comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erunt Coaptate amium fortune sed diuine pocius
uolinitati Et cauete ridiculum fedumq illud exemplũ
dyonisii tirannorum pessimi qui patria pulsus in exi-¬
lio puerilium litterarum scolas tenuisse dicitur ut
quam in ciues non poterat in pueros tyraunidem ex-¬
cerceret. Tiux ingenium affixumq proposito honestiq
inscium atq equi iuris impaciens Dolor. Tyranni¬
dem amissam ualde doleo Ratio. Quantũ doleres
iuste possessionis amissionem qui tam doleas iniuste
quantum doleres Re propria spoliari qui sic doleas
aliena Dolor. Tyramude me deiectum grauit fero
Ratio. Feres leuius si causam libres multi quidem
tyrannorum solo nominis odio ceciderunt Plures tamẽ
certas cadendi causas habuisse notissimum est Et coti-¬
die fit notius Apud aristotilem quidem legis in po-¬
liticis ꝙ propter uxorum iniurias multe tyranudes
Hoc est seu propter iniurias a tyrannis illatas Rxoribz¬

Expanded text:
erunt?” Coaptate animum fortune, seu divine potius erunt?” Coaptate animum fortune, seu divine potius voluntati, et cavete ridiculum fedumque illud exemplum Dionysii tyrannorum pessimi, qui patria pulsus, in exilio puerilium literarum scholas tenuisse dicitur, ut quam in cives non poterat, in pueros tyrannidem exerceret: Trux ingenium affixumque proposito, honestique inscium atque equi iuris impatiens. Tyrannidem amissam valde doleo. Quantum doleres iuste possessionis amissionem, qui tam doleas iniuste? Quantum doleres re propria expoliari qui sic doleas aliena? Tyrannide me deiectum graviter fero. Feres levius, si causam libres; multi quidem tyrannorum, solo nominis odio ceciderunt; plures tamen certas cadendi causas habuisse notissimum est et quotidie fit notius. Apud Aristotelem quidem legis, in Politicis, quod propter uxorum iniurias multe tyrannides Hoc est seu propter iniurias a tyrannis illatas uxorib
Abbreviated transcription (Latin):
frustra enim discitur quod fieri amplius non potest
Pouite nunc tumentes animos superbumq et ferox
dominandi uotum ponite Et si non prius saltẽ post
tyrauindem amissam tyrannii esse desinite et optandi
quod iam assequi non potest finem facito Et si non
iusticie saltem uerecundie hoc prestate Ut mutatis mo-¬
ribus et nouo habitu mentis assumpto amissione di¬
uiciarum diciores facti quantum fortune detrahit᷑.
tantum animis addidisse uideamini Mlunquid ne
igitur aduertistis ut non solum ille Rex Regum et do¬
minus dominantium oumipotens a quo omnis potes¬
tas est in celo et in terra manum nuumeribus suis ple-¬
nam et extendit et retrahit occulte sepe iustis semper
ex causis Sed temporalis quoq Rex regem tyrannus
tyrannum et gens gentem deicit atq pessundat An
uero nec prophetam illum querulum audiuis tis
Et congregabit inquit quasi arenam captiuitatem Et
ip̃e de regibus triumphabit et tyrani ridiculi eius

Expanded text:
frustra enim discitur, quod fieri amplius non potest. frustra enim discitur, quod fieri amplius non potest. Ponite vero iam tumentes animos, superbumque et ferox dominandi votum ponite, et, si non prius, saltem post tyrannidem amissam, tyranni esse desinite, et optandi, quod iam assequi non potestis, finem facite; si non iustitie, saltem verecundie hoc prestate, ut mutatis moribus et novo habitu mentis assumpto, amissione divitiarum ditiores facti, quantum fortune detrahitur, tantum animis addidisse videamini. Nunquam ne igitur advertistis, ut non solus ille rex regum et dominus dominantium omnipotens, a quo omnis potestas est in celo et in terra, manum muneribus suis plenam et extendit et retrahit, occultis sepe, iustis semper ex causis, sed temporalis quoque rex regem, tyrannus tyrannum, et gens gentem deicit et pessundat? An vero non Prophetam illum querulum audivistis: “Et congregabit, inquit, quasi arenam captivitatem. Et ipse de regibus triumphabit, et tyranni ridiculi eius
Abbreviated transcription (Latin):
pridem mos iste procrebuit ut qui fecit iniuriã que¬
ratur qui passus est sileat/ Dolor/. Longa tyrannde
spoliatus sum Ratio. Seruerunt tibi quibus forsi-¬
tan te seruire dignius fuit Nunc iniuriam longi et
Iniusti seruicii finem uocas cum iusticie principium
Iniusticie sit finis ut si multorum calamitates popu-¬
lorum unius hominis pauisse licentiain turpe fuit pul-¬
chrum sit pascere desiisse Deq hoc conqueri impu-¬
deucie sit extreme Dolor. Longa tyrannide sum
deiectus Ratio. Oponte si descendisses melius op-¬
timum uero si non ascendisses Nunc qualitercũq des-¬
cendisse bonum omnino quia iustum meliorq coacta
iusticia ꝙͣ uoluntaria iniusticia est. Audite impii ty-¬
rannum apud inferos exclamantem Discite iusticiã
moniti Audite et me apud superos exhortantẽ dis-¬
cite iusticiam uel coacti hec enm tempestina hec
utilisq respuitur Illa tibi admonitio utiq sera est

Expanded text:
pridem mos iste percrebruit, ut qui fecit iniuriam quepridem mos iste percrebruit, ut qui fecit iniuriam queratur, qui passus est sileat. Longa tyrannide spoliatus sum. Servierunt tibi, quibus forsitan te servire dignius fuit; nunc iniuriam longi et iniusti servitii finem vocas, cum iustitie principium iniustitie finis sit, ut si multorum calamitates populorum unius hominis pavisse licentiam turpe fuit, pulchrum sit pascere desiisse, deque hoc conqueri impudentie sit extreme. Longa tyrannide sum deiectus. Sponte descendisses melius optime vero non ascendisses. Nunc qualitercunque descendisse, bonum ideo, quia iustum, meliorque coacta iustitia, quam voluntaria iniustitia est. Audite, impii, tyrannum apud inferos exclamantem: Discite iustitiam moniti. Audite et me apud superos exhortantem: “Discite iustitiam vel coacti”. Hec enim tempestiva, hic utilisque ni respuitur, illa ibi admonitio utique sera est:
Abbreviated transcription (Latin):
yramudem amisi Ratio. Si utile dampnũ
est amisisse regnum quanto est utilius ty¬
randem amisisse Et si enim ut diximus
cum de rege sine filio loquerenuir pene omnia regna ty-¬
ranuides fuerunt Tempore tamen quesierunt robur
et obliuione honimum uelum sibi iusticie texuere Ty¬
ramiidis iniusticia simul ac nouitas odiosa est Dolor.
Tyrauuidem deposui Ratio. Darcinam rerpublice
grauem tibi periculosam Nullo bono utilem/ dampno-¬
sam multis/ omnibus odiosam Dolor. Tyrauuidem
exui Batio. Ne sis nudus indue iusticiam modestiã
optimas quibus comparandis nullo opus est auro sed
sola animi uoluntate uestes paratas bonis omnibus
tyranuis uel incognitas uel inuisas qui margaritis
ac purpura obuoluti humanitate interim ac uirtu¬
te nudi sunt Dolor. Ciues michi tyramudem extor-¬
serunt Ratio. Libertatem sibi debitam receperunt
uitam tibi indebitam reliquerunt hanc tu ciuibus
tuis debes qui tibi preter odium nichil debent Ita
pro graciarum actione querimoniam instituis ut iã

Expanded text:
yrannidem amisi. Si utile damnum est amisisse regnum, quanto est utilius tyrannidem amisisse? Etsi enim, ut dixi, cum de rege sine filio loqueremur, pene omnia regna tyrannides fuerunt, tempore tamen quesierunt robur, et oblivione hominum velum sibi iustitie texuere; tyrannidis iniustitia simul ac novitas odiosa est. Tyrannidem deposui. Sarcinam Reipublice gravem, tibi periculosam, nulli bono utilem, damnosam multis, omnibus odiosam. Tyrannidem exui. Ne sis nudus, indue iustitiam, modestiam, optimas, quibus comparandis, nullo opus est auro, sed sola animi voluntate; vestes paratas bonis omnibus, tyrannis vel incognitas vel invisas, qui margaritis ac purpura obvoluti, humanitate interim ac virtutibus nudi sunt. Cives michi tyrannidem extorserunt. Libertatem sibi debitam receperunt, vitam tibi indebitam reliquerunt: hanc tu civibus tuis debes, qui tibi preter odium nichil debent; ita pro gratiarum actione querimoniam instituis, at iam
Abbreviated transcription (Latin):
ipm et si que sunt cuuium reliquie ad feliciora tem-¬
pora reseruare satage factis piis alias pius non la-¬
mentis est ubi sit ip̃a eciam fuga laudabilis au-¬
disti ut Terentio uarromi cuius culpa ac temerita¬
te pene ruerat imperium Romanum publice ab
hominibus alias omnibus gracie acte sunt ꝙ de re¬
publica non desperasset Quod fecisse collega uir cla¬
rissimus et culpe omnis illius expers uidebatur
Si autem nichil est relinqui at tu saltem cum
Byante bona tua tecum portas ꝙͣuis iuidus nu-¬
ros patrie cadentis egredere Et ad illam patriam
aspira cuius regni non erit finis Quo cum tandẽ
deo te uocante conscenderis nec obsidionẽ metuas
nec riuuam nec eorum aliquid que uris ĩ urbib
metuutur.
Ello uinci metuo Ratio. Pacẽ quere Dolor.

Expanded text:
ipsum et, si que sunt, civium reliquie, ad feliciora temipsum et, si que sunt, civium reliquie, ad feliciora tempora reservare satage, factis prius, non lamentis. Opus est ubi sit etiam ipsa fuga laudabilis audisti ut Terentio Varroni, cuius culpa ac temeritate pene ruerat imperium Romanum, publice ab omnibus gratie acte sunt, quod de Republica non desperasset; quod fecisse collega eius, vir clarissimus, et culpe omni illius expers, videbatur si aliud nil est reliqui. At tu saltem cum Biante bona tua tecum portans, quamvis nudus muros patrie tue cadentis egredere, et illam patriam aspira, cuius regni non erit finis. Quo cum tandem, Deo te vocante, conscenderis, non obsidionem metuas, nec ruinam, nec eorum aliquid que vestris in urbibus metuuntur. ello vinci metuo. Pacem que
Abbreviated transcription (Latin):
nichilum redigentur Tu ruisse tuam patriam aut
miraris aut quereris Sunt quod paulo ante dice-¬
bam ut hominibus sic urbibus mortes sue Non tam
crebre ille quidem ꝙ et pauciores urbes et diuturni-¬
oris eui sunt morti tamen obnoxie Non sunt enim¬
soli hommes sed preter ammnos humana cuncta mor¬
talia Dolor Patria mea ruit Ratio Resurget forsi¬
tan Nam et alique surrexerunt et quibusdam ceci-¬
disse materia fuit felicius resurgendi Nempe ho-¬
die Saguntum et mediolanum fedibus suis stant
At mediolano proxima Laudum pompen ultima
ut ayunt mutuauit locum iisdem barbaricis ma-¬
nibus et sub idem tempus euersa Similiter et Iero-¬
solyma et carthago Spera ergo et spes cecidit Et de
patria actum reris Caue tu succubuisse fortune peior
est ergo anmorum deiectio ꝙͣ murorum Uirilis
non feminea uirum decet pietas ꝙͣuis doleas pa-¬
triam cecidisse noli tamen simul occumbere quãdo
tua iam ruyna nil Rei publice collatura est qñ te

Expanded text:
nichilum redigentur: tu ruisse tuam patriam aut nichilum redigentur: tu ruisse tuam patriam aut miraris, aut quereris? Sunt, quod paulo ante dicebam, ut hominibus, sic urbibus mortes sue, non tam crebre ille quidem, quod et pauciores urbes et diuturnioris evi sunt, morti tamen obnoxie; non sunt enimsoli homines, sed preter animos, humana cuncta mortalia. Patria ruit. Resurget forsitan. Nam et alique surrexerunt, et quibusdam cecidisse materia fuit felicius resurgendi: nempe hodie Saguntum et Mediolanum sedibus suis stant, at Mediolano proxima, laudum Pompeii ultima, ut aiunt, mutavit locum iisdem barbaricis manibus, et sub idem tempus eversa. Similiter et Hierosolyma et Carthago. Spera ergo. Si spes cecidit, et de patria actum reris, cave tu succubuisse fortune. Peior est enim animorum deiectio quam murorum. Virilis, non feminea, virum decet pietas: quamvis doleas patriam cecidisse, noli tamen simul occumbere, quando tua nil iam ruina Reipublice collatura est. Quin te
Abbreviated transcription (Latin):
uidꝙ euersa funditus est patria Ratio.
An non fortuas quoruindam ex his quas
paulo ante nominabam et similes aliaꝵ
iniumerabiliũm audiuisti Tyrum et Thebas et per-¬
sepolym persici regni caput euertit alexauder ma¬
cedo Quid mireris ad suggestum scorti uniꝯ magne
urbis tenuis fortuna Troyam euertit agamenon
Saguntum hanybal carthaginem atq Numanciam
affricanus minor/ Iherosolymam Tytus aliasq alii
Romam nullus in totum diruit sed senectus at-¬
trint ciuilibus adducta alias adiuta discordiis
Et quid refert quis euerterit quam constat euersã
Ruine mediolanensis recencior fama est sub frede-¬
rico imperatore barbaro et inmani Quid tu ergo
tuam patriam rebaris exemptam miserio fortune
cui ol urbes maxime atqz miseria subessent An usqz
adeo te fefellit amor ut urbem tuam quan tu ubi
natus esses tibi illam fingeres immortalem Cum
sit mundus ip̃e mortalis celum ruet ac terra mon-¬
tes et maria mouebiuitur et creata de nichilo in

Expanded text:
uod eversa funditus est patria? An non fortunas quarundam, ex his quas paulo ante nominabam, et similes aliarum innumerabilium audivisti? Tyrum et Thebas et Persepolim, Persici regni caput, evertit Alexander Macedo, quod mireris, ad suggestum scorti unius. Magne urbis tenuis fortuna est: Troiam evertit Agamemnon, Saguntum Hannibal, Carthaginem atque Numantiam Africanus minor, Hierosolymam Titus, aliasque alii. Romam nullus in totum diruit; sed senectus attrivit, civilibus adiuta discordiis. Et quid refert quis everterit, quam constet eversam? Ruine Mediolanensis recentior fama est, sub Federico imperatore barbaro et immani. Quid tu ergo? Tuam patriam rebaris exemptam imperio fortune, cui urbes maxime atque imperia subessent? An usque adeo te fefellit amor, ut urbem unam, quod tu ibi natus esses, fingeres immortalem, cum sit mundus ipse mortalis? Celum ruet ac terra, montes et maria movebuntur, et creata de nichilo in
Abbreviated transcription (Latin):
tantam fuisse didicimus ut de Iulio cesare lectum sit
ꝙ pontificatum maximum peciit non sine profusis¬
sima largitione in qua reputans magnitudinẽ eris
aliem cum mane ad comicia destenderet predixisse
matri osculanti fertur domumse nisi pontificem nõ
reuersurum Nec fefellit pontifex est reuersus
Liquet autem quo impetu ilico ambierit quo non
impetrato uel moriendum sibi certe uel exulandum
esse decreuisset Hoc illi autẽ utrũq licuerit au
a prima etate propositum sit regere alias regnare
ita ut iniuriam suam putet si qua est hac orbe po-¬
testas altera ꝙͣ cesar si tellus ulla duorum est
At xpĩano homini cui propositum sit seruire do-¬
miniq sui iugum ferre pontificatum quomodo
liceat ambire non uideo non modo largitione pro¬
fusissima Sed quod non multo minus est turpe
blandiciis atq mendaciis indignis uiro artibus
sed cõibus adeo ut hec fere iam puica sit in altũ

Expanded text:
tantam fuisse didicimus, ut de Iulio Cesare lectum sit tantam fuisse didicimus, ut de Iulio Cesare lectum sit quod pontificatum maximum petiit non sine profusissima largitione, in qua reputans magnitudinem eris alieni, cum mane ad comitia descenderet, predixisse matri osculanti fertur domum se nisi pontificem non reversurum; nec fefellit: pontifex est reversus. Liquet autem quo impetu illud ambierit, quo non impetrato vel moriendum sibi, certe vel exulandum esse decrevisset. Hoc illi autem utrunque licuerit, cui a prima etate propositum sit regnare, ita ut iniuriam suam putet, si qua est orbe potestas altera quam Cesar, si tellus ulla duorum est: at christiano homini cui propositum sit servire dominique sui iugum ferre, pontificatum quomodo liceat ambire non video, non modo largitione profusissima sed, quod non multo minus est turpe, blanditiis atque mendaciis, indignis viro artibus, sed communibus adeo, ut hec fere iam unica sit in altum
Abbreviated transcription (Latin):
pero precipitium ac ruina est Ideoq penus ille
dux moriens qui dixisse fertur fas ad alta leua/¬
tis est ruere Non improprie ait ut iniustus¬
Gaudium. Sumini pontificatus arcem rego¬
Ratio. Solebant primi ex hoc statu ad martiriũ
peti Nunc ad delicias uocari credunt Ideoq cer/¬
tatim hic locus appetitur Et huc ommiũ turme¬
alias ferme mortalium uota suspirant Quis
autem uel Romanum pel quenicũq pontificatum
aliam cupit ob causam nisi quo potentior ac ditior
sit contra iusticie preceptum preesse querit: non
prodesse Quodq sacrilegum pudendumq uel dic-¬
tu est Magnis sepe numieribus quin et pactis et
sponsionibus spes emitur sacerdocii pinguioris
Ouorago morum pessima ad quod olim consueue-¬
rant et deberent cogi homines inde nũc Retrahi
non possunt Et tam preceps feruet ambitio ut nõ um̃¬
ams pudor ac modestia uideatur sed error et pern¬
catia paganorum que in huiuscemodi petitionbus

Expanded text:
vero precipitium ac ruina est ideoque Penus ille vero precipitium ac ruina est ideoque Penus ille dux moriens, qui dixisse fertur: “Finis ad alta levatis est ruere” non improprie ait, ut iniustus. Summi pontificatus arcem rego. Solebant primi ex hoc statu ad martyrium peti; nunc ad delitias vocari credunt ideoque certatim hic locus appetitur et huc omnium ferme mortalium vota suspirant. Quis autem vel Romanum vel quemcunque pontificatum aliam cupit ob causam, nisi quo potentior ac ditior sit? Contra iustitie preceptum preesse queritur, non prodesse quodque sacrilegum pudendumque vel dictu est, magnis sepe muneribus, quin et pactis et sponsionibus spes emitur sacerdotii pinguioris. O vertigo morum pessima! Ad quod olim consueverant, et deberent, cogi homines, inde nunc retrahi non possunt et tam preceps fervet ambitio, ut non christianus pudor ac modestia videatur, sed ardor et pervicacia paganorum, quam in huiusmodi petitionibus
Abbreviated transcription (Latin):
rint Nam ut paucis expediam Summus pon-¬
tificatus si rite geritur suuimus est honor sumũq
onus summia seruitus suminus labor At si male
summum anme periculum summum malũ sũma
miseria summius pudor anceps omni parte nego-¬
tium Gaudium. Sumini pontificatus sedem
teneo Ratio. Non tenebis diu breurs est hominũ
pita regum breuior pontificumq breuissima Eo¬
ꝙ propter alias preter pondus pastantium cura/¬
rum etas ip̃a pontificis Romam tempus angus-¬
tat que ad hoc culmen nisi admodum fessa uixper¬
uenit Gaudiũ. Suimmi pontificatus in uertice
sedeo Ratio. Quo sublimior sedes eo grauior casus
uix ex alto sine periculo aut labore destenditur Cu-¬
ra ut destendas sobrie ne in illo grege reperiaris
De quo dictum est Tollimur in altum ut lapsu
grauiore ruant Ex omni quidem mortali fasti-¬
gio destendendum nemo dubitat Sed hoc interest
ꝙ iustorum ac sapientum descensus Reliquorum

Expanded text:
rint: nam, ut paucis expediam, summus ponrint: nam, ut paucis expediam, summus pontificatus, si rite geritur, summus est honor, summum onus, summa servitus, summus labor; at si male, summum anime periculum, summum malum, summa miseria, summus pudor: anceps ex omni parte negotium! Summi pontificatus sedem teneo. Non tenebis diu: brevis est hominum vita, regum brevior, pontificum brevissima, eo quod preter pondus vastatricium curarum, etas ipsa pontificis Romani tempus angustat, que ad hoc culmen nisi admodum fessa vix pervenit. Summi pontificatus in vertice sedeo. Quo sublimior sedes, eo gravior casus; vix ex alto sine periculo aut labore descenditur. Cura ut descendas sobrie, ne in illo grege reperiaris de quo dictum est: “Tolluntur in altum ut lapsu graviore ruant”. Ex omni quidem mortali fastigio descendendum nemo dubitat; sed hoc interest, quod iustorum ac sapientum descensus, reliquorum
Abbreviated transcription (Latin):
qui tibi serico terram sternant auro mueos frenẽt
equos qui uina dapesq instruant ac prelambant¬
mauditum obsequii genus Ex diuerso erunt qui
omissis rebus propriis in te figant oculor te no-¬
tent de te iudicent Et ꝙͣ iuste deus uiderit qui
deniq mores tuos arguant uerba distorqueant
famam lacerent uitam carpant quodq usꝙͣ mali
erit quasi e fonte unico malorum ex te prodiisse
dicent populi discordiarum scelerumq omniu
rnus tu causa uocaberis Quomodo inquiẽt sam̃
erit ecc̃e corpus cum egrum ac languidũ sit caput
Est ne oro te tanti uel aureun poculum uel cubile
purpureum uel genimatus uertex ut quietis ac
fame precio queri uelit/ Gaudium. In summum
pontificem sum electus Ratio. Uersa ut libet¬
hac in re tam expedita hodie quod est totum uel
Iane pel durum est ut non immerito quidam
sumuni pontifices tedio rerum uicti non suppliciũ
aliud ꝙͣ felicitatem illam hostibus suis optaue¬

Expanded text:
qui tibi serico terram sternant, auro niveos frenent qui tibi serico terram sternant, auro niveos frenent equos, qui vina dapesque instruant ac prelambantinauditum obsequii genus; ex diverso erunt qui omissis propriis rebus in te figant oculos, te notent, de te iudicent et quam iuste Deus viderit, qui denique mores tuos arguant, verba distorqueant, famam lacerent, vitam carpant, quicquid usquam mali erit, quasi e fonte unico malorum, ex te prodiisse dicent: populi discordiarum scelerumque omnium unus tu causa vocaberis. “Quomodo” inquient “sanum erit ecclesie corpus, cum egrum ac languidum sit caput?” Estne, oro te, tanti vel aureum poculum vel cubile purpureum vel gemmatus vertex, ut quietis et fame pretio queri velit? In summum pontificem sum electus. Versa ut libet: in re tam expetita hodie, quod est totum vel inane vel durum est, ut non immerito quidam summi pontifices, tedio rerum victi, non supplicium aliud quam felicitatem illam hostibus suis optave
Abbreviated transcription (Latin):
animos cogens ubi male sibi futurum sciunt Gaud̃.
Ad pontificatum astendi Ratio. Quo tramite ui¬
deris duplex est enim uia utraq ad laborẽ Altera
uero eciam ad miseriam ducit Quacũq perrexe/¬
ris uel te miserum uel ut optime cesserit ex libero
seruum scito sic qui ascendisse diceris descendisti
unus iam illorum quibus alias qui canitur prophe-¬
ticum illud qui descendunt in mare nauibus faci-¬
entes operationem in aquis multis qui ascendunt
usq ad celos et descendunt usq ad abyssos quorum
anma in eis tabescente propter negociorum mul-¬
tiplitium procellam turbati sunt et moti sũt sicut
ebrius et omnis sapientia eorum deuorata es¬
Gaudium. Suminum solium pontificatus asten¬
di Ratio. Quo mare altius et uenti plures et peri-¬
culosior tempestas Gaudium. Romanus pontifex
factus sum Ratio. Quo maior urbibus roma est
Eo maior te laborum moles manet Erunt qui
te colant qui adorent qui obsideant ac circunstent

Expanded text:
animos cogens ubi male sibi futurum sciunt! animos cogens ubi male sibi futurum sciunt! Ad pontificium ascendi. Quo tramite videris; duplex est enim via: utraque ad laborem, altera vero etiam ad miseriam ducit. Quacunque perrexeris, vel te miserum vel, ut optime cesserit, ex libero servum scito. Sic qui ascendisse diceris, descendisti, unus iam illorum quibus canitur propheticum illud: “Qui descendunt in mare navibus, facientes operationem in aquis multis”, qui “ascendunt usque ad celos et descendunt usque ad abyssos”, quorum anima in eis tabescente propter negotiorum multiplicium procellam “turbati sunt et moti sunt sicut ebrius et omnis sapientia eorum devorata est”. Summi solium pontificatus ascendi. Quo mare altius, et venti plures et periculosior tempestas. Romanus pontifex factus sum. Quo maior urbibus Roma est, eo maior te laborum moles manet. Erunt qui te colant, qui adorent, qui obsideant ac circumstent,
Abbreviated transcription (Latin):
ad colligendas uires quibus fortius te feriret Gaud̾.
Inducias habeo Ratio. Cognate iuduciis insidie
sunt multa per insidias hostiliter fieri uides plura
eciam facta legis Ut inl aliud belli consilia licentiꝰ
agitantur liberius contrahuntur auxilia quosdam
bello inuictos inducie confecere Gau
michi cum hostibus inducie Ratio. Ignauũ tempꝰ
nec pace letum nec bellis excercitum Sed dubiis
uiciis utrumq pulsum fluctibus ubi et tumor
pati obstat. et timor bello Nescio an sit grauius pen-¬
dere ꝙͣ ruere Respirandi tempus optare fatigati
est Ne Miseri autem et iusam est nec pacem pati
posse nec bellu.
D pontificatum ueii Ratio. E tempes-¬
tate in portum fugi solet Tu e portu in
tempestatem sponte fugis Tua auten¬
tium sum adeptus Ratio. Parum ne difficilis pa-¬
rum grauis unius anime tibi cura uidebatur Nisi
omnium curas in te unum atq omiiũ sarcinas
transtulisses fortes humeri an fortis ambitio. Eo

Expanded text:
ad colligendas vires, quibus fortius te feriret. ad colligendas vires, quibus fortius te feriret. Indutias habeo. Cognate indutiis insidie sunt, multa per insidias hostiliter fieri vides, plura etiam facta legis: ut nil aliud, belli consilia licentius agitantur, liberius contrahuntur auxilia; quosdam bello invictos indutie confecere. Sunt michi cum hostibus indutie. Ignavum tempus, nec pace letum nec bellis exercitum, sed dubiis inter utrunque pulsum fluctibus, ubi et tumor paci obstat et timor bello! Nescio an sit gravius pendere quam ruere; respirandi tempus optare fatigati est, miseri autem et insani est nec pacem pati posse nec bellum. 107 pontificatum veni. E tempestate in portum fugi solet; tu e portu in tempestatem sponte fugis tuaium sum adeptus. Parumne difficilis, parum gravis unius anime tibi cura videbatur, nisi omnium curas in te unum atque omnium sarcinas transtulisses? Fortes humeri an fortis ambitio, eo
Abbreviated transcription (Latin):
uria incubuit uictumq ulciscitur urbem Est ne au-¬
tem oro te ulla pax tanti ut non odiosa sit uiris egre-¬
giis comitante luxuria Certe altius cogitanti po¬
sitis licet armis pax uideri nequit ubi bello domes-¬
tico uiciorum insidiosissimo et carente iudiciis op¬
pugnantur animi Boni mores in exilium pellunt᷑.
uoluptates imprimant pirtus opprimitur Gaud̃.
Pax firma est Ratio. Et pacis comites licentia
ac libido et ut dixi discrimina nec pauciora nec
minora ꝙͣ belli Illa enim corporibus hec animis
pestem ferunt Sepe eciam corporibus Itaq młtis
lorica felicior ꝙ toga campusq securior ꝙͣ thalamꝰ
tuba ꝙͣ tybie sol ꝙͣ umbre Sunt quibus nil tuciꝰ
bello sit quod iulyum cesarem predicantem de se
suisq militibus audisti Pacem uero si sine uicis
ueniret et celeste munus et secundum nulli fateor¬
alias facere Raro autem sine uiciis uenit Gaud̃.
Sed feci inducias Ratio. Dedisti hosti spacium

Expanded text:
uria incubuit victumque ulciscitur orbem. Estne auuria incubuit victumque ulciscitur orbem. Estne autem, oro te, ulla pax tanti, ut odiosa sit viris egregiis comitante luxuria? Certe altius cogitanti, depositis licet armis, pax videri nequit ubi bello domestico vitiorum insidiosissimo et carente indutiis oppugnantur animi, boni mores in exilium pelluntur, voluptates imperant, virtus opprimitur. Pax firma est. Et pacis comites, licentia ac libido et, ut dixi, discrimina nec pauciora nec minora quam belli. Illa enim corporibus, hec animis pestem ferunt, sepe etiam corporibus: itaque multis lorica felicior quam toga campusque securior quam thalamus, tuba quam tibie, sol quam umbra. Sunt quibus nil tutius bello sit, quod Iulium Cesarem predicantem de se suisque militibus audisti; pacem vero, si sine vitiis veniret, et celeste munus et secundum nulli bonum fateor; raro autem sine vitiis venit. Sed feci indutias. Dedisti hosti spatium
Abbreviated transcription (Latin):
Rei et si multa milia hominum in testimonium trahi
possint Tamen habunde suffecerint testes duo uylla
et maryus quorum primum ut de illo scribitur neq
laudare neq uituperare quisꝙ̃ satis digne potest quia
dum querit uictorias Scipionem se populo Romano
dun excercet seuiciam hanybalem representauit De-¬
cundus uero uir fuit ut de illo itidem scriptum est
Cuius si exammnentur cum uirtutibus uicia haud
facile sit dictu utrum bello melior an pace perniciossor
fuerit adeo quam rem publicam armatus seruauit
eam primo togatus omni genere fraudis postremo
armis hostiliter euertit Gaudium. Pacem patrie
partam letor Ratio. Quid si pax interdum quod
in hominem optimum est extinguit nutritq quod pes-¬
simum Notum est illud Satyrici qui de causis prisce
illius Romane uirtutis multa dixisset inter quas est
et proximus urbi hanybal ad extremum intulit
Nunc patimur longe pacis mala seuior armis lux¬

Expanded text:
rei, etsi multa milia hominum in testimonium trahi rei, etsi multa milia hominum in testimonium trahi possunt, tamen abunde suffecerint testes duo, Silla et Marius. Quorum primum, ut de illo scribitur, neque laudare neque vituperare quisquam satis digne potest, quia, dum querit victorias, Scipionem se populi Romani, dum exercet sevitiam, Hannibalem representavit. Secundus vero vir fuit, ut de illo itidem scriptum est, cuius si examinentur cum virtutibus vitia, haud facile sit dictu utrum bello melior an pace perniciosior fuerit, adeo quam rempublicam armatus servavit, eam primo togatus omni genere fraudis, postremo armis hostiliter evertit. Pacem patrie partam letor. Quid si pax interdum quod in homine optimum est extinguit nutritque quod est pessimum? Notum est illud satyrici qui, cum de causis prisce illius Romane virtutis multa dixisset, inter quas est et proximus urbi Hannibal, ad extremum intulit: Nunc patimur longe pacis mala: sevior armis lux
Abbreviated transcription (Latin):
nantium Gaudium. Pax quesita est Ratio. Sed
amissa cautio et disciplina militaris fida urbium tu-¬
tela quesita aut lenta seguities et semper periculosa
securitas Cum in multis nempe sit melior bello pax
In hoc uero bellum melius quod cautius atq experien¬
tius Nunꝙͣ Romana uirtus abiisset si bellum car-¬
thagiuense mansisset/ Pax punyca Romane urbis
excidium fuit urbibusq aliis documentum sempiter-¬
num Non semper populis atq imperiis optimã pacẽ
esse Idq alias quod uir optimus nasica male non
sibi creditum iurabit et uera loquutum docti oẽs
deste utere bello quolibet et fuuestior pax superba et
negligens Sepe armati inter gladios tuti mox to-¬
gati ingladios inciderunt Et seris uotis optauerũt
bellum Quid Ruinam morum atq humanitatis in-¬
teritum loquar Quot iam bello uiri optini euasere
quasi cum armis omnem penitus exuti uirtutem
mox cum toga uicia omnia induissent Sic interior
habitus cum exteriore nutatus est Cuius quidem

Expanded text:
nantium. Pax quesita est. Sed amissa est cautio et disciplina militaris, fida urbium tutela, quesita autem lenta segnities et semper periculosa securitas: cum in multis nempe sit melior bello pax, in hoc uno bellum melius, quod cautius atque experientius. Nunquam Romana virtus abiisset, si bellum Carthaginense mansisset. Pax Punica Romane urbis excidium fuit urbibusque aliis documentum sempiternum non semper populis atque imperiis optimam pacem esse idque vir optimus Nasica male non sibi creditum iurabit et vera locutum docti omnes deste utere: bello quolibet funestior pax superba et negligens; sepe armati inter gladios tuti, mox togati in gladios inciderunt, et seris votis optavere bellum. Quid ruinam morum atque ipsius humanitatis interitum loquar? Quot iam bello viri optimi pace pessimi evasere, quasi cum armis omnem penitus exuti virtutem, mox cum toga vitia omnia induissent: sic interior habitus cum exteriore mutatus est, cuius quidem
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitudo est laborq formam adice metus fit quẽ
nisi morte aut senectute non fugias Nupciis nãq
alterius in domũ metum tranfferes nõ extingues¬
Gaudium. Preclara natorum forma glorior et
exultor Ratio. Gloriari et letari forma sua iuuenes
panum utiq sed uulgare est gaudere autẽ senem
forma iuuenũ suorũ quam uanitate plenam ny
desipiat obiectamq periculis uidet Stultum
prorsus et insanie proximum Gaudiũ. Celestis
filni forma est Ratio. Legisti reor yliadis homerice
librum quartum et uigesimum ibi pryamus de hectore
suo loquens Non inquit apparebat uiri mortalis filius
sed dei Dixit hoc ille sed achilles ei osteudit hominis
illum mortalis filium esse non dei Et tui nunc filii
celestis forma quam memoras memento eripi fede¬
rariq potest Et dum durat quanti precii sit extima-¬
tis prompta es Hos errores tamen et has nugas
paternus amor ĩmodicus et recti iudicii hostis parit¬

Expanded text:
sollicitudo est laborque; formam adice, metus fit quem sollicitudo est laborque; formam adice, metus fit quem nisi morte aut senectute non fugias: nuptiis nanque alterius in domum metum transferes, non extingues. Preclara natorum forma glorior et exulto. Gloriari et letari forma sua iuvenes inane utique sed vulgare est; gaudere autem senem forma iuvenum suorum, quam vanitate plenam, ni desipiat, obiectamque periculis videt, stultum prorsus et insanie proximum. Celestis filii forma est. Legisti, reor, Iliadis Homerice librum quartum et vigesimum, ubi Priamus de Hectore suo loquens “non” inquit “apparebat viri mortalis filius, sed dei”. Dixit hoc ille, sed Achilles ei ostendit hominis illum mortalis filium esse, non dei; et tui nunc filii celestis forma quam memoras momento eripi fedarique potest et, dum durat, quanti pretii sit extimatio prompta est. Hos errores tamen et has nugas paternus amor immodicus et recti iudicii hostis parit
Abbreviated transcription (Latin):
claudius tantus legifer Romanus libidine uictus
famã in rostris pitam in uinculis fuuisset Deniq
si formose minꝯ ĩmunerabiles alias fuissent non
tot rapte aut decepte in tot probra tantasq aĩe
Ruinas ex arce pudicicie cecidissent Quere effectꝰ
forme bonos quos inueneris Renuncia aut cum cõ-¬
trariis comparentur Gaudium. Formosissimus
filius est michi Ratio. forma hec messalyne cuius¬
piam cum libidinem excitauerint eligere utrũ uis
aut neget et amantis imperio occumbendum Aut
amuiat et claudii gladio pereundum erit Castitate
igitur morte adulterio aut nichil preter exiguam
leti morulam quesierit Et hoc sibi inclita et excellẽs
forma contulerit In hoc ergo ut in Reliquis me-¬
diocritas bona Si extremorũ alterũ eligendũ esset
forma gratior sed gibbus est tucior Gaudium.
Est michi nata pulcherrima Ratio. Circũspice
insidias uini caueto iasonem putas aut theseum
aut paridem unũ esse mille sunt filiam habere

Expanded text:
Claudius tantus legifer Romanus libidine victus Claudius tantus legifer Romanus libidine victus famam in rostris, vitam in vinculis finivisset. Denique si formose minus innumerabiles alie fuissent, non tot rapte aut decepte in tot probra tantasque anime ruinas ex arce pudicitie cecidissent. Quere effectus forme bonos: quos inveneris renuntia, ut cum contrariis comparentur. Formosissimus filius est michi. Forma hec Messaline cuiuspiam cum libidinem excitarit, elige utrum vis: aut neget et amantis imperio occubendum, aut annuat et Claudii gladio pereundum erit. Castitate igitur mortem, adulterio autem nichil nisi exiguam leti morulam quesierit et hoc sibi illa inclita et excellens forma contulerit. In hoc ergo, ut in reliquis, mediocritas bona; si extremorum alterum eligendum esset, forma gratior, sed gibbus est tutior. Est michi nata pulcherrima. Circumspice insidias, vim caveto. Iasonem putas aut Theseum aut Paridem unum esse? Mille sunt. Filiam habere
Abbreviated transcription (Latin):
memoriam refer Forma multos temptauit ac tẽp¬
tandos prebuit multos alias quosdam strauit Et
uel in crimen impulit uel in mortem fuit apud
hebreos exemplum temptationis acerrime iozeph
sed discrimen prouidentia celestis in glãm uertit
Apud grayos ypolitus atq bellorophon apud uos
spurymia ne temptaretur propriis se manibus de¬
formauit Non apud primos pirgo thainar Non apᵈ
secuidos graya penolope Non apud tercios Romana
lucretia tuta fuit Non apud ommes plurime uel
temptate passim uel oppresse hni forme labilis et
caduce fructus qui persepe non opulentas tantum
domos sed ingentes urbes et magnas nõnũꝙ in
pena euerterunt Note sunt historie Certe nisi forma¬
adeo esset helenã Troya mansisset incolumis Nisi tam
formosa lucretia Romanũ regnũ non tam uelociter cor¬
russet Nisi tam pulchra uirginia nec tam cito decẽ¬
uirale alias uitale illud imperiũ defecisset Nec appiq

Expanded text:
memoriam refer. Forma multos tentavit ac tenmemoriam refer. Forma multos tentavit ac tentandos prebuit, quosdam stravit, vel in crimen impulit vel in mortem. Fuit apud Hebreos exemplum tentationis acerrime Ioseph — sed discrimen providentia celestis in gloriam vertit —, apud Graios Hyppolitus et Bellerophon; apud vos Spurina ne tentaretur propriis se manibus deformavit. Non apud primos virgo Thamar, non apud secundos Graia Penelope, non apud tertios Romana Lucretia tuta fuit, non apud omnes plurime vel tentate passim vel oppresse. Hi sunt forme labilis et caduce fructus, qui persepe non opulentas tantum domos, sed ingentes urbes et magna nonnunquam imperia everterunt. Note sunt historie; certe nisi formadeo esset Helena, Troia mansisset; nisi tam formosa Lucretia Romanum regnum non tam velociter corruisset; nisi tam pulchra Virginia, nec tam cito decemvirale illud imperium defecisset nec Appius
Abbreviated transcription (Latin):
facturus intelligis Saudium forma filioꝵ mag¬
na est Ratio. Nagnum maribus discrimen fem̃isꝙ
permapimum Iam primum pulchritudo et castitas
Raro cohabitant Nam nec uolunt uixq si uelint liceat
Cum humana omnia tamen in primis pudicicia ho-¬
die male tuta est Presertim ubi forme egregie iuucta
Sunt quibus inuidetur sed intra suos fines sese tenẽt
Inuidia dolet irascitur nichil ultra quidã illesi in fi-¬
nem inter multorum odia senuere Quidã ꝓpetua
et ad ultimũ incontussa uiguere tyrannide Quot¬
si assidue placato mari naute Quot per siluas saluis
mercibus pretereunt mercatores nec pyrata illis
nec hiis predo obuius quam tu informosam intemp¬
tatam dabis Casta licet obsidebitur oppugnabit᷑.
quis animus muliebris corruptoribus tot resistet
admouentur muris scale blandiciarum machineq
nunerum et latentes sub terram fraudiũ cunyculi
Si hiis artibus non proficitur manu improbra uis
affertur Siquidem queris famosissimos raptus ad

Expanded text:
facturus intelligis. Forma filiorum magna est. Magnum maribus discrimen feminisque permaximum! Iam primum pulchritudo et castitas raro cohabitant; nam nec volunt vixque si velint liceat: cum humana omnia, tum in primis pudicitia hodie male tuta est, presertim ubi forme egregie iuncta est. Sunt quibus invidetur, sed intra suos fines sese tenet invidia: dolet, irascitur, nichil ultra. Quidam illesi inter multorum odia senuere, quidam perpetua et ad ultimum inconcussa viguere tyrannide. Quot assidue placato mari naute, quot per silvas salvis mercibus pretereunt mercatores, nec pyrata illis nec his predo obvius: quam tu formosam intemptatam dabis? Casta licet, obsidebitur, oppugnabitur: quis animus muliebribus corruptoribus tot resistet? Admoventur muris scale blanditiarum machineque munerum et latentes sub terra fraudum cuniculi. Si his artibus non proficitur, manu improba vis affertur; si fidem queris, famosissimos raptus ad
Abbreviated transcription (Latin):
Gaudium. At liberalium sum professor arciũ¬
Ratio. Sepe eciam plus habet illa res audacie
ꝙ doctrine ad unamquãq arcium breuis est uita
unius tu sufficis omnibus Una ars uni ingenio
satis est Ut ad suuinuam estuando et hanelando
perueniat multas degustasse quantum cepti ne-¬
cessitas expostit idq ip̃m noste ꝙͣ professum esse
modestius Addam quod doctissimis in eouisũ est
Unam ipãm ex omm parte cognoscere nulli ecia
illustrium contigisse De sola nempe Rethorica notũ
illud senece Magna inquit et uaria res est eloquẽcia
nec adhuc ulli sic indulsit ut tota contingeret
Datis felix est qui in aliquam eius partẽ receptꝰ
est Id sane quibus uiris et quantis testibus uerũ
probet audisti Quod cum ita sit quid agunt Et
quid audent aut cogitant agnima professorum
pene iam uulgus equancia tam ruditate ꝙͣ nuͣo
que non una quidem parte sed nec una arte contẽ
ta ex quo omnes inuadunt O fiducia ingens sed

Expanded text:
. Liberalium sum professor artiu. Liberalium sum professor artium. Sepe etiam plus habet ea res audacie quam doctrine; ad unamquanque artium brevis est vita: unus tu sufficis omnibus! Una ars uni ingenio satis est, ut ad summum estuando et anhelando perveniat: multas degustasse quantum cepti necessitas exposcit idque ipsum nosse quam professum esse modestius; addam quod doctissimis visum est, unam ipsam omni ex parte cognoscere nulli etiam illustrium contigisse. De sola nempe rethorica notum illud Senece: “Magna” inquit “et varia res est eloquentia nec adhuc ulli sic indulsit, ut tota contigeret. Satis felix est qui in aliquam eius partem receptus est”. Id sane quibus viris et quantis testibus verum probet audisti: quod cum ita sit, quid agant et quid audeant cogitent agmina professorum, pene iam vulgus equantia, tam ruditate quam numero, que non una quidem parte contenta, ex equo omnes invadunt. O fiducia ingens, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quos melius latuisses quid aliud ꝙͣ te morsibus
obiecit inuidie pace belloq multis insignia no-¬
cuere Gaudiũ. Artem oratoriã sum professus¬
Ratio. Ylirum audio ea nempe in dissuetudi-¬
nem abiisse iam pridem uisa erat ut que ĩmensis
ac innumerabilibus rebus constat Unde fit ut
oratores ip̃is eciam patibus rariores semper
fuerint proinde fuere qui dicerent Oratoris
proprium de omni re copiose oruateq posse dicere
ꝙͣuis ea sentencia uelud arrogantissima sit reiecta
Quantis sane de rebus et si e non de ommibus
dicere habeat orator adhibita in singulis artifi-¬
ciosa et dulci quadam eloquentia que per seipãz
magua res est equa si lance libraueris obstupes-¬
ces Teq fortasse professionis tenerarie penitebit
ut caueas ne dun scire uel infinita uel omnia
uis uideri nichil scire uidearis Et quod sepe
accidit sub sciencie professione multiplicis igno-¬
rancia delitescens necessario in apertum exeat¬

Expanded text:
quos melius latuisses; quid aliud, quam te morsibus quos melius latuisses; quid aliud, quam te morsibus obiecit invidie? Pace belloque multis insignia nocuere. Artem oratoriam sum professus. Mirum audio. Ea nempe in desuetudinem abiisse iam pridem visa erat, ut que immensis et innumerabilibus rebus constat; unde fit ut oratores ipsis etiam vatibus rariores semper fuerint. Proinde fuere qui dicerent oratoris proprium de omni re copiose ornateque posse dicere; quamvis ea sententia velut arrogantissima sit reiecta, quantis sane de rebus, etsi non de omnibus, dicere habeat orator, adhibita in singulis artificiosa et dulci quadam eloquentia, que per seipsam magna res est! Equa si lance libraveris, obstupesces teque fortasse professionis temerarie penitebit, ut caveas ne, dum scire vel infinita vel omnia vis videri, nichil scire videaris et, quod sepe accidit, sub scientie professione multiplicis ignorantia delitescens necessario in apertum exeat
Abbreviated transcription (Latin):
Sepe nullum bonis clarum malis mercibus ał.¬
mentibus signum fuit Gaudiũ. Quid ꝙ poe¬
tica laurea comam construxi Ratio. Suꝑior
unus est labor uerum querere sed hic duplex que¬
rere et ornare atq ad aurium oblectationem fing̾e̾
magna res ardua difficilis eo ꝙ rarissima ueri
nempe poete utq operam dant Communes ꝟo
primum negligunt contenti faleris Gaudiũ.
Rerum al. Perum lauree partum decus
Quesitum unde rem publicam reniq familiarem
uni post habeas cure quesitum iter ad inopiam
incedenti ultro prodiga tibi opes conuehat fortũã
quesitum unde aliis insolens aliis amens uideare¬
Gaudiũ. Michupi lauream decerpsi Ratio
Direntissima arbor si decerpitur confestim insi
ingeno uberi iugiq stũdio rigetur aruit Gaudiũ.
Parta michi laurea Ratio. Partus labor par/¬
tus liuor seu illa studiorum seil armoꝵ merces
est Tener ille ramulus animo tuo nichil omĩno
signum uertici prebuit mane Ostendensq te młtis

Expanded text:
sepe nullum bonis, clarum malis mercsepe nullum bonis, clarum malis mercibus signum fuit. Quid quod poetica laurea comam strinxi? Superior unus est labor, verum querere; sed hic duplex, querere et ornare atque ad aurium oblectationem fingere: magna res est, ardua, difficilis eoque rarissima. Veri nempe poete utrique operam dant, communes vero primum negligunt contenti phaleris. Rarum laure partum decus. Quesitum unde rempublicam remque familiarem uni posthabeas cure; quesitum iter ad inopiam, ni sedenti ultro prodiga tibi opes convehat fortuna; quesitum unde aliis amens, aliis insolens videare. Michi ipsi lauream decerpsi. Virentissima arbor si decerpitur, confestim, nisi ingenio uberi vigilique studio rigetur, aruerit. Parta michi laurea. Partus labor, partus livor, seu illa studiorum seu armorum merces est. Tener ille ramulus animo tuo nichil omnino, signum vertici prebuit inane ostendensque te multis,
Abbreviated transcription (Latin):
Isti uero de nature archanis ita disputant quasi e
celo ueniant consilioq omnipotentis dei interfue-¬
rint obliti quod scriptum est Sensum domuini quis
nouit aut quis consiliarius eius fuit Neq nostrum
audientes ambrosium qui sepe id multis ac ualidis
argumentis eo autem libro in quo fratris obitum
luget precise admodum breuiterq Philozophi ĩqł
de celo disputantes quid loquantur ignorant¬
Gaudiũ. Artes profiteor multas Ratio. Faci¬
limum id quidem multas nosse difficilius melior
sane tuciorq confessio est ꝙͣ professio Illa enim
humilitatis et penitencie hec leuitatis et inso¬
lencie plena est Multo certe facilius indulgentiam
confessi querunt ꝙͣ scienciam professi Gaudiũ
consequutus sum Ratio. Sapiencia titulis nõ
eget Per seipãm clara est Quis lucernã queso
unꝙͣ soli ut uideretur adhibuit Multi et cum
his titulis obscuri et absq hiis clarissimi euase̾

Expanded text:
isti vero de nature arcanis ita disputant quasi e isti vero de nature arcanis ita disputant quasi e celo veniant consilioque Dei omnipotentis interfuerint, obliti quod scriptum est: “Sensum domini quis novit? Aut quis consiliarius eius fuit?” neque nostrum audientes Ambrosium, qui sepe id multis ac validis argumentis, eo autem libro in quo fratris obitum luget precise admodum breviterque: “Philosophi” inquit “de celo disputantes quid loquantur ignorant”. Artes profiteor multas. Facillimum id quidem; multas nosse difficilius. Melior sane tutiorque confessio quam professio est. Illa enim humilitatis et penitentie, hec levitatis et insolentie plena est. Multo certe facilius indulgentiam confessi querunt quam scientiam professi. consecutus sum. Sapientia titulis non eget, per seipsam clara est: quis lucernam, queso, unquam soli ut videretur adhibuit? Multi et cum his titulis obscuri et absque his clarissimi evasere:
Abbreviated transcription (Latin):
dehonestant quod nisi sic esset non hec tanta tam
subito pullulasset seges mutilium magistrorum¬
Gaudiũ. Philoz ophie magisterium merui Ratio.
Philoz ophia non sapienciam sed amorem stiencie
pollicetur quisquis hanc igitur uel alias uult aman-¬
do consequitur non est ut quidam putant operosus
ac difficilis hic titulus dummodo uerus amor sit
et uera quain ames sapiencia Philozophus uerus
eris Ueram sane sapienciam non nisi purgate pieqz
amiue uel intelligere possunt uel amare Ad id igit᷑.
res redit quod scriptum est pietas est sapiencia phi-¬
lozophi autem nostri huius sentencie alias stiencie
contemptores aut ignari ut de theologia nunc di-¬
cebam ad uerbosam iudamq dyaleticam sunt Re /¬
dacti Itaq de deo illi hn autem de natura tenera/¬
rie fabulantes Illi ouimipotentissimã maiestatem
uentosis sophismatibus circunistribunt et subsanãti
ridentiq deo sue inserentis iusticie leges ponunt

Expanded text:
dehonestant; quod nisi sic esset, non hec tanta tam dehonestant; quod nisi sic esset, non hec tanta tam subito pullulasset seges inutilium magistrorum. Philosophie magisterium merui. Philosophia non sapientiam, sed amorem sapientie pollicetur; quisquis hanc igitur vult amando consequitur. Non est, ut quidam putant, operosus aut difficilis hic titulus: modo verus amor sit et vera quam ames sapientia, philosophus verus eris. Veram sane sapientiam non nisi purgate pieque anime vel intelligere possunt vel amare. Ad id ergo res redit, quod est scriptum: “Pietas est sapientia”. Philosophi autem vestri, huius sententie contemptores aut ignari, ut de theologis nunc dicebam, ad verbosam nudamque dialecticam sunt redacti itaque de Deo illi, hi autem de natura temerarie fabulantes, illi omnipotentissimam maiestatem ventosis sophismatibus circumscribunt et subsannanti ridentique Deo sue insolentis inscitie leges ponunt: