comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nib quae illi erant uadit hiter ram isrł. &cũ ꝓhiber& illã socrus sua
ꝑgere secum ꝑ seuerabat dicens. quocũq ꝑ rexeris. ꝑgã. populus tu
enim eđła ex gentib addm̃ conuocata relicta patria sua qđ est ido la¬
tria & omissa uniuersa conuersatione terrena: ꝓfitetur dnm̃ suũ
ascendit & obeius nomine i hoc sđo patiusq ad mortem. & cũ scõrum
populo patri archis ac ꝓph&is consociandam decorum societate quod
scis exstirpe abra he inminentib consociaretur : Mor ses incantico os¬
tendit dicens. letaminigentes cum plebe eius : Id est hi qui ex gentib:
estis credituri cumillis qui primelecti sunt aeterna lȩtitia exultate :
ingressa autem ruth cum socrusua interramisrł. obmerita obsequi¬
orum suorum puidecur ut homini coniungeretur ex habrahe stirpe
uenienti : & primũ quidem huic quemipsa propin quum magis
eẽ credebat quinegat seposse illi nubere & recedente illo pertesti¬

Expanded text:
nibus quae illic erant, vadit in terram Israel. Et, cum prohiberet eam socrus sua pergere secum, perseverabat, dicens: Quocunque perrexeris, pergam; populus tuuenim Ecclesia ex gentibus ad Dominum convocata, relicta patria sua, quod est idololatria, et omissa universa conversatione terrena, profitetur Dominum ascendit, et ob ejus nomen in hoc saeculo pati usque ad mortem, et cum sanctorum populo, patriarchis scilicet, prophetis, consociandam. De quorum societate quod sanctis ex stirpe Abrahae venientibus consociaretur, Moyses in cantico ostendit dicens: Laetamini, gentes, cum plebe ejus. Id est, vos qui ex gentibus estis credituri, cum illis qui primi electi sunt aeterna laetitia exsultate. Ingressa autem Ruth cum socru sua in terram Israel, ob merita obsequiorum suorum providetur, ut homini conjungeretur ex Abrahae stirpe venienti, et primum quidem huic quem ipsa propinquum magis esse credebat: qui negat se posse illi nubere offertur; et recedente illo per testi
Abbreviated transcription (Latin):
ad orationes : in terpellationes gratiarũ actiones proom¬
nibus hominibus pro regibus & his qui in sublimitate sunt
ut qui&am & tranquillam uitã agamus in omnipi&ate & cari
tate. Hoc enim bonũ & acceptum est corã saluatorenr̃o dõ
qui om̃s homines uult saluos fieri & in agnitionẽ ueritatis
uenire. Ex hoc quippe &iam illis credentibus constructast
domicilia pacis. Basilicexp̃ianorum congregationũ & no¬
uellatȩ uineae populi fidelium. It plantati horti ubi &iam
inter om̃a holera granum illud sinapis regnat. Subciuus
umbraculis longe lateq porrectis &iam altipetax super¬
bia gentium tam quam incaeli uolatilibus configendo
requiescit

Expanded text:
adorationes; interpellationes, gratiarum actiones pro omadorationes; interpellationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, pro regibus et his, qui in sublimitate sunt, ut um et acceptum est coram saluatore nostro deo, qui omnes homines uult saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. ex hoc quippe etiam illis credentibus constructa sunt domicilia pacis, basilicae christianorum congregationum, et nouellatae uineae, populi fidelium, et plantati horti, ubi etiam inter omnia olera granum illud sinapis regnat. sub cuius umbraculis longe lateque porrectis etiam altipetax superbia gentium tamquam in caeli uolatilibus confugiendo requiescit
Abbreviated transcription (Latin):
patris: Nonus in homine. Decimus in passione : Perhos enĩ
decem gradus : quasi perum bram legis priscae xp̃s descendit:
Acrursus postresurrectionẽ sua soliustitia exp̃s pereos demgra¬
dus sursum. incaelum ascendit: Etomnem illã umbrã legis
ueritatis. radis inlustrauit: Obscura reuelans claustrareserans
iactantiae osten tione prodidit : et propterea perituras ꝑpro
dominos facere Sicut ille ꝑ ostentationis app&itum¬
brloniam transmigratio quoniam spiritus dĩ perhie remiã
regrinantur. quod in illorũ pace etiam pax ess& istorum:
Et aedificarent domus & no uellarent uineas & plantarent
hortos quis non agnoscat quid prȩfiga rauerit : quiatten¬
derit ueros is rahelitas in quibus dolus non est. perapłicam
dispensationem cum euangelio sacram̃tum ad regnũ gentiũ
trans migrasse Vnde nobis apłs tam quã hieremias repli¬
cans dicit. Volo ergo primo omniũ fieri deprecationes :

Expanded text:
Patris. » Nonus in homine. Decimus in passione. Per hos enim Patris. » Nonus in homine. Decimus in passione. Per hos enim decem gradus, quos ipse, umbram legis priscae, Christus descendit, ac rursus post resurrectionem suam sol justitiae Christus per eosdem gradus sursum in coelum ascendit, et omnem umbram illam legis veritatis radiis illustravit, obscura revelans, clausa reserans jactantiae ostentatione perdidit, et propdominos facere, sicut ille per ostentationem Chaldbyloniam transmigratio, quo etiam spiritus dei per Hieremiam regrinantur, quod in illorum pace etiam pax esset istorum, et aedificarent domos et nouellarent uineas et plantarent hortos, quis non agnoscat, quid praefigurauerit, qui adtenderit ueros Israhelitas, in quibus dolus non est, per apostolicam dispensationem cum euangelico sacramento ad regnum gentium transmigrasse ? unde nobis apostolus tamquam Hieremiam replicans dicit: uolo ergo primum omnium fieri deprecationes,
Abbreviated transcription (Latin):
beat ui deamus : Nam gradus isti temporũ ordines sunt : perquos
umbra figurarum xp̃i descenderat. & perquositerum soliusti
tiae xp̃s post resurrectione ascendit : Primus itaq gradus
descensionis dedõ inangelo fuit: quia magni consilii nuntius
erat. Deniq &iacob sic alloquitur. et dixit inquit angelus
dñi Ego sumds̃ cui unxistititulum & uouisti uotum . ut &an¬
gelum & d̃ ostender& : Secundus gradus descensionis : dean
gelo inpatri archis fuit. quia in omnibus ut ait apostolus. ipse
operatus est: Tertius in legis datione quia & inlege ipselocu¬
tus est : Quartus i hie sunaue ut populum interram repromis¬
sionis inducer&: quintus iniudicibus: quia eundem populum
pereos ipseregebat: Sextus in regisus iudaeorum : quiam
eis ipseregnabat : Septimus in prophais: quia pereosest nun¬
tiatus: Octauus inpontificibus: quia ipse summus sacerdos est

Expanded text:
beat, videamus. Nam gradus isti temporum ordines sunt per quos beat, videamus. Nam gradus isti temporum ordines sunt per quos umbra figurarum Christi descenderat, tiae, Christus, post resurrectionem, ascendit. Primus itaque gradus descensionis de Deo in angelo fuit, quia magni consilii nuntius erat. Denique et Jacob sic alloquitur: Et dixit, inquit, angelus « Ego sum Deus, cui unxisti titulum, et vovisti votum. » Ut et angelum et Deum ostenderet, secundus gradus descegelo in patriarchis fuit, « quia in omnibus, ut ait Apostolus, ipse est operatus . » Tertius in legis datione, « quia et in lege ipse locutus est. » Quartus gradus in Jesu Nave, « ut populum in terram repromissionis induceret. » Quintus in judicibus, « quia eumdem populum per eos ipse regebat. » Sextus in regibus Judaeorum, « quia in eis ipse regnabat. » Septimus in prophetis, « quia per eos est annuntiatus. » Octavus in pontificibus, « quia ipse summus sacerdos est
Abbreviated transcription (Latin):
proph&a adorsus est eum prȩdicans illi quod morer&ur
Ille autẽ ex orans dñm in ipso prȩstituto termino mortis : con¬
festim dñs uocem eius audiuit. & quindecim annos uitȩ depre¬
cantis extendit: quinumerus quindecim annorũ. quod sacram̃¬
ti contineat misteriũ: nam ut apłs ait. secundũ quod quis opera
cũ quinq libris morsi integra consolatione conpleuerat : Ideo
quin decim annos secundum legis numerũ quã custodierat aduitã
auctos accepit. perquod figuralit̃ sciremus quia quicumq
ꝑ numerustius misteriũ totius legis plenitudinem custodiunt¬
a& ernȩ salutis premium consequuntur acper legis consũmatione¬
aduitȩ a &erne plenitudinem transeunt: Cuius quidem regis
pro signo conferendȩ salutis decem gradus domus suae in quibus
umbra descendere consueuerat sol r& rorsum adortum unde
ascenderat regressus scribitur : quinumerus quid misterii ha¬

Expanded text:
propheta adorsus est eum, praedicens illi quod moreretur; propheta adorsus est eum, praedicens illi quod moreretur; ille autem orans Dominum in ipso praestituto termino mortis, confestim Deus vocem ejus audivit, et quindecim annos vitae deprecantis ostendit. » Qui numerus quindecim annorum, quid sacramenti continet in mysterio? nam, ut Apostolus ait: secundum quod quis operatcum quinque libris Moysi integra conservatione compleverat, ideo quindecim annos secundum legis numerum quem custodierat ad vitam auctos accepit. Per quod figuraliter sciremus quia quicunque per numeri istius mysterium totius legis plenitudinem custodiuntaeternae salutis praemium consequuntur, ac per legis consummationead vitae aeternae plenitudinem transeunt, cujus quidem regis pro signo conferendae salutis, decem gradus domus suae, in quibus umbra descendere consueverat, sol retrorsum ad ortum unde ascenderat regressus scribitur: qui numerus quid mysterii ha
Abbreviated transcription (Latin):
uenitipse coniungit & coaptat semortuo & reuiuiscit: Misit sor
modĩ legem ꝑseruum suum : nec profuit inpeccatis mortuũ genus
humanum: Venitipse descendens decaelorũ sublttate quasi de
montis altitudine. humiliauit sem& ipsumꝰ conformauit se nobis
mortusq membris sua membra conposuit. nostreq mortalitati
desuo corpore morticinũ aptauit: Deinde septies supermortuo¬
ribus lignacederentur. deligno ferrũ exiliens. in profundũ
fluminis mersum est : atq hlignũ desuper abheliseo proiectum
reuersũ est : Itacum impios iudeos ꝑcorpus operata prȩsentia
xp̃i: tam quã infruetuosas arbores ceder& : quia deillo iohan¬
nes dixerat Ecces ecuris ad radices arborum posita est
abeis interueniente passione corpus ipsũ deseruit . & in inferni
profundũ descendit: quod insepultura depositũ tam quã
etechia grauiq egritudine laboranti. expersona dñi esaias

Expanded text:
uumo Dei legem per servum suum, et non profuit in peccatis mortuo generi humano. 2. Venit ipse descendens de coelorum sublimitate, quasi de montis altitudine, humiliavit se ipsum, conformavit se nobis, mortuisque membris sua membra composuit, nostraeque mortalitati de suo corpore medicinam aptavit. Denique super mortuuribus ligna caederentur, de ligno ferrum exsiliens in profundum fluminis mersum est, atque in lignum desuper ab Eliseo projectum reversum est. » Ita cum impios Judaeos per corpus operata praesentia Christi, tanquam infructuosas arbores, caederet, quia de illo Joannes dixerat: Ecce securis ad radicem arborum posita est , ab eis interveniente passione corpus ipsum deseruit, et inferni profunda descendit, quod in sepultura depositum, tanquam Ezechiae, gravique aegritudine laboranti, ex persona Domini Isaias
Abbreviated transcription (Latin):
steriles erant: ꝑ xp̃i in carnationẽ fecunditatẽ & benediccio¬
nem accepturi essent
ipsum salus dĩ interpr&atur: Salus autẽ dĩ quis est alius nisi
filius eius qui & saluator ubiq uocatur Paruuli uero illi in lu¬
dentes salitidĩ idest heliseo: iudaeorũ habuere ꝑsonã qui ad
crucom dño saluatori subsannabant: quod autẽ dicunt ascende asen
de calue: praefigurat quia incaluariae loco xp̃s ascensurus erat
incruce: quod uero conuersus maledixiteos heli seus & exier
duo ursi desilua & int̃ fecer̃ quad raginta duos pueros blasphe
postea quã ascendit in caelis sicut heli seus ascendit bethel idest
indomodĩ. conuersus maledixit iuda eis & quadragesimonon o
anno ascensionis suae: inmisit duos ursos desiluis gentium
ues pasianum scilic& et titum eosq crudeli stragecederunt
Alittit heliseus ꝑseruũ baculũ supermortuũ et non reuiuiscit

Expanded text:
steriles erant, per Christi Incarnationem fecunditatem et benedictiosteriles erant, per Christi Incarnationem fecunditatem et benedictionem accepturi essentistud salus Domini interpretatur. Salus autem Dei quis est alius, nisi Filius ejus, qui et Salvator ubique vocatur? Parvuli vero illi illudentes saluti Dei, id est, Eliseo, Judaeorum habuere personam, qui ad crucem Domino Salvatori subsannabant, qui dicunt: « Ascende, calve; ascende, calve, » quia in Calvariae loco Christus ascensurus erat in crucem. Quod vero conversus mduo ursi de silva, et interfecerunt quadraginta duos pueros blasphemposteaquam ascendit in coelum, sicut Eliseus ascendit Bethel, id est, in domo Dei, conversus maledixit Judaeos, et quadragesimo secundo anno ascensionis suae immisit duos ursos de silvis gentium, Vespasianum scilicet et Titum, eosque crudeli strage dejeceruntittit Heliseus per seruum baculum super mortuum et non reuiuescit;
Abbreviated transcription (Latin):
Mitcit rex impius duos quinquaginarios cũ subditis sibi mili¬
tibus. ut exhibeant heliam : qui diuino igne consumpti sunt :
confessio pęnitentiae est quod declaratur remissi opeccatorũ
iuda ei ergo nolentes xp̃m dm̃ esse perfectum nec principẽ¬
paenitentiae: dicunt adeum : Quinquaginta annos nondum
habes & abraham uidisti: hifuturo diuini ignis incendio extingun¬
tur: Tertius autẽ quinqua genarius quia conuersus ad fidem
trinitatis paenitentiae sacram̃ta cognouit. indulgentiã meruit:¬
Postulatur helisaeus apopulo ut aquas hierico steriles &malignas
sanar& : Accepituas rude fictile & adiecit ineũ sal & demersit
illud in flumine & statim aquae sanatȩ sunt: quo facto pronun¬
tiabat proph&a quod uerbum carofier& ec habitaret in nobis:
inde insimilitudine uerbi salem id est sapientiã dedit inuas fictile
incorpus scilic& humanũ & mittens iaquã dimersit: quod quidẽ
significabat quia om̃s populi qui subfigura aquarũ intoto mundo

Expanded text:
mittit rex impius duos quinquagenarios cum subditis sibi militibus, ut exhibeant Eliam, qui divino igne consumpti sunt, tconfessio poenitentiae est, quo declaratur remissio peccatorum. Judaei ergo nolentes Christum Deum esse perfectum, nec principepoenitentiae, dicunt ad eum: « Quinquaginta annos nondum habes, et Abraham nosti? in futuro divini ignis incendio exstinguuntur. Tertius autem quinquagenarius, quia conversus ad fidem Trinitatis poenitentiae sacramenta cognovit, indulgentiam meruitPostulabatur Elisaeus a populo ut aquas Jericho malignas et steriles sanaret. Accepit vas novum fictile et jecit in illud sal, et demersit illud in flumen, et statim fluminis aquae sanatae sunt, quo facto praenuntiabat propheta, quia Verbum caro fieret et habitaret in nobis. Inde in similitudinem Verbi sal, id est sapientiam, dedit in vas fictile, in corpus scilicet humanum, et immittens in aquam demersit. Quod quidem significabat quia omnes populi qui sub figura aquarum in toto mundo
Abbreviated transcription (Latin):
Host iudicum sequitur regum: & aspice tempora : Primo iudicum
postea regũ sicut erit primo iudiciũ postea regnũ : In quib: quippe
Nam ab ipsõ exordio regũ cõmutatũ sacerdotium in samuhelem
reprobato heli & cõmutatũ regnum in dauid reꝓbato saule.
exclamat prȩnuntiare nouum sacerdotiũ nouumq regnum
Nonne ipse dauid cũ panes propositionis manducauit quos non lice¬
bat manducare nisi solis sacerdotibus. in una ꝑsona utrũq futurum
idest inuno ihũ xp̃o regnũ & sacerdotiũ figurauit EXPLICT PLOCUS:¬

Expanded text:
 Judicum sequitur Regum. Et aspice tempora, primo Judicum, postea Regum, sicut erit primo judicium, postea regnum; in his autem velantur. 2. Nam ab ipso exordio regum commutatum sacerdotium in Samuelem, reprobato Heli, et commutatum regnum in David, reprobato Saule, exclamat praenuntiari nonne ipse Dauid. cum panes propositionis manducauit, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus, in una persona utrumque futurum, id est in uno Iesu Christo regnum et sacerdotium figurauit? nonne cu
Abbreviated transcription (Latin):
batũ sesurreait amortuis: In cuius passionis acresurrectionis exemplum baptit¬
mur auetus tate uitiorũ absoluti : quasis piritali cirtũcisione re nouemur. exponens
aplo acdicente. Quicũq enĩ baptitamur inxpoihũ. inmorteipsius bapti tatis amur¬
patris. Ita&e nos in nouitate uitat ambulemus. Qui oxiam numerus temporinortoner
resurrectionis potest aptissime congruere quando inmortalitate carnis quam ꝑimeo¬
tedeposuimus uniuersaliter inditi necpeccatialiquid ul tralncero pos
ruptionis sumus pas suri. Nam & nr̃a re surrectio etauidieitunam sebbatiom

Expanded text:
batum resurrexit a mortuis, in cujus passionis ac resurrectionis exemplum baptizamur a vetustate vitiorum absoluti, quasi spiritali circumcisione renovemur; exponente Apostolo ac dicente: Quicunque enim baptizamur in Christo Jesu, Patris, ita et nos novitate vitae ambulemus ; qui etiam numerus tempori nostrae resurrectionis potest aptissime congruere, quando immortalitate carnis quam per mortem deposuimus universaliter induti, nec peccati aliquid ultra in carne, nec corruptionis sumus aliquid passuri. Nam et nostra resurrectio octavi diei numero non
Abbreviated transcription (Latin):
urbum. & uerbam eratapudđdm̃ &dserat uerbum Iacitque abraham grando
conuiuium indie ablactationis isaac : quia magna pumirum sollemnitas e s̃ mentis
summis doctoribus cumeos quos educauerant ad arcem uiderint sapientiae uirta¬
tisque conscendere
unque uidisses sarra filium agar egrptiȩ ludentem : Dreit ad abraham
Eico ancillam hanc &x fi liumeius. Nonenim heres erit filius ancillae. cumfili
meo isa ac
Quidam codices habent filium agar aegyptiae ludentmcumis aac filio suo
quodinebraico non hab&: sedsiue isaac. siue praesente isaac luserit: Nolebat
sarra filium ancillae filio suo ludiexistere magistrum: Nolebat eum quem in pro¬
missione uetula acceperat: Indignum promis sionibus &t cat lestibenedictione
perignobilia netiexempla uel consortia fieri. Vnde & a postolus hunclucum
porse cutionem uocure nondubitauit: Persequi turenum fratrem non solum

Expanded text:
Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Fecitque Abraham grande Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Fecitque Abraham grande convivium in die ablactationis Isaac, quia magna nimirum solemnitas est mentis summis doctoribus, cum eos quos educaverant ad arcem viderint sapientiae virtutisque conscendere. Cumque vidisset Sara filium Agar Aegyptiae ludentem, dixit ad Abraham: Ejice ancillam hanc, et filium ejus, non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Quidam codices habent: Filium Agar Aegyptiae ludentem cum Isaac filio suo, quod in Hebraico non habetur; sed sive cum Isaac, sive praesente Isaac luserit, nolebat Sara filium ancillae filio suo ludi existere magistrum; nolebat eum quem in promissione vetula acceperat indignum promissionibus et coelesti benedictione per ignobilia nothi exempla vel consortia fieri; unde et Apostolus hunc ludum persecutionem vocare non dubitavit. Persequitur enim fratrem non solum
Abbreviated transcription (Latin):
In quibus omnibus numerus centenarius. autgaudiauitae perennis aut ca
quibus adhaecperuenitur bona opera de signat
icutigtũ puer & ablactatuser fecitqie ab raham grande conuiuium inde
ablactationis eius
Luccenutritur isaac : cumelectus quis que filius uidelic& promissionis puper
In xp̃ogenitus prima fidei rudimenta suscipit. Et quamiuis necdum sum ma
diuinitatis arthana scrutari sufficit: dulce dine tamen praemiorum nelste
delectatus bonis insistere operibus ostendit. perquaedo ad iuiuante largienteq
potiora capere mereatur : Iuxta illud a postolip&ri. Deponentes igitur omn
malitiam & omnem dolum & simulationes & inuidias & omnes de tractioneis dieia
modo geniti in santes racior abile sec sinedolo lacconcupiscite ut in eocrescatis ila
lium peruenit: cum electi proficientibus fidei incrementis. pon solum ihm̃ xp̃m
& hunc crucifixum conficeri discunt: uerum &iam addere quia in principio erat

Expanded text:
in quibus omnibus numerus centenarius aut gaudia vitae perennis, aut ea in quibus omnibus numerus centenarius aut gaudia vitae perennis, aut ea quibus ad haec pervenitur bona opera designat. Crevit igitur puer et ablactatus est, fecitque Abraham grande convivium in die ablactationis ejus. Lacte nutritur Isaac cum electus quisque, filius videlicet promissionis, nuper in Christo genitus, prima fidei rudimenta suscipit, et quamvis necdum summa divinitatis arcana scrutari sufficit, dulcedine tamen praemiorum coelestium delectatus, bonis insistere operibus contendit, per quae Deo adjuvante largienteque potiora capere mereatur, juxta illud apostoli Petri: Deponentes igitur omnem malitiam, et omnem dolum, et simulationes, et invidias, et omnes detractiones, sicut modo glium pervenit, cum electi proficientibus fidei incrementis non solum Jesum Christum, et hunc crucifixum confiteri discunt, verum etiam addere quia in principio erat
Abbreviated transcription (Latin):
Quod autem abraham centum erat annorum cumnatus ẽ& isa ac & circumcisus
promissionis. perfectioni eiusdem promissionis aptissime concinit. Nam
qui acentenarius perfectus est numerus quod eomaxime astruitur quia deleua
transfertur indexteram. Ideoq: caelestibus acperpauis bonis mystice comp&it.
Recte in hoc nascitur isaac. quisua natiuitate mirabiliter senibus donata paren¬
tibus heredes non temporalis & infimi. sed a&erni incaelis regnide signar&
in quo nimirum sacramento & arcanoecentum annis fabricataest. & habraham
interra rȩpmissionis centum an nos moratus. & is aac ingeraris serens inuenit
ipio anno incentuplum. & atrium tabernaculicentum cubitos et longum & inpara¬
bola seminis euangeliciterrabonacentuplum fructum fecit: & dnsrelinquenti¬
bus propria centuplum in hoc tempore & insuperuitam promittit aecernam

Expanded text:
Quod autem Abraham centum erat annorum cum natus esset Isaac et circumcisus filius Quod autem Abraham centum erat annorum cum natus esset Isaac et circumcisus filius promissionis, perfectioni ejusdem promissionis aptissime concinit. Nam quia centenarius perfectus est numerus, quod eo maxime astruitur quia de laeva transfertur in dexteram; ideoque coelestibus ac perpetuis bonis mystice competit, recte in hoc nascitur Isaac, qui sua nativitate mirabiliter senibus natus parentibus, haeredes non temporalis et infimi, sed aeterni in coelis regni designaretur, in quo nimirum sacramento et arca Noe centum annis fabricata est, et Abraham in terra repromissionis centum annos moratus, et Isaac in Geraris serens invenit ipso anno centuplum, et atrium tabernaculi centum cubitis est longum; et in parabola seminis evangelici, terra bona centuplum fructum fecit, et Dominus relinquentibus propria centuplum in hoc tempore et insuper vitam promittit aeternam:
Abbreviated transcription (Latin):
Qua mundus erat in xp̃o ab omni peccati & mortis & mortalitatis sorde purgandus
Samq eo tempore circumcisio fideles aborigin alis nox ae nodo soluebat. Atta¬
men in altioris trpum gratiae datum est qua regnum omne peccati & mortis. domi¬
nicaerat passione acresurrectione destruendum. Incuius exemplum nos & in
baptismo ab omnibus peccatis absolumur. & in nouissimodie abomni carnis
& animae corruptione ac mortalitaterenouati aduitam a&ernam ꝑ ueniemus.
Vbi sicut dñs ait nonnubent neque nubentur. sed sunt sicut angeli incaelo¬
Neque enim ultra moripoterunt. Etquia dñs octauadie idẽpꝰsabbatum resurrexit
amortuis. Quianos quoque octaua a&ate resurrecturos esse speramus: sex quip¬
pesunt acates huius mundi sẽptima sabbatismi animarum in alia uitaoctaua ipsare sũrrec¬
tionis nostrae & uniuersilis iudicui. Recte circumcisio octauadie fieri praecepta est̃.

Expanded text:
qua mundus erat in Christo ab omni peccati et mortis et mortalitatis sorde purgandus. qua mundus erat in Christo ab omni peccati et mortis et mortalitatis sorde purgandus. Namque eo tempore circumcisio fideles ab originalis noxae nodo solvebat; attamen in altioris typum gratiae data est, qua regnum omne peccati et mortis dominica erat passione ac resurrectione destruendum; in cujus exemplum nos et in baptismo ab omnibus peccatis absolvimur, et in novissimo die ab omni carnis et animae corruptione ac mortalitate renovati ad vitam aeternam perveniemus; ubi, sicut Dominus aitneque enim ultra mori poterunt . Et quia Dominus octava die, id est post Sabbatum resurrexit a mortuis, quia nos quoque octava aetate resurrecturos esse speramus; sex quippe sunt aetates hujus mundi, septima sabbatismi animarum in alia vita, octava ipsa resurrectionis nostrae et universalis judicii; recte circumcisio octava die fieri praecepta est.
Abbreviated transcription (Latin):
Q uoduerbum apte congriut cunetistilus promissionis Nonpe rarbitrium¬
propriao libertatis. sed perelectionem gratiae saluifiunt. Non ex conatusui laboris
sed dno uisi tante coreorum & implente donum gratiae quod promi sit
oc auitq abraham nomen filiisui quem genuit ei sarra isa ac.
Isuac interprocitur risus si uegaudium. Quod ipsum nomen cunctis fidelibus con¬
uenit quibus interc&era supernae hereditatis bona redemptor suus promittit
dicenslterum autem uidebouos & gaudebit coruestrum. & gaudium uestrum
nemo toll& a uobis
Etcircumcidit eum octauadie sicut praeceperat eids. cumcentũ ess& annorum
Sicut isaac intempore quidem ueteris testamentinatus est sed ipsasua natiuitate
heredes noui tescamenti de signat. Ita & circumcisio qua consecratus e st̃ ueteris quid
tescamenti sacramentum est. sed infiguram gratiae nouicestamenti prae missu:

Expanded text:
quod verbum apte congruit cunctis filiis promissionis, qui non per arbitriumquod verbum apte congruit cunctis filiis promissionis, qui non per arbitriumpropriae libertatis, sed per electionem gratiae salvi fiunt, non ex conatu sui laboris, sed Domino visitante cor eorum et implente donum gratiae quod promisit. Vocavitque Abraham nomen filii sui quem genuit ei Sara Isaac. Isaac interpretatur Risus sive Gaudium, quod ipsum nomen cunctis fidelibus convenit, quibus inter caetera supernae haereditatis bona Redemptor suus promittit dicens: Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis . Et circumcidit eum octava die, sicut praeceperat ei Deus cum centum esset annorum. Sicut Isaac in tempore quidem veteris testamenti natus est, sed ipsa sua nativitate haeredes novi testamenti designat, ita et circumcisio qua consecratus est veteris quidem testamenti sacramentum est, sed in figuram gratiae novi testamenti praemissum,
Abbreviated transcription (Latin):
pronobis & pastores acrectores eiusdem eelesiȩ Quiqm castitatis illius curam gor
pro aduersarus quoque eius necam foedare ualeant uerum a coeptis noxiis ocuuii do¬
sis cant dño supplicare non neglegunt. Neque abre deb&uider. perabi¬
lech hominem bonum &timentem dm̃ bonorum persecutores posse figurari
Nam & beatus papa gregorius reges impiis si mos saulem & hie coniam infigura du
saluatoris ponere nondubitauit. Ete contrario persactum uriae fidelissimum
perfidiam iudaeorum dicit essede signa tam
isitauit autemdñs sarram sicut promiseraten: & impleuit quae locutus estei : Con¬
cepitque & peperit filium insenec cutesua. tempore quo prae dixerateids
isitaredicitur sarramds̃ quasi languentem & ab omni sobolis fructu iam desper¬
tam ut quod natura negare uidebatur diuinae praesentie gratiae conterra

Expanded text:
pro nobis, et pastores ac rectores ejusdem Ecclesiae, qui, quoniam castitatis illius curam gerunt, pro nobis, et pastores ac rectores ejusdem Ecclesiae, qui, quoniam castitatis illius curam gerunt, pro adversariis quoque ejus ne eam foedare valeant, verum a coeptis noxiis ocius desistant, Domino supplicare non negligunt. Neque ab re debet videri per Abimelech hominem bonum et timentem Deum, bonorum persecutores posse figurari.nam et beatus papa Gregorius reges impiissimos Saulem et Jechoniam in figura Domini Salvatoris ponere non dubitavit, et e contrario per factum Uriae fidelissimum perfidiam Judaeorum dicit esse designatam. Visitavit autem Dominus Saram sicut promiserat ei, et implevit quae locutus est ei, concepitque et peperit filium in senectute sua tempore quo praedixerat ei Deus. Visitare dicitur Saram Deus quasi languentem et ab omni sobolis fructu jam desperatam, ut quod natura negare videbatur, divinae praesentia gratiae conferret:
Abbreviated transcription (Latin):
seruatus est : ignificat lta persecutorum rabiem dno miserante cohibendam uuto
ne moexhis quiuere adecclesiam pertinent. possit a fidei & caritatis quae est inxpo
custutite seduci : Qđ utq plagisitfarrã uirosi ore dder& cõpulsusẽ raptũq temerarum pecunia ui
data correx significabat ꝑsecatore sopiusabinuria fidelũ aduersitate acdansterũ teporaliũ ee cõpes¬
cendos sed &c adre uerentiam siue consortiũ eorundem fidelium esse commutandos
Qno& ali quoties inper secutionibus factum scimus: & inultima illa core is maiore
credimusesse fucurum : & hoc perorationes praesulum spitalium atque indulgen¬
tiam & miserationem dñi saluatoris. quiscam eeclesiamsponsae sibi fodere conun¬
ne digna cusest NUltrum que enimbeatus abraham proabi melechorans congrue
deignat &x ipsumdñm saluatorem quiest ad dexteramdiqui&iam Incenranlaen

Expanded text:
servatus est, significat ita persecutorum rabiem, Domino miserante, cohibendam, ut servatus est, significat ita persecutorum rabiem, Domino miserante, cohibendam, ut nemo ex his qui vere ad Ecclesiam pertinent, possit a fidei et charitatis, quae est in Christo, castitate seduci. Quod uterque plagis, ut Saram viro suo redderet compulsus est, raptumque temerarium pecunia simul data correxit, significabat persecutores saepius ab injuria fidelium adversitate ac damnis rerum temporalium esse compescendos; sed et ad reverentiam sive consortium eorumdem fidelium esse commutandos, quod et aliquoties in persecutionibus factum scimus, et in ultima illa caeteris majore credimus esse futurum; et hoc per orationes praesulum spiritalium, atque indulgentiam et miserationem Domini Salvatoris, qui sanctam Ecclesiam sponsae sibi foedere conjungere dignatus est. Utrumque enim beatus Abraham pro Abimelech orans congrue designat et ipsum Dominum Salvatorem qui est ad dexteram Dei, qui etiam interpellat
Abbreviated transcription (Latin):
lores coeris persẽcutiones experturam. Vnam romani imperii quam uelut
iniuuentute sua perpessa fortissime acgloriosissime dño adiuuante superauit:
Alteram antichristi quam uelut in senectute hoc est imminente termino tempo¬
rilis sa ue uitae passi ra est. atque eodem muserante lno deuictura. Namquod ũrta
tantie erat pulchritudinis ut &iam grandeua obgatiam formae potiussa amari
significit ecclesiam ultimo illo tempore tinta uirtutumgloria decorandam. cii
hostisacer cum suis sũcellitibus nonminimum inuideat . Ideoq eam cunctis
insidiarum acuirium suarum artibus expugnare contendat : Impla a prophecia
qua de filiis cius dicitur. Ad huc multiplicabuntur insenectauberi. & bene
patiente serunt ut adnuntient. Idestutfidẽ quagloriantur Constanter inter
mala quarꝑatiuntur praedicent Quoduterquerex nes irram uiolar& do procuras

Expanded text:
jores caeteris persecutiones experturam; unam Romani imperii, quam velut jores caeteris persecutiones experturam; unam Romani imperii, quam velut in juventute sua perpessa, fortissime ac gloriosissime Domino adjuvante superavit; alteram Antichristi, quam velut in senectute, hoc est imminente termino temporalis suae vitae, passura est, atque eodem miserante Domino devictura. Nam quod Sara tantae erat pulchritudinis, ut etiam grandaeva ob gratiam formae potuisset amari, significat Ecclesiam ultimo illo tempore tanta virtutum gloria decorandam, cui hostis acer cum suis satellitibus non minimum invideat, ideoque eam cunctis insidiarum ac virium suarum artibus expugnare contendat; impleta prophetia qua de filiis ejus dicatur: Adhuc multiplicabuntur in senecta uberi, et bene patientes erunt ut annuntient : id est, ut fidem qua gloriantur constanter inter mala quae patiuntur praedicent. Quod uterque rex ne Saram violaret, Deo procurante,
Abbreviated transcription (Latin):
ecelena temptationibus potestatẽm mundanarum saepius es se pulsanda: Per¬
mi tente utiquȩdño quiuireius obdonum supernae protectionis & gratiae uociri
dignatusest : Vtex aminata aduersis manifstius quam sic fide firma qua
cisticite dõdeuota: quanta denuque sui conditoris custodia ab omnibus semꝑ
st hostium insidus tutandacla rescat : Ne queumquam asuae fidei simplici¬
tate corrum penda. Quod autem redditurus sarram abrahae rexdonar
simuloues & boues seruos & incillas orpetuniam plurimam : illud significattem¬
pus quoregnum huius mundi xp̃iane fideierat colla submissurum. eamquereli¬
gionem quamolim expugnare nitebatur. uenerationi habiturum: Quod
urrabis a regibus concupita & rapta nec tamen polluta est̃ quondam quidem iu¬
uencula apharaone & runc prouectior aeate ab abi melech : significibat
ecclesiam quamuis sempor in hacuita laboribus exercendam . Duastamen ma¬

Expanded text:
Ecclesia tentationibus potestatum mundanarum saepius esse pulsanda, perEcclesia tentationibus potestatum mundanarum saepius esse pulsanda, permittente utique Domino, qui vir ejus ob donum supernae protectionis et gratiae vocari dignatus est, ut examinata adversis, manifestius quam sit fide firma, qua castitate Deo devota, quanta denique sui Conditoris custodia ab omnibus semper sit hostium insidiis tutanda, clarescat, neque unquam a suae fidei simplicitate corrumpenda. Quod autem redditurus Saram Abrahae rex donavit simul oves et boves, servos et ancillas, et pecuniam plurimam, illud significat tempus, quo regnum hujus mundi Christianae fidei erat colla submissurum, eamque religionem, quam olim expugnare nitebatur, venerationi habiturum. Quod Sara bis a regibus concupita et rapta, nec tamen polluta est, quondam quidem juvencula a Pharaone, et nunc provectior aetate ab Abimelech, significabat Ecclesiam, quamvis semper in hac vita laboribus exercendam, duas tamen ma
Abbreviated transcription (Latin):
idest hacris eius filia non sororis. Pratres namque si ue sorores. Nonnum quam
lati paternitates interprecantur & cum ex una radice multageneris turba dis¬
funditur Alioquin quale est ut abraham uiriuscus patrissuui familiam coniugẽ
sampserit: cum in primis hominibus propteraurium sani tatem idipsum scriptũ:
non nomin&. malens intellegi quam proferri. Quod que sarrae dixitree
Ecce mille argenteos dedifatrituo hocerictibi inuelamento oculorum adom
quitecum sunt quocumque perrexeris mementoq te deprae hensam
Quisuo cando loquitur eo quod ipsa diceric eum fratrem suum esse: Depraehen¬
nque eumdixit similando texerit ueritatem dicendo fratrem suum esse cum
quisut maritus: Hortaturque ut hoc in posterum meminerit. ede inceps simili
umulatione idemob probrium deprehensa incurrera: Quodiũ in hac lectione
uoisanta abrahio  permiatente amata a regibus rapitur sed d noprocurante
intemnerata uiro redditur : Allegoricum quid sentire delectat significatur

Expanded text:
id est fratris ejus filia, non sororis; fratres namque sive sorores nonnunquamLatini paternitates interpretantur, cum ex una radice multa generis turba diffunditur; alioquin quale est ut Abraham vir justus patris sui filiam conjugem sumpserit, cum in primis hominibus propter aurium sanitatem id ipsum Scriptura non nominet, malens intelligi quam proferri. Quodque Sarae dixit rex: Ecce mille argenteos dedi fratri tuo; hoc erit tibi in velamentum oculorum ad omnes qui tecum sunt, quocunque perrexeris; mementoque te deprehensam. Quando jocando loquitur, eo quod ipsa dixerit eum fratrem suum esse, deprehensamque dicit cum simulando texerit veritatem, dicendo fratrem suum esse eum qui fuit maritus, hortaturque ut hoc in posterum meminerit, ne deinceps simili simulatione idem opprobium deprehensa incurreret. Quod si in hac lectione ubi Sara, Abraham permittente, amata a regibus rapitur, sed Domino procurante intemerata viro redditur, allegoricum quid sentire delectat, significatur
Abbreviated transcription (Latin):
qui auescrumest regnum cielorum de quibus dicit a poscolus omnesenim sua
uerunt nonquie sunt ihã xp̃i. quisiue in actibus nequam biter bonos aithi su
id morteinuis que perdurent: sie prparheroses &upertuscismata sacerddeali
uidicio de ecdesia taniquam ancillae filii persarram uberam expellanti
Nihi lominus omnes iniudicio futuro qui non antea secorrexerunt. ab here di¬

Expanded text:
quia vestrum est regnum Dei ; de quibus dicit Apostolus: Omnes enim sua quia vestrum est regnum Dei ; de quibus dicit Apostolus: Omnes enim sua quaerunt, non quae sunt Jesu Christi , qui sive in actibus nequam inter bonos catholicos ad mortem usque perdurent, sive propter haereses et aperta schismata sacerdotali judicio de Ecclesia tanquam ancillae filii per Saram liberam expellantur, nihilominus omnes in judicio futuro, qui non antea se correxerunt
Abbreviated transcription (Latin):
li incilla cumtiliomto isiae. Quolipostalus pasat camfilio liberae: qui a nul
tione cum prarconibus uritatis quinos pergratiam inuiu saluaridebere pruedi¬
cine suscipiendisurt falsi doctores quiitadeinum nolis hanegritiam prodes se con¬
firmant: sietiam circum cisione iuxtalegis ritum consecremur Quinpotius
ab hereditit gratiae quieest iirp̃o in iosernum permaneban exsortes. quie¬
demgratiae uirtutem negantutr sinegratia deperisus extollunt. Sunt& ho¬
die non nulli in ecclesia nouiquidem cerament sicrimentis inbuti selper inten¬
tionem animicarnalis aduetus testamentum atque id figurim igir & his manel
ptinentes non quod uere ueteris testamenti mandata setenturEquibusans a
tis aocernis requirunt. quaeuetus scriptura uixta luteram intellecta nonnũ quã
sonare uidetur magisam plectentes quod ait perproph&amdns siuo lueritis
& audieritis bonaterra comedetis : quam quod ait perseipsum. Beatipauperes

Expanded text:
us ancillae cum filio meo Isaac. Quod Apostolus posuit cum filio liberae, quia nulla ratione cum praeconibus veritatis, qui nos per gratiam Domini Jesu salvari debere praedicant, suscipiendi sunt falsi doctores, qui ita demum nobis hanc gratiam prodesse confirmant, si etiam circumcisione juxta legis ritum consecremur; quin potius ab haereditate gratiae, quae est in Christo, in aeternum permanebunt exsortes, qui ejusdem gratiae virtutem negant, aut se sine gratia de operibus extollunt. Sunt et hodie nonnulli in Ecclesia novi quidem testamenti sacramentis imbuti, sed per intentionem animi carnalis ad vetus testamentum atque ad figuram Agar et Ismael pertinentes; non quod vere veteris testamenti mandata sectentur, ex quibus ctis aeternis requirunt, quae vetus Scriptura juxta litteram intellecta nonnunquam sonare videtur magis amplectentes, quod ait per Prophetam Dominus: Si volueritis et audieritis me, bona terrae comedetis , quam quod ait per seipsum: Beati pauperes,
Abbreviated transcription (Latin):
sensum inmutatam. abhere dibus nouitestamenti fideliter implendam: sicenim
intellegendum est quod ait in euangeliodns : quia iota unum autunus apex non prae¬
teribit alegedonecomniafiant. Q Quod ea quae lex aut prophos ae manifeste defi¬
de ueritatis &operum iustitia cordisque purificatione aduidendum dm̃ loquu¬
cur. semperdebeat ad litteram suscipi. Qua ecum que uero carnaliadhuc popi
carnaliter obseruanda praecipiuntur utestipsa circumcisio. hostiarum oblatio
cotidiana emundatio sedulae leprae: Non hominum tantum sed & domorum
& uescium & innumera huius modi : Haecusque ad cempora dominicae in carna¬
tionis : luxta litteram obseruari debuerint: Ex quo autem resurgens a mortuis dñs
aperuit discipulis sensum ut intellegerent seripturas & enigmata prophaci lȩ mani¬
sista buceti noscorent legiquidem haecinecdeso propt auetoricatem propho¬

Expanded text:
sensum immutatam ab haeredibus Novi Testamenti fideliter implendam. Sic enim sensum immutatam ab haeredibus Novi Testamenti fideliter implendam. Sic enim intelligendum est quod ait in Evangelio Dominus: Quia iota unum, aut unus apex non praeteribit a lege donec omnia fiant ; quod ea quae lex et prophetae manifeste de fide veritatis, aut operum justitiae, cordisque purificatione, ad videndum Deum loquuntur, semper debeant ad litteram suscipi; quaecunque vero carnali adhuc populo carnaliter observanda praecipiebantur, ut est ipsa circumcisio, hostiarum oblatio, quotidiana emundatio sedulae leprae, non hominum tantum, sed et domorum et vestium, et innumera ejusmodi, haec usque ad tempora dominicae Incarnationis juxta litteram observari debuerint. Ex quo autem resurgens a mortuis Dominus aperuit discipulis sensum ut intelligerent Scripturas, et enigmata prophetiae manifesta luce dignoscerent, legi quidem haec in Ecclesia propter auctoritatem proph
Abbreviated transcription (Latin):
cirtum cisionem & hostias cerimoni asque legales. baptiratis in xp̃o necessarias
sie contendunt Contraquos maxime cum haec scriber& ugilabat intentio. si
totus aperte huius epistolȩ textus bene consideratus edoc&. Deniquȩ uerbis sius
quae posuimus subsequenter adnectit: sed quiddicit scriptura. Fice ancillam
& filium eius Nonenim hereserit filius ancillae. cum filio libere. Itiq fratre
non sumus ancillae filii secl liberae: qualibertatenos xp̃s liberauit: state e& pol
suobis nihil proderit. Quibus uerbis patenter ostendit. quia dnscripturas neque
inscriptores testamenti ueteris quasi ancillam & filium eius definibus eius ecclesi
pellendo sesse doc& sed carnalem eiusdem tescamenti obseruantiam postquã
perxp̃mgratia & libertas euangelu inluxiti dicit esse cessaturamatque inspĩtalem

Expanded text:
circumcisionem, et hostias, caeremoniasque legales baptizatis in Christo necessarias circumcisionem, et hostias, caeremoniasque legales baptizatis in Christo necessarias esse contendunt contra quos, maxime cum haec scriberet, vigilabat intentio, sicut totus aperte hujus Epistolae textus bene consideratus edocet, denique verbis suis quae posuimus subsequenter adnectit. Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Itaque, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae, qua libertate nos Christus liberavit. State, et nolite ini, Christus vobis nihil proderit . Quibus verbis patenter ostendit quia non Scripturas neque scriptores Testamenti Veteris quasi ancillam et filium ejus de finibus Ecclesiae pellendos esse docet; sed carnalem ejusdem Testamenti observantiam, postquam per Christum gratia et libertas Evangelii illuxit, dicit esse cessaturam, atque in spiritalem
Abbreviated transcription (Latin):
prar celistas morii depro pheris quiuetus tescamentum condiderunt ullaratione
prae ferr&. dequorum communigratia sp̃suirtutis oc fide ialibidicit : habm¬
tes cutem eundem sp̃m sidei sicuc scriptum ese. Credidi propt quod locutus sum. & nos
redimus propterquad & loquimur. sed eos rumirum uituperat acdomos regnipellen¬
dos uidicat quiligem quaespicalis est carnaliter intellegunt quide obseruitione legis
temporali cadno beneficia & regnum temporale nonautem anerna incaelis bona req¬
runt. Reprehendit qui sufferse sibi ad salutem litteram legis absquegratia iuuan
confidunt quodest iud aeorum proprium. de quibus item dicit. Ignor aintesenin
di iustitiam & suam uolentes statuere : Iustitiaedinon sunt subiecti. Reprob
eos & persecutores fidelium eẽ. decernit. quicorus cante euangelio acgratia
noui cestamenti perin carnationem dni totoiamorbe clarescente. Nhil omin

Expanded text:
evangelistas Moysi ac prophetis, qui Vetus Testamentum condiderunt, ulla ratione praeferret, de quorum communi gratia spiritus virtutis et fidei alibi dicit: Habentes autem eumdem Spiritum fidei, sicut scriptum est: Credidi propter quod locutus sum, et nos credimus, propter quod et loquimur ; sed eos nimirum vituperat, ac domos regni pellendos judicat, qui legem quae spiritalis est carnaliter intelligunt; qui de observatione legis temporalia a Domino beneficia et regnum temporale, non autem aeterna in coelis bona requirunt; reprehendit qui sufficere sibi ad salutem litteram legis absque gratia juvante confidunt, quod est Judaeorum proprium, de quibus item dicit: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei sunt subjecti : reprobat eos, et persecutores esse fidelium decernit, qui, coruscante Evangelio, et gratia Novi Testamenti per Incarnationem Domini toto jam orbe clarescente, nihilominus
Abbreviated transcription (Latin):
illorum induat. quia ipsi perdita perprae uaricationem gloria In nocentiae.
pretenderunt sibiue lamen excusationis qua suam culpam in conditorem
rinsfunderent & ipse conditor illos persententiam iusti iudicu ab laco statu
uicae inmutabilis. in animasimul & carne multauit poena mortalitatis. Narrat
utem euangelica parabola quiapius paterreuertenti adsẽ filio luxurioso per¬
paenitentiam interalia munera &iam stolam primam proforri && eum in¬
liu precepit. mistice insinuans quod electi habitum In mortalitatis quem in
adam inex ordio saeculi perdiderunt. Infine saeculi sincrecepturi in xp̃o. Et
quidem ampliorigratia. Nam adam lta inmortalis factus e st. ut poss& nonmo¬
um quam nec metu mortis possint affici. Decuius receptione stolae. dicit apłs
oport& enim corruptibile hoc induere incorruptionem & mortale hoc indue¬
re inmortalitatem Vbi induere sonat ablatam utique significat nudita¬

Expanded text:
illorum induat: quia ipsi, perdita per praevaricationem gloria innocentiae, illorum induat: quia ipsi, perdita per praevaricationem gloria innocentiae, praetenderunt sibi velamen excusationis, quo suam culpam in Conditorem transfunderent: et ipse Conditor illos per sententiam justi judicii, ablato statu vitae immutabilis, in anima simul et carne mulctavit poena mortalitatis. Narrat autem Evangelica parabola quia pius pater revertenti ad se per poenitentiam filio luxurioso inter alia munera etiam stolam primam proferri, et eum indui praecepit, mystice insinuans quod electi habitum immortalitatis, quem in Adam in exordio saeculi perdiderunt, in fine saeculi sint recepturi in Christo, et quidem ampliori gratia. Nam Adam ita immortalis factus est, ut posset non mounquam, nec metu mortis possint affici. De cujus receptione stolae dicit Apostolus: Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem : ubi induere sonat, ablatam utique significat nudita
Abbreviated transcription (Latin):
fabiliter facta esse credendaest: Iuxta quod & supra docuimus ubiscriptum
est: Faciamus hominem adimaginem & similitudinem nostram: Si autẽ
quaerit aliquis adquamrem fierio portuerit hoc adiutorium. dudiat respon¬
sum scĩ augustini cuius & superius uerba saepissime tacito eius nomine posui¬
mus. Nihil inquit aliud probabiliter occurrit quam propter filios procre¬
andos. sicut adiutorium semini interraest ut uirgultum exutroq nascatur
hocenim & inprimo rerum conditione dictum erat. masculum & feminam
feciteos. & bene dixit eosdicens. Crescite & multiplicamini & lmple te
terram & dominamini eius. Quaeratio conditionis & coniunetionis masculi & femi¬
nae atque benedictionis nec post peccatum hominis poenam que defecit. Ipse enim
st secundum quamnunc terra hominibus plena est̃ dominantibus eius: Quam quã

Expanded text:
fabiliter facta esse credenda est, juxta quod et supra docuimus, ubi scriptum fabiliter facta esse credenda est, juxta quod et supra docuimus, ubi scriptum est: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Si autem quaerit aliquis ad quam rem fieri oportuerit hoc adjutorium, audiat responsum sancti Augustini, cujus et superius verba saepissime, tacito ejus nomine, posuimus. Nihil, inquit, aliud probabiliter occurrit, quam propter filios procreandos, sicut adjutorium semini in terra est, ut virgultum ex utroque nascatur. Hoc enim et in prima rerum conditione dictum erat: Masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos dicens: Crescite et multiplicamini, et implete terram et dominamini ejus. Quae ratio conditionis et conjunctionis masculi et feminae atque benedictionis nec post peccatum hominis poenamque defecit. Ipsa enim est secundum quam nunc terra hominibus plena est dominantibus ejus. Quanquam