comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
petii a dño hanc requirã:. ut in¬
habitem in domo dñi ꝑ omnes
clies uite mee: ut contempler de¬
lectationẽ dñi. Noli timere: ne
fastidio deficias. ĩ alis erit illa dele¬
etatio ꝑulcritudimꝰ. ut semꝑ tͥ p̃¬
sens sit. et nunquã satieris : ĩmo
semꝑ satieris. et nunquã satieris.
Si enĩ dixero. quia ñ saciaberis. fa¬
mes erit: si dixero quia saciaberiᷤ.
fastidium timeo. Ubi nec fastidiũ
erit. nec fames. quid dicã. nescio
s deus habet quod exhibeat ñ in¬
uemientib quomodo dicãt: et
credentib quod accipiant amen.

Expanded text:
petii a Domino, hanc requiram, ut inpetii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini per omnes dies vitae meae, ut contempler delectationem Domini. Noli timere ne fastidio deficias: talis erit illa delectatio pulchritudinis, ut semper tibi praesens sit, et nunquam satieris; imo semper satieris, et nunquam satieris. Si enim dixero quia non satiaberis, fames erit; si dixero quia satiaberis, fastidium timeo: ubi nec fastidium erit, nec fames, quid dicam nescio; sed Deus habet quod exhibeat non invenientibus quomodo dicant, et credentibus quod accipiant.
Abbreviated transcription (Latin):
Uides ex alia parte senem curuũ.
baculo innitentem. uix se mouen¬
tem: rugis undiq exaratũ. Quid
uides quod oculos delectat: Et
audis quia iustus est: amas. ample
fratres mei. Tale aliquid amate.ta¬
li regnosuspirate: talem patriã de¬
siderate: si uultis ꝑtinere ad id cũ
quo uenit dñs noster. id est ad gra¬
ciam et ueritatẽ. Si aũt corporali.¬
a premia concupieritis adño: ad¬
huc sublege estis. Et ido ipsam le¬
gem ñ implebitis. Quando enim
uideris abundare ista temporalia
in eis qui dm offendunt: nutant
gressus tui. et dicis tibi. Ecce ego co¬
lo dm: cotidie ad eccłam curro: ge¬
nua michi trita sunt inorationib.
et assidue egroto. Homicidia
faciunt homines. faciunt rapinaᷤ:
exultant. abundant: bene ẽ illiᷤ.
Talia ergo querebas a deo: Certe
ad gr̃am pertinebas. Si gr̃amido
tibi dedit deus: quia gratis dedit.
gratis ama. Noli ad premiũ di¬
ligere dm̃: ipse sit p̾mium tu¬
um. Dicat anima tua. uuam

Expanded text:
Vides ex alia parte senem curvum, Vides ex alia parte senem curvum, baculo innitentem, vix se moventem, rugis undique exaratum: quid vides quod oculos delectet? Audis quia justus est; amas, amplect, fratres mei: tale aliquid amate, tali regno suspirate, talem patriam desiderate; si vultis pervenire ad id cum quo venit Dominus noster, id est, ad gratiam et veritatem. Si autem corporalia praemia concupieris a Deo, adhuc sub Lege es, et ideo ipsam Legem non implebis. Quando enim videris abundare ista temporalia in eis qui Deum offendunt, nutant gressus tui, et dicis tibi: Ecce ego colo Deum, quotidie ad ecclesiam curro, genua mihi trita sunt in orationibus; et assidue aegroto: homicidia faciunt homines, rapinas faciunt; exsultant et abundant, bene est illis. Talia ergo quaerebas a Deo? Certe ad gratiam pertinebas. Si gratiam ideo tibi dedit Deus, quia gratis dedit, gratis ama. Noli ad praemium diligere Deum; ipse sit praemium tuum. Dicat anima tua, Unam
Abbreviated transcription (Latin):
Unam petii a dño: hanc requirã.
Quid est hoc quod requiritur:
Ut inhabitem inquit indomo
dñi. ꝑ om̃s dies uite mec. Et puta.
quia habitas indomo dñi ÷ unde
ibi erit gaudiũ tuum: Ut con¬
templer inquit delectationẽ dñi.
ibi scintilla est huius caritatis:
Quid desideratis rogouos: Hi¬
deri potest oculis. tͭ angi potest᷑:
pulcritudo aliqua ẽ que oculos
delectat: Donne martyres ama¬
ti sunt uehement: Et quando
cos commnemoramꝰ: in ardescimꝰ
amore. Quid in illis amamꝰ fratreᷤ:
Menbra lamata a feris:. Quid
fedius. si oculos carnis interroges:
Quid pulchrius. si oculos cordis
interroges: Quid tibi uidet᷑ ado¬
lescens pulcherrimus fur: Quo¬
modo horrent ocłi tui: Dunqͥd
oculi carnis horrent: si ipsos int̾¬
roges: Dichil illo corpore compo¬
sitius. nichil ordinatitis. Et parili¬
tas menbroꝵ. et coloris delectatio
ulicit oculos. Et tamen cũ audis
quia fur ẽ: fugis hominẽ animo.

Expanded text:
Unam petii a Domino, hanc requiram. Unam petii a Domino, hanc requiram. Quid est hoc quod requirit? Ut inhabitem, inquit, in domo Domini, per omnes dies vitae meae. Et puta quia habitas in domo Domini, unde ibi erit gaudium tuum? Ut contempler, inquit, delectationem Domini . est scintilla hujus charitatis? Quid desideratis, rogo vos? Videri potest oculis? tangi potest? pulchritudo aliqua est quae oculos delectat? Nonne martyres amati sunt vehementer; et quando eos commemoramus, inardescimus amore? Quid in illis amamus, fratres? Membra laniata a feris? Quid foedius, si oculos carnis interroges? quid pulchrius, si oculos cordis interroges? Quid tibi videtur adolescens pulcherrimus fur? Quomodo horrent oculi tui? Numquid oculi carnis horrent? Si ipsos interroges, nihil illo corpore compositius, nihil ordinatius ; et parilitas membrorum, et coloris delectatio illicit oculos: et tamen cum audis quia fur est, fugis hominem animo.
Abbreviated transcription (Latin):
tam manifestam gr̃am. Q ui¬
b ergo modis teneret᷑ popłs
talis: nisi ꝑmissis carnalibus:
Ca ibi iubentur in decalogo le¬
gis que et nob̃: sed ñ ea ꝓmittũ¬
tur que nobis. Nob̾ quid ꝓmit¬
titur: Uita eterna. Hec est
aũt uita eterna. ut cognoscãt
te unũ et uerum deũ: et quem
misisti iħm xp̃m. Cognitio dei ꝓ¬
mittitur: ipsa est gr̃a ꝑ gracia fra¬
tres. Modo credimus: ñ uidemꝰ.
Pro ista fide premiũ erit: uidere
quod credimus. Nouerant hoc
ꝓphete: sed occultũ erat ante qͣm
ueniret. Nam quidã suspirans
amator in psalmis ait. Unampe¬
tii a dño: hanc requirã. Et que¬
ris quid petat: forte enim petit
terram fluentem lacte et melle car¬
naliter. quanuis spiritaliter ip¬
sa requirenda sit et petenda᷑. Aut
forte subiectionẽ hostium suorũ.
aut mortẽ immicoꝵ: arit impia
et facultates huius scłi. Ardet enĩ
amore: et multũ suspirat. et estuat.
et anhelat. Uideamꝰ quid petit.

Expanded text:
tam manifestam gratiam! Quitam manifestam gratiam! Quibus ergo modis teneretur populus talis, nisi promissis carnalibus? 20. Ea ibi jubentur in decalogo Legis quae et nobis; sed non ea promittuntur quae nobis. Nobis quid promittitur? Vita aeterna. Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te unum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum . Cognitio Dei promittitur: ipsa est gratia pro gratia. Fratres, modo credimus, non videmus: pro ista fide praemium erit, videre quod credimus. Noverant hoc Prophetae, sed occultum erat antequam veniret. Nam quidam suspirans amator in Psalmis ait: Unam petii a Domino, hanc requiram. Et quaeris quid petat? Forte enim terram petit fluentem lacte et melle carnaliter, quamvis spiritualiter ista quaerenda sit et petenda: aut forte subjectionem hostium suorum, aut mortem inimicorum, aut imperia et facultates hujus saeculi. Ardet enim amore, et multum suspirat, et aestuat, et anhelat. Videamus quid petat,
Abbreviated transcription (Latin):
omnia ista et nob̾ precipiuntur:
Sed quere mercedem. et inuemi¬
es ibi dici ut expellant᷑ hostes
a facie tua. et accipiatis terram
quã promisit deus patrib ur̃is.
Quia ñ poterant capere inuisi¬
bilia: ꝑ uisibilia tenebant᷑. Qua¬
re tenebantur: De penitus in¬
terirent: et ad ydola laberent᷑.
sicut legiturͥ obliti tanta mira¬
cula que fecit deus corã oculis e¬
orum. Mare discissum est: iria
facta ẽ in mediis fluctib. sequẽ¬
des hostes eoꝵ hisdem aquis oper¬
ti sunt: ꝑ quas illi transierunt. &
cũ moyses homo di recessisset ab
ocłis eoꝵ: ydolum petierunt. et
dixerunt.F ac nobis deos qui nos
preeant: quia ille homo dimisit
nos. Tota spes eoꝵ in homine po¬
fita erat: non in deo. Ecce mor¬
tuus est homo. Dunquid ds¬
mortuus est: qui eruerat de ter¬
ra egipti: Et cũ fecissent sibii¬
maginem uituili: adorauerũt
et dixerunt. Hi sunt dii tui is¬
rahel: qui te liberauerunt de
terra egipti. Quam cito obliti

Expanded text:
ista omnia et nobis praecipiuntur? ista omnia et nobis praecipiuntur? Sed quaere mercedem, et invenies ibi dici: Ut expellantur hostes a facie tua, et accipiatis terram quam promisit Deus patribus vestris . Quia non poterant capere invisibilia, per visibilia tenebantur. Quare tenebantur? Ne penitus interirent, et ad idola laberentur.i, sicut legitur, obliti tanta miracula quae fecit Deus coram oculis eorum. Mare discissum est; via facta est in mediis fluctibus; sequentes hostes eorum eisdem aquis operti sunt, per quas illi transierunt : et cum Moyses homo Dei recessisset ab oculis eorum, idolum petierunt, et dixerunt: Fac nobis deos qui nos praeeant, quia ille homo dimisit nos. Tota spes eorum in homine posita erat, non in Deo. Ecce mortuus est homo: numquid mortuus est Deus qui eruerat eos de terra Aegypti? Et cum fecissent sibi imaginem vituli, adoraverunt, et dixerunt, Hi sunt dii tui, Israel, qui te liberaverunt de terra Aegypti . Quam cito obliti
Abbreviated transcription (Latin):
tum. et iudete quia carnali ad¬
huc populo ea quidẽ precipie¬
bantur que et nob̃. Dam unũ
nobis p̃cipitur: quod ẽ scđm pre¬
ceptũ. Obserua diẽ sabbati. magiᷤᷤ
nob̾ precipitur: quia spiritualit̃
obseruandũ precipit᷑. Iudei enim
seruiliter obseruant diẽ sabbati:
ad luxuriã. ad ebrictatẽ. Quan¬
co melius femine eoꝵ lanã face¬
rent: quã illo die in neomeniis
saltarent. Absit fratres: ut illos
dicamus obseruare sabbatũ. Spi¬
ritualĩt obseruat sabbatũ xp̃i¬
anus: abstinens se ab oꝑe seruili.
Quid est ab opere seruili: A pec¬
cato. Et unde ꝓbamus: Dñm in¬
terroga. Omnis qui facit pecca¬
tũ: seruus est peccati. Ergo et
nob precipitur spiritualit᷑ ob¬
seruatio sabbati. Iam illa om̃ia
et obseruanda sunt. Non occides.
ñ mechaberis. ñ furaberis. ñ fal¬
sum testimoniũ dices: honora
patrẽ et matrẽ: non concupisceᷤ
rem proximi tui: ñ concupisces
uxeorem proximi tui. Donne

Expanded text:
tum, et videte quia carnali adtum, et videte quia carnali adhuc populo ea quidem praecipiebantur quae nobis. Nam unum nobis praecipitur: quod est secundum praeceptum. Observa diem sabbati, magis nobis praecipitur: quia spiritualiter observandum praecipitur. Judaei enim serviliter observant diem sabbati, ad luxuriam, ad ebrietatem. Quanto melius feminae eorum lanam facerent, quam illo die in maenianis saltarent? Absit, fratres, ut illos dicamus observare sabbatum. Spiritualiter observat sabbatum christianus, abstinens se ab opere servili. Quid est enim ab opere servili? A peccato. Et unde probamus? Dominum interroga: Omnis qui facit peccatum, servus est peccati . Ergo et nobis praecipitur spiritualiter observatio sabbati. Jam illa omnia et observanda sunt: Non occides, Non moechaberis, Non furaberis, Non falsum testimonium dices, Honora patrem et matrem, Non concproximi tui, Non concupisces uxorem proximi tui . Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
aliqui crediderunt. aliqui crucifi¬
xerunt. Et qui crediderunt: illo
crucifixo nutauierunt. Et nisi ip¬
sam post resurrectionẽ palparẽt:
fides ad eos ñ reuocaret᷑. Si ergo ꝓ¬
pter carnẽ uisibilis filitif: et nos
concedimꝰ: et est fides catholica. Si
aũt ante carnẽ sicut ipsi dicunt:
id est ante quã incarnaret᷑: mul¬
tũ delirant. et multũ errant. ł ac¬
ta enĩ sunt illa uisibilia corpora¬
liter ꝑ creaturã inquib typus
ostenderet᷑ : non utiq substantia
illa demonstrabat᷑ & manifestaba¬
tur. Et hoc atcendat caritas ur̃a
leue docum̃tum. Sapientia ddi ui¬
stus sapientia di et uirtus di. si
xpistus uerbũ dei: uerbũ hominiꝰ
oculis ñ indetur. uerbũ deisic ui
deri potest: E xpellite ergo de cor¬
dib uestris carnales cogitationes.
ut uere sitis sub gr̃a. ut ad nouũ
testamentũ ꝑtineatis. Ido uita
eterna ꝓmitͥcitur in nouo testa¬
mento. Legite uetus testamen¬

Expanded text:
aliqui crediderunt, aliqui crucifialiqui crediderunt, aliqui crucifixerunt: et qui crediderunt, illo crucifixo nutaverunt; et nisi ipsam post resurrectionem palparent, fides ad eos non revocaretur. Si ergo propter carnem visibilis Filius; et nos concedimus, et est catholica fides: si autem ante carnem sicut ipsi dicunt, id est, antequam incarnaretur; multum delirant, et multum errant. Facta enim sunt illa visibilia corporaliter per creaturam, in quibus typus ostenderetur: non utique substantia ipsa demonstrabatur et manifestabatur. Et hoc attendat Charitas vestra lene documentum. Sapientia Dei vistusChristus Verbum Dei; verbum hominis oculis non videtur, Verbum Dei videri sic potest? 19. Expellite ergo de cordibus vestris carnales cogitationes, ut vere sitis sub gratia, ut ad Novum Testamentum pertineatis. Ideo vita aeterna promittitur in Novo Testamento. Legite Vetus Testamen
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Si inuem gr̃am in conspec¬
tu tuo: ostende michi temetipsũ
manifeste. ut uideã. Et parum
est quia dixit: responsũ accepit:
ñ potes uidere faciem meã. Lo¬
quebatur ergo fratres mei cũ moy¬
se angelus: portans typũ dñi. Et
illa om̃ĩa que ibi ꝑ angłm facta
sunt: futurã istam gr̃am et ueri¬
tatẽ ꝓmitcebant. Qui bene scru¬
tantur legem. nouerunt:et eum
oportunũ est ut et nos aliqͥd in¬
de dicamus: quantũ dñs reuelat.
ñ taceamus caritati ur̃e. Illud au¬
tem sciatis: quia omĩa que corpo¬
raliter uisa sunt. ñ erat illa substan¬
tia dei. Illa enĩ oculis carnis uide¬
mus. Dei substantia unde uidet:
Quangłium interroga. Beati mũ¬
do corde. quia ipsi dm uidebunt.
fuerunt homines qui dicerẽt: ua¬
nitate cordis su decepti. Pater in¬
uisibilis est: filius uisibilis est:
Unde uisibilis: Si proꝑt̾ carnem.
quia suscepit carnẽ: manifestũ est.
Illi enim qui carnẽ xp̃i uiderũt:

Expanded text:
tem, Si inveni gratiam in conspectem, Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi teipsum manifeste, ut videam te. Et parum est quia dixit: responsum accepit, Non potes videre faciem meam . Loquebatur ergo, fratres mei, cum Moyse angelus, portans typum Domini: et illa omnia quae ibi per angelum facta sunt, futuram istam gratiam et veritatem promittebant. Qui bene scrutantur Legem, noverunt: et cum opportunum est, ut et nos aliquid inde dicamus, quantum Dominus revelat, non tacemus Charitati vestrae. 18. Illud autem sciatis, quia omnia quae corporaliter visa sunt, non erant illa substantia Dei. Illa enim oculis carnis videmus: Dei substantia unde videtur? Evangelium interroga: Beati mundo corde; quia ipsi Deum videbunt . Fuerunt homines qui dicerent vanitate sui cordis decepti, Pater invisibilis est, Filius autem visibilis est. Unde visibilis? Si propter carnem, quia suscepit carnem; manifestum est. Illi enim qui carnem Christi viderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis. et gr̃a et ueritas ñ est fa¬
cta ꝑ moysen qui uidit dm̃: sta¬
tim subiecit. Deũ nemo uidit
tuit moysi deus: Quia reuelauit
seruo suo dñs. Quis dominꝰ: Ipse
xpistus qui p̾misit legem ꝑ ser¬
uum: ut ueniret ipse cũ gracia &
ueritate. Deum nemo uidit un¬
quã. Et unde illi seruo quantum
genitus inquit filius. qui est in
sinu patris: ipse enarrauit. Quid
est in sinu patris: In secreto patris.
Non enĩ deris habet surũ. quem¬
admodũ nos habemus inuestib
aut cogitandus est sic sedere quo¬
modonos : aut forte cinctus ẽ ut
sinum haberet. Sed quia sinus
noster ẽ intus: secretũ patris. sinꝰ
patris uocat᷑. In secreto patris qui
patrẽ nouit ipse narrauit. Nã dm̃
nemo uidit unquã. Ipse ergo ue-¬
nit: et narrauit quicquid ui
atura est. Typum dñi sui gere
bat : ñ ipsius dñi presentiã exhi¬
ge. Et loquebatur moyses cũ dño.
contra in contra: sicut amicꝰ cũ
amico suo. Sequeris ipsam scrip¬
turam: et inuenis moysen dicen¬

Expanded text:
n est facta per Moysen, qui vidit Deum? statim subjecit, Deum nemo vidit tuit Moysi Deus? Quia revelavit servo suo Dominus. Quis Dominus? Ipse Christus, qui praemisit Legem per servum, ut veniret ipse cum Gratia et veritate. Deum enim nemo vidit unquam. Et unde illi servo quantum genitus, inquit, Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Quid est, in sinu Patris? In secreto Patris. Non enim Deus habet sinum, sicut nos habemus in vestibus, aut cogitandus est sic sedere quomodo nos, aut forte cinctus est ut sinum haberet: sed quia sinus noster intus est, secretum Patris sinus Patris vocatur. In secreto Patris, qui Patrem novit, ipse enarravit. Nam Deum nemo vidit unquam. Ipse ergo venit, et narravit quidquid vidatura est; typum Dbat, non ipsius Domini praesentiam exhige, et loquebatur Moyses cum Dcontra in contra sicut amicus cum amico suo. Sequeris ipsam Scripturam, et invenis Moysen dicen
Abbreviated transcription (Latin):
tate humilitatem xp̃i. S quis
nobis inquis eam explicat: nisi
tu dicas: Ille intus dicat. Melius
illud dicit qui intus habitat. qͣm
qui foris clamat. Ipse nob̃ osten¬
dat gr̃am humilitatis sue: qui
cepit habitare in cordib nostris.
Iam uero si in eius humilitate
explicanda et eroganda defici¬
mus : maiestatẽ eius quis enarra-¬
bit: Si uerbũ caro factũ contur¬
bat nos. in principio erat uerbũ
quis explicabit: Tenete ergo
fratres soliditatẽ istam. Lex per
moysen data est: gr̃a & ueritas
ꝑ ih̾m xpistũ facta est. Per ser¬
uum lex data est: reos facit. Per
imꝑatorem indulgentia data
est: reos liberauit. Lex ꝑ moy¬
sen cdata ẽ. Non sibi aliquid ser¬
uus amplius assignet. quã qđ
ꝑ illũ factũ est: electus ad mag¬
num ministeriũ tanquã fide¬
lis indomo. Sed tam̃ seruus agere
scdm legẽ potest: soluere a reatu le¬

Expanded text:
tate humilitatem Christi. Sed quis tate humilitatem Christi. Sed quis nobis, inquis, eam explicat, nisi tu dicas? Ille intus dicat. Melius illud dicit qui intus habitat, quam qui foris clamat. Ipse vobis ostendat gratiam humilitatis suae, qui coepit habitare in cordibus vestris. Jamvero si in ejus humilitate explicanda et eroganda deficimus, majestatem ejus quis loquatur? Si Verbum caro factum conturbat nos, In principio erat Verbum quis explicabit? fratres, soliditatem istam: Lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est . Per servum lex data est, et reos fecit: per imperatorem indulgentia data est, et reos liberavit. Lex per Moysen data est; non sibi aliquid amplius servus assignet, quam quod per illum factum est. Electus ad magnum ministerium tanquam fidelis in domo, sed tamen servus, agere secundum legem potest, solvere a reatu le
Abbreviated transcription (Latin):
uum suũ: ut ligatũ illum in¬
ueniat. Sanus ñ erat: sanari
nolebat. Et ne sanaret᷑: sanum
se esse iactabat. Missa lexx est: li¬
gauit eum. inuenit se reũ. Iam
clamat de ligatura. Uenit dñs:
curat amaris aliquantũ & acri¬
bus medicam̃tis. Dicit enĩ egro¬
do. ferto. dicit. tolera: dicit. noli
diligere mundũ: habeto paci¬
entiam: curet de ignis continen¬
tieͥ ferrum ꝑsecutionũ tolerent
uulnera tua. Expauescebas
quanuis ligatus. Liber ille et
ñ ligatus: bibit quod tibi da¬
bat. Prior passus est. ut te conso¬
laretur : tanquã dicens. Quod
times pati ꝓ te: prior patior ꝓ
te. Hec est gr̃a. et magna gr̃a.
Quis illam digne collaudet:
De humilitate xp̃i loquor fr̃s
mei. Maiestatẽ xpisti et diuini¬
tatem xp̃i. quis loquit̃ in ex¬
plicando et dicendo: Ut quoquo¬
modo humilitatẽ xp̃i loquerem᷑.
ñ sufficimus: immo deficimꝰ. To¬
tum cogitantib commnittimꝰ: ñ
audientib adimplemus. Cogi¬

Expanded text:
vum suum, ut ligatum illum invum suum, ut ligatum illum inveniat. Sanus non erat, sanari nolebat, et ne sanaretur, sanum se esse jactabat: missa Lex est, ligavit cum; invenit se reum, jam clamat de ligatura. Venit Dominus, curat amaris aliquantum et acribus medicamentis: dicit enim aegroto, Ferto; dicit, Tolera; dicit, Noli diligere mundum, habeto patientiam, curet te ignis continentiae, ferrum persecutionum tolerent vulnera tua. Expavescebas quamvis ligatus: liber ille et non ligatus bibit quod tibi dabat; prior passus est ut te consolaretur, tanquam dicens, Quod times pati pro te, prior patior pro te. Haec est gratia, et magna gratia. Quis illam digne collaudat? 15. De humilitate Christi loquor, fratres mei. Majestatem Christi et divinitatem Christi quis loquitur? In explicando et dicendo ut quoquomodo humilitatem Christi loqueremur, non sufficimus, imo deficimus: totum cogitantibus committimus, non audientibus adimplemus. Cogi
Abbreviated transcription (Latin):
mines quia uoluntatẽ patriz
mei facio: surgite eamꝰ hinc. Don
habebat ille unde moreretur: &
mortuus est. Tu habes quare:
et mori dedignaris : Dignare
equo animo pati ꝑ meritũ tuũ:
quod ille pati dignatus est. ut
te a sempit̃na morte liberaret.
Homo et homo. S ille ñ nisi ho¬
mo: iste deus homo. Ille homo
peccati: iste iusticie. Mortuus es in
adam: resurge in xpistũ. Dam u¬
trunq debetur tibi. Iam credidi-¬
sti in ꝯxpistũ: reddes tam̃ quod
debes de adam. Sed ñ in et̾num
denebit te iuncłm peccati. quia
mortẽ tuã eternam. occidit
mors temporalis dñi dui. Ip¬
sa est gr̃a fratres mei. ipsa est &
ueritas: quia ꝓmissa et excbibi
ta ñ erat ista in uetere testam̃to:
quia lex minabatur. ñ opitu¬
labatur: iubebat. ñ sanabat.
Languorẽ ostendebat. ñ aufe¬
rebat: sed illi preparabat medi¬
co uenturo cũ gracia et ueritate:
tanquã ad aliquẽ quẽ curare
uult medicus. mitat pͥmo ser¬

Expanded text:
mnes quia voluntatem Paris mnes quia voluntatem Paris mei facio, surgite, eamus hinc . Non habebat ille quare moreretur, et mortuus est: tu habes quare, et mori dedignaris? Dignare aequo animo pati per meritum tuum, quod ille pati dignatus est, ut te a sempiterna morte liberaret. Homo, et homo: sed ille, nonnisi homo; iste, Deus homo. Ille homo peccati, iste justitiae. Mortuus es in Adam, resurge in Christo: nam utrumque debetur tibi. Jam credidisti in Christum, reddes tamen quod debes de Adam. Sed non te in aeternum tenebit vinculum peccati; quia mortem tuam aeternam occidit mors temporalis Domini tui. Ipsa est gratia, fratres mei, ipsa est et veritas, quia promissa et exhibita. 14. Non erat ista in Veteri Testamento, quia Lex minabatur, non opitulabatur; jubebat, non sanabat; languorem ostendebat, non auferebat: sed illi praeparabat medico venturo cum gratia et veritate; tanquam ad aliquem quem curare vult medicus, mittat primo ser
Abbreviated transcription (Latin):
tio mortuoꝵ: Noli festinare. Se¬
quitur et dicit. Sicut enĩ in adã
omnes moriunt᷑: sic et in xp̃o
omnes uiuificabunt᷑. Qui ꝑti¬
nent ad adam: Om̃s qui nati
sunt de adam. Qui ad xp̃m:
Om̃s qui nati sunt ꝑ xpistum.
Quare om̃s in peccato: Quia
nemo natus est preter adam. Ut
aũt nascerent᷑ ex adam:. necessita¬
tis fuit ex damnatione: nasci per
xpistũ: uoluntatis est et gracie.
Don coguntur homines nasciꝑ
xpistũ. Non quia uoluerunt :
nati sunt ex adam. Om̃s tam̃
qui ex adam: cũ peccato pecca¬
tores. Omnes qui ꝑ xpistũ. iul¬
tificati. et iusti: non in se. sed in
illo. Nam in se si interroges: adã
sunt. In illosi interroges: xp̃ifũt.
Quare: Quia ille caput. dñs ñr
uenit: sed tam̃ uenit cum carne
peccatoꝵ erat: in dño munus
miscđie erat: ñ pena peccati. Non
enĩ aliquid habebat dñs: quare
iuste moreret᷑. Ipse enĩ ait. Eece
uenit princeps mundi huius:
et in me nichil inuemiet. Qua¬
re ergo moreris: Sed ut sciãt ho¬

Expanded text:
e: sequitur, et dicit: Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur . Qui pertinent ad Adam? Omnes qui nati sunt de Adam. Qui ad Christum? Omnes qui nati sunt per Christum. Quare omnes in peccato? Quia nemo natus est praeter Adam. Ut autem nascerentur ex Adam, necessitatis fuit ex damnatione: nasci per Christum, voluntatis est et gratiae. Non coguntur homines nasci per Christum: non quia voluerunt, nati sunt ex Adam. Omnes tamen qui ex Adam, cum peccato peccatores: omnes qui per Christum, justificati et justi, non in se, sed in illo. Nam in se si interroges, Adam sunt: in illo si interroges, Christi sunt. Quare? Quia ille caput Dominus nouce peccati venit: sed tamen venit cum carne poena erat: in Domino munus misericordiae erat, non poena peccati. Non enim aliquid habebat Dominus quare juste moreretur. Ipse ait, Ecce venit princeps hujus mundi, et in me nihil invenit. Quare ergo moreris? Sed ut sciant o
Abbreviated transcription (Latin):
qui iustificat impiũ: quid ẽ ius
tificat impiũ: ex impio facit piũ:
cogita quid tibi ꝑ legem immine¬
re debebat: & quid ꝑ gr̃am conse¬
cutus sis. Consecutus aũt istam
gr̃am fidei. eris iustus ex fide:. ius¬
tus enĩ ex fide iuuit: et ꝓmereri
dłm uiuendo ex fide. Cum ꝓine¬
rueris dm uiuendo exfide: acci¬
pis p̾mium immortalitatẽ et
uitam et̾nam: et illa gr̃a est. Nam
ꝓ quo merito accipis uitam eter¬
nam: Pro gr̃a. Si enim fides gr̃a
est. et uita et̾na quasi merces est
fidłi: iudetur quid̃ deus uitam
et̾nam tanquã debitã reddere.
Cui debitam: fideli: quia ꝓme¬
ruit eamꝑfidem. S quia ipsa fi¬
confitentẽ graciã: et pro ea debitũ
expetentẽ. Confessio gr̃e que est in
paulo: Qui prius fu blasphemꝰ.
et ꝑsecutor et in iuriosus: s miseri¬
cordiam inquit consecutus sum.
Indignũ se dixit qui consequeret᷑.
consecutũ tamen ñ ꝑ merita sua.
s ꝑ misccłiam di. Audi illum iam

Expanded text:
qui justificat impium Quid est, qui qui justificat impium Quid est, qui justificat impium? Ex impio facit pium; cogita quid per legem tibi imminere debebat, et quid per gratiam consecutus sis. Consecutus autem istam gratiam fidei, eris justus ex fide Justus enim ex fide vivit ; et promereberis Deum vivendo ex fide: cum promerueris Deum vivendo ex fide, accipies praemium immortalitatem, et vitam aeternam. Et illa gratia est. Nam pro quo merito accipis vitam aeternam? Pro gratia. Si enim fides gratia est, et vita aeterna quasi merces est fidei: videtur quidem Deus vitam aeternam tanquam debitam reddere Cui debitam? Fideli, quia promeruit illam per fidem; sed quia ipsa ficonfitentem gratiam, et postea debitum expetentem. Confessio gratiae quae est in Paulo? Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus: sed misericordiam, inquit, consecutus sum . Indignum se dixit qui consequeretur: consecutum tamen non per merita sua, sed per misericordiam Dei. Audi illum jam
Abbreviated transcription (Latin):
niret s peccata donaret: gr̃a tibi
data est: non merces reddita. In¬
de uocat᷑ gracia: Quia gratis dat᷑.
Non enĩ p̃cedentib meritis emisti:
quod accepisti. Hanc ergo accepit
gr̃am primã peccator: ut ciuspec¬
cata dimitterent᷑. Quid meruit:
Interroget iusticiã: inueniet pe¬
nam. In terroget miscł̾iam: inueni¬
et gr̾am. S hoc et ꝓmiserat d̃s per
ꝓpħas. Itaq cũ uenit dare quod ꝓ¬
miserat: non solũ gr̾am dedit. s et
ueritatẽ. Quomodo eochibita est
ueritas: Quia factũ est quod pro¬
missũ est. Quid est ergo gr̃am pro
gr̃a: Fide ꝓmerem̃ deum.Et qui
digni ñ eramus quib peccata di¬
mitterent᷑ : ex eo quia tantũ do¬
num indigni accepimꝰ. gr̃a uoca¬
tur. Quid est gr̃a: Gratis data. Qͥd
est gratis data: Donata. ñ reddita.
Si debebat᷑. inerces reddita est: non
gr̃a donata. Si aũt uere debebat:
bonus fiusti. Si aũt ut uerum est
malus fuisti. credidisti aũt in eũ

Expanded text:
niret, sed peccata donaret; gratia tibi niret, sed peccata donaret; gratia tibi data est, non merces reddita. Unde vocatur gratia? Quia gratis datur. Non enim praecedentibus meritis emisti quod accepisti. Hanc ergo accepit gratiam primam peccator, ut ejus peccata dimitterentur. Quid meruit? Interroget justitiam; invenit poenam: interroget misericordiam; invenit gratiam. Sed hoc et promiserat Deus per Prophetas: itaque cum venit dare quod promiserat; non solum gratiam dedit, sed et veritatem. Quomodo exhibita est veritas? Quia factum est quod promissum est. 9. Quid est ergo, gratiam pro gratia? Fide promeremur Deum; et qui digni non eramus quibus peccata dimitterentur, ex eo quia tantum donum indigni accepimus, gratia vocatur. Quid est gratia? gratis data. Quid est gratis data? Donata, non reddita. Si debebatur, merces reddita est, non gratia donata; si autem vere debebatur, bonus fuisti: si autem, ut verum est, malus fuisti, credidisti autem in eum
Abbreviated transcription (Latin):
minant om̃s qui illuminari poᷤ¬
sunt. Ideo hoc sequit᷑. Et de ple¬
nitudine eius nos om̃s accepimꝰ.
Quid accepistis: Et gr̃am ꝓ gr̃a.
Sic enĩ habent uerba euanglica.
collata cum exemplarib grecis.
Non ait. & de plenitudine eiꝰ om̃s
nos accepimus. gr̾am ꝓ gr̃a: s sic
ait. Et de plenitudine eius om̃s
nos accepimus: & gr̃am ꝓ gr̃a. id
est accepinus. ut nescio quid nos
uoluerit intelligere de plenitu¬
dine eius accepisse: et insuꝑ gra¬
ciam ꝓ gr̃a. Accepimus enĩ de ple¬
fide ambulantes : ingr̃a ambula¬
inus. Unde enĩ merumus hoc:
Quib nr̃is p̾cedentib meritis:
Non se quisq compalpet. Rede¬
at inconscientiã suam: querat la¬
debras cogitationũ suarũ: redeat
ad seriem factoꝵ suoꝵͥ ñ atten¬
dat quid sit si iam aliquid est:
s quid fuerit ut esset aliquid. In¬
ueniet ñ se dignũ fuisse nisi sup¬
plicio. Si ergo supplicio dignus
fiusti. et uenit qui ñ peccata pu¬

Expanded text:
minantur omnes qui illuminari posminantur omnes qui illuminari possunt. 8. Ideo hoc sequitur: Et de plenitudine ejus nos omnes accepimus. Quid accepistis? Et gratiam pro gratia. Sic enim habent verba evangelica, collata cum exemplaribus graecis. Non ait, Et de plenitudine ejus nos omnes accepimus, gratiam pro gratia; sed sic ait, Et de plenitudine ejus nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia, id est, accepimus: ut nescio quid nos voluerit intelligere de plenitudine ejus accepisse; et insuper gratiam pro gratia. Accepimus enim de plefide ambulantes, in gratia ambulamus. Unde enim hoc meruimus? quibus nostris praecedentibus meritis? Non se quisque compalpet, redeat in conscientiam suam, quaerat latebras cogitationum suarum, redeat ad seriem factorum suorum: non attendat quid sit, si jam aliquid est; sed quid fuerit, ut esset aliquid; inveniet non se dignum fuisse nisi supplicio. Si ergo supplicio dignus fuisti, et venit ille qui non peccata pu
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a & ueritate. Iobannes testimo¬
nium ꝑhibet de ipso: & clamat
dicens. Hic erat quẽ dixi. qui post
me uenit: ante me factus est. Post
me uenit: & p̃cessit me. Quid est
ante me factus est: Precessit me.
Don factus ẽ ante quã ego factus
essem: s ante positus ẽ michi: hoc
est. ante me factus est. Quare ante
me factus est. cũ post me uenerit:
Quia prior me erat. Prior te o io¬
hannes: Quid magnũ si prior te:
Bene: quia tu illi ꝑhibes testimo¬
niũ. Audiamus ipsũ dicentẽ. Et
ante abraham ego sũ. S & abra¬
ham in medio genere humano or¬
tus c̃. Multi aute illũ. multi post
illũ. Audi uocẽ patris ad filiũ. An¬
te luciferũ genui te. Quia ante lu¬
ciferũ genitus est: omnes ipse illu¬
minat. Dictus est enĩ quidã luci¬
fer. qui cecidit. Erat enĩ angelus:
et factus est diabolus. Et dixit de
illo scriptura. Lucifer qui mane
oriebatur: cecidit. Unde lucifer:
Quia illuminatus lucebat. Un¬
de aũt tenebrosus factus: Quia

Expanded text:
s testimonium perhibet de ipso, et clamat dicens, Hic erat quem dixi, Qui post me venit, ante me factus est. Post me venit, et praecessit me. Quid est, ante me factus est? Praecessit me: non, factus est antequam factus essem ego; sed, antepositus est mihi: hoc est, ante me factus est. Quare ante te factus est, cum post te venerit? Quia prior me erat. Prior te, o Joannes? Quid magnum, si prior te? Bene, quia tu illi perhibes testimonium: audiamus ipsum dicentem, Et ante Abraham ego sum . Sed et Abraham in medio genere humano ortus est; multi ante illum, multi post illum: audi vocem Patris ad Filium, Ante luciferum genui te . Qui ante luciferum genitus est, omnes ipse illuminat. Dictus est enim quidam lucifer qui cecidit: erat enim angelus, et factus est diabolus; et dixit de illo Scriptura, Lucifer qui mane oriebatur, cecidit . Unde lucifer? Quia illuminatus lucebat. Unde autem tenebrosus factus? Quia
Abbreviated transcription (Latin):
eam ñ comp̃henderunt. O ho¬
mines. nolite esse tenebre: noli¬
de esse infideles: iniusti. iniqui.
rapaces. auari: amatores scłi.
Hec sunt eiũ tenebre. Lux ñ est
absens: s uos absentes estis a lu¬
ce. Cecus insole p̃sentem habet
lucẽ: s absens est ipse soli. Nolite
ergo esse tenebre. Hec est enĩ for¬
te gr̃a de qua dicturus sũ. ut iã
ñ simus tenebre: s dicat nob̃ a¬
postolus. Fuistis enĩ aliquando
denebre: nunc aũt lux indño.
Quia ergo ñ uidebatur lux ho¬
minũ. idest lux mentiũ: opus
erat ut homo diceret de luce te¬
stimoniũ: ñ quidẽ denebrosus:
s iam illuminatus. Nec tam̃
quia illuminatus. ido ipsa lux:
s ut testimoniũ ꝑhiberet de lu¬
mine. Dam ñ erat ille lux. Et
que erat lux: Erat lux uera:
que illuminat omnẽ hominẽ
uenientẽ iihũc mundum. Et
ubi erat ista: In hoc muncdo e¬
rat. Et quomodo in hoc mun¬
do erat : Dunquid sicut lux is¬
ta solis. lune. lucernarũ: sie et is¬

Expanded text:
cam non comprehenderunt. O hocam non comprehenderunt. O homines, nolite esse tenebrae, nolite esse infideles, injusti, iniqui, rapaces, avari, amatores saeculi: hae sunt enim tenebrae. Lux non est absens, sed vos absentes estis a luce. Caecus in sole praesentem habet solem, sed absens est ipse soli. Nolite ergo esse tenebrae. Haec est enim forte gratia, de qua dicturus sum, ut jam non simus tenebrae, et dicat nobis Apostolus: Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino . Quia ergo non videbatur lux hominum, id est lux mentium, opus erat ut homo diceret de luce testimonium, non quidem tenebrosus, sed jam illuminatus. Nec tamen quia illuminatus, idco ipsa lux; sed ut testimonium perhiberet de lumine. Nam non erat ille lux. Et quae erat lux? Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et ubi erat ista? In hoc mundo erat. Et quomodo in hoc mundo erat? numquid sicut ista lux solis, lunae, lucernarum, sic et is
Abbreviated transcription (Latin):
quid lux pecoꝵ: Dam ista lux.
et hominum & pecoꝵ ẽ. Est que¬
dam lux hominum: unde dis¬
tant homines a pecorib. Uidea¬
imus: et tunc intelligemus quid
sit lux hominũ. Don distat a
pecore: nisi intellectri. Noli aliun¬
de głari. De uirib p̾sumis: a be¬
stiis coniunceris. De uelocitate
p̃sumis: a muscis uinceris. De
pulcritudine p̾sumis: quanta
pulcritudo ẽ in penins pario¬
nis: AInde ergo melior es: Ex
imagine dei. NIbi imago dei:
Inmente: in intellectu. Si ergo
ideo melior pecore quia habes
mentẽ qua intelligis quod ñ po¬
test pecris intelligere: inde aũt
homo. quia melior pecore. Lux
hominũ: est luxc mentiũ. Lux
mentiũ supra mentes est. et exce¬
dit om̃s mentes. Hoc autẽ erat
uita illa: ꝑ quã facta sunt om̃a.
Ubi erat: Hic erat. An apud
patrem erat. et hic ñ erat: An
quod uerius est. et apud patrẽ
erat. et hic erat: Si ergo hic erat.
quare ñ uidebatur: Qͥa lux
in tenebris lucet. et tenebre

Expanded text:
quid lux pecorum? Nam ista lux quid lux pecorum? Nam ista lux et hominum et pecorum est. Est quaedam lux hominum: unde distant homines a pecoribus videamus, et tunc intelligemus quid sit lux hominum. Non distas a pecore, nisi intellectu: noli aliunde gloriari. De viribus praesumis? a bestiis vinceris: de velocitate praesumis? a muscis vinceris: de pulchritudine praesumis? quanta pulchritudo est in pennis pavonis? Unde ergo melior es? Ex imagine Dei. Ubi imago Dei? In mente, in intellectu. Si ergo ideo melior pecore, quia habes mentem qua intelligas quod non potest pecus intelligere; inde autem homo, quia melior pecore; lux hominum est lux mentium. Lux mentium supra mentes est, et excedit omnes mentes. Hoc erat vita illa per quam facta sunt omnia. 5. Ubi erat? hic erat; an apud Patrem erat, et hic non erat? an quod verius est, et apud Patrem erat, et hic erat? Si ergo hic erat, quare non videbatur? Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae
Abbreviated transcription (Latin):
debatur. & tenebatur. et crucifi¬
gebatur. Non totũ hoc ipse est:
Ipse est quide. s non totum illud
quod uiderunt iudi: ñ hoc est to
tum xp̃c. Et quid est: In princi¬
o : Et uerbũ erat apud deũ. Et
quale uerbũ: Et deus erat uerbũ.
Dum quid forte a do factum ẽ hoc
uerbũ: Non. Hoc enĩ erat inprin¬
cipio apud đm. Quid ergo: Alia
que fecit d̾s. num similia sũt rier¬
bo: Non. quia om̃ia ꝑ ipsũ facta
sunt: et sine ipso factum ẽ nichib
Quia quod factũ est. in ipso ui¬
ta erat: et ante quã fieret. uita
erat. Quod factũ est ñ est uita:.
s in arte. hoc est insapientia dei
ante quã fieret uita erat. Q uod
factum est tranfiit: quod est in
sapientia. transire ñ potest. Uita
ergo in illo erat: quod factũ est.
Et qualis uita: Quia & anima
corporis uita est. Corpus nr̃m
habet uitã suam. quam cũ a¬
miserit: mors est corporis. Ta¬
lis ergo erat uita illa: Non.S
uita erat luxx hominũ. Num¬

Expanded text:
debatur, et tenebatur, et crucifidebatur, et tenebatur, et crucifigebatur. Num totum hoc ipse est? Ipse est quidem, sed non totus. Illud quod viderunt Judaei, non hoc totus Christus. Et quid est? In princio? Et Verbum erat apud Deum. Et quale Verbum? Et Deus erat Verbum. Numquid forte a Deo factum est hoc Verbum? Non. Hoc enim erat in principio apud Deum. Quid ergo? Alia quae fecit Deus non similia sunt Verbo? Non: quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Quia quod factum est, in ipso vita erat: et antequam fieret, vita erat. Quod factum est, non est vita: sed in arte, hoc est, in Sapientia Dei, antequam fieret, vita erat. Quod factum est, transiit: quod est in Sapientia, transire non potest. Vita ergo in illo erat, quod factum est. Et qualis vita? Quia et anima corporis vita est: corpus nostrum habet vitam suam; quam cum amiserit, mors est corporis: talis ergo erat illa vita? Non: sed vita erat lux hominum. Num
Abbreviated transcription (Latin):
est totus medicus uulnerũ nostro¬
rum: crucifixus ille. cui insultatũ
est. Quo pendente. ꝑsecutores ca¬
put agitabant & dicebãt: si filiꝰ
dei est. descencdat de cruce. Ipse. ẽ
totus medicus nr̃: ipse plane. Qua¬
re ergo ñ ostendit insultantibus
quia ipse erat filius di÷ ut si se
ꝑmisit incrucẽ leuari. saltem cũ
illi dicerent. si filius di est. descen¬
clat de cruce. tunc descenderet et
ostenderet eis uerũ se esse filiũ der:
quẽ illi ausi sunt irridere: Doluit.
Quare noluit: Dunquid quia ñ
potuit: Potuit plane. Quid est
enĩ amplius. de cruce descendere:
an de sepulcro resurgere: S ꝑtu¬
lit insultantes. Ham crux. non ad
impotentie docum̃tum. s ad exc¬
emplum pacientie suscepta ẽ. Ibi
uuluera tua curauit: unde suã
diu ꝑtulit. Ibi te a morte sanauit¬
sempit̾na: ubi temporalit mori
dignatus ẽ. Et mortuus est an iñ
illo mors mortua est: Quał morse
Que mortẽ occidit. Ipse est tam̃¬

Expanded text:
est totus medicus vulnerum nostroest totus medicus vulnerum nostrorum, crucifixus ille cui insultatum est, quo pendente persecutores caput agitabant, et dicebant, Si filius Dei est, descendat de cruce : ipse est totus medicus noster, ipse plane. Quare ergo non ostendit insultantibus, quia ipse erat Filius Dei: ut si se permisit in crucem levari, saltem cum illi dicerent, Si filius Dei est, descendat de cruce; tunc descostenderet eis verum se esse Filium Dei, quem illi ansi sunt irridere? Noluit. Quare noluit? Nunquid quia non potuit? Potuit plane. Quid est enim amplius, de cruce descendere, an de sepulcro resurgere? Sed pertulit insultantes: nam crux non ad potentiae documentum, sed ad exemplum patientiae suscepta est. Ibi vulnera tua curavit, ubi sua diu pertulit: ibi te a morte sempiterna sanavit, ubi temporaliter mori dignatus est. Et mortuus est, an in illo mors mortua est? Qualis mors, quae mortem occidit? 4. Ipse est tam
Abbreviated transcription (Latin):
do legem. Qui enĩ legem implet
ñ est sub lege. s cum lege. Qui aũt
sub lege est: ñ subleuatur s p̾mi¬
tur lege. Om̃s itaq homines sub
lege constitutos. reos facit lex: &
ad hoc illis supra caput ẽ. ut osten¬
dat peccata ñ tollat. Lex ergo iu¬
bet: dator legis miscret᷑: in eo qđ¬
leoc iubet. C onantes homines
p̃ceptum est. ipsa sua temeraria
& p̃cipiti p̃sumptione ceciderũt:
& ñ sunt cũ lege: s sub lege factist
rei. Et qm̃ suis uirib implere ñ
poterant legem: facti rei suble¬
ge. implorauerunt lib̾atoris au¬
xilium: & reatus legis fecit egritu¬
dinem suꝑbis. E gritudo suꝑboꝵ:
facta ẽ confessio humiliũ. Iam cõ¬
fitentur egroti: quia egrotãt. He¬
niat medicus: & sanet egrotos.
Ille qui uisus est & ab eis. a qui¬
b crucifixus est. Ille qui appre¬
sputis illitus. spinis coronatus. in
cruce suspensus. mortuus: lancea
uulneratus: de cruce depositus.
in sepulcro positus: ille ipse dñs

Expanded text:
do Legem. Qui enim legem impiet, do Legem. Qui enim legem impiet, non est sub lege, sed cum lege: qui autem sub lege est, non sublevatur, sed premitur lege. Omnes itaque homines sub Lege constitutos, reos facit Lex; et ad hoc illis super caput est, ut ostendat peccata, non tollat. Lex ergo jubet, dator legis miseretur in eo quod jubet lex. Conantes homines praeceptum est, ipsa sua temeraria et praecipiti praesumptione ceciderunt; et non sunt cum lege, sed sub lege facti sunt rei: et quoniam suis viribus implere non poterant legem, facti rei sub lege, imploraverunt liberatoris auxilium; et reatus legis fecit aegritudinem superbis. Aegritudo superborum, facta est confessio humilium: jam confitentur aegroti quia aegrotant; veniat medicus, et sanet aegrotos. 3. Ille qui visus est et ab eis a quibus crucifixus est. Ille qui appresputis illitus, spinis coronatus, in cruce suspensus, mortuus, lancea vulneratus, de cruce depositus, in sepulcro positus. Ille ipse Domin
Abbreviated transcription (Latin):
tinentes. Huius signũ in fronte
gestamus: de quo ñ erubescimꝰ.si
in corde gestemꝰ. Signũ eius est: hu¬
militas erus. Per stellam eũ ma¬
gi cognouerunt: & erat hoc sig¬
num de dño datũ celeste. atq pre¬
clarum. Noluit stellam esse infron¬
te fideliũ signũ suum: s crucem
suã. Unde humiliatus: inde glo¬
rificatus. Inde enĩ erecit humiles.
damentũ. Lex ꝑ moysen data est.
gr̃a autem & ueritas ꝑ iħm xp̃m¬
facta est. Interrogamus apłm: &
dicit nob̾ qm̃ non sumꝰ sub lege. s
sub gr̃a. Alisit ergo filiũ suum fa¬
ctum exx muliere. factũ sub lege:
ut eos qui sub lege erant redime¬
ret. ut adoptionẽ filiorũ reciꝑe¬
mus. Eece ad hoc uenit xp̃c ut e¬
os qui sub lege erant redimeret.
ut iam ñ simus sub lege. s sub gͣ¬
cia. Quis ergo dedit legem: Ille
dedit legem: qui dedit & gr̃am.
S legem ꝑ seruũ misit: cum gr̃a
ipse descendit. Et unde facti erãt
homines sub lege: Don implen¬

Expanded text:
ertinentes. Hujus signum in fronte ertinentes. Hujus signum in fronte gestamus: de quo non erubescimus, si et in corde gestemus. Signum ejus est humilitas ejus. Per stellam eum Magi cognoverunt ; et erat hoc signum de Domino datum, coeleste atque praeclarum: noluit stellam esse in fronte fidelium signum suum, sed crucem suam. Unde humiliatus, inde glorificatus: inde erexit humiles, tamentum. Lex per Moysen data est, Gratia autem et veritas pfacta est. Interrogamus Apostolum, et dicit nobis quoniam non sumus sub Lege, sed sub Gratia . Misit ergo Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus . Ecce ad hoc venit Christus, ut eos qui sub Lege erant redimeret: ut jam non simus sub Lege, sed sub Gratia. Quis ergo dedit Legem? Ille dedit Legem, qui dedit et Gratiam: sed Legem per servum misit, cum Gratia ipse descendit. Et unde facti erant homines sub Lege? Non implen
Abbreviated transcription (Latin):
Rariacꝯ. & ueritatem dĩ.
qua plenus sc̃is suis appa¬
ruit uigenitus filius. dñs & salua¬
tor ñr iħc xpistus. distinguendã a
uetere testam̃to. qm̃ res est nouri te¬
stam̃ti. suscepimus in nomine d̾ni:
& ur̃e caritati ꝓmisimus. Adesto¬
te ergo intenti: ut & quantũ ca¬
pio donet deus: & quantũ capitis.
audiatis. Reliquũ enĩ erit. ut si se¬
men quod spargitur in cordib ue¬
stris ñ abstulerint aues. nec spine p̃¬
focauerint. nec estus exusserit: an¬
tecedente pluuia cohortationum
cotidianarũ. & cogitationib ur̃is
bonis. quib hoc agitur in corde.
quod agitur in agro rastris ut gle¬
ba frangatur & semen oꝑiatur. &
germinare possit: ut afferatis fru¬
ctum ad quẽ gaudeat & letetur a¬
gricola. Si aũt ꝓsemine bono. &
ꝓpluuia bona. non fructũ s spinaᷤᷤ
attulerimus: nec semen actusabit̃¬
nec pluua erit in crimine: s spinis
ignis debitus p̃parat. Homines su¬
mus. quod puto ñ diuesse suaden¬

Expanded text:
ratiam et veritatem Dei, qua plenus sanctis apparuit unigenitus Filius Dominus et Salvator noster Jesus Christus, distinguendam a Veteri Testamento, quoniam res est Novi Testamenti, suscepimus in nomine Domini, et vestrae Charitati promisimus. Adestote ergo intenti, ut et quantum capio, donet Deus, et quantum capitis, audiatis. Reliquum enim erit, ut si semen quod spargitur in cordibus vestris, non abstulerint aves, nec spinae praefocaverint, nec aestus exusserit, accedente pluvia cohortationum quotidianarum, et cogitationibus vestris bonis quibus hoc agitur in corde, quod agitur in agro rastris, ut gleba frangatur, et semen operiatur et germinare possit: ut afferatis fructum, ad quem gaudeat et laetetur agricola . Si autem pro semine bono et pro pluvia bona, non fructum, sed spinas attulerimus; nec semen accusabitunec pluvia erit in crimine, sed spinis ignis debitus praeparatur. 2. Homines sumus, quod puto non diu esse suaden
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum caro factũ est. & habita¬
uit in nob̾. Si uerbũ non erubuit
nasci de homine. homines eru
bescunt nasci de deo: Hoc autẽ qͥ a
fecit. curauit: quia curauit. uide¬
mus. Hoc enĩ quod uerbũ caro
factũ est & habitauit in nob̃. me¬
dicamentũ nob̾ factũ est: ut quia¬

Expanded text:
Verbum caro factum est, et habitaVerbum caro factum est, et habitavit in nobis. Si Verbum non erubuit nasci de homine, erubescunt homines nasci de Deo? Hoc autem quia fecit, curavit: quia curavit, videmus. Hoc enim quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, medicamentum nobis factum est, ut quia
Abbreviated transcription (Latin):
di. mundus. Non enĩ creatura.
agnouit creatorẽ suum. Testi¬
moniũ dedit stella de celoͭ. testi¬
moniũ dedit mare. portauit
ambulantẽ deum. Testimoni-¬
um dederunt uenti: ad eius ius¬
sum quieuerunt. Testimonium
dedit terra: illo crucifioco contre¬
muit. Si om̃ia ista testimoniũ
dederunt: quomodo inundus
cũ non cognouit. nisi quia mũ¬
dus mundi dilectores. corde ha¬
bitantes mundũ: Et malus
mundus. quia mali habitato¬
res mundi: sicut mala domus.
ñ parietes. s in habitantes. In pro¬
pria uenit: id est in sua uenit: &
sui eum ñ receꝑunt. Que ergo
spes est. nisi quia quotquot rece¬
perunt eũ. dedit eis potestatẽ fili¬
os dei fieri: Si filii sunt: nascun¬
tur. Si nascuntur: quomodo na¬
scunt᷑: Don ex carne. ñ exsangui¬
nib: neq ex uoluntate carnis.
neq ex uoluntate uiri: s ex d̃o
nati sunt. Gaudeant ergo. quia
ex deo natisunt: p̾sumant se ꝑ¬
tinere ad dm. Accipiant docum̃¬
tum. quia ex deo nati sunt: et

Expanded text:
mundus. Num enim creatura non agnovit Creatorem suum? Testimonium dedit coelum de stella ; testimonium dedit mare, portavit ambulantem Dominum ; testimonium dederunt venti, ad ejus jussum quieverunt ; testimonium dedit terra, illo crucifixo contremuit : si omnia ista testimonium dederunt, quomodo mundus eum non cognovit, nisi quia mundus dilectores mundi, corde habitantes mundum? Et malus mundus, quia mali habitatores mundi: sicut mala domus, non parietes, sed inhabitantes. 6. In propria venit, id est, in sua venit: et sui eum non receperunt. Quae ergo spes est, nisi quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri? Si filii fiunt, nascuntur: si nascuntur, quomodo nascuntur? Non ex carne, non ex sanguinibus, non ex voluntate carnis, non ex voluntate viri; sed ex Deo nati sunt. Gaudeant ergo, quia ex Deo nati sunt; praesumant se pertinere ad Deum; accipiant documentum, quia ex Deo nati sunt: Et