comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habuerant domino tradiderunt:
et merentur audire Sedebrtis su¬
per duodecim solia: iudicantes du¬
odecim tribus israhel: hec &. ipse u¬
telligis quo animo replicem. S. qđ
sub alis uerbis. te ad sanctorum lo¬
corum unutem habitaculum abũ¬
dantia tua multorum mnopiam sus¬
tentauit. ut & horum diuitie in
tuam indigentiam redundarent:
fecisti tibi amicos de iniquo mam¬
mona. qui te reciperent meterna
tabernacula: Laucdanda res &. a¬
postolicorum temporum uirtuti
coquanda: quando uenditis posses¬
sionibus suis credentes afferebant
pecunias atq fundebant ante pedes
apostolorum. ostendentes auarici¬
am esse calcandam: Sed dominus
magis querit animas credentium
quam opes legimus. redemptio aui¬
mȩ uiri: propriȩ diuitiȩ: Possumus
quidem diuitias proprias intellige¬
re. quȩ non dealieno non de rapinis
sunt uixta illud. honora dm̃ de tius
ustis laboribus. Sed melior est illa
in telligentia ut diuitias proprias.

Expanded text:
habuerant, domino tradiderunt habuerant, domino tradiderunt et merentur audire: sedebitis super duodecim solios iudicantes duodecim tribus Israhel. Haec et ipse intellegis quo animo replicem et quod sub aliis uerbis te ad sanctorum locorum inuitem habitaculum. abundantia tua multorum inopiam sustentauit, ut et horum diuitiae in tuam indigentiam redundarent. fecisti tibi amicos de iniquo mammona, qui te reciperent in aeterna tabernacula. laudanda res et apostolicorum temporum uirtutibus coaequanda, quando uenditis possessionibus suis credentes afferebant pecunias atque fundebant ante pedes apostolorum ostendentes auaritiam esse calcandam. sed dominus magis quaerit animas credentium quam opes. legimus: redemptio animae uiri propriae diuitiae. possumus quidem diuitias proprias intellegere, quae non de alieno, non de rapinis sunt, iuxta illud: honora dominum de tuis iustis laboribus, sed melior est illa intellegentia, ut diuitias proprias
Abbreviated transcription (Latin):
adolescens ille qui opertus syndone se¬
quebatur iħm: quia tentus fuerat
aministris. terrenum abiciens operi¬
mentum nudus ęuasit Helyas ig¬
neo curru raptus adcelum. melotem
reliquit in terris. helyseus. boues g
iuga prioris oꝑis. uertit in uota loqͥ¬
tur sapientissimus uir. qui tangit
picem: in quinabitur abea Quam¬
diu uersamur in rebus scłi. g. a¬
nima nr̃a possessionum ac reditu¬
um pro curatione de uineta est:
de deo libere cogitare non possumꝰ:
Quȩ enim part̾icipatio iusticiȩ cũ
iniquitate : Aut quȩ societas luci
ad tenebras : Qui consensus xpisti
ad belihal: Quȩ pars fideli cum
in fidele : Non potestis in quid dñs.
seriire deo & mamiones aurum
deponere in cipientium est. non per¬
fectorum: fe̾cit hoc tebanus crates.
fecit antistenes: Se ipsum offerre
deo. propriȩ xpistianorum est &
apostolorum: qui duotantum uidu¬
e paupertatis suȩ ingatopholatio
ȩxa mittentes. totum censum quem

Expanded text:
adulescens ille, qui opertus sindone seadulescens ille, qui opertus sindone sequebatur Iesum, quia tentus fuerat a ministris, terrenum abiciens operimentum nudus euasit. Helias igneo curru raptus ad caelum melotem reliquit in terris. Heliseus boues et iuga prioris operis uertit in uota. loquitur sapientissimus uir: qui tangit picem, inquinabitur ab ea. quamdiu uersamur in rebus saeculi et anima nostra possessionum ac redituum procuratione deuincta est, de deo libere cogitare non possumus. quae enim participatio iustitiae cum iniquitate aut quae societas luci ad tenebras? qui consensus Christi ad Belial? quae pars fideli cum infidele? non potestis, inquit dominus, seruire deo et mammonae. aurum deponere incipientium est, non perfectorum. fecit hoc Thebanus Crates, fecit Antisthenes. se ipsum offerre deo proprie Christianorum est et apostolorum, qui duo cum uidua paupertatis suae in gazophylacio aera mittentes totum censum, quem
Abbreviated transcription (Latin):
bitratus est simnul habere posse. & pa¬
triam. q domum. Sed iam tunc illud
prophetiȩ dauidopere complebat: adue¬
na sum apudte s. peregrinus. Sicut om¬
nes patres mei Hebreus idest perotes
atq transitor. dum non est presentiu̾¬
tute contentus. sed preteritorum ob¬
luuscens infuturum se extendit. & scit
illud. ibunt deuirtute in uirtutem.
Mysticum sortitus est nomen. et ui¬
am tibi apperuit. quomodo non queras
ea quȩ tua sunt. sed quȩ aliena: & il¬
los putes parentes. fratres. affines.
atq cognatos. qui tibi inxpisto copu¬
latisunt. Mater inquid mea &. fra¬
tres mei. hii sunt: quifaciunt uolũ¬
tatem patris mei habes tecum prius
in carne. nunc in sp̃u. sociam de con¬
iugȩ germanam. de femina uirum. de
subiecta perem. quȩ subeodem uigo ad
oelestia simul regna festinet: Cauta rei
familiaris dispensatio. Q. ad caliculos re¬
diens: noncito deponitur loseph: cum
tunca egyptiam effugere non potuit.

Expanded text:
bitratus est simul habere se posse et pabitratus est simul habere se posse et patriam et dominum, sed iam tunc illud prophetae Dauid opere conplebat: aduena sum apud te et peregrinus sicut omnes patres mei. Hebraeus, id est nzeQavrjg atque transitor, dum non est praesenti uirtute contentus, sed praeteritorum obliuiscens in futurum se extendit et scit illud: ibunt de uirtute in uirtutem, mysticum sortitus est nomen et uiam tibi aperuit, quomodo non quaeras ea, quae tua sunt, sed, quae aliena, et illos putes parentes, fratres, adfines atque cognatos, qui tibi in Christo copulati sunt. mater, inquit, mea et fratres mei hi sunt, qui faciunt uoluntatem patris mei. Habes tecum prius in carne, nunc in spiritu sociam, de coniuge germanam, de femina uirum, de subiecta parem, quae sub eodem iugo ad caelestia simul regna festinet. cauta rei familiaris dispensatio et ad calculos rediens non cito deponitur. Ioseph cum tunica Aegyptiam effugere non potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ad culmen peruenisse paucorum: Quim
stadio currunt. omes quidem currunt.
unus accipit coronam at econtra deno¬
bis dicitur: Siccurrite : ad prehendatis
non est in uidus agonitheta nr̃: nec
alterus palina. alteri parat ignomim¬
am: omnes ad hlechas suos desiderat
coronare: Gaudet anua mea: &. mag¬
nitudine lȩticiȩ rem mȩroris patior:
ruth: in licrimas uerba prorumpunt.
Tacheus publicanus adunius horȩ con¬
uersionem. hospitem meruit habere
saluatorem: Marcha E maria: conui¬
uio preparato dominum suscepere M¬
recrix lauat fletibus pedes. S unguen¬
tis bonorum operum. dominici corpo¬
ris dedicat sepulturam: Simon lepro¬
sus inuitat magistrum cum discipu¬
lis. et non contempnit: Abrahȩ dicit᷑
Egredere deterra tua.&. de cognatione
tua. & dedomo patris tui. ꝙ: uade
in terram quam monstrauero tibi:
Relinquid caldeam. relir quid meso¬
potamiam. querit quod nescit: ne per¬
dat quem inuenerat: Non enim ar¬

Expanded text:
ad calcem peruenisse paucorum. qui in ad calcem peruenisse paucorum. qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, unus autem accipit coronam. at e contra nobis dicitur: sic currite, ut adprehendatis. non est inuidus agonitheta noster nec alterius palma alteri parat ignominiam. omnes athletas suos desiderat coronari. gaudet anima mea et magnitudine laetitiae rem maeroris patior, ut in lacrimas uerba prorumpant. Zacheus publicanus ad unius horae conuersionem hospitem habere meruit saluatorem, Martha et Maria conuiuio praeparato dominum suscipere. meretrix lauat fletibus pedes et unguentis bonorum operum dominici corporis dedicat sepulturam. Symon leprosus inuitat magistrum cum discipulis et non contemnitur. Abrahae dicitur: egredere de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui et uade in terram, quam monstrauero tibi. relinquit Chaldaeam, relinquit Mesopotamiam; quaerit, quod nescit, ne perdat, quem inuenerat. non enim ar
Abbreviated transcription (Latin):
Reliquisti amaros fluctus. falsos gurgi¬
tes. scissuras montium: Q leuiatam reg¬
nautem in aquis. cumiħu deserta expetens
contempsisti: ut possis prophechicum illud
canere In terra deserta s. mnu uio s̾ in¬
aquoso. sic in sancto apparmi tibi: Et iterũ:
scce elongaui fugiens. & mansi in solitu¬
dine. Expectabam eum. qui saluum me.
fecit apusillanimitate sp̃c & tempestate
obsecro gͦ te & moneo parentis affectu:
ut qui sodomam reliquisti ad montana
festinans post tergum ne respicias : ne
aratri stiuam. ne fimbriam saluatoris.
ne cincunos eius noctis rore madefactos.
quos semel tenere cȩpisti aliquando di¬
mittas. nedececto uirtutum pristinaque.¬
siturus uestimenta descendas : ne de a¬
gro reuertaris donnim. ne campestria
cum loch.& amena hortorum diligas:
quȩ non irragantur degelo ut terra san¬
cta. sed deturbidoso flumine iordane:
postquam dulces aquas. maris mortui co¬
mystione mutauit: cepisse multorum ẽ:

Expanded text:
reliquisti amaros fluctus, salsos gurgireliquisti amaros fluctus, salsos gurgites, scissuras montium et Leuiathan regnantem in aquis cum Iesu deserta expetens contempsisti, ut possis propheticum illud canere: in terra deserta et inuia et inaquosa, sic in sancto apparui tibi et iterum: ecce elongaui fugiens et mansi in solitudine. expectabam eum, qui saluum me fecit a pusillanimitate spiritus et tempestate. obsecro ergo te et moneo parentis affectu, ut, qui Sodomam reliquisti ad montana festinans, postergum ne respicias, ne aratri stiuam, ne fimbriam saluatoris, ne cincinnos eius noctis rore madefactos, quod semel tenere coepisti, aliquando dimittas, ne de tecto uirtutum pristina quaesiturus uestimenta descendas, ne de agro reuertaris domum, ne campestria cum Loth et amoena hortorum diligas, quae non inrigantur de caelo ut terra sancta, sed de turbido flumine Iordane, postquam dulces aquas Maris Mortui commixtione mutauit. Coepisse multorum est,
Abbreviated transcription (Latin):
oc opinanti michi. subito litte¬
rȩ tuȩ redditȩ sunt: Quȩ quã¬
to in sperate. tanto gaudiorum
plenẽ quiescentem animam suscita¬
runt. ut statim amore compleeterer:¬
quem oculis ignorabam. et illud me¬
cum tacitus musitarem. multi deo
riente & occidente uenient. ꝙ re¬
cumbent in simi abrahȩ: Corneluis
centurio coortis italicȩ. iam tunc lu¬
ctni mei prefigurabat fidem: aposto¬
lus paulus scribens ad romanos. cum in
pero. Spero quod prȩteriens udeam uos
& auobis deducar illuc tantis fructibus
approbauit. quid de illa prouintia quere¬
ret In breui tempore acb hierosolimis us¬
q in hyllaricum ad euangelii iaciens fun¬
damenta. romam uinctus ingreditur: ut
uinctos superstitionis erroribus liberos
faciat: manet in hospicio conducto per
biennium. ut uobis utriusq instrumen¬
ti ȩternam reddat domum: Piscator ho¬
niium: mystico rede apostolico te quo¬
q quasi pulcherrimum. aurata interm
numera piscium genera traxit ad litus:

Expanded text:
c opinanti mihi subito litterae tuae redditae sunt: quae quanto 431 insperatae, tanto gaudiorum plenae, quiescentem animam suscitarunt, ut statim amore complequem oculis ignorabam, et illud mecum tacitus musitarem: riente et occidente uenient et recumbent in sinu Abrahae. Cornelius, centurio cohortis Italicae, iam tunc Lucini mei praefigurabat fidem. apostolus Paulus scribens ad Romanos: cum in pero, spero, quod praeteriens uideam uos et a uobis deducar illuc, tantis fructibus adprobauit, quid de illa prouincia quaereret. breui tempore ab Hierosolymis usque in Illyricum euangelii iaciens fundamenta Romam uinctus ingreditur, ut uinctos superstitionis erroribus liberos faciat. manet in hospitio conducto per biennium, ut uobis utriusque instrumenti aeternam reddat domum. piscator hominum misso rete apostolico te quoque quasi pulcherrimum auratam inter innumera piscium genera traxit ad litus.
Abbreviated transcription (Latin):
ne: & idcirco dicit gentes quȩ non sectaban¬
tur iusticiam ad p̾hendisse iusticiam: quia
ñ suꝑbierint sed in xp̃m crediderint: Isra¬
helis aut̃ magnã partẽ ido corruisse: quia
offenderit insapidem offensionis & petr̃a
scandali: & ignorauerit iusticiam dĩ: et
dĩ quȩ xp̃s.ẽ. subici noluerit:. Legi in cuiꝰdã
cõmentariis sic respondisse apłm: ut magis
implicauerit qũa soluerit questionem:
Ait eum ad id qͦd ꝓposuerat. Qͥd ergo di¬
cemus. nũqͥd in iqͥuatas apud dm̃. & ñẽ.
uolentis neq currentis. sed miserentis. ẽ. dĩ.¬
& cuius uult miseretur. & que uult indu¬
rat: & uoluntati eius quis potest resistere.
sic apłm respondisse O homo. qui terra
& cinis es audes dõ facere questionẽ: & uas
fragile atq testaceum rebellas contra fi¬
gulum tuum: Numqͥd figmentũ potest
dicere ei qui se finxit. quare me sic fecisti:
Aut non hab& potestat᷑e figulus luti

Expanded text:
nem et idcirco dicit gentes, quae non sectabannem et idcirco dicit gentes, quae non sectabantur iustitiam, adprehendisse iustitiam, quia non superbierint, sed in Christum crediderint, Israhelis autem magnam partem ideo corruisse, quia offenderit in lapidem offensionis et petram scandali et ignorauerit iustitiam dei et qei, qui Christus est, subici noluerit. legi in cuiusdam commentariis sic respondisse apostolum, ut magis inplicuerit, quam soluerit quaestionem. ait enim ad id, quod proposuerat: quid ergo dicimus? numquid iniquitas apud deum? et: non est uolentis neque currentis, sed miserentis dei et: cuius uult, miseretur et, quem uult, indurat et: uoluntati eius quis potest resistere? sic apostolum respondisse:\' o homo, qui terra et cinis es, audes deo facere quaestionem et, uas fragile atque testaceum, rebellas contra figulum tuum? numquid figmentum potest dicere ei, qui se finxit: quare me sic fecisti? aut non habet potestatem figulus luti
Abbreviated transcription (Latin):
gentes. eligi. sedhominum uoluntates: atq
ita factum. ẽ. ut impleretur illud qͦd dictũ:
ꝑoseȩ. uocabo ñplebem meã plebẽ meã. hoc
est płm gentium : & quib prius dicebat᷑ non
Qd ne. solum degentib dicere uideretur:
etiam eos qui ex israhetica multitudine cre¬
diderunt uasa iniscđĩȩ & electionis appellat.
Glamat enim isaias ꝓ isrł: si fuerit numerus
filioꝵ isrł quasi arenȩ maris. reliquie salue
sient. Eoc. eSsimultitudo ñ crediderit. tam̃
pauci credent. Uerbum enim consum matũ
atq breuiatum insua ds̃ ȩqualitate librauit:
ut humilitate & incarnatione xp̃i eos sal¬
uos facer&. qui in eum credere uoluissent.
Hoc ipsum & in alio loco dixit esaias. Nisi
dñs sabaoth reliquissos nobis semen sic̃ sodo¬
ma facti essemus: & sic̃ gormorra similes fu¬
issemus Cumq testimonia ꝓposussce qͥb
duplex uocatio p̃dicitur & gentium & płi
iudeoꝵ: transit ad coherentes disputatio¬

Expanded text:
gentes eligi, sed hominum uoluntates atque gentes eligi, sed hominum uoluntates atque ita factum est, ut impleretur illud, quod dictum est per Osee: uocaui non plebem meam plebem meam, hoc esQuod ne solum de gentibus dicere videretur, etiam eos qui ex Israelitica multitudine crediderunt, vasa misericordiae, et electionis appellat. Clamat enim Isaias pro Israel; Si fuerit numerus rahel tamquam harena maris, reliquiae saluae fienthocest:etiam si multitudo non crediderit, tamen pauci credent. uerbum enim consummatum atque breuiatum in sua deus aequitate librauit, ut humilitate et incarnatione Christi eos saluos faceret, qui in eum credere uoluissent. hoc ipsum et in alio loco dicit Esaias: nisi dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus et sicut Gomorra similes fuissemus. cumque testimonia proposuisset, quibus duplex uocatio praedicitur et gentium et populi Iudaeorum, transit ad cohaerentem disputatio
Abbreviated transcription (Latin):
que secuntur : si in quit pacientia łĩ indu¬
rauit pharaonẽ & multo tẽpore pęnas dis¬
tulit. israhelis ut iustus condẽpnar&e quos
tanto tempore sustinuerat: non dĩ accusanda¬
est pacientia & infinita clementia: sed eorũ
duritia. qui bonitatẽ dĩ inꝑditionẽ suã abu¬
si sunt. Alioquin unus. ẽ. solis calor: & sodm
essentias sub iacentes alia liquȩ facit: alia
indurat: alia soluit. alia constringit. Li¬
quatur cera. & induratur lutum : & tam̃
ñ.ẽ. caloris diuersa natura. Sic & bonitasdĩ
atq clem̃tia. uasa ire quȩ apta sunt in interitũ
non solum ex iudeis sumus. sed etiam exgentib.
non saluat in rationabiliter & absq iuucd cii
ueritate: sed causis p̾cedentib: quia alii ñsus¬
ceperunt filium dĩ: alii aut̃ recipere sua spon¬
te uoluerunt: Hec aut̃ omĩa uasa misođiȩ
ñ solum popłs gentium. ẽ: sed & hi qui ex
iudeis credere uoluerunt: & unus credenti¬
um factus. ẽ. popłs : ex quo ostenditur non

Expanded text:
quae sequuntur. si, inquit, patientia dei indurauit Pharaonem et multo tempore poenas distulit Israhelis, ut iustius condemnaret, quos tanto tempore sustinuerat, non dei accusanda patientia est et infinita clementia, sed eorum duritia, qui bonitatem dei in perditionem suam abusi sunt. alioquin unus est solis calor et secundum essentias subiacentes alia liquefacit, alia indurat, alia soluit, alia constringit; liquatur enim cera et induratur lutum et tamen non est caloris diuersa natura. sic et bonitas dei atque clementia uasa irae, quae apta sunt in interitum, non solum ex Iudaeis sumus, sed etiam ex gentibus, non saluat inrationabiliter et absque iudicii ueritate, sed causis praecedentibus, quia alii non susceperunt filium dei, alii recipere sua sponte uoluerunt. haec autem uasa misericordiae non solum populus gentium est, sed et hi, qui ex Iudaeis credere uoluerunt, et unus credentium effectus est populus. ex quo ostenditur non
Abbreviated transcription (Latin):
posse resistere uoluntati: hoc considera quia
uas firtile ñ dicit figulo: quare me sic fecisti.
Figulus enĩ hab& potestatẽ de eodẽ luto aut
eadem massa aliud uas in honorẽ facere. aliud
uero incontumeliam : ds̃ aut̃ ȩquali cunctos
sorte generauit. & dedit arbitrii libertatẽ:
ut faciat unus quisq qͦd uult: siue bonũ siue
malum: In tantum aũt dedit om̃ib potestatẽ:
ut uox impia disputa& contra creatorẽ suũ:
& causas uoluntatis ipsius ꝑscrutetur. Sin aũt
ds̃ uolens ostendere iram. & notã facere poten¬
tiam suam. sustinuit inmulta pacientia uasa
ire apta ad interitum ut ostender&s diuitiã

Expanded text:
posse resistere voluntati: hoc considera: quia posse resistere voluntati: hoc considera: quia vas fictile non dicit figulo: quare me sic fecisti? Figulus enim habet potestatem de eodem luto, aut eadem massa, aliud vas in honorem facere, aliud in contumeliam. Deus autem aequali cunctos sorte generavit, et dedit arbitrii libertatem, ut faciat unusquisque quod vult, sive bonum, sive malum. In tantum autem dedit omnibus potestatem; ut vox impia disputet contra Creatorem suum, et causas voluntatis illius perscrutetur. Sin autem Deus volens ostendere iram, et notam facere potentiam suam, sustinuit in multa patientia vasa ir
Abbreviated transcription (Latin):
id̾e ds̃ loquatur ad pharaonẽ In hoc ipsũ
excitaui te ut ostendã inte uirtutẽ meam:
& ad nuntietur nom̃ meũ inuniuersa t̾ra.
Sihoc ita ẽ. & ꝓuoluntate sua miseretur
israheli & indurat pharaonẽ: ergo frustra
queritur atq causatur. nos uel bona ñ fecis¬
se uel fecisse mala: cũ inpotestate illuis sit
& uoluntate. absq bonis & malis oꝑib uel
eligere aliquẽ uel abicere : p̾sertim cũ uo¬
luntati illius humana fragilitas resistere ñ¬
potest. Quã ualidam questionẽ scripturarũ
ratione contextam: & pene insolubilẽ. bre¬
ui apłs sermone dissoluit dicens. O homo
tu quis es qui respondeas do : & est sensus.
Tex eo qͦd respondes dõ & calumniã facis ei. &¬
de scripturis tanta ꝑquiris: ut loquaris contra
tendis te liberr arbitrii. ẽẽ. & facere qd̾ uis:
uel tacere uel loqui: si enim insimilitudine
ulasis fictilis te ado creatum putas. & illius ñ

Expanded text:
idem deus, loquatur ad Pharaonem: in hoc ipsum idem deus, loquatur ad Pharaonem: in hoc ipsum excitaui te, ut ostendam in te uirtutem meam et adnuntietur nomen meum in uniuersa terra. si hoc ita est et pro uoluntate sua miseretur Israheli et indurat Pharaonem, ergo frustra queritur atque causatur nos uel bona non fecisse uel fecisse mala, cum in potestate illius sit et uoluntate absque bonis et malis operibus uel eligere aliquem uel abicere, praesertim cum uoluntati illius humana fragilitas resistere nequeat. quam ualidam quaestionem scripturarum ratione contextam et paene insolubilem breui apostolus sermone dissolutu quis es, qui respondeas Deo? Et est sensus, ex eo quod respondeas Deo, et calumniam facis ei, de scrtendis te liberi esse arbitrii, et facere quod vis, vel tacere, vel loqui. Si enim in similitudinem vasis fictilis te 841 a Deo creatum putas, et illius non
Abbreviated transcription (Latin):
Et qm̃ hoc uolens ad ꝓbare ꝓposuerat
testimoniũ nascentium geminoꝵ. esau
& iacob dequib scriptum. ẽ: maior ser¬
uiet minori: & inmalachia legimus ia¬
oob dilexi. esau aut̃ odio habui: ueni¬
entem quoq elatere questioñe more
suo ꝓponit & disserit: & hac soluta. re¬
uertitur ad id dequo ceperat disputare:
Si esau & iacob nec dum nati erant. nec
aliquid egerant boni aut mali. ut uel
ꝓmererentur dñm uel offenderent: &¬
electio eoꝵ atq abiectio ñ merita sin¬
guloꝵ sed uoluntatẽ eligentis & abici¬
entis ostendit: qͥd ergodicimus : iniq¬
quus. ẽ. ds ͤ Scd̾m illud exemplum qd
loquitur ad moysen. Miserebor cui
misertus fuero: & miscđiam prestabo cui
miserebor Si hoc inquit recipimus ut
faciat ds̃ qd̃cumq uoluerit & absq meri¬
to & oꝑib uel eligat aliquẽ uel condempna.
eErgo non . ẽ. uolentis neq currentis. sed mise¬
rentis dĩ : maxime cum ead̾e scriptura hoc ÷.

Expanded text:
et quoniam hoc uolens adprobare proposuerat et quoniam hoc uolens adprobare proposuerat testimonium nascentium geminorum Esau et Iacob, de quibus scriptum est: maior seruiet minori et in Malachia legimus: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, uenientem e latere quaestionem more suo proponit et disserit et hac soluta reuertitur ad id, de quo coeperat disputare. si Esau et Iacob necdum nati erant nec aliquid egerant boni aut mali, ut uel promererentur deum uel offenderent, et electio eorum atque abiectio non merita singulorum, sed uoluntatem eligentis et abicientis ostendit, quid ergo dicimus ? iniquus est deus ? secundum illud exemplum, quod loquitur ad Moysen: miserebor, cui misertus . fuero, et misericordiam praestabo, cuius miserebor, si hoc, inquit, recipimus, ut faciat deus, quodcumque uoluerit, et absque merito et operibus uel eligat aliquem uel condemnet, ergo non est uolentis neque currentis, sed miserentis dei, maxime cum eadem scriptura, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
neratus. E. uirgine: & tam continuo cor¬
dis dolore torquetur. ut ipse optet ana¬
thema esse. axp̃o id ẽ solus perire: ne
omne isrłiticum genus pereat Et quia
hȩc dixerat : statim uenientẽ eregione
p̃ uidit questionẽ. Qͥd ergo dicis: Om̃s qͥ
ex isrł sunt perierunt: & quomͦ tu ipse
& cȩteri apłi & infinita iudaici populi
multitudo xp̃mdĩ filium recepistis: Quã
ita soluit Isrł inscripturis sc̃is duplicit̃
appellatur. & induos diuiditur filios. in
habuit filios: ismahel & isaac Ismahel
qui scđdm carn̾ẽ natus. ẽ. hereditatẽ pa¬
tibi nomen: id ẽ. ñ qui filũ carnis hi
filii dĩ: sed qui filii sunt repromissio¬
nis. isti estimantur insemine. & hoc
non solum in ismaliel & isaac accidisse
conuincimus : sed etiam in duob rebec¬
esau. popłm iudeoꝵ ab iectum esse sig¬
nifio&: in pͣriorib aut̃ hoc. ẽ. isaac &
iacob electũ gentium popłm. uel eos
qui ex iudeis inxp̃m credituri erant:

Expanded text:
neratus est Virgine: et tam continuo cordis dolore torquetur: ut ipse optet anathema esse a Christo, id est solus perire, ne omne Israeliticum genus pereat . Et quia hoc dixerat, statim venientem e regione praevidit quaestionem. Quid ergo dicis? Omnes qui ex Israel sunt perierunt? Et quomodo tu ipse et caeteri Apostoli, et infinita Judaici populi multitudo, Christum Dei Filium recepistis? Quam ita solvit: Israel in Scripturis sanctis dupliciter appellatur, et in duos dividitur filios: in habuit filios, Ismael et Isaac, Ismael, qui secundum carnem natus est, haereditatem patibi semen, id est, non qui filii carnis, hi filii Dei; sed qui sunt filii repromissionis, isti existimantur in semine. Et hoc non solum in Ismael et Isaac accidisse convincimus; sed etiam in duobus RebecEsau, populum Iudaeorum abiectum esse significet, in posterioribus autem, hoc est in Isaac et Iacob, electum populum gentium uel eos, qui ex Iudaeis in Christum credituri erant.
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ꝓbare iusticiam. basilidis. & manichei.
heresim defendere. & hiberas nenias egyp¬
tiaq portenta. sectari Dicamus igitur
ut possumus: & apłice ueritatis sequen¬
tes uestigia: ne puncto quidẽ ut dicitur.
atq unguȩ transuerso. ab illius senten¬
tiis recedamus. Neuerat supra. &s dolori
suo & conscientiȩ suȩ testẽ inuocauerat

Expanded text:
dei probare iustitiam, Basilidis et Manichei dei probare iustitiam, Basilidis et Manichei heresim defendere et Hiberas nenias Aegyptiaque portenta sectari. dicamus igitur, ut possumus, et apostolicae uoluntatis sequentes uestigia ne puncto quidem, ut dicitur, atque ungue transuerso ab illius sententiis recedamus. fleuerat supra et dolori suo et conscientiae testem inuocauerat
Abbreviated transcription (Latin):
similes fuissemus : Om̃is quidẽ ad romanoᷤ
epła interp̃tatione indig&: & tantis eb¬
scuritatib obuoluta. ẽ. ut intelligendi
eam. sp̃s sc̃i indigeamus aucilio. qui per
apłos hȩc ipsa dictauit: sed p̃cipue locus
hic in quo qͥ dam uolentes seruare dei¬
iusticiam. ex p̃cedentib causis dicunt.
electum inutero rebece iacob & abiee¬
tum esau: sic̃ & hieremias & iohannes
baptista eliguntur. in utero: & ipse apls
p̃destinatur in euangłio. antequ̾a nascat᷑.
Nobis aut̃ nichil placce. nisi qd̾ ecclesias.¬
tieũ. ẽ. & publice in ęccła dicere ñtime¬
mus: ne uirta phithagorã &e platonẽ.
& discipłos eoꝵ qui sub nomine xp̃iano
introducunt dogina gentilium : dicamꝰ
animas lapsas decelo esse: & ꝓdiuersitatib:
meritoꝵ in his uel illis corꝑib poenas cor¬
ꝑib antiquoꝵ luere peccatoꝵ. Multoq
melius. ẽ. simpliciter imperitiam confiteri.
& intercȩtera quȩ nescimus etiam huius
loci obscuritatẽ effugere: quã dũ uolum

Expanded text:
anos epistula interpretatione indiget et tantis obscuritatibus inuoluta est, ut in intellegenda ea spiritus sancti indigeamus auxilio, qui per apostolum haec ipsa dictauit; sed praecipue locus hic, in quo quidam uolentes dei seruare iustitiam ex praecedentibus causis dicunt electum in utero Rebeccae Iacob et abiectum Esau, sicut et Hieremias et Baptista Iohannes eliguntur in utero et ipse apostolus praedestinatur in euangelium, antequam nascatur. nobis autem nihil placet, nisi quod ecclesiasticum est et publice in ecclesia dicere non timemus, ne iuxta Pythagoram et Platonem et discipulos eorum, qui sub nomine Christiano introducunt dogma gentilium, dicamus animas lapsas esse de caelo et pro diuersitate meritorum in his uel illis corporibus poenas antiquorum luere peccatorum. multoque melius est simpliciter imperitiam confiteri et inter cetera, quae nescimus, etiam huius loci obscuritatem refugere quam, dum uolumus
Abbreviated transcription (Latin):
tuens ad unius cuiusq ailectionẽ ꝓpͥũ ali quitł
adposuit : & dedit intelligentiã ordinis his qui
possunt audire scripturã dicentẽ. Ordmate in
me caritatẽ. Diliges dñm d̃m tuũ ex toto
corde tuo & ex toia m̃te tua & ex tota anima

Expanded text:
tuens, ad uniuscujusque dilectionem proprium aliquid tuens, ad uniuscujusque dilectionem proprium aliquid apposuit, et dedit intelligentiam ordinis his qui possunt audire Scripturam dicentem: Ordinate in me charitatem. Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota mente
Abbreviated transcription (Latin):
scientiã tuã de patris matris siue fr̃is affectu.
Considera qualẽ circa sermonẽ d̃i & iłim habeas
caritatẽ : statim dep̃hendes inagis te filiũ & filiã
diligere qua ũbũ: magis te parentes amare quã
xp̃m. Quis putas ita ꝓficit e nobis: ut p̃cipuã
& pͥmã intei om̃s. sermones dĩ habeat caritatẽ.
Qui inscło loco uberos ponat: Luxta hc̃ modiu
ama uxorẽ tuam. Nullus qͥppe aliquando suã
carne odio habuit : sed amat ut cirnẽ. ꝙ er̃t
inquit duo incarne una. ñ in uno sp̃u. A ma
&dđ̃m : sed ama illum ñ ut carnẽ & sanguinẽ.
sed ut sp̃m. Qui enim ad herce do. unus sp̃s est.
Igit᷑. ordinata ẽ carias inperfectis. Ut autem
post d̃m etum inter nos ordo ponatut: primum
mandatũ ẽ. ut diligamius parentes: sod̾m ut filio ᷤ.
tertiũ ut domesticos nr̃os: Si aut̃ filius malus ẽ.
& domesticus bonus: domesticus in caritate filii col¬

Expanded text:
scientiam tuam de patris, matris, fratrisve affectu, et scientiam tuam de patris, matris, fratrisve affectu, et considera qualem circa sermonem Dei et Jesu habeas charitatem: statim deprehendes magis te filium et filiam diligere, quam Verbum: magis te parentes amare, quam Christum. Quis, putas, ita proficit ex nobis, ut praecipuam et primam inter omnes sermones Dei habeat charitatem, qui in secundo loco liberos ponat? Juxta hunc modum, 525 ama uxorem tuam. Nullus quippe aliquando suam carnem odio habuit, sed amat ut carnem. Et erunt, inquit, duo in carne una , et non in uno spiritu. Ama et Deum; sed ama illum, non ut carnem et sanguinem, sed ut spiritum. Qui enim adhaeret Deo, unus spiritus est. Igitur ordinata est charitas in perfectis. Ut autem post Deum etiam inter nos ordo ponatur, primum mandatum est, ut diligamus parentes: secundum, ut filios: tertium, ut domesticos nostros. Si autem filius malus est, et domesticus bonus: domesticus in charitate filii col
Abbreviated transcription (Latin):
entiã. ueritatẽ. Potest aut̃ & ad eos dici qͥñdũ ꝑfectist̃.
introducite me indomũ uini. Ordinate in me caritatẽ.
Eiegant̃ locutus ẽ: ordinate. Puirimoꝵ qͥppe inordinata
caritas. Ed inprimo loco debent diligere. diligunt
in scdo: Qã in scđo. Ailig̃t inprimo: Q qđ oport&. amari
quarto. amant tertio: Et rursũ tertiũ inquarto
ẽ. ordinate in me caritatẽ: aliqua exempla replicare.
Te uult sermo diligere patrẽ: filiũ: filiã: uult te
sermo diuinus diligete.xp̃m : nec dicit tͥ. ne diligaᷤ
liberos. ne parentib caritate iungaris. S qͥd dicit tͥ:
Ne mordinata nabeas caritate: ne pͥmũ patre aut
matr̃e deinde me diligas. ne filii & filiȩ plusꝙͣ
mei caritate tenearis. Qui amat patre aut ma¬
tre suꝑ me. ñ est me dignus. Qui amat filium
aut filiã suꝑ me : ñ ẽ me dignus. Recole con¬

Expanded text:
entiam, Veritatem. Potest autem et ad eos dici, qui nondum perfecti sunt: entiam, Veritatem. Potest autem et ad eos dici, qui nondum perfecti sunt: Introducite me in domum vini. Ordinate in me charitatem. Eleganter locutus est, ordinate. Plurimorum quippe inordinata est charitas: quod in primo loco debent diligere, diligunt in secundo: quod in secundo, diligunt in primo: et quod oportet amare quarto, amant tertio: et rursus tertium in quarto, est, ordinate in me charitatem, aliqua exempla replicare. Te vult divinus sermo diligere patrem, filium, filiam; vult te sermo divinus diligere Christum. Nec dicit tibi, ne diligas liberos, ne parentibus charitate jungaris. Sed quid dicit? Ne inordinatam habeas charitatem, ne primum patrem, aut matrem, deinde me diligas: ne filii et filiae plus quam mei charitate tenearis. Qui amat patrem aut matrem super me, non est me dignus: qui amat filium aut filiam super me, non est me dignus . Recole con
Abbreviated transcription (Latin):
adineliora transierit dicens. Et frucnus eiꝰ dulcis
inguiture meo. Ego inqͥt desideraui inũbra eius
requiescere: sed post qũa sua me ꝓtex̃ ubra etiã
fõris stetit sponsus: & absponsa susceptus ẽ. In
medio qͥppe uberũ illuis reqͥeuit. Proxime
uiuencule ñ st̃ istiusmodi: ut sponsũ hospitẽ ha¬
bere mereant᷑. Multitudini foris inparabolis loqͥt᷑.
Qũa uereor: ne multe adolescentulȩ forte nos simus.
Introducite me indomũ uini. Cur tandui foris ma¬
neo : Ecce sto ante hostiũ & pulso. Siqͥs mͥ aperuerit
ingrediar adeũ : & cenabo cũ eo. & ipse mecũ. In¬
troducite me & nc̃ cadẽ dicit sermo diuinus. Eoce xp̃c
loqͥtur: introducite me. uobis qͦq catecuminis loquit᷑.
introducite me. Non simplicit indomũ: s indomũ
uini. Impleatur uino letciȩ. uino sp̃c sc̃i anima ur̃a.
& sic introducite indomũ ur̃am sponsũ. Uerbũ. sapi¬

Expanded text:
ad meliora transierit, dicens: Et fructus ejus dulcis ad meliora transierit, dicens: Et fructus ejus dulcis in gutture meo. Ego, inquit, desideravi in umbra ejus requiescere; sed postquam me sua protexit umbra, etiam Foris stetit sponsus, et ab sponsa susceptus est: In medio quippe uberum illius requievit. 524 Proximae juvenculae non sunt istiusmodi, ut sponsum hospitem habere mereantur. Multitudini foris in parabolis loquitur. Quam vereor ne multae adolescentulae forte nos simus. Introducite me in domum vini. Cur tam diu foris maneo? Ecce sto ante ostium, et pulso. Si quis mihi aperuerit, ingrediar ad eum, et coenabo cum eo, et ipse mecum. Introducite me. Et nunc eadem dicit sermo divinus: Ecce Christus loquitur, introducite me. Vobis quoque catechumenis loquitur, introducite me, non simpliciter in domum, sed in domum vini. Impleatur vino laetitiae, vino Spiritus Sancti anima vestra. Et sic introducite in domum vestram sponsum, Verbum, Sapi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possumꝰ cũ eo ꝓpͥũ conferre sermonẽ. Uerũ in
pͥncipio ut ita dicã. quadã maiestatis illius ubra
ꝑfruimur. Unde & inꝓħ̃is legitus. Sp̃c faciei nr̃e¬
xp̃c dñs. cui diximꝰ. inumbra eiꝰ uiuemus ingentib
& abumbra: ad umbr̃a aliam transmigramus. Se¬
dentib eũi in regione & ũbra mortis: luxꝰ oriac̃ eĩ.
Et transimus abumbra mortis: adũdr̃a uitȩ. Sẽꝑ
istiusmodi st̃ ꝓfectus: ut inexordio desiderde qͥspũ
saltẽ inuntutum umbra consistere. Ego puto ido
& natiuitatẽ iłu abũbra cepisse: & ñ inumbra s
eiꝰ natiuitas cepit: s & inte si dignus fueris nascit᷑
sermo di. fac gͥ ut possis caꝑe ubr̃a eiꝰ : & cũ ũbra
fueris dignus eͦffectus: ueniat adte ut ita dicam
corpus eiꝰ. ex qͦ ũbra nascitur. Nã inmodico fi¬
delis : & in maiorib erit fidelis. In ũbra eiꝰ concu¬
piui & sedi. Uides qr ñ semꝑ in ũbra stetit: s ĩde

Expanded text:
non possumus cum eo proprium conferre sermonem: verum in non possumus cum eo proprium conferre sermonem: verum in principio, ut ita dicam, quadam majestatis illius umbra perfruimur. Unde et in Prophetis legitur: Spiritus faciei nnus, cui diximus: In umbra ejus vivemus in gentibus ; et ab umbra ad umbram aliam transmigramus. Sedentibus enim in regione et umbra mortis, lux orta est eis . Et transimus ab umbra mortis ad umbram vitae. Semper istiusmodi sunt profectus, ut in exordio desideret quispiam saltem in virtutum umbra consistere. Ego puto ideo et nativitatem Jesu ab umbra coepisse, et non in umbra, sed ejus nativitas coepit, sed et in te, si dignus fueris, nascitur sermo Dei. Fac, igitur, ut possis capere umbram ejus, et cum umbra fueris dignus effectus, veniat ad te, ut ita dicam, corpus ejus, ex quo umbra nascitur. Nam, qui in modico fidelis est, et in majoribus erit fidelis . In umbra ejus concupivi, et sedi. Vides, quia non semper in umbra stetit, sed inde
Abbreviated transcription (Latin):
spira. & sensum odore demulceat: ñ tam̃ eiꝰmodiẽ:
& sp̃m mulceat odoratu. Tale ẽ malũ. & istuis modi
ẽ naturȩ : ut in se utraq possideat. Idcirco uolens ñ
solũ bene olentiũ sermonis: sed & dulcorẽ eiꝰ sponsa
laudare. ait. Ut malum inlignas siluȩ: ita fratrueł
m̃s in medio filioꝵ. Om̃ia ligna. om̃s arbores: ad cõ¬
parationẽ sermonis dĩ. Silue inferaces existimant᷑.
A a xp̃m saltus ẽ om̃e qͥd dixeris: & infructuosa st̃
om̃ia. Que enĩ possunt dici. adeũ cõparata fructi¬
fera. Etiã ligna que uidebant᷑ fructibus incurua¬
ri: ad collationẽ ciꝰ aduentus infructuosa monstra¬
ta st̃. ldõ ut malũ inlignis silue: ita fratruelis m̃s
inmedio filioꝵ. In ũbra eiꝰ concupiui & sedi. Qũã
pulclire ñ ait. inũbra illius concupisco. sed inũbra
eiꝰ concupiui: & ñ sedeo: sed sedi. Si qͥdẽ in principio

Expanded text:
spiret, et sensum odore demulceat: non tamen ejusmodi est, spiret, et sensum odore demulceat: non tamen ejusmodi est, et spiritum mulceat odoratu. Tale est malum, istiusmodi est naturae, ut in se utraque possideat. Idcirco volens non solum benevolentiam sermonis, sed et dulcorem ejus sponsa laudare, ait: 523 Ut malum in lignis silvae: ita fratruelis meus in medio filiorum . Omnia ligna, omnes arbores ad comparationem sermonis Dei, silvae inferaces existimantur. Ad Christum saltus est omne quod dixeris: et infructuosa sunt omnia. Quae enim possunt dici ad eum comparata fructifera? Etiam ligna quae videbantur fructibus incurvari, ad collationem adventus ejus infructuosa monstrata sunt. Ideo, ut malum in lignis silvae, ita fratruelis meus in medio filiorum. In umbra ejus concupivi, et sedi. Quam pulchre, non ait, in umbra illius concupisco, sed in umbra ejus concupivi: et non sedeo, sed sedi. Siquidem in principio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓstibe ascendit cypressus: & ꝓconita ascendit mirtꝰ
Reqͥrens gͥ cuiꝰ nature ista st̃ ligna. & cedrũ in¬
putribilẽ. & cypressũ odoris optimi dep̃hendens:
labora & tu ita contignare domũ tuã. ut dete
quoq possit dici. trabes domoꝵ nr̃aꝵ cȩari: & con¬
tignationes nr̃e cypressi. Post hec sponsus loquit᷑
E go flos campi: & liliũ conualliũ. Propt̃ me quia
inualle erã. descendit inuallẽ : & in uallẽ ueni¬
ens. fit liliũ. Pro ligno uite qd̾ plantatũ ẽ. in pa¬
radẏso cdĩ. & tocius campi id est tocius mundi.
& uniũss terre flos factus ẽ. Auid eñi sic potest¬
Ut lilium inmedio spinarũ : sic ꝓxima mea in medio
filiarũ. Sic̃ liliũ spinis ñ potest cõparari int̾ quas seꝑ
ex orit᷑ : eodẽ modo ꝓocima mea suꝑ om̃s filias. liliũẽ
in meio spinarum. Ista audiens sponsa. uicẽ reddit
sponso: & sentiens illus etiã suauitatẽ. inuoce lau¬
dantis erumpit. Ungentor qͥppe odor lic& suauit̃

Expanded text:
nyza ascendit myrtus. Requirens igitur, cujus naturae ista sunt ligna, et cedrum imputribilem, et cypressum odoris optimi deprehendens, labora et tu ita contignare domum tuam, ut de te quoque possit dici: Trabes domuum nostrarum cedri, et contignationes nostrae cypressi. Post haec sponsus loquitur. Ego flos campi, et lilium convallium. Propter me qui in valle eram, descendit in vallem, et in vallem veniens, fit lilium. Pro ligno vitae, quod plantatum est in paradiso Dei, totius campi, id est, totius mundi et universae terrae flos factus est. Quid enim sic potesUt lilium in medio spinarum, sic proxima mea in medio filiarum. Sicut lilium non potest spinis comparari, inter quas semper exoritur: eodem modo proxima mea super omnes filias, lilium est in medio spinarum. Ista audiens sponsa, vicem reddit sponso, et sentiens illius etiam suavitatem, in vocem laudantis erumpit. Unguentorum quippe odor, licet suaviter
Abbreviated transcription (Latin):
eum publicanis & peccatorib manducat magist̃
ũrs Qui audiens ditͣ. Non necesse habent sani
medicũ. s male habentes. Euntes aut̃: discite qͥd
sit misodĩam uolo: & ñ sacrificiũ. Non ueni uoca¬
re iustos. sed peccatores. al ardius qͦq: in ẽadẽ u̾ba¬
consentit. S̾ ut diximus : om̃is ex lege questio. nas¬
cebatur. Lex qͥppe iusticie tenax. clem̃tiã non
habebat: s quicumq ad ulter. homicida. frau¬
dator. & ut breuiter dicam mortali crimine
tenebatur : nulla ueni& penitentiȩ laxabatur a
crimine. Oculum ꝓoculo. dentẽ prodente : ani¬
mã ꝓ anima. iuibebantur ex soluere. Om̃s itaq
declinauerant. simul inutiles facti erant: non erat
qui facer& bonũ: non erat usq ad unum. Ubi aut
to medio pariete. fecit utrũq unũ: & austeri¬
tatẽ legis. euangłii gr̃a temperauit. Unde &
rito retributa: s exdonante concessa ẽ. Pax uͦ qͣ
recontiliati dõ sumus. habentes ꝓpiciatorium

Expanded text:
cum publicanis et peccatoribus manducat magister cum publicanis et peccatoribus manducat magister \'uester? qui audiens dixit: non necesse habent sani medicum, sed male habentes. euntes autem discite, quid sit: misericordiam uolo et non sacrificium. non ueni I uocare iustos, sed peccatores. consentit. Igitur, ut diximus, omnis ex Lege quaestio nascebatur. Lex quippe justitiae tenax, clementiam non habebat: sed quicumque adulter, homicida, fraudator, et ut breviter dicam, mortali crimine tenebatur, nulla venia poenitentiae laxabatur a crimine, oculum pro oculo, dentem pro dente, animam pro anima jubebantur exolvere . Omnes itaque declinaverant, simul inutiles facti erant: non erat qui faceret bonum, non erat usque ad unum . « Ubi ato medio pariete fecit utrumque unum et austeritatem legis euangelii gratia temperauit. unde et rito retributa, sed ex donante concessa est; pax uero, qua reconciliati deo sumus, habentes propitiatorium
Abbreviated transcription (Latin):
ductus es. cur inuides ei qui undecima hora mis
sus ẽ inuineam: Qacũq responderis. quamuis
diu̾sum asserueris laborẽ. ut & p̃mium mauis in
diu̾so labore merearis: eidẽ apud sertum senten¬
tiȩ sub iacebis. Et tu qui hora sexta conductus es.
nouissimo inuides. Cur tecum denarium idẽ e¬
qualem consequatur salutẽ. Lic&. salutis ꝓ labore
dui̾sa sit gła. ẽadem dete potest tertius dicere. &
de tertio. rursum primus. Uerũ ipsi interse. ob
non ȩqualc̃ laborem. & uocationis spata diũsa.
ȩquale p̃mium libenter accipiunt: in nouissimo
tantum oꝑario id ẽ ingentium salute discordaĩ.
& dño iniuriam faciunt. & sub om̃ib parabolis.
arguuntur inuidia. Non ambigo quin inculta
tͥ nr̃e pariutatis uideatur oratio. s. sepe causatꝰ
sum. ex coli ñ posse sermonẽ: nisi quẽ ꝓpͥa ma¬
nus limauerit. ltaq ignosce dolentib oculis.
id ẽ ignosce dictanti : marime cum ineccłiasti¬

Expanded text:
ductus es, cur inuides ei, qui undecima hora est ductus es, cur inuides ei, qui undecima hora est missus in uineam? quodcumque responderis, quamuis diuersum adserueris laborem, ut et praemium maius in diuerso labore merearis, eidem apud sextum sententiae subiacebis. et tu, qui hora sexta conductus es, nouissimo inuides, cur tecum denarium, id est aequalem consequatur salutem, licet salutis pro labore diuersa sit gloria. eadem de te tertius potest dicere et de tertio rursum primus uerum ipsi inter se ob non aequalem laborem et uocationis\' spatia diuersa aequale praemium libenter accipiunt; in nouissimo tantum operario, id est in gentium salute, discordant et domino iniuriam faciunt et sub omnibus parabolis arguuntur inuidiae. Non ambigo, quin inculta tibi nostrae paruitatis uideatur oratio; sed saepe causatus sum excoli non posse sermonem, nisi quem propria manus limauerit. itaque ignosce dolentibus oculis, id est ignosce dictanti, maxime cum. in ecclesiasti
Abbreviated transcription (Latin):
dem. eiꝰ qui aprima hora ad noctẽ usq suda¬
uerit. & eius qui una hora sit in labore uer¬
satus: sed ipsa iusticia. hab& in se liuorẽ: cur
alterius in uideant felicitati deniq & dñs
oculum in eis arguit inuidentẽ : dicens. An
oculus tuus nequam ẽ. qr ego bonus sum :
Unde & ab apło solus iustus : solus dr̃ in morta¬
talis: non quo angłi iniusti sint. & mortales.
s quo ipse sit in mortalis & iustus: cui collata
uniuersa iusticia. miquitas inuenitur. Ut
aut̃ inkac eãdem parabola quam nẽ ꝓpo¬
nimus in iusticiam intelligas con ductorũ.
adtende paulisꝑ : qr. qui prima hora conduc¬
tus ẽ. plus meretur abeo qui hora tertia ẽ
missus ad uineam. rursum horȩ tertiȩ oꝑa¬
rius. Sextȩ horȩ oꝑarium ante cedit. & serte
nore. none hore uincit oꝑarium. Quomͦ gͥ
nouissimo om̃s inuident : & eandẽ inse iusti¬
ciam. ñ requirunt: tu qui hora nona con¬

Expanded text:
dem eius, qui a prima hora ad noctem usque sudadem eius, qui a prima hora ad noctem usque sudauerit, et eius, qui una hora sit in labore uersatus, sed ipsa iustitia habet in se liuorem, cur alterius inuideat felicitati. denique et dominus oculum in eis arguit inuidentem dicens: aut oculus tuus nequam est, quia ego bonus eum? unde et ab apostolo solus iustus, solus dicitur inmortalis, non quo et angeli iniusti sint et mortales, sed quo ipse sit inmortalis et iustus, cui conlata uniuersa iustitia iniquitas inuenitur. Ut autem in hac eadem parabola, quam nunc proposuimus, iniustitiam intellegas conductorum, adtende paulisper. qui prima hora conductus est, plus meretur ab eo, qui hora tertia est missus ad uineam; rursum horae tertiae operarius sextae horae operarium antecedit et sextae horae nonae horae uincit operarium. quomodo igitur nouissimo omnes inuident et eandem in se iustitiam non requirunt? tu, qui hora nona con
Abbreviated transcription (Latin):
diem oꝑarii mutuntur ad uineã. & inpͥma
hora uocantur. Adam. abel. seth: intertia. noe:
insexta abraham. in nona moyses: inunde¬
cima gentium popłs: cui dr̃. Quid hic statis totadie
ociosi. ÷ & ille respondit. Nemo nos condurit.
Qͦa aut̃ extrema hora ntͣ sit saluatoris aduen¬
tus: testis ẽ iokannes apls dicens. frͣs. nouissima
hora ẽ. & enim sic̃ audistis quia anticristus uenit:
ñe anticristi multi facti sunt. Propter qͦd cognos¬
cums : q nouissima hora ẽ. Sikȩo displic&. in¬
t̃p̃tatio. sequor quocũq duceris: ita tam̃. ut eos
qui uocati sunt primi. uistos esse fatearis. Qd cũ
obtinuero: illud inferam. Q quomͦ iusti mur¬
murauerunt aduersum patrẽ familias dicen¬
tes: hi qui nouissimi uenerunt. & una hora
fecerunt. equales illos nobis fecisti: qui porta¬
iumus pondus dici & ardorẽ : Uidentur qui¬
dem iuste dicere. non ȩqualẽ debere e̾e̾ merce¬

Expanded text:
diem operarii mittuntur ad uineam. et in prima diem operarii mittuntur ad uineam. et in prima hora uocatur Adam, Abel, Seth; in tertia Noe; in sexta Abraham; in nona Moyses; in undecima gentilium populus, cui dicitur: quid hic statis tota die otiosi? et ille respondit: nemo nos conduxit. quod autem extrema hora nostri sit saluatoris aduentus, testis estlohannes apostolus dicens: fratres, uouissima hora est. etenim, sicut audistis, quia antichristus uenit, nunc antichristi multi facti sunt, propter quod cognoscimus, quia nouissima hora est. si haec displicet interpretatio, sequor, quocumque duxeris, ita tamen, ut eos, qui uocati sunt primi, iustos esse fatearis. quod cum obtinuero, illud inferam: et quomodo iustimurmurauerunt aduersus patrem familias dicentes: hi, qui nouissimi uenerunt et una hora fecerunt, aequales illos nobis fecisti, qui portauimus pondus diei et ardorem? uidentur quidem iuste dicere non aequalem debere esse merce
Abbreviated transcription (Latin):
cũq ur̃m. uoluerit interuos e̾e̾ primus. fiat u̾r¬
seruus. quom filius homunis non uenit minis¬
trari. s ministrare : & dare animã suã redẽpti¬
onem ꝓ multis. Nulli periculosum. nulli uideat᷑
esse blasphemum. Qa & in apłis inuidis malũ
diximus potusse subripere: cum etiã de anigbis¬
i  hoc putemus. Sydera quippe ñ sunt munda in
conspectu eiꝰ : & contra angłos suos ꝑũsũ qͥd in¬
tellex̃. & inpsalmis dr̃. Non iustificabit᷑ inconspec¬
tu eiꝰ om̃is uiuens. Non ait. ñ iustificabit᷑ om̃is
throni. non dominatic nes. non potestates. o tereq
iurtutes. Solus ds̃ ẽ. in quo peccatũ ñ cadit. Cȩt̃a
cum sint liberi arbitrii. uixta qͦd & homo ad
imaginẽ & similitudinẽ dĩ factus ẽ. inutramq
partem possunt suam flectere uoluntatẽ. Qđ¬
si inhac sententia ñ adduceris: salte illius auc¬
toritate parabolȩ cõmouere : inqua ꝑ totum

Expanded text:
icumque uestrum uoluerit maior eicumque uestrum uoluerit maior eseruus; quomodo et filius hominis non uenit ministrari, sed ministrare et dare animam suam redemptionem pro multis. nulli periculosum, nulli uideatur esse blasphemum, quod et in apostolis inuidiae malum diximus potuisse subrepere, cum etiam de angelis hoc putemus. sidera quippe non sunt munda in conspectu eius et contra angelos suos peruersum quid intellexit et in psalmis dicitur: non iustificabitur in conspectu eius omnis uiuens. non ait \'non iustificabitur omnis throni, non dominationes, non potestates ceteraeque uirtutes. solus deus est, in quo peccatum non cadit; cetera, cum sint liberi arbitrii, iuxta quod et homo ad imaginem et similitudinem dei factus est, in utramque partem possunt suam flectere uoluntatem. quodsi hac sententia non adduceris, saltem illius auctoritate parabolae commouere, in qua per totam