comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non sit ostenditur. In eodem tamen
predicam̃to qđ relatiuum uocatur.
utraq significatio uertitur. Q uod¬
autem relatiue ꝓnuntiatur. ñ inai¬
cat esse substantiam. Ita quamuis
diuersum sit genitꝰ & ingenitꝰ. non
indicat diuersam substantiam. qͥa
sicut filius ad patrem. & non filius
ad non patr̃e refertur. ita genitꝰ ad
genitorem. & non genitꝰ ad non ge¬
nitorem referatur necesse est.U
uappter illud precipue. teneamꝰ.
quicqͥa ad sedicitur prestantis¬
sima illa & diuma sublimitas substan¬
tialit̾ adici. Q d̃ autem ad aliquid:
non substantialit᷑ s relatiue. Tantãq
uim esse cuisdem substantiȩ in patre
& filio & spũ scõ. ut quicqͥd de singu¬
lis ad seipsos dicitur. non pluraliter
in summa. s singularit᷑ accipiatur.
Quemadmodum enĩ pat᷑ as est. &
tam̃ tres deos s unum dm dicimus.
eam ipsam prestantissimã trinitatem.
ita magnꝰ pat̃. magnꝰ filius. magnꝰ e

Expanded text:
non sit ostenditur. In eodem tamen non sit ostenditur. In eodem tamen praedicamento, quod Relativum vocatur, utraque significatio vertitur: quodautem relative pronuntiatur, non indicat substantiam: ita quamvis diversum sit genitus et ingenitus, non indicat diversam substantiam: quia sicut filius ad patrem, et non filius ad non patrem refertur; ita genitus ad genitorem, et non genitus ad non genitorem referatur necesse est. CAPquidquid ad se dicitur praestantissima illa et divina sublimitas, substantialiter dici; quod autem ad aliquid, non substantialiter, sed relative: tantamque vim esse ejusdem substantiae in Patre et Filio et Spiritu sancto, ut quidquid de singulis ad se ipsos dicitur, non pluraliter in summa, sed singulariter accipiatur. Quemadmodum enim Pater Deus est,tamen tres deos, sed unum Deum dicimus eam ipsam praestantissimam Trinitatem. Ita magnus Pater, magnus Filius, magnus
Abbreviated transcription (Latin):
id ipsum p̃dicam̃tũ negare conuinca¬
mur. si p̃ponere negatiuã particulã
uoluerimꝰ. Quȩ cum ita sint: si
subistantialit aierem. dicendo filius.
substantialit̾ negarẽ dicendo ñ filius.
Quia uero relatiue aio. cũ dico filiꝰ est:
ad patrem enim refero. relatiue nego
si dicon filius est ad pͥarentẽ eandem
negationem refero. uolens ostendere.
qd̾ ei parens non sit. At si quantum
ualet qd̃ dicitur filius. tantudem
ualet qd̃ dicitur genitꝰ. sicut p̾locuti
sumꝰ. Tantũdem gͦ ualet qd̃ dicitur
non genitꝰ. quantũ ualet qd̃ dicitur
non filius. R elatiue autẽ negamus
dicendo non filius. relatiue gͥ negamꝰ
aicendonon genitꝰ. Ingenitꝰ porro
qͥd est: nisi non genitus: Non ergo
receditur a relatiuo p̃dicam̃to. cum
ingenitꝰ dicitur. Sicut enim genitꝰ
non ad scipsum dicitur. s qd̾ ex genito¬
re sit: ita cum dicitur ingenitꝰ non
ad seipsum dicitur. s qd̃ ex genitore.

Expanded text:
idipsum praedicamentum negare convincaidipsum praedicamentum negare convincamur, si praeponere negativam particulam voluerimus. Quae cum ita sint, si substantialiter aierem, dicendo, Filius; substantialiter negarem, dicendo, Non Filius. Quia vero relative aio, cum dico, Filius est; ad patrem enim refero: relative nego, si dicam, Non filius est; ad parentem enim eamdem negationem refero, volens ostendere quod ei parens non sit. At si quantum valet quod dicitur filius, tantumdem valet quod dicitur genitus, sicut praelocuti sumus; tantumdem ergo valet quod dicitur non genitus, quantum valet quod dicitur non filius. Relative autem negamus dicendo, Non filius: relative igitur negamus dicendo, Non genitus. Ingenitus porro quid est, nisi non genitus? Non ergo receditur a relativo praedicamento, cum ingenitus dicitur. Sicut enim genitus non ad se ipsum dicitur, sed quod ex genitore sit: ita cum dicitur ingenitus, non ad se ipsum dicitur, sed quod ex genitore
Abbreviated transcription (Latin):
negat. Candidꝰ est. scd̃m qualitatẽ.
aio. ñ cancdidꝰ est. scđ̾m q̃litatẽ nego
Fropinquus est. scđm relatiuũ aio.
non ꝓpinquus ẽ. scđ̃m relatiuũ nego.
Scd̾m situm aio. cum dico iacet.
sca̾m situm nego. cũ dico non iacet
Scđ̾m habitumꝰ aio cum dico armatꝰ
est: scđm habitũ nego cum dico non
est armatꝰ. Tantũdem autẽ ualet.
si dicam mermis est. Scđd̾m tempus
aio. cum dico hesternꝰ est. scđm tẽpꝰ
nego. cum dico non hesternꝰ est.
Et cum dico rome est: scđm locum aio.
Et scđ̾m locũ nego. cũ dico ñ rome est.
Scđ̾m id qd̾ est facere aio. cũ dico cedit.
Si autem dicam non cedit. scđ̾m id qd̃
est facere nego. ut ostendam ñ hoc facere.
Et cumdico uapulat. scđ̃m p̾dicam̃tũ
aio qd̃ pati uocatur. & scłm id nego.
cum dico non uapulat. Et om̃ino
nullum p̾dicam̃ti genꝰ est. scđ̃m qd̾
aliquid aiere uolumꝰ. nisi ut scd̃m

Expanded text:
negat. Candidus est, secundum qualitatem negat. Candidus est, secundum qualitatem aio: Non candidus est, secundum qualitatem nego. Propinquus est, secundum relativum aio: Non propinquus est, secundum relativum nego. Secundum situm aio, cum dico, Jacet: secundum situm nego, cum dico, Non jacet. Secundum habitum aio, cum dico, Armatus est: secundum habitum nego, cum dico, Non armatus est. Tantumdem autem valet si dicam, Inermis est. Secundum tempus aio, cum dico, Hesternus est: secundum tempus nego, cum dico, Non hesternus est. Et cum dico, Romae est, secundum locum aio: et secundum locum nego, cum dico, Non Romae est. Secundum id quod est facere aio, cum dico, Caedit: si autem dicam, Non caedit, secundum id quod est facere nego, ut ostendam non hoc facere. Et cum dico, Vapulat, secundum praedicamentum aio quod pati vocatur: et secundum id nego, cum dico, non vapulat. Et omnino nullum praedicamenti genus est, secundum quod aliquid aiere volumus, nisi ut secundum
Abbreviated transcription (Latin):
dici. quomodo dicitur inimicꝰ.
Quã obrem non ẽ in reb consideran¬
dum qͥd uel sinat uel non sinat dici
usus sermonis nr̃i. s qͥs rerũ ipsarũ
intellectus eluceat. Non gͦ iam dicamꝰ
ingenuũ. quauis dici latine possit.
s ꝓͦ eo dicamꝰ non genitũ. qd̾ tantũ
ualet. Num gͦ dicimꝰ aliud qũa non
filium: Negatiua porro ista parti-¬
cula non id efficit. ut qd̾ sine illa re¬
latiue aicitur. eadem p̃posita substan¬
tialit̾ dicat᷑. s id tantum negatur qd̃
sine illa aiebatur. sicut in cęteris pre¬
dicam̃tis: Uelud cum dicimꝰ homo
est: substantiam designamꝰ. Suigͦ
dicit non homo est: non aliud genꝰ
predicam̃ti enuntiat. s tantũ illud
negat. Sicut gͦ scđ̾m subitantiam
aio homo est: sic scđ̾m substantiam
nego. cum aico non homo est. Et cũ
queritur quantꝰ sit. & aio quadri.¬
pedalis est id est quatuor pedum:
scam quantitate aio. Q ui dicit ñ
quadripedalis est: scđ̃m quantitatẽ.

Expanded text:
dici quomodo dicitur inimicus. Quamobrem non est in rebus considerandum quid vel sinat vel non sinat dici usus sermonis nostri, sed quis rerum ipsarum intellectus eluceat. Non ergo jam dicamus ingenitum, quamvis dici latine possit; sed pro eo dicamus non genitum, quod tantum valet. Num ergo aliud dicimus quam non filium? Negativa porro ista particula non id efficit, ut quod sine illa relative dicitur, eadem praeposita substantialiter dicatur; sed id tantum negatur, quod sine illa aiebatur, sicut in caeteris praedicamentis. Velut cum dicimus, Homo est, substantiam designamus. Qui ergo dicit, Non homo est, non aliud genus praedicamenti enuntiat, sed tantum illud negat. Sicut ergo secundum substantiam aio, Homo est: sic secundum substantiam nego, cum dico, Non homo est. Et cum quaeritur, quantus sit; et aio, Quadrupedalis est, id est, quatuor pedum, secundum quantitatem aio: qui dicit, Non quadrupedalis est, secundum quantitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ita ab eo quod est ẽẽ. dicta . ẽ. essentia.
Et quis magis est quam ille. qͥ dixit
famulo suo moysi ego sum qui sum.
& dices filiis isrł qͥ est misit me ad uo̾:
S aliȩ quȩ. dicunt᷑ essentiȩ siue sub¬¬
stantiȩ capiunt accidentia. quibꝰ in
fiat uel magna. uel quan¬
tacũq mutatio. Dõ autẽ
aliquid eiꝰ modi accidere.
non potest. & ido sola est
incõmutabilis substantia: uel
essentia quȩ d̾s est. Cui ꝓfecto ipsũ
eẽ. unde. essentia nominata est. maxi¬
me ac uerissime. competit. Quod¬
& quod mutari potest etiam si non
mutetur. potest qd̾ fuerat ñ esse.
ac ꝑ hoc illud solum qd̃ non tantũ
non mutatur. uerũ etiam mutari
omino non potest. sine scrupulo oc¬
currit. qd̾ uerissime dicatur ẽẽ: I.
yamobrem ut etiam de his quȩ
nec dicunt᷑ ut cogitantur:. nec
cogitant᷑ ut sunt. respondere. incipi¬
amꝰ tͦidĩ nr̃e aduersariis. Int̾ multa
quȩ arriani aduersꝰ catholicam fi¬

Expanded text:
ita ab eo quod est esse dicta est essentia. ita ab eo quod est esse dicta est essentia. Et quis magis est quam ille qui dixit famulo suo, Exod. 3: Ego sum qui sum; et, Dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos ? Sed aliae quae dicuntur essentiae sive substantiae, capiunt accidentia, quibus in eis fiat vel magna vel quantacumque mutatio: Deo autem aliquid ejusmodi accidere non potest; et ideo sola est incommutabilis substantia vel essentia, qui Deus est, cui profectio ipsum esse, unde essentia nominata est, maxime ac verissime competit. Quodmutari potest, etiamsi non mutetur, potest quod fuerat non esse: ac per hoc illud solum quod non tantum non mutatur, verum etiam mutari omnino non potest, sine scrupulo occurrit quod verissime dicatur esse.uamobrem ut jam etiam de iis quae nec dicuntur ut cogitantur, nec cogitantur ut sunt, respondere incipiamus fidei nostrae adversariis: inter multa quae Ariani adversus catholicam fi
Abbreviated transcription (Latin):
aliquas ꝑ coloꝵ interualla motio¬
nes. uel qͥd eiusmodi. Nichil certe.
istoꝵ inuenimꝰ meo. quo natura
nr̃o intellectu. quo sapientiam capimꝰ
quante capaces sumꝰ. Qd̾ gͦ non
inueniemꝰ in meliore nr̃o. non debemꝰ
in illo querere qd longe melius est
meliore nr̃o. ut sic intelligamꝰ dm si
possumꝰ. quantũ possumꝰ: sine qua-¬
litate bonũ. sine quantitate magnũ.
sine indigentia creatorẽ. sine situ pre.
sentem. sine ambitu omĩa continen¬
tem. sine loco ubiqꝙ totum. sine tem¬
pore sempiternũ. sine ulla sui muta-¬
tione. mutabilia facientẽ. nichilq
patientem. Quisqͥs dm̃ ita cogitat.
ut si nondum potest omĩno inuenire.
quid sit : pie tam̃ cauet quantũ po-¬
test aliquid de illo sentire quod ñ sit.
Est tam̃ sine dubitatione substantia
uel si melus appellatur essentia. quã
greci ũsiañ uocant. Sicut enim ab
eo quod est sapere dicta est sapientia.
& ab eo qd̾ est scire dicta est scientia.

Expanded text:
aliquas per locorum intervalla motioaliquas per locorum intervalla motiones, vel quid ejusmodi. Nihil certe istorum invenimus in eo, quo in natura ro intellectu, quo sapientiam capimus quantum capaces sumus. Quod ergo non invenimus in meliore nostro, non debemus in illo quaerere, quod longe melius est meliore nostro: ut sic intelligamus Deum, si possumus, quantum possumus, sine qualitate bonum, sine quantitate magnum, sine indsidentem, sine ambitu omnia continentem, sine loco ubique totum, sine tempore sempiternum, sine mutatione sui, mutabilia facientem, nihilque patientem. Quisquis Detsi nondum potest omnimodo inuenire quid sit, pie tamen cauet, quantum potest, aliquid de illo sentire quod non sit. Est tamen sine dubitatione substantia, uel, si melius hoc appellatuGraeci ουσίαν vocant. Sicut enim ab eo, quod et ab eo quod est scire dicta est sc
Abbreviated transcription (Latin):
do firmũ tenuerimꝰ ea quȩ de natu¬
ra incõmutabili & inuisibili. sũmeq
uiuente ac sibi sufficiente dicuntur.
non ex consuetudine uisibilium. atq
mutabilium. & mortalium. uel ege¬
narũ rerũ esse metienda. S cum
in his etiam quȩ nr̃is corporalibus
adiacent sensib. uel qd̃ nos ipsi in
interiore. homine. sumꝰ scientia com¬
prehendendis laboremꝰ nec suffici¬
amꝰ. ñ tam̃ impudent̃ in illa quę
supra sunt diuina & ineffabilia. pie¬
tas fidelis ardescit. non quã suarũ
uirium inflat arrogantia. s quam
grã ipsius creatoris & saluatoris
inflaminat. Nam quo intellectu ho¬
mo dm̃ capit. qui ipsum intellectũ
suum quo eum uult capere nondũ
capit: Si aut̾ẽ hunc iam capit. atten¬
dat diligent᷑ nichil eo esse in sua na¬
tura melius. & uideat utru
uideat illa liniam̃ta fora¬
marũ. nitores coloꝵ. spaci¬
osam granditatẽ. partium
distantiam: molis distensionẽ:

Expanded text:
do firmum tenuerimus, ea quae de natudo firmum tenuerimus, ea quae de natura incommutabili et invisibili summeque vivente ac sibi sufficiente dicuntur, non ex consuetudine visibilium atque mutabilium et mortalium vel egenarum rerum esse metienda. Sed cum in his etiam quae nostris corporalibus adjacent sensibus, vel quod nos ipsi in interiore homine sumus, scientia comprehendendis laboremus, nec sufficiamus: non tamen impudenter in illa quae supra sunt divina et ineffabilia, pietas fidelis ardescit; non quam suarum virium inflat arrogantia, sed quam gratia ipsius Creatoris et Salvatoris inflammat. Nam quo intellectu Deum capit homo, qui ipsum intellectum suum quo eum vult capere nondum capit? Si autem hunc jam capit, attendat diligenter nihil eo esse in sua natura melius, et videat utrum ibi videat ulla lineamenta formarum, nitores colorum, spatiosam granditatem, partium distantiam, molis distensionem,
Abbreviated transcription (Latin):
tur uel ab
homine aliqͦ
uel certe ã nobis omnimͦ ñ possunt.
quãuis & ipsa nr̃a cogitatio cũ de d̾i
trinitate cogitamꝰ. longe se illi de
quo cogitatꝰ imparem sentiat. neq
ut eit cum capiat. s ut scriptũ est
etiam a tantis quantꝰ apłs paulꝰ
nr̃o de quo semꝑ cogitare debemꝰ.
& de quo digne. cogitare ñ possumꝰ.
cui laudando reddenda est omni
tempore benedictio. & cui enuntian¬
do nulla competit dictio. & aduito¬
rium ad intelligenda atq expli¬
canda quȩ intendo. & ueniam p̾cor
sicubi offendo. Memor enim sum
non solum uoluntatis: uerũ etiam
infirmitatis mee. Ab his etiam qͥ
ista lecturi sunt. ut ignoscant peto
ubi me magis uoluisse. quã potuisse
dicere auerterint. quod uel ipsi me.¬
lius intelligunt. uel ꝓpter eloquii¬
mei difficultatẽ non intelligunt.
sicut ego eis ignosco ubi ꝓpter suam
tarditatem intelligere non possunt.
Fatilius enim nobis inuicem igno¬
scimꝰ si nouerimꝰ. aut certe creden¬

Expanded text:
b homine aliquo, vel certe a nobis non omni modo possunt: quamvis et ipsa nostra cogitatio, cum de Deo Trinitate cogitamus, longe se illi de quo cogitat, imparem sentiat, neque ut est eum capiat, sed, ut scriptum est, etiam a tantis quantus Paulus aponostro, de quo semper cogitare debemus, et de quo digne cogitare non possumus, cui laudando reddenda est omni tempore benedictio , et cui enuntiando nulla competit dictio, et adjutorium ad intelligenda atque explicanda quae intendo, et veniam precor sicubi offendo. Memor sum enim, non solum voluntatis, verum etiam infirmitatis meae. Ab his etiam qui ista lecturi sunt, ut ignoscant peto, ubi me magis voluisse quam potuisse dicere adverterint, quod vel ipsi melius intelligunt, vel propter mei eloquii difficultatem non intelligunt: sicut ego eis ignosco, ubi propter suam tarditatem intelligere non possunt. 2. Facilius autem nobis invicem ignoscimus, si noverimus, aut certe creden
Abbreviated transcription (Latin):
tur. principium est ei rei qu̾agiguit.
uel ei quam opatur. non possumus
um recte. quia non eum separamus
ab appellatione creatoris. Et scriptũ
est de illo quod opetur. & utiq in se
manens oꝑatur. Non enim in aliquid
eoꝵ quȩ opatur ipse mutatur & uer.¬
titur. Et quȩ opatur uide. Unicuiq
autem datur inquit manifestatio
sp̃s ad utilitatem. Alii quidem dat᷑
ꝑ spm sermo sapientiȩ. alii sermo sci¬
entiȩ scđ̃m eundem spm. Alteri autẽ.
fides. in eodem sp̃ũ. Alii donatio cura¬
tionum in uno spũ. alii oꝑatio uirtu¬
tum. alii ꝓphetia. alii iudicatio spũ¬
um. alii genera linguarum. Omĩa
sp̃s : aiuidens ꝓpria unicuiq ꝓut
uult: utiq sicut d̾s. ¶suis enim tanta
illa potest opari. nisi d̾s: Idem aut̃e.
ds qui oꝑatur omia in om̃ib Nam
& singillatim si interrogemur de
sp̃ũ scõ uerissime respondemꝰ qd̾ ds
sit: & cum patre & filio simul unus
d̾s est. Unum gͦ principium ad cre¬

Expanded text:
tur, principium est ei rei quam gignit, tur, principium est ei rei quam gignit, vel ei quam operatur, non possumus i principium, quia non eum separamus ab appellatione creatoris, et scriptum est de illo quod operetur, et utique in se manens operatur: non enim in aliquid eorum quae operatur, ipse mutatur et vertitur. Et quae operatur vide: Unicuique autem, inquit, datur manifestatio Spiritus ad utilitatem. Alii quidem datur m sermo sapientiae; alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum; alteri autem fides in eodem Spiritu; alteri donatio curationum in uno Spiritu; alii operationes virtutum; alii prophetia; alii dijudicatio spirituum; alii genera linguarum; alii Spiritus, dividens propria unicuique prout vult , utique sicut Deus. Quis enim tanta illa potest operari nisi Deus? Idem autem Deus qui operatur omnia in omnibus . Nam et sigillatim si interrogemur de Spiritu sancto, verissime respondemus quod Deus sit, et cum Patre et Filio simul unus Deus est. Unum ergo principium ad cre
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ relatiue. pat̾. idemq relatiue dicit᷑
principium. & si quid forte aliud.
S pater ad filium dicitur. principiũ
uͦ ad om̃ia. quȩ ab ipso sunt. Item dici¬
tur relatiue filius. relatiue dicitur &
uerbum & imago. Et in om̃ibus his
uocabulis ad patrem refertur. Nichil
autem horum pater dicitur. Et pͥnci¬
pium dicitur filius. Cum enim dice¬
retur ei tu. quis es: respondit. prin¬
cipium qui & loquor uobis. S nun-¬
quiad patris principium: Creatorẽ.
quippe se ostendere. uoluit. cum se.
dixit esse principium. sicut & pater
principium est creaturȩ. eoquod ab
ipso sunt omĩa. Nam & creator relati¬
ue dicitur ad creaturam. sicut dñs ad
seruum. Et iđo cum dicimꝰ & pattem
principium & filium principium. ñ
duo principia creature. dicimꝰ. quia
& pater & filius simul ad creaturam
unum principium est. sicut unus cre.¬
ator. sicut unus ds̃. Si autem qͥcqͥa
in se manet. & gignit aliquia uel oꝑa¬

Expanded text:
ergo relative Pater, idemque relative dicitur ergo relative Pater, idemque relative dicitur principium, et si quid forte aliud ipse Pater ad Filium dicitur: principium vero ad omnia quae ab ipso sunt. Item dicitur relative Filius, relative dicitur et verbum, et imago, et in omnibus his vocabulis ad Patrem refertur, nihil autem horum Pater dicitur. Et principium Filius dicitur: cum enim diceretur ei, Tu quis es? respondit, Principium quia et loquor vobis. Sed nunquid Patris principium? creaturae se quippe ostendere voluit, cum se dixit esse principium, sicut et Pater principium est creaturae quod ab ipso sunt omnia. Nam et creator relative dicitur ad creatservum. Et ideo cum dicimus et Patrem principium, et Filium principium, non duo principia creaturae dicimus, quia et Pater et Filius simul ad creaturam unum principium est, sicut unus creator, sicut unus Deus. Si autem quidquid in se manet, et gignit aliquid vel opera
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim sicut dicimꝰ scruum dñi &
dñm serui. filium patris & patrem
filii. qm̃ ista relatiue dicuntur. ita
ctiam hic possumꝰ dicere. Dicimus
enim spm̃ scm̃ patris. s non uicissim
dicimꝰ patrem spiritus scĩ. ne filius
cius intelligatur sp̃s sanctus. Item
gatur sp̃s sanctꝰ. In multis enim rela.¬
tiuis hoc contingit. ut non inueniat᷑
uocabulum quosibi uicissim respon¬
deant. quȩ ad se referuntur. Quid
cnimtam manifeste. relatiue dicitur.
quam pignꝰ: Ad id quippe refertur.
cui est pignus. Et semꝑ pignꝰ alicuiꝰ
rei pignꝰ est. Num gͦ cum aicimus
pignus patris & filii. possumꝰ uicissim
dicere. patrem pignoris. aut filium
pignoris: At uero cum aicimꝰ donũ
patris & filii. non quidem aicere pos¬
sumꝰ patrẽ doni. aut filium aomi.
s ut hȩc uicissim respondeant. dicimꝰ
donum donatoris. & donatorẽ doni.
quia hic potuit inueniri usitatum
uocabulum. illic non potuit. Dicitur¬

Expanded text:
Non enim, sicut dicimus servum domini et Non enim, sicut dicimus servum domini et dominum servi, filium patris et patrem filii, quoniam ista relative dicuntur, ita etiam hic possumus dicere. Dicimus enim Spiritum sanctum Patris, sed non vicissim dicimus Patrem Spiritus sancti, ne filius ejus intelligatur Spiritus sanctus. Item gatur Spiritus sanctus. In multis enim relativis hoc contingit, ut non inveniatur vocabulum, quo sibi vicissim respondeant quae ad se referuntur. Quid enim tam manifeste relative dicitur quam pignus? Ad id quippe refertur cujus est pignus, et semper pignus alicujus rei pignus est. Num ergo cum dicimus pignus Patris et Filii , possumus vicissim dicere Patrem pignoris aut Filium pignoris? At vero cum dicimus donum Patris et Filii, non quidem dicere possumus Patrem doni, aut Filium doni; sed ut haec sibi vicissim respondeant, dicimus donum donatoris, et donatorem doni: quia hic potuit inveniri usitatum vocabulum, illic non potuit. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
potest appellari trinitas & sp̃s sc̃s.
S tamen ille sp̃s sc̃s qui non tͥnitas
s intrinitate. intelligitur. in eo qd̾
ꝓprie. dicitur sp̃s scs᷑. relatiue di¬
citur. cum & ad patrẽ & ad filium
refertur. quia sp̃s sc̃s & patris &
filũ sp̃s est. S ipsa relatio non ap¬
paret in hoc nomine. apparet autẽ
cum aicitur donum di. Donũ eñĩ
est patris & filii. quia & ãpatre ꝓce¬
dit sicut dñs dicit. & qd̾ apłs ait.¬
De ipso utiq spũ scõ ait. Donum
gͦ donatoris & donator doni cum
aicimꝰ. relatiue. utrumq adinuice
aicimꝰ. Ergo spiritꝰ sẽs ineffabilis
est quedam patris filũq cõmunio.
Et id̾o fortasse. sic appellatur. quia
patri & filio potest c̃adem appellatio
conuenire. Nam hoc ipse ꝓprie dici-¬
q conuenit utriusq cominunio sig¬
inficctur. uocatur donum amboꝵ
relatiue dici sp̃m scm̃ non ipsã
trinitatẽ. s eum qui est in trinitate.
quia non ei uidetur uicissim respon¬
dere uocabulum eiꝰ ad que refertur.

Expanded text:
potest appellari Trinitas et Spiritus sanctus. Sed tamen ille Spiritus sanctus qui non Trinitas, sed in Trinitate intelligitur, in eo quod proprie dicitur Spiritus sanctus, relative dicitur, cum et ad Patrem et ad Filium refertur, quia Spiritus sanctus et Patris et Filii Spiritus est. Sed ipsa relatio non apparet in hoc nomine; apparet autem cum dicitur donum Dei : donum enim est Patris et Filii, quia et a Patre procedit , de ipso utique sancto Spiritu ait. Donum ergo donatoris, et donator doni, cumdicimus, relative utrumque ad invicem dicimus. Ergo Spiritus sanctus ineffabilis est quaedam Patris Filiique communio; et ideo fortasse sic appellatur, quia Patri et Filio potest eadem appellatio convenire. Nam hoc ipse proprie dicique convenit, utriusque communio significetur, vocatur donum amborurelative dici Spiritum sanctum, non ipsam Trinitatem, sed eum qui est in Trinitate, quia non ei videtur vicissim respondere vocabulum ejus ad quem refertur.
Abbreviated transcription (Latin):
non scãm hoc qd̾ ad patrẽ dicitur
equalis filius est patri. restat ut se¬
cundũ id equalis sit qd̾ ad se dicitur.
Quicqͥd autẽ ad se dicit᷑. scđ̾m sub¬
stantiam dicit᷑. R estat gͦ ut scđm
substantiam sit equalis. Eadem est¬
qͥ utriusq substantia. Cum uͦ inge.¬
u̾itꝰ dicit᷑ pat̾. non qͥd sit. sed qͥd non
sit dicit᷑. Cum autẽ relatũ nega¬
tur. ñ scđ̃m substantiam negatur.
qͥa ipsum relatiuũ ñ scđm substanti¬
planum faciendum est. Ac pri-¬
mum uidendum est hoc significari
cum aicitur genitꝰ. qđ significatur
cum dicitur filius. ld̾o enim filus.
quia genitꝰ. Et quia filius. utiꝙ
genitꝰ. Q d gͦ dicitur ingenitus.
hoc ostendit᷑ qd̾ non sit filius. s geni¬
tus. & ingenitꝰ commode dicitur.
F ilius autẽ latine dicitur. s infiliꝰ
ut dicat᷑ non admitut loquendi con¬
suetudo. Nichil tam̃ iutellectui demi¬
tur si dicat᷑ non filius. que ad modũ

Expanded text:
non secundum hoc quod ad Patrem dicitur, non secundum hoc quod ad Patrem dicitur, aequalis est Filius Patri: restat ut secundum id aequalis sit, qQuidquid autem ad se dicitur, secundum substantiam dicitur. Restat ergo ut secundum substantiam sit aequalis. Eadem igitur utriusque substantia. Cum vero ingenitus dicitur Pater non quid sit, sed quid non sit dicitur. Cum autem relativum negatur: non secundum substantiam negatur, quia ipsum relativum non secundum substantplanum faciendum est. Ac primum videndum est hoc significari cum dicitur genitus, quod significatur cum dicitur filius. Ideo enim filius, quia genitus; etQuod ergo dicitur ingenitus, hoc ostendit quod non sit Filius; sed genitus et ingenitus commode dicuntur; Filius autem Latine dicitur, sed infilius ut dicatur non admittit loquendi consuetudo. Nihil autem intellectui demitur, si dicatur non Filius; quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
& quicqͥd ad seipsum dicitur. scđ̾m
substantiam dicitur. & ad seipsum
dicitur ingenitꝰ. qd̾ dici ñ potest
filius. gͦ sca̾m substantiam dicit᷑
ingenitꝰ. Q d̃ filius quia dici non
potest. non est ciusdem substantiȩ.
Cui uersutiȩ respondetur ita. ut ipsi
cogant᷑ dicere scam qͥd sit ęqualis pa¬
tri filius. utrũ scđ̾m id qd̾ aͦse dicitur.
an sc̾m id qd ad patr̃e dicit᷑. Non
enim sca̾m id qd̾ ad patrẽ dicitur.
qm̃ ad patr̃e. filius aicitur. Ille au-¬
tem non filius s pat̾ est. quia non
sic ad se dicunt᷑ pat̃ & filius. qͥmodo
uicim aut amici . R. elatiue qͥpps
anneꝰ aicitur ad amicũ. Et si ȩqualit̃
se disigunt. cadem in utroꝙ amici¬
ta est Et relatiue uicinꝰ dicitur ad
uianum. Et quia ȩgualit̾ sibi uici¬
i sunt. quantũ enim iste illi. tantũ
& ille huic uicinatur: eadem in utroꝙ
uicmitas. Quia uͦ filius non ad fili¬
um relatiue. dicit᷑ sed ad patrem.

Expanded text:
et quidquid ad se ipsum dicitur, secundum et quidquid ad se ipsum dicitur, secundum substantiam dicitur, et ad se ipsum dicitur ingenitus, quod dici non potest Filius; ergo secundum substantiam dicitur ingenitus, quod Filius quia dici non potest, non ejusdem est substantiae. Cui versutiae respondetur ita, ut ipsi cogantur dicere secundum quid sit aequalis Patri Filius; utrum secundum id quod ad se dicitur, an secundum id quod ad Patrem dicitur. Non enim secundum id quod ad Patrem dicitur, quoniam ad patrem filius dicitur, ille autem non filius, sed pater est. Quia non sic ad se dicuntur pater et filius, quomodo amici aut vicini. Relative quippe cus dicitur ad amicum; et si aequaliter se diligunt, eadem in utroque amicitia est: et relative vicinus dicitur ad vicinum; et quia aequaliter sibi vicini sunt quantum enim iste illi, tantum et ille huic vicinatur, eadem in utroque vicinitas. Quia vero Filius non ad Filium relative dicitur, sed ad Patrem;
Abbreviated transcription (Latin):
scđ̾m substantiam dicitur. diuersũ
est autẽ ingenitũ esse & genitũ esse.
diuersa gͥ substantia est. Hoc dicuit¬
& non intelligunt de ingenito
quidem aliquid se dicere. qd̾ dili¬
gentius ꝑtractandum sit. quia nec
ido quisq pat̾ quia ingenitꝰ. nec
ingenitꝰ ido quia pat̾. & ꝓpterea ñ ad
aliquid s ad se. diciputat᷑ ingenitꝰ.
genitũ uͦ mira cecitate non ad uertuit
dici non posse. nisi ad aliqͥa. Ideo
quippe filius quia genitꝰ. & quia filiꝰ
utiq genitꝰ. Sicut autem filius ad
patre. sic genitꝰ ad genitorẽ refert᷑.
Et sicut p̾at̾ ad filium. ita genitor
ad genitũ. Ideoq alia notio est qua
intelligit᷑ genitor. alia qua ingenitꝰ.
Nam quauis de patre dõ utrumq
dicatur. illud tam̃ ad genitũ idest
ad filium dicitur. qd̾ nec illi negant
Hoc autẽ qd̾ ingenitꝰ dicit᷑. ad se
ipsum dici phibent. Dicunt ergo.
Si aliquid ad seipsum dicitur pat̾.
qd̃ ad seipsum dici non potest filius

Expanded text:
secundum substantiam dicitur, diversum secundum substantiam dicitur, diversum est autem ingenitum esse et genitum esse; diversa igitur substantia est: hoc si dicunt, non intelligunt de ingenito quidem aliquid se dicere, quod diligentius pertractandum sit, quia nec ideo quisque pater quia ingenitus, nec ingenitus ideo quia pater, et propterea non ad aliquid, sed ad se dici putatur ingenitus: genitum vero mira caecitate non advertunt dici non posse, nisi ad aliquid. Ideo quippe filius quia genitus, et quia filius utique genitus. Sicut autem filius ad patrem, sic genitus ad genitorem refertur; et sicut pater ad filium, ita genitor ad genitum. Ideoque alia notio est qua intelligitur genitor, alia qua ingenitus. Nam quamvis de Patre Deo utrumque dicatur, illud tamen ad genitum, id est, ad Filium dicitur; quod nec illi negant: hoc autem quod ingenitus dicitur, ad se ipsum dici perhibent. Dicunt ergo: Si aliquid ad se ipsum dicitur Pater, quod ad se ipsum dici non potest Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
tur. neq scd̃m accidens. quia & qd̾
dicitur pat̾. & qđ dicitur filius. ęter¬
num atq incõmutabile. est eis. Quã¬
obrem qũauis aiuersum sit patrem
esse & filium ẽẽ : non est tam̃ diuer.¬
sa subitantia. Quia hȩc non sca̾m
substantiam dicuntur. s scđ̾m rela¬
tiuum. qd̾ tam̃ relatiuum non est
accidens. quia non est mutabile Al.
dum ẽẽ sermoni. qđ pat᷑ quidẽ.
ad filium dicitur. & filius ad patr̃e.
ingenitꝰ tam̃ & genitus ad seipsos
dicuntur. non alterutrum. N on
enim hoc est aicere ingenitũ. qd̾ est
patrem dicere. quia & si filium non
genuisset. nichil ꝓhiberet eum di¬
cere ingenitũ. & sigignat quisq
filium. non ex eo quisq ingenitꝰ est:
quia geniti homines ex aliis homi¬
nib gͦignuntur. & ipsi alios. Inqui¬
unt ergo. Pat̃ ad filium dicitur. &
filius ad patr̃e. ingenitꝰ autẽ ad seip¬
sum. & genitꝰ ad seipsum dicitur.¬
Et id̾o si quicqͥd ad seipsum dicitur

Expanded text:
tur: neque secundum accidens, quia et quod tur: neque secundum accidens, quia et quod dicitur Pater, et quod dicitur Filius, aeternum atque incommutabile est eis. Quamobrem quamvis diversum sit Patrem esse et Filium esse, non est tamen diversa substsubstantiam dicuntur, sed secundum relativum. Quod tamen relativum non est accidens, quia non est mutabile. dum esse sermoni, quod Pater quidem ad Filium dicitur et Filius ad Patrem, ingenitus tamen et genitus ad se ipsos dicuntur, non ad alterutrum: non enim hoc est dicere ingenitum, quod est Patrem dicere; quia et si Filium non genuisset, nihil prohiberet eum dicere ingenitum: et si gignat quisque filium, non ex eo ipse ingenitus est, quia geniti homines ex aliis hominibus, gignunt et ipsi alios: inquiunt ergo: Pater ad Filium dicitur, et Filius ad Patrem, ingenitus autem ad se ipsum, et genitus ad se ipsum diciturdicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
quidem sc̃m accidens dicitur. qͥa
nichil in eo mutabile est: nec tamen
om̃e qd̾ dicit᷑. scđm substantiã dicit᷑.
Dicitur enim ad aliquid sicut pater
ad filium. & filius ad patrẽ. qd̾ non
est accidens. quia & ille semꝑ pater.
& ille semꝑ filius. Et non ita semꝑ.
quasi ex quo natus est filius. ut ex eo
quod nunqu̾a desinat ẽẽ filius. pater¬
esse non desinat pater. s ex eo qd̃ sẽꝑ
natus est filius. nec cepit esse umqu̾a
filius. Qd si aliquando esse cepisset.
aut aliquando ẽẽ desineret filius.
scđ̃m accidens diceretur. Si uero qd̾
dicitur pater ad seipsum diceretur.
ñ ad filium. & qđ̃ dicitur filus ad se
ipsum diceret᷑ non ad patrem. scđ̾m
substantiam diceretur. & ille pater. &
ille filius. S quia & pat̾ non aicitur
pat᷑. nisi ex eo qd̾ est ei filius. & filius
non dicitur nisi ex eo qd̾ habet patr̃ẽ.
non scd̾m substantiam hȩc dicuntur.
quia non quisq eoꝵ ad seipsum. sed¬
S adiniuicem atq ad alterutrũ ista dicun¬

Expanded text:
quidem secundum accidens dicitur, quia nihil in eo mutabile; nec tamen omne quod dicitur, secundum substantiam dicitur. Dicitur enim ad aliquid, sicut Pater ad Filium, et Filius ad Patrem. Quod non est accidens; quia et ille semper Pater, et ille semper Filius; et non ita semper, quasi ex quo natus est Filius, aut ex eo quod nunquam desinat esse Filius, Pater non desinat esse Pater; sed ex eo quod semper natus est Filius, nec coepit unquam esse Filius. Quod si aliquando esse coepisset, aut aliquando esse desineret Filius, secundum accidens diceretur. Si vero quod dicitur Pater, ad se ipsum diceretur, non ad Filium; et quod dicitur Filius, ad se ipsum diceretur, non ad Patrem; secundum substantiam diceretur et ille Pater, et ille Filius: sed quia et Pater non dicitur Pater nisi ex eo quod est ei Filius, et Filius non dicitur nisi ex eo quod habet Patrem, non secundum substantiam haec dicuntur: quia non quisque eorum ad se ipsum, sed ad invicem atque ad alterutrum ista dicun
Abbreviated transcription (Latin):
relatiue non substantialit̃ ea dici
manifestũ est. Sicut enim trinitaᷤ
unꝰ ds dicitur. magnꝰ. bonꝰ. ȩternꝰ
om̃ips. idemq ipse.sic̃ sua aicipo¬
test dĩtas. ipse sua magnitudo. ipse
sua bonitas. ipse sua ęternitas. ipse
sua om̃ipotentia. non sic potest di¬
ci trinitas pat̾. nisi forte. translate.
ad creaturam. ꝓpt̾ adoptionẽ . filioꝵ.
Q d̾ enim scriptum est. audi isrł.¬

Expanded text:
relative, non substantialiter ea dici manifestum est. Sicut enim Trinitas unus Deus dicitur, magnus, bonus, aeternus, omnipotens, idemque ipse sua sic dici potest deitas, ipse sua magnitudo, ipse sua bonitas, ipse sua aeternitas, ipse sua omnipotentia: non sic potest dici Trinitas Pater, nisi forte translate ad creaturam propter adoptionem filiorum. Quod enim scriptum est, Audi, Isr
Abbreviated transcription (Latin):
qua mutatio. non ut desit uita sicut
deest insipienti sapientia cͥa minꝰ sit
Nec tale aliquid indo fit. qͥa omino inco¬
mutabilis manet. Quam obrem ni¬
chil in eoscãm accidens dicitur. qͥa
nichil ei accidit. nec tam̃ om̃e quod
dicitur. scđ̾m substantiam dicitur.
In rebꝰ enim creatis atq mutabilib
qd̾ ñ scd̾m substantiam dicitur. re¬
stat ut scãm accidens dicat᷑. O mĩa
enimaccidunt cis quȩ uel minui uel
sicut amicitiȩ. ꝓpinquitates. simili¬

Expanded text:
qua mutatio, non ut desit vita, sicuti qua mutatio, non ut desit vita, sicuti deest insipienti sapientia, sed ut minus sit: nec tale aliquid in Deo fit, quia omnino incommutabilis manet. hil in eo secundum accidens dicitur, quia nihil ei accidit; nec tamen omne quod dicitur, secundum substantiam dicitur. In rebus enim creatis atque mutabilibus quod non secundum substantiam dicitur, restat ut secundum accidens dicatur: omnia enim accidunt eis, quae vel sicut amicitiae, propinquitates, servi
Abbreviated transcription (Latin):
tabilis est. Et ex eo quod desinit esse
illud animal uel illa pluma. totumq
illud corpꝰ in terra mutat᷑ & uertit᷑.
amittit utiq etiam illum colorem:
Quauis & accidens qd̾ separabile di¬
citur. non separatione. s mutatione.
amittat᷑. sicuti est capillis hominũ
ngritudo. qm̃ dum capilli sunt pos-¬
sunt albescere. separabile accidens
dicitur. S diligent̃ intuentib satis
apparet. non separatione quasi emi-¬
grare. aliquid a capite dum canescit.
ut nigritudo inde candore succeden-¬
te discedat. & aliquo eat. s illam qua¬
litatẽ coloris ibi uerti atq mutari.
Nichil itaq accidens in do. quia ni¬
chil mutabile. aut amissibile. Q d̃
si & illud dici accidens placet. qd̾ lic&
ñ amittatur minuit᷑ tam̃ uel auge¬
tur. sicuti ẽ animȩ uita. nam &
quãdui anima est. tam dui uiuit.
& quia semꝑ anima est. semꝑ uiuit.
s quia magis uiuit cum sapit. mi¬
nusq cum desipit. fit etiam hic ali¬

Expanded text:
tabilis est, et ex eo quod desinit esse tabilis est, et ex eo quod desinit esse illud animal vel illa pluma, totumque illud corpus in terram mutatur et vertitur, amittit utique etiam illum colorem. Quamvis et accidens quod separabile dicitur, non separatione, sed mutatione amittatur; sicuti est capillis hominum nigritudo, quoniam dum capilli sunt possunt albescere, separabile accidens dicitur: sed diligenter intuentibus satis apparet, non separatione quasi emigrare aliquid a capite dum canescit, ut nigritudo inde candore succedente discedat et aliquo eat, sed illam qualitatem coloris ibi verti atque mutari. Nihil itaque accidens in Deo, quia nihil mutabile aut amissibile. Quod si et illud dici accidens placet, quod licet non amittatur, minuitur tamen vel augetur, sicuti est animae vita: nam et quamdiu anima est, tamdiu vivit, et quia semper anima est, semper vivit; sed quia magis vivit cum sapit, minusque cum desipit, fit etiam hic ali
Abbreviated transcription (Latin):
Si quicqͥd de dõ dicitur scđm sub¬
stantiam dicit᷑. ergo qd̾ dictum est
ego & pat̾ unũ sumꝰ. scđ̾m substan.¬
tiam dictum est. Una est igit᷑ substan¬
tia patris & filii. Aut si hoc ñ scd̾m
substantiam dictũ est. dicit᷑ gͦ alti¬
quid de d̾o ñ scđ̾m substantiam
& id̾o non cogum᷑ scd̾m substantiami
intelligere. ingenitum & genitum.
Itẽ dictum ẽ de. filio. non rapinam
arbitratꝰ est ẽẽ ęqualis d̃o. Querimꝰ
dicatur aliquid de do non scđm sub¬
stantiam. Admittunt gͣ non scđ̾m
substantiã dici ingenitũ & genitum
Quod si ꝓpterea non admittunt. qͥa
omĩa de do sca̾m substantiam dici
uolunt. scd̃m substantiam filius
equalis ẽ patri. Accidens autem ñ
solet dici. nͥ qd̾ aliqua mutatione.
eiꝰ rei cui accidit amitti potest.
Nam & si quȩdam dicunt᷑ accidentia
achorista. sicut est plume corui co¬
lor niger. amittit cum tam̃. ñ qͥdem
quamadui pluma est: s quia ñ semꝑ
est pluma. Quappt̃ ipsa materies mu-¬

Expanded text:
dicitur, secundum substantiam dicitur; ergo quod dictum est, Ego et Pater unum sumus , secundum substantiam dictum est. Una est igitur substantia Patris et Filii. Aut si hoc non secundum substantiam dictum est, dicitur ergo aliquid de Deo non secundum substantiam; et ideo jam non cogimur secundum substantiam intelligere ingenitum et genitum. Item dictum est de Filio, Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo : quaerimus dicatur aliquid de Deo, non secundum substantiam: admittant ergo non secundum substantiam dici ingenitum et genitum. Quod si propterea non admittunt, quia omnia de Deo secundum substantiam dici volunt, secundum substantiam Filius aequalis est Patri. Csolet dici, nisi quod aliqua mutatione ejus rei cui accidit amitti potest. Nam etsi quaedam dicuntur accidentia  ἀχώριστα, sicut est plumae corvi color niger; amittit eum tamen, non quidem quamdiu pluma est, sed quia non semper est pluma. Quapropter ipsa materies mu
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiat. ad beatitudinẽ nr̃am Et id̾o
solꝰ sufficit. quia separariã patre & fi¬
lio ñ potest. sicut pat̾ solus sufficit.
quia separari ã filio & spũ scõ ñ potest.
& filius idõ sufficit solus. quia separa-¬
ri a patre. & spũ scõ non potest. Qͥa
sibi uult qđ ait si diligitis me manda-¬
ta mea seruate. & ego rogabo patrem

Expanded text:
sufficiat ad beatitudinem nostram; et ideo sufficiat ad beatitudinem nostram; et ideo solus sufficit, quia separari a Patre et Filio non potest; sicut Pater solus sufficit, quia separari a Filio et Spiritu sancto non potest; et Filius ideo sufficit solus, quia separari a Patre et Spiritu sancto non potest. Quid enim sibi vult quod ait, Si diligitis me, mandata mea servate
Abbreviated transcription (Latin):
uobiscũ manet & in uobis ẽ: nisi forte
quisquã sicabsurdꝰ ẽ. ut arbitret᷑ cm
pat᷑ & filius uenerint ut mansionẽ faci¬
ant apud dilectorẽ suũ. discessurum
tioni: occurrit scriptura. Paulo qͥppe.
supius ait. Ego rogabo patrẽ & ali-¬
um aduocatũ dabit uobis. ut uobiscũ
sit in ȩternũ. Non gͦ discedet patre.
& filio uenientib. s in eadẽ mansione
cũ ipsis erit in ęternũ. quia nec ille sine.
ipsis uenit. nec illi sine illo. s ꝓꝑter
insinuationẽ trinitatis. ꝑsonis etiam
singulis nominatis. dicuntur quedã¬
substantiam atqditatẽ patris & filiĩ

Expanded text:
obiscum manet, et in vobis est. Nisi forte quisquam sic absurdus est, ut arbitretur, cum Pater et Filius venerint ut mansionem apud dilectorem suum faciant, discessurum tioni occurrit Scriptura: paulo quippe superius ait, Et ego rogabo Patrem, et alium advocatum dabit vobis ut, vobiscum sit in aeternum . Non ergo discedet Patre et Filio venientibus, sed in eadem mansione cum ipsis erit in aeternum; quia nec ille sine ipsis venit, nec illi sine ipso. Sed propter insinuationem Trinitatis, personis etiam singulis nominatis dicuntur quatatem divinitatem Patris et Filii
Abbreviated transcription (Latin):
formã di om̃ia quȩ habet pat̃ ipsi
sunt. & omĩa tua mea sunt inquit.
& mea. tua. scd̾m formã serui. ñ est
doctrina ipsiꝰ. s illiꝰ qͥ cum misit.
Et de die & de hora nemo scit: neq
Angeli in cęlo. neq filius. nisi pater:
Hoc enim nescit qđ nescientes facit. id est
qđ ñ ita sciebat. ut tunc discipulis indi¬
caret: sicut dictũ ẽ ad abraham. nunc
cognoui quia times dm̃. idẽ nunc feci
ut cognosceres: quia & ipse sibi in illa
tẽptatione ꝓbatus innotuit. Nam
& illud utiꝙͣ dicturꝰ erat discipulis
tẽpore oportuno.de quo futuro tan¬
quã preterito loquens: at. Lam non
dicã uos seruos s amicos. seruus enim
nescit uoluntatẽ dñi sui. Uos autem
dixi amicos. quia omĩa quȩ audiuiã
fecerat. s quia certo facturꝰ erat. quasi
iam fecisset locutꝰ est. Ipsis enim ait.
Nulta babeo uobis dicere. s non potestis
illa portare modo. Int̾ quȩ intelligit᷑.
& de die & deͥ ora. Nam & apłs. neq. eñi

Expanded text:
formam Dei, omnia quae habet Pater ipsius sunt: Et omnia tua mea sunt, inquit, et mea tua: secundum formam servi, non est doctrina ipsius, sed illius qui eum misit. Et de die et hora nemo scit, neque angeli in coelo, neque Filius, nisi Pater. Hoc enim nescit quod nescientes facit, id est quod non ita sciebat ut tunc discipulis indicaret, sicut dictum est ad Abraham: Nunc cognoui, quia times deum, id est "nunc feci, ut cognosceres", quia et ipse sibi in illa temtatione probatus innotuit. nam et illud utique dicturus erat discipulis tempore opportuno, de quo futuro tamquam praeterito loquens ait: iam non dicam uos seruos, sed amicos; seruus enim nescit uoluntatem domini sui, uos autem dixi amicos, quia omnia, quae audiui a fecerat, sed quia certo facturus erat, quasi iam fecisset locutus est. ipsis enim ait: multa habeo uobis dicere, sed non potestis illa portare modo, inter quae intellegitur et de die et de hora. nam et apostolus: neque eni
Abbreviated transcription (Latin):
s: tamen in claritate. in qua iudicabit.
non in humilitate in qua uidicatꝰ esꝰt.
Ceterũ illam dĩ formã in qua equalis est
patri: ꝓculdubio impii non uidebunt.
Non enim sunt mundicordes. Beati enĩ
mundicordes. qm̃ ipsi d̾m uidebunt.
Et ipsa uisio est facie ad faciem: quasũ

Expanded text:
sed tamen in claritate in qua judicabit, sed tamen in claritate in qua judicabit, non in humilitate in qua judicatus est. Caeterum illam Dei formam in qua aequalis est Patri, procul dubio impii non videbunt. Non enim sunt mundicordes: Beati enim mundicordes, quoniam ipsi Deum videbunt . Et ipsa visio est facie ad faciem , qua
Abbreviated transcription (Latin):
Talis cnum crat illa susceptio que d̃m homi¬
nem faceret. & hominẽ dm. Quid tam̃
ꝓpter qͥd & qͥd sc̃m qͥd dicatur: adiuuante.
dño prudens & diligens & pius lector in¬
telliget. Nam ecce diximꝰ quia sc̃m id
quia recte dicitur & ds crucifixus ñ ex uir¬
tute diuinitatis s ex infirmitate carnis:
sicut diximꝰ quia scđ̾m id qđ ds est iudicat.
hoc est ex potestate diuina: ñ ex humana.
It tam̃ ipse homo iudica .XI.¬
turꝰ est: sicut dñs gle crucifixus est.
Ita enimapte dicit. Cum uenerit filus
hominis in gła sua. & om̃s angelicum eo.
tunc congregabuntur ante eum om̃s
gentes. & cȩtera quȩ de futuro iudicio usq
ad ultim̾a sententiam in eo loco p̃dicant᷑:
Et iudei quippe. qui in malicia pseueran¬
tes in illo iudicio puniendisunt. sicut
alibi scriptum est. Uidebunt in que pu¬
pugerunt. Cum eni boni & mali uisu¬
ri sint iudicẽ uiuoꝵ & mortuoꝵ: ꝓculdu¬
bio eũ uidere ñ poterunt mali. nisi
scđ̾m form̃ã qua filius hominis ẽ.

Expanded text:
m erat illa susceptio, quae deum hominem faceret et hominem deum. quid tamen propter quid et quid secundum quid dicatur, adiuuante domino prudens et diligens et pius lector intellegit. nam ecce diximus, quia secundum id quia recte dicitur et deus crucifixus, non ex uirtute diuinitatis, sed ex infirmitate carnis, sicut dicimus, quia secundum id quod deus est iudicat, hoc est ex potestate diuina, non ex humana; et tamen ipse homo iudicaturus est, sicut dominus gloriae crucifixus est. ita enim aperte dicit: cum uenerit filius hominis in gloria sua et omnes angeli cum eo, tunc congregabuntur ante eum omnes gentes et cetera, quae de futuro iudicio usque ad ultimam sententiam in eo loco praedicantur. et Iudaei quippe, qui in malitia perseuerantes in illo iudicio puniendi sunt, sicut alibi scriptum est, uidebunt in quem pupugerunt. cum enim et boni et mali uisuri sint iudicem uiuorum et mortuorum, procul dubio eum mali uidere non poterunt nisi secundum formam, qua filius hominis
Abbreviated transcription (Latin):
Cum enĩ dicit: ñ est mea s eiꝰ qui me mi¬
sit. ad ipsũ u̾bũ nos facit recurrere:
Doctrina enĩ patris ẽ uerbũ patris. qͥ ẽ
unicus filius. Q d sibi uult & illud
qͥ in me credit. ñ in me credit: Quo
mͦ in ipsũ. quomͦ ñ in ipsũ: Quomͦ¬
tam contrariũ sibiꝙ aduersũ potest
intelligi. qui m me credit inqͥt ñ in
me credit s ineũ qui me misit nͥ ita
intelligas. qui m me credit ñ in hoc qđ
uidet credit. ne sit spes nr̃a in creatu¬
ra .s. in co qͥ suscepit creaturã in qua
numanis oculis appareret. ac sic ad se.
cqualẽ patri contẽplandũ ꝑ fidẽ corda
mundaret: Idoq ad patrẽ referens
intentionẽ. credentiũ. & dicens non ĩ
me credit. s: in cũ qui me misit. non
utiq se a patre. id est ab illo qui eum
misit uoluit separari. s ut sic in cum
credeictur qͦmodo in patrẽ. cui ȩqͣliᷤ ẽ.
Qđ aꝑte alio locodicit. Credite indin

Expanded text:
Cum enim dicit, non est mea, sed ejus qui me miCum enim dicit, non est mea, sed ejus qui me misit , ad ipsum Verbum nos facit recurrere. Doctrina enim Patris est Verbum Patris, qui est unicus Filius. Quid sibi et illud vult, Qui in me credit, non inmodo in ipsum, quomodo non in ipsum? Quomodo contrarium sibique adversum potest intelligi, Qui in me credit, inquit, non in me credit, sed in eum qui me misit: nisi ita intelligas, Qui in me credit, non in hoc quod videt credit, ne sit spes nostra in creatura; sed in illo qui suscepit creaturam, in qua humanis oculis appareret, ac sic ad se aequalem Patri contemplandum per fidem corda mundaret? Ideoque ad Patrem referens intentionem credentium, et dicens, Non in me credit, sed in eum qui me misit, non utique se a Patre, id est ab imisit, uoluit separari, sed ut sic in eum crederetur, quomodo in patrem, cui aequalis est. quod aperte alio loco dicit: credite in deum,
Abbreviated transcription (Latin):
lio habere uitã in semetipso. Neq
enĩ iam existenti & uitã non haben¬
ti dedit ut uitã haberet in semetipso.
cũ eoipso qd̃ est uita sit. Hoc̃ gͦ dedit
filio habere uitã in semetipso. genu¬
it filium e̾ẽ incõmutabilẽ uitã. qd
ẽ uita ȩterna. Cum gͦ uerbũ dĩ sit
filiusdi. & filius di sit uerus ds &
uita ȩterna. sicut in epła sua dicit loħs.
etiam hic qͥd aliud agnoscimꝰ cũ dñs

Expanded text:
lio habere uitam in semet ipso; neque lio habere uitam in semet ipso; neque enim iam exsistenti et uitam non habenti dedit, ut haberet uitam in semet ipso, cum eo ipso quod est uita sit. hoc est ergo: dedit filio habere uitam in semet ipso, genuit filium esse incommutabilem uitam, quod est uita aeterna. cum ergo uerbum dei sit filius dei et filius dei sit uerus deus et uita aeterna, sicut in epistula sua dicit Iohannes, etiam hic quid aliud agnoscimus, cum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
iudicat. cuiꝰ uerbũ est qd locutꝰ c̃ filius.
atq ipsum uerbũ patris. idemipse est
filius. Non enĩ aliud ẽ mandatũ patͥs.
aliud uerbũ patris. Nam & uerbũ hoc.
appellauit & mandatũ. Uideamꝰ gͦ
ne forte qđ ait egoñ ex me locutus sũ.
hoc intelligi uoluerit. egoñ ex me natꝰ
sum. Si enim uerbũ patris loquitur.
scipsum loquit᷑. quia ipse ẽ uerbũ patͥs.
Plerũq enimdicit. dedit mͥ pat̾. in quo
uult intelligi. qd eum genuerit pat᷑.
ut non tanquã iam existenti & non
habenti dederit aliqͥd . s ipsũ dedis¬
se ut haberet. genuisse ẽ ut eẽt. Non
enim sicut creatura. ita di filius ante
incarnationẽ. & ante assumpt̾a creaturam
unigenitꝰ ꝑ quẽ facta sunt omĩa
aliud ẽ & aliud habet. s hoc ipsũ ẽ.
qd est id qđ habet. Quod illo loco
manifestius dicitur. si qͥs ad capien¬
dũ sit idoneus. ubiait: Sicut habet
pat̾ uitã in semetipso. ita dedit fi¬

Expanded text:
iudicat, cuius uerbum est, quod locutus est filius, iudicat, cuius uerbum est, quod locutus est filius, atque ipsum uerbum, uerbum patris, idem ipse est filius. non enim aliud est mandatum patris, aliud uerbum patris; nam et uerbum hoc appellauit et mandatum. uideamus ergo, ne forte quod ait: ego non ex me locutus sum, hoc intellegi uoluerit: "ego non ex \'me natus sum". si enim uerbum patris loquitur, se ipsum loquitur, quia ipse est uerbum patris. plerumque enim dicit: dedit mihi pater; in quo uult intellegi, quod eum genuerit pater, ut non iam tamquam exsistenti et non habenti dederit aliquid, sed ipsum dedisse, ut haberet, genuisse est, ut esset. non enim sicut creatura, ita dei filius ante incarnationem et ante assumtam creaturam unigenitus, per quem facta sunt omnia, aliud est et aliud habet, sed hoc ipsum est, quod est id quod habet. quod illo loco manifestius dicitur, si quis ad capiendum sit idoneus, ubi ait: sicut habet pater uitam in semet ipso, ita dedit fi