comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onifacius ep̃s: Patroclo. Remigio.
Maximo. Milario. Seuero. Ualerio.
luliano. Castorio. Leontio. Constantino.
lohanni. Montano. Marino. & cȩteris¬
Talentinȩ nos derici ciuitatis adiert̃.
ꝓponentes libellũ & crimina. quȩ
maximũ tota ꝓuincia asserit cõmi¬
sisse. Delegata totiens cognitione:
illũ c̃stituta sẽꝑ subt̃ fugisse iudicia.
nec c̃fusũ c̃scientia festinasse: ut sic̾et
innocens. examinatis omnib purgaret᷑:
quȩ totiens decreta ex nr̃arũ quoq
cartarũ instructione cognouimus.
Qui e c̃trario ꝓbauit dese illa quȩ
dicta st̃: quia ad ea c̃futanda cum
essent innumera. a decessorib meis
ꝓuincialis ẽ delegata cognitio. Con¬
uoluisse: & nullus dubitat. quod ita
iudiciũ nocens subt̃ fugit: quc̃ ad modr̃
ut absoluat᷑ qͥ ẽ in nocens quȩrit. Sed
astuta cauillatio eor qͥ uersutis agen¬
dũ credunt e̾t c̃silus: nũquã in no¬
centiȩ nom̃ accipiet. Conficet᷑ enĩ
de omnibus. qͥsqͥs se subt̃ fugere udi

Expanded text:
onifacius episcopus, Patroclo, Remigio, Maximo, Hilario, Severo, Valerio, Juliano, Castorio, Leontio, Constantino, Joanni, Montano, Marino MauriValentinae nos clerici civitatis adierunt, proponentes libellum et crimina quae Maximum tota provincia asserit commisisse. Delegata toties cognitione, illum constituta semper subterfugisse judicia, nec confusum conscientia festinasse, ut si esset innocens, exterminatis omnibus, purgaretur: quae toties decreta ex nostrarum quoque chartarum instructione cognovimus. Qui econtrario probavit de se illa quae dicta sunt, quia ad ea confutanda, cum essent innumera, a decessoribus meis provincialis est delegata cognitio. Convoluisse: et nullus dubitat quod ita judicium nocens subterfugit, quemadmodum ut absolvatur qui est innocens quaerit: sed astuta cavillatio eorum qui versutis agendum credunt esse consiliis, nunquam innocentiae nomen accipiet. Confitetur enim de omnibus quisquis se s
Abbreviated transcription (Latin):
c̃iugẽ nom̃. ilł. quã in iuste dimiseraᷤ.
ita tenebis. sic̃ ꝑ rectũ maritꝰ suã deb&
habere c̃iugẽ in dilectione. ⁊ debita.
disciplina. Nec eã ꝑullũ malũ ingenũ
ate separabis. nec ea uiuente aliã acci¬
Amodo in antea istũ tuũ maritũ quem
iniuste dimiseras. ita tenebis ⁊ ãplexa¬
beris. ⁊ ei in seruitio. in amore. ⁊ in timo¬
re ita eris subiecta. ⁊ obȩdiens: scut ꝑ
rectũ uxor suo debet subiecta de ma¬
rito. Nec umquã ab eote separabis. ncc
illo uiuente alteri uiro te sociabis.
nec c̃iugio aut adulterio. sic te ds adiuũ.

Expanded text:
njugem nomine N. quam injuste dimiseras njugem nomine N. quam injuste dimiseras ita tenebis, sicut per reectum maritus suam debet habere conjugem, in dilectione et debita disciplina: nec eam per ullum malum ingenium a te separabis, nec ea vivente aliam acciA modo in antea istum tuum maritum quem injuste dimiseras ita tenebis et amplexaberis, et ei in servitio, in amore et in timore ita eris subjecta et obediens, sicut per rectum uxor suo debet subjecta esse marito, nec unquam ab eo te separabis, nec illo vivente alteri viro te sociabis, nec conjugio aut adulterio: sic te Deus adjuvet.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ facile de adulterio accusant: iñ habens
latentia peccata uindictã. Uiri autẽ
liberius uxores adulteras apud sacer¬
dotes deferre c̃sueuer̃t. ⁊ ideo mulie.¬
rib ꝓdito earũ crimine cõmunio de¬
negeͥt᷑. uiroꝵ aut̃ latente cõmissio. ñ
facile qͥsquã ex suspitionib abstinet᷑.
qͥ utiq submouebit᷑. siciꝰ flagitiũ de¬
negat᷑. Cũ gͦ par causa sit: int̾dũ ꝓba¬
tione cessante. uindictȩ ratio c̃qͥ escit:¬
reputatũ ẽ in hac sẏnodo qđ simul
cũ ista femina adulteriũ. ł fornica¬
tionẽ fecissẽ. qđ egoñ ita feci: nec inde
me culpabilẽ recognosco. sic me d̃s̃
Abisto die incestȩ copulationis.: lx
ł fornicationẽ fecisti. unde disciplinã
ł pęnitentiã suscepisti: ãplius ñ adul¬
terabis. nec fornicaberis cũ ea : nec aliã
uxorẽ accipies. nisi pꝰ ꝑactã pęnitentiã
bisto dic in antea istã tuã gatorũ hx¬

Expanded text:
non facile de adulterio accusant, et non habent non facile de adulterio accusant, et non habent latentia peccata vindictam. Viri autem liberius uxores adulteras apud sacerdotes deferre consuerunt: et ideo mulieribus, prodito earum crimine, communio denegatur. Virorum autem, latente commisso, non facile quisquam ex suspicionibus abstinet, qui utique submovebitur, si eius flagitium detegatur. Cum enim par causa sit, interdum probatione cessante, vindicte ratio conquiescitreputatum est in hac synodo, quod simul cum ista femina adulterium vel fornicationem fecissem, quod ego non ita feci, nec inde me culpabilem recognosco: sic me Deus - Separatio incestae copulationis. Ab vel fornicationem fecisti, unde disciplinam vel poenitentiam suscepisti, amplius non adulterabis nec fornicaberis cum ea nec aliam uxorem aisto die in antea istam tuam co
Abbreviated transcription (Latin):
sfnddũ. qđ qͥdã ingenuus ingenuã
rit. utrũ necessario mulierẽ tenere de¬
beat: ⁊ si tenuerit. utrũ illa qͦq scđ̾m
ti. ñ tam̃ ob xp̃i lege̾ mulierẽ in serui¬
tutẽ redigi: dũ ille ñ exc̃sensu c̃iugis
se seruũ fecit. quẽ liberũ ipsa maritũ
homo. nobilẽ de saxonia saxonũ lege
dux̃ uxorẽ. Tenuit multis annis: ⁊ ex
ea filios ꝓcreauit. Uerũ qr ñ isdem
utunt᷑ legib saxones ⁊ franci. causatꝰ
ẽ qđ eã ñ sua id÷ francoꝵ lege despon¬
sauerit. ł acceperit. aut dotauerit:
dimissaq illa. dux̃ alterã. Definiuit oͤ¬
suꝑ hoc sc̃a sẏnodꝰ. ut ille transgressor
euangłicȩ legis subigat᷑ pęnitentiȩ.
Ascda c̃iuge separet᷑. pͥorẽ resumere
ratũ ẽ sciri : cur cõmunicantes uiri
cũ adulteris uxorib ñc̃ueniant. cũ o¬
ẽtra uxores in c̃sortio adulteroꝵ uiroꝵ
manere uideant᷑: dũ suꝑ hoc xp̃iana
religio adulteriũ in utroq sexu pari
ratione c̃temnet. ẜuirossuos muliereᷤ

Expanded text:
synodum quod quidam ingenuus ingenuam rit, utrum necessario mulierem tenere debeat, et si tenuerit, utrum illa quoque secuti, non tamen ob Christi legem mulierem in servitutem redigi, dum ille non ex consensu conjugis se servum fecerit, quem liberum ipsa maritum homo, nobilem de Saxonia Saxonum lege duxit uxorem. Tenuit multis annis, et ex ea filios procreavit. Verum, quia non iisdem utuntur legibus Saxones et Franci, causatus est quod eam non sua, id est, Francorum lege desponsaverit, vel acceperit, aut dotaverit, dimissaque illa duxit alteram. Definivit super hoc sancta synodus ut ille transgressor evangelicae legis subigatur poenitentiae; a secunda conjuge separetur, priorem resumere ratum est sciri, cur communicantes viri cum adulteris uxoribus non conveniant, cum contra uxores in consortio adulterorum virorum manere videantur. 10. Super hoc Christiana religio adulterium in utroque sexu pari ratione condemnat. Sed viros suos mulieres
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥsiuit dilectiotua. qͥ int̾uenient
repudio aliisse matrimonio copula¬
uer̃t. qͦs in utraq parte adulteros e̾e
manifestũ ẽ. Qui uͦ ł uxore uiuente.
quãuis dissociatũ e̾e uideat᷑ c̃iugiũ
ad aliã copulã festinar̃: neq possun

Expanded text:
sivit dilectio tua, qui interveniente repudio aliis se matrimonio copulaverunt, quos in utraque parte adulteros esse manifestum est. Qui vero vel uxore vivente, quamvis dissociatum esse videatur conjugium, ad aliam co
Abbreviated transcription (Latin):
futura tacuissent. quȩ ꝑ ꝓphetas prȩ¬
dicta ignorare ñ possent: postea quã
ad ꝓpinqͣre cȩper̃. uoluer̃ ea qͣsi p̾di¬
cere: ne ignari uictiq putarentur::
esset atq c̃scriptũ. ut alia interĩ tace¬
amꝰ: icamꝰ illud qđ sophonias ꝓpħa

Expanded text:
futura tacuissent, quae per prophetas praefutura tacuissent, quae per prophetas praedicta ignorare non possent, posteaquam adpropinquare coeperunt, uoluerunt ea quasi praedicere, ne ignari uictique putarentur. cum esset atque conscriptum, ut alia interim tacea
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qͥd aduersi suȩ factioni c̃tingere possit.
Qd̃ etiã illi qͥ gentiliũ historias leguit
ñ ignorant. ꝗd gͦ mirũ. si iã inminente
tẽploꝵ ⁊ simula cror eũsione. quã ꝓ¬¬
phetȩ dĩ sũmi tanto ante p̾dixerant.¬
serapis dę̧mon alicui cultoꝵ suoꝵ hoc
de ꝓrximo ꝓdidit ut suã qͣsi diuinitatẽ
recedens ł fugiens cõm̃daret : Fugant᷑
enĩ isti. ł eciã iussis suꝑiorib c̃ligati
abstrahunt᷑ ⁊ alienant᷑ a locis suis.
ut de reb in qͥb colebant᷑ fiat uolun-¬
tas dĩ. qͥ hoc tanto ante ꝑ om̃s gentes
ĩꝑauit. Cur aut̃ hoc ñ sineret᷑ dȩ mon
p̃dicere cũ sibi iã p̃nosceret ĩminere:
cũ hȩc pͣdictio ⁊ in ꝓphetis attestaret᷑
a qͥb s̃ ista c̃scripta. ⁊ prudentib dar&
intellegi. quã uigilant᷑ e̾e̾t dȩmonũ
cauenda fallacia cultꝰq fugiendꝰ: qͥcũ
ante ꝑ tã longũ tẽpꝰ in tẽplis suis hȩc

Expanded text:
quid adversi suae factioni contingere possit. quid adversi suae factioni contingere possit. Quod etiam illi qui gentilium historias legunt ntiti. Quid ergo mirum, si iam inminente templorum et simulacrorum euersione, quam prophetae dei summi tanto ante pSerapis daemon alicui cultorum suorum hoc de proximo prodidit, ut suam quasi divinitatem recedens vel fugiens commendaret. Fugantur enim isti, vel etiam jussis superioribus colligati abstrahuntur et alienantur a locis suis, ut de rebus in quibus colebantur fiat voluntas Dei, qui hoc tanto ante per omnes gentes imperavit. Cur autem hoc non sineretur daemon praedicere, cum sibi jam praenosceret imminere? Cum haec praedictio et in prophetis attestaretur a quibus sunt ista conscripta, et prudentibus daretur intellegi, quam uigilanter esset daemonum cauenda fallacia cultusque fugiendus? qui cum ante per tam longum tempus in templis suis haec
Abbreviated transcription (Latin):
tas magna : łsi agricola illo anno
fructificaturã uitẽ aliquã polliceat᷑.
naturã utiq t̾rȩ ⁊ numeros seminũ
callens. qͦ tam̃ anno cã ł in ꝓuisa
cęli intẽperies arefaciat. Eta multa
etiã ad p̃sentiã p̾dictionẽq dęmo¬
nũ ꝑtinentia. quȩ minorib ⁊ usita¬
tiorib causis futura p̾uident᷑: cadẽ
maiorib ⁊ occultiorib causis ĩpedita
mutant᷑. Fallunt aut̃ etiã studio fal¬
lendi: ⁊ inuida uoluntate. qr hominũ
errore lȩtant᷑. S ne apud cultores
suos pondꝰ auctoritatis amittant: id
agunt. ut int̾p̃tib suis signoꝵq suoꝵ
c̃iectorib culpa tribuat᷑. qͣndo ł de¬
cepti fuerint ł m̃titi. Non nũquãuͦ
ipsi maligni spiritꝰ ⁊ in lusores homi¬
nũ. atq inuisores salutis eoꝵ solens
pͣdicere defectũ culturȩ suȩ ⁊ idoloꝵ
ruinã : qͣtenꝰ p̃scii uideant᷑ qͥd insin.¬
gulis regnis aut locis uenturũ sit.

Expanded text:
tas magna. Vel si agricola illo anno tas magna. Vel si agricola illo anno fructificaturam vitem aliquam polliceatur, naturam utique terrae et numeros seminum callens, quo tamen anno eam vel improvisa coeli intemperies arefaciat, ita multa etiam ad praesentiam praedictionemque daemonum pertinentia, quae minoribus et usitatioribus causis futura praevidentur, eadem majoribus et occultioribus causis impedita mutantur. Fallunt autem etiam studio fallendi et invida voluntate, quia hominum errore laetantur. Sed no apud cultores suos pondus auctoritatis amittant, id agunt, ut interpretibus suis signorumque suorum conjectoribus culpa tribuatur, quando vel decepti fuerint, vel mentiti. Nonnunquam vero ipsi maligni spiritus et illusores hominum atque invisores salutis eorum, solent praedicere defectum culturae suae et idolorum ruinam, quatenus prescii videantur quid in singulis regnis aut locis venturum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
silia cuncta ꝑturbat. uelut si aliꝗd
disponant qͥlibet homines qͥbq po¬
testatib subditi: qđ ñ ꝓhibituros
suos p̃positos arbitrent᷑. idq facturoᷤᷤ
se c̾e̾ ꝓmittant: atilli penes qͦs maior
potestas ẽ : ex alio superiore c̃silio.
hoc totũ dispositũ atq p̃paratũ. re¬
pente ꝓhibeant. Fallunt᷑ etiã cũ cau.¬
sis naturalib sic̃ medici ⁊ nautȩ &
agricolȩ. s longe acutius longeꝙ
pͣstantius ꝓ aerii corporis sensu solerti.¬
re ⁊ excitatione p̾noscunt: qr ⁊ hȩc
ab angłis dõ sũmo pie seruientib ex
alia dispositione ignota. dȩ monib
ex inꝓuiso ac repente mutant᷑. tãꝙ.
si aliꝗd egro extrinsecꝰ accedat qͦ mo¬
riat᷑. quẽ medicꝰ uerissalutis p̾ceden¬
tib signis uicturũ c̾e̾ ꝓmiserat. Aut
si aeris qͣlitate ꝓuisa diu flaturum
illũ uentũ nautarũ aliqͥ p̃dixissent:
reqͥescer& ĩꝑauit. ⁊ facta ẽ tranqͥlli.¬

Expanded text:
silia cuncta perturbet. uelut si aliquid silia cuncta perturbet. uelut si aliquid disponant quilibet homines quibusque potestatibus subditi, quod non prohibituros suos praepositos arbitrentur idque facturos se esse promittant, at illi, penes quos maior potestas est, ex alio superiore consilio hoc totum dispositum atque praeparatum repente prohibeant. falluntur etiam in causis naturalibus — sicut medici et nautae et agricolae, sed longe acutius longeque praestantius pro aerii corporis sensu sollertiore et exercitatiore praenoscunt — quia et haec ab angelis deo summo pie seruientibus ex alia dispositione ignota daemonibus ex inprouiso ac repente mutantur. tamquam si aliquid aegro extrinsecus accidat, quo moriatur, quem medicus ueris salutis praecedentibus signis uicturum esse promiserat; aut si aeris qualitate praeuisa diu flaturum illum uentum nautarum aliqui praedixissent, requiesceret imperavit, et facta est tranquilli
Abbreviated transcription (Latin):
futura p̾nuntiant: cũ tam̃ ab eis lon¬
ge sit altitudo illius ꝓphetiȩ quã ds̃¬
ꝑscõs angłos ⁊ ꝓphetas oꝑatur. Nã
si qͥd de illa dĩ dispositione p̃nunti¬
ant: audiunt ut p̾nuntient. & cũ
ea p̃dicunt quȩ inde audiunt: non
ꝓphetica oracula. Sic aut̃ indignant̃
accipit᷑. qđ aliqͣ etiã talia dȩmones
audiant ⁊ p̃dicant: qͣsi aliqͥd indig¬
nũ sit : ut qđ ideo dicit᷑ ut hominib
innotescat. hoc ñ solũ boni: uerũ etiã
mali ñ taceant. cũ in ipsis hominib
etiã uitȩ bonȩ p̃cepta uideamꝰ parit᷑
a iustis ꝑuersisq cantari: nec obe̾e
aliꝗd. immo etiã ꝓdesse ad maiorẽ
notitiã famãq ueritatis : cũ de illa
etiã hi quicqͥd nouer̃ dicunt. qͥ ei
ꝑũsis morib ẽtradicunt. In cȩteris
aut̃ suis p̾dictionib dȩmones ple-
suas dispositiones p̾nuntiant. ex in¬
ꝓuiso de suꝑ aliqͥd iubet᷑ : qđ eoꝵ con¬

Expanded text:
futura praenunciant, cum tamen ab eis lonfutura praenunciant, cum tamen ab eis longe sit altitudo illius prophetiae quam Deos angelos et prophetas operatur. nam si quid de illa dei dispositione praenuntiant, audiunt. ut praenuntient; et cum ea praedicunt, quae inde audiunt, non prophetica oracula. sic autem indignanter accipitur, quod aliqua etiam talia daemones audiant et praedicant, quasi aliquid indignum sit, ut quod ideo dicitur, ut hominibus innotescat, hoc non solum boni, uerum etiam mali non taceant. cum in ipsis hominibus etiam uitae bonae praecepta uideamus pariter a iustis peruersisque cantari, non obesse aliquid, immo etiam prodesse ad maiorem notitiam famamque ueritatis, cum de illa etiam hi quidquid nouerunt dicunt, qui ei peruersis moribus contradicunt. in ceteris autem suis praedicationibus daemones plerusuas dispositiones praenuntiant, ex inprouiso de- . super aliquid iubetur, quod eorum con
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd aut̃ mirũ. si quẽ ad modũ ille in
corporis humani ł ꝑturbata ł modi¬
ficata tẽperię. seu bonas seu malas
futuras p̾uidet ualitudines. sic dę¬
mon in aeris affectione atq ordina¬
tione sibi nota. nob ignota. futuras p̾-¬
uidet tẽpestates : Aliqͣndo ⁊ homi¬
nũ dispositiones ñ solũ uoce ꝓlatas.
uerũ etiã cogitatione c̃ceptas: cum
signa quȩdã ex animo expͥmunt᷑ in
corpore. tota facilitate ꝑdiscunt:
atq hinc etiã multa futura p̾nunti¬
ant. aliis uidelicet mira. qͥ ista dispo¬
sita ñ nouer̃. Sic̃ enĩ apparet c̃cita¬
tior animi motꝰ inuultu. ut ab homi¬
nib qͦq aliꝗd forinsecꝰ agnoscat᷑. qđ
intrinsecꝰ agit᷑: ita ñ debet c̾e incre¬
dibile. s etiã leniores cogitationes
dant aliqͣ signa ꝑ corpꝰ. quȩ obtuso
sensu hominũ cognosci ñ possunt:
acuto aut̃ dęmonũ possunt. Nac atq
hui modi facultate. multa dȩmones

Expanded text:
quid autem mirum, si quemadmodum ille in quid autem mirum, si quemadmodum ille in corporis humani uel perturbata uel modificata temperie seu bonas seu malas futuras praeuidet ualitudines, sic daemon in aeris affectione atque ordinatione sibi nota, nobis ignota futuras praeuidet tempestates\'? aliquando et hominum dispositiones non solum uoce prolatas, uerum etiam cogitasigna quaedam ex animo exprimuntur in corpore, tota facilitate perdiscunt, atque hinc etiam multa futura praenunciant, aliis videlicet mira, qui ista disposita non noverunt. Sicut enim apparet concitatior animi motus in vultu, ut ab hominibus quoque aliquid forinsecus agnoscatur quod intrinsecus agitur, ita non debet esse incredibile si etiam leniores cogitationes dant aliqua signa per corpus, quae obtuso sensu hominum cognosci non possunt, acuto autem daemonum possunt. Hac atque hujusmodi facultate, multa daemones
Abbreviated transcription (Latin):
bilia inuisibilit̾ moliendã. molenda
mutanda. atq u̾sanda: longũ ẽ nc̃
demonstrare. & pritamꝰ qđ uł medi¬
ocriter c̃siderantĩ facile occurrat:¬
natione dȩmonũ quęstio ẽ. illosea
plerũq p̾nuntiare᷑ quȩ ipsi facturi
sunt. Accipiuntienũ sȩpe potestatẽ
& morbos inmittere: & ipsũ aerem
uiciando morbidũ reddere : & ꝑ-¬
ũsis atq amatorib t̾renooꝵ cõmo¬
dor malefacta suadere: de quoꝵ
morib certi. st̃: qđ fait eis talia
suadentib c̃seasari. Suad entaut̃
miris ⁊ inuisibilib modis ꝑ illã subtili¬
tatẽ corpors suoꝵ: corpora hominũ
ñ sentientiũ penetrando. ⁊ se cogitati
onib coꝵ ꝑ quȩdã imaginaria uisa
miscendo : siue uigilantiũ. siue dormi¬
entiũ. Aliqͣndo aut̃ ñ quȩ ipsi faciust.
squȩ naturalib signis futura p̃noscuñ:
quȩ signa in hominũ sensus uenire ñ
artis ignarꝰ: ideo iã diuinꝰ habendꝰ ẽ.

Expanded text:
bilia inuisibiliter molienda, mouenda, bilia inuisibiliter molienda, mouenda, mutanda atque uersanda longum est nunc demonstrare et puto quod uel mediocriter consideranti facile occurratnatione daemonum quaestio est, illos ea plerumque praenuntiare, quae ipsi facturi sunt. accipiunt enim saepe potestatem et morbos inmittere et ipsum aerem uitiando morbidum reddere et peruersis atque amatoribus terrenorum commodorum malefacta suadere, de quorum moribus certi sunt, quod sint eis talia suadentibus consensuri. suadent autem miris et inuisibilibus modis per illam subtilitatem corporum suorum corpora hominum non sentientium peonibus eorum per quaedam imaginaria visa miscendo, sive vigilantium sive dormientium. Aliquando autem non quae ipsi faciunt, sed quae naturalibus signis futura praenoscunt, quae signa in hominum sartis ignarus, ideo iam diuinus habendus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ut ea qͥ hȩc ꝓiosciunt nec aliquando
uidert̃. etiã narrata uix credant.
Quã multa funãbuli. cȩteriq the¬
atri artisiees. quã multa opifices.
maximeq mechanici miranda fe¬
cer̃c: Nũ ideo meliores st̃ bonis. &
scã pietate p̃ditis hominib: Ouȩ
ideo cõmemorauimꝰ. ut qͥhȩc sine
ꝑuicatia & sine uana resistendir
animositate c̃siderat: simul cogitet.
si de subiacenti crassiore materia.
lapidũ atq lignoꝵ metallorq ua.¬
rioꝵ tanta qͥdem homines possunt:
ut eos illi qͥ hȩc ñ posst̃. plerũq stu¬
pendo in sui cõparatione diuinos
uocent. cũ qͥdã illor sint artibus
tilissimi corporis hocẽ aerii facul¬
tate ac facilitate dęmones possiat.
cũ tam̃ sint pͣuitate uoluntatis. ma¬
ximȩq suꝑbiȩ fastu. & euidenti ma¬
litia sp̃s inmundi atq ꝑu̾si: qͣntũ
aut̃ ualeat aeris elem̃tũ. qͥuo eor
corpora p̾ualent ad multa uisi¬

Expanded text:
ut ea qui haec nesciunt nec aliquando ut ea qui haec nesciunt nec aliquando uiderunt, etiam narrata ut credant? quam multa funiambuli ceterique theatrici artifices, quam multa opifices maximeque mechanici miranda fecerunt? num ideo meliores sunt bonis et sancta pietate praeditis hominibus? quae ideo commemoraui, ut qui haec sine uicacia et sine uana resistendi animositate considerat, simul cogitet, si de subiacenti crassiore materia lapidum atque lignorum metallorumque uariorum tanta quidam homines possunt, ut eos illi, qui haec non possunt, plerumque stupendo in sui comparatione diuinos uocent, cum quidam illorum sint artibus a pro subtilissimi corporis, hoc est aerii facultate ac facilitate daemones possint, cum tamen sint prauitate uoluntatis maximeque superbiae fastu et inuidentiae malitia spiritus inmundi atque peruersi! quantum autem ualeat aeris elementum, quo eorum corpora praeualent, ad multa uisi
Abbreviated transcription (Latin):
gendis: ñ ui corporis. ẜ rationis in¬
peritant. Illã uͦ t̃tiã dȩmonũ poten¬
tiã. qđ diurna rerũ experientia
quẽ ad modũ p̾noscant atq p̾nun¬
tient multa didicert̃. ita c̃tẽpnuis
qͥ hȩc uigilant̾ curant a uerissimȩ
lucis ueritate discernere : ut nec
malos senes plura exꝑtos. & obhoc
qͣsi doctiores: ideo ꝓbi adolescen¬
tes sibi ante cellere existiment. ut
nec medicos nec nautas. nec agri¬
colas qͦs pͣuȩ uoluntatis & iniqͥs
morib uiderint : ideo putent sibi
ee p̃ferendos. qđ illi de ualitudi¬
mib: illi de tẽpestatib. illi. de ar-
tiant : ut harũ rerũ in exꝑto diui¬
nare uideant᷑. Qđ uͦ ñ solũ quȩdã
dȩmones futura p̾dicunt. ueruro
etiã quȩdã faciunt ꝓ ipsa utiq sui
corporis excellentia: curñ c̾tẽpnat᷑
a prudentib. cũ pleriq iniqͥ ac ꝑ¬
diti homines ita exerceant corpora
sua: tantaq diũsis artib possint

Expanded text:
gendis non ui corporis, sed rationis imgendis non ui corporis, sed rationis imperant. Illam uero tertiam daemonum potentiam, quod diuturna rerum experientia quemadmodum praenoscant atque praenuntient multa didicerunt, ita contemnunt, qui haec uigilanter curant a uerissimae lucis ueritate discernere, ut nec malos senes plura expertos et ob hoc quasi doctiores ideo probi adulescentes sibi antecellere existiment nec medicos nec nautas nec agricolas,, quos prauae uoluntatis et iniquis moribus uiderint, ideo putent sibi esse praeferendos, quod illi de ualitudinibus, illi de tempestatibus, illi de arbutiant, ut harum rerum inexperto diuinare uideantur. Quod uero non solum quaedam daemones futura praedicunt, uerum etiam quaedam mira faciunt, pro ipsa utique sui corporis excellentia, cur non contemnatur a prudentibus, cum plerique iniqui ac perditi homines ita exerceant corpora sua tantaque diuersis artibus possint,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓiecto cad auere ex inꝓuisa longin-¬
qͥtate aduolat. nec aqͥlã: qr subli¬
mit̾ uolans. de tanto int̾uallo natan
unguib rapere. nec alia multa ani-¬
mantiũ genera : quȩ int̾ herbas sa-¬
luti suȩ noxias pascendo circũ errans.
nec aliꝗͥd earũ qͦ lȩdant᷑ ad tinguił:
cũ eas homo uix experiendo cauere
didicerit. & multa innoxia qđ sint
in exꝑta formidet. Ende conicere
facile ẽ: qͣntũ posset in aeruis cor¬
porib sensꝰ eẽ acrior. nec ideo tam̃
dȩmones qͥ eo p̃diti sunt: bonis ho¬
minib p̃ponendos prudens qͥsq
censuerit. Hoc & de corpoꝵ cȩleri¬
tate dicimꝰ. Et hac enĩ p̾stantia ñ solũ
auolucrib homines : uerũ a multis
etiã qͣdrupedib ita suꝑant᷑. ut in eoꝵ
cõparatione plũbei deputandi sint.
nec tam̃ ideo sibi hȩe animantiũ ge¬
nera existamant p̃ponenda quibus
capiendis & mansue faetendis. Adq
in suȩ uoluntatis usũ cõmodũq redi¬

Expanded text:
proiecto cadauere ex inprouisa longinqproiecto cadauere ex inprouisa longinquitate aduolat: nec aquilam, quia sublimiter uolans de tanto interuallo natantunguibus rapere; nec alia multa animantium genera, quae inter herbas saluti suae noxias pascendo circumerrant nec aliquid earum, quo laedantur, adtingunt, cum eas homo uix experiendo cauere didicerit et multa innoxia, quod sint inexperta, formidet. unde conicere facile est, quanto possit in aeriis corporibus sensus esse acrior. nec ideo tamen daemones, qui eo praediti sunt, bonis hominibus praeponendos prudens quisque censuerit. hoc et de corporum celeritate dixerim. et hac enim praestantia non solum a uolucribus homines, uerum etiam a multis quadrupedibus ita superantur, ut in eorum conparatione plumbei deputandi sint; nec tamen ideo sibi haec animantium genera existimant praeponenda, quibus capiendis, mansuefaciendis atque in suae uoluntatis usum commodumque redi
Abbreviated transcription (Latin):
futura p̃dicunt dȩmones. uerũ etiã
mira multa faciunt. Quȩ quo ho¬
mines dicere ac facere ñ possunt :
eos dignos qͥdã qͥb seruiant. et qͥb
honores diuinos deferant arbitrant᷑.
instigante maxime uitio curiosita¬
tis. ꝓpt̾ amorẽ felicitatis falsȩ atq
t̾renȩ. & excellentiȩ tẽporalis. Qui
aut̃ se ab eis cupiditatib mundant :¬
nec eis se feriendos rapiendosq ꝑ¬
mittunt. s in qͥr oł amant aliquid
beati sint : pͥmũ c̃siderant ñ ideo
sibi p̃ponendos. eẽ. dȩ mones quod
acriore sensu corporis p̃ualent aeri
scilicet. hoc ẽ subtilioris elem̃ti: qr
nec ipsis t̾renis corporib bestiassibi
p̃ponendas putant. quȩ acrius mul¬
ta ꝑsentiunt : ueluti sagacẽ canẽ . qr
latentẽ ferã olfactu acerrimo sic
inuenit. ut ad eã capiendã ducatũ
quendã homini p̾beat : ñ utiq pru¬
dentiore intellectu animi. ẜ acuti¬
ore corporis sensu. ł uulturẽ: qr

Expanded text:
futura praedicunt daemones, uerum etiam futura praedicunt daemones, uerum etiam multa mira faciunt. quae quoniam homines dicere ac facere non possunt, eos dignos quidam, quibus seruiant et quibus diuinos honores deferant, arbitrantur instigante maxime uitio curiositatis propter amorem felicitatis falsae atque terrenae excellentiae temporalis. qui autem se ab his cupiditatibus mundant nec eis se ferendos rapiendosque permittunt, sed inquirunt et amant aliquid,beati sint, primum considerant non ideo sibi praeponendos esse daemones, quod acriore sensu corporis praeualent. aerii scilicet, hoc est subtilioris elementi, quia nec in ipsis terrenis corporibus bestias sibi praeponendas putant, quae acrius multa praesentiunt; uelut sagacem canem, quia latentem feram olfactu acerrimo sic inuenit, ut ad eam capiendam ducatum quendam homini praebeat, non utique prudentiore intellectu animi, sed acutiore corporis sensu; uel uulturem. quia
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ds ostendit. e̾ẽ. qđ ista c̃tingunt.
s qͣsi quȩreret᷑ cur ea ꝑmittat: causa
tẽptationis exposuit:. ad cognoscendã
utiq eoꝵ dilectionẽ: utrum eam
habeant erga dm̃ suũ. Cognoscendã
uͦ ab ipsis potius. quã ab illo qui scit
ut aerei corporis sensu t̾renoꝵ corpoꝵ
sensũ facile p̃cedant. cęleritate etiã
ꝓpt̾ aerei corporis superiorẽ mobi¬
litatẽ. ñ solũ cursus quoꝵ libet ho¬
minũ ł ferarũ : uerũ etiã uolatꝰ auiũ
incõparabilit̾ iuncant. Quib duab
reb qͣntũ ad aeriũ corpꝰ adtinet
p̃diti. hoc ẽ acrimonia sensus. & cȩ¬
leritate motꝰ: multo ante cogitata
pͣnuntiant. ł nuntiant quȩ homines
ꝓ sensus t̾reni tarditate mirentur.
Accessit etiã dȩ monib ꝑtã longũ
tẽpꝰ quo corꝑ uita ꝓtendit᷑. rerum
longe maior experientia. quã potest
hominib ꝓpt̾ breuitatẽ uitȩ ꝓue¬
nire. ꝑhas efficatias qͣs aerii corpo¬
ris natura: sortita ẽ: ñ solũ multa

Expanded text:
tatem Deus ostendit esse, quod ista contingunt: sed quasi quaereretur, cur ea permittit, causam tentationis exposuit, ad cognoscendam utique eorum dilectionem, utrum eam habeant erga Deum suum: cognoscendum vero ab ipsis potius quam ab illo, qui scit ut aerei corporis sensu, terrenorum corporum sensum facile praecedant. Celeritate etiam propter aerei corporis superiorem mobilitatem, non solum cursus quorumlibet hominum vel ferinconparabiliter uincant. quibus duabus rebus, quantum ad aerium corpus attinet, praediti, hoc est acrimonia sensus et celeritate motus, multo ante cognita praenuntiant uel nuntiant, quae homines pro sensus terreni tarditate mirentur. accessit etiam daemonibus per tam longum tempus. quo eorum uita protenditur, rerum longe maior experientia, quam potest hominibus propter breuitatem uitae prouenire. per has efficacias, quas aerii corporis natura sortita est, non solum multa
Abbreviated transcription (Latin):
dent᷑ languidos. ł lȩdere sanos:qr.
qͣli fide sint : ł deuotione erga dm̃.
sic̃ in deuteronomio legit᷑ moyses
uerbo dñi popło dĩ p̃cepisse ita di¬
cens: Si surrexerit in medio tui ꝓ¬
phetes. aut qͥ sõniũ uidisse se dicat.
& p̾dixerit signũ ac portentũ. &
uenerit qđ locutꝰ ẽ: & dixerit tibi
eamꝰ & sequam᷑ deos alienos qͦs igno-¬
ras & seruiamꝰ eis: ñ audies uerba¬

Expanded text:
dentur languidos, vel laedere sanos: quia dentur languidos, vel laedere sanos: quia appareat quali fide sint, vel devotione erga Deum. Sicut in Deuteronomio legitur Moyses verbo Domini populo Dei praecipisse ita dicens: Si surrexit in medio tui prophetans, aut qui somnium vidisse se dicat, et praedixerit in signum ac portentum, et venerit quod locutus est, et dixerit tibi: Eamus, et sequamur deos alienos quos ignoras, et serviamus eis
Abbreviated transcription (Latin):
gehennȩ. cras mecũ eris: Nis duob
titulis subtilitatẽ fallatiȩ suȩ ꝓui¬
dit in ꝓuidꝰ satanas: qr & ad orari
se ꝑmisit sub habitu & nomine sa¬
muhelis c̃tra legẽ. & uirũ peccatis
p̃ssũ: cũ magna distantia peccatoꝵ
& iustoꝵ sit : cũ samuhele iustissi
mo futurũ m̃titus ẽ. Uerũ potest
iuderi. s de samuhelis nomine ta¬
ceat᷑. qr saul cũ diabolo futurꝰ erat.
Adeũ enĩ transmigͣuit: quẽ adora¬
uit. Sẽꝑ gͦ diabolus sub uelamine
latens : ꝓdit se. dũ eã c̃figit quę
horreant ꝑsonis ꝑ qͣs fallere nitit᷑.
Si aut̃ qͥs libo nob̾ opponit ac dic̃.
qͦmͦ eueniunt illa quȩ illi diuini
p̾dicunt futura. aut qͦmͦ possunt
egris p̾bere medelã. aut sanis eͥmit¬
tere egritudinẽ. si aliꝗd ꝓpͥȩ uirtu.¬
tis ac potestatis ñ habent: hoc a nob̾
recipiat responsũ. qđ ideo quisquã
ñ deb& eis credere: qr aliqͣndo eue¬
niunt quȩ p̃dicunt. aut sanare ui.¬

Expanded text:
gehennae: \'cras mecum eris\'? His duobus gehennae: \'cras mecum eris\'? His duobus titulis subtilitatem fallaciae suae prodidit inprouidus satanas, quia et adorari se permisit sub habitu et nomine Samuhelis contra legem et uirum peccatis pressum, cum magna distantia peccatorum et iustorum sit, cum Samuhele iumo futurum mentitus est. Verum potest videri, sed de Samuelis nomine taceatur, quia Saul cum diabolo futurus erat. Ad eum enim transmigravit, quem adoravit. Semper ergo diabolus sub velamine latens prodit se, dum ea confingit, quae horreant personis, per quas fallere nititur. Si autem quislibet nobis opponit ac dicit; quomodo eveniunt illa, quae illi divini praedicunt futura aut quomodo possunt aegris praebere medelam, aut sanis immittere aegritudinem, si aliquid propriae virtutis ac potestatis non habent? Hoc a nobis recipiat responsum quod ideo quisquam t eis credere: quia aliquando eveniunt quae praedicunt, aut sanare vi
Abbreviated transcription (Latin):
riȩ in anissit: recte faciet qͥdẽ. si tam̃
minime istud adueri rapiat rationẽ:
ẜ̃ aduisũ. ⁊ intellectũ saul. neq enĩ
reꝓb factus poterat bonũ intellec¬
tũ habere. Hystoricꝰ enĩ m̃tẽ saul.
⁊ habitũ samuhelis descripsit: ea
quȩ dicta ⁊ uisa st̃ expͥmens. p̃ter¬
mitens si uera an falsa sint. Quid
enĩ ait. audiens in qͦ habitu essec
excitatꝰ Intellexit inqͥt. hunc eẽ.
samuhel. Qd intellexerit retulit.
& qr bene ñ intellexit: ẽtra scrip¬
turã aliũ adorauit quã dnm̃. et
putans samuhelẽ: adoraũ diabolũ.
ut fructũ fallaciȩ suȩ haberet sa-¬
tanas. bloc enĩ nitit᷑: ut adoretur
qͣsi ds̃. Si enĩ uere samuhel illi ap¬
paruisset: ñ utiq uir iustꝰ ꝑmisissoe
se ad orari. qͥ pͣdicauerat dñm solũ
ẽe adorandũ. Et qͦmͦ homo dĩ qͥcũ
abrahã in refrigerio erat. dicebat
ad uirũ pestilentiȩ dignũ ardore

Expanded text:
riae inanis sit, recte faciet quidem, si tamen riae inanis sit, recte faciet quidem, si tamen minime istud ad ueri rapiat rationem, sed ad uisum et intellectum Saul. neque enim reprobus factus poterat bonum intellectum habere. historicus enim mentem Saul et habitum Samuhelis descripsit ea quae dicta et uisa sunt exprimens, praetermittens si uera an falsa sint. quid enim ait? audiens in quo habitu esset excitatus: intellexit, inquit, hunc esse Samuhel. quid intellexerit rettulit et, quia non bene intellexit, contra scripturam alium adorauit quam dominum et putans Samuhelem adorauit diabolum, ut fructum fallaciae suae haberet satanas. hoc enim nititur, ut adoretur quasi deus. si enim uere Samuhel illi apparuisset, non utique uir iustus permisisset se adorari, qui praedicauerat dominum solum esse adorandum. et quo modo homo dei, qui cum Abraham in refrigerio erat, dicebat ad uirum pestilentiae dignum ardore
Abbreviated transcription (Latin):
rib m̃tiret᷑ : qͣndo hinc exeuntes ius¬
tos: finxit in sua e̾e̾ potestate. Sed
hoc qͦsdã fallit: qđ de morte saul
⁊ filueiꝰ ñ sit m̃titꝰ. qͣsi magnũ sit dia¬
bolo ante occasũ mortẽ corporis p̃¬
uidere. cũ signa quȩdã soleant ap¬
parere morituris : qͥppe a qͥb dĩ ꝓ¬
tectio amota uidet᷑. qͣntomagis dia¬
bolo quẽ angłica maiestate sublimẽ
ꝓphecica oracula fuisse testant᷑. de
cuiꝰ magnitudine apłs ait. Anigno.¬
ratis altitudinẽ satanȩ : Ouid mirũ
gͦ. si ĩminentẽ ꝓpe mortẽ potuit p̃¬
uidere. cũ hoc sit unde fallit. ⁊ se in
dĩ potestate uult adorari : Nã tanta
hebetudine demens effectusẽ saul:
ut ad phitonissã c̃fugeret. Deprauatꝰ
enĩ causa peccati: adhȩc se c̃tulit.
quȩ dãpnauerat. S siqͥs ꝓpt̃ his.¬
toriã. ⁊ ea quȩ uerbis exprȩssa suns
putet ñ p̃t̾mittenda. ne ratio hẏsto¬

Expanded text:
ribus mentiretur, quando hinc exeuntes iusribus mentiretur, quando hinc exeuntes iustos finxit in sua esse pothoc quosdam fallit, quod de morte Saul et filii ejus non sit mentitus, quasi magnum sit diabolo ante occasum mortem corporis praevidere, quum signa quaedam soleant apparere morituris, quippe a quibus Dei protectio amota videtur, quanto magis diabolo, quem angelica potestate sublimem prophetica oracula fuisse testantur, de cujus magnitudine Apostolus ait: An ignoratis altitudinem satanae? Quid mirum ergo, si imminentem prope mortem potuit praevidere, quum hoc sit, unde fallit et se in dei potestate uult adorari? nam tanta hebetudine demens effectus est Saul, ut ad pithonissam confugeret. deprauatus enim causa peccati ad haec se contulit quae damnauerat. Sed si quis propter historiam et ea quae uerbis expressa sunt putet non praetermittenda, ne ratio histo
Abbreviated transcription (Latin):
inuisibiliter. Ds̃ uͦ solus. unꝰ creator
c̃: qͥcausas ipsas ⁊rationes seminaria̾
reb inseruit. Prȩt̾ea qͥdã quęrendũ
putant. qͦmͦ scriptura narret. phito.¬
nissã samuhelẽ ꝓpħam suscitasse ad
colloqͥũ sauł ĩpussimi regis: si phito¬
nica diuinatio. errori magicȩ artis
deputanda sit. Quib ita responderi
scđm uerba historiȩ cõmodet᷑ assens.
Quomͦ enĩ poterat fieri. uł arte ma¬
ẽ: c̃sensit. Qđ utrũq : de uiro iusto
amisit meritũ spiritalis. quẽ positꝰ
incarne quȩ siuerat. Qđ ualde ab¬
su dũ ẽ : qr hinc qͥ iustus recedit.
ꝑmanet iustus. Porro aut̃ hõc est
p̾stigiũ satanȩ. qͦ ut plurimos fallat.
etiã bonos in potestate se habere con
cens: ipse satanas. transfigurat se in
angelũ lucis. Et enĩ errorẽ faceret
in qͦ głaretur. in habitu uiri iusti.
⁊ nomine se subornauit. ut nihil
ꝓficere sp̃e quã p̾dicabant dĩ culto¬

Expanded text:
inuisibiliter; deus uero solus unus creator inuisibiliter; deus uero solus unus creator est, qui causas ipsas et ratiorebus inseruit. Praeterea quidam quaerendum putant, quomodo Scriptura narret Pythonissam Samuelem prophetam suscitasse ad colloquium Saul impiissimi regis , si Pythonica divinatio errori magicae artis deputanda sit. Quibus ita responderi secundum verba historiae commodetur assensus. Quomodo enim poterat fieri, ut arte maest, consensit? Quod utrumque de viro justo amisit meritum spirituale, quod positus in carne quaesiverat. Quod valde absurdum est, quia hinc qui justus recedit, permanet justus. Porro autem hoc est praestigium Satanae, quo ut plurimos fallat, etiam bonos in potestate se hat: ipse satanas transfigurat se in angelum lucis. ut enim errorem faceret, in quo gloriatur, in habitu uiri iusti et nomine se subornauit, ut nihil proficere spem, quam praedicabant, dei culto
Abbreviated transcription (Latin):
debet. qͦs lib& magicis artib aliquid
facere posse. sine ꝑmissu dĩ qͥ om̃a quȩ
fiunt. aut iusto iudicio facit: aut
ꝑmissu suo ita fieri sinit. Qđ p̃dicti
magi legunt᷑ similia fecisse moysi :
qͥuirgã suã ꝓiecit. ⁊ c̃uersa ẽ in dra¬
conẽ: ꝓiecer̃q ipsi singuli uirgassuaᷤ
uirga aaron: uirgaseorũ. Non gͦ suer̃
creatores draconũ. nec magi. nec angłi
mali: qͥb ministris illa operabantur.
In sunt enĩ reb corporeis ꝑ om̃a ele¬
m̃ta mundi quȩdã occultȩ seminariȩ
rationes. qͥb cũ data fuerit oportuni¬
tas tẽporalis atq causalis: ꝓrũpunt
in species debitas. suis modis ⁊ finibus.
It sic ñ dicunt᷑ angłi qͥ ista faciunt
animaliũ creatores. sic̃ nec agricolȩ
segetũ. ł arboꝵ ł quoꝵcũq in terra
gignentiũ creatores dicendi sunt.:
quãuis nouerint p̾bere qͣsdã uisibilc̾
oportunitates: ⁊ causas. ut illa nascant᷑.
Qđ aut̃ isti faciunt uisibilit̾. hoc illi

Expanded text:
bet quoslibet magicis artibus aliquid facere posse sine permissu Dei, quoniam quae fiunt, aut justo judicio facit, aut permissu suo ita fieri sinit, quod praedicti magi leguntur similia fecisse Moysi, « qui virgam suam projecit, et conversa est in draconem: projeceruntque ipsi singuli virgas suas, virga Aaron virgas eorum. Non ergo fuerunt creatores draconum, nec magi nec angeli mali quibus ministris illa operabantur. Insunt enim rebus corporeis per omnia elementa, quaedam occultae seminariae rationes, quibus cum data fuerit oportunitas temporalis atque causalis, prorumpunt in species debitas suis modis et finibus, et sic non dicuntur angeli qui ista faciunt animalium creatores, sicut nec agricolae segetum uel arborum uel quorumque in terra gignentium creatores dicendi sunt, quamuis nouerint praebere quasdam uisibiles oportunitates et causas, ut illa nascantur. quod autem isti faciunt uisibiliter, hoc angeli
Abbreviated transcription (Latin):
uidemꝰ xp̃ianã religionẽ in toto orbe
dilatatã ꝓpt̃ desidiã magistroꝵ ⁊ in¬
ertiã doctoꝵ: pauci illi qͥ adhuc suꝑs
c̃fundant᷑ ritũ culturȩ ueridĩ: & dȩ¬
moniacis iusionib depͣuati: diuina¬
tiones falsas in popło dĩ agant. rusticoᷤ
⁊ ĩperitos seducentos: ⁊ta ut deserta
ipsa ueritate quȩ lux ẽ mundi : ⁊ illu.¬
minat omnẽ hominẽ uenientẽ in hõs
mundũ tenebrarũ harũ. quȩ̨rant scĩ¬

Expanded text:
videmus Christianam religionem in toto orbe videmus Christianam religionem in toto orbe dilatatam, propter desidiam magistrorum et inertiam doctorum, pauci illi qui adhuc supersunt confundant ritum culturae veri Dei, et, daemoniacis illusionibus depravati, divinationes falsas in populo Dei agant, rusticos et imperitos seducentes, ita ut deserta ipsa veritate, quae lux est mundi, et illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum tenebrarum haru
Abbreviated transcription (Latin):
destruxisti. Perut memoria eoꝵ cũ stre¬
pitu. ⁊ dñs in ȩt̃nũ ꝑmanet. Necesse ẽ
gͦ ut ĩpleant᷑ hȩc om̃a. Nec etiã illud qđ
adhuc audent ipsi pauci qͥ remansert̃
uaniloqͣs suas ostentare doctrinas. &
xp̃ianos tãquã ĩperitissimos irridere :
nos cõmouere debet. dũ in eis impleri
ea quȩ p̾dicta s̃ uideamꝰ. Ex qͦ enĩ fre¬
muer̃ gentes. ⁊ popłi meditati s̃ in ania¬
cis fundebat᷑ sanguis sc̃oꝵ. ⁊ uastabat᷑
ȩccła: usq ad hoc tẽpꝰ ⁊ deinceps coti¬
die minuunt᷑. Nos aut̃ qͦs adũsus coꝵ
obꝓbria ⁊ suꝑbas irrisiones. fortissimos
qͥt᷑ ꝑ ÷ chetã. Nudite meqͥ scitis iudi¬
ciũ popłsm̃s in quoꝵ corde lex mea.
obꝓbria hominũ nolite metuere. &
decractione eoꝵ ne superemini: nec
qđ uosspnant magni duxeritis. Sic cñ
uestimntũ: ita ꝑ tẽpꝰ absum̃t᷑ ⁊ sic̃ lana:
atinea comedent᷑ iustitia aut̃ mea: in
studio cauẽndũ: ne ñis tẽporib in qͥb

Expanded text:
 cum strepitu: et Dominus in aeternum permanet. » Necesse est ergo, ut impleantur haec omnia, nec etiam illud quod adhuc audent ipsi pauci qui remanserunt, vaniloquas suas ostentare doctrinas, et Christianos tanquam imperitissimos irridere, nos commovere debet, dum eis impleri ea quae praedicta sunt videamus. Ex quo enim fremuerunt gentes, et populi meditati suneis fundebatur sanguis sanctorum et uastabatur ecclesia, usque ad hoc tempus et deinceps cotidie minuuntur. nos autem aduersus eorum obprobria et superbas inrisiones fortissimos quitur propheta: audite me, qui scitis iudicium, populus meus, in quorum corde lex mea est; obprobrium hominum nolite metuere, et detractatione eorum ne superemini, nec quod uos spernant, magni duxeritis. sicut enim uestimentum ita per tempus absumentur et sicut lana a tinea comedentur, iustitia autem mea in studio cavendum, ne nostris temporibus in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ se lite discesser̃ ut ad pacẽ reuocari
diut̾na intentione neqͥuerint: de eocłȩ
cȩtu. iustissima ex cõmunicatione pel¬
Siqͥs c̃tentiones łrixas amauerint.
tulerit : iuxta arbitriũ rectoris. mo¬
dũq peccati diut᷑na expiet᷑ pęnitentia

Expanded text:
inter se lite discesserunt, et ad pacem revocari inter se lite discesserunt, et ad pacem revocari diuturna intentione nequiverunt, de Ecclesiae coetu justissima excommunicatione pelis contentiones vel rixas amaverit, tulerit, juxta arbitrium rectoris modumque peccati, diuturna expietur poenitentia.
Abbreviated transcription (Latin):
murmuraueritis. sic̃ qͥdã eoꝵ murmu¬
rauer̃: ⁊ perier̃ ab ext̾minatore. luxta
m̃surã opꝰq peccati. qr in hoc sententia
apłi plenit̃ declarat᷑. sacerdotis iuidicio
pęniteat.:
Ni c̃tentiosus aut murmurans extite¬
grit: scđ̾m arbitriũ pͥoris ita pęniteat.
Siqͥs uidet᷑ contentiosus c̾e dicente a pło
nos talẽ c̃suetudinẽ ñ habemꝰ. neq eccła
De his qui in lingua lasciui fuerint:
pęnitentia expietur: De illis qͥ ꝑ odiũ¬
litigans. ⁊ꝑ odiũ dissidens extiterit :
qͦusq ad c̃cordiã redeat. ac̃uentu &
societate eccłȩ ut canones iubent. ali¬
uelit. sic̃ sc̃i patres statuer̃ ex cõmuni¬
cet᷑: labȩccła separet᷑. donec rec̃ciliet᷑:¬
rec̃ciliari. satisfaciente eo qͥ c̃tristaũ:
acerrimis maceret᷑ in ediis. usq dũ
gͣtanti animo satis factione recipiat:
fratri suo quẽ odio habet : tãdiu iri
pane. laqͣpęniteat usq dũ rec̃ciliet᷑ ei
plerũꝙ fit ut qͥcũq odio aut longinqͣ

Expanded text:
uraveritis sicut quidam eorum murmuraverunt, et perierunt ab exterminatore. Juxta mensuram opusque peccati: quia in hoc sententia Apostoli pleniter declaratur, sacerdotis judicio poeniteat. ui contentiosus aut murmurans extiterit, secundum arbitrium prioris ita poeniteat, Si quis videtur contentiosus esse, dicente Apostolo: Nos talem consuetudinem non habemus, neque Ecclesia De illis qui in lingua lascivi fuerint. poenitentia expietur. De illis quet per odium dissidens exstiterit, quousque ad concordiam redeat a conventu et societate Ecclesiae, ut canones jubent, alivelit, sicut sancti Patres statuerunt, ex communicetur, et ab Ecclesia separetur donec re concilietconciliari satisfaciente eo qui contristavit, acerrimis maceretur inediis, usque dum gratanti animo satisfactionem recipiat.  reconciliari fratri suo quem odio habet, tamdiu in pane et aqua poeniteat, usque dum reconcilietur plerumque fit, ut quicunque odio aut longinqua
Abbreviated transcription (Latin):
pestifera societate hominũ. & angłoꝵ
maloꝵ exorta. Unde cuncta uitan¬
da sunt xp̃iano. ⁊ omni penitꝰ exe¬
cratione repudianda. atq dãpnanda.¬
pͥmi inuener̃. Prȩstigiũ uͦ: mercuriuᷤ
pͥmꝰ dr̃ inuenisse. Dictũ aut̃ p̃strigiũ:
qđ p̃stringat aciẽ oculoꝵ. Aruspici¬
nȩ artẽ : primꝰ etruscis tradidisse
dr̃ quidã strages. Hic exhoris arus¬
picinã dictauit: ⁊ postea ñ appa¬
ruit. Nã dr̃ fabulose. arante qͦdã
rustico: subito hunc exglebis exilu.¬
isse. ⁊ aruspicinã dictasse. qͣ die. &
mortuus c̃. Quos libros: romani
exetrusca lingua. in ꝓpͥã mutauer.
Ilis gͦ portentis: ꝑ dȩmonũ fallatiã
illudit᷑ curiositas humana. quando
id ĩpudent᷑ appetunt scire. qđ nulla
ratione eis cõpetit inuestigare. Ac
ideo dat᷑ potestas ĩmundis spirttib¬
ut ꝑuasa sibi apta. hoc ẽ prauos ho¬
mines. seducant illos qͥ sꝑnunt ueri¬

Expanded text:
pepemalorum exorta. Unde et cuncta vitanda sunt Christiano, et omni penitus exsecratione repudianda atque damnandmi invenerunt. Praestigium vero Mercurius dicitur invenisse. Dictum autem praestigium, quod praestringat aciem oculorum. Aruspicinam artem primus Hetruscis tradidisse dicitur quidam Strages. Hic ex horis aruspicinam dictavit, et postea non apparuit. Nam dicitur fabulose, arante quodam rustico subito hunc ex glebis exiluisse, et aruspicinam dictasse, qua die et mortuus est. Quos libros Romani ex Hetrusca lingua in propriam mutaverunt. His ergo portentis, per daemonium fallaciam illuditur curiositas humana, quando id impudenter appetunt scire, quod nulla ratione eis competit investigare. Ac ideo datur potestas immundis spiritibupervasa sibi apta, hoc est pravos homines, seducant illos qui spernunt veri
Abbreviated transcription (Latin):
uert̃. Postea hoc nomine soli mathe¬
matici dicti st̃ : cuiꝰ artisscientia usq
ad euangłm fuit c̃cessa. ut xp̃o edito:
nemo exinde natiuitatẽ alicuiꝰ de
cęlo int̾p̃tet᷑. Oroscopi dicti st̃: qđ
horas natiuitatis hominũ specula¬
rent᷑. dissimili ⁊ diuerso fato. Sorti¬
logi st̃: qͥ sub nomine fictȩ religi¬
onis. ꝑ qͣsdã qͣs scõꝵ sortes uocant.
diuinationis scientiã ꝓfitent᷑: aut
qͣrũ cũq scripturarũ scientiȩ ĩspectione.
futura ꝓmittunt. Salisatores uocati
st̃: qr dũ eis mẽbroꝵ quȩcũq partes
salierint. aliqͥd sibi exinde ꝓsperũ.
seu triste significari prȩdicunt:
suis in prȩcantationibus faciunt.
dhȩc om̃a supͣ dicta: ꝑtinent et
ligaturȩ execrabiliũ remedioꝵ. quȩ
ars medicoꝵ cõm̃dat. seu in p̾canta¬
tionib. seu in caracterib. ł in qͥbus¬
cũq reb suspendendis. atq ligandiᷤ.
Inqͥb omnib: ars dȩmonũ ẽ exqͣdã

Expanded text:
verunt. Postea hoc nomine soli matheverunt. Postea hoc nomine soli mathematici dicti sunt, cujus artis scientia usque ad Evangelium fuit concessa, ut, Christo edito, nemo exinde nativitatem alicujus de coelo interpretetur. Horoscopi dicti sunt, quod horas nativitatis hominum specularentur, dissimili et diverso fato. Sortilegi sunt, qui sub nomine fictae religionis, per quasdam quas sanctorum sortes vocant, divinationis scientiam profitentur, aut quarumcunque scripturarum scientiae inspectione futura promittunt. Salisatores vocati sunt: quia dum eis membrorum quae cunque partes salierint, aliquid sibi exinde prosperum seu triste significari praedicunt. suis in praecantationibus faciunt. Ad haec omnia supradicta pertinent et ligaturae exsecrabilium remediorum quae ars medicorum commendat, seu in praecantationibus, seu in caracteribus vel in quibuscunque rebus suspendendis atque ligandis. In quibus omnibus ars daemonum est, ex quadam
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ auspicia. qͣsi auiũ aspicia: ⁊ augu¬
ria qͣsi auiũ garria. hoc c̃ auiũ uoces
⁊ linguȩ. Itẽ auguriũ: qͣsi auigeriũ.¬
qđ auesgerunt. Duo aut̃ st̃ genera
auspicioꝵ. unũ ad oculos: alterũ
ad aures ꝑtinens. Ad oculosscilic&
uolatꝰ. ad aures uox auiũ. Phitonissȩ:
apitio apolline dictȩ. qđ is auctor
fuerit diuinandi. Astrologi dicti st̃:
eoqđ in astris auguriant᷑. Genethli¬
aci appellati st̃: ꝓpt̾ natalitioꝵ con¬
siderationes dierũ. Geneses eñi ho
siderũq cursus. nascentiũ mores. actꝰ.¬
⁊ euentꝰ p̾dicare conant᷑. Idẽ qͥs. qͣli
signo fuerit natꝰ. aut quẽ effectum
st̃ qͥ uulgo mathematici uocantur.
Cuiꝰ suꝑstitionis genꝰ: constellatio¬
nes latini uocant. id notationessi.¬
derũ. qͦmͦ se habeant. cũ qͥsq nascit᷑.
Primũ aut̃ idẽ stellarũ int̃pretes:
magi nuncupabant᷑. sic̃ de his legit᷑:

Expanded text:
sunt auspicia quasi avium aspicia, et augusunt auspicia quasi avium aspicia, et auguria quasi avium garria, hoc est, avium voces et linguae. Jam augurium qquod aves gerunt. Duo sunt autem genera auspiciorum: unum ad oculos, alterum ad aures pertinens. Ad oculos scilicet volatus; ad aures vox avium. Pythonissae a Pythio Apolline dictae, quod is auctor fuerit divinandi. Astrologi dicti, eo quod in astris auguriantur. Genethliaci appellati propter natalium considerationes dierum. Geneses enim homsiderumque cursu nascentium mores, actus, eventa praedicare conantur, id est, quis quale signo fuerit natus, aut quem effectum sunt qui vulgo Mathematici vocantur; cuius superstitionis genus Constellationes Latini vocant, id est notationes siderum, quomodo se habeant cum quisque nascitur. Primum autem idem stellarum interpretes magi nuncupabantur, sicut de his legitur