comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m̃dat᷑. Natus ẽ gͦ hismahel sicut
nascunt᷑ homines ꝑmixtione sexus
utriusq: usitata lege naturȩ.
̾o dictũ ẽ scđ̾m carne̾. ñ qđ ista
beneficia dĩ nͣ sint. aut nͣ illa oꝑet᷑
d̃s. cuius opifex sapientia attingit
sicͣ scriptũ ẽ a fine usq ad finem
fortit᷑. ⁊ disponit omĩa suauit. sed
ubi significandũ fuerat di donũ
qđ indebitũ hominib gr̃a lar¬
giret᷑. sic oportuit dari filiũ. quẽ
admodũ nature ñ debebat᷑ ex¬

Expanded text:
. Natus est ergo Ismael, sicut nascuntur homines, permixtione sexus utriusque, usitata lege naturae. Ideo dictum est: Secundum carnem; non quod ista beneficia Dei non sint aut non illa operetur Deus, cuius opifex sapientia adtingit, sicut scriptum est, a fine usque in finem fortiter et disponit omnia suauiter; sed ubi significandum fuerat Dei donum, quod indebitum hominibus gratia largiretur, sic oportuit dari filium, quem ad modum naturae non debebatur ex
Abbreviated transcription (Latin):
ullomͦ potest ee̾ cõmunis: ubi di¬
uinȩ gr̃ȩ satis ꝑspicuũ clarũq
legus. ut audeat affirmare aliquã
posse animã ꝑ meritũ liberi ar¬
bitrii ut alt̃ sit xp̃c efficere: Ut gͦ
ad ꝑsonã uerbi unigeniti ꝑtinerte:
qͦ pacto ꝑ liberũ arbitriũ cõmu¬
nit omib ⁊ naturalit᷑ datũ una

Expanded text:
ullo modo potest esse communis. ubi diullo modo potest esse communis. ubi diuinae gratiae satis perspicuum clarumque legus, ut audeat affirmare aliquam posse animam per meritum liberi arbitrii ut alter sit Christus efficere? ut ergo ad personam uerbi unigeniti pertineret, quo pacto per liberum arbitrium communiter omnibus et naturaliter datum una
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd gͦ inter ee̾ arbitramur. int̾ cap̃t
⁊ m̃ebra cetera: Qđ in qͦlibet quã¬
us p̃cipuo mẽbro uelut in aliqͦ
mẽbris: sed ñ tantꝰ quantꝰ in capite.
ubi prorsus omĩs ẽ qͥnq ꝑtitus.
Ibi enĩ ⁊ uisus ẽ ⁊ auditus: & olfactꝰ.
⁊ gustus. ⁊ tactus: in cȩteris autem
solus ẽ tactus. An etiã pret̃ quod
tanꝗͣ. in tẽplo in illo corpore habi¬
tat omĩs plenitudo diuinitatis:
ẽ aliud qd̾ int̾sit int̾ illud caput
⁊ cuuislib& mẽbri excellentiam:
Est plane qđ singłari quadã sus¬
ceptiõe hoĩnis. una facta ẽ ꝑsona
cũ uerbo. De nullo enĩ scõꝵ dici
potuit aut potest aut poterit. uer¬
bũ caro factũ ẽ. Nullus scoꝵ qua¬
libet p̃sentia g̃rȩ unigeniti nom̃
accepit: ut qd̾ ẽ ipsũ dĩ u̾bũ ante
scła: hoc simul cum assũpto hõĩe
diceret᷑. Singularis ẽ illa susceptio.
nec cũ hoĩnib aliqͥb scĩs quanta¬
libet sapientia. ⁊ sc̃itate p̾stantib

Expanded text:
 interesse arbitramur inter caput et membra cetera, quod in quolibet quamuis praecipuo membro, uelut in aliquomembris, sed non tantus, quantus in capite, ubi prorsus omnis est quinquepertitus. ibi enim et uisus est et auditus et olfactus et gustus et tactus, in ceteris autem solus est tactus. an etiam praeter hoc, quod tamquam in templo in illo corpore habitat omnis plenitudo diuinitatis, est aliud quod intersit inter illud caput et cuiuslibet membri excellentiam? est plane, quod singulari quadam susceptione hominis illius una facta est persona cum uerbo. de nullo enim sanctorum dici potuit aut potest aut poterit: uerbum caro factum est; nullus sanctorum qualibet praestantia gratiae unigeniti nomen accepit, ut quod est ipsum dei uerbum ante saecula, hoc simul cum assumto homine diceretur. singularis est illa susceptio nec cum hominibus aliquibus sanctis quantalibet sapientia et sanctitate praestantibus
Abbreviated transcription (Latin):
ul posteri qui ꝓpt᷑ hoc credant: non
perando qđ non uident saman¬
uꝰ qđ uident. Quȩ fides ẽ enerius
iebilis: nec fides omĩno dicenda:
quando qͥdẽ fides ita definita est.
fices ẽ sperantiũ substantia: conuie¬
to rerũ quȩ ñ uident᷑. Unde etiã
meadẽ ubi ⁊ hoc scriptũ ẽ ad hebre¬
osepła. eũ consequent᷑ enumerasset
qscia qͥ dõ fide placuert: scđm fidẽ
inqͥt mortui sunt hi om̃s cũ nͥ acce¬
pissent reꝓmissioẽs: sed longe eas
uidentes.: ⁊ salutantes. & confiten¬
tes qr hospites ⁊ ꝑegrini st᷑ suꝑ t̾rã.
Et paulopost eantlem fidi laudem
ita conclusit. Et om̃s inqͥt testimo¬
niũ consecuti ꝑ fidẽ: ñ tulert̃ pro¬
missioẽsdi. Pro nob̾ enĩ meliora ꝓ¬
uider̃t ne sine nob̾ ꝑfecti ꝑficeren
Iłec laus fidei ñ ee̾t: nec om̃ino ut iã
dixi fides eẽt. si homines in credendo
pͥmia uisibilia conseg̃rent᷑. hoc ẽ fi
delib merces inmortalitatis in hoc

Expanded text:
jam posteri qui propter hoc credant, non jam posteri qui propter hoc credant, non sperando quod non vident, sed amando quod vident. Quae fides est enervis et debilis, nec fides omquando quidem fides ita definita est: fides est sperantium substantia, conuictio rerum quae non uidentur. unde etiam in eadem, ubi et hoc scriptum est, ad Hebreos epistola, cum consequenter enumerasset quosdam, qui deo fide placuerunt: secundum fidem, inquit, mortui sunt hi omnes, cum non accepissent promissiones, sed longe eas uidentes et salutantes et confitentes, quia hospites et peregrini sunt super terram. et paulo post eandem fidei laudem ita conelusit: et omnes, inquit, testimonium consecuti per fidem non tulerunt promissiones dei; pro nobis enim meliora prouiderunt, ne sine nobis perfecti perficerentur. haec laus fidei non esset nec omnino, ut iam dixi, fides esset, si homines in eredendo praemia uisibilia sequerentur, hoc est, si fidelibus merces inmortalitatis in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Poterat etiã hoc donare creden¬
tib: ut nec istius experirent᷑ corpo¬
ris mortẽ. S si hoc fecisset: carni
quȩdã felicitas adderet᷑: minuerĩ
autẽ fidei fortitudo. Sic enĩ hoĩne
mortẽ istã timent. ut ñ ob aliud
felices dicerent eẽ xp̃ianos. nͥ qd
mori omĩno ñ possent: ac ꝑ hoc ut¬
mo ꝓpter illã uitã quȩ post ifin
mortẽ beata futura ẽ. ꝑ uirtuo
etiã contempnendȩ ipsus moris
ad xp̃i grãm festinaret: sedꝓpit
remouendã mortis molestiã delicatiꝰ
qlus fidelib suis sine dubitatiõe do¬
auit. Quid eñi magnũ erat uiden¬
ad ñ mori eos qui crederent. eredere
Q ñ moriturũ: Quanto ẽ mauis. qͣnͣ¬
d forttus. qͣnto laudabilius. ita qre¬
dere ut se speret moritirus sine sille
nirũ: Deniq hoc quibdã infine
ungiet᷑. ut mortẽ istã repentina cõ¬
mitatione nͥ sentiant: sed simul cũ
resurgentib rapiant᷑ in nubib ob¬
uiuant. Et recte illis: qi non erunt

Expanded text:
poterat etiam hoc donare credentibus, ut nec istius experirentur corporis mortem. Sed, si hoc fecisset, carnis quaedam felicitas adderetur, minueretur autem fidei fortitudo. Sic enim homines mortem istam timent, ut non ob aliud felices dicerent Christianos, nisi quod mori omnino non possent. Ac per hoc nemo propter illam vitam, quae post istam mortem beata futura est, per virtutem etiam contemnendae ipsius mortis ad Christi gratiam festinaret; sed propter removendam mortis molestiam delicatius plus fidelibus suis sine dubitatione donavit. Quid enim magnum erat, videndo non mori eos qui crederent, credere se non moriturum? Quanto est majus, quanto fortius, quanto laudabilius, ita credere, ut se speret moriturus sine fine victurum? Denique hoc quibusdam in fine largietur, ut mortem istam repentina commutatione non sentiant, sed simul cum resurgentibus rapiantur in nubibus obvivant . Et recte illis, quia non erunt
Abbreviated transcription (Latin):
duo sic accipiamꝰ. quasi ñ liceat
dicere uel istã sapientiã quȩ in
reb humanis ẽ: uel illã scientiã
quȩ in diuinis. Loquendi enĩ
latiore consuetudine: utrũq
sapientia. utrũq scientia dici
potest. Nullomͦ tam̃ scriptũ eẽt
apd̃ apłm alii dat᷑ sermo sapien¬
tiȩ. alii sermo scientie ñ ⁊ ꝓpͥe

Expanded text:
n liceat dicere, vel istam sapientiam quae in rebus humanis est, vel illam scientiam quae in divinis. Loquendi enim latiore consuetudine, utraque sapientia, utraque scientia dici potest. Nullo modo tamen scriptum esset apud Apostolum, Alii datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae; nisi e
Abbreviated transcription (Latin):
absconditi: ut neq false phyloso¬
phiȩ loquacitate seducam᷑: neq
false religioĩs suꝑsticionȩ t̾reano
Et cũ diuinos libros legimꝰ: in tan¬
ta multitudine ueroꝵ intellectuũ
qͥ de paucis uerb̾ eruunt᷑ ⁊ sanita¬
te catholicȩ fidei mumunt᷑. id po¬
tissimũ diligamꝰ qđ certũ apparu¬
erit eũ sensisse quẽ legimꝰ. Si autẽ
hoc latet: id certe qđ circũ stantia
scripture ñ impedit: & cũ sana
fide concordat. Si autẽ ⁊ script¬
rȩ circũstantia ꝑtractari ac discuti ñ
potest: saltẽ io solũ qđ fides sana pͥ¬
scribit. Aluit est enĩ qͥd potissimum
scriptor senserit ñ dinoscere: aliud
autẽ a regula pietatis errare. Si utrũ¬
q iutet᷑.: ꝑfecte se habet fructus le¬
gentis. Si uͦ utrũq uitari ñ potest:
etiã si uoluntas scriptoris incertasit:
sane ficdi congruã ñ inutile est eru¬

Expanded text:
absconditi, ut neque falsae philosoabsconditi, ut neque falsae philosophiae loquacitate seducamur neque falsae religionis superstitione terreamur. et cum diuinos libros legimus in tanta multitudine uerorum intellectuum, qui de paucis uerbis eruuntur et sanitate catholicae fidei muniuntur, id potissimum deligamus, quod certum adparuerit eum sensisse, quem legimus; si autem hoc latet, id certe, quod circumstantia scripturae non inpedit et cum sana fide concordat; si autem et scripturae circumstantia pertractari ac discuti non potest, saltem id solum, quod fides sana praescribit. aliud est enim, quid potissimum scriptor senserit, non dinoscere, aliud autem a regula pietatis errare. si utrumque uitetur, perfecte se habet fructus legentis; si uero utrumque uitari non potest, etiam si uoluntas scriptoris incerta sit, sanae fidei congruam non inutile est eru
Abbreviated transcription (Latin):
coleremꝰ in simulachro telluris:
nẽ inuitat ut aerẽ colamus.
Elem̃ta st̃ ista: quib mundꝰ iste
consistit. Hoc gͦ apłs paulus in
epła sua ꝓponens. cauete inquit
ne qͥs uos decipiat ꝑ phylosophiã &
inanẽ fallaciã scłm elem̃ta huiuis
mundi. Ipsos enĩ tangebat: qͥ quasi
prudentius ẏdola exponunt. Ido eũ
diceret phylosophiã. un eodẽ loco ait
si qualescũq ad oratores symulacror.
s quasi doctiores inter pretatores sig¬
noꝵ cauendos ẽẽ admonens.
Pespondendũ ẽ hõinib qͥ calũp.¬
ram iͦ affectant: ut quicqͥd ipsi de natura
rerũ ueracib argum̃tis demonstran
potuerint: ostendamꝰ nr̃is litteris
ñ ẽẽ contrariũ. Quicqͥd autẽ de qͥ¬
buslibet sius uoluminib in nr̃is
litteris id ẽ catholicȩ fidi contraru
ꝓtulerint : Aut etiã aliqua facultat
ostendamꝰ aut nulla dubitatione
credamꝰ ẽẽ falsissimũ: atq ita tene.¬
anus mediatorẽ nruͣm in qͦ sunt
om̃s thesauri sapientiȩ ⁊ scientiȩ

Expanded text:
coleremus in simulacro telluris: nunc invitat ut aerem colamus. Elementa sunt ista, quibus mundus iste consistit. Hoc ergo apostolus Paulus in Epistola sua proponens: Cavete, inquit, ne quis vos decipiat per philosophiam et inanem fallaciam, secundum elementa mundi hujus . Ipsos enim tangebat, qui quasi prudentibus idola exponunt. Ideo cum diceret philosophiam; in eodem loco ait, si qualescumque adoratores simulacrorum, sed quasi doctiores interpretatores signorum cavendos esse admonens. espondendum est hominibus, qui calufectant, ut, quidquid ipsi de natura rerum ueracibus documentis demonstrare potuerint, ostendamus nostris litteris non esse contrarium, quidquid autem de quibuslibet suis uoluminibus his nostris litteris, id est catholicae fidei contrarium protulerint, aut aliqua etiam facultate ostendamus aut nulla dubitatione credamus esse falsissimum, atque ita teneamus mediatorem nostrum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae atque scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
mmĩ ubiq pͣsens ẽ ⁊ ubiq totus pͣsens. nec
tp̃sncuubiq habitans s in templo suo:cui
autẽ habitans ab aliis amplius: ab
aliis minus. De ipso uͦ capite nr̃o
Non id̾o corporalit̾ ꝙr corporeus est
ds: sed aut uerbo translato ususẽ.
tanquã in templo manu facto ñ
corporalit᷑. s umbralit᷑ habitaue.¬
rit. id: p̃figurantib signis: nã illas
omẽs obseruatioẽs umibras futu¬
roꝵ uocat. etiã ipso translato uo¬
cabulo: summꝰ enĩ ds̃ sic̃ scriptũ ẽ
ñ in manu factis templis habitat:
gine tanꝗͣ. in templo habitat d̾s.
hinc ẽ enĩ qđ cũ uideis signũ peten-¬
tib dixissei. soluite templũ hoc. &

Expanded text:
i ubique praesens est et ubique totus praesens, nec ubique habitans sed in templo suo, cui autem habitans ab aliis amplius ab aliis minus. De ipso uero capite nosnon ideo \'corporaliter\', quia corporeus est deus. sed aut uerbo translato usus est, tamquam in templo manu facto non corporaliter sed umbraliter habitauerit, id est praefigurantibus signis — nam illas omnes obseruationes umbras futurorum uocat etiam ipso translato uocabulo; summus enim deus. sicut scriptum est. non in manufactis templis habitat —, gine, tamquam in templo habitat deus. hinc est enim, quod Iudaeis signum petentibus cum dixisset: Soluite templ
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ sp̃c dono qͥ omĩ datus ẽ docet. Unde
se etiã petrus de baptizato incircũcis
centurione cornelio defendit apud
uideos qͥ crediderant dicens: ñ se po¬
accepisse claruerat. Na ipso grauis¬
simo documto etiãm ad galathas
usus ẽ paulus cũ diceret. Hoc solũ
discere uolo a uobis. Ex oꝑib legis
sp̃m accepistis: an ex auditu fideiꝰ
& paulopost. Qui gͦ tribuit uobis¬

Expanded text:
itus dono, qui omnibus datus est, docet. Unde se etiam Petrus de baptizato incircumciso Centurione Cornelio defendit apud Judaeos qui crediderant, dicens non se po sanctum accepisse claruerat . Nam et ipso gravissimo documento etiam superius usus est Paulus, cum diceret, Hoc solum volo discere a vobis: Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Et paulo post, Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ubi similis quȩstio de pace in xp̃o
iudeoꝵ gentiũq tractatur: hoc dic̃.
Non enĩ accepistis sp̃m seruitutis s ertnac¬
iterũ in timore: sed açcepistis sp̃m p̃s. lxrx.¬
ad optiõĩs filioꝵ in qͥ clamus abba
tineant ad ꝓmissionẽ hereditatis. Non
enĩ eũgłit atũ est gentib nͥ post ascensi¬

Expanded text:
ubi similis quaestio de pace in Christo Judaeorum Gentiumque tractatur, hoc dicit: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore; sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, pertineant ad promissionem haereditatis. Non enim evangelizatum est Gentibus, nisi post ascens
Abbreviated transcription (Latin):
fundam̃ta terre intelligunt᷑ quoꝵ¬
terrenã felicitatẽ p̃pollentẽ atq potente
homines uidendo. eoꝵ auctoritate ad
huiusmodi bona concupienda ꝑtrahin¬
tur. & adipiscendo coedificant᷑. tanquã
terra suꝑ terrã: sic̃ in illo suꝑno edificio

Expanded text:
guntur, quorterrenam felicitatem praepollentem atque potentem homines invidendo, eorum auctoritate ad hujusmodi bona concupiscenda pertrahuntur, et adipiscendo coaedificantur tanquam terra super terram, sicut in illo superno aedificio
Abbreviated transcription (Latin):
Igit᷑ iã ñ estis ꝑegrini ⁊ inqͥlini: sed
estis ciuies scõꝵ ⁊ domestici di: suꝑ¬
edificati suꝑ fundam̃tũ apłoꝵ ⁊ pro¬
pħarũ. Habes constructionẽ tantȩ
ciuitatis. S om̃is ista compages ubi
nitit᷑  ubi incũbit. ut nusquã cadat:
in illo qͥdẽ duo parietes cõpaginant᷑.
Heq enĩ angulũ faciunt nͥ duo¬
parietes in unũ de diuerso uenien¬
tes.sicͣ popłi duo ex circũcisione
⁊ p̃pucio ad pace̾ xp̃ianã sibimet
conexi in una fide una spe una
caritate. Sed si angulus sumus

Expanded text:
 inquilini; sed estis cives sanctorum, et domestici Dei, superaedificati super fundamentum Apostolum et Prophetarum.» Habes constructionem tantae civitatis. Sed omnis ista compages ubi innititur, ubi incumbit, ut nusquam cadat? ginantur. Neque enim angulum faciunt, nparietes in unum de diverso venientes: sic et populi duo ex circumcisione et ex praeputio, ad pacem christianam sibimet connexi in una fide, una spe, una charitate. Sed si angulus summus
Abbreviated transcription (Latin):
Si grege subditũ cogites: xp̃c pastor
pastoꝵ. Si fabricã cogites. xp̃c fun¬
dam̃tũ fundam̃tor. In ȩdificiis is¬
tis: ñ potest ee̾ idẽ lapis in uno. ⁊ in
sũmo. Si fuerit in imo: in sũmo¬
ñ erit. Si in sũmo fuerit: in imo¬
ñ erit. Angustias enĩ omĩpotentiȩ
corpora paciunt᷑: nec ubiq eẽ pos¬
sunt nec semꝑ. Diuinitas autem
quȩ ubiq p̃sto ẽ undiq ad eã potest
diici similitudo: & totũ potest ee̾ in

Expanded text:
gregem subditum cogites, Christus pastor pastorum: si fabricam cogites, Christus fundamentum fundamentorum. In aedificiis istis non potest esse idem lapis in imo et in summo: si fuerit in imo, in summo non erit; si in summo fuerit, in imo non erit. Angustias enim omnia pene corpora patiuntur; nec ubique esse possunt, nec semper: Divinitas autem quae ubique praesto est, undique ad eam potest duci similitudo; et totum potest esse i
Abbreviated transcription (Latin):
illi suꝑ illũ : si illi st in fundamͣto
ipse in angulo. Sed cogitet qͥ hoc
dicit angulũ ⁊ infundam̃to esse.
Neq enĩ ibi tantũ ẽ angulus ubi
uidet᷑. ut surgat in apicẽ. A fun¬
dam̃to enĩ incipit. Nã ut noue¬

Expanded text:
illi super illum, si illi sunt in fundamento, ipse in angulo. Sed cogitet qui hoc dicit, angulum et in fundamento esse. Neque enim ibi est tantum angulus ubi videtur, ut surgat in apicem: a fundamento enim incipit. Nam ut nove
Abbreviated transcription (Latin):
ciues fortasse etiã ⁊ ipsi sunt montes.
suꝑ qͦs fundam̃ta sunt huius ciuitatis:
cuius portas diligit dnͣs. Dicat ergo
alius ciuis hoc aꝑte: ne nos suspicari
uideam᷑. Loquens ad gentes ⁊ cõme¬
morans ut redirent ⁊ quasi consti¬
tuerent᷑ in fabricã sc̃am: suꝑ edifi¬
cati inqͥt suꝑ fundam̃tũ apłoꝵ ⁊ ꝓ¬

Expanded text:
ta ut etiam ipsi sint montes, super quos fundamenta sunt hujus civitatis, cujus portas diligit Dominus. Dicat ergo alius civis hoc aperte ne nos suspicari videamur. Loquens ad Gentes, et commemorans ut redirent, et quasi construerentur in fabricam sanctam, «Superaedificati,» inquit, «super fundamentum Apo
Abbreviated transcription (Latin):
etatib Ergo fundam̃tũ ⁊ lapis angu¬
laris ipse ẽ: & ab imo surgens si tamen
ab imo. E enĩ origo fundam̃ti huius:
sũmitatẽ tenet. Et quẽadmodũ fun¬
dam̃tũ corporeȩ fabricȩ in uno ẽ: sic
fundam̃tũ spiritalis fabricȩ in sũmo
ẽ. Si ad terrã edificarem᷑: in imo nob̃
ponendũ erat fundamtũ. Quia cȩ¬
lestis fabrica ẽ: ad cȩlos p̃cessit fun¬
damentũ nr̃um. Ipse gͦ angularis
tantes fabricã ciuitatis faciunt uiuũ libro¬
dicimus fundam̃ta cęli quib regnũ si ad li¬
cȩloꝵ suꝑ edificat᷑ in scĩs ⁊ fidelibus teram
quos dicit scriptura lapides uiuos. uiiͦ.
quoꝵ fundam̃tũ est pͥmitus ipse
mentũ aliud nemo pot̃ ponere p̃t̾
locus cęlestis erigit᷑. ut eã sectando
coedificemur. unde dic̃ ad ephesios
iã non estis ꝑegrim ⁊ inquilinos
estis ciues scõꝵ ⁊ domestici di suꝑ

Expanded text:
eris» ? Ergo fundamentum et lapis angularis ipse est, ab imo surgens; si tamen ab imo. Etenim origo fundamenti hujus summitatem tenet: et quemadmodum fundamentum corporeae fabricae in imo est; sic fundamentum spiritualis fabricae in summo est. Si ad terram aedificaremur, in imo nobis ponendum erat fundamentum: quia coelestis fabrica est, ad coelos praecessit fundamentum nostrum. Ipse ergo angularis i, portantes fabricam civitatis, faciunt vivum quodicimus fundamenta coeli, quibus regnum coelorum superaedificatur in sanctis et fidelibus, quos dicit Scriptura lapides vivos : quorum fundamentum est primitus ipse mentum aliudlocus coelestis eligitur, ut eam sectando coaedificemur; unde dicit ad Ephesios, «Jam non estis peregrini et inquilini; sed estis cives sanctorum et domestici
Abbreviated transcription (Latin):
quib fundamͣtũ e̾ ciuitatis se tene¬
rent in se: sequit᷑ ibi ⁊ ait. Ipso sũmo
existente lapide angulari. xp̃o iħy.
Ne itaq putarent gentes ñ se ꝑtine¬
re ad syon erat enim quedã ciuitas
syon terrena quȩ ꝑ umbrã gestauit
imaginẽ cuiusdã syon de qua mͦ dr̃

Expanded text:
quibus fundamentum est civitatis, se tenerent in se; secutus ibi ait, «Ipso summo existente lapide angulari Christo Jesu.» Ne itaque putarent Gentes non se pertinere ad Sion: erat enim quaedam civitas Sion terrena, quae per umbram gestavit imaginem cujusd
Abbreviated transcription (Latin):
Uos dix̃ qͦui erant ꝓpe  Iudeos.
qui unum dm̃ colebant. Quos dix̃
qui erant delonge: Gentes quȩ di¬
misert dm a qͦ facti erant: & colebant
illa quȩ ipsi facerent. Non enĩ regio sex libͦ¬
Amas dm̃ ꝓpe es. Odisti dm̃. longe es. ar̃. ꝓsperiar

Expanded text:
. Quos dixit qui erant prope? Judaeos, quia unum Deum colebant. Quos dixit qui erant longe? Gentes, quia dimiserant eum a quo facti erant, et colebant illa quae ipsi fecerant. Non enim regioA
Abbreviated transcription (Latin):
minis aduentũ preñciandũ in rerũ
natura pret̾ usitatũ nature cursũ
mirabilit̾ facta st̃. ministrantib an¬
gelis ẽẽ facta : ut tam̃ ubiq creator
uel reparator creaturarũ non sit. nͥ
qͥ plantatore ⁊ rigatore quolibet
solus increm̃tũ dat ds. It innotescat¬

Expanded text:
iandum in rerum natura praeter usitatum naturae cursum mirabiliter facta sunt, ministrantibus angelis esse facta, ut tamen ubique creator uel reparator creaturarum non sit, nisi qui plantatore et rigatore quolibet solus incrementum dat deus. Ac pe
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ĩa etiã quȩ ad hanc gr̃am signi de¬
ficandã non naturali motu rerum si ad li¬
s mirabilit̾ facta sunt: eorũ etiã
de latere uiri ⁊ hoc dormientis.
quȩ ꝑ ipsũ firma facta ẽ tanquã
eus osse firmata: ille autẽ ꝓpter
ipsã infirmus. qr in locũ costȩ non
costa s caro suppleta ẽ: non hoc ha
buit pͥma rerũ conditio. quando
sexto die dictũ ẽ masculũ ⁊ feminã
fecit eos. ut femina omnino sic fieret:
s tantũ hoc habuit qr ⁊ sic fieri posset.
ne contra causas quas uoluntate in¬
stituit. mutabili uoluntate aliquid
faceret. Qd autẽ fieret ut omĩno
aliud futurũ ñ eẽt: absconditum
erat in dõ qͥ uniuersa creauit. Sed
qm̃ sic dixit absconditũ ut innotes¬

Expanded text:
omnia etiam quae ad hanc gratiam signiomnia etiam quae ad hanc gratiam significandam, non naturali motu rerum, sed mirabiliter facta sunt, eorum etiam de latere viri, et hoc dormientis, quae per ipsum firma facta est, tanquam ejus osse firmata, ille autem propter ipsam infirmus, quia in locum costae non costa sed caro suppleta est; non habuit hoc prima rerum conditio, quando sexto die dictum est, Masculum et feminam fecit eos, ut femina omnino sic fieret; sed tantum hoc habuit, quia et sic fieri posset, ne contra causas quas voluntate instituit, mutabili voluntate aliquid fieret. Quid autem fieret, ut omnino aliud futurum non esset, absconditum erat in Deo, qui universa creavit. 35. Sed quoniam sic dixit absconditum, ut innotes
Abbreviated transcription (Latin):
abet ds̃ inseipso absconditas que¬
rũdã factoꝵ causas quas rebus
conditis ñ inseruit: easq implet ñ illo
oꝑe ꝓuidentiȩ qͦ naturas substituit ut
sint: sed illo qͦ eas administrat. ut uo¬
luerit: quas ut uoluit condidit. Ibiẽ
& grã. ꝑ quã salui fiuint peccatores.
Nã qđ attinet ad naturã iniqua sua
uoluntate deprauatã. recursũ ꝑ sem&
ipsam ñ habet s ꝑ dĩ gr̃am: qua ad¬
iuiiat᷑ ⁊ instauratur. Neq enĩ desꝑan¬
di sunt homines ꝓpter illã sententiã in
qua scriptũ est. Om̃s qui ambulant
in ea: non reuertent᷑. Dictũ est enum
scđm pondus iniqͥtatis suȩ: ut quod
reuertit᷑ qͥ reu̾tit᷑ ñ sibi tribuat s gr̃ȩ
di: ñ ex oꝑib ne forte extollat᷑. Prop.¬
terea misteriũ grẽ huius apłs abscon¬
ditũ dix̃: non in mundo in quo sunt
absconditȩ causȩ rationales omniũ
rerũ naturaliter oriturarũ. sicut
absconditus erat leui in lũbis abrahe
quando ⁊ ipse decimatus ẽ sed in

Expanded text:
eus in se ipso absconditas quorundam factorum causas, quas rebus conditis non inseruit, easque inplet non illo opere prouidentiae, quo naturas substituit, ut sint, sed illo, quo eas administrat, ut uoluerit, quas, ut uoluit, condidit. ibi est et gratia, per quam salui fiunt peccatores. nam quod adtinet ad naturam iniqua sua uoluntate deprauatam, recursum per semet ipsam non habet, sed per dei gratiam, qua adiuuatur et instauratur. neque enim desperandi sunt homines in illa sententia, in qua scriptum est: omnes, qui ambulant in ea, non reuertentur. dictum est enim secundum pondus iniquitatis suae, ut, quod reuertitur qui reuertetur, non sibi tribuat, sed gratiae dei, non ex operibus, ne forte extollatur. Propterea mysterium gratiae huius apostolus absconditum dixit non in mundo, in quo sunt absconditae causales rationes omnium rerum naturaliter oriturarum, sicut absconditus erat Leui in lumbis Abrahae, quando et ipse decimatus est, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
tune. ut illi uidearis importunꝰ quli
ñ libent᷑ audit quȩ dicunt᷑ meii n
tam̃ scias hoc illi ẽẽ oportuũ &
dilectionẽ ciia sanitatis euus. ana
teneas mansueto ⁊ modesto ⁊ fãd

Expanded text:
tune, ut illi videaris importunus, qui non libenter audit quae dicuntur in eum; tu tamen scias hoc illi esse opportunum, et dilectionem curamque sanitatis ejus animo teneas mansueto, et modesto,
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ ergo bonũ est. mͥ factũ eͣ mors
Absit. S pecc̃m ut appareat pecc̾m.
ꝑ bonũ mͥ operatũ ẽ mortẽ. Neq enĩ
lex iubebat delictũ. ut illa sub intͣn¬
te habundaret delictũ : sed suꝑbos
multũ sibi tribuentes. mandati sc̃i
⁊ iusti ⁊ boni abiectione reos etiã p̃ua¬
ricationis effecerat: ut eo mͦ humi¬
liati discerent ad gr̃am ꝑtinere per
fidẽ: ut iã non ẽent legi subditi ꝑ
reatũ. s legi sociati ꝑ iusticiã. Idem
quippe apłs dicit. qr prius quã uenir&s.
fides sub lege custodicbamn. conclu¬
si in eam fidem quȩ post ea reuelata.ẽ
Itaq lex inquit pedagogus nͣr erat
in xp̃o iħu. Sed postea quã uenit fi¬
des iã non sumꝰ sub pedagogo. qr
nos reatus legis nͣ obligat: ia ꝑ gra¬
tiã liberatos. Namq ante quã sp̃ita¬
lem grãm humiliati reciꝑemus:
nichil nͥ mortificabat nos littera.
iubens qđ non possemus implere.
Unde idem dic̃. Littera occidit. spͣs
autẽ uiuificat. Rursus eiusdem

Expanded text:
t. mihi factum est mors? absit. sed peccatum ut adpareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. neque enim lex iubebat delictum. ut illa subintrante abundaret delictum, sed superbos multum sibi tribuentes mandati sancti o et iusti et boni adiectio reos etiam praeuaricationis effecerat, ut eo modo humiliati discerent ad gratiam pertinere per fidem, ut iam non essent legi subditi per reatum. sed legi sociati per iustitiam. idem quippe apostolus dicit. quia priusquam ueniret fides. sub lege custodiebamur conclusi in eam fidem, quae postea reuelata est. itaque lex. inquit. paedagogus noster erat in Christo Iesu; sed posteaquam uenit fides, iam non sumus sub paedagogo. quia nos reatus legis non obligat, iam per gratiam liberatos. namque antequam spiritalem gratiam humiliati reciperemus. nihil nisi mortificabat nos littera iubens, quod non possemus inplere. unde idem dicit: littera occidit. spiritus autem uiuificat. rursus eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
saluus. Nam si sp̃m littere detrahas:
littera occidit. Si occidit: ubi spes:
iħu xp̃i daret᷑ credentib E x hac ꝓ¬
missione hoc ẽ ex dĩ beneficio ipsa lex
implet᷑. sine qua ꝓmissione pͣuaricato¬
res facit: uel usq ad effectũ mali oꝑis.
si etiã regulã timoris concupis centie
flãma transcendit: uel certe in sola
uoluntate. si timor penȩ suauitatem
libidinis uicerit. Qđ enĩ ait conclu¬
sit scriptura omĩa sub peccato. ut
ꝓmissio ex fide ibu xp̃i daret᷑ creden.¬
tib ipsius conclusionis utilitas data ẽ.
rlam conclusit ad quos usus: nisi
quẽ admodũ alibi dicit. prius autẽ
quã ueniret fides sub lege custodie¬
bamͣ conclusi in eandẽ fidem que
postea reuelata est: Lex gͦ data est
ut gr̃a quęreret᷑: gr̃a data ẽ ut lex
impleretur. Neq enĩ uicio suo non
implebat᷑ lex. s uicio prudentiȩ car-¬
nis: qđ uiciũ ꝑ legẽ demonstrandũ.

Expanded text:
salvus. Nam si Spiritum litterae detrahas, salvus. Nam si Spiritum litterae detrahas, littera occidit: si occidit, ubi spes? Jesu Christi daretur credentibus. Ex hac promissione, hoc est, ex Dei beneficio ipsa lex impletur, sine qua promissione praevaricatores facit; vel usque ad effectum mali operis, si etiam repagula timoris concupiscentiae flamma transcenderit, vel certe in sola voluntate, si timor poenae suavitatem libidinis vicerit. Quod enim ait, Conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus; ipsius conclusionis utilitas dicta est. Nam Conclusit ad quos usus, nisi quemadmodum alibi dicit, Priusquam autem veniret fides, sub lege custodebamur, conclusiin eam fidem quae postea revelata est ? Lex ergo data est, ut gratia quaereretur: gratia data est, ut lex impleretur. Neque enim suo vitio non implebatur lex, sed vitio prudentiae carnis: quod vitium per legem demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
iã ceco illuminato qͥd dicit: Si enĩ
data ee̾t lex quȩ posset uiuificare¬
om̃ino ex lege esset iusticia. Intendite.
respondeamus ⁊ dicamus. Quid ẽ qđ
dixit.: Si data ẽẽt lex quȩ posset iuuifi¬
care: om̃ino ex lege ess iusticia. Si non
poterat uiuificare: ut qͥd data est. Secut᷑
adiunxit. Sed conclusit scriptura omia
sub peccato: ut ꝓmissio ex fide iħu xp̃i
daretur credentib Promissio illumina¬
tionis. ꝓmissio dilectionis. ex fide iħu
xp̃i ut daret᷑ credentibus: scriptura illa
id est lex conclusit om̃ia sub peccato.
Quid ẽ conclusit omia sub peccato:
Fecit delictorẽ etiã p̃uaricatorẽ: nã sana¬
re ñ potuit peccatorẽ. Conclusit omĩa
sub peccato. S qua spe: Spe gr̃e: spe
miscđĩȩ. Accepisti legẽ: stare uoliuisti.
ñ potuisti. A suꝑbia cecidisti. languo¬
rẽ Atuũ uidisti. Curre ad midicum:
laua faciem. Opta. xp̃m: confitere. xp̃m.
crede in xp̃m. Accedit sp̃s littere: & eriᷤ

Expanded text:
luminatus, quid dicit? Si enim data esset Lex quae posset vivificareomnino ex Lege esset justitia. Intendite: respondeamus, et dicamus: quid est quod dixit? Si data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Si non poterat vivificare, ut quid data est? Secutus adjunxit: Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Promissio illuminationis, promissio dilectionis ex fide Jesu Christi, ut daretur credentibus, Scriptura illa, id est, Lex, conclusit omnia sub peccato. Quid est, conclusit omnia suFecit delictorem etiam praevaricatorem. Nam sanare non potuit peccatorem. Conclusit omnia sub peccato: sed qua spe? Spe gratiae, spe misericordiae. Accepisti Legem; facere voluisti, non potuisti: a superbia cecidisti, languorem tuum vidisti. Curre ad medicum, lava faciem. Opta Christum, confitere Christum, crede in Christum: accedit Spiritus litterae, et eris
Abbreviated transcription (Latin):
adiunxit dicens. S conclusit scrip.¬
tura omĩa sub pecc̃o. ut ꝓmissio
ex fide iħu xp̃i daretur credentib
Danda itaq fuerat lex quȩ manifes¬
tius sibi ipsũ ostenderet hominem.
ne suꝑb animus humanꝰ a se ipso
se posse esse iustũ putaret: & igno¬
rans di iusticiã id÷ quȩ homini ex
dõ est. suã uolens constituere. id ÷
quasi suis uirib partã. iusticiȩ dĩ
subiectus ñ fieret. Oportebat itaq
ut addito mandato cuius uox est
ñ concupisces. suꝑbo peccatori etiã
p̃uaricatioĩs crirã accederet: atq
ita gr̃ȩ medicinã ñ sanata ꝑ lege̾.
s conuicta infirmitas quȩreret.
Ex tr̃c Canifestatio inquit uerboꝵ tu¬
ps̃ aliii. oꝵ illuminat: & intelligere facit¬
humilis ⁊ infirmus: Noli gͦ suꝑbire.
noli de tua quȩ nulla ẽ uirtute p̃su¬
mere: & intellige quare sit a bono do
bona lex data: quȩ tam̃ uiuificare ñ
possit. Ad hoc enĩ data ẽ ut te de mag¬
no paruulũ faceret. ut te ad facien-¬

Expanded text:
conclusit scriptura omnia sub peccato. ut promissio ex fide Iesu Christi daretur credentibus. danda itaque fuerat lex, quae manifestius sibi ipsum ostenderet hominem, ne superbus animus humanus a se ipso se posse esse iustum putaret et ignorans dei iustitiam, id est quae homini ex deo est. et suam uolens constituere. id est quasi suis sibi uiribus partam iustitiae dei subiectus non fieret. oportebat itaque. ut addito mandato, cuius uox est: Non concupisces, superbo peccatori etiam praeuaricationis crimen accederet atque ita gratiae medicinam non sanata per legem sed conuicta infirmitas quaereret.130. Manifestatio,» inquit, «verborum tuorum illuminat, et intelligere facithumilis et infirmus? Noli ergo superbire, noli de tua, quae nulla est, virtute praesumere; et intelliges quare sit a bono Deo bona lex data, quae tamen vivificare non possit. Ad hoc enim data est, ut te de magno parvulum faceret, ut te ad facien
Abbreviated transcription (Latin):
reatu deuinxit. augendo pecc̃m.
cũ iubet qđ implere ñ possunt:
ipsius legis implet᷑ iusticia. per
gratiã sp̃s in eis qui discunt a xp̃o
mites eẽ atq humiles corde: qui
uenit ñ legẽ soluere. s ad implere.
Dcinde qr etiã sub grã positis in hac
mortali uita difficile est omĩmodo
implere qđ in lege scriptũ est non

Expanded text:
reatu deuinxit augendo peccatum, cum iubet, quod inplere non possunt, ipsius legis inpletur iustitia per gratiam spiritus in eis, qui discunt a Christo mites esse atque humiles corde, qui uenit non legem soluere. sed adinplere. deinde. quia etiam sub gratia positis in hac mortali uita difficile est omni modo inplere. quod in lege scriptum est: non
Abbreviated transcription (Latin):
solũ iacentẽ sed ĩa etiã confiten¬
tẽ ⁊ dicente. miser ego homo qͥs
me liberabit de corpore mortis
huius: & oportune ueniret me-¬
dicus ad conuallem plorationis
⁊ diceret. Certe cognouisti quia
cecidisti: audi me ut surgas. qui
me contempsisti ut caderes. Data
ẽ gͦ lex ut egrũ de morbo con¬
uinceret. qͥ sibi sanus uidebatur:
ut peccata demonstrarent᷑. ñ ut
auferrentur. Demonstrato pec¬
qr peccatũ est ⁊ contra legẽ. S ienim
data ẽẽt lex quȩ posset uiuificare: om¬
nino ex lege esset iusticia. Si gͦ non ẽ
data lex quȩ posset uiuificare. quare
data est. Requirit᷑ ⁊ ostendit quare
sit data: qr etiã sic in adiutoriũ data ẽ
ne te sanũ putares. S conclusit scrip¬
tura omia sub peccato: ut ꝓmissio ex
fide iħu xp̃i daret᷑ credentibus. Quan¬
do audis ꝓmissionẽ : expecta factorem.
Idonea fuit humana natura ꝑ liberũ
arbitriũ uulnerare se: sed iã uulne¬
rata ⁊ sauciata ñ est idonea ꝑ liberũ

Expanded text:
etiam confitentem et dicentem, «Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» et opportune veniret medicus ad convallem plorationis, et diceret, Certe cognovisti quia cecidisti; audi me ut surgas, qui me contempsisti ut caderes. Data est ergo Lex ut aegrum de morbo convinceret, qui sibi sanus videbatur; ut peccata demonstrarentur, non ut auferrentur. Demonstrato pecquia peccatum est et contra Legemlex quae posset vivificare, omnino esset ex lege justitia. Si ergo non est data lex, quae posset vivificare, quare data est? Sequitur, et ostendit quare sit data: quia etiam sic in adjutorium data est, ne te sanum putares. Si ertura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Quando audis promissorem, exspecta factorem. Idonea fuit humana natura per liberum arbitrium vulnerare se: sed jam vulnerata et saucia, non est idonea per liberum
Abbreviated transcription (Latin):
Uid facit lex sine gr̃a: nisi magis
reos: Quare: Quia legis auditores paru
Mortuus ẽ puer hospitȩ hõmuis dei.
⁊ missus e baculus ꝑ seruũ. ⁊ positus ẽ
suꝑ faciem ipsius. ⁊ ñ reuixit. Quid

Expanded text:
uid facit Lex sine gratia, nisi magis reos? Quare? Quia Legis auditores et Mortuus est puer hospitae hominis Dei, et missus est baculus per servum, et positus est super faciem ipsius, et non r
Abbreviated transcription (Latin):
illa rursus ex altero semine: Al¬
quando autẽ ⁊ arbor ex arbore. cũ
surculus demit᷑ atq plantatur.
Ergo ⁊ sem̃ ex arbore. & arbor exse¬
mine: & arbor ex arbore. Sem̃ aitt̃
ex semine nullom: nͥ arbor intue¬
niat pͥus. Arbor uͦ ex arbore. etũ¬
si sem̃ ñ intͣueniat. Alternis igiꝰ
successionib alterũ ex altero. sec
utrũq ex tͣra: nec ex ipsis terra
Prior gͥ eoꝵ parens tͣra. Sicut aut̃¬
in ip̃so grano inuisibiliter erant
omnia simul. quȩ ꝑ tp̃ra in arbore
surgerent: ita ipse mundus cogi¬
habuisse sibi omia que in illo ch̃
luna ⁊ syderib quoꝵ species manĩ
motu notabili. ⁊ t̾ra ⁊ abyssus qł
uelut inconstantes motus patuit
atq inferius ad iuncta parte altesd
mundo confert᷑ : sed̃ etiã ila qll
aqua ⁊ tͣra ꝓduxit potentialit᷑ atq
causalit᷑ pͥusquã ꝑ tempoꝵ moras
ita exorirent᷑ quomͦ nobis ia nota
sunt in eis oꝑib quȩ d̾s usq nẽ oꝑat᷑.¬

Expanded text:
illa rursus ex altero semine; alilla rursus ex altero semine; aliquando autem et arbor ex arbore, cum surculus demitur atque plantatur. ergo et semen ex arbore et arbor ex semine et arbor ex arbore. semen autem ex semine nullo modo, nisi arbor interueniat prius; arbor uero ex arbore, etiamsi semen non interueniat. alternis igitur successionibus alterum ex altero, sed utrumque ex terra nec ex ipsis terra; prior igitur eorum parens terra. sic et ain ipso grano invisibiliter erant omnia simul quae per tempora in arborem surgerent, ita ipse mundus cogi6 habuisse simul omnia quae in illo, cum luna et sideribus, quorum species manet motu rotabili, et terram et abyssos, quae velut inconstantes motus patiuntur, atque inferius adjuncta partem alteram mundo conferunt; sed etiam illa quae aqua et terra produxit potentialiter atque causaliter, priusquam per temporum moras ita exorirentur, quomodo nobis jam nota sunt in eis operibus, quae Deus usque
Abbreviated transcription (Latin):
bore. ramis. frondib pomis. Hȩc
species ñ utiq repente talis ac tan
ta ex orta ẽ: sed qͦ etiã ordine no¬
iumus. Surrexit enĩ a radice quã
terre pͥmũ germͣ infixit: atq inde
om̃ia illa formata ⁊ distincta cre¬
uert. Porro illud germ̃ ex semine.
In semine gͦ illa om̃ĩa pͥmitus fue¬
r̃t: ñ mole corporss magnitudi.¬
nis: sed ui potentiaq causali
Nã illa magnitudo: copiat᷑rȩ hu¬
morisq congesta ẽ. S illa in exi¬
guo grano mirabilior p̃stantiorq
uis ẽ: qua ualuit ad iacens humor
cõmixtus t̾re tanꝗͣ. materies uerti
in ligni illius qualitatẽ: in ramoꝵ
diffusionẽ: in folioꝵ uiriditatem
ac figurã: in fructuũ formas ⁊ opu¬
lentiã: omniũq ordinatissimã dis¬
tinctionẽ. Quid enĩ ex arbore illa
surgit aut pendet: qđ ex qͦdã occul¬
to thesauro seminis illius extractũ
atq de promptũ ẽ: at illud semc
ex arbore licet ñ illa s altera: atq

Expanded text:
bore, ramis, frondibus, pomis: haec bore, ramis, frondibus, pomis: haec species non utique repente tanta ac talis is exorta est. sed quo etiam ordine nouimus. surrexit enim a radice. quam terrae primum germen infixit, atque inde omnia illa formata et distincta creuerunt. porro illud germen ex semine: in semine ergo illa omnia primitus fuerunt non mole corporeae magnitudinis, sed ui potentiaque causali. nam illa magnitudo copia terrae humorisque congesta est. sed illa in exiguo grano mirabilior praestantiorque uis est, qua ualuit adiacens humor conmixtus terrae tamquam materies uerti in ligni illius qualitatem, in ramorum diffusionem, in foliorum uiriditatem ac figuram; in fructuum formas et opulentiam omniumque ordinatissimam distinctionem. quid enim ex arbore illa surgit aut pendet. quod non ex quodam occulto thesauro seminis illius extractum atque depromtum est? at illud semen ei arbore licet non illa sed altera, atque
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ creature multa ñ nouimꝰ siue
quȩ in cęlis st̃ altius quã ut noster
sensus possit ẽa attingere: siue q̃
in regionib terrarũ fortassis in habi¬
tabilib siue quȩ deorsũ latent uel
in ꝓfundo abissi. uel in occultis fi¬
nib t̾re. Hec gͥ antequã fierent:
utiq ñ erant. Quomͦ gͦ do nota
erant quȩ ñ erant: & rursus quomͦ¬
ea faceret quȩ sibi nota nͥ erant:
Non enĩ qͥcquã fecit ignorans. Nota¬
gͦ fecit: ñ facta cognouit. Proinde
ante quã fierent: & erant ⁊ nͣ erañ.
Erant in di scientia. ñ erant in sua
natura. Ipsi autẽ d̾o ñ audeo di¬
cere alio mͦ innotuisse cũ ea fecisset.
quã illo qͦ ea norat ut faceret: apd̃
que ñ ẽ cõmutatio: nec mom̃ti
dĩ eodẽ adiuuante indagare co¬
nem᷑ ubi hec simul creauerit. cũ
a consũmatis suis oꝑib requieuit.
quoꝵ species ꝑ ordine̾ tempoꝵ usq
nc̃ oꝑatur. Consideremꝰ gͦ cuiussi¬
bet arboris pulchritudinem in ro

Expanded text:
dei creaturae multa non nouimus, siue quae in caelis sunt altius, quam ut noster sensus ea possit adtingere, siue quae in regionibus terrarum fortassis inhabitabilibus siue quae deorsum latent uel in profundo abyssi uel in occultis sinibus terrae. haec igitur antequam fierent, utique non erant. quomodo ergo deo nota erant, quae non erant? ea faceret quae sibi nota non erant; non enim quidquam fecit ignorans. Nota fecit, non facta cognovit. Proinde antequam fierent, et erant, et non erant. Erant in Dei scientia, non erant in sui natura. Ipsi autem Deo non audeo dicere alio modo innotuisse cum ea fecisset, quam illo quo ea noverat ut faceret; apud quem non est transmutatio, nec videi eodem adiuuante indagare conemur, ubi haec simul creauerit, cum a consummatis suis operibus requieuit, quorum species per ordinem temporum usque nunc operatur. consideremus ergo cuiuslib
Abbreviated transcription (Latin):
tes: exerceant lites sicut inmites: nes
cogrouer int sic̃ ꝓditores: humana
uerecundiã inuerecunda exagitan¬
one ꝑturbent sicͣ ꝓcaces. ñ intelli¬
gant neq quȩ loquunt᷑ neq de qͥb:
affirmant sicut cecati: lȩticias car¬
nales spͣualib gaudiis ante ponart
sicͣ uoluptatũ amatores magis qua
dĩ. Hec enĩ atq huiusmodi uicia
siue uni homini accidant omĩa. si¬
ue his alia illis alia d̾nent᷑. ex illara¬
dice quodãm᷑ pullulant cũ sunt ho¬
mines se ipsos amantes : qđ uicium
maxime cauendũ ẽ eis qͥpascunt
oues xp̃i: ne sua q̃rant ñ quȩ iħu¬
xp̃i. & inusu cupiditatũ suarũ con¬
ferant ꝓ qͥb sanguis fusus ẽ xp̃r
Cuius amor in eo qui paseit oues eul
in tã magnũ debet sp̃italem cres¬
cere ardore̾ : ut uncat etiã moras¬
naturalem timorẽ. quomori nolumus
& quando cum xp̃o uiuere uolumꝰ.¬

Expanded text:
tes; exerceant lites, sicut immites; nesctes; exerceant lites, sicut immites; nesccognoverint, sicut proditores; humanam verecundiam inverecunda exagitatione perturbent, sicut procaces; non intelligant neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant , sicut caecati; laetitias carnales spiritualibus gaudiis anteponant, sic ut voluptatum amatores magis quam Dei. Haec enim atque hujusmodi vitia, sive uni homini accidant omnia, sive his alia, illis alia dominentur, ex illa radice quodammodo pullulant, cum sunt homines seipsos amantes. Quod vitium maxime cavendum est eis qui pascunt oves Christi, ne sua qi, et in usus cupiditatum suarum conferant, pro quibus sanguis fusus est Christi. Cujus amor in eo qui pascit oves ejus, in tam magnum debet spiritualem crescere ardorem, ut vincat etiam mornaturalem timorem, quo mori nolumus, et quando cum Christo vivere volum
Abbreviated transcription (Latin):
limͦ quisqͥs se ipsũ non d̾m amat:
ñ se amat. &e quisqͥs dm̃ ñ se ipsũ
amat: ipse se amat. Qui enim
ñ potest uiuere de se: moritur
utiq amando se. Non gͦ se amat.
qͥ ne uiuat se amat. Cum uͦ ille
diligit᷑ de qͦ uiuit᷑ ñ se diligen¬
do magis diligit: qui ꝓpterease
ñ diligit. ut eũ diligat de qͦ uiuit.
Non sint gͦ se amantes qͥ pascunt
oues xp̃iͦ: ne tanꝗͣ. suas ñ tanquã
ipsius pascant eas & uelint ex illis
sicut suꝑbi: uel in tantũ ꝓgredi ut etũ
hereses faciant sic̃ blasphemi: nec ce¬
dant scĩs patrib sic̃ parentib nͣ obe¬
dientes: & eis qͥ illoᷤ corrigere uolunt
qr perire nolunt mala ꝓ bonis reddant
sicut ingrati: interficiant animas&
suas ⁊ alienas sicut scelesti: materna
eccłiȩ uiscera dissipent sic̃ irreligi¬
osi: non compatiant᷑ infirmis sicut
sine affectione : famã scõꝵ detraher
conent᷑ ficut detractores: cupiditates
pessimas ñ refrenent sic̃ incontinen¬

Expanded text:
li modo quisquis seipsum, non Deum amat, non se amat; et quisquis Deum, non seipsum amat, ipse se amat. Qui enim non potest vivere, de se moritur utique amando se. Non ergo se amat, qui ne vivat, se amat. Cum autem ille diligitur de quo vivitur, non se diligendo magis diligit, qui propterea se non diligit, ut eum diligat de quo vivit.Non sint seipsos amantes, qui pascunt oves Christi, ne tanquam suas, non tanquam ipsius pascant eas, et velut ex illis sicut superbi; vel intantum progredi, ut etiam haereses faciant, sicut blasphemi, nec cedant sanctis patribus, sicut parentibus non obedientes; et eis qui illos corrigere volunt, quia perire nolunt, mala sicut ingrati: interficiant animas et suas et alienas, sicut scelesti; materna Ecclesiae viscera dissipent, sicut irreligiosi; non compatiantur infirmis, sicut sine affectione; famam sanctorum maculare conentur, sicut detractores; cupiditates pessimas non refrenent, sicut incontinen
Abbreviated transcription (Latin):
cecr miserere nrͣi fili dauid: &
continuo misericordia eius lum
m̃dat apłs. scribens ad tẏmotheũ.
Memor esto xp̃m iħm resurrexisse
a mortuis ex semine clauid. scdm

Expanded text:
ci, Miserere nobis, fili David; et continuo misericordia ejus lumemendat Apostolus, scribens ad Timotheum: Memor esto Christum Jesum resurrexisse a mortuis ex semine David, s
Abbreviated transcription (Latin):
suersũ figit᷑. sursũ uersus relinqͥt᷑:
hoc ẽ ad capt̾ crucifixi: qr bene spe-¬
rantiũ suꝑna expectatio ẽ. Iã uͦ illud
ex ligno qđ ñ apparet qđ fixũ occul¬
tat᷑ unde totũ illud exsurgit: ꝓfun¬
ditatẽ significat gratuitȩ grẽ. in qͦ
multoꝵ ingenia conterunt᷑: id inue¬
stigare conantia. ut ad extremũ eis
dicat᷑. O homo: tu qͥs es qͥ responde-¬
as dõ: Intelligentes gͥ peregrinati¬
onẽ nr̃am in hac uita. mundo cru¬
cifigam᷑ extendentes manꝰ in latitu¬
dine bonoꝵ operũ: ⁊ longanimitate
usq in finẽ ꝑseuerantes. atq haben¬
tes cor sursũ ubi xp̃c ẽ in dextera ERctrc p̃s¬
dĩ sedens: totũq hoc ñ nob̾ s illius cii.¬
miscdiȩ tribuentes: cuius ꝓfunda
iudicia omnẽ scrutatorẽ fatigant.
Nec ẽ eñi non ianit̃ fabulosa s uti¬
lit̾ uerax latitudo. longitudo. alti

Expanded text:
suersum figitur sursum uersus relinquitur, suersum figitur sursum uersus relinquitur, hoc est ad caput crucifixi, quia bene sperantium superna exspectatio est. iam uero illud ex ligno, quod non apparet, quod fixum occultatur, unde totum illud exsurgit, profunditatem significat gratuitae gratiae, in qua multorum ingenia conteruntur id uestigare conantia, ut ad extremum eis dicatur: o homo, tu quis es, qui respondeamur. intellegentes igitur peregrinationem nostram in hac uita mundo crucifigamur extendentes manus in latitudine bonorum operum et longanimitate usque in finem perseuerantes atque habentes cor sursum, ubi Christus est in dextera dei sedens, totumque hoc non nobis sed illius misericordiae tribuentes, cuius profunda iudicia omnem scrutatorem fatigant. haec est enim non inaniter fabulosa sed utiliter uerax latitudo, longitudo, alt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta ⁊ plena caritas sine ulla maloꝵ
tolerantia ñ fide credit qđ ñ uidet:
nec spe desiderat qđ ñ tenet: sed in
ȩternũ ueritatis incõmutabilẽ speciẽ
contemplabit᷑: cuius sine fine qͥetũ
opus erit laudare qđ amat. ⁊ amare
qđ laudat. De hac consequenter dicit
Scire etiã suꝑ eminentẽ scientiã carita¬
tis xp̃i. ut impleamini in omnẽ pleni¬
tudinẽ dĩ. In hoc mysterio figura cru¬
cis ostenditur. Qui enĩ qr uoluit mo¬
tuus ẽ: quomͦ uoluit mortuus ẽ. Non
frustra gͥ tale genꝰ mortis elegit: nasi
in eo qͦq latitudinis huius ⁊ longitudi¬
nis ⁊ altitudinis ⁊ ꝓfunditatis magister
existeret. Nã latitudo ẽ in eo ligno:
qđ transuersũ desuꝑ figit᷑. Hoc ad bo¬
na oꝑa ꝑtinet: qr ibi extendunt᷑ manꝰ
Longitudo in eo: qđ ab ipso ligno
usq ad terrã conspicuũ ẽ. Ibi enĩ qͦ¬
longanimitati tribuit᷑. Altitudo est
in ea ligni parte quȩ ab illo qđ tran¬

Expanded text:
perfecta et plena caritas sine ulla malorum perfecta et plena caritas sine ulla malorum tolerantia non fide credit quod non uidet, nec spe desiderat quod non tenet, sed in aeternum ueritatis incommutabilem speciem contemplabitur, cuius sine fine quietum opus erit laudare quod amat et amare quod laudat. de hac consequenter dicit: scire etiam super-is eminentem scientiam caritatis Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem dei. In hoc mysterio figura crucis ostenditur. qui enim quia uoluit mortuus est, quomodo uoluit mortuus est. non frustra igitur tale genus mortis ut in eo quoque latitudinis hujus, et longitudinis, et altitudinis, et profunditatis magister existeret. Nam latitudo est in eo ligno quod transversum desuper figitur: hoc ad bona opera pertinet, quia ibi extenduntur manus. Longitudo in eo quod ab ipso ligno usque ad terram conspicuum est: ibi enim qulonganimitati tribuitur. altitudo est in ea ligni parte, quae ab illo quod tran