comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non credis . Ideo em̃ queris ut eam  quans cũ ĩue¬
neris. Docet ecce te rõ non esse ueras deoꝵ religiones
Quid facies: Maiores ne potius an uõem sequeris. que
quid tibi non ab alio ĩ sinuata sd aterpso ĩuenta et
electa est cũ om̃es religiones radicitus eruisti: Si
rõnen mauis discedere tenccesse est ab ustitutis et
auctoritate maioꝵ qm̃i id solũ rectis est quod ratio
ptestribit Si autem pietas maiores sequi suadet
Tatere igtitui et ilos stultos suł se qui oxcogitatis
contra uõem ueligionibus seruerunt. et te meptum
qui id colas quod falsũ esse cõuiceris ¶ Ca xxiii.
ed tanien qm̃ nobis tantopert maioꝵ nomen opporutur. ui¬
Deamus qui fuerũt maiores illi aquoꝵ auctoritate discedi
hẽfas dicitur. Romulus hrbem conditurus pastores inter quos ado¬
leuerat cd̃uocauit. Cũ q is nũs condende urbi parũ idoneus bide¬
retui Censtituit asiłũ . Eo passim confugerũs ex sinitimis pessimi

Expanded text:
non credis: ideo enim quaeris, ut eam sequare, cum inuenon credis: ideo enim quaeris, ut eam sequare, cum inueneris. docet ecce tc ratio nou esse ueras deorum religiones: quid facies? maiquidem tibi non ab alio insinuata, sed a te ipso inventa et electa est, cum omnes religiones radicitus eruisti. Si rationem mavis, discedere te necesse est ab institutis et auctoritate majorum; quoniam id solum rectum est quod ratio praescribit. Sin autem pietas majores sequi suadet, fatere igitur, et stultos illos fuisse, qui excogitatis contra rationem religionibus servierunt, et te ineptum qui id colas, quod falsum esse convinceris. Sed quoniam nobis tantopere majorum nomen opponitur, videamus tandem qui fuerint majores illi, a quorum auctoritate discedi nefas ducitur. Romulus urbem conditurus, pastores inter quos adoleverat convocavit, cumque is numerus condendae urbi parum idoneus videretur, constituit asylum. Eo passim confugerunt ex finitimis locis pessimi
Abbreviated transcription (Latin):
leuigati marmoris aut eboris a spiciant. ut insignes
lapillis et coloribus uestes uel distincta gẽmis sulggẽtit
pocula in saciabili contemplatõe contrectent. Et qua to
fuerit ornatiora templa et pulcriora simulatra tãs
plus marestatis habere cerdĩctur. Ndeo religio eoꝵ nichil
est aliud ꝙͣ quod cupiditas hũana miratur. He st̾ religro¬
nes quas abi a maioribus suis baditas pertmaciss une
tueri ac defendere perseuerant Nec considerant qlts
suuit. Sed ex hoc ueras et probatas esse confidũt ꝙ cas
ueteres tradider̃t. Tanta s ett auctoritas uetustatis
Ut in quire in cam scelus esse credat᷑ Itaq creditur er
passim tanꝙ cagnite ueritati¬
eniq apud ciceronẽ sic dicit cocta luciłio. Gabes
balbe quid cocta quid pon tifexsentiam facñt
reddita est Crede Si credis Cur ergo rõem requius que po¬
test efficere no credas. Si icem querendam putas euto

Expanded text:
leuigati marmoris aut eboris aspiciant, ut insignes leuigati marmoris aut eboris aspiciant, ut insignes lapillis et coloribus uestes uel distincta gemmis fulgentibus pocula insatiabili contemplatione contrectent. et quanto fuerint ornatiora templa et pulchriora simulacra, tanto plus maiestatis habere creduntur: adeo religio eorum nihil est aliut quam quod cupiditas humana miratur. hae sunt religiones, quas sibi a maioribus suis tra<ditas pertinacissime tueri ac defendere perseuerant, uec considerant quales sint, sed ex hoc ueras ac probatas esse confidunt, quod eas ueteres tradiderunt, tantaque est auctoritas uetustatis, ut inquirere in eam scelus esse ducatur. itaque creditur ei passim tamquam cognitae ueritatienique aput Ciceronem sic dicit Cotta Lucilio: habes, Balbe, quid Cotta, quid pontifex sentiat. fac nunc reddita. credere. si credis, cur ergo rationem requiris, quae potest efficere ne credas? sin rationem quaerendam putas, ergo
Abbreviated transcription (Latin):
in aperto lictant Tanta homies ymaginũ cupaditas te¬
net ut eciã uiliora dircãtur illa que uera sũt auro scilicet
et gẽmis et ebore delectant᷑. Hoꝵ pulcritudo at intor per¬
stringit oculos. Nec ullam religionẽ putãt ubicũq illa
non fulsriit
taq sub obtentu deoꝵ auaricia et cupioltas coatu.
Credũt eiu deos auiare quidsud ip̃i concupiscũt quidqͥd¬
totũ orbem spłos urbes q subuertũs Consecors ergo dug
manabrias et rapinas suae quos certe necẽo est ĩbecil¬
les esse ac sc̃me uiytutis expertes si subiecti suut capidita¬
tibus. Cur em̃i celestes eos pritenus si desiderat alisuid
de terra. uel beatos s aliqua re indigent ueꝰ ĩtormuptos
si uoluptatihabent ea In quibus appetendis cupiditas
Hõmi non ĩm̾to dãpnatur. Uemiũt igitur ad deos non
tam religionis gracia que nulla ps ¶se irebus male pa¬
os et corruptibilibus ꝙͣ ut aurũ ocalis hautiãt itorẽ

Expanded text:
in aperto litant. tanta homines imaginum cupiditas tein aperto litant. tanta homines imaginum cupiditas tenet, ut iam uiliora ducantur illa quae uera sunt: auro scilicet et estringit oculos, nec ullam religionem putant, ubicunque illa non fulserunt. Itaque sub obtentu deorum avaritia et cupiditas colitur, credunt enim deos amare quidquid ipsi concupiscunt, quidqutotum orbem populos urbesque subuertunt. consecrant ergo diis manubias et rapinas suas, quos certe necesse est inbecillos esse ac summae uirtutis expertes, si subiecti sunt cupiditatibus. cur enim caelestes eos putemus, si desiderant aliquid de terra, uel beatos, si aliqua re indigent., uel incorruptos, si uoluptati habent ea in quibus adpetendis cupiditas hominum non inmerito damnatur? ueniuut igitur ad deos non tam religionis gratia, quae nulla potest esse in rebus male partis et corruptibilibus, quam ut aurum oculis hauriant, nitorem
Abbreviated transcription (Latin):
su preditũ est ecia mebra eius hũt seniã nec insi a
corpore diuulsa brutescũt. Cuiꝰ ig̃r̃ iei suuilitudinem
gerit mondus: Nimirũ ip̃i docent ipm factũ esse non
diffitentur ut ẽẽt dis ⁊ ioĩbus qiͣ cõmunis dopus Si gͦ
est constructus ut domus nec ip̃e deus nec elementa a
quibus domus constat. Non tantũ igitur ueritate ꝓd⁊
Uerbas sris reniucittur. Sicut igitur domus ini usta bĩtan¬
di facta persenichil sentit dũo q subiecta et qui eam
fecit aut uicolit. Ita mondus perse nichilsentiens factori
deo sabiacet qui eũ in uru sui focit ¶ Dũplici ergo rõne
pcatur ab insipiẽtibus pͥmũ ꝓ elemẽta id est dei opena
deo parserũt. Demde ꝙelemẽtoꝵ ipoꝵ figur as humaua
specie comphonsas colũt Nami solis luueq simulacoa
Humanũ ĩ modũ formãt. Itemigus et terre et maas
que illi hulcanũ uestani neptanu uocãt. Nec elementis ip̃ĩs

Expanded text:
su praeditum est, etiam membra eius habent sensum nec nisi a su praeditum est, etiam membra eius habent sensum nec nisi a corpore diuulsa brutescunt. cuius igitur rei similitudinem gerit mundus? nimirum ipsi docent, cum factum esse non diffitentur, ut esset diis et hominibus quasi communis domus. si ergo est constructus ut domus, nec ipse deus est nec elementa, quae  neque illa de quibus domus constat. non tantum igitur ucritate, sed etiam uerbis suis reuincuntur. sicut enim domus in usum habitandi facta per se nihil sentit dominoque subiecta est, qui eam fecit aut incolit, ita mundus per se nihil sentiens factori deo subiacet, qui eum in usum sui fecit. Duplici ergo ratione peccatur ab insipientibus, primum quod elementa id est dei opera deo praeferunt, deinde quod elementorum ipsorum figuras humana specie conprehensas colunt. nam solis lunaeque simulacra. humanum lu modum formant, item ignis et terrae et maris, quae illi Vulcanum Vestam Neptunum uocant, nec elementis ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
et hõmi causa mondũ esse tõstructũ quasi cõnuuenẽ domũ:
Eiggo mondus nec deus est nec aĩans si corstructus ẽ aĩans
cũ non cõtrius ud nascitur Et sit est edificatus Sic utiq
taꝙͣ domus tãꝙͣ nauis Est ergo artisex mondi deus et
seor suui euit mondus qui factus est scor sũ ille qui fecit
am illud ꝙͣ repugnans et absurdũ
ꝓ celestes ignes cetaq mondi elemẽta dẽos esse assir¬
mant̾ eidem mondũe ip̃m deũ dicũt. Qͦm ͦ potest ex iałtoro
deoꝵ ateruo unus deus consiti: Si astra dii suit mõdus
go non deus sed domiciliũ deoꝵ est. Si uero mondrs deus ẽ
cigo illa oĩa que sũt m eo non dui suit sed dei mẽbra que
utis sola dei nomen accipere non pr̃t. N et eiũ recte quis
dixert mẽbra hõis unis multos hoĩes esse. Sed tanen
non est siłis comꝑatio aĩalis et mondi aĩal eiũ quia sen¬

Expanded text:
et hominum causa mundum esse constructum quasi communem domum? et hominum causa mundum esse constructum quasi communem domum? ergo mundus nec deus est nec animans, si constructus est: animans enim non construitur, sed nascitur, et si est aedificatus, sic utique tamquam domus, tamquam nauis. est ergo aliquis artifex mundi deus et seorsum erit mundus qui factus est, seorsum ille qui fecit. iam illut quam repugnans et absurdum, quod cum caelestes ignes ceteraque mundi elementa deos esse adfirment, idem mundum ipsum deum dicunt! quomodo potest ex multorum deorum aceruo unus deus confici? si astra dii sunt, mundus ergo non deus, sed domicilium deorum est. si uero mundus deus est, ergo illa omnia quae sunt in eo non dii sunt, sed dei membra, quae utique sola dei nomen accipere non possunt.. nec enim recte quis dixerit membra. hominis unius multos homines esse. sed tamen non est similis comparatio animalis et mundi. animal enim quia sen
Abbreviated transcription (Latin):
aliud quod incolit. Sed illi dũ student id quod falsõ su¬
sceperut confirmare et sen sibiłe ẽẽ mondum et deu
non underũt argumẽtoꝵ suoꝵ cõsequẽtia. Ilam si mondipaes
est hõ et sensibilis est mondus quia hõ sonitit ergo qrua mor
talss ħo mortalis sit ⁊ mondus uecẽe est Et non cũi mortalis
td om̃ibus morbis passiombus s subiectus Et ecõtrario si deꝰ
est mondus et partes eius utiq ĩ mortales suuit ligo et homo
deus est qr pars est ut dicitis mondai Sa ergo hõ et iiuugita
et pecudes et cet̾a aĩalia et genera bestiaꝵ et auiũ ⁊ͥ pisciam
q̃ui illa eod  modo sentiũs et monda partes suut Ae hoc tolerei
bile est Nta ⁊ colut egiptũ hec oĩa. S res eosperuenit ut rne
et culices et formice dii esse uideant᷑ qr et ip̃is mest srusus
et monda partes suut Ita seiuper arguiuẽta ex falso petita
ceptos et absurdos exitus habent. Quid ꝙ eia ip̃i auĩt deoꝵ

Expanded text:
aliut quod incolit. sed illi dum student id quod falso sualiut quod incolit. sed illi dum student id quod falso susceperant confirmare, et sensibilem esse mundum et deum, non uiderunt argumentorum suorum consequentia. nam si mundi pars est homo et setalis est homo, mortalis sit et mundus necesse est nec tantum mortalis, sed et omnibus morbis passionibusque subiectus. et e contrario si deus est mundus et partes eius utique inmortales sunt, ergo et homo deus est, quia pars est ut dicitis mundi. si homo, ergo et iumenta et pecudes et cetera genera bestiarum et auium et piscium, quoniam et illa eodem modo sentiunt et mundi partes sunt et haec colunt Aegyptii. sed res eo peruenit ut et ranae et culices et formicae dii esse uideantur, quia et ipsis inest sensus et ex parte mundi sunt. ita semper argumenta ex falso petita ineptos et absurdos exitus habent. quid quod idem ipsi aiunt deorum
Abbreviated transcription (Latin):
n quo tam ĩconstantes fuerũt ut nichil ab hrs dictũ
sit qd̃ non ab eisdem suerit euersum. Sic em̃ argu¬
mẽtantur fieri non pose ut scusu careat qd̾ tnsibila
ex se generat. Mondus aũt generat horem qui est sensu
preditus Ergo et ipe sensibilis est. Item sme sensu ẽẽ nõ
posse cuis pars habeat sensũ Igitur qrua hõ seusibilis est
eciam mondo cuiꝰ pars homo est iesse sensũ Propoes
quid uere seuir Et seusibile esse quod sensa preditũ gig¬
nat lt h̃ce srussa tiuꝰ paro sensa acta sit Sed asũptoro
false quibus arguuẽta concludũt Quia neq mondus
generat loĩen Neq homo mondi pars est Iam hoiem
a pͥncipio /dem deus frcit qui et mondr̃e Non et paes
mondi hõ sicut corporis mẽbrũ Potest euĩ mondas ẽẽ
sine hõie Ut urbs et domus atq ut domus uniꝰ hominuis
habitatulũ est et urbs uniꝰ ppł. Sic ⁊ mondus domiciliũ
est tocius genens hũaĩ Et aliud est quod incolitur es

Expanded text:
n quo tam inconstantes fuerunt, ut nihil dictum sit ab his quod non ab iisdem fuerit eversum. Sic enim argumentantur: Fieri non posse, ut sensu careat, quod sensibilia ex se generat. Mundus autem generat hominem, qui est sensu praeditus; ergo et ipsum sensibilem esse. Item: Sine sensu esse non posse, cujus pars habeat sensum; igitur quia homo sensibilis est, etiam mundo, cujus pars homo est, inesse sensum. Propositiones quidem verae sunt, et sensibile esse, quod sensu praeditum gignat, et habere sensum, cujus pars sensu aucta sit: sed assumptiones falsae, quibus argumenta concludunt, quia neque mundus generat hominem, neque homo mundi pars escit qui et mundum, et non est pars mundi homo sicut corporis membrum: potest enim mundus esse sine homine sicut urbs et domus. atquin ut domus unius hominis habitaculum est et urbs unius populi, sic et mundus domicilium est totius generis humani: et aliut est quod incolitur- ,
Abbreviated transcription (Latin):
ristoteles ab hus non louge recessit/ qui lurtũtẽ cr̃
honestate sicũe bonũ putauit qrͣ possit ulla esse u̾ta
ihonesta ac non siquid habu̾it curpitudẽs uirtus ẽẽ aesinat
Sed indit sieri posse ut de uirtirte prauo Iudicio male sen¬
tiatus et idro existiatõi hom̃i seruiendũ putauit Qd̾ qui facit
a recto bonoq recedit discedit qr nõ est in ña porestate ut
uirtus pro suis meritis hone stetur. Naue quid est honestas:
nisi honor ppetuus ad aliquẽ secũdo ppłi rumore delatus.
Quid ergo fiet s errore ac prauitate homi mala existi¬
matio sb srquatur: Abiciemus ne uixtatẽ quia flagicissa
et turpis ab ĩsipientibus iudiretur: Qur qũã ĩuidia premi
at uexari potest ut sit ipa ꝓpũ ac ꝑpetuũ bouũ nullo extuy̾rcs
adiumẽto indugere de bet quiui suis per ⁊ uoribus intatrr ⁊¬

Expanded text:
ristoteles ab his non longe recessit, qui uirtutem cum honestate summum bonum putauit: quasi possit ulla esse uirtus inhonesta ac non, si quid habuerit turpitudinis, uirtus esse desinat. sed uidit fieri posse ut de uirtute prauo iudicio male sentiatur, et ideo existimationi hominum seruiendum putauit: quod qui faciat, a recto bonoque discedet, quia non est in nostra potestate ut uirtus pro suis meritis honestetur. nam quid est honestas nisi honor perpetuus ad aliquem secundo populi rumore delatus? quid ergo fiet, si errore ac prauitate hominum mala existimatio subsequatur? abiciemusne uirtutem, quia flagitiosa et turpis ab insipientibus iudicetur? quae quoniam inuidia premi ac uexari potest, ut sit ipsa proprium ac perpetuum bonum, nullo extrinsecus adiumento indigere debet, quin suis . per se uiribus nitat
Abbreviated transcription (Latin):
sitũ qũ doct̾ira ⁊ sapĩa percipi auribus solis potest oculis s¬
lis non pt Celi ac solis undendi cã natus est. Quus te in hoc
spectaculũ induxit: Aut quid celo reꝵ q nature uisio tua
confert. Nlimirũ ut hoc ĩmẽsũ et admirabłe opus lude s
Confitere iggr esse reꝵ om̃ cõstitutore deu qui te h sũt mõ¬
dũ qrͣ testem laudatore q tanti siu operis iduxit Magnu
esst credis uidere celũ atq soleni. Cur ergo non gras acrs ei
qui huiꝰ benesicui aucter est: Cur non ip̃iꝰ Iurtutẽ prouidẽ¬
tiã potestatem metiris aĩo cuiꝰ opera miraris e Necẽe et cĩ
multo mirabilier sit qui nurabilia perfecit. Se te quispiam
uocasset ad cenã in ea q optie acceptus esses nur ĩsanus
uidereris s pluris faceres ipaui uoluptatem ꝙ poluptatis
aucterem:¬

Expanded text:
situm, quoniam doctrina et sapientia percipi auribus solis potest, oculis ssitum, quoniam doctrina et sapientia percipi auribus solis potest, oculis solis non potest? caeli ac solis uidendi causa natus es: quis te in hoc spectaculum induxit aut quid caelo rerumque naturae uisio tua confert? nimirum ut hoc inmensum et admirabile opus laudes. confitere igitur esse rerum omnium constitutorem deum, qui te in hunc mundum quasi testem laudatoremque tanti sui operis induxit. magnum esse credis uidere caelum atque solem: cur ergo non gratias . agis ei qui huius beneficii auctor est? cur non ipsius uirtutem prouidentiam potestatem metiris animo, cuius opera miraris? necesse est enim multo mirabilior sit qui mirabilia perfecit. si te quispiam uocasset ad cenam in eaque optime acceptus esses, num sanus uiderere, si pluris faceres ipsam uoluptatem quam uoluptatis auctorem
Abbreviated transcription (Latin):
enio nũt ad uere sagñe sũmũ boeũe Cuiꝰ naturã hoc
modo det̾mĩanda est/ Puu ut ullus hõis sit nec ca¬
excludit ac uluit Eoꝵ eiũ que dixerũt nichil tale est
cõstitutũ/ nec uidere nec intellig̾e̾ nec suspitari aliqñ
poturr̃nt. Anaxagonis cũ ab eo quereretur cuiꝰ rei cã
natus esset rũdit. Celi ac solis uidende. Pãc uotẽ admi-¬
rantur hoirs ac pho dignam iudicãt. Et ego hũc prito
nõ ĩuerentem quid rũderet effudisse hoc ta slii ne tacet
Q uod quid̃ secũ si sapiens fusset cõmentatũ meditãtũs¬
habere debuit. Quia siquis ruer siui nesciat ne hõ set quid̃ Sed
putemus non ex tempore dictũ illud esfusũ Uideamus in tribus
solis oculis posuit nichil ad mentem referes ed ad conpꝰoĩa
Quid s cetus fuerit officiũ ne hãĩs annietet qd fieu sine dita¬
su aĩe non potest: Quid cete corporis partes/ carebũt ne siuis
queq muneribus: Quid ꝙ plus est in auritus ꝙ in ocuas

Expanded text:
enio nunc ad verae sapientiae summum bonum, cujus natura hoc modo determinanda est. Primum, ut solius hominis sit, nec caexcludit, ac solvit; eorum enim quae dixerunt, nihil tale est.constitutum, nec videre, nec intelligere, nec suspicari aliquando potuerunt.natus esset, respondit caeli ac solis uidendi. hanc uocem admirantur omnes ac philosopho dignam iudicant. at ego hunc puto non inuenientem quid responderet effudisse hoc passim, ne taceret: quod quidem secum, si sapiens fuisset, commentatum meditatuhabere debuit, quia si quis rationem sui nesciat, ne homo sit quidem. set putemus non ex tempore dictum illut effusum. uideamus in tribus solis oculis posuit nihil ad mentem referens, sed ad corpus omnia. quid ? si caecus fuerit, officiumne hominis amittet? quod fieri sine occasu animae non potest. quid ceterae corporis partes? num carebunt suis quaeque muneribus? quid quod plus est in auribus quam . in oculis
Abbreviated transcription (Latin):
absurdior Q si mat̾ia inquit nõ est adeo facta ne terra
quid̃ et aqua et dey et igius adeo factus est Ꝙͣ callide pitcłiu
p̾teruolauit. Sic eiũ superius illud assũosit tãꝙͣ probatõne
nõ indigeret cũ id multo eẽt ĩcererus ꝙͣ illud p̃p quod a suca¬
ptũ est Si non est in quit adeo facta malerra nec mondus
adeo factus est Ex falso maluit collug̾e quod est fallĩ ꝙ ex
uero qd̾ est uriũ Et cũ debcãt incerta de certis prolari
Hic probatõciu siuupsit ex ĩterto ad euertendũ quod crat
certũ ltã dĩna prouidencia effectũ esse mondũ ut taceam
de trimegesto qui hoc predicat taceam de carm̃ebus abil¬
larũ que idem nũciãt taceam de prophetis qui opus mõ¬
di et opeficiũ dei uno spũ et paribote testantur/ eciã niter
pħos pene uniuer os cõuenit. Id eiui putagorici stoici

Expanded text:
absurdior. « Quod si materia, inquit, a Deo non est facta, nec terra quidem et aqua et aer et ignis a deo factus est. quam callide periculum pra.eteruolauit! sic enim superius illut adsumpsit, tamquam probatione non indigeret, cum id multo esset incertius quam illud propter quod adsumptum est. si non est inquit a deo facta materia, nec mundus a deo factus est. ex falso maluit colligere quod est falsum quam ex uero quod uerum, et cum debeant incerta de certis probari, hic probationem sumpsit ex incerto ad euertendum quod erat certum. nam diuina prouidentia efFectum esse mundum, ut taceam de Trismegisto qui hoc praedicat, taceam de carminibus Sibyllarum quae idem nuntiant, taceam de prophetis qui opus mundi et opificium dei uno spiritu et pari uoce testantur, etiam inter philosophos paene uniuersos conuenit;
Abbreviated transcription (Latin):
ores ꝙ esse aliquã ueram non putauerũt. Itaq qũe facilius ẽ
de aliens iudicare ꝙͣ desius dũ alioꝵ p̃cipiciã bident non
prospexerũt quod ãte suos prdes esset.

Expanded text:
ores, quod esse aliquam ueram non putauerunt. itaque quoniam facilius cst ores, quod esse aliquam ueram non putauerunt. itaque quoniam facilius cst de alienis iudicare quam de suis, dum aliorum praecipitium uident, non prospexerunt quid ante pedes suos esset.
Abbreviated transcription (Latin):
si cassa suut non oportet sullmoes ⁊ excelsos aĩos auocati ata
n tteram premi ed mlaliud ꝙͣ celestia cogitate ¶Cani.
mpugnate suut ergo a prudẽtioribus false religiõnes
quia sentrebant esse falsas. Sed mod̾s non est inducta ua
qr qualis aut ubi esses ignorabat. Itaq sic habuernus
qrͣ nulla eẽs oĩo quia ueram non poterat ĩlirnire. Et
seodem modo hiciderũt in errorẽ multo maiorẽ ꝙ illi qui fabã
cenebant. Nam isti fragiliũ cultores ꝙͣuis sint ineꝑti qui
celestia cõstituũt in rebus s corruptibilibus atq trenis
Aliquid tamen sapie retinent et habere uemam rossint
Quia sũmũ hõis officiũ etsi non ie ip̃a tamẽ ꝓpoito tenẽt
Tiquidẽ hõmi atq mutoꝵ uel solũ hel terte in ax̃m ĩ reli¬
gione distrimen est Hii uero ꝙ̃to fuerũt sapientiores¬
ꝙ intellexeiũt falsoreligionis errorẽ tanto suut factistulti¬

Expanded text:
si cassa sunt, non oportet sublimes et excelsos animos auocari atque si cassa sunt, non oportet sublimes et excelsos animos auocari atque in terram premi, sed nihil aliut quam caelestia cogitampugnatae sunt ergo a prudentioribus falsae religiones, quia sentiebant esse falsas: sed non est inducta vera, quia qualis, aut ubi esset, ignorabant. Itaque sic habuerunt, tanquam nulla esset omnino, quia veram non poterant invenire. Et eo modo inciderunt in errorem multo majorem quam illi qui falsam tenebant. Nam isti fragilium cultores, quamvis sint inepti, quia coelestia constituunt in rebus corruptibilibus atque terrenis, aliquid tamen sapientiae retinent, et habere veniam possunt, quia summum hominis officium, etsi non reipsa, tamen proposito tenentsiquidem hominum atque mutorum uel solum uel certe maximum in religione discrimen est. hi uero quanto fuerunt sapientiores intellexerunt falsae religionis errorem, tanto sunt facti stulti
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i nehõiem quid uidẽat quẽ indere se credãt. Ut em̃ quod
oculis subiectũ est non hõ u hõĩs receptaculũ est ciuꝰ qͣlitas
et figura non ex linramẽtis uasculi quo cõtmetur sed ex
factie et moribus ͭ pͣrouidetur. Qui igitur calũt simulatra cor¬
pora sunt hõĩbus caretia quia se corporalibus dedideriuit
Nlec uident plus aliquid mẽte ꝙ coipore cũ sit ar officium
ea subtilius cernere que acies corporalis non p̃t̾ intuen Qͦ
hõiẽs idem ille phũs ac poeta grauiter accusat tã ꝙͣ huiles
et abiectos qui contra nature sue conditõem ad uencranda
se terrena prostcinũt ait eĩ Et faciũs at̃os huiles formidiẽ
tetur. Nec pietas ulla est uelatũ sepe uider Ueyterr se ad lapidẽ
atq hoĩes accẽdere ad aris Es procubere humi prostratu ex
pandere palmas ante deũ delubra nec aras sauguie multo
E parg̾e suadrupedũ nec bot̾is nectere uota Que profecto

Expanded text:
ipsi ne hominem quidem uideant quem uidere se credunt. hoc enim quod ipsi ne hominem quidem uideant quem uidere se credunt. hoc enim quod oculis subiectum est non homo, sed hominis receptaculum est: cuius qualitas et figura non ex liniamentis uasculi quo continetur, sed ex factis ac moribus peruidetur. qui ergo colunt simulacra, corpora sunt hominibus carentia, quia se corporalibus dediderunt nec uident plus aliquid mente quam corpore, cum sit animi officium ea subtilius cernere quae acies corporalis non potest intueri. quos homines idem ille philosophus ac poeta grauiter accusat tamquam humiles et abiectos, qui contra naturae suae rationem ad ueneranda se terrena prosternant. ait enim: et faciunt animos humiles formidine tetur: nec pietas ulla est uelatum saepe uideri uertere se ad lapidem atque omnis accedere ad aras et procumbere humi prostratum et pandere palmas ante deum delubra nec aras sanguine multo spargere quadrupedum nec uotis nectere uota. quae profecto
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ ob maledicta morereris hec plus tibi laudis philippite a ferie
potuerũt ꝙͣ discussus error gu̾s hũai et mẽtes hõm ad samta¬
tem tua disputatoe uenotare. Sed concedamus tumditati que
ĩ sapiẽte eẽ non debet. Quid ergo ip̃e in eodem usaris eirore:
Uideo te terrena manufacta uenerari. Uana ẽs intelligis et
taĩ eadem facis que faciũt hui quos ip̃e sculti simos cõfiteris
Quid ig̃r profiut ĩurĩsse te uitãtẽ quã nec defensurus ẽẽs
nec secũturus: Si libenter errant eciam hii qui errate se
sentiũs quãto magis uulgus ĩ doctũ quod pompis ĩanibus gau¬
det. animisq puerilibus sp̃tat oĩa oblectatur friuolis et ¶ẽ
simulatyoꝵ capitur: Nec ponderare secũ iña quãq p̃ẽ pt
ut intelligat ichil tolendũ esse quod oculis mortalib cerint᷑
qr mortale sit necẽe est. Nec mirandũ ẽ sideũ non uideãt cũ

Expanded text:
quam ob maledicta morereris. Nec plus tibi laudes Philippicae afferre quam ob maledicta morereris. Nec plus tibi laudes Philippicae afferre potuerunt, quam discussus error humani generis, et mentes hominum ad sanitatem tua disputatione revocatae. Sed concedamus timiditati, quae in sapiente esse non debet. Quid ergo ipse in eodem versaris errore? Video te terrena et manufacta venerari: vana esse intelligis, et tamen eadem facis quae faciunt ipsi, quos ipse stultissimos confiteris. Quid igitur profuit vidisse te veritatem, quam nec defensurus esses, nec secuturus? Si libenter errant etiam ii qui errare se sentiunt, quanto magis vulgus indoctum, quod pompis inanibus gaudet, animisque puerilibus spectat omnia? oblectatur frivolis, et specie simulacrorum capitur, nec ponderare secum unamquamque rem potest, ut intelligat nihil colendum esse quod oculis mortalibus cernitur, quia mortale sit necesse est. Nec mirandum est, si Deum non videant, cum
Abbreviated transcription (Latin):
adorarẽt. Ilam cũ multa dixisses que ad cuersionem
reliionũ ualerent ait tai non esse illa uulgo disputã¬
da ne susceptas publice religiones disputatõ talis
extiugat Quid ei facias qui cũ errate se sentiat ultͦ
ĩp̃e in lapides ĩpingit ut ppłe oie ꝯsendat Ip̃e sibi ocłõs
eruat ut om̃es ceri suit qui nec de alus bene merratier
quos patitur eryate. nec de sriro qui alicnis accedie ey¬
ĩpleat quod mẽte percepit: Sed prudes et sciẽs pedẽ
laqueo inserit ut suuł cũ ceteris quos lberare ut pru¬
dentior debuit et ip̃e capiatur. Quin potius s quid tibi
cicero untutis est experue. populũ faceres apientem
digna res est ubi om̃es eloquẽtie tue uires ex eras. llõ
euã uerendẽr est/ ut te in tam bona causa deficiat᷑
or̃o. qui epe eciam malas copiose ⁊ fortiter defendisto
niũ ueritati suscipere non audes at mortẽ ut sapies
Cõcempne debiusti. Et erat multo pulcrius us benedicta potius

Expanded text:
adorarent. nam cum multa dixisset quae aadorarent. nam cum multa dixisset quae areligionum valerent, ait tamen non esse illa vulgo disputanda, ne susceptas publice religiones disputatio talis extinguat. Quid de eo facias, qui, cum errare se sentiat, ultro ipse in lapides impingat, ut populus omnis offendat? ipse sibi oculos eruat, ut omnes caeci sint? qui nec de aliis bene mereatur, quos patitur errare; nec de se ipso, qui alienis accedit ertis impleat, quod mente percepit, sed prudens et sciens pedem laqueo inserit, ut simul cum caeteris, quos liberare ut prudentior debuit, et ipse capiatur? Quin potius, si quid tibi, Cicero, virtutis est, experire populum facere sapientem: digna res est, ubi omnes eloquentiae tuae vires exerceas. Non enim verendum est ne te in tam bona causa deficiat oratio, qui saepe etiam malas copiose ac fortiter defendisti. nium veritatis suscipere non audes. At mortem ut sapiens contemnere debuisti. Et erat quidem multo pulchrius, ut ob bene dicta potius,
Abbreviated transcription (Latin):
gitis ad mortem qr dãpnatis Quia nichil est ĩferius et
hũleus terra insi mors et infere. Que si effugere uelle¬
tis Nibiection pedibus uñe ieirami contempneretis
corporis statu saluo. Qd̾ idcirto pectũ accepistis ut ocłos
atq mẽtem cũ eo qui secit conferre possetis. Cõtepn̾e
aut et calcare terrã quͥchil aliud est ꝙͣ snulatra non
adorare quia deterra facta sunt. Ite̾m diaucias nõ cor¬
cupisc̾e uoluptates corporis non amare. Quia opes
et corpus ip̃m cuiꝰ hospitio utim ᷑ terra est Uiuũ colite
ut uiuatis. Moriatur eiũ necẽe est qui st suãq aĩam
morteris ad Iudicauet.
ed quid prodest ad uulgus et ad hoĩes ĩperitos hoc
modo concionati cũ bideam eciam doctos ac pre¬
deñtes niros cũ religionũ intelligãt uanitatẽ nichilo
minꝰ tñ hũs ip̃is que dãpnãt colendis nescio qua pra¬
iutate prestare. Intelligobat eicero fulsa eẽ que hores

Expanded text:
gitis ad mortemque damnatis, quia nihil est inferius et gitis ad mortemque damnatis, quia nihil est inferius et humilius terra nisi mors et inferi. quae si effugere uelletis, subiectam pedibus uestris terram contemneretis corporis statu saluo, quod idcirco rectum accepistis, quo oculos atque mentem cum eo qui fecit conferre possetis. contemnere autem et calcare terram nihil aliut est quam simulacra non adorare, quia de terra ficta sunt, item diuitias non concupiscere, uoluptates corporis spernere, quia opes et corpus ipsum cuius hospitio utimur terra est. uiuum colite, ut uiuatis: moriatur enim necesse est qui se suamque animam mortuis adiudicauit. Sed quid prodest ad uulgus et ad homines inperitos hoc modo contionari, cum uideamus etiam doctos ac prudentes uiros, cum religionum intellegant uanitatem, nihilo minus tamen in iis ipsis quae damnant colendis nescio qua prauitate perstare? intellegebat Cicero falsa esse quae homines
Abbreviated transcription (Latin):
stulticie perbilerũt. ⁊ dorant engo insensibłia qui setũre
nrcabilia qui sapũt exanima qui uiuũt terrena qui
orrtui ⁊ cels. Iuunas igr uelut ĩ aliqua sullimi gecila
costitutũ unde Annurrsi ex audire possint per sĩauũ
cũ corporibus erectas ad ĩferiora depͥmitis tãꝙͣ uos penibeat
non quadrupedes esse natos.Fas non ẽ celeste aĩal cũ t̾renis
in terramq uergẽtibus coeguani. Quid uos celestibus bũsicus
orbati proni s in humũ ur̃a ponte procũbitis: Humi ẽi
miseoi uolutanũ cũ deorsum queritis quod in sellui q̃rere
dobiustis. Nam ista mortaliũ digitaꝵ luditra et fragilia fi¬
gnẽta ex quołt mati̾e gu̾e formata. quid aliud st̾ insi trma
ex qua nata sunt: Quid crgo rebus ĩferoribus subiacetis:
Quid capitibus m̃is terram suꝑponitiee Cũ eugo teue¬
uos sũmictitis hĩuliores q facitis uos ultro ad inferog mer¬

Expanded text:
stultitiae perbiberunt. Adorant ergo insensibilia, qui sentiunt; stultitiae perbiberunt. Adorant ergo insensibilia, qui sentiunt; irrationabilia, qui sapiunt; exanima, qui vivunt; terrena, qui oriuntur e coelo. Juvat ergo, velut in aliqua sublimi specula constitutum, unde universi exaudire possint, Persianum cum corporibus suis erectas, ad inferiora deprimitis, tamquam vos poeniteat non quadrupedes esse natos. Fas non est coeleste animal cum terrenis, in terramque uergentibus coaequari. quid uos beneficiis caelestibus orbatis pronique in humum uestra sponte procumbitis? humi enim miseri uolutamini, cum deorsum quaeritis quod in sublimi quaerere debuistis. nam ista mortalium digitorum ludicra et fragilia figmenta ex quolibet materiae genere formata quid aliut sunt nisi terra ex qua nata sunt? quid ergo rebus inferioribus subiacetis? quid capitibus uestris terram superponitis? cum enim uos terrae submittitis humilioresque facitis, ipsi uos ultro ad inferos mer
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtultus et horridus laxis aut matĩa ĩ formis et rudis
ꝓͣ in opifice. Recte igo seneca in libus moralibus. Sinulat᷑
tauit deoꝵ uenerãtior illis supplicat geru posito illa ado¬
rat illioe per tõtu assident dicui aut astant Illis stipene
raciũt uictuuas cedũt et hec cũ tantopere suscipiant
abres sui ulla fetere cõtempiuit. Quid interse tam ẽo¬
tranũ ꝙpͣ statuariũ despicere statua adorare et eũ no
⁊ cõuictũ quid ad mittere qui tibi deos faciat Quam
erggo uumi quã potesta tem hĩe pũt cũ ipe quirecieilla
non habeat Sed ne quid hec dare huis potuit que habeat
uidere audire loqui mouere. Quisqͣ ne ig̃r tam ĩeptres
est ut putet aliquid esse in /mualatro dei. in quo ne hõis
quid quicꝙ est ptei umibr̃a: Sed hec nemo considerat
Ineatu cbu sunt ꝑey suasione ac m̃etes eoꝵ penitus sucũ

Expanded text:
incultus et horridus lapis, aut materia informis ac rudis,incultus et horridus lapis, aut materia informis ac rudis, in opere, quam in opifice. Recte igitur Seneca in libris moralibus: Simulacra, inquit, deorum venerantur, illis supplicant genu posito, illa adorant, illis per totum assident diem, aut astant, illis stipem jaciunt, victimas caedunt; et cum haec tantopere suspiciant, fabros, qui illa fecere, contemnunt. Quid inter se tam contrarium, quam statuarium despicere, statuam adorare, et eum ne in convictum quidem admittere, qui tibi deos faciat? Quam ergo vim, quam potestatem habere possunt, cum ipse, qui fecit illa, non habeat? Sed ne haec quidem dare his potuit, quae habebat, videre, audire, loqui, moveri. Quisquamne igitur tam ineptus est, ut putet aliquid esse in simulacro dei, in quo ne hominis quidem quidquam est praeter umbram? Sed haec nemo considerat; infecti sunt enim persuasione, ac mentes eorum penitus fucum
Abbreviated transcription (Latin):
Imagie peoseueret ea q potins ꝙͣ ip̃iꝰ hõis asp̾tu srui uelit.
Mmnine profecto. Et tañĩ hõis Imago nccia cũ uidetur car
procul abest superuiacua futura cũ presto est. Der aertem
cuiꝰ numeri ac spũs ubiq diffasio abesse nuĩquã potest
seuiper utis᷑ iiago su peruacua est. Sed uerẽtus nr om̃is alaeꝵ
Et ideo siniulatra cõstitiuĩt que qr mortroꝵ suarit ymagĩes
suuilia st̃ mortius oĩ eiu seusu carẽt. Dei aũt ĩcter nũ
Eudine noñe accepit qu̾id poss̃t ista simulacͣ deo siilia
Iuditaꝵi que nec sentũt nec mouẽtur: Itaq dei spnulat
non illud est quod digitis hoĩs ex lapide aut ex ere alia ue
matia fabricatur/ Sed ip̃e hõ quĩ et sentit et mouet᷑ et
multas magnas q actões habet. Nec intelligñt hores ĩexli¬
ssimi o si sentire simulatra et taoueri possent ultro ado¬
ratura hoĩci fuissent a quo suut expolita cũ esent aut

Expanded text:
imagine perseueret eaque potius quam ipsius hominis aspectu frui uelit? imagine perseueret eaque potius quam ipsius hominis aspectu frui uelit? minime profecto. et tamen hominis imago necessaria tum uidetur, cum procul abest, superuacua futura, cum praesto est, dei autem, cuius numen ac spiritus ubique diffusus abesse numquam potest, semper utique superuacua est. sed uerentur ne omnis illoruet ideo simulacra constituunt, quae quia mortuorum sunt imagines, similia sunt mortuis: omni enim sensu calitudine in nomen accepit, quomodo possunt ista simulacra Deo similia judicari, quae nec sentiunt, nec moventur? Itaque simulacrum Dei non illud est, quod digitis hominis ex lapide, aut aere, aliave materia fabricatur; sed ipse homo, quoniam et sentit, et movetur, et multas magnasque actiones habet. Nec intelligunt homines ineptissimi, quod, si sentire simulacra et moveri possent, ultro adoratura hominem fuissent, a quo sunt expolita, quae essent aut
Abbreviated transcription (Latin):
monimenta suuit : Nam oĩo fiugendaꝵ similitudinũ iõ iecto
ab hõĩbus ĩuẽta est ut posent m̃coria retiuerr qui belmor¬
te subtracti uel absontia fuerãt sparati. Teos igr̃ in quoꝵ
nuo reponemus: Si in mortuoꝵ quis tam stultas ut colat
Si in absentiu colendi cego non suut. si nec uidẽt que saci¬
mus nec audiũt que p̾caniur. Si aũt dii absentes ese non
possunt qui qm̃ dĩni saut in quacũq parte mondi fuerit
uident ⁊ audiũt uniu̾sa. Suꝑuacua ergo suut illis shnu
aduocare. Ĩt em̃ pñtes non insi ad ymagies suas asuuit
Ita plane quẽ admod uulgus existimat mortuoꝵ aminas
circa tumulos ⁊corporũ suor ueliquias oberrate. Sed
non est. Quero eñ siquis ymagine hõĩs peregͤ eq̃stituse¬
contempletur sepius et ex ea solaciũ capiat absentis neꝵ idem
sanus essi uideatur si eo reuerso atq pñte in cõtemplanda

Expanded text:
monimenta sunt? Nam omnino fingendarum similitudinum ratio idcirco monimenta sunt? Nam omnino fingendarum similitudinum ratio idcirco ab hominibus inventa est, ut posset eorum memoria retineri, qui vel morte subtracti, vel absentia fuerant separati. Deos igitur in quorum numero reponemus? Si in mortuorum, quis tam stultus ut colat? Si in absentium, colendi ergo non sunt, si nec vident quae facimus, nec audiunt quae precamur. Si autem dii absentes esse non possunt, qui quoniam divini sunt, in quacumque mundi parte fuerint, vident et audiunt universa; supervacua ergo sunt simulacra, advocare. At enim praesentes non nisi ad imagines suas adsunt. Ita plane; quemadmodum vulgus existimat, mortuorum animas circa tumulos et corporum suorum reliquias oberrare. Sed non est. Quaero enim, si quis imaginem hominis peraegre constitucontempletur saepius, ut ex ea solatium capiat absentis, num sanus esse uideatur, si eo reuerso atque praesente in contemplanda
Abbreviated transcription (Latin):
milem fieri: cũ figuin e status inchil aliud sigug et
nisi mẽtem hõis eo sp̾tare oportere quouultũ et auũ
tam crẽctũ esse debere ꝙ corpus ut id cui dominara
debet hmtetur. Uerũ hõies et nõĩs sui et roĩs obliti oculos suos ab
alto deinũt solo q defigũt ac tim̃ot opera digitoꝵ suoꝵ quasi bero
quicꝙͣ esse possit artifice suo maiu.¶Que igitur amencia est
aut ea fuggere qie ip̃i post modũ timeant. Non ip̃a ĩquiũt crme
mus sid eos ad quoꝵ ymaginẽ ficta et quoꝵ nõebus cq̃ stcr ata E
Nempe ideo timetis ꝙ eos in celo esse arbitramini noq eiu se
dii sunt aliter fieri potest. Cur ig̃r oculos non In celũ tollitis
et Aduocatis eoꝵ nõibus in aperto sacrisicia celebratis: Cur
ad parietes ⁊̃ ligna et lapides potissimũ ꝙͣ in illo spectatis:
Ubi eos esse creditis: Quid sbi templa quid are uolunt.
Quid deiq ix̃a simulacra. que aut mortuoꝵ aut absẽtrom

Expanded text:
milem fieri, cum figura et status nihil aliut significet milem fieri, cum figura et status nihil aliut significet nisi mentem hominis eo spectare oportere quo uultum, et animum tam rectum esse debere quam corpus, ut id cui dominari debet imitetur. uerum homines et nominis sui et rationis obliti oculos suos ab alto deiciunt soloque defigunt ac timent opera digitorum suorum, quasi uero quicquam esse possit artifice suo maius. Quae igitur amentia est aut ea fingere quae ipsi postmodum timeant aut timemus, sed eos, ad quorum imaginem ficta, et quorum nominibus consecrata sunt. Nempe ideo timetis, quod eos esse in coelo arbitramini: neque enim, si dii sunt, aliter fieri potest. Cur igitur oculos in coelum non tollitis; et advocatis eorum nominibus, in aperto sacrificia celebratis? Cur ad parietes, et ligna, et lapides potissimum, quam illo spectatis, ubi eos esse creditis? Quid sibi templa? quid arae volunt? quid denique ipsa simulacra, quae aut mortuorum aut absentium
Abbreviated transcription (Latin):
dbus cũ in humũ rectent quia rõcia ac sapĩai non
accererũt nobis art status rectus sullimis uultus arti¬
fice deo datus sit apparet istas religiones deoꝵ non
esse rõĩs hũane quia curuãs celeste aĩal ad beneᵈa
cerrena. Par̃es em̃ ñr ille unus ⁊ solus cũ fingeret
Hoĩem idest aĩal intelliẽs et rõĩs capa/ eũ ex huiuo
sublenatũ ad contemplationẽ siu artificis erexit. Quod
Iusnit et erectos ad sidera tollere uultus Dũc utiq an
tro pon greci appellauerũs ꝙ sur sum sp̃tet Ip̃i eigo
sibi renũciant seq hõm noĩe abdicant qui nõ suosũ
aspicuit sed deorsum nisi forte id ip̃m ꝙ recti sumꝰ
celũ bident. Sed nobis ꝓp̾edatũ ẽ celũ rigidis ac stan¬
tibus intueri: ut regionem ibi queramus ut deũ cues¬
illa sudes est qm̃i oculis non possuuois aĩo cõtemplem᷑
recta sit qd̾ est tp̃ale Ipmi uere ami cũsit eternus hu

Expanded text:
ribus in humum spectent, quia rationem ac sapientiam non ribus in humum spectent, quia rationem ac sapientiam non acceperunt, nobis autem status rectus, sublimis vultus ab artifice Deo datus sit, apparet istas religiones deorum non esse rationis humanae, quia curvant coeleste animal ad veneranda terrena. Parens enim noster ille unus et solus, et cum fingeret hominem, id est animal intelligens et rationis capax, eum vero ex humo sublevatum ad contemplationem sui ariussit et erectos ad sidera tollere vultus. Unνθρωπον Graeci appellarunt, quod sursum spectet. Ipsi ergo sibi renuntiant, seque hominum nomine abdicant, qui non sursum aspiciunt, sed deorsum: nisi forte id ipsum, quod recti coelum vident; sed nobis proprie datum est, coelum rigidis ac stantibus intueri, ut religionem ibi quaeramus, ut Deum, cujus sedes illa, quoniam oculis non possumus, animo contemplemur: recta sit, quod est temporale, ipsum vero animum,
Abbreviated transcription (Latin):
dus est uictiẽ precibus ex poscit/ deoi sõlũ obtestatur
Der cius dĩnũ atq unicũ nomẽhõim sibi mistorcordia
querit. Nlũquã igr̃ dei memineoũt insi cĩ ĩ malis
sunt Dostquã ig̃r metus ees deseruit et ꝑicla recese¬
rũt tũ uero alacres ad deoꝵ temp̾a concuriũt. hrĩs
libant hus sacrificãt hos coronõt. Deo aut quem ĩ
ip̃a necessitate imploracieuãt ne uerbo quid̾ gr̃as agũt¬
Ad extremũ xo ex prospecitate ad luxuriã ex luxuria
uo ad hicia oĩa sic impietas aduersus deum nascitur
Quanam istud ex causa fieu putemus insi ẽẽ aliquã
peruersam potestatem que uitati sit seiper diica
que hũais erronibus gaudeat cũ unũ ac ꝓpẽtuũ sit opꝰ
effundere tenebias et hõmi cecare mẽtes/ ne deũ scu¬
lutem uideat/ ne deniq in celie assortiãt ac naturã
corporis sau seruẽt Nam ceteri aĩantes pronis corpo

Expanded text:
tus uictum precibus exposcit, deum solum obtestatur, tus uictum precibus exposcit, deum solum obtestatur, per eius diuinum atque unicum nomen hominum sibi misericordiam quaerit. numquam igsunt. Postquam metus deseruit et pericula recesserunt, tum vero alacres ad deorum templa concurrunt; his libant, his sacrificant, hos coronant. Deo autem, quem in ipsa necessitate imploraverant, ne verbo quidem gratias aguntadeo ex rerum prosperitate luxuria, ex luxuria vero, ut vitia omnia, sic impietas adversus Deum nascitur. Quanam istud ex causa fieri putemus? nisi esse aliquam perversam potestatem, quae veritatis sit semper inimica, quae humanis erroribus gaudeat, cui unicum ac perpetuum sit opus offundere tenebras, et hominum caecare mentes, ne lucem videant, ne denique in coelum aspiciant, ac naturam cor
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ pietatis sue qui non agnoseũt cueltũ enis. quẽ prorsus
ignoncri ab hõie fas non est. Nam et cũ Iurãt et cũ
optant ⁊ cũ gr̃s agũs. non Iouẽ aut deos multos ad
deũ nõĩant adeo uitas im̃ cogẽte natura eccã ab ĩuitis
pectoribus crũpit. Quod qruid̃ non faciũs in prosperis
rebus. Nam cũ maxĩe deus ex mc̃oria hõm labitur cũ
beneficiis eius fruentes honore date dĩne indulgentie
deb̾ent fit uo si aliqua necessitas grauis presserit, tũt
deũ recordantur. Si belli cerior isremus si morboꝵ
pesti fera uis ĩcubuit Se aliuẽta surigibus louga siccitas
denegauit Si seua tempestas si grando ingouat ad
dẽũ confugitur ad eo petitur auxilũ deus ut sub¬
ueniat oratur Siquis ĩ mari uento seruẽte ꝰactatur
hũc ĩuotat Si quis aliqua ui affligitur hñc potius ĩ¬
plorat Siquis ad extremã menditandi nce Netatẽ dedui¬

Expanded text:
impietatis suae? qui non agnoscunt cultum ejus, quem prorsus impietatis suae? qui non agnoscunt cultum ejus, quem prorsus ignorari ab homine fas non est. Nam et cum jurant, et cum optant, et cum gratias agunt, non Jovem aut deos multos, sed Deum nominant: adeo ipsa veritas, cogente natura, etiam ab invitis pectoribus erumpit; quod quidem non faciunt in prosperis rebus. Nam tum maxime Deus ex memoria hominum elabitur, cum beneficiis ejus fruentes, honorem dare divinae indulgentiae debent. At vero si qua necessitas gravis presserit, tunc Deum recordantur. Si belli terror infremuerit, si morborum pestifera vis incubuerit, si alimenta frugibus longa siccitas denegaverit, si saeva tempestas, si grando ingruerit, ad Deum confugitur, a Deo petitur auxilueniat oratur. si quis in mari uento saeuiente iactatur, hunc inuocat, si quis aliqua ui adflictatur, hunc potius inplorat, si quis ad extremam mendicandi necessitatem deduc
Abbreviated transcription (Latin):
sequerentur terremis fignientis aĩas suas non subster
nerẽt mortiferas libidmũ uoluptates non appeterent
deniq sripos magni existimadẽt atq intelligerẽt plus
esst ini hõie ꝙͣ uidetur eiusq uim et condicõnem non
aliter retmeri posse isi cultũ ueri parẽtis sui depõita
prauitate susceperit. Qquid sicut oportet de sũma
yeꝵ sepe nio cogitãs admirari soleo marestatem dei siugu¬
laris que cõtmet regit q oĩa in tantam uenisse oblauone
Ut que sola detẽt coli potissimũ negligatur hoĩes bo ip̃os
ad cantã cecitatẽ esse deductos ut uiuo et bero deo mortreqs
p̾ferãt terrenos aũs sepultos s in terra ei qui fundator
ip̃i cerresit Et tamen huic ĩ pretati hõmi posset ueĩã
concedi si oĩo ab ignorancia dĩmi nõis ueniret hic eigor
Cũ roipos deoꝵ cultores seꝑe uideamus eũ deũ Nãmũ
et cõsiteri et predicare. quã sibi uenian /perare posẽt

Expanded text:
sequerentur, terrenis figmentisequerentur, terrenis figmentinerent, mortiferas libidinum suavitates non appeterent: denique seipsos magni aestimarent, atque intelligerent plus esse in homine quam uidetur: cuius uim condicionemque non aliter posse retineri, nisi cultum ueri parentis sui deposita prauitate susceperint. equidem sicut oportet de summa penumero cogitans admirari soleo, maiestatem dei singularis quae continet regitque omnia in tantam uenisse obliuionem, ut quae sola debeat coli, sola potissimum nad tantam caecitatem esse deductos ut vero ac vivo Deo mortuos praeferant, terrenos autem sepultosque in terra ei qui fundator ipsius terrae fuit. Et tamen huic impietati hominum posset venia concedi, si omnino ab ignorantia divini nominis veniret hic error. Cum vero ipsos deorum cultores saepe videamus Deum summum et confiteri et praedicare, quam sibi veniam sperare possunt
Abbreviated transcription (Latin):
les q cultus per uniuersam ceirã con¬
sensus hõmi sculta per suasione suscepit
mort̾ales fuerit fuucti q uita dicune
necessitati morte concesserẽt. tameo
nequa dubitatio rełequatur hit sccũdꝰ
fontem ip̃m patefaciet erorũ causus¬
q om̃es explicabit quibus decepti hõies
ne inueterata in susceptis prauisime religiorbus
perseuerauerĩt. Oestio eñi cõm̃itis manibus et hõiã
ĩpia uanitate detecta siugulans dei asserere marestatẽ
suscipiens utilius et maiꝰ officiũ reuotandi hõies a pͥcue
erueribus et in gr̃am secũ ip̃os redutendi. ne se ut qͥdã
supuacuos et ad nichil ot frrestra oĩo natos putent.
Que opio plerosq ad bitia compellit Nam duẽ exi¬
semiat nulli deo nos cure ẽẽ aut post mortẽ inchil fie¬
turos totos se libidanibus adiciũt Et dũ licere ebi pri¬
tant hauriendis uoluptatibus scienter incumbunt.
deũ suũ ac dominũ agnosceres uirtatẽ iustetiamq

Expanded text:
lesque cultus per uniuersam terram conlesque cultus per uniuersam terram consensus hominum stulta persuasione suscepit, mortales fuerint functique uita diuinae necessitati morte concesserint, tamen ne qua dubitatio relinquatur, hic secundus liber fontem ipsum patefaciet errorum causasque omnes explicabit, quibus decepti hominesne inueterata in susceptis prauissime religionibus perseuerauerint. gestio enim conuictis inanus et hominum inpia uanitate detecta singularis dei adserere maiestatem, suscipiens utilius et maius officium reuocandi homines a prauis itineribus et in gratiam secum ipsos reducendi, ne se, ut quidasuperuacuos et nihili et frustra omnino natos putent, quae opinio plerosque ad uitia compellit. nani dum existimant nulli deo esse nos curae aut post mortem nihil futuros, totos se libidinibus addicunt et dum licere sibi putant, hauriendis uoluptatibus sitienter incumbunt, dominum suum agnoscerent, uirtutem iustitiamque