comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cas interceptus ꝑtim suffecatur ¶ Itecum tes¬
tum in tot ꝑticulas duiserũt et tot cõcors an¬
cius ad suũ ꝓpositum ind̾urerũt: quos inteclett
et memoriam inꝑte gfũdũt ab intellectu li ã¬
lis sensus an discrahẽtes ¶ Hec igitar et sili
uitare ꝓponens cu dei adiutorio intendo arca
lrãlem seusum insiste̾ et paucas parde et brene
expõnes misticas aliquãdo incerpoile licet raro
res hebreoꝵ loqutus est racionabiliꝰ ad declara¬
cionem sensus liãsis inducere. aliqua eciam dtã
hebreoꝵ ualde absurda aliqũ licet Galde raro int̾¬

Expanded text:
cas interceptus, partim suffocatur. Item texcas interceptus, partim suffocatur. Item textum in tot particulas diviserunt, et tot concordantias ad suum proposidunt, ab intellectu litteralis sensus animum distrahentes. Haec igitur et similia vitare proponens cum Dei adjutorio intendo circa litteralem sensum insistere: et paucas valde, et breves expositiones mysticas aliquando interponere, licet raro. res Hebraeos locutus est rationabilius declarationem sensus litteralis inducere. Aliqua etiam dicta Hebraeorum valde absurda aliquando, licet valde raro, int
Abbreviated transcription (Latin):
qui multis locis aliter habet ꝙͣ libri hebinici fn¬
et in plurib aliis locis. et alu expositores sacre
scripture legendo uel scrilendo idem dicũt ectamĩ
ueceris cestamẽti. recurrẽdum est ad codices lie¬
breoꝵ. in hoc tam̃ ualde cariẽdum est ꝙͣtum ad pa¬
ssus scriptiur ueteris testamenti qui de dectate
opĩ ac de asequẽtib ad hoc locũtur quoꝵ aliques
uidei corruperũt ad deffensionem sui enroris ꝓu¬
in parte declaraui in quadon questione de Bĩ¬
tales occuerent dũo cõcedẽte. In illis autem in
quibus non est uerisimuse ꝙ aliquis ĩnuitaue¬
eint cum nec causam hoc faciend. suĩernit.¬
dictum beati ioͬ in dubus recurrere as certum
hebraicum tanqm̃ ad orignale principium pr¬
ueritate cercius deciaranda ¶ Scic̃dum ecum
ꝙ sensus lĩlis est multum obũbratus pp̃ inodũ
exponendi coĩter traditum ab alus qui sicet m̃t
bona direruit. camen parum tecigerũt lrãlen

Expanded text:
quae multis locis aliter habet quam libri Hebraici quae multis locis aliter habet quam libri Hebraici et in pluribus aliis locis: et alii expositores sacrae Scripturae legendo vel scribendo idem dicunt; et tameVeteris Testamenti recurrendum est ad codices Hebraeorum. In hoc tamen valde cavendum est, quantum ad locos Scripturae Veteris Testamenti, qui de deitate Christi ac de consequentibus ad hoc loquuntur: quorum aliquos Judaei corruperunt ad defensionem sui erroris, ut partim declaravi in quadam quaestione de tales occurrent, Domino concedente. In illis autem in quibus non est verisimile quod aliquid immutaverint, cum nec causam hoc faciendi habueridictum beati Hieronymi, in dubiis recurrere ad textum Hebraicum, tanquam ad originale, pro veritate textus declaranda. Sciendum etiam quod sensus litteralis est multum obumbratus, propter modum exponendi communiter traditum ab aliis: qui, licet multa bona dixerint, tamen parum tetigerunt litteralem
Abbreviated transcription (Latin):
cacio in speciali. oñis tamẽ presupponũt sensũ
litteralem tanqu fũdamẽtum pp̃ꝙ sicut edifi¬
cium declinans a fũdamẽto disponitur ad ru
saltem minus decens ceteris parib et nimuis
apta. et iõ uolẽtib incipe ĩ scudio sacre scriptur
nccm est inciꝑe ab intellectu sensus leãsis. ma¬
unne cum ex solo sensu lrãa et non ex misticis
possit argumẽtum fieri ad probacionem uel de
episctosa cõtra bicẽtium donastitam ¶ Ulteria
ꝯsiderc̃um ꝙ sen sue lrãlis a quo est inapiõdũ
ut dict un est uidetur multum obfuscatus Neb
lrãrum in multiẽ cocis aliter scaipserũt quan
habeat beritas tertus ꝑtim imꝑicia aliquorum co¬
rectorum qmi in peariõ locis fecerũt pũcta ubi non
debent fieri ⁊ bersus inceperũt ues termĩauerũt ur̃i
non debent incipi et termĩari. et perho siña liẽ
uariatur ut parebit in sis locis infra proseq̃
dño cõceente. ꝑtim ex modo translacionis nostre

Expanded text:
catio in speciali; omnes tamen praesupponunt sensum litteralem tanquam fundamentum. Unde sicut aedificium declinans a fundamento, disponitur ad ruisaltem minus decens caeteris paribus, et minus apta, et ideo volentibus proficere in studio sacrae Scripturm est incipere ab intellectu sensus litteralis: maxime cum ex solo sensu litterali, et non ex mystico, possit argumentum fieri ad probationem vel deepistola contra Vincentium Donatistam. Ulterius considerandum quod sensus litteralis, a quo est incipiendum, ut dictum est, videtur multum obfuscatus diebumilitudinem litterarum in multis locis aliter scripserunt quam habeat veritas textus; partim imperitia aliquorum correctorum, qui in pluribus locis fecerunt puncta ubi non debent fieri; et versus incoeperunt, vel terminaverunt, ubi non debent incipi et terminari: et per hoc sententia litterae variatur, ut patebit in suis locis infra prosequendo, Domino concedente; partim ex modo translationis nostrae,
Abbreviated transcription (Latin):
referenda. hoc mõ exponitur ista regula
coĩter. potest eciam aliter exponi ut rẽferatͦ
ad sensum lrãlem tãtum. sicut et alie. eirͣ
quos cõsiderandum ꝙ eadeu liã aliqñ crabet
duplicem sensum lrãlem. uerbi grã. pͥmo ꝑa¬
lõ. g̃n. dicit doꝰ de salone. ego ero illi i
patrem et ip̃e erit michi in filium. et intedli¬
gitur de salõne ad lrũm inquãtum fuit fiꝰ
dei per adoptionem in nurẽte ꝑp̃ ꝙ natan pro

Expanded text:
referenda; hoc modo exponitur ista regula communiter. Potest etiam aliter exponi, ut referatur ad sensum litteralem tantum sicut et aliae. Circa quod considerandum quod eadem littera aliquando habet duplicem sensum litteralem; verbi gratia, primi Paral. XVII dicit Dominus de Salomone: « Ego ero illi in patrem, et ipse erit mihi in filium. » Et intelligitur de Salomone ad litteram, inquantum fuit Filius Dei per adoptionem in juventute: pro
Abbreviated transcription (Latin):
descripserat creacionem celi et terre et disciẽ¬
cionem et ornatum ꝑciũ mũdi dicit iste sc̾
generaciones cesi et teire in die quo create
bra. Scriptura loquens de ũno in eodem ꝯter¬
xiiii. loquens de rege babilonis qui erat drado¬
li mẽbrum. trãsit ad loquẽdum de principe
quendum de dyabolo. cum subditur. tu sigͣ¬
culum similitudinis plenus sapĩa perfegus
decore in delicuis padisi dei fuisti rẽ ¶ Hus

Expanded text:
descripserat creationem coeli et terrae, et distinctionem, et ornatum partium mundi, dicitur: « Istae sunt generationes coeli et terrae in die quo creati pitis ad membra, Scriptura loquens de uno, in eodem XIV loquens de rege Babylonis, qui erat diaboli membrum, transit ad loquendum de principe quendum de diabolo, cum subditur: « Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti. » His
Abbreviated transcription (Latin):
aliquãdo in scaptura sacra loquens de ali¬
quo nũo annoꝵ in plurib locis. aliqñ in
uno loco ponit plures ames minucias pre¬
dictas ꝯputando. in alio bero loco ponit pau¬
ri. Sicut geñ .xb. dictum fuit abrahe señ
turm futurum per eg̾nũ quadrinctẽtis
annis ⁊ exo .uii. de isca pegtemacione dici¬
tur ꝙ n ansio filiorum ĩfrł in trira egrpti
fuit quadongẽtoꝵ trignita annorum.
qr ꝯputacis hmꝰ maioris mii incipit a
tempore quo dictum fuit abrahe. geñ . uii.
exo. uii. Quarto modo ꝯtingit eoquos sc¬
tura sacia loquitur de futuro per mosũ
p̃teriti. sicut ysa .ix. puulus natus est
nobis rc̃i et hoc est ad denotãdnm certitu¬
dĩem ꝓplñe. cuiꝰ euẽtus defuturo est ita

Expanded text:
um hoc Scriptura sacra loquens de aliquo numero annorum in pluribus locis, aliquando in uno loco ponit plures annos, minutias praedictas computando; in alio vero loco ponit pauri, sicut Gen. XV dictum fuit Abrahae: « Semen tuum futurum est peregrinum quadringentis annis. » Et Exod. XII de ista peregrinatione dicitur quod mansio filiorum Israel in terra Aegypti fuit quadringentorum triginta annorum, quia computatio hujus majoris numeri incipit a tempore, quo dictum fuit Abrahae, Gen XII: « Exod. XII. Quarto modo contingit, eo quod Scriptura sacra loquitur de futuro per modum praeteriti, sicut Isa. IX: « Parvulus natus est nobis, » etc., et hoc est ad denotandum certitudinem prophetiae, cujus eventus de futuro est ita
Abbreviated transcription (Latin):
osculetur me rc̃. uerbum sponse qt frui spõso
desiderantis ⁊ quoꝰ subdituriꝯma meliora
sunit berbareͣ. uerbum est sponsi spensam cõ¬
mẽdantis. uñi talib sic cõneris ragione
predicta: debet prudens lictor attendere q

Expanded text:
osculetur me, » etc., verbum sponsae est frui sponso desiderantis, et quod subditur, « quia meliora sunt ubera, » etc., verbum est sponsi sponsam commendantis. Unde talibus sic connexis ratione praedicta debet lector prudens attendere q
Abbreviated transcription (Latin):
ẜo R .uni. predicta eciam auctoritas. Ego
eio illi in patrem ⁊c̃ inducitur ab aplõ. ad he.
quod xp̃t fuit maior angelis. talis antem
pirbacio non potest fieri per sensum misticũ.
cas impleta fuit ad lrũm in salone. minus
fluis per natiuam. licet tamen utraq ex¬
positio sit lrũlis simpliciter. secũda tamẽ¬

Expanded text:
 XII Praedicta etiam auctoritas, « Ego ero illi in patrem, » etc., inducitur ab Apostolo ad Hequod Christus fuit major angelis; talis autem probatio non potest fieri per sensum mysticum, tas impleta fuit ad litteram in Salomone, minus Filius per naturam. Licet autem utraque expositio sit litteralis simpliciter secunda tame
Abbreviated transcription (Latin):
dictor prologor non michi nccͣm uidebatut. ali
si añqmͣ alibro geñ incloarem postrens quia
non sum ita ꝑitus in singna hebraica uel la¬
tina qumn n multis possim deficrre. iõ piotesto
ꝙ nchil intendo dicere asscrtius seu detrennatiue¬
omĩa accipiãtur canqi sceiastice et per modũ
ex̃cicu dicta pp̃ quos omĩa dicta et dicenda sup¬
pono correcciomi st̃ẽ mrĩs ecc̃e. ac ciuolibet

Expanded text:
a principio Genesis incipiam: tum quia residuum si, antequam a libro Genesis inchoarem. Postremo, quia non sum ita peritus in lingua Hebraica vel Latina, quin in multis possim deficere, ideo protestor quod nihil intendo dicere assertive, seu determinativeomnia accipiantur tanquam scholastice et per modum exercitii dicta. Quapropter omnia dicta et dicenda suppono correctioni sanctae matris Ecclesiae, ac cujuslibet
Abbreviated transcription (Latin):
onuis uabilonis ⁊cͣ et transit ad intelligẽs
uetbum de toto mũdo generaliter per hoc
quos subditur. a sũmitate celi doꝰ et basa
furoris eius ut dispdat om̃em terrai pose¬
ea uenerũt ad loquendum contra babilonẽ
darius medus cum cyro nepote suo cepit ba¬
uiloniam et interfecit balthasar regem babilo¬
nis. ut hẽtur dañ .u.ca. ¶Qmnta regu

Expanded text:
Onus Babylonis, » etc., et transit ad intelligendum verbum de toto mundo generaliter, per hoc quod subditur: « A summitate coeli Dominus, et vasa furoris ejus, ut disperdat omnem terram. » Postea revertitur ad loquendum contra Babylonem Darius Medus cum Cyro nepote suo cepit Babyloniam, et interfecit Balthasar regem Babylonis, ut habetur Danielis quinto. Quinta regu
Abbreviated transcription (Latin):
Hi indextera fedẽtie
super thnonũ sibrũ
scriptum intus et
precedenti. liber iste
est sacra scriptura
qui dicitur scriptur
exteriut qͣtum ad
sensum lrãlem et ĩ¬
terius ꝙͣtum as sẽ¬
sum mysticum et spi

Expanded text:
i in dextera sedentis super thronum librum scriptum intus et praecedenti, liber iste est sacra Scriptura, qui dicitur scriptus exterius, quantum ad sensum litteralem, et interius, quantum ad sensum mysticum et spi
Abbreviated transcription (Latin):
S scdm̃ ordinem causaꝵ secũdariiii. ut pote
scdm̃ demerita hoñ. sicut est illa ꝓphĩa lone
iii. ad huc quadragnnita dies ⁊ iiuue si uũ¬
tecur. hanc enm subuersionem meruerãt
peccata ulius auicatis. uerũptũ quia tlĩs
causa mugabilis est: iõ effectus aliqñ non
penitẽciam et si᷑ doꝰ non inflixit pẽnam
cõminatam ¶ Serta regula est de rocapi¬
tulacione et antieipacione. In sacra enĩ scrip¬
tuea non semper eodem ordine itesca et facta
scribũtur quofiũt. et iõ qñ preponũtur po¬
steriora dicitur anticipatio. qñ aictem fit eqꝰ
ab lins duuse sunt insule gẽcutm in regiom¬
uus suis unusquisqz ẜm luignam suam. et¬

Expanded text:
secundum ordinem causarum secundarum, ut pote secundum demerita hominum, sicut est illa prophetia Jon. III: « Adhuc quadraginta dies et Ninive subvertetur; » hanc enim subversionem meruerunt peccata illius civitatis. Verumtamen quia talis causa mutabilis est, ideo effectus aliquando nonenitentiam, et sic Dominus non inflixit poenam comminatam. Sexta regula est de recapitulatione et anticipatione. In sacra enim Scriptura non semper eodem ordine gesta et facta scribuntur quo fiunt: et ideo quando praeponuntur posteriora, dicitur anticipatio: quando autem fit e Ab his divisae sunt insulae gentium in regionibus suis, unusquisque secundum linguam suam,
Abbreviated transcription (Latin):
tis ad corpus. sacra scuptura sub uno cõtex¬
tu quasi sub eadem ꝑsona aliqñ loquitur de
utroq. de uno transiens a alius. uerbi grã.
psa . lxi. ind̾uit me uescimẽtis salutis et in¬
dumẽto iuscicie arcũdedit me quasi spõsum
decoratum corona: et quasi sponsam ornatã

Expanded text:
tis ad corpus sacra Scriptura sub uno contextu, quasi sub eadem persona, aliquando loquitur de utroque; et de uno transiens ad aliud; verbi gratia, Isa. LXI: « Induit me vestimentis salutis, et indumento justitiae circumdedit me, quasi sponsum decoratum corona, et qua
Abbreviated transcription (Latin):
biuẽtes pp̃ q̃ merito p̾uandi erant a ꝯsecucione bcĩ¬
sine dubio ꝯsecũtur eam sane intelligẽtes. et scdm̃
habebũt. elucidatar aũt sacra scriptura in uira
ip̃ius exposicione et in sancta oꝑacione. quiabec
scriptara tanqmͣ omib emmencior cõtinet per¬

Expanded text:
viventes, propter quae merito privandi erant a consecutione bviventes, propter quae merito privandi erant a consecutione bsine dubio consequuntur eam sane intelligentes, et secundum habebunt. » Elucidatur autem sacra Scriptura in vera ipsius expositione, et in sancta operatione; quia haec Scriptura, tanquam omnibus eminentior, continet per
Abbreviated transcription (Latin):
in derter sedẽtis super thronum librũ scrip¬
tum intus et foris scriptura exterio est sẽ¬
sus lrãlis qui est potẽcior. quia per boces ĩe¬
diate sugnificatur. Scriptura aũt interior
est sensur miscicus bee spiritualis. qui est ea¬
tencior. quia perres sicnificatas ẽcib. Desi¬
gnatur ut p̃dictum est. et sic patet tercum¬
A Euta quartum in quo nõt̾atur esficacia
salutarir̾ cum dicitur. uite. ꝯsiderandu ꝙ
sicut dictum est a principio nulla alia sẽptura
nisi ista ducit ĩmediate ad uitam beatam que ẽ
sosa uitr simpliciter. quia mortem nescit. Peosis
hẽre. eirta quos saẽdum quod hoc berbum. puta¬
tis. ꝙ. importat falsam epimionem. ul sactem
ueri Iubitationem. non refertur ad ip̃am faciñ
scripturam que nullum falsum cõtinet ut pacet
ex supͣdt̃ĩs. nec est eciam dubium quĩ adbitam
ꝑducat beatam con sit quoddam instõm ꝑuemẽ
ꝑicos scriꝑturam sacram male eoponẽtee. et male

Expanded text:
in dextera sedentis super thronum librum scriptum intus et foris. » Scriptura exterior est sensus litteralis, qui est patentior, quia per voces immediate significatur: scriptura autem interior est sensus mysticus, vel spiritualis, qui est latentior, quia per res significatas vocibus designatur, ut praedictum est. Et sic patet tertium. Circa quartum, in quo notatur efficacia salutaris, cum dicitur, vitae, considerandum quod, sicut dictum est a principio, nulla alia scriptura, nisi ista, ducit immediate ad vitam beatam quae sola est vita simpliciter, quia mortem nescit. Ideo Shabere. » Circa quod sciendum quod hoc verbum, putatis, quod importat falsi opinionem, vel saltem veri dubitationem, non refertur ad ipsam sacram Scripturam, quae nullum falsum continet, ut patet ex supradictis; nec est etiam dubium, quin ad vitam perducat beatam, cum sit quoddam instrumentum peperitos Scripturam sacram male exponentes, et male
Abbreviated transcription (Latin):
in generali qr si res significate per uoces rese¬
uantur ad significãdum ea que suunt in noua
lege credenda. sic̃ accipitu sensus alsectorici
Ei autem ceferãtur ad siiificandnm ea que
ꝑex nos sũt agenda. sit est sensus moralis
lr̃el gropongtita. Si antł ceferatur q signifi¬
tura: sic est sensus anagogitꝰ. et dicitur ab
uñ uersut. Litera gesca docet. quis gredas alle¬
gtoria. Moralis ꝙud agas quo tendas anago¬
gia. Et istorũ muatuor seusuũ potest pom eõe¬
plum in hac diaione iherlm. que sedin sensum
ꝓͦndam ineaoposis in regno uedee que primo
fuit fũdaca a melchisedech postea per salomo¬
nem locata et fortificata. secũdumm sensimi

Expanded text:
in generali; quia si res significatae per voces referantur ad significandum ea quae sunt in nova lege credenda, sic accipitur sensus allegoricus; si autem referantur ad significandum ea quae per nos sunt agenda, sic est sensus moralis vel tropologicus; si autem referantur ad signifitura, sic est sensus anagogicus. Et dicitur ab Unde versus: Littera gesta docet, quid credas allegoria, Moralis quid agas, quo tendas anagogia. Et istorum quatuor sensuum potest poni exemplum in hac dictione Jerusalem, quae secundum sensumondam metropolis in regno Judaeae, quae primo fuit fundata a Melchisedech, postea per Salomonem dilata et fortificata. Secundum sensum
Abbreviated transcription (Latin):
tib nobis uncc̃e est simul fãtasinari speculari. et
de tali speculatione dicitur ibidem ꝙ intelligge
corrũpitur in nobis quodam interuu corrupẽo
Ioꝰ in episcola ad paulmũ de omib sacie duꝑti¬
finem in temporali uita tñ modo naturali ꝯse¬
que dum. Si ꝯpentur ad libros sacre scripture
qͥue ord̾mãtur ad finem uite eterne: magis dicẽ
di sũt libri mortie qm̃ uite si liber ꝯtinens sacran
scupturam que licet in multiẽ sibris ꝑcialib
diui itur. sub buo tamen libro cõtinetur qui no¬
mĩe generali biblia dicitur. liber bite ꝓprie no¬
uinatur scdm̃ ꝙ dicitur in uerbo preassumpto ¶
Hec omĩa 2c᷑ in quo sacra scrꝑtura quadrupli
cie quos notat pronom̃ singulare ꝯdicitur
liec. Sedõ describitur ut generalis ꝯtinencie
ꝙ oscendit signũ uinuersale cum dicitur. om̃ĩa
Tercio ut specularis intelligencie quos deuotat
ꝯdicio lib̃ri ꝯdicitur. liber. quarto ut salutaris

Expanded text:
tibus nobis necesse est phantasmata simul speculari. » Et de tali speculatione dicitur ibidem, quod « intelligere corrumpitur in nobis, quodam interius corruptoHieronymus in epistola ad Paulinum de omnibus sacrae Scriptufinem in hac temporali vita tantummodo naturaliter consequendum, si comparentur ad libros sacrae Scripturae, quae ordinantur ad finem aeternae vitae, magis sunt dicendi libri mortis quam vitae. Sed liber continens sacram Scripturam quae licet in multis libris partialibus dividatur, sub uno tamen libro continetur qui nomine generali Biblia dicitur, liber vitae proprie nominatur, secundum quod dicitur in verbo praeassumpto: Haec omnia, etc. In quo sacra Scriptura quadrupli quod notat pronomen singulare, cum dicitur, haec. Secundo describitur ut generalis continentiae, quod ostendit signum universale, cum dicitur, omnia. Tertio, ut specularis intelligentiae, quod denotat conditio libri, cum dicitur, liber. Quarto ut salutaris
Abbreviated transcription (Latin):
errasse et iõ de singulari emmnẽcia limꝰ scĩe diatꝰ¬
coram populis. Sapĩa enim dicitur ꝓprie illa sc̃iã
que considerat alcissimas causas ut hẽtur pͥmo
metha ͭ ͤ Sacra bers scriptura sĩt deuni pro sdõ
ut dictum est qui ẽ prima cansa sirosiciter oĩm

Expanded text:
 errasse, et ideo de singulari eminentia hujus scientiacoram populis. » Sapientia enim dicitur proprie illa scientia quae considerat altissimas causas, ut habetur primo Metaphys. Sacra vero Scriptura habet Deum pro subjecto, ut dictum est, qui est prima causa si
Abbreviated transcription (Latin):
Iciri põt as sonũ in reb hũame ubi plĩmum
suꝑuacne banitatie et nouie utiositatis est
ħsue scĩe tribnens. S illu ᷑ tñ mõ quo fides
salubernã que aᵈ berau katitudĩem ducit.
giguit ͤ᷑ nitritur deffriitur et reboratur

Expanded text:
humanis, ubi plurimum supervacuae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuens, sed illud tantummodo quo fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, et roboratur
Abbreviated transcription (Latin):
ea que suĩt actribuciones ad ip̃m ut gẽtar q̃r
metha ͭ ͤ sicut sub cõsidencione iedici non so¬
ami cadit sanitas bel corpus sanabil d etian
urina iꝙyͣtum est iudicatiua sanitatis. et po
imyͣtum est factiua eius. et sicta᷑ inꝙͣ tuli

Expanded text:
ea quae habent attributionem ad ipsum, ut habetur quarto Metaphys. Sicut sub consideratione medici non solum cadit sanitas, vel corpus sanabile, sed etiam urina, inquantum est indicativa sanitatis, et potio, inquantum est factiva ejus, et dieta, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
n cogitacioi ib sũis e obscuratum ese insĩpi¬
enr cor eorum dicẽtes .ii. seesse sapiẽtes sucti
factisunt  S qui sacrr scaptura non solum ex¬
cellit lias in ꝙͣtum est desubiecto nobiliori
fulsirot id ubditur in auctoritate premissa
et intellecti ⁊ coram popusis. Intellectus .i.
ꝓorie dicitur ñtus principioꝵ cc̃ que non ẽ
eiror utiam dctum est. ip̃ quod illud quos¬

Expanded text:
st insipiens cor eorum: dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt. » Sed quoniam sacra Scriptura non solum excellit alias inquantum est de subjecto nobiliori,falsum: ideo subditur in auctoritate praemissa: « Et intellectus coram populis. » Intellectus enim proprie dicitur habitus principiorum, circa quae non est error, ut jam d
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ cxo .xii. si quis peregrinorũ in m̃a
uoluent tiauine colomiam et facert
pliase dnũ curcuucidetu pͥus oiĩe
nĩa sculiuũ eius et tunt rite celebra¬
bit᷑ ducq sicũt indigena terue se¬

Expanded text:
d quod si quis peregrinorum in vestram voluerit transire coloniam et facere phase Domini circumcidetur prius omne masculinum eius et tunc rite celebrabit eritque sicut indigena terrae s
Abbreviated transcription (Latin):
a Ihĩs descripti cõtinẽtes scie̾cias ordinatas ad
finem in temporali bita tni modo naturali ose
que ord̾mãtur ad finem uite eterne: magis dicẽ
di sũt libri mortie qm̃ bite s liber ꝯtinens sacram
scupturam. que licet in multiẽ libris ꝑcialib
duui ctur. sub uno tamen libro cõtinetur qui no¬
mĩe generali dibłia dicitur. liber bite ꝓprie nõ¬
uimãtur scdm̃ ꝙdicitur in uerto prrassimupto ¶
elter quuditur descubitur ut singularis omnẽ¬
cie quos notat pronom̃ singulare ꝯdicitur
liec. Sedũ describitur ut generalis ꝯtinencie
ꝙ ostentit signũ uiuersale cum dicitur. om̃ĩa
ẽercio ut speculatis intelligencie quoꝰ Auotat
qd cio lib̃ri ꝯ dicitur. liber. quarto ut salutaris

Expanded text:
his descripti continentes scientias ordinatas ad finem in hac temporali vita tantummodo naturalitequae ordinantur ad finem aeternae vitae, magis sunt dicendi libri mortis quam vitae. Sed liber continens sacram Scripturam quae licet in multis libris partialibus dividatur, sub uno tamen libro continetur qui nomine generali Biblia dicitur, liber vitae proprie nominatur, secundum quod dicitur in verbo praeassumpto: enim describitur, ut singularis eminentiae, quod notat pronomen singulare, cum dicitur, haec. Secundo describitur ut generalis continentiae, quod ostendit signum universale, cum dicitur, omnia. Tertio, ut specularis intelligentiae, quod denotat conditio libri, cum dicitur, liber. Quarto ut salutaris
Abbreviated transcription (Latin):
cellit has inꝙͣtum est de subiecto nobiliori
sorecia in ꝙͣtum procedit mõ cerciori. bidel
rer dĩna ieuelacionem cui non pocest sub eẽ
falsii iõ ubditur in auctoritate premissa
es ntessectu coram popusis Intellectus .n.
gprie dicitur uitus principioꝵ c̃ que non ẽ¬

Expanded text:
cellit alias inquantum est de subjecto nobiliori, sed etiam inquantum procedit modo certiori, videlicet per divinam revelationem, cui non potest subesse falsum: ideo subditur in auctoritate praemissa: « Et intellectus coram populis. » Intellectus enim proprie dicitur habitus principioru
Abbreviated transcription (Latin):
c̾dõ qma procesit mõ cercior. alie enĩ sc̃ie hu̾am¬
tus reperte procedũt per ĩnestigacionem ronis.
sionun ex principiis potest esse enor maxune ꝙ̃tũ
ad cõclusiones a prius prinapiis loxgniquas.
uñ et in tali processu ouĩs phĩ ĩmitẽtes tantum
errasse. et iõ de finngulari eminẽcia liꝰ scĩe. diatꝰ
que considerat altissimat causis ut siẽtur piuo

Expanded text:
edit modo certiori; aliae enim scientiae humanitus repertae procedunt per investigationem rationis sionum ex principiis potest esse error, maxime quantum ad conclusiones a primis principiis longinquas. Unde et in tali processu omnes philosophi, innitentes tantum errasse, et ideo de singulari eminentia hujus scientiae dquae considerat altissimas causas, ut habetur primo
Abbreviated transcription (Latin):
domino ut hẽ ⁊ ͦ ie xix predicta eciã auctoritas
Ego ero illi in prẽm ⁊ t̃ inducitur ab apło ad
fieri per sensum misticum uti dicitt auciꝰ contͣ
uincentiũ donastitam uti supra allegatũ est p̃¬
ta eñ auctoritas completa fuit ad loãm in salomo¬
ne. minꝰ tñ ꝑfecte qr fuit dei filiꝰ per graciam sadli

Expanded text:
di Regum XII Praedicta etiam auctoritas, « Ego ero illi in patrem, » etc., inducitur ab Apostolofieri per sensum mysticum, ut dicit Augustinus contra Vincentium Donatistam, ut supra allegatum est. Praedicta enim auctoritas impleta fuit ad litteram in Salomone, minus tamen perfecte, quia fuit Dei filius per gratiam solum,
Abbreviated transcription (Latin):
s iõne lonoꝵ subdit. s formosa Et quod słdr̃
quasĩ pro exemplo. sicut tabernacula tedar ad
malos refertur Cedar enĩ fuis filius hisma¬
hebͥ. sicut hẽtur geñ xxu. aquo descenderunt
sarratem. Quod aũt subditur sicut pelles salo¬
monis. refertur ad bonos. ꝑ salomonẽ eñ ħ

Expanded text:
ione bonorum subdit: « sed formosa. » At quod subditur quasi cum exemplo sicut tabernacula Cedar, » ad malos refertur: Cedar enim fuit filius Ismaelis, ut habetur Gen. XXV, a quo descenderunt Saraceni. Quod autem subditur, « sicut pelles Salomonis, » refertur ad nos. Per Salomonem enim hic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hoc quod subditur asuumitate celi dominus ⁊
uasa furoris cius ut disperdat omnẽ terram
Pdostea ⁊cuertitur ad loquendũ contra babilonẽ
fecr balthasar regem babilonis ut hẽtur dañ¬
temporis pro toto. Sicuti in euuãgelio dicitus x ͨ
tribus dieb iacuisse in sepulcos ⁊ tñ p̃ma dies
⁊ tercia non fũs integre Alio ͨ pp̃ immiaicias
tẽporis que aliqũ in scriptura computãtur. ⁊
de aliquo nuo annor in plurib loce. Aliqñ in
uno loco point plyes inuos municitias predictae
loco apriori termino in alio aposterioli. Sit̃ ireñ
x̾u dictũ fuit abrabe semẽ tuũ future peregoi.¬
nũ quadrinttentis annns Se exo .xii. de ista pe¬
regrina tõe dicitur ꝙ mansio filioꝵ ifrł int̾ra
egipti fuit quadrinctẽtoꝵ trignnta annors
qr computacio huiꝰ maioris numeq incep̾it a

Expanded text:
 hoc quod subditur: « A summitate coeli Dominus, et vasa furoris ejus, ut disperdat omnem terram. » Postea revertitur ad loquendum contra Babylonem rfecit Balthasar regem Babylonis, ut habetur Dantemporis pro toto, sicut in Evangelio dicitur, Christum tribus diebus jacuisse in sepulcro: et tamen prima dies et tertia non fuerunt integrae. Alio modo propter minutias temporis, quae aliquando in Scriptura computantur, etde aliquo numero annorum in pluribus locis, aliquando in uno loco ponit plures annos, minutias praedictas loco a priori termino, in alio a posteriori, sicut Gen. XV dictum fuit Abrahae: « Semen tuum futurum est peregrinum quadringentis annis. » Et Exod. XII de ista peregrinatione dicitur quod mansio filiorum Israel in terra Aegypti fuit quadringentorum triginta annorum, quia computatio hujus majoris numeri incipit a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ dicit Eeatꝰ gregoriꝰ omelͣ x̃. Certe imquop õm̃
drabolus caput est et huiꝰ capitis menbra. sunt
om̃o imui Et ideo pp̃ cõnexionẽ capitꝭ ad mẽbͣ
scriptura loquens de uno in eodẽ contextu tnͣsit
ad lequẽd de altero sicus ysa ui loquẽs de rege
babilonis qui erat diaboli membrũ tñsit ad loqr̃d
de prĩcipe demonũ cum subditur ibidem Quomõ
ceçidisti de telo lucifer q̃ mane ouebatis Et ge
xxuiii loquens de prĩcipe tur transis ad loquẽdũ
de diabolo cum subditur Tu signatulũ similitu¬
dime plenus sapiẽtia perfectus decore in delitiis
paradisi dei fuisti ⁊ tͣ Diis it̾ premissis¬

Expanded text:
 dicit beatus Gregorius hom. 10, certe iniquorum omnium diabolus caput est, et hujus capitis membra sunt omnes iniqui. Et ideo propter connexionem capitis ad membra, Scriptura loquens de uno, in eodem contextu transit ad loquendum de alio. Sicut Isa. cap. XIV loquens de rege Babylonis, qui erat diaboli membrum, transit ad loquendum de principe daemonum, cum subditur ibidem: « Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris? » Et Ezech. XXVIII, loquens de principe Tyri, transit ad loquendum de diabolo, cum subditur: « Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti. » His i
Abbreviated transcription (Latin):
Osculctur me esculo orio sui quia meliora sũt
ubera tua uino. cum eñ dititur. Osculeturme
desiderantis. Et cũ subditur qr meliora sant
unde in talibus sit connexis racione preduta
deb̾et prudens lector attendere. quid ne cõuẽiat
capiti ⁊ ꝙ corpori Secunda rõ ẽ de corpore
misticũ ut predictũ ẽ quasi sagena nondũ tcta
ad lictus ⁊ ideo hr malos ꝑmixtos cum bomis
usq ad iuidiuẽ in quo seꝑabũtur hn ab aliis
Et ideo in sacra sciiptura aliqñ mali cõmen¬
dantur cum uonis quib sunt ꝑmixeti sicut cse

Expanded text:
Osculetur me osculo oris sui, quia meliora sunt ubera tua vino. » Cum enim dicitur, « osculetur desiderantis, et quod subditur, « quia meliora suntUnde talibus sic connexis ratione praedicta debet lector prudens attendere quid conveniat capiti et quid corpori. Secunda regula est de corpore mysticum, ut praedictum est, est quasi sagena nondum tracta ad littus: et ideo habet malos permixtos cum bonis usque ad judicium, in quo separabuntur hi ab illis; et ideo in sacra Scriptura aliquando mali commendantur cum bonis quibus sunt permixti: sicut Ose
Abbreviated transcription (Latin):
añꝙͣ ad libios cteñ inchoarem Postremo
qr non sum ita peritus in linga hebraita uel
latina quin in multis possim deficere ⁊deo
piotestoi q inthil intendo dĩe assortiue scu
det̾minatiue insi qͣraud ad ea que manifeste
deccominata sunt ꝑ sacram scripturã uel¬

Expanded text:
am a libro Genesis inchoarem. Postremo, quia non sum ita peritus in lingua Hebraica vel Latina, quin in multis possim deficere, ideo protestor quod nihil intendo dicere assertive, seu determinative, nisi quantum ad ea quae manifeste determinata sunt per sacram Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
intellexit Aliquãdo eciã in eodẽ contextu
exprimitur quid ad bonos ꝑtincat ⁊ quid ad ma¬
los. Sicuti cant̃ i. dicitur. Ngra sum sed for¬
mosa filie iliłm situs tabebnacula cedas sicut
pelles salomoms Perba sunt sponse que rõne

Expanded text:
intellexit. » Aliquando etiam in eodem textu exprimitur quid ad bonos pertineat, et quid ad malos, sicut Canticorum I dicitur: « Nigra sum, sed formosa, filia Jerusalem, sicut tabernacula Cedar, sicut pelles
Abbreviated transcription (Latin):
iesiduum uite iee non credo ad expõem tociꝰ
satre scripture sufficere. ⁊ ideo uolui in geponẽdis
dictis beati ieromimi uel altereil cuilcũq deciouos
minori. tum quia dicti prolocti parũ faciũt ad
intellcitũ libroꝵ sequẽciũ ut michi udetur. Tun¬

Expanded text:
esiduum vitae meae non credo ad expositionem totius sacrae Scripturae sufficere, et ideo nolui in exponendis dictis beati Hieronymi, vel alterius cujuscunque doctoris immorari; tum quia dicti prologi parum faciunt ad intellectum librorum sequentium, ut mihi videtur.
Abbreviated transcription (Latin):
atux ut ps ͫ  in suis locł infra presequẽdo do
cõtedente Partun ex mcdo tunslacions nũ¬
que in multis locis aliter h ꝙͣ libri hebianq
edn qd decauat euoninis in libro de hebraut¬
qõnib ⁊ in plurib aliis lore. Et alii expositores
sacre scripture legendo uel scribendo ide dicunti¬

Expanded text:
atur, ut patebit in suis locis infra prosequendo, Domino concedente; partim ex modo translationis nostrae, quae multis locis aliter habet quam libri Hebraici secundum quod declarat Hieronymus in libro: de Hebraonibus, et in pluribus aliis locis: et alii expositores sacrae Scripturae legendo vel scribendo idem dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sacra scriptura qͥ
dĩ scriptus exteriꝰ
ꝙ̃tũ ad sensũ lictera
ponũt sensũ liãlẽ tamꝙͣ fundamentũ pp̃ qd̾
situt edificiũ declinãs a fũdamento disponitu
ad iuinã. Cic expositio mistica disciepans
a sensu luãli reputanda ẽ. indetens ⁊ mepta
uel saltẽ minꝰ decens cet̾is paribus et imus
apta. Et ideo uolentibus ꝑfitere in studio sacte
wãlis maxĩe cum ex solo sensu lr̃ali ⁊ nom ꝙc
misticis possit argumc̃tũ fieri ad probationẽ
uel declarationẽ alituꝰ dubii. scd̾m ꝙ dicit
augustinus in epła contra unicẽtiã domas¬
ticã Ultiꝰ cõsiderandũ ꝙ sensus literalis
aquo ẽ incipiendũ us dictũ. ẽ uidetuo multũ
ob fuscatus dieb moderms paitim uino serii¬

Expanded text:
est sacra Scriptura, qui dicitur scriptus exterius, quantum ad sensum litteralpponunt sensum litteralem tanquam fundamentum. Unde sicut aedificium declinans a fundamento, disponitur ad ruinam: ita expositio mystica discrepans a sensu litterali, reputanda est indecens et inepta, vel saltem minus decens caeteris paribus, et minus apta, et ideo volentibus proficere in studio sacraelitteralis: maxime cum ex solo sensu litterali, et non ex mystico, possit argumentum fieri ad probationem vel declarationem alicujus dubii, secundum quod dicit Augustinus in epistola contra Vincentium Donatistam. Ulterius considerandum quod sensus litteralis, a quo est incipiendum, ut dictum est, videtur multum obfuscatus diebus modernis: partim scri
Abbreviated transcription (Latin):
cm̃ asa qui int̾ doctores hebrees locutꝰ ẽ rõna¬
uiluit ad declarationem sensus. luãlis inducere
aliqua etiã dicta hebreop ualde absurda ali¬
qñ li ualde iaro int̃ponere non ad tenend̾
ea uel ad sequend̃. E ut ꝑ hoc appareat qnͣta

Expanded text:
monis, qui inter doctores Hebraeos locutus est rationabilius declarationem sensus litteralis inducere. Aliqua etiam dicta Hebraeorum valde absurda aliquando, licet valde raro, interponam, non ad tenendum ea, vel sequendum; sed ut per haec appareat quanta
Abbreviated transcription (Latin):
si mate seturũ scdm̃ dictũ beati ieronim indu¬
uiis ⁊ecurere id textũ hebraucũ tãꝙ̃ ud ougi ᷝ ͤᷤ pro
uentate terti declaranda sçid etiã ꝙ sensus
lrãlis T̃ multũ obumbratiꝰ pp̃ mod̾ exponendi cõit
traditũ ab aliis qui lic multa bona ducerũt sñ¬
tot expositienes misticas interceptꝰ ꝑtim suffocat᷑
I̾terũ textũ in tot partitulas diuiserũt ⁊ tot
cõcordantias ad suũ ꝓpositũ induxerũt ꝙ intellectũ
⁊ memoriã in parte consunderũs ab intellectu
lralis sensus am̃n detyalientes Hec igitiu

Expanded text:
dictum beati Hieronymi, in dubiis recurrere ad textum Hebraicum, tanquam ad originale, pro veritate textus declaranda. Sciendum etiam quod sensus litteralis est multum obumbratus, propter modum exponendi communiter traditum ab aliis: qui, licet multa bona dixerintot expositiones mysticas interceptus, partim suffocatur. Item textum in tot particulas diviserunt, et tot concordantias ad suum propositum induxerunt, quod intellectum et memoriam in parte confundunt, ab intellectu litteralis sensus a
Abbreviated transcription (Latin):
ptãte ẽ non sclã uti uocib ad aliqud significã¬
dũ quod eciã homines facere possuns ⁊ faciũt sed
eciã ⁊eb significate per uoces utitur ad sigm̾fi¬
cãd̾ alias res ⁊ ideo cõe ẽ om̃ib libris ꝙ uoces ̾¬
aliquid simificẽt. S speciale ẽ huic libro ꝙres¬

Expanded text:
d aliquid significandum quod etiam homines facere possunt et faciunt, sed etiam rebus significatis per voces utitur ad significandum alias res: et ideo commune est omnibus libris, quod voces aliquid significent, sed speciale et huic libro
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sacra scriptura qͥ
dĩ scriptus exteriꝰ
ꝙͣtũ ad sensũ lictera¬
lem et int̾ius qͣtũ
ad sensum mmiscicũ et spiritualẽ qui lic tripha¬
caro multiplicatio in spetiali. Em̃s eñ presu¬
ponũt sensũ lrãlẽ tamꝙͣ fundamentũ pp̃ qd̾
sicut edificiũ declinãs a fũdamento disponitu
ad iuinã. Sic exposicio mistica disciepars
a sensu lrãli reputanda ẽ. indecens ⁊ mepta
uel saltẽ minꝰ decens cet̾is paribus es minus
apta. Et ideo uolentibus ꝑficere in studio sacre
scripture nctm est mncipere ab infelłectu sensus
luãlis maxĩe cum ex solo sensu lĩali ⁊ non gx
misticis possit argumc̃tũ fieri ad probationẽ
uel declarationẽ alituiꝰ dubii. scd̾m ꝙ dicit
auguiscuius in epła contra uincẽtr̃e domas¬
titã uoltiꝰ cõsiderandũ ꝙ sensus litteralie

Expanded text:
est sacra Scriptura, qui dicitur scriptus exterius, quantum ad sensum litteralem, et interius, quantum ad sensum mysticum et spiritualem. Qui liccarum multiplicatio in speciali; omnes tamen praesupponunt sensum litteralem tanquam fundamentum. Unde sicut aedificium declinans a fundamento, disponitur ad ruinam: ita expositio mystica discrepans a sensu litterali, reputanda est indecens et inepta, vel saltem minus decens caeteris paribus, et minus apta, et ideo volentibus proficere in studio sacrae Scripturae necessarium est incipere ab intellectu sensus litteralis: maxime cum ex solo sensu litterali, et non ex mystico, possit argumentum fieri ad probationem vel declarationem alicujus dubii, secundum quod dicit Augustinus in epistola contra Vincentium Donat
Abbreviated transcription (Latin):
lI¬
quia sicut in fpeculo apparcus soĩe sensibiles.s ͨ.
in libro relucent intelligibiles ueritates. uñ
⁊ diuina prescĩa in qua ielucent om̃s ueritate
liber uocatur in quo libro legerunt sc̃i apłi

Expanded text:
liQuia sicut in speculo apparent formae sensibiles, sic in libro relucent intelligibiles veritates. Unde et divina praescientia, in qua relucent omnes veritates, liber vocatur: in quo
Abbreviated transcription (Latin):
suo modo ueritatẽ adei sũa ad eos diuiuatam:
ꝑ ieuclationẽ sicut intellectus possibilis uirtute
lũs intellectus agentis in spicit in spẽb a fãtas¬
matibus acceptio sib ꝓporcionabiles ueritates. nos
aũt qui tałẽ cogncionẽ non habemus quia liuĩc ꝓph̃i¬
co illusirati non sumus non possumꝰ legere in dcõ

Expanded text:
a ad eos derivatam per revelationem. Sicut intellectus possibilis, virtute luminis intellectus agentis, inspicit in speciebus a phantasmatibus receptis sibi proportionabiles veritates. Nos autem, qui talem cognitionem non habemus, qui lumine prophetico illustrati non sumus, non possumus legere i
Abbreviated transcription (Latin):
Istud exp̃o dupłõ. uno mõ inferatur ad ip̃m deũ
ui̾ sit senfios ꝙͣms iaphot sis dilatandꝰ in multi¬
tuduẽ gencũ ab eo descendentud ñ non hĩtabit
deus in ip̃o per urs ⁊ spũabẽ tultũ sod in ip̃o sen.
qr in filiis ab eo destendẽtib factũ ẽ tabernaculũ¬

Expanded text:
deum, ut sit sensus: quamvis Iaphet sit dilatandus in multitudine gentium ab eo descendentium, tamen non habitabit deus in eo per verum et specialem cultum, sed in ipso Sem, quia a filiis ab eo descendentibus factum est tabernaculu
Abbreviated transcription (Latin):
fuit lex et ꝓphie. de istis faciẽtes mẽcionẽ. tenebã¬
tur hr̃e fidem de mediatore. muiꝰ tñ cxplicitam
qmͣ ĩ nono testõ ĩ quo ueritas magis est elucida¬
ta mĩores uero ideoꝵ adlinc miꝰ exꝓbate. et
sufficicebat eis ad sałm credere messỹs̃ futiuũ sic̃

Expanded text:
est lex, et prophete de istis facientes mentionem tenebantur habere fidem de mediatore, minus tamen explicitam quam in novo testamento in quo ve- ritas est magis elucidata; minores vero Iudeorum adhuc minus explicite, et sufficiebat eis ad salutem credere Mess iam futurum,
Abbreviated transcription (Latin):
tenebãtur gẽtiles.q nõ erant obligati ad legẽ mo¬
u̾si. tal a fides ĩplicita de unst̾io ĩcarriacõis. ꝯti¬
netur ĩ duob pͥdc̃s. quia qui credit unũ d̾m re¬
uim̾atorẽ ĩquirẽciũ ip̃m credit ipm hr̾e ꝓuidẽtiã
de salute hoĩm. l modũ huꝰ ꝓuidencie explicite ñ

Expanded text:
tenebantur gentiles, quia non erant obligati ad legem Moysi. Talis autem fides implicita de mysterio incarnationis continetur in duobus predictis, quia, qui credit unum deum remuneratorem inquirentium ipsum, credit ipsum habere providentiam de salute hominum, licet modum hui
Abbreviated transcription (Latin):
fectis. Ita inlegib que cõitati ẜuande ĩponũtur
aliq̃ mala minora ꝑ mictũt᷑ ut maiora enitẽ¬
tur. sĩc lex cuul meretrices ĩ citatib ꝑmictit. ne
tẽ obs uare ñ pt̃ dissensionib q̃ pp̃ libidĩem ĩsu¬
gerent. cõturbet᷑ uñ dic̃ augꝰ in li. de ordine

Expanded text:
 Ita in legibus que communitati servanda‹e› imponuntur aliqua mala minora permittuntur ut maiora evitentur; sicut lex civilis meretrices in civitatibus permittit, ne tem observare non potest, dissensibus que propter libidinem insurgerent conturbetur; unde dicit Augusti
Abbreviated transcription (Latin):
de plantis. tria ut ait ẽ¬
pedoles incota uerimi
uarietate precipua ex
lis affluencie ꝯtemptus. futuir felicitatis appeti¬
tus. mentis illuctracio quoꝵ primo nich honestiꝰ
scdõ nicħ felicius tercio nich. ad amboꝵ ademꝑai¬

Expanded text:
et plantis Tria sunt, ut ait Empedocles, in tota rerum varietate precipua, lis affluentie contemptus, future felicitatis appetitus, mentis illustratio: quorum primo nihil honestius, secundo nihil felicius, tertio nihil ad amborum adepti
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾ credi nustertũ incarnacõis ĩplicite.
⁊ adħ solũ tenebãt᷑ geutiles. qr nõ eũt
obligati ad legẽ moysi. Talis a fides ĩ¬
plicita de misterio incarnacõis cõtinet᷑
ĩ duob p̾dc̃ĩs. qr qui credit unũdm̃ renu¬
n̾atorẽ ĩ qunenciũ ip̃m credit ip̃m hiẽ ꝓ
uidenciã de salute hõim. l modꝰ h ꝓii

Expanded text:
potest credi mysterium incarnationis implicite, et ad hoc solum tenebantur gentiles, quia non erant obligati ad legem Moysi. Talis autem fides implicita de mysterio incarnationis continetur in duobus predictis, quia, qui credit unum deum remuneratorem inquirentium ipsum, credit ipsum habere providentiam de salute hominum, licet modum hui
Abbreviated transcription (Latin):
ca. ubi dicit sic. multa demiq decultu
dino usiuꝑata suũt que honor b defe¬
uentur humrans. suie humilitate in¬
mia. siue adulacone pestifera. ita tam̃¬
ut ut quib ea deferentur: hoies hale¬
rentur. qui dicutur colendi ⁊ ueniendi
di autẽ eis multũ additur. et adoiaud¬
et sequitur. quis u̾o sacrifiamdu se
unsi ei quẽ deu aut s̃cuut Mt puta¬

Expanded text:
ultu divino usurpata sunt, quae honoribus deferuntur humanis, sive humilitate nimia, sive adulatione pestifera; ita tamen ut quibus ea deferuntur, homines haberentur, qui dicuntur colendi et venerandi; si autem multum eis additur, et adorandi: quis uero sacrificandum censuit nisi ei, quem deum aut sciuit aut puta
Abbreviated transcription (Latin):
fcm̃ est tabnatłm federis temꝑe moyt
⁊ templũ tp̃e salomõĩs ĩ quib dĩ deus
hĩtasse alio mõ ut referat᷑ ad ip̃m
iaphet ut sit sensus ꝙ aliqui descẽdẽtes
de iaphet. hĩtẽt in tab̾na culis seui .i. ĩ¬

Expanded text:
federis tempore Moysi, et templum tempore Salomonis in quibus dicitur deus habitare. Alio modo ut referatur ad ipsum Iaphet ut sit sensus quod aliqui descendentes de Iaphet habitent in tabernaculis Sem. I
Abbreviated transcription (Latin):
ubi psrimũ supuacue uanitatis et
noxie curiositatis est huric sciencie
tribuens. S illd̾ tmmodo quo fides:
saluberrima que ad u̾am bĩtudĩem
ducis. gignit᷑. nutrit᷑. defendit᷑ ⁊ robo¬

Expanded text:
ubi plurimum supervacaneae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuens, sed illud tantummodo quo fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, robo
Abbreviated transcription (Latin):
dici nõ solũ cadit sauitas uł corpus
sanabile. s ⁊̃ urina ĩ qnͣtũ est iudica¬
tiua sauitatis. et pocõ in qnͣtũ est fac¬
tiua. et sic de aliis. Omĩa A creata
hñt actribucõem ad ip̃m dm̃ qui est

Expanded text:
dici non solum cadit sanitas, vel corpus sanabile, sed etiam urina, inquantum est indicativa sanitatis, et potio, inquantum est factiva, et sic de aliis. Omnia autem creata habent attributionem ad ipsum Deum, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
ĩt̾ uod fres letistima. Int̾ fulsos
Inabel sacrificia gratu. Inuoe
pdiluiuũ secura. In abrabe pog¬
nacõne fidelissima. Inmorse r
dos igues iuocent᷑ ex spectat.
Iuinaclubeis se uos ignes fortit᷑
tolerat. Sasta insusanua ergu
uuirũ in. lua. post uirũ ĩ maria
p̃t̾ iurũ. Libera inpanlo. ad aigu¬
endũ. Hũił inpetro adobedieũ¬
dũ. Hũana iuraus adconfitẽ¬

Expanded text:
inter ueros fratres laetissima, inter falsos in Abel sacrificio grata, in. Noe per diluuium secura, in Abrahae peregrinatione fidelissima, in Mose inter dos ignes innocenter spectat, in Machabaeis saevos ignes fortiter tolerat; casta in Susanna erga virum; in Anna post virum, in Maria praeter virum; libera in Paulo ad arguendum, humilis in Petro ad obediendum, humana in Christianis ad confiten
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩes fac̾e possũt ⁊ faciunt. s eciã
reb significatis ꝑ uoces utit᷑ ad signi¬
ficand̾ alias res. et ideo cõe est omĩb
ubris. ꝙ uoces aliquid significẽt. S
spale est huic ubro ꝙ ies signisicate
ꝑ uoces alud signiticent. Scd̾m gͥ
p̾mã siguificacõnẽ que est ꝑ uoces.
accipit᷑ sensus lr̃ ał seu hytonitus
Scd̾m u̾o aliam significacõem que
qr si res significate ꝑ uoces referãt᷑
ad significand̾ ea qͣue sũt ĩ noua le¬
ge credenda. sic accipit᷑ sensꝰ allego¬
ricus. Si & referant᷑ ad signifiand̾
ea q̃ ꝑ nos sũt agẽda: sic est sensus
morał uł tropologitꝰ Si & ref̾antur
ad significand̾ ea que sũt speranda
ĩ btitudĩe futura. sic est sensꝰ anago¬
gecta docet quid credas allegoria
aurał quid agas quo tendas anage¬
gia. Et istoꝵ .4. sensuũ põt pomi ex¬
emplũ in hac diccõne ierłm. que¬
tẽ que fuit qͦndã metropoł ĩ regno
iudee. que pͥme fuit fundata a mel¬

Expanded text:
homines facere possunt et faciunt, sed etiam rebus significatis per voces utitur ad significandum alias res: et ideo commune est omnibus libris, quod voces aliquid significent, sed speciale et huic libro quod res significatae per voces aliud significent. Secundum igitur primam significationem, quae est per voces, accipitur sensus litteralis seu historicus: secundum vero aliam significationem, quae rali; quia si res significatae per voces referantur ad significandum ea quae sunt in nova lege credenda, sic accipitur sensus allegoricus; si autem referantur ad significandum ea quae per nos sunt agenda, sic est sensus moralis vel tropologicus; si autem referantur ad significandum ea quae sunt speranda in beatitudine futura, sic est sensus anagogesta docet, quid credas allegoria, Moralis quid agas, quo tendas anagogia. Et istorum quatuor sensuum potest poni exemplum in hac dictione Jerusaletem, quae fuit quondam metropolis in regno Judaeae, quae primo fuit fundata a Mel
Abbreviated transcription (Latin):
eos dĩuatam ꝑ reuelacõnẽ sicut
intlłctꝰ possibił uirtute lum̃is intel¬
lectus agentis: inspicit in speciebus
a fantaimatib acceptis sibi ꝓporcõ¬
nales ueritates. nos a qui talem cog¬

Expanded text:
eos derivatam per revelationem. Sicut intellectus possibilis, virtute luminis intellectus agentis, inspicit in speciebus a phantasmatibus receptis sibi proportionabiles veritates. Nos autem, qui talem cog
Abbreviated transcription (Latin):
quid scu põt ab noĩe in reb hũais
ubi psrimũ supuacue uanitatis et
noxie curiositatis est huric sciencie
tribuens. S illd̾ tmmodo quo fides:
saluberrima que ad u̾am bĩtudĩem
ducis. gignit᷑. nutrit᷑. defendit᷑ ⁊ robo¬

Expanded text:
dquid sciri potest ab homine in rebus humanis, ubi plurimum supervacuae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuens, sed illud tantummodo quo fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, et robo
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpͥturaꝵ: penetͣre tene caritatẽ
u pendẽt oĩa ita tenebis ꝙ ibi
Siem̃ nosti caritatẽ Aliꝙͥ uosti
uũ et illõ pendet ꝙ forte ñ uosti
et ĩeo ꝙ ĩscͥpturis ĩ tlłigis caritas

Expanded text:
rum secreta penetrare, tene caritatem, ubi pendent omnia: ita tenebis quod ibi si enim nosti caritatem, aliquid nosti, unde et illud pendet quod forte non nosti: et in eo quod in scripturis intellegis caritas