comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
soluat: ille enĩ mortẽ distulit. ñ euasit. Redẽptor
autẽ nr̃ qr non distulit suꝑauit: eãq resurgendo
consũpsit: et resurrõnis sue głam ascendendo de¬
clarauit. Notandũ quoq est qd̾ helias in curru le¬
gitur ascendisse: ut uidelicet aꝑte demõstraretur.
quia homo purus adiutorio indigebat alieno. Per
angelos quippe illa facta sunt et ostensa adiumenta:
qr neq ad celum quidem aeriũ per se ascendere
poterat. quẽ nature sue infirmitas grauabat. Re¬
dẽptor autẽ nr̃ non curru. non angelis subleua¬
tus legitur: qm̃ is qui fecerat omĩa. nimirũ suꝑ
omĩa sua uirtute ferebat᷑. Illo et enĩ reuertebatur
et celũ. Sicut autẽ ioseph a fratrib uenditꝰ. uendi¬
tionẽ redẽptoris nr̃i figurauit: sic enoch tͣns latus.
et ad celum aeriũ helias subleuatus. ascensionẽ
tios et testes habuit. unũ ante legẽ. alium sub
lege: ut quandoq ueniret ipse qui ueracit̃ celos
posset penetrare: unde et ordo ipse in eorũ qͦ

Expanded text:
olvat: ille enim mortem distulit, non evasit. Redemptor autem noster, quia non distulit, superavit, eamque resurgendo consumpsit, et resurrectionis suae gloriam ascendendo declaravit. Notandum quoque est quod Elias in curru legitur ascendisse, ut videlicet aperte demonstraretur, quia homo purus adjutorio indigebat alieno. Per angelos quippe illa facta et ostensa sunt adjumenta, quia neque ad coelum quidem aereum per se ascendere poterat quem naturae suae infirmitas gravabat. Redemptor autem noster non curru, non angelis sublevatus legitur, quoniam is qui fecerat omnia, nimirum super omnia sua virtute ferebatur. Illo etenim revertebatur coelum. Sicut autem Joseph a fratribus venditus , venditionem Redemptoris nostri figuravit, sic Enoch translatus, et ad coelum aereum Elias sublevatus, ascensionem tios et testes habuit, unum ante Legem, alium sub Lege, ut quandoque veniret ipse qui veraciter posset penetrare: unde et ordo ipse in eorum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi de deo metuebãt. Iudices quippe fiunt. qui suꝑ¬
num iudiciũ ꝑfecte timuerũt: et aliena peccata
dimittere iam incipiũt. qui prius ne fua retineren¬
ibet autem intueri fr̃s sero die illo.¬
kiñi: discipuli dñi ad tanta onera humilitatis uo¬
cati. ad quantũ culmen głe sint ꝑducti. Eoce non
solum de semetipsis securi fiunt: s etiã obligaci¬
onis aliene. potestatẽ relaxationis accipiũt. Princi¬
patũ suꝑni iudicis sorciunt᷑: ut uice dei qͥbusdã
peccata retineãt: quibusdã relaxent. Sic sic eos
a deo decebat erigi: qui tantũ pro deo consenserãt
humiliari. Ecce qui districtũ dei iudiciũ metuũt.
animarũ iudices fiunt: et alios dãpnãt uel liberãt.
qui semetipsos dãpnari metuebãt: Luii. De et̃na¬

Expanded text:
ipsi de Deo metuebant. Judices quippe fiunt qui supipsi de Deo metuebant. Judices quippe fiunt qui supernum judicium perfecte timuerunt, et aliena peccata dimittere jam incipiunt qui prius ne sua retinerenibet autem intueri, fratres charissimi, discipuli Domini ad tanta onera humilitatis vocati, ad quantum culmen gloriae sint perducti. Ecce non solum de semetipsis securi fiunt, sed etiam obligationis alienae potestatem relaxationis accipiunt; principatum superni judicis sortiuntur, ut vice Dei quibusdam peccata retineant, quibusdam relaxent. Sic sic eos a Deo decebat erigi, qui tantum humiliari. Ecce qui districtum Dei judicium metuunt, animarum judices fiunt; et alios damnant, vel liberant, qui semetipsos damnari metuebant.
Abbreviated transcription (Latin):
ccipite sp̃m scm. Quorũ remiseritis pec¬
cata remittunt᷑ eis: et quorũ retinueritis
retenta sũt. Quos sancti sp̃c replet gr̃a. prius
eos de terrena actione terrificat. et postmodũ
spe celestiũ consolat᷑: ut tanto post confidendo
de p̃miis gaudeãt. quanto prius sola supplicia
cõspiciendo metuebant. Cum igit᷑ sancti apłi ne¬
quaquã contra m̃bra diaboli. in uocem libere
predicatioĩs adsurgere. ⁊ necdũ pꝰ passionẽ dñi
sancti spc̃ infusione solidati. redẽptorẽ suũ aude¬
rent auctoritate firma p̃dicare. ⁊ pro mentis
teneritudine. ⁊ formidinis infirmitate. una
sabbatorũ clausis forib ꝓpter metũ iudeorũ
residentes metuerẽt exire: ueniẽs dñs ⁊ stans
in medio eorũ. insufflauit. et dix̃ eis. Accipite
eis: et quorũ retinueritis. retenta sunt. Eoce con¬
uersorũ tertor uertitur in potestatẽ: qr dũ mala
sua penitendo puniũt. usq ad exercendũ iudicium
ascendunt: ut hoc in deo posse accipiant. qđ prius

Expanded text:
ccipite Spiritum sanctum; quorum remiseritis peccata, remittuntur eis; et quorum retinueritis, retenta sunt . Quos sancti Spiritus replet gratia, prius eos de terrena actione terrificat, et postmodum spe coelestium consolatur, ut tanto post confitendo de praemiis gaudeant, quanto prius sola supplicia conspiciendo metuebant. Cum igitur sancti apostoli nequaquam contra membra diaboli in vocem liberae praedicationis assurgere, et necdum per passionem Domini sancti Spiritus infusione solidati, Redemptorem suum auderent auctoritate firma praedicare; et pro mentis teneritudine et formidinis infirmitate una sabbatorum clausis foribus propter metum Judaeorum residentes metuerent exire, veniens Dominus et stans in medio eorum insufflavit et dixit eis: Accipite eis; et quorum retinueritis, retenta sunt. Ecce conversorum terror vertitur in potestatem, quia eum mala sua poenitendo puniunt, usque ad exercendum judicium ascendunt, ut hoc in Deo posse accipiant quod prius
Abbreviated transcription (Latin):
pariter in eodẽ loco: et factus ẽ repente de celo
sonus tanquã aduenientis sp̃e uehem̃tis. Sc̃s enim
sp̃c cum se noticie humane infirmitatis insinuat.
et sonitu uehem̃tis spẽ. et uoce lenis aure expri¬
mitur: sicut in libro beati iob dr̃. Et uocẽ quasi
lenis aure audiui. Quid enĩ per uocẽ lenis aure:
nisi cognicio scĩ spc̃ designatur: Sc̃s itaq sp̃c
ueniens: lenis est. et uehemens. Lenis: qr notici¬
am suã quatinꝰ cognosci ut cũq ualeat. nr̃is sen¬
sibus tẽperat. Uehemẽs: qi qͣntũlibet hãc tẽperet.
aduentu tamen suo infirinitatis nr̃e cecitatem illuminã¬
do ꝑturbat. Illustracione enim sua nos lenit̾ tangit:
sed inopiam nram ĩ maniter concutit ui. De signifi¬

Expanded text:
e coelo sonus tanquam advenientis spiritus vehementis. Sanctus enim Spiritus cum se notitiae humanae infirmitatis insinuat, et sonitu vehementis spiritus, et voce lenis aurae exprimitur, sicut in libro beati Job legitur: Et vocem quasi lenis aurae audivi . Quid enim per vocem aurae nisi cognitio sancti Spiritus designatur? Sanctus itaque Spiritus veniens lenis est et vehemens: lenis, quia notitiam suam, quatenus cognosci utcunque valeat, nostris sensibus temperat; vehemens, quia quantumlibet hanc temperet, adventu tamen suo infirmitatis nostrae caecitatem illuminando perturbat. Illustratione enim sua nos leniter tangit, sed inopiam nostram immaniter concutit. CAP. VI
Abbreviated transcription (Latin):
per multa argum̃ta mõstrata est: que dum nos le¬
gentes agnoscimꝰ: quid aliud quã de illorũ dubi¬
tacione solidamur: Quod enĩ resurrõnẽ dm̃cã
tarde crediderũt: non tã illorũ infirmitas quã
nr̃a ut ita dicam futura firmitas fuit. Plus enim¬
nobis thome infidelitas ad fidem. quã fides cre¬
dentiũ discipłorũ ꝓfuit: quia dum ille ad fidẽ
palpando reducitur: mens nr̃a om̃i dubitaciõe
postposita. in fide solidatur. Discipłm qͥppe dñs
post resurrõnẽ suam dubitare ꝑmisit. nec tam̃
in dubitacione deseruit: ut dum in magistro
suo uulnera palparet carnis. in nobis uulnera sa¬
naret infidelitatis: et dũ dubitando uulnerũ
cicatrices tangeret. de nr̃o pectore uuln̾a ĩfide
litatis amputaret. Ad insinuandã quoq uerita¬
dem dñice resurrõnis. notandũ nobis est: quid
lucas subiungat dicens. Et conuescens. p̃cepit

Expanded text:
per multa argumenta monstrata est, quae dum nos legentes agnoscimus, quid aliud quam de illorum dubitatione solidamur? Quod enim resurrectionem dominicam tarde crediderunt, non tam illorum infirmitas, quam nostra, ut ita dicam, futura firmitas fuit. Plus nobis Thomae infidelitas ad fidem quam fides credentium discipulorum profuit, quia dum ille ad fidem palpando reducitur, mens nostra, omni dubitatione postposita, in fide solidatur. Discipulum quippe Dominus post resurrectionem suam dubitare permisit, nec tamen in dubitatione deseruit, ut dum in Magistro suo vulnera palparet carnis, in nobis vulnera sanaret infidelitatis, et dum dubitando vulnerum cicatrices tangeret, de nostro pectore dubietatis vulnus amputaret. Ad insinuandam quoque veritatem dominicae resurrectionis notandum nobis est, quid Lucas subjungat dicens: Et co
Abbreviated transcription (Latin):
quasi mõstrata preda dicit᷑: macta ⁊ manduca.
His catulis uelut adhuc infirmis. ut in antris cu¬
bare debeãt iubet᷑: cum eis uoce dñica dicitur.
Sedete in qiuitate : quoadusq induamini uir¬
tute ex alto. Apostoli enĩ recte catuli sc̃e eccłe
uocari possunt: qui in eccła editi. aduersantẽ
mundũ. ore et p̃dicatiõe sua rapuerunt: Lui.¬

Expanded text:
quasi monstrata praeda, dicitur: Macta et manduca . quasi monstrata praeda, dicitur: Macta et manduca . His catulis velut adhuc infirmis ut cubare in antris debeant jubetur, cum eis dominica vocSedete hic in civitate, quoadusque induamini virtute ex alto . Apostoli enim recte catuli sanctae Ecclesiae vocari possunt, qui in Ecclesia editi adversantem mundum ore et p
Abbreviated transcription (Latin):
et fores essent clause ubi erãt discipli
congregati propter metũ iudeorũ uenit ihe
et stecit in medio corũ. Post dñi passionẽ apostoli
pro mentis teneritudine et formidinis infirmitate:
clausis forib residebant. Cum enĩ nequaquã contͣ
m̃bra diaboli in uoce libere predicationis insur¬
gerent. et necdũ post passionẽ dñi scĩ sp̃e infu¬
sione solidati. redẽptorẽ suũ auctoritate firma¬
predicarẽt: adhuc contra aduersarios suos qua¬
si in antris insidiabant᷑. Clausis quippe forib
quasi in quibusdã abditis specub suis catuli
rapturi mundũ cubabãt: ut animarũ predam
postinodũ p̃sumentes diriperẽt: de quib tunc
certũ est. quod mundi impetũ etiã sibimetipsis
latendo formidarẽt. Illis forib clausis. isti catu¬
li mortẽ nr̃e mortis insidiati quesierũt. ut cul¬
pam nram interficerẽt: omnẽq in nobis peccati
uitã necarẽt. Horũ primo illi esurienti catulo.
sed iam ualenti. ostensa per linteũ gentilitate.

Expanded text:
iscipuli congregati propter metum Judaeorum, venit Jesus, et stetit in medio eorum . Post Domini passionem apostoli pro mentis teneritudine et formidinis infirmitate, clausis foribus residebant. Cum enim nequaquam contra membra diaboli in voce liberae praedicationis exsurgerent, et necdum post passionem Domini, sancsione solidati Redemptorem suum firma auctoritate praedicarent, adhuc contra adversarios suos quasi in antris insidiabantur. Clausis quippe foribus quasi in quibusdam abditis specubus suis catuli rapturi mundum cubabant, ut animarum praedam postmodum praesumentes diriperent, de quibus tunc certum est quod mundi impetum etiam sibimetipsis latendo formidarent. Illis foribus clausis isti catuli mortem mortis nostrae insidiati quaesierunt, ut culpam nostram interficerent, omnemque in nobis peccati vitam necarent. Horum primo illi esurienti catulo, sed jam valenti, ostensa per linteum gentilitate,
Abbreviated transcription (Latin):
rare potuisset. ut exemplũ sequentib daret. ne
ĩꝑfecti predicare p̃sumerẽt. ipso die quo celos
ascendit. postquã plene discipulos de uirtute
p̃dicationis instruxit: ilico adiunxit. Uos autẽ
sedete in ciuitate: quoadusq induamini uirtu¬
te ex alto. In ciuitate quippe considemꝰ. si inter
mentiũ nr̃arũ nos claustra constringimꝰ. ne lo¬
quendo exterius euagemꝰ: ut cum uirtute diui¬
na ꝑfecte induimͦ. tunc quasi a nobismetipsis
foras etiam alios instruentes exeamus. Quia gͥ
infirma gestabant adhuc corda discipuli. in
cognitione tanti misterii fuerãt ista dispensaci¬
one nutriendi: ut paulisꝑ aliquid querentes
inuenirẽt. inuenientes crescerẽt. ⁊ crescentes
cognita robustius tenerẽt. Illa igit᷑ apłorum
debilitas que in morte dñi expauit. ⁊ negaũ.
⁊ negando aruit. ꝑ resurrõnis eiꝰ głam rursꝰ adfidẽ

Expanded text:
rare potuisset, ut exemplum sequentibus daret, ne rare potuisset, ut exemplum sequentibus daret, ne imperfecti praedicare praesumerent, ipso die quo coelos ascendit, postquam plene discipulos de virtute praedicationis instruxit, illico adjunxit: Vos autem sedete in civitate, quo ad usque induamini virtute ex alto . In civitate quippe consedemus, si intra mentium nostrarum nos claustra constringimus, ne loquendo exterius evagemur; ut cum virtute divina perfecte induimur, tunc quasi a nobismetipsis foras etiam alios instruentes exeamus. Quia igitur infirma gestabant adhuc corda discipuli in cognitione tanti mysterii, fuerant ista dispensatione nutriendi, ut paulisper aliquid quaerentes invenirent, invenientes crescerent, et crescentes cognita robustius tenerent. Illa igitur apostolorum debilitas, quae in morte Domini expavit et negavit, et negando aruit, per resurrectionis ejus gloriam rursum ad fidem
Abbreviated transcription (Latin):
ñs et redẽptor nr̃. quãuis occidi ꝑ
passionẽ potuit. per resurrõnis tam̃
gloriam rursus ad uite uiriditatẽ uenit: ⁊
per uirtutẽ dei extincta caro illius ad uitã
rediit. uixta quod scriptũ ẽ. quem deus suscitaũ
a mortuis. Quia enim deus trinitas est: extinctã
carnẽ unigeniti filii sancta trinitas idest pater.
et isdem filius. et sp̃c sanctus resuscitauit. Resur¬
rectionis uero sue sollẽpnitate celebrata: quibus¬
dam ꝓuectionũ accessib ĩnotuit incorruptionẽ
corporis quod resũpsit. Luca quippe attestãte
didicimꝰ. quod quibusdã in monumento se que¬
rentibus prius angelos misit: et rursum de se
in uia loquentib ipse quidem sed ñ cognoscendus
apparuit. Qui post exhortacionis moras se ꝯgno¬
scendum in fractione panis monstrauit: ad extre¬
mum uero repente ingrediens. non solũ se cogno¬
scibilem. sed etiam palpabilẽ prebuit. Preterea
eadem ipsa ueritas que repente quos uellet robo¬

Expanded text:
nus et Redemptor noster quamvis occidi per passionem potuit, per resurrectionis tamen gloriam rursus ad vitae viriditatem venit: et per virtutem Dei exstincta caro illius ad vitam rediit; juxta quod scriptum est: Quem Deus suscitavit a mortuis . Quia enim Deus Trinitas est, exstinctam carnem unigeniti filii sancta Trinitas, id est Pater, et Filius, et Spiritus sanctus, resuscitavit. Resurrectionis vero suae solemnitate celebrata, quibusdam provectionum accessibus innotuit incorruptio corporis quod resumpsit. Luca quippe attestante didicimus quod quibusdam in monumento se quaerentibus prius angelos misit, et rursum de se in via loquentibus ipse quidem, sed non cognoscendus, apparuit, qui post exhortationis moras se cognoscendum in fractione panis monstravit; ad extremum vero repente ingrediens, non solum se cognoscibilem, sed etiam palpabilem praebuit. Praeterea eadem ipsa Veritas quae repente quos vellet robo
Abbreviated transcription (Latin):
quos sp̃c sc̃s repleuerit: ardentes pariter et
amando p̃dicant: corda audientiũ inflãmãt.
Nam et ociosus est sermo doctoris: si p̃bere ñ
ualet mcendiũ amoris. Hoc doctrine incendiũ
ab ipso ueritatis ore conceperãt: qui dicebant.
Nonne cor nr̃m ardens erat in nobis. dum lo¬
queret᷑ in uia: et aperiret nobis scripturas:
Ex audito quippe sermone animus mardescit.
torporis frigus recedit: fit in superno deside¬
na: amor uerus qui hanc repleuerit. in fletib¬
cruciat: et que torpebat prius per desideria.
postmodũ ardet per uerba : et quot mandatis
instruitur. quasi tot fa scib inflãmatur: xcu.

Expanded text:
quos repleverit ardentes pariter et amandum praedicant, corda audientium inflammant. Nam et otiosus est sermo docentis, si praebere non valet incendium amoris. Hoc doctrinae incendium ab ipso Veritatis ore conceperant, qui dicebant: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis cum loqueretur in via et aperiret nobisEx audito quippe sermone animus inardescit, torporis frigus recedit. Fit mens in superno desidena. Amor verus qui hanc repleverit, in fletibcruciat, et quae torpebat prius per desideria postmodum ardet per verba, et quot mandatis instruitur, quasi tot facibus inflammatur. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
lucerne ardentes. Lũbos p̃cingere ẽ. in opere
luxuriã restenare: delectacio nãq carnis est ĩ
lumbis. Per lumbos itaq luxuria: per lucernas aũ
bonorũ oꝑum claritas designatur. Iubent᷑ ergo sci
predicatores lumbos accingere: ⁊ lucernas tenere.
Ac si aꝑte audiant. Prius in uobis luxuriã restrin¬
gite: et tunc de uobis. aliis bonorũ oper̃ exempla

Expanded text:
us vestris. Lumbos praecingere est in opere luxuriam refrenare, delectatio namque carnis est in lumbis. Per lumbos itaque luxuria, per lucernas autem bonorum operum claritas designatur. Jubentur ergo sancti praedicatores lumbos accingere, et lucernas tenere. Ac si aperte audiant: Prius in vobismetipsis luxuriam restringite, et tunc de vobis aliis bonorum operum exempla
Abbreviated transcription (Latin):
recipiãt corpora. possunt corporea sentire torm̃ta.
Teneri etiã per ignẽ potest anima: ut ĩ torm̃to
ignis sit uidendo ⁊ senciendo. Ignẽ nãq eo ipso
patitur. qd̾ uidet: ⁊ qr concremari se aspicit. cre¬
matur. Sicq fit. ut corporea res. incorporeã exurat:
dum ex igne uisibili ardor et dolor inuisibilis tra¬
hitur: ut per ignẽ corporeũ. mens incorporea
etiã in flãma corporea crucietur: Lx ui. De diuite¬
autẽ oculos cũ esset in torm̃tis. uidit abra¬
ham alonge: et lazarũ in sinu eius. Diues iste id¬
circo est punitus. et inferni dãpnacione ꝑcussus.
non quia in quẽpiã oppresserit. uel qr aliena diri¬
piens abstulerit: sed qr propria non dederit: et
acceptis reb semet ipsum male derelinquẽs. se ex¬

Expanded text:
recipiant corpora, possint corporea sentire tormenta. recipiant corpora, possint corporea sentire tormenta. Teneri etiam per ignem potest anima, ut in tormento ignis sit videndo et sentiendo. Ignem namque eo ipso patitur quod videt, et quia concremari se aspicit crematur. Sicque fit ut corporea res incorpoream exurat, dum ex igne visibili ardor et dolor invisibilis trahitur, ut per ignem corporeum mens incorporea etiam in flamma corporea crucietur. CAP. LXVIIautem oculos cum esset in tormentis, vidit Abraham a longe, et Lazarum in sinu ejus . Dives iste idcirco punitus, et inferni damnatione percussus, non quia vi quempiam oppresserit, vel quia aliena diripiens abstulerit, sed quia propria non dederit, et acceptis rebus, semetipsum male derelinquens, se ex
Abbreviated transcription (Latin):
iste aliena rapuisse. sed infructuose ꝑhibet᷑ propriis
cepit: non quia aliquid illicitũ gessit: s qr ĩmode¬
rato usu totũ se licitis tradidit. In dialogo libro .iiii.¬
In his autẽ dictis eugłicis colligere debemꝰ: quia
incendiũ anima ñ solum uidendo. s etiã exꝑiendo
paciatur. ueritatis enim uoce : diues mortuus. in
inferno dicit᷑ sepultus. Cuius anima qr in igne te
tur dicens. Mitte lazarũ ut intinguat extremũ
digiti sui in aqua ut refrigeret linguã meã: qr
crucior in hac flãma. Dũ ergo peccatorẽ diuitem
dãpnatũ ueritas in ignib ꝑhibet: quis iã sapiens
reꝓborũ animas teneri ignib neget: Si aũ que¬
ritur quomͦ res incorporea teneri ⁊ affligi possit
a re corporea: certe audiamꝰ quid repbis ueritas
in fine est dictura. Ite in ignem eternũ: qui p̃pa¬
ratus est diabolo et angelis eius. Si ergo diabolus
eiusq angeli cũ sint incorporei. corporeo sunt
igne cruciandi: non mirũ si anime et ante quã

Expanded text:
, aliena rapuisse, sed infructuose propriis cepit, non quia aliquid illicitum gessit, sed quia immoderato usu totum se licitis tradidit. Admonendi mus quia incendium anima non solum videndo sed etiam experiendo patiatur. Veritatis etenim voce dives mortuus in inferno dicitur sepultus, cujus anima quia in igne tentur dicens: Mitte Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam, et refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma . Dum ergo peccatorem divitem damnatum Veritas in ignem perhibet, quisnam sapiens reproborum animas teneri ignibus neget? Si autem quaeritur quomodo res incorporea teneri et affligi possit a re corporea, certe audiamus quid reprobis Veritas in fine est dictura: Ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus . Si ergo diabolous ejusque angeli, cum sint incorporei, corporeo sunt igne cruciandi, non mirum si animae, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
eius est potenciã uidere: qr et si in ipsa consilior̃¬
eius inquisitiõe deficimꝰ: deficiendo tam̃ uerits
discimus quẽ tumeamꝰ. Ad hec se paulus sapiencie
illius secreta tetenderat: cũ secreta dei iudicia
de repulsione iudeorũ et uocatione gentium
discuteret. ⁊ ad ea ꝑuenire non posset: dicebat.
Oaltitudo diuiciarũ sapiencie et sciencie dei:
quã incõp̃hensibilia sunt iudicia eius: et inuesti¬
gabiles uie eius. Quis enĩ cognouit sensũ dñi:
uel quis consiliarius eius fuit: Qui superius
etiam ex ipsa inquisitione lassescens: s temen
ad cognicionẽ infirmitatis proprie lassescendo
proficiẽs: p̃mittit dicẽs. O homo tuquis es:
qui respondeas deo: Nũquid dicit figm̃tũ ei
qui se finxit: quare me fecistisic: Quia igitur

Expanded text:
ejus est potentiam videre, quia etsi in ipsa consiliorejus est potentiam videre, quia etsi in ipsa consiliorum inquisitione deficimus, deficiendo tamen verius discimus quem timeamus. Ad haec se Paulus sapientiae illius secreta tetenderat, et cum secreta Dei judicia de repulsione Judaeorum et vocatione gentilium discuteret, et ad ea pervenire non posset, dicebat: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus. Quis enim cognovit sensus Domini? vel quis consiliarius ejus fuit ? Qui superius etiam ex ipsa inquisitione lassescens, sed tamen ad cognitionem infirmitatis propriae lassescendo proficiens, praemittit dicens: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Nunquid dicit figmentum ei qui se
Abbreviated transcription (Latin):
nem diem. Ac si aꝑte dicat. Alius quedã ñnullis
int̾missis intelligit: alius uero omĩa ad intellec¬
tum possibilia. ita ut sunt uidenda cognoscit:¬
dei sunt iudicia. quod gentilitas cũ nul¬
la apud deũ merita habuit. reconciliacioĩs tam̃
gr̃ãm ex sola miscd̃ia accepit. unde bene per pau¬
lum dicitur. Gentes autẽ suꝑ miscðia honorare
dm̃. Uñ rursum scriptũ ẽ. Et que non consecuta
mised̾iam: nũc aũ mised̾iam consecuta. Locus
igitur miscđie dei est ipsa gentilitas: cuiꝰ culpas
districtus iudex si iuste animaduerteret. ad recon¬
ciliacionẽ gracie nũquã ueniret. Secreta itaq sapi¬
encie eius pauci ualent inquirere. sed nullus inue¬
nire: qr quod suꝑ nos de nobis ab ĩmortali sapi¬
encia ñ iniuste disponit᷑. iustũ ꝓfecto ẽ. ut a nobis
adhuc mortalib ignoret᷑. S hec ipsa sapĩe illius
secreta conspicere. uttũq iam incõp̃hensibilitatis

Expanded text:
nem diem. Ac si aperte dicat: Alius quaedam nonnullis nem diem. Ac si aperte dicat: Alius quaedam nonnullis intermissis intelligit, alius vero omnia ad intellectum possibilia ita ut sunt videnda cognoscitDei sunt judicia, quod gentilitas, cum nulla apud Deum merita habuerit, reconciliationis tamen gratiam ex sola misericordia accepit. Unde bene per Paulum dicitur: Gentes autem super misericordia honorare Deum . Unde rursum scriptum est: Et quae non consecuta misericordiam, nunc autem misericordiam consecuta. Locus igitur misericordiae Dei est ipsa gentilitas, cujus culpas districtus judex si juste animadverteret, ad reconciliationem gratiae nunquam veniret. Secreta itaque sapientiae ejus pauci valent inquirere, sed nullus invenire, quia quod super nos de nobis ab immortali sapientia non injuste disponitur, justum profecto est ut a nobis adhuc mortalibus ignoretur. Sed haec ipsa sapientiae illius secreta conspicere, utcunque jam incomprehensibilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
necessariũ suspicetur: quatinus om̃e quodlibet
uite. debitã utilitatẽ putet. Et sepe qr effectus
prouidenciã sequitur: in sui fiducia mẽs leuat᷑.
Cũq sibi adest qd̾ deesse ceteris uiderit. cogitaci¬
one tacita de magnitudine sue ꝓuisionis hila¬
rescit: tantoq iam auera ꝓuisione longe sit:
quanto ipsam quoq elacionẽ quã patit᷑ nescit.
Unde sollertis semꝑ custodie intencione pensan¬
dum ẽ uel quid opere agimꝰ. uel quid corde uer¬
samus: ne aut mentẽ prepediens. foris se t̃rena
cura multiplicet: aut saltẽ de eius moderami¬
ne intus se cogitacio exaltet: ut cũ diuina iudi¬
cia tẽporali circũ spectione metuimꝰ: sempiterni
supplicia horroris euadamus: xxxx.ui. Quod¬
icut ignorancie obscuritas sine dubita¬
cione nox cordis ẽ. sic intellectus ñ ĩ meri¬
tõ dies appellatur: unde et per paulum dicitur.
Alius iudicat diem inter diem: alius iudicat om¬

Expanded text:
necessarium suspicetur, quatenus omne quod libet necessarium suspicetur, quatenus omne quod libet vitae debitam utilitatem putet. Et saepe quia effectus providentiam sequitur, in sui fiducia mens levatur. Cumque sibi adest quod deesse caeteris viderit, cogitatione tacita de magnitudine suae promissionis hilarescit; tantoque jam a vera provisione longe fit, quanto ipsam quoque elationem quam patitur nescit. Unde solerti semper custodiae intentione pensandum est, vel quid opere agimus, vel quid corde versamus; ne aut mentem praepediens foris se terrena cura multiplicet, aut saltem de ejus moderamine intus se cogitatio exaltet, ut cum divina judicia temporali circumspectione metuimus, sempiterni supplicia horroris evadamus. CAP. XXXVicut ignorantiae obscuritas sine dubitatione nox cordis est, sic intellectus non immerito dies appellatur. Unde et per Paulum dicitur: Alius judicat diem inter diem, alius judicat om
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Quam uidelicet spinã: ꝑ semet ipsã ueri¬
tas. manu sc̃ẽ exhortacionis eradicat dicens.
Nolite solliciti esse in crastinũ. Contra hanc
quoq per paulũ dicitur. Carnis curam ne
fecerias in concupiscenciis. S ĩ his numrũ
ducis et militis uerbis agnostimus. quia tũc ab ea
mortifero uulnere animus pungit᷑ : cũ ĩ ea m̃sure
equitas non tenetur. Neq mortali adhuc in carne
uiuentib. funditus cura carnis abscidit᷑: s ut dis¬
crete animo seruiat imꝑatur. Nam quia sollicitos
nos esse ueritas in crastinũ ꝓhibet: habere uteũq
curam in p̃sentib non negat : quã tendi ad tẽpꝰ
quod sequit᷑ uetat. Et nimirũ paulus cũ curam
carnis fieri in concupiscencia non sinit : ꝓculdu¬
bio innecessitate concedit. Curandũ itaq ẽ. ne
aut necessitatis metas cura carnis transeat : aut
in eo qd moderate exequit᷑ de se p̃sumat. Sepe
uero animus fallitur. ut qđ uoluptuose appetit.

Expanded text:
cit. Quam videlicet spinam per semetipsam Vericit. Quam videlicet spinam per semetipsam Veritas manu sanctae exhortationis eradicat, dicens: Nolite solliciti esse in crastinum . Contra hanc quoque per Paulum dicitur: Carnis curam ne feceritis in concupiscentiis . Sed in his nimirum ducis et militis verbis agnoscimus, quia tunc ab ea mortifero vulnere animus pungitur, cum in ea mensura aequitatis non tenetur. Neque mortali adhuc in carne viventibus funditus cura carnis abscinditur, sed ut discrete animo serviat temperatur. Nam quia sollicitos nos esse in crastinum prohibet, habere utcunque curam in praesentibus non negat, quam tendi ad tempus quod sequitur vetat. Et nimirum Paulus cum curam carnis fieri in concupiscentia non sinit, proculdubio in necessitate concedit. Curandum itaque est, ne aut necessitatis metas cura carnis transeat, aut in eo quod moderate exsequitur, de se praesumat. Saepe vero animus fallitur, ut quod voluptuose appetit
Abbreviated transcription (Latin):
lat. Unde necesse est ut interior homo nrͣ equus
quidem arbiter p̃sideat. inter se et eũ quẽ exte¬
rius gestat: quatinus ei suus homo exterior.
et semꝑ ad debitũ ministeriũ seruire sufficiat:
et nuĩquã suꝑbe libera ceruice contͣdicat. Nec
moueat si quid suggerendo submurmurat:
dũ mͦ eũ semꝑ suꝑposita calce dñacionis p̃mat
lerũq se ad uiã rectitudinis animꝰ accin¬
git. torporẽ discutit: tantoq in celesti¬
bus desiderio rapitur: ut pene nil ex eo infe-¬
rius remansisse uideat᷑. Et tam̃ cũ ad carnis cu¬
ram reducitur. sine qua p̃sentis uite uia nullo
modo expletur: ita hunc inferius depressum
tenet. ac si adhuc de sũmis nulla contigisset.¬
Auditis uerbis celestis oraculi. in amorẽ patrie
celestis erigitur: sed resurgente p̃sentis uite
studio. sub terrene cure aggere sepelit᷑: atq
in terra cordis nequaquã suꝑne spei semen
proficit: qr cogitacionis infime spina denses¬

Expanded text:
lat. Unde necesse est ut interior homo noster, aequus lat. Unde necesse est ut interior homo noster, aequus quidem arbiter praesideat inter se et eum quem exterius gestat, quatenus ei suus homo exterior, et semper ad debitum ministerium servire sufficiat, et nunquam superbe libera cervice contradicat. Nec moveat si quid suggerendo submurmurat, dummodo eum semper superposita calce dominationis premat. lerumque se ad viam rectitudinis animus accingit, torporem discutit; tantoque in coelestibus desiderio rapitur, ut pene nil ex eo inferius remansisse videatur. Et tamen cum ad carnis curam reducitur, sine qua praesentis vitae via nullo modo expletur, ita hunc inferius depressum tenet, ac si adhuc de suAuditis verbis coelestis oraculi in amorem patriae coelestis erigitur, sed resurgente praesentis vitae studio, sub terrenae curae aggere sepelitur; atque in terra cordis nequaquam supernae spei semen proficit, quia cogitationis infimae spina denses
Abbreviated transcription (Latin):
nitim᷑: necessitatis miserias augemꝰ. Sic enĩ neces¬
se est. ut arcem quisq continencie teneat: quatinꝰ
non carnẽ. sed uicia carnis occidat. Nam plerũq
dum plus iusto caro restringit᷑. etiã ab exercita¬
cione boni operis eneruatur: ut ad oracionẽ qͦ
uel p̃dicationẽ non sufficiat. dũ incentiua uicio¬
rum in se funditus suffocare festinat. Adiutorẽ
quippe habemꝰ intencionis interne. hũc hominẽ
quem exterius gestamꝰ: et ipsi insunt motus las¬
ciuie. ipsi effectus suppetũt oꝑacionis bone. Se¬
pe uero dũ in illo hostẽ insequim᷑. etiam ciuem
quẽ diligimꝰ trucidamꝰ: et sepe dum quasi con¬
ciui parcimꝰ. ad preliũ hostem nutrimꝰ. Eisdem
nãq alim̃tis uicia suꝑbiunt: quib nutrite
uirtutes uiuunt. Et cũ uirtus alit᷑. plerumq
uires uiciis augent᷑: cũ uͦ ĩmensa continencia
uiciorũ uires extenuat. etiam uirtus deficiẽs anhe¬

Expanded text:
nitimur, necessitatis miserias augemus. Sic enim necesnitimur, necessitatis miserias augemus. Sic enim necesse est ut arcem quisque continentiae teneat, quatenus non carnem, sed vitia carnis occidat. Nam plerumque dum plus justo caro restringitur, etiam ab exercitatione boni operis enervatur, ut ad orationem quoque vel praedicationem non sufficiat, dum incentiva vitiorum in se funditus suffocare festinat. Adjutorem quippe habemus intentionis internae hunc hominem quem exterius gestamus, et ipsi insunt motus lasciviae, ipsi effectus suppetunt operationis bonae. Saepe vero dum in illo hostem insequimur, etiam civem quem diligimus trucidamus; et saepe dum quasi concivi parcimus, ad praelium hostem nutrimus. Eisdem namque alimentis vitia superbiunt, quibus nutritae virtutes vivunt. Et cum virtus alitur, plerumvires quoque vitiis augentur; cum vero immensa continentia vitiorum vires extenuat, etiam virtus deficiens anhe
Abbreviated transcription (Latin):
plende se contegit. Sepe autem in ipsa edendi
uia. furtiue adiuncta subsequit᷑: ñnũquã uͦ
impudent̃ libera etiã preire conat᷑. Facile est
autẽ dep̃hendere. cũ uoluptas eius necessitatẽ
p̃uenit: sed ualde est difficile discernere. cũ in
ipso esu necessario se occulta subiungit. Nam
qr p̃euntẽ nature appetitũ sequitur: qͣsi a tergo
ueniẽs tardius uidetur. Eo enim tẽpore quone¬
cessitati debitũ soluit᷑. qr per esum uoluptas ne¬
cessitati miscet᷑: quid necessitas petat. et quid si¬
cut dictũ est uoluptas suppetat ignoratur. Se¬
ut sciendo fallam᷑. Et dum sibi mens ex neces¬
sitate blandit᷑. ex uoluptate decipitur: sicut
scriptũ ẽ. Carnis curã ne feceritis in desideriis.
Que igitur in desiderio fieri ꝓhibet᷑: ĩ necessi¬
tate conceditur. S sepe dum in caute necessita
ti condescendimꝰ: desidernis deseruimꝰ. Nõnũ¬
quam uero dum desideriis ĩmoderatius obuiare

Expanded text:
plendae se contegit. Saepe autem in ipsa edendi plendae se contegit. Saepe autem in ipsa edendi via furtive adjuncta subsequitur, nonnunquam vero impudenter libera etiam praeire conatur. Facile est autem deprehendere, cum voluptas ejus necessitatem praevenit, sed valde est difficile discernere cum in ipso esu necessario se occulta subjungit. Nam quia praeeuntem naturae appetitum sequitur, quasi a tergo veniens tardius videtur. Eo enim tempore quo necessitati debitum solvitur; quia per esum voluptas necessitati miscetur, quid necessitas petat, et quid, sicut dictum est, voluptas suppetat, ignoratur. Saeut sciendo fallamur. Et dum sibi mens ex necessitate blanditur, ex voluptate decipitur, sicut scriptum est: Carnis curam ne feceritis in desideriis. Quae igitur in desiderio fieri prohibetur, in necessitate conceditur. Sed saepe dum incaute necesti condescendimus, desideriis deservimus. Nonnunquam vero dum desideriis immoderatius obviare
Abbreviated transcription (Latin):
sim lux et umbra confligit. Unde rursus paulus
cum diceret. nocc p̃cessit. nequaquã subdidit dieᷤᷤ
uenit: sed dies aũ appropinquaũ. Qui enĩ post
discessũ noctis ñ iam uenisse. sed appropinquasse
diem insinuat: ẽẽ se ꝓculdubio ante solem post
tenebras adhuc in aurora demõstrat. Tunc uero
plene sancta electorũ eccła dies erit: cũ ei admix¬
ta peccati umbra iam ñ erit. Tunc plene dieserit:
quando luminis int̃ni ꝑfecto fulgore claruerit.
Tunc plene dies erit: quando nullã malor̃ suo¬
rum tẽptantẽ memoriã tolerãs. om̃s a se tenebra¬
rum etiam reliquias abscondit: xxxiiii. De re
ne feceritis in desideriis. Discretusuir atq
continens. usq ad tẽperandã necessitatẽ uentrẽ
reficit: et a uoluptate restringit. Sciendũ uͦ ẽ:
debitum necessitas petit. uoluptas explere desi¬
derium suppetit: et tanto gulã securius ĩp̃ceps
rapit: quanto sub honesto noĩe necessitatis ex¬

Expanded text:
sim lux et umbra confligit. Unde rursum Paulus sim lux et umbra confligit. Unde rursum Paulus cum diceret: Nox praecessit, nequaquam subdidit: Dies venit, sed dies autem appropinquavit. Qui enim post discessum noctis non jam venisse, sed appropinquasse diem insinuat, esse se proculdubio ante solem post tenebras adhuc in aurora demonstrat. Tunc vero plene sancta electorum Ecclesia dies erit, cum ei admixta peccati umbra jam quando interni luminis perfecto fervore claruerit. Tunc plene dies erit, quando nullam malorum suorum tentantem memoriam tolerans omnes a se tenebrarum etiam rene feceritis in desideriis . Discretus vir ac continens usque ad temperandam necessitatem ventrem reficit, et a voluptate restringit. Sciendum vero esdebitum necessitas petit, voluptas explere desiderium suppetit, et tanto gulam securius in praeceps rapit, quanto sub honesto nomine necessitatis ex
Abbreviated transcription (Latin):
quauit. Nos om̃s qui ueritatẽ in hac
uita sequim᷑ : quasi aurora uel diluculũ uoca¬
ri possumus. Aurora nãq uel diluculũ. noctẽ
quidem interisse nunciãt. nec tam̃ claritatẽ
diei integrã ostendũ t: sed dũ illã pellunt. et
hanc suscipiũt. lucẽ ꝑmixtã tenebris tenent.
Nos similiter et quedã iam que lucis sũt agimꝰ:
et tam̃ quibusdã adhuc tenebrarũ reliquiis
non caremꝰ. Per propham quippe deo dr. Non
iustificabitur in conspectu tuo omĩs uiuens.
Rursũq scriptũ ẽ. In multis offendimꝰ om̃s.¬
Paulus quoq ait. uideo aliam legẽ ĩ m̃bris
meis. repugnantẽ legi m̃tis mee : et captiuũ
me ducentẽ in lege peccati. que ẽ ĩ m̃bris me¬
is. ubi ergo lex peccati cũ lege m̃tis contendit
profecto adhuc aurora est: qr lux que iam
emicint. necdũ pretereuntes tenebras funditꝰ p̃ssit.
Adhuc aurora est: qr dum lex carnis legẽ m̃tis.
et lex mentis legem carnis ꝑcutit: inter se uicis¬

Expanded text:
quavit . Nos omnes qui veritatem in hac vita sequimur, quasi aurora vel diluculum vocari possumus. Aurora namque vel diluculum noctem quidem interiisse nuntiant, nec tamen claritatem diei integram ostentant; sed dum illam pellunt, hanc suscipiunt, lucem permixtam tenebris tenent. Nos similiter quaedam jam quae lucis sunt agimus, et tamen quibusdam adhuc tenebrarum reliquiis non caremus. Per prophetam quippe Deo dicitur: Non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Rursumque scriptum est: In multis enim ogem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati quae est in membris meis . Ubi ergo lex peccati cum lege mentis contendit, profecto adhuc aurora est, quia lux quae jam emicuit necdum praetereuntes tenebras funditus pressit; adhuc aurora est, quia dum lex carnis legem mentis, et lex mentis legem carnis percutit, inter se vicis
Abbreviated transcription (Latin):
hos quos carnaliter sapientes iuenerat: ut sapi¬
enciam uerã ꝑciperent. prius fieri stultos quere¬
bat dicens. Si quis inter uos uidetur ẽẽ sapiens
in hoc scło: stultus fiat ut sit sapiens. Ac si eis aꝑte
dicat. Stulti esse apud uosmetipsos discite: ut in
deo uere sapienteĩ esse ualeatis. Hinc rursũ dicit.
Nolite esse prudentes. apuduosmetipsos. Ac si di¬
cat. Qͥ apud semet ipsos sapientes sunt: ad uerã
sapienciã ꝑuenire non possunt. Et ꝑ semet ipsam
ueritas dicit. Confiteor tibi pater dñe celi ⁊ t̾re:

Expanded text:
hos quos carnaliter sapientes invenerat, ut sapientiam veram perciperent, prius fieri stultos quaerebat, dicens: Si quis videtur inter vos sin hoc saeculo, stultus fiat ut sit sapiens . Ac si eis aperte dicat: Stulti esse apud vosmetipsos discite, ut in Deo vere sapientes esse valeatis. Hinc rursum ait: Nolite esse prudentes apud vosmetipsos. Ac si dicat: Qui apud semetipsos sapientes sunt, ad veram sapientiam pervenire non possunt. Et per semetipsam Veritas dicit: Confiteor tibi, P
Abbreviated transcription (Latin):
ad tantũ robur ascendere ñ posse pensaret.
ut et prauitatẽ simul uitaret et laudẽ: pre¬
dicator egregius et admonendo aliqͥd obtulit
et aliquid tulit. Concedendo enĩ leuia. subtrax̃
acriora: ut qr ad deserenda cũcta simul non
assurgeret. dũ in quodã suo uicio animꝰ relĩqͥtur

Expanded text:
ad tantum robur ascendere non posse pensaret, ad tantum robur ascendere non posse pensaret, ut et pravitatem vitaret simul et laudem; praedicator egregius ei, admonendo aliquid obtulit, et aliquid tulit. Concedendo enim lenia, subtraxit acriora; ut quia ad deserenda cuncta simul non assurgeret, dum in quodam suo vitio animus familiarit
Abbreviated transcription (Latin):
Bonũ fac: et habebis laudem ex illa.
De duobus uiciis. quorũ unũ nullatenꝰ extin¬
guitur. nisi aliud nutriat᷑: illud insequendũ
est ardentius. qd premit ꝑiculosius. Sepe enim
quis a ciborũ se ingluuie minime tẽperãs. iam¬
iamq pene suꝑantis luxurie stimulis p̃mitur:
qui huius pugne ietu territus. dũ se ꝑ abstinen-¬
tiã restringere nitit᷑: in anis głe tẽptaciõe fati¬
gatur. Tolerandũ itaq est. ut per uirtutem¬
abstinencie. interim arrogancia contͣ uiuentẽ
crescat: ne eũ per ingluuiẽ a uita luxuria fũ
ditus extinguat. Hinc ẽ qd̾ paulus cũ infirmũ
adiutorẽ suũ ꝑpenderet. aut praua adhuc uel¬
le agere. aut de actione recta. humane laudis
retributiõe gaudere: ait. uis non timere po¬
testatẽ: Bonũ fac: et habebis laudem ex illa.
Neq enim ideo bona agenda sunt. ut potestas
huius mundi nulla timeat᷑: aut per hec gła
transitorie laudis sumat᷑. S cũ infirmã m̃tẽ

Expanded text:
Bonum fac, et habebis laudem ex illa . De duobus vitiis quorum unum nullatenus exstinguitur, nisi aliud nutriatur, illud insequendum est ardentius quod premit periculosius. Saepe enim quis a ciborum se ingluvie minime temperans, jamjamque pene superantis luxuriae stimulis premitur, qui hujus pugnae metu territus, dum se per abstinentiam restringere nititur, inanis gloriae tentatione fatigatur. Tolerandum itaque est, ut per abstinentiae interim arrogantia contra viventem crescat, ne eum per ingluviem a vita funditus luxuria exstinguat. Hinc est quod Paulus, cum infirmum auditorem suum perpenderet, aut prava adhuc velle agere, aut de actione recta humanae laudis retributione gaudere, ait: Vis non timere potestatem? bonum fac, et habebis laudem ex illa . Neque enim ideo bona agenda sunt ut potestas hujus mundi nulla timeatur, aut per haec gloria transitoriae laudis sumatur. Sed cum infirmam mentem
Abbreviated transcription (Latin):
on plus sapere: quam oportet sapere.
Heretici plerũq audacter de natura
diuinitatis tractant. cum semetipsos miscri nesci¬
ant: nec ea querũt ex quib semetipsos ad humi¬
litatem erudiant : mores intͣnquillitate disponãt.
pacienciã seruẽt: longanimitatẽ ex hibeant: s
que ultra se sunt. ꝑscrutari desiderãt. Dũq ad
hoc tendunt᷑ qd̾ cõprehendere nequeũt: ea cogno¬
scere negligunt. ex quib erudiri potuer̃t. Quã
bene eorũ audaciã: p̃dicator egregius refrenat
dicẽs. Non plus sapere quã oportet sapere: sed
sapere ad sobrietatẽ. Hinc salomon ait. Pruden¬

Expanded text:
on plus sapere, quam oportet sapere . Haeretici plerumque audacter de natura divinitatis tractant, cum semetipsos miseri nesciant: nec ea quaerunt ex quibus semetipsos ad humilitatem erudiant, mores in tranquillitate disponant, patientiam servent, longanimitatem exhibeant, sed quae ultra se sunt perscrutari desiderant. Dumque ad hoc tendunt quod comprehendere nequeunt, ea cognoscere negligunt ex quibus erudiri potuerant. Quam bene eorum audaciam praedicator egregius refrenat, dicens: Non plus sapere, quam oportet sapere; sed sapere ad sobrietatem. Hinc Salomon ait: Pruden
Abbreviated transcription (Latin):
benedicat nos d̾s. Ac ne tercio dm̃ nominans.
tres deos dixisse putaret᷑. ilico unitatẽ trinita¬
tis insinuãs addidit: et metuãt eũ õs fines t̾re.
Qui enĩ non eos. sed eũ subdidit: unũ tria que
dixerat intimauit. Isaias quoq cũ laudem de
unitate trinitatis aꝑiret: seraphin uoces expͥ
nominãs. unitatẽ diuine substancie scindere
uideretur: adiunã. Dñs deus sabbaoth. Qͥ gͦ
non dñi dii. sed dñs deus addidit: unũ existe
deret: ait. Eoc ipso et per ipsum: et ĩ ipso sunt
omĩa. Atq ut unitatẽ eiusdem trinitatis intimaret:
addidit. Ipsi gloria in scła scłorũ am̃. Qui igitur
non ipsis sed ipsi subdidit: unũ naturaliter. tria
scd̾m ꝑsonas ĩnotuit: qd̾ suꝑiꝰ t̃cio idipsũ dixit:¬

Expanded text:
benedicat nos Deus. Ac ne tertio Deum nominans, benedicat nos Deus. Ac ne tertio Deum nominans, tres deos dixisse putaretur, illico unitatem ejusdem Trinitatis insinuans addidit: Et metuant eum omnes fines terrae. Qui enim non eos, sed eum subdidit, unum tria, quae dixerat, intimavit. Unde Isaias cum laudem de unitate Trinitatis aperiret, Seraphim voce exprimnominans, unitatem divinae substantiae scindere vederetur, adjunxit: Dominus Deus Sabaoth. Qui ergo non Domini diideret, ait: Ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Atque ut unitatem ejusdem Trinitatis intimaret, addidit: Ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. Qui igitur non ipsis, sed ipsi subdidit, unum naturaliter, tria secundum personas innotuit, quod superius tertio idipsum dixit
Abbreviated transcription (Latin):
x ipson per ipsum. ⁊ in ipso sũt oĩa. Diu̾¬
sis tẽporibus abel. ysaias. ⁊ ioħs apparu¬
erunt: diuisi quidem fuer̃t tẽpore: s ñ p̃dicaciõe.
Nam abel redemptoris nr̃i passionẽ significans.
agnũ in sacrificio obtulit: de cuius passione
ysaias ait. Sicut agnus corã tondente se obmu¬
tescet: non aperiens os suũ. De quo ioħs qͦ ait.
Ecce agnus dei: eoce qui tollit peccata mundi.
diter de nr̃i redẽptoris ĩnocencia sencientes. eũ¬
dem agnũ ioħs ostendendo. ysaias p̃uidendo.
abel offerendo locutus est. Et quem ioħs in
ostensione. quẽ ysaias in locutione: hunc abel
significando in manib tenuit. Diuersis quoq
tẽporib huic mundo dauid. ysaias. et paulus
apparuerũt : sed tamen nullus eorũ alteri di¬
uersum sensit: qr et si semetipsos ñ nouerãt
facie: unũ tamen didicerãt ex diuina cognicio¬
ne. Dauid quippe ut auctorẽ omĩũ dm̃ trini¬
tatem ostenderet : dix̃. Benedicat nos ds d̾s ñr:

Expanded text:
x ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia . Diversis temporibus Abel, Isaias et Joannes apparuerunt; divisi quidem fuerunt tempore, sed non praedicatione. Nam Abel Redemptoris nostri passionem significans, agnum in sacrificio obtulit; de cujus passione Isaias ait: Sicut agnus coram tondente se obmutescet, non aperiens os suum . De quo Joannes quoque ait: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . diter de nostri Redemptoris innocentia sentientes, eumdem Agnum Joannes ostendendo, Isaias praevidendo, Abel offerendo locutus est. Et quem Joannes in ostensione, quem Isaias in locutione, hunc Abel significando in manibus tenuit. Diversis quoque temporibus huic mundo David, Isaias et Paulus apparuerunt; sed tamen nullus eorum alteri diversum sensit, quia etsi semetipsos non noverant facie, unum tamen didicerunt ex divina cognitione. David quippe ut auctorem omnium tatem ostenderet, dixit: Benedicat nos Deus, Deus noster,
Abbreviated transcription (Latin):
uam incõp̃henũbilia sunt iudicia dei : ⁊
inuestigabiles uie eius. Incõp̃hensibilitas
dicuni iudicii. humane m̃tis oculo ñ ualet pene¬
trari: quare primũ iudea credidit. gentilitate
om̃i in ꝑfidie sue obstinatione remanente. post¬
modum uero ad fidem gentiliũ corda mollitasũt:
et iudeorũ infidelitas obdurata. Cum enĩ miseri¬
cors deus gentes traxit. iratus iudeã reppulit:
et illa mollia ⁊ penetrabilia fidei corda iudeor̃
in sensibilitate uersa sunt gentiũ. Actũq ẽ. ut si¬
cut dudũ ad ꝑcipiendã fidem gentilitas fuerat
obdurata: ita postmodũ ad fidem gentilitate
suscepta. iudee populus ꝑfidie torpore duresceret.
Unde paulus apłs eisdem gentib dicit. Sicut
aliqñ uos non credidistis deo. nũc aũ miscd̾iam
consecuti estis ꝓpter illorũ incredulitatẽ: ita et
ricordiã consequant᷑. Condusit enim d̾s omĩa ĩ
incredulitate : ut om̃iũ misereat᷑. Quã sentenci

Expanded text:
Quam incomprehensibilia sunt judicia Dei et Quam incomprehensibilia sunt judicia Dei et investigabiles viae ejus ! Incomprehensibilitas divini judicii humanae mentis oculo non valet penetrari. Quare primum Judaea credidit, gentilitate omni in perfidiae suae obstinatione remanente; postmodum vero ad finem gentilium corda mollita sunt, et Judaeorum infidelitas obdurata. Cum enim misericors Deus gentes traxit, iratus Judaeam repulit: et illa mollia et penetrabilia fidei corda Judaeorum in insensibilitatem versa sunt gentium; actumque est ut sicut dudum ad percipiendam fidem gentilitas fuerat obdurata, ita postmodum ad fidem gentilitate suscepta, Judaeae populus perfidiae robore duresceret. Unde Paulus apostolus eisdem gentibus dicit: Sicut aliquando vos non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecutiricordiam consequamur. Conclusit enim Deus omnia sub incredulitate, ut omnium misereatur . » Alite
Abbreviated transcription (Latin):
nam predicatores ueritatis renuit. uerba adiutorii
spreuit. Quod tamen mira auctoris dispensatione
agitur: ut nimirũ gloria predicantiũ. que recepta
in uno populo latere poterat: in cunctis gentibus
repulsa dilatetur. Cum enim iudea ad uim ꝑsecuti¬
onis infremuit. apłorum uitã dñs in cũctarũ ꝯgni¬
cione gentiũ dilatauit : et illa per iudiciũ ĩ mũdũ cap¬
tiua disꝑgitur: ista ubiq per grãm in honore tendit᷑.
Quis enĩ gentiliũ petrũ nosset: si in solius israhe¬
litici populi p̃dicatione remaneret: Quis pauli
uirtutes agnosceret: nisi hunc iudea ad nr̃am no¬
ticiam ꝑsequendo tͣnsmisisset : Eoce iam qͥ flagris
et contumeliis ab isrłitica plebe repulsi sunt: per
mundi fines honorant᷑. Secreti quippe mira dis¬
pensatione consilii. p̃dicatores suos dñs unde ꝑ¬
misit in una gente opprimi: fecit in mũdi cardi¬
nes inde dilatari: xxui. De occultis dei iudieus.

Expanded text:
nam praedicatores veritatis renuit, verba adjutorii nam praedicatores veritatis renuit, verba adjutorii spernit. Quod tamen mira auctoris dispensatione agitur, ut nimirum praedicantium gloria, quae recepta in uno populo latere prepulsa dilatetur. Cum enim Judaea ad vim persecutionis infremuit, apostolorum vitam Dominus in cunctarum cognitionem gentium dilatavit; et illa per judicium in mundum captiva dispergitur, ista ubique per gratiam in honore tenditur. Quis enim gentium Petrum nosset, si in solius Israelitici populi praedicatione remansisset? Quis Pauli virtutes agnosceret, nisi hunc Judaea ad nostram notitiam persequendo transmisisset? Ecce jam qui plagis et contumeliis ab Israelitica plebe repulsi sunt, per mundi fines honorantur. Secreti quippe mira dispensatione consilii praedicatores suos Dominus unde permisit in una gente opprimi, fecit in mundi cardines inde dilatari. CAP. XXVI.-- Conclusit Deus