comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sententias. Quid gͥ cause ẽ. cur de is¬
tis hoc credant qd̾ de illis discipłi
eorũ litteris cõmendart: & de xp̃o no¬
lint credere qd̾ eiꝰ de illo discipuli con¬
scͥpserunt. presertim cũ de eo cȩt̾os
homines sapientia suꝑatos ẽẽ fate¬
antur. qͣmuis eũ fateri dm̃ nolint. a¬
An uͦ illi qͦs isto multo inferiores fuisse
ñ dubitant. ueraces de se discipłos fa¬
cere ꝑotuer̃t: & iste ñ potuit. aQuõd
si absurdissime dicit᷑: credant de illo
quẽ sapientẽ fatent᷑. ñ quod ipsi uo¬
lunt.s qd̃ apud eos legunt qͥ ea quȩ
scͥpserint de illo sapiente didicerunt.
Deinde dicant unde saltim qd̾ sapien¬
tissimus fuerit nosse uł audire po¬
tuerunt. Si fama disseminanteᷤ cer¬
tior ne de illo fama ñciata ẽ. qͣm dis¬
cipłi eius: quib eũ p̾dicantib ipsa
ꝑ totum mundũ fama fraglauit.
Postremo famã famȩ p̾ferant. &e ei
famȩ de illo credant quȩ maior est.

Expanded text:
sententias. quid igitur causae est, cur de issententias. quid igitur causae est, cur de istis hoc credant, quod de illis discipuli eorum litteris commendarunt, et de Christo nolint credere, quod eius de illo discipuli conscripserunt, praesertim cum ab eo ceteros homines sapientia superatos esse fateantur, quamuis eum fateri deum nolint? an uero illi, quos isto multo inferiores fuisse non dubitant, ueraces de se discipulos facere potuerunt et iste non potuit? quod si absurdissime dicitur, credant de illo, quem sapientem fatentur, non quod ipsi uolunt, sed quod aput eos legunt, qui ea quae scripserunt ab illo sapiente didicerunt. Deinde dicant, unde saltem quod sapientissimus fuerit nosse uel audire potuerunt. si fama disseminante, certiorne de illo nuntia fama est quam discipuli eius, quibus eum praedicantibus ipsa per totum mundum fama fraglauit? postremo famam praeferant famae et ei famae de illo credant, quae maior est.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sc̃pserit. uident᷑ parati fuisse hoc de
illo credere. qd̾ de se ipse scͥpsisset. non
qd̾ alii de illo pro suo arbitrio p̃di¬
cassent. A qͥbus quero cur de qͥbus¬
dam nobilissimis phylosophis sus
hoc crediderint. qd̾ de illis eorũ dis¬
cipuli sc̃ͥꝑtum memoriȩ reliquer̃t:
cum de se iꝑsi nicħ scripsissent. Nã
pytagoras quo in illa contẽplatiua.
uirtute nichil habuit grecia clariꝰ.
ñ tantũ de se s nec de ulla re aliqͥd
scripsisse ꝑhibetur. Socrates autem.
quem rursus in actua qua mores
informant᷑ om̃ib p̃tulerunt. ita
ut testimonio qͦq: di sui apollinis.
pronumciatũ : esopi fabulas ꝑduculis
uersibus ꝑsecutus ẽ. u̾ba & numeros
suos adhibens rebus alterꝰ. usq adeo
nichil scribere uoluit: ut hoc se cod¬
ctum imꝑio sui demonis fecisse dix¬
erit. sicut nobilissimꝰ discipuloꝵ eiꝰ
plato cõmemorat. In qͦ tamen opere:
maluit alienas qͣm suas exornare

Expanded text:
non scripserit, uidentur parati fuisse hoc de non scripserit, uidentur parati fuisse hoc de illo credere, quod de se ipse scripsisset, non quod alii de illo pro suo arbitrio praedicassent. a quibus quaero, cur de quibusdam nobilissimis philosophis suis hoc crediderint, quod de illis eorum discipuli scriptum memoriae reliquerunt, cum de se ipsi nihil scripsissent? nam Pythagoras, quo in illa contemplatiua uirtute nihil tunc habuit Graecia clarius, non tantum de se, sed nec de ulla re aliquid scripsisse perhibetur. Socrates autem, quem rursus in actiua, qua mores informantur, omnibus praetulerunt, ita ut testimonio quoque dei sui Apollinis non taceant, Aesopi fabulas pauculis uersibus persecutus est uerba et numeros suos adhibens rebus alterius, usque adeo nihil scribere uoluit, ut hoc se coactum imperio sui demonis fecisse dixerit, sicut nobilissimus discipulorum eius Plato commemorat, in quo tamen opere maluit alienas quam suas exornare
Abbreviated transcription (Latin):
bitrabant᷑. Quod ut fiat. qd̾q ñ ÷ͥ
adũ sent᷑ idem scͥptores qͣtuor osten¬
dendũ est. hoc eñĩ solent qͣsi pal¬
mare suȩ uanitatis obicere: qd̾ ipsi
eugłistȩ inter se ipsos dissentiant. S
illud pͥus discutiendũ ẽ. qd̾ solet non¬
nullos mouere. cur ip̃e dñs nichil sc̃ꝑ¬
serit: ut aliis de illo scribentib neces¬
se sit credere. Hoc eñi dicunt illi uel
culpare aut blaphemare ñ audent.
e cui tͥbuunt excellentissimã sap̃iam
sed̾ tam̃ tanꝗͣ homini: discipulos uͦ
eiꝰ dicunt magistro suo ampliꝰ tͥbuis¬
se qͣm erat. ut eum filiũ di dicerent.
e uerbũ di ꝑ qd̾ facta st̃ om̃ia. et
ipsum ac deũ patr̃e unũ ẽẽ. ac siqͣ
similia st̃ in apłicis litteris. qͥbus eũ
cũ patre unũ dđm colendu ẽẽ didicimꝰ.
Honorandu eñi tanqͣ sapientissimũ
uirũ putant: colendu autẽ tanqͣm
aͣm negant. Cum gͦ quer̃t qͣre iꝑse

Expanded text:
bitrantur. quod ut fiat, quam non sibi bitrantur. quod ut fiat, quam non sibi aduersentur idem scriptores quattuor, ostendendum est. hoc enim solent quasi palmare suae uanitatis obicere, quod ipsi euangelistae inter se ipsos dissentiant. Sed illud prius discutiendum est, quod solet nonnullos mouere, cur ipse dominus nihil scripserit, ut aliis de illo scribentibus necesse sit credere. hoc enim dicunt illi uel esum Christum culpare aut blasphemare non audent eique tribuunt excellentissimam sapientiam, sed tamen tamquam homini, discipulos uero eius dicunt magistro suo amplius tribuisse quam erat, ut eum filium dei dicerent et uerbum dei, per quod facta sunt omnia, et ipsum ac deum patrem unum esse, ac si qua similia sunt in apostolicis litteris, quibus eum cum patre unum deum colendum esse didicimus. honorandum enim tamquam sapientissimum uirum putant, colendum autem tamquam deum negant. Cum ergo quaerunt, quare ipse
Abbreviated transcription (Latin):
& sarcinȩ leui quidam uł impia ua¬
nitate. uł imꝑita temeritate calũp¬
niis appetunt. ut eis ueracis narra¬
tionis derogent fidem: ꝑ qͦs xp̃rana
religio disseminata ꝑ mundũ. tan¬
ta fertilitate ꝓuenit: ut homines
infideles iam inter se iꝑsos całup¬
nias suas musitare uix audeant:
cõpressi fide gentiũ & om̃ium deuo¬
tione popłoꝵ. Uerũptam̃ qͥa non¬
nullos ad huc calupniosis disputa¬
tionib suis uł retardant a fide ne
credant. uł iam credentes qͣntũ po¬
tuerint agitando ꝑturbant᷑. ñ nul¬
li aut̃ẽ frẽs salua fide nosse deside¬
rant qͥd talibꝰ respondeant questi¬
onibus. uł ad profectũ scientiȩ suȩ.
uł ad illorũ uaniloqͥa repellenda:
insꝑirante atq adiuuante dño do
nr̃o. qd̾ utinã ipsorũ saluti prosit.
hoc oꝑe demonstrare suscepimꝰ erro¬
rem uł temeritatẽ eorũ qͥ contra
giitas criminationes se proferre ar¬

Expanded text:
et sarcinae leui, quidam uel impia uaet sarcinae leui, quidam uel impia uanitate uel imperita temeritate calumniis appetunt, ut eis ueracis narrationis derogent fidem, per quos christiana religio disseminata per mundum tanta fertilitate prouenit, ut homines infideles iam inter se ipsos calumnias suas mussitare uix audeant conpressi fide gentium et omnium deuotione populorum. uerum tamen, quia nonnullos adhuc calumniosis disputationibus suis uel retardant a fide, ne credant, uel iam credentes, quantum potuerint, exagitando perturbant, nonnulli autem fratres salua fide nosse desiderant, quid talibus respondeant quaestionibus, uel ad prouectum scientiae suae uel ad illorum uaniloquia refellenda, inspirante adque adiuuante domino deo nostro - quod utinam et ipsorum saluti prosit — hoc opere demonstrare suscepimus errorem uel temeritatem eorum, qui contra gutas criminationes se proferre ar
Abbreviated transcription (Latin):
incipit sermo narrantis. ibi cogna¬
tio mariȩ & elizabeth cõmemorat᷑
ibi sacͣmenta pͥmi sacerdotii in in¬
fante xp̃o impleta narrant᷑: & quȩ¬
cũq alia possunt diligent̃ adu̾̃ti
qͥbus appareat lucas. intentionem
circa ꝑsonã sac̾dotis habuisse. Mar¬
cus gͦ qui neq stirpẽ regiã. neq sa¬
cerdotalem. uł cognationẽ. uł conse¬
crationẽ narrare uoluit. & tam̃ in
illis qͣ tuor animalib significatus
uidet᷑. Hec aũ tͥa aĩalia. siue leo. siue
homo. siue uitulus: in t̾ra gradiuit᷑.
Unde isti tres eugłistȩ. in his maxi¬
me occuꝑati sunt. quȩ xp̃c in carne
oꝑatus ẽ & quȩ p̃cepta mortalis ui¬
te exercendȩ carnẽ portantibꝰ tradidit.
At uͦ ioħes suꝑ nubila infirmitatis
humanȩ uelut aqͥla uolat: & luc̃ẽ
incommutabilis ueritatis acutissimiˢ
Atq firmissimis ocłis cordis intuet᷑
Has dñi scãs quadrigas qͥb ꝑ orbẽ
uectus. subicit popłos leni suo iugo.

Expanded text:
incipit sermo narrantis. Ibi cognaincipit sermo narrantis. Ibi cognatio Mariae et Elisabeth commemoratur. Ibi sacramenta primi sacerdotii in infante Christo impleta narrantur. Et quaecunque alia possunt diligenter adverti, quibus appareat Lucas intentionem circa personam sacerdotis habuisse. Marcus vero, qui neque stirpem regiam, neque sacerdotalem uel cognationem uel consecrationem narrare uoluit et tamen in illis quattuor animalibus significatus uidetur. haec autem animalia tria, siue leo siue homo siue uitulus, in terra gradiuntur, unde isti tres euangelistae in his maxime occupati sunt, quae Christus in carne operatus est et quae praecepta mortalis uitae exercendae carnem portantibus tradidit. at uero Iohannes supra nubila infirmitatis humanae uelut aquila uolat et lucem incommutabilis ueritatis acutissimis adque firmissimis oculis cordis intuetur. Has domini sanctas quadrigas, quibus per orbem uectus subigit populos leni suo iugo
Abbreviated transcription (Latin):
eugłistas int̾ptati sunt. ꝓbabilius
dliqͥd attendisse. illi qͥ leonẽ in ma¬
theo hominẽ in marco. uitulũ in lu¬
ca. aqͥlam in ioh̃e intellexerunt. qͣ
illi qͥ hominẽ matheo aqͥła marco.
eñ libroꝵ. qͣndã comecturã capere
uoluerunt: ñ de tota intentione eu¬
Angłistaꝵ quȩ magis fuerat ꝑserutã¬
da. Multo eñi congruentiꝰ ille qͥ re¬
giam xp̃i ꝑsonam maxime cõmen¬
Dauit: ꝑ leonem significat᷑ acciꝑet᷑
Unde & in apocalypsi cũ ipsa tribu
regia leo cõmemoratus ẽ. uͥ dictũ est.
uicit leo de tͥbu iuda. Scd̾m mathe¬
um eñi. & magi narrant᷑ uenisse ab
oriente ad regem querendu & ad orã¬
dũ qͥ eis ꝑ stellam appdruit: et ip̃e
rex herodes regem formidat infan¬
tem: atq ut eũ possit occidere. tot
paruulos necat. Quod aũ ꝑ uitulũ
lucas significatꝰ sit. propt̾ maximã
uictimã sac̾dotis neutri dubitaue¬
runt. Ibi enĩ ã sacerdote ⁊ acharia

Expanded text:
euangelistas interpretati sunt probabilius euangelistas interpretati sunt probabilius aliquid adtendisse illi, qui leonem in Mattheo, hominem in Marco, uitulum in Luca, aquilam in Iohanne intellexerunt, quam illi, qui hominem Mattheo, aquilam Marco, enim librorum quamdam conjecturam capere voluerunt, non de tota intentione evangelistarum, quae magis fuerat perscrutanda. Multo enim congruentius ille qui regiam Christi personam maxime commendavit, per leonem significatus accipitur. Unde et in Apocalypsi cum ipsa tribu regia leo commemoratus est, ubi dictum: Vicit leo de tribu Juda . Secundum Matthaeum enim et magi narrantur venisse ab Oriente ad regem quaerendum, et adorandum, qui eis per stellam, natus apparuit, et ipse rex Herodes regem Christum formidat infantem, atque ut eum possit occidere tot parvulos necat. Quod autem per vitulum Lucas significatus sit propter maximam victimam sacerdotis, neutri dubitaverunt. Ibi enim a sacerdote Zacharia
Abbreviated transcription (Latin):
cos ꝑ sꝑeculũ in enigiate. ex ꝑarte
in aliqua uisione incõmutabilis ue¬
ritatis. Hȩ duȩ uͥtutes in duabus
uxorib iacob figuratȩ intelligunt᷑.
de qͥbus adu̾sꝰ faustum manicheũ
ꝓ modulo meo qͣntũ illi oꝑi suffic̾ẽ
uidebat᷑. disseru. Lia qͥppe int̾pre¬
tatur laborans: rachel autẽ iusũ
pͥncipium. Ex quo intelligi datur
si diligent̾ adu̾tas. tres eugłistas
tẽporalia facta dñi & dicta quȩ ad
informandos mores uitȩ p̃sentis
maxime ualerent copiosius ꝑsecutos
circa illam actiuã fuisse uersatos. lo¬
hannẽ uͦ facta dñi multo pauciora
narrantẽ. dicta uͦ eiꝰ. ea p̃sextim quȩ
tͥnitatis unitatẽ & uite et̾ne felicita¬
tem insinuarent. diligentꝰ & uberꝰ
conscribentẽ: in uͥtute contẽplati¬
ua. cõmendand̾a suã intentionem
p̃dicationemq tenuisse. Unde mͥ ui¬
dent᷑. qui ex apocalypsi illa quatuor
adnimalia. ad intelligendos quatuor

Expanded text:
cos per speculum in enigmate et ex parte cos per speculum in enigmate et ex parte in aliqua uisione incommutabilis ueritatis. hae duae uirtutes in duabus uxoribus Iacob figuratae intelleguntur. de quibus aduersus Faustum Manicheum pro modulo meo, quantum illi operi sufficere uidebatur, disserui. Lia quippe interpretatur laborans\', Rachel autem uisum principium\'. ex quo intellegi datur, si diligenter aduertas, tres euangelistas temporalia facta domini et dicta, quae ad informandos mores uitae praesentis maxime ualerent, copiosius persecutos circa illam actiuam uirtutem fuisse uersatos, Iohannem uero facta domini multo pauciora narrantem, dicta uero eius, ea praesertim, quae trinitatis unitatem et uitae aeternae felicitatem insinuarent, diligentius et uberius conscribentem in uirtute contemplatiua commendanda suam intentionem praedicationemque tenuisse. Vnde mihi uidentur qui ex apocalypsi illa quattuor animalia ad intellegendos quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
sicut & nos unũ sumꝰ: & quecũq
pat̾ facit. hec eadem & filiꝰ facit
similiter: et siqua alia st̃ que. xͦ
diuinitate in qua equalis ẽ patͥ.
recte intelligentib intiment᷑ pe¬
ne solus ioħes in eugłio suo po¬
suit. tanꝗͣ de pectore iꝑsiꝰ dñi. su¬
ꝑ qd̾ disciimbere in euis conuiuio
solitus erat. secretũ diuinitatis
eiꝰ uberiꝰ & quodamͦ familiarius
biberit. Proinde cum duȩ uͥtutes
ꝓpositȩ sint animȩ humanȩ. una
actrua. alt̾a cõtemꝑ latiude illa qͦ
itur. ista qua ꝑuenit᷑. illa qua la¬
borat᷑ ut cor mundet᷑ ad uiden¬
dũ dm̃. ista qua uacatur & uide¬
tur ds illa ẽ in p̃ceptis exercende
uitȩ huiꝰ temporalis: ista indoctͥ¬
na uitȩ illiꝰ sempiterne. Ac ꝑ hoc
illa oꝑatur ista roͥescit. qͥ a illa ẽ in
purgatione peccatorũ: ista in lumine
purgatoꝵ. Ac ꝑ hoc in hac uita mor¬
tali illa ẽ in oꝑe bone conu̾sationis:
ista uͦ magis in fide: & apud ꝑpau¬

Expanded text:
sicut et nos unum sumus, et: quaecumque sicut et nos unum sumus, et: quaecumque pater facit, haec eadem et filius facit similiter, et si qua alia sunt, quae Christi diuinitatem, in qua aequalis est patri, recte intellegentibus intiment,. paene solus Iohannes in euangelio suo posuit, tamquam de pectore ipsius domini, super quod discumbere in eius conuiuio solitus erat, secretum diuinitatis eius uberius et quodammodo familiarius biberit. Proinde cum duae uirtutes propositae sint animae humanae, una actiua, altera contemplatiua, illa qua itur, ista quo peruenitur, illa qua laboratur, ut cor mundetur ad uidendum deum, ista qua uacatur et uidetur deus: illa est in praeceptis exercendae uitae huius temporalis, ista in doctrina uitae illius sempiternae. ac per hoc illa operatur, ista requiescit, quia illa est in purgatione peccatorum; ista in lumine purgatorum. ac per hoc in hac uita mortali illa est in opere bonae conuersationis, ista uero magis in fide et aput perpau
Abbreviated transcription (Latin):
ralit̾ gessit. Porro aũ ioħes ipsam
maxime diuinitat̾e dñi qua patͥ
ẽ eqͣlis intendit: eãq p̾cipue suo eu¬
angłio. quantũ int̾ homines suffi¬
cere credidit. com̃dare curauit. Itaq
longe a tͥbus istis suꝑiꝰ fert᷑. ita ut
hos uideas qͦdamͦ in t̾ra cũ xp̃o ho¬
mine conũsari. illũ dũ tͣnscendisse
nebuła qua tegit᷑ om̃is t̾ra & ꝑuenis¬
sead liqͥdum celũ. unde acie mentis
acutissima atq firmissima. iuder&e
in pͥnciꝑio u̾bum d̾m apud dm ꝑ
quemfacta sunt om̃ia: & ipsũ ag¬
nosceret carnẽ factũ ut habitare
in nobis. qd̾ acceꝑit carnẽ ñ qd̃ fu¬
erit mutatus in carnẽ. Nisi eñĩ car¬
nis assũptio. seruata inc̃omutabili
diuinitate facta ẽẽt. ñ diceret᷑. ego
& pater unũ sumꝰ. neq enĩ ꝑditer
& caro unũ sunt. Et hoc de se iꝑ¬
so dñi testimoniũ. solus iꝑse ioħs
cõmemorauit: et qͥ me uidet.
uidet & patr̃e meũ. & ego in ꝑatͤ
&e pater in me. et ut sint unum

Expanded text:
raliter gessit; porro autem Iohannes ipsam maxime diuinitatem domini, qua patri est aequalis, intendit eamque praecipue suo euangelio, quantum inter homines sufficere credidit, commendare curauit. itaque longe a tribus istis superius fertur, ita ut hos uideas quodammodo in terra cum Christo homine conuersari, illum autem transcendisse nebulam, qua tegitur omnis terra, et peruenisse ad liquidum caelum, acutissima atque firmissima videret, in principio Verbum Deum apud Deum, per quem facta sunt omnia; et ipsum agnosceret carnem factum, ut habitaret in nobis : quod acceperit carnem, non quod fuerit mutatus in carnem. Nisi enim carnis assumptio servata incommutabili diuinitate facta esset, non diceretur: ego et pater unum sumus, neque enim pater et caro unum sunt. et hoc de se ipso domini testimonium solus idem Iohannes commemorauit, et: qui me uidit, uidit et patrem, et: ego in patre et pater in me, et: ut sint unum,
Abbreviated transcription (Latin):
qualia sint: quȩ putant eugłistas sibi
scripsisse contraria. Quod parũ intelli¬
gentib iuderi potest. ut his questionibꝰ
dissolutis. ex hoc quoq appareat. illius
capitis m̃bra ñ solum idem sentiendo¬
uerũ etiam conuenientia seribendo in
corporis ipsius unitate germanã ser¬

Expanded text:
qualia sint quae putant euangelistas sibimet qualia sint quae putant euangelistas sibimet scripsisse contraria — quod pirum intellegentibus uideri potest —, ut his quaestionibus dissolutis ex hoc quoque appareat illius capitis membra non solum idem sentiendouerum etiam conuenientia scribendo in corporis ipsius unitate germanam ser
Abbreviated transcription (Latin):
reuelabatur: posteris eorũ ꝑ euigłm p̃¬
dicat᷑. Oportebat eñĩ. ut aliquando in
om̃ib gentib redleretur. qd̾ diu ꝑ unã
gentẽ ꝓmittebatur. Proinde qͥ ꝓpħas
ante descensionẽ suam premisit. ipse &
apłos post ascensionẽ suam misit. Om̃i¬
bus autẽ discipłis sius ꝑ hominẽ quem
assũpsit: tanquã m̃bris suis corporis
caput ẽ. Itaq cum illi scͥpserunt que il¬
ĩd oꝑata sunt. qd̾ dictante capite cogno¬
uerunt. Quicqͥd enĩ ille de suis factis &
dictis nos legere uoluit. hoc scribendum
illis tanꝗͣ siuis manib imꝑauit. Hoc u¬
nitatis consortiũ. & in diuersis officiis
concordiũ m̃brorũ sub uno capite mini¬
sterium qͥsquis intellexerit. ñ aliter acci¬
ꝑiet qd̾ narrantib discipłis xp̃i in euan¬
gelio legerit. qͣm si ipsam manũ dñi qͣm
in ꝓprio corpore gestabat. scribentẽ con¬
spexerit. Quamobrẽ illa potiꝰ uideamꝰ

Expanded text:
reuelabatur, posteris eorum preuelabatur, posteris eorum pdicatur. Oportebat enim ut aliquando in omnibus gentibus redderetur, quod diu per unam gentem promittebatur. Proinde qui Prophetas ante descensionem suam praemisit, ipse et Apostolos post ascensionem suam misit. Omnibus autem discipulis suis per hominem quem adsumpsit, tamquam membris sui corporis caput est. itaque cum illi scripserunt quae ilid operata sunt, quod dictante capite cognouerunt. quidquid enim ille de suis factis et dictis nos legere uoluit, hoc scribendum illis tamquam suis manibus imperauit. hoc unitatis consortium et in diuersis officiis concordium membrorum sub uno capite ministerium quisquis intellexerit, non aliter accipiet quod narrantibus discipulis Christi in euangelio legerit, quam si ipsam manum domini, quam in proprio corpore gestabat, scribentem conspexerit. quamobrem illa potius iam uideamus
Abbreviated transcription (Latin):
Quantũ ad id qd ortũ ẽ et̾nitas ualet. tan¬
tũ ad fidem ueritas. Duo illa sursũ st̃
ȩt̾nitas et ueritas: duo ista deorsũ. qd̃
ortũ est & fides. Ut gͦ ab imis ad sum¬
ma reuocemur. atq ĩd qd̾ ortũ est reci¬
piat em̾itatem: ꝑ fidem ueniendũ est
ad ueritate: quia om̃ia que in contrari¬
um ꝑgunt. ꝑ aliqͥd mediũ reducunt᷑.
Ab et̾̃na iusticia tẽporalis iniqͥtas nos ali
enabat. Opus gͦ erat media iusticia tem¬
porali: que medietas tẽporalis eẽt de iniᷤˢ.
iusta de summis: atq ita se nec abrum¬
pens a summis & contẽꝑ ans imis. ima
redderet summis. Ideo xp̃c mediator dłi
& hominũ dictus ẽ. inter d̾m immorta¬
lem & hominẽ mortalem d̾s e ħo. recon¬
cilians hominẽ do: manens id qd erat:
factus qd̾ ñ erat. ꝑse ẽ nobis fides in
rebus ortis: qͥ est ueritas in et̾nis. Hoc
magnũ & inenarrabile sacram̃tum. hoc
regnũ & sacerdotiũ antiqͥs ꝑ ꝓpħram

Expanded text:
quantum ad id quod ortum est aeternitas ualet, tanquantum ad id quod ortum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. duo illa sursum sunt, aeternitas et ueritas; duo ista deorsum, quod ortum est et fides. ut ergo ab imis ad summa reuocemur atque id quod ortum est recipiat aeternitatem, per fidem ueniendum est ad ueritatem. et quia omnia quae in contrarium pergunt per aliquid medium reducuntur et ab aeterna iustitia tempenabat; opus ergo erat media justitia temporali, quae medietas, temporalis esset de imis, justa de summis, atque ita se nec abrumpens a summis, et contemperans imis, ima redderet summis. Ideo Christus mediator Dei et hominum dictus est inter deum immortalem et hominem mortalem deus et homo, reconcilians hominem deo, manens id quod erat, factus quod non erat. ipse est nobis fides in rebus ortis qui est ueritas in aeternis. hoc magnum et inenarrabile sacramentum, hoc regnum et sacerdotium antiquis per prophetiam
Abbreviated transcription (Latin):
staret᷑. donec ꝓicerent᷑ a credentibꝰ ydola.
&a ñ credentib absconderent᷑. cũ eius ti¬
more t̾ra confringit᷑. id est terreni homineᷤᷤ
timore franguntur: tim̃do legem uł ipsiꝰ.
uł eorũ qͥ credentes in eũ gentibusq reg¬
nantes. talia saclegia ꝓhiberent. Hȩc enĩ
que ut facilius intelligerent᷑ breuiter

Expanded text:
staretur, donec proicerentur a credentibus idola et staretur, donec proicerentur a credentibus idola et a non credentibus absconderentur, cum eius timore terra confringitur, id est terreni homines timore franguntur, timendo legem uel ipsius uel eorum qui credentes in eum gentibusque regnantes talia sacrilegia prohiberent. Haec enim, quae ut facilius intellegerentur breuiter
Abbreviated transcription (Latin):
Si nec iouis nec saturnꝰ ẽ. qͥa si unꝰ eoꝵ ẽẽt
tis ñ colit᷑. & eũsis diis aliis. tam euiden¬
ter efficit ut solus colatur̃ humiliata om¬
ni suꝑba altitudine quȩ se adũsꝰ xp̃m
erexerat. pro ydolis ꝑsequens int̾ficiens
q xp̃ianos. a Nunc certe quer̃t. ubi se ab¬
scondant cũ sacrificare uolunt: uł uͥ deos
ipsos suos retrudant. ne a xp̃ianis inue¬
niant᷑ ato frangant᷑. Unde hoc nͥ a timo¬
re legum atq regũ. ꝑ qͦs d̾s isrł suã exe¬
rit potestatem. iam subditos xp̃i nomi¬
nisicut longe añ ꝓmisit dicens ꝑ ꝓphe¬
tam: & adorabunt eũ om̃s reges. omnes
gentes seruient illu N empe ram cõple
missurus eẽt impiã plebem suã. ñ qui¬
dem totam. qͥa multi ex isrłitis credide¬
runt in xp̃m. nam inde erant & apłi
iniuriosũ. ut ipse solus exaltaret᷑. id est
solus altus. & potens hominib manife¬

Expanded text:
si nec Iouis nec Saturnus est — quia, si unus eorum esset, si nec Iouis nec Saturnus est — quia, si unus eorum esset, tis non colitur et euersis dis aliis tam euidenter efficit, ut solus colatur, humilata omni superba altitudine, quae se aduersus Christum erexerat pro idolis persequens interficiensque Christianos? nunc certe quaerunt, ubi se abscondant, cum sacrificare uolunt, uel ubi deos ipsos suos recludant, ne a Christianis inueniantur adque frangantur. unde hoc nisi a timore legum adque regum, per quos deus Israhel suam exserit potestatem iam subditos Christi nomini, sicut longe ante promisit dicens per prophetam: et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi? Nempe iam impmissurus esset impiam plebem suam non quidem totam, quia multi et ex Israelitis crediderunt in Christum; nam inde erant et Aposinjuriosum, ut ipse solus exaltaretur, id est, solus altus et potens hominibus manife
Abbreviated transcription (Latin):
tremo terre dicturas: uere m̃dacia colue
pnem iussit promisit exbibuit. frustra gͦ
miseri qͥa blasphemare xp̃m etĩã a diis sux
boc ẽ a demonib nomen xp̃i metuentibus
ꝓhibiti st̃. uolunt ab eo doctrinã illam
facere alienã. qua xp̃iani contra ydola dis¬
putant: easq om̃s falsas religiones ubi po¬
tuerunt eradicant. De d̾o isrł respondeant
lant deos suos: qͥ xp̃m blasphemari ꝓhibu¬
erunt. De d̾o isrł si audent. aliqua contu¬
meliosa respondeant. S qͦs consulant. &¬
Aut ubi iam consulant.a Libros suorũ legant.
sid̾m isrł iouem putant. sicut uarro scͥp¬
sit. Int̾im ut scdđm eorũ opinionẽ loqͣr
cur gͦ ioui ñ credant ydola ẽẽ delenda. ad¬
Si saturnum ꝑutant: cur eũ ñ colunt. a¬
Aut cur ñ sic colunt quẽ ad modu se coli ꝑ
eos uates p̃cepit: ꝑ quos ea que p̃dixit
impleuit.  Cur ei ñ credunt symulac᷑
eũtenda ẽẽ:᷑ & alios deos colendos ñ ẽẽ. as

Expanded text:
tremo terrae dicturas: uere mendacia colueonem iussit, promisit, exhibuit. frustra ergo miseri, quia blasphemare Christum etiam a dis suis, hoc est demonibus, nomen Christi metuentibus prohibiti sunt, uolunt ab eo doctrinam istam facere alienam, qua Christiani contra idola disputant easque omnes falsas religiones, ubi potuerint, eradicant. De deo Israhel respondeant, lant deos suos, qui Christum blasphemari prohibuerunt, de deo Israhel, si audiant aliqua contumeliosa, respondeant. sed quos consulant? aut ubi iam consulant? libros suorum legant. si deum Israhel Iouem putant, sicut Varro scripsit, interim ut secundum eorum opinionem loquar, cur ergo Ioui non credunt idola esse delenda? si Saturnum putant, cur eum non colunt? aut cur non sic colunt, quemadmodum se coli per eos uates praecepit, per quos ea quae praedixit impleuit? cur ei non credunt simulacra euertenda esse et alios deos colendos non esse?
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ propt̾ peccata nr̃a. & infirmatꝰ est ꝓp¬
ter iniqͥtates nr̃as. E ruditio pacis ñr̃ȩ
in eũ: liuore eiꝰ sanati sumꝰ. Om̃s ut oueᷤᷤ
errauimꝰ: & dñs tradidit illũ ꝓ peccatiᷤᷤ
nr̃is. Et ipse qm̃ male tractatus ẽ non
aꝑuit os. ut ous ad immoland̾u ductꝰ
ẽ: e ut agnus ante eũ qͥ se tonderet fuit
sine uoce. sic ñ aꝑuit os suũ. In humili¬
tate sublatũ ẽ iudiciũ eiꝰ :÷ generationẽ
eiꝰ qͥs enarrabit.  Qm̃ tollet᷑ de t̾ra uita

Expanded text:
est propter peccata nostra et infirmatus est propest propter peccata nostra et infirmatus est propter iniquitates nostras. eruditio pacis nostrae in eum, liuore eius sanati sumus. "omnes ut oues errauimus et dominus tradidit ilium pro peccatis naperuit os; ut ouis ad immolandum ductus est et ut agnus ante eum, qui se tonderet, fuit sine uoce, sic non aperuit os suum. in humilitate sublatum est iudicium eius. generationem eius quis enarra
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt intelliget puer mĩs & exaltabit᷑:
& honorificabitur uehem̃ter. Quomͦ mul¬
ti mirabunt᷑ suꝑ te. sic tam̃ & in honestũ
uidebit᷑ ab hominib species tua & ho¬
nor tuus in hominibus. Ita enĩ mirabun¬
tur gentes multȩ suꝑ eum. & continebt
reges os suum: qm̃ quib ñ est nunciatũ
de illo uidebunt. et qui ñ audier̃t intelli¬
gent. Dñe qͥs credidit auditui nr̃o: et
brachiũ dñi cui reuelatũ ẽ. Nunciaui¬
mus cora illo ut puer. ut radix in t̾ra
sitienti. ñ est species illi noq honor: & ui¬
dimꝰ illũ et ñ habuit speciem neq de¬
corem .s uultus eiꝰ abiectus. & deformis po¬
sitio eiꝰ ab om̃ib hominibus. Homo in
plaga: & qͥ sciat ferre infirmitates. sropt̾
qd̾ ⁊ au̾tit se: facieᷤᷤ eꝰ iniuriata est. nec
magni estimata ẽ. Hic infirmitates
nr̃as portat. & ꝓ nobis in dolorib est:
&e ñ existimauimꝰ illũ in dolorib esse. &
in plaga et in pena. Ipse aũ uulneratꝰ

Expanded text:
in intellectu erit puer meus et exaltabitur et honorificabitur uehementer. "quomodo multi mirabuntur super te, sic tamen et inhonesta uidebitur ab hominibus species tua et honor tuus ab hominibus. "ita enim mirabuntur gentes multae super eum et continebunt reges os suum, quoniam quibus non est nuntiatum de illo uidebunt et qui non audierunt intellegent. \'Domine, quis credidit auditui nostro? et bracchium domini cui reuelatum est? \'nuntiauimus coram illo ut puer, ut radix in terra sitienti; non est species illi neque honor. et uidimus illum, et non habuit speciem neque decorem; \'sed uultus eius abiectus et deformis positio eius ab omnibus hominibus. homo in plaga et qui sciat ferre infirmitates, propter quod et auertit se facies eius, iniuriata est nec magni aestimata est. Hic infirmitates nostras portat et pro nobis in doloribus est. et nos existimauimus illum in doloribus esse et in plaga et in poena. ipse autem uulneratus
Abbreviated transcription (Latin):
nuncient: nec uiꝗͣ inuenient: donec
eum inueniant dm solum uerũ. a quo
creata sunt omĩa. froinde qͥda lucanus.
magnus eorũ in carmine declarator. cre¬
do & ipse diu querens. siue ꝑ suas cogi¬
tationes. siue ꝑ suorũ libros. qͥs nã eẽt
iudeorũ ds. & quia ñ pie querebat ñ
inueniens: maluit tamen incertũ d̾m
quẽ ñ inueniebat. qm ñ ullum dm di¬
cere: cuiꝰ iam magna docum̃ta sentie¬
bat. Ait eñi. Et dedita saeris. incerti
nũ diem post lucani tempora ꝯsecuta st̃.
Nunc uͦ qͥs tam durus ñ flectat᷑. qͥs tam
torpidus ñ agnoscat. cũ impletur qd̃
scͥptum ẽ. qͥa ñ est qͥ se abscondat a calo¬
re eus: quando iam clarissima luce ma¬
nifestantur. que in eodem ꝑsalmo unde
u̾sicłm istum cõmemoraui. tanto añ pre¬
dicta sunt. a Celorũ enĩ nomine apłi xp̃i
significati sunt: qd̾ in eis ds p̃sideret.
ut eugłm am̃ciarent. Iam ergo cȩli e¬
narrauer̃t głam di. & oꝑa manuũ eius

Expanded text:
nuntient, nec umquam inuenient, donec nuntient, nec umquam inuenient, donec eum inueniant deum solum uerum, a quo creata sunt omnia. Proinde quidam Lucanus magnus eorum in carmine declamator, credo et ipse diu quaerens siue per suas cogitationes siue per suorum libros, quisnam esset Iudaeorum deus, et, quia non pie quaerebat, non inueniens, maluit tamen incertum deum, quem non inueniebat, quam nullum deum dicere, cuius tam magna documenta sentiebat. ait enim: et dedita sacris incerti num diem post Lucani tempora consecuta sunt. nunc uero quis tam durus non flectatur? quis tam torpidus non ignescat, cum impletur quod scriptum est, quia non est qui se abscondat a calore eius? quando iam clarissima luce manifestantur quae in eodem psalmo, unde uersiculum istum commemoraui, tanto ante praedicta sunt? caelorum enim nomine apostoli Christi significati sunt, quod in eis deus praesideret, ut euangelium nuntiarent. iam ergo caeli enarrauerunt gloriam dei, et opera manuum eius
Abbreviated transcription (Latin):
iste uisibilis mundꝰ & corporeus extru¬
ceptũ ẽẽ popło isrł. qͥ fecit cełu & t̾ram:
et a quo ẽ om̃is uera sapientia. S qͥd
opus est hinc diutꝰ disputare: cũ ad id
qd̾ ago sufficiat.⁊ Quod illi qualibet
p̃sũptione opinant᷑ de illo deo. quẽ dm
negare ẽẽ ñ possunt. Si eñĩ p̃positus
ẽ elem̃torũ. quib mundꝰ iste consistit:
uarum: quã sol qͥ solius diei uł etiã
uniu̾isi celestis caloriꝰ. ꝙͣ luna quȩ soliꝰ
noctis uł etĩa humoris potestate pre¬
fulget: qmͣ uno. quȩ solum aerẽ
tenere ꝑhibet᷑. Certe enĩ isti partiũ
p̃positi qͥcumq sunt. necesse ẽ ut sub
illo sint. qͥ om̃ium elem̃toꝵ. & uniu̾se
huiꝰ molis p̃positurã gerit. At iste
illos om̃s coli ꝓhibet. Cur gͦ isti con¬
tra p̾ceptum maioris illorũ. ñ solum
eos colere uolunt: s propter istos illũ
nolunt. a Adhuc ñ inueniunt. quid
de d̾o isto isrł constanter liqͥdoq pro¬

Expanded text:
iste uisibilis et corporeus mundus extruiste uisibilis et corporeus mundus extruaeceptum esse populo Israhel, qui fecit caelum et terram et a quo est omnis uera sapientia. sed quid opus est hinc diutius disputare, cum ad id quod ago sufficiat quod illi qualibet praesumtione opinantur de illo deo, quem deum esse negare non possunt? si enim praepositus est elementorum, quibus mundus iste consistit, uarum, quam Sol, qui solius diei uel etiam uniuersi caelestis caloris, quam Luna, quae solius noctis uel etiam humoris potestate praefulget, quam Iuno, quae solum aerem tenere perhibetur ? certe enim isti partium praepositi, quicumque sunt, necesse est, ut sub illo sint qui omnium elementorum et uniuersae huius molis praeposituram gerit. at iste illos omnes coli prohibet. cur ergo isti contra praeceptum maioris illorum non solum eos colere uolunt, sed propter istos illum nolunt? adhuc non inueniunt, quid de isto deo Israhel constanter liquidoque pro
Abbreviated transcription (Latin):
tumelia hominũ. & exaltabit᷑ dñs solus
in illa die: et manib fabricata omnia
abscondent in speluncis et in scissuris
proiciet homo abominationes aureas
e argenteas que fecer̃t. ut adorarent
suꝑuacua inania & noxia᷑ ut intrent
in foramina solidȩ petre. & in scissuras
petrarũ a facie timoris dñi. & a maiesta¬
te uͥtutis eiꝰ. cũ surrexerit cõminiiere ter¬
ram. Quid dicunt de isto d̾o sabaoth.
quia illi seruiunt uͥtutes & exercitus
angłorum. o Esuid dicunt de isto deo
isrł. qͥa ds ẽ illiuis popłi de qͦ uenit se¬
men. in qͦ benedicentur om̃s gentes. s¬
Cur ñ solum colunt: qͥ om̃s deos colen¬
dos ẽẽ contendunt. Cur ei ñ credunt:
qͥ alios deos falsos & ostendit et eu̾tit. a¬
Audiui quenda eorũ dicere. se legisse
nescio apud quẽ phylosophum. qd
ex his quȩ iudei in suis sacramentis
agerent: intellexisset quẽ dm colerent.
Prepositũ inqͥt istorũ elem̃torũ: qͥbus

Expanded text:
tumelia hominum et exaltabitur Dominus solus tumelia hominum et exaltabitur Dominus solus in illa die. Et manibus fabricata omnia abscondent in spelproiciet homo abominationes aureas et argenteas, quae fecerunt ut adorarent superuacuanea et noxia, ut intrent in foramina solidae petrae et in scissuras petrarum, a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum exsurrexerit comminuere terram. Quid dicunt de isto deo sabaoth, quia illi seruiunt uirtutes et exercitus angelorum? quid dicunt de isto deo Israhel, quia deus est illius populi, de quo uenit semen, in quo benedicerentur omnes gentes? cur solum non colunt, qui omnes deos colendos esse contendunt? cur ei non credunt, qui alios deos falsos et ostendit et euertit? audiui quendam eorum dicere se legisse aput nescio quem philosophum, quod ex his quae Iudaei in suis sacramentis agerent intellexisset, quem deum colerent: praepositum, inquit, istorum elementorum, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
genȩ nati st̃ illi. Repleta ẽ enĩ regio eoꝵ ar¬
gento ⁊ auro. nͨ erat numerꝰ thesauroꝵ illoꝵ
Et repleta ẽ t̾ra eqͥs: nec erat numerus cur¬
ruum illorum. Et repleta es
terra abominationib oꝑum manuum
ipsorũ: & adorauer̃t̃ ea quȩ fecer̃t digiti
eorũ. Et inclinauit se homo & humilia¬
uit se uir: et ñ remitt̃a illis. EE ñc intra¬
te in petris: e abscondite uos in terra a fa¬
cie timoris dñi. e a maiestate uͥtutis eius
cũ surrexerit confringere t̾ram. Ocłi enĩ
dñi excelsi. homo enĩ bumilis. Et humili¬
abitur altitudo hominũ. & exaltabitur
dñs solus in illa die. Dies eñi dñi sabaoth
m onñe iniuriosũ et suꝑbũ & supra
omnẽ altum & humiliatũ qͥ humilia¬
buntur. et supra omnẽ cedrum libani
excelsorũ & elatorũ: et supra omnẽ arbo¬
rem libani basan. & suꝑ omnẽ montem.
& suꝑ omnẽ collem altũ: et suꝑ omnẽ
nauem maris. & suꝑ om̃e spectacłm na¬
uiũ decoris: & humiliabit᷑. et cadet con¬

Expanded text:
lis. \'repleta est enim regio eorum argento et auro, nec erat numerus thensaurorum illorum. et repleta est terra equis, nec erat numerus currum illorum. et repleta est terra abominationibus operum manuum ipsorum, et adorauerunt ea quae fecerunt digiti eorum. \'et inclinauit se homo et humilauit se uir, et non remittam illis. "et nunc intrate in petras et abscondite uos in terra a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum surrexerit confringere terram. "oculi enim domini excelsi, homo autem humilis. et humilabitur altitudo hominum, et exaltabitur dominus solus in illa die. "Dies enim domini sabaoth in omnem iniuriosum et superbum et supra omnem altum et elatum, qui humilabuexcelsorum et elatorum, et supra omnem arborem Libani Basan, et super omnem montem, et super omnem collem altum, et super omnem navem maris, et super omne spectaculum navium decoris. Et humiliabitur, et cadet con
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Dabo gͦ malos ꝓpter sepulturam
eiꝰ e diuites ꝓpter mortẽ qꝰ. ob hoc qd̾
iniqͥtatẽ non fecerit nec dolu in ore
suo. Dñs uult purgare eũ de plaga.
Si dederitis uos ob delicta ur̃a animã ue¬
illi lucem. & figurare ꝑ sensum. iustifica¬
re iustum. bene seruientẽ plurib & pec¬
cata illoꝵ ipse sustinebit. ꝓpt̾ea ipse he¬
reditabit cum plurib. & fortiũ partiet᷑
spolia. Propt̾ qd̾ tradita ẽ ad mortem
anima eiꝰ. & inter iniquos estimata est.
& ipse peccata multorũ sustinuit: e ꝓp

Expanded text:
sepulturam eius et diuites propter mortem eius, ob hoc quod iniquitatem non fecerit nec dolum ore suo. dominus uult purgare illum de plaga. si dederitis uos ob delicta uestra animam ueilli lucem et figurare per sensum, iustificare iustum bene seruientem pluribus, et peccata illorum \' ipse sustinebit. propterea ipse hereditabit conplures et fortium partietur spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius et inter iniquos aestimatus est et ipse peccata multorum sustin
Abbreviated transcription (Latin):
sentia & humilitate et passione xp̃i & cor¬
pore eiꝰ cui caput ẽ. id est de eccłia eiꝰ cum
appellat᷑ tanqͣm sterilis quȩ ñ pariebat.
ꝑmultos eñi annos eccłia quȩ futura erat
in om̃ib gentib in filiis sius ñ apparuit.
hoc ẽ in sanctis sius. nondu xp̃o anñciato¬
ꝑ eugłistas eis. qͥb ñ est anñciatus per
ꝓpħas: & dicitur plures filios desertȩ fu¬
turos qm eiꝰ quȩ habet uirũ. cũ uirino¬
ex quib tam̃ gentib longe fertilior &
numerosior sanctorũ multitudo ꝓuenit.
ta gͦ dicit ysaias. incipiens ab humilita¬
te xp̃i. & se postea conũtens ad alloquen¬
dam eccłiam. usq ad eũ uersum quem
cõmemorauimꝰ ubi ait: &e qͥ eruit te ip

Expanded text:
humilitate et passione Christi, et corpore ejus, cui caput est, id est de Ecclesia ejus, cum appellatur tanquam sterilis quae non pariebat. Per multos enim annos Ecclesia, quae futura erat in omnibus Gentibus in filiis suis, hoc est in sanctis suis, non apparuitelistas, eis quibus non est annuntiatus per Prophetas: et dicitur plures filios desertae futuros, quam ejus quae habet virum; cujus viri noex quibus tamen Gentibus longe fertilior et numerosior sanctorum multitudo provenit. Ita ergo dicit Isaias, incipiens ab humilitate Christi, et se postea convertens ad alloquendam Ecclesiam usque ad eum versum quem commemoravimus, ubi ait, Et qui eruit te, ip
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qd̾ ds uniũsȩ t̾rȩ uocabitur: & d̾s uni¬
uersȩ t̾rȩ iam uocat᷑. Hoc ꝑ ꝓpħas futu¬
rum p̃dioxit: hoc ꝑ xp̃m congruo tẽpore
impleuit. Certe enim si iam d̾s isrł ałs u¬
iuerse t̾re uocatur: necesse ẽ ut fiat qd̾
iussit: q̃n qͥ iussit innotuit. Qͥa uͦ ꝑ xp̃m
diffunderet᷑. e ꝑ ipsam d̾s isrł unuierse
t̾re uocaret᷑ paulo suꝑi apud eunde pro

Expanded text:
est quod deus uniuersae terrae uocabitur, et deus uniest quod deus uniuersae terrae uocabitur, et deus uniuersae terrae iam uocatur, hoc per prophetas futurum praedixit, hoc per Christum congruo tempore impleuit. certe enim si iam deus Israhel deus uniuersae terrae uocatur, necesse est, ut fiat, quod iussit, quando qui iussit innotuit. quia uero per diffunderetur et per ipsam deus Israhel uniuersae terrae uocaretur, paulo superius aput eundem p
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sunt loquelȩ neq sermones qͦr̃ non
audiant᷑ uoces eorũ. Iam in omnẽ t̾ram
exiuit sonꝰ eoꝵ: & in fines orbis t̾re u̾ba
eorũ. Iam in sole. hoc ẽ in manifestatio¬
ne posuit tab̾nacłm suũ. hoc ẽ eccłiam
ipsius: qͥa ut hoc faceret ip̃e sicut ibi
seqͥtur. tanꝗͣ sponsꝰ ꝓcessit de thalamo
suo. id ÷ coniugatum ũbũ carni huma¬
nȩ. ꝓcessit de utero uͥginali Iam exulta¬
uit ut gygas & cucurrit uiam: iam a
summo celi facta ẽ egressio: & recursus eꝰ
usq ad sumnũ oȩli. Et id̾o rectissime se¬
qͥtur uersus quẽ pauloante cõmemora¬
ui: & ñ ẽ qͥ se abscondat a calore eius.
Et adhuc isti fragiles contradictiunculas
garrientes. eligunt isto igne sic̃ stipula
in cinerẽ uerti qm sicut aurũ sorde pur¬
garĩ qͦ & deoꝵ falsorũ tam fallacia moni¬
sa certa facta sint. Desinant gͦ dicẽ mali
xp̃c ñ docuerit deos eorũ deseri & simula¬
chra confringi. Ds̃ eñĩ isrł de qͦ p̃dictũ

Expanded text:
 non audiantur uoces eorum. iam in omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. iam in sole, hoc est in manifestatione, posuit tabernaculum suum, quod est ecclesia ipsius, quia, ut hoc faceret, ipse, sicut ibi sequitur, tamquam sponsus processit de thalamo suo, id est: coniugatum uerbum carni humanae processit de utero uirginali, iam exultauit ut gigans et cucurrit uiam, iam a summo caeli facta est egressio eius et recursus eius usque ad summum caeli. et ideo rectissime sequitur uersus, quem paulo ante commemoraui: et non est qui se abscondat a calore eius. et adhuc isti fragiles contradictiunculas garrientes eligunt isto igne sicut stipula in cinerem uerti quam sicut aurum a sorde purgari, cum et deorum falsorum iam fallacia monusa certa iam facta sint! Desinant ergo dicere mali , quod Christus non docuerit deos eorum deseri et simulacra confringi. deus enim Israhel, de quo praedictum
Abbreviated transcription (Latin):
reret intentionẽ: utiq humanitat̃ẽ
minẽ qͥ ꝑpe xp̃c. & rex et sac̾dos ef
fectus ẽ: cui dedit ds sede dauid ꝑa¬
tris sui & regni eiꝰ ñ ẽ finis: ut ẽet ad
int̾pellandũ pro nobis mediator
& hoc forte ñ sine aliqͦ sacm̃to. quia
regũ ẽ ñ ẽẽ sine comitũ obseqͥo. un¬
de ille qͥ regiã ꝑsonã xp̃i narranda
susceꝑat. habuit sͥ tanꝗͣ. comitẽ ad¬
iunctũ: qͥ sua uestigia quodam᷑ seqͤ
intrabat. ꝓꝓt̾ea lucas cuiꝰ cͥca sac̃doti¬
um xp̃i erat intentio ñ habuit tã¬
qͣm sociũ subseq̃ntẽ: qͥ suã narrati¬
onẽ qͦdam breuiaret. T̃ res tam̃ ist

Expanded text:
reret intentionem, utrique humanitatem reret intentionem, utrique humanitatem minem quippe Christus et rex et sacerdos effectus est. Cui dedit Deus sedem David patris sui, ut regni ejus non esset finis, et esset ad interpellandum pro nobis mediator et hoc forte non sine aliquo sacramento, quia regum est non esse sine comitum obsequio. Unde ille qui regiam personam Christi narrandam susceperat, habuit sibi tamquam comitem adiunctum, qui sua uestigia quodammodo seintrabat, propterea Lucas, cuius circa sacerdotium Christi erat intentio, non habuit tamquam socium subsequentem, qui suam narrationem q
Abbreviated transcription (Latin):
runt. hoc ordine scripsisse ꝑhiben¬
tur.Primꝰ matheus. deinde mar¬
cus t̾cio lucas. ultimo io ħes Un¬
de aliꝰ eis fuit ordo p̃dicandi atq
cognoscendi: alius autẽ scͥbendi.
Ad cognoscendu qͥppe atq p̃dican¬
dũ pͥmi utiq fuerunt. qͥ secuti do¬
minũ in carne p̾sente. dicentẽ au¬
dierunt. facientẽq uder̃t: atq ex
eiꝰ ore ad eugłi ⁊ andu missi sunt.¬

Expanded text:
runt, hoc ordine scripsisse perhibenrunt, hoc ordine scripsisse perhibentur: primus Mattheus, deinde Marcus, tertio Lucas, ultimo Iohannes. unde alius eis fuit ordo cognoscendi adque praedicandi, alius autem scribendi. ad cognoscendum quippe adque praedicandum primi utique fuerunt qui secuti dominum in carne praesentem dicentem audierunt facientemque uiderunt adque ex eius ore ad euangelizandu
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ illi anñcient. qͥ eunde dñm hic
in carne apparentẽ discipulatu fa¬
mulante secuti sunt. an hi qͥ ex il¬
lis fideliter comꝑta credider̃t. duu¬
na ꝓuidentia procuratũ ẽ ꝑ spm
sanctũ: ut qͥbusda etiam ex illis qͥ
pͥmos apłos sequebant᷑. ñ solũ anñci¬
Andi. uerũ etiam sc̃bendi eugłm tri¬
bueret᷑ auctoritas. Hist̾ marcus &
lucas. Ceteri aut̃e homines. qͥ de
bere conati uł ausi sunt. ñ tales su¬
is temporib extiterunt. ut eis fid̾e
haberet eccł̃ia. atq in auctoritatẽ
qͥbus narrantib credi oport̾et.:s
etĩa qͥa scͥptis siuis quedam fallaci¬
ter indidert: que catholica & apo¬
stolica regła fidi. & sana doct᷑na cõ¬
dẽpnat. Isti gͥ qͣtuor eugłistȩ uni¬
uerso t̾rarum orbi notissimi. & ob
hoc fortasse quatuor. qm̃ quatuor
st̃ pdates orbis t̾rȩ ꝑ cuiꝰ uniu̾sita¬
tẽ xp̃i eccłiam dilatari. ipso sui
numeri sacram̃to qͦđ am declara¬

Expanded text:
utrum illi adnuntient, qui eundem dominum hic utrum illi adnuntient, qui eundem dominum hic in carne apparentem discipulatu famulante secuti sunt, an hi, qui ex illis fideliter conperta crediderunt, diuina prouidentia procuratum est per spiritum sanctum, ut quibusdam etiam ex illis, qui primos apostolos sequebantur, non solum adnuntiandi, uerum etiam scribendi euangelium tribueretur auctoritas. hi sunt Marcus et Lucas. ceteri autem homines, qui deliqua scribere conati uel ausi sunt, non tales suis temporibus extiterunt, ut eis fidem haberet ecclesia adque in auctoritatem quibus narrantibus credi oporteret, sed etiam quia scriptis suis quaedam fallaciter indiderunt, quae catholica adque apostolica regula fidei et sana doctrina condemnat. Isti igitur quattuor euangelistae uniuerso terrarum orbe notissimi, et ob hoc fortasse quattuor, quoniam quattuor sunt partes orbis terrae, per cuius uniuersitatem Christi ecclesiam dilatari ipso sui numeri sacramento quodammodo declara
Abbreviated transcription (Latin):
Nter om̃s diuinas auctoritates.
quȩ sc̃is litt̾is continent᷑. eugłm me¬
rito excellit. Quod enĩ lex &̃ ꝓpħȩ
futurũ p̾mnciauer̃t. hoc redditũ
atq cõpletum in eugłio demonstra¬
tur. Cuius pͥmi p̃dicatores apłi
fuerunt: qͥ dñm ipsum & saluato
carne uider̃t. E uiꝰ ñ solumea quȩ
ex ore eiꝰ audita. uł ab illo sub ocu¬
lis suis oꝑata dictaq memine¬
rant. uerum etiã que pͥusꝗͣ illi ꝑ
discipulatũ adheserant in eiꝰ nati¬
uitate uł infantia. uł puericide di¬
uinitꝰ gesta & digna memoria siue
ab ipso siue a parentib eiꝰ. siue a¬
qͥbuslibet aliis certissimis indici¬
is. & fidelissimis testimoniis. reqͥ¬
rere et cognoscere potuer̃t: impo¬
sito sibi eugłrzandi munere. ge¬
neri humano anñciare curarunt.
Quoꝵ. qͥda hoc ẽ matheus & ioħes.
etiã scͥpta de illo quȩ scͥbenda iuisa
sunt. libris singłis edider̃t. Ac ne
purtaret qd atinet ad paipienau
& p̾dicandum eugł̃m interesse aliqͥd.

Expanded text:
nter omnes diuinas auctoritates, quae sanctis litteris continentur, euangelium merito excellit. quod enim lex et prophetae futurum praenuntiauerunt, hoc redditum adque conpletum in euangelio demonstratur. cuius primi praedicatores apostoli fuerunt, qui dominum ipsum et saluatocarne uiderunt, cuius non solum ea, quae ex ore eius audita uel ab illo sub oculis suis operata dicta et facta meminerant, uerum etiam quae, priusquam illi per discipulatum adhaeserant, in eius natiuitate uel infantia uel pueritia diuinitus gesta et digna memoria siue ab ipso siue a parentibus eius siue quibuslibet aliis certissimis indiciis et fidelissimis testimoniis requirere et cognoscere potuerunt, inposito sibi euangelizandi munere generi humano adnuntiare curarunt. quorum quidam, hoc est Mattheus et Iohannes, etiam scripta de illo, quae scribenda uisa sunt, libris singulis ediderunt. Ac ne putaretur, quod adtinet ad percipiendum et praedicandum euangelium, interesse aliquid,
Abbreviated transcription (Latin):
sursũ sunt saꝑe iubem᷑. sp̾ualia
scilicet: que nͨ locis & partibꝰ huiꝰ mun¬
di sursũ ẽẽ intelligenda st̃. s merito ex¬
cellentie sue. ne in eiꝰ parte sigamꝰ ani¬
mũ nr̃m: quo uniu̾so nos debemꝰ exii¬
sũ. aut deorsum. Corporeus ẽ em̃: quia
om̃e uisibile corporeũ ẽ. Nicħ̾ aũ in
uniu̾so corpore: sursũ ac deorsũ. Cũ
enĩ in sex partes motꝰ fierĩ uideat᷑ qui
rectus dr. qui circularis ñ ẽ in anteri¬
ora &̾ posteriora. in dexteriora ꝯ̾ sim¬
steriora. in suꝑiora & inferiora: nulla
om̃ino ratio ẽ. cur uniũso corpori an¬
te ac post nicħ sit. & dextra ac leua:
sit autẽ sursũ &deorsũ. S ideo hec cõ¬
siderantes decipiunt᷑: qd sensibꝰ s cõ¬
suetudini difficile absistit᷑. Nõ enĩ tã
facilis ẽ nob̃ conu̾sio corporis. que sit
si quis capite deorsum mouẽri uelit:
qͣm faciles sunt a dextra in leuã. uel
ab anteriore in posteriorẽ partẽ. Qm¬
obrem remotis u̾bis secũ ipsi animo

Expanded text:
sursum sunt sapere jubemur, spiritualia scilicet, quae non locis et partibus hujus mundi sursum esse intelligenda sunt, sed merito excellentiae suae; ne in ejus mundi parte figamus animum nostrum, quo universo nos debemus exusum aut deorsum. Corporeus est enim; quia omne visibile corporeum est. Nihil autem in universo corpore sursum aut deorsum est. Cum enim in sex partes motus fieri videatur, qui rectus dicitur, id est, qui circularis non est, in anteriora et posteriora, in dexteriora et sinisteriora, in superiora et inferiora; nulla omnino ratio est cur universo corpori ante ac post nihil sit, et dextera ac laeva, sit autem sursum ac deorsum. Sed eo considerantes decipiuntur, quod sensibus et consuetudini difficile obsistitur. Non enim tam facilis est nobis conversio corporis, quae fit, si quis capite deorsum moveri velit, quam facilis est a dextra in laevam, vel ab anteriore in posteriorem partem. Quamobrem remotis verbis secum ipsi animo