comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& eccłia di ñ herc̃tario ure ñ scãm carnẽ successores expectet. sed
ad sua regimina & officioꝵ suoꝵ dispensationes. honestas sapien¬
tes ⁊ religiosas ꝑsonas exposcat. a pterea auctoritate ꝓhibemus
aplica. nequis eccłias p̃bendas. p̃posituras capellanias aut ȩccli
astica officia. heredditario iure ualeat uendicare: aut expostti¬
lare p̃sumat. Quod si quis imꝑbus autambitiosus attemꝑta¬
re p̃supserit. debica pena multabit᷑. ⁊ postulatis carebit N
¶huiusmodi namq incestas quod iam stimulante humani
generis inimico in usuĩ uersũ ẽ. scoꝵ patrũ insticata. ⁊ sacro¬
sc̃a di cestatur eccł̃ia: leges etiam seculi detali contub̾o racos
infames ꝓnunciant ⁊ ab heredicace repellunt. x in
cestamur & incrliciinus. Hȩc enim pestis hecostilis uastitas. oms
alias ddep̃ciationes exuꝑat. Que quantũ ppło dĩ sit damꝑnos a
quantũq detͥmentũ animab ⁊ corꝑib inferat. nullusignorat

Expanded text:
aliquem, non secundum carnem successorem expetit, sed ad sui regimen, et officiorum suorum dispensationem, honestas, sapientes, et religiosas personas exposcit. Eapropter auctoritate prohibemus apostolica, ne quis ecclesias, praebendas, praeposituras, capellanias, aut aliqua ecclesiastica officia, haereditario jure valeat vindicare, aut expostulare praesumat. Quod si quis improbus et ambitionis reus attentare praesumpserit, debita poena multabitur, et postulatis carebit. XHujusmodi namque incestum, qui jam fere stimulante humani generis inimico in usum versus est, sanctorum Patrum statuta, et sacroncta Dei detestatur Ecclesia. Leges etiam saeculi de tali contubernio natos, et infames pronuntiant, et ab haereditate repellunt. XVII.testamur et interdicimus. Haec etenim pestis, haec hostilis vastitas, omnes alias depraedationes exsuperat: quae quantum populo Dei sit damnosa, quantumque detrimentum animabus et corporibus inferat, nullus ignorat.
Abbreviated transcription (Latin):
emi nixta regulam degentes in cenobis. tam in ecelia qͣm
in refectorio acq dormicorio communit̃ eẽ debeant. ꝓpria
sibi edificant receptacula. & pͥtiata domicialia. in quibus scib
bospitalitacis uelamme passim hosꝑices &minus religiosos
contrasacros ⁊ bonos mores susciꝑe nullatenus erabescunt
Quia gͦ ominis qui maleagit oditluce. ac ꝑhoc ip̃e abscon¬
diae in iniustoꝵ tabnacula opinant᷑ seposse latere ante oen¬
los iudicis cuncta cernentis. hoc ca in honestũ decestandãq
fiagiciũ. ne ulcenꝰ ⁊iat omnimodis ꝓhibemꝰ. ⁊ sub peua ana¬
temacis int̾dicimus.
Qunilit̃ ꝓhibemus ne scĩmoniales summlcũ canonicis siuie no¬
nachis in ȩccłia in uno choro conueniant ad psallendue o¬
Qđ si exclusis eisdẽ religiosis electiofuerit celebrata. quod absq¬
eoꝵ assensu ⁊ coniuentia factũ fuerit irricũ habrat᷑ ⁊ ua cuiꝰ¬

Expanded text:
enim, juxta regulam degentes in coenobiis, tam in ecclesia quam in refectorio atque dormitorio communiter esse debeant, propria sibi aedificant receptacula et privata domicilia, in quibus sub hospitalitatis velamine passim hospites et minus religiosos contra sacros canones et bonos mores suscipere nullatenus erubescunt. Quia ergo omnis, qui male agit, odit lucem, ac per hoc ipsae absconditae in justorum tabernaculo se opinantur posse latere oculos judicis cuncta cernentis, hoc tam inhonestum detestandumque flagitium ne ulterius fiat omnimodis prohibemus, et sub poena anathematis interdicimus. Simili modo prohibemus, ne sanctimoniales simul cum canonicis vel monachis in ecclesia in uno choro conveniant ad psallenduQuod si exclusis eisdem religiosis electio fuerit celebrata, quod absque assensu eorum et conniventia factum fuerit, irritum habeatur et vacu
Abbreviated transcription (Latin):
rana aut̃ consuetuddo ꝓutaecepimus ⁊ de testabilis inoleuit.
quod ⁊ manachi ⁊ regulares eanomci post susceptũ habicũ
ni regula leges temporales ⁊ medicinã grã lucri temporalis ad¬
discunt. Auaricie namq flammis accensi se patronos causa¬
rũ faciunt. & cum ꝑsalmodie & ymnis uacare deberent. glon¬
ose uocis confusi munimine. allegationũ suarũ uarietare. uis¬
cum & inustum. fasq nefasq confundunt. Accestates enim
imꝑiales constituciones abfur dũ immo obꝑbriũ eẽ cłicis. Si ꝑe
ritos se disceptationũ uelint disceptationũ ẽẽ forensiũ. huitis¬
modi cemeratorib grauit̃ feriendis. Iꝑsi quoq canonici ⁊ mora¬
chi neglecta animarũ cura. brdinis suuiꝓpositũ nuillate nꝰ atten¬
dentes ꝑ detestanda pecunia sanitatẽ pollicentes humanox
se faciunt curatores corꝑoꝵ. Cumq impudicus occulus impu¬
dici cordis sit nuncuus. illa etiã de quibus loqui erubescit hones¬

Expanded text:
rava autem consuetudo, prout accepimus, et detestabilis inolevit, quoniam monachi et regulares canonici post susceptum habitum enedicti Regula, leges temporales et medicinam, gratia lucri temporalis, addiscunt. Avaritiae namque flammis accensi, se patronos causarum faciunt, cum psalmodiis et hymnis vacare debeant, gloriosae vocis confisi munimine, allegationum suarum varietate justum et injustum, fasque nefasque confundunt. Attestantur vero imperiales cricis, si peritos se velint disceptationum esse forensium. Hujusmodi temeratoribus graviter feriendis ipsi quoque canonici et monachi, neglecta animarum cura, ordinis sui propositum nullatenus attendentes, pro detestanda pecunia sanitatem pollicentes, humanorum curatores se faciunt corporum. Cumque impudicus oculus impudici cordis sit nuntius, illa etiam de quibus loqui erubescit hones
Abbreviated transcription (Latin):
romanoꝵ pontificũ uestigiis in heren tes. int̾dicimus ut
nullus missas eoꝵ auddiat. quos uxores uel concubinas habere¬
cognouerint. Ut aũt lex continentiȩ ⁊ dõ ꝑplacens mundicia
in eccłiasticis ꝑsonis ⁊ sacris ordinib dilatetur. statuimꝰ qͣtinus
ep̃i prb̃i diaconi subdiacomi regulares canonci ⁊ monachi.
atq conũsi ꝓfessi. qui sacrũ cransgredientes ꝓpositũ uxores
sibi copulare p̃sumpserint separentar. Huiusmodinãq copu¬
lationẽ quã contra eccłiasticã regulã constat eẽ contractã. ma

Expanded text:
Romanorum pontificum vestigiis inhaerentes, praecipimus ut Romanorum pontificum vestigiis inhaerentes, praecipimus ut nullus missas eorum audiat, quos uxores vel concubinas ex. Ut lex continentiae et Deo placens munditia in ecclesiasticis personis et sacris ordinibus dilatetur, statuimus, quatenuseri, diaconi, subdiaconi et regulares canonici, monachi atque conuersi professi, qui sacrum transgredientes propositum uxores sibi copulare presumpserint, separentur. Huiusmodi namque copulationem, quoniam contra ecclesiasticam regulam consta
Abbreviated transcription (Latin):
suis ep̃is earommunicatos. ab alio suscipi. mõis cĩbus¬
ꝓbibemus. Qui uͦexcõmnunicato antequã abeo qͥ eũ excomu¬
nicaiut ab soluat᷑. scient̃ cõmunicare p̃sumpserit pari sententia
teneatur obnorius.
ma et exemplũ ec̃ debent. offendant aspectũ s potius quã eosde¬
eccłiasticis careant beneficiis
llud etiam quod in sacio calcedonensi consticutũ ẽ concilio irre
a nullo omnino hominũ diripiantur. s ad opus eccliȩ ⁊ fuccessqri
sui in libera yconomi & cłleoꝵ ꝑmaneant potestace. Cesset ig¬
tur de ceto illa detestabilis ⁊ seua rapacitas. Si quis aũt boc am
attemptare p̃sumpserit. excommunicationi subiaceat. Q uꝰ
rermius etiã ut hiiqui in ordine subdiaconat̾ ⁊ supra
uxores duxerint. aut concubinas habuerint officioatq
sp̃s scĩ debeant eẽ¬
sp̃s scĩ debeant ẽẽ ⁊ dioi. indignũ ẽ eos cubilib ⁊ immundici¬
is deseruire.
dhec p̃decessoꝵ nr̃oꝵ. gregorii septii. urbam & paschalis¬

Expanded text:
iscopis excommunicatos ab aliis suscipi omnino prohibemus. Qui autem excommunicato, antequam ab eo qui eum excommunicaverit, absolvatur, communicare praesumpserit, pari sententia teneatur obnoxius. ma et exemplum esse debent offendant aspectum, sed potius quod eorum deecclesiasticis careant beneficiisllud etiam quod in sacro Chalcedonensi constitutum est concilio, irrea episcoporum, a nullo omnino hominum diripiantur, sed ad opus ecclesiae et successoris sui in libera oeconomi et clericorum permaneant potestate. Cesset igitur illa detestabilis de caetero et saeva rapacitas. Si quis autem amodo hoc attentare praesumpserit, excommunicationi subjaceat. Qui vero rnimus ut hi qui in ordine diaconatus vel supra uxores duxerint aut concubinas habuerint officio et eSpiritus sancti debeant esse et dici, indignum est eos cubilibus et immunditiis deservire. Ad hoc praedecessorum nostrorum Gregorii septimi, Urbani
Abbreviated transcription (Latin):
centiã dictet. ⁊ scptã uicinis ep̃is annuntiet. Ep̃oꝵ aũt nul¬
lus excommunicatos in cõmunionẽ suscipiat. ummo scripto sus¬
ceptam sententiã quisq confirmet. Si quis aũt hocuiolare
p̃sumꝑserit. ordinis sui piculo subia cebit. Ꝙ qͣm funiculꝰ
triplex difficile rumpitar. p̃cimus ut ep̃i adsolũ am ⁊ salutem
ꝓpriam habentes respectã omni trepiditate seposita ad ꝑacẽ firmm¬
tertenendã. mutuo sibi consiliũ ⁊ auxiliũ p̃beant. ne hoc alicuiꝰ
inuentus fuerit. dampnũ ꝑprie dignitatis incarrat. xii.

Expanded text:
entiam dictet, et scriptam convicinis episcopus annuntiet. Episcoporum autem nullus excommunicatum in communionem suscipiat, imo scripto susceptam sententiam quisque confirmet. Si quis autem hoc violare praesumpserit, ordinis sui periculo subjacebit. Et quoniam funiculus triplex difficile rumpitur, praecipimus ut episcopi ad solum Deum et salutem propriam habentes respectum, omni tepiditate seposita, ad pacem firmiter tenendam mutuum sibi consilium et auxilium praebeant. Quod si quis inventus fuerit, damnum propriae dignitatis incurrat. XII.
Abbreviated transcription (Latin):
rum disceptatiombus ẽẽ non debet. ita ur̃e caritati cogni¬
tionem annexȩ quȩrimonie delegamus. ut nichil aduer¬
sum uenerandos canones. nichil contra sc̃ȩ memorie deces¬
soris mei iudicium ualeat. quicquid ob repcum nobis esse
cia sacerdotis alterum ius habere ꝑmittimus. quiã ꝑħ
non minus in scãrum traditionura delinquit᷑ sanctio¬
nes.quam in inuiriam ipsius domini ꝓsilicur. cuius ex¬
pectatio fructum nr̃imysterii. non inlatitudine regi¬
onum. s in acquisitione ponit animarũ. Habeat itaq
cuius dudum ab apłica sede est illicita cessione culpatꝰ.
& custoditis omnibus quȩ suꝑȩccłiis cemelensis eiuitatis
uel castellinicensis sicut dixunus sc̃e memorie decessoris
mei definiuit auctoritas: nichil eccłiarum iuri noceat.
quod in alterum memoratoꝵ a p̾dicto frẽ ad excludendã
cupiditatem. quemadmodum ꝑhibuit ambitionis alie¬

Expanded text:
rum disceptationibus esse non debet, ita vestrae caritati cognirum disceptationibus esse non debet, ita vestrae caritati cognitionem annexae querimoniae delegamus, ut nihil adversum venerandos canones, nihil contra sanctae memoriae decessoris mei judicium valeat, quidquid obreptum nobis esse cia sacerdotis alterum jus habere permittimus: quia per hoc non minus in sanctarum traditionum delinquitur sanctiones, quam in injuriam ipsius Domini prosilitur, cujus exspectatio fructus nostri ministerii non in latitudine regionum, sed in acquisitione ponitur animarum. Habeat itaque vinciae suae, de cujus dudum ab apostolica sede est illicita cessione culpatus: et custoditis omnibus, quae super ecclesiis Cemelenensis civitatis, vel castelli Nicaensis, sicut diximus, sanctae memoriae decessoris mei definivit auctoritas, nihil ecclesiarum juri noceat, quod in altera memoratarum a praedicto fratre, ad excludendam cupiditatem, quemadmodum perhibuit, ambitionis alie
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimis fr̃ibus. leontio. uerano. Uictu¬
rio epĩs. hylarus papa. Monemur ratione
iusticiȩ. quȩ licet ab omnib qui recta sa¬
pitint debeat custodiri. tum p̃cipue dñi
sacerdotibus non est temere negligenda¬
E quorum cȩtos informari conuenit insti
cunaraum ꝓuinciȩ metropolitam suꝑ honore subnious.
in p̃udicium suum sicut annexa declarant. quedã nos
uniuersis in haceadẽ causa defensionibꝰ contrairent. Siqui¬
dem relationibus in nĩo iudicio recensitis quas frat & co ep̃c
ꝓuinciȩ sacerdotibusmisit & apłicȩ sedis quȩ tunc directa fue¬
rat responsione patefacta. manifestatum ẽ nicħ postea debu¬
isse temptari. nec ad inuriam synodalium regularum. qͥc¬
quam ꝑ obreptionem quȩ ꝓxime facta ẽ debere ꝯstitu.
Namlicet exhoc etiam quod anobis est elicitum censeat᷑
infirmum. quia exipso insinuatum ẽ exequi noluisse qui
meruit. camen neodio uelgr̃a moueamur. que in causa¬

Expanded text:
ilectissimis fratribus Leontio, Verano, et Victuro episcopis, Hilarus papa. Movemur ratione justitiae, quae licet ab omnibus qui recta sapiunt, debeat custodiri, tum praecipue Domini sacerdotibus non est temere negligenda, quorum caeteros informari convenit instittimarum provinciae metropolitani semper honore subnixus in praejudicium suum, sicut annexa declarant, quaedam nosuniversis in hac eadem causa defensionibus contrairent. Siquidem relationibus in nostro judicio recensitis, quas frater et coepprovinciae sacerdotibus misit, et apostolicae sedis, quae tunc directa fuerat, responsione patefacta manifestum est, nihil postea debuisse tentari, nec ad injuriam synodalium regularum quidquam per obreptionem, quae proxime facta est, oportere constitui. Nam licet et hoc etiam quod a nobis est elicitum censeatur infirmum, quia et ipsum insinuatum est exsequi noluisse qui meruit; tamen ne odio vel gratia moveamur, quae in causa
Abbreviated transcription (Latin):
ita uolumus ꝑmanere si apłicis p̃ceptionib & statutis scõꝵ
patrũ ñ reꝑianttr obnarii. Ac deinceps nicħ quod contra
disciplinam ȩccłiasticã ueniat. sicut hactenus fac̾tum est
ꝑpecret᷑: cuȩ sollicitudinis est fr̃ rarissime. debitã tibi aucbo¬
ritatẽ tueri. & illicitis ñ modo ñ p̃bere assensũ. s etiam cunc¬
ta quȩ contra regulamfacta reꝑeris cohercere. atq ante oĩa
compelle. Ad quam sponce potius redire debebit. si a sacer
tantur antistides. quod oportuniꝰ supͣ dicti draconifieri de¬
legamus instantia. quem etiam ꝓconseruanda eccłie disci¬
plina. commeare ad hyspanias dispositionis nr̃e fecit au¬
ctoritas. Ds̃ aut̃ incolumem te custodiat fr̃ km̃e. Epła hyla¬

Expanded text:
ita volumus permanere, si apostolicis praeceptionibus et statutis sanctorum ita volumus permanere, si apostolicis praeceptionibus et statutis sanctorum Patrum non reperiantur obnoxii, ac deinceps nihil quod contra disciplinam ecclesiasticam veniat, sicut hactenus factum est, perpetretur. Tuae sollicitudinis est, frater charissime, debitam tibi aucritate tueri, et illicitis non modo non praebere assensum, sed etiam cuncta, quae contra regulam facta repereris, coercere: atque ante omnia, compelle. Ad quam sponte potius redire  remeare  debebit, si a sacerdtantur antistites, quod opportunius supradicti subdiaconi fieri delegamus instantia, quem etiam pro conservanda Ecclesiae disciplina, commeare ad Hispanias, dispositionis nostrae fecit auctoritas. Deus autem incolumem te custodiat, frater ca
Abbreviated transcription (Latin):
fastigium sacerdotale ꝓuexit. ut man¬
datis ipsius inherentes. & in quadam sa
mus illicita & sequenda doceamus. Vn¬
de directis ꝑ craianum subdiaconũ nr̃mlitteris admonemus.
ut que male funt facta corrigantur E miramur ad modum
dilectionẽ tuam bareinonensium peticiones. non solũ nulla
auctoritate recundisse. uerum etiam directis adnos litt̃is con
cur eaccessus ꝑ multitudinẽ imꝑitoꝵ. eum si etiam sub signi
tamentuam rei dequadisplicet summa tangebat.quia plo¬
co et honore tibi debito cet̃i sacerdotes docendi fuerant. non
sequendi. Unde sicut in generalibus litc̃is indicaui hyreneꝰ
ad ꝓpriam reuercatur ȩccłiam.⁊ barcinonensib de suo cle¬
ro ꝓtinus consecretur antistes. cui tamen stataita canonum
& apłica p̃cepta concordent. Ꝙ licet hii qui pret̃ noticiam
atq consensum tuȩ dilectionis ordinati sunt saceraotes. cũ
suis debuerint auctoribus submoueri. nequid tamen in
tanta necessitate decernamus austerũ. eos qui ep̃i facti sunt

Expanded text:
fastigium sacerdotale provexit, ut mandatis ipsius inhaerentes, et in quadam sacmus illicita, et sequenda doceamus. Unde directis per Trajanum subdiaconum nostrum litteris admonemus, ut quae male sunt facta, corrigantur. Et miramur admodum dilectionem tuam Barcinonensium petitiones non solum nulla auctoritate retudisse, verum etiam, directis ad nos litteris, ctur excessus per multitudinem imperitorum, cum si etiam sub signiftamen tuam rei de qua displicet summa tangebat, quia pro loco et honore tibi debito caeteri sacerdotes docendi fuerant, non sequendi. Unde, sicut generalibus litteris indicavi, Irenaeus ad propriam revertatur Ecclesiam, et Barcinonensibus de suo clero protinus consecretur antistes, cui tamen statuta canonum et apostolica praecepta concordent. Et licet hi qui praeter notitiam atque consensum tuae dilectionis ordinati sunt sacerdotes cum suis debuerunt auctoribus submoveri ne quid tamen in tanta necessitate decernamus austerum, eos qui episcopi facti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
s tancũ dic uerbo. & sanabitur puer m̃s. In quoeũ dñs cali
admiratione laudau̾it. ut ꝓnunciaret ñ se inuenisse tantã
fidem in isrł. & erigna conclusione pene dotum pelagianũ
ẽ. quia nemopotest ẽẽ continens nisi d̃s det. Falso p̃dicauit
apłs. cum deeadem uirtute loqueretur dicens.Uoloaũ
omnes homines esse sicut meipsum. Ss unus quisq ꝓpͥ¬
um habet donũ adõ. alius sic. alius uͭ sic. Falsodocuit et

Expanded text:
sed dic tantum verbo, et sanabitur puer meus . In quo eum Dominus tali sed dic tantum verbo, et sanabitur puer meus . In quo eum Dominus tali admiratione laudaverit, ut pronuntiaret non se invenisse tantam fidem in Israel. Et exigua conclusione pene totum Pelagianum est , Quia nemo potest esse continens, nisi Deus det. Falso praedicavit Apostolus, cum de eadem virtute loqueretur, 351 dicens , Volo autem omnes homines esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium habet donum a Deo, alius
Abbreviated transcription (Latin):
quod facere ꝑliberum iubemurarbitriũ. facilius possimus
implere ꝑ gram. tanquam & sigr̃a nondaret᷑. non quidem
facile s tamen possemus ẽam sine illa implere diuma manda¬
ta. Quod quia catholici pontifices dignũ anathemate cen¬
suerunt. utendum nob̃ est quousi sunt testimonio dicentes.
De fructibus enim mandatoꝵ dominus loquebatur: ubi ñ aresine
me difficilius potestis facere. s ait. sine me nicb potestis facere.¬
His autẽ defuntionib tuuis quascredidisti idonea auctoritate
iminitas. tanquam deconsensu legentium securus. adiungis
solere int̾dum d̃m ad fidem nr̃am ꝓ bandã plus offerre qmͣ
sufficit. ut quam firma sit credentiũfides possit agnosci.
& boc exemplo illius centurionis ostendis. qui cum pueri sui
posceret curationẽ. dominusq seaddomum eius iturũ esse
ꝓmittere. respondit. ñ sumdignus ut intresfubtectum meũ.

Expanded text:
quod facere per liberum jubemur arbitrium, facilius possimus quod facere per liberum jubemur arbitrium, facilius possimus implere per gratiam; tanquam etsi gratia non daretur, non quidem facile, sed tamen possemus etiam sine illa implere divina mandata. Quod quia catholici pontifices dignum anathemate censuerunt, utendum nobis est eo, quo usi sunt testimonio, dicentes : « De fructibus enim mandatorum Dominus loquebatur, ubi non ait, Sine me difficilius potestis facere; sed ait, Sine me nihil potestis facereHis autem definitionibus tuis, quas credidisti idonea auctoritate munitas, tamquam de consensu legentium securus, adjungis, Solere interdum Deum ad fidem nostram probandam plus offerre quam sufficit, ut quam firma sit credentium fides possit agnosci. Et hoc exemplo illius centurionis ostendis, qui cum pueri sui posceret curationem, Dominusque se ad domum ejus iturum esse promitteret, responderit, Non sum dignus ut intres sub tectum meum,
Abbreviated transcription (Latin):
cemptandi dederit porestatẽ. quantam & illum resistendino¬
non ne rectius ueratitisq loquereris. siubi dixisti quantã et
illũ resistendi nouerat habert aurtutẽ. diceres potius quan¬
tam & illi resistendi nouerat se dedisse uirtutẽ. in euisenim
uerbi correptionẽ tocam istam głam quam bumanis uiribꝰ
assignare uoluisti sobrietate aliqua temꝑasses: teilla mira¬
bilis in tanta afflctione patientia. & dei aduitorio & libero
hominis ascriberetur arbitrio. Ss uerius est naturȩ huma¬
ne minuere laudẽ. si ei ꝓfiteris adõ datam ẽẽ uirtutẽ. Ideoq
conflictus illius atq uictoriȩ non uis credi cooꝑatorẽ dm
fusse. s tantũmꝰ spectatorẽ. uteuiꝑsuadere potueris ꝑ naturalẽ
liberi arbitrii facultatem. cam arduum uictum certamen dubi¬
tare non audeat. in leuioribus canisis mulco liberiores ẽẽ bonȩ
uoluntatis effectus. atq ita in illius dampnatȩ sententiȩ fo¬
ueam cadat. qua dr ideo nobis grãm iustificationis dari. ut

Expanded text:
tatem, quantam et illum resistendi nononne rectius veraciusque loquereris, si ubi dixisti, Quantam et illum resistendi noverat habere virtutem; diceres potius, quantam et illi resistendi noverat se dedisse virtutem? In ejus enim verbi correctione, totam istam gloriam quam humanis viribus assignare voluisti, sobrietate aliqua temperasses: ut illa mirabilis in tanta afflictione patientia, et Dei adjutorio et libero hominis ascriberetur arbitrio. Sed veritus es naturae humanae minuere laudem, si ei profitereris a Deo datam esse virtutem. Ideo conflictus illius atque victoriae non vis credi cooperatorem Deum fuisse, sed tantummodo spectatorem: ut cui persuadere poteris per naturalem liberi arbitrii facultatem tam arduum certamen victum, dubitare non audeat in levioribus causis multo liberiores esse bonae voluntatis effectus; atque ita in illius damnatae sententiae foveam cadat, qua dicitur, Ideo nobis gratiam justificationis dari, ut
Abbreviated transcription (Latin):
plum p̃figuraret᷑. quod in xp̃o ⁊in ecclia disponẽbatus.
metito adinstructionẽ euis ñ dauideligitar. s flius dauid.
ut ꝑ filium hominis significaretur filitis dei & hominis ⁊
ꝑ templũ dissolubile incdicaretur tab̾naculum incorr up¬
aibile. Ad cuius condendã imaginẽ. & uoluntas darao ꝓda¬
caẽ. & opus ineũ transtatum. ẽ. Cuius ꝑsona mago eidẽ
imagini congruebat. acq ita et exdo erat hoc tielle daual
& ex do erat hoc facere salomonẽ. Quod ut exemplia nas
elucestat. requiramꝰ ubi fieridos̃ noluerit. qđ homies de¬
facere uolente uoluerunt. Bomintis p̃cepit aplis dicens.
euncesice e doce te om̃s gences. bapcrantes cos in nõis
paitis &e filii & sp̃s sc̃i. ⁊ docentes cosseruareomnia quec̃q manda¬
t uob̃. Quod cum apłi audirent sine dubio ñ nuda uerba
ꝑcorporales sonos ext̃ĩorib cancum aurib acceꝑunt. s uirtu¬

Expanded text:
plum praefiguraretur, quod in Christo et in Ecclesia disponebatur, plum praefiguraretur, quod in Christo et in Ecclesia disponebatur, merito ad instructionem ejus non David eligitur, sed filius David: ut per filium hominis significaretur Filius Dei et hominis, et per templum dissolubile indicaretur tabernaculum incorruptibile; ad cujus condendam imaginem et voluntas David probata est, et opus in eum translatum est cujus persona magis eidem imagini congruebat. Atque ita et ex Deo erat hoc velle David, et ex Deo erat hoc facere Salomonem. 3. Quod ut exemplis magis elucescat, requiramus 337 ubi fieri Deus noluerit, quod homines facere Deo volente voluerunt. Dominus praecepit apostolis, dicens, Euntes ite, et docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine ii, et Spiritus sancti, et docentes eos servare omnia quaecumque mandavi vobis . Quod cum Apostoli audirent, sine dubio non verba nuda per corporales sonos exterioribus tantum auribus acceperunt, sed virtu
Abbreviated transcription (Latin):
ant nobis aliquid boni unquam saꝑe aut cogitare pos¬
quod piecogitationes. ea sololibero arburio. &nor
ex ci infpiratione nascantur. N on enimideo uoluntas
cemplum sibi dominus non ab eo edificari. s afiliopoliti
uoluit. Querendumgͣ est dequospũ ꝓcesserit affectus astiꝰ
uoluntatis. Nempe deillo dei in quodicebat. Si inttoie¬
ro in tab̾naculũ domus mee. siascendero in lectãstras
mei. si dedero somnũ oculis meis & palpebris meis dor¬
tmitationẽ. aut requiem temporib meis donec inueni¬
am docum ddomino tab̾naculũ dõ racob. Quod cũ ꝓpoba
concupisceret non ignorabat uerũ illud ꝑfectũ ꝙ teplã
ab illo eẽ condendum. qui cum eẽt filius dĩ. F actase atia
filius dauid. quicum uideret templũ asalomone construc¬
tum. aicebat. Soluite templũ hoc & in triduo suscitabo
illua. Dicebat autẽ ae templo corꝑis sui. Wt gͣ hoc tem

Expanded text:
aut nobis ne quid boni unquam sapere aut cogitare posaut nobis ne quid boni unquam sapere aut cogitare posquod piae cogitationes ex solo libero arbitrio, et non ex Dei inspiratione nascantur. Non enim ideo voluntas templum sibi Dominus non ab eo aedificari, sed a filio ipsius voluit. Quaerendum ergo est, de quo spiritu processerit affectus istius voluntatis; nempe de illo Dei, in quo dicebat, Si introiero in tabernaculum domus meae, si ascendero in lectum stratus mei; si dedero somnum oculis meis, aut palpebris meis dormitationem, aut requiem temporibus meis, donec inveniam locum Domino, tabernaculum Deo Jacob . Quod cum Propheta concupisceret, non ignorabat verum illud perfectumque templum ab illo esse condendum, qui cum esset Filius Dei, factus est etiam filius David; quique cum videret templum a Salomone constructum, dicebat, Solvite templum hoc, et in triduo suscitabo illud. Dicebat autem
Abbreviated transcription (Latin):
tuum uerumetiam cogitationũ donarũ eocdõ c̃ẽ princi¬
pium. qui nobis & inicia sc̃ȩ uoluntatis inspirat. et uir
tucẽ atq oportunitatẽ eoꝵ quȩ tecte cupimꝰ cͥbuit ꝑagendi.
tia. ponit uerba salomonis. dicentis.
corde tuo edificare domũ nomini meo. benefecisti hoc ip¬
sum mente ꝑtractans. Ueruntamen ñ tuedificabis
domũ nomini meo.
Nemnde utostendat quomͦ hoc intelligendũ sit. infert
ipse tractacor. Hec gͦ cogitatio. atq iste tractatꝰ regis
dauid. utrumne bonꝰ & exddõ an malus & ab homine dicen¬
dusest. Si enim bona ⁊ eadofuit illa cogitatio. eur abeo
a quo inspirata ẽ. eidem negatur effectus. Si aũt mala:
ea homine fuit. cur laudatur a domino. Restat gͦ ur :
bona &e ex bomine fuisse credatur. in quẽ modũ ettã nr̃as
cottidie cogitationes possumus uidicare. Neq enim
aut soli damiãbonil ex semet ipsocogitare concessũ est.

Expanded text:
tuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse princituum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principium; quitutem atque opportunitatem eorum quae recte cupimus, tribuit peragendi; tia, ponit verba Salomonis, dicentis: corde tuo aedificare domum nomini meo, bene fecisti, hoc ipsum mente tractans. uerumtamen non tu aedificabis domum nomini meo.Deinde ut ostendat, quomodo hoc intelligendum sit, infert ipse tractator: « Haec ergo cogitatio, atque iste tractatus regis David, utrumne bonus et ex Deo, an malus et ab homine fuisse dicendus est? Si enim bona et ex Deo fuit illa cogitatio, cur ab eo a quo inspirata est, eidem negatur effectus? si autem mala, et ex homine fuit, cur laudatur a Domino? Restat ergo ut et bona, et ex homine fuisse credatur. In quem modum etiam nostras quotidie cogitationes possumus judicare: neque enim aut soli David bonum ex semetipso cogitare concessum est,
Abbreviated transcription (Latin):
quib ad augendas naturales diuitias. quedã desur sũ mu¬
nera debeantur. Uult nos grãm dĩ ñ ad singulos actus ac¬
ciꝑe. ac ꝑinde ñ ꝓ omni oꝑe bono semꝑorare. atq ita conse¬
quens erit. ut in deimuneribꝰ nullum meritũ ẽẽ creden¬
semꝑ aduinerit. Aut sietiam inhis que d̃s tribuit aliqua
merita collocantur constet etiam ipsa ꝓpria ad quiri facul¬
tate potuisse. Et ideo in aliquibus oporteat nos adiuuari.
ut possibilius fiat ꝑ gr̃am quod ñ erat impossibile ꝑ naturã.
Ecce iam mnista paucorũ breuitate uerboꝵ. ñ duaru tantũ
se multarum impietatum numerosa conecioẽ. Que si
scrupulosioris diligentiȩ discretione tractetur. in nullo a
dampnati erroris cathena. absoluta monstrabit᷑. Sed ne
suspicionibus agere uideamur. & latebras sensuũ ultra
uerbarunari. quid accrescat cognitis doceant q̃ secuntur.
Qͥ g int̃ principia disputationis suȩ dicerat. ñ solum ac¬

Expanded text:
quibus ad augendas naturales divitias quaedam desursum muquibus ad augendas naturales divitias quaedam desursum munera debeantur. Vult nos gratiam Dei non ad singulos actus accipere: ac perinde non pro omni opere bono semper orare. Atque ita consequens erit ut in Dei muneribus nullum meritum esse credenin omnibus adjuverit: aut si etiam in his quae Deus tribuit, aliqua merita collocantur, constet etiam ipsa propria acquiri facultate potuisse; et ideo in aliquibus oporteat nos adjuvari, ut possibilius fiat per gratiam, quod non erat impossibile per naturam. Ecce jam in ista paucorum brevitate verborum, non duarum tantum, sed multarum impietatum numerosa connexio est: quae si scrupulosioris diligentiae discretione tractetur, in nullo a damnati erroris catena absoluta monstrabitur. CAPUT XII. 33. Sed ne suspicionibus agere videamur, et latebras sensuum ultra verba rimari, quid accrescat cognitis, doceant quae sequuntur. Qui ergo inter principia disputationis suae dixerat, « Non solum ac
Abbreviated transcription (Latin):
idoneus non est. s alicta occidente confugiat ad sp̃m uiui¬
ficantẽ: ce facultatẽ quam ñ inuenit in natura querat ex
grã. Quod sifacit magna est miscdia dĩ: si ñ facit iusta ẽ pe¬
na peccati. Deniq ad plenitudinẽ p̃misse disputationis.
regulari sententia ꝓnunciat dicens.
nde nobis cauendum ẽ neita ad am̃ om̃a scõꝵ meritare¬
fetamꝰ. ut nicħ nifiio quod malum atq ꝑuersũ ẽ. humanȩ
ascribamus naturȩ. Quid euidentius quid exp̃ssius sccͣm pe¬
lagii celestiiq commentũ. ab uillo eoꝵ discipulo potuit diffinire.
dĩ ñ ad singulos actus dari. Hic intra unam sententiã blasphe¬
miam utramq conclusit. dicens cauendũ nob̃ eẽ. neita ad
ãmommna scõꝵ merita referamus. ut uich sibi quod malum
atq ꝑuersum estbumane ascribamus nature. Nult gͦ ẽẽ
multa ꝓpria hominũ merita. q̃ ñ sint gr̃e largitate collata.

Expanded text:
idoneus non est; sed a littera occidente confugiat ad spiritum viviidoneus non est; sed a littera occidente confugiat ad spiritum vivificantem, et facultatem quam non invenit in natura, quaerat ex gratia. Quod si facit, magna est misericordia Dei: si non facit, justa est poenapeccati. 32. Denique ad plenitudinem praemissae disputationis, regmerita referamus, ut nihil nisi id quod malum atque perversum est, humanae adscribamus naturae » . Quid evidentius, quid expressius secundum Pelagii Coelestiique commentum ab ullo eorum discipulo potuit definiri? Dei non ad singulos actus dari: » hic intra unam sententiam blasphemiam utramque conclusit, dicens: « Cavendum nobis esse, ne ita ad Deum omnia sanctorum merita referamus, ut nihil nisi quod malum atque perversum est, humanae adscribamus naturae. » Vult ergo esse multa propria hominum merita, quae non sint gratiae largitate collata,
Abbreviated transcription (Latin):
ad uiddendũ. quasi ñ de eisdẽ dicatdñs. dabo eis cor aliud.⁊
spm nouum dabo eis. & euellam cor lapideum de carneeoꝵ
& aabo eis cor carneũ ut in p̃ceptis meis ambulent. & iustifica¬
ciones meas obseruent. et faciant eas addit et dic̃. Deniq ur
possibilitatẽ boni eis messe significaret. increpans phariseos
quid autem inquit etiam ex uobis metipsis. ñ uidicatis quod
iustum ẽ. Quodutiq ñ eis cdixxisset. nisieos iudicio naturali
quodequum ẽ scisset discernere posse. Iam non solũ uolunta¬
tem bomi. s eciam possibilitatẽ ascribit libero arbitrio. tanqͣ.
ideo ab eo exigatur incelligentia. ideo iusticia reposcatur.
quia possint bec sine deidonisde nacure ꝓferribonis
Imꝑantur aũt ista homini. ut ex ipso p̃cepto quod ei hoc qł
accepit indicitur. agnoscat seipsum id suo uicio ꝑdidisse.
& non ideo iniquã eẽ exactionẽ. quia ad reddendũ qđ debr

Expanded text:
ad videndum quasi non de iisdem dicat Dominus, Et dabo eis cor aliud, et ad videndum quasi non de iisdem dicat Dominus, Et dabo eis cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum; ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et faciant eas ; addit et dicit : Denique ut possibilitatem boni eis inesse significaret, increpans eos, Quid autem, iniustum est? quod utique non eis dixisset, nisi eos indicio naturali id quod aequum est scisset posse discernere. unde cauendum ntem boni, sed etiam possibilitatem libero adscribit arbitrio: tanquam ideo ab eis exigatur intelligentia, ideo justitia reposcatur, quia possint haec sine Dei donis de naturae proferre bonis. Imperantur autem ista homini, ut ex ipso praecepto, quo ei hoc quod accepit indicitur, agnoscat se ipsum id suo vitio perdidisse: et non ideo iniquam esse exactionem, quia ad reddendum quod debet
Abbreviated transcription (Latin):
tieq conuincitur. & unde se deffendi estimat accusatur.
infidelium lib̾tatẽ naturalibus instruit bonis. & ꝓprus
uult iustificare principuis: quid ad renouationẽ lacesside
uetustatis idoneam definit p̃uaricatricis scientiȩ nudita¬
teme quasi ista scientia uel ex nature oꝑibus residua conse¬
cuta. uielex legalibus doctrinȩ eruditione quesita. possit
sui ꝑceptione p̃stare. ut quod faciendum nouerimus etiã
facere diligamus: aut ullus sit bone uoluntatis motꝰ. nisi
Sine side enim impossibile ẽ placere. Etomne quod ñ ẽ
exfide peccatum ẽ. Et in xp̃o ibũ neq circumcisio aliquid
ualet neq p̃putiũ. s fidesquȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur. Post hȩc¬
inconclusione testimoniorũ quibus ꝓbare uoluit qͣa hĩ
ꝑ increpationẽ ꝓphecicã surdi appellantur & ceci. possint
ex facultate nature. & auressuas aꝑire ad audiendũ. & ocłos

Expanded text:
tiaeque convincitur, et unde se defendi aestimat, accusatur. tiaeque convincitur, et unde se defendi aestimat, accusatur. infidelium libertatem naturalibus instruit bonis, et propriis vult justificare principiis? Quid ad renovationem lacessitae vetustatis idoneam definit praevaricatricis scientiae nuditatem? Quasi ista scientia vel ex naturae opibus residua consecuta, vel ex legalis doctrinae eruditione quaesita, possit sui perceptione praestare, ut quod faciendum noverimus, etiam facere diligamus: aut ullus sit bonae voluntatis motus, nisi Sine fide enim impossibile est placere : et, Omne quod non est ex fide, peccatum est : et, In Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; sin conclusione testimoniorum quibus probare voluit, quod hi qui per increpationem propheticam surdi appellantur 334 et caeci, possint ex facultate naturae et aures suas aperire ad audiendum, et oculos suos
Abbreviated transcription (Latin):
rum salus gratuitaẽ. & idõ gła dĩ est. ut qui głatur in illo cu
adsimilitudinẽ legaliũ mandatoꝵ ꝓpͥo iudicio sancciebant.
intelligentes mores cintacum. concordiã populoꝵ: ñ posse
alit̃ contineri. nisi et recte factisp̃mia. & peccatis pene decer¬
nerenttr. sicut dictũ ẽ abipsosapientia dõ. ego ex ore altissi
miꝓdiui. in omnẽ gencẽ primatã tenui: teqͥuiẽ quefiui in
iacob. et inueni: ergo quis ambigat hanc sapientiam
humano generi ad cemporalis uite utilitatẽ. ex nat᷑e
a deo conditȩ suꝑesse reliquiis: si enim nec ad ista t̃rena
ordinanda rationalis animi iugeret ingeniũ: non uici¬
ata esset s extincta natura: que tamen etiamsi excellen¬
tissimis arcibus. & cunctis mortalibus erudicionũ polleat
disciplinis. iustificari ex señ potest quiabonis suis male
ucicur. in quibus sine cultu ueridei impietatis immundi¬

Expanded text:
rum salus gratuita est; et ideo gloria Dei est, ut qui gloriatur, in illo curum salus gratuita est; et ideo gloria Dei est, ut qui gloriatur, in illo cuad similitudinem legalium mandatorum proprio judicio sanciebant, intelligentes mores civitatum concordiamque populorum non posse aliter contineri, nisi et recte factis praemia, et peccatis poenae decernerentur; sicut dictum est ab ipsa Sapientia Deo, Ego ex ore Altissimi prodivi, et in omni gente primatum tenui; requiem quaesivi in Jacob, et inveni: : ergo quis ambigat, hanc sapientiam humano generi ad temporalis vitae utilitatem, ex naturae a Deo conditae superesse reliquiis? Si enim nec ad ista terrena ordinanda rationalis animi vigeret ingenium, non vitiata esset, sed exstincta natura. Quae tamen etiamsi excellentissimis artibus, et cunctis mortalium eruditionum polleat disciplinis, justificari ex se non potest: quia bonis suis male utitur, in quibus sine cultu veri Dei impietatis immundi
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ. S de his apłs loquitur qui exc p̃putiosunt uocati.
& cum essent longe factisunt ꝓpecredentes in eũ. qͥ quor
aliquando non misertus est. nunc aũt miscretur. & iusti¬
ficans circuncisionẽ exfide & p̃putiũ ꝑfidem. duos condidit
in semetipso. destructoq pariece ininncicie iudeoꝵ ⁊ gentrũ.
in unonouohomine fecit pacẽ. concludens omma i incre¬
dulitace. ut ꝓmissio exc side ii.xp̃i daretur credentib. Sim
quam de hisapłs loquitur. in quoꝵ cordib ds digito suo.
& oꝑa caritatis naturalit̃ exequantur. reformata scilicetre¬
nouataq natura. quid hinc suꝑbissimi sensus nouitas ad¬
uiuatur. cum reconciliatio immicoꝵ ñ possitnisi gr̃e media¬
toris ascribi: omnes enim peccauerunt & egent gła dĩ. iusti¬
ficati gratis ꝑ grãm ipsius. Ergo grã gła dĩ est ñ mericũ libe¬
rati. Quisenim priordeditei. et retribuetur illi: Nichil bo¬
ni oꝑisex mortius. nich̃ iusticiȩ ꝓceditex impus. Omnis ipso¬

Expanded text:
. Si de his Apostolus loquitur, qui ex praeputio sunt vocati, et cum essent longe, facti sunt prope , credentes in eum, qui quorum aliquando non misertus est, nunc autem miseretur , et justificans circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem , duos condidit in semetipso, destructoque pariete inimicitiae Judaeorum et Gentium, in uno novo homine fecit pacem ; concludens omnia in incredulitate, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus : si, inquam, de his Apostolus loquitur, in quorum cordibus Deus digito suo, et opera charitatis naturaliter exsequantur, reformata scilicet renovataque natura: quid hinc superbissimi sensus novitas adjuvatur, cum reconciliatio inimicorum non possit nisi gratiae Mediatoris adscribi? Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei, justificati gratis per gratiam ipsius . Ergo gratia gloria Dei est, non meritum liberati. Quis enim prior dedit ei, ut retribueretur illi ? Nihil boni operis ex mortuis, nihil justitiae procedit ex impiis: omnis ipso
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia. cui extimore principiũ ẽ: Beatus apłs petrus.
aduitam & pietatẽ ꝑtinẽt cdonauit. Numquidait quiuir¬
tutum semina quenaturalit̃ habebamus inserta. opiculatio¬
ne sua excitauit in nobis. S ait. qui nc̃ omnia nobis quȩ ad
uitam & pietatẽ ꝑtinent donauit. Quod dicendo cuius uirtutis
inicium in natura posuit. quod ñ ab eo collatũ sic. quicunc¬
ca donauit. & pt̃ quod ⁊ beacus paulus. quid enim babes inqͥt

Expanded text:
sapientia, cui ex timore principium est? Beatus apostolus Petrus: sapientia, cui ex timore principium est? Beatus apostolus Petrus: ad vitam et pietatem pertinent, donavit . Numquid ait, Qui virtutum semina, quae naturaliter habebamus inserta, opitulatione sua excitavit in nobis? Sed ait, Qui nunc omnia nobis, quae ad vitam et pietatem pertinent donavit. Quod dicendo, cujus virtutis initium in natura posuit, quod non ab eo collatum sit, qui cuncta donavit? Propter quod et beatus Paulus: Quid enim habe
Abbreviated transcription (Latin):
possidet. adboc uiuanda tantũ. ut carũ uirtutũ app̃hendat
culmina. quarum sibiscit inesse principia. Igicur scđ̾m is¬
tum humana anima sicedifi cabit᷑ in dei templũ. ut ñ accipi¬
at fundamentũ. pret̃ quod aliud nemopotest ponere qđ est
fides inaudientis corde generat᷑:: quȩ si naturalit̃ merat.
non ceptum ibi ẽ aliquids suꝑstructum. Suꝑ flue gͦ infi¬
delis uidebat᷑. qui fidẽ babebat antequã crederet. Hoc aũt¬
& de aliarum uirtutũ principiis potestdici. quas gr̃a auge¬
redebeat qr sunt. ñ adonare q desunt. Sed aliua nõs omnua
scãrum scriptura rum eloquia docent. Legimus principi¬
um esse sapientiȩ timorem dommni.⁊ legimus donũ dei
banc esse uirtutẽ. Timor inquit dĩ suꝑ omnia. suꝑ posuit.
Beatus cui donatũ est habere timorẽ di. Cum gͦ cimor dei
principium sit sapientiȩ. quȩ uirtus haberi potest sine

Expanded text:
possidet; ad hoc tantum juvanda, ut earum virtutum apprehendat possidet; ad hoc tantum juvanda, ut earum virtutum apprehendat culmina, quarum sibi scit inesse principia. Igitur secundum istum humana anima sic aedificabitur in Dei templum, ut non accipiat fundamentum praeter quod aliud nemo potest ponere, quod efides in audientis corde generatur? Quae si naturaliter inerat, non coeptum ibi est aliquid, sed superstructum. Superflue ergo infidelis videbatur, qui fidem habebat antequam crederet. Hoc autem et de aliarum virtutum principiis potest dici, quas gratia augere debeat quia sunt, non donare quia desunt. Sed aliud nos omnia sanctarum Scripturarum eloquia docent. Legimus principium esse sapientiae timorem Domini : et legimus donum Dei hanc esse virtutem. Timor, inquit, Dei super omnia se superposuit: beatus homo cui donatum est habere timorem Dei . Cum ergo timor Dei principium sit sapientiae; quae virtus haberi potest sine
Abbreviated transcription (Latin):
S quia in hisstudus ñ dõ s diabolo seruiunt. licet habeant de
uana laude mercedẽ. ad illam camenbeatarũ uirtutũ non
ꝑtinent ueritatẽ. E ita manifestissime patet. in impioꝵ ani¬
mis nullam babitare turtutẽ. s omnia oꝑa eoꝵ immunda eẽ
acq polluta. habentiũ sapienciã ñspiritalẽ s animalẽ. non
celestems terrenam: non xp̃ianã s diabolicam. ñ apatre lumi¬
nũ. s principe tenebrarũ. dum et ipsa q̃ ñ hab̾ent nͥ danced̃õ.
ostendere nisi de istis seminibꝰ quedã semina p̃cedentiũ dei
grãm pullulare mericoꝵ: diniq ut uideretur aliqͥd gr̃ȩ
cribuisse. ad ꝑfectionis ait incrementũ. semina hec ꝑuenire
ñ pocerunt. nisi opiculatione dei fuerint excitata.
e scilicet opitulatio di. sit cobortatio acq doctrina. mensaũ
que uirtutũ ẽ opulenta seminib. utatur facultate quã

Expanded text:
sed quia in iis studiis non Deo, sed diabolo serviunt, licet habeant temsed quia in iis studiis non Deo, sed diabolo serviunt, licet habeant temporalem de vana laude mercedem, ad illam tamen beatarum virtutum non pertinent veritatem. Et ita manifestissime patet, in impiorum animis nullam habitare virtutem: sed omnia opera eorum immunda esse atque polluta, habentium sapientiam non spiritualem, sed animalem; non coelestem, sed terrenam; non christianam, sed diabolicam; non a Patre luminum, sed a principe tenebrarum: dum et ipsa quae non haberent nisi dante Deo, ostendere, nisi de istis seminibus quaedam germina praecedentium Dei gratiam pullulare meritorum? Denique ut videretur aliquid gratiae tribuisse: « Ad perfectionis, » ait, « incrementum semina haec pervenire non poterunt, nisi opitulatione Dei fuerint excitata: » ut scilicet opitulatio Dei sit cohortatio atque doctrina, mens autem, quae virtutum est opulenta seminibus, utatur facultate quam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑare quod ꝑdidit. Remansit aucẽ ei racionalis animus. qui
ñ uirtus s uirtutis habitaculũ ẽ. Ex participatione enimsapi¬
entiȩ et iusticiȩ & misericordiȩ. non sapientia neq iusticia
neq miscłia. sed sapiente& iusti & misericordes sumus. q̃
bona quamus racionale tirm̃ uiciisoccupattĩ sit. & p̃uarican¬
tibus nob̃ dei templum sp̃s immundtus inuaserit. possunt tam̃
rursus in ipsum rationale confluere. ꝑ eum qui mundi pͥn¬
cipem foras mutit. & ligans fortẽ uasaeius rapit. fugadoq
falsarum errare uirtutũ. dum eabona quȩ ñ possunt nisi ex dei
munere haberi. etiam in impioꝵ auimis estimat reperiri. ideosci¬
licet quia multi eoꝵ sint iusticiȩ cemperantiȩ concinentiȩ ⁊ beni¬
uolentiȩ sectacores. Qu omina non frustra quidẽ neq inutiliter
habent. multumq eoc eis in hacuita bonoris & glẽ consequunt᷑.

Expanded text:
perare quod perdidit. Remansit autem ei rationalis animus, qui perare quod perdidit. Remansit autem ei rationalis animus, qui non virtus, sed virtutis habitaculum est. Ex participatione enim sapientiae et justitiae et misericordiae, non sapientia neque justitia neque misericordia, sed sapientes et justi et misericordes sumus. Quae bona, quamvis rationale nostrum vitiis occupatum sit, et praevaricantibus nobis Dei templum spiritus immundus invaserit, possunt tamen rursus in ipsum rationale confluere, per eum qui mundi principem foras mittit , et ligans fortem, vasa ejus rapit , fugatoqufalsarum errare virtutum, dum ea bona, quae non possunt nisi ex Dei munere haberi, etiam in impiorum animis aestimat reperiri; ideo scilicet, quia multi eorum sint justitiae, temperantiae, continentiae, et benevolentiae sectatores: quae omnia non frustra quidem, neque inutiliter habent, multumque ex eis in hac vita honoris et gloriae consequuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
etas luci adcenebras. Uircus namq principalit̾ ds̃ ẽ. cui non
aliudẽ habere uircutẽ. quam ẽẽ uirtutẽ. Huius comparti¬
cipes sumus. Habitat xp̃c in nobis. quiẽ dĩ uirtus & dĩ sapien¬
tia. habicat fidesspescaritas. continentia intellectus. consiliũ
fortitudo cetẽq uirtutes. Cum uͦ ab hoc bono recedits. oĩa
nobis econtrario oriuntur ex nobis. Discedende enim pulebri¬
cudine. quid succedat nisi deformitas: Abeunte sapiencia.
quid resideat nisi insipientia: Non regnante iusticia. qͥd
dominetur nisimiquitas: Uircutũ itaq semina. que bene¬
ficio creatoris inserta sunt. p̃uaricatione primi parentis euer¬
sa sunt. nec haberi queunt. nisi eorestituente qui dederat.
Reformabilis ẽ enim nacurabumana formatorisuo. & eor
bonorum quȩ habuit capax est. ut ꝑ mediatorẽ dĩ & hominũ
bominẽ xp̃m ih̃m in eo ipso quod ei remansit possit recu¬

Expanded text:
etas luci ad tenebras ? Virtus namque principaliter Deus est: cui non etas luci ad tenebras ? Virtus namque principaliter Deus est: cui non aliud est habere virtutem, quam esse virtutem. Hujus cum participes sumus, habitat Christus in nobis, qui est Dei virtus et Dei sapientia : habitat fides, spes, charitas, continentia, intellectus, consilium, fortitudo, caeteraeque virtutes. Cum vero ab hoc bono recedimus, omnia nobis e contrario oriuntur ex nobis. Discedente enim pulchritudine, quid succedat nisi deformitas? abeunte sapientia, quid resideat nisi insipientia? non regnante justitia, quid dominetur nisi iniquitas? 38. Virtutum itaque semina, quae beneficio Creatoris inserta sunt, praevaricatione primi parentis eversa sunt; nec haberi queunt, nisi eo restituente qui dederat. Reformabilis enim est natura humana formatori suo, et eorum bonorum quae habuit capax est: ut per mediatorem Dei et hominum hominem Christum Jesum, in eo ipso quod ei remansit, possit recu
Abbreviated transcription (Latin):
autem homini inqmͣlibet partẽ arbirii lib̾tatẽ. etiam liber
ille qui dicitar pastoris aꝑtissime docet. Inquodao angłi
unicuiq nr̃m adhereredicunt᷑. io est bonus et malus.
In hominis uͦ optione consistere. uteligat quem sequat᷑. sẜ iocir¬
comanet in homine liberũ semꝑ arbitriũ: qđ grãm dĩ possit¬
uel negligere uel amare
idubitari ñ pot̾ in esse ominibomini ammȩ naturaliter
uirtutũ semina benisicio creatoris inserta. solus adam
puaricatus ẽ. & inpeccato eius nemopeccauit. In nullis
miquitatidꝰ conceptisumus. & innullis nos matres ñȩ
peperere delictis. Nonftimus nattura filii tix. necfai¬
mus sub potestate tenebrarũ. quin manentibus in nobis na¬
turalit̃ uirtutibus. filii potius nati sumus pacis ⁊ lucis.
absit ab aniis pioꝵ fallacis doctrinȩ insi diosa deceptio.
Uirtutes cum uiciis babitare non possunt. Quȩ enim par¬
ticipatio inquit apłs iusticiȩ cum iniquitate: Aut quȩ soci¬

Expanded text:
autem homini in quamlibet partem arbitrii libertatem etiam liber ille qui dicitur Pastoris apertissime docet, in quo duo angeli unicuique nostrum adhaerere dieuntur, id est bonus ac malus, in hominis uero optione consistere, ut eligat quem sequatur. et idciroo manet in homine liberum semper arbitrium, quod gratiam dei possitvel neglegere uel amare» . Si dubitari non potest, « inesse omni animae naturaliter virtutum semina, beneficio Creatoris inserta: » solus Adam praevaricatus est, et in peccato ejus nemo peccavit ; in nullis iniquitatibus concepti sumus, et in nullis nos matres nostrae peperere delictis ; non fuimus natura filii irae , nec fuimus sub potestate tenebrarum ; qui manentibus in nobis naturaliter virtutibus, filii potius nati sumus pacis et lucis. Absit ab animis piorum fallacis doctrinae insidiosa deceptio. Virtutes cum vitiis habitare non possunt. Quae enim participatio, inquit Apostolus, justitiae cum iniquitate? aut quae soci