comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
extra se precipitari: nisi quta ei uia aperitur. Et
ui precipiti qua uult ad ruinam uiam aperit.
quodammꝰ ipsam melinat: non tamen impellendo
seo ꝑmittendo et non denendo: nec auctor illi est
ruendi: sed incedendi ordinator. Dñs inqͥt dauid
precepit illi ut maledicat: et ego ait uocaui ser¬
uum meum nabugodonosor ut disꝑdat terram:
et in die illa sibilabit dñs musce. que est in extre¬
mo fluminum egipti. et api que est in terra assur:
et uenient et requiescent omnes intorrentibus
uallium. et cauerins petrarũ. In quibus omnibus
manifeste osterditur. deum ad iudicia sua iusta c̃s¬
plenda. malas uoluntates hominũ siue demonum.
quibus ipse uult modis et occasionib. siue intus
siue foris: et excitare ad uolendum. et dirigere ad
ꝑficiendum. et ordinare ad subsistendũ: in quibus
quod sunt male dei non est. sed quod sunt ordina
tis tam occulta est. ut etiam ipsas uolũntatẽsꝰ in quib

Expanded text:
extra se praecipitari nisi qua ei via aperitur. Et extra se praecipitari nisi qua ei via aperitur. Et qui praecipiti qua vult ad ruinam viam aperit, quodammodo ipsam inclinat; non impellendo sed permittendo et non tenendo, nec auctor illi est ruendi, sed incedendi ordinator. Dominus, inquit David, praecepit illi ut maledicat , et ego, ait, vocavi servum meum Nabuchodonosor ut disperdat terram ; et in die illa sibilabit Dominus muscae quae est in extremo flumine Aegypti; et api quae est in terra Assur; et venient et requiescent omnes in torrentibus vallium et cavernis petrarum . In quibus omnibus manifeste ostenditur Deus ad judicia sua justa complenda, malas voluntates hominum sive daemonum quibus ipse vult modis et occasionibus sive intus sive foris et excitare ad volendum, et dirigere ad perficiendum, et ordinare ad subsistendum; in quibus quod sint malae Dei non est, sed quod sint ordinattis, tam occulta est ut etiam ipsas voluntates malas in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
donec uelle incipiat. Uelle autem omine et alicunus
est. quia in aliquo est: et ad aliquid est. quia de
aliquo est. Omnis autem uoluntas aut bona est.
si uel ex natura est uel scd̾m iusticiam: aut mala
est si preter naturã est. uel contra iusticiã. uolũ¬
tati ergo male uitium ex ipsa est. quo mala est:
ordo autem ex deo est: quo per uelle siue ad hoc
siue ad illud est. In uoluntate ergo uitium est. et
ipsum malum est: et ex ipso uoluntas mala est.
In uelle autem et uicium est. in quantũ uelle ex
uoluntate mala est: et ordo est in quantũ ad hoc
uel ad hoc ex disponente est. Et cum ipsum uelle
ad hoc aliquid est. malum est quod ad hoc est: qr
mala uoluntate est: quod autem potuis ad hoc
quam ad illud est. bonium est quia ordo est: et
ex bene disponente est. Potest ergo uoluntas mala
in se corrumpi. et resolui per propriũ uitium. qd
ei aliunde non datur: sed non potest per uelle.

Expanded text:
donec velle incipiat. Velle autem omne et alicujus donec velle incipiat. Velle autem omne et alicujus est quia in aliquo est; et ad aliquid est quia de aliquo est. Omnis autem voluntas aut bona est si vel ex natura est vel secundum justitiam: aut mala est si praeter naturam est vel contra justitiam. Voluntati ergo malae vitium est ex ipsa quo mala est; ordo autem ex Deo est, quo per velle sive ad hoc sive ad illud est. In voluntate ergo vitium est, et ipsum malum est, et ex ipso voluntas mala est. In velle autem et vitium est in quantum velle ex voluntate mala; et ordo est, in quantum ad hoc vel ad hoc ex disponente est. Et cum ipsum velle ad hoc aliquid est, malum est quod ad hoc est; quia mala voluntate est. Quod autem potius ad hoc quam ad illud est, bonum est; quia ordo est, et ex bene disponente est. Potest ergo voluntas mala in se corrumpi, et resolvi per proprium vitium, quod ei aliunde non datur; sed non potest per velle
Abbreviated transcription (Latin):
e illo autem modo diuine moderacionis.
quo malas etiam uoluntates presidens. oc¬
culta et inuisibili operacione ad suum ar¬
bitrium temperat et inclinat. hoc senciendum est:
ut credatur deus malis uoluntatibus non dare cor¬
ruptionem sed ordinem. Omnis enim uoluntas prius
est quam uelle. Et uelle quidem semper ad aliquid ẽ.
uia omnis qui uult aliquid uult: uoluntas autem
non semper ad aliquid est. donec uelle est: quia non
omnis qui uoluntatẽ habet. ad aliquid habet: donec
ipsa uoluntate uelle incipit. et aliquid uelle. Sicut
non omnis qui uisionem habet. statim ad aliquid
habet: donec ipsa uisione uidere incipit. et aliquid
uiderẽ. Uisiones enum habere aliquis et in tenebris
potest quando non uidet: uidere autem ñ potest
insi in luce quando aliquid uidet. Sic et uoluntatẽ
habere potest aliquis. et nondum ad aliquid: uel¬
le autem non potest nisi ad aliquid. Omnis enim
uoluntos alicuius est: sed non semper ad aliquid ẽ.

Expanded text:
e illo autem modo divinae moderationis, quo malas etiam voluntates praesidens occulta et invisibili operatione ad suum arbitrium temperat et inclinat, hoc sentiendum est, ut credatur Deus malis voluntatibus non dare corruptionem sed ordinem. Omnis enim voluntas prius est quam velle; et velle quidem semper ad aliquid est, quia omnis qui vult aliquid vult. Voluntas autem non semper ad aliquid est donec velle est, quia non omnis qui voluntatem habet, ad aliquid habet, donec ipsa voluntate velle incipit et aliquid velle, sicut non omnis qui visionem habet statim ad aliquid habet, donec ipsa visione videre incipit et aliquid videre. Visionem vero habere aliquis et in tenebris potest quando non videt; videre autem non potest nisi in luce quando aliquid videt. Sic et voluntatem potest habere aliquis, et nondum ad aliquid; velle autem non potest nisi ad aliquid. Omnis ergo voluntas est alicujus, sed non semper ad aliquid est,
Abbreviated transcription (Latin):
quos in sua puritate seliguerat sursum in celo man¬
sionem constituens: illos uero quos corporibus ter¬
renis sociauerat. deorsum in terrena habitacione
disponens. Utrisq regulam proponens obedientie:
quatinus et illi ab eo ubi erant non caderent: et
isti ab eo ubi erant. ad id ubi non erant ascenderẽt:
ut cum isti ꝑuenissent et illi non descendissent supͣ
id quod facti erant. ad id ad quod facti erant ꝑtin¬
gerent: ut cum eo essent a quo facti erãt. Fecit itaq
deus hominẽ ex dupplici substancia. corpus scdm
materiã de terra sumens: animã uero sine mate¬
ria de nichilo fingens: Qualiter homo ad imra¬
ginem et similitudinem dei factus est.

Expanded text:
quos in sua puritate reliquerat, sursum in coelo manquos in sua puritate reliquerat, sursum in coelo mansionem constituens; illos vero quos corporibus terrenis sociaverat deorsum in terrena habitatione disponens. Utrisque regulam proponens obedientiae, quatenus et illi ab eo ubi erant non caderent, et isti ab eo ubi erant ad id ubi non erant ascenderent, ut cum isti pervenissent et illi non cecidissent, supra id quod facti erant ad id ad quod facti erant pertingerent, ut cum eo essent a quo facti erant. Fecit itaque Deus hominem ex duplici substantia: corpus secundum materiam de terra sumens; animam vero sine materia de nihilo fingens. CAP. II. Qualiter homo ad imaginem et similitudinem Dei factus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ature. humilitatem licet longe inferiorẽ. ad sue głe
participationem sublimare. Rursum si tantũ est¬
gaudium et tanta iocunditas uita ista mortalis. que
constat ex presentia spiritus in corpore corruptibili:
quanta iocunditas foret. et quantũ gaudium uita
illa ĩ mortalis ex presentia deitatis in spiritu racionali:
Quia ergo in parte pro exemplo uniuersitatis. humi¬
liatus est racionalis spiritus usq ad consortium ter¬
reni corporis: ne forte hoc ipsum ad depressionem
eius ꝑtinere uideretur: adiunacit ꝓuidencia dei. ut
post modũ cum eodem corpore glorificato. ad con¬
sortium illorum qui in sua puritate ꝑstiterant sub¬
limaretur: ut quod minus ex dispensatione creato¬
ris sui acceperat conditus: per grãm eiusdem post¬
modum acciperet glorificandus. Sic ergo conditor
deus racionales spiritus quos fecerat uaria sorte ꝓ
arbitrio omnĩpotentis uoluntatis sue disposuit. illis

Expanded text:
aturae humilitatem licet longe inferiorem ad suae gloriae aturae humilitatem licet longe inferiorem ad suae gloriae participationem sublimare. Rursus si tantum gaudium est et tanta jucunditas vita ista mortalis quae constat ex praesentia spiritus in corpore corruptibili, quanta jucunditas foret et quantum gaudium, vita illa immortalis ex praesentia Divinitatis in spiritu rationali? Quia ergo in parte pro exemplo universitatis humiliatus est rationalis Spiritus usque ad consortium terreni corporis, ne forte hoc ipsum ad depressionem ejus pertinere videretur, adjunxit providentia Dei ut postmodum cum eodem corpore glorificato ad consortium illorum qui in sua puritate perstiterant sublimaretur, ut quod minus ex dispensatione creatoris sui acceperat conditus, per gratiam ejusdem postmodum acciperet glorificandus. Sic ergo conditor Deus rationales spiritus quos fecerat, varia forte pro arbitrio omnipotentis voluntatis suae disposuit; illis
Abbreviated transcription (Latin):
noluit ipse conditor prius in sua condicione ostende¬
re. quod post modũ in ipso facturus erat ex dignaci¬
one. Creaturã ergo racionalẽ quam fecerat. iussit par¬
um in sua puritate persistere: partim eam corpore¬
is indumentis et terrenis mansionib copulans. lute¬
am materiam fecit. ad uite sensum uegetare. Hoc siqui¬
dem pro exemplo future societatis. que inter ipsum
et spiritum iacionalem. in glorificationẽ eiusdem
perficienda fuerat proposito: ut uidelicet ostende¬
retur: quia quod tunc erat in condicione corpus
sp̃ui: hoc scilicet aliquid post modũ futurus erat
ex dignatione assũptus sibi sp̃c. Comprobauit gͦ
deus potenciã suam. et grãm ostendit primũ homi¬
nem fingendo. quam postea exhibiturus erat ho¬
minem glorificando: ut sciret homo quia si potuit
deus tam disparem naturã corporis et anime. ad
unam federacionẽ atq amiciciam comungere:
nequaquam ei impossibile futurum racionalis cre¬

Expanded text:
voluit ipse conditor prius ei in sua conditione ostendevoluit ipse conditor prius ei in sua conditione ostendere quod postmodum in ipso facturus erat ex dignatione. Creaturam ergo rationalem quam fecerat, jussit partim in sua puritate persistere; partim eam corporeis indumentis et terrenis mansionibus copulans, luteam materiam fecit ad vitae sensum vegetare. Hoc siquidem pro exemplo futurae societatis quae inter ipsum et Spiritum rationalem in glorificationem ejusdem perficienda fuerat proposito ut videlicet ostenderetur quia quod tunc erat in conditione corpus spiritui: hoc secundum aliquid postmodum futurus erat ex dignatione assumptus spiritus sibi. Comprobavit ergo Deus potentiam suam et gratiam ostendit. Primo fingendo hominem, quam postea exhibiturus erat hominem glorificando. Ut sciret homo quod si potuit Deus tam disparem naturam corporis et animae ad unam foederationem atque amicitiam conjungere, nequaquam ei impossibile futurum, rationalis cre
Abbreviated transcription (Latin):
ue in prima parte operis
huius de condicione homi¬
nis prosequenda diftinxi¬
mus: ordine nune suscipi¬
mus explananda. Quatu¬
or enim erant a principio
proposita: primũ quare
creatus sit homo: secundũ
qualis sit creatus. et qua¬
liter institutus: tercium
qualiter lapsus sit:
quartum. qualiter sit reparatus. Horum siquidẽ
quod primum positũ est. idest causa creationis hu¬
mane. superius iam scd̾m posuibilitatem nostram
tractauimus: et idcirco nunc super est. ut ad secundã
partem in qua propositũ est qualis creatus sit homo
et qualiter dispositus. discutiendã transeamꝰ. Deus omi¬
potens. cuius beatitudo nec augeri potest omĩno.
qm perfecta est. nec minui qm̃ eterna est: sola cari¬
tate nulla sui necessitate racionalem sp̃m creauit:
ut eum illius boni quod ipse erat. et quo ipse bea¬
tus erat. participem faceret. Uerum quia hoe ad
felicitatis illius augmentũ pertinuit. ut grãm con¬
ditoris sui per quem glorificandus erat agnosceret:

Expanded text:
Quae in prima parte hujus operis de conditione hominis prosequenda dixtinximus, ordine nunc suscipimus explananda. Quatuor enim erant a principio proposita. Primum quare creatus sit homo, secundum qualis creatus, et qualiter institutus; tertium qualiter lapsus sit; quartum qualiter sit reparatus. Horum quidem quod primum positum est, id est, causa creationis humanae superius jam secundum possibilitatem nostram tractavimus. Et idcirco nunc superest ut ad secundam partem in qua propositum est qualis creatus sit homo, et qualiter dispositus: discutiendam transeamus. Deus omnipotens cujus beatitudo nec augeri potest omnino, quoniam perfecta est, nec minui, quoniam aeterna est, sola charitate, nulla sui necessitate, rationalem Spiritum creavit, ut eum illius boni quod ipse erat, et quo ipse beatus erat, participem faceret. Verum quia hoc ad felicitatis illius augmentum pertinuit ut gratiam conditoris sui per quem glorificandus erat agnosceret,
Abbreviated transcription (Latin):
feliciter festinare De baculo episcopi et anulo.xu¬
tuntur quoq pontifices baculis et anulis.
Baculus per rectitudinẽ sui. iusticiã signi¬
ficat p̃latorũ: qua subiectos regere debent.
Qui idcirco subtus acumen habet. ut rebelles ꝑ incre

Expanded text:
festinare. CAP. XV. De baculo episcopi, et annulo.festinare. CAP. XV. De baculo episcopi, et annulo.tuntur pontifices baculis et annulis. Baculus per rectitudinem suam justitiam significat praelatorum, qua subjectos regere debent. Qui idcirco subtus acumen habet, ut rebelles per incre
Abbreviated transcription (Latin):
tuntur autẽ ep̃i et cardinales presbiteri
sandaliis: que calciam̃ta p̃dicatorũ st̃. Ha¬
bent autẽ hec de subtus soleam integram
ne pes terrã contingat: de suꝑ uero cõstant ex corio ꝑ
loca ꝑforato: qr gressus p̾dicatorũ et subtus muniti esse
debent. ne terrenis polluantur: et desuꝑ aperti. ut ad
celestia cognoscenda reuelent᷑. Quod autẽ locis quib dã
aꝑiuntur. hoc significat qd̾ euuangłica p̃dicatio nec om¬
nibus reuelari debet: nec ab omĩbus abscondi: sicut
scriptũ est. Uobis datum est nosse misteriũ regni dei:
ceteris autem in parabolis. Illic quippe scandala aꝑiunt᷑:
ubi misteria regni dei cognoscunt᷑. Prius autẽ quã san¬
dalia in pedib assumant. induunt᷑ caligis bissinis uel
lineis usq ad genua ꝓtensis. et ibidem constrictis: per
quod significatur quod rectos gressus debent facere
pedib suis: et genua debilia idest negligentiis reso¬
luta roborare: et sic ad predicandum euangelium

Expanded text:
tuntur autem episcopi et cardinales presbyteri sandaliis, quae calceamenta sunt praedicatorum. Habent autem haec desubtus soleam integram, ne pes terram contingat; desuper vero constant ex corio per loca perforato, quia gressus praedicatorum et subtus muniti esse debent ne terrenis polluantur, et desuper aperti, ut ad coelestia cognoscenda revelentur. Quod autem locis quibusdam aperiuntur, hoc significat quod evangelica praedicatio nec omnibus revelari debet, nec ab omnibus abscondi, sicut scriptum est: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei, caeteris autem in parabolis . Illic quippe sandalia aperiuntur, ubi mysteria regni Dei cognoscuntur. Prius autem quam sandalia in pedibus assumant, induuntur caligis byssinis vel lineis usque ad genua protensis, et ibidem constrictis, per quod significatur quod rectos gressus debent facere pedibus suis; et genua debilia, id est negligentiis resoluta roborare, et sic ad praedicandum Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
aliarum uoluntates. ne ad effectum uenire possint
ni creature presidet: illas etiam uoluntates que con¬
tra suam uoluntatẽ orte sunt. ad perficiendã sua uolu̾tãtẽ
rum uoluntates et hominũ. deus ad imperium sue
uoluntatis disponit: ut in eo etiam in quo displicet
id quod est quia malum est. placeat quod est. quia

Expanded text:
aliarum voluntates ne ad effectum venire possaliarum voluntates ne ad effectum venire possni creaturae praesidet, illas etiam voluntates, quae contra tuam ortae sunt, ad perficiendam tuam occulte rum et hominum Deus ad imperium suae voluntatis disponit, ut in eo etiam in quo displicet id quod est quia malum est placeat quia est quod
Abbreviated transcription (Latin):
Extia cius dispositionẽ i on effluant: in quib hoc
bonum eit et placet quod ordinata sunt. Noderat
enim deus et regit scd̾m suam uoluntatẽ eos qui pta¬
ua et innusta uoluntate contra suam nitunt᷑ uolun¬
tatem: ut conducantur et disponant̃ secundũ
ipsam. qui surgunt contra ipsam. ad ꝑficiendũ
quod illi placet de uoluntate que illi displicet. Hoc¬
modis: aut termino uatuialiter collate potestatis.
uit miriculo tẽporaliter illate possibilitatis. aut
obstaculo extrinsecus adhibite difficultatis : aut
iudicio intriisecus operantis dispositionis. Termi¬
nus naturaliter collate potestatis eit: quantũ natu¬
raliter posse conceditur. Qiraculũ temporaliter
illate posũbilitatis est: ouando id ipsum naturale
posse subita et occulta uirtute diuine presencie.
sine exteriori impedimto cõprimitur. Obstaculũ
extrinsecus adhibite difficultatis est: quando nu¬
tu diumo per alias potestates extrinsecus obuiantes

Expanded text:
extra ejus dispositionem non effluant, in quibus extra ejus dispositionem non effluant, in quibus bonum est et placet quod ordinata sunt. Et moderatur ergo Deus et regis secundum voluntatem suam eos qui prava et injusta voluntate contra suam nituntur voluntatem, ut conducantur et disponantur secundum ipsam qui surgunt contra ipsam ad perficiendum quod illi fieri placet voluntate quae illi displicet. CAPmodis. Aut termino naturaliter collatae potestatis, aut miraculo temporaliter illatae impossibilitatis, aut obstaculo extrinsecus adhibitae difficultatis, aut judicio intrinsecus operantis dispositionis. Terminus naturaliter collatae potestatis est quantum naturaliter posse conceditur. Miraculum temporaliter illatae impossibilitatis est quando id ipsum naturale posse subita et occulta virtute divinae praesentiae sine exteriori impedimento comprimitur. Obstaculum extrinsecus adhibitae difficultatis est quando nutu divino per alias potestates extrinsecus obviantes
Abbreviated transcription (Latin):
ex inspuatione tamei eius non est quod malũ uo¬
lunt. Malarum enim uoluntatũ ordinator ẽ d̾s:
non ereator. Quomodo ergo non faciunt nisi qd̃
deus uult. qui ñquam uolunt nisi quod deus non
uult: quia semper malum uolunt quod nũquã deus
uulte Si enim faciunt quod uolunt. et uolunt quod
deus non uult: quomodo faciunt quod deus uult:
Rursum si deus non uult quod faciunt. quare ꝑmit¬
tit ut faciant quod non uult: cum fieri non possit
nisi eo ꝑmittente: nec ꝑmitti nisi eo uolente: Hinc
r tamur diligentius in uestigare. quomodo racio¬
nalem naturã. precipue illam que uoluntate inius¬
ta. a diuina uoluntate discordat: iusta dei guber¬
nat moderacio. Eigo consideremis quatuor gene¬
rales modos gubernationis diuine in ipsis: quib
diponuntur et ordinantur in om̃ibus que agunt:
ut et ipsa mala que contra uoluntatẽ dei sunt qd
sunt. quia non approbantur a deo quod mala sunt.

Expanded text:
ex inspiratione, tamen ejus non est quod malum voex inspiratione, tamen ejus non est quod malum volunt. Malarum enim voluntatum ordinator est Deus, non Creator. Quomodo ergo non faciunt nisi quod Deus vult, qui nunquam volunt nisi quod Deus non vult; quia semper malum volunt quod Deus nunquam vult? Si enim faciunt quod volunt, et volunt quod Deus non vult, quomodo faciunt quod Deus vult? Rursum si Deus non vult quod faciunt, quare permittit ut faciant quod non vult, cum fieri non possit nisi eo permittente, nec permitti nisi eo volente? Hinc coarctamur diligentius investigere quomodo rationalem naturam praecipue illam quae voluntate injusta a divina voluntate discordat; justa Dei moderatio gubernat. Hinc consideramus quatuor generales modos gubernationis divinae in ipsis quibus disponuntur et ordinantur in omnibus quae agunt, ut et ipsa mala quae contra Dei voluntatem sunt quod sunt quia non approbantur a Deo quod mala sunt
Abbreviated transcription (Latin):
transgredienti mensurã. quod turpis facta est et
praua. et in ordinata : effluens et non tenẽs modũ
et legem pulchritudinis sue. Que autem recte mo¬
uebitur. et scd̾m creatoris uoluntatem contorina¬
batur. conuertebatur ad cum a quo regebatur: et
illi bonum erat extra illius uoluntatem non mouert̃
tis ordinem et dispositionem inotquet. XIII¬
on siderandum est etiam hoc quomodo inui¬
sibiles illas. et spiritales naturas moderatur
deus. Si enim liberi arbitru funt: faciunt
quod uolunt. Et si faciunt quod uolunt: quomodo
ex sentencia dei pendet qd̾ faciunt: Nam si dicimꝰ
qm̃ idcirco hoc faciunt quod uult deus. quia non
aliud uolunt aut uelle possunt quam quoo uult
deus. qui et ipsum uelle tribuit. sicut posse conce¬
dit: hoc et si de bonis aliquo modo conceditur: de
malis nulla racione approbatur. Malis siquidem
potestatẽ deus tribuit solam. non uoluntatẽ: quia
licet ex ipsius ꝑmissione sit quod malum possunt:

Expanded text:
transgrediendi mensuram, quod turpis facta est et transgrediendi mensuram, quod turpis facta est et prava et inordinata, effluens et non tenens modum et legem pulchritudinis suae. Quae autem recte movebatur et secundum Creatoris voluntatem conformabatur, convertebatur ad eum a quo regebatur; et illi bonum erat extra illius voluntatem non moveri tis ordinem et dispositionem intorquet. Considerandum est etiam hoc quomodo invisibiles illas et spirituales naturas moderatur Deus. Si enim liberi arbitrii sunt, faciunt quod volunt; et si faciunt quod volunt, quomodo ex sententia Dei pendet quod faciunt? Nam si dicimus quoniam idcirco hoc faciunt quod vult Deus, quia non aliud volunt aut velle possunt quam quod vult Deus, qui et ipsum velle tribuit sicut posse concedit, hoc tametsi de bonis aliquando conceditur, de malis nulla ratione approbatur. Malis siquidem Deus potestatem tribuit solam non voluntatem; quia licet ex ipsius permissione sit quod malum possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m mensuram erat. moueri scd̾m iusticiã. Et si ad
ilia tantũ mota fuisset. scd̾m iusticiam mota fuisset
et fuisset iusta uoluntas: qm̃ scd̾m iusticiam mota
fuisset. Quando autem ad ea mota est. que concessa
non fuerant. extra mensurã mota est: et in eo sed̾m
mensuram non est mota: et ibi illi malum erat sed̾m
mersuram non moueri: neq illi erat malũ moueri
a quo mota est: sed scdm mensuram non moueri.
Id quod mota non est: quia si scd̾m mensurã mota
fuisset. etiam ad hoc mota peccatum non fuisset.
Extra mensurã autem moueri uoluntate. erat ap¬
petere quod concessum non erat: in quo scd̾m muen¬
suram non moueri erat. et id malum erat: ipsum
autem oceasio mali. Quia enim extra mensurã uo¬
luntas mota est. scd̾m mensuram non est: nec tamen
illi malum erat moueri ad quod mota est: s scd̃m
mei surã non moueri. scd̾m quod inota non est: et
hoc si non fuisset malum. nullũ malũ fuisset. Hoc
itaq malum factum est uoluntati auertenti se et

Expanded text:
dum mensuram erat moveri secundum justitiam. Et si ad illa tantum mota fuisset secundum justitiam mota fuisset, et fuisset justa voluntas, quoniam secundum justitiam mota fuisset. Quando autem ad ea mota est quae concessa non fuerant, extra mensuram mota est, et in eo secundum mensuram mota non est. Et ibi malum illi erat secundum mensuram non moveri. Neque illi malum erat moveri ad quod mota est; sed secundum mensuram non moveri ad quod mota non est quia si secundum mensuram mota fuisset etiam ad hoc mota peccatum non fuisset. Extra mensuram autem moveri voluntate erat appetere quod concessum non erat; in quo secundum mensuram non moveri erat, et id malum erat; ipsum autem occasio mali. Quia enim extra mensuram voluntas mota est, secundum mensuram mota non est. Nes tamen illi malum erat moveri ad quod mota est, sed secundum mensuram non moveri secundum quod mota non est. Et hoc si non fuisset, malum nullum fuisset. Hoc itaque malum factum est voluntati avertenti se et
Abbreviated transcription (Latin):
et factum esse ad similitudinẽ dei: et deo simile esse.
Nam in deo quidem omĩa erant. antequam essent in
se scd̾m racionem et causam et prouidentiã. ex qua
futura erant : sed quasi minus erant singula ꝑfecta.
et unũquodq hoc aliquid. et non totum scd̾m raci¬
onem et discretionem unuscuusq: que racio iam

Expanded text:
militudinem Dei et Deo simile esse. Nam in Deo quidem omnia erant antequam essent in se secundum rationem et causam et providentiam ex qua futura erant; sed quasi minus erant singula perfecto et unumquodque hoc aliquid et non totum secundum rationem et discretionem uniuscujus
Abbreviated transcription (Latin):
erant: ꝑꝑterea in motu racionalis uoluntatis omne
meritum constabat: quo uel boni uel mali erant.
Iuic ergo et malum et bonum querendũ est. ubi ius¬
ticia et culpa est: qm̃ iusticia bonum est. et culpa
inalum est. Et ipsa culpa nec uoluntas erat. qmͣ
uoluntas malum non erat. qm̃ a deo data erat:
nec inotus uoluntatis inalum erat. qm̃ ex uolun¬
tate erat et uoluntatis erat: et moueri a deo uo
luntas acceperat. nec id ad quod motus uolunta¬
tis erat malum erat qm̃ aliquid erat: et omne
ergo illic malum erat: nisi quia motus uolunta¬
tis non erat ad quod esse debuerat: et ideo non
erat quia ad aliud erat. ad qd̃ esse non debuerat:
nec tamen adhoc esse. sed ad illud non esse peccatum
erit: quia si illud non esset. etiam si hoc esset peccatũ
non esset: Mens itaq iacionalis sicut uoluntatem
acceperat. et sicut uoluntate moueri acceperat: sie ad

Expanded text:
erant, propterea in motu rationis voluntatis omne erant, propterea in motu rationis voluntatis omne meritum constabat quo vel boni vel mali erant. Illic ergo et malum bonum quaerendum est ubi justitia et culpa est, quoniam justitia bonum et culpa malum est. Et ipsa culpa nec voluntas erat, quoniam voluntas malum non erat; quoniam a Deo data erat; nec motus voluntatis malum erat quoniam ex voluntate erat, et voluntatis erat, et moveri voluntas a Deo acceperat; nec id ad quod motus voluntatis erat malum erat, quoniam aliquid erat, et omne ergo illic malum erat nisi quia motus voluntatis non erat ad quod esse debuerat? et ideo non erat quia ad aliud erat ad quod esse non debuerat, nec tamen ad hoc esse sed ad illud non esse peccatum erat, quia si illud non esset etiam si hoc esset, peccatum non esset. Mens itaque rationalis sicut voluntatem acceperat, et moveri voluntate acceperat; sic et ad
Abbreviated transcription (Latin):
tebantur sponte: precipitabantur gracia deserente
sine opp̾ssione. Et qui conuertebantur. id circo bene
mouebantur: quia grãm cooperantẽ habuerũt. Sed
qui auertebantur non id circo precipitabant᷑. quia
graciam cooperantẽ non habuerunt: sed idcirco a¬
gracia deserebantur. quia auertebantur. et precipi¬
tabantur. Et qui auertebantur non prius auerte¬
bantur. et postea deserebant᷑: quia sine gracia non
profecerunt. Et qui conuertebantur. non prius
conuertebantur. et postea assumebant: quia sine
gracia non profecerunt. Sed qui auertebant᷑ in e
conuersione assumpti: Quod in sola uoluntate
iusticia sit. et iniusticta. xii¬
uoniam uero in motu uoluntatis raciona¬
lis iusticia pariter et culpa est inuenta:
quia motu uoluntatis factum est. ut mali
fierent auersi a bono in quo erant: et similiter
motu uoluntatis factum est. ut boni essent ꝯuersi
a bono in quo erant. ad bonum in quo nondum

Expanded text:
tebantur sponte praecipitabantur gratia deserente tebantur sponte praecipitabantur gratia deserente sine oppressione. Et qui convertebantur, idcirco bene movebantur quia gratiam cooperantem habuerunt. Sed qui avertebantur non idcirco praecipitabantur quia gratiam cooperantem non habuerunt; sed a idcirco gratia deserebantur quia avertebantur et praecipitabantur. Et qui avertebantur non prius avertebantur et postea deserebantur, quia cum gratia non ceciderunt; et qui convertebantur non prius convertebantur et postea assumebantur, quia sine gratia non profecerunt; sed qui avertebantur in eo la voluntate et justitia est et injustitia. Quoniam vero in motu voluntatis rationalis justitia pariter et culpa inventa est, quia motu voluntatis factum est ut mali fierent aversi a bono in quo erant; et similiter motu voluntatis factum est ut boni essent conversi a bono in quo erant ad bonum in quo nondum
Abbreviated transcription (Latin):
tencie illorum. quales facti sunt primũ: et de na¬
tura. et de sapiencia. et de arbitrii eorũ libertate
les facti sunt: dum diuiderentur auersiõe.
et conuersione. Quod enim primũ erant
secundum aliquid unum erant. quia omnes boni
erant: et quod boni erant. non facientes. sed facti
erant. In hoc ergo unum etant. quod boni facti
erant. et nondum adhue aliud erant quam facti erãt:
quia tunc primum facti erant: et non ante quicꝗͣ
fecerant. Ceperunt autem diuidi ab eo quod facti
erant. ut aliud iam essent: uel proficientes supra illud
ut boni essent: uel sub illo deficientes ut mali essent.
Hec est conuersio et auersio qua diuisi sunt qͥ unũ
erant et boni natura: ut sint alii supra illud boni
per iusticiam: alii sub illo mali per culpam. Conuer¬
sio quippe iustos facit: et auersio iniustos. Utraq
enim uoluntatis fuit. et uoluntas utriq liber¬
cooperante sine coactione. Qui autem a bono auer¬

Expanded text:
tentiae illorum, quales facti sunt primum et de natentiae illorum, quales facti sunt primum et de natura, et de sapientia et de arbitrii libertate les effecti sunt dum dividerentur aversione et conversione. Quod enim primum erant secundum aliquid unum erant, quia omnes boni erant; et quod boni non facientes, sed facti erant. In hoc igitur unum erant quod boni facti erant et nondum ad aliud erant quam facti erant; quia tunc primum facti erant, et non ante quidquam fecerant. Coeperunt autem dividi ab eo quod facti erant, ut aliud jam essent, vel proficientes supra illud et boni essent; vel sub illo deficientes ut mali essent. Haec est conversio et aversio qua divisi sunt qui unum erant et boni natura ut sint alii supra illud boni per justitiam: alii sub illo mali per culpam. Conversio enim justos fecit et aversio injustos. Utraque enim voluntatis fuit, et voluntas utrinque libercooperante sine coactione. Qui autem a bono aver
Abbreviated transcription (Latin):
erat tamen potestas illis. ut tunc aliud essent qr
hoc erant: sed ut hoc esse desmnerent quod tunc
erant. et aliud esse inciperent. quod non erant. Non
enim esse poterant quod non erant. nisi prius esse
desinerent quod erant: et tunc deinde esse incipe¬
rent quod non erant: qm̃ liberum arbitrium de
presenti esse non potest. etiam si ipsum in presenti
est: sed spectat semper ad futuros euentus. et eos¬
solum qui in contingenti consistunt. futura quippe
que ex necessitate futura sunt. liberum arbitrium
non secuntur. sed constant ĩmobiliter ad unum tan¬
tum: nec recipiunt utrũlibet contingentis. Sic igit̃
liberum arbitriũ tunc in illis erat. non quidem ut
tunc aliud essent quam erant: sed potestate quam
habebant in eo quod erant. ut hoc esse desinerent:
et aliud esse inciperent quod non erant. Et sic
quidem studiosius inquirentibus racio occurrit
de primo statu angelorum. et de primordio exis¬

Expanded text:
erat tamen potestas illis ut tunc aliud essent; quia erat tamen potestas illis ut tunc aliud essent; quia hoc erant, sed ut hoc esse desinerent quod tunc erant et aliud esse inciperent quod non erant. Non enim esse poterant quod non erant nisi prius esse desinerent quod erant, et tunc deinde esse inciperent quod non erant. Quoniam liberum arbitrium de praesenti esse non potest, tametsi ipsum in praesenti est; sed spectat semper ad futuros eventus, et solum qui in contingenti consistunt. Futura quippe quae ex necessitate futura sunt, liberum arbitrium non sequuntur; sed constant immobiliter ad unum tantum, nec recipiunt utrumlibet contingentis. Sic igitur liberum arbitrium erat tunc in illis, non quidem ut tunc aliud essent quam erant, sed potestate quam habebant in eo quod erant ut hoc esse desinerent, et aliud esse inciperent quod non erant. Et sic quidem studiosius inquirentibus ratio occurrit de statu primo angelorum, de primordio exis
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrium quod diximus primi principii essẽ ꝓpter
uoluntatem que erat in primo principio. hoc ipsum
ad primũ principiũ non erat: qm̃ liberũ arbitriũ
ad presens tempuis non refertur: sed ad ea que fut᷑a
sunt postea in contingenti. Omne enim quod est
determinatũ est: nec potest aliud esse quam est.
dum ipsum est. Et si aliud potest esse. potest aliud
esse postea. et non aliud esie quando est hoc qd̃ est:
sed postea ut desinat hoc esse quod est: et incipiat
aliud esse quod non est. Quod enim potest in pre¬
senti quidem potest. sed de presenti non potest: et si
de presenti potest. tamen non nisi ad futurũ potest.
Quod igitur primũ facti sunt ipsi. non esse non
potuerunt: quia facti sunt hoc totum. et non fe¬
cerunt ipsi: et non potuerunt non esse hoc cum
primum erant: qm̃ tunc ipsum erant. et esse ce¬
perunt solũmodo. Et si potestas illis erat ut
aliud essent. qm̃ liberum arbitriũ erat: non

Expanded text:
arbitrium quod diximus primi principii esse propter arbitrium quod diximus primi principii esse propter voluntatem quae erat in primo principio, hoc ipsum ad primum principium non erat; quoniam liberum arbitrium ad praesens tempus non refertur, sed ad ea quae futura sunt postea in contingenti. Omne enim quod est determinatum nec potest aliud esse, quam est dum ipsum est; et si aliud potest esse potest esse aliud postea; et non aliud esse tunc quando est hoc quod est, sed postea ut desinat hoc esse quod est, et incipiat aliud esse quod non est. Quod enim potest in praesenti quidem potest, sed de praesenti non potest; et si de praesenti potest, non tamen nisi ad futurum potest. Quod igitur primum facti sunt ipsi, non esse non potuerunt, quia facti sunt hoc totum; et non fecerunt ipsi et non potuerunt non esse hoc cum primum erant, quoniam tunc ipsum erant, et esse coeperunt solummodo. Et si potestas illis erat, ut aliud essent, quia liberum arbitrium erat, non
Abbreviated transcription (Latin):
primo principio. Propter hoc erat liberum arbitri¬
um in illis: qm̃ uoluntas in illis erat potens moue¬
motus uel uoluntatis appetitus. liberum arbitrium
est: liberum quidem in eo quod est uoluntarius:
arbitrium uero in eo quod appetitus. Sed ⁊ ipsa
potestas et habilitas uoluntatis libertas est: quia
mouetur ad utrũq. et liberum arbitriũ dicitur
uoluntatis. Uoluntarie autẽ moueri. et ferri spon¬
taneo appetitu. hoc est potestate eligere et libertate
iudicare: in quo constat liberum arbitriũ. Et ꝓpter
hoc facti sunt liberi arbitrii. ut uoluntario appetitu
quod primum erat in illis incipere. moueri non
erat. neq eligere. neq concupiscere: qm̃ simplex
erat et principiũ primum. et tamen liberum ar¬
bitrium iam tunc erat: qm̃ uoluntas erat cui
inerat hoe et ex qua hoc subsequebatur: qm̃ er hoc
mota est statim. et spontaneo appetitu ducta in elec¬
tionem propriam. Sed et hoc sciendum. qm̃ liberuin

Expanded text:
primo principio. Propter hoc erat arbitrium liberprimo principio. Propter hoc erat arbitrium liberum in illis, quoniam in illis erat voluntas potens movemotus vel voluntarius appetitus liberum arbitrium est: liberum quidem in eo quod est voluntarius; arbitrium vero in eo quod appetitus. Sed et ipsa potestas et habilitas voluntatis est libertas qua movetur ad utrumque, et liberum arbitrium dicitur voluntatis. Voluntarie autem moveri et ferri spontaneo appetitu, hoc est potestate eligere et libertate judicare, in quo constat liberum arbitrium. Et propter hoc facti sunt liberi arbitrii, ut voluntario appetitu quod primum erat in illis, incipere moveri non erat; neque eligere, neque concupiscere, quoniam simplex erat et principium primum; et tamen liberum arbitrium jam tunc erat, quoniam voluntas erat cui inerat hoc et ex qua hoc subsequebatur; quoniam ex hoc mota est statim et spontaneo appetitu ducta in electionem propria
Abbreviated transcription (Latin):
cientis. Non ergo sic intelligendũ est simplex princi¬
pium et prima origo nascentis nature: sed unum
ipsum ad hoc tantum et non amplius. sine spacio
et motu. et mora: que omĩa subsecuntur post ea in
quibus uelle constat et facere: et processus motuũ
et actionum post primũ principium. Ex quo autẽ
uoluntas mouebatur uelle erat. et uoluntate erat
que libere mouebatur: quia per se mouebatur. et
non impulsu alieno. Et hoc ipsum meritũ erat. et
uocabatur bonum uel malum: quia liberum erat.
et ex se erat. Et ex tunc mereri ceperunt. ex quo
uoluntate moueri ceperunt: et hoc post primum
principiũ erat. et a primo principio erat. et non in
ipso: qm̃ ab ipso tantum erat. Ex quo autem uolun¬
tas erat libertas erat. quia uoluntas est libertas:
qmͣ potens erat per se moueri. ut ultra iret huc uel
illuc sine coactione uel adiuta uel derelicta: qm̃ liber¬
tas est uoluntatis. ex quo est uoluntas ipia in ipso

Expanded text:
cere. Non ergo sic intelligendum est simplex princicere. Non ergo sic intelligendum est simplex principium et prima origo nascentis naturae. Sed unum ipsum et hoc tantum et non amplius sine spatio et motu et mora, quae omnia subsequuntur postea, in quibus velle constat et facere, et processus motuum et actionum post primum principium. Ex quo autem voluntas movebatur velle erat; et a voluntate erat, quae libere movebatur, quia per se movebatur et non impulsu alieno. Et hoc ipsum meritum erat et vocabatur bonum vel malum, quia liberum erat et ex se erat. Et extunc mereri coeperunt, ex quo voluntate moveri coeperunt. Et hoc post primum principium erat; et a primo principio erat; et non in ipso, quoniam ab ipso tantum erat. Ex quo autem voluntas erat, libertas erat, quia voluntatis est libertas; quoniam potens erat per se moveri ut ultra iret huc vel illuc sine coactione vel adjuta vel derelicta; quoniam libertas est voluntatis ex quo est voluntas ipsa in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
mentum aut penã miseri uerissime affirmantur.
Et forte expressius et ad intelligentiã eindentius
sit: nec bonos nec malos. nec iustos. nec iniustos.
nec conuersos. nec auersos. nec beatos. nec iniseros
conditos asserenti. Nam qui bonos dicit. signifi¬
cat uirtutem. qui iustos meritum. qui conuer¬
sos dilectionem: qui beatos glorificationem:
uelle non erat aut facere: qui ad uolendum et faci¬
endum tantum facti erant. non uolentes aut facien¬
tes. Uelle enim aut facere motum habet: et de hoc
in illud. et successum et moram: quod incipiẽtis prin¬
cipii esse non potest: quod incipit tantum et amplius
non est adhuc: sed primum est. et non deinceps. Uelle
autem uoluntate est uelle. cum mouetur uoluntas.
et operatur iam aliquid. et est ibi hoc et illud: ⁊ de
hoc in illud quo precessit uoluntas. ex qua uelle erat
cum adhuc uelle non erat. sed uoluntas erat tantũ.
ut ex ea uelle esset. quod incipientis non erat aut fa¬

Expanded text:
mentum vel poenam miseri verissime affirmantur mentum vel poenam miseri verissime affirmantur Et forte expressius et ad intelligentiam evidentius sit, nec bonos nec malos, nec justos nec injustos nec conversos, nec aversos, nec beatos, nec misero conditos, asserenti. Nam qui bonos dicit, significat virtutem; qui justos, meritum; qui conversos, dilectionem; qui beatos, glorificationem. CAP. velle non erat aut facere, qui ad volendum et faciendum tantum facti erant non volentes aut facientes. Velle enim aut facere motum habet, et de hoc in illud, et successum et moram; quod incipientis principii esse non potest, quod incipit tantum amplius non est adhuc, sed primum est et non deinceps. Velle autem voluntate est velle, cum movetur voluntas et operatur jam aliquid; et est ibi hoc et illud; et de hoc in illud quod praecessit voluntas ex qua velle erat cum adhuc velle non erat; sed voluntas erat tantum ut ex ea velle esset quod incipientis non erat aut fa
Abbreviated transcription (Latin):
tum bonum erat quod ex ipso illis erat: et totum
bonum erat. qm̃ ex ipso totum erat. Hoc modo pro¬
bamus qm̃ boni erant angeli. quando primũ facti
sunt. et quod boni facti sunt omnes: qm̃ a bono fac¬
ti sunt. qui malum facert non potest. Sic itaq bo¬
ni erant et non mali: et quẽadmodũ boni erant.
ita et iusti erant. et beati erant: sed ea bonitate⁊
et iusticia et beatitudine quam natura incipiens
acceperat: non quam fecerat ipsa. uel meruerat fa¬
ciendo. Si enim boni dicuntur boni erant: quẽad¬
modum bonum erat quod bonus fecerat totũ. Et si
meliores erant sicut erant. meliores erant pro eo
quod facti erant: non pro eo quod fecerant ipsi uel
faciebant. Similiter et quod iusti dicuntur. solum
hoc illis erat iniustos non fuisse: et quod beati. mi
seros non extitisse. Uerũptamen neq iusti ad meri¬
tum. neq iniusti ad culpam: quẽadmodũ neq ad
glorificationẽ uel consũmationẽ beati: uel ad tor¬

Expanded text:
tum bonum erat quod ex ipso illis erat; et totum tum bonum erat quod ex ipso illis erat; et totum bonum erat, quoniam ex ipso totum erat. Hoc modo probamus quod boni erant angeli quando primum facti sunt, et quod boni facti sunt omnes, quoniam a bono facti sunt qui malum facere non potest. Sic itaque boni erant et non mali; et quemadmodum boni erant, ita et justi erant et beati erant. Sed ea bonitate et justitia et beatitudine quam natura incipiens acceperat, non quam fecerat ipsa vel meruerat faciendo. Si enim boni dicuntur boni erant, quemadmodum bonum erat quod bonus fecerat totum. Et si meliores erant sicut erant meliores erant pro eo quod facti erant, non pro eo quod fecerant ipsi vel faciebant. Similiter et quod justi dicuntur, solum hoc illis erat injustos non fuisse; et quod beati, non miseros ex stitisse. Verumtamen neque justi ad meritum, neque injusti ad culpam, quemadmodum neque ad glorificationem vel consummationem beati, vel ad tor
Abbreviated transcription (Latin):
tis sine mora et interuallo prime subsistencie. de ni¬
chilo in aliquid apparentis accipiat: ut id quod pri¬
mum omĩum illis erat intelligat: hoc solum inue¬
nitur in conditis. quod natura contulit condicionis.
Quod enim ceperunt totum acceperunt: et non po¬
terat in illis ex illis esse quicquã: qm̃ omne quod
ex illis est. posterius est illis. Itaq omne quod facti sũt
non fecerunt ipsi. sed tantum facti sunt: et qd̃ facti
sunt boni. facti sunt totum. Si enim quod facti sunt
mali facti funt. culpa est facientis non facti: quia
aliud esse non potuerũt: neq facere ipsi cum facti
sunt. tunc ut aliud essent quam facti sunt. Itaq ex
faciente erant quando primũ erant totum quod
erant. et acceperant totũ quod erant. et a se nichil
habebant: qui et hoc quod erant ex nichilo erant:
et a creatore acceperant quod erant. Non potuit
autem creator optimus auctor mali esse: et ideo to¬

Expanded text:
tis sine mora et intervallo primae subsistentiae de nitis sine mora et intervallo primae subsistentiae de nihilo in aliquid apparentis accipiat, ut id quod primum omnium illis erat intelligat: hoc solum invenitur in conditis quod natura contulit conditionis. Quod enim ceperunt totum acceperunt. Et non poterat in illis ex illis esse quidquam, quoniam omne quod ex illis est posterius est illis. Itaque omne quod facti sunt non fecerunt ipsi; sed tantum facti sunt et quod facti sunt boni facti sunt totum. Si enim quod facti sunt mali facti sunt, culpa est facientis non facti; quia aliud esse non potuerunt neque facere ipsi cum facti sunt tunc ut aliud essent quam facti sunt. Itaque ex faciente erant quando primum erant totum quod erant, et acceperant totum quod erant, et a se nihil habebant qui et hoc quod erant, ex nihilo, et a Creatore acceperant quod erant. Non potuit autem Creator optimus, auctor mali esse; et ideo to
Abbreviated transcription (Latin):
ut ita liberam haberent electionem uoluntatis sue.
sine terrore et spe in utroq. Propterea mõstratũ ẽ¬
in eis quid faciendũ esset. non quid esset futurum.
ut nulla necessitate ꝓuidentie impelli. iniderentur:
sed racione dirigi. et propria uoluntate deflecti in
ambobus: et ita bonum fuit et conueniens: et ñ
est reprehensione dignũ opus dei: ꝙ ita fecit ut bo
ed et multa alia queruntur de illa natu¬
ra spiritali: que curiositas humane mentis
quieta esse non sinit. Interrogant enim¬
si boni fuerunt. uel mali creati angeli: iusti uel iniusti.
beati anmiseri: et fortassis alia quedam his similia. Et
quia multa sunt alia que in questione ooaceruantur.
non possumus nos ad omĩa prolixa responsione occur¬
rere. sed breuiter definimus: qm̃ tunc in illo primo¬
principio et exordio inchoationis. quod humana con¬
sideracio ita breue et momentaneũ simplicisq instan¬

Expanded text:
ut ita liberam haberent electionem voluntatis suae ut ita liberam haberent electionem voluntatis suae sine terrore et spe in utroque. Propterea monstratum est eis quid faciendum esset non quid esset futurum, ut nulla necessitate providentiae impelli viderentur, sed ratione dirigi et propria deflecti voluntate in ambobus. Et ita bonum fuit et conveniens; et non est sic reprehensione dignum opus Dei, quia ita fecit ut bon an miseri. Sed et multa alia quaeruntur de illa natura spirituali, quibus curiositas humanae mentis quieta esse non sinitur. Interrogant utum boni fuerunt an mali creati angeli, justi an injusti, beati an miseri; et fortassis alia quaedam his similia. Et, quia multa sunt alia quae in quaestione coacervantur, non possumus nos ad omnia prolixa responsione occurrere; sed breviter definimus quia tunc in illo principio primo et exordio inchoationis quod humana consideratio ita breve et momentaneum simplicisque instan
Abbreviated transcription (Latin):
et in sapiencia data agnouerint quid fu¬
turum esset super eos. uidetur autem
utrimq aliquid inconuenientis occurrere. Si enĩ
qui futuri erant mali. lapsum suum p̃sciuerũt.
penamq cognouerũt. que ruinam sequi debue¬
rat. et finiri non debuerat. tanta sibi ĩminere
preuidentes : aut uitare uoluerunt sed non po¬
tuerunt et erant miseri: aut potuerũt et nolu¬
erunt: et stulti erant et maligni. Si autẽ nesci¬
erunt. ceci erant. neq agnouerunt: quo ꝑgerẽt
et in contingens ac fortuitũ miserunt pedem:
ut ultra procederent quo nesciebãt. Et uidetur
quasi aliquid absurditatis afferre si hoc dicatur:
et melius cedere et aptum esse magis. ut scientes
dicantur eorũ que futura erãt. Sed repugnat ite¬
rum alia racio. quam contra posuimus: et potest
facile mentib infirmis scandalũ nasci in alterutrũ.
nisi conueniat. Propter hoc dicimus quia ñ erant
prescii euentus sui: neq eis data est cognicio eorũ
que futura fuerant super eos: qm̃ non oportuit

Expanded text:
et in sapientia data agnoverunt quid futurum esset super eos. Videtur enim utrinque aliquid inconvenientis occurrere. Si enim qui futuri erant mali, lapsum suum praescierunt, poenamque cognoverunt quae ruinam sequi debuerat, et finiri non debuerat, tanta sibi mala imminere praevidentes aut vitare voluerunt sed non potuerunt, et miseri erant; aut potuerunt et noluerunt et stulti erant, et maligni. Si autem nesciverunt caeci erant, neque agnoverunt quo pergerent; et in contingens ac fortuitum miserunt pedem ut ultra procederent quo nesciebant. Et videtur quasi aliquid absurditatis afferre si hoc dicatur, et melius sedere et aptum esse magis, ut scientes dicantur eorum quae futura fuerant. Et repugnat iterum alia ratio quam contra posuimus, et potest facile mentibus infirmis scandalum nasci in alterutrum nisi conveniat. Propter hoc dicimus quod non erant praescii eventus sui, neque eis data est cognitio eorum quae futura fuerant super eos. Quoniam non oportuit
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt perfecti angeli conditi: quia in prima per¬
non possunt ad terciam ꝑtingere: sic neq a scd̃a
incipere debuerũt. Alioqum locum ꝓficiendi adi¬
tumq inuenire non ualuissent eundi in melius:
nisi reliquũ fuisset post prima dona nature. quo
crescere potuissent uel deficere: Si presen fuerũt

Expanded text:
fuerunt perfecti angeli conditi; quia in prima perfuerunt perfecti angeli conditi; quia in prima pernon possunt ad tertiam pertingere, sic nec a secunda incipere debuerunt. Alioqui proficienti locum aditumque invenire non valuissent eundi in melius, nisi reliquum fuisset post prima dona naturae quo crescere potuissent vel deficere. CAP. XVIII.