comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
templum corporis xp̃i. quod sibi suꝑ¬
uemens uendicaret habitator: s ipsũ
et inipso. nouo homini datum ẽẽ prin-¬
cipium: ut inimo di atq homunis fi¬
lio et sine matre ditas : et sine patre
eẽt humanitas: Simul enim ꝑ sp̃m
uestigio edidit et sui generis sobolem:
et suȩ stirpis auctorem: Unde idem
dñs sicut euangłista commemorat.
quȩ siuuit auideis cuius filium xp̃m
scripturarum auctoritate didicissent:
et eisdem respondentib quod ex dauio
uenturus semine traderetur. quomͦ
uocat dicens. dixit dñs dño meo sede
adextris meis : donec ponam inmicos
tuos scabellum pedum tuoꝵ: Nec
potuerunt uidĩ ꝓpositam solu̾e
quȩstionem: quia non intelligebant
inuno xp̃o et ꝓgeniem dauiticam:
se humilitate seruili. nec metuebat
minui: net. indigebat augeri: Ipsũq
essectum inscdiȩ suȩ quem̃ restitutiõi
impendebat humanȩ. sola exequi pote¬
rat uirtute deitatis: ut creaturam adi¬

Expanded text:
templum corporis Christi, quod sibi suptemplum corporis Christi, quod sibi superveniens vindicaret habitator, sed per ipsum et in ipso, novo homini datum esse principium: ut in uno Dei atque hominis filio, et sine matre Deitas, et sine patre esset humanitas. Simul enim per Spivestigio edidit et sui generis sobolem, et suae stirpis auctorem. Unde et idem Dominus, sicut evangelista commemorat, quaesivit a Judaeis cujus filium Christum Scripturarum auctoritate didicissent; et eisdem respondentibus quod ex David venturus semine traderetur: Quomodo, vocat, dicens: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum ? Nec potuerunt Judaei propositam solvere quaestionem, quia non intelligebant in uno Christo et progeniem Davidicam, se humilitate servili, nec metuebat minui, nec indigebat augeri; ipsumque effectum misericordiae suae, quem restitutioni impendebat humanae, sola exsequi poterat virtute Deitatis; ut creaturam ad i
Abbreviated transcription (Latin):
dere in dño omĩa dimina
eloquia cohortentur: ho¬
die ꝓcul dubio adspirita¬
lem letitiam copiosius incitannur. na¬
tiuitatis nobis dm̃cȩ sacramento clariꝰ
choruscante: ut recurrentes ad illam
diuinȩ miscdiȩ in effabilem inclinati¬
onem. qua creator hominũ homo fieri
dignatus est: in ipsius nos inueniam̃
natura. quem adoramus interraz
Ds̃ enim dĩ filius de sempiterno et inge¬
nito patre unigenitus. sempiternus
manens in forma di et incominutabilit̃
atq intemporaliter habens non aliud
ẽẽ quam pater:formam serui sine suȩ
detrimento maiestatis accepit: ut in sua
Unde utriq naturȩ insuis ꝓprietatib
ꝑmanenti tanta est unritatis facta com¬
munio: ut quicquio ibi est dĩ non sit
abͥumtate disunctum: quicquid aũt
diem dñi saluatoris. partum beatȩ uit¬
ginis integrȩ cogitemus: ut carni ani-¬
mȩq conceptȩ. uirtutem uerbi nullo
temporis puncto defuisse credamus:
nec prius formatum atq ammatum

Expanded text:
dere in Domino, omnia divina eloquia exhortentur, hodie procul dubio ad spiritalem laetitiam copiosius incitamur, Nativitatis Dominicae sacramento nobis clarius coruscante: ut recurrentes ad illam divinae misericordiae ineffabilem inclinationem, qua Creator hominum homo fieri dignatus est, in ipsius nos inveniamur natura, quem adoramus in nostra. Deus enim Dei Filius, de sempiterno et ingenito Patre unigenitus, sempiternus manens in forma Dei, et incommutabiliter atque intemporaliter habens non aliud esse quam Pater est, formam servi sine suae detrimento majestatis 98 accepit, ut in sua Unde utrique naturae in suis proprietatibus permanenti, tanta est unitatis facta communio, ut quidquid ibi est Dei, non sit ab humanitate disjunctum; quidquid autem diem Domini Salvatoris, partum beatae Virginis integre cogitemus, ut carni animaeque conceptae virtutem Verbi nullo temporis puncto defuisse credamus, nec prius formatum atque animatum
Abbreviated transcription (Latin):
dis eadem utriq cuperemus. quȩ prius
poposci nunc quoq instantius peto: ma¬
iore utens fidutia deprecandi postea quĩã
presidium uenerandȩ exhortationis acce-¬
pi. sperans affuturam miscđiam di: ut
possit morb auferri. ut quicquid
ipso inspirante atq auxiliante po¬
tuerit salubriter fieri: cum ur̃e
fidei laude ꝑagatur. qm̃ res hu¬
manȩ aliter tute ẽẽ non possunt:
nisi quȩ ad chuinam confessionem ꝑtinẽt
et regia et sacerdotalis defendat auctori.

Expanded text:
dis eadem utrique cuperemus: quae prius dis eadem utrique cuperemus: quae prius poposci, nunc quoque instantius peto, majore utens fiducia deprecandi, posteaquam praesidium venerandae exhortationis accepi. Spero autem affuturam misericordiam Depossit morbus auferri: ut quidquid, ipso inspirante atque auxiliante, potuerit salubriter fieri, cum vestrae fidei laude peragatur: quoniam res humanae aliter tutae esse non possunt, nisi quae ad divinam confessionem pertinent, et regia et sacerdotalis defendat auctori
Abbreviated transcription (Latin):
augustȩ: Gaudere me plurimũ
et exultare indño: pietatis tuȩ scripta
fecerunt. quib euidenter ostenditur
quantum catholicam diligas fidem:
et quantum hereticum detesteris erro¬
rem: Heresis quippe est minis impia:
et euangłio ueritatis mimica. quȩ ñ
portionem aliquam ledere: sed ipsa xp̃i¬
anȩ religionis conatur fundamenta
conuellere. negans sempiterni patris
filium sempicernum de utero beate
uirginis matris ueram carnem nt̃e
sumpsisse naturȩ : et eos dampnatione
petcellens qui ab euangłica et apłica
fide nullo deduci errorẽ potuerunt. il¬
ludq frustra pretendens quod nicenȩ
sy nodi fidem teneat: cuius eum constat
ẽẽ alienum. gloriosissima augusta Unde
quia non deserit eccłam suam diuina
ꝓtectio dicente dño: ecce ego uobiscum
sum omĩb dieb usq ad consum matio¬
nem scłi. eodemq oꝑe et temꝑe sp̃s d̃i
et clementiȩ ur̃e sollicitudinem et curã
nr̃i cordis accendit: ut de reme diis ꝓcuran¬

Expanded text:
ugustae. Gaudere me plurimum et exsultare in Domino pietatis tuae scripta fecerunt, quibus evidenter ostenditur quantum catholicam diligis fidem, et quantum haereticum detesteris errorem. Haeresis quippe est nimis impia et Evangelio Veritatis inimica, quae non portionem aliquam laedere, sed ipsa Christianae religionis conatur fundamenta convellere, negans sempiterni Patris Filium sempiternum de utero beatae Virginis matris veram carnem nostrae sumpsisse naturae, et eos damnatione percellens, qui ab evangelica et apostolica fide nullo deduci errore potuerunt, illudque frustra praetendens quod Nicaenae synodi fidem teneat, cujus eum constat esse alienum, gloriosissima Augusta. Unde quia non deserit Ecclesiam suam divina protectio, dicente Domino: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummatio ; eodemque opere et tempore spiritus Dei et clementiae vestrae sollicitudinem et curam nostri cordis accendit, ut de remediis procuran
Abbreviated transcription (Latin):
non quiescunt. rectissime inquib dam
li et ubertate agri potest mens p̃senti-¬
um bonoꝵ auida głari. et inampla
horrea fructib congregatis. animȩ
suȩ dicere. habes multa bona. epulare:
ibi quandam increpationem diuinȩ
uocis accipiat. audiatq dicentem:
stulte hac nocte ate. animam tuam re-
poscunt. quȩ aut̃ preparasti cuius er̃t:
Hȩc sollicitissima medicatio. debet ẽẽ sa¬
pientis: ut qm̃ breues dies istiuus uitȩ
et incerta sunt spatia. numquam sit mors
impuisa morituro: nec mordinatum¬
incidat
sinem. quise nouit ẽẽ
mortalem: Quod itaq ut et scĩficationi
corpoꝵ et reparationi ꝓsit ammarum.
quarta et sexta feria ieumemus: sabba¬
to aut̃ adbeatissimum petrum apłm
uigilias celebremus : eus orationibus

Expanded text:
non quiescunt, rectissime in quibusdam non quiescunt, rectissime in quibusdam li et ubertate agri potest mens praesentium bonorum avida gloriari, et in ampla horrea fructibus congregatis, animae suae dicere: Habes multa bona, epulare : ibi quamdam increpationem divinae vocis accipiat, audiatque dicentem: Stulte, hac nocte reposcunt animam tuam a te: quae autem praeparasti, cujus erunt ? Haec sollicitissima meditatio debet esse sapientis, ut quoniam breves dies istius vitae et incerta sunt spatia, numquam sit mors improvisa morituro, nec inordinatumincidat finem, qui se novit esse mortalem. Quod itaque et sanctificationi corporum, et reparationi prosit animarum, quarta et sexta feria jejunemus; sabbato autem apud beatissimum Petrum apostolum vigilias celebremus, ejus orationib
Abbreviated transcription (Latin):
et interra Quib uerbis. quid aliud
postulamus. quam ut ds quem uec-¬
dum sibi subdidit subdat: et sicut in
cȩlo angłos. ita et interra homines mi-¬
nistros suȩ faciat uoluntatis: Hoc
autem petentes. amamus dm̃. amamꝰ
et ꝓximum: et non diuersa innobis
sed una dilectio est: quando et seruum
igitur affectus dilectissumi. quo amor
terrenus excluditur: bonoꝵ oꝑum con¬
suetudine roboratur: quia necesse est
ut bonis actib conscientia delectetur:
et libenter faciat quod fecisse se gaudeat:
Assumitur ergo ieiunium: multipli¬
catur largitio: iustitia custoditur: fre¬
quȩntatur oratio:: fitq. ut singłoꝵ de-¬
siderium. sit unum omĩum uotum:
Nutrit patientiam labor: mansuetui-¬
do extinguit iram ÷ beniuolentia cal-¬
cat inuidiam: immundȩ cupiditates
scĩs desideriis enecantur: auaritia libe-¬
ralitate depellitur: et onera diuitiaꝵ.
fiunt instrumenta uirtutum: S quia
insidiȩ diaboli etiam int̃ talia studia

Expanded text:
et in terra . Quibus verbis quid aliud et in terra . Quibus verbis quid aliud postulamus, quam ut Deus quos necdum sibi subdidit subdat, et sicut in coelo angelos, ita et in terra homines ministros suae faciat voluntatis? Hoc autem petentes amamus Deum, amamus et proximum; et non diversa in nobis, sed una dilectio est, quando et servum igitur affectus, dilectissimi, quo amor terrenus excluditur, bonorum operum consuetudine roboratur, quia necesse est ut bonis actibus conscientia delectetur, et libenter faciat quod fecisse se gaudeat. Assumitur ergo jejunium, multiplicatur largitio, justitia custoditur, frequentatur oratio, fitque ut singulorum desiderium sit unum omnium votum. Nutrit patientiam labor, mansuetudo exstinguit iram, benevolentia calcat invidiam, immundae cupiditates sanctis desideriis enecantur, avaritia liberalitate depellitur, et onera divitiarum fiunt instrumenta virtutum. Sed quia 354 insidiae diaboli etiam inter talia studia
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possidentes: et qͥ utunt᷑ hoc mũdo. tãꝙͣ
non utantur: Preterit enim figura
huius mundi S quod de spetiȩ. de co-¬
pia. de uarietate blanditur. non facile
declinatur : nisi impsa iusibilium pul¬
chritudine. creator potius quam crea¬
tura diligatur: Qui cum dicit. dili¬
ges dñm dm̃ tuum extoto corde tuo.
et ex tota mente tua. et extota uirtu¬
te tua: innullo nos uult ab amoris sui
uinculis relaxari: Et cum huic pre¬
cepto. ꝓximi quoq copulat caritatẽ:
imitationẽ nobis suȩ bonitatis indicit:
ut quod diligit diligamus: et quod
oꝑatur oꝑemur: Quamuis enim dĩ
agricultura sumis et dei edificatio: et
neq qui plantat sit aliquid. neq qui
rigat. s qui incrementum dat đs:
inomnib tamen exigit nr̃i ministe¬
rii seruitutem. et dispensatores nos su¬
oꝵ uult ẽẽ donoꝵ: ut qui fert dei
imaginem: dei faciat uoluntatem:
Propter quod in oratione dm̃ca.
sacratissimȩ dicimus : ad ueniat regnũ
tuum: fiat uoluntas tua. sicut incȩlo

Expanded text:
dentes; et qui utuntur hoc mundo, tamquam non utantur. Praeterit enim figura hujus mundi . Sed quod de specie, de copia, de varietate blanditur, non facile declinatur, nisi in illa visibilium pulchritudine Creator potius quam creatura diligatur, qui cum dicit: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota mente tua, et ex tota virtute tua , in nullo nos vult ab amoris sui vinculis relaxari. Et cum huic praecepto proximi quoque copulat 353 charitatem, imitationem nobis suae bonitatis indicit: ut quod diligit diligamus, et quod operatur operemur. Quamvis enim Dei agricultura simus, et Dei aedificatio , et neque qui plantat sit aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus ; in omnibus tamen exigit nostri ministerii servitutem, et nos dispensatores suorum vult esse donorum, ut QUI FERT Dei imaginem, Dei faciat voluntatem. Propter quod in oratione Dominica sacratissime dicimus: Adveniat regnum tuum, fiat voluntas tua sicut in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
rantib quicquid de ꝓsperitatib mun¬
di huius occurrerit. uiaticum sit itine-¬
ris. non illecebra mansionis: Ideo be-¬
atus apłs predicat dicens: Tempꝰ breue
est: reliquum est. ut qui habent ux¬
ores tamquam non habentes sint. et

Expanded text:
rantibus, quidquid de prosperitatibus munrantibus, quidquid de prosperitatibus mundi hujus occurrerit, viaticum sit itineris, non illecebra mansionis. Ideo beatus Apostolus praedicat dicens: Tempus breve est: reliquum est ut qui habent uxores, tamquam non habentes si
Abbreviated transcription (Latin):
fiat possibilitas ambulantis: quia idem
et introducit ad laborem: et ꝑducit ad
requiem: In quo ergo nobis spes est ȩt̃nȩ
uitȩ: in eodem est et forma patientie: Si
enim compatimur: et conregnabimus:
manie: debet sicut ille ambulauit et
ipse ambulare: Alioquin false ꝓfessio¬
nis imagine utimur : sicuiuis nomine
głamur eius instituta non sequimur:
Quȩ utiq nobis onerosa non ẽẽnt.
et ab omĩb nos ꝑiculis liberarent:
sinichil aliud quam quod amandum
res sunt. ex quib om̃s ꝓdeunt uolun¬
tatis: ita diuersȩ qualitatib: sicut di¬
uiduntur auctorib Rationabilis enĩ
animus qui sine dilectione ẽẽ non po¬
test: aut dĩ est amator. aut mundi: In
dilectione dei nulla nimia: indilectio¬
ne aũt mundi cuncta sunt noxia Et
ideo ȩternis bonis inseꝑabiliter inhe-¬
rendum÷ temporalib uero transeun¬
ter utendum est: Ut peregrinantib¬
nobis nobis. et ad patriam redire ꝓpe¬

Expanded text:
fiat possibilitas ambulantis, quia idem fiat possibilitas ambulantis, quia idem et introducit ad laborem et perducit ad requiem. In quo ergo nobis spes est aeternae vitae, in eodem est et forma patientiae. Si enim compatimur, et conregnabimus :manere, debet sicut ille ambulavit et ipse ambulare . Alioqui falsae professionis imagine utimur, si cujus nomine gloriamur, ejus instituta non sequimur: quae utique nobis onerosa non essent, et ab omnibus nos periculis liberarent, si nihil aliud quam quod amandum res sunt ex quibus omnes prodeunt voluntates, ita diversae qualitatibus, sicut dividuntur auctoribus. Rationalis enim animus, qui sine dilectione esse non potest, aut Dei est amator aut mundi. In dilectione Dei nulla nimia, in dilectione autem mundi cuncta sunt noxia. Et ideo aeternis bonis inseparabiliter inhaerendum, temporalibus vero transeunter utendum est: ut peregrinantibus nobis et ad patriam redire prope
Abbreviated transcription (Latin):
abrumpenda non illigent: et quȩ st̃
interficienda non uulnerent: Quan¬
tamen curas atq mensuras regende
carnis et alendȩ: nimis ei semꝑ uicina
Ctemptatio est: Quis enim itase aut
auoluptate corporis aut adolore seuin¬
git: ut adipsam mentem non ꝑtineat.
quod extrinsecus. aut blanditur. aut
cruciat: Indiuisum est gaudium: in¬
discreta tristitia: Nichil in hominem
iracundia non accendit: nichil letitia
non resoluit: nichil egritudo non affi-¬
cit & quȩ illic declinatio potest ẽẽ
peccati: ubi una passio est et regentis
et subditi: Merito dñs ꝓtestatur. qͦd
sp̃s quidem ꝓmptus est: caro aut̃ in¬
am desperatione ducamur: quȩ im-¬
possibilia sunt homini eximbecillita¬
te ꝓpria. possibilia spondet exuirtu¬
te diuina: Angusta enim et arta uia est:
quȩ ducit aduitam: et nemo in eam gres¬
sum inferret. nemo uestigium ꝓmoue¬
ret. nisi difficiles aditus. ipse se xp̃s uiã
faciendo reseraret: ut auctor itineris.

Expanded text:
abrumpenda non, illigent et quae sunt abrumpenda non, illigent et quae sunt interficienda non vulnerent. Quantamen curas atque mensuras regendae carnis et alendae, nimis ei semper vicina tentatio est. Quis enim ita se aut a voluptate corporis aut a dolore sejungit ut ad ipsam mentem non pertineat, quod extrinsecus aut blanditur aut cruciat? Indivisum est gaudium, indiscreta tristitia: nihil in homine iracundia non accendit, nihil laetitia non resolvit, nihil 352 aegritudo non afficit. Et quae illic declinatio potest esse peccati, ubi una passio est et regentis et subditi? Merito Dominus protestatur quod spiritus quidem promptus est, caro autem inam desperatione ducamur, quae impossibilia sunt homini ex imbecillitate propria, possibilia spondet ex virtute divina: Angusta enim et arcta est via quae ducit ad vitam , et nemo in eam gressum inferret, nemo vestigium promoveret, nisi difficiles aditus ipse se Christus viam faciendo reseraret: ut auctor itineris
Abbreviated transcription (Latin):
acratum dilectissimi
inseptimo mense ieui¬
nium. ad communis
deuotionis exercitia pre-¬
dicamus: fidenter uos paternis cohor¬
tationib incitantes: ut quod fuit ante
iudaicum. urã fiat obseruantia xp̃i-¬
anum: Est enim omĩ tempori aptũ.
et testamento utriq conueniens: ut
ꝑ castigationem mentis et corporis.
miscđia diuina queratur: quia nicbil
est efficatius ad exorandum dm̃. quã
ut homo ipse se iudicet: et numquã
desinat auenia postulanda. qui se
scit numquam eẽ sine culpa: Habet
enim hoc inse generaliter humana na-¬
tura. non acreatore insitum. s apre-¬
uaricatore contractum. et inposteros
generandi lege transfusum: ut de cor¬
ruptibili corpore. etiam quod animã
corrumꝑe possit oriatur: Hinc interior
regeneratus. et auinculis captiuitatis
est erucus. assiduos habet cum carne
conflictus: et dum cohibet concupis-¬
centem: patitur repugnantem: In
qua discordia. non facile obtinetur
tam ꝑfecta uictoria. ut etiam quȩ sunt

Expanded text:
acratum, dilectissimi, in septimo mense jejunium, ad communis devotionis exercitia praedicamus, fidenter vos paternis cohortationibus incitantes, ut quod fuit ante Judaicum, vestra fiat observantia Christianum. Est enim omni tempore aptum et Testamento utrique conveniens, ut per castigationem et mentis et corporis misericordia divina quaeratur, quia nihil est efficacius ad exorandum Deum quam ut homo ipse se judicet, et NUMQUAM desinat a venia postulanda, qui se scit numquam esse sine culpa. Habet enim hoc in se vitium humana natura, non a Creatore insitum, sed a praevaricatore contractum, et in posteros generandi lege transfusum, ut de corruptibili corpore etiam quod animam corrumpere possit oriatur. Hinc interior sto regeneratus et a vinculis captivitatis est erutus, assiduos habet cum carne conflictus, et dum cohibet concupiscentem patitur repugnantem. In qua discordia non facile obtinetur tam perfecta victoria ut etiam illa quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
deceptarum animarum ruinas cum
fletu et merore miseramur. exequentes
apłice pictatis exemplum: ut cum in-¬
firmantib infirmemur: et cum flen-¬
tib defleamus: Speramus enm mi-¬

Expanded text:
deceptarum animarum ruinas cum fletu et moerore miseremur, exsequentes apostolicae pietatis exemplum, ut cum infirmantibus infirmemur , et cum flentibus defleamus . Speramus en
Abbreviated transcription (Latin):
sacrilegiis uiuerent eoꝵdem confessi-¬
one patefactum est: Neminem fal¬
lant discretionib ciboꝵ: sordib uesti¬
um: uultuumq pallorib. Non sunt
casta ieiunia quȩ non de ratione ue¬
niunt continentiȩ s de arte fallatie:
Hactenus nocuerint in cautis: hacte¬
nus illuserint imꝑitis: post hȩc nul-¬
lius excusabilis erit lapsus: non iam
simplex habendus est sed ualde neꝙͣ.
atq ꝑuersus: qui deinceps reꝑtus fu¬
erit nefando obstrictus errore: Gccłasti¬
cum sane et diuinicus institutum ñ
solum non inhibemus sed etiam inci-¬
tamus affectum: ut etiam ꝓtalibus
nobiscum dño supplicetis: qm̃ et nos

Expanded text:
sacrilegiis viverent, eorumdem confessisacrilegiis viverent, eorumdem confessione patefactum est. Neminem fallant discretionibus ciborum, sordibus vestium, vultuumque palloribus. Non sunt casta jejunia, quae non de ratione veniunt continentiae, sed de arte fallaciae. Hactenus nocuerint incautis, hactenus illuserint imperitis: post haec nullius excusabilis erit lapsus: nec jam simplex habendus est, sed valde nequam atque perversus, qui deinceps repertus fuerit nefando obstrictus errore. Ecclesiasticum sane atque divinitus institutum non solum non inhibemus, sed etiam incitamus affectum, ut etiam pro talibus nobiscum Domino supplicetis: quoniam et nos
Abbreviated transcription (Latin):
nulla spes icitet scõs. negent axp̃o
uiuos et mortuos iudicandos. ut quos
tantoꝵ sacramentoꝵ uirtute priua¬
rint: doceant insole et luna colere
xpm̃. et sub nomine sp̃s scĩ ipsum
talium impietatum magistrum ad
manda igitur dilec tissimi corda
nr̃a infide et ueritate. ꝓsit omĩb hodi¬
erna festiuitas: et extestimonio mani-¬
festate saluatoris infantiȩ confessio cath¬
olica muniatur: et naturȩ nr̃e carnẽ
in xp̃o negantium anachematizetur
impietas De qua nos beatus ioħs
apłs non dubio sermone p̾monuit di¬
cens Omĩs sp̃s qui conficetur xpm
iħm incarne uenisse: exdeo est: & oĩs¬
sp̃s qui soluit iħm exdõ non est: et hic
est anti xp̃s Nichil ergo cum huius¬
modi hominib cominune sit cuiquã
xp̃iano: nulla cum talib habeatur
sotietas: nullumq consortium: ꝓsit
umuersȩ eccłȩ quod multi ipsoꝵ dnõ
miserante detecti sunt: et inquibus

Expanded text:
nulla spes incitet sanctos, negent a Christo nulla spes incitet sanctos, negent a Christo vivos et mortuos judicandos: ut quos tantorum sacramentorum virtute privaverint, doceant in sole et luna colere Christum, et sub nomine Spiritus sancti ipsum talium impietatum magistrum adod confirmanda igitur, dilectissimi, corda vestra in fide et veritate, prosit omnibus hodierna festivitas, et ex testimonio manifestatae Salvatoris infantiae confessio catholica muniatur, et naturae nostrae carnem in Christo negantium anathematizetur impietas; de qua nos beatus Joannes apostolus non dubio sermone praemonuit, dicens: Omnis spiritus qui confitetur Christum Jesum in carne venisse, ex Deo est; s qui solvit Jesum, ex Deo non est; et hic est Antichristus . Nihil ergo cum hujusmodi hominibus commune sit cuiquam Christiano, nulla cum talibus habeatur societas, nullumque consortium. Prosit universae Ecclesiae, quod multi ipsorum, Domino miserante, detecti sunt, et in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
głicas et apłicas paginas quedam aufe-¬
rendo et quedam inserendo uolauer̾t:
confingentes sibi sub apłoꝵ nominib.
et uerbis ipsius saluatous. multa uolu¬
mina falsitatis. quib erroris sui com-¬
menta munirent: et decipiendorum
mentib mortiferum uirus infunde¬
rent: Uidebant enim sibi uiuersa
obsistere. omĩa reclamare: et non solũ
nouo s etiam ueteri testamento sacri-¬
lege impietatis suȩ dementiam confu-¬
tari: Et tamen infuriosis mendatiis
ꝑsistentes. eccłam d̃i deceptionib suis
ꝑturbare non desinunt: hoc miseris
quos illaqueare potuerint suadentes.
eum uere ꝓ mundi salute crucisixum:
negent de eius latere lancea uulnerato
sanguinem redemptionis et aquam
fluxisse baptismatis: negent eum se¬
pultum acdie tertio suscitatum: ne-¬
gent eum inconspectu discipulorum
ad consedendum indextera patris. suꝑ
om̃s cęloꝵ altitudines eleuatum: et
lata. nullus metus terreat impios.

Expanded text:
elicas et apostolicas paginas, quaedam aufeelicas et apostolicas paginas, quaedam auferendo et quaedam inserendo violaverunt: confingentes sibi sub apostolorum nominibus, et sub verbis ipsius Salvatoris, multa volumina falsitatis, quibus erroris sui commenta munirent, et decipiendorum mentibus mortiferum virus infunderent. Videbant enim sibi universa obsistere, omnia reclamare, et non solum novo, sed etiam veteri Testamento sacrilegam impietatis suae dementiam confutari. Et tamen in furiosis mendaciis persistentes, Ecclesiam Dei deceptionibus suis perturbare non desinunt: hoc miseris quos illaqueare potuerint persuadentes, eum vere pro mundi salute crucifixum; negent de ejus latere lancea vulnerato sanguinem redemptionis et aquam fluxisse baptismatis; negent eum sepultum, ac die tertia suscitatum; negent eum in conspectu discipulorum ad considendum in dextera Patris super omnes coelorum altitudines elevatum; et lata, nullus metus terreat impios,
Abbreviated transcription (Latin):
ut naturȩ carnis immixtus. inuero
humane substantiȩ corpore nasceretur:
cum totum hoc opus non iniuria sit ip¬
sius sed potentia. nec credenda pollutio
sed głosa dignatio: Si enim lux ista uisi¬
bilis nullis immunditiis quib suꝑ fusa
fuerit uiolatur: nec radioꝵ solis nto¬
rem quem corpoream ẽẽ creaturã non
dubium est loca ulla sordentia uel ceno¬
sa contaminant: quid illius sempiternȩ
et incorporeȩ lucis eẽntiam potuit quã-¬
libet sui qualitate polluere. quȩ se
ei quam ad imaginem suam condidit
sotiando creatutȩ purificationẽ p̾sti-¬
tit: maculam non recepit. et sic sa-¬
nauit uulnera infirmitatis. ut nulla
pateretur dampna uirtutis: Quod
diuine pietatis magnum et ineffabi¬
le sacramentum. quia omĩb sc̃arum
scripturarum est testificationib nun-¬
tiatum: isti de quib loquimur ad¬
uersarii ueritatis legem ꝑ moy sen
datam: et inspirata ditunitus ꝓpħa¬
rum oracula respuerunt: ipsasq euan-¬

Expanded text:
ut naturae carnis immixtus, in vero ut naturae carnis immixtus, in vero humanae substantiae corpore nasceretur: cum totum hoc opus non injuria sit ipsius, sed potentia; nec credenda pollutio, sed gloriosa dignatio. Si enim lux ista visibilis nullis immunditiis, quibus superfusa fuerit, violatur, nec radiorum solis nitorem, quem corpoream esse creaturam non dubium est, loca ulla sordentia vel coenosa contaminant: quid illius sempiternae et incorporeae lucis essentiam potuit qualibet sui qualitate polluere? quae se ei, quam ad imaginem suam condidit, sociando creaturae purificationem 126 praestitit, maculam non recepit; et sic sanavit vulnera infirmitatis, ut nulla pateretur damna virtutis. Quod divinae pietatis magnum et ineffabile sacramentum, quia omnibus sanctarum Scripturarum testificationibus est nuntiatum; isti, de quibus loquimur, adversarii veritatis, legem per Mosen datam et inspirata divinitus prophetarum oracula respuerunt, ipsasque evang
Abbreviated transcription (Latin):
piternam illam eẽntiam filii di. hominis
ueram suscepisse naturam: ne uel ineffa-¬
bilium oꝑum secutura miracula. uel
excipiendarum supplitia passionum. sa-¬
cramentum fidei exrerum diuersitate
turbarent: cum iustificari omĩno non pos¬
sent. nisi qui dñm iłm et uerum dm̃ et
uerum hominem credidissent: Huic
singulari fidi dilectissii et predicate
ꝑ omĩa scła ueritati. diabolica manicheoꝵ
resistit impietas: qui sibi ad interficien¬
das deceptoꝵ animas nefandi dogmatis
ferale commentũ de sacrilegis et fabulo¬
sis mendatiis texuerunt: et ꝑhas insana¬
rum opimonum riunas eo usq precipi¬
tes ꝓruerunt: ut sibi falsi corporis finge¬
rent. xp̃m. qui nichil solidum. nichil
uerum oculis hominum actibq prebu¬
erit. sed simulate carnis uacuam imagi¬
nem demonstrarit: In dignum enim
uideri uolunt ut credatur ds di filius
semineis se inseruisse iuscerib: et maies¬
tatem suam huic contumeliȩ subdidisse.

Expanded text:
piternam illam essentiam Filii Dei, hominis piternam illam essentiam Filii Dei, hominis veram suscepisse naturam: ne vel ineffabilium operum secutura miracula, vel suscipiendarum supplicia passionum, sacramentum fidei ex rerum diversitate turbarent; cum justificari omnino non possent, nisi qui Dominum Jesum et verum Deum et verum hominem credidissent. CAP. IV. Huic singulari fidei, dilectissimi, et praedicatae per omnia saecula veritati diabolica Manichaeorum resistit impietas: qui sibi ad interficiendas deceptorum animas nefandi dogmatis ferale commentum de sacrilegis et fabulosis mendaciis texuerunt, et per has insanarum opinionum ruinas eo usque praecipites proruerunt, ut sibi falsi corporis fingerent Christum, qui nihil in se solidum, nihil verum oculis hominum actionibusque praebuerit; sed simulatae carnis vacuam imaginem demonstrarit. Indignum enim videri volunt, ut credatur Deus Dei Filius femineis se inseruisse visceribus, et majestatem suam huic contumeliae subdidisse,
Abbreviated transcription (Latin):
retur: Et hȩc quidem quantum ad
illuminationem fidei ꝑtinebat. potu¬
erunt illis credita et intellecta sufficere:
ut corporali intuitu non inquirerent.
quod plenissimo iusu mentis inspexe¬
rant: S diligentia sagacis officii usq
aduidendum puerum ꝑ seuerans. fu-¬
turi temporis ppłis et nr̃i scłi hominib
seruiebat: ut sicut omĩb nob̃ ꝓfuit.
quod post resurrectionem dm̃. uestigia
uulnerum incarne eius thomȩ apłi ex
plorauit manus : ita ad nrãm utilicatẽ
ꝓficeret. quod in infantia ipsuis magoꝵ
ꝓbauit aspectus: Uiderunt itaq magi
et adorauerunt puerum de tribu iuda.
de semine dauid scdm carnem factum ex
muliere factum sub lege quam non solue
aliene opis indigum: fandi impotẽ: et in
nullo abhumanȩ infantiȩ generalitate
dissimilem: Quia sicut fidelia erant
testimonia quȩ ineo maiestatem inuisibi¬
lis ditunitatis assererent: ita ꝓbatissimũ
ẽẽ decebat. uerbum carnem factum. et sem-¬

Expanded text:
retur. Et haec quidem, quantum ad retur. Et haec quidem, quantum ad illuminationem fidei pertinebat, potuerunt illis credita et intellecta sufficere, ut corporali intuitu non inquirerent quod plenissimo visu mentis inspexerant. Sed diligentia sagacis officii usque ad videndum puerum perseverans, futuri temporis populis et nostri saeculi hominibus serviebat: ut sicut omnibus nobis profuit, quod post resurrectionem Domini vestigia vulnerum in carne ejus Thomae apostoli 125 exploravit manus; ita ad nostram utilitatem proficeret, quod infantiam ipsius magorum probavit aspectus. Viderunt itaque magi, et adoraverunt puerum de tribu Juda, de semine David secundum carnem , factum ex muliere, factum sub lege , quam non solvalienae opis indigum, fandi impotem, et in nullo ab humanae infantiae generalitate dissimilem. Quia sicut fidelia erant testimonia, quae in eo majestatem invisibilis Deitatis assererent, ita probatissimum esse debebat Verbum carnem factum, et sem
Abbreviated transcription (Latin):
nec illum occisurȩ quem metiuis: nec illis
dilectissimi inbethleem magi stelle pre¬
cedentis obsequio. gatidio gauisi sunt
magno ualde: sicut euangłista narrauit:
Et intrantes domum inuenerunt pue¬
rum cum maria matre enis: et ꝓciden
tes adorauerunt eum: E aꝑtis thesauris
siuis obtulerunt ei munera: aurum. thus.
et mirram: O ꝑfecte scientiȩ mirabilem
fidem: quam non terrena sapientia eru¬
diuit : s sp̃s sc̃s instituit: Unde enim
hii uiri cum ꝓficiscerentur patria qui
nondum uiderant iħm. nec aliquo con-¬
tiutu eius quod tam ordinate ueneraren-¬
tur aduerterant. hanc deferendorum
munerum seruatiere rationemꝰ nisi
preter illam stelle speciem quȩ corpo-¬
reum incitauit obtutã fulgentior ueri-¬
tatis radius eoꝵ corda ꝑdocuit. ut ptiꝰ¬
quam labores itineris inchoarent eum
sibi significari intelligerent. cui mauro
regius honor. inthure diuina uenera¬
tio. inmyrra mortalitatis confessio debe-¬

Expanded text:
nec illum occisurus quem metuis, nec illis nec illum occisurus quem metuis, nec illis dilectissimi, in Bethleem magi stellae praecedentis obsequio, gavisi sunt gaudio magno valde, sicut evangelista narravit; et intrantes domum, invenerunt puerum curunt eum; et apertis thesauris suis, obtulerunt ei munera, aurum, thus et myrrham . O perfectae scientiae mirabilem fidem, quam non terrena sapientia erudivit, sed Spiritus sanctus instituit! Unde enim hi viri, cum proficiscerentur de patria, qui nondum viderant Jesum, nec aliquid contuitu ejus, quod tam ordinate venerarentur, adverterant, hanc deferendorum munerum servavere rationem? nisi quia praeter illam stellae speciem, quae corporeum incitavit obtutum, fulgentior veritatis radius eorum corda perdocuit; ut priusquam labores itineris inchoarent, eum sibi significari intelligerent, cui in auro regius honor, in thure divina veneratio, in myrrha mortalitatis confessio debe
Abbreviated transcription (Latin):
ta sp̃s uoce qua dicit. et tu bechleem
terra uide non es minima inter princi¬
pes irida. exte enim exiet dux qui regat
ppłm meum isrł: quam facile et quam
consequens fuit. ut hebreoꝵ ꝓceres cre¬
derent quod docebant: S apparet illos
regnum xp̃i commune cum huius mun¬
di potestatib estimasse: ut et isti tempo¬
ralem sperarent ducem: terrenum me-¬
tueret ille consortem: Suꝑfluo herodes
timore turbaris: et frustra insuspectum
tibi puerum seuire moliris: Non capit
xp̃m regia tua: nec mundi dñs potestatis
tuȩ sceptri est contentus angustiis. quẽ
imudea regnare nonuis. ubiq regnat:
et felitius ip̃se regnares. si euus imꝑio suib¬
dereris: Cur sincero officio non facis. qͦd
subdola falsitate ꝓmittis: Pge cum ma¬
gis: et uerum regem simpliciter adoran¬
do uenerare: S tu iudaicȩ sequatior cȩ¬
citatis nomimitaris gentium fidem. corq
ꝑuersum ad crudeles conuertis insidias:

Expanded text:
ta spiritus voce, quae dicit: Et tu, Bethleem, ta spiritus voce, quae dicit: Et tu, Bethleem, terra Juda, non es minima inter principes Juda: ex te enim exiet dux qui regat populum meum Israel : quam facile et quam consequens fuit ut Hebraeorum proceres crederent 124 quod docebant. Sed apparet illos regnum Christi commune cum hujus mundi potestatibus aestimasse: ut et isti temporalem sperarent ducem, et terrenum metueret ille consortem. Superfluo, Herodes, timore turbaris, et frustra in suspectum tibi puerum saevire moliris. Non capit Christum regio tua, nec mundi Dominus potestatis tuae sceptri est contentus angustiis. Quem in Judaea regnare non vis, ubique regnat; et felicius ipse regnares, si ejus imperio ipse subdereris. Cur sincero officio non facis quod subdola falsitate promittis? Perge cum magis, et verum regem suppliciter adorando venerare. Sed tu, Judaicae sequacior caecitatis, non imitaris gentium fidem, corque perversum ad crudeles convertis insidias,
Abbreviated transcription (Latin):
tatem nec ipsa ad huc bethleem tota
didicisset: iam illam credituris gentib
inferebat: & quod nondum poterat
humano eloquio disseri: cȩlo faciebat
cognoscibilis gentib fieret natiuitas
saluatoris: ad intelligendum tamen
miraculum signi potuerunt magi eti¬
am de antiquis balaam prenuntiationi¬
bus commoneri᷑ scientes olim ẽẽ predic¬
tum. et celebri memoria diffamatum:
orietur stella exiacob et exurget homo
ex isrł et dũabitur gentium: Tres itaq
uiri fulgore insoliti syderis diuinitus in¬
citati. preuuim micantis luminis cursũ
secuntur: estimantes se significatum sibi¬
puerum ierosolunis inciuitate regia reꝑ-¬
turos S cum eos hȩc opinio fefellisset:
ortu xp̃i premuntiauerat scriptura di-¬
dicerunt: ut gemino testuonio confir¬
mati ardentiori fide expeterent. quem
et stellȩ claritas: et ꝓpħiȩ manifestabat
auctoritas: Prolato antem diuno ora-¬
culo ꝑ responsa pontificum. et deolara-¬

Expanded text:
tatem nec ipsa adhuc Bethleem tota tatem nec ipsa adhuc Bethleem tota didicisset, jam illam credituris gentibus inferebat: et quod nondum poterat humano eloquio disseri, coelo faciebat c munus, ut agnoscibilis gentibus fieret nativitas Salvatoris, ad intelligendum tamen miraculum signi potuerunt magi etiam de antiquis Balaam praenuntiationibus commoneri, scientes olim esse praedictum et celebri memoria diffamatum: Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo ex Israel, et dominabitur gentium . Tres itaque viri, fulgore insoliti sideris divinitus incitati, praevium micantis luminis cursum sequuntur, existimantes se significatum puerum Jerosolymis in civitate regia reperturos. Sed cum eos haec opinio fefellisset, ortu Christi praenuntiaverat Scriptura, didicerunt; ut gemino testimonio confirmati, ardentiori fide expeterent quem et stellae claritas et prophetiae manifestabat auctoritas. Prolato autem divino oraculo per responsa pontificum, et declara
Abbreviated transcription (Latin):
lempni ueneratione recolitur adorata
in exordiis suis saluatoris infantia: ꝑ ipsa
originalia documenta ꝓbaretur ueri
mipso hominis orta natura: Hoc est
enim quod iustificat impios. hoc est qͦd
expeccatorib facit scõs: si inuno eodemq
omĩa scła informa di equalis est patri:
humanitas qua nouissimis dieb informa
serui unitus est homini: Ad roboran-¬
dam ergo hanc fidem quȩ contra om̃s
premiiebatur errores. ex magna fac¬
tum est diuini pietate consilii ut gens
in longinqua orientalis plage regione
consistens quȩ spectandoꝵ syderum
arte pollebat. signum nati pueri qui
suꝑ omnem ifrł eẽt regnaturus acciꝑte:
Noua et enim claritas apud magos stel¬
lȩ illustrioris apparuitͥ et intuentium
anunos ita ammiratione sui splendoris
impleuit: ut nequaquam sibi crederen
negligendum quod tanto nuntiabatur
inditio Preerat aut̃ sicut res docuit
huic miracło grã dĩ: et cum xp̃i natiui¬

Expanded text:
lemni veneratione recolitur adorata lemni veneratione recolitur adorata in exordiis suis Salvatoris infantia, per ipsa originalia documenta probaretur veri in ipso hominis orta natura. 123 Hoc enim est quod justificat impios, hoc est quod ex peccatoribus facit sanctos, si in uno eodemquomnia saecula in forma Dei aequalis est Patri; humanitas, qua novissimis diebus in forma servi unitus est homini. Ad roborandam ergo hanc fidem, quae contra omnes praemuniebatur errores, ex magna gestum est divini pietate consilii, ut gens in longinqua Orientalis plagae regione consistens, quae spectandorum siderum arte pollebat, signum nati pueri qui supra omnem Israel esset regnaturus, acciperet. Nova etenim claritas apud magos stellae illustrioris apparuit, et intuentium animos ita admiratione sui splendoris implevit, ut nequaquam sibi crederent negligendum, quod tanto nuntiabatur indicio. Praeerat autem, sicut res docuit, huic miraculo gratia Dei; et cum Christi nativi
Abbreviated transcription (Latin):
famulatus: ad formam nos sui hortatur
obsequii: ut huic grę quȩ om̃s inuitat
adxp̃m. quantum possumus seruiamus
Quicumq enim ineccła piȩ uiuit et cas¬
tȩ: qui ea quȩ sursum sunt sapit non
quȩ suꝑ terram: cȩlestis quodammodo
instar est luminis: Et dum ipse sc̃ȩ uitȩ
nitorem seruat: multis uiam ad dnm̃
quasi stella demonstrat: In quo studio
dilectissimi om̃s uobis inuicem ꝓdẽẽ de-¬
betis: ut in regno di ad quod recta fide
et bonis oꝑib ꝑuenitur sicut lucis filii
ustum et rationabile dilectissimi uere
pietatis obsequium est. indieb qui diui
dere: et honorifice ea quȩ ad salutem
urãm gesta sunt celebrare: uocante nos
ad hanc deuotionem ipsa recurrentium
tempoꝵ lege: quȩ nobis post diem inquo
coȩternus patri filius di natus ex urgine
est. breui interuallo epyphaniȩ intulit
festum exapparitione dñi consecratum:
Inquo fidi nr̃ȩ magnum presidium ꝓ-¬
uidentia diuina constituit: ut dum sol¬

Expanded text:
famulatus ad formam nos sui hortatur obsequii: ut huic gratiae, quae omnes invitat ad Christum, quantum possumus, serviamus. Quicumque enim in Ecclesia pie vivit et caste, qui ea quae sursum sunt sapit , non quae super terram, coelestis quodammodo instar est luminis; et dum ipse sanctae vitae nitorem servat, multis viam ad Dominum quasi stella demonstrat. In quo studio, dilectissimi, omnes vobis invicem prodesse debetis, ut in regno 122 Dei, ad quod recta fide et bonis operibus pervenitur, sicut lucis filii ustum et rationabile, dilectissimi, verae pietatis obsequium est, in diebus qui divdere et honorifice ea quae ad salutem nostram gesta sunt celebrare: vocante nos ad hanc devotionem ipsa recurrentium temporum lege, quae nobis post diem in quo coaeternus Patri Filius Dei natus ex Virgine est, brevi intervallo Epiphaniae intulit festum, ex apparitione Domini consecratum. In quo fidei nostrae magnum praesidium providentia divina constituit, ut dum so
Abbreviated transcription (Latin):
cis signum. et pascha diũ fuerat prefor-¬
matum: His igitur dilectissimi diuinȩ
grẽ mysterii eruditi. diem primitiar ũ
nr̃ãrum. et in choationem uocationis gen-¬
tium. rationabili gaudio celebremus: grãs
agentes misericordi do qui dignos nos
fecit sicut ait apłs in partem sortis scõꝵ
inlumine: qui eripuit nos de potestate
tenebrarum. et transtulit in regnum

Expanded text:
cis signum et pascha Domini fuerat praeforcis signum et pascha Domini fuerat praeformatum. CAP. V. His igitur, dilectissimi, divinae gratiae mysteriis eruditi, diem primitiarum nostrarum et inchoationem vocationis gentium, rationabili gaudio celebremus: gratias agentes misericordi Deo, qui dignos nos fecit, sicut ait Apostolus, in partem sortis sanctorum in lumine; qui eripuit nos de potestate tenebrarum, et transtuli
Abbreviated transcription (Latin):
disponebat officii: Unde quia spes istiꝰ
erat soluta commenti: inmaiorem fu¬
rorem iracundia regis ardescit: Nam
recolens tempus quod indicauerant
magi: iomĩs bethleem pueros rabiem
crudelitatis effundit: et cede generali
uniuersȩ ciuitatis illius in eternam głam
transituram trucidat infantiam: esti¬
mans fore ut nullo illic paruulo non oc¬
ciso: occideretur et xp̃s: At ille qui
sanguinem suum ꝓmundi redempti-¬
onẽ fundendum inaliam differret eta-¬
tem. egipto se parentum ministerio sub¬
uectus intulerat: repetens scilicet he¬
breȩ gentis antiqua cunabula. et prin-¬
cipatum ueri ioseph maioris prouiden-¬
tiȩ potestate disponens: ut illam dirio-¬
rem omĩ iuedia famem. qua egiptiorũ
mentes ueritatis inopia laborabant:
ueniens de cȩlo panis uitȩ. et cib ratioĩs
aufferret: Nec sine illa regione pararetur
singularis hostiȩ sacramentum: inqua
primum occisione agni salutiferum oru-¬

Expanded text:
disponebat officii. Unde quia spes istius disponebat officii. Unde quia spes istius erat soluta commenti, in majorem furorem iracundia regis ardescit. Nam recolens tempus quod indicaverant magi, in omnes Bethleem pueros rabiem crudelitatis effundit, et caede generali universae civitatis illius in aeternam gloriam transituram trucidat infantiam; aestimans fore ut, nullo illic parvulo non occiso, occideretur et Christus. At ille, qui sanguinem suum pro mundi redemptione fundendum in aliam differret aetatem, Aegypto se parentum ministerio subvectus intulerat, repetens scilicet Hebraeae gentis antiqua cunabula, et principatum veri Joseph majoris providentiae potestate disponens, ut illam diriorem omni inedia famem qua Aegyptiorum mentes veritatis inopia laborabant, veniens de coelo panis vitae et cibus rationis auferret; nec sine illa regione pararetur singularis hostiae sacramentum, in 121 qua primum occisione agni, salutiferum cru
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce maior seruis minori: et alienige¬
nis insortem tuȩ hereditatis intrantib:
eius testamenti quod insola littera tenes
recitatione famularis Intret in patriar-¬
charum familiam gentium plenitudo:
et benedictionem insemine abrahȩ qua
se filii carnis abdicant. filii ꝓmissionis
accipiant: Adorent intrib magis om̃s
ppłi umuersitatis auctorem: et non in
iudea tantum ds. scd intoto orbe sit notꝰ:
et ubiq iniscł sit magnum nomen eiꝰz
Qm̃ hanc electi generis dignitatem.
sicut inifidelitas insuis posteris conuin¬
cit ẽẽ degenerem : ita fides omĩb facit
et omĩ deuotione completa: scłm ammo-¬
nitionem sompnii non eodem quouene¬
rant itinere reuertuntur Oportebat
enim ut iam in xp̃m credentes: non ꝑan-
tiq conuersationis semitas ambularent:
sed nouam ingressi uiam arelictis erro¬
rib abstinerent: tum ut etiam herodis
uacuarentur insidie: qui inpuerum
iħm impietatem doli ꝑsimulationem

Expanded text:
Ecce major servis minori , et alienigeEcce major servis minori , et alienigenis in sortem haereditatis tuae intrantibus, ejus testamenti, quod in sola littera tenes, recitatione famularis. Intret, intret in patriarcharum familiam gentium plenitudo, et benedictionem in semine Abrahae, qua se filii carnis 120 abdicant, filii promissionis accipiant. Adorent in tribus magis omnes populi universitatis auctorem; et non in Judaea tantum Deus, sed in toto orbe sit notus, ut ubique in Israel sit magnum nomen ejus . Quoniam hanc electi generis dignitatem sicut infidelitas in suis posteris convincit esse degenerem, ita fides omnibus facitet omni devotione completa, secundum admonitionem somnii non eodem quo venerant itinere revertuntur. Oportebat enim ut jam in Christum credentes non per antiquae conversationis semitas ambularent, sed novam ingressi viam a relictis erroribus abstinerent. Tum ut etiam Herodis vacuarentur insidiae, qui in puerum Jesum impietatem doli per simulationem
Abbreviated transcription (Latin):
tione diuina. ut eos tante uisionis myste-¬
rium non lateret: et quod oculis osten¬
debatur insolitum. animis non eẽt ob-¬
scurũ: Deniq officium suum cum re-¬
ligione disponunt: et his se instruunt
donis: ut adoraturi unum. tria se simul
credidisse demonstrent: auro honoran¬
tes ꝑsonam regiam. mirra humanam.
iudaici regni precipuam ciuitatem:
et murbe regia ostende̾ sibi postulant.
quem ad regnandum didiscerant ꝓcre-¬
atum: Gonturbatur herodes: timet
saluti suȩ: metuit potestati: Requirit
a sacerdotib et doctorib legis: quid de
ortu xp̃i scͥptura predixerit: Innotitrã
uenit quod fuerat ꝓpħatum Ueritas
illuminat magos: imfidelitas obcẽcat
magistros Sarnalis isrł non intelligit
quod legit: non uidet quod ostendit:
Utitur paginis: quarum non credit elo¬
quiis: Ubi est uideȩ głatio tua: ubi de
abraham patre ducta nobilitas: Nonne
circumcisio tua preputium facta est:

Expanded text:
tione divina, ut eos tantae visionis mystetione divina, ut eos tantae visionis mysterium non lateret, et quod oculis ostendebatur insolitum, animis non esset obscurum. Denique officium suum cum religione disponunt, et his se instruunt donis, ut adoraturi unum tria se simul credidisse demonstrent: auro honorantes personam regiam, myrrha humanam, Judaici regni praecipuam civitatem, et in urbe regia ostendi sibi postulant quem ad regnandum didicerant procreatum. Conturbatur Herodes, timet saluti suae, metuit potestati, requirit a sacerdotibus et doctoribus legis quid de ortu Christi Scriptura praedixerit, in notitiam venit quod fuerat prophetatum; veritas illuminat magos, infidelitas obcaecat magistros; carnalis Israel non intelligit quod legit, non videt quod ostendit; utitur paginis quarum non credit eloquiis. Ubi est, Judaee, gloriatio tua ? Ubi de Abraham patre ducta nobilitas? Nonne circumcisio tua praeputium facta est ?
Abbreviated transcription (Latin):
rat principatum: ut ueri regis ortus il¬
lus ꝓpħiȩ ꝓbaretur uoce quȩ dixerat:
Non deficiet princeps exiuda neq dux
de femorib enus: donec ueniat cui reposi¬
tum est. et ipse est expectatio gentium:
De quibus quondam beatissimo patri-¬
archȩ abrahȩ innumerabilis fuerat pro¬
missa successio. non carnis semine s fidei
fecunditate generanda. et ideo stellarum
multitudini comparata: ut ab omĩum
gentium patre non terrena sed cȩlestis
ꝓgenies speraretur: Ad creandam ergo
ꝓmissam posteritatem. heredes insyderi¬
b designati ortu noui syderis excitant᷑: ut
ĩ qͦ celi fuerat adhibitũ testimoniũ: celi famu¬
laret᷑ obseqͥũ: Cõmouet magos remotioris
orientis habitatoris stellis cet̾is stella fugẽti¬
or: et de mirandi luminis claritate ui-¬
ri adhȩc spectanda non inscii. magnitu¬
dinem significationis intelligunt: agen-¬
te hoc sine dubio ineoꝵ cordib inspira-¬

Expanded text:
rat principatum: ut veri Regis ortus ilrat principatum: ut veri Regis ortus illius prophetiae probaretur voce, quae dixerat: Non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat cui repositum est, et ipse erit exspectatio gentium . De quibus quondam beatissimo patriarchae Abrahae innumerabilis fuerat promissa successio, non carnis semine, sed fidei fecunditate generanda; et ideo stellarum multitudini comparata, ut ab omnium gentium patre, non terrena, sed coelestis progenies speraretur. Ad creandam ergo 119 promissam posteritatem, haeredes in sideribus designati, ortu novi sideris excitantur, ut in quo coeli adhibitum fuerat testimonium, coeli famularetur obsequium. Commovet magos remotioris Orientis habitatores stellis caeteris stella fulgentior, et de mirandi luminis claritate viri ad haec spectanda non inscii, magnitudinem significationis intelligunt: agente hoc sine dubio in eorum cordibus inspira