comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona aut loco aut ee aliqua similitudo au¬
gendi aut muuinendi cã ducitur ut si qͥs
drusum grachũ intore obsoletũ dicat Ex
contrario dicitur sic ut si quis hoĩem pro¬
digũ et luxuriosũ illudens parciũ ⁊ dili¬
gente appellet ⁊ in hoc postremo ꝙ ex cõ¬
trario suitur ⁊ ia illo pͥmo ꝙ a simlitu¬
dĩe ducitur ꝑ crãslatione argumieto pot̾i¬
mꝰ uti ꝑ similitudine sic Quid ait hic rex
et agamenno nr̃ si ite ut ceudelitas est
pociꝰ acteꝰ Ex cõtrario ut si quid impiũ
qui prem uerberarit eneã uocemꝰ Inte¬
ꝑantem et adult̾mn ypolitũ noiemꝰ hec
sunt fere que dicenda uidebantur de uer¬
boꝵ exornationib ¶lũc res ipã mouet

Expanded text:
ersona aut loco aut re aliqua similitudo augendi aut minuendi causa ducitur, ut si quis Drusum Graccum Numitoremque obsoletum ‹dicat.› Ex contrario ducitur sic, ut si quis hominem prodigum et luxuriosum inludens parcum et diligentem appellet. Et in hoc postremo, quod ex contrario sumitur et in illo primo, quod a similitudine ducitur, per translationem argumento poterimus uti. Per similitudinem sic: «Quid ait hic rex atque Agamemnon noster, sive, ut crudelitas est, potius Atreus?» Ex contrario, ut si quem impium, qui patrem verberarit, Aenean vocemus, intemperantem et adulterum Ippolytum nominemus. Haec sunt fere, quae dicenda videbantur de verborum exornationibus. Nunc res ipsa m
Abbreviated transcription (Latin):
cu aut res no egent longe oroins aut
tempꝰ nõ siuit ꝯmorari. ¶Demonstra¬
tio ẽ cũ ita res u̾bis expͥant᷑ ut geri
negdciũ et res an oculos ẽẽ iudeatur
Id fieri poterit si que ante ⁊ post ⁊ in
op̃a res acte erũt ꝯp̾hendemꝰ. Aut a re¬
b ꝯsequẽtib aut circũstantib no recede¬

Expanded text:
cum aut res non egent longae orationis aut tempus non sinet commorari. Demonstratio est, cum ita verbis res exprimitur, ut geri negotium et res ante oculos esse videatur. Id fieri poterit, si, quae ante et post et in ipsa re facta erunt, conprehendemus aut a rebus consequentibus aut circu
Abbreviated transcription (Latin):
forma ⁊ spe sit et statura apposita ad diguita¬
te. si cũ magnã popłi ꝯmouerit his rebus
expectatione repente silencio feo nõce euuit¬
tat ac̾bissimã cũ turpissimo corporis motu
quo meliꝰ ornatꝰ sit ⁊ magis fuit expecta¬
tus eo magis derisus ⁊ cõtẽptꝰ eicitur. Ite
si quis in excelso loco et in maguis ac locu¬
pletib copus collocatꝰ fortinie ninu̾b et
nature ꝯmodis om̃ib habundabit si uir
magis cet̾i̾s rab erit copiosus ⁊ illustris
et expectatꝰ eo uehementius ⁊ derisus et
contemptꝰ ex om̃i cõuentu bonoꝵ eiciet᷑
hoc sile exoruatioe utͥusq rei alteriꝰ ĩ sciã
artifici᷑ alt̾ius stulticia siili rone collata
sub aspectu om̃i rẽ subiciet dem añt est pro
collatiõe propte̾a ꝙ proposita sanu̾itudine
paria sunt omiã relata. In similitudinib
obseruare oportet diligent̾ ut eũ rẽ affe¬
ramꝰ simle cuiꝰ rei cã similitudinẽ attu¬

Expanded text:
forma et specie sit et statura adposita ad dignitaforma et specie sit et statura adposita ad dignitatem: si, cum magnam populo commorit iis rebus expectationem, repente, silentio facto, vocem mittat acerbissimam cum turpissimo corporis motu, quo melius ornatus et magis fuerit expectatus, eo magis derisus et contemptus eicitur; item, si quis in excelso loco et in magnis ac locupletibus copiis conlocatus fortunae muneribus et naturae commodis omnibus abundabit, si virmagis ceteris rebus erit copiosus et inlustris et expectatus, eo vehementius derisus et contemptus ex omni conventu bonorum eicietur.» Hoc simile exornatione utriusque rei, alterius inertiae artificis alterius stultitiae simili ratione conlata, sub aspectus omnium rem subiecit. Dictum autem est per conlationem, propterea quod proposita similitudine paria sunt omnia relata. CAPUT 61 In similibus observare oportet diligenter, ut, cum rem afferamus similem, cuius rei ca
Abbreviated transcription (Latin):
siule dr̃ aũt ꝑ breuitate hoc mo. In ami¬
cicia gerunda sicut in certanne currendi
ita nõ conuenit exceri. ut quo ad neccesse
sit uerare possis. S ut producto studio ⁊
uirib ultro facile procurras. Nã hoc ẽ sile
prehendat eos qui cã uerbi post mortem
anuci. liberos eiꝰ custodi. Aut propt̾ra ꝙ
icursore tantũ uelocitatis oporteat ẽẽ ut
referatur usq ad fine ⁊ in aunco tm beniuo¬
lencie ut ultra ꝙͣ ꝙ aruicꝰ sentire possit
procurat amicicie seudio. Dictũ ã smule ẽ
ꝑ b̾reuitatẽ. Non ei ita ut in cet̾is reb res
ab re sepata ẽ. S utreq̃ res cõm̃te ⁊ con¬
fuse prouuciate. Aute oculos ponendi ne¬
gecii cã sumetur sumlitudo cũ dicetur pro
collatione sic. uti cytharedus cũ prodierit
optĩe uestitꝰ palla maurata indutꝰ cũ cla¬
unde purpurea coloris uariis intexta
⁊ cũ oorona aurra magnis fulgentib
gẽms illuminata eitharã tenens exorna¬
cissuã auro ⁊ ebore distractã. Ip̃e pret̾ra

Expanded text:
ur per brevitatem - hoc modo: «In amicitia gerenda, sicut in certamine currendi, non ita convenit exerceri, ut, quoad necesse sit, venire possis, sed ut productus studio et viribus ultra facile procurras.» Nam hoc simile prehendant eos, qui verbi causa post mortem amici liberos eius custodiant, propterea quod in cursore tantum velocitatis esse oporteat, ut efferatur ultra finem, in amico tantum benivolentiae, ut ultra quam quod amicus sentire possit, procurrat amicitiae studio. Dictum autem simile est per brevitatem. Non enim ita, ut in ceteris rebus, res ab re separata est, sed utraeque res coniuncte et confuse pronuntiatae. Ante oculos ponendi negotii causa sumetur similitudo - dicetur per conlationem - sic: «Uti citharoedus cum prodierit optime vestitus, palla inaurata inductus, cum clamyde purpurea variis coloribus intexta, et cum corona aurea, magnis fulgentibus gemmis inluminata, citharam tenens exornatissimam auro et ebore distinctam, ipse praeterea
Abbreviated transcription (Latin):
sic dr̃ No em ꝙͣ admodũ in palestra qui
tedas ardentes accepit celerior est meursũ
ꝯtinuo ꝙͣ ille qui cradit. Ita melior imꝑa¬
tor nouus qui accepit ex̾citũ ꝙͣ ille qui di¬
scedit. propte̾a ꝙ difatigatꝰ cursor integro
face hic ꝑitꝰ imꝑator imꝑito ex̾citũ tra¬
dit. hic sine simuli satis plane ⁊ ꝑspicue
et probabilit᷑ dici potuit hoc mo.Aliter
minꝰ bonos impatores a meliorib ex̾citꝰ
accipe solere. S oruandi cã simile sũptũ
ẽ ut oroui quedã dignitas comparecur

Expanded text:
im, quemadmodum in palaestra qui tedas ardentes accipit celerior est in cursu continuo quam ille qui tradit, ita melior imperator novus qui accipit exercitum quam ille qui disfacem, hic peritus imperator inperito exercitum tradit.» Hoc sine similei satis plane et perspicue et probabiliter dici potuit hoc modo: «Dicitur minus bonos imperatores a melioribus exercitus accipere solere»; sed ornandi causa simile sumptum est, ut orationi quaedam dignitas conparetur
Abbreviated transcription (Latin):
p. de  susciꝑe ꝑiculũ et rone demoseratũ ẽ
et exemplo comprobatũ quare hui sapientes
ornat oronez s mlto maxie ꝑ eã ex̾ceniur
ad eloconis facultate. Quare ꝯuemiant exͣ
cãmi in ex̾cenda rone adibere expolicioes
iu loco firmissimo quo tota cã continetur
manetur duitiꝰ ⁊ eode sepiꝰ redit᷑. hac uti
maxie conuent ⁊ id est oratoris bom ma¬
uie propͥũ. Non eñi datur auditori ptãs
amrũ de re firmissima dimouẽdi huic
exempłu satis idoneũ subici nõ potuit pr¬
ptea ꝙ hmoi locꝰ nõ est a tota cã sepatꝰ
sicuti mebrũ aliquod. S tanquã sanguis
perfusus ẽ ꝓ totũ corpꝰ oronis. ¶ Conte¬
cio ẽ ꝑ quã contraria referuntur/ ea est
in uerboꝵ axornationib ut añ diximꝰ ħ mo¬

Expanded text:
e periculum et ratione demonstratum est et exemplo conprobatum, ii sapientes ornat orationem, sed multo maxime per eam exercemur ad elocutionis facultatem. Quare conveniet extra causam in exercendo rationis adhibere expolitionis, in loco firmissimo, a quo tota causa continetur, manetur diutius et eodem saepius reditur. Hac uti maxime convenit et id est oratoris boni maxime proprium. Non enim datur auditori potestas animum de re firmissima demovendi. Huic exemplum satis idoneum subici non potuit, propterea quod hic locus non est a tota causa separatus sicuti membrum aliquod, sed tamquam sanguis perfusus est per totum corpus orationis. Contentio est, per quam contraria referentur. Ea est in verborum exornationib
Abbreviated transcription (Latin):
recepta ⁊ nullũ incõmodũ pro patria g̃¬
ue putandũ est ergo qui fuguĩt id ꝑicu¬
lu quod ꝓro re .p. subeuudũ ẽ stulte faci
ti in cuitate reꝑiuntur At qui patrie pe¬
ricula suo piculo expetũt. hni sapientes
putandi sunt cũ ⁊ eũ que debẽt hono¬
re rei. pu. redunt ⁊ pro mltis perire
malut ꝙͣ cũ multis. Et em uehement̾
T auquii uitã quã a natura acceptã pro¬
pt̾ patriã cõsoruau̾is nature cũ cogat

Expanded text:
accepta, nullum incommodum pro patria grave putandum est. Ergo qui fugiunt id periculum quod pro re ‹publica› subeundum est, stulte faciuti in civitatem reperiuntur. At, qui patriae pericula suo periculo expetant, hi sapientes putandi sunt, cum et eum, quem debent, honorem rei publicae reddunt, et pro multis perire malunt, quam cum multis. Etenim vehementer est inicum vitam, quam a natura acceptam propter patriam conservaris
Abbreviated transcription (Latin):
tria int̾ire malle ꝑ dedecꝰ ⁊ ꝑ ignamã
teris neccessartis adice ꝑiculã uelis. pro
re. Ita utiq ꝯtempnedꝰ est qui ĩ naui¬
gando naui quã se mauult incclumen.
ime plus quã ꝯmuui saluti ꝯsulit.
Naui ẽin fracta multi incolumes euase¬
rũt ex naufragio patrie saluus nemo
pt enatare. Quod mnͥ bñ uidetur deci
intellexisse, qui se deuouisse de ꝓ legibz¬

Expanded text:
lle per dedecus et ignaviam teris necessariis adire ‹periculum velis,› proire. Ita uti contemnendus est, qui in navigio non navem quam se mavult incolumem, e plus quam communi saluti consulit. Navi enim fracta multi incolumes evaserunt; ex naufragio patriae salvus nemo potest enatare. Quod mihi bene videtur Decius intellexisse, qui se devovisse di
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bis ꝯnutando promiciatiõe quoq uehe¬
mecius ĩnuitabimꝰ hoc quoq ꝯuodissume
scribi no p̃t neq parũ est aꝑtũ. Quare
conis quod tractando confictur. si sinam
tͣiciemꝰ aut ad ẜmocinatiõne aut ad susti¬
tatione Sermociatio ẽ de qua plenius
paulo post suo loco dicemꝰ ñc breuit̾ ꝙ
ad hanc sacis sit actingemiꝰ in qua consti¬
cã suscipienda ꝑicula putabit sepe ipe se¬
cũ loquitur nõ michi soli sed eciã atq adeo
multo pocius natꝰ sum patrie uita q̃ fato
ad hanc etate muniuit meas rationes
rei. p. nullã ipe periculũ fugi. Itẽ ru¬
tat᷑ res tractando si traducitur ad oxsu¬
stitaconem cũ ⁊ nos cõmoti dic̾e̾ iideam̃
et auditoris amnũ cõmoneamiꝰ sic.
Quis ẽ tam tenui cognitioe p̾ditꝰ cuiꝰ
anmꝰ tantis angustus nundie cotinet᷑¬
qui no hunc hoiem studiosissie laudet et
sapientissuũ iudicet qui pro salute pat̾e
pro incolumitate ciuitatis pro Rei.p. for¬

Expanded text:
onem quoque vehementius inmutarimus. Hoc neque commodissime scribi potest neque parum est apertum; quare t commutationis, quod tractando conficitur, si sententiam traiciemus aut ad sermocinationem aut exsuscitationem. Sermocinatio est - ‹de› qua planius paulo post suo loco dicemus, nunc breviter, quod ad hanc rem satis sit, attingemus -, in qua constia suscipienda pericula putabit. Saepe ipse secum loquitur: «Non mihi soli, sed etiam atque adeo multo potius natus sum patriae; vita, quae fato ad hanc aetatem; munivit meas rationes rei publicae nullum ipse periculum fugiet.» Item mutatur res tractando, si traducitur ad exsuscitationem, cum et nos commoti dicere videamur, et auditoris animum commovemus, sic: «Quis estanimus tantis angustiis invidiae continetqui non hunc hominem studiosissime laudet et sapientissimum iudicet, qui pro salute patriae, pro incolumitate civitatis, pro rei publicae for
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde afferre cotrariũ de quib omib
diximꝰ in uerboꝵ exornationib. Deuide
siule ⁊ exempłu de quo suo loco plura di¬
gumentacones queadmodũ conclude opor¬
teat ⁊ in hoc libro dociumꝰ cuiꝰmõi ẽẽt
exornatio uerbi en cõclusioi nomẽ est/ gͦ
hinõi uehement̾ ornata potĩt ẽẽ exꝑo¬
damꝰ exemplo. ut scire possis quã faci¬
le p̃ceptione rethorice res simplex mł¬

Expanded text:
deinde afferre contrarium - de quibus omnibus diximus in verborum exornationibus -; deinde simile et exemplum - de quo suo loco plura digumentationes quemadmodum concludere oporteat: in hoc libro docuimus, cuiusmodi esset exornatio verborum, cui conclusioni nomen est. Ergo huiusmodi vehementer ornata poterit edamus exemplo, ut scire possis, quam facile praeceptione rhetoricae res simplex mu
Abbreviated transcription (Latin):
suetis miniũ creditis unicuiq. Existima¬
tis unuqueq euici ut ꝑficiat q̃ nõb polli¬
citꝰ sit erratis ⁊ falsa spe frustra iam
plumi. Michi cũ ista iudices fuit aurici
tis cñ dicã nos me pͥuastis. Quid ita.
Et ut uobis eem probatꝰ eũ qui uos oppu¬
seraimꝰ dupplici rone tractabr acͥmo
et assimulatio quã ꝑost̾ius dixerunꝰ que
tatur licenciã ⁊ sua sponite sit ad qͣriũ¬
auditoris accomodata. ¶ Diminutio ẽ cũ
aliquid in ẽẽ in nobis aut in his quos defen¬
duuiꝰ. aut natura. aut fortuna aut i¬
dustria dicemꝰ egregiũ quod nẽꝙͣ siginfi¬
eetur aredgaus ostentacio diminutitur ⁊
attenuatur orone hoc mo. Nã hoc ꝓ meo
iure iudices dico me elaborasse ⁊ induseria
curasse ut disciplmã militare nõ in po¬
serenus tenere hic si quis dixisset ut¬

Expanded text:
mansuetis; nimium creditis uni cuique. Existimamansuetis; nimium creditis uni cuique. Existimatis unum quemque eniti, ut perficiat, quae vobis pollicitus sit. Erratis et falsa spe frustra iam mplum: «Mihi cum isto, iudices, fuit amicittis, tamen dicam, vos ‹me› privastis. Quid ita? Quia ut vobis essem probatus, eum, qui vos obpustravimus, duplici ratione tractabitur: et adsimulatione, de qua posterius diximus, quae tatur licentiam et sua spontest ad aniauditoris adcommodata. Deminutio est, quom aliquid inesse in nobis aut in iis, quos defendimus, aut natura aut fortuna aut industria dicemus egregium, quod, ne qua significetur adrogans ostentatio, deminuitur et adtenuatur oratione, hoc modo: «Nam hoc pro meo iure, iudices, dico, me labore et industria curasse, ut disciplinam militarem non in postremis tenerem.» Hic si quis dixisset:
Abbreviated transcription (Latin):
circũdate nõ om̃es e testib ꝯprobate No
contra tenuit̾ ⁊ iugatorie respõsũ, hic
uos ueri ẽẽtis si pͥmo cetu ꝯderapnassetis¬
eũ ne crudeles existimaremini dũ eam
uitastis intupationẽ q̃ longe a nob̾ abecat
xuas et pͥuatas ⁊ publicas calamita¬
tes accepisti cũ eciõ maiores impendere
iuudeantur. Sedetis et oceamini luce
nocte. et nocte lucẽ expectatis aliquod
cotidie acerbi atq incommnodi nuciat᷑
licencia si muuiu indebr̃ acͥmonie ha¬
bere multis mingationib luetur.
Nara ꝯtinuo aliquid hũioi licebit infer
stia remoueat altã ab errato deterreat.
cencie quod astuta orone cõpatur/ Cũ
aut ita obui̾gamꝰ eos qui auduit quotuo
ipi se cupuit obuigari. Aut id quod scumꝰ¬
nos tin̾i̾e dĩs quom̃o accipiant s tñ ui¬
tate ꝯmoueri ut nichilo fecimꝰ dicamiꝰ. horꝰ
amboꝵ gen̾a exempla subiciamꝰ prioris hioi
Nimuũ quirites aĩs estis simplicumaan

Expanded text:
criminei datae? ‹Non omnes hae testibus conprobatae?› Non criminei datae? ‹Non omnes hae testibus conprobatae?› Non contra tenuiter et nugatorie responsum? Hic vos veriti estis, si primo coetu condemnassetis, ne crudeles existimaremini? Dum eam vitatis vituperationem, quae longe a vobis erat ximis privatis et publicis calamitatibus acceptis, cum etiam maiores inpendere videantur, sedetis et oscitamini. Luci noctem, nocte lucem expectatis. Aliquid cottidie acerbi atque incommodi nuntiatulicentia si nimium videbitur acrimoniae habere, multis mitigationibus lenietur; nam continuo aliquid huiusmodi licebit inferrstia removeat, altera res ab errato deterreat. centiae, quod astutiore ratione conparatur, cum aut ita obiurgamus eos, qui audiunt, quomodo ipsi se cupiunt obiurgari, aut id, quod scimtimere, quomodo accipiant, sed tamen veritate commoveri, ut nihilosetius dicamus. Horum amborum generum exempla subiciemus; prioris, huiusmodi: «Nimium, Quirites, animis estis simplicibus et
Abbreviated transcription (Latin):
tuu ces diidit plures. ¶icencia est
cũ aput eos quos uereri aut metuere
debemꝰ en aliquid pro iure nc̃o dicimiꝰ
quo eos aut quos hii diligũt in aliqͦ erra¬
tos uere reprrhendẽ indeamur hoc mo
miramiui quirites ꝙ ab om̃ib nr̃e ra¬
tioes deserantur ꝙ eam uram nemo su¬
scipiat ꝙ se nemo uri defeusorẽ confitea¬
tur. id cribuite nr̃e culpe desinite mira¬
ii. Euid est em̃ quare nõ uines istã rã
fug̾e̾ aut uitare debeant. Recordanum
quos habiui̾tis defeussores studia eoꝵ uo¬
bis ante oculos propointe, deuide exitꝰ
om̃i considerate tñ uobis ueniat in me¬
te ut u̾e dicã negligencia ura sue po¬
aus ignauia illos omes an oculos ur̃os
truadatos ee inimicos eoꝵ uris suffra¬
giis uti ãplissimũ locũ ꝑuenisse. Ite nã
quid fuit iudices quare in sentencuis fe¬
rendis dubitam̾itis aut istũ hoiera nefa¬
riũ ampliau̾itis Nõ aꝑtissume res erat

Expanded text:
tim res dividit plures. CAPUT 48 Licentia est, tim res dividit plures. CAPUT 48 Licentia est, cum apud eos, quos aut vereri aut metuere debemus, tamen aliquid pro iure nostro dicimus, quod eos aut quos ii diligunt aliquo in errato vere reprehendere videamur, hoc modo: «Miramini, Quirites, quod ab omnibus vestrae rationes deserantur? Quod causam vestram nemo suscipiat? Quod se nemo vestri defensorem profiteatur? Adtribuite vestrae culpae, desinite mirari. Quid est enim, quare non omnes istam rem fugere ac vitare debeant? Recordamini, quos habueritis defensores; studia eorum vobis ante oculos proponite; deinde exitus omnium considerate. Tum vobis veniat in mentem, ut vere dicam, neglegentia vestra sive ante oculos vestros trucidatos esse, inimicos eorum vestris suffragiis in amplissimum locum pervenisse.» Item: «Nam quid fuit, iudices, quare in sententiis ferendis dubitaveritis aut istum hominem nefarium ampliaveritis? Non apertissimae res erant
Abbreviated transcription (Latin):
stributio ẽ cũ in plures res aut ꝑsouas
negocia quedã certa dispciuntur hoc mo
rit necce est peculantissime eni semp iste
oppugnauit senatũ. Qui equestr̃e locũ
ordiui honestissimo made̾ atq dedecori sit
Qui parẽtes habetis ostendite istiꝰ supplicio
nobis hoĩes impios nõ place̾ quib libertas¬
suit in ciuntate hõĩb istiꝰ comꝑate Itẽ se¬
natꝰ ẽ officiũ consilio egente iuuare. Ma¬
gratꝰ est officiũ ope ⁊ diligencia consequi
senatꝰ uoluritate. Populi officiũ est res
optiãs ⁊ hoĩes idoneos face̾ maxĩe suis
sentencus diligunt ⁊ probare. Accusato¬
ris officiũ est inferre cͥmina defensoris di¬
luere et propulsare Testis dice̾ que sciat
aut audierit, Questoris ẽ unuꝙque hop
tari ⁊ coniectura consequi patieris. Ius
accusatoris cũ iure testimomii cõmistebit
testis improbi cupiditate ꝯfirmabit reo
dupplice de feusione ꝑabit hec est exorna¬
tio copiosa Comyrehendit eni multa

Expanded text:
stributio est, cum ‹in› plures res aut personas negotia quaedam certa dispertiuntur, hoc morit necesse est; petulantissime enim semper iste obpugnavit senatum. Qui equestrem locum ordini honestissimo maculae atque dedecori sit. Qui parentis habetis, ostendite istius supplicio vobis homines impios non placere. Quibus liberi ssint in civitate hominibus istinatus est officium ‹consilio civitatem iuvare; magistratus est officium› opera et diligentia consequi senatus voluntatem; populi est officium res optumas et homines idoneos maxime suis sententiis dilegere et probare.» Et: «Accusatoris officium est inferre crimina; defensoris diluere et propulsare; testis dicere, quae sciat aut audierit; quaesitoris est unum quemque horum tari et coniectura prosequi patieris, ius accusatoris cum iure testimonii commiscebis, testis inprobi cupiditatem confirmabis, reo duplicem defensionem parabis.» Est haec exornatio copiosa. Conprehendit enim brevi
Abbreviated transcription (Latin):
uriu o iudices est his iuuũ locĩ collocatis
sum̾e scientiã nõ suspitione maleficii. Nã
unũ aliquid aut alterũ p̃t in istis casu
cecidisse suspicose/ ut onuã int̾ se a pri¬
mo ad poserenũ ꝯuemiãt maleficia nec¬
cesse ẽ cau nõ posse fieri uehemes ẽ hec
exornatio et in ꝯiecturali cõstitucõne cae
ferme semp neccessaria ⁊ in cet̾is gribus

Expanded text:
rum, iudices, est, ex his in uno loco conlocatis, certam sumere scientiam, non suspicionem maleficii. Nam unum aliquid aut alterum potest in istum casu cecidisse suspiciose; ut omnia inter se a primo ad postremum conveniant, maleficia necesse est; casu non potest fieri.» Vehemens haec est exornatio et in coniecturali constitutione causae ferme semper necessaria, et in ceteris generibus
Abbreviated transcription (Latin):
quib de reb in totã oronem disputatio
futura sit hec se statim explicat ⁊ bre¬
uit̾ duab aut płib partib subieiens iõ¬
nes exornat oronez frequẽtaçio ẽ cũres¬
in tota cã dispse coguntur in unũ locun qͦ
gracior, aut accior aut cͥmmosior oro sit
hoc pacto A quo tandem abest iste uicio. Quid
ẽ cur iudices eñ uelitis liberare. sue pudicicie
proditor est. Insidiator aliene/ cuꝑidus inte¬
ꝑans. petulans. suꝑb impiꝰ eciã parentes
ingratꝰ in amicos infestus cognatis in supio¬
res contumax. In equos ⁊ pares fastidiosus
rimũ cõĩecturalib causis opitulatur. Cum
suspitioes que seꝑatim dicte mimuite ⁊ infir¬
me erant unũ in locũ concte rẽ uident᷑ ꝑspicu¬
q̃ dixi seꝑatim spectare. s onnã colligite et
conferte in unũ locũ. Si ⁊ comodũ ad istũ
ex illiꝰ morte ueniebat ⁊ iita hois turpissi¬
ma ⁊ animꝰ auarissumꝰ fortune familiares at¬
tenuissime et res istas bono nemiui pret̾

Expanded text:
ationem disputatio futura sit; haec se statim explicat et brevi duabus aut pluribus partibus subiciens rationes exornat orationem. Frequentatio est, cum res tota causa dispersae coguntur in unum locum, quo gravior aut acrior aut criminosior oratio sit, hoc pacto: «A quo tandem abest iste vitio? Quid est, cur iudicio velitis eum liberare? Suae pudicitiae proditor est, insidiator alienae; cupidus intemperans, petulans superbus; impius in parentes, ingratus in amicos, infestus cognatis; in superiores contumax, in aequos et pares fastidiosus, rimum coniecturalibus causis opitulatur, cum suspiciones, quae separatim dictae minutae et infirmae erant, unum in locum coactae rem videntur perspicuquae dixi, separatim spectare; sed omnia colligite et conferte in unum. Si et commodum ad istum ex illius morte veniebat; et vita hominis est turpissima, animus avarissimus, fortunae familiares attenuatissimae; et res ista bono nemini praeter
Abbreviated transcription (Latin):
filii parui pͥuati pris auxilio ludibrio ⁊ de¬
spectui paterins inimicis erũt oppositi.
Lota domꝰ hꝰ indigna concidet calamitate
at inimici statim sanguinolenta palma
crudelissima uiccoria potiti insultabunt.
in hoꝵ miserias et suꝑbia smil ⁊ uerbis
ritas urbe capta q̃ miserie ꝯseqͥ soleant
dirina qui contra tulerũt statĩ crudelissiẽ
truaidantur/ cet̾i qui possunt ꝑ etatem
herclem labore ferre rapiuntur in serui¬
tutem qui nõ possunt iuita pͥuantus e
uno deniq atq eddem tempore Domꝰ ho¬
stili flagrabit incendio/. ⁊ quos natura
aut uoluntas neccessitate ⁊ beniuolencia ꝯiũrit
distrahuntur. liberi partu e gremius diripiũ¬
tur parentum partim ĩ sumi iugulabunt᷑ partĩ
aute pedes cõstuprant᷑. Nemo iudices ẽ qui
possit satis reui cousequi uerbis nec esserre
orone/ magnitudine calamitatis hoc genere
exornatiois uł indignatio uł mia p̃t cõmo

Expanded text:
fili parvi, privati patris auxilio, ludibrio et defili parvi, privati patris auxilio, ludibrio et despectui paternis inimicis erunt obpositi; tota domus huius indigna concidet calamitate. At inimici, statim sanguinulentam palmam crudelissima victoria potiti, insultabunt in horum miserias. Et superbi a re simul et verbis irites, urbe capta quae miseriae consequi soleant: arma qui contra tulerunt, statim crudelissime trucidantur; ceteri, qui possunt per aetatem ‹et› veires laborem ferre, rapiuntur in servitutem, qui non possunt, vita privantur; uno denique atque eodem tempore domus hostili flagrabit incendio, et quos natura aut voluntas necessitudine ‹et› benivolentia coniuncxit, distrahuntur; liberi partem e gremiis diripiuntur parentum, partim in sinum iugulantur, partim ante pedes constuprantur. Nemo, iudices, est, qui possit satis rem consequi verbis nec efferre oratione magnitudinem calamitatis.» Hoce genere exornationis vel indignatio
Abbreviated transcription (Latin):
iusus ẽẽt. Nunc ⁊ ad muidĩa intandam
et ad landẽ sꝑandã satis dictũ ẽ. Itẽ in¬
trũ igi cd̃ auaricie aut egestatis acces¬
sit ad maleficiũ auaricie Ar largissitus
egregtis ꝯmodis proferxndis obsernabimꝰ
Nłã eiusmoi res ⁊ iuidiã ꝯͣhunt in uita
Nodiũ in orono si inconsiderate tractes
quare ꝙͣadmodum in rõne uiuendi fũ¬
gitur i̾iudia sic in dicendi consilio ui
aut aliqua t̾rena belua soluta ex cathenis uo¬
litabit/ et uagabitur in foro. Acueris dentes
nucos notos atq ignotos incursans alioꝵ fa¬
eicite eũ de cuutate libertate om̃es formi¬
dine nobis deniq ip̃is consulite. Nã sustũ
impunitũ dimiseritis in nosinetipos credi
te inͥ fera et truculentã bestiã iudices im¬
miseritis. Itẽ ur̃ã s. de hoc iudices grauẽ se¬
tenciã tuleritis uno iudicio simł młtos ii¬
gulan̾itis. grandis natu parens cuiꝰ spes se¬
uectutis omũs in hm̃oi adolestentia posita
ẽ quare uelit in iuta man̾e̾ nõ habebit

Expanded text:
Nunc et ad invidiam vitandam et laudem conparandam satis dictum est. Item: «Utrum igitur avaritiae an egestatis accessit ad maleficium? Avaritiae? At largissimus egregiis commodis proferendis observabimus. Nam eiusmodi res et invidiam contrahunt in vita et odium in oratione, si inconsiderate tractes. Quare quemadmodum ratione in vivendo fugitur invidia, sic in dicendo consilio vitaut aliqua taeterrima belua soluta ex catenis, volitabit et vagabitur in foro, acuens dentes iimicos, notos atque ignotos incursitans, aliorum faeicite eum de civitate, liberate omnes formidine; vobis denique ipsis consulite. Nam si istum inpunitum dimiseritis, in vosmet ipsos, mihi credite, feram et truculentam bestiam, iudices, inmiseritis.» Item: «Nam si de hoc, iudices, gravem sententiam tuleritis, uno iudicio simul multos iugulaveritis: grandis natu parens, cuius spes senectutis omnis in huius adulescentia posita est, quare velit in vita manere, non habebit;
Abbreviated transcription (Latin):
est q̃ rẽ sa moiu ab re utrãq absoluit roue
subiecta hoc mo Cur ego nũc tibi quiequã
obiciã. si probus es. nõ meriusti. Si improb¬
cur no cõmou̾e. Itẽ quid nũc ego de meis pro¬
prus mu̾tis p̾dicere si meriusti obtundã si
olliti estis cũ re nichil egerini. quid est qd
uerbis ꝑfie̾e̾ possin. Itẽ due res sũt q̃ pos¬
sunt homines ad turpe ꝯpendiũ ꝯmouere
Inopia atq auaricia. Te auarũ in frat̾na
diuisiõe cognouimꝰ mopẽ acq indigentem
nũc iudemꝰ. Quis p̃t igr̃ oftende̾ cam ma¬

Expanded text:
est, quae rem semovens ab re utramque absolvit ratione subiecta, hoc modo: «Cur ego nunc tibi quicquam obiciam? Si probus es, non meruisti; si inprobus, non commovere.» Item: «Quid nunc ego de meis promeritis praedicem? Si meministis, obtundam; si obliti estis, cum re nihil egerim, quid est quo verbis proficere possim?» Item: «Duae res sunt, quae possunt homines ad turpe conpendium commovere: inopia atque avaritia. Te avarum in fraterna divisione cognovimus; inopem atque egentem nunc videmus. Qui pot
Abbreviated transcription (Latin):
domi cõtineretur uenit iste cũ sago gla¬
dio succinctꝰ tenes iacułũ. Qũiq adoleste¬
tes hoĩem sinuili ornatu subsequũtur.
more obrantuerut. uxor illiꝰ infelicissimu
cũ maxĩo fletu ad istiꝰ pedes adiecit᷑ sese
parce inquit et ꝑ ea que ⁊ dulcissima se
in uita misere uri noli extingue extrn¬
no abibit. Illi nuciantur in tecta uenisse
istũ et clamore maxio morte minari ꝙ
simuil ut audunt. heus inquit gorgia pͥe¬
disseca pu̾oro. abstonde pueros defende fac
ut incolumes ad adolestencia ꝑducas/ uix
hec dixerat cũ ecce iste presto sedes in¬
Exple meas imicicias et satura iracundia
tuo sangiuĩe. Ille cũ magno spũ deceptꝰ sum

Expanded text:
domi continerentur, venit iste cum sago, gladomi continerentur, venit iste cum sago, gladio succinctus, tenens iaculum; III adulescentes hominem simili ornatu subsecuntur. more obmutuerunt. Uxor illius infelicissimi cum maximo fletu ad istius pedes abiecit sese. «Per te», inquit, «ea quae tibi dulcissima sunt in vita: miserere nostri, noli extinguere extinNon abibit.» Illi nuntiatur interea venisse istum et clamore maximo mortem minari. Quod simul ut audivit: «Heus», inquit, «Gorgia pediseque puerorum, absconde pueros, defende, fac, ut incolumis ‹ad› adulescentiam ‹perducas.›» Vix haec dixerat, cum ecce iste praesto «sedes», inExple meas inimicitias et iracundiam satura tuo sanguine.» Ille cum magno spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
uident hoĩeu postera die nartãt expo¬
stulant accusant, Ait iste eos smmlitudie
loci deceptos angiportu toto deerrasse se
contra ualitudine suã ad nocte multã
expectasse. S samoni puero negocĩ de¬
derat ut uasa uestuuẽtũ pueros corcoga¬
ret seruulus nõ murbanꝰ satis ⁊ ꝯtinue
cõpant. Iste hospites doniu deduat ait se
nuerat eni qui cõmodarat/ a pagete in¬
quit edes ꝯmodaui fanuliã dedi argen¬
cũ quoq uult tã ⁊ si hospites habeo tame
utatur licet ⁊ nos sannus delectabr̃/ quid
ninis ẽ natura. ut que singłis diebus
ne. Totã em naturã cͦyiam ponut ante
oculos aut głosi ut nos exempli cã ceꝑamꝰ
luxuriosi. furis quadruplatoris demq
cuuisq studiũ protrahi pt in mediũ ta¬
li notatione . ¶Sermocinatio ẽ cũ alieui ꝑ¬
sone sermo attribuitur ⁊ is expoitur cũ
rone dignitatis hoc pacto cũ militibus
urbs redundaret et omes tauore oppssi

Expanded text:
Vident hominem posteri die; narrant, expoVident hominem posteri die; narrant, expostulant, accusant. Ait iste eos similitudine loci deceptos angiporto toto deerrasse; contra valetudinem suam ad noctem multam expectasse. Sannioni puero negotium dederat, ut vasa, vestimenta, pueros rogaret: servolus non inurbanus satis strenueconparat. Iste hospites domum deducit: ait smuerat enim, qui commodarat. «Apage ‹te»,› inquit, «aedes commodavi, familiam dedi: argentum quoque vult? Tametsi hospites habeo, tamen utatur licet, nos Samis delectabimur.» Quid minis natura, ut quae singulis diebus nem: totam enim naturam cuiuspiam ponunt ante oculos, aut gloriosi, ut nos exempli causa coepeluxuriosi, furis, quadruplatoris; denique cuiusvis studium protrahi potest in medium tali notatione. Sermocinatio est, cum alicui personae sermo adtribuitur et is exponitur cum ratione dignitatis, hoc pacto: «Cum militibus urbs redundaret et omnes timore obpressi
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ⁊ sofiã. Sane deinde casu ueniuit ho
quit facitis cũ uenitis s recciꝰ fecissetis
si ad me domũ recte abissetis. Id fecissemꝰ
iaquiuut illi si doniũ nouissemꝰ At istud
quid facile fuit nn libet muenire. uerũ
euite illũ sequutur illi. Sermo int̾ea h
cosiuitur om̃is in oftutacone querit in
agris frumeta cuiusmoi suit negat se
quia ulle inceuse sant accede posse, nũe
edificare posse/ eciã nuc audire: Iam ⁊¬
si in tusculano quidã insauire cepi ⁊ mn
daliciũ erat eadẽ die futurũ qͣ Ite per
noticiã diũ̃ ediũ ingreditur cũ hospitib
hic inquit habito prospicit argentũ quod
erat expositũ uisit tricliniũ stratũ pro¬
bat accedit sernulus, dicit dem hõi clace
dnm iã uenturũ si uelit exire. Ita ne
inquit. Eamꝰ hospites. frat̾ meꝰ ueit
ex salerno/ ego illi obuã ꝑgani huc uos
ad decimã horã uenitote hospites discedũt

Expanded text:
num et Sosiam.» «Sane.» Deinde casu veniunt hosnum et Sosiam.» «Sane.» Deinde casu veniunt hosquit, «facitis, cum venitis: sed rectius fecissetis, si ad me domum recta abissetis.» «Id fecissemus», inquiunt illi, «si domum novissemus.» «At istud quidem facile fuit undelibet invenire. Verum ite mequum.» Secuntur illi. Sermo interea huius consumitur omnis in ostentatione: quaerit, in agris frumenta cuiusmodi sint; negat se, quia villae incensae sint, accedere posse: nec aedificare etiamnunc audere; «tametsi in Tusculano quidem coepi insanire et in dalicium erat eodem die futurum; quo iste pro notitia domnaedi iam it intro cum hospitibus. «Hic», inquit, «habito.» Perspicit argentum, quod erat expositum, visit triclinium stratum: probat. Accedit servulus; dicit homini clare, dominum iam venturum, si velit exire. «Itane?» inquit. «Eamus hospitis; frater venit ex Falerno: ego illi obviam pergam; vos huc decuma venitote.» Hospites discedunt.
Abbreviated transcription (Latin):
huc iudices dico rubrũ breue incuruũ ca¬
magna est iunto cicatrix si quom̃o pt
nob̾ in memoriã redire/ hec exornatio
tũ utilitate si quẽ uel demostrare cur
uenustate si breuit̾ ⁊ dilucide fcã ẽ ¶lota¬
tio ẽ cũ alicuius natura certis describit᷑
sigiuus q̃ sicuti note quedã nature sũt at¬
tributa/ ut si uel nõ diuite s ostentatore
peciuosum destribere. Iste inquies iudices
qui se dici diuite putat ẽẽ preclarũ. pͥ
nũ uidete nũc quo uultu uos intueat᷑
si iͥ molesti nõ essetis, Cũ uo̾ sustea
mentiũ subleuat existunat se gẽme in¬
tore et auri splendore aspectꝰ omi ꝑserm
ut ignoti qui audiunt unu putent eligi
de multis ei dicit in aure, aut ut donni
lectuli st̾nantur aut ab auũculo rogetur
ethiops qui ad balueas ueniat. Aut au¬
sturconi locꝰ aute hostiũ suũ detur aut a¬
tr̃ãsim̾ari. Age inquit duc tecũ liba¬

Expanded text:
«Hunc, iudices, dico, rubrum, brevem, incurvom, ca«Hunc, iudices, dico, rubrum, brevem, incurvom, camagna est in mento cicatrix, si quo modo potest vobis in memoriam redire.» Habet haec exornatio cum utilitatem, si quem velis demonstrare, tum venustatem, si breviter et dilucide facta est. Notatio est, cum alicuius natura certis describitur signis, quae, sicuti notae quae naturae sunt adtributa; ut si velis non divitem, sed ostentatorem pecuniosi describere: «Iste», inquies, «iudices, qui se dici divitem putabat esse praeclarum, primum nunc videte, quo vultu nos intueatur. mihi molesti non essetis?» Cum vero sinistra mentum sublevavit, existimat se gemmae nitore et auri splendore aspectus omnium prut ignoti, qui audient, unum putent selegi de multis. Ei dicit in aurem, aut ut domi lectuli sternantur, aut ab avunculo rogetur Aethiops qui ad balineas veniat, aut asturconi locus ante ostium suum detur, aut atransnumerari.» «Age» inquit, «duc tecum Liba
Abbreviated transcription (Latin):
quare noliumꝰ neq pauca quommꝰ in¬
telligeret neq de intellecta plura scri¬
bere ¶Imago est forme cũ forma cũ qͣ¬
dã similitudĩe collatio/ hec sumitur aut
laudis aut intuꝑatiois cã laudis cã sic̃
Ibant ia prelium corpore tauri ualidissi¬
mi impetu leonis a cerruui siles / uicuꝑa¬
tiois ut in odus adducat hoc mo. Istẽ co
tidie ꝑforũ mediũ tanquã iubatꝰ diaco
serpit dentib adiicis/ aspectu uenenato
spũ rapido carcũspectans huc ⁊ illut si que re¬
ꝑiat cui aliquid mali faucib afflare. ore
acting̾e̾/ dentib insecare lingua asꝑge̾ pos¬
sit ut inuidiã adducat hoc mo. Iste qui di¬
uicias suas iactat sicut gallus ephligia aut
ariolus quispiã dep̾ssus et honoratꝰ auro¬
iste qui tanquã coclea abscondẽs ⁊ retentãs¬
ras sese tacito cũ domo tota ut comedat᷑
effingitur uerbis corporis cuiuspiã forma
quo ad satis fit ad intelligendũ hoc mo

Expanded text:
Quare noluimus neque pauca, quominus inQuare noluimus neque pauca, quominus intellegeretur, neque re intellecta plura scribere. Imago est formae cum forma cum quadam similitudine conlatio. Haec sumitur aut laudis aut vituperationis causa. Laudis causa, sic: «Inibat in proelium, corpore tauri validissimi, impetu leonis acerrimi simili.» Vituperationis, ut in odium adducat hoc modo: «Iste, qui cottidie per forum medium tamquam iubatus draco serpit dentibus aduncis, aspectu venenato, spiritu rabido, circum inspectans huc et illuc, si quem reperiat, cui aliquid mali faucibus adflare, ore adtingere, dentibus insecare, lingua aspergere possit.» Ut in invidiam adducat, hoc modo: «Iste, qui divitias suas iactat, sicut Gallus e Phrygia aut hariolus quispiam depressus et oneratus auro«Iste, qui tamquam coclea abscondens retentat sese tacitus, quom domo totus ut comeditur effingitur verbis corporis cuiuspiam forma, quoad satis sit ad intellegendum, hoc modo:
Abbreviated transcription (Latin):
res aĩatas mtas ⁊ eloquentes feras ⁊
mãsuetas/ celestes ⁊ terrestres ⁊ maritĩas
artificio. cau natura cõꝑata. si usitatas
atq ĩusitatas frequeter pon̾e aute ocu¬
los potit et ex his aliqua uenari sumi¬
litudiem que aut ornare aut doce̾ aut
aptiore rem fac̾e̾ aut pon̾e au oculos pos¬
sit. Nou eni res tota toti rei neccessarm̃
est suuilis sit s ad ip̃m qd cõferetur si¬
militudine habeat oport̾e̾/ Exemplã
ti auctoris noĩe propon̾e̾. Id sumit᷑ idem
de cais quib simuilitudo rem ornatio rẽ
facit eũ nulliꝰ rri inisi dignitatis cã su¬
mitur. A ꝑtiore cũ id qd sit obsturiꝰ ma¬
gis dilucidũ reddit probabiliorẽ cũ magis
uerisile facit aute oculus point , cũ expͥmt
om̃ia perspicue ut res prope dicta manu
teruptari possit uniuiscuuisq generis sui¬
gula subiecissemꝰ exempla insi ⁊ exẽplũ
ꝙ genꝰ est in expoliciõe demonstrassemꝰ
et cãs sumendi in similitudĩe apͣssemꝰ

Expanded text:
et inanimas, mutas et eloquentes, feras et mansuetas, terrestris, caelestis, maritimas, artificio, casu, natura conparatas, usitatas atque inusitatas, frequenter ponere ante oculos poterit et ex his aliquam venari similitudinem, quae aut ornare aut docere aut apertiorem rem facere aut ponere ante oculos possit. Non enim res tota totae rei necesse est similis sit, sed id ipsum, quod conferetur, similitudinem habeat oportet. CAPUT 62 Eti auctoris nomine propositio. Id sumitur isdem de causis, quibus similitudo. Rem ornatiorem facit, cum nullius rei nisi dignitatis causa sumitur; apertiorem, cum id, quod sit obscurius, magis dilucidum reddit; probabiliorem, cum magis veri similem facit; ante oculos ponit, cum exprimit omnia perspicue, ‹ut› res prope dicam manu temptari possit. Unius cuiusque generis singula subiecissemus exempla, nisi ‹et› exemplum quod genus est, in expolitione demonstrassemus et causas sumendi in similitudine aperuissemus.
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ uerbis prouũciando tractando uerbis
cõmutabimꝰ si cũ res ẽ semel dea iterũ
sepiꝰ alus uerbis q̃ idem ualeant eadem
res proferatur hoc m̃o. Nullũ tm̃ est
periculũ quod sapiens pro salute patrie
uitandũ arbitretur. Cũ agetur incolu¬
mitas perpetua ciuitatis quã bonis erat
rõnib preditꝰ profecto nullũ indete di¬
strinon S pro fortums rei .p. fugien¬

Expanded text:
pronuntiando, tractando. Verbis commutabimus, cum re semel dicta iterum aut saepius aliis verbis, quae idem valeant, eadem res proferetur, hoc modo: «Nullum tantum est periculum, quod sapiens pro salute patriae vitandum arbitretur. Cum agetur incolumitas perpetua civitatis, qui bonis erit rationibus praeditus, profecto nullum vitae discrimen sibi pro fortunis rei pu
Abbreviated transcription (Latin):
fuit ⁊ tñ locꝰ ydoneꝰ maxĩe quesitꝰ tũ
occasio aꝯgrediendi ꝯmoda. tempꝰ adeundi.
oporcunssimũ spacĩ conficiendi logissuuũ
sumptũ est. Nori sine maxia occultandi
et ꝑficiendi maleficn spe ⁊ p̾tẽa añquã
occisus is homo est iste iusus est in eo loco
in quo occiso ẽ facta solus paulopost in ipo
maleficio nox illiꝰ qui int̾ficiebatur audi¬
ta deinide post occisione istũ multa nocte
domũ redisse constat postero die titubate¬
et inconstant̾ de occisione eiꝰ locutũ hec par¬
tis oia comprobantur ⁊ rumore populi

Expanded text:
 locus idoneus maxime quaesitus; tum occasio adgrediendi commoda; tempus adeundi opportunissimum; spatium conficiendi longissimum sumptum est; non sine maxima occultandi ‹et perficiendi› maleficii spe; et praeterea ante, quam occisus homo is est, iste visus est in eo loco, in quo est occisio facta, solus; paulo post in ipso maleficio vox illius, qui occidebatur, audita; deinde post occisionem istum multa nocte domum redisse constat; postero die titubanteet inconstanter de occisione illius locutum; haec parti
Abbreviated transcription (Latin):
et unꝰ pułmo intelligr ⁊ erit illic di¬
uiuitꝰ numerꝰ festiuitatis hic adauctꝰ gra¬
uitatis gra. ¶ Abusio ẽ que simili uer¬
bo ⁊ propinqͦ pro certo ⁊ proprio abutit᷑
hoc mo uires hois breues sunt aut par¬
ua statura. aut longũ in hoie cõsiliũ aut
oro magna. aut uti pauco sermõe Nã hic
facile est intellectu finituna uerba rerũ
dissimiliũ rõne abusiois ẽẽ traducta ¶Ceã¬
slatio ẽ cũ uerbũ qͣuedã rem traffertur
ex alia re quod propt̾ simlitudiem recte
uidebr posse tranfferri. Ea igr̃ sumitur
an oculos ponẽde rei cã. hic italiã cumł¬
tus exꝑgefect terrore subito breuitatis
cã. sic. Receus aduentꝰ excitꝰ extixit subi¬
to ciunitatẽ bstenitatis iuitande ca sic.
Cuiꝰ mat̾ cotidians nuptus delectatur
gno se p̾dicat auxilio fuisse quia paululu
in reb diffieilluus aspiratĩ Grauandi cã¬

Expanded text:
et unus pulmo intellegitur; et erit illic deet unus pulmo intellegitur; et erit illic deminutus numerus festivitatis, hic adauctus gravitatis gratia. Abusio est, quae verbo simili et propinquo pro certo et proprio abutitur, hoc modo: «Vires hominis breves sunt»; aut: «parva statura»; aut: «longum in homine consilium»; aut: «oratio magna»; aut: «uti pauco sermone.» Nam hic facile est intellectu finitima verba rerum dissimilium ratione abusionis esse traducta. Translatio est, cum verbum in quandam rem transferetur ex alia re, quod propter similitudinem recte videbitur posse transferri. Ea sumitur rei ante oculos ponendae causa, sic: «Hic Italiam tumultus expergefecit terrore subito.» Brevitatis causa, sic: «Recens adventus exercitus extincxit subito civitatem.» Obscenitatis vitandae causa, sic: «Cuius mater cottidianis nuptiis delectetur.gno se praedicat auxilio fuisse, quia paululum in rebus difficillimis aspiravit.» Ornandi ca
Abbreviated transcription (Latin):
lis ortu ⁊ occasu metienir Cũ ꝯpatione
aut a similitudie aut a pñtia suꝑlatio
sumitur a smulitudie sic. Corpore nui¬
u candorẽ aspectu iguer̃d ardore assequeba¬
tur a p̾sentia hoc mo Cuiꝰ ore sermo mel¬
le dulcior profluebat/ Eode gen̾e ẽ hic
tantꝰ erat in armis splendor, ut solis ful¬
gur obscurior uideretur. ¶ Intellectio ẽ
cũ res tota parua de parte cognoscitur
aut de toto pars de parte totũsic intel¬
ligitur. Nou ille nuptiales te tibie eius
matͥmonii ꝯmouebant. Nã hic oñus sci¬
moiã nuptiaꝵ uno signo tibiaꝵ intelli¬
g̃r De toto pars ut si quis ei qͥ uestiie¬
tũ aut ornatu sumptuo sum ostentet dicat
Ostentas mͥ diuicias ⁊ locupletes copias
ille transalpinꝰ. In ytalia quoq ide nõ ne¬
A trox calimitas pectora rabie pulsat.
Itaq hauelans exiruis pulmonib p̾cura
spũs ducebatur Nã in suꝑiore plures
hispani ⁊ galli et togati ⁊ hic unũ pect᷑

Expanded text:
lis ortu atque occasu metiemur.» Cum conparatione aut ‹a similitudine aut a› praestantia superlatio sumitur. A similitudine, sic: «Corpore niveum ‹candorem, aspectu igneum› ardorem adsequebatur.» A praestantia, hoc modo: «Cuius ore sermo melle dulcior profluebat.» Ex eodem genere est hoc: «Tantus erat in armis splendor, ‹ut› solis fulgor obscurius videretur.» Intellectio est, cum res tota parva de parte cognoscitur aut de toto pars. De parte totum sic intellegitur: «Non illae te nuptiales tibiae eius matrimonii commonebant?» Nam hic omnis sanctimonia nuptiarum uno signo tibiarum intellegitur. ‹De toto pars,› ut si quis ei, qui vestitum aut ornatum sumptuosum ostentet, dicat: «Ostentas mihi divitias et locupletes copias ille Transalpinus, in Italia quoque nonnemitas pectora maerore pulsabat; itaque anhelans ex imis pulmonibus prae cura spiritus ducebat.» Nam in superioribus plures Hispani et Galli et togati, et hic unum pectus
Abbreviated transcription (Latin):
mo poetaꝵ et orator s eciã cotidiam
ẜmoris hm̃oi denonimationũ ¶ Circui¬
cio est or̃o remi simplice assumpta cir¬
cũstribens elõcone hoc mo. Saipiois per¬
uidencia kartaguns opes fregit na in
si ornãdi iõ quedã eet habita scipio po¬
tuit ⁊ kartago simplicit̾ appellari
ordiue pu̾sione aut crãsiectiõe. ꝑu̾si¬
one sie. hoc nobis deos ĩmortales arbi¬
tror dedisse uirtute pro uirã. trasiectio¬
ne hoc mo Iustabilis in istũ płiũ ua
q̃ rem nõ reddit obscurũ multũ prodx
rit ad ꝯtinuatioes de quib ante dictũ
ẽ. In quib oportet uerba sicut a poetis¬
in quedã extruere uerũ ut perfecte
et politissume possunt ee absolute. ¶ Su¬

Expanded text:
poetarum et oratorum, sed etiam cottidiani sermonis huiusmodi denominationum. Circumitio est oratio rem simplicem adsumpta circumscribens elocutione, hoc pacto: «Scipionis providentia Kartaginis opes fregit.» Nam hic, nisi ornandi ratio quaedam esset habita, Scipio potuit et Kartago simpliciter appellariordinem perversione aut transiectione.› Perversione, sic: «Hoc vobis deos inmortales arbitror dedisse virtute ‹pro› vestra.» Transiectione, hoc modo: «Instabilis in istum plurimum quae rem non rit ad continuationes de quibus ante dictum est; in quibus oportet uerba sicuti ad poeticum exstruere numerum, ut perfecte erpolitissime possint esse absolutae
Abbreviated transcription (Latin):
quadã uenustate or̃o conferatur. ¶ De
quib exornationib nõiatio est prima q̃
nos ãmonet ut aiiꝰ rei nome aut non
sit aut satis ydoneũ nõ sit eã nosmet ido¬
neo uerbo notaremꝰ aut mutatioĩs cau
sa hoc mo ut maiores rudere et mugire
⁊ murmurare ⁊ sibilare appellauerunt.¬
aut significare q̃ rei cã sit postꝙͣ iste .in. R.p.¬

Expanded text:
quadam venustate oratio conferatur. De quibus exornationibus nominatio est prima, quae nos admonet, ut, cuius rei nomen aut non sit aut satis idoneum non sit, eam nosmet idoneo verbo nominemus aut imitationis ‹au hoc modo, ut maiores rudere et mugire et murmurari et sibilare appellarunt; significandae rei causa, sic: «Postquam iste in r
Abbreviated transcription (Latin):
liciã dici ꝑt siue utrũq. It tu illud ausus es
dice ho om mortaliũ. Nã quo te digno
morib cuis appelle nõĩe/ ¶ Expeditio ẽ
cũ ronib quãplurib enumeratis quib a¬
liqua res fieri aut no fieri potu̾it cetere
tolluntur una relinquat᷑ quã nos inten¬
dimiꝰ hoc mio Necce est cũ constet istum
nrm fundũ misse ostendas te aut uaeuũ
possedisse aut usu tuũ fecisse aut emsse
aut hereditate tͥ uenisse uacuũ cũ ego ad¬
essem posside no pocuisti hereditate tibi me¬

Expanded text:
litiam dicere oportet sive utrumque.» Item: «Tu istuc ausus es dicere, homo omnium mortalium - quonam te digno moribus tuis appellem nomine?» Expeditio est, cum rationibus conpluribus enumeratis quibus aliqua res confici potuerit, ceterae tolluntur, una relinquitur, quam nos intendimus, hoc modo: «Necesse est, cum constet istum fundum nostrum fuisse, ostendas te aut vacuum possedisse, aut usu tuum fecisse, aut emisse, aut hereditati tibi venisse. Vacuum, cum ego adessem, possidere non potuisti; usu tuum e
Abbreviated transcription (Latin):
argiuentacones s no erit taquã in ple¬
risq ut cũ belimꝰ ea possimꝰ uti. Naui fa¬
ce̾ id nõ potĩmus inisi nobis ipa negoen na¬
tura dabit facultate. ¶ Dissolutũ est
ꝙ in ꝯuinctionib u̾boꝵ e medio sublatis
seꝑatis partib efferunt hoc mo. Gere
more parenti. pare cognatis obsequere
amias obtemꝑa legib. Itẽ descende in ĩ¬
cegrã defensione noli quicquã recusare.
da seruos in questione/ feude uerũ ĩuenuir
hoc genꝰ ⁊ acͥmonia hc in se ⁊ behemetissi
mu accomodatũ. ¶ Recisio est cũ dictis a¬
liquib reliquũ quod ceptũ ẽ dici relinqui
te arrogans uideor te acutẽ sepe ignommia¬
putant. Ite tu aut ñt illud audes dicere
qui pauꝑ aliene domui nõ ausun dicã ne cũ
dignã te dixerim me indignũ quippiã
dixisse uidear/ hic a trocior tacita suspitio
sio est que breui argumẽtatiõe ex his q̃
auto dicta sũt aut fc̃a confiai .i. ꝙ necces¬
sario consequatur hoc pacto. Quod si da¬

Expanded text:
entationes. Sed non erit, tamquam in plerisque, ut, cum velimus, ea possimus uti: nam fere non poterimus, nisi nobis ipsa negotii natura dabit facultatem. Dissolutum est, quod, coniunctionibus verborum e medio sublatis, separatis partibus effertur, hoc modo: «Gere morem parenti, pare cognatis, obsequere amicis, obtempera legibus.» Item: «Descende in integram defensionem, noli quicquam recusare; da servos in quaestionem, stude verum invenire.» Hoc genus et acrimoniam habet in se et vehementissim adcommodatum. Praecisio est, cum dictis quibus reliqum, quod coeptum est dici, relinquite adrogans videar: te autem saepe ignomit.» Item: «Tu istuc audes dicere, qui nuper alienae domi - non ausim dicere, ne, cum te digna dicerem, me indignum quippiam dixisse videar.» ‹Hic› atrocior sio est que brevi argumentatione ex his que ante dicta sunt aut facta, conficit, quid necessario consequatur, hoc modo: «Quodsi Da