comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xit. Sed quid sum: Anricus
aũt sponsi qui stat et audit
eum: gaudio gaudet propter
uocem sponsi. E uicdenter er¬
go fratres mei nichil prodest is¬
tis seruare uirginitatẽ. habere
continentiã. elemosinas dare:
om̃ia illa que laudantur in ec¬
clesia nichil illis prosunt: qͥa
conscindui.: unitatem. id est.
tunicam illam caritatis. Quid
faciunt : Diserci sunt multi
inter illos: magne lingueᷤ flu¬
mina linguaꝵ. Dunquid an¬
gelice loquuntur: Audiant
amicũ sponsi. zelantẽ sponso.¬
ñ sibi. Si linguis hominũ lo¬
quar et angłorum: caritatẽ
aũt non habeam: factus sũ e
ramentũ sonans. aut cymba¬
lum timmiens. Sed qͥd dicunt:
Habemus baptismũ. Habes.
sed ñ tuum. Aliud ẽ habere:
aliud est dñari. Baptisiũ
habes: quia accepisti ut bap¬
diratus sis. Accepisti tanquã il¬
luminatus: si tam̃ a te ñ tene¬
bratus. Et quando das. mini¬
ster das. ñ possessor: preco cla¬
mas ñ iudex. Per preconẽ lo¬
quitur iudex: et in actis ta¬

Expanded text:
xit: sed quid sum? Amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi . 15. Evidenter ergo, fratres mei, nihil prodest istis servare virginitatem, habere continentiam, eleemosynas dare; omnia illa quae laudantur in Ecclesia, nihil illis prosunt: quia conscindunt unitatem, id est, tunicam illam charitatis. Quid faciunt? Diserti sunt multi inter illos, magnae linguae, flumina linguarum. Numquid angelice loquuntur? Audiant amicum sponsi zelantem sponso, non sibi: Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum ut aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens . 16. Sed quid dicunt? Habemus Baptismum. Habes, sed non tuum. Aliud est habere, aliud dominari. Baptismum habes, quia accepisti ut baptizatus sis, accepisti tanquam illuminatus; si tamen a te non tenebratus: et quando das, minister das, non possessor; praeco clamas, non judex. Per praeconem loquitur judex, et in actis ta
Abbreviated transcription (Latin):
de trib: Timuersus popłs:
mentituis ẽ contra dñm. Si ei¬
go popłs constans ex magna
hominũ multitudine falsus
testis inuentus ẽ. quomodo
accipiendũ est. in ore duoꝵ uł
triũ testiũ stabit omne uerbũ:

Expanded text:
de tribus? universus populus me titus est contra Christum . Si ergo populus constans ex magna hominum multitudine, falsus testis inventus est; quomodo accipiendum est, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum:
Abbreviated transcription (Latin):
gelio: quia nisi quis renatus
fuerit exx aqua et sp̃u: ñ uide¬
bit regnũ dei. Tempus ẽ enĩ
ut uos exhortemur. qͥ adhuc
estis cathecumini: qui sic cre¬
didistis in xp̃m: ut adhuc

Expanded text:
gelio, quia Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non videbit regnum Dei. Tempus est enim ut vos exhortemur, qui adhuc estis catechumeni: qui sic credidistis in Christum, ut adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
meis: impleam desideria am¬
me mee. Cuare: Quia miseri¬
cors est dñs deus: bonus ẽ ds:
mansuetus est d̃s. Spe isti pe¬
riclitantur. Desperatione aũt.
qui cũ inciderint in grauia
peccata. putantes sibi ñ posse
iam ignosci penitentib. et sta

Expanded text:
meis, impleam desideria anmeis, impleam desideria animae meae. Quare hoc? Quia misericors est Deus, bonus est Deus, mansuetus est Deus. Spe isti periclitantur. Desperatione autem, qui cum inciderint in gravia peccata, putantes sibi non posse jam ignosci poenitentibus, et sta
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ correctionĩs: sed tu plus
amas dilationẽ. quã emen¬
dationem. Malus fuisti he¬
ri: hodie bonus esto. Et hodi¬
ernũ diem in malicia peregi¬
sti: uł eras mutare. Semper
expectas: de miscctia d̃i tibi
plurimũ polliceris: quasi il¬
le qui tibi per pacientiã pro¬
misit indulgentiã. promisit
tibi etiam prolixiorem uitã.
Unde scis. quid pariat tibi¬
crastina cdies:. Recte dicis in
corde tuo: quando me correx¬
ero. deus michi omnia peccata
dimitcet. Negare ñ possumꝰ:
quod correctis atꝙ conuersis.
indulgentiã deus promisit:
Dam in quo propħa michi
legis. quia promisit correcto in¬
dulgentiam: ñ michi legis qͥa
promisit tibi longam uitã d̃s̃.
Ex utroq igitur homines pe¬
riclitantur: et sperando et de¬
sperando. contrariis reb:.con¬
trariis affectionib. Sperando
decipitur qui dicit bonus est
deus: misericors est ds̃: faciam
quod michi placet: qđ libet:
laxem habenas cupiditatibus

Expanded text:
tium correctionis: sed tu plus tium correctionis: sed tu plus amas dilationem quam emendationem. Malus fuisti heri? hodie bonus esto. Et hodiernum diem in malitia peregisti? vel cras mutare. Semper exspectas, et de misericordia Dei tibi plurimum polliceris: quasi ille qui tibi per poenitentiam promisit indulgentiam, promiserit tibi etiam prolixiorem vitam. Unde scis quid pariat crastinus dies? Recte dicis in corde tuo: Quando me correxero, Deus mihi omnia peccata dimittet. Negare non possumus quod correctis atque conversis indulgentiam Deus promisit. Nam in quo propheta mihi legis quia promisit correcto indulgentiam, non mihi legis quia promisit tibi Deus longam vitam. 8. Ex utroque igitur homines periclitantur, et sperando et desperando, contrariis rebus, contrariis affectionibus. Sperando qui decipitur? Qui dicit, Bonus est Deus, misericors est Deus, faciam quod mihi placet, quod libet; laxem habenas cupiditatibus
Abbreviated transcription (Latin):
esto secura: ego te quantũcun¬
ꝙ peccaueris. ab omni pena.
etiam gehenne. et inferni tor¬
toribus liberabo. Non hoc
dixit.Intendant ergo qui a¬
mant in dño mansuetudinẽ:
et timeant ueritatem. E dem̃.
dulcis et rectus dñs. Amas qđ
dulcis est: time quod rectus ẽ.
Tanquã mansuetus dixit.
tacui: sed tanquã iustus. nũ¬
quid semper tacebo: Miseri¬
cors et miserator dñs: ita pla¬
ne. Adhuc adde longanimis:
adde adhuc. et multũ miseri¬
cors: sed time quod ẽ in nouis¬
simo.et uerax. Quos em̃ mo¬
do sustinet peccantes: iudi¬
caturus est contenmnentes. An
druitias longanimitatis et
mansuetridinis eius cõtem¬
nis: Ignoras. quia pacientia
dei ad penitentiam te addu¬
cit: Tu aũt scdm duriciam
cordis tui. et cor impenitens.
chesaurizas tibi iram in die
ire et reuelationis iusti iudicii
d̃i: qui reddet unicuiq scdm
opera sua. Mansuetus dñs:
longammis dñs:misericors
dñs: sed et iustus dñs. et ue¬
rax dñs. Largitur tibi spa¬

Expanded text:
esto secura; ego quantumcumque peccaveris, te ab omni poena etiam gehennae et inferni tortoribus liberabo. Non hoc dixit. 7. Intendant ergo qui amant in Domino mansuetudinem, et timeant veritatem. Etenim dulcis et rectus Dominus . Amas quod dulcis est, time quod rectus est. Tanquam mansuetus dixit, Tacui: sed tanquam justus, Numquid semper tacebo ? Misericors et miserator Dominus. Ita plane. Adhuc adde, longanimis; adhuc adde, et multum misericors: sed time quod est in novissimo, et verax . Quos enim modo sustinet peccantes, judicaturus est contemnentes. An divitias longanimitatis et mansuetudinis ejus contemnis, ignorans quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? enitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua . Mansuetus Dominus, longanimis Dominus, misericors Dominus: sed et justus Dominus, et verax Dominus. Largitur tibi spa
Abbreviated transcription (Latin):
in figura tam̃ spiritalia: qͥd
ueter homini in ueteri testa¬
mento promittebantur. At¬
tendebant ergo promissa per
moysen: et atcendebant pro¬
missa per xp̃m. Iile plenum
uentrem promittebat in terra.
sed cibo qui perit: iste ꝓmit¬
tebat cibum qui ñ perit: sed
qui permanet in uitã eternã.
Attendebant enĩ plus promit¬
tentem: et quasi nondũ uide¬
bant maiora facientẽ. Attende¬
bant itaq qualia fecisset moy¬
ses: adhuc aliqua maiora uo¬
bant fieri ab eo qui tam ma¬
gna pollicebatur.Quid inqui¬
unt facis. ut credamus tibi :
Et ut noueris quia miracła
illa huic miracło comparabãt.
et ido quasi minora ista iudi¬
cabant. que faciebat iħc: pa-¬
tres nostri inquiunt mandu
quid est manna᷑. Forte cõtem¬
nis sicut scriptũ est: dedit illis
manna manducare. Per mo¬
ysen patres nostri panẽ de celo
acceperunt: et ñ eis dictum ẽ
a moyse. operamini cibum ñ
qui perit. Tu promittiscibũ
ñ qui perit. sed qui perman&

Expanded text:
in figura tamen spiritualia: quia in figura tamen spiritualia: quia veteri homini in Vetere Testamento promittebantur. Attendebant ergo promissa per Moysen, et attendebant promissa per Christum. Ille plenum ventrem promittebat in terra, sed cibo qui perit: iste tebat cibum, non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Attendebant eum plus promittentem, et quasi nondum videbant majora facientem. Attendebant utique qualia fecisset Moyses, adhuc aliqua majora volebant fieri ab eo, qui tam magna pollicebatur. Quid, inquiunt, facis, ut credamus tibi? Et ut noveritis quia miracula illa huic miraculo comparabant, et ideo quasi minora ista judicabant quae faciebat Jesus. Patres nostri, inquiunt, manna quid est manna, forte contemnitis, sicut scriptum est, Dedit illis manna manducare . Per Moysen patres nostri panem de cacceperunt, et non eis dictum est a Moyse, Operamini cibum non qui perit. Tu promittis cibum non qui perit, sed qui permanet
Abbreviated transcription (Latin):
ab opere fidem: sed ipsam fidẽ
dixit esse opus. Ipsa est enimfi¬
des: que per dilectionem oꝑat᷑
Don dixit. hoc ẽ opus uest̾rum.
sed hoc est opus dei. ut credatis
in eũ quẽ misit ille: ut qͥ gła¬
tur. in dño glorietur. Quia er¬
go inuitabat eos ad fidem: illi
ad huc querebant signa quib
crederent. Tide si ñ iudei si¬
gna petunt. Dixerunt ergo ei.
Quod ergo tu facis signũ: ut
udeamus et credamus tibi:
Quid operaris: Parũ ne erat
quod de quinq panib pasti
sunt: Sciebant hoc quidẽ: sed
huic cibo. manna de celo pre¬
ferebant. Dñs aũt iħo talem
se dicebat: ut moysi prepone¬
retur. Non enĩ ausus est mo¬
yses de se dicere: quod daret
cibũ non qui perit. sed qͥ per¬
manet in uitam eternã. Ali¬
quid plus iste promittebat.
quã moyses. Per moy sen qͥp¬
pe promittebatur regnũ: et
terra fluens lac et mel: dem¬
poralis pax.abundantia fll¬
orum: salus corporis. et cete¬
ra omnia. temporalia quid

Expanded text:
ab opere fidem, sed ipsam fidem ab opere fidem, sed ipsam fidem dixit esse opus. Ipsa est enim fides, quae per dilectionem operatur, nec dixit: hoc est opus vestrum, sed Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille , ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Quia ergo invitabat eos ad fidem, illi adhuc quaerebant signa quibus crederent. Vide si non Judaei signa petunt. Dixerunt ergo ei, Quod ergo tu facis signum, ut videamus et credamus tibi? quid operaris? Parumne erat quod de quinque panibus pasti sunt? Sciebant hoc quidem, sed huic cibo manna de coelo praeferebant. Dominus autem Jesus talem se dicebat, ut Moysi praeponeret. Non enim ausus est Moyses de se dicere quod daret cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Aliquid plus iste promittebat quam Moyses. Per Moysen quippe promittebatur regnum, et terra fluens lac et mel, temporalis pax, abundantia filiorum, salus corporis, et caetera omnia, temporalia quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
gnaret. Quid ẽ signaret: Pro¬
priũ aliquid michi daret. quo
ñ confunderer cũ genere huma¬
no: sed per me liberaret᷑ genus
humanũ.Dixerunt ergo ad
eũ. Quid faciemus. ut opere¬
mur opera d̃i: Dixerat enim
illis. Operamim escam ñ que
perit: sed que permanet in ui¬
tam eternã. Quid faciemus
inquiunt: Quid obseruan¬
do. hoc preceptũ implere po¬
terimus: Respondit ih̾e: et
dixit eis. Hoc est opus l̾r: ut
credatis in eũ quẽ misit ille.
Hoc ẽ ergo manducare cibũ
ñ qui perit: sed qui ꝑmanet
in uitam eternã. Utquid pa¬
ras dentes et uentrẽ: Crede. &
manducasti. Discernitur qui¬
dem ab operib fides. ficuit a¬
postolus dicit: iustificari per¬
fidem hominẽ sine operib le¬
gis. Et sunt opera que uiden¬
tur bonasine fide xp̃i. & ñ sũt bo¬
na: quia ñ referuntur ad eũ fi
nem. ex quo sunt bona. I inis
enĩ legis xp̃c: ad iusticiã omni
credenti. Id̃o noluit discernere

Expanded text:
gnaret. Quid est, signaret? Prognaret. Quid est, signaret? Proprium aliquid mihi daret, quo non confunderer cum genere humano, sed per me liberaretur genus humanum. 12. Dixerunt ergo ad eum: Quid faciemus ut operemur opera Dei? Dixerat enim illis, Operamini escam, non quae perit, sed quae permanet in vitam aeternam. Quid faciemus, inquiunt? quid observando, hoc praeceptum implere poterimus? Respondit Jesus, et dixit eis: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille. Hoc est ergo manducare cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Utquid paras dentes et ventrem? crede, et manducasti. Discernitur quidem ab operibus fides, sicut Apostolus dicit, justificari hominem per fidem sine operibus Legis : et sunt opera quae videntur bona, sine fide Christi; et non sunt bona, quia non referuntur ad eum nem ex quo sunt bona; finis enim legis Christus ad justitiam omni credenti. Ideo noluit discernere
Abbreviated transcription (Latin):
sed propter nos. Ergo erat fili¬
us hominis illo modo. cũ uer¬
bum caro factũ est: et habita¬
uit in nob̾. Ideo enĩ hunc ds̃
pater signauit. Signare quid
est. nrisi propriũ aliquid pone¬
re: Hoc est enĩ signare. impo¬
nere aliquid: quo ñ confun¬
datur eũ ceteris. Signare est:
signũ ei ponere. Cuicũq rei
ponis signũ: ideo ponis signũ.
ne confũsa cũ aliis. a te ñ possit
agnosci. Pater enĩ eum signauit.
Quid ẽ signauit: Proprium
quiddã illi dedit. ne ceteris
comparetur hominib: ideo de
illo dictum ẽ: unxit te deus d̃s
tuus oleo exultationis pre par¬
ticipib tuis. E rgo signare qͥd
est: Acceptum habere: hoc est
pre participib tuis. Itaq. noli¬
te inquit me contemnere qͥa
filius hominis sũ: et querite a
me cibũ. ñ qui perit: sed qui
permanet in uitam eternã. Sic
enim filius hominis sũ : ut ñ
sim unus ex uobis. Sic sũ filiꝰ
hominis: ut pater deus me si¬

Expanded text:
sed propter nos. Ergo erat filised propter nos. Ergo erat filius hominis illo modo, cum Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Ideo enim hunc Deus Pater signavit. Signare quid est, nisi proprium aliquid ponere? Hoc est enim signare, imponere aliquid quod non confundatur cum caeteris. Signare, est signum rei ponere. Cuicumque rei ponis signum, ideo ponis signum, ne confusa cum aliis, a te non possit agnosci. Pater ergo eum signavit. Quid est, signavit? Proprium quiddam illi dedit, ne caeteris comparetur hominibus. Ideo de illo dictum est, Unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis, prae participibus tuis . Ergo signare quid est? Exceptum habere: hoc est, prae participibus tuis. Itaque nolite, inquit, me contemnere, quia filius sum hominis; et quaerite a me cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Sic enim filius hominis sum, ut non sim unus ex vobis: sic sum filius hominis, ut Pater Deus me si
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ filius hominis dabit uo¬
bis: hunc enĩ pater signauit
deus. ¶stum filrũ hominis no¬
ltesic accipere. quasi alios fi¬
los hominis quib dictũ est: fi¬
lii aũt hominũ in tegmine a¬
larum triarũ sperabunt. Iste
filius hominis sequestratꝰ qua
a numero hominũ. Filrus
hominis iste: filius hominis.
et filius dei est. Iste homo etiã
deus est.Alio loco interrogãs
discipulos. ait. Quẽ dicunt
homines filiũ hominis: Et
lii helyam alii ieremiã: aut
unũ ex prophetis. Et ille. uos
quẽ me dicitis esse: Respõcdit
petrus. Tu es xp̃c filius dei
nis: petrus eũ dixit filrũ dei
uiui. Optime ille commemo¬
rabat. quod misericorditer ex¬
hibuerat: ille commnemorabat.
quod in claritate permanebat.
Uerbũ dei commendat humi¬
litatem suã : homo agnoscit
claritatẽ dñi sui. Et reuera
fratres puto. quia iustum est.
Humiliauit se propter nos:
glorificemus illum nos. Don
enĩ filius hominis propter se:

Expanded text:
quem Filius hominis dabit voquem Filius hominis dabit vobis: hunc enim Pater sDeus. « Istum filium hominis nolite sic accipere, quasi alios filios hominis, quibus dictum est: Filii autem hominum in protectione alarum tuarum sperabunt . Iste filius hominis sequestratus quaa numero hominum, filius hominis est. Iste filius hominis et FiliDeus est. Alio loco interrogans discipulos ait: Quem me dicunt esse homines Filium hominis? Et lii Eliam, alii Jeremiam, aut unum ex Prophetis. Et ille: Vos vero quem me dicitis esse? Respondit Petrus: Tu es Christus Filius Dei nis, et Petrus eum dixit Filium Dei vivi. Optime ille commemorabat quod misericorditer exhibuerat: ille commemorabat quod in claritate permanebat. Verbum Dei commendat humilitatem suam, homo agnoscit claritatem Domini sui. Et revera, fratres, puto quia justum est; humiliavit se propter nos, glorificemus illum nos: non enim filius hominis propter se est,
Abbreviated transcription (Latin):
ritis me propter aliud: que¬
rite me propter me.Se ipsi
enĩ insinuat istũ cibũ ÷ quod
filius hominis dabit uob̃. Ex¬
pectabas credo iterũ panes
manducare: iterũ discumbere.
iterũ saginari: sed dixerat. et¬
bum. ñ qui perit. sed qui per¬
manet ti uitam eternã. Quo¬
modo dictũ fuerat illi mulie¬
ri samaritane: Si serres qui pe¬
tita te bibere. forsitan postu¬
lasses ab eo. et daret tibi aqͣm
uiuam. Cũ illa diceret. unde
tibi. quando ñ habes haurito¬
rum. et puteus altus est:sama¬
nitane respondit. Si scires qui
a te petit bibere. tri petisses ab
eo et daret tibi aquã: unde qͥ
de hac aqua qui biberit. sitiet
iterũ. Et gauisa ẽ illa. et uo¬
luit accipere quasi ñ passura
sitim corporis: que labore hau¬
riendi fatigabatur: et sic int̾
buiuscemodi sermocinationeᷤᷤ.
peruienit ad potũ spiritalem.
Omnino isto modo et hic. Hũc
ergo cibum ñ qui perit. sed qͥ
permanet in uitam eternam.

Expanded text:
ritis me propter aliud, quaeritis me propter aliud, quaerite me propter me. Seipsum enim insinuat istum cibum, quod Filius hominis dabit vobis. Exspectabas, credo, iterum panes manducare, iterum discumbere, iterum saginari. Sed dixerat cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam: quomodo dictum fuerat mulieri illi Samaritanae, Si scires qui petit a te bibere, tu forsitan postulasses ab eo, et daret tibi aquam vivam: cum illa diceret, Unde tibi, quandoquidem non habes hauritorium, et puteus altus est? Samaritanae respondit: Si scires qui a te petit bibere, tu petisses ab eo, et daret tibi aquam, unde qui de hac aqua qui biberit, sitiet iterum. Et gavisa est illa, et voluit accipere, quasi non passura sitim corporis, quae labore hauriendi fatigabatur; et sic inter hujusmodi sermocinationes pervenit ad potum spiritualem : omnino isto modo et hic. 11. Hunc ergo cibum, non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam,
Abbreviated transcription (Latin):
Ille post miraculi sacramen¬
tum. et sermonẽ infert: ut si
fieri potest qui pasti sunt pa¬
scantur: et quoꝵ satiauit pa¬
nib uentres. satiet sermoni¬
bus mentes. Sed si capiunt.
Et si ñ capiunt: sumant qd̾
capiunt : ne fragmenta pere¬
ant.Loquatur ergo ut au¬
diamus. Respondit iħe: & di¬
xit. Amen amen dico uobis:
queritis me. ñ quia uidistis
signa. s qͥa manducastis ex pa¬
nbꝰ meis. Propt̃ carnẽ me que¬
ritis: ñ propter sp̃m. Quam
multiñ querunt iħm: infi ut
illis faciat bene scđm tempus.
Alrus negotiũ habens. querit in¬
tercessionẽ clericoꝵ: alrus pre¬
mitur a potentiore. fugit ad
eccłam. alius uult pro se int̃¬
ueniri apud eũ. apud quem
parũ ualet.Ille sic. ille sie: un¬
pletur cotidie talib eccła uix
queritur iħc. propter iħm.
Queritis me. ñ quia iudifti
signa: sed quia manducasti
ex panib meis. O peramini
ñ cibum qui perit: sed qͥ per¬
manet in tritam et̾uam. Que¬

Expanded text:
Ille post miraculi sacramenIlle post miraculi sacramentum, et sermonem infert: ut si fieri potest, qui pasti sunt, pascantur: et quorum satiavit panibus ventrem, satiet sermonibus mentem, sed si capiunt; et si non capiunt, sumant quod capiunt, ne fragmenta pereant. Loquatur ergo, et audiamus. Respondit Jesus, et dixit, Amen amen dico vobis, Quaeritis me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis ex panibus meis. Propter carnem me quaeritis, non propter spiritum. Quam multi non quaerunt Jesum, nisi ut illis faciat bene secundum tempus! Alius negotium habet, quaerit intercessionem clericorum; alius premitur a potentiore, fugit ad Ecclesiam; alius vult pro se interveniri apud eum apud quem parum valet; ille sic, ille sic. Impletur quotidie talibus Ecclesia. Vix quaeritur Jesus propter Jesum. Quaeritis me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis ex panibus meis. Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
turba. quia iħc ñ esset ibi. neq
discipuli eius. ascenderunt na
uiculas:et uenerunt caphar¬
naum. querentes iħm. Insinu¬
atum ẽ tamen illis tam magnũ
miracłm. Niderunt enĩ quod
discipłi soli ascendissent in ua¬
im. et quia nauis ñ ibi erat.
Tenerunt aũt inde et naues
ruxta illũ locũ ubi manduca¬
uerunt panẽ: in quib eũ tur¬
be secute sunt cũ discipulis.
Ergo ñ ascenderat: alia nauis
illic ñ erat. Unde subito trãs
mare factus est iħe. nisi quia
super mare ambulauit: ut
miracłm mostraret: Et cum
inuenissent cũ turbe. Ecce p̾¬
sentat se turbis. a quib rapĩ
timuerat : et in montẽ frige¬
rat. Omnino confirmat & in¬
sinuat nob̃. in mysterio dicta
esse illa omnia: et facta in ma¬
gno sacramento: ut aliquid
significarent. E cce ille est qui
inmontẽ fugerat turbas: non¬
ne cũ ipsis turbis loquitur:
Modo teneant: modo regem
faciant. Et cũ inuenissent e¬
um trans mare: dixerũt ei.
Rabbi. quando huc uenisti:

Expanded text:
neque discipuli ejus, ascenderunt in naviculas, et venerunt Capharnaum, quaerentes Jesum. Insinuatum est tamen illis tam magnum miraculum. Viderunt enim quod discipuli soli ascendissent in navem, et quia navis non ibi erat. Venerunt autem inde et aliae naves juxta locum illum ubi manducaverant panem, in quibus eum turbae secutae sunt cum discipulis: ergo non ascenderat, alia navis illic non erat. Unde subito trans mare factus est Jesus, nisi quia super mare ambulavit, ut miraculum monstraret? Et cum invenissent eum turbae. Ecce praesentat se turbis, a quibus rapi timuerat, et in montem confugerat. Omnino confirmat et insinuat nobis in mysterio dicta esse illa omnia et facta in magno sacramento, ut aliquid significarent. Ecce ille qui in montem fugerat turbas, nonne cum ipsis turbis loquitur? Modo teneant, modo regem faciant. Et cum invenissent eum trans mare, dixerunt ei, Rabbi, quando huc venisti?
Abbreviated transcription (Latin):
nib disputans erat: a quib¬
ut ñ teneretur aufugerat :
Don ergo et tunc poterat age¬
re.ut ñ ab eis comprehendere¬
tur: quẽ admodũ postea quã¬
do cũ eis loquebatur: Aliquid
ergo significainit fugiendo.Qd
est fugit : Don potuit intelli¬
gi altitudo eius. Qinequid e¬
nim ñ intellexeris: fugit me
rum ipse solus. primogenitꝰ
ex mortuis. ascendens super
omnes celos: et interpelians
pro nob̾. Interea illo sursuo
posito. solo sacerdote magno.¬

Expanded text:
ne disputans erat, a quibne disputans erat, a quibus ne teneretur aufugerat? Non ergo et tunc poterat agere ut non ab eis comprehenderetur, quemadmodum postea quando cum eis loquebatur? Aliquid ergo significavit fugiendo. Quid est, fugit? Non potuit intelligi altitudo ejus. Quidquid enim non intellexeris, Fugit me, tem ipse solus. Primogenitus a mortuis ascendens super omnes coelos, et interpellans pro nobis . 5. Interea illo sursum posito solo sacerdote magno
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc solus ascensurus erat.
Non est inquit uestrũ nosse
uirtutem ex alto. sp̃u sancto
iudea et in samariaͥ et usq ĩ
fines terre. Uultis ut iam ex¬
hibeam regnũ: Prius colligã
quod exhibeam. Altitudinẽ
amatis: et altitudinẽ adipisee¬
mini: sed per humilitatẽ me
sequimini. Sic de illo etiã pre¬
dictum ẽ. et congregatio ppło¬
nim circumdabit te: et pro¬
pter hanc in altũ regredere:
idest. ut circumdet tẽ congre¬
gatio populoꝵ. ut multos
colligas: regredere in altum.
Sic fecit : pauit: et ascendit.
Quare autẽ dictum ẽ fugit:
Deq enĩ uere si nollet. tenere¬
tur: si nollet raperetur:qui si
nollet. nec agnosceretur. Nam
ut noueritis hoc mystice fac¬
tum. ñ ex necessitate. sed ex si¬
guificante dispositione: mo¬
do in consequentib udebimꝰ.
quia eisdem turbis que eum
querebant apparuit: et cũ e¬
is loquens multa illis dixit:
multa de pane celesti dispu¬
tauit. Donne cũ ipsis de pa¬

Expanded text:
adhuc solus ascensurus erat: adhuc solus ascensurus erat: Non, inquit, est vestrum scire uJudaea et Samaria, et usque in fines terrae . Vultis ut jam exhibeam regnum; prius colligam quod exhibeam: altitudinem amatis, et altitudinem adipiscemini; sed per humilitatem me sequimini. Sic de illo etiam praedictum est, Et congregatio populorum circumdabit te, et propter hanc in altum regredere ; id est, ut circumdet te congregatio populorum, ut multos colligas, regredere in altum. Sic fecit; pavit, et ascendit. 4. Quare autem dictum est, fugit? Neque enim vere si nollet teneretur, si nollet raperetur, qui si nollet nec agnosceretur. Nam ut noveritis hoc mystice factum, non ex necessitate, sed ex significante dispositione, modo in consequenti videbitis; quia eisdem turbis quae eum quaerebant apparuit, et cum eis loquens multa eis dixit, multa de pane coelesti disputavit: nonne cum ipsis de pa
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ. quem primo oporte¬
bat iudicari. et deinde iudi¬
care: ubi crucifixus est. & illi
qui in eũ sperabant spem re¬
surrectionis eius perdiderant.
resurgens a mortuis. inuenut
inde duos cũ desperationesi¬
bi sermocinantes. et cum ge¬
mitu que gesta fuerant collo¬
quentes: et apparens eis uelut
incognitus cum eoꝵ oculi de¬
nerentur ne ab eis agnoscer¬
tur: sermonẽ tractantib mni¬
seuit.At illi narrantes ei un¬
de sermocinarentur. dixerũt
quod ille magnus propheta
in factis et dictis occisus esset
a principib sacerdotũ: & no
inquiunt sperabamus quia
ipse esset redemptio ifrł. Re¬
cte sperabatis: uerũ speraba¬
tis: in illo est redemptio isrł
Sed quid festinatis : Rap¬
re uultis. Illud etiã indicił
nobis hunc sensũ: quia cun
ab eo quererent discipulid
fine. dixerunt ei. Si hoc in
tempore presentaberis: et qͦn¬
do regnũ israel: Iam enĩ esse
cupiebant: iam uolebant:
hoc ẽ rapere uelle. et regemifa¬
cere.Sed ait discipulis. quia

Expanded text:
regnum, quem primo oportebat judicari, et deinde judicare: ubi crucifixus est, et illi qui in eum sperabant, spem resurrectionis ejus perdiderant, resurgens a mortuis invenit inde duos cum desperatione sibi sermocinantes, et cum gemitu quae gesta fuerant colloquentes; et apparens eis velut incognitus, cum oculi eorum tenerentur ne ab eis agnosceretur, sermonem tractantibus miscuit: at illi narrantes ei unde sermocinarentur, dixerunt quia ille magnus propheta in factis et dictis occisus esset a principibus sacerdotum; Et nos, inquiunt, sperabamus quia ipse esset redempturus Israel . Recte sperabatis, verum sperabatis: in illo est redemptio Israel. Sed quid festinatis? Rapere vultis. Illud etiam indicat nobis hunc sensum, quia cum ab eo quaererent discipuli de fine, dixerunt ei: Si hoc in tempore praesentaberis, et quando regnum Israel? Jam enim esse cupiebant, jam volebant; hoc est rapere velle, et regem facere. Sed ait discipulis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
culo. quando uiderint depri-¬
mi altitudinẽ secłi huruis: ple¬
rumq conturbantur de cõcri¬
cione rerũ humanarũ. Aperi¬
unt eugłium. aperiunt scrip¬
turas: et inueniunt ibi ista om¬
nia predicta: quia hoc dñs fa
facit. Deprimit celsitudines
secłi ut ab humilib glorificet᷑:
de quoꝵ altitudine predictum
ẽ. ciuitates firmissimas destru¬
es : et immici defecerunt framee
in finem. et ciuitates destruxis¬
ti. Quid ergo timetis xp̃iani:
timere. Quid hec expauesci¬
tis : Quid timetis: Ego ista
predixiꝰ. ego facio: necesse ẽ ut
fiant. Ego sum: nolite time¬
re. Uoluerunt ergo accipe¬
re eũ in naui. agnoscentes ac
gaudentes securi facti. et statĩ
fuit nauis ad terram. quã ibãt.
Factus est finis in terraͬ. de hu¬
mido ad solidũ. de turbato
ad firmũ. de itinere ad finem.
Altera die. turba que stabat
trans mare unde illi uenerãt:
uidit quia nauicła ñ erat
ibi nisi una: et quia ñ introis¬

Expanded text:
culo, quando viderint depriculo, quando viderint deprimi altitudinem saeculi hujus, plerumque conturbantur de contritione rerum humanarum. Aperiunt Evangelium, aperiunt Scripturas; et inveniunt ibi ista omnia praedicta; quia hoc Dominus facit. Deprimit celsitudines saeculi, ut ab humilibus glorificetur. De quorum altitudine praedictum est, Civitates firmissimas destrues; et, Inimici defecerunt frameae in finem, et civitates destruxisti . Quid ergo timetis, Christia, nolite timere. Quid haec expavescitis? Quid timetis? Ego ista praedixi, ego facio, necesse est ut fiant. Ego sum, nolite timere. Voluerunt ergo eum accipere in navim, agnoscentes ac gaudentes, securi facti. Et statim fuit navis ad terram in quam ibant. Factus est finis ad terram: de humido ad solidum, de turbato ad firmum, de itinere ad finem. 8. Altera die turba quae stabat trans mare, unde illi venerant, vidit quia navicula non erat ibi nisi una, et quia non introis
Abbreviated transcription (Latin):
quies quini. faciunt uigin¬
a quinq: quadratũ quina¬
rrum. Sed huic legi ante qͣ
eugłium ueniret: deerat ꝑ¬
fectio. Perfectio aũt in sena¬
nio numero comprehenditur.
Propterea sex dieb ds mun¬
dum perfecit. Et quinq ip¬
sa per sex multiplicentur. ut
lex per eugłium adimpleat:
ut fiant sexies quim. triginta.
Ad eos ergo qui implent legẽ
modoͦ. Calcans fluctus: om¬
nes tumores mundi. sub pedi-¬
bus habens: omnes celsitudi¬
nes secłi premens. Hoc agit᷑
quantũ additur dempori⁊
Dec omnia iħe transit. cal¬
cans fluctus: et tam̃ tante
sunt tribulationes. ut etiã
ipsi qui crediderunt in iħm.
et qui conantur perseuerare
usq in finem expauescant
ne deficiant. Xp̃o fluctus cal¬
cante secłi. ambitiones et alti¬
tudines deprimente: expaue¬
seit xp̃ianus: Donne hec illi
predicta sunt: Merito et iħu
in fluctibus ambulante timu¬
erunt: quomodo xp̃iani: quã¬
uis habentes spem in futuro se¬

Expanded text:
quies quini, faciunt viginquies quini, faciunt viginti quinque, quadratum quinarium. Sed huic Legi antequam Evangelium veniret, deerat perfectio. Perfectio autem in senario numero comprehenditur. Propterea sex diebus Deus mundum perfecit , et quinque ipsa per sex multiplicantur, ut Lex per Evangelium adimpleatur, ut fiant sexies quini triginta. Ad eos ergo qui implent Legem, modo? Calcans fluctus; omnes tumores mundi sub pedibus habens, omnes celsitudines saeculi premens. Hoc agitur quantum additur tempori, haec omnia: Jesus transit, calcans fluctus. 7. Et tamen tantae sunt tribulationes, ut etiam ipsi qui crediderunt in Jesum, et qui conantur perseverare usque in finem, expavescant ne deficiant: Christo fluctus calcante, saeculi ambitiones et altitudines deprimente, expavescit christianus. Nonne haec illi praedicta sunt? Merito et Jesu in fluctibus ambulante, timuerunt: quomodo Christiani quamvis habentes spem in futuro sae
Abbreviated transcription (Latin):
dauit iniquitas. refrigescet
caritas multoꝵ. crescunt flu¬
ctus: augentur tenebre: se¬
uit uentus: sed tam̃ naus
ambulabat. Qui enĩ perse¬
uerauerit usq in finem: hic
saluus erit. Nec ipse stadioꝵ
numerus contemnendus est.
gnificare quod dictum ẽ. cũ
remigassent stadia uiginti
quinq aut triginta: tunc ad
eos uenit iħc. Sufficeret irigm̃¬
ti quinꝙ. sufficeret triginta:
maxime quia estimantis e¬
rat. ñ affirmantis. Dumqͥd
periclitaretur ueritas in esti¬
mante. si diceret stadia fer¬
me triginta. aut stadia fes¬
me uiginti quinꝙ: Sed ex
iuginti quinq. fecit trigin¬
ta. Queramꝰ numerũ uicesi¬
mũ quintũ. Unde constat.
unde fit: De quinario. Qui
narius ille numerus ad legẽ
pertinet: ipsi sunt quinq li¬
bri moysi: ipsi sunt quinq por
tes: ipsi quinq panes: quin¬
q milia hominũ pascentes.
Erge legem significat nume¬
rus. uiginti quinꝙ. quoniã
quinꝙ per quinq. idest qͥn¬

Expanded text:
davit iniquitas, et refrigescit davit iniquitas, et refrigescit charitas multorum, crescunt fluctus, augentur tenebrae, saevit ventus: sed tamen navis ambulat. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Nec ipse stadiorum numerus contemnendus est. gnificare quod dictum est, Cum remigassent stadia viginti quinque aut triginta, tunc ad eos venit Jesus. Sufficeret viginti quinque, sufficeret triginta, maxime quia aestimantis erat, non affirmantis. Numquid periclitaretur veritas in aestimante, si diceret stadia ferme triginta, aut stadia ferme viginti quinque? Sed ex viginti quinque fecit triginta. Quaeramus numerum vigesimum quintum. Unde constat, unde finarius ille numerus ad legem pertinet. Ipsi sunt quinque libri Moysi, ipsi sunt quinque porttes, ipsi quinque panes quinque millia hominum pascentes. Ergo legem significat numerus viginti quinque, quoniam quinque per quinque, id est, quin
Abbreviated transcription (Latin):
stratur. ita ut diceret. qͥ odit
fratrẽ suũ in tenebris est. cre¬
berrime ex tinguit᷑: crescunt
iste tenebre odiorũ frat̃norũ:
cotidie crescunt. et nondũ ue¬
nit ih̾c. Unde apparet quia
crebrescunt: Quoniã abun¬
dauit iniquitas: refrigescit
caritas multoꝵ. C rescunt te¬
nebre : et nondũ uenit ihe.
Crescentib tenebris. refriges¬
cente caritate. abundante ĩ¬
iquitate: ipsi sunt fluctus
nauem turbantes. T empesta¬
tes et uenti: clamores sũt ma¬
ledicoꝵ. Inde caritas refriges¬
cit: inde fluctus augentur:
et turbatur nauis. Uento
magno flante. mare exsurge¬
bat: tenebre crescebant: intel¬
ligentia minuebatur. iniqͥ¬
tas augebatur. Cum remi¬
gassent ergo quasi stadia u¬
ginti quinq aut triginta:
interea ambulabant. promo¬
uebant: nec uenti illi. nec tẽ¬
pestates. et fluctus. et tenebre
id agebant. ut uł nauis non
promoueret᷑:uł soluta mer¬
geretur: sed inter illa omĩa
mala ibat. Ergo qtria abun¬

Expanded text:
stratur, ita ut diceret, Qui odit stratur, ita ut diceret, Qui odit fratrem suum, in tenebris est , creberrime exstinguitur: crescunt istae tenebrae odiorum fraternorum, quotidie crescunt; et nondum venit Jesus. Unde apparet quia crescunt? Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum. Crescunt tenebrae, et nondum venit Jesus. Crescentibus tenebris, refrigescente charitate, abundante iniquitate, ipsi sunt fluctus navem turbantes: tempestates et venti, clamores sunt maledicorum. Inde charitas refrigescit, inde fluctus augentur, et turbatur navis. 6. Vento magno flante mare exsurgebat. Tenebrae crescebant, intelligentia minuebatur, iniquitas augebatur. Cum remigassent ergo quasi stadia viginti quinque aut triginta. Interea ambulabant, promovebant, nec venti illi et tempestates et fluctus et tenebrae id agebant, ut vel navis non promoveretur, vel soluta mergeretur: sed inter illa omnia mala ibat. Etenim quia abun
Abbreviated transcription (Latin):
sum posito. discipuli in naui¬
cula quid paciebantur: Dam
illo in altis constituto: nauieu¬
la iia eccłam presignabat. Si
ñ hoc primo in eccła intelligi¬
inus. quod ula nauicula patie¬
batur: ñ erant illa significan¬
tia. sed simpliciter transeun¬
tia. Si autẽ iudemus expͥmi
in eccła ueritatem illarũ signi¬
ficationũ: manifestum est qͥa
facta xp̃i genera sunt locutio¬
num. Ait autẽ sero factũ est
inquit: descenderunt discipłi
eius ad mare. Et cũ ascendis
sent nauiculam: uenerunt
trans mare capharnaum. Ci¬
co dixit finitum quod post¬
ea factum est: uenerunt trans
mare capharnaum: et redit
ut exponat quomodo riene¬
runt. Qui per stagnũ naui¬
gantes transierunt: et dum
nauigarent ad eũ locũ quo
eos uenisse iam dixit: reca¬
pitulando exponit quid
erant: et non uenerat ad illos
di÷ crescũt terrores. crebrescũt
errores: crescit iniquitas. cre¬
scit infidelitas. Lux demq
que caritas apud ioħem ipsũ
eugłistam satis aꝑteq mon¬

Expanded text:
sum posito, discipuli in navicula quid patiebantur? Nam illo in altis constituto, navicula illa Ecclesiam praesignabat. Si non hoc primo in Ecclesia intelligimus, quod illa navicula patiebatur; non erant illa significantia, sed simpliciter transeuntia: si autem videmus exprimi in Ecclesia veritatem illarum significationum; manifestum est quia facta Christi genera sunt locutionum. Ut autem sero factum est, inquit, descenderunt discipuli ejus ad mare: et cum ascendsent naviculam, venerunt trans mare in Capharnaum. « Cito dixit finitum, quod postea factum est. Venerunt trans mare in Capharnaum. Et redit, ut exponat quomodo venerunt, quia per stagnum navigantes transierunt. Et cum navigarent ad eum locum quo eos venisse jam dixit, recapitulando exponit quid erant, et non venerat ad illos di, crescunt errores, crebrescunt terrores, crescit iniquitas, crescit infidelitas: lux denique quae charitas apud Joannem ipsum evangelistam satis aperteque demon
Abbreviated transcription (Latin):
dit turba et dixit. Demoniũ
habes. Quis te querit interfi¬
cere: Respondit iħc. et dixit
eis. Unũ opus feci. et omnes
miramini. Propterea moyses
dedit uob̃ circumcisionem. ñ
quia ex moyse est.sed ex patri¬
bus: et in sabbato circumcicti¬
tis hominẽ. Si circumcisionẽ
accipit homo in sabbato. ut
ñ soluatur lex moysi: michi

Expanded text:
t turba, et dixit: Daemonium habes, quis te quaerit interficere? Respondit Jesus, et dixit eis: Unum opus feci, et omnes miramini. Propterea Moyses dedit vobis circumcisionem non quia ex Moyse est, sed ex patribus, et in sabbato circumciditis hominem. Si circumcisionem accipit homo in sabbato, ut non solvatur lex Moysi
Abbreviated transcription (Latin):
ba greca meditaris. Si punicꝰ
est: attendis si nosti linguam
punicã. Pro diuersitate ergo¬
auditoꝵ diuersas linguas adhi¬
bes: ut proferas uerbũ concep¬
tum. Illud autẽ quod corde
conceperas: nulla lingua teneba¬
tur. Cum ergo deus loquens
linguã non quereret. et genus

Expanded text:
ba graeca meditaris; si Punicus ba graeca meditaris; si Punicus est, attendis si nosti linguam punicam; pro diversitate auditorum diversas linguas adhibes, ut proferas verbum conceptum: illud autem quod corde conceperas, nulla lingua tenebatur. Cum ergo Deus loquens, linguam non quaereret, et genus
Abbreviated transcription (Latin):
rit ore tuo uerbũ tuũ: transit:
peragit strepitũ suum. & tran¬
sit in silentium. Dunquid po¬
tes sequi sonũ tirum: et tenere
ut stet: Cogitatio tam̃ tua
manet: et de ipsa cogitatione
manente. dicis multa uerba
transeuntia. Quid dicimus
fratres: Deus cũ loqueret᷑ ad¬
hibuit uocem: adhibuit so¬
nos. adhibuit sillabas: Si ad¬
hibuit ista. qua lingua locu¬
tus est:Hebrea. an greca. an
latina: Ibi necessarie lingue.
ribi distinctio gentiũ: ibi aũt
nemo potest dicere illa lingua
um atcende: quando concipi
uerbũ quod dicas. Dicam en
si potero quod in nob̾ atten¬
damus: ñ unde illud compre¬
hendamus. Quando ergo con¬
cipis uerbũ quod proferas. uis
rem dicere: et ipsa rei concepti¬
o in corde tuo iam uerbũ est.
Dondũ processit. sed iam na¬
tum est in corde: et manet ut
procedat. At tendis autẽ ad
quem procedat: cum quo lo¬
quaris. Si latinus ẽ: uocẽ lati¬
nam queris. Si grecus est: uer¬

Expanded text:
rit ore tuo verbum tuum, transit; rit ore tuo verbum tuum, transit; peragit strepitum suum et transit in silentium. Numquid potes sequi sonum tuum, et tenere ut stet? Cogitatio tamen tua manet, et de ipsa cogitatione manente dicis multa verba transeuntia. Quid dicimus, fratres? Deus cum loqueretur, adhibuit vocem, adhibuit sonos, adhibuit syllabas? Si adhibuit ista, qua lingua locutus est? Hebraea, an graeca, an latina? ibi necessariae linguae, ubi distinctio gentium. Ibi autem nemo potest dicere, illa linguaum attende. Quando concipis verbum quod dicas: dicam enim, si potero, quod in nobis attendamus, non unde illud comprehendamus: quando ergo concipis verbum quod proferas, rem vis dicere, et ipsa rei conceptio in corde tuo jam verbum est; nondum processit, sed jam natum est in corde, et manet ut procedat: attendis autem ad quem procedat, cum quo loquaris; si Latinus est, vocem latinam quaeris; si Graecus est, ver
Abbreviated transcription (Latin):
iħc xp̃c : de quo suꝑius dictũ ẽ.
nemo ascendit in celũ. nisi qui
descendit de celo: filius hominiᷤᷤ
qui est incelo. E st autẽ super
om̃s: et quod uidit et audiuit.
hoc loquitur. Habet enĩ et pa¬
trem ipse filius der:habet et pa¬
trem. et audit a patre. Et quod
audit a patre quid est: Quis
hoc explicat: Quando lingua
mea. quando cor meũ sufficere
potest: uł cor ad intelligendũ.
uł lingua ad proferendũ: Quid
est quod filius audurit apat᷑:
force filius. uerbũ patris audi¬
uit. Immo filius uerbũ patris
est. U idetis quẽadmodũ hic
fatigetur omnis conatus hu-¬
manus: uidetis quẽadmodũ
hic deficiat om̃is comectira
pectoris nostri: et om̃is inten¬
tio mentis caligantis. Audio di¬
centẽ scripturã. quia filiuᷤ hoc
loquitur quod audit ãpatre:
centem. quia ipse filius. uer¬
bum patris est. In principio
erat uerbũ: et uerbũ erat apd̃
deũ: et deus erat uerbũ. Nos
loquimur uerba uolantia. et
transeuntia. Mox ut sonue¬

Expanded text:
uo superius dictum est, Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo . Est autem super omnes; et quod vidit et audivit, hoc loquitur. Habet enim et Patrem ipse Filius Dei; habet et Patrem, et audit a Patre. Et quod audit a Patre quid est? quis hoc explicat? Quando lingua mea, quando cor meum sufficere potest, vel cor ad intelligendum, vel lingua ad proferendum, quid est quod Filius audivit a Patre? Forte Filius Verbum Patris audivit? Imo Filius Verbum Patris est. Videtis quemadmodum hic fatigetur omnis conatus humanus; videtis quemadmodum hic deficiat omnis conjectura pectoris nostri, et omnis intentio mentis caligantis. Audio dicentem Scripturam quia Filius hoc loquitur, quod audit a Patre; pturam quia ipse Filius Verbum Patris est: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Nos loquimur verba volantia et transeuntia: mox ut sonue
Abbreviated transcription (Latin):
uoces dei audiuntur a ioħe:
ubi testimoniũ perhibet de
xp̃o. Quomodo ergo de terra
loquitur:Sed de homine di-¬
cebat. Quantũ ad ipsum ho¬
minẽ pertinet: de terra ẽ. et
de terra loquitur. Si aũt ali¬
qua loquitur diuina: illumi¬
natus est a deo. Dam fi ñ esset
illuminatus: terra terram lo¬
queretur. E rgo seorsum est
gr̃a dei: seorsum natura homi¬
nis. Modo naturã hominis ĩ¬
terrogaᷤ. nascitur et crescit: usi¬
tata ista hominũ discit. Quid
nouit nisi terramꝰ De t̾ra.hu¬
mana loquitur: humana no¬
uit:humana sapit. Carnalis.
carnaliter estimat:carnaliter
suspicatur. E cce ẽ totus homo.
Teniat gr̃a deiꝰ. illuminet te¬
nebras ulius: sicut dicit. Tu il¬
luminabis lucernam meam
dñe : deus meus illuminabis
tenebras meas. Assumat men¬
tem humanam: conuertat ad
lucem suam: incrpit iã clicere
tem. sed gracia dei mecũ : & ir¬
uo autẽ iam ñ ego: uruit aũt¬
in me xp̃c. Hoc est. illũ opor¬
det crescere: me autẽ minii.

Expanded text:
oces Dei audiuntur a Joanne, ubi testimonium perhibet de Christo? Quomodo ergo de terra loquitur? Sed de homine dicebat. Quantum ad ipsum hominem pertinet, de terra est, et de terra loquitur: si autem aliqua loquitur divina, illuminatus est a Deo. Nam si non esset illuminatus, terra terram loqueretur. Ergo seorsum est gratia Dei, seorsum natura hominis. Modo naturam hominis interroga: nascitur et crescit, usitata ista hominum discit. Quid novit nisi terram de terra? Humana loquitur, humana novit, humana sapit; carnalis carnaliter aestimat, carnaliter suspicatur: ecce est totus homo. Veniat gratia Dei, illuminet tenebras illius, sicut dicit, Tu illuminabis lucernam meam, Domine; Deus meus, illumina tenebras meas ; assumat mentem humanam, convertat ad lucem suam: incipit jam dicere, tem, sed gratia Dei mecum ; et, Vivo autem  meas , hoc est, Illum oportet crescere, me autem minui.
Abbreviated transcription (Latin):
ras cũ uideris: ñ est hoc totũ.
quoniã commoneris et legere
E tenĩ dicis cũ inderis litterã
si forte eas ñ nosti legere. Ql
putamus esse quod hic scrii¬
tum ẽ: In terrogas quid sit:
cũ iam uideas aliquid. Aliud
tibi demonstraturus est: aque
queris agnoscere quod iudisti.
Alios ille oculos habet: alio̾tu.
Donne similiter apices indetĩ.
Sed ñ similiter signa cognosc¬
tis. Tu ergo uides. et laudas: il

Expanded text:
ras cum videris, non hoc est totum; ras cum videris, non hoc est totum; quoniam commoneris et legere. Etenim dicis, cum videris litteras, si forte non eas nosti legere, Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas: il
Abbreviated transcription (Latin):
bent enĩ si intelligantur lin
guam suam. Dam quia ipse
bi. uerbũ nobis est. Hoc ergo
miracłm sicut audiuimuis
quã magnũ sit: queramus
etiã quã profundũ sit. Non
tantũ erus superficie delecte¬
mur ÷ sed etiã altitudinẽ per¬
scrritemur. Habet enĩ aliquid
intus: hoc quod inuamur fo¬
ris. Uidimus : spectauimus:
magnũ quiddã. preclarũ qͥd¬
dam. et omnino diuinũ: qđ
fieri nisi a deo ñ possit. Lau¬
dauimus de facto factorem.
Sed quẽadmodũ si litteras
pulchras alicubi inspiceremꝰ
ñ nobis sufficeret laudare
scriptoris articulũ. quoniã
eas pariles. equales. decoras
fecit. nisi etiã legerenus quid
nobis per illas indicauerit:
ita factũ hoc qui tantũ insp¬
cit delectatur pulchritudim
facti: ut admiretur artificem.
Qui au̾t intelligit: quasi le¬
git. Ariter enĩ indetur pictu¬
ra: aliter uident᷑ littere. Pic¬
turam cũ uideris. hoc est to¬
tum: uidisse. laudasse. Litte¬

Expanded text:
bent enim si intelligantur, linbent enim si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse tum Verbi, verbum nobis est. Hoc ergo miraculum, sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit: non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus, hoc quod miramur foris. Vidimus, spectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam, et omnino divinum, quod fieri nisi a Deo non possit: laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quoniam eas pariles, aequales decorasque fecit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum inspicit, defectatur pulchritudine facti ut admiretur artificem; qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est totum vidisse, laudasse: litte
Abbreviated transcription (Latin):
mundi. quã saturatio quinq
miliũ hominũ dequinq p̾a¬
nib : et tam̃ hec nemo mirat᷑.
Illud mirant᷑ homines ñ quia
maius est: sed quia rarũ est.
Quis enĩ et nunc pascit um¬
uersum mundũ. nisi ille qui
de paucis granis segetes creat:
fecit ergo quomodo ds̾. Inde
enĩ multiplicat de paucis gͣ¬
nis segetes: unde et manibus
sius multiplicauit quinq pa¬
nes. Potestas enĩ erat in mani¬
bus xp̃i᷑. panes aũt illi quin¬
ꝙ quasi semina erant. ñ qui
dem terre mandata: sed ab eo
qui terrã fecit multiplicata.
Hoc ergo admotũ est sensib
quo ergeretur mens.et exhi¬
bitum oculis. ubi exerceretur
intellectus: ut inuisibilẽ dm̃n
per uisibilia opera miraremͣ:
et erecti ad fidem et purgati ꝑ
fidem: etiã ipsũ uisibiliter ui¬
dere cuperemus:quẽ de rebus
uisibilib inuisibilem nosce¬
remus. Nec tam̃ sufficit hec
intueri in miraculis xp̃i: int̃¬
rogemus ipsa miracula quid
nobis loquantur de xp̃o: Ha¬

Expanded text:
mundi quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus, et tamen haec nemo miratur. Illud mirantur homines, non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicauit quinque panes’. Potestas enim erat in manibus Christi, panes autem illi quinque semina erant dem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibilem nosceremus. 2. Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: ha
Abbreviated transcription (Latin):
pater tuus. Patrem xp̃i camna¬
liter acceperunt: quia uerba
Erat aũt qui loquebatus
in aperto caro: in occultoues¬
bum. Homo manifestus:
deus occultus. Tidebant in¬
dumentũ: et conteminebant

Expanded text:
trem Christi carnaliter acceperunt, quia verba Erat autem qui loquebatur in aperto caro, in occulto Verbum; homo manifestus, Deus occultus: videbant indumentum, et contemnebant