comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Non ẽ filius pacis qͥ diuidiuoliit: reu̾¬
tet᷑ ad te pax tua: qr aues ñ diuisit.
Uemt ⁊ carimꝰ. Na consedit ibi abrahe
usq ad uesꝑam: & uenit magnus terror dici
uidicii. Uespera enĩ illa finis scłi: & caminꝰ
ille ueniens dies udicii. Diuisit intͣ illa media
quȩ diuisa erant etiã caminus. Si int̃ mediũ
transiit caminus: alia indexteram alia in
sinistrã scparauit. St̾ qͥdã gͦ carnales. ⁊ tam̃
eccłe gremio continentur: uiuentes scdm̃
quenda modũ suum: qͥbꝰ timemꝰ ne seducant᷑

Expanded text:
Non est filius pacis, dividi voluit, reveNon est filius pacis, dividi voluit, revertetur ad te pax tua; quia aves non divisit. Veniet et caminus: nam consedit ibi Abraham usque ad vesperam, et venit magnus terror diei judicii. Vespera enim illa finis est saeculi; et caminus ille, veniens dies judicii. Divisit inter media illa quae divisa erant, etiam caminus . Si inter media transiit caminus, alia in dextram, alia in sinistram separavit. Sunt ergo quidam carnales, et tamen Ecclesiae gremio continentur, viventes secundum quemdam modu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝑ ignẽ saluierunt. Dicit᷑ enim. Ipse
autẽ saluus erit: sic tam̃ quasi ꝑ ignem.
Et qr dicit᷑ saluus erit: contempnitur ille
ignis. Ita plane qͣmitis salui ꝑ ignem:
grauior tamͣ crit ille ignis qͣm qͥcquid
potest homo pati in hac uita. Et nostis
erunt pati & boni. Qd enim quisq ma¬
leficꝰ. lat᷑. adulter. sceleratus. sacͥlegus.
ꝑtulit legibꝰ: qd ñ ꝑtulit martyr in
confessione xp̃i: Ista gͦ quȩ hic st̃. multo
faciliora sunt. Et tam̃ uidete quẽadmo¬
dũ ea homines ne patiant᷑ quicquid
uisseris faciunt: qͣnto melius faciant
etract᷑. ꝗd̃ iubet d̃s: ne illa grauiora patiant᷑.¬
.c.iii. Nes autẽ ñ diuisit. Spiritales ñ habent¬
e sacͥficio dtitisionẽ: ñ cogitant scismata. ꝑ ax ẽ¬
abra ineis: custodiunt eã incȩteris qͥntũ posst̃.
Ubi in aliis deficiunt: inse tenent. Si erit
ibi inquit filius pacis.: reqͥescet suꝑ eum
pax ur̃a. Si qͦminus. aduos reuertet᷑.

Expanded text:
qui per ignem salvi erunt. Dicitur enim, Ipse qui per ignem salvi erunt. Dicitur enim, Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Et quia dicitur, salvus erit, contemnitur ille ignis. Ita plane quamvis salvi per ignem, gravior tamen erit ille ignis, quam quidquid potest homo pati in hac vita. Et nostis erunt pati et boni. Quid enim quisque maleficus, latro, adulter, sceleratus, sacrilegus pertulit legibus, quod non pertulit martyr in confessione Christi? Ista ergo quae hic sunt mala, multo faciliora sunt: et tamen videte quemadmodum ea homines ne patiantur, quidquid jusseris faciunt. Quanto melius faciunt quod jubet Deus, ne illa graviora patiant. «Aves autem non divisit.» Spirituales non habent divisionem, non cogitant schismata: pax est in eis, custodiunt eam in caeteris quantum possunt; ubi in aliis deficiunt, in se tenent. «Si erit ibi,» inquit, «filius pacis, requiescet super eum pax vestra; si quo minus, ad vos revertetur» .
Abbreviated transcription (Latin):
sla utiq arguet eos qͥb dicet. F surun ⁊ non
dedistis mͥ manducare: ⁊ sitiui.⁊ ñ potastis me.
& cetera que ibi ꝓsequens. qͣndã inhumanitatẽ
& sterilitatem increpat. dicens malis ad simnstiũ¬
conslitutis. ite inignẽ et̃nũ qͥ parat᷑ : diabolo
ꝯangłis ens. Hec iste gruora formidans.
excepta uita ista in cuius malis plangit¬
& gemit. rogat. ⁊dicit. Dñe ne in indig¬
natione tua arguas me. Nonsim int̃ illos
quib dicturꝰ es ite inignẽ ȩternum. qui
paratus ẽ diabolo ⁊ angłis eius. Neq in
iratua emendes me: ut in hac uita pur-¬
ges me: ⁊ tasẽ me reddas. cui iã em̃datoriꝰ
ignis ñ opꝰ sit: ꝓptͣ illos qͥsalui ert̃. sic
tam̃ quasi ꝑignt̃. Qyare: nͥqr hic edisi¬
cant suꝑ fundamentũ. ligna. fenũ. stipuła:
E dificarent autẽ. aurũ. argentũ. lapides
p̃ciosos. & deutroq igne securi essent: ñ
solũ de illo eterno. qͥ inet̃nũ cruciaturꝰ
ẽ impios: s etiã de illo qͥem̃dabit eos

Expanded text:
Nam utique arguet eos quibus dicet, Esurivi, et non dedistis mihi manducare; sitivi, et non potastis me: et caetera quae ibi prosequens, quamdam inhumanitatem et sterilitatem increpitat malis ad sincitur, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Haec iste graviora formidans, excepta vita ista, in cujus malis plangit et gemit, rogat et dicit: Domine, ne in indignatione tua arguas me. Non sim inter illos quibus dicturus es: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Neque in ira tua emendes me: ut in hac vita purges me, et talem me reddas, cui jam emendatorio igne non opus sit, propter illos qui salvi erunt, sic tamen quasi per ignem. Quare; nisi quia hic aedificant supra fundamentum ligna, fenum, stipulam? Aedificarent autem aurum, argentum, lapides pretiosos, et de utroque igne securi essent; non solum de illo aeterno qui in aeternum cruciaturus est impios, sed etiam de illo qui emendabit eos
Abbreviated transcription (Latin):
bra sunt xp̃i. Ita ne uͦ citi delignis ⁊ lapidis
salomon edificauit templũ d̾s ẽ. &. cuitẽplũ
edificatur dem̃bris xp̃i. hoc ẽ de m̃bris di
ds ñ est: cũ loquens de dõ beatissimus martr
stephanus dixerit. salomon ȩchificauit ei dlo¬
mũ s sũmus ñ in manufactis templis in ha¬
bitat: Et tam̃ xp̃i menbra quoꝵ caput est
suꝑ om̃s celos. templũ sunt sp̃c sc̃ĩ que consar
uenisse de cȩlo. Istum negare dm̃. quid ẽ: n
ñ esse. i nolle esse templum eiꝰ. Allo quitur
nos apłs dicens. Obsecro autẽ uos fr̃s. per
miserationẽ dĩ: ut cxibeatis corpora ur̃a. hos¬
itaq fidelium. hostia st̃ dõ: menbra xp̃i

Expanded text:
a sunt Christi ? Itane vero cui de lignis et lapidibus Salomon aedificavit templum. Deus est, et cui templum aedificatur de membris Christi, hoc est, de membris Dei, Deus non est? cum loquens de Deo beatissimus martyr Stephanus dixerit: Salomon aedificavit ei domum; sed Summus non in manufactis templis inhabitat . Et tamen Christi membra, quorum caput est super omnes coelos, templum sunt Spiritus sancti, quem constat venisse de coelo. Istum negare Deum quid est, nisi non esse et nolle esse templum ejus? Alloquitur nos Apostolus dicens: Obsecro autem vos, fratres, per miserationes Dei, ut exhibeatis corpora vestra hositaque fidelium hostia sunt Deo, membra Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ apollo. ego uͦ cephe. nonne carnales
estis: ⁊ scd̾m hominẽ ambulatis : Rogo
uos fr̃s. audite ⁊ ꝓficite : excutite uos de
loco carnali: ꝑgite inturturẽ ⁊ colũbã.
Aues enĩ ñ duutisit. S qͥcũq talis ꝑmanserit.
& scđ̃m quendã modũ uitȩ aptũ carnalib
de gremio eccłe ñ recesserit: & ñ fuerit
seductꝰ ab hercticis. ut ex contraria parte
diuidatur: ueniet caminus :⁊ ad dexterã
ponet᷑. Sine camino ñ poterit. S qui
caminũ pati ñ uult: ꝑgat inturturem¬
⁊ in colũbam. Qͥ potest caꝑe capiat. Si
autẽ ñ sic erit. ⁊ edificauit suꝑ funda¬
m̃tũ. ligna. fenũ. stipulam. id⁊ amores
scłares. fundamento fidi suꝑ edificauerit.
tam̃ si infundam̃to sit xp̃c. ut pͥmũ locũ
ipse habeat in corde. ⁊ in illo nichil ei ante¬
ponat᷑ om̃ino: portantur tales: tolerant᷑
tales. Ueniet caminus: incendet ligna. fȩnũ.
stipulam: ipseautẽ inqͥt saluus erit: sic tam̃

Expanded text:
autem Apollo, ego vero Cephae; nonne carnalis estis, et secundum hominem ambulatis?» Rogo vos, fratres, audite, et proficite; excutite vos de loco carnali, pergite in turturem et columbam: «Aves» enim «non divisit.» Sed quicumque talis permanserit, et secundum quemdam modum vitae aptum carnalibus, et de gremio Ecclesiae non recesserit, et non fuerit seductus ab haereticis, ut ex contraria parte dividatur; veniet caminus, et ad dextram poni sine camino non poterit. Sed si caminum pati non vult, pergat in turturem et columbam. Qui potest capere, capiat. Si autem non sic erit, et «aedificaverit super fundamentum ligna, fenum, stipulam,» id est, amores saeculares fundamento fidei suae superaedificaverit; tamen si in fundamento sit Christus, ut primum locum ipse habeat in corde, et ei nihil omnino anteponatur; portantur et tales, tolerantur et tales: veniet caminus, incendet ligna, fenum, stipulam: «Ipse autem,» inquit, «salvus erit, sic tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is. St̃ autẽ celi inquib iã ꝑ speciẽ in ha¬
bitat ds. uidentes eũ faciȩ ad faciem: om̃s
angeli sci. om̃s sc̃ȩ uirtutes. potestates. sedes.
dominationes. hierłm illa cȩlestis. unde
ꝑegͥnando ingemiscimus.: & quã deside¬
rando oramus. Ibi habitat ds: illuc leua¬
uit iste sidem: Iluc affectu ascendit de si¬
derando & ipsũ desidium facit animam
desudare sordes peccatoꝵrs. ⁊ muncdari ab
om̃i labe ut fiat ⁊ ipsacelum: qr leuauit
ocłos adeũ qui habitat incelo. Celũ eñĩ¬

Expanded text:
ris» . Sunt autem jam coeli in quibus per speciem jam habitat Deus, videntes eum facie ad faciem; omnes sancti Angeli, omnes sanctae Virtutes, Potestates, Sedes, Dominationes, Jerusalem illa coelestis unde peregrinando ingemiscimus, et quam desiderando oramus: ibi habitat Deus. Illuc levavit iste fidem, illuc ascendit affectu, desiderando: et ipsum desiderium facit animam desudare sordes peccatorum, et mundari ab omni labe, ut fiat et ipsa coelum; quia levavit oculos ad eum qui habitat in coelo.
Abbreviated transcription (Latin):
nerit et constructũ. ñ exurat atq consumat.
Alios autẽ aliter. id÷ ut qd suꝑ edificauerunt
ardeat. dampnũq patiant᷑ inde. Saluifiant
p̃cellenti caritate tenuerunt. Si autẽ salui
fient. ꝓfecto ⁊ ad dexterã stabunt. ⁊ cũ eteris
audient. uenite benedicti pat̾s mei possidete
p̃paratũ uobis regnũ: ñ ad sinistrã uͥ illi erunt
qͥ salui ñ crunt: ⁊ id̾o audient. discedite ame
maledicti inignẽ eternũ. Nemo quiipe ab
illi om̃s. uͥ u̾mis ille ñ morit᷑. ⁊ ignis ñ extin¬
guitur. qͦ cruciabunt᷑ die ac nocte ĩ scła scloꝵ.
ueniat᷑. qͥ post resurrectionẽ corpoꝵ futurꝰ
dampnationis ⁊ remunerationis ultimꝰ dies.
si hoc tẽporis int̾uallo sp̃c defunctoꝵ ei modi
ignẽ dicunt᷑ ꝑpeti. quẽ ñ sentiant illi qͥtales
mores ⁊ amores in huius corporis uita ñ ha
buerunt: ut eoꝵ ligna. fenũ stipula consu¬
inat᷑. alii uͦ sentiant. qͥ ciusmodi sccũ edificia
portauerunt. siue ibi tantũ. siue ibi ⁊ hic.

Expanded text:
nerit esse constructum, non exurat atque consumat; alios autem aliter, id est ut quod superaedificauerunt ardeat damnumque inde patiantur, salui fiantpraecellenti caritate . tenuerunt. si autem salui fient, profecto et ad dexteram stabunt et cum ceteris audient: uenite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum, non ad sinistram, ubi illi erunt qui salui non erunt et ideo audient: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. nemo quippe ab illi omnes, ubi uermis eorum non moritur et ignis non extinguitur, quo cruciabuntur die ac nocte in saecula ueniatur qui post resurrectionem corporis futurus est damnationis et remunerationis ultimus dies, si hoc temporis interuallo spiritus defunctorum eius modi ignem dicuntur perpeti, quem non sentiant illi qui non habuerunt tales mores in huius corporis uita, ut ut eorum ligna, fenum, stipula consumatur; alii uero sentiant, qui eius modi secum aedificia portauerunt, siue ibi tantum, siue et hic et ibi,
Abbreviated transcription (Latin):
ficans adulteria. blasphemia. sacͥlegia. ydo¬
latriam. ꝑruria. putet se saluum futurum
ꝑignẽ: qͣsi ista sint ligna fentĩ. stipula.
S qͥ edificat amorẽ terrenoꝵ. suꝑ fundam̃tũ

Expanded text:
ficans adulteria, blasphemias, sacrilegia, idoficans adulteria, blasphemias, sacrilegia, idololatrias, perjuria, putet se salvum futurum per ignem, quasi ista sint ligna, fenum, stipula: sed qui aedificat amorem terrenorum super fundamentum
Abbreviated transcription (Latin):
imminet dampnum. & tu contͥstaris. ñ quiot̃
p̃ponis eam xp̃o. Nam si sic amas possessionem
istã. ut si dicat᷑ tibi. ipsã uis an xp̃m: & si
tristis eam ꝑdis. plus tam̃ amplecteris xpm¬
quẽ posusti in fundamento: saluus cris tanqͣm
ꝑ ignem. Audi aliud. Non potes cenert posses¬
sionẽ istam: nͥ dixeris falsũ cestimonum.
Et hoc ñ facere: xp̃m infundam̃to poncre:
Ueritas enim dixit. Os qd̾ mentit᷑. occidit
aiãm. G si possessionẽ tuã diligis. ñ tamen
ꝓpt̃ illam facis rapinã. ñ ꝓpt̾ ullam dicis
falsũ cestimoniũ. ñ ꝓptͣ illa facis homicidiũ
fundam̃to. S tam̃ qr diligis illam. & concͥsta¬
ris si ꝑdis illam: suꝑ fundamentũ posiusti
ñ aurũ ł argentum. aut lapides preciosos.
s ligna. sȩnũ. stipulam. Saliuis gͥ eris cum
ardere cȩꝑit qd̾ edificasti: sic tam̃ tanqͣm ꝑ
ignem. Nemo eñi suꝑ fundamentũ hoc. edi¬

Expanded text:
imminet damnum, et tu contristaris, non quidem imminet damnum, et tu contristaris, non quidem praeponis eam Christo. Nam sic amas possessionem istam, ut si dicatur tibi: Ipsam vis, an Christum? et si tristis eam quem posuisti in fundamento: salvus eris tanquam per ignem. Audi aliud: non potes tenere possessionem istam, nisi dixeris falsum testimonium. Et hoc non facere, Christum in fundamento ponere est: Veritas enim dixit, «Os quod mentitur, occidit animam» . Ergo si possessionem tuam diligis, non tamen propter illam facis rapinam, non propter illam dicis falsum testimonium, non propter illam facis homicidium, fundamento. Sed tamen quia diligis illam, et contristaris si perdas illam; super fundamentum posuisti, non aurum, aut argentum, aut lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam. Salvus ergo eris, cum ardere coeperit quod aedificasti; sic tamen quasi per ignem. Nemo enim super fundamentum hoc aedi
Abbreviated transcription (Latin):
inuobis: qr iudicia habetis uobiscum. Uerũ
ipsa uidicia in eccła iubet agi: ñ ad forũ
trahi: tam̃ delicta esse dicit. Contendit
enim xp̃ianus ꝓ reb terrenis amplius
qͣm decet cũ cui ꝓmissum ÷ regnũ cȩloꝵ.
Non tocũ cor suũ leuat: s aliqͣm eiꝰ partẽ
trahit interram. Deniq si ueniat tẽp
tatio ducendi martirii: illi qͥ habent infunda
p̃ciosos: qͥd dicunt ex hac oportunitate: Bonũ
est dissolui: & esse cũ xp̃o: Alacres currunt. aut
nichil aut modice de terrena fragilitate con¬
tͥstantur. Illi autẽ amantes res ꝓpͥas. domos
ꝓprias. grauiter conturbantur: fenũ. stipula.
& ligna ardent. Habent gͦ ligna. fenũ. stipulã
suꝑ fundam̃tũ: s rerũ concessarũ. ñ illicitarũ
Dico enim fr̃s. Possides fundamentũ: here
celo. calca terram. Si talis es: ñ edificas nisi
aurũ argentũ. lapides p̃ciosos. Cũ aut̃c̃ dixeris.
amo possessionẽ istam. timeo ne pereat. &¬

Expanded text:
est, quia iudicia habetis uobiscum. uerum est, quia iudicia habetis uobiscum. uerum ipsa iudicia in ecclesia iubet agi, non ad forum trahi; tamen delicta esse dicit. contendit enim christianus pro rebus terrenis amplius quam decet eum cui promissum est regnum caelorum; non totum cor sursum leuat, sed aliquam eius partem trtatio ducendi martyrii, illi qui habent in fundaides pretiosos, quid dicunt ex hac opportunitate? Bonum est mihi dissolvi et esse cum Christo: alacres currunt, aut nihil, aut modice de terrena fragilitate contristantur; illi autem amantes res proprias, domos proprias, graviter conturbantur: fenum, stipula et ligna ardent. Habent ergo ligna, et fenum, et stipulam, super fundamentum, sed rerum concessarum, non illicitarum. Dico enim, fratres: Posside fundamentum, haere coelo, calca terram; si talis es, non aedificas nisi aurum, argentum, lapides pretiosos; cum autem dixeris, Amo possessionem istam, timeo ne pereat et
Abbreviated transcription (Latin):
inignẽ et̃nũ. Expone g inquit nobis.
ligna. fenũ. stipulam. qͥ edificant super
fundamentũ. quomͦ ñ ꝑ eant. s salui
fiant: sic tam̃ tanqͣm ꝑ ignẽ. Obscura
quidẽ illa questio. s ut possũ breuiter
dico. fr̃s.: st̃ homines om̃ino contemp¬
temporaliter fluit: ñ herent dilectione
aliqua terrens reb : sc̃ĩ. casti. continen¬
tes. iusti: fortassis ⁊ omĩa sua uendentes
& pauꝑib distribuentes. aut possiden¬
tes tanqͣm ñ possidentes: & utentes hoc
mundo tanqͣm ñutentes. Sunt itẽ alii
qui reb infirmitati concessis inherent
aliquantũ dilectione. Non rapit uillã
alienã: s sic amat suã. ut si ꝑdiderit con¬
turbet᷑. Non appetit uxorẽ alienã: sed
sic inheret suo. sic miscetur sue. ut mo¬
dũ ibi nͣ teneat p̃scͥptum tabulis. liberoꝵ
ꝓcreandoꝵ causa. Non tollit aliena sed
repetit sua: ⁊ habet iudiciũ cũ fr̃e suo
Talib enĩ dr̃. Iam quidẽ om̃ino delictũ:

Expanded text:
num.» 21. Expone ergo, inquit, nobis, ligna, fenum, stipulam qui aedificant super fundamentum, quomodo non pereant, sed salvi fiant; sic tamen quasi per ignem. Obscura quidem illa quaestio, sed, ut possum, breviter dico. Fratres, sunt homines omnino contemptemporaliter fluit; non haerent dilectione aliqua terrenis operibus, sancti, casti, continentes, justi, fortassis et omnia sua vendentes et pauperibus distribuentes, aut possidentes tanquam non possidentes, et utentes hoc mundo tanquam non utentes . Sunt autem alii qui rebus infirmitati concessis inhaerent aliquantum dilectione. Non rapit villam alienam; sed sic amat suam, ut si perdiderit, conturbetur. Non appetit uxorem alienam; sed sic inhaeret suae, sic miscetur suae, ut modum non ibi teneat praescriptum tabulis, liberorum creandorum causa; non tollit aliena, sed repetit sua et habet indicium cum fratre suo. talibus enim dicitur : iam quidem omnino delictum
Abbreviated transcription (Latin):
dampnabiles. tribulationis ignis exuret.
ad quem ignẽ ꝑtinent & orbitates. & que¬
qͥ edificauit. erit edificatio ista dãpnosa.
qr ñ habet qd̾ suꝑ edificauit: & eors amis¬
sione cruciabitur. quib fruendo utiq le¬
tabatur. S ꝑ hunc ignẽ saluus erit me¬
rito fundamenti : qr & si utrũ to habere
mallet an xp̃m a ꝑsecutore ꝓponeretur.
illuo xp̃o ñ p̃poneretur. Uide in apłi
uerbis hominẽ edificantẽ suꝑ fundam̃tũ
aurũ argentum. lapides p̃ciosos. Q sine
uxore est inquit. cogitat quȩ sunt dñi.
quomͦ placeat dõ. Uide aliũ ȩdificantẽ
ligna. fenũ. stipulam. Ꝙ autem iunctꝰ ẽ¬
matͥmonio inquit cogitat quȩ st̾ mundi:
quomͦ placeat uxori. Uniuscuiusq opꝰ
Dies utiq tribulationis: quia in igne
inquit reuelabit᷑. C E andẽ tͥbulationẽ
ign̾e uocat: sic̃ alibilegit᷑. Uasa figuli

Expanded text:
damnabiles, tribulationis ignis exuret; damnabiles, tribulationis ignis exuret; ad quem pertinent ignem et orbitates et quae ei, qui aedificauit, erit aedificatio ista damnosa, quia non habebit, quod superaedificauit, et eorum amissione cruciabitur, quibus fruendo utique laetabatur; sed per hunc ignem saluus erit merito fundamenti, quia, etsi utrum id habere mallet an Christum a persecutore proponeretur, illud Christo non praeponeretur. Vide in apostoli uerbis hominem aedificantem super fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos: Qui sine uxore est, inquit, cogitat quae sunt Dei, quo modo placeat Deo. Vide alium aedificantem ligna, fanum, stipulamt, inquit, cogitat ea quae sunt mundi, quomodo placeat uxori; uniuscujusque opudies utique tribulationis: quoniam in igne, inquit, revelabitur. Eamdem tribulationem ignem vocat, sicut alibi legitur: Vasa figuli
Abbreviated transcription (Latin):
atq concessa p̃ponat: fundamentum
habet xp̃m. Si autem p̃ponit: & si uide¬
at᷑ habere fidẽ xp̃i. ñ est tamͣ in eo fun¬
dam̃tũ xp̃c. cui talia p̃ponuntur. qͣnto
magis si salutaria p̃cepta contempnens
cõmittat illicita. ñ p̃posuisse xp̃m. s
post posuisse conuncit᷑: que pꝰ habuĩt
imꝑantẽ siue concedentẽ. dũ contra eiꝰ imꝑata
siuie concessa. suã ꝑflagitia delegit explert
libidinẽ : Si quis itaq xpͣianus diligit mere¬
tͥcem. eiq adherens unũ corpꝰ efficitur: iã
infundam̃to nͣ habet xp̃m. Si quis autem
piscentiarũ. sicut & gentes quȩ ignorant
dm̃. etiã hoc scđm ueniã concedit apłs.¬
m̃to habere xp̃m. Si enim nichil ei talis
affectionis uoluptatisq pͣponat: qͣmuis suꝑ¬
edificet. ligna. fenũ. stipulam. xp̃c ẽ fun-¬
damentum: ꝓpt̾ hoc saluus erit ꝑ ignem.
Delicias quippe huiusmodi amoresq ter¬
renos. ꝓpt̃ coniugalem qͥd̃e copulam non

Expanded text:
adque concessa praeponat, fundamentum adque concessa praeponat, fundamentum habet Christum: si autem praeponit, etsi uideatur habere fidem Christi, non est tamen in eo fundamentum Christus, cui talia praeponuntur: quanto magis, si salutaria praecepta contemnens committat inlicita, non praeposuisse Christum, sed postposuisse conuincitur, quem posthabuit imperantem siue concedentem, dum contra eius imperata siue concessa suam per flagitia delegit explere libidinem! Si quis itaque Christianus diligit meretricem eique adhaerens unum corpus efficitur. iam in fundamento non habet Christum. Si quis autem piscentiarum, sicut et gentes quae ignorant Deum, etiam hoc secundum ueniam concedit aposmento habere Christum. Si enim nihil ei talis adfectionis uoluptatisque praeponat, quamuis superaedificet ligna. fenum, stipulam, Christus est fundamentum, propter hoc saluus erit per ignem. Delicias quippe huius modi amoresque terrenos, propter coniugalem quidem copulam non
Abbreviated transcription (Latin):
catholici xp̃iami infundam̃to xp̃m̃. a cuiꝰ
unitate ñ recessert̃. tam̃ si huic funda¬
mento suꝑ edificauer̃t qualibet pessimã
uitam. uelut ligna fenũ stipulã. Recta
ficata sunt exurent᷑: tamͣ poterit eos
quandoq ab illius ignis ꝑpetuitate
saluare. Lespondeat eis iacob breuit̃¬
apłs. Si quis dicat fidc̃ se habere. oꝑa
autẽ ñ habeat: numquid poterit fides
saluare eũ: Et quis: inquiunt de qͦ
dicit apłs paulus: ipse autẽ saluus erit
sic tam̃ quasi ꝑ ignem : Simul qͥs iste
in rixam: siunus dixit. etiã si mala
opera quis habuerit. saluabit eũ per
ignẽ fides: alius autem. si opera ñ habeat
numquid poterit fides saluare eum.
Inuenicmus gͦ quispossit saluari ꝑ ignẽ:
si prius inuenerimus quid sit infunda¬
m̃to habere xpmͣ. Ocd ut de ipsasimili¬
tudine qͣntocius adutamus: nichil in
edificio p̃ponitur fundamento. Quis qͥs
itaq sic habet in corde xp̃m. ut ei ter¬
rena ⁊temporalia. nec ea quȩ licita st̃

Expanded text:
catholici in fundamento Christum, a cuius unitate non recesserunt, tametsi huic fundamento superaediifcauemnt quamlibet pessimam uitam, uelut ligna, fenum, stipulam; recta ficata sunt exurentur, tamen poterit eos quandoque ab illius ignis perpetuitate salvare. Respondeat eis brevits: Si quis dicat se fidem habere, opera autem non habeat, numquid poterit fides saluare eum? Et quis est, inquiunt, de quo dicit apostolus Paulus: Ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem? Simul quis iste in rixam, si unus dicit: \'Etiamsi mala opera quis habuerit, saluabit eum per ignem fides\'; alius autem: Si opera non habeat, numquid poterit fides saluare eum? Inueniemus ergo quis possit saluari per ignem, si prius inuenerimus quid sit habere in fundamento Christum. Quod ut de ipsa similitudine quantocius aduertamus: nihil in aedificio praeponitur fundamento; quisquis itaque sic habet in corde Christum, ut ei terrena et temporalia nec ea quae licita sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sinistri. Igne quippe illo utq ꝓbandi st̃.xxxiiii
de qͦ dictũ ẽ: dies enim dñi declarabit
qm̃ in igne reuelabitur: ⁊ uniuscuiusq
opꝰ qͣle sit. ignis ꝓbabit. Si gͦ utrumq
ꝓbabit ignis. ut si cuius opꝰ ꝑmanserit
id÷ ñ fuerit igne consumptũ. qd suꝑ edi¬
ficauit mercedem accipiet: si cuiꝰ aũ opꝰ

Expanded text:
sinistri. illo quippe igne utrique probandi sunt, de quo dictum est: dies enim declarabit, quoniam in igne reuelabitur et uniuscuiusque opus quale sit ignis probabit. si ergo utrumque probabit ignis, ut, si cuius opus permanserit, id est non fuerit igne consumtum, quod superaedificauit, mercedem accipiat, si cuius autem opus
Abbreviated transcription (Latin):
.S. nebras sine initio semꝑ fuisse. lucem Cae¬
uͦ imitium sumpsisse de tenebris. qͣsi
legerit in eolibro cui calumpiatur
tenebras sempitͣnas : cũ scͥptũ sit. in
pͥncipio creauit ds celũ & terrã t̃ra
autẽ erat inuisibił ⁊ in composita. &
tenebre erant suꝑ abissum. Ex illo gͦ te¬
nebre c̾e ceꝑunt. ex qͦ confusa moles cȩli
qͣ illuminaret᷑. qd̾ sine luce fuerat te¬
nebrosũ. Ord aut̃ inconueniens si mun Ex lib̃¬
dane materiȩ fuerant tenebrosa prið natura¬
mordia: ut accedente luce meliꝰ qd̾ ⁊ gl̾a
factũ ẽ redderet᷑: & tanqͣm ꝓficientis ho

Expanded text:
dixerit sine initio semper fuisse, lucem vero initium sumpsisse de tenebris: quasi legerit in eo libro, cui calumniatur, tenebras sempiternas; cum scriptum sit, In principio fecit Deus coelum et terram: terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum. Ex illo ergo tenebrae esse coeperunt, ex quo confusa moles coeli qua illuminaretur quod sine luce fuerat tenebrosum. Quid autem inconveniens, si mundanae materiae fuerant tenebrosa primordia, ut accedente luce melius quod factum est redderetur; et tanquam proficientis ho
Abbreviated transcription (Latin):
qr conditio temporis uacat. ñ eni pot᷑ paruulo
rec̾te uideri d̃s intempore generasse
filium. ꝑ qu̾e condidit tempora: con-¬
sequens ẽ ut nͣ solũ imago eius sit¬
qr de illo ẽ. ⁊ similitudo qr imnago ẽ.
s etiã ȩqualitas tanta. ut ne tẽporis

Expanded text:
a conditio temporis vacat: non enim potest recte videri Deus in tempore generasse Filium, per quem condidit tempora: consequens est ut non solum sit imago ejus, quia de illo est, et similitudo, quia imago; sed etiam aequalitas tanta, ut nec temporis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fluctib huius seculi int̾rupta est
uia: ⁊ qua tͣnseatur ad patͥam ñ ẽ.
nisi ligno porteris. Ingrate. irrides
eum qui adte uenit ut redeas Ipse
factus ẽ uia. ⁊ hoc ꝑ mare: inde in ma
re in mare ñ potes: naui portare.
ligno portare. Crede in crucifixum.¬
de tͥnita tium philosophi qui inuisibilia di¬
te.xiii. ꝑ ea q̃ facta sunt intellecta conspiõe
potuerunt: tam̃ qr sine mediatore.
id ẽ sine homine. xp̃o philosophati st̃.
quem nec uenturum ꝓpħis. nec ue¬
nisse apłis c̃diderunt: ueritatẽ deti

Expanded text:
 fluctibus hujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut redeas! Ipse factus est via, et hoc per mare: inde in marre in mari non potes, navi portare, ligno portare: crede in crucifixum,entium philosophi, qui invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspicere potuerunt, tamen quia sine Mediatore, id est, sine homine Christo philosophati sunt, quem nec venturum Prophetis, nec venisse Apostolis crediderunt, veri
Abbreviated transcription (Latin):
de tͥbu beniamin. Nõ reppulic ds ple¬
bẽ suam quã p̃sciuit. Hec plebꝰ q̃ ex
illa gente xͥ corpori accessit. ħedita ᷤ di
ẽ. Nã qd̾ ait apłs ñ reppulit d̾s plebẽ
suã quã p̃scuut: illi psalmo utiq res¬
pondet ubi scͥptum ẽ. Qm̃ ñ repellet ¶ ex libͤ¬
dñs plebem suã Ibi aũ sequit᷑. Et he de bone¬
reditatẽ suam ñ derelinquet. Ubi e¬
uident̃ apparet. talẽ plebem e̾e here cie:¬
dicatẽ dĩ. Ut enĩ hoc diceret apłs. sup̃
cõmemorauerat ꝓpħicũ testimoniũ
de p̃nunciata futura incredulitate ppłi
isrł. Totadie expandi manꝰ meas ad
ppłm ñ credentẽ ⁊ contͣdicentẽ. Hic gͦ
ne qͥsquã male intelligens uniũ sum¬

Expanded text:
de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit. » Haec plebs quae ex illa gente Christi corpori accessit, haereditas Dei est. Nam quod ait Apostolus, Non repulit Deus plebem suam quam praescivit, illi psalmo utique respondet, ubi scriptum est, Quoniam non repellet Dominus plebem suam: ibi autem sequitur, Et haereditatem suam non derelinquet ; ubi videnter apparet, talem plebem esse haereditatem Dei. Ut enim hoc diceret Apostolus, supra commemoraverat propheticum testimonium de praenuntiata futura incredulitate populi Israel: Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem . Hic ergo ne quisqua
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. Uerũtam̃ rm̃i ne suꝑbiret oleaster
insertus: quid ait apłs: Si tu ex naturali
incisus oleastro. ⁊ contͣ naturã insertus es
inbonã oliuã. quantomagis qͥ scd̃m natu¬
ram st̃ inserent᷑ suȩ oliue. ut quomͦ tu nõ
ꝑmanens in infidelitate meriusti inseri
in oliuã cum ẽes oleaster. sic isti facilius
correcti suȩ oliuȩ naturalit̃ inserantur:
Hoc de illis apłs. Ergo ipsa ẽ arbor. Et si
aliqͥex ramis fracti sunt. ñ om̃s. Nam si
om̃s rami frangerent᷑: unde petrꝰ. un

Expanded text:
tamen, charissimi, ne superbiret oleaster insertus, quid ait Apostolus? «Si tu ex naturali incisus oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis qui secundum naturam sunt, inserentur suae olivae» ? Ut quomodo tu non permanens in infidelitate, meruisti inseri in olivam, cum esses oleaster; sic isti correcti facilius suae olivae naturaliter inserantur: hoc de illis Apostolus. Ergo ipsa est arbor; etsi aliqui ex ramis fracti sunt, non omnes. Nam si omnes rami frangerentur, unde Petrus? un
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ad ipsam̃ grãm cõm̃dandã hoc
ꝓpħicũ comemorasset testimoniũ
continuo subiecit. Quomͦ aũ inuo¬
cabunt. in quẽ ñ credidert̃: Opter
hoc symbolũ. In his duob mntuere
tria illa. fides eredit. spes ⁊ caritas
orant s sine fide ẽẽ ñpossunt. Ae ꝑ
hocasides orat Ppterea qppe dictũ
ẽ. Quomꝰ qͦ inu̾ocabunt inquẽ ñ cre
ñ de uidess. sicut hic õniat. Eosenĩ¬
ns ⁊ pro uolebat refellere doctor gentiũ qui¬
phaꝵ .iͦ. putabant genti cantummꝰ uideoꝵ¬
ñ ettam icurumcisis gentib eiuigliuo
p̃dicandũ. Qduolens ostendere n i duo¬
deo tantũ ẜ ad om̃s gentes ꝑtinere puis
pposuit cestimoniũ de ꝓpħha. Eritemo

Expanded text:
cum ad ipsam gratiam commendandam hoc propheticum commemorasset testimonium, continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. In his duobus tria illa intuere: fides credit, spes et charitas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabunt, in quenon de Judaeis, sicut hic somniat. Eos enim volebat refellere Doctor Gentium, qui putabant genti tantummodo Judaeornon etiam incircumcisis Gentibus Evangelium praedicandum. Quod volens ostendere, non ad Judaeos tantum, sed ad omnes gentes pertinere, prius posu
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc beati apłi hinc nathanahelin qͦ dolꝰ
ñ erat. Hinc alius ioseph: qͥ ⁊ expectabat
etiam ipse regnũ d̾i. Hinc tanta illa mul¬
titudo q̃ p̃cedebat. ⁊ que sequebat᷑ ium̃tũ
eius dicens. bndictus qui uenit in nomi¬
ne dñi. Inqua erat congregatio pueroꝵ
in quib dixit ĩpletum. ex ore infantiuo:⁊
lactentium ꝑfecisti laudẽ. Hinc etrã ills
pꝰ eiꝰ resurrectionẽ. quoꝵ die uno tria:
alioqͥnq milia babtiratist̃. in animam
unã ⁊ corunũ caritatis igne conflati. Qͦcũ
nemo dicebat aliqͥd ꝓpriũ. s erant illi om¬
nia cõmunia. Hinc sc̃diaconi: quoꝵ ste¬
phanꝰ ante apłos martirio coronatꝰ. Hinc
facie paulꝰ ignotꝰ. notus aũ seuicia famo¬
sissima. s notior &ͥ misericordissima gr̃a.
Hine ⁊ ipse scd̾m p̃missã de se ꝓpħiã lupus
rapar: mane rapiens ⁊ ad uesꝑum diui¬
dens escas: id ẽ pͥus rapiens ꝑsecutor ad
mortẽ. postea pascens p̃dicator aduitã.
Ibi erant ex illo ppło hereditas di. unde

Expanded text:
hinc beati Apostoli: hinc Nathanael in quo dolus non erat : hinc alius Joseph qui exspectabat etiam ipse regnum Dei : hinc tanta illa multitudo quae praecedebat et sequebatur jumentum ejus, dicens, Benedictus qui venit in nomine Domini ; in qua erat et congregatio puerorum in quibus dixit impletum, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Hinc etiam illi post ejus resurrectionem, quorum die uno tria, et alio quinque millia baptizati sunt , in animam unam et cor unum charitatis igne conflati; quorum nemo dicebat aliquid proprium, sed erant illis omnia communia : hinc sancti diaconi, quorum Stephanus ante Apostolos martyrio est coronatus : hinc facie Paulus ignotus , notus autem saevitia famosissima, sed notior Christi misericordissima gratia: hinc et ipse secundum praemissam de se prophetiam, Lupus rapax, mane rapiens, et ad vesperum dividens escas , id est, prius rapiens persecutor ad mortem, postea pascens praedicator ad vitam. Hi erant ex illo populo haereditas Dei. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
feras in quãlibet istaꝵ tẽptationẽ: sed
libera nos a malo: Ludiamꝰ dñm dicen¬
tẽ. Rogaui ꝓce petre nedeficiat fides
tua: ne sic eristimemꝰ fidem nr̃am ẽẽ in
libero arbitrio. ut diuino ñ egeat adui¬
torio. Audiamꝰ ⁊ euugłistã dicentẽ. Dedit
eis potestatem filioᷤs di fieri. ne om̃ino
eristimemꝰ in potestate nr̃a ñ esse qd̾
credimꝰ. Uerumtam̃ in utroq illius
beneficia cognoscamꝰ. Nam ⁊ agende
st̃ grẽ qr data ẽ potestas: ⁊ oranduo te
succũbat infirmitas. Ipsa ẽfides que ꝑ
dilectionẽ oꝑatur. sicut eiꝰ mensuram
dñs cuiq partitus ẽ: ut qͥ głaturñ in
se ipso.s in dño głetur. Nonitaq mi¬

Expanded text:
ibet istarum tentationum, sed libera nos a malo. Audiamus Dominum dicentem: « Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua , » ne sic existimemus fidem nostram esse in libero arbitrio, ut divino non egeat adjutorio. Audiamus et evangelistam dicentem: « Dedit eis potestatem filios Dei fieri , » ne omnino existimemus in nostra potestate non esse quod credimus. Verumtamen in utroque illius beneficia cognoscamus. Nam et agendae sunt gratiae, quia data est potestas, et orandum, ne succumbat infirmitas. Ipsa est fides, quae per dilectionem operatur, sicut ejus mensuram Dominus cuique partitus est, ut qui gloriatur, non in se
Abbreviated transcription (Latin):
sentencia ubi dictum ẽ. ut ñ uideant
oculis. ⁊ intelligant corde qr ⁊ hic utiq
dictum ẽ. ut ñ intelligant. Et ipsaenĩ
conũsio de illius gr̃a ẽ cui dicit᷑. D̾s uir¬
tutũ conũte noᷤᷤ.: Anforte ⁊ hoc de suꝑ¬
nȩ medicinȩ miscd̃ia factũ intelligen
erant. ⁊ suã iusticiã constituere uole¬
bant. ad hoc desererent᷑. ut ercecarent᷑.
ad hoc erecarent᷑. ut offenderent in
lapidem offensionis. ⁊ impleretur facies
illoꝵ ignominia: atq ita humiliati que¬
rerent nom̃ dñ: ⁊ ñ suam qua inflat᷑ su¬
ꝑbus.s iusticiã d̾ qua uistificat᷑ impius.
Hoc enĩ multis eoꝵ ꝓfecit in bonũ: qui de
suo scelere cõpuncti. in xp̃m postea cre¬
didert̃. P quib ⁊ ipse orauerat dicens.
Pat̃ ignosce illis qr nesciunt qͥd faciunt.

Expanded text:
sententia, ubi dictum est, Ut non videant oculis, et intelligant corde: quia et hic utique dictum est, ut non intelligant; et ipsa enim conversio de illius gratia est, cui dicitur: Deus virtutum converte nos . An forte et hoc de supernae medicinae misericordia factum erant, et suam justitiam constituere volebant, ad hoc desererentur, ut excaecarentur; ad hoc excaecarentur, ut offenderent in lapidem offensionis, et impleretur facies eorum ignominia; atque ita humiliati quaererent nomen Domini, et non suam qua inflatur superbus, sed justitiam Dei qua justificatur impius? Hoc enim multis eorum profecit in bonum, qui de suo scelere compuncti, in Christum postea crediderunt: pro quibus et ipse oraverat dicens, Pater, ignosce illis, quia nesciu
Abbreviated transcription (Latin):
dicatum ẽ ingentib creditum ẽ in mun¬
do: assumptũ ẽ ingła. Nẽpe manifes¬
tum ẽ hoc qd̾ in extremo posuit. etiao
nunc ñdum ee cõpletuoꝵ: qͣntõmagiᷤ tẽ
qͣndo ista dicebat: Eccłia qͥppe tc̃ assu¬
mef᷑ ingła. quando dicet᷑ uenite bene¬
dicti pat̾s mei ꝑcipite regnũ. Et tamen

Expanded text:
dicatum est in gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria ? Nempe manifestum est hoc, quod in extremo posuit, etiam nunc nondum esse completum; quanto magis tunc quando ista dicebat? Ecclesia quippe tunc assumetur in gloria, quando dicetur, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum : et tame
Abbreviated transcription (Latin):
si uidicia scõꝵ iusta st̃. qͣntõmagis scifi¬
cantis ⁊ iustificantiᷤ d̃s Iusta gͦ st̃. s oc¬
culta. Ideo cũ questiones huiusmodi in
mediũ uenerint. quare alius sic. aliꝰ aũ
sic. quare ille deo deserente excecet᷑. ille
d̾o adiuuante illuminet᷑: ñ nobis uidici¬
ũ de iudicio tanti iudicis usurpemꝰ: sed
contremiscentes exclamemus cum apło
Oalcitudo diuiciaꝵ sapienciȩ. ⁊ sciencie
d̾: quã inscrutabilia st̃ uidicia eiꝰ ⁊ i
trandã altitudinẽ. ad hanc abyssũ
discutiendã. ad inscrutabilia serutan¬
da. expectatio uĩx caritatiꝰ ĩpingat.
Agnosco modulũ meũ: sentire m̃ iude¬
or etiã modulũ ur̃m. Altiꝰ ẽ hoc in¬
crem̃tis meis. ⁊ fortiꝰ uirib meis. ꝓuto

Expanded text:
Si judicia sanctorum justa sunt, quanto magis justificantis et sanctificantis Dei? Justa ergo sunt, sed occulta. Ideo cum quaestiones hujusmodi in medium venerint, quare alius sic, alius autem sic, quare ille, Deo deserente, excaecetur, ille, Deo adjuvante, illuminetur, non nobis judicium de judicio tanti judicis usurpemus, sed contremiscentes exclamemus cum Apostolo: « O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et trandam altitudinem, ad hanc abyssum discutiendam, ad inscrutabilia perscrutanda, expectatio vestrae Charitatis impingat. Agnosco modulum meum, sentire mihi videor etiam modulum vestrum. Altius est hoc incrementis meis, et fortius viribus meis;
Abbreviated transcription (Latin):
bẽ suã reppulit: Absit. Nã ⁊ ego isrłita
sũ ex semine abrahã. de tͥbu beniamun.
Non reppulit ds plebem suã quã p̃sciuit.
quẽadmodũ scͥptum ẽ. reliquie sal¬
uȩ ert̃. Non inom̃ib. s area uenti¬
lata. massa intromissa ẽ: palea iacet.
Totũ qͥoquid ir: des iudeor reꝓboꝵ pa¬
leã uides. ñ uides istam paleam.
iã inde exiit massa: iã in horreo re

Expanded text:
ego Israelita sum, ex semine Abrahae, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit» . quemadmodum scriptum est, «Reliquiae salvae erunt» . Non in omnibus; sed area ventilata, massa intro missa est, palea jacet . Totum quidquid vides Judaeorum reproborum, paleam vides. Unde vides istam paleam, jam inde exiit massa, jam in horreo re
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ habent. fideles uocan tur.⁊ qui ñ ha¬
bent infideles. sicut hii qui uenientẽ in
ꝓpria di filium ñ receꝑunt. qͣmuis ex au¬
ditu in nobis facta sit: ñ cam̃ ad eũ sen¬
sũ corporis ꝑtinet qͥ appellat᷑ auditꝰ. q̃m
ñ ẽ sonus : nec ad oculos huiꝰ carnis. qm̃
non ẽ color. aut corporis forma: nec ad eũ
qui dicit᷑ cactus. qm̃ corpulencie nichil
habet: nec ad ullũ om̃ino corporis sensũ.¬
qm̃ cordis ẽ res ista. ñ corporis. Nec fo¬
ris ẽ a nobis. s intimi nobi: nec eam qͥs¬
quã hominũ uidet in alio. s unusqͥsq
in semet ipso. Deniq potest ⁊ simulati¬
one confingi: ⁊ putari ẽe in quo ñ est.
Suam qͥsq gͥ fidem apudse ipsũ uidet:
in altero autem credit eam ẽe. ñ uidet.
Et canto firmmus credit. qͣnto fruc̃tus eiꝰ
magis nouit. qͦs oꝑari solet fides ꝑ

Expanded text:
 habent, fideles vocantur, et qui non habent, infideles, sicut ii qui venientem in propria Dei Filium non receperunt, quamvis ex auditu in nobis facta sit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet qui appellatur auditus, quoniam non est sonus; nec ad oculos hujus carnis, quoniam non est color aut corporis forma; nec ad eum qui dicitur tactus, quoniam corpulentiae nihil habet; nec ad ullum omnino sensum corporis, quoniam cordis est res ista, non corporis; nec foris est a nobis, sed in intimis nobis; nec eam quisquam hominum videt in alio, sed unusquisque in semetipso. Denique potest et simulatione confingi, et putari esse in quo non est. Suam igitur quisque fidem apud se ipsum videt: in altero autem credit esse eam, non videt; et tanto firmius credit, quanto fructus ejus magis novit, quos operari solet fides per
Abbreviated transcription (Latin):
plebẽ suam. Laus illi iubilatio ill. Quã
plebem ñ repellet: Hic nob̃ int̃preta¬
ri aliquid ñ licet. Prescͥptũ habemus
ab apło. Exposuit hoc apls unde sit
dictũ. Erat enim plebs uidee. plebᷤͤ ubi
plebᷤ etiã scd̾m carnẽ. ꝓpagata de semi¬
ne abrahe. plebs in qua p̾cesser̃t̃ om̃ia
sacramenta saluatorem nr̃m ꝓmittenciai
plebᷤ ub insticutũ ẽ templũ. unctio. sacer¬
do ᷤᷤ ad figurã: ut cum om̃s ipsȩ umbrȩ p̃te¬
rirent. ipsa lux adueniret. Erat gͦ ista di
missi. Fi tradita. ei credita eloquia des.
Qͥdgͦ Totum illud dampnatum ẽ⁊ Absit.
Arbor oliue ipsa dicta ẽ ab apło. Cepit emor
ista arbor a patͥarchis. S fuert̃ ibi rams

Expanded text:
plebem suam:» laus illi, jubilatio illi, Quam plebem non repellet? Hic nobis interpretari aliquid non licet: praescriptum habemus ab Apostolo, exposuit hoc Apostolus unde sit dictum . Erat enim plebs Judaea, plebs ubi plebs etiam secundum carnem propagata de semine Abrahae; plebs in qua praecesserunt omnia sacramenta Salvatorem nostrum promittentia; plebs ubi institutum est templum, unctio, sacerdos ad figuram, ut cum omnes ipsae umbrae praeterirent, ipsa lux adveniret: erat ergo ista pmissi; ei tradita et credita eloquia Dei. Quid ergo? totum illud damnatum est? Absit. Arbor olivae ipsa dicta est Apostolo, coepit enim ista arbor a Patriarchis: sed fuerunt ibi rami
Abbreviated transcription (Latin):
audistis in ũbo uĩtatis euugłii. qd adue¬
int in uos. sicut ⁊ n om̃i mundo ẽ fru¬
ctificans. ⁊ crescens: qͣnuis euugłium
ñdũ mundũ cenebat uniũsũ. S fructi¬
ficare illud in uniũso mundo dirit. ⁊
crescere. ut ita significaret quousq fu¬
isset fructificando. ⁊ crescendo uentu¬

Expanded text:
d aduenit in uos, sicut et in omni mundo est fructificans et crescens, quamuis euangelium nondum mundum tenebat uniuersum; sed fructificare illud in uniuerso mundo dixit et crescere, ut ita significaret, quousque fuisset fructificando et crescendo uentu
Abbreviated transcription (Latin):
helyȩ ditit. reliqui mͥ. Qd ẽ reliqui michi
Ego illo sᷤ elegĩ qr uidi m̃tes eoꝵ de me p̃sum̃¬
ces: ñ de se. nec de ba̾al. Non st̃ mutati: sic
st̃ ut a me facti sc̃. Et tu qͥloquerss: nisi
de me p̃sumeres. ubi esses: Nisi gr̃a mea
plenꝰ esses: nonne añ bahal etiam ipse ge¬
nu flecteres: Tr̃a mea aũ plenꝰ es. qr ni¬
childetua uirtute. s totũ de mea gr̃a p̃¬
sũpsisti. oli gͥ in hoc głari. ut puteᷤ de
in seruicio meo ñ habere conseruo ᷤ. St̃
qͦs elegisicut ⁊ ce: de me scilicet presu¬
mentes. Sic ait apłs. Et nunc reliquie
ꝑelectionẽ gr̃e saluȩ facte st̃. Caue õ¬
Qap̃iane. caue suꝑbiam. Licet enĩ imita¬
torscõꝵ sis. cotum semꝑ grẽ di reputa:
qr ut c̾et aliqͥd reliquum gr̃a in ted̾i ñ
tuũ meritũ fecit. De ipsis deniq reliqͥis
dixerat ꝓpħa ysaias cõmemorans. Nisi
dñs sabaoth reliquisset nobis sem̃. sicut
sodoma facti essemꝰ: ⁊ sicut gomorra simi¬

Expanded text:
Eliae dixit, Reliqui mihi. Quid est, Reliqui mihi? Ego illos elegi, quia vidi mentes illorum de me praesumentes, non de se, nec de Baal. Non sunt mutati, sic sunt ut a me facti sunt. Et tu qui loqueris, nisi de me praesumeres, ubi esses? Nisi gratia mea plenus esses, nonne ante Baal etiam ipse genu flecteres? Gratia autem mea plenus es; quia nihil de tua virtute, sed totum de mea gratia praesumpsisti. Noli ergo in hoc gloriari, ut putes te in servitio tuo non habere conservos: sunt quos elegi, sicut et te, de me scilicet praesumentes: sicut ait Apostolus, Et nunc reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. CAPUT christiane, cave superbiam. Licet enim imitator sanctorum sis, totum semper gratiae reputa: quia ut esset aliquid reliquum, gratia in te Dei, non tuum meritum fecit. De ipsis denique reliquiis dixerat propheta Isaias commemorans, Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha simi
Abbreviated transcription (Latin):
milia uiroꝵ: qui ñ curuauert̃ ge¬
nua anbaal. Solũte putas ẽe ser¬
uũ b̾n laborantẽ, Sunt ⁊ alii me
timentes.⁊ ñ pauci. Nã septẽ milia
ibi habeo. Et adiunit. Sie gͦ ⁊ mnhoc
tẽpore. Credidert̃ aliqui uidei. ⁊ multi fue¬
rt̃ reꝓbati: sicut ⁊ ille qui uulpiũ foueas

Expanded text:
millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal. Solum te putas esse servum bene laborantem: sunt et alli me timentes, et non pauci. Nam septem millia ibi habeo. Et adjunxit: Sic ergo et in hoc tempore. Crediderunt enim aliqui Judaei, et multi fuerunt reprobati: sicut et ille qu
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a iam ñ ẽgr̃a. Et conectens illa q̃ iã
hoc ñ ẽ consecutꝰ. Flec̾tio aũ consecuta
ẽ: ceteri uͦ exrecati st̃. In hac gͦ electione
⁊ in his reliquiis q̃ ꝑelectionẽ gr̃ȩ saluȩ
fact̾e st̃ uoluit intelligi plebẽ quam
ꝓpterea d̾s ñ reppulit qr p̃scunt. Hec ẽ
lusgͥ qui hec intelligit. negare uł du¬
bitare ꝑmittit᷑ ubi ait apłs. ñ reppulit
d̾s plebẽ suã qͣm p̃sciuit. p̃destinatio¬
nẽ significare uoluisse. Prescunt enĩ

Expanded text:
gratia jam non est gratia. Et connectens illa, quae jhoc non est consecutus, electio autem consecuta est, ceteri vero excaecati sunt. In hac ergo electione, et in his reliquiis, quae per electionem gratiae salvae factae sunt, voluit intelligi plebem, quam propterea Deus non repulit, quia praescivit. Haec est lus igitur, qui haec intelligit, negare vel dubitare permittitur, ubi ait Apostolus: Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit, praedestinationem si
Abbreviated transcription (Latin):
subiunrit. Dicogͦ. Nũqͥd reppulit d̾s plebẽ
suã: lbsit. Nã ⁊ ego isrłita sũ ex semine
abrahã. tͥbu beniamin. Tanqͣm diceret.
Nã ⁊ ego ex ipsa plebe sũ. Deinde addidit
uñ nunc agimꝰ. Non reppulit d̾s plebẽ
suã. quã p̃sciuit. Atq ut ostenderet dei
gr̃a fuisse relictaᷤᷤ reliquia ᷤᷤ. ñ meriti s ope¬
rũ eoꝵ: secutꝰ adumrit. An nesciti ᷤ in heba
qͥd dicit scͥptura: quẽadmodũ int̃pellat dm̃
adũsuᷤs isrl: Et cetera. S qͥd dicit illi diui

Expanded text:
uid repulit Deus plebem suam? Absit; nam et ego Israelita sum, ex semine Abraham, tribu Benjamin. Tanquam diceret: Nam et ego ex ipsa plebe sum. Deinde addidit, unde nunc agimus: non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Atque ut ostenderet, Dei gratia fuisse relictas reliquias, non meritis operum eorum, seculus adjunxit: An nescitis in Helia quod dicit Scriptura, quemadmodum inter, ellat Deum a
Abbreviated transcription (Latin):
essent subiecti. Quia enim non ex fide. s
tanquã ex oꝑib tumuert̃. ipso suo tumo¬
re cecati. offendert̃ in lapidẽ offensionis.
Sic aũ dictum ẽ ñ poterant. ubi intelligen¬
dum ẽ qd̃ nolebant. quẽ admodũ dictum
ẽ de dño deo nr̃o. si ñ credimꝰ ille ꝑmanet¬
fidelis. negare se ipsum ñ potest. De om¬
uoluntatis diuinȩ: ita qd̾ illi ñ poterant
credere. culpaẽ uoluntatis humanȩ.
Ecce dico ⁊ ego. Qͦt quot tã suꝑbe sapiunt.
ut sue uoluntatis uirib tantũ existi¬
ment eẽ tͥbuendũ ut negent sͥ ẽẽ necessa¬
ñ posst̃ credere in xp̃m. Non qr mutari ã¬
homines in meliꝰ ñ posst̃. s qͣndui talia
sapiunt. ñ possunt credere. Hinc exce¬
cant᷑ undurant᷑. qr negando diuinũ¬

Expanded text:
 sunt subjecti . Quia enim non ex fide, sed tanquam ex operibus tumuerunt; ipso suo tumore caecati, offenderunt in lapidem offensionis. Sic autem dictum est non poterant, ubi intelligendum est quod nolebant; quemadmodum dictum est de Domino Deo nostro, Si non credimus, ille fideet, negare seipsum non potest . De omvoluntatis divinae; ita quod illi non poterant credere, culpa est voluntatis humanae. 10. Ecce dico et ego, quod qui tam superbe sapiunt, ut suae voluntatis viribus tantum existiment esse tribuendum, ut negent sibi esse necessan potest credere, non quia mutari homines in melius non possunt, sed quandiu talia sapiunt, non possunt credere. Hinc excaecantur et indurantur, quia negando divinu
Abbreviated transcription (Latin):
xͥ apłs isrłita. ex semine abrahã abu
beniamin: Adhibet aũ ualde neces¬
sariũ testimoniũ dicens. An nescitiᷤ
in helya qͥđ dicit scͥptura: quẽ admo¬
dum int̃pellat d̾m adũsus isrł: Dñe ppħas¬

Expanded text:
 Israelita ex semine Abraham, de tribu Benjamin. Adhibet autem valde necessarium testimonium, dicens: « An nescitis in Elia quid dicit Scriptura, quemadmodum interpellat Deum adversus Isra
Abbreviated transcription (Latin):
manus meas crucis patibulũ intellereri¬
mꝰ quomͦ intellecturi sumꝰ cotadie:⁊ ũ¬
qͥd cotadie pependit in ligno: cũ ⁊ nor
ad cotũ diem ꝑtineat: Siaũ hoc loco di¬
ẽ uoluit intelligi. qui p̃ter noctem dies
appellari solet: etiam calis diei quando
crucifirus ẽ iã pars pͥma ⁊ ñ parua tͣn¬
minino posuit. qd̾ in latino eloquio¬
ñ nisi tempꝰ significare solet. artius¬
questio colligabit᷑. Quomͦ enim coto
tempore: si nec saltẽ uno totodie manꝰ
extendit in cruce: Porro si dotuo ꝓ
parte accipiendũ esse dicamꝰ. qr isto
genere locutionis uti etiam scͥptura
scã consueuit: ñ mͥoccurrit eremplũ
totũ ꝓ parte etiã tunc posse accipi. qn
ipsũ ũbum addit᷑. ⁊ dicit᷑ totum. Nã
u n eo qd̾ dixit dñs in euugłio. sic erit
⁊ filius hominiᷤᷤ incorde t̾re cͥb diebus

Expanded text:
manus meas,» crucis patibulum intellexerimus; quomodo intellecturi sumus, «Tota die?» Numquid tota die pependit in ligno, cum et nox ad totum diem pertineat? Si autem hoc loco diem voluit intelligi, qui praeter noctem dies appellari solet; etiam talis diei, quando crucifixus est, jam pars prima et non parva tranminino posuit, quod in latino eloquio nonnisi tempus significare solet: qutempore, si nec saltem uno toto die manus extendit in cruce? Porro si totum pro parte accipiendum esse dicamus, quia isto genere locutionis uti etiam sancta Scriptura consuevit; non mihi occurrit exemplum, totum pro parte etiam tunc posse accipi, quando ipsum verbum additur et dicitur totum. Nam et in eo quod dixit Dominus in Evangelio, «Sic erit et Filius