comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gidissimus. nomine dexter uocatur. falso sibi assumẽs
uocabulum uirtutis ac dextere: cum totus sit insinis¬
tra. Et profecti de pharroth. transierunt ꝑmedium
mare indescrto. & ambulauerunt uiam trutm dierũ
insolitudine etham: et castra metati funt inmarã.
Quinta mansio ẽ mara.: que interpretatur amaritu¬
do. Non poterant ad rubri maris gurgites ꝑuenire.
et pharaonem cum suo exercitu uidere ꝑ euntem. nͥ
post quam habuerunt inore nobilitates. idc̃ in dñi
confessione uirtutes: quando crediderunt año et
moysi samtilo eius. et audierunt abeo añs pugna¬
bit prouobis ce uos tacebitis: et uittores maria preci¬
nente mtympanis corporum. resonar̃ carmina trium¬
phantium: cantenus dño głose enim magnificatus
est: equum &e ascensorem proiecit inmare. Post predi¬
cationem euuangłii. post tabernacula migrangũ.
post assumptam fortitudinem. post confessionis

Expanded text:
gidissimus, nomine dexter uocatur, falso sibi adsumens gidissimus, nomine dexter uocatur, falso sibi adsumens uocabulum uirtutis ac dexterae, cum totus sit in sinistra. Et profecti de Phiahiroth transierunt per medium mare in deserto et ambulauerunt uiam trium dierum in solitudine Aetham et castra metati sunt de Aetham. Quinta mansio Mara, quae interpretatur \'amaritudo\'. non poterant ad Rubri Maris gurgites peruenire et Pharaonem cum suo exercitu uidere pereuntem, nisi postquam habuerunt in ore nobilitates, id est in domini confessione uirtutes, quando crediderunt deo et Moysi, famulo eius, et audierunt ab eo: dominus pugnabit pro uobis et uos tacebitis, et uictores Maria praecinente in tympanis t corporum resonarunt carmina triumphantium: cantemus domino; gloriose enim honorificatus est, equum et ascensorem proiecit in mare. post praedicationem euangelii, post tabernacula transmigrantium, post adsumptam fortitudinem, post confessionis
Abbreviated transcription (Latin):
appareat. dies quoq nr̃ nubem habeat protegentẽ:
ut his ducib ad scãm terram ꝑuenire ualeamus.
Profectiq de echam. reuersi sunt phiairoth q̃ est
contra beelsephon: et castra inetati sunt eregione mac¬
dol. Quarta mansio ẽ phratroth. que interprecatur os
nobiliumꝰ que scribitur ꝑ litteram beth. Qttidam male
uoth uillas putant. errorq manifestus. qd̾ supradic¬
to elemento am̃ litteiam legant. Beelsephon inlin¬
guam nrãm uertitur dñs aquilonis: aut ascensus
specule. aut habens archana. Porro macdol. magni¬
tudo uel turris assumpta. Igitur fortitudine nobi¬
ltamur indño. et beelsephon idoli archana contẽp¬
nimus. illiusq magnificentiam et turritam super¬
biam declinamus. Non enim ẽ ab austro. unde
dñs uenit. et ameridie inqua sponsus recumbit
inflorib. s possessor aquilonis uenti frigidissimi.
aquo exardescunt mala suꝑ terram. Qui cum sit fri¬

Expanded text:
appareat. dies quoque noster nubem habeat protegentem, appareat. dies quoque noster nubem habeat protegentem, ut his ducibus ad sanctam terram peruenire ualeamus. Profectique de Aetham reuersi sunt Phiahiroth, quod est contra Beelsephon, et castra metati sunt e regione Magdol. Quarta mansio est Phiahiroth, quae interpretatur \'os nobilium\', scribiturque per litteram heth. quidam male hiroth \'uillas\' putant, errorque manifestus, quod pro supra dicto elemento ain litteram legant. Beelsephon in linguam nostram uertitur \'dominus aquilonis\' aut \'ascensus speculae\' aut \'habens arcana\', porro Magdol 2 \'magnitudo\' uel \'turris\'. adsumpta igitur fortitudine nobilitamur in domino et Beelsephon idoli arcana contemnimus illiusque magnificentiam et turritam superbiam declinamus. non enim est ab austro, unde dominus uenit, et a meridie, in qua sponsus recumbit in floribus, sed possessor aquilonis, uenti frigidissimi, a quo exardescunt mala super terram; qui, cum sit fri
Abbreviated transcription (Latin):
seorum. Inhac nobis precipitur mansione. ut semꝑ egres¬
aonis ex egypito memores simus. ut celebremus transitũ
id ẽ phase dñi. ut primogenita nr̃i uteri cunctarumq
uirtitum. proprimogenitis egypti que ꝑcussa sunt.
inechem.: que ẽ inextremo solitudinis. T̃citia mansio oter¬
te incolumna ignis. et ꝑdiem incolumna nubis: ut
precedat ppłm & dux itineris fiat. Etham nobis con¬
sonat fortitudo siue ꝑfectioͥ dequa & daiud canit. Tu
disrupisti flcttios etham. id ẽ fortes. Grandis ẽ fortitudo
gyptum dimittere: &e inextrema solitudine commo-¬
iari. Exquo intelligimus. locum soccoth adhuc iuxta¬
egypti fuisse regiones. In eo enim qd̃ dicitur que est
inextremis finib solitudinis. ostenditur inter con¬
finia cͥc heremi &e egypti. Preparemus nobis fortitu¬
dinem. assumamus ꝑfectum robur᷑. tit inter erroꝵ
tenebtas et confusionem noctis. scientie xp̃i lumen

Expanded text:
saeorum » . In hac nobis praecipitur Mansione, ut semper egressaeorum » . In hac nobis praecipitur Mansione, ut semper egressionis ex Aegypto memores simus: ut celebremus transitum, id est, Phase Domini; ut primogenita nostri uteri, cunctarumque virtutum, pro primogenitis Aegypti, quae percussa sunt, in Etham, quae est in extremo solitudinis . Tertia Mansio offerte in columna ignis, et per diem in columna nubis, ut praecedat populum, et dux itineris fiat. ETHAM nobis sonat fortitudo, atque perfectio, de qua 472 et David canit: « Tu dirupisti fluvios Etham, » , id est, « fortes. » Grandis est fortitudo, Aegyptum dimittere, et in extrema solitudine commorari. Ex quo intelligimus locum Soccoth adhuc juxta Aegypti fuisse rein extremis finibus solitudinis, ostenditur inter confinia esse heremi et Aegypti. praeparemus nobis fortitudinem, adsumamus perfectum robur, ut inter errorum tenebras et confusionem noctis scientiae Christi lumen
Abbreviated transcription (Latin):
dicia. siue ut septuagnita transtulerunt ultiones. il¬
lud hebrei autumant. qd̾ nocte qua egressus ẽ popłs
omina inegypto templa destructa sitrit. sitie motut̃¬
re. siue tactu fulminum. Spũaliter aũt dicimus
qd̾ egredientib nobis ex egypto. errorum ydola corru¬
ant: et ominis ꝑuersarum docltinarum cultura quatia
in soccoth. Scd̾a mansio. Inhac coquunt panes arimos:
et primitmi tendant cabernacula. Unde & exre loctis
nomen accepit. Soccoth quippe interpretatur in lingua
nta tabernacula sitie tentoria: et obhoc septimo mense
quinta decima die mẽsis sollempintas tabernaculoꝵ ẽ.
Cum gͦ exicrimiis ex egypto. primum tabernacula fi¬
gunus. scientes nobis ad ult̾iora progrediendum. Tunc
ñ comedimus defermento egypti. aefermento malitie
et negintie. s uescimr arimmis sinceritatis et ucritatis. dm̃
preceptum oꝑe consitimmantis: caticit astrmento phari¬

Expanded text:
dicia » , sive ut Septuaginta transtulerunt, « ultiones: » ildicia » , sive ut Septuaginta transtulerunt, « ultiones: » illud Hebraei autumant, quod nocte qua egressus est populus, omnia in Aegypto templa destructa sint, sive motu terrae, sive ictu fulminum. Spiritualiter autem discimus quod egredientibus nobis de Aegypto, errorum idola corruant, et omnis perversarum doctrinarum cultura quatiatin Soccoth . Secunda Mansio. In hac coquunt panes azymos, et primum tendunt tabernacula, unde et ex re locus nomen accepit. SOCCOTH quippe interpretatur in lingua nostra, tabernacula, sive tentoria. Et ob hoc septimo mense, quinta decima die mensis solemnitas Tabernaculorum est . Cum ergo exierimus ex Aegypto, primum tabernacula figimus, scientes nobis ad ulteriora pergendum. Tunc non comedimus de fermento Aegypti, de fermento malitiae et nequitiae: sed vescimur azymis sinceritatis et veritatis : Domini praecepta opere consummantes: « Cavete a fermento Phari
Abbreviated transcription (Latin):
et excitati tonitru gaudio: eximus ininense pͥmo.
quando hyenis preterit. et abiit sibi. quando ueris
exordiun ẽ. quando terra parturit. quando cuncta
renouantur: xeximus quinta decima die mensis pͥ¬
mi incrastinum pasche. pleno mensis lumie. post
apło. & accinctos pudicicia lumbos. & baculos in ma¬
nibus preparatos. Quamus enim in egypto quarta¬
decima die mensis pascha facientes comederimus ag¬
numꝰ tamen tunc lux nobis plena completur. quan
do in manu excelsa. ramesse dimittimus. que excelsa dr̃.
uel qd egyptum ꝑcusserit. uel qd̾ protexerit isrł ui
suffocantur: quando et egyptii sepeltunt primoge¬
intos suos. et patres mortui terrenis oꝑib opprimunt
mortuos filios. Michi uidentur egyptiorum primoge¬
nta dogmata ẽe philosophorumꝰ quib deceptos homi¬
nes atq irretitos tenebant. Quecum isrł uiuiis effuge
cxemplum. Porro qd̾ sequitur indiis corum fecit iu¬

Expanded text:
et excitati tonitrui gaudio, eximus in mense primo, et excitati tonitrui gaudio, eximus in mense primo, quando hiemps praeteriit et abiit sibi, quando ueris exordium est, quando terra parturit, quandrenovantur. Et eximus quinta decima die mensis primi, in crastinum Paschae, pleno mensis lumine, post de Apostolo, et accinctos pudicitia lumbos , et baculos in manibus praeparatos. Quamvis enim in Aegypto quartadecima die mensis Pascha facientes comederimus agnum, tamen tunc nobis lux plena completudo in manu excelsa Ramessem dimittimus, quae excelsa dicitur, vel quod Aegyptum percusserit, vel quod protexerit Israel,  persecutionibus suffocantur: quando et Aegyptii sepeliunt primogenitos suos, et patres mortui terrenis operibus, opprimunt mortuos filios suos. Mihi videntur 471 Aegyptiorum primogenita, dogmata esse Philosophorum, quibus deceptos homines atque irretitos tenebant. Quae cum Israel vivus effugerexemplum. Porro quod sequitur: « In diis eorum fecit ju
Abbreviated transcription (Latin):
ca inconspectu om̃ium egyptiorum: et egyptii sepe¬
uebant quos ꝑcusserat dñs ex eis ome primogeni¬
tum in terra egypti: et indiis eorum fecit dñs iudi¬
cia. Ramesses aquibusdam interpretatur commotio
turbulenta. aut amaritudo. commnotioq tinee: nos
autem uerius estimamus exprum tonitruum gau¬
dii. Adhanc urbem que in extremis egypti finib
erat. popłs congregatus est. qui in deserttm exire
cupiebat. eoꝗd tumultum scłi relinquens. moueba¬
tur auiciis pristinis. & ab ex comedente se priusti¬
nea peccatorum. et omnem amaritudinem uer¬
tens indulc edinem. dei uocem insyna monte desuꝑ
tonantis audiret. Qd aut̃ uerba diuina et eloqͥa
scripturarum inistius scłi et mundi rota tonitru¬
us appellantur: psalmista declarat dicens. Uox
tontrni tui miota. Et dei patris uocem in baptis¬
mo saluatoris audientes. tontruum putauerunt.
Cumq commoti fuerunus ad euuangłicam tubã.

Expanded text:
tu omnium Aegyptiorum. et Aegyptii sepetu omnium Aegyptiorum. et Aegyptii sepeliebant, quos percusserat dominus ex eis, omne primogenitum in terra Aegypti, et in diis eorum fecit dominus iudicia. Ramesse a quibusdam interpretatur \'commotio turbulenta\' aut \'amaritudo commotioque tineae\', nos autem uerius aestimamus exprimi \'tonitruum gaudii\'. ad hanc urbem, quae in extremis Aegypti finibus erat, populus congregatus est, qui in desertum exire cupiebat, eo quod tumultum saeculi derelinquens mouebatur a uitiis pristinis et ab excomedente se prius tinea peccatorum et omnem amaritudinem uertens in dulcedinem ut dei uocem in Sina monte desuper tonantis audiret. quod autem uerba diuina et eloquia scripturarum in istius saeculi et mundi rota tonitruus appellentur, psalmista declarat dicens: uox tonitrui tui in rota, et dei patris uocem in baptismo saluatoris audientes tonitruum putauerunt. cumque commoti fuerimus ad euangelicam tubam
Abbreviated transcription (Latin):
inͦi decim: & a ttansinigratione. babylonis usq ad
xp̃m. generationes. iiͦuideciꝰ. idẽ simul generatio
transtre festinat ad celtimͥ et egypto scłi derelicto. ter¬
ram repromissionis ingreditur. Nec mirum si in il¬
lo numeri sacramento ꝑueniamus ad regna celorũ.
subquo dñs atq saluator aprimo patriarcha ꝑuenit
ad uirginem. quasi ad iordanem. que pleno gurgite
fiuens. sp̃c sc̃i gratiis redundabat. Qd̃ aũt inmanu
moysi &e aaron egressos scribitꝰ. intellige legem et sacer¬
aotium oꝑa &e cultum dei: quorum alterum altero ĩ¬
ddiget. Nichil enim prodest exercere uirtutes. nisi
noueris ereatorem᷑: Nec dei ueneratio proficit ad sa¬
litem. rsi precepta conditoris impleueris. His dua¬
bus manib quasi duob seraphin inconfessione sc̃e
sabaoth. Mouerunt autem crastra de ramesse men¬
se primo. quinta decima die mensis primi. Altera
die post pascha egressi funt filii isrł inmanu excel

Expanded text:
quattuordecim et a transmigratione Babylonis usque ad quattuordecim et a transmigratione Babylonis usque ad Christum generationes quattuordecim, id est simul generationtransire festinat ad caelum et Aegypto saeculi derelicta terram repromissionis ingreditur. nec mirum, si in illo numeri sacramento perueniamus ad regna caelorum, sub quo dominus atque saluator a primo patriarcha peruenit ad uirginem, quasi ad Iordanen, quae pleno gurgite fluens spiritus sancti gratiis redundabat. quod autem in manu Moysi et Aaron egressus scribitur, intellege legem et sacerdotium, opera et cultum dei, quorum alterum altero indiget. nihil enim prodest exercere uirtutes, nisi noueris creatorem, nec dei ueneratio proficiet ad salutem, nisi praecepta conditoris inpleueris. his duabus manibus quasi duobus seraphim in confessionem sanctae sabaoth. Mouerunt autem se primo, quinta decima die mensis primi. Altera die post Pascha egressi sunt filii Israel in manu excel
Abbreviated transcription (Latin):
cruore signati: et oꝑe loquebantur signatum ẽ suꝑ
nos lumen uultus tui dñe. Unde &e appellatur iꝑ¬
sa sollempnitas phase: quam nos transitum possumꝰ
appeliare. eoqd̃ depriorib ad meliora ꝑgentes. tene¬
brosam egoptum relinquamus. S iam tempus ẽ
ut promissa complentes. mansionum isrł ordmẽ
prosequamur. Scriptum ẽ inultima parte uolum¬
nis numcrorum: qd̾ apud hebreos appellatur uaieda¬
ber. hec sunt castra filiorum isrł. qui egressi sunt de
terra egypti ꝑtułnas suaᷤĩ manu moysi ctaaron: quas
greci aitarseit uocant. nos propter lingue proprietatẽ
significantius mansiones. siue quia de exercitu dicitur
castra transtulimus. fit aut̃ cathalogus mansionum.
aprima usq adultimam: et mimerantur simul qua¬
draginta due. Deqtub matheus loquitur. Ababrahã
uisq ad datud. generationes quatuordecum. Et adauid
usq ad transinigrationem babilonis. generationes

Expanded text:
cruore signati et opere loquebantur: signatum est super cruore signati et opere loquebantur: signatum est super nos lumen \'v uultus tui, domine. unde et appellatur ipsa sollemnitas phase, . quam nos transitum possumus appellare, eo quod de peioribus ad meliora pergentes tenebrosam Aegyptum relinquamus. sed iam tempus est, ut promissa conplentes mansionum Israhel ordinem per-. sequamur. Scriptum est in ultima parte uoluminis Numerorum, quod apud Hebraeos appellatur \'uaiedabber\': haec sunt castra filiorum Israhel, qui egressi sunt de terra Aegypti per turmas suas in manu Moysi et Aaron, quas Graeci djtaQVsig uocant, nos propter linguae proprietatem significantius \'mansiones\' siue, quia de exercitu dicitur, \'castra\' transtulimus. fit autem catalogus mansionum a prima usque ad ultimam et numerantur simul quadraginta duae, de quibus Matheus loquitur: ab Abraham usque adDauid generationes quattuordecim et a Dauid usque ad transmigrationem Babylonis generationes
Abbreviated transcription (Latin):
&e manna coriandro simile. et omnia que scripta sunt
audiant corporaliter. lepram domorum. et lepram pel¬
lis &e staminis. taurum homicidam. & iumentum
adulterii reum. et hebrei propter tixores acliberos sei¬
uire cupientis aitrem subula ꝑforatam. Nos aut aere¬
linquentes capharnaum agrum quondam pulcher¬
rumum. et cum ihũ egredientes indesertum. pascim̃
pamibus eiꝰ: si insipientes sumus et iumentorum si¬
miles. ordeaceis. si rationale animal. triticeis et exgr¬
tio frumenti commolitis qd̾ in terram cadens emor¬
tuum multos fructus attulit. Nouem plagis ꝑcus¬
sa est egyptus. fractus pharao. ut dimitteret ppłm
dci. ad extremum primogenita ꝑdidit. ut primoge¬
nita isrłis dño sacrarentur.: qui prius tenere cupie¬
bant. instanter expellunt. Exterminator transit. et
terram gessen pastoralem &e pluuiis irrigatam
non audet attingere. Erant enim postes eorum agni

Expanded text:
et manna coriandro simile et omnia, quae scripta sunt, et manna coriandro simile et omnia, quae scripta sunt, audiant corporaliter: lepram domorum et lepram pellis et staminis, taurum homicidam et iumentum adulterii reum et Hebraei propter uxorem ac liberos seruire cupientis aurem subula perforatam. nos autem derelinquentes Capharnaum, agrum quondam pulcherrimum, et cum Iesu egredientes in desertum pascimur panibus eius, si insipientes sumus et iumentorum similes, hordeaceis, si rationale animal, triticeis et ex grano frumenti commolitis, quod in terram cadens et mortuum multos fructus attulit. nouem plagis percussa est Aegyptus, fractus Pharao, ut dimitteret populum dei ad extremum primogenita perdit, ut primogenita Israhelis domino sacrarentur. qui prius tenere cupiebant, instanter expellunt. exterminator transit et terram Gesen pastoralem et pluuiis inrigatam non audet adtingere; erant enim postes eorum agni
Abbreviated transcription (Latin):
ra que ab apło propter angustiam temporis preter¬
missa sunt. eiusdem intelligentie conuincentur. Nã
idem propħa qui inalioloco dixerat. habitaui cum
habitantib cedar. multum in cola fuit anima mea:
absentiam terre sc̃e ferre ñ sustinens lacrimabilit̃
ingemiscit. et dicit. Hec recordatus sum. et effudi in
me anmammeam. donec transeam in locum taber¬
naculi admirabilis usq ad domum dci. inuoce exul¬
tationis et confessionis sonuis cpulantis. & in alio psal¬
mo. Reuela oculos meos et consid̾abo mirabilia de le¬
ge tua. Paulus quoq. Lex spũalis ẽ. Et ipse dñs. Si cre¬
deretis moysi: et michi crederetis: de me enim ille scrip¬
sit. & euuangłium scd̾m lucam. Tunc incipiens amo¬
yse ec omnib propħis. interpretatur illis incunc¬
tis scripturis que de ipso dicta erant. Igitur iudei par¬
uuli et qui solidum cibum gluttire nequeunt. sed
ad huc lacte nutriuntur infantie. legant pharaonẽ
carneum. et mare rubrum ꝑ qd̾ ad indiam nauigatur.

Expanded text:
ra, quae ab apostolo pro angustia temporis praetermissa sunt, eiusdem intellegentiae conuincitur. nam idem propheta,. qui in aliohabitantibus Cedar, multum incola fuit anima mea , absentiam terrae sanctae non sustinens, lacrymabiliter ingemiscit, et dicit: Haec recordatus sum, et effudi in me animam meam, donec transeam in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum dei in uoce exultationis et confessionis, sonus epulantis, et in alio psalmo: reuela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua. Paulus quoque: lex spiritalis est et ipse dominus:; si crederetis Moysi, et mihi crederetis; de me enim ille scripsit, et euangelium secundum Lucam: tunc incipiens a Moyse et omnibus prophetis interpretabatur illis in cunctis scripturis, quae de se ipso dicta erant. igitur Iudaei paruuli et qui solidum cibum glutire nequeunt, sed adhuc lacte nutriuntur infantiae, legant Pharaonem carneum et Mare Rubrum, per quod ad Indiam nauigatur,
Abbreviated transcription (Latin):
dulcia placent. ñ nullos sub amara delectantꝰ. horum
stomachum acida renouant. illorum salsa sustentant.
Uidi ego nausiam. et capitis uertiginem antidoto qui
appellatur pigua sepe sanariꝰ et uxta hẏpocratem con¬
traria contrariorum remedia. Itaq nram amaritudinẽ
illtus nectareo melle curato: & mitte tnmytra lignitm
crucis. semlemq pituitam iutienili austeritate compeᷤᷤ¬
ce: ut possis leta cantare. quam dulcia guituri meo doqͥa

Expanded text:
dulcia placent, nonnullos subamara delectant, horum dulcia placent, nonnullos subamara delectant, horum stomachum acida renouant, illorum salsa sustentant. uidi ego nauseam et capitis uertiginem antidoto, quae appellatur πικρά, saepe sanari et iuxta Hippocraten contraria contrariorum remedia. itaque nostram amaritudinem illius nectareo melle curato et mitte in Merram lignum crucis senilemque pituitam iuuenili austeritate conpesce, ut possis laeta cantare: quam dulcia gutturi meo eloquia
Abbreviated transcription (Latin):
aut ñ satis legere. aut ñsatis intelligere. que tantis obscurita¬
tib et futuiorum typis obuolu. ta ẽ. ut omnis interpretatiõe
egeat. & porta orientalis dequa uerum lumen exoritur. et ꝑ
quam pontifex ingreditur et egreditur. semꝑ clausa sit &ẽ
soli xp̃o pattas. qui habet clauem dainid. qui aꝑit et nemo
claudit. cdaudit & nemo aꝑit: ut illo teserante introcas ca¬
biculum cius. et dicas introduxit me rex incubiculum su
um. Preterea satis miratus sum. cur purissimo fonte eͥui¬
cino nr̃i tam procul riuuli fluenta quesieris. et omissis
aquis syloȩ quȩ uadunt cum silentio. desid̾ares seor. quȩ
turbidis scłi huius uitiis sordidantur. Habes ibi scm̃ in
rum aletium prb̃m:. qui itiua ut aiunt uoce. &e pruden¬
ti disertoq sermone. posset soluere que iequiris: insi forte
ꝑegiinas merces desid̾as. et prouarietate gustus. nr̃orũ
quoq condimentorum te alimenta delectent. Aliis

Expanded text:
aut non satis legere, aut non satis intelligere, quae tantis obscuritaaut non satis legere, aut non satis intelligere, quae tantis obscuritatibus, et futurorum typis obvoluta est, ut omnis interpretatione egeat: et porta orientalis, de qua verum lumen exoritur, et per quam Pontifex ingreditur et egreditur, semper clausa sit , et soli Christo pateat, qui habet clauem Dauid, aperit et nemo claudit, claudit et nemo aperit, ut illo reserante introeas cubiculum eius et dicas: introduxit me rex in cubiculum s u u m. praeterea satis miratus sum, cur purissimo fonte uicmo nostri tam procul riuuli fluenta quaesieris et omissis aquis Siloe, quae uadunt cum silentio, desideres aquas Sior, quae turbidis saeculi huius uitiis sordidantur. habes ibi sanctum uirum Alethium presbyterum, qui uiua, ut aiunt, uoce et prudenti disertoque sermone possit soluere, quae requiris, nisi forte peregrinas merces desideras et pro uarietate gustus nostrorum quoque condimentorum te alimenta delectant. aliis
Abbreviated transcription (Latin):
iltus nĩs apodemtiis qui interpiitationem no¬
minis sui longa ad nos uemens naiugatione sig¬
nauit. ce de occeani littore atq ultimis fimbus
galliarum roma preterita quesiuit bechlcem. ut inuentret
mea celestem panem. et saturatus eructuaret in dño ac di¬
ceret. eructauit cormeum uerbum bonum. dico ego oꝑa
mea regi. detulit michi in parua scedula maximas questio¬
nes: quas att datas. mͥ ꝙ tradendas diceret. Ad quarumlce¬
tionem intellexi studium regine sabã inte ẽe completum:
quȩ definib terir sapientam uenit audire salomonis. Nõ
quidem ego salomon. qui et ante se &e post se canctis homi¬
nib prefertur insapientia:. s tu regina appellanda es saba.
incuius mortali corpore ñ regnat peccatum: et quş ad dnm̃n
tota mente comicrsa audies abeo. conuertere conuertere su¬
namitis. E crim saba. inlingua nr̃a comicisionem sonat.¬
Simulq ammaduerti qd̾ questiunculȩ tuȩ de cuuangłio
tantum & de apło proposutt. indicant te uettrem scripturã

Expanded text:
ilius meus Apodemius, qui interpretationem nominis sui, longa ad nos veniens navigatione, signavit, et de Oceani littore, atque ultimis Galliarum finibus, Roma praeterita, quaesivit Bethleem, ut inveniret in ea coelestem panem, et saturatus eructaret in Domino, ac diceret: Eructavit cor meum verbum bonum, dico ego opera mea regi , detulit mihi in parva schedula maximas quaestiones, quas a te datas, mihique tradendas diceret. Ad quarum lectionem intellexi studium Reginae Saba in te esse completum, quae de finibus terrae sapientiam uenit audire Salomonis. non quidem ego Salomon, qui et ante se et post se cunctis hominibus praefertur in sapientia, sed tu regina appellanda es Saba, in cuius mortali corpore non regnat peccatum et quae ad dominum tota mente conuersa audies ab eo: conuertere, conuertere, Sunamitis. etenim Saba in lingua noSimulque animadverti, quod quaestiunculae tuae de 851 Evangelio tantum et de Apostolo propositae, indicant te veterem Scripturam
Abbreviated transcription (Latin):
qui tnͣsmare currit: ita me incessabilis inimicꝰ. post¬
tergũ ꝑsecutus ẽ. ut maiora insolitudine bella nunc
patiar. Hin: enĩ presidiis fulta mundi. arriana ra¬
bies fremit. hinc intres partes scissa eccłia ad sera¬
pere festinat monachorũ circa cõmanentiũ antiqͣ
in me surgit auctoritas. Ego interim clamito. siqͥs
cathedte petri adiungit᷑. m̃s est. Muetiꝰ uitalis atq
paulinus. tibi herere sedicunt. Possem credete. si hoc
untis asseceret. Nunc aut duo nictiunt᷑ aut om̃s. Id¬
cireo obtestor beatitudinẽ tuam ꝑctucẽ dñi ꝑneces
quetis. sequatis et metito. Ita insolio cũ duodecim
iudicaturis sedeas. ita te aliꝰ senẽ cũ petro cingat.
ita municipatũ celi cũ paulo consequatis. ut mͥ lit¬
tt̾is tiis apud qũẽ insiria debeam cõminicare sig¬
ifices. soli despicete animã ꝓqͣ xp̃c mortuus est.¬

Expanded text:
qui trans mare currit, ita me incessabilis inimicus posqui trans mare currit, ita me incessabilis inimicus postergum secutus est, ut maiora in solitudine bella nunc patiar. hinc enim praesidiis fulta mundi Arriana rabies fremit; hinc in tres partes scissa ecclesia ad se rapere festinat. monachorum circa commanentium antiqua in me surgit auctoritas. ego interim clamito: \'si quis cathedrae Petri iungitur, meus est\'. Meletius, Yitalis atque Paulinus tibi haerere se dicunt: possem credere, si hoc unus adsereret; nunc aut . duo mentiuntur aut omnes. idcirco obtestor beatitudinem tuam per crucem domini, pqueris, sequaris et merito, ita in solio cum duodecim iudicaturis sedeas, ita te alius senem cum Petro cingat, ita municipatum caeli cum Paulo consequaris, ut mihi litteris tuis, apud quem in Syria debeam communicare, significes. noli despicere animam, pro qua Christus est
Abbreviated transcription (Latin):
m portuna in euã głio muliet tandẽ meruit audi¬
ri: & clauso cũ seruis ostio. media licet nocte ab
amico panes amicus accepit. Ds̃ ipse qui nullis con
Quorsũ ista tam longo repetita principio : Uide
licet ut paruũ magnus aspicias: ut diues pastor
morbidã ñ contẽpnas ouẽ. Xp̃c in paratlisũ de
cruce latronẽ intulit: & nequis aliquando serã
conu̾sionẽ putaret. fecit homicidii pena martyriũ.
Xp̃c inquã ptodigũ filiũ reu̾tentẽ letus amplecti¬
tut: & nonaginta nouẽ pecudib derelictis. una
ouicula que remanserat humeris boni pastoris ad¬
uehitur. Paulus ex ꝑsecutore fit predicator: oculiꝰ
carnalib excecat᷑ ut mente plus uideat. et qui
iunctos xp̃i famulos ducebat ad conciliũ iudde¬
te iam scripsi. xp̃i uestem in roma urbe suscipienᷤ :¬
Iminc barbaro sẏtie limite teneor. & ne putes att̾iꝰ
hanc de me suisse sententiã: qͥd mitdrer ipse consti¬
tui. Uetũ at gentilis poeta. eclũ ñ animũ mutat

Expanded text:
mportuna in evangelio mulier tandem meruit audiri, et clauso cum seris ostio, media licet nocte, ab amico panes amicus accepit; Deus ipse, qui nullis contQuorsum ista tam longo repetita principio? vidlicet, ut paruum magnus aspicias, ut diues pastor morbidam non contemnas ouem. Christus in paradisum de cruce latronem tulit et, ne quis aliquando seram conuersionem putaret, fecit homicidii poena martyrium. Christus, inquam, prodigum filium reuertentem laetus amplectitur et nonaginta nouem sanis pecudibus derelictis una ouicula, quae remanserat, umeris boni pastoris aduehitur\'. Paulus ex persecutore fit praedicator; oculis carnalibus excaecatur, ut mente plus uideat, et qui uinctos Christi famulos ducebat ad concilium Iudaete iam scripsi, Christi uestem in Romana urbe suscipiens nunc barbaro Syriae limite teneor. et ne putes alterius hanc de me fuisse sententiam, quid mererer, ipse constitui. uerum, ut ait gentilis poeta: caelum, non animum mutat,
Abbreviated transcription (Latin):
cendentẽ in profundũ inferm cadere. Nonsi¬
at obsecro. ciuitas meretrix fidelis syon: ne
post trinitatis hospitiũ. ibi demones saltent:
& sirene nidificent. & heritii. Non soluatur
fascia pectoralis: s statĩ ut libido titillauerit
sẽsum aut blandũ uoluptatis incendiũ dulci
nos calore ꝑfuderit. erũpamus inuocẽ. Dñs
auxiliator ms. ñ timebo quid faciat mͥ caro.
Cũ paululũ int̾ior homo. int̾ uitia atq uirtu¬
tes ceꝑit fluctuare. dicito. Quare tristis es aĩa
mea. et quare conturbas me: Spera indeo.
qm̃ ad huc confitebor illi. salutare uultus mĩ.¬
& d̃s m̃s. Nolo sinas cogitationẽ crescere. Ni¬
chil inrte babiloniũ. nichil confusionis adoles¬
cat. Dũ paruiis est hostis int̾fice: nequitia eli¬
datur insemine. Audi psalmistã loquentem.
filia babilonis misera. beatus qui retribuet tͥ
retributionẽ tuamꝰ: beatus qui tenebit & alli¬
det paruulos suos ad petrã. Quia gͦ impossibi

Expanded text:
tendentem in profundum inferi cadere. non fitendentem in profundum inferi cadere. non fiat, obsecro, ciuitas meretrix fidelis Sion, ne post trinitatis hospitium ibi daemones saltent et sirenae nidificent et hiricii. non soluatur fascia pectoralis, sed statim ut libido titillauerit sensum, ut blandum uoluptatis incendium dulci nos calore perfuderit, erumpamus in uocem: dominus auxitiator meus, non timebo, quid faciat mihi caro. cumI paululum interior homo inter uitia atque uirtutes coeperit fluctuare, dicito: quare tristis es, anima mea, et quare conturbas me? spera in domino, quoniam confitebor illi, salutare uultus mei et deus meus.\'nolo sinas cogitationem crescere; nihil in te Babylonium, nihil confusionis adolescat. dum paruus est hostis, interfice; nequitia elidatur in semine. audi psalmistam loquentem: filia Babylonis misera, beatus, qui retribuet tibi retributionem tuam; beatus, qui tenebit et adlidet paruulo
Abbreviated transcription (Latin):
contritus est. et nos ub̾ati sumus. Q uãdiu hoc fra¬
gili corpusculo detinemur. quã diu habemus
thesaurũ istum inuasis fictilib et concupiscit
sp̃s aduersus carnẽ. & caro aduersus spm̃. nuili
est certa uictoria. Auersarius nr̃ diabolus tan¬
quã leo rugiens. aliqũedeuorare querens circuit.
Dosuisti ait dauid tenebras. et facta ẽ nox: inipsa
ꝑtransibunt om̃s bestie silue Catuli leonũ rugi¬
entes ut rapiant. & querant ad̾o escam sibi. Ñ que
rit diabolus nomines infideles. ñ eos qui foris sunt.
et quorũ carnes rex assirius molia succendit. Affi
rius deeccłia xp̃i raꝑe festinat. Esce eius. scd̾m
abacuc anime electe sunt. lob subuertere cupit:
& deuorato uida ad scribrandos apłos expetit po¬
testatẽ. Nonuenit saluator pace mittere suꝑ trã.
s gladium. Cecidit lucifer. qui mane oriebatur:
& ille qui in paradyso delitiarũ nutritus est. me¬

Expanded text:
contritus est et nos liberati sumus. Quacontritus est et nos liberati sumus. Quagili corpusculo detinemur, quandiu habemus thesaurum istum in uasis fictilibus et concupiscit spiritus aduersus carnem et caro aduersus spiritum, nulla est certa uictoria. aduersarius noster diabolus tamquam leo rugiens aliquid deuorare quaerens circuit. posuisti, ait Dauid, tenebras et facta est nox. in ipsa pertransibunt omnes bestiae siluae, catuli leonum rugientes, ut rapiant et quaerrit diabolus homines infideles: non eos qui foris sunt, et quorum carnes rex Assyrius in olla succendit: de risti rapere festinat. escae eius secundum Ambacum electae sunt: Iob subuertere cupit et deuorato Iuda ad cribrandos apostolos expetit potestatem. non uenit saluator pacem mittere super terram, sed gladium. cecidit lucifer, qui mane oriebatur, et ille, qui in paradiso deliciarum nutritus est, me
Abbreviated transcription (Latin):
erunt & indiuersis gregib carnis & sp̃c mat̾res
mee. Letabitur illa qd̾ genuit: exultabit ista qd
docuit. Lunc uere suꝑ asinã dñs ascendet:. & celes¬
tem ingredietur hierłm. Tunc paruuli dequib
in ysaia saluator effatur. ecce ego & pueri. qͦs michi
dedit ads: paimas uictorie subleuantes. consono
ore cantabunt. Osi anna in excelsis. benedictus
qui uenit innomine dñi osianna in excelsis. Tc̃
centũ quadraginta quatuor milia in conspec¬
tu thromi. et seniorũ tenebunt cytharas. et can¬
tabunt canticũ nouũ. Et nemo scire poterit
canticũ illud. nisi numerus definitus. Hi se¬
te uana scłi delectauerit ambitio quotiens in
mundo aliqͥd uideris głosum: ad paradysũ m̃te
trans gred̾e: ẽẽ incipe qd futura es. et audies ab sp̃õ¬
so tuo. Pone me sicut umbraculũ incorde tuo. sicut
signaculũ inbrachio tuo. et oꝑe parit ac mente
munita clamabis. et dices: aque itate ñ poterunt

Expanded text:
erunt ut in diuersis gregibus, carnis et spiritus, matres erunt ut in diuersis gregibus, carnis et spiritus, matres tuae. laetabitur illa; quod genuit; exultabit ista, quod docuit. tunc uere super asinam dominus ascendet et caelestem ingredietur Hierusalem. tunc paruuli, de quibus in Esaia saluator effatur: ecce ego et pueri, quos mihi dedit dominus, palmas uictoriae sublenantes consono ore cantabunt: osanna in excelsis; benedictus, qui uenit in nomine domini, osanna in excelsis. tunc centum quadraginta quattuor milia in conspectu throni et seniorum tenebunt citharas et cantabunt canticum nouum et nemo poterit scire canticum illud, nisi numerus definitus: hi ste vana saeculi delectaverit ambitio: quoties in mundo aliquid videris gloriosum, ad paradisum mente transgredere: esse incipe quod futura es, et audies a sponso tuo: « Pone me sicut umbraculum in corde tuo; sicut signaculum in brachio tuo » , et corpore pariter ac mente munita clamabis, et dices: « Aquae multae non potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
nabt̃.: inaxime qu facile contradictor conuncitur.
greco ꝓlato libro. id ẽ lingue notissime. Quisquis
aut̃ in eo. qd̾ exhebreo translatũ ẽ aliquo insolito ꝑ¬
motus fuerit & falsi crimen intenderit. iux aut ñꝙͣ¬
adhebrea testimonia ꝑuenit᷑. quib defendat᷑ obiectũ.
Qd̾ si etiã ꝑuentũ fuerit: tot latinas et grecas auctori¬
tates. damnari quis ferat: Huc accedit. qr etiã consui¬
tihebrei. posst̃ nonaliud respondere. ut tu solus neces¬
satius uideatis. qui etiã ipsos possis conuinc̾e: s tamen
qui iudicet. mirũ si potueris inuenire. Nam quidã¬

Expanded text:
nabunt, maxime quia facile contradictor convincitur, nabunt, maxime quia facile contradictor convincitur, Graeco prolato libro, id est linguae notissimae. Quisquis autem in eo quod ex Hebraeo translatum est, aliquo insolito permotus fuerit, et falsi crimen intenderit, aut ad Hebraea testimonia peruenitur, quibus defendatur obiectum. quodsi etiam peruentum fuerit, tot Latinas et Graecas auctoritates damnari quis ferat? huc accedit, quia etiam consulti Hebraei possunt aliud respondere, ut tu solus necessarius uidearis, qui etiam ipsos possis conuincere, sed tamen. quo iudice, mirum si potueris inuenire. Nam quida
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. obeliscis aut̃ que ingreco inueniunt᷑ & inhebre¬
is ñ sunt: tua mirabili diligentia. ut quibdã in locis
ad u̾ba singła stellas significantes uideamꝰ. eadẽ u̾ba
ẽe inhebreo. ingreco aut̃ ñ eẽ. Porro inhac posteriore
intetp̃tatione. que u̾sa ẽ ex hebreo. ñ eadẽ u̾borũ fides
occutrit. nec parũ turbat cogitantẽ. uel cur in illa pͥ¬
ma tanta diligentia figant᷑ asterisci. ut minimas eti¬
am particulas orationis indicent dec̾e codicib grecis.
que sunt inhebteis: uel cur inhac alt̾a que exhebreis
est. negligentius hoc curatũ sit. ut heedẽ particule
Uerũtam̃ quia p̃uolans ingenio. ñ solũ qͥd dixer̃i.
uerũ etiã qͥd dicere uoluerim. satis ut opinor intel
ligis: ut causa reddita qd̃ mouet edisseras. Ego sane
te maliẽ. grecas potiꝰ canonicas. nobis interp̃tari scͥp
ceꝑit lectitari. qd̃ agrecis eccłiis latinȩ eccłie disso¬

Expanded text:
sunt, obeliscis autem, quae in Graeco inueniuntur et in Hebrasunt, obeliscis autem, quae in Graeco inueniuntur et in Hebraeo non sunt, tam mirabili diligentia, ut quibusdam in locis ad uerba singula stellas significantes uideamus eadem uerba esse in Hebraeo, in Graeco autem non esse. porro in hac posteriore interpretatione, quae uersa est ex Hebraeo, non eadem uerborum fides occurrit. nec parum turbat cogitantem, uel cur in illa prima tanta diligentia figantur asterisci, ut minimas etiam particulas orationis indicent deesse codicibus Graecis, quae sunt in Hebraeis, uel cur in hac altera, quae ex Hebraeis est, neglegentius hoc curatum sit, ut hae eaedem particulae uerum tamen, quia praeuolas ingenio, non solum, quid dixerim, uerum etiam, quid dicere uoluerim, satis, ut opinor, intligis, ut causa reddita, quod movet, edisseras. 4. Ego sane te mallem Graecas potius canonicas nobis interpretari Scripcoeperit lectitari, quod a Graecis Ecclesiis Latinae Ecclesiae disso
Abbreviated transcription (Latin):
ad me mimme ꝑuentre potuert̃. ea ipsa sccipta que iam
misisti it̾m mitte: si forte resetuata st̃. Sinminus: rursũ
presbit᷑ litta̾s preparauerã mittendas. ꝑ quendã frem
nr̃m profuturũ. qui postea nobis collega factus. et iam
ex hac uita migrauit. nec eas tunc ipse ꝑferre potuit.
qtia continuo dũ ꝓficisci disponit. episcopatꝰ sareina
aetentus. acaainae in breui aefunctulest. etiã munc
mitt̾e uolui: ut scias intra colloquia. qͣm olim in ardes¬
cant. & quã ium patiat. qd̾ ame tam longe absunt cor¬
poris tui sensus. ꝑ quos adite possit ad animũ tuũ ani¬
mus m̃s. mist̾ dulcissime. & indñi menbris honorande.
Inhac aut̃ epła hocaddo. qd̾ postea cdidicimꝰ. iob ex hebreo
ate int̾pretatũ. cũ iam quandã haberemꝰ interp̃tatio
nc̃ tuam eiusdẽ ꝓpħe. ex greco eloquio u̾sam inlatinũ:
ubi tam̃ asteriᷤcis notasti. que in hebteo st̃. et greco de¬

Expanded text:
ad me minime pervenire potuerunt, ea ipsa scripta, quae jam ad me minime pervenire potuerunt, ea ipsa scripta, quae jam misisti, iterum mitte, si forte reservata sunt. Sin minus, rursusPresbyter litteras praeparaveram mittendas, per quemdam fratrem nostrum Profuturum, qui postea nobis collega factus, ex hac uita migrauit nec eas tunc ipse perferre potuit, quia continuo, dum proficisci disponit, episcopatus sarcina detentus ac deinde breui defunctus est, etiam nunc mittere uolui, ut scias, in tua conloquia quam olim inardescam et quam uim patiar, quod a me tam longe absunt sensus corporis tui, per quos adire possit ad animum tuum animus meus, mi frater dulcissime et in domini membris honorande. In hac autem epistula hoc addo, quod postea didicimus, Iob ei Hebraeo te interpretatum, cum iam quandam haberemus innem tuam eius prophetae ex Graeco eloquio uersam in Latinum, ubi tamen asteriscis notasti, quae in Hebraeo sunt et Graeco de
Abbreviated transcription (Latin):
omino uenerabili. et desiderabi¬
i scõ fr̃i. et cõprbo hieronimo.
augustinus indño salutẽ. Exqͦ
cepi ad te scribere. aut tua scripta
ddesid̾are: nũquã mͥ melior occur¬
rit occasio. quã ut ꝑ dei seruũ. ac ministrũ fidelissimũ
michiq carissimũ. mea tͥ afferret᷑ epła: qualis ẽ filiꝰ nr̃
ciprianus diaconus. ꝑnunc certe ita spero litt̾as tuas:
ut certiꝰ inhoc rerũ genere. qͥcquã sꝑare ñ possĩ. Nam
nec studiũ inpetendis rescriptis. memorato filio nr̃o de¬
erit. nec gr̃a in ꝓmerendis. nec diligenta in custodien¬
dis. nec al acritas inꝑferendis. nec fides in reddendif. Tan¬
tũ si aliquo mͦ mereat ad uiuet dñs. &e ad sit cordi tuo. et de¬
sidd̾io meo. ut frat̾nã uoluntatẽ nulla uoluntas maior ĩ¬
pediat. Qiia gͦ duasiam epłas misi. nullã aut̃ tuã post¬
ea recepi: easdẽ ipsas rursus mitt̾e uolui. credens eaᷤ ad¬
te ñ ꝑuenisse. Qd et si ꝑuencrunt. ac fortasse tue potius

Expanded text:
omino venerabili, et desiderabili sancto fratri, et compresbytero HIERONYMO, AUGUSTINUS in Domino salutem. 1. Ex quo coepi ad te scribere, ac tua scripta desiderare, nunquam mihi melior occurrit occasio, quam ut per Dei servum, ac ministrum fidelissimum, mihique carissimum, mea tibi afferretur epistola, qualis est filius noster Cyprianus diaconus. Per hunc certe ita spero litteras tuas, ut certius in hoc rerum genere quidquam sperare non possim. Nam nec studium in petendis rescriptis memorato filio nostro deerit, nec gratia in promerendis, nec diligentia in custodiendis, nec alacritas in perferendis, nec fides in reddendis: tantum si aliquo modo merear, adjuvet Dominus, et adsit cordi tuo, et desiderio meo, ut fraternam voluntatem nulla major voluntas impediat. 2. Quia ergo duas jam epistolas misi; nullam autem tuam postea recepi, easdem ipsas rursum mittere volui, credens eas non pervenisse. Quae et si pervenerunt, ac fortasse tuae potius
Abbreviated transcription (Latin):
diffamari. et qͣ usos apłos ñ solũ res ipsa indicat. s etiã
te attestatũ e̾e̾ memini. Ac ꝑ hoc plurimũ ptofueris.
ti reddidis.: que indiu̾sis codicib ita uaria ẽ. ut tole¬
rari uix possit. &e ita suspecta ne ingreco aliud inue¬
niatur. ut inde aliqͥd ꝓferre auͭꝓbare dubitet᷑. Bre¬
ũẽ putabam futurã hanc epłam: s nescio quomͦ istud
mͥ dulce factũ est. in ea ꝓgredi. ac si tecũ loquerer. S
obsecro te ꝑdnm: ne te pigeat ad omnia respondere.
ce p̃stare mͥ quantũ potueris p̃sentiã tuam.¬

Expanded text:
diffamari et qua usos apostolos non solum res ipsa indicat, sed etiam diffamari et qua usos apostolos non solum res ipsa indicat, sed etiam te adtestatum esse memini. ac per hoc plurimum profueris, ti reddideris, quae in diuersis codicibus ita uaria est, ut tolerari uix possit, et ita suspecta, ne in Graeco aliud inueniatur,\' ut inde aliquid proferre aut probare dubitetur. breuem putabam futuram hanc epistulam, sed nescio quo modo ita mihi dulce; factum est in ea progredi, ac si tecum loquerer. sed obsecro te per dominum, ne te pigeat ad omnia respondere et praestare mihi, quantum potueris, praesentiam tuam.
Abbreviated transcription (Latin):
dostatẽ cortigere: uolens post magnũ ꝑiculũ non
remanere sine plebe. Unde etiã nobis uidet᷑. aliquan¬
do te quoq inñ nullis falli potuisse. & uide hoc
quale sit. in eis litt̾is. que ñ possunt collatis usitata¬
rũ unguarũ testimoniĩ emendari. Proinde non
paruas deo gras agimꝰ. de oꝑe tuo. qd̾ euãgłiũ ex
greco interp̃tatus es: quia et pene inom̃ib nulla
offensio ẽ. cũ scripturã grecam contulerimus. Unde
siquisꝗͣ uet̾i falsitati contentiosus fauerit: ꝓlatis col¬
latisq codicib. uel docetur facillime. u refellitur.
Et si quid̃ã rarissime merito mouentur: qͥs tã durus
est. qͥ labori tuo tã utili ñ facile ignoscat. cui uicem
laudis referre ñ fufficit : Quid tͥ aut̃ uideat᷑. cur in
multis alit̾ se habeat hebreorũ codicũ auctoritas.
alit̾ grecorũ que d̃r septuaginta: uellẽ dignareris
aꝑire. Neq eñĩ paruũ pondꝰ ht̃ illa. que sic meruit

Expanded text:
non remanere sine plebe. unde etiam nobis uidetur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse et uide, hoc quale sit in eis litteris, quae non possunt conlatis usitatarum linguarum testimoniis emendari. Proinde non paruas deo gratias agimus de opere tuo, quod euangelium ex Graeco interpretatus es, quia — et paene in omnibus — nulla offensio est, cum scripturam Graecam contulerimus. unde, si quisquam ueteri falsitati contentiosus fauerit, prolatis conlatisque codicibus uel docetur facillime uel refellitur. et si quaedam rarissime merito mouent, quis tam durus est, qui labori tam utili non facile ignoscat, cui uicem laudis referre non sufficit? quid tibi autem uideatur, cur in multis aliter se habeat Hebraeorum codicum auctoritas, aliter Graecorum, quae dicitur - Septuaginta, uellem dignareris aperire. neque enim paruum pondus habet illa, quae sic meruit
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemiam. egressi st̃ duo ursi desilius gentium
romanorũ. uespasianꝰ ettitus. e blasphemantes pueriᷤᷤ
ascendentiq ticro helysco intẽplũ di. hoc eñi int̾pre¬
tatur bet̾el. uoce consona illudentes int̾fecert̃ atq
sc̃ã: S et sc̃itatẽ et pͥstintũ nom̃ amitens spũalit̾
uocatur sodoma & egyptus: ut edificet᷑ ꝓea noua ci¬
uitas quã fluminis impetus letificat. et de cunius
medio egredit᷑ fons. qui totius orbis amaritudinẽ
mitigauit. ut miserabilis isrł. & ruinas tẽpli.
nudatis plangat lacertis: et inxp̃m turba creden¬
tiũ. noua cotidie uideat ecclie tecta consurgere.
& dicat sonangustus mͥ ẽ locus impleaturq il

Expanded text:
malitia, egressi sunt duo ursi de silvis gentium malitia, egressi sunt duo ursi de silvis gentium Romanarum, Vespasianus, et Titus: et blasphemantes pueros, ascendente vero Elisaeo in domum Dei hoc enim interpretatur Bethel  voce consona illudentes interfecerunt, atque sancta, sed et sanctitatem et pristinum nomen amittens spiritaliter uocatur Sodoma et Aegyptus, ut aedificetur pro ea noua ciuitas, quam fluminis impetus laetificat et de cuius medio egreditur fons, qui totius orbis amaritudinem mitigauit, ut miserabilis Israhel ruinas templi nudatis plangat lacertis et in Christum turba credentium noua cotidie uideat ecclesiae tecta consurgere et dicat Sion: angustus mihi locus est impleaturque il
Abbreviated transcription (Latin):
rolegis uelamine claudebatur scissũ pateret gen¬
tib. Montim̃ta quoq dequib scriptũ est. uos estiᷤ
sepulchra extrinsecus de albata. que intus plena
sunt ossib mortuorũ. ido sunt aꝑta. ut egred̾ent᷑
dehis qui pͫ infidelitate mortui erant. & cũ resur¬
gente. xp̃o. atq uiuente uiuerent. et ingred̾entur
celestem ierłm: et haberent municipatũ nequaꝙͣ.
interra s incelo. morientesq cũ terreno adã. resur¬
gerent cũ ada celesti. Porro scđ̾m litterã nulu uio¬
lentũ e̾e uideat᷑. mortuo saluatore appellari ierłm
scam cuuitatẽ. cũ usq ad destructionẽ eiꝰ. semper
a płi tempłũ ingressi sint. & obscandalũ eorũ qui
de iudeis crediderant. legis exercuerint cerimo¬
eam & plange̾t᷑. et pendens incruce loqueret᷑ pat̾
didert̃. & usq ad quadragesimũ scd̃m annũ. datũ
ist temptis penitentic. Post qͦs ꝑseuerantib aliꝰ in

Expanded text:
ro legis uelamine . claudebatur, scissum pateret genro legis uelamine . claudebatur, scissum pateret gentibus. monumenta quoque, de quibus scriptum est: uos estis sepulchra extrinsecus dealbata, quae intus plena sunt ossibus mortuorum, ideo sunt aperta, ut egrederentur de his, qui prius in fidelitate mortui erant, et cum resurgente Christo atque uiuente uiuerent et ingrederentur caelestem Hierusalem et haberent municipatum nequaquam in terra, sed in caelo, morientesque cum terreno Adam resurgerent cum Adam caelesti. porro secundum litteram nulli uiolentum esse uideatur mortuo saluatore appellari Hierusalem sanctam ciuitatem, cum usque ad destructionem eius semper apostoli templum ingressi sint et ob scandalum eorum, qui de Iudaeis crediderant, legis exercuerint caerimoeam et plangeret et pendens in cruce loqueretur: pater, dum annum datum est ei tempus poenitentiae. Post quos, perseverantibus illis in
Abbreviated transcription (Latin):
iudetur inpassione dñi. illud uelũ ẽe conscis¬
sum. qd̾ et intab̾naculo. et intẽ plo fuerat posi
tũ. et appellabat᷑ exteriꝰ. ꝙ nũc ex parte uidemꝰ¬
&e ex parte cognoscim ᷑ Cũ aũt uenerit qd ꝑfectũ
est. tunc etiã uelũ int̾ius dirũpendũ. ut omnia
que nõ nobis abscondita sunt. domꝰ di sacram̃ta ui¬
deamꝰ qͥd significent duo cherubin. qͣ diacłm. qͥd
sũ sit. ut ingrediam atriũ dci. tam̃ secitta eiꝰ & uni
scire ñ possumꝰ. Igitur inpassione dñi terra cõmo¬
ta est. ureta illud qd̾ scriptũ est. inaggeo. ad huc ego
mouebo celũ et terrã. & ueniet desid̾atus cunctis
gentib: ut aboriente et occidente. ueniant. et ix¬
cũbant. cũ abraham. ysaac. & iacob. Et petre scis¬
se sunt.: dura corda gentiliũ. Siue petre uniu̾sa
uaticinia propħarũ: qui et ipsi apetta hoc t̃ axp̃o.
cũ apłis petre uocabulũ suscepert̃: ut qͥcqͥd incis du¬

Expanded text:
uidetur in passione domini illud uelum esse conscisuidetur in passione domini illud uelum esse conscissum, quod et in tabernaculo et in templo foris positum fuit et appellabatur exterius, quia nunc ex parte uidemuet ex parte cognoscimus; cum autem uenerit, quod perfectum est, tunc etiam uelum interius disrumpendum, ut omnia, quae nunc nobis abscondita sunt, domus dei sacramenta uideamus: quid significent duo cherubin, quid oraculum, sum sit, ut ingrediamur atrium dei, tamen secreta eius et uniuscire non possumus. igitur in passione domini terra commota est iuxta illud, quod scriptum est in Aggeo: adhuc ego semel mouebo caelum et terram et ueniet desideratus cunctis gentibus, ut ab oriente et occidente ueniant et recumbant cum Abraham, Isaac et Iacob. et petrae scissae sunt: dura corda gentilium; siue petrae uniuersa uaticinia prophetarum, qui et ipsi a petra Christo cum apostolis petrae uocabulum susceperunt, ut, quicquid in eis du