comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corrũpas tituli inscͥptionẽ: siue q̃d
ad ꝑsonã sacdotis attinet. in eo qd̾
nos offerre atq acciꝑe docuit. un¬
de ꝓpħam de se premisit dicentẽ.
Tu es sacerdos in eternũ scđm ordi¬
nẽ melchi sedech: multisq aliis do¬
cum̃tis diuinaꝵx scͥpt᷑arũ rex & sacer¬
dos xp̃c apparet. Hinc & ip̃e dauid.
cuiꝰ ñ frustra crebriꝰ filius dictꝰ est.
qͣm filiꝰ abrahȩ. & quẽ cõmuniter
tenuert̃ matheus & lucas: ille. ã qͦ
ꝑ salomonẽ descenderet. iste. ad qͣm
ꝑ nathan ascenderet. quã qͣm aꝑte
rex fuit. figͣauit tam̃ & sacerdotis
ꝑsonã qͣndo panes ꝓpositioniꝰ man¬
ducauit. qͦs non licebat manducare
nͥsolis sacenlotibꝰ. Huc accedit. qd̾ so¬
lus &̃ lucas mariã cõmemorat ab
angło manifestatã. cognatã fuisse eli¬
⁊abeth quȩ uxor erat ⁊achariȩ sacer¬
dotisde qͦ idem scͥpsit. qd̾ eam de fi¬
regis. lucas cͥca sacerdotis ꝑsonã ge¬

Expanded text:
corrumpas tituli inscorrumpas tituli insad personam sacerdotis attinet, in eo quod nos offerre atque accipere docuit; unde prophetiam de se praemisit dicentem, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Multisque aliis documentis divinarum Scripturarum rex et sacerdos Christus apparet. Hinc et ipse David, cujus non frustra crebrius filius dictus est, quam filius Abrahae, et quem communiter tenuerunt Matthaeus et Lucas, ille a quo per Salomonem descenderet, iste ad quem per Nathan ascenderet, quanquam aperte rex fuit, figuravit tamen et sacerdotis personam, quando panes propositionis manducavit, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus . Huc accedit quod solus etiam Lucas Mariam commemorat ab Angelo manifestatam cognatam fuisse Elisabeth, quae uxor erat Zachariae sacerdotis. De quo idem scripsit, quod eam de firegis, Lucas circa sacerdotis personam ge
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ uidetur. Cũ solo quippe ioħe n
chil dixit: solus ipse ꝑpauca̾ cũ so¬
lo luca pauciora. cũ matheo uͦ plu¬
rimae et pene totidem. atq ipsis
uerius. siue solus siue cũ ceteris con¬
sonans. Lucas aut̃ẽ circa sacerdotałe
dñi stirꝑẽ atq ꝑsonã magis occuꝑa¬
tus apparet.NIam & ad ipsũ dauid
ñ regium stemina secutus ascendit:
s ꝑ eos qui reges ñ fuert̃ exit ad na¬
than filium dauid. qͥ nec ip̃e rex fu¬
it. ñ sicut matħs qui ꝑ salomonẽ
regem descendens. cet̾os etiã reges
ex ordine ꝓsecutus ẽ. seruans in eis
uerus rex & uñ uerus sacerdos illud
Ad regendos nos. illud ad expian¬
dos. has duas ꝑsonas apud patͦs
singillatim cõmendatas. suam figu-¬
ram egisse declarauit. siue titulo
illo qui cruci eiꝰ suꝑfixꝰ erat. rexiu¬
deoꝵ. unde archano instinctu pyla¬
tus respondit. qd̾ scͥpsi scͥpsi predi¬
ctum quippe in psalmis erat. ne

Expanded text:
eius uidetur. cum solo quippe Iohanne eius uidetur. cum solo quippe Iohanne nihil dixit, solus ipse perpauca, cum solo Luca pauciora, cum Mattheo uero plurima et multa paene totidem adque ipsis uerbis siue cum solo siue cum ceteris consonante. Lucas autem circa sacerdotalem domini stirpem adque personam magis occupatus apparet. nam et ad ipsum Dauid non regium stemma secutus ascendit, sed per eos, qui reges non fuerunt, exit ad Nathan filium Dauid, qui nec ipse rex fuit. non sicut Mattheus, qui per Salomonem regem descendens ceteros etiam reges ex ordine persecutus est seruans in eis, uerus rex et unus ueras sacerdos, illud ad regendos nos, illud ad expiandos, has duas personas aput patres singillatim commendatas suam figuram egisse declarauit siue titulo illo, qui cruci eius superfixus erat, rex Iudaeorum, unde arcano instinctu Pilatus respondit: quod scripsi scripsi, praedictum quippe erat in psalmis: ne
Abbreviated transcription (Latin):
tus ordinatũ ẽẽ credendu ẽ ex num̃o eoꝵ
qͦs ante passionẽ dñs elegit. pͥmũ
atq ultimũ locũ duo tenuerunt.
Primũ matłs: ultimũ ioħes. ut re¬
liqui duo qͥ ex illo numero ñ erait.
s tam̃ xp̃m in illis loq̃ntem secuti
erant tanqͣm filii amplectendi: ac
ꝑ hoc in loco medio constituti. utroq
ab eis latere munirent᷑. Horũ sane
quatuor. solus matheus hebreo scͥp¬
sisse ꝑhibetur eloqͥo: ceteri greco.
Et qͣmiuis singłi suũ quendã narran¬
di ordine tenusse uideant᷑: ñ tam̃
unusqͥsq eorũ uelut alt̾ius p̃ceden¬
tis ignarus. uoluisse scͥbere repꝑit᷑.
uł ignorata p̾termisisse quȩ scripsis¬
se alius inuenttur: s sicut uniciuq
inspiratũ est. ñ suꝑfluam cooꝑati¬
onem sui laboris adiunxit. Nam
matheus suscepisse intelligit᷑ incar¬
nationẽ dñi scd̾m stirpem regiã: &
pleraq scđ̾m hominũ p̾sentẽ uitã
facta & dicta eiꝰ. Marcus eũ subsecu¬
tus: tanqͣm pedissequus & breuiator

Expanded text:
us ordinatum esse credendum est, ex numero eorum quos ante passionem Dominus elegit, primum atque ultimum locum duo tenuerunt; primum Matthaeus, ultimum Joannes: ut reliqui duo qui ex illo numero non erant, sed tamen Christum in illis loquentem secuti erant, tanquam filii amplectendi, ac per hoc in loco medio constituti, utroque ab eis latere munirentur. 4. Horum sane quatuor solus Matthaeus hebraeo scripsisse perhibetur eloquio, caeteri graeco. Et quamvis singuli suum quemdam narrandi ordinem tenuisse uideantur, non tamen unusquisque eorum uelut alterius praecedentis ignarus uoluisse scribere repperitur uel ignorata praetermisisse, quae scripsisse alius inuenitur, sed sicut unicuique inspiratum est non superfluam cooperationem sui laboris adiunxit. nam Mattheus suscepisse intellegitur incarnationem domini secundum stirpem regiam et pleraque secundum hominum praesentem uitam facta et dicta eius. Marcus eum subsecutus tamquam pedisequus et breuiator
Abbreviated transcription (Latin):
sentia & humilitate et passione xp̃i & cor¬
pore eiꝰ cui caput ẽ. id est de eccłia eiꝰ cum
appellat᷑ tanqͣm sterilis quȩ ñ pariebat.
ꝑmultos eñi annos eccłia quȩ futura erat
turos qm eiꝰ quȩ habet uirũ. cũ uirino¬
mine significata est lex uł rex quẽ acce¬
pit pͥmus popłs isrł. Nec acceꝑant gen
ex quib tam̃ gentib longe fertilior &
numerosior sanctorũ multitudo ꝓuenit.
ta gͦ dicit ysaias. incipiens ab humilita¬
te xp̃i. & se postea conũtens ad alloquen¬
dam eccłiam. usq ad eũ uersum quem
cõmemorauimꝰ ubi ait: &e qͥ eruit te ip

Expanded text:
humilitate et passione Christi et corpore eius. cui caput est, id est ecclesia eius, cum appellatur tamquam sterilis, quae non pariebat. per multos enim annos ecclesia. quae futura erat turos quam eius, quae habet uirum, cum uiri nomine significata est lex uel rex, quem. accepit primus populus Israhel, nec acceperant gentes ex quibus tamen Gentibus longe fertilior et numerosior sanctorum multitudo provenit. Ita ergo dicit Isaias, incipiens ab humilitate Christi, et se postea convertens ad alloquendam Ecclesiam usque ad eum versum quem commemoravimus, ubi ait, Et qui eruit te, ip
Abbreviated transcription (Latin):
ita hoc discernit apłs. Nemo scit quid
hominis dicit. Salnum faciet sp̃m ur̃m:
animã & corpꝰ. & iste enĩ factus ẽ ado:
siceut ꝙ cetera creatura. Scͥptumẽ enĩ
imaginẽ di nullo dubitante accipit᷑¬
fictus: in quo ẽ intelligentia ueritatis.
Heret enĩ ueritati: nulla int̾posita cre¬
atura. Cetera hominis ad similitudi¬
nẽ facta uideri uolunt: quia om̃is qͥdẽ
imago similis ẽ: ñ autẽ om̃e qd̾ simile
ẽ: etiã imago ꝓpͥe s forte abusiue dici
potest. d cauendũ in talib ne qͥd minꝰ
asscuerandũ putet᷑: illa resane salubri¬
ter custodita. ne qm̃ corpꝰ qͣ dlibet ꝑ loca¬
lia spacia porrectũ ẽ: aliqͥd tale credat᷑ esse
substantia cłi. Nam res que in parte minor
ẽ. qͣm in toto. nec dignitati animȩ conue

Expanded text:
scit quid hominis dicit: Salvum faciat spiritum vestrum, animam et corpus; et iste enim factus est a Deo sicut et caetera creatura. Scriptum est enimaginem Dei nullo dubitante factus accipitur, in quo est intelligentia veritatis: haeret enim veritati nulla interposita creatura, caetera hominis ad similitudinem facta videri volunt, quia omnis quidem imago similis est, non autem omne quod simile est etiam imago proprie, sed forte abusive dici potest. Sed cavendum in talibus ne quid nimis asseverandum putetur illa re sane salubriter custodita, ne quoniam corpus quodlibet per localia spatia porrectum est, aliquid tale credatur esse substantia Dei. Nam res quae in parte minor est quam in toto, nec dignitati animae conve
Abbreviated transcription (Latin):
nusfortasse inrelligat᷑. neq inscite dis¬
tinguit᷑. qđ aliud sit imago ꝙsimilitu¬
o di. qui etiã filiꝰ łr : aliud ad imaginẽ
ꝙ similitudinẽ di. sicut hominẽ factũ
accipimꝰ. Sunt etiã qui ñ frustra intel¬
ligant duo dicta eẽ ad imaginẽ ꝙ simili¬
tudinẽ. cũ si una eẽt unum nom̃ suffice̾
potuisse asserunt: s imaginẽ m̃tẽ uo¬
lunt factã. que nulla int̾posita substan¬
tia ab ipsa ueritate format᷑. que etiam

Expanded text:
tius fortasse intellegatur. Neque inscite distius fortasse intellegatur. Neque inscite distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo dei, qui etiam filius dicitur, aliud ad imaginem et similitudinem dei, sicut hominem factum accipimus. sunt etiam qui non frustra intellegant duo dicta esse, ad imaginem et similitudinem, cum, si una res esset, unum nomen sufficere potuisse asserunt. sed ad imaginem mentem factam uolunt, quae nulla interposita substantia ab ipsa ueritate formatur; qui etiam
Abbreviated transcription (Latin):
runt᷑ corrumpi potest: ñ ĩmerito sꝰ
ipse homo particeps dr similitudinis
di. ñ solũ quia uiuit. qd etiã in bestiis
apparet: s amplius qͦd ad m̃tẽ conu̾tit᷑
se regentem. quã illustrat sapientia: qͦd
in bestiis ñ potest ratione carentibꝰ. Cor¬
pus ꝙͦ hominis. quia solũ int̾ animali¬
um corpora t̾renoꝵ. ñ pnum in aluum
ꝓstratũ ẽ. cũ sit uisibile. & ad intuen¬
dũ cęlum erectum. qd ẽ pͥncipiũ uisibi¬
liũ. qmqͣm ñ sua. s animȩ p̃sentia uiue¬
re cognoscatur: tam̃ ñ mͦꝰ quia ẽ. g in
quantũ ẽ. utiꝙ bonũ ẽ. s etiam quia tale
ẽ ut ad contemplandũ celum sit aptius:
magis in hoc ad imaginẽ & similitudi-¬
nẽ di qͣm cetera animaliũ corpora ani-¬
maliũ facta iure. iuderi potest. Tam̃ qͥa
homo sine uita ñ recte appellatur: ñ cor¬
pꝰ solum homo exterior. neꝙ sola uita q̃
in sensu ẽ corporis. s utrumq simul rec¬

Expanded text:
runtur, corrumpi potest — non immerito et runtur, corrumpi potest — non immerito et iste homo particeps dicitur similitudinis dei, non solum quia uiuit, quod etiam in bestiis apparet, sed amplius quod ad mentem conuertitur se regentem, quam inlustrat sapientia, quod in bestiis non potest ratione carentibus. corpus quoque hominis quia solum inter animalium terrenorum corpora non pronum in aluum prostratum est, cum sit uisibile et ad intuendum caelum erectum, quod est/ principium uisibilium, quamquam non sua, sed animae praesentia uiuere cognoscatur, tamen non modo quia est et in quantum est, utique bonum est, sed etiam quia tale est, ut ad contemplandum caelum sit aptius, magis hoc ad imaginem et similitudinem- dei quam cetera corpora animalium facta iure uideri potest. tamen quia homo sine uita non recte appellatur, non corpus solum homo exterior neque sola uita, quae in sensu est corporis, sed utrumque simul rec
Abbreviated transcription (Latin):
tũmꝰ sunt. nec tam̃ uiuunt aut sapiunt:
ñ ꝑfecte. s exigue sunt ad similitudinẽ eꝰ
quia ꝯ ipsa bona st̃ in ordine suo: cuͦ sit
ille supͣom̃ia bonꝰ. a quo bona sunt. Om̃ia
uͦ quȩ uiuunt & ñ sapiunt: paulo ampliꝰ
participant similitudinẽ. Qͦ enĩ iuuit
etiã ẽ. Non autem quicqͥd ẽ: ettã uiuit.
Iam porro que sapiunt. ita illi similitu¬
dini sunt ꝑxima: ut in creaturis nicħ
sit ꝓpinquiꝰ. Qđ enĩ participat sapien
possit particeps ẽẽ sapientie: scd̾m inte¬
riorem hominẽ: scđm ipsũ ita ẽ ad imna¬
ginẽ di. ut nulla natura int̾posita for¬
met᷑: & ideo nicħ sit dõ coniunctiꝰ. Et
sapit enĩ: ꝙ uiuit. &ẽ. Qua creatura:
nicħ ẽ meliꝰ. Qd̾̃ si exterior homo. uita
illa accipit᷑. qua ꝑcorpꝰ sentimus in qͥn¬
ꝙ nouissimis sensib qͦs cũ pecorĩb ha¬
bemus cõmunes ͤ nam  ipsa uita mo¬
lestiis sensibilibꝰ. que ꝑsecutionĩbꝰ ingeꝰ¬

Expanded text:
tummodo sunt nec tamen uiuunt aut sapiunt, tummodo sunt nec tamen uiuunt aut sapiunt, non perfectae, sed exiguae sunt ad similitudinem eius, quia et ipsa bona sunt in ordine suo, cum sit ille supra omnia bonus, a quo bona sunt. omnia uero, quae uiuunt et non sapiunt, paulo amplius partetiam est, non autem quidquid est etiam vivit. Jam porro quae sapiunt ita illi similitudini sunt proxima, ut in csit propinquius. quod enim participat sapientpossit particeps esse sapientiae secundum interiorem hominem, secundum ipsum ita est ad imaginem, ut nulla natura interposita formetur et ideo nihil sit deo coniunctius. et sapit enim et uiuit et est: qua creatura nihil est melius. Quod si exterior homo uita illa accipitur, qua per corpus sentimus quinque notissimis sensibus, quos cum pecoribus habemus communes — nam et ipsa molestiis sensibilibus, quae persecutionibus inge
Abbreviated transcription (Latin):
sic appellat:. ut unũ uet̾em quẽ debemuᷤ
eruere: g alt̾um notium. ꝙ eũ induen-¬
dũ cõmemoret. Quoꝵ rursus ułũ appel¬
lat unaginẽ t̾rem hominis. quia scđm
peccatũ pͥmi hominis gerit᷑ qui ẽ adam :
alt̾um imaginẽ cȩlestis hominis. qͥ scd̾m
sinita resurrectione innouatur: cũ istã
mortẽ ꝑsoluerit quã naturȩ debet: lege
illa que in ꝑadiso ꝑ p̃ceptum data est.
Quomͦ autẽ ñ sit incongruũ qđ dr. ettam
corpꝰ factum ad similitudinẽ di: facile
intelligit qui diligenter attendit qd̾ di-¬
ctũ ẽ. Et fecit d̾s om̃ia bonaualde. Ne¬
mo enĩ dubitat: qd̾ sit ipse pͥmitꝰ bonꝰ.
Multis em̃ modis d̃ici res possunt simi¬
les dõ. Aliȩ scđ̾m uirtutẽ & sapientiã fac̾te:
quia in ipso ẽ uirtus gsapientia ñ facta.
Alie in qnͣtũ solum uiuunt: quia ille sum¬
me xpͥmitꝰ uiuit : alie in qͣntum st̃. quia
ille summe ac pͥmitus ẽ. Et ideo que tan¬

Expanded text:
sic appellat, ut unum veterem, quem debemus sic appellat, ut unum veterem, quem debemus exuere, alterum novum, et eum induendum commemoret : quorum rursus illum appellat imaginem terreni hominis, quia secundum peccatum primi hominis geritur, qui est Adam; alterum imaginem coelestis hominis , quia secundum futura resurrectione renovabitur, cum istam mortem persolverit, quam naturae debet, lege illa quae in paradiso data est. 2. Quomodo autem non sit incongruum, quod dicitur etiam corpus factum ad similitudinem Dei, facile intelligit qui diligenter attendit quod dictum est, Et fecit Deus omnia bona valde . Nemo enim dubitat quod sit ipse primitus bonus. Multis enim modis dici res possunt similes Deo: aliae secundum virtutem et sapientiam factae, quia in ipso est uirtus et sapientia non facta, aliae in quantum solum uiuunt, quia ille summe et primitus uiuit, aliae in quantum sunt, quia ille summe ac primitus est. et ideo quae tan
Abbreviated transcription (Latin):
eos discernat. ut ab apło dictum sit. & si ex¬
terior homo nr̃ corrumpit᷑. s interior ho¬
mo renouat᷑ de die in diem: queri potest.
utrum unus hoꝵ factus sit. sdimaginem
ꝙ similitudinẽ dĩ. Nam illud querere
stultum ẽ. si unꝰ. quis horum. Quis dubi¬
tat eũ potius qͥ renouat᷑ ⁊ qͣm eũ qui corrũ¬
pit᷑ dicere: Utrũ autem ambo: magna q̃¬
stio ẽ. Nam si ext̾ior homo ẽ adam. ꝙ inte¬
rior xp̃c: bene ambo intelligunt᷑. S cum
adam sicut a deo factus ẽ bonꝰ. ñ manse¬
rit̾. ꝙ diligendo carnałia carnałis effectꝰ
sit: ñ absurde uideri potest. hoc ipsum ei
fuisse cadere: imaginẽ di & similitudinẽ
amittere. Ac ꝑ hoc ipse renouat᷑: ⁊ ipse
etiam interior. Quomͦ gͦ ẽ ipse ꝙ exterior:
An scđ̾m corpꝰ. ut int̾ior sit scdm aninã:
& interioris sit resurrectio ꝙ renouatio.
que nunc sit sedm mortẽ pͥoris uite. id ẽ
peccati: & scđm regenerationẽ noue iute
id ẽ iusticie: Quos idem duos homines¬

Expanded text:
dictum sit: etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem: quaeri potest, utrum unus horum factus sit ad imaginem et similitudinem dei. nam illud quaerere stultum est: si unus, quis horum? quis enim dubitat eum potius qui renouatur quam eum qui corrumpitur dicere? utrum autem ambo, magna quaestio est. nam si exterior homo est Adam et interior Christus, bene ambo intelleguntur. sed cum Adam, sicut a deo factus est, bonus non manserit et diligendo carnalia carnalis effectus sit, non absurde uideri potest hoc ipsum ei fuisse carere imagine dei et similitudinem amittere. ac per hoc ipse renouatur et ipse est etiam interior. quomodo ergo est ipse exterior? an secundum corpus, ut interior sit secundum animam et interioris sit resurrectio et renouatio, quae nunc fit secundum mortem prioris uitae, id est peccati, et secundum regenerationem nonae uitae, id est iustiti
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Habuus gͥinea redicit᷑: quȩ nob̾
ut habeat᷑ accidit. Uerumptam̃ hoc
interẽ. qd̾ q̃dam eoꝵs que accidunt
nob̾ ut habitũ faciant. ñ mutant᷑
a nob: s ipsa nos mutant integra in¬
seipsa & inconcussa manentia: sicu¬
ti sapientia cũ accidit homini. ñ ip-¬
sa mutat᷑. s hominẽ mutat: cũ de
stulto samentẽ facit. Queda uͦ sic ac¬
cidumt. utꝙ mutent ꝙ mutent᷑:
sicuti cib ipse amitens specis suã.
in corpꝰ nr̃m u̾titur: ꝙ nos refectiei¬
bo ab exilitate atq languore. in ro-
mutant᷑ ut habitũ faciant: ꝙ qͦ¬
amodo formant᷑ ab eis quib ha¬
bnũ faciunt:. sicuti ẽ uestis. sã cũ
ꝓrecta uel reposita ẽ ñ habeteã for¬
mã quã sumit cũ induit᷑. atꝙ in¬
ducit᷑ m̃bris. Ergo induta accipit
ẽ euam quartũ genꝰ cũ ea que acci¬
dunt ad facienłu habitũ. nec ea
mutant quib accidunt. nec ab eis
ipsa mutant᷑. sicut anulus digito:

Expanded text:
sit. Habitus ergo, in ea re dicitur, quae nobis sit. Habitus ergo, in ea re dicitur, quae nobis ut habeatur, accidit: verumtamen hoc interest, quod quaedam eorum quae accidunt nobis, ut habitum faciant, non mutantur a nobis, sed ipsa nos mutant, in se ipsa inet inconcussa manentia, sicuti sapientia, cum accidit homini, non ipsa mutatur, sed hominem mutat, quem de stulto sapientem facit. Quaedam vero sic accidunt, ut et mutent et mutentur: sicuti cibus, et ipse amittens speciem suam, in corpus nostrum vertitur, et nos refecti cibo, ab exilitate atque languore in robumutantur, ut habitum faciant, et quodammodo formantur ab eis quibus habitum faciunt, sicuti est vestis: nam cum projecta vel reposita est, non habet eam formam, quam sumit cum induitur atque inducitur membris. Ergo induta accipit esse et quartum genus, cum ea quae accidunt, ad faciendum habitum, nec ea mutant quibus accidunt, nec ab eis ipsa mutantur: sicuti annulus digito,
Abbreviated transcription (Latin):
ultis modis habitum dicimꝰ. uł
habutuꝰ animi. sicuti ẽ cuicũꝙ
disciplinȩ ꝑceptio usu roborata auꝙ
firmata : uł habitum corporis. scdm
quẽ chemiꝰ alium alio eẽ suculentio¬
reꝰ & uralentiorem. que magis ꝓpͥe ha-¬
buudo dici solet: uł habitũ eoꝵ que
m̃bris nr̃is accõmodant᷑ ex tͥnsecus.
scđm quẽ dicim᷑ uestitũ. calciatum.¬
armatũ: s si qͥd eiꝰmodiẽ. In quib
om̃ib generib si quidẽ nom̃ hoc di¬
ctũẽ ab illo ũbo qd ẽ habere. mani¬
festum ẽ in ea redici habitũ. que ac¬
cidit abicui: ia ut etiam possit eam
ñ habere. Nam & doctna accidit
animo: ꝙ sucus ac robur corpori
uestis. atq arma ñ dubiũ ẽ qͦd acci¬
dant m̃bris nr̃is: ita ut ꝯ imꝑitꝰ
possit eẽ animꝰ si ei doctna ñ accide¬
nt . ꝙ exile atꝙ languidn corpꝰ sine
suco uscerũ ꝙ robore: ꝯ nudꝰ sine
ueste. & inermis sine armis: ꝙ pede
nisdo sine calciam̃tis ẽẽ homo pos¬

Expanded text:
ultis modis habitum dicimus: vel habitum animi, sicuti est cujusque disciplinae perceptio usu roborata atque firmata; vel habitum corporis, secundum quem dicimus alium alio esse succulentiorem et validiorem, quae magis proprie habitudo dici solet; vel habitum eorum quae membris nostris accommodantur extrinsecus, secundum quem dicimus vestitum, calciatum. in quibus omnibus generibus — si quidem nomen hoc dictum est ab illo uerbo, quod est habere — manifestum est in ea re dici habitum, quae accidit alicui, ita ut iam possit etiam non habere. nam et doctrina accidit animo et sucus ac robur corporis et uestis atque arma non dubium - est quod accidant membris nostris, ita ut et imperitus possit esse animus, si ei doctrina non accederet, exile atque languidum cosucco viscerum et robore; et nudus sine veste, et inermis sine armis, et pede nudo sine calciamentis, esse homo pos
Abbreviated transcription (Latin):
tet intelligi ñ mutatũ eẽ u̾bum sus¬
ceptione hominis. sicut nec m̃bra ue¬
ste induta mutantur : qͣmꝗͣ illa sus¬
ceptio ineffabiliter susceptũ suscipi¬
enti copulauerit. S qͣntum tiba hu¬
mana reb in effabilib coaptari pos¬
sunt: ne mutatꝰ intelligat᷑ ds huma¬
ne fragilitatis assumptor: electũ ẽ
ut grece scemati. ꝙ latine habi¬
tu diceret᷑ ilła susceptio

Expanded text:
tet intelligi, non mutatum esse Verbum sustet intelligi, non mutatum esse Verbum susceptione nominis, sicuti nec membra veste induta mutantur, quanquam illa susceptio ineffabiliter susceptum suscipienti copulaverit; sed quantum verba humana rebus ineffabilibus coaptari possunt, ne mutatus intelligatur Deus humanae fragilitatis assumptor, electum est, ut Graece σχῆμα et Latine habitus diceretur illa susceptio
Abbreviated transcription (Latin):
tus ab illo ẽ. neq ex quarto᷑ ñ enĩ sic as¬
sumptus ẽ. homo. ut neq ipse inuita¬
ret dm. nec ab illo mutaret᷑ s potiuiᷤ
ex t̾cio. Sic enim assumptꝰ ẽ. ut cõmu¬
taret᷑ in melius: ꝙ ab eo formaret᷑ in¬
effabiliter excellentiᷤꝰ atꝙ ꝯiunctius :¬
qͣmͦ uestis ab homine cũ indintur.
Hoc gͦ habitus nomine satis signifi¬
cauit apłs. quemadmod̾u dixerit
in similitudinẽ hominũ factus: qͥa
ñ tnsfiguratione in homine. s ha¬
bitu factus ẽ. cũ indutusẽ homine:
quẽ sͥ uniens quodammͦ atq confor¬
mans. immortalitati. et̾nitatiꝙ soci¬
aret. S illũ habitũ qui ẽ in ꝑcepti¬
one sapientiȩ uel potius discipline.
quẽ dicimus uestitũ uł armatum.
scema potiꝰ appellant. Ex quo intelli¬
git᷑ de isto genere habuus locutũ apłm
qͣndo quidẽ in grecis exemplaribus
scemati scͥptum ẽ: qđ nos in latinis
habitu habemus. Quo nomine opor¬

Expanded text:
tus ab illo est: neque ex quarto, non enim sic astus ab illo est: neque ex quarto, non enim sic assumptus homo, ut neque ipse mutaret Deum, nec ab illo mutaretur, sed potius ex tertio; sic enim assumptus est, ut commutaretur in melius, et ab eo formaretur ineffabiliter excellentius atque conjunctius quam vestis, cum ab homine induitur. Hoc ergo habitus nomine satis significavit Apostolus quemadmodum diIn similitudinem hominum factus; quia non transfiguratione in hominem, sed habitu factus est, cum indutus est hominem, quem sibi vivens quodam modo, atque conformans, immortalitati aeternitatique sociaret. Sed illum habitum qui est in perceptione sapientiae, vel potius disciplinae quem dicimus vestitum vel armatum, s appellant. Ex quo intelligitur de isto genere habitus locutum Apostolum, quandoquidem in Graecis exemplaribus σχήματι scriptum est, quod nos in Latinis habitum habemus. Quo nomine opor
Abbreviated transcription (Latin):
đs ẽ eqͣlem eẽ qłixit pat. qd ñ ei fuit
tamꝙͣ rapina. id ẽ quasi alienũ ap¬
perere: si semꝑ manens in ea cq̃litate
nollet homine indui. & hominib ut
homo apparere: s semet ipsũ exiuani¬
uit. nͨ formã suã mutans. s serui accipi¬
ens: neq conu̾sus & transmutatus in ho¬
minẽ. amissa incõmutabili stabilita¬
te: s tamꝗͣ uerũ hominẽ suscipiendo.
ipse suscẽptor in similitudinẽ ħoium
factus: ñsͥ s eis quib in bomine ap¬
paruit. est habitu inuentus ut homo:
io ẽ habendo hominẽ inuentꝰ ut ħo ẽ.
Non enĩ pot̾at inueniri ut bomo ab hiiᷤ
qui cor ĩmundũ habebant᷑ ꝙ u̾bum
apud patrem uidere ñ pot̾ant. nͥ hoc
suscipiendo. qͦd possent uidẽ: ꝯꝑ qd̾ ad
illud lumen int̾ius ducerent᷑. Iste
autẽ habitus ñ ẽ ex pͥmo genere:. non
eniꝰ manens in se natura hominis. na¬
turã di cõmutauit: neq ex scdõ: nõ
enĩ & ĩmutauit homo dm. & muta

Expanded text:
deus est, aequalem esse dixit patri, quod non ei fuit tamquam rapina, id est quasi alienum appetere, si semper manens in ea aequalitate nollet homine indui et hominibus ut homo apparere; sed semet ipsum exinaniuit, non formam suam mutans, sed ens, neque conversus aut transmutatus in hominem, amissa incommutabili stabilitate, sed tanquam verum hominem suscipiendo, ipse susceptor. In similitudine hominum factus, non sibi, sed eis quibus in homine apparuit, et habitu inuentus est ut homo, id est habendo hominem inuentus ut homo est. non enim poterat inueniri ut homo ab his qui cor immundum habebant, et uerbum apud patrem uidere non poterant nisi hoc suscipiendo quod possent uidere et per quod ad illud lumen interius ducerentur. iste autem habitus non est ex primo genere; non enim manens in se natura hominis naturam dei commutauit. neque ex secundo; non enim immutauit homo d
Abbreviated transcription (Latin):
quo die conceptꝰ cłns credit᷑. quia eodẽ die
etiam passus ẽ. usꝙ: ad octauo kalendas ia¬
nuarias. qͦ die natꝰe. Nongꝰ absurde qͣ¬
ctraginta sexannis dr sab̾catum ẽẽ tẽplũ.
qdđ coppꝰ erꝰ significabat: ut qͦt anni fuert̃
in fabricatione templi ÷ tot dies fuerint
in corporis dnici ꝑfectione.

Expanded text:
quo die conceptus Dominus creditur, quia eo die quo die conceptus Dominus creditur, quia eo die etiam passus est, usque ad VIII calend. Jan., quo die natus est. Non ergo absurde quadraginta sex annis dicitur fabricatum esse templum, quod corpus ejus significabat, ut quot anni fuerunt in fabricatione templi, tot dies fuerint in corporis dominici perfectione.
Abbreviated transcription (Latin):
ex nouem duodecim decem & octo:
hec inunũ fiunt quadraginta qͥnꝙ.
Adde gͦ ipsũ unum: fiunt qͥdraginta sex.
Hoc sexies: fiunt ducenti septuaginta sex.
Dicit᷑. autẽ conceptio humana sic ꝓcedere
& ꝑsiciꝰ ut pͥmis sex dieb quasi lactis ha-¬
beat similitudint̃: seqñtib nouẽ diẽb comĩ¬
tit᷑ in sanguinẽ: deinde duodecim dieb solidet᷑:
reliqͥs ddecem ꝙ octo formet᷑. usꝙ ad ꝑfecta li¬
niam̃ta om̃iũ m̃broꝵ. ꝙ hinc iam reliquo
tempore. usq ad tempꝰ partus magnitudine
augeat᷑. Quadraginta gͦ qͥnq dies ad dito uno
qͦd significat sũmam. quia sex ꝙ nouẽ. ꝙ du¬
odecim ꝙ decem ꝙꝰ octo inunũ coacti funt
qͣ draginta quinꝙ. add̾ito gͦ ut dictũ ẽ uno.
fiunt qͥ draginta sex. Qui cũ fuerint multi¬
plicati ꝑ ipsum senariũ mimerũ. qui huiꝰ
ordinationis caput tenet: siunt ducenti sep-¬
tuaginta sex. so ẽ nouem m̃ses ꝙ sex dies:
qui computant᷑ ab octauo kalendas apͥlis.

Expanded text:
ex, novem, duodecim, decem et octo, haec in unum fiunt quadraginta quinque. Adde ergo ipsum unum, fiunt quadraginta sex: hoc sexies, fiunt ducenta septuaginta sex. Dicitur autem conceptio humana sic procedere et perfici, ut primis sex diebus quasi lactis habeat similitudinem, sequentibus novem diebus convertatur in sanguinem, deinde duodecim reliquis decem et octo, formetur usque ad perfecta lineamenta omnium membrorum; et hinc jam reliquo tempore, usque ad tempus partus, magnitudine augeatur. Quadraginta ergo quinque dies, addito uno, quod significat summam; quia sex, et novem, et duodecim, et decem et octo, in unum coactis, fiunt quadraginta duo: addito ergo, ut dictum est, uno, fiunt quadraginta sex. Qui cum fuerint multiplicati per ipsum senarium numerum, qui hujus ordinationis caput tenet, fiunt ducenta septuaginta sex, id est novem menses et sex dies, qui computantur ab octavo calend. Apriles,
Abbreviated transcription (Latin):
sibitudo & imago. qmuis ñ sit eq̃¬
litas: ut in speculo ostendimtꝰ. Po¬
test ꝙ similitudo ẽẽ uͥ⁊ equalitas.
q imago sit. sicut de filiis cõmemo¬
rauimꝰ. excepto temꝑe qͦ p̃cedunt
parentes. Sic enĩ equalem sillabam.
Allabe dicimꝰ: qͣmuis alt̾a p̾cedat.
alrera sũbsequat᷑. In dõ aute quia
conditio temꝑis uacat: ñ eñĩ potesb
uidderi ds in tempore generasse si¬
liũ. ꝓquẽ condidit tempora: unde¬
consequens ẽ. ut ñ solũ eiꝰ imago sit.
qͥa de illo ẽ. ꝙ similitudo. qͥa ima¬

Expanded text:
ilitudo et imago esse, quamvis non sit aequalitas; ut in speculo ostendimus. Potest et similitudo esse, ubi et aequalitas et imago sit; sicut de filiis commemoravimus, excepto tempore, quo praecedunt parentes. Sic enim aequalem syllabam syllabae dicimus; quamvis altera praecedat, altera subsequatur. In Deo autem, quia crecte videri Deus in tempore generasse Filium per quem condidit tempora: consequens autem est ut non solum imago ejus sit, quia de illo est, et similitudo, quia ima
Abbreviated transcription (Latin):
ne pane mensa inops. Eui contra¬
ria ẽ cordis duricia: quã lapidi cõ¬
parauit. Piscis autẽ intelligitur
libus locis capit᷑. quod etiã fides
huiuis mundi fluctib curcũ latrata
ñ frangitur: recte pisci cõparatur.
Cui contrariũ posuit serpentẽ ꝓꝑter
uenena fallaciȩ: que etiã pͥmo homi¬
ni male suadendo p̾seminauit. In
ouo intelligitur spes. Ouum enĩ
nondu ẽ fetus ꝑfectus: s fouendo
sperat᷑. Tui contrariũ posuit scorpi¬
onẽ: cuiꝰ aculeus uenenatus retro
tim̃dus est. sicut spei contrariũ est
retro respicere. cum spes futurorum
in ea que ante sunt extendat.xxiii.
De eo quod dicit dr̃s scribis uł
doctorib iudeoꝵ. ẽ ulistis cla¬
uem scientiȩ. ipsi ñ introistis. & eos
qui intrabant ꝓhibuistis. Quod
in scriptura humilitatẽ xp̃i. nec ip¬
si intelligere. nec ab aliis intelligi

Expanded text:
ne pane mensa inops: cui contrane pane mensa inops: cui contraria est cordis duritia, quam lapidi comparavit. Piscis autem intelligitur libus locis capitur; quod etiam fides hujus mundi fluctibus circumlatrata non frangitur, recte pisci comparatur: cui contrarium posuit serpentem, propter venena fallaciae, quae etiam primo homini male suadendo praeseminavit. In ovo intelligitur spes; ovum enim nondum est fetus perfectus, sed fovendo speratur: cui contrarium posuit scorpionem, cujus aculeus venenatus retro timendus est; sicut spei contrarium est retro respicere, cum spes futurorum in ea quae ante sunt, se extendat. XXIII.Scribis vel doctoribus Judaeorum, Tulistis clavem scientiae; ipsi non introistis, et eos qui intrabant, prohibuistis: quod in Scriptura Dei humilitatem Christi nec ipsi intelligere, nec ab aliis intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
uminterius de doctrina sp̃aliqͣ
creatoris trinitas p̃dicatur. mag¬
nȩ angustiȩ sunt in homine quẽ
p̃mit erumna mortalis: cũ ab
bis que foris delectant p̃cipitur
abstinentia. & intus ñ est refectio
De lericia doctrinȩ salutaris: & ip̃a
angustia ẽ media nox: qua cogit᷑
uehementer ista repetendo. ut ac¬
cipiat tres panes. Quod autẽ ei
dicitur demtus. iam ostiũ clausũ
ẽẽ. puerosq eius cũ eo ẽẽ in cubili:
significat tempꝰ famis u̾bi. cũ in¬
telligentia claudit᷑: & illi qui ȩxan¬
gelicam sapientiã tanꝙͣ panẽ ero¬
gantes ꝑ orbem terre p̃dicauer̃t.
pueri patrisfamilias. iam sunt
in secreta quiete cũ dño. ẜ t̃tamen
orando efficitur ut accipiat desi¬
derans intellectum ab ipso dño. eti
& ouo. quib contraria posuit
lapidem serpentẽ. scorpionẽ: in¬
delligitur panis caritas propter
maiorẽ appetitum & tam necessa¬
riũ ut sineilla cȩt̾a nicħ sint: sicut si¬

Expanded text:
us gaudium de doctrina spiritali, qua us gaudium de doctrina spiritali, qua creatoris Trinitas praedicatur, magnae angustiae sunt in homine, quem premit aerumna mortalis, cum ab his quae foris delectant praecipitur abstinentia, et intus non est refectio de laetitia doctrinae Salvatoris, et ipsa ista angustia est media nox, qua cogitur vehementer instare petendo, ut accipiat tres panes. Quod autem ei dicitur de intus jam ostium clausum esse puerosque ejus cum eo esse in cubili, significat tempus famis verbi, cum intelligentia clauditur; et illi qui Evangelicam sapientiam tanquam panem erogantes, per orbem terrae praedicaverunt, pueri patrisfamilias jam sunt in secreta quiete cum Domino: et tamen orando efficitur ut accipiat desiderans intellectum ab ipso Deo, etiam ovo, quibus contraria posuit, lapidem, serpentem et scorpionem. Intelligitur panis charitas, propter majorem appetitum, et tam necessarium ut sine illa caetera nihil sint, sicut si
Abbreviated transcription (Latin):
micus ad quem uenitur media
nocte. ut accõmodet tres panes.
ũtioꝵ ad similitudinẽ ponit᷑: scd̾m
quã quis dm rogat in media tͥbula¬
tione constitutus. ut ei tribuat in¬
telligentiam trinitatis. qua p̃sentis
uitȩ consoletur labores: s cõparatio
ẽ a minore. Si eñi amicus ħo surgit
de lecto &dat. ñ amicicia sẽd te.¬
dio cõpulsus: qnͣtomagis dat deus
qͥsine tedio largissime donat quod
petitur.ꝯ S ad hoc se peti uult: ut
capaces donorũ eius fiant qͥ petunt.
Ĩn trib autẽ panib etiã illud signi¬
ficatur: unnis ẽẽ substantiȩ tͥnitatẽ.
Amicus autẽ quẽ dicit ille qui petit
uenisse de uia. & ñ se habere quod
ponat ante illum: intelligitur ho¬
minis appetitus qui debet obtem¬
ꝑare rationi: seruiebat autẽ consu¬
etudini temporali quã uiã uocat:
ꝓpter om̃ia ꝑ tempꝰ transeuntia.
Conũso autẽ homine ad cdm. eciã
ille appetitus a consuetudine re
uocatur. s si ñ consolatur gaudi¬

Expanded text:
micus ad quem venitur media nocte, ut accommodet tres panes, utique ad similitudinem ponitur, secundum quam quis Deum rogat, in media tribulatione constitutus, ut ei tribuat intelligentiam Trinitatis, qua praesentis vitae consoletur labores; sed comparatio est a minore. Si enim amicus homo surgit de lecto, et dat non amicitia, sed taedio compulsus, quanto magis dat Deus qui sine taedio largissime donat quod petitur! sed ad hoc se peti vult ut capaces donorum ejus fiant qui petunt. In tribus autem panibus etiam illud significatur, unius esse substantiae trinitatem. amicus autem, quem dicit ille qui petit uenisse de uia et non se habere quod ponat ante illum, intellegitur hominis appetitus, qui debet obtemperare rationi. seruiebat autem consuetudini temporali, quam uiam uocat propter omnia per tempus transeuntia; erso. autem homine ad deum etiam illvocatur: sed si non consolatur interi
Abbreviated transcription (Latin):
xod dñs dicit sint lumbi ũr̃i
p̃cincti: ꝓpter continentiã ab
amore rerũ seculariũ. Lucerne arden¬
tes: hoc ipsum ut uero fine. & recta
intentione faciatis.
tas ẽ fidelis dispensator & pru¬
Dens quẽ constituet dñs supra fami¬
liam suam. ut det illis in tempore

Expanded text:
Dominus dicit, Sint lumbi vestri accincti; propter continentiam ab amore rerum saecularium: lucernae ardentes; hoc ipsum ut vero fine et recta intentione faciatis. tas, est fidelis dispensator et prudens, quem constituet Dominus super familiam suam, ut det illis
Abbreviated transcription (Latin):
manibꝰ solemus oꝑari. ꝙ pedibꝰ ince¬
dere. & quo fert animꝰ ꝑuenire: &
aurib atꝙ oculis. ceterisq sensib
corporis corporalia ꝑciꝑẽ. ꝙ ficie in¬
notescere: & si quid aluid ad hane tã¬
qͣm regulã ꝑtinet. Hoc mͦg̾ q̃m mu

Expanded text:
manibus solemus operari et pedibus incemanibus solemus operari et pedibus incedere et quo fert animus peruenire et auribus atque oculis ceterisque sensibus corporis corporalia percipere et facie innotescere, et si quid aliud ad hanc tamquam regulam pertinet. hoc modo igitu
Abbreviated transcription (Latin):
iuine scͥpturȩ a t̾reno & humano
sensu. ad diuinũ & celestẽ nos crigen¬
t usq ad ea u̾ba descendunt: quib in¬
t̃ se stultissimoꝵ etiam utit᷑ consuetudo.
Itaq earũ etiã affectionũ nomina. quas
animꝰ nr̃ ratit᷑ quas longissime ado
ũbi causa qm̃ difficillimũ ẽ ut homo
aliqͥd undicet sine ua: uindictã dĩ quȩ
om̃ino sine ista ꝑturbatione fit: itã tam̃
uocandam iudicauer̃t. Item quia coniu¬
gis castitatẽ ⁊ elando uiri custodire con¬
suert̃⁊ ilłam di ꝓuidentiã. ꝑ quã p̃cipi¬
tur atꝙ igit᷑ ne anima corrumpat᷑. &
deos asienos atꝙ alios sequens qͦdamin
meretricet᷑: ⁊clum di appellauert. Sic
ꝙ manũ diuim qua oꝑatur: ꝙ pedes
ciuim qua in om̃ia constituenda ꝯ
gubnanda ꝑtencit:. ꝙ aures d̃i ułocłoᷤᷤ
di. uim qua om̃ia ꝑcipit atq intelligit:
ꝙ faciem cħ. uim qua se manifestat atꝙ
dinoscit᷑: ꝙ cetera in hunc modũ: ꝓpt̾¬
ea scilicet. quia nos ad qͦs sermosit. s

Expanded text:
iuinae scripturae a terreno et humano sensu ad diuinum et caelestem nos erigentes usque ad ea uerba descenderunt, quibus inter se stultissimorum etiam utitur consuetudo. itaque etiam earum affectionum nomina, quas animus noster patitur, quas longissime a deo uerbi causa, quoniam difficillimum est, ut homo aliquid uindicet sine ira, uindictam dei, quae omnino sine ista perturbatione fit, iram tamen uocandam iudicauerunt. item quia coniugii castitatem zelando uiri custodire consueuerunt, illam dei prouidentiam, per quam praecipitur atque agitur, ne anima corrumpatur et deos alienos atque alios sequens quodam modo meretricetur, zelum dei appellauerunt. sic et manum dei uim, qua operatur, et pedes dei uim, qua omnia custodienda et gubernanda pertendit, et aures dei uel oculos dei uim, qua omnia percipit atque intellegit, et faciem dei uim, qua se manifestat atque dinoscitur, et cetera in hunc modum, propterea scilicet, quia nos, ad quos sermo dei fit, et
Abbreviated transcription (Latin):
titꝰ quidã ẽ. S̾ uidemꝰ ettã ceteris ani¬
mi partibꝰ inesse appetitũ. Qui si menti¬
rationiq consentiat: intali pace ꝙꝰ tͣn¬
quillitate. racabit m̃te contemplari
qđ et̾num ẽ. Ergo etiã ceteris suis par¬
ciat. Quocirca ea demũ uita beata: quȩ
ȩt̾na ẽ. Qd uͦ et̾num ẽ. qͦd et̾nitate afficiat
animũ: nͥ ds : Amor autẽ rerũ amandarũ:
caritas uł dilectio meliꝰdr. Qua re om̃i¬
bꝰcogitationis uirĩbꝰ considerandu ẽ sa-

Expanded text:
titus quidam est: et videmus etiam caeteris anititus quidam est: et videmus etiam caeteris animi partibrationique consentiat, in tali pace et tranquillitate uacabit mente contemplari quod aeternum est. ergo etiam ceteris suis parciat. quocirca eadem uita beata, quae aeterna est. quid uero aeternum est, quod aeternitate afficiat animum, nisi deus? amor autem rerum amandarum caritas uel dilectio melius dicitur. quare omnibus cogitationum uiri
Abbreviated transcription (Latin):
nosse. ncꝙ amettam̃ qͣmqͣm bonũ qͦd ñ
amat᷑ nemo potest ꝑfecte habere uł nõ¬
se. Qs enĩ potest nosse qnͣtum sit bonũ
quo ñ fruitur: Non autẽ fruit᷑: si non
amat. Nec habet gͥ qͦd amandu ẽ. nͥ qui
ñ amat: etiã si amare possit qui ñ habet.
qmsi amanała ẽ sicuti ẽ. hocẽ eam nosse
qđ̃ habere. Que cum ita fint: qͥd ẽ aliud
beate uiuere: nͥ et̾num aliqͥd cognoscen¬
do habere: Et̾num ẽ enĩ de quo solo
recte fiditur: qͣd amanti auferri nͦ po¬
test. Iꝙ ipsũ ẽ qd nicħ sit aliuo hab̾e̾
qͣm nosse. Om̃iũ enĩ rerũ p̾stantissimũ
ẽ: qđ et̾num ẽ. Et ꝓpt̾ea id hãbere n
possumꝰ ñͥ ea re qua p̃stantiores sumu̾.
lo ẽ m̃te. Quicqͥd autẽ m̃te habet᷑: noᷤ¬
cendo habetur. Nullumꝙ bonũ ꝑfe¬
ctum noscit᷑: qͦd ñ ꝑfecte amat᷑. Neꝙ
ut sola mens potest cognoscere:ita gꝰ
amare sola potest.Namꝙ amor appe¬

Expanded text:
nosse; neque amet tamen, quanquam bonum quod non nosse; neque amet tamen, quanquam bonum quod non amatur nemo potest perfecte habere vel nosse. Quis enim potest nosse quantum sit bonum quo non fruitur? Non autem fruitur, si non amat. Nec habet igitur quod amandum est, qui non amat, etiamsi amare possit 105 qui non habet. quoniam si amanda est sicuti est, hoc est eam nosse quod habere. Quae cum ita sint, quid est aliud beate vivere, nisi aeternum aliquid cognoscendo habere? aeternum est enim de quo solo recte fiditur, quod amanti auferri non potest, idque ipsum est quod nihil sit aliud habere quam nosse. Omnium enim rerum praestantissimum est quod aeternum est: et propterea id habere non possumus, nisi ea re qua praestantiores sumus, id est mente. Quidquid autem mente habetur, noscendo habetur; nullumque bonum perfecte noscitur, quod non perfecte amatur. Neque ut sola mens potest cognoscere, ita et amare sola potest. Namque amor appe
Abbreviated transcription (Latin):
ti amorẽ auferre potest. Cuiꝰ gͦ rei amor
amandꝰe. nͥ eius que ñ potest deesse dũ
reqͣm nosse. Porro aurũ ꝙ om̃e corpꝰ: ñ
hoc ẽ habere qͦd nosse. Non itaq aman¬
dũ ẽ. Et qm̃ potest aliqͥd amari nec ha¬
beri. ñ solũ exhiis que amanda ñ sunt
ut pulchrũ aliqͦd corpꝰ. s eoꝵ etiã que
amanda st̃. ut beata uita : & rursꝰ po¬
test aliqͥd hãberi. ꝙ necamari. ut com¬
pedes: uire querit᷑ uirũ possit qͥspiam id
qđ babere nicħ ẽ nͥ nosse ñ amare.: cũ ha¬
beat so qđ nouerit. S cũ uideamꝰ ñ nulloᷤᷤ
ñ ob alud ũbi gr̃a discere numeros. nͥ ut
eadẽ disciplina pecuniosi fiant. aut ho¬
minibꝰ płaceant: quã cũ didicerint ad
eundem finẽ referant. quẽsͥ cũ discerẽt
ꝓposuerantineꝙ ullam disciplinã aliud
sit habere qͣm nosse : fieri potest ut habe¬
at quisq atiquid. qd habere hoc sit qͦd

Expanded text:
ti amori auferri potest. Cujus ergo rei amor ti amori auferri potest. Cujus ergo rei amor amandus est, nisi ejus quae non potest deesse dum d habere quam nosse. Porro aurum et omne corpus non hoc est habere quod nosse: non itaque amandum est. Et quoniam potest aliquid amari, nec haberi, non solum ex his quae amanda ut pulchrum aliquod corpus, sed eorum etiam quae amanda sunt, ut beata uita, et rursus potest aliquid haberi nec amari, ut compedes: iure quaeritur, utrum possit quispiam id quod habere nihil est nisi nosse, non amare, cum habeat, id est nounon ob aliud, verbi gratia, discere numeros, nisi ut eadem disciplina pecuniosi fiant, aut hominibus placeant, quam cum didicerint, ad eumdem finem referant, quem sibi cum discerent proposuerant; neque ullam disciplinam aliud sit habere quam nosse; fieri potest ut habeat quisque aliquid, quod habere hoc sit quod
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ quicqͥd ñ uiuit ñ inetuit᷑. neꝙ
uita carendum qͥs qͣm ꝑsuaserit.
ut metuetiã carere possimꝰ. amandũ ẽsi¬
ne metu uiuere. S rursꝰ qm̃ uita metu
carens. etiã si intelligentia careat ñ ẽ ap¬
petenda: amanđuẽ sine metu cũ intelle¬
ctuuiuere. Idne solũ. an amor qͦ: ipse
amandusẽ: Ita uͦ qͣndo sine hoc illa nõ
amant᷑. S si ꝓpt̾ alia que amandda sunt
amoramat᷑: ñ recte amari dr. Nicħ̾ eñ
altud ẽ amare: qͣm ꝓpt̾ se ipsã rem appe¬
tendus ẽ. cũ qͣndo desit qđ amat᷑. ea sit
indũbitata miseria: Demide cũ amor
motus qͥdam sit. neꝙ ullus sit motꝰ ñ ad
aliqͥd: cũ q̃rimꝰ qͥd amandũ sit. qͥd sit il¬
lisd ad qͣd moueri oporteat q̃rimꝰ. Qua¬
resiamandus ẽ amor: ñ utiq om̃is am̃a¬
dus ẽ. E stenim & turpis: quoanimꝰ se
ipso inferiora sectatur. Queͥ magis ꝓpͥe
cupiditas đr: om̃iũ scilicet maloꝵ radix.
S ideo ñ amandũ ẽ: qđ amanti & fruen¬

Expanded text:
m quidquid non uiuit non metuit, neque uita carendum quisquam persuaserit, ut metu etiam carere possimus, amandum est sine metu uiuere. sed rursus quia uita metu carens, si etiam intellegentia careat, non est appetenda, amandum est sine metu cum intellectu uiuere. idne solum, an amor quoque ipse amandus est? ita uero, quando sine hoc illa non amantur. sed si propter alia quae amanda sunt amor amatur, non recte amari dicitur. nihil enim aliud est amare quam per se ipsam rem alitendus est, cum quando desit quod amatur, ea sit indubitata miseria? Deinde cum amor motus quidam sit, neque ullus sit motus nisi ad aliquid; cum quaerimus quid amandum sit, quid sit illud ad quod moveri oporteat, quaerimus. Quare si amandus est amor, non utique omnis amandus est. Est enim et turpis, quo animus se ipso inferiora sectatur, quae magis proprie cupiditas dicitur, omnium scilicet malorum radix. Et ideo non amandum est, quod manenti et fruen
Abbreviated transcription (Latin):
ret intelligere. hoc ordine ñ tantũ
a se fuisse narrata uerũ & a dño
matheus: & dicit. Ad huc eo
loquente ad turbas. ecce mater
eiꝰ & fr̃es stabant foris. querentes
loqui ei. & cetera usq ad illud ubi
ait. quicũq enim fecerit uolunta¬
tem patris mei qui ẽ cęlis. ipse
m̃s frat̾ & soror & mater ẽ. Hoc
sine dubio consequenter gestum
intelligere debemus. Premisit
enĩ cum ad hoc narrandũ tͣnsiret:
adhuc eo loquente ad turbas. Qͥd
est autẽ adhuc. nͥ illud qd̾ loque¬
batur. a Non enim dixit. & eo loq̃n¬

Expanded text:
ret intellegere hoc ordine non tantum ret intellegere hoc ordine non tantum a se fuisse narrata, uerum et a domino Mattheus et dicit: adhuc eo loquente ad turbas ecce mater eius et fratres stabant foris quaerentes loqui ei, et cetera usque ad iit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse meus frater et soror et mater est . Hoc sine dubio consequenter gestum intelligere debemus. Praemisit enim, cum ad hoc narrandum transiret, Adhuc eo loquente ad turbas: quid est autem, Adhuc, nisi illud quod loquebatur? Non enim dixit, Et eo loq
Abbreviated transcription (Latin):
matheus tacuit: qͣm aliquid p̃ter¬
misit eoꝵ. que hoc loco ille narrauit.
uis autẽ ñ uideat suꝑfluo queri.
quo illa ordine dñs dixerit: cũ et
hoc discere debeamꝰ ꝑ eugłistarum
excellentissimã auctoritatẽ. ñ ẽẽ men¬
dacium. si quisqm ñ hoc ordine cu¬
iusquã sermonẽ seriatim digesserit:¬
quo ille a quo processit. cum ipsius
ordinis nichil intersit ad rem. siue
ñ.siue ita sit et adhuc lucas ꝓlu¬
ctiorẽ hunc dñi sermonẽ indicat: &
in eo queda cominemorat. qualia ma¬
theus in sermone illo qͥ ẽ habitus
in monte: que bis dicta intelligi¬
mus: e ibi scilicet et hic. Termina¬
to autẽ isto sermone in aliud per¬
git lucas: in quo utrum ordinem
rerum gestarum seruarit. incer¬
tum ẽ. Ita enim connectit. Et cũ
loqueretur: rogauit eum qͥdam
phariseus. ut pranderet apud se.
Non autẽ ait cum hȩc loqueretur:
s cum loqueret᷑. Nam si dixisset
cum hȩc loqueret᷑. necessario coge¬

Expanded text:
Mattheus tacuit quam aliquid praeterMattheus tacuit quam aliquid praetermisit eorum quae hoc loco ille narrauit. quis autem non uideat superfluo quaeri, quo illa ordine dominus dixerit, cum et hoc discere debeamus per euangelistarum excellentissimam auctoritatem non esse mendacium, si quisquam non hoc ordine cuiusquam sermonem diquo ille a quo processit, cum ipsius ordinis nihil intersit ad rem, sive ita, sive ita sit? Et adhuc Lucas productiorem hunc Domini sermonem indicat, et in eo quaedam commemorat, qualia Matthaeus in sermone illo qui est habitus in monte , quae bis dicta intelligimus, et ibi scilicet, et hic. Terminato autem isto sermone, in aliud pergit Lucas: in quo utrum ordinem rerum gestarum servarit, incertum est. Ita enim connectit: Et cum loqueretur, rogavit eum quidam Pharisaeus ut pranderet apud se. Non autem ait, Cum haec loqueretur; sed, cum loqueretur. Nam si dixisset, cum haec loqueretur\', necessario coge
Abbreviated transcription (Latin):
& generationi huic pessimȩ. hȩc
otiã & lucas narrat: eo qͥdem loco:
s aliqnto dispari ordine. Nam illd̾
qd̾ petierunt signũ a dño de cȩlo.¬
supra commemorauit post illud
de muto miracłm: & ñ ibi retulit.
qͥd eis ad hoc dñs respondisset.s
postea cum turbe concurrissent. di¬
cit hoc fuisse responsum eis: quos
dat intelligi suꝑius a se cõmemo¬
ratos. qd̃ de celo signũ querebant:
&e hoc annectit. postea qͣm int̾po¬
suit de muliere quȩ dixit dño. be¬
atus uenter qui te portauit. Hane
autẽ mulierem interponit. cũ de
sermone dñi commemorasset: qd̾
sp̃c immundꝰ exiens ab homine. re¬
dit &e inuenit mundatã domum.
Post mulierẽ gͦ illam. cũ diceret re¬
sponsum ẽẽ turbis de signo. qd de
celo querebant. int̾posita similitu¬
dine ionȩ ꝓpħȩ. deinde continuato
sermone ipsius dñi cõmemorat de
regina austri. &e de niniuitis. Ita
aliquid potius comiemorauit qd

Expanded text:
et generationi huic pessimae . Haec et generationi huic pessimae . Haec etiam Lucas narrat eo quidem loco, sed aliquanto dispari ordine . Nam illud quod petierunt signum a Domino de coesupra commemoravit post illud de muto miraculum: et non ibi retulit, quid eis ad hoc Dominus respondisset; sed postea cum turbae concurrissent, dicit hoc fuisse redat intellegi superius a se commemoratos, quod de caelo signum quaerebant; et hoc adnectit, posteaquam interposuit de muliere, quae dixit domino: beatus uenter, qui te portauit. hanc autem mulierem interponit, cum de sermone domini commemorasset, quod spiritus inmundus exiens ab homine redit et inuenit mundatam domum. post mulierem ergo illam, cum diceret responsum esse turbis de signo, quod de caelo quaerebant, interposita similitudine Ionae prophetae. deinde continuato sermone ipsius domini, commemorat dictum de regina Austri et de Nineuitis. ita aliquid potius commemorauit quod