comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirgire procreatus est. siue inuno¬
quoque homine utrumq cõpleatur.
ut primus adam sit homo in eorpo.¬
re mortali. nouissimus adam idem
ipse incorpore in mortali. Tamen
inter animã uiuentẽ & spm uiuifican.¬
tem hoc inter eẽ. uoluit. ut illie sit
corpus animale. hic spiritale. An.¬
ma quippe incorpore animali. uiuit
quidem sed non uiuificat usq adau.¬
ferendam corruptionẽ. Incorpore
uero spiritali qm̃ ꝑfectȩ adherens
dño unus sp̃s ẽ. sic uiuificat ut spirita.¬
le corpus efficiat. ab sumens omnẽ
corruptionẽ. nullã menirens separatio.¬
ñe. Proinde sequitur. sed ñ prius
quod spiritabe est sed quod animale
postea spiritabe. Primus homo de t̾ra.
terrenus scds homo decȩlo. Qualis
terrenus. tabes & terreni. Et qualis
cebestis. tales & celestes. Sicut por¬
tauimus imaginẽ terreni. portemꝰ
& imaginem eius qui decȩlo est. Quid
est qualis terrenus tales & terreni .ii.¬
si mortales ex mortali : Et quid ẽ.

Expanded text:
uirgine procreatus est, siue in unouirgine procreatus est, siue in unoquoque homine utrumque compleatur, ut primus Adam sit homo in corpore mortali, nouissimus Adam idem ipse in corpore inmortali, tamen inter animam uiuentem et spiritum uiuificantem hoc interesse uoluit, ut illic sit corpus animale hic spiritale. anima quippe in corpore animali uiuit quidem, sed non uiuificat usque ad auferendam corruptionem; in corpore uero spiritali, quoniam perfecte adhaerens domino unus spiritus est, sic uiuificat, ut spiritale corpus efficiat absumens omnem corruptionem, nullam metuens separationem. Proinde sequitur: Sed non prius, quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. primus homo de terra terrenis caelestis, tales et caelestes. sicut portauimus imaginem terreni, portemus et imaginem eius, qui de caelo est. quid est: Qualis terrenus, tales et terreni nisi mortales ex mortali? et quid est:
Abbreviated transcription (Latin):
spiritus erat sed corpus. nulla ulteri.¬
us morte ab anima resoluendũ atos
separandum sicut corpus animale
quale Animatũ ẽ. dĩ flatu. cũ factꝰ
est homo iuanimã uiuam. & iam
ipsum ex animali spiritale sine mor.¬
tis interuentu futurum. nisi trans.¬
gressio precepti prius eõmisso infli¬
geret pęnam. quam ds̃ seruate iusti.¬
tiȩ dare coronam. Cunde dñs xp̃s
per nos ad nos uenit. cum precatoreᷤᷤ
iustus inuenit ꝓstratum quodam.
animale nobis . hoc ẽ. ꝑ mortabe cor.¬
pus apparuit. qui utiq si uoluisset
cum corpore in mortali primitus adue.¬
nisset. sed quia nos humilitate filii
dĩ sanari oportebat. usq ad nr̃am in¬
firmitatẽ descendit. & fidei nr̃e me.¬
ritum ac premium uirte suȩ resur¬
rectionis ostendit. Ideo sequitur apłs
& dicit. Nouissimus adam in spũ
uiuificante. siue intelligatur primus
adam qui chepulurre ante formatꝰ
est. Nouissimus Autẽ adam qui de

Expanded text:
spiritus erat sed corpus nulla ulterispiritus erat sed corpus nulla ulterius morte ab anima resoluendum atque separandum sicut corpus animale, quale animatum est dei flatu, cum factus est homo in animam uiuam, etiam ipsum ex animali spiritale sine mortis interuentu futurum, nisi transgressio praecepti prius commisso peccato infligeret poenam, quam deus seruatae iustitiae daret coronam. Unde dominus Christus per nos ad nos uenit, cum peccatores iustus inuenit, per stratum quodam manimale nobis, hoc est per mortale corpus apparuit, qui utique, si uoluisset, cum corpore inmortali primitus aduenisset. sed quia nos humilitate filii dei sanari oportebat, usque ad nostram infirmitatem descendit et fidei nostrae meritum ac praemium uirtute suae resurrectionis ostendit. ideo sequitur apostolus et dicit: Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. siue intellegatur primus Adam, qui de puluere ante formatus est, nouissimus autem Adam, qui de
Abbreviated transcription (Latin):
gitur ergo corpus animabe dici simile
ceteris animalib propter mortis disso¬
lutionẽ & corruptionẽ quȩ cotidie
cibo reficitur & postea superata ani.¬
mantis conpago dissoliritur. Sprrica.¬
lem autẽ corpus quod iam cum spũ
in mortabe est quauis non nulli arbi¬
trentur. Tunc freri corpus spiritali
cum iam & ipsum corpus mutatur
quasi dixerit apostolus. Senmatur
corpus. surget sp̃s. Dixit auten.
Seminatur corpus animale. furget
corpus spiritale. Pro inde ficut ani¬
male corpus non ẽ. anima sed corpus.
ita && spiritale corpus non spm̃ debemꝰ
putare sed corpus. Quis porro au.
deat opinari uel xp̃i corpũs non spi.¬
pitale surrexisse. uel spiritabe furrex̃.
non iam corpus fuisse sed sp̃m. Qũ
hanc opinionem discipuloꝵ refellat.
ubi cum eum uidentes existimarent
se spm̃ uidere. Ait. Palpate & uidetr
quia sp̃s ossa &e carnem non habet sict̃
me uidetis habere. Iam igitur illa
caro spiritale erat corpus. nrec tam̃

Expanded text:
gitur ergo corpus animale dici simile gitur ergo corpus animale dici simile ceteris animalibus propter mortis dissolutionem et corruptionem, quae cotidie cibo reficitur et postea superata animantis compago dissoluitur, spiritale autem corpus. quod iam cum spiritu inmortale est. Quamuis nonnulli arbitrentur tunc fieri corpus spiritale, cum iam et ipsum corpus mutatur quasi dixerit apostolus: \'Seminatur corpus, surget spiritus\'. dixit autem: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale. proinde, sicut animale corpus non est aniita spirituale corpus non spiritum debemus putare, sed cdeat opinari uel Christi corpus non spiritale resurrexisse uel, si spiritale surrexit, non iam corpus fuisse sed spiritum, cum hanc opinionem discipulorum refellat, ubi, cum eum uidentes existimarent se spiritum uidere, ait: Palpate et uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere? iam igitur illa caro spiritale erat corpus nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
corruptionẽ putredinis in sepulehro
non uicderit: Upnde scriptũ ẽ nec dib
scm̃ tuum uidere corruptionẽ. Qla¬
uis tamen & lanera ꝑrumpi potuit
nunc omnino in corruptione consiste¬
re. Et quod in contuntelia passio¬
nis mortisq seminatum ẽ. nunc er̃.
ingła uitȩ aeternȩ. Et quod ex
infirmitate potuit cruerfigi. nunc
in uirtute regnare. Et quod erat
corpus animale qmͣ exadam sũptũ
est nunc eẽ. spiritabe. om̃ sp̃ũi um
in separabiliter copulatũ ẽ. Cum
enim uellet apłs de corpore animali
adhibere testimonium scripturarũ
illud posuit quod ingenesi begitur
Si est inouit corpus animale. est &
spiritale. Sic & scriptũ ẽ. Factꝰ ẽ
primus homo adam ⁊ nanimã uinen¬
tem uel inanimã uiuã. recolis cete
orueadmodum scriptum est. & uifla.¬
uit ds̃ in facrem eius flatum uitę
& factus est homo inanimã uiuam.
Dictum est autẽ etiam de animalib
Producat terra anim̾a ui ua. Intelli¬

Expanded text:
corruptionem putredinis in sepulcro corruptionem putredinis in sepulcro non uiderit, unde scriptum est: Nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem, clauis tamen et lancea perrumpi potuit, nunc omnino in incorruptione consistere et, quod in contumelia passionis mortisque seminatum est, nunc esse in gloria uitae aeternae et, quod ex infirmitate potuit crucifigi, nunc in uirtute regnare et, quod erat corpus animale, quoniam ex Adam sumptum est, nunc esse spiritale, quoniam spiritui iam inseparabiliter copulatum est. cum enim uellet apostolus de corpore animali adhibere testimonium scripturarum, illud posuit, quod in Genesi legitur: Si est, inquit, corpus animale, est et spiritale; sic et scriptum est: Factus est primus Adam in animam uiuentem\' uel \'in animam uiuam\'. recolis certe, quem ad modum scriptum sit: Et insufflauit deus in faciem eius flatum uitae et factus est homo in animam uiuam. dictum est autem etiam de animalibus: Producat terra animam uiuam. intelle
Abbreviated transcription (Latin):
minatur corpus animale. surget
corpus spiritale. In his urerbis apłi.
nimouid fas est putare mrelius corpo¬
ra nr̃a resurrectura quã xp̃i. cum
de illo sit propositum exemplum
ouod fideliter intendere. & ꝑ eius
gram sperare debramus. Ne ꝑhoc
nullo modo potuit corpus xp̃i cum
corruptione surgere. si nrm in in¬
corruptione resurrecturũ ꝓmitatur.
Nec potuit illud sine gła. si nr̃m
resurget ingła. Quȩ autem gła.
ubi adhuc corruptio: Nimis itaq
absurdum ẽ. ut crecdamus illud cor.¬
pus & ininfirmitate seminatũ esse.
Idest mortificatum & in uifirmita.¬
te resurrexisse cum corpus nostrũ
seminetur in in firmitate. resurgat
inuartute. Et dicat idema płs
tate. sed uiuit inuirtute dĩ. Quis
uero tam absurde sapiat. ut credit
illud corpus animale seminatum.
animale resuscitatũ : si nr̃m semi¬
natur animale. surget spiritabe.
Constat itaq neq ullo modo dubi¬
tandum ẽ. corpus xp̃i quod licet

Expanded text:
minatur corpus animale, surget minatur corpus animale, surget corpus spiritale. in his uerbis apostoli numquid fas est putare melius corpora nostra resurrectura quam Christi, cum de illo sit propositum exemplum, quod fideliter intendere et per eius gratiam sperare debeamus? ac per hoc nullo modo potuit corpus Christi CUDI corruptione resurgere, si nostrum in incorruptione resurrecturum promittitur, nec potuit illud sine gloria, si nostrum resurget in gloria: quae autem gloria, ubi adhuc corruptio? nimis itaque absurdum est, ut credamus illud corpus et in infirmitate seminatum esse, id est mortificatum et in infirmitate resurrexisse, cum corpus nostrum seminetur in infirmitate, resurgat in uirtute et dicat idem apostinfirmitate, sed uiuit in uirtute dei. quis uero tam absurde sapiat, ut credat illud corpus animale seminatum, animale resuscitatum, si nostrum seminatur animale, surget spiritale? Constat itaque neque ullo modo dubitandum est corpus Christi, quod, licet
Abbreviated transcription (Latin):
alia uolucrum. alia pisciũ. & cor.¬
pora celestia & corpora terrestria.
Secl alia ẽ. cȩbestium gloria. & alia
terrestrium. Et alia gloria solis¬
& alia gloria lunȩ. & alia gła stellarũ.
Stella enim ab stella differt ingloria
sic & resurrectio mortuoꝵ. In hisom̃ib
iste sensus ẽ. si genera carnis cum sint
cuncta mortalia differunt tamen
inter se prodiuersitatib animantiũ.
& si corpora cũ sint omĩa uisibilia.
differunt tamen ꝓdiuersitatib locoꝵ
Onde alia ẽ. cȩlestium gła alia terres¬
trium. & si in locis sublimib cũ fint
cuncta cȩbestia: differunt etiam
ipsa claritatib luminum. Non
mirum est quod in resurrectione
mortuoꝵ distabit gła meritorũ.
Hinc iam uenit adillud quod com¬
muniter habet om̃is caro quȩ ad uitã
resurgit arternam. & dicit femina¬
tur in corruptione. surgit inincor.¬
ruptione. Seminatur in contume.¬
lia. surget ingła. Seminatur in
in firmitate. surget inuirtute. Se.¬

Expanded text:
alia caro volucrum, alia piscium. Et coralia caro volucrum, alia piscium. Et corpora coelestia, et corpora terrestria: sed alia est coelestium gloria, alia terrestrium. et alia gloria solist alia gloria lunae et alia gloria stellarum; stella enim ab stella differt in gloria. sic et resurrectio mortuorum. in his omnibus iste sensus est: si genera carnis, cum sint cuncta mortalia, differunt tamen inter se pro diuersitatibus animantium et si corpora, cum sint omnia uisibilia, differunt tamen pro diuersitatibus locorum, unde alia est caelestium gloria alia terrestrium, et si in locis sublimibus, cum sint cuncta caelestia, differunt etiam ipsa claritatibus luminum, non mirum est, quod in resurrectione mortuorum distabit gloria meritorum. Hine iam uenit ad illud, quod communiter habet omnis caro, quae ad uitam resurgit aeternam, et dicit: Seminatur in corruptione, surget in incorruptione; seminatur in contumelia, surget in gloria; seminatur in infirmitate, surget in uirtute; se
Abbreviated transcription (Latin):
modo resurgent mortui. quo autẽ
corpore uenrent id est quale corpo¬
re.Deinde adhibens documenta
seminum. Sulte inquit tu quod
seminas non uiuificatur nisimoria.
tur. & quod seminas non corpis qđ
futurum ẽ. seminas. sed nundũ gra.¬
num fere tritici. Aut alicuius ceteroꝵ.
Ds̃ autẽ illi dat corpus quomodo
uoluerit. & unicuiq seminũ ꝓpriũ
corpuf. Seđm hoc ergo dixerat.
non corpus quod futurum ẽ. seminas.
neos enim non triticũ erit extritico.
sed quia nemo seminat herbã uel
stipulam & multiplicia inpalea te¬
gimenta granoꝵ. cum quib tam̃
semina exsurgunt. Ideo ait sed
nudũ granum. hinc uolens osten¬
dere quia si ds̃ potest ad dere qđ
non erat innudo semure: multo
magis potest reparare quod erat
in hominis corpore. Iam uero qđ
adiungit ad differentiam ꝑturet
resurgentium ꝑpter diuersas glo¬
rias ficdelium atq sc̃oꝵ. Non om̃is
inquit caro eadem caro. alia quidẽ
homimim. alia autem caro pecoꝵ.

Expanded text:
modo resurgent mortui? quo autem modo resurgent mortui? quo autem corpore uenient?\' id est quali corpore. deinde adhibens documenta seminum: Stulte, inquit, tu quod seminas, non uiuifitur; et quod seminas, non corpus quod futurum est seminas, sed nudum granum fere tritici aut alicuius ceterorum; s autem illi dat corpus, quo modo uoluerit, et uni cuique seminum proprium corpus. secundum hoc ergo dixerat: Non corpus, quod futurum est, seminas. neque enim non triticum erit ex tritico; sed, quia nemo seminat herbam uel stipulam et multiplicia in palea tegimenta granorum, cum quibus tamen semina exsurgunt, ideo ait: Sed nudum granum hinc uolens ostendere, quia, si deus potest addere, quod non erat in nudo semine, multo magis potest reparare, quod erat in hominis corpore. lam uero, quod adiungit, ad differentiam pertinet resurgentium propter diuersas glorias fidelium atque sanctorum. non omnis, inquit, caro hominum, alia autem pecorum;
Abbreviated transcription (Latin):
& sanguinis nomine opera carnis &
sanguinis intelligantur. Cerũ qr
non deoperib sed de modo resurrec¬
tionis. loquebatur apłs. & eam ques¬
tionẽ disputando uersabat melius eo
loco intelligitur caro & sanguis pro
corruptione carnis & sanguinis pofita
Si eñi nonren carnis significat oꝑa.¬
tionem. cur non significet etiam
corruptionẽ sicut dictũ ẽ. om̃is caro
fenum: Nam & ipsa corruptibilitas
significata est. S eouitur enĩ &
omis honor carnis ut flos foeni. For.¬
num aruit flos decidit. Numquid¬
nam hoc etiam illi carni conpetit de
qua dictum ẽ. palpate & uidete quia
spiritus ossa &e carnem non habet. sic̃t
me uidetis habere. Nam quomodo
arescat ut decidat cum seriptum sit.
quod xp̃s surgens amortuis ⁊am non
moritur. & mors ei ultra ñ dominabit᷑.
Proinde ipsam apłicã fententiam de¬
super inspice totamq considera cum
resurrectionẽ mortuoꝵ persuadere
nem atos ait. Sed dicet alioruis qͦ

Expanded text:
et sanguinis nomine opera carnis et et sanguinis nomine opera carnis et sanguinis intellegantur; uerum, quia non de operibtionis loquebatur Apostolus, et eam quaestionem disputando versabat, melius eo loco intelligitur caro et sanguis pro corruptione carnis et sanguinis posita. Si enim nomen carnis significat operationem, cur non significet etiam corruptionem, sicut dictum est, Omnis caro fenum? Nam et hic ipsa corruptibilitas significata est: sequitur enim, et omnis honor carnis ut flos feni; fenum aruit, flos decidit . Numquidnam hoc etqua dictum est: Palpate et uidete. quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere? nam quo modo arescat aut decidat, cum scriptum sit, quod Christus surgens a mortuis iam non moriatur et mors ei ultra non dominetur? Proinde ipsam apostolicam sententiam desuper inspice totamque considera. cum resurrectionem mortuorum persuadere nem atque ait: Sed dicet aliquis: \'Quo
Abbreviated transcription (Latin):
corrũꝑe: Nam sullud ñ de carnis
sed de ignis mutatione intelligitur.
multo ẽ. mirabilius. Simul enim &
hominum corpora non urebat ne possec
nocere. & ligna fornacis urebat ut pos.¬
set ardere: Sed qui etiam ista non
eredunt nimium diuina potestate
di ffidunt trec cum eis uel adeos nunc
sermo ẽ. nobis. qui autem ista credt̃
exhis etiam illa ut cumq coniciant
quȩ ficdeliter querunt. Ualet igitur
diuina potentia de ista uisibili atq
tractabili natura corpoꝵ quibusdam
manentib Auferre quas uoluerit
qualitates. Ac ꝑ hoc uabet etĩa menbra
mortalia forme liniamentis manenti.¬
bus. C orruptione uero mortalita.¬
asemortua stabili uigore firmare
ut absit labes adsit effigies ad sit
motio. absit fatigatio. ad sit uescendo
potestas. ab sit esuriendi necessitas.
Quod ergo begitur apud apłm. caro
& sanguis regnum dĩ non possidebunt.
Soluitr quidem questio etiam isto
modo osire tu cõmiemorasti. ut carniᷤ

Expanded text:
corrumpere? nam si illud non de carnis corrumpere? nam si illud non de carnis sed de ignis mutatione intellegitur, multo est mirabilius; simul enim et hominum corpora non urebat, ne posset nocere, et ligna fornacis urebat. ut posset ardere. sed qui etiam ista non credunt, nimium de diuina potestate diffidunt nec cum eis uel ad eos nunc sermo nobis est; qui autem ista credunt, ex his etiam illa utcumque coniciant, quae fideliter quaerunt. ualet igitur diuina potentia de ista uisibili atque tractabili natura corporum quibusdam manentibus auferre, quas uoluerit, qualitates ac per hoc ualet etiam membra mortalia formae liniamentis manentibus corruptione uero mortalitatis emortua stabili uigore firmare, ut absit labes, adsit effigies, adsit motio, absit fatigatio, adsit uescendi potestas. absit; esuriendi necessitas Quod ergo legitur apud apostolum: Caro et san gu is regnum dei non possidebunt, soluitur quidem quaestio etiam isto modo, quem tu commemorasti, ut carnis
Abbreviated transcription (Latin):
tatem castitatemq corrumpat ex con¬
suetudine rerũ exꝑtarum. in experta
opera diuina. infirmitas metitur
humana de acutules egarrire arbitra.¬
tur cum dicit. si caro ẽ. & sanguis est.
si sanguis & ceteri humores. si ceteri
humores. ergo & corruptio. Eio mͦ
diceret si flãma ẽ. & ardet. stardet¬
& urit. Si urit ergo uiroꝵ trium
infornacem ignis ab impio rege mis¬
soꝵ corpora incendit. Si autem hoc
intrib uiris miraculũ factum esse
non dubitat quisquis de diuinis ope.¬
ribus recte sapit cur non credatur qui
ferit illa corpora non posse igne cor.¬
rumpi fecisse illud corpus irec igne
nec fame nec morbo nec senio nec
ulla ui alia. quȩ solet humana corpo.¬
ra labe facta recorruptio. Quod si
quis quã dicit. non carni triũ illoꝵ
uiroꝵ addita contra ignẽ incorrup.¬
tionem. sed ipsi igni detractam cor¬
rumpendi facultatẽ. quid ueremur
ne carnẽ facere nequiuerit non poss
corrumpi. qui fecit ignẽ non posse

Expanded text:
tatem castitatemque corrumpat. Ex contatem castitatemque corrumpat. Ex consuetudine rerum expertarum inexperta opera diuina infirmitas metitur humana et acutule se garrire arbitratur. cum dicit: Si caro est, et sanguis est; si sanguis, et ceteri humores: si ceteri humores, ergo et corruptio. eo modo diceret: Si flamma est, et ardet; si ardet, et urit; si urit, ergo et uirorum trium in fornacem ignis ab impio rege missorum corpora incendit. si autem hoc in tribus uiris miraculum factum esse non dubitat, quisquis de diuinis operibus recte sapit, cur non credatur, qui fecit illa corpora non posse igne corrumpi, fecisse illud corpus nec igne nec fame nec morbo nec senio nec ulla ui alia, qua solet humana corpora labefactare corruptio? quod si quisquam dicit non carni trium illorum uirorum additam contra ignem incorruptionem, sed ipsi igni detractam corrumpendi facultatem, quid ueremur, ne carnem facere nequiuerit non posse corrumpi, qui fecit ignem non posse
Abbreviated transcription (Latin):
tib. Videte manus meas & pedes.
palpate & uichete quia sp̃s ossa & cir.¬
irem non habet. sicut me uidetis ha-¬
bere. Sic eoꝵ cum esset in terra con.¬
trectatus ẽ. manib sic eoꝵ ẽ. cum iret
in celo deductus aspectib ubi uox an¬
gelica sonuit. sic irenioe qurad modũ¬
eum uidistis einitem incȩlũ. Fiches
adsit. & nulla questio remanebit. nisi
forte de sanguine requirendũ ẽ. quu
cum dixisset palpate & iudete quia
sp̃s ossa &e carnẽ non habet. Non ad¬
dilit sanguinem. Non ergo & nos
addamus in quirere quod ille ñ addi¬
dit dicere. & deconpendio si placet
finita sit questio. Fortassis eñi accep¬
ta occasione sanguinis urguebat no
molestior ꝑserutator & dicet. si san¬
guis cur non & pituita cur non & fel
flauum & fel nigrum. quib quattu¬
or bumorib naturam carnis tempe¬
rari etiam medicine disciplina testat᷑:
Sed quod libet quisq addat corruptio¬
nem addere caueat ne suȩ fidei sani¬

Expanded text:
tibus: Videte manus meas et pedes; tibus: Videte manus meas et pedes; palpate et uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere. sic eorum, cum esset in terra, contrectatus est manibus, sic eorum est, cum iret in caelum, deductus aspectibus. ibi uoi angelica sonuit: Sic ueniet, quem ad modum uidistis eum euntem in caelum. fides adsit et nulla quaestio remanebit. nisi forte de sanguine requirendum est, quia, cum dixisset: Palpate et uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, non addidit sanguinem. non ergo et nos addamus inquirere, quod ille non addidit dicere. et de compendio, si placet, finita sit quaestio; fortassis enim accepta occasione sanguinis urgebit nos molestior perscrutator et dicet: Si sanguis, cur non et pituita, cur non et fel flauum et fel nigrum, quibus quattuor humoribus naturam carnis temperari etiam medicinae disciplina testatur? sed quodlibet quisque addat, corruptionem addere caueat, ne suae fidei sani
Abbreviated transcription (Latin):
te potuero. quȩ prȩter epłam in alia
cartula ame querenda misisti. Quȩ¬
ris utrum nunc corpus dñ ossa & san.¬
guinẽ habeat. aut reliqua carnis lini.¬
amenta quid si adheres utrum etiam
irestimenta. nonne augeretur questio
sua causa. nisi quia ea quȩ inusu uitȩ
huius nr̃e corruptibilia nouimus sine
corruptione cogitare uix possimus.
cum diuinoꝵ miraculoꝵ quȩdam do¬
cumenta iam data sint ex quib liceat
conrectare maiora. Nam si uestis
ifrahelitarum ꝑ tot annos inheremo
sine tritura eẽ. potuit. si morticina
pellis calciamentoꝵ tam diu sine labe
durauit. potest ubiq ds̃ quoꝵlibet
corpoꝵ ꝑ quantũ uoluerit tempus
incorruptam ꝓtendere qualitatem
Ego proinde dnĩ corpus ita in celo
esse credo. ut erat quando ascendit.
incȩlis. Dixerat autem discipulis
ut in euangelio legimus de sua resur.¬
rectione dubitantib. & illud quod ui¬
debant non corpus sed spm̃ ẽẽ. putan.¬

Expanded text:
te potuero, quae praeter epistulam in alia te potuero, quae praeter epistulam in alia chartula a me quaerenda misisti. Quaeris, utrum nunc corpus domini ossa et sanguinem habeat aut reliqua carnis liniamenta. quid, si adderes, utrum etiam uestimeuta, nonne augeretur quaestio? qua causa. nisi quia ea, quae in usu uitae huius nostrae corruptibilia nouimus. sine corruptione cogitare uix possumus, cum diuinorum miraculorum quaedam documenta iam data sint, ex quibus liceat coniectare maiora? nam si uestis Israhelitarum per tot annos in heremo sine tritura esse potuit, si morticina pellis calciamentorum tam diu sine labe durauit, potest utique deus quorumlibet corporum, per quantum uoluerit tempus, incorruptam protendere qualitatem. ego proinde domini corpus ita in caelo esse credo, ut erat, quando ascendit in caelum. dixerat autem discipulis, ut in euangelio legimus, de sua resurrectione dubitantibus et illud, quod uidebant, non corpus sed spiritum esse putan
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo fratri consentio
augustinus. Quantũ ad
oculos atainet corporales quosdam
indemus nec nouimus. quoꝵ nobis
uita stuchaq nesciutur. Quosdã
nouimus nec uidemus quoꝵ nobis
caritas & affectus innotuit. In quib
& te annunteremus. & ⁊ deo te magis
uichere deficderamus. & ut inhis sis
quos & uidemus & nouimus. Nam
illi qui ignoti nr̃is oculis ingeruntus.
non solum desiderabibes non sunt. sed
uix tolerabiles sunt. nisi aliquibus
signis pulchritudo inhis hominis in¬
terioris appareat. Quoꝵ autem
sicut tuus nobis prius animus intelli.¬
gendo quã uidendo corpus apparuit.
Iam quidem nouimus eos. sed ideo etĩa
uidere deficheramus. ut per illud quod
conspicitur oculis multo iocudius &
familiarius eo qire iam nouimꝰ amico
interiore ꝑfruamur. Uerum & hoc
che te nobis ds̃ fortasse donauit quietio¬
ribus & tranquilliorib sicut optamus
rebus humanis ut id honeste caritatis
sit potius quã molestę necessitatis.
N unc adea respondeam sicut adiuuan¬

Expanded text:
ILECTISSIMO FRATRI CONSENTIO AUGUSTINUS. Quantum ad oculos adtinet corporales, quosdam uidemus nec nouimus, quorum a nobis uita studiaque nesciuntur; quosdam nouimus nec uidemus, quorum nobis cantu et affectus innotuit, in quibus et te adnumeramus; et ideo te magis uidere desideramus, ut in his sis, quos et uidemus et nouimus. nam illi. qui ignoti nostris oculis ingeruntur, non solum desiderabiles non sunt. sed uix tolerabiles sunt, nisi aliquibus signis pulchritudo in eis hominis interioris appareat. quorum autem sicut tuus nobis prius animus intellegendo quam uidendo corpus apparuit, iam quidem nouimus eos, sed ideo etiam uidere desideramus, ut per illud, quod conspicitur oculis, multo iucundius et familiarius eo, quem iam nouimus, amico interiore perfruamur. uerum et hoc de te nobis deus fortasse donabit quietioribus et tranquillioribus. sicut optamus, rebus humanis, ut id honestae caritatis sit potius quam molestae necessitatis. nunc ad ea respondeam, sicut domino adiuuan
Abbreviated transcription (Latin):
memorẽ cũ ea cõmemorando finire
ñ possim: Quid eni ẽ. inusu hominũ
bono ac licito. unde non possit etiam
ꝑnitres in rogari: Restat ni fallor.
ut dicamus aliquid de illo uiatore xp̃i¬
ano. que̾ cõmemorasti uictũ famis
necessitate si nihil uspiam inurnerit
nisi cibũ inidolo positũ. ubi alius nullꝰ
est hominũ. uerũ ei sacius sit fanre
emori. quã illud in alinentũ sumere.
Inqua questione qm̃ ñ ẽ. consequens
ut cib ille idolothyũ sit. potuit enim
uel ab eis qui ibi ab itinere deuertenteᷤᷤ
corpus refecerant obliuione seu uolun¬
tate dimitti. uel illic obaliam causam
quã libet poni breuiter respondeo ant
certũ ẽ. esse idolo thyton. atit certũ est
ñ ẽẽ. atit ignoratur. Si ergo certũ ẽ.
eẽ. melius xp̃iana uirtute respuitur.
si autẽ uel non eẽ. scitur uel ignoratis
sine ullo conserentie scrupulo inusũ
necessitatis assumitur. E Eꝑ S CI

Expanded text:
memorem, cum ea commemorando finire memorem, cum ea commemorando finire non possim? quid enim est in usu hominum bono ac licito, unde non possit etiam pernicies inrogari r Restat, ni fallor, ut dicamus aliquid de illo uiatore Christiano, quem commemorasti uictum famis necessitate, si nihil uspiam inuenerit nisi cibum in idolio positum, ubi alius nullus est hominum, utrum ei satius sit fame emori, quam illud in alimentum sumere. in qua quaestione quoniam non est consequens, ut cibus ille idolothytum sit, potuit enim uel ab eis, qui ibi ab itinere deuertentes corpus refecerant, obliuione seu uoluntate dimitti uel illic ob aliam causam quamlibet poni, breuiter respondeo. aut certum est esse idolothytum aut certum est non esse aut ignoratur. si ergo certum est esse, melius Christiana uirtute respuitur; si autem uel non esse scitur uel ignoratur, sine ullo conscientiae scrupulo in usum necessitatis adsumitur. XLVI
Abbreviated transcription (Latin):
retis ẽ mortis alienȩ qui cũ suȩ posses.
Neq eñĩ reus ẽ xp̃ianus. sibos eius ali¬
quẽ frerrendo uel ęguus calcẽ iaciendo
aliosur occidat.Aut ideo ñ debent
xp̃iani boues habere cornua aut equus
ungulas. aut dentes cants.Aut uero
qm̃ paulus apls satis egit. ut in tribuni
notitiam perferetur insidias sibi aquib¬
dam ꝑditis prȩparari & obboc deducto¬
res accepit armatos. si in illa arma scele.¬
rati homines incidissent. paulus ineffu.¬
sione sanguinis eoꝵ suũ erimen agnos.¬
ceret. absit. ut ea quȩ ꝑpter bonum ac
licitũ faciamꝰ. aut habeamus. siquid ꝑhȩc
prȩxer nostram uoluntatẽ eui quã
mali acciderit nobis imputetur.
Alioquin nec ferramenta domesti.¬
ca &e agrestia sunt habenda nequis eis
utel se uel alterũ interimat. nec arbor
aut restis nequis se inde suspendat
nec fenestra facrenda ẽ. nec per hanc
se quisq prȩcipitet. Quid plura cõ¬

Expanded text:
reus est mortis alienae, qui cum suae possessireus est mortis alienae, qui cum suae possessineque enim reus est Christianus, si bos eius aliquem feriendo uel equus calcem iaciendo aliquem occidat, aut ideo non debent Christiani boues habere cornua aut equus ungulas aut dentes canis aut uero, quoniam Paulus apostolus satis egit, ut in tribuni notitiam perferretur insidias sibi a quibusdam perditis praeparari, et ob hoc deductores accepit armatos, si in illa arma scelerati homines incidissent, Paulus in effusione sanguinis eorum suum crimen agnosceret. absit, ut ea, quae propter bonum ac licitum facimus aut habemus, si quid per haec praeter nostram uoluntatem cuiquam mali acciderit, nobis inputetur. alioquin nec ferramenta domestica et agrestia sunt habenda, ne quis eis uel se uel alterum interimat, nec arbor aut restis, ne quis se inde suspendat, nec fenestra facienda est, ne per hanc se quisque praecipitet. quid plura com
Abbreviated transcription (Latin):
tationẽ tenuerit quod immolaticia
non sit &e ea treseatur. non utiq peo.¬
cat quia necẽ. nec iam putatur im¬
molaticia. Et si antea putabatur
neq eñi non licet corrigere cogitationeᷤs
a falfitate inueritatẽ. Siquis aurem
bonũ putauerit esse quod malũ est¬
& fecerit hoc putando uti peccat & ea
sunt omnia peccata ignorantie. quan¬
do quisq bene fieri putat quod male
sit de occidendis hominib nec ab eis
quisq occidatur. non mihi placet con¬
silium nisi forte sit nibes. arit publica
functione teneantur ut non ꝓse hoc
faciat sed pro aliis irel ꝓciuitate. ubi
etiam ipse ẽ. accepta legitima potestate
si eius congruit personȩ. Qui uero
repelluntur aliquo terrore ne mabe faci¬
ant. etiam ipsis aliquid fortasse pres¬
tatur. Hinc autẽ dictũ ẽ. ñ resistamꝰ
malo nr nos uindicta delectet qui alie¬
no malo animũ pascit. non ut rectio.
ne hominũ neglegamus. unde nec

Expanded text:
tationem tenuerit, quod immolaticia tationem tenuerit, quod immolaticia non sit, et ea uescatur, non utique peccat, quia nec est nec iam putatur immolaticia, etsi antea putabatur. neque enim non licet corrigere cogitationes a falsitate in ueritatem. si quis autem bonum putauerit esse, quod malum est, et fecerit, hoc putando utique peccat. et ea sunt omnia peccata ignorantiae, quando quisque bene fieri putat, quod male fit. De occidendis hominibus, ne ab eis quisque occidatur, non mihi placet consilium, nisi forte sit miles aut publica functione teneatur, ut non pro se hoc faciat sed pro aliis uel pro ciuitate, ubi etiam ipse est, accepta legitima potestate, si eius congruit personae. qui uero repelluntur aliquo terrore, ne male faciant, etiam ipsis aliquid fortasse praestatur. hinc autem dictum est: Non resistamus malo, ne nos uindicta delectet, quae alieno malo animum nem hominum negligamus; unde non
Abbreviated transcription (Latin):
sit. tit existinemus non debuisse apost¬
los apud atheuas cibũ sumere. quia ci¬
uitas erat minertȩ eiusq numini
consecrata. hoc & deputeo responderã
uel fonte qui intẽplo est. Plus autem
mouet reuera si aliquid sacrificiorum
infontẽ uel puteũ ꝓiciatur. sed eadẽ
racio ẽ. aeris qui omirẽ earũ fumũ re.¬
cipit. de quo supra dixiniꝰ. Aut si hoc
ideo putatur distare quia illud sacrificiũ
de oruo fumus aeri confunditur non fit
ipsa aeri sed idolo alicui uel dȩmonio.
Aliquando autẽ sic mittuntur saorifica
inaquas. ut ipsis aquis sacrificetur.
Non ideo utiq solis huius luce non ud.¬
mur. quia ei sacribegi ubi possunt sacs¬
ficare non cessant. Saerificetur etam
uentis quib tamen utimur ad tantas
nrãs cõmoditates cũ eorundem sacrificioꝵ
fumũ ipsi quodam mnodo haurire &
uorare uideantur. Siquis dubitat
de aliqua carne utrum imnmolatitia
sit &x non est immolaticia si eam cogi¬

Expanded text:
sit, ut existimemus non debuisse apostosit, ut existimemus non debuisse apostolos apud Athenas cibum sumere, quia ciuitas erat Mineruae eiusque numini consecrata. hoc et de puteo responderim uel fonte, qui in templo est. plus autem mouet re uera, si aliquid sacrificiorum in fontem uel puteum proiciatur. sed eadem ratio est aeris, qui omnem eum fumum recipit, de quo supra diximus, aut, si hoc ideo putatur distare, quia illud sacrificium, de quo fumus aeri confunditur, non fit ipsi aeri sed idolo alicui uel daemonio, aliquando autem sic mittuntur sacrificia in aquas, ut ipsis aquis sacrificetur, non ideo utique solis huius luce non utimur, quia ei sacrilegi, ubi possunt. sacrificare non cessant. sacrificatur etiam uentis, quibus tamen utimur ad tantas nostras commoditates, cum eorundem sacrificiorum fumum ipsi quodam modo haurire et uorare uideantur. si quis dubitat de aliqua carne, utrum immolaticia sit, et non est immolaticia, si eam cogi
Abbreviated transcription (Latin):
indomũ tuam. & eris anathema sicut
& illud est. Satis apparet art ipsos
priuatos usus uitalib esse prohibitos
aut ne sic inde aliquid inferatur indo¬
mũ ut honoretur. Tuuc est enĩ abhom¬
natio & exeeratio ñ cũ talib sacrilegus
honor apertissita destructione subuera¬
tur. De escis autẽ idoloꝵ nihil amplius
nos debere obseruare. quã quod prȩcept
apostolus certus esto. & ideo de hac re
uerba eius recole. Qux si obscura essen
promodulo nr̃o exponeremus. Non aitꝰ
peccat qui cibũ postea uesciens mandu¬
cauerit. quẽ prius tamquã idolothitum
respuit. Holus uel quislibet fructꝰ inqui¬
libet agro natus. eius ẽ. qui creauit. qui
dñi est terra & plenitudo eius. & omĩs
creatura eius bona est. Sed si illud quod
in agris nascitur consecratur idolo utel
sacrificatur. tunc inter idolothyta de.¬
putandũ ẽ. Cauendum est enĩ nesi
putauerimus non uescendũ holere qđ
nascitur inhorto templi idoli consequens

Expanded text:
in domum tuam et eris anathema, sicut in domum tuam et eris anathema, sicut et illud priuatos usus in talibus esse prohibitos aut, ne sic inde aliquid inferatur in domum, ut honoretur; tunc est enim abominatio et execratio, non cum in talibus sacrilegus honor apertissima destructione subuertitur. De escis autem idolorum nihil amplius nos debere obseruare, quam quod praecepit apostolus, certus esto. et ideo de hac re uerba eius recole, quae si obscura essent, pro modulo nostro exponeremus. non autem peccat, qui cibum postea nesciens manducauerit, quem prius tamquam idolothytum respuit. holus uel quilibet fructus in quolibet agro natus eius est, qui creauit, quia domini est terra et plenitudo eius et omnis creatura dei bona est. sed si illud, quod in agris nascitur, consecratur idolo uel sacrificatur, tunc inter idolothyta deputandum est. cauendum est enim, ne, si putauerimus non uescendum holere, quod nascitur in horto templi idoli, consequens
Abbreviated transcription (Latin):
Et cum templa idola luci. & siquid huiꝰ
modi data potestate uertuntur. quauis
mantfestũ ẽ. eũ idagimꝰ non ea nos hono¬
rare sed potius detestari. Ideo tamen
inusus nr̃os priuatos dum taxat & pro¬
prios non debemus inde aliquid supera¬
re. ut appareat nos pretate ista destrue¬
re non auaricia. C um uero inusus
cominunes non proprios ac priuatos.
irel inhonorem dĩ ueri conuertuntur.
hoc de illa fit quod de ipsis hominib eũ
ex sacribegis & impus ⁊nirerã religionẽ
mutantur. Hoc ds̃ intelligitur docuisse
illis testimoniis quȩ ipse posuisti. cum
delito alienoꝵ deoꝵ iussit ligna adholo¬
caustũ adhiberi. & de hrericho ut omne
aurũ & argentũ & aeramientũ uiferre¬
tur intdresauros dñi. Qua propter
etiam illud quod indeuteronomo scrip¬
tũ est non concupisces argentũ uel aurũ
illoꝵ. nec accipies inde tibi ne excedas
propter illud qm̃ abhominatio ẽ. dño
dõ tuo & non conferes ex sacramento

Expanded text:
et cum templa, idola, luci et si quid huius et cum templa, idola, luci et si quid huius modi data potestate euertuntur, quamuis manifestum est, cum id agimus, non ea nos honorare, sed potius detestari, ideo tamen in usus nostros priuatos dum taxat et proprios non debemus inde aliquid usurpare, ut appareat nos pietate ista destruere, non auaritia. cum uero in usus communes, non proprios ac priuatos, uel in honorem dei ueri conuertuntur, hoc de illis fit, quod de ipsis hominibus, cum ex sacrilegis et impiis in ueram religionem mutantur. hoc deus intellegitur docuisse illis testimoniis, quae ipse posuisti, cum de luco alienorum deorum iussit ligna ad holocaustum adhiberi et de Hiericho, ut omne aurum, argentum et aeramentum inferretur in thesauros domini. quapropter etiam illud, quod in Deuteronomio scriptum est: Non concupisces argentum uel aurum illorum nec accipies inde tibi, ne excedas propter illud, quoniam abominatio est domino deo tuo; et non conferes execramentum
Abbreviated transcription (Latin):
fruges tantũ qux ab eis custodiuntur
qui per deos falsos iurauerit. sed utiq
inquinata fut omnia quę ipsa pace
muniuntur qũa uiratio illa confir¬
mat. Quod si absurdissimũ ẽ. dicere.
nec illa te mourant quȩ moirebant.
Item si dearea trel toreulari tollatur
aliquid ad sacrificia dȩmonioꝵ sciente
xp̃iano ideo peccat si freri permittit.
ubi ꝓhibendi potestas est. Quod si fac¬
tũ conperit. aut prohibendi potestatẽ
non habuit. utitur mundis reliquis
fructib. unde illa sublata sunt. Sicut
fontib utimur de quib haurire a qu̾ã
adusũ sacrificioꝵ certissime scimꝰ. Eadẽ
re deaere dubitamus. inqu̾e̾ scimꝰ ire
fumũ exaris omnib & incensis demoni¬
orũ. Onde apparet illud esse prohibitũ
ire in honorẽ altenoꝵ deoꝵ aliqua re
utamur. aut ut existimemur sic eam
accipiendo. ut quãuis animo contẽna.¬
mus. eos tanren qui nr̃m animũ igno¬
rant adhȩc honoranda aedificemus.

Expanded text:
fruges tantum, quae ab eis custodiuntur, fruges tantum, quae ab eis custodiuntur, qui per deos falsos iurauerunt, sed ubique inquinata sint omnia, quae ipsa pace muniuntur, quam iuratio illa confirmat. quod si absurdissimum est dicere, nec illa te moueant, quae mouebant. Item si de area uel torculari tollatur aliquid ad sacrificia daemoniorum sciente Christiano, ideo peccat, si fieri permittit, ubi prohibendi potestas est. quod si factum comperit aut prohibendi potestatem non habuit, utitur mundis reliquis fructibus, unde illa sublata sunt, sicut fontibus utimur, de quibus hauriri aquam ad usum sacrificiorum certissime scimus. eadem re de aere dubitamus, in quem scimus ire fumum ex aris omnibus et incensis daemoniorum. unde apparet illud esse prohibitum, ne in honorem alienorum deorum aliqua re utamur aut uti existimemur sic eam accipiendo, ut, quamuis animo contemnamus, eos tamen, qui nostrum animum ignorant, ad haec honoranda aedificemus.
Abbreviated transcription (Latin):
inueniri. si tamen illud non adhuc mo¬
uet quod in nouo testamento dictũ ẽ.
ne omnino iremus. Quod mihi qͥdẽ
ꝓpterea dictũ uidetur. ñ quia uerũ
urrare peccatũ ẽ. sed quia ꝑiurare im¬
mane peccatũ ẽ. aquo nos longe esse uo¬
luit qui omnintodo ne iuremꝰ admo.¬
nuit. Sed tibi aliud uidere scio. unde
nc̃ disputandũ ñ ẽ. Vt illud potius agamꝰ
unde nre consubendũ putasti. Pro inde
sicut non turas. ⁊ta irec altum si hoc pla¬
cet iurare compellas qu̾auis dictũ sit
ire uiremus. Nusorũã autẽ inscriptu¬
ris scĩs legi nemuterim ne ab alio ui¬
rationtẽ accipiamus. Alia uero ques¬
tio ẽ. utrũ ea pace debeamus uti. quȩ
inter alios inuic̃ẽ uirantes facta est.
Quod si uoluerimus. ubi uiuamus in
terris. nescio utrũ inuenire possimus.
Neq enĩ tantũmodo limiti. sed unuiuer¬
sis prounciis pax conciliatur iuratione
barbarica. unde & illud sequatur. ut ñ

Expanded text:
inueniri, si tamen illud non adhuc moinueniri, si tamen illud non adhuc mouet, quod in nouo testamento dictum est, ne omnino iuremus. quod mihi quidem propterea dictum uidetur, non quia uerum iurare peccatum est, sed quia periurare immane peccatum est, a quo nos longe esse uoluit, qui omni modo ne iuremus admonuit.. sed tibi aliud uideri scio, unde nunc disputandum non est, ut illud potius agamus, unde me consulendum putasti. proinde sicut non iuras, ita nec alium, si hoc placet, iurare compellas, quamuis dictum sit, ne iuremus, nusquam autem in scripturis sanctis legi meminerim, ne ab alio iurationem accipiamus. alia uero quaestio est, utrum ea pace debeamus uti, quae inter alios inuicem iurantes facta est. quod si noluerimus, ubi uiuamus in terris, nescio utrum inuenire possimus. neque enim tantum modo limiti sed uniuersis prouinciis pax conciliatur iuratione barbarica. unde et illud sequetur, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
licitã & bonam. non peccato eiꝰ se sotiat
quod ꝑ demonia ⁊ urauit. sed bono pacto
eiꝰ quod fidem sertiauit. Neq hic ean¬
dẽ fidem dico seruiari. qua fideles uo¬
cantur qui baptizantur inxp̃o. Illa eni
longe alia ẽ. longeq disereta fide huma.¬
noꝵ placitoꝵ atq pactoꝵ. uerũtanen
sure ulla dubitatione minus malum ẽ.
ꝑdm̃ falsũ iurare ueraciter. quã ꝑ dm̃
uerũ fallactter. Quanto eñi per quod
iuratur magis ẽ. scm̃. tanto magis est
penale ꝑiurium. Alia ergo questio
est utrũ non peccet qui per falsos deos
sibi uirari fecit. quã ille qui ei urat
deos falsos colit. Cui questioni posst̃
illa testimonia suffragari. orux̧ ipse cõ¬
nremorasti cdelaban & abimebech. si ta¬
men abimelech ꝑ deos suos iuratut.
sicut laban ꝑ dm̃ iacob. Harc ut cdixi
alia questio ẽ. que merito fortassis mo¬
uerit. nisi illa exempla occurrissent
de isaac & ia cob & siqua alia possunt

Expanded text:
licitam et bonam rem, non peccato eius se sociat, licitam et bonam rem, non peccato eius se sociat, quo per daemonia iurauit, sed bono pacto eius, quo fidem seruauit. neque hic eam fidem dico seruari, qua fideles uocantur, qui baptizantur in Christo. illa enim longe alia est longeque discreta a fide humanorum placitorum atque pactorum. uerum tamen sine ulla dubitatione minus malum est per deum falsum iurare ueraciter quam per deum uerum fallaciter. quanto enim, per quod iuratur, magis est sanctum, tanto magis est poenale periurium. alia ergo quaestio est, utrum non peccet, qui per falsos deos sibi iurari fecit, quoniam ille, qui ei iurat, deos falsos colit. cui quaestioni possunt illa testimonia suffragari, quae ipse commemorasti de Laban et Abimelech, si tamen Abimelech per deos suos iurauit sicut. Laban per deum Nachor. haec, ut dixi, alia quaestio est, quae me merito fortassis moueret, nisi illa exempla occurrissent de Isaac et Iacob et si qua alia possunt
Abbreviated transcription (Latin):
uidentur esse certiffima. si tibi ñ ꝑsuase¬
ro ꝓculdubio eris incertior. non autẽ
sicut mihi adiacet suadere. eo modo ad¬
iacet etiam ꝑsuadere cuilibet. Uerũ tam̃
ne tuȩ dilectioni negarẽ operulã meã.
post aliquantã deliberationẽ rescriben¬
dum putaui. Mouet te certe utrũ eiꝰ
fidei utendũ fit. qui ut eã seriret perde¬
monia turauerit. Vbi te uolo prius
considerare. utrũ siquispiam per deos
falsos iurauerit se fidẽ seruaturum.
etiam non seruauerit non tibi uideat᷑
bis peccasse : Si enĩ tali iuratione pro¬
missam custodiret fidẽ ideo tantũ pec¬
casse iudicaretur. quia per tabes deos iui¬
rauit. Illũ autẽ nemo recte rep̾hende¬
ret. quia fidem seruauit. Nunc uero
quia & iurauit per quos non debuit¬
& contra pollicitam fidem fecit quod
non debuit. bis utiq peocauit. ac ꝑhoc
qui utitur fide illius quẽ constat uirasse
ꝑ deos falsos & ttatur ñ ad malam sed ad

Expanded text:
uidentur esse certissima, si tibi non persuaseuidentur esse certissima, si tibi non persuasero, procul dubio eris incertior. non autem sicut mihi adiacet suadere, eo modo adiacet etiam persuadere cuilibet. uerum tamen ne tuae dilectioni negarem operulam meam, post aliquantam deliberationem rescribendum putaui. Mouet te certe, utrum eius fide utendum sit, qui, ut eam seruet, per daemonia iurauerit. ubi te uolo prius considerare, utrum, si quispiam per deos falsos iurauerit se fidem seruaturum et eam non seruauerit, non tibi uideatur bis peccasse. si enim tali iuratione promissam custodiret fidem, ideo tantum peccasse iudicaretur, quia per tales deos iurauit; illud autem nemo recte reprehenderet, quia fidem seruauit. nunc uero, quia et iurauit, per quos non debuit, et contra pollicitam fidem fecit, quod non debuit, bis utique peccauit; ac per hoc, qui utitur fide illius, quem constat iurasse per deos falsos, et utitur non ad malam sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
le iuramentũ non significauit seriptura.
Iterum de idolis ubi ad gedeon dictũ est
rat in holocaustũ faceret. & in resu naue
de hierico. ut omne aurũ argentũ & aera¬
mentũ inferetur in thesauris dñi. & scm̃
uocatũ ẽ. de ciuitate quȩ anathema est.
Et quid est illud quod indeutero nomio
positũ est. non inferes ab ominationẽ in
domũ tuam. & a nathema eris sieut hoc
ipsum est. Dñs te feruet. saluto tẽ. ora
onorabili & dibectissimo filio publiole
augustimis indño salutẽ. Aestis
inimi tui postea quã didici litteris tuis
itiam ei comimo facti sunt. Non quo
ue omnia talia permouerint. qualib
& indicasti esse per motũ. sed quomodo
abi auferentur hi aestus fateor estuaui.
Maxime quia petis ut definitiure tibi
rescriberem. ne in maiores dubitationes
ineideres. quã ante quã in terrogasses.
Hoc enĩ uideo non esse inmea potestate.
Nam quomodo libet seribere quȩ mibi

Expanded text:
le iuramentum, non significauit scriptura; le iuramentum, non significauit scriptura; iterum de idolis, ubi ad Gedeon dictum est rat, holocaustum faceret; et in Iesu Naue de Hiericho, ut omne aurum, argentum et aeramentum inferretur in thesauris domini, et sanctum uocatum est de ciuitate, quae anathema est; et quid est illud, quod in Deuteronomio positum est: Non inferes abominationem in domum tuam et anathema eris, sicut hoc ipsum est? Dominus te seruet; saluto te; ora ONORABILIET DILECTISSIMO FILIO PUBLICOLAE AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Aestus animi tui postea quam didici litteris tuis, etiam mei continuo facti sunt, non quo me omnia talia permouerent, qualibus te indicasti esse permotum, sed quo modo tibi auferrentur hi aestus, fateor, aestuaui, maxime quia petis, ut definitiue tibi rescriberem, ne in maiores dubitationes incideres, quam antequam interrogasses. hoc enim uideo non esse in mea potestate. nam quo modo libet scripsero, quae mihi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianus inuitatus ab alioruo appositamn
habuerit carnẽ inescã. da qua dictun
fuerit illi quia iminolaticia ẽ. & non
manducarit eam. postea autẽ ad aliquꝰ
translatam ipsam carnẽ aliortio casi
inurnerit uenalem & emerit eam. ai
appositã habuerit ab aliquo alio inuitatꝰ
& non cognouerit eam. & manducarit
si peccat. Si dehorto uel depossessione
idoloꝵ uel sacerdotũ eoꝵ debet xp̃ianis
seiens holus emere uel alique fructũ.
& inde edere. Sane de iurantento uel a
idolis tit laborẽ non paciaris in quirend.
quȩ dñs donabit inuenerimꝰ ante oculos
tuos uolui ꝓponere. Siquid autẽ aliud
aꝑcius aut melius inscripturis inueners
dignare mihi significare. Vnde quȩ in¬
uenimꝰ hȩc sunt. Obi laban dixit ad
iacob ds̃ abrahã & ds̃ nachor. Quẽ autẽ
dm̃ non sacrificauit scriptura. Et iterĩ
ababimebech quando uenit ab isaac ubi
iurauit. uol quicũq illo erant. sed qua¬

Expanded text:
II. Si Christianus inuitatus ab aliquo adpositam II. Si Christianus inuitatus ab aliquo adpositam habuerit carnem in escam, de qua dictum fuerit illi, quia immolaticia est, et non manducauerit eam; postea autem ad aliquem translatam ipsam carnem aliquo casu inuenerit uenalem et emerit eam aut adpositam habuerit ab aliquo alio inuitatus et non cognouerit eam et manducauerit, si peccat? XVIII. Si de horto uel de possessione idolorum uel sacerdotum eorum debet Christianus sciens holus emere uel aliquem fructum et inde edere? Sane de iuramento uel de idolis, ut laborem non patiaris in requirendo, quae dominus donauit, ut inuenerimus, ante oculos tuos uolui proponere; si quid autem aliud apertius aut melius in scripturis inueneris, dignare mihi significare. unde, quae inuenimus, haec sunt, ubi Laban dixit ad Iacob: Deus Abraham et deus Nachor, quem autem deum, non significauit scriptura; et iterum Abimelech quando uenit ad Isaac, ubi iurauit uel qui cum illo erant, sed qua