comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suitille. de quos criptum est in eu¬
gelio: Cum autom uidiss& cam
haud dubium quinhierus alem:
fleuit super eam & dixit:
Siscires &tu quacad pacem sunt
tibi qum̃ uenient supertodur¬
cumdabunt tđ inimicituim unitio¬
nis &uallabuntte & prosternent
te& filiostuos. & rursum. quoti¬
ens uolui congregare filiostuossi¬
cut gallina congregat pullos sub
alas suas & noluisti: eccedemitte¬
tur uobis domus ur̃a deserta
Cuisi mileest hoc quodnunc inis¬
to carnedicitur: demit tam uine¬
am meam Quod autem xp̃s di¬
catur dilectus atcarissimus quẽ
aquila ΠIΙΡΩDEΛΦΟΝ intorprȩ¬
tatus est id est uel patruum uel
patruelem: Quadrage simi
quartipsalminos inscriptio do¬
c& canticum prodilecto. &uox
dñi patris incuangelio. hic est
filius meus dilectus in quomi¬
molegimus dñs dabit uerbũ
cuangelizantibus uirtute
multe rex uirtutum dilecti
hicergo dilectus carmenlug¬
brae fecit uineac suae: quod
egocantabo dilecto atquemi¬

Expanded text:
suit ille, de quo dictum est in Evansuit ille, de quo dictum est in Evangelio, « Cum autem vidisset eam, » haud dubium quin Hierusalem, « flevit super eam et dixit: Si scires et tu quae ad pacem sunt tibi, quoniam venient supercumdabunt tibi inimici tui munitiones, et vallabunt te, et prosternent te, et filios tuos . Et rursum: Quoties volui congregare filios tuos, sicut gallina congregat pullos sub alas suas, et noluisti? Ecce dimittetur vobis domus vestra deserta : cui simile est hoc quod nunc in isto carmine dicitur: Dimittam vineam meam. Quod autem Christus dicatur dilectus atque charissimus, quem Aquila πατράδελφον interpretatus est, patruum, vel patruelem, quadragesimi quarti psalmi nos inscriptio docet: Canticum pro dilecto. Et vox Dei Patris in Evangelio: Hic est Filius meus dilectus, in quo mimo legimus: Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa. Rex virtutum dilecti . Hic ergo dilectus carmen lugubre fecit vineae suae, quod ego cantabo dilecto atque mi
Abbreviated transcription (Latin):
digia incaelo sursum & signa in
terra deorsum: sanguinem
& ignem & uaporem fumi:
Id ipsum significare puto &illud
inpsalmis quitangit montes & fuma¬
bunt: Suꝑ omnem aut̃ gloriã ꝓtoc¬
tio & taber naculũ erit inumbracu¬
lum diei ab acstu insecuritatẽ & in abs¬
consionionẽ a turbine&apluuia ⁊
Hunc locumiudei ad antexpmrese¬
runt quemperturbincm & tẽpesta¬
tẽsignificare aestimant . quando cos
dñs a potentissimo aduersario defen¬
surussit : Nos aut̃ omnia referamus
ad primũ aduentum xp̃i. dequo & in
psalmis legimus: ꝓtexime in abscon¬
dito tabernaculis ui in p&ra ex alta¬
uit me. suꝑquã fundata ecclesia nul¬
latem pestate concutitur. nullotur¬
bine uentisq subuestitur : plurimi
iudeorum & haec &uni uersa quib
ista sotiata sunt. super babrlonia cap¬
tiuitate & reditu inhierusalem sub
toro babel &erra & nemia intelle¬
gunt: Cantabo dilectomeo canti
cum patruelismei uineae suae:¬
Cantat proph&a carmenla men¬
tabile populo isrł: quod compo¬

Expanded text:
sum, et signa in terra deorsum, sanguinem et ignem et vaporem fumi . Id ipsum significare puto et illud in Psalmis: Qui tangit montes, et fumigabunt . Super omnem autem gloriam protectio. Et tabernaculum erit in umbraculum diei ab aestu, et in securitatem, et in absconsionem a turbine et a pluvia. Hunc locum Judaei ad Antichristum referunt, quem per turbinem et tempestatem significari aestimant, quando eos Dominus a potentissimo adversario defensurus sit. Nos autem omnia referamus ad primum adventum Christi, de quo et in psalmis legimus: Protexit me in abscondito tabernaculi sui: in petra exaltavit me : super quam fundata Ecclesia nulla tempestate concutitur, nullo turbine ventisque subvertitur. Plurimi Judaeorum et haec et universa, quibus ista sociata sunt, super Babylonia captivitate et reditu in Jerusalem sub Zorobabel et Ezra et Neemia intelliguncum patruelis mei uineae suae» Cantat Propheta carmen lamentabile populo Israel, quod compo
Abbreviated transcription (Latin):
grauit̃ audierunt & oculossuor
conpresser̃ ne forte uide ant ocu¬
lis & aurib: audiant & corde intel¬
legant̃ & conuertant se & sanem
illos÷ quo autem haec prophe¬
tia impl&a sit tempore ipse
apostolis paulus in consequentib:
loquitur: notũ ergo sit uobis qm̃
gentib: missum est hocsalutaredĩ
ipsi & audient unde &isdẽ in apostol&ꝵ
actib legimꝰ qđ paulus & barnabas
iudȩis nolentib: credere dexer̃ uob̶
oportebat pͥmũ. loqui uerbũ dĩ si
qm̃ repellius illud & indignosuos
iudicastis a& nȩuitae : ec cec̃uertim᷑
adgentes sicenĩ prȩcipit nob̵ dñs posui
te in lumengentib: ut sis insalutẽ us¬
q: ad extremum terrae.
ergo secundũ lxx facilis in praetatio
ẽ. quodisaias propheca dño imperan¬
te praedicat quid populis sit factu¬
rus. In hebraico difficulta sest quo¬
modo ipseds̃ praecipiat populo ut
auditu audiat & non intellegat
& uidens uideat & non agnoscat
& postea proph&a inducatur

Expanded text:
uos compresserunt, ne forte videant oculis, et auribus audiant, et corde intelligant, et convertant se, et sanem illos . Quo autem haec prophetia impleta sit tempore, ipse Apostolus Paulus in consequentibus loquitur: Notum ergo sit vobis, quoniam gentibus missum est hoc salutare Dei, et ipsi audient . Unde et in eisdem Apostolorum Actis legimus, quod Paulus, et Barnabas Judaeis nolentibus credere, dixerint: Vobis oportebat primum loqui verbum Dei, sed quoniam repulistis illud, et indignos vos judiad gentes . Sic enim praecepit nobis Dominus: Posui te in lucem gentibus, ut sis in salutem usque ad extremum terrae . Ergo secundum LXX facilis interpretatio est, quod Isaias propheta Domino imperante praedicat, quid populus sit facturus. In Hebraico difficultas est, quomodo ipse Deus praecipiat populo, ut auditu audiat, et non intelligat, et videns videat, et non agnoscat, et postea propheta inducatur
Abbreviated transcription (Latin):
legimis dic entem dnm ego& pat̃
unum sumꝰ atunũ ad naturã referimꝰ
Sumus: ad ꝑsonarũ diuersitatem sic
dñ oiubente trinitas imperat ꝓpte¬
rea autem non dicit dñs quẽ ireprae¬
cipiat se ꝓponit audientib: optio¬
nem ut uoluntas praemiũ conse¬
quatur & proph&a non temerita¬
te & ad rogantia proprie conscentiae
seirȩ ꝓmittit sed fiducia qnmpur¬
gatas labia eis & ablata iniquitar
mundatũq: peccatũ: Orgo & mor¬

Expanded text:
ente Domino: Ego et Pater unum sumus ; et unum ad naturam referimus, sumus, ad personarum diversitatem: sic, Domino jubente, Trinitas imperat. Propterea autem non dicit Dominus quem ire praecipiat, sed proponit audientibus optionem, ut voluntas praemium consequatur. Et Propheta non temeritate et arrogantia propriae conscientiae se ire promittit; sed fiducia: quoniam purgata sunt labia ejus, et ablata iniquitas, mundatumque peccatum. Ergo et Mos
Abbreviated transcription (Latin):
bendũ uinũ & uiri fortes admscendũ
sicera : qui in ebriatiuino dracons &
ueneno aspidũ insanabili : uirtutes
dñi calũ niabant᷑ ipsi ebrii in ebrian :
populos ut parifurore bacchantes:
aduersũ dñm c̃clam arent : uxta tro¬
pologiã anteiã dximꝰ qđ sacerdotes ingrer¬
surita bernaculũ dĩ ñ debeant uinũ bi¬
bere & sicerã : quib nunc ad dim̃ qđ na¬
⁊areis quoq p̃ceptũ sit quisescĩficant¬

Expanded text:
scendum siceram . Qui inebriati vino draconis, et veneno aspidum insanabili, virtute Domini calumniabantur. Et ipsi ebrii inebriabant populos, ut pari furore bacchantes, adversus Dominum conclamarent. Juxta tropologiam ante jam diximus: quod sacerdotes ingressuri Tabernaculum Dei, non debeant vinum bibere et siceram . Quibus nunc addimus, quod Nazaraeis quoque praeceptum sit
Abbreviated transcription (Latin):
locũ ita int̃praetati sunt ut euange¬
listaluccts in apostolorũ actib posuit
cũq: inuicẽ nonessent consentientes
haud dubiũ quiniuda ei disce de¬
bant dicente paulo unũ uerbũ quia
bȩnesp̃s sc̃s locutus est ꝑisaiam ꝓ¬
ph&ã ad patres nostros dicens: uade
ad populũ istum & dicaure audi&is

Expanded text:
interpretati sunt, ut evangelista Lucas in Apostolorum Actibus posuit: Cumque invicem non essent consentientes, haud dubium quin Judaei, discedebant, dicente Paulo unum verbum: Quia bene Spiritus sanctus locutus est per Isaiam prophetam ad patres nostros, dicens: vade ad populum istum, et dic: Aure audi
Abbreviated transcription (Latin):
tropologiam qu odimiuersa quȩ
iuxta historiam disseruimus spirita¬
lit̃ iuda eis acciderint : Vix unam ha¬
bentium uaccã &duas oues munda
uidelic& animalianit nequaquã soli¬
docibo sed lactenutriantur in fantiae.
& comedant mella uerborũ quae
distillant delabiis mulieris inere¬
tricis &uiũ ñ habeant qđ l&i ficat
corhominis sed om̃a corũoperare¬
digant᷑ inspinas. & uulnerentur
ab aduersariis qui ꝑcutiunt in obscu¬
rorectos corde : quodsi quondam
uoluerint altius quippiam sapere &
nimio labore sud antes descripturis
nib ebrei & nequaquamt̃ racorũ
atq: doctrina ab hominibi rationali
animante sed abubus. quorũ ds̃ curĩ
ñ hab& abrutis anima libi c̃culcent᷑: &

Expanded text:
tropologiam: quod universa, quae tropologiam: quod universa, quae juxta historiam disseruimus, spiritualiter Judaeis acciderint, vix unam habentibus vaccam et duas oves, munda videlicet animalia: ut nequaquam solido cibo, sed lacte nutriantur infantiae, et comedant mella verborum, quae distillant de labiis mulieris meretricis; et vinum non habeant, quod laetificat cor hominis: sed omnia eorum opera redigantur in spinas, ut vulnerentur ab adversariis, qui percutiunt in obscuro rectos corde . Quod si quando voluerint altius quippiam sapere, et nimio labore sudantes de Scripturisnibus ebrii. Et nequaquam terra eorum atque doctrina, ab hominibus, rationalibus animantibus: sed a bobus, quorum Deus curam non habet, et a brutis animalibus conculcetur.
Abbreviated transcription (Latin):
raredig&ur . Tantaq: erit formi¬
do ubiq seuientib gladis ut absq
arcu& sagatis nullus scuma grd̃
inuisere audeat & derolictis cãpes¬
trib locis ad montana c̃fugiant ibiq
locorum difficultate muniti.: uixas¬
peros montes manu fodtant quia
boues arata &uomeres non habebt :
sicubiergo raruscultor inmontib
fuerit muentus. in deuitã miscerabi¬
lem sustentabunt : C&era aũt pate¬
bunt pascuis. & absq ullocustode
abrutis animantib calcabuntur
Haec post captiuitatem solere fieri
utinam nesciremus. At nuncmag¬
napars romaniorbis quondam
iudeae similis ẽ quod absq radifac¬
tum nom putamus quinequã contẽp¬
tũ suiꝑ assyrios ulciscitur &chaldȩ¬
os sed ꝑferasgentes & quondam
nob̵ incogitas. quarum & uultus
& sermo t̃ribilis ẽ & feminea s inci¬
sasq saci&s. p̃ferentes uirorum
& bene barbatorum fugientia t̃ga
confodiunt : Legis se me noui in his
locis latissimam & in extricabilem

Expanded text:
rra redigetur: tantaque erit formirra redigetur: tantaque erit formido, ubique saevientibus gladiis, ut absque arcu et sagittis nullus suum agrum invisere audeat, et derelictis campestribus locis, ad montana confugiant, ibique locorum difficultate muniti, vix asperos montes manu fodiant: quia boves, aratra, et vomeres non habebunt. Sicubi ergo rarus cultor in montibus fuerit inventus, inde vitam miserabilem sustentabunt. Caetera autem patebunt pascuis, et absque ullo custode a brutis animantibus conculcabuntur. Haec post captivitatem solere fieri, utinam nesciremus! At nunc magna pars Romani orbis quondam Judaeae similis est: quod absque ira Dei factum non putamus, qui nequaquam contemptum sui per Assyrios ulciscitur, et Chaldaeos; sed per feras gentes, et quondam nobis incognitas, quarum et vultus et sermo terribilis est, et femineas incisasque facies praeferentes , virorum, et bene barbatorum fugientia terga confodiunt. Legisse me novi in his locis latissimam et inextricabilem
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ pecoris. pͥsubuersionẽ hierusalem
& captiuitatem populi. & templim
cendiũ nabur ardan prinepsmilitiae
cos depopulo & cospauperes dereliqͥt
int̃raquiuineas & agros colerent. De¬
niq godolus quieis p̃positus erat de
latae inchaldea tanta solitu doerit t̃
rae iudaeae & incredibilis uastita fut
ne quaquã arm̃tabouũ habeant. nec ge¬
gesouium sicut prius habere c̃sueueran
sẽdiuxrarus habitatorunãuaccã nutri¬
repossit. & duas oues ñ ad arandũ sed
ad cibum atq uestitum lactisa cuelle
ris ꝓpt̃ in opiam quippefrum̃ti &
omnium quae t̃ragignit. ad come¬
dendũ lacte aebutrro & a gresti
melle satiatur. quodq ait p̃uber¬
tate lactis comed& butrrum. hoc
significat. quod t̃ racultorũ rarita¬
te fertilior sit & magis aptapascu¬
is inillo tempore praehominum
paucitate. Tantaerit uiri inopia de¬
serti s uineis quaem & uhostiline qua¬
quã putabuntur. ut singuliuitessi¬
clis argenti singulis uixemantur
Inue presenim & inspinas omnest̃¬

Expanded text:
erusalem, et captivitatem populi, et Templi incendium, Nabuzardan princeps militiae, cos de populo, et eos pauperes dereliquit in terra, qui vineas et agros colerent. Denique Godolias, qui eis praeposius erat de latae in Chaldaeam, tanta solitudo erit in terra Judaeae, et tam incredibilis vastitas, ut nequaquam armenta boum habeant, nec greges ovium, sicut prius habere consueverant: sed vix rarus habitator unam vaccam nutrire possit, et duas oves; non ad arandum, sed ad cibum, atquris. Propter inopiam frumenti, et omnium quae terra gignit ad comedendum, lacte et butyro et agresti melle vescentur. Quodque ait, prae ubertate lactis comedent butyrum, hoc significat quod terra cultorum raritate fertilior sit, et magis apta pascuis. In illo tepaucitate, tanta erit vini inopia desertis vineis, quae metu hostili nequaquam putabuntur, ut singulae vites siclis argenteis singulis vix emantur. In vepres enim et in spinas omnis te
Abbreviated transcription (Latin):
Et nequaquam templum iuda eoꝵ
sicut priur : sed omnem terrã illus
gloria plenã ẽẽ testentur : qui
ꝓnostra salute dignatus est:
humanum corpus ad sumere
ad terrasq descendere : Deniq&i
morsi cumꝓad orato uitulo dñm
praecar &ur pͣarcer& populo
peccatori respondit dñs: propi¬
cius ero illis uerum tamen uiuo ego
& uiuit nomen meũ quiaimple¬
bit᷑ gloria mea omnisterra et
gloria eius omnis terra : unde
& angeliclamant pastorib:: gloria
in excelsis dõ & superterrã : paxin
hominib: bonae uoluntatir: im¬
pieergo quidã duosseraphim fi¬

Expanded text:
et nequaquam templum Judaeorum, et nequaquam templum Judaeorum, sicut prius, sed omnem terram illius gloria plenam esse testentur, qui pro nostra salute dignatus est humanum corpus assumere , ad terrasque deset Mosi, cum pro adorato vitulo Dominum precaretur, ut parceret populo peccatori, respondit Dominus: Propitius ero illis. Verumtamen vivo ego, et vivit nomen meum: quia implebitur gloria mea omnis terra . gloria ejus omnis terra . Unde, et Angeli clamabant pastoribus: Gloria in excelsis Deo, et super terra, pax hominibus bonae voluntatis . Impie ergo quidam duo Seraphim, Fi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs: Inseraphim ex parte ostendit᷑
ex parte caelatur : ꝑaciẽ enim
I& pedes eiu s operiunt quia & prae¬
terita antemundũ & futura
postmundum scre non possumꝰ
sed media tantum qua e inuidie¬
bis facta sunt contemplamur
nec mirũ hoc deseraphim crede¬
recum & apostoli: saluatorem
credentib: aperiant : in fide libus¬
q abscondant: et uelũ ante arcam
fuerit testamenti. alas quoq: ha¬
beredicuntur : ꝓpt̃ uelocitatem¬
& incuncta discursum: siue quia
semꝑ in altiarib: commorantur
Neq enimillud quod deuentis legimis
qui ambulat suꝑ pennas uentorũ
uereuentur iuxta fabulaspo& arũ
etpictorũ licentiam : pihnas ha¬
bere testatur : Sed celerem in
cuncta discursum: et singulisenas
alas quidefabincatione tantum
mundi & praesentis saeculino¬
uimus: Quod autem damat
alt̃ ad alterũ. ueliuxta hebrȩos
istea distũ idẽ unus ad unũ: inui¬
cems ead laudes dñi cohortantur
tuum: ut misterium trinitatir
inuna diuinitate demonstrent

Expanded text:
nus in seraphim ex parte ostenditur et ex parte celatur. Faciem ejus et pedes operiunt, quia et praeterita ante mundum, et futura post mundum, scire non possumus, sed media tantum, quae in sex diebus facta sunt contemplamur. Nec mirum hoc de seraphim credere, cum et apostoli Salvatorem credentibus aperiant, infidelibus abscondant, et velum ante arcam fuerit Testamenti . Alas quoque habere dicuntur propter velocitatem in cuncto suo discursu, sive quia semper in altioribus commorantur. Neque enim illud quod de ventis dicitur, Qui ambulat super pennas ventorum , vere ventos, juxta fabulas poetarum et pictorum licentiam, pennas habere testatur; sed celerem in cuncta discursum. Et singuli senas alas; quia de fabricatione tantum mundi et praesentis saeculi novimus. Quod autem clamant, alter ad alterum, vel, juxta Hebraeos, iste ad istum, id est, unus ad unum, invicem se ad laudes Dtuum, ut mysterium Trinitatis in una divinitate demonstrent,
Abbreviated transcription (Latin):
rectũ in conspectudñi & portam
itẽpli aedificauit excelsã quo im¬
perante : uiditisa ias sedentẽ dñm
suꝑsoliũ excelsũ &eleuatũ ut habe¬
tũ regnantis ostender& etea
quȩ subeo erant implebant tẽplum
Siueut theo dotio & syminachis

Expanded text:
rectum in conpectu Domini, et portam rectum in conpectu Domini, et portam templi aedificavit excelsam. Quo imperante, vidit Isaias sedentem Dominum super solium excelsum et elevatum, ut habitum regnantis ostenderet. Et ea quae sub ipso erant, implebant Templum, sive ut Theodotio et Symmachus
Abbreviated transcription (Latin):
stantia incircuituei atq clamantia
t̃ragloriaei. et cõmotũ liminare
templi atq: cõcussum. & domis iu¬
daeica tenebriserrorisimpl&a
et c̃paratione diuinae gloriae ꝓ¬
ph&a in munda labia habere sedi¬
cens: & habitarein medio populi
blasphemantis qui consona impi¬
&atis uoceclam ab amcruci fige
cruci figetalẽ : & ñ habemꝰ regẽ nisi
caesarẽ : Vnũq desera phiminis sũ
adisaiã qui forcipede altari carbo¬
ne c̃prȩhenso ꝓphacȩpurgar& labia
& populus rema ner& inmundus:
Pertis ergo inis aiã liberhoc hab&
exordiũ ⁊ Anno quomortuisẽ otĩãs
uididnm sedentẽ suꝑ soliũ exielsu
&eleuatũ : subquattuor regil ꝓphe¬
tassei saiã suꝑ iudã & hierus alẽ
primđ ui sionis titulo de monstra¬
tũ ẽ idẽ subotia &io atham
ahar &erechia : Mortuo ergo oxia
sub quodicta s̃ uniuersa quie supraex¬
posuimis successit filius eiꝰ ioathã
qui regnauit annisxvi. & fecit

Expanded text:
stantia in circuitu ejus atque clamantiastantia in circuitu ejus atque clamantiaterra gloria ejus; et commotum liminare templi atque concussum, et domus Judaica tenebris erroris impleta. Et comparatione divinae gloriae Propheta immunda labia habere se dicens, et habitare in medio populi blasphemantis, qui consona impietatis voce clamabant: Crucifige, crucifige talem; et, Non habemus regem, nisi Caesarem . Unumque de Seraphim missum ad Isaiam, qui forcipe de altari carbone comprehenso, prophetae purgaret labia, et populus remaneret immundus. Tertius ergo in Isaiam liber hoc habet exordium. Anno quo mortuus esum sedentem super solium excelsum et elevatum. Sub quatuor regibus prophetasse Isaiam, super Judam et Jerusalem, primae visionis titulo demonstratum est; id est sub Ozia, Joatham; Achaz et Ezechia. Mortuo ergo Ozia, sub quo dicta sunt universa, quae supra exposuimus, successit filius ejus Joatham, qui regnavit annis sedecim, et fecit
Abbreviated transcription (Latin):
quid signific& : cuigit᷑ ueneritro¬
manis exercitis & tenuerit prae¬
dã & non fuerit quieruataꝓph&a
compatiens affectu seiungit populo
& ait : aspiciemis interrã et eccete¬
nebrae tribulationis calũ enim
aspicere non audebimis cuiusha¬
bitatorẽ offendimus edux nr̃a
quã semꝑ habebamis indõ tribu¬
lationũ caligine obscurata est :
Legiincuiꝰdã cõm̃tarur hoc quod di¬
citurdeu ab it signũ innationib ꝓcub
& sibilabit adeũ definib: t̃rae. de
uocationegentiũ debere intellegi :
quodeleuato signõcrucir & de po¬
siti sonerib peccatoꝵ uelocit̃ue¬
nerintꝰ atq crediderint : sed nesuo
quomodo huic sensui possint c̃grue¬
Cufficit mihi uoluminũ magnitu¬
do quacinexplanationeis ai̧ ꝓphe¬
tae texit᷑ ubi aliquid praet̃ mittere
dampũẽ intellegentiae : quã obrẽ
in singulis libris quitantũ numerũ¬
ordinẽq significant breues prae¬
cernit᷑ maiestate & duoseraphim

Expanded text:
quid significet. Cum igitur venerit Roquid significet. Cum igitur venerit Romanus exercitus, et tenuerit praedam, et non fuerit qui eruat, Propheta compatientis affectu se jungit populo, et ait: Aspiciemus in terram et ecce tenebrae tribulationis. Coelum enim aspicere non audebimus, cujus habitatorem offendimus: et lux nostra quam semper habebamus in Deo, tribulationum caligine obscurata est. Legi in cujusdam Commentariis, hoc quod dicitur: Levabit signum in nationibus procul, et sibilabit ad eum de finibus terrae, de vocatione gentium debere intelligi, quod elevato signo Crucis, et depositis oneribus peccatorum, velociter venerint atque crediderint. Sed nescio quomodo huic sensui possint congrueufficit mihi voluminum magnitudo, quae in explanatione Isaiae prophetae texitur, ubi aliquid praetermittere, damnum est intelligentiae. Quamobrem in singulis libris, qui tantum numeruordinemque significant, breves praecernitur majestate; et duo Seraphim
Abbreviated transcription (Latin):
romano imperio subi acebant
unde &italia. ab eo quodibi hesperis
occidat olimherperia dicebatur
Et hocueniente ꝑcussus est & om̃s
iudeae montes turbatisunt: Vt
int̃prȩtatus est theodotio & simma¬
chus uel cõmuti ut aquila posuit
uel ex aceruati ut lax transtuler̃
ut imp&u hostiũ replerent᷑ om̃s
plateae cada uerib: mortuorũ:
Discribitergo sermodiuinis uelocita¬
tẽ uenientis exercitis quiñ sua sed
dñi uenerit uoluntate : Immo ad¬
tractus sit & sibilo illius ꝓuocatis:
quod non defecerit nec tanto itinere
laborauerit : et cupiditate prae¬
dandi somnũ oculisñ admiserine: cal¬
ciam̃ta quoq illus ñ sunt attrita Sa¬
giitarioꝵ multitudinẽ aequitũ tur¬
mas curruũ quad rigarũq feruo¬
rẽ quod instar leonis ñtã ad pugnan¬
dũ quã ad praedandũ & uorandũ
uenerit & ullatos uerentis &xer¬
uitis marini sfluctib: cõnparar&:
ex quo notandũ ubicũq sonitis
maris inscripturi sappellatur

Expanded text:
Romano imperio subjacebant. Romano imperio subjacebant. Unde et Italia ab eo quod ibi Hesperus occidat, olim Hesperia dicebatur. Et hoc veniente percussus est, et omnes Judaeae montes turbati sunt, ut interpretatus est Theodotio et Symmachus, vel commoti, ut Aquila posuit, vel acerbati, ut LXX transtulerunt, ut impetu hostium omnes replerentur plateae cadaveribus mortuorum. Describit ergo sermo divinus velocitatem venientis exercitus, qui non sua, sed Domini venerit voluntate; immo attractus sit, et sibilo illius provocatus, quod non defecerit, nec tanto itinere laboraverit, et cupiditate praedandi, somnum oculis non admiserit, calciamenta quoque illius non sint attrita, sagittariorum multitudinem, equitum turmas, curruum quadrigarumque fervorem, quod instar leonis, non tam ad pugnandum, quam ad praedandum, et vorandum venerit, et ululatus vincentis exercitus, marinis fluctibus comparatur. Ex quo notandum ubicumque sonitus maris in Scripturis appellatur,
Abbreviated transcription (Latin):
secce tenebrae tribulationĩs edux
obtenebricataẽ in caligineeus:
hebrȩi hunclocũ debabrlonis
& nabuchodonosor intellegunt ꝓ¬
ph&ari : qđ dĩ uoluntate adductꝰ sit
inuidȩã & hierusalẽ templũq sub¬
uerterit : Nosaũt sequente sordinẽ
et sequentia superiorib: copulantes
ideo signũ innationib: ꝓculeleciatũ¬
ẽẽ dicimis et sibilassedñm ueltraxis¬
seeos definib: t̃raȩ : qñm abiecerum
legẽ euangelil & sermonẽ sc̃mblas¬
phemauer̃: sienĩ debabi lonis ess&
semoduxta consududinẽ ꝓph& a¬
lem dixiss& uocabulo eũ quiab
aquilone est eo qđ iuxta iudaeae
sitũ : assyru atq: chaldaei in septen¬
trionali plaga sint uelcerte
aꝑtiis babrlonias assrriosq de¬
scriber& nuncuero dicendo leua¬
bit signũ innationib: procul &
sibilabitad eũ definib: terrae
gentes longe positassignificat
& quae in t̃rae finib: conmorantur :
haud dubiũ quinromanos & om̃ r
italiae gallorũq: & hispaniȩ popu¬
los qui sub uespasiano & hadriano

Expanded text:
nebrae tribulationis, et lux obtenebrata est caligine ejus. Hebraei hunc locum de Babyloniis et Nabuchodonosor intelligunt prophetari, quod Dei voluntate adductus sit in Judaeam et Jerusalem, templumque subverterit. Nos autem sequentes ordinem, et sequentia superioribus copulantes, ideo signum in nationibus procul elevatum dicimus esse, et sibilasse Dominum, vel traxisse eos de finibus terrae; quoniam abjecerunt legem Evangelii, et sermonem sanctum blasphemaverunt. Si enim de Babyloniis esset sermo, juxta consuetudinem prophetalem dixisset: Vocabo eum qui ab Aquilone est, eo quod juxta Judaeae situm, Assyrii atque Chaldaei in Septentrionali plaga sint. Vel certe apertius Babylonios Assyriosque describeret. Nunc vero dicendo: Levabit signum in nationibus procul, et sibilabit ad eum de finibus terrae, gentes longe positas significat, et quae in terrae finibus commorantur: haud dubium quin Romanos, et omnes Italiae, Galliarumque et Hispaniae populos, qui sub Vespasiano et Adriano,
Abbreviated transcription (Latin):
nis dixerit dm̃ ne mouiditumquã
& ad mos senloquat᷑ ds̃ non poteris
uiderefaciem meam neq enĩ uidebit
homo faciem meam &uiu& ad
quod respondebimis non solũ patris
diuinitatẽ sed nefilii quidẽ & sp̃s
scĩ quiauna intrinitate natura ẽ
posseoculos carnis aspicere sed oculos
mentis de quib: ipses aluator ait
ꝑeatimundo corde qñmipsi dm̃ ui¬
debuns. Tegimas quod abrahamui¬
sus sit dñ s in hominis figura &cũia¬
cobquasi homoluctat᷑ sit quidserat
unde & appellatusẽ locus ipsefanu¬
hel hoc est facies dĩ uidienĩ ait dm̃
faciead faciem. et salua facta ẽ
anima mea. hiex echiel quoq
uidit dñm in forma hominis se¬
dentem supercherubim a lumbiseiꝰ
& deorsũ erat quasi ignis & superio¬
ra habebant specemelectri: ergo
stant suꝑ illud. sex aleuni & sexalȩ
alteri: Duab: uelabat faciemeiꝰ
& duab uel abat pede sei & duab:

Expanded text:
xerit: Deum nemo vidit unquam . Et ad Mosen loquatur Deus: Non poteris faciem meam videre: neque enim videbit homo faciem meam, et vivet . Ad quod respondebimus, non solum Patris divinitatem, sed ne Filii quidem et Spiritus sancti, quia una in Trinitate natura est, posse oculos carnis aspicere; sed oculos mentis, de quibus ipse Salvator ait: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Legimus quod Abraham visus sit Dominus in hominis figura: et cum Jacob quasi homo luctatus sit, qui Deus erat. Unde et appellatus est locus ipse Phanuel, hoc est, facies Dei: Vidi enim, ait, Dominum facie ad faciem, et salva facta est anima mea . Ezechiel quoque vidit Dominum in forma hominis sedentem super Cherubim, a lumbis ejus et deorsum erat quasi ignis, et superiora habebant speciem electri . Ergo stabant super illud, sex alae uni, et sex alae alteri. Duabus velabant faciem ejus, et duabus velabant pedes
Abbreviated transcription (Latin):
dñs qui uid&ur. in euangelistaiohanne
& in apostoloꝵ actis plenius discimis
Quoꝵ̃ iohannis ait. haecdix̃ isaias quan¬
douidit gloriã ei. & locutu sẽ deeo
haud dubiũ quinxp̃s signific&. Rur¬
sũ paulus in actib: a postoloꝵ ubiro¬
maeloquit᷑ adiudȩos bene inquit sp̃s¬

Expanded text:
Dominus qui videtur, in evangelista Joanne, Dominus qui videtur, in evangelista Joanne, et in Apostolorum Actis plenius discimus. Quorum Joannes ait: Haec dixit Isaias, quando vidit gloriam ejus, et locutus est de eo , haud dubium quin Christum significet. Rursum Paulus in Actis Apostolorum, ubi Romae loquitur ad Judaeos: Bene, inquit, Sp
Abbreviated transcription (Latin):
subitũq tractatũ ut & experim̃¬
tũ caperẽ ingenioli mei &amicis
iubentib: oboedirẽ : Ad illũitaq libellũ
tionec̃tentꝰ sit. oriã qua sunlictũ sa¬
cerdotiũ uindicabat. Lepra fuis se ꝑ¬
cussũ sacranarrathistoria quomor¬
tuo dñ suid& in tẽplo qđ ille polluerat
ꝓ xquo animaduertimꝰ regnante
nobis lepros  rege nos dñminsua
maiestate regnantem uidere
non posse pec scãe trinitatisnos
semrsteria : Vnde in ex hodo pͥquã
mortuus est pharao quio pprime¬
bat isrhł. luto & paleis & laterib:
populus clamauit addnm. quuillo
uiuente clamare non poterat.
& hie rechiel mortuo phaltia filio
banaiae pessimo principe caditin
faciẽ suã & uoce excels aclamatad
dñm pulchrȩq: iuxta hebraicũ non
ipsedñs implebat templũ. Cuiꝰ calũ
thronus est & terra scabillũ pedũ
eius & de quoinalio locolegimis
dñs intemplo scõsuo oñs incaelo se
deseius sed ea q̃ subpedibus eiuserant
implebant tẽplũ Qui sitaute miste

Expanded text:
ctatum, ut ex experimentum caperem ingenioli mei, et amicis jubentibus obedirem. Ad illum itaque libellum tione contentus sit. Oziam, quia sibi illicitum sacerdotium vindicabat, lepra fuisse percussum, sacra narrat historia; quo mortuo, Dominus videtur in Templo, quod ille polluerat . Ex quo animadvertimus, regnante in nobis leproso rege, nos Dominum in sua majestate regnantem videre non posse, nec sanctae Trinitse mysteria. Unde et in Exodo postquam mortuus est Pharao qui opprimebat Israel, luto, et paleis, et lateribus, populus clamavit ad Dominum, qui, illo vivente, clamare non poterat. Et Ezechiel, mortuo Phaltia filio Bananiae pessimo principe, cadit in faciem suam, et voce excelsa clamat ad Dominum. Pulchreque juxta Hebraicum, non ipse Dominus implebat Templum, cujus coelum thronos est, et terra scabellum pedum ejus; et de quo in alio loco legimus: Dominus in Templo ejus erant, implebant Templum . Quis sit autem iste
Abbreviated transcription (Latin):
gelii & sermonẽ dñi blasphemauer̃ :
et eleuabit signũ innationib: ꝓcul &i
sibilabitadeũ definib t̃rae. et eccefestin
uelocit̃ ueni&. nerit deficiens neq
laborans in eo non dormitauit neq
dormi& neq solu&̃ cingulũ lũborũcius.
necrũ pet᷑ corricia calciam̃tieus: sa

Expanded text:
 sermonem Domini blasphemaverunt. Et levabit signum in nationibus procul, et sibilabit ad eum de finibus terrae, et ecce festinus velociter veniet. Et non erit deficiens, neque laborans in eo: non dormitabit, neque dormiet, neque solvetur cingulum lumborum ejus, nec rumpetur corrigia calciamenti ejus. Sa
Abbreviated transcription (Latin):
ΕΠΑΝΩAtOΥ quod latine dicit
suꝑ illud uertimis. lxx transtaler
in circuituenus : ut non suꝑ tẽplũ
stare seraphim sed incircuitu dñĩ
describantur : Rursum ubi nos
diximis quod unus deseraphim ue¬
lar& faciem & pedescius ꝑ qđ intel¬
legiturdĩ : in hebrȩo scriptũ hab&
phanau. et reglau. quod potest
interpraetari & eiꝰ & suam ut se¬
raphim iuxta hebrȩi sermonis am¬
biguitatem & faciem pedesq đi& suã
faciẽ acpedes operire dicat᷑ : in laiui¬
psalmo legimꝰ qui sedes suꝑcherubim
manifestare quia in lipgua nostre
interpraetantur scientiae multitudo:
Vnde eidñ sin aurigȩ modũ : superthe¬
rubim a perte sedere ostenditur
Seraplm autem prȩterhuncdocũ
inscripturis canonicis a libilegir¬
semenescio : quista redicunt᷑ su¬
pertemplũ uel incircuitudñi er¬
goerrant qui solent in precib: dicere :
qui sedis suꝑ cherubim & seraphim
quod scriptura non docuit : Seraphĩ

Expanded text:
αὑτοῦ, quod Latine dicitur, super illud, vertimus: LXX transtulerunt in circuitu ejus, ut non super Templum stare Seraphim, sed in circuitu Domini describantur. Rursum ubi nos diximus, quod unus de Seraphim velaret faciem et pedes ejus, per quod intelligitur, Dei: in Hebraeo scriptum habetur PHANAU et REGLAU , quod potest interpretari et ejus, et suam: ut Seraphim juxta Hebraei sermonis ambiguitatem, et faciem pedesque Dei, et suam faciem ac pedes operire dicantur: In psalmo legimus: Qui sedes super Cherubin manifestare : qui in nostra lingua interpretantur scientiae multitudo. Unde et Dominus in aurigae modum super Cherubim aperte sedere ostenditur. Seraphim autem praeter hunc locum, in Scripturis Canonicis alibi legisse me nescio, qui stare dicuntur super Templum, vel in circuitu Domini. Ergo errant qui solent in precibus dicere: Qui sedes super Cherubim et Seraphim, quod Scriptura non docuit. Seraphim
Abbreviated transcription (Latin):
temis qđ ꝓmagnitudine in alorũ
inminentiũ &iã montes cõmoue¬
ant᷑ & cadauerib mortuoꝵ reple¬
ant᷑ om̃s plateae urbiũ hoc acci¬
disse iudacis post passionẽ dñi
subues passiano & hadria nonemo
dubitat: Cũq haec facta sint p̃ẽ
auersus furor sed adhucmanus
ei extenta si ue excelsa q̃ habitũ iras

Expanded text:
 magnitudine malorum imminentium etiam montes commoveantur, et cadaveribus mortuorum repleantur omnes plateae urbium. Hoc accidisse Judaeis post passionem Domini sub Vespasiano et Adriano, nemo dubitat. Cumque haec facta sint, non est adversus furor ejus: sed adhuc manus ejus extenta, sive excelsa, quae habitum ir
Abbreviated transcription (Latin):
fel & insitimea potarũ meac&o : etite¬
rũ diuis er̃ sibi uestim̃ tamea & super
uestẽ meã miser̃ sortem : quodq:
sequit᷑ & ꝑ cussit eũ idẽ populũ scum
÷& conturbatis̃ montes : monte squi¬
dã putant contrarias fortitudines
si ueeos sp̃s qui inministerio dis et
quib: tradunt᷑ percatores ad puni

Expanded text:
fel, et siti mea potaverunt me aceto . Et iterum: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem . Quodque sequitur: Et percussit eum, id est, populum suum, et conturbati sunt montes: montes quidam putant contrarias fortitudines; sive eos spiritus qui in ministerio Dei sunt, et quibus traduntur peccatores a
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitassiue dissipatio utint̃¬
uerborũ similitudinemtẽperauit.
etꝓ SATΑCΑ poner& saaca etcli¬
gantẽ structurã sonũq: uerboꝵ
iuxta hebraeam linguamred de¬
r& : Spectauit aũt ds̃ ut populus
iuda eor̃ facer& iudiciũ id ẽ uuas
& fecit iniquitatem idẽ labrus¬
cas &spectauit iustitiã ut largito¬
rẽ tantorũ munerũ a patremis¬
sũs sus aeperit & fecitclamorẽ
qui uociferatus ẽ contradñm &
damauit dicens: tolle tollecru¬
cifige talẽ: unde& paulis a postolis
scripsit: om̃isira & clamor &
blasphemia auferat᷑ a uobis cũ om̃i¬
malitia : Velcerteqm̃ iusti s angui¬
nẽ fuderan & sanguius dominicae
passionis clamabat addm̃ : ꝓpterea
damor ẽ ꝓiustitia reddider̃ Iux¬
ta illud qđ in geneslegimꝰ : uox sangui¬
nis abelfratristui clamat ad me
uae qui c̃ iungitis domũ ad domũ &agrũ
adagrũ copulatis usq ad t̃minũ loci:

Expanded text:
iniquitas, sive dissipatio, ut inteiniquitas, sive dissipatio, ut inteverborum similitudinem temperavit, pro SADACA poneret SAACA, et elegantem structuram sonumque verborum, juxta Hebraeam linguam redderet. Exspectavit autem Deus, ut populus Judaeorum faceret judicium, id est, uvas: et fecit iniquitatem, id est labruscas: et exspectavit justitiam, ut largitorem tantorum munerum a Patre missum susciperet, et fecit clamorem, quo vociferatus est contra Dominum, et clamavit, dicens: Tolle, tolle, crucifige talem . Unde et Paulus apostolus scribit: Omnis ira et clamor, et blasphemia auferatur a vobis cum ommalitia . » Vel certe quoniam justi sanguinem fuderant, et sanguis Dominicae passionis clamaret ad Deum, propterea clamorem pro justitia reddiderunt, juxta illud quod in Genesi legimus, Vox sanguinis Abel fratris tui clamat ad me . Vae qui conjungitis domum ad domum, et agrum agro copulatis usque ad terminum loci:
Abbreviated transcription (Latin):
quib: regnabant de genered auid
appellabantur iuda : Et qñm ab
irrł uituli colebant᷑ indan& in be¬
thel ꝓpterea abassirii sprimumẽ
capta samaria & multo post tempo¬
reiudas ah aldȩir ductus ẽ in babrlo¬
nem quia minora peccã uerant: un¬
de &iniezechiel adutriusq populi
peccata purganda in irrł insinis¬
dico ut comparatione isrł idẽ
osten dã iudã inquoerant sacer¬
dotes & leuitae. &dĩ relegio uer¬
sebat᷑ eo tempore quo ꝓph&a isais
loquebat᷑ ad populũ: et pulchre
isrł. bocẽ totur populur domis ẽ:
udas autem qui separa tirtrib:
postea pullulauit: No uellũ dict
delectabile : Sed & hoc notandũ
quodiuxta consu&udinẽ ꝓph&a¬
lem quae priur ꝑm&a foran dicta
sunt uel ꝑparabalam postea
sin iustitia & ecceclamor: Siueut
lxx transtuler̃ spectaui ut facer&
iudiciũ & fecit iniquitatẽ : & ñ
iustitiam: sed da morem: Volu¬
mus latinis insinuare a uribur
quod ab hebreir didicimus:
Iudiciũ apud eos: appellatꝰ uis phat:

Expanded text:
quibus regnabant de genere David, appellabantur Juda. Et quoniam ab Israel vituli colebantur in Dan, et in Bethel, propterea ab Assyriis primum est capta Samaria; et multo post tempore Judas a Chaldaeis ductus est in Babylonem, quia minora peccaverant. Unde et in Ezechiele ad utriusque populi peccata purganda, Israel in sinisdico, ut comparatione Israel, idostendam Judam, in quo erant sacerdotes et levitae, et Dei religio versabatur eo tempore, quo propheta Isaias loquebatur ad populum. Et pulchre Israel, hoc est, totus populus, domus est: Judas autem, qui separatis tribubus postea pullulavit, novellum dicitur delectabile. Sed et hoc notandum, quod juxta consuetudinem prophetalem, quae prius per metaphoram dicta sunt, vel per parabolam, postea et justitiam, et ecce clamor, sive ut LXX transtulerunt, Exspectavi ut faceret judicium, et fecit iniquitatem, et non justitiam, sed clamorem. Volumus Latinis insinuare auribus quod ab Hebraeis didicimus: Judicium, apud eos appellatur MESPHAT :
Abbreviated transcription (Latin):
dentes : qui uob̵ in qui dipsis uidemniẽe
sed hominũ : et cũ ñ reupiatis diuir¬
tutem dĩq: sapientiam : putatis uosẽe
sapientes. Int̃ sapientiã & prudentiã
hocdicunt ẽẽ stoici: quod sapientia
rerũ sit diuinarũ humanarũq: no¬
titia : prudentia aũt tantũ mor¬
taliũ: consequent̃ haec aduersũ scri¬
bas dicunt᷑ & phariseos. qui habentes
dauẽ scientiae. necipsi ad xp̃m in¬
troeunt necalios introire ꝑmit¬
tuntꝰ : uae qui potentes estis adbi¬
bendũ uinũ et uiri forter admis¬
cendũ sicerã: idẽ ebri&atẽ quib:

Expanded text:
dentedentesed hominum: et cum non recipiatis Dei virtutem Deique sapientiam, putatis vos esse sapientes . Inter sapientiam et prudentiam hoc dicunt interesse Stoici, quod sapientia rerum sit divinarum humanarumque notitia: prudentia autem tantum mortalium. Consequenter autem haec adversum Scribas dicuntur et Pharisaeos, qui habentes clavem scientiae, nec ipsi ad Christum introeunt nec alios introire permittunt . Vae qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam sicer
Abbreviated transcription (Latin):
lumine tenebras: multȩ enĩ s̃ uiȩ
q̃ uident᷑ hominib: rectae & nouissima
earũ ꝑueniunt in ꝓfundũ inferni: ẽ
quoq: iustis periens iniustitia sua
cuidicit᷑: uesisiustis multũ qua sob
causas isrł reꝓmittit seuia ambulatu¬
rũ regia : nec ad sinistrã nec ad dex
trã declinaturũ: & ut loquar
qđ sentio difiule hoc maledicto quis
carere potest : cũ & malis frequent̃
adulemur ꝓpt̃ potentiam : & bonos
daspiciꝰmis ꝓpt̃ in opiam: unde signifi¬
cantius int̃prȩtatis est aquila: uae
quidicunt malobonges & bonomalis
es : & in huncc̃gruit sensũ illud: salo¬
monin ꝓuerbiis loꝗt᷑: qui udicat iustũ
iniustũ : & iniustũ iustũ. ab hominabilis
ẽ ut̃q apud dm̃ : Scribae quoq & pharisei
uerba saluatoris ñ recipientes ẜi traditi¬
ones hominũ & aneles fabulas fecer̃bonũ
malũ & malũ bonũ : uacquis apientes estis
in oculis ur̃ir & corã uobis m&ipsis pru¬

Expanded text:
lumine tenebras. Multae enim sunt viae lumine tenebras. Multae enim sunt viae quae videntur hominibus rectae, et novissima earum perveniunt in profundum inferni. Est quoque justus periens in justitia sua, cui dicitur: Ne sis justus multum . Quas ob causas Israel repromittit se via ambulaturum teram declinaturum. Et ut loquar quod sentio, difficile hoc maledicto quis carere potest, cum et malis frequenter adulemur propter potentiam, et bonos despicimus propter inopiam. Unde significantius interpretatus est Aquila: « Vae qui dicunt malo, Bonus es, et bono, Malus es, » et in hunc congruit sensum illud quod Salomon in Proverbiis loquitur: Qui judicat justum injustum, et injustum justum, abominabilis est uterque apud Deum. Scribae quoque et Pharisaei verba Salvatoris non recipientes, sed traditiones hominum, et aniles fabulas, fecerunt bonum malum, et malum bonum. Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis pru
Abbreviated transcription (Latin):
trans figurat  in angelũ lucis : unde
& a postł loquit᷑: quae participatio
iustitiae cũ iniquitate : Quae socie¬
tas luci ad tenebras qui consensus
xp̃o & belial ÷ neq: enĩ lucerna tol¬
lenda ẽ. & ponenda sub modio uł
sublecto sed suꝑ candelabrũ ut
omnib: luceat : Nec arbor malos
adferens fructus bone arboris
appellanda uocabulo : unde in
genesi mistico sermone narrat᷑:
quod diuiserit ds̃ int̃ lucẽ actene¬
bras quae in principio suꝑ abrsum
ferebant᷑: Quod aũt bonussal¬
uator sit appellatis. ipse in euan¬
gelio loquitur: pastorbonis ponit
panedicimꝰ : Gustate & uid&e quã suauis
ẽ dñs: eẽtrario quando dicimꝰ libera
nosamalo et mund: in maligno
positus est diabolicupimus insidus
liberari : quod aũt ipse tenebrarũ
& amaritudinis signific& nominib:
crebrus legimꝰ: Sed & hoc pos sumis
dicere quodomnia contraria dogͥma¬
ta ueritati: a mara sint & soladul¬
cis ueritas: unde cauendũ est ne ꝓ
uerita te sequamur mendatiũ pȩp

Expanded text:
cis . Unde et Apostolus loquitur: Quae participatio justitiae cum iniquitate? quae societas luci ad tenebras? qui consensus Christi et Belial ? Neque enim lucerna tollenda est, et ponenda sub modio, vel sub lecto, sed supra candelabrum, ut omnibus luceat. Nec arbor malos afferens fructus, bonae arboris est appellanda vocabulo . Unde et in Genesi mystico sermone narratur, quod diviserit Deus inter lucem ac tenebras, quae in principio super abyssum ferebantur . Quod autem bonus Salvator sit appellatus, ipse in Evangelio loquitur: Pastor bonus ponit rati dicimus: Gustate et videte, quam suavis est Dominus . E contrario quando dicimus: Libera nos a malo ; et: Mundus in maligno positus est , diaboli cupimus insidiis liberari. Quod autem ipse tenebrarum et amaritudinis significetur nominibus, crebrius legimus. Sed et hoc possumus dicere, quod omnia contraria dogmata veritati amara sint, et sola dulcis veritas. Unde cavendum est, ne pro veritate sequamur mendacium, ne pro
Abbreviated transcription (Latin):
scribit qđ bonita sdĩ & pacientia ꝓuoc&
norad paenitentiã : nosaũt secundũ du¬
ritiã etimpȩnitenrcor nr̃ inthesauriro¬
mus nobisirã indieirae & reuelationr
iusti iudicudĩ : quaesitaũt manꝰquae

Expanded text:
 patientia provocat nos ad poenitentiam . » Nos autem secundum duritiam et impoenitens cor nostrum, thesaurizamus nobis iram in die irae et revelationis justi judicii Dei. Quae sit autem manus quae
Abbreviated transcription (Latin):
s don a c̃sideransquȩ excȩcantoculor
&iã sapientiũ : uinde cauendũ ẽ ne
in ebriemur uino in quõe luxdria & nu
dent᷑ femora turpitudinis nr̃ȩ. et adu¬
lemꝰ impus ꝓmunerib: &iustitiã iusti

Expanded text:
sed dona considerans, quae excaecant etiam sed dona considerans, quae excaecant etiam oculos sapientium. Unde cavendum est, ne inebriemur vino, in quo est luxuria , et nudentur femora turpitudinis nostrae , et adulemur impiis pro muneribus, et justi
Abbreviated transcription (Latin):
t̃mbibant nec comedant neuuã quidẽ
passa & ac&ũ exuino : Sedin ꝓuerbisis
praccipitur : potenter iracundi sunt᷑
uinũ nonbibant necũ biberint: obli¬
uis cant᷑ sapientiae : Int̃uinũ & sicerã
gratia libi dinis a uaritia egulae
& inuidiȩ : Sicera aũt idẽ ebri&ar
om̃s inseuitioꝵ contin& passioner
quasrectius latino sermone ꝑturba¬
tiones possumis dicere i qđ statũ m̃tis
euertant & ebrios faciant nescire
quid agant : qui ergo possunt pluri¬
mũ debentcarereuitiir & maxime
iraquae furori ꝓxima est nequanto
plus poss̃ tanto amplius sabiectis
noceant : Miscet sicerã quicũ ebri¬
&a teplenꝰ sit ad decipiendos homines
ũbras quasdã &imagines simulat
sehabere uirtutũ. Quiiusti ficatis im¬
pium ꝓmunerib: &iustitiã iusti aufer¬
tis abeo: ethaec parruitioꝵ ẽ uinsae
quȩ puuir fecit labruscas & spectante
dño ut facer & iudiciũ fec̃ iniquitatẽ :
iustifican simpiũ ꝓmunerib & ñ causas

Expanded text:
bibant, nec comedant, ne uvam quidem passam, et acetum ex vino . Sed et in Proverbiis praecipitur: Potentes qui iracundi sunt; vinum non bibant, ne cum biberint, obliviscantur sapientiae. Inter vinum et siceram gratia, libidinis, avaritiae, gulae, et invidiae. Sicera autem, id est, ebrietas, omnes in se vitiorum continet passiones, quas rectius Latino sermone perturbationes possumus dicere, quod statum mentis evertant, et ebrios faciant nescire quid agant. Qui ergo praesunt, plurimum debent carere vitiis, et maxime ira, quae furori proxima est: ne quanto plus possint, tanto amplius subjectis noceant. Miscet siceram qui cum ebrietate plenus sit, ad decipiendos homines, umbras quasdam et imagines simulat se habere virtutum. Qui justificatis impium pro muneribus, et justitiam justi aufertis ab eo. Et haec pars vitiorum est vineae, quae pro uvis fecit labruscas, et exspectante Domino, ut faceret judicium, fecit iniquitate muneribus, et non causas,
Abbreviated transcription (Latin):
itaq: non uidentib: nos uidemi:
illis cadentib: nos resurgemꝰ qđ
intellegens proph&a quodã¬
modo aliis uerbis dicit. odñe
p̃cipismihi loqui populo iu¬
daeorum ut audiant & untelle¬
gant saluatorem. et uideant
eũ & non cognoscat : Siuis im¬
plereiussionem tuam & totũ
saluarimundũ quod & ego
fieri desidero: tuex caecacor
populi huius & aures ad graua
&oculos claude ne intellegant
ne audiant. neuideant sienim
tem: ex quo animaduertimꝰ
quã uis grauesit peccatum siquis
simulq hoc intellegendũ quod ꝓ

Expanded text:
non videntibus, nos videmus: illis cadentibus, nos resurgimus. Quod intelligens Propheta quodammodo aliis verbis dicit: O Domine, praecipis mihi loqui populo Judaeorum, ut audiant, et non intelligant Salvatorem, et videant eum, et non cognoscant. Si vis impleri jussionem tuam, et totum salvari mundum, quod et ego fieri desidero, tu excaeca cor populi hujus et aures aggrava, et oculos claude, ne intelligant, ne audiant, ne videant. Si enitem. Ex quo animadvertimus, quamvis grave sit peccatum, si quis Simulque et hoc intellig
Abbreviated transcription (Latin):
sol& ista fecer̃ schis gradib: ꝑuener̃
adblasphemiã ut legẽ dñi ñ recipe¬
ređ & sermonẽ sc̃ irrbł blasphema
pot estradix inmalis cogitationib:
accipi : fructꝰ aũt & germ̃ in malis
operib: atq: sermonib: Vt quodin
radice lat& monstr& ingermine :
quae utraq: dñ incendid m̃ drabunt᷑:
uinde &a postolus radicẽ amaritudi¬
nis malorẽ sursũ loquit᷑ germinattẽ:¬

Expanded text:
ta fecerunt, sed his gradibus pervenerunt ad blasphemiam, ut legem Domini non reciperent, et sermonem Sancti Israel blasphemar de Jerusalem . Potest radix in malis cogitationibus accipi, fructus autem et germen in malis operibus atque sermonibus, ut quod in radice latet, monstretur in germine: quae utraque Domini incendio vorabuntur. Unde et Apostolus , radicem amaritudinis malorum, sursum loquitur germinantem
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñr & feriã domuiisrhł & do¬
muiiud& foedus nouũ p̃ secundum
pactũ qđ pepigi cũ patrib: ur̃i findie
quando ad p̃hendimanũ eoꝵ uted¬
cerẽ eos det̃ra aegrpti & sermonẽ¬

Expanded text:
dicit Dominus: et feria domui Israel: et domui Juda fedus novum. Non secundum pactum quod pepigi cum patribus vestris in die qua apprehendi manum eorum: ut ducerem eos de terra Egipti.
Abbreviated transcription (Latin):
dicimis non temeritatis esse sedo
boedientiae dño seobtulis semit¬
tendũ. Et dixit uade & dicer
populo huic: Audite auditu &
:nolite in tellegere & uid&e uisu
& nolite cognoscere: ex caecacor
populihuĩ & aures eiꝰ ad graua & ocu¬
losei daude ineforteuideat oculis
suis & aurib: audiat & corde intellegat

Expanded text:
dicimus non temeritatis esse, sed dicimus non temeritatis esse, sed obedientiae, Domino se obtulisse mittendum. Et dixit: Vade, et dices populo huic: Auditu audite, et nolite intelligere, et videte visu, et nolite cognoscere. Excaeca cor populi hujus, et aures ejus aggrava, et oculos ejus claude, ne forte videat oculis suis, et auribus audiat,