comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gi arogotũ in hec ũba. Peneptis tne ꝯui¬
gio quã te cuidã militi daturũ necessi¬
tatis instante articulo sub fidei pollitita¬
tione firmasti: hoc eqͥtite dictante decer¬
nimꝰ ut si illa uirũ illũ oĩno ut dicit᷑
renuit. et ĩ eadẽ uoluntatis auctortate¬
ꝑsistit. ut uiro illi se proisus deneget
nupturã: neꝗͣꝙͣ eã in uitã ac reniten¬
tẽ ede̾ uiri cogas ꝯuigio copulari. Itẽ. si
et canonũ auctoritas talia sponsalia ñ
approbat: ne ignorantib leges ⁊ canones
nimis durũ iudeat᷑: ita sententiã tẽꝑ¬
ꝙ ceptũ ẽ ꝑfic̾e uoluerit. concedamꝰ Sin
aũ: segatꝰ nt̃ utrasq partes audiat et
canonũ ac legũ sc̃pta sequentes. deinceps
ñ ꝓ hibemꝰ qum alii uͦ si uoluerit p̃dicta¬
ret quigiũ fieri ins̃ consentientes et
spontaneos: ñ int̾ reniterites et ĩuitos
Uerũtũ q̃ in uiti et coacti ꝯuĩcti sũt.
si postea auauo tẽpous spacio sine ꝯtra¬
dicnone ex q̃rimonia cohabita uernit.

Expanded text:
gi Arragonum in haec verba: De neptis tuae conjugio, quam te cuidam militi daturum necessitatis instante articulo sub fidei pollicitatione confirmasti, hoc aequitate dictante decrevimus: Ut si illa virum illum omnino ut dicitur renuit, et in eadem voluntate persistit ut viro illi se prorsus deneget nupturam, nequaquam eam invitam ac renitentem ejusdem viri cogas conjugio copulari. Idem, ibiet canonum auctoritas talia sponsalia non approbat, ne ignorantibus leges et canones nimis durum videatur, ita sententiam tempcoeptum est, perficere voluerit, concedamus. Sin autem legatus noster utrasque partes audiat; etcanonum ac legum scita sequentes, deinceps non prohibemus, quin alii viro si voluerit, praedictaret conjugium fieri inter consentientes et spontaneos, non inter renitentes et invitos. Verumtamen qui inviti et coacte conjuncti sunt, si postea ab aliquo tempore sine contradictione et querimonia cohabitaverint
Abbreviated transcription (Latin):
cillã assumit᷑: facta ẽ demedio idest d̾latẽ
quia ad cõiugalẽ societatẽ assumit᷑. sũ gͥ
sic ꝯtienuit ut oicat uir accipio te ĩ me¬
ã ꝯuigẽ. et oicat mulier. accipio te ĩ me¬
ũ uirũ. his ubis uelaliis ioẽ siuficã¬
tib expͣmit᷑ consensus ñ copisse carna¬
lis uel cohabitatioĩs: corporalis: s ꝯui¬
galis societatis. Ex qua opoitet eos co¬
habitare. nͥ forte causa religionis pari
coniugale.
poitet aũ consensũ conigaiẽ liberũ ẽc
a codcnone. soactiis enĩ ꝯsensus. qͥ nec

Expanded text:
cillam assumitur, facta est de medio, id est, de latere, quia ad conjugalem societatem assumitur. Cum ergo sic conveniunt ut dicat vir: Accipio te in meam conjugem; et dicat mulier: Accipio te in meum virum, his verbis vel aliis idem significantibus exprimitur consensus, non copulae carnalis vel cohabitationis corporalis, sed conjugalis societatis; ex qua oportet eos cohabitare, nisi forte causa religionis pari CONJUGALEM. portet autem consensum conjugalem liberum esse a coactione. Coactus
Abbreviated transcription (Latin):
hec p̾didis cont̾raria posse
uideri: ita ut sibi ambrosics ꝯͣ¬
dicere udeatur. S ed dist ui¬
guendum est hic. aliud esse
dimitt̾e uolentem cohabitare
aliud dimitti ꝑꝑ deum ab illo qui
horret nomen xꝑi. Ibi lex beniuo¬
lentie non seruatur. hic ueritas
custoditur. ⁊ ideo cum liceat di¬
mittere uolentem cohabitare: ñ
tamen ea uiuente aliam ducere.
discedentem uͦ sequi non oportet:
et ea uiuente aliam ducere licet.
Sed ħ non est intelligendum nͥ
de his qui infidelitate sibi copłati
sunt. Sed siad fidem ut̾q conu̾sus
est. uel si utq sideł matrimonio ꝯ¬
umctus est. ⁊ post alt̾ eorum afide
disceserit. ⁊ odio fidei conuigern re¬
liquerit dimissus discedentem nou
comitabitabitur. nec tamen illa
uiuente altam ducere poteritir
quiaunt᷑ eos fuerat nscum tatuim
coningium quod non pocest dis

Expanded text:
ec praedictis contraria posse videri, ita ut sibi Ambros. contradicere videatur. Sed distinguendum est hic aliud esse dimittere volentem cohabitare, aliud dimitti propter Deum ab illo qui horret nomen Christi. Ibi lex benevolentiae non servatur, hic veritas custoditur. Et ideo cum liceat dimittere volentem cohabitare, non tamen ea vivente aliam ducere licet. Discedentem vero sequi non oportet: et ea vivente aliam ducere licet. Sed hoc non est intelligendum, nisi de his qui in infidelitate sibi copulati sunt. Sed si ad fidem uterque conversus est, vel si uterque fidelis matrimonio conjunctus est, et post alter eorum a fide discesserit, et odio fidei conjugem reliquerit; dimissus discedentem non comitabitur, nec tamen illa vivente alteram ducere poterit, quia inter eos fuerat ratum conjugium, quod non potes
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ minꝰ de corꝑib otiũet. Id̾oq as̃. attͥbuit
mutationẽ loc. corpori. nõ sp̃ui. q licet

Expanded text:
quominus de corporibus contineret. Ideoque Aug. attribuit mutationem loci corpori, non spiritui, quia
Abbreviated transcription (Latin):
nonẽ iume. maredic̃. nõ est mec̃. gͦ nec uitẽ¬
pore. nec inloco sapientia ẽ. Cui nec mors tri¬
buenda ẽ. Inligno .n. caro. nõ illa oꝑatrix om¬
niũ. sustũ dĩna pendebat. Confitemur tam̃
rͫͥ pependisse uligno. ⁊acuisse. insepulẽ. s in
c̃ane. ⁊ fuisse imins̾no. s manima sola. Quod xp̃c

Expanded text:
Non est in me; mare dicit: Non est mecum; ergo nec in tempore, nec in loco sapientia est, cui nec mors tribuenda est. In ligno enim caro, non illa operatrix omnium substantia divina pendebat. Confitemur tamen Christum pependisse in ligno et jacuisse in sepulcro, sed in carne sola, et fuisse in inferno, sed in anima sola.
Abbreviated transcription (Latin):
cum tiesẽẽ fatemur. Cum gͦ quent᷑ quid
pia. humanũ iaborat eloquiũ. Dictumest
lo explicari ual. Eoce ostn̾dit qua neccita¬
te. dicatur plialit̾. ꝑsone. uidelicer ut ħ
uno nomine q̃rentib de trib respondem᷑.

Expanded text:
cum tres esse fateantur. Cum ergo quaeritur quid pia humanum laborat eloquium: dictum estlo explicari valet. Ecce ostendit qua necessitate dicatur pluraliter personae, videlicet ut hoc uno nomine quaerentibus de tribus responde
Abbreviated transcription (Latin):
carnali copula ñ posse ꝯtͣhi matͥmo¬
niũ. ⁊ tint̾ mariã et ioseph ñ fuisse
cõiugiũ. uel ñ suisse ꝑfectũ. qd̾ nefas
ẽ sentire. Tanto eiũ eextiꝰ fuit ataꝑ

Expanded text:
hi matrimonium; et inter Mariam et Joseph non fuisse conjugium, vel non fuisse perfectum; quod nefas est sentire. Tanto enim sanctius fuit atque
Abbreviated transcription (Latin):
pimꝰ. ⁊ sangius eiꝰ. quẽ sub unisp̃e. ac sapore
potamus. Carouidelie canis. et sanguis sacra¬
m̃t ẽ sanguis. cane. ⁊ sanguine. ut qͦ uiuisi¬
bili. intelligibili. sp̃uali. sig̾catur coepꝰ.rͥ. uisi

Expanded text:
pimus, et sanguis eius quem sub uini specie ac sapore potamus. Caro uidelicet 424 carnis, et sanguis sacramentum est sanguinis. Carne et sanguine, utroque inuisibili, intelligibili, spirituali, significatur redemptoris
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ẽ nõ .i. ꝯsist̾et pec̾e. si int̾dictio nõ fuifsec
nõ ꝯsisf̾ate aut̃ pecc̃o. nõ solĩ malicia. ẜ enã
uirtꝰ fortasse ũ ẽẽr. Que nͥ aliqua malitia futs¬
sent semĩa. uł subsistẽ. ł emini̾e nõ posset. ẽc¬
ce p̾uaricationẽ legis. ⁊ in obedientiã diffĩ.¬

Expanded text:
non fuisset. Non consistente autem peccato, non solum malitia, sed etiam virtus fortasse non esset; quae nisi aliqua malitiae fuissent semina, vel subsistere, vel eminere non posset. Ecce praevaricationem legis et inobedientiam defi
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃e ꝙ ouñs c̾atiua. in lib̾o arbitiio ostituta pͦ.
⁊ inali. ad utrumq flecti possunt. gͦ. ⁊ boni pꝰ¬
sunt fĩ mali. ⁊ mali boni. A d ꝙ dñis. qr boĩ
tanta gra ꝯfirmati sunt: ut neq̃ant fĩ mali.
unali nunalicia ddeo obdurati st̃: ut nõ ua¬
⁊ bom nõ aliqͣ cogente nec̃citare. s ꝓpͥa ac spon¬
tanea uoluntate. ꝑ gr̃am quid̃ aduiti. bonũ
eligunt. ⁊ malũ respuũt. ⁊mali similit̾ spon¬
tanea uolũtate. gr̃a destituti. bonũuitãt.⁊ ma¬

Expanded text:
creatura in libero arbitrio constituta flecti et mali ad utrumque flecti possunt; ergo et boni possunt fieri mali, et mali boni. Ad quod dicimus quia boni tanta gratia confirmati sunt, ut nequeant fieri mali; et mali in malitia adeo obdurati sunt, ut non vate necessitate, sed propria ac spontanea voluntate per gratiam quidem adjuti bonum eligunt, et malum respuunt, et mali similiter spontanea voluntate a gratia destituti, bonum vitant, et ma
Abbreviated transcription (Latin):
ero uelamine tecte. tã ĩpͣposito uͥginali
serꝑ se simulauerũt ꝑ man̾e. licet uela¬
te ñ fueruit: tñ si nupserint aliquo tẽ¬
pore. his agenda peuitentia ẽ: quia spõ¬
sio earĩ aduõ tenebat᷑. Si enĩ int̾ ho¬
mines solet boue fidĩ cõtractꝰ nulla
ratione oissolui. auantomat̃ ista polli¬
citacio ꝙͣ cũ deo pepigerint solui sine

Expanded text:
ro velamine tectae, tamen in proposito virginali semper se simulaverunt permanere, licet velatae non fuerint, tamen si nupserint aliquo tempore, his agenda poenitentia est, quia sponsio earum a Domino tenebatur. Si enim inter homines solet bonae fidei contractus nulla ratione dissolvi, quanto magis ista pollicitatio quam cum Deo pepigerunt, sol
Abbreviated transcription (Latin):
ab oĩb fidelib. aliminib eccłie ⁊ ace¬
tu fideliũ isq ad satis factionẽ sũt eli¬
minende. ⁊ carcerib toende: Ex his
apparet. uirgines ueluiduas uoto con¬
tinentie astrictas siuie fuerint uelate
siue nõ: millatenꝰ coniugiũ soitiri põ¬
se. Quod ind̾de om̃ib intelligendũ ẽ qͥ

Expanded text:
libus, a liminibus ecclesiae, et a coetu fidelium usque ad satisfactionem sunt eliminandae, et carceribus tradendae. Ex his apparet virgines vel viduas voto continentiae astrictas, sive fuerint velatae, sive non, nullatenus conjugium sortiri posse. Quod itidem de omnibus intelligendum e
Abbreviated transcription (Latin):
tie ad penitentiã agere uolunt. S ille
ñ sũt ad mittende ad penitentiã. q̃ ab
incesti copula disced̾e noluerint: quia
le cui se conuixãt ei desunctꝰ erit. c̃
ab eiꝰ illicitis amplexib hec penitꝰ reces

Expanded text:
ne poenitentiam agere volunt; sed illae non sunt admittendae ad poenitentiam, quae ab incestus copula discedere noluerint, quia le qui se conjunxerat ei, defunctus erit, cum ab ejus illicitis amplexibus haec penitus rec
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ. eis. Tuc enĩ eis uiri demu̾do rece¬
dut̃. et defungunt᷑: cũ ab eorũ concu¬
piscentia iste se alienant. Quẽ sensũ.
subdita similitudo declarat et corfir¬
nat. Quã grande sit ad ulternĩ nulũ
ũ ur et mulier legitime conuinc¬
ti sũt. constat alterũ altero uiuen¬
te adaliã ñposse transsire copulã: ali¬
oquin ad ulteriũ cõmittit. De quo ele¬
errant a deo. Grauissime gͥ peccant ad
ulti. grauit̃ forncarii: s cunctis his
uncit᷑ añ abincesu: peuis ẽ cũ matre:
ꝙͣ. eũ aliena uxoie dormire: S omĩ ũ¬

Expanded text:
dum est eis. Tunc enim eis viri de mundo recedunt et defunguntur, cum ab eorum concupiscentia istae se alienant; quem sensum similitudo subdita declarat et confirmat. 4. Quod grande malum sit adulterium. Cum vir et mulier legitime conjuncti sunt, constat alterum altero vivente ad aliam non posse transire copulam; alioquin adulterium committitur: De quo Cleerrant a Deo, etiam si ulteri, graviter fornicarii, sed cunctis his vincitur ab incestu. Pejus enim est cum matre, quam cum aliena uxore dormire; s
Abbreviated transcription (Latin):
ambiguũ ẽ. utr̃ parentes genitis filiis. ꝓfectaꝙ hu¬
mam officis iusticia. ad meliceẽ statũ t̃usfen̾t᷑. ñ per
mortẽ.s ꝑ aliꝗͣ mutationẽ. an patres in aliqͣ statu
uite mau̾ent. ligno uite ui̾ntes. donec filis adeũd̾
statũ ꝑuenirent. isic impleto nunio om̃s sinł ad
meliora t̃nsfe̾nt᷑. ut eẽnt sic̃ angłidi incelis. Deq̃¬

Expanded text:
ectaque humani officii justitia, ad meliorem statum transferrentur, non per mortem sed per aliquam mutationem; an patres in aliquo statu vitae manerent ligno vitae utentes, donec filii ad eumdem statum pervenirent; et sic, impleto numero, omnes simul ad meliora transferrentur, ut essent sicut sancti angeli
Abbreviated transcription (Latin):
sine omipecc̃o. ⁊ macula in ꝑadiso. canali copula
ꝯuenisseut. ⁊ eet ibi thorꝰ imaculatꝰ. ⁊ omirtio. sine
ꝯcupiscentia. atq genitalibꝰ m̃bͥs. sic̃ cet̾is imꝑarẽt.
ut ibi nullũ motũ illicitũ. su̾trentzi sic̃ alia m̃bra
corꝑis aliis admouemꝰ. ut manũ ori sine ardore
libidinis. ita genitalibꝰ ut̃ent᷑ m̃bris. sine aliqͦ ꝓu¬
ritu canis ħ enĩ letał egͥtudo. m̃bris hũanis expec¬
cato uihesit. Genuissent itaq filios in ꝑudiso. ꝑ cohitũ

Expanded text:
eccato et macula in paradiso carnali copula convenissent, et esset ibi thorus immaculatus, et commixtio sine concupiscentia; atque genitalibus membris sicut caeteris imperarent, ut ibi nullum motum illicitum sentirent, et sicut alia membra corporis aliis admovemus, ut manum ori, sine ardore libidinis; ita genitalibus uterentur membris sine aliquo pruritu carnis. Haec enim lethalis aegritudo, membris humanis ex peccato inhaesit. Genuissent itaque filios in paradiso per coitum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓc̾ationẽ. imꝑare potuisse. sicut cet̾is. in qͦlib oꝑe.
sine uoluptatis puritu. ntimt᷑ In cdibile .n. nõ ẽ.
dm talia fecisse illa corꝑa. ut si nõpeccassent. illis m̃¬
bus. sic̃ pedil imꝑarent. nec cum ardore seminar̃
ul cum dolore parerẽt: s ꝑ pece motũ illũ m̃uerũt
quẽ nuptie ordinãt. ꝯtinentia cohib. Infirmitas
enim ꝓna uiruinã turpitudinis excipit᷑ honestate
nuptiau. ⁊q̃d sanis ẽẽt officiũ. egrotisẽ inremedi¬
um. Emissi quid̾ de ꝑadiso. ꝯuen̾unt. ⁊ genuerũt.
s potuer̃ inꝑadid eis ẽe nuptie honorabiles. ⁊ thos¬

Expanded text:
are potuisse, sicut caeteris in quolibet opere sine voluptatis pruritu utimur. Incredibile enim non est Deum talia fecisse illa corpora ut si non peccassent, illis membris sicut pedibus imperarent, nec cum ardore seminarent, vel cum dolore parerent: sed post peccatum motum illum meruerunt, quem nuptiae ordinant, continentia cohibet. Infirmitas enim prona in ruinam turpitudinis, excipitur honestate nuptiali: et quod sanis est officium, aegrotis est remedium. Emissi quidem de paradiso convenerunt, et genuerunt; sed potuerunt in paradiso eis esse nuptiae honorabiles et tho
Abbreviated transcription (Latin):
meliusꝙ auqͥd. spĩne̾e. qmͣ corpꝰ. s longe melio¬
Nceller̾unt ⁊̃ corporis spe̾m. ẽe su̾sibilem. et
spe̾ sp̃em intelligibilẽ. ⁊ intelligibilem spẽm
susibili p̾tulerunt. Sensibilia dm̾s que uisu ta¬
ctuꝙ corꝑis: sñtm q̃unt. Intelligibilia. que ospoc¬
p̃. ⁊ aĩmsꝰ. inagis minꝰꝙ spetiosa cẽnt. s. aut omni
sp̾e carere possent. omĩo nulla ee̾nt: uider̃ ẽẽ aliquid
ta ee̾̃nt. Ecoe tot moĩs potuit cognosai u̾itas dĩ. Cũ
gͦ a̾s unasit. ⁊ simpłr e̾entia. que ex nulla diu̾sitate

Expanded text:
onge meliontellexerunt etiam corporis speciem esse sensibilem, et spiritus speciem intelligibilem: et intelligibilem speciem sensibili praetulerunt. Sensibilia dicimus, quae visu tactuque corporis sentiri queunt; intelligibilia, quae conspecs magis minusque speciosa essent; si autem omni specie carere possent, omnino nulla essent; viderunt esse aliquid ta essent. Ecce tot modis potuit cognosci veritas Dei. Cum ergo Deus una sit et simplex essentia, quae ex nulla diversitate
Abbreviated transcription (Latin):
nas tͥnstulit. a̾s uͭ. maiorẽ uidens dis¬
similitudinẽ. ꝗͣ similitudinẽ. int̾ res
p̃dictas: ab excellentia tͥnitatis p̃dicta
nomina remouit. Erquosensu dir̃it p̃s

Expanded text:
nas transtulit, Aug. vero majorem videns dissimilitudinem quam similitudinem inter res praedictas, ab excellentia Trinitatis praedicta nomina removit. 15. Ex quo sensu dixerit p
Abbreviated transcription (Latin):
damꝰ. p̃sciãm dinõ e̾ẽ c̃am maloꝵ que p̃scit qr
nonea p̾scit. tanqͣ faciurꝰ. nectanꝗͣ sua. s illoꝵ
qui sunt ea facturi. uł habituri p̾sciuit gͦ illa
sola noticia. uõ bñplacito aucioriratis. Uñ dͥat᷑

Expanded text:
iam Dei non esse causam malorum quae praescit; quia non ea praescit tanquam facturum, nec tanquam sua, sed illorum qui sunt ea facturi vel habituri; praescivit ergo illa sola notitia, sed non beneplacito auctoritatis. Unde datur
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ nuositate fraudab: aut ubiore ⁊̃ copia
fortasse regnabit. Neq enĩ unm̃ũ aut sc̃oꝵ hoi¬
uũ. aut inmudoꝵ demonũ: nomimꝰ Inquorũ lo¬
cũ succedutes filii catholicȩ matͥs. que fflis appa¬
rebat int̾is. inea pacede qua illi cecidłunt. sure
ullo temꝑris t̾mino ꝑmaneb̾t. S illoꝵ cuuũ nu¬
merꝰ sine qui ẽ sine quifuii. siue qui futurꝰ esti

Expanded text:
suorum numerositate fraudabitur, aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. Neque etiam numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus; in quorum locum succedentes filii catholicae matris, quae sterilis apparebat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino permanebunt. Sed illorum civium numerus, sive qui est, sive qui fuit, sive qui
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ matͥmonio ꝯsida̾nda: ꝙ̃ sub ꝯpendio
ꝑ stringemꝰ. Quiꝰ sit conugiior:
unt gͥ nuptie. uł matͥmoniũ. utri.
Imulierisq ꝯiunctio maritalis int̃
legituias ꝓsonaẜ indiuiduã uite ꝯsue¬
tudmẽ retinens. Ad ĩuiduã ꝯsuetudi
nẽ ꝑtinet: qd̾ absq ꝯsensu alteriꝰ. ne¬
ut̃ ꝯtinentiã ꝓfiteri pot̃. uel oratioĩ
uacare: et quod int̾ eoss luuut. uricu¬
lũ coniugale ꝑmanet. ut alii secopu¬
lare ñ liceat : et ut ĩuicẽ alt̃ alt̃i exi¬
beat quod qͥsq sibi. hac aũ desc̃ptione
legitimorũ et fideliũ tm̃ matͦmoniũ
includit᷑. De consensii qͥ effic̃̾ cõiugiũ

Expanded text:
sub compendio perstringemus. 2. Quia sit Conjugium. Sunt ergo nuptiae vel matrimonium, viri mulierisque conjunctio maritalis, inter legitimas personas individuam vitae consuetudinem retinens. Ad individuam consuetudiertinet, quod absque consensu alterius neuter continentiam profiteri potest vel orationi vacare; et quod inter eos dum vivunt, vinculum conjugale permanet, ut alii se copulare non liceat; et ut invicem alter alteri exhibeat quod quisque sibi. Hac autem descriptione legitimorum et fidelium tantum matrimonium includitur. 3. De consensu q
Abbreviated transcription (Latin):
siẽ actum spei: quod ũba p̃missa diligẽ¬
t̃ notata. innuũt. ⁊ ea ⁊̃ quȩ addit dicens:
nisi ea inquit. que audis c̃did̾̃is ad amand̃

Expanded text:
sicut actum spei, quod verba praemissa diligenter notata innuunt, et ea etiam quae addit dicens: Nisi ea, inquit, quae audis credideris, ad amand
Abbreviated transcription (Latin):
genesim. ⁊̃ alem potuit hom̃ẽ d̾s fecisse. qui neo
pecrare poss. necuellet. isitalem feciss. quis du¬
bitat eum meliorẽ fuisse: Ex p̾dictis ꝯstar quos
p̃ ads. i alia fac̃e qm fac̃. i que fac̃. meliora ea fa¬
oꝗre quani fac̃. Utrũ alio mͦ ł meliori pꝰsit d̃¬
fac̃. possit eaface que facit. Simodꝰ oꝑi¬
tiois. adsapĩam opific refa̾tur: uec alius. nec me

Expanded text:
Gen., c. 7: Talem potuit Deus hominem fecisse, qui nec peccare posset, nec vellet; et si talem fecisset, quis dubitat eum meliorem fuisse? Ex praedictis constat quod potest Deus et alia facere quam facit, et quae facit meliora ea facere quam facit. 3. Utrum alio vel meliori modfacit, possit ea facere quae facit. Si modus operationis ad sapientiam opificis referatur, nec alius, nec me
Abbreviated transcription (Latin):
unlatinũ. dr aduuatio. Catħcismꝰ. instiuctio. Ca¬
tħzisaie ẽ: instruere. ut de simbolo acrudi¬
m̃tis fidi. Erorcizare ẽ. adiuiare. ut en ab eo
sp̃c inmũde. Simbolũ dr signũ. ul collatio.
Signũ. qr eosidl̃es ab infidłibꝰ disc̾nunt᷑. Col¬
latio. q ibitotiꝰ fidei sufficientia iutegͥras col

Expanded text:
Latinum adjuratio; catechismus, instructio: catechizare est instruere, ut de Symbolo ac rudimentis fidei. Exorcizare est adjurare, ut: Exi ab eo, spiritus immunde. Symbolum est signum vel collatio. Signum, quia eo fideles ab infidelibus discernuntur; collatio, quia ibi totius fidei sufficientia et integritas est
Abbreviated transcription (Latin):
te. Non ẽ ip̃a cognitio quod tu es: s ꝑ
coguitionẽ hr̃e bonũ quod tues id est
uita Siõs hoies nolũt eẽ beati.
oiet etiam queri debeatitudine. utrũ
Mirũ ẽ cũ capessendre re¬
tmendeq beatitudinis uoluntas una
sit omũi unde tauta existat de ip̃a bor¬
titudine rursus diuersitas uoluntatũ:
nõ quod eam aliquis nolit. s quod non
nõ abaliis putaret᷑ ẽẽ in uirtute animm.
ab aliis in uoluptate corporis: ab aliisat¬
q ab aliis alibi atq alibi. Quomͦ gͥctur
om̃s amant. quod nõ om̃s sciunt: sͥs
potest amare. quod nescit. sicut supͣ dis¬
putaui: Cur gͦ beatitudo amat᷑ ab onũb
nec tñ scit᷑ ab onũb: dn forte sciunt
om̃s q̃ ipã sit : s nõ omẽs sciunt uͥ sit:
et inde contentio ẽ an focte falsũ est
mines uelle: Si enĩ beate uiu̾e ẽ uer

Expanded text:
te non est ipsa cognitio quae tu es, sed per cognitionem habere bonum quod tu es, id est, vita. 2. Si omnes homines volunt esse beati. Solet etiam quaeri de beatitudine, utrum Mirum est cum capessendae retinendaeque beatitudinis voluntas una sit omnium, unde tanta existat de ipsa beatitudine rursus diversitas voluntatum; non quod eam aliquis nolit, sed quod nonnoscerent, non ab aliis putaretur esse in virtute animi, ab aliis in voluptate corporis, ab aliis atque aliis alibi atque alibi. Quomodo ergo omnes amant quod non omnes sciunt? Quis potest amare quod nescit, sicut supra disputavi? Cur ergo beatitudo amatur ab omnibus, nec tamen scitur ab omnibus? An forte sciunt omnes quae ipsa sit, sed non omnes sciunt ubi sit, et inde contentio est? An forte falsum est mines velle? Si enim bea
Abbreviated transcription (Latin):
eo cũ informa humanaforma sin¬
Constet eũ appariturũ: querit᷑ an
forma illa głosa appareat. sicut uere ẽ.
an infirmitas. qualis inpassioue ertĩ¬
tit. Quidã putant a malis talẽ iuderi.
qualẽ crucisixerit̃. idest infirmã. quia
dic̃ scͥptura ut iuideant inquẽ pupuge¬

Expanded text:
ed cum in forma humana constet eum appariturum, quaeritur an in forma illa gloriosa appareat, sicut vere est, an in forma qualis in passione extitit. Quidam putant a malis talem videri, qualem crucifixerunt, id est, infirmum; quia dicit Scriptura, ut videant in quem pupuge
Abbreviated transcription (Latin):
auod nõ recte uolunt. Beatꝰ gͥ nõ est.
nͥ qui et ht̃ osa que nult: et nichil
uult male. Iue quippe beate uiuit.
qͣ uiuit ut nult: nec male aliqͥd iuilt.
Cũ gͥ sxhis dnob constet beata uita.
licet innalis sit aliqus bon̾. ñ tñ nisi
finitis ochd malis est beatꝰ. Cũ uͦ ex
hac uita qͥ inhis miseris fidelis et bo¬
nꝰ ẽ. uenerit ad beatã: tunc erit uere
quod nũc ẽẽ nullo mͦ potest. ut sic hõ ui¬
liat. quom uult: nõ enĩ uolet male
iũe. aut uolet aliqͥd ad̾ deerit: aut
ibi erit bonũ erit: et sũmus d̾s sũmũ
bonũ erit. et qd̾ ẽ oĩno beatissimũ ita
semꝑ fore. certũ erit. Beatos aũ ẽẽ se
uelle: oĩũ hoĩmĩ ẽ. beatos ẽẽ se uelle.

Expanded text:
quod non recte volunt. Beatus ergo non est nisi qui et habet omnia quae vult, et nihil vult male. Ille quippe beate vivit, qui vivit ut vult, nec male aliquid vult. Cum ergo ex his duobus constet beata vita, licet in malis sit aliquis bonus, non tamen nisi finitis omnibus malis est beatus. Cum ergo ex hac vita, qui in his miseriis fidelis et bonus est, venerit ad beatam vitam, tunc erit vere quod nunc nullo modo esse potest, ut sic homo vivat quomodo vult. Non enim ibi volet male vivere, aut volet aliquid quod deerit, aut ibi erit, bonum erit, et summus Deus summum bonum erit: et quod est omnino beatissimum, ita semper fore certum erit. Beatos autem esse se velle, omnium hominum est. Beatos se esse velle
Abbreviated transcription (Latin):
tate mentis et corporis : alii enĩ aliis
niciniꝰ clariꝰq dĩ spẽm contemplabũ¬
t᷑. et ip̃ã contẽplandi differentia. diũ¬
sitas mansionũ uocat᷑. Domꝰ gͦ est u¬
ua. id est denariꝰ ẽ unꝰ: s diuersitas ẽ
ibi manfionũ. idest differentia clarna¬
tis: quia unũ ẽ et sũmũ bonũ. be¬
bono om̃s elceti ꝑfruent᷑: s alii alus

Expanded text:
tate, mentis et corporis. Alii enim aliis tate, mentis et corporis. Alii enim aliis vicinius clariusque Dei speciem contemplabuntur; et ipsa contemplandi differentia diversitas mansionum vocatur. Domus ergo est una, id est, denarius est unus; sed diversitas est ibi mansionum, id est, differentia claritatis; quia unum est et summum bonum bebono omnes el
Abbreviated transcription (Latin):
cis solis et lune tuc̃: fateor me ignoca¬
re. quia inscripturis ñ memini me le¬
ost resurrectionẽ uͦ facto uniĩso
implecoq idicio. suos fines ha
ittraq tñ angłorũ et hom̃ũ. Isis uo¬
luntas. illis factiltas nõ poterit ẽẽ pec¬
candi. uel nulla condicio moriendi. Istis
nebut̃. Ex his apparet. quod sicut bomi
different̃ glisicabunt᷑. alii magis. alii
minꝰ: ita et mali different̃ i infer¬
no pinent᷑. Sient enĩ ĩ domo patris
idest in regno celesti man siones
multe sut̃ idest p̃mioa disferen¬
tie: ita rͣt ingehenna diuerse st̃ man¬
pat̃ familis dedit om̃ĩb qui oꝑati st̃
s̃uinca. Noĩe denarii. aliqͥd omĩb glifi¬
catis et elecnis cõmune intelligit᷑. sei¬
licet uita etña. ds̃ ip̃e. quo omnes fru¬
ent᷑: s inparit̃. Nam sicut erit disse¬
rens clarisicatis corporiĩ: ita differens
ꝯła erit ammarͣn. Stella enĩ astella
idest electus ab electo differet inclari¬

Expanded text:
cis solis et lunae tunc, fateor me ignoracis solis et lunae tunc, fateor me ignorare, quia in Scripturis non memini me leost resurrectionem vero facto universo completoque judicio, suos fines habutraque tamen et angelorum et hominum. Istis voluntas, illis facultas non poterit ulla esse peccandi, vel ulla conditio moriendi; istis nebunt . Ex his apparet quod sicut boni differenter glorificabuntur, alii magis, alii minus, ita et mali differenter in inferno punientur. Sicut enim in domo Patris, id est, in regno coelorum mansiones multae sunt, id est, praemiorum differentiae; ita et in gehenna diversae sunt manpaterfamilias dedit omnibus qui operati sunt in vinea. Nomine denarii aliquid omnibus electis commune intelligitur, scilicet, vita aeterna, Deus ipse quo omnes fruentur, sed impariter. Nam sicut erit differens clarificatio corporum, ita differens gloria erit animarum. Stella enim a stella, id est, electus ab electo, differt in clari
Abbreviated transcription (Latin):
et noctis que modo est: s continna
dies et hir. Isius. tam̃ uidetur dicere
quod tunc non luceit sol uel luna: lo¬
quens congregatiom beatorũ. Nõ erittͥ
dũs in lucẽ sempit̃nã. S his uerbis ñ
uegat solem et lunami tunc lucete.
s signisicat his qui erunt i ueterna
beatudie. nullũ lucis usũ p̃stare: da
ut ait ieronimꝰ suꝑ enudẽ locũ. celi t̃¬
req solis atq lune nobis cessabit of
siciũ : et erit ip̃e dñs lumen sus in
perpetuũ Poteit etiã intelligi istud
exponens ait. Post indiciũ sol laboris
sui mercedẽ suscipiet. Uñ ꝓpła luce¬
bit septẽplicit̃ et nõ ueniet ad occasũ
nec soi et nec luna: s u oidine quo
creati sũt stabunt. ne ipii uitor.¬
mentis sub t̾ra positi. fruant᷑ luce
eorũ. Uñ abacuc sol et luma steterunt
inodine srio. Ecce aꝑte dicit solem et
lrinam tunc lucere : s stabilit̾ perma¬
uere. U̾ etiam significat infermĩ esse
subt̃ra. Di uͦ querit᷑ quis sit usus lu¬

Expanded text:
et noctis quae modo est, sed continua dies et lux. Isaias tamen videtur dicere quod tunc non luceat sol vel luna, loquens congregationi sanctorum: Non erit ibi, us in lucem sempiternam . Sed his verbis non negat solem et lunam tunc lucere; sed significat his qui erunt in aeterna beatitudine, usum lucis nullum praestare quia, ut ait Hieronymus super eumdem locum, coeli tlis atque lunae cessabit nobis officium, et erit ipse Dominus lumen suis in perpetuum. Potest etiam intelligi istud exponens, ait: Post judicium sol laboris sui mercedem suscipiet. Unde Propheta: Lucebit septempliciter, et non veniet ad occasum nec sol nec luna, sed in ordine quo creati sunt stabunt, ne impii in tormentis sub terra positi fruantur luce eorum. Unde Abacuc, c. 3: Sol et luna steterunt in ordine suo. Ecce aperte dicit solem et lunam tunc lucere, sed stabiliter permanere; ubi etiam significat infernum esse sub terra. Si vero quaeritur quis usus lu
Abbreviated transcription (Latin):
Sol conu̾tet᷑ intenebras. et luna
ĩ sangninẽ: añꝙͣ ueniat dies dnĩ
magnꝰ et hocribilis. Magnꝰ ił dicitur.
ꝓpter magna que ibi sient cũ autẽ
tuc̃ erit lux lune sicut lux solis testan
sicut so septẽ dierũ. quia qͣntũ lux̃
sol ĩpͥma conditione septẽ dierũ añ¬

Expanded text:
 in tenebras, et luna in sanguinem, antequam veniat dies Domini magnus et horribilis. Magnus vero dicitur, propter magna quae ibi fient. Cum autem tunc erit lux lunae sicusicut lux septem dierum ; quia, quantum luxit in prima conditione septem dierum an
Abbreviated transcription (Latin):
et potestate magna. sol et luua dicũ¬
t᷑ obscurarr. nõ sui luminis pͥuatio¬
ne. s suꝑueniente maioris iumi¬
nis claritate. Uirtutes quoq celorũ
idest augsi. dicunt᷑ mou̾i: ñ metu
dãptiatioĩs. uel aliꝙͣ ꝑturbatione
paneris. s quadã aminuratione eocũ

Expanded text:
et potestate magna, sol et luna dicuntur obscurari, non sui luminis privatione, sed superveniente majoris luminis claritate. Virtutes quoque coelorum, id est, angeli, dicuntur moveri, non metu damnationis, vel aliqua perturbatione pavoris, sed quad
Abbreviated transcription (Latin):
s omẽ iudiciũ dedit filio: ñ ita ẽ in¬
tesligendũ. quasi filiꝰ solus iudicet. ⁊
ñ pat̃: s quia forma silii humana cũe
tatis nõ sine patre et spũ scõ.: et appare.¬
bit t̾ribiis impiis ⁊ mitis iustis erit
enĩ tenor malis: et lumen iustis Q̾ ie
seru iudicaturus ꝓpt̃ cansã p̃ntis¬
sam: ita etiam dicitur suscitaturꝰ cor¬
pora mortuorũ scd̾m humanitatẽ. cũ tñ
urtite duinitateis sit suscitaturus.
ñ hrimanitatis. S hac ratione illud
dicit᷑: ꝗtria in humanitate suscepit.
quod ẽ causa nre resurrectionis. id est
passionẽ et resurrectionẽ. Ideo ei ascbi¬
t scd̃m hominẽ suscitatio mortuorũ.
Uñ augustinꝰ. ꝑuerbũ suiũ dĩ. sit

Expanded text:
 dedit Filio, non ita est intelligendum, quasi Filius solus judicet, et non Pater, sed quia forma Filii humana cuncttatis, non sine Patre et Spiritu sancto; et apparebit terribilis impiis, et mitis justis. Erit enim terror malis, et lumen justis. 3. Quare servi judicaturus, propter causam praemissam, ita etiam dicitur suscitaturus corpora mortuorum, secundum humanitatem, cum tamen virtute divinitatis sit suscitaturus, non humanitatis. Sed hac ratione illud dicitur, quia in humanitate suscepit quod est causa nostrae resurrectionis, id est, passionem et resurrectionem. Ideo ei ascribitur secundum hominem suscitatio mortuorum. Unde Augustinus: Per
Abbreviated transcription (Latin):
hõne ueriꝰ diximꝰ. hõ iste ñ uult beate
quod solũ ẽ beate uiũe: Nõ gͥ omnes
beate uiu̾e uolnt. ĩmo pauci hoc uolũt:
uñ nec ip̃e cicero dubitauit : ait enĩ.
falsũ ẽẽ dicamꝰ. Quid gͥ: an dicendũ ẽ
etiam si nichil sit aluto beate iuuere.¬

Expanded text:
ate quod solum est beate vivere? Non ergo omnes beate vivere volunt, imo pauci hoc volunt, unde nec ipse Cicero dubitavit? Ait enim infalsum esse dicamus. Quid ergo? An dicendum est, etiamsi nihil al
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. congregabo om̃s gentes. et deducã
eas inualiẽ iosaphat: et ossceptabo
bi cũ eis. In cuius capłi expositione
ita repperi hoc quidã pueriit᷑ intel¬
ligunt: quod ualle que ẽ inlatẽ mõ¬
tis oluieti. discensurus sit dñs ad indi¬
ciũ. Quod friuolũ ẽ quia ñ ĩterta. s
inspatio huiꝰ aeris sedebit. contͣ locũ
montis oluieti ex quo ascendit: et si¬
cut iohes crisofant dicit angni de fe¬
rent añ eũ signũ crucis. Uñ ĩ euan¬

Expanded text:
c. 2: Congregabo omnes gentes, et deducam eas in vallem Josaphat, et disceptabo ibi cum eis. In cujus capituli expositione ita reperi: Hoc quidam pueriliter intelligunt, quod in valle quae est in latere montis Oliveti descensurus sit Dominus ad judicium, quod frivolum est, quia non in terra, sed in spatio hujus aeris sedebit contra locum montis Oliveti, ex quo ascendit. Et sicut Joannes Chrysostomus dicit: Angeli deferent ante eum signum crucis; unde in Evan
Abbreviated transcription (Latin):
busdam uidet᷑ eos sic constare hoĩb toi¬
tores inpena: sicut extiterunt incen¬
Iudicabit. Informa utiq serui ui¬
dicabit. que omĩb inuidicio appare¬
bit. ut uideant mali inquẽ pupuge¬
rut̃. Diuinitatẽ uͦ eius mali non
uidebunt. unde ysuas. Tollat᷑ impiꝰ

Expanded text:
busdam videtur, eos sic extare hominibus tortores in poena, sicut extiterunt incenjudicabit. In forma utique servi judicabit; quae omnibus in judicio apparebit, ut videant mali in quem pupugerunt. Divinitatem vero ejus mali non videbunt. Unde Isaias, c. 16: Tollatur impius,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uidet᷑ absudũ. Tale ẽ enĩ. ac si di¬
camꝰ. qui nõ uult beate uiũe: beate
uult iuũe. Istã repuenantiã quis audi¬
at: Qluis ferat ⁊ Et tñ ad bãc contrudit
necessitas. si et om̃es beate uiu̾e uelle
solũ uiuit᷑ beate. an illud ab his angusti¬
is nos potuit eruere. si dicamꝰ nicbil ẽẽ
et ideo faisũ nõ eẽ qd̾ om̃s beate uiũe

Expanded text:
surdum. Tale enim est ac si dicamus: Qui non vult beate vivere, vult beate vivere. Istam repugnantiam quis audiat? quis ferat? et tamen ad hanc contrudit necessitas, si et omnes beate vivere velleo solum vivitur beate. An illud ab his angustiis poterit nos eruere, si dicamus nihil esse et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
tã sapientie. s anura q̃ illuminat᷑
a humine et̾no. licet gͥ rp̃c potentia dĩ¬
tatis uiuicet hoĩũaiãs et suscitet cor¬
pora et udicet nõ ociose tñ. et p̃ter
rationẽ ei scd̃m formã dĩ tribint᷑ uiu¬
ficatio animarũ. et scd̾m formã seriui.
iudiciũ et resuscitatio coiporũ. de lo¬

Expanded text:
entiae, sed anima quae illuminatur a lumine aeterno. Licet ergo Christus potentia divinitatis vivificet animas, et suscitet corpora, et judicet, non otiose tamen et praeter rationem ei secundum formam Dei tribuitur vivificatio animarum, et secundum formam servi judicium et resuscitatio corporum.
Abbreviated transcription (Latin):
tna. drm̃unũꝙ q eoꝵ di uoluntas. qr ista signa
sunt diuine uolũtatis. q̃mad mod isĩgna ire dñr
quib iratꝰ ostñd̾r. ira ip̃uis nominãt᷑.Et est figura
uolũiates di dñr. qi diu̾sa sũt illa que ꝑtropũ

Expanded text:
 eorum Dei voluntas, quia ista sunt signa divinae voluntatis: quemadmodum et signa irae dicuntur quibus iratus ostenditur, ira ipsius nominantur. Et est figura voluntates Dei dicuntur, quia diversa sunt illa quae per tropu
Abbreviated transcription (Latin):
gigni. Ead̾ .ii. pot̾̃ntia ẽ infilio. qua poruit
gigni: qi aud̃ ẽ gignẽ. alid̾ gigni ħ distĩgnd̾
ẽ. Sieniincum dr̃. aliud ẽ posse gigñe. alid̃
possẽ gigni. aliam sigr̃es pot̾̃ntiam. qua pat̃
potñs ẽ gigñe. ⁊ aliã qua filuis pot̾ñs ẽ gigni:
falsus ẽ intellectus: Si aut̃ dicas parrẽ posse

Expanded text:
. Eadem enim potentia est in Filio, qua potuit gigni, quia aliud est gignere, et aliud gigni. Hic distinguendum est: Si enim cum dicitur: Aliud est posse gignere, aliud posse gigni, aliam significas potentiam, qua Pater potens est gignere, et aliam, qua Filius potens est gigni, falsus est intellectus. Si autem dicas Patrem posse
Abbreviated transcription (Latin):
air iustificati gt̃s ꝑgrãm: henim ĩodix. ne fides i¬
ip̃a suꝑba sit. nedicat sͥ siex fide instificati quõ
beo fidẽ. ut m̾ear iustificationẽ. respõdet᷑ ei. auid
his q̃d nõ accepisti ⁊ fides .n. qua uistificatꝰ ẽs. gͣns
uł daraẽ. hic aꝑte ost̾ndi: qd fides ẽ. causa iusti¬

Expanded text:
tis : Hoc enim ideo dixit, ne fides ipsa superba sit, ne dicat sibi: Si ex fide justificati, quomodo beo fidem ut merear justificationem, respondetur ei: Quid habes, quod non accepisti Fides enim qua justificatus es, gratis tibi data est. Hic aperte ostenditur quod fides est causa justi
Abbreviated transcription (Latin):
t res sunt qui testimoiñ ꝑhibent incelo. q̃¬
tres res. ⁊ quonoĩe ille tres res sigͥcarent᷑. ⁊ id̾o

Expanded text:
Tres sunt qui testimonium perhibent in coelo, qutres res, et quo nomine illae tres res significarentur. Et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ũse iue dñi dicantur miscdia ⁊ u̾itas.
Dost hec consid̾ari opoitet ex quo
psalm̃. intelligunt᷑ dio ad uentꝰ pͥmꝰ
in quo manifestã et multiplicẽ mi¬
sediam nob exbibuit: ⁊ scd̾s inquo reqͥ¬
rẽdo merita. uisticiã erhibebit. Uniũse eti¬
dimꝰ. sũt iusacia qͣ amalo declinamꝰ.
et in miscdĩa qua bona facimꝰ. In his
enĩ duob omẽ bonũ meritũ itclu¬
dit᷑. S ed cũ suꝑuis cassiodoriis dyr̃t¬
⁊ his duob omĩa oꝑa dei includi me¬
rł  scd̃m effectũ dico: nã scd̃m essentiã
ñ diuidit᷑ miscd̃ia a iusticia. s unũ ẽ
uerũ scd̃m esfectũ. ñ un onũ oꝑe di

Expanded text:
e Domini dicuntur misericordia et veritas. Post haec considerari oportet ex quo psal. 24, intelliguntur duo adventus: primus in quo manifestam et multiplicem misericordiam nobis exhibuit; et secundus, in quo requirendo merita justitiam exhibebit. Universae etidimus, sunt justitia, qua a malo declinamus; et misericordia, qua bonum facimus. In his enim duobus omne bonum meritum includitur. Sed cum su his duobus omnia opera Dei includi, merere, secundum effectum dico; nam secundum essentiam non dividitur misericordia a justitia, sed unum est. Verum s
Abbreviated transcription (Latin):
isticie. et ecoũso. his respondi pot̃
sic. Illis locutionib qͥb huiꝰ orodi o¬
ꝑũ fiunt distinetiones ut alia miscd̃ie. alia iusti¬
cic alia bonttati tbuant᷑: ñ diũsitas
subiacentis idest dcͥi. his uocabulis
signisicate expͥmit᷑: s uarietas sensu¬
ii. et effectuũ increaturis monstra¬
t̃. Cũ enĩ dictt᷑ d̃s iustus uel iusti¬
cia. essentia diuina. p̃dicat᷑ : et etiã

Expanded text:
justitiae, et e converso. His responderi potest sic: illis locutionibus quibus hujusmodi operum fiunt distinctiones, ut alia misericordiae, alia justitiae, alia bonitati attribuantur, non diversitas subjacentis, id est, rei, his vocabulis significate exprimitur, sed varietas sensuum et effectuum in creaturis monstratur. Cum enim dicitur Deus justus vel justitia, essentia divi
Abbreviated transcription (Latin):
cia: s quia quedã sunt qͥb osten¬
dit᷑ iudex et equus distributor. q̃¬
dam quib ostendit᷑ miserator. Mise¬
ricors enĩ dicit᷑ in natura. misera¬
tor in exhibitione: et in quibdã oꝑi¬
b dicit᷑ effectus ẽẽ miscordie inqͥ¬
busdã effectꝰ iusticie: ñ quod aliud
efficiat iufsticreł aliud miscd̾ie dei.
si ad essentiã refeias: s¬
cors. S̃ scõm hoc occurrit questio:
quomodo ex aliis oftẽdatur. iustus.
iex alii misericors: eũ sit en dem
ẽẽ iustum. et esse misedẽm. Si
enim scdm eandẽ rationem dici¬
tur iustꝰ ⁊ imsericots. ex eo ope
quo intelligitur iustus: ĩ ntelligit᷑
misericors. ⁊ ecõuerco. S dixisupͣ
quia cã dicit᷑ dc iustut ⁊ misericors:
ita eadem diuma essentia significat᷑.
⁊ scdm eam idem p̃dicatur. ut etiã
quedã diuersa intelligantur: In¬
celligimꝰ enĩ ꝑhoc eũ miserarorẽ:
et iustũ uidicem. Qͦd euidentur

Expanded text:
tia; sed quia quaedam sunt quibus ostenditur judex et aequus distributor, quaedam quibus ostenditur miserator. Misericors enim dicitur in natura, miserator in exhibitione. Et in quibusdam operibus dicitur effectus esse misericordiae, in quibusdam effectus justitiae; non quod aliud efficiat justitia, aliud misericordia Dei, si ad essentiam referas; scors. Sed secundum hoc occurrit quaestio, quomodo ex aliis ostendatur justus, et ex aliis misericors, cum sit idem ei esse justum et esse misericordem? Si enim secundum eamdem rationem dicitur justus et misericors, ex eo opere quo intelligitur justus, intelligitur misericors, et e converso. Sed dixi supra quia, cum dicitur Deus justus et misericors, ita eadem divina essentia significatur, et secundum eam idem praedicatur, ut etiam quaedam diversa intelligantur. Intelligimus enim per hoc eum esse miseratorem et justum judicem. Quod e
Abbreviated transcription (Latin):
ñ indigent miscd̾ia: uibi nullaẽ miseri
a. Interra. hoĩs habundat miseria et
nante dnõ. Omĩa enĩ indigent dnõ
et misera et felicia: quia sine illo
miser ñ sublenat᷑. felix nõ regitur
nitas erga quossibet. Int̃oũ tñ misd̾i

Expanded text:
n indigent misericordia, ubi nulla est miseria; et in terra hominis abundat miseria, et nte Domino. Omnia enim indigent Domino, et misera, et felicia, quia sine illo miser non sublevatur, felix non regitur.nitas erga quoslibet. Interdum tamen miseri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectus. ⁊ bõ ꝑfectꝰ quẽ adoramꝰ cũ patre. ⁊ spũ. u
na ador̃oẽ. cum in ꝯtaminata cãne eiꝰ. Nõ madorabi¬
lem cãnẽ dicentes. adorat᷑ .ii. inuna ũbi ypostasĩ.
que ypostasis gn̾ataẽ. Nõ c̾ature uen̾ationẽ p̃bẽ¬
tes. Nõ .ii. ut nudam cãnẽ adoramꝰ. s ut unitã di¬
tatr: inunã ypostasim dĩ ũbi. duab reductis na¬
turis. ⁊ umeo carbonẽ tangẽ. pp̃ligno copulatũ ig¬

Expanded text:
fectus et homo perfectus, quem adoramus cum Patre et Spiritu una adoratione cum incontaminata carne ejus, non inadorabilem carnem dicentes. Adoratur enim in una Verbi hypostasi, quae hypostasis generata est, non creaturae venerationem praebentes. Non ergo ut nudam carnem adoramus, sed ut unitam deitati in unam hypostasim Dei Verbi duabus reductis naturis. Timeo carbonem tangere propter ligno copulatum ig
Abbreviated transcription (Latin):
ide istis ẽẽ sciẽdũ. ⁊ dehis qui mnext̾uus penitẽt.
Sienĩ tanta siui̾t cordis ꝯiͥctio. ⁊ delicti ex ꝓbra¬
tio. ut sufficiat ad pumẽdũ pec̃. libi abaliis
penis tͣnseunt aduitã. isi inexpleta fua̾t peni¬
t̾ntia qr ꝑfecte penitueit̃. ungemuerẽ corde.
Qui nero nõ adeo ꝯt̾unt᷑ coide. ⁊ ingemiscũt

Expanded text:
is esse sentiendum, et de his qui in extremis poenitent. Si enim tanta fuerit cordis contritio et delicti exprobratio, ut sufficiat ad puniendum peccatum, liberi ab aliis poenis transeunt ad vitam, etsi inexpleta fuerat poenitentia, quia perfecte poenituerunt, et ingemuerunt corde. Qui vero non adeo conteruntur corde et ingemisc
Abbreviated transcription (Latin):
mo uite hiatu aduenit: sanat ⁊ lib̾at. Mułt
sera fuit lat̾nis penit. s nõ fuit sera indulgẽtu.
d licet latro ueniã m̾uiss infine. de omĩ cri¬
mine. nõ t̾ndedit haptigatis peccãdi. ⁊ ꝑseu̾an¬
di auctoritatẽ.¬

Expanded text:
mo vitae hiatu advenit, sanat et liberat. Multum sera fuit latronis poenitentia; sed non fuit sera indulgentia. Sed licet latro veniam meruisset in fine de omni crimine, non tamen dedit baptizatis peccandi et perseverandi auctoritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
libati: age peniminã dum sanus es. Sisic agis.
diconbi. qi seturꝰ es qr peuitunã egisti. eo tẽp̃r
quo peccare potiusti. Si uis agere penitmã.
qñ iam peceare nõ p̾otes. pecr te diinisu̾nt. ñ¬
tu. illa. Item. duc res su̾r. aur ignoscir tibi
penit̾nria q̃ infine agit̾ in psalmo. appelletur
sacͥfitiũ uesꝑtiũ. ꝙ erat acceptabiliꝰ inlege:
Et cum inq̃dũq die inuocet᷑ ds assit: ⁊ qͣtuq
hora ingemuerit. ⁊ ꝯu̾sus suit pecc̃or. iuta

Expanded text:
 age poenitentiam, dum sanus es. Si sic agis, dico tibi, quod securus es, quia poenitentiam egisti eo tempore, quo et peccare potuisti. Si autem vis agere poenitentiam, quando jam peccare non potes, peccata te dimiserunttu illa. Item, duae res sunt: aut ignoscitur tibi, poenitentia quae in fine agitur, in psalmo 140 appelletur sacrificium vespertinum, quod erat acceptabilius in lege; et cum in quacumque die invocetur Deus, adsit; et quacumque hora ingemuerit, et conversus fuerit peccator, vita
Abbreviated transcription (Latin):
Excellit eiun oninẽ penã. qͣm umiꝗͣ passus ẽ. aliqͥs
iubacinta. Numꝗd incane tanta inuentaẽ penͣ
licet murabilia ir̃es passi sint torm̃ta. ⁊ multi
nequit᷑ qͣn̾ta suifmͣuert̃ sepe supplitia. Ex his
satis ostñcr. ꝗͣ ꝑiculosum sit differre penu̾tiã.
hom̃ẽ libat: ⁊uitã morruo impetrat. nõ sie t̾n¬

Expanded text:
poenam, quam unquam passus sit aliquis in hac vita. Nunquam in carne tanta inventa est poena, licet mirabilia martyres passi sint tormenta, et multi nequiter tanta saepe sustinuerunt supplicia. Ex his satis ostenditur quam periculosum sit differre poenitentiam hominem liberat, et vitam mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
inuarietate. doceat ꝑ seu̾ãtiã. Caueat ne corr¬
uat ne iuste ꝑdat uditianiã potestatẽ isi .il.¬
pemintia ei possit acquirere giãm. nõ t̾n mor
restitnt inpotestatẽ pͥma. Et si petrꝰ pꝰlap¬
sum restitutꝰ fuit ⁊ sepe lapsis sad̾dotibꝰ reddi¬
ia sit dignitatis potestas. non t̾nẽ. nece̾e. ut
onñbꝰ ꝯcedanut qiͣ ex auctoritate. Inuenit᷑
auctoritas. que ꝯcedit. ⁊ qĩ imꝑat. Inuenitur¬

Expanded text:
t perseverantiam, caveat ne corruat, ne juste perdat judiciariam potestatem. Etsi poenitentia possit ei acquirere gratiam, non tamen mox restituit in potestatem primam. Etsi Petrus post lapsum restitutus fuerit, et saepe lapsis sacerdotibus reddita sit dignitatis potestas, non tamen est necesse ut omnibus concedatur quasi ex auctoritate. Invenitur auctoritas quae concedit et qua
Abbreviated transcription (Latin):
unt. quomͦ ꝑeos gr̃a bñdictionis tͣaffuãt
S illud capitulũ. Maiedicã. ⁊c̃ quidã refu̾t.
adheticos. qui ab eccła p̃cisi sint. iaderꝯmu
nicaros. quoꝵ bndictiones fiũt maledictiones.
qui absq daues sc̃iȩ. ⁊ forma bonȩ uitȩ. p̾sum¬
unt ligare. ⁊ solũe.  nulł offitio sac̾dotis uti
debet. nͥ ĩmunis sit ab ilł. q̃ in aliis uidicat.

Expanded text:
unt, quomodo per eos gratia benedictionis transfunditur? Sed illud capitulum, Maledicam, etc., quidam referunt ad haereticos, qui ab Ecclesia praecisi sunt, et ad unicatos, quorum benedictiones fiunt maledictiones qui absque clave scientiae et forma bonae vitae praesumunt ligare vel solvere. Sed nullus officio sacerdotis uti debet, nisi immunis sit ab illis quae in aliis judicat;
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ ꝯtempnir̃. E coe hic babes. nõ solũ ius¬
sionẽ. s ĩ fidẽ. ⁊ ꝯtrictionẽ. ꝯferre remislo¬
nem. uͥnec ꝯtempnit᷑ saciat̃t. ut uilatrone il¬
lo ostũdit᷑. qui nõ perpastionẽ. s ꝑfidem salua¬
tus ẽ. sñ bap̃õ. S dũt quidam. as̾m ħ renactas

Expanded text:
mentum contemnitur. Ecce hic habes non solum passionem, sed etiam fidem et contritionem conferre remissionem, ubi non contemnitur sacramentum, ut in latrone illo ostenditur, qui non per passionem, sed per fidem salvatus est sine Baptismo. Sed dicunt quidam hoc retractas
Abbreviated transcription (Latin):
meã: ꝙ cruciae ĩ lac flãma. Dũ ẜ pec¬
catoiẽ diuitẽ dãpnatũ in ignib tieritas
ꝑhibet. qͥs sapiens reꝓbotũ aiãs teneri
ignib neget: p̃cipue cũ humanã aĩam
corporis similitudinẽ hr̃e doceat augͦ¬
gare aĩam ẽẽ que ĩ sõpnis uidet᷑ uel am¬
bulare se uel sed̾e. uel huc atq illuc
gressu uel etũ uolatu ferriz hoc sine
rit. ñ corporalẽ s corpori similẽ: ita eti¬
raliũ similib. siue ĩrequie sue ĩdolo
rib.Incassiani etiam uolimini
legit᷑. qd̾ ñ sũt occiose. nec ni¬
chil sentiant. cũ diues ille ĩ iferno se
flãma cruciari claniet. uñ ꝓbat᷑ aias
defunctorũ ñ solũ suis sensib ñ pͥua¬
ri. s nec istis affectib. scdice spe. tͥsticia
gaudio. ac inetu carere. et ex his q̃ sibi
Ĩ illo gn̾ali examine reseruant᷑. qͥddã¬
eas iã ĩ cipere p̃gustare de ab ortiuis

Expanded text:
 hac flamma. Dum ergo peccatorem divitem damnatum in ignibus Veritas perhibet, quis sapiens reproborum animas teneri ignibus neget? Praecipue, cum humanam animam corporis similitudinem habere doceat Augugare animam esse quae in somnis videt, vel ambulare se vel sedere, vel huc atque illuc gressu vel etiam volatu ferri, quod sinerit, non corporalem, sed corpori similem, ita etiraliribus. In Cassiani etiam voluminibus legitur quod non sint otiosae, neque nihil sentiant, cum dives ille in inferno se flamma cruciari clamet. Unde probatur animas defunctorum non solum suis sensibus non privari, sed nec istis affectibus, scilicet, spe, tristitia, gaudio ac metu carere; et ex his quae sibi in illo generali examine reservantur, eas quaedam jam incipere praegustare. 8. De abortivis
Abbreviated transcription (Latin):
ante dispsarũ collectione reintegbisit᷑
surgent: p̃cisis cunctis deformitatib¬
qͣs hic babuerut᷑. Si mali tunc habeãt
qͣs hic habuerunt deformitates.
e reꝓbis aũ. queri solet. an cũ de¬
omitatib hic habitis resurge̾nt. hoc
aũ augustinꝰ ñ asserit. s dubiũ relm¬

Expanded text:
articularum collectione reintegrabitursurgent , deletis quas hic habuerunt. 4. Si mali tunc habeant quas hic habuerunt deformitates. De reprobis autem quaeri solet an cum deformitatibus hic habitis resurgant. Hoc autem August. non asserit, sed dubium rel