comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bona nr̃a precesserint. Nam que mĩta bona
dunc habere poteramus: quando dm̃ ñ di¬
ligebamus: Ut enim acciꝑemus cdilectio¬
nem qua diligeremus: dilecti sumus. cum
eam nondum haberemus. Hoc iohes apłs
s quia ipse dilexit nos. Et alibi. Nos diliga¬
mus inquit: quia ipse prior dilexit nos. Op¬
dime omnino atq uerissime. Non enĩ habe¬
remus unde illum diligeremus: nisi hoc ab
illo cũ prior nos diligeret sumeremus. ¶d
autem boni faceremus: nisi diligeremus:
Aut quomͦ bonum ñ facimus: si diligamꝰ.
Et si enim di mandatum uidetur aliqͣndo
ñ a diligentib s a timentib fieri: tam̃ ubi
non est dilectio. nullũ bonũ opus imputat᷑.
Nec recte bonũ opus uocatur: quia omne
quod non ẽ ex fide peccatum ẽ: & fides ꝑ di¬
lectionem oꝑatur. Ae ꝑhoc grãm cdi. qua ea¬
ritas di diffunditur in cordib nrĩs ꝑsp̃m̃
scm̃ qui datus est nobis. sic confiteatur qui

Expanded text:
bona nostra praecesserint. nam quae merita bona bona nostra praecesserint. nam quae merita bona tunc habere poteramus, quando deum non diligebamus? ut enim acciperemus dilectionem, qua diligeremus, dilecti sumus, cum eam nondum haberemus. hoc Iohannes apsed quia ipse dilexit nos, et alibi: nos diligamus, inquit, quia ipse prior dilexit nos. optime omnino atque uerissime. non enim haberemus, unde illum diligeremus, nisi hoc ab illo, cum prior nos diligeret, sumeremus. quid autem boni faceremus, nisi diligeremus? aut quomodo bonum non facimus, si diligamus? etsi enim dei mandatum uidetur aliquando non a diligentibus, sed a timentibus fieri, tamen ubi non est dilectio, nullum bonum opus inputatur nec recte bonum opus uocatur, quia omne quod non est ex fide peccatum est et fides per dilectionem operatur. ac per hoc gratiam dei, qua caritas dm qui datus est nobis, sic confiteatur qui
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e predicator: ñ quia idonei sumꝰ cogitare
aliquid a nobis quasi ex nobismet ipsis. s suf¬
ficientia nr̃a ex deo est. Don enĩ ait posse
cogitare. ẜ cogitare. Istam dĩ grãm in diuinis
eloquiis manifestametiam pelagius manife.¬
ste fateatur: seq tandii contra sensisse non
oꝑiat impudentissimo pudore. s dolore
saluberrimo aꝑiat: ut scã ȩccłia ñ turbet᷑
ꝑuicaci eius obstinatione. s ueraci correctio¬
ne letetur. Cogitationem & dilectionem sicut
sunt discernenda discernat: quia scientia
inflat: caritas edificat. Et tunc scientia ñ
inflat: quando caritas edificat. Et cũ sit
utrũq donũ dĩ. s unum minus alterum
maius: non hic iusticiam nrãm ꝑ laudem
nr̃i iustificatoris extollat: ut horum duoꝵ
quod minus est. diuino tribuat adiutorio:
quod autẽ maius est. humano usurpet
arbitrio. Et si consenserit nos gr̃a di acciꝑe
caritatem: ñ sic sentiat. tanquã ulla mĩta

Expanded text:
gratiae praedicator: non quia idonei sumus cogitare gratiae praedicator: non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobismet ipsis, sed sufficientia nostra ex deo est; non enim ait \'posse cogitare\' sed cogitare. Istam dei gratiam in diuinis eloquiis manifestam etiam Pelagius manifeste fateatur seque tamdiu contra sensisse non operiat inpudentissimo pudore, sed dolore saluberrimo aperiat, ut sancta ecclesia non turbetur peruicaci eius obstinatione, sed ueraci correctione laetetur. cognitionem et dilectionem, sicut sunt discernenda, discernat, quia scientia inflat, caritas aedificat — et tunc scientia non inflat, quando caritas aedificat — et cum sit utrumque donum dei, sed unum minus, alterum maius, non hic iustitiam nostram super laudem nostri iustificatoris extollat, ut horum duorum quod minus est diuino tribuat adiutorio, quod autem maius est humano usurpet arbitrio, et si consenserit nos gratia dei accipere caritatem, non sic sentiat, tamquam ulla merita
Abbreviated transcription (Latin):
est faciant.:on enim ait oramus ut possi¬
tis nichil facere mali. s neqͥd faciatis mali:
nec ut possitis bonum facere. s ut bonũ
faciatis. Om̃ de quib scͥptum est. quotquot.
enim spũ di aguntur hii filii sunt di ꝓfec̃to
ut agant. quod bonum est. ab illo aguntur
qui bonus est. Quomͦ dicit pelagius. quod
bene loqui possumus dĩ est.quod bene loqͥ¬
mur nr̃m est. cum dicat dñs. sp̃c patris ur̃i
est qui loquitur in uobis: Neq enim ait
non uos estis qui dedistis uobis bene posse.
loqui: s ait. non uos estis qui loquimini.
Nec ait sp̃c patris ur̃i est. qui uobis dat uel
dedit posse bene loqui: s ait qui loquit᷑
in uobis: ñ significans possibilitatis ꝑuec̾tũ:
s exprimens cooꝑationis effectum. Quomͦ
dicit arbitrii liberi elatus assertor. quod
possumus bene cogitare cłi est. qd̃ autẽ bene
cogitamus nr̃m est. cui respondit humilis

Expanded text:
est faciant? non enim ait: oramus, ut possiest faciant? non enim ait: oramus, ut possitis nihil facere mali, sed ne quid faciatis mali, nec: ut possitis bonum facere, sed: ut bonum faciatis, quoniam de quibus scriptum est: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi filii sunt dei, profecto ut agant quod bonum est, ab illo aguntur qui bonus est. quomodo dicit Pelagius: \'quod bene loqui possumus, dei est, quod bene loquimur, nostrum est\\ cum dicat dominus: spiritus patris uestri est qui loquitur in uobis? neque enim ait: non uos estis, qui dedistis uobis posse bene loqui, sed ait: non uos estis qui loquimini, nec ait: spiritus patris uestri est, qui uobis dat uel dedit posse bene loqui, sed ait: qui loquitur in uobis, non significans possibilitatis profectum, sed exprimens cooperationis effectum. quomodo dicit arbitrii liberi elatus assertor: quod possumus bene cogitare, dei est, quod autem bene cogitamus nostrum est\'? cui respondit humilis
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a predicanda ẽ. Nam illam possibilitatem
ad utrumq ualere definit: & tam̃ non ido
tribuenda sunt dõ etiam nr̃a peceata: sicut
et ꝓꝑter eandem possibilitatẽ uult tribuere
bona oꝑa nr̃a. Non ido tantũ adiutoriũ diui¬
nȩ gratiȩ comm̃detur: quia possibilitatem
adiuuat naturalem. Desinat dicere. qd̃ pos¬
sumus omne bonũ facere. dicere. cogitare.
illuis ẽ qui hoc posse donauit. qui hoc posse.
adiuuat: qd̃ uͦ bene uel agimus. uł loquim᷑.
uel cogitamus. nr̃m est. Desinat. inquã ista
dicere. Non solum enum ds posse nr̃m dona¬
uit atq adiuuat:. s etiam uelle & oꝑari oꝑa¬
tur in nobis. non quia nos ñ uolumus. aut
nos non agimus: s quia sine ipsius adiu¬
torio. nec uolumiis aliquid boni nec agimꝰ.
Quomͦ enim dicitur quod possumus bene a¬
gere di est. quod autẽ agimus nr̃m ẽ. cum
dicat apłs orare se ad dm̃ ꝑ eis ad quos scribe¬
bat. nequid mali faciant: & ut quod bonũ

Expanded text:
dei praedicanda est; nam illam possibilitatem dei praedicanda est; nam illam possibilitatem ad utrumque ualere definit. et tamen non ideo tribuenda sunt deo etiam nostra peccata, sicut et propter eandem possibilitatem uult tribuere bona opera nostra, non ideo tantum adiutorium diuinae gratiae commendetur, quia possibilitatem adiuuat naturalem. desinat dicere:$quod possumus omne bonum facere, dicere, cogitare, illius est qui hoc posse donauit, qui hoc posse adiuuat; quod uero bene uel agimus uel loquimur uel cogitamus, nostrum est\', desinat, inquam, ista dicere. non solum enim deus posse nostrum donauit atque adiuuat, sed etiam uelle et operari operatur in nobis, non quia nos non uolumus aut nos non agimus, sed quia sine ipsius adiutorio nec uolumus aliquid boni nec agimus. quomodo enim dicitur: \'quod possumus bene agere, dei est, quod autem agimus, nostrum est\\ cum dicat apostolus orare se ad deum pro eis, ad quos scribebat, ne quid mali faciant et ut quod bonum
Abbreviated transcription (Latin):
Puto non desipere. s insanire hominem: quis¬
quis de illo rege qualis tunc erat hec sense.¬
rit. Et tamen conuertit dẽ: & transtulit
indignationem eius in lenitatem. Quis
autem ñ uideat multo maius ẽẽ indigna¬
tionem a contrario in lenitatem conu̾tere.
atq transferre: qũã cor neutra afflic̃tione
preoccupatum. s inter utr̃ãq mediũ. in
aliquid declinare: Legant gͦ & intelligan
intueantur atq fateantur. ñ lege atq doc¬
trina insonante formsecus: s interna & oc¬
culta mirabili ac ineffabili potestate. oꝑari
dm̃i in cordib hominum. ñ solum ueras re¬
uelationes: s bonas etiam uoluntates. De¬
sinat itaq iam pelagius & seipsum & alioᷤ
fallere: contra di grãm disputando. Non ꝑpt̃
illoꝵ unum trium. id est ꝓꝑt̃ possibilitatẽ
bone uoluntatis atq oꝑis: s etiam ꝑꝑt̃ uo¬
luntatem atq oꝑationem bonã. erga nos cdi

Expanded text:
puto non desipere, sed insanire hominem, quisputo non desipere, sed insanire hominem, quisquis de illo rege, qualis tunc erat, haec senserit; et tamen conuertit deus et transtulit indignationem eius in lenitatem. quis autem non uideat multo maius esse indignationem a contrario in lenitatem conuertere atque transferre quam cor neutra affectione praeoccupatum, sed inter utramque medium in aliquid declinare? legant ergo et intellegant, intueantur atque fateantur non lege atque doctrina insonante forinsecus, sed interna et occulta, mirabili ac ineffabili potestate operari deum in cordibus hominum non solum ueras reuelationes, sed bonas etiam uoluntates. Desinat itaque iam Pelagius et se ipsum et alios fallere contra dei gratiam disputando. non propter illorum unum trium, id est propter possibilitatem bonae uoluntatis atque operis, sed etiam propter uoluntatem atque operationem bonam erga nos gratia
Abbreviated transcription (Latin):
unus cum dño sp̃c efficipotuit:. ñ nisi de ar-¬
bitrii libertate: S uellem ut iste diceret. u¬
trum rex ille assyrius cuius hester sc̃a mu¬
lier execrabatur cubile. quancdo conside¬
bat in throno regni sui. & omnistola illu¬
strationis suȩ indutris erat. totus auro uari¬
atus lapiibr q p̃ciosis. & erat formidolosus
ualde. & eleuata facie sua infłamata in ela¬
ritate. intuitus ẽ eam tanqͣm taurus impe¬
du indignationis sue. & timuit regina. et
conuersus ẽ color eius ꝑ dissolutionẽ. & in¬
clinauit se suꝑ caput delicate suȩ que p̃ce¬
debat eam: uellem gͦ diceret: iste nobis. utrũ
rex ille ad dñm iam eucurrerat. & ab eo
se regi cupiuerat.suamq uoluntatẽ ex
eius uoluntate suspenderat.& ei iugiter
adherendo unus cum illo sp̃c factus erat.
non nisi de arbitrii libertate: utrũ se totũ
dõ tracdiderat. omnemq suã mortificau̾at
uoluntatem. & cor suũ in manu di posuerat.

Expanded text:
unus cum domino spiritus effici potuit nonnisi de arunus cum domino spiritus effici potuit nonnisi de arbitrii libertate? Sed uellem ut iste diceret, utrum rex ille Assyrius, cuius Esther sancta mulier execrabatur cubile, quando considebat in throno regni sui et omni stola illustrationis suae indutus erat, totus auro uariegatus lapidibusque pretiosis, et erat formidolosus ualde. et eleuata facie sua inflammata in claritate intuitus est eam tamquam taurus in impetu indignationis suae; et timuit regina et conuersus est color eius per dissolutionem et inclinauit se super caput delicatae suae, quae praecedebat eam — uellem ergo diceret iste nobis, utrum rex ille ad dominum iam cucurrerat et ab eo se regi cupiuerat suamque uoluntatem ex eius uoluntate suspenderat et ei iugiter adhaerendo unus cum illo spiritus factus erat nonnisi de arbitrii libertate, utrum se totum deo tradiderat omnemque suam mortificauerat uoluntatem et cor suum in manu dei posuerat.
Abbreviated transcription (Latin):
illo efficimur sp̃c. Hec scilicet tam ingentia
bona. ñ nisi de arbitrii scd̾m istum efficimus
libertate: ut hiis p̃cedentib meritis. sic eius
grãm consequamur. ut eor nr̃m quo uoluerit.
ipse declinet. Quomͦ est gͦ grã: si ñ gratis dat᷑:
Quomͦ est grã: si ex debito redditur. Quomͦ
uerum dicit apłs. non ex uobis s di donũ ẽ:
non ex oꝑibr. ne forte quis extollatur. Et ite¬
rum. Si autẽ grã inquit: iam ñ ex oꝑib. Alio¬
quin: gr̃a iam non ẽ grã. Quomͦ inquã hoc
uerũ est. si oꝑatanta precedunt. que nobis ad¬
ipiscendȩ gr̃e meritũ faciant: quo nobis non
donetur gratuito. ñ reddatur ex debito: Eigo¬
ne ut ꝑueniatur ad adiutorium dĩ: ad dm̃
curritur sine adiutorio dĩ. Et ut do adh̾en¬
des adiuuemur a dõ: a dõ non adiuti adhe¬
remus deo: Quid homini maius. qͥd ue tale
poterit grã ipsa prestare: si ĩa sine illa

Expanded text:
illo efficimur spiritus. haec scilicet tam ingentia illo efficimur spiritus. haec scilicet tam ingentia bona nonnisi de arbitrii secundum istum efficimus libertate, ut his praecedentibus meritis sic eius gratiam consequamur, ut cor nostrum quo uoluerit ipse declinet. quomodo est ergo gratia, si non gratis datur? quomodo est gratia, si ex debito redditur? quomodo uerum dicit apostolus: non ex uobis, sed dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur, et iterum, si autem gratia, inquit, iam non ex operibus, alioquin gratia iam non est gratia? quomodo, inquam, hoc uerum est, si opera tanta praecedunt, quae nobis adipiscendae gratiae meritum faciant, quo nobis non donetur gratuito, sed reddatur ex debito? ergone ut perueniatur ad adiutorium dei, ad deum curritur sine adiutorio dei? et ut deo adhaerentes adiuuemur a deo, a deo non adiuti adhaeremus deo? quid homini maius quidue tale poterit gratia ipsa praestare, si iam sine illa
Abbreviated transcription (Latin):
quantã rem dixerit non effici nisi arbitrii lib̾¬
tate: ac ꝑ hoc sine adiutorio di nos dõ existimat.
adherere: hoc est enim ñ nisi de arbitrii lib̾¬
tate. ut cũ adheserimus eo ñ adiuuante. tc̃
iam qm̃ adhesimus etiam adiuuari merea¬
mur. Sequitur enĩ & dicit. Qua qui bene
utitur. id est arbitrii libertate qui bene uti-¬
tur. ita se inquit totum tradit dõ. omnẽq
suam mortificat uoluntatẽ: ut cũ apło pos¬
sit dicere. Niuo autẽ iam ñ ego: uiuit autẽ
in me xp̃c. Ponitq cor suũ in manu di. ut
illud quod uoluerit ipse declinet. Magnum
ꝓfecto adiutorium diuinȩ gr̃ẽ: ut cor nr̃m qͦ
uoluerit ds ipse declinet. S hoc tam magnũ
adiutorium sicut iste desipit tc̃ meremur:
cum sine illo ad autorio non nisi de arbitrii li¬
bertate ad dñm currimus. ab eo nos regi cu¬
pimus. uoluntatem nrãm ex eiꝰ uoluntate
suspendimus: eiq ad herendo iugiter. unꝰ eũ

Expanded text:
quantam rem dixerit non effici nisi arbitrii libequantam rem dixerit non effici nisi arbitrii libertate, ac per hoc sine adiutorio dei nos deo existimat adhaerere. hoc est enim \'nonnisi de arbitrii libertate\', ut cum adhaeserimus eo non adiuuante, tunc iam quoniam adhaesimus, etiam adiuuari mereamur. Sequitur enim et dicit: qua qui bene utitur\', id est arbitrii libertate qui bene utitur, \'ita se\', inquit, \'totum tradit deo omnemque suam mortificat uoluntatem, ut cum apostolo possit dicere: uiuo autem iam non ego, uiuit autem in me Christus, ponitque cor suum in manu dei, ut illud quo uoluerit ipse declinet\'. magnum profecto adiutorium diuinae gratiae, ut cor nostrum quo uoluerit deus ipse declinet! sed hoc tam magnum adiutorium, sicut iste desipit, tunc meremur, cum sine ullo adiutorio nonnisi de arbitrii libertate ad dominum currimus, ab eo nos regi cupimus, uoluntatem nostram ex eius uoluntate suspendimus eique adhaerendo iugiter unus cum
Abbreviated transcription (Latin):
ctione eius aꝑtissime gauderemꝰ. Nunc uͦ
cum illi inter cȩtã & hoc fuisset obiectum: re-¬
spondit. Hec utrũi celestii sint ipsi uiderint
qui dicunt ea celestii ẽẽ: ego uͦ nunquã sic te¬
nui. s anathematiro qui sic tenent. Quomͦ
nunquã sic tenuit. si hunc antea condiderat
librum: aut quom̃ anathematirat eos qͥ sie
tenent. si hunc librum postea condidit: S
ne forte respondeat ita se hic dixisse. cdi facien¬
do uoluntatẽ diuinam mereamur grãm. sicut.
fidelib et pie uiuentib additur gr̃a qua resi¬
stant fortiter : temptatori. cũ tam̃ grãm etiã
primitus accepissent. ut di facerent uolunta¬
dem: ne forte gͦ ita respondeat: alia de hac re
uerba eus accipite. Qui currit inquit ad do¬
minũ. & a dõ se regi cupit. id est uoluntatem
suam ex eius uoluntate suspendit: qui ei adhe¬
rendo iugiter unus scdm apłm cũ eo fit sp̃e:
non hoc nisi de arbitrii efficit. libertate. Uidere

Expanded text:
ctione eius apertissime gauderemus. nunc uero ctione eius apertissime gauderemus. nunc uero cum illi inter cetera et hoc fuisset obiectum, respondit: haec utrum Caelestii sint, ipsi uiderint, qui dicunt ea Caelestii esse; ego uero numquam sic tenui, sed anathematizo qui sic tenent\\ quomodo numquam sic tenuit, si hunc antea condiderat librum? aut quomodo anathematizat eos qui sic tenent, si hunc librum postea condidit? Sed ne forte respondeat ita se hic dixisse \'dei faciendo uoluntatem diuinam mereamur gratiam\', sicut fidelibus et pie uiuentibus additur gratia, qua resistant fortiter temptatori, cum tamen gratiam etiam primitus accepissent, ut dei facerent uoluntatem, ne forte ergo ita respondeat, alia de hac re uerba eius accipite. qui currit\', inquit, \'ad dominum et ab eo se regi cupit, id est uoluntatem suam ex eius uoluntate suspendit, qui ei adhaerendo iugiter unus secundum apostolum cum eo fit spiritus, non hoc nisi de arbitrii efficit libertate\\ uidete
Abbreviated transcription (Latin):
fecerunt: sicut iste de grã dĩ sentit in eo libro
quem ad sacram uirginẽ scribit: cuiꝰ etiam
cõmemorationem fecit in litteris quas romã
misit. Ibi enĩ interposito iacobi apłi testimo¬
nio quo ait subdit estote dõ. resistite autẽ di¬
abolo. &. fugiet a uobis: subiungit et dicit. Osten¬
dit quomͦ resistere debeamus diabolo. siutiq
subditi sumus dõ: eiusq faciendo uoluntatẽ
diuinam mereamur grãm: & facilius nequã
raci corde damnauit in eccłiastico iudicio
palestino eos: qui dicunt grãm di sed̾m me¬
rita nr̃a dari. An adhuc eum id sentire. et
aꝑtissime p̃dicare dubitamus: Quomͦ iͦt
uerax fuit in episcopali examine illa confes¬
sio: An forte iam istum scripserat librum.
ubi aꝑtissime dicit grãm sccłm merita nr̃a
dari: quod in orientali sinodo sine ulla recu¬
satione damnauit: Confiteretur gͦ sic se ali¬
quando tenuisse. s iam ñ tenere: ut de corre¬

Expanded text:
fecerunt, sicut iste de gratia dei sentit in eo libro, fecerunt, sicut iste de gratia dei sentit in eo libro, quem ad sacram uirginem scripsit, cuius etiam commemorationem fecit in litteris, quas Romam misit. ibi enim interposito Iacobi apostoli testimonio, quo ait: subditi estote deo, resistite autem diabolo, et fugiet a uobis, subiungit et dicit: \'ostendit quomodo resistere debeamus diabolo, si utique subditi simus deo eiusque faciendo uoluntatem diuinam mereamur gratiam et facilius nequam raci corde damnauit in ecclesiastico iudicio Palaestino eos, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari! an adhuc eum id sentire et apertissime 1 praedicare dubitamus? quomodo ergo uerax fuit in episcopali examine illa confessio? an forte iam istum scripserat librum, ubi apertissime dicit gratiam secundum merita nostra dari, quod in orientali synodo sine ulla recusatione damnauit? confiteretur ergo sic se aliquando tenuisse, sed iam non tenere, ut de corre
Abbreviated transcription (Latin):
istam caritate melius intelligit᷑ dictũ. qͥ natꝰ
est ex dõ non peccat. & quia ñ potest peccare:
quia caritas scłm quam natus ex cło ẽ ñ agit
ꝑperam. ñ cogitat malum. Cum gͦ peccat homo.
non scd̾m caritatem s sccłm eupiditatẽ peccat.
sed̾m qũa non ẽ natus ex dõ. qm̃ illa possibilitas
ut dictum ẽ. utriusq radicis ẽ capax. Cum gͦdi¬
cat scriptura. caritas ex deo ẽ. uel qd̾ ẽ ampliꝰ
d̃s caritas est. cũ aꝑtissime clamet ioħes apłs.
ecce qualem caritatẽ dedit nobis pater ut filii
dĩ uocemur & simus: iste audiens d̃s caritas
est. quare adhuc usqi contendit. qd̃ ex illis tͥbr
tantummꝰ possibilitatem habemus ex dõ. bonã
uͦ uoluntatem bonamq actionem habemus
ex nobis: Quasi uͦ aliud sit bona uoluntas
quã caritas: quam scriptura nobis ẽẽ clamat.
ex dõ. & a patre datam. ut filii eius essemꝰ. Sr
forte ut daretur nobis. p̃cedentia merita nr̃a

Expanded text:
istam caritatem melius intellegitur dictum: qui natus istam caritatem melius intellegitur dictum: qui natus est ex deo, non peccat et quia non potest peccare, quia caritas, secundum quam natus ex deo est, non agit perperam nec cogitat malum. cum ergo peccat homo, non secundum caritatem, sed secundum cupiditatem peccat, secundum quam non est natus ex deo, quoniam illa possibilitas, ut dictum est, utriusque radicis est capax. cum ergo dicat scriptura: caritas ex deo est uel, quod est amplius, deus caritas est, cum apertissime clamet Iohannes apostolus: ecce qualem caritatem dedit nobis pater, ut filii dei uocemur et simus, iste audiens deus caritas est' quare adhuc usque contendit, quod ex illis tribus tantummodo possibilitatem habeamus ex deo, bonam uero uoluntatem bonamque actionem habeamus ex nobis? quasi uero aliud sit bona uoluntas quam caritas, quam scriptura nobis esse clamat ex deo et a patre datam, ut filii eius essemus. Sed forte, ut daretur nobis, praecedentia merita nostra
Abbreviated transcription (Latin):
non erat. Illa ergo possibilitas. ñ ut iste o¬
pinatur una eademq radix ẽ bonoꝵ et
maloꝵ. Aliud ẽ enim caritas radix bono¬
rum: aliud cupiditas radix maloꝵ. Gan¬
tumq inter se differunt: quantũ uirtus
& uitium. S plane illa possibilitas utrius¬
ꝙ radicis est capax: quia ñ solum potest ha
bere homo caritatem. qua sit arbor bona:
s potest etiam cupiditatẽ. qua sit arbor ma¬
la. S cupiditas hominis que uitium ẽ homi¬
nem habet auc̃torem. uł hominis deceptorẽ:
non hominis creatorem. Ipsa ẽ enim concu¬
piscentia carnis. & concupiscentia oculorum
& ambitio sełi: quȩ ñ ex patre. s ex mundo est.
Quis autẽ nesciat. mundi nomine solere ap¬
pellare sẽpturam. a quib habitatur hic mũ¬
dus: Caritas autẽ que uirtus ẽ. ex do nobis
est ñ ex nobis: scriptura teste quȩ dicit. Cari¬
das ex do̾ est. Et omnis qui diligit ex donatꝰ
est: ae cognouit dm̃. quia ds caritas ẽ. Scd̾m

Expanded text:
non erat. Illa ergo possibilitas non, ut iste onon erat. Illa ergo possibilitas non, ut iste opinatur, una eademque radix est bonorum et malorum; aliud est enim caritas radix bonorum, aliud cupiditas radix malorum tantumque inter se differunt quantum uirtus et uitium. sed plane illa possibilitas utriusque radicis est capax, quia non solum potest homo habere caritatem, qua sit arbor bona, sed potest etiam cupiditatem, qua sit arbor mala. sed cupiditas hominis, quae uitium est, hominem habet auctorem uel hominis deceptorem, non hominis creatorem; ipsa est enim concupiscentia carnis et concupiscentia oculorum et ambitio saeculi, quae non est ex patre, sed ex mundo est. quis autem nesciat mundi nomine solere appellare scripturam a quibus habitatur hic mundus? Caritas autem, quae uirtus est, ex deo nobis est, non ex nobis scriptura teste, quae dicit: caritas ex deo est, et omnis qui diligit ex deo natus est et cognouit deum, quia deus caritas est. secundum
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt. dicta sunt. cogitata sunt: que
bona de bona uoluntate ꝓcedunt:&e mala
de mala. facit autẽ homo arborem bonam:
quando a do accipit grãm. Non enim se ex
malo bonum ꝑseipsum facit: s ex illo & ꝑ
illum et in illo. qui semꝑ est bonus. Nec tan¬
dum ut arbor sit bona: s etiam ut faciat.
fructus bonos. eadem grã necessariũ ẽ ut
adiuuetur: sine qua boni aliquid facere
non potest. Ipse quippe in bonis arborib co¬
oꝑatur fructum: qui & forinsecus rigat atq
excolit ꝑ quemilibet ministrũ: &e ꝑ se dat in¬
drinsecus increm̃tum. Malam uꝰ arborem
homo facit: quando se ipsum malũ facit: q̃n¬
do a bono incõmutabili desicit. Ab eo qͥppe
Defectus: ẽ origo uoluntatis malȩ. Qui defe.¬
c̃tus ñ aliam naturam mała initiat: s eam
que bona ẽ condita uitiat. Sanato autem
uitio. nullũ malum remanet: qͥa uitium
nature quidem inerat. s uitium natura

Expanded text:
facta sunt, dicta sunt, cogitata sunt, quae facta sunt, dicta sunt, cogitata sunt, quae bona de bona uoluntate procedunt et mala de mala. Facit autem homo arborem bonam. quando dei accipit gratiam; non enim se ex malo bonum per se ipsum facit, sed ex illo et per illum et in illo qui semper est bonus nec tantum ut arbor sit bona, sed etiam ut faciat fructus bonos, eadem gratia necessarium est ut adiuuetur, sine qua boni aliquid facere non potest. ipse quippe in bonis arboribus cooperatur fructum, qui et forinsecus rigat atque excolit per quemlibet ministrum et per se dat intrinsecus incrementum. malam uero arborem homo facit, quando se ipsum malum facit, quando a bono incommutabili deficit; ab eo quippe defectus est origo uoluntatis malae. qui defectus non aliam naturam malam initiat, sed eam quae bona condita est uitiat; sanato autem uitio nullum malum remanet, quia uitium naturae quidem inerat, sed uitium natura
Abbreviated transcription (Latin):
bemus autẽ inquit possibilitatẽ utriusq
partis a deo insitam: uelut quand̾a ut ita
dicam radicem fructiferam atq fecundam:
quȩ ex uoluntate hominis diuersa gi¬
gnat et pariat: &e que possit ad ꝓprii cul¬
doris arbitrium uł itere flore uirtutũ.
uel sentib horrere uitioꝵ. Ubi ñ intuens
quid loquatur: unam eandemq radicẽ.
constituit bonoꝵ & maloꝵ: contra euan¬
głicam ueritatem doctrinamq apłicam.
Dam & dñs nec arborem bonam dicit posse
facere fructus malos: nec malambonos.
Et apłs paulus. cũ dicit radicem maloꝵ om¬
nium ẽẽ cuꝑiditatem: ammonet utiq in¬
delligi radicem om̃ium bonoꝵ earitatem
Unde si duȩ arbores bona & mala. duo
sunt homines bonus &e malus: qͥd est bonꝰ
homo nisi uoluntatis bonȩ. hoc est arbor
radicis bonȩ. Et quid est homo malus. nisi
uoluntatis malȩ: hoc est arbor radicis ma¬
lȩ o fructus enim harum radicũ atq arboꝵ

Expanded text:
bemus autem\', inquit, \'possibilitatem utriusque bemus autem\', inquit, \'possibilitatem utriusque partis a deo insitam uelut quandam, ut ita dicam, radicem fructiferam atque fecundam, quae ex uoluntate hominis diuersa gignat et pariat et quae possit ad proprii cultoris arbitrium uel nitere flore uirtutum uel sentibus horrere uitiorum\'. ubi non intuens quid loquatur unam eandemque radicem constituit bonorum et malorum contra euangelicam ueritatem doctrinamque apostolicam. nam et dominus nec arborem bonam dicit posse facere fructus malos nec malam bonos; et apostolus Paulus, cum dicit radicem malorum omnium esse cupiditatem, admonet utique intellegi radicem bonorum omnium caritatem. unde si duae arbores, bona et mala duo sunt homines, bonus et malus, quid est bonus homo nisi uoluntatis bonae, hoc est arbor radicis bonae? et quid est homo malus nisi uoluntatis malae, hoc est arbor radicis malae? fructus enim harum radicum atque arborum
Abbreviated transcription (Latin):
sius uoluntatis & oꝑis possibilitatẽ dedit.
Cur etiam in his exemplis hoc ñ recordatꝰ ẽ.
ut saltem in eoꝵ fine diceret. qd̃ possumꝰ om¬
ne bonũ facere. dicere cogitare. illius ẽ. qui
hoc posse donauit. qui hoc posse adiuuat:
quod uͦ bene uel agimus uel loquimur uł
cogitamus & nr̃m est & illius: Non hoc dix̃.
s nisi fallor uideor mͥ uidere qd timuit.
Cum enim uellet ostendere quare nr̃m sit:
quia hec inquit omnia uertere etiam in
bene agimus loquimur cogitamꝰ. sc̾o ẽ ꝙ nr̃m
n dĩ quia ille nobis hoc posse donauit: gͦ et
quod malum agimus loquimur cogitamꝰ
& nr̃m est c cħ: quia illud posse ad utrumq
donauit. Atq ita quod absit. quẽadmodu
cum do laudamur in bonis oꝑibr: sic cum
illo culpamur in malis. Possibilitas quippe
illa quam dedit: tam nos facit bona posse
qũa mala. De qua possibilitate pelagius in
libro primo ꝑ libero arbitrio ita loquit᷑. Ha¬

Expanded text:
sius uoluntatis et operis possibilitatem dedit\'. sius uoluntatis et operis possibilitatem dedit\'. cur etiam in his exemplis hoc non recordatus est, ut saltem in eorum fine diceret: quod possumus omne bonum facere, dicere, cogitare, illius est qui hoc posse donauit, qui hoc posse adiuuat; quod uero bene uel agimus uel loquimur uel cogitamus, et nostrum est et illius? non hoc dixit, sed, nisi fallor, uideor mihi uidere quod timuit. Cum enim uellet ostendere quare nostrum sit, \'quia haec\', inquit, omnia uertere etiam in bene agimus, loquimur, cogitamus, ideo est et nostrum et dei, quia ille nobis hoc posse donauit, ergo et quod malum agimus, loquimur, cogitamus, et nostrum est et dei, quia illud posse ad utrumque donauit atque ita, quod absit, quemadmodum cum deo laudamur in operibus bonis, sic cum illo culpamur in malis. possibilitas quippe illa, quam dedit, tam nos facit bona posse quam mala. De qua possibilitate Pelagius in libro primo pro libero arbitrio ita loquitur: \'ha
Abbreviated transcription (Latin):
Cur gͦ dicitur do: auerte ocłos meos ne uide¬
ant uanitatem: Cur petitur qd̾ ad nrãm ꝑ¬
tinet potestatem: si d̾s non adiuuat. uolun¬
tatem: Quod loqui possumus inqͥt dei est.
quod uͦ bene uel male loquimur nr̃m ẽ. Non
hoc docet ille quod loquimur bene:. ñ enum
uos inquit estis qui loquimini: s sp̃c patris
mei qui loquitur in uobis. Et ut generalit̃
inquit uniuersa complectar: quod possumꝰ
omne bonũ facere dicere cogitare. illius ẽ
qui hoc posse donauit. qui hoc posse adiuuat.
Ecce etiam hic suꝑiorem repetit sensĩ. quod
illoꝵ trium. id est possibilitatis. uoluntatis
actionis. non nisi possibilitas adiuuatur.
Deniq adiungens ut impleat. qd̃ intendit.
qd̾ uͦ bene inquit uł agimus uł loquimur
uel cogitamis: nr̃m ẽ. Oblitus ẽ qd̾ suꝑius
quasi correxerat: ubi cum dixisset gͦ in uolũ¬
tate et oꝑe bono laus hominis est: adiunxit
atꝙ ait. Immo & hominis & dei est: qui iꝑ¬

Expanded text:
cur ergo dicitur deo: auerte oculos meos, ne uidecur ergo dicitur deo: auerte oculos meos, ne uideant uanitatem? cur petitur quod ad nostram pertinet potestatem, si deus non adiuuat uoluntatem? \'Quod loqui possumus\', inquit, \'dei est, quod uero bene uel male loquimur, nostrum est\'. non hoc docet ille, qui loquitur bene; non enim uos estis, inquit, qui loquimini, sed spiritus patris uestri qui loquitur in ulectar: quod possumus omne bonum facere, dicere, cogitare, illius est qui hoc posse donauit, qui hoc posse adiuuat\'. ecce etiam hic superiorem repetit sensum, quod illorum trium, id est. possibilitatis, uoluntatis, actionis, nonnisi possibilitas adiuuatur. denique adiungens, ut inpleat quod intendit, \'quod uero bene\\ inquit, \'uel agimus uel loquimur uel cogitamus, nostrum est\'. oblitus est quod superius quasi correxerat, ubi, cum dixisset: ergo in uoluntate et opere bono laus hominis est\\ adiunxit atque ait immo et hominis et dei, qui ip
Abbreviated transcription (Latin):
et possibilitatis ꝑfectus. et uoluntatis affectꝰ
& actionis effectus est. Quidsibi gͦ uolunt ex¬
empla. nisi quia reuera nobis eus sensũ fece.¬
runt sicut est pollicitus clariorem: ñ ut ea
sentire debeamus. s ut id quod ipse sensit ma¬
nifestius aꝑtiusq noscamus: Quod possumus
inquit uidere ocłis nrm̃ non est: quod uͦ bene
aut male iudemus. hoc nr̃m ẽ. Respondeat
illi palmus: ubi dõ dicit᷑. Auerte ocłos meos. ne
uideant uanitatem. Quod & si de ocłis mentĩ
dictum est: inde utiq ꝑcedit in hos ocłos ear¬
nis uel bene uidere uel male: ñ quẽadmodũ
dicuntur bene uidere: sanis ocłis intuentes
& male lippientes: s bene uidere. ad subuẽ¬
niendum: male iudere ad concupiseencdu.
Quamuis enĩ ꝑ hos exteriores ocłos uideat᷑
& pauꝑ cui subuenitur. et mulier que con¬
cupiscitur: tam̃ ex interiorib ad male uel
bene iuiuendum miscdłia uellibido ꝓcedit.

Expanded text:
et possibilitatis profectus et uoluntatis affectus et possibilitatis profectus et uoluntatis affectus et actionis effectus est. Quid sibi ergo uolunt exempla, nisi quia reuera nobis eius sensum fecerunt, sicut est pollicitus, clariorem? non ut ea sentire debeamus, sed ut id quod ipse sensit manifestius apertiusque noscamus. quod possumus\', inquit, \'uidere oculis, nostrum non est; quod uero bene aut male uidemus, hoc nostrum est\'. respondeat illi psalmus, ubi deo dicitur: auerte oculos meos, ne uideant uanitatem. quod etsi de oculis mentis dictum est, inde utique procedit in hos oculos carnis uel bene uidere uel male, non quemadmodum dicuntur bene uidere sanis oculis intuentes et male lippientes, sed bene uidere ad subueniendum, male uidere ad concupiscendum. quamuis enim per hos exteriores oculos uideatur et pauper, cui subuenitur, et mulier, quae concupiscitur, tamen ex interioribus ad male uel bene uidendum misericordia uel libido procedit.
Abbreviated transcription (Latin):
sit seiat᷑. s qd̾ scierit etiã faciat. e ꝑhoc qͣndo
docet. ut quod quisq didicerit non tantũ
cognoscendo uideat: s etiam uolendo appetat.
agendoꝙ ꝑficiat. Et isto diumo docendi modo
etiam ipsa uoluntas & ipsa oꝑatio: ñ sola uo¬
lendi & oꝑandi naturalis possibilitas adui¬
uatur. Si enim solum posse nr̃m hac gr̃a u¬
uaretur: ita diceret dñs. Omĩs qui audiuit
a patre & didicit: potest uenire ad me. Non
autẽ itadixit. s omnis qui audiuit inquit
a patre. et didicit. uenit adme. Uenire pos¬
se in natura ponit pelagius. uł etiam ut mͦ
dicere cepit in gr̃ã: qualemlibet eã sentiat. qua
ipsa ut dicit possibilitas adiuuatur. Uenire au-¬
tem. iam in uoluntate: & oꝑe est. Don ẽ autem
consequens. ut qui potest uenire etiã ueniat:
nisi id uoluerit atq fecerit. S omnis qͥ didicit
a patre. ñ solum potest uenire: s uenit. Ubi ĩa

Expanded text:
sit sciat, sed quod scierit etiam faciat. ac per hoc, qsit sciat, sed quod scierit etiam faciat. ac per hoc, qdocet, ut quod quisque didicerit non tantum cognoscendo uideat, sed etiam uolendo appetat agendoque perficiat. et isto diuino docendi modo etiam ipsa uoluntas et ipsa operatio, non sola uolendi et operandi naturalis possibilitas adiuuatur. si enim solum posse nostrum hac gratia iuuaretur, ita diceret dominus: omnis, qui audiuit a patre et didicit, potest uenire ad me; non autem ita dixit, sed omnis, qui audiuit, inquit, a patre et didicit, uenit ad me. uenire posse in natura ponit Pelagius uel etiam, ut modo dicere coepit, in gratia, qualemlibet eam sentiat, <qua ipsa\', ut dicit, \'possibilitas adiuuatur\'; uenire autem iam in uoluntate et opere est. non est autem consequens, ut qui potest uenire, etiam ueniat, nisi id uoluerit atque fecerit. sed omnis qui didicit a patre non solum potest uenire, sed uenit. ubi iam
Abbreviated transcription (Latin):
es dñe: & in tua suauitate doce me iusticiã
tuam: id est ut ñ formidine pene seruiliter
cogar ẽẽ sub lege: s libera caritate. delecter ẽẽ
cum lege. Preceptũ quippe liber facit: qui li¬
bens facit. Et hoc modo quisquis discit: agit
omnino quicquid agendum didicerit. De
isto docendi modo etiam dñs ait. Omnis qui
audiuit a patre meo & didicit. uenit ad
me. Qui gͦ non uenerit: ñ de illo recte dicit᷑.
Audiuit quidem et didicit sibi ẽẽ uenien¬
dum. s facere ñ uult qd̾ didicit. Prorsus ñ
recte dicitur de isto docendi modo:quo per
grãm docet ds̃. Si enim sicut ueritas loquit᷑.
omĩs qui didicit uenit: quisqͥs ñ uenit. ꝓfe.¬
cto nec didicit. Quis autem ñ uideat. & ue¬
nire quẽquam. & ñ uenire arbitrio uolunta¬
tis: Se hoc arbitrium potest ẽẽ solum si non
uenit: non autẽ potest nisi adiutum ẽẽ si ue¬
nit: & sic aduitum ut ñ solum qͥd faciendũ

Expanded text:
es, domine, et in tua suauitate doce me iustitiam es, domine, et in tua suauitate doce me iustitiam tuam, id est, ut non formidine poenae seruiliter cogar esse sub lege, sed libera caritate delecter esse cum lege. praeceptum quippe liber facit, qui libens facit. et hoc modo quisquis discit, agit omnino quicquid agendum didicerit. De isto docendi modo etiam dominus ait: omnis, qui audiuit a patre meo et didicit, uenit ad me. qui ergo non uenerit, non de illo recte dicitur \'audiuit quidem et didicit sibi esse ueniendum\', sed facere non uult quod didicit, prorsus non recte dicitur de isto docendi modo, quo per gratiam docet deus. si enim, sicut ueritas loquitur, omnis, qui didicit, uenit, quisquis non uenit, profecto nec didicit. quis autem non uideat et uenire quemquam et non uenire arbitrio uoluntatis? sed hoc arbitrium potest esse solum, si non uenit; non autem potest nisi adiutum esse, si uenit, et sic adiutum, ut non solum quid faciendum
Abbreviated transcription (Latin):
quod didiceris feceris. Isto modo sunt om̃s
sedm ꝓpositum uocati. sicut scͥptum ẽ in ꝓpħis
docibiles dĩ. Qui autẽ nouit quid est qd̾ fieri
quamuis multi quod imꝑat lex facere uide¬
antur pene timore. ñ amore iusticiȩ: quam
dicit apłs iusticiam suam que exlege ẽ. tanꝙͣ
sit imꝑata non data. Si autem data ẽ. ñ diei¬
tur iusticia nr̃a s di: quia fit sic nr̃a. ut sit no¬
bis ex do. Dicit enim. Ut inueniar in illo ñ
habens meã iusticiam. que ex lege ẽ. s eã q̃
ex fide est nũi. iusticiam ex dõ. Tantum ꝙͥ int̃
legem distat. & grãm: ut cũ lex eẽ ñ dubitetur
ex deo. iusticia tam̃ que ex lege est ñ sit ex deo:
s iusticia que ꝑ grãm consũmatur ex do. Quia
ex lege iusticia dicit᷑. que fit ꝓꝑter legis man¬
datum: iusticia ex dõ dicitur que cdatur per
gr̃e beneficium. ut non sit terribile s suaue
mandatũ: sicut oratur in p̾almo. Suauis

Expanded text:
quod didiceris feceris. isto modo sunt omnes quod didiceris feceris. isto modo sunt omnes secundum propositum uocati, sicut scriptum est in Prophetis, docibiles dei. qui autem nouit quidem quid fieri quamuis multi quod imperat lex facere uideantur timore poenae, non amore iustitiae, quam dicit apostolus iustitiam suam, quae ex lege est, tamquam sit imperata, non data; si autem data est, non dicitur iustitia nostra, sed dei, quia sic fit nostra, ut sit nobis ex deo. dicit enim: ut inueniar in illo non habens meam iustitiam quae ex lege est, sed eam quae ex fide est Iesu, iustitiam ex deo. tantum igitur inter legem distat et gratiam, ut, cum lex esse non dubitetur ex deo, iustitia tamen, quae ex lege est, non sit ex deo, sed iustitia, quae per gratiam consummatur, ex deo. quia ex lege iustitia dicitur, quae fit propter legis maledictum, iustitia ex deo dicitur, quae datur per gratiae beneficium, ut non sit terribile, sed suaue mandatum, sicut oratur in psalmo: suauis
Abbreviated transcription (Latin):
ad sũmã ꝑfectionẽ gu̾ficatione ꝙ ꝑducit. Q gr̃a
agit᷑ ñ sołu ut facienda nouerimꝰ: uerũ etiã ut.
cognita faciamꝰ. Nec sołu ut diligenda credamꝰ.
est: certe sic dicatur. ut altius & int̾ius eã ds
cum ineffabili suauitate credatur infunde¬
re: non solum ꝑ eos qui plantant & rigant
extrinsecus. s etiam ꝑseipsum qui increm̃tũ
suum ministrat. occultus: ita ut ñ ostendat.
tantummͦ ueritatem: uerũetiam imꝑtiat
caritatem. Sic enim docet eos ds̃ qui scd̾m
ꝓpositum uocati sunt: simul donans. & quid
agant scire: & quod sciunt agere. Unde ad
thessalonicenses sic apłs loquitur. De carita¬
de autem frat̾nitatis: non opus habetis uob̾
scribi. Nam ipsiuos a deo didicistis: ut dili¬
gatis inuicem. Atq ut ꝓbaret eos a dõ didi¬
cisse: subiunxit. Etenim facitis illud in om̃s
fr̃s in uniuersa macedonia. Ganqmͣ hoc sit
certissimũ indicium. qd̃ ado didiceris: si id

Expanded text:
ad summam perfectionem glorificationemque perducit. qua gratia ad summam perfectionem glorificationemque perducit. qua gratia agitur non solum ut facienda nouerimus, uerum etiam ut cognita faciamus nec solum ut diligenda credamus, est, certe sic dicatur, ut altius et interius eam deus cum ineffabili suauitate credatur infundere non solum per eos, qui plantant et rigant extrinsecus, sed etiam per se ipsum, qui incrementum suum ministrat occultus, ita ut non ostendat tantummodo ueritatem, uerum.etiam inpertiat caritatem. sic enim docet deus eos, qui secundum propositum uocati sunt, simul donans et quid agant scire et quod sciunt agere. unde ad Thessalonicenses sic apostolus loquitur: de caritate autem fraternitatis non opus habetis uobis scribi; nam ipsi uos a deo didicistis, ut diligatis inuicem. atque ut probaret eos a deo didicisse, subiunxit: etenim facitis illud in omnes fratres in uniuersa Macedonia, tamquam hoc sit certissimum indicium, quod a deo didiceris, si id
Abbreviated transcription (Latin):
retur magnitudine reuelationis: donec im¬
pleretur solido edificio caritatis. Nondum
enim ꝑueniendo app̃henderat: quo ꝓfitiendo
currebat. Idoq nolenti ꝑpeti molestiam qua
eius cohiberetur elatio. anteqm̃ eẽt in eo cari¬
tatis ultima & summa ꝑfectio: rectissime di¬
citur. sufficit tibi gr̃a mea. nam uirtus in infir¬
mitate ꝑficitur: In infirmitate scilicet ñ ut il¬
le putat carnis tantũ s & carnis & animi:
quia & animus erat in comparatione sũme.
illius ꝑfectionis infirmus: quandone extol¬
leretur. ꝑinde stimulus carnis angls sathane
intelligebatur datus: quãuis eẽt incarnaliũ
uel animalium nondũ ꝑcipientiũ que suñ
spc̃ di comparatione firmissimus. Quo cirea
si uirtus in infirmitate ꝑficitur: q̃s qͥs se ñ fatet᷑
infirmũ ñ ꝑficit᷑. Hȩc aũ grã quauirtꝰ in infir mi¬
tate ꝑficit᷑. p̃destinatos & scđm ꝓpositũ uocatos

Expanded text:
retur magnitudine reuelationis, donec imretur magnitudine reuelationis, donec impleretur solido aedificio caritatis; nondum enim perueniendo apprehenderat, quo proficiendo currebat. Ideoque nolenti perpeti molestiam, qua eius cohiberetur elatio, antequam esset in eo caritatis ultima et summa perfectio, rectissime dicitur: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur.; in infirmitate scilicet non, ut ille putat, carnis tantum, sed et carnis et animi, quia et animus erat in comparatione summae illius perfectionis infirmus, quando extolleretur. proinde stimulus carnis angelus satanae intellegebatur datus, quamuis esset in carnalium uel animalium nondum percipientium quae sunt spiritus dei comparatione firmissimus. quocirca si uirtus in infirmitate perficitur, quisquis se non fatetur infirmum, non perficitur. haec autem gratia, qua uirtus in infirmitate perficitur. praedestinatos et secundum propositum uocatos
Abbreviated transcription (Latin):
ad sapientiam ꝑtineret: Et tam̃ dic̃. In
magnitudine reuelationũ mearũ ne extol-¬
lar: datus ẽ michistimulus carnis meȩ
angłs sathane qui me colaphiret. Pꝑter qd̾
der dñm rogaui. ut auferret eum ame: et
dixit mͥ. Sufficit tibi gr̃a mea. Dam uirius
in infirmitate ꝑficitur. ꝓculdubio si iam
summa & cui nichil eẽt addendum. caritas
in apło tunc fuisset. que om̃ino non posset.
inflari: nunquid necessarius eẽt angłs sa¬
thanȩ quo colaphirante reprimeretur ela¬
dio. que in magnitudine reuelationũ poss
existere: Quid est autẽ aliud elatio: qũa
inflatio. Et utiq de caritate uerissime.
dictum est. Caritas ñ emulatur: ñ inflatur.
Hȩc itaq caritas adhuc etiam in tanto apło
de diein diem ꝑfecto augebatur: quandiu ho¬
mo eius interior de die in diẽ renouabatur:
ꝑficienda sine dubio ubi iam ñ poss inflari.
Tunc autẽ mens eius adhuc erat ubi infla¬

Expanded text:
ad sapientiam pertineret? et tamen dicit: in ad sapientiam pertineret? et tamen dicit: in magnitudine reuelationum mearum ne extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, qui me colaphizet. propter quod ter dominum rogaui. ut auferret eum a me, et dixit mihi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. procul dubio si iam summa et cui nihil esset addendum caritas in apostolo tunc fuisset, quae omnino non posset inflari, numquid necessarius esset angelus satanae, quo colaphizante reprimeretur elatio, quae in magnitudine reuelationum posset existere? quid est autem aliud elatio quam inflatio? et utique de caritate uerissime dictum est: caritas non aemulatur, non inflatur. haec itaque caritas adhuc etiam in tanto apostolo de die in. diem profecto augebatur, quamdiu homo eius interior de die in diem renouabatur, perficienda sine dubio ubi iam non posset inflari. tunc autem mens eius adhuc erat, ubi infla
Abbreviated transcription (Latin):
Dec solum reuelatur sapientia:uerueriam
&e amatur. Nec solum suadetur omne quod
bonũ est: uerũ et ꝑsuadetur. Non enĩ om̃iũ
est fides. qui auliunt ꝑscripturas regnum
cȩloꝵ dñm pollicentem. aut omnib ꝑsuade.¬
tur. quibrcunq suadetur: ut ueniant ad
eum qui dicit uenite ad me om̃s qui labo-¬
ratis. Quoꝵ autẽ sit fides. & quibr ꝑsuade¬
tur ut ad eum ueniant: satis ipse demon¬
strauit ubi ait. Demo uenit ad me: nisi pa¬
der qui misit me traxerit eum. Et pauloptꝰ
cum de non credentib loqueretur: dixi in¬
quit uobis quia nemo potest uenire ad
me. nisi fuerit ei datum a patre meo. Hanc.
debet pelagius grãm confiteri: si uult non
solum uocari. uerũetiam ẽẽ xp̃ianus. Quid
autẽ dicam de reuelatione sapientie. Neq
enim facile quisqũa sꝑauerit in hac uita.
posse puenire ad magnitudinem reuelati¬
onum apłi pauli. Et utiq in eis qͥd aliud
credendum est. ei reuelari solere: nisi quod

Expanded text:
nec solum reuelatur sapientia, uerum nec solum reuelatur sapientia, uerum et amatur nec solum suadetur omne quod bonum est, uerum et persuadetur. non enim omnium est fides, qui audiunt per scripturas regnum caelorum dominum pollicentem, aut omnibus persuadetur quibuscumque suadetur, ut ueniant ad eum qui dicit: uenite ad me omnes qui laboratis; quorum autem sit fides et quibus persuadetur, ut ad eum ueniant, satis ipse demonstrauit, ubi ait: nemo uenit ad me, nisi pater qui misit me traxerit eum, et paulo post, cum de non credentibus loqueretur, dixi, inquit, uobis, quia nemo potest uenire ad me, nisi fuerit ei datum a patre meo. hanc debet Pelagius gratiam confiteri, si uult non solum uocari, uerum etiam esse christianus. Quid autem dicam de reuelatione sapientiae? neque enim facile quisquam sperauerit in hac uita posse peruenire ad magnitudinem reuelationum apostoli Pauli et utique in eis quid aliud credendum est ei reuelari solere, nisi quod
Abbreviated transcription (Latin):
tantummꝰ presentia diligentes. future głȩ
magnitudine: et p̃mioꝵ pollicitatione suc¬
cendit: dum reuelatione sapientiȩ in desidde¬
rium di stupentem suscitat uoluntatem: clũ
nobis quod tu alibi negare non metuis. sua¬
det omne quod bonum est. Quid manifestiꝰ
nichil aliud eum dicere grãm qua ds in no¬
bis oꝑatur uelle quod bonum ẽ. quã legẽ
atq doctrinam: In lege nãq &e cloctrina
etiam. quod sapientia reuelatur. Ad doctr mã
ꝑtinet: cum suadetur omne quod bonum ẽ
Et si inter docere ce suadere. uel potius exhor¬
tari. distare aliquid uidetur: etiam hoc tam̃
doctrinȩ generalitate concluditur: que qͥbr¬
q sermonib uel litteris continetuui. Nam et
sc̃e sc̃pture &e docent &e exhortant᷑: ce pot ee
indocendo & exhortando etiam hominis
oꝑatio. S nos eam grãm uolumus. isti aliqͣn¬
do fateantur. qua future głe magnitudo ñ
sołu ꝑmittitur: uerũetiam credit᷑ &e sꝑat᷑.

Expanded text:
tantummodo praesentia diligentes futurae gloriae tantummodo praesentia diligentes futurae gloriae magnitudine et praemiorum pollicitatione succendit; dum reuelatione sapientiae in desiderium dei stupentem suscitat uoluntatem; dum nobis' — quod tu alibi negare non metuis — \'suadet omne quod bonum est\'. quid manifestius nihil aliud eum dicere gratiam, qua deus in nobis operatur uelle quod bonum est, quam legem atque doctrinam? in lege namque et doctrina etiam quod sapientia reuelatur, ad doctrinam pertinet cum suadetur omne quod bonum est. et si inter docere et suadere uel potius exhortari distare aliquid uidetur, etiam hoc tamen doctrinae generalitate concluditur, quae quibusque sermonibus uel litteris continetur; nam et sanctae scripturae et docent et exhortantur et potest in docendo et exhortando etiam hominis operatio. sed nos eam gratiam uolumus isti aliquando fateantur, qua futurae gloriae magnitudo non solum promittitur, uerum etiam creditur et speratur,
Abbreviated transcription (Latin):
ut non intelligatur in lege atq doc̃trina gra¬
tiam constituere: qua possibilitatẽ nature as¬
serit adiuuari: Quantũ autẽ existimo. ideo
ueretur intelligi: quia damnauit eos qui di¬
cunt grãm dei & adiutorium ñ ad singłos ac¬
tus dari. s in libero arbitrio ẽẽ. uł in lege atty
doctrina. Et tam̃ latere se putat: cũ aliis atꝑ
aliis locutionib uersat significationẽ legis
atq doc̃trine. Et alio quippe loco cum diu
asseruisset non adiutorio dĩ. s ex nobisipsis in
nobis effici uoluntatẽ bonã: posuit sibi ex
apłi epła questionem atq ait. Et quomͦ inqͥt
stabit illud apłi. d̾s est enim qui oꝑatur in no-¬
bis & uelle & ꝑficere. Deinde ut hanc oppo¬
sitionem ueluti solueret. quã uidebat do¬
ginati suo uehement̃ ẽẽ contrariam: secutꝰ
adiunxit. Oꝑatur in nobis uelle qd̾ bonũ ẽ.
uelle qd̾ scm̃ est: dum nos terrenis cupidita¬
tib deditos. & mutorum more animalium

Expanded text:
ut non intellegatur in lege atque doctrina graut non intellegatur in lege atque doctrina gratiam constituere, qua possibilitatem naturae asserit adiuuari? quantum autem existimo, ideo ueretur intellegi, quia damnauit eos, qui dicunt gratiam dei et adiutorium non ad singulos actus dari, sed in libero arbitrio esse uel in lege atque doctrina, et tamen latere se putat, cum aliis atque aliis locutionibus uersat significationem legis atque doctrinae. Et alio quippe loco, cum diu asseruisset non adiutorio dei, sed ex nobis ipsis in nobis effici uoluntatem bonam, opposuit sibi ex apostoli epistola quaestionem atque ait: \'et quomodo\', inquit, stabit illud apostoli: deus est enim qui operatur in uobis et uelle et perficere\'? deinde ut hanc oppositionem ueluti solueret, quam uidebat dogmati suo uehementer esse contrariam, secutus adiunxit: \'operatur in nobis uelle quod bonum est, uelle quod sanctum est, dum nos terrenis cupiditatibus deditos et mutorum more animalium