comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
IRior om̃ium creata est quȩdã sapientia
quia creata est mens rationalis & intellectua¬
lis castȩ ciuitatis tuȩ matris nr̃ȩ quȩ sursum
est. & libera est & ȩterna in gelis. Quib cȩlis
nisi qui te laudant cęli cȩloꝵ: Quia & hoc
est celum celi dño. Et si ñ inuenimus tempꝰ
ante illam quia & creaturã temꝑis antecedit.
quȩ prior om̃ium creata est. ante illam tam̃
est ipsiꝰ creatoris ȩt̾nitas a quo facta sumpsit
exordium. qͣmius ñ temporis quia ñdum
erat tempus. ipsiꝰ tamen conditionis suȩ
Unde ita est abs te d̾o nr̃o. ut aliud sit plane
quã tu & ñ idipsum. Et si ñ solum ante.
illam s nec in illa inuenimus tempꝰ quia
est idonea faciem tuam semꝑ uidere: nec
uspiam deflectitur ab ea. quo fit ut nulla
mutatione uarietur. in est ci tam̃ ipsa muta¬
bilitas unde tenebresceret & frigesceret nisi
amore grandi tibi herens tanquã semꝑ me-¬
ridiẽs luceret & ferueret ex te. O domus lu-¬

Expanded text:
rior omnium creataest quaedam sapientia, quae creata est, mens rationalis et intellectualis castae ciuitatis tuae, matris nostrae, quae sursum est et libera est et aeterna in caelis — quibus caelis, nisi qui te laudant caeli caelorum, quia hoc est et caelum caeli domino? — etsi non inuenimus tempus ante illam, quia et creaturam temporis antecedit quae prior omnium creata est, ante illam tamen est ipsius creatoris aeternitas, a quo facta sumpsit exordium, quamuis non temporis, quia nondum erat tempus, ipsius tamen conditionis suae. Vnde ita est abs te, deo nostro, ut aliud sit plane quam tu et non id ipsum, et non solum ante illam, sed nec in illa inuenimus tempus, quia est idonea faciem tuam semper uidere nec uspiam deflectitur ab ea; quo fit, ut nulla mutatione uarietur. inest ei tamen ipsa mutabilitas, unde tenebresceret et frigesceret, nisi amore grandi tibi cohaerens tamquam semper meridies luceret et ferueret ex te. o domus lu
Abbreviated transcription (Latin):
ttende te hic habere laborem. tercii¬
s attende qualem ille requiem pollicet᷑.
Nunqͥd cogitare potes: Sullam posses cogi¬
tare : uideres te nichil laborare ad cõpen-¬
sationem. Audi cum qui illud ex parte cer-¬
nebat. qui dicit. nunc scio ex parte qd̾ ait
apłs. Et enĩ qd̃ est ad p̃sens temꝑale & leue
tribulationis nr̃ȩ: iuxta incredibilem mo

Expanded text:
ttendis te habere hic laborem; sed attende qualem ille requiem pollicetur. Numquid cogitare, potes? Si illam posses cogitare, videres te nihil laborare ad compensationem. Audi eum qui illud ex parte cernebat, qui dixit, «Nunc scio ex parte» : quid ait Apostolus? «Etenim quod est ad praesens temporale et leve tribulationis nostrae, juxta incredibilem mo
Abbreviated transcription (Latin):
ortis diem om̃s quid̾e affuturũ sciunt.
& eũ tamen om̃s aut pene om̃s differre
conantur. etiã qui post mortẽ se beatius cre¬
dunt esse uicturos. Tantã habet ium carns
& animȩ dulce consortiũ. Nemo enĩ un qm
carnẽ suam odio habuit. Et ꝓpterea ñ
uult anima uel ad tempus ab ei ẽtiã infi¬
mitate discedere. q̃mius eam se sine infiraul¬
tate inȩitrnum recepturã esse confidat. Prom.¬
de mente seruiens legi d̾i. carne autẽ trahenᷤ
desideria peccati quib obȩdiri uetat apłs.
mentis quidẽ ratione concupis cit homo pius
dissolui & esse cum axp̃o. s id sensu carnis re¬
cusat & refugit. Et si fieri possit ñ uult
expoliari s suꝑ uestiri ut absorbeatur mor¬
tale a uita. id est ut ab infirmitate ad in¬
mortalitatẽ etiam ipsum corpus sine mor¬
te media transferatur. Ex si¬

Expanded text:
s quidem adfuturum sciunt et eum tamen omnes aut paene omnes differre conantur, etiam qui post mortem se beatius credunt esse uicturos; tantam habet uim carnis et animae dulce consortium. nemo enim umquam carnem suam. odio habuit et propterea non uult anima uel ad tempus ab eius etiam infirmitate discedere, quamuis eam se sine infirmitate in aeternum recepturam esse confidat. proinde mente seruiens legi dei carne autem trahens desideria peccati, quibus oboedire uetat apostolus, mentis quidem ratione concupiscit homo pius dissolui et esse cum Christo, sed id sensu carnis recusat et refugit et, si fieri possit, non uult expoliari sed superuestiri, ut absorbeatur mortale a uita, id est ut ab infirmitate ad inmortalitatem etiam ipsum corpus sine morte media transferatur. S
Abbreviated transcription (Latin):
dionis nr̃ȩ. uixta incredibilem modũ ȩternũ
gle pondus oꝑatur in nobis. Ecce qͣntum
p̃cium damus. Quod̾amͦ unã siliquam ad
accipiendos thesauros sempit̾nos. Siliquã
laboris ad requiem incredibilem.¬

Expanded text:
dum, et in incredibilem modum, aeternum gloriae pondus operatur nobis.» Ecce quantum pretium damus, quodam modo unam siliquam ad accipiendos thesauros sempiternos: siliquam laboris ad requiem incredibilem
Abbreviated transcription (Latin):
d̾e necessitatib ipsiꝰ mortalitatis: Mori
Dura necessitas. nolle qd non potes uitare.
Nam si sic ficri posset. nollemus utiq mori &
effici qd̾ angłi uellemus. s cõmutatione qua¬
dam ñ morte sicut dicit apłs. Et enĩ qui¬

Expanded text:
de necessitatibus ipsius mortalitatis? Mori Dura necessitas nolle quod non potest evitari. Nam si fieri posset, nollemus utique mori; et effici quod Angeli vellemus, sed commutatione quadam, non morte, sicut dicit Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
N baptismõ qͣmiuis tota & plena fiat remis-¬
sio peccatoꝵ: tam̃ si continuo tota & plena
eciã ñ minus in ȩternã nouitatem mutatio
fieret ñ dico & in corpore qd̾ certe manifestũ
est in ueterẽ adhuc corruptionẽ atq in
mortẽ tendere. in fine postea renouandũ
qͣndo uere tota nouitas erit. s excepto cor¬
pore si in ipso animo qui est homo interior
ꝑfecta in baptismo nouitas ficret. ñ diceret
apłs. Et si exterior homo nr̃ corrũpitur:
s interior renouatur de die in diem. Profe¬
cto enim qui de die in diem ad huc renoua¬
hoc qd̃ adhuc in uetustate sunt qͣmius iam
baptizati. ex hoc etiam adhuc sunt filii scłi.
ex hoc autem qd̃ in nouitate sunt. hoc est
ex plena & ꝑfecta remissione peccatoꝵ. &
qͣntulũ cumq ulud est qd̃ spũaliter sapiuss.
eiq congruos mores agunt. filii dei sunt.
Intrinsecus enĩ exuimus ueterẽ hominẽ &
nouo qui scdm dm creatus est in iusticia &
scĩtate ueritatis. & hoc ut faciant iam bap-¬

Expanded text:
n baptismo quamuis tota et plena fiat remissio peccatorum, tamen, si continuo tota et plena etiam hominis in aeternam nouitatem mutatio fieret—non dico et in corpore, quod certe manifestum est adhuc in ueterem corruptionem atque in mortem tendere in fine postea renouandum, quando uere tota nouitas erit, sed excepto corpore si in ipso animo, qui est homo interior, perfecta in baptismo nouitas fieret -, non diceret apostolus: etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem. profecto enim qui de die in diem adhuc renouahoc, quod adhuc in uetustate sunt, quamuis iam baptizati, ex hoc etiam adhuc sunt filii saeculi; ex hoc autem, quod in nouitate sunt, hoc est ex plena et perfecta remissione peccatorum, et quantumcumque illud est quod spiritaliter sapiunt eique congruos mores agunt, filii dei sunt. intrinsecus enim exuimus ueterem hominem et nouo, qui secundum deum creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis. et hoe ut faciant, iam bap
Abbreviated transcription (Latin):
nere est animum. S sicut corpus ad ea quȩ
sunt excelsa corpoꝵ id est ad cȩlestia naturali¬
ter erectum est: sic animus qui substantia
iusticiȩ. Possunt autem & pecora sentire. ꝑ
corꝑis sensus extrinsecus corporalia. & ea
memoriȩ fixa reminisci. atq in eis appete¬
re conducibilia. fugere in cõmoda. Uerũ ea
notare ñ solum naturaliter apta. s enam de
industria memoriȩ cõmendata retinere: in
obliuionem iãiamq labentia recordando.
atq cogitando rurso imprimere. hȩc atq¬

Expanded text:
nere est animum. Sed sicut corpus ad ea quae nere est animum. Sed sicut corpus ad ea quae sunt excelsa corporum, id est, ad coelestia naturaliter erectum est; sic animus, qui substantia percipit. Possunt autem et pecora et sentire per corporis sensus extrinsecus corporalia, et ea memoriae fixa reminisci, atque in eis appetere conducibilia, fugere incommoda: verum ea notare, ac non solum naturaliter rapta, sed etiam de industria memoriae commendata retinere, et in oblivionem jamjamque labentia recordando atque cogitando rursus imprimere; ut q
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ frustra & iste homo dicitur. nisi quia in est
ei ñ nulla interioris similitudo. Ex libro
ubi sit quasi qͦddam hominis exterioris
interiorisq confinium. Quicqͥd enĩ habemꝰ
in animo cõmune cum pecore: recte adbuc
dicitur ad exteriorẽ hominẽ ꝑtinere. Non
enĩ solũ corpus homo exterior deputabitur.
s adiuncta quada uita sua qua cõpages cor-¬
poris & om̃s sensꝯ uigent quib instructus ẽ
ad exteriora sentienda. Quoꝵ sensuũ ima¬
gines infirȩ in memoria cũ recordando re-¬
uisuntur : res adhuc agitur ad exteriorem
hominẽ ꝑtinens. Atq in his omĩb ñ dista¬
mus a pecore. nisi qd̃ figura corporis ñ ꝓni
s erecti sumꝰ. Qua in re ammonemur ab eo
qui nos fecit. ne meliore nr̃i parte idest ani¬
ma similes pecorib simus. a quib corporis
erectione distamus. ñ ut in ea quȩ subbania
sunt in corporib animũ ꝓiciamus. Nam uel
in talib quietem uoluntatis appetere. ꝓster¬

Expanded text:
enim frustra et iste homo dicitur, nisi quia inest ei nonnulla interioris similitudo. Et illoubi sit quasi quoddam hominis exterioris interiorisque confinium. Quidquid enim habemus in animo commune cum pecore, recte adhuc dicitur ad exteriorem hominem pertinere. Non enim solum corpus homo exterior deputabitur, sed adjuncta quadam vita sua, qua compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda: quorum sensorum imagines infixae in memoria, cum recordando revisuntur, res adhuc agitur ad exteriorem hominem pertinens. Atque in his omnibus non distamus a pecore, nisi quod figura corporis non proni, sed erecti sumus. Qua in re admonemur ab eo qui nos fecit, ne meliore nostri parte, id est animo, similes pecoribus simus, a quibus corporis erectione distamus. Non ut in ea quae sublimia sunt in corporibus animum projiciamus; nam vel in talibus quietem voluntatis appetere, proster
Abbreviated transcription (Latin):
hoc induere incorruptionẽ. & mortale hoc
induere immortalitatem. Tunc fiet sermo
qui scͥptus est. Absorta est mors in uictoriã.
Qd̃ alio loco ait. ut absorbeatur mortale a
uita: hoc isto loco absorta est mors in uicto¬
riam. Nusqͣm mors. ñ infra. ñ supra. non
intra ñ extra. Absorta est enĩ mors in uicto¬
riam. Ubi est mors contentio tua: Ex tract¬

Expanded text:
hoc induerit incorruptionem, tunc fiet sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Quod illo loco ait, ut absorbeatur mortale a vita; hoc isto loco, Absorpta est mors in victoriam. Nusquam mors: non infra, non supra; non intra, non extra. Absorpta est enim mors in victoriam. Ubi est, mors, contentio tua? dic
Abbreviated transcription (Latin):
agantur atq uersentur : ñ sunt tam̃ ratio¬
nis exꝑtiũm. nec hominib pecorib q com¬
munia. s sublimioris rationis est iudicare
de istis corporalib scđm rationes incorpo¬
rales & sempit̾nas. Quȩ nisi supͣ mentem
humanã essent incõmutabiles ꝓfecto non
essent. atq his nisi subiungeretur aliquid
re. Iudicamus autẽ de corꝑalib ex ratione
dimensionũ atq figurarũ. qm incõmutabi¬
liter manere mens nouit. Ex libro contͣ
nem ꝓ spũ nĩtis: exteriorem uͦ in cor¬
pore atq ista mortali uita uult intelligi.
Non tam̃ utrumq hoꝵ simul duos homineᷤ
cum dixisse aliqnͣdo in eus litt̾is legitur.
s unũ quem d̾s totũ fecerit. id est & id qd̾ inte¬

Expanded text:
agantur atque versentur, non sunt tamen rationis expertia, nec hominibus pecoribusque communia. Sed sublimioris rationis est judicare de istis corporalibus secundum rationes incorporales et sempiternas: quae nisi supra mentem humanam essent, incommutabiles profecto non essent; atque his nisi subjungeretur aliquid bus. Judicamus autem de corporalibus ex ratione dimensionum atque figurarum, quam incommutabiliter manere mens novit. CAPUT III. per spiritum mentis, exteriorem uero in corpore atque ista mortali uita uult intellegi; non tamen utrumque horum simul duos homines eum dixisse aliquando in eius litteris legitur, sed unum, quem totum deus fecerit, id est et id, q
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ locutus sum. Hoc est ꝑfecte credidi.
Non enĩ ꝑfecte credunt. qui qd̃ credunt lo-¬
qui nolunt. Ad ipsã enĩ fidẽ ꝑtinet etiã illud cre¬
dere qd̾ dictũ est. qui me confessus fuerit co-¬
ram hominib: confitebor cũ coram angłis
dĩ. Ex hoc enĩ appellatus est ille fidelis ser-¬
uus. ñ tantũ quia accepit: s quia impendit
atq lucratus est. Ita & hoc loco ñ ait credi-¬
di & locutus sum: s ꝓpter hoc dicit se. locu¬
tum esse quia credidit. Simul enĩ credidit
& qd̃ p̃mium loquendo sꝑaret. & qͣm penam
bis głam martyrũ cõmendauit. Propt̾ quod
scͥptum est inquit credidi ꝓꝑter qd̃ locutus sũ.
& nos credimus ꝓpter qd̃ & loquim᷑. Si enim
tantũ mͦ credidissent & ñ loquerentur: non
paterentur. Credendo app̾henderunt uitã.
& loquendo inuenerunt mortem. s mortẽ
in qua corpus corruptibile seminatur. &
incorruptio meteretur. Istũ sensũ id est qd̃
credimꝰ ꝓpter qd̃ & loquim᷑: alio loco idem

Expanded text:
d locutus sum:» hoc est, perfecte credidi. Non enim perfecte credunt qui quod credunt loqui nolunt: ad ipsam enim fidem pertinet etiam illud credere quod dictum est, «Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor eum coram Angelis Dei» . Ex hoc enim est appellatus fidelis ille servus, non tantum quia accepit, sed quia impendit atque lucratus est. Ita et hoc loco non ait, Credidi, et locutus sum; sed propter hoc dicit se locutum esse, quia credidit. Simul enim credidit, et quod praemium loquendo sperare, et quam poenam bis gloriam martyrum commendavit. Propter quod scriptum est, inquit, Credidi propter quod locutus sum. Et nos credimus, propter quod elloquimur . Si enim tantummodo credidissent, et non loquerentur, non paterentur. Credendo apprehenderunt vitam, et loquendo invenerunt mortem; sed mortem, in qua corpus corruptibile seminaretur, et incorruptio meteretur. Istum sensum, id est, quod credimus propter quod et loquimur, alio loco idem
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est. credidi ꝓpter qd̃ locutus
sum: & nos credimus ꝓpter qd̾ & loquim᷑. Non
diceret eundem sp̃m fid̾i. nisi ammonens etiã
antiquos iustos ipsum habuisse sp̃m. hoc est
pore uet̾is testam̃ti uelabatur. quȩ tempore
noui testam̃ti reuelatur. id̾o eus sacram̃ta ua-¬
riata sunt. ut alia essent in uet̾i testamento
alia in nouo. cũ sides ipsa uariata ñ sit.¬
fides mediatoris saluos faciebat antiqͦs
pusillos cum magnis. ñ uetus testamentũ.
ñ saluos fecit nisi fides mediatoris:
qui in remissionẽ peccatoꝵ sanguinẽ fudit.
EIpsoꝵ enim uox est: credidi ꝓpter qd̃ locutus
sum. Un de ait apłs paulus. Habentes eund̾e.
etiã apłs petaꝰ. Quid uultis onus imponere
gentib qd̾ neq nos potumus portare neq
uultis inimici huic gr̃ȩ. ut eadẽ grã iãu xp̃i
salui facti credantur antiqui: s distribuitis
temꝑa scam pelagium in cuiꝰ libris hoc legi¬
tur. & ante legẽ dicitis saluos factos ẽẽ natura. de¬

Expanded text:
scriptum est: Credidi, propter quod locutus sum, et nos credimus, propter quod et loquimur. non diceret \'eundem spiritum fidei nisi admonens etiam antiquos iustos ipsum habuisse spiritum fideipore ueteris testamenti uelabatur, quae tempore noui testamenti reuelatur, ideo eius sacramenta uariata sunt, ut alia essent in uetere testamento alia in nouo, cum fides ipsa uaria non sitfides mediatoris saluos iustos faciebat antiquos, pusillos cum magnis, non uetus testamentum  saluos fecit nisi fides mediatoris, qui in remissionem peccatorum sanguinem fudit. ipsorum enim uox est: credidi, propter quod locutus s u m. unde ait et apostolus Paulus: habentes autem euetiam apostolus Petrus: quid uultis iugum inponere gentibus, quod neque nos potuimus portare neque uultis. inimici huic g-ratiae, ut eadem gratia Iesu Christi salui facti credantur antiqui, sed distribuitis tempora secundum Pelagium, in cuius libris hoc legitur, et ante legem dicitis saluos factos esse natura, de
Abbreviated transcription (Latin):
sicut u̾ba audistis p̃teriti temꝑis. impletum
esse iam credimus. In eius sunt fid̾i societate
nobiscum & illi patres: qui crediderunt de
uirgine. nasciturum. passurũ. resurrecturũ.
incelũ ascensurum. Illos enĩ ostendit apłs
ubi ait. Habentes autẽ eundem sp̃m fidei siẽ
scͥptũ ẽ. credidi ꝓpt̃ qd̾ locutꝰ sũ: & nos credimꝰ¬

Expanded text:
ba auditis praeteriti temporis, impletum esse jam credimus. In ejus sunt fidei societate nobiscum et illi patres, qui crediderunt de Virgine nasciturum, passurum, resurrecturum, in coelum ascensurum: illos enim ostendit Apostolus ubi ait, Habentes autem eumdem spiritum fidei, sicut scriptum est, Credidi, propter quod locutus sum; et nos credim
Abbreviated transcription (Latin):
a fides iustos sanauit antiquos quȩ sa-
nat & nos. idest mediatoris dĩ & homi-¬
num hominis xp̃i iũu fides sanguinis eius:
fides crucis eius: fides mortis eius & resurre-¬
ctionis. Habentes gͦ eund̾ẽ spm̃ fid̾i & nos
credimus ꝓpter qd̾ & loquimur. Ex tract᷑¬
dñi nr̃i ir̃u xp̃i quo humilis uenit in
carne p̃cesserunt uisti. sic in eũ credentes uen-¬
turũ quom̃ nos credimus in eum qui uenit.
Temꝑa uariata sunt ñ fides. quia & ipsa u̾ba
ꝓ tẽpore uariantur cũ uarie dedinantur.
Alium sonum habet uenturus est: aliũ sonum
iungit. & cos qui uenturũ esse & eos qui eum
uenisse crediderunt. Diu̾sis quid̃e temꝑib.¬

Expanded text:
 fides iustos sanauit antiquos, quae sanat et nos, id est mediatoris dei et hominum hominis Christi lesu, fides sanguinis eius, fides crucis eius, fides mortis et resurrectionis eius; habentes ergo eundem spiritum fidei et nos credimus, propter quod et loquimur. nostri Jesu Christi, quo humilis venit in carne, praecesserunt justi, sic in eum credentes venturum, quomodo nos credimus in eum qui venit. Tempora variata sunt, non fides. Quia et ipsa verba pro tempore variantur, cum varie declinantur: alium sonum habet, Venturus est; alium sonum jungit, et eos qui venturum esse, et eos qui eum venisse crediderunt. Diversis quidem temporibu
Abbreviated transcription (Latin):
quia fides & ñ petita conceditur: ut ei petenti¬
& alia concedantur. Quomͦ gͦ inuocabunt
inquit in quẽ ñ crediderunt. Ergo sp̃s gr̃ȩ
facit ut habeamus fidem. ut ꝑ fidem impe¬
tremus orando ut possimꝰ facere quȩ iubem᷑.¬

Expanded text:
quia fides et non petita conceditur, ut ei petenti alia concedantur. Quomodo enim invocabunt, inquit, in quem non crediderunt ? Ergo spiritus gratiae facit ut habeamus fidem, ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubem
Abbreviated transcription (Latin):
seruos regios faciebat. Uolentes uiuere. in
illa fame accipiebant frum̃ta & fiebant
serui. Timemus nos fieri. e nobis si ñ
erimus illiꝰ serui. Quid nobis ꝓdest. Re¬
cusantes talem dñm & sub diabolo erimꝰ.
& famẽ patiemur. & potestatẽ ueri dũi ñ
effugiems. Te ipsum da & eme tibi sindonẽ
idest spũale amictorium.

Expanded text:
servos regios faciebat . Volentes vivere in servos regios faciebat . Volentes vivere in illa fame, accipiebant frumenta, et fiebant servi. Timemus nos fieri servi? Vae nobis, si non erimus illius servi. Quid nobis prodest recusare talem Dominum? Et sub diabolo erimus, et famem patiemur, et potestatem veri Domini non effugiemus. Te ipsum da, et eme tibi sindonem, id est, spirituale amictorium.
Abbreviated transcription (Latin):
indones fecit & uendidit. Bene quia forti.¬
sindonem fecit. Quare uendidit. nisi quia
ñ querit datum s requirit fructũ. Uenditi¬
onem enĩ istam pͥmo intelligite gratuitã.
ite ad aquas & emite uobis sine argento:
men emis. Si emis aliquid das. Non tam̃
argentum das. teipsum das. Sindonem
enĩ referte ad illa linea. Sp̃ualia sunt quȩ
fecit & p̾dicat ista mulier ꝑ om̃s terras. Et
forte uendere dicenda est. quia dixit apłs.
Si nos uobis sp̃ũalia seminaiuimꝰ. magnũ est
si carnalia ur̃a metamꝰ. Etenĩ ratio illa
est dati & accepti. Nam in om̃i uenditione
ratio dati & accepti uersatur. Contristat᷑
autẽ apłs aduersꝰ qued̾ã fora. ubi ñ uendi¬
dit sindones. Nulla inquit mͥ eccł̃ia cõmu¬
nicauit in ratione. dati & accepti. S ille qͥ
sic uendidit ñ quęrit datũ s requirit fruc-¬
tum. ne quasi uen ditorem eugłii putetis.
qͥd querit: Forte carnalia. Debentur quide
frum̃ta ñ uendebat. & tamen ipsos ementes

Expanded text:
indones fecit, et vendidit. Bene quia sindones fecit: quare vendidit, nisi quia non quaerit datum, sed requirit fructum? Venditionem enim istam primo intelligite, fratres, venite ad aquam, emite vobis sine argento ? men emis. Si emis, aliquid das; non tamen argentum das: te ipsum das. Sindones enim referte ad illa linea, quae spiritualia sunt, quae facit et praedicat ista mulier per omnes terras. Et forte vendere dicenda est: quia dixit Apostolus, Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est, si carnalia vestra metamus ? Etenim ratio illa est dati et accepti: nam in omni venditione ratio dati et accepti versatur. Contristatur autem Apostolus adversus quaedam fora, ubi non vendidit sindones: Nulla, inquit, mihi Ecclesia communicavit in ratione dati et accepti . Sed ille qui sic vendidit, non quaerit datum, sed requirit fructum: ne quasi venditorem Evangelii putetis. quid quaerit? forte carnalia? Debentur quidemfrumenta non vendebat: et tamen ipsos ementes,
Abbreviated transcription (Latin):
ter auditur. & miscditer ñ auditur. Oͥd enĩ
infirmo sit utile: magis nouit medicꝰ qͣm
egrotus. Si autem id postulat qd̾̃ ds & p̃ci¬
pit & ꝓmitit: fiet om̃ino qd̾̃ poscit. quia
accipiet caritas. qd̾ parat ueritas.

Expanded text:
ter auditur, et misericorditer non auditur. Quid enim infirmo sit utile, magis novit medicus quam aegrotus. Si autem id postulat, quod Deus et praecipit et promittit, fiet omnino quod poscit: quia accipit charitas, quod parat veritas.
Abbreviated transcription (Latin):
qua loquebatur apłs si ñ sumus idonei co-¬
gitare aliquid quasi ex nobismet ipsis s
sufficientia nr̃a ex dõ est. ꝓfecto ñ sumꝰ ido¬
nei credere aliquid quasi ex nobismetipsis
qd̾ sine cogitatione ñ possumꝰ: s suffici¬
entia nr̃a qua credere incipiamus ex dõ esł.

Expanded text:
qua loquebatur Apostolus, si non sumus idonei coqua loquebatur Apostolus, si non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; profecto non sumus idonei credere aliquid quasi ex nobismetipsis, quod sine cogitatione non possumus, sed sufficientia nostra qua credere incipiamus, ex Deo est.
Abbreviated transcription (Latin):
omm̃dans istam grãm quȩ ñ datur
scđ̾m aliqua merita. s efficit omĩa bo¬
na merita. ñ quia idonei simꝰ inquit cogita¬
re aliqͥd quasi ex nobismet ipsis. s sufficien¬
tia nr̃a ex deo est. Attendant hic & uerba
ista ꝑpendant. qui putant ex nobis esse fidĩ
cptum. & ex dõ esse fidi supplementũ. Qs
enĩ ñ uideat pris esse cogitare qͣm credere:
Mullus quippe credit aliqͥd nisi prius cogita¬
uerit esse credendũ. Qmuis enĩ raptĩ. qͣm¬
uis celerrime credendi uoluntatẽ quȩd̃a
cogitationes ante uolent. mox ꝙ illa ita seqͣ¬
t᷑. ut qͣsi ꝯiunctssim a comitet᷑: necesse ẽ tam̃
ut oĩa quȩ credunt᷑ p̃uenire cogitatione cre¬
dant᷑. qm̃qͣm & ipsũ credere nicħ ẽ aliad gmͣ
cũ assensio̾e cogitate. Nonem̃ oĩs qͥ c̃ogitat cre¬
dit. cũ idõ cogitant pleriq ne credañ. S: cogitat
oĩs qͥ credit. & credendo cogitat: & cogitando tredit
Q d̃ gͦ ꝑtinet ad religionem atq pietatem de

Expanded text:
ommendans istam gratiam, quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Attendant hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Quis enim non videat, prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Quamvis enim raptim, quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent, moxque illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveniente cogitatione credantur. Quanquam et ipsum credere, nihil aliud est, quam cum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat, credit; cum ideo cogitent plerique, ne credant: sed cogitat omnis qui credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. Quod ergo pertinet ad religionem atque pietatem de
Abbreviated transcription (Latin):
cum spũ & lex cum gr̃a. iam ñ eo modo littera
& lex appellatur. sicut ꝑ seipsam cũ occidit
abundante delicto. Ita enĩ lex & uirtus pecca¬
ti dicta est cũ auget eius noxiam delectatio¬
nem ꝑ seueram ꝓhibitionẽ. nec tamen etiã
sic mala est: s peccatũ ut appareat peccatũ
ꝑ bonũ oꝑatum est mortẽ. Ita multa quib¬
dam sunt noxia qͣmuis ñ sĩt mala. Ex¬

Expanded text:
cum spiritu et lex cum gratia iam non eo modo littera cum spiritu et lex cum gratia iam non eo modo littera et lex appellatur, sicut per se ipsam cum occidit abundante delicto. ita enim lex et uirtus peccati dicta est, cum auget eius noxiam delectationem per seueram prohibitionem. nec tamen etiam sic mala est; sed peccatum ut adpareat peccatum, per bonum operatum est mortem. ita multa quibusdam sunt noxia, quamuis non sint mala.
Abbreviated transcription (Latin):
cultandȩ gr̃ȩ. quȩ nouo testam̃to fuerat ꝑ
xp̃i passionẽ tanqͣm scissione ueli reuelanda.
legem dedit. quia doctrinã instituit. quia bo-¬
na p̃cepta mandauit. Illa enim sine adiuuan-¬
te spũ. ꝓculdubio est littera occidens. Cum
uͦ ad est uiuificans sp̃s. hoc ipsum intus conscͥp¬
tum facit diligi. qd̾ foris scriptum lex facie-
era sponsa xp̃i intelligit quid distet
inter litterã & sp̃m. quȩ duo dicuntur
alio modo lex & grã. Et ñ iam in uetustate
litterȩ s in nouitate sp̃s dõ seruiens non est
legẽ cum dicitur littera occidit sp̃s autem iu¬
uificat : sicut ñ rep̃henditur scientia cũ dici¬
tur. scientia inflat. caritas uͦ edificat. Nam
utiq ipse dixerat scimus quia om̃s scientiam
habemus. & tunc adiungit. scientia inflat.
caritas uͦ ȩdificat. Ut quidgͦ haberet ipse-
quo inflaretur. nsi qͥa ñ cũ caritate: ñ solum
ñ inflat scientia. s etiam firmat. Ita littera

Expanded text:
cultandae gratiae, quae nouo testamento fuerat per cultandae gratiae, quae nouo testamento fuerat per Christi passionem tamquam scissione ueli reulegem dedit, quia doctrinam instituit, quia bona praecepta mandauit. illa enim sine adiuuante spiritu procul dubio est littera occidens; cum uero adest uiuificans spiritus, hoc ipsum intus conscriptum facit diligi, qnsa Christi intelligit quid diinter litteram et spiritum, quae duo dicuntur alio modo, lex et gratia, et non iam in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus deo seruiens non est legem, cum dicitur: littera occidit, spiritus autem uiuificat, sicut non reprehenditur scientia, cum dicitur: scientia inflat, caritas uero aedificat. nam utique ipse dixerat: scimus, quia omnes scientiam habemus, et tunc adiungit: scientia inflat, caritas uero aedificat. utquid ergo habebat ipse, quo inflaretur, nisi quia cum caritate non solum non inflat scientia, sed etiam firmat? ita littera
Abbreviated transcription (Latin):
ñ litterȩ s sp̃s donũ est. etiam si alia lex in
membris adhuc repugnat legi m̃tis. donec
in nouitatẽ quȩ de die in dicm in interiore
homine augetur tota uetustas mutata ꝑtran-¬
seat. liberante nos de corpore mortis huius
eugłio reuelata est dispensatione tempoꝵ or-¬
dinatissima. sicut ds nouit cuncta disponere.
Et fortasse ad illud ipsum ei latibulũ ꝑtinet.
qd̃ in eo decalogo qui datus est in monte syna.
hoc solũ p̃cepto figurato occultatum est quod
ad sabbatũ ꝑtinet. Sabbatũ autem sc̃ĩficatio-¬
nis est. Nec uacat qd̾ illo die ppłs ab omni
opere seruili abstinere p̃ceptus est. quo sig-¬
inficatur peccatũ. nisi quia ñ peccare sc̃ifica-¬
tionis est. hoc est muneris di ꝑ spm scm̃ Qd̾
est. solum unter cȩtera in umbra figurate põ¬
situm est. in quo idĩ sabbatũ. obseruant. ut
hoc ipso significaretur tempus tunc fuisse oc¬

Expanded text:
non litterae, sed spiritus donum est, etiamsi alia lex in non litterae, sed spiritus donum est, etiamsi alia lex in membris adhuc repugnat legi mentis, donec in nouitatem, quae de die in diem in interiore homine augetur. tota uetustas mutata pertranseat liberante nos de corpore mortis huius euangelio reuelata est dispensatione temporum ordinatissima, sicut deus nouit cuncta disponere. et fortasse ad illud ipsum eius latibulum pertinet, quod in eo Decalogo, qui datus est in monte Sina, hoc solum praecepto figurato occultatum est. quod ad sabbatum pertinet. sabbatum autem dies sanctificationis est. nec uacat. quod inter omnopere seruili abstinere praeceptus est, quo significatur peccatum, nisi quia non peccatum sanctificationis est, hoc est muneris dei per spiritum sest, solum inter cetera in umbra figurae positum est, in qua ludaei sabbatum obseruant, ut hoc ipso significaretur tempus tunc fuisse oc
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ti. ac ñ totum ꝓpter hoc dicat. quod
lutera ꝓhibens peccatum ñ uiuificat hominẽ
s potius occidit augendo concupiscentiam &
iniquitatẽ p̃uaricatione cumulando. nͥ libe-¬
ret gr̃a ꝑ legem fidĩ quȩ est in xp̃o uĩu cum
diffunditur caritas in cordib nr̃is ꝑ spm̃ scm̃¬
tem si desit nouitas sp̃s reos facere potuis cog-¬
nitione peccati. quã liberare a peccato. Unde
& alibi scriptũ est. qui apponit scientiam ap-¬
ponit & dolorẽ. ñ quia ipsa lex mala est. sed
quia mandatũ bonum habet in littera de-¬
monstrante. ñ in adiuuante spũ. Qd̾ man-¬
datũ si fit tunore penȩ ñ amore iusticiȩ. ser¬
uiliter fit ñ liberaliter. & ideo nec fit. Non
enĩ fructus est bonus qui de caritatis radice
ñ surgit. Porro autẽ si assit fides quȩ ꝑ di¬
lectionem oꝑatur. incipit condelectari legi
dci scdm interiorem hominẽ. Quȩ delectatio

Expanded text:
sacramenti, ac non totum propter hoc dicat, quod sacramenti, ac non totum propter hoc dicat, quod littera prohibens peccatum non uiuificat hominem, sed potius occidit augendo concupiscentiam et iniquitatem praeuaricatione cumulando, nisi liberet gratia per legem fidei quae est in Christo Jesu, cum diffunditur caritas in cordibus nostris per stem, si desit nouitas spiritus, reos facere potius cognitione peccati quam liberare a peccato. unde et alibi scriptum est: qui apponit scientiam, apponit dolor e m, non quia ipsa lex malum est, sed quia mandatum bonum habet in littera demonstrante, non in adiuuante spiritu. quod mandatum si fit timore poenae, non amore iustitiae, seruiliter fit, non liberaliter et ideo nec fit. non enim fructus est bonus, qui de caritatis radice non surgit. porro autem si adsit fides, quae per dilectionem operatur, incipit condelectari legi dei secundum interiorem hominem, quae delectatio
Abbreviated transcription (Latin):
poraliter imposita erant seruientib ad uniꝰ
di cultũ qui fecit cęlũ & terram opinionẽ
obseruantium re ligarent. Ex libro de
occidit sp̃s autẽ iuuificat. ñ aliam
liult intelligi litterã quã ipsum decalogum
in illis duab tabulis scriptum. Sic enĩ dicit.
deis fuit in głam ita ut ñ possent intendere
filii isrł in faciem moysi ꝓpter głam uultꝰ
eius quȩ euacuatur. quare ñ magis ministra-¬
tio sp̃s erit in gła: Si enim ministratio dam¬
nationis gła est. multo magis abundabit
ministeriũ iusticiȩ in gła. Aduerte quam
dicat litieram quȩ occidit. cui uelut contͣrio
uiuificantem ingerit sp̃m. Ea certe est mini-¬
stratio mortis in litt̾is figurata lapideis. & mi¬
nistratio damnationis. quia lex subintrauit
ut abundaret delictum. Porro autẽ ipsa p̃cep-
ta tam sunt utilia facienti atq salubria. ut
nisi quis ea fecerit. uitam habere non possit.
nem uel sabbatũ uel quid aliud umbrati uel

Expanded text:
poraliter imposita erant servientibus, ad unius poraliter imposita erant servientibus, ad unius Dei cultum, qui fecit coelum et terram, opinionem observantium religarent. Namquespiritus autem vivificat; non aliam velit intelligi litteram, quam ipsum Decalogum in illis duabus tabulis scriptum. Sic enim dicit: s fuit in gloria, ita ut non possent intendere filii Israel in faciem Moysi, propter gloriam vultus ejus quae evacuatur; quare non magis ministratio spiritus erit in gloria? Si enim ministratio damnationis gloria est, multo magis abundabit ministerium justitiae in gloriadicat litteram quae occidit, cui uelut e contrario uiuificantem ingerit spiritum. ea certe est ministratio mortis in litteris figurata lapideis et ministratio damnationis, quia lex subintrauit, ut abundaret delictum. porro autem praecepta ipsa tam sunt utilia facienti atque salubria, ut nisi quis ea fecerit uitam habere non possit. nem uel sabbatum uel quid aliud umbratilis
Abbreviated transcription (Latin):
um more distabat. qͣndo quid̾e reb tempo¬
ralib ita subiugati erant. ut unus in eis om̃ibꝰ
cõmendaretur ds̃. Et qͣmqͣm signa rerũ sp̃u¬
alium ꝓ ipsis reb obseruarent nescientes
quo referrentur. id tam̃ insitum habebant.
qd̾ tali seruitute uni om̃ium quẽ ñ uidebass
placerent d̾o. Quã custodiam tanqm sub pe¬
dagogo paruuloꝵ fuisse scripsit apłs. Et
ideo qui talib signis ꝑtinaciter in heseruns.
contemnentẽ ista dñm cum iam tempꝰ reue¬
lationis eoꝵ uenisset ferre ñ potuerunt. atq
inde calumnias ei qd̃ sabato curaret moliti
sunt principes eoꝵ & ppłs. quia signis illis
tanqͣm reb astricti. ñ credebant dm̃ esse uel
aduenisse qui ea sicut a udeis obseruabant᷑
nollet attendere. S: qui crediderunt ex qͥb
facta est prima ȩccłia ierosolimitana. satis
ostenderunt qͣnta utilitas fuerit eo modo
sub pedagogo custodiri. ut signa quȩ tem¬

Expanded text:
um more distabat, quando quidem rebus tempoum more distabat, quando quidem rebus temporalibus ita subiugati erant. ut unus in eis omnibus commendaretur deus. et quamquam signa rerum spiritalium pro ipsis rebus obseruarent, nesciequo referrentur, id tamen insitum habebant, quod tali servitute uni omnium, quem non videbant, placerent Deo. Quam custodiam tanquam sub paedagogo parvulorum fuisse scribit Apostolus . Et ideo qui talibus signis pertinaciter inhaeserunt, contemnentem ista Dominum, cum jam tempus revelationis eorum venisset, ferre non potuerunt ; atque inde calumnias, quod sabbato curaret, moliti sunt principes eorum ; populusque signis illis tanquam rebus adstrictus, non credebat Deum esse, vel a Deo venisse, qui ea sicut a Judaeis observabantur, nollet attendere. Sed qui crediderunt, ex quibus facta est prima Ecclesia Jerosolymitana, satis ostenderunt quanta utilitas fuerit eo modo sub paedagogo custodiri, ut signa quae tem
Abbreviated transcription (Latin):
tam locutionẽ ad litteram accipias. Et.
Ad hoc enĩ ꝑtinet qd̃ ait apłs. Littera occidit.
sp̃s autem uiuificat. Cum enĩ figurate di-¬
ctum sic accipitur. tanqͣm ꝓprie didum sit:
carnaliter sapitur. Neq enĩ ulla mors ani¬
mȩ congruentio appellatur. quã cum id etiã qd̃
in ea bestiis antecellit. hoc est intelligentia.
carni subicitur sequendo litteram. Qui enĩ
sequitur litterã translata uerba sicut ꝓpria
tenet. neq illud qd̾ ꝓprio uerbo significatur
refert ad aliam significationẽ. s cũ sabbatum
audierit u̾bi gr̃a ñ intelligit nisi unũ diem.
de septem qui continuo uolumine repetunt᷑.
Et cũ audierit sacrificiũ. ñ excedit cogitatione
illud qd̾ fieri de uictimis pecoꝵ uel terrens
fructib solet. Ea demũ est miserabilis animȩ
seruitus signa ꝓ reb accipere. & supra creatu¬
ram corpoream oculũ mentis ad hauriendũ
ȩternũ lumen leuare ñ posse. Quȩ tam̃ ser¬
uitus in udaico ppło longe a cęterarũ genti¬

Expanded text:
m locutionem ad litteram accipias. et ad hoc enim pertinet quod ait apostolus: littera occidit, spiritus autem uiuificat. cum enim figurate dictum sic accipitur. tamquam proprie dictum sit, carnaliter sapitur, neque ulla mors animae congruentius appellatur, quam cum id etiam quod in ea bestiis antecellit, hoc est intellegentia, carni subicitur sequendo litteram. qui enim sequitur litteram, translata uerba. sicut propria tenet neque illud quod proprio uerbo significatur refert ad aliam significationem, sed si sabbatum audierit uerbi gratia, non intellegit nisi unum diem de septem, qui Continuo uolumine repetuntur, et cum audierit sacrificium, non excedit cogitatione illud quod fleri de uictimis pecorum terrenisque fructibus solet. ea demum est miserabilis animae seruitus, Signa pro rebus accipere et supra creaturam corpoream oculum mentis ad hauriendum aeternum lumen leuare non posse. Quae tamen seruitus in ludaeo populo longe a ceterarum genti
Abbreviated transcription (Latin):
ecalogũ quippe legis. ⁊dest decẽ notissima
illa p̾cepta digito d̃i duãb tabulis lapi-¬
deis primũ fuisse conscripta: certissimũ est¬
nobis. S lex qͣndo ñ adiuuat gr̃a p̃uaricato¬
res facit. & tantũmͦ in littera est. Propter hoc
enim maxime ait apłs. littera occidit sp̃s au-
tem uuficat. Accedat gͦ ad litteram sp̃s. ne.
occidat littera quem ñ uiuificat sp̃s. S ut
saluatoris. E¬

Expanded text:
ecalogum quippe Legis, id est, decem notissima illa praecepta digito Dei duabus lapideis tabulis primum fuisse conscripta certissimum nobis est . Sed Lex quando non adjuvat gratia, praevaricatores facit, et tantummodo in littera est: propter hoc enim maxime ait Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Accedat ergo ad litteram spiritus, ne occidat littera quem non vivificat spiritus; sed ut Salvatoris.
Abbreviated transcription (Latin):
uferam ab eis cor lapideũ. & dabo eis
cor carneũ. Qd̾ de nouo testamento
fuisse p̃dictum satis apłs ostendit cũ dicit
Epła nr̃a uos estis scripta ñ atram̃to s spũ
d̾i uiui. ñ in tabulis lapideis. s in tabulis
cordis carnalib. Qd̃ ñ ideo dictum putems.
ut carnaliter uiuant qui debent spũaliter
ratũ est cordurum. Cui nisi carni sentienti
cor intelligens debuit cõparari. qͣndoquid̃e
ipsũ cor lapideum ñ significat nisi durissi-¬
mam uoluntatẽ. & adu̾sꝰ dm̃ om̃inõ inflexi

Expanded text:
uferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum. Quod de novo Testamento fuisse praedictum, satis Apostolus ostendit, ubi aitripta non atramento, sed spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter ratum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? quandoquidem ipsum cor lapideum, non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexi
Abbreviated transcription (Latin):
ogitantes credimus. cogitantes loquim᷑.
cogitantes agimus quicqͥd agimꝰ. Qd̃ au¬
tem attinet ad pietatis uiam & uerũ d̾̃i cultum.
ñ sumo idonei cogitare aliquid quasi ex nobis¬
met ipsis. s sufficientia nr̃a ex deo est. Non

Expanded text:
ogitantes credimus, cogitantes loquimur, cogitantes agimus quidquid agimus: quod autem attinet ad pietatis viam et verum Dei cultum, non sumus idonei cogitare aliquid tanquam ex nobismetipsis, sed suffi
Abbreviated transcription (Latin):
peccato. S qua spe: Spe gr̃e. spe miscdiȩ.
Accepisti legẽ. stare uoluisti. ñ potusti.
Asuꝑbia cecidisti. languorẽ tuum uidisti.
Curre ad medicũ. laua faciem. Opta xp̃m.
confitere xp̃m. crede in xp̃m. Accedit
sp̃c litt̾e. & eris saluus. Nam si sp̃m̃ litt̾e.
detrahas: littira occidit. Si occidit. ubi

Expanded text:
peccato: sed qua spe? Spe gratiae, spe misericordiae. peccato: sed qua spe? Spe gratiae, spe misericordiae. Accepisti Legem; facere voluisti, non potuisti: a superbia cecidisti, languorem tuum vidisti. Curre ad medicum, lava faciem. Opta Christum, confitere Christum, crede in Christum: accedit Spiritus litterae, et eris salvus. Nam si Spiritum litterae detrahas, littera occidit: si occidit, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a. nisi magis reos: Quare: Quia
legis auditores & ñ factores. ac ꝑ hoc pec¬
catores p̃uaricatores. Mortuus ẽ puer
hospitȩ hominis dĩ. & missꝰ ẽ batulus
ꝑ seruũ & positus ẽ suꝑ faciem ipsiꝰ. & ñ
reuixit. Quid facit lex sine gr̃a. Apłs ĩã
uidens. iam ceco illuminato qͥd dicit: Si
enĩ data esset lex quȩ posset uiuificare:
om̃ino ex lege eẽt iusticia. Intendite. re¬
spondeamꝰ & dicamꝰ. Qͥd ẽ qd̾ dixit: Si
data eẽt lex quȩ posset uiuificare: omino
ex lege. eẽt iusticia: Si ñ pot̾at uiuificare.
unt qͥd data ẽ: Secutus adiunxit. S con
clusit scͥptura omĩa subpeccato. ut ꝓmis¬
sio ex fide iñu xͥ daret᷑ credentib. Promis¬
sio illuminationis. ꝓmissio dilectionis.
ex fide iĩu xͥ ut daret᷑ credentib. scͥptura
illa. id ẽ lex conclusit omĩa sub peccato.
Qͥd ẽ conclusit om̃ia stibpeccato: Fecit di¬
lectorẽ etiã p̃uaricatorẽ: nam sanare.
ñ potuit peccatorẽ. Conclusit omĩa sub

Expanded text:
a, nisi magis reos? Quare? Quia Legis auditores et non factores, ac per hoc peccatores, praevaricatores. Mortuus est puer hospitae hominis Dei, et missus est baculus per servum, et positus est super faciem ipsius, et non revixit. Quid facitidens, jam ex caeco illuminatus, quid dicit? Si enim data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Intendite: respondeamus, et dicamus: quid est quod dixit? Si data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Si non poterat vivificare, ut quid dclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Promissio illuminationis, promissio dilectionis ex fide Jesu Christi, ut daretur credentibus, Scriptura illa, id est, Lex, conclusit omnia sub peccato. Quid est, conclusit omnia slictorem etiam praevaricatorem. Nam sanare non potuit peccatorem. Conclusit omnia sub
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ ñ solũ iacentem. s iam etiã con¬
fitentẽ & dicentẽ. miser ego homo qͥs me
liberabit de corpore mortis huiꝰ & opor¬
tune ueniret medicꝰ ad conuallem plo¬
rationis. & diceret. Certe cognouisti qͥa
tecidisti. audi me ut surgas. qui me con¬
tẽpsisti. ut caderes. Data ẽ lex ut egrũ
de morbo conuincerit. qui sibi sanus
uidebat᷑. ut peccata demonstrarent᷑. ñ
ut auferrentur. Demonstrato peccato
ꝑ datam legem. auctũ ẽ peccatũ. quia
peccatũ ẽ. & contͣ legem. Ex sermone

Expanded text:
etiam confitentem et dicentem, «Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» et opportune veniret medicus ad convallem plorationis, et diceret, Certe cognovisti quia cecidisti; audi me ut surgas, qui me contempsisti ut caderes. Data est ergo Lex ut aegrum de morbo convinceret, qui sibi sanus videbatur; ut peccata demonstrarentur, non ut auferrentur. Demonstrato peccato per datam Legem, auctum est peccatum, quia peccatum est et contra Legem: «Occasione
Abbreviated transcription (Latin):
Quia de te p̾sumis. oꝑa tua extollis. Nes-¬
cis necessariã e̾e grãm adiuuantis. ut
impleat᷑ p̃ceptũ iubentis. Ecce iussit ds̃.
age qd̾ iussit. Incipis agere ꝗͣsi ex uirib
tuis & cadis. & manet suꝑte liti̾a pun¬
ens ñ saluans. Merito lex ꝑ moysenda-¬
omĩino ex lege cet iusticia. S cdata ẽ lix
itos uos faceret: rei facti timeretis. ti¬
mentis indulgentiã peteretis. iam de.
inrib ur̃is ñ p̃sumeretis. de litt̾a uos ñ
mandatũ. Adueniente aũ mandato.
peccatũ reuixit. ego aũ mortuus sum
hoc ait apłs. Data enim lex ẽ hominib
ñ quȩ saluaret eos iam. s ꝑ quã cognos¬
cerent in qua egritudine iacebant. Fu¬
di u̾ba apłi. Si enim data eẽt lex quȩ
posset uiuificare. uere ex lege. eet iusticia
S conclusit scͥptura omĩa sub pectato.

Expanded text:
Quia negotiator es; opera tua extollis: nescis necessariam esse gratiam adjuvantis, ut impleatur praeceptum jubentis. Ecce jussit Deus; age quod jussit. Incipis agere quasi ex viribus tuis, et cadis; et manet super te littera puniens, non salvans. Merito Lex per Moysen daomnino ex lege esset justitia. Sed data est lex, ut reos vos faceret, rei facti timeretis, timentes indulgentiam peteretis, jam de viribus vestris non praesumeretis, de littera vos non mandatum; adveniente autem mandato, peccatum revixit: ego autem mortuus sum; hoc ait Apostolus. Data est enim Lex hominibus, non quae salvaret eos jam, sed per quam cognoscerent in qua aegritudine jacebant. Audi verba Apostoli: «Si enim data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia; sed conclusit Scriptura omnia sub pe
Abbreviated transcription (Latin):
lex que posset iuuificare: uere ex lege
pus est hoc gr̃e. qm̃ qui accipunt
doctrinȩ salitari scͥpturaꝵ sc̃arum
& si fuerint inimici. efficiunt᷑ amici. ñ opꝰ
adem doctrinȩ. qm̃ qui audiunt & le¬
gunt sine gr̃a dĩ. peiores efficiunt᷑ eiꝰ ini¬
mici. Non ẽ gͥ gr̃a dĩ in natura lib̾i arbi¬
trii. & in lege atq doctrina. sic̃ peligiana
pu̾sitas desipit. s ad singulos actus dat᷑
illiꝰ uoluntate de quo scriptũ ẽ: pluuiã
uoluntariam segregans ds hereditati suȩ.
quia & lib̾um arbitͥum ad diligendum
dm pͥmi peccati granditate ꝑdidimꝰ. & lex
d̾i atq doctrina. qͣmius sc̃a & iusta & bo¬
sit. ñ ut audiendo. s ut obediendo. neq
ut Iectione. s ut dilectione teneatur.
gr̃a. litt̾a sola ẽ. Manet ad conuincen¬
dam iniqͥtatẽ. ñ ad dandam salutẽ. Qͥd
enĩ ait apls : Si enĩ data eẽt lex que pos¬
set iuuificare: omino ex lege ẽẽt iusticia.

Expanded text:
lex, quae posset uiuificare, omnino ex lege pus est hoc gratiae. quam qui accipiunt, doctrinae salutari scripturarum sanctarum, etsi fuerunt inimici, fiunt amici, non opus eiusdem doctrinae, quam qui audiunt et legunt sine gratia dei. peiores eius efficiuntur inimici. Non est igitur gratia dei in natura liberi arbitrii et m lege atque doctrina, sicut Pelagiana peruersitas desipit, sed ad singulos actus datur illius uoluntate. de quo scriptum est: Pluuiam uoluntariam segregans deus hereditati suae, quia et liberum arbitrium ad diligendum deum primi peccati granditate perdidimus et lex dei atque doctrina quamuis sancta et iusta et boquem fit, non ut audiendo sed ut oboediendo neque ut lectione sed ut dilectione teneatur.a, littera sola est: manet ad convincendam iniquitatem, non ad dandam salutem. Quid enim ait Apostolus? Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia
Abbreviated transcription (Latin):
tnsgressionis gr̃a posita ẽ: ita distin¬
guendũ putaui. ut int̾rogatio e̾et. Oͦd gͦ:
Ae deinde responsio. Lex tnsgressionis gr̃a
posita ẽ. Qd̾ quidẽ ñ abhorret a uero. s
melior mͥ uidet᷑ ista distinctio. ut int̾ro¬
gatio sit. Qd gͦ lex. Et inferat᷑ responsio.
posui de semine cui repmissũ ẽ. qd dispo¬
sitũ ẽ ꝑ angłos in manu mediatoris. ñ
sic ht apls. sicut ueriores codices pꝰ inspexi
maxime grecos. De lege enĩ dictũ ẽ. qd̵
tanqm de semine dictũ multi latini co¬
dices habent ꝑ int̾p̾tantis errorẽ. Ex li

Expanded text:
nsgressionis gratia proposita est, ita distinguendum putaui, ut inter- rogatio esset: quid ergo? ac deinde responsio: lex transgressionis gratia proposita est. quod quidem non abhorret a uero; sed melior mihi uidetur ista distinctio, ut interrogatio sit: quid ergo lex? et inferatur responsio: posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostolus, sicut ueriores codices post inspexi, maxime graecos. de lege enim dictum est, quod tamquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem. i
Abbreviated transcription (Latin):
bundaret delictũ. & ubi habundauit.
delictũ. suꝑhabundauit gr̃a. id ẽ ut ac¬
ciꝑet homo p̃cepta suꝑbe. de suis uirib
fidens. in quib deficiens & factus etiã p̃ua¬
ricator. liberatorẽ saluatoremq require¬
ret: atq ita eum timor legis factũ humi¬
lem. tanqͣm pedagogꝰ ad fidem grãmq
ꝑduceret. Ita multiplicatis infirmitatib
pꝰea accelerauert̃: quib sanandis opor-¬
tune xp̃c aduenit. In cuiꝰ grãm etiã uisti
antiqͥ crediderunt. eadẽ ipsa gr̃a eiꝰ ad-¬
uiti. ut gaudentes eũ p̾noscerent. & qͥdã
etiã eũ p̾nuntiarent eẽ uenturũ. uł in
illo ppło isrł sicut moyses & iãc naue¬

Expanded text:
undaret delictum; et ubi abundauit delictum, superabundauit. gratia: id est ut acciperet homo praecepta superbe de suis uiribus fidens, in quibus deficiens et factus etiam praeuaricator liberatorem saluatoremque requireret atque ita eum timor legis humilem factum tamquam paedagogus ad fidem gratiamque perduceret. ita multiplicatis infirmitatibus postea accelerauerunt, quibus sanandis oportune Christus aduenit. in cuius gratiam etiam iusti antiqui crediderunt eadem ipsa gratia eius adiuti, ut gaudentes eum praenoscerent et quidam etiam praenuntiarent esse uenturum, uel in illo populo Israel, sicut Moyses et I
Abbreviated transcription (Latin):
data e̾et lex quȩ posset iuuificare:
om̃ino ex lege esset iusticia. Si gͦ ñ ẽ data
lex quȩ posset uiuificare. quare data est¬
lex e Requirit᷑. & ostendit qͣre sit data.
quia etiã sic in aditoriũ data ẽ. ne te

Expanded text:
t lex quae posset vivificare, omnino esset ex lege justitia. Si ergo non est data lex, quae posset vivificare, quare data est? Sequitur, et ostendit quare sit data: quia etiam sic in adjutorium data est, ne te