comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intellegere quae loquor. & uoca uirũ
Est enim animȩ quasi maritus quod am¬
modo sp̃s hominis. qui animalem affecꝰ¬
tionem tamquã coniugem regit
non ille sp̃s sc̃s quicũ patre & filio
in cõmut abilit̃ datur. sed sps hominis
dicit. Sic & quȩ dĩ sunt nemo scit.
nisi sp̃sdĩ. Hic ergo sp̃s hominis cum
presens est. id est intentus & se pietate
subicit dõ. & intellegit homo quae
spiritaliter dicuntur: Cum autem dia
ma dominatur. adulter. ẽ uoca
ergo in quit uirum tuũ. id est sp̃m
qui est inte. quopotest homo intel¬
legere spiritalia. Si cum lux uerita¬
tis in lustra. ipse ad sit cũ loquor
bene inquit dixisti. quinque enim
uiros habuisti. id est quinq sensus
carnis in prima actate rexcrunt
te & nunc quem habes non est tuus
uir. quia non est inte sp̃s qui in tel¬
legat dm̃. & nanquo legitimum
potes habere conubi um. sed error
diaboli potius dominatur. quite ad¬

Expanded text:
intelligere quae loquor; et voca virum intelligere quae loquor; et voca virum Est enim animae quasi maritus quodammodo Spiritus hominis, qui animalem affectionem tanquam conjugem regit: non ille Spiritus sanctus, qui cum Patre et Filio incommutabiliter datur; sed spiritus hominis, dicit: Sic et quae Dei sunt nemo scit, nisi Spiritus Dei . Hic ergo spiritus hominis cum praesens est, id est, intentus est, et se pietate subjicit Deo, intelligit homo quae spiritaliter dicuntur. Cma dominatur, adulter est. « Voca ergo inquit virum tuum, » id est spiritum, qui est in te, quo potest homo intelligere spiritualia. Si eum lux veritatis illustret, et ipse adsit, colloquar bene, » inquit, « dixisti, quinque enim viros habuisti, » id est quinque sensus carnis in prima aetate rexerunt te, « et nunc quem habes, non est tuus vir, » quia non est in te spiritus qui intelligat Deum, cum quo legitimum potes habere connubium, sed error diaboli potius dominatur, qui te ad
Abbreviated transcription (Latin):
dere potuerit. noniam illis sensibus
rectorib utetur. sed habebit uirum
spm̃ rationalem cui sensus illos in famu¬
latum redigat. seruituti subiciens
dita .ẽ. seduerbum diuinum hab&
legitimum uirũ . cui copulata & in he¬
rens cum &ipse sp̃s hominis heresit
xpõ. quia caput uiri xp̃s est: amploxus
spiritalia aeterne sine ullo separatio
nis timore perfruit᷑. ut ait apłs
Quis nos separare poterit a caritate
xp̃i. Subauditur. nulla res Seđ
qnm illa mulier errore tenebatur
quae significabat multitudinem scłi
uanis super stitionib subiugari.
post tempora illa quinq carnalium
sensuum quib: prima actas ut diximꝰ
regitur. non eam uerbum dĩ acceperat
in coniugium. sed complexu adulteri¬
no diabolus eam obtinebat. Itaque
illi dns dicit. uidens eã. eẽ. carnalẽ
id est carnaliter sapere : uade uoca
uirum tuum etueni huc. id est re¬
moue te ab affectione carnali inqua
nunc constituta es. unde non potes

Expanded text:
dere potuerit, non jam illis sensibus dere potuerit, non jam illis sensibus rectoribus utitur; sed habebit virum spiritum rationalem, cui sensus illos in famulatum redigat, servituti subjiciens dita est, sed Verbum divinum habet legitimum virum, cui copulata inhaerens, cum et ipse spiritus hominis haeserit Christo, quia caput viri Christus est , amplexus spiritnis timore perfruitur, ut ait Apostolus: « Quis nos separare poterit a charitate Christi ? » subauditur, nulla res. Sed quoniam illa mulier errore tenebatur, quae significabat multitudinem saeculi variis superstitionibus subjugari, post tempora illa quinque carnalium sensuum quibus prima aetas ut diximus regitur, non ea verbum Dei acceperat in conjugium, sed complexu adulterino diabolus eam obtinebat. Itaque illi Dominus dicit, videns eam esse carnalem, id est carnaliter sapere: « Vade, voca virum tuum, et veni huc, » id est remove te ab affectione carnali, in qua nunc const
Abbreviated transcription (Latin):
suauitate delectamur. Quartus
inore gustus. dulcia &amara sentit.¬
& om̃ium & om̃ium saporũ hab&
ex amen. Quintus. pertotũ corpus
tangendo diiudicat. ca lida & frigida.
mollia & dura. lenia & aspera. & quic¬
quid aliud est quod tangendo sentim
Istis itaque carnalib quinq sensib
prima hominis aetas imbuitur necessi¬
tate naturȩ mortalis. quia ita post
peccatũ primi hominis nati sumus.
ut nondum reddita luce mentis car¬
nalib sensib dediti. carnalem uitam
sine ulla ueritatis intellegentia tran¬
seamus. Tales necesse ẽ. eẽ infantes &
paruulos pueros. qui nondũ possunt
accipere rationem: Et quia natura
lessunt isti sensus quiprimã aetatem
regunt & dõ artifice nobis tributis.
recte dicuntur idem mariti tãquã
legitimi. qnm non eos error uitio
ꝓprio. seddĩ artificio natura contri¬
buit. Cũ aut̃ quisq uenerit ad eam
aetatẽ cui uita possit capax esse
rationis. siueritatẽ statim cõprehen¬

Expanded text:
suavitate delectamur. Quartus suavitate delectamur. Quartus in ore gustus dulcia et amara sentit, et omnium saporum habet examen. Quintus per totum corpus tangendo dijudicat ca ida et frigida, mollia et dura, levia et aspera, et quidquid aliud est quod tangendo sentimus. Istis itaque carnalibus quinque sensibus prima hominis aetas imbuitur, necessitate naturae mortalis: quia ita post peccatum primi hominis nati sumus, ut nondum reddita luce mentis, carnalibus sensibus dediti, carnalem vitam sine ulla veritatis intelligentia transeamus. Tales necesse est esse infantes, et parvulos pueros, qui nondum possunt accipere ratioles sunt isti sensus, qui primam aetatem regunt, et Deo artifice nobis tributi sunt, recte dicuntur viri, id est mariti, tanquam legitimi; quoniam non eos error vitio proprio, sed Dei artificio natura contribuit. Cum autem quisque venerit ad eam aetatem, urationis, si veritatem statim comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
S ed qñm nondũ credens xp̃o ad huc
itaque illorum quinq uirorumid ẽ.
quinque librorum copulatione tene¬
batur: potest mouere quomodo dici
potuerit quinq uiros habuisti. quasi
nunc eos iam non haber&. cũ adhuc
itaque ipsis subdita uiuer& Deinde
cum quinq libri moysi nihil aliud quã
xp̃m precedant. sicut ipse ait. sicre¬
deretis moxsi crederetis forsitan & m
Ille enim deme scripsit: Q uomodo
potest intellegi aquinq: illis libris
recedere hominem. ut ad xp̃m transe¬
at: cumille quicredit inxp̃m non sit
relinquens quinque illos libros Sed
spiritaliter intellegendos multo
beatius amplectitur. Est ergo alius
intellectus. ut quinq uiri intellegan¬
tur quinq: corporis sensus: Vnus
qui adoculos pertin&. quolucem
istam uisibilẽ & quos lib& calores
formasq: corporum cernimus:
Alter cst aurium. quo uocũ & om̃i¬
um sonorum momenta sentimus
Tertius narium . quouaria odorũ

Expanded text:
Sed quoniam nondum credens Christo, adhuc Sed quoniam nondum credens Christo, adhuc utique illorum quinque virorum, id est quinque librorum copulatione tenebatur, potest movere quomodo dici potuerit, Quinque viros habuisti, quasi nunc eos jam non haberet, cum adhuc utique ipsis subdita viveret. Deinde cum quinque libri Moysi nihil aliud quam Christum praedicent, sicut ipse ait, Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi; ille enim de me scripsit ; quomodo potest intelligi a quinque illis libris recedere hominem, ut ad Christum transeat, cum ille qui credit in Christum, non relinquendos quinque illos libros, sed spiritualiter intelligendos, multobeatius amplectatur? Est ergo alius intellectus; ut quinque viri intelligantur quinque corporis sensus: unus, qui ad oculos pertinet, quo lucem istam visibilem, et quoslibet colores formasque corporum cernimus. Alter est autem aurium, quo vocum et omnium sonorum momenta sentimus. Tertius narium, quo varia odorum
Abbreviated transcription (Latin):
tu maior es patre nr̃o iacob qͥdedit
nobis hunc puteum. & ipse e eo bibit
& fili eius & pecora eius Nunc uero
iam dñs exponit quid dixerit. Om̃is
inquit quibiberit &aqua ista. sitiet
iterum: Qui aut biberit deaqua
quam ego dedero. nonsitiet insem¬
piternum. Sed aqua illa quã dede¬
ro. fiet in eo fons aquȩ salientis
inuitam acternam. Sed ad huc mu¬
lier prudentiã carnis amplectitur.
& uenihuc: Cumscir& cam uirum
non habere. cur hoc dixit quȩritur
Namque cum mulier dixerit non
sunt haec carnaliter accipienda.
ne huic ipsi adhuc mulieri samari¬
tanȩ similes. eẽ. uideamur. sed de
illo donodĩ si aliquid iam gustaui¬
mus spiritalit̃ ista tractemus
Quinque uiros. quinq: libros qui
per moẏsen ministratisunt. non nulli
accipiunt. Quodaut̃ dictumest.
& nunc quẽ habes non est tuus uir.
de ipso dñm dixisse intellagunt. ut iste
sit sensus. primo quinque librds moysi.
quasi quinque uiris seruisti. Nunc aut

Expanded text:
tu major es patre nostro Jacob, qui dedit tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis hunc puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus? Nunc vero jam Dominus exponit quid dixerit. Omnis, inquit, qui biberit de aqua ista, sitiet iterum: qui autem biberit de aqua quam ego dedero, non sitiet in sempiternum; sed aqua illa quam dedero, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed adhuc mulier prudentiam carnis amplectitur.et veni huc. Cum sciret eam virum non habere, cur hoc dixerit, quaeritur; namque cum mulier dixerit: Non sunt haec carnaliter accipienda, ne huic ipsi adhuc mulieri Samaritanae similes esse videamur: sed de illo dono Dei si aliquid jam gustavimus, spiritaliter ista tractemus. Quinque viros, quinque libros qui per Moysen ministrati sunt, nonnulli accipiunt. Quod autem dictum est: Et nunc quem habes, non est tuus vir; de se ipso Dominum dixisse intelligunt, ut iste sit sensus: Primo quinque libris Moysi, quasi quinque viris servisti; nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
Si scires donumdi. Et sicut idem ioħes
testatur alio loco dicens. quod stabat
iħs & clamabat. siquis sitit ueniat &
bibat. Quicredit inme sicut dicit scrip¬
tura. flumina deuentre eius. fluent
aqu& uiuȩ Consequenter om̃ino
qui credit inme inquit. flumina de
uentre eius fluent aquȩ uiuȩ. quia
primo credimus. ut haec dona mere¬
amur: haec ergo flumina aquȩ uiuȩ
quȩ illi mulieri uolebat dare. merces
est fidei quam prius in illa sitiebat.
Cuius aquȩ uiuȩ interpretatioNe
credituri erant Nondum aut̃ erat sp̃s
datus. quia iħs nondum fuerat glori¬
ficatus hoc itaq donũ sp̃s scĩ est
quodpost suam glorificationẽ dedit
eccłȩ. sicut alia scriptura dicit: Ascen¬
dens inaltum captiuã duxit captiui¬
tatẽ. dedit dona hominib Sed ad¬
huc illa mulier carnaliter sapit. sic ei
respondit Dñẽ neque hauritoriũ
habes : & putcus altus est Vnde mihi
habesdare aquã uiuam: Numꝗͥd

Expanded text:
Si scires donum Dei. Et sicut idem JoanneSi scires donum Dei. Et sicut idem Joannes evangelista testatur alio loco dicens: quod stabat Jesus, et clamabat, Si quis sitit, veniat et bibat: qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Consequenter omnino. Qui credit, inquit, in me, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae: quia primo credimus, ut haec dona mereamur. Haec ergo flumina aquae vivae quae illi mulieri volebat dare, merces est fidei quam prius in illa sitiebat. Cujus aquae vivae interpretationemcredituri erant. Nondum autem erat Spiritus datus, quia Jesus nondum fuerat clarificatus . Hoc itaque donum Spiritus sancti est, quod post suam clarificationem dedit Ecclesiae, sicut alia Scriptura dicit: Ascendens in altum captivam duxit captivitatem; dedit dona hominibus . 5. Sed adhuc illa mulier carnaliter sapit; sic enim respondit: Domine, neque hauritorium habes, et puteus altus est; unde mihi habes dare aquam vivam? Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
eis iħs. Mcus cẏbus est. ut faciã uo
lunstatem eius quimisitme. ut per¬
ficiam opuscius Numquid hic̃ in¬
telligitur alia uoluntas patris qui
eum misit . & opus eius quod ꝑficere
uelle respondit. nisi ut nos ad fidem
suam aꝑnicioso mundi errore con¬
uerterit : Qualis est ergo cybus
eius. talis & potus : Qua propter
hoc milla muliere sitiebat. ut face
r& in ea uoluntatem patris & per¬
ficer& opuseius: Sed illa carnaliter
intellegens respondit: ⁊ũ cumsis
iudȩus. quomodo ame bibere poscis
cumsim mulier samaritana.
Non enim coutuntur iudaei sama¬
ritanis. Cui dñs nr̃ dixit. Siscires
donum dei. & quis est quidicit tibi
damihi bibere . tu magis petisses
abeo & dediss& tibi aquam uiuam
Et hinc ei ostendebat. non se talem
aquam petis se. qualem ipsa intelle¬
uerat S ed quia ipse sitiebat fidem ci.
edem sitienti spm scm dare cupiebat
hanc enim intellegimus aquã uiuã
quodest donumdiꝰ: sicut ipse ait

Expanded text:
eis Jesus: Cibus meus est ut faciam ejus eis Jesus: Cibus meus est ut faciam ejus voluntatem qui me misit, et ut perficiam opus ejus. Numquid hic intelligitur alia voluntas Patris, qui eum misit, et opus ejus quod se perficere velle respondit, nisi ut nos ad fidem suam a pernicioso mundi errore converteret? Qualis est ergo cibus ejus, talis et potus. Quapropter hoc in illa mret in ea voluntatem Patris, et perficeret opus ejus. Sed illa carnaliter intelligens respondit: Tu cum sis Judaeus, quomodo a me bibere posccum sim mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. Cui Dominus noster dixit: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere; tu magis petisses ab eo, et dedisset tibi aquam vivam: ut hinc ei ostenderet, non se talem aquam petisse, qualem ipsa intellexerat; sed quia ipse sitiebat fidem ejus, eidemque sitienti Spiritum sanctum dare cupiebat. Hanc enim recte intelligimus aquam vivam, quod est donum Dei, sicut ipse ait,
Abbreviated transcription (Latin):
monstrare personam Sed queri
potest quare amuliere samarita¬
na ab eaque implende gratia
uenerat bibere postula uerit. cũ
ipse postea spiritalis fontis afflu¬
entiam se petentib dare posse pre¬
dicauerit: Sedscilic& sitiebat ds̃
mulieris illius fidem. quȩ qm̃ sama¬
ritana erat. & solebat samaria ido¬
latrie imaginem sustinere Ipsi
enim parati a populo iudacorũ
simulacris mutorum animalium
id est uaccis aureis animarũ suarũ
quȩ simulacris seruierat : ad muni¬
mentum fidei xp̃iane & in corc¬
tȩ religionis ad ducer&: Noneni
est inquit sanis opus medicus sua
male habentib Ergo eorũ fidem
mihi bibere Etut noueris quiq
sitiebat dñs nr̃t̃: post paululum
ueniunt discipłi cius. quiperrexe¬
rant inciuitatem ut cybos emeren.
Dicunt ei Rabbi. manduca
Ile aut̃ dixit eis Ego habeo escam
manducare quẽ uos nescitis. Ducino
discipuili eius ad alterutrũ : Nũqa
aliquis attulit ei manducare. Dicit

Expanded text:
monstrare personam. Sed quaeri monstrare personam. Sed quaeri potest quare a muliere Samaritana, quae aquae implendae gratia venerat, bibere postulaverit, cum ipse postea spiritalis fontis affluentiam se petentibus dare posse praedicaverit? Sed scilicet sitiebat Deus mulieris illius fidem, quoniam Samaritana erat, et solet Samaria idololatriae imaginem sustinere; ipsi enim separati a populo Judaeorum, simulacris mutorum animalium, id est, vaccis aureis animarum suarum quae simulacris servierat, ad munimentum fidei Christianae et incorruptae religionis adduceret. Non enim est, inquit, sanis opus medicus, sed male habentibus. Ergo eorum fidem mihi bibere. Et ut noveris quid sitiebat Dominus noster post paululum veniunt discipuli ejus, qui perrexerant in civitatem, ut cibos emerent, et dicunt ei: Rabbi, manduca. Ille autem dixit eis: Ego aliam habeo escam manducare, quam vos nescitis. Dicunt ergo discipuli ejus ad alterutrum: Nunquid aliquis attulit ei manducare
Abbreviated transcription (Latin):
bilia ad &x teriorẽ hominem perti¬
nent. quibus disciplina xp̃i ana
renuntiat. Hora sexta uenit dñs
ad puteum. id est in medio die.
unde iam incipit soliste uisibilis
declinari in occasum. Et qñm nobis
homo interior recreatus ad inte¬
riorẽ lucem. qua̧ num quã occidit
reuertatur. scđm apostolicam
disciplinam nonquȩrens quae ui
dentur. Quae enim uidentur
temporalia sunt : quae aut̃ non ui¬
dentur acterna sunt. Quod aut̃
fatigatus uenit ad puteum. infir¬
mitatem carnis significat. Quod
sedit humilitatem. quia & in be¬
cillitatẽ carnis ꝓ nobis suscepit:
& homo hominib tam humilit̃
apparere dignatus est. De hac
infirmitate carnis. ꝓph&a dicit.
homo mnplaga positus. & sciens
ferre in becillitatem. De humili¬
tate uero. apłs loquitur dicens.
Humiliauit se. factus subditus
usque ad mortem. quam quã illud
quod sedit. qnm̃ solent sedere docto¬
res possit alio intellectu non hu¬
militatis modestiã. sed magistri de¬

Expanded text:
bilia ad exteriorem hominem pertibilia ad exteriorem hominem pertinent, quibus disciplina Christiana renuntiat. Hora sexta venit Dominus ad puteum, id est medio die unde jam incipit sol iste visibilis declinare in occasum. Quoniam nobis homo interior recreatus ad interiorem lucem quae nunquam excidit revertatur, secundum apostolicam disciplinam, non quaerens quae videntur. Quae enim videntur temporalia sunt, quae autem non videntur aeterna sunt. Quod autem fatigatus venit ad puteum, infirmitatem carnis significat; quod sedit, humilitatem, quia et imbecillitatem carnis pro nobis suscepit, et homo hominibus tam humiliter apparere dignatus est. De hac infirmitate carnis Propheta dicit: Homo in plaga positus, et sciens ferre imbecillitatem; de humilitate vero Apostolus loquitur dicens: Humiliavit se, factus subditus usque ad mortem . Quanquam illud quod sedit, quoniam solent sedere doctores, possit alio intellectu non humilitatis modestiam, sed magistri de
Abbreviated transcription (Latin):
scripturis summa uigilantia custo diri
oport&: ut scđm fidem sit sacramen¬
ti diuini expositio: hora igitur dici
sexta uenit ad puteum dñs noster¬
U ideo inpiiteo tenebrosam ꝓfundi¬
tatem: Ammoneo ergo intellegere
sexta actate generis humani. tam¬
quam senectutte ueteris hominis
quo iubetur exui. & indui nouo qui
scđm dm̃ creatus est Nam sexta actas.
senectus est: Ueteris itaque hominis¬
per agitur. sexta actate senectute
conducitur. Qua senectute ut dixi
humani generis dñs nr̃ creator & re¬
parator aduenit. ut moͥ ente scilic&
ueteri hominẽ nouum inse constitu¬
er& quẽ exutum luto terrȩno incelis
incaelestia regna transferr&. Ergo
nunc puteus ut dictum est mundi
huius. terrenum laborem & crrorẽ.
tenebrosa profunditate significat
Et qnm exterior .ẽ. homo uetus.
& nouus interior dictum est ab apło.
& si exterior homo nr̃ corrũpitur.
sed interior renouatur dedic indiẽ.
Rectissime om̃ino qñm omĩa uisi¬

Expanded text:
Scripturis summa vigilantia custodire Scripturis summa vigilantia custodire oportet ut secundum fidem sit sacramenti divini expositio. Hora igitur diei sexta venit ad puteum Dominus noster. Video in puteo tenebrosam profunditatem. Admoneo ergo intelligi  sexta aetate generis humani, tanquam senectute veteris hominis, quo jubemur exui, ut induamur novo qui secundum Deum creatus est . Nam sexta aetas senectus est, peragitur, sexta aetate senectute concluditur. Qua senectute, ut dixi, humani generis Dominus noster creator et reparator advenit, ut moriente scilicet veteri homine, novum in se constitueret, quem exutum luto terreno, in coelestia regna transferret. Ergo nunc puteus, ut dictum est, mundi hujus terrenum laborem et terrorem tenebrosa profunditate significat. Et quoniam exterior est homo vetus, et novus interior, dictum est ab Apostolo: « Et si exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . » Rectissime omnino, quoniam omnia visi
Abbreviated transcription (Latin):
ATẼ samaria quaedicitur sichar.
iuxta predium quod dedit iacob io¬
dio erat fons iacob addidit.
Iħs inquit fatigatus exitinere.
sedebat supra puteum : qut̃
sc̃s iacob ioseph filio suo dereliquerat.
Quod predium non tam ioseph quam
xp̃o arbitror derelictum. cuius figurã
sc̃sioseph patria portauit. quem
uere sol adorat & luna. & om̃s stelle
benedicunt: Adhoc predium ideo
uenit dñs. ut samaritani qui heredita¬
tem sibi patriarchȩ isrł uendicare
cupiebant agnoscerent possessorem
suum & conuerterentur ad xp̃m qui
legitimus patriarchȩ hȩres est factus
om̃ibus patent. & ea non nulli minꝰ
diligenter minusq sobriȩ interpre¬
tando asserunt. plerũq ꝓsalute per¬
niciem. & pro cognitione ueritatis
errorem: Interquͤ illud est sacramen
tum quod scriptum est dnm hora
diei sexta uenisse ad puteum iacob
fessumque abitinere resedisse. amu¬
liere samaritana potum petisse . & cete
primum tenendum est. quod in om̃ib:

Expanded text:
tatem Samariae, quae dicitur Sichar, juxta praedium quod dedit Jacob Jodio erat fons Jacob, addidit: « Jesus autem, fatigatus ex itinere, sedebat sic supra » puteum, quod sanctus Jacob Joseph filio suo dereliquerat. Quod praedium non tam Joseph quam Christo arbitror derelictum: cujus figuram sanctus Joseph patriarcha portavit, quem vere sol adorat et luna, et omnes stellae benedicunt. Ad hoc praedium ideo venit Dominus, ut Samaritani, qui haereditatem sibi patriarchae Israel vindicare cupiebant, agnoscerent possessorem suum, et converterentur ad Christum qui legitimus patriarchae haeres est factus.omnibus patent, et ea nonnulli minus diligenter, minusque sobrie interpretando, afferunt plerumque pro salute perniciem, et pro cognitione veritatis errorem. Interque illud est sacrametum quod scriptum est Dominum hora diei sexta venisse ad puteum Jacob, fessumque ab itinere resedisse, a muliere Samaritana potum petisse, et caeteprimum 500 tenendum est, quod in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
accusatȩ misereri potuit. perid
uero quod ds̃ est. dimisso scelere.
ream absoluit. Ueneremur ergo eũ
per id quod dõ patri aequalis est
diligamus eum per id quod nobis
ꝓximus fieri dignatus est. P recemur
eius miscđiam piis uocib. iustis
opcrib: ut nos ab om̃ib peccatoꝵ
nexib salu& & decetero non peccare
concedat. Sicque mentes nrãs scĩ
amoris sui flammis accendat. ut
scđm beneplacitum suum in om̃i
bono per seuerabibes facit. Amen¬

Expanded text:
accusatae misereri potuit: per id accusatae misereri potuit: per id vero quod Deus est, dimisso scelere eam absolvit. Veneremur ergo eum per id quod Deo Patri aequalis est, diligamus eum per id quod nobis proximus fieri dignatus est. Precemur ejus misericordiam piis vocibus justis operibus, ut nos ab omnibus peccatorum nexibus solvat, et de caetero non peccare concedat, sicque mentes nostras sancti amoris sui flammis accendat, ut secundum beneplacitum suum in omni bono nos perseverabiles faciat Je
Abbreviated transcription (Latin):
deiecti. quã fragiles ex nobas simus.
sinon diuinȩ pietatis auxilio susten¬
temur. Ita enim fiet. ut nequaquã
contra eum quẽ corripimus super¬
biamus. nec proteruo spũ iudican¬
tes condempnemus. sed memores
ꝓpriȩ condicionis. mansuete ac
tionem delicti salubri exortatione
prouocemꝰ E rigens aut̃ se iħs.
dixit ei Mulier : ubis quite accu¬
sabant  Nemo tẽ condempnauit
Quȩ dixit Nemo dñe Nullus quip¬
pe ausus est condempnare peccatri¬
cem mulierem quia dõ ancipiti
uerbi sui gladio eorũ conscientias
penetrante. singuli inse cernebant
quod magis dampnare deberent.
Sed quia accusatores iustitiae aucto¬
ritate prostrauit. eamque accusa¬
batur magno pietatis munere sub¬
leuat. Sequitur enim Dixit autẽ
dñs. Nec ego te condẽpnabo. uade
& amplius noli peccare. Tamquã
pius preterita peccata ignoscit. sed
quasi iustus neamplius peccare pre¬
sumat interdicit: Quia enim ds̃
erat & homo. perid quod homo erat.

Expanded text:
dejecti, quam fragiles ex nobis simus dejecti, quam fragiles ex nobis simus si non divinae pietatis auxilio sustentaremur. Ita enim fiet ut nequaquam contra eum quem corripimus, superbiamus, nec protervo spiritu condemnemus: sed memores propriae conditionis, mansueti ac tionem delicti salubri exhortatione provocemus. Erigens autem se Jesus, dixit ei: Mulier, ubi sunt qui te accusabant? Nemo te condemnavit? Quae dixit: Nemo, Domine. Nullus quippe ausus est condemnare peccatricem mulierem, quia Domino ancipiti verbi sui gladio eorum conscientias penetrante, singuli in se cernebant quod magis damnari deberent. Sed quia accusatores justitiae auctoritate prostravit, eam quae accusabatur magno pietatis munere sublevavit. Sequitur enim: Dixit ei Jesus: Nec ego te condemnabo; vade, et amplius noli peccare. Tanquam pius praeterita peccata ignoscit: et quasi justus, ne amplius peccare praesumat, interdicit. Quia enim Deus erat et homo, per id quod homo erat,
Abbreviated transcription (Latin):
bberam cis facultatẽ egrediendi
daro. quos sua responsione per¬
culsos & rubori datos. citius exitu¬
ros quosplura interrogaturos esse
cernebat. Deniq ait euuangłista
Qui audientes unus post unum ex¬
ibant. incipientes a senioribus.
In hoc uero quod & ante datam sen¬
tentiam & post inclinans sẽ. scribe¬
bat interra: figurate ammonuit
ut & priusquam peccantem fratrẽ
corripiamus. & postea quam ei
ministerium debite correctionis
impenderimus. sollicita atque
humili inuestigatione perpenda¬
mus. utrum aut ipsis dequib aliũ
castigamus. aut aliis peccatis obno¬
xiisimus. Sepe enim contingit.
ut ille qui alium uerbi gratia de ho¬
micidio iudicat. ipse perodium frĩs
ante oculos conditoris reus homicidii
habeatur. quia scriptum est Om̃is
quiodit fratrem suum. homicida est
Nonnum quã aliquis alium defor¬
nicatione accusat. & inse facinus
superbiȩ absconditum cȩlat Cũ
ergo peccantem aliquem corripi¬
mus: pensemus sollicite quam

Expanded text:
liberam eis facultatem egrediendi liberam eis facultatem egrediendi daret, quos sua responsione perculsos et in ruborem actos, citius exituros quam plura interrogaturos esse cernebat. Denique ait evangelista: Qui audientes, unus post unum exibant, incipientes a senioribus. In hoc vero quod ante datam sententiam et post inclinato se scribebat in terra, figuraliter admonuit ut et priusquam peccantem fratrem corripiamus, et postea antequam ei ministerium correptionis impenderimus, sollicita atque humili investigatione perpendamus utrum aut ipsis de quibus alium castigamus, aut aliis peccatis obnoxii simus. Saepe enim contingit ut ille qui alium de homicidio judicat, ipse per odium fratris ante oculos Conditoris reus homicidii habeatur, quia scriptum est: Omnis qui odit fratrem suum, homicida est . Nonnunquam aliquis alium de fornicatione accusat, et in se facinus superbiae absconditum celat. Cum ergo peccantem aliquem corripimus, pensemus sollicite quam
Abbreviated transcription (Latin):
Cum ergo per seuerarent in terrogan¬
tes eum : erexit se & dixit eis. Quis ie
peccato .ẽ. urm. primus in illã lapid̃
mittat. Pharisȩi quidam & scribȩ
ex om̃i parte laqueos tenderant.
credebantq se eum posse ostendere.
uel inmisericordem. uel in iustum.
sed dñs fraudem illorum facillime
sicut fila aranearũ ꝑtransiit. ser¬
uans perom̃a & iustitiae districtionẽ.
& pietatis mansue tudinẽ : Ait enim
Quisine peccato.ẽ. urm: E cce tẽpe¬
rantia miserantis. Rursum. Primus
in illã lapidem mittat: Ecce iustita
iudicantis. Acsi patent̃ dicer&: Dici¬
rib fieri precepit. Primo igitur¬
legis iustitiam implete. & sic munds
manib & corde adlapidandam ream
concurrite. Primo fidem & miscđiã
spiritalia scilic& precepta ꝑficite.
& sic ad carnalia iudicia uerite.
hoc iudicio dato. dñs iterũ inclinansse
scribebat in terra. Potest intellegi
secisse hoc dñs iuxta morem huma¬
se consuetud inis. ut quasi aliud
agens. & uultum alio intendens.

Expanded text:
arent interrogantes eum, erexit se, et dixit eis: Qui sine peccato est vestrum, primus in illam lapidem mittat. Pharisaei quidem et scribae ex omni parte laqueos tetenderant, credebantque se eum posse ostendere vel immisericordem, vel injustum; sed Dominus fraudes illorum facillime sicut fila araneae pertransiit, servans per omnia et justitiae districtionem et pietatis mansuetudinem. Ait enim: Qui sine peccato est vestrum, ecce temperantia miserantis. Rursus, primus in illam lapidem mittat, ecce justitia judicantis. Ac si patenter diceret: Diciribus fieri praecepit. Primo igitur justitiam legis implete, et sic mundis manibus et corde ad lapidandam ream concurrite. Primo fidem et misericordiam, spiritualia videlicet praecepta perficite, et sic ad carnalia judicia venite. Hoc judicio dato, Dominus iterum se inclinans, scribebat in terra. Potest intelligi Dominum fecisse hoc juxta morem humanae consuetudinis, ut quasi aliud agens, et vultu aliud intendens,
Abbreviated transcription (Latin):
prudentia. non est consilium contra
dnm. Sequitur enim. Iħs aut̃ incli¬
nans se deorsum. digito scribebat in t̾ra.
Per hoc quod se dñs inclinauit. humi¬
litatem assumpte humanitatis ostendit
Perdigitum qui coniunctionib arti¬
culorum compositus. atque ideo ce¬
teris membris flexibilior .ẽ. subtili¬
tas discretionis &x primitur. Per t̾rã
uero humanum corpus ostenditur.
quod bonarum uel malarũ actionũ
sententiam ferr& Nonstatĩ iudicat.
sed prius inclinans se digito interrã
scribit: Acsic demum illis obnixe
insistentib iudicat: utnos &emplo
typice moneat. quatinus cumqueli¬
b& mala ꝓximorum conspicimus.
non statim ea tẽmere reprehendendo
dampnemus. sed prius ad nr̃i cordis
conscientiam humiliter conuersi
digito discretionis ea sollicite disqui¬
ramus. & utrum sint ea opera deo¬
o placentia. an displicentia diligenti
meditatione inuestigemus. Pemcra¬
rium . ẽ. enim iudicare deerratib
alienis. si adhuc reprehenderis pro¬

Expanded text:
non est consilium contra Dominum. Sequitur enim: Jesus autem inclinavit se deorsum, et digito scribebat in terra. Per hoc quod se Dominus inclinavit, humilitatem assumptae humanitatis ostendit. Per digitum qui conjunctionibus articulorum compositus, atque ideo caeteris membris flexibilior est, sublimitas discretionis exprimitur. Per terram vero, humanum cor ostenditur, quia illud bonarum vel malarum actionum sententiam ferret; non statim judicat, sed prius inclinans se, in terra scribit, ac sic demum illis obnixe insistentibus judicat, ut nos hoc exemplo typice moneat, quatenus cum ipsi mala proximorum conspicimus, non statim ea temere reprehendendo damnemus; sed prius ad nostri cordis conscientiam humiliter conversi, digito discretionis ea sollicite disquiramus, utrum sint opera Deo placentia an displicentia, sicque diligenti meditatione investigemus. Temerarium est enim judicare de erratibus alienis, si adhuc reprehenderis pro
Abbreviated transcription (Latin):
ERTINET HECSENEN¬
dum maris. Quia ergo superius dñs
monuerat scanda la fore uitanda.
doc&nunc qualiter eadem scandala
uitari possint. scilic& per pacem &
per concordiam & per remissionem
peccatorum. Si frater nr̃t innos pec¬
cauerit. possumus ei dimittere immo
necesse habemus ut ei dimittamus:
Si aut̃ peccauerit indm̃. non est nr̃ȩ
potestatis. sed indĩ arbitrio consistit.
quia scriptum est. Si peccauerit uir
inuirum: placare ei potest ds̃
Siaut indm̃ peccauerit. quis orabit
peo F rater enim nr̃ est quino biscũ
patrem hab& in caelis. & nobiscum
potest dicere. pater nr̃ quies in caelis
Uade & corripe eum. inter te & ipsũ
solum. Quare solum: Ne uidelic&
siillum inpublicum redargueris. con¬
fusionẽ postponat. & abemendatio¬
ne discedat. Site audierit. lucratꝰ
eris fratrem tuum: Non solum tibi
mercedem adquires. sed &iam sic ut
iacobus apłs dicit: Qui conuer ti fece¬
rit uirũ abiniquitate sua. saluabit¬

Expanded text:
ertinet haec sentenndum maris. » Quia ergo superius Dominus admonuerat scandala fore vitanda, docet nunc qualiter eadem scandala vitari possint: scilicet per pacem, et per concordiam, et per remissionem peccatorum. Si frater noster in nos peccaverit, possumus ei dimittere, imo necesse habemus ut ei dimittamus. Si autem peccaverit in Deum, non est nostrae potestatis, sed in Dei arbitrio consistit. Quia scriptum est: « Si peccaverit vir in virum, placari ei potest; si Deus autem in Deum peccaverit, quis orabit pro eo? » Frater enim vester est, qui nobiscum Patrem habet in coelis, et nobiscum potest dicere: « Pater noster, qui es in coelis . » Vade et corripe eum inter te et « ipsum solum. » Quare solum? Ne videlicet, si illum in publicum redargueris, confusionem postponat et ab emendatione discedat. « Si te audierit, lucratus eris fratrem tuum. » Non solum tibi mercedem acquires, sed etiam sicut Jacobus apostolus dicit: « Qui converti fecerit virum ab iniquitate sua
Abbreviated transcription (Latin):
Moyses enim & contra hominem.
& pro aliis orando pugnabat
tra diabolum pugnat. Ne quisquã
poterit excusari. qui hostem uin¬
cere noluit. dum orando cessauit
Et tamen in moẏse corpuf deficie¬
bat non uoluntasaliquando ces¬
sabat. Siergo fragilitatis causa in
moyse excusari non potuit : quem¬
admodum innobis uoluntas poterit

Expanded text:
Moyses enim contra hominem, et pro aliis orando pugnabatrando pugnabat. Nec quisquam poterit excusari, qui hostem vincere nolit, dum orando cessavit. Et tamen in Moyse corpus deficiebat, non voluntas aliquando cessabat. Si ergo fragilitatis causa in Moyse excusari non potuit, quemadmodum in nobis voluntas poterit
Abbreviated transcription (Latin):
lum animaduertendum .ẽ. quia
lectio terminata est. Mulier prima
nuntiauit. & ad mulieris testimoniũ
crediderunt samaritani . &. rogaue¬
runt eum ut apud eos maner&.
& mansit ibi biduo &plures credi¬
derunt. Etcum credidissent. dice¬
bant mulieri. non iam propter
uerbum tuum credimus. sed ipsi
cognouimus & scimus. quia hic ÷
uere saluator mundi. Primo per
famam. postea per presentiam.
Sicagitur hodie cum eis quiforis
tamquam abilla muliere. hoc est
unt: & credunt per istã famam
Man& apud cosbiduo: hoc. ẽ.
dat illis duo precepta caritatis.
Etmulto plures credunt in eum
frmius qnm ipse uere .c̃. saluator
mundi

Expanded text:
tim animadvertendum est, quia tim animadvertendum est, quia lectio terminata est. Mulier prima nuntiavit, et ad mulieris testimonium crediderunt Samaritani, et rogaverunt eum ut apud eos maneret. Et mansit ibi biduo, et plures crediderunt. Et cum credidissent, dicebant mulieri: « Non jam propter verbum tuum credimus, sed ipsi cognovimus, et scimus quia hic est vere Salvator mundi. » Primo per famam, postea per praesentiam, sic agitur hodie cum eis qui foris tanquam ab illa muliere, hoc est, veniunt, et credunt per istam famam. Manet apud eos biduo, hoc est dat illis duo praecepta charitatis. Et multo plures credunt in eum firmius, quoniam ipse vere est Salvator mundi
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. quando tot milia hominum
pretia rerũ suarũ afferebant
& ad pedes apłorum ponentes. &pe¬
ditis humeris a sarcinis sȩcularibus.
tura messis. Quid inde factum est :
Deipsa messe eiecta sunt pauca
grana. & seminauerunt orbẽ terra¬
rum & surgit alia messis. quȩ infi¬
ne scłi metenda. ẽ A distam̃ ergo
messem: non apłi. sed angeli mit¬
tuntur messores inquitꝰ. angłi st̃
Ista ergo messis crescit inter zizani¬
am. & expectat purgari infinem.
Illa uero messis iam matura erat.
quo prius missi sunt discipuli ubi
c pariter perfruentur. mercedẽ
simul accepturi sunt uitã acternã
Exciuitate aut̃ illa. multi credi¬
derunt in eum propter uerbum
feci Cum uenissent aũt ad illum
samaritani. rogauerunt ut apud
eos maner&. & mansit ibi duos
dies & multo plures crediderunt
propter sermonem eius. & mulieri
dicebant: Quia iam non propter
tuã loquelam credimus: ipsi enĩ
audiuimus & scimus. quia hic est
uere saluator mundi E thoc paulu¬

Expanded text:
fuit, quando tot millia hominum fuit, quando tot millia hominum pretia rerum suarum afferebant, et ad pedes apostolorum ponentes , expeditis humeris a sarcinis saecularibus, tura messis. Quid inde factum est? De ipsa messe ejecta sunt pauca grana, et seminaverunt orbem terrarum; et surgit alia messis, quae in finem saeculi metenda est. Ad istam ergo messem non aptuntur. Messores, inquit, angeli sunt. Ista ergo messis crescit inter zizania, et exspectat purgari in finem. Illa vero messis jam matura erat, quod prius missi sunt discipuli, ubio pariter perfruentur, mercedem simul accepturi suam, vitam aeternam. Ex civitate autem illa multi crediderunt in eum propter sermonefeci. Cum venissent autem ad illum Samaritani, rogaverunt ut apud eos maneret; et mansit ibi duos dies; et multo plures crediderunt propter sermonem ejus; et mulieri dicebtuam loquelam credimus, ipsi enim audivimus, et scimus quia hic est vere Salvator mundi. » Et hoc paula
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum uerum. quia alius est
quiseminat. & alius est quimetit.
ut & qui seminat simul gaudeat.
& qui metit. Ego misiuos mẽtere.
quod uos non laborastis Alii labo¬
rauerunt. & uos in labores corum
introistis. Namubi iam laboratũ
erat. utique semina tum erat. Et
quod seminatũ erat. iam maturum
factum. & falcem & trituram desi¬
derabat. Quo ergo erant messo¬
res mittendi . ubi iam prophocȩ
predicauerunt. ipsi enim semina¬
tores fuerunt. Nam si ipsi non se¬
minatore funde ad illam mulie¬
rem peruenerat. scio quia messias
uenit . Iam illa mulier fructus
ma turus erat. & erant albe messes
& falces quȩ rebant. Misi uos metere.
quoduos non seminastis. Alii semi¬
introistis. Qui laborauerunt.:
Ipse abraham isa ac & iacob. Legite
labores illorum. In omnib: enim
seminatores moy ses & ceteri patri¬
archȩ. multa pertulerunt in illo
frigore. quando seminabant. Ergo
iam iniudea. messis parata erat.
Merito ibi tamquã matura seges

Expanded text:
verbum verum, quia alius est verbum verum, quia alius est qui metit, alius est qui seminat, ut qui seminat simul gaudeat, et qui metit. Ego vos misi metere quod vos non laborastis. Alii laboraverunintroistis. » Nam ubi jam laboratum erat, utique seminatum erat; et quod seminatum erat, jam maturum factum falcem et trituram desiderabat. Quo ergo erant messores mittendi? Ubi jam prophetae praedicaverant, ipsi enim seminatores. Nam si ipsi non seminatores, unde ad illa mulier pervenerat: Scio quia Messias veniet? Jam ista mulier fructus maturus erat, et erant albae messes, et falcem quaerebant. Misi vos. Quo? metere quod non seminastis; alii labointroistis. Qui laboraverunt? Ipse Abraham, Isaac et Jacob. Legite labores illorum: in omnibus laboseminatores Moyses, et caeteri patriarchfrigore, quando seminabant. Ergo jam in Judaea messis parata erat. Merito ibi tanquam matura seges
Abbreviated transcription (Latin):
Ego cẏbum habeo manducare. quẽ
uos nescitis. Dicebant ergo discipu¬
li adinuicem. Numquid aliquis
attulit ei manducare. Quidmi¬
rum simulier illa non intellege¬
bat aquã.: Ecce discipuli. non in¬
tellegebant escam: Audiuit aut̃
cogitationes illorum & iam instruit
ut magister. non per circuitum si¬
cut illã cuius adhucuirũ require¬
bat sediam aperte: Ms inquit cy¬
bus est. ut faciã uoluntatẽ eius
qui me misit. Ergo & potus ipse erat
in illa muliere. ut facer& uolunta¬
tem eius qui eum misit. ideo dicebat
Sitio : damihi bibere. scilic& utfi¬
dem in ea operat᷑. & fidem eius bibe¬
r& & eam incorpus suum trai¬
cer& Corpus enim eius est. eccła.
Ergo inquit ipse cybus ms̃ est. ut
faciam uoluntatẽ eius quime misit
Nonne uos dicitis. quod ad huc quat¬
tuor menses sunt. & messisuenit :
In opus feruebat. & operarios mitte¬
re disponebat. uos quat tuor men¬
ses computatis ad messem. ego uobis
aliam messem albam. & paratam
sores missurus est. In hoc enim est

Expanded text:
eo manducare quem vos nescitis. Dicebant ergo discipuli ad invicem: Nunquid aliquis attulit ei manducare. » Quid mirum si mulier illa non intelligebat aquam, ecce discipuli nondum intelligebant escam. Audivit autem cogitationes illorum, etiam instruit ut magister, non per circuitum, sicut illam, cujus adhuc virum requirebat, sed etiam aperte. « Meus inquit cibus est: ut faciam voluntatem ejus qui me misit. » Ergo et potus ipse erat in illa muliere, ut faceret voluntatem ejus qui eum misit. Ideo diSitio, da mihi bibere, scilicet, ut fidem in ea operaretur, et fidem ejus biberet, et eam in corpus suum trajiceret. Corpus enim ejus est Ecclesia. Ergo, inquit, ipse est cibus meus ut faciam voluntatem ejus qui me misit. Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit? In opus fervebat, et operarios mittere disponebat. Vos quatuor menses computatis ad messem, ego vobis aliam messem albam et paratam sores missurus est. In hoc enim est
Abbreviated transcription (Latin):
re currer&  Proiecit cupiditatẽ.
& properauit adnuntiare ueritatẽ
hẏdria uaserat. unde aqua haurie¬
batur greco nomine appellatur
tamquã uas aquarum dicer&. Pro¬
iecit ergo hẏdriam. quae non iam
usui sed oneri fuit. Auida quippe
desiderabat aqua illa satiari. ut ad¬
nuntiar& xp̃m onere abiecto
Cucurrit ad ciuitatẽ : & dicit illis
hominib Uenite & uidete hominẽ.
quidixit mih om̃a quaecum que
feci: Pede temptimne illi quasi¬
iam irascerentur. & indignarent᷑
& per quirerent addidit. Nũ¬
quid ipse est xp̃s : Exicrunt deci¬
uitate. & ueniebant adeum. & ro¬
gabant eum discipuli dicentes

Expanded text:
re curreret? Projecit cupiditatem, re curreret? Projecit cupiditatem, et properavit annuntiare veritatem. Hydria vas erat unde aqua hauriebatur, Graeco nomine aptanquam si aquarium diceretur. Projecit ergo usui, sed oneri fuit. Avida quippe desiderabat aqua illa satiari, ut annuntiaret Christum, onere abjecto. Cucurrit ad civitatem, et dicit illis hominibus: « Venite et videte hominem, qui dixit mihi omnia quaecunque feci. » Pedetentim, ne illi quasi irascerentur et indignarentur, et perquirerent, addidit: « Nunquid ipse est Christus? Exierunt ergo de civitate, et veniebant ad eum. Et rogabant eum discipuli, dicente
Abbreviated transcription (Latin):
na erat. cui manifestaretur
Messias aũt unctus est. unctus
latine. grece xp̃s est. hebraice.
messias est. Ergo dicit ei mulier
scio quia messias uenit. qui dicitur
xp̃s Cum ergo uenerit. ille nobis
adnuntiabit om̃a. Dicit ei iħs
Egosum. quiloquor tecum Iã muli¬
er ordinatur infide. & regitur bene
uictoria. Post ea quã audiuit hoc
egosum: quiloquor tecũ. iam ultra
quid dicer&. quando xp̃s dñs mani¬
festare se uoluit mulieri. cui dixe¬
rat crede mihi. Etcontinuo uener
discipuli : & mirabantur quia cũ
muliere loquebatur. Quia quae¬
rebat perditam. quiuenerat quȩ¬
rere quod perierat hoc illi mira¬
bantur. Bonum enim mirabantur.
non malũ suspicabantur. Nemo tam̃
dixit. quid queris. aut quid loque¬
ris cumea: Reliquid ergo hydriã
suam mulier audito egosum qui
loquor tecum. & recepto incorde
xp̃o dño quid facer&. nisi iam hy¬
driam dimitter&. & euuangeliza¬

Expanded text:
na erat cui manifestaretur. na erat cui manifestaretur. Messias autem unctus est. Unctus Latine, Graece χρίστος est, Hebraice Messias est. « Ergo dicit ei mulier, Scio quia Messias venit, qui dicitur Christus. Cum ergo venerit, iste nobis annuntiabit omnia. Dicit ei Jesus: Ego sum qui loquor tecum. » Jam mulier ordinatur in fide et regitur bene victura. Posteaquam audivit hoc: « Ego sum qui loquor tecum, » jam ultra quid diceret? quando Christus Dominus manifestare se voluit mulieri, cui dixerat: « Crede mihi. » « Et continuo venerunt discipuli, et mirabantur quia cum muliere loquebatur. » Quia quaerebat perditam, qui venerat quaerere quod perierat, hoc illi mirabantur. Bonum enim mirabantur, non malum suspicabantur. Nemo tamen dixit, Quid quaeris, aut quid loqueris cum ea? « Reliquit ergo hydriam suam mulier. » Audito, « Ego sum qui loquor tecum, » et recepto in corde Christo Domino, quid faceret, nisi jam hydriam dimitteret et evangeliza
Abbreviated transcription (Latin):
quiadorant eum inspũ & ueritate
oport& adorare. Nos adoramus
quodscimus. uos adoratis quod nesci¬
tis. quia salus ex iudaeis .ẽ. Multũ
dedit iudacis. sed noli istos rẽprobos
quod estxp̃s copularentur. unus
enim paries aiudacis. unus agentib¬
longe a se isti parietes. sed donec in
angulo coniungantur: alienigene
aut̃ hospites erant & peregrini ates¬
tamentis dĩ: scđm hoc ergo dictũ
est nos adoramus quod scimus. Ex
persona quidem iudaeorum dictũ
est. sed non om̃ium iudaeorum. non
reproborum iudaeorum. sed dequa¬
lib fuerunt apłi. quales fuerunt
illi om̃sscĩ qui om̃a sua uendidere.
& pretia rerum suarũ ad pedes
ap̃łoꝵ posuerunt. Non reppulit
enim ds̃ plebem suam. quã presciunt
rit. ille nobis om̃a de monstrabit
Cum ille uenerit montem spern&
& templũ euert&: Docebit Nos
ille om̃a. ut in spũ &ueritate
nouerimus adorare. Sciebat quis
am possit docere. sediã docentẽ
nondum agnoscebat. Iam ergo dig¬

Expanded text:
qui adorant eum, in spiritu qui adorant eum, in spiritu oportet adorare. Nos adoramus quod scimus, vos adoratis quod nescitis, quia salus ex Judaeis est. Multum dedit Judaeis; sed noli istos reprobos qui est Christus, copularentur. Unus enim paries a Judaeis, unus a Gentiblonge a se isti parietes, sed donec in angulo conjungantur. Alienigenae autem hospites erant, et peregrini a testamentis Dei . Secundum hoc ergo dictum est, Nos adoramus quod scimus. Ex persona quidem Judaeorum dictum est, sed non omnium Judaeorum, non reproborum Judaeorum: sed de qualibus fuerunt Apostoli, quales fueruntilli omnes sancti, qui omnia sua vendiderunt, et pretia rerum suarum ad pedes apostolorum posuerunt. Non repulit enim Deus plebem suam, quam praescivit. rit, ille nobis omnia demonstrabit. » Cum ille venerit, montem spernet, et templum evertet. Docebit nos ille omnia, ut in spiritu et veritate noverimus adorare. Sciebat quis eam posset docere, sed jam docente nondum agnoscebat; jam ergo dig
Abbreviated transcription (Latin):
D icit ei iħs. Mulier crede mihi
uenit enim eccła sicut dic tum est
incanticis canticorũ. dilectus ms
loquitur mihi. Etiterum. Surge
propera amica mea. sponsa mea
columba mea. inmaculata mea & ue¬
ni: Iam cnim hyemps transiit. ymber
abiit. flores apparuerunt in terra.
tempus putationis aduenit. uox
turturis audita est in terra nr̃a.
Merito iam presente uiro. audit
mulier crede mihi. iamenim est
inte quicredat quia presens est
uirtuus. Coepisti ad eẽ. intellectu.
quando me proph&am appellasti.
Mulier crede mihi . quia nisi credide¬
ris non intellegis. Ergo mulier
cre de mihi. quia ueniet hora quan¬
do neque in monte hoc. neque
in hicrosolymis adorabitis patrem
uos adoratis quod nescitis. nos ado¬
ramus quod scimus. quia salus exiu¬
dacis est. Seduenit hora & nunc ẽ¬
Quae ergo hora: Quando ueri
ad oratores ad orabunt patremm
spũ & ueritate. non inmonte isto.
quia corporeus . ẽ. mons. Opor tebat
cum adorari intemplo. quia corpo¬
reum est templum. S p̃s est ds̃. & eos

Expanded text:
it ei Jesus: Mulier, crede mihi. » Veniet enim Ecclesia, sicut dictum est in Canticis canticorum : « Dilectus meus loquitur mihi. » Et iterum: « Surge, propera, amica mea, formosa mea, columba mea, immaculata mea, et veni. Jam enim hyems transiit, imber abiit, flores apparuerunt in tempus putationis advenit, vox turturis audita est in terra nostra . Merito jam praesente viro audit mulier: Crede mihi, jam enim est in te qui credat, quia praesens est vir tuus. Coepisti adesse intellectu, quando me prophetam appellasti. Mulier, crede mihi, quia nisi credideritis, non intelligetis. Ergo, mulier, crede mihi: Quia veniet hora, quando neque in monte hoc, neque in Jerosolymis adorabitis Patrem. Vos adoratis quod nescitis; nos adoramus quod scimus, quia salus ex Judaeis est. Sedquae ergo hora? quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate; non in monte isto, quia corporeus est mons; oportebat eum adorari in templo, quia corporeum est templum. Spiritus est Deus, et eos,
Abbreviated transcription (Latin):
do ambo numeri aduerbi aliter
ꝓferuntur: sum ma numeri noN
crescit. sed intra suos terminos
quimnerus continet᷑. sicut est in hoc
pergo dñs septuagies septies fratri
hnos peccanti dimĩt tere. ut tot ui¬
cib ei dimittamus quot uicib innos
peccare non sufficit FR iIi

Expanded text:
do numeri adverbialiter do numeri adverbialiter proferuntur, summa numeri non crescit, sed intra suos terminos numerus continetur, sicut est in hoc pit ergo Dominus septuagies septies fratri in nos peccanti dimittere, ut tot vicibus et ei dimittamus, quot vicibus in nos peccare non sufficit. HOMILI