comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rali auaricia euiꝰ suꝑbia
caput ẽ. adhanc specia¬
lẽ descendens. q̃ ꝓpria ho¬
mines etiã amatores pecu¬
niȩ: nͥ eo se putarent er¬
cellenciores qͦ diciores. Cui
morbo c̃traria caritas ñ
excellencia letat᷑. Meri¬
to gͦ &. ñ inflat᷑. Kii duo
amores quoꝵ alt̃ sc̃s ẽ. alter
immundꝰ. altͣ socialis. alt pͥua¬
tꝰ: alt̃ cõmum utilitati c̃su¬
lens ꝓptͣ suꝑnã societatẽ. al¬
tͣ etiã rẽ cõmunẽ in potesta¬
tẽ ꝓpriã redigens ꝓpt̾ arro¬
gantẽ dñacionẽ: alt̃ subditꝰ
alt̃ emulus deo. alt̃ tranqͥllꝰ
alt̃ turbulentꝰ. alt̃ pac ificus.
alt̃ sediciosus. alt̃ ueritatem
laudibꝰ erranciũ prȩ ferens.
alt̃ qͦ qͦ mͦ laudis auidꝰ᷑ alt̃ a¬
micalis. alt̃ inuidꝰ. alt̃ hoc
uolens. ꝓximo qͦd sibi. alter
subicere. ꝓximũ sibi. alt̃. ꝓpt̃
ꝓr imi utilitatẽ regens ꝓxi¬
in angelis. alt̃ in bonis. & alt̃
in malis & distinx er̃t condi¬

Expanded text:
rali auaritia, cuius superbia rali auaritia, cuius superbia caput est, ad hanc specialem descendens, quae propria hohomines amatores pecuniae, nisi eo se putarent excellentiores, quo ditiores. cui morbo contraria caritas, quexcellentia laetatur; merito ergo et non inflatur. hi duo amores, quorum alter sanctas, alter immundus, alter socialis, alter priuatus, alter communi utilitati consulens propter supernam societatem, al etiam rem communem in potestatem propriam redigens propter adrogantem dominationem, alter subditus, alter aemulus deo, alter tranquillus, alter turbulentus, alter pacificus, alter seditiosus, alter ueritatem laudibus errantium praeferens, alter quoquo modo laudis auidus, alter amicalis, alter inuidus, alter hoc uolens proximo quod sibi, alter subicere proximum sibi, alter propter proximi utilitatem regens proxiin angelis, alter in bonis, alter in malis, et distinxerunt condi
Abbreviated transcription (Latin):
plius quã oportet ꝓptͣ ex¬
cellenciã suã . &. quendã
ꝓpͥȩ rei amorẽ: cui sapien¬
t̃ nom̃ latina lingua in¬
didit. cũ appellauit pri¬
uatũ: qͦd pocius adetri¬
m̃to quã ab incremento
dictũ elucet. Omĩs enim
priuacio minuit. Unde
itaq uult eminere suꝑ¬
bia. inde in angustias ege¬
statẽq contrudit᷑. cũ a
cõmuni ad. ꝓpriũ damp¬
noso sui amore redigitur.
Specialis ẽ aũ auaricia
que usitac ius appellat᷑ amor
pecuniȩ: cuiꝰ nomine apls
ꝑ specie m genꝰ significans.
uniuersalẽ auariciã uolebat
intelligi: dicendo radix om¬
niũ maloꝵ ẽ auaricia. Hac
enĩ & diabolꝰ cecidit: qͥ ut¬
q ñ amauit pecuniã. sed
ꝓpͥã potestatẽ. Pro inde ꝑ¬
uersus sui amor pͥuat scã
societate tͣgidũ sꝑm: eũq
coartat miseria iã ꝑ iniqͥta¬
tẽ saciari cupientẽ. Hinc
alio loco cũ dixisset. erun
enĩ homines se ipsos aman¬
tes. c̃tinuo subiecit amato¬
res pȩc uniȩ: ab illa gene¬

Expanded text:
lius quam oportet propter excellentiam suam et quendam propriae rei amorem . cui sapienter nomen latina lingua indidit, cum appellauit priuatum, quod potius a detrimento quam ab incremento dictum elucet; omnis enim priuatio minuit. unde itaque uult eminere superbia, inde in angustias egestatemque contruditur. cum a communi ad proprium damnoso sui amore redigitur. specialis est autem auaritia, quae usitatius appellatur amor pecuniae. cuius nomine apostolus per speciem genus siuniuersalem auaritiam uolebat intellegi dicendo: radix omnium malorum est auaritia. hac enim et diabolus cecidit, qui utique non amauit pecuniam, sed propriam potestatem. proinde peruersus sui amor priuat sancta societate turgidum spiritum eumque coartat miseria iam per iniquitatem satiari cupientem. hinc alio loco cum dixisset: erunt enim homines se ipsos amantes, continuo subiecit: amatores pecuniae, ab illa gene
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. Quomͦ qͦd nescit aut cͣ¬
tẽpnit. aut eligit: nͥ qͥa hȩc
duo sciunt᷑ alit̃ ꝑ pruden¬
ciã boni. alitͣ ꝑ exꝑienciã
mali: Per prudenciã boni
malũ scit᷑. &. si ñ sentit᷑: te¬
net᷑ enĩ bonũ. ne amissioẽ
eiꝰ senciat᷑ malũ. Itẽ ꝑ exꝑi¬
enciã mali scit᷑ bonũ qm̃¬
bonũ qͥamiserit sentit. cui
de bono amisso male fue¬
rit.Priusꝙͣ sciret gͦ puer ꝑ
expienciã aut bonũ qͦ cã¬
reret. aut malũ qͦd boni
amissione sentiret. c̃tẽpsit
malũ. ut eligeret bonum:
idest noluit amittere qͦd
habebat: Nec sentire amit¬
tendo qͦd amittere ñ debe¬
bat. Singłare exemplũ o¬
bedieneiȩ. qͥppe qnͣ uenit
facere uoluntatẽ suã. s uo¬
luntatẽ eiꝰ a qͦ missus ẽ. ñ

Expanded text:
num. quomodo quod nescit aut contemnit aut eligit, nisi quia haec duo sciuntur aliter per prudentiam boni, aliter per experientiam mali? per prudentiam boni malum scitur, etsi non sentitur; tenetur enim bonum, ne amissio eius sentiatur malum. item per experientiam mali scitur bonum, quoniam quid amiserit sentit, cui de bono amisso male fuerit. priusquam sciret ergo puer per experientiam aut bonum, quo careret, aut malum, quod boni amissione sentiret, contemsit malum, ut eligeret bonum, id est noluit amittere quod habebat, ne sentiret amittendo quod amittere non debebat. singulare exemplum oboedientiae! quippe qui non uenit facere uoluntatem suam, sed uoluntatem eius, a quo missu
Abbreviated transcription (Latin):
E alio loco. ꝓpħa increpan¬
do dicit. Popłs hic labiis me
honorat: cor aũ eoꝵ longe
ẽ a me. Nã ciuitas si fuerit
inuna parte munita. & ex
alia destructa: aditũ ad se
hostibꝰ p̃bet. E nauis si fue¬
rit fortit cõpagimbꝰ solida¬
ta.&. unã habuerit tabulã
ꝑ forat᷑a: aquȩ fluctibꝰ mer¬
git᷑ in ꝓfundũ. Om̃ibꝰ eñ
laicis . &. clericis & monachis.
eqͣlit̾ conuenit fidẽ. spem.
caritate. humilitate habe¬
re. & do ex toto corde ser

Expanded text:
 alio loco propheta increpando dicit, Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me . Nam civitas si fuerit in una parte munita, et ex alia destructa, aditum ad se hostibus praebet. Et navis si fuerit fortiter compagibus solidata, et unam habuerit tabulam perforatam, aquae fluctibus mergitur in profundum. Omnibus enim laicis, clericis, monachis aequaliter convenit fidem, spem, charitatem, humilitatem habere, et Deo ex toto corde
Abbreviated transcription (Latin):
fernꝰeñi quantoseũq deuo¬
rauerit. nũꝗͣ dicet satis est.
Sie de lom̃s thesauri conflu¬
xerint in auarũ: nũqua
qͥ indomo tua st̃. p̃eipe ab hoc
uicio eauere. Melius ẽ eni ut
ex pauꝑtate sua pusillũ tri¬
buat indigentibꝰ. quã multũ
ex in iusta adqͥsicionẽ. Unꝰqͥsq
iurta qͦd habet porrigat. Ian¬
tũ enĩ expetit᷑ ab uno quoq
eoꝵ: quantũ ei d̾s dedit. Nec
enĩ ab eo plus exigit: quã qͦd
ipse dedit. Elemosina cũ ini¬
qͥtate adqͥsita. ab hominabilis
ẽ cor̃ã deo. &. acceptũ ei ẽ qͦd
fuerit fidelit᷑ adqͥsitũ. Suñ
enĩ ñ nulli qͥ diripientes alle¬
na. facere se simulant elemo¬
siña: & cũ alios premant. aliis
se misereri fingunt.Si aũ ex
ꝓprio labore dederint. gratũ
ut inom̃ibꝰ oꝑibꝰ suis humilit
corã deo agant. qͥcqͥd eis agen¬

Expanded text:
fernus enim quantoscumque devofernus enim quantoscumque devoraverit, nunquam dicit, Satis est: sic etsi omnes thesauri confluxerint in avarum, nunquam qui in domo tua sunt praecipe ab hoc vitio cavere. Melius est enim, ut ex paupertate sua pusillum quis tribuat indigentibus, quam multum ex injusta acquisitione. Unusquisque juxta quod habet porrigat. Tantum enim expetitur ab unoquoque eorum, quantum ei Deus dedit. Nec enim ab eo plus exigit, quam quod ipse dedit. Eleemosyna cum iniquitate acquisita, abominabilis est coram Deo, et acceptum est ei quod fuerit fideliter acquisitum. Sunt enim nonnulli, qui diripientes aliena facere se simulant eleemosynam: et cum alios premant, aliis se misereri fingunt. Si autem ex proprio labore dederint, gratum ut in omnibus operibus suis humiliter coram Deo agant quidquid eis agen
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑiurio: a cupiditate quȩ ẽ
radix omniũ maloꝵ. Cupidꝰ¬
enĩ uir. aniĩa suã uenalem
hab et. si inuenerit tẽpꝰ ut ẽ¬
cupiscat alicunꝰ aurũ. aut ar¬
gentũ. seu uestes pulcrhas.
uel etiã cinꝰlibet mulier᷑e
pulerã facie. ꝓ nichilo ꝑpe¬
trat homicidiũ. & ut quis
effundit aquã in tȩrr̃a ita
ẽ ei effundere sangum̾e ꝓxi¬
mi sui. Plurimȩ animȩ inmor¬
tis ꝑiculũ inciderͣt ꝓptͣ eupi¬
ditat᷑e. & multi dño nibente
ab hoc lapidati st̃. Saul eñi
riciã & ad extremũ decul¬
mine regale expulsus. ab ini¬
micis suis ꝑ emptꝰ ẽ. E de
multis. multa dicere potu¬
lutaria dñi uerba deridebãt.
Nã & illũ diuitẽ quẽ dñs add
regna cȩloꝵ. ꝓuocauit. amor
pecuniarũ eũ intrare ñ ꝑ¬
misit. Sa & iudȩ pectꝰ auari¬
ciȩ flãma exarsit: ut dñm
cunctoꝵ bonoꝵ largitorem
in manꝰ tradet impioꝵ Auarꝰ
eñi uir: inferno ẽ similis. In¬

Expanded text:
a perjurio, a cupiditate, quae est a perjurio, a cupiditate, quae est radix omnium malorum. CAPenim vir animam suam venalem habet: si invenerit tempus ut concupiscat alicujus aurum aut argentum, seu vestes pulchras, vel etiam cujuslibet mulierem pulchram facie, pro nihilo perpetrat homicidium; et ut quis effundit aquam in terram, ita est ei effundere sanguinem proximi sui. Plurimae animae in mortis periculum inciderunt propter cupiditatem, et multi Domino jubente ob hoc lapidati sunt. Saül enim ritiam: et ad extremum de culmine regali expulsus, ab inimicis suis peremptus est . Et de multis multa dicere potulutaria Domini verba deridebant. Nam et illum divitem quem Dominus ad regna coelorum provocavit, amor pecuniarum eum intrare non permisit . Sed et Judae pectus avaritiae flamma exarsit, ut Dominum cunctorum bonorum largitorem, in manus traderet impiorum . Avarus enim vir inferno est similis. In
Abbreviated transcription (Latin):
homo nutrit᷑ ac pascit᷑. Pasce
qso anima tuã sꝑitalib
cibis. id est fidẽ. spẽ. caritatẽ.
&. reliqͣs uirtutes ꝑ quas in-¬
telligas dm amare. & eiꝰ prȩ¬
cepta seruare: ut cũ extre¬
ma dies tͥ uenerit. angeli
pacis te suscipiant. & de po¬
testate diaboli eripiant. &¬
merearis scõr ẽsorcio inbea¬
cũ om̃ibꝰ scĩs possidere. Na certis¬
sime scis. qͥa possessio regni cȩlor
ꝓmissa ẽ tͥ s uide ne ab ea ex¬
traneus efficiaris. Quȩso mi¬
fr̾ q̃so. om̃ibꝰ tͥ subiectis & bo¬
nę uoluntatis indomo tua. a
maiore usq ad minimũ. amo¬
rẽ & dulcedinẽ regni cȩlestis.
amaritudinẽ & timorẽ gehen¬
nȩ admincies . & de eoꝵ salute
sollieitꝰ ac uigil existas. qͥa ꝓ
om̃ibꝰ tͥ subiectis qͥ in domo
tua st̃. racionẽ dño reddes. Ad¬
nuncia. p̃cipe. imꝑa sualle eis
ut caueant se a suꝑbia:. a de¬
tractione. ab ȩbrietate. a for¬
meacione: a luxuria. ab ira.

Expanded text:
homo nutritur, et pascitur. Pasce, homo nutritur, et pascitur. Pasce, quaeso, animam tuam spiritualibus cibis, id est, fide, spe, charitate, et reliquis virtutibus per quas intelligas Deum amare, et ejus praecepta servare: ut cum extrema dies tibi venerit, Angeli pacis te suscipiant, et de potestate diaboli eripiant, et merearis sanctorum consortio in beacum omnibus sanctis possidere. Nam certissime scis, quia possessio regni coelorum promissa est tibi; sed vide ne ab ea extraneus efficiaris. CAPUT r, quaeso, omnibus tibi subjectis et bonae voluntatis in domo tua, a majore usque ad minimum, amorem et dulcedinem regni coelestis, amaritudinem et timorem gehennae annunties, et de eorum salute sollicitus ac vigil existas: quia pro omnibus tibi subjectis, qui in domo tua sunt, rationem Domino reddes. Annuntia, praecipe, impera, suade eis, ut caveant se a superbia, a detractione, ab ebrietate, a fornicatione, a luxuria, ab ira,
Abbreviated transcription (Latin):
dimitas euͣ. ut ẽiungatur
mens tua in amore eiꝰ. Noc
mifrat᷑ stude in uita tua:
& oracionẽ tuã purã offer
xꝑo dño: ne cogita ciones
huiꝰ secłi suꝑflue ẽturben
cor tuũ. neq in diuersa
rapiat᷑ mens tua. Mem̃to
enĩ te sub dei stare ẽspec¬
⁊ ibꝰ qͥ oceulta cor dis ꝑspi¬
eit. & seereta mentis tuȩ
nouit. Vigilant̃ igit᷑ ꝙ as¬
sidue adsiste in ẽspectu
der intẽpore oracionis:
ut imminentẽ diaboli tẽpta¬
cionẽ facilius possis effugere.
Si enĩ cogitaciones huiꝰ secłi
male & sordide t᷑bant cor tu¬
u. & cogunt inlicitũ aliqͥd ꝑ¬
petrare: ꝑ oraciones puras &
iuigilias sc̃as. depellent᷑ ab a¬
nima tua. Oracio ñaq gran¬
dis muncio ẽ animȩ. Fer ora¬
ciones purissimas. om̃ia nob̃̾
utilia tribuunt᷑ adnõ. & cune¬
⁊a noria effugant᷑ E ut ne
diueius de hac disputẽ uel
inmorer: sic̃ ex carnalibꝰ es¬
cis alit᷑ caro. ita ex diuinis e¬
loqͥis & oracionibꝰ. interior

Expanded text:
dimittas eum, ut conjungatur dimittas eum, ut conjungatur mens tua in amore ejus. Hoc, mi frater, stude in vita tua, et orationem tuam puram offer Christo Domino. Ne cogitationes hujus saeculi superfluae conturbent cor tuum, neque in diversa rapiatur mens tua. Memento enim te sub Dei stare conspectibus, qui occulta cordis perspicit, et secreta mentis tuae novit. Vigilanter ergo et assidue assiste in conspectu Dei in tempore orationis: ut imminentem diaboli tentationem facilius possis effugere. Si enim cogitationes hujus saeculi malae et sordidae turbant cor tuum, et cogunt illicitum aliquid perpetrare, per orationes puras et vigilias sanctas depellentur ab anima tua. Oratio namque grandis munitio est animae. Per orationes purissimas omnia nobis utilia tribuuntur a Domino, et cuncta noxia effugantur. Et ut ne diutius de hac disputem vel immorer, sicut ex carnalibus escis alitur caro, ita ex divinis eloquiis et orationibus interior
Abbreviated transcription (Latin):
us ille discedamꝰ ẽdẽpnati.
Memore mꝰ publicanũ illũ. &
ita oremꝰ. ut ueniã de lictoꝵ
ẽ seqͥ meream᷑. Clamor cordis
nr̃i pulset ad aures om̃ipo¬
tentis dei.qͥa inpura mente
placabit᷑. Intẽpore oraciõis.
omne̾ maliciã cordis. ꝓiciamꝰ
a nobis. & remittamꝰ in nobis
peccantibꝰ. Est deniq genꝰ
serpentis. qͦd cũ ceꝑit ire ad
bibendũ aquã. anteqͣ. ueni¬
at ad fonte euomit omne ue¬
nenũ. Imitare & tu hunc ser
dentes. siẽ serpentes & om
ne uenenũ ire amarũ euo¬
me: & renitte c̃seruis tuis. ut
tͥ dimittant᷑ adño peecata tua.
sic̃ euangebũ p̃cipit. Dimitti¬
te a. dimittet᷑ uobis. date &
dabit᷑ uob̃. eẜ qualẽ cupis er-¬
ga te eẽ dnm: talis esto ipse
cũ seruo tuo. Eẜ om̃e opus
qͦdeũq inchoaueris facere:
pͥmũ inuoca dm. & grͣas ei
age. E cũ consũmaueris
illud.: similit̃ fac. Inuoca dm
ex toto corde tuo .& mue¬
mes euͣ & eũ inueneris. ne

Expanded text:
us ille discedamus condemnati . us ille discedamus condemnati . Memoremus Publicanum illum, et ita oremus, ut veniam delictorum consequi mereamur. Clamor cordis nostri pulset ad aures omnipotentis Dei; quia in pura mente placabitur in tempore orationis.iam cordis projiciamus a nobis, et remittamus in nobis peccantibus. Est denique genus serpentis, quod cum coeperit ire ad bibendum aquam, antequam veniat ad fontem, evomit omne venenum. Imitare et tu hunc serpdentes sicut serpentes : et omne venenum irae amarum evome, et remitte conservis tuis, ut tibi dimittantur a Domino peccata tua, sicut Evangelium praecipit: Dimittite, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis . Et qualem cupis erga te esse Deum, talis esto ipse conservo tuo. Et omne opus quodcumque inchoaveris facere, primum invoca Deum, et gratias ei age: et cum consummaveris illud, similiter fac. Invoca Deum ex toto corde tuo, et invenies eum: et cum inveneris, ne
Abbreviated transcription (Latin):
erhitudinis carnis .&. oblecta¬
cionis. Mundꝰ enĩ ꝑibit & con¬
cupiscencia eiꝰ. O quã felicis¬
simũ bonũ ẽ .&. quͣa ualde fe¬
licissimũ splendidã pulcrhitu¬
dinẽ xꝑi amare. & radiis fulgo¬
ris eiꝰ pectoribꝰ nr̃is in lustrare:
&. omnẽ obscuritat᷑e a nobis ex¬
as ad ꝑcipienda uerba detra¬
henciũ. ne concipias mortẽ in
anima tua. Detrahentis eñi &.
audientis: utriusq esca mor-¬
tis ẽ animȩ detractio E ut
breuius concluda. detractor
ꝙ libens auditor. diabolũ por¬
tat in lingua. Euita qͣso atuis
plurimos audis. Postula tibi a
dño cor prudens. & ꝑuigilẽ sen¬
sũ: ut discernere ualeas uer¬
ba detraheneiũ. Nignores
fraudes &. insidias eoꝵ: &. in
recia eoꝵ. nͣ ueniat pes tuus.
sumꝰ de talibꝰ ꝓsternam nos
humilit᷑ in ẽspectu pii patͥs
camͣ inmediũ. ut deleat ĩp
se ẽa patͣ nͣr cȩlestis. & dũ con¬
fessi fuerimꝰ ñ nos iustifice¬
mꝰ orantes: ne sicut pharise¬

Expanded text:
 oblectationis. Mundus enim peribit, et concupiscentia ejus . O quam felicissimum bonum est, et quam valde felicissimum, splendidam pulchritudinem Christi amare, et radiis fulgoris ejus pectora nostra illustrare, et omnem obscuritatem a nobis exas ad percipienda verba detrahentium, ne concipias mortem in anima tua. Detrahentis enim et audientis, utrisque esca mortis est animae detractio. Et ut brevius concludam, detractor et libens auditor diabolum portat in lingua. Evita, quaeso, a plurimos audis. Postula tibi a Domino cor prudens et pervigilem sensum, ut discernere valeas verba detrahentium: non ignores fraudes et insidias eorum, et in retia eorum non veniat pes tuus. sumus de talibus, prosternamus nos humiliter in conspectu pii Patris camus in medium, ut deleat ea ipse Pater noster coelestis. Et cum confessi fuerimus, non nos justificemus orantes, ne sicut Pharisae
Abbreviated transcription (Latin):
dã dolores apud inferos
eũ soluisse accipiamꝰ. pote¬
state qua dñs ẽ. cui omne
genu flectit᷑ cȩlestiũ ter¬
potestatẽ etiã illis dolorib̾
qͦs soluit. ñ potuit attine¬
ri. Neq enĩ ab rabã & uel
ille pauꝑ in sinu eiꝰ. hoc ẽ
insecreto qͥetis eiꝰ in dolo¬
ribꝰ erat: int̃ qͦrũ reqͥem &
illa inferna torm̃ta legi¬
mꝰ magnũ chaosma fir¬
matũ: s nec apud inferos
eẽ dictist̾. Contigit enĩ
inqͥt mori in op̃e illũ: &
auferri ab angelis in simi
abrahȩ. Wortuus ẽ autẽ
.&. diues .&. sepultꝰ ẽ: & cũ
apud inferos intorm̃tisẽẽt.¬
& cȩtera. Uidemꝰ itaq in¬
feroꝵ mencionẽ ñ ẽẽ fac¬
tã in reqͥe pauꝑis. s insup¬
plicio diuitis. Illud etiã qͦd
iacob dicit ad filios suos. de¬
magis timuisse ne nimia
tristicia sic ꝑ tͥbaret᷑ ut
ñ ad reqͥem beatoꝵ. iret:
s ad inferos peccator Ieq
enĩ paruũ animȩ malũ ẽ

Expanded text:
dam dolores apud inferos dam dolores apud inferos eum solvisse accipiamus, ea potestate qua Dominus est, cui omne genu flectitur, coelestium, terpotestatem etiam illis doloribus, quos soluit, non potuit adtineri. neque enim Abraham uel ille pauper in sinu eius, hoc est in secreto quietis eius, in doloribus erat, inter quorum requiem et illa inferna tormenta legimus magnum chaos firmatum, sed nec apud inferos esse dicti sunt; contigit enim, inquit, mori inopem illum et auferri ab angelis in sinum Abrahae; mortuus est autem et diues et sepultus est. et cum apud inferos in tormentis esset et cetera. uidemus itaque inferorum mentionem non esse factam in requie pauperis, sed in subplicio diuitis. Illud etiam, quod Iacob dicit ad filios suos, demagis timuisse, ne nimia tristitia sic perturbaretur, ut non ad requiem beatorum iret, sed ad inferos peccatorum. neque enim paruum animae
Abbreviated transcription (Latin):
poris .& corꝑaliũ omnino
mẽbroꝵ qͥsqͥs negat. potest
negare animã ẽẽ q̃ in somnis
uidet uel ambulare se.uel
sedere. uel hac atq illac
gressu aut etiã uo latufer¬
ri aut referri: qͦd sine qua¬
dã similitudine corꝑis ñfit.
Proinde si hanc si militudi¬
nẽ etiã apud inferos ge¬
rit. ñ corꝑe alient s corꝑi
similẽ: ita etiã in locis ui¬
det᷑ ẽe̾ ñ corꝑalibꝰ. s corpo¬
raliũ similibꝰ. siue in reqͥe.
siue indoloribꝰ: quã ꝙͣ. &. il¬
lud me ñdũ inuenisse con¬
fiteor inferos appellatos.
ubi iustoꝵ animȩ reqͥes¬
cunt. Et xꝑi qͥdẽ animam
uenisse usq: ad ea loca mn
qbꝰ peccatores cruciant᷑
ut eos solueret a torm̃tis. qͦs
e̾e̾ soluendos occulta nobis
sua iusticia iudicabat: ñ
immerito credit᷑. Qͦ mͦ enĩ
alit᷑ accipiendũ sit qͦd dic¬
⁊ũ ẽ. quẽ ds suscitauit ex
mortuis solutis doloribus
in feror. qͥa ñ poterat tene¬
ri ab eis ñ uideo: nͥ ut qͦrũ¬

Expanded text:
poris et corporalium omnino membrorum quisquis negat potest negare animam esse, quae in somnis uidet uel ambulare se uel sedere uel hac atque iliac gressu aut etiam uolatu ferri ac referri, quod sine quadam similitudine corporis non fit. proinde, si hanc similitudinem etiam apud inferos gerit non corporalem, sed corpori similem, ita etiam in locis uidetur esse non corporalibus, sed corporalium similibus sine in requie siue in doloribus. Quamquam et illud me nondum inuenisse confiteor inferos appellatos, ubi iustorum animae requiescunt. et Christi quidem animam uenisse usque ad ea loca, in quibus peccatores cruciantur, ut eos solueret a tormentis, quos esse soluendos occulta nobis sua iustitia iudicabat, non inmerito creditur. quomodo enim aliter accipiendum sit, quod dictum est: quem deus suscimortuis, solutis doloribus inferorum, quia non poterat teneri ab eis , non video nisi ut quorum
Abbreviated transcription (Latin):
sicͣ illã in iob nobilẽ acmi¬
rabilẽ pacienciã. ꝓcul
qubio si posset diabolus
cernere. nollet a tẽpta¬
to utiq suꝑari. Cȩterũ
alicubi longe iã facta
qͦd nunciant. q̃ post aliqͦt
dies uera ẽe̾ firment᷑. ñ ẽ
mirandũ. Possunt enĩ hoc
efficere. ñ solũ acrimonia
cernendi etiã corꝑalia in¬
cõparabilit᷑ prȩstanciore
quã nr̃a ẽ. s etiã ipsoꝵ cor¬
poꝵ longe utiq subtilioꝵ
mira uelocitate.Com¬
ꝑ imꝰ etiã in domo ẽstitutũ
pacientẽ sꝑm immundũ.
dicere solere quando adeũ
uenire cȩpisset ex duodec̃i
milibꝰ presbit᷑. & ꝑ omĩa lo¬
ca itineris ubi ẽet .& quã
ꝓpinqͣret.& quando ingre¬
deretur: & fundũ. & domũ.
.&. cubiculũ. donec in con¬
spectu eiꝰ staret. Quȩ om̃ia.
&. si ñ ocłis paciens ille cer¬
nebat. tam̃ nͥ aliqͦ mͦ cer¬
neret. ñ tã ueracit᷑ enun¬
ciaret. Erat auͣ iste febri¬
ens. & tãꝙͣ in frenesi ista
dice bat: & forte re uera

Expanded text:
sicut illam in Iob nobilem ac mirabilem patientiam procul dubio si posset diabolus cernere, nollet a temtato utique superari. ceterum alicubi longe iam facta quod nuntiant, quae post aliquot dies uera esse firmentur, non est mirandum. possunt enim hoc efficere non solum acrimonia cernendi etiam corporalia inconparabiliter praestantiore quam nostra est, sed etiam ipsorum corporum longe utique subtiliorum mira uelocitate. Conperimus etiam in domo constitutum patientem spiritum inmundum dicere solere, quando ad eum uenire coepisset ex duodecim milibus presbyter et per omnia loca itineris ubi esset et quam propinquaret et quando ingrederetur et fundum et domum et cubiculum, donec in conspectu eius adstaret. quae omnia, etsi non oculis patiens ille cernebat, tamen nisi aliquo modo cerneret, non tam ueraciter enuntiaret. erat autem iste febriens et tamquam in phrenesi ista dicebat. et forte reuera
Abbreviated transcription (Latin):
posset sapientissimꝰ dici om¬
niũ bestiarũ. Quantũlibet
enĩ p̃uaricatores angeli de
suꝑ nis sedibꝰ. suȩ ꝑuersita¬
tis & suꝑbiȩ merĩto deiec¬
tisint: natura tam̃ excellen¬
ciores st̃ omnibꝰ bestiis ꝓptͣ
rac ionis eminenc iã. Quid gͥ
mirũ. si suo instinctu diab olꝰ
iã implens serpentẽ. eiq su¬
ũ sꝑm miscens eo more qͦ ua¬
tes dȩmoniora impleri so¬
lent. sapientissimũ eum
reddid̾at omniũ bestiarũ:
scdm animã uiuã irracio¬
Ab usione qͥppe nominis ista
sapiencia dr̃ in malo.quẽ¬
admodũ inbono astucia: cũ
ꝓpͥe magisq usitate in la¬
tina dũ taxat lingua. sa¬
pientes la udabiliter
appellentur: astuti autẽ
male cordati intelligunt.
Vnde ñ nulli sic̃ in plerisq

Expanded text:
possit sapientissimus dici ompossit sapientissimus dici omnium bestiarum. quantumlibet enim praeuaricatores angeli de supernis sedibus suae peruersitatis et superbiae merito deiecti sint, natura tamen excellentiores sunt omnibus bestiis propter rationis eminentiam. quid ergo mirum, si suo instinctu diabolus iam inplens serpentem eique suum spiritum miscens eo more, quo uates daemoniorum inpleri solent, sapientissimum eum reddiderat omnium bestiarum secundum animam uiuam inratioabussapientia dicitur in malo, quemadmodum in bono astutia; cum proprie magisque usitate in latina duntaxat lingua sapientes laudabiliter appellentur, astuti autem male cordati intelligantur. Unde nonnulli, sicut in plerisq
Abbreviated transcription (Latin):
ue recundia de beret᷑: nichil
putabant uelandũ qͥa nichil
senserant refrenandũ. Quẽ¬
admodũ. ppagaturi filios. ĩa
ante disputatũ ẽ. ñ tam̃ eo
postea quã criminis admissi
prȩdic ta ulcio sequuta ẽ. cũ
pͥusꝗͣ morerent᷑ iã in corpore
in obȩdienciũ hominũ iustis¬
simo recꝓꝓcatu in obȩdien¬
ciũ mẽbroꝵ tumultũ. mors
concepta uersaret. Nondũ
erant tales adã & eua cum
ambo nudi essent. & ñcon¬
funderent᷑. ¶ii. Serpens
aũ erat ibi prudentissimꝰ
qͥdẽ. s omniũ bestiarũ quȩ¬
erant suꝑ tȩrr̃a. quas fecerat
ñs d̾s ⁊ ransiato enĩ uerbo dic¬
tũ ẽ. prudentissimꝰ. uel sic̃ plu¬
res latini codices habent sa
accipi sapiencia solet. uel
dei uel angelor uel animȩ
racionalis tãꝗͣ si sapientes
apes etiã formicasq dicamus.
ꝓptͣ oꝑa uelut imitancia sa¬
pienciã: quãꝙͣ iste serpens
ñ irrac ionali anima sua. s
alieno iã spu. id est diabolico

Expanded text:
uerecundia deberetur; nihil uerecundia deberetur; nihil putabant uelandum, quia nihil senserant refrenandum. quemadmodum propagaturi filios, iam antea disputatum est; non tamen eo posteaquam crimen admissi praedicta ultio consecuta est, cum, priusquam morerentur, iam in corpore inoboedientium hominum iustissimo reciprocatu inoboedientium membrorum tumultum mors concepta uersaret. nondum erant tales Adam et Eua, cum ambo nudi essent et non confunderentur. Serpens autem erat ibi prudentissimus quidem, sed omnium bestiaruerant super terram, quas fecerat dominus deus. translato enim uerbo dictum est ,,prudentissimus" uel, sicut plures latini codices habent, sa in bonum accipi sapientia solet uel dei uel angelorum uel animae rationalis, tamquam si sapientes apes etiam formicasque dicamus propter opera uelut imitantia sapientiam. quamquam iste serpens non inrationali anima sua, sed alieno iam spiritu, id est diabolico,
Abbreviated transcription (Latin):
ligni uite. Anteꝙͣ huiꝰ ꝓpo¬
sitȩ seripturȩ textũ ex or¬
dine ꝑtractemꝰ: admonen¬
dũ arbitror qͦd ĩa me & alibi
in hoc oꝑe memini prȩloquu¬
tũ. illud a nobis e̾e̾ flagitan¬
dũ. ut ad ꝓpͥetatẽ litere de¬
fendat᷑. qͦd gestũ narrat ip¬
se qͥscripsit. Si aũ in uerbis
rate dictũ ob aliꝗͣ. significa¬
cionẽ accipi debet: dictũ
tam̃ ẽe̾ dubitare fas ñ est.
Noc enĩ fide narratoris: &
pollicitacione expositoris
exigit᷑¶.i.ETrant gͦ ambo
nudi. Uerũ ẽ omnino: nuda¬
erant corpora duoꝵ. homi¬
nũ in paradyso c̃uersanciũ.
nec pudebat eos. Qd enim
puderet. quando nullam
legẽ senserant in mẽbris
suis repugnantẽ legi m̃tis
suȩ : ꝗͣ illos pena peccati post
ꝑpetracionẽ p̃uaricacio¬
nis secuta ẽ. usurpante in¬
obȩdiencia ꝓ hibitũ. & iusti¬
cia puniente cõmissir Qͦa
anteqͣ. fieret nudi erant
ut dictũ ẽ. & ñ c̃fundebant᷑.
Nullꝰ erat motꝰ in corpore cui

Expanded text:
e. Antequam huius propositae scripturae textum ex ordine pertractemus, admonendum arbitror, quod iam me et alibi in hoc opere memini praelocutum, illud a nobis esse flagitandum, ut ad proprietatem litterae defendatur, quod gestum narrat ipse qui scripsit. si autem in uerbis rate dictum ob aliquam significationem accipi debet; dictum tamen esse dubitare fas non est . hoc enim a fide narratoris et pollicitatione expositoris exigitur., Erant ergo ambo nudi: uerum eerant corpora duorum hominum in paradiso conversantium, nec pudebat eos. Quid enim puderet, quando nullam legem senserant in membris suis repugnantem legi mentis suae? quae illos poena peccati post perpetrationem praeuaricationis secuta est usurpante inoboedientia prohibitum et iustitia puniente commissum. quod antequam fieret, nudi erant, ut dictum est, et non confundebantur; nullus erat motus in corpore, cui
Abbreviated transcription (Latin):
dit mulier qͥabonũ lignũ
in escã.&. qͥa placet ocłis ui¬
de re .&. decorũ ẽ cognosce¬
re: & sumens de fructu eiꝰ
edit .&. de qdͥit uiro suo secũ
boꝵ .&. agnouert qͥa nudi
erant. & consuert̃ folia fi¬
CI.&. fecert sibi capestria.
Et audierͣt uocẽ dm̃i dei aͣ¬
bulantis in paradyso ad
uesꝑã: & absconder̃t se a¬
dã a. mulier eiꝰ a facie dñi
dei in medio ligni parady¬
si. Et uocauit dñs ds adͤa.
.&. dix̃ illi. Ubi es: eł dixͣ ei.
Uocẽ tuã audiui de ambu¬
lantis in medio paradysi &
timui qͥa nudꝰ sũ. & ab scon¬
dime. eẜ dixͣ illi. Qͥs nineia¬
uit tͥ qͥa nudꝰ es. nͥ a ligno
qͦd prȩceꝑã tͥ tantũ ne ex
eo manducares. ab eo edisti

Expanded text:
dit mulier, quia bonum lignum in escam et quia placet oculis uidere et decorum est cognoscere. et sumens de fructu eius edit et dedit et uiro suo secum, borum, et agnosuerunt, quia nudi erant; et consuerunt folia fici et fecerunt sibi campestria. et audierunt uocem domini dei deambulantis in paradiso ad uesperam et absconderunt se Adam et mulier eius a facieDei, in medio ligni paradisi. Et vocavit Dominus Deus Adam, et dixit illi, Ubi es? Et dixit ei, Vocem tuam audivi deambulantis in paradiso, et timui, quia nudus sum, et abscondi me. Et dixit illi, Quis nuntiavit tibi quia nudus es, nisi a ligno quod praeceperam tibi tantum ne ex eo manducar
Abbreviated transcription (Latin):
lieri dix̃. Mul tiplicans mul¬
tiplicabo tristicias tuas. &
gemitũ tuũ. Intristic iis pa
res: maledicta tȩrra in oꝑibꝰ
tuis. In tristiciis edes illam
om̃s. diesi uite tuȩ. Spinas
tuȩ. edes panem tuũ: donec
c̃uertaris interrã exqua
sumptꝰ es qͥa tȩrra es .&. in

Expanded text:
et ei: multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum et in tristitiis parre, maledicta terra in operibus tuis; in tristitiis edes illam omnes dies vitae tuae, spinas tuae edes panem tuum, donec convertaris in terram, ex qua sumptus es, quia terra es, et in
Abbreviated transcription (Latin):
cite cuidã timuerit. ne
maiori tristicia absorbe¬
ret᷑. Proinde ut dixi. ñdũ
inueni. & adhuc q̃ro. nec
mͥ occurrit inferos alicu¬
bi inbono posuisse scrip¬
tura dũ taxat canonica. ñ
aũ in bono accipiendũ si¬
nũ abrahȩ . &. illa reqͥem qͦ
ab angelis pius pauꝑ ab¬
latꝰ ẽ. nescio utrũ quisꝗͣ
possit audire. &. ido qͦmͦ
eã apud inferos credamꝰ
ee n uideo.Uerũ hoc dũ
q̃rimꝰ. & aut inuenimꝰ. aut
ñ inuenimꝰ: urget nos lon¬
gitudo libri huiꝰ eũ aliqͣn¬
do concludere. Qua ꝓpt̃
hominẽ usq int̾ciũ cȩ¬
lũ. nescire aũ siue incor¬
pore. siue extra corpus.
& qͥa raptꝰ ẽ in paradysũ.
& audiuit in effabilia
uerba q̃ ñ licet homini
loqͥ: ñ temere affirmam
utrũ intȩrcio cȩlo sit pa¬
&. inde rursus inparadysũ
raptꝰ sit. Sienĩ ꝓpͥȩ qd̃a ne¬
morosus locꝰ translato
aũ uerbo. omĩs etiã sꝑi¬
talis quasi regio ubia¬
nimȩ bene ẽ. merito pa¬
radysus dici potest: ñ so¬

Expanded text:
cite timuerit, ne maiore tristitia absorberetur. proinde, ut dixi, nondum inueni et adhuc quaero nec mihi occurrit inferos alicubi in bono posuisse scripturam dumtaxat canonicam; non autem in bono accipiendum sinum Abrahae et illam requiem, quo ab angelis pius pauper ablatus est, nescio utrum quisquam possit audire . et ideo quomodo eam apud inferos credamus esse non uideo. Uerum hoc dum quaerimus et aut inuenimus aut non inuenimus, urget nos longitudo libri huius eum aliquando concludere. quaproptehominem usque in tertium caelum, nescire autem siue in corpore siue extra corpus, et quia raptus est inet audivit ineffabilia verba, quae non licet homini loqui; non temere affirmamus, utrum in tertio coelo sit paet inde rursus in paradisum raptus sit. Si enim proprie quidem nemorosus locus, translato autem verbo, omnis etiam spiritualis quasi regio, ubi animae bene est, merito paradisus dici potest; non so
Abbreviated transcription (Latin):
in obedienciã peccatores
c̃stituti st̃: si tantũ seđm
carnẽ in illo. ñ etiã sodm
anim̃ã fuert.xu. Ca¬
uendũ ẽ enĩ. ne uel deus
uideat᷑ auctor ẽe̾ peccati
si dat anim̃ã carni inqua
eã peccare necesse sit: uel
possit e̾e̾ anima prȩt̾ ipsi¬
us xꝑi cui lib̾andȩ a pec¬
cato ñ sit xꝑiana gr̃a ne¬
cessaria: qͥa ñ peccauit in

Expanded text:
es constituti sunt, si tantum secundum carnem in illo, non etiam secundum animam fuerunt? Cauendum est enim, ne uel deus uideatur auctor esse peccati, si dat animam carni, in qua eam peccare necesse sit, uel possit esse anima praeter ipsius Christi, cui liberandae a peccato non sit christiana gratia necessaria, quia non pecca
Abbreviated transcription (Latin):
scđm carnẽ tantũ qͣ de
illo ereata ẽ. ñ etiã sed̾m
ani mã dictũ ẽ. Qͦousq
addeo ẽtrariũ ẽ eccłastice
fidi ut parentes ad pei¬
piendã gram sc̃i baptis¬
mi etiã cũ paruulis atq
infantibꝰ currant: inqͥb
si hoc uiculũ peccati
soluit᷑. qͦd tantumͦ carnis. nͣ eti¬
ã qͦd animȩ ẽ: merito qͣrit᷑

Expanded text:
de illo creata est, non etiam secundum animam dictum est: quod usque adeo contrarium est ecclesiasticae fidei, ut parentes ad percipiendam gratiam sancti baptismi etiam cum paruulis atque infantibus currant, in quibus si hoc uinculum peccati soluitur, quod tantummodo carnis, non etiam quod animae est, merito quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores ẽstituti sunt
multi: ita & ꝑ unius obe¬
dienciã iusti c̃stituentur
multi. Ex his enĩ uerbis
apłi: qͥ defendunt anima¬
rũ ꝓpaginẽ. sentenciam
suam sic astruere moli¬
carnẽ inqͥunt potest in¬
telligi peccatũ uel pec¬
cator: ñ cogimͣ in his uer¬
bis animã ex parentib
credere. Si aũ quã uis
ꝑ illecebr̃a carnis. ñ tam̃¬

Expanded text:
peccatores constituti sunt multi, ita et per unius obedientiam justi constituentur multi . Ex his enim verbis Apostoli, qui defendunt animarum propaginem, sententiam suam sic astruere molicarnem, inquiunt, potest intelligi peccatum vel peccator, non cogimur in his verbis ex parentibus animam credere; si autem quamvis per illecebram carnis, non tam
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ ꝑgunt. Sed tam̃ nͥ a
liqͥd tã certũ ꝓferat᷑ quã
certa ꝓferuntur qͥbꝰ os¬
tenditur qͦd d̾s anim̃a fe¬
cerit. uel qͦd eã primo
homini dederit: qͦ nã modo
ꝑ diuini eloqͥi testim omũ
ista questio soluat᷑ ignoro.
similit᷑ sufflauerit d̾s in
faciem formate mulieris.
&. facta fuerit in animã
uiuã iã qͥdẽ plurimũ lu¬
cis accederet. qua cuiq
formate carni hominis ñ
ex parentibꝰ dari anim̃a
crederemꝰ adhuc tamͣ ex¬
pectaret᷑ qͥd ꝓpͥe teneret᷑
in.ꝓle. qͥ nobis modꝰ usitatꝰ
ẽ hominis ex homine. Pri¬
ma uͦ mulier alit̾ facta ẽ
& iđdo adhuc dici posset
animã ꝓpt̾ea ñ ex ada di¬
uinitꝰ eue data: qͥa ñ ex
Si aũ homini qͥ pͥmꝰ ex il¬
lis natꝰ ẽ cõmemoraret
seriptura ñ ex parentibꝰ
ducłã. s de suꝑ anim̃a da¬
tã. illud iã in cȩteris eti¬
ã tacente seriptura opor¬
teret intelligi. Nunc itaq
.ꝙ. illud ẽside remꝰ utrũ
neutr̃a ẽfirmet sentenei¬

Expanded text:
gunt; sed tamen, nisi aliquid tam certum proferatur, quam certa proferuntur, quibus ostenditur, quod deus animam fecerit uel quod eam primo homini dederit, quonam modo per diuini eloquii testimonium ista quaestio soluatur ignoro. similiter sufflauerit deus in faciem formatae mulieris et facta fuerit in animam uiuam, iam quidem plurimum lucis accederet, qua cuique formatae carni hominis non ex parentibus dari animam crederemus, adhuc tamen expectaretur, quid proprie teneretur in prole, qui nobis modus usitatus est hominis ex homine. prima uero mulier aliter facta est, et ideo adhuc dici posset animam propterea non ex Adam diuinitus Euae datam, quia non ex si autem homini, qui primus ex illis natus est, commemoraret scriptura non ex parentibus ductam, sed desuper animam datam, illud iam in ceteris etiam tacente scriptura oporteret intellegi. Nunc itaque et illud consideremus, utrum neutram confirmet sententi
Abbreviated transcription (Latin):
terẽ hominẽ. & infirman¬
t᷑ ut ꝑficiant᷑ ex pulsa suꝑ¬
bia dicentes dño ꝑ humi¬
lẽ c̃fessionẽ. mem̃to quia
puluis sumꝰ. qͥbꝰ dictũ erat
qͥd suꝑbis terra & cinis fer
ocłm qͥppe fidi ẽtuentes
dei iusticiã. ut ñ uelint
c̃stituere suã. semet ipsos
despiciunt sic̃ iob dicitꝰ
& distabescunt & estimant
se tȩrrã & cinerẽ. Noc est
enĩ: & inpuluerẽ suũ con¬
uertent᷑. Accepto aũ sꝑu
dei: dicunt. uiuo aũ iã nͣ
ego: uiuit aũ inme .xꝑs.Sic¬

Expanded text:
erem hominem et infirmantur, ut perficiantur expulsa superbia, dicentes domino per humilem confessionem: memento, quia puluis sumus, quibus dictum erat: quid superbit terra et cinis? per oculum quippe fidei contuentes dei iustitiam, ut non uelint constituere suam, semet ipsos despiciunt, sicut Iob dicit, et distabescunt et aestimant se terram et cinerem; hoc est enim: et in puluerem suum conuertentur. accepto autem spiritu dei dicunt: uiuo autem iam non ego, uiuit autem in me Chri
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd apud eccłastem scrip¬
terrã sic̃ fuit . &. sꝑs reuer¬
tet᷑ ad deũ qͥ dedit eũ. ne¬
utri sentenciȩ ẽtra alterã
suffragat᷑ ẜ inter utrãq c̃¬
sistit. Cũ enĩ isti dixerit
hinc ꝓbari. ñ a parentibꝰ
s a deo animã dari. qͦd con¬
uerso puluere interrã suã
illi. Utiq ita ẽ. Redit eñi
homini. quando in eiꝰ faci¬
em sufflauit: c̃uerso pul¬
uere id est humano corpore
interrã suã. unde pͥmitus
factũẽ. Neq enĩ ad paren¬
tes erat sꝑs rediturus. quã¬
uis inde creatꝰ . Ex illo uno
qͥ homini pͥmo datꝰ ẽ: sic̃
nec ipsa caro post mortẽ
ad parentes reuertit᷑. aqͥbꝰ
Quẽ admodũ gͦ caro ñ redit
ad homines ex qͥbꝰ creata ẽ
s ad terrã unde pͥmo ho¬
mini formata ẽ. ita & sꝑs
ñ redit ad homines a qͥbꝰ
transfusus ẽ: s ad dm aqͦ
pͥmȩ illi carni datꝰ ẽ. Quo
testimonio sane satis admo¬
nem̃ ex nehilo d̾m fecisse
animã quã pͥmo homini

Expanded text:
sten scripterram, sicut fuit, et spiritus reuertatur ad deum, qui dedit eum, neutri sententiae contra alteram suffragatur, sed inter utramque consistit. cum enim isti dixerint hinc probari non a parentibus, sed a deo animam dari, quod conuerso puluere in terram suam, illi: utique ita est. redit enim primo, quando in eius faciem sufflauit conuerso puluere, id est humano corpore, in terram suam, unde primitus factum est. neque enim ad parentes erat spiritus rediturus, quamuis inde sit creatus ex illo uno, qui homini primo datus est, sicut nec ipsa caro post mortem ad parentes reuertitur, a quibus quemadmodum ergo caro non redit ad homines, ex quibus creata est, sed ad terram, unde primo homini formata est, ita et spiritus non redit ad homines, a quibus transfusus est, sed ad deum, a quo primae illi carni datus est. Quo testimonio sane satis admonemur ex nihilo deum fecisse animam, quam primo homini
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. liber creature ereature
cęli &. t̾rȩ. quẽadmodũ dictũ ẽ
in principio fecit ds cȩlũ &
terrã pͥusquã c̃deret diem.
qͥa prius & hic cõmemora¬
ta st̃ cęlũ& tȩrra .&. postea
factꝰ ẽ dies. corrigat᷑ con¬
sequentibꝰ uerbis. qͥa &. Post
cõmemoratũ factũ diem.
rursus cȩli & t̃rȩ nom̃ ad¬
iectũ ẽ. quãquã &. hoc qͦd
positũ ẽ .cuͣr & sic ad uine¬
⁊ ũ. factꝰ ẽ dies. cui uis con¬
tencioso extorqueat aliũ
intellectũ ẽe̾ ñ posse. Si
enĩ ita ee̾t intͣpositũ ut di¬
ceret᷑. hic ẽ liber creature
cęli & t̃rȩ. factꝰ ẽ dies. fe¬
eit d̾s celũ & terra: qͥsquã
forte arbitraret librũ ere¬
ature celi & t̃re sie appel¬
latũ. qͦmꝰ appellatũ ẽ in
pͥncipio cȩlũ & terra. ante
conditũ diem: ac deinde
subiunctũ. factꝰ ẽ dies. sic̃
ibi postea narratũ ẽ qͦd ds
fecerit diem: inde ẽtinuo
rursus dictũ. fecit d̾s celũ
& terrã: tãꝙͣ sit iã quẽad¬

Expanded text:
r creaturae coeli et terrae, quemadmodum dictum est, In principio fecit Deus coelum et terram, priusquam conderet diem, quia prius et hic commemorata sunt coelum et terra, et postea factus dies; corrigatur subsequentibus verbis: quia et post commemoratum factum diem, rursus coeli et terrae nomen adiunctum est. Quamquam et hoc, quod positum est "cum" et sic adiunctum, factus est dies, cuiuis contentioso extorqueat alium intellectum esse non posse. si enim ita esset interpositum, ut diceretur: hic est liber creaturae caeli et terrae. factus est dies, fecit dte arbitraretur librum creaturae coeli et terrae sic appellatum, quomodo appellatum est in principio coelum et terra, ante conditum diem; ac deinde subjunctum, factus est dies, sicut ibi postea narratum est, quod Deus fecerit diem: inde continuo rursus dictum, Fecit Deus coelum et terram, tanquam sic jam quemad
Abbreviated transcription (Latin):
tito cũ cõmemorasset: ñ sinat
suspicari ita nc̃ se cȩlũ & t̾rã
nominasse: sic̃ inpͥnc ipio
anteqͥ. ẽe̾t creatꝰ dies. Sic e¬
nĩ uerba ẽtexuit. hic ẽ li¬
ber creaturȩ cęli & tͣrę. cũ
factꝰ ẽ dies. fecit ds cȩlũ &
terrã: ut si qͥsꝗͣ. uelit sic in

Expanded text:
tito, cum commemorasset, non sinat tito, cum commemorasset, non sinat suspicari ita se nunc caelum et terram nominasse, sicut in principio, antequam esset creatus dies. sic enim uerba contexuit: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, fecit deus caelum et terram, ut, si quisquam uelit
Abbreviated transcription (Latin):
rit pͥusꝗͣ. faceret diem: qua
racione id possit accipi suo
loco dixi. qͦd dicendũ puta¬
ui: nulli int̃cludens meli¬
us intelligendi licenciam.
creature cęli & t̃rȩ. cũ fac¬
⁊ꝰ ẽ dies: satis ut opinor os¬
tendens. ñ hic se ita cõme¬
morasse cȩlũ & terr̃a. sicut
inpͥncipio antequã fieret
dies cu tenebrȩ essent suꝑ
abyssũ. s qͦmͦ factũ ẽ cęlũ
& terra cũ factꝰ ẽ dies idest
ĩa formatis atq distinctis
partibꝰ ꝙ generibꝰ rerũ. qͥb
un iuersa creatura disposi¬
ta atq cõposita. reddit hanc
speciem q̃ mundꝰ uocat᷑. Ii¬
lud hic gͦ celũ cõme mora¬
tũ ẽ qͦd cũ creasset ds̃ firma¬
m̃tũ uocauit cũ omnibꝰ quȩ¬
in illo st̃. & ea terra q̃ cũ a¬
bysso imũ obtinet locũ. cũ
om̃ibꝰ q̃ in ea st̃: seqͥt᷑ enim
& adiungit. feeit d̾s cȩlũ &
tęrrã: ut cȩli & terre nomi¬
ne .&. pre̾misso anteꝗͣ. factũ
diem cõmemoraret .&. repe¬

Expanded text:
riusquam faceret diem, qua ratione id possit accipi, suo loco dixi, quod dicendum putavi, nulli intercludens melius intelligendi licentiam. creaturae coeli et terrae, cum factus est dies: satis, ut opinor, ostendens, non hic se ita comorasse caelum et terram, sicut in principio, antequam fieret dies, cum tenebrae essent super abyssum, sed quomodo factum est caelum et terra, cum factus est dies, id est iam formatis atque distinctis partibus et generibus rerum, quibus uniuersa creatura disposita atque conposita reddit hanc speciem, quae mundus uocatur. Illud hic ergo caelum commemoratum est, quod cum creasset deus firmamentum uocauit, cuin illo sunt, et ea terra, quae cum abysso imum obtinebat locum, cum omnibus, quae in ea sunt. sequitur enim et adiungit: fecit deus caelum et terram, ut caeli et terrae nomine et praemisso, antequam factum diem commemoraret, et repe
Abbreviated transcription (Latin):
iã dicit concludens qͦdãmͦ
cuncta q̃ ab inicio usq ad
hunc locũ dixerat. atq in¬
fert. hic ẽ liber creature
uel facturȩ cȩli & t̃rȩ: cum
factꝰ ẽ dies. Neq enĩ qͥsq
dicꝰturꝰ ẽ cȩlũ & terrã hic
ita cõmemorata. sic̃ dictũ

Expanded text:
iam dicit, concludens quodammodo cuncta, quae ab initio usque ad hunc locum dixerat, atque infert: hic est liber creaturae uel facturae caeli et terrae, cum factus est dies. neque enim quisque dicturus est caelum et terram hic ita commemora
Abbreviated transcription (Latin):
Fornicatores & adulteros.
ipse ds udicabit indie iu¬
dicii. De ꝑiuris. uir multũ
iurans. ñ effugiet peccatũ.
nec recedet plaga de do¬
mo eiꝰ. Detractio. formea¬
cio ẽ animȩ: & psalmista.
detrahentẽ secreto ꝓri¬
mo suo. hunc ꝑ seq̃bar. Dis¬
cordiã ut salomon eecinit.
detestat᷑ dñs dicens. septi¬
mũ ẽ quȩ detestat᷑ anima
mȩa. idest qͥ seminat inter
pocula mortis animȩ nrͣȩ.
Ab his pietas dñi nrͣi iħu
bis. edendũ tribuat qui
dixrit. ego sũ panis uiuus
qͥ de cȩlo descendi: qui
manducat carne̾ meã & bi¬
bit sanguinẽ meii. habet
uit᷑a ȩtna i se ipso. Sed u¬
nꝰqͣsq anteqͦ. corpus .&. san

Expanded text:
Fornicatores et adulteros ipse Deus judicabit in die judicii . De perjuriis: Vir multum jurans non effugiet peccatum, nec recedet plaga de domo ejus . Detractio, fornicatio est animae. Et Psalmista, Detrahentem secreto proximo suo, hunc persequebar . Discordiam, ut Salomon cecinit, detestatur Dominus, dicens, Septimum est quod detestatur anima mea; id est, qui seminat inter pocula mortis animae nostrae. Ab his pietas Domini nostri bis edendum tribuat, qui dixit: Ego sum panis vivus qui de coelo descendi . Qui manducat carnem meam et bibit sanguinem meum, habet vitam aeternam in semetipso . Sed unusquisque antequam corpu
Abbreviated transcription (Latin):
cepta seruantibꝰ. regnũ
cȩloꝵ. ꝓmissũ ẽ. Grandis
nãq ẽ confusio ani¬
mab laicoꝵ qͥ dicunt. qͥd
ꝑtinet ad me libros scrip¬
turarũ legendo audire.
clericus fiam: faciã ea q̃
oportet clericis facere.
Quare gͦ ñ intelligit. qͥa
panẽ & uinũ. & om̃ia hui
tͣre bona. & regni felici¬
tate᷑ equalit uult parti¬
cipare. & equali labore
Quid ꝓdest talibꝰ una par¬
te in hoc secło e̾e̾ sublimes
ad alia ꝓstratos. inia
parte fulgere auro &. p̃¬
ciosis uestibꝰ. & in alia mi¬
seriis huiꝰ secłi & uicior
caligine occupari.Non
sit tibi aliqua sollicitu¬
do. uel laiei habitꝰ ꝑsonã.
qͥa ñ ẽ ꝑsonarũ accepeio
apud dm. Similit̃ enim
mandata di seruantib

Expanded text:
antibus, regnum coelorum promissum est. Grandis namque confusio est animabus laicorum, qui dicunt: Quid pertinet ad me libros Scripturarum legendo audire vclericus fiam, faciam ea quae oportet clericis facere. Quare non intelligit, quia panem et vinum, et omnia hujus terrae bona, et regni felicitatem aequaliter vult participare, et aequali labore Quid prodest talibus una parte in hoc saeculo esse sublimes, et alia prostratos: in una parte fulgere auro et pretiosis vestibus, et in alia miseriis hujus saeculi, et vitiorum caligine occupari? Non sit tibi aliqua sollicitudo de laici habitus persona, quia non est personarum acceptio apud Deum. Similiter enim mandata Dei servantib
Abbreviated transcription (Latin):
ebriari uino. in qͦ ẽ luxuria.
Cinũ enĩ nobis d̾s ad leticiã
cordis. ñ ad ebrietat᷑ẽ do¬
nauit. Bibamꝰ gͥ ñ quantũ
gula exigit. s quantũ na¬
ture imbecillitas postulat.
ne gͥ qͦd ad medelã corꝑis
nr̃i tributũ ẽ. adꝑniciem
deputemꝰ. Adnimeia quȩso
tuis. in domo tua subiee
ꝑ uinũ capti st̾: nec est ali¬
ud ȩbrietas. quã manifes¬
tissimꝰ de mon. Ebriosus
putat se aliqͥd obtimũ ge¬
rere.cũ fuerit ad p̃cipicia
de uolutꝰ. Puinoleneiam
armat᷑ ad maledicta. &
tat᷑ mens eiꝰ. & lingua
balbutit. Nuiꝰ modi enĩ
uir: eũ se putat bibere
uinũ bibitur a umo. Plu¬
rimi nãq homines per
uinũ. maxim̾a debilitate᷑ ẽ¬
traxerͣt. nec potuert c̃se¬
tauert gulȩ ardorẽ. Sic̃
eñi piscis auidis faucibꝰ ꝓ¬
fert ut gluciat esc̃ã. repen¬
te amũ intra fauces reꝑit.
ita &. ebriosus intra se ui¬
nũ suscipit inimicũ: qͦd in¬
tra eũ mors inpellit ad
omne opꝰ nefandissimũ:¬

Expanded text:
ebriare vino, in quo est luxuria . Vinum enim nobis Deus ad laetitiam cordis, non ad ebrietatem donavit. Bibamus ergo non quantum gula exigit, sed quantum naturae imbecillitas postulat. Ne igitur quod ad medelam corporis nostri tributum est, ad perniciem deputemus. Annuntia, quaeso, tuis in domo tua subjectmonibus capti sunt. Nec est aliud ebrietas, quam manifestissimus daemon. Ebriosus putat se aliquid optimum gerere, cum fuerit ad praecipitia devolutus. Per vinolentiam armatur ad maledicta et tatur mens ejus, et lingua balbutit. Hujusmodi enim vir cum se putat bibere vinum, bibitur a vino. Plurimi namque homines per vinum maximam debilitatem contraxerunt, nec potuerunt conseraverunt gulae ardorem. Sicut enim piscis cum avidis faucibus properat, ut glutiat escam, repente hamum intra fauces reperit: ita ebriosus intra se vinum suscipit inimicum, quod intra eum mox impellit ad omne opus nefandissimum:
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ne uenenũ eiꝰ c̃sꝑgat᷑
incorda nr̃a: qͥa quãus ue¬
nenũ uita sit serpentis. ta¬
m̃ mors ẽ homini. Abscida¬
mꝰ uirgulta spmarũ de a¬
gro cordis nr̃i. ne de figant
in nobis altas radices. Sei¬
mꝰ eñi: qͦd eor nr̃m ager ẽ¬
eũ cȩlestibꝰ disc ipłinis &.
ñ sinamꝰ in agro tanti imꝑa¬
toris seminarizrrania: sed
cunctis floribꝰ uirtutũ de¬
coremꝰ qͥa in his delecꝰtatur
di. uirginitas humiliũ. E sẽꝑ
ta sit animȩ. & sic̃ ancilla
famulet᷑ dñe suȩ. Ne p̃bea¬
mꝰ uires in licitas corꝑi nr̃o.
ne cõmitat bellũ aduerfus

Expanded text:
tis, ne venenum ejus conspergatur tis, ne venenum ejus conspergatur in corda nostra: quia quamvis venenum vita sit serpentis, tamen mors est hominis. Abscindamus virgulta spinarum de agro cordis nostri, ne defigant in nobis altas radices. Scimus enim, quia cor nostrum ager eeum coelestibus disciplinis, et non sinamus in agro tanti imperatoris seminari zizania: sed cunctis floribus virtutum decoremus, quia in his delectatur odi, et virginitas humilium. CAPUT Xta sit animae, et sicut ancilla famuletur dominae suae. Ne praebeamus vires illicitas corpori nostro, ne committat bellu