comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meȩ bisacutȩ in manibꝰ eorum. Ad faciendam
uindictam in gentibꝰ: obuirgationes in ꝑopłis.
Ut adͥ alligent reges eorum in cõpedibꝰ. & nibi¬
les corum inuinculis ferreis. Ut faciant ucis
iudicium conscriptũ. fãcile exposuimꝰ. quouͦ
de frameis cadent ut exsurgant. separent᷑ ut
congregant᷑ uulnerent᷑ ut sanent᷑. moriantir
ut uiuant. S quid faciemꝰ. quomͦ expomiinꝰ.
ad alligandos reges eorũ in cõpedibꝰ: Reges
nostis. Ieti enum u̾sus quos eeꝑim̃ exponere.
ob seuri sunt: s illud qdđ exillis diccurus sũ. ñqͥ
nouũ. Iam notũ ẽ uob: mͦ ñ discere opus ha¬
betis. s̃ commemorure. dhoc aut̃ uoluit dẽ
obscure ponere quosdam u̾sus suos: ñ ut alii¬
qͥd nouũi de illis seruat᷑. s ut iã qd̃ usitatũ
rat obscuris exposict̾is in nouet᷑. Notum̃ regs
factos ꝓr̃ ianos nouimꝰ nobiles gentiũ factos
xepian .s. sunt hodie quȩ & fuer᷑ et er̃. &e non q¬

Expanded text:
meae bis acutae in manibus eorum, ad faciendam meae bis acutae in manibus eorum, ad faciendam vindictam in gentibus, objurgatioUt alligent reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in vinculis ferreis. Ut faciant in eis judicium conscriptum.» Facile exposuimus quomodo de frameis cadant ut exsurgant, separentur ut congregentur, vulnerentur ut sanentur, moriantur ut vivant: sed quid faciemus? quomodo exponemus, «Ad alligandos reges eorum in compedibus?» Reges nostis. Isti enim versus quos coepimus exponere, obscuri sunt; sed illud quod ex illis dicturus sum, non est novum. Jam notum est vobis; modo non discere opus habetis, sed commemorari. Ad hoc autem voluit Deus obscure ponere quosdam versus suos, non ut aliquid novum de illis eruatur; sed ut quod jam usitatum erat, obscuris expositis innovetur. Novimus reges factos christianos, novimus nobiles gentium factos christianos. Sunt hodieque, et fuerunt, et erunt; et non c
Abbreviated transcription (Latin):
pganum: ñ inuemio. cxp̃ianus ẽ: gͦ mortu
iẽ paganus ẽ. Nam si ñ occidunt᷑. unde
atum ẽ petro. macta et manduca: u nde
ise saulus occisus ẽ ꝑsecutor: & paulus eiatꝰ
ẽ p̃dicator. Qucro saulum ꝑsecrtorem: &e ñ inuenio.
Dccisus ẽ. Uude: De framea bisacuta. S quia oc
p̃dicatox: accepit &e ipse in manibꝰ framqͥ bisa
cutam. aã faciendam uindictam in gentibꝰ. Et
Obuirgationes in popłis. Obuirgatio quȩ est.ͦ
Correptio ꝓcedat ex uob framea bisacuta. No¬
lite cessare: dedit illam uob as ꝓ modalo
uro. Qualis homo es. qui idola eolis: Dic ami¬
co tuo. si tam̃ remansit cui dicas. Qualis homo
es. qͥ dimisisti eũ a qͦ factus es. & adoras qđ
fecisti: coelior ẽ faber. quam qđ fabricat fa¬
ber. Si fabrum addorare erubescis. adoranda¬
qaͣ faber fecit ñ erubesces: Cum oeꝑti aube¬
scere. cum ceꝑit compungi: fecisti uulnꝰ l fra¬
mea. ꝑuenit adcor. moriturꝰ ẽ. ut uiuat. fr̃a¬

Expanded text:
paganum, non invenio; christianus est: ergo mortuus paganum, non invenio; christianus est: ergo mortuus est paganus. Nam si non occiduntur, unde dictum est Petro: «Macta et manduca» ? Unde ipse Saulus occisus est persecutor, et Paulus erectus edicator? Quaero Saulum persecutorem, et non invenio; occisus est. Unde? De framea bis acuta. Sed quia occpraedicator, accepit et ipse in manibus frameam bis acutam, «ad faciendam vindictam in gentibus.» E«Objurgationes in populis.» Objurgatio quae est? Correptio. Procedat ex vobis framea bis acuta, nolite cessare; dedit illam vobis Deus pro modulo vestro. Qualis homo es, qui idola colis? Dic amico tuo, si tamen remansit cui dicas: Qualis homo es, qui dimisisti eum a quo factus es, et adoras quod fecisti? Melior est faber, quam quod fabricat faber. Si fabrum adorare erubescis, quod faber fecit, non erubescis? Cum coeperit erubescere, cum coeperit compungi, fecisti vulnus de framea; pervenit ad cor, moriturus est ut vivat: «Fra
Abbreviated transcription (Latin):
sirũds̃ in digits ipsius fecit: Quid ÷ inma¬
nu psuis: Fãctus ẽ. in potestate illi qͥatum ẽ.
p̃diare sermonem aĩ. Postremo possumꝰ etiam¬
ce his mauꝰ aliter iuntelligere. Nam qui locuti
st̃: uilinguã habuer̃ sermonem dĩ. Qui scriꝑ¬
ser̃. n manibꝰ & frameȩ bisacutȩ in manibꝰ eorũ.
Iam uidetis fr̃s scõs armatos. attendite strages:
halentes in manibꝰ frameas bisacutas: Ad fa¬
cieidam uindictã in gentibꝰ. Uia̾ete si ñ ẽ fa¬
ca uindicta in gentib cotidie ipsa fit. hoc a¬
gniꝰ & nos loquendio. Attendite quomͦ cese
suit gentes babiloniȩ. Illi reddit᷑ duplum.
sc enini de illa dictum ẽ. reddite duplum illi
a qđ fecit. Quomͦ raldit᷑ duplum: Bellant
si. educunt frameas bisacutas. fiuint stra¬
es. funt occiones. separationes. Quom illi duplũ.
ulditur.⁊ Illa quando poterat ꝑsequi xp̃ia¬
ios: carnem occidebat dm̃ confringebat. mͦ
li duplum reddit᷑. Et pagan extingunt᷑: e
iola frangunt᷑. Quom inquies pagani occi

Expanded text:
sius fecit? Quid est, «in manu» ipsius «factus est?» In potestate illi datum est praedicare sermonem Domini. Postremo possumus etiam has manus aliter intelligere. Nam qui locuti sunt, in lingua habuerunt sermonem Dei; qui scripserunt, in manibus: «Et frameae bis acutae in manibus eorum. videtis sanctos armatos; attendite strages, habentes in manibus frameas bis acutas? «Ad faciendam vindictam in gentibus.» Videte si non est vindicta facta in gentibus. Quotidie ipsa fit; hoc agimus et nos loquendo. Attendite quomodo caesae sunt gentes Babyloniae. Illi redditur duplum: sic enim de illa scriptum est, «Reddite illi duplum, ad quod fecit» . Quomodo redditur duplum? Bellant sancti, educunt frameas bis acutas; fiunt strages, fiunt occisiones, separationes: quomodo illi duplum redditur? Illa quando poterat persequi Christianos, carnem occidebat, Deum non confringebat: modo illi duplum redditur; et Pagani exstinguuntur, et idola franguntur. Quomodo, inquies, Pagani occid
Abbreviated transcription (Latin):
b tenent᷑. ht̃ uincula ferrea: timet dm̃. Dicit᷑ illi.
Dampn bit te ds̃ si feceris. Iudex ẽ supra om̃s. ali¬
dit gemitum uxoris tue: reus teneb̾is in conspe¬
ccu eiꝰ. hac co icupiscentia blanditur. hac pęna
acterret᷑. ad consenciendum praue cupiditati.
nͥ uincula ferrea retinerent qđ plus ẽ. S dicat.
Continere iam uolo: nolo iam uxorem. ñ pot̃.
Qđ situ ius. & illa ñ uult: num quid̃ ꝑ continen¬
tiam tuã debes illam fieri fornicariam: Si
alii nupserit de itiuo: adultera erit. Nõ uult
Ds̃ tͥ cõputauit si ñ qđ debes exigis: reddis qdđ
debet᷑. uxori. Times ñ facis. Conentiunt᷑ uin¬
cula tua: aud̃i quia uinculis ferreis constrictꝰ es.
alligitus es uxori. ne quesieris solutionẽ. Durũ

Expanded text:
bus tenentur; habet vincula ferrea, timet Deum. Dicitur illi: bus tenentur; habet vincula ferrea, timet Deum. Dicitur illi: Damnabit te Deus, si feceris; judex est supra omnes, audit gemitum uxoris tuae, reus teneberis in conspectu ejus. Hac concupiscentia blanditur, hac poena deterret. Ibat ad consentiendum pravae cupiditati, nisi vincula ferrea retinerent. Quod plus est, si dicat, Continere jam volo, nolo jam uxorem: Non potes. Quid, si tu vis, et illa ntiam tuam illa debet fieri fornicaria? Si alii nupserit te vivo, adultera erit. Non vult Deus tibi computabit, si non quod debet exigis, sed reddis quod debetur uxori. Times, non facis; concutiuntur vincula tua. Audi quia vinculis ferreis constrictus es: «Alligatus es uxori? Ne quaesieris solutionem» . Durum
Abbreviated transcription (Latin):
cultatũ. necũ se cõmouerit. in saippliciũ rapi¬
atur. Cessat timore hominis. & si ñ dĩ: poten¬
tes autem mundi reges & nobiles nͥ dm̃ time¬
ant. quid tunebunt. S p̃dicat᷑ illis. & ꝑcuti¬
unt᷑ framea bisacuta. Dicit᷑ illis: quia ẽ qui
ponat alios ad dexteram. alios adsinistram.
ut dicat eis qui a sinistris st̃. tte in ignem et̃¬
num qͥ ꝑatus ẽ diabolo & angł̃is eiꝰ. Nondũ
ailligunt usticiam: s timent pęnam. Et ti¬
m̃do penam iam areper̃ cõmpedes: & in
uinculis ferreis erudiunt᷑. Uenit ad nos
homo de scło potens. offendet illũ uxor su¬
a. aut forte concupunt alterius pulchri¬
tiqinem. aut altera ditiorem: uult dimit¬
tere illã quã ht̃. Non facit. audit a seruo
di. audit a ꝓpħa. audit ab apło. ñ facit.
causa fornicationis. dudit hoc. timet et ñ facit.
Pedes leues iam ꝓgrediebant᷑. in lapsum: cõpeili¬

Expanded text:
cultatum; ne cum se commoverit, in supplicium rapicultatum; ne cum se commoverit, in supplicium rapiatur, cessat timore hominis, etsi non Dei. Potentes autem mundi, reges, nobiles, nisi Deum timeant, quid timebunt? Sed praedicatur illis, et percutiuntur framea bis acuta. Dicitur illis quia est qui ponat alios ad dexteram, alios ad sinistram; ut dicat eis qui a sinistris sunt: «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» . Nondum diligunt justitiam, sed timent poenam; et timendo poenam, jam acceperunt compedes, et in vinculis ferreis erudiuntur. Venit ad nos homo de saeculo potens; offendit illum uxor sua, aut forte concupivit alterius pulchriorem, aut alteram ditiorem: vult dimittere eam quam habet, et non facit. Audit a servo Dei, audit a propheta, audit ab apostolo, et non facit; causa fornicationis : audit hoc, timet, et non facit. Pedes leves jam progrediebantur in lapsum, compedi
Abbreviated transcription (Latin):
podes sapientiȩ: compedes uerbi dei. Quare gͦ uin¬
culum ferreũ. Et tam̃ nͥ dimore homo incipi
et dm̃ colere: ñ ꝑueniat ad amorem. Initium
sapientiȩ. timor dñi. Incipit gͦ auinculis ferre¬
is: finitur ad torquem aureum. Dictũ ẽ enim
de sapientia: & torquem aureum circa tuam
ceruicẽ. Non tͥ imponeret torquẽ aureũ: nͥ pͥmũ
in compedibꝰ ferreis te alligasset. Cȩpisti a
timore: consũmatonẽ ad sapientiã. Qũã mul¬
ti sunt qui ꝓpterea nolunt male facere. qͥa
gehennas timent: quia eruciatum tient. ñ¬
dum amant uisticiam. Si illis ꝓmitteretur
ĩpunitas. & diceret᷑ eis: facite qđ uultis secu¬
ri. imptinitũ uob̃ erit: emitterent ꝓ gressus
libidinũ suarũ. inqueq nequissima: & ma¬
aeune fr̃s mei maxime reges & nobiles. quib
ñ facile dr̃. quia fecisti. Nam pauꝑ hõ & siñ
timeat dm̃. quia nullarũ uiriũ. ẽ. nullarũ fa¬

Expanded text:
pedes sapientiae, compedes verbi Dei. 15. Quare ergo vinpedes sapientiae, compedes verbi Dei. 15. Quare ergo vinculum ferreum. Et tamen nisi timore incipiat homo Deum colere, non perveniet ad amorem. Initium sapientiae timor Domini . Incipit ergo a vinculis ferreis, finitur ad torquem aureum. Dictum est enim de Sapientia, «Et torquem aureum circa tuam cervicem» . Non tibi imponeret torquem aureum, nisi primo in compedibus ferreis te alligasset. Coepisti a timore, consummaris ad sapientiam. Quam multi sunt qui propterea nolunt male facere, quia gehennas timent, quia cruciatus timent? Nondum amant justitiam. Si illis promitteretur impunitas, et diceretur eis, Facite quod vultis securi, impunitum vobis erit; emitterent progressus libidinum suarum in quaeque nequissima: et maxime, fratres mei, maxime reges et nobiles, quibus non facile dicitur, Quid fecisti? Nam pauper homo, etsi non timeat Deum; quia nullarum virium est, nullarum fa
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibꝰ. s elegit ꝓdesset imꝑatorẽ e d̃episcato¬
reii. ñ piscatore deimꝑatoreni. & elegit ea
quȩ nulluis mom̃ti erant in mundo. ipsos
impleuit sp̃u scõ. dedit eis frameas bisa
aduersus agnum. s fortior leone inuentꝰ ẽ
agnus. Leo uictoꝰ sȩuiendo: agnꝰ uicit patien¬
do. Conu̾sa sunt corda hominũ ad timorem
.xp̃i. cȩper̃ reges. ceper̃ nobiles miraculis com
unũ nom̃ concurrere genꝰ humanũ. Et qͥd
facerent multi: Eleger̃ ignobilitatem. et
dimittentes domos fuas. substantias suas
distribuentes pauꝑibꝰ cucurrer̃ ad ꝑfectionẽ.
ni sequere me: & habebis thesaurũ in cęlis.
Multi ex nobilibꝰ fecerunt hoc .ẜ. cessauer̃ isti¬
ẽẽ nobiles gentium. eleger̃ pauꝑtatẽ in scł̃o.
nobilitatem in xp̃o. Multi aut̃ tenent ipsã
nobilitatem: tenent regias potestates. & sic st̃
xp̃iani. Ipsi sunt tanquam in cõpedibꝰ: &
tanquã in uinculis ferreis. Unde hoc: Ne
ꝓ greaerent᷑ ad̾ illicita: compedes acceper. Cõ¬

Expanded text:
omnibus: sed elegit prodesse imperatori de piscatore, non piscatori de imperatore; et elegit ea quae nullius momenti erant in mundo. Ipsos implevit Spiritu suo, dedit eis frameas bis aadversus agnum: sed fortior leone inventus est agnus. Leo victus est saeviendo, agnus vicit patiendo. Conversa sunt corda hominum ad timorem Christi; coeperunt reges, coeperunt nobiles miraculis communum nomen concurrere genus humanum. Et quid facerent? Multi elegerunt ignobilitatem, et dimittentes domos suas, substantias suas distribuentes pauperibus, cucurrerunt ad perfectionem. me, et habebis thesaurum in coelis» . Multi ex nobilibus fecerunt hoc: sed cessaverunt isti nobiles esse gentium; elegerunt paupertatem in saeculo, nobilitatem in Christo. Multi autem tenent ipsam nobilitatem, tenent regias potestates, et sic sunt christiani. Ipsi sunt tanquam in compedibus, et tanquam in vinculis ferreis. Unde hoc? Ne progrederentur ad illicita, compedes acceperunt; com
Abbreviated transcription (Latin):
quem ferit᷑ seꝑarat amundo. Nonne i¬
pse ẽ gladus de quo dñs dicit. ñ ueni pa¬
dem intitere in t̾̃ra. s gladium: Aiten¬
de quomͦ iuniet disungere: quomͦ uenit
separare. Disiungit scõs. disiuingit impios. seꝑat
ate qđ te impelit. filius uult seriure dõ: pat̃
ñ uult. Uenit gladitis. uenit sermo dĩ. diutidit
filium a patre. filia uult. mater ñ uult: gla¬
dio diuidunt᷑ ab inuicem. Nurus uult: sẽd¬
socrus ñ uult. Ueniat gladins bisacutus:

Expanded text:
quem ferit, separat a mundo. Nonne iquem ferit, separat a mundo. Nonne ipse est gladius, de quo Dominus dicit: «Non veni pacem mittere in terram, sed gladium» ? Attende quomodo venit disjungere, quomodo venit separare. Disjungit sanctos, disjungit impios, separat a te quod te impedit. Filius vult servire Deo, pater non vult: venit gladius, venit sermo Dei; dividit filium a patre. Filia vult, mater non vult; gladio dividuntur ab invicem. Nurus vult, socrus non vult; veniat
Abbreviated transcription (Latin):
tationes dĩ in faucibꝰ eorum. Sic lecabunt᷑
in cubilibꝰ suis÷ ut ñ sibi tribuant qđ bo¬
ni st̃: s illũ laudent a qͦ acceper̃ qđ sunt.
aqͦ uocant᷑ ut ꝑueniant adid qđ ñdũ st̃.
&e a qͦ sperant ꝑfectionem. cui grãs agunt qͥa
in choauit exultationis dĩ infancib eorum.
Iam uidete scõs: iudete głam eorũ. uidete
ꝑ uniu̾sum mundũ. uidete qđ exultationes
aĩ st̃ in faucib eorum. Et framee bis acutȩ
in manubꝰ eoũ. fr̃amea appellat᷑: quã uulgo
spatam dicunt. St̃ enĩgladis ex una parte
acuti: ipsȩ sunt machere. Istȩ aut̃ frameȩ. ipse
& rompheȩ. ipse etiami spatȩ appellant᷑. Mag¬
num misteriũ ht̃ hoc genꝰ ferraũiti: qđ ex utra¬
ꝙ parte aciitũ ẽ. Ipse franeȩ sunt bisacute. In
manibꝰ corum frameas bisacutas: intelligimꝰ
sermonem dñi. Et una framea ẽ.S idõ mil
Unde bisacutꝰ. Dicit dͥe temꝑalibꝰ dicit
dͥe ȩt̃nis: muttoq ꝓbat quid dicit. Et eũ

Expanded text:
tationes Dei in faucibus eorum.» Sic laetabuntur in cubilibus suis, ut non sibi tribuant quod boni sunt, sed illum laudent a quo acceperunt quod sunt, a quo vocantur ut perveniant ad id quod nondum sunt, et a quo sperant perfectionem; cui gratias agunt, quia inchoavit: «Exsultationes Dei in faucibus eorum.» Jam videte sanctos, videte gloriam eorum, visum mundum, videte quod «exsultationes Dei» sint «in faucibus eorum.» 12. «Et frameae bis acutae in manibus eorum.» Framea appellatur, quam vulgo spatham dicunt. Sunt enim gladii ex una parte acuti, ipsae sunt machaerae. Ipsae autem frameae, ipsae et romphaeae, ipsae etiam spathae appellantur. Magnum mysterium habet hoc genus ferramenti, quod ex utraque parte acutum est. Ipsae «frameae» sunt «bis acutae in manibus eorum.» Frameas bis acutas intelligimus sermonem Domini: et una framea est; sed ideo mUnde bis acutus? Dicit de temporalibus, dicit de aeternis. In utroque probat quod dicit, et eum
Abbreviated transcription (Latin):
oniem. Ecce gladius exutraq parte acutꝰ: pro¬
desia dĩ ꝑ totũ mundũ ñerat: Ecce ẽ. Ante
legebt᷑ & ñuidebatur: mͦ sic̃ legit᷑ ita cerm¬
nã partem gladii ꝑtinet. hs spem futurarũ
rerũ. habes consolationem p̃sentiũ: noli re¬
trahi abeo quiuult retrahere. Pat̃. mater.
soror. uxor sit. amicus sit: ñ te retrabant.
& utilis tͥ erit gladiuis bisacutus. utilit̃ te
ille seꝑat. male te tu conglutinas. Uenit
et̃na. implens temꝑalia. Adm id̾co & duo
testam̃ta dicunt᷑. Quȩ erant gͦ framcȩ bis
acutȩ in manibꝰ eorum : Duo testam̃ta:
ad gladium bisacutũ ꝑtincut. Uetus testa¬
m̃tum t̃rena ꝓmittit: nouũ ȩterna. In u¬
bisacutus. Quͣxͣ gͦ inmanibꝰ & ñ inlinguis: Et
framȩ bisacutȩ inquit in manibꝰ eorũ. In ma¬
nibꝰ dicit: in potestate. Acceper̃ eium sermo¬
nem h̃ inpotestate: ut uͥ uellent dicerent.
cui ullent dicerent. ũ timerent potestatẽ. ne
contenpnerent pauꝑem. In manib enum habe¬

Expanded text:
onem. Ecce gladius ex utraque parte acutus, prolesia Dei per totum mundum non erat? Ecce est. Antea legebatur, et non videbatur: modo sicut legitur, ita cerneram partem gladii pertinet. Habes spem futurarum rerum, habes consolationem praesentium; noli retrahi ab eo qui vult retrahere: pater, mater, soror, uxor sit, amicus sit, non te retrahat; et utilis tibi erit gladius bis acutus. Utiliter te ille separat, male te tu conglutinas. Venit aeterna, implens temporalia. Nam ideo et duo Testamenta dicuntur. Quae erant ergo «frameae bis acutae in manibus eorum?» Duo Testamenta ad gladium bis acutum pertinent: Vetus Testamentum terrena promittit, Novum aeterna. In ubis acutus. Quare ergo in manibus, et non in linguis? «Et frameae bis acutae,» inquit, «in manibus eorum. In manibus» dixit, in potestate. Acceperunt ergo sermonem Dei in potestate, ut ubi vellent dicerent, cui vellent dicerent; non timerent potestatem, non contemnerent paupertatem. In manibus enim habe
Abbreviated transcription (Latin):
Qd ds̃ conuinx̃: homo ñ separet. S aura st̃
uincula. Quis nesciat ipsam duritiã: Doluer̃
apłi &e dixer̃. Si talis causa ẽ cũ uxore: ñ expe.¬
dit nubere. Si uincula ferrea st̃: ñ opꝰ ẽ ut
illuc pedes mittant᷑. Et dñs. Non om̃s capi¬
unt uerbũ: s qui potest capere capiat. Alli¬
gatus es uxori: ne quęsieris solutionẽ. Quili¬

Expanded text:
Deus conjunxit, homo non separet.» Sed dura sunt vincula. Quis nesciat? Ipsam duritiam doluerunt Apostoli, et dixerunt: «Si talis est causa cum uxore, non expedit nubere.» Si vincula ferrea sunt, non opus est ut illic pedes mittantur. Et Dominus: «Non omnes capiunt verbum istud; sed qui potest capere, capiat» . «Alligatus es uxori? Ne quaesieris solutionem;» quia alli
Abbreviated transcription (Latin):
tium digiti lingne. Et ipsum misteriũ timpa¬
ni &e psalterii: ñ est tacendum. In tumpano.
chorͥi extendit᷑: in psalterio corde extendunt᷑.
In itroꝙ organo: caro crucifigit᷑. Quam bene
psallbat: in timpano & psalterio: qui dicebat.
mat canticũ nouũ. qui ⁊e docet. quando tͥ di¬
cit. qui uult eẽ m̃s discipłs. abneget semet ipsũ.
& colat crucem suã & sequatur me. Nondi-¬
mitat psalteriũ suũ. ñ dimitat timpanũ. ex¬
tendit᷑ in ligno. & siccet᷑ a concupiscentia car¬
nis. Aerui quanto plus fuerint excenti: tanto
acitiꝰ sonant. Ut gͦ acute sonaret pauli apłi
psalterium. quid dixit: Quȩ retro oblitus:
in ea quȩ ante st̃ extentꝰ: seqͦr ad palmã suꝑ¬
nȩ uicationis. Excendit seipsũ : tetigit xp̃c.

Expanded text:
tiunt digiti linguae. Et ipsum mysterium tympatiunt digiti linguae. Et ipsum mysterium tympani et psalterii non est lacendum. In tympano corium extenditur, in psalterio chordae extenduntur: in utroque organo caro crucifigitur. Quam bene psallebat in tympano et psalterio, qui dicebat: mat canticum novum, qui te docet quando tibi dicit: «Qui vult esse meus discipulus, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me» . Non dimittat psalterium suum, non dimittat tympanum: extendatur in ligno, et siccetur a concupiscentia carnis. Nervi quanto plus fuerint extenti, tanto acutius sonant. Ut ergo acute sonaret Pauli apostoli psalterium, quid dixit? «Quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus, sequor ad palmam supernae vocationis» . Extendit
Abbreviated transcription (Latin):
choro. Et chouus qͥd significat: Multi no¬
iuct̃ chortim. Et quia in ciuitate loquim᷑:
ꝓ pe om̃s norunt. Chorus ẽ: consensio
cantantiũ. Si in choro cantamꝰ: concordit cante¬
mꝰ. Inchoro cantantiũ. quisqͥs uoce discrepauerit:
offendit auditum. & ꝑ turbat chorum. Siuox
inconuenient̃ cantantis disturbat concentum
consensus laudantiũ: Chorus xp̃i: iam totus
mundꝰ ẽ. Eb orus xp̃i: ab oriente in occidente con
sonat. Uideamꝰ si tantũ extendit᷑ chorus xp̃i. Di¬
cit psalmꝰ alius. Asolis ortu usq ad occasũ: lau¬
date nom̃ dñi. Laudent nomĩ euis in choro. In
timpano &e psalterio psallant ei. Quare assumit
timpanum & psalterium: Ut ñ sola uox lau¬
psalterium: menus concinunt uoci. Sic & tu
si quando cantas alleluia. porrigas & panẽ esu¬
rienti. uestias nudum. suscipias ꝑ egrinũ: ñ sola
uex bnat. s & manus consonat. quia uerbis
facta concordant. Assumpsisti organũ: consen¬

Expanded text:
choro.» Et chorus quid significat? Multi nochoro.» Et chorus quid significat? Multi noverunt chorum; et quia in civitate loquimur, prope omnes norunt. Chorus est consensio cantantium. Si in choro cantamus, concorditer cantemus. In choro cantantium quisquis voce discrepuerit, offendit auditum, et perturbat chorum. Si vox inconvenienter cantantis disturbat concentum concentum laudantium? Chorus Christi jam totus mundus est. Chorusonat. Videamus si tantum extenditur chorus Christi. Dicit psalmus alius: «A solis ortu usque ad occasum laudate nomen Domini» . «Laudent nomen ejus in choro.» 8. «In tympano et psalterio psallant ei.» Quare assumit tympanum et psalterium? Ut non sola vox laupsalterium, manus concinunt voci: sic et tu si quando cantas Alleluia, porrigas et panem esurienti, vestias nudum, suscipias peregrinum; non sola vox sonat, sed et manus consonat, quia verbis facta concordant. Assumpsisti organum, et consen
Abbreviated transcription (Latin):
uictimã: Qitid̃ mundũ potes offerre. o pecca¬
tor: Diniq o impie. quicquid attuleris im
mundum ẽ: & aliquid mundũ ꝓ eo offerendũ
ẽ. Quȩre aput te qđ offeras: ñ inuennes.
Quȩre exte qđ offeras: ñ delectatur arietibꝰ ñ
huris. nec tauris omĩa ipsius st̃. Et si ñ of¬
feras: offer illi mund̾ũ sacrifitiũ. S pecca¬
tor es. impuis es. s & inquinatam conscien¬
tiã hs̃. Poteris forte aliquid muudũ offerre
purgatꝰ: S ut purgeris: aliquid ꝓte offerẽ¬
dum.ẽ. Quiagͦ ꝓte oblaturusesut munde¬
ris: Si inundatꝰ espoteris offerre quid
mundũ ẽ: Offerit gͦ seipsum mundus
uictimã. felix uictana. uera uictima. mũ¬
tulit. qđ nos illi dedimꝰ: ĩmo hoc obtulit.
qđ a nob accepit. & ntundũ optulit. Carnẽ
enĩ a nob̃ accepit: hanc optulit. S unde illã
accepit: De utero uirginis manie: ut intin¬
dũ offerret ꝓ ĩmundis. Ipse rex. ipse sacer

Expanded text:
victimam? Quid mundum potest efferre peccavictimam? Quid mundum potest efferre peccator? O inique, o impieuid mundum pro te offerendum est. Quaere apud te quid offeras; non invenies. Quaere ex te quod offeras; non delectatur arietibus, nec hircis, nec tauris. Omnia ipsius sunt, etsi non offeras. Offer ergo illi mundum sacrificium. Sed peccator es, impius es, sed inquinatam conscientiam habes. Poteris forte aliquid mundum offerre, purgatus; sed ut purgeris, aliquid pro te offerendum est. Quid ergo pro te oblaturus es, ut munderis? Si mundatus es, poteris offerre quod mundum est. Offerat ergo seipsum mundus victimam. Felix victima, vera victima, tulit quod nos illi dedimus: imo hoc obtulit quod a nobis accepit, et mundum obtulit. Carnem enim a nobis accepit, hanc obtulit. Sed unde illam accepit? De utero virginis Mariae, ut mundam offerret pro immundis. Ipse Rex, ipse Sacerd
Abbreviated transcription (Latin):
in excelsis dõ. De hac diccum ẽ: & int̾ra pax
honunubꝰ bonȩ uoluntatis. Quia gͦ in hac
uita gemunt. & desid̾ant illam patriani.
currant dilectione ñ pedibꝰ arꝑis. ñ quȩrant
naues s pennas. duas alas caritatis adphen¬
darit. Quȩ sunt duȩ alȩ caritatis : Dilactio
dĩ & dilectio ꝓximi. Peregrinam᷑ enim: su¬
spiramꝰ. gemimꝰ. Uener̃ adnos litterȩ de pa
suo. Quoddixit qui fecit eũ: hoc dixit in
int̾ eos. Et rex nr̃ regit nos: quia creator nr fe¬
ungebant᷑: & sacerdotes. Ille uerus unctꝰ est.
ae rex. & sacerdos. Rex pugnauit. ꝓ nob̾: sa¬
cerdos obtcilit se ꝓ nobis. Quando ꝓ nobis
pugnauit: quasiuictus ẽ. Uere aut̃ uicit.
Crucifixus ẽ etum: & de cruce sua inqͣ erat
fixus: diabolum occidit. Et inde pex ñr. Unde¬
rex ñrautem saceidos: Qui se ꝓ nob obtulit.
Date sacerdoti qđ offerat. quid inueniret ho¬
mo qđ daret: Mundam uictimam. Quam

Expanded text:
in excelsis Deo:» de hac dictum est, «Et in terra pax in excelsis Deo:» de hac dictum est, «Et in terra pax hominibus bonae voluntatis» . Qui ergo in hac vita gemunt, et desiderant illam patriam, currant dilectione, non pedibus corporis: non quaerant naves, sed pennas; duas alas charitatis apprehendant. Quae sunt duae alae charitatis? Dilectio Dei, et proximi. Peregrinamur enim, suspiramus, gemimus. Venerunt ad nos Litterae de patrsuo.» Quod dixit, «qui fecit eum;» hoc dixit, «in inter nos: et Rex noster regit nos, quia Creator noster feungebantur et sacerdotes : ille vero unctus est et Rex et Sacerdos. Rex pugnavit pro nobis, Sacerdos obtulit se pro nobis. Quando pro nobis pugnavit, quasi victus est; vere autem vicit. Crucifixus est enim, et de cruce sua, in qua erat fixus, diabolum occidit: et inde Rex noster. Unde autem Sacerdos? Quia se pro nobis obtulit. Date Sacerdoti quod offerat. Quid inveniret homo quod daret mundam victimam? Quam
Abbreviated transcription (Latin):
num ur̃m ñ botiun ipsuis. quia malo ur̃o ñ
eum Ailigitis. s̃ malo ipsus. Non enm nii̾
habebit as̃ diuinitatẽ: si homo in illo ñ habu¬
ent caritatem. Tucrescis exdõ: ñ ille exte. Et
diligetemus: ut filium suũ unicũ muteret
mori ꝓ nob̾. Qui fecit nos: factus ẽ int̾ nos. Quo¬
mͦ nos ipse fecit: Omĩa ꝑ ipsum facta sunt
& sine ipso factum ẽ nichil. Quom factuis ẽ int̾
coͥsꝰ : Et uerbum caro factum ẽ.: & habetauit
innob. Ergo ipse ẽ: in quo debemꝰ lȩtari.
Qemo sibi arroget pates ipsuis: abipso ẽ leci¬
cia quȩ nos facit felices. lȩtetur isrł in co qͥ
fectt eum: Et filie si on exultent in rege suo.
la ÷ isrł. filii eccłe sunt: quia sion qfuit qui¬
dem una cuuitas quȩ cecidit. in euis reliqui¬
is habitant quidem sci temꝑalit̃. S sion uera.
ipsa ẽ ęccła sc̃orum: ipsa nos iuttrunt. ex
angłorum. Ex parte qua peregrinat᷑ in hoc
scło: spes ẽ iustorum ẽ. De illa diccum ẽ. Gla

Expanded text:
o ipsius: quia malo vestro eum non diligitis, non malo ipsius. Non enim minus habebit Deus divinitatem, si homo in illum non habeat charitatem. Tu crescis ex Deo, non ille ex te: et diligeremus, ut Filium suum unicum mitteret mori pro nobis. Qui fecit nos, factus est inter nos. Quomodo nos ipse fecit? Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Quomodo factus est inter nos? «Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Ergo ipse est in quo debemus laetari. Nemo homo sibi arroget partes ipsius; ab ipso est laetitia quae nos facit felices: «Laetetur Israel in eo qui fecit eum.» 5. «Et filii Sion exsultent in rege suo.» Ipse Israel, filii Ecclesiae sunt. Quia Sion fuit quidem una civitas, quae cecidit: in ejus reliquiis habitabant quidem sancti temporaliter; sed Sion vera ipsa est Ecclesia sanctorum, ipsa nos nutrivit; ex Angelorum est: ex parte qua peregrinatur in hoc saeculo, spes est justorum. De illa dictum est, «Gloria
Abbreviated transcription (Latin):
igebant᷑. ñ fiebant. Et conclusit ita. Gloria
lec ẽ om̃ib sc̃ĩs eius. Per totũ nundũ. per
uiuersas gentes. hoc agunt sc̃i. hoc glorficant᷑.
sic exaltant dm̃ in faucibꝰ suis. sic letant᷑ in cu

Expanded text:
et non fiebant. Et conclusit ita: «Gloria haec est omnibus sanctis ejus.» Per totum mundum, per iversas gentes hoc sancti agunt, sic glorificantur: sic exaltant Deum in faucibus suis, sic laetantur in cu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dr̃. ht̃ illecebram deceptionis. ut ad laudẽ¬
suam uanorũ homunũ. quisq cominotꝰ uelit
res suas ꝑdere uolunt donando scenicisstrio¬
nibꝰ. uenatoribꝰ aurigis. Quanta donant qͣn¬
ta impendunt: Effundunt uires: ñ patrano¬
nii tantũ. s etiam animi sui. Isti fastidiunt
pauꝑem: quia ñ clamat popłs ut panꝑ acci¬
piat: cdamat aut̃ pauꝑ ut uenator accipiat.
Ili gͦ uͥ eis ñ clamat᷑: nolunt erogare uͥ clama¬
tur. Abinsanis insaniunt: & fuint om̃s insa¬
ni. Et qui expectatur. & qui expectant. & qui
donant: insana ista gła rep̃hendit᷑ a dño. Imꝓ¬
bat᷑ ante oculos om̃ipotentis. Et tam̃ fãs mei.
quantum acceper̃ uenaitores: et illis ut donare.¬
tis. de meo donastis. Ego aut̃ nudus eram: e ñ
uestistis me. Et illi. Quando te uidimꝰ nudũ. et
ñ uestiuimꝰ te: Et ille. Cum ui ex nunimis

Expanded text:
quae dicitur, habet illecebram deceptionis, ut ad laudes vanorum hominum quisque commotus, velit res suas perdere volunt, donando scenicis, histrionibus, venatoribus, aurigis. Quanta donant! quanta impendunt! Effundunt vires, non patrimonii tantum, sed etiam animi sui. Isti fastidiunt pauperem, quia non clamat populus, ut pauper accipiat; clamat autem populus, ut venator accipiat. Illi ergo ubi eis non clamatur, nolunt erogare: ubi clamatur ab insanis, insaniunt; et fiunt omnes insani, et qui spectatur, et qui spectat, et qui donat. Insana ista gloria reprehenditur a Domino, improbatur ante oculos Omnipotentis. Et tamen, fratres quantum acceperunt venatores; et illis ut donaretis, de meo donastis: ego autem «nudus eram, et non vestistis me.» Et illi: «Et quando te vidimus nudum, et non vestivimus te?» Et ille: «Cum uni ex minimis
Abbreviated transcription (Latin):
tatem: ut quid illũ mittimꝰ longe. ut uideat
dm̃: Conscientiã suã attendat: & ibi uiaet lm̃.
Si caritas ibi ñ habitat: ñ habitat ibi as̃. di
aut̃ cariits ibi habitat: ds ibi habitat. Uult
illũ forte uidere sedentem incelo: habeat cat¬
tatem. & in e o habitat sic̃ sic̃ in celo. Eigo sinꝰ
isrł. & lecemur in eo qui fec̃ nos. Letetur isrͥ
ineo qui fecit eum. In eo qui fecit eũ lecet᷑: nan
inarrio. ũ in donato. ñ inceciliano. ñ in ꝓcula
no. ñ in augustino: ineo letet᷑ qui fecit᷑ eun.
mĩdamꝰ uob̾ dm̃: quia comm̃damꝰ nos dõ. Quom̾

Expanded text:
tatem, ut quid illum mittimus longe, ut videat Deum? Conscientiam suam attendat, et ibi videt Deum. Si charitas ibi non habitat, non ibi habitat Deus. Si autem charitas ibi habitat, Deus ibi habitat. Vult illum forte videre sedentem in coelo; habeat charitatem, et in eo habitat sicut in coelo. Ergo simus Israel, et laetemur in eo qui fecit nos: «Laetetur Israel in eo qui fecit eum.» In eo qui fecit eum laetetur, non in Ario, non in Donato, non in Caeciliano; non in Proculiano, non in Augustino: «In eo laetetur qui fecit eum.» mendamus vobis Deum, quia com
Abbreviated transcription (Latin):
Quare: Quia minus clamat᷑. q minꝰ insant᷑.
ꝓpterea isti quitalem głam delectant᷑: in consci¬
enitia sua nichil habent. Quomͦ exhauriunt
arcas ut uestes mniitant: sic exinaniunt ipsam
conscientiam. ut nichil ibi habeant p̃tiosum.
Sc̃i aut̃ qui exultant in gła. qͦmͦ exultant:
Non opus ẽ ut nos dicamꝰ. Ipsius psalmi: au¬
dite sequentem u̾sum. Exultabt̃ sci ingła. et
lȩtabuntur in cubilibꝰ suis. Non in thesauris.
ñ in amphiteatribꝰ. ñ in circis. ñ innugis. ñ in
In cordibꝰ suis. Audi apłm paulũ: exultantẽ
u cubili suo. Nam gła ña hec ẽ testimoniũ
conscientiȩ nr̃e. R ursũ tim̃dum ẽ. ne quisq
aput seipsum fiat sibi placens: & quasi de
cum tremore exultare: quia dom̃i dĩ ẽ unde
exultat: ñ meritũ suũ. Et enim st̃ multi
sibi placentes. & iustos se ẽẽ arbitrantes. & ꝓce¬
dit adu̾sus illos alia pagina dicens. Quis gła¬
bitur castrim se habere corꝰ Aut quis gła¬

Expanded text:
Quia minus clamatur, quia minus insanitur. Propterea isti qui tali gloria delectantur, in conscientia sua nihil habent. Quomodo exhauriunt arcas, ut vestes mittant; sic exinaniunt ipsam conscientiam, ut nihil ibi habeant pretiosum. 11. Sancti autem qui exsultant in gloria, quomodo exsultent, non opus est ut nos dicamus; ipsius Psalmi audite sequentum versum: «Exsultabunt sancti in gloria: laetabuntur in cubilibus suis.» Non in theatris, non in amphitheatris, non in circis, non in nugis, non in In cordibus suis. Audi apostolum Paulum exsultantem in cubili suo: «Nam gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae» . Rursum timendum est ne quisque apud seipsum fiat sibi placens, et quasi sucum tremore exsultare ; quia donum Dei est unde exsultat, non meritum suum. Etenim sunt multi sibi placentes, et justos se esse arbitrantes; et procedit adversus illos alia pagina dicens: «Quis gloriabitur castum se habere cor; aut quis gloria
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ognoscunt redemptorem. Cantate dño
cantiũ nouum. Laus eius in eccła scõrum. Hec
ẽ ecl̃i sc̃õrum. eccła frum̃torũ. toto t̃rarum
orbe liffusorum ꝑ agrum dñi seminata. qđ ÷
hic nundus: ipso dño exponente cũ de semi¬
nane diceret. quia homo seminauit bonum
sem̃ nagro suo. Et uenit inunicꝰ: & suꝑ semi¬
naut ei rania. Et dixer̃ pueri patri familias.
Nome bonũ sem̃ seminasti in agro tuo Un¬
de c sunt ⁊irania: Et respondit illis. Ini

Expanded text:
quem cognoscunt redemptorem. «Cantate Domino quem cognoscunt redemptorem. «Cantate Domino canticum novum: laus ejus in Ecclesia sanctorum.» Haec est Ecclesia sanctorum, Ecclesia frumentorum toto terrarum orbe diffusorum; per agrum Domini seminata, quod est hic mundus, ipso Domino exponente, cum de seminante diceret: Quia «homo seminavit bonum semen in agro suo, et venit inimicus, et superseminavit zizania; et dixerunt servi patrifamilias, Nonne bonum semen seminasti in agro tuo? unde hic sunt zizania? Respondit
Abbreviated transcription (Latin):
mat dñm. Et uultis iam nosse. uͥ cantetis
canticum nonum: Quȩ dicturus ẽ in ipsos
psaluo: Uidete quomꝰ fiant. & uͥ fiant:
utrũ ꝑ om̃s gentes fiant ista. an in una pͥar¬
te aliqua terrarum. & hinc plenius intellige¬
tis. ad quẽ ꝑtineat canticum uouũ. Iã qͣdem
manifcstum ẽ illud. qđ̃ de alio psalmo cominemo¬
raui: cutate dño cantacũ nouũ. Et ut ostendet
incaiico nouo cẽ fructũ caritatis et unitatis. ad¬
didit. autate dño omuis t̃ra. Nemo se separet:
nemo e disiungat. Triticum es: ferto paleam quo¬
usq unttilet᷑ de area uis excutiet. Si triticũ cẽs: fo¬
ris abitea iuenirent te uolatilia & colligerent te.
Adde quia coipso qđ excedis & uolas: paleam te
c̃ẽ incicas. S quia leuis eris: uenit uentꝰ ce de
sub pdibꝰ bouũ ablatꝰ es. Qui aut̃ triticũ sunt:
fer̃ tituram. gaudent quia grana sunt. ge¬
muit. int̃ paleam. expectant uentilatorem.

Expanded text:
mat Dominum. 3. Et vultis jam nosse ubi cantetis mat Dominum. 3. Et vultis jam nosse ubi cantetis canticum novum? Quae dicturus est in ipso Psalmo, videte quomodo fiant, et ubi fiant; utrum per omnes gentes fiant ista, an in una aliqua parte terrarum: et hinc plenius intelligetis ad quem pertineat canticum novum. Jam quidem manifestum est illud quod de alio psalmo commemoravi, «Cantatin cantico novo esse fructum charitatis et unitatis, addidit, «Cantate Domino, omnis terra.» Nemo se separet, nemo se disjungat: triticum es, ferto paleam quousque ventiletur. De arca vis excuti? Etsi triticum esses foris ab area, invenirent te volatitia, et colligerent te . Adde quia eo ipso quo discedis et volas, paleam te esse indicas: et quia levis eras, venit ventus, et de sub pedibus boum ablatus es. Qui autem triticum sunt, ferunt trituram; gaudent, quia grana sunt, gemunt inter paleam, exspectant ventilatorem,
Abbreviated transcription (Latin):
iali int̾ aput se. ñ nouerit nͥ ds̃. Uenit &¬
temptatio. seꝑauit illos: & patefecit homini¬
bꝰ qđ nouenit ds̃. Non enim fructꝰ ostenditur:
ñͥ i factis. unde dictum ẽ. ex ftuctibꝰ eorum
cognoscetis eos. Dixit enumn dñs ad qͦsdã qͥ ouiũ
uestitu se iuduiuit: uitus aut̃ sunt lupi ra¬
paces. Et ne forte stagilitas humana dinosc̃̾e
ñ possit lupum subouina ꝑelle: ait. ex fru¬
ctibꝰ arum cognoscetis eos. Querimꝰ fructus
caritatis: inuenimꝰ spinas dissensionis. Ex fru¬
ctib eorum cognoscetis eos. Ergo corũ canticũ
uetus ẽ: cantemꝰ nos canticũ nouum. lamdi¬
ximiꝰ.fR̃s: om̃is t̃ra cantat. caraicũ nouũ. Qui
cum om̃i t̃raͭ cantat canticũ nouum: dicat
qđ uult linguis. Sonet allelia: dicat to¬
taddie. dicat tota nocte. Non ualde aures mcȩ
inclinant᷑ aduocem cantantis: s quero mores
am̃. Uen: simul laudemꝰ dm̃. Si tu laudas
dm̃. & ego laudo dm̃: quare in discordia
sumꝰ: l aritas laudat dm̃: discordia blasphe¬

Expanded text:
pud se, non noverat nisi Deus. Venit tentatio; separavit illos, et patefecit hominibus quod noverat Deus. Non enim fructus ostenditur nisi in factis. Unde dictum est: «Ex fructibus eorum cognoscetis eos» . Dixit enim Dominus ad quosdam, qui ovium vestitu se induunt, intus autem sunt lupi rapaces; et ne forte fragilitas humana dignoscere non posset lupum sub ovina pelle, ait: «Ex fructibus eorum cognoscetis eos.» Quaerimus fructus charitatis, invenimus spinas dissensionis. «Ex fructibus eorum cognoscetis eos.» Ergo canticum eorum vetus est: cantemus nos canticum novum. Jam diximus, fratres, omnis terra cantat canticum novum. Qui cum omni terra non cantat canticum novum, dicat quod vult, linguis sonet Alleluia, dicat tota die, dicat tota nocte; non valde aures meae inclinantur ad vocem cantantis, sed quaero mores Dominum. Veni, simul laudemus Dominum. Si tu laudas Dominum et ego laudo Dominum; quare in discordia sumus? Charitas laudat Dominum, discordia blasphe
Abbreviated transcription (Latin):
tem coronare. Benefacit dñs in popło suo: et ex¬
ultauit mansuecos in salutẽ. Ex altent᷑ enum et
suꝑbi: s ñ in salucẽ. Mansueti in salute: suꝑ¬
bi in morte. Ido suꝑbi ipsi se exaltant: & dñse¬
os humiliat. Mlansueti aut̃ ipsi se humiliant:
& ds illos exaltat. Exaltauit mnansuetos in salutẽ.

Expanded text:
nus in populo suo. Et exaltabit» «mansuetos in salute». Exaltantur enim et superbi, sed non in salute. Mansueti in salute, superbi in morte: id est, superbi ipsi se exaltant, et Dominus eos humiliat; mansueti autem ipsi se humiliant, et Deus eos exaltat. «Et exaltabit mansuetos in salute.
Abbreviated transcription (Latin):
totum triticũ: & ꝑ totũ titania. Ager dñ mun¬
dus ẽ: ñ africa. ñ quo tnͦ terra ista getulie fert
sexagenum. aut centenum. & miidia fert dde¬
nũ: non sic ẽ deo ager suus. Ubiq illi fertur
fructꝰ: & centenus. & sexagenus. & tricetus. tu
tantum uide. quid uelis eẽ. si cogitas add̾m fru¬
ctun ꝑtinere. Eigo eccła scõrum: eccła catholica
ẽ. Aeccła sc̃orum: ñ ẽ eccła hereticorum. Excła¬

Expanded text:
totum triticum, et per totum zizania. Ager Domini muntotum triticum, et per totum zizania. Ager Domini mundus est, non Africa. Non quomodo terrae istae: Getulia fert sexagenum aut centenum, et Numidia fert denum: non sic est Deo ager suus. Ubique illi fertur fructus, et centenus, et sexagenus, et tricenus: tu tantum vide quid velis esse, si cogitas ad Domini fructum pertinere. Ergo Ecclesia sanctorum, Ecclesia catholica est. Ecclesia sanctorum non est Ecclesia haeretic
Abbreviated transcription (Latin):
uso ad̃ messem: & in temꝑe messis. dicã messo¬
ril. Colligite primum ⁊iania. & alligate
faliculos ad cõburendũ ea: triticũ aut̃ meum
reponite inhorrea. Postea int̾rogauer̃ eũ discipłi
dientes. Narra nob̃ ꝑ abolam ⁊ iraniorũ. Et
ipe exponit om̃ia: ut nullus homo cordi suo
tibuat qđ itellexerit. s magistro cęli exponen¬
tillemo dicat: exposuit fibi quomͦ uoluit. Si
ꝑbolam ꝓpħe exponeret dñs. quando ipse eos
lquebatur qđ̃ dicebant. quis auderet: Dicere
ñic debere exponere. multo magis quando ipse
eposuit qđ ipse ꝓposuit. quis auderet contra¬
ace manifeste ueritati: Cũ gͦ hanc ꝑabolam
d̃is exponeret: ait. Qui aut̃ seminat bonũ
sani: filius ẽ homuns. se utiq demonstrans.
Turama autem. filii sunt maligni. Ager ẽ hic mũ¬
Aus. Iam uidete fãs: quia ꝑ mundim seminatũ
ẽ bonũ sem̃. & ꝑ nundũ seminata st̃ ritania.
Qunqͥd in parte triticum. & in partȩ eitana: Rer

Expanded text:
is dicam messoribus, Colligite primum zizania, et alligate fasciculos ad comburendum ea: triticum autem meum reponite in horreo.» Postea interrogaverunt eum discipuli dicentes: «Narra nobis parabolam zizaniorum.» Et ipse exponit omnia, ut nullus homo cordi suo tribuat quod ibi intellexerit, sed Magistro coeli exponenti. Nemo dicat: Exposuit sibi quomodo voluit. Si parabolam prophetae exponeret Dominus, quando ipse per eos loquebatur quod dicebant; quis auderet dicere, non sic debere exponere? Multo magis, quando ipse exposuit quod proposuit ipse, quis audet contradicere manifestae veritati? Cum ergo hanc parabolam Dominus exponeret, ait, «Qui autem seminat bonum semen, est Filius hominis:» se utique demonstrans. ania autem, filii sunt maligni. Ager est hic mundus» . Jam videte, fratres, quia per mundum seminatum est bonum semen, et per mundum seminata sunt zizania. Numquid in parte triticum, et in parte zizania? Per
Abbreviated transcription (Latin):
pło tio. Quid tãbeneficiũ. quã mori ꝓ ĩpiis:
Quĩ tam beneficiũ. quã sangume iusto.
deler ciro graphũ peccatoris: Quid tã beneficiũ.¬
quã dicere. ñ adie ꝑtinet: Quod fiustis estote:
qđ ñ fuistis. benefacit dñs in popło suo diuit¬
tendo peccata: ꝑ mticendo uitã ęt̃nam. Benefacit

Expanded text:
tam beneficum, quam mori pro impiis? quid tam beneficum, quam sanguine justo delere chirographum peccatoris? quid tam beneficumquam dicere: Non ad me pertinet quod fuistis; estote quod non fuistis? «Benefecit Dominus in populo suo,» dimittendo peccata, promittendo vitam aeternam. Benefaci
Abbreviated transcription (Latin):
abrahȩ. Credendo quippe inuenimꝰ: qđ illi ñ creden¬
do amiser̃. Quia credidit abraham dõ: & deputa¬
tum ẽ illi ad uisticiam. Et sem̃ abrahȩ xp̃c: ꝙ¬
in xp̃o nos sumꝰ. & ex isrł popłs: ae qͦ popło
Ergo filii isrł nos. Et quomͦ addidit ut discer¬
dite uidȩos: si ꝓpinquant ipsi sunt. Et forte ad̃¬
ꝓpinquant dic̃ mͥ aliquis: cotidie & ipsi cantãt
psalmũ. & cantant hiuos dĩ. Nonaud̃tts qͥd
eis dixit ꝓpħa: Popłs hic labiis me honorat: cor

Expanded text:
Abrahae. Credendo quippe invenimus quod illi non credenAbrahae. Credendo quippe invenimus quod illi non credendo amiserunt: quia «credidit Abraham Deo, et deputatum est illi ad justitiam.» Et semen Abrahae Cisto nos sumus; et ex Israel populus, de quo populo ergo filii Israel nos. Et quomodo addidit, ut discerdite Judaeos: si propinquant, ipsi sunt. Et forte propinquant, dicit mihi aliquis: quotidie et ipsi cantant psalmum, et cantant hymnos Dei. Non auditis quid eis dixit prop
Abbreviated transcription (Latin):
filũ ifrł popło apppinquanti sibi. Nemo dicat. non
sum filius isrł: ne putetis uideos filios istł eẽ. et
nos ñ cẽ filios ifrł. cludeo uob̃ dicere fãs mei: illi
illi ñ st̃. &e nos sumꝰ. Audite quare. quia maior
ẽ natꝰ scd̃m sp̃m: quã natus scđ̾m carnẽ. Unide
isrł: Ex abraham. quia ysaac exabraham. ⁊ srł
ex isaac. Quomͦ placuit dõ abraham: Credidit au¬
tem abraham dõ xe reputatũ ẽ illi ad iusticiam.
Quisqͥs imitatꝰ fuerit abraham: filtus ẽ abraham.
Quisqͥs degeneraint afide abraham: ꝑdidit ꝓ¬
geniem abraham. Iudei degenerauer̃. ꝑdider̃: imi¬
tati sumꝰ nos inuenimꝰ. Audi: quia illi ꝑdider̃t.
Quid illis dic̃ dñs dicentibꝰ. filii sumꝰ abrabam:
dusi sunt ostentare de erigere ceruicem de nobili¬
tate geueris iusti. Et quid illis dñs: Si filii abra¬
hȩ essetis: abrahȩ facta fececissetis. Sigͦ ꝑdider̃t
ipsi qđ̃ filii st̃ abrahȩ: inuenimꝰ nos ut filii sunꝰ

Expanded text:
Filiis Israel, populo appropinquanti sibi.» Nemo dicat: Non sum filius Israel. Ne putetis Judaeos filios Israel esse, et nos non esse filios Israel: audeo vobis dicere, fratres mei; illi non sunt, et nos sumus. Audite quare: quia major est natus secundum spiritum, quam natus secundum carnem. Unde Israel? Ex Abraham; quia Isaac ex Abraham, Israel ex Isaac. Quomodo placuit Deo Abraham? «Credidit autem Abraham Deo, et deputatum est illi ad justitiam» . Quisquis imitatus fuerit Abraham, filius est Abrahae: quisquis degeneraverit a fide Abraham, perdidit progeniem Abrahae. Judaei degeneraverunt; perdiderunt: imitati sumus nos; invenimus. Audi quia illi perdiderunt: quid illis dicit Dominus dicentibus, «Filii sumus Abrahae?» Ausi sunt ostentare se, et erigere cervicem de nobilitate generis justi; et quid illis Dominus? «Si filii Abrahae essetis, facta Abrahae fecissetis» . Si ergo perdiderunt ipsi quod filii sunt Abrahae, invenimus nos ut filii simus
Abbreviated transcription (Latin):
nouantur in xp̃o: ut aduitam ęc̃nã incipi¬
ant ꝑuenire: canticũ nouũ cantant. Et hoc
canticũ: pacis ẽ. Canticum hoc: caritatis est.
Quisqͥs se a coniunctione scõrum separat: nõ
cantat canticum nouũ. Sequitꝰ ẽ enĩuete¬
rem animositatem: ñ nouam caritatẽ. In no¬
ua caritate quid÷ Pax. iunculũ sc̃ȩ societa¬
tis. compago sp̃italis. edificiũ de lapidibꝰ ui¬
ius. Ubi ẽ hoc: Non inuno loco: s ꝑ
uniu̾sum orbem t̾rarum. Audihoc de alio¬
loco. psalmus: sic dicit. Cantate dño canti¬
cũ nouũ: cantate dño omus terra. Ex hoc
intelligit᷑: quia qui ñ cũ om̃i t̾ra cantat.
uetus canticum cantat: quedibet uerba de oie cuis
ꝓcedant. Quiã enini adtendo: Quid sonet cũ ui¬
dco: Qiuid̃ cogitet: Et tuinquis uides qd̃ cogi¬
tet fãcta indicant: nam oculis in conscientiã
ũ penitrat. atcendo quid agat: & ibi intelligo
qd cogitet. Naq eium si quisq u̾bi gr̃a. comp̃hen¬

Expanded text:
o, ut ad vitam aeternam incipiant pertinere, canticum novum cantant. 2. Et hoc canticum pacis est, canticum hoc charitatis est. Quisquis se a conjunctione sanctorum separat, non cantat canticum novum. Secutus est enim veterem animositatem, non novam charitatem. In nova charitate quid est? Pax, vinculum sanctae societatis, compago spiritualis, aedificium de lapidibus vivis. Ubi est hoc? Non in uno loco, sed per universum orbem terrarum. Audi hoc de alio psalmo: sic dicit, «Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra» . Ex hoc intelligitur quia qui non cum omni terra cantat, canticum vetus cantat, quaelibet verba de ore ejus procedant. Quid enim attendo quid sonet, cum video quid cogitet? Et tu, inquis, vides quid cogitet? Facta indicant. Nam oculus in conscientiam non penetrat. Attendo quid agat, et ibi intelligo quid cogitet. Neque enim si quisque, verbi gratia, comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
ficis. & habeat saltim consid̾ationem homi¬
nis. quid sibi dicit Non sine causa hoc loco
folles positi sunit: artifex nouit. Quare ce sigo
tempestatis. quȩ faciunt u̾bũ eiꝰ: sic omnia
que uanis uident᷑ in retum natura demere fi

Expanded text:
ficis, et habeat saltem considerationem homificis, et habeat saltem considerationem hominis, quid sibi dicit? Non sine causa hoc loco folles positi sunt; artifex novit quare, etsi ego tempestatis, quae faciunt verbum ejus;» sic omnia quae vanis videntur in rerum
Abbreviated transcription (Latin):
Undecũq uoluerit ut exras: hinc paratũ te inue¬
Et ñ eam tali conditione accepisti: ut quasi temꝑa¬
ł certa sint. Quid dicit dñs ds̃ tuus: Quandono¬
luero. cum qdixero. migra: paratus esto. expello te
contra uoluntatem nrãm: noueritis ñ accidere
nͥ de uoluntate dĩ. de ꝓuidentia ipsus. de or¬
dine ipsius. de nutu legͥr .ͥ de legib ipsius. Et
si uos ñ intelligimꝰ. quid̃ quare fiat: demus
hoc ꝓuidentiȩ ipsiris. quia ñ fit sine causa.
& ñ blasphemauimꝰ. Cum enĩ ceperimꝰ dispur¬
tare de oꝑib dĩ. quare hoc. quare illud: &e ñ
debuit sic facere: male fecit hoc. Ubi ẽ lausdĩ:
ꝑ didisti alleluia. Om̃ĩa sic considera: quom̃
placeas dõ. & laudes artificem. quia si intrares
forte in officinam fabri ferrarii: ⁊̃ auderes
rephendere folles incudes malleos. Et ad impe¬
ritum hominem nescientem qͥd quare sit.
& omia rep̃hendit. Sed si ñ habeat ꝑiam arci¬

Expanded text:
Undecumque voluerit ut excas hinc, paratum te inveUndecumque voluerit ut excas hinc, paratum te inveet non eam tali conditione, accepisti, ut quasi tempora certa tibi sint. Quid dixit Dominus tuus? Quando voluero, cum dixero, Migra; paratus esto. Expello te contra voluntatem nostram, noveritis non accidere, nisi de voluntate Dei, de providentia ipsius, de ordine ipsius, de nutu ipsius, de legibus ipsius: et si nos non intelligimus quid quare fiat, demus hoc providentiae ipsius, quia non fit sine causa, et non blasphemabimus. Cum enim coeperimus disputare de operibus Dei, Quare hoc, quare illud; et, Non debuit sic facere, male fecit hoc: ubi est laus Dei? Perdidisti Alleluia. Omnia sic considera, quomodo placeas Deo, et laudes artificem. Quia si intrares forte in officinam fabri ferrarii, non auderes reprehendere folles, incudes, malleos. Et da imperitum hominem nescientem quid quare sit, et omnia reprehendit. Sed si non habeat peritiam arti