comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
multis factus : Sufferendo in uicẽ indilecti¬
one. Aedificat᷑. gͦ domus dñi dĩ nr̃i. Aedificat᷑
hoc fit. hoc agit᷑. hoc uoces iste agunt. hoclecti¬
ones. hoc predicatio euangelui. toto orbe ter¬
rarũ. Adhuc aedificat᷑. Creuit multũ domꝰ
hȩc. & multas gentes impleuit. non dũ tam̃
om̃s gentes occupauit crescendo. multas tenuit.
Om̃s occupatura .ẽ. & contra dicit᷑ ab eis. qui do¬
mesticos eius se esse gloriant᷑. & dicit᷑: iã decreuit
Adhuc crescit. adhuc crediturȩ sunt om̃s gentes
quȩ non dũ credider̃. Ne quis dicat & illa lin¬
gua creditura est: Et barbari credituri sunt:
igneis. nisi quia nullius linguę duritia est quȩ
non illo igne soluat᷑ : Neq enĩ not habemꝰ iam
multas gentes barbaras credidisse xp̃o. Quo
non dũ porrectũ est romanũ imperiũ. iã xp̃c
possedit. Quod adhuc clausũ est eis qui ferro
pugnant: non est clausũ illi qui ligno pugnat

Expanded text:
multis unus factus? Sufferendo invicem in dilectimultis unus factus? Sufferendo invicem in dilectione. Aedificatur ergo domus Domini Dei nostri, aedificatur: hoc fit, hoc agitur, hoc voces istae agunt, hoc lectiones, hoc praedicatio Evangelii toto orbe terrarum; adhuc aedificatur. Crevit multum domus haec, et multas gentes implevit: nondum tamen omnes gentes occupavit: crescendo multas tenuit, omnes occupatura est; et contradicitur ab eis qui domesticos ejus se esse gloriantur, et dicitur, Jam decrevit. Adhuc crescit, adhuc crediturae sunt omnes gentes quae nondum crediderunt: ne quis dicat, Et illa lingua creditura est? et Barbari credituri sunt? igneis , nisi quia nullius linguae duritia est quae non illo igne solvatur? Neque enim non habemus jam multas gentes Barbaras credidisse Christo: quo nondum porrectum est Romanum imperium, jam Christus possidet; quod adhuc clausum est eis qui ferro pugnant, non est clausum illi qui ligno pugnat.
Abbreviated transcription (Latin):
cuius umbr̃a habebat tẽpłu illud uetus. Ibi enĩ
diruebat᷑ uetustas. ut nouitas aedificaret᷑. Et
quomodo diruit᷑ uetustas : Am̃ dico uobis in.¬
quit: non relinquet᷑ lapis suꝑ lapidẽ qui non
destruet᷑. Lapis axp̃c est. Dicit autẽ apostolus.
ponit lapidẽ suꝑ lapidẽ. nisi qui baptismũ suꝑ
baptismũ imponit: Sed nolite terreri. non re¬
linquet᷑ quod .ñ. destruet᷑. Lapides enĩ ad fabri¬
cã ñoi quȩ aedificat᷑ post captiuitatẽ sic col¬
ligunt᷑. & sic illos caritas in unitatẽ constrngit:
ut non sit lapis suꝑ lapidẽ. sed unus lapis sint
om̃s lapides. Ne miremini. Hoc fecit canticũ
nouũ. id ÷ hoc fecit in nouatio caritatis. Ad ipsã
structurã nos cõpungit apłs : & in illa unitate
nos constrictos conpaginat dicens. Sufferentes
inuicẽ in dilectione. studentes seruare unitatẽ
sp̃s in uinculo pacis Uibi unitas sp̃s. unus lapis
Sed unus lapis. de multis factis. Quomodo de

Expanded text:
cujus umbram habebat templum illud vetus. Ibi enim diruebatur vetustas, ut novitas aedificaretur. Et quomodo diruitur vetustas? «Amen dico vobis,» inquit, «non relinquetur lapis super lapidem, qui non destruetur.» Lapis Christus est: dicit autem Apostolus, ponit lapidem super lapidem, nisi qui Baptismum super Baptismum imponit? Sed nolite terreri; «non relinquetur qui non destruetur.» Lapides enim ad fabricam novam, quae aedificatur post captivitatem, sic colliguntur, et sic illos charitas in unitate constringit, ut non sit lapis super lapidem, sed unus lapis sint omnes lapides. Ne miremini: hoc fecit canticum novum, id est, hoc fecit innovatio charitatis. Ad ipsam structuram nos compingit Apostolus, et in illa unitate nos constrictos compaginat, dicens: «Sufferentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus, in vinculo pacis» . Ubi unitas Spiritus, unus lapis; sed unus lapis de multis factus. Quomodo de
Abbreviated transcription (Latin):
cũ miranda dicunt & miranda faciunt: apparuer̃
fulgura ciꝰ orbi t̾rę: uidit & cõmota est terra. Si
non est uerũ. si non tota terra iã xp̃iana clamat
am̃. cõmota fulgorib. de illis nubib inde erũ
dico qͦđ dictũ est fluxit: melius uerbũ inueniri
non potest. Montes fluxer̃ uelut cera. a facie dñ
ubi ẽ altitudo potestatũ: ubi duritia infideliũ :¬
Montes fluaer̾ uelut cęra afacie dñi. Ignis fuit eis¬
dñs: illi ante faciem eiꝰ sicut era fluxer̃ : tãdiudu¬
ri donec ignis ille ad moueret᷑ Cõplanata. ẽ. om̃is
altitudo modo blasphemare xp̃m non audo& &
paganuf Non in eũ credit: non eũ tam̃ blasphe¬
mat. Et si non dũ factus est lapisuiuus: tamen
uictus est durus mons. Montes fluxer̃ sicut cęra
a facie dñi. a facie dni om̃is terra. Non iudȩorum
tantũ. sed & gentiũ. sicut dicit apłs. Non enĩ est

Expanded text:
cum miranda dicunt, et miranda faciunt, «Apparuerunt cum miranda dicunt, et miranda faciunt, «Apparuerunt fulgura ejus orbi terrae. Vidit et commota est terra.» Si enim non est verum? si non tota terra jam christiana clamat, Amen, commota fulguribus de illis nubibus erumpentidico quod dictum est, Fluxit, melius verbum inveniri non potest. «Montes fluxerunt velut cera a facie Domini.» Ubi est altitudo potestatum? ubi duritia infidelium? «Montes fluxerunt sicut cera a facie Domini.» Ignis eis fuit Dominus, illi ante faciem ejus sicut cera fluxerunt; tamdiu duri, donec ignis ille admoveretur. Complanata est omnis altitudo; modo blasphemare Christum non audet: et paganus non in eum credit, non eum tamen blasphemat; etsi nondum factus est vivus lapis, tamen victus est durus mons. «Montes fluxerunt sicut cera a facie Domini, a facie Domini omnis terrae:» non Judaeorum tantum, sed et Gentium, sic
Abbreviated transcription (Latin):
Apparuer̃ fulgura eiꝰ orbi t̾rȩ. Magna eocultatio.
Nonne uidemꝰ: Nonne manifestũ est: Apparuer̃
fulgura eius uniuersȩ terrȩ. Infłamati st̃ inimici.
incensi sunt uumici. arsit quicquid contradicebat.
& apparuer̃ fulgura cius orbi terrȩ. Quomͦ appa¬
ruer̃ : Ut iã crederent. Vnde fulgura: De nubib
Quȩ st̃ nubes dĩ : Predicatores ueritatis. Vides autẽ
nubẽ in celo nebulosã. obscurã. & hab& intꝰ nescio
qͥđ latens Si coruscat. de nube ẽmicat splendor.
Eoc eo ipso qđ contẽpnebas: inde eociliuit qͦđ expa¬
tep̃nebant᷑. quomͦ uident᷑ nubes & contẽpnunt᷑:
ante quã de eis eaaliat qͦđ mireris. Erant enĩ illi
primo homines carnẽ portantes. infirmi. deinde
idicte indocti ignobiles. Sederat in eis quod
fulgurar&. erat in eis qͦd coruscar&. Accedebat
petrus homo piscator. orabat. & surgebat mor¬
tuus. forma humana nubes erat. splendor mira¬
culi coruscatio erat. Sic in uerbis. sic in factis.

Expanded text:
Apparuerunt fulgura ejus orbi terrae.» Magna exsultatio. Nonne videmus? nonne manifestum est? Apparuerunt fulgura ejus universae terrae; inflammati sunt inimici, incensi sunt inimici. Arsit quidquid contradicebat, et «apparuerunt fulgura ejus orbi terrae.» Quomodo apparuerunt? Ut jam crederent. Unde fulgura? De nubibus. Quae sunt nubes Dei? Praedicatores veritatis. Vides autem nubem, in coelo nebulosam, obscuram, et habet intus nescio quid latens. Si coruscet de nube, emicat splendor: ex eo ipso quod contemnebas, inde exsilivit quod expatemnebantur; quomodo videntur nubes, et contemnuntur, antequam de eis exsiliat quod mireris. Erant enim illi primum homines carnem portantes, infirmi; deinde idiotae, indocti, ignobiles: sed erat in illis quod fulguraret, erat in illis quod coruscaret. Accedebat Petrus homo piscator, orabat, et surgebat mortuus . Forma humana nubes erat, splendor miraculi coruscatio erat. Sic in verbis, sic in factis,
Abbreviated transcription (Latin):
pidatione ter negauit. Resurgens in uia qͦsdã
loquentes secũ de se. tales inuenit dñs iħe xp̃s.
Tu solus peregrinus es in hierusalẽ. & . ñ. cogno¬
usti quȩ facta sunt in illa his diebus: Quibus¬

Expanded text:
pidatione ter negavit. Resurgens, in via quosdam pidatione ter negavit. Resurgens, in via quosdam loquentes secum de se, tales invenit ipse Dominus Je«Tu solus peregrinus es in Jerusalem, et non cognovisti quae facta sunt in illa his diebus
Abbreviated transcription (Latin):
tis est. E quis tã manu fortis. quã quiꝰ cruce
mnundiẽ uicit: Nã post resurrectionẽ & ascen¬
tionẽ cius accepto spũ scõ loquentib apłis uarus
linguis cõmota multitudo eorũ ipsorũ qui eũ
crucifixer consiliũ quę siuit salutis. Accepit:
credidit. ignotũ est Donatus reatꝰ sanguinis
xp̃i. Imꝑtitus est potus sanguinis xp̃i. facti
sunt fideles cius. cuius fuer ꝑsecutores. Credi¬
der̃ in eũ quẽ crucifixer̃ & ante quẽ insultan¬
tes caput agitauerant: eũ ipsũ capit habere uo¬
luer̃ Ita gͦ restituta. ẽ. terra eius. quod hab&
titulus psalmi: Terra enĩ eius iudea Et peri¬
erat om̃is iudea : quando crucifixer̃ dnm̃ suũ:
Ignorantes frenetia. seuientesin medicũ. & sa¬
lutẽ in sania repellentes. Taquã perierat gͦ iudea
tota. Qun cota : Ipsi giã apłi trepidauerunt.
Petrus qui audaci dilectione sequebat᷑. tunida tre¬

Expanded text:
tis est; et quis tam manu fortis, quam qui de cruce tis est; et quis tam manu fortis, quam qui de cruce mundum vicit? Nam post resurrectionem et ascensionem ejus, accepto Spiritu sancto, loquentibus Apostolis variis linguis, commota multitudo eorum ipsorum qui eum crucifixerant, consilium quaesivit salutis; accepit, credidit; ignotum est, donatus est reatus sanguinis Christi, impertitus est potus sanguinis Christi; facti sunt fideles ejus cujus fuerant persecutores; crediderunt in eum quem crucifixerunt, et ante quem insultantes caput agitaverunt; eum ipsum caput habere voluerunt . Ita ergo «restituta est terra ejus,» quod habet titulus Psalmi. Terra enim ejus Judaea: et perierat omnis Judaea, quando crucifixerunt Dominum suum ignorantes, phrenetici saevientes in medicum, et salutem insania repellentes. Tanquam ergo perierat Judaea tota: quam tota? Ipsi etiam Apostoli trepidaverunt. Petrus qui audaci dilectione sequebatur, timida tre
Abbreviated transcription (Latin):
inscribit᷑ psalmꝰ ipsi dauid: cũ terra cius
restituta est. Totũ ad xp̃m reuocemus. Si uo¬
lumꝰ iter recte intelligentiȩ tenere. non rece¬
damus alapide angulari: ne intellectus nr̃ rui¬
nã faciat. In illo solidet᷑: quod instabili motu
nutabat: In illo incũbat. qͦđ ꝑ incerta pendebat:
Quicquid dubitationis hab& homo in animo.
auditis scripturis dĩ. axp̃o non recedit. Cũ ei
fuerit in illis uerbis xp̃c reuelatꝰ: intelligat se
intellexisse. Ante quã autẽ ꝑueniat ad xp̃i in¬
tellectũ: non prȩsumat intellexisse. Finis enĩ
legis xp̃c est. ad iusticiã om̃i credenti. Quid est
gͦ & quomͦ accipit̾ in xp̃o. cũ terra eius restituta
est : Nã quomͦ dauid intelligit᷑ xp̃c. facile est
agnoscere. Xp̃c enĩ ex maria . ex semine dauid.
Et quia ex semine eius futurus erat. ꝓpterea
nomine cius in figura ꝓphetabat᷑. Ergo dauid
xp̃c. quia & interpretatio dauid manu for¬

Expanded text:
Inscribitur Psalmus, «Ipsi David, cum terra ejus Inscribitur Psalmus, «Ipsi David, cum terra ejus restituta est.» Totum ad Christum revocemus, si volumus iter rectae intelligentiae tenere: non recedamus a lapide angulari , ne intellectus noster ruinam faciat: in illo solidetur, quod instabili motu nutabat; in illo incumbat, quod per incerta pendebat. Quidquid dubitationis habet homo in animo auditis Scripturis Dei, a Christo non recedat; cum ei fuerit in illis verbis Christus revelatus, intelligat se intellexisse: antequam autem perveniat ad Christi intellectum, non se praesumat intellexisse. «Finis enim Legis Christus est, ad justitiam omni credenti» . Quid est ergo, et quomodo accipitur in Christo, «Cum terra ejus restituta est?» Nam quomodo David intelligatur Christus, facile est agnoscere. Christus enim ex Maria, et ex semine David; et quia ex semine ejus futurus erat, propterea nomine ejus in figura prophetabatur. Ergo David Christus: quia et interpretatio David Manu for
Abbreviated transcription (Latin):
presentia reddebant᷑. Uude ille symeon iustꝰ
quidã senex multũ exultauit. uidens infantẽ
iłm. & agnoscens in paruo magnũ. & in exigua
carne cognoscens cęli & terrȩ creatorẽ. Multũ
gͦ excultauit. quia responsũ acceperat non se
exiturũ. ẽẽ. de hac uita. prius quã uider& sa¬
lutare dĩ. Agnouit gͦ illũ. iocundatus est.
excultauit gaudio. & hoc ait. Dñe. nunc di
mittis iã scruũ tuũ in pace. qm̃ uidert̃ oculi
mei salutare tuũ. Magna gͦ est ista iocundi:¬
tas. & hanc facit caritas. Delectati sumus cum
psalmꝰ iste cantaret᷑. & qusdã ibi ab hominibus
intellecta sunt quȩdã uͦ quantũ arbitramur.
aut a paucis: aut certe non ab om̃ibus. Simul
gͦ illũ in isto sermone in quo uobis seruimus
consideremus & uideamꝰ quanta dignatione
nos ds̃ lȩtificare uoluit. presentando quae
ꝓmisit. & nobis eolbens ueritatẽ ꝓmissis suis:¬

Expanded text:
praesentia reddebantur. Unde ille Simeon, justus praesentia reddebantur. Unde ille Simeon, justus quidam senex, multum exsultavit videns infantem Jesum, et agnoscens in parvo magnum, et in exigua carne cognoscens coeli et terrae Creatorem. Multum ergo exsultavit, quia responsum acceperat non se exiturum esse de hac vita, priusquam videret salutare Dei. Agnovit ergo illum, jucundatus est, exsultavitis servum tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum» . Magna est ergo ista jucunditas; et hanc facit charitas. Delectati sumus, cum psalmus iste cantaretur: et quaedam ibi ab omnibus intellecta sunt; quaedam vero, quantum arbitramur, aut a paucis, aut certe non ab omnibus. Simul ergo illum in isto sermone, in quo vobis servimus, consideremus; et videamus quanta dignatione nos Deus laetificare voluit, praesentando quae promisit, et nobis exhibens veritatem promissis suis
Abbreviated transcription (Latin):
AGNA EXPECTACUIA OS
preb& cordi xp̃iano & quibus
uere nihil possit iocundius inue¬
niri si tam̃ ad sit palatũ fidei.
cui sapiat meldĩ. Credimus
om̃ib uobis qui in saluatorẽ nrm toto corde cre¬
didistis. in esse spm̃ eius. qui uos delect& cum
legunt᷑ ꝓphetiȩ ante tot annos ꝓlate ex ore sc̃õꝵ
& post tot annos implete in fide gentiũ. Oag¬
nã eiũ tunc iocunditatẽ carpebant ipsi sc̃i ꝓphe¬
te. cũ ea uidebant in sp̃u . ñ. iã impleta. sed adhuc
futura. Erat cis magna delectatio: sed tamen&
ipsi pro caritate qua in nos accensi erant. quos
non dũ uidebant. & spũ parturiebant: uolebant
si fieri poss& in hoc tẽpore uobiscũ uiuere: &
uidere impleta quae in spũ ꝓphetabant. Inde
dñs discipulis suis ũ ista uidere incipientibus.
ait. Multi reges & ꝓphetȩ uoluer̃ uidere quȩ
udetis & audire quȩ auditis & non audierunt.
Quãuis enĩ uiderent ista in spũ: tam̃ futura
illis quodã modo formabantur apłis autẽ iam

Expanded text:
agna spectacula Deus praebet cordi christiano, et quibus vere nihil possit jucundius inveniri; si tamen adsit palatum fidei, cui sapiat mel Dei. Credimus omnibus vobis, qui in Salvatorem nostrum toto corde credidistis, inesse Spiritum ejus, qui vos delectet cum leguntur prophetiae, ante tot annos prolatae ex ore sanctorum, et post tot annos impletae in fide gentium. Magnam enim jucunditatem tunc carpebant ipsi sancti Prophetae, cum ea videbant in spiritu, non jam impleta, sed adhuc futura. Erat eis magna delectatio: sed tamen et ipsi pro charitate qua in nos accensi erant, quos nondum videbant, et spiritu parturiebant; volebant, si fieri posset, in hoc tempore nobiscum vivere, et videre impleta quae in spiritu prophetabant. Inde Dominus discipulis suis, jam ista videre incipientibus, ait: «Multi justi et prophetae voluerunt videre quae ; et audire quae auditis, et non audierunt» . Quamvis enim viderent ista in spiritu, tamen futura illis quodam modo formabantur: Apostolis autem jam
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ auide deuouerant. non redeant ad uomitũ
suũ sicut canis in mundus. & erit confessio & pul¬
chritudo. Amamꝰ pulchritudinẽ. prius eligamꝰ
confessionẽ: ut sequat᷑ pulcritudo. lterũ existit
qui amat potentiã. amat & magnificentiã. uult
esse magnus. quomodo angeli sunt. Magnificen¬
tia quȩdã in angelis tanta᷑ potentia: ut si fiant an¬
geli quicquid possunt: sustiuere non possit. e om̃is
homo Desiderat potentiã angelorũ. sed iusticiã
angelorũ non amat. Prius iusticiã dilige. & sequet᷑
te potentia. Quid eiũ sequit᷑ & hic: Sc̃itas & mag¬
nificentia in sc̃ificatio necius. Tu iam quę rebas
magnificentiã. prius dilige sc̃ĩtatẽ. Cũ sc̃ĩficat᷑
fucris cris & magnificus. Nlã si prȩpostere prius
esse uolueris magnificus: ante cades quã surgas.
Non enĩ surgis. sed extolleris. Melius surgis si te
ille erigat qui . ñ. cadit. Descendit enĩ ad te ille

Expanded text:
quae avide voraverant; non redeunt ad vomitum quae avide voraverant; non redeunt ad vomitum suum, sicut canis immundus : et erit confessio et pulchritudo. Amamus pulchritudinem; prius eligamus confessionem, ut sequatur pulchritudo. Iterum existit qui amat potentiam, amat et magnificentiam; vult esse magnus quomodo Angeli sunt. Magnificentia quaedam est in Angelis; et tanta potentia, ut si faciant Angeli quidquid possunt, sustineri non possit. Et omnis homo desiderat potentiam Angelorum, sed justitiam Angelorum non amat. Prius justitiam dilige, et sequetur te potentia. Quid enim sequitur et hic? «Sanctitas et magnificentia in sanctificatione ejus.» Tu jam quaerebas magnificentiam: prius dilige sanctitatem; cum sanctificatus fueris, eris et magnificus. Nam si praepostere prius esse volueris magnificus, ante cadis quam surgas: non enim surgis, sed extolleris. Melius surgis, si te ille erigat qui non cadit. Descendit enim ad te ille
Abbreviated transcription (Latin):
di quia cęli sunt. Cęlienarrant głam dĩ lp̃sis
cȩlis dicit᷑. ad nuntiate ingentib głam eius¬
in om̃ib populis mirabilia eius. qm̃ magnus
dñs & laudabilis nimis. terribilis est suꝑ om̃s
cȩlos fecit. Ocȩliquos fecit. ad nuntiate u
gentib głam eius. Aedificet᷑ domꝰ ꝑ omnẽ ter¬
rã. cantor om̃is terra canticũ nouũ. Confessio
pulcritudo & confessio. sed confessio & pulchri¬
tudo. Fędus eras. confitere ut sispulcher.
Peccator eras. confitere ut sis iustus. Fedare
te potiusti. formosũ te facere non potes. Qua¬
lis autẽ est sponsus nr̃ qui fędã amauit ut pul¬
chr̃a facer& : Quomodo ait aliquis fȩdam
amauit: Non ueni inquit uocare iustos. sed peca¬
tores. Quare uocas peccatores: Ut remaneant
peccatores: Non inquit. Et quomodo non erunt
petcatores : Confessio & pulchritudo in conspec¬
tu eius. Confitent᷑ enĩ peccita sua. uouunt mala

Expanded text:
di quia coeli sunt: «Coeli enarrant gloriam Dei» . Ipsis di quia coeli sunt: «Coeli enarrant gloriam Dei» . Ipsis coelis dicitur, «Annuntiate in gentibin omnibus populis mirabilia ejus. Quoniam magnus Dominus et laudabilis nimis, terribilis est super omnes coelos fecit.» O coeli, quos fecit, annuntiate in gentibus gloriam ejus! Aedificetur domus per omnem terram, cantet omnis terra canticum novum. 7. «vers.Pulchritudo et confessio; sed, «Confessio et pulchritudo.» Foedus eras, confitere ut sis pulcher: peccator eras, confitere ut sis justus. Foedare te potuisti; formosum te facere non potes. Qualis autem est sponsus noster, qui foedam amavit, ut pulchram faceret? Quomodo, ait aliquis, foedam amavit? «Non veni,» inquit, «vocare justos, sed peccatores» . Quos vocas peccatores, ut remaneant peccatores? Non, inquit. Et quomodo non erunt peccatores? «Confessio et pulchritudo in conspectu ejus.» Confitentur enim peccata sua, vomunt mala
Abbreviated transcription (Latin):
tiones generat Explicare gͦ ꝑ hanc linguam
uolens quid ait. magnus dñs & laudabilis nimis. &
dic quantũ laudabilis dic terribilis est inquit
suꝑ om̃s deos. Quare dixisti suꝑ om̃s deos: Quia
om̃s du gentiũ demonia. Et ipsa est totalaus
illius. qui laudabilis est nimis. quia fuperat om̃s
deos gentiũ. qui sunt dȩ monia: Expecta & audi
quid sequat᷑. Dñs autẽ cȩlosfeat. lam gͦ non
suꝑ de monia solũ. sed suꝑ om̃s cȩlos quos fecit.
dicer& qua nos solemꝰ de xp̃o cogitare. Cum
autẽ dixit. dñs autẽ cȩlos fecit. uidete quid
sit int̾ cęlos & demonia. & uidete qͥđ int̾ sit
suꝑ quos seder&. sed dicit. dñs autẽ cęlos fecit.
Si cęlos fecit. &iã angelosfecit. Ipse fecit angłos.
ipse fecit apłos. Apostolis cȩdebant dȩmonia
sed ipsi apłi cęli erant qui dnm̃ portabant. Et
quẽ dnm̃ portabant: A quo factierant. Au¬

Expanded text:
tiones generat: explicare ergo per hanc linguam tiones generat: explicare ergo per hanc linguam volens, quid ait? «Magnus Dominus et laudabilis nimis.» Dic, dic, quantum laudabilis; dic. «Terribilis est,» inquit, «super omnes deos.» Quare dixisti, «super omnes deos? Quoniam omnes dii Gentium daemonia.» Et ipsa est tota laus illius qui laudabilis est nimis, quia superat omnes deos Gentium, qui sunt daemonia? Exspecta, et audi quod sequitur: «Dominus autem coelos fecit.» Jam ergo non super daemonia solum, sed super omnes coelos quos fecit. dixerat quam nos solemus de Christo cogitare: cum autem dixit, «Dominus autem coelos fecit;» videte quid intersit inter coelos et daemonia; et videte quid intersit super quos sederet: sed dixit, «Dominus autem coelos fecit.» Si coelos fecit, etiam Angelos fecit: ipse fecit Angelos, ipse fecit Apostolos. Apostolis cedebant daemonia: sed ipsi Apostoli coeli erant, qui Dominum portabant. Et quem Dominum portabant? A quo facti erant. Au
Abbreviated transcription (Latin):
dicebant deos. demonia erant. apło dicente aꝑ¬
tius. Qm̃ quȩ iminolant gentes. de moniis
immolant. & . ñ. dõ. Quia gͦ ideo erant in cap¬
tiuitate. quia dȩ moniis immolabant. & ꝓpte¬
rea tota terra siluosa remanserat: ad nuntiat᷑e.
quẽ redimere aduenit terribilis suꝑ om̃s deos.
Et quasi diceret᷑ illi. quare dixisti suꝑ om̃s deos.
sunt enĩ diĩ. sequit᷑ & dicit. Quia om̃s di gen¬
tiũ dȩmonia. Intendat caritas ur̃a. Magnũ
aliquid dicebat paulo ante. magnus dñs. Et
tãquã deficiens in laude ipsius. & laudabilis
nimis. Nonne hoc dixerã. quia dimisit tͥ cogi¬
tare. qͦđ non poterat ipse uerbis explicare :
Explicans autẽ ipse uerbis. quid magnũ mibi
magnũ esse suꝑ dȩ monia. & tu si uolueris eris
sed si in illũ credideris. Itane ipsa est illa mag¬
nitudo laudis. magnus dñs & laudabilis nmis:
uoluit enĩ explicare. ut poterat humana lingua.
Et quãuis magnus sit tactor organi sp̃ssc̃s: tam̃

Expanded text:
ia erant, Apostolo dicente apertius, «Quoniam quae immolant gentes, daemoniis immolant, et non Deo» . Quia ergo ideo erant in captivitate, quia daemoniis immolabant, et propterea tota terra silvosa remanserat; annuntiatur isquem redimere advenit «terribilis super omnes deos?» Et quasi diceretur illi, Quare dixisti, «super omnes deos?» sunt enim dii? sequitur et dicit, «Quoniam omnes dii Gentium daemonia.» Intendat Charitas vestra. Magnum aliquid dicebat paulo ante, «Magnus Dominus;» et tanquam deficiens in laudi ipsius, «et laudabilis nimis.» Nonne hoc dixeram, quia dimisit tibi cogitare quod non poterat ipse verbis explicare? Explicans autem ipse verbis, quid magnum mihi magnum, esse super daemonia: et tu; si volueris, eris; sed si in illum credideris. Itane ipsa est illa magnitudo laudis, «Magnus Dominus et laudabilis nimis?» Volens enim explicare, ut poterat humana lingua, et quamvis magnus sit tactor organi Spiritus sanctu
Abbreviated transcription (Latin):
re non potuer̃. Uenit redeptor & dedit p̃ciũ.
fudit sanguinẽ suũ. enut orbẽ terrarũ. Quȩ¬
ritis quid emerit: Uidete quid dederit. &
inuenite quid emerit. Sanguis xp̃i p̃ciũ est.
ingrati sunt precio sud. aut inultũ suꝑbi sunt
qui dicunt. aut illud tã paruũ. eẽ. ut solos afros
emerit. aut setã magnos ẽe̾. ꝓ quib solis illud
sit datũ. Non ergo exultent. non suꝑbiant. ꝓ
toto dedit. quantũ dedit. Nouit quid emerit.
quia nouit quanti emerit. Inde quia redẽpti
sumꝰ. post captiuitatẽ aedificat᷑ domus. Et qui
sunt qui nos tenebant in captiuitate : Quia illi
quib dicit᷑ adnuntiate. ex tirpatores siluȩ sunt
ut extirpant siluã. liberent de captiuitate ter¬
rã. & instruant. aedificent. ad nuntiabo mag¬
nitudinẽ domus dnĩ : Unde silua demonũ ex¬

Expanded text:
enit Redemptor, et dedit pretium; fudit sanguinem suum, emit orbem terrarum. Quaeritis quid emerit? Videte quid dederit, et invenite quid emerit. Sanguis Christi, pretium est. ingrati sunt pretio suo, aut multum superbi sunt, qui dicunt, aut illud tam parvum esse, ut solos Afros emerit; aut se tam magnos esse, pro quibus solis illud sit datum. Non ergo exsultent, non superbiant: pro toto dedit, quantum dedit. Novit quid emerit, quia novit quanti emerit. Inde quia redempti sumus post captivitatem aedificatur domus. Et qui sunt qui nos tenebant in captivitate? Quia illi quibus dicitur, «Annuntiate,» exstirpatores silvae sunt: ut exstirpent silvam, liberent de captivitate terram, et struant, aedificent, annuntiando magnitudinem domus Domini. Unde silva daemonu
Abbreviated transcription (Latin):
sic aedificat᷑ cũ cantat. Ipsũ canta.¬
re P re aedificare est: sed si non uetꝰ cant&
Uetus cantat cupiditas carnis: nouũ cantat
caritas dĩ. Quicquid cantaueris de cupiditate.
uetus cantas. Et si sonant in ore uerba cantici
noui: non est spetiosa laus in ore peccatoris. Me¬
lius est ut nouus taceas: quã ut uetuscantes. qͥa
si fueris nouus. & tacueris . aurib hominũ non
sonat. Nam cor tuũ non tac& canticũ nouũ
& ꝑuenit ad Aures dĩ qui te fecit hominẽ nouũ.
Diligis & taces. dilectio ipsa uax est ad dm̃. & ipsa
dilectio canticũ nouũ est. Audi quia canticum
nouũ est. Dñs dicit. mandatũ nouũ do uobis.
ut uos inuicẽ diligatis. Om̃is gͦ terra cantat can¬
ticũ nouũ. ubi aedificat᷑ domꝰ. Om̃is gͦ terra est

Expanded text:
sic aedificatur, cum cantat: ipsum cantasic aedificatur, cum cantat: ipsum cantare, aedificare est; sed si non vetus cantet. Vetus cantat cupiditas carnis: novum cantat charitas Dei. Quidquid cantaveris de cupiditate, vetus cantas; etsi sonant in ore verba cantici novi, non est speciosa laus in ore peccatoris . Melius est ut novus taceas, quam ut vetus cantes; quia si fueris novus, et tacueris, auribus hominum non sonat: nam cor tuum non tacet canticum novum; et pervenit ad aures Dei, qui te fecit hominem novum. Diligis, et taces: dilectio ipsa vox est ad Deum, et ipsa dilectio canticum novum est. Audi quia canticum novum est: Dominus dicit, «Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis» . Omnis ergo terra cantat canticum novum: ibi aedific
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ trabes imponerent᷑. quȩ colũpnȩ crigerent᷑:
Nihil horũ cantat. Et si aliud aliquid. non ergo
consonat psalmꝰ titulo suo: Et aliud portat in
fronte. aliud in uoce: Immo nihil aliud. sed
in tellectores quęrit. Loquit᷑ enĩ de aedificatio¬
ne domus om̃s lapides ipsius domus. intelligunt.
quod cantar̃. Aedificat᷑ enĩ domͦ dõ : non illo
loco ubi aedificauit salomon: Aedificauit enĩ
tẽplũ. & de ipso tẽplo audistis modo quae dix¬
erit dñs. Cũ saxa tẽpli & moles ingentes ad¬
mirarent᷑ discipuli: indicauerunt dño admira.¬
tionẽ & stuporẽ suum. Ꝙ dñs illis. Am̃ dico
uobis. non relinquęt᷑ hic lapis suꝑ lapidem: qui
non destruet᷑. Non talis aedificat᷑ domꝰ nam
uidete ubi aedificat᷑. quiã non uno loco aliquo.
in parte. Sic enim incipit.
ATATE DÑO CANTICUM
nouũ : cantate dño om̃is terra.
Si canticũ nouũ cantat om̃is terra:

Expanded text:
quae trabes imponerentur, quae columnae erigerentur. quae trabes imponerentur, quae columnae erigerentur. Nihil horum cantat: et si aliud aliquid, non ergo consonat Psalmus titulo suo, et aliud portat in fronte, aliud in voce? Imo nihil aliud, sed intellectores quaerit. Loquitur enim de aedificatione domus. Omnes lapides ipsius domus intelligant quod cantarunt. Aedificatur enim domus Deo, non illo loco ubi aedificavit Salomon. Aedificavit enim templum : et de ipso templo audistis modo quae dixerit Dominus. Cum saxa templi et moles ingentes admirarentur discipuli, indicaverunt Domino admirationem et stuporem suum; et Dominus illis: «Amen dico vobis, non relinquetur hic lapis super lapidem, qui non destruetur» . Non talis aedificatur domus. Nam videte ubi aedificatur, quia non uno loco, aliqua in parte. Sic enim incipit: 2. «Cantate Domino canticum novum, cantate Domino omnis terra.» Si canticum novum cantat omnis terra;
Abbreviated transcription (Latin):
OΟVS ET ERΑTERMEUS
Seuerus ad huc differt lȩtitiã nrãm:
de sermone que nobis deb&. Nã qđ
debitor teneat᷑ agnosat. Om̃s enĩ
aeccłas quacũq transitũ fecit.
lȩtificauit dñs ꝑ os ipsius multomagis gͦ ista lȩtifi¬
canda est: de qua ceteris cũ dñs ꝓpagauit. Sed qͥđ
facturi sumꝰ. nisi ut seruiamꝰ uoluntati ipsius:
Differre illũ tam̃ dixi fratres. non fraudare. ltaq
tenete debitorẽ. nec dimittatis nisi cũ soluerit.
Aduertat itaq caritas ur̃a. quantũ donat dñs de
isto psalmo dicamꝰ aliquid. qͦđ quidã iam nostis.
sed dulcis ẽ. cõmemoratio ueritatis. Forte cũ ꝓnun¬
tiaret᷑ titulus eius. cũ ad miratione aliqui audi¬
erunt. Inscribit᷑ enĩ titulus psalmi: quando do¬
mus aedificabat᷑ post captiuitatẽ. Hoc titulo prȩ¬
dicto: iam in ipso textu psalmi eocpectabatis
fortasse. qui lapides prȩtiderent᷑ de montibꝰ. quȩ
moles ad traherent᷑. quȩ fundam̃ta iacerentur.

Expanded text:
s et frater meus Severus adhuc differt laetitiam nostram de sermone quem nobis debet: nam quod debitor teneatur, agnoscit. Omnes enim Ecclesias quacumque transitum fecit, laetificavit Dominus per os ipsius: multo magis ergo ista laetificanda est, de qua caeteris eum Dominus propagavit. Sed quid facturi sumus, nisi ut serviamus voluntati ipsius? Differre illum tamen dixi, fratres, non fraudare. Itaque tenete debitorem, nec dimittatis, nisi cum solverit. Advertat itaque Charitas vestra: quantum donat Dominus, de isto psalmo dicamus aliquid quod quidem jam nostis; sed dulcis est commemoratio veritatis. Forte cum pronuntiaretur titulus ejus, cum admiratione aliqui audierunt. Inscribitur enim titulus Psalmi: «Quando domus aedificabatur post captivitatem.» Hoc titulo praedicto, jam in ipso textu Psalmi exspectabatis fortasse qui lapides praeciderentur de montibus, quae moles attraherentur, quae fundamenta jacerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
qui & in sedit suꝑ unũ quẽq illoꝵ. Isto igne fłã¬
manti. cęper̃ ire ꝑ mundũ. & infłamauere uł
incendere in circuitu inimicos eius. Quos inimicos
eius: Qui deserto do̾ a quo factierant. ad orabant
simulatra quę faciebant. Ipsi incendebant᷑. si
mali erant ad consũptionẽ: si boni erant ad re¬
parationẽ Aut ipse incendebat᷑ qui nolebat cre¬
dere illi igni: audito uerbo dĩ factus peior. in¬
uidia sua excustus atq consũptus. Aut si con¬
uerteret᷑ & credera: nec sic in illo nihil arsiss&.
Arserat enĩ fȩnũ: ut purgaret᷑ aurũ. Aurũ fides
est fęnũ carnalis concupiscentia est. Om̃is caro
fȩnũ isaias dicit. & oñis honor carnis ut flos fęni.
iste ignis ut fȩnũ ardeat & aurũ purgetur :
Quod enĩ illis inest fidei. fęno premit᷑. Bonũ. ẽ. gͦ eis
arderescõ igne. ut feno consũpto. splendeat pretio¬
sũ qͦđ redemit xp̃c. Ergo ignis ante eũ prgibit &
infłamabit in circuitu inimicos eius. Sunt qui

Expanded text:
qui et insedit super unumquemque illorum» . Isto igne inflammati coeperunt ire per mundum, et inflammare, et incendere in circuitu inimicos ejus. Quos inimicos ejus? Qui deserto Deo a quo facti erant, adorabant simulacra quae fecerant. Ipsi incendebantur, si mali erant, ad consumptionem; si boni erant, ad reparationem: aut ipse incendebatur, qui nolebat credere, illo igne, audito verbo Dei factus pejor, invidia sua exustus atque consumptus; aut si converteretur et crederet, nec sic in illo nihil arsisset. Arserat enim fenum, ut purgaretur aurum. Aurum fides est, fenum carnalis concupiscentia est. «Omnis caro fenum,» Isaias dicit, «et omnis honor carnis ut flos feni» . iste ignis, ut fenum ardeat, et aurum purgetur? Quod enim illis inest fidei, feno premitur. Bonum est ergo eis ardere sancto igne, ut feno consumpto, splendeat pretiosum quod redemit Christus. Ergo, «Ignis ante eum praeibit, et inflammabit in circuitu inimicos ejus.» Sunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m per fidẽ in cordib ur̃is. ut in caritate ra¬
dicati & fundati. lam dat illis caritatẽ. iamdat
illis alas & pennas. Ut possitis inquit cõprehen¬
dere. quȩ sit latitudo altitudo. longitudo. &
profundũ. Fortassis crucẽ dñi significat. Erat
enĩ latitudo: in qua porrectȩ sunt manius. lon¬
gitudo. a terra surgens in qua erat corpus infixũ.
Altitudo. ab illo diuexo ligno sursũ qđ eminet
Profundũ. ubi fixa erat crux. Et ibi om̃is spes
uitae nrãe. Latitudo est enĩ in bonis operibus
longitudo iii ꝑseuerando usq in finẽ: altitudo
propt̃ sursũ cor. ut om̃a bona opera nr̃a in quib¬

Expanded text:
Christum per fidem in cordibus vestris, ut in charitate raChristum per fidem in cordibus vestris, ut in charitate radicati et fundati.» Jam dat illis charitatem, jam dat illis alas et pennas. «Ut possitis,» inquit, «comprehendere quae sit latitudo, longitudo, altitudo et profundum.» Fortassis crucem Domini significat. Erat enim latitudo, in qua porrectae sunt manus; longitudo a terra surgens, in qua erat corpus infixum; altitudo, ab illo devexo ligno sursum quod eminet; profundum, ubi fixa erat crux, et ibi omnis spes vitae nostrae. Latitudo enim est in bonis operibus, longitudo in perseverando usque in finem, altitudo propter Sursum cor, ut omnia bona opera nostra, in quib
Abbreviated transcription (Latin):
accepero pennas sicut colũba. & uolabo in extre¬
ma maris. In extrema maris uolare est. spem
iam pretendere in finẽ scłi. quomodo ille qui
ait. Hoc labor est ante me donec introeã in
scũariũ dĩ. & intelleͥgã in nouissima. Et quo¬
modo uenit in extrema maris etiam acceptis pen¬
nis: &enĩ illuc inquit manus tua deducet me.
& ꝑducet me dextera tua. Nam & cũ pennis
meis casura sũ. nisi tu deducas. Ergo alas ha¬
bent bonas & liberas & nullo uisco obligatas
animȩ bonȩ operantes dĩ precepta. habentes ca¬
ritatẽ de conscientia pura & fide non ficta.
Sed quantũ uis sint predite uirtutib cariatis
quid ad illã dilectionẽ dĩ qua sunt dilecte etiã
cũ uisco essent implicatae: Maior ergo dilec
pennae nrae sunt. sed ille ambulat & super
penias uentorũ. lam dicebat quibusdã apos¬
tolus. Flecto genua mea pro uobis ad patrem:
ut det uobis scđm interiorẽ hominẽ habitare

Expanded text:
accepero pennas ut columba, et volavero in extreaccepero pennas ut columba, et volavero in extrema maris. In extrema maris volare, est spem jam praetendere in finem saeculi, quomodo ille qui ait: «Hoc labor est ante me, donec introeam in sanctuarium Dei, et intelligam in novissima» . Et quomodo venit in extrema maris, etiam acceptis pennis? «Etenim illuc,» inquit, «manus tua deducet me, et perducet me dextera tua» . Nam et cum pennis meis casura sum, nisi tu deducas. Ergo alas habent bonas et liberas, et nullo visco obligatas, animae bene operantes praecepta Dei, habentes charitatem de conscientia pura et fide non ficta . Sed quantumvis sint praeditae virtutibus charitatis, quid ad illam dilectionem Dei, qua sunt dilectae, etiam cum visco essent implicatae? Major ergo in nospennae nostrae sunt, sed ille «ambulat» et «super pennas ventorum.» 14. Jam dicebat quibusdam Apostolus: «Flecto genua mea pro vobis ad Patrem, ut det vobis secundum interiorem hominem habitare
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit suꝑ pennas uentorũ : Diximꝰ bene acci¬
pi figurate uentos animas pennae uentorum:
pennȩ animarũ. quȩ sunt nisi aquibus sursum
attollunt᷑ : Pennae ergo animarũ uirtutes:
bona opera. recta facta. In duabus alis. habent
om̃s pennas. Om̃a cnĩ precepta. in duob precep¬
tis sunt. Quisquis dilexerit dm̃ & proximum:
animã habet pennatã. liberis alis sc̃o amore uo¬
lantẽ addm̃. Quicũq implicat᷑ amore carna¬
li. uiscum hab& in pennis. Nam si anima non
habet alas & pennas. unde ille gemens in tribu¬
lationibus dicit: Quis dabit mihi pennas sicut
colũbae : & sequit᷑. Et uolabo & requiescam
ltem alio loco. Quo abibo ab spũ tuo & quo a facie
tua fugiam  Si ascendero in celũ ibi es si descen¬
dero ad infernũ ades. Si accepero penuas meas
sicut colũba. & uolabo in extrema maris. Tãquã
dicer&. Sic possũ fugere a facie irae tuae. si

Expanded text:
«Ascendit super pennas ventorum?» Diximus, bene acci«Ascendit super pennas ventorum?» Diximus, bene accipi figurate ventos animas. Pennae ventorum, pennae animarum quae sunt, nisi a quibus sursum attolluntur? Pennae ergo animarum virtutes, bona opera, recte facta. In duabus alis habent omnes pennas; omnia enim praecepta in duobus praeceptis sunt. Quisquis dilexerit Deum et proximum, animam habet pennatam, liberis alis, sancto amore volantem ad Dominum. Quicumque implicatur amore carnali, viscum habet in pennis. Nam si anima non habet alas et pennas, unde ille gemens in tribulationibus dicit: «Quis dabit mihi pennas, sicut columbae?» Et sequitur:» Et volabo, et requiescamibo a spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in coelum, tu ibi es; si descendero ad infernum, ades; si accepero pennas meas sicut columba, et volabo in extrema maris.» Tanquam diceret: Sic possum fugere a facie irae tuae, si
Abbreviated transcription (Latin):
nobis sunt etiam cũ rebus ludicris. & non
honestis. Tamen locũ suũ habent ista uerba in
aeccła. & locũ suũ in scema. Non enĩ ego dixi
quod a postolus non dixit: cũ de duobus filiis di¬
cet& abrahae. quae sunt inquit in allegoria.
Allegoria dicitur. cũ aliquid aliud uidetur
sonare in uerbis. & aliud in intellectu significare
Quomodo dicit᷑ agnus xp̃c. nũquid pecus :
Leo xp̃c. nũquid bestia: Petra xp̃c numquid
duricia: Mons xp̃c nũquid tumor terrae:
& sic multa aliud uident᷑ sonare aliud signifi¬
care. & uocat᷑ allegoria. Nam qui putat me
de theatro dixisse allegoriã. putat & dnm de
amphiteatro dixisse parabolã. Uidẽ quid faciat
ciuitas. ubi abundant spectacularin agro se¬
curius loquerer. Quid sit enĩ allegoria non ibi
forte didicissent homines. nisi in scripturis di.
Ergo quod dicimꝰ allegoriã figurã esse : sacram̃¬
tũ figuratũ. allegoria est. Quid hic accipimus

Expanded text:
nobis sunt etiam cum rebus ludicris, et non nobis sunt etiam cum rebus ludicris, et non honestis: tamen locum suum habent verba ista in Ecclesia, et locum suum in scena. Non enim ego dixi quod Apostolus non dixit, cum de duobus filiis Abrahae diceret: «Quae sunt,» inquit, «in allegoria» . Allegoria dicitur, cum aliquid aliud videtur sonare in verbis, et aliud in intellectu significare. Quomodo dicitur agnus Christus : numquid pecus? Leo Christus : numquid bestia? Petra Christus : numquid duritia? Mons Christus : numquid tumor terrae? Et sic multa aliud videntur sonare, aliud significare; et vocatur allegoria. Nam qui putat me de theatro dixisse allegoriam, putet et Dominum de amphitheatro dixisse parabolam. Videtis quid faciat civitas ubi abundant spectacula: in agro securius loquerer; quid sit enim allegoria, non ibi forte didicissent homines, nisi in Scripturis Dei. Ergo quod dicimus allegoriam figuram esse, sacramentum figuratum allegoria est. Et quid hic accipimus,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid uento uelocius: Ambulat inquit super
pennas uentorũ: Idest uelocitas eius superat ue¬
locitatẽ uentorũ. ut per pennas uentorũ intel¬
legas uelocitatẽ uentorũ. & uerbũ dĩ intellegas
uelocius om̃ib uentis. & sic in prima facie consi¬
derationis pulsemus ad aliquid interius. ut figu¬
rate aliquid nobis indicent istȩ litterȩ. Uentos
quid intelligimꝰ in figura : Non absurde animas
Non quia uentus est anima. sed quia inuisibilis
est uentus. quauis res corporea corpora inpellesᷤᷤ
tamen quia humani oculi aciem fugit. est autem
anima inuisibilis. ꝓpterea bene intellegimꝰ ani¬
mas uentos. Inde est quod & ds̃ insufflasse dict
spm̃ uitae formato homini. & factus est homo
in animã uiuentẽ. Ergo uenti animȩ in alle¬
goriam. non absurde accipiunt᷑. Uidete autẽ
ne putetis nominata allegoria. pantomimi ali¬
quid dixisse me. Nam quȩdã uerba. qm̃
uerba sunt & ex lingua procedunt: cõmunia

Expanded text:
aliquid vento velocius, «Ambulat,» inquit, «super aliquid vento velocius, «Ambulat,» inquit, «super pennas ventorum,» id est, velocitas ejus superat velocitatem ventorum: ut per pennas ventorum intelligas velocitatem ventorum, et verbum Dei intelligas velocius omnibus ventis. Et sic in prima facie considerationis: pulsemus ad aliquid interius, et figurate aliquid nobis indicent istae litterae. 13. Ventos quidem intelligimus in figura non absurde animas: non quia ventus est anima, sed quia invisibilis est ventus, quamvis res corporea, corpora impellens, tamen quia humani oculi aciem fugit; est autem anima invisibilis, propterea bene intelligimus animas ventos. Inde est quod et Deus insufflasse dicitur spiritum vitae formato homini; «et factus est homo in animam viventem» . Ergo venti, animae in allegoria non absurde accipiuntur. Videte autem ne putetis nominata allegoria, pantomimi aliquid me dixisse. Nam quaedam verba, quoniam verba sunt, et ex lingua procedunt, communia
Abbreviated transcription (Latin):
PENNAS UENTORUM. Hoc iam periculosum
est accipere ad litterã aut quȩ sunt pennae
uentorũ. aut uere quoinodo in pictura facturi
nobis sumus uentos uolantes & alas habentes:
Uentus non est fr̃s nisi que sentimꝰ motꝰ quidĩ
& quasi fluctus aeris inpellens quod potest pro
uiribus. Quae pennae uentorũ sunt: Sed &
quae alae dĩ: & tamen dictũ est. sub umbra
alarũ tuarũ sperabunt. Conemͣ ergo & hoc
accipere ad litterã. ueluti proprie factũ in
creatura ista glocitatẽ uerbi fortasse gõmen¬
dat scriptura. de qua uelocitate iam pridem
in alio psalmo locuti sumꝰ ubi scriptũ est. usq.
in uelocitatẽ currit uerbũ eius. quia nihil uen¬
tis uelocius norunt homines. Quomodo illa faci¬
litas cõmendabat᷑ in pelle: nihil enĩ facilius ab
homine qua pellis extenditur. sic & hic insinu¬
ans dm̃ uel uerbũ eius ubiq presentẽ uelocita¬
te motus. nihil deserere. quia tu non noueras

Expanded text:
pennas ventorum.» Hoc jam periculosum pennas ventorum.» Hoc jam periculosum est accipere ad litteram. Aut quae sunt pennae ventorum? aut vero quomodo in pictura, facturi nobis sumus ventos volantes, et alas habentes? Ventus non est, fratres, nisi quem sentimus, motus quidam et quasi fluctus aeris, impellens quod potest pro viribus. Quae pennae ventorum sunt? Sed et quae alae Dei? Et tamen dictum est: «Sub umbra alarum tuarum sperabunt» . Conemur ergo et hoc accipere ad litteram, veluti proprie factum in creatura ista. Velocitatem verbi fortasse commendat Scriptura; de qua velocitate jampridem in alio psalmo locuti sumus, ubi scriptum est: «Usque in velocitatem currit verbum ejus» . Quia nihil ventis velocius norunt homines. Quomodo illa facilitas commendabatur in pelle; nihil enim facilius ab homine quam pellis extenditur: sic et hic insinuans Deum vel Verbum ejus ubique praesentem, velocitate motus nihil deserere, quia tu non noveras
Abbreviated transcription (Latin):
cum tempus est. Minatus est ds̃ illi uineȩ
atrocissima cõminatione. mandabo nubibus
meis inquit ne pluant suꝑ eam. & factũ est.
Uenerunt apostoli ad idȩos. respuerunt eos.
& dixerunt illis. Ad uos missi eramꝰ. sed quia¬
reppulistis uerbũ dĩ imus ad gentes. Uidetis
quomodo in eodem sp̃ũ dĩ illo iubente in trin.¬
secuᷤ qui habitat in cordib suorũ mandatũ
sit nubib dĩ ne cõpluerent uineam: Quae
cũ expectaret᷑ ut facer& uuam fecit spinas.
Ideo & nubes fecit ascensũ eius. & cęlũ tetendit
sicut pellem. Non est quod queramini. aucto¬
ritas scripturarũ extensa est suꝑ orbẽ terrarũ.
nubes non desunt. Predicat᷑ uerbũ ueritatis:
exponunt᷑ om̃a quae obscura sunt. ut corda ur̃a
ꝑ nubes ascendant. Uidete quorno credatis. ui¬
dete quid suscipiatis. Post prȩdicatorẽ ueni&
iudex: post dispensatorẽ: ueniet exactor. Qui
ponit nubẽ ascensũ eius. QUI AMBULAT SΥΡ

Expanded text:
cum tempus est. Minatus est Deus illi vineae cum tempus est. Minatus est Deus illi vineae atrocissima comminatione: «Mandabo nubibus meis,» inquit, «ne piuant super eam.» Et factum est: venerunt Apostoli ad Judaeos, respuerunt eos; et dixerunt illis, «Ad repulistis verbum Dei, imus ad gentes . quomodo in eodem Spiritu Dei, illo jubente intrinsecus qui habitat in cordibus suorum, mandatum sit nubibus Dei ne compluerent vineam, quae cum exspectaretur ut faceret uvam, fecit spinas. Ideo et nubes fecit ascensum ejus, et coelum tetendit sicut pellem. Non est quod queramini: auctoritas Scripturarum extenta est super orbem terrarum, nubes non desunt, praedicatur verbum veritatis, exponuntur omnia quae obscura sunt, ut corda vestra per nubes ascendant. Videte quomodo credatis, videte quid suscipiatis: post praedicatorem veniet judex, post dispensatorem veniet exactor. «Qui ponit nubes ascensum ejus.» 12. «Qui ambulat super
Abbreviated transcription (Latin):
re ut bene ager&. Tollite om̃s suspiciones uras
de medio: uinea dñi sabaotb domus isrł est.
& homo uida nouellũ dilectũ. Dilectũ. cum
plantatũ est. Dampnatũ. cũ spinas creauit.
Ergo fr̃s forte uinea fuit domꝰ isrł & nos non
sumus uinea. Cũ timore audiamꝰ qͦd iudaeis
dictũ uidemus. Uidete quẽ ad iodũ apostolus
terreat ramos insertos de ramis fractis. & in
ramis fractis: cõmendet timendã seueritatẽ.
in ramis insertis cõmendet amandã bonitatẽ.
Noli. eẽ infructuosus in bonitate. ne sterilis
sentias sȩueritatẽ. Sed non sũ uitis dicis mihi.
Ubi est dñi uox : Ego sum uitis. uos estis sar¬
menta. pater m̃s agricola. Ubi est uox apłi :
Quis plantat uineã & de fructu eius non ꝑci¬
pit. Uinea ergo es o aeccła. & habes agri¬
colã dm̃. Nemo agricola homo cõpluit uineã
suam fr̃s. Ergo dilectissimi. uiscera aecclesiȩ.
pignora aecđe. filii matris cȩlestis. audite

Expanded text:
re ut bene ageret» . Tollite omnes suspiciones vestras re ut bene ageret» . Tollite omnes suspiciones vestras de medio: «Vinea Domini Sabaoth, domus Israel est; et homo Juda, novellum dilectum» . Dilectum, cum plantatum est; damnatum, cum spinas creavit. Ergo, fratres, forte vinea fuit domus Israel, et nos non sumus vinea? Cum timore audiamus quod Judaeis dictum videmus. Videte quemadmodum Apostolus terreat ramos insertos de ramis fractis, et in ramis fractis commendet timendam severitatem, in ramis insertis commendet amandam bonitatem . Noli esse infructuosus in bonitate, ne sterilis sentias severitatem. Sed non sum vitis, dicis mihi. Ubi est Domini vox: «Ego sum vitis, vos estis sarmenta; Pater meus agricola» ? Ubi vox Apostoli: «Quis plantat vineam, et de fructu ejus non percipit» ? Vinea ergo es, o Ecclesia, et habes agricolam Deum. Nemo agricola homo compluit vineam suam. Fratres ergo dilectissimi, viscera Ecclesiae, pignora Ecclesiae, filii matris coelestis, audite,
Abbreviated transcription (Latin):
ascendite. in intellectu ipso fructificate. ne sitis
quasi illa uinea de qua dicit᷑ apud ꝓphetã. Mandabo
nubib meis. ne pluant suꝑ eã. Accusabat᷑ enim
quaedã uinca quod pro uua spinas dederat: non
reddiderat dignã grãm dulci pluuiae. Qui enim
bona audit & mala operat᷑. dulci plura conpluit᷑.¬
& spinas generat. Non est ut suspicem fratresde
aliqua terrena & ista uisibili uenea dnm̃ locutum.
Namq ibi ne sub obscuritate sermonis later& ex¬
cusatio iniquitatis. ipse dñs per ipsũ prophetam
exposuit cui umeae. loqueret᷑. & de qua uinea
ista dicer&. Uinea inquit dñ sabaoth. domus
isrł est. Quid uagant̾ oniqui corda ura ꝑ mon¬
tes & colles uinitorũ : noui inquit de qua uinea
loquar: noui ubi quaerebã uuam & inueni spi¬
nas. Sine causa aliud atq aliud suspicamini &
opinamini. nolentes intellegere ut bene aga¬
tis. Nam & hoc scriptũ est. noluit intellege¬

Expanded text:
ascendite, in intellectu ipso fructificate; ne sitis ascendite, in intellectu ipso fructificate; ne sitis qualis illa vinea, de qua dicitur apud prophetam: «Mandabo nubibus meis ne pluant super eam.» Accusabatur enim quaedam vinea, quod pro uva spinas dederat, non reddiderat dignam gratiam dulci pluviae. Qui enim bona audit, et mala operatur, dulci pluvia compluitur, et spinas generat. Non est ut suspicemur, fratres, de aliqua terrena et ista visibili vinea Dominum locutum. Namque ibi ne sub obscuritate sermonis lateret excusatio iniquitatis, ipse Dominus per ipsum prophetam exposuit cui vineae loqueretur, et de qua vinea ista diceret: «Vinea,» inquit, «Domini Sabaoth, domus Israel est.» Quid vagantur, o iniqui, corda vestra per montes et colles vinitorum? Novi, inquit, de qua vinea loquar, novi ubi quaerebam uvam, et inveni spinas; sine causa aliud atque aliud suspicamini et opinamini, nolentes intelligere ut bene agatis. Nam et hoc scriptum est: «Noluit intellige