod amas int̾ra: terrenũ est:. Quic quid
amas & in caelu corporium est: ulnq amas. & ubi que
laudas. Quo modo laudandus est ille. qui fecit ista
quȩ laudas : lam ergo diu occupata uixisti. & de side¬
riorũ diuersitate uerberata : portas plagas: sauoia.
diuisa ꝑ amores multos ubiq inquieta: nusquam

Expanded text:
perturbationibus ex quadam sui parte fluitabat; perturbationibus ex quadam sui parte fluitabat; ex quadam vero parte, quam vocant mentem rationalem, illam qua cogitat sapientiam, inhaerens Domino jam et suspirans in illum, animadvertit quasdam suas inferiores partes perturbari motibus saecularibus, et cupiditate quadam terrenorum desideriorum ire in exteriora, relinquere interiorem Deum: revocat se ab exterioribus ad interiora, ab inferioribus ad superiora, et dicit, «Lauda, anima mea, Dominum.» Quid tibi placet in saeculo? Quid est quod vis laudare? quid est quod vis amare? Quacumque corporeis sensibus te converteris, occurrit tibi coelum, occurrit tibi terra: quod amas in terra, terrenum est; quidquid amas et in coelo, corporeum est. Ubique amas, et ubique laudas: quomodo laudandus est ille qui fecit ista quae laudas? Jam ergo diu occupata vixisti, et desideriorum diversitate verberata, portas plagas, saucia, divisa per amores multos, ubique inquieta, nusquam
Abbreviated transcription (Latin):
ceret᷑ Lauda inquit dm̃ Conare pietatis affectu.
deficies in laudibis ei ex pedit tibi deficere laudan¬
do dm̃: quã proficere laudando te Cũ eñi laridas
dm̃ & non ex plicas quod uis: extenditur in anteri¬
ora cogitatio tua. i psa extensio capatiorẽ te facit
cius. quẽ laudas. Quis ergo est ut dicere ceperã
qui dicit. lauda amma amea dñm : Caro non dicit
Sit licet corpus angelicũ: in ferius est qũã ani¬
ma. consiliũ superiori non potest dare Infelix
est ipsa anma: si acorpore ex pectat consilium
Caro bene obȩdiens: famula est animȩ llla regit:
haeo regit᷑. Illa imperat: ista famulatur Quan¬
do potest caro dare hoc consiliũ animae e quis est
ergo qui drort. lauda anima mea dñm ł nihil in¬
ueniamus am plius in homine : quã carnẽ & ani¬
mã. Totus homo hoc est sp̃s & caro Anforte ipsa
anima sibi dicit. & fibi quodam modo imperat. &¬
se ex hortatur atq. excitat Quibusdam enĩ

Expanded text:
ceret: «Lauda,» inquit, «Deum.» Conare pietatis affectu, ceret: «Lauda,» inquit, «Deum.» Conare pietatis affectu, deficies in laudibus ejus. Expedit tibi deficere laudando Deum, quam proficere laudando te. Cum enim laudas Deum, et non explicas quod vis, extenditur in interiora cogitatio tua; ipsa extensio capaciorem te facit ejus quem laudas. 5. Quis ergo est, ut dicere coeperam, qui dicit, «Lauda, anima mea, Dominum?» Caro non dicit. Sit licet corpus angelicum, inferius est quam anima; consilium superiori dare non potest. Infelix est ipsa anima, si a corpore exspectat consilium. Caro bene obediens, famula est animae; illa regit, haec regitur; illa imperat, ista famulatur: quando potest caro dare hoc consilium animae? Quis est ergo qui dicit, «Lauda, anima mea, Dominum?» Nihil invenimus amplius in homine, quam carnem et animam: totus homo hoc est, spiritus et caro. An forte ipsa anima sibi dicit, et sibi quodam modo imperat, et se exhortatur atque excitat? Quibusdam enim
Abbreviated transcription (Latin):
natura In artibus dicis optimũ sutorẽ uerbr gr̾a.
& rep̾hendis aliquẽ iuris peritũ. quoa multas
leges ignoret. Sutorẽ laudasti : uris peritũ re¬
p̃hendisti Ex his tamen duobus quęre quis sit
melior: inperitior iuris peritus. ꝑ fecto sutori
p̃ponitur lntendat caritas ur̃a. ita multis rebus
uituperatas: p̃ponimus rebus laudatis Natura
ammae prȩstantior est: quã natura corporis. ex¬
cellit multũ Res spi ittualis est. res incorpora¬
lis est Uicina est fubstantiae dĩ. in uisibile quiddã
est. regit corpus. mouet menbra. dirigit sensus.
p̃parat cogitationes. exerit actiones. capit rerũ
in finitarũ un magines Et quis est tandem fr̃s
karissimi. qui sufficiat laudibus animae s Et sin
animae laudibus deficitur. quȩ laus est ei qui ani¬
mã condidit: & tamen tanta est eiꝰ gr̃a. ut dicat
homo iste. lauda anima mea dñin Quis potest lari¬
dare dm̃s si diceret te ipsam lauda: fortasse de fi¬

Expanded text:
natura. In artibus dicis optimum sutorem, verbi gratia, natura. In artibus dicis optimum sutorem, verbi gratia, et reprehendis aliquem jurisperitum, quod multas leges ignoret; sutorem laudasti, jurisperitum reprehendisti: ex his tamen duobus quaere quis sit melior; imperitior jurisperitus perfecto sutori praeponitur. Intendat Charitas vestra. Ita multis rebus vituperatas praeponimus rebus laudatis. Natura animae praestantior est quam natura corporis, excellit multum; res spiritualis est, res incorporea est, vicina est substantiae Dei. Invisibile quiddam est, regit corpus, movet membra, dirigit sensus, praeparat cogitationes, exserit actiones, capit rerum infinitarum imagines; et quis est tandem, fratres charissimi, qui sufficiat laudibus animae? Et si in animae laudibus deficitur, quae laus est ejus qui animam condidit? Et tamen tanta est ejus gratia, ut dicat homo iste, «Lauda, anima mea, Dominum.» Quis potest laudare Deum? Si diceret, Teipsam lauda, fortasse defi
Abbreviated transcription (Latin):
in his duobus. attende illa duo in propͥtu posita.
quȩ cõmemoraru. de auro & plũbo Ecce ut tupera¬
ui aurũ nonbonũ aurũ sordidũ est. non ita fulget
non ita prirgatũ. optimũ hoc plũbũ nihil purgati¬
us Illud uituperaui: hoc landaui Et posin antete
uerũq uituperans unũ : laudans aliud: Post hano
uituperationẽ. laudemq mea in t̾rogame quid
horũ sit melius: respondebo aurũ melius est etiã
sordidũ: quã plũbũ prrgatũ Vnde melius. &
quare in tu perastie Quare utu peraui E Quia
nondũ est aurũ. quod potest esse. quid potest ẽe :
purgatũ & melius. Quia nondũ purgatũ est: ui¬
tuperatũ est. Plũbum quare laudatũ est: quia
iam ita prirgatũ est: ut melius esse non possit
Itera dicis : Equũ optimũ. & hominẽ pessimũ
Tamen equo laudato : p̃ponis hominẽ uitupera¬
tum. Si enĩ int̾rogeris ex his duobus quid sit
melius. responsurus es. homo. non meritis sed

Expanded text:
in his duobus, attende illa duo in promptu posita, in his duobus, attende illa duo in promptu posita, quae commemoravi de auro et plumbo. Ecce vituperavi aurum. Non bonum aurum, sordidum est, non ita fulget, non ita purgatum. Hoc plumbum optimum, nihil purgatius. Illud vituperavi, hoc laudavi; et posui ante te utrumque, vituperans unum, laudans aliud. Post hanc vituperationem laudationemque meam, interroga me quid horum sit melius; respondebo, Aurum melius est etiam sordidum, quam plumbum purgatum. Unde melius? et quare vituperasti? Quare vituperavi? Quia nondum est aurum quod potest esse. Quid potest esse? Purgatum et melius. Quia nondum purgatum est, vituperatum est. Plumbum quare laudatum est? Quia jam ita purgatum est, ut melius esse non possit. Item dicis equum optimum, et hominem pessimum; tamen equo laudato praeponis hominem vituperatum. Si enim interrogeris ex his duobus quid sit melius, responsurus es, Homo: non meritis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
anima uilis. excellentissimo corpore excellentior
inuenitur. Ne uobis hoo quasi mirabile uideatur.
quia & uilis anima quȩlibet peccatrix meliorest
quolibet magno & prestantissimo corpore: Non
est melior meritiso sed natura Est quidẽ anima
peccatrix. est quibus dã concupiscentiarum sordi¬
bus inquinata tamen melior est: Et si sordidũ
lta currat animus ur̃ ꝑ cuncta creaturae & uide¬
bitis quod dicimus non esse in credibile Vt quãuis
corpus. Animã uitupero : quia iniqua. corpus
laudo quia sanũ est. Tamen in suo genere animã
laudo: uel in suo genere animã culpo Et in suo
genere corpus laudo: uel culpo Si me int̾roges
quid sit melius utrũ quod uituperaui an quod lau¬
daui. mirabilem responsionẽ recepturus es Ego
certe illud nituperaui. & hoo ego laudaui int̾ro¬
gatus tamen quid sit melius. respondeo esse meli¬
us quod uitu peraui. eo quod laudaui. Si miraris

Expanded text:
anima vilis excellentissimo corpore excellentior anima vilis excellentissimo corpore excellentior invenitur. 4. Nec vobis hoc quasi mirabile videatur, quia et vilis anima quaelibet peccatrix melior est quolibet magno et praestantissimo corpore. Non est melior meritis, sed natura. Est quidem anima peccatrix, est quibusdam concupiscentiarum sordibus inquinata: tamen melius est, etsi sordidum, Ita currat animus vester per cunctas creaturas, et videbitis quod dicimus non esse incredibile; ut quamvis corpus laudo: animam vitupero, quia iniqua est; corpus laudo, quia sanum est. Tamen in suo genere animam laudo, vel in suo genere animam culpo; et in suo genere corpus laudo, vel culpo. Si me interroges quid sit melius, utrum quod vituperavi, an quod laudavi; mirabilem responsionem recepturus es. Ego certe illud vituperavi, et ego hoc laudavi: interrogatus tamen quid sit melius, respondeo esse melius quod vituperavi, eo quod laudavi. Si miraris
Abbreviated transcription (Latin):
apło In nobis met ipsis iuge messimus adoptionẽ.
expectantes redẽptionẽ corporis nostri Spe enm
salui facti fumus: Spes aut̃ quȩ uidetur. non est spes:
Quod eñi uidet quis. quid sperat: Si aut̃ quod ñ
uidemus speramus: ꝑ patientiã expectamus: Quãuis
ergo bonũ aliquod sit corpus nr̃m: tamen quã diu
mortale propt̾ peccatũ. quã diu indiens. quã cõrrup¬
tibile. quã diu uita niutabile. ut ne puncto quidẽ
tem poris consistat inse: procul dubro tale est ut
optemus redemptionẽ illius. qua sit aliquando
non tale Sed quale erit aliquando: quale idem apłs
dicit alio loco O portet corruptibile hoc induere
in corruptionẽ. & mortale hoc induere in mortalita¬
tẽ. Sed etiã cũ fuerit tale corpris nr̃m: corpus
iam caeleste & spũ ale. corpus angelicũ. in societate
angelorũ nec sic dabit consiliũ animȩ. Semꝑ enĩ
corpus Qm̃ corpus est infra animã est. & quȩ ius

Expanded text:
Apostolo: «In nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem Apostolo: «In nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri. Spe enim salvi facti suquod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Quamvis ergo bonum aliquod sit corpus nostrum; tamen quamdiu mortale propter peccatum, quamdiu indigens, quamdiu corruptibile, quamdiu ita mutabile, ut ne puncto quidem temporis consistat in se, procul dubio tale est, ut optemus redemptionem illius, qua sit aliquando non tale. Sed quale erit aliquando? Quale idem apostolus dicit alio loco: «Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem» . Sed etiam cum fuerit tale corpus nostrum, corpus jam coeleste et spirituale, corpus angelicum in societate Angelorum, nec sic dabit consilium animae. Semper enim corpus, quoniam corpus est, infra animam est, et quaevis
Abbreviated transcription (Latin):
anima qua gaudet in spe. sicut dicit apłs. Spe gau¬
dentes. in tribulatione pacientes: accipit erectionẽ
quandam in dm̃. ut laudet dm̃ & diortur ei. Lauda
anima inea dnm. Sed quis dicit. & cui dicit : Quid
dicimus fr̃s : Caro dicitꝰ. Lauda amma mea dnm.
Et potest caro bonũ consiliũ animae suggerere ut
multũ sit edomita caro. & ad ño in ꝑtitis uiribus
nr̃ae seruitutis subiecta. ut om̃ino ita seruiat nobis.
tamquã conditionale mancipiũs sufficit ut non
im pediat Deinde karissimi utiq consilia. amelio¬
ribus petuntur & sibonũ quiddã est anima nr̃a.
& bonũ quiddã est caro nr̃a. quia utrũq. ille creauit.
qui fecit om̃ia bona ualde. quã uis ergo in generibus
propriis utrũq sit bonũ : tamen dicit a płs. corpus
quidem mortuũ est propt̃ peccatũ. Est itaq &
illud corpris quale nobis promittit᷑. & nondũ babe¬
mus: in cuius redẽptione spe gaudemus dicente

Expanded text:
anima, quia gaudet in spe, sicut dicit Apostolus, «Spe gauanima, quia gaudet in spe, sicut dicit Apostolus, «Spe gaudentes, in tribulatione patientes» ; accepit erectionem quamdam in Deum, ut laudet Deum; et dicitur ei, «Lauda, anima mea, Dominum.» 3. Sed quis dicidicimus, fratres? Caro dicit, «Lauda, anima mea, Dominum?» Et potest caro bonum consilium animae suggerere? Ut multum sit edomita caro, et a Domino impertitis viribus nostrae servituti subjecta, ut omnino ita serviat nobis sicut conditionale mancipium; sufficit ut non impediat. Deinde, charissimi, utique consilia a melioribus petuntur. Et si bonum quiddam est anima nostra, et bonum quiddam est caro nostra, quia utrumque ille creavit qui fecit omnia bona valde ; quamvis ergo in generibus propriis utrumque sit bonum, tamen dicit Apostolus: «Corpus quidem mortuum est propter peccatum.» Est utique et illud corpus, quale nobis promittitur, et nondum habemus, in cujus redemptione spe gaudemus, dicente
Abbreviated transcription (Latin):
quando enĩ intribulationibus. atq in tẽptationib
prȩsentis uitae : uelis nol is conturbatur amma.
cuius ꝑ turbationẽ in alio psalmo alloquitur
dicens. Quare tristis es anima mea. & quare con¬
turbas me Ut autẽ auferat ei eandem ꝑ turba¬
tionẽ: suggerit gaudiũ. nũdũ dere: sed de spe
Et ait illi ꝑturbate. & anxiae. tristi. & merentĩ
& in confesione constituit. quasi diceret ani¬
ma fua. quȩ illũ tristitia conturbabat. quid
mihi dicis spera indm̃ : Reuocat me conscientia
peccatoꝵ. ego noui quȩ cõmisi. & dicitur. fpe¬
ra in dñm: Cõmisisti uerũ est Vnde tamen
sperase Qm̃ confitebor illi: Siout odit dĩ peccata
sua defendentem. sic fubleuat confitentem. Hac ergo
spe accepta. quȩ spes non potest esse sine gaudio. quã¬
uis in rebus simus difficilibus scđm istam uitã &
plenis procellarũ & tempestatũ hac tamen spe erecta

Expanded text:
quando enim in tribulationibus atque in tentationibus quando enim in tribulationibus atque in tentationibus praesentis vitae, velis nolis, conturbatur anima: cujus perturbationem in alio psalmo alloquitur, dicens, «Quare tristis es anima mea? et quare conturbas me?» Ut autem auferat ei eamdem perturbationem, suggerit gaudium nondum de re, sed de spe, et ait illi perturbatae et anxiae, tristi et moerenti: , in confessione constituit, quasi diceret ei anima sua, quae illum tristitia conturbabat, Quid mihi dicis, «Spera in Dominum?» Revocat me conscientia peccatorum; ego novi quae commisi, et dicis, «Spera in Dominum?» Commisisti, verum est: unde tamen speras? «Quoniam confitebor illi.» Sicut odit Deus peccata sua defendentem, sic sublevat confitentem. Hac ergo spe accepta, quae spes non potest esse sine gaudio; quamvis in rebus simus difficilibus secundum istam vitam, et plenis procellarum et tempestatum: hac tamen spe erecta
Abbreviated transcription (Latin):
eliciae sp̃snr̃i. diuina can¬
tica. ubi & fletus. sine gau¬
dio non est. Iideli homini
& peregrino in scło nulla est¬
cordatio. quã ciuitatis unde
peregrinatur. Sed recordatio ciuitatis in pere¬
grinatione non est sine dolore atq fusspirto pio
Spes tamen certa reditus nr̃i. etiã peregrinando
tristes consolatur & exhortatur. Rapiat cor ur̃m
uerba dĩ & possessor ur̃ uidicet sibi possessioriẽ
suã Id est mentes ur̃as. ne auertantur in aliud:
Unus quisq ur̃m totus hic sit: ut hic non sit. la
est totus sit in uerbo dĩ quod sonat interra: ut ab
eo exaltet᷑ & non sit interra ldõ eñ ds nobrscũ:
ut nos cũ illo. Qui eni ut nobiscũ esset descendit
adnos. facit ut cũ illo possimus ascendere ad se.
interim ipse peregrinationẽ nrãm non fastidiit.
qui a nusquã est peregrinus. qui condidit om̃ia
tis. ur̃a est exhortantis. animã suã. ad laudandũ
dm̃. & dicentis sibi Lauda anima mea dñm. Ali¬

Expanded text:
eliciae spiritus nostri divina cantica, ubi et fletus sine gaudio non est. Fideli homini et peregrino in saeculo, nulla escordatio, quam civitatis illius unde peregrinatur: sed recordatio civitatis in peregrinatione, non est sine dolore atque suspirio. Spes tamen certa reditus nostri, etiam peregrinando tristes consolatur et exhortatur. Rapiant cor vestrum verba Dei, et possessor vester vindicet sibi possessionem suam, id est mentes vestras, ne avertantur in aliud. Unusquisque vestrum totus hic sit, ut hic non sit: id est, totus sit in verbo Dei, quod sonat in terra ut ab eo exaltetur, et non sit in terra. Ideo enim Deus nobiscum, ut et nos cum illo. Qui enim ut nobiscum esset, descendit ad nos, facit, ut cum illo simus, ascendere ad se. Interim ipse peregrinationem nostram non fastidivit; quia nusquam est peregrinus, qui condidit omnia.tis vestra est, exhortantis animam suam ad laudandum Deum, et dicentis sibi, «Lauda, anima mea, Dominum.» Ali
Abbreviated transcription (Latin):
nobis amicos de mamona miquitatis. ut & ipsi recipiant
uos in tabrrnacula arterna. Non tac& ipst audite uocẽ
ipsus: Armo rnũ uos potest erigere : nisi forit txactiont
opus est ut qui uobis in ruangelio seruiunt : petant
auobis: Si ad hoc uentũ fuerit ut petant: idrte ne
quod uos adõ prtitis: frustra prtatis. Ergo estoit taracto¬
res ur̃i ne aliquid illi qui uobis in euangelio seruiunt:
non dico petere cogaut᷑ nã forte nec coacti petant.
sed nt silentio uos arguant. Unde scriptũ r̃. Beatꝰ qui
intellegit suꝑ rgrnũ & paupere. Cũ dicit qui intel¬
legit suꝑ egenũ & pauperẽ: non rxprctat ut prtat.

Expanded text:
ipsi recipiant vos in aeterna tabernacula» . Non tacet ipse; audite vocem ejus. Nemo enim vos potest exigere; nisi forte exactione opus est, ut qui vobis in Evangelio serviunt, petant a vobis. Si ad hoc ventum fuerit, ut petant; videte ne quod vos a Deo petitis, frustra petatis. Ergo estote exactores vestri, ne aliquid illi qui vobis in Evangelio serviunt, non dico patere cogantur, nam forte nec coacti petunt; sed ne silentio vos arguant. Unde scriptum est: «Beatus qui intelligit super egenum et pauperem» . Cum dicit, «qui intelligit super egenum et paup
Abbreviated transcription (Latin):
& herbã srruituti hominũ. Paulus quidẽ apłs manibus
suis unuens: ipsũ fŗnũ montiũ noluit accipere noluit
idigere. Sed tam̃ montes dabant fęnũ. Non quia ille
noluit accipere: propterta montes non deberent da.¬
re aut steriles remanerent. Orbet᷑ pluuis fructus.
debrt᷑ struo eybis sicut dñs ait. Manducate quȩ ab
ipsis sunt: & nr putarent aliquid de suo donart diguꝰ
quia loquimur. talia nos non qutrentes auobis. & ideo
liberius dicimꝰ. Sed & si quereremꝰ fructũ urm quere.¬
remꝰ & non nr̃as opes sed uram iusticiã. Tam̃ amonro
brtuit̃. qm̃ iam multa dirimꝰ. & aliquando fermo fini.¬
endus est. Siuultis non esse sterilis ut reddatis ꝓ plu:¬
uia freunditatr̃ ne dãpnet᷑ postra sttrilitas ur̃a: Minat᷑
enĩ ds̃ terrȩ stcrili & spinose ignẽ: sieut fructuos hor

Expanded text:
ituti hominum.» Paulus quidem apostolus manibus suis vivens, ipsum fenum montium noluit accipere; voluit indigere: sed tamen montes dabant fenum. Num quia ille noluit accipere, propterea montes dare non deberent, ut steriles remanerent? Debetur pluviae fructus, debetur servo cibus, sicut Dominus ait: «Manducate quae ab ipsis sunt.» Et ne putarent aliquid de suo donare: «Dignquia loquimur, talia nos non quaerentes a vobis, et ideo liberius dicimus: sed etsi quaereremus, fructum vestrum quaereremus, et non vestras opes, sed vestram justitiam: tamen admoneo breviter, quoniam jam multa diximus, et aliquando sermo finiendus est; si vultis non esse steriles, ut reddatis pro pluvia fecunditatem, ne damnetur postea sterilitas vestra minatur enim Deus terrae sterili et spino
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑtractionẽ eius accedo. quid in eo possim prorsus
ignoro. Spero tamen ut aliquid possim ad futurum
atq adiuturũ dm̃. Sic enĩ feti de om̃ibus quȩ cumq.
sufficienter cũ prius mibi ad intelligendũ difficilia¬
sui. Statui autẽ per sermones id agere qui ꝓferunt᷑
in populis. quas greci homelias uocant. Hot enĩ iustius
eẽ. arbitror ut conuentus aecclesiastici non fraudent᷑:
& iam psalmi huius intelligentia. cuius ut aliorũ delec¬
tari atq. solent cantilena sed si lnicusq ꝓ hemium
iam de ipso est loquendũ. de quo. tunc uisũ est. prae¬

Expanded text:
ad pertractationem ejus accedo, quid in eo possim, prorsus ad pertractationem ejus accedo, quid in eo possim, prorsus ignoro: spero tamen, ut aliquid possim, adfuturum atque adjuturum Deum. Sic enim fecit in omnibus quaecumque sufficienter, cum prius mihi ad intelligendum vsui. Statui autem per sermones id agere, qui proferantur in populis, quas Graeci ὁμιλίας vocant. Hoc enim justius esse arbitror, ut conventus ecclesiastici non fraudentur etiam psalmi hujus intelligentia, cujus, ut aliorum, delectari assolent cantilena. Sed sit huc usque prooemium: jam de ipso est loquendum, de quo istuc visum est prae
Abbreviated transcription (Latin):
SALMOS OÕS CETEROS QUOS
copiceon es al morũ Nouinos
CONTINERS QUOS AECCLESIAS
consuetudine psalterium nuncupatur.
partim sermocinando in populis. partim dictando
exposui donante dõ sicut potui. Palmũ uero cente
cognoscibilẽ differebam. &̾ cum molestissime fer¬
rent fr̃s mei eius solius expositionẽ quantũ ad eiusdẽ
corporis psalmuͦs ꝑtin& deesse opusculis nr̃is. ineq ad
hoc soluendũ debitũ uehementer urguerent: diu
petentibus iubentibusq non cessi. quia quantotiens¬
cumq inde cogitare tẽptaui. semꝑ uires nr̃ȩ inten¬
tionis excessit. Quanto enĩ uidet᷑ aꝑtior. tanto mͥ
ꝓfundior uideri sol&: Ita ut &iam quã sit ꝓfundus
demonstrare non possim: aliorũ quippe qui diffici¬
le intelliguntur: & iam si in obscuritate sensus lat&:
ipsa tamen appar& obscuritas. Huius autẽ nec ipsa.
qm̃ talẽ preb& suꝑficiem. ut lectorẽ atq auditorẽ ñ expo¬
n necessariũ habere credatur. & nunc quod tandem

Expanded text:
salmos omnes caeteros, quos codicem Psalmorum novimus continere, quod Ecclesiae consuetudine Psalterium nuncupatur, partim sermocinando in populis, partim dictando exposui, donante Domino, sicut potui: psalmum vero centescognoscibilem differebam. Et cum molestissime ferrent fratres mei, ejus solius expositionem, quantum ad ejusdem corporis Psalmos pertinet, deesse opusculis nostris, meque ad hoc solvendum debitum vehementer urgerent, diu petentibus jubentibusque non cessi; quia quotiescumque inde cogitare tentavi, semper vires nostrae intentionis excessit. Quanto enim videtur apertior, tanto mihi profundior videri solet; ita ut etiam quam sit profundus, demonstrare non possem. Aliorum quippe, qui difficile intelliguntur, etiamsi in obscuritate sensus latet, ipsa tamen apparet obscuritas: hujus autem nec ipsa; quoniam talem praebet superficiem, ut lectorem atque auditorem, non expositorem necessarium habere credatur. Et nunc quod tandem
Abbreviated transcription (Latin):
NIA EIUS. IN TOTO CORDE EX QUIRUNT EUO.
Non mihi uidetur ins uerbis aliud cõmemoratũ
beatorũ genus. quã illud quod ante dictũ est:
Nam scrutari cestimonia dñi & eũ in toto corde
ex quirere. hoc est in maculatũ in uia: in lege
dñi ambulare. Deniq sequit᷑ & dicit. Nor eNM
QUI OPERANTOR INIQUITATEM INGSTIUS
AMΟΥ LΑUERΥΝT Siergo ambulantes in uia id÷
in lege dñi. ipsi sunt seruantes testimonia eius. & in
toto corde exquirentes eum. profecto qui operant᷑
iniquitatẽ non scrutantur testimoma eius. & tamen
nouimus operarios iniquitatis ad hoc scrutari testimo¬

Expanded text:
toto corde exquirunt eum.» Non mihi videtur aliud his verbis commemoratum beatorum genus, quam illud quod ante dictum est. Nam scrutari testimonia Domini, et eum in toto corde exquirere, hoc est immaculatum in via, in lege omini ambulare. Denique sequitur et dicit: «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt.» Si ergo ambulantes in via, id est in lege Domini, ipsi sunt scrutantes testimonia ejus, et in toto corde exquirentes eum; profecto qui operantur iniquitatem, non scrutantur testimonia ejus. Et tamen novimus operarios iniquitatis ad hoc scrutari testimo
Abbreviated transcription (Latin):
ne inflatur. ut humilitate lingua mentiat᷑. Legis
uel audis. noh altũ sapere sed cime: &tu in tantũ
sapis altũ. ut te peccatũ aestimes non habere: ac
per hoc quia non ius timere: nihil tibi aliud re¬
man& quã timere. Et unde inquit scriptũ est
Non enĩ qui operant᷑ iniquitatẽ. in uiis eius am¬
bulauerunt: An uero sc̃i dñi non ambulant in
uiis dñi : Quod si ambulant inquit: non operant᷑
opitulare mihi. per apostolũ confitentẽ. Eae ubi
est homo tuus. exinaniens smpleat᷑ te ipso. Audia¬
mus fr̃s mei ipsũ de hac questione si plac& imo
quia plac& interrogemus. Dic nobis paule beatissi¬
me. utrũ ambulaueris in uus diũ. cũ in carne ad huc
uiueres: respond& & unde dicebam: Ueruntamen¬

Expanded text:
ne inflatur, ut humilitatem lingua mentiatur? Legis, ne inflatur, ut humilitatem lingua mentiatur? Legis, vel audis, «Noli altum sapere, sed time:» et tu in tantum sapis altum, ut te peccatum existimes non habere; ac per hoc, quia non vis timere, nihil tibi aliud remanet quam tumere. 2. Et unde, inquis, scriptum est, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt?» An vero sancti Domini non ambulant in viis Domini? Quod si ambulant, inquit, non operantur superbientem opitulare mihi per Apostolum confitentem. Ecce, ubi est homo tuus exinaniens se, ut impleatur te? Ipsum audiamus, fratres mei; ipsum de hac quaestione, si placet, imo quia placet, interrogemus. Dic nobis, Paule beatissime, utrum ambulaveris in viis Domini, cum in carne adhuc viveres? Respondet: Et unde dicebam, «Veru
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a & mund& nos ab om̃i iniquitate hȩc ut dicunt᷑
ita sentiant᷑. Tunc enĩ erit humilitas uera. si non
sola ostentet᷑ in lingua. ut simus scđm apostolum
non alta sapientes sed humilib consensientes. Non
ait conloquentes. sed consentientes. Quod non fit
ore sed de hypocrita. si dicis habere cũ credas te ñ.
habere peccatũ : Foris fingis humilitatẽ. intus amplec¬
teris uanitatẽ. Ergo & in ore & in corde non habes
ueritatẽ. Quid tibi prodest uideri hominib humi¬
lis . eẽ. quod dicis & si ds̃ uid& altũ . eẽ. quod sapis :
Certe si auribus diuinũ insonar& miraculũ. non al oraculũ¬
tũ dicere : nec sic in merito dã pnareris. sed humi¬
lis in ore corã hominibus. & altũ in corde corã dño
loquereris. Cum uero audias noli altum sapere
sed time : non enĩ dicere sed sapere: Cur non &iã auo
intus es humilis ubi sapis: An ideo mens altitudi¬

Expanded text:
nostra, et mundet nos ab omni iniquitate.» Haec ut dicuntur, nostra, et mundet nos ab omni iniquitate.» Haec ut dicuntur, ita sentiantur. Tunc enim erit humilitas vera, si non sola ostentetur in lingua; ut simus secundum Apostolum, «non alta sapientes, sed humilibus consentientes» : non ait, colloquentes, sed, «consentientes;» quod non fit ore, sed corde. Hypocrita, si dicis te habere, cum credas te non habere peccatum; foris fingis humilitatem, intus amplecteris vanitatem. Ergo et in ore et in corde non habes veritatem. Quid tibi prodest videri hominibus humile esse quod dicis, si Deus videt altum esse quod sapis? Certe, si auribus divinum insonaret oraculum, Noli altum dicere; nec sic immerito damnareris, si humile in ore coram hominibus, et altum in corde coram Domino loquereris. Cum vero audias, «Noli altum sapere, sed time» non enim ait, dicere, sed, «sapere»; cur non etiam intus es humilis ubi sapis? An ideo mens altitudi