comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tris s una: sic̃ una substan¬
cia. siã .&. in libro iob. ita
qͥs sit locꝰ sapienciȩ: Igno¬
rat mortalis uiã eiꝰ. nec in¬
ueniet᷑ in hominibꝰ. E pau¬
eiꝰ .&. ipse nouit locũ eiꝰ. Ip¬
se enĩ omne qͦd est sub cȩlo
ꝑfecit: & nouit q̃ st̃ in terra
omnia q̃ fecit: uentoꝵ li¬
bram̃ta. aquȩ mensuras. quan¬
do fecit. sic̃ uidit enumera¬
uit. His atq huiꝰmodi testi¬
moniis ꝓbat᷑ qͦd hec omĩa
pͥusꝙͣ fierent. erant in no¬
ticĩa facientis. &. utiq ibi
meliora. ubi ueriora: ubi
ȩt̃na &. in cõmutabilla: quãꝙͣ.
sufficere de beat ut qͥsq no¬
uerit uel in concusse cre¬
dat qͦd d̾f hȩc omnia fece¬
rit: ñ enĩ opinor eũ eẽ tã
excordẽ. ut d̾m q̃ ñ noue¬
rat fecisse arbitret᷑ Porro
si nouerat ea pͥusꝙͣ faceret
inse ut sit. sic̃ moysi dictũ ẽ
ego sũ qͥ sũ: longe scilicet ali¬
lud uere ac pͥmitꝰ ẽ. qͦd eodem

Expanded text:
tris, sed una, sicut una substantris, sed una, sicut una substantia. nam et in libro Iob ita quis sit locus scientiae? ignorat mortalis uiam eius nec inuenietur in hominibus. et paueius et ipse nouit locum eius. ipse enim omne, quod est sub caelo, perspicit et nouit quae sunt in terra omnia quae fecit: uentorum libramenta aquae mensuras quando fecit, sicut uidit, enumerauit. his atque huiusmodi testimoniis probatur, quod haec omnia, priusquam fierent, erant in notitia facientis, et utique ibi meliora, ubi ueriora, ubi aeterna et incommutabilia. quamquam sufficere debeat, ut quisque nouerit, uel inconcusse credat, quod deus haec omnia fecerit, non opinor eum esse tam excordem, ut deum quae non nouerat fecisse arbitretur. porro, si nouerat ea, priusquam faceret in se, ut sit, sicut Moysi dictum est: ego sum qui sum, longe scilicet alilud uere ac primitus est, quod eodem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qͦd factũ ẽ. qͦmͦ dictũ
ẽ. sic̃ habet patͣ uitã in
semet ipso: sic dedit &¬
filio habere uit᷑a insemet
ipso. Nec prȩtͣmittendũ
quod emendaciores co¬
dices habent. qͦd factũ
ẽ. in illo uitaerat: ut sic in¬
telligat᷑ uita erat. qͦmͦ in
pͥncipio erat uerbũ. & uer¬
bũ erat apud d̾m . &. ds erat
uerbũ. Qͦd gͦ factũ ẽ. iã
uita erat in illo: & uita ñ
qualiscũq nã & pecora
dicunt᷑ uiuere q̃ frui ñ
possunt participacione
saplenciȩ: s uita erat lux
hominũ. Mentes qͥppe ra¬
possunt ꝑuenire ad eimo¬
di uisionẽ: qua nec suꝑius
qͥcquã sit nec beacius. Sed
etiã si hoc legamꝰ &. intel¬
ligamꝰ. qͦd factũ ẽ. in illo
uita ẽ: manet ista senten¬
cia: ut id qͦd ꝑ ipsũ factũ
ẽ. uita ee̾ in illo intelligat᷑
Inqua uita uidit omnia
quando fecit: & siẽ uidit
ita fecit. ñ prȩt̾ se ipsũ
uidens. s inse ipso ita e¬
numerauit omĩa q̃ fecit.
Nec alia uisio ipsius &. pa¬

Expanded text:
factum est, quomodo dictum est: sicut habet pater uitam in semet ipso, sic dedit filio habere uitam in semet ipso. Nec praetermittendum est, quod emendatiores codices habent: quod factum est, in illo uita erat, ut sic intellegatur: uita erat, quomodo in principio erat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus erat uerbum. vita erat in illo, et vita non qualiscumque; nam et pecora dicuntur vivere, quae frui non possunt participatione sapientiae; sed vita erat lux hominum. Mentes quippe rapossunt peruenire ad eiusmodi uisionem, qua nec superius quicquam sit nec beatius. Sed etiam si hoc legamus et intellegamus: quod factum est, in illo uita est, manet ista sententia, ut id, quod per ipsum factum est, uita esse in illo intellegatur, in qua uita uidit omnia, quando fecit et, sicut uidit, ita fecit, non praeter se ipsum uidens, sed in se ipso ita enumerauit omnia, quae fecit. nec alia uisio ipsius et pa
Abbreviated transcription (Latin):
ari oportet. qͦd factũ est
in illo uita ẽ: ut distinga¬
inde inferamꝰ. uita ẽ. Od
enĩ nͣ̃ in illo factũ ẽ: eũ
cõmemoratis multis e¬
tiã trenis creaturis di¬
cat᷑ in psalmo. omnia in
sapiencia fecisti: dicat &
apłs. qm̃ in ipso condita
st̾ omnia incȩlo &. intͣra:
iusibilia & inuisibilia:
Consequens gͦ erit si ita
distinxerimꝰ: ut &. ipsa
uita sit. Quȩ cũ ab sur¬
de dicant᷑ omnia uiuere.
quanto absurdius. ut etiaͣ
uita sint. p̃sertim qͥa dis¬
tinguit de quali uita lo¬
quatur: cũ addit. uita
erat lux hominũ  Sic gͦ
distinguendũ ẽ. ut cũ di¬
xerimꝰ qͦd factũ ẽ. dein

Expanded text:
um est in illo, vita est, ut subdistinguainde inferamus, vita est. Quid enim non in illo factum est, cum commemoratis multis etiam terrenis creaturis, dicatur in Psalmo, Omnia in Sapientia fecisti ; dicat et am in ipso condita sunt omnia in caelo et in terra. uisibilia et inuisibilia. consequens ergo erit, si ita distinxerimus, ut et ipsa uita sint. quae cum absurde dicantur omnia uiuere, quanto absurdius, ut etiam uita sint? praesertim quia distinguit, de quali uita loquatur, cum addit: et uita erat lux hominum. sic ergo distinguendum est, ut, cum dixerimus: quod factum est, dei
Abbreviated transcription (Latin):
ea dicimꝰ ex qͦ cepit secłm.
sic̃ ipsũ mundũ: in secło aũ
sic̃ ea q̃ nasc unt᷑ in mundo.
Cũ gͦ seriptura dixisset. om¬
nia ꝑ ipsũ facta st̃. &. sine ip¬
so factũ ẽ nichil: paulopost
ꝑe dei. alio loco scriptũ ẽ.
Qͥ fecisti mundũ: de materi¬
a informi. Nic mundꝰ plerũq
cȩli & tͣrȩ nomine nuncu

Expanded text:
 ex quo coepit saeculum, sicut ipsum mundum; in saeculo autem, sicut ea quae nascuntur in mundo. Cum ergo Scriptura dixisset, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil; paulo post  De hoc opere Dei alio loco scriptum est: Qui fecisti mundum de materia informi . Hic mundus plerumque coeli et terrae nomine nu
Abbreviated transcription (Latin):
onibꝰ. qm̃ ipsa dei sapien¬
cia ꝑ quã facta st̃ omnia
pͥusꝗͣ fierent ea nouerat.
sic scriptura testat᷑. In pͥn¬
cipio erat uerbũ . & uer¬
bũ erat apudm .&. ds erat
uerbũ: hoc erat inpͥnci
pio apuddm. Omnia ꝑ
ipsũ facta stͥ & sine ipso fac¬
tũ ẽ nichil. Qͥs gͦ tã sit de¬
mens: ut dicat ñ ea deum
fecisse q̃ nouerat: Porro
si nouerat. ubi. nͥ apud se
ipsũ: apud quẽ uerbũ e¬
rat. ꝑ qͦd facta st̃ omnia:
Nã si extra se ipsũ ea noue¬
rat: qͥs eũ docuerat: Quis
enĩ cognouit sensũ dñi.
aut qͥs ẽsiliarius eiꝰ fuit:
Qͥs pͥor dedit illi: &. retri¬
ipsuͣ ꝙ in ipso st̃ omniã.
Quãqͣ. & ea q̃ sequunt᷑ in
euangelio: satis asserant
istã sentene iã. Adiungit
eni euangelista & dicit. Ed
factũ ẽ. in illo iuta ẽ. &
uita erat lux hominũ.
qͥa scilicet racionabiles
mentes. in qͦ genere homo
factꝰ ẽ adimaginẽ dei.
ñ habent uerã lucẽ suã.
nͥ ip̃sũ uerbũ dei ꝑ qͦd

Expanded text:
oniam ipsa Dei Sapientia, per quam facta sunt omnia, priusquam fierent ea noverat, sic Scriptura testatur: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; hoc erat inpio apud deum. omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, quis ergo tam sit demens, ut dicat non ea deum fecisse, quae nouerat? porro si nouerat. ubi nisi apud se ipsum, apud quem uerbum erat, per quod facta sunt omnia? nam si extra se ipsum ea nouerat, quis eum docuerat? quis enim cognouit sensum domini? aut quis consiliarius eius fuit? aut quis prior dedit illi, et retriipsum et in ipso sunt omnia. Quamquam et ea, quae sequuntur in euangelio, satis adserant istam sententiam; adiungit enim euangelista et dicit: quod factum est, in illo uita est, et uita erat lux hominum, quia scilicet rationales mentes, in quo genere homo factus est ad imaginem dei, non habent ueram lucem suam nisi ipsum uerbum dei. per quod
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ ñ tantũ nr̃e. s etiã genti¬
liũ. neqͦꝗͣ. de istoꝵ. animanei¬
ũ genere tacuer̃t. Qua ꝓpt̃
& si demones aeria st̃ anima¬
lia. qm̃ corpoꝵ aerioꝵ. natu¬
ra uigent:. ꝓpt̾ea morte ñdis¬
soluunt᷑. qͥa p̃ualet in eis ele¬
m̃tũ. qͦd ad faciendũ ẽ. quã
ad paciendũ apcius: quobꝰ
subt̃ positis. aqua scilicet &¬
terra. uno aũ suꝑ posito id
ẽ Igne sydereo: distribuun¬
tͣ enĩ elem̃ta ad paciendũ
duo. humor & humꝰ: ad faci¬
endũ aũ alia duo. aer &. ig¬
ista distinctio nr̃arũ scriptu¬
rarũ. q̃ ñ ex aere s ex aquis

Expanded text:
men non tantum nostrae, sed etiam gentimen non tantum nostrae, sed etiam gentilium nequaquam de istorum animantium genere tacuerunt. Quapropter, etsi daemones aeria sunt animalia, quoniam corporum aeriorum natura uigent, et propterea morte non dissoluuntur, quia praeualet in eis elementum, quod ad faciendum est quam ad patiendum aptius, duobus subterpositis. aqua scilicet et terra, uno autem superposito, id est igne sidereo — distribuuntur enim elementa ad patiendum duo: humor et humus, ad faciendum autem alia duo: aer et igista distinctio nostram scripturam, quae non ex aere, sed ex aquis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥescant uolando fatigatȩ:
aeria uͦ animalia demones
eẽ. cȩlestia deos: quoꝵ qͥdẽ
nos partim luminaria. par¬
tim angelos dicimꝰ. Id̃e tam̃
aqͥs pisces & sui generis be¬
luas attribuunt: ut nullũ
elem̃tũ suis animalibꝰ ua¬
cet. Quasi uͦ sub aqͥs tȩrra
ñsit. aut ꝓbare possint pis¬
ces ñ in ea reqͥescere. ac repa¬
rare natandi uires. sic̃ uo¬
landi aues .s. si forte rarius
pisces id faciunt. qͦd ad ges¬
tanda corpora sit unda quã
aura ualidior: itaut tͣrena
qͦq animalia natancia fe¬
rat. siue usu docta ut ho¬
mines. seu natura ut qua¬
drupedia uel serpentes.
Aut si ꝓpt̾ea ñ putant qͥa
bri cocleeq trarũ ira &. illes
pedes habent: & hȩc ge ne ra
sine ullis pedibꝰ ñ dico reqͥes¬
cunt interra: s ab ea uix.
aut nũquã recedunt. Braco¬
nes aũ sine pedibꝰ &. inspe¬
luncis reqͥescere. & in aerẽ
sustolli ꝑhibent᷑. Qui quãꝗͣ
ñ facile notisint: lntere ta¬

Expanded text:
quiescant uolando fatigatae,. quiescant uolando fatigatae,. aeria uero animalia daemones esse, caelestia deos: quorum quidem nos partim luminaria, partim Angelos dicimus. Iidem tamen aquis pisces et sui generis belluas attribuunt, ut nullum elementum suis animalibus vacet; quasi vero sub aquis terra non sit, aut probare possint pisces non in ea requiescere ac reparare natandi vires, sicut volandi aves; et si forte rarius pisces id faciunt, quod ad gestanda corpora sit unda quam aura validior, ita ut terrena quoque animalia natanrat, siue usu docta, ut homines, siue natura, ut quadrupedia uel serpentes. aut si propterea non putant, quia bri cocleaeque terrarum; nam et illae pedes habent et haec genera sine ullis pedibus, non dico, requiescunt in terra, sed ab ea uix aut numquam recedunt. dracones autem sine pedibus et in speluncis requiescere et in aerem sustolli perhibentur: qui quamquam non facile noti sint, litterae ta
Abbreviated transcription (Latin):
slã fons qͥdã magnꝰ bullen¬
siũ regionũ: fere ple nꝰ est
pisciũ. Solent aũ homines
de suꝑ intuentes eis aliqͥd
racere: qͦd sibi uel preri¬
p̃tant. confluentes: uel in¬
t̃ise iripiant concertan¬
ĩtes. Quo pastu assue facti
eahpbiudantib suꝑ horã
fontif hominibꝰ ipsi qͦq
cũ xis gregatimnatando
Dint qr raleuñt expectan¬
tes uiae asq d iactent qͦrũ
pfeneiã sanetunt. Nt itaq
frastra muidet᷑ aquarũ
Anm̃adia sie ãppellata rep¬
tilla . quẽaamoduͣ aues
uolatilia. Nã si uel nulla
me morla. uel sensus tar¬
dior anime uiuȩ nomen
reppulisset a piscibꝰ. uo¬
latilibꝰ cẽrte adhibere¬
sldar: quoꝵ. uita mocu¬
uis nr̃is ẽ & memor
&s garrula: & innidis
c̃struendis educandisq fetibꝰ
sollertissima.R. Nec igno¬
ro ita qͦsdã philosophos sua
cuiꝰq elem̃ti distribuisse a¬
nimalia: ut tͣrena e̾ẽ dice¬
rent. ñ tantũ q̃ interra re¬
punt. atq gradiunt᷑: s a¬
ues etiã qͦd & ipse interra re¬

Expanded text:
am fons quidam magnus Bullensium regionum fere plenus est piscium. solent autem homines desuper intuentes eis aliquid iacere, quod sibi uel praeripiant confluentes uel inter se diripiant concertantes. quo pastu adsuefacti deambulantibus super oram fontis hominibus ipsi quoque cum eis gregatim natando eunt et redeunt, expectantes, unde aliquid iactent, quorum praesentiam sentiunt. non itaque frustra mihi uidetur aquarum animalia sic appellata reptilia, quemadmodum aues uolatilia; nam si uel nulla memoria uel sensus tardior animae uiuae nomen repulisset a piscibus, uolatilibus certe adhiberetur, quorum uita in oculis nostris est et memor et garrula et in nidis construendis educandisque fetibus sollertissima. Nec ignoro ita quosdam philosophos sua cuiusque elementi distribuisse animalia, ut terrena esse dicerent non tantum. quae in terra repunt atque gradiuntur, sed aues etiam, quod et ipsae in terra re
Abbreviated transcription (Latin):
id est motꝰ eius: sic̃ dictũ
ẽ. Ignis grando .nix. gla¬
cies. sꝑs tẽpestatis. Dicit᷑
etiã sꝑs anima. siue peco
hominis. si ascendat ip¬
se sursũ. & sꝑs pecoris
si descendat ipse deorsũ
interrã: Dicitur sꝑs &. ip¬
sa mens racionalis. ubi
ẽ qͥdã tanquã ocłs ani¬
mȩ.ad quẽ ꝑtinet ima¬
gõ &. agnicĩo der unde
dicit apł̃s renouami¬
ni sꝑu mentis urẽ .&. in¬
duite nouu hominẽ qͥ
alibi dicat de interiori
homine qͥ renouat᷑ in
agnicione dei. scđm i¬
maginẽ eiꝰ qͥ creauite¬
ũ. Itẽ eũ dixisset. igit᷑
ipse ego mente seruio
legi dei. carne aũ legi pec¬
cati: alio loco eandẽ sen

Expanded text:
id est motus eius, sicut dictum est: ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis. dicitur etiam spiritus anima siue pecoriliorum hominis si ascendat ipse sursum, et spiritus pecoris si descendat ipse deorsum in terram? dicitur spiritus et ipsa mens rationalis, ubi est quidam tamquam oculus animae, ad quem pertinet imago et agnitio dei. unde dicit apostolus: renouamini spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, qui alibi dicat de interiore homine: qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, qui creauit eum. item cum dixisset: igitur ipse ego mente seruio legi dei, carne autem legi peccati, alio loco eandem sen
Abbreviated transcription (Latin):
bi dicꝰti st̃ aꝑti ocłi & se¬
quutũ ẽ qͦd puderet. Et
dix̃ adã. e ulier quã de¬
disti mecũ. hec m dedit
a.Nũqͥd dix̃ peccaui Ha¬
bet de formitatẽ confusi¬
onis. &. ñ habet ẽfessionis
humilitatẽ. Ad hoc ista
conscripta st̃. qͥa &. ipse in¬
t̃rogaciones nimirũ adhoc
facte stͥ. ut & ueracit᷑ &
utilit scriberent᷑: qͥa si men¬
dacit᷑. ñ utiq ut ilit̃: ut
aduertamꝰ qͦ morbo suꝑ¬
biȩ laborent homines ho¬
die. ñ nͥ increatorẽ conan¬
tes referre. si qͥd egerint
mali: cũ sibi uelint tri¬
bui. siqͥd egerint boni.
Mulier inqͥt quã dedisti
mecũ. idest quã dedisti
ut e̾ẽt mecũ. hec indedit
a ligno. & edi: quasi ad
hoc data sit. ut ñ ipsa po¬
cius obȩdiret uiro. &
ambo deo. Et dix̃ dñs ds
mulieri. Quid hoc fecisti:
E dix̃ mulier. Serpens
seilux̃ me: & manducaui.
Nec ista c̃fitet᷑ peccatũ
s in alterũ refert: im¬
pari sexu. pari fastu. Ex

Expanded text:
bi dicti sunt aperti oculi, et sebi dicti sunt aperti oculi, et secutum est, quod puderet. et dixit Adam: mulier, quam dedisti mecum, haec mihi dedit a! numquid dixit: peccaui? habet deformitatem confusionis et non habet confessionis humilitatem. ad hoc ista conscripta sunt, quia et ipsae interrogationes nimirum ad hoc factae sunt, ut et ueraciter et utiliter scriberentur, quia, si mendaciter, non utique utiliter, ut aduertamus, quo morbo superbiae laborent homines hodie nonnisi in creatorem conantes referre, si quid egerint mali, cum sibi uelint tribui, si quid egerint boni. mulier, inquit, quam dedisti mecum, id est quam dedisti, ut esset mecum, haec mihi dedit a ligno, et edi: quasi ad hoc data sit, ut non ipsa potius oboediret uiro et ambo deo. Et dixit dominus deus mulieri: quid hoc fecisti? et dixit mulier: serpens seduxit me, et manducaui. nec ista confitetur peccatum, sed in alterum refert inpari sexu, pari fastu. ex
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ĩa ipsos pudebat erga
se ipsos. unde sibi & succine¬
toria fecerant: multo uehe¬
m̃cius ab illo etiã sic suc¬
cincti uideriuerebantur.
qͥ tãꝗͣ. familiari tẽperam̃to
ad eõs uidendos ꝑ creaturã
uisibilẽ uelut humanos o¬
rea sic apparebat ut homi-¬
nes tãꝙͣ cũ homine loque¬
rent᷑. quẽ ad modũ abrabã
ad quereũ mambre: illa
ipsa ꝓpe amicicia pudore
onerabat post peccatũ. quȩ
fiduciã dabat ante pecca-¬
tũ: nec iã illã miditatẽ au¬
debant ostendere talibꝰ o¬
cłis: ꝗ̃ displicebat & suis
Dñs gͦ uolens iã peccatores
more iusticiȩ int̾rogatos
punirȩ. amplius quã erat
illa pena de qua iã coge¬
bant᷑ erubescere: qͥs nun¬
ciauit inqͥt tͥ qͥa mdus es.
nͥ a ligno qͦd prȩceꝑã tibi
tantũ ne ex eo manduca¬
res. ab eo edisti: Ninc enim
mõrs concepta ꝓpt̃ dei sen¬
tenciã qͥ sic fuerat cõmi¬
natꝰ. fẽcit aduerti coneu¬
piscencialit̃ membra. u¬

Expanded text:
enim iam ipsos pudebat erga enim iam ipsos pudebat erga se ipsos, unde sibi et succinctoria fecerant, multo uehementius ab illo etiam sic succincti uideri uerebantur, qui tamquam familiari temperamento ad eos. uidendos per creaturam uisibilem uelut humanos orea sic apparebat ut homines tanquam cum homine loquerentur, quemadmodum Abraham ad quercum Mambre , illa ipsa prope amicitia pudore onerabat post peccatum, quae fiduciam dabat ante peccatum; nec jam illam nuditatem audebant ostendere talibus oculis, quae displicebat et suis. Dominus ergo volens jam peccatores, more justitiae interrogatos, punire amplius quam erat illa poena de qua jam cogebantur erubescere: Quis nuntiavit, inquit, tibi quia nudus es, nisi a ligno quod praeceperam tibi tantum ne ex eo manducares ab eo edisti? hinc enim mors concepta propter dei sententiam, qui sic fuerat comminatus, fecit aduerti concupiscentialiter membra, u
Abbreviated transcription (Latin):
encia dei. Non aũ nẽ signi¬
ficata reseramꝰ: s gesta de¬
fendimꝰ. Respondit gͦ adam.
Cocẽ tuã audiui in parady¬
so & timmui. qͥa nudꝰ sũ: & ab¬
scondi me. Satis ꝓbabile ẽ
solere dm ꝑ creaturã tali
actioni ẽgruã. in forma
humana primis illis homi¬
nibꝰ apparere: qͦs tam̃ nũꝗͣ
ꝑmisit aduertere nudita¬
tẽ suã. eoꝵ intencionẽ in
suꝑna sustollens: nͥ prius
peccatũ cũ pudendũ in
membris motũ penali
mẽbroꝵ. lege sensissent. Sic
gͦ affecti st̃. ut solent affici
homines sub ocłis hominũ.
& talis affectio de peccati
pȩna erat. eũ latere uelle
quẽ latere nichil potest: &.¬
ab eo carnẽ occultare qͥ cor¬
dis inspector ẽ Sed qͥd mi-¬
rũ. si suꝑbi uolentes e̾e̾ sic̃
dii. euanuert̃ in cogitaci¬
onibꝰ suis: & obscuratũ est
insipiens cor eor: Se qppe
dixert̃ ee̾ sapientes in abun¬
qͥancia sua: &. illo auertente
faciem. stulti facti st̃. Quod

Expanded text:
entia dei. non autem nunc signientia dei. non autem nunc significata reseramus, sed gesta defendimus. Respondit ergo Adam: uocem tuam audiui in paradiso et timui, quia nudus sum, et absondi me. satis probabile est solere deum per creaturam tali actioni congruam in forma humana primis illis hominibus adparere; quos tamen numquam permisit aduertere nuditatem suam eorum intentionem in superna sustollens, nisi post peccatum pudendum in membris motum poenali membrorum lege sensissent. sic ergo adfecti sunt, ut solent adfici homines sub oculis hominum; et talis adfectio de peccati poena erat eum latere uelle, quem latere nihil potest, et ab eo carnem occultare, qui cordis inspector est. sed quid mirum, si superbe uolentes esse sicut dii euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insipiens cor eorum? se quippe dixerunt esse sapientes in abundantia sua et illo auertente faciem stulti facti sunt. quod
Abbreviated transcription (Latin):
poralibꝰ eoꝵ sensib locali &
tẽporali motu apparuisse cre¬
dat᷑. Et absconder̃t se ada
q mulier eiꝰ a facie dñi: in
medio ligno qͦd ẽ inparadyso.
Cũ as auertit intrinsecꝰ faci¬
em suã. & fit homo contͣbatꝰ
ñ mirem hec fieri q̃ similia
st̾ demenciȩ. ꝑ nimiũ pudo¬
rẽ ac timorẽ: illo qͦq occul¬
to instinctu ñ qͥescente. ut
ea nescientes facerent quȩ
aliqͥd significarent. quandoq
scituris posteris. ꝓpt̾ qͦsista
c̃scripta st̃. Et uocauit dñs
qͥeus adã. &. dix̃ illi. Ubi es
Increpantis uox ẽ: ñ ignoran¬
tis. Et hoc sane ad aliꝗͣ. ꝑti¬
net significacionẽ: qͦd sicut
prȩceptũ uiro datũ ẽ ꝑquẽ
ꝑueniret ad feminã: it a
uir pͥor intͣrogat᷑. Prȩcep¬
tũ enĩ a dño ꝑ uirũ usq ad
feminã: peccatũ aũ adia¬
bolo ꝑfeminã usq ad uirũ.
hlec misticis significaciom¬
bꝰ plena st̃.: ñ iq agentibꝰ in
qͥb facta st̃. s de his id a¬
gente potentissima sapi-¬

Expanded text:
poralibus eorum sensibus locali et temporali motu apparuisse credatur. 44. Et absconderunt se Adam et mulier ejus a facie Domini in medio ligno quod est in paradiso. Cum Deus avertit intrinsecus faciem suam, et fit homo conturbatus; non miremur haec fieri, quae similia sunt dementiae, per nimium pudorem ac timorem illo quoque occulto instinctu non quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid significarent quandoque scituris posteris, propter quos ista conscripta sunt. Et uocauit dominus deus Adam et dixit illi: Adam ubi e s ? increpantis uox est, non ignorantis. et hoc sane ad aliquam pertinet significationem, quod sicut praeceptum uiro datum est, per quem perueniret ad feminam, ita uir prior interrogatur; praeceptum enim a domino per uirum usque ad feminam, peccatum autem a diabolo per feminam usque ad uirum. haec mysticis significationibus plena sunt non id agentibus, in quibus facta sunt, sed de his agente potentissima sapi
Abbreviated transcription (Latin):
specie prȩsentata. uel ad
uidendũ. uel ad audiendũ.
sic̃ in angelis suis solet uel¬
uideri ds. uel sonare ꝑ nu¬
bẽ. Nunc tam̃ qͦd audieruñ
uocẽ dñi ambulantis in para¬

Expanded text:
specie praesentata uel ad uidendum uel ad audiendum, sicut in angelis suis solet uideri deus uel sonare per nubem. nunc tamen quod audierunt uocem dei ambulantis in para
Abbreviated transcription (Latin):
odecim seripsi ab ex¬
or dio donec de para¬
diso dimissus ẽ adam:
&. flaminea rũphea po¬
sita ẽ custodire uiam
ligni uitȩ. Cũ autẽ ad
hoc usq undecĩ libri
ꝑacti essent. duo deci¬
mũ addidi: in qͦ diligen¬
cius de paradyso dispu¬
tatũ esi Iitulus hoꝵ li¬
broꝵ in scribit᷑ dege¬
nesi ad litterã: id est ñ
scđ̾m allegorieas significa

Expanded text:
odecim scripsi ab exordio, donec de paradiso dimissus est Adam et flammea rumphea posita est custodire uiam ligni uitae. cum autem ad hoc usque undecim libri peracti essent, duodecimum addidi, in quo diligentius de paradiso disputatum est. titulus horum librorum inscribitur: de Genesi ad litteram, id est non secundum allegoricas signific
Abbreviated transcription (Latin):
istis uera dicunt᷑. instinctu
qͦdã occultissimo dici: quẽ
nescientes humane mentes
paciunt᷑. Qͦd cũ addecipien¬
dos homines fit. sꝑuũ seduc¬
de tẽporalibꝰ nosse rebꝰ ꝑmit¬
tit᷑ partim subtilioris sensus
acumine. qͥa corporibꝰ subti¬
libꝰ uigent. partim exꝑien¬
cia callidiore ꝓpt̃ tã magnã
longitudinẽ uite. partim
sc̃is angelis qͦd ipsi ab omni¬
potente deo discunt. etiam
iussu eiꝰ sibi reuelantibꝰ. qͥ
merita humana occultiss¬
mȩ iusticiȩ sinceritate di¬
stribuit. Aliqͣndo aũ idem
ue mathematici. siue qͥli-¬
bet impiȩ diuinanciũ. ma-¬
xime dicentes uera cauen¬
animã deceptã. pacto qͦdã
societatis irreciant. Solet
etiã qͣri utrũ cęli lumina¬
ria ista ẽspicua. corpora
sola sint.an habeant rec¬
bent. utrũ ab eis etiã ui¬
talit̃ inspirent᷑. sic̃ ani¬
mant᷑ carnes ꝑ animas a-¬
nimaliũ: an sola sine ul-
la ꝑmixtione pͣ̃sencia.

Expanded text:
istis uera dicuntur, instinctu istis uera dicuntur, instinctu quodam occultissimo dici, quem nescientes humanae mentes patiuntur. quod cum ad decipiendos homines fit, spirituum seducde temporalibus rebus nosse permittitur partim subtilioris sensus acumine, quia corporibus subtilioribus uigent, partim experientia callidiore propter tam magnam longitudinem uitae, partim sanctis angelis, quod ipsi ab omnipotente deo discunt, etiam iussu eius sibi reuelantibus, qui merita humana occultissimae iustitiae sinceritate distribuit. aliquando autem idem ue mathematici siue quilibet inpie diuinantium, maxime dicentes uera, cauenanimam deceptam pacto quodam societatis inretiant. Solet etiam quaeri, utrum caeli luminaria ista conspicua corpora sola sint an habeant recbent, utrum ab eis etiam vitaliter inspirentur, sicut animantur canes per animas animalium, la permixtione praesentia.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ int̃ est. quantũ ab istis cõ¬
p̃hendi cõputacione ñ pos¬
sit. Manꝰ sequentis iacob dũ
nascerent᷑ inuenta ẽ pedẽ
fr̃is p̃cedentis tenens. Usq
adeo sic nati st̾: ut qͦsi unus
infans in duplũ. plixior nas¬
ci uideret᷑. Noꝵ. carte c̃stel¬
laciones quas appellant:
nullomͦ dispares ẽe̾ potue¬
r̃t. Qd gͦ uanius. quã ut il¬
las c̃stellaciones intuens
matheinatcꝰ adeundẽ ho¬
roscopͥum. ad eandẽ lunam:
diceret unũ eoꝵ a matre
dilectũ. alterũ ñ dilectũ. Si
enĩ aliud diceret: falsũ ꝓͥfec¬
to diceret. Si aũ hoc diceret.
broꝵ. ineptas canciunculas
diceret. Qͦd si huic hystoriȩ
qͥa de nr̃is ꝓfert᷑ nolunt cre¬
dere: nũqͥd & naturã rerũ
delere possunt: Cũ gͦ se mi¬
nime falli dicant. si hor̃a con¬
cepcionis inuenerint: saltẽ
sic̃ homines ñ dedignent᷑ ẽ¬
ceptũ c̃siderare geminoꝵ.
Idoq fatendũ ẽ. quando ab

Expanded text:
tum interest, quantum ab istis contum interest, quantum ab istis conprehendi conputatione non possit. manus sequentis Iacob, dum nascerentur, inuenta est pedem fratris praecedentis tenens; usque adeo sic nati sunt, quasi unus infans in duplum prolixior nasci uideretur. horum certe constellationes, quas appellant, nullo modo dispares esse potuerunt. quid ergo uanius, quam ut illas constellationes intuens mathematicus ad eundem hroscopum, ad eandem lunam diceret unum eorum a matre dilectum, alterum non dilectum? si enim aliud diceret, falsum profecto diceret; si autem hoc diceret, brorum ineptas cantiunculas diceret. quodsi huic historiae, quia de nostris profertur, nolunt credere, numquid et naturam rerum delere possunt? cum ergo se minime falli dicant, si horam conceptionis inuenerint, saltem sicut homines non dedignentur conceptum considerare geminorum. Ideoque fatendum est, quando ab
Abbreviated transcription (Latin):
renis corporibꝰ illa corpora
suꝑiora. ñ ad ea q̃ ipsi trae¬
tant potenciora st̃: uel hinc
aliqͣndo cognoscant: qͥa cũ
multa corpora diuersoꝵ ge¬
nerũ. uel animanciũ. uel
herbarũ. & arbustoꝵ uno si¬
mul puncto tẽporis semi¬
nent᷑. uno qͦq puncto tẽpo¬
ris in numerabilit̃ multa
nascant᷑. ñ tam̃ diuersis. sed
etiã isdẽ t̃rarũ locis tantȩ
st̃ uarietates in ꝓgressibꝰ
in actibꝰ & passionibꝰ eoꝵ. ut
ra. si ista c̃siderent. Quid aũ
insulsus & hebecius. quã cũ
istis rebꝰ c̃uincunt᷑ dicere
ad solos homines sibi subi¬
ciendos: fatalẽ stellarũ ꝑ¬
tinere racionẽ: In qͥbꝰ tam̃
etiã ipsis de geminis ẽui-¬
cunt᷑. quoꝵ diuersȩ uiuen¬
ciũ. diuerse feliciũ. uel in¬
feliciũ. diuersęq morien¬
ciũ. easdẽ plerũq ẽstella¬
ciones accipiunt: qͥa & si in¬
t̃fuit aliqͥd cũ de utero fun¬
deret᷑. in ñ nullis tam̃ tan¬

Expanded text:
rrenis corporibus illa corpora rrenis corporibus illa corpora superiora non ad ea, quae ipsi tractant, potentiora sunt, uel hinc aliquando cognoscant, quia, cum multa corpora diuersorum generum, uel animantium uel herbarum et arbustorum, uno simul puncto temporis seminentur unoque puncto temporis innumerabiliter multa nascantur, non tantum diuersis, sed etiam isdem terrarum locis tantae sunt uarietates in progressibus, in actibus et passionibus eorum, ut ra, si ista considerent. Quid autem insulsius et hebetius quam, cum istis rebus conuincuntur, dicere ad solos homines sibi subiciendos fatalem stellarum pertinere rationem? in quibus tamen etiam ipsi de geminis conuincuntur, quorum diuerse uiuentium, diuerse felicium uel infelicium diuerseque morientium easdem plerumque constellationes accipiunt, quia, etsi interfuit aliquid, cum de utero funderentur, in nonnullis tamen tan
Abbreviated transcription (Latin):
us aliqͥd qͣrere. taliq inqͥsi¬
cioni rebꝰ grauioribꝰ &. meli¬
oribꝰ necessariũ tẽpꝰ impen¬
dere: nec expedit. nec c̃gru¬
it. Et melius credimꝰ ea eẽ
cȩteris maiora luminaria.
q̃ sc̃ã seriptura ita cõmen
Luminare maiꝰ in inchoaci¬
oñẽ diei. & luminare minꝰ
in inchoacionẽ noctis. Cer¬
te e nĩ uelhoc concedent o¬
cłis nr̃is. ut ea manife stũ sit
ãplius cȩteris lucere suꝑ t̃¬
rã: nec diem clarere nͥ lu¬
ce solis: nec noctẽ tot stel¬
lis apparentibꝰ ita lucere
si luna desit. quẽ admodũ
ñsencia illius illustrat᷑. De
a nr̃e fidi sanitate respuamꝰ.
Talibꝰ e nĩ disputacionibꝰ etiã
orandi causas nobis auferre
conant᷑: .& impia ꝑuerfita¬
te sua. in malis factis q̃ rec¬
tissime rep̃hendunt᷑ ingert
accusandũ pocius dm aucto¬
rẽ syderũ. quã hominẽ sce¬
lerũ. Sed qͦd anime nr̃ȩ ñ
sit natura corporibꝰ. ne qͥdẽ
cȩlestibꝰ subdita: audiant &
philo sophos suos. Quia uͦ t̃¬

Expanded text:
us aliquid quaerere, talique inquisitioni rebus gravioribus et melioribus necessarium tempus impendere, nec expedit, nec congruit. Et melius credimus ea esse caeteris majora luminaria, quae sancta Scriptura ita commendLuminare majus in inchoationem diei, et luminare minus in inchoationem nactis. Certe enim vel hoc concedent oculis nostris, ut ea manifestum sit amplius caeteris lucere super terram, nec diem clarere nisi luce solis, nec noctem tot stellis apparentibus ita lucere si luna desit, quemadmodum praesentia illius illustratur. CAa nostrae fidei sanitate respuamus: talibus enim disputationibus etiam orandi causas nobis auferre conantur, et impia perversitate in malis factis, quae rectissime reprehenduntur, ingerunt accusandum potius Deum auctorem siderum, quam hominem scelerum. sed quod animae nostrae non sint natura corporibus ne quidem caelestibus subditae, audiant et philosophos suos; quia uero te
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ suu & matr̃ẽ .&. adhe¬
rebit uxori suȩ: & erun
duo incarne una. Quȩ
uerba cũ pͥmi hominis
fuisse scriptura ipsa tes¬
tet᷑ dñs tam̃ in euange¬
lio d̾m dixisse declarauit.
Ait enĩ. Non legistis qͥa qͥ
fecit ab inicio masculũ
&. femina fecit eos. & dix̃.
ꝓptͣ hoc dimittet homo
patrẽ & matrẽ & adhe¬
rebit uxori suȩ. & eruNt
duo in carne una: ut hinc
intelligeremꝰ ꝓptͣ extasy m
q̃ prȩcesserat in adã. hoc eũ
diuinitꝰ tãꝙͣ ꝓpheciã dice

Expanded text:
 matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. quae uerba cum primi hominis fuisse scriptura ipsa testetur, dominus tamen in euangelio deum dixisse declarauit; ait enim: non legistis, quia qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos? et dixit: propter hoc dimittet homo patrem et matrem et adhaerebit uxor.i suae, et erunt duo in carne una, ut hinc intellegeremus per extasin, quae praecesserat in Adam, hoc eum diuinitus tamquam prophetam dice
Abbreviated transcription (Latin):
tesceret principatibꝰ &.
potestatibꝰ in celestibꝰ ꝑ
eccłam multiformis sapi¬
encię dei: ꝓbabilit᷑ credi¬
t᷑ sicu̾t illud semen cuiꝓ
missũ ẽ dispositũ ꝑ ange¬
los in manu mediatoris:
sic om̃ia ꝗ̃ ad ipsius semi¬
nis aduentũ uel prȩnun¬
ciandũ. uel adnunciandũ
inrerũ natura prȩtͣ usi¬
tatũ naturȩ cursũ. mira¬
bilit facta st̃. ministran¬
tibꝰ angelis e̾e̾ facta: ut ta¬
m̃ ubiq creator uel repa¬
rator creaturarũ ñ sit. nͥ
qͥ plantatore .e. rigatore
qͦubet solus incrementũ
etiã illa extasis quã deus
immisit in ada ut sopora¬
tꝰ obdormiret. recte intel¬
ligit᷑ ad hoc immissa: ut¬
.&. ipsius mens ꝑ extasim
particeps fieret tanꝗͣ. an¬
gelicȩ curiȩ: & intrans in
scũariũ dei. intelligeret
innouissima. Deniq euigi¬
lans tãꝗͣ ꝓphecia plenus.
cũ ad se adductã mulierẽ
suã uideret: eruetuauit
ẽtinuo qͦd magnũ sacra¬
m̃tũ cõmendat apłs. hoc

Expanded text:
principibus et potestatibus in caelestibus per ecclesiam multiformis sapientia dei, probabiliter creditur, sicut illud semen, cui promissum est, dispositum est per angelos in manu mediatoris, sic omnia, quae ad ipsius seminis aduentum uel praenuntiandum uel adnuntiandum in rerum natura praeter usitatum naturae cursum mirabiliter facta sunt, ministrantibus angelis esse facta, ut tamen ubique creator uel reparator creaturarum non sit, nisi qui plantatore et rigatore quolibet solus incrementum etiam illa extasis, quam deus inmisit in Adam, ut soporatus obdormiret, recte intellegitur ad hoc inmissa, ut et ipsius mens per extasin particeps fieret tamquam angelicae curiae et intrans in sanctuarium dei intellegeret in nouissima. denique euigilans tamquam prophetia plenus, cum ad se adductam mulierem suam uideret, eructuauit continuo, quod magnum sacramentum commendat apostolus: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
eã caꝑe nͣ possunt cũloqͥtur
d̾s. ñ nͥ ꝑ creaturã loqͥt᷑: aut
tantũmodo sꝑitalẽ. siue in
sompnis. siue in extasi insimi¬
litudine rerũ corporaliũ:
aut etiã ꝑ ipsã corporalẽ dũ
sensibꝰ corporeis uel aliqua
species apparet. uel insonant
uoces.  uiii. Sigͦ adã talis
erat ut posset caꝑe illã loquu¬
cionẽ dei. quã mentibꝰ ange¬
licis ꝑ suã prebet substanciã.
ñ dubitandũ ẽ qͦd eiꝰ mentẽ
ꝑ tẽpꝰ mouerit miro & in ef
transgressori pena deberet᷑
ea ipsa ineffabilit̾ ueritate
monstrauerit: sic̃ audiunt᷑
uel uident᷑ omnia bona
p̃cepta impsa in cõmu¬
tabili sapiencia quę
in animas scãs se trans fert
ex aliqͦ tẽpore: cũ ipsius
nullus sit motꝰ int̾ẽpore.

Expanded text:
eam capere non possunt cum loquitur deus, non nisi per creaturam loquitur aut tantummodo spiritalem siue in somnis siue in extasi in similitudine rerum corporalium aut etiam per ipsam corporalem, dum sensibus corporis uel aliqua species apparet uel insonant uoces. si ergo Adam talis erat, ut posset capere illam locutionem dei, quam mentibus angelicis per suam praebet substantiam, non dubitandum est quod eius mentem per tempus mouerit miro et inefftransgressori poena deberetur ea ipsa ineffabiliter ueritate monstrauerit, sicut audiuntur uel uidentur omnia bona praecepta in ipsa incommutabili sapientia, quae in animas sanctas se transfert ex aliquo tempore, cum ipsius nullus sit motus in tempore.
Abbreviated transcription (Latin):
q̃m aut ꝑ sua̾ substanciã loqͥ
aut ꝑ sibi subditã creaturã:
s ꝑ substanciã suã ñ loqui nͥ
ad creandas om̃s naturas:
ad sꝑitales uͦ atq intellectu¬
ales. ñ solũ creandas. s etiã
illuminandas: cũ iã possunt
caꝑe lo quucionẽ eiꝰ qualis
ẽ in uerbo eiꝰ. qͦd in principio
erat apud dm .& d̾s erat uerbũ:

Expanded text:
m aut per suam substantiam loqui aut per sibi subditam creaturam; sed per substantiam suam non loqui nisi ad creandas omnes naturas, ad spiritales uero atque intellectuales non solum creandas, sed etiam inluminandas, cum iam possunt capere locutionem eius, qualis est in uerbo eius, quod in principio erat apud deum et deus e
Abbreviated transcription (Latin):
nͣ eͣ uniuersitas. Intrinseeꝰ
aũ adiuuat᷑ incorporlit᷑
deo idagente ut omnino
natura sit. qmͣ ex ipso . &. ꝑ.
ipsũ . &. in ipso st̃ omnia.
Partes uͦ eiusd̃e uniuersi¬
tatis. & intrinsecꝰ in corpo¬
ralit᷑ adiuuant᷑. uel pocius
fiunt ut nature sint .&. ex¬
trinsecꝰ corꝑalit᷑ qͦ se meli¬
us habeant. siẽ alimentis.
agricultura. medicina .&.
q̃cũq etiã ad ornatũ fi¬
unt: ut nͣ solũ saluȩ ac fe¬
cundiores. uerũ etiã decen¬
ciores sint.a . ui. S̾ꝑitalis
au creata natura. si ꝑfecta
atq beata eͣ. sicͣ angeloꝵ.

Expanded text:
non est uniuersitas. intrinsecus non est uniuersitas. intrinsecus autem adiuuatur incorporaliter deo id agente, ut omnino natura sit, quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. partes uero eiusdem uniuersitatis et intrinsecus incorporaliter adiuuantur, uel potius fiunt, ut naturae sint, et extrinsecus corporaliter, quo se melius habeant, sicut alimentis, agricultura, medicina et quaecumque etiam ad ornatum fiunt, ut non solum saluae ac fecundiores, uerum etiam decentiores sint. Spiritalis autem creata natura si perfecta atque beata est, sicut angelo
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is natura corporea. omis
irracionalis uita. om̃is uo¬
luntas uel infirma uel par¬
ua: ut hoc de subditis uel
cũ subditis agant qͦd natu¬
re ordo poseit in om̃ibꝰ iu¬
bente illo eui subiecta suÑ
om̃ia. Promde illi in illo ue¬
ritatẽ in cõmutabisẽ uideñs:
& scđ̾m eã suas dirigunt uo¬
luntates. Fiunt gͦ illi par¬
ticipes etͣnitatis. ueritatis.
pore & loco.: mouent᷑ aũ eiꝰ
imꝑio etiã tẽporalit᷑. illo
ñ tẽporalit᷑ moto: nec itaut
ab eiꝰ c̃tẽplacione resiliañ
aut defluant: s simul &
illũ sine loco ac tẽpore
cont̾eplant᷑. & eiꝰ in inferiori¬
bꝰ iussa ꝑficiunt. mouentes
&.locũ quantũ eoꝵ. con¬
gruit achoni. Et ido deus
prȩest uniuerse creature:
naturis ut fiant: uolunta¬
tibꝰ aũut sine suo iussu
uel ꝑmissu nichil faciant.
Natura gͥ uniuersitatis cor¬
poralis. ñ adiuuat᷑ extrin¬
seciis corꝑalit. neq enĩ ẽ
extra eã ullũ corpꝰ. alioqͥm

Expanded text:
omnis natura corporea, omnis omnis natura corporea, omnis irrationalis vita, omnis voluntas, vel infirma, vel prava: ut hoc de subditis vel cum subditis agant quod naturae ordo poscit, in omnibus jubente illo cui subjecta sunt omnia. Proinde illi in illo veritatem incommutabilem vident, et secundum eam suas dirigunt voluntates. Fiunt ergo illi participes aeternitatis, veritatis, pore et loco; mouentur autem eius imperio etiam temporaliter illo non temporaliter moto, nec ita, ut ab eius contemplatione resiliant aut defluant, sed simul et illum sine loco ac tempore contemplantur et eius in inferioribus iussa perficiunt, mouentes et locum, quantum eorum congruit actioni. et ideo deus praeest uniuersae creaturae suae, naturis, ut fiant, uoluntatibus autem, ut sine suo iussu uel permissu nihil faciant. Natura igitur uniuersitatis corporalis non adiuuatur extrinsecus corporaliter. neque enim est extra eam ullum corpus; alioquin
Abbreviated transcription (Latin):
s sic̃ distribuit iusticia crea¬
toris. Ergo dei ꝓuidencia
regens atq administrans u¬
niuersa creaturã. & naturas
& uoluntates: naturas ut
sint. uoluntates auͣ. ut nec
infructuose bonȩ. neqͥmpu¬
nite malȩ sint. subdit pri¬
mitꝰ omnia sibi: deinde cre¬
aturã corporalẽ. creature sꝑi¬
tali: irracionalẽ racionali.
t̃restrẽ celesti. femineã ma¬
sculine. minꝰ ualentẽ. ualen¬
ciori. indigenciorẽ. dicio¬
ri: inuoluntatibꝰ aũ bonas.
sibi: cȩteras uͦ ipsis seruien¬
tibꝰ sibi: ut hoc paciat᷑ uo¬
luntas mala. qͦd ex iussu dei
fecerit bona. siue ꝑ se ipsã.
siue ꝑ malã. in reb dũ taxat
q̃ naturalit᷑ st̃ etiã malis uo¬
luntatibꝰ subditȩ. idest in
corporibꝰ: nã inse ipsis ma¬
le uoluntates habent inte¬
riorẽ penã suã. eand̾e ip¬
sã iniquitatẽ suã.sxu. Ac
ꝑ hoc sublimibꝰ angelis deo¬
subditȩ seruientibꝰ . & deo
beate fruentibꝰ: subdita ẽ

Expanded text:
sed sicut distribuit iustitia creased sicut distribuit iustitia creatoris. ergo dei prouidentia regens atque administrans uniuersam creaturam, et naturas et uoluntates, naturas ut sint, uoluntates autem ut nec infructuose bonae nec impunite malae sint, subdit primitus omnia sibi, deinde creaturam corporalem creaturae spiritali, inrationalem rationali, terrestrem caelesti, femineam masculinae, minus ualentem ualentiori, indigentiorem copiosieri; in uoluntatibus autem bonas sibi, ceteras uero ipsis seruientibus sibi, ut hoc patiatur uoluntas mala quod ex iussu dei fecerit bona siue per se ipsam siue per malam in rebus dumtaxat, quae naturaliter sunt etiam malis uoluntatibus subditae, id est in corporibus. nam in se ipsis malae noluntates habent interiorem poenam suam, eandem ipsam iniquitatem suam. Ac per hoc sublimibsubditae fruentibus, et Deo beate servientibus, subdita est
Abbreviated transcription (Latin):
ñdũ ꝑfecte in cõmutabilẽ
mutabilis ẽ illa natura tri¬
nitatis. & ob hoc ita ȩtͣna ut
ei aliqͥd coȩtͣnũ ee̾ ñ possit.
ipsa apud se ipsã & inse ipsa
sine ullo tẽpore ac loco. mo¬
uet tam̃ ꝑ tẽpꝰ & locũ sibi
subditã ereaturã: naturas
creans bonitate. uolunta
tes ordinans potestate: ut in
naturis nulla sit ꝗͣ nͣ ab illo
sit. in uoluntatib aũ. nulla
bona sit. cui ñ ꝓsit: nulla
mala sit qua bene uti ñ pos¬
sit. Sed qͥa ñ omĩbꝰ naturis
dedit uoluntatis arbitriũ:
ille auͣ qͥbꝰ dedit pote nciores
ac suꝑiores stͥ ille naturȩ q̃
ñ habent uoluntatẽ subditȩ
sint necesse ẽ illis q̃ habent:
& hoc ordinacione creatoris
qͥ nuͣꝗͣ. ita pinit uoluntat᷑e
malã. ut naturȩ ꝑimat dig¬
nitate. Cũ gͥ omne corpus
&. om̃is anima irracionalis
ñ habeat uoluntatis arbi¬
triũ: subdita ista st̃ eis natu¬
ris q̃ prȩdite st̃ arbitrio uo¬
luntatis: nec om̃ibꝰ omnia:

Expanded text:
nondum perfecte incommutabilem nondum perfecte incommutabilem mutabilis est illa natura Trinitatis, et ob hoc ita aeterna, ut ei aliquid coaeternum esse non possit, ipsa apud seipsam et in seipsa sine ullo tempore ac loco, movet tamen per tempus et locum sibi subditam creaturam, naturas creans bonitate, votes ordinans potestate, ut in naturis nulla sit, quae non ab illo sit, in uoluntatibus autem nulla bona sit, cui non prosit, nulla mala sit, qua bene uti non possit. sed quia non omnibus naturis dedit uoluntatis arbitrium, illae autem, quibus dedit, potentiores ac superiores sunt, illae naturae, quae non habent uoluntatem, subditae sint necesse est illis, quae habent, et hoc ordinatione creatoris, qui numquam ita punitmalam, ut naturae perimat dignitatem. cum igitur omne corpus et omnis anima inrationalis non habeat uoluntatis arbitrium, subdita ista sunt eis naturis, quae praeditae sunt arbitrio uoluntatis, nec omnibus omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
aqua utre siue spongiã. sed
miris modis ipsi in corpore¬
o nutu cõmixta sit uiuifi¬
cando corpori qͦ & imꝑat
corpori quada intencione
ñ mole: quantomagis inꝗͣ.
nutꝰ ipse uoluntatis eiꝰ ñ ꝑ
loc ũ mouet᷑. ut corpꝰ ꝑ lo¬
cũ moueat. quando totũ
ꝑ partes mouet. nec aliqͦs
loco mouet. nͥ ꝑ illas quas
ligere difficile ẽ. utrũq
credat᷑: & qͦd creatura sꝑita¬
anima qͥsq ñ uult hoc cre¬
dere. qͦd qͥdẽ sine dubio ñ
solũ credet. uerũ etiã in¬
telligeret si eã posset. sicuti
ẽ in corporeã cogitare. cui
enĩ ñ facile occurrat qͦd ꝑ
locũ ñ mouet᷑. q̃ ꝑ loci spa¬
cia ñ distendit᷑. qͥcqͥd auts
ꝑ loci spacia distendit᷑ cor¬
pus est. ac ꝑ hoc c̃sequens ẽ
Sut anma
ꝑ locũ moueri ñ putet᷑. si corpꝰ
ñ ee̾ credat᷑: s ut dicere cepe
rã. si de anima hoc qͥsq ñuult
credere: ñ nimis urgendꝰ est.
Substanciã u dei nͥ credat
nec ꝑ tẽpꝰ nec ꝑ locũ moueri:

Expanded text:
aqua utrem siue spongiam, sed miris modis ipso incorporeo nutu commixta sit uiuificando corpori, quo et imperat corpori quadam intentione, non mole: quanto magis, inquam, nutus ipse uoluntatis eius non per locum mouetur, ut corpus per locum moueat, quando totum per partes mouet, nec aliquas loco mouet nisi ligere difficile est, utrumque credatur, et quod creatura spiritaanima quisque non uult hoc credere - quod quidem sine dubio non solum crederet, uerum etiam intellegeret, si eam posset, sicuti est, incorpoream cogitare. cui enim non facile occurrat, quod per locum non moueatur, quae per loci spatia non distenditur? quidquid autem per loci spatia distenditur corpus est; ac per hoc consequens est, ut anima per locum moueri non putetur, si corpus non esse credatur — sed, ut dicere coepram, si de anima hoc quisque non vult credere, non nimis urgendus est. Substantiam vero Dei nisi credat nec per tempus nec per locum moveri,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd tam̃ dicet. aut si qͥsꝙͣ di¬
xerit audiendꝰ ẽ. illã cȩles¬
tẽ in angeloꝵ. milibꝰ ciui¬
tatẽ. aut ñ contẽplari cre¬
atoris ȩt̃nitatẽ. aut mutabi¬
litatẽ ignorare creaturȩ.
aut ex eiꝰ qͦq inferiore qͣdã
cognicione ñ laudare cre¬
totũ possint. simui hoc to¬
tũ faciant: possunt tam̃ &.
faciunt. Simul gͦ habent
enĩ uerendũ ẽ. ne forte qͥ est
idoneus iã illã sentire. ido ñ
putet hoc ibi posse fieri qͥa
in his diebꝰ qͥ solis huiꝰ circu¬
itu ꝑ agunt᷑ fieri ñ potest . &.
hoc qͥdẽ ñ potest eisdẽ par¬
tibꝰ t̾re: unuersũ aũ mun-¬
dũ qͥs ñ uideat si attendere
uelit & diem ubi sol est. &.
noctẽ ubi ñ ẽ. & uesꝑã unde
mul accedit: Sed nos plane
interris hec omĩa simul ha-¬
bere ñ possumꝰ: nec id̾o tam̃

Expanded text:
quid tamen dicet aut, si quisquam diquid tamen dicet aut, si quisquam dixerit, audiendus est illam caelestem in angelorum milibus ciuitatem aut non contemplari creatoris aeternitatem aut mutabilitatem ignorare creaturae aut ex eius quoque inferiore quadam cognitione non laudare cretotum possint, simul hoc totum faciant; possunt tamen et faciunt. simul ergo habent enim uerendum est. ne forte qui est idoneus iam illa sentire ideo non putet hoc ibi posse fieri, quia in his diebus, qui solis huius circuitu peraguntur, fieri non potest. et hoc quidem non potest eisdem partibus terrae; uniuersum autem mundum quis non uideat, si adtendere uelit, et diem, ubi sol est, et noctem, ubi non est, et uesperam, unde mul habere? sed nos plane in terris haec omnia simul habere non possumus; ne
Abbreviated transcription (Latin):
tiumꝰ s aliã reqͥrit in illoꝵ.
dierũ enumeracione sen¬
tenciã. q̃ ñ inꝓphecia figu¬
rata ẽ. s in hac creaturarũ
c̃dicione ꝓpͥe meliusq pos¬
sit intelligi. q̃rat.&. diumitꝰ
adiutꝰ inueniat. Fieri enĩ
potest: ut etiã ego aliã his
diuine scripturȩ uerbis.
ẽgruenciorẽ fortassis inue¬
niã. Neq enĩ hanc ita ẽfir¬
mo. ut aliã q̃ preponenda
sit inueniri ñ posse ẽtendã:
sic̃ c̃firmo reqͥem dei scriptu¬
rã scãm. ñ quasi post lassitu¬
dinẽ uel curȩ molestiã no¬
bis insinuare uolu̾isse. Quã¬
obrẽ potest aliqͥs fortasse
mecũ disputando certare.
ut dicat sublimiũ cęloꝵ. an¬
gelos. ñ alt̃̾natim ẽtueri pͥ¬
mo raciones creaturarũ in¬
cõmutabilit̃ in uerbi dei in¬
cõmutabili ueritate. ac dei¬
de ipsas creaturas.&. t̃cio eoꝵ
etiã inse ipsis cognicionẽ ad
laudẽ referre creatoris. seo
eoꝵ. mentẽ miraibili facilita¬
te hec omnia simul posse nũ¬

Expanded text:
us, sed aliam requirit in illorum dierum enumeratione sententiam, quae non in prophetia figurate, sed in hac creaturarum conditione proprie meliusque possit intelligi; quaerat, et divinitus adjutus inveniat. Fieri enim potest ut etiam ego aliam his diuinae scripturae uerbis congruentiorem fortassis inueniam. neque enim hanc ita confirmo, ut aliam, quae praeponenda sit, inueniri non posse contendam, sicut confirmo requiem dei scripturam sanctam non\' quasi post lassitudinem uel curae molestiam nobis insinuare uoluisse. Quamobrem potest aliquis fortasse mecum disputando certare, ut dicat sublimium caelorum angelos non alternatim contueri primo rationes creaturarum incommutabiliter in uerbi dei incommutabili ueritate ac deinde ipsas creaturas et tertio earum etiam in se ipsis cognitionem ad laudem referre creatoris, sed eorum mentem mirabili facilitate haec omnia simul posse. num
Abbreviated transcription (Latin):
cionẽ suã lux in occasu quã
uespe nomine nucupamꝰ.
.s ad ortũ iterũ reditũ qͦd ma¬
ne dicimꝰ cur .&. illic uesꝑam
ñ dicamꝰ cũ a c̃tẽ placione
creatoris creatura despicit᷑
& mane. cũ agnicione crea¬
turȩ in laude creatoris as¬

Expanded text:
ionem suam lux in occasum, quam vespere nomine nuncupamus, et ad ortum iterum reditum, quod mane dicimus; cur et illic vesperam non dicamus, cum a contemplatione Creatoris creatura despicitur, et mane cum a cognitione creaturae in laudem Creatoris as
Abbreviated transcription (Latin):
Saudet iracundꝰ. si ir̃a suã
ꝑfecerit: & multa talia
poterit. Et cũ sit gaude
malũ ẽ: & ꝑducens ad
mort̾e peccatũ. Nec ul¬
lũ qͦdlibet scelus coram
deo. tã abhominabile
fit: quã prȩterita pecca¬
ta unicuiq nrum re¬
miniscendo gaudere in¬
de .&. exultare: adq in ea
us diximꝰ. unde nos gaude¬
re uult mundꝰ: ut ꝑeamꝰ
cuͣ amatoribꝰ huiꝰ mundi.
Nec enĩ gaudia uelut ue¬
nena diaboli repudiari
debemꝰ qͥa ñ solũ corꝑa
lidens. sume scutũ fidi
in qͦ possis om̃ia tela dia¬

Expanded text:
Gaudet iracundus, si iram suam Gaudet iracundus, si iram suam perfecerit. Et multa alia endere poterit. Et cum sit gaudermalum est, et perducens ad mortem peccatum. Nec ullum quodlibet scelus coram Deo tam abominabile fit, quam praeterita peccata unicuique nostrum reminiscendo, gaudere inde et exsultare, atque in eis us diximus, unde nos gaudere vult mundus, ut pereamus cum amatoribus hujus mundi. Haec enim gaudia velut venena diaboli repudiare debemus; quia non solum corpora, lidens, sume scutum fidei, in quo possis omnia tela ig