comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meos & ignorantiã fassꝰ
inde longe trans
mare ad do¬
ctissimũ uirũ: cui
respondit ille ut potiꝰ me consuleret. nesciens
quod iã fecerat. nec aliqͥd ame certũ uł defi¬
nitũ audire potuerat. significauit tam̃ in eade
breui epła sua se potiꝰfieri ꝗͦ ꝓpagari aĩas ere¬
dere. simul etiã admonens aiãrũ ꝓpagationẽ.
quia ipse in oriente ẽ. occidentalẽ eccłiam solere
sentire. Hac gͦ maiore occasione cõꝑta. scͥpsi
adeum ñ breuẽ librũ. consulens eũ ꝙ petens
ut pͥus me doceat. & tẽ adme mittat qs doce¬
am. Qui lib̾ ms ñ doctoris s inqͥsitoris. ꝙ po¬
tius discere cupientis apꝰ me legi potest: mit¬
ti uͦ uspiã ñ debet. uł cuiꝗͣ foras dari. nͥ cũ re¬
scͥpta dño iuuante ꝑcȩꝑo. id qd̾ ille sentit ꝓmp¬
tissime ac libentissime defensurꝰ.si me docere
potuerit qͦmͦ aĩȩ neq exadam ueniant. & tam̃
ex illo iustã sortẽ dãpnationis inueniant. insi

Expanded text:
meos et ignorantiam fassus meos et ignorantiam fassus inde longe trans mare ad doctissimum uirum. cui rescripsit ille. ut potius me consuleret, nesciens, quod iam fecerat nec aliquid a me certum ac definitum audire potuerat. significauit tamen in eadem breui epistula sua se potius fieri quam propagari animas credere simul etiam admonens animarum propaginem — quia ipse in oriente est — occidentalem ecclesiam solere sentire. hac ego maiore occasione comperta scripsi ad eum non breuem librum consulens eum et petens, ut prius me doceat et tunc ad me mittat, quos doceam. Qui liber mens non doctoris sed inquisitoris et potius discere cupientis apud me legi potest; mitti uero uspiam non debet uel cuiquam foras dari, nisi cum rescripta domino adiuuante percepero id, quod ille sentit, promptissime ac libentissime defensurus, si me docere potuerit, quo modo animae neque ex Adam ueniant et tamen ex illo iustam sortem damnationis inueniant, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
gatur. qđ aiãm continebat: quia & absente po¬
pulo idẽ eccłia locꝰ tñ ille mchilominꝰ ȩccłia
nuncupat᷑. Hȩc responde̾nt᷑ si c̃ dixi: si feminino
genere positũ eẽt quȩ exiert̃ de femorib iacob.
idest quȩ aĩȩ. Nunc uͦ cũ masculinũ genꝰ sit po¬
sitũ. idẽ qͥ exier̃t de femoribꝰ iacob qͥs ñ ita
intelligere malit. om̃s aĩȩ eors qui exier̃t ex fȩ¬
morib eiꝰ id ẽ aĩȩ hõmũ. ut etiã sic possint ĩtelli¬
gi scđm corpꝰ tantũmͦ exisse hoĩes de femorib
patͥs quors erant illȩ animȩ. ꝑ quarũ numerũ
intelligunt᷑ tot hoĩes: N ellẽ aũ lege̾ libellum
tuum cuiꝰ m̃tionẽ fecisti in litteris tuis. ne for¬
te ibi aliqͦ testimonia ñ ambigua posuisti. Ame
aũ cũ quesisset amicꝰ mͥ carissimꝰ. ꝙ diuinarũ
studiosissimꝰ¬
issimꝰscͥpturarũ qͥd de hac questio¬
ne sentirem.
eiq remota uerecundia
hinc estꝰ

Expanded text:
gatur. quod animam continebat, quia et absente pogatur. quod animam continebat, quia et absente populo. id est ecclesia locus tamen ille nihilo minus ecclesia nuncupatur. haec responderentur, sicut dixi, si feminino genere positum esset \'quae exierunt de femoribus Iacob\', id est quae animae. nunc uero cum masculinum genus sit positum. id est \'qui exierunt de femoribus Iacob\', quis non itaintelligere malit: omnes animae eorum qui exierunt ex femoribus ejus, id est, animae hominum: ut etiam sic possint intelligi secundum corpus tantummodo exisse homines de femoribus patris, quorum erant illae animae, per quarum numerum intelleguntur tot homines? Vellem autem legere libellum tuum. cuius mentionem fecisti in litteris tuis, ne forte aliqua ibi testimonia non ambigua posuisti. a me autem cum quaesisset amicus mihi carissimus et diuinarum studiosissimus litterarum, quid de hac quaestione sentirem. eique remota uerecundia hinc aestus
Abbreviated transcription (Latin):
nauit: & tam̃ etiã corꝑa infiliis intelligi uo¬
luit. Sed hoc testimoniũ certe quasi tam ola¬
rum atq manifestum enodandȩ questioni huic¬
non sufficẽt. nec si ita legeret᷑ genere feminino.
quȩ exiert̃ de femorib eiꝰ ut animas intellige¬
sufficeret. qm̃ & aĩȩ noĩe corpꝰ solum posse sig¬
nificari modo qͦda locutionis ostendit᷑. qͦ signi¬
ficat᷑ ꝑ id qđ continet᷑ illud qd̾ continet. sic̃ ait
quidã. uina coronant: cum coronarent᷑ uasa¬
uinaria. Uinũ enĩ continet᷑: uas continet. Sic̃
gͦ appellamꝰ ȩccłiam basilicã qua continet᷑ ppłs
ita qd̾ aĩȩ corꝑib continent᷑. intelligi corꝑa fili¬
oꝵ ꝑ noĩatas animas posst̃. Sic enĩ meliꝰ acci¬
pitur etiã illud qd̾ inqͥnari dic̃ eũ qͥ intrauerit
suꝑ animã mortuã. hoc ẽ suꝑ defuncti cada¬
uer. ut noĩe aĩȩ mortuȩ mortuũ corpꝰ intelli¬

Expanded text:
nauit et tamen etiam corpora in filiis intellegi uonauit et tamen etiam corpora in filiis intellegi uoluit.. Sed hoc testimonium certe quasi tam clarum atque manifestum enodandae huic quaestioni non sufficeret, nec si ita legeretur genere feminino \'quae exierunt de femoribus eius\\ ut animas intellegesufficeret, quoniam et animae nomine corpus solum posse significari modo quodam locutionis ostenditur. quo significatur per id, quod continetur, illud, quod continet, sicut ait quidam: uinaria; uinum enim continetur, uas continet. sicut ergo appellamus ecclesiam basilicam, qua continetur populus, ita, quod animae corporibus continentur, intellegi corpora filiorum per nominatas animas possunt. sic enim melius accipitur etiam illud. quod lex iuquinari dicit eum. qui intrauerit super animam mortuam. hoc est super defuncti cadauer. ut nomine animae mortuae mortuum corpus intelle
Abbreviated transcription (Latin):
spũ ciuiꝰq hoĩs qd redeat ad dm̃ qͥ dedit eũ. ñ
soluit istã obscurissimã qͤstionẽ: quia siue ex
illo uno. siue ex nullo alio. d̾s utiq dedit eum.
tẽq illi qͥ ꝓpaginẽ aĩarũ in considerata temeri¬
tate defendunt. int̾ alia testimonia qͦ suȩ eausȩ
suffragari arbitrant᷑. nullũ quasi manifestiꝰ ꝙ
ex p̾ssiꝰ pro se possunt putare ꝓferendu. ꝗͣ id
ierunt cũ iacob in egẏptũ.
ꝙ qͥ exierunt
de femorib eiꝰ. Hoc enĩ
uelut eui.¬
dentissimo testimo¬
nio possunt
eredi aĩȩ in filios ex
parentib
ꝓpagari. qm̃ satis aꝑte dictũ uidet᷑ aiãs etiã de
femorib iacob ñ sola exisse corꝑa filioꝵ. ut eo
modo etiã illud intelligi uelint a parte totũ qđ
dixit adam. cũ ill mulier ostenderet᷑: hoc nẽ
os ex ossib meis. ꝙ caro de carne mea. Non enĩ
dix̃ ꝙ aĩa de aĩa mea. Sed ita fieri potest ut carne
nominata utrũq intelligat᷑. sic̃ hic aĩas nomi¬

Expanded text:
u cuiusque hominis, quod redeat ad deum, qui dedit eum, non soluit istam obscurissimam quaestionem, quia, siue ex illo uno siue ex nullo alio, deus utique dedit eum. Itemque illi qui propaginem animarum inconsiderata temeritate defendunt, inter alia testimonia, quae suae causae suffragari arbitrantur, nullum quasi manifestius et expressius pro se possunt putare proferendum, quam id oierunt cum Iacob in Aegyptum, qui exierunt de femoribus eius. hoc enim uelut euidentissimo testimonio possunt credi animae in filios ex parentibus propagari, quoniam satis aperte dictum uidetur animas etiam de femoribus Iacob non sola exisse corpora filiorum, ut eo modo etiam illud intellegi uelint a parte totum, quod dixit Adam. cum illi mulier eius ostenderetur: Hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea; non enim dixit -et anima de anima mea\', sed ita fieri potest, ut carne nominata utrumque intellegatur, sicut hie animas nomi
Abbreviated transcription (Latin):
modulũ uincit. ꝙ aꝑte diuina scͥptura ñ sub¬
uenit: temere hinc aliqd definire humana
conectura p̾sumit. S ed̾m uitas aũ qs ꝓpͥas
habere incipiunt. nouos hoĩes dicimꝰ nasei.
siue aĩa. siue corpore. At uͦ sed̾m originale
peccatũ ueteres nascunt᷑: id̾o baptismate
renouant᷑ Aliqd gͦ certũ de aĩȩ origine non¬
dum in scͥpturis scĩs cõꝑi. Nam hii qͥ nouas
sine ulla ꝓpagine asser̃t aiãs fieri: int̾ testi¬
monia quib id itunt᷑ ostendere. ponunt etiã
illa duo. quȩ paulo ante cõmemoraui. qͥ finx̃
sp̃m hõĩs in ipso. & qͥ finx̃ singillatĩ corda ho
minũ. de quib uides quẽ ad mođu possit a re¬
sistentib responderi. Utrũ enĩ cũ fingit ex
alio fingat. an ex nichilo: incertũ ẽ. Illud tñ
int̾ cȩtera testimonia uidet᷑ ẽẽ p̾cipuũ. qd̾

Expanded text:
modulum uincit et aperta diuina scriptura non submodulum uincit et aperta diuina scriptura non subuenit, temere hinc aliquid definire humana coniectura praesumit. secundum uitas autem, quas proprias habere incipiunt, nouos homines dicimus nasci siue anima sine corpore; at uero secundum originale peccatum ueteres nascuntur, ideo baptismate renouantur. Aliquid ergo certum de animae origine nondum in scnptuns canonicis comperi. nam hi, qui nouas sine ulla propagine adserunt animas fieri, inter testimonia, quibus id nituntur ostendere, ponunt etiam illa duo, quae paulo ante commemoraui: Qui fingit spiritum hominis in ipso. et: Qui finxit singillatim cominum; de quibus vides quemadmodum possit a resistentibus responderi: utrum enim cum fingit, ex alio fingat, an ex nihilo, incertum est. Illud tamen inter caetera testimonium videtur esse praecipuum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
gillatim facies hoĩnum. ex uno tam̃ corꝑe ho¬
minis pͥmi. Cum hȩc atq huiꝰ modi de hac re
multa querant᷑. quȩ nullo sensu carnis ꝓbari
possunt. & a nr̃a exꝑientia longe remota st̃.
atq in ab ditissimis naturȩ sinib latent: non
erubescendu ẽ hõi confiteri se nescire qđ nescit.
ne dũ se scire m̃tit᷑. nũqũa scire mereat᷑. Quis
aũ negat ñ uniꝰ tantũ s om̃is animȩ creatorẽ¬
fragat᷑.  Sine ulla qͥppe ambiguitate ꝑ ꝓpħam
itaq unũ qũe facto ex t̾ra hõi pͥmo inspirauit.
sed omnẽ flatũ ipse fecit. ipse adhuc facit. Que¬
rit᷑ tñ utrum omnẽ flatũ ex uno illo flatu. sic̃
om̃e corpꝰ hõis ex uno illo corꝑe facit: an uͦ no¬
ua quide corꝑa faciat ex uno. aĩãs aũ nouas ex
nichilo. Qs enĩ congrua suis originibꝰ genera
rerũ. etiã de seminib facit. nͥ qͥ ipsa semina sine
seminib fecit Sed uͥ res naturalit̾ obscura nr̃m

Expanded text:
gillatim facies hominum ex uno tamen corpore hogillatim facies hominum ex uno tamen corpore hominis primi. Cum haec atque huius modi de hac re multa quaeruntur. quae nullo sensu carnis explorari possunt et a nostra experientia longe remota sunt atque in abditissimis naturae sinibus latent, non erubescendum est homini confiteri se nescire. quod nescit, ne, dum se scire mentitur. numquam scire mereatur. quis autem negat non unius tantum sed omnis animae creatorefragatur? Sine ulla quippe ambiguitate per propitaque unum quem facto ex terra homini primo inspiravit, sed omnem flatum ipse fecit, ipse adhuc facit. Quaeritur tamen utrum omnem flatum ex illo uno flatu, sicut omne corpus hominis ex uno illo corpore, faciat: an vero noua quidem corpora faciat ex uno animas autem nouas ex nihilo. quis enim congrua suis originibus genera rerum etiam de seminibus facit: nisi qui ipsa semina sine seminibus fecit? sed ubi res naturaliter obscura nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
tus in feminã. an qđ est in credibiliꝰ in semine
corꝑis lateat. cum aũ fluunt irrita sine ullis
conceptib semina. utrũ sem̃ aĩȩ ñ simul exeat
an sũma celeritate atq athomo temꝑis unde
exierat recurrat anꝑeat. ꝙ si perit. quomͦ ipsa
cuiꝰ mortale sem̃ ẽ immortalis ẽ aĩa. an immortali¬
tatẽ tcͦ accipit qͣndo format᷑ ut uiuat. sicut iusticia
qͣndo format᷑ ut sapiat. & eo pac̾to d̾s eã fingat in
hominẽ. etiã si aĩa seminalit᷑ trahat᷑ ex aĩa. sicut
fingit in hoĩe corporis mẽbra. quãuis corpus
seminalit᷑ trahat᷑ ex corpore. Si eni etiã spͣualis
creatura ñ fingeret᷑ a d̾o. ñ scͥptũ eẽt. qͥ finx it
sp̃m hõis in ipso: & in eo qđ legit᷑. qui finxit sin¬
gillatim corda eo. Si ꝑ corda significatȩ sunt
animȩ. fingi eas posse quis dubitet: Sed q̃rit᷑.
utrũ ex una animna hominis pͥmi sic̃ fingit sin¬

Expanded text:
tus in femina. an. quod est incredibilius, in semine tus in femina. an. quod est incredibilius, in semine corporis lateat: cum autem fluunt inrita sine ullis conceptibus semina. utrum semen ani- Illae non simul exeat, an summa celeritate atque atomo temporis, unde exierat, recurrat, an pereat; et si perit, quo modo ipsa, cuius mortale semen est, inmortalis est anima, an inmortalitatem tunc accipit, quando formatur, ut uiuat, sicut iustitiam, quando formatur, ut sapiat; et quo pacto deus eam fingat in homine, etiamsi anima seminaliter trahatur ex anima, sicut fingit in homine corporis membra, quamuis corpus seminaliter trahatur ex corpore. si enim non etiam spiritalis creatura fingeretur a deo, non scriptum esset: Qui fingiis in ipso; et in eo, quod legitur: Qui finxit singillatim corda hominum, si per corda significatae sunt animae. fingi eas posse quis dubitet? sed quaeritur, utrum ex una anima hominis primi, sicut fingit sin
Abbreviated transcription (Latin):
ani opinionẽ sequunt᷑ ꝓfecto eas ñ sp̃s s corꝑa
esse contendunt. ꝙ corpulentis seminibꝰ ex ori¬
ri. Quo ꝑu̾siꝰ qͥd dici potest. Neq hoc t̾tullia¬
num sompniase mitandũ ẽ. qͥ etiã ipsum crea¬
torem dm ñ eẽ nͥ corpꝰ opinat᷑. Qua dem̃tia re¬
stiis qd̾ om̃s aĩas etiã paruuloꝵ qͦs eccłia ñ utiq
infalsa s in uera peccatoꝵs remissione baptitat.
uera fides p̾dicat trahere originale peccatum.
ꝓpͥa pͥmi hõis uoluntate cõmissum. & in om̃s
posteros generatione tnsmissum. sola rege¬
neratione purgandu: s cũ considerari & per
dit humanꝰ qͦnã mͦ tanꝗͣ. lucerna de lucerna
accendat᷑. & sine detm̃to alteriꝰ alt̾ inde ignis
existat. sic anima de anima parentis fiat in
ꝓlem uł traducat᷑ in ꝓlem. utrũ incorꝑeũ sem̃
ammȩ sua quada occulta ꝙ inuisibili uia seor¬
sum ex patre currat in matrẽ. cũ fit concep¬

Expanded text:
ani opinionem sequuntur, profecto eas non spiritus sed corpora ani opinionem sequuntur, profecto eas non spiritus sed corpora esse contendunt et corpulentis seminibus exoriri. quo peruersius quid dici potest? neque hoc Tertullianum somniasse mirandum est. qui etiam ipsum creatorem deum non esse nisi corpus opinatur. Qaa dementia restiis, quod omnes animas etiam paruulorum, quos ecclesia non utique in falsa sed in uera peccatorum remissione baptizat, uera fides praedicat trahere originale peccatum propria primi hominis uoluntate commissum et in omnes posteros generatione transmissum sola regeneratione purgandum; sed cum considerari et pertdit humanus. quonam modo. tamquam lucerna de lucerna accendatur et sine detrimento alterius alter inde ignis existat. sic anima de anima parentis fiat in prole uel traducatur in prolem. utrum incorporeum semen animae sua quadam occulta et inuisibili uia seorsum ei patre currat in matrem, cum tit concep
Abbreviated transcription (Latin):
quã condidit ds uł peccati eoꝵs uł innocenti¬
um d̾apnationis auctorem: ꝙ si inueneris q̃d
te querere ãmonui. qdđ ipse fateor adhuc ñ in¬
ueni: defende quantũ potes atq assere aĩarũ
infantiũ eiꝰmodi eẽ nouitatẽ. ut nulla ꝓpaga¬
tione ducant᷑: & nob̾cũ qđ inueneris fr̃na di¬
lectione cõmunica. Si aũ ñ inueneris quare uł
qnͣdo fiant aĩȩ infantiũ peccat̾ces. ꝙ nichil
in se ipsis habentes maliciȩ a qua cogant᷑ ex ad̾a
trahere unde d̾apnent᷑. cum eas credas non
ex illa pͥma peccatͥce ꝓpagasse dño uasa. atq in¬
sontes meludi carne peccati: nec sic iã temere
in aliã sententiã tua deflectat᷑ assensio. ut eas
ex illa una credas ꝓpagando traduei. ne forte
aliꝰ inuenire possit. qd̾ ipse ñ possis. aut aliqͥd
inuenias qd̾ nc̃ sĩ potueris. Nam & ill qͥ aĩas
ex illa ꝓpagari asserunt quã ds hõi pͥmo dedit.
atq ita eas ex parentib trahi dicunt: si t̾culli¬

Expanded text:
 innocentum damnationis auctorem. et si inueneris, quod te quaerere admonui, quod ipse adhuc, fateor, non inueni. defende, quantum potes, atque adsere animarum infantium eius modi esse nouitatem, ut nulla propagatione ducantur. et nobiscum, quod inueneris, fraterna dilectione communica. Si autem non inueneris, qua re uel quo modo fiant animae infantium peccatrices et nihil in se ipsis habentes malitiae a quo cogantur ex Adam trahere, unde damnentur, cum eas credas non ex illa prima peccatrice propagatas sed nouas atque insontes includi carne peccati, nec sic iam temere in aliam sententiam tua deflectatur assensio, ut eas ex illa una credas propagando traduci, ne forte alius inuenire possit. quod ipse non possis, aut aliquando inuenias, quod nunc non potueris. nam et illi. qui animas ex una propagari adserunt, quam deus homini primo dedit, atque ita eas ex parentibus trahi dicunt, si Tertulli
Abbreviated transcription (Latin):
non scdm debitũ. du & paruulis subuenit quoꝵs
nulla merita dici possunt. & maiores p̾uenit ut
habere aliqua merita possint. Quȩ cũ ita sint: si
assertio tua ñ eotendit ut nouas aĩãs dieas ꝓpt̾
innocentiã nouitatis suȩ anteꝗͣ ad peccandum
libero utant᷑ arbitrio dãpnationi originali
obnoxias eẽ ñ posse. sed eas fide catholica confi¬
teris etiã sim illa tenera ȩtate de corꝑe exierint
in dãpnationẽ ꝑditionis ituras. nͥ sacram̃to
mediatoris qͥ uenit querere & saluũ fac̾e qđ
ꝑierat lib̾entꝰ᷑: quere ubi uł unde uł qnͣdo cȩ¬

Expanded text:
non secundum debitum, dum et paruulis subuenit. quorum non secundum debitum, dum et paruulis subuenit. quorum nulla merita dici possunt, et maiores praeuenit. ut habere aliqua merita possint. ! Quae cum ita sint, si assertio tua non eo tendit, ut nouas animas dicas propter innocentiam nouitatis suae, antequam ad peccandum libero utantur arbitrio. damnationi originali obnoxias esse non posse. sed eas fide catholica confiteris, etiam si in illa tenera aetate de corpore exierint, in damnationem perditionis ituras, nisi sacramento mediatoris, qui uenit quaerere et saluum facere, quod perierat, liberentur. quaere, ubi uel unde u
Abbreviated transcription (Latin):
cia fuerat ꝙ ipse qapnandꝰ. Tam multos aũt
creando nasci uoluit. qs ad suã grãm ñ ꝑtin̾e
presciuit. ut multitudine in cõꝑabili plures
sint eis. qs in sui regni głam filios ꝓmissionis
p̾destinare dignatꝰ ẽ. ut etiã ipsa reiectoꝵ mul¬
titudine ostenderet᷑. quã nulliꝰ mom̃ti sit apud
dm iustũ qnͣtalibet numerositas iustissime dãp¬
nators. atq ut hinc qͦq intelligant qͥ ex ipsa dap.¬
natione redimunt᷑. hoc fuisse debitũ masse illi
uniu̾sȩ. qd̾ tã magne parti eiꝰ redditũ cernerent
non solum in eis qͥ originali peccato multa addt
male uoluntatis arbitrio: uerũ etiã intam mul¬
tis paruulis qͥ tantũmͦ uinculo peceati origina¬
lis obstͥct sine gr̃a mediatoris ex hacluce rapiunt᷑.
ota quippe ista massa iustȩ dãpnationis reciꝑet
debitũ: nͥ ex ea faceret ñ solum iꝰtus s etiã mise¬
ricors figulꝰ alia uasa in honorẽ sedm gratiam

Expanded text:
tia, fuerat et ipse damnandus. Tam multos autem tia, fuerat et ipse damnandus. Tam multos autem oreando nasci uoluit, quos ad suam gratiam non pertinere praesciuit. ut multitudine incomparabili plures sint eis, quos in sui regni gloriam filios promissionis praedestinare dignatus est, ut etiam ipsa reiectorum multitudine ostenderetur, quam nullius momenti sit apud deum iustum quantalibet numerositas iustissime damnatorum. atque ut hinc quoque intellegant, qui ex ipsa damnatione redimuntur. hoc fuisse debitum massae illi uniuersae, quod tam magnae parti eius redditum cernerent non solum in eis. qui originali peccato multa addunt malae uoluntatis arbitrio. uerum etiam in tam multis paruulis, qui tantum modo uinculo peccati originalis obstricti sine gratia mediatoris ex hac luce rapiuntur. tota quippe ista massa lustae damnationis reciperet debitum. nisi ei ea faceret non solum iustus sed etiam misericors figulus alia uasa in honorem secundum gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
agere grãs dõ. qdđ ab eis ñ suis meritis quȩ
in eade massa paria fuerint. s in illiꝰ misera¬
tur. & istã uitã in illa tenera ętate finientes.
in ȩt̾nam tͣnseunt & beatã. dici ñ potest. qd̾
libo discernunt᷑ arbitrio. ab aliis infantibꝰ.
qͥ sine hac gr̃a in ipsius massȩ dapnatione mo
optant᷑ nulli alii hoĩes nascẽnt᷑: lateret be¬
neficium qd̃ donaret᷑ indignis. quia nullis ex
eadẽ dapnabili stirpe uenientib debitũ sup¬
pliciũ redderet᷑. Cũ uͦ attulit in multa patien¬
tia uasa irȩ quȩ ꝑfecta sunt in ꝑditionẽ: non
solũ ostendit irã & demonstrauit potentiã
suã redibendo uindictã & bene utendo non
bonis: s etiã notas fecit diuitias głȩ suȩ in
uasa miscdiȩ. Ita enĩ qͥd s̃ p̾stet᷑ discit gratis
iustificatꝰ. du non suo merito s gła largissimȩ
dĩ misediȩ discernitꝰ a dãpnato. cũ qͦ eadẽ iusti¬

Expanded text:
agere gratias deo. quod ab eis non suis meritis, quae agere gratias deo. quod ab eis non suis meritis, quae in eadem massa paria fuerunt, sed illius miseratur et istam uitam in illa tenera aetate finientes in aeternam transeunt et beatam, dici non potest, quod libero discernuntur arbitrio ab aliis infantibus, qui sine hac gratia in ipsius massae dam- =Batione optantur, nulli alii homines nascerentur. lateret beneficium. quod donaretur indignis, quia nullis ex eadem damnabili stirpe uenientibus debitum supplicium redderetur. cum uero adtulit in multa patientia uasa irae. quae perfecta sunt in perditionem, non solum ostendit iram et demonstrauit potentiam suam redhibendo uindictam et bene utendo non bonis, sed etiam notas fecit diuitias gloriae suae in nasa misericordiae. ita enim, quid sibi praestetur. discit gratis iustificatus, dum non suo merdei misericordiae discernitur a damnato, cum quo eadem iusti
Abbreviated transcription (Latin):
iuti ex eadẽ massa fac̾e aliud uas in honorem.
aliud in contumeliã. Merito aũ uideret᷑ inius¬
tum qđ fiunt inde uasa irȩ ad ꝑditionẽ. si
non eẽt ipsa uniu̾sa ex adam massa dãpnata.
Qd̾ gͦ fiunt inde nascendo uasa irȩ: ꝑtinet ad
debitã pȩnã. qd aũ fiunt renascendo uasa mi¬
sericordiȩ: ꝑtinet ad indebitã grãm. Osten¬
dit gͦ d̾s irã suã. sĩ utiq animi ꝑt᷑bationẽ. sic̃
est quȩ ira hoĩs muncupat᷑: s iustam fixamq
uindictã. qđ de stirpe in obedientiȩ ducit᷑
ꝓpago peccati atq supplicii. & ħo natꝰ ex mu¬
liere sic̃ in libͦ iob scͥptũ ẽ breuis ẽ uitȩ. ꝙ
plenꝰ iracundiȩ. Cius enĩ rei uas ẽ qua plenꝰ
est. Unde irȩ uasa dicunt᷑. Ostendit & poten¬
tiã suã qua bene utit᷑ etiã malis. multa illis
nat᷑alia ꝙ tẽp oralia bona largiens. eoꝵq ma¬
liciã ad exercendos ꝙ cõparatione admonen¬
dos bonos accõmodans. ut in eis diseant

Expanded text:
i ex eadem massa facere aliud uas in honorem aliud in contumeliam. merito autem uideretur iniustum, quod fiunt inde uasa irae ad perditionem, si non esset ipsa uniuersa ex Adam massa damnata. quod ergo fiunt inde nascendo uasa irae, pertinet ad debitam poenam: quod autem fiunt renascendo uasa misericordiae, pertinet ad indebitam gratiam. Ostendit ergo deus iram suam. non utique animi perturbationem, sicut est, quae ira hominis nuncupatur, sed iustam fixamque uindictam. quod de stirpe inoboedientiae ducitur propago peccati atque supplicii. et homo natus ex muliere. sicut in libro Iob scriptum est breuis est uitae et plenus iracundiae. eius enim rei uas est, qua plenus est; unde irae uasa dicuntur. ostendit et potentiam suam, qua bene utitur etiam malis multa illis naturalia et temporalia bona largiens eorumque malitiam ad exercendos et comparatione admonendos bonos accommodans, ut in eis discant
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s iusti hõies. Sic̃ ꝑ adam om̃s mortales in
etiã illi qͦs creator nouit ad dapnationẽ non
ad grãm ꝑtinere: beatꝰ apłs tanto succ inctiori
breuitate qnto maiori auctoritate cõmemo¬
rat. Dm̃ enĩ dicit uolentẽ ostende̾ iram & de

Expanded text:
omnes iusti homines. sicut per Adam omnes mortales in etiam illi, quos creator nouit ad damnationem non ad gratiam pertinere, beatus apostolus tanto succinctiore breuitate quanto maiore auctoritate commemorat. deum enim dicit uolentem
Abbreviated transcription (Latin):
ret. & ignorans di iusticiã. id ẽ quȩ hõi ex do
est. suam uolens constituere. id ẽ quasi suis
uirib paratã. iusticiȩ di subiectꝰ ñ fieret.
Oportebat itaq ut addito mandato cuiꝰ uox
est. ñ c̃cupisces. suꝑbo peccatori etiã p̾uarica¬
tionis crim̃ accederet: atq ita gratie medici¬
nãñ sanata ꝑlegem s conuicta infirmitas
quereret. Prouide cum om̃s iusti hoc ẽ ueraces
di cultores. siue ante incarnationẽ. siue pt᷑ in¬
carnationẽ xꝑi. nec uixerint nec uiuant. nͥ ex
fide incarnationis. xp̃i in quo ẽ gr̃ȩ plenitudo:
ꝓfecto qđ scͥptũ est ñ eẽ aliud nom̃ sub cȩlo in¬

Expanded text:
e homini ex deo est. et suam uolens constituere. id est quasi suis sibi uiribus partam iustitiae dei subiectus non fieret. oportebat itaque. ut addito mandato, cuius uox est: Non concupisces, superbo peccatori etiam praeuaricationis crimen accederet atque ita gratiae medicinam non sanata per legem sed conuicta infirmitas quaereret. Proinde, cum omnes iusti, hoc ejt ueraces dei cultores siue ante incarnationem siue post incarnationem Christi nec uixerint nec uiuant nisi ex fide incarnationis Christi, in quo est gratiae plenitudo, profecto, quod scriptum est non esse aliud nom
Abbreviated transcription (Latin):
noncłu enĩ natos apłs cum de rebeccȩ geminis
ẽẽ maiorem. His gͥ firmissime constitutis. sitã
reconditũ atq abditũ ẽ in occultis oꝑib dĩ.
ut nec sc̃pturarũ diuinarũ manifesto eloquio
declaret᷑. utrũ ꝓpt̾ea nichilboni uł mali ñdũ
nati egisse credendi sint. qͥa ñ ex aliis ꝓpagatas
s mox ex nichilo creatas animas singul accipi¬
unt. an quia cum eẽnt originalit̾ in parentib
adhuc ipsis nulli erant. qͥ suas & ꝓprias uitas
agerent: illa tñ sit fides salua qua credimꝰ
nullũ hoĩnũ siue maioris siue paruulȩ quali¬
bet ꝙ recentis ȩtatis lib̾ari acontagio mortis
antiquȩ ꝙ obligatione peccati. qd̾ pͥma nati

Expanded text:
nondum enim natos apostolus. cum de Rebeccae geminis nondum enim natos apostolus. cum de Rebeccae geminis esse maiorem. His igitur firmissime constitutis si tam reconditum atque abditum est in occultis operibus dei. ut nec scripturarum diuinarum manifesto eloquio declaretur, utrum propterea nihil boni uel mali nondum nati egisse credendi sint, quia non ex aliis propagatas sed mox ex nihilo creatas animas singuli accipiunt, an quia, cum essent originaliter in parentibus. adhuc ipsi nulli erant. qui suas et proprias uitas agerent. illa tamen sit fides salua, qua credimus nullum hominum sine maioris siue paruulae quamlibet et recentis aetatis liberari a contagione mortis antiquae et obligatione peccati, quod prima
Abbreviated transcription (Latin):
iustificationẽ uitȩ in om̃s hoĩes. ꝙ si qua alia
testimonia declarant neminẽ nasci ex ada
nisi uincło delicti ꝙ d̃apnationis obstrictum.
neminẽq inde liberari ñ in renascendo ꝑ .xp̃m:
tam inconcusse tenere debemꝰ. ut sciamꝰ qui
ꝑtinere. Vnde si origo aĩȩ lateat. du tam̃ redep¬
tio clareat: ꝑ iculũ non est. Neq enĩ in xp̃m cre¬
dimꝰ ut nascam᷑. s ut renascam᷑: qͦmͦcũq nati
fuerimꝰ. hactenꝰ aũ dicimꝰ sine ꝑiculo latere aĩȩ¬
originẽ. ut ñ tam̃ eã partẽ di ẽẽ credamꝰ. s cre¬
aturã. nec de do natã s ab illo factã. atq in eiꝰ
genꝰ ad optanda mirabili dignatione gr̃ȩ. non
parili dignitate naturȩ: nec eã corpꝰ ẽẽ s sp̃m.
nec creatorẽ utiq s creaturã: nec ideo uenisse
in hoc corpꝰ corruptibile qd grauat᷑. qđ illuc
eam uitȩ in cęlestib uł inqͥb libet aliis mundi
partib antea male gestȩ merita cõpulerunt:

Expanded text:
iustificationem uitae et si qua alia testimonia declarant neminem nasci ex Adam nisi uinculo delicti et damnationis obstrictum neminemque inde liberari nisi renascendo per Christum, tam inconcusse tenere debemus. ut sciamus eum, qui ertinere. unde si origo animae lateat, dum tamen redemptio clareat, periculum non est; neque enim in Christum credimus, ut nascamur, sed ut renascamur. quomodocumque nati fuerimtamen eam partem dei esse credamus sed creaturam nec de deo natam sed ab illo factam atque in eius genus adoptandam mirabili dignatione gratiae, non parili dignitate naturae; nec eam corpus esse sed spiritum, non creatorem utique sed creaturam: nec ideo uenisse in hoc corpus corruptibile, quo grauatur, quod illuc eam uitae in caelestibus uel in quibuslibet aliis mundi partibus antea male gestae merita compulerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ: an creator om̃ps qui utiq usq nc̃ oꝑa¬
tur sine ulla ꝓpagatione nouas facit singulis
& ꝓprias. De qua re ante ꝗͣ. aliqͥd admoneã sin¬
ceritatẽ tuam. scire te uolo in tã multis opus¬
culis meis nũꝗͣ me fuisse ꝑausũ de hac questi¬
one definitã ꝓferre sententiã. ꝙ impudent̾
referre in litteras alios informandos. qd̃ apꝰ
me ñ fuerit ex plicatũ. Quarũ aũ rerũ atq
causarũ consideratione ꝑmouear. ut in neu¬
tram assertionẽ m̃s inclinet᷑ assensꝰ. s sie adhuc
int̾ utr̃ãq disceptem nimis longũ ẽ hanc
epłam exꝓmere. nec tam̃ necessariũ ut hoc
omisso non possit de hac questione qd̾ satis
est disputari. ꝙ si non ad auferenda cuncta¬
tionem. certe ad cauenda temeritatẽ. Illud
enĩ ut uͥ uł maxime fides xp̃iana consistit.
quod ꝑ hoĩem mors. ꝙ ꝑ hoĩem resurrectio
mortuoꝵ. sic̃ enĩ in ada om̃s moriunt᷑. ita

Expanded text:
ta est, an creator omnipotens, qui utique usque nunc operata est, an creator omnipotens, qui utique usque nunc operatur. sine ulla propagine nonas faciat singulis proprias. De qua re antequam aliquid admoneam sinceritatem tuam, scire te nolo in tam multis opusculis meis numquam me fuisse ausum de hac quaestione definitam proferre sententiam et inpudenter referre in 1 tteras ad alios informandos, quod apud me non fuerit explicatum. quarum autem rerum atque causarum consideratione permouear, ut in neutram assertionem mens inclinetur adsensus. sed adhuc inter utramque disceptem. nimis longum est hac epistula expromere nec tam necessarium. at boc omisso non possit de hac quaestione, quod satis est. disputari etsi non ad auferendam cunctationem certe ad cauendam temeritatem. Illud enim. ubi uel maxime fides Christiana consistit. quod per hominem mors et per hominem resurrectio mortuorum: sicut enim in Adam omnes moriuntur. ita
Abbreviated transcription (Latin):
tis nullas ad me ipsũ datas acceꝑim litteras.
tam̃ quia illȩ qs ad mauritaniã cesariensem
misisti. me ap̃ cesareã p̃sentẽ inuenerunt.
quo nos iniuncta nob auenerabili papa
torimo apłicȩ sedis ep̃o ȩccłastica necessitas
traxerat. factũ est ut ea qͦ scͥpsisti etiã ipse
ꝑlegerem. tradente mͥ eandẽ epłam tuã fa¬
mulo di sc̃o renato in xꝑo nob̾ fr̃e carissimo
quo petente ꝙ mͥ licet aliis occupato uehem̃t̾
instante. ad ea sũ respondẽ cõpulsꝰ. Accessit
hac etiã alt̾ius scĩ ꝙ debito cum honore no¬
minandi frĩs nr̃i. & quantũ ab illo cõperi
necessarii tui muresis cũ in supͣdicto oppido
morarem᷑ aduentꝰ: qͥ mͥ retulit etiã sͥ missas
de hac re litteras uenerationis tuȩ. ꝙ me de
hac ipsa questione consuluit. ut qͥd inde sen¬
tirem uł meis uł tuis scͥptis ad te faceret ꝑue¬
nire. utrũ scilicet aĩȩ ut corꝑa ꝓpagatione
nascant᷑. sintq ex illa una ꝗͤ pͥmo hõi crea¬

Expanded text:
tis nullas ad me ipsum datas acceperim litteras, tamen, quia illae, quas ad Mauretaniam Caesariensem misisti, me apud Caesaream praesente uenerunt, quo nos iniuncta nobis a uenerabili papa Zosimo. apostolicae sedis episcopo, ecclesiastica necessitas traxerat, factum est. ut ea. quae scripsisti, etiam ipse perlegerem tradente mihi eandem epistulam tuam famulo dei sancto Renato, in Christo nobis fratre carissimo, quo petente et mihi licet aliis occupato uehe. menter instante ad ea sum respondere compulsus. accessit hac etiam alterius sancti et debito cum honore nominandi fratris nostri et, quantum ab illo comperi. necessarii tui Muresis, cum in supra dicto oppido remoraremur, aduentus. qui mihi rettulit etiam sibi missas de hac re litteras uenerationis tuae et me de hac ipsa quaestione consuluit, ut, quid inde sentirem, uel meis uel suis rescriptis ad te faceret peruenire. utrum scilicet animae ut corpora propagatione nascantur sintque ex illa una. quae primo homini crea
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ex fide uiuit. Lex aũ subintrauit. ut abun¬
daret delictũ. ut suꝑ abundaret gr̃a. ꝑ qu̾a
sanaret᷑ delicti abundantia. Si enim data eẽt
lex quȩ posset uiuificare. om̃ino ex lege eẽt
iusticia. Qui tñ quia bonalex data sit: conse¬
quent adiunxit dicens: S ed conclusit soͥptura
om̃ia sub peccato. ut ꝓmissio ex fide iħu xp̃i
daretꝰ credentibꝰ. Danda itaq fuerat lex. q̃ ma

Expanded text:
ei fide uiuit. Lex autem subintrauit. ut abundaret delictum. ut superabundaret gratia, per quam sanaretur delicti abundantia. si enim data esset lex, quae posset uiuificare, omnino ex lege esset iustitia. cui tamen bono lei data sit, consequenter adiunxit dicens: Sed conclusit scriptura omnia sub peccato. ut promissio ex fide Iesu Christi daretur credentibus. danda itaque fuer
Abbreviated transcription (Latin):
mur. Si gͦ eunde sp̃m fidei ꝙ illi habebant qui
erunt ꝓtempors diu̾sitate diu̾sa: adunitatem
tam̃ eiꝰde fidei concordissime recurrentia: S cͥptũ
est in actib apłoꝵs loquente apło petͦ. Nunc gͦ
qͥd temptatis dm. impone̾ uigũ suꝑ eolla disci-¬
puloꝵs. qd̾ neq patres nr̃i. neq nos potuimꝰ

Expanded text:
mur. si ergo eundem spiritum fidei et illi habebant, quierunt pro temporum diuersitate diuersa, ad unitatem tamen eiusdem fidei concordissime recurrentia. scriptum eat et in actibus apostolorum loquente apostolo Petro: Nunc ergo quid temptatis deum inponere iugum supra collum discipulorum, quod neque patres nostri neq
Abbreviated transcription (Latin):
id qđ dñs dixerat quẽ mittã & qͥs ibit nobis.
ꝓpħa ex parte responderit. ecce ego mitte me.
ꝙ de sequenti tacuerit. intelligens nullũ hõi¬
num dignũ ẽẽ qui do ꝑgeret. & om̃e it̾ suũ
eiꝰ faceret eẽ qui mitt̾et. Quã humilitatẽ
dñs adu̾tens. qđ se scđis putaret indignum.
imꝑauit sequentia dicens. Uade . lxx. Ꝙ dix̃.
non sunt quasi sint. & qͥ dix̃ ego sum qͥ sum.
& alibi. Qͥ est misit me: quoscũq uocauerit
dicere. ecce ego sum. licet in latinis codicib
ꝓpt̾ int̾pretũ uarietatẽ sum ñ sit appositũ.
Q ind̾a obseruandũ putant ad quos ꝓpħans
ad quos uͦ mittentis sermo ñ ponit᷑ tantũ
ꝓphȩtȩ sint. Q d̃ ego suꝑfluũ puto. W
quia semel ad tractatũ istiꝰ uo cabuli uenimꝰ.

Expanded text:
d Dominus dixerat, quem mittam, et quis ibit nobis, Propheta ex parte responderit: Ecce ego, mitte me, et de sequenti tacuerit, intelligens nullum hominem dignum esse, qui Deo pergeret, et omne iter suum eius faceret esse, qui mitteret. quam humilitatem dominus aduertens, quod se secundis putaret indignum, imperauit sequentia dicens: uade. 21. Septuaginon sunt, quasi sint, et qui dixit: ego sum, qui sum, et alibi: qui est, misit me, quoscumque uocauerit, dicere: ecce ego sum, licet in Latinis codicibus propter interpretum uarietatem \'sum\' non sit adpositum. quidam obseruandum putant, ad quos prophetas ad quos uero mittentis sermo non ponitur, tantum prophetae sint; quod ego superfluum puto. et quia semel ad tractatum istius uocabuli uenimus,
Abbreviated transcription (Latin):
mittam. ꝙ qͥs ibit ad popłm istũs Aqͥla. theodoti.¬
on & simmachꝰ. E audiui uocẽ dñi dicentiᷤ. Qũe
mittã ꝙ qͥs ibit nob: De cõꝑatione isaiȩ q moysi
qͦmͦ aliꝰ minist̾iũ recusarit. aliꝰ ultͦ se offerens du¬
ra ꝑpessus sit in alio loco disputauimus. Sed
hebreo sit positum. & quis ibit nob̾. nͥ quib
in genesi dr faciamꝰ hominẽ ad imaginẽ &
similitudinẽ nr̃ãm: ita ꝙ hic puto dictum.

Expanded text:
 Aquila, Theodotion et Symmachus: Et audivivocem Domini dicentis: quem mittam? et quis ibit nobis? De comparatione Isaiae et Moysi, quomodo alius ministerium recusarit, alius ultro se offerens dura perpessus sit, in alio loco disputavimus. Sed Hebraeo sit positum, et quis ibit nobis? Sicut enim in Genesi dicitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudine
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. id ẽ corꝑi suo: ut om̃e xp̃i corpꝰ subiciat᷑
d̾o ꝙ patͥ. ꝙ sit ds omĩa in om̃ibꝰ. Non ait ut
ut humanitas subiciat᷑ diuinitati Humanitatẽ
in hoc loco dicimꝰ ñ mansuetudinẽ & clem̃tiã.
quã greci philantropian uocant: sed om̃e
hõinũ genus. Porro qd̾ ait ut sit ds̃ omĩa in
gr̃ã: insalomone sapĩa. in dauid bonitas. in¬
iob patientia. in daniele cognitio futurors.
in petͦꝰ fides. inphinees & paulo zelꝰ. in ioħe
uirginitas. in ceteris cetera. Cum aũ om̃iũ
rerum finis aduenerit: tc̃ omĩa & in om̃ib
erit. ut singuli scõꝵ om̃s uirtutes habeatt
ꝙ sit xp̃c totꝰ in cunctis:¬

Expanded text:
Christo, id est corpori suo, ut omne Christi corpus subiciatur Christo, id est corpori suo, ut omne Christi corpus subiciatur deo et patri et sit deus omnia. in omnibus. non ait: \'ut ut humanitas subiciatur diuinitati. humanitatem in hoc loco dicimus non mansuetudinem et clementiam, quam Graeci φιλανθρωπίαν uocant, sed omne hominum genus. porro, quod ait: ut sit deus omnia in gratia in Salomone sapientia, in Dauid bonitas, in-Iob patientia, in Danihelo cognitio futurorum, in Petro fides, in Finees et Paulo zelus, in Iohanne uirginitas, in ceteris cetera —, cum autem omnium rerum finis advenerit, tunc omnia in omnibus erit, ut singuli sanctorum omnes uirtutes habeant et sit Christus totus in cunctis
Abbreviated transcription (Latin):
lutione compleuerit. Tam̃ saltem pauea dica¬
mus. Om̃e in hoc scandalum est. cur filiꝰ pat̾
patri subici qd̾ sepe pietatis ẽ. ꝙ in psalmo
scͥptũ ẽ. nonne dõ subiecta erit aĩa mea: an
crucifigi & maledictũ erucis fieri: Maledictꝰ
enĩ om̃is qui pendet in ligno. Qui gͦ ꝓ nobis
maledictũ factꝰ ẽ. ut nos de maledicto libera¬
ret. miraris si ꝑ nob̾ subiectꝰ sit. ut nos patͥ
faciat ẽẽ subiectos. dicens in eugłio. nemo
uadit ad patrẽ nͥ ꝑ me: ꝙ cũ exaltatꝰ fuero¬
a terra om̃ia traham ad me: X p̃c in his qͥ fi¬
deles sunt subiectꝰ ẽ patͥ. qm̃ om̃s credentes
immo om̃e hõiũ genꝰ corꝑis ipsiꝰ m̃bra re¬
putant᷑. In his aũ qui inereduli st̃ id ẽ in
iudeis ꝙ ethnicis ꝙ hereticis insubiectꝰ đr.
qm̃ pars m̃brors eiꝰ ñ est subiecta fider. In fi¬
ne aũ mundi cũ omĩa m̃bra regnantẽ uide¬
rint xp̃m. id ẽ corpꝰ suũ: etiã ipsa subicient᷑

Expanded text:
lutione compleverit. Tamen pauca saltem dicalutione compleverit. Tamen pauca saltem dicamus. Omne in hoc scandalum est, quare Filius Papatri subici — quod saepe pietatis est et in psalmo scriptum: nonne deo subiecta erit anima mea? — an crucifigi et maledictum crucis fieri? maledictus enim omnis, qui pendet in ligno. qui ergo pro nobis maledictum factus est, ut nos de maledictione liberaret, miraris, si pro nobis subiectus sit, ut nos patri faciat esse subiectos dicens in euangelio: nemo uadit ad patrem nisi per me et: cum exaltatus fuero, omnia traham ad me? Christus in his, qui fideles sunt, subiectus est patri, quia omnes credentes, immo omne hominum genus, corporis ipsius membra reputantur. in his autem, qui increduli sunt, id est Iudaeis, ethnicis, hereticis, insubiectus dicitur, quia pars membrorum eius non est subiecta fidei. in fine autem mundi, cum omnia membra regnantem uiderint Christum, id est corpus suum, etiam ipsa subicientur
Abbreviated transcription (Latin):
rit ħo uxorẽ ꝙ habuerit eã. & ñ inuenerit
grãm in conspectu eiꝰ ꝓpt̾ aliquã feditatẽ: scri¬
bet libellum repudii ꝙ dabit ei. ꝙ dimittet
eam de domo sua Cumq egressa alterũ ma¬
ritum duxerit. & ille qͦq oderit eam.
dederitq ei libellum repudii ꝙ dimi¬
serit de domo sua. aut certe mortuus
fuerit: non poterit pͥor maritꝰ acciꝑe eam in¬
uxorem. qm̃ polluta ẽ & abhominabilis facta
est coram dño: ne peccare facias terrã tuam
quã dñs d̾s tius tͥ tradidit possidendam. Un¬
de obsecro te ut consoleris eam. mimo ꝓuoees
ad salutem. Putridȩ carnes ferro indigent &¬
seuit ut misereat᷑. Tercia id ẽ extrema ꝓposi
disputans. uenit ad eum locũ uͥ scͥptũ est.
Oportet enĩ eum regnare. donec ponat om̃s
mimicos suos sub pedib eiꝰ. Nouissima om̃i¬
quin p̾t̾ eum qui subiecit ei omĩa. Cum uͦ
subiecta ei fuerint omĩa. tunc ipse filiꝰ subicie¬
tur ei. qui sͥ subiecit om̃ia: ut sit ds omĩa in oĩ¬

Expanded text:
invenerit gratiam in conspectu ejus propter aliquam foeditatem, scribet libellum repudii, et dabit ei, et dimittet eam de domo sua. Cumque egressa alterum maritum duxerit, et ille quoque oderit eam, dederitque ei libellum repudii, et dimiserit eam de domo sua, aut certe mortuus fuerit, non poterit prior maritus recipere eam uxorem, quoniam polluta et abominabilis faest coram Domino. Ne peccare facias terram tuam, quam Dominus Deus tuus tradidit tibi possidendam » . Unde obsecro te, ut consoleris eam, imo provoces ad salutem. Putridae carnes ferro indigent et saevit, ut misereatur. 5. Tertia, id est, extrema propositio ptum est: « Oportet enim eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis. Novissime autequin praeter eum qui subjecit ei omnia. Cum vero subjecta ei fuerint omnia, tunc et ipse Filius subjicietur ei, qui sibi subjecit omnia; « ut sit Deus omnia in omni
Abbreviated transcription (Latin):
nima ĩmortalis. inuisibilis. & incorporalis
qnͣdo pͥstinũ corpꝰ receꝑit. ut cũ quo pecea¬
uit. cum ipso pumatur:
Augustinus

Expanded text:
nima immortalis, invisibilis et incorporalis quando pristinus corpus receperit: ut cum quo peccavit, cum ipso puniatur. Augustinus
Abbreviated transcription (Latin):
ertꝰ sũ ꝙiã aiãm nulla qi culpa. nulla di ne¬
cessitate uł sua s ꝓpria uoluntate in pecea¬
tum ẽẽ collapsam. nec liberari posse de corꝑe
mortis huiꝰ. uł suȩ uoluntatis uͥtute tanꝗͣ sibi
ad hoc sufficiente. uł ipsiꝰ corꝑis morte: s gr̃ã¬

Expanded text:
 sum animam nulla dei culpa, nulla dei necessitate uel sua sed propria uoluntate in peccatum esse conlapsam nec liberari posse de corpore mortis huius uel suae uoluntatis uirtute tamquam sibi ad hoc sufficiente uel ipsius corporis morte sed gra
Abbreviated transcription (Latin):
nea. Cur ait surge: Cur ꝓpera: Ego ꝓ te
sustinui rabiẽ tẽpestatũ. ego fluctꝰ qui tͥ debe¬
bant᷑ excepi. tͥstis facta ẽ anima mea ꝓpt̾ te
usq ad mortẽ. Surrexi a mortuis fractis mor¬
tis aculeis. ꝙ inferni uinculis dissolutis. Ideo
dico tͥ.
Surge ueni ꝑxina mea. speciosa mea.
olumba mea: quia ecce hyemps cnsut. pluuia

Expanded text:
ea. Cur ait, Surge? Cur propera? Ego pro te sustinui rabiem tempestatum; ego fluctus, qui tibi debebantur, excepi. Tristis est facta anima mea propter te usque ad mortem . Surrexi a mortuis, fractis mortis aculeis, et inferni vinculis dissolutis, ideo dico tibi: Surge, veni, proxima mea, speciosa mea, columba mea: quia ecce hyems transivit, pluvia
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit de t̾ra. ascendit de sanguine: Cuiꝰ ue.¬
stim̃ta uxta ꝓphetiã iacob qui alligauit pullum
suum ad uitem & torcular caleauit solus musto
rubentia sunt. Debosor idẽ de carne siue tribu¬
latione mundi: ipse enim uicit munđii. idoq
rubra & fuluida sunt uestim̃ta eiꝰ. quia speciosꝰ
forma prȩ filiis hõinũ ẽ: ꝑpt̾ głam tͥumphantis
in stolam candida cõmutata sunt: & tuno uere
de xp̃i carne completũ ẽ: quȩ ẽ ista quȩ ascendit
dealbata innitens suꝑ fratruelẽ suum. & qd̃ in
eode libro scribit᷑. fratruelis ms̃ rubicundꝰ ꝙ
candidꝰ. Hunc imitant᷑ qui uestim̃ta sua non
inquinauert̃ cũ mulieribꝰ. uirgines enĩ ꝑ man¬
serunt. qͥse castrauerunt ꝓpt̾ regna celoꝵ. Itaq¬

Expanded text:
ascendit de terra, ascendit de sanguine? . Cujus veascendit de terra, ascendit de sanguine? . Cujus vestimenta juxta prophetiam Jacob, qui alligavit pullum suum ad vitem, et torcular calcavit solus, musto rubentia sunt de Bosor, id est, de carne, sive tribulatione mundi : ipse enim vicit mundum. Ideoque rubra et fulgida sunt vestimenta ejus; quia speciosus est forma prae filiis hoin stolam candidam commutata sunt; et tunc vere 443 de Christi carne completum est: Quae est ista quae ascendit dealbata, innitens super fratruelem suum? Et quod in eodem libro scribitur: Fratruelis meus rubicundus et candidus . Hunc imitantur, qui vestimenta sua non coinquinaverunt cum mulieribus ; virgines enim permanserunt qui se castraverunt
Abbreviated transcription (Latin):
scđm grãm. Uidit ꝙ stephanꝰ stantẽ iħm ad
dexteram patris. ꝙ mano moysi mutata ẽ in can¬
dorem niuis. & deinceps colori pͥstino restituta.
In utraq diu̾sitate manꝰ fuit. figulꝰ ille iheremiȩ
cuiꝰ ꝑ duriciã lapidũ uas qd̃ fecerat confractum
est: de ea de massa ꝙ de eode luto redintegrauit
quod ceciderat. Sed & ipsum resurrectionis uoca¬
bulum significat si aliud ruere aliud suscitari.
& quod adicit᷑ mortuoꝵ : carnem ꝓpriam de¬
monstrat. Quod enim in hoĩe moritur: hoc et
uiuificat᷑. Uulneratꝰ ille itineris ihericho: totꝰ refer¬
tur ad stabulũ. ꝙ delictoꝵ plagę immortalitate
inquit isaias qui ascendit ex edom: fuluida uesti¬
menta eiꝰ ex bosor. sic formos in stola candidat᷑
Edom aut t̾renꝰ int̾pretatꝰ aut eruentꝰ. bosor aut
caro aut in tͥbulatione. Paucis u̾bis totũ resurre¬
ctionis misteriũ demonstrat. id ẽ & u̾itatẽ carnis
& augmentũ gloriȩ. Et est senoꝰ. Quis ẽ iste qui

Expanded text:
m gratiam. Vidit et Stephanus stantem Jesum ad dexteram Patris , et manus Moysi mutata est in candorem nivis, et deinceps colori pristino restituta . In utraque diversitate manus fuit. Figulus ille Jeremiae, cujus per duritiam lapidum vas quod fecerat, confractum est, de eadem massa et de eodem luto redintegravit quod ceciderat : Sed et ipsum resurrectionis vocabulum significat non aliud ruere, aliud suscitari: et quod adjicitur, mortuorum, carnem propriam demonstrat: quod enim in homine moritur, hoc et vivificatur. Vulneratus ille itineris Jericho totus refertur ad stabulum, et delictorum plagae immortalitate ate . Quis est, inquit Isaias, qui ascendit ex Edom: fulgida vestimenta ejus ex Bosor, sic formosus in stola candida . Edom aut terrenus interpretatur, aut cruentus. Bosor, aut caro, aut in tribulatione. Paucis verbis totum resurrectionis mysterium demonstrat, id est, et veritatem carnis et augmentum gloriae. Et est sensus: Quis est iste qui
Abbreviated transcription (Latin):
bi paulatim uirili habitu ueste mutata. in cicat᷑cẽ
uulnꝰ obducit᷑. Et o uere sũmum scelus. sũma ma¬
litia. Post tanta miracula adhuc seuiunt leges. En
quo gestoꝵ ordo me ꝓtrarit. Iam enim ad eua
arbitrer a me dici posse non sapiam. si penitus
tacere uelim: uoce in gaudiũ erumpente non
possim. Quis enĩ ualeat digno canere pͥconio
auxentiũ mediolani in cubantẽ huiꝰ excubiis se¬
pultũ pene anteꝗͣ mortuũ romanum ep̃m iãĩã
pene satis factionis laqueis irretitũ ꝙ uicisse ad¬
uersarios. &. ñ nocusse suꝑatis: Uerum hȩe ipse
equidẽ spaciis exclus iniqͥs. p̾tereo. atq aliis pꝰt
cõmemoranda relinquo. quo p̾sentis tantũ rei
fine contentꝰ sim. Imꝑatorẽ industria adit. p̾cibꝰ
flagitat. merito linit. sollicitudine ꝓmeret᷑. ut
redditam uitȩ redderet lib̾tati¬

Expanded text:
ibi paulatim uirili habitu ueste mutata in cicatricem ibi paulatim uirili habitu ueste mutata in cicatricem uulnus obducitur. et — o uere ius summum summa malitia! — post tanta miracula adhuc saeuiunt leges. En quo me gestorum ordo protraxit! iam enim ad Euagarbitrer a me dici posse, non sapiam, si penitus tacere uelim, i loce in gaudium erumpente non possim. quis enim tialeat digno canere praeconio Auxentium Mediolanii incubantem huius excubiis sepultum paene ante quam mortuum, Romanum episcopum iam paene factionis laqueis inretitum et uicisse aduersarios et non nocuisse superatis? ,Verum haec ipse equidem spatiis exclusus iniquis praetereo atque aliis post me memoranda relinquo. praesentis tantum rei fine contentus sum: imperatorem industria adit, precibus fatigat, merito lenit, sollicitudine promeretur, ut redditam uitae redderet libertati
Abbreviated transcription (Latin):
erũpere potest. dñs ds auxiliator ms. ñ timebo
quid faciat mͥ homo. dnꝰ interiꝰ queda qͦ eccłiȩ
sustentabat᷑ opibꝰ debitum cęlo sp̃m reddidit. &¬
quasi de industria ordine currente rerũ uicariũ
tumulo corpꝰ oꝑitur. Dubia adhuc luce in licto¬
rem zabulꝰ occurrit. querit cadauer occisȩ. sepul¬
chrum sibi monstrari petit. Uiuere putat quã
mori potuisse mirat᷑. Recens a cleriois cespis osten¬
ditur. ꝙ dudũ suꝑiecta humꝰ cum his uocibꝰ inge¬
ritur flagitanti. Erue seilicet ossa iam condita.
infer nouum sepulchro bellum. Et si hoc parum
est: auib ferisq lanianda m̃bra discerpe. Septies
ꝑcussa. debet aliqͥd morte plus ꝑpeti Tali gͦ inui¬
dia carnifice confuso. elam domi mulier refocilla¬
tur. ꝙ ne forte creber ad eccłiam medici cõmeatꝰ
suspitionis panderet uiam: cum quibꝰdã uirginibꝰ
ad secretiorẽ uillulã secto crine transmittitur.

Expanded text:
erumpere: dominus auxiliator meus, non timebo, erumpere: dominus auxiliator meus, non timebo, quid faciat mihi homo. Anus interim quaedam, quae ecclesiae sustentabatur opibus, debitum caelo spiritum reddidit et quasi de industria ordine currente rerum uicarium tumulo corpus operitur. dubia adhuc luce in lictore zabulus occurrit, quaerit cadauer occisae, xsepulchrum sibi monstrari petit; uiuere putat, quam mori potuisse miratur. recens a clericis caespes ostenditur et dudum superiecta humus cum his uocibus ingeritur flagitanti: \'erue scilicet ossa iam condita, infer nouum sepulchro bellum et, si hoc parum est, auibus ferisque lanianda membra discerpe; septies percussa debet aliquid morte plus perpeti.\' Tali inuidia carnifice confuso clam domi mulier focilatur et, ne forte creber ad ecclesiam medici commeatus suspicionis panderet uiam, cum quibusdam uirginibus ad secretiorem nillulam secto crine transmittitur.