comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
theoricen sibi uindicant. ut in can
firm&. atq con cludat: & haec pro¬
pria artis dialecticȩ sunt: studio¬
sissime ꝑquisisti quid sibi uellent
hebreae litterae. quae in psal mo
quem legebamus uidebantur inser¬
tae. Respondi scđm ordinẽ littera¬
rum eum ee compositum. quoduide¬
lic& eeprima littera quae apud eos
Rursũ ex sequenti. beth. totidem uer¬
sus exordium sumerent. ac postea
eos. Gemel. idem numerus comple¬
retur. atq ita usq ad taũ. quȩ apud
eos extrema lit tera est: psalmũ ce
compositum exsingulis quib:sele
mentis. scđm interpretationẽ eorũ
debere intelligi quae sequerentur.
itidem flagitasti. ut tibi inter pre¬
tationes singularum lit terarum
edicerem. Dixi fateor. Uerum qͥa
propter barbariem linguae memo¬
riadabitur om̃e quodꝰ diximus:
desideras comentariolum fieri. ut
si in aliquo forte titubaueris: obli¬
uionem lectio consoletur. Ac pri¬
usquam desingulis disscram: scire

Expanded text:
θεολογικὴν sibi uindicant, ut in Cantθεολογικὴν sibi uindicant, ut in Cantfirmet atque concludat, quae proprie artis dialecticae sunt —, studiosissime perquisisti, quid sibi uelint Hebraeae litterae, quae psalmo, quem legebamus, uidebantur insertae. Respondi secundum ordinem litterarum eum esse conpositum, quo uidelicet ex prima littera, quae apud eos rursus ex sequenti beth totidem uersus exordium sumerent ac postea ex gimel idem numerus conpleretur atque ita usque ad tau, quae apud eos extrema littera est, psalmum esse conscriptum et in singulis quibusque elementis secundum interpretationem eorum debere intellegi, quae sequerentur. identidem flagitasti, ut tibi interpretationes singularum edicerem litterarum. dixi, fateor; uerum, quia propter barbariem linguae memoria elabitur omne, quod diximus, desideras commentariolum fieri, ut, si in aliquo forte titubaris, obliuionem lectio consoletur. Ac priusquam de singulis disseram, scire
Abbreviated transcription (Latin):
Sordib expositis purgant penetralia cordis.
Cor quoq cũ reuocant xp̃o seruire parati
Prophetam xp̃i sem̃ cognoscere dehes
Pastorem pucrũ multis de fratribus unum
Angłs ex ouib rapuit regemiq dicuu sol
Srgana quiscir& manib cõporiere solus
Ssallere ꝑeytharam populis cȩlestia regna
Ingentem clipsoq graui fruftraq minantẽ
Impia maledicum faleras & tela gerente
Surdorum demens coler& qui te pla deoꝵ
Tactauit saxo tereti truncũq reliquit
Iudicioq dĩ ingenti mox cede ꝑ acta
Mon stiauit populis tulerat quȩ erhoste tophea
Haer damasus seit scẽ tuos monstiare triũ phos:
IUDIUS TIRETIUS CUM CNTISIMŨ
octauum decimum psalmum tibi
insinuare conarer. & dicȩrem in eo
& quomodo philosophi solerent dispu¬
tationes suas infisicam aethicã logi¬
camq partiri. ita & eloquia diuina
aut denatura disputare. ut ingenesi¬
& in ecclesiaste aut demoribus ut
in prouerbiis. & in om̃ibus sparsim
libris. aut delogica proqua nr̃i

Expanded text:
Sordibus depositis purgant penetralia cordis, Curia cum renovant Christo servire parati. Prophetam Christi sanctum cognoscere debes: Pastorem puerum multis e fratribus unum, Angelus ex ovibus rapuit, regemque dicavit, Organa qui sciret manibus componere solus, Psallere per citharam populo coelestia regna. Ingentem, clypeoque gravi, frustraque minantem, Impium, maledicum, phaleras ac tela gerentem, Surdorum demens coleret qui templa deorum, Mactavit saxo tereti, truncumque reliquit, Judicioque Dei ingenti mox caede peracta, Monstravit populis, tulerat quae ex hoste trophaea: Nam Damasus scit, Sancte, tuos Deus, ipse tNudius tertius, cum centesimum et octauodecimum psalmum tibi insinuare conarer et dicerem omnem msum et, quomodo philosophi solerent disputationes suas in physicam et ethicam logicamque partiri, ita et eloquia. diuina aut de natura disputare, ut in Genesi et Ecclesiaste, aut de moribus, ut in Prouerbiis et in omnibus sparsim libris, aut de logica, pro qua nostri
Abbreviated transcription (Latin):
continentur uititulis. Si uero tra¬
hantur ad tropicum intellectum.
nimis uidentur ac commnodȩ. ut est
illud ubi res gestae significantur.
id est cum fugit afacie absalon. ubi
locus. ut est. cum ess& in deserto
idumeae. Ubi dies sicut est in pri¬
ma sabbati. ubi hebrea nomina.

Expanded text:
continentur in titulis. Si vero trahantur ad tropicum intellectum, nimis videntur accommodatae, ut est illud: Ubi res gestae significantur, id est, cum fugit a facie Absalon. Ubi locus, ut est: cum esset in deserto Idumaeae. Ubi dies, sicut est: in prima Sabbati. Ubi H
Abbreviated transcription (Latin):
aut animal ẽe non maius ericio.
habens similitudine muris & ursi.
unde in palestina abXOMYe dicit᷑.
& magnaẽ in istis regionib huius
generis abundantia. semperq in
cauernis petrarũ & terrȩ foueis
habitare consuerunt.
greco ezUΡΥEN uos legisse dixi¬
stis. quod potest ita int̾ pretari.
ebulliuit terra eorũ ranas. sed & in
hoc nulla est in sensu mutatio. &
nos antiquam int̾p̃tationẽ sequen
tes. quod non nocebat mutare no¬
luimus. In eodem. It contriuit
lignũ finium eorũ. Pro quo ingreco
in uenisse uos dicitis om̃e lignum.
sed & hoc additũ ẽ & superfluum.
In eodem. Qm̃ memorfuit uerbi sui.
quod habuit ad abraham puerum
suum. Proquo in greco inuenisse
uos dicitis. ONAIESETO id est quod
disposuit ita eiũ & in hebreo. & inlxx

Expanded text:
autem animal esse non maius ericio, autem animal esse non maius ericio, habens similitudinem muris unde in Palaestina ἀρκτομῦς dicitur, et magna est in istis regionibus hujus generis abundantia, semperque in cauernis petrarum et terrae foueis habitare consuerunt. Graeco ένη̃ρψεν uos legisse dixistis. quod potest ita interpretari: \'ebulliuit terra eorum ranas\'; sed et in hoc nulla est in sensu mutatio et ntes, quod non nocebat, mutare noluimus. In eodem: Et contrivit lignum finium eorum . Pro quo in Graeco invenisse vos dicitis, omne lignum. Sed et hoc additum est, et superfluum. in eodem: Quoniam memor fuit verbi sancti sui, quod habuit ad Abraham puerum suum . Pro quo in Graeco legisse vos dicitis, ὃν διέθετο, id est, quod disposuit. Ita enim et in Hebraeo, et apud
Abbreviated transcription (Latin):
expansas manus habeat. & in secuncta
suscipiat. In eodem. Vt educas panẽ
deterra. Proquo inuenisse uos dicitis
ut educat. Sed non potest aliud ad
ipsum. aliud de ipso dici. aut omia
quasi ad dm̃ loquebatur propheta.
aut om̃ia ad alium deeo referebat.
Cum aut pleraq ad ipsum dirigantur.
& ea quȩ ambigua sunt ad ipsius per¬
sonam dirigen da sunt. In eodem.
Herodii domus dux est eorum. Pro
herodio quod i hebreo dr̃ asida. sym¬
machus eiRTEINA idest miluum in¬
terpretatus est. Deniq & nos ita uer¬
timus inlatinum. ibi aues nidifica¬
bunt. milui abies domus est. quod
scilic& semper in ex celsis & arduis
arboribus nidos facere consueuerit.
Vnde & sexta editio manifestius int̾¬
pretata est. miluo ci pressi adnidifi¬
candũ. Pro abietib aũt & c i pressis
in hebreo ponitur BaRUsim qđ magis
abietes quam cyp ressos significat
In eodem. Petra refugium erinacus.
qui lepores int̾pretatisunt. Sciendũ

Expanded text:
expansas manus habeat et in se cuncta suscipiat. in eodem: ut educas panem deterra. pro quo inuenisse uos dicitis: ut educat; sed non potest aliud ad ipsum, aliud de ipso dici. aut omnia quasi ad deum loquebatur propheta aut omnia ad alium de eo referebat. cum autem pleraque ad ipsum dirigantur, et ea, quae ambigua sunt, ad ipsius personam dirigenda sunt. in eodem: herodii domus dux est eorum. pro herodio, quod in Hebraeo dicitur \'asida\', Symmachus ἰκτῖνα, idest \'miluum\', interpretatus est. denique et nos ita uertimus in Latinum: ibi aues nidificabunt; milui abies domus est, quod scilicet semper in excelsis et arduis arboribus nidos facere consueuerit. unde et sexta editio manifestius interpretata est: miluo cupressi ad nidifican dum. pro abietibus autem et cupressis in Hebraeo ponitur \'barusim\', quod magis abietes quam κυπαρίσσους significat. in eodem: petra refugium erinaciis. ginta, qui \'lepores\' interpretati sunt. sciendum
Abbreviated transcription (Latin):
ut magis diuisio esse uideatur. no¬
minis ipsius discutiens qualitatem.
lo. uocum adunata copulatio.
Diapsalma uero. sermonũ rupta con¬
tinuatio. docens ubicũq repertum
fuerit. aut personarum aut rerum
fieri permutationẽ. Mcrito ergo
tale nomen illic interponitur. ubi
uel sensus uel personȩ diuidi com

Expanded text:
eatur, nominis ipsius discutiens qualitatem. r vocum adunata copulatio. Diapsalma vero sermonum rupta continuatio; docens ubicunque repertum fuerit, aut personarum aut rerum fieri permutationem. Merito enim tale nomen illic interponitur, ubi vel sensus vel
Abbreviated transcription (Latin):
Confitemini dño qm̃bonus. Pro quo
Deniq in hebreo ita scriptũ ẽ chitos
quod om̃s uoce simili transtulerunt.
Non fuerunt memores multitudinis
miscđiȩ tuȩ. Dicitis quod ingreco
in ueneritis & non fuerunt memo

Expanded text:
confitemini domino, quoniam bonus. pro quo denique et in Hebraeo ita scriptum est: \'chi tob\', quod omnes uoce simili transtulerunt: non fuerunt memores multitudinis. misericordiae tuae. dicitis, quod in Graeco inueneriti
Abbreviated transcription (Latin):
sitio eẽ contraria. dum quod ista inimo
contin&. illud conuersa uice gestat in
capite. Hoc aũt genus organi canorum
atq singulare. aptatur corpori dñi sal¬
uatoris. qm̃ sicut istud de altioribus
sonat. sic & illud gloriosae inftitutio¬
nis superna concelebrat: sicut ipse
in euangło dicit. Qui est de terra de ter¬
raest & deterra loquitur. qui aũt de
caelo uenit. quae uidit & audiuit te¬
statur. Unde quidam &c hoc opus da¬
uiticum psalmos dictos ee̾ prefiniuNT
quia de superno culmine retonare di¬
cuntur. Cognosce uero quod isti tantũ
pro excellentia sui dicantur psalmi.
qui hoc uolumine continentur. Nam
& psalterium genus ee musicorum.
dani hel propheta testatur. in quiens
uocem tubae. fistulae. sambucȩ. cytha¬
rae. psalterii. & symphoniȩ. om̃isq.
generis musicorum. Nam & parali¬
pomenon exponit cum dicit. de
lignis thinis quȩ uulgo euelina uo¬
cantur gradus factos indomo dñi.

Expanded text:
detur esse contraria, dum quod ista in imo detur esse contraria, dum quod ista in imo continet, illud conversa vice gestat in capite. Hoc autem genus organi canorum atque singulare aptatur corpori Domini Salvatoris; quoniam sicut istud de altioribus sonat, sic et illud gloriosae institutionis superne concelebrat; sicut etiam ipse in Evangelio dicit: Qui est de terra, de terra est, et de terra loquitur; qui autem de coelo venit, quae vidit et audivit testatur . Unde quidam et hoc opus Davidicum Psalmos dictos esse praefiniunt, quia de superno culmine resonare noscuntur. Cognosce vero quod isti tantum pro excellentia sui dicantur Psalmi, qui hoc volumine continentur. Nam et psalterium genus esse musicorum Daniel propheta testatur, inquiens vocem tubae, fistulae, sambucae, citharae, psalterii, et symphoniae, omnisque generis musicorum. Nam et Paralipomenon exponit , cum dicit de lignis thyinis, quae vulgo ebena vocantur, gradus factos in domo Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
ne com suptus est : finitam pecunia.
quȩ docetur expensa. & cetera quȩ
hoc modo probantur edici. Sȩcundus
dr̃ finis. ꝑfectus atq perpetuus. quẽ
modo quęrimus. qui tunc nobis pro¬
tendi magis acdilatari incipit. quan¬
do ad eum mens deuota peruenerit.
Finis ergo legis ac plenitudo. dñs noster
legis xp̃s. ad iustitiam om̃i credenti.
adquem dum ꝑuenerimus. nichił
ultra perquirimus. sed in ipso beatitu¬
dinis fine contenti. plenissima iocun¬
ditate perfruimur. Cuius tantum
amor proficit. quantũ intellectus
ur dño prestante clarescit. & ideo
quotiens intitulis psalmorum finem
repperis. ad dñm saluatore aciem men¬
tis intende. qui est finis sine fine.
ait in modum deltae lit terae formati
ligni sonora concauitas. obesum uentr̃e
in superioribus habens. ubi cordarum
fila religata. disci plinabilit plectro per¬
cussa. suauissimã dicuntur reddere
cantilenam. Huic citharae uidetur po¬

Expanded text:
ne consumptus est; finitam pecuniam, ne consumptus est; finitam pecuniam, quae docetur expensa, et caetera quae hoc modo probantur edici. Secundus dicitur finis perfectus atque perpetuus, quem modo quaerimus; qui tunc nobis protendi magis ac dilatari incipit, quando ad eum mens devota pervenerit. Finis ergo legis ac plenitudo Dominus nostelegis Christus ad justitiam omni credenti . Ad quem dum pervenerimus, nihil ultra perquiremus; sed ipso beatitudinis fine contenti, plenissima jucunditate perfruemur; cujus tantum amor proficit, quantum intellectus noster, Domino praestante, clarescit. Et ideo quoties in titulis psalmorum in finem reperis, ad Dominum Salvatorem aciem mentis intende, qui est finis sine fine, t Hieronymus ait, in modum Δ deltae litterae formati ligni sonora concavitas, obesum ventrem in superioribus habens, ubi chordarum fila religata disciplinabiliter plectro percussa, suavissimam dicuntur reddere cantilenam. Huic citharae positio vi
Abbreviated transcription (Latin):
seis ipse dñs dicit . Quomodo ergo da¬
uid inspũ uocat eum dñm dicens.
dixit dñs dño meo. & cetera. Unde
probatur uni uersos psalmos non mul¬
torum existere sed tantum ipsius.
quem ad nõ constat ee̾ nominatum.
Vsus quoq ecdesiae catholicȩ sp̃s scĩ
inspiratione generaliter & im mobilit̃
ten&. ut qui cumq eorum cantandus
fuerit qui diuerso nomine p̾notantur.
lettor aliud predicare non audeat
nisi psalmus dauid. Quod si essent
proprii. id est aut idithun. aut filio¬
rum chore. aut asaph. aut moysi
eorũ nomina utiq predicarentur.
sicut & in eugłiisfit: quando aut
marci. aut lucae. aut mathei. aut
iohannis. uocabulo pronuntiantur.
Quod etiam secutus pater agustinus.
congruent̃ om̃s psalmos dicit esse
Primus ẽ iste communis atq mor¬
talis. quando res aliqua ad extremũ
deducta peruenerit. nec ulterius po¬
test prodire qui motus sui terminũ
probatur accipere. Sicerii dicimus
finitum cibum. qui sedula comestio¬

Expanded text:
nus dicit: Quomodo ergo David in spiritu vocat eum Dominum, dicens: Dixit Dominus Domino meo, etc. . Unde probatur universos psalmos non multorum existere, sed tantum ipsius, quem a Domino constat esse nominatum. Usus quoque Ecclesiae catholicae Spiritus sancti inspiratione generaliter et immobiliter tenet, ut quicunque eorum cantandus fuerit, qui diverso nomine praenotantur, lector aliud praedicare non audeat, nisi Psalmos David. Quod si essent proprii, id est, aut Idithun, aut filiorum Core, aut Asaph, aut Moysi, eorum nomina utique praedicarentur; sicut et in Evangeliis fit, quando aut Marci, aut Lucae, aut Matthaei, aut Joannis vocabulo pronuntiantur. Quod etiam secutus Pater Augustinus congruenter omnes psalmos dicit esse primus est iste communis atque moralis, quando res aliqua ad extremum deducta pervenerit, nec ulterius potest prodire, quae motus sui terminum probatur accipere. Sic enim dicimus finitum cibum, qui sedula comestio
Abbreviated transcription (Latin):
LTBER ESALMORUM QUAMQUa
uno concluditur uolumine. ñ est
uerso tempore scripserunt. id est
moyses. pauid. Salomon. asapħ.
⁊ man. tthan: idithun. & filii core
nulli etiam aggei &zachariȩ eẽ
existi mantur. Dehis aũt qui sine
titulis sunt. traditio uera talis ẽ.
ut cuius auctoris prescriptio prȩces¬
serit. ceteri qui sine titulo sequun¬
tur. ipsius c̃e̾ credantur. Est aut̃
bic liber. allegoricis actypicis sa¬
cramentis signatus. Specialiter
organus. Sciendũ tamen. qđ apud
hebreos om̃s psalmi ꝑmixti fuę¬
rint & in ordinati. Quos quidẽ
primus esdras in unũ uolumen coe¬
git & in ordine̾ numerũq dispo¬
sterium. aliis alios p̃tulit ordine.
dum posteriores uideantur intẽpore.
quinquagesimo posteriorẽ. sed prop¬
ter mysteriũ in ordine priorẽ. Sic
enĩ habentur & ceteri. quia sp̃s eos

Expanded text:
Liber Psalmorum, quanquam uno concludatur volumine, 199 nonverso tempore scripserunt, id est, Moyses, David, Salomon, Asaph, Eman, Ethan, Idithun, et filii Core as. Nonnulli etiam Aggaei et Zachariae esse existimantur. 34. De iis autem qui sine titulis sunt, traditio veterum talis est, ut cujus auctoris praescriptio praecesserit, caeteri, qui sine titulo sequuntur, ipsius esse credantur. Est autem hic liber allegoricis ac typicis sacramentis signatus; specialiter organum. 35. Sciendum autem quod apud Hebraeos omnes psalmi permisti fuerunt, et inordinati, quos tamen prius Esdras in unum volumen coegit, et in ordinem, numerumque dispocramento aliis alios praetulit ordine, dum posteriores videantur in tempore.quinquagesimo posterior est, sed propter mysterium in 200 ordine prior est. Sic enim habentur et caeteri, quia Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
iuuenẽ castigat. regnũ dĩ suꝑ terrã
dat. tediũ animȩ detrahit. tuba
mirabilis ẽ. Qui diligit canticum
psalmorũ assidue non potest pecca
tum agere. Quihab& laudem dĩ in
corde suo. inpostremo apuid dm̃ gau¬
debit. & animã suã in cielo miri¬
TREUM STLA. LaeX inter pretes sym¬
machus & theodotio: diapsalma
transtulerunt. aquila uͦ semper. &
pitto aut musiei cuiusdã soni ee sig¬
naculũ aut certe ꝑpetuit.ite eoru
quae p̃dicta sunt indicari. Ubicũq
sela: hoc ẽ diapsalma. siue semper
ad ponitur. ibi sciamus nontantũ
ad presens tempus. uerũ ad aeternũ.
uel quȩ sequuntur uel quȩ prȩces¬
seruiit ꝑtinere: haec hieronimus.
Uerum augustinus putat ubi diapsal¬
ma interponitur ꝑsonarũ siue sen¬
suum fieri ꝑmutationẽ ut sicut
sympsalma grece. uocũ ad unata copu¬
latio dr̃. itasit diapsalma uocũ rupta

Expanded text:
juvenem castigat, regnum Dei super terram juvenem castigat, regnum Dei super terram dat, taedium animae detrahit, tuba mirabilis est. Qui diligit canticum psalmorum assidue, non potest agere peccatum. Qui habet laudem Dei in corde suo, postremo apud Deum gaudebit, et animam suam in coelo mirirbum Septuaginta interpretes, Symmachus et Theodotio diapsalma transtulerunt, Aquila vero semper. Et puto aut musici cujusdam soni esse signaculum, aut certe perpetuitatem eorum quae praedicta sunt indicare. Ubicunque sela, hoc est, diapsalma, sive semper apponitur, ibi sciamus non tantum ad praesens tempus, verum ad aeternum vel quae sequuntur, vel quae praecesserunt pertinere. Haec Hieronym. Verum Augustinus putat ubi diapsalma interponitur, personarum, sive sensuum, fieri permutationem, ut sicut sympsalma Graece vocum adunata copulatio dicitur, ita sit diapsalma vocum rupta
Abbreviated transcription (Latin):
ANTICUM PSALMORŨ ANEMAS UECO¬
rat. in uitat angłos in aduitorium.
fugat demones. expellit tenebras.
efficit sc̃itatem homini peccatori.
defluit. diabolũ offendit. dm̃ osten¬
dit. uoluptatũ carnaliũ extinguit.
oleum miscđiae ẽ. sors laetitiae est̃.
pars angłorũ decta: asperitatem eicit
omem furore deprimit. ira cundiã
frangit. laus dĩ assidue. similis est
melłi. Canticũ psalmorũ. carmen
electum ẽ apud dm̃. om̃e peccatũ
expellit. uinculũ caritatis emen¬
dat. omia ꝑpetrat. omĩa suffert.
om̃ia inpl&. om̃ia doc&. om̃ia signi¬
ficat. Anima magnificat. os puri¬
ficat. cor lactificat. turrim excelsã
aedificat. hominẽ clarificat. sensus
aperit: om̃e malum occidit. perfec¬
tionẽ instruit. Excelsa demonstrat.
desideriũ regni caelestis dat. Pacẽ
int̾ corpus & animã facit ignem
spiritalem in corde suc cendit. Con¬
rum om̃ium expellit. sicut lorica
induit. sicut galea defendit. Spes
salutis ẽ. consolatio doloris. notitia

Expanded text:
anticum psalmorum animas decorat, invitat angelos in adjutorium, fugat daemones, expellit tenebras, efficit sanctitatem homini peccatori. lenificat, diabolum offendit, Deum ostendit, voluptates carnales exstinguit. Oleum misericordiae est, sors laetitiae, pars angelorum electa. Asperitatem ejicit, omnem furorem deprimit, iracundiam frangit. Laus Dei assidua est. Simile est melli. Canticum psalmorum carmen electum est apud Deum. Omne peccatum expellit, vinculum charitatis conndat. Omnia perpetrat, omnia suffert, omnia implet, omnia docet, omnia significat, animam magnificat, os purificat, cor laetificat, turrim excelsam aedificat, hominem clarificat, sensum aperit, omne malum occidit, perfectionem instruit, excelsa demonstrat, desiderium regni coelestis dat, pacem inter corpus et animam facit. Ignem spiritalem in corde succendit, omnium malorum expellit, sicut lorica induta et sicut galea defendit. Spes salutis est, consolatio doloris, perfecti
Abbreviated transcription (Latin):
tionis dum taxat editionem. qui sun
plicitate sermonis aseptuaginrta uit̃¬
pretibus non discordat. Haee ergo
uobis & studioso cuiq fecisse me
sciens. non ambigo multos fore. qui
uel inuidia uel supercilio mallent
contempnere uideri preclara quã
quam depurissimo fonte potare:¬
ITIERONIMUM PRESBITI RŨ
AMASUS TŨS FRATRI ET CÕ¬
presbitero hieronimo inxp̃o salu¬
tem. Dum multa corpora librorũ
in meo arbitrio allata fuisserit.
contigit utlibrum psalmorum
in meo animo festinus cognoscere
detineri. & memoriam capacititis
meae imbuere. Cogitaui frater amian
hidronu. Pampilum. ÷̃ oasterem didi¬
mum: Samum. ⁊ phyphaniũ. cutienr
psalendum. ut ad nos dirigere tua
frateruitas delectetur. quȩ tantue
sim plicitatis indago est: ut tantum
in die dominica apłi epła una recite¬
tur & euangłii capitulũ unũ dicatur.
& nec psallendo uox canitur. nec hym¬
nidicus ui nr̃o ore cognoscitur. Peto
ergo per frm & compresbiterũ nr̃m

Expanded text:
tionis tionis plicitate sermonis a Septuaginta interpretibus non discordat. Haec ergo et vobis et studioso cuique fecisse me sciens, non ambigo multos fore, qui vel invidia, vel supercilio malint contemnere videri praeclara, quam quam de purissimo fonte potareHIERONYMUM PRESBYTERUM. Damasus episcopus fratri et compresbytero Hieronymo in Domino salutem. Dum multa corpora librorum in meo arbitrio allata fuissent, contigit, ut in librum Psalmorum in meo animo festinus cognoscerem detineri, et memoriam capacitatis meae imbuere. Cogitavi, frater amantHydronium, Pamphylum, Zoastiten, Didymum, Sanium, Epiphanium, Ciatrem, psallentiam ad nos dirigere tua fraternitas delectetur: qui tantae apud nos simplicitatis indago est, ut tantum in die Dominica Apostoli epistola una recitetur, et Evangelii capitulum unum dicatur: et nec psallentium mos tenetur, nec hymni decus in ore nostro cognoscitur. Peto ergo per fratrom et compresbyterum nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
SALTERIUM ROME BUDUM posi¬
tus emendaram. & iuxta septua¬
ginta inter pretes lice t cursim
magna illud exparte correxeram.
Quod quia rursum uidetis opaula &
eusto chium. scriptorum uitio de pra¬
uatum. plusq antiquũ errorem. quã
nouam emendationẽ ualere. cogitis
ut uelut quodam nouali scissum a
aruum exerceam. & obliquis sulcis
renascentes spinas eradicem. aequũ
ẽe dicentes. ut quod crebro male
pullulat. crebrius suc cidatur. Vnde
consueta prefatione cõmoneo t̃iuos
quibus forte labor iste desudat .
quam eos qui exemplaria istius
babere uoluerint. ut quȩ diligent̃
emendaui. cum cura & diligentia
trans scribantur. Not& sibi unus¬
quisq uel iacentẽ lineam. uel signa
radiantia. idest uel obelos  uel
asteriscos. & & ubicumq uiderit
uirgulam precedentem. ab ea usq
ad duo puncta : quae in pressimus.
sciat in septuaginta trans latorib
litudinem perspexerit : dehebreis
uoluminib additum nouerit ȩque
usq ad duo puncta: iuxta theodo¬

Expanded text:
salterium Romae dudum positus emendaram, et juxta Septuaginta interpretes, licet cursim, magna illud ex parte correxeram. Quod quia rursum videtis, o Paula et Eustochium, scriptorum vitio depravatum, plusque antiquum errorem, quam novam emendationem valere: cogitis, ut veluti quodam novali, scissum jam arvum exerceam, et obliquis sulcis renascentes spinas eradicem: aequum esse, dicentes, ut quod crebro male pullulat, crebrius succidatur. Unde consueta praefatione commoneo tam vos, quibus forte labor iste desudat, quam eos qui exemplaria istiusmodi habere voluerint, ut quae diligenter emendavi, cum cura et diligentia transcribantur. Notet sibi unusquisque vel jacentem lineam, vel signa radiantia: id est, vel obelos ÷ vel asteriscos +. Et ubicumque viderit virgulam praecedentem ÷, ab ea usque ad duo puncta  quae impressimus, sciat in Septuaginta translatoribus lituvoluminibus additum noverit, aeque usque ad duo rubra puncta juxta Theodo
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ om̃ium est. Deinde quis alius in
cessaria. Deinde quia ipse psalmus
inscribendi causam om̃ino non ha
psalmi non scđm hyftoriam. sed scđm
prophetias leguntur. Ita ordinem
psalmorũ turbare non potest ordo
titulorum. Psalmi om̃s qui in scri¬
buntur ipsi dauid. ad xp̃i ꝑtinent
sacramentum. quia dauid dictus ẽ¬

Expanded text:
 omnium est. Deinde quis alius intcessaria, quia inscribendi causam omnino non habpsalmi non secundum historiam, sed secundum prophetias leguntur: et ita ordinem psalmorum turbare non potest ordo titulorum. Psalmi vero omnes, qui inscribuntur ipsi David ad Christi pertinent sacramentum, quia David dictus e
Abbreviated transcription (Latin):
AUIB FILIUS IESSE CUMESSET
in regno suo quat tuor elegit qui
psalma. & citharam percuti ebat
in hierusalem post annos uiginti
renouatam ab azotis.& mansit in
domo aminadab. hanc in posute in
sub iugali nouo & adduxit inhie¬
rusalem electis uiris ex om̃i gene¬
re filiorum isrł septuaginta mi
quat tuor principes pree̾e cantio¬
nibus infuituit. asaph. ł mani.
ethan. & idithun. uni cuiq eorum
clamantes laudem cantionũ dño.
& unus quidem eorum feriebat
cẏmbalum. alius cytharam. alius
tuba cornea exaltans. in medio
aũt eorum stabat dauid teneus
ipie psalterium. Archa aut̃ ante¬
cedebat septem choris. & sacrificio
sequebatur post archam. Sunt aut̃
om̃ium quidem nouem fecit ipse
dauid .xxxii. non sunt sci prascrip¬
ti. Lxxii. indaurd. xii inasaph.
xII mnidihum. uiiii filiis core. unus¬

Expanded text:
avid filius Jesse cum esset in regno suo, quatuor elegit, qui psalma: et citharam percutiebat in Hierusalem post annos 40 revocatur ab Azoto, cum mansitaret in domo Aminadab. Hanc imposuit in subjugali novo, et adduxit in Hierusalem. Electa simul ex omni genere filiorum Israel septuaginta millia quatuor viros principes praeesse cantionibus constituit, Asaph et Ethan, Eman et Idithun. Unicuique eorum clamantes laudem canticorum Domino:  unus quidem eorum ferebat cymbalum, alius cinyram, alius citharam, alius tuba cornea exsultans. III. In medio autem stabat David rex tenens ipse psalterium. Arca autem Domini antecedebat choris, et ad sacrificia sequebatur retro arcam. Sunt ergo orum quidem IX fecit ipse David; XXXII non sunt suprascripti; LXXII in David regem; XI in Asaph; XII in Idithun; IV in filios Choreph, unu
Abbreviated transcription (Latin):
quinta aut̃ editione egosum. qui
paraui colum nas cius semper. in .Ui.
ego firmaui columnas eius uigiter
Porro in hebreo hab& postam muda
tum & fraineam & bellum diapsal¬
ma. apud symmachum. post clipeũ
& gladium & bellum similiter dia-¬
psalma. proquo apud aquilam post
clipeum & gladium & bellũ semper
eratq rursum in hebraico quod eft
post illum locum ut saluos faciat
mites terrae diapsalma. Apud
sẏm machum similit̾ diapsalma.
& apud aquilam semper. nec non
& apud quintam. In sexta uero
infinem. & in hebraico erat poft
aniares. quod est mites terrae
sela. atq ita cum talem unius cuiq
editionis opinionẽ repperissemus:
haec ad notauimus. Utrum aut̃
cuiusdam musicae cantilenae.
aut rithmi inmutationem qui
iter pretiti sunt diapsalnia sense¬
rint. aliudue intellexerint : tuo
iudicio derelinquo. Huc usq orige¬
nis cuius nos maluimus in hac dis¬
pitatione dum taxat peritiam

Expanded text:
quinta autem editione: ego sum, qui quinta autem editione: ego sum, qui paraui columnas eius, semper, in sexta uero: ego firmaui columnas eius, iugiter. porro. in Hebraeo habet post \'ammuda\', tum et frameam et bellum \'diapsalma\', apud Symmachum post clipeum et gladium et bellum similiter diapsalma\\ pro quo apud Aquilam post clipeum, gladium et bellum \'sempereratque rursum in Hebraeo post: \'umpost illum locum: ut saluos faciat mites terrae \'diapsalma\' apud Symmachum similiter\'diapsalma\' et apud Aquilam \'semper\' necnon et apud quintam. in sexta uero \'i n finem\', et in Hebraico erat post \'anie ares\', quod est \'mites terrae\', \'sela\'. atque ita, cum talem uniuscuiusque editionis opinionem repperissemus, haec adnotanimus. utrum autem cuiusdam musicae cantilenae aut rhythmi inmutationem, qui interpretati sunt \'diapsalma\', senserint aliudue quid intellexerint, tuo iudicio derelinquo\'. Hucusque Origenes, cuius nos maluimus in hac disputatione dumtaxat inperitiam
Abbreviated transcription (Latin):
scribenda com memorant ut ponan
sela. aut transacta felicit̃ ꝓtestan¬
tur: pacem inultimo subnotantes.
Haec nos deuitimo hebrorũ forrte
libauimus. non opinionũ riuu¬
los persequentes. neq errorum
quib totus mundus expletus est
uarietate ꝑterriti: sed cupientes &
scire. & docere quȩ uera sunt.
Quod sitibi non uidetur: quid orige¬
nis de diapsalmate senserit. uer¬
bum inter pretabor aduerbum.
ut quia nouitia musta contẽpnis.
saltim ueteris uini auetoritate
ducaris: Sepe perquirens causas.
cur inquibus dam psalmis utt̃ po¬
natur diapsalma. obseruaui dili¬
gentissime iihebreo. & cum greco
contuli. inueniq quia ubilingua
hebrea sela in greco uero habet
semper. aut aliquid istius modi:
uero nocet exemplis ad firmare
cuius principium est. confttebim
tibi ds̃ confitebimur & in uocalii¬
mus nomen tuum. post illud. ego
confirmaui colum nas eius. apud
ponderaui colum nas eius semper. in

Expanded text:
 et scripta et scribenda commemorant, ut ponant  et scripta et scribenda commemorant, ut ponant \'sela\', aut transacta feliciter protestantur \'pacem\' in ultimo subnotantes. Haec nos de intimo Hebraeorum fonte libauimus non opinionum riuulos persequentes neque errorum, quibus totus mundus expletus est, uarietate perterriti, sed cupientes et scire et docere, quae uera sunt. quod si tibi non uidetur. quid Origenes de diapsalmate senserit, uerbum interpretabor ad uerbum, ut, quia nouicia musta contemnis, saltim ueteris uini auctoritate ducaris. "Saepe perquirens causas, cur in quibusdam psalmis interponatur \'diapsalma5, obseruaui diligentissime in Hebraeo et cum Graeco contuli inuenique, quia, ubi lingua Hebraea \'sela\', Graeca uero habet \'semper\' aut quid istiusmodi, iuero nocet exemplis adfirmare,cuius principium est: confitebimur tibi, deus, confitebimur et inuocabimus nomen tuum, post illud: ego confirmaui columnas eius apud Sponderaui columnas eius, semper, in
Abbreviated transcription (Latin):
& C UIII.X. Rursus nonus psalmus
distinguatur cantico diapsalma¬
tis. cum utiq srut quibusdã uide¬
tur diapsalma inditium silentu
timus hoc uerbum supertora pari¬
ter & inferlora conectere aut cer¬
te docere sempiterna eẽ quȩ dic¬
tasunt ut est illud intertio.
multi dicunt anime meę. non
est salus ei in dõ suo semper.
& rursum. uoce mea ad dñm cla¬
maui. & exaudiuit me demonte
scõ suo. semper. & in quarto. ut
quid diligitis uanitatẽ & quae¬
ritis mendacium. semper. &
alibi. quae dicitis in cordibus
uris. & incubilibus ur̃is conpun¬
gimini semper. Scire aut debe¬
mus apud hebreos infine libroꝵ
unũ etribus solere subnecti. ut
aut amen scribant. aut sela. aut
salom. qđ exprimunt pacem.
unde & salomon pacificus dr̃
Igitur ut nos solemus completis
opusculis ad diftinctionẽ rei alte¬
rius subsequentis medium unter¬
ponere. explicuit. uut feliciter aut
aliquid. istius modi. ita & hebrei ut
quae scripta sunt roborentur ut di¬

Expanded text:
octavo. Rursus nonus Psalmus distinguatur Cantico Diapsalmatis: cum utique si, ut quibusdam videtur, Diapsalma est initium silentiitimus hoc verbum superiora pariter inferte docere sempiterna esse, quae dicta sunt, ut est illud in tertio: multi dicunt animae meae: non est salus illi in deo suo, semper, et rursum: uoce mea ad dominum clamaui, et exaudiuit me de monte sancto suo, semper, et in quarto: ut quid diligitis uanitatem et quaeritis mendacium? semper, et alibi: quae dicitis in cordibus uestris, et in cubilibus uestris conpungimini, semper. Scire autem debes apud Hebraeos in fine librorum unum e tribus solere subnecti, ut aut \'amen\' scribant aut sela\' aut "salom1, quo exprimunt \'pacem\', unde et Salomon \'pacificus\' dicitur. igitur, ut nos solemus conpletis opusculis ad distinctionem rei alterius subsequentis medium interponere \'explicuit\' aut \'feliciter\' aut aliquid istiusmodi, ita et Hebraei aut, quae scripta sunt, roborant, ut di
Abbreviated transcription (Latin):
IUNE AUTEM EXPOSUIMUS ORTGI
nem psalmorum. & nunc expoue¬
mnus quomodo hebrei librum psal¬
morum inquinq diuidant libros.¬
Id est primus liber sio contine tur.
Aprimo psalmo usq ad quad ragesi¬
mum. Secundus liber sic continet᷑.¬
Tertius liber sic continetur. Alxxͦ II.
usq ad Lxxͫ uiiii. Quartus liber sic.
continetur. Ab lxxxͦ uiiͦi. usq ad cͣͫ.
Quintus liber sic continetur. Aͣuiͦ.

Expanded text:
unc autem exposuimus originem omnium psalmorum. Et exponimus, quomodo Hebraei librum psalmorum in quinque dividant libros. Primus liber sic continetur a psalmo primo usque ad quadragesimum. Secundus liber sic continetTertius liber sic continetur a LXXII usque ad LXXXVIII. Quartus liber sic continetur a LXXXIX usque ad CV. Quintus liber sic continetur a CVI
Abbreviated transcription (Latin):
IATISSI MO PAPAE PAMASO SEDIS
aplicae urbis romȩ hieronimus.
Supplex legi litteras apostolatus ur̃i.
inter pretari festines propter fastidiũ
romanorum. ut ubi obscuritas impedit.
apertius & latine trahatur. sensus. Precans
ergo cliens tuus ut uax itta psallenti um
insede romana die noctuq canatur.
ut fine psalmi cuiuslib& siue matuti¬
nis uel uespertinis coniungi praecipiat
& filio & sp̃ui scõ. Sicut erat in prin¬
cipio & nunc & semper. & insȩcula
sȩculorum amen. Istud carmen om̃i
psalmo con iungi prȩcipias. ut fides
consortio declaretur. ubi dĩ & homo
cum om̃ib psalmis ad figatur. ut i
om̃i loco com muniter respondeatur
nocturni temporis. In ec clesia aute
propter resurrectionem usq ad sem̃
pente costen finiatur inter dierum
spatia quin quaginta propter noui¬
tatem scĩ paschȩ uox ifta Luidis cana¬
grece dr̃ prologus. latine prefatio.¬

Expanded text:
atissimo papae DAMASO sedis apostolicae urbis Romae HIERONYMUS. Supplex legi litteras apostolatus vestriinterpretari festinem propter fastidium Romanorum ut ubi obscuritas impedit, apertius et Graece et Latine trahatur sensus. Cliens precatur ergo tuus ut vox ista psallentium in sede tua Romana die noctuque canatur, et in finem psalmi cujuslibet sive matutinis vel vespertinis horis conjungi praecipiat et Filio, et Spiritui sancto: Sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen. Istud carmen omni psalmo conjungi praecipias: ut fides consortio declaretur. Ubi autem Deus et homo cum omnibus psalmis affigatur: ut in omni loco communiter respondeatur nocturnis temporibus. In Ecclesia autem post Resurrectionem usque ad sanctam Pentecosten finiatur: inter dierum vero spatia quinquagesimae, propter novitatem sancti Paschae, vox ista laudis canaGraece prologus, Latine praefatio
Abbreviated transcription (Latin):
estu. Sed sciendum in hebreo. nec es scrip
In ipso. dsm̃s uoluntas eius p̾ueni&
rius est. sed inhebreo scriptunẽ. miscđia
mea. preueni& me. In eodem. Ds often¬
dit mihi int inimicos meos. Proquo in
greco positum ẽ. ds ms. sed .m̃s. additũ est.
Iueodem. Ne occidas eos. nequando obli¬
uiscantur populi mei. Proquo ingreco
scriptum ẽ. legis tuae. sed in laa & in he
mei. & anobis ita uersumẽ. In eodem.
Etscient quia ds̃ dominabitur iacob
finium terrae. Pro quo ingreco scriptũ
est. & finium terrae. sed .&. coniunc¬
tio addita est. & ordo est. scient quia
ds̃ dominabitur iacob finium terrae.¬

Expanded text:
es tu. sed sciendum in Hebraeo nec \'es\' scriptes tu. sed sciendum in Hebraeo nec \'es\' scriptin ipso: deusmeus, uoluntas eius praeuenirius est. sed in Hebraeo scriptum est: misericordia mea praeueniet m e. in eodem: deus ostendit mihi inter inimicos meos. pro quo m Graeco positum est: deus meus; sed \'meus\' additum est. in eodem: neoccidaseos, ne quando obliuiscantur populi tui. pro quo in Graeco scriptum est: legis tuae; sed in Septuaginta mei; et a nobis ita uersum est. m eodem: et scient, quia deus dominator Iacob finium terrae. pro quo in Graeco scriptum est: et finium terrae, sed \'et\' coniunctio addita est; et ordo est: ,\'scient, quia deus Iacob dominator finium terrae
Abbreviated transcription (Latin):
came. Noluimus ergo inmutare quod
ab anti quis legebatur. qui idem sensus
in greco expectabam dm̃. quod addi¬
tum est. In eodem. Apusilla nimitate
sp̃s. & in greco inuenisse uos dicitis.
sillanimitas dr̃. Sed sciendũ quod pro
OMTO ΥΥXIAC aquila & symmachus
& theodotio & quinta editio inter prȩ
sensus ita apud legatur. festinabo ut sal¬
uer aspũ tempestatis & turbinis. In eo¬
dem. Qm̃ si inimicus maledixiss&m
ingreco ΤΠΛΗCΕΝ hoc est expro¬
brass&. positum est. Sed int̾ maledicta &
ob probria sensum non discrepare per
uersum me. ab altitudine diei timebo
& dicitis ingreco uos uiuenisse ñtimebo.
dimicant aduersumme. id circo ego ab
altitudine diei timebo. & dicitis uos
bellantes aduersum me. sed tuum ex-¬
celsum timebo lumen. In ipso. Inira po¬
pulos confringes. Pro ingreco legitur.
Nam & in hebreo. hored. hab&. ideft
RATABIBACOÑ quod nos possumus dice

Expanded text:
ca me. noluimus ergo inmutare, quod ab antiquis legebatur, quia idem sensus in Graeco: e x pectabam deum, quod additum est. in eodem: a pusi 1 lanimitate spiritus. et in Graeco inuenisse uos dicitis: sillanimitas\' dicitur. sed sciendum, quod pro ὀλιγοψυχία Aquila et Symmachus et Theodotio et quinta editio interpretatsensus ita apud eos legatur: festinabo, ut saluer a spiritu tempestatis et turbinis. in eodem: quoniam, si inimicus maledixisset. in Graeco ὠνείδισεν, hoc est \'exprobrasset\', positum est. sed inter maledicta et obprobria sensum non discrepare pers multi bellantes aduersum me, ab altitudine diei timebo. et dicitis in Graeco uos inuenisse: non timebo, dimicant aduersum me, idcirco ego ab altitudine diei timebo\', hoc esbellantes aduersum me, sed tuum excelsum timebo lumen\'. in ipso: in ira populos confringes. pro quo m Graeco legitur: nam et in Hebraeo \'hored\' habet, id est xαταβι̇βασοv, quod nos possumus dicer
Abbreviated transcription (Latin):
necapud quemquam habetur inter
batur om̃is homo. & dicitis uos in
greco non inuenisse conturbatur. sed
& hinc apud uos & apud plerosq error
exoritur quod scriptorum neglegentia
uirgulis & asteriscis subtractis diftinc¬
tio uniuersa confunditur. Et legẽ
greco repperisse uos dicitis in medio
uentris mei. Quod & in hebreo scriptũ
est. BAT THOCME MI. Sed propter eupho¬
niam apud latinos in corde trans la¬
tum est. & tamen non debemus sub¬
trahere quod uerum est. In eodem̃.
Dñe in ad iutorium meum respice
Proquo in greco repperisse uos dicitis.
cum manifestissime & in hebreo & in
cunctis uit̃ prȩtibus scriptũsit. & lxx¬

Expanded text:
nec apud quemquam habetur interpnec apud quemquam habetur interprba turom nis homo. et dicitis uos in Graeco non inuenisse \'conturbatur\'. sed  hinc apud uos et apud plerosque error exoritur, quod scriptorum neglegentia uirgulis et asteriscis subtractis distinctio uniuersa confunditur. TricesimoGraeco repperisse uos dicitis: in medio uentris m e i, quod et in Hebraeo scriptum est \'batthoch meai\'. sed propter euphoniam apud Latinos \'in corde\' translatum est; et tamen non debemus subtrahere, quod uerum est. in eodem: domine, in adiutorium meum respice. pro quo in Graeco repperisse uos dicitis: cum manifestissime et in Hebraeo et in cunctis interpretibus scriptum sit
Abbreviated transcription (Latin):
Rursum & in hoc loco additum nom̃ dñiẽ
debetis nomendnĩ & dĩ sȩpissime ad¬
ditum. & id uos debere sequi quod tr
dauimus. In eodem. Ego aut dixi in
excessu mentis meae. Proquo inn latinis
codicibus legebatur in pauore meo:
& nos iuxta grecum transtulimus.
tis meae. Aliter enim. ER C̃TACIN
latinus sermo exprimere non potest.
nisi mentis excessum. Altt̃ in hebrai¬
come legisse noueram. in stupore &
inore eius dolus. Quod solus symma¬
chus posuit. Alioquin & lax inter
eius bab&. quod hebraice di BRVCNO.
Sin aut ess& in ore eius. scriberetur
Saffico. In eodem. Conuersussum in
erumna mea. In greco mea non esse
suggeritis. quod ex hebraico & detrans¬
latione theo dotionis sub asterisco ad¬
ditum est: & in hebreo legitur. Las adði
lasaddĩ. Om̃ia ossa mea dicent dũe
Proquo ingrecobis dñe inuenisse uos
dicitis. Sed sciendum quod multa sin¬
oreir pluruu apud hebreos quae ne
uos legisse dixistis. quod additum est.

Expanded text:
rursum et in hoc loco additum nomen dominidebetis nomen domini et dei\' saepissime additum et id uos debere sequi, quod dedauimus. m eodem: ego autem dixi ln excessu mentis meae. pro quo in Latinis codicibus legebatur: in pauore meo, et nos iuxta Graecum transtulimus: tis meae\'; aliter enim ἔxστασιv Latinus sermo exprimere non potest nisi \'mentis excessum\'. aliter me in Hebraico legisse noueram: in stupore etin ore eius dolus, quod solus Symmachus posuit. alioquin et septuagineius habet, quod Hebraice dicitur\'brucho\'. sin autem esset in ore eius, scriberetur \'baffio\'. in eodem: conuersus sum in aerumna mea. in Graeco mea non esse suggeritis, quod ex Hebraico et de translatione Theodotionis sub asterisco additum est, et in Hebraeo legitur \'lasaddiquarto: omnia ossa mea dicent: domine. pro quo in Graeco bis \'domine\' inuenisse uos dicitis. sed sciendum, quod multa sint exemplaria apud Hebraeos, quae ne uos legisse dixistis. quod additum est
Abbreviated transcription (Latin):
UI PSALMI PROPRII AD
singulos dies scriatos diũ sal¬
uatoris ur̃i filii dĩ ꝑtinent
sequestratim exposuimus. qui uinu¬
cile drũ. uel qui ad scam epyphauiã

Expanded text:
ui psalmi proprie ad singulos dies feriatos Domini Salvatoris nostri Filii Dei pertineant, sequestratim exposuimus. Qui ad Natalem, qui ad sanctam Epiphaniam,
Abbreviated transcription (Latin):
SILTERO UM Itaest quasi magna
domus. que unã quidẽ hab& ex¬
teriore claue inporta. indiuer¬
sis uero intrinsecus cubiculis
proprias claues hab&. Lic&
amplior una claiussit grandis
portae sp̃s sc̃s. tamen unũ qđq.
cubiculum hab& proprias claui¬
culas suas. Siquis igitur claues
confusa dedomo proiciat si uolue¬
rit aperire cubiculum: non potest
nisi clauem inuenerit . sic singuli
psalmi quasi singulȩ cellulȩ sunt
habentes proprias clauessuas.
Grandis itaq porta istius domus.
primus psalmus est qui ita incipit

Expanded text:
salterium ita est quasi magna domus, quae unam quidem habet exteriorem clavem in porta: in diversis vero intrinsecus cubiculis proprias claves habet. Licet amplior una clavis sit grandis portae Spiritus sanctus; tamen unumquodque cubiculum proprias habet claviculas suas. Si quis igitur clavem confusam de domo projiciat, si voluerit aperire cubiculum, non potest, nisi clavem invenerit. Sic singuli psalmi quasi singulae cellulae sunt, habentes proprias claves suas. Grandis itaque porta istius domus primus psalmus est, qui ita incipit
Abbreviated transcription (Latin):
Et quaninis dauid om̃s psal mos
cantass&. tamen om̃s psalmi
ad personam xp̃i pertinent.
& qui titulati esie non ui der¬
tut. apud hebreos prouno
usalmo babertur. Nam ꝑtio¬
lum incelligitue unuis cuuisq
psalmi intellectus. Quidesi

Expanded text:
 Quamvis David omnes psalmos cantasset, tamen omnes psalmi in persona Christi pertinent, et qui praetitulati esse non videntur apud Hebraeos, pro uno psalmo habentur. Nam per titulum intelligitur uniuscujusque psa
Abbreviated transcription (Latin):
Qui etiam ad dñm de piecaudumi
lȩtania uel qui pentcentibus psulli
debent qui etiam u uatale scari
anno perordinem psalli possiutt
scđm consuetudir eedesiaru
inonasteriorii. Sane quligis con¬
sidera quiiuti pmus ad nu¬
tos dies seos pirtin&. Piduu idu
inultipliciter rantur per sui¬
los dies : Nam et macms ui ubc
disunt psalii. Ita etiam dat cis
ꝓphetarum fecimus. ut nor u
supradictis confuse psallatur. sed qui
uquo die dici dedieit quilegis. i¬
mes. Ad maiores operas psalinus

Expanded text:
i etiam ad Dominum Deum deprecandum in litania: vel quia poenitentibus psalli debeant: qui etiam in natali sanctorum anno per ordinem psalli possunt, secundum consuetudinem Ecclesiarum et monasteriorum. Sane qui legis, considera, quia unus psalmus ad multos diesmultipliciter iterantur per singulos dies. Nam est psalmus qui ubique di sunt psalmi: ita etiam de canticis prophetarum fecimus, ut non in diebus supradictis confuse psallantur: sed qui in quo die dici debeant, qui legis invenies. Ad majores operas pertinet psalmus
Abbreviated transcription (Latin):
UAE ACCEPERIS REDDEN PA
Ucum fenore sunt. sortisque
dilatio usurã parturit. Dedia¬
psalmate nrãm sententiã flagi¬
tarꝰͦs epistolae breuitate causati
sumus. & remlibri nonposse expli¬
tibi cupiditas silentiũ concitat.
Itaq uete dutius traham. habeto
pauca propluribus. Quidã dia¬
psalma cõmutationem metri
dixerunt ee alii pausationem
sp̃s scĩ. non nulli al terius sensus
exordium. Sunt. que rit hini
distinctione. & quia psalmi tunc
temporis uinct̾a uoce ad orga¬
num canebantur euius dã mu¬
sice uarietitis: nobis nihil horũ
uidetur. Cum aquila qui uerboꝵ
hebreoꝵ diligentissimus explica¬
torest. Sela hoc est diapsalma.
quod exsamech. lamet. heth. scri¬
bitur. semper trans tulerit &
inueniꝰmus inpsalmorũ quoq
fine dia psalina positum ut est illud
inttertio. deutes peccatorum contri¬
uisti dñi est salus & super populun
tuumi benedictio tua. Sela. iderc

Expanded text:
uae acceperis reddenda sunt cum foenore: sortisque dilatio usuram parturit. De diapsalmate nostram sententiam flagitaras, epistolae brevitatem causati sumus et rem libri non posse explitibi cupiditas silentio concitetor? Itaque, ne te diutius traham, habeto pauca pro pluribus. Quidam diapsalma commentationem metri dixerunt esse; alii pausationem spiritus: nonnulli alterius sensus exordium; sunt et qui rythmi distinctionem, et quia psalmi tunc temporis num canebantur, cuiusdam musicae uarietatis. nobis nihil horum uidetur, cum Aquila, qui uerborum Hebraeorum diligentissimus explicator est, sela, hoc est diapsalma, quod ex samech, lamed, he scribitur, \'semper1 transtulerit et inueniamus in psalmorum quoque fine diapsalma positum, ut est illud in tertio: dentes peccatorum contriuisti; domini est salus et super populum tuum benedictio tua, sela, id est
Abbreviated transcription (Latin):
seruorum suorum
ulciscetur.
Et uindictam retri¬
bu& in hostes eorũ.
& propitius erit
terrȩ populi sui.
uia exaccuam uelut
fulgur gladiũ meũ. &
aget iudicium
manus mea.
Et retribuam iudiciũ
orimicis. &his
qui oderunt me
reddam.
nebriabo sagittis
me as insanguine. &
gladius meus mandu¬
cabit carnes.
Asanguine uulnerato¬
rum & captiutrate.
acapite pruicipum
inimicorun.
Lacumini caeli si¬
mul cum eo. & ad
orent cum om nei
angeli di
Laetamini gentes
simul cum populo
eius. & confirment.
eum om̃s filu dĩ.
Quia sanguis
filiorum eius defen¬
detur. & defend&.

Expanded text:
servorum suorum ulciscetur, et vindictam retribuet in hostes eorum, et propitius erit terrae populi sui. « Exacuam velut fulgur gladium meum, et aget judicium manus mea, et retribuam judicium inimicis, et his qui oderunt me reddam; inebriabo sagittas meas in sanguine, et gladius meus manducabit carnes, A sanguine vulneratorum,  et captivitates a capite principum inimicorum. Laetamini caeli simul cum eo,  et adorent eum omnes Angeli ejus: Laetamini gentes simul cum populo ejus,  et confirment eum omnes filii Dei; Quia sanguis filiorum ejus defendetur:  et defendet,
Abbreviated transcription (Latin):
idit eñi eos fatigatos
& defectos. in ab duc¬
tione disso¬
lutos.
dii illorũ. inquibus
cfidebatis in ipsis.
Quorum adipem sacri¬
ficiorũ edebatis.
Scbi behatis uinum
libationis eorum.
E xsurgant nẽ & ad
iuuent uos. & fiant
uobis protectores.

Expanded text:
idit enim eos fatigatos et defectos in abductione et dissolutos, dii illorum, in quibus confidebatis in ipsis, quorum adipem sacrificiorum edebatis, et bibebatis vinum libationis eorum, exsurgant nunc et juvent vos et fiant vobis protectores.