comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s quasi affectiones q̃dam. ⁊ formȩ ipsius. quib ñ sit
ħ aliquid eẽ. s ad ec̃ tm̃ ei quod ÷ ħ aliquid. Itaq c̃sit hõ
ipse ꝑsona. hȩc aũt tm̃ affectiones quedam adħentes ꝑso¬
nę.⁊ cͥca ipsam existentes inueniãtur. non ÷ omnino eis
sunt. aliud ab ipso. eẽ. non possint. nec quasi accidentia
ant. affec tiones ex tpr mutabiles. auͣt seꝑabiles natura.
in cõmutabili e̾e̾ntie. ⁊ cui idem sit totum ee. quod ÷ :
ꝯuenire tria in eo uatit᷑ predicantur. ⁊ trib unaum
ẽẽ. &e ꝓprlum idem. e̾ẽ. et ȩc̃nũ. ⁊ perfectum asseritur.
et dicuntur tria tres ꝑsonȩ. non tres e̾entiȩ.q nat᷑a in
tribus ÷ ꝑfecta singłis: et tribus indiusa. Et io̾ dic̃tur

Expanded text:
sed quasi affectiones quaedam et formae ipsius, quibus non sit sed quasi affectiones quaedam et formae ipsius, quibus non sit c aliquid esse, sed ad esse tantum ei quod est hoc aliquid. Itaque cum sit homo ipse persona, haec autem tantum affectiones quaedam adhaerentes personae et circa ipsam existentes inveniantur; non est omnino eis sunt aliud ab ipso esse non possunt, quasi nec accidentia aut affectiones ex tempore mutabiles sive separabiles natura incommutabili essentiae, et cui idem sit totum esse quod est: Convenire tria in eo veraciter praedicantur, et tribus unum esse; et proprium idem esse aeternum et perfectum asseritur. Et dicuntur tria tres personae, non tres essentiae; quia natura in tribus est perfecta singulis, et tribus indivisa. Et ideo dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filio non alud illi ÷ ꝗͣ c̃ datur. ẽẽ apatre ⁊ filio. ex eo
trinitas ÷ in una natum: ⁊ una sub̃a una. Et cũ
mĩs una quȩ disc̾ta s̃. ⁊ ꝓpria in trinitate ꝯsid̾at. tͥa
inuenit. et tres ꝯfitenir. Cum uero qd̾ idem ÷ trib
attend̾e ceꝑit : unum ostenditur. Quare tria illa in effabilia
alia dubietas. ⁊ pulsat m̃tem ꝓfundo rerum
caligantiũ. Et exit q̃stio. ⁊ int̾rogat se ipsam rõ. qͣ¬
re tria illa q̃ indĩtate reꝑta s̃ ꝑsonȩ dicantur. cum
in trinitate illa ꝗͥ in semet ipsa primum ms reꝑit.
tria similiter inuenta sint. nec tñ tres ꝑsonas inse
qͥre ita sit. cñ nec ita eẽ. dubitare liceat: nec quomo¬
do sit facile sciri possit. Et tñ indet aliquid ex eo qͥ
totum non uidet. nec ignouire ꝑmittitur. quod non
sintur app̾hend̾e. Uidet enim qm̃ quȩ in mente s̃.
non ue̾ idem s. qđ ÷ ipsa mĩ. Sꝑꝑantur emĩ am̃teħ¬
erint. ⁊ uariantur cͥca ipsam. nec ne̾ ĩ idem c̃ ipsa.

Expanded text:
et Filio, non aliud illi est quam cum datur esse a Patre et Filio; ex eo trinitas est in una natura et una substantia. Et cum mens una quae discreta sunt et propria in trinitate considerat, tria invenit, et tres confitetur. Cum vero quod idem est tribus attendere coepit unum ostenditur. CAP. XXV. Quare tria illaalia dubietas, et pulsat mentem profundo rerum caligantium; et exit quaestio et interrogat seipsam ratio, quare tria illa quae in Deitate reperta sunt personae dicantur; cum in trinitate illa quam in semetipsa primum mens reperit tria similiter inventa sint, nec tamen tres personas in se quare ita sit, cum nec ita esse dubitare liceat, nec quomodo sit facile sciri possit. Et tamen videt aliquid ex eo quod totum non videt, nec ignorare permittitur quod non sinitur apprehendere. Videt enim quoniam quae in mente sunt non vere idem sunt erint et variantur circa ipsam, nec vere sunt idem cum ipsa,
Abbreviated transcription (Latin):
auctorem suum. ⁊ in dicat quod factum ÷ opificẽ. intelli¬
exp̃ssior ẽ. & uestigiũ trinitatis inuenit᷑ ĩ ip̃a
t st̃ in his simulacra quedam quasi delonge signi¬
ficantia. ⁊ habentia similitudinem ꝓ parte. quȩ¬
dam uͦ exp̃ssa imaginei et ꝑfecta emulatione ꝯsignata:
claram demonstrationem efficiunt. In his ergo oitiꝰ qd̾
in iusibile dĩ ÷ agnoscitur : in quibus eiudentius mani

Expanded text:
auctorem suum, et indicat quod factum est opificem intelliauctorem suum, et indicat quod factum est opificem intelliexpressior est, et vestigium Trinitatis invenitur in ipsa. Et sunt in his simulacra quaedam quasi de longe significantia et habentia similitudinem pro parte. Quaedam vero expressa imagine, et perfecta aemulatione consignata, claram demonstrationem efficiunt. In his ergo citius quod invisibile Dei est agnoscitur in quibus evidentius mani
Abbreviated transcription (Latin):
dit eum intio humana ñ in se quod inuisibił fuit. s in
similitudine sua. qm̃ adħ facta ẽ: ut uideatur in eads̃.
nifestetur ꝑ u̾bum. ita sapientia dĩ innisibił fuit. ⁊ non
potuit cognosci nͥ ab ipso solo cuus erat: donec manifesta¬
ta ÷ ꝑ opus suũ. Et erat ipsa sapia u̾bum. s quasi u̾bũ
in trinsecũ.⁊ absconditum. qd̾ oĩno sciri ñ posset. nͥ ꝑu̾
bum extrinsecum manifestaretur. quȩ admodum ⁊ cogi
tatio hoĩs qͣsi in tͥnsecum u̾bum illiꝰ ÷ quod latet. ⁊ absꝯdi¬
tum ÷ donec reueletur ꝑ ꝓlationem oris. ⁊ ẽ ipsa ꝓlatio
uocis u̾bum. similit᷑ ut u̾bum ÷ cogitatio condis. s u̾bum
quod manifestum ẽ ꝓdit. ⁊ reuelat u̾bum qd̾ ÷ occultũ.
Sic et in dõ u̾bum intͥnsecum. ⁊ occultum. ⁊ in uisibile
le. donec manifestatum ÷ ꝑ u̾bum extrinsecum. quod
uisibile factum ẽ. qd̵ enit opus euis. sic̃ ꝑ uerbum oris
manifestum ÷ u̾bum cordis. Sic loquitur omnis natura

Expanded text:
dit eum ratio humana non in se; quia invisibilis fuit; sed in similitudine sua quoniam ad hoc facta est ut videatur in ea Deusnifestetur per verbum, ita sapientia Dei invisibilis fuit et non potuit cognosci nisi ab ipso solo cujus erat, donec manifestata est per opus suum. Et erat ipsa sapientia verbum. Sed quasi verbum intrinsecum et absconditum quod omnino sciri non posset nisi per verbum extrinsetatio hominis quasi intrinsecum verbum illius est quod latet et absconditum est donec reveletur per prolationem oris; et est ipsa prolatio vocis verbum similiter ut verbum est cogitatio cordis. Sed verbum quod manifestum est prodit et revelat verbum quod occultum est. Sic et in Deo verbum intrinsecum et occultum et invisibile le, donec manifestatum est per verbum extrinsecum quod visibile factum est, quod erat opus ejus. Sicut per verbum oris manifestatum est verbum cordis; sic loquitur omnis natura ad
Abbreviated transcription (Latin):
fatemur. ut ñ solum in loco ẽẽ. s ilocalem ẽẽ. ꝓñtiemꝰ.
sine dubitatione. In loco quidẽ. qm̃ hic alicubi p̃sens cer-¬
nitur. Localem nͦ. qm̃ cumsit alicubi : non ubiq in ueni¬
tur. Om̃e enim quod diffinitum ⁊ scdm aliquid locale
est qm̃ meo ipso quod finem et t̾minũ ht̃. locum ht̃.
locum principium. et medium. et finis assignatur. Sp̃c
c̃ scͥptionem quidem non recipit loci. et tñ loco quodam¬
modo ꝯcluditrr. qm̃ cũhic alicubi p̾sens sit : totus alibi
non inuenitur. I taq corpus locale est.c̾qm̃ loco cirẽseͥ
cur̃ scͥbi pot̾. nãcit᷑ in oĩ loco. eẽ. dicitur. nec tñ locał

Expanded text:
fatemur, ut non solum in loco esse, sed localem esse pronuntiemus fatemur, ut non solum in loco esse, sed localem esse pronuntiemus sine dubitatione. In loco quidem quoniam hic alicubi praesens cernitur; localem vero quoniam cum sit alicubi non ubique invenitur. Omne enim quod definitum est, secundum aliquid locale est; quoniam in eo ipso quod finem et terminum habet locum habet, locum principium medium et finis assignantur. Spircumscriptionem quidem non recipit loci; et tamen loco quodammodo concluditur, quoniam cum hic alicubi praesens sit totus, alibi non invenitur. Itaque corpus locale est, quoniam loco circumcircumscribi potest, veraciter in omni loco esse dicitur; ne
Abbreviated transcription (Latin):
̃ comodiꝰ. puleruis.⁊ suscipitur ꝯfiteri : qm̃ alicubi ÷
Qui enim uocib seruire elegerunt. potuis ꝗͣ. u̾tati.
⁊ id solum respuendum putant. quod aures uulgarita¬
tis ab horrent : iustũ ÷ ut in ħ quoq asententia sua nõ
declinent. Dicant gͦ siħ auribus efferre p̾sumt̃. qm̃ ds̃
oĩno inpossibile ÷ Fatend̾ ÷ itaq ⁊ sine dubitatione ꝯfi¬
tendum. qm̃ diuina nat᷑a quȩ ꝓ inmensitate sui nꝰ ꝗͣ de¬
eẽ. pot̃. in om̃i loco u̾a̾tit᷑. et c̾entialit̾ ÷ nec tñ loco cõp̾hñ¬
ditur ullo: quomodo omnino in eirrẽscͥptibił ÷ Est gͦ uͥ est
totum quȩ continet totum. et penetrat totum. nec sine
ea ee̾ potest aliquid ex omnibꝰ quȩ facta s ab ea. quȩ nec
ꝓsui simplicitate diuidi. nec ꝓ sui pͣitate macłari. nec ꝓ
sui inñsitate ullo modo cõphendi pot̾. Qͥ mͦ sp̃s creati¬
ħ cõmodiꝰ dictu. ⁊ ad intelligentiã ħ accõmodatiꝰ ee̾.

Expanded text:
 commodius et pulchrius suscipitur, confiteri quod alicubi est. Qui enim vocibus servire elegerunt potius quam veritati, et id solum respuendum putant quod aures vulgaritatis obhorrent, justum est ut in hoc quoque a sententia sua non declinent. Dicant ergo si hoc auribus efferre praesumant quod Domnino impossibile est. Fatendum est itaque et sine dubitatione confitendum quod divina natura quae pro immensitate sui nusquam deesse potest in omni loco veraciter et essentialiter est; nec tamen loco comprehenditur ullo, quoniam omnino incircumscriptibilis est. Est ergo ubi est totum quae continet totum et penetrat totum; nec sine ea esse potest aliquid ex omnibus quae facta sunt ab ea, quae nec pro sui simplicitate dividi, nec pro sui puritate maculari, nec pro sui iommodius dictu et ad intelligentiam hoc accommodatius esse
Abbreviated transcription (Latin):
uiͦ.⁊ppͥetas trinitatem docet. De discretione nomi nũ
quibus significaretur qd̵ c̾ditur. Et dictus÷
pater in trinitate. quia ab ipso filius erat. qui de sua sub̃a
erat. Qui enim gignit. de sub̃a sua gignit: et id quod
ipse ÷ gignit. Et ꝓpte̾a aquo erat. qui c̃ ipso erat idem
quod ipse erat pat̾ dictus ÷ : qr ab ipso erat filius. Qui
aũt ab utroq erat. utriusq filius non enit. ne duo eẽt᷑.
⁊ non tñ uenit sine patre. ⁊ filio. qm̃ truntas  in

Expanded text:
. De discretione nominum quibus significaretur quod creditur; et dictus est Pater in Trinitate, quia ab ipso Filius erat, qui de ipsius substantia erat. Qui enim gignit et de sua substantia gignit; id quod ipse est, gignit. Et propterea a quo erat qui cum ipso erat idem quod ipse erat, Pater dictus est; quia ab ipso erat Filius Qui autem ab utroque erat, utriusque Filius non erat, ne duo essent paEt non tantum venit sine Patre et Filio, quoniam Trin
Abbreviated transcription (Latin):
nutionẽ: aut alt̾ationẽ. Et q̃ alt̾ationem qͥd̃ suscipiunt.
ñ ilł accetłe qͥcꝗͣ iidetur quod non erat. aut qd̾ enit re¬
ced̾e ꝓbatur : s qd̾ erat tantum alt̾a̾tur. ⁊ alit̾ habetur.
&e ñ fit sine loco hoc. qm̃ partes locum transmutãt in
totũ qͥ locũ ñ mutat. s appanet tãtũ alia forma ĩ toto. ꝑꝑ par
dr̃. qm̃ hȩc in toto mani feste uidetur. ⁊ non dicitur
scd̾m locum cum tñ in partibus scdm locum sit. qm̃
hȩc manifeste ñ uidetur. Et ñ ÷ forma aliqͥd om̃mo:
nisi dispositio partium in toto. ⁊ cum hȩc mutatur.
q partes locũ mutant mutatur forma in toto. q dispo¬
sitio partiũ mutatur. q̃ ÷ forma tociꝰ. Et ita mutatio
formȩ in toto fieri non pot̾. sine mutatione loci in parti
b s ñ dr̃ mutatio loci. nͥ cum totum locum mutat ꝯsistenti¬
b partibus in toto. Sic mutatio tpr̃is sequitur mutationẽ

Expanded text:
nutionem, aut alterationem. Et quae alterationem quidem suscipiunt nutionem, aut alterationem. Et quae alterationem quidem suscipiunt non illis accedere quidquam videtur quod non erat, aut quod erat recedere probatur; sed quod erat tantum alteratur, et aliter habetur. Et non fit sine loco hoc quoniam partes locum transmutant in otum quod locum mutat, sed apparet tantum forma alia in toto propter am dicitur; quoniam haec in toto manifeste videtur. Et non dicitur secundum locum cum tamen in partibus secundum locum sit quoniam haec manifeste non videtur. Et non est forma aliquid omnino nisi dispositio partium in toto; et cum haec mutatur quia partes locum mutant mutatur forma in toto, quia dispositio partium mutatur quae est forma totius. Et ita mutatio formae in toto fieri non potest sine mutatione loci in partibus. Sed non dicitur mutatio loci nisi cum totum locum mutat consistentibus partibus in toto. Sic mutatio temporis sequitur mutationem
Abbreviated transcription (Latin):
et indet. qm̃ uolutas dĩ ęt̃na ẽ: et ita sentire bo
do uniuersitatis td̾e ꝑse nemins. Et ad dicit ipsa ratio¬
nem. qm̃ nichil nouum deo ÷ ut illud tũe ł nẽ amare
incipiat quod prus non nouerit. aut oblimci sic̃ hõo di¬
lectionis antiq. ut in memoriam non ueniat qd̾ prius
cognitum fucrat. aut eriire bonum estimans qd̾ malũ
ĩ : nt diligat illud qd̾ nõ oportet. ⁊ postea quasi peni¬
tens. et mutans cor. et affectum uarians. cum ceꝑit
agnosc̾e̾ errorem suũ. q hec digna dõ ñ s. nec ꝓbat inti¬
o nt ita sentiamus de illo qui sapiens ÷ &bonꝰ. ⁊ ꝑfectus.
Et ñ inuenitur mutabilitas in eo ulla. cũ oĩa gen̾a mu¬
tabilitatis suerint in ꝯsid̾atione ad ducta. siue quȩ in
corꝑibꝰ innenuntur. sine quȩ spñum naturam ꝯ tingũt.¬
aut loco mutatur. aut forma. aut tẽꝑe. Et que
forma mutantur. aut augm̃tum suscipint. aut dimi¬

Expanded text:
et videt quoniam voluntas Dei aeterna est; et ita sentire bonet videt quoniam voluntas Dei aeterna est; et ita sentire bondo universitatis idem perseverans. Et adjicit ipsa rationem, quoniam nihil novum Deo est ut illud tunc vel nunc amare incipiat quod prius non noverit; aut oblivisci sicut homo dilectionis antiquae, ut in memoriam non veniat quod prius cognitum fuerat; aut errare bonum existimans quod malum est, ut diligat illud quod non oportet; et postea, quasi poenitens et mutans cor et affectum varians cum coeperit agnoscere errorem suum. Quia haec digna Deo non sunt, nec probat ratio ut ita sentiamus de illo qui sapiens est et bonus et perfectus; et non invenitur mutabilitas in eo ulla, cum omnia genera mutabilitatis fuerint in consideratione adducta; sive quae in corporibus inveniuntur, sive quae spirituum naturam contingunt.aut loco mutatur, aut forma, aut tempore. Et quae forma mutantur: aut augmentum suscipiunt, aut dimi
Abbreviated transcription (Latin):
se. et utrũq eẽ melius ẽ. Deus aũt sũmũ bonum est.
et non pot̃ de ẽẽ sũmo bono. bonum qd̾ meluis ẽ. Et
suadet rõ optimo dare quod melus est bonum. Et ideir¬
co fatetur dm̃ suũ et auctorem suũ. ⁊ principumi suũ.
ł as cendit. et transit. et ꝓbat qm̃ ita. ds̃
est. et qm̃ uariari et mutari non potest as oĩno.
Non enĩ augeri pot᷑ qui in mensus ÷ nec minui qui unꝰ
ẽ. nec loco mutari qui nͥq ẽ. nec tp̃r qui et̾mis est. nec
cognitioẽ qui sapientisimus ẽ. nec affectit qui optimꝰ
t clamat creatura foris. dum dm̃¬
demonstrat summa pulcritudo oꝑis ꝑfectam eẽ sapien¬
tiam conditoris: ⁊ opponit se ꝑseuerantia decoris ipsuis.
et qui non minuitur quod in stitutum est. prunum
bonũ. et dicit qm̃ ȩt̾na ÷ sapientia eius. et minui oĩo.
non pot̾. nec decrescit aliquando plenitudo sensus illiꝰ
aconsuminatione. Et exit iatio eum attestatione alia

Expanded text:
se; et utrumque esse melius est. Deus autem summum bonum est, se; et utrumque esse melius est. Deus autem summum bonum est, et non potest deesse summo bono bonum quod melius est. Et suadet ratio optimo dare, quod melius est bonum. Et idcirco fatetur Deum suum et auctorem suum, et principium suum t ascendit et transit et probat quoniam ita est, et quoniam variari et mutari non potest Deus omnino. Non enim augeri potest qui immensus est; nec minui qui unus est. Nec loco mutari qui ubique est; nec tempore qui aeternus est. Nec cognitione qui sapientissimus est; nClamat creatura foris et probEt demonstrat summa pulchritudo operis perfectam esse sapientiam conditoris. Et apponit se perseverantia decoris ipsius. Et quod non minuitur quod institutum est primum bonum. Et dicit quod aeterna est sapientia ejus et minui omnino non potest; nec decrescit aliquando plenitudo sensus illius a consummatione. Et exit ratione cum attestatione alia;
Abbreviated transcription (Latin):
litudine multorum ne plaralitas suꝑ flua ł singłaritas in¬
ꝑfecta appareret. Omnis enĩ unitas in similitudine sola
consistens plurimorum. aut in ꝑfectionem ostendit in par¬
te. si miniis habent singła. ant suꝑfluam geminationẽ
in toto. si ꝑfecta sunt uninersa. Et non est. in his omibꝰ
unitas ueni. sed emulantur solum hec unitatem. quia
quod ãmodo appropinquãt ei. sed non contingt̃ ad illam.
qm eẽ unum nõ ẽ. ⁊ quod s̃ uere unum ñ sunt. sed
uniuntur tantum et accedunt adse. et fit iłł sunł esse
Dm̃ aũ uere unum. oportet esse. ⁊ essentialit᷑ unum eẽ.
et inmutabiliter unum eẽ: et sum me unum esse. Quod
eñĩ essentialit̾ unũ ẽ. uere unum est. Id̾ in mutabiliter
unim ẽ. sum me unum ẽ. Quod aũt in utroq bonum
ẽ: meluis ẽ utrumq quam alterum tantum. Et bo¬
num est essentialit̃ unum esse. ⁊ in mutabilit̾ unum es¬

Expanded text:
ilitudine multorum, ne pluralitas superflua vel singularitas imilitudine multorum, ne pluralitas superflua vel singularitas imperfecta appareret. Omnis enim unitas in similitudine sola consistens plurimorum, aut imperfectionem ostendit in parte si minus habent singula, aut superfluam geminationem in toto, si perfecta sunt universa. Et non est in his omnibus unitas vera, sed aemulantur solum haec unitatem, quia quodammodo appropinquant ei; sed non contingunt ad illam, quoniam unum non est; et quod sunt vere unum non sunt, sed uniuntur tantum et accedunt ad se. Et fit illis simul esse Deum autem unum oportet esse, et essentialiter unum esse, et immutabiliter unum esse, et summe unum esse. Quod enim essentialiter unum est, vere unum est: quood immutabiliter unum est, summe unum est. Quod autem inest, melius est utrumque quam alterum tantum. Et bonum est essentialiter unum esse; et immutabiliter unum es
Abbreviated transcription (Latin):
in uenit. et uenit ratio alia quȩ non solum ẽẽ dm̃. sed
unum eẽ. et trinum conꝓbaret. Et primum eẽ ꝑse: de
m̃ ꝑea quȩ erant extra se facta scđm se. Una pietas.
una deuotio. una cultura. dñm unum. et dm̃ unum. Sic
dixit ratio. ⁊ conꝓbauit inse. ne scisma mentiũ fieret.
iplum principia. et non esset certa salus. Et meliuis
esse et consonum magis ueritatis. ⁊ consentaneum natu¬
rȩ. principiũ unum et finem unum. in quẽ hab̾e possent
connersationem quȩ ab illo eristerent omma. Alioquin
disipationem ẽẽ imi̾sitatis sine capite ⁊ principio ⁊ mo¬
deratore. Et cdamauit illi natura foris. ⁊ contestata
est. ad eandem ueritatem. et dixit opus unum. aucto¬
rem unum. et con cordia una. consiliũ unum. ⁊ una ꝗd¬
ministratio. ꝓuidentiam unam.⁊ manifestatus est. ds̃
uus. ereator unus. moderator unus. ⁊ rector. quia to¬
unus. Nec collectione diuersorum neturbam facerit.
nec compositione partim ne massam formaret. nec sum¬

Expanded text:
invenit; et venit alia ratio quae non solum esse Deum, sed unum esse et trinum comprobaret; et primum per se deinde per ea quae erant extra se facta secundum se. Una pietas, una devotio, una cultura, Dominum unum et Deum unum. Sic dixit ratio et comprobavit in se, ne schisma mentium fieret in plura principia: et non esset certa salus. Et melius esse et consonum magis veritati et consentaneum naturae principium unum et finem unum in quem habere possent conversionem quae ab illo existerent omnia. Alioqui dissipationem esse universitatis sine capite et principio et moderatore. Et clamavit illi natura foris, et contestata est ad eamdem veritatem; et dixit opus unum et auctorem unum; et concordia una consilium unum, et una administratio providentiam unam. Et manifestatus est Deus unus, creator unus, moderator unus et rector; quia tounus, nec collectione diversorum ne turbam faceret; nec compositione partium, ne massam formaret; nec sim
Abbreviated transcription (Latin):
spũ c̾ato. qm̃ tp̃r uariatur. scd̾m ħ q̃ eadem non ꝑmanent
in ipso. D emutatione uͦ loci magna int̾ ꝯ quirentes abigui¬
tas generatur. qm̃ s̃ qui dict nuillũ sp̃m mutari locopõ¬
se. qm̃ locus ꝓpͥe corꝑis sedes sit. & capatitas corꝑis quȩ
det̾minatur scđm corpꝰ. aliqñ qd̃ in illa ÷ aliqn in quo÷¬
locus. set quasi mane. et nacuũ. uͥ corpꝰ ÷. uł eẽ. potest.
et non ÷ corpus ipse. nec tñ uocatur lociis. nͥ determinatꝰ
ꝑ corpus. ł qd̾ in ipso ÷ scdm finem dim̾sionis. uͥ desunt
corpus. ⁊ ultra ñ ÷ siue scđm corpus qd̃ locum ꝯtinet. scdđm
ipsius corꝑis circũscͥptionem. qm̃ in tra ipsam corpus ñ ÷
Ita nicħ eẽ. posse in loco. nͥ quod dim̾sionem ht̃ corꝑalem
et circumscͥptionem. qm̃ locus scdm dim̾sionem corꝑis ꝯstat.
et curum scͥptionem. ⁊ non posse ullo modo ħ spũi ꝯuenire :
atorem. nec in loco eẽ. nec loco mutari. qm̃ corpus non ÷:

Expanded text:
 tempore variatur secundum haec quae eadem non permanet in ipso. De mutatione vero loci magna inter conquirentes ambiguitas generatur; quoniam sunt qui dicunt nullum spiritum mutari loco posse; quoniam locus proprie corporis sedes sit et capacitas corporis quae determinatur secundum corpus; aliquando locus; sed quasi inane et vacuum ubi corpus est vel esse potest, et non est corpus ipse. Nec tamen vocatur locus nisi determinatus per corpus; vel quod in ipso est secundum finem dimensionis ubi desinit coripsius corporis circumscriptionem; quoniam intra ipsam corpus non est. Ita nihil posse esse in loco nisi quod dimensionem habet corporalem et circumscriptionem; quoniam locus secundum dimensionem corporis constat et circumscriptionem; et non posse ullo modo hoc spiritui convenire quatorem nec in loco esse nec loco mutari, quoniam corpus non est,
Abbreviated transcription (Latin):
n principio oꝑis qd̾ ur̃a instantia magis ꝗͣ alacritate
ꝓpͥa aggrẽsus sum mundi huiꝰ sensibili originem. ⁊
dispositionẽ ꝗͣ bussimo potui sermone. ⁊ qui maxime
ut ꝓpositum nobis fuerat in tro ducendis cõueniat ex¬
plicui. Hunc uero c̃sequẽs : ut creationẽ hom̃is ꝓpter
quẽ mundus ipse factus ÷ sermone ꝓsequamur. eo
sane ordine loquendo incedentes. quẽ creator ipse rerũ
demonstimut oꝑãdo. ꝑruus siquid opifex deus mundũ
fec̃. ac dem̃ hominẽ possessorẽ ⁊ dnam̃ mundi. ut cęt̾is
om̃ibꝰ uire cõdicionis. dominaretur hõ ipsi aquo factus
fuerait soli lib̾tate uoluntaria subiectus. Unde cõstat
creationẽ hõĩs rerum omnitm iusibilium c̃ dicione pos¬
teriorẽ quid̃ tp̃r. s cansa pͥorem fuisse quia qui factus est.
pꝰ omia ꝓpt̾ eũ oĩa facta sunt. Cansa engo cõdicionis
humanȩ añ omĩa ẽ. ⁊ ipsã inuestigare oportet supͣ oĩa

Expanded text:
n principio operis, quod vestra instantia magis quam alacritate propria aggressus sum, mundi hujus sensibilis originem et dispositionem, quam brevissimo potui sermone et qui maxime, ut propositum nobis fuerat, introducendis conveniat, explicui; nunc vero consequens est ut creationem hominis propter quem mundus ipse factus est sermone prosequamur eo sane ordine loquendo incedentes quem Creator ipse rerum demonstravit operando. Prius siquidem opifex Deus mundum fecit; ac deinde hominem possessorem et dominum mundi, ut caeteris omnibus jure conditionis dominaretur homo, ipsi a quo factus fuerat soli voluntaria libertate subjectus. Unde constat creationem hominis, rerum omnium visibilium conditione posteriorem quidem tempore, sed causa priorem fuisse: quia qui factus est post omnia, propter eum omnia facta sunt. Causa ergo conditionis humanae ante omnia est; et ipsam inves
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ sicłandũ ÷ qm̃ exhis tribus mutationibus duȩ extrinsec̃
fint̃. qm̃ ñ mutant. eẽ. rei. s cirra rẽ aliqͥd. ħ ÷ mutatio lo¬
cI. ⁊ tẽꝑis. Iterum pͥma mutatio scd̾am. ⁊ t̾ciã infert.
lum. Sola aũt mutatio formȩ in tͥnseca uocatur. qm̃ non
cura rem. s in ipsa re mutat aliquid. ⁊ ipsa tñ non fit
corꝑalit᷑ mutantur omĩa. transimus ad spualem
creaturam : mutabilitatem illuis ꝯ sid̾antes. si qͣ harilm
mutationum illi ꝯueniat.⁊ siqͣ alia mutõ. quȩ extra
corꝑm nat᷑am sit. in illam cadat. Et uidemnus q sp̃c
oĩno nec augm̃to partiũ cresc̾e̾ pot̃. qm̃ corpus non est :
nec decresc̾e̾ diminutione. qm̃ simplex nat᷑a ÷: ⁊ tñ af¬
penitudinis. ⁊ uoluntatis. ⁊ crescit scientia. ⁊ obliuio in
eum cadit. ⁊ uariat cogitationes. ⁊ succedñt᷑ in telligit.
Et ÷ quasi forme mutatio ista in eo mutatio scientię.⁊
affectus. ⁊ sequitur istam tꝑał mutatio. ⁊ subiacet t̃ꝑi¬

Expanded text:
trinsecus fiunt; quoniam non mutant esse rei, sed circa rem aliquid: hoc est mutatio loci et temporis. Iterum prima mutatio secundam et tertiam infert, est. Sola autem mutatio formae intrinseca vocatur; quoniam non circa rem, sed in ipsa re mutat aliquid; et ipsa tamen non fit corporaliter mutantur omnia transimus ad spiritualem creaturam, mutabilitatem ipsius considerantes; si quarum mutationum illi conveniat, et si qua alia mutatio quae extra corporum naturam sit, in illam cadat. Et videmus quod spiritus omnino nec augmento partium crescere potest quoniam corpus non est, nec decrescere diminutione, quoniam simplex natura est; et tamen afpoenitudinis et voluntatis; et crescit scientia et oblivio in eum cadit; et variat cogitationes et succedenter intelligit; et est quasi formae mutatio ista in eo mutatio scientiae et affectus. Et sequitur istam temporalis mutatio; et subjacet t
Abbreviated transcription (Latin):
tem im mensitatem. inȩternitate aũt in comutabilita¬
sitatis. coenitatem et̃nitatis. ⁊ cõmunionem quid̃ unitatiᷤᷤ
ȩtͣnitatis sine ordine ł successione. ħ est. singłis inuni

Expanded text:
tem et immensitatem; in aeternitate autem incommutabilitatem et immensitatem; in aeternitate autem incommutabilitarnitatis, aequalitatem immensitatis. Et communionem quidem unitatis immensitatis sine d
Abbreviated transcription (Latin):
firma. et in sufficiens ommino fuisset. insi diuna reuela¬
tio ili in adiutorium. ⁊ firmam̃tũ cognoscendȩ ueritatiᷤᷤ
aduicta fuisset. Posten ostenso eo qui abintus cenit. in nes¬
tigationis ł reuelationis modo. statim deillo quiforis fit
utroq sententiam sumnł subuingit dicens. Inuisibilia enĩ
ipsiꝰ acreatura mundi. ꝑea q̃ facta s̃ intellecta conspici
untur. Inuisibilia enĩ dei quȩ intus erant. ⁊ abscondita
erant. ꝑ ea quȩ foris erant. ⁊ nota erant. uisibilia uisa sũt.¬
ł in conditione rerum aratione humana ł in gub̾nationẽ.
et administratione. uisibilia facta sunt reualatione diumna.
Qd̃ ds̃ trinus &r unus. qͥd inunitate. & qͥd inͥnitate.
ta erggo abinicio ꝓditus est. ds conscientie humanȩ.⁊ adita
fides in diciis ueritatis confessa ẽ. dm̃ esse. ⁊ ipsum unum.
deinde ⁊⁊ trinũ esse. Et in unitate quid̃ c̾fessa ẽ et̾nita¬

Expanded text:
firma et insufficiens omnino fuisset, nisi divina revelafirma et insufficiens omnino fuisset, nisi divina revelatio illi in adjutorium et firmamentum cognoscendae veritatis adjuncta fuisset. Postea ostenso eo qui intus erat investigationis vel revelationis modo, statim de illo qui foris sit utroque, sententiam simul subjungit, dicens: Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per eauntur. Invisibilia enim Dei quae intus erant et abscondita erant, per ea quae foris erant et nota erant visibilia sunt visa vel in conditione rerum a ratione humana, vel in gubernatione et administratione visibilia facta sunt revelatione divina.et unus; et quid in unitate et quid in trinitate. Ita ergo ab initio proditus est Deus conscientiae humanae et adjuta fides indiciis veritatis confessa est Deum esse, et ipsum unum. Deinde etiam trinum esse. Et in unitate quidem confessa est aeternita
Abbreviated transcription (Latin):
ro foris ł ꝑ doctrinȩ erudicionem in strutit. ł ꝑmiracu¬
loꝵ ostensionem confirmauit. Utrumq manifestationis
diuinȩ modum quoł ratione humana deus ab omine
cagnitus ẽ. ł reuelatione diuina hoĩ manifestatus. expoñ
apłs dicens. Quod notum dei erat. manifestum ẽ ĩ illis.
Deus enĩ ilł renelaũ. Et demde subiungit. In uisibilia
eñ ipsius. acreatura mundi ꝑea quȩ facta sunt intellec¬
ta conspicuntur. Cum eiũ dicit. quod notum dei erat.
idẽ noscibile de deo ostendit. nec totũ abconditum.
nec totum manifestum. Cũ uero dicit. manifestum est in
ilt. et nondicit manifestum est isł. ostendit plane qm̃ non
solum reuelatione diuina. quȩ factalł fuerat. sed ȩtiam rõne
humana quȩ milł erit. notum illis factũ erat. Cũ aũt
subuimarit. ds̃ enĩ illis reuelauit. ostendit q ratio humana
adħ sublimia. et alta in uestiganda et in telligenda in¬

Expanded text:
ro foris vel per doctrinae eruditionem instruxit, vel per miracuro foris vel per doctrinae eruditionem instruxit, vel per miraculorum ostensionem confirmavit. Utrumque manifestationis divinae modum quo vel ratione humana Deus ab homine cognitus est, vel revelatione divina homini manifestatus, exponit Apostolus dicens: Quod notum Dei erat, manifestum est in illis; Deus enim illis revelavit . Et deinde subjungit: Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspisciuntur . Cum enim dicit: Quod notum Dei erat, id est noscibile de Deo, ostendit nec totum absconditum, nec totum manifestum. Cum vero dicit: manifestum est in illis, et non dicit, manifestum est illis, ostendit plane quoniam non solum revelatione divina quae facta illis fuerat, sed etiam ratione humana in illis quae erat, notum illis factum erat. Cum autem subjungit: Deus autem illis revelavit, ostendit quia ratio humana ad haec sublimia et alta investiganda et intelligenda in
Abbreviated transcription (Latin):
tut ut ꝓderet se occultum dĩ. netotus celaretur. ⁊ ꝓrsus
nesciretur. ⁊ rursum ad aliquid ꝓditum se. et agnitum
occultaret. ne totus manifestaretur. ut aliquid esset qd̾ cor
primum deus occultus. et absconditus. ⁊ latens in¬
tantum acorde humano dep̾hensus est. ut sciri potuis¬
set. qr ds̃ ẽ. ł quid erat. credi. Modi sunt duo.⁊ȩ
tduȩ.⁊ manifestationes duȩ. quibus a principio cordihu¬
mano latens ꝓditus ẽ. et in dicatus occultus ds̃. partĩ
soił rõne humana: partim reuelatione diuina. Et m¬
tio qͥd̾ humana duplici inuestigatione dm̃ depͣhendit.
partim uideł in se: partim inhis quȩ erant extrase. Simi¬
tlit̾ et reuelatio diuina dupplici in sinuatioe eum qui nescie¬
batur. ueldubie credebatur. et non cognitum indicauit:
et partim creditum asseruit. Nam humanam ignonantiã
mnũc abintus ꝑaspiationem illuminans edocuit. nunc ue¬

Expanded text:
tuit ut proderet se occultum Deus ne totus celaretur et prorsus tuit ut proderet se occultum Deus ne totus celaretur et prorsus nesciretur; et rursum ad aliquid proditum se et agnitum occultaret ne totus manifestaretur, ut aliquid esset quod cor onsiderandum est quomodo primum Deus occultus et absconditus et latens interim a corde humano deprehensus est, ut sciri potuisset quia Deus est, vel quod erat credi. Modi sunt duo et viae duae, et manifestationes duae, quibus a principio cordi humano latens proditus est et judicatus occultus Deus; partim scilicet ratione humana, partim revelatione divina. Et ratio quidem humana duplici investigatione Deum deprehendit; partim videlicet in se, partim in iis quae erant extra se. Similiter et revelatio divina duplici insinuatione eum qui nesciebatur vel dubie credebatur et non cognitum indicavit, et partim creditum asseruit. Nam humanam ignorantiam nunc intus per aspirationem illuminans edocuit, tunc ve
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗbinitio agnitus ẽ &r quia unus ⁊ qu trimis.
criptura dicit: dm̃ nemo uidit unquam. Tam̃
fides quod nonundit credit. Et ex hoc meritum
fidei constat. non uidisse ⁊ credere. Unde pulchrum illud
dictum ẽ. Nam siuides: nõ est fides. Credit engo fides.
quod non iudit. & ñ uidit qͥd̾ quod credit. Et iudet
tñ ali quid ꝑ quod ad monita ẽ : ⁊ excitata credere qd̾
non uidit. Deus enĩ sic abmitio noticiam suam ab homi¬
d ne temꝑauit. ut sic̃ nunꝗͣ qͥd esset totum poterat con¬
p̃hendi: sic quiꝙ esset nũꝗͣ prorsus posset ignoniri.
tiȩ humanȩ manifestus esse uoluit. nectotus abscõ¬
ditus. ne si totus manifestus esset meritum fides. ñ ħert.
nec in fidditas locum. In fidelitas enĩ demanifesto conuin-¬
ceretur. ⁊ fides deocculto non exerceretur. Siuero absconcu¬
tus totus esset. fides quid̃ adscientiam non ad uiuaretur.
⁊ in fidelitas deignorantia ex cusaretur. Quo cuca opor¬

Expanded text:
ab initio Deus agnitus est, et quod unus, et quod trinus. Scriptura dicit: Deum nemo vidit unquam ; tamen fides quod non videt credit. Et ex hoc meritum fidei constat non vidisse et credere. Unde pulchrum illud dictum est: Nam « si vides, non est fides. » Credit ergo fides quod non vidit; et non vidit quidem quod credit. Et vidit tamen aliquid per quod admonita est et excitata credere quod non vidit. Deus enim sic ab initio notitiam sui ab homine temperavit, ut sicut nunquam quid esset totum poterat comprehendi, sic quia esset nunquam prorsus posset ignorari. tiae humanae manifestus esse voluit, nec totus absconditus; ne si totus manifestus esset, meritum fides non haberet, nec infidelitas locum. Infidelitas enim de manifesto convinceretur: et fides de occulto non exerceretur. Si vero absconditus totus esset, fides quidem ad scientiam non adjuvaretur, et infidelitas de ignorantia excusaretur. Quocirca opor
Abbreviated transcription (Latin):
prius p̃scitum fuit. quia futurum fuit. s prius p̃scitũ
fuit. ⁊ prius futurum fuit. ꝗͣ fuit. Et anteꝗͣ fuit. quan¬
do ad huc futurum fuit. potuit eẽ scđ̾m continge̾s ut nõ
fieret. ⁊ħ semꝑ potuit eẽ quamdui futurum fuit. ut
non fieret. sicut semꝑ futurum fuit ut fieret. q nod futu¬
rum fuit. ad ħ spec tabat quod futurum fuit. quod esse
potuit. ad ħ spec tabat quod esse potuit. ⁊ fut᷑ũ non fuit.
Et currebant simul ab ȩt̾̃no duo hec quod futurum fuit.
⁊ quod esse potut. quod futurum non fuit. Quomͦ si¬

Expanded text:
prius praescitum fuit quam futurum fuit sed prius praescitum fuit, et prius futurum fuit quam fuit. Et antequam fuit, quando adhuc futurum fuit, potuit esse secundum contingens ut non fieret; et hoc semper potuit esse, quandiu futurum fuit ut non fieret, sicut semper futurum fuit ut fieret. Quod futurum fuit ad hoc spectabat quod futurum fuit; quod esse potuit, ad hoc spectabat quod esse potuit et futurum non fuit. Et currebant simul ab aeterno duo haec quod futurum fuit; et quod esse potuit quod futurum non fuit. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur omĩa. ħnt tantum et ipse aliquid. quo posterior es
inueniant᷑. qm̃ nõ p̃cedũt omĩa. In hac uniu̾sitate rerum
omniũ. tta cũctis causaliter coherẽtibꝰ aliquid pͥmum in¬
causas ipsȩ priores. qm̃ omniũ cause ipse sunt: De giatiõe
çe aũ sine motu causarum primordialiũ.
H

Expanded text:
quuntur omnia, habent tamen et ipsae aliquid quo posteriores inveniantur, quoniam non praecedunt omnia. In hac enim universitate rerum omnium, ita cunctis causaliter cohaerentibus aliquid primum incausas ipsae priores; quoniam omnium causae ipsae sunt. CAP. III. De generatione causarum primordialium. H
Abbreviated transcription (Latin):
et principium primum quȩ in effabilia ⁊ in conprehen¬
sibilia sunt omni creaturȩ. Sic̃ enĩ ȩt̃nitatem dei non
equat tempꝰ. nec in mensitatem lociis. fic nec sapientiam
cius sensus. nec bonitatem uirtus: nec potentiam opus. De
uoluntate dei ⁊ ꝓuidentia. multa querenda restant.
Primũ siuĩ facit rebus p̾scientia ⁊ ꝓuidentia dei. dequo
iam multa dicta sunt. postea deuoluntate dei. deqna q̃¬
dam dicenda sunt: ita tñ ut prius ad ipsum fidei ocłis
contemplandum respiciamus. quantum possibile est. huma¬

Expanded text:
et principium primum quae ineffabilia et incomprehenet principium primum quae ineffabilia et incomprehensibilia sunt omni creaturae. Sicut enim aeternitatem Dei non aequat tempus nec immensitatem locus; sic nec sapientiam ejus sensus, nec bonitatem virtus, nec potentiam opus. De voluntate Dei et providentia multa quaerenda restant. Primum utrum vim facit rebus praescientia et providentia Dei. De quo jam multa dicta sunt. Postea de voluntate Dei de qua quaedam dicenda sunt. Ita tamen ut prius ad ipsum fidei oculis contemplandum respiciamus quantum possibile est huma
Abbreviated transcription (Latin):
ipse melior esse nõ pot̃. Sed qđ fec̃ õe melius cẽ pot̃. si tñ
ipse uoluerit qui pot᷑. Et ipse quod fecit melius facere pot̃.
nontũ corrigens male factum. sed benefactum ꝓmonens in
milius. non ut ipse quantum ad se melius faciat. s ut ed
fecit ipso idẽ tidem oꝑante ⁊ in eod ꝑseuerante melius
fiat. Ergo sũme potens ẽ. qui pot̃ oẽ qd̾ possibile est. nec
ides muis pot̾ quia impossibilia non potͣ. q inpossibilia
posse. non est. posse. sed nonposse. Itaq omina pot̃ aĩ quȩ
posse potentia ẽ. ⁊ ideo uere om̃ps est. quia in potens ecꝰ
non pot. Cũ sint engo tria in deo. sapientia. potentia.
noluntas. primordiales cansȩ auoluntate qͥđ diuina qͣ¬
si proficiscuntur. ꝑsapientiam diriguntur. perpotestatem
ꝑducuntur. Uoluntas enĩ mouet. sapientia disponit. poteᷤ¬
tas explicat. hȩc sunt ȩt̃na fundam̃ta causarum oium.

Expanded text:
ipse melior esse non potest. Sed quod fecit omne melius esse potest, si tamen ipse melior esse non potest. Sed quod fecit omne melius esse potest, si tamen ipse voluerit qui potest. Et ipse quod fecit melius facere potest; non tamen corrigens male factum, sed bene factum promovens in melius; non ut ipse quantum ad se melius faciat, sed ut quod fecit ipso identidem operante et in eodem perseverante melius fiat. Ergo summe potens est qui potest omne quod possibile est; nec ideo minus potest, quia impossibilia non potest, impossibilia posse non esset posse sed non posse. Itaque omnia potest Deus quae posse potentia est; et ideo vere omnipotens est, quia impotens esse non potet. Cum sint ergo tria in Deo: sapientia, potentia, voluntas; primordiales causae a voluntate quidem divina quasi proficiscuntur, per sapientiam diriguntur, per potentiam producuntur. Voluntas enim movet, sapientia disponit, potentia explicat. Haec sunt aeterna fundamenta causarum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
lorem esse ꝙͣ ẽ. qͣlit̾̃ id accipiendum sit qd̾ dict̃ meliorẽ
eam esse non posse. Siue ideonon pot̃ eẽ melior. quia sũ¬
ne bona ẽ: ita nt nulla om̃iõ beni ꝑfectio ei desit.Siue
deo nõ pot̾ esse melior quia maiꝰ bonum quod e dcc̃ caꝑe
ipsa non pot̾. Set si ita sũme bona ar̃. ut nulla ⁊i bom
ꝑfectio desit. Iam opus suum plane creatori ȩqrtur.
ł extra metam extendit᷑ qd̾ inifua ẽ. ł intm inm̃sitatem
coartatur quod summum ẽ: quod utrumq pari in cõue¬
nentia inpossibile est. Si uͦ ideo non pot̾ melior esse q
borumn amplius quod ei deẽ caꝑe ipsa non potest. iam hoc
ipsimi non posse defectionis est. non consummationis.
pot᷑ melior esse sifiat capax maioris bom. quia ⁊ ħ pse
qmi fec̃ pot̾. Engo uise non pot̾. in deo pot̾. ipła quia ñ portꝰ¬
ose sed d̃s pot̾ : ⁊ quantum ipse pot᷑ dici non pot᷑. Engo

Expanded text:
liorem esse quam est; qualiter id accipiendum sit quod dicunt meliorem liorem esse quam est; qualiter id accipiendum sit quod dicunt meliorem eam esse non posse. Sive ideo non potest melior esse quia summe bona est ita ut nulla omnino boni perfectio ei desit, sive ideo non potest esse melior quia majus bonum quod ei deest capere ipsa non potest. Sed si ita summe bona est, ut nulla ei bona perfectio desit, jam opus suo plane Creatori aequatur, et vel extra metam extenditur, quod infra est: vel intra immensitatem coarctatur, quod summum est: quod utrumque pari inconvenientia impossibile est. Si vero ideo non potest melior esse, quia bonum amplius, quod ei deest, capere ipsa non potest, jam hoc ipsum non posse defectionis est, non consummationis, et potest melior esse si fiat capax majoris boni, quia et hoc ipse, qui fecit, potest. Ergo in se non potest, in Deo potest, quia ipst, sed Deus potest et quantum ipse potest dici non potest. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
rei quod fieri potest. mutaretur. uł ca̾saretur ꝓuidentia.
qd̃ fieri omnino non pot̃. Set nos ad hȩc respondemus.
quia simutaretur euentus qd̾ fieri pot̾. nec mutaretur.
nec cassaret᷑ ꝓuidentia. quia ħ oĩno fieri nõ pot̾. s potius
nũquam fuisset p̾uisum. quod numquam fuerat futu¬
rum. ⁊ constaret ꝓuidentia in eo ut non fieret. sicut
modo in eo constitit. ut fieret. Nõ mutata ut pꝰaliam
restat ut aiscuciamus utrumne melius aliquid facere
possit ꝙͣ fac̃ as̃. Hic illi nr̃i scrutatores qui defecer̃ scru¬
tantes serntationes: nouũ aliquid. ⁊ uere nonum. nec tã
teruni. qͣ norũ asferre se dicunt. Et dicunt singłas quid
ereatuns ꝑse cõsideratas aꝑfecto minus ħre. umuersitatem
añt rerum onrum in tanta cõsĩatione boni exp̾sam.
ut non possit esse melior ꝗͣ ẽ. Ubi mͥ primum respondĩ
eo postulo. eum dicunt unmersitatem rerum nõ posse me

Expanded text:
rei quod fieri potest, mutaretur vel cassaretur providentia, rei quod fieri potest, mutaretur vel cassaretur providentia, quod fieri omnino non potest. Sed nos ad haec respondemus, quia si mutaretur eventus quod fieri potest, nec mutaretur, nec cassaretur providentia, quia hoc omnino fieri non potest: sed potius nunquam fuisset praevisum, quod nunquam fuerat futurum, et constaret providentia in eo, ut non fieret, sicut modo in eo consistit ut fieret, non mutata, ut post aliam restat, ut discutiamus utrumne melius aliquid facere possit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatores, qui defecerunt scrutantes scrutationes novum aliquid, et vere novum, nec tam verum, quam novum afferre se dicunt. Et debent singulas quidem creaturas per se consideratas a perfecto minus habere: universitatem autem rerum omnium in tanta consummatione boni expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo cum dicunt universit
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Qua ꝓpt̾ ne ł his quȩ uidentur rõnes sine causa assẽ¬
sum negare uideamur. ł omnino creduli sine cõsideratioẽ
falsum ꝓuero recipere. oportet ꝓconpendio p̾sentib̾uiter
ad ea quȩ dicta sunt respondere. Primum considerandũ
c̃. si deus ulla rõne neq mutata. neq cassata. sua ꝓuiden¬
tia aliud facẽ possit quam fac̃. Constat enĩ quia omẽ qd̾
sit abȩt̾no ꝓuisum ẽ. futurum ẽẽ : quia ab ęt̾no futurum.
ẽ. quob ipsum tñ ab ęterno non ẽ: ⁊ dicimꝰ quia possibi¬
le ẽ non fieri. quod futurum ÷.Ꝙ sinõ fieret qd̃ fiet.⁊
ant cassatio ꝓuidentie apparet. quia sic̾ p̃uisum est. ⁊ fiet.
si sic p̃uisum non esset nõ fieret. S iam inquiunt p̾uisum
ẽ. b ene. ł nisum ẽ. q futurum ẽ. Et dicunt. Set ꝓuidẽ¬
tia mutari non pot̾. nec cassari. euentus aũt inpediri pot̾
ut non fiat. quod futurum ẽ. Si aũt in pediretur euentꝰ

Expanded text:
tur. Quapropter, ne vel his quae videntur rationes sine causa assentur. Quapropter, ne vel his quae videntur rationes sine causa assensum negare videamur, vel omnino creduli sine consideratione falsum pro vero recipere, oportet pro compendio praesenti breviter ad ea quae dicta sunt respondere. Primum considerandum est utrum Deus ulla ratione neque mutata neque cassata sua providentia aliud facere possit quam facit. Constat enim quod omne quod fit ab aeterno praevisum est futurum esse: quia ab aeterno futurum est, quod ipsum tamen ab aeterno non est: et dicimus, quod possibile est non fieri, quod futurum est. Et si non fieret quod fiet et noaut cassatio providentiae apparet: quia sicut praevisum est, et fiet: sic, si praevisum non esset, non fieret. Sed jam, inquiunt, praevisum est. Bene praevisum est, quia futurum est; et dicunt: Sed providentia nec mutari potest, nec cassari: eventus autem impediri potest, ut non fiat quod futurum est: si autem impediretur eventus
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ facẽt. Facẽ quippe. ⁊ nolle meliꝰ facẽ. etiam bonũ
facientis male est. facẽ. S ħ pia mens in dm̃ dici non susti¬
net. Et obħ ꝓrunum uidetur ⁊ cõsequens. quia meluis
facẽ non pot̾ ꝗͣ fac̃ qui sic facit. ut non faciat male in eo
quod sic fac̃. Eiꝰ modi causis atq rationibus quidam in du¬
euntur. ut dicant dm̃ suorum oꝑum m̃sura aclege ita
astrictum atq alligatum. ut p̃t̃ ꝗͣ. fac̃ quicquam nec alud
face̾ possit nec meluis. Ac ꝑħ plane infinitam illam atq
in m̃sam diumitatis potentiam. subtermino acm̃sum al¬
ligare cõincuntur. quiusq ad aliquid quoduere finem
ipsum ht̃ eam extendũt. ⁊ ultra negant ꝓcedere. Certũ
ẽ enĩ q oẽ quod factum est. in numero. ⁊ pondere. ⁊m̃¬
sura legitimum t̾minum i finem suũ. ħt. ⁊ ic circosi
tur. ipsa procul dubio. ⁊ fine ⁊ mensura t̾minari dec lara¬

Expanded text:
melius faceret. Facere quippe et nolle melius facere, etiam bonum melius faceret. Facere quippe et nolle melius facere, etiam bonum facientis male est facere. Sec hoc pia mens in Deum dici non sustinet; et ob hoc proximum videtur et consequens, quod melius facere non potest quam facit qui sic facit ut non faciat male in eo quod sic facit. Ejusmodi causis atque rationibus quidam inducuntur ut dicant Deum suorum operum mensura ac lege ita astrictum atque alligatum, ut praeter quam facit, quidquam nec aliud facere possit nec melius. Ac per hoc plane infinitam illam atque immensam divinitatis potentiam sub termino ac mensura alligare convincuntur, qui usque ad aliquid quod vere finem ipsum habet eam extendunt et ultra negant procedere. Certum est enim quod omne quod factum est in numero, pondere, et mensura , legitimum terminum et finem suum habet. Et idcirco, stur, ipsa procul dubio et fine et mensura terminari declara
Abbreviated transcription (Latin):
concludere ⁊ restringere ad mensuum: Aiunt enim.
Non pot̾ deus aliud facere quam facit: nec melius facere
ꝗͣ facit. Si enim alud pot̃ facere ꝗͣ facit. pot̾ facere qd̾
non p̃̾udit. Et si potest face̾ qd̾ non p̃uid̾. potest sine ꝓui¬
dentia oꝑari ds̃. quia om̃e qd̵ p̃uid̾ se facturum facit. nec
facit aliquid. quod non p̾idit. Si ergo non pot̃ ꝓuidentia
euis aut mutari aut aliud fiat ꝗͣ ꝓusum ẽ aut cassari
ut ħ non fiat. quod ꝓuisum ẽ: nec esse ẽ totum fieri quod
ꝓuisum est. ⁊ nichil fieri quod ꝓusum non est. Porro qͥc¬
quid fit ꝓuisum eẽ constat. ⁊ qͥcquid ꝓuisum est. fieri dubi¬
um nonest. Iuodsi p̃t̃ ꝓuidentiã. fieri aliquid inpossibile
ꝗͣ fit nulla ratione possibile ẽ. Ampluis. Quic quid fac̃dĩ
simelius pot᷑ face̾ quam facit. in ħ ipso non bene facit. qd̾ op¬
tune quid̃ non fac̃. quod fac̃. Meliꝰ enim facẽt. si quod fac̃.

Expanded text:
concludere, et restringere ad mensuram? Aiunt enim: concludere, et restringere ad mensuram? Aiunt enim: Non potest Deus aliud facere, quam facit, nec melius facere, quam fecit. Si enim aliud potest facere, quam facit, potest facere quod non praevidit, et si potest facere quod non praevidit, potest sine providentia operari Deus, quia omne, quod praevidit se facturum, facit, nec facit aliquid quod non praevidit. Si ergo non potest providentia ejus aut mutari, ut aliud fiat quam praevisum est: aut cassari, ut hoc non fiat, quod praevisum est: necesse est totum fieri quod praevisum est, et nihil fieri, quod praevisum non est. Porro quidquid est praevisum, esse constat, et quidquid praevisum est, fieri dubium non est. Quod si praeter providentiam fieri aliquid impossibile quam fit nulla ratione possibile est. Amplius quidquid facit Deus, si melius potest facere quam facit, in hoc ipso non bene facit, quod optime quidem non facit quod facit. Melius enim faceret si quod facit
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicat᷑ ds̃ quicqͥd facturus fuit abȩt̾̃no p̃destinasse. quod
añt facturus non fuit. s ꝑmissurus. non p̃destinasse set
aliqua aderuditionem legentium cominemorare opor-¬
tur. quia nec est aliquid qd̾ ei ad patiendum corruptionem
possit inferre. nec aliquid ad faciendum inpedimentum
afferre. Oiã quippe face̾ pot̾. p̃t̃ id solum quod sine eiꝰ
idposset. omp̃s non esset. Dico ergo quia dĩ omnia pot̾.
itũ se ipsum destruere nonpot̾. Hoc emĩ posse. posse nõ
ẽẽt. s non posse. Itaq omĩa pot̃ dĩ. quȩ posse potentia
est. ⁊ in deo uere omp̃s est. quia in potens esse non pot̃.
Eant engo nunc ⁊ de suo sensu glorientur. qui oꝑa di¬
uina ratione se putant discutere. ⁊ enis potentiam sub
mensura eo artare. Cum enĩ dicunt hucuiq pot̃ ⁊ nõ
amplius. quid ħ ÷ aliud ꝗͣ eius potentiam quȩ infinita :

Expanded text:
ut dicatur Deus quidquid sic facturus fuit ab aeterno praedestinasse. Quod ut dicatur Deus quidquid sic facturus fuit ab aeterno praedestinasse. Quod autem facturus non fuit sed permissurus non praedestinasse, sed aliqua ad eruditionem legentium commemorare oportur. Quia nec aliquid est quod ei ad patiendum corruptionem possit inferre, nec aliquid quod ad faciendum impedimentum afferre. Omnia quippe facere potest, praeter id solum quod sine ejus id posset, omnipotens non esset. Dico ergo quod Deus omnia potest; et tamen se ipsum destruere non potest. Hoc enim posse posse non esset, sed non posse. Itaque omnia potest Deus, quae posse potentia est. Et ideo vere omnipotens est, quia impotens esse non potest. Eant ergo nunc et de suo sensu glorientur qui opera divina ratione se putant discutere, et ejus potentiam sub mensura coarctare. Cum enim dicunt: Hucusque potest et non amplius, quid hoc est aliud, quam ejus potentiam quae infinita est