comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligat᷑. qͥs nesciat nec libñt᷑ eũ posse nec obedient᷑ audi¬
ri: Merũq autͣ dictio ipsa sũmissa dũ soluit difficillimas
q̃stiones. & inopinata manifestatione de monstrat: dũ senten¬
tias acutissimas de nescio qͥbꝰ quasi caunis unde ñ sꝑabatur
eruit & ostendit. dũ adu̾sarii coniuncit errorẽ. & doc& fal¬
sũ ee̾ qđ ab illo dici uidebat᷑ inuictum: maxime quãdo adẽ
e iꝰ qđ dã decꝰ ñ app&itũ. so quodã modo nat᷑ale & ñ nulla nͦ
iactanticula: so quasi necessaria atq ut ita dicã ipsis rebus¬
extorta numerositas clausularũ tantas acclamationes
excitat: ut uix intelligat᷑ ẽe sumissa. Non eñ qr neq in¬
cedit ornata. neq armata: sꝯ tãquã nuda congͣdit᷑: ideo ñ
ad usariũ neris lac̃tisq conlidit. & obsistentẽ subruit. ac
destruit m̃bris fortissimis falsitatẽ. Unde aut̃ crebro &

Expanded text:
non intelligatur, quis nesciat nec libenter eum posse, nec obedienter audinon intelligatur, quis nesciat nec libenter eum posse, nec obedienter audiri? Plerumque autem dictio ipsa submissa, dum solvit difficillimas quaestiones, et inopinata manifestatione demonstrat; dum sententias acutissimas de nescio quibus quasi cavernis, unde non sperabatur, eruit, et ostendit; dum adversarii convincit errorem, et docet falsum esse quod ab illo dici videbatur invictum; maxime quando adest ei quoddam decus non appetitum, sed quodammodo naturale, et nonnulla, non jactanticula, sed quasi necessaria, atque, ut ita dicam, ipsis rebusextorta numerositas clausularum; tantas acclamationes excitat, ut vix intelligatur esse submissa. Non enim quia neque incedit ornata, neque armata, sed tanquam nuda congreditur, ideo non adversarium nervis lacertisque collidit; et obsistentem subruit ac destruit membris fortissimis falsitatem. Unde autem crebro et
Abbreviated transcription (Latin):
Illa utiq tria qͣ supͣ posuimꝰs eũ qͥ sapient᷑ dic̃. si &iam eloqñter
uult dicere id agere deb̾e. ut ĩtellignͣt̃. ut obedient᷑. ut libnt᷑.
audiat᷑. ñ sic accipienda sunt tanꝗm singula illis trib dicendi
genr̾ib ita tͥbuant᷑: ut ad sumissũ intellignͣt᷑ ad tẽperatũ libñt᷑.
ad gͣnde ꝑtineat obedient̃ audiri: sꝯsic potiꝰ ut hȩc tria sempe
intendat. & quantũ potest agat. &iam cũ in illoꝵ singulo qͦq
ũsatur. Nolumus eñ fastidiri. &iam qđ̃ sũmisso ᷤ dicimus : ac
ꝑ hoc uolumꝰ ñ solũ intellignͣt᷑. uerũ &iam libnt᷑ audiri. Quid
aut᷑ agimꝰ diuinis testinoniis docendo qͦs dicim̃. nͥ ut obedient᷑
audiam̃: idẽ. ut credat᷑ eis opitulante illo cui dictũ ẽ. testimomi¬
a tua credita facta sunt ualde: Quid &iam querit nͥ credi. qͥ
aliqͥd lic& sũmisso eloqͥo discentib narrat: & qͥs eũ uelit au¬
dire. nͥ auditorẽ: Non nulla &iam suaurtate detineat: Nã si

Expanded text:
Illa itaque tria, quae supra posuimus, eum qui sapienter dicit, si etiam eloquenter vult dicere, id agere debere, ut intelligenter, ut libenter, ut obedienter audiatur, non sic accipienda sunt tanquam singula illis tribus dicendi generibus ita tribuantur, ut ad submissum intelligenter, ad temperatum libenter, ad grande pertineat obedienter audiri; sed sic potius ut haec tria semper intendat, et quantum potest agat, etiam cum in illorum singulo quoque versatur. Nolumus enim fastidiri, etiam quod submisse dicimus; ac per hoc volumus non solum intelligenter, verum etiam libenter audiri. Quid autem agimus, divinis testimoniis docendo quod dicimus, nisi ut obedienter audiamur, id est ut credatur eis, opitulante illo cui dictum est, Testimonia tua credita facta sunt valde ? Quid etiam cupit nisi credi, qui aliquid, licet submisso eloquio, discentibus narrat? et quis eum velit audire, nisi auditorem nonnulla etiam suavitate detineat? Nam si
Abbreviated transcription (Latin):
& suautt̃ c̃fitet᷑ : & tam̃ ñ uult facere qd dicitur. Dicendũ ẽ ꝓcul
dubio gͣandit᷑. Sꝯ qͥs mouet᷑. si nescit qd̾ dr̃: Aut qͥs tenet᷑ ut
audiat : si non delectatur: Unde & in isto gne ubi ad obedien¬
tiam cor durũ dictionis granditate flectendũ ẽ: nisi & in¬
telligñt̃. & libñt̃ qͥ dic̃ audiat᷑. ñ potest obedient᷑ audiri.

Expanded text:
cere quod dicitur, dicendum est procul dubio granditer. Sed quis movetur, si nescit quod dicitur? aut quis tenetur ut audiat, si non delectatur? Unde et in isto genere, ubi ad obedientiam cor durum dictionis granditate flectendum est, nisi et intelligenter et libenter qui dicit audiatur, non potest obedienter audiri.
Abbreviated transcription (Latin):
quit̃: nec in decent ornatur: Nec solũ hoc ap̃p&it ut delec¬
t& qͥd solũ apd̾ alios ꝓficet᷑. uerũ &iam ĩ his ꝙ̃ laudat
siue uituꝑat istis app&endis uł firmius tenendis. Iillis aut̃ dein¬
tandis uł respuendis. uult utiq obedient᷑ audiri. Si aut̃ ñ au¬
dit᷑ intelligñt᷑: nec libnt᷑ potest. Proinde illa tria ut ĩtelligant
qͥ audiunt. ut delectent᷑. ut obediant. &iam ĩhoc gn̾e agñdũ
ẽ: ubi ten&e delectatio pͥncipatũ. Iam uͦ ubi mouere & flecte

Expanded text:
c solum hoc appetit ut delectet, quod solum apud alios profitetur; verum etiam in iis quae laudat, sive vituperat, istis appetendis vel firmius tenendis, illis autem devitandis vel respuendis, vult utique obedienter audiri. Si autem non auditur intelligenter, nec libenter potest. Proinde illa tria, ut intelligant qui audiunt, ut delectentur, ut obediant, etiam in hoc genere agendum est, ubi tenet delectatio principatum. 58. Jam vero ubi movere
Abbreviated transcription (Latin):
sit corpus. seu quantulũ cũꝙ corpculũ loci occup& spati¬
ũ. eundẽq locũ sic impleat. ut in nulla eiꝰ parte sit totũ.
ac ꝑ hoc densari. atq rarescere. contͣhi. & dilatari: in minuti¬
is deteri & grandȩscere inmole: ñ nͥ incorporeũ ẽ. Longe
aliud ẽ animȩ nata. quã corꝑis: quauto mag̃ ds̃ qͥ creator ẽ
& anunȩ & corꝑis: Non sic ds implere dr̃ mundũ uelut
aqua. uelut aer. uelut ipsa lux: ut minore sui par¬
te minorẽ mundi partẽ impleat. & maiore maiorem.
Nouit ubiq totus eeᷤ. & nullo contineri loco. Nouit
uenire. nͣ recedendo ubi erat: nouit abire. ñ deserend
qͦ uenerat. Miratur inte mens humana: &e qͥa negari
forcasse ñ credit se ipsam pͥmit̾ mirata mipetur.
Se ipsam paululũ si potest a corꝑͦe attollat ab eis reb
ut ait qͥdã re uocare m̃tẽ a sensib & cogitationẽ ac

Expanded text:
sit corpus seu quantulumcumque corpusculum, loci occupet spatisit corpus seu quantulumcumque corpusculum, loci occupet spatium eundemque locum sic impleat, ut in nulla eius parte sit totum. ac per hoc densari atque rarescere, contrahi et dilatari, in minutias deteri et grandescere in molem non nisi corporum est. longe aliud est animae natura quam corporis; quanto magis dei, qui creator est et animae et corporis! non sic deus implere dicitur mundum uelut aqua, uelut aer, uelut ipsa, lux, ut minore sui parte minorem mundi partem impleat et maiore maiorem. nouit ubique totus esse et nullo contineri loco; nouit uenire non recedendo, ubi erat; nouit abire non deserendo, quo uenerat. Miratur hoc mens humana et, quia non capit, fortasse nec credit. se ipsam primitus scrutata miretur, se ipsam paululum, si potest, a corpore attollat et ab eis rebus, ut ait quidam, \'seuocare mentem a sensibus et cogitationem a
Abbreviated transcription (Latin):
in uerb qͥbꝰ. ita dicta sunt : uerũ &iã in reb qͣ intelli¬
gnͣda sunt lat& altitudo sapientiȩ. ut annosissi¬
mos. acutissimos. Flagrantissimos. cupiditate discen
di cogat. qͦd eadem script᷑a qͦdam loco hab&. Cum
consuĩ mauerit homo: tunc incipit. Sed quid plura:
Ueniendũ ẽ ad rem potuiꝰ quã reqͥris. Hoc pͥmũ scire te uolo.
ñ hoc apianã hab̾e doctͥnam. ꝗͦ ita sit ds̃ infusus carni
Ã ex iurgine nasceret᷑ : ut curã gub̾nandȩ unuisitatis
uel deseruerit. uł amiserit. uł ad illud corpꝰculũ quasi
contractã collectãq transtulerit. Hominũ iste sensus ẽ.
nichil nͥ corpulentũ cogitari. siue ista crassiora sint: ut
sunt humor. uł humꝰ. siue subtiliora sic̃ aeris & lucis: sed
tam̃ corꝑa qͦrũ nullũ potest e̾ẽ ubiq totũ: quoniã ꝑinmi¬
merabiles partes aliud alibi habeat necesse eͣ  & quantũ cũq:

Expanded text:
in uerbis, quibus ita dicta sunt, uerum etiam in rebus, quae intellein uerbis, quibus ita dicta sunt, uerum etiam in rebus, quae intellegendae sunt, latet altitudo sapientiae, ut annosissimis, acutissimis, flagrantissimis cupiditate discendi hoc contingat, quod eadem scriptura quodam loco habet: Cum consummauerit homo, tunc incipit. Sed quid hinc plura? ueniendum ad rem potius, quam requiris. ubi primum scire te uolo non hoc Christianam habere doctrinam, quod ita sit deus infusus carni, qua ex uirgine nasceretur, ut curam gubernandae uniuersitatis uel deseruerit uel amiserit uel ad illud corpusculum quasi contractam collectamque transtulerit. hominum iste sensus est nihil nisi corpora ualentium cogitare siue ista crassiora, sicut sunt humor atque humus, siue subtiliora sicut aeris et lucis, sed tamen corpora, quorum nullum potest esse ubique totum, quoniam per innumerabiles partes aliud alibi habeat necesse est et, quantumcumque
Abbreviated transcription (Latin):
me meȩ. ut quesita nouerimꝰ: quod utiꝙ absq d&rim¬
to cultus diuini in aliis sac̾dotibꝰ. tolerat᷑ in scitia.
At cũ adme antistitẽ uenit᷑ᷤ. Legi de eeͤ quicqͥd con¬
tigerit ignorari. Primũ igͥ hanc de me opinionẽ
facile prȩsũptã. queso deponas: teq quãuis erga me
beni uolentissimã soluas. atq exhibeas amicitiam : ac¬
de me mͥ mag̾ quã ulli alt̾i credas. si mͥ dilectionis uicẽ
reddis. Tanta ẽ enĩ xp̃ianarũ ꝙꝓ funditas litt̾arũ : ut ĩ eis
cotudie ꝓficerẽ si eas solꝰ ab ineunte pueritia. usq ad
decrepitã senectutẽ. maximo otio. sunimo studio. melio¬
riq ingenio conarer addiscere: ñ qͦ ad ea qͣ necessaria st̃
salut. tanta ĩ eis ꝑueniat᷑ difficultate : s9 cumquisque
ibidem fidem tenuerit. sine qͥ recte. pieq nͣ uiuit᷑ ta
multa tãq multiplicib mẏsterioꝵ umbraculis opaca¬
ta intelligenda ꝓficientibꝰ. restant: tãq eã ñ solum

Expanded text:
a noueritis, quod utcumque absque detrimento cultus diuini in aliis sacerdotibus toleratur inscitia, at cum ad me antistitem uenitur, legi deest, quicquid contigerit ignorari. primum igitur hanc de me opinionem facile praesumptam quaeso deponas eumque animum quamuis erga me beniuolentissimum soluas atque exuas ac de me mihi magis quam ulli alteri credas, si mihi dilectionis uicem reddis. tanta est enim Christianarum profunditas litterarum, ut in eis cotidie proficerem, si eas solas ab ineunte pueritia usque ad decrepitam senectutem maximo otio, summo studio, meliore ingenio conarer addiscere, non quo ad ea, quae necessaria sunt saluti, tanta in eis perueniatur difficultate, sed, cum quisque ibi fidem tenuerit, sine qua pie recteque non uiuitur, tam multa tamque multiplicibus mysteriorum umbraculis opacata intellegenda proficientibus restant tantaque non solum
Abbreviated transcription (Latin):
aris purgatio debiliũ cura reddita uita defunctis. Hȩc & alia¬
si cogites. dõ parua sunt. Int̃uenimꝰ ult̾ius inqͥrenti solutũ ꝙ̃
conuentũ ad potioris ꝑitiȩ merita distulimꝰ: ne dũ incautius
secreta temerant᷑. inculpã flecter&. error in nocuus. De inde
adme litt̃arũ tuarũ dirigis intentionẽ: & pꝰ hanc accepti urr¬

Expanded text:
a purgatio, debilium curae, reddita uita defunctis haec, si et alios cogites, deo parua sunt\\ interuenimus ulterius inquirenti solutumque conuentum ad potioris peritiae merita distulimus, ne, dum secreta temerantur, in culpam deflecteret error innocuus. 3. Deinde ad me litterarum tuarum dirigis intentionem, et post hanc imper
Abbreviated transcription (Latin):
rtͣ respondentes corde suo.: aut &eiam si ad hoc erũpunt ore
suo. atq dicentes qd̃ mͥ p̃cipis. cur ipse ñ facis: Ita fit ut eum
ñ obedient᷑ audiant qͥ se ipse ñ audit : & dĩ u̾bũ qͦd eis p̃di¬
cat᷑. simul cũ ipso pͣdicatore c̃tẽpnant. Deniq apostolus
scribens ad timotheum. cũ dixiss& nemo ad olescentiam
tuã cõtẽpnat: subiec̃ unde nͥ contẽpneret᷑. atq ate. Sedd
forma esto fideliũ in sermone. in cou̾satione in dilectioe.
in fide: in castitate. Talis doctor ut obedient᷑ audiat᷑ non¬
impudent᷑: ñ solũ sũmisse. ac tẽperate. uerũ &iam grandit᷑
dicit: qr ñ contẽptibilit̾ uiuit. Sic namq elegit bonã ui¬
tã. ut &iam bonã ñ negligat famã. so ꝓuideat bona corã
dõ. ⁊ hominib quantũ potest. illũ tim̃do. his c̃sulendo.
In ipso &iam sermone. malit rebꝰ placere quã ubis. Nec

Expanded text:
rant, respondentes corde suo, aut etiam si ad hoc erumpunt, ore rant, respondentes corde suo, aut etiam si ad hoc erumpunt, ore suo, atque dicentes: Quod mihi praecipis, cur ipse non facis? Ita fit ut eum non obedienter audiant, qui se ipse non audit, et Dei verbum quod eis praedicatur, simul cum ipso praedicatore contemnant. Denique Apostolus scribens ad Timotheum, cum dixisset, Nemo adolescentiam tuam contemnat; subjecit unde non contemneretur, atque ait: Sed forma esto fidelium in sermone, in conversatione, in dilectione, in fide, in castitate . CAimpudenter non solum submisse ac temperate, verum etiam granditer dicit, quia non contemptibiliter vivit. Sic namque eligit bonam vitam, ut etiam bonam non negligat famam, sed provideat bona coram Deo et hominibus , quantum potest, illum timendo, his consulendo. In ipso etiam sermone malit rebus placere quam verbis; nec
Abbreviated transcription (Latin):
Siue occasione. siue ueritate: apc̃ annunti&ur. Cristus aut̃
ueritas ẽ: & tam̃ &iam ñ ueritate annuntiari ueritas potest: id
ẽ ut pͥuo & fallaci corde q̃ recta & uera sunt p̃dicentur. Sic̃
andiunt qͥ atȩ. q̃ dicunt facite. ꝗ̃ aut̃ faciunt facere nolite.
dicunt em̃ & ñ faciunt: idõ audiunt utilit̃. &iam qͥ utilit̃ ñ agunt
Sua enĩ querere student: s sua docere ñ audent. de Loco scilic&
supiore sedis ecł astice quã sana doctna c̃sticunt. ꝓpt̃ qͦd ipseo
dñs priusquã de talibus qđ cominemoraui dicer&. premisit suꝑ
cathedrã moysi sedent. Illa gͦ cathedra ñ eoꝵ sꝯ moysi coge¬
bat eos bona dicere: &iam nꝰ bona facientes. Agebant gͦ sua
in uita sua. Docere aut̃ sua: cathe dra illos ñ ꝑmittebat alie
na. Multis itaq ꝓ̃sunt dicendo qͣ ñ faciunt: sꝯ longe pluri¬
bꝰ ꝓdessent faciendo q̃ dicunt: Habundant emĩ qͥ male
uitȩ suȩ defensionẽ. ex ipsis suis pͣpositis & doctorib que¬

Expanded text:
e, sive veritate, Christus annuntietur . Christus autem veritas est, et tamen etiam non veritate annuntiari veritas potest: id est, ut pravo et fallaci corde, quae recta et vera sunt, praedicentur. Sic audiunt, qui ait, Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt; ideo audiuntur utiliter, qui etiam utiliter non agunt. Sua enim quaerere student, sed sua docere non audent, de loco scilicet superiore sedis ecclesiasticae, quam sana doctrina constituit. Propter quod ipse Dominus priusquam de talibus, quod commemoravi, diceret, praemisit, Super cathedram Moysi sederunt . Illa ergo cathedra, non eorum sed Moysi, cogebat eos bona dicere, etiam non bona facientes. Agebant ergo sua in vita sua; docere autem sua, cathedra illos non permittebat aliena. 60. Multis itaque prosunt dicendo quae non faciunt; sed longe pluribus prodessent faciendo quae dicunt. Abundant enim qui malae vitae suae defensionem ex ipsis suis praepositis et doctoribus quae
Abbreviated transcription (Latin):
inde audere exire poenas debitas luer&. ꝑtres annos ibi
ei scdm istos corporeos situs habitꝰꝙ m̃broꝵ filiuꝰ collocat᷑
in enarrabilis sic̃ de sapientia dictũ legit᷑. Sinstra eiꝰ sub ca

Expanded text:
inde auderet exire, poenas debitas lueret, per tres ibi aninde auderet exire, poenas debitas lueret, per tres ibi anei secundum istos corporeos situs habitusque membrorum Filius collocatur inen
Abbreviated transcription (Latin):
Tercio uͦ die resurrex̾ in carne uera: sꝯ nȩqͥquã ult̾iꝰ moritura
suis ne tãmagnũ resurrectionis eiꝰ mira culũ si eoꝵ ecubs
cito fub ͭheret᷑. ludificatio pueareeur: ubi nc̃ sede ad dext̃a
patus. ꝗͥd fidei oculis prudent̃ debemꝰ ĩ tueri: ne arbitrenu
ĩ aliq̃ sede ĩmobilit᷑ fixũ: ut ei stare uł ãbulare nͣliceat
Non enĩ qr stephanus sc̃s eũ stantẽ uid̾e se dix̃. idõ uel
ille falsũ idit. uł symboli huiꝰ uͣba t᷑bauit. Absit hoc
putare. absit hoc dicere. So uliꝰ habitatio ĩ excelsã &e ĩ effabib
beatitudie ita significata ẽ: ut illie sed̾e diceretur.
Unde &iã sedes babitationes dicunt̾: uelut cũ int̾rogamꝰ
ubi sit aliquis. & respondeãt ĩ sedib suis. & de seruis dĩ maxime
reqͥ eut: cõmorat᷑ ẽ. habitauit. Nec sca seript᷑a hoc genus
locutionis ignorat. Ille qͥppe semei arege salomone ĩ ihe¬
łm ciutate iussꝰ habitare addita c̾minatione. ut si quãdo

Expanded text:
Tertio vero die resurrexit in carne vera, sed nequaquam ulterius moritura.suis; ne tam magnum resurrectionis ejus miraculum, si eorum oculis cito subtraheretur, ludificatio putaretur. Ubi nunc sedet ad dexteram Patris: quod fidei oculis prudenter debemus intueri; ne arbitremur in aliqua sede immobiliter fixum, ut ei stare vel ambulare non liceat. Non enim quia Stephanus sanctus eum stantem videre se dixit , ideo vel ille falsum vidit, vel Symboli hujus verba turbavit. Absit hoc putare, absit hoc dicere. Sed illius habitatio in excelsa et ineffabili beatitudine ita significata est, ut illic sedere diceretur. Unde etiam sedes habitationes dicuntur; velut cum interrogamus ubi sit aliquis, et respondetur, In sedibus suis. Et de servis Dei maxime requievit, commoratus est, habitavit. Nec sancta Scriptura hoc genus locutionis ignorat. Ille quippe Semei a rege Salomone in Jerusalem civitate jussus habitare, addita comminatione, ut, si quando
Abbreviated transcription (Latin):
ihm̃ xpm ñ solũ hominẽ ex homine natũ. uerũ &iã uꝰq
ad mortẽ. & sepult̾ã humanã passũ. & corde credimꝰ ad ius¬
ticiã: & ore cõfitẽm᷑ ad Salutẽ. Cũ eñi sit totus filiꝰ dĩ¬
ũbũ. anima. & caro: ad totũ refert᷑ qd̾ in sola anima tristis
ered̾e nos ĩ iħm xp̃m filiũ eiꝰ unicñ dñm nrm. ex illo quieqͥd aliis

Expanded text:
m, non solum hominem ex homine natum, verum etiam usque ad mortem et sepulturam humana passum, et corde credamus ad justitiam, et ore confiteamur ad salutem. Cum enim sit totus Filius DVerbum, anima, et caro; ad totum refertur quod in sola anima tristis credere nos in Jesum Christum Filium ejus unicum Dominum nostrum, ex illo quidquid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
spn scõ. & maria uirgine. Utraq enĩ eiꝰ natiuitas mi¬
ra ẽ: & diuinitatis & humanitatis. Illa e̾ de patre stne
matre: ista de matre sine patre. Illa e̾ sine ali quo
tẽpr: ista ĩ acceptabili tẽpore. Illa ȩt̾ua: ista oportu¬
na. Illa sine corꝑͦe ĩsimi patris: ista cũ corꝑe quo nͣ
uiolata ẽ unrginitas matris. Iila sine ullo sexu:
ista sine ullo uirili complexii. Ideo aut̃ dicimͦ natu
de spũ scõ & maria uirgine : qr cũ sca uirgo inqͥsissde
Deinde addidit. ꝓpt̾ea qd̃ nascet᷑ ex te scm̃: nocabit᷑ filiꝰdĩ.
Non ait qͦd nascet᷑ exte uocabit᷑ filiꝰ sp̃c Sc̃i. Susceptꝰ qͥppe

Expanded text:
ria. Utraque enim ejus nativitas mira est, et divinitatis et humanitatis. Illa est de Patre sine matre, ista de matre sine patre: illa est sine aliquo tempore, ista in acceptabili tempore: illa aeterna, ista opportuna: illa sine corpore in sinu Patris, ista cum corpore, quo non violata est virginitas matris: illa sine ullo sexu, ista sine ullo virili complexu. Ideo autem dicimus natum de Spiritu sancto et Maria virgine, quia cum sancta virgo inquisisset Deinde addidit: Propterea quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei . Non ait, Quod nascetur ex te, vocabitur filius
Abbreviated transcription (Latin):
& simul cũ uͣbo filiꝰ hominis ẽ : so ꝓpt̾ hominẽ qͥẽ sus¬
ceptus au̾bo. ꝓpt̃ cuiꝰ scãm in uirginis utero c̃ceptio¬
nem. ñ cõcupiscentia carnis urente factã : sꝯ fidei cari
ut unũ eoꝵ ꝑtineat ñ ad gignẽtẽ. sꝯ ad significantẽ: altum
uͦ ad c̃cipientẽ atq parientẽ. Apt̾ea ĩqͥt ꝗͥd nascet̃ exte scm̃¬

Expanded text:
 simul cum Verbo filius hominis est, sed propter hominem, qui est susceptus a Verbo. Propter cujus sanctam in virginis utero conceptionem, non concupiscentia carnis urente factam, sed fidei chariut unum eorum pertineat, non ad gignentem, sed ad sanctificantem, alterum vero ad concipientem atque parientem. P
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ uͦ mala egerunt ĩ resurrectionẽ iudicii: & ali ui¬
debunt ĩ forma hominis ĩ quẽ credid̾unt.: & illi quẽ c̃tẽp¬
serunt. Formã uͦ dĩ ꝙ̃ aeqͥlis ẽ patri ĩpii nͣ uidebunt. tol
nec filii patrẽ dei filii accipientẽ: nec tam̃ filii filium
tate ñ ẽ aliud alio maiꝰ: aut minis. Nulla oꝑũ seꝑatio.
nulla dissimilitudo substantiȩ. ¶nus ds̃ pat̃: unꝰ ds̃ filius
unus ds̃: ita ut ñsit ipse pater qͥ filius. nec filius sce
qͥ paten. nec spc sc̃s sit aut pat̾. aut filius: s pat̾ filis
buat corda ur̃a. & c̃felsionẽ dirigat. Noc audiendo
eredite ut intelligatis: ut qđ creditis ĩtelligere ꝓfici¬
suꝑna ierłm scam̃ eiuitatem dĩ honorate. diligite: pix¬
dicate. Ipsa ẽ quȩ ĩ hac fide quã audistis fructificat. &
m ueritatis. quȩ malos ĩ fine separandos a quib interĩ discedit
bisparilitate moꝵ tolerat in cõmunione sacram̃toꝵ Haee
urt. sua fr um̃ta int̾ palea modo gem̃tia quorũ ĩ nouissi¬

Expanded text:
 in resurrectionem judicii . Et illi videbunt in forma hominis in quem crediderunt, et illi quem contempserunt. Formam vero Dei, qua aequalis est Patri, impii non videbunt. Toll, nec Filii patrem: de Filii accipientem , nec tamen Filii filium:itate non est aliud alio majus aut minus, nulla operum separatio, nulla dissimilitudo substantiae. Unus Pater Deus, unus Filiusus. Ita ut non sit ipse Pater qui Filius, nec Filius sit qui Pater, nec Spiritus sanctus sit aut Pater aut Filius: sed Pater Filibuat corda vestra, et confessionem dirigat. Hoc audiendo credite, ut intelligatis; ut quod creditis, intelligere proficisalem sanctam civitatem Dei, honorate, diligite, praedicate. Ipsa est quae in hac fide, quam audistis, fructificat et ntum veritatis : quae malos in fine separandos, a quibus interim discedit disparilitate morum, tolerat in communione Sacramentorum. Haec propter sua frumenta inter paleas modo gementia, quorum in novissi
Abbreviated transcription (Latin):
non xpĩani aut inimici adultar& uxorẽ: aut eũ occiderit.
Aut eiꝰ rem concupierit: Q uod si dem̃tis ẽ dicere: mani¬
festũ e omem hominẽ. ꝓximũ esse deputandũ: quia erga
neminẽ oꝑandũ ẽ malũi. Iamuͦ si uł cui pͣbendũ. uł aquo¬
ẽ hoc p̃cepto qͦ tubem᷑ diligere ꝓximũ &iam scõs angłos
cõtineri: a quibꝰ tanta nob̃ miscd̃ĩȩ impendunt᷑ officia:
quanta multis script᷑arũ diuinarũ locis am̃adũtere fa¬
ẽe semi uiuo iacenti in uia: afflicto & relicto alatronib
& ꝓpħa in oratione ait: Sicut ꝓximũ & sic̃ frem nr̃m:
ita cõplacebã: Sis quoniã excellentior ac supͣ nram
natͥam ẽ diuina substantia: p̃ceptũ qͦ diligamꝰ dm̃. a
ꝓximi dilectione distinctũ est Ille em̃ nob̃ pͣb&

Expanded text:
 quis aut non christiani, aut inimici adulteraverit uxorem, aut eum occiderit, aut ejus rem concupierit: quod si dementis est dicere, manifestum est omnem hominem proximum esse deputandum, quia erga neminem operandum est malum. 33. Jamvero si vel cui praebendum est hoc praecepto quo jubemur diligere proximum, etiam sanctos Angelos contineri, a quibus tanta nobis misericordiae impenduntur officia, quanta multis divinarum Scripturarum locis animadvertere faesse semivivo jacenti in via afflicto et relicto a latronibus. Et propheta in oratione ait: Sicut proximum, sicut fratrem nostrum, ita complacebam . Sed quoniam excellentior ac supra nostram naturam est divina substantia, praeceptum quo diligamus Deum, a proximi dilectione distinctum est. I
Abbreviated transcription (Latin):
bonꝰ ẽ. sum̃. & in quantũ sum̃. boni sumus: Porro qͥa iustus
ẽ. non inpune mali sum̃: & quatũ mali sumꝰ. in tantu &eiam
uinꝰ sumus: Ille em summe ac pͥmitꝰ ẽ. qͥ omino in cõmuta¬
bilis ẽ: & qͥ pleniss ime dicere potuit. ego sum qͥ sum. &
dices eis. qͥ ẽ mistt me aduos: ut c&era q̃ sunt. & nͥ ab illo ẽeᷤᷤ
ñ possunt. & intantu nͣ posfunt quatũ acceꝑunt ut sint:¬

Expanded text:
bonus est, sumus; et in quantum sumus, boni sumus . Porro etiam quia justus est, non impune mali sumus; et in quantum mali sumus, in tantum etiam minus sumus. Ille enim summe ac primitus est, qui omnino incommutabilis est, et qui plenissime dicere potuit: Ego sum qui sum; et, Dices eis, Qui est, misit me ad vos . Ut caetera quae sunt, et nisi ab illo esse non possint, et in
Abbreviated transcription (Latin):
nos ds̃. & multũ nob̃ dilectionẽ eiꝰ erga nos diunta
script᷑a cõm̃dat: Quomͦ g dilgit ut nob ueat᷑: an
ut fruatur. Sed si fruit᷑ eg& bono nr̃o: qđ nemo sanꝰ
diait: O me enĩ bonũ nrm: uel ipse. uł. ab ipso est:
Cui aut̃ obscurũ uł dubiũ ẽ. ñ egere lucem rerũ harũ
nitore quas ipse illustrauerit: Dicit aꝑtissime &iam¬

Expanded text:
et multum nobis dilectionem ejus erga nos divina Scriptura commendat: quomodo ergo diligit? ut nobis utatur, an ut fruatur? Sed si fruitur, eget bono nostro, quod nemo sanus dixerit. Omne enim bonum nostrum vel ipse, vel ab ipso est: cui autem obscurum vel dubium est, non egere lucem rerum harum nitore quas ipsa illustraverit? Dicit etiam a
Abbreviated transcription (Latin):
co & incidisse in latrones. & ab eis grauit᷑ uulneratũ. sauci-¬
um & semiuiuũ e̾ẽ derelictũ: cui ꝓximũ e̾e nͣ docuit nͥ
qͥ erga illũ recreandũ atq curandũ misericors exercit: ita
ut hoc qͥ intͣrogauerat. int̾rogat᷑ ipse fateret᷑: cui dñs
ait uade et tu fac similit̃. ut uidelicet eũ ꝑximũ ẽẽ intelle¬
gamꝰ. cui uł exibendũ ẽ offitiũ miscdi̾ȩ si indiget: uł exibendũ
eẽt si indigeret : ex qͦiã ẽ consequens ut etiã ille a qͦ nob hoc uicissi exibendũ¬

Expanded text:
cho, incidisse in latrones, et ab eis graviter vulneratum, saucium et semivivum esse derelictum; cui proximum esse non docuit, nisi qui erga illum recreandum atque curandum misericors exstitit, ita ut hoc qui interrogaverat, interrogatus ipse fateretur. Cui Dominus ait, Vade, et tu fac similiter ; ut videlicet eum esse proximum intelligamus, cui vel exhibenduesset si indigeret. Ex quo est iam consequens, ut etiam ille a quo nobis uicissim exhibendu
Abbreviated transcription (Latin):
& paratũ adoꝑa necessaria: libidines enĩ male utentes
corpore idẽ consu&udines inclinationis animȩ. ad fruendũ
inferioribꝰ. ꝑ ipsuꝰ corporis laboriosã quandã militiã
extinguere affectant: Nã ñ se int̾imunt: s curã sue
ualitudinis gerunt: Qaut̃ ꝑu̾se id agunt. quasi nat᷑a¬
lit̃ inimico suo corpͦi bellũ ingerunt: inqͦ fallit eos
qd̵ legunt. caro concupiscit adu̾s spm̃. & sp̃c adũsus¬

Expanded text:
et paratum ad opera necessaria. Libidines enim male utentes et paratum ad opera necessaria. Libidines enim male utentes corpore, id est consuetudines inclinationis animae ad fruendum interioribus per ipsius corporis laboriosam quamdam malitiam exstinguere affectant. Nam non se interimunt, et curam suae valetudinis gerunt. Qui autem perverse id agunt, quasi naturaliter inimico suo corpori bellum ingerunt. In quo fallit eos quod legunt: Caro concupiscit adversus spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
animi existit: Santtas aut̃ animi ẽ. firmissime in herere
potiori. hoc ẽ in cõmutabili dõ. Cum uͦ &iam eis qͥ sibi na¬
t᷑alit̃ pares sunt. hoc ẽ hominib dominari affectat: into¬
lerabilis omino fuꝑbia ẽ: Nemo ergo se odit: & hinc qui¬
dem. nulla cũ aliqua secta questio fuit: S neꝙ corpus suũ
quis quã odit: Uerum ẽ eni. qd̃ ait apostolus. Ilemo uni¬
quã carne fuã odio habuit: & qͦd ñnulli dict̃ malle se
om̃ino ee sine corpose: omino falluntur: Non em̃ cop¬
pus suirsed corruptiones eiꝰ & pondꝰ oderunt: Non ttaꝙ
nullũ corpus. sed incorruptũ ⁊ ĩtegerrimũ corpꝰ uolunt
habe: sed putant nillũ corpꝰ eẽ si tale fuerit: qr tale aliqͥd
eͤẽ auia putant: Qd̃ aut̃ continenria quadã & laborib
quasi ꝑsequi uident᷑ corꝑa sua: qͥ hoc recte faciunt. ñ
id agunt ut ñ habeant corpꝰ. sed ut habeant subiugatũ

Expanded text:
animi existit. Sanitas autem animi est firmissime inhaerere animi existit. Sanitas autem animi est firmissime inhaerere potiori, hoc est incommutabili Deo. Cum vero etiam eis qui sibi naturaliter pares sunt, hoc est hominibus, dominari affectat, intolerabilis omnino superbia est. Nemo ergo se odit, et hinc quidem nulla cum quisquam odit. uerum est enim quod ait apostolus: nemo umquam carnem suam odio habuit. et quod nonnulli dicomnino esse sine corpore, omnino falluntur: non enim corpus suum, sed corruptiones ejus et pondus oderunt. Non itaque nullum corpus, sed incorruptum et celerrimum corpus volunt habere: sed putant nullum corpus esse si tale fuerit, quia tale aliquid esse animam putant. Quod autem continentia quadam et laboribus quasi persequi videntur cid agunt, ut non habeant corpus, sed ut habeant subjugatum
Abbreviated transcription (Latin):
diligenda. uũ qͦd supͣ nos ẽ. alt̾um qͣd nos fum̃. tertiũ qͣd
iuxta nos ẽ. quartũ quod infra nos ẽ de scđo & quarto
nulla pͣcepta danda erant.: Quantũ lib& em̃ hon ex¬
cidat auerteate. reman& illi dilectio sui: & dilectio
corporiꝰ sui: Fugax eñ anmꝰ. ab in cõmutabi li. Lumine. om̃i¬
um segnatore. id agit ut ipse sibi regn& & corpͦi suo:
quid adeptũ se putat: si &iam sociis id ẽ aliis hominib
dominati potuerte: In est em̃ uitioso ammo io magis
app&ere. & sib tanquã debitũ uindicare: qd̃ uni ꝓpͥe debetͥ
dõ . salis aut̃ sui dilectio: meliuꝰ odiũ uocatur. Iniquũ est
em̃. qͥa uult sibi seruire qd infra se ẽ: cũ ipse suꝑiori seruire
nolit: Rectissimeꝰ dietũ ẽ: Qaut̃ diligit iniqͥtatẽ: odit ani¬
mam suã Etidõ fit infirmus animꝰ: & de mortali corpore
cruciatur: Necesse ẽ em̃ ut illũ diligat: & eiꝰ corruptione pͣ¬
grauet᷑: In mortalitas em̃ & incorruptio corpͥis : de salute

Expanded text:
diligenda, unum quod supra nos est, alterum quod nos sumus, tertium quod iuxta nos est, quartum quod infra nos est, de secundo et quarto nulla praecepta danda erant. quantumlibet enim homo excidit a ueritate, remanet illi dilectio sua et dilectio corporis sui. fugax enim animus ab incommutabili lumine omnium regnatore id agit, ut ipse sibi regnet et corpori suquid adeptum se putat, si etiam sociis, id est aliis hominibus dominari potuerit. inest enim uitioso animo id magis appetere et sibi tamquam debDeo. Talis autem sui dilectio melius odium vocatur. Iniquum est enim, quia vult sibi servire quod infra se est, cum ipse servire superiori nolit: rectissimeque dictum est, Qui diligit iniquitatem, odit animam suam : et ideo fit infirmus animus, et de mortali corpore cruciatur. Necesse est enim ut illud diligat, et ejus corruptione praegravetur. Immortalitas enim et incorruptio corporis
Abbreviated transcription (Latin):
beat sunt: qͦ & nos frui desid̾amus: Et quantũ in hac uita
fruimur uel ꝑspeculũ. uł ꝑ enigmata: tanto eã ꝑegrina¬
tionẽ & tolerabiliuꝰ sustinemꝰ. & ardentiuꝰ finire cupimꝰ:
S utrum ad illa duo pcepta &iam dilectio ꝑtineat an.¬
geloꝵ: ñ irrationabilit̃ quęri potest: Nã qͦo nullũ ho¬
minũ exceꝑit. qͥ precep̃ ut qdimũ diligam᷑: & ipse in eical

Expanded text:
beati sunt, quo et nos frui desideramus: et quanto in hac vita beati sunt, quo et nos frui desideramus: et quanto in hac vita fruimur vel per speculum vel in aenigmate , tanto nostram peregrinationem et tolerabilius sustinemus, et ardentius finire cupimus. Sed utrum ad illa duo praecepta etiam dilectio pertineat Angelorum, non irrationabiliter quaeri potest. Nam quod nullum hominum exceperit qui praecepit ut proximum diliga
Abbreviated transcription (Latin):
dere. &e quẽ frigidiorẽ uid&. exeteat eũ quantũ porest
Laudibꝰ illtus: si aut̃ contra uenientẽ inuenerit. odit in
illo uehem̃ter odiũ dilecq sui: & quibꝰ modis ual& instit
ut auferat: quid nos insoci&ate dilectonis dĩ Agere
conuenit. qͦ ꝑfrui beate uiue re ẽ : & a qͦ habent om̃s qui
eũ diligunt. & quod sunt. & quod eũ diligunt: de qͦ nichil
in &euimꝰ ne cuiqua possit cognitꝰ displicere: & qͥ se uult
diligi non ut sibi aliquid. s ut eis qui diligunt ȩtnum
pͣmiũ conferat᷑. hoc ẽ ipse quẽ diligunt: Hinc efficit᷑
ut inimicos nr̃os &eiam diligamus: Non eñ eos timemꝰ qr nob
qͦd diligimꝰ auferre ñ posst̃: s miseram potiũ ꝙ tanto miagis
nos oðunt. quanto ab illo quẽ diligimꝰ seꝑati sunt: ad qũe
si conu̾si fuerĩt ⁊ illũ taꝗͣ beatificũ bonũ & nos taqua so¬
cios tanti bom necesse ẽ ut diligant.: Orit̃ aut̃ hoc loco
de angelis ñnulla questio: Illo enĩ fruentes &iam ipsi

Expanded text:
quem frigidiorem videt, excitat eum quantum potest laudibus illius; si autem contravenientem invenerit, odit in illo vehementer odium dilecti sui, et quibus modis valet, instat ut auferat: quid nos in societate dilectionis Dei agere convenit, quo perfrui, beate vivere est; et a quo habent omnes qui eum diligunt, et quod sunt, et quod eum diligunt; de quo nihil metuimus, ne cuiquam possit cognitus displicere; et qui se vult diligi, non ut sibi aliquid, sed ut eis qui diligunt, aeternum praemium conferatur, hoc est ipse quem diligunt? Hinc efficitur ut inimicos etiam nostros diligamus: non enim eos timemus, quia nobis quod diligimus auferre non possunt; sed miseramur potius, quia tanto magis nos oderunt, quanto ab illo quem diligimus separati sunt. Ad quem si conversi fuerint, et illum tanquam beatificum bonum, et nos tanquam socios tanti boni necesse est ut diligant. CAPUT de Angelis nonnulla quaestio. Illo enim fruentes, etiam ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
lũ conferas: a qͦ habes sͣpsa ꝗͣ confers: Cum aut̃ ait toto
corde. tota anima. tora m̃te: nullã uitȩ nr̃ȩ partẽ reliquit
qͥ ua care debeat. & quasi locũ dare ut alia re uelit frii.
sed quicqͥd aliud diligendũ uenerit in ammũ. illuc rapiat᷑.
qͦ totꝰ dilectionis imp&eus currit: Quisquis gͦ recte dilgit
ꝓximũ. hoc cũ eo deb& agere.: ut &iam ipse toto corde.
tota anma. tota nĩte diligat dm̃ Siͨ em̃ eũ diligens tãqͣm¬
se ipsũ. totã dilecgionẽ sui & illiũ refert millã di. quę

Expanded text:
lum conferas, a quo habes ea ipsa quae confers. Cum autem ait, Toto lum conferas, a quo habes ea ipsa quae confers. Cum autem ait, Toto corde, tota anima, tota mente, nullam vitae nostrae partem reliquit quae vacare debeat et quasi locum dare ut alia re velit frui; sed quidquid aliud diligendum venerit in animum, illuc rapiatur, quo totus dilectionis impetus currit. Quisquis ergo recte proximum diligit, hoc cum eo debet agere, ut etiam ipse toto corde, tota anima, tota mente diligat Deum. Sic enim eum diligens tanqseipsum, totam dil
Abbreviated transcription (Latin):
Maledictus aut̃: qui sp̃e suã ponit in homine. S. ꝯ nec sẽ
quippe optimꝰ homͦ. cũ uita sua ꝑgit in in comutabilẽ uitã.
& toto affectu in her& illi. Si aut̃ Pppt̃ se diligit. ñ se refert
ad dm̃: s adse ipsũ conũsus. ñ ad in cõmutabile aliqͥd conĩertͥ¬
& ꝓpt̃ea iã cũ defectu aliqͦ se fruitur. quia melior ẽ cũ totꝰ
her&. atq constringit᷑ in cõmutabili bono: quã cũ inde uł
ad seipsũ relaxatus: Si gͦ te ipsũ ñ ꝓp̃t te debes diligere. sed
ꝓpt̃ illi ubi dilectionis tuȩ rectissimꝰ finis ẽ: ñ fuccenseat
aliũ homͦ. si &ian ipsũ ꝓpt dm̃ diligis: Haec em̃ regula dilec¬
tionis.: dnunitꝰ c̃streuta est: Diliges inquit ꝓximũ tuũ sicut
te ipsũ: dm̃ uͦ ex toto corde. ex tota anima. ex tora mͣte: ut
oñs cogitationes tuas. & omẽm uitã. & omem intellectũ in il

Expanded text:
maledictus autem qui spem suam ponitmaledictus autem qui spem suam ponitquippe optimus homo, cum tota vita sua pergit, in incommutabilem vitam, et toto affectu inhaeret illi. Si autem se propter se diligit, non se refert ad Deum, sed ad seipsum conversus, non ad incommutabile aliquid convertipterea jam cum defectu aliquo se fruitur; quia melior est cum totus haeret atque constringitur incommutabili bono, quam cum inde vel ad seipsum relaxatur. Si ergo teipsum non propter te debes diligere, sed propter illum ubi dilectionis tuae rectissimus finis est, non succenseat alius homo, si etiam ipsum propter Deum diligis. Haec enim regula dilectionis divinitus constituta est: Diliges, inquit, proximum tuum sicut teipsum; Deum vero ex toto corde, et ex tota anima et ex tota mente ; ut omnes cogi
Abbreviated transcription (Latin):
magna spe fulcit nram fidem: Multũ enĩ ostendit quã uo¬
luntarie ꝓ nob̃ animã posuerit: ꝗͥ eã sic habuit in potesta¬
te resumere. Quanta gͦ se fidutia spes credentiũ cõsolat᷑.
considerans quantꝰ quanta ꝓ ñdũ credentib pass sit: Cum uͦ
iudex uiuoꝵ atq mortuoꝵ expectat᷑ e cȩlo: magnũ timo¬
rẽ incutit negligntibꝰ. ut se addiligntiã conũtant: eumq
magis agendo desið̾ent. qua male agendo formident
Quibꝰ aut̃ uerb̃ dici. aut qua cogitatione capi potest
prȩnũ qͦđ ille in fine daturꝰ ẽ: quãdo ad cõsolationẽ
huiꝰ itmeris de sp̃u sco tantũ dedit: qͦđ in adũsis uitȩ
huiꝰ fidutiã caritatẽq tantã eiꝰ quẽ ñdũ uidemꝰ habea

Expanded text:
magna spe fulcit fidem nostram. Multum enim ostendit quam voluntarie pro nobis animam posuerit, qui eam sic habuit in potestate resumere. Quanta ergo se fiducia spes credentium consolatur, considerans quantus quanta pro nondum credentibus passus sit? Cum vero judex vivorum atque mortuorum exspectatur e coelo, magnum timorem incutit negligentibus, ut se ad diligentiam convertant, eumque magis bene agendo desiderent, quam male agendo formident. Quibus autem verbis dici, aut qua cogitatione capi potest praemium, quod ille in fine daturus est; quando ad consolationem hujus itineris de Spiritu suo tantum dedit, quo in adversis vitae hujus fid
Abbreviated transcription (Latin):
in nob id facimꝰ. remanem in uia. & spẽ beatitudims nr̃ȩ in
homime aut in angł̃o collocam qͦd & homͦ suꝑbꝰ. & ange¬
lus suꝑb arrogant sibi: atq inse abioꝵ spem gaudent
constitui Sc̃s aut̃ homͦ. & sc̃s angl̃s. &iam fessos nos atq
inse ad qͥescere & remanere cupientes. reficiuit potius.
aut eo fũptu quẽ ꝓpt̃ nos. aut illo &iam que ꝓpt se
acceꝑunt. Accepert̃ tam̃ : atq ita refectos m illum
ire compellunt : quo fruentes parit᷑ beaq sumus.
Nam: apłs clamat: Numꝗͥd paulus crucifixus ẽ pro
uob̃: aut innomine pauli baptyzati estis. Et neq
qui plantat ẽ aliqͥd. neq qui rigat. sꝯ qui increm̃tu
dat ds̃: Et angelus hominẽ se ad orantẽ mon&: ut
Cũ aut̃ homine in dõ frueris: dõ potuꝰ quã homine

Expanded text:
n via, et spem beatitudinis nostrae in homine vel in angelo collocamus. Quod et homo superbus et angelus superbus arrogant sibi, atque in se aliorum spem gaudent constitui. Sanctus autem homo et sanctus angelus etiam fessos nos atque in se acquiescere et remanere cupientes, reficiunt potius, aut eo sumptu quem propter nos, aut illo etiam quem propter se acceperunt, acceperunt tamen; atque ita refectos in illum ire compellunt, quo fruentes pariter beati sumus. Nam et Apostolus clamat: Numquid Paulus crucifixus est pro vobis? aut in nomine Pauli baptizati estis ? et, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Et angelus hominem se adorantem monet ut Cum autem homine
Abbreviated transcription (Latin):
agant᷑. siue apd populũ siue pͥuatim siue ad u-¬
nũ siue ad plures siue ad amicos siue ad inimicoᷤ.
siue in ꝑp&ua dictione siue in collocutione. siue in
trac tatibꝰ siue in libris. siue in epłis uel in longissi¬
mis uł breuissimis. magna sunt.: nͥ forte cut calix
aquȩ frigidȩ res minuta atq uilissima ẽ. Ideo mi¬
doctor in ȩccła fac̃ inde sermonẽ. paruũ aliqͥd
deb& existimare sẽ dicere: & idõ non tẽꝑate. non
grandit᷑. s sũmisse sibi ẽẽ dicendũ: Nonne quando
accendit ut de hac re loquȩrem ad ppulũ. & ds̃
affuit ut cõgrue diceremꝰ. tanquã de illa aqua
frigida q̃dã flãnia surrex̃: quã &iam frigida ho

Expanded text:
agantur haec, sive ad populum sive privatim, sive ad uagantur haec, sive ad populum sive privatim, sive ad unum sive ad plures, sive ad amicos sive ad inimicos, sive in perpetua dictione sive in collocutione, sive in tractatibus sive in libris, sive in epistolis vel longissimis vel brevissimis, magna sunt. Nisi forte quoniam calix aquae frigidae, res minima atque vilissima est, ideo midoctor in Ecclesia facit inde sermonem, parvum aliquid debet existimare se dicere; et ideo non temperate, non granditer, sed submisse sibi esse dicendum. Nonne quando accidit ut de hac re loqueremur ad populum, et Deus adfuit ut non incongrue diceremus, tanquam de illa aqua frigida quaedam flamma surrexit , quae etiam frigida ho
Abbreviated transcription (Latin):
fraudamim: S. ꝯ uos iniqͥtatẽ facitis & fraudatis: & hoc
fribus: Annescitis quia iniusti regnũ dĩ. heredita¬
bunt : Quidẽ quod sic in dignat᷑ apostolus : sic
corripit. sic exꝓbrat. sic inerepat: sic minatur:
Quid ẽ. qͦd̾ sui animi affectũ. tã crebra & aspa
uocis mutatione testat᷑: Quid ẽ postremo qͦd̾ de
reb tã minimis tã grandit̃ dicit: tantũ ne de il¬
lo negotia sclaria meruerunt: Absit S. ꝯ hoc facit
ꝓpt̃ iusticiã. caritatẽ. pi&atem: quȩ nulla sobria
m̃te dubitante. &iam in rebꝰ quã lib& paruulis mag¬
na sunt: Sane si moneremꝰ homines quẽ ad modũ
ipsa negotia sȩxularia. uł ꝓse uł ꝙ suis apud ȩc¬
clesiasticos iudices agere debesent: recte
ammoneremꝰ ut agerent. tanquã parua sum misse:
Cũ uͦ de illiuꝰ uiri disseramꝰ ȩloquio. quẽ uolumus
earũ rerũ ẽẽ doctorem: quibꝰ libam᷑ ab ȩtͣnis ma.¬
lis. atq ad ȩẽna ꝑuenimꝰ bona: Ubicũq hȩc

Expanded text:
tatem facitis, et fraudatis, et hoc fratres. An nescitis quia injusti regnum Dei non haereditabunt ? Quid est quod sic indignatur Apostolus, sic corripit, sic exprobrat, sic increpat, sic minatur? quid est quod sui animi affectum tam crebra et tam aspera vocis mutatione testatur? quid est postremo quod de rebus minimis tam granditer dicit? Tantumne de illo negotia saecularia meruerunt? Absit. Sed hoc facit propter justitiam, charitatem, pietatem, quae, nulla sobria mente dubitante, etiam in rebus quamlibet parvulis magna sunt. 37. Sane si moneremus homines quemadmodum ipsa negotia saecularia vel pro se vel pro suis apud ecclesiasticos judices agere deberent, recte admoneremus ut agerent tanquam parva submisse: cum vero de illius viri disseramus eloquio, quem volumus earum rerum esse doctorem, quibus liberamur ab aeternis malis, atque ad aeterna pervenimus bona; ubicumque
Abbreviated transcription (Latin):
illis p̃ctpit quid & quẽ admodũ doceant: L ñ icelli¬
gͥndũ ẽ. & hominũ officia ipso spũ scõ largiente.
in docendis &iam ipsis doctoribꝰ ñ deb̃e cessare:
& tam̃ neq qͥ plantat ẽ aliꝗͥd. neq qui rigat : sed qͥ
in cpem̃tũ dat dẽ: Unde ipsis qͦq ministris sc̃ĩs ho¬
minibꝰ uł &iam scis angelis oꝑantib nemo recte
discie. q̃ ꝑtinent ad uiuendũ cũ dõ: nͥ fiat adõ docibilis
do. cui dr̃ in psalmo: Noce me facere uoluntatẽ tuam

Expanded text:
illis praecipit quid et quemadmodum doceant? An intelligendum est, et hominum officia ipso sancto Spiritu largiente, in docendis etiam ipsis doctoribus non debere cessare; et tamen neque qui plantat esse aliquid, neque qui rigat, sed Deum qui incrementum dat ? Unde ipsis quoque ministris sanctis hominibus, vel etiam sanctis Angelis operantibus, nemo recte discit quae pertinent ad vivendum cum Deo, nisi fiat a Deo docilis Deo, cui dicitur in Psalmo: Doce me facere vol
Abbreviated transcription (Latin):
dio om̃s linex̧ pares in extreina ducant᷑. eadẽ est
in magno disco ꝗͣ in nũmulo exiguo. Ita ubi parua
iuste gerunt᷑: ñ minuit᷑ iusticiȩ magnitudo: De iu¬
diciis deniq secularibus quibꝰ utiq nͥ pecuniarii s
cũ loqueret᷑ apostolus: aud& quisquã urm inquit

Expanded text:
dio omnes lineae pares in extrema ducantur, eadem est dio omnes lineae pares in extrema ducantur, eadem est in magno disco, quae in nummulo exiguo; ita ubi parva juste geruntur, non minuitur justitiae magnitudo. 36. De judiciis denique saecularibus quibus utique nisi pecuniariis? cum loqueretur Apostolus: Audet quisquam vestrum, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽꝑate. ubi ichil hoꝵ iudicandũ est. Nichilq agit᷑
ut agat siue dec̃nat: so tantũmͦ ut deleccetur auditor:¬
Int̃ utruq quasi media. & ob hoc modica. quasi mo-¬
d̾ata dixerunt: Modicis em̃. mod̾ nom̃ imposuit: Nam
modica ꝓ paruis. ab usiue ñ ꝓpͥe dicimus In istis au¬
te nr̃ĩs qͥndo qͥdem omia maxime q̃ de loco suꝑiore
popłis dicimꝰ. ad hominũ salutẽ. nec tẽporariam
sed ȩt̃nam referre debenius. ubi &iam cauend
usq ad eo. ut nec de ipsis pecuniariis ut ad qͥren¬
dis uł ammit tendis. parua uiderdebeant quȩ doc-¬
tor ȩccłasticꝰ dic̃: siue stt illa magna. siue parua
pecunia: Neq eñi parua ẽ iusticia: quã profecto
& in parua pecunia custodire debemꝰ. dicente dño
Qui in minimo fidelis ẽ : & in magno fidelis ẽ: Quod gͦ
minus ẽ: minimũ ẽ: sed inminimo fidelẽ eẽ. magnũ
est: Nã sic̃ ratio rotunditatis. idẽ ut apuncto me¬

Expanded text:
 ubi nihil horum judicandum est, nihilque agitur  ubi nihil horum judicandum est, nihilque agitur ut agat sive decernat, sed tantuminter utrumque quasi media, et ob hoc modica, hoc est moderata dixerunt: modicis enim modis nomen posuit; nam modica pro parvis abusive, non proprie dicimus. In istis autem nostris, quandoquidem omnia, maxime quae de loco superiore populis dicimus, ad hominum salutem, nec temporariam, sed aeternam referre debemus, ubi etiam cavendus usque adeo ut nec de ipsis pecuniariis rebus vel acquirendis vel amittendis parva videri debeant, quae doctor ecclesiasticus dicit, sive sit illa magna, sive parva pecunia. Neque enim parva est justitia, quam profecto et in parva pecunia custodire debemus, dicente Domino: Qui in minimo fidelis est, et in magno fidelis est . Quod ergo minimum est, minimum est; sed in minimo fidelem esse, magnum est. Nam sicut ratio rotunditatis, id est ut a puncto me
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ergo dicendo nitt᷑ ꝑ suadere qͦd̾ bonũ ẽ: nichil
illorũ triũ spernens. ut scilic& doceat. ut delecꝰ¬
t&. ut flectat : or& atꝙ̃ agat. ut que ad modum
supͣdiximꝰ intellignͣt libñt᷑. oboedienẽ. audiatur:
Quod cũ apte & cõuenient̃ fac̃. ñ in merito eloquens
dici potest: & si ñ eum sequat᷑ auditoris sensus:
Ad hȩc enĩ tria. idẽ ut doceat. ut delece&. ue
flectat: &iam ipsa tria uident᷑ ꝑtinere uoluisse:
Idem ipse romani auctor eloquii. cũ itidẽ dix̃: Is
erte igit᷑ eloqͦns. qͥ poterit parua sumisse. modica
sententiã dicens: Is erit igit᷑ ȩloqñs. qui ut doceat. po¬
tie parua sũmisse: ut delect&. modica tẽꝑate: ut flec¬
dicta sunt. t in causis forensib poss& ostende. Non aut̃ ho
hoc magi ẽ in ȩccłasticis questionib in quibꝰ huiꝰ quẽ
uolumꝰ informare sermo u̾satur: In illis eni ea parua
dicunt᷑. ubi de reb pecumariis iudicandũ ẽ. Ca
magna. ubi de salute ac de capite hominũ: ea uero¬

Expanded text:
ur dicendo persuadere quod bonum est, nihil horum trium spernens, ut scilicet doceat, ut delectet, ut flectat; oret atque agat, ut quemadmodum supra diximus, intelligenter, libenter, obedienterque audiatur. Quod cum apte et convenienter facit, non immerito eloquens dici potest, etsi non eum sequatur auditoris assensus. Ad haec enim tria, id est ut doceat, ut delectet, ut flectat, etiam tria illa videtur pertinere voluisse idem ipse Romani auctor eloquii, cum itidem dixit, Is igitur erit eloquens, qui poterit parva submisse, modica sententiam dicens. Is erit igitur eloquens, qui ut doceat, poterit parva sudicta, in causis forensibus possunt ostendi; non autem hic, hic, hoc est in ecclesiasticis quaestionibus, in quibus hujusmodi, quem volumus informare, sermo versatur. In illis enim ea parva dicuntur, ubi de rebus pecuniariis judicandum est; ea magna, ubi de salute ac de capite hominum: ea vero
Abbreviated transcription (Latin):
eis fecerit sapientis granditas dictionis. non clamore potiuꝰ
quã gemitu: aliquãdo &iam lacrimis. postemo uitȩ mutati¬
one monstrasse. Sũmisse &iam dicendi gne sunt plenq
mutati: sꝯ ut qͦd nesciebant scirent: aut qͦd eis uidebat᷑ inere¬
dibile crederent. Non aut̃ ut agerent quod agendũ iam
nouerant: & agere nolebant. Adhuiꝰ modi nãq duritiam
flectendã: deb& grandĩt dici. Nam & laudes & uituꝑatio¬
nes quãdo eloqnt̾ dicunt᷑ cũ sint in gn̾e tẽperato sic affici¬
unt. qͦsdam: ut ñ solũ in laudib & uituꝑationib elo qnͣti&
delectent᷑: uerũ & ipsi laudabilit᷑ app&ant. fugiant q
uituperabilit̾ uiuere. S. ꝯ numꝗd oñs qͥ delectant᷑ imitat᷑.
Sic̃ in grandi gne om̃s qͥ flectunt᷑ agunt. tea & in summisso

Expanded text:
eis fecerit sapientis granditas dictionis, non clamore potius eis fecerit sapientis granditas dictionis, non clamore potius quam gemitu, aliquando etiam lacrymis, postremo vitae mutatione monstrasse. 54. Submisso etiam dicendi genere sunt plerique mutati: sed ut quod nesciebant, scirent, aut quod eis videbatur incredibile, crederent; non autem ut agerent quod agendum jam noverant, et agere nolebant. Ad hujusmodi namque duritiam flectendam, debet granditer dici. Nam et laudes et vituperationes quando eloquenter dicuntur, cum sint in genere temperato, sic afficiunt quosdam, ut non solum in laudibus et vituperationibus eloquentia delectentur, verum et ipsi laudabiliter appetant, fugiantque vituperabiliter vivere. Sed numquid omnes qui delectantur, mutantur, sicut in grandi genere omnes qui flectu