comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illo ñ ponunt spem suam. Propt̾ea datũ
est qͦddam exemplũ cum ipsos apłos sibi
diuiserunt. & in scismata ierunt. qui di¬
cebant. Ego sum pauli. ego apollo. ego
cephȩ. id est petri. Hos plangit apłs &
dixit eis. Diuisus est xp̃c: Et se clegit
quẽ apud ipsos contẽneret. Nunquid
paulus ꝓ uobis crucifixus est. aut in no
mine pauli baptriati estis: Uide bonũ
montẽ querentẽ glam ñ sibi. s ei a quo
montes illuminantur. Nolebat de se p̃¬
sumi. s de illo quo & ipse p̃sumpserat.
Quisqͥs gͦ ita se cõmendare uoluerit ppłis
ut si forte contigerit ei aliquis tumultus.
frangat post se ppłos & diuidat eccl̃iam
catholicã ꝓpter se: ñ est de illis montib
quos uluminat altissimꝰ. S quis est iste
contenebrat : a se. ñ illuminatus a dño:¬

Expanded text:
illo ponunt spem suam. Propterea datum illo ponunt spem suam. Propterea datum est quoddam exemplum, cum ipsos Apostolos sibi diviserunt, et in schismata ierunt qui dicebant: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego Cephae, id est Petri. Hos plangit Apostolus, et dicit eis: Divisus est Christus? et se elegit quem apud ipsos contemneret: Numquid Paulus pro vobismine Pauli baptizati estis ? Vide bonum montem quaerentem gloriam, non sibi, sed a quo montes illuminantur: nolebat de se praesumi, sed de illo de quo et ipse praesumpserat. Quisquis ergo ita se commendare voluerit populis, ut si forte contigerit ei aliquis tumultus, frangat post se populos, et dividat Ecclesiam catholicam propter se, non est de illis montibus quos illuminat Altissimus. Sed quis est iste? Contenebratus a se, non illuminatus a Do
Abbreviated transcription (Latin):
liter a montib ȩtnis. Magnifice cũ pon¬
dere dictũ est tu: ne putet aliquis qd̾ eũ
montes illuminent. Multi enĩ putan-¬
tes qd̃ ab ipsis montib illuminarentur.
fecerunt sibi partes de montib. Et ipsi
montes contiderunt. & ipsi confracti sires.
Nescio qui sibi fecerunt donatũ. nescio qui
sibi fecerunt maximianũ nescio qui sibi
feccrunt illũ & illũ. Quare: Compitass
salutẽ suã in hominib eẽ. ñ in dõ. O ho¬
quidẽ et̾nis: s tu illuminans. Illumi¬
ad hoc dictum est. ne qͥsqm ur̃m uelit
spem suam ponere in homine. Tamdiu
aliqͥd homo. qmͣdiu illi heret a quo fac-¬
tus est homo. Nam recedens ab illo: nichil
est homo. Et cũ heret illi. tu sic accipe
consiliũ ꝑ hominẽ: ut illũ consideres qui
illuminat hominẽ. E temĩ & tu potes ac¬
cedere ad illũ qͥ tibi ꝑ hominẽ loquitur.
Non enĩ fecit illũ accedere ad se. & te repel¬
lit. Et qui uere sic accessit ad dm̃ ut in
illo habitet ds̃: displicent illi om̃s qui in

Expanded text:
ter a montibus aeternis. Magnifice cum pondere dictum est, Tu; ne putet aliquis quod cum montes illuminent. Multi enim putantes quod ab ipsis montibus illuminarentur, fecerunt sibi partes de montibus; et ipsos montes conciderunt, et ipsi confracti sunt. Nescio qui sibi fecerunt Donatum, nescio qui sibi fecerunt Maximianum, nescio qui sibi fecerunt illum et illum. Quare computant salutem suam in hominibus esse, non in Deo? O hoquidem aeternis; sed, tu illuminans. Uad hoc dictum est, ne quisquam vestrum velit spem suam ponere in homine. Tamdiu est aliquid homo, quamdiu illi haeret a quo factus est homo. Nam recedens ab illo, nihil est homo, et cum haeret illis. Tu sic accipe consilium per hominem, ut illum consideres qui illuminat hominem. Etenim et tu potes accedere ad illum qui tibi per hominem loquitur; non enim fecit illum accedere ad se, et te repellit. Et qui vere sic accessit ad Deum, ut in illo habitet Deus, displicent illi omnes qui non in
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ quẽ requiescit sp̃c m̃s. nisi suꝑ hu¬
milem & quietũ. & trementẽ u̾ba mea:
Hec u̾ba petrus timuit. plato ñ tremuit.
Teneat piscator. qd̾ ꝑdidit nobilissimus
disputator. Abscondisti hec a sapientib
& prudentib & reuelasti ea paruulis.
Abscondisti suꝑhis. & reuelasti humilib
Quȩ sunt ipsa: Non enĩ cum hoc diceret
celũ & t̾ram attendebat. & qͣsi manu de¬
monstrabat cũ diceret hȩc. Quis enĩ non¬

Expanded text:
super quem requiescit Spiritus meus? Super humilem, et quietum, et trementem verba mea . Haec verba Petrus tremuit; Plato non tremuit. Teneat piscator, quod perdidit nobilissimus disputator. Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Abscondisti superbis, et revelasti humilibus. Quae sunt ipsa? Non enim cum hoc diceret, coelum et terram attendebat, et quasi manu demonstrabat, cum diceret haec. Quis eni
Abbreviated transcription (Latin):
ira dĩ de celo suꝑ omnẽ impietatẽ & in¬
iusticiã hominũ. qui ueritatẽ in inqui¬
tate detinent. Queris fortasse quã ue¬
ritatẽ detineant in inquitate. Quia qd̃
notum est dĩ. manifestũ est in illis. Un¬
dedit. Quomͦ gͦ: Inuisibilia enĩ a con¬
stitutione mundi ꝑ ea quȩ facta sunt
intellecta conspiciuntur. Euerunt gͦ qͥ¬
dam ñ sicut moyses famulus dĩ. ñ sicut
multi ꝓphȩ. ista intuentes & intelligen¬
tes. aduiti spũ dĩ. quẽ sp̃m fide hause¬
runt. faucib pietatis biberunt. ore in¬
terioris hominis ructauerunt. Nongͦ
tales. s fuerunt alii dissimiles. qui pet
istam creaturã potuerunt ꝑuenire ad
intelligendũ creatorem. & dictre de his
quȩ fecit ds̃: ecce quȩ fecit. gubernat &
continet. Iile ipse qui fecit: implet sua
p̃sentia ista quȩ fecit. Potuerunt hos
ubi isti doctissimi extiterant. adiunxte
continuo. sicut & quidam scđd̃m uos are¬
runt. Non est leue qd dixerunt: qm̃ an¬

Expanded text:
tatem et injustitiam hominum, qui veritatem in iniquitate detinent. Quaeris fortasse quam veritatem detineant in iniquitate? Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis. Unejus, a constitutione mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. Fuerunt ergo quidam, non sicut Moyses famulus Dei, non sicut multi prophetae ista intuentes et intelligentes, adjuti Spiritu Dei, quem Spiritum fide hauserunt, faucibus pietatis biberunt, ore interioris hominis ructuaverunt. Non ergo tales: sed fuerunt alii dissimiles, qui per istam creaturam potuerunt pervenire ad intelligendum Creatorem, et dicere de his quae fecit Deus: Ecce quae fecit, gubernat et continet; ille ipse qui fecit, implet sua praesentia ista quae fecit. Potuerunt hoc ubi isti doctissimi exstiterant, adjunxit continuo, Sicut et quidam secundum vos dixerunt . Non est leve quod dixerunt: Q
Abbreviated transcription (Latin):
udiuimꝰ filiũ dĩ dicentẽ. Confite¬
or tͥ pater dñe celi & t̾re. Quid ei con¬
fitetur: in quo eum laudat: Quia ab
entes & prudentes: Qui paruuli: Quȩ
ille occultauit sapientib & prudentib
& reuelauit paruulis: Sapientes & pru¬
dentes illos significat : de quib paulus
dicit. Ubi sapiens. ubi scriba. ubi con-¬
quisitor huiꝰ scl̃i: Nonne stultam fecit
ds̃ sapientiã huiꝰ mundi: Euam nunc
adhuc fortasse quęris qui st̃ isti. Forte.
isti sunt qui multũ de dõ disputantes fal-¬
sa dixerunt. inflati doctrinis suis dm̃ in¬
uenire & cognoscere minime potuerunt.
& ꝓdõ cuiꝰ est incõp̃̾hensibilis inuisibilisq
substantia. putauerunt dm acrem. ethe¬

Expanded text:
udivimus Filium Dei Cicentem, Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae. Quid ei confitetur? In quo eum laudat? Quia absentes et prudentes? Qui parvuli? Quae ille occultavit sapientibus et prudentibus, et revelavit parvulis? Sapientes et prudentes illos significat, de quibus Paulus dicit: Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ? Etiam nunc adhuc fortasse quaeris, qui sunt isti. Forte illi sunt, qui multum de Deo disputantes, falsa dixerunt; inflati doctrinis suis, Deum invenire et cognoscere minime potuerunt, et pro Deo, cujus est incomprehensibilis invisibilisque substantia, putaverunt Deum e
Abbreviated transcription (Latin):
i scđdm scͥpturas sapiamꝰ. ñ cogimur
Icontra xp̃ianam grãm disputare.
aͣ ea dicere quib demonstrare conem᷑ na-¬
turã humanã neq in paruulis medico
indigere quia sana est. & in maiorib sibi
ipsam ad iusticiã si uelit posse sufficere.
Acute qͥppe uidentur hȩc dici: s in sapien-¬
tia u̾bi qua euacuatur crux xp̃i. Non
est ista sapientia. desursum descendens.
Multo ardentiore ⁊elo nos oportet accendi.
ne euacuetur crux xp̃i. Euacuatur autẽ :
si aliquo modo p̃ter illiꝰ sacram̃tũ ad iu¬
sticiã uitamq et̾nam pueniri posse dicat᷑.¬

Expanded text:
Si secundum Scripturas sapiamus, non cogimur contra Christianam gratiam disputare, et ea dicere quibus demonstrare conemur naturam humanam, neque in parvulis medico indigere, quia sana est, et in majoribus sibi ipsam ad justitiam, si velit, posse sufficere. Acute quippe videntur haec dici, sed in sapientia verbi, qua evacuatur crux Christi, nec est ista sapientia desursum descendens.multo ardentiore zelo nos oportet accendi, ne euacuetur crux Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter illius sacramentum ad iustitiam uitamque aeternam perueniri posse dicat
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti. Ergo omĩa in sapientia in¬
xp̃o fecisti. Ille contẽptus. ille expalmatꝰ.
ille consputus. ille spinis coronatus. ille
crucifixus. omĩa in illo fecisti. Audi qͥd
ex illo tuo milite nunties hominib. qͥd
ex illo p̃cone sc̃o p̃dices gentib. xp̃m dei
uirtutẽ & dĩ sapientiã. Irrideant iudei
crucifixũ xp̃m: quia scandalũ est eis. Ir¬
rideant pagani crucifixũ xp̃m: qͥa stul-¬

Expanded text:
fecisti.» Ergo omnia in Christo fecisti. Ille contemptus, ille expalmatus, ille consputus, ille spinis coronatus, ille crucifixus, omnia in illo fecisti. Audio, audio quid de illo tuo milite nunties hominibus; quid de illo praecone sancto praedices gentibus, Christum Dei Virtutem, et Dei Sapientiam. Irrideant Judaei crucifixum Christum, quia scandalum est eis; irrideant Pagani crucifixum Christum. quia stul
Abbreviated transcription (Latin):
bras in animo humano. qui scit quẽ¬
aadmodũ debeat. leonẽ domare: & nescit
quẽ admodũ uiuere. An & hoc ut sciat.
sufficit ei liberum arbitriũ. lexq natura¬
lis: Hec est sapientia u̾bi: qua cuacuat᷑
cux xp̃i. S quid dixit: Perdam sapien¬
nam sapientiũ. Quia ista crux ñ potest
nacuari: ꝓfecto ista sapientia ꝑ stultici¬
mn p̃dicationis qua credentes sanantur
nicitur. Si enĩ possibilitas naturalis ꝑ li¬
birũ arbitriũ & ad cognoscendũ quomͦ iu¬
ucre debeat. & ad bene uiuendũ sufficit
sibi: gͣ xp̃c gratis mortuus est. gͦ euacua¬
tum est scandalũ crucis. Cur ñ etiã ego
hic exclamẽ. immo exclamabo. & istis in¬
crepͣabo dolore xp̃iano. euacuati estis a
xp̃o. qui in natura iustificamini. a gr̃a ex¬
uidistis: ignorantes dĩ iusticiã & urãm
uolentes constituere. iusticiȩ dĩ ñ estis sub¬
uti. Sicut enĩ finis legis. ita etiã nature

Expanded text:
bras in animo humano, qui scit quemadmodum debeat leonem domare et nescit quemadmodum uiuere. an et hoc ut sciat sufficit ei liberum arbitrium lexque naturalis? haec est sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed qui dixit: perdam sapientiam sapientium, quia ista crux non potest euacuari. profecto ista sapientia per stultitiam praedicationis, qua credentes sanantur, euertitur. si enim possibilitas naturalis per liberum arbitrium et ad cognoscendum quomodo uiuere debeat et ad bene uiuendum sufficit sibi, ergo Christus gratis mortuus est; ergo euacuatum est scandalum crucis. cur non etiam ego hic exclamem, immo exclamabo et istis increpitabo dolore christiano: euacuati estis a Christo, qui in natura iustificamini. a gratia excidistis! ignorantes enim dei iustitiam et uestram nolentes constituere iustitiae dei non estis subiecti. sicut enim finis
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ab co ipso audiunt. Nunqͥd paulus
pauli bapti⁊ ati estis: Erant illic etiam
qui mortuos resurgere ñ credebant. & in
co utiq ñ ueram tenebant atq habebat
fidem. Ex co tam̃ qd̃ uerum habebant.
qm̃ credebant xp̃m resurrexisse in quo
fuerant baptizati. dat oꝑam apłs etiã
illud curare in quoeis fides sana ñ erat
dicens. Si mortui ñ resurgent neq xp̃c
etiã curaretur qd̾ resurgere mortuos er¬
rore ꝑnitiosissimo ñ credebant. Ex tractꝰ¬
nus ille miles xp̃i. in se curam par¬
uuloꝵ iactari noluit. Nunqͥd paulus
ꝓ uobis crucifixus est. aut in nomine. pau¬
li baptizati estis: Quid eis dicit aliud.
nisi iactate in dño curã urãm. & ipse uos
enutriet: Modo autẽ uult paruulus
iactare curã suam in dñm. & occurrit
nescio quis & dicit ego excipio. Respon

Expanded text:
tatem, ab eo ipso audiunt: numquid Paulus tatem, ab eo ipso audiunt: numquid Paulus Pauli baptizati estis? erant illic etiam, qui mortuos resurgere non credebant et in eo utique non ueram tenebant atque habebant fidem. ex eo tamen quod uerum habebant, quoniam credebant Christum resurrexisse, in quo fuerant baptizati, dat operam apostolus etiam illud curare, in quo eis fides sana non erat, dicens: si mortui non resurgunt, neque Christus etiam sanaretur, quod resurgere mortuos errore perniciosissimo non credebant. quanus ille miles Christi in se curam parvulorum jactari noluit: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis Quid eis aliud dicebat, nisi, Jactate in Dominum curam vestram, et ipse vos enutriet? Modo autem vult parvulus jactare curam suam in Dominum, et occurrit nescio quis, et dicit: Ego excipio. Tan
Abbreviated transcription (Latin):
apia scismata faciebant. Hoc ipsorũ
nomine baptizatos. ñ erroris eoꝵ. sed
diuini apud eos muneris erat. Hanc dĩ
ueritatẽ: in iniquitate suoꝵ scismatũ
paulus. ñ ꝑ illa uitia destructa etiã istã
destruit. s ꝑ hanc confirmatã illa emen¬
danda conuincit. Nunqͥd paulus ꝓ uo¬
bis inquit crucificus est: aut in nomine
pauli baptriati estis: Ut ꝑ uerum dĩ qd̃
tenebant. de suo falso erubescerent quod
rorsus fieri potest. ut aliqui uerũ
habeant baptismũ. & ñ habeant
ueram fidẽ. sicut fieri potest. ut uerum
habeant eugłm. qd̾ ñ recte intelligendo
falsi aliquid credant de dõ. Nunqͥd ꝓpt̾
ipsam fidi falsitatẽ. etiã eugłm qd̃ uerũ
apud eos inuenitur. detestandũ aut emen¬
dandũ putabimus: Nec illos arbitror
corinthios quos in scismata dissiluisse
redarguit. uerã fidem habuisse in eo qd̃
dicebant ego sum pauli. Hoc enĩ falsum
erat. Ueruntam̃ baptismũ habebant. ex
cuiꝰ ueritate ut istam corrigerent falsi¬

Expanded text:
impia schismata faciebant; hoc ipsorum nomine baptizatos, non erroris eorum, sed diuini apud eos muneris erat; hanc dei ueritatem in iniquitate suorum schismatum s Paulus non per illa uitia destructa etiam istam destruit, sed per hanc confirmatam illa emendanda conuincit — numquid Paulus pro uobis, inquit, crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis? —, ut per uerum dei quod tenebant de suo falso erubescerent quod rorsus fieri potest, ut aliqui uerum habeant baptismum et non habeant ueram fidem, sicut fieri potest, ut uerum habeant euangelium, quod non recte intellegendo falsi aliquid credant de deo: numquid propter ipsam fidei falsitatem etiam euangelium, quod uerum apud eos inuenitur, detestandum aut emendandum putabimus? nec illos Corinthios arbitror, quos in schismata dissiluisse redarguit, ueram fidem habuisse in eo quod dicebant: ego sum Pauli; hoc enim falsum erat. uerum tamen baptismum habebant, ex cuius ueritate ut istam corrigerent falsi
Abbreviated transcription (Latin):
um in carne manifestatꝰ nitate .uͦi.
est filiꝰ dĩ. in hunc mundũ missus
est in plenitudine tẽporis factus ex femi¬
na. Quia enĩ in sapientia dĩ ñ poterat
mundꝰ cognoscere ꝑ sapientiã dm̃. qm̃
lux lucet in tenebris & tenebre eam ñ cõ¬
p̃henderunt: placuit dõ ꝑstulticiam
p̾dicationis saluos facere credentes. ut
u̾bum caro fieret & habitaret in nobis.

Expanded text:
um in carne manifestatus est Filius Dei, in hunc mundum missus est, in plenitudine temporis, factus ex femina. Quia enim in sapientia Dei non poterat mundus cognoscere per sapientiam Deum; quoniam lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt: placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes ; ut Verbum caro fieret, et habitaret in nobi
Abbreviated transcription (Latin):
ioħis dictus est. Probo ipsa uerttate dicen¬
te: qnͣdo int̾rogauit iudeos. baptismꝰ io¬
hannis unde est de cęlo. an ex hominib:
Ergo ne tot baptismi dicerentur qͦt essent
serui: qui baptizabant accepta potestale.
a dño: sibi tenuit dñs bapti⁊ andi pote.¬
statẽ. seruis ministeriũ dedit. Dicit il
seruus baptizare. recte dicit. sicut aplo
aicit. B aptiraui autẽ & stephanȩ domã
s tanqm minister. Idõ si sit & malui s¬

Expanded text:
Veritate dicente, quando interrogavit Judaeos, Baptisma Joannis unde est? de coelo, an ex hominibus ? Ergo ne tot baptismata dicerentur, quot essent servi qui baptizarent accepta potestate a Domino; sibi tenuit Dominus baptizandi potestatem, servis ministerium dedit. Dicit se servus baptizare; recte dicit, sicut Apostolus dicit, Baptizavi autem et Stephanae domum : sed tanquam minister. Ideo si sit et malu
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem. ut siue baptraret in minl¬
sterio seruus malus. siue baptizaret in
pinisterio seruus bonꝰ. ñ sciret se ille
quibaptizaretur baptrzari. nisi ab il¬
ioqui sibi itnuit baptizandi potestatẽ¬

Expanded text:
sed sive baptizaret in ministerio servus bonus, sive baptizaret in ministerio servus malus, non sciret se ille qui baptizaretur baptizari, nisi ab illo qui sibi tenuit baptizandi potestate
Abbreviated transcription (Latin):
Nunqͥd paulus. ꝓ uobis crucifixus est. aut
in nomine pauli baptizati estis: Qd̃ dedi.
ñ ego dedi. Gratis accepistis. columba de
edo descendit. Ego inqͥt plantaui. apol¬
lorigauit. s ds increm̃tum dedit. Neq
qui plantat est aliqͥd neq qui rigat. s qͥ

Expanded text:
Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis » ? Quod dedi, non ego dedi: gratis accepistis, columba de coelo descendit. « Ego, » inqlo rigauit, sed deus incrementum dedit. neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiꝰ est hominib. & infirmũ dĩ for¬
tiꝰ est hominib. Hoc qͣsi stultũ & infir¬
mũ: tanqm sua uirtute sapientes fortesq
contemnunt. S hec est gr̃a quȩ sanat in-¬
firmos ñ suꝑbe iactantes falsam beatitu¬
dinẽ suã: s humilit̾ potiꝰ uerã miseriã

Expanded text:
ominibus, et infirmum Dei fortius est hominibus. Hoc quasi stultum et infirmum tamquam sua uirtute sapientes fortesque contemnunt. Sed haec est gratia, quae sanat infirmos, non superbe iactantes falsam beatitudinem suam, sed humiliter potius ueram miseriam
Abbreviated transcription (Latin):
itatem alicui seruo suo. ut daret baptisiũ
tanqm uice sua. transferret a se baptrian¬
di potestatẽ. & constitueret in aliquo ser
uo. & tantã um daret baptismo transla¬
to in seruum. qͣntã uim haberet baptisnꝰ
datus a dño. Hoc noluit uło. ut in illo
spes esset baptrzatoꝵ: a quo se baptizatos
agnoscerent. Noluit gͦ seruum ponere.
spem in seruo: ideoq clamat apls. cũ ui¬
deret homines uolentes ponere spem in se¬
ipso. Nũqͥd paulus ꝓ uobis crucifixus
est. aut in nomine pauli baptriati estis:
Baptizauit autẽ paulus tanqm minister.
ñ tanqm ipsa potestas. Bapti⁊ auit autẽ
dñs: tanqm̃ potestas. Intendite. Et po¬
tuit hanc potestatem seruo dare. s no¬
luit. Si enĩ daret hanc potestatẽ serus.
id est ut ipsoꝵ esset qd̃ dm̃ erat: tot esseq
baptismi. qͦt essent serui. ut quomͦ dictꝰ
est baptismꝰ ioħis. sic diceret᷑ baptismus
petri. baptismꝰ pauli. baptismꝰ iacobi.

Expanded text:
statem alicui servo suo, ut daret baptismum suum tanquam vice sua, et transferre a se baptizandi potestatem, et constituere in aliquo servo suo, et tantam vim dare baptismo translato in servum, quantam vim haberet baptismus datus a Domino. Hoc noluit ideo, ut in illo spes esset baptizatorum, a quo se baptizatos agnoscerent. Noluit ergo servum ponere spem in servo. Ideoque clamabat Apostolus, cum videret homines volentes ponere spem in seipso: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Baptizavit ergo Paulus tanquam minister, non tanquam ipsa potestas: baptizavit autem Dominus tanquam potestas. Intendite. Et potuit hanc potestatem servis dare, et noluit. Si enim daret hanc potestatem servis, id est, ut ipsorum esset quod Domini erat, tot essent baptismi quot essent servi; ut quomodo dictum est baptisma Joannis, sic diceretur baptisma Petri, sic baptisma Pauli, sic baptisma Jacobi,
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝑ nom̃ eius. Idõ filii. quia remissis pec-¬
nis nascimini. S ꝑ cuiꝰ nom̃ remituim¬
ur peccata: Nunqͥd augustim: Ergo
nec ꝑ nomen donati. Uidetis quis augusti¬
nus. aut quis donatus. Nec ꝑ nom̃ pauli.
nec ꝑ nom̃ petri. Nam diuidentib sibi
utłiam & partes facere de unitate conan-¬
tib parturiens paruulos mater caritas
in apło exponit uiscera sua. conscindit
quodãmͦ uerbis ub̾a sua. plorat filios qͦs
udet efferri. Reuocat ad unũ nom̃ eos
qui multa nomina sibi facere uolebant.
uꝙellit ab amore suo. ut. xp̃c ametur: &
dicit. Nunqͥd paulꝰ ꝓ uobis crucifixus
est. aut pa nomine pauli baptizati estis:¬

Expanded text:
per nomen ejus. Ideo filioli, quia dimissis peccatis nascimini. Sed per cujus nomen remittuntur peccata? Numquid per Augustini? Ergo nec per nomen Donati. Videris quis Augustinus, aut quis Donatus: nec per nomen Pauli, nec per nomen Petri. Nam dividentibus, sibi Ecclesiam, et partes facere de unitate conantibus parturiens parvulos mater charitas in Apostolo, exponit viscera sua, conscindit quodammodo verbis ubera sua, plorat filios quos videt efferri, revocat ad unum nomen eos qui multa nomina sibi facere volebant, repellit ab amore suo ut Christus ametur, et dicit: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiã sapientiũ : & prudentiam
prudentiũ reꝓbabo. Non cnĩ suam in eis
ꝑdit & reꝑbat quã ipse donauit. s quã si¬
bi arrogant qui ñ habent ipsiꝰ. Unde cõ¬
memorato isto. ꝓpħico testimonio. sequit᷑
& dicit apls. Ubi sapiens. ubi scriba. ubi
conquisitor huiꝰ sclĩ: Nonpe stultã ds̃¬

Expanded text:
sapientiam sapientium et prudentiam prudentium reprobabo. Non enim suam in eis perdit et reprobat, quam ipse donauit, sed quam sibi adrogant, qui non habent ipsius. Unde commemorato isto prophetico testimonio sequitur et dicit apostolus: Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor huius saeculi? Nonne stultam
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sc̃s. In tantum gͣ donũ dĩ est. in qu¬
tum datur eis quib datur. A pud se autẽ
ds est. & si nemini detur. quia ds̃ erai
patri a filio coȩcernꝰ. anteqm cuiqm ial̃
caretur. Nec quia illi dant. ille. datui
ilcominot et uis. Ita ani datur sien a
donum ũt etiã scipsum dec. sicio ⁊ Ete
Nonnim dit potelt ui ole suȩ poteltas
de quo dictũ est. sp̃c ubi uult spirat. &
apud apłm qd̾ supra iam cõmemoraui.
diuidens ꝓpͥa unicuiq ꝓut uult. Non
ist illic conditio dati. & dñatio dantiũ.
s concordia dati & dantium. Ex sermo¬

Expanded text:
 dare. In tantum ergo donum Dei est, in quantum datur eis quibus datur. Apud se autem Deus est, etsi nemini detur, quia Deus erat Patri et Filio coaeternus, antequam alicui daretur, nec quia illi dant, et ipse datur. Ideo minor est illis. Ita enim datur sicut Dei donum, ut etiam seipsum det sicut Deus. Non enim dici potest non esse suae potestatis, de quo dictum est: Spiritus ubi vula commemoravi, dividens propria unicuique prout vult. Non est illic conditio dati et dominatio dantium, sed concordia dati et dantium.
Abbreviated transcription (Latin):
deuenerunt. Porro si ille interitꝰ a ser¬
pentib. & ab ext̾minatore illa ꝑditio.
& gladii trucidatio figurȩ fuerunt sic̃
euident̃ dicit apłs. cum illa om̃ia conti¬
gise mani festũ sit. ñ enĩ att in figura adi¬
cebant̃. uł mfigura scͥpta sunt. s in sidu
ra inq̃t contingebant illis: qͣnto masor
diligentia pietatis cauendȩ sunt pene
quarñ figun ille fuerunt. Procul aubio
qͣppe sicut in boms reb multo amplĩ u¬
ni est in co qd̾ ꝑ figuram significatur. qm
in ipsa figura. ita in malis longe utiq
peiora sunt quȩ significantur figuris.
cũ taita mala sint etiã significantes figure
Nam sicut tra ꝓmissionis quo ille ppłs au¬
cebatur. in cõparatione regni celoꝵ inchil
est quo xp̃ianus ppls ducitur: ita & pene
alȩ quȩ figurȩ fuerunt qͣntũ libet sint atro¬
ces in cõparatione penarũ quas significant
ugłm legi uet̾i cõparans & ꝓpħarũ.
dñs. & ñ illud malũ qd̾ homines an¬

Expanded text:
urgent. Porro si ille interitus a serpentibus, et ab exterminatore illa perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebantur, vel, In figura scripta sunt; sed, Inillis: quanto majore diligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis longe utique pejora sunt quae significantur figuris, cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in comparatione regni coelorum nihil est, quo christianus populus ducitur: ita et poenae illae quae figurae fuerunt, cum tam sint atroces, in comparatione poenarum quas significant um Legi veteri comparans Dominus, et non illud malum quod homines an
Abbreviated transcription (Latin):
ei. Notandũ est totũ ꝓ parte positũ.
pss enĩ sicut reuera erat quosdã eoꝵ dixit
hoc fecisse. ñ totũ ppłm: ubi ait. Neq
ydolis seruiamꝰ. sicut quid̾ã illoꝵ. Ex
puericia. Qͥd autẽ lusu puerili tam
simile est qm ydola colere. qnͣdo apłs
id hoc retulit hoc genꝰ suꝑstitionis cum
ait. neq ydolis seruiamꝰ quẽ ad modũ
quidã eoꝵ sicut scͥptum est. sedit ppłs
manducare & bibere. & surrexerunt lu-

Expanded text:
e notandum totum pro parte positum. apostolus enim, sicut reuera erat, quosdam eorum dixit hoc fecisse, non totum populum, ubi ait: neque idolis seruiamus sicut quidam illorum. Quid autem lusui puerili tam simile est, quam idola colere; quando et Apostolus ad hoc retulit hoc genus superstitionis, cum ait, Neque idolis servientes, quemadmodum quidam eorum, sicut scriptum est, Sedit populus manducare et bibere, et s
Abbreviated transcription (Latin):
Qui autẽ dixerit racha: reus erit concilio.
Qui autẽ dixerit fatue. reus crit gehennȩ
ignis. Qͥd tam paruũ in peccatis: qm
fr̃ĩ dicere fatue: Qͥd tam magnũ in sup¬
plicis. qm grhenne ignis: Si in lege uł
suo fatue. lapidari ussum fuisse diuinitꝰ.
qͣnte dm crudelitatis argueret: Quis
autẽ ñ dico lapidari. s ꝑ singulos artꝰ
immo ꝑ singula corꝑis frusta paulatim
atq minutatĩ uiuens & sentiens dilani¬
ari consumiq maluisset. qmͣ gehennȩ
ignib mancipari: Absit tam̃ ut cruae¬
liorẽ qͥsq dicat eugłii d̾m qmͣ legis. dr̃e
intelligens utriꝰq eẽ unum. Et cundẽ
dm in lege t̾rentem carnalib. in euglio

Expanded text:
s erit concilio; qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid tam parvum in peccatis, quam fratri dicere, Fatue? Quid tam magnum in suppliciis, quam gehenna ignis? Si in Lege velsuo, Fatue, lapidari jussum fuisse divinitus, quantae Deum crudelitatis argueret? Quis non autem, non dico lapidari, sed per singulos artus, imo per singula corporis frusta, paulatim atque minutatim, vivens et sentiens dilaniari consumique maluisset, quam gehennae ignibus mancipari? Absit tamen ut crudeliorem quisquam dicat Evangelii Deum quam Legis Deum, intelligens utriusque esse unum et eumdem Deum, in Lege terrentem carnalibus, in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
erant gͦ ibi aliqui in quib benepla¬
citum est d̾o. Et cũ essent omĩa cõmunia
sacram̃ta. ñ cõmunis erat omib gr̃a quȩ
sacram̃toꝵ uirtus est: sicut & nunc reue¬
lata iam fide quȩ tunc uelabat᷑. omĩb
in nomine patris & filii & sp̃c sc̃i baptiza
tis cõmune est lauachrũ regenerationis.
s ipsa gr̃a cuiꝰ sunt sacram̃ta. qua m̃bra
corporis xp̃i cum suo capite regenerata
sunt: ñ cõmunis est om̃ib. Nam & here¬
tici habent eundẽ baptismũ. & falsi fr̃s
in cõmunione catholici nominis. Ergo
& hic recte dicit᷑. s ñ in om̃ib illis bene¬
ñ in om̃ib illis beneplacitũ est d̃o. ita osten¬
dens fuisse ibi etiã illos in quib benepla¬
citũ est dõ: continuo subiecit. ꝓstrati enĩ
sunt in deserto. Deinde adiunxit. Hec
autẽ figurȩ nr̃ȩ facte sunt. ut ñ simꝰ con-¬
cupiscentes mala. sicut & illi concupierua:
neq ydolis seruientes sicut qͥd̾a eoꝵ sic̃

Expanded text:
erant ergo ibi aliqui in quibus beneplacitum est Deo; et cum essent omnia communia sacramenta, non communis erat omnibus gratia, quae sacramentorum virtus est. Sicut et nunc jam revelata fide quae tunc velabatur, omnibus intis , commune est lavacrum regenerationis; sed ipsa gratia cujus ipsa sunt Sacramenta, qua membra corporis Christi cum suo capite regenerata sunt, non communis est omnibus. Nam et haeretici habent eumdem Baptismum, et falsi fratres in communione catholici nominis. Ergo et hic recte dicitur: Sed non in omnibus illis benenon in omnibus illis beneplacitum est Deo, ita ostendens fuisse ibi etiam illos in quibus beneplacitum est Deo; continuo subjecit, « Prostrati enim sunt in deserto: » deinde adjunxit, « Haec autem figurae nostrae factae sunt, ut non simus concupiscentes mala, sicut et illi concupierunt: neque idolis servientes, sicut quidam eorum; sicut
Abbreviated transcription (Latin):
corporalib: penis. Qd̃ enim diluuiuis
cõparari ȩrmis ignib potest. quȩ cells
quȩ uulnera. que corpoꝵ mortes crucia¬
ad sempit̾nis: Uiginti qͣtuor milia ca-¬
pentiũ tanto buccarũ strepitu inflat in¬
sinus. qͣsi ñ innumerabilia milia coti¬
di mori antur toto orbe t̾rarũ.S tran¬
sutorla ista corꝑis mors est. Quis uͭ esti¬
mare possit. qͦt milia stabunt ad sim¬
qam ex om̃ib gentib quȩ sempit̾nis
damnanda sunt ignib: Quis autẽ utriꝰ¬
ubet sexus homo ñ mallet gladio tru¬
addar. etiã illo modo quo trucidauit.
sicerdos finees fornicarios in ipso cõplexu
nifariȩ uoluptatis. t̾ribile constituens
adusus exetrandas libidines ultionis ex
inqm nͨ mallet tali genere mortis int̾fici.
qͥs ñ postremo igne consumi. uł ferinis
morsib ꝑ ipsa pudenda. lanari: qͣm
mitu in geheniã ignis ȩt̾ni: Neq ydo¬

Expanded text:
alibus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibus potest? quae caedes, quae vulnera, quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium, tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum? Sed transitoria ista corporis mors est: quis vero aestimare possit, quot millia stabunt ad sinistram ex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda sunt ignibus? 33. Eat islibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit sacerdos Phinees fornicarios, in ipso complexu nefariae voluptatis , terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exeinquam, non mallet tali genere mortis interfici, quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda laniari, quam mitti in gehennam ignis aeterni? Cur
Abbreviated transcription (Latin):
de altari accipiunt & moriuntur.
& accipiendo moriunt᷑. Unde dicit
apłs. ludicium sibi manducat & bibit.
Non enĩ buccella dñica uenenũ fuit iu¬
dȩ. & tam̃ accepit. Et cũ accepit in eũ
inmicus intrauit. ñ quia malũ accepit.
s quia bonũ malus accepit. Uidete gͦ
fr̃s panem cȩlestem. spũalit̾ manducate.
innocentiam ad altare apportate. Pec¬
cata & si sunt cotidiana. uł ñ sint mor¬
tifera. anteqͣmͣ ad altare accedatis. atten¬
dite qͥd dicatis. dimitte nobis debita
nr̃a sicut & nos dimittimꝰ debitorib
nr̃is. Dimittis: dimitatur tibi. Secu¬
rus accede. panis est ñ uenenum. S
uide si dimittis. Nam si ñ dimitts.
mentiris. & ei mentiris quẽ ñ fallis.
Mentiri dõ potes. dm̃ fallere ñ potes.
Nouit ille quid agas. Intus te uidet. intꝰ
te examinat. intus inspicit. intus iudi-¬
cat. intus aut damnat aut coronat.

Expanded text:
de altari accipiunt et moriuntur, et accipiendo moriuntur? Unde dicit Apostolus, Judicium sibi manducat et bibit . Non enim buccella Dominica venenum fuit Judae. Et tamen accepit, et cum accepit, in eum inimicus intravit: non quia malum accepit, sed quia bonum male malus accepit. Videte ergo, fratres, panem coelestem spiritualiter manducate, innocentiam ad altare apportate. Peccata etsi sunt quotidiana, vel non sint mortifera. Antequam ad altare accedatis, attendite quid dicatis: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Dimittis, dimittetur tibi: securus accede, panis est, non venenum. Sed vide si dimittis: nam si non dimittis, mentiris, et ei mentiris, quem non fallis. Mentiri Deo potes, Deum fallere non potes. Novit ille quid agat. Intus te videt, intus te examinat, intus inspicit, intus judicat, intus aut damnat, aut coronat.
Abbreviated transcription (Latin):
Sufficit tibi grã mea: nam uirtus in in¬
firmitate ꝑficitur. Ecce ꝑ malũ factũ
est bonũ: cum bene accipitur malum.
Quid gͦ miraris si datus est uide panis
xp̃i. ꝑ quẽ manciparet᷑ diabolo. cum
uideas e contrario datum paulo angłm
diaboli ꝑ quẽ ꝑficeretur in xp̃o. Ita
& malo bonũ obfuit. & bono malũ ꝓ
fuit. Recordamini unde sit scͥptum.
Quicũq manducauerit panem aut bibe¬
rit calicem dñi indigne: reus erit cor¬
poris & sanguinis dñi. Et de his erat
sermo cũ hoc apłs diceret. qui dñi corpꝰ
uelut quẽlibet aliũ cibum indiscrete
negligenterq sumebant. Hic gͦ si cor¬
ripitur quia ñ duuidicat hoc est ñ dis¬
cernit a cęt̾is cibis dñicum corpꝰ. quodã¬
mͦ damnat᷑. qui ad eiꝰ m̃sam fingens a-¬
micũ accedit inimicus. Si rep̃hensio¬
ne tangitur negligentia conuiuantis.
qua pena ꝑcutitur uenditor inuitantis:¬

Expanded text:
Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur » . Ecce per malum factum est bonum, dum bene accipitur malum. Quid ergo miraris si datus est Judae panis Christi, per quem manciparetur diabolo; cum videas e contrario datum Paulo angelum diaboli, per quem perficeretur in Christo? Ita et malo bonum obfuit, et malum bono profuit. RecQuicunque manducaverit panem, aut biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini. Et de his erat sermo, cum hoc Apostolus diceret, quia Domini corpus velut quemlibet alium cibum indiscrete negligenterque sumebant. Hic ergo si corripitur qui non dijudicat, hoc est, non discernit a caeteris cibis dominicum corpus, quomodo damnatur qui ad ejus mensam fingens amicum accedit inimicus? Si reprehensione tangitur negligentia convivantis, qua poena percutitur venditor invitantis
Abbreviated transcription (Latin):
Dicunt enĩ. Itane hoc meruit panis xp̃i
porrectus de m̃sa xp̃i. ut post illum in-¬
traret in eiꝰ discipulũ sathanas: Quib
respondemꝰ. hinc potiꝰ nos doceri. qmͣ
sit cauendũ male acciꝑe bonum. Mul¬
tũ qͥppe int̾est ñ quid accipiat. s qͥs acti-¬
piat. nec quale sit qd̾ datur. s qualis sit
ipse cui datur. Nam & bona obsunt &
mala ꝓsunt: sicut fuerint quib dant᷑.
P eccatũ inqͥt apłs ut appareat peccatũ:
ꝑ bonũ mͥ oꝑatum est mortẽ. Ecce ꝑ
bonũ factũ est malũ: dũ male accipit᷑

Expanded text:
Dicunt enim: Itane hoc meruit panis Christi porrectus de mensa Christi, ut post illum intraret in ejus discipulum satanas? Quibus respondemus, hinc nos potius doceri quam sit cavendum male accipere bonum. Multum quippe interest, non quid accipiat, sed quis accipiat; nec quale sit quod datur, sed qualis sit ipse cui datur. Nam et bona obsunt, et mala prosunt, sicut fuerint quibus dantur. Peccatum, inquit Apostolus, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Ecce per bonum
Abbreviated transcription (Latin):
Qui autẽ manducat & bibit indigne:
iudiciũ sibi manducat & bibit. Non
ait quia illa res mala est. s quia ille malꝰ
male accipiendo ad iudiciũ accipit bo¬
nũ qd̃ accipit. Non enĩ mala erat buccel¬
la quȩ tradita est uidẽ a dño. Absit. Me.¬
dicus ñ daret uenenũ. salutem medicꝰ
dedit. s indigne accipiendo ad ꝑniti-¬
em accepit. qui ñ pacatus accepit. Ex¬

Expanded text:
Qui autem manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . Non ait quia illa res mala est: sed quia ille malus, male accipiendo, ad judicium accipit bonum quod accipit. Num enim mala erat buccella quae tradita est Judae a Domino ? Absit. Medicus non daret venenum: salutem medicus dedit; sed indigne accipiendo, ad perniciem accepit qui non pacatus accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
e ipsa qͦ pudicitia conuigali nẽpe
apłs ait. Qd̃ uult faciat. ñ peccat
li nubat. Et tam̃ etiam hoc donum dei
est. dicente scͥptura a dño. iungitur mu¬
lier uiro. Idõ doctor gentium in fide. &¬
pudicitiam conuigalem ꝑ quã ñ fiunt
adulteria. & ꝑfectiorem continentiã ꝑ
quã nullus concubitus querit᷑. suo sermo
ne cõmendans. & hoc & illud donũ dei
esse monstrauit. ammonens comuges¬
ne se inuicẽ fraudent. Qd̃ cũ ammonu¬
isset adiecit. Uellem autẽ om̃s homines
esse sicut meipsum. quia utiq ipse ab
om̃i concubitu continebat. Et continuo
subiunxit. S unusqͥsq ꝓpͥum donum
habet a do. aliꝰ sic. alius autẽ sic.¬

Expanded text:
e ipsa quoque pudicitia conjugali nempe Apostolus ait, Quod vult faciat, non peccat si nubat : et tamen etiam hoc Dei donum est, dicente Scriptura, A Domino jungitur mulier viro . Ideo Doctor Gentium et pudicitiam conjugalem per quam non fiunt adulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus concubitus quaeritur, sermone suo commendans, et hoc et illud donum Dei esse monstravit, scribens ne se invicem fraudent: quos cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum; quia utique ipse ab omni concubitu continebat: et continuo subjunxit, Sed unusquisque proprium donum habet a Deo; alius sic, alius autem sic
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq neq qui plantat est aliqͥd neq qͥ ri¬
gat. s qui increm̃tũ dat ds. Nc ꝑ hoc sic̃
exhortatur & p̃dicat recte . s ille qui acce¬
pit hoc donũ: tta exhortantẽ recte atq
p̃dicantẽ ꝓfecto ille obȩdienter audit.
qui accepit hoc donum. Hinc est qd̾ dñs
cum eis loqueretur qui carnis aures aꝑtas
haberent: dicebat tam̃. Qui habet au¬
res audiendi audiat. quas ñ om̃s habert.
ꝓcul dubio nouerat. Aquo autẽ habe¬
ant quicũq habent: ipse dñs ostendit
ubi ait. Dabo eis cor cognoscendi me. &
aures audientes. Aures gͦ audiendi. ip¬
sum est donum obediendi. Exc epła ad

Expanded text:
neque qui plantat, aliquid est, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ac per hoc sicut exhortatur et praedicat recte, sed ille qui accepit hoc donum: ita exhortantem recte atque praedicantem profecto ille obedienter audit, qui accepit hoc donum. Hinc est quod Dominus, cum eis loqueretur, qui carnis aures apertas haberent, dicebat tamen, Qui habet aures audiendi, audiat : quas non omnes habere procul dubio noverat. A quo autem habeant, quicumque habent, ipse Dominus ostendit, ubi ait: Dabo eis cor cognoscendi me et aures audientes . Aures ergo audiendi, ipsum est donum obediendi, ut qui id
Abbreviated transcription (Latin):
stia deuitetur. qm̃ certo & om̃imꝰ inuio¬
labili munere immortalitatis induen¬
tur. ut ñ nisi uelint possibilitate ñ ne¬
post resurrectionẽ iam quidẽ in sp̃ua¬
li corpore: s tam̃ uere cibũ ac potum
cum discipulis sũpsit. Non enĩ pote¬
stas s egestas edendi ac bibendi talib
corporib auferet᷑. unde & sp̃ualia ertres.¬
ñ quia corpora ẽẽ desistent: s quia spu
uinificante subsistent. Nam sicut ista
quȩ habent animã uiuentẽ ñdum sp̃m
uinificantẽ ammalia dicunt᷑ corpora.
nec aminȩ s corpora. ita illa sp̃ualia¬
uocant᷑ corꝑa. Absit tam̃ ut sp̃c ea cre¬
damꝰ futura s corpora. carnis habitu¬
ra substantiã. s nullam tarditatẽ cor¬
ruptionẽq carnalem spũ iniuificante
passura. Gunc iam ñ t̾renꝰ s celestis
homo erit. ñ quia corpꝰ qd̾ de t̾ra fac¬
tum est ñ ipsum erit: s quia dono cȩ¬
lesti iam tale erit. ut etiã cęlo incolen

Expanded text:
stia deuitetur; quoniam certo et omni modo inuiostia deuitetur; quoniam certo et omni modo inuiolabili munere inmortalitatis induentur, ut non nisi uelint, possibilitate, non nepost resurrectionem, iam quidem in spiritali carne, sed tamen uera, cibum ac potum cum discipulis sumsit. Non enim potestas, sed egestas edendi ac bibendi talibus corporibus auferetur. Unde et spiritalia erunt, -non quia corpora esse vivificante subsistent. Nam sicut ista quae habent animam viventem, nondum spiritum vivificantem, animalia dicuntur corpora, nec tamen vocantur corpora. Absit tamen ut spiritus ea credamus futura, sed corpora carnis habitura substantiam, sed nullam tarditatem corruptionemque carnalem spiritu vivificante passura. Tunc jam non terrenus, sed coelestis homo erit: non quia corpus, quod de terra fictum est, non ipsum erit; sed quia dono coelesti jam tale erit, ut etiam coelo incolendo
Abbreviated transcription (Latin):
ad mortem: qui status eis de ligno uite
qd̃ in medio paradysi cum arbore ueci-¬
ta simul erat mirabili dĩ gr̃a p̃stabat᷑.
tam̃ & alios sumebant cibos p̃ter unã
arborem quȩ erat int̾dicta. Agebatur¬
gͦ aliis quȩ sumebant. ne animalia
corꝑa molestiȩ aliqͥd esuriendo aut si-¬
tiendo sentirent. De ligno autẽ uitȩ
ꝓpt̾ea gustabatur. ne mors eis undecũq.
subreꝑet. uł senectute confecta decursis
tempoꝵ spaciis interirent. tanqͣm cet̃a
essent alim̃to. illud sacram̃to. ut sic
fuisse accipiatur lignũ uitȩ in corporã
li paradyso sicut in spũali hoc est intẽl¬
ligibili paradẏso sapientia dĩ. de qua
scͥptũ est. Lignũ uitȩ est om̃ib ample¬
resurrectione futura sunt neq ullo lig¬
no indigebunt quo fiat ut nullo mor¬
bo uł senectute inueterata moriantur.
neq ullis aliis corporalib alim̃tis quib
esuriendi ac sitiendi qualiscũq mole¬

Expanded text:
ad mortem qui status eis de ligno uitae, ad mortem qui status eis de ligno uitae, quod in medio paradiso cum arbore uetita simul erat, mirabili Dei gratia praestabatur, tamen et alios sumebant cibos praeter unam arborem, quae fuerat interdicta, non quergo aliis quae sumebant, ne animalia corpora molestiae aliquid esuriendo ac sitiendo sentirent: de ligno autem vitae propterea gustabatur, ne mors eis undecumque subreperet, vel senectute confecta decursis temporum spatiis interirent: tanquam caetera essent alimento, illud sacramento; ut sic fuisse accipiatur lignum vitae in paradiso corporali, sicut in spirituali, hoc est intelligibili paradiso, Sapientia Dei, de qua scriptum est, Lignum vitae est ampleresurrectione futura sunt, neque ullo ligno indigebunt, quo fiat ut nullo morbo uel senectute inueterata moriantur, neque ullis aliis corporalibus alimentis, quibus esuriendi ac sitiendi qualiscumque mole
Abbreviated transcription (Latin):
alicuiꝰ indigentia subditã carnẽ : ut
nichil nobis repugnet ex nobis. s sicut
foris neminẽ: ita nec intus nosipsos
uiens ñ incongruȩ carnalis: ita
caro spũi seruiens recte appellabitur
spũalis: ñ quia in sp̃m conu̾tetur sicuti
ñ nulli putant. ex eo qd̃ scͥptum esti. semi¬
natur corpꝰ animale. surget corpꝰ sp̃uã¬
le: s quia spũi sũma & mirabili obtem¬
ꝑandi facilitate subdet᷑. usq ad implen¬
dam immortalitatis indissolubilis secu-¬
rissimã uoluntatẽ. om̃i molestię sensu.
omi corruptibilitate & tarditate detra-¬
cta. Non solum enĩ ñ erit tale quale
nunc est in quauis optima ualitudine:
s nec tale quidẽ quale fuit in pͥmis ho¬
minib ante peccatũ. Qui licet moritu¬
Sri ñ essent nisi peccassent. ali¬
mentis tamen ut homines utebantur.
ñdum sp̃ualia. s adhuc animalia cor-¬
pora t̾rena gestantes. que licet semo ñ
ueterascerent ut necessitate ꝑducerent᷑

Expanded text:
alicujus indigentia subditam carnem, ut alicujus indigentia subditam carnem, ut nihil nobis repugnet ex nobis; sed sicut foris neminem, ita nec intus nosipsos viens, non incongrue carnalis; ita caro spiritui serviens, recte appspiritalis, non quia in spiritum conuertetur, sicut nonnulli putant ex eo quod scriptum est: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale, sed quia spiritui summa et mirabili obtemperandi facilitate subdetur usque ad inplendam inmortalitatis indissolubilis securissimam uoluntatem, omni molestiae sensu, omni corruptibilitate et tarditate detracta. Non solum enim non erit tale, quale nunc est in quauis optima ualetudine, sed nec tale quidem, quale fuit in primis hominibus ante peccatum, qui licet morituri non essent, nisi peccassent, alimentis tamen ut homines utebantur, nondum spiritalia, sed adhuc animalia corpora terrena gestantes. Quae licet senio non ueterescerent, ut necessitate perducerentur
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ corpora sine ullo
uicio. sine ulla deformitate. sicut sine
ulla corruptione. onere. difficultate.
In quib tanta facilitas. qñta felicitas
erit. Propt̾ qd̾ & spũalia dicta sunt.
cum ꝓculdubio corpora sint futura. ñ
sp̃c. S sicut nunc corpꝰ animale dicit᷑
qd̾ tam̃ corpꝰ ñ anima est: ita tunc spũa
inde qnͣtũ attinet ad corruptionem
quȩ nunc aggrauat animã. & uicia
quib caro adu̾sus spm̃ concupiscit
tunc ñ erit capo s corpꝰ. quia & celestia
corpora ꝑhibent᷑: ꝓpt̾ qd̾ dictum est.
caro & sanguis regnum dĩ ñ posside¬
bunt. Et tanqm exponens qͥd dixerit.
neq corruptio inquit incorruptionẽ
possidebit. Qd̃ priꝰ dixit caro & san¬
guis. hoc posteriꝰ corruptionẽ dixit.
& qd̃ pͥus regnũ dĩ. hoc posteriꝰ incor¬
ruptionẽ. Qnͣtũ attinet ad substanti¬
am: etiam tunc caro erit. Propt̾ qd̾
& post resurrectionẽ corpꝰ xp̃i caro ap
sp̃c uiuificante spũ sine sustentaculi

Expanded text:
 corpora sine ullo vitio, sine ulla deformitate, sicut sine ulla corruptione, onere, difficultate, in quibus tanta facilitas, quanta felicitas erit. Propter quod et spiritalia dicta sunt, cum procul dubio corpora sint futura, non spiritus. Sed sicut nunc corpus animale dicitur, quod tamen corpus, non anima est, ita nunc spiritinde qnantum attinet ad corruptionem, quae nunc aggravat animam et ad vitia, quibus caro adversus spiritum concupiscit , tunc non erit caro, sed corpus, quia et coelestia corpora perhibentur. Propter quod dictum est: Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt . Et tanquam exponens quid dixerit: Neque corruptio, inquit, incorruptionem possidebit. Quod prius dixit, caro et sanguis, hoc postea dixit corruptio; et quod prius, regnum Dei, hoc posterius incorruptionem. Quantum autem attinet ad substantiam, etiam tunc caro erit; propter quod et post resurrectionem corpus Christi caro appspiritus, vivificante spiritu sine sus
Abbreviated transcription (Latin):
existit occasio. S malus fr̾ in filio suo
hoc est in ope suo puer. id est seruus est
frm̃ suoꝵ. cum ad exercitationẽ part¬
entiȩ. uł ad ꝓuectum saꝑientiȩ scien
utuntur malis boni. Ex libro de usla¬

Expanded text:
ectat futuram. Sed malus frater in filio suo, hoc est in opere suo, puer. id est seruus est fratrum bonorum, cum ad exercitationem patientiae uel ad prouectum sapientiae scienter utuntur malis boni. Sunt e
Abbreviated transcription (Latin):
inter se dissentiant & uidei ab he¬
feticis. & ipsi heretici alii ab aliis: una
tam̃ conditione seruitutis uł ad aliqmͣ
attestantiam. uł ad aliq̃m ꝓbationem
utiles sunt ęccłiȩ. nam & de hereticis di¬
ctum est. oportet & hereses c̃ẽ. ut ꝓbati
manifesti fiant inter uos. Ex tract psal
parasse. Queri potest quȩ sunt ua¬
la mortis. an forte heretici. nam & ipsi
caritate inflammandas. s uenenis peti-¬
mendas insiliunt. qd̾ ñ contingit nisi ꝓ
meritis. Propt̾ea diuine ꝓuidentiȩ etiã
ista dispositio tribuenda est: ñ qͥa ipsa
peccatores facit. s quia ipsa ordinat
cũ peccauerint. Malo enim uoto ꝑ pec¬
catũ legentes. male coguntur intellige
re. ut ipsa sit pena peccati: tam̃ morte
filii catholice eccłiȩ. tanqm quib dam
spinis a somno excitant᷑. & ad intelligen¬
lam diuinarũ scͥpturarũ ꝓficiunt.
Oportet enĩ & hereses eẽ. ut ꝓbati inquit
manifesti fiant inter uos. hoc est inter
homines. cum manifesti sint deo. Ex¬

Expanded text:
inter se dissentiant, et Iudaei ab haereticis et ipsi haeretici alii ab aliis, - una tamen condicione seruitutis uel ad aliquam adtestationem uel ad aliquam probationem utiles sunt ecclesiae. nam et de haereticis dictum est: oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant inter uos.parasse, quaeri potest quae sint vasa mortis? An forte haeretici? Nam et ipsicharitate inflammandas, sed venenis perimendas insiliunt, quod non contingit nisi pro meritis. Propterea divinae providentiae etiam ista dispositio tribuenda est, non quia ipsa peccatores faciat  al. facit, sed quia ipsa ordinat cum peccaverint. Malo enim voto per peccatum legentes, male coguntur intelre, ut ipsa sit poena peccati; quorum tamen morte filii catholicae Ecclesiae, tanquam quibusdam spinis, a somno excitantur, et ad intelligentiam divinarum Scripturarum proficiunt. Oportet enim et haereses esse, ut probati, inquit, manifesti fiant inter vos , hoc est inter homines, cum manifesti sint Deo.