comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut ipse dñs nocentẽ iudam usq
ad condignũ eius exitum toberauit. &
eum saeram cęn̾ã cum innocentib com¬
municare ꝑmisit. Sicut toberarunt
apłi eos qui ꝑ inuidiam quod ipsius
haboli uitium ẽ. xp̃m annuntiabant.
sicut tolerauit cyprianus collegarunt
dolatriam. Postremo quicquid tunc
inter illos ep̃os gestũ ẽ. & iã si forte
ab aliquib eorum screbatur. si ñ sit
acceptio ꝑsonarũ. nunc ab omnibus
ignoratur. C ur ergo non ab omnibus
pax amatur : Haro facillime cogitare
possetis. aut fortasse & iam cogitatis.
sed melius erat ut amarens posfessiones
terrenas. quas timendo ꝑdere cognitȩ
ureritati consenuretis quã ut amaretis
uanissimã hominũ głam quã uos puta.¬
tis ꝑdere si cognitȩ ueritati consenseritis.
Uides itaq iam ut opinor non eẽ. con¬
siderandũ quod quisq cogitur. sed quale
sit illud quo cogitur. utrũ bonũ anmalũ
Non quoquisq bonus esse possit inuitus.

Expanded text:
sicut ipse dominus nocentem ludam usque sicut ipse dominus nocentem ludam usque ad condignum eius exitum tolerauit et eum sacram cenam cum innocentibus communicare permisit, sicut tolerarunt apostoli eos, qui per inuidiam, quod ipsius diaboli uitium est, Christum adnuntiabant, sicut tolerauit Cyprianus collegarum aellat idolatriam. postremo quicquid tunc inter illos episcopos gestum est, etiam si forte ab aliquibus eorum sciebatur, si non sit acceptio personarum, nunc ab omnibus ignoratur. cur ergo non ab omnibus pax amatur?\' haec facillime cogitare possetis aut fortasse etiam cogitatis. sed melius erat. ut amaretis possessiones terrenas, quas timendo perdere cognitae ueritati consentiretis, quam ut amaretis uanissimam hominum gloriam, quam uos putatis perdere, si cognitae ueritati consenseritis. Vides itaque iam, ut opinor, non esse considerandum, quod quisque cogitur, sed quale sit illud, quo cogitur, utrum bonum an malum. non quo quisque bonus esse possit inuitus,
Abbreviated transcription (Latin):
clitorũ cognofcere poterant: Quod
accusatores & iam si nouerant. tam̃
eis ostenchere non ualebant. Hosergo
ab hoc crimine innocentes esse. nẽpe
ipsa ignorantia facillime ostendit.
Cur ergo in noeentes falsis criminib
accusantur. quia crimina aliena seu
falsa seu uera nescierunt: Quis
locus in nocentiȩ reseruatur si crimen
est proprium. nescire erimen alienũ :
Porro si tot gentium populos ipsa igno.¬
rantia sicut dictũ t̃. in nocentes osten¬
dit. quam magnũ crimen ẽ. ab istorum
in nocentium communione separari:
Nam &e facta nocentium quod inno.¬
centib demonstrari uel ab innocentib
credi non possunt. non inquinant
quẽquam si ꝓpter innocentiũ consor-¬
tium &iam cognita sustiuenetur.
Non enim propter malos boni deseren.¬
di sed ꝑpter bonos mali toberandi sunt.
sicut tolerar̃ ꝓphetȩ contra quos tan.¬
ta dicebant. nec cõmunionẽ sacramen¬
torum illius populi relinquebant.

Expanded text:
ditorum cognoscere poterant, quod ditorum cognoscere poterant, quod accusatores, etiam si nouerant, tamen eis ostendere non ualebant? hos ergo ab hoc crimine innocentes esse nempe ipsa ignorantia facillime ostendit. cur ergo innocentes falsis criminibus accusantur. quia crimina aliena seu falsa seu uera nescierunt? quis locus innocentiae reseruatur. si crimen est proprium nescire crimen alienum? porro si tot gentium populos ipsa ignorantia, sicut dictum est, innocentes ostendit, quam magnum crimen est ab istorum innocentium communione separari? nam et facta nocentium, quae innocentibus demonstrari uel ab innocentibus credi non possunt, non inquinant quemquam, si propter innocentium consortium etiam cognita sustinentur. non enim propter malos boni deserendi, sed propter bonos mali tolerandi sunt, sicut tolerarunt prophetae, contra quos tanta dicebant, nec communionem sacramentorum illius populi relinquebant,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid agere ur̃ȩ obstinationis necessi.¬
tas cogit. Facibe erit ista cogitare. ut
uobis ipsis aliquando dicrretis. Si cȩci¬
lianus uel in nocens fuit uel nocens
conuinei non potuit. Quid in hoc
uegotio tam longe lateq diffusa socie.¬
tas xp̃iana peccauit : Cur orbi xp̃ia.¬
no non licuit ignorare quod ñ ponie.¬
runt qui accusauerant demonstrare :
Cur illi quos xp̃s inagro suo id est
in hoc mundo seminauit. & inter
ziza nia crefeere usq ad messem prȩ̨¬
crpit. C ur tot milia fidelium in
omnib gentib quoꝵ multitudinẽ
stellis cęli & harenȩ maris dñs conpara.¬
uit. quos infemine abrahe benedi.¬
cendos promifit & reddidit. ꝑpterea
neganiur esse xp̃iani quia in hac
causa inqua discutienda non interfu.¬
erunt. iudicib potius suo periculo
iudicantib. qu̾a uictis litigatoribus
credere maluerunt : Certe nullius
erunen maculat nescientẽ. quomodo
fideles toto orbe diffusi crimen tra.¬

Expanded text:
aliquid agere uestrae obstinationis necessialiquid agere uestrae obstinationis necessitas cogit. Facile erat ista cogitare, ut uobis ipsis aliquando diceretis: \'Si Caecilianus uel innocens fuit uel nocens conuinci non potuit, quid in hoc negotio tam longe lateque diffusa societas Christiana peccauit? cur orbi Christiano non licuit ignorare, quod non potuerunt, qui accusauerant, demonstrare? cur illi, quos Christus in agro suo, id est in hoc mundo seminauit et inter zizania crescere usque ad messem praecepit, cur tot milia fidelium in omnibus gentibus, quorum multitudinem stellis caeli et harenae maris dominus comparauit, quos in semine Abrahae benedicendos promisit et reddidit, propterea negantur esse Christiani, quia in hac causa, in qua discutienda non interfuerunt, iudicibus potius suo periculo iudicantibus quam uictis litigatoribus credere maluerunt? certe nullius crimen maculat nescientem. quo modo fideles toto orbe diffusi crimen tra
Abbreviated transcription (Latin):
uidelic& si ur̃is matorib accusantib
atque fuperantib contra cõmunionẽ
cȩciliani imperator tabe aliquid
decreuiss& ꝓuisores aeccłȩ. defensores
pacis. & unitatis nominari uelletis.
Cum uero in eos qui ultro accusan¬
tes nihil ꝓbare potuerunt. nec oblato
sibi gremio pacis quo correcti excipe.¬
rentur confentire uoluerunt. Ab
imperatorib talia decernuntur. indig.¬
num facinus clamitatur. neminem
ad unitatẽ esse cogendum. malum ꝓ
malo nemini redclendum esse con¬
cditur. Quid ẽ. aliud qũa id quod
deuobis quidam scripsit quod uolu.¬
mus. scm̃ est: Et nunc non erat
magnũ neq difficibe considerare atq
cogitare constantini iudicium atque
sententiam contra uos uiuere. quȩ ur̃is
maioribus cȩcilianum apud imperatorẽ
totiens accusantib & non conuincentib
aduersus uos promulgata ẽ. eam neces.¬
sario sequi ceteros imperatores. maxime
catholicos xp̃ianos. quotiens de uobis

Expanded text:
uidelicet si uestris maioribus accusantibus uidelicet si uestris maioribus accusantibus atque superantibus contra communionem Caeciliani imperator tale aliquid decreuisset. prouisores ecclesiae, defensores pacis et unitatis nominari uelletis. cum uero in eos, qui ultro accusantes nihil probare potuerunt nec oblato sibi gremio pacis, quo correcti exciperentur. consentire uoluerunt, ab imperatoribus talia decernuntur, indignum facinus clamitatur, neminem ad unitatem esse cogendum, malum pro malo nemini reddendum esse contenditur. quid est aliud quam id, quod de uobis quidam scripsit: Quod uolumus, sanctum est\'? et nunc non erat magnum neque difficile considerare atque cogitare Constantini iudicium atque sententiam contra uos uigere. quae uestris maioribus Caecilianum apud imperatorem totiens accusantibus et non conuincentibus aduersus uos promulgata est, eamque necessario sequi ceteros imperatores, maxime catholicos Christianos, quotiens de uobis
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ hinc magis arguimus. quia cũ
imperatorẽ ultro cȩcilianũ accusassent.
qũe primo utiq apud collegas trans¬
marinos conuincere debuerunt. ipso
imperatore longe ordinatius agente
ut episcopoꝵ causas adse delatam ad
epos mitteroe. nec uicti pacẽ cum
cęcilianum tantum & iam datos sibi
ep̃os iudices apud terrenum regem
accusauerunt. rursus ab alio epesco¬
pali iudicio ad eundẽ imperatorem
appella urrunt. nec eo ipso inter
partes cognoscente atq iudicante. uel
ueritati. uel pacicedendũ eẽ. duxerint.
Quid autẽ aliud statuero constantinꝰ
ad uersus cęcilianũ & socios eius si
essent ur̃is maiorib accusantibus uie¬
ti quã quod statuit in eos ipsos qui
oum ultro accusassent. nec ea quae
intendebant probare ponussent.
noluerunt ueritati consentire nec
uicti: Ille quippe imperator primꝰ
constituit in hac causa ut res conuie¬
torum & unitati ꝑuicaciter resisten¬
tentium. fisco uindicarentur. Sed

Expanded text:
autem hinc magis arguimus, quia, cum apud autem hinc magis arguimus, quia, cum apud imperatorem ultro Caecilianum accusassent, quem primo utique apud collegas ti-ansmarinos conuincere debuerunt, ipso imperatore longe ordinatius agente, ut episcoporum causam ad se delatam ad episcopos mitteret. nec uicti pacem cum Caecilianum tantum uerum etiam datos sibi episcopos iudices apud terrenum regem accusauerunt, rursus ab alio episcopali iudicio ad eundem imperatorem appellauerunt nec eo ipso inter partes cognoscente atque iudicante uel ueritati uel paci cedendum esse duxerunt. Quid autem aliud statueret Constantinus aduersus Caecilianum et socios eius, si essent uestris maioribus accusantibus uicti, quam quod statuit in eos ipsos, qui cum ultro accusassent nec ea, quae intendebant, probare potuissent. noluerunt ueritati consentire nec uicti? ille quippe imperator primus constituit in hac causa, ut res conuictorum et unitati f peruicaciter resistentium fisco uindicarentur. sed
Abbreviated transcription (Latin):
arccłe hartaginensis ep̃m. cui tamquã
criminoso cõmunieare nolurrunt. apud
principẽ constantinum ꝑ anullinum
preconsulem accusauerunt. non ressuas
a missas repetiuerunt sed in nooentem¬
sicut ipse iuditioꝵ exitus docuit. calũp.¬
niosȩ appetierunt. Quoquid scebe¬
ratius ab eis fieri potuit: Si autẽ sicut
falso arbitramini uere criminosum
iudicandum terrenis potestatib itradi.¬
derunt. quid nobis obicitis. quod ur̃oꝵ
prȩsũptio primitus fecit. quod eos non
argueremus quia fecerunt. si ñ anino
inuido & noxio. fed emendandi & cor¬
rigendi uoluntate fecissent: Uos tam̃
indubitanter arguimus. quib crim̃
uicdetur de inimicis communionis
nr̃e xp̃iano imperatori aliquid conque.¬
ri. cum libellus amaiorib ur̃is anullino
proconsule datus. constantino imꝑatori
mitrendus. ita supra seriptus sit. Hi.¬
bellus arccłȩ catholicȩ criminũ cęcili¬
ani tradituẜ a parte maiore. In illos

Expanded text:
ecclesiae Carthaginiensis episcopum, cui tamquam ecclesiae Carthaginiensis episcopum, cui tamquam criminoso communicare noluerunt, apud principem Constantinum per Anulinum proconsulem accusauerunt, non res suas amissas repetiuerunt, sed innocentemsicut ipse iudiciorum exitus docuit, calumniose appetierunt, quo quid sceleratius ab eis fieri potuit? si autem, sicut falso arbitramini, uere criminosum iudicandum terrenis potestatibus tradiderunt, quid nobis obicitis, quod uestrorum praesumptio primitus fecit? quod eos non argueremus, quia fecerunt, si non animo inuido et noxio sed emendandi et corrigendi uoluntate fecissent. uos tamen indubitanter arguimus, quibus crimen uidetur de inimicis communionis nostrae Christiano imperatori aliquid conqueri, cum libellus a maioribus uestris Anulino proconsuli datus Constantino imperatori mittendus ita suprascriptus sit: \'Libellus ecclesiae catholicae criminum Caeciliani traditus a parte Maiorini\'. illos
Abbreviated transcription (Latin):
renda. illi quidem aquib uos separas.¬
tis acerrimi fuerunt. & contra uos
quantum audire potuimus. & contra
maximianistas. quod gestoꝵ & iam
certis ducumenti probamus. Sed tam̃
nondum ab eis separati eratis. quando
iuliano imperatori in sua peatione
dixerunt. quod apud eum sola iustitia
locũ haberix. qu̾e certe apostatam
nouerant. & idolatrus deditum sic
uidebant. ut aut iustitiã et̃. idolatriã¬
faterentur. Aut se scelerate mentitos
negare non possent. ut apud eũ dicerent
solam locũ habere iustitiam. apud quẽ
magnũ locum cernerent habere idola.¬
triam. Sed fuerit error in uerbo de
ipso facto quid dicis si nihil iustum
ab imperatore petendũ ẽ. Cur aui-¬
ut sua quisq recuperent. non ut
aliquẽ quo ab imperatore coherceatur
accus& : Interim & in suarum rerũ
recipiendarũ repetitione ab apostolicis
exemplis receditur. quia hoc fecisse
nemo inuenitur illoꝵ. Sed tanen
cum maiores ur̃i ipsum cȩcilianũ tunc

Expanded text:
renda, illi quidem, a quibus uos separasrenda, illi quidem, a quibus uos separastis, acerrimi fuerunt et contra uos, quantum audire potuimus, et contra Maximianistas. quod gestorum etiam certis documentis probamus; sed tamen nondum ab eis separati eratis, quando Iuliano imperatori in sua petitione dixerunt, quod apud eum sola iustitia locum haberet, quem certe apostatam nouerant et idolatriis deditum sic uidebant, ut aut iustitiam esse idolatriafaterentur aut se scelerate mentitos negare non possent, ut apud eum dicerent solam locum habere iustitiam, apud quem magnum locum cernerent habere idolatriam. sed fuerit error in uerbo. de ipso facto quid dicis? si nihil iustum ab imperatore petendum est, cur a Iuut sua quisque recuperet, non ut aliquem, quo ab imperatore coherceatur, accuset? interim et in suarum rerum recipiendarum repetitione ab apostolicis exemplis receditur, quia hoc fecisse nemo inuenitur illorum. sed tamen cum maiores uestri ipsum Caecilianum tunc
Abbreviated transcription (Latin):
euangelicã sententiam qua scriptũ ẽ.
siquis tibi uoluerit tunicam tollere.
& iuditio tecũ contendere dimitte illi
& pallium sic intelligere sic tenere.
ut ꝑsequentib uos non solum nulla
iniuria. uerũ &iã iure nullo refisten¬
dum puretis. Hunc certe intellectum
rogatus auctor ur̃ aut non habuit.
aut ñ impleuit. quid uescio quibus
rebus ut dicitis ur̃is acerrima ꝑseueran.¬
tia. & iam forensi disceptatione c̃flixit.
Qui si diceretur. quis unnquã apłoꝵ
in causa fidei ressuas iuditio publico
defendit sicut tu in epła posuisti: Quis
uniquani apłoꝵ in causa fidei res alie.¬
nas inuasit. nullum quidem indiuinis
libris huius facti repperir&e exemplũ.
sed tamen forte murniroe aliquam
ueram: defensionẽ. si ueram aeccłam
retiner&. non sub aeccłȩ uerȩ nomi¬
ne inpudenter aliquid possiderae.
Quod autẽ ꝑtince ad terrenarimi
porestatum iussa contra scismaticos
aut hereticos uel impetrauda uel exe.¬

Expanded text:
euangelicam sententiam, qua scriptum est: euangelicam sententiam, qua scriptum est: Si quis tibi uoluerit tunicam tollere et iudicio tecum contendere, dimitte illi et pallium, sic intellegere, sic tenere, ut persequentibus uos non solum nulla iniuria uerum etiam iure nullo resistendum putetis: hunc certe intellectum Rogatus auctor uester aut non habuit aut non impleuit, qui de nescio quibus rebus. ut dicitis, uestris acerrima perseuerantia etiam forensi disceptatione conflixit. cui si diceretur: Quis umquam apostolorum in causa fidei res suas iudicio publico defendit?\' sicut tu in epistula posuisti: Quis umquam apostolorum in causa fidei res alienas inuasit?\' nullum quidem in diuinis litteris huius facti reperiret exemplum; sed tamen forte inueniret aliquam uerara defensionem, si ueram ecclesiam retineret, non sub ecclesiae uerae nomine inpudenter aliquid possideret., Quod autem pertinet ad terrenarum potestatum iussa contra schismaticos aut haereticos uel impetranda uel exe
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ &iam sibi notissimã dimi.¬
cantes. Horum quppe impietas.
& iam idolatriam forsitan superat.
Sed quia non facibe conuinei posst̃.
inanimo namq latoe hoc malum.
om̃s tamquã non anobis minimis
alieni leniore feueritate cohercemini.
Et hoc quidẽ uel de omnib hereticis
qui xp̃ianis sacramentis imbuuntur.
& axp̃i ueritate siure unitate dissen.¬
tiunt. uel donatistis om̃ib dixerim.
Quod autem aduos attino qui non
solum cum illis communiter donatis¬
tis adonato. uerum &iam proprrȩ
rogatistȩ arogato appellamini. mitio.¬
res quidem esse uidemini. quia circũ¬
cillionum immanissimis gregibus
non sȩuitis. sed nulla bestia si nemine
uulner& ꝓpterea mansueta dicitur
quia dentes & ungues non habent.
Saruire uos dicias. ego non posse ar-¬
bitror. Ita tium estis numero exigui.
ut mouere uos contra aduersarios
uobis multitudines non audeatis & si
cupiatis. Sed ponamus uos & iam
nolle quod non ualetis. ponamus uos

Expanded text:
ueritatem etiam sibi notissimam dimiueritatem etiam sibi notissimam dimicantes. horum quippe impietas etiam idolatriam forsitan superat. sed quia non facile conuinci possunt — in animo namque latet hoc malum —, omnes tamquam non a nobis nimis alieni leniore seueritate cohercemini. et hoc quidem uel de omnibus haereticis, qui Christianis sacramentis inbuuntur et a Christi ueritate siue unitate dissentiunt. uel Donatistis omnibus dixerim. Quod autem ad uos adtinet, qui non solum cum illis communiter Donatistae a Donato uerum etiam proprie Rogatistae a Rogato appellamini, mitiores quidem esse uidemini, quia Circumcellionum immanissimis gregibus non saeuitis; sed nulla bestia, si neminem uulneret, propterea mansueta dicitur, quia dentes et ungues non habet. saeuire uos nolle dicitis; ego non posse arbitror. ita enim estis numero exigui, ut mouere uos contra aduersarias uobis multitudines non audeatis, etsi cupiatis. sed ponamus uos etiam nolle, quod non ualetis, ponamus uos
Abbreviated transcription (Latin):
corripiendis atq cohercendis habita
ratio est. qua potius ammoneremini
ab errore discedere. quam ꝓ scelere pu.¬
niremini. Porest enĩ fortasse & iam
de uobis dici quod ait apostolus de iu¬
deis. testimonium illis perhibeo quia
zelum dĩ habent. sed non scdm scientiã.
Ignorantes enĩ dĩ iustitam. & suam
iustitiam uolentes constituere. iustitiae
dei non sunt subrecti. Quid eñi aliud
& uos quam uram iustitiam uultis
constituere. Quando non dicitis iusti.¬
ficari. nisi eos qui auobis potuerunt
baptizari: In hac ergo apostolica sen.¬
tentia quam de iudeis ꝓtulit. hoc dis.¬
tatis aiudeis. quod uos habrtis saera.¬
menta xp̃iana. quib illi adhuc carent.
Oeterũ adhoc quod ait ignorantes
dĩ iustitiam & suam uolentes consti.¬
tuere. & quod zelum dĩ habent sed
non scđm scientiam. pares ex̃. omnino.
exceptis dum taxat illis quicũq in
uobis sunt. scientes quod uerũ sit. &
ꝓ animositate suȩ ꝑuersitatis contra

Expanded text:
corripiendis atque cohercendis habita corripiendis atque cohercendis habita ratio est, qua potius admoneremini ab errore discedere. quam pro scelere puniremini. potest enim fortasse etiam de uobis dici. quod ait apostolus de Iudaeis: Testimonium illis perhibeo, quia zelum dei habent sed non secundum scientiam. ignorantes enim dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. quid enim aliud et uos quam uestram iustitiam uultis constituere. quando non dicitis iustificari nisi eos, qui a uobis potuerint baptizari? in hac ergo apostolica sententia, quam de Iudaeis protulit, hoc distatis a Iudaeis, quod uos habetis sacramenta Christiana, quibus illi adhuc carent. ceterum ad hoc, quod: ait: Ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere, et quod zelum dei habent sed non secundum scientiam, pares estis omnino exceptis dumtaxat illis, quicumque in uobis sunt scientes, quid uerum sit, et pro animositate suae pernersitatis contra
Abbreviated transcription (Latin):
uerum. decreuit in regno fuo ut qui¬
cumq blasphemaroe dm̃ sidrac misac
abchenago: pęnis debius subiaceroe.
Prius ergo tempus illius regis figni.¬
ficabat priora tempora regum infi.¬
delium. quos passi sunt xp̃iani pro
impiis. Posterius uero tempus illius
regis significauit tempora posterioꝵ
regum iam fidelium. quos paciunt᷑
impi ꝓ xp̃ianis. Sed plane ieis
qui sub nomine xp̃i errant seducti
aperuersis. ne forte oues xp̃i suit
errantes. & ad gregem aliter reuocan.¬
cde sint temperata seueritas & magis
mansuetudo seruatur. ut cohercitio.¬
ne exiliorũ atq damnoꝵ ammone.¬
antur considerare. quid quare pa.¬
tiantur. & discant prȩponere rumo.¬
rib & calũpniis hominũ scripturas
quas legunt. Quis enĩ nr̃m quis
urm̃ non laudat leges ab imꝑatorib
datas aduersus saerificia paganoꝵ:
Et certe longe ibi pena seuerior
constituta est. Illius quippe impie.¬
tatis capitale supplicium ẽ. De uob̾

Expanded text:
uerum decreuit in regno suo, ut, quiuerum decreuit in regno suo, ut, quicumque blasphemaret deum Sidrac, Misac et Abdenago, poenis debitis subiaceret. prius ergo tempus illius regis significabat priora tempora regum infidelium, quos passi sunt Christiani pro impiis; posterius uero tempus illius regis significauit tempora posteriorum regum iam fidelium, quos patiuntur impii pro Christianis. Sed plane in eis, qui sub nomine Christi errant seducti a peruersis, ne forte oues Christi sint errantes et ad gregem . aliter reuocandae sint, temperata seueritas et magis mansuetudo seruatur, ut cohercitione exiliorum atque damnorum admoneantur considerare. quid quare patiantur. et discant praeponere rumoribus et calumniis hominum scripturas, quas legunt. quis enim nostrum, quis uestrum non laudat leges ab imperatoribus datas aduersus sacrificia paganorum? et certe longe ibi poena seuerior constituta est; illius quippe impietatis capitale supplicium est. de uobis autem
Abbreviated transcription (Latin):
aeccła contra inimicos aeccłȩ. Quis
negat non inuenire: Sed ñdum
implebatur illa ꝓphena. &e nc̃ reges
intelligite. & erudimini qui iudi¬
catis terram. feruite dño intimore.
Adhuc enim illud implebatur.
quod in eodem psalmo paulo supe.¬
rius dicitur. Quare fremuerunt
gentes. & populi meditati st̃ in ania :
Adstiterunt reges terre &e principes
conuenerunt inunum. ad uersus
dnm & aduersus xpm eius. Uerum
tanen si facta prȩterita in ꝓpheticis
libris figurȩ fuerunt futuroꝵ. in rege
illo qui appellatur nabugodonosor
utrumq tẽpus figuratum ẽ. & quod
sub apłis habuit. & quod nunc haboe
aeccła. Temporib itaq apostolorum
& martyrum illud implebatur. qđ
figuratum ẽ. quando rex memoratꝰ
pios & iustos cogebat ad orare simula¬
chrũ. & recusantes mittebat inflam¬
mã. Nbn autẽ illud impletur quod
paulo post ineodem rege figuratũ ẽ:
oũ conuersus adhonorandum deum

Expanded text:
ecclesia contra inimicos ecclesiae. quis ecclesia contra inimicos ecclesiae. quis negat non inueniri? sed nondum implebatur illa prophetia: Et nunc, reges, intellegite et erudimini, qui iudicatis terram; seruite domino in in timore. adhuc enim illud implebatur, quod in eodem psalmo paulo superius dicitur: Quare fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania? adstiterunt reges terrae et principes conuenerunt in unum aduersus dominum et aduersus Christum eius. uerum tamen si facta praeterita in propheticis libris figurae fuerunt futurorum, in rege illo, qui appellabatur Nabuchodonosor, utrumque tempus figuratum est, et quod sub apostolis habuit et quod nunc habet ecclesia. temporibus itaque apostolorum et martyrum illud implebatur, quod figuratum est, quando rex memoratus pios et iustos cogebat adorare simulacrum et recusantes mittebat in flammam; nunc autem illud impletur, quod paulo post in eodem rege figuratum est, cum conuersus ad honorandum deum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutionẽ facere. non seriptũ eff&
in scĩs libris. detrahentẽ ꝓximo suo
occulte hunc ꝑsequebar. Ali quando
ergo & qui eam patiuir in iustus est.¬
& qui eam facit iustus est. Sed pla¬
ne semper & mali ꝑfecuti sunt bonos.
& boni ꝑsecuti sunt malos. Illi no¬
cendo per iniustitiam. illi consulendo
per disciplinam. Illi in maniter. illi
temprranter. Illi feruientes cupidita.¬
ti. illi caritati. Nam qui trucidat.
non considerat. quẽadmodũ lanioe.
Qui autẽ curat. considerat quẽ admo¬
dum̃ sec&. Illi enim ꝑsequitur sani¬
tarem. ille putredinẽ. O eciderunt
impii ꝓphetas. occidert̃ impios &
ꝓphete. Flagellauerunt iudȩi xp̃m.
iudeos flagellauit & xp̃s. Traditi st̃
In his omnib quid ad tenditur. nisi
quis eoꝵ ꝓ ueritate quis pro iniqui.¬
tate. quis nocendi causa. quis emen.¬
dandi : Non iuuenitur exemplum
inruangelicis & in apostolitis litteris
aliquid petitum afeb terrȩ pro

Expanded text:
persecutionem facere, non scriptum esset persecutionem facere, non scriptum esset in sanctis libris: Detrahentem proximo suo occulte hunc persequebar. aliquando ergo et qui eam patitur iniustus est et qui eam facit iustus est. sed plane semper et mali persecuti sunt bonos et boni persecuti sunt malos, illi nocendo per iniustitiam, illi consulendo per disciplinam; illi immaniter, illi temperanter; illi seruientes cupiditati, illi caritati. nam qui trucidat, non considerat, quem ad modum laniet; qui autem curat, considerat, quem ad modum secet; ille enim persequitur sanitatem, ille putredinem. occiderunt impii prophetas, occiderunt impios et prophetae; tlagellauerunt Iudaei Christum, Iudaeos flagelin his omnibus quid adtenditur, nisi quis eorum pro ueritate, quis pro iniquitate, quis nocendi causa, quis emendandi? Non inuenitur exemplum in euangelicis et apostolicis litteris aliquid petitum a regibus terrae pro
Abbreviated transcription (Latin):
in medio xp̃s. Alterum liberaturus.
alrerum damnaturus. Quid similius
istis crucibus : Quid similius istis pen.¬
dentibus: Traditus ẽ. paulus inelu¬
dendus. & conligandus. Sed quolibo.
custode carceris. peior ẽ. utiq satanas.
Cui tamen ipse paulus tradidit homi¬
nẽ ininteritum carnis. ut sp̃s saluus
fit indre dñi ihũ. Et hic quid dici.¬
mus : Ecce mitiori tradidit crude.¬
lis traditor. crudeliori tradidit mise.¬
ricors traditor Discamus fratres
insimilitudure operum discernere
animos operantium. ne clausis oculis
calũpniemur. & beniuolos ꝓnocenti.¬
bus accusemus. Item eum ait idem
apostolus tradidisse se quosdam sa-¬
tanȩ ut discerent non blasphemare.
malum ꝓmalo reddidit. An potius
malos & iam ꝑ malum emendare bonũ
opus esse iudicauit : Si semper eẽt
laudabile ꝑsecutionẽ pati. sufficeror
dño dicere beati qui ꝑsecutionem
paciuntur. nec adderae ꝑpter iusti.¬
tiam. Item si semꝑ effos culpabile

Expanded text:
in medio Christus alterum liberaturus, in medio Christus alterum liberaturus, alterum damnaturus. quid similius istis crucibus? quid dissimilius istis pendentibus? traditus est Paulus includendus et conligandus, sed quolibet custode carceris peior est utique satanas, cui tamen ipse Paulus tradidit hominem in interitum carnis, ut spiritus saluus sit in die domini Iesu. et hic quid dicimus? ecce mitiori tradidit crudelis traditor, crudeliori tradidit misericors traditor. discamus, fratres, in similitudine operum discernere animos operantium, ne clausis oculis calumniemur et beniuolos pro nocentibus accusemus. item cum ait idem apostolus tradidisse se quosdam satanae, ut discerent non blasphemare, malum pro malo reddidit, an potius malos etiam per malum emendare bonum opus esse iudicauit? Si semper esset laudabile persecutionem pati, sufficeret domino dicere: Beati, qui persecutionem patiuntur, nec adderet \'propter iustitiam\'. item si semper esset culpabile
Abbreviated transcription (Latin):
solum erat incorde feruanda. uerum
&iam inluce monstranda. quando
petri gladius inuaginam reuocatur
axp̃o. & ostenditur non debuisse de
uagina exeri nec ꝓxp̃o. Legimus
tamen non solum quod erciderunt
iudȩi paulum apostolum. uerũ quod
ciciderunt & greci ꝓ paulo apostolo
fosteren iudxum. Nonne similitudo
facti quasi utrosq coniungit: Et
tamen eos. causȩ dissimilitudo discer.¬
nit. Nempe ds̃ proprio filio non
pepercit. sed ꝓ nobis omnib tradidit
illum. Nempe de ipso filio dicitur.
qui nre dilexit & tradidit semor ipsũ
pro nre. Nempe & de iuida dicitur.
quod introrerit uixum satanas. ut
traderte xp̃m. Cum ergo & pater
tradiderit filium suum & ipse xp̃s
corpus suum & uidas dnm suũ: cur
in hac traditione ds̃ ẽ. pius & homo
reus. nisi inre una quam fecerrant
causa non una ẽ. qua fecerunt. tres
cruces uno in loco erant. In una la¬
tro laberandus. inalia latro clãnandus.

Expanded text:
solum erat in corde seruanda uerum solum erat in corde seruanda uerum etiam in luce monstranda, quando Petri gladius in uaginam reuocatur a Christo et ostenditur non debuisse de uagina exeri nec pro Christo. legimus tamen non solum, quod ceciderunt Iudaei Paulum apostolum, uerum etiam quod ceciderunt et Graeci pro Paulo apostolo Sosthenen Iudaeum. nonne similitudo facti quasi utrosque coniungit et tamen eos causae dissimilitudo discernit? nempe deus proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum: nempe de ipso filio dicitur: Qui me dilexit et tradidit . semet ipsum pro me; nempe et de Iuda dicitur, quod introierit in eum satanas, ut traderet Christum. cum ergo et pater tradiderit filium suum et ipse Christus corpus suum et ludas dominum suum, cur in hac traditione deus est pius et homo reus, nisi in re una, quam fecerunt, causa non una est, qua fecerunt? tres cruces uno in loco erant: in una latro liberandus, in alia latro damnandus,
Abbreviated transcription (Latin):
gant magis aeccłam catholicam per.¬
fecutionẽ pati suꝑbia & impretate
carnalium. quos temporalib moles.¬
tris atq terrorib emendare conatur.
Quicquid ergo facit uera ce begitima
mater. & iam si asperũ amarumos
fentiatur. non malum ꝓ malo reddit.
sed bonum disciplinȩ expelbendo
malum iniquitatis apponit. Non
odio nocendi. sed dilectione sanandi.
Cum boni & mali eadem faciunt
eademq paciuntur. uon factis & pȩnis
sed causis utiq discernendi funt. Pha.¬
rao populũ dĩ duris laborib atterebat.
Moyses rundẽ populum impre agentẽ.
duris cohercitionib affligebat. Simi.¬
lia fecerunt. sed non similiter ꝓdesse
uoluert̃. Ille dominatione in flatus.
iste dilectione inflãmatus est. Iezabel
occidit ꝓphetas. helias occidit pseudo¬
prophetas. Puto quod diuersa sint
merita facientium. diuersa passorum.
A spice &eĩã tẽpora testamenti noui. quan.¬
do iam ipsa mansiretudo caritatis. non

Expanded text:
gant magis Ecclesiam catholicam pergant magis Ecclesiam catholicam persecutionem pati superbia et impietate carnalium, quos temporalibus molestiis atque terroribus emendare conatur. Quidquid ergo facit vera et legitima mater, etiamsi asperum amarumque sentiatur, non malum pro malo reddit; sed bonum disciplinae, expellendo malum iniquitatis, apponit, non odio nocendi, sed dilectione sanandi. Cum boni et mali eadem faciunt, eademque patiuntur, non factis et poenis, sed causis utique discernendi sunt. Pharao populum Dei duris laboribus atterebat ; Moyses eumdem populum impie agentem duris coercitionibus affligebat : similia fecerunt, sed non similiter prodesse voluerunt; ille dominatiiste dilectione inflammatus est.. Iezabel occidit prophetas, Helias occidit pseudoprophetas; puto, quod diuersa sint merita facientium, diuersa passorum. Aspice etiam tempora testamenti noui, quando iam ipsa mansuetudo caritatis non
Abbreviated transcription (Latin):
Aeccłx. Et putas nullam uiam adhi¬
bendam esse homini ut aberroris per¬
niere liberetur. cum ipsum dm̃ quo
nemo nos utilius diligit. certissimis
ixemplis hoc facere uideas. Et xp̃m¬
audias dicentẽ. Nemo adme uenit
nisi qur̃e pater attraxerit : Ouod fi
incordib omniũ qui se adeũ diuinat
iracundiȩ timore conuertunt. Eit nour¬
ris aliquando furem auertendis pecorib¬
pabulum spargere. & aliquando pastorẽ
flagello ad gregẽ pecora trrantia reuo.¬
care. Nonire contumacẽ ancillã data
sibi potestate sara. potius affligebat:
Et utique non eam quam superius
beneficio suo matrẽ fecerat crudeliter
oderat. sed inea suꝑbiani salubriter edo.¬
mabat. Non aure ignoras quod istat
duȩ mulreres sara & agar. & duo filii
earum isaac & ismalrel. paulus tamen
apostolus dicit. quod ab ismahele ꝑfecu.¬
tionem sit passus ifaac. Sed sicut it̃
inquit ille qui erat scđm carne̾ ꝑse.¬
quebanir eum qui erat scđm spm̃.

Expanded text:
ecclesiae. et putas nullam uim adhiecclesiae. et putas nullam uim adhibendam esse homini, ut ab erroris pernicie liberetur, cum ipsum deum, quo nemo nos utilius diligit, certissimis exemplis hoc facere uideas et audias dicentem: Nemo venit ad me, nisi quem Pater attraxerit? Quod fit in cordibus omnium, qui se ad eum diuinae iracundiae timore conuertunt, et noueris aliquando furem auertendis pecoribpabulum spargere, et aliquando pastorem flagello ad gregem pecora errantia revocare. Nonne contumacem ancillam data sibi potestate Sara potius affligebat? Et ubeneficio suo matrem fecerat, crudeliter oderat, sed in ea superbiam salubriter edomabat. non autem ignoras, quod istae duae mulieres Sara et Agar et duo filii earum Isaac et Ismahel apostolus dicit quod ab Ismaele persecutionem sit passus Isaac: Sed sicut tunc, inquit, ille qui erat secundum carnem, persequebatur eum qui erat secundum sp
Abbreviated transcription (Latin):
religiosos. Populum contumacẽ pȩnis
grauiorib agitat. Non aufert ab apło
stimulum carnis tertio rogatus. ut uir¬
tutẽ ininfirmitate perficiat. Diliga¬
mus &iam inimicos nr̃os. quia hoc
iustum ẽ. & hoc prȩcepit ds̃. ut simus
filii patris nr̃i qui incelis ẽ. Qui solt̾
suum facit oriri suꝑ bonos & malos.
&& pluit suꝑ iustos & iniustos. Sed
sicut ista dona eius laudamus. ita &ĩã
flagella eius in eos quos diligit cogite¬
mus. Putas neminẽ debere cogi ad
iustitiam. cum legas patrẽ familias
dixisse seruis. quos cumq in ueneritis
cogite intrare : Q um legas &iam
ipsum primo saulũ postea paulum ad
cognoscendam & tenendam ueritatẽ
magna uiobentia xp̃i cogentis esse cõ.¬
pulsum: Nisi forte cariorẽ putas
hominib esse pecuniam irel qualem
libae possessionẽ. quam lucem istam
quȩ oculis capitur. hanc ille crlesti
uoce prostratus subito amissam ñ recu¬
perauit. nisi cum sc̃ę incorporaretus

Expanded text:
religiosos, populum contumacem poenis religiosos, populum contumacem poenis grauioribus agitat, non aufert ab apostolo stimulum carnis tertio rogatus, ut uirtutem in infirmitate perficiat. diligamus etiam inimicos nostros, quia hoc iustum est et hoc praecepit deus, ut simus filii patris nostri, qui in caelis est, qui solem suum facit oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. sed sicut ista dona eius laudamus, ita etiam flagella eius in eos, quos diligit, cogitemus. Putas neminem debere cogi ad iustitiam, cum legas patrem familias dixisse seruis: \'Quoscumque inueneritis, cogite intrare\', cum legas etiam ipsum primo Saulum postea Paulum ad cognoscendam et tenendam ueritatem magna uiolentia Christi cogentis esse compulsum, nisi forte cariorem putas hominibus esse pecuniam uel qualem libet possessionem quam lucem istam, quae oculis carpitur? hanc ille caelesti uoce prostratus subito amissam non recuperauit, nisi cum sanctae incorporaretur
Abbreviated transcription (Latin):
rumpat: De multorũ sicut dixi salute
lȩtamus. brnedicentium nobiscũ & grãs
agentium deo. quod sua pollicitatione
completa. qua reges terrȩ̨ xp̃o seruitu.¬
ros esse ꝓmisit. sic curauit morbidos.
sio sanauit infirmos. Non om̃is qui
parcit amicus ẽ. nec om̃is qui uerberat
inimicus. Meliora sunt uulnera amici.
quã uoluntaria oscula inimici. Melius
est cum seueritate diligere. oruam cum
lenitate decipere. Otilius esurienti
panis tollitur. si decibo securus iustitiam
urglebatur. quã esurienti panis frangit᷑.¬
ut iniustie seductus ad quiescat. &
qui frenrticum ligat. & qui lethargi¬
cum excitat. ambob mobestꝰ. ambos
amat. Quis nos potest amplius ama¬
re quam ds̃ : Et tamen nos ñ solum
docere suauiter. uerum &eiam salubrit᷑
terrere non cessat. fomentis benib quib
consolanir. sȩpe &riã mordacissimum
nredicamentum tribulationis adiungens.
E xerco fame patriarchas. &iam pios &

Expanded text:
rumpat, de multorum, sicut dixi, salute rumpat, de multorum, sicut dixi, salute laetamur benedicentium nobiscum et gratias agentium deo, quod sua pollicitatione completa, qua reges terrae Christo seruituros esse promisit, sic curauit morbidos, sic sanauit infirmos. Non omnis, qui parcit, amicus est nec omnis, qui uerberat, inimicus. meliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici. melius est cum seueritate diligere quam cum lenitate decipere. utilius esurienti panis tollitur, si de cibo securus iustitiam neglegebat, quam esurienti panis frangituut iniustitiae seductus adquiescat. et qui phreneticum ligat et qui lethargicum excitat, ambobus molestus ambos amat. quis nos potest amplius amare quam deus? et tamen nos non solum docere suauiter uerum etiam salubriter terrere non cessat. fomentis lenibus, quibus consolatur, saepe etiam mordacissimum medicamentum tribulationis adiungens exercet fame patriarchas etiam pios et
Abbreviated transcription (Latin):
non odio flagellati sunt. Sed debes
& iam tam multos attendere. dequoꝵ
salute gaudemus. Si enim terrerentur
& non docerentur. imꝓba quasi domi.¬
natio uideretur. Rursus si docerent᷑¬
& non terrerentur. urtustate consiretu¬
dinis obdurati. ad capescendam uiam
salutis pigrius mouerentur. Quando
quidẽ multi quod bene nouimus red.¬
dita sibi ratione. & manifestata diuinis
testimoniis ueritatẽ. respondebant nob̾.
Cuprres in aeccłe catholicȩ cõmunionẽ
transire. sed uiolentas ꝑditorũ hominũ
inimicitias formidare. quas quidem
pro iustitia & pro aeterna uita utiq
contemnere debuerunt. Sed talium
iifirmitas doireo firmi efficiantur.
sustinenda ẽ. non desperanda. Neo
obliuiscendum quod ipse dñs adhuc
infirmo petro ait. Non potes me sequi
terrori uali doctrina salutaris adiungi.¬
tirr. ut non solum tenebras erroris lux
ueritatis expellit. uerum & iam mabȩ
consuretudinis uincula uis timoris ab.¬

Expanded text:
non odio flagellati sunt. sed debes non odio flagellati sunt. sed debes etiam tam multos adtendere, de quorum salute gaudemus. si enim terrerentur et non docerentur, inproba quasi dominatio uideretur. rursus si docerentur et non terrerentur, uetustate consuetudinis obdurati ad capessendam uiam salutis pigrius mouerentur, quando quidem multi, quod bene nouimus, reddita sibi ratione et manifestata diuinis testimoniis ueritate respondebant nobis cupere se in ecclesiae catholicae communionem transire, sed uiolentas perditorum hominum inimicitias formidare, quas quidem pro iustitia et pro aeterna uita utique contemnere debuerunt; sed talium infirmitas, donec firmi efficiantur, sustinenda est, non deobliviscendum quod ipse Dominus adhuc infirmo Petro ait: Non potes me modo sterrori utili doctrina salutaris adjungitur, ut non solum tenebrueritatis expellat, uerum etiam malae consuetudinis uincula uis timoris ab
Abbreviated transcription (Latin):
alterum genus morbi grauissimi
eorum qui turbulentã quidem au-¬
daciam non habrbant. sed quadam
iretusta socordia prȩmebantur dicen¬
tes nobis. uerum quidem dicitis. ñ
ẽ. quod respondeatur. sed durũ est
nobis traditionẽ parentũ relinquere :
Nonue salubriter regula temporaliũ
mobestiarum excutrendi erant. ut tãꝗ
desomno bethargico emergerent. ce
insalutẽ unitatis uigilarent : Quam
multi & exipsis nẽ nobiscñ gaudentes.
pristinũ pondus pernitiosi sui operis
accusant. & fatentur nos sibi mobesto ᷤ
esse debuisse. ne tãqu᷑a mortifero
somno ita morbo ueternose consiretu.¬
dinis interirent. At rñi quibdam.
ista non ꝓsunt. Numquid ideo
neglegenda ẽ. medicina. quia non¬
nulloꝵ ẽ. in sanabilis pestibentia: Tu
non attendis nisi eos qui ita duri sunt.
ut nec istam recipiant disciplinam.
De talib enĩ scriptũ ẽ. Frustra flagel¬
lani filios ur̃os. disciplinam non recepe¬
runt. puto tamen quia dilectione

Expanded text:
alterum genus morbi grauissimi alterum genus morbi grauissimi eorum, qui turbulentam quidem audaciam non habebant, sed quadam uetusta socordia premebantur dicentes nobis: \'Verum quidem dicitis; non est, quod respondeatur; sed durum est nobis traditionem parentum relinquere\'? nonne salubriter regula temporalium molestiarum excutiendi erant, ut tamquam de somno lethargico emergerent et in salutem unitatis euigilarent? quam multi et ex ipsis nunc nobiscum gaudentes pristinum pondus perniciosi sui operis accusant et fatentur nos sibi molestos esse debuisse, ne tamquam mortifero somno ita morbo ueternosae consuetudinis interirent. At enim quibusdam ista non prosunt. numquid ideo neglegenda est medicina, quia nonnullorum est insanabilis pestilentia? tu non adtendis nisi eos, qui ita duri sunt, ut nec istam recipiant disciplinam. de talibus enim scriptum est: Frustra flagellaui filios uestros; disciplinam non receperunt. puto tamen, quia dilectione,
Abbreviated transcription (Latin):
adeos terrendos corrigendos uabere
possac excogitaretur & argureretir
a nobis. uere malum ꝓ malo reddere.¬
mus. Si enĩ quisquam inimicum
suum periculosis febrib freneticum
factum currere uideroe in preceps.
nonne tunc potius malũ pro malo
redderae. si tum sicire ꝑ mitter&
quã si corripiendum ligandũq cura.¬
rox : Eit tamen ei tc̃ molestissimus
& aduersissimus uideretur. quando
utilissimus & misericordissimus exti¬
tiss&e. Sed plane salute reparata.
tanto uberius ei grãs ager&. qͣnto
sibi rum minime peꝑcisse srusiss&
O si possem tibi ostendere exipsis cirtũ¬
cellionib. quã multos zam catholicos
manifestos habeamus. damnantes suã
pristinã uitam & miserabiłẽ errorẽ
quo se arbitrabantur pro aeccła dei
faeere quicquid inquieta temeritate
faciebant. Qui tanren adhanc sani¬
tarẽ non ꝑducerentur. nisi legum
istarũ quȩ displicent uinculis taquã
frenenci. ligarentur. Quid illud:

Expanded text:
ad eos terrendos ac corrigendos ualere ad eos terrendos ac corrigendos ualere posset, excogitaretur et argueretur a nobis, uere malum pro malo redderemus. si enim quisquam inimicum suum periculosis febribus phreneticum factum currere uideret in praeceps, nonne tunc potius malum pro malo redderet, si eum sic ire permitteret, quam si corripiendum ligandumque curaret? et tamen ei tunc molestissimus et aduersissimus uideretur, quando utilissimus et misericordissimus extitisset; sed plane salute reparata tanto uberius ei gratias ageret, quanto sibi eum minus pepercisse sensisset. o si possem tibi ostendere, ex ipsis Circumcellionibus quam multos iam catholicos manifestos habeamus damnantes suam pristinam uitam et miserabilem errorem. quo se arbitrabantur pro ecclesia dei facere, quicquid inquieta temeritate faciebant! qui tamen ad hanc sanitatem non perducerentur, nisi legum istarum, quae tibi displicent, uinculis tamquam phrenetici ligarentur. quid illud
Abbreviated transcription (Latin):
nirent nisi debitas penas impiorum.
qui eius tam benem ammonitionẽ.
& paterna flagella contẽpferint. Ac
sic ista cogitatione docibes facti non
in calũ pniis & fabulis humanis. sed
indiuinis libris promissam ꝑ onĩs
gentes inuenirent aeccłam. quam
suis oculis reddi conspicerent. Inqͥb
Numquid nam ego istoꝵ saluti
inuidere debram. ut collegas meos
ab huiusmodi paterna diligentia
reuocarẽ. ꝑ quam factũ ẽ. ut multos
uideamus accusare suam pristinam
cecitatẽ : Qui cum suꝑ cȩlos exalta¬
tum xp̃m &iam non uichentes erede.¬
bant. głam tamen eius suꝑ omnẽ
terram. &iam uicdentes negabant.
cũ ꝓpheta utrumq una sententia
tanta manifestatione complexus sit
dicens. exaltare suꝑ celos ds̃. & super
omnẽ terrã gła tua. Istos ergo atro.¬
ces quondam inimicos nr̃os pacem
& quietem nrãm uarus uiolentiarũ
& insidiarum generib grauiter
infestantes. si sic contem irerimus
& toleramus. ut nihil omnino qđ

Expanded text:
nirent nisi debitas poenas impiorum, nirent nisi debitas poenas impiorum, qui eius tam lenem admonitionem et paterna flagella contempserint, ac sic ista cogitatione dociles facti non in calumniis et fabulis humanis sed in diuinis libris promissam per omnes gentes inuenirent ecclesiam, quam suis oculis reddi conspicerent, in quibnum quidnam ego istorum saluti- inuidere debebam, ut collegas meos ab huius modi paterna diligentia reuocarem, per quam factum est, ut multos uideamus accusare suam pristinam caecitatem? qui cum super caelos exaltatum Christum etiam non uidentes credebant, gloriam tamen eius super omnem terram etiam uidentes negabant, cum propheta utrumque una sententia tanta manifestatione complexus sit dicens: Exaltare super caelos, deus, et super omnem terram gloria tua. Istos ergo atroces quondam inimicos nostros pacem et quietem nostram uariis uiolentiarum et insidiarum generibus grauiter infestantes si sic contemneremus et toleraremus, ut nihil omnino, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ut opinor mihi mentiri audere non
possoe. Sed & si forte non sunt
litterȩ tuȩ. ego ei qui scripsit resqi.¬
bendum putaui. Nunc nre potius
quietis esse auidum & petentem
quã time cum ne adobescentẽ uiuo
adhuc rogato. cui successisti apud
carthaginẽ noueras. Sed donatiste
nimium in quieti sunt. quos per
ordinatas adõ potestates cohiberi atq
corrigi non mihi uidetur inutibe.
Nam demultoꝵ iam correctione gau.¬
demus. qui tã ueraciter unitatem
catholicam tenent atq defendunt.
& apristino errore se liberatos esse
lȩtantur. ut eos cum magna gratula.¬
tione miremur. Qui tamen nescio
qua ii consurnidinis. nullo modo
mutari in urelius cogitarent. nisi hoc
terrore ꝑculsi sollicitam mentẽ ad
considerationẽ ueritatis intenderent.
ne forte non ꝓ iustitia. sed ꝓ ꝑuersitate
& prȩsũtioie hominũ ipsas tẽporabes
molestias infructuosa & uana toberantia
parerentur apud dm̃. postea non inue¬

Expanded text:
ut opinor, mihi mentiri audere non ut opinor, mihi mentiri audere non posset. sed etsi forte non sunt litterae tuae, ego ei, qui scripsit, rescribendum putaui nunc me potius quietis esse auidum et petentem quam tunc, cum me adulescentem uiuo adhuc Rogato, cui successisti, apud Carthaginem noueras. sed Donatistae nimium inquieti sunt, quos per ordinatas a deo potestates cohiberi atque corrigi non mihi uidetur inutile. nam de multorum iam correctione gaudemus, qui tam ueraciter unitatem catholicam tenent atque defendunt et a pristino errore se liberatos esse laetantur, ut eos cum magna gratulatione miremur. qui tamen nescio qua ui consuetudinis nullo modo mutari in melius cogitarent, nisi hoc terrore perculsi sollicitam mentem ad considerationem ueritatis intenderent, ne forte, si non pro iustitia sed pro peruersitate et praesumptione hominum ipsas temporales molestias infructuosa et uana tolerantia paterentur, apud deum postea non inue
Abbreviated transcription (Latin):
proponens apłs ait. Quid ergo di¬
cemus. ꝑ manebimus inpeccato ut
gr̃a habundo : Atq his uerbis ho.¬
minum errantiũ & dĩ gr̃am non in¬
telligentium respondit ut debuit
dicens. Absit. Si enim moriui sumꝰ
peccato. quomodo uiuemus in eo:
Nihil dici poruit breuius & melius.
Quid enim nobis gr̃a dĩ utilius con¬
fert in hoc p̃senti seło maligno. nisi
ut moriamur peccato : Ne per hoc
ipsi grãe inurenienir ingratus. qui
ꝓpter illã uult uiuere in peccato. prr
quam morimur peccato. Ds autẽ
qui diues ẽ. in miscdia. dor uobis
& sanũ sapere. & usq infine̾ ꝓficient̃
in bono ꝓposito ꝑmanere. Hoc pro
nobis. hoc ꝓ omnib qui uos diligunt.
& ꝓ eis qui uos odert̃ instanter in pae
fraterna. & uigilant᷑ orate. Dõ uiuatil¬
ilectissimo fr̃ĩ uincentio.
augustinuis. Accipe xpłam.
quã tuam esse non mihi ineredibibe
insum ẽ. Attulit enĩ eam queni
catholicũ xp̃ianũ esse constaroe. qui

Expanded text:
proponens apostolus ait: Quid ergo diproponens apostolus ait: Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: Absit; si enim mortui sumus peccato, quo modo "uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato? ac per hoc ipsi gratiae i inuenietur ingratus, qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato. deus autem, qui diues est in misericordia, det uobis et sanum sapere. et usque in finem proficienter in bono proposito permanere. hoc pro uobis hoc pro nobis hoc pro omnibus, qui uos diligunt, et pro eis, qui uos oderunt, instanter in pace fraterna et uigilanter orate. deo uiuatiDILECTISSIMO FRATRI VINCENTIO AUGUSTINUS. Accepi epistulam, quam tuam esse non mihi incredibile uisum est; adtulit enim eam, quem catholicum Christianum esse constaret, qui,