comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do: Si aliquam factionẽ uidisti. non debuis¬
ti ad factiosos ꝓcedere: seruari causã tuam.
meliori iudicio partis tuę. Restabat enim
magna pars donati: ubi se poss& purgare
primianus. Propt̃ea ad illos qui iam̃factione
conspirauerant. exire noluit. Uides quomͦ
laudamꝰ consiliũ tuũ adũsus maximiani¬
stas: Bene. attende & causam ceciliani. N uis
ut fr̃ꝰ quomͦ extraneus sic iudica: Noliusti
exire. Quid tibi dicent: Isti factionẽ conspi¬
rauerunt contra salutẽ meã: corrupti st̃
adũsus me. Si me illis cõmisero: facio p̃ui¬
diciũ cause meȩ. Non ad eos exibo. Seruet᷑
causa mea melioribus. & auctoritate gra¬
uioribus. Bonũ ꝯsilium. Qͥd si hoc dixit ce¬
cilianus: quãquã laborabis tu ut ostendas
quia aduersus te istos alia lucilla corrupe¬
rit. & forte non inuenturus qđ ille tunc
usq adeo nouerat᷑. ut postea gestis aꝑiretur :
S uidisti nescio qͥd occultũ: renunciatũ est

Expanded text:
do. Si aliquam factionem vidisti, non debuisdo. Si aliquam factionem vidisti, non debuisti ad factiosos procedere, sed servare causam tuam meliori judicio partis tuae. Restabat enim magna pars Donati, ubi se posset purgare Primianus: propterea ad illos qui jam factione conspiraverant, exire noluit. Vides quomodo laudamus consilium tuum adversus Maximianistas, bene attende et causam Caeciliani: non vis ut frater; quomodo extraneus, sic judica. Noluisti exire, quid tibi dicens? Isti factione conspiraverunt contra salutem meam, corrupti sunt adversum me: si me illis commisero, facio praejudicium causae meae: non ad eos exibo, servetur causa mea melioribus et auctoritate gravioribus. Bonum consilium. Quid si hoc dixit Caecilianus? Quanquam laborabis tu, ut ostendas quae adversus te istos alia Lucilla corruperit, et forte non inventurus; quod ille tunc usque adeo noverat, ut postea Gestis aperiretur. Sed vidisti nescio quid occultum, renuntiatum est
Abbreviated transcription (Latin):
anum. Quod tõ illi ceciliano. hoc nunc isti
fecerunt primiano. Propt̃ea se & ueriores
donatistis dicunt maximianiste: quia re ue¬
ra facta maloꝵ suoꝵ ipsi imitati sunt. Sic
enĩ erexerunt maximianũ aduersus pri¬
mianũr: quomͦ illi erexerunt maiorinum.
aduersus cecilianũ. Et sic questi sunt istide
primiano: quomodo illi de ceciliano. Nam
si meministis. hoc dixerunt illi quod ad eos
noluit exxire cecilianus: memor conscientie
suȩ. Iile aut̃ nouerat factionẽ eoꝵ. Sic & is¬
ti conquerunt᷑ quia noluit ad illos exire
primianus. Quare primiano conceditur
nosse factionẽ maximianistarũ:ͥ & cecilia¬
no non conceditur nosse factionẽ donati¬
starũ : Nondũ erat ordinatus maximianus:
Crimina dicebant᷑ de prinuiano. Uenerunt
ep̃iꝰ uoluert̃ ut ad eos exiret. Non ẽ egres¬
sus: sicut eoꝵ indicat tractatoria actis inser¬
ta Non ẽ egressus. Non imꝓbo. inmo & lau¬

Expanded text:
anum. Quod tunc illi Caeciliano, hoc nunc isti anum. Quod tunc illi Caeciliano, hoc nunc isti fecerunt Primiano. Propterea se et veriores Donatistis dicunt Maximianistae, quia revera facta majorum suorum ipsi imitati sunt. Sic enim erexerunt Maximianum adversus Primianum, quomodo illi erexerunt Majorinum adversus Caecilianum; et sic questi sunt isti de Primiano, quomodo illi de Caeciliano. Nam si meministis, hoc dixerunt illi, quod ad eos exire noluerit Caecilianus, memor conscientiae suae; ille autem noverat factionem eorum: sic et isti conqueruntur, quia noluit ad illos exire Primianus. Quare Primiano conceditur, nosse factionem Maximianistarum, et Caeciliano non conceditur nosse factionem Donatistarum? Nondum erat ordinatus Maximianus, crimina dicebantur de Primiano: venerunt episcopi, voluerunt ut ad eos exiret: non est egressus, sicut eorum indicat Tractatoria Actis inserta. Non est egressus: non improbo, imo et lau
Abbreviated transcription (Latin):
Prius enĩ qđ credo uos nosse ep̃i consentientes
cũ maximiano adhuc diacono ipsius uene¬
runt ad cartaginẽ. sicut se hab& tractatoria
quã etiam gestis alligauert̃ͥ cum litigarent
de dono cũ ꝓcuratore illius qui p̃termittit
ab lata. Ergo primo tractatoria de illo misert̃:
conquerentes quia noluit ad illos exire. Hoc
enĩ maxime conquesti sunt. Uide quomodo
illis d̾s reddiditꝰ qđ de ceciliano diccerunt
Mira similitudo. uoluit d̾s post tot annosre¬
uoluere illis in faciem qđ gestũ est: ut om¬
nino unde dissimulent. & qua effugiant ñ
inueniant. Oblitos se dicerent quȩ gesta st̃
ante. N eos ds sinit obliuisci. atq utinã ua¬
leat ad salutẽ. Nam miscdia sua fecit hoc ds
si considerent quid sit factum. Ponite ergo
uobis ante oculos fr̃s unitatẽ tunc orbis
terrarũ: unde se isti diuiserunt aduersus
cecilianũ. Ponite & modo partẽ donati. unde
se maxximianiste diuisert̃ aduersus primi¬

Expanded text:
Prius, enim quod credo vos nosse, episcopi consentientes Prius, enim quod credo vos nosse, episcopi consentientes cum Maximiano adhuc diacono ipsius, venerunt ad Carthaginem, sicut se habet Tractatoria, quam etiam Gestis alligaverunt, cum litigarent de domo cum procuratore illius qui praetermittit ablata. Ergo primo Tractatoriam de illo miserunt, conquerentes quia noluit ad illos exire: hoc enim maxime conquesti sunt. Vide quomodo illis Deus reddidit quod de Caeciliano dixerunt. Mira similitudo: voluit Deus post tot annos revolvere illis in faciem quod gestum est, ut omnino unde dissimulent et qua effugiant non inveniant. Oblitos se dicerent quae gesta sunt ante; non eos Deus sinit oblivisci: atque utinam valeat eis ad salutem! Nam misericordia sua fecit hoc Deus, si considerent quid sit factum. Ponite ergo vobis ante oculos, fratres, unitatem tunc orbis terrarum, unde se isti diviserunt adversus Caecilianum: ponite modo et partem Donati, unde se Maximianistae diviserunt adversus Primi
Abbreviated transcription (Latin):
ti. qͥa nos acuimꝰ gladios nr̃os. Recito gesta
tuorũ circũcellionũ. Certe ibi dixisti quia
p̃termittis ablata. Recito gesta ubi ꝓcuratio¬
nẽ ad exigenda fecisti. Certe ibi dixisti. nos
sola offerimus eugłia. Recito tot iussiones ui¬
dicum. quib a te diuisos ꝑsecutus es. Recito
p̃ces ad apostatã imꝑatorẽꝰ cui dixisti quia
sola iustitia apud eũ habet locũ. Anforte
apostasia iuliani pars euangelui tͥ uidetur :
Ecce m̃dacẽ teneo. Quid de me dixisti. Qđ
credi debeat : Etiam si non inuenirẽ unde
ostenderẽ falsum te dicere. sufficit ut osten¬
dam mendacẽ te esse. Quid dicis: Qualis tu.
tales & cȩteri. Nam merito talia uerba om¬
nibus misisti. Habundare uoliusti societate
m̃daciũ. ne tu solus erubesceres de mendacio
S ualeat inquit in cecilianũ. iudiciũ patrũ
nr̃oꝵ. Quare ualebit: Qͥa ep̃i iudicauerunt
Ualeat & in te qđ maximianiste iudicauer̃t

Expanded text:
ti, quia nos acuimus gladios nostros: recito gesta ti, quia nos acuimus gladios nostros: recito gesta tuorum Circumcellionum. Certe ibi dixisti, quia praetermittis ablata: recito Gesta, ubi procurationem ad exigenda fecisti. Certe ibi dixisti: Nos sola offerimus Evangelia: recito tot jussiones judicum, quibus a te divisos persecutus es: recito Preces ad Apostatam imperatorem, cui dixisti, quia sola justitia apud eum habet locum. An forte apostasia Juliani, pars Evangelii tibi videtur? Ecce mendacem te teneo. Quid de me dixisti quod credi debeat? Etiamsi non invenirem unde ostenderem falsum te dicere, sufficit ut ostendam te mendacem esse. Quid dicis? Qualis tu, tales et caeteri. Nam merito talia verba omnibus misisti: abundare voluisti societate mendacium, ne tu solus erubesceres de mendacio. 19. Sed valeat, inquit, in Caecilianum judicium patrum nostrorum. Quare valebit? Quia episcopi judicaverunt. Valeat et in te, quod Maximianistae judicaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
& abstulert̃ eũ. Quid ẽ hoc: Q̾s ẽ qui dicit testi¬
moniũ : Qui dormiebat. Talibus ego narranti¬
bus ñ crederẽ. nec si somnia sua mͥ indicarent.
Stulta insania. Si uigilabas. quare ꝑmisisti : Si
dormiebas. unde scisti: Sic & isti filii eoꝵ usq¬
hic sicut meministis & prȩt̃mittendu ex occa¬
sione non ẽ. tantomagis enĩ debemꝰ cõmemo¬
rare uanitatẽ eoꝵ: quantomagis quęrimus
salutẽ eoꝵ. Ecce corpus xp̃i patitur falsos te¬
stes. Sustinet corpus: quod p̃cessit in capite
Non mirũ est. Et modo non desunt corpori
xp̃i diffuso ꝑ totum orbem t̃rarũ: qͥ dicant.
ꝓgenies traditoꝵ. falsum testimoniũ dicis.
lbi te conuinco falsum testẽ. secutus pauca
uerba: Tu dicis mͥ traditor es: ego tibi dico.
mendax es. S tu traditionẽ meã nusquã &
numquã ꝓbas: ego mendaciũ tuũ hic in istis.
ipsis uerbis tuis. modo probo. Certe ibi dixis¬

Expanded text:
et abstulerunt eum Quid est hoc? Quis est qui dicit testiet abstulerunt eum Quid est hoc? Quis est qui dicit testimonium? Qui dormiebat. Talibus ego narrantibus non crederem, nec si somnia sua mihi indicarent. Stulta insania! si vigilabas, quare permisisti? si dormiebas, unde scisti? 18. Sic et isti filii eorum, sicut meministis, et praetermittendum ex occasione non est. Tanto magis enim debemus commemorare vanitatem eorum, quanto magis quaerimus salutem eorum. Ecce corpus Christi patitur falsos testes, sustinet corpus quod praecessit in capite. Non mirum est, et modo non desunt corpori Christi diffuso per totum orbem terrarum qui dicant: Progenies traditorum. Falsum testimonium dicis. Ibi te convinco falsum testem, secutus pauca verba. Tu mihi dicis: Traditor es. Ego tibi dico: Mendax es. Sed tu traditionem meam nusquam et nunquam probas: ego mendacium tuum hic in istis ipsis verbis tuis modo probo. Certe ibi dixis
Abbreviated transcription (Latin):
falsi testes audiuntur. Contra ipsum pͥmũ
falsum testimoniũ digert̃. Non solũ antemor¬
tem. sed etiã post resurrectionẽ inducti sunt
falsi testes: ut a iudicib damnaret᷑. Accessert̃
falsi testes custodes ad sepulchrũ. Resurrexit
ille cũ tanto miraculo. cõmota t̃ra prodidit
dñm resurgentẽ. Erat & illic terra custodi¬
ens terrã: sed terra durior mutari ñ potuit.
Nunciauit uera. sed seducta ẽ a falsa. Dixert̃
eñi illi custodes iudeis. quȩ uiderint: & quid
factum sit. Acceꝑunt pecuniã. & dictũ ẽ eis. Dici¬
te qđ uobis dormientib uenert̃ discipuli eiꝰ. &
abstulert̃ eũ. Ecce falsi testes & contra resiugen¬
tem. Quanta aut̃ cecitas in falsis testibus. quan¬
ta cecitas fr̃s: Solent hoc enĩ pati falsi testes ut
exxcecent᷑: a contra se dicant nescientes unde ap¬
pareat. qͥa falsi sunt testes. Qͥd illi eñi contrase
dixert̃: Cum dormiremꝰ uenert̃ discipuli eius.

Expanded text:
falsi testes audiuntur. Contra ipsum primum falsi testes audiuntur. Contra ipsum primum falsum testimonium dixerunt, non solum ante mortem, sed etiam post resurrectionem. Inducti sunt falsi testes, ut a judicibus damnaretur : accesserunt falsi testes custodes ad sepulcrum. Resurrexit ille cum tanto miraculo; commota terra prodidit Dominum resurgentem. Erat illic et terra custodiens terram; sed terra durior mutari non potuit. Nuntiavit vera, sed seducta est a falsa. Dixerunt enim illi custodes Judaeis quae viderint, et quid factum sit: acceperunt pecuniam, et dictum est eis: Dicite quod vobis dormientibus venerunt discipuli ejus, et abstulerunt eum . Ecce falsi testes, et contra resurgentem. Quanta autem caecitas in falsis testibus, quanta caecitas, fratres! Solent hoc enim pati falsi testes, ut excaecentur, et contra se dicant nescientes unde appareat quia falsi sunt testes. Quid enim illi contra se dixerunt? Cum dormiremus, venerunt discipuli ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑: ipsa ẽ tuta uia. Alia forte delicias hab&:
sed latronib plena ẽ & uiam eiꝰ uolet. Cum ce¬
mat manũ eiꝰ. Ecce quid ẽ uelle uiã xp̃i. Con¬
tingat illi ut aliquã tͥbulationẽ patiat᷑. ali¬
quam exhonorationẽ. aliquã contumeliam.
afflictionẽ: aliqua damna. & cȩt̃a quȩcunq
habundant in uita ista generi humanoͬ: Propo¬
nit sibi dñm suũ quanta genera tẽptationũ
passus est: & non conturbabit᷑ cũ ceciderit.
quia dñs confirmat manũ eiꝰ. qͥa prior passus
est. Quid eñi timebis ohomo cuiꝰ directi sunt
gressus. ut uelles uiã dñi : Quid timebis: Do¬
lores: Flagellatus ẽ xp̃c. Contumelias timebis:
Audiuit. dȩmoniũ habes. qui demonia exclu.¬
debat. fõrte factionẽ & conspirationẽ maloꝵ :
Conspiratũ ẽ ad uersus illũ. Non potes osten¬
dere forte conscientiã tuã bonã in aliqua
accusatione. & uim pateris. qđ aduersus te

Expanded text:
videtur, sed ipsa est tuta via: alia forte delicias habet, videtur, sed ipsa est tuta via: alia forte delicias habet, sed latronibus plena est. Et viam ejus volet. 17. mat manum ejus. Ecce quid est, velle viam Christi. Contingat illi ut aliquam tribulationem patiatur, aliquam exhonorationem, aliquam contumeliam, aliquam afflictionem, aliqua damna, et caetera quaecumque abundant in vita ista generi humano: proponit sibi Dominum suum, quanta genera tentationum passus est: et non conturbabitur cum ceciderit, quia Dominus confirmat manum ejus; quia prior passus est. Quid enim timebis, o homo, cujus directi sunt gressus, ut velles viam Domini? Quid timebis? Dolores? Flagellatus est Christus . Contumelias timebis? Audivit, Daemonium habes, qui daemonia excludebat . Forte factionem et conspirationem malorum? Conspiratum est adversus illum . Non potes ostendere forte conscientiam tuam bonam in aliqua accusatione, et vim pateris quod adversus te
Abbreviated transcription (Latin):
hominis. Quo labore transacto. ueniet regnũ
ȩternũ. Ueniet sine fine felicitas: ueniet ȩqua¬
dem accipimus. Ueterani homines qͥ laborant
in militia & uersant᷑ int̃ uulnera tot annos.
incipiunt militare a iuuentute. exeunt senes:
& ut habeant paucos dies quietos senectutis
suȩ quando eos iam ipsa ȩtas incipit graua¬
re quos bella non grauant:Quanta dura tole¬
rant. quȩ itinera. quȩ frigora. quos soles. quan¬
tas necessitates: quȩ uulnera. quȩ ꝑicula. & non
attendunt patientes hȩc omnia nisi paucos dies
quietos illos senectutis: ad quos utrum ꝑue¬
niant nesciunt. Ergo a dño gressus hominũ
dirigent᷑: & uiam eius uolet. Hic dicere cȩpe¬
rat uiam xp̃i: Si uis. & uere xp̃ianus es. Ipse
est enĩ xp̃ianus qui non asꝑnat᷑ uiã xp̃iͫ s uult
uiam xp̃i sequi. ꝑ passiones ipsius. Noli ꝑ aliam
uiam uelle ire: quã ꝑ illam qua ipse it. Dura

Expanded text:
hominis: quo labore transacto, veniet regnum hominis: quo labore transacto, veniet regnum aeternum, veniet sine fine felicitas, veniet aequadem accipimus! Veterani homines qui laborant in militia, et versantur inter vulnera tot annos, incipiunt militare a juventute, exeunt senes; et ut habeant paucos dies quietos senectutis suae, quando eos jam ipsa aetas incipit gravare quos bella non gravant, quanta dura tolerant; quae itinera, quae frigora, quos soles, quantas necessitates, quae vulnera, quae pericula! Et non attendunt patientes haec omnia, nisi paucos dies quietos illos senectutis, ad quos utrum perveniam nesciunt. Ergo a Domino gressus hominis dirigentur, et viam ejus volet. Hinc dicere coeperam: viam Christi si vis, et vere christianus es, ipse est enim christianus qui non aspernatur viam Christi, sed vult viam Christi sequi per passiones ipsius, noli per aliam viam velle ire quam per illam qua ipse ivit. Dura
Abbreviated transcription (Latin):
Uerbi gr̃a  ut qm̃ felicitas nr̃a finẽ non habebit:
miseria nr̃a & labor nr̃. & tribulationes nr̃ae
diut᷑nȩ essent. Nam & si mille annoꝵ essent:
appende mille annos contra ȩt̃nitatẽ. Quid
appendis cũ infinito quantũ cũq finitum:
Decẽ milia annoꝵ. deciescentena milia. si di¬
cendũ est. & milia miliũ quȩ finẽ habent: cũ
ȩt̃nitate cõparari non possunt. Huc accedit.
quia ñ solũ tẽporalẽ uoluit laborẽ tuũ ds̃:
sed etiam breuẽ. Paucoꝵ dierũ est tota uita
hominis. etiã si lȩta duris non miscerent᷑. quȩ̨
plura & longiora sunt certe quã dura Et ido
breuiora & pauciora sunt dura. ut durare pos¬
simus. Si gͦ ꝑ totam uitã suã homo in laborib
& in erumpnis ess& in doloribus. in tormentis.
in carcere. in plagis. & in fame. & siti omnibus
diebus. horis omnib ꝑ totã uitã suam usq ad
etatem senectutis: pauci dies sunt tota uita

Expanded text:
Verbi gratia, ut quoniam felicitas nostra finem non habebit, Verbi gratia, ut quoniam felicitas nostra finem non habebit, miseria nostra et labor noster et tribulationes nostrae diuturnae essent. Nam et si mille annorum essent, appende mille annos contra aeternitatem: quid appendis cum infinito quantumcumque finitum? Decem millia annorum, decies centena millia, si dicendum est, et millia millium, quae finem habent, cum aeternitate comparari non possunt. Huc accedit, quia non solum temporalem voluit laborem tuum Deus, sed etiam brevem. Paucorum dierum est tota vita hominis, etiamsi laeta duris non miscerentur, quae plura et longiora sunt certe, quam dura; et ideo breviora et pauciora sunt dura, ut durare possimus. Si ergo per totam vitam suam homo in laboribus et in aerumnis esset, in doloribus, in tormentis, in carcere, in plagis, in fame et siti omnibus diebus, horis omnibus, per totam vitam suam usque ad aetatem senectutis, pauci dies sunt tota vita
Abbreviated transcription (Latin):
arit gressus nr̃os: ut uiã eius uellemꝰ A dño
gressus hominis dirigent᷑: & uiã eius uolet
lam cum sẽqueris uiam xp̃i: non tibi scłi ꝓsꝑi¬
tates ꝓmittas. ꝑ dura ambulauit: sed magna
ꝓmisit. Sequere. Noli tantũ attendere qua
iturus: sed & quo uenturussis. Tolerabis dura
tẽporaliaͥ sed ad lȩtitiã ꝑuenies sempit̃nã
Siuis sustinere laborẽ: attende mercedẽ. Nam
& oparius in uinea deficeret: nisi attenderet
quid accepturus ess&. Cũ aut̃ attenderis qͥd
accepturus sis. om̃ia tibi erunt uilia quȩ pate¬
ris: nec digna estinabis ꝓ quib illud accipias.
et̾nam felicitatẽ accepturus. et̃nas passiones su¬
stinere deberes. S si ȩternũ sustineres laborẽ
quando uenires ad eternã felicitatẽ : Ita fit ut
necessario tẽporalis sit tribulatio tua ͥ. Qua fi¬
nita. uenias ad felicitatẽ infinitã. Sed tãmen
fr̃s possae esse longa tribulatio. ꝓ ęt̃na felicitate

Expanded text:
xit gressus nostros, ut viam ejus vellemus. A Domino xit gressus nostros, ut viam ejus vellemus. A Domino gressus hominis dirigentur, et viam ejus volet. 16. Jam cum sequeris viam Christi, non tibi saeculi prosperitates promittas. Per dura ambulavit, sed magna promisit. Sequere. Noli tantum attendere qua iturus, sed et quo venturus sis. Tolerabis dura temporalia, sed ad laeta pervenies sempiterna. Si vis sustinere laborem, attende mercedem. Nam et operarius in vinea deficeret, nisi attenderet quid accepturus esset. Cum autem attenderis quid sis accepturus, omnia tibi erunt vilia quae pateris, nec digna aestimabis pro quibus illud accipias. aeternam felicitatem accepturus, aeternas passiones sustinere deberes: sed si aeternum sustineres laborem, quando venires ad aeternam felicitatem? Ita fit, ut necessario temporalis sit tribulatio tua, qua finita venias ad felicitatem infinitam. Sed tamen, fratres, posset esse longa tribulatio pro aeterna felicitate.
Abbreviated transcription (Latin):
terra uiuentiũ. Tu es ipsa portio mea in¬
quit dõ: & non dubi tauit dm̃ sibi facere
portionẽ. Hereditate possidebunt terram:
maledicentes aut̃ eum disꝑient. Ut autem
benedicant qui benedicunt: p̃stitum est eis
Nam uentũ est ad maledicentes. & facti st̃
benedicentes. Etiam sic dispierunt maledi¬
centes eũ. cũ eius munere facti sunt bene¬
dicentes. Quem & malo suo maledicebant.
dñi: ab ipso dño dirigent᷑ gressus eiꝰ. Namsi
dñs non dirigeret gressus hominis. tã praui
uas sequendo redire non possent. Uenit aut̃
ille & uocauit. & redemit. & sanguinẽ fudit
Hoc p̃ciũ dedit. hec bona fecit. & mala passus
est. Attende quȩ fecerit. ds est. Attende quȩ
passus sit᷑. homo ẽ. Quis iste ds homo : Si tu
o homo ñ dimitteres dm̃: non fieret ꝓte d̾s
homo. Parum tibi enĩ erat ad remunerati
onẽ uł ad donũ eiꝰ. quia & hominẽ te fecit.
nisi & homo ꝓ te fieret. Ipse est eni qui dire.¬

Expanded text:
terra viventium . Tu es ipsa portio mea, interra viventium . Tu es ipsa portio mea, inquit Deo, et non dubitavit Deum sibi facere portionem. Haereditate possidebunt terram. Maledicentes autem eum, disperient. Ut autem benedicant qui benedicunt, praestitum est eis. Nam ventum est ad maledicentes, et facti sunt benedicentes: et jam sic disperierunt maledicentes eum, cum ejus munere facti sunt benedicentes, quem malo suo maledicebant, Domini, ab ipso Domino diriguntur gressus ejus. Nam si Dominus non dirigeret gressus hominis, tam pravi vas sequendo redire non possent. Venit autem ille, et vocavit, et redemit, et sanguinem fudit: hoc pretium dedit, haec bona fecit, et mala passus est. Attende quae fecerit; Deus est: attende quae passus sit; homo est. Quis iste Deus homo? Si tu, o homo, non dimitteres Deum, non fieret pro te Deus homo. Parum enonem vel ad donum ejus, quia et hominem te fecit, nisi et homo pro te fieret? Ipse est enim qui dire
Abbreviated transcription (Latin):
secum quod intus habet. Nudus euãdit. &
plenus est. lustus gͦ miseretur & cõmodat.
Qm̃ benedicentes eũ hereditate possidebunt
terrã . Sicut illum iustum uere solũ iustum
& iustificantẽ: qui & pauꝑ hic fuit. & diuitias
magnas attulit: quib faceret diuites eos qͦs
inuẽnit pauꝑes. Ipse ẽ enĩ qui spu scõ ditauit
corda pauꝑum: & exͣanitas animas confiten¬
do peccata impleuit opulentia iustitię. Q
potuit diuitẽ facere piscatorẽ dimittendo re¬
tia sua: quod habebat contẽnentẽ. qđ non habe¬
bat haurientẽ. Infirma eñi mundi elegit ds
ut ofunder& fortia. & non de oratore piscato¬
rem. sed de piscatore lucratus est oratorem:
de piscatore lucratus ÷ senatorẽ: de piscatore
lucratus est imꝑatorẽ. Qm̃ benedicentes eũ
possidebunt t̃rã hereditate. Erunt eiꝰ cohere¬
des terra in terra uiuentiũ. de qua dicitur
in alio psalmo: spes mea estu. portio mea in

Expanded text:
secum quod intus habet, nudus evadit, et secum quod intus habet, nudus evadit, et plenus est. Justus ergo miseretur, et commodat.ossidebunt terram: sicut illum justum, vere solum justum et justificantem, qui et pauper hic fuit, et divitias magnas attulit, quibus faceret divites eos quos invenit pauperes. Ipse est enim qui Spiritu sancto ditavit corda pauperum, et exinanitas animas confitendo peccata, implevit opulentia justitiae; qui potuit divitem facere piscatorem, dimittendo retia sua, quod habebat contemnentem, quod non habebat haurientem . Infirma enim mundi elegit Deus, ut confunderet fortia . Et non de oratore piscatorem, sed de piscatore lucratus est oratorem, de piscatore lucratus est senatorem, de piscatore lucratus est imperatorem. Quoniam benedicentes eum, possidebunt terram haereditate: erunt ejus cohaeredes, in terra illa viventium, de qua dicitur in alio psalmo: Spes mea es tu, portio mea in
Abbreviated transcription (Latin):
prestat auxiliũ si potest. Ad extremũ nec
consilio nec auxilio adiuuare potest÷ uel
uoto adiuuat. uł orat ꝓ contribulato: &
forte magis ipse exauditur. quã qui porri¬
git panẽ. Hab& semꝑ unde det: cui plenũ
pectus ẽ caritatis. Ipsa ẽ caritas. quȩ dicitur
& uoluntas bona. Plus a te ds non erigit: quã
quod tibi intus dedit. Uacare eñi ñ potest
uoluntas bona. N eñi habens uoluntatem
bonã. & si nummꝰ tibi suꝑsit non porrigis
pauꝑi: Ipsi inter se pauꝑes p̃stant sibi de
uoluntate bona. Non sunt int̾ se infructu¬
osi. Uides cecum duci a uidente. Qͥa nũmos
ñ habuit quos daret egenti. cõmodauit ocu¬
los non habenti. Unde hoc factũ est. ut mẽ¬
bra sua cõmodaret ei qui ñ hab&. nisi quia
intus inerat uoluntas bona thesaurus paupe¬
rum: In quo thesauro dulcissima requies. &
uera securitas: ad ipsum amittendũ nec la¬
tro a̾mittit᷑: nec naufragiũ metuit᷑. Seruat

Expanded text:
praestat auxilium, si potest: ad extremum si nec praestat auxilium, si potest: ad extremum si nec consilio nec auxilio adjuvare potest, vel voto adjuvat, vel orat pro contribulato, et forte magis ipse exauditur quam qui porrigit panem. Habet semper unde det, cui plenum pectus est charitatis. Ipsa est charitas, quae dicitur et voluntas bona. Plus a te Deus non exigit, quam quod tibi intus dedit. Vacare enim non potest voluntas bona. Non enim habens voluntatem bonam, etsi nummus tibi supersit, non porrigis pauperi: ipsi inter se pauperes praestant sibi de voluntate bona, non sunt inter se infructuosi. Vides caecum duci a vidente: quia nummos non habuit quos daret egens, commodavit oculos non habenti. Unde hoc factum est, ut membra sua commodaret ei qui non habet, nisi quia intus inerat voluntas bona, thesaurus pauperum? In quo thesauro dulcissima requies, et vera securitas. Ad ipsum amittendum nec latro admittitur, nec naufragium metuitur. Servat
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ possit capere ueritatẽ: quȩ possit iustũ
ab in iusto discernere. Quȩ possit indagare.
desiderare creatorẽ: laudare & inherere illi
Hȩc omnia accepit & peccator.S non bene
pit non agit gr̃as. immo uero rependit mala
ꝓbonis: blasphemias. murmur aduersus dm̃
indignationẽ Ergo ille fenerat᷑ & ñ soluit᷑:
iustus aut̃ miseretur & cõmodat. Ille ergo
nichil habet. iste hab&. Uidete egestatẽ: uide¬
te diuitias. Ille accepit & non soluit: iste mi¬
seretur & cõmodat. Habundat illi. Quid si
pauꝑ est: Etiam sic diues est. Tu tandem ad
diuitias eius pios oculos intende. Respicis
enĩ arcam inanẽ: conscientiã dõ plenã non
respicis. Non habet extrinsecus facultatẽ:
sed hab& intrinsecus caritatẽ De caritate
quanta erogat. & non finit᷑: & enĩ si habet
foris facultatẽ. dat ipsa caritas: sed ex eo
quod haba. Si aut̃ non inuenit foris qđ det.
dat beniuolentiã: prestat consiliũ si potest:

Expanded text:
quae possit capere veritatem, quae possit justum quae possit capere veritatem, quae possit justum ab injusto discernere, quae possit indagare, desiderare Creatorem, laudare et inhaerere illi. Haec omnia accepit et peccator, sed non bene pit, non aget gratias: imo vero rependet mala pro bonis, blasphemias, murmur adversus Deum, indignationem. Ergo ille feneratur, et non solvet: justus autem miseretur, et commodat. Ille ergo nihil habet, iste habet. Videte egestatem, videte divitias. Ille accipit, et non solvet: iste miseretur, et commodat; abundat illi. Quid si pauper est? Etiam sic dives est. Tu tantum ad divitias ejus pios oculos intende. Respicis enim arcam inanem, conscientiam Deo plenam non respicis. Non habet extrinsecus facultatem, sed habet intrinsecus charitatem. De charitate quanta erogat, et non finitur! Etenim si habet foris facultatem, dat ipsa charitas, sed ex eo quod habet: si autem non invenit foris quod det, dat benevolentiam, praestat consilium, si potest;
Abbreviated transcription (Latin):
uentos: eatollentes se quasi iustos & magnos:
Quid aut̃ de illis ait. tanquã de fumo . Sed
ultra non ꝓficient. Dementia enĩ eoꝵ manife¬
sta erit omnibus. sicut & illoꝵ fuit. In imici
autẽ dñi statim ut gloriabunt᷑ & eocaltabunt᷑:
deficientes sicut fumus deficient. feneratur
peccator & non soluit: accipit & non reddit.
Quid ẽ non reddit: Gr̃arum actionẽ. Quid
enĩ a te uult ds. aut quid exrigit ds. nisi quod
tibi ꝓmisit : & quanta accepit peccator ꝓ quib
non soluit : Accepit ut sit. accepit ut homosit :
multũq int̃sit inter ipsum & pecus. Accepit
corporis formã. accepit in corpore distinctio¬
nẽ sensuũ : ad uidendu oculos. ad audiendũ
aures. ad odorandu nares: ad gustandũ pala¬
tum. ad contrectandũ manus: ad ambulandu
pedes. salutemq ipsam corporis. S adhuc ista
& cũ pecore habemus cõmunia. Accepit etiam
amplius. idest mentẽ quȩ possit intelligere.

Expanded text:
ventos, extollentes se quasi justos et magnos? ventos, extollentes se quasi justos et magnos? Quid autem de illis ait? Tanquam de fumo: Sed ultra non proficient; dementia enim eorum manifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit . Inimici autem Domini statim ut gloriabuntur et exaltabuntur, deficientes sicut fumus deficient. 13. verator, et non solvet. Accipit, et non reddet. Quid non reddet? Gratiarum actionem. Quid enim a te vult Deus, aut quid exigit Deus, nisi quod tibi prosit? Et quanta accepit peccator, pro quibus non solvet? Accepit ut sit, accepit ut homo sit, multumque intersit inter ipsum et pecus; accepit corporis formam, accepit in corpore distinctionem sensuum, ad videndum oculos, ad audiendum aures, ad odorandum nares, ad gustandum palatum, ad contrectandum manus, ad ambulandum pedes, salutemque ipsam corporis. Sed adhuc ista et cum pecore habemus communia: accepit etiam amplius, id est mentem quae possit intelligere,
Abbreviated transcription (Latin):
diebus famis saturabunt᷑. qm̃ peccatores ꝑibunt.
Inimici aut̃ dni statim ut głabunt᷑ & ex alta¬
bunt᷑: deficientes sicut fumꝰ deficient. Ex ipsa
similitudine. rem quam insinuauit. agnosci¬
te. Fumus a loco ignis erumpens. in alto extol¬
liturꝰ & ipsa elatione in globum magnũ erũ¬
pens & crescens. S quanto fuerit globus ille
grandior: tanto fit uanior. Ab illa eñi mag¬
nitudine non fundata & solidata. sed penden¬
te & inflata. in auras ita dilabitur: ut uide¬
as ipsam ei obfuissẽ magnitudinẽ. Quanto
enĩ plus erectus est. quanto extentus. quanto
diffusus undiq in maiorẽ ambitũ: tanto fit
exilior & deficiens. & non apparens. Inimici aut̃
dñi statim ut głabunt᷑ & exaltabunt᷑. deficientes
sicut fumꝰ deficient. de talib dictũ ẽ. Sicut
iamnes & mambres restiterunt moysi. sic & isti
resistunt ueritati: homines mente corrupti.
reprobi circa fidem. Unde aut̃ resistunt ueri¬
tati. nisi inflatione tumoris sui. euntes in

Expanded text:
 peccatores peribunt. 12. Inimici autem Domini statim ut gloriabuntur et exaltabuntur, deficientes sicut fumus deficient. Ex ipsa similitudine rem quam insinuavit, agnoscite. Fumus a loco ignis erumpens in altum extollitur, et ipsa elatione in globum magnum intumescit: sed quanto fuerit globus ille grandior, tanto fit vanior; ab illa enim magnitudine non fundata et solidata, sed pendente et inflata, it in auras atque dilabitur, ut videas ipsam ei obfuisse magnitudinem. Quanto enim plus erectus est, quanto extentus, quanto diffusus undique in majorem ambitum, tanto fit exilior, et deficiens, et non apparens. Inimici autem Domini statim ut gloriabuntur et exaltabuntur, deficientes sicut fumus deficient. De talibus dictum est: Sicut Jannes et Mambres restiterunt Moysi, sic et isti resistunt veritati: homines mente corrupti, reprobi circa fidem. Unde autem resistunt veritati, nisi inflatione tumoris sui, euntes in
Abbreviated transcription (Latin):
penitus nesciert̃. Ab innocentib quare te se¬
parasti : Uenit huc ad te de orbe t̾rarũ quẽ¬
exercentẽ & uolentẽ iterare. qđ fomel dat᷑
& ñ ammittit᷑. adit cũ magna uoce & gemitu.
& dicit tibi. Quid ẽ qđ uisfacere : Rebaptiza¬
re me ait nescio quis mesopotamenus. nescio
quis syrus. nescio quis ponticus. uł longius
constitutus : Respondes. quia ñ habes baptis¬
mũ. Quare : Lege epłas apłi ad me datas. ue¬
nit nescio quis de galatia. de ponto. uenit
nescio quis de philadelphia. ad quas ecclesias
iohannes scripsit. uenit a colosensis. uenit a
philippis. a thessalonica. Ego ñ habeo baptis¬
mũ ad quẽ scripsit apłs. ꝑ quẽ tu habes. et¬
audes legere epłam meã. qui detestaris pacẽ
Iars nouissima psalmi huius: indiscussa uob̃¬
cum & intractata remanserat. Pinde sicut
uideo ñ quidẽ scđm dispositionẽ nram: sed ta¬
men non p̃ter dispositionẽ suã ad reddendum

Expanded text:
penitus nescierunt. Ab innocentibus quare te sepenitus nescierunt. Ab innocentibus quare te separasti? Venit huc ad te de orbe terrarexercentem, et volentem iterare quod semel datur et non amittitur, adit cum magna voce et gemitu, et dicit tibi: Quid est quod vis facere? rebaptizare me? ait, nescio quis Mesopotamenus, nescio quis Syrus, nescio quis Ponticus, vel longius constitutus. Respondes: Quia non habes baptismum. Quare? Lege Epistolas Apostoli ad me datas. Venit nescio quis de Galatia, de Ponto, venit nescio quis de Philadelphia, ad quas Ecclesias Joannes scripsit ; venit a Colossis, venit a Philippis, a Thessalonica: Ego non habeo baptismum ad quem scripsit Apostolus, per quem tu habes? Audes legere epistolam meam, qui detestaris pacem Pars novissima psalmi hujus indiscussa vobiscum et intractata remanserat. Proinde sicut video, non quidem secundum dispositionem nostram, sed tamen non praeter dispositionem suam, ad reddendum
Abbreviated transcription (Latin):
uidete. Tunc aut̃ ipsi donatiste litteris suis
imꝑatorẽ petiert̃: ut decerneret iudices.
Imꝓbauert̃ eos apud quos uicti sunt. Quos
antequã uincerent᷑. postulauert̃. Datisunt
alii ad eoꝵ petitũ: & ibi uicti sunt. Appella¬
uerunt ad imperatorẽ. & ibi uicti sunt. Se¬
mel uictus absens est maximianista. & tac&:
& ter uictus p̃sens donatista. non tacet.
S de numero contendis cũ maximianistis
ut dixi faueo tibi. Trecenti decẽ plures st̃
quã centũ: uel quod fuert̃ qui danauerunt
a parte maximiani primianũ. Milia episcopoꝵ
ꝑ orbem trarũ : qui dapnauert̃ a parte ceci¬
liani donatũ. Nichil ponderis apud te habe¬
re putas: Sed dicturus es michi. Numquid
donatistas. milia ep̃oꝵ danarunt de toto orbe
t̃rarũ: Optime non danarunt. Quare ñ dãna¬
runt : quia uidicio ñ int̾fuert᷑. Si iudicio ñ
int̃fuert̃. ꝓpt̾ea non danarunt: qr causã illã

Expanded text:
videte. Tunc autem ipsi Donatistae litteris suis videte. Tunc autem ipsi Donatistae litteris suis Imperatorem petierunt, ut decerneret judices: improbaverunt eos apud quos victi sunt, quos antequam vincerentur postulaverunt: dati sunt alii ad eorum petitum, et ibi victi sunt: appellaverunt ad Imperatorem, et ibi victi sunt. Semel victus est absens Maximianista, et tacet: et ter victus praesens Donatista non tacet? 23. Sed de numero contendis cum Maximianistis. Ut dixi, faveo tibi. Trecenti decem plures sunt quam centum, vel quot fuerunt qui damnaverunt a parte Maximiani Primianum: millia episcoporum per orbem terrarum qui damnaverunt a parte Caeciliani Donatum nihil ponderis apud te habere putas? Sed dicturus es mihi: Numquid Donatistas millia episcoporum damnaverunt de toto orbe terrarum? Optime, non damnarunt. Quare non damnarunt? Quia judicio non interfuerunt. Si judicio non interfuerunt, propterea non damnaverunt, quia causam illam
Abbreviated transcription (Latin):
mianiste. Estote plures. De numero gͦ agamꝰ.
Uidete quantũ intersit. Absentẽ te danauert̃
maximianiste: cũ ad eos exire noluisses. Hoc
quidẽ simile. Sic & illi dãnauert̃ absentẽ cecilia¬
num: cum factionẽ eoꝵ deuitasset. Sed tu rur¬
sus in absentes illos fecisti dici sententias: in con¬
cilio bagaitano. At uero cecilianus p̃sens. ad¬
uersario p̃sente purgatus ẽ. Deinde alia mag¬
na differentia. iudices numidas apud quos te
purgares. Tu ipse audisti. tu constitiusti. Max¬
imianiste. illos non petiert̃. Apud eos aut̃ a
ceciliano donatus uictus ẽ. quos pars donati
iudices postulauerat. Respondent tibi modo
maximianiste & iure dicunt. Nos primo ue¬
nimus ad te de ꝓuincia tua: de diocesi ad te
ꝑtinente ep̃i. & uoluimus audire causã tuã
Contẽpsisti nos. non ad nos eocisti. Si timusti
nr̃m iudiciũ ÷ uł simul iudices elegeremus.
non ires ad quos tu uelles. Quantum int̾sit

Expanded text:
mianistae. Estote plures: de numero ergo agamus: mianistae. Estote plures: de numero ergo agamus: vide quantum intersit. Absentem te damnaverunt Maximianistae, cum ad eos exire noluisses: Hoc quidem simile, sic et illi damnaverunt absentem Caecilianum, cum factionem eorum devitasset: sed tu rursus in absentes illos fecisti dici sententias in concilio Bagaitano: at vero Caecilianus praesens adversario praesente purgatus est. Deinde alia magna differentia: judices Numidas apud quos te purgares, tu ipse adisti, tu constituisti, Maximianistae illos non petierunt: apud eos autem a Caeciliano Donatus victus est, quos pars Donati judices postulaverat. Respondent tibi modo Maximianistae, et jure dicunt: Nos primo venimus ad te de provincia tua, de dioecesi ad te pertinente episcopi; et voluimus audire causam tuam: contempsisti nos, non ad nos existi. Si timuisti nostrum judicium, vel simul judices eligeremus, non ires ad quos tu velles. Quantum intersit,
Abbreviated transcription (Latin):
ores ualent: cedant primianiste concilio ma¬
ximianistarũ: Si plures ualent. cedant dona¬
tiste orbi terrarũ. Nichil esse arbitror iustius.
P auci sunt maximianiste. sed priores sunt.
Reus reum non facit. Sed hoc putas quomodo
danatus danare potiusti  quia & inter dana¬
tores & ipse scriptus ẽ: nec seruauert̃ illi locũ
causȩ dicentis. Alit̃ aut̃ cecilianus. seruatꝰ ẽ
illi locus hominis causȩ dicentis. sicut habet
ipsa sententia: quia nec in cõmunione recep¬
tus ẽ nisi purgatus. Iste aut̃ inuenit᷑ hic a ui¬
dicibus danatus: illic int̾ iudices damnans.
S fuerit ista ȩquitas. bagaitani concilii.
ꝓrsus totũ concedimus. M ale te danauert̃
maximianiste male danauert̃ & illi priores
ur̃i cęcilianũ. Tu purgasti te apud bagai: pur¬
gauit se ille in transmarino iudicio. Consen¬
sit huic iudicio. uniuersus orbis terrarum.
Quid dicturus es: Plures nos sumꝰ quã maxri¬

Expanded text:
ores valent, cedant Primianistae concilio Maores valent, cedant Primianistae concilio Maximianistarum: si plures valent, cedant Donatistae orbi terrarum: nihil esse arbitror justius. Pauci sunt Maximianistae: sed priores sunt. Reus reum non facit. Si hoc putas, quomodo damnatus damnare potuisti? quia inter damnatores et ipse scriptus est, nec servaverunt illi locum causam dicentis. Aliter autem Caecilianus: servatus est illi locus hominis causam dicentis, sicut habet ipsa sententia; quia nec in communionem receptus est nisi purgatus. Iste autem invenitur hic a judicibus damnatus, illic inter judices damnans. Sed fuerit ista aequitas Bagaitani concilii: prorsus totum concedimus. Male te damnaverunt Maximianistae: male damnaverunt et illi priores vestri Caecilianum. Tu purgasti te apud Bagai: purgavit se ille in transmarino judicio. Consensit huic judicio universus orbis terrarum. Quid dicturus es? Plures nos sumus quam Maxi
Abbreviated transcription (Latin):
Aut uis ut ualeant qui primo danarunt: Si ua¬
lent. contra te ualent Nam illi contra cecilia¬
num. nec ualent nec ualebunt ͥ tamen quid
contra te uidices. attende iam hic. Audent dicere
Sed nos qui postea dapnauimus maximianistas.
plures eramus. Ualeat gͦ sententia ur̃a infeli¬
cianũ. & ualeat illoꝵ in cecilianũ. ubi bagai¬
tãnũ conciliũ fecerunt. Eia felicianũ damna¬
receptus est. aut in nocens danatus ẽ Siergo
innocentẽ recipis ꝓ pace donati: cede omnibus
gentibus ꝓpace xp̃i. Si aut̃ ꝑ errorem ur̃m
in nocens danatus ẽ. errare potuert̃ trecenti
decẽ danantes felicianũ: & non potuert̃ erra¬
re septuaginta danantes cecilianũ: Quid gͦ
dicitis cũ audieritis uobis dici prius uos dana¬
uerunt maximianiste : Recurritis & dicitis
S nos plures eramus qͥ danauimus maximia¬
nistas. Ad utrũq uobis cito respondet᷑: quia
& illi ur̃i priores danauert̃ cecilianũ. Si pri¬

Expanded text:
Aut vis ut valeant qui primo damnaverunt? Si vaAut vis ut valeant qui primo damnaverunt? Si valent; contra te valent. Nam illi contra Caecilianum nec valuerunt, nec valebunt: tamen quid contra te judices, attende. 22. Jam hic audent dicere: Sed nos qui postea damnavimus Maximianistas, plures eramus. Valeat ergo sententia vestra in Felicianum, et valebit illorum in Caecilianum. Ubi Bagai concilium fecerunt, etiam Felicianum damnareceptus est, aut innocens damnatus est. Si ergo nocentem recipis pro pace Donati; cede omnibus gentibus pro pace Christi: si autem per errorem vestrum innocens damnatus es; errare potuerunt trecenti decem damnantes Felicianum, et non potuerunt errare septuaginta damnantes Caecilianum? Quid ergo dicitis? Cum audieritis vobis dici, Priores vos damnaverunt Maximianistae, recurritis, et dicitis: Sed nos plures eramus qui damnavimus Maximianistas. Ad utrumque vobis cito respondetur, quia et illi vestri priores damnaverunt Caecilianum. Si pri
Abbreviated transcription (Latin):
Secundianus bissianensis episcopus subscripsi
donatus am̃undastensis episcopus subscripsi
Getulicus uictorianensis episcopus subscͥpsi
Annibonius robautensis episcopus subscͥpsi
ltem annibonius petitus a collega meo augendia
Perseuerantius tebestinus subscripsi.
Om̃s numero quinquaginta tres. & cum reci.¬
aduertere. Hoc ẽ damnatio tua dicimus illi
quid uis: habeat pondus an non habeat. Ego
faueo. Prorsus dico. quia isti om̃s falsa in te di¬
xerunt. Et audi unde credam. quia apud
alios iudices obtiniusti causam tuã. & isti da¬
nati sunt.Si gͦ propt̃ea credo in nocentem
quia non exiens ad fautiosos alibi ostendisti
innocentiã tuã. ut illi qui te damnauert̃ dana¬
tionẽ mererent᷑: dignare acceptare cecilianũ in¬
nocentẽ. quia noluit exire ad maiores tuos: & sic
seruabit causam suã orbi t̾rarũ. quomͦ tu serua¬
sti concilio numidarũ. Si innocentẽ te reddidit
sedes bagaitana: quanto potius illũ sedes apłica:

Expanded text:
elpidius Tusdritanus episcopus subscripsi. Donatus Samurdatensis episcopus subscripsi. Getulicus Victorianensis episcopus subscripsi. Annibonius Rabautensis episcopus subscripsi. Item Annibonius petitus a collega meo Augendo Perseverantius Tebertinus episcopus subscripsi. Omnes numero quinquaginta tres.advertere. Haec est damnatio tua. Dicimus illi: Quid vis? habeat pondus an non habeat? Ego faveo: prorsus dico, quia isti omnes falsa in te dixerunt; et audi unde credam: Quia apud alios judices obtinuisti causam tuam, et isti damnati sunt. Si ergo te propterea credo innocentem, quia non exiens ad factiosos, alibi ostendisti innocentiam tuam, ut illi qui te damnaverunt, damnationem mererentur; dignare acceptare Caecilianum innocentem, qui noluit exire ad majores tuos, et sic servavit causam suam orbi terrarum, quomodo tu servasti concilio Numidarum. Si innocentem te reddidit sedes Bagaitana, quanto potius illum sedes Apostolica?
Abbreviated transcription (Latin):
quia uoluntas dĩ ipsa ẽ lex dĩ. Et qͥd dictũ
ẽ de tali : & in lege eiꝰ meditabit᷑ die ac nocte
fanẽ istũ manducas una hora & dimittis. pa¬
nẽ illũ uerbi die ac nocte. Quando enim
audis & quando legis manducas. quando
inde cogitas ruminas: ut sis animal mun¬
di ñ inmundui: qđ significat etiã sapien¬
tia ꝑsalomonẽ dicens. T̃ hesaurus desiderabi

Expanded text:
s Dei, ipsa est lex Dei. Et quid dictum est de tali? Et in lege ejus meditabitur die ac nocte . Panem istum manducas una hora, et dimittis; panem illum verbi die ac nocte. Quando enim audis, aut quando legis, manducas; quando inde cogitas, ruminas, ut sis animal mundum, non immundum . Quod significat etiam sapientia per Salomonem dicens: Thesaurus desiderab
Abbreviated transcription (Latin):
eructuantia ex hoc in hoc. boues eoꝵ crasseͥ. oues
eoꝵ fȩcundȩ multiplicantes in exitibꝰ Non ẽ
ruina sepis:. neq clamor in plateis eoꝵ. Uiuent
gͦ inimicimei: Hȩc uita ẽ: hanc laudant hãc
amant᷑. hanc malo suo habent. Quid eñi seqͥt᷑:
Beatũ dixert̃ ppłm cui hec st̃. Qͥd aut̃ tu qui
curã geris ꝓpeccato tuo : Q̾ͥd tu ꝓꝰͥnuncias ini¬

Expanded text:
ructantia ex hoc in hoc; boves eorum crassi; oves eorum fecundae, multiplicantes in exitibus suis: non est ruina sepis, neque clamor in plateis eorum. Vivunt ergo inimici mei: haec vita est, hanc laudant, hanc amant, hanc malo suo habent. Quid enim sequitur? Beatum dixerunt populum, cui haec sunt. Quid autem tu, qui curam geris pro peccato tuo? quid tu
Abbreviated transcription (Latin):
adeo non immemores puritatis ȩccłe. con¬
ducibile existimauimꝰ om̃s scõs consac̃dotes. &
om̃s clericos. & om̃s popłos qui se xp̃ianos memi¬
nerunt hac nr̃a tractatoria cõmonere: ut
om̃s eiꝰ cõmunionẽ ut pote danati diligenti
cura horreant. Ipse eñi de suo interitu ratio¬
nem reddet: qui hoc nr̃m decretũ ñ audien¬
do tẽp̃tauerit uiolare. Placuit sane nobis&
sub eo. ut quiq consac̃dotũ suȩ uł clericorũ
salitis immemores. a die danationis supra
dicti primiani. idest a die octauo kalendaꝵ
iuliarũ. si uł morã ad die octauo kalenda¬
rũ ianuariũ minꝰ ad primiani danati com¬
munione recesserint: tali sententia constrin¬
gantur. Laici quoq nisi se a supradicto die
dapnationis illius intra diem paschȩ future
ab eiꝰ se consortio separauerint. non posse quã¬
quã non ꝑpenitentiã siquidẽ meminerint.
ȩccłȩ reformari. Uictorinus munacianensis

Expanded text:
adeo non immemores puritatis Ecclesiae, conadeo non immemores puritatis Ecclesiae, conducibile existimavimus, omnes sanctos consacerdotes, et omnes clericos, et omnes populos qui se christianos meminerunt, hac nostra Tractatoria commonere, ut omnes ejus communionem, utpote damnati, diligenti cura horreant. Ipse enim de suo interitu rationem reddet, qui hoc nostrum decretum non audiendo tentaverit violare. Placuit sane nobis esub eo, ut quicumque consacerdotum vel clericorum suae salutis immemores, a die damnationis supra dicti Primiani, id est, a die octavo Kalendarum Juliarum usque ad diem octavum Kalendarum Januariarum, minus a Primiani damnati communione recesserint, tali sententia constringantur. Laici quoque nisi se a supra dicto die damnationis illius, intra diem Paschae futurae ab ejus consortio separaverint, non posse quemquam nisi per poenitentiam, siquidem meminerint, Ecclesiae reformari. Victorinus Munatianensis
Abbreviated transcription (Latin):
quod in basilica cesi sunt seniores. quod in¬
digne ferrent claudianistas ad cõmunionẽ
admitti qđ in nocentes clericos putauerit
condẽpnandos: quod se nobis audiendũ nolu.¬
erit exchibere. cum basilicarũ fores ne ingre¬
derem᷑ multitudine & officii int̾cluserit:
quod legatos a nobis ad se missos iniuriose
reiecerit᷑ quod loca multa ui primo. dehinc¬
auctoritate iudiciaria usurpauit. Et cum
paulus apłs dicat. audet quis ur̃m aduer-¬
sus aliũ negociũ habens iudicari apud in¬
iustos. & non apud scõs. Uidete quale illi
crim̃ obiecerint: quia ñ apud ep̃os agere
uoluit de locis. sed apud iudicem: & cum¬
terea alia illecebra eiꝰ admissaq pro hone¬
state stili nr̃i siluimꝰ. & sacerdotali choro
ꝑpetuo esse damnatũ: ne eo palpato dĩ ȩccłȩ
aut contagione. aut aliquo crimine ma.¬
culetur: quod id ipsum paulus apłs exhor
tis ab omni mnordinate ambulante: atq

Expanded text:
quod in basilica eaesi sint seniores, quod inquod in basilica eaesi sint seniores, quod indigne ferrent Claudianistas ad communionem admitti: quod innocentes clericos putaverit esse condemnandos: quod se 206 nobis audiendum noluerit exhibere, cum basilicarum fores ne ingrederemur, multitudine et officio intercluserit: quod legatos a nobis ad se missos injuriose rejecerit: quod loca multa auctoritate judiciaria usurpaverit. Paulus apostolus dicat: Audet quis vestrum adversus alium negotium habens judicari apud injustos, et non apud sanctos . Videte quale illi crimen objecerint, quia non apud episcopos agere voluit de locis, sed apud judicem.-- ter alia illicita ejus admissa, quae prae honestate stili nostri s iluimus, a sacerdotali choro perpetuo esse damnatum: ne eo palpato, Dei Ecclesia aut contagione, aut aliquo crimine maculetur. Quod idipsum Paulus apostolus etis ab omni fratre inordinate ambulante » . Atque
Abbreviated transcription (Latin):
nobis atq agendi sollemnia int̃dicerent
facultatẽ. Hȩc si ep̃m conuenit facere: si
xp̃ianis licet admittere: Si hoc euangelia
ꝓtestant᷑: ꝓb& aut iudicet quisquis ama¬
tor. aut assertor est ueritatis. Hoc enĩ nob̃
inflixit fr̃ aliquando ꝓprius: quod nũquã
Qd plurib dicunt multa. & dampnant ho¬
minẽ ẽ s damnationẽ iam ipsam legamus. Et¬
sacerdotes dĩ p̃sente spũ scõ. hunc eundẽ pri
gauit᷑. qđ incestos cũ scõꝵ cõmunionẽ miscu¬
erit: qđ pb̃ros ad coniurationẽ in eadem con¬
stringere ꝑtẽptarit᷑: qđ fortunatũ pb̃rm in
cloacam fecerit mitti. cũ egrotantib baptis¬
mo succurriss& : qđ cõmunionẽ pb̃ro deme.¬
trio ꝑnegauit. ut cogeret filiũ abdicare:
quod idem pb̃r obiurgatus sit. quod episco¬
pos hospitio suscepisset᷑: qđ supradictus pri¬
mianus multitudinẽ miserit. quȩ xp̃ianoꝵ
domos euerteret: qđ obsessi sunt ep̃i simul
& clerici. & postea ab eiꝰ satellitib lapidati st̃:

Expanded text:
nobis atque agendi solemnia interdicerent facultatem. Haec si episcopum convenit facere, si Christianis licet admittere, si hoc Evangelia protestantur, probet aut judicet quisquis amator aut assertor est veritatis. Hoc enim nobis inflixit frater aliquando proprius, quod nunquam pluribus? Dicunt multa et damnant hominem: sed damnationem jam ipsam legamus.sacerdotes Dei, praesente Spiritu sancto, hunc eumdgarit: quod incestos cum sanctorum communione miscuerit: quod presbyteros ad conjurationem ineundam constringere pertentarit: quod Fortunatum presbyterum in cloacam fecerit mitti, cum aegrotantibus baptismo succurrisset: quod communionem Demetrio presbytero denegarit, ut cogeret filium abdicare: quod idem presbyter objurgatus sit, quod episcopos hospitio suscepisset: quod supradictus Primianus multitudinem miserit, quae Christianorum domos everteret: quod obsessi sint episcopi simul et clerici, et postea ab ejus satellitibus lapidati: