comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uentũ esset ad cenam. Qua
peracta scdm ioħem ista locu¬
tus est: ubi ait. Hec aũt uob
ab inicio ñ dixi: quia uob̾cũ
eram. An forte hinc ista solui¬
tur questio. quia et illi eũ nar¬
rant passiom proximũ fuisse.
cũ hec diceret: Non ergo ab in¬
icio quando cũ illis erat. quia
iam discessurus. iamq ad patrẽ
rediturus. hec dixit: et id̾o eti¬
am scđm illos eugłistas uerũ ẽ.
quod hic dictũ est: hec aũt uo¬
bis abinicio ñ dixi. Sed quid
agimus de fide eugłii secundũ
matħm. quri hec eis a dño. ñ so¬
lum cũ iam essec pascha. cũ
discipulis cenaturus imminẽ
te passione.tierũ et abinicio
denunciata esse cõmemorat:
ubi primũ nominatim duo¬
decim exprimunt᷑ apłi. et ad
opera diina mittunt᷑: Qd
sibi ergo uult. quod hic ait. hec
aũt uobis abinicio ñ dixi. qͥa
uobiscũ eram: nisi quia ea que
hic dicit desp̃u sancto qđ sit
uenturus ad eos. et testimoniũ
perhibiturus.quando illa ma-

Expanded text:
entum esset ad coenam : qua peracta secundum Joannem ista locutus est, ubi ait, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram. An forte hinc ista solvitur quaestio, quia et illi eum narrant passioni proximum fuisse cum haec diceret? Non ergo ab initio quando cum illis erat, quia jam discessurus, jamque ad Patrem perrecturus haec dixit: et ideo etiam secundum illos evangelistas verum est quod hic dictum est, Haec autem vobis ab initio non dixi. Sed quid agimus de fide Evangelii secundum Matthaeum, qui haec eis a Domino non solum cum jam esset Pascha cum discipulis cte passione, verum et ab initio denuntiata esse commemorat, ubi primum nominatim duodecim exprimuntur apostoli, et ad opera divina mittuntur? Quid sibi ergo vult, quod hic ait, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram? nisi quia et ea quae hic dicit de Spiritu sancto, quod sit venturus ad eos, et testimonium perhibiturus, quando illi ma
Abbreviated transcription (Latin):
per apłos fecit.Non aũt
ipsos tantũ significansait.
opera que ego facio. et uos
facietis. et maiora hoꝵ facie¬
tis: sed omnes ad suã fami

Expanded text:
per Apostolos fecit: non autem ipsos tantum significans ait, Opera quae ego facio et vos facietis, et majora horum facietis: sed omnes ad suam fami
Abbreviated transcription (Latin):
it me pater. et ego dilexi uos:
gr̃am mediatoris ostendit.
Mediator aũt d̃i et hominũ.
ñ inquantũ deus: sed inquã¬
profecto. scd̃m id quod homo
est. de illo legitur. Et ih̾c pro¬
ficiebat sapientia. et etate. et
gr̃a:apud dm̃ et homines. Se¬
cundũ hoc igitur recte possu¬
mus dicere. quod cũ ad natu¬
ram di ñpertineat humana
natura. ad personã tam̃ uni-¬
geniti filii dei.per gr̃am perti¬
net humana natura. et tan¬
tam gr̃ãm. ut nulla sit ma¬
ior: nulla prorsus equalis.
Neq enĩ illam susceptionem
hominis ulla merita preces¬
serunt:sed ab illa susceptio¬
ne.merita eius cuncta cepe¬
runt. Mlanet ergo filius in
dilectione qua eum dilexit
pater: et ideo eius precepta
seruauit. Quid est enĩ et
ille homo: nsi quod deus
susceptor est erus: Deus enĩ
erat uerbũ. ungenitus gignẽ¬
ti coecernus. Sed ut media.¬
tor daretur nob̾: per ieffabi¬
lem gr̃am. uerbũ caro factũ
est. et habitauit in nobis:
ec locutus sum uob̾.

Expanded text:
it me Pater, et ego dilexi vos: gratiam Mediatoris ostendit. Mediator autem Dei et hominum, non in quantum Deus, sed in quanprofecto secundum id quod homo est, de illo legitur: Et Jesus proficiebat sapientia et aetate et gratia apud Deum et homines . Secundum hoc igitur recte possumus dicere quod cum ad naturam Dei non pertineat humana natura, ad personam tamen unigeniti Filii Dei per gratiam pertinet humana natura, et tantam gratiam, ut nulla sit major, nulla prorsus aequalis. Neque enim illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa susceptione merita ejus cuncta coeperunt. Manet ergo Filius in dilectione qua eum dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus? Deus enim erat Verbum, unigenitus gignenti coaeternus. Sed ut mediator daretur nobis, per ineffabilem gratiam Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. aec locutus sum vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ. Toluerunt enĩ con¬
siliũ dare dño ne moreret᷑:
qui uenerat mori. ne ipsimo¬
rerentur. Sic etiã quodã alio
loco petrus sanctus diligens
dñm. sed adhuc ñ plene intel¬
ligens cur uenisset. timuit
ne moreretur: et urite displi¬
cuit. idest. ipsi dño. Dã eũ
respondit petrus inter ceteros
et ait. Absit ate dñe: propi¬
cuis tibi esto: ñ fiet istud. Et
continuo dñs. Redi post
me sathanas. Non enĩ sapis
que deisunt: sed que homi¬
nũ. Et paulo ante confiten
filiũ dei: laudem meruerat.
Auidierat enĩ. Beatus es sy¬
mon bariona: quia ñ tibi re¬
uelauit caro et sanguis: s
pater meus qui in celis est.
Cui dixerat beatus es: illi di¬
cit. redi retro sathanas. Qrria
beatus ñ ase erat. Sed unde:
Quia ñ tibi reuelauit caro
et sanguis: sed pater meus qͥ
in celis est. E cce. unde beat¬
es: ñ de tuo. sed de meo. Non
quia pater ego:sed quia om¬
na que habet pater. mea sũt.
Si beatus. de ip̃sius dm̃: satha

Expanded text:
litatem. Voluerunt enim consilium dare Domino ne moreretur, qui venerat mori, ne ipsi morerentur. Sic etiam quodam alio loco Petrus sanctus diligens Dominum, sed adhuc non plene intelligens cur venisset, timuit ne moreretur, et vitae displicuit, id est, ipsi Domino: nam cum respondit Petrus inter caeteros, et ait, Absit a te, Domine, propitius tibi esto, non fiet istud. Et continuo Dominus, Redi post me, satanas, non enim sapis quae Dei sunt, sed quae hominum. Et paulo ante confitens Filium Dei laudem meruerat: audierat enim, Beatus es, Simon Bar Jona, quia non tibi revelavit caro et sanguis, sed Pater meus qui in coelis est . Cui dixerat, Beatus es; illi dicit, Redi retro, satanas: quia beatus a se non erat, Sed unde? Quia non tibi revelavit caro et sanguis, sed Pater meus qui in coelis est. Ecce unde beatus, non de tuo, sed de meo. Non quia Pater ego, sed quia omnia quae habet Pater, mea sunt . Si beatus de ipsius Domini; sata
Abbreviated transcription (Latin):
mus que a do donata sunt
nob. Ab ipso quicqͥd boni
ẽ. donatur. Ergo quia et
hoc bonũ est. ab ipso utiq
donatur: ut sciatur a quo
bonũ omne donetur: ut om¬
nino de omnib bonis qui

Expanded text:
mus quae a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omnino de omnibus bonis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
equalis patri: ñ est gracie. sed
nature. Quod aũt inuni¬
tate persone unigeniti assũ¬
ptus est homo: gracie est.ñ
nature: conficente euglio at¬
q dicente. Puer aũt cresce¬
bat et confortabatur. plenꝰ
sapientia: et gr̃a dei erat in
illo. Ceteris aũt ad mensu¬
ram datirr. et datus additur:
donec unicuiq pro modosue
perfectionis: propria m̃sura
compleatur. Ende monet
perantiã: uniciriq ficut d̃s
parcitus est mensurã fidei.
Neq enĩ ipse diuiditur spi-¬
ritus: sed dona per spiritũ.
Nam diuisiones donationũ
uero ait rogabo patrem.et
alrũ paraclitũ dabit uobis:
ostendit et se ipsum esse pa¬
raclitũ. Paraclitus enĩ: lati¬
ne dicitur aduocatus. Et
dictum ẽ de xp̃o. aduocatũ
habemus ad patrẽ: ih̃m xpi¬
stum iustũ. Sic aũt mun¬
dũ dixit ñ posse accipere

Expanded text:
equalis Patri, non est gratiae, sed naturae: quod autem in unitatem personae Unigeniti assumptus est homo, gratiae est, non naturae, confitente Evangelio atque dicente, Puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo . Caeteris autem ad mensuram datur, et datus additur, donec unicuique pro modo suae perfectionis propria mensura compleatur. Unde et monperantiam; unicuique sicut Deus partitus est mensuram fidei . Neque enim ipse dividitur Spiritus, sed dona per Spiritum: nam divisiones donationum  4. Quod vero ait, Rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ostendit et seipsum esse paracletum. Paracletus enim latine dicitur advocatus: et dictum est de Christo, Advocatum habemus ad Patrem, Jesum Christum justum . Sic autem mundum dixit non posse
Abbreviated transcription (Latin):
est deo. Legi em̃ dei ñ ẽ sub¬
iecta: nec enĩ potest:uelut
si dicamus. imusticia iusta
esse ñ pocest. Mundũ qͥ p¬
pe ait hoc loco. mundisigni¬
ficans dilectores. que dilectio.¬
ñ est a patre: et ideo dilectio

Expanded text:
m Dei non est subjecta; nec enim potest ; velut si dicamus, Injustitia justa esse non potest. Mundum quippe ait hoc loco, mundi significans dilectores, quae dilectio non est a Patre . Et ideo dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
retur: sanctus helyseus sc̃o
helye ñ diceret. sp̃s qui ẽ in
de.duplo sit in me. Quan¬
do autẽ ait ioħs baptista. ñ
eñ ad mensurã dat ds̃ sp̃m.
de ipso dei filio loquebatur:
cui non ẽ datus sp̃s ad mensu-¬
ram:quia in illo inhabitat
omnis plenitudo diuinita¬
ne gracia sp̃s sancti ẽ media¬
tor cdłi et hominũ: homo xpi

Expanded text:
retur, sanctus Elisaeus sancto Eliae non diceret: Spiritus qui est in te, duplo sit in me . 3. Quando autem ait Joannes Baptista, Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum , de ipso Dei Filio loquebatur, cui non est datus Spiritus ad mensuram; quia in illo inhabitat omnis plenitudo divinitane gratia Spiritus sancti est mediator Dei et
Abbreviated transcription (Latin):
quia et presentia est illis ex¬
hibita. Ipse dñs ibi fuit: ibi
matrẽ elegit: ibi concipi. ibi
nasci: ibi sanguinẽ funde¬
re uoluit.Ibi uestigia enus
sime stetit: unde ascendit in

Expanded text:
quia et praesentia est illis exhibita. Ipse Dominus ibi fuit, ibi matrem elegit; ibi concipi, ibi nasci, ibi sanguinem fundere voluit; ibi sunt vestigia ejus, sime stetit, unde ascendit in
Abbreviated transcription (Latin):
ciam. et suam uolentes statu¬
ere: iusticie dei ñ sunt subiec¬
ti. E cre cui respondeant sibi
placentes: et ad bona oꝑa façi¬
enda: dm sibi necessarium ñ
putantes. Nonne huic resis¬
tunt ueritati. homines men¬
ce corrupti: reprobi circa fidẽ:
qui respondent et loquunt᷑
inquitatẽ. dicentes. a do ha¬
bemus quod homines sumus.
a nob̃ ipsis aũt. quod iusti
sumus: Quid dicitis. qui uoᷤᷤ
ipsos decipitis: ñ assertores. sed
precipitatores lib̾i arbitrii ex

Expanded text:
iam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . » Ecce cui respondeant sibi placentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes. Nonne huic resistunt veritati homines mente corrupti, et reprobi circa fidem, qui respondent, et loquuntur iniquitatem, dicentes: A Deo habemus, quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus. Quid dicitis? quid vos ipsos decipitis? non assertores sed praecipitatores liberi arbitrii, ex
Abbreviated transcription (Latin):
terũ non pertineat quod dic¬
tum ẽ. diliges proximũ tuũ
tanquã te ipsũ. In his enĩ dui¬
obus preceptis inquit. tota
lex pendet et propħe. Sed be¬
ne intelligentib. utrũq in¬
uenitur in singulis. Nam
et qui diligit dm̃: ñ eum po¬
test contemnere precipientem
ut diligat proximũ. Et qui
sancte ac spiritalider diligit
proximũ: quid in eo diligit
nisi dm:. Ipsa est dilectio. ab

Expanded text:
terum non pertineat, quo dictum est, Diliges proximum tuum tanquam teipsum. In his enim duobus praeceptis, inquit, tota Lex pendet, et Prophetae . Sed bene intelligentibus utrumque invenitur in singulis. Nam et qui diligit Deum, non eum potest contemnere praecipientem ut diligat proximum; et qui sancte ac spiritualiter diligit proximum, quid in eo diligit nisi Deum? Ipsa est dilectio ab
Abbreviated transcription (Latin):
ibi moritur: quo nemo per¬
uenit nisi huic scło moriat᷑.
Non morte omniũ. qua cor.¬
pus ab anima deseritur:sed
morte electoꝵ: qua etiã cum
in carne mortali adhuc ma¬
netur: cor sursũ ponit᷑. De
quali morte dicebat apłus.
Mortui enĩ estis: et uita ur̃a
abscondica est cũ xp̃o in deo.
Hinc fortasse dictumẽ. uali¬
da est sicut mors dilectio. Hac
enĩ dilectione fit. ut in isto ad¬
huc corruptibili corpore cõsti¬
duti moriamur huic seculo:
et uita nostra abscondatur cũ
xp̃o in do. Immo ipsa dilec¬
tio est mors nostra secło: & ui¬
ta cũ dõ. Si enĩ mors ẽ quan¬
do de corpore anima exit:
quomodo ñ est mors. quan¬
do de mundo amor noster ex¬
it: Ualida ẽ ergo sieut morᷤᷤ
dilectio. Quid ea ualidius
qua uincitur mundus: No
lite itaq putare fratres mei.¬
in hoc quod ait dñs. manda¬
tum nouũ douob̾ ut uos in¬
uicem diligatis. illud maius
pretermissũ esse mandatum
quo precipitur ut diligamꝰ
dñm dm̃ nostrũ ex toto cor¬

Expanded text:
ibi moritur, quo nemo pervenit, nisi huic saeculo moriatur, non morte omnium, qua corpus ab anima deseritur; sed morte electorum, qua etiam cum in carne mortali adhuc manetur, cor sursum ponitur. De quali morte dicebat Apostolus, Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . Hinc fortasse dictum est, Valida est sicut mors dilectio . Hac enim dilectione fit ut in isto adhuc corruptibili corpore constituti moriamur huic saeculo, et vita nostra abscondatur cum Christo in Deo: imo ipsa dilectio est mors nostra saeculo, et vita cum Deo. Si enim mors est quando de corpore anima exit, quomodo non est mors quando de mundo amor noster exit? Valida est ergo sicut mors dilectio. Quid ea validius, qua vincitur mundus? 2. Nolite itaqin hoc quod ait Dominus: Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis, illud magnum praetermissum esse, quo praecipitur ut diligamus Dominum Deum nostrum ex toto cor
Abbreviated transcription (Latin):
quod se iam non hic esse.illos
aũt hic esse dixit. cũ ipse hie et
illi adhuc essent. Sic emĩ est
locutus homo. congruens ho¬
minib:ut mos loquendi sese
habet humano usu. An ñ coti¬
die dicimus iam ñ est hic. de
aliquo quantocius abituro:
Et maxime hoc de morituris
solet dici:quamquã et ipse do¬
minus tamquã preuidens
quid lecturos posset mouere
adiecit. et ego ad te uenio: sic
exponens quodãmodo cur
dixerit. iam ñ sum in mũdo.
Commendat ergo patri eos.
quos corporali absentia relic¬
turus est dicens: pater sancte.
serua eos in nomine tuo quos
dedisti michi. Pempe sicut
homo dm̃ rogat pro discipu

Expanded text:
quod se jam non hic esse, illos quod se jam non hic esse, illos autem hic esse dixit, cum et ipse hic, et illi hic, adhuc essent. Sic enim est locutus homo congruens hominibus, ut mos loquendi sese habet humanus. An non quotidie dicimus: Jam non est hic, de aliquo quantocius abituro? Et maxime hoc de morituris solet dici, quanquam et ipse Dominus, tanquam praevidens quid lecturos movere posset, adjecit: Et ego ad te venio. Sic exponens quodammodo cur dixerit: Jam non sum in mundo. Commendat ergo Patri eos quos corporali absentia relicturus est, dicens: Pater sancte, serva eos in nomine tuo, quos dedisti mihi. Nempe sicut homo Deum rogat pro discipu
Abbreviated transcription (Latin):
maiora facit: qui cũ timore
et tremore suã ipsus oꝑat᷑
salutem: Quod utiq inillo.
sed ñ sine illo xp̃c operatur.
Prorsus maius hoc esse dixe¬
rim. quã est celũ et terra: &
quecũq cernuntur in celo
et in terra. Et celũ em̃ et
terra transibit:predestina¬
toꝵ aũt. idest eoꝵ quos pre¬
scit. salus et iustificatio per¬
manebit. In illis tantũ ope¬
ra dei: in his aũt est etiam i¬
des.dominationes. princi¬
patus. potestates: archan¬
geli. angłi: opera sunt xp̃i.
Num quid etiã his oꝑibus
maiora facit: qui operante
in se xp̃o. coopatur eternã
salutem ac iustificationem

Expanded text:
majora facit, qui cum timore majora facit, qui cum timore et tremore suam ipsius salutem operatur; quod utique in illo, sed non sine illo Christus operatur? Prorsus majus hoc esse dixerim, quam est coelum et terra, et quaecunque cernuntur in coelo et in terra. Coelum enim et terra transibunt: praedestinatorum autem, id est eorum quos praescit, salus et justificatio permanebunt. In illis tantum opera Dei, in his autem est etiam ides, Dominationes, Principatus, Potestates, Archangeli, Angeli opera sunt Christi; numquid etiam his operibus majora facit, qui operante in se Christo, cooperatur aeternam salutem ac justificationem
Abbreviated transcription (Latin):
labo eũ uiro prudenti: qui
edificat domũ suã fuper pe¬
tram. Qui ergo ñ est similis
huic uiro prudenti: proeul
dubio aut uerba hec audit
et ñ facit: aut om̃ino nee au
quit: licet moriatur.uuiet.
Qui ergo ñ uiuet: ñ credit
utiq. Tale etiã hoc est. qui
credit in me. faciet: ñ utiq
credit: qui ñ faciet. Quid
est hoc fratres: Numquid
inter credentes in xp̃m ñ ẽ
computandus: qui ñ fecerit
rum est. absurdũ est. ferri ñ
potest: ñ tolerat᷑. insi intelli¬
gatur. Apłm igitur audia¬
mus. Eredenti inquit in eũ
qui iustificat impiũ: depu¬
tatur fides eius ad iusticiam.
In hoc opere faciamus opera
xp̃i: quia et ipsũ credere in
ratur in nob: non utiq sine
nob̾. Audi ergo iam et intel¬
lige. Qui credit in me: oꝑa
que ego facio et ipse faciet.
Prrus ego facio. deinde ipse
faciet: quia facio ut faciat.
Que opera: insi ut ex impio
iustus fiat:Et maiora hoꝵ
faciet. Quoꝵ obsecro: Nũ¬
quidnã omniũ oꝑum xp̃i

Expanded text:
labo eum viro prudenti, qui aedificavit domum suam super petram. Qui ergo non est similis huic viro prudenti, procul dubio aut verba mea haec audit et non facit, aut omnino nec audquit, licet moriatur, vivet. Qui ergo in me non creditt. Tale etiam hoc est: Qui credit in me, faciet . Non itaque credit qui non faciet, Quid est hoc, fratres? Nunquid inter credentes in Christum non est computandus, qui non fecerit rum est, absurdum est, ferri non potest, non toleratur, nisi intelligatur. Apostolum igitur audiamus: Credenti, inquit, in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . In hoc opere facimus opera Christi, quia et ipsum credere in ratur in nobis, non utique sine nobis. Audi jam ergo, et intellige: Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet. Prfaciet; quia facio ut faciat. Quae opera, nisi ut ex impio justus fiat? Et majora horum faciet. Quorum, obsecro? Nunquidnam omnium operum Christi
Abbreviated transcription (Latin):
suam: Non hic audeo pre¬
cipitare sententiã: intelligat
qui potest. iudicet qui potest:
utrum maus sit iustos cre¬
are: quã impios iustificare.

Expanded text:
suam? Non hic audeo praecipitare sententiam. Intelligat qui potest, judicet qui potest, utrum majus sit justos creare quam impios justificare.
Abbreviated transcription (Latin):
cum bonum diligit. quia id
quod est uie hoc iste diligit:
oderit aũt nesciens ñ ip̃sum.
sed quod pucet esse ipsũ: ita
fieri potest. uit etiã homo in¬
iustus hominẽ iustũ oderit.
dũ eftimat se siisimilem in¬
iustum diligere. nesciens di¬
ligat iustum. et tam̃ dũ eũ
credit imustum: diligat ñ
ipsũ. sed quod putat ẽe ipsũ.
Quẽadmodũ aũt hominẽ:
sic et dm. Deniq si interroga¬
rentur uidi utrũ diligerent
mo mentientes. sed errando
potius opinantes: Quomo¬
do em̃ diligerent patrẽ ueri¬
tatis : qui haberent odio tie¬
ritatem: Nolunt enĩ sua
facta danmari: et hoc habet
ueritas. ut talia facta dãnen¬
tur.Tantũ igitur oderunt
ueritatẽ: quantũ oderunt su¬
as penas. quas talib irrogat
ueritas. Nescrunt autẽ illã
esse ueritatẽ: que tales quales
ipsi sunt damnat. Oderunt
ergo quã nesciunt: et cũ illã
oderunt: profecto et eum de
quo nata est nisi odisse ñpos¬
sunt. Ac per hoc quia tieri¬

Expanded text:
cum bonum diligit, quia id cum bonum diligit, quia id quod est ille, hoc iste diligit; oderit autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo injustus hominem oderit justum, et dum aestimat se sui similem injustum diligere, nesciens diligat justum; et tamen dum eum credit injustum, diligat non ipsum, sed quod putat esse ipsum. Quemadmodum autem hominem, sic et Deum. Denique si interrogarentur Judaei, utrum diligerent mo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo enim diligerent Patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari, et hoc habet veritas ut talia facta damnentur: tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damnat: oderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc quia veri
Abbreviated transcription (Latin):
intrasti iter agis: exiturus
uenisti. ñ remansurus. Ider
agis: stabutũ est. hec uita.
Utere nummo. quomodo

Expanded text:
intrasti, iter agis. Exiturus venisti, non remansurus. Iter agis, stabulum est haec vita. Utere nummo, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse intelligitur. ad huc
modicũ uobiscũ sũ. tanquã
diceret. Ad huc modicũ. sic̃
uos estĩs. mortalis sum ego.

Expanded text:
dixisse intelligitur, Adhuc modicum vobiscum sum, tanquam diceret, adhuc modicum sicut vos estis, mortalis sum ego.
Abbreviated transcription (Latin):
inquinatus mundatũ. S iste
mundus quem deus in xp̃o
reconciliat sibi. et qui ꝑ xp̃m
saluatur. et cui per xp̃m pec¬
catum omne donatur: de
mundo electus ẽ mninico. dã¬
nato: contaminato. Ex ea
pertinens ad reconeiliationẽ.
quẽ mundus odit: ex eadem
massa pertinens ad uasa ire.qͤ
perfecta sunt ad perditionem.
Demq cũ dixisset. si de mun¬
do essetis. mundus quod suũ
erat diligeret: continio subiũ¬
xit. Quia uero de mundo ñ es¬
tis. sed ego elegi uos de mundo:
propterea odit uos mundus.
Ergo et ipsi inde erant:unde
ut ñ essent. electi sunt inde ñ
meritis sins.quoꝵ nulla bona
precesserant opera: ñ natura.

Expanded text:
inquinatus mundatum: sed iste mundus, quem Deus in Christo reconciliat sibi, et qui per Christum salvatur, et cui per Christum peccatum omne donatur, de mundo electus est inimico, damnato, contaminato. Ex ea undus pertinens ad reconciliationem: quem mundus odit, ex eadem massa pertinens ad « vasa irae, quae perfecta sunt ad perditionem . » Denique cum dixisset, « Si de mundo essetis, mundus quod suum erat diligeret, » continuo subjecit, Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, quorum nulla bona praecesserant opera; non natura
Abbreviated transcription (Latin):
do facit quod petimꝰ. uerũ eci¬
am quando ñ facit:quoniã
quod uidet peti contra sa-¬
lutem. ñ faciendo. potius se
exhibet saluatorẽ. Nouit
enĩ medicus quid pro sua.
quid contra suã salutem po¬
scat egrotus: et id̃o contraria
poscentis ñ facit uoluntatẽ.
lit faciat sanitatẽ. Qua pro¬
pter. quando uolumꝰ ut fa¬
ciat quodcũq petimus: ñ ut¬
cumq. sed in nomine eruspe¬
tamus: hoc ẽ. in nomine sal¬
uatoris petamus. Non ergo
Quod si fecerit. ñ ut saluator
facit: quod ẽ nom̃eius. fide¬
libus eius. Est quippe et in¬
pris damnator: qui dignat᷑

Expanded text:
do facit quod petimus, verum etido facit quod petimus, verum etiam quando non facit; quoniam quod videt peti contra salutem, non faciendo potius se exhibet Salvatorem. Novit enim medicus quid pro sua, quid contra suam salutem poscat aegrotus; et ideo contraria poscentis non facit voluntatem, ut faciat sanitatem. Quapropter quando volumus ut faciat quodcumque petimus, non utcumque, sed in nomine ejus petamus, hoc est in nomine Salvatoris petamus. Non ergo quod si fecerit, non ut Salvator facit, quod est nomen ejus fidelibus ejus. Est quippe impiis et damnator, qui dignat
Abbreviated transcription (Latin):
Ad eos itaq loquebat᷑ dicen¬
do.qui credit in me. in qͥbꝰ
eo donante etiã nos sumꝰ. qui
utiq ñ quecũq petierimus
accipimus. Ipsos quoq bea¬
tissimos si cogitemus apłos:
inuenimus eum. qui plus
om̃ibus laborauit: ñ aũt
ipse. sed gr̃a dei cũ eo. ter do¬
minũ rogasse ut ab eo disce¬
deret angłs sathane: nec ta¬
men quod rogauerat accepis¬
se. Quid dicimus carissimi:
Putabimiisne hoc promissũ
ubi ait. quodcũq petieritis
hoc faciã: nec apłis fuisse cõ
dem quod promittit imple¬
bit: si apostolos stios in sua
promissione fraudaurit: Eui¬
gila igitur homo fidelis: et
ugilanter audi quod illic
positum est. in nomine meo.
Ipsum enĩ quodeũq ñ ait pe¬
tieritis uteumq: sed ĩ nomi¬
ne meo. Qui promisit ergo
tam magnũ beneficrũ: quid
rex saluator. Ac per hoc qđ¬
cumq petimus aduersus uti-¬
litatem salutis. ñ petimus ĩ
nomine saluatoris: et tamen
ipse saluator est.ñ solũ quan¬

Expanded text:
Ad eos itaque loquebatur dicendo, Qui credit in me, in quibus eo donante etiam nos sumus, qui utique non quodcumque petierimus accipimus. Ipsos quoque beatissimos si cogitemus Apostolos, invenimus eum qui plus omnibus laboravit, non autem ipse, sed gratia Dei cum ipso , ter Dominum rogasse ut ab eo discederet angelus satanae, nec tamen quod rogaverat accepisse . Quid dicemus, charissimi? Putabimusne hoc promissum ubi ait, Quodcumque petieritis, hoc faciam, nec Apostolis fuisse ab dem quod promittit implebit, si Apostolos suos in sua promissione fraudavit? 3. Evigila igitur, homo fidelis, et vigilanter audi quod illic positum est, in nIpsum enim, Quodcunque, non ait, petieritis, utcunque, sed in nomine meo. Qui promisit ergo tam magnum beneficium, quis rex Salodcumque petimus adversus utilitatem salutis, non petimus in nomine Salvatoris. Et tamen ipse Salvator est, non solum quan
Abbreviated transcription (Latin):
post panẽ: tunc intrount in
illũ sathanas. Expressus est
traditor: midate sunt latebre
denebrarũ. Bonũ est quod ac¬
cepit: sed malo suo accepit:
quia male bonũ malus acce¬
pit. Terũ de isto pane tinc¬
to qui porrectus est ficto. et
de his que sequunt᷑. multa di¬
cenda sunt: quib necessariũ
est plus temporis. quã nunc
habemus iam in istiuis fine

Expanded text:
post panem, tunc introivit in post panem, tunc introivit in illum Satanas. » Expressus est traditor, nudatae sunt latebrae tenebrarum. Bonum est quod accepit, sed malo suo accepit: quia male bonum malus accepit. Verum de isto pane tincto qui porrectus est ficto, et de his quae sequuntur, multa dicenda sunt: quibus necessarium est plus temporis, quam nunc habemus jam in istius fine
Abbreviated transcription (Latin):
tet hic aliquid: et percinet ad
sinũ in quo recumbebat qui
ista dicebat. Per sinũ quippe
quid aliud significatur. quã
secretũ: Sed alius ẽ oportum¬
or locus: ubi nob̃ dñs aliqͥd
donet de hoc secreto quantũ
sufficit dicere. Inninit ergo
symon petrus: et dicit ei. No¬
tanda locutio est. dici aliqͥd
ñ sonando: sed tantũmodo
mnuendo. Innuit inquit &¬
dicit. Utiq innuendo di¬
cit. Si enĩ cogitando. aliquid
dicitur sicut scriptura loqui¬
tur. dixerunt apud semet ip¬
sos: quantomagis innuendo.
ubi iam foras qualibuscunq
signis promitur. quod fuerat
corde conceptũ: Quidergo di¬
xit innuendo: quidinsi qđ
sequitur. quis est de quo di¬
cit: Hec uerba petrus innu¬
it: quia ñsono uocis. s motu
corporis dixxit. Itaq cũ recubu
isset ille super pectus ihir: hie
est utiq pectoris sinus. sapi¬
entie secretũ: dicit ei. Dñe qͥs
tinctum panem porrexero.
Et cũ tinxisset panẽ: dedit
iude symonis scariochis. Et

Expanded text:
tet hic aliquid, et pertinet ad tet hic aliquid, et pertinet ad sinum in quo recumbebat qui ista dicebat. Per sinum quippe quid significatur aliud quam secretum? Sed alius est opportunior locus, ubi nobis Dominus aliquid donet de hoc secreto, quantum sufficiat, dicere. 6. Innuit ergo Simon Petrus, et dicit ei. Notanda locutio est, dici aliquid non sonando, sed tantummodo innuendo: Innuit, inquit, et dicit; utique innuendo dicit. Si enim cogitando aliquid dicitur, sicut Scriptura loquitur, Dixerunt apud semetipsos ; quanto magis innuendo, ubi jam foras qualibuscumque signis promitur quod fuerat corde conceptum? Quid ergo dixit innuendo? Quid, nisi quod sequitur? Quis est de quo dicit? Haec verba Petrus innuit; quia non sono vocis, sed motu cisset ille supra pectus Jesu. » Hic est utique pectoris sinus sapientiae secretum. « Dicit ei: Domine, quis tinctum panem porrexero. Et cum intinxisset panem, dedit Judae Simonis Iscariothis. Et
Abbreviated transcription (Latin):
rum gestarũ suscipitur expli¬
canda narratio: sed in epistola¬
sua hoc fecit. Nam utiq de se¬
ipso ait. Scio hominẽ in xp̃o
ante annos quatuordecim. si¬
ue in corpore.siue extra cor¬
pus nescio deus seit: raptum
eiusmodi usq in terciũ celũ.
Quo circa. quod etiã hic beatꝰ
eugłista ñ ait. eram recũbens
in sinu iħui. sed ait. erat recum¬
bens unus ex discipulis: nostro¬
rum auctoꝵ consuetudinem
agnoscamus potius quã mire¬
mur. Quid enĩ deperit ueri¬
tati. quando et res ipsa dicit᷑:
et modo quodã dicendi iactan¬
tia deuitatur: Hoc quippe
narrabat: quod ad eius lau
si alios ñ diligeret. de quibus
idem ipse ioħs suꝑius ait. in
finem dilexit eos et ipse dñs.
maiorẽ hac dilectionem nemo
habet: quã ut animã suã po-¬
nat quis pro amicis suis: Et
quis enumeret omnia diuina¬
rum destimonia paginarum.
rum que tunc erant tantum:
sed etiã post futuroꝵ menbroꝵ
suoꝵ. et totius eccłe sue dilector
ostenditur: Sed profecto la¬

Expanded text:
rum gestarum suscipitur explicanda narratio, sed in Epistola hoc fecit. Nam utique de seipso ait: Scio hominem in Christo ante annos quatuordecim sive in corpore, sive extra corpus, nescio; Deus scit, raptum hujusmodi usque in tertium coelum . Quocirca quod etiam hic beatus Evangelista non ait, Eram recumbens in sinu Jesu, sed ait, Erat recumbens unus ex discipulis; nostrorum auctorum consuetudinem agnoscamus potius quam miremur. Quid enim deperit veritati, quando et res ipsa dicitur, et modo quodam dicendi jactantia devitatur? Hoc quippe narrabat quod ad ejus laudsi alios non diligeret, de quibus idem ipse Joannes superius ait, In finem dilexit eos . Et ipse Dominus, Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis . Et quis enumeret omnia divinarum testimonia paginarum, rum quae tunc erant tantum, sed etiam post futurorum membrorum suorum, et totius Ecclesiae suae dilector ostenditur? Sed profecto la
Abbreviated transcription (Latin):
a que gesta sunt iuxta eru¬
cem d̃m. cumiam crucifir¬
us esset: isto quantũ dñs ad¬
iuuat sermone tractemus.
Milites ergo cũ crucifixissẽt
eum. acceperunt uestimenta
eius: et fecerunt quatuor par¬
tes. unicuiq militi partem:

Expanded text:
a quae gesta sunt juxta crucem Domini, cum jam crucifixus esset, isto, quantum adjuvat, sermone tractemus. « Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes; unicuique mili
Abbreviated transcription (Latin):
uestimenta referendum est.
Sors enĩ missa est. quis illam
tunicã tolleret: de qua quoni¬
am narrare pretermisit quał
fuerit. et quemadmodũ equa¬
libus factis partib. sola remã¬
serit. que ne conscinderetur
ueniret in sortem: propterea
positrim est quod ait. quis
quid tolleret: id est. quis eam
tolleret. Tamquã si totũ ita
diceretur: diuiserunt uestim̃¬
ta eius. mittentes sortẽ super
eis: quis tumcã que partibus

Expanded text:
vestimenta referendum est; vestimenta referendum est; sors enim missa est, quis illam tunicam tolleret: de qua quoniam narrare praetermisit qualis fuerit, et quemadmodum aequalibus factis partibus sola remanserit, quae ne conscinderetur, veniret in sortem; propterea positum est quod ait, Quis quid tolleret, id est, quis eam tolleret: tanquam si totum ita diceretur, Diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis tunicam quae partibus
Abbreviated transcription (Latin):
Quid aũt interest utrũ dicat᷑
diuidentes miserunt sortes qđ
ait lucas: an diuiserunt sortẽ
mittentes. quod ait matheus :
nisi quod lucas dicendo sortes.
turis sanctis insolita ñ est: qͣm¬
ius nonnulli codices sortem re¬
periantur habere. ñ sortes. Mar¬
cus itaq solus uidetur aliquam
intulisse questionẽ. Dicendo e¬
nim mit tentes sortem suꝑ eis
quis quid tolleret: tamqͥuam
super omnib uestimentis. ñ su¬
per sola tunica sors missa sit. lo¬
cutus iudetur. Sed etiam hic
breuitas obscitritatẽ facit. Sic
enim dictum est. mittentes sor¬
tem super eis: acsi diceret᷑. mit¬
tentes sortem cũ diuiderent᷑:
quod et factumest. Om̃iũ qͥp¬
pe uestimentoꝵ eius diuisio
completa ñ esset: insi forte cla¬
ruisset quis etiam illam tum¬
cam tolleret: ut sic contentio
diuidentiũ fimretur. uł mil¬
la potius oriretur. Qd̾ ergo
ait. quis quid tolleret. quan¬
doquidem hoc sorti depitatur:
ñ ad omnia que diuisa sunt

Expanded text:
Quid autem interest utrum dicatur: Quid autem interest utrum dicatur: Dividentes miserait Lucas; an, Diviserunt, sortem mittentes, quod ait Matthaeus: nisi quod Lucas dicendo sortes, turis sanctis insolita non est: quamvis nonnulli codices sortem reperiantur habere, non sortes? Marcus itaque solus videtur aliquam intulisse quaestionem: dicendo enim, Mittentes sortem super eis, quis quid tolleret, tanquam super omnibus vestimentis, non super sola tunica sors missa sit, locutus videtur. Sed etiam hic brevitas obscuritatem facit: sic enim dictum est, Mittentes sortem super eis, ac si diceretur, Mittentes sortem cum dividerentur: quod et factum est. Omnium quippe vestimentorum ejus divisio completa non esset, nisi sorte claruisset quis etiam illam tunicam tolleret, ut sic contentio dividentium finiretur, vel nulla potius oriretur. Quod ergo ait, Quis quid tolleret, quandoquidem hoc sorti deputatur, non ad omnia quae divisa sunt
Abbreviated transcription (Latin):
stẽ meãmiser̃t sortẽ. Non emĩait sor¬
titi s parciti. nec ait sortientes par¬
titi sunt: sed in oeteris uestimen¬
tis sortem omiuo ñ nominans.
postea dixit. et in uestem meã
unserunt sortem: propter illã
reliquã tumcã. De qua re dicã
quod ipse donauerit. cũ prius
eam que oboriri potest tamꝙͣ
eugłiste inter se discrepent ca¬
lumniã propulsauero: demõ¬
strans nullius ceteroꝵ uerba.
narratiomi iohannis esse contͣ¬
ria. Matheus enĩ dicendo. diui-¬
serunt uestimenta eius sortem
mittentes. ad totam diuisio¬
nem uestim̃toꝵ uoluit intelli¬
gi etiam ilam tumcã pertine¬
re de qua sortem miserunt: qͥa
utiq omnes uestes diuidendo.
in quib et uia fuit. de ipsa sor¬
titi sunt. Tale est quod ait eci¬
am lucas: diuidentes uestimẽ¬
uidentes eñ uenerunt ad tu¬
nicam: de qua facta ẽ sorticio:
ut inter eos umuersa uestimẽ¬
toꝵ eius diuisio compleretur.

Expanded text:
vestem meam miserunt sorem. Non enim ait sorvestem meam miserunt sorem. Non enim ait sortiti, sed partiti. Nec ait: Sortientes partiti sunt in caeteris vestimentis sortem, omnino non nominans, postea dixit: et in vestem meam miserunt sortem, propter illam reliquam tunicam. De qua re dicam quod ipse donaverit, cum prius eam quae oboriri potest, tanquam evangelistae inter se discrepent, calumniam propulsavero, demonstrans nullius caeterorum verba narrationi Joannis esse contraria. Matthaeus enim dicendo: Diviserunt vestimenta ejus sortem mittentes , ad totam divisionem vestimentorum voluit intelligi etiam illam tunicam pertinere, de qua sortem miserunt, quia utique omnes vestes dividendo, in quibus et illa fuit, de ipsa sortiti sunt. Tale est quod ait etiam Lucas: Dividentes vestimenvidentes enim venerunt ad tunicam, de qua facta est sortitio, ut inter eos universa vestimentorum ejus divisio compleretur.
Abbreviated transcription (Latin):
dis acceꝑunt: ut iste sit sensꝰ.
Acceperunt uestimenta etus &e
fecerunt quatrior partes: uni¬
cuiq militi partem: acceꝑũt
et trincam. Et sie locritus
est. ut de ceteris uestimentis
nullam sortem missam esse ui
deamus:sed de tumca quã si¬
mul cũ ceteris acceperunt. sed
ñ similiter diuiserunt. De
hac enĩ sequitur exꝑonens.
Erat aũt tumca inconsutił:
desuper contexta per totum.
Cur aũt de illa sortem mise¬
runt. narrans: dixerunt ergo
inquit adinuicem. Non sem¬
damus eam: sed sortiamur de
illa cuius sit. Apꝑaret itaq
in aliis uestib equales eos ha¬
buisse partes: ut sortiri neces¬
se ñ fuerit: in illa uero una ñ
cos habere potuisse singulas
partes nisi seinderetur: ut
pannos erus inutiliter tolle¬
rent. Quod ne facerent: ad
nre maluerunt. Cuius eu¬
angłiste narrationi cõsonat
etiam propħicum testimoniũ:
quod et ipse continuo subiun¬
gens. ut scriptura inquit im¬
pleretur dicens: pargtisunt
uestimenta mea. et super ue

Expanded text:
 acceperunt: ut iste sit sensus, Acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem; acceperunt et tunicam. Et sic locutus est, ut de caeteris vestimentis nullam sortem missam esse videamus, sed de tunica, quam simul cum caeteris acceperunt, sed non similiter diviserunt. De hac enim sequitur exponens: Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. Cur autem de illa sortem miserint, narrans: Dixerunt ergo, inquit, adinvicem, Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit. Apparet itaque in aliis vestibus aequales eos habuisse partes, ut sortiri necesse non fuerit; in illa vero una, non eos habere potuisse singulas partes, nisi scinderetur, ut pannos ejus inutiliter tollerent. Quod ne facerent, ad tione maluerunt. Hujus evangelistae narrationi consonat etiam propheticum testimonium, quod et ipse continuo subjungens: Ut Scriptura, inquit, impleretur, dicens: Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in
Abbreviated transcription (Latin):
cuius sit: ut scriptura imple¬
retur dicens. partiti sunt uesti¬
meam miserunt sortem. Fa¬
ctum est quod uoluerunt iu¬
dei: ñ ipsi sed milites qui py¬
crucifixerunt eũ: et tam̃ si uo¬
luntates.si insidias.si operam.
si traditionem: postremo si ex¬
torquentes clamores eoꝵ cogi¬
temus: magis utiq rudei cruci¬
fixerunt iħm. Sed de parcicio¬
ne et sorticione uestimentorũ
eius: ñ est pretereunt̃ loquen¬
dum. Quamuis enĩ omes
eugłiste quatuor huius rei
meminerint. ceteri tam̃ bre¬
uius quã iohannes: & clauise
illi: iste uero apertissime. Nã
matheus ait. postquã autem
cruieifixerunt eum. diuiserũt¬
sibi uestimenta eius. sortem
mittentes: marcus. et crucifi¬
gentes eum. diuiserunt uesti¬
menta erus. mittentes sortem
super his. quis quid tolleret:
lucas. diuidentes uestimenta
eius miserunt sortes : iohãnes
aũt. et quot partes de uestim̃¬
tis eius fecerint. dixit. idest. qͣ¬
tuor. ut singulas tollerent:
unde apparet quatuor fuisse

Expanded text:
cujus sit. Ut Scriptura impleretur dicens, Partiti sunt vestimeam miserunt sortem. » Factum est quod voluerunt Judaei: non ipsi, sed milites qui pacrucifixerunt Jesum; et tamen si voluntates, si insidias, si operam, si traditionem, postremo si extorquentes clamores eorum cogitemus, magis utique Judaei crucifixerunt Jesum. 2. Sed de partitione et sortitione vestimentorum ejus non est praetereunter loquendum. Quamvis enim omnes Evangelistae quatuor hujus rei meminerint, caeteri tamen brevius quam Joannes: et clause illi, iste vero apertissime. Nam Matthaeus ait: Postquam autem crucifixerunt eum, diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes . Marcus: Et crucifigentes eum, diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis quid tolleret . Lucas: Dividentes vero vestimenta ejus, miserunt sortes . Joannes autem et quot partes de vestimentis ejus fecerint, dixit, id est, quatuor, ut singulas tollerent. Unde apparet quatuor fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
de et ipse iam peros propriũ
loquens apud ideos:habeo
inquit alias oues que ñ sunt
ex hoc ouili: oportet me et ipsaᷤᷤ
adducere et uocem meã audi¬
ent: et erit unus grex et unus
pastor. Cur ergo magnũ uo¬
lumus intelligi in hoc titulo
sacramentũ in quoscriptum
erat rex iud̃oꝵ: si rex est xp̃c
et gentium: Quia scilicet ole¬
aster factus est particeps pin¬
guedinis olee: ñ olea particep
facta est amaritudinis oleastͥ.
Nam in eo quod de xpisto
ueraciter scriptus est titulus
rex iudeoꝵ: qui sunt intelli¬
gendi iudei. nisi semen abra¬
he filii promissionis: Qui st̃
etiam filii der: quoniã ñ qui
filii carnis ait apłs. hifilii di:
sed qui filii promissionis de¬
putantur in semine. Et gen¬
tes erant quib dicebat. Si au¬
tem uos xp̃i: ergo abrahe sem̃
estis: sełm promissionẽ here¬
ritu ñ litcera: quoꝵ laris non ex
hominib sed ex deo est. ꝑtinen¬
tium ad iherusalem liberã ma¬
trem nostram eternã in celis.

Expanded text:
de et ipse jam per os proprium de et ipse jam per os proprium loquens apud Judaeos: Habeo, inquit, alias oves quae non sunt de hoc ovili: oportet me et ipsas adducere, et vocem meam audient, et erit unus grex et unus pastor . Cur ergo magnum volumus intelligi in hoc titulo sacramentum, in quo scriptum erat, Rex Judaeorum, si rex est Christus et Gentium? Quia scilicet oleaster factus est particeps pinguedinis oleae, non olea particeps facta est amaritudinis oleastri . Nam in eo quod de Christo veraciter scriptus est titulus, Rex Judaeorum, qui sunt intelligendi Judaei, nisi semen Abrahae, filii promissionis, qui sunt etiam filii Dei? Quoniam non qui filii carnis, ait Apostolus, hi filii Dei; sed qui filii promissionis, deputantur in semine . Et Gentes erant quibus dicebat, Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haereritu, non littera; quorum laus non ex hominibus, sed ex Deo est ; pertinentium ad Jerusalem liberam matrem nostram aeternam in coelis,
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. ne corrumpas tituili ĩ¬
scriptionẽ: Eoce tituli inscrip¬
tionem ñ corrupit. quod scrip¬
sit. scripsit. Sed etiã pontifices
qui hoc corrumpi uolebant.
quid dicebant: Noli scribe¬
re inquiunt rex iudoꝵ: s qͥa
ipse dixcit. rex sum iudeorum.
Quid loquimini msani: Qd
fieri contradicitis: quod muta¬
re nullo pacto potestis: Nũ¬
quid enim propterea ñ erit
uerũ: quia iħc ait. rexsũ iu¬
deoꝵ: Si corrumpi ñ potest
quod pylatus scripsit: corrũ¬
pi potest quod ueritas dixit:
an et gentiũ: Inmo et gentiũ.
Cum enĩ dixisset in propheta.
ego aũt constitutus sum rex
ab eo super syon montẽ sẽm
eius. predicans preceptum eiꝰ.¬
ne propter montem syon solis
iudeis eũ regem quisquã dice¬
ret ꝯstitutum. continuo subie¬
cit. Dñs dixit ad me filiꝰ me¬
us estu. ego hodie geniri de. Yo¬
stula a me et dabo tibi gentes
hereditatem triã: et possessio¬
nem tuam derminos t̾re. Un¬

Expanded text:
tum est, Ne corrumpas tituli intum est, Ne corrumpas tituli inscriptionem ? Ecce tituli inscriptionem non corrumpit; quod scripsit, scripsit. Sed etiam pontifices qui hoc corrumpi volebant, quid dicebant? Noli scribere, inquiunt, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit, Rex sum Judaeorum. Quid loquimini, insani? Quid fieri contradicitis, quod mutare nullo pacto potestis? Numquid enim propterea non erit verum. quia Jesus ait, Rex sum Judaeorum? Si corrumpi non potest quod Pilatus scripsit, corrumpi potest quod veritas dixit? an et Gentium? Imo et Gentium. Cum enim dixisset in prophetia, Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, praedicans praeceptum DominJudaeis eum regem quisquam diceret constitutum, continuo subjecit: Dominus dixit ad me: Filius meus es tu. Ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Un
Abbreviated transcription (Latin):
rum narratione didicimus. eũ
quib crucifixiis. et int̾ quos
fixuis est xp̃c: de quo p̾missa
dixerat propħia. et inter ini¬
quos deputatus est. Scripsit
aũt et titulum pylatus: & po¬
suit super crucem. Erat aũt
scriptum. iħe nararemis. rex
iudeoꝵ. Hunc ergo titulum¬
multi legerunt iud̃oꝵ: quia
prope eiuitatẽ erat locus. ribi
crucifixus est ihe. Et erat scͥp¬
tum hebraice. grece. et latine.
rex uidoꝵ. De quippe tres
lingue ibi pre ceteris eminebãt:
hebrea propter iudeos in d̃i lege
głantes: greca propter gentium
sapientes. latina propter roma¬
nos multis ac pene omnibus
lam tunc gentib imperantes.
Dicebant ergo pontifices iu¬
deoꝵ pylato. Noli scribere
rex iud̾oꝵ : sed quia ipse dixit.
rex sum iudeoꝵ. Respondit
pylatus. Quodscripsi. scripsi.
Omeffabilem uim diuine ope¬
rationis: etiam in cordibris igno¬
rantrũ. Nonne occulta que
potest quodam clamoso silen¬
tio personabat: quod tantoan¬
de in psalmoꝵ litteris propħa¬

Expanded text:
rum narratione didicimus , cum quibus crucifixus, et inter quos fixus est Christus, de quo praemissa dixerat prophetia: Et inter iniquos deputatus est . Scripsit autem et titulum Pilatus, et posuit super crucem. Erat autem scriptum: Jesus Nazarenus, Rex Judaeont Judaeorum, quia prope civitatem erat locus ubi crucifixus est Jesus; et scriptum Hebraice, Grece et Latine: Rex Judaeorum. Hae quippe tres linguae ibi prae caeteris eminebant: Hebraea propter Judaeos in lege Dei gloriantes; Graeca propter gentium sapientes; Latina propter Romanos multis ac pene omnibus jam tunc gentibus imperantes. Dicebant ergo Pilato pontifices Judaeorum: Noli scribere: Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit. Rex sum Judaeorum. Respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi. O ineffabilem vim divinae operationis, etiam in cordibus ignorantium! Nonne occulta vox potest, clamoso silentio personabat, quod tanto ante in Psalmorum litteris propheta
Abbreviated transcription (Latin):
citur caluarie locũ. hebraice¬
autẽ golgotha: ubi eũ crucifi¬
xerunt. Pbat ergo ad locũ ubi
fuerat crucifigendus: poitans
crucem suam sħc. Grande spec¬
taculũ. Sed si spectat impictaᷤᷤ
grande ludibriũ: si pietas. gͣn¬
de mysteriũ. Si spectet impi¬
etas. grande ignominie docu¬
mentum: si pietas. grande fidi
munimentũ. Si spectet impie¬
tas. ridet regem pro uirga regni
lignũ si portare supplicii: si
pietas. uidec regem baulantẽ
lignũ ad semet ipsum figendũ:
quod fixurus erat in frontibꝰ
regum: in eospernendus ocłis
impioꝵ. in quo erant głatura
corda sanctoꝵ. Dicturo enim
paulo.michi aũt absit gloria¬
ri nisi in cruce dñi nostri iħu
humero commendabat: et lu¬
cerne arsure que sub modio ñ¬
erat pouenda candelabrũ fere¬
bat. Baiulans ergo sibi eruicẽ.
exiit in eũ qui dicitur calua

Expanded text:
citur Calvariae locum, hebraiccitur Calvariae locum, hebraice Golgotha, ubi crucifixerunt eum. Ibat ergo ad locum ubi fuerat crucifigendus, portans crucem suam Jesus. Grande spectaculum: sed si spectet impietas, grande ludibrium; si pietas, grande mysterium: si spectet impietas, grande ignominiae documentum; si pietas, grande fidei munimentum: si spectet impietas, ridet regem pro virga regni lignum sui portare supplicii; si pietas, videt regem bajulantem lignum ad semetipsum figendum, quod fixurus fuerat etiam in frontibus regum: in eo spernendus oculis impiorum, in quo erant gloriatura corda sanctorum. Dicturo enim Paulo, Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu humero commendabat; et lucernae arsurae quae sub modio ponenda non erat, candelabrum ferebat . Bajulans ergo sibi crucem, exiit i
Abbreviated transcription (Latin):
est inpreparatione immola¬
tionis xpisti que ab hora no¬
ctis nona ceperat. quasi sexta
agebatur hora. idest peracta
quinta. lamsexta currere ce¬
perat: quando pylatus tͥbu¬
nal ascendit. Adhuc enĩ erat
ipsa preparatio que ab hora
noctis nona ceperat. donec fi¬
eret que preparabatur. xpisti
tionis sed diei: eademq sexta
ñ diei sed preparationis serx
utiq horis. a noctis nonaus¬
q ad diei terciã computatis.
Harum duarũ solutioirũ isti¬
us difficilis questionis: eligat
quisq quam uolet. Melius
aũt quid eligat iudicabit: qͥ
de consensu eugłistarum que
operosissime disputata sunt
legerit. Quod si et alie solutio¬
nes eius potuerint inueniri:
cumulatius eugłice ueritatis
constantia defendetur. adu̾sus
caluinnias infidelis atq impie
uanitatis. Nirnc ad narratio¬
nem iohannis eugłiste post is¬
ta breniter tractata redeaimiis.
Susceperunt aũt inquit iħm
et eduxerunt: et baitilans si¬
bi crucem. exiit in eũ qui di¬

Expanded text:
est praeparatione immolaest praeparatione immolationis Christi, quae ab hora noctis nona coeperat, quasi sexta agebatur hora; id est, peracta quinta jam sexta currere coeperat, quando Pilatus tribunal ascendit: adhuc enim erat ipsa praeparatio, quae ab hora noctis nona coeperat, donec fieret quae praeparabatur Christi praeparationis, sed diei; eademque sexta non diei, sed praeparationis, sex utique horis a noctis nona usque ad diei tertiam computatis. Harum duarum solutionum istius difficilis quaestionis, eligat quisque quam volet Melius autem quid eligat judicabit, qui de Consensu Evangelistarum quae operosissime disputata sunt, legerit . Quod si et aliae solutiones ejus potuerint inveniri, cumulatius evangelicae veritatis constantia defendetur adversus calumnias infidelis atque impiae vanitatis. Nunc ad narrationem Joannis evangelistae post ista breviter tractata redeamus. 3. Susceperunt autem, inquit, Jesum, et eduxerunt: et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui di