comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Dolet propeccatis. gaudet in operib bonis.: Iam tunc quia hui motus deamore
studioꝙ boni procedunt. ꝓuirtutib accipiuntur. Et e contra dũ quis que
metu earendi quequam terrenũ exterretur. uel dolore amisgreifrangitur. cũ¬
que rerum cupiditati temporalium im flammatur. aut gaudio adepterti extol¬
litur. tunc non uirtutes seduitia rerte non cupant᷑. Er his aut duo sunt futuri
temporis. ante quidẽ uenit metus & tupiditas. Alia duo prȩterita rum quid
arriderit. Eaudui & dolor. Septim aut̃ sunt ꝑfecta uel principalia uitia ex
quib copiosa uitioꝵ turba exoritur. id est gulȩ. concupicentia. forncatio a¬
uaritsar uiuidia ira. irstitia in anis głã. nouissima dux ipsa. & rarum re¬
gina suꝑbia Ex quib omĩb duo sunt carnalia forniatio eingluuies reliquo
tempus cibos quis appetat. sicut ionathan gustu mellis ieiuinium soluit. Scdõ

Expanded text:
dolet pro peccatis, gaudet in operibus bonis, iam tunc quia hii motus de amore dolet pro peccatis, gaudet in operibus bonis, iam tunc quia hii motus de amore studioque boni procedunt, pro uirtutibus accipiuntur. At contra, dum quisque metu carendi quicquam terrenum exterritur, uel dolore amissae rei frangitur, dumque cupiditate rerum temporalium inflammatur aut gaudio adeptae rei extollitur, tunc non uirtutes sed uere uitia nuncupantur. Ex his autem duo sunt futuri temporis, ante quid eueniat, metus et cupiditas; alia duo praeteriti, cum quid acciderit, gaudium et dolor. Septem autem sunt perfecta uel principalia uitia, ex quibus copiosa uitiorum turba exoritur, id est gulae concupiscentia, fornicatio, auaritia, inuidia, ira, tristitia, inanis gloria, nouissima dux ipsa et earum regina superbia. Ex quibus omnibus duo sunt carnalia, fornicatio et ingluuies; reliqua tempus cibos quis appetat, sicut Ionathan gustu mellis ieiunium soluit. Secundo modo,
Abbreviated transcription (Latin):
seruat. fortitudo iuim uirtutis habet. metũ que mortis contempnit. Temperan¬
tia affectionem carnis temperat. & restinguit appetitum cohibet. quarta mo
dũ inponit Dedistinctionib quatuor uitiorũ:: Contra hȩc tamen quattuor uir¬
tutũ genera : totidem uitia philoso phiapposita dicunt. metum scilicet & gau¬
dium. cupiditatẽ siue dolorem. Nos aut haec ipsa non ꝑfecta uitia. sed mediã
non cu pamus. eo qđ propt̃ diuersitatẽ. oͥrum adutrumq paratasunt. &. modo
adbonũ. modo ad malũ pro arbitriꝰ uolutatis uertuntur. Sicut enim non
nullȩ uirtutes ex seuitia gignunt. ueluti siex mansuetudine interdum naseit
stupor. et expietate dissolutio disciplinȩ. ex uistitia crudelitas uindicte. ita
quattuor ista sibene utunt᷑. uirtutes sunt. Sin minus. ex uirtutib mnuitia
transeunt. Hoc modo denique dũ quis que metuit pecrare. cupit. beatificari.

Expanded text:
servat, fortitudo vim virtutis habet metumque mortis contemnit, temperanservat, fortitudo vim virtutis habet metumque mortis contemnit, temperantia affectiones carnis moderatur, et restinguit apdum inponit. De distinctionibus quattuor uitiorum. Contra haec tamen quattuor uirtutum genera totidem uitia philosophi opposita dicunt: metum scilicet et gaudium et cupiditatem siue dolorem. Nos autem haec ipsa non perfecta uitia, sed media nuncupamus eo quod propter diuersitatem morum ad utrumque parata sunt et modo ad bonum, modo ad malum pro arbitrio uoluntatis uertuntur. Sicut enim nonnullae male usae uirtutes ex se uitia gignunt ― ueluti si ex mansuetudine interdum nascatur torpor et ex pietate dissolutio disciplinae, ex iustitia crudelitatis uindicta ― ita quattuor ista, si bene utantur, uirtutes sunt; sin minus, ex uirtutibus in uitia transeunt. Hoc modo denique, dum quisque metuit peccare, cupit beatificari,
Abbreviated transcription (Latin):
subitiamus. Cuius primũ est dm̃ timere. religionem uenerari. honorem referre pa¬
rentib : patriam diligere. cunctis prodesse. nocere nulli. fraternitatis uincla am¬
plecti. pericula aliena suscipere. opem ferre miseris. boni accepti uicis situdinem
rependere. equitatem̃ inuiditiis conseruare. Fortitudo ẽ animi magnitudo. ron
teptus honorum uel diuitiarũ. Haec aduersis aut pacienter cedit aut resistit for¬
uter nulli semollitur in lecebris aduersis non frangitur. noneleuatur secundis.
gloriȩ cauet appetitũ. Temparantia ẽ modis uite in omnib uelin uerbo uel mo¬
pere. Hȩc uere cimdia comes ẽ. humilitatis regulam custodit. tranquillitatẽ
animi seruat. continentiam & castitatẽ amplectitur. fouet derus & ho¬
nestatem. restinguit ratione appetum. iram conprimit. nec rependit contumeliam
ed ex his. prudentia agnitionẽ ueri delectat. iustitia dilectionem di et ꝓximi con¬

Expanded text:
subiciamus. Cuius primum est Deum timere, religionem uenerari, honorem referre pasubiciamus. Cuius primum est Deum timere, religionem uenerari, honorem referre parentibus, patriam diligere, cunctis prodesse, nocere nulli, fraternae caritatis uincula amplectere, pericula aliena suscipere, opem ferre miserorum, boni accepti uicissitudinem rependere, aeqitatem in iudiciis conseruare. Fortitudo est animi magnitudo, gloria bellicae uirtutis, contemptus honorum uel diuitiarum. Haec aduersis aut patienter cedit, aut resistit fortiter, nullis emollitur inlecebris, aduersis non frangitur, non eleuatur secundis, gloriae cauet. Temperantia est modus uitae in omni uerbo uel opere. Haec uerecanimi servat, continentiam et castitatem amplectitur, fovet decus et honestatem, restringit ratione appetitum, iram comprimit, nec rependit contumeliam. Sed ex his prudentia agnitione veri delectatur, justitia dilectionem Dei et proximi
Abbreviated transcription (Latin):
& iuris peritorũ scientia. quam oratores sequunt᷑. Post logicã seqͥt᷑ ȩthica
quȩ adinstitutionem ꝑtin& morũ. Hęc enĩ bene uiuendi magistra ẽ. Diuidit᷑
inquattuor principales uirtutes prudentiã scilic& atq iustitiã. fortitudi¬
introire oporta illud trimodũ intellegentię genꝰ. quorũ primũ est
ꝑqđ quȩ dã sic accipiunt᷑ historialit̃ sine ulla figura spiritualium. ut sunt
tã secundũ fidẽ gestorũ. quã & iã iuxta figurarũ intellectũ. sicut de sara & agar
primũ qđ uere fuerunt. dehinc qđ tropice duo testam̃ta figurauerunt.¬
Tertium genus ẽ. qđ tantũ spiritualit̃ accipit᷑ sicut decanticis canticorũ quȩ
Niurta sonũ uerborũ uel effitientiã operis sentiatur: corporalis magis luxu¬
ria quã uirtus sacram̃toꝵ accipitur. Definito prudentiȩ genere. nunc partes iustitiȩ

Expanded text:
 iurisperitorum scientia, quam oratores secuntur. Post logicam sequitur ethica,  iurisperitorum scientia, quam oratores secuntur. Post logicam sequitur ethica, quae ad institutionem pertinet morum. Haec enim bene uiuendi magistra est diuiditurque in quattuor principales uirtutes: prudentiam scilicet atque iustitiam, fortitudiintueri oportet illud trimodum intelligentiae genus. Quorum primum est per quod quaedam accipiuntur historialiter sine ulla figura, ut sunt tam secundum finem rerum gestarum, quam etiam juxta figurarum intellectum, sicut de Sara et Agar. Primum quod vere fuerint, dehinc quod tropice duo TestamTertium genus est quod tantum spiritaliter accipitur, sicut de Canticis Canticorum. Quae si iuxta sonum uerborum uel efficientiam operis sentiantur, corporalis magis luxuria quam uirtus sacramentorum accipitur. Definito prudentiae genere, nunc partes iustitiae
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ars spertabilis. uocem uel gesta habens insenumerorum ac soni certam dimet¬
sionem. cum scientia ꝑ fectȩ modulationis. Haec constat extribus modis. id ẽ
sono. uerbis. et numeris. astronomia ẽ. lex astrorum. astrologia ẽ. ratio quacon¬
uersionẽ celi. et signorũ definit potestates. ortus quoque siderum uel occasus.
hanc mathimatiei sequuntur. Mecanica ẽ quȩdã peritia uel doctrina at
quã subttiliter fabricã rerũ omnium concurrere dicunt. Medicina ẽ scien¬
tia curationũ. ad temperamentũ corporis uel salutem inuenta. Quib quidẽ
rentiis fisicȩ artis. nunc partes logicas exsequamur. Constat aũt exdia¬
letica. sue rec torica. Dialeticaẽ ratio siue regula disputandi. intellec¬
tum mentis acuens uera que a falsis distinguens. Haec ut quidã ait sicut
ferrũ uenenui. suc sententiã. armatẽ loquie. Rethorica ẽ ratio dicendi¬

Expanded text:
est ars spectabilis uoce gestu habens in se numerorum ac soni certam dimenest ars spectabilis uoce gestu habens in se numerorum ac soni certam dimensionem cum scientia perfectae modulationis. Haec constat ex tribus modis, id est sono, uerbis et numeris. Astronomia est lex astrorum. Astrologia est ratio quae conuersionem caeli et signorum definit, potestates ortus quoque siderum uel occasus. Hanc mathematici secuntur. Mechanica est quaedam peritia, uel doctrina, ad quam subtiliter fabricam rerum omnium concurrere dicunt. Medicina est scientia curationum, ad temperamentum corporis uel salutem inuenta. Ε quibus quidrentiis fisicae artis, nunc partes logicas exsequamur. Constat autem ex dialectica siue rethorica. Dialectica est ratio siue regula disputandi, intellectum mentis acuens, ueraque a falsis distinguens. Haec, ut quidam ait, sicut ferrum ueneno sic sententiam armat eloquio. Rethorica est ratio dicendi
Abbreviated transcription (Latin):
Isicam loguam & hicam. fi sica. naturalis ẽ aethicamor alis ẽ. logicamatio¬
nalis. harum prima naturȩ et contemplationi deputatur. secunda iartione
rausa recte uiuendi uersatur. Tertia. in discernondo uero affalsis opponat
Quodtrimodũ philosophie genus. iuxta sapien ites mundi inparaibuo ruis
ita distinguitur. Adfisicam ꝑtinere aiunt disciplinas septem. quarum prs¬
ma ẽ. aritlimetica. secunda. geometrica t̃tia musica. quarta astronomi aita
astrologia. sexta mechanica. septima medicina. Ratio aut̃ earundẽ disciplina¬
rum breuiter ista. Artometica nãq est definitio ꝑ quã numerorũ omnium
ratio uel orddo consistit. Geo metricha ẽ disciplina magnitudinis. & figurarum
notis uniamentis que ꝓpriis distancta uel formis. dirta aut geometrua ad
dimenssionem terrȩ. ꝑ quam unius cuuisq termini declarari solent. ausica

Expanded text:
fisicam, logicam, ethicam. Fisica, naturalis est; ethica, moralis; logica, ratiofisicam, logicam, ethicam. Fisica, naturalis est; ethica, moralis; logica, rationalis. Harum prima naturae et contemplationi deputatur, secunda in actione et causa recte uiuendi uersatur, tertia in discernendo uerum a falsis opponitur. Quod trimodum philosophiae genus iuxta sapientes mundi in partibus suis ita distinguitur: ad fisicam pertinere aiunt disciplinas septem, quarum prima est arithmetica, secunda geometrica, tertia musica, quarta astronomia, quinta astrologia, sexta mechanica, septima medicina. Ratio autem earundem disciplinarum breuiter ista est. Arithmetica namque est definitio per quam numerorum omnium ratio uel ordo consistit. Geometrica est disciplina magnitudinis et figurarum notis liniamentisque propriis distincta, uel formis. Dicta autem Geometrica a dimensione terrae, per quam uniuscuiusque termini declarari solent. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
tandis malis. seu intellegendis uel appeten dis bonis uersatur: sapientia aut̃ tantũ¬
modo aeterna contemplatur: Item non nulli uiri intersa pientia &. prudentiam
ita intellegi uoluerunt. ut sapientiã indiuinis. prudentiã aut̃ uel scientiam in
humanis negotiis ponerent. Perfecta aut̃ est scientia. multa agere bona et dr
illis iaudẽ non querere quȩ ds̃ p̃cepit facere et seruũ inutileꝰ se se ante dĩ o¬
culos existimare: Inter eloquentia et sapientiã hocastare iuideitur. quod elo¬
quentia constat ex uerbis. sapientia exsenius. Sapientia sine eloquentia prodesti
potest. eloquentia sine sapientia ualere non potest. Meluis ẽ ens in diserta pru¬
dentia quã stulta loquacitas rerum enĩ studia prosunt. non ornamenta uerhorũ¬
humanarũ at ꝙ diuinarũ scuentiam. huius philosophiȩ partes esse dixerunt idẽ

Expanded text:
tandis malis, seu intellegendis uel adpetendis bonis uersatur: sapientia autem tantumtandis malis, seu intellegendis uel adpetendis bonis uersatur: sapientia autem tantummodo aeterna contemplatur. Item nonnulli uiri inter sapientiam et prudentiam ita intellegi uoluerunt, ut sapientiam in diuinis, prudentiam autem uel scientiam in humanis negotiis ponerent. Perfecta est autem scientia multa agere bona, et de illis laudem non quaerere quae Deus praecepit facere, et seruum inutilem se esse ante Dei oculos existimare. Inter sapientiam et eloquentiam ita distinguitur, quod eloquentia constat ex uerbis, sapientia ex sententiis. Sed sapientia sine eloquentia prodesse potest. Eloquentia sine sapientia ualere non potest. "Melior est enim indiserta prudentia quam stulta loquacitas." Rerum enim studia prosunt, non ornamenta uerborumenta uerborum. Huius philosophiae partes tres esse dixerunt, id est
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionem ser uanda. ut & ipse prestet aliiquaesibi prestari ab altero uuli
& ipse non inferat alteriquȩ sibi aquoquã pertimescit inferri. Ex qua
gemina uirtute dilertionis inproximum. omnes oriuntur uirtutes quib
aut utiliter quȩ sunt appetenda cuponus. aut quę uitanda sunt utiliter
prȩcauemus. Quod cnũ dñs dicit om̃ia quȩ cũq uultis ut faciant uobis homi¬
nes & uos facite illis: ꝑtinet adboni inpensionẽ in ꝓximum. Item quod legit
inueteri testamento. quod tibi fieri nonuis: alii nefereris. ꝑtinet ad cauoi¬
dum nequis malum infirat proximo. Ex his ergo duobus articulis conerue
diligitur ꝓrimus. quia &xbeneficii inpensione fouetur. & nulla malitia
leditur:
nterscientiã & sapientiã hoc inter ẽ : quod scientia ad cagnitionem pertinet:
ad contem plationẽ. sapientia. Scientia enim temporalia bene utitur ratq incui¬

Expanded text:
dilectíonem seruanda; ut et ipse praestet alio quae sibi praestari ab altero uult, dilectíonem seruanda; ut et ipse praestet alio quae sibi praestari ab altero uult, et ipse non inferat alteri quae sibi a quoquam pertimescit inferri. Ex qua gemina uirtute dilectionis in proximum omnes oriuntur uirtutes, quibus aut utiliter quae sunt adpetenda cupimus, aut quae uitanda sunt utiliter praecauemus. Quod enim Dominus dicit: Omnia quaecumque uultis ut faciant uobis homines, et uos facite illis, pertinet ad boni inpensionem in proximum. Item quod legitur in Veteri Testamento: Quod tibi fieri non uis, alteri ne feceris, pertinet ad cauendum ne quis malum inferat proximo. Ex his ergo duobus articulis congrue diligitur proximus, dum et beneficii inpensione fouetur et nulla malitia laeditur. Inter scientiam et sapíentiαm hoc interest, quod scientia ad agnitionem pertinet, ad contemplationem sapientia. Scientia enim temporalia bene utitur, atque in eui
Abbreviated transcription (Latin):
eo usq extollitur. ut et ipse ds̃ caritas appellatur Illa est aut̃ ꝑfecta caritas. quȩ
mimicos et patienter sustinet: & benigne refbuet. Qui uero ita non agit. longe
caritate discedit. Quat tuor aut sunt diligenda. ds scilicet atꝙ ꝓximus. car
dilectionis in ꝓxinum. et dilexio in ꝓximum. cognitio ẽ dilectionis in dm̃.
Porro dilectiodĩ atimore inchoat. sed non subtimore ꝑseuerat. Nam dilec¬
tio extimore. seruilis ẽ non libera. quia non constat ex amore dĩ. sed exa more
ne quod non duuin& dilectioni subdatur. Nam dum dicitur. dilige dm̃:
ex toto corde tuo. om̃s cogitationes referendas ad dm̃ pręcepit. Dũ uero dicit᷑
extota anima. om̃saffectiones animȩ ad dm̃ referri ussit. Dũ uero.
adiecit ex tota mente. indicat omne rationem humana qua u. tellegimus
et discernimus. in reb diuinis esse occupandam. Item duosunt erga ꝓximi

Expanded text:
eo usque extollitur, ut et ipse Deus Caritas appelletur. Illa est autem perfecta caritas, quae eo usque extollitur, ut et ipse Deus Caritas appelletur. Illa est autem perfecta caritas, quae inimicos et patienter sustinet et benigne refouet. Qui uero ita non agit, longe a caritate discedit. Quattuor autem sunt diligenda: Deus scilicet atque proxímus, caro dilectionis in proximum, et dilectio in proximum cognitio est dilectionis in Deum. Porro dilectio Dei a timore inchoat, sed non sub timore perseuerat. Nam dilectio ex timore seruilis est, non libera, quia non constat ex amore Dei sed ex timore ne quod non diuinae dilectioni subdatur. Nam dum dicitur Dilige Deum ex toto corde tuo, omnes cogitationes referendas ad Deum praecipit; dum uero dicitur ex tota anima, omnes affectiones animae ad Deum referri iussit; dum uero adiecit ex tota mente, indicat omnem rationem humanam, qua intellegimus et discernimus, in rebus diuinis esse occupandam. Item duo sunt erga proximi
Abbreviated transcription (Latin):
ueracit᷑ credere non possumꝰ. si non eaquę ꝓmissa sunt speremus. nec poterimũs
sustinere ꝓmissa. sidesit fidei creidulitas firma. Nonne raderet fructus spei
uel stabilitas fider. nisi fuerit ꝑfecta caritas ap̃i. quȩ et fidẽ ut erealat ad u¬
uet & spem axspectatione corroboret. cuuis specialis scđm apostilum in¬
ter has uirtutes traditur principatꝰ & cultus manet inet̃num: Nã et fides
cessabit. dũ futura qu& creduntur ad uenerint. et spes finem habebit
dũ beatudinem quam: quisꝙ bonus prestolatur acceperit. sola caritas ineter¬
nũ ꝑ seuerabit. ipsa sola utramq ꝑducens ad xp̃m. ipsa sola ꝑ fruens gau¬
dio sẽpit̾no. Inter amorem. dilectionem suie caritatẽ hoc differt. quod
amor & dilertio media sunt et adutrumq parata. modo inbonum. modo
in malum uertuntur. Caritas aut̃ non insi insebonũ. Ciuus etiam nome

Expanded text:
ueraciter credere non possumus, nisi ea quae promissa sunt speremus; nec poterimus ueraciter credere non possumus, nisi ea quae promissa sunt speremus; nec poterimus sustinere promissa, si desit fidei credulitas firma; nec aderit fructus spei uel stabilitas fidei, nisi fuerit perfecta caritas Christi, quae et fidem ut credat adiuuet et spem expectatione corroboret. Cuius speciale secundum Apostolum inter has uirtutes traditur principatus, et cultum manet aeternum. Nam et fides cessabit, dum futura quae creduntur aduenerint; et spes finem habebit, dum beatitudinem quam quisque bonus praestolatur acceperit. Sola caritas in aeternum perseuerabit, ipsa sola utramque perducens ad Christum, ipsa sola perfruens gaudium sempiternum. Inter amorem, dilectionem siue caritatem hoc differt, quod amor et dilectio media sunt, et ad utrumque parata, modo in bonum, modo in malum uertuntur; caritas autem non nisi in bonum. Cuius etiam nomen
Abbreviated transcription (Latin):
primum upera fidẽ p̃cedentia nihil ꝓsunt. uuta alterum subsequentia mul¬
tum ꝓsunt. iacobus dicit. Abraham pater nrt̃ exoperib iustificatus ẽ. Paulus
dicit. Credidit abraham dõ. et reputatũ ẽ ili ad iustitiam. Quid ergo: iuti¬
que se destruunt: : absit. Sed utriq nos instruunt. Nam scdm ꝓaulũ abraham
ex fide iustificarȩ meruit quando dõ credidit. secundum exoͣperib placuit
quando temptatus im molandum filium non recusabat. Inter fidem spẽ
& caritatẽ hoc distat. Eiacs ẽ diuinitatis confessio & religionis solidũ fundamen
tum. spifst bonorũ expectatio futurorũ. caritas ꝑfecta dilcctio in dm̃ &
proximun. flarũ prima eredulitatẽ foua p̃sentẽ. secunda ꝓmis sum¬
prestulatur futurum. testia amorem conplettitur aet̃ num.: Quꝑ quidem tria
in huuis uitȩ tempore ita copulantur. ut altera sine altra eẽ non posit. Deniqꝙ

Expanded text:
primum, opera fidem praecedentia nihil prosunt; iuxta alterum, subsequentia mulprimum, opera fidem praecedentia nihil prosunt; iuxta alterum, subsequentia multum prosunt. Iacobus dicit: Abraham pater noster ex operibus iustificatus est. Paulus dicit: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad iustitiam. Quid ergo? Vtrique se destruunt? Absit. Sed utrique nos instruunt. Nam secundum Paulum, Abraham ex fide iustificari meruit, quando Deo credidit; secundum Iacobum, ex operibus placuit, quando temptatus immolandum filium non recusauit. Inter fidem et spem et caritatem hoc distat: fides est diuinitatis confessio et religionis solidtio in Deum et proximum. Harum prima credulitatem fouet praesentem, secunda promissumpraestolatur futurum, tertia amorem conplectit aeternum. Quae quidem tria in huius uitae tempore ita copulantur, ut altera sine altera esse non possit. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
seruis uxta imitationẽ xp̃i nec artualẽ uitã amittit. et contemplatiuã agit alit̾
enim incedens offendit. Sicut enĩ ꝑ contẽplationẽ amandus ẽ ds. Ita ꝑ actualem u¬
tam diligendus ẽ ꝓximus. Aꝑ hoc sir. non possumꝰ sine utraq eẽ uita sicut utraꝙ¬
litas nobis operis inchoat᷑. exopere ipsa fides ꝑfiritur. Opus enĩ fide preuenitur. fides
operib consum matur. Opera aut̃ ante fidẽ nequaquã ꝓdes se. quia nichil ualex
amalo declinare et agere quod ꝑtineat ad salutẽ. qui ipsum salutis uel nescit uel
negat auctorem. Itẽ fides sine operibus nequaꝗquam ꝓdest. quia non potest ꝑ fidẽ
do plarere. quidm contẽpnit inopere. Ob hocͦ fides sine operibus mortua ẽ: iuxta
iacobũ. et opus &trafidẽ uaruum ẽ. uita paulum. Paulus p̃dicat antefidẽ nullo¬
modo esse opus bonũ. iacob narrat nihil ualere sine operiono ac ꝑhoc urta

Expanded text:
seruus iuxta imitationem Christi, nec actualem uitam amittit, et contemplatiuam agit. Aliter seruus iuxta imitationem Christi, nec actualem uitam amittit, et contemplatiuam agit. Aliter enim incedens offendit. Sicut enim per contemplationem amandus est Deus, ita per actualem uitam diligendus est proximus. Ac litas boni operis inchoatur, ex opere ipsa fides perficitur. Opus enim fide praeuenitur, fides operibus consummatur. Opera autem ante fidem nequaquam prodesse, quia nihil ualet a malo declinare et agere quod pertinet ad salutem qui ipsum salutis uel nescit uel negat auctorem. Item fides sine operibus nequaquam prodest, quia non potest per fidem Deo placere qui Deum contemnit in opere. Ob hoc et fides sine operibus mortua est, iuxta Iacobum; et opus extra fidem uacuum est, iuxta Paulum. Horum modo esse opus bonum, Iacobus narrat fidem nihil ualere sine opere bono. Ac per hoc, iuxta
Abbreviated transcription (Latin):
temptationib eedit acontẽplatione ꝓculdubio ꝓhibetur. Unde & populus
dũ legem acciperet amonte idest a sublimi rontẽplatione quasi carnalium
curiuositas remouetur et in euuangło curatus alegione uult am̃ ꝑ contem¬
plationẽ sequi. sed iubetur domũ reuerti & in actiuȩ uit& operatione uersa¬
ri. In ipso aut̃ contem plationis uel actionis usuint̾ dũ magna differentia a¬
nimorũ est. Nã quibus dam sola contẽplatio ꝓficit. quibus dã uero actiua
sola est consolatio. his aut meilia et extrisque conposita utilior est mag
ad refouendas mentis angustias. quȩ solent ꝑ unius intentionẽ nutriri. ut
de utrisq partibus melius temperetur. Nã et quod ꝑdiem saluator signis&.
miraculis in urbibus coruscabat actͥuam nobis com medabat uitam. Auodue
inmonit orationis studio ꝑ nortabat. uitam contemplationis significabat. Idcirro di

Expanded text:
temptationibus cedit, a contemplatione proculdubio prohibetur. Vnde et populus temptationibus cedit, a contemplatione proculdubio prohibetur. Vnde et populus dum legem acciperet a monte, id est a sublimi contemplatione, quasi carnalium curiositas remouetur. Et in Euangelio curatus a legione uult Dominum per contemplationem sequi, sed iubetur domum reuerti et in actiuae uitae operatione uersari. In ipso autem contemplationis uel actionis usu interdum magna differentia animorum est. Nam quibusdam sola contemplatio proficit, quibusdam uero actiua sola est consolatio. His media et de utrisque conposita utilior est magis ad refouendas mentis angustias, quae solent per unius intentionem nutriri, ut de utriusque partibus melius temperentur. Nam et quod per diem Saluator signis et miraculis in urbibus coruscabat, actiuam nobis commendabat uitam. Quod uero in monte orationis studio pernoctabat, uitam contemplationis significabat. Idcirco Dei
Abbreviated transcription (Latin):
templatiue aut̃ gaudia insine plus erescunt. Illa enĩ quã uis itilis & bona tam̃ cum
ꝑrachel ostinditur quȩ erat pulera sedsterilis. quia ꝑrontem platiuaus otium
minus operum fili generantur. actiuã aũt uitã monstrabat lia sine oculis sed
fecunda. quia actio laboriosa quidẽ ẽ minusq alta confidarans. sed ineo quod
se erga primi utilitatẽ plus exbet fecundior inoperibus quasi infilis crescit
ic & martha & maria. quarum una uirtutibus mentem exercebat in optre. altera
requiescebat defira incontẽplatione. hii aut̃ qui ad contẽplationis otium ueni¬
re contendunt. prius se instudio actiue uitȩ exercere debent. ut cum oper
iustitiȩ feres pecratorũ exauriunt. cormundum exibeant aduidendũ dm̃.
Nam mens quȩ aut tomporalem ad hue głam querit. aut carnalis concupiscentie

Expanded text:
templatiuae autem gaudia in fine amplius crescunt. Illa enim, quamuis utilis et bona, tamen cum templatiuae autem gaudia in fine amplius crescunt. Illa enim, quamuis utilis et bona, tamen cum per Rachel ostenditur, quae erat pulchra sed sterilis, quia per contemplationis otium minus operum filii generantur. Actiuam autem uitam monstrabat Lia sine oculis, sed fecunda, quia actio laboriosa quidem est minusque alta considerans. Sed in eo quod se erga proximi utilitatem plus exhibet, fecundior in operibus quasi in filiis crescit. Sic et Μartha et Maria, quarum una uirtutibus mentem exercebat in opere, altera requiescebat defixa in contemplatione. Hii autem qui ad contemplationis otium uenire contendunt, prius se in studio actiuae uitae exercere debent, ut dum opera iustitiae faeces peccatorurn exauriunt, cor mundum exhibeant ad uidendum Deum. Nam mens quae aut temporalem adhuc gloriam quaerit, aut carnalis concupiscentiae
Abbreviated transcription (Latin):
redemptoris nr̃i gentilis populus. ideo non obtemperauit legi. quia nondũ intel¬
legebatur sensu spiritali. Lex enmm grauia at que dura serundum litteram uibra
Ideo contempnebatur. Uenit enĩ grã. euu angłii temperauit legis austeritatem.
applicauitꝙ sibi populum gentilem. Inter actiuam & contẽplatiuam uitam
hȩx distantia ẽ. Actiua uitaẽ. quȩ inoperib uistitiȩ & prorimi utilitate uer¬
satur. Contem platiua aut̃ quȩ uacans ab omni negotio. insola dĩ contempla¬
tione defigitur.. Hairũ una in opere bonȩ conuersationis altera in contem¬
platione in mutabilis ueritatis ẽ. Unaq ex fide in hac peregrinatione uiuit.
altera quȩ bene uiuentes usq ad regnũ ꝑducit. Ac tiuȩ enĩ utae magna sunt
p̃mia sed contemplatiuȩ potiora. Actiua uita exbonis operib incipit. contem¬
platiua ꝑuenit ad quod intendit. actiuae uita opera cũ corpore finiunt. con¬

Expanded text:
Redemptoris nostri, gentilis populus ideo non obtemperauit legi, quia nondum intelRedemptoris nostri, gentilis populus ideo non obtemperauit legi, quia nondum intellegebatur sensu spiritali. Lex enim grauia atque dura secundum litteram iubebat, ideo contemnebatur. Venit enim gratia euangelii, temperauit legis austeritatem, adplicauitque populum sibi gentilem. Inter actiuam et contemplatiuam uitam haec distinctio est: actiua uita est quae in operibus iustitiae et proximi utilitate uersatur; contemplatiua autem quae uacans ab omni negotio, in sola Dei dilectione defigitur. Harum una in opere bonae conuersationis, altera in contemplatione inmutabilis ueritatis est. Vna, quae ex fide in hac peregrinatione uiuit, altera quae bene uiuentes usque ad regnum perducit. Actiuae enim uitae magna sunt praemia, sed contemplatiuae potiora. Actiua uita ex bonis operibus incipit, contemplatiua peruenit ad quod intendit. Actiuae uitae opera cum corpore finiuntur, con
Abbreviated transcription (Latin):
priorem populũ apostolus docuit. euuangeliũ uero ueniens crudelitat̃e legis amouit
legis om̃ibus cum donauit.: Et side inceps punienda conmiserit. peundem adoptio¬
nis sp̃s indulget. formam bene agendi prȩbuit. et ut possent agiquȩ docuit
ad uitorẽ spm̃ infudit. Nã precepta legalia quȩ ille populo data sunt. conpara¬
tione meliorum etiam non bona dicuntur. quia quȩp̃eipiunt non ꝑficiunt. Grã
uero euuangelii quod exterus imperat. interius ut perficiatur uibat: Ererhie¬
helis enim testimonio dicitur. Dedieis p̃cepta nonbona. utiq quia in eisquȩ dam
mutilia infirmiorib sensib agenda ꝑ missa sunt. sicut illud ubi ds̃ israhelitarum
cupiditatẽ spoliis egiptiorum satiari ꝑmisit. Nam & ꝓeo quod carnalis populus
modum egrederetur uindicte: lex permittit carnalibus uicem rependere mali.

Expanded text:
príorem populum Apostolus docuit. Euangelium uero ueniens crudelitatem legis amouit; príorem populum Apostolus docuit. Euangelium uero ueniens crudelitatem legis amouit; legis omnibus condonauit, et si deinceps punienda commíserit, per eundem adoptionis spiritum indulgit; formam bene agendi praebuit, et ut possint agi quae docuít adiutorem Spiritum infudit. Nam praecepta legalia quae illi populo data sunt, conparatione meliorum, etiam non bona dicuntur, quia quae praecipiunt non perficiunt; gratia uero euangelii quod exterius imperat, interius ut perficiatur iuuat. Ezechielis enim testimonio dicitur: Dedi eis praecepta non bona. Vtique quia in eis quadam inutilia infirmioribus sensibus agenda permissa sunt, sicut illud, ubi Deus Israhelitarum cupiditatem spoliis Aegyptiorum satiari permisit. Nam et pro eo quod carnalis populus modum egrederetur uindictae, lex permittit carnalibus uicem rependere mali,
Abbreviated transcription (Latin):
agni pasca caelebrabatur. hic pasc̾a nr̃m im molatus ẽ xp̃s. qui est uerus agnꝰ
in maculatus. Iluc neomeniae. id est nouae lunae principia colebantur. hic
Inlege quipperes gestȩ ꝑsigurã in significationẽ. futurorũ ad nuntiabantur
in grã uero euuangelicȩ ueritatis que illic enͥnuntiata fuerant explentur. Item in
lege ante scripta sunt & ꝓmissa. sed mandita legis implere uei conseruare iubebant
ꝓmissa uero siguris obtecta sacramentorũ futurã euuangelicã grãm p̃dicabant
In lege enĩ mandata tenent᷑: ꝓmissauͦ in euangelii plenitudint cons̃mantur
legẽ enĩ euangelia cõplent. & significationẽ plenitudo capit testamentorum.
tẽ nihil amplius lex prestitit. nisi qđ solũ peccatũ monstrauit ñ abstulit. & sub
suo terrore redactos iomines seruos effecit. & inde sp̃m scruitutis habuisse

Expanded text:
Agni Pascha celebratur, hic Pascha nostrum immolatus est Christus, qui est uerus Agnus Agni Pascha celebratur, hic Pascha nostrum immolatus est Christus, qui est uerus Agnus inmaculatus. Illic Neomeniae, id est nouae lunae principia colebantur, hic In lege quippe res gestae per figuram in significationem futurorum adnuntiabantur, in gratia uero euangelicae ueritatis, quae illic enuntiata fuerunt, explentur. Item in lege mandata scripta sunt et promissa, sed mandata legem implere uel conseruare iubebant, promissa uero, figuris obtecta sacramentorum, futuram euangelicam gratiam praedicabant. Ιn lege enim mandata tenentur, promissa uero in euangelii plenitudine consummantur. Legem enim euangelia conplent, et significationem coepti plenitudo Testamentorum. Item nihil amplius lex praestitit, nisi quod solum peccatum monstrauit, non abstulit, et sub suo terrore redactos homines seruos effecit, et inde spiritum seruitutis habuisse
Abbreviated transcription (Latin):
indultus habens crescere & multiplicari p̃cepit. ista continentiã suasit.
ilic p̃dicat᷑ circũcisio sola carnis. hic lauacrũ in ablutione cordis & corporis.
Iilic cananitidis regnũ & ꝓiissiones rerũ tẽporaliũ continent᷑. hic uita ȩt̃na
regnũ ꝗceloꝵ ꝓmittitur. Illic sabbati otium & requies celebratur. hic ipsa sabba¬
ti requies in xpõ habetur qui dixit. uenite adme quilaboratis & honorati estis
&e gouos reficiam &. inuenietis requi em animabus ur̃is. Illix escam anima¬
lium inmundorũ ꝓhibetur. hic incorpore ap̃i id est insc̃is suis non admittitur
quic quid ꝑ illa inmunda animalia in mores hominũ significatur. Illic
pecorib inmolatis carnis & sangumis hostiȩ offerebantur. Hic̃ sacrificium
carnis & sanguinis xp̃i offertus. quod ꝑ illa animalia figurabatur. Illic ex carne

Expanded text:
indultis habenis, crescere et generare praecepit, ista continentiam suasit. indultis habenis, crescere et generare praecepit, ista continentiam suasit. Illic praedicatur circumcisio sola carnis, hic lauacrum in ablutione cordis et corporis. Illic Cananitidis regnum et promissions rerum temporalium continentur, hic uita aeterna regnumque caelorum promittitur. Illic sabbati otium et requies celebratur, hic ipsa sabbati requies in Christo habetur, qui dixit: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam, et inuenietis requiem animabus uestris. Illic esca animalium inmundorum prohibetur, hic in corpore Christi, id est in sanctis suis, non admittitur quicquid per illa inmunda animalia in mores hominum significatur. Illic, pecoríbus immolatis, carnis et sanguinis hostiae offerebantur, hic sacrificium carnis et sanguinis Christi offertur, quod per illa animalia figurabatur. Illic ex carne
Abbreviated transcription (Latin):
nari eligi ud rȩpbari. nisi &x preposito predestinantis dĩ qui ustus ẽ inreprobra tis mi¬
sericors inelectis. uniuesȩ uiae dñi misericordia & ueritas.. Omne aũt̃ donum
grãe. non om̃ib add integrũ datur: sed singula diuiduntur. scilicet ut quasi m̃bra
corporis singula officia habeant. & alt̃ indulgeat alteri. quod non habet alter. Pro¬
inde om̃i um funt cõniunia. dũ fiunt sibi inuirem menbra necessaria: Xxx.
Inter legem et euuangeliũ hoc inter ẽ. Quod inlege littera ẽ in euuangłio grã. Illa habu
umbrã. ista imaginẽ. Iuladataẽ ꝓpt̃ trans gressionẽ. ista propt̃ iustificationẽ
Iula ignoranti de monstrat peccatũ. ista agnitũ aduuat ut uitet᷑. Illa flagi¬
cus deditos increpat. isti peccantes bonitate ꝓpria liberat. Illa talionem
reddendam decreuit. ista &iam ꝓ inimicis orare iussit. Illa coniugiorũ

Expanded text:
nari, eligi uel reprobari, nisi ex proposito praedestinantis Dei, qui iustus est in reprobatis, minari, eligi uel reprobari, nisi ex proposito praedestinantis Dei, qui iustus est in reprobatis, misericors in electis. Vniuersae enim uiae Domini misericordia est ueritas. Omne autem donum gratiae non omnibus ad integrum datur, sed singulis dona singula diuiduntur, scilicet ut, quasi membra corporis singula officia habeant, et alter indigeat alteri quod non habet alter; proinde omnium fiunt communia, dum fiunt sibimet membra inuicem necessaria. Inter legem et euangelium hoc interest, quod in lege littera, in euangelio gratia. Illa habuit umbram, ista imaginem. Illa data est propter transgressionem, ista propter iustificationem. Illa ignoranti demonstrat peccatum, ista agnitum adiuuat, ut uitetur. Illa flagitiis deditos increpat, ista peccantes bonitate propria liberat. Illa talionem reddendam decreuit, ista etiam pro inimicis orare iussit. Illa, coniugiorum
Abbreviated transcription (Latin):
aliosp̃ destinan dos p̃edegit. alios uero insiuis peauis morib iusto uiditio deRelinquit. Et in¬
de uerissimũ ẽ grãe munus. non ex humana uirtute uel exmerito arbitrii consequi. sed solius
diuinȩ pitatis bonitate sargiri. Quidã enĩ graissimȩ misericordiȩ eius p̾ueniente. dono
saluant᷑ Effectiuasa misericordiȩ quidã uero rȩꝓbi apti adpenã pre destinatiq damp¬
natotur efferti uasaire. Quod exemplũ de esau. & iacob. nec dũ natis colligitur. Quidum
rent concertione una ul partu editi. pariq nexu peccati originalis adstricti. alterũ. tamen
eorum ad se miscricoidiȩ diuinȩ p̃ueniens bonitas grã traxit. alterũ quadim iustitiȩ seue¬
ritate odio habitũ. in massam ꝑditionis relictum dampnauit. sicut & ꝑ prophetam idem
meritis conferri grãm sed sola uocatione diuia. neque quemquã saluari. siue damp¬

Expanded text:
alios praedestinando praelegit, alios uero in suis prauis moribus iusto iudicio derelinquit. Vnalios praedestinando praelegit, alios uero in suis prauis moribus iusto iudicio derelinquit. Vnde uerissimum est gratiae munus non ex humana uirtute uel ex merito arbitrii consequi, sed solius diuinae pietatis bonitate largiri. Quidam enim gratissimae misericordiae eius praeuenientis dono saluantur, effecti uasa misericordiae; quidam uero reprobi habiti, ad poenam praedestínati, damnatur, effecti uasa irae. Quod exemplum de Esau et Iacob necdum natis colligitur. Qui dum essent una conceptione uel partu editi, parique nexu peccati originalis adstricti, alterum tamen eorum ad se misericordiae diuinae praeueniens bonitas gratuita traxit, alterum quadam iustitiae seueritate odio habitum in massam perditionis relictum damnauit, sicut et per prophetam idem meritis conferri gratiam, sed sola uocatione diuina, neque quemquam saluari siue dam
Abbreviated transcription (Latin):
num iacenti extendat. deniq homini ꝑdĩ gram liberum restauratur arbitrium.
quod primus ꝑdideratꝰ. Nã ille habuit incho andi boniliberũ arbitrium. quo
tamendĩ ad uitorio ꝑficeretur. Nos uero & inchoationẽ liberi arbitrii & per¬
fectionẽ dedĩ sumimꝰ grae dono.quia & incipłłe & ꝑficere bonum de ipso habi
mus aquo & grãe donum datũ. & liberũ arbitriũ in nobis ẽ restauratum. Dei
est ergo bonum quod agimus ꝓpt̾ grãm p̃uenientẽ & sub sequentẽ. nr̃m uero
ẽ ꝓpter obsequentem liberi arbitrii uoluntatẽ. Nam si dĩ non ẽ: quur. retribũ¬
tionẽ bonorum expec tamus: Pro inde ergo in eo quod grã preuenimur
di est. meo uero quod adbene operandũ p̃uenientem gram sequimꝰ. nr̃m est. Nemio aut mẽ
ritis ante cedit ut tenere eũ quasi debitorẽ possit. sed miro modo aequus om̃ibus. conditor.

Expanded text:
num iacenti extendat. Denique homini per Dei gratiam liberum restauratur arbitrium num iacenti extendat. Denique homini per Dei gratiam liberum restauratur arbitrium quod primus homo perdiderat. Nam ille habuit inchoandi boni liberum arbitrium, quod tamen Dei adiutorio perficeretur. Nos uero, et inchoationem liberi arbitrii et perfectimus, a quo et gratiae donum datum, et liberum arbitrium in nobis est restauratum. Dei est ergo bonum, quod agimus, propter gratiam praevenientem et subsequentem: nostrum vero est propter obsequentem liberi arbitrii voluntatem. Nam si Dei non est cur itionem bonorum operum expectamus? Proinde ergo in eo quod gratia praeuenimur, ei est, in eo uero quod bene operando praeuenientem gratiam sequimur, nostrum est. Nemo autem Deum meritis antecedit, ut tenere eum quasi debitorem possit. Sed miro modo aequus omnibus conditor
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃susꝙ infinem superet uictoriae pace secura in ęt̾num cũ suis iuctoribus
regnat. quando consũpto concupiscentia aculeo nec carni sp̃s nec caro sp̃ĩ
aduersabitur. sed utraꝙ inuicem aeterne pacis concordia copulante redemp¬
tori suo sne ulla obpugnatione inꝑpetuũ ad herebunt: Inter grax diuinȩ in¬
infusioẽ & humani arbitrii uoluntatẽ. hoc inter ẽi Arbitrium ẽ uoluntas
libere potestatis. quȩ ꝑse sponte uelbona uel mala appetere potest. Gratia aũt
et operis ꝓmiremur affactum. Diuina quippe grã p̃uenitur homo ut¬
bonus sit nec hum anũ arbitriũ dĩ gratiamanente cedit. sed ipsa gratia dĩ no¬
lentẽ hominẽ prȩuenit. ut etiam bene udit. Nam pondere carnis homo sic
agitur. ut adpeccandum sit facilis. tardus adpenitendũ. Habet dese un¬
de corruat. & non habet unde surgat. nisi gratia conditoris ut erigatur ma¬

Expanded text:
spiritus usque in finem superet, uictoriae pace secura in aeternum cum suis uictoribus spiritus usque in finem superet, uictoriae pace secura in aeternum cum suis uictoribus regnat. Quando, consumpto concupiscentiae aculeo, nec carni spiritus, nec caro spiritui aduersabitur, sed utraque inuicem aeternae pacis concordia copulatae, Redemptori suo sine ulla oppugnatione in perpetuum adhaerebunt. Inter gratiae diuinae infusionem et humani arbitrii uoluntatem hoc interest: arbitrium est uoluntas liberae pet operis promeremur effectum: Divina quippe grabonus sit, nec humanum arbitrium Dei gratiam antecedit; sed ipsa gratia Dei nolentem hominem praeuenit ut etiam bene uelit. Nam pondere carnis homo sic agitur, ut ad peccandum sit facilis, tardus ad penitendum. Habet de se unde corruat, et non habet unde consurgat, nisi, gratia Conditoris ut erigatur ma
Abbreviated transcription (Latin):
ista humnilitatẽ amat. & solidõ suo qui inspector ẽ mentis placere delectat.
la inflata suꝑbiȩ fastu cormiserũ eleuat. ista neacelsitudine sua cđruat usꝙ
minfima seipsa humiliat Sed qui d plura : Concupirentia carnis in om̃ium
uiciorũ multitudinẽ sibi consentientes p̃cipitat. concupiscentia uͦ sp̃s
mentẽ lassam ne deficiat. spe futurȩ glorie conroborat. Pro inde illa quã uis
super& nullatenus desperandum ẽ. quia reperato certamine possumus deea etiã
gloriosius triumphare. Ista quã uis uincat deuictoria non ẽ. secura. quia callidus
hostis & sideuirtus ẽ. interdũ tamen urtoris ultima uiticit. & quos prima con¬
gressione non ꝑcutit. decipere infinẽ tendit. Hincẽ etiam quod ipsa concupiscen¬
tia carnis usq ad huius uitȩ terminũ demicare non cessat. Sedcon cupiscentia

Expanded text:
ista humilitatem amat, et soli Deo suο, qui inspector est mentis, placere delectat. ista humilitatem amat, et soli Deo suο, qui inspector est mentis, placere delectat. Illa inflata superbiae fastu cor miserum eleuat; ista, ne a celsitudine sua corruat, usque in infima seipsam humiliat. Sed quid plura? Concupiscentia carnis in omnium uitiorum multitudinem sibi consentientes praecipitat, concupiscentia uero spiritus mentem lassam ne deficíat, spe futurae gloriae corroborat. Proinde illa, quamuis superet, nullatenus desperandum est, quia, reparato certamine, possumus de ea etiam gloriosius triumphare. Ista quamuis uincat, de uictoria non est secura, quia callidus hostis, etsi deuictus interdum, tamen uictores ultima uincit, et quos prima congressione non percutit, decipere in finem tendit. Hinc est etiam quod ipsa concupiscentia carnis usque in huius uitae terminus dimicare non cessat. Sed si concupiscentia
Abbreviated transcription (Latin):
cruciatib macerat. Illa luxuriȩ subditatur piũ ꝑpetrationũ affectus quos
intentione cogitationis agit. ꝑfectione uoluntatis explere contenditt
& fugit dampna temporaliũ rerũ ista contempnens mundũ solũ sibi
uedicat xp̃m. Illa in uidia nullũ sibi superiorẽ uel aequalẽ eẽ ꝑmittt.
seiꝰ interno liuore uulneris decunctorũ ꝓfectu tabescit: sta de cimctoꝵ
untutib gaudet. &miores sibi ꝑcaritate p̃ponit. Illa ira exaestuans nihil equa¬
nimit᷑ portat. sed ꝑturbatã m̃tẽ usq aduocis tumultum &xaltat. ista nulla ex¬
asperatione mouetur. sed ꝑ tranquillitatis mansuetudinẽ parient̾ omĩa sustinet.
ua trstiçia inficitur: dũ quelibet aduersa prȩsenserit. ista nullo merore frangit᷑
sei etiã mala dȩpximis portans. ab interiore gatidio ñ moueit᷑. Illa ambitione
honorũ in ficitur & humanis laudibus uel inlecebris uanae gloriae delinitur.

Expanded text:
cruciatibus macerat. Illa luxuriae subdita turpium perpetrationum affectus, quos cruciatibus macerat. Illa luxuriae subdita turpium perpetrationum affectus, quos intentione ο cogitationis agit, perfectione uoluptatis explere contendit; et fugit damna temporalium rerum; ista contemnes mundum solum sibi uindicat Christum. Illa inuidia nullum sibi superiorem uel aequalem esse permittit, sed interno liuore uulneris de cunctorum profectu tabescit; ista de cunctorum uirtutibus gaudet, et minores sibi per caritatem praeponit. Illa ira exaestuans, nihil aequanimiter portat, sed perturbatam mentem usque ad uocis tumultum exaltat; ista nulla exasperatione mouetur, sed per tranquillitatis mansuetudinem patienter omnia sustinet. Illa tristitia inficitur, dum quaelibet aduersa persenserit; ista nullo maerore frangititur, sed etiam mala de proximis portans, ab interiore gaudio non mouetur. Illa ambitione honorum inficitur et humanis laudibus, uel inlecebris uanae gloriae delinitur;
Abbreviated transcription (Latin):
adregniũ illa ad supliciũ sẽpiternũ. Illa lex percati ẽ deprimi hominis dãp¬
natione desundens. Ista lex m̃tis ẽ demunere redemptoris nr̃i ꝓcedens.
Haec aut̃ sibi inuicẽ ꝓ affectu uirtutũ uitiorũ qe rotidiana conculratione
taliter aduersatur. Concupicentia nam quȩ carnus primũ inlecebras. uitiorũ
in cogitationib gignit. concupicentia uerosp̃s contrario cogitationes sc̃as in¬
desinent apponit. Illa fabulis uanis oblectat᷑ & uerbis. ista scripturarum me¬
ditacionib atq p̃ceptis. Illa gaudet exspectaculis rerũ terrestrium. ista con¬
tem platione caelestiũ gaudiorũ. Illa terrena gaudia querit. istagemitus
& suspiri attra hit. Illa tospore sonui atquȩ pigritia corpufrelaxat : istã.
uigilus. & cõ petentib orationib elaborat. Illa ꝑ inglu uiam in lecebris.
uentris. & desiderio gutturis aestuat. ista semet ipsa  ieumus & abstinenti&

Expanded text:
ad regnum, illa ad supplicium sempiternum. Illa lex peccati est, de primi hominis damad regnum, illa ad supplicium sempiternum. Illa lex peccati est, de primi hominis damnatione descendens; ista lex mentis est de munere Redemptoris nostri procedens. Haec autem sibi inuicem pro affectu uirtutum uitiorumque quotidiana conluctatione taliter aduersantur. Concupiscentia namque carnis primum inlecebras uitiorum in cogitationibus gignit; concupiscentia uero spiritus e contrario cogitationes sanctas indesinenter opponit. Illa fabulis uanis oblectatur et uerbis, ista Scripturarum meditationibus atque praeceptis. Illa gaudet spectaculis rerum terrestrium, ista contemplatione caelestium gaudiorum. Illa terrena gaudia quaerit, ista gemitus et suspiria trahit. Illa torpore somni atque pigritia corpus relaxat, ista uigiliis et conpetentibus orationibus elaborat. Illa per ingluuiem inlecebris uentris et desiderio gutturis aestuat, ista semetipsam ieiuniis et abstinentiae
Abbreviated transcription (Latin):
non coneipuntur. siut que nocturna in lusione fundunt᷑ : Quodimis sipiens
uidet quã sit absurilũ. & aratione omni modis alienum. his ergo ꝓ positioni¬
.b deaiume origine partes se iniucẽ uincunt. quia una quaꝙ ẽarũ cum alienam ꝓ¬
positionis deserit. ipsa non ualent adstruere quod ꝓponit. Ob hoc dehac questio¬
nẽ tautius querendũ est. maxime quia a scis uiris nihil certius definitum ẽ.
nec sc̃arũ scripturarũ auctoritate manifestius ꝓnuntiatur. Iuud tamen:
tenum dũ est. paruulorũ animas nexu peccati orignalis esse adstrictas ꝗͣ
nisi ꝑcipiant baptismatis sacramentũ regni celestis participes esse non possin
sed cũ carne & cõmune habebunt peccatũ & pari uiditio dampnabuntur.
animȩ turpis in affectu sordidȩ dedectationis concupis centia uero sp̃s est ar¬
s dens intentio mentis indesideria sc̃e uirtutis. Ista sibi consentientes mittit

Expanded text:
ae concipiuntur, siue quae nocturna inlusione funduntur? Quod omnis sapiens ae concipiuntur, siue quae nocturna inlusione funduntur? Quod omnis sapiens uidet quam sit absurdum et a ratione omnimodis alienum. His ergo propositionibus de animae origine partes se inuicem uincunt, quia unaquaeque earum cum alienam propositionem destruit, ipsa non ualet adstruere quod proponit. Ob hoc de hac quaestione cautius quaerendum est: maxime quia a sanctis uiris nihil certius definitum est, nec sanctarum Scripturarum auctoritate manifestius pronuntiatur. Illud tamen tenendum est: paruulorum animas nexu peccati originalis esse adstrictas, quae nisi percipiant baptismatis sacramentum, regni caelestis participes esse non possunt, sed cum carne et commune habebunt peccatum, et pari iudicio damnabuntur upiscentia carnis est motus animae turpis in affectum sordidae delectationis; concupiscentia uero spiritus est ardens intentio mentis in desideria sanctae uirtutis. Ista sibi consentientes mittit
Abbreviated transcription (Latin):
illis opponi ceperit cur anima paruuli quȩ non ꝓpagatur ut caro cum
carne. originalis peccati tencatur consortio. num quid in iustus est ds̃. ut cum carne
mittat animã ingnẽ aeternũ quȩ cum carne non habit cũ mune peccatum:
h occũ illis opponitur omnino defitiunt: at contra illi qui asser̃ animas cũ ipsis
corporib ꝓpagari. possinł
quidem in pariuilis iustũ dĩ iuditium firmare.
tt commune habeant
peciatũ originale. sicut rom̃ mumẽ uen¬
dicant utriusꝙ ꝓpagati¬
onẽ. sed in consideratione seminum quat ñ
concipta pereunt & ipsi
peutꝰ ob mutescunt. Anima quippe hu¬
manã certũ est aetemiti¬
in ipso conditionis suae munert ꝑrecepisse
quȩ necesse ẽ ut corpus in quoahic quantulũ cũꝙ tempus iuxerit. intesurrec¬
tione recipiat. Nuis ergo dicat animata semina pro. fluxisse. siue illa que¬

Expanded text:
illis opponi coeperit cur anima paruuli, quae non propagatur, ut caro, cum illis opponi coeperit cur anima paruuli, quae non propagatur, ut caro, cum carne originalis peccati teneatur consortio "numquid iniustus est Deus, ut cum carne mittat animam in ignem aeternum, quae cum non habent commune peccatum", hoc cum illis opponitur omnino deficiunt. At contra illi qui asserunt animas cum ipsis corporibus propagari, pοssunt quidem in paruulis iustum Dei iudicium firmare, ut commune habeant peccatum originale, sicut communem uindicant utriusque propagationem. Sed in cοnsideratione seminum quae non concepta pereunt, et ipsi penitus obmutescunt. Animam quippe humanam certum est aetein ipso conditionis suae munere percepisse, quae necesse est ut corpus in quo hic quantulumcumque tempus uixerit, in resurrectione recipiat. Quis ergo dicat animata semina profluxisse siue illa qu