comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terra confiteri Iam dat terra fructum suum:
Daret fructum suum: nisi ante compluerent᷑:
daret terra fructum suum : nisi ante deimise¬
ricordia ueniret dẽ suꝑ: Legant michi inqͥs:
quomͦ compluta terra dedit fructum suum:
Audi compluentem dñm: Agite pęnitentiam:
appropinquabit enim regnum cȩlorum: Elu-¬
it et ipsa pluuia: Tonitruus est : terret: Tune
tonantem: et excipe pluentem: Ecce post il¬
lam uocem tonantis et pluentis dei: post il¬
lam uocem aliquid de ipso eugło audiamus:
Ecce illa meretrix malam famam habens in
ciuitate: irruipit in alienam domum. quo ñ
erat inuitata ab hospite : sed abinuitato uoca¬
ta: Uocata: non lingua sed gr̃a: Nouerat egra¬
se habere ibi locum: ubi medicum suum discũ¬
bere sciebat: Ingressa est quȩ erat peccatrix:
non audet accedere nisi ad pedes: flet adpedeᷤ.
irrigat lacrimis : tergit crinib: unguit un¬
guento: Quid miraris: Terra dedit fructum

Expanded text:
terra confiteri, jam dat terra fructum suum. terra confiteri, jam dat terra fructum suum. Daret fructum suum, nisi ante complueretur? daret terra fructum suum, nisi ante misericordia Dei veniret desuper? Legant mihi, inquis, quod compluta dederit terra fructum suum. Audi compluentem Dominum: Agite poenitentiam; appropinquavit enim regnum coelorum . Pluit, et ipsa pluvia tonitrus est; terret: time tonantem, et excipe pluentem. Ecce post illam vocem tonantis et pluentis Dei; post illam vocem aliquid de ipso Evangelio videamus. Ecce illa meretrix, malam famam habens in civitate, irrupit in alienam domum quo non erat invitata ab hospite, sed ab invitato vocata; non lingua, sed gratia. Noverat aegra habere ibi se locum, ubi medicum suum discumbere sciebat. Ingressa est quae erat peccatrix; non audet accedere nisi ad pedes: flet ad pedes, irrigat lacrymis, tergit crinibus, unguit unguento . Quid miraris? Terra didit fructum
Abbreviated transcription (Latin):
in terra dirigit: Dirigit autem gentes ambu¬
lantes infide. exultantes in illo. facientis oꝑabo¬
na: et si qua forte quoniam ꝑ mare nauigant.
intrat aqua ꝑminuitissimas cauernas. ꝑrimulaᷤᷤ
ad sentinam : ex hauriendo eam ꝑ oꝑa bona. ne
plus intrando cotidiẽ cumulum faciat et nauẽ
de primat. exhauriant cotidie: ierinando. oran¬
do. elemosinas faciendo. dicendo puro corde di-¬
mitte nobis debita nr̃a. sicut et nos dimittimuᷤ
debitorib nr̃is: Bicendo ista. ambula securus:
et exulta inuia. canta inuia: noli timere iudicẽ:
Antequam esses fidelis timebas: s iam inuenisti
saluatorem: Impium te quesiuit ut redimer&e:
eosdem uersus in exhortatione: S onfiteant᷑
tͥ populi deus confiteantur tibi populi om̃s: ter¬
ra dedit fructum suum: Quem fructum: Con¬
siteantur tibi populi omnes: Terra erat: spinis
plena erat: Accessit eradicantis manus: acces¬
sit uocatio maiestatis eius & miscdiȩ: cepit

Expanded text:
in terra dirigit. Directae autem gentes, ambuin terra dirigit. Directae autem gentes, ambulantes in fide, exsultantes in illo, facientes opera bona; et si qua forte, quoniam per mare navigant, intrat aqua per minutissimas cavernas, per rimulas ad sentinam, exhauriendo eam per opera bona, ne plus intrando cumulum faciat, et navem deprimat; exhauriendo quotidie, jejunando, orando, eleemosynas faciendo, dicendo puro corde, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris : dicendo ista, ambula securus, et exsulta in via, canta in via. Noli timere judicem; antequam esses fidelis, invenisti salvatorem. Impium te quaesivit ut redimeret; eosdem versus in exhortatione. Confiteantur tibi populi, Deus; confiteantur tibi populi omnes: terra dedit fructum suum. Quem fructum? Confiteantur tibi populi omnes. Terra erat; spinis plena erat: accessit eradicantis manus, accessit vocatio majestatis ejus et misericordiae; coepit
Abbreviated transcription (Latin):
tentur inquit et exultent gentes: Quare le¬
tentur & exultent: Quia uidicas populos in eqͥta¬
te: Nemo contra nos p̾mium dat: nemo te cot¬
rumpit. nemo fallit: Ergo securus sis: S quid:
De causa tua: Nemo corrumpit dm̃ manifestũ
est: ne forte ideo magis timendus ẽ. quia cor¬
rumpi nullo modo potest: Quomͦ ergo securuᷤ
es: Scd̃m illud quod iam dictum ẽ: Deus in no¬
mine tuo saluum me fac: et inuirtute tuanidica
me: Sic et hic letentur et exultent gentes: qm̾̃
iudicas populos in ȩquitate: et ne timeant iniqui:
subiecit: Et gentũ interra diriges: ẜrauȩ erant
gentes. et tortuose erant gentes : ꝑuerse erant
gentes: Merito prauitatis et distortionis et per¬
uersitatis suȩ iudioem uenientem timebant: Ue¬
nit manus ipsuis : extenta ẽ miscditer inpopu¬
los: diriguntur ut ambulent rectam uiam: Qd
timeant rectorem iuidicem. qui pͥmo agnouert
correctorem: Manib eius dent se: ipse gentes

Expanded text:
tentur, inquit, et exsultent gentes. Quare, laetentur, inquit, et exsultent gentes. Quare, laetentur et exsultent? Quoniam judicas populos in aequitate. Nemo contra nos praemium dat, nemo te corrumpit, nemo te fallit. Ergo securus sis. Sed quid de causa tua? Nemo corrumpit Deum; manifestum est: ne forte ideo magis timendus sit, quia corrumpi nullo modo potest. Quomodo ergo securus es? Secundum illud quod jam dictum est: Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua judica me. Sic et hic: Laetentur et exsultent gentes, quoniam judicas populos in aequitate. Et ne timeant iniqui, subjecit: Et gentes in terra dirigis. Pravae erant gentes, et tortuosae erant gentes, perversae erant gentes; merito pravitatis et distorsionis et perversitatis suae judicem venientem timebant: venit manus ipsius, extenta est misericorditer in populos; diriguntur ut ambulent rectam viam: quid timeant venturum judicem, qui primo agnoverunt correctorem? Manibus ejus dent se; ipse gentes
Abbreviated transcription (Latin):
tueris et causa tua. ubi udex non querit teste᷑:
Aduocatum misit tibi : propt̃ illum et ꝑ illum
confitere: Age causam tuam: et defensorẽ peni¬
tentis. et petitor ueniȩ confitentis. et udex in no-¬
centis: llere tunere poteris causam tuam: ubi
ad uocatus tuus erit uidex tuus: Legentur gͦ &
exultent gentes: qm̃ uidicas populos inȩquitate:
sed timere poterunt ne male uidicentur: Dent
se corrigendos: dent se dirigendos ei qui uidet
uidicandos: Hic corrigantur: ut non tuneant
cum iudicabuntur: Uide quid dicat in alio psal¬
mo: Beus innomine tuo saluumme fac: et inuir¬
tute tua udicame: Quidait: Sinon me prius
saluas in nomine tuo: debeo timere cum uidi¬
cabis me inuirtute tua: Si autem me pͥus sal¬
uas in nomine tuoł quid timeo iudicantem in
uirtute. cuiꝰ salus precessit in nomine: Sic en¬
am hoc loco: confiteantur tibi populi om̃s : &
ne putetis aliquid timendum in confessione: le¬

Expanded text:
tu eris et causa tua, ubi judex non quaerit testem? tu eris et causa tua, ubi judex non quaerit testem? Advocatum misit tibi: propter illum, et per illum confitere; age causam tuam, et defensor est poenitentis, et petitor veniae confitentis, et judex innocentis. Vere timere poteris causam tuam, ubi advocatus tuus erit judex tuus? Laetentur ergo, et exsultent gentes; quoniam judicas populos in aequitate. Sed timere poterunt ne male judicentur: dent se corrigendos, dent se dirigendos ei qui videt judicandos. Hic corrigantur, et non timeant cum judicabuntur. Vide quid dicat in alio psalmo: Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua judica me . Quid ait? Si non me prius salvas in nomine tuo, debeo timere cum me judicabis in virtute tua: si autem me prius salvas in nomine tuo, quid timebo judicantem in virtute, cujus salus praecessit in nomine? Sic etiam hoc loco, Confiteantur tibi populi omnes. Et ne putetis aliquid timendam in confessione, Lae
Abbreviated transcription (Latin):
liberet humilem: Ad hoc dampnat non confi-¬
tentem: ut puniat suꝑbum: Ergo tristis esto
antequam confitearis: confessus exulta : iam sa¬
naberis: Non confitentis conscientia. saniem col¬
legerat: Apostema tumuerat: cruciabat te: re¬
quiescere non sinebat: Adhibet medicus fomẽ¬
ta uerborum: et aliquando secat: Adhibet medi¬
cinale ferrum: incorrectione tribulationis: Tu
agnosce medici manum. confitere ÷ exeat incon-¬
fessione. et de fluat omnis sanies: Iam exulta iã
letare: quod reliquum ẽ sanabitur facile: Confi¬
teantur tibi populi ds: confiteantur tibi populi
omnes: & quia confitentur. letentur et exul¬
tent gentes: qm̃ udicas populos in equitate: Ne¬
mo se fallat: Gaudeat iudicandus: qui timebat
iudicaturum: Preuidit enim: et preuenit faci¬
em eius in confessione: Ille autem cumuenerit:
populos inequitate iudicabit: Quid ibi ualebit
calliditas accusatoris : ubi est testis conscientia. ubi

Expanded text:
liberet humilem; ad hoc damnat non confiliberet humilem; ad hoc damnat non confitentem, ut puniat superbum. Ergo tristis esto antequam confitearis; confessus exsulta, jam sanaberis. Conscientia tua saniem collegerat, apostema tumuerat, cruciabat te, requiescere non sinebat: adhibet medicus fomenta verborum, et aliquando secat; adhibet medicinale ferrum in correptione tribulationis: tu agnosce medici manum; confitere, exeat in confessione et defluat omnis sanies: jam exsulta, jam laetare; quod reliquum est facile sanabitur. Confiteantur tibi populi, Deus; confiteantur tibi populi omnes. Et quia confitentur, laetentur et exsultent gentes; quoniam judicas populos in aequitate. Nemo te fallit: gaudeat judicandus, qui timuit judicaturum. Praeridit enim, et praevenit faciem ejus in confessione : ille autem cum venerit, populos in aequitate judicabit. Quid ibi valebit calliditas accusatoris, ubi est testis conscientia, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
metis deo: ne confessum dampnet: Sinon con¬
fessus lates. confessus dampnaberis : times confi¬
teri. qui non confitendo non potes esse occultus:
Dampnabis tacitus: qui posses liberari confessie:
omnes: & quia ista confessio non ad suppliciũ
ducit: sequitur et dicit: Letentur et exultent
gentes: Si plangunt ante hominem confessi
latrones: letentur ante dm̃ confessi fideles: Si
homo uidicet. exigit alatrone confessionem tor¬
tor et timor: unino aliquando confessionem pre-¬
mit timor⁊ exigit dolor: Et ille qui plangit in
tormentis. timet autem occidi confessus: por¬
tat tormentum quantum potest: E si uictus
dolore fuerit: profert ad mortem uocẽ suam:
Nusquam ergo letus: numquam exultans: An-¬
te qua confiteatur. exarat ungula: cum confeᷤ.¬
sus fuerit dampnat carnifex: ducitur miser
ubiq. Sed letentur & exultent gentes: Ulnde:
ꝑipsam confessionem: Quare: Quia bonus est.
cui confitentur: Ad hoc exigit confessionem: ut

Expanded text:
mes Deo, ne confessum damnet? Si non conmes Deo, ne confessum damnet? Si non confessus lates, confessus damnaberis. Times confiteri, qui non confitendo esse Damnaberis tacitus, qui posses liberari confessus.  Et quia ista confessio non ad supplicium ducit, sequitur, et dicit: Laetentur et exsultent gentes. Si plangunt ante hominem confessi latrones, laetentur ante Deum confessi fideles. Si homo judicet, exigit a latrone confessionem tortor et timor; imo aliquando confessionem premit timor, exigit dolor: et ille qui plangit in tormentis, timet autem occidi confessus, portat tormenta quantum potest; et si victus dolore fuerit, profert ad mortem vocem suam. Nusquam ergo laetus, nusquam exsultans: antequam confiteatur, exarat ungula; cum confessus fuerit, damnatum carnifex ducit: miser ubique. Sed laetentur et exsultent gentes. Unde? Per ipsam confessionem. Quare? Quia bonus est cui confitentur: ad hoc exigit confessionem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
to securius cantas inxp̃o: Nonhabet uia ista
latronem: si tu non deserendo uiam incidas in
latronem: Canta inquam securus canticum
nouum. inuta quã cognouisti in terra: hoc est
inomnib gentib: Uide quia ipsum canticum
nouum non tecum cantat: qui in parte esse uo¬
luit: Cantate inquit domino canticũ nouum:
et sequitur. cantate dño omnis terta: Confitean¬
tur ł populi deus: Inuenerunt uram tuam: con¬
fiteantur: Ipsum canticum confessio ẽ: confessio
peccatorum tuorum et uirtutis dei: Tuam iniqui¬
tatem confitere: gram dei confitere: Te accusa:
illum glorifica: Te reptehende. illum lauda: ut
et ipse ueniens inueniat te punitorem tuum: ut
exhibeat se tibi saluatorem tuum: Quid enim ti¬
metis confiteri: qui inuenistis banc uiam in om¬
nibus gentib: Quid timetis confiteri: et in ꝯ¬
fessione ur̃a cantare canticum nouum cũ omĩ
terra: In omni terra. in pace catholica confiteri ti¬

Expanded text:
to securius cantas in Christo? Non habet via ista to securius cantas in Christo? Non habet via ista latronem, si tu non deserendo viam incidis in latronem. Canta, inquam, securus canticum novum in via quam cognovisti in terra, hoc est in in omnibus gentibus. Vide quia ipsum canticum novum non tecum cantat qui in parte esse voluit. Cantate, inquit, Domino canticum novum; et sequitur, Cantate Domino, omnis terra . Confiteantur tibi populi, Deus. Invenerunt viam tuam; confiteantur. Ipsa cantatio confessio est; confessio peccatorum tuorum, et virtutis Dei. Tuam iniquitatem confitere, gratiam Dei confitere; te accusa, illum glorifica; te reprehende, illum lauda: ut et ipse veniens inveniat te punitorem tuum, et exhibeat se tibi salvatorem tuum. Quid enim timetis confiteri, qui invenistis hanc viam in omnibus gentibus? quid timetis confiteri, et in confessione vestra cantare canticum novum cum omni terra, in omni terra, in pace catholica? Confiteri ti
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o noua creatura: uetera transiert̃: ecce fac¬
ta sunt noua: Canticum nouum cantate in
uia: quam cognouistis interra: Inqua terra:
In omĩb gentib: Propterea et canticum nouũ:
non ꝑtinet ad partem: Qui in parte cantat:
uetus cantat Quod libet cantet uetus cantat:
uetus homo cantat Buusus est: carnalis est:
Certe in quantum carnalis est. in tantum uetus:
et in quantum spiritalis. intantum nouus: llide
quid dicat apostolus: Non potui uobis loqui qͣ¬
si spiritalib: s quasi carnalib. Ande illos probat
carnales: Cum ergo unus dicit ego sum pauli. alt̃
uero ego apollo: nonne inquit carnales estis:
Ergo in sp̃u canticum nouum cantat inuia secu¬
ra: Sic uiatores cantant: et plerumq nocte can¬
tant: Formidolosa circiimstrepunt omnia: uel
potius non circumstrepunt. s circumsilent: et
quanto magis silentia. tantomagis formidolo¬
sa Cantant tamen: quia latrones timent: Quan¬

Expanded text:
Christo nova creatura, vetera transierunt; ecce facChristo nova creatura, vetera transierunt; ecce facta sunt nova . Canticum novum cantate in via quam cognovistis in terra. In qua terra? In omnibus gentibus. Propterea et canticum novum non pertinet ad partem. Qui in parte cantat, vetus cantat: quodlibet cantet, vetus cantat, vetus homo cantat; divisus est, carnalis est. Certe in quantum carnalis est, in tantum vetus, et in quantum spiritualis, in tantum novus. Vide quid dicat Apostolus: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Unde illos probat carnales? Cum enim unus dicit, Ego sum Pauli; alter vero, Ego Apollo: nonne, inquit, carnales estis ? Ergo in spiritu canticum novum canta in via secura. Sicut viatores cantant, et plerumque nocte cantant. Formidolosa circumstrepunt omnia, vel potius non circumstrepunt, sed circumsilent; et quanto magis silentia, tanto magis formidolosa; cantant tamen et qui latrones timent. Quan
Abbreviated transcription (Latin):
in terra uia dei: quia cognoscitur in omnib gen¬
tibus salutare tuum: C onfiteantur tibi populi
dicit: & ego in affrica populos habeo. et alius
ex alia parte: et ego ingalatia populos habeo:
Tu inaffrica: ille ingalatia: Ego illum quero qͥ
ubiq habet: Certe adistam uocem exultare au¬
si estis: quoniam audistis confiteantur tibi ppłi
deus: Audite sequentem uersum quia non de par-¬
te loquitur: confiteantur tͥ populi om̃s: Ambu¬
late inuia cum omnib gentib: ambulate in
uia cum omnib populis: O filii pacis. filii uni-¬
cȩ catholicȩ: ambulate inuia: cantate ambu-¬
lantes: faciunt hoc uiatores ad solacium labo¬
ris: Cantate uos in hac uia: Obsecro uos ꝑip
sam uiam: cantate in hac uia: Canticum nouũ
cantate: nemo ibi uetera cantet: Cantate ama¬
toria patriȩ ur̃ȩ: nemo uetera: uia noua: uia¬
tor nouus: canticum nouum: Audi apłm hor¬
tantem te ad canticum nouum: Si qua gͥ in

Expanded text:
in terra via Dei, quia cognoscitur in omnibus genin terra via Dei, quia cognoscitur in omnibus gentibus salutare Dei? Confiteantur tibi populi, dicit, Ego in Africa populos habeo: et alius ex alia parte, Et ego in Galatia populos habeo. Tu in Africa, ille in Galatia: ego illum quaero qui ubique habet. Certe ad istam vocem exsultare vos ausi estis, quoniam audistis, Confiteantur tibi populi, Deus. Audite sequentem versum, quia non de parte loquitur: Confitebantur tibi populi omnes. Ambulate in via cum omnibus gentibus, ambulate in via cum omnibus populis, o filii pacis, filii unicae Catholicae; ambulate in via, cantate ambulantes. Faciunt hoc viatores ad solamen laboris. Cantate vos in hac via; obsecro vos per ipsam viam, cantate in hac via: canticum novum cantate; nemo ibi vetera cantet: cantate amatoria patriae vestrae; nemo vetera. Via nova, viator novus, canticum novum. Audi Apostolum hortantem te ad canticum novum: Si qua igitur in
Abbreviated transcription (Latin):
cepit enim senex ille in manib suis infantem:
uerbum dei: Qui et inutero esse dignatus est:
inmanibus senis esse dedignaretur: Nle inute¬
ro uirginis: qui inmanib senis: Infirmus infans
et intra uiscera. et inmanibus senis: addand̃a
nobis firmitatem ꝑ quãm facta sunt omnia:
e si omnia: et ipsa mater: Uenit humilis. ue¬
nit infirmus. sed indutus infirmitate mutan¬
da: quia et si crucifixus est ex infirmitate: s
uiuit ex uirtute dei: apłs ait: Erat ergo inma¬
nibus senis: &s quid ait senex ille: Quidait gra¬
tulans quod iam soluendus esset hinc. uidens
suis manib contineri a quo et in quo salus eiꝰ
continebatur: Iam dimittis iquit domine
seruum tuum inpace: quia uiderunt oculi mei
salutare tuum: Ergo benedicat nos dñs. et
misereatur nr̃i: illuminet uultum suum suꝑ
nos ut cognoscamus in terra uiam tuam: In
qua terra: In omnib gentib. Quam uiam:

Expanded text:
cepit enim senex ille in manibus suis infantem cepit enim senex ille in manibus suis infantem Verbum Dei. Qui et in utero esse dignatus est, in manibus senis esse dedignaretur? Ille in utero virginis, qui in manibus senis; infirmus infans, et intra viscera, et in manibus senis, ad dandam nobis firmitatem, per quem facta sunt omnia; et si omnia, et ipsa mater; venit humilis, venit infirmus, sed indutus infirmitate mutanda: quia etsi crucifixus est ex infirmitate; sed vivit ex virtute Dei . Apostolus ait. Erat ergo in manibus senis. Et quid ait senex ille? quid ait, gratulans quod jam solvendus hinc esset, videns suis manibus contineri a quo et in quo salus ejus continebatur? « Jam dimittis, » inquit, « Domine, servum tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum » . Ergo, « Benedicat nos Deus, et misereatur nostri: illuminet vultum suum super nos, ut cognoscamus in terra viam tuam. » In qua terra? « In omnibus gentibus. » Quam viam?
Abbreviated transcription (Latin):
terra uiam tuam. Quesituri sumus eam nos : nõ
ꝑ nos discitur: Possumus eam exeuangelio dis¬
cere. Ego sum uia: dñs ait. Xp̃s dixit: ego sum
uia Sed times. ne erres: adiecit. et ueritas:
la. Times ne morianante quam ꝑuenias : E go
sum uita: E go sum inquit uia ueritas et uita:
Quasi diceret:. Quid times: Per me ambulas:
ad me ambulas : inme requiescis: Quid ergo
ait. agnoscamus interra uiam tuam÷ nisi cog
deat: ne putetis ex aliis scripturis ad hiben¬
dum esse testimonium quod forte hic de est:
Repetendo ostendit quid dixerit: ut cognosca¬
mus interra uiam tuam: Q quasi tu quereres
inqua terra. quam uiam : in omnib inquit
gentibus salutare tuum: Inqua terra queris:
Audi: In omnib gentib Quam uiam queris:
Audi. Salutare tuum: Anforte non est xp̃s sa¬
lutare ipsius: E quid est quod dixit senex il¬
le symeon. senex ille inquam in euangelio
seruatͥis. annosus usq ad infantiam uerbi : Ac¬

Expanded text:
terra viam tuam? Quaesituri sumus eam nos, non terra viam tuam? Quaesituri sumus eam nos, non per nos discituri. Possumus eam de Evangelio discere: Ego sum via, Dominus ait. Christus dixit: Ego sum via. Sed times ne erres? Adjecit: Et veritas. la. Times ne moriaris antequam pervenias? Ego sum vita: Ego sum, inquit, via, et veritas, et vita . Quasi diceret, Quid times? Per me ambulas, in me ambulas, in me requiescis. Quid ergo ait, Cognoscamus in terra viam tuam, nisi, cogdeat: ne putetis ex aliis Scripturis adhibendum esse testimonium quod forte hic deest, repetendo ostendit quid dixerit, Ut cognoscamus in terra viam tuam; et quasi tu quaereres, In qua terra, quam viam? In omnibus gentibus salutare tuum. In qua terra quaeris? Audi: In omnibus gentibus. Quam viam quaeris? Audi: Salutare tuum. An forte non est Christus salutare ipsius? Et quid est quod dixit senex ille Simeon; senex ille, inquam, in Evangelio, servatus annosus usque ad infantiam Verbi? Ac
Abbreviated transcription (Latin):
agni immaculati: attende quanti ualeas : quid
prote datum sit cogita: Bicamus gͦ et optemus:
illuminet uultum suum suꝑnos: Gestamus uul¬
tum eiꝰ: quomͦ dicuntur uultꝰ imꝑatorum: Ue¬
re quidam sacer est uultus dei inimagine ipsiꝰ:
s iniqui non cognoscunt inse imaginem dei:
Ut illuminetur uultus dei suꝑ illos quid debent
diceres Tu illuminabis lucernam meam dnẽ:
deus m̃s illumina tenebras meas: Sum intene¬
bris peccatorum: s radio sapientiȩ tuȩ discuci¬
antur tenebrȩ meȩ: Appareat uultus tiuis:
e si forte apparet ꝑme aliquantulum de for¬
mis effectus: a te reformetur quoda te formatum
uita: cognoscamus uiam tuam: Quid est urã
tuam: Que ducit ad te: Agnoscamus quo eamꝰ:
agnoscamus qua eamus: Utrumq intenebris
non possumus: Longe es aperegrinantib: uiam
nobis porrexisti. ꝑ quam redeundum sit ad te:
Agnoscamus interra uiam tuam. Que ẽ ura ip¬
sius: quia hoc optauimus : llt cognoscamus in

Expanded text:
Agni immaculati, attende quanti valeas; quid Agni immaculati, attende quanti valeas; quid pro te datum sit cogita. Dicamus ergo et optemus, Illuminet vultum suum super nos. Gestamus vultum ejus: quomodo dicuntur vultus imperatorum, vere quidam sacer vultus Dei est in imagine ipsius; sed iniqui non cognoscunt in se imaginem Dei. Ut illuminetur vultus Dei super illos, quid debent dicere? Tu illuminabis lucernam meam, Domine; Deus meus, illuminabis tenebras meas . Sum in tenebris peccatorum; sed radio sapientiae tuae discutiantur tenebrae meae: appareat vultus tuus, et si forte apparet per me aliquantulum deformis effectus, a te reformetur quod a te formatum vita, cognoscamus viam tuam. Quid est, viam tuam? Quae ducit ad te. Agnoscamus quo eamus, agnoscamus qua eamus; utrumque in tenebris non possumus. Longe es a peregrinantibus; viam nobis porrexisti per quam redeundum sit ad te: Agnoscamus in terra viam tuam. Quae est via ipsius, quia hoc optavimus, ut cognoscamus in
Abbreviated transcription (Latin):
Illumina inquit uultum tuũ suꝑnos: ostende
nobis uultum tuum: Non enim aliquando il¬
luminat uultum suum deus. quasi aliquando
fuerit sine lumine: s illumina suꝑ nos ut qͦd
nos latebat aꝑiatur nobis ÷ et quod erat sed ab
conditum nobis erat reueletur suꝑnos. hoc ẽ
illuminetur: aut certe imaginem tuam illu¬
mina suꝑ nos. ut hoc dixerit illumina uul¬
tum tiuim suꝑ nos. impressisti nobis uultũ
tuum ÷ fecisti nos ad imaginem et similitudi¬
nem tuam. fecisti nos nũmum tuum: s non
debet imago tua intenebris remanere:. Mitte
radium sapientiȩ tuȩ : expellat tenebras nr̃as:
et fulgeat innobis imago tua: Eognoscamus
nos imaginem tuam: audiamus quod dictũ
est incanticis canticorum: Nisi cognoueris te¬
met ipsam opulchia inter mulieres: Bicitur
enim eccłȩ. nisi cognoueris temet ipsam: Qͥd
est hocc Nisi cognoueris te adimaginẽ dei fac̃¬
tam. o anima eccłȩ. preciosa. redempta sanguine

Expanded text:
Illumina, inquit, vultum tuum super nos; ostende Illumina, inquit, vultum tuum super nos; ostende nobis vultum suum. Non enim aliquando illuminat vultum tuum Deus, quasi aliquando fuerit sine lumine: sed illumina super nos, ut quod nos latebat aperiatur nobis, et quod erat, sed nobis absconditum erat, reveletur super nos, hoc est illuminetur. Aut certe, imaginem tuam illumina super nos: ut hoc dixerit, Illumina vultum tuum super nos; Impressisti nobis vultum tuum, fecisti nos ad imaginem et similitudinem tuam , fecisti nos nummum tuum; sed non debet imago tua in tenebris remanere; mitte radium sapientiae tuae, expellat tenebras nostras, et fulgeat in nobis imago tua; cognoscamus nos imaginem tuam, audiamus quod dictum est in Canticis canticorum: Nisi cognoveris temetipsam, o pulchra inter mulieres . Dicitur enim Ecclesiae: Nisi cognoveris temetipsam. Quid est hoc? Nisi cognoveris ad imaginem Dei te factam. O anima Ecclesiae pretiosa, redempta sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
legere aliquid. nec audire aliqͥd. nec forte ailmit¬
tantur ad eos qui eos consolentur: Remanfit for-¬
nuca in cauerna: uideat. si collegit aliquid estate
quo se auocet hieme. S modo quia benedicet noᷤ
deus: quare benedicet nos deus: Quam benedic-¬
tionem petit hȩc uox: Ut benedicat nos deus be¬
nedictione quam seruat amicis suis: quã solis bo¬
nis dat: Ne pro magno apꝑetas quod et mali
accipiunt : quia bonus est deus qui facit illa:
qui solem suum oriri facit suꝑ bonos et malos:
et pluit suꝑ iustos et iniustos: Quid gͦ precipue
bonis : quid precipue iustis: Illuminet uultũ
suum suꝑnos: Solis huius uultum illumĩnat
suꝑ bonos et malos Uultum tuum illumina
suꝑ nos: Uident istam lucem cum peccorib: et
boni et mali Beati enim mundo corde : quia
ipsi dm̃ uidebunt: Illuminet uultum suum suꝑ
nos: Geminus intellectus ẽ: ut̃q dicenduss. est

Expanded text:
legere aliquid, nec audire aliquid; nec forte admitlegere aliquid, nec audire aliquid; nec forte admittuntur ad eos qui eos consolentur. Remansit formica in caverna; videat si collegit aliquid aestate, quo se avocet hieme. 4. Sed modo quia benedicet nos Deus, quare benedicet nos? quam benedictionem petit haec vox, U benedicat nos Deus? Benedictionem quam servat amicis suis, quam solis bonis dat. Ne pro magno appetas quod et mali accipiunt: quia bonus est Deus, facit illa, qui solem suum facit oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Quid ergo praecipue bonis? quid praecipue justis? Illuminet vultum suum super nos. Solis hujus vultum illuminas super bonos et malos; vultum tuum illumina super nos. Vident istam lucem cum pecoribus et boni et mali: beati autem mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Illuminet vultum suum super nos. Geminus intellectus est; uterque dicendus est.
Abbreviated transcription (Latin):
eam colligentem uidere poteras: manducantem
uidere nonpotes: Ista fr̃s quantum dominus de-¬
dit: quantum suggerere et tribuere dignatus ẽ
infirmitati et humilitati nr̃e: quantum capimꝰ.
promodulo nr̃o diximus. quare det deus omĩa
ista ꝑmixta et bonis et malis: et quare aufe-¬
rat et bonis et malis: Dedit tibi: non extolla¬
ris: Abstulit tibi: non frangaris: Times ne au¬
ferat bono: potest auferre et malo: Meluis gͦ
bonus quod dei ẽ amittis: s dm̃ tenes: Sic ergo
et ille malus: ipsum hortamur: Passurus es dãp.¬
num: Quis non passurus ẽ orbitatem: Aliquis
casus irruet: aliqua calamitas de transuerso un-¬
decumq plenus est mundus Exempla non cessant:
loquor tibi in estate: grana quȩ colligas non de st̃
Attende ad formicam opiger: collige estate cum
potes: Hiems te colligere non sinet: s manduca¬
re sinet quod collegeris: Quam multi enim tri¬
bulationem ita patiunt᷑: ut noneis uacet nec

Expanded text:
eam colligentem videre poteras; manducantem eam colligentem videre poteras; manducantem videre non potes. Ista, fratres, quantum Dominus dedit, quantum suggerere et imbuere dignatus est infirmitatem et humilitatem nostram, quantum capimus pro modulo nostro, diximus, quare det Deus omnia ista permixta et bonis et malis, et quare auferat et bonis et malis. Dedit tibi; non extollaris: abstulit tibi; non frangaris. Times ne auferat; bono potest auferre et malo: melius ergo bonus quod Dei est amittis, sed Deum tenes. Sic ergo et ille malus; ipsum hortamur: Passurus es damnum; quis non passurus est orbitatem? aliquis casus irruet, aliqua calamitas de transverso, undecumque plenus est mundus, exempla non cessant: loquor tibi in aestate, grana quae colligas non desunt: attende ad formicam, o piger ; collige aestate cum potes; hiems colligere te non sinet, sed manducare quod collegeris. Quam multi enim tribulationem ita patiuntur, ut non eis vacet, nec
Abbreviated transcription (Latin):
lectorem÷ inuenire librum. aperire et legere: Sĩa
ista uidentur cum fiunt: formica illa ẽ conterens
iter: portans et recondens inconspectu cernentiũ:
Uenit hienis aliquando: Eui enim nonuenit: Acci¬
dit dampnum. accidit orbitas: Cȩteri miserant᷑
forte ut miserum qui nonnorunt qͥdhãt ĩtus for¬
mica quod cõmedat: & dicunt: Miser ille cui hoc
accidit: Aut ille cui hoc accidit quid illi credis am¬
mi esse: quo modo confectus est: Metitur ex se:
comparatur ex uirib suis: & ideo fallitur: quia
mensuram qua se metitur. uult afferre ad eum
quem non nouit: llidet illum passum dampnũ.
aut humiliatum. aut orbitate ꝑcussum÷ quid cre-¬
dit : Iste aliquid malifecit: ut hoc illi contin¬
geret: Tale cor habeant: aut talem animum inimi-¬
ci mei: Ignoras ohomo: Uere tibi inimicus es: qui
ꝑ estatem tibi non colligis. quod iste collegit: Mo¬
do intus formica: comedet labores estatis: Sed

Expanded text:
lectionem, invenire librum, aperire et legere: omnia lectionem, invenire librum, aperire et legere: omnia ista videntur, cum fiunt. Formica illa est conterens iter, portans et recondens in conspectu cernentium. Venit hiems aliquando; cui enim non venit? Accidit damnum, accidit orbitas: caeteri miserantur forte ut miserum, qui non norunt quid intus habeat formica quod comedat, et dicunt, Miser ille cui hoc accidit, aut ille cui hoc accidit: quid illi credis animi esse? quomodo confectus est! Metitur ex se, compatitur ex viribus suis, et ideo fallitur; quia mensuram qua se metitur, vult afferre ad eum quem non novit. Vides illum passum damnum, aut humiliatum, aut orbitate percussum: quid credis? Iste aliquid mali fecit, ut hoc illi contingeret. Tale cor habeant, talem animum inimici mei. Ignoras, o homo; vere tu tibi inimicus es, qui per aestatem tibi non colligis quod iste collegit. Modo intus formica comedit labores aestatis: sed
Abbreviated transcription (Latin):
b: estas ipsius erat. Inuitaretur formicam audi¬
ret uerbum dei: colligeret grana et intus recon¬
deret: llenerat temptatio tribulationis: super¬
uenerat hiemꝑs torporis. tempestas timoris: fri-¬
gus tristicie: Siue dampnum esset. siue aliquod
salutis ꝑiculum. siue aliqua orbitas suorum. siue ali¬
qua ex honoratio & humiliatio: hiems erat: Redit
formica ad id quod estate collegit : et intus inse¬
creto suo ubi nemo uidet estiuis laboribus te¬
creatur: Quando sibi ista colligebat estate: om̃s¬
uidebant: Cum his pascitur hieme: nullus uidet:
Quidẽ hoc ÷ uide formicam dei: Surgit cotidie:
currit ad eccl̃am dei:̃ orat. audit lectionem. bẏm¬
num cantat. ruminat. quod audit apud se cogi-¬
tat: recondit intus grana collecta de area: Hȩc
ipsa quȩ modo dicuntur qui prudent᷑ auduĩt
hoc agunt: et ab omnib uidentur procedere ad
ȩccłam. redire de ȩccła. audire sermonem. audire

Expanded text:
ibus, aestas ipsius erat. Imitaretur formicam, si audiibus, aestas ipsius erat. Imitaretur formicam, si audiret verbum Dei; colligeret grana, et intus reconderet. Venerat tentatio tribulationis, supervenerat hiems torporis, tempestas timoris, frigus tristitiae, sive damnum esset, sive aliquod salutis periculum, sive aliqua orbitas suorum, sive aliqua exhonoratio et humiliatio; hiems erat: redit formica ad id quod aestate collegit; et intus in secreto suo, ubi nemo videt, aestivis laboribus recreatur. Quando sibi ista colligebat aestate, videbant omnes: cum his pascitur hieme, nullus videt. Quid est hoc? Vide formicam Dei: surgit quotidie, currit ad ecclesium Dei, orat, audit lectionem, hymnum cantat, ruminat quod audivit, apud se cogitat, recondit intus grana collecta de area. Haec ipsa quae modo dicuntur qui prudenter audiunt, hoc agunt, et ab omnibus videntur procedere ad ecclesiam, redire de ecclesia, audire sermonem, audire
Abbreviated transcription (Latin):
amissurus es: Sibonus ea amiseris: ad est conso¬
lator qui abstulit: Archa ex inanita ẽ auro: cor
plenum est fide foris pauꝑ es: s intus diueses:
Diuitias tecum portas: quas non amitteres etiam¬
side naufragio nudus exires. Quod gͦ forte ꝑdi¬
turus es malus : cur non bonum te inuenit
dampnum. quando quidẽ et uides patimalos dãp.
nume S maiore illi dampno feruintur: Inanis
est domus: inanior est conscientia: Quisqͥs ma¬
lus ista ꝑdiderit: non habet foris quod teneat:
non habet intus ubi requiescat: fugit hȩc ubi
dampnum passus est : ubise ab oculis hominũ
de diuiciarum ostentatione iactabat: Iamse in
oculis hominum iactare non potest: ad se intro
non redit quia nichil habet: Nonest imitatus
formicam: non sibi collegit grana cum esset estaᷤ:
Quid dixi cum estas esset: Cum esset uitȩ tran¬
quillitas: cum ẽẽt scłi husꝰ erga illum ꝓsꝑitas:
Quando eiuacabat: quando felix uocabatur aboĩ¬

Expanded text:
amissurus es. Si bonus ea perdideris, adest consoamissurus es. Si bonus ea perdideris, adest consolator qui abstulit: arca exinanita est auro, cor plenum est fide; foris pauper es, sed intus dives es: divitias tecum portas quas non amitteres, etiamsi de naufragio nudus exires. Quod ergo forte perditurus es malus, cur non bonum te invenit damnum, quandoquidem vides et malos pati damnum? Sed majore illi damno feriuntur: inanis est domus, inanior conscientia est. Quisquis malus ista perdiderit, non habet foris quod teneat, non habet intus ubi requiescat. Fugit hic ubi damnum passus est, ubi se ad oculos hominum de divitiarum ostentatione jactabat; jam se in oculis hominum jactare non potest: ad se intro non redit, quia nihil habet. Non est imitatus formicam; non sibi collegit grana, cum aestas esset . Quid dixi, cum aestas esset? Cum esset vitae tranquillitos, eum esset saeculi hujus erga illum prosperitas, quando ei vacabat, quando felix vocabatur ab omn
Abbreviated transcription (Latin):
tus cõpluta sagina benedictionis: Dominus de¬
dit: dominus abstulit: Subtraxit data: sed ñ
subtraxit datorem anima benedicta: Omnis¬
anima simplex non herens reb terrenis. nec uisco
implicatis pęnnis iacens. s exerto nitore uirtu¬
tum ingeminis alis gemine dilectionis. exaltat¬
se in auras libera: et uidet sibi subtractum esse
quod calcabat. non ubi incumbebat: et dicit se¬
cura: Dominus dedit dominus abstulit sicut
domino placuit ita factum ẽ : sit nom̃ dñi bene¬
dictum: Bedit et abstulit ÷ manet quidedit et
abstulit quod dedit: sit eius nomen benedictũ:
Ad hoc gͦ ista auferuntur bonis: S nequis forte in¬
firmus diceret: quando ego esse possum tante uir¬
tutis quantȩ sc̃s iob Robur miraris arboris que
modo nata es : Hȩc magna quam mͦ miraris. sub
tͥ auferantur hec. cum talis fueris: attende quia
auferantur et malis: Quidtegͦ differs a conu̾si¬
one: Quodbonus tumes amittere: forte malus

Expanded text:
tus compluta sagina benedictionis. Dominus detus compluta sagina benedictionis. Dominus dedit, Dominus abstulit: subtraxit data; sed non subtraxit datorem. Anima benedicta omnis simplex, non haerens rebus terrenis, nec visco implicatis pennis jacens, sed exserto nitore virtutum, in geminis alis geminae dilectionis exsultat in auras liberas; et videt sibi subtractum esse quod calcabat, non ubi incumbebat; et dicit secura: Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum. Dedit, et abstulit; manet qui dedit, et abstulit quod dedit: sit ejus nomen benedictum. Ad hoc ergo ista auferuntur bonis. Sed ne quis forte infirmus diceret: Quando ego esse possum tantae virtutis, quantae sanctus Job? Robur miraris arboris, quia modo nata es: haec magna quam miraris, sub tibi auferantur haec, cum talis fueris? Attende quia auferuntur et malis. Quid te ergo differs a conversione? Quod bonus times amittere, forte malus
Abbreviated transcription (Latin):
teneras in recenti ortu sepire Proptea dilectissi¬
mi ut dicere ceperam. si solis bonis darentur is¬
ta: omnes propt̾ hȩc accipienda uellent conũti
addm̃: Rursus si solis malis darentur: timerent
infirmi cum conũterentur. ne amitterent quod
solimali haberent: ꝑmixte datasunt et bonis
et malis: Rursus sisolis bonis auferrentur: ide
ille timor esset infirmorum ne conuerterentur
addm Rursus si solis malis auferrentur: ⁊psciso¬
la putarentur pȩna qua mali plectuntur: Quod
ergo dat eabonis: consolatur itinerantes: Quod
dat ea et malis : admonet bonos ut alia deside¬
rent quȩ nonhabent cum malis cõmunia: Rur¬
sus bonis aufert ea quando uult: ut interrogent
se de uiribus suis: et inueniant se qui forte late¬
bant se. utrum iam possint dicere. dominus de¬
dit dominus abstidit. ficut domino placuit ita
factum est : sit nomen domini benedictum: Bene¬
dixit enim et illa anima dnm: et reddidit fruc̃¬

Expanded text:
teneras in recenti ortu sepire. Propterea, dilectissiteneras in recenti ortu sepire. Propterea, dilectissimi, ut dicere coeperam, si solis bonis darentur ista, omnes propter haec accipienda vellent converti ad Deum: rursus si solis malis darentur, timerent infirmi, ne cum converterentur. amitterent quod soli mali haberent. Permixte data sunt et bonis et malis. Rursus si solis bonis auferrentur, idem ille timor esset infirmorum, ne converterentur ad Deum: rursus si solis malis auferrentur, ipsa sola poena putaretur qua mali plectuntur. Quod ergo dat ea bonis, consolatur itinerantes: quod dat ea et malis, admonet bonos ut alia desiderent, quae non habent cum malis communia. Rursus bonis aufert ea quando vult, ut interrogent se de suis viribus; et inveniant se, qui forte latebant se, utrum jam possint dicere: Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum . Benedixit enim et illa anima Dominum, et reddidit fruc
Abbreviated transcription (Latin):
inimicis suis: Ea quȩ numeraui: Non enim soli
boni plenas hñt domos rebus necessariis : aut
soliboni uelsalui factisunt. uel ab egritudine
conualescunt: aut soli boni filios hñt. soliboni
pecuniam: soliboni oȩtera apta huic uitȩ tẽ¬
porali atq transeunti: Habent hec et mali . &
aliquando desunt bonis. s et desunt et malis:
et plerumq illis magis quam illis: aliquando
illis quam istis potius abundant: ꝑmixta esse¬
ista temꝑalia deus uoluit: quia si solis bonis
ea daret. putarent et mali propt̃ hȩc dm̃ co-
lendum: Rursus si ea solis malis daret: time¬
rent boni infirmi conuerti. ne ista ullis forte
de essent: Est enim adhuc anima infirma mi¬
nus capax regni dei: nutrire illam debet deiẽ
agricola nr̃: Nam et quȩ arbo iam tempesta¬
tes robore sustinet: cum de terra nasceretur
herba erat: Nouit gͦ ille agricola non solum
robustas arbores putare atq purgare: s etiã

Expanded text:
inimicis suis? Ea quae numeravi. Non enim soli inimicis suis? Ea quae numeravi. Non enim soli boni plenas habent domos rebus necessariis; aut soli boni, vel salvi sunt, vel ab aegritudine convalescunt; aut soli boni filios habent, soli boni pecuniam, soli boni caetera apta huic vitae temporali atque transeunti. Habent haec et mali, et aliquando desunt bonis: sed desunt et malis, et plerumque istis magis quam illis; aliquando illis quam istis potius abundant. Permixta ista temporalia Deus esse voluit; quia si bonis solis ea daret, putarent et mali propter haec colendum Deum; rursus si ea solis malis daret, timerent boni infirmi converti, ne ista illis forte deessent. Est enim adhuc anima infirma minus capax regni Dei; nutrire illam debet Deus agricola noster. Nam et quae arbor jam tempestates robore sustinet, cum de terra nasceretur, herba erat. Novit ergo ille agricola non solum robustas arbores putare atque purgare; sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nim facit hȩc deus ÷ facit hec et aliquis. non deus:
facit hȩc deus. et solus facit & sine causa ista petũ¬
tur. uel ab hominib uel ademonib: et quȩcũq
bona accipiunt inimici dei abillo accipiunt: et
cum ab aliis petunt. cum accipiunt nescientes:
ab illo accipint: Quomͦ cum puniuntur et pu¬
tant se ab aliis puniri. nescientes ab illo puniunt᷑:
sic et cum regetantur. implentur. saluantur. libe¬
rantur: et si hoc nescientes uel hominib uel demo¬
nib uel angelis tribuunt: non habent nisi abil¬
lo penes quempotestas est omniũ: Ad hoc dixeri
mus hȩc fr̾s: ut quis qͥs etiã ista t̾rena forte ułꝓpt̾ sup¬
plem̾ta necessitatis. uł ꝓpt̾ aliquã infirmitate desid̾at. ñ¬
nisi ab illo desideret qui ẽ fons omnium bonorũ.
et creator et recreator uniuersorum: S alia sunt
dona quȩ dat deus et inimicis suis : alia quȩ ñ
seruat nisi amicis suis Que sunt dona quȩ dat

Expanded text:
nim! Facit haec Deus, sed facit haec et aliquis non Deus? nim! Facit haec Deus, sed facit haec et aliquis non Deus? Facit haec, et solus facit, et sine causa ista petuntur vel ab hominibus vel a daemonibus; et quaecunque bona accipiunt inimici Dei ab illo accipiunt; et, cum ab aliis petunt et accipiunt, nescientes ab illo accipiunt. Quomodo, cum puniuntur, et putant se ab aliis puniri, nescientes ab illo puniuntur. Sic et cum vegetantur, implentur, salvantur, liberantur. Et si hoc, nescientes, vel hominibus vel daemonibus vel angelis tribuunt; non habent nisi ab illo penes quem potestas est omnium. CAPUT XVIetiam ista terrena forte, vel propter supplementa necessitatis, vel propter aliquam infirmitatem desiderat, nonnisi ab illo desideret, qui est fons omnium bonorum, et creator et recreator universorum. 3. Sed alia sunt dona quae dat Deus et inimicis suis, alia quae non servat nisi amicis suis. Quae sunt dona quae dat
Abbreviated transcription (Latin):
mum necessariis rebus huic uitȩ: Alius bene¬
dici se uult: ut optineat salutem corꝑis sine
labe: Alius benedici se uult: si forte egrotat.
ut recipiat sanitatem: Alius desiderans filios.
et forte contristatus quod non nascantur: be¬
nedici se uult ut habeat posteritatem: Q quis
enumeret diuersa uota hominũ. se adño deo
benedici cupientium : Quis autem nr̃m dictu¬
rus est non esse illam dei benedictionem: siuel
agricultura ei fructum ferat. uel domus cuiꝰ¬
cumq habundet copia rerum temꝑalium. uel
ipsa corꝑis salus aut teneatur ne amittatur.
aut amissa reparetur : fecunditas enim femi-¬
narum. et casta uota filios desiderantium: ad¬
quem ꝑtinent. nisi ad dñm dm̃ : Qui enim cre¬
auit omnia quando non erant: ipse prolis
successu facit ꝑmanere quod condidit: facit
hȩc d̾s: donat hec deus. Part̃i nob̃ dicc facit bȩc ds̃.
dontihec deus : sed solus facit. solus donat: Quid fie¬

Expanded text:
mum necessariis rebus huic vitae; alius benemum necessariis rebus huic vitae; alius benedici se cupit, ut obtineat salutem corporis sine labe; alius benedici se vult, si forte aegrotat, ut reparet sanitatem; alius desiderans filios, et forte contristatus quod non nascantur, benedici se vult ut habeat posteritatem. Et quis enumeret diversa vota hominum se a Domino Deo benedici cupientium? Quis autem nostrum dicturus est non esse illam Dei benedictionem, si vel agricultura ei fructum ferat, vel domus cujusque abundet copia rerum temporalium, vel ipsa corporis salus, aut teneatur ne amittatur, aut amissa reparetur? Fecunditas etiam feminarum, et casta quem pertinent, nisi ad Dominum Deum? Qui enim creavit quando non erat, ipse prolis successu facit permanere quod condidit. Facit haec Deus, donat haec Deus. Parum est nobis dicere: facit haec Deus, donat haec Deus; sed solus haec facit, solus donat. Quid e
Abbreviated transcription (Latin):
ut aret: putet : adhibeat &tera. quȩ ꝑtinent
ad agricolarum diligentiam: pluere uineȩ suȩ
non potest: Quodsi forte irrigare potest: decu¬
is potest: Ipse quidem ducit irriguum: sed
deus implet fontem: Postremo inuinea sua in¬
cremeutum dare sarmentis non potest: for¬
mare fructus non potest ÷ modificare semina
non potest: temꝑa gignendi temꝑare ñ pot̃:
Deus autem qui omnia potest. agricola nr̃ est:
securi sumus: forte ait aliquis: Tu dicis agrico¬
lam nr̃m esse dm̃ : Immo gͦ apłos agricolas
dico qui dixerunt: ego plantaui apollo rigauit:
la: Sitiat ergo terra. et edat uoces sitis su̾e: qͦ¬
niam scriptum ẽ Anima mea sicut terra sine
aqua tibi: Bicat ergo terra nr̃a nos ipsi: plu¬
uiam dei desiderans: Deus misereatur nr̃i:
Quesituriis eras fortasse: quid est benedicat noᷤ.
Multis modis se uolunt homines benedici a deo:
Alius benedici se uult: ut habeat plenam do¬

Expanded text:
ut aret, putet, adhibeat caetera quae pertinent ut aret, putet, adhibeat caetera quae pertinent ad agricolarum diligentiam: pluere vineae suae non potest. Quod si forte irrigare potest, de cujus potest? Ipse quidem ducit in rivum, sed Deus implet fontem. Postremo in vinea sua incrementum dare sarmentis non potest, formare fructus non potest, modificare semina non potest, tempora gignendi temperare non potest. Deus autem qui omnia potest, agricola noster est: securi sumus. Forte ait aliquis, Tu dicis agricolam nostrum esse Deum: imo ego Apostolos agricolas dico, qui dixerunt, Ego plantavi. Apollo rigavit. la . Sitiat ergo terra, et edat voces sitis suae; quoniam scriptum est: Anima mea sicut terra sine aqua tibi . Dicat ergo terra nostra, nos ipsi, pluviam Dei desiderans: Deus misereatur nostri, Quaesiturus eras sortasse quid est, benedicat nos. Multis modis se volunt homines benedici a Deo: alius benedici se vult, ut habeat plenam do
Abbreviated transcription (Latin):
domini sumus: quia colit nos ad fructum: F di¬
ficium dei sumus : quia qui colit nos habitat
innobis: & quid ait idem apostolus : Ego plan-¬
taui apollo rigauit: s deus incrementum dedit.
Ergo neq qui plantat ẽ aliquid neq quirigat:
s qui incrementum dat deus: Ille ergo incre¬
mentum dat: Hunquid forte isti sunt agri¬
cole : Agricola enim dicitur: qui plantat qui
rigat: Dixit autem apostolus: Ego plantaui:
apollo rigauit: Querunus unde ipse iamfe¬
cerit: Respondet apłs: Nlon ego autem: si gc̃a
deimecum: Ergo quocumq te uerteris fiue
ꝑangelos. dm̃ inuemes agricolam tuum: siue
ꝑ propħas. ipse est agricola tuus: siue ꝑ apostoloᷤ.
eundem ipsum agnosce agricolam tuum: Quid
gͦ nosc fortasse oꝑarii sumus agricolȩ ipsius: et
hoc ipsum ab hoc ipso imꝑtitis uirib. et ab ipso
donata gr̃a. Ipse gͦ colit: et incrementum dat:
agricola autem homo uineam colit hactenus

Expanded text:
Domini sumus, quia colit nos ad fructum; aediDomini sumus, quia colit nos ad fructum; aedificium Dei sumus, quia qui colit nos habitat in nobis. Et quid ait idem Apostolus? Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Ergo neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ille ergo incrementum dat. Numquid forte isti sunt agricolae? Agricola enim dicitur qui plantat, qui rigat: dixit autem Apostolus, Ego plantavi Apollo, rigavit. Quaerimus unde ipse hoc fecerit? Respondet Apostolus: Non ego autem; sed gratia Dei mecum . Ergo quocumque te verteris; sive per Angelos, Deum invenies agricolam tuum; sive per Prophetas, ipse est agricola tuus; sive per Apostolos, eumdem ipsum agnosce agricolam tuum. Quid ergo nos? Fortasse operarii sumus agricolae illius, et hoc ipsum ab ipso impartitis viribus, et ab ipso donata gratia. Ipse ergo et colit, et incrementum dat. Agricola autem homo vineam colit hactenus,