comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si fuit timoris indicium negare pasto¬
rẽ. Qui hoc animo pascunt oues xꝑi.
ut suas uelint ẽẽ ñ xꝑi: se comuncun
diendi. & subueniendi & do placen¬
di karitate. Contra hos gͦ uigilat to¬
ligis ñ te. pascere te cogita oues meas:
Sicut meas pasce. ñ sicut tuas: głam
meam in eis quere ñ tuã. dñium meũ
ñ tuũ: lucra mea ñ tua: ne sis in eoꝵ
societate qui ꝑtinent ad tempora peri¬
culosa. se ipsos amantes: & cȩtera quȩ
huic maloꝵ initio nectunt᷑. Cũ enim
dixisset apłs erunt enĩ homines se¬
ipsos amantes: secutus ad iunxit. ama¬
tores pecuniȩ. elati. suꝑbi. blasphemi
parentib ñ obedientes. ingrati. scelest¬
in religiosi. sine affectione. detctores.
incontinentes. immites. sine benigni¬
tate. ꝓditores. ꝓcaces. cȩcati. uolupta¬
tum amatores magis qm dĩ: habentes
spẽm pietatis. uirtutẽ autẽ eius ab¬
negantes. Hȩc omĩa mala ab eo uelut
fonte manante. quod pͥmũ posuit se¬

Expanded text:
si fuit timoris indicium, negare pastosi fuit timoris indicium, negare pastorem. Qui hoc animo pascunt oves Christi, ut suas velint esse non Christi, se convincuntdiendi et subveniendi et Deo placendi charitate. Contra hos ergo vigilat toligis, non te pascere cogita: sed oves meas, sicut meas pasce, non sicut tuas; gloriam meam in eis quaere, non tuam; dominium meum, non tuum; lucra mea, non tua; ne sis in eorum societate qui pertinent ad tempora periculosa, seipsos amantes, et caetera quae huic malorum initio connectuntur? Cum enim dixisset Apostolus, « Erunt enim homines seipsos amantes; » secutus adjunxit, « Amatores pecuniae, elati, superbi, blasphemi, parentibus non obedientes, ingrati, scelesti, irreligiosi, sine affectione, detractores, incontinentes, immites, sine benignitate, proditores, procaces, caecati, voluptatum amatores magis quam Dei; habentes speciem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes » . Haec omnia mala ab eo velut fonte manant, quod primum posuit, se
Abbreviated transcription (Latin):
tur: non falsa nobis errantib p̾sumat᷑.
Nc̃ ẽ ut uitȩ huiꝰ ñ metuamꝰ interitũ:
qͥa resurgente dño uite alt̾ius p̃cessit
exemplũ. Nc̃ ẽ petre ut mort̾ẽ ñ time¬
as: uiuit quẽ mortuũ dolebas: & que
ꝓ nobis mori carnali amore ꝓhibebas.
Ausus es p̃uenire ductorẽ: formidasti
eiꝰ ꝑsecutorẽ: iam p̃cio ꝓte fuso. nc̃ ẽ ut
sequaris emꝑtorẽ: & sequaris om̃ino
usq ad mortẽ crucis. Uerba eius audi¬
sti. quȩ iam ueracẽ ꝓbasti: passurũ te
ipse p̃dixit. qui te p̾dixerat negaturũ
semel. s iterũ ac tertio. utru petrus eũ
diligat: nec aliud totiens audit a petͦ.
quã se diligi: nec aliud totiens cõmen¬
dat petro quã suas oues pas ci.
Redditur negationi trinȩ tͥna confes¬
sio: ne minus amori lingua seruiat qͣm
timori: & plus uocis elicuisse uideatur
mors imminens. quã uita p̃sens. Sit
amoris officiũ pascere dnicũ gregem:

Expanded text:
tur, non falsa nobis errantibus praesumatur. tur, non falsa nobis errantibus praesumatur. Nunc est ut vitae hujus non metuamus interitum, quia resurgente Domino vitae alterius praecessit exemplum. Nunc est, Petre, ut mortem non timeas; quia vivit quem mortuum dolebas, et quem pro nobis mori carnali amore prohibebas . Ausus es praevenire ductorem, formidasti ejus persecutorem: jam pretio pro te fuso, nunc est ut sequaris emptorem, et sequaris omnino usque ad mortem crucis. Verba ejus audisti, quem jam veracem probasti; passurum te ipse praedixit, qui te praedixerat negaturum.semel, sed iterum ac tertio, utrum Petrus eum diligat; nec aliud toties audit a Petro, quam se diligi; nec aliud toties commendat Petro, quam suas oves pasci. Redditur negationi trinae trina confessio, ne minus amori lingua serviat quam timori, et plus vocis elicuisse videatur mors imminens, quam vita praesens. Sit amoris officium, pascere dominicum gregem;
Abbreviated transcription (Latin):
manus tuas & alius te cinget: & ducet
quo ñ uis. Hoc autẽ dixit: significans
qua morte clarificaturus eẽt dđm. Hõ
imenit exitum ille negator & amator:
p̃sumendo elatus. negando ꝓstratus:
flendo purgatus. confitendo ꝓbatus:
patiendo coronatus. Hunc inuenit
exitum: ut ꝓ eius nomine ꝑfecta di¬
lectione moreretur: cũ quo se
moriturũ ꝑuersa festinatione ꝓmise¬
rat. faciat eius resurrectione firmatꝰ.
quod immature pollicebatur infirmꝰ.
Hoc enim oportebat ut pͥus xꝑc pro
petri salute: deinde petrus ꝓxꝑi pre-¬
dicatione moreretur. Pre posterũ fuit
quod audere ceperat humana teme¬
ritas: cum istum disposuisset ordinẽ
ueritas. Animã suã positurũ se ꝓxꝑo
petrus putabat. ꝓ lib̾atore libandus:
cum xꝑc uenisset animã suã positu¬
rus ꝓ suis om̃ib in quib erat & petrꝰ:¬
quod ecce iam factũ ẽ. Qunc ĩa firmi¬
tas cordis ad suscipiendã mort̾e pro
nomine dni uera ipso donante suma¬

Expanded text:
cinget, et ducet quo tu non vis. Hoc autem dixit, significans qua morte clarificaturus esset Deum. » Hunc invenit exitum ille negator, et amator; praesumendo elatus, negando prostratus, flendo purgatus, confitendo probatus, patiendo coronatus: hunc invenit exitum, ut pro ejus nomine perfecta dilectione moreretur, cum quo se moriturum perversa festinatione promiserat. Faciat ejus resurrectione firmatus, quod immature pollicebatur infirmus. Hoc enim oportebat, ut prius Christus pro Petri salute, deinde Petrus pro Christi praedicatione moreretur. Praeposterum fuit quod audere coeperat humana temeritas, cum istum disposuisset ordinem veritas. Animam suam se positurum pro Christo Petrus putabat , pro liberatore liberandus; cum Christus venisset animam suam positurus pro suis omnibus, in quibus erat et Petrquod ecce jam factum est. Nunc jam firmitas cordis ad suscipiendam mortem pro nomine Domini vera ipso donante suma
Abbreviated transcription (Latin):
meliorem ꝓculdubio respondebimꝰ.
In illa gͦ comparatione qmͣ pͥus posui
ante ponitur petro. Proinde t̾ciam
sic ꝓponimꝰ. qui ẽ duoꝵ discipłoꝵ me¬
discipłm eius diligit xꝑc. cũ plus
ipse qmͣ suus condiscipłs diligit xꝑm:
Hic plane cunctatur responsio: & au¬
getur questio. Qnͣtum autẽ ipse sa¬
pio. meliorem qui plus diligit xꝑm.
feliciorẽ uͦ quẽ plus diligit xꝑc. faci¬
le responderẽ: si iusticiã lib̾atoris nr̃i
minꝰ eũ diligentis a quo plus diligitur.
& eũ plus a quo minꝰ diligit᷑. quẽadmo¬
du defenderem haberem. Aggrediar
gͥ in eius manifesta miscdia cuus ẽ
occulta iusticia. desoluenda q̃stione
tam ingenti. ꝓuirib quas ipse dona¬
dium: ut meminerimꝰ in hoc corrup¬
tibili corpore qd aggrauat animã
uitã nos miseram uiuere: s qui ĩa
redempti sumꝰ. & sꝑm scm̃ pignus

Expanded text:
meliorem procul dubio respondebimus. meliorem procul dubio respondebimus. In illa ergo comparatione quam prius posui,anteponitur Petro. Proinde tertiam sic proponimus: quis est duorum discipulorum mediscipulum ejus diligit Christus, cum plus ipse quam suus condiscipulus diligat Christum? Hic plane cunctatur responsio, et augetur quaestio. Quantum autem ipse sapio, meliorem qui plus diligit Christum, feliciorem vero quem plus diligit Christus, facile responderem; si justitiam Liberatoris nostri minus eum diligentis a quo plus diligitur, et eum plus a quo minus diligitur, quemadmodum defenderem, perviderem. 5. Aggrediar igitur in ejus manifesta misericordia, cujus est occulta justitia, de solvenda quaestione tam ingenti, pro viribus quas ipse donadium; ut meminerimus in hoc corruptibili corpore quod aggravat animam , vitam nos miseram vivere. Sed qui jam redempt
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ istã p̃cedit. satis euident̃ appa¬
ret: uͥ int̾rogans eũ dixit. Diligis
me plus his: Quod utiq sciebat. &
tam̃ int̾rogabat: ut etiã nos amorẽ
isto respondente nossemus. Quod au¬
tẽ in eo qd respondit petrꝰ amo te.
ñ addidit plus his: hoc respondit. qd̾
de se ipso sciebat. Non enĩ qnͣtũ ab
alio quolibet diligeret᷑ scire poterat:
qui cor alterius uidere ñ poterat: s
tam̃ suꝑiorib uerb̾. dicendo etiam
tu scis dñe: satis & ipse declarauit sci¬
entẽ dñm int̾rogasse qd int̾rogauit.
Sciebat gͥ dñs. ñ solũ quod diligeret
uerũ etiam quod plꝰ illis om̃ib eũ dili¬
geret petrꝰ: & tam̃ si ꝓponamꝰ queren¬
tes. quis duoꝵ sit melior utru qui plꝰ
an qui minꝰ diligit xꝑm: qͥs dubitabit
respondere eũ qui plus diligit. ẽẽ meli¬
orẽ: Item sipponamꝰ quis duoꝵ sit me¬
lior. utrũ quẽ minꝰ an que plus dili
git xꝑc: eũ qui plus diligitur axꝑo

Expanded text:
quae istam praecedit, satis evidenter appaquae istam praecedit, satis evidenter apparet, ubi interrogans eum dixit: Diligis me plus his? quod utique sciebat, et tamen interrogabat, ut etiam nos qui legisto respondente, nossemus. Quod autem in eo quod respondit Petrus, Amo te, non addit plus his; hoc respondit quod de seipso sciebat. Non enim quantum ab alio quolibet diligeretur scire poterat, qui cor alterius videre non poterat; sed tamen superioribus verbis dicendo: Etiamclaravit, scientem Dominum interrogasse, quod interrogavit. Sciebat igitur Dominus non solum quod diligeret, verum etiam quod plus illis eum diligeret Petrus. Et tamen si proponamus quaerentes, quis duorum sit melior utrum, qui plus, aut qui minus diligit Christum, quis dubitabit respondere eum qui plus diligit, esse meliorem? Item si proponamus quis duorum sit melior utrum quem minus, an quem pltus; eum qui plus diligitur a Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs de homine morituro. sic eũ uolo
manere donec ueniam. Illd̃ etiam in
his duob apłis petro & ioħe quẽ ñ
moueat ad querendĩi: cur ioħem plꝰ
dilexerit dñs. cũ ipsũ dñm plus di¬
lexerit petrus: Ubicumq enĩ se cõ¬
memorat ioħs. ut nomine suo tacito
ipse possit intelligi. hoc addit qd eũ
diligebat iħc quasi solũ diligeret:
ut hoc signo discerneret᷑ a cȩteris
quos om̃s utiq diligebat. Quid gͦ nͥ
amplius se dilectũ cũ hoc diceret
uolebat intelligi: qd̾ absit ut m̃da¬
cĩt diceret: Qd autẽ mauis dare po¬
tuit iħc maioris erga eum sue dilecli¬
onis indicium: qm ut homo cũ cȩt̾is
condiscipłis suis socius tantȩ salutis.
solus tam̃ discubuerit suꝑ pectꝰ ipsiꝰ
saluatoris: Porro qd̾ apłs petrꝰ plus
aliis dilexit xꝑm: possunt quid̃e do¬
cum̃ta multa ꝓferri. S ut longe
in alia ñ eamus: ipsius t̾ciȩ manife¬
stationis d̾ni paulo suꝑiore lectione

Expanded text:
Dominum de homine morituro: Si eum volo Dominum de homine morituro: Si eum volo manere donec veniam. Illud etiam in his duobus apostolis Petro et Joanne quem non moveat ad quaerendum, cur Joannem plus dilexerit Dominus, cum ipsum Dominum plus dilexerit Petrus? ubicunque enim se commemorat Joannes, ut nomine suo tacito ipse possit intelligi, hoc addit quod eum diligebat Jesus, quasi solum diligeret, ut hoc signo discerneretur a caeteris, quos omnes utique diligebat. Quid ergo nisi amplius se dilectum, cum hoc diceret, volebat intelligi? quod absit ut mendaciter diceret. Quod autem majus dare potuit Jesus majoris erga eum suae dilectionis indicium, quam ut homo cum caeteris condiscipulis suis socius tantae salutis, solus tamen recubuerit super pectus ipsius Salvatoris? Porro quod apostolus Petrus plus aliis dilexerit Christum, possunt quidem documenta multa proferri; sed ut longe in alia non eamus, in ipsius tertiae manifestationis paulo superius lectione
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ uiuere ac spirare uideatur. Sed
nũquid hinc tanta ista soluit᷑ q̃stio.¬
sine magno miraculo qualia potest
pore sub t̃ra sit donec ueniat t̃miniᷤᷤ
scłi: Quin immo fit amplior & diffici¬
lior: cur discipło iħc quẽ p̃cȩteris di¬
ligebat. in tantũ ut suꝑ pectus eiꝰ dis¬
cũbere mereret᷑. ꝓ magno munere
longũ in corpore donauerit somnĩi: cu
beatum petrũ ꝑ ingent̾e martirii głã
ab onere ipfius corporis soluerit. eiq
concesserit quod apłs paulꝰ se con
cupisse dixerit. & scͥpsit dissoui &e ẽẽ
cũ xꝑo: Si autẽ quod magis credit᷑
ideo scs̃ ioħs ait. ñ dixisse dnm ñ mori¬
tur. ne illis uerbis quȩ dixit hoc uolu¬
isse intelligi putaretur: corpusq eiꝰ
in sepulchro eiꝰ examme sicut alioꝵ
mortuoꝵ iacet: restat ut si uere ibi
fit qd sparsit fama de terra. q̃ subin¬
de ablata succrescit. aut ideo ut eo
latet: manet tam̃ q̃stio cur dixerit

Expanded text:
modo vivere ac spirare videatur. Sed modo vivere ac spirare videatur. Sed nusi magno miraculo, qualia potest pore sub terra est, donec veniat terminus saeculi? Quinimo fit amplior et difficilior, cur discipulo Jesus quem prae caeteris diligebat, in tantum ut supra pectus ejus discumbere mereretur, pro magno munere longum in corpore donaverit somnum, cum beatum Petrum per ingentem martyrii gloriam ab onere ipsius corporis solverit, eique co scripsit, dissolvi et esse cum Christo ? Si autem, quod magis creditur, ideo sanctus Joannes ait non dixisse Dominum non moritur, ne illis verbis quae dixit hoc voluisse intelligi putaretur, corpusque ejus in sepulcro ejus exanime, sicut aliorum mortuorum, jacet, restat ut si vere ibi sit, quod sparsit fama de terra quae subinde ablata succrescit, aut ideo fiat, ut eo latet, manet tamen quaestio cur dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ dñs ait. sic eũ uolo manere do¬
nec ueniã. creditur uiuus dormi¬
re sub t̃ra. quẽ tradunt qd̵ etiam
in quibꝰdã scͥpturis quãuis apocri¬
pulchru incolumẽ fuisse p̃sen¬
te: eoq effosso & diligentissime
p̃parato. ibi eum se tanqmͣ in lectu¬
lo collocasse: statimq eẽ defunctũ:
Ut autẽ isti credunt qui hȩc uerba
dni sic intelligunt. ñ defunctum.
s defuncto similẽ occubuisse: &
cum mortuus ꝑutaret᷑. sepultum
fuisse dormient̾e: & donee xꝑe ue¬
niat sic manere. suamq uitã sca¬
turigine pulueris indicare: qͥ pul¬
uis creditur ut ab imo ad suꝑficiẽ
tumuli ascendat flatu quiescentiᷤ
impelli: huic opinioni suꝑuacaneũ
ex istimo reluctari. Uiderint enĩ qui
locũ sciunt. utrũ hoc ibi faciat. uel
damus opinioni. qmͣ certis docum̃tis
refellere ñ ualemus: ne rursus aliud
qd̾ a nobis querat᷑ exurgat. cur suꝑ
humatũ mortuũ. ipsa humꝰ quodã¬

Expanded text:
ubi Dominus ait, Sic eum volo manere doubi Dominus ait, Sic eum volo manere donec venio, creditur vivus dormire sub terra? Quem tradunt etiam quod in quibusdam Scripturis quamvis apocrylcrum, incolumem fuisse praesentem; eoque effosso et diligentissime praeparato, ibi se tanquam in lectulo collocasse, statimque eum esse defunctum: ut autem isti putant, qui haec verba Domini sic intelligunt, non defunctum, sed defuncto similem cubuisse; et cum mortuus putaretur, sepultum fuisse dormientem; et donec Christus veniat sic manere, suamque vitam scaturigine pulveris indicare: qui pulvis creditur, ut ab imo ad superficiem tumuli ascendat, flatu quiescentis impelli. Huic opinioni supervacaneum existimo reluctari. Viderint enim qui locum sciunt, utrum hoc ibi faciat vel damus opinioni, quam certis documentis refellere non valemus, ne rursus aliud quod a nobis quaeratur exsurgat, Cur super humatum mortuum ipsa humus quodam
Abbreviated transcription (Latin):
phibet᷑ atq hoc eius anhelitu fieri
siue constant̃ siue ꝑtinacit asseueret.
Non enĩ possunt deẽe qui credant.
si ñ desunt qui etiam moysen asserãt
uiuere. quia scͥptũ ẽ sepulchrũ eiꝰ ñ
inueniri: & apparuit cũ dño in mon¬
te uͥ & helias fuit. quẽ mortuũ le¬
gimꝰ ñ eẽ s raptũ: quasi moysi eorpus
ñ potuerit alicubi sic abscondi. ut
ꝓrsus homines lateret uͥ eẽt: atq in¬
de ad horã diuinitus excitari. qnͣdo
cũ xꝑo helias & ipse sunt uisi: sicut
ad horã multa scoꝵ corpora surrexe¬
runt. qnͣdo passus ẽ xꝑc: & post eiꝰ
resurrectionẽ apparuerunt multᷤ.
in scã sicut scͥptũ ẽ ciuitate. S tam̃
ut dicere cȩꝑam. si quidã moy sen
mortuũ negant. quẽ scͥptura ipsa
uͥ sepulchrũ eius nusqmͣ inueniri
legimꝰ. mortuũ tam̃ eẽ sine ulla ã-¬
biguitate testatur: qnͣto magis io¬
hannes ex istoꝵ occasione uerboꝵ

Expanded text:
perhibetur; atque hoc ejus anhelitu fieri, perhibetur; atque hoc ejus anhelitu fieri, sive constanter sive pertinaciter asseveret. Non enim possunt deesse qui credant, si non desunt qui etiam Moysen asserant vivere; quia scriptum est ejus sepulcrum non inveniri , et apparuit cum Domino in monte, ubi et Elias fuit , quem mortuum legimus non esse, sed raptum . Quasi Moysi corpus n potuerit alicubi sic abscondi, ut prorsus homines lateret ubi esset, atque inde ad horam divinitus excitari, quando cum Christo Elias et ipse sunt visi: sicut ad horam multa sanctorum corpora surrexerunt, quando passuectionem apparuerunt multis in sancta, sicut scriptum est, civitate . Sed tamen, ut dicere coeperam, si quidam Moysen mortuum negant, quem Scriptura ipsa, ubi sepulcrum ejus nusquam inveniri legimus, mortuum tamen esse sine ulla ambiguitate testatur; quanto magis Joannes ex istorum occasione verborum
Abbreviated transcription (Latin):
iueniri. Cur gͦ de iohanne dictũ ẽ.
sic eum uolo manere donec ueniã qͥd
ad te. & repetitum ẽ tu me sequere:
tanqm ille ideo ñ sequeretur. qm̃ eũ
manere uoluit donec ueniat: Quis
facile aliud dictũ ẽẽ credat. qm ꝗd
fĩs crediderant qui tunc erant: eo ꝗd
scilicet ñ eẽt discipłs ille moriturus.
s donec iħc ueniret. iste maneret in
uita: S hanc opinione ioħs ipse ab¬
stulit: ñ hoc dixisse dñm aꝑta cont᷑¬
dictione declarans. Cur enim subiun¬
geret ñ dixit iħc ñ morit᷑: nͥ ne homi¬
nũ cordib qd falsũ fuerat inhereret:
uerũ eẽ qd̾ ait ioħs ñ dixisse dñm
qd̾ discipłs ille ñ morit᷑: s hoc tam̃ sig¬
nificatũ eẽ talib u̾bis qualia eũ dix¬
Iisse narrauit: & asserat apłm io
hannẽ uiuere: atq in illo sepul¬
chro eiꝰ quod ẽ apud ephesũ dormi
re potius eum. qm mortuũ iacere con¬
tendat. Assumat in argum̃tũ qd illic
t̾ra sensim scatere. & quasi ebullire

Expanded text:
eniri, cur ergo de Joanne dictum est: Si eum volo manere donec veniam, quid ad te? et repetitum est, Tu me sequere, tanquam ille ideo non sequeretur, quoniam eum manere voluit donec veniat? Quis facile aliud dictum esse credat, quam quod fratres crediderunt, qui tunc erant, quod scilicet non esset discipulus ille moriturus, sed donec Jesus veniret, iste maneret in vita? Sed hanc opinionem Joannes ipse abstulit, non hoc dixisse Dominum aperta contradictione declarans. Cur enim subjungeret: Non dixit Jesus, non moritur, nisi ne hominum cordibus quod falsum fuerat inhaereret? e quod ait Joannes, non dixisse Dominum quod discipulus ille non moritur, sed hoc tamen significatum esse talibus verbis, qualia eum dixisse narravit; et asserat apostolum Joannem vivere, atque in illo sepulcro ejus quod est apud Ephesum, dormire eum potius quam mortuum jacere contendat. Assumat in argumentum, quod illic terra sensim scatere, et quasi ebullire
Abbreviated transcription (Latin):
fundatur in xꝑo. claues ab eo reg¬
ni cęloꝵ accepit in petro: id est po¬
testatem ligandi soluendiq peccata.
hoc ẽ ꝑ significationẽ petrus in pe¬
tra: qua significatione intelligitur
quã significabat petrus. qmdui de-¬
git in malis. amando & sequendo
xꝑm lib̾atur a malis. Magis autẽ
sequit᷑ in eis qui certant ꝓ uerita¬
te usq ad mort̾e: s uniu̾sitati dicit᷑
sequere me: ꝓ qua uniu̾sitate passus
ẽ xꝑc. De quo dicit idem petrus: xꝑc¬
passus ẽ ꝓ nobis. relinquens nob ex¬
emplũ: ut sequam᷑ uestigia eius. Ecce
ꝓpt̃ quod dictũ ẽ sequere me. Est au¬
tẽ alia uita immortalis. quȩ ñ ẽ in ma¬
lis: ibi facie ad faciem uidebimꝰ. qd̾
hic ꝑspeculum & in enigmate uide¬
tur: qnͣdo multũ inconspicienda ue¬
ritate ꝓficitur. Duas itaq uitas sibi
diuinitus predicatas & cõmendatas
nouit eccłia: quarũ una ẽ in fide.
altera in specie. Una in tempore pe¬
regrinationis: altera in ȩt̃nitate mã¬

Expanded text:
fundatur in Christo, claves ab eo regni coelorum accepit in Petro, id est, potestatem, solvendi ligandique peccata. hoc est, per significationem Petrus in petra, qua significatione intelligitur quam significabat Petrus, quandiu degit in malis, amando et sequendo Christum, liberatur a malis. Magis autem sequitur in eis, qui certant pro veritate usque ad mortem. Sed universitati dicitur Sequere me; pro qua universitate passus est Christus, de quo dicit idem Petrus: Chpassus est, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Ecce propter quod ei dictum est, Sequere me. Est autem alia vita immortalis, quae non est in malis: ibi facie ad faciem videbimus, quod hic per speculum et in aenigmate videtur , quando multum in conspicienda veritate proficitur. Duas itaque vitas sibi divinitus praedicatas et commendatas novit Ecclesia, quarum est una in fide, altera in specie; una in tempore peregrinationis, altera in aeternitate man
Abbreviated transcription (Latin):
ex diabolo erant. id ẽ in suis peccatis
atq impietate morituros. in qua ei
similes erant: nec uenturos ad regene¬
rationẽ. in qua eeñt filii dĩ hoc est
ex deo nati. a quo erant homines cre
rit qui uel scd̾m regenerationẽ ia eẽt
ex do: uel scdm naturam iam non
esset ex deo.

Expanded text:
ex diabolo erant, id est, in suis peccatis ex diabolo erant, id est, in suis peccatis atque impietate morituros, in qua ei similes erant; nec venturos ad regenerationem in qua essent filii Dei, hoc est ex Deo nati, a quo eran homines crearit, qui vel secundum regenerationem jam esset ex Deo, vel secundum naturam jam non esset ex Deo
Abbreviated transcription (Latin):
sti: & hominem & peccatorem. Quod ho¬
mo ẽ: ex dõ est. Quod peccator est: ñ ẽ
ex deo. Anatura uicium secernatur.
agnoscatur natura: unde creator lau¬
detur. Agnoscatur uicium: ꝓpt̾ quod
medicuis inuocetur. Quod gͦ ait dñs
qui ẽ ex deo uerba dĩ audit. ꝓpterea uos
ñ auditis. quia ex deo non estis ñ natura¬
rum merita discreuit: aut pret̾ suam
animam & carnẽ aliquã naturam in
hominibus quȩ peccato uiciata ñ eẽt
credituri. ipsos dixit ex deo: qm̃ rege¬
nerationis ad optione renascerentur
ex deo. Ad hos ꝑtinet: qui est ex deo
uerba dei audit. Quod uͦ sequit᷑. ꝓpte¬
rea uos ñ auditis quia ex deo ñ estis:
eis dictum est qui ñ solum peccato ui¬
ciosi erant. nam hoc malum cominu¬
ne erat om̃ibus: s etiam precogniti.
quod ñ fuerant credituri eafide. qua
sola possent a peccatorum obligatione
liberari. Quappt̾ presciebat illos qͥbꝰ
talia dicebat. in eo ꝑmansuros quod

Expanded text:
sti, et hominem, et peccatorem. Quod hosti, et hominem, et peccatorem. Quod homo est, ex Deo est: quod peccator est, non est ex Deo. A natura vitium secernatur: agnoscatur natura, unde Creator laudetur; agnoscatur vitium, propter quod medicus invocetur. Quod ergo ait Dominus, Qui est ex Deo, verba Dei audit: propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis; non naturarum merita discrevit, aut praeter suam animam et carnem, aliquam naturam in hominibus quae peccato vitiata non essecredituri, ipsos dixit ex Deo, quoniam regenerationis adoptione renascerentur ex Deo. Ad hos pertinet, Qui est ex Deo, verba Dei audit. Quod vero sequitur, Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis; eis dictum est, qui non solum peccato vitiosi erant nam hoc malum commune erat omnibus, sed etiam praecogniti quod non fuerant credituri, ea fide qua sola possent a peccatorum obligatione liberari. Quapropter praesciebat illos quibus talia dicebat, in eo permansuros quod
Abbreviated transcription (Latin):
Scio quia filii abrahȩ estis. Numquid
dns mentiretur: Absit. Ergo uerum est:
gantem. Qui dixit. filii abrahȩ estis: ipse
illos negauit filios abrahȩ. Si filii abra¬
hȩ estis: facta abrahȩ facite. Nunc autẽ
queritis me occidere: hominẽ qui ueri¬
tatem uobis dico. quam audiui a deo.
hoc abraham non fecit. Uos facitis oꝑa
patris ur̃i:id est diaboli. Quomͦ gͦ & filii
abrahȩ erant: & filii abrahȩ ñ erant:
Utrumq in illis ostendit. filii erant¬
abrahe ꝓpt̾ originem carnis: & non erãt
filii abrahȩ. ꝓpt̾ uicium diabolicȩ ꝑsua
mͦ ex illo erant: Quia ipse creauit ho¬
minem: de quo nati erant. Quomͦ ex
illo erant: Quia ipse est conditor natu¬
rȩ: ipse est creator carnis & animȩ.
Quomͦ gͦ & ex illo ñ erant: Quia ui¬
ciosi a se ipsis facti erant. Ex illo non
erant: quia imitando diabolum filii di-¬
aboli facti erant. Uenit gͦ d̾ñs ds ad ho-¬
minem peccatorem. Duo nomina audi¬

Expanded text:
Scio quia filii Abrahae estis. Numquid Scio quia filii Abrahae estis. Numquid Dominus mentiretur? Absit. Ergo verum est qgantem. Qui dixit, Filii Abrahae estis, ipse illos negavit filios Abrahae: Si filii Abrahae estis, facta Abrahae facite. Nunc autem quaeritis me occidere, hominem qui veritatem vobis dico, quam audivi a Deo: hoc Abraham non fecit. Vos facitis opera patris vestri, id est diaboli. Quomodo ergo et filii Abrahae erant, et filii Abrahae non erant? Utrumque in illis ostendit: et filii Abrahfilii Abrahae, propter vitium diabolicae persuasmodo ex illo erant? Quia ipse creavit hominem de quo nati erant. Quomodo ex illo erant? Quia ipse est conditor naturae, ipse est creator carnis et animae. Quomodo ergo ex illo non erant? Quia vitiosi a seipsis facti erant. Ex illo non erant, quia imitando diabolum, filii diaboli facti erant. 16. Venit ergo Dominus Deus ad hominem peccatorem. Duo nomina audi
Abbreviated transcription (Latin):
ex deo. Natura ex deo: uicio ñ ex deo.
Obsecro uos attendite. In euglio habe¬
tis unde sanemini contra errores uene¬
nosos & nefarios hereticorum: qm̃ &
de his uerbis solent manichei dicere.
Ecce quia duȩ naturȩ sunt. una bona.
& altera mala: d̃ns dicit. Quid dicit
dñs: Propterea uos ñ auditis: quia ñ
estis ex deo. Dicit hec dñs. Quid gͦ in¬
quit tu ad ista dicis: Audi quȩ dic̃a.
Et ex deo sunt: & ñ sunt ex deo. Natura
ex deo sunt: uicio ñ sunt ex deo. Natu¬
ra enim bona quȩ ex deo est. peccauit
uoluntate: credendo quod diabolus per¬
suasit. & uiciata est. Ideo medicum que¬
rit: quia sana non est. Ecce quod dico. S
mpossibile tibi uidetur: ut ex d̾o sint. et
ex deo non sint. Audi quia ñ ẽ inpossibi¬
le. Sic sunt ex deo. & ñ sunt ex deo:
quomͦ & filii abrahȩ sunt. & ñ sunt
filii abrahȩ. Hic habetis: ñ est quod di¬
catis. Ipsum dñm audi. Ipse illis dixit.

Expanded text:
ex Deo: natura ex Deo, vitio non ex Deo. ex Deo: natura ex Deo, vitio non ex Deo. Obsecro vos, attendite; in Evangelio habetis unde sanemini contra errores venenosos et nefarios haereticorum. Quoniam et de his verbis solent Manichaei dicere, Ecce quia duae naturae sunt, una bona, et altera mala; Dominus dicit: quid dicit Dominus? Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. Dicit haec Dominus. Quid ergo, inquit, tu ad ista dicis? Audi quae dicam. Et ex Deo sunt, et ex Deo non sunt; natura ex Deo sunt, vitio non sunt ex Deo: natura enim bona quae ex Deo est, peccavit voluntate, credendo quod diabolus persuasit, et vitiata est; ideo medicum quaerit, quia sana non est. Ecce quod dico. Sed impossibile tibi videtur ut ex Deo sint, et ex Deo non sint: audi quia non est impossibile. Sic sunt ex Deo, et non sunt ex Deo, quomodo et filii Abrahae sunt, et non sunt filii Abrahae. Hic habetis; non est quod dicatis. Ipsum Dominum audi, ipse illis dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
a patre mendacii: currite ad patrem
ueritatis. Amplectimini ueritatem: ut
loquebantur. Quid. nisi mendaciũ:
Dñs autem apud patr̃e suũ uidit. qd̾
loqueretur. Quid. nisi se ipsum: Quid
nisi u̾bum patris: Quid. nisi ueritatẽ
patris ȩternam: & patri coȩt̃nam: Ille
ergo homicida erat ab initio. Et inue¬
ritate ñ stetit: quia ueritas ñ est ĩ eo.
Cum loquitur mendacium. deꝓpriis
loquitur: quia mendax ẽ. & ñ solum
mendar est. s & pater eius est. id est
ipsius mendacii quod loquitur pater
est: quia ipse genuit m̃dacium suũ.
fgo autem quia ueritatem dico: non
creditis mͥ. Quis ex uobis arguet mede
peccato: quomodo & ego arguo. & uos
& patrẽ ur̃m: Si ueritatẽ dico. quare uos
non creditis michi: nisi quia filii diabo¬
li estis: Qui ẽ ex deo: uerba dei audit.
Propterea uos ñ auditis: quia ex deoñ
estis. Iterum nolite attendere natur̃ã:
s uitium. Sic sunt isti ex deo: & ñ sũt

Expanded text:
a patre mendacii, currite ad Patrem a patre mendacii, currite ad Patrem veritatis; amplectimini veritatem, ut loquebantur: quid, nisi mendacium? Dominus autem apud Patrem suum vidit quod loqueretur: quid, nisi seipsum? quid, nisi Verbum Patris? quid, nisi veritatem Patris aeternam, et Patri coaeternam? Ille ergo homicida erat ab initio, et in veritate non stetit, quia veritas non est in eo: cum loquitur mendacium, de propriis loquitur; quia mendax est. Et non solum mendax est, sed et pater ejus est: id est, ipsius mendacii quod loquitur, pater est, quia ipse genuit mendacium suum. Ego autem quia veritatem dico, non creditis mihi. Quis ex vobis arguit me de peccato; quomodo ego arguo et vos et patrem vestrum? Si veritatem dico quare vos non creditis mihi; nisi quia filii diaboli estis? 15. Qui est ex Deo, verba Dei audit: propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. Iterum nolite attendere naturam, sed vitium. Sic sunt isti ex Deo, et non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatem: sic diabolus lapsus. genuit
quasi filium m̃dacium. His auditis:
replica nc̃. & recole uerba dñi. Mens catho¬
lica quid audieris aduerte: quid dicat
adtende. Ile quid: Diabolus homicida
erat ab initio. Agnoscimus: occidit ad̾a.
Et in ueritate ñ stetit. Agnoscimꝰ quia
de ueritate lapsus est: quia ueritas ñ
est in eo. Uerum est. Recedendo a ue¬
Sritate: ñ habet ueritatem. Cum loqͥt᷑
Smendacium: de ꝓpriis loquit᷑. Non ali¬
Sunde accepit: unde loquatur. Cum
Sloquit᷑ mendacium. de ꝓpriis loquit᷑¬
S quia mendax est & pater enus. Et men¬
dax est: & pater mendacii. Nam tu for¬
te mendax es. quia mendaciũ loqueris:
s ñ es pater eius. Si enim quod dicis a
diabolo accepisti & diabolo credidisti.
mendax es: pater mendatii ñ es. Iule uͦ
quia non aliunde accepit mendacium.
quo mendacio tamquã ueneno serpen̾
hominem occideret. pater ẽ mendatii:
sicut ds pater est ueritatis. Recedite

Expanded text:
veritatem; sic diabolus lapsus genuit veritatem; sic diabolus lapsus genuit quasi filium mendacium. His auditis, replica nunc et recole verba Domini: mens catholica, quid audieris adverte, quid dicat attende. Ille: quis? Diabolus - homicida erat ab initio. Agnoscimus, occidit Adam. Et in veritate non stetit. Agnoscimus, quia de veritate lapsus est. Quia veritas non est in eo. Verum est; recedendo a veritate non habet veritatem. Cum loquitur mendacium, de propriis loquitur. Non aliunde accipit unde loquatur. Cum loquitur mendacium, de propriis loquitur; quia mendax est, et pater ejus. Et mendax est, et pater mendacii. Nam tu forte mendax es, quia mendacium loqueris: sed non es pater ejus. Si enim quod dicis a diabolo accepisti, et diabolo credidisti; mendax es, pater mendacii non es: ille vero quia non aliunde accepit mendacium, quo mendacio tanquam veneno serpens hominem occideret, pater est mendacii; sicut Deus Pater est veritatis. Recedite
Abbreviated transcription (Latin):
nit adhuc qua deciperet imperitos. So¬
lent enim dicere. Puta diabolus anglłs
fuit: & lapsus est. Ab illo cępit pecca¬
tum: sicut dicitis. Pater eius quis erat:
Nos contra. Quis enim nr̃m aliquando
dixit diabolum habere patrem: Et illi
contra. Dñs dicit: eugłium loquitur. de
diabolo dicens ait. Ille homicida erat¬
S ab initio. Et inueritate ñ stetit: quia
Sueritas ñ ẽ in eo. Cum loquitur menda¬
S tium. de ꝓpriis loquitur: quia mendax
Sest. & pater eius. Audi intellige: ñ te lon¬
ge mitto: in ipsis uerbis intellige. Diabo¬
lum dns dixit patrem mendacii. Quid
ẽ hoc: Audi quid sit. Replica mͦ ipsa
uerba &e intellige. Non enim om̃is qui
mentitur: pater mendatii sui est. Si enĩ
ab alio mendatium accepisti & dixisti:
tuquidem mentitus es ꝓferendo menda
ab altero accepisti mendacium. Diabolꝰ
autem: a se ipso mendax fuit. Menda¬
cium suum ipse genuit: a nemine au¬
diuit. Quomͦ d̾s pater genuit filium

Expanded text:
nit adhuc qua deciperet imperitos. Sonit adhuc qua deciperet imperitos. Solent enim dicere: Puta diabolus angelus fuit, et lapsus est; ab illo coepit peccatum, sicut dicitis: Pater ejus quis erat? Nos contra: Quis enim nostrum aliquando dixit diabolum habere patrem? Et illi contra: Dominus dicit, Evangelium loquitur, de diabolo dicens, ait, Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit; quia veritas non est in eo: cum loquitur mendacium, de propriis loquitur; quia mendax est, et pater ejus. 13. Audi, intellige; non te longe mitto, in ipsis verbis intellige. Diabolum Dominus dixit patrem mendacii. Quid est hoc? Audi quid sit, replica modo ipsa verba, et intellige. Non omnis enim qui mentitur, pater mendacii sui est. Si enim ab alio mendacium accepisti, et dixisti; tu quidem mentitus es proferendo mendacab altero accepisti mendacium. Diabolus autem a seipso mendax fuit; mendacium suum ipse genuit, a nemine audivit. Quomodo Deus Pater genuit Filium
Abbreviated transcription (Latin):
mo: nisi prius fieret homo. Homicida
ergo ille ab mitio. Et unde homicida:
ft in ueritate ñ stetit. Ergo in ueritate
fuit. sed ñ stando cecidit. Et quare in
ueritate ñ stetit: Quia ueritas ñ est in eo.
ipse sit ueritas. Si gͦ iste in ueritate ste¬
tisset: in xꝑo stetisset. S in ueritate non¬
Sstetit: quia ueritas ñ est in eo. Cum loqͥt᷑
Smendacium. ex ꝓpriis loquitur: quia¬
S mendax est &e pater euis. Quid ẽ hoc:
Audistis uerba eugłii: intenti accepistis.
fcce repeco: ut agnoscatis quid exigatis.
De diabolo dns ea dicebat: quȩ de diabo¬
Slo dici a dño debuerunt. Iue homicida
Serat ab imtio. uerum ẽ. Nam pͥmũ ho¬
Sminem occidit. Et in ueritate ñ stetit:
quia de ueritate lapsus est. Cum loqui¬
tur mendatium. utiq ipse diabolus. de
propriis loquitur: quia mendax ẽ. & pa¬
ter eius. In his uerbis. quidam patrem
sierunt quis eẽt diaboli pater. Hic ue¬
ro detestabilis error manichȩorum inue¬

Expanded text:
mo, nisi prius fieret homo. Homicida mo, nisi prius fieret homo. Homicida ergo ille ab initio. Et unde homicida? Et in veritate non stetit. Ergo in veritate fuit, sed non stando cecidit. Et quare in veritate non stetit? Quia veritas non est in eo. ipse sit veritas. Si ergo iste in veritate stetisset, in Christstetit, quia veritas non est in eo. Cum loquitur mendacium, ex propriis loquitur, quia mendax est, et pater ejus. Quid est hoc? Audistis verba Evangelii, intenti accepistis. Ecce repeto, ut agnoscatis quid exigatis. De diabolo Dominus ei dicebat, quae de diabolo dici a Domino meruerunt. Ille homicida erat ab initio, verum est; nam primum hominem occidit: et in veritate non stetit; quia de veritate lapsus est. Cum loquitur mendacium, utique ipse diabolus, de propriis loquitur; quia mendax est, et pater ejus. In his verbis quidam patrem sierunt quis esset diaboli pater. Hic vero detestabilis error Manichaeorum inve
Abbreviated transcription (Latin):
serpente indutus. locutus ẽ mulieri. Et
de muliere: uenenauit & uirũ. Mor¬
tui sunt: diabolum audiendo. Qũe ñ
audissent:. si dnm audire uoluissent.
Positus enim homo int̾ eum qui crea¬
uit. & eum qui lapsus est: obtempera¬
re debuit creatori. ñ deceptori. Ergo ille
homicida erat ab initio. Uidete genus
homicidii frẽs. Homicida dr diabolus:
ñ gladio armatus. ñ ferro accinctus.
Ad hominem uenit. u̾bum malũ semi¬
nauit. & occidit. Noli gͦ putare te ñ ẽẽ
homicidã: quando fr̃i tuo mala ꝑfuades.
Si fr̃i tuo mala ꝑsuades: occidis. Et ut
scias quia occidis: audi psalmũ. filii ho
& lingua eorum machera acuta. Uos gͦ¬
desideria patris ur̃i facere uultis: ideo
seuitis in carnem: quia ñ potestis in m̃¬
tem. Ille homicida erat ab initio: utiq
in pͥmo homine. Ex illo ille homicida:
ex quo potuit fieri homicidium. Ex illo
potuit fieri homicidium: ex quo factꝰ
est homo. Non enim posset occidi ho¬

Expanded text:
serpente indutus locutus est mulieri, et serpente indutus locutus est mulieri, et de muliere venenavit et virum. Mortui sunt diabolum audiendo , quem non audissent, si Dominum audire voluissent: positus enim homo inter eum qui creavit, et eum qui lapsus est, obtemperare debuit Creatori, non deceptori. Ergo ille homicida erat ab initio. Videte genus homicidii, fratres. Homicida dicitur diabolus, non gladio armatus, non ferro accinctus; ad hominem venit, verbum malum seminavit, et occidit. Noli ergo putare te non esse homicidam, quando fratri tuo mala persuades: si fratri tuo mala persuades, occidis. Et ut scias, quia occidis, audi psalmistam dicenteet sagite et lingua eorum machera acuta et desideria patris vestri facere vultis: ideo saevitis in carnem, quia non potestis in mtem. Ille homicida erat ab initio: utique in primo homine. Ex illo ille homicida, ex quo potuit fieri homicidium: ex illo potuit fieri homicidium, ex quo factus est homo. Non enim posset occidi ho
Abbreviated transcription (Latin):
Amorrei gens erat quędam: unde origi¬
nem iudei non ducebant. Cethei & ip¬
si gentem suã habebant: om̃ino alienã
a gente iudȩorum. S quia erant im¬
pii amorrei ⁊ cethȩi: iudei autem imi¬
tati sunt impietates illorum. inuene¬
runt sibi parentes ñ de quibꝰ nasceren¬
tur: s quorũ mores sectando pariter¬
dampnarentur. Queritis autem fortasse:
unde ipse diabolus. Inde utiq: unde cȩ
teri angeli. S cȩteri angeli in sua obedi¬
entia ꝑstiterunt. Ille in obediendo. &
suꝑbiendo lapsus est angls: & factus ẽ
diabolus. S modo audite quid dicat
dns. Uos inquit a patre diabolo estis:
unde filii eius: quia talia desideratis:
non quia de illo nati estis. Quȩ sunt
illius desideria: Iue homicida erat ab
inicio. Ecce quod est. desideria patris uri
facere uultis. Queritis me occidere: ho¬
minem qui ueritatem uobis dico. Et
ille inuidit homini: & occidit hominẽ.
Diabolus enim cũ inuideret homini:

Expanded text:
Amorrhaei gens erat quaedam, unde origiAmorrhaei gens erat quaedam, unde originem Judaei non ducebant: Cethaei et ipsi gentem suam habebant, omnino alienam a genere Judaeorum. Sed quia erant impii Amorrhaei et Cethaei, Judaei autem imitati sunt impietates illorum; invenerunt sibi parentes, non de quibus nascerentur, sed quorum mores sectando pariterdamnarentur. Quaeritis autem fortasse, unde ipse diabolus? Inde utique unde et caeteri Angeli. Sed caeteri Angeli in sua obedientia perstiterunt: ille inobediendo et superbiendo lapsus est angelus, et factus est diabolus. 11. Sed modo audite quid dicat Dominus, Vos, inquit, a patre diabolo estis, unde filii ejus; quia talia desideratis, non quia de illo nati estis. Quae sunt illius desideria? Ille homicida erat ab initio. Ecce quod est, desideria patris vestri facere vultis: Quaeritis me occidere, hominem qui veritatem vobis dico. Et ille invidit homini, et occidit hominem. Diabolus enim cum invideret homini,
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrarum. Sic errant: sic ȩxcȩcantur :
sic seipsos faciunt gent̾e tenebrarum:
credendo quod falsum est. contra eum
a quo creati sunt. Bona ẽ enim om̃is na¬
tura: s uiciata ẽ hominis natura ꝑ uo¬
luntatem malam. Quod fecit d̾s non
potest ẽẽ malum: si ipse homo ñ sit sibi
malus. S plane creator: creator ẽ. Crea¬
tura: creatura est. Equari creatura ñ
potest creatori. Discernite eum qui fecit:
ab eo quod fecit. E quari ñ potest fabro
scamnũ: equari ñ potest columna structo¬
ri. ft tamen faber si scaninũ fecit: lig
om̃ia quȩ fecit. ñ habuit unde faceret.¬
& tamen fecit. facta sunt enim quia
uoluit: facta sunt quia dixit. S facta:
factori comparari ñ possunt. Quęris qd̾
compares: filium unicum agnosce.
unde gͦ iudei filii diaboli: Imitando.
non nascendo. Audite scripturȩ sc̃ȩ con¬
suetudinem. ꝓpħa dicit ad ipsos iudeos.
Pater titus amorreus: & mat̾ tua cethea.

Expanded text:
tenebrarum. Sic errant, sic excaecantur, tenebrarum. Sic errant, sic excaecantur, sic seipsos faciunt gentem tenebrarum, credendo quod falsum est contra eum a quo creati sunt. Bona est enim omnis natura; sed vitiata est hominis natura per voluntatem malam. Quod fecit Deus non potest esse malum, si ipse homo non sit sibi malus: sed plane Creator, Creator est; creatura, creatura est; aequari creatura non potest Creatori. Discernite eum qui fecit, ab eo quod fecit. Aequari non potest fabro scamnum, aequari non potest columna structori; et tamen faber si scamnum fecit, lignomnia quae fecit non habuit unde faceret, et tamen fecit. Facta sunt enim quia voluit, facta sunt quia dixit: sed facta factori comparari non possunt. Quaeris quod compares, Filium unicum agnosce. Unde ergo Judaei filii diaboli? Imitando, non nascendo. Audite Scripturae sanctae consuetudinem. Propheta dicit ad ipsos Judaeos: Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea .
Abbreviated transcription (Latin):
qua iremus: numquã ad illum manen¬
tem ꝑueniremꝰ. Quare inquit loquelã
meam ñ cognoscitis: Quia ñ potestis au¬
dire sermonem meum. Ido ñ poterant
cognoscere: quia ñ poterant audire. S
unde audire ñ poterant: nͥ quia corri¬
gi credendo nolebant: Et hoc unde:
uos ex patre diabolo estis. Quãdiu pa¬
trem commemoratis: Qũã diu patres
mutatis: Modo abraham: modo deum.
Audite a filio dei: cuius filii sitis. A pa¬
tre diabolo estis. Hic iam cauenda ẽ he¬
resis manicheorum. quȩ dicit ẽẽ quan¬
tenebrarum cum pͥncipibus suis: quȩ
ausa ẽ pugnare contra dm. Illum uͦ d̃m
ne debellaret gens aduersa regnũ eius.
misisse contra eam tamquã uiscera sua
pͥncipes de luce fua: eamq gentẽ fuisse
debellatam. unde diabolus originem
ducit. Hinc dicunt ducere originem
carnem nrãm: & scdm hoc putant di¬
ctum a dno. uos a patre diabolo estis:
quod eeñt illi uelut natura mali du¬
centes originem de gente contraria

Expanded text:
qua iremus, nunquam ad illum manenqua iremus, nunquam ad illum manentem perveniremus. 9. Quare, inquit, loquelam meam non cognoscitis? Quia non potestis audire sermonem meum. Ideo non poterant cognoscere, quia non poterant audire. Sed unde audire non poterant, nisi quia corrigi credendo nolebant? Et hoc unde? Vos a patre diabolo estis. Quamdiu patrem commemoratis? Quamdiu patres mutatis, modo Abraham, modo Deum? Audite a Filio Dei, cujus sitis filii: A patre diabolo estis. 10. Hic jam cavenda est haeresis Manichaeorum, quae dicit esse quamtenebrarum cum principibus suis, quae ausa est pugnare contra Deum: illum vero Deum, ne debellaret gens adversa regnum ejus, misisse contra eam tanquam viscera sua principes de luce sua; eamque gentem fuisse debellatam, unde diabolus originem ducit. Hinc dicunt ducere originem carnem nostram; et secundum hoc putant dictum a Domino, Vos a patre diabolo estis, quod essent illi velut natura mali, ducentes originem de gente contraria
Abbreviated transcription (Latin):
Senim a me ipso ueni: s ille me misit.
Dicitis dm patrem: agnoscite me uel
frẽm. Uerumptamen erexit intelligen¬
tibus cor: & illud tetigit qd solet dice¬
re. Non ame ipso ueni: ille misit. A deo
ꝓcessi: & ueni. Mementote quid solea
tio. Quod uͦ de deo ꝓcessit u̾bum: ȩter¬
na ꝓcessio est. Non habet tempꝰ. per
qũe factum est tempus. Nemo dicat
in corde suo. Antequ̾a eẽt u̾bum: quo¬
modo erat ds: Numquã dicas: anteqͣm
eẽt u̾bum dei. Numqmͣ ds̃ sine uerbo
fitit: quia u̾bum est manens. ñ transi¬
ens. Ds non solius ꝑ quẽ factũ ẽ cȩlum
& t̾ra: ñ quod p̃terit. cum his qͦ facta
sunt suꝑ t̾ram. Ergo ab illo ꝓcessit. ut
õs. ut equalis. ut filius unicus. ut u̾bũ
patris: & uenit ad nos. Quia u̾bũ caro
factum est: ut habitaret in nobis. Ad¬
uentus eius: humanitas eius. Mansio¬
eius: diuinitas eius quo imus. Huma-¬
nitas eius: qua imus. Nisi nobis fieret

Expanded text:
enim a meipso veni, sed ille me misit. enim a meipso veni, sed ille me misit. Dicitis Deum patrem, agnoscite me vel fratrem. Verumtamen erexit intelligentibus cor, et illud tetigit quod solet dicere, Non a meipso veni, ille me misit, a Deo processi et veni. Mementote quid soleamtio. Quod vero de Deo processit Verbum, aeterna processio est: non habet tempus, per quem factum est tempus. Nemo dicat in corde suo: Antequam esset Verbum, quomodo erat Deus? Nunquam dicas: Antequam esset Verbum Dei. Nunquam Deus sine Verbo fuit; quia Verbum est manens, non transiens; Deus, non sonus; per quem factum est coelum et terra, non quod praeteriit cum iis quae facta sunt super terram. Ergo ab illo processit ut Deus, ut aequalis, ut Filius unicus, ut Verbum Patris: et venit ad nos, quia Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis . Adventus ejusejus: divinitas ejus quo imus, humanitas ejus qua imus. Nisi nobis fieret
Abbreviated transcription (Latin):
carnis generatione eũ loqui. s de ui¬
tȩ instirutione. Et quia consuetudo
scripturaꝵ est quas legebant. forni¬
cationem spiritalit̾ appellare cũ diis
multis & falsis anima tamqu̾a ꝓstitu¬
ta subicitur: ad hoc responderunt.
Dixerunt itaq ei. Nos ex fornicatio¬
ne ñ sumꝰ nati: unũ patrem habemꝰ
dm. Iam uiluit abraham. Repulsi¬
sunt enim quomͦ repelli debuerunt
cuius facta non imitabantur. & de illiꝰ
genere glabantur. Et mutauerunt
ipsos. Quocienscumq nominauerimꝰ
abraham: dicturus est nobis. Quare ñ
imitamini eum: de cuius genere głami¬
ni: Nos sc̃m. iustum. innocentem. tan¬
tum uirum imitari ñ possumꝰ: dm
dicamꝰ patrem nr̃m. Uideamꝰ quid nob̾
dicturus est. Prorsus falsitas inuenit
qd̾ responderet. Audiamꝰ quid dicant:
audiamus quid audiant. Unum inqͥ-¬
Sunt patrem habemus dm. Lixit gͦ eis
Siħc. Si d̾s pat̾ ur eẽt: diligeretis utiq
Sme. Ego enim ex dõ ꝓcessi & ueni. Neq

Expanded text:
carnis generatione Dominum loqui, sed de vicarnis generatione Dominum loqui, sed de vitae institutione. Et quia consuetudo Scripturarum est, quas legebant, fornicationem spiritualiter appellare, cum diis multis et falsis anima tanquam prostituta subjicitur, ad hoc responderunt: Dixerunt itaque ei, Nos ex fornicatione non sumus nati, unum patrem habemus Deum. Jam sunt enim, quomodo repelli debuerunt cujus factum non imitabantur, et de illius genere gloriabantur. Et mutaverunt ipsos, quotiescunque nominaverimus Abraham, dicturus est nobis: Quare non imitamini eum de cujus genere gloriamini? Nos sanctum, justum, innocentem, tantum virum imitari non possumus: Deum dicamus patrem nostrum, videamus quid nobis dicturus est. 8. Prorsus falsitas invenit  quid responderet? Audiamus quid dicant, audiamus quid audiant: Unum, inquiunt, patrem habemus Deum. Dixit ergo eis Jesus: Si Deus pater vester esset, diligeretis utique me: ego enim ex Deo processi et veni. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
stirpe blandiri. Potens ẽ deus & uos
dampnare: & abraham filiis ñ frauda¬
re. Habet enim: unde excitet filios¬
abrahȩ. fient filii: qui fidem fuerint
imitati. Potens est ds̃: de lapidibus
istis suscitare filios abrahȩ. Nos sumꝰ
in parentibus nr̃is. Lapides eramus:
quando ꝓ deo lapides colebamus. De
talib lapidib: familiam d̾s fecit abra¬
hȩ. Quid se gͦ extollit inanis & uana
iactatio: Filii abrahȩ: głari iam desi-¬
nant. Audierunt: quod audire debue¬
runt. Si filii abrahe estis: factis ꝓbate.
ñ uerbis. Queritis me occidere hominẽ
interim: ñ dico filium d̃i. ñ dico d̾m. ñ
dico u̾bum: quia ñ moritur uerbum.
hoc dico: quod uidetis. Quia & quod
uidetis. potestis occidere: & quẽ ñ ui¬
detis offendere. Hoc gͦ abraham non
fecit. uos facitis oꝑa patris ur̃i. Et ad¬
huc ñ dicit: quis est iste pat̾ eorum.
Modo illi quid responderunt: Cepe¬
runt enim ut cumq cognoscere: ñ de

Expanded text:
stirpe blandiri: potens est Deus et vos stirpe blandiri: potens est Deus et vos damnare, et Abraham filiis non fraudare. Habet enim unde excitet filiosAbrahae; fient filii qui fidem fuerint imitati: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Nos sumus: in parentibus nostris lapides eramus, quando pro Deo lapides colebamus; de talibus lapidibus familiam Deus fecit Abrahae. 6. Quid se ergo extollit inanis et vana jactatio? Filii Abrahae gloriari jam desinant: audierunt quod audire debuerunt, Si filii Abrahae estis, factis probate, non verbis. Quaeritis me occidere hominem: interim non dico Filium Dei, non dico Deum, non dico Verbum, quia non moritur Verbum; hoc dico quod videtis, quia et quod videtis potestis occidere, et quem non videtis offendere. Hoc ergo Abraham non fecit. Vos facitis opera patris vestri. Et adhuc non dicit quis est iste pater eorum. 7. Modo illi quid responderunt. Coeperunt enim utcumque cognoscere, non de