comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
i aut̃ ñ ẽsentiunt. nichilominus dũ negligent̃ regunt᷑ conscindt̾
& dissipant animũ. & faciunt uita̾ mmserrinã. & uocant᷑ ꝑturbatio¬
nes & libidines & concupiscentiȩ malȩ. de qͥb iã nobis p̃cipitur.
ut eas cũ quanto labore possumus crucifigamus in nobis. donec
absorbeatur mors iiuctoriã Dicit enĩ apłs. Exp̃ist. carnẽ¬

Expanded text:
Si autem non consentiunt, nihilominus dum negligenter geruntur, consciSi autem non consentiunt, nihilominus dum negligenter geruntur, consciitam miserrimam; et vocantur perturbationes, et libidines, et concupiscentiae malae. De quibus jam nobis praecipitur, ut eas cum quanto possumus labore crucifigamus in nobis, donec absorbeatur mors in victoriam . Dicit enim Apostolus: Qui aute
Abbreviated transcription (Latin):
nendã eẽ demonitrat. Et qd eis dictũ ẽ. labete potestatẽ pis¬
ciũ maris & uolatiliũ cęli . & om̃iũ repentiũ quȩ repunt suꝑ t̃rã sai¬
uo quidẽ intellectu quo manifestũ est om̃ibus his animalib ho¬
minẽ ratione dominari recte tam̃ intellegit᷑ &iã spũ alit̃ ut om̃s
affectiones & morus animi qͦs habemus istis animalibꝰ similes. subdi¬
tos haberemus. & eorũ dominaremur ꝑ tẽperantiã & modestiã
Uũ enĩ ñ regunt᷑ isti. modos erũpunt & ꝑgt̾ infedissimas consuetudine ᷤ.
& ꝑ diũsas ꝑniciosãq delectationes nos rapiunt & faciunt similes om̃i
generi bestiarũ. Cũ autẽ regunt᷑ & subiciunt᷑. om̃ino mansuescurs
& nobiscũ concordit᷑ uiuiunt. Nenĩ alieni a nobis ft̃ motꝰ animi nũ
& hec t uita beata atq tranquilla cũ om̃s motus eiꝰ rationi ueritati¬
q consentiunt. & uocantur gaudia. & amores sc̃i & casti & boni.

Expanded text:
atem piscium maris, et volatilium coeli, et repentium omnium quae repunt super terram: salvo quidem intellectu, quo manifestum est omnibus his animalibus hominem ratione dominari; recte tamen intelligitur etiam spiritualiter, ut omnes affectiones et motus animi, quos habemus istis animalibus similes, subditos haberemus, et eorum dominaremur per temperantiam et modestiam. Cum enim non reguntur isti motus, erumpunt et pergunt in foedissimas consuetudines, et per diversas perniciosasque delectationes nos rapiunt, et faciunt similes omni generi bestiarum. Cum autem reguntur et subjiciuntur, omnino mansuescunt et nobiscum concorditer vivunt. Non enim a nobis alieni  vita beata atque tranquilla, cum omnes motus ejus rationi veritatique consentiunt; et vocantur gaudia, et amores sancti, et casti et boni.
Abbreviated transcription (Latin):
in qͦ aues uolant & ideo nec aues ibi uolare asseuerantur. Qd ab eis pro¬
ditũ dicitur. qͥ persingulos annos solebant nescioquorũ sacrificioꝵ
causa memorati montis tacum̃ ascendere. & aliquas notas in pul¬
uere scribere. quas alio anno integras mueniebant. Qd fieri
ñ posset. si uentũ aut pliuuã locus ille pateretur. Deniq quia
tenuitas aeris illiꝰ qͥ ibi ẽ. ñ eos inspirabat. durare ibi ñ poterarł:
nisi spongias humectas naribꝰ applicarent. unde crassiorẽ & consue¬
tũ sp̃m ducerent. Nigͦ indicauert̃ &iã nullã se auẽ ineoloco
aliquando uidisse. Hitaq ĩmerito ñsolũ pisces & cȩtera qͣ ina¬
quis st̃ animalia. sed aues etiã deaquis natas e̾e fidelissima scrii¬

Expanded text:
in quo aves volant, et ideo nec aves ibi volare asseverantur. Quod ab eis proin quo aves volant, et ideo nec aves ibi volare asseverantur. Quod ab eis proditum dicitur, qui per singulos annos solebant, nescio quorum sacrificiorum causa, memorati montis cacumen ascendere, et aliquas notas in pulvere scribere, quas alio anno integras inveniebant: quod fieri non posset, si ventum aut pluviam locus ille pateretur. Deinde quia tenuitas aeris illius qui ibi est, non eos inspirabat, durare ibi non poterant, nisi spongias humectas naribus applicarent, unde crassiorem et consuetum spiritum ducerent: hi ergo indicaverunt se etiam nullam avem in eo loco aliquando vidisse. Non itaque immerito non solum pisces et caetera quae in aquis sunt animalia, sed etiam a
Abbreviated transcription (Latin):
rescite & mulciplicamini & replete aquas maris. & uolatilia multi¬
plicentur suꝑ trã. Et sactũ ẽ ũsꝑȩ. & factũ ẽ mane dies quintus
incsolent rep̃hendẽ querentes ut potius calumini antes quare an¬
malia ñisolũ quȩ in aoias uuunt. sed &iã ea q̃ in aere uolant &
orãa dennatu łe aqur nata scriptũsit. S sci̾ant om̃s qͦs hec ino¬
uent sidũ aerẽ nepulos ũ & himudũ in quo aues uolant ad octissi¬
mis hominib qͥhȩc &iligent̃ in quirt̃ cũ aquis solere de putari
on cresert enĩ & crasi ñ efficitur exhalogiod̾o quasi uapore mariꝰ¬
&t̾re de ipso huniore ꝑiuquescit qͦdo u ut uolatus auiũ portar
possit. Ideo ꝑ noctes &iã serenas rorat: cuiꝰ roris guttȩ mane raher¬
bis inueniuntur. Nã mons ille macedoniȩ qui olimpus uocatur
tante altituduns esse drͣ: ut ineiꝰ cacumine nec uentꝰ sentiat᷑. neo
nubes se spargant. qi excessit altitudine sua totũ istũ aerẽ humidũ

Expanded text:
s maris, et volatilia multiplicentur super terram. Et facta est vespera, et factum est mane dies quintus. Hic solent reprehendere, quaerentes vel potius calumniantes, quare animalia non solum ea quae in aquis vivunt, sed etiam ea quae in aere volitant, et omnia pennata de aquis nata scriptum sit. Sed sciant omnes quos haec movent, istum aerem nebulosum et humidum, in quo aves volant, a doctissimis hominibus qui haec diligenter inquirunt, cum aquis solere deputari. Concrescit enim et crassus efficitur exhalationibus et quasi vaporibus marivolatus avium portare possit. Ideo per noctes serenas etiam rorat, cujus roris guttae mane in herbis inveniuntur. Nam mons ille Macedoniae, qui Olympus vocatur, tantae altitudinis esse dicitur, ut in ejus cacumine nec ventus sentiatur, nec nubes se colligant, quia excedit altitudine sua totum istum aerem humidum
Abbreviated transcription (Latin):
relict᷑ quert̃ utrũ habeat ads aures. & dentes & barbã e imbra
dnã interiora cocetera q̃ in nob̾ st̃ necessaria. Ildeo aũteio
taliaridiculũ ẽ ĩmoĩpiũ crede: Cideo negant hemesrfu
audientibꝰ paruulis. Et hoc ñ solũ inuet̾is testom̃ ⁊ libeis
diã innoui. Nã & oculi dñi cõmeraorantr eaitite ts

Expanded text:
s nares et dentes et barbam, et membra etiam interiora, et caetera quae in nobis sunt necessaria. In Deo autem talia ridiculum est, imo impium credere, et ideo negant hominem faudientibus parvulis; et hoc non solum in Veteris Testamenti libris, sed etiam in Novi. Nam et oculi Dei commemorantur, et aures, et
Abbreviated transcription (Latin):
Et lignũ uite plantauit in medio ꝑadisi. & lignũ scientie boni & mali. Fliñ
añ ꝓdibat exedẽ. & irrigabat paradisũ. Inde diuidit᷑ ꝑ quattuor partes
Hom̃ uniꝰ phison. hoc ẽ qͥd circuit cota̾ t̾rã eiulat. ibi ẽ aurũ. Aurũ aũte
illiꝰ optimũ. & ibiẽ ear bunculus. & laprs prasinus. Et nom̃ scdiflum
gion. hoc circuit tota t̾rã ȩthiopiȩ. Q flumͣ tͣciũ tigris. hoc ẽ qd uad̾ito¬
traassirios. Et flumͣ quartũ dr̃ eu̾phates. Et supsit dñs dsͣ homine̾ qu̾e
cerat. & posuit illũ inꝑadiso ut opergretur ibi & eustodiret enͣ Et p̾c
bestiarũ agri. & ex omũ genere uolatiliu᷑ uolantiũ subtelo. ꝑ duxit
adadã. ut uideret qͥdẽauocaret. Et uocauit eaoĩa ada ammã uiuas

Expanded text:
et lignum vitae plantavit in medio paradisi, et lignum scientiae boni et mali. Flumen autem prodibat ex Eden, et irrigabat paradisum: quod inde dividitur in quatuor partes. Nomen uni Phison; hoc est quod circuit totam terram Evilath, ibi est aurum, aurum autem terrae illius optimum; ibi est carbunculus et lapis prasinus. Et nomen secundi fluminis Geon; hoc circuit totam terram Aethiopiae. Et flumen tertium Tigris; hoc est quod vadit contra Assyrios. Et flumen quartum dicitur Euphrates. Et sumpsit Dominus Deus hominem quem fecerat, et posuit eum in paradiso, ut operarbestiarum agri, et ex omni genere volatilium volantium sub coelo, perduxit ea ad Adam, ut vi
Abbreviated transcription (Latin):
Qni iit ꝑbȩx sidera tẽpora distinguant᷑ & ab hominib qmoscant᷑
qꝗlu a sicũrt̾ant tẽpora &nullis oistinguant᷑ artigulis qͥareiguli
ꝑ srgeiũ cursus notantur. pont qͥdẽ currere cẽpora atq p̾cerire
Sentel ligree discerni ab hominibꝰ ñ posit̃ sic̃ horȩ qndo nubilu
diesẽ transeunt qͥdẽ & suaspacia ꝑ agt̃ s distniguui & notariano¬

Expanded text:
ab hominibus dignoscantur: quia si currant tempora; et nullis distinguantur articulis, qui articuli per siderum cursus notantur, possunt quidem currere tempora atque praeterire; sed intelligi et discerni ab hominibus non possunt. Sicut horae quando nubilus dies est, transeunt quidem, et sua spatia peragunt; sed distingui a no
Abbreviated transcription (Latin):
uom acceperit homo potestatẽ pisciũ maris ⁊ uelatiliũ flores
om̃iũ pecorũ & om̃iũ ferarũ cũ uideamus amultis feris liomi¬
nes occidi. & amultis uolatilibꝰ nob noceri. q̃ uolumus uel ui¬
tare uł capere & plerũq ñ possutius: Ouoitodo gͦ in hec acce¬
punus potestatẽ: Hic illis pͥmo dicendũ ẽ qͦd mnultũ errent qͥ post
peceatũ ñ considant hominẽ qͥ in huiꝰ uite mortalitatẽ dãpnat̾
.& ad misit perfectionẽ llã quafactus adimagiẽ di erat.
D. si dapnatio eł tantu ualet ut tã multis pecoribꝰ imperet. ꝗͣuiseñ
amultis feris ꝓpt̃ fragilitatẽ corporis occidi possit. anullis tam̃
domari pocest. cũ ipse tã multas & ꝓpe om̃s domet. si gͦ hec ho¬
minis dapnatio tantũ ualet. qͥd de regno eiꝰ cogitandũ ẽ qderr
nouato ⁊ liberato diuina uoce ꝓmittitur : Qo aut̃ scriptũ est:¬

Expanded text:
Quomodo accepit homo potestatem piscium maris et volatilium coeli et omnium pecorum et ferarum, cum videamus a multis feris homines occidi, et a multis volatilibus nobis noceri, quae volumus vel vitare vel capere et plerumqd multum errent qui post peccatum considerant hominem, cum in hujus vitae mortalitatem damnatus est, et amisit perfectionem illam qua factus est ad imaginem Dei. Sed si damnatio ejus tantum valet, ut tam multis pecoribus imperet: quamvis enim a multis feris propter fragilitatem corporis possit occidi, a nullis tamen domari potest, cum ipse tam multas et prope omnes domet: si ergo haec hominis damnatio tantum valet, quid de regno ejus cogitandum est, quod ei renovato et liberato divina voce promittitur? CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
uniũsa uisibilis creat᷑ a significata ẽ. & nomine dieiunũsũ tẽpꝰ. & nomine
uiridiũ & pabuli agri creat᷑a muisibilis. & nomine fontis acce̾dentis &
urrigantis unu̾isã faciẽ terre. inimdatioueritatis anima sacidois añ peceat.
ies aũ iste cuiꝰ nomine uniu̾sũ tẽ pꝰ significari diximus isinuat nob ñsolũ
uisibilẽ s & iã inuisibilẽ creat᷑am tẽpꝰ posse sentire Qo de anima nobis
manifestatur ꝗͣtanta uarietate affectionũ suarũ. & ipso lapsu qͦ misera
facta ẽ. O repatione quarursus inbeatitudinẽ redit tẽpore mutari pos¬
se conuincitur. Et ideo ñ dictũ ẽ cũ factꝰ eẽt dies quo die fecit os cȩlã &
e̾ta tantũ qͥbꝰ nominib iusibilis creatura intimat᷑. s additũ ẽ &iã iuride

Expanded text:
universa visibilis creatura significata est; et nomine diei, universum tempus; et nomine viridium et pabuli agri, creatura invisibilis; et nomine fontis ascendentis et irrigantis omnem faciem terrae, inundatio veritatis sum tempus significari diximus, insinuat nobis non solum visibilem, sed etiam invisibilem creaturam tempus posse sentire: quod de anima nobis manifestatur, quae tanta varietate affectionum suarum, et ipso lapsu quo misera facta est, et reparatione qua rursus in beatitatem redit, tempore mutari posse convincitur. Et ideo non dictum est, Cum factus esset dies, quo die fecit Deus coelum et terram, tantum; quibus nominibus visibilis
Abbreviated transcription (Latin):
sũma lege dominatur: Si enĩ in aucuiꝰ opificis e picinđ ipes cu
irralter⁊ tn uudes ibi multa instrum̃ta. quorũ causas ignorat
& si multũ ẽ insipiens suꝑelua putat Iã uͥsiinfornacẽ incapra
offresnã suo uistant̃ exercet. Et tñ tã stulti st̃ hominesut apo
ar desieẽ homiẽ ñ audeant uttuperare q̃ ignorant sed cũ eap
hedenun putant ẽe necessaria. ⁊ ad nsus aliquos instituta. In
hoc añ reuando eiuꝰ conditor ⁊ ãministrator creditur. q audex
multa repiende quoꝵ causas ñuident & inoperir atos msri¬

Expanded text:
is, cui summa lege dominatur. Si tamen in alicuius opificis officinam imperitus intraverit, videt ibi multa instrumenta, quorum causas ignorat, et si multum est insipiens, superflua putat. Iam vero, si infornacem incautus officinam suam instanter excercet. Et tamen tam stulti sunt homines, ut aput artificem hominem non audeant vituperare, que ignorant, sed cum ea viderint, credant necessaria propter usus aliquos instituta. In hoc autem mundo, cuius conditor et administrator predicatur deus, audent multa reprehendere, quorum causas non vident
Abbreviated transcription (Latin):
u r. ꝙ ificta ẽ ũsꝑꝗ &e factũ ẽ mane. q̃nc sine souiscur suuide¬
rius fier iñ posse Restat gͦ ut intelligamus mipsa qͣdẽ mora
tẽporis iosas cdistinciones operũsic appellatas. uesperã ꝓpter
transac tienẽ consũmatioperis. & mane ꝓpt̃ inchoationẽ fut
mopis. desimulitudine scilic& mimanorũ operũ. qa plerique

Expanded text:
ur, Et facta est vespera, et factum est mane, quod nunc sine solis cursu videmus fieri non posse. Restat ergo ut intelligamus, in ipsa quidem mora temporis ipsas distinctiones operum sic appellatas, vesperam propter transactionem consummati operis, et mane propter inchoationem futuri operis; de similitudine scilicet humanorum oper
Abbreviated transcription (Latin):
suũ ꝑtinet ñ dr̃ transisse dies unꝰ nͥ& iã nocte transacta. cũ factũ est
mane: Sic de inceps reliqui dies cõputantur amane usq in mane.
unc enuĩ qđ factũ ẽ mane & transactus unus dies. incipitur oꝑatio
qͣ seqͥt᷑ ab ipso mane qͥdĩa factũ ẽ & pꝰ ipsã operationẽ fit u̾sꝑa. dein¬
de mane & transit alt̾ dies. atq ita deinceps ceceri dies transeuNT.

Expanded text:
 dicitur transisse dies unus, nisi etiam nocte transacta cum factum est mane: sic deinceps reliqui dies computantur a mane usque in mane. Nunc enim cum factum est mane, et transactus est unus dies, incipit operatio, quae sequitur ab ipso mane quod jam factum est, et post ipsam operationem fit vespera, deinde mane, et transit alter dies: atque ita deinceps caeteri dies transeunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cmt sem̃ mulieris. Ipsa cuũ obseruabit caput:uuseiꝰ caleaneum.
oibieri dixit. Qultiplicans multiplicani dolore ᷤᷤ quos. ⁊ suspiria tua.
mdoloribꝰ paries filios tuos & adinrũ tuũ conũsio tua. ⁊ ille tuido¬
minabitur. Et tc̃ dixit dr̃ adã. Quia exaudisti uoce̾ uxoristue & ma¬
ꝯucasti de ligno de qͦp̃ceperã tͥ ex illo solo ne ederes maledicta traerit

Expanded text:
uum observabit caput, et tu ejus calcaneum. Et mulieri dixit: Multiplicans multiplicabo dolores tuos, et suspiria tua, et in doloribus paries filios tuos; et ad virum tuum conversio tua, et ille tui dominabitur. Et tunc dixit Deus ad Adam: Quia audisti vocem mulieris tuae, et manducasti de ligno de quo praeceperam tibi, ex illo solo ne ederes, maledicta terra erit
Abbreviated transcription (Latin):
ordinauit. ut & dies cernipossẽt ⁊ nomina accipere. S: pꝰea suolocore¬
qͥremus utrũ uere sic ẽ accipiendũ qr uocauit d̾s: qm quantũ accedi¬
mus inscͥpturis ⁊ meis ad suescimus. tantũ nobis locutiones earũ in notes¬
cunt. Sic enĩ dicimus ille pat̾ familias ȩdificauit ista domũ idẽ edificar¬

Expanded text:
ordinavit, ut et discerni possent, et nomina accipere. Sed postea suo loco reordinavit, ut et discerni possent, et nomina accipere. Sed postea suo loco requiremus, utrum vere sic est accipiendum, quia vocavit Deus; quoniam quantum accedimus in Scripturis et in eis assuescimus, tantum nobis locutiones earum innotescunt. Sic enim dicimus, Ille paterfamilias aedificavit domum ista
Abbreviated transcription (Latin):
Hic ñ dictũ c̃ fecit ds̃ tenebras qͥa tenebre sicut dictũ ẽ superiꝰ. lucis abseato
Distinctio tͣnfactae̾ int̾ lucẽ ⁊ tenebras que ad modũ nosclamandofac¬
mus uoce̾. Silentiũ aũ ñ sonando facimus qr cessatio uocis sllentiums
istinguimꝰ tam̃ sensu qͦda int̾ noce̾ isllentiũ. & illud uocamusuoẽe. & il¬
ludilentiũ. Quẽ ad modũ gͦ recte dicunꝰ ficere silentiũ. sic multis diui¬
narũ scripturarũ locis ds̃ dr̃̾ facere tenebras. q lucẽ quibꝰ uult teͣpon¬
&e locis ułdat ułdetrant. Hoc aut̃ totũ ad intellectũ nr̃m dictũ ẽ Qa
enĩ lingua uocauit ds̃lucẽ diẽ. ⁊ tenebras noctẽ: Utrũ hebrea angn¬
ca anlatina an aliqua alia᷑ & sic om̃ia q̃ uocauit queri pocest qua lin¬
gua uocauerit. S apud dm purus intellectꝰ ẽ. sine strepitu&. diu̾sita¬
te linguarũ. Uocauit aut̃ dictũ ẽ uocari fecit. quia sic distinxit oĩa &

Expanded text:
rius dictum est, lucis absentia est: distinctio tamen facta est inter lucem et tenebras. Quemadmodum nos clamando vocem facimus; silentium autem non sonando facimus, quia cessatio vocis silentium est: distinguimus tamen sensu quodam inter vocem et silentium, et illud vocamus vocem, illud silentium; quemadmodum ergo recte dicimur facere silentium, sic recte multis divinarum Scripturarum locis Deus dicitur facere tenebras, quia lucem quibus vult tempoellectum nostrum dictum est. Qua enim lingua vocavit Deus diem lucem, et tenebras noctem? utrum hebraea, an graeca, an latina, an aliqua alia? et sic omnia quae vocavit, quaeri potest qua lingua vocaverit. Sed apud Deum purus intellectus est, sine strepitu et diversitate linguarum. Vocavit autem dictum est, vocari fecit; quia sic distinxit omnia, et
Abbreviated transcription (Latin):
iaũ aliquẽ mouet qdistiᷤ etatibꝰ scłi duas etates p̾mas denis generationibu
adũtimꝰ ex plicari. treᷤᷤ aũ sequenteᷤᷤ singulȩ quattuor decĩ generationibus
qͥsensus corꝑis gͥnq st̃. uisus auditꝰ.ol factus. gustꝰ. ⁊ tactus. Qyinariꝰ autĩ
iumerꝰ duplicatus qm̃ duplex ẽ sexus humanꝰ unde generationes tales exifli
abadolescentia ⁊ de inceps ubi ĩã ratio incipit in homine p̃ualere accedic
qͥnq sensib cogitatio & actio qͥbꝰ uita regitur .&. ãministrat᷑ ut ĩa se ꝑtena¬
deci generationibꝰ eminet & apparet. qͦs habent tres ȩtates conseqͣ¬
tes tanꝗͣ ad olescentiȩ & iuuentutiᷤᷤ. & senectutis. Senectuti ȩtas
sic̃ in nobis nullo statuto tẽpore annorũ de finitur. s pꝰ qͥnq illas ȩtatꝰ
generationes it & iã occultꝰ sit ultimus diesquẽ utiliter dni latere
outa taenq distinctos utoi ser dies pͥ qsi debeat craecẽ ppare sr mo dlie luc̃

Expanded text:
 aliquem movet quod in istis aetatibus saeculi duas aetates primas denis generationibus advertimus explicari, tres autem consequentes singulae quatuordecim generationibus Qui sensus corporis quinque sunt, visus, auditus, olfactus, gustus et tactus: quinarius autem numerus duplicatus, quoniam duplex est sexus humanus, unde generationes tales existunab adolescentia et deinceps, ubi ratio jam incipit in homine praevalere, accedit quinque sensibus cognitio et actio, quibus vita regitur et administratur, ut jam septenadecim generationibus eminet et apparet, quas habent tres aetates consequentes, tanquam adolescentis, et juvenis, et senioris. Senectutis vero aetas sicut in nobis nullo statuto annorum tempore definitur, sed post quinque illas aetates generationes, ut etiam occultus sit ultimus dies, quem utiliter Dominus latere o
Abbreviated transcription (Latin):
qd do placuert oꝑa sua. cũ udeant &iã homine arcificẽ ũbi gra
lignoꝵ fabrũ quamuis inconꝑationẽ sapientiȩ & potentiȩ d̾i pen
tornando atq poliando. quo adusq ad artis regulã ꝑducatur.
qnͣtũ potest u placeat artifici suo. Hũqͥd gͦ qr placet qo fecita
ico ñ nouerat bonũ: frsus nouerat nouerat intꝰ in animo ubi a
ipsa pulcͥor ẽ: quã illa que artȩ fabricatur S quodude &xai¬
fex intꝰ marce. hoc foris probat in opere. Et hoc est ꝑfectũ qd ar¬
tificiosuo placet. idit gͦ ds lucẽ quiabonaẽ. Quibꝰ uerbis non
ostenditur luxisse deoisolitũ bonũ. s placuisse ꝑfectũ. Qd sidictũ
ea fecisset. ut qd miraretur qui p̾sciꝰ erat: Si soluunt manichei ques¬
tionẽ istã: udeant quia Silla soluere posst᷑: Si aũ nͣ soluunt. qͥd¬

Expanded text:
tiam hominem artificem, verbi gratia, lignarium fabrum, quamvis in comparatione sapientiae et potentiae Dei pene tornando atque poliendo quousque ad artis regulas perducatur, quantum potest, et placeat artifici suo. Numquid ergo quia placet ei quod fecit, ideo non noverat bonum? Prorsus noverat intus in animo, ubi ars ipsa pulchrior est, quam illa quae arte fabricantur. Sed quod videt artifex intus in arte, hoc foris probat in opere, et hoc est perfectum quod artifici suo placet. Vidit ergo Deus lucem quia bona est: quibus verbis non ostenditur eluxisse Deo insolitum bonum, sed placuisse perfectum. 14. Quid si dictum eam fecisset, utquid miraretur, qui praescius erat? Si solvunt Manichaei quaestionem istam, videant quia et illa solvi po
Abbreviated transcription (Latin):
informis materiȩ. ut res ignota notis uocabulis insimiaret᷑ ĩperitiorib
Qe futurũ erat cȩlũ it̾ra. Dictaẽ t̾ra iniusibilis.: & inc̾posita. &. tenebre
suꝑ abi ssũ. qr informis erat & nullaspecie cerni aut tractari poterat
etiasiessec homo qͥuid̾et atq tractaret. Dictae̾ aqua. qͥa facilis asi
ductilis subiacebat operanti. ut de illa omĩa formarentur. S sublũ
om̃ibꝰ nominibꝰ materia erat inuisa ⁊ informis. deqͦ ds̃ condidit mui¬

Expanded text:
informis materiae: ut res ignota notis vocabulis insinuaretur imperitioribus; e futurum erat coelum et terra. Dicta est terra invisibilis et incomposita et tenebrae super abyssum, quia informis erat, et nulla specie cerni aut tractari poterat, etiamsi esset homo qui videret atque tractaret. Dicta est aqua, quia facilis et ductilis subjacebat operanti, ut de illa omnia formarentur. Sed sub his omnibus nominibus materia erat invisa et informis, de qua Deus condidit mu
Abbreviated transcription (Latin):
dhuc multa habeo dicere uob̾: s ñ potestis ea portare modo
t qd gͦ dixerat. om̃ia quecũq audiui apatre meo nota feciuob
nisi qr se sciebat hoc ee facturũ : Sic & iã celũ ⁊t̾ra potuit dic
dũ erat. Innumerabiles tͣntales loquutiones inscripturis
diuinis inueniuntur. sic̃ in consuetudine ẽ sermonis nr̃i.

Expanded text:
n potestis portare modo . Utquid ergo dixerat, Omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis; nisi quia se sciebat hoc esse facturum? Sic etiam coelum et terra potuit dicidum. Innumerabiles tales locutiones in Scripturis divinis inveniuntur. Sicut in consuetudin
Abbreviated transcription (Latin):
tentbiarũ loq ꝯ corꝑa a formas. & animas millis corꝑib fuisse arbitian
io putant qͣa tenebre aliqͥa sint. & ñ intelligt̃ ñ sentiri tenebras. nͥ qͣndo
nchise sic a terebie nichil sc̃. Dic̃ aut̃ isti dicunt gentẽ tenebrarũ
cont᷑ dĩ uice pugnasse. sic potest & alius similit uanꝰ dicere. gentein
suentioꝵ cont᷑ ai uocẽ pugnasse. S. illas uanitates mͦ ñ suscepiꝰ resel

Expanded text:
 formas, et animas in illis corporibus fuisse arbitrantur;  formas, et animas in illis corporibus fuisse arbitrantur; ideo putant quod tenebrae aliquid sint, et non intelligunt non sentiri tenebras, nisi quannihil est; sic et tenebrae nihil sunt. Sicut autem isti dicunt gentem tenebrarum contra Dei lucem pugnasse; sic potest et alius similiter vanus dicere, gentem silentiorum contra Dei vocem pugnasse. Sed illas vanitates modo non suscipimus
Abbreviated transcription (Latin):
esse lucem in qua deus habitat. unede ÷ illuel lumen in quo in enuangłio
licitur Erat lumen ueruni quod inluminat omnemhoni¬
nem uemientem in hunc mundum ꝥlam solis istius lumen non
illuminat hominem sed corpiis. hominis et mortales ocułos in quib
nos unneunt aquilarum oculi qui solem istum multo melius quã
nos licuntur aspicere. Illud autem lum en non irracionabilium a¬
uium oculos pascit .s pura corda eoꝵ qui dõ credunt. et ab aniore uisibi¬
lum. ac temporalium se ⁊d euis prepepta co pienda renieremm em alcms¬
bomines posfurat si uelint. quia ilu& lumen ominem homuiem aliumi¬
hat uen endem in hunc mudum. Ergo tenebre erant super ab yssum
nes absentia tenebrt ascuntur sicut slentium non aliqua res est: sed abi somisent:
uen dbosm daicitur. et miditas non aliqua res est. sȩel in corpore ubi tegumentũ
antequn ao facero lucts dans Mlis fecerat aut genuerat: Aut si nemno fecerti

Expanded text:
lucem esse in qua Deus habitat, unde est illud lumen de quo in Evangelio lucem esse in qua Deus habitat, unde est illud lumen de quo in Evangelio legitur, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Nam solis istius lumen non illuminat omnem hominem, sed corpus hominis et mortales oculos, in quibus nos vincunt aquilarum oculi, qui solem istum multo melius quam nos dicuntur aspicere. Illud autem lumen non irrationabilium avium oculos pascit, sed pura corda eorum qui Deo credunt, et ab amore visibilium rerum et temporalium se ad ejus praecepta implenda converomines possunt, si velint: quia illud lumen omnem illuminat hominem venientem in hunc mundum. Ergo tenebrae erant super abyssum, psa lucis absentia tenebrae dicuntur. Sicut silentium non aliqua res est, sed ubi sonus non est, silentium dicitur; et nuditas non aliqua res est, sed in corpore ubi tegumentum antequam Deus faceret lucem, quis illas fecerat vel genuerat? aut si nemo fecerat
Abbreviated transcription (Latin):
& ut timeant ne deserat illos ds. quia & ip̃si in agris suis infruc¬
tuosas arhores desert̾. nec aliquã culturã eis adhibent. Ante
peccatũ gͦ hominis ñ ẽ scriptũ quod t̾ra ꝓtulerit nisi herbã pabu¬
li .&. lign̾a fructuosa. post peccatũ autẽ uidemus multa horri¬
tͣra erit tͥ. inom̃ib oꝑib tuis. In tristicia & gemitu edes ex ea.
om̃idi dieli unte eite . Spenas eribulos eiciet tͥ: a eões pabulũ agritin

Expanded text:
et ut timeant ne deserat illos Deus, quia et ipsi in agris suis infrucet ut timeant ne deserat illos Deus, quia et ipsi in agris suis infructuosas arbores deserunt, nec aliquam culturam eis adhibent. Ante peccatum ergo hominis non est scriptum quod terra protulerit nisi herbam pabuli et ligna fructuosa; post peccatum autem videmus multa horriterra erit in omnibus operibus tuis. in tristitia et gemitu edes ex ea omnibus diebus uitae tuae. spinas et tribulos eiciet tibi, et edes pabulum agri in
Abbreviated transcription (Latin):
cransig noctẽ u̾ fieri nobis solis absentia : cũ ab abia parde asuaie au
oriente uedit ⁊ duiꝰ respondemus potusle feri upares sueidones
dies singuli ꝑtantũ morarũ teporũ cõputarentur. ꝑ quant sui neoiam
rtucunt sol prquop cedit aboriente quo usq ruihusianor ieuonam
reũeat eti sianc enũ morã & longitudinẽ cẽporis possent senture ho¬
munes erĩse urspeluncis habitarent. ubi orientẽ & occidente sore uo¬
qsece ñ possent atq ita sentitur potuisse itã morã fieraentĩ sot e¬

Expanded text:
ransigi, noctem vero nobis fieri solis absentia, cum ab alia parte mundi ad orientem redit? Quibus respondemus, potuisse fieri ut tres superiores dies singuli per tantam moram temporis computarentur, per quantam moram circumit sol, ex quo procedit ab oriente quousque rursus ad orientem revertitur. Hanc enim moram et longitudinem temporis possent sentire homines etiamsi in speluncis habitarent, ubi orientem et occidentem solem videre non possent. Atque ita sentitur potuisse istam moram fieri etiam s
Abbreviated transcription (Latin):
subcelo in congregatione una & appareat arida Quocauit ddsaridã
t̃ta & congregationẽ a quȩ appellauit mare. & uidit ds̃ qr bonũẽ. Inisto
loco manichei dicunt. Si tocũ aquis plenũ erat. qͦmͦ poterant aquer
congregari munũ ᷤ S iã suꝑiꝰ dictũ ÷ nomine aquarũ materiã illã ap¬
pellatã suꝑꝗͣ ferebatur sp̃s dei: unde erat ds̃ omĩa formaturus. Hc̃ uere
cu dicitur congreget᷑ aqua qͣ sub cȩlo est in congregationẽ una hocdicie
ut illa materia corporalis formetur mea̾specie quahabent isteaque
ria accipiat insibilẽ formam: quã nc̃ habet terraista qua uidemus &s tan¬
ginus: Superiꝰ gͦ qd nominabatur terra ĩ uisibilis & inc̾posita: materi
confusio & obscuritas nominabatur. Et qd nominabat᷑ aqua suꝑ quã
ferebatur sp̃s di. eadẽ rursus materia nominabat᷑: Hc̃ uͦ aqͥuaista
& tͣra formantur ex iłta materia quȩ ex ipsis nominib appellabatui
anteq̃ formas istas quas nc̃ uidemus acciperet. Sane dt̃ inhebrea

Expanded text:
t arida. Et vocavit Deus aridam, terram; et congregationem aquae vocavit mare. Et vidit Deus quia bonum est. In isto loco Manichaei dicunt: Si totum aquis plenum erat, quomodo poterant aquae congregari in unum? Sed jam superius dictum est, nomine aquarum materiam illam appellatam super quam ferebatur Spiritus Dei, unde erat Deus omnia formaturus. Nunc vero cum dicitur, Congregetur aqua, quae est sub coelo, in congregationem unam; hoc dicitur ut illa materia corporalis formetur in eam speciem quam habent aquae istae ries accipiat visibilem formam, quam runc habet terra ista quam videmus et tangimus? Superius ergo quod nominabatur terra invisibilis et incomposita, materiae confusio et obscuritas nominabatur; et quod nominabatur aqua super quam ferebatur Spiritus Dei, eadem rursus materia nominabatur. Nunc vero aqua ista et terra formantur ex illa materia, quae ipsis nominibus appellabatur, antequam formas istas, quas nunc videmus, acciperet. Sane dicitur, in hebraea
Abbreviated transcription (Latin):
et ñ nouert. Qd ergo mirat᷑ dñs nobis mirandũ esse significat qrubꝰ
adhucomis ẽ sic moueri. Om̃s gͦtales motꝰ eius ñ ꝑ turbatiaiuimi signa
st sed docentis magistri. Sic st̃ ⁊ ũba ueteris testam̃ti: qñ dm̃ infir¬
mũ docent. s nr̃ȩ infirmitati blandiuntur. Nichil enĩdedeo dignũ
dici potest. Nob̾ tñ ut nutriamur & adea ꝑueniamus q̃ nullo huma¬
no sermone nec dici posst᷑ ea dicunt᷑ quȩ capere possummus Et diui¬

Expanded text:
 esse significat, quibus adhuc est opus sic moveri. Omnes ergo tales motus ejus non perturbati animi sunt signa, sed docentis magistri. Sic sunt et verba Veteris Testamenti, quae non Deum infirmum docent, sed nostrae infirmitati blandiuntur. Nihil enim de Deo digne dici potest. Nobis tamen ut nutriamur, et ad ea perveniamus quae nullo humano sermone dici possunt, ea dicuntur quae capere possumus. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
hebreoꝵ etsõ & beati hieronimi cõsensus hab& his uerb significari altare
ic rosolimitanu ꝙ intribu beniamin cͥstructũ cͥstat ꝙnore lupir¬
pacis matutinũ sacrifitiũ ignis excoctione deuorabat. Uesꝑe aũt diei
cõsũmatis sacrifitus & hostiarũ cerimonus int̾ sac̾dotes & leuitas eaquȩ
residua fuerant igni. & ꝑ legis mandatũ uictui debebant᷑ sac̃dotũ. int̾eos
diuidere solebant. Significat᷑ aut̃ ꝑhanc sententĩa beatꝰ paulus deeadẽ
ibui futur. qͥ more lupi rapacis mane id÷ in ad olescentia sua comed
qm̃ dũ innece beati stephoni cͣsentiens & apͥncipib sac̃ dotũ atq maiorib
atu popłi iud aici epłas indamoscũ &cȩt̾as eiuitates accipiens q̃ sso¬

Expanded text:
Hebraeorum etiam, et beati Hieronymi consensus habet, his verbis significari altare Hierosolymitanum, quod in tribu Benjamin constructum constat. Quod more lupi rapacis matutinum sacrificium ignis excoctione devorabat: vespere autem diei, consummatis sacrificiis et hostiarum caeremoniis, inter sacerdotes et levitas ea quae residua erant igni, et per legis mandatum victui debebantur sacerdotum, inter eos dividere solebat. 2. Significatur autem per hanc scientiam beatus Paulus de eadem tribu futurus, qui more lupi rapacis, mane, id est, in adolescentia sua comedit; quoniam dum in nece beati Stephani consentiens, et a principibus sacerdotum atque majoribus natu populi Judaici epistolas in Damascum et a
Abbreviated transcription (Latin):
humo in ipessa hodieq monstrant᷑. Cũq t̾ra eode eotidie aereoentib
hauriat᷑ nichilominꝰ tam̃ eadẽ scã uestigia pͥstinũ statũ cͣtinuo reci¬
piunt. Demiq cũ eccła incuiꝰ medio fc᷑ rotundo scemate & pulcher¬
rimo oꝑe condei et᷑: sũmũ tantũ cacumꝰ ut ꝑhibet̾ ꝓpt̾ dominici
corporis iniatũ nullo mͦ contingi & camerari potuit. seo transitꝰ eꝰ

Expanded text:
Cumque terra eadem quotidie a credentibus hauriatur: nihilominus tamen eadem sancta vestigia, pristinum statum continuo recipiunt. Denique cum ecclesia, in cujus medio sunt, rotundo schemate, et pulcherrimo opere conderetur, summum tantum cacumen, ut perhibent, propter Dominici corporis meatum nullo modo contegi,
Abbreviated transcription (Latin):
iere : & post in ea teriores tenebras deuenire. Qui eni infacie̾ cadit.
de retro actis erubescit. Qui autͣ retro decidit. ut iã pfaeti sumꝰam
nitenti corde sibi irã nutrit indie irȩ. Neqͥs porro ꝓmiraculoꝵtant
sublimitate antiaxpm ꝓ d̾o putar& colendu: addidit. Salutare tuũ ei¬
ectabo dñe. Quasidicer&. Lic& antia p̃s multis miraculoꝵ fulgeat
gad ÷ͥ tronsiordanẽ petiuit: & accẽpit amoyse hereditatẽ. eacͦditio¬
ne ea potiri meruit: ut accinctꝰ arnus ante isẜł iuncto sibi rubẽ
dimidia tribu manassȩ ẽtra ad uersarios pugnando inceder& qđ
postea sub iosue & fecit. At tam̃ sub iugatis hostib cũ retro adpossessio
ꝓpͥã redir& : nccesse habuit gentiũ funtiinarũ incursionib resistere
Hoc̃ ÷ gͦ qd ait pͥmũ eũ ante sr̃sꝰ suos accinctũ p̃liatũ suisse: & posteane¬

Expanded text:
ruere, et post in exteriores tenebras devenire. Qui enim in faciem cadit, ruere, et post in exteriores tenebras devenire. Qui enim in faciem cadit, de retro actis erubescit; qui autem retro decidit, ut jam praefati sumus, impoenitenti corde sibi iram in die irae nutrit . Ne quis porro pro miraculorum tanta sublimitate Antichristum pro Deo putaret colendum, addidit: Salutare tuum exspectabo, Domine; quasi diceret: licet Antichristus multis miraculorum fulgeat quia Gad qui trans Jordanem petivit et accepit a Moyse haereditatem, ea conditione ejus potiri meruit, ut accinctus armis ante Israel, juncto sibi Ruben et dimidia tribu Manasse, contra adversarios pugnando incederet ; quod postea sub Josue et fecit. Attamen subjugatis hostibus, cum retro ad possessionem propriam rediret, necesse habuit gentium finitimarum incursionibus insistere . Hoc est ergo quod ait, primum eum ante fratres suos accinctum praeliatum fuisse, et postea ite
Abbreviated transcription (Latin):
& cerastes insenuta. quia uuia & semita maudatoꝵ dĩ ambulantib quan¬
ĩ inse tͥ obicẽ sep̃fert duplici armatꝰ cõtra eos ingenio. Inserpente
nãq calliditas illuis p̾figurat᷑. qua decicere astu qͦuerit. uã dnigres
i oꝑũ tereutes. In cornib aut᷑ demonstrat᷑ furor illius qͦ usuru
c̃tra eos qͦs callida machinatione decipere neqͥuerit. Cerasta nãqerece.
ine cornua dicunt᷑. Atq id̾o serpens iste : cornutꝰ describit᷑. Cũ gͦ
anti xp̃s ueniens ante oculos spectantiũ signa magna fecerit: igne̾ de
sublimi deposuerit: serpens inuia ÷. Cũ aut̃ sead poenas & torm̃ta sibi
credentib infliganda uerterit: ceraftes insemita fit. Quia ꝑ angust
dñi semitã gradientes cornib potestatis sibi subigere nitit᷑. Qui du
b aufert ut amore bonoru p̃sentiũ illectũ ibi cadant ubi ñ uiden
Retrorsũ eni cadere ⁊: & . desperabilit᷑ atq in uerecunde ubi ñ uideas

Expanded text:
 cerastes in semita: quia in via et semita mandatorum Dei ambulantibus, quantum in se est, obicem se praefert duplici armatus contra eos ingenio: in serpente namque calliditas illius praefiguratur, quia decipere astute quaerit viam Domini gressu operum tenentes. In cornibus autem demonstratur furor illius, quo usurus est contra eos quos callida machinatione decipere nequiverit. Cerasta namque Graece, Latine cornua dicuntur; atque ideo serpens iste cornutus describitur. Cum ergo Antichristus veniens ante oculos spectantium signa magna fecerit, ignem de sublimi deposuerit, serpens in via est . Cum autem se ad poenas et tormenta sibi non credentibus infligenda verterit, cerastes in semita fit; quia per angustam Domini semitam gradientes, cornibus potestatis sibi subigere nititur. Qui dutibus aufert, ut amore bonorum praesentium illecti ibi cadant, ubi non vident. Retrorsum enim cadere, est et hic desperaliter et inverecunde, ubi non videas,
Abbreviated transcription (Latin):
do flumine c̃surgens uiata egiptũ int̾ nilũ & oceanũ in meridie si
ramantes tripol. indi omentis. Antiochia ciittas sirie coeles
asie. In qua idẽ p̃dicantes iudeis dixer̃. Uob̾ oportebat pͥmuĩ loqͥ u¬
un dã no dicebat᷑. int̾ exiptũ. africã & mare quasi claustr̃
posita. in qua beati euangelistę marcitumulis hodie usq¬
allophiloꝵ. At talia ciuitas paphaliȩ maritima almp¬

Expanded text:
iopum regio ab Indo flumine consurgens, juxta Aegyptum inter Nilum et Oceanum, et in meridie, sub riae, et Occidentis. Antiochia civitas, Syriae Coeles, ovincia, in qua iidem praedicantes, Judaeis dixerunt: Vobis oportebat primum loqui vquondam No dicebatur, inter Aegyptum, Africam et mare quasi claustrum posita, in qua beati Evangelistae Marci tumulus hodieqAllophylorum. Attalia , civitas Pamphyliae maritima. Amp
Abbreviated transcription (Latin):
losophiȩ dicata studus. quȩ cũ inasit. plurali numero
sẽꝑ appellari sola&. Cuiꝰ phiseus port septẽplici quondan
muro comunitꝰ suisse describit᷑. Ariopagus athenariua
ria. quȩ nnt ptat uilla martis. ꝙ ipse ibi quonda aruo
dicta anti patris ciuitas palestine nr̃ diriuata. quaͣ
herodes rea iudeȩ ex patris sui nomine uocauerat ar¬
puforũ noñu fori romȩ ab appio quondã c̃sue tracti
aqͣ &. iua appia cognominata ⁊. Dabilon metropoł rg¬

Expanded text:
ilosophiae dicata studiis. Quae cum una sit, plurali numero semper appellari solet, cujus Pireus portus septemplici quondam m communitus fuisse describitur. Areopagus, Athenarum curia, quae interpretatur villa Martis, quod ipse ibi quondam cum dicta. Antipatris , civitas Palaestinae nunc diruta, quam Herodes rex Judaeae ex patris sui nomine vocaverat. Appii forum , nomen fori Romae, ab Appio quondam consule tractum: a quo et via Appia cognominata est. B Babylon, metropo
Abbreviated transcription (Latin):
loraꝵ actuũ aploꝵ Acheldemach ager sanguinis qͥ de monstrat᷑ in helia as
australẽ plagã montis sion. ⁊ hactenus iurta iudeoꝵ c̃siliũ mortuos
ignobiles alios t̾ra tegit. alios sub diuo putre fac̃. Asia regio quȩ mi¬
nor cogliominat᷑ absq orientali parte qua ad cappadatiã siria. p
cilicia. Licaonia. g alatha. & aliȩ muitȩ Sed specialit ubi ephesus
ciuitas ⁊ asia uoiat᷑. Aegipti regio asepte̾ trione mare magni
iã. hab& Cuiꝰ inferiorẽ partę̾ nilus cdert̾a leuaq diuisus m¬
xu suo detͣminat. canopico ostio ab africa. ab asia pelusiaco. olrs
pas suu̾ int̾ uallo. Qua de causa int̾ insulas qͥdã egiptũ retulera
lauere exiptũ m̃surã abunitate al uei undȩ se sindit inlatera as

Expanded text:
ue demonstratur in Aelia ad australem plagam montis Sion: et hactenus juxta Judaeorum consilium mortuos ignobiles, alios terra tegit, alios sub divo putrefacit. Asiae regio , quae cognominatur Minor, absque orientali parte, qua ad Cappadociam, Syriamque Cilicia, Lycaonia, Galatia, et aliae multae, sed specialiter ubi Ephesus civitas est, Asia vocatur. Aegypti regio , a septentrione mare magnumAethiopes. inferiorem eius partem Nilus dextera laevaque divisus amplexu suo determinat, Canopico ostio ab Africa, ab Asia Pelusiaco, CLXX passuum intervallo. quam ob causam inter insulas quidam Aegyptum retulere, llavere Aegyptum. mensura ab unitate alvei, unde se primum findit in latera, ad
Abbreviated transcription (Latin):
in nomine eiꝰ om̃e genu flectat᷑ cȩlestiũ. trestriũ. & infernoꝵ:
enedictionib uberũ & uuluȩ eũ sublimauiti ꝙ do infiliis ec
aliis caticuminis quasi ad hũc intra matris ubera iacentib
aliis aut more iã genitoꝵ ubera mat̾na lãba̾ntib sibi pͣstat ꝑ
orbe t᷑rarũ benedici. Nã qͥ nec dũ infidei robur euaserͣ: sed ꝑ
doctores ad eã trahunt᷑: audiunt ab apło. filioli mei qͦs iteru

Expanded text:
genu flectatur, terrestrium, coelestium et infernorum . Benedictionibus uberum et vulvae eum sublimavit, quando in filiis Ecclesiae, aliis catechumenis, quasi adhuc intra matris ubera jacentibus, aliis autem more jam genitorum ubera materna lambentibus, sibi praestat per orbem terrarum benedici. Nam qui necdum in fidei robur evaserunt, sed per doctores ad eam trahuntur, audiunt ab Apostolo: Filioli mei, quos iterum
Abbreviated transcription (Latin):
ut udelic& ñ dubitar&. ioseph illud euentur ũ. ꝙ ei ses iacob ñta
quasi ex sua nouitia benedictione ꝓuenturũ repmittebat. sed ꝙ ad
dictiones patris tui c̃fortatȩ s̃ benedutionib patrũ eu Quasi dicer&.
N has benedictiones patris quasi ꝓpͥas illius accipias. nec qͣsi semeldatas.
sed q ado̾ patrib meis pͥmũ datȩ s. & ñ semel sed erebro. Atq inde ÷¬

Expanded text:
delicet non dubitaret Joseph illud eventurum, quod ei sanctus Jacob non tam ex sua quasi novitia benedictione proventurum repromittebat: sed quia ad nedictiones patris tui confortatae sunt, quasi diceret: non has benedictiones patris quasi proprias illius accipias, nec quasi semel datas: sed quia a Deo patribus meis primo datae sunt, et non semel, sed crebro. Atque inde
Abbreviated transcription (Latin):
gressus : lapis isrł. historicꝰ aut̃ sensus quantũ intelligi dat᷑ iste ÷.
arcũ intelligit᷑ mens futurorũ p̾scia. In arcũ nõq sagitia ponitꝰ ut eminꝰ
feriatẽ & mens futurorũ p̃saga longius sagittas sententiarũ emittere sol&
undiqͣ ⁊ribulatunib afflicta inforti .i. in do solidota atq sagittas sentã¬
tiorũ qͥb qͥd̾ futurũ cet p̃nuntians tẽpora sutura stelitate ferir&

Expanded text:
lapis Israel . Historicus quidem sensus, quantum intelligi datur, iste est. Per arcum intelligitur mens futurorum praescia. In arcu namque sagitta ponitur, ut eminus feriat: et mens futurorum praesaga longius sagittas sententiarum emittere solet.undique tribulationibus afflicta: in forti, id est, in Deo solidata, atque sagittis sententiarum, quibus quod futurum esset, praenuntians, tempora futura sterilitate feriret
Abbreviated transcription (Latin):
ertabo dire. historialit᷑ qͥd̾e ꝓnuntiat᷑ ñ solu dealus nobiliorib:
biib sed & dedan pͥncipẽ ficturũ ifrabeli. & ꝑ modũ descriptionale̾
ualis sit futurꝰ de signat᷑. Samson nãq his uerb̾ pͣfigurat᷑. qͥ mo
colubri serpentisq tͦribilis. fuit. & qͦ t̾ribilior insinuaret᷑ cornutꝰ
describit᷑: ꝓpͣt erimiã potestatẽ atq fortitudinẽ. hio gͦ uias a̾ se¬
mitas israhelitici regni tẽpore sui psualat᷑ obsedet: neqͥs hostiũ tͣra
tã quã eqͥ uelocitate consisus & fortitudine eũ aegredi uoluisi
mox corrosis plantis atq cͣsũptis uirib instabilitatis in sectator ẽ
suũ adt̾ra ꝓturbar&. Quẽ neqͥs errore deceptꝰ plusquã homin
aestimardi mox qͥs uere pͥnceps expectandꝰ eẽt adiecit dicens. salutare¬

Expanded text:
enuntiatur non solum de aliis nobilioribus tribubus, sed et de Dan, principem futurum Israeli, et per modum descriptionalem, qualis futurus sit, designatur. Samson namque his verbis praefiguratur, qui more colubri serpentisque terribilis fuit: et quo terribilior insinuaretur, cornutus describitur propter eximiam potestatem atque fortitudinem. Hic ergo vias et semitas Istamquam equi velocitate confisus et fortitudine, eum aggredi voluisset; mox corrosis plantis atque consumptis viribus stabilitatis, insectatorem suum ad terram perturbaret. Quem ne quis errore deceptus plus quam hominem aestimaret, mox qui vere p
Abbreviated transcription (Latin):
a sessore suo. uenite adme om̃s qͥ laboratis & onerati estis. & gͦ uos reqͥes¬
cere faciam. Terrã eriã ꝓ optima e etͥ ꝑspeait: quia delictis philophoꝵ
anib doctrinis adscripturȩ sacrȩ lectione̾ sestudiosissiee uerti
Vnde qr didicit int̾ alia ñ auditores legis iustos ee̾.seo t̾actores legis iusti¬
cori subdit᷑ supposuit humerũ suũ ad portandũ idt totũ suũ possem¬
datis subiecit diuinis. & maxime indilectione di e ꝓximi. Neq enẽ
.a.imꝰ diligit᷑. si non portet᷑ & addit᷑. factꝰq ÷ tributis seruens. Q
eñi qd̾ dã tributũ eotidie ꝑsoluit: audiens ab apło. Reddite om̃ib om̃a

Expanded text:
a sessore suo: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos requiesa sessore suo: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos requiescere faciam . Terram autem quod optima esset, prospexit; quia relictis philosophorum inanibus doctrinis, ad Scripturae sacrae lectionem se studiosissime vertit. Unde quia didicit inter alia, non auditores legis justcari, subditur: supposuit humerum suum ad portandum ; id est, totum suum posse mandatis subjecit divinis, et maxime in dilectione Dei et proximi. Neque enim proximus diligitur, si non portetur. Et additur: factusque est tributis serviens; quasi enim quoddam tributum quotidie persolvit, audiens ab Apostolo: Reddite omnibus omnia:
Abbreviated transcription (Latin):
humerũ suũ adportaandũ. factq ÷ tributis seriuens. Ehȩc uerba hȩc
trib significat᷑ doctrinȩ legis oꝑ a datura. & promptius se admandata
dĩ scritanda trans latura. Drͣ nãq uidisse reqͥem qd cet bona a& tͣrã
qd optima: id ÷ m̃te degustasse.quã ee̾t̾ dulce in dĩ mandatis. sensũ
namine ad scrutanda diuni uerbi eloqͥa m̃tẽ transtulisse. ac ꝑhoc
iferiores ͦsq ei munera & honore̾ tãꝗ inagistro &̾ p̃ceptori detulisi
Concinit huic intelligentiȩ lib palipomenon. qͥ de hac tribu itadicit
e siluis qͦq isachar iusi eruditi qͥ nouerant singula tẽpora adpͥci¬
piendũ qͥd facere deber& isrł pͥncipes .cc. Typũ autͣ gestat hic asinus
rtis popłi gentilis: qͥ anteꝗ dnm sessore̾ habuis& brutꝰ erat . && freuo
impatiens ꝓp̾o libitu ferebat᷑. Postꝗ aut̃ dnm̾ sessore̾ habere meruit :¬
ortis asini nom ab eo mutuauit. Qui uidit reqͥem q eet̾ bona. audien¬

Expanded text:
andum, factusque est tributis serviens . Per haec verba haec tribus significatur doctrinae legis operam datura, et promptius se ad mandata Dei scrutanda translatura. Dicitur namque vidisse requiem quod esset bona, et terram quod optima; id est, mente degustasse, quam esset dulce in Dei mandatis sensum namine ad secutanda divini verbi eloquia mentem transtulisse: ac per hoc inferiores quosque ei munera et honorem tamquam magistro et praeceptori detulisse. Concinit huic intelligentiae liber Paralipomenon, qui de hac tribu ita dicit: De filiis quoque Issachar viri eruditi, qui noverant singula tempora, ad praecipiendum quid facere debent fortis populi gentilis, qui antequam Dominum sessorem habuisset, brutus erat, et frenorum impatiens proprio libitu ferebatur. Postquam autem Dominum sessorem habere meruit, fortis asini nomen ab eo mutuavit. Qui vidit requiem quod esset bona, audien
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥescunt. Naues nãq eccłe intelligunt. quȩ sidissima statione portũ salutis
e dum reqͥr̃.&. inueniunt. &. ben᷑ ad dit᷑ ꝑtingens usq adsidone̾: ꝙ uide¬
lic& eadẽ scã eccła nͥ uno mundi eoartata.⁊ angulo. sed cescendo usq
popłos deuenit gentiliũ. Sidon enĩ uenatio int᷑pͣdat᷑. significans ut.
dictũ ÷ gentilitat᷑e morib ferinis idolatriȩ cultũ quasi lustra deserti
tante᷑ Quȩ postea reti dominicȩ p̾dicationis & latratu sco̾rũ apłoꝵ¬

Expanded text:
requiescunt. Naves namque Ecclesiae intelliguntur, quae fidissima statione portum salutisiunt. Et bene additur: Pertingens usque ad Sidonem; quia videlicet eadem sancta Ecclesia non uno mundi coarctata est angulo, sed crescendo usque ad populos devenit gentilium. Sidon enim venatio interpretatur, significans, ut dictum est, gentilitatem moribus ferinis idololatriae cultum quasi lustra deserti sectantem. Quae postea rete Dominicae praedicationis, et latratu sanctorum Apo
Abbreviated transcription (Latin):
peligus ciliciȩ .&. p aphiliȩ nauigantes uenimꝰ insiirnõ liciȩ ꝑqͦ aliq̃
aritima cretę insulȩ. Sirtes. Mpenosa in mari magno loça mu
t᷑ribilia & metuenda. eoꝙ ad se ꝑmi̾a diripere soleant. E apꝓpin¬
uanti ualloso mari hereant. Hę aut̃ admare ęgiptiũ uirinȩ
& parte admiscent᷑. Siracusa metropoł sicilię sub ꝓmune toriopachi¬
no. Siqͥo ẽ sicilia ipsa trib ⁊ distineta ꝓmontoriis. Unde & triangulaspe¬
cie trinacrina quondã uocata. asiculo rege sicilia dicra ÷. Priniu ꝓ¬

Expanded text:
pelagus Ciliciae et Papelagus Ciliciae et Paaritima Cretae insulae. Syrtes , arenosa in mari magno loca multum terribilia et metuenda, eo quod ad se omnia diripere soleant, et appropinquantes vadoso mari haereant. Hae autem ad mare Aegyptium vicinae  pariter admiscentur. Syracusa , metropolis Siciliae, sub promontorio Pachyno: siquidem Sicilia ipsa tribus est distincta promontoriis: unde et a trianguli specie, Trinacria quondam vocata, mox a Siculo rege Sicilia dicta est. Primum p