comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tia. unde paulus. Cum serui
essetis peccati liberi fuistis ius¬
ticia&. Isti omnes inminente
futuro uidicio current abau¬
xilium demonum. cum des-¬
perati ad scorum quẽlibet
non p̃sument accedere di-¬
centes. cadite suꝑ nos. ꝙ ab¬
scondite nos ab ira sedentis
in throno. id est modo libe¬
rate nos. quia inuobis
hactenus confisi sumus.

Expanded text:
tia; unde Paulus: Cum servi tia; unde Paulus: Cum servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae . Isti omnes imminente futuro judicio, cur rent ad auxilium daemonum, cum desperati ad sanctorum quemlibet non praesument accedere, dicentes: Cadite super nos, et abscondite nos ab ira sedentis in throno, id est modo liberate nos, quia in vobis hactenus confisi sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
cularium negociorũ fluc¬
⁊ibus quatiuntur. ꝙ insta¬
biles sunt. Isti tales moue¬
buntur abono admalum a
fide adinfidlitatem ut cupidi-¬
tatem suam possint implere.
Qui etiam sub pacis tempore
non solum exterorum substã¬
tiam p̃ripiunt. s etiam inmor¬
te propinquorum gaudent
adq eorum bona in suos usus
conuertunt. Reges autem
principes actribuni: iuxta
qualitatem graduum om̃s
reprobos. significant. Maioris
scilicet digni tatis homines
mediocris & minoris qui ti¬
mentes amitere regna & ho
transsibunt ad eos & moue¬
buntur admalum ut eis
pareant & diuitias non amit¬
tant. Diuites quoque appel¬
lantur peccatis. qui omne
malum quod uoluerint
implere libere poterunt
nec in malo aliorum auxilio
indigebunt. Fortes similiter.
in malo intelligimus ad mis¬
cend̾ã scilicet ebrietatem uel
ad fidem aliorum subuerten¬
dam. Serui peccato seruien-¬
tes sunt quia qui facit pec¬
catum seruis esti peccati.
liberi aiusticia .i. alieni austi¬

Expanded text:
cularium negotiorum fluccularium negotiorum fluctibus quatiuntur, et instabiles sunt. Isti tales movebuntur a bono ad malum, a fide ad infidelitatem, ut cupiditatem suam possint implere. Qui etiam sub pacis tempore non solum exterorum substantiam praeripiunt, sed etiam in morte propinquorum gaudent, atque eorum bona in suos usus convertunt. Reges autem, principes, ac tribuni, juxta qualitatem graduum, omnes reprobos significant, majoris scilicet dignitatis homines, mediocres, et minores, qui timentes amittere regna et hontransibunt ad eos et movebuntur ad malum, ut eis parcant, et divitias non amittant. Divites quoque appellantur peccatis, qui omne malum quod voluerint implere, libere poterunt, nec in malo aliorum auxilio indigebunt. Fortes similiter in malo intelligimus ad miscendam scilicet ebrietatem, vel ad fidem aliorum subvertendam. Servi peccato servientes sunt, quia qui facit peccatum, servus est peccati. Liberi a justitia, id est alienia justi
Abbreviated transcription (Latin):
minum & angelorũ ex¬
pectent. Ad hos montes.
nouissima ꝑsecutione cõ¬
pͣhensos hortatur fugere
dñs in ȩuangelio dicens.
Tunc qui inuidea sunt. fu¬
giant ad montes. ꝙ dieũt
montibus ꝙ petris id est
angłis ꝙ hominibꝰ scĩs.
qui recte montes appellãt᷑
animum inflectite. ꝙ nos
piis urĩs inter cessionibus
uiuate ab ira idicantis.
Qm̃ uenit dies magnus
irȩ ipsorum. id est damp¬
natio reproborum. Et
quis poterit stare: id est
nullus. Si enim scĩ illiꝰ
iram tunc timebunt. ꝙ
angłi quo q timore cõ¬
cutientur. Qquis nr̃m
sustinebit ĩ quo & iustus
iux saluabitur: De hoc
tempore ꝓpħa dicit. dies
mus ꝙ hȩc in cõtrariam
partem incelligere. Aon¬
tes enim sepe insacro elo¬
quio suꝑbos significant.
unde est illud esaye. suꝑ
montẽ. caligosum leuate
signum. In quibꝰ. uerbis
balthasar uoluit intelli¬
gi infidelitatis ꝙ impieta¬
tis nebula cooꝑtũ. Insule
autem appellantur qui se¬

Expanded text:
minum et angelorum exminum et angelorum expetent. Ad hos montes novissima persecutione comprehensos hortatur fugere Dominus in Evangelio, dicens: Tunc qui in Judaea sunt, fugiant ad montes . Et dicent montibus et petris, id est angelis et hominibus. Qui recte montes appellanturanimum inflectite, et nos piis vestris intercessionibus adjuvate ab ira judicantis. Quoniam venit dies magnus irae ipsorum. Id est, damnatio reproborum. Et quis poterit stare? Id est, nullus. Si enim sancti illius iram tunc timebunt, et angeli quoque timore concutientur, quis nostrum sustinebit, in quo et justus vix salvabitur? De hoc tempore propheta dicit: Dies mus et haec in contrariam partem intelligere. Montes enim saepe in sacro eloquio superbos significant, unde est illud Isaiae: Super montem caliginosum levate signum, in quibus verbis Balthasar voluit intelligi, infidelitatis et impietatis nebula coopertum. Insulae autem appellantur, qui sae
Abbreviated transcription (Latin):
tunt᷑untur fluctibꝰ. ita ꝙ¬
eccłe fluctibus ꝑ secutio¬
num istius uitȩ cunduͣt᷑.
De quibꝰ ꝑ prophetam dr̃.
Me iisule expectabunt
ꝙ brachium meum susti¬
nebunt. Quȩ similit̾ sic̃
ꝙ montes separabuntur.
dum a malis fide ꝙ oꝑati¬
one disiungentur. Et
reges terre & principes
sunt qui corpora sua be¬
ne regere nouerunt. ne
scilicet uiciis insolescant.
ne penuriis succumbant:
Principes autem sunt mi¬
noreͥs dignitatis scĩ. qui ñ
onũbꝰ ut reges. s tam̃ qui¬
busdam pro concessis uir¬
tutibus resistunt. Tribuni
uero quia ad huc mino¬
ris pocestatis quam prin-¬
cipes. ꝙ ipsi inquantum
pͣualent contra uicia car¬
nis duicant. Dnutes qͦ
non opibus s bonis oꝑibꝰ
uacantur:. unde apłs ad¬
monet diuites fieri in
corporis uirtute s animi.
Seruus. conuigio obligatꝰ.
Tiber quoq a coniugio
ꝙ a peccatis absolutus. Isti
om̃s ultima ꝑ secutione
dep̾hensi fugient ꝙ abscõ¬

Expanded text:
tunduntur fluctibus, ita tunduntur fluctibus, ita Ecclesiae fluctibus persecutionum istius vitae tunduntur, de quibus per prophetam dicitur: Me insulae exspectabunt, et brachium meum sustinebunt . Quae similiter sicut et montes separabuntur, dum a malis fide et operatione disjungentur. Et reges terrae, et principes sunt, qui corpora sua bene regere noverunt, ne scilicet vitiis insolescant, ne penuriis succumbant. Principes autem sunt minoris dignitatis sancti, qui non omnibus ut reges, sed tamen quibusdam pro concessis virtutibus resistunt. Tribuni vero, qui adhuc minoris potestatis quam principes, et ipsi inquantum praevalent, contra vitia carnis dimicant. Divites quoque non opibus, sed bonis operibus vocantur; unde Apostolus admonet divites fieri in corporis virtute, sed animi. Servus, qui conjugio obligatur. Liber quoque, a conjugio et a peccatis absolutus. Isti omnes ultima persecutione deprehensi, fugient, et abscon
Abbreviated transcription (Latin):
bunt. ꝙ extraneis celabũt.
sicut legimus factũ ĩ pas¬
sionibꝰ scõrum martẏrũ.
Cuius uidelicet membra
ioħs allo quitur dicens
nolite omni spiritui cre¬
dere. s probate sp̃c si ex
do est. uelsunt. Receder
aurem eccła insuis electis
a reꝓbis. non ab cessu cor¬
poris s fide ꝙ oꝑatione.
Iuxta illud. E gredimini
omĩs mons ꝙ insulȩ. de
loeif suis mote sunt ꝙẽ
ꝓmontes in hoc loco debe¬
mus intelligere pcipuos
scõs in eccła constitutos
qui ceteris eminent sic̃
mons plameiem terre
transcendit. Ad quos ꝑ¬
tinet illud quod dñs per
prophetam dicit. sustolłã
te suꝑ altitudines terrȩ.
Qui mouebuntur ñ ut a
fide recedant. s corpore
buntur a societate repro¬
borum audientes illud
prop hecȩ sicut supͣ dic¬
tum est. Exite de illa po¬
pulus meus hoc est de
babẏlone quȩ peccata sig¬
nificat ꝙ societatẽ maloꝵ.
Insulȩ quoq eccłas signi¬
ficant. quia sicuti insulȩ

Expanded text:
bunt, et extraneis se celabunt, bunt, et extraneis se celabunt, sicut legimus in passionibus sanctorum martyrum. Cujus videlicet membra Joannes alloquitur, dicens: Nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus si ex Deo sunt . Recedet autem Ecclesia in suis electis a reprobis, non abscessu corporis, sed fide et operatione, juxta illud : Egredimini omnis mons et insulae de locis suis motae sunt. Per montes in hoc loco debemus intelligere praecipuos sanctos in Ecclesia constitutos, qui caeteris eminent, sicuti montes planitiem terrae transcendunt ad quos pertinet illud, quod Dominus per prophetam dicit: Sustollam te super altitudinem terrae , qui movebuntur, non ut a fide recedant, sed corpore dunt a societate reproborum, audientes illud prophetae, sicut supra dictum est: Exite de illa populus meus. Hoc est de Babylone, quae peccata significat, et societatem malorum: insulae quoque Ecclesias significant, quia sicut insulae
Abbreviated transcription (Latin):
euangelio sy nagogam
significet specialiter. hic
omnem eccłam significat.
de qua tunc cadent qui
in fructuosi fuerint. ꝙ a
bonis oꝑibꝰ uacui. Grossoᷤᷤ
enim fici appellat fructꝰ
primi temporis antequã
ueniant ad maturitatẽ
uento concussi interram
dum ꝑuenerunt ad ma¬
turitatem bonorũ oꝑũ
ꝙ uacui sunt. concussi uẽ¬
to. id est extrema ꝑsecuti¬
one decident interram.
hoc est interrenas delecta¬
tiones. Qui uentus bene
magnus dicitur. quia ut
supra dictum est. ꝑsecutio
recessit. sicut liber inuo¬
lutus ꝙ cetera. Quod est
cȩlum. hoc est liber. id
est sc̃ã eccła. quia dum
d̾m hab̾et habitatorem.
habet quoq ꝙ di legem
scͥptam non intabulis
lapideis s incabulis eordibꝰ
carnalibus. In tuenđu autẽ
quod ipsa ȩccła sicut liber
inuolutus recessisse dicit᷑.
In libro enim inuoluto qͥd
interus contineatur nõ
iudetur. nisi ab illis quibꝰ
uoluntarie aperitur. Sic
ninirum sc̃ĩ illius tem¬
poris & suis se manifesta¬

Expanded text:
Evangelio synagogam significet, specialiter hic omnem Ecclesiam significat, de qua tunc cadent qui infructuosi fuerant et a bonis operibus vacui. Grossus enim fici appellatur fructus primi temporis, qui antequam veniant ad maturitatem, vento concussi cadent indum pervenerunt ad maturitatem bonorum operum, et vacui sunt, concussi vento, id est extrema persecutione decident in terram, hoc est in terrenas delectationes. Qui ventus bene magnus dicitur, quia, ut supra dictum est, persecutio recessit sicut liber involutus. Quod est coelum, hoc est et liber, id est sancta Ecclesia, quia dum Deum habet habitatorem, habet quoque et Dei legem scriptam, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalis. Intuendum autem quod ipsa Ecclesia sicut liber involutus recessisse dicitur. In libro enim involuto quid interius contineatur, non videtur, nisi ab illis quibus voluntarie aperitur. Sic nimirum sancti illius temporis et suis se manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
glorietur. Sciendum
est itaq quia ut ali¬
quid deo daremus. pͥ
ab illo accepimus. cuiꝰ
misericordia preuenit
ut uelimus. subsequit᷑
ut operemur. Unde

Expanded text:
glorietur . Sciendum est itaque quia ut aliquid Deo daremus, prius ab illo accepimus, cujus misericordia praevenit ut velimus, subsequitur ut operemur, unde
Abbreviated transcription (Latin):
catum est. Quod sequitur.
potestas nocere hominibus
m̃sibus quinq. repetita sen¬
tentia est ꝑquam p̾sens uita
iterato exprimitur. Et supͣ
quidem potestatem locuste
aeccpisfe referuatur ut m̃si¬
bus quinq homini
rent nec eos occiderent hic
uero erundem mensium nu¬
mero nocere hominibus fac¬
ultatem habere ꝑhibentur:.
Quod utiq ibi de bonis. hic
uero in tellegendum est de¬
malis. Quia & illos crutiant
s non occidunt. istos uero
non cruciant. s nocendo ꝑi¬
munt Et habebant suꝑ
se angelunt abxssi. idest dia¬
bolum. qui est princeps om¬
nium reꝓborum. Ipse est¬
enim rex suꝑ omnes filios
suꝑbiȩ. non quod ipse homi¬
nem creauerit ut regat. s
quod suꝑ eos dominationẽ
ex ercet. quos sibi ꝑ peccatũ
seruos ad dicit. Qui no¬
men hebras labadon.& cetã.¬

Expanded text:
est. Quod sequitur, potestas earum nocere hominibus mensibus quinque, repetita sententia est, per quam praesens vita iterato exprimitur. Et supra quidem potestatem locustae accepisse referuntur, ut mensibus quinque homines cruciarent, nec eos occiderent. Hic vero eorumdem mensium numero nocere hominibus facultatem habere perhibentur. Quod utique ibi de bonis, hic vero de malis intelligendum est, quia et illos cruciant, sed non occidunt: istos vero non cruciant, sed nocendo perimunt. Et habebant super se regem angelum abyssi. Id est diabolum, qui est princeps omnium reproborum, ipse est rex super omnes filios superbiae, non quo ipse hominem creaverit aut regat, sed quo super eos dominationem exerceat, quos sibi per peccatum servos addicit. Cui nomen Hebraice labbadon, Gra
Abbreviated transcription (Latin):
abaddon. faliso scriptum
est. & uicio scriptorum fac¬
tum est s primum ibi ẽ¬
ponendum. idest & labaddon
dicendum sicut beatus hie¬
ronimus dicit inhebraicis
interp̃cationib. Quid sit aut̃¬
grecȩ hebraice. labaddon a
pollion. ex ponitur cum
subditur: latine habet nom̃
exterminans. In his quippe no¬
minibus diabolus intellegit᷑.
qui homines exterminat .i.
extra patriam cęlestem emit¬
tit. qui audituri sint. disce¬
dite aite⁊maledicti in eter
num ignem. Exterminabun¬
tur enim isti quibus hoc
dicẽtur. id est eicientur ab
omni socitate scõrum. Legi¬
mus inuuangelio. quod su¬

Expanded text:
d falso scriptum est, et vitio scriptoris factum; sed primum ibi ponendum l, et labbadon dicendum, sicut beatus Hieronymus dicit in Hebraicis interpretationibus. Quid sit autem Hebraice labbadon, Graece apollyon exprimitur cum subditur, Latine habet nomen exterminans. In his quippe nominibus diabolus intelligitur, qui homines exterminat, id est extra patriam coelestem emittit, qui audituri sunt: Disceaite a me, maledicti, in ignem aeternum . Exterminabuntur enim injusti, quibus hoc dicetur, id est ejicientur ab omni societate sanctorum. Legimus enim in Evangelio, quod su
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ cet̾a. In hoc loco anima¬
lia non generaliter uni¬
uersalem ȩccłam signifi¬
caut sieut supra. s tan¬
tas. qui dant głam ꝙ ho¬
norem & benedictionem
omuipotenti đo. quando
omnia que a deo ꝑcepert̃
adipsum referunt. Dabat᷑
deitatem. magnificentiam
ȩternitatem. ꝙ dominatio¬
nem. s quod illi faciebant
ad monent itaq ut ꝙ noᷤ
faciamus laudantes dm̃n
pro om̃ibꝰ quȩ ab ipso ꝑ¬
delicet habemus ingloria
rei speltꝙs inbenqͣdictione
suꝑne remunerationis ad
ipsum referamus. Paulus

Expanded text:
. In hoc loco animalia non generaliter universalem Ecclesiam significant, sicut supra, sed tantas, qui dant gloriam et honorem et benedictionem omnipotenti Deo, quando omnia quae a Deo perceperunt, ad ipsum referunt. Dabant deitatem, magnificentiam, aeternitatem et dominationem. Sed quod illi faciebant, admonent utique ut et nos faciamus, laudantes Deum pro omnibus quae ab ipso pquidquid habemus in gloria et spei, et in benedictione supernae remunerationis ad ipsum referamus. Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
num maculas. ꝙ petrus ablutꝰ ẽ.
post trinam dñi negationem
Et. fecit nr̃m regnũ sacerdo¬
tes do ꝙ patri sus ꝑ hanc sen¬
tenciam om̃s electi sacerdoteᷤ
demonstrantur. qui supra re¬
ges fuerant appellati. Quia enĩ
caput fidelium rex est ꝙ sacer¬
dos congruenter ꝙ membra
capitis reges & sacerdotes uo¬
cantur. quibus ꝑ petrũ dicit᷑.
Uos estis genus electũ. regale
sacerdotium. Ipsi enĩ sunt re¬
ges. ipsi ꝙ sacerdoces.ꝙ sacri¬
ficium. ꝙ altare. quia ꝙ cu¬
mulcus carnaliũ uoluptatũ
contra se insurgentes: ut re¬
ges refrenant. ꝙ sacrificiũ
laudis ꝙ mortificationis dõ
immolant. corpusq suum
a p̃sentis scłi cupiditatibus
mortificant. ut hostia uiua
fiant. Ipse itaq unigenitꝰ
patris rex & sacerdos. fecit
suos electos reges ꝙ sacerdotes
quos reges terrȩ constituit. ꝙ ip¬
so opere sacerdotes monstrauit.
Quod autem dicitur deo patri.
non duȩ naturȩ. nec due ꝑso¬

Expanded text:
num lacrymas, et Petrus ablutus est num lacrymas, et Petrus ablutus est post ternam Domini negationem. Et fecit nos regnum et sacerdotes Deo et Patri suo Per hanc sententiam omnes electi, sacerdotes demonstrantur, qui supra reges fuerant appellati. Quia enim caput fidelium rex est et sacerdos, congruenter et membra capitis, reges et sacerdotes vocantur. Quibus per Petrum dicitur: Vos estis genus electum, regale sacerdotium . Ipsi enim sunt reges, ipsi et sacerdotes et sacrificium et altare, quia et tumultus carnalium voluptatum contra se insurgentes ut reges refrenant, et sacrificium laudis et mortificationis Deo immolant, corpusque suum a praesentis saeculi cupiditatibus mortificant, ut hostia viva fiant. Ipse itaque Unigenitus Patris, rex et sacerdos, fecit suos electos reges et sacerdotes, quos reges terrae constituit, et ipso opere sacerdotes monstravit. Quod autem dicitur, Deo et Patri, non duae naturae, nec duae perso
Abbreviated transcription (Latin):
late indilectione sic̃ q xp̃c di¬
lexit nos.q tradidit semet¬
lexit auteni nos. pulcher fe¬
dos. pius impios. sine pec¬
cato peccatores. Nec quales e¬
ramus nos dilȩxit. s quales
ipsa dilectione nos fecit. un
subditur. Et lauit nos a pec¬
catis nrĩs insanguine suo.
Iste est amor ineffabilis.ꝙ in¬
compͣhensibilis. quia eũ pro
iusto uix aliquis morit᷑. xp̃c
impiis. ut nos offerret deo.
iustus utiq pro inuistis. Et
cum essemus maculati de¬
lictis: lauit nos sanguine¬
suo. ut exbiberet sibi eccłã
non habentem maculã aut
rugam. uel aliquid huius¬
modi. Qui etiã sanguinem
suȩ passionis uertit nobis
i mysterum ablutionis. ut
infide mortis eius baptra¬
ti. ab omnibꝰ mundemur
peccatis. ł ine apłs dicit. Q¬
cumq baptreati sumꝰ in xp̃o:¬
minorte ipsius baptizati sumꝰ.
Est autem ꝙ scd̾m baptismũ
effusio lacrimarũ: quo mom̃¬
tis singulis baptizantur pub¬
licani ꝙ peccatores. Quo iudeli¬
cet maria post multas erimi¬

Expanded text:
in dilectione sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetlexit autem nos pulcher foedos, pius impios, sine peccato peccatores, nec quales eramus nos dilexit, sed quales ipsa dilectione nos fecit; unde et subditur: et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Iste et amor ineffabilis et incomprehensibilis, quia cum pro juxto vix aliquis moriatur, Chrimpiis, ut nos offerret Deo, justus utique pro injustis. Et cum essemus maculati delictis, lavit nos suo sanguine, ut exhiberet sibi Ecclesiam non habentem maculam aut rugam, vel aliquid hujusmodi. Qui etiam sanguinem suae passionis vertit nobis in mysterium ablutionis, ut in fide mortis ejus baptizati, ab omnibus mundemur peccatis. Hinc Apostolus dicit: Quicunque baptizati sumus in morte ipsius baptizati sumus . Est autem et secundum baptismum effusio lacrymarum, quo momentis singulis baptizantur publicani et peccatores, quomodo videlicet Maria post multas crimi
Abbreviated transcription (Latin):
ratus est diabolo. Nam ꝙ hoc
quod egyptii ꝙ filii isrł ad se
non poterant accedere: hoc
significat quod abraham di¬
uiti respondit. Inter nos &
uos chaos maguum firma¬
tum est. & cetera. Aliquando
etiam nubes: corpꝰ xp̃i sig̾cat.
ut illud. Eece dñs ascendet

Expanded text:
ratus est diabolo . Nam et hoc ratus est diabolo . Nam et hoc quod Aegyptii et filii Israel ad se non poterant accedere, hoc significat quod Abraham diviti respondit: Inter nos et vos chaos magnum firmatum est . Aliquando etiam nubes corpus Christi significat, ut illud
Abbreviated transcription (Latin):
iħc. sic ueniet. quem admodũ
uidistis eum euntem incęlum.
Hubium autem sepe fit m̃tio
insaero eloquio. Unde legimꝰ
inexodo. quod omip̾e d̾s in nu¬
be filios isrł edurit de egyp¬
to. Tabernaculum quoq mo¬
ysi. ꝙ templum salomonis. mu¬
bes impleuit. & in dñ transfi¬
guratione. moy sen ꝙ helyam
nubes obumbrauit.Innubibꝰ
etiam scĩ uenturi sunt. ad u¬
dieium. uirta illud apłi. quia
Illa autẽ nubes quȩ filios isrł
illuminabat. ꝙ egyptios tene¬
bris circumdabat. dnĩ signifi¬
cat clementiam. quȩ illuminat
ꝑfectos. ꝙ obcecat reprobos. Itaqͥppe
ueniens dñs adiudicium. appa¬
rebit blandus iustis. quos eti¬
am illum mabit: dum ad con¬
tuendam suam maiestatẽ eos
ꝑ duxerit. Et terribilis reꝓbis
quos intenebroso carceris lo¬
Co consticuet. de quo in euan¬
gelio dr̃. Inutilem seruũ pro¬
icite intenebras exteriores. Illiᷤᷤ
enim dicet uenite benedicti
patris mei ꝙ cetera. Istis autẽ.
ite inignem ȩternum qͥ pa¬

Expanded text:
Jesus sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in coelum . Nubium autem saepe fit mentio in sacro eloquio, unde legimus in Exodo, quod omnipotens Deus in nube filios Israel eduxit de Aegypto. Tabernaculum quoque Moysi et templum Salomonis nubes implevit, et in Domini transfiguratione Moysen et Eliam nubes obumbravit. In nubibus etiam sancti venturi sunt ad judicium, juxta illud Apostoli, quia Illa autem nubes quae filios Israel illuminabat, et Aegyptios tenebris circumdabat, Domini significat clementiam, quae illuminat perfectos, et obcaecat reprobos. Ita quippe veniens Dominus ad judicium, apparebit blandus justis quos etiam illuminabit, dum ad contuendam suam majestatem eos perduxerit; et terribilis reprobis, quos in tenebroso carceris loco constituet. De quo in Evangelio dicitur: Inutilem servum projicite in tenebras exteriores; illis enim dicet: Venite, benedicti Patris mei; istis autem: Ite in ignem aeternum, qui pa
Abbreviated transcription (Latin):
finis uero. post quem nullus.
Ut pͥncipiũ a q oĩa sumunt mitill.
finis uͦ in que cuncta t̃minant᷑.
finisq u̾bũ caro factũ ÷. Uñ ⁊ ip̃e
ꝑ ysaiã dicit. Añ me non ẽ for¬
matꝰ ds. et post me nonerit.
dĩ hoc dicat. manifestat cũ sub¬
iungit. Dicit dñs ds qui erat
ꝙ qui ẽ. ꝙ qui uenturus est omp̃s.
quod iam supra expositũ est
Ego iohannes frat̾ ur ꝙ c̃.
Huc usq pͣfacio sequentis
librr. Ex hinc hystoria incipit.
Loquitur autem ȩcclesiis asiȩ.
quibus ꝙ se equalem osten
inloco duo sunt simul con¬
iungenda. tribulatio scilicet
ꝙ patientia. Tribulatio enĩ
ꝙ patientia. ꝑtinent ad capd̃
q admembra. Regnũ autẽ
solummodo ad caput. Par¬
ticeps xp̃i fuit ioħs intribu¬
latione ꝙ patientia: quia sic̃
xp̾c passus est obprobria ir¬
risionis colaphos. & uerbera.

Expanded text:
finis vero, post quem nullus; finis vero, post quem nullus; vel principium, a quo omnia sumunt initium, finis vero, in quem cuncta terminantur; finis, quia Verbum caro factum est, unde et ipse per Isaiam dicit: Ante me non est formatus Deus, et post me non erit . Dei hoc dicat, manifestat cum subjungit: Dicit Dominus Deus, qui erat, et qui est, et qui venturus est omnipotens. Quod jam supra expositum est. Ego Joannes frater vester. Hucusque praefatio sequentis libri, exhinc historia incipit. Loquitur autem ecclesiis Asiae, quibus et se aequalem ostendin loco duo sunt simul conjungenda, tribulatio scilicet et patientia. Tribulatio enim et patientia pertinent ad caput et ad membra, regnum autem solummodo ad caput. Particeps Christi fuit Joannes in tribulatione et patientia, quia sicut Christus passus est opprobria, irrisiones, co
Abbreviated transcription (Latin):
tinos etiam. hoc apud hebreos
amen. utrumq autẽ aduerbi¬
um est affirmantis. Dicit ergo
etiam amen. Ac si ingeminan¬
ꝙ mutari non potest: quia plã¬
gent se suꝑ eum om̃s tribus
terrȩ. Cognoscit enim ꝓcerto
futurum. quod tali sentencia
firmat. Ego sum alpha
ꝙ ⁊b. principium ꝙ finis. Rtic
iam manifeste ostenditur. qͥa
angłs qui hȩc iohanni osten¬
debat. ꝑsonam di inse habe¬
bat dum dicit. ego sum .a. ꝙ.lu.
id ẽ principiũ ꝙ finis. Similit̾
ꝙ ipse iohs qui hec dicit no¬
bis. tale est & quod paulus
dicit. An exꝑimentum que¬
ritis eius qui in me loquit᷑.¬
ꝙ dauid. attendite popule
meus legem meam. ꝙ cet̾a.¬
.A. apud grecos. latinos. ꝙ he¬
breos. principium est elem̃¬
torum. Quod enĩ apud nos
.a. hoc est apud grecos .a. apd
hebreos aleph. porro .C. fina¬
lis est elementorũ apud he¬
manifestat. eũ subiungit.
Principium ꝙ finis. Principi¬
um seilicet ante quẽ nullus.

Expanded text:
tinos etiam, hoc apud Hebraeos tinos etiam, hoc apud Hebraeos amen; utrumque autem est adverbium affirmantis. Dicit ergo: Etiam, amen, ac si diceret ingeminanet mutari non potest, quia plangent se super eum omnes tribus terrae. Cognoscite eum pro certo futurum, quod tali sententia firmat. Ego sum alpha et omega, principium et finis. Hic jam manifeste ostenditur, quia angelus qui haec Joanni nuntiavit, personam Dei in se habebat, cum dicit: Ego sum alpha et omega, principium et finis. Similiter et ipse Joannes qui haec dicit nobis, tale est et quod Paulus dicit: An experimentum quaeritis ejus qui in me loquit David: Attendite, popule meus, legem meam . Alpha apud Graecos, Latinos, et Hebraeos, principium est elementorum; quod enim apud nos A, hoc est apud Graecos alpha, apud Hebraeos aleph. Porro omega finalis est elementorum apud Graemanifestat, cum subjungit: Principium et finis; principium scilicet, ante quem nullus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ tunc implebitur. uidebit
om̃is caro salutare dĩ. ꝙ qui
eum pupugerunt. scilicet
uidebunt eum. uidei scilicet
qui crucifirerunt eum lingͣ.
sicut mareus dicit. Erat aũ
hora tercia. ꝙ erueifixerunt
eum clamantes. reus est mortiᷤ.
Et milites pilati uidebut eũ:
quem illudentes crucifirerut.
Uidebunt autẽ. ñ ut iã con¬
tempnant sicut prius. irri¬
debant. insultent. ac letent᷑.
s ut paueant. gemant. luge¬
ant. & tristentur. Unde ꝙ
subditur. Et tunc plangẽt se
suꝑ seumt om̃s tribꝰ t̾re. id est
om̃s reprobi terrena deside¬
rantes. ꝙ ꝑ desiderium terrã
in habitantes. honoribꝰ semet¬
ipsos extollentes. in luxuriis
degentes. Quibꝰ dñs dicit. ue
uobis diuitibꝰ qui habetis coͣ¬
solationem urãm. Precipue
autem hi plangent se suꝑ euͣ:
qui eum pupugerunt. Ala¬
gis autem dolebunt miseri
qui talem ꝑdent dnm. quam
quod atrocissimũ ĩciderĩt torm̃tũ.
Etiam amen. Q uod est apudla¬

Expanded text:
et tunc implebitur: Videbit et tunc implebitur: Videbit omnis caro salutare Dei . Et qui eum pupugerunt, subaudis videbunt eum, Judaei scilicet, qui crucifixerunt eum lingua, sicut Marcus dicit : Erat autem hora tertia, et crucifixerunt illum, clamantes: Reus est mortis; et milites Pilati videbunt eum quem illudentes crucifixerunt; videbunt autem non ut jam contemnant, sicut prius irridebant, insultent, ac laetentur, sed ut paveant, gemant, lugeant et tristentur, unde et subditur, et tunc plangent se super eum omnes tribus terrae, id est, omnes reprobi terrena desiderantes, et per desiderium terram inhabitantes, honoribus semetipsos extollentes, in luxuriis degentes, quibus Dominus dicit: Vae vobis divitibus, qui habetis consolationem vestram . Praecipue autem hi plangent se super eum, qui eum pupugerunt. Magis autem dolebunt miseri quia talem perdent Dominum quam quod atrocissimum inciderunt tormentum. Etiam: Amen. Quod est apud La
Abbreviated transcription (Latin):
dietur egiptũ. Suꝑ nubem
quippe leuem ascendit. ꝙ ĩ ȩ¬
gxptum uenit. quando carnẽ
humanitatis nr̃e assiunens. si¬
ne grauedine peccati. ĩ mun¬
do apparuit. Nubes autem
pluraliter. scõs significant p̃¬
dicatores. qui pluunt uerbis.
ꝙ choruscant miraculis. de
quibus ꝑ propħam dicit᷑. Et
nubibꝰ mandabo ne pluant
suꝑ eam. hoc est suꝑ uineam
ĩbrem. Cum his nubibus. hoc
est cum multicudine scorũ
uenturus est dñs ad iudiciũ.
quia in eoꝵ cordibus habita¬
bit. Unde est. dñs ueniet ad
iudicium cum senibꝰ populi
sui. Et uidebit eũ om̃if ocłs.
Omnẽ oculũ usitato more lo¬
cutionũ ꝓ onũ homine positũ
rexerit . uidebit eum corpo¬
raliter sue aduitam. siue ad
mortem. Non autẽ animaliũ
quorum uis insanguine est.
ꝙ cum moruntur esse desi¬
nunt. oculus eum uidebit.
s pocuis oculus hominum.
Alia translatio iudebit dicit
eum om̃ĩs oculus talem. qua¬
lem scilicet despęrerunt. ꝙ
qualem credere noluerunt.

Expanded text:
gyptum . Super nubem quippe levem ascendit, et in Aegyptum venit, quando carnem humanitatis nostrae assumens, sine gravedine peccati in mundo apparuit. Nubes autem pluraliter, sanctos significant praedicatores, qui pluunt verbis, et coruscant miraculis; de quibus per prophetam dicitur: Et nubibus mandabo ne pluant super eam , hoc est, super vineam imbrem. Cum his nubibus, hoc est, cum multitudine sanctorum venturus est Dominus ad judicium, quia in eorum cordibus habitabit; unde est: Dominus veniet ad judicium cum senioribus populi sui . Et videbit eum omnis oculus. Omnem oculum usitato more locutionum, pro omni homine positum rexerit, videbit eum corporaliter, sive ad vitam, sive ad mortem; non autem animalium quorum vis in sanguine est, et cum moriuntur esse desinunt, oculus enim videbit, sed potius oculus hominum. Alia translatio dicit: Videbit eum omnis oculus talem, qualem scilicet despexerunt, et qualem credere noluerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat conditꝰ. dicente sibi do¬
mino. terra es ꝙ interrã re¬
uerteris. de qua sumptus es:
quia formatus ex limo terrȩ
in anunam uiuentẽ. quasi
ex matris utero uiuus pro¬
cesserat. ꝑ ostꝙͣ autẽ factus
est ille mortalis. genuit filioᷤ
mortales ꝙ peccatores. qͥ om̃s
mortui. in matrem suã reuer¬
tuntur. Ueniens gͦ dñs in car¬
ne. eadem lege mortuus est.
atq inutero inatris sepultꝰ.
Licet enim surrexeruit alii
ante. sicut lazarus. tam̃ ñ
surrererunt uȩternũ uic¬
turi: quia iterum mortui.
debitum carnis soluerunt.
Unde ñ surrȩxisse uel uixisse
computandi sunt. Ille ergo
primogenitus mortuoꝵ rec¬
te uocatur. qui sie surrexit
a mortius: ut ultra non more¬
retur: Potest ꝙ aliter intelli¬
gi. Om̃s electi qui se mortifi¬
cant cum uicus ꝙ peccatis
ꝙ uoluptates carnis occidũt.

Expanded text:
fuerat conditus, dicente sibi Dofuerat conditus, dicente sibi Domino: Terra es, et in terram reverteris, de qua assumptus es . Quia formatus ex limo terrae in animam viventem, quasi ex matris utero vivus processerat. Postquam autem factus est ille mortalis, genuit filios mortales et peccatores, qui omnes mortui in matrem suam revertuntur. Veniens Deus ergo in carne, eadem lege mortuus est, atque in utero matris sepultus.licet enim surrexerint alii ante, sicut Lazarus, tamen non surrexerunt in aeternum victuri, quia terum mortui carnis debitum solverunt. Unde non surrexisse vel vixisse computandi sunt. Ille ergo primogenitus mortuorum recte vocatur, quia sic surrexit a mortuis, ut ultra non moreretur. Potest et aliter intelligi: omnes electi qui se mortificant, cum vitiis et peccatis, et voluptates carnis
Abbreviated transcription (Latin):
so non ueni. Et multa his si¬
milia. S filius sicut ẽ testis
sc̃s. Ait enim pater de filio
testimonium illi ꝑhibens. Flic
est filius in eus dilectus ĩquo
michi complacui. Ipseq filiꝰ
de spũ ꝑhibet testimoniũ.
cum dicit. sp̃c est qui uiuifi¬
cat. ꝙ sp̃c ubi uult. spirat.
ꝙ paraclitus. ipse uos doce¬
filio testimonium dicit quod
Ille testimoniũ ꝑhibet de me.
Unde sciendum ẽ. quia sicut
ln tres unũ sunt. sic eorum
testimoniũ unit est. quãqͣ al¬
terius testimonio alter insi¬
nuet᷑. Specialiter aut̃ filius
testis uocatur. quia pro testi¬
monio ueritatis usq ad mor¬
tem ꝑ uenit carnis. Qͥaq cũ
testimonium ꝑhibuerit: illi
specialiter testes uocantur. qͥ
pro x testimonio moruintur.
Primogenitꝰ mortuoꝵ. Primꝰ
homo ea conditione creatꝰ
est. ut uisi peccass. in morta¬
lis mansisset. S quia peccaũ
mortuus est. ꝙ redũt inma¬
trem suã hoc ẽ interrã de qͣ

Expanded text:
so non veni ; et multa his siso non veni ; et multa his similia. Sed sicut Filius est testis sanctus. Ait enim Pater de Filio, testimonium illi perhibens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui . Ipseque Filius de Spiritu perhibet testimonium cum dicit: Spiritus est qui vivificat ; et: Spiritus ubi vult spirat ; et: Paracletus ipse vos doceFilio testimonium dicit quod Ille testimonium perhibebit de me . Unde sciendum est quia sicut hi tres unum sunt, sic eorum testimonium unicum est, quanquam alterius testimonio alter insinuetur. Specialiter autem Filius testis vocatur, quia pro testimonio veritatis usque ad mortem pervenit carnis, quia et cum testimonium perhibebat, illi specialiter testes vocantur, qui pro Christi nomine moriuntur. Primogenitus mortuorum. Primus homo ea conditione creatus est, ut nisi peccasset, immortalis mansisset; sed quia peccavit mortuus est, et rediit in matrem suam, hoc est in terram, de qua
Abbreviated transcription (Latin):
eiuidẽ sp̃m unicũ. ꝙ multi¬
plicem. Et a septen spiri¬
tibuf qui in conspectu chroni
eiuf funt. Thronus dĩ sunt
angłi scĩ & homines iusti. in
quorum mentibus ꝑ fidem
requiescit. Unde est. anima
iusti. sedes sapientiȩ. In cuiꝰ
chroni conspectu spc̃ sẽs est.
quia iscõrum memoriare
possidet. eorumq opera dis¬
ponit. ꝙ ad di amorem &
proximorum accendit dilec¬
tionem. Ad quem etiam spe¬
cialiter remissio ꝑtinet pec¬
catorum. quȩ fit in baptisina¬
te opere sp̃c sc̃i. Unde dñs
dicit apłis. Accipite spm scm̃.
quorum remiseritis peccata.
remituntur eis. Quare .uiͣ.
spc̃ dicantur. supradictũ est.
Et ab iħit xp̃o. qui est testis
fidelis. Quia de xp̃o erat plu¬
ra locuturus. iterũ repetit
rax. qũi patri ꝑhibet testimo¬
nium dicens uideis. pater in
me manens ipse facit opera.
& hec est uita ȩterna ut cog¬
noscant te. Et sic d̾s dilexit
mundum. ut filiũ suũ uni¬
genitũ daret. Et ego a me ip¬

Expanded text:
eumdem spiritum unicum et multieumdem spiritum unicum et multiplicem. Et a septem spiritibus, quae in conspectu throni ejus sunt. Thronus Dei sunt angeli sancti et homines justi, in quorum mentibus per fidem requiescit. Unde est: Anima justi sedes est sapientiae . In cujus throni conspectu Spiritus sanctus est, quia in sanctorum memoria possidet, eorumque opera disponit, et ad Dei amorem et proximorum accendit dilectionem, ad quem etiam specialiter remissio pertinet peccatorum, quae fit in baptismate opere Spiritus sancti; unde Dominus dicit apostolis: Accipite Spiritum sanctum: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis . Quare septem spiritus dicantur, supradictum est. Et a Jesu Christo, qui est testis fidelis. Quia de Christo erat plura locuturus, iterum repetit rax, quoniam Patri perhibet testimonium, dicens Judaeis: Pater in me manens, ipse facit opera ; et: Haec est vita aeterna, ut cognoscant te ; et: Sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret ; et: Ego a meip
Abbreviated transcription (Latin):
beata uirgine nasceretur ĩ
tempore. cuncta cum patre
fecit tempora. Iuxtã illud. In
principio erat uerbũ ꝙ oĩa
per ipsum facta sunt. Uentu¬
rus est ad uidicium. uixta
illud angelorum promissũ.
Sic ueniet quemadmodũ ui¬
distis eum euntem incȩlum.
Uum itaq hȩc non nisi filio
congruere uideant᷑. ꝙ hãc
gr̃am ȩccła iustorum a pat᷑
unitas. inseparabilis est etiã
operacio. quid sibi uult qd̾
solum modo mentio fit filii
mos est sacrę scripturȩ ut
ubi unius fit mencio ꝑsonȩ
de trinitate. tota simul tri¬
nitas in telligatur. Ergo ubi
ꝑsonam filii fidelibꝰ graciam
tribuere legentes audimus.
simul in ipsa datione patrẽ
sit unus sp̃e qui replet orbẽ
ter rarum. eur iohannes ĩ hac
reuelatione. uiͣ. sp̃s introdu¬
eit. Ninirum propter sep¬
tenariam. id est multiplicẽ
eius operationem. Simplex
itaq est proprietate naturȩ.
multiplex uero propter distri¬
arum. Hinc salomon dieit

Expanded text:
beata Virgine nasceretur in beata Virgine nasceretur in tempore, cuncta cum Patre fecit tempora, juxta illud: In principio erat Verbum ; et: Omnia per ipsum facta sunt . Venturus est ad judicium, juxta illud angelorum promissum: Sic veniet quemadmodum vidistis eum euntem in coelum . Cum itaque haec non nisi soli Filio congruere videantur, et hanc gratiam Ecclesia justorum a Patreunitas, inseparabilis est etiam operatio, quod sibi vult hoc, quod solummodo mentio fit Filii mos est sacrae Scripturae ut ubi unius fit mentio personae de Trinitate, tota simul Trinitas intelligatur. Ergo ubi in persona Filii fidelibus gratiam tribuere legentes audivimus, simul in ipsa datione Patrem sit unus Spiritus qui replet orbem terrarum, cur Joannes in hac revelatione septem spiritus introducit? nimirum propter septenariam, id est multiplicem ejus operationem. Simplex itaque est proprietate naturae, multiplex vero gratiarum distri. Hinc Salomon dicit
Abbreviated transcription (Latin):
in ieiunio. & inceteris: gracis
ađo nobis tribuuntur sola
ipsius miscdĩa. Querendũ est
in hoc loco cur indato graciȩ
sona patris reticetur. Nã cum
dicit ab eo qui est.ꝙ qui erat.
ꝙ qui uenturus est. filium
in his uerbis ostendit. quod
maxime ex hoc probat eum
subiungit. qui uenturus est
ad udicium scilicet. ut red¬
dat unicuiq iuxta opera sua.
Pater enĩ non uidicat quẽꝙͣ
s omne iudicium dedit filio.
Qui solus eum patre ꝙ spiritu
scõ habet esse. quia semꝑ est.
inmutabilis. Unde psalmista.
Tu aucem idem ipse es. Sunt
enim angłi. s mutabilitatem
passi sunt. quando unus eorũ
motus ꝑ suꝑbiam cecidit. Sut̾
homines s mutabiles. sicut pͥmꝰ
homo mutatus est. & ex ius¬
to factus est in iustus. ex bono
impius. ex inmortali mortali.
Omnis enim creatura mutabi¬
lis comparata ȩternitati. qua¬
si non est. Ideoq specialiter
esse habere dr̃. qui semꝑ id̾e
est. Erat uero. qͥa antequã de

Expanded text:
in jejunio et in caeteris, gratis in jejunio et in caeteris, gratis a Deo nobis tribuuntur sola illius misericordia. Quaerendum est in hoc loco cur in dato gratiae, to, persona Patris reticetur? Nam cum dicit: Ab eo qui est, et qui erat, et qui venturus est, Filium in his verbis ostendit, quod maxime ex hoc probat, cum subjungit: Qui venturus est, ad judicium scilicet, ut reddat unicuique juxta opera sua. Pater enim non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio , qui solus cum Patre et Spiritu sancto habet esse, quia semper est immutabilis, unde Psalmista: Tu autem idem ipse es . Sunt etiam angeli, sed mutabilitatem passi sunt, quando unus eorum motus per superbiam cecidit. Sunt homines, sed mutabiles. sicut primus homo mutatus est, et ex justo factus est injustus, ex bono impius, ex immortali mortalis. Omnis enim creatura mutabilis comparata aeternitati, quasi non est, ideoque specialiter esse habere dicitur, qui semper idem est. Erat vero, quia antequam de
Abbreviated transcription (Latin):
atq humiliati. ad quos etiam
quia membra sunt eccłe hȩc
ꝑtinet reuelatio. Impletũ hoc
cognoscimus in paulo qui priꝰ
fint suꝑbus. eccłe ꝑsecutor. de¬
inceps factus est piissimꝰ pre¬
tissimam reddit ꝙ humilem.
Gracia uobis
Gracia dicitur gratis data¬
scilicet non merces reddita . s
uenia gratis collata. quȩ grã
specialiter in hoc est accipien¬
da. quia sine merito hominũ
misit d̃s filium suum. qui
nos suo sanguine redemit.
ꝙ ad filiacionem dĩ ꝑduxit
Unde ꝙ sequitur. Et pax
qua uidelicet ipse ꝑ suã pas¬
sionẽ genꝰ humanum do pa¬
tri pacificauit. Et notandũ.
quod non dicitur pax ꝙ gr̃a.
s p̃mittitur gr̃a. Ae de iide
subiungitur pax. quia nullꝰ
ad pacem reconciliationis ue¬
nire poterit. nisi hunc grã
miscdĩȩ p̃cesserit. quia ut ad
pacem dei uenire possemus.
a di grã preuenti sumus. Ge¬
neraliter autem omĩa quȩ a
deo ꝑcipimus. siue infide si¬
ue inopere. in abstinentia.

Expanded text:
atque humiliati; ad quos etiam, atque humiliati; ad quos etiam, quia membra sunt Ecclesiae, haec pertinet revelatio. Impletum hoc cognoscimus in Paulo, qui prius fuit superbus Ecclesiae persecutor, deinde factus est piissimus praetissimam reddit et humilem. Gratia vobis. Gratia dicitur gratis data, non merces reddita, sed venia gratis collata, quae gratia specialiter in hoc est accipienda, quia sine merito hominum misit Deus Filium suum, qui nos suo sanguine redemit, et ad filiationem Dei perduxit. Unde et sequitur et pax, quia videlicet ipse per suam passionem genus humanum Deo Patri pacificavit. Et notandum quod non dicitur, pax et gratia, sed praemittitur gratia ac deinde subjungitur pax, quia nullus ad pacem reconciliationis venire poterit, nisi hunc gratia misericordiae praecesserit, quia ut ad pacem Dei venire possimus, a Dei gratia perventi sumus; generaliter autem omnia quae a Deo percipimus, sive in fide, sive in opere, in abstinentia,
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ pro uicio ponitur. sed
aliquando culinina uirtutũ
designat. In bono poniturꝰ. ut
illud ysaiȩ. ponam te insu¬
ꝑbiam scłoꝵ. sustollam te
suꝑ altitudinẽ cerrȩ. Alcitu¬
dines terrȩ. sunt diuicie. ho¬
nores. dignitatis Suꝑ has alti
tudines ds omip̃e posuit pe¬
trum. paulum. ꝙ ceteros. qui
primum fundamenta eccłe
iecerũt. Nam sicut cũ montẽ
quisquis conscendit eo pau¬
lisꝑ cetera subiacentia despi¬
cit. quo ad altiora plus gres¬
sus tendit: ita qui intencionẽ
ampliꝰ terrena despicit. quo
amplius eleuatur ad cęlestia.
ꝙ quod prius inimo positus
suꝑ se credidit : post ascen¬
dendo proficiens sub se esse
cognoscit. In hac bona elacio¬
ne cousistit ȩccła. quia t̾rena
omina calcans. mente cęlos in-¬
habitat. dicens eum apło. Nr̃a
conuersatio in cęlis est. Quod si
etiam elationem in contrariam
partem intelligere uoluerimꝰ.
neq in hoc a sano intellectu re¬
eedimus. quia multi a sua su¬

Expanded text:
semper pro vitio ponitur, sed semper pro vitio ponitur, sed aliquando culmina virtutum designat. In bono ponitur, ut illud Isaiae : Ponam te in superbiam saeculorum. Sustollam te super altitudinem terrae. Altitudines terrae sunt divitiae, honoreDeus omnipotens posuit Petrum, Paulum, et caeteros qui primum fundamentum Ecclesiae jecerunt. Nam sicut cum montem quisquis conscendit, eo paulisper caetera subjacentia despicit, quo ad altiora plus gressus tendit, ita qui intentionem amplius terrena despicit, quo amplius elevatur ad coelestia, et quod prius in imo positus super se credidit, post ascendendo proficiens, sub se esse cognoscit. In hac bona elatione consistit Ecclesia, quia terrena omnia calcans, mente coelos inhabitat, dicens cum Apostolo: Nostra conversatio in coelis est . Quod si etiam elationem in contrariam partem intelligere voluerimus, neque in hoc a sano intellectu recedimus, quia multi a sua su
Abbreviated transcription (Latin):
cant nobis uidei. quod ñ ha¬
benius uirum. Unde ꝙ salo¬
mon dicit. Quia sapientia ex¬
eidit sibi columpnas septem.
Columpnas .uii. excidit ꝙ do¬
mum fecit quia ab amore
pͣsentis scłi dura corda genti¬
lium septiformi spũ implen¬
da separauit atq ad fortitu¬
diuem cȩlestis edificii erexit.
Recte etiam hoc niunero sep¬
tenario qui constas ex tribus
& quatuor ecclesia compre¬
henditur. quȩ in quatuor mũ¬
di partes diffusa. in concussa
inente ꝙ fide obseruat sr̃ȩ
trinitatis fidem. Cuiꝰ numeri
brum est huius eccłe. dum
pollet uirtutibus: ꝙ diligit
dm̃ ex toto corde suo. ꝙ ex
tota anma sua.q ex tota uo¬
luntate sua. Nlam tribꝰ spi¬
ritaliter: ꝙ quatuor. corpora¬
liter iuget. In dilectione
emͣ dĩ tribus qualitatibꝰ spi¬
ritaliter excitat᷑. Ipse uͦ corpo¬
raliter ex materia calida &
frigida. humida.ꝙ sicea com¬
ponitur. Asia interp̾tatur
elatio. Elacio autẽ ꝙ in bonã

Expanded text:
cant nobis Judaei quod non hacant nobis Judaei quod non habeamus virum. Unde et Salomon dicit , quia sapientia excidit sibi columnas septem, columnas septem excidit, et domum fecit, quia ab amore praesentis saeculi dura corda gentilium septiformi spiritu implenda separavit, atque ad fortitudinem coelestis aedificii erexit. Recte etiam hoc numero septenario, qui constat ex tribus et quatuor, Ecclesia comprehenditur, quae in quatuor mundi partes diffusa inconcussa mente et fide observat sanctae Trinitatis fidem. Cujus numeri brum est hujus Ecclesiae, dum pollet virtutibus, et diligit Deum ex toto corde suo, et ex tota anima sua, et ex tota voluntate sua. Nam tribus spiritaliter, et quatuor corporaliter viget. In dilectione enim Dei, tribus qualitatibus spiritaliter excitatur. Ipse vero corporaliter ex materia calida et frigida, humida et sicca componitur. Asia, interpretatur elatio. Elatio autem et in bonam et
Abbreviated transcription (Latin):
laudem dixi tͥ. Uel propter
innumera dona quȩ ꝑcipit a
replens orbem terraꝵ. id est
uniuersam eccł̃am. Dicit᷑ etiã
septiformis a propħa suꝑ dũm
requieuisse propter .uiͫ idẽ
multiplicia sua dona quȩ p̃s¬
tat fidelibus. Una est itaq
ȩccła. sicut unus est sp̃s. Und̃
& catholica grece dr. id est
uniuersalis. sed septiformis sp̃s
munere est repleta. Unde &
in racharia legimus candela¬
brum totum aureum habẽs
suꝑ se septem infusoria.ꝙ .uii.
lucernas. Quam etiã septifor.¬
mem ȩccłam xp̃o coniungi isa¬
ias cõmemorat dicens. Appre¬
hendent septem mulieres
uirum unum in die illa di¬
centes. Panẽ urm̃ comedemꝰ
& cetera. Uir iste unꝰ xp̃c est
quem septiformis eccła com¬
plectitur dicens. Panẽ nr̃m
comedemꝰ. corpꝰ scilicet tuũ
nobis a deo datum manduca¬
bimꝰ. Uestimentis uirtutum
ornabimur. tantum modo
uocetur nomen tuũ suꝑ noᷤ.
aufer obprobrium nr̃m ut sis
uir nr̃. ne improperando di¬

Expanded text:
laudem dixi tibi, vel propter laudem dixi tibi, vel propter innumera dona quae percipit replens orbem terrarum, id est universam Ecclesiam; dicitur etiam septiformis a propheta super Dominum requievisse propter septem, id est multiplicia dona sua, quae praestat fidelibus. Una est itaque Ecclesia, sicut unus est Spiritus; unde et catholica Graece dicitur, id est universalis, et septiformis Spiritus munere est repleta. Unde et in Zacharia legimus , candelabrum totum aureum, habens super se septem infusoria et septem lucernas; quam etiam septiformem Ecclesiam Christo conjungi Isaias commemorat, dicens: Apprehendent septem mulieres virum unum in die illa, dicentes: Panem nostrum comedemus , etc. Vir iste unus Christus est quem septiformis Ecclesia complectitur, dicens: Panem nostrum comedemus, corpus scilicet tuum nobis a Deo datum manducabimus, vestimentis virtutum ornabimur, tantummodo invocetur nomen tuum super nos, aufer opprobrium nostrum, ut sis vir noster, ne improperando di
Abbreviated transcription (Latin):
Iudicii scilicet. quando reddi¬
turus est unicuiq uixta oꝑa
sua. Ac si diceret. Felix qͥ fidei
sacramentis inbutus. ꝙ quȩ ĩ
his iubentur custodit. ꝙ quȩ
prohibentur non p̾sumit. quia
& obseruationis tempus non
longas moras innectit.ꝙ retͥ¬
butionis dies quodammͦ ĩ ia¬
nius consistit. Iohannes .uii.
ȩcclesiis que sunt ii asia Asie
due sunt. maior. scilicet ꝙ
minor. Que minor. in sortem
uenit beato iohanni. in qua
sunt .uiiͣ. ciuitates metropo¬
litane. quarũ caput est ephe¬
sus. S cum maior minori iũ¬
gitur. pene medietatẽ mun¬
di occupant. Iuic tante regi¬
oni ds omip̃c ꝑ suam miseri¬
cordiam pͣposuit p̃dicatorem
beatum iohannem: ꝙ ideo ille
specialiter ȩcclesiis asiȩ suã
dirigit prophetiam. Uerũ
quod loquitur ͭ. ecclesiis a¬
sye: utiq omni eccłe dicit.
Que cum una sit. septenario
numero comp̃ henditur. quo
sepe solet uniuersitas desig¬
nari: iuxta illud. sepcies in die

Expanded text:
judicii scilicet, quando reddijudicii scilicet, quando redditurus est unicuique juxta opera sua. Ac si diceret: Felix qui fidei sacramentis imbutus, et quae in his jubentur custodit, et quae probibentur non praesumit, quia et observationis tempus non longas moras innectit, et retributionis dies quodammodo in januis consistit. Joannes septem ecclesiis quae sunt in Asia. Asiae duae sunt, major scilicet et minor, quae minor in sortem venit beato Joanni, in qua sunt septem civitates metropolitanae quarum caput est Ephesus; sed cum major minori jungitur, pene medietatem mundi occupant. Huic tantae regioni Deus omnipotens per suam misericordiam praeposuit praedicatorem beatum Joannem, et ideo ille specialiter ecclesiis Asiae suam dirigit prophetiam. Verbum quod loquitur septem ecclesiis Asiae, utique omni Ecclesiae dicit. Quae cum una sit, septenario numero comprehenditur, quo saepe solet universitas designari, juxta illud: Septies in die
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. & in cuus figura hanc
apocaly psin uidit. A cuiꝰ ore
testimoniũ illus non recedit.
quia indesinenter doctrinis
illuis insistit. Deatus qui
legit. ꝙ qui audit uerba pro¬
phetie huius ꝙ seruat ea qͣ
inea scripta sunt. Tempꝰ enĩ
prope est. In his uerbis duaꝵ
ꝑ souȩ comphenduntur. docto¬
rum uidelicet qui legut: ꝙ
aliis exponunt. ꝙ auditoꝵ qui
audiunt ꝙ retinent. & opere
ꝑficiunt ea quȩ mea scͥpͥta st̃.
Licet enim hic liber multa
habeat inse profunda myste¬
ria. tam̃ multa sunt ibiqͥ
etiam adlitteram custodia
magnã utilitatẽ ꝙ salutẽ pres¬
autem ea quȩ in ea scͥpta st̃.
lant. qui cauent prohibita.
& implent uissa . metuunt
minata supplicia. amant ꝓ¬
missa cȩlestia. Hinc autẽ liqͥ¬
do colligitur quantę sit auc¬
toritatis quanteq excellenciȩ
cum inter̾ om̃s libros noui
testamenti hic soliummodo
prophetia nominatur: quam
qui obseruauerit beatus esse
ꝑ hibet᷑. Ad quod ꝙ subiungi¬
cur. Tempus enĩ prope est.

Expanded text:
fuit, et in cujus figura hanc Apocalypsin vidit, a cujus ore testimonium illius non recedit, quia indesinenter doctrinis illius resistit. Beatus qui legit et audit verba prophetiae hujus, et servat ea quae in ea scripta sunt. Tempus enim prope est. In his verbis duorum personae comprehenduntur: doctorum videlicet, qui legunt et aliis exponunt, et auditorum, qui audiunt et retinent, et opere perficiunt ea quae in ea scripta sunt. Licet enim hic liber multa habeat in se profunda mysteria, tamen multa sunt ibi, quae etiam ad litteram custodita, magnam utilitatem et salutem praesautem ea quae in ea scripta suntlant, qui cavent prohibita, et implent jussa, metuunt minata supplicia, amant promissa coelestia. Hinc autem liquido colligitur, quantae sit auctoritatis, quantaeque excellentiae, cum inter omnes libros Novi Testamenti hic solummodo prophetia nominatur, quam qui observaverit beatus esse perhibetur. Ad quod et subjungitur: Tempus enim prope est,