comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiret. ita mundus factus ẽ ꝓpt̾ hoiẽo
dio ut & ei seruiret᷑. & ip̃e seruiret.
ut uotiꝑet utrimq & reflueret totũ
ad bonum hõis. & quod accep̃ obseqͥum.
& qd̵ impendit. Ita enĩ uoluit ds̃ sibi ab
homine seruiri. ut ea seruitute ũ ds. s
hõ seruiens uiuaret᷑. & uoluit ut mun¬
dus seruret hoĩ. & exiñ similit̾ iuuuaret᷑
hõ. Totum gͥ bonum hoĩs erat. o quod

Expanded text:
viret, ita mundus factus est propter homdio ut et ei serviretur, et ipse serviret; ut acciperet utrumque, et reflueret totum ad bonum hominis, et quod accepit obsequium, et quod impendit. Ita enim voluit Deus sibi ab homine serviri, ut ea servitute, non Deus, sed homo serviens juvaretur: et voluit ut mundus serviret homini, et exinde similiter juvaretur homo. Totum ergo bonum hominis erat, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
quod et occłi renuniciant quod antẽfides
est sanguis:
xhis satis datur intelligi ꝙ fractio ⁊ ꝑtes
que ibi uidentur fĩ. insacramentofiunt.
sacramento. s inueritatedicatur corpꝰ. xp̃i¬
tͥstari manib sac̾dotum. frangiuͦ ⁊ atteri
partib totus xͦ est. Unde ieronimꝰ. Singłi¬
b̾. totus est. nec ꝑsingłas minuit᷑ s ĩ tegrũ

Expanded text:
quod et oculi renuntiant; quod autem fidesest sanguis. Ex his datur intelligi quod fractio et partes quae ibi videntur fieri, in sacramento fiunt, sacramento, sed in veritate dicatur corpus manibus sacerdotum frangi partibus totus est Christus. Unde Hieron., inbus totus est; nec per singulas minuitur, sed integrum
Abbreviated transcription (Latin):
tione ẜ ꝓpetates in sequenti tͣcͣtabit᷑. Nunc
uͦ ad inceptum redeamꝰ. que dicta s̃ repe¬
dentes. ut sepiꝰ u̾sando familiariꝰ ĩ notescãt.

Expanded text:
proprietates in sequenti tractabitur. Nunc vero ad incoeptum redeamus, quae dicta sunt repetentes, ut saepius versando familiarius innotescant.
Abbreviated transcription (Latin):
angłis sapĩa añ casum ł ꝯfirmationẽ.
ic inquiri solet quam sapĩam ha
sciebant qd̃ facti erant. & a quo facti
erant. & cum quo facti erant. & habe¬
bant aliqͣm boni ł mali noticiam. in¬
telligentes qͥd appetend̾ ł respuend̾
illiᷤᷤ foret. An aliqͣm dĩ habu̾int dilec

Expanded text:
angelis ante casum vel confirmationem. Hic inquiri solet quam sapientiam sciebant quod facti erant, et a quo facti erant, et cum quo facti erant; et habebant aliquam boni et mali notitiam, intelligentes quid appetendum vel respuendum illis f
Abbreviated transcription (Latin):
cit nos dilige̾ .i. ñ ibi appellat᷑ caritas dĩ.
nos ea sui dilectores fac̃. ⁊ ꝙ ea rõe pos¬
s dici caritas dĩ. quia nos ea diligere
salus qua nos saluat. ⁊ fides xp̃i qua
nos fideles fac̃.¬
Itatem ubi ait dilectionẽ dĩ cõ¬
uiemorart. ñ qua nos eum. s qua ip̃e di¬
lexit nos. Ac si drẽt. cõmemorat dilec¬

Expanded text:
cit nos diligere, id est, non ibi appellatur charitas Dei, nos ea sui dilectores facit. Et quod ea ratione possit dici charitas Dei, quia nos ea diligere salus, qua nos salvat; et fides Christi, qua nos fideles factatem ubi ait dilectionem Dei commemorari, non qua nos eum, sed qua ipse dilexit nos; ac si diceret: Commemorat dilec
Abbreviated transcription (Latin):
lig̃ nos. s qua nos dilige̾ fac̃ ⁊c̾. his u̾b̾
ñ diuidit᷑. nec diu̾isa ostñdit᷑ caritas
qͣ ds̃ dilig̃ ab ea qua nos diligimꝰ.s
potiꝰ cum sit una ead̾q caritas. ⁊ dicat᷑ ip̃a
dĩ caritas diu̾sis de cãĩs ⁊ rõib: dĩ caritaᷤᷤ
appellari in scͥptura ostñdit᷑. Dr̃ enĩ
uos ea sui dilectores fac̃. Cum gͦ ab apło¬

Expanded text:
sed qua nos diligere facit, etc. His verbis non dividitur nec diversa ostenditur charitas qua Deus nos diligit, ab ea qua nos diligimus; sed potius cum sit una eadem charitas, et dicatur ipsa Dei charitas, et diversis de causis et rationibus Dei charitas appellari in Scriptura ostenditur. Dicitur enim nos ea suos dilectores fac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ñ est faciend̾. nisi in illa t̾nitate
÷ gͦ uirtutib. ⁊ ꝑ eas fruend̾ sũmo
bono. ita & de uoluntate bona dm̃s.
ait. Noluntas ẽ. ꝑ qͣm fruim᷑ ita ⁊ ꝑu̾tute ius

Expanded text:
quod non faciendum est, nisi in illa Trinitate, est ergo virtutibus, et per eas fruendum summo bono; ita et de voluntate bona dicimus, ait: Voluntas est per quam fruimur; ita et per
Abbreviated transcription (Latin):
in illis eaturis mag̃ erat qͣm in aliis sed
ad aliud. In illis enĩ erat ut ꝑ eas ad ho¬
mines uenientes: ostũderet᷑ eẽ in illis E

Expanded text:
in illis creaturis magis erat quam in aliis, sed ad aliud. In illis enim erat, ut per eas ad homines veniens, ostenderetur esse in illis
Abbreviated transcription (Latin):
illa grã ⁊ qͣ inp̾senti iustificam᷑. att ad
recte uiuend̾. & in bono ꝑseu̾andũ adiu¬
uam᷑. & illa qua in futõ b̃itificabit᷑:
ita repbatio cdĩ. qͣ ab et̾no ñ eligendo
quosdam reꝓbauit. scd̃m duo ꝯsidatur. qͦꝵ¬

Expanded text:
ia est qua in praesenti justificamur, atque ad recte vivendum et in bono perseverandum adjuvamur, et illa qua in futuro beatificamur; ita reprobatio Dei, qua ab aeterno non eligendo quosdam reprobavit, secundum duo consideratur; q
Abbreviated transcription (Latin):
de bono ꝑseu̾antie in p̾scĩa sua quib uo¬
luit bona. & quibuscũq donat. ꝓculdu¬
bio se donat᷑m eẽ pͥsciuit. Preꝑauit etiã
q̃s ut ait fulgentius mał ignẽ et̾num. ilł
utiq quos iuste p̾ꝑauit ad lucenda sup¬
plicia. nec tñ preꝑauit ad facienda pec¬
cata. Preꝑauit enĩ d̃s ꝙ diuina equi¬
tas reddet. ñ ꝙ humana ini quitas admit¬
teret. Noͣn enim sic̃ preꝑauit scõs ad iusticiã
ꝑcipiendam. sic preꝑauit iniquos ad in¬
iusticiã admittendam. quia pͣuitatis pre¬

Expanded text:
a sua, quibus voluit bona sua, et quibuscumque donat, procul dubio se donaturum esse praescivit. Praeparavit etiam Deus, ut ait Fulgentius, malis ignem aeternum; illis utique, quos juste praeparavit ad luenda supplicia, nec tamen praeparavit ad facienda peccata. Praeparavit enim Deus quod divina aequitas redderet, non teret. Non enim sicut praeparavit sanctos ad justitiam percipiendam, sic praeparavit iniquos ad justitiam amittendam, quia pravitatis prae
Abbreviated transcription (Latin):
nullatenus concedunit. Ex quo enim fcm̃¬
ꝙ fcm̃ ÷ ł dictum. referentes possibilitatẽ
ł impossibilitatẽ ad nat᷑am rẽi existñtis.
possibilitas ł impossibilitas ad potentiam
dłi refert᷑. q̃ semꝑ ead̾ fuit & ẽ. quia pͥdesti¬
natio. p̾sciã. potentia. unũs in dõ. Quid sit¬

Expanded text:
nullatenus concedunt. Ex quo enim est vel dictum, referentes possibilitatem vel impossibilitatem ad naturam rei existentis. Dei agitur, possibilitas ad potentiam Dei refertur, quae semper eadem fuit et est, quia praedestinatio, praescientia, potentia, unum in Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽt p̾destinatus. q potuit ab et̾no
ñ eẽ p̾destinatus. & sic̃ ab et̾no ds̃ po¬
tuit eum ñ p̾destinare. Ita conceditur
destinasse eum. gͦ potest iste ñ fuisse
p̃destinatus. Si uero ñ fuiss p̾desti

Expanded text:
n esset praedestinatus, et potuit ab aeterno non esse praedestinatus. Et sicut ab aeterno Deus potuit eum non praedestinare, ita conceditur aedestinasse eum; ergo potest iste non fuisse praedestinatus: si vero non fuisset praedesti
Abbreviated transcription (Latin):
uxorib iungi mittentur saltem pecudes et
postꝙͣ uenter uxoris intrimuerit non ꝑdãt
filios nec amatores se tixorib exibeant s mari¬
tos. Idemiinatͥmonio oꝑa lib̾or ꝯcessa sunt.
uoluptates aures autẽ q̃ de tͥmentũ amplexibꝰ

Expanded text:
uxoribus jungi, imitentur saltem pecudes, et uxoribus jungi, imitentur saltem pecudes, et postquam venter uxoris intumuerit, non perdant filios, nec amatores se uxoribus exhibeant, sed maritos. Idem: In matrimonio opera liberorum concessa sunt, voluptates autem quae de meretricum amplexib
Abbreviated transcription (Latin):
autem puer ꝑium uͥ non est anima uina.
datur. non inconceptu corꝑis nascitur c̾se¬
mine deriuata. Nam sic̃ semine er antina ex¬
istit de anima. tc̃ et multe anime cotidie
ꝑeunt cum semenstuxu non ꝓficit natiui¬
tati. Pͥmum opoetet domũ conpaginari.
et sic habitatorem in duei. Cum gͦ liniam̃¬
din non reputatur homicidium donec. e¬
lementa confecta suas imagines menbra¬
q suscipiant. Ex his apparet. tunchomi¬
cidas eẽ qͥ ab ortsi ꝓcurant c̃ formatum
est et animatum puerꝑium: De excusa
ad exeusatõnẽ cottns car nalis tialẽt. qͣñ
cnim seruata fide thori causa ꝓlis coniuges co¬
ueniunt sic excusatur coitꝰ ut culpam nonhãt.
niunt causa incontinentie. non sic excusatur
inuicem ultͣ necc̃ĩtatẽ lib̾os ꝓcreandi. ponã
inhis inquib cotidie dm̃s. dimitte .n. d .n. ⁊ c̃.¬
ens indicio amat coniugem non affectu non
regnat ineo impetiis uolup tatis. nec p̾ceps
fertur ad coittim. Nicħ est fidiꝰ ꝙͣ uxorẽ amare

Expanded text:
autem puerperium, ubi non est anima viva, datur, non in conceptu corporis nascitur cum semine derivata. Nam si cum semine et anima existit de anima, tunc et multae animae quotidie pereunt, cum semen fluxu non proficit nativitati. Primum oportet domum compaginari et sic habitatorem induci. Cum ergo lineamediu non reputatur homicidium, donec elementa confecta suas imagines membraque suscipiant. Hic apparet tunc eos homicidas esse, qui abortum procurant cum formatum est et animatum puerperium. 6. De excusaad excusationem coitus carnalis valent. Quando etiam servata fide thori causa prolis conjuges conveniunt, sic excusatur coitus, ut culpam non habeaniunt causa incontinentiae, non sic excusatur invicem ultra necessitatem liberos procreandi, ponam in his pro quibus quotidie dicimus: Dimitte nobis id.: Sapiens judicio amat conjugem, non affectu; non regnat in eo impetus voluptatis, nec praeceps fertur ad coitum. Nihil est foedius quam uxorem amare
Abbreviated transcription (Latin):
Consulit tamen apłs nefidelis dimittat ĩf¬
delem uolentẽ cohabitare. nec adeo reuocare.
a fideli discedat: anliceat fideli aliam te ł. dimis¬
ducere. Uidetar auctoritas testari qd̵ iũ sa.¬
uente illa alt̾am duc̃e non ualeat. Amb̾ ip¬
abinnicem et uolentes cohabitare dimitti¬
tis et aliis uos copulatis ad ułti estis. ⁊ filii
ur̃i quidem haccopula nascumtur ĩ m̃i
iugia: Que p̃missis contͣria uidentur.
dic̃ apłs discedit discedat. Non enĩ est
seruituti subiectus fr̃ aut.so. in hꝰ modi.
quia non debetur reuentia ꝯiugiiei qͥ
horret auctorem conuigii. Non est enĩ ratñ
matͥmonium ꝙ fine dĩ deuotione est. et
iõ non est peccatum ei qͥ dimitiit᷑ ꝑꝑ dm̃:
soluit uis matͥmonii cͥca eum qͥ relinqͥtur:
ne accuset᷑ alii copulatus. Infidelis autem
discedens ⁊ ĩ dm̃ peccat ⁊ ĩ matͥmonium.¬

Expanded text:
Consulit tamen Apostolus, ne fidelis dimittat infidelem volentem cohabitare, nec a Deo revocare.a fideli discedat, an liceat fideli aliam ducere. Videtur auctoritas testari quod illa vivente alteram ducere non valeat. Ambab invicem, et volentes cohabitare dimittitis, et aliis vos copulatis, adulteri estis; et filii vestri qui de copula nascuntur, immundi, jugia. 6. Quae praemissis contraria videntur.  discedit, discedat. Non enim est servituti subjectus frater aut soror in hujusmodi, quia non debetur reverentia conjugii ei qui horret auctorem conjugii. Non est enim ratum matrimonium quod sine devotione Dei est: et ideo non est psolvit jus matrimonii circa eum, qui relinquitur, ne accusetur alii copulatus. Infidelis autem discedens et in Deum et in matrimonium
Abbreviated transcription (Latin):
de fide ad petrũ. buit̾ aꝑiens. quorͦa in¬
telligat᷑ eqͣlitas docet. Nullus hoꝵ aliũ
aut p̃ced̾ et̾nitate. aut exced̾ magnitu¬
dine. aut suꝑat potestate. qr nͨ filio nec
spũ scõ qͣntũ ad nat̾e diuine unitatẽ ꝑ¬
tinet. aut ant̾ior. aut maior ⁊ pr̃. nec fi

Expanded text:
De fide ad Petrum breviter aperiens quomodo intelligatur aequalitas, docet. Nullus horum alium aut praecedit aeternitate, aut excedit magnitudine, aut superat potestate; quia Spiritu sancto, quantum ad naturae divinae unitatem pertinet, aut anterior aut major Pater est; nec Fi
Abbreviated transcription (Latin):
sacͣm̃tum qͦ malum ĩcaute ꝓmittit᷑.
yt siquis adult̾e ꝑpetuam fidem cum
ea ꝑmanendi polliceatur: tołabiliꝰ ÷
ꝯtig̾it qd̾ obseruatum peiorẽ u̾gat in
exitum. lib̾e illd̃ salubrimo ꝯsilio
tendum. Deniq iurauit dauid ꝑ do
miñ occid̾e nabal uirũ stultum. s
ad pͥmam int̾cessionem abigail fe¬
nune prudentis remisit reminas. re¬
uocauit ensem ĩuaginã: nec aliquid
culpe se tali ꝑiuirio ꝯtͣrisse doluit. It̾¬
.augꝰ. qd̾ dauid iuram̃tũ ꝑ sanguinis
effusionem ñ impleuit: maior pietas
fuit. Iuraũ. Adđ. tem̾e. s ñ impleuit
iurationem maiori pietate. Ex his aliisq płi¬
bus ostũdit᷑ q̃dam iuram̃ta ñ ẽẽ obseruã¬
da. & qui sic uirat uehem̃t̾ petcat. cum

Expanded text:
sacramentum, quo malum incaute promittitur: ut si quis adulterae perpetuam fidem cum ea permanendi polliceatur. Tolerabiliuscontigerit, quod observatum pejorem vergat in exitum, libere illud salubriori consilio tendum. Denique juravit David per Deum occidere Nabal virum stultum; sed ad primam intercessionem Abigail feminae prudentis, remisit minas; revocavit ensem in vaginam; nec aliquid culpae se tali perjurio uod David juramentum per sanguinis effusionem non implevit, major pietas fuit. Juravit David temere, sed non implevit jurationem majori pietate. Ex his aliisque pluribus ostenditur quaedam juramenta non esse servanda; et qui sic jurat, vehementer peccat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Nullo enĩ mͦ um dĩ filiũ cogitatis
si eũ natũ ẽẽ de sub̾a pr̃is negatis. sõ
enĩ iã erat hoĩs filiꝰ ⁊ dõ donante factꝰ ÷
dĩ filiꝰ ex dõ natꝰ grã ñ nat᷑a. An forte
⁊ si ñ hõĩs filiꝰ erat tñ aliqͣ iã erat qͣlis¬

Expanded text:
22. Nullo enim modo verum Dei Filium cogitatis, si eum natum esse de substantia Patris negatis. Non enim jam erat hominis Filius, et Deo donante factus est Dei Filius: ex Deo natus, gratia, non natura. An forte et si non hominis Filius erat, tamen jam aliqua erat q
Abbreviated transcription (Latin):
esum.& si q̃sierint nom̃ meũ. uade
& dic eis. Qui ÷ misit me ad uos.
pluralitatẽ & nat᷑e unitatẽ simul
cens enĩ faciamꝰ. ⁊ nr̃am. płalitatẽ
ꝑsonarũ ostendit. dicens uͦ inaginẽ.
lmnitatẽ eẽntie. Ut enĩ dic̃ auõ. inli ãu¬

Expanded text:
sum, et si quaesierint nomen meum, vade et dic eis: Qui est, misit me ad vos. pluralitatem et naturae unitatem simul cens enim, faciamus, et nostram, pluralitatem personarum ostendit: dicens vero imaginem, unitatem essentiae. Ut eni
Abbreviated transcription (Latin):
habeat demonstrand̾ ẽ. dem̃ adu̾¬
nem & assertionem fidĩ utend̾ ẽ.
ut eoꝵ inqͥsitionib satisfacientes.
mansuetos pleniꝰ instruamꝰ. ⁊ illi si
neqͥuerint inuenire qd̾ querutł¬

Expanded text:
habeat, demonstrandum est. Deinde advenem, et assertionem verae fidei utendum est, ut eorum inquisitionibus satisfacientes, mansuetos plenius instruamus, et illi si nequiverint invenire quod quaeru
Abbreviated transcription (Latin):
qr nec ꝑiculosiꝰ alicubi errat᷑. nec la¬
boriosiꝰ aliqͥd querit᷑. nec fructuosius
aliquid inuenit᷑. Sinde omĩs qͥ audit
& legit ea q̃ de meffabili &e inaccessi¬
bili dĩtatis luce dñr. studeat imi¬
tari atq seruare ꝙ uen̾abił doc¬
tor auõ. in .iͦ. libro de tͥnitate de se¬
ip̃o ait. Non pigebit me inqͥd sic¬
ubi hesito quere̾. nec pudebit
sicubi erro disce̾. Quisquis gͦ hec
audit ⁊ leg̃. ubi parit̃ cͥtus est
mec̃. uͥ errorẽ suũ cognoscit. re¬
deat ad me. ubi meũ: reuocet
me. Ita ingrediam᷑ simul carita¬

Expanded text:
 nec periculosius alicubi erratur, nec laboriosius aliquid quaeritur, nec fructuosius aliquid invenitur. Proinde omnis, qui audit et legit ea, quae de ineffabili et inaccessibili Deitatis luce dicuntur, studeat imitari atque servare, quod venerabilis doctor Augustinus in primo libro De Trinitate, de seipso ait: Non pigebit me, inquit, sicubi haesito, quaerere; nec pudebit me, sicubi erro, discere. Quisquis ergo hoc vel legit, ubi pariter certus est, mecum; ubi errorem suum cognoscit, redeat ad me; ubi meum, revocet me. Ita ingrediamur simul charita
Abbreviated transcription (Latin):
noir tessam̃ti nictoritates quib di¬
ui Ene unitatis aq t̾nitatis i̾tas
demionstretur. ac pͥmum ip̃a legis
exordia occurrant ubi moyses ait
me. Ecce hic significauit unitatem

Expanded text:
novi Testamenti auctoritates, quibus divinae unitatis atque Trinitatis veritas demonstretur, ac primum ipsa legis exordia occurrant, ubi Mme . Ecce sic significavit unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eii⁊ unita nec ipã humanitas sola ł
hoc fac̃ ydolatͥe reus iudicari pot̃. q
nec soli c̾ature nec ꝓpt̾ ipãm. s c̾atori
cum humanitate & in humanitate sua
unitate uͦ sed̾m ypostasim. unus gͥxͦ ⁊
cum pr̃e ⁊ spũ una adoratione. cum
ĩcõtainata carne eiꝰ. ñ inad orabilem̃
carnen dicentes: Adorat᷑ enim in uͥnaypostasi
carnem adoramꝰ s uͣnitam ditati in
unam ypostasim dĩ u̾bi duabus nat̾is
reductis timeo carbonem tange̾
ꝓpt̾ ligno copłatum iguen adoro

Expanded text:
est, cui unita est. Nec ipsa humanitas sola vehoc facit, reus judicari potest, quia nec soli creaturae, nec propter ipsam; sed Creatori cum humanitate, et in humanitate sua unitae vero secundum hypostasim. Unus ergo Chcum Patre et Spiritu una adoratione cum incontaminata carne ejus, non inadorabilem carnem dicentes. Adoratur enim in una Verbi carnem adoramus, sed ut unitam Deitati ad unam hypostasin Dei Verbi duabus reductis naturis. Timeo carbonem tangere propter ligno copulatum ignem. Adoro
Abbreviated transcription (Latin):
gari oportet utrum caro xp̃i da.
& aĩa una eademq cum u̾bo debeant
latͥa que intelligr̃ seruitus siue cultꝰ
soli c̾atori debitus. Cum aĩa xͥ ł caro¬
ẽẽ adorandãs. illa q̃ ÷ dulia cuiꝰ duaᷤᷤ
spẽs ł modos eẽ dñtꝰ. Est enm cuiusdã
modi dulia q̃ c̾ature cuilibet ex hib̃i pͭ.
ñ alii c̾ature. quia xͥ humanitas suꝑ
omẽm c̾aturam ÷ uen̾anda & diligen¬
da. Nõ tñ adeo ut cultꝰ diuinitati de¬
ditus ei exhibeatur. qui cultus in di¬
lectõe & sacͥfitũ exhibitione & reu̾en

Expanded text:
gare oportet utrum caro Christi et anima una eademque cum Verbo debeant latria, quae intelligitur servitus, sive cultus soli. Creatori debitus; cum anima Chresse adorandam; sed illa quae est dulia. Cujus duas species vel modos esse dicunt. Est enim cujusdam modi dulia, quae creaturae cuilibet exhiberi potenon alii creaturae. Quia Christi humanitas super omnem creaturam est veneranda et diligenda, non tamen adeo ut cultus Divinitati debitus ei exhibeatur. Qui cultus in dilectione et sacrificii exhibitione, atque
Abbreviated transcription (Latin):
de inceps non ꝓhibemus. quin aliiuuro si
uoluĩt predicta eius filia tamtum ĩ dño
ntubat. Exhis apparet conuigiuinifieri
inter consentientes et spontaneos nonint̃
reniitentes et intutos. Ueruntam̃ qui in¬
uiti et coacti coniuncti sunt. si postea abali¬
quo temꝑis spatio fine contradictione et
querimonia cohabitaũnt facultate dis¬
cedendi uł reclamandi habita consentire
uidentur. et cosensus ille consequens sup

Expanded text:
deinceps non prohibemus quin alii viro, si voluerit, praedicta ejus filia tantum in Domino nubat. Ex his apparet conjugium fieri inter consentientes et spontaneos, non inter renitentes et invitos. Verumtamen qui inviti et coacte conjuncti sunt, si postea ab aliquo tempore sine contradictione et querimonia cohabitaverint facultate discedendi vel reclamandi habita, consentire videntur; et consensus ille consequens sup
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ẽ: in mist̾i̾o gestũ
si ñ precefsit. secutꝰ est
ꝯsensus. Nec ex illo con¬
cubitu qͥ ꝯsensũ p̃cefsit.
formcarii iudicantur.
cũ ille mariti affectu
eã cognou̾it: ⁊ illa
urorio affectu debitũ
ꝑsolũit. putans lege
primogenitarũ ⁊ pa¬
ternis imꝑiis se illi
iure copulatã. Excusat᷑
etiã qr dĩ ꝯsilio in mi¬
st̾io ita actũ ẽ. hodie⁊
excusaret᷑ ille cui insçio
uroris soror lectulũ eiꝰ
ĩgressa se subic̃ẽt. que
tũ sine spe coningii ꝑ¬
petuo man̾e censeatur:
ille tñ qͥ cognouit eam
ꝑ ignoranciã ercusat᷑.
Si.ti. diabolus tͣnsfigãs
se ĩ angłm lucis creda

Expanded text:
factum est, in mysterio gestum etsi non praecessit, secutus est consensus; nec ex illo concubitu qui consensum praecessit, fornicarii judicantur, cum ille maritali affectu eam cognoverit, et illa uxorio affectu debitum persolverit, putans lege primogenitarum, et paternis imperiis se illi jure copulatam; excusatur etiam, quia Dei consilio in mysterio ita actum est. Hodie etiam excusaretur ille, cui inscio uxoris soror lectulum ejus ingressa se subjiceret; quae cum sine spe conjugii perpetuo manere censeatur, ille tamen qui cognovit eam per ignorantiam, excusatur, Si enim diabolus transfigurans se
Abbreviated transcription (Latin):
iugio quam te cuidam militi daturum necc̃¬
tatis instante articło sub fidei pollicitat̃one
firmasti. hoc equitate dictante decremmꝰ
ut si illa nirum illum omnino ut dicit᷑ renuit.
⁊ ineadem uoluntatis auctoritate ꝑsistit ut
itro illi se prorgꝰ de neget nupturam. neqͣꝙͣ
eam inuitam ac renitentem eiꝰ nnricogas cõ¬
ne ignorantib leges et canones nimis dur̃
uideatur ita sentenciam temꝑauinusut
si pnceps cum assensufilie. id ꝙ inceptum ÷
ꝑficere uolũit concedamus. Sinautem
legatus nr̃ utraq ꝑtes audiat. et si nicħfuĩt
ex parte ramaldi ꝙ ampliꝰ impediat. ab ip̃o
iordane sacmentum qͦ constentħ q̃ dc̃ãfunt
Accipiat. et nos canonũ ac legñ scͥpta seqñtes

Expanded text:
jugio, quam te cuidam militi daturum necessitatis instante articulo sub fidei pollicitatione confirmasti, hoc aequitate dictante decrevimus: Ut si illa virum illum omnino ut dicitur renuit, et in eadem voluntate persistit ut viro illi se prorsus deneget nupturam, nequaquam eam invitam ac renitentem ejusdem viri cogas conne ignorantibus leges et canones nimis durum videatur, ita sententiam temperamus, ut si princeps cum assensu filiae id quod coeptum est perficere voluerit, concedamus. Sin autem, legatus noster utrasque partes audiat; et si nihil fuerit ex parte Raynaldi quod amplius impediat, ab ipso Jordane sacramentum, quo constent haec quae dicta sunt, accipiat. Et nos canonum et legum scripta sequentes
Abbreviated transcription (Latin):
t hec tͥa etiã ad se ip̃a r̃e latiue¬
ferunt᷑ ut ait augustinꝰ. in .ix. li¬
bro de tuitate. słens eñi amare seip¬
samuł meminisse ñ pot̾. nisi etiã no¬
u̾it se uã quoni amat ł meminit qd̾
nescit: Miro itaq nͦ tiia ista inseꝑa¬
bilia sunt. a semet ip̃is. ⁊ tñ eoꝵ sirgłm
re simul omĩa una ẽẽntia ẽ. cum ⁊ re¬
latiue dicant᷑ adinuicẽ. Inc aꝑitͤ ꝙ su¬

Expanded text:
ec tria etiam ad seipsa referuntur, ut ait beatus Augustinus in libro De Trinitate. Mens enim amare seipsam, vel meminisse non potest, nisi etiam noverit se. Nam quomodo amat, vel meminit quod nescit? Miro itaque modo tria ista inseparabilia sunt a semetipsis; et tamen eorum singula et simul omnia una essentia est, cum etiam relative dicantur ad invicem. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
Quamuis exauditu fides in nob̾ sit. ñ tñ
sum corꝑis qm̃ cordis ÷ res ista ñ corꝑis.
Quedam gͦ fide cͥdunt᷑ q̃ intelligunt᷑
Uñ ꝓpħa nͥ c̾diditis ñ intelligetis. Qd̾
augꝰ. aꝑte distinguit. Alia sunt inqͥd
que nͥ intelligamꝰ ñ cdimus. alia que
nͥ c̾damus ñ intelligemꝰ. nemo tñ pot̃
c̾dere in dm̃ nisi aliquid intelligat:
cum fides sit ex auditu p̃dicationis.
Id̾ in libro de tͥnitate. Certa fides ut¬
cumq inchoat cognitionem. cognitio
uͦ certa ñ ꝑfititur. nͥ post hauc uitã.
amb̾ quoq ait: uͥ fides. ñ statim cog¬
nitio. uͥ cognitio. fides p̃cedit. Ex his
apparet aliqua c̃di que ñ intelligunt᷑
ł sciuntur nͥ pͥus c̾dantiu. quedam uͦ
intelligi aliqũ etiam añ qͣm c̾dant᷑.
nec tñ sic intelligunt᷑ mͦ ut in futo
scient᷑ & nunc etiam ꝑ fidem qͣ mun¬
dant᷑ corda ampliꝰ intelligunt᷑. quia
nͥ ꝑ fidem diligat᷑ ds̃ ñ mundatur

Expanded text:
Quamvis ex auditu fides in nobis sit, non tamen sum corporis, quoniam cordis est res ista, non corporis. Quaedam ergo fide creduntur, quae intelliguntur  Nisi credideritis, non intelligetis. Quod August. aperte distinguit. Alia sunt, inquit, quae nisi intelligamus, non credimus; alia, quae nisi credamus, non intelligemus. Nemo tamen potest credere in Deum, nisi aliquid intelligat, cum fides sit ex auditu praedicationis. Idem in libro de Trinit.: Certa fides utcumque inchoat cognitionem. Cognitio vero certa non perficitur nisi post hanc vitam. Ambros. quoque ait: Ubi fides, non statim cognitio; ubi cognitio est, fides prae cedit. Ex his apparet aliqua credi quae non intelliguntur vel sciuntur, m antequam credantur. Nec tamen sic intelliguntur modo, ut in futuro sciantur; et nunc etiam per fidem qua mundantur corda, amplius intelliguntur: quia nisi per fidem diligatur Deus, non mundatur
Abbreviated transcription (Latin):
ost ħ queri solet cum fides sit de
ñ apparentib ⁊ ñ uisis. utrum sit ⁊̃
int̾ior. alia ext̾ior. ñ ÷ fides de subiec¬
tis ext̾iori uisioni. ẽ tñ de his q̃ uisu
int̾iori uitũq capiunt᷑. & q̃dam utiq
sic capiuntur ut intelligant᷑ ⁊ si non

Expanded text:
ost hoc quaeri solet, cum fides sit de non apparentibus et non visis, utrum etiam sit de interior, alia exterior, non est fides de subjectis exteriori visioni: est tamen de his quae visu interiori utcumque capiuntur. Et quaedam sic capiu
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ colligit᷑ ñ possent sciri & intelligi
cͥdenda quedam nͥ pͥus c̾dant᷑. & qũe¬
dam ñ credi nisi pͥus intelligantur. et
ipã ꝑ fidem amplius intelligi:. nͭe espͥus¬
cͥduntur qͣm intelligant᷑. nẽc penttus
ignorãt᷑. cum fides sit ex auclitii igno¬
rant᷑ tñ ex parte quia ñ sciunt᷑. cͥdi¬
aliquid & ñ diligi pot̃. diligi uͦ qd̾
uescit᷑ quero utrum possit. si ñ pot̃:
nemo diligit dm̃ añ qͣm sciat. ubi. ał.
sunt illa tͥa. fides. spes. caritas. nͥ in
aĩo cͥdente qd̃ ũdum scit. ⁊ sꝑante &
amante qd̃ c̃cbet e dmat᷑ gͦ⁊ quod ig¬

Expanded text:
gitur non posse sciri et intelligi credenda quaedam, nisi prius credantur; enon credi, nisi prius intelligantur, et ipsa per fidem amplius intelligi. Nec ea quus ignorantur, cum fides sit ex auditu. Ignorantur tamen ex parte, quia non sciuntur. Credialiquid, et non diligi potest. Diligi vero quod nescitur, quaero utrum possit. Si non potest, nemo diligit Deum antequam sciat. Ubi autem sunt illa tria, fides, spes, charitas, nisi in animo credente quod nondum scit, et sperante et amante q
Abbreviated transcription (Latin):
copłam. ait enĩ angͦ. E Ion dubiũ est illã
mulierem non ꝑtinere ad matͥmonium
cum qͣ docetur nonfuisse comnixtiosexus.
cipio sit instituta ut p̃t̃ conmixtioñ sexu¬
um non habet inse .xͥ. et eccłie sacͣm̃tũ. non
dubitumn est illam mulierẽ tĩ ꝑtiñe ad matͥ¬
monium:. Inquadocetur non fuisse nuptia¬
le misti̾um. Item augꝰ. Nõn est ꝑfectũ ꝯuigi¬
um sine comnixtione sexnũ. ħ si scd̾m suꝑ¬
ficiem n̾boꝵ quis acceꝑit Inducitur ĩerro¬
rem tantum ut dicat sine carnalicopła nõ
posse contrabi matͥmoniũ. et it mariã
et ioseph non fuisse coniugiũ ł ñ frusse
ꝑfectum ꝙ nefas est sentire. Tanto .ii. sanc¬
t̾ius fuit. atq ꝑfectius qnͣto acarnali oꝑe
inimunius. S sitꝑiꝰ posita ea rõne dicta
Intelligend̾ est. ñ quin ꝑtineat mulier
illa admatͥmoniũ c̾q̃ non est ꝑmixtio
onis xͥ et eccł̾ie. figurat em̃ illã unionẽ

Expanded text:
Non est: Non dubium est illam mulierem non pertinere ad matrimonium, cum qua docetur non fuisse commixtio sexus. arum ita a principio sit instituta, ut praeter commixtionem sexuum non habeat in se Christi et Ecclesiae sacramentum, non dubium est illam mulierem non pertinere ad matrimonium, in qua docetur non fuisse nuptiale mysterium. Item Augustinus: Non est perfectum conjugium sine commixtione sexuum. Hoc si secundum superficiem verborum acceperit, inducitur in errorem tantum, ut dicat sine carnali copula non posse contrahi matrimonium; et inter Mariam et Joseph non fuisse conjugium, vel non fuisse perfectum; quod nefas est sentire. Tanto enim sanctius fuit atque perfectius, quanto a carnali opere immunius. Sed superius posita, ea ratione dicta intelligendum est, non quin pertineat mulier illa ad matrimonium, cum qua non est permixonis Christi et Ecclesiae. Significat enim unionem
Abbreviated transcription (Latin):
sione. ꝓremissione. ꝓ ꝑmissione Et est
et de minorib malis. Deminorib bonis est
coningium ꝙ ñ meretur palmam s ẽ ĩ re¬
medium. Deminorib malis .i. de uenialibꝰ
ẽ coitus. qͥ fit causa incontinentiẽ. Illud .i.
uerunt autem non nulli h̾etici miptias
detestantes qͥtatiani appellati sunt. ht̃i
nuptias omnino dampnant ac pares for.¬
nicationib aliisq corruptionib facũt.
nec recipiunt insuoꝵ mimero coniugio
utent̾e marẽ ł feminã. Qd̾ aute mres bona
sit coniugium non modo ex eo ꝓbatur qd̃
dñs legitur coniugiũ instituisse int̃ pͥmoᷤ
parentes s etiam ꝙ incana galilee itiptiis

Expanded text:
sione, pro remissione, pro permissione. Et est et de minoribus malis. De minoribus bonis est conjugium, quod non meretur palmam, sed est in remedium. De minoribus malis, id est, de venialibus, est coitus qui fit causa incontinentiae, illud scilFuerunt autem nonnulli haeretici nuptias detestantes, qui Tatiani appellati sunt. Hi nuptias omnino damnant, ac pares fornicationibus aliisque corruptionibus faciunt, nec recipiunt in suorum numero conjugio utentem marem vel feminam. Quod autem res bona sit conjugium, non modo ex eo probatur, quod Dominus legitur conjugium instituisse inter primos parentes, sed etiam quod in Cana Galilaeae nup
Abbreviated transcription (Latin):
remediũ habet. non p̃niium. a quasiquis
declinaũt meret᷑ excitiale iudiciũ. qd̃
scd̃m indulgenciam ꝯcedit᷑ non uolittariũ
est ñ neccessarium.: alioqnͥ tͣns gͤssor eẽt.
quillud nonfadet. Et potest sane intelligi
illud sub p̃cepto dictum hominib pͥmis ante
peccatum. crescite et multiplicamini. Quo ⁊̃
pꝰ peccatum tenebantur usq quo fcã est
multiplicatio. Postꝙͣ scd̃m in dulgentiam
matͥmonii contractio fuit. Ita etiam post
diluuium quo uniu̾sum pene genus hu
manum deletum est scd̃m p̾ceptũ dc̃m̃¬

Expanded text:
is declinaverit meretur exitiale judicium. Quod secundum indulgentiam conceditur, voluntarium est, non necessarium; alioquin transgressor esset, qui illud non faceret. Et potest sane intelligi illud sub praecepto dictum hominibus primis ante peccatum: Crescite et multiplicamini. Quo etiam post peccatum tenebantur, usquequo est facta multiplicatio; post quam secundum indulgentiam matrimonii contractus fuit. Ita enim post diluvium, quo universum pene humanum genus deletum est, secundum praeceptum d
Abbreviated transcription (Latin):
dico inxͦ et ineccłia. ut autem int̾gentes
coniuges conuinctio est. scd̃m consensuti
animoꝵ et scd̃m ꝑmixtionem corꝑm. sic
eccłia xp̃o copulatur uolinitate et natutra.
qr idem iuilt cum eo. et ip̃e formam assũpsit¬
denatira hominis. Copulata est gͥ sponsa
sponso sp̃ualiter et corꝑaliter .i. caritate. ac

Expanded text:
isto et in Ecclesia. Ut enim inter conjuges conjunctio est secundum consensum animorum, et secundum permixtionem corporum, sic Ecclesia Christo copulatur voluntate et natura, qua idem vult cum eo; et ipde natura hominis. Copulata est ergo sponsa sponso spiritaliter et corporaliter, id est charitate ac
Abbreviated transcription (Latin):
uir aliam uxorem uult acciꝑe: manifesta
pater ratio qi suggerente diabolo. odii fo¬
mite. Exosam eam habũit. et iõ eam dimitt̃e
m̃datii falsitate molitur: Qd̃ similier cau¬
satur et dic̃ uolo eẽ mat̃ ⁊ filios ꝓcreare
ut̃q eoꝵ uii. manu ꝑꝑinquoꝵ tactis sacro¬
scĩs reliquiis. uire mrando dicat. uͭ nͣ ꝙͣ ꝑ
conmixtionẽ carnis coniuncti una caro
effech fuissent: tunc uiderur mulier scd̾as posse
contrahere nuptias humanũ dico ꝑꝑ niftr¬
mitatẽ carniseoꝵ. uirautẽ qui frigide nat᷑e
cͥmine rei teneantur ⁊ penitencia ꝑ acta pͥora¬
cogantur reciꝑe conubra hoc suandum ẽ
cum ut̾q id̾ fatetur. S uirsi asserit se deb¬
tum reddidisse urori. et diffiterur. Cni pocꝰ
fides habenda sit. mĩto q̃ritur. De hoc ita
statutu est. Siquis accepit uxorem et¬
habuit eam aliquo temꝑe ⁊ ip̃a feminadic̃ compendiũ.
qd̾ nuiqmͣ ooiss cum ea et ille uirdicit ꝙ fic fec̃.

Expanded text:
vir aliam uxorem vult accipere manifesta vir aliam uxorem vult accipere manifesta ratione patet quod suggerente diabolo odii fomitem, exosam eam habuit, et ideo eam dimittere mendacii falsitat molitur. Quod si mulier causatur et dicit, Volo mater esse et filios procreare, uterque eorum VII manibus propinquorum tactis sacrosanctis reliquiis, jurejurando dicat, ut nunquam permistione carnis conjuncti, una caro effecti essent, tunc videtur mulierem secundas posse contrahere nuptias. Humanum dico propter infirmitatem carnis eorum; vir autem qui frigidae naturae erjurii crimine rei teneantur, et poenitentia peracta pcogantur recipere connubia. Hoc servandum est, cum uterque idem fatetur. Sed vir si asserit se debitum reddidisse uxori, et illa diffitetur, cui potius fides habenda sit merito quaeritur. De hoc ita statutum est: Si quis ita acceperit uxorem, ethabuerit eam aliquo tempore, et ipsa femina dicit uod nunquam coisset cum eo, et ille vir dicit quod sic fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
t̃e frigiditas. et si quod est aliud. Penitus
uͦ illegitime sunt ꝑuotũ. ꝑ ordinẽ ꝑ cogna¬
tionẽ. ꝑ disparem cultum. Medii uͦ . s. nec¬
tem uł conditionẽ. Si ix tales irngnut᷑
ignorant̃ conmañe posfut̃. Qͥ b aͣccidentibꝰ
s neãt
S si iuliet cansatur dicens uolo eẽ mat̾
et filios ꝓcreare dec̃nit ut nt̃q eoꝵ .uiiͣ. ma¬
nu ꝓpinquoꝵ uiret ꝙ nunquam carnalit̾
conuenerint. et tunc mulier scd̾as iiptias
contrahat .uͥ. ⁊̃ qͥ frigide nate᷑ est absq spe
coniugii ꝑmaneat. Ait enĩ sic. Int̾rogasti sic¬
de his qͥ matͥmonio nuch st̃ ⁊ nubete ñposst̃.
si ille aliam. ł illa alium duc̃e possit. deqͥbꝰ
scͥpͥtum est. uͥ et mulier sise coniumxerint
et post dix̃it mulier de uiro ꝙ coire ñ possit
cum ea sipotest. ꝓbari ꝙ dicit ꝑ iustũ indi¬
frigide nature dicunt se nonposse inuicem
nacłm conuigale uolũt rescind̾e maneant
liter concordare. qͦmͦ alt̾i conueniet: gͥsi

Expanded text:
e frigiditas, et si quid est aliud. Penitus vero illegitimae sunt per votum, per ordinem, per cognationem, per disparem cultum. Mediae vero suner conditionem. Si enim tales junguntur ignoranter, commanere possunt quibusdam accedentibus maneant . Sed si mulier causatur dicens: Volo esse mater, et filios procreare, decrevit ut uterque eorum septima manu propinquorum juret, quod nunquam carnaliter convenerint, et tunc mulier secundas nuptias contrahat. Vir autem qui frigidae naturae est, absque spe conjugii permaneat. Ait enim sic: Interrogasti de his qui matrimonio juncti sunt, et nubere non possunt, si ille aliam, vel illa alium ducere possit, de quibus scriptum est: Vir et mulier, si se conjunxerint, et post dixerit mulier de viro quod coire non possit cum ea, si potest probari quod dicit per justum judifrigidae naturae dicunt se non posse invicem naculum jugale volunt rescindere, maneant liter concordare, quomodo alteri conveniat? Igitur si
Abbreviated transcription (Latin):
apparet qd̾ scĩ patres antẽ legem sine peccõ plu¬
res habuerunt uxores uł concubinas. Eas
enim. nc̃ icores appellat scͥptura. nc̃ ꝯcubinas.
fidem thori. quia ñ aliis s ꝓͥis uxorib uł an¬
cilł miscebantur. Eoce q̃ fu̾it consuetudo ĩhc̃
re antelegem: legis uͦ temꝑe int̃dixit moyses
carnalem copulam fieri cummatre. c̃ noũca.
cum sorore. c̃ nepti.cũ amita cuͣ ma̾tera c̃
nuru. et aliis quibus dam. ꝑmisit aũ diuor.¬
tium fĩ. datao libello repudii. Inqͦ uͥ scͥbebat
causas ꝓ quibꝰ uxorem repudi abat. ꝑmifit
ut concederetur discidium s ut tolleret᷑
homicidium: ꝑmifit. fi̾ mala ne fierent pe¬
iora. et hoc ꝑmittendo non dĩ iusticiã dem̃os¬
trauit. s ipecc̃ore minuit culpam: Cui li
scpͥtum est indent̃onomio. non habebit
uxores płimas q̃ alliciant animam eiꝰ. Suꝑ¬

Expanded text:
apparet quod sancti Patres ante legem sine peccato pluapparet quod sancti Patres ante legem sine peccato plures habuerunt uxores vel concubinas. Eas enim nunc uxores appellat Scriptura, nunc concubinas. fidem thori, quia non aliis, sed propriis uxoribus vel ancillis miscebantur. Ecce quae fuerit consuetudo in hac re ante legem. Legis vero tempore interdixit Moyses carnalem copulam fieri cum matre, cum noverca, cum sorore, cum nepte, cum amita, cum matertera, cum nuru, et aliis quibusdam. Permisit autem divortium fieri dato libello repudii in quo vir scribebat causas pro quibus uxorem repudiabat. Permisit ut concederetur dissidium, sed ut tolleretur homicidium. Permisit fieri mala, ne fierent pejora; et hoc permittendo non Dei justitiam demonstravit, sed in peccatore minuit culpam. 4. Cui riptum est in Deuteronomio, c. 17 Non habebit rex uxores plurimas quae alliciant animam ejus. Su
Abbreviated transcription (Latin):
da ꝑle. fornicariꝰ uł illicitus concubitus ⁊ ꝙ est
incido licito in mod̾atior appetitus. hoc est ĩ
õferatur inmerito coniugali castitat abͣhe
est. et iniohanne qui passꝰñ est. sic ñ est ĩpar
m̃itum ꝯtinencie imohanne qͥ nullas exꝑ¬
tus est nuptias. et in abraham quifilios ge¬
nuit. Nam illiꝰ celibatꝰ et isti comibiũꝑtẽpor
distributionẽ xp̃o militam̾nt. s ꝯtinẽtiã
iohannes in oꝑe abraam in solo habebat ha¬
bitu. Melior est aũ castitas celibum ꝙͣ ip¬
tiarum. Quar̾ unam habraham habebat
inusu. ambas in habitu. Caste enĩ coninga¬
liter uixit autem ẽẽ castus sine coningio po¬
subalta dispensatõne dĩ. onĩs retͦ sanctos
modo abraham ante placuit inꝯingio fu
nunc uͥgines placẽt in castitate seruiũ ille legi
et tempori fuo. seruiamris et nos legi et temporz
nr̃o. inquos fines scłorum deuenerunt. Exhis

Expanded text:
da prole fornicarius vel illicitus concubitus; et quod est da prole fornicarius vel illicitus concubitus; et quod est in cibo licito immoderatior appetitus, hoc est in eferatur in merito conjugali castitati Abrahaest, et in Joanne qui passus non est: sic non est impar meritum continentiae in Joanne, qui nullas expertus est nuptias, et in Abraham, qui filios genuit. Nam illius caelibatus et istius connubium pro temporum distributione Christo militaverunt; sed continentiam Joannes in opere, Abraham in solo habebat habitu. Melior est autem castitas caelibum quam nuptiarum; quarum unam Abraham habebat in usu, ambas in habitu. Caste enim et conjugaliter vixit. Esse autem castus sine conjugio posub alta dispensatione Dei omnes retro sanctos sunt? Quomodo Abraham ante placuit in conjugio, sic nunc virgines placent in castitate. Servivit ille legi et tempori suo; serviamus et nos legi et tempori nostro, in quos fines seculorum devenerunt. Ex his
Abbreviated transcription (Latin):
libidinis. ñ petulantis forme captus decore an¬
cille conturb̾nio contugalem post hr̃at thorũ
s studio q̃rende poss̾itatis ⁊ ꝓpagande sobo¬
lis ad huc post diluium raritas erat hũani
generis. Erat etiam religionis: deniq et loth
secĩ hancfilie causam q̃rende postitatis habne¬
runt. ne genꝰ deficẽt humañ. et ĩo publicimu¬
neris gr̃a pͥnatã culpam p̃texit. Item augꝰ.
tam̃ sumit alim̃tũ ñ cupiditate uiuendi s¬
officio consulendi ut maneat qd̾ neccessar num
est ꝓpalios. Sic miscerifeminis iurenuptiar̃
officiosumfint scĩs uiris nonlibidinosum.
Qd̾ enim est. cibus ad salutem hominis hoc ẽ
concubitus ad salutem generis. et ntruͣq nõ
est sinedelectat̃one carnali. que tñ modifica¬
ta etrefrenante temꝑantia inusum naturalẽ
redacta libido cẽ non potest. Qd̾ auteminsus¬
tentãdo uitam illicitus est cib. hoc est ĩ qͣrẽ¬

Expanded text:
libidinis, non petulantis formae captus decore, anlibidinis, non petulantis formae captus decore, ancillae contubernio conjugalem posthabuit thorum; sed studio quaerendae posteritatis, et propagandae sobolis. Adhuc post diluvium raritas erat humani generis; erat etiam religionis. Denique et Loth sancti filiae hanc causam quaerendae posteritatis habuerunt, ne genus deficeret humanum; et ideo publici muneris gratia privatam culpam praetexit. Item Augusttamen sumit alimentum, non cupiditate vivendi, sofficio consulendi, ut maneat quod necessarium est propter alios. Sic misceri feminis jure nuptiarum officiosum fuit sanctis viris, non libidinosum. Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad salutem humani generis, et utrumque non est sine delectatione carnali; quae tamen modificata, et refrenante temperantia in usum naturalem redacta, libido esse non potest. Quod autem in sustentando vitam illicitus est cibus, hoc est in quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
uxores ꝙ qñ mos erat cͥmennonerat. Sic pa¬
tͥarche conuigib excipientib semen suum
mscebantur: non concupiscenti a ꝑficiende
uoluptatis s ꝓuidencia ꝓpagande fuccessiomi:¬
Siciit apłi auditorib suis admirantibꝰ doc¬
t̾rinansuam cum delectabant᷑ ñ auiditate
consequende laudis. s ar itate seminande
huc salutis nr̃e mist̾m uelaretur. iusti officp
ꝓpagandi nuptias contrahebant. ñ uicti libi¬
dine s ductipietate. qͥ multo facilius ꝯtine̾
possent et uellent. ytebantur tñ coniugib
et płes uniuiro hr̃e licebat quas castiꝰ habebat
amb̾. Dĩx sara ad habraham. Ecce conclusit
me dñs ut non pariam. intͣ gͦ ad amcillãmea:
Ut filmmfacias exea. Et ita fc̃mest. Confidã pͥm
ꝙ abrabam ante legem moysy ⁊ ante eungłiĩ
futit. Non gͦ in lege comnisit abraham si legem
p̃ueñ. Nondum enĩ int̃dictum uidebatur: Scd̾o
confidera ꝙ non ardore aliquo uage fuccensus

Expanded text:
uoniam mos erat, crimen non erat. Sic pauoniam mos erat, crimen non erat. Sic patriarche coniugibus excipientibus semen suum miscebantur, non concupiscentia perficiende voluptatis, sed providentia propagande successionisicut Apostoli auditoribus suis admirantibus doctrinam suam condelectabantur, non aviditate consequendae laudis, sed charitate seminandae huc salutis nostrae mysterium velaretur, justi officio propagandi nuptias contrahebant, non victi libidine, sed ducti pietate; qui multo facilius continere possent et vellent. Utebere uni viro licebat, quas castius habebat a: dixit Sara ad Abraham, Gen. 16: Ecce conclusit me Dominus ut non pariam. Intra ergo ad ancillam meam, ut filium facias ex ea; et ita factum est. Considera primum quod Abraham ante legem Moysi et ante Evangelium fuit. Non ergo in legem commisit Abraham, sed legem praevenit. Nondum enim interdictum videbatur. Secundo considera quod non ardore aliquo vagae succensus
Abbreviated transcription (Latin):
copulaiti qr non erant aliene nrulieres ł
uiri quib ade filii uł filie iring̾entur. Pmꝰ õium
lamoc dullegit᷑ simul habuisse uxores.
Et hoc ineo arguitur qi ꝓ expletione car-¬
nalis uoluptatis id fecisse ꝑhibetur. Pea uͦc̃
iam pene om̃s homines salfis diis seruirẽt
cis deficientib cultus et noticia d̾i deficeaet.
uñ abraham uiuente uxore ad ancillam
intranit. Et exea geniit. Iacob ⁊̃ lib̾is et
ancillis se copłauit. et filie loch patre ebrio
nse sinit. Cum enicet̾is inydolatͥa relictis
abraham et filios eiꝰ inpeculiarẽ sibi ppłm
cii. Non gͥ abraham uł iacob deliquid qr
ĩ aliqͣlicet alicuiq̃rere. c̃ illoꝵ coniugia nõꝵ¬
equantur equantur uͥginitati et ĩmodã¬
tus usus coniugii nr̃i temꝑis. t᷑pitudinẽ
catum ꝙ plurib feminis utebantur: neq cõtͣ
naturam hoc faciebant. cum ñ lasciuiendi cã
s gignendi hoc fac̾ent: nec ccͣ morẽ. qr eo t̃ꝑe
eafiebant. nec contra p̃ceptũ. qr nulla lege

Expanded text:
non erant aliae mulieres vel viri, quibus Adae filii vel filiae jungerentur. Primus omnium Lamech duas legitur simul habuisse uxores; et hoc in eo arguitur, quia pro expletione carnalis voluptatis id fecisse perhibetur. Postea vero cum jam pene omnes homines falsis diis servirent, cis deficientibus, cultus et notitia Dei deficeret. Unde Abraham vivente uxore ad ancillam intravit, et ex ea genuit. Jacob etiam liberis et ancillis se copulavit; et filiae Loth patre ebrio usae sunt. Cum enim caeteris in idololatria relictis, Abraham et filios ejus in peculiarem populum cii. Non ergo Abraham vel Jacob deliquit, quia in aliqua licet alicui quaerere, cum illorum conjugia nostrorum aequentur virginitati, et immoderatus usus conjugii nostri temporis, turpitudinem catum, quod pluribus feminis utebantur; nec contra naturam hoc faciebant, cum non lasciviendi causa, sed gignendi hoc facerent; nec contra morem, quia eo tempore ea fiebant; nec contra praeceptum, quia nulla lege
Abbreviated transcription (Latin):
exꝓbatio et ab hominat᷑o cum satisfactõnis
desiderio dimit eniminuste quis alicui qd̵
restituere nonualet ut ocłm uel uitã. et huiꝰ¬
modi.et tam̃ sipenitũit peccati cñ amore con¬
Digne satisfactionis ueniam habet. Nec ĩõ quis¬
quam putet. quirem alienam innste abstu¬
łit qꝙͣ redd̾e potest. de illo peccõ penite ac ueni¬
am consequi. insi restituat ablatum. Quam di
u ip res ꝓpt̃ quam peccatum est. non reddit᷑¬
si reddi potest. non agitur penitencias

Expanded text:
exprobratio et abominatio, cum satisfactionis exprobratio et abominatio, cum satisfactionis desiderio. Demit enim injuste quis alicui quod restituere non valet, ut oculum, vel vitam et hujusmodi; et tamen si poenituerit peccati, cum amore condignae satisfactionis, veniam habet. Nec ideo quisquam putet, qui rem alienam injuste abstulerit quam reddere potest, de illo peccato poenitere ac veniam consequi, nisi restituat ablatum. Quamdiu enim res propter quam peccatum est, non redditusi reddi potest, non agitur poenitentia, sed
Abbreviated transcription (Latin):
uno ut non disedatur ab alio: Repetit de uera
uere penitencie et satiffactionis. ad dat.¬
Illa enim uera estpenitencia q̃ peccm̃abolet. qd̾
illa sola facit. q̃ scelus corrigit. Illauͦ scelus cor¬
rigit. q̃ odium conmissi cͥminis et conmittẽ¬
dicum de sidĩo satiffaciendi aufert.Indas i
penituisse legitur sine assecut̃one uenie. quiã
tali penitencianoncorrex̃ cͥmen. Uñ ieꝵx. Nicħ IeR sr̃mi¬
iude ꝓ fuit egissepenitenciam. ꝑ ꝙͣ sceltis coeri¬
gere nonpotuit. Si qñ fr̃ sic pectat infrẽm
utemendareualeat qd̾ peccanit. potest es
dimitti. Sin autẽ ꝑmanent oꝑa: frustra
uoce assumit᷑ penitencia hoc ẽ ꝙ deco dicit᷑.
⁊ oratio eiꝰ fiat inpeccatum. ut non solum
em̾dare nequiuerit ꝓdicionis nefass ꝓpͥi
bomicidii nefas scelꝰ ad dicłit. Caue qͣliter
intelligas illud. ut em̃dare non ualeat quod
peccauit ⁊ c̃. Non enĩ emendato hio ĩtellige̾.¬
da est rei dẽpte reconpensatõ. s delicti

Expanded text:
uno, ut non discedatur ab alio. 7. Repetit de veverae poenitentiae vel satisfactionis. Illa enim vera est poenitentia, quae peccatum abolet; quod illa sola facit, quae scelus corrigit, quae odium commissi criminis et committendi cum desiderio satisfaciendi affert. Judas enim poenituisse legitur, sine assecutione veniae, quia tali poenitentia non correxit crimen; unde Hierudae egisse poenitentiam, per quam scelus corrigere non potuit. Sed quando frater sic peccat in fratrem, ut emendare valeat quod peccavit, potest ei dimitti. Sin autem permanent opera, frustra voce assumitur poenitentia. Hoc est quod de eo dicitur: Et oratio ejus fiat in peccatuemendare nequiverit proditionis nefas, sed proprii homicidii scelus addiderit. Cave qualiter intelligas illud: Ut emendare valeat quod peccavit, etc. Non enim emendatio hic intelligenda est, rei demptae recompensatio, sed delicti
Abbreviated transcription (Latin):
passio¬
nes. Ueruntam̃ nr̃a redemptio ñ sunt.
hoc enim illiꝰ sola passio potuit qui ds̃ ẽ.
& hõ. Illiꝰ gͦ passionem cedentium pie
iñtes uoluerunt. & optau̾unt fi. sic̃ fu¬
t᷑am credebant. Passiones uͦ scõꝵ. possu¬
mus nolle & uelle ;utrumq bona uo¬
luntate. si rectos nob̾ ꝓponiͤmꝰ fines.
Cui enim placuit pauli passio. eo fine
qua cupiebat dissolui & ẽẽ cum xp̃o.
Qui aũ uoluit eum declinare passionẽ.
& effug̾e manꝰ iniquoꝵ ꝯpassione pietatis.
augustimus in encheridion. Bone appre¬
bant uoluntates pioꝵ fidelium qui no
ibi pat̾etur mala que ag̃ab ꝓpħa¬
ĩp̃dixerat. Et tñ hoc ip̃m ds̃ pati uo¬
lebat. ꝓannuntianda fide .xͥ. exer
& ad eum potius ꝑtinebant qui no¬
lebant ꝙ uolebat. quam illi ꝑ quos
uolentes factum ẽ quod uolebat qͥa
id ip̃m mala uoluntate. fecerunt. ꝗd̾
ds̃ bona uoluntate uoluit. hoc id ni

Expanded text:
passines, verumtamen nostra redemptio non sunt; hoc enim passio illius sola potuit qui Deus est et homo. Illius ergo passionem credentium piae mentes voluerunt et optaverunt fieri sicut futurum credebant; passionem vero sanctorum possumus velle et nolle, et utrumque bona voluntate si rectos nobis proponamus fines. Cui enim placuit Pauli passio eo fine, t, quia cupiebat dissolvi et esse cum Christo. Qui autem voluit eum declinare passionem et effugere manus iniquorum compassione pietatis, August. in Ench., c. 101: Bonae apparebant voluntates piorum fidelium qui nolibi pateretur mala quae Agabus praedixerat; et tamen hoc illum Deus pati volebat pro annuntianda fide Christi, exercet ad eum potius pertinebant qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes factum est quod volebat, quia idipsum mala voluntate fecerunt quod Deus bona volunt