comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed ñ remittetur inquit neq in hoc scło neq in
care in sp̃m scm̃. qui lauachro regenerationis ab-¬
luti in eccłia & accepto spu scõ. uelut tanto post¬
ea dono saluatoris ingrati mortifero aliquo pec¬
cato se immerserint. qualia sunt uel adulteria
uel homicidia. uł ipsa discessio sitie om̃i modo
a nomine xp̃iano siue a catholica eccłia. Sed
iste sensus unde ꝓbari possit ignoro. cum & pe¬
ntentiȩ quorumq criminũ locus in ęccłia non
negatur. & ipsos hereticos ad hoc utiq corripi¬
endos dicat apls. ne forte det illis d̃s peniten¬
tiam ad cognoscendã ueritatẽ. & resipiscant
a diaboli laqueis a quo captiui tenent᷑ scđm
ipsiꝰ uoluntatem. Quis enim est. fructꝰ correc¬
tionis. sine ulla spe remissionis: Postremo non
ait dñs. qui fidelis catholicꝰ dixerit uerbum con¬
tra sp̃m scm̃. sed qui dixerit hoc est quilibet
dixerit. quicumq dixerit. ñ remittetur ei neq

Expanded text:
sed, Non remittetur, inquit, neque in hoc saeculo, neque in sed, Non remittetur, inquit, neque in hoc saeculo, neque in care in Spiritum sanctum, qui lavacro regenerationis abluti in Ecclesia, et accepto Spiritu sancto, velut tanto postea dono Salvatoris ingrati, mortifero aliquo peccato se immerserint: qualia sunt vel adulteria, vel homicidia, vel ipsa discessio, sive omni modo a nomine christiano, sive a catholica Ecclesia. Sed iste sensus unde probari possit, ignoro: cum et poenitentiae quorumque criminum locus in Ecclesia non negetur; et ipsos haereticos ad hoc utique corripiendos dicat Apostolus, Ne forte det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenentur secundum ipsius voluntatem . Quis enim est fructus correctionis sine ulla spe remissionis? Postremo non ait Dominus, Qui fidelis catholicus dixerit verbum contra Spiritum sanctum; sed, Qui dixerit, hoc est, quilibet dixerit, quicumque dixerit, non remittetur ei, neque
Abbreviated transcription (Latin):
passum. cuiꝰ negant aliquẽ esse filium. sine du-¬
bio negant esse sp̃m sc̃m. Fotiniani quoq pa-¬
trem solum esse dicentes dm̃. filium uͦ ñ nisi ho-¬
minem: negant om̃ino esse terciam ꝑsonam
ã uideis & ab hereticis. blasphemari sp̃m scm̃.
Nunqͥanam gͣ deserendi sunt & sine tilla spe
deputandi. q̃m fixa sententia est. qui dixerit
scło neq in futuro. & illi soli existimandi sunt
ab huiꝰ grauissimi peccati reatu liberari. qui ex
infantia sunt catholici: Nam quicũq uerbo di
crediderunt ut catholici fierent. utiq aut ex pa¬
ganis aut ex iudeis aut ex hereticis in gr̃ãm xp̃i
pacemq uenerunt. Quib si ñ est dimissum qd̾
dixerunt uerbũ contra sp̃m scm̃. mnaniter pro-¬
mutitur & predicatur hominib ut con-¬
ueitantur ad dm̃. & siue in baptismo siue in eccł̃ia
pacem remissionemq accipiant peccatoꝵ. Neq
enim dictum est ñ remittetur ei nͥ in baptismo.

Expanded text:
passum: cujus cum negant esse aliquem Filium, sine dupassum: cujus cum negant esse aliquem Filium, sine dubio negant esse Spiritum sanctum. Photiniani quoque Patrem solum esse dicentes Deum, Filium vero nonnisi hominem, negant omnino esse tertiam personam a Judaeis, et ab haereticis blasphemari Spiritum sanctum. Numquidnam ergo deserendi sunt, et sine ulla spe deputandi, quoniam fixa sententia est, Qui verbum dsaeculo, neque in futuro; et illi soli existimandi sunt ab hujus gravissimi peccati reatu liberi, qui ex infantia sunt Catholici? Nam quicumque verbo Dei crediderunt, ut Catholici fierent, utique aut ex Paganis, aut ex Judaeis, aut ex haereticis in gratiam Christi pacemque venerunt: quibus si non est dimissum quod dixerunt verbum contra Spiritum sanctum, inaniter promittitur et praedicatur hominibus, ut convertantur ad Deum, et sive in Baptismo sive in Ecclesia pacem remissionemque accipiant peccatorum. Neque enim dictum est, Non remittetur ei, nisi in Baptismo;
Abbreviated transcription (Latin):
s dm̃ ñ esse s esse creaturã. aut ad demones
eiciendos nichil ualere. ñ ista indigna. ñ aliqͥd
negabant. pharisei uͦ eum esse contͣ saduceoꝵ
heresym defendebant: s: esse in dño iñu xp̃o
negabant.  quem demones eicere in pͥnci-¬
pe demonioꝵ putabant cum eiceret ille in sp̃u
scõ: ac ꝑ hoc & udei & quicũq heretici sp̃m
scm̃ confitentur. sed eum negant esse in xp̃i
corpore qd est unica eiꝰ eccłia. ñ utiq nisi una
catholica. ꝓculdubio similes sunt phariseis.
qui tunc etiã si esse sp̃m sc̃m fatebantur. nega¬
bant tam̃. eum esse in xp̃o. cuiꝰ oꝑa in demo-¬
nib eiciendis demonioꝵ pͥncipi tribuebant.
Omitto qd quidam heretici ipsum om̃ino sp̃m
trmitatem. sead tantummꝰ esse deũ patrẽ asseue-¬
rant. & ipsum aliq̃ndo uocari filium. aliq̃ndo
uocari sp̃m sc̃m sicut sabelliani quos quidam
patripassianos uocant. ideo quia patrẽ ꝑhibent

Expanded text:
sed Deum non esse, sed esse creaturam; aut ad daemones sed Deum non esse, sed esse creaturam; aut ad daemones ejiciendos nihil valere: non ista indigna, non aliquid negabant: Pharisaei vero eum esse, contra Sadducaeorum haeresim defendebant ; sed esse in Domino Jesu Christo negabant, quem daemones ejicere in principe daemoniorum putabant, cum ejiceret ille in Spiritu sancto. Ac per hoc et Judaei et quicumque haeretici Spiritum sanctum confitentur, sed eum negant esse in Christi corpore, quod est unica ejus Ecclesia, non utique nisi una catholica; procul dubio similes sunt Pharisaeis, qui tunc etiamsi esse Spiritum sanctum fatebantur, negabant tamen eum esse in Christo, cujus opera in daemonibus ejiciendis daemoniorum principi tribuebant. Omitto quod quidam haeretici ipsum omnino SpiriTrinitatem, sed tantummodo esse Deum Patrem asseverant, et ipsum aliquando vocari Filium, aliquando vocari Spiritum sanctum; sicut Sabelliani, quos quidam Patripassianos vocant, ideo quia Patrem perhibent
Abbreviated transcription (Latin):
contra sp̃m sc̃m. ñ remittetur ei neq in hoc scło
neq in futuro. Quid gͦ fiet de hiis quos lucrari
cupit ȩccłia: Nunquidnam correctis & ad eam
ex quocũq ertore uenientib spes falsa ꝓmittit᷑.
in remissione om̃ium peccatoꝵ: Quis enĩ non
conuincit᷑ dixisse uerbũ contra sp̃m sc̃m. anteqͣm¬
xp̃ianꝰ uł catholicꝰ fieret: Primo ipsi qui paga.¬
ni appellantur multoꝵ deoꝵ falsoꝵq cultores
& ydoloꝵ adorat ores cum dicunt dñm
xp̃m magicis artib fecisse miracula. nonne istis
sunt similes qui eum dixer̃t in pͥncipe demoni-¬
orum eiecisse demonia: Deinde cum cotidie sc̃ifi-
cationem nr̃am blasphemant. quid aliud blas-
de dño unde iste exortꝰ est sermo. nonne usꝙ
adhuc uerbũ contra sp̃m scm̃ loquuntur. sic eũ
negantes esse in xp̃ianis sicut illi in xp̃o esse ne¬
gauerunt: Neq enim & illi sp̃ui scõ maledix-¬
erunt. aut ñ eum ẽẽ dicentes. aut esse quidem

Expanded text:
tum sanctum, non remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro . Quid ergo fiet de his quos lucrari cupit Ecclesia? Numquidnam correctis et ad eam ex quocumque errore venientibus spes falsa promittitur in remissione omnium peccatorum? Quis enim non convincitianus vel Catholicus fieret? Primo ipsi qui Pagani appellantur, multorum deorum falsorumque cultores et idolorum adoratores, cum dicunt Dominum Christum magicis artibus fecisse miracula; nonne istis sunt similes, qui eum dixerunt in principe daemoniorum ejecisse daemonia? Deinde cum quotidie nostram sanctificationem blasphemant, quid aliud blasphde Domino unde iste exortus est sermo? nonne usque adhuc verbum contra Spiritum sanctum loquuntur, sic eum negantes esse in Christianis, sicut illi in Christo esse negaverunt? Neque enim et illi Spiritui sancto maledixerunt, aut non eum esse dicentes, aut esse quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
sus peccatum & blasphemia remittet᷑ homitub
quia tibi hoc peccatũ ñ fuerit cordis impeniten¬
tis contra sp̃m sc̃m quo in ęccłia peccata solun¬
Om̃ia g̃ dimittunt̃ eis. in quib non est quod
nunq̃m dimiitetur. In quib est autem. q̃m
hoc nunq̃m dimittitur nec alia dimittuntur.
quia om̃tum remissio uinculo istiꝰ impeditur.
Non g̃ ꝓpterea quicumq dixerit uerbũ cont̃
filium hominis remitetur ei. qui autẽ dixerit
hereticus dixit: s qm̃ quisqͥs resisterit ueritati.
& blasphemauent ueritatẽ quod est xp̃c. etiã
post tantam sui p̃dicationẽ apud homines.

Expanded text:
orsus peccatum et blasphemia remittetur hominibus: orsus peccatum et blasphemia remittetur hominibus: quia ubi hoc peccatum non fuerit cordis impoenitentis contra Spiritum sanctum, quo in Ecclesia peccata solvunOmnia ergo dimittuntur eis, in quibus hoc non est quod nunquam dimittetur; in quibus autem est, quoniam hoc nunquam dimittitur nec alia dimittuntur, quia omnium remissio vinculo istius impeditur. Non ergo propterea quicunque dixerit verbum contra Filium hominis remittetur ei, qui autem direticus dixit; sed quoniam quisque restiterit ueritati et blasphemauerit ueritatem, quod est Christus, etiam post tantam sui praedicationem,
Abbreviated transcription (Latin):
clamabat & preco. & iudex dicens. penitentiã
agite appropinquabit enim regnũ cęloꝵ. contra
quam dñs os eũugłice p̃dicationis aꝑuit. & con¬
tra quam ipsum eũugłm in toto orbe p̃dicandum
esse p̃dixit. ubi postea qm̃ resurrexit a mortuis
ait discipulis. oportebat xp̃m pati & resurgere.¬

Expanded text:
tiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum; contra quam Dominus os evangelicae praedicationis aperuit, et contra quam ipsum Evangelium in toto orbe praedicandum esse praedixit; ubi posteaquam resurrexit a mortuis, ait discipulis, Oportebat pati Christum, e
Abbreviated transcription (Latin):
generaliter dici uidetur qui blasphemauent: Hu¬
ic contradictiomi fic respondemꝰ. quia etiam hic
si diceretur qui blasphemauerit quamcũq blas¬
phemiam in sp̃m sc̃m. nichil esse cur
aliquam blasphemiã querendam putaremꝰ. q̃ndo
om̃em intelligere deberemꝰ. S quia ñ potest om-¬
nis intelligi. ne paganis. uideis. hereticis. om̃iq
hominum generi qui diuersis errorib & contra-¬
dictionib siuis blasphemant in sp̃m sc̃m. spes ro-¬
missionis si se correxerint auferatur. restat utiq
intelligatur qui ñ om̃i mͥ sed eo mͦ blasphemaue¬
rit ut ei nunqͣm possit ignosai. Sicut enĩ in eo¬

Expanded text:
generaliter dici videtur, Qui blasphemaverit? Hugeneraliter dici videtur, Qui blasphemaverit? Huic contradictioni sic respondemus: Quia etiam hic si diceretur, Qui blasphemaverit quamcumque blasphemiam in Spiritum sanctum, nihil esset cur aliquam blasphemiam quaerendam putaremus, quando omnem intelligere deberemus: sed quia omnis non potest intelligi, ne Paganis, Judaeis, haereticis, omnique hominum generi, qui diversis erroribus et contradictionibus suis blasphemant in Spiritum sanctum, spes remissionis, si se correxerint, auferatur; restat utiqueintelligatur qui, non omni modo, sed eo modo blasphemaverit, ut ei nunquam possit ignosci. CAPUT X.
Abbreviated transcription (Latin):
matħm legit᷑ ñ remittet᷑ ei neq in hoc scło neq
in futuro: Aliis qͥppe uerbis & alio loquendi mͦ.
eadem ipsa est expressa sententia. & qđ est apud
matħm qui dixerit uerbum contra sp̃m scm̃. ne
aliud aliquid qͣm blasphemiã intelligeremꝰ. pla-¬
nius alii dixerunt: qͥ blasphemauerit in sp̃m
sc̃m. Eadem tam̃ res ab om̃ib dicta est. nec ali-¬
quis eoꝵ a loquentis uoluntate discessit. ꝓpter
quam intelligendam uerba dicunt᷑. sctibuntur.
mitur om̃is. aut quedam potest quedã intelligi aut
om̃is. sed ñ est necesse ut om̃is. Nisi autẽ quedã
intelligatur. falsum est qđ dicitur. Ita & uerbum
si non dicatur om̃e seu qͦddam. ñ est necesse ut
om̃e intelligatur. S nisi uel qͦddam fuerit intelle.¬
ctum. nullo m potest uerum esse qđ dicit᷑. S ubi
legitur qui blasphemauerit. quomͦ intelligo quan¬
dam blasphemiam ubi ñ legitur blasphemiã. uł
qddam uerbum ubi ñ legitur uerbũ. s tanqͣm

Expanded text:
Matthaeum legitur, Non remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro? Aliis quippe verbis et alio loquendi modo eadem ipsa est expressa sententia. Et quod est apud Matthaeum, Qui dixerit verbum contra Spiritum sanctum, ne aliud aliquid quam blasphemiam intelligeremus planius alii dixerunt: Qui blasphemaverit in Spiritum sanctum. Eadem tamen res ab omnibus dicta est: nec aliquis eorum a loquentis voluntate discessit, propter quam intelligendam verba dicuntur, scribuntur, mitur omnis aut quaedam, potest quaedam intelligi, aut omnis; sed non est necesse ut omnis; nisi autem quaedam intelligatur, falsum est quod dicitur: ita et verbum si non dicatur omne, seu quoddam, non est necesse ut omne intelligatur; sed nisi vel quoddam fuerit intellectum, nullo modo potest verum esse quod dicitur. Sed ubi legitur, Qui blasphemaverit, quomodo intelligo quamdam blasphemiam, ubi non legitur blasphemia; vel quoddam verbum, ubi non legitur verbum, sed tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
latur scͥptura dicens. pertata t̃a separant inter
uos & d̃m̃. Non itaq nobis infert bona sua. nͥ ma
tum ista minuunt᷑. Nec illa ꝑficient᷑. nisi ista fi
hinc intelligi potest. qd̾ postea qͣm resurrexit a
mortuis. cum dixisset discipulis suis accipite sp̃m
sc̃m: continuo subiecit. Sicui dimiseritis peccata
dimittent᷑ illi. sicui tenueritis tenebunt᷑. Nam
& illa regeneratio ubi fit om̃ium p̃teritoꝵ re¬
missio peccatoꝵ. in sp̃u sc̃õ fit: dicente dño.
Nisi quis renatꝰ fuerit ex aqua & sp̃u. non
potest introire in regnũ di. S aliud est nasci
de sp̃u. aliud pasci de sp̃u: sicut aliud est nas-¬
ci de carne qđ fit cum parit mater. aliud est pas-¬
ci de carne qł fit cum lactat infantẽ. ad hoc con¬
uersum ut cum uoluptate biberet. unde est natꝰ
ut uiueret. ut inde accipiat iuuendi alim̃tum.
unde nascendi accepit inicium. Primũ itaq cre-¬

Expanded text:
titur Scriptura, dicens, Peccata vestra separant inter titur Scriptura, dicens, Peccata vestra separant inter vos et Deum . Non itaque nobis infert bona sua, nisi atum ista minuuntur: nec illa perficientur, nisi ista finhinc intelligi potest, quod posteaquam resurrexit a mortuis, cum dixisset discipulis suis, Accipite Spiritum sanctum; continuo subjecit, Si cui dimiseritis peccata, dimittentur illi; si cui tenueritis, tenebuntur . Nam et illa regeneratio, ubi fit omnium praeteritorum remissio peccatorum, in Spiritu sancto fit, dicente Domino, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei . Sed aliud est, nasci de Spiritu; aliud, pasci de Spiritu: sicut aliud est, nasci de carne, quod fit cum parit mater; aliud est, pasci de carne, quod fit cum lactat infantem, ad hoc conversum ut cum voluptate biberet, unde natus est ut viveret; ut inde accipiat vivendi alimentum, unde accepit nascendi initium. Primum itaque cre
Abbreviated transcription (Latin):
scõ patris filiiq communtas: in trib equalitas.
Qđ g commune est patri & filio. ꝑ hoc nos uolu-¬
erunt habere cõmunionem & inter nos & secum.
& ꝑ illud dontm colligere in unum qđ ambo ha
tamur. Nam quid nob̾ ꝓdesset qͥcqͥd boni nosce-¬
remꝰ nͥ etiam diligeremꝰ  Sicut autẽ ueritate
discimꝰ. ita caritatẽ diligimꝰ. ut & pleniꝰ cognos.¬
camꝰ. & beati cognito ꝑfruam̃ Karitas porro dif-
ueroꝵ bonoꝵ. caritas cõoꝑuit multitudinẽ pecca¬
toꝵ. Est gͣ pater filio ueritati origo tierax. & fi¬
lius de ueraci patre orta ueritas. & sp̃s sc̃s a patre
bono & filio bono esfusa bonttas. Om̃tum est au-¬
tem ñ impar diuinitas. nec separabilis unitas.
Primũ gͥ in nos ad accipiendam tutã ȩternã que
in notussimo dabitur de bonitate di munꝰ uenit.
ab micio fidi remissio peccatoꝵ. Illis enĩ manen-¬
ab illo alienatio que a nr̃o malo est: qm̃ ñ men-¬

Expanded text:
sancto patris filiique communitas, in tribus aequalitas. sancto patris filiique communitas, in tribus aequalitas. quod ergo commune est patri et filio, per hoc nos uoluerunt habere communionem et inter nos et secum, per illud donum nos colligere in unum, quod ambo habtamur. nam quid nobis prodesset quidquid boni nossemus, nisi etiam diligeremus? sicut autem ueritate discimus, ita caritate diligimus, ut et plenius cognoscamus et beati cognito perfruamur. caritas porro diffuuerorum bonorum, caritas cooperit multitudinem peccatorum. est ergo pater filio ueritati origo uerax et filius de ueraci patre orta ueritas et spiritus sanctus a patre bono et filio bono effusa bonitas. omnium est autem non impar diuinitas nec separabilis unitas. primo ergo in nos ad accipiendam uitam aeternam, quae in nouissimo dabitur de bonitate dei munus, uenit ab initio fidei remissio peccatorum. ITEM INTER CETERab illo alienatio, quae a nostro malo est: quoniam non men
Abbreviated transcription (Latin):
phemauerit in sp̃m scm ñ habet remissionem in
gernum. ñ quocũq mͦ blasphemauerit reus est
huiꝰ nremissibilis delicti. sed mͦ quodã quem nos
querere & quem intelligere uoluit. qui hanc sen¬
sit autem iste blasphemandi modus uł p̾otiꝰ im¬
moderatio. quenam sit ista blasphemia & qđ sit
se ondo postulat ut dicamꝰ. urãmq expectationẽ
tam diu sed necessario detentã ñ ulteriꝰ differa¬
mus. Nostis km̃i in illa inuisibili & incorrup¬
tibili trinitate. quam fides ura & catholica
cacł̾ia tenet & p̃dicat. dm̃ patrẽ ñ sp̃s sc̃ĩ patrẽ
esse s filii. & dm̃ filiũ non sp̃s scĩ filium esse
duam & inseparabilem ȩternitatis. ueritatis.
bonitatis. essentiã uel nataram. ñ esse tres deos
sea unum dm̃. Ac ꝑ hoc ꝓ captu nr̃o q̃ntum
ista ꝑ speculum & in enigmate. p̃sertim talib¬
quales adhuc sumꝰ uidere conceditur. insinuatur
nob̃ in patre auctoritas. in filio natiuitas. in sp̃u

Expanded text:
piritum sanctum, non habet remissionem in aeternum, non quocumque modo blasphemaverit, reus est hujus irremissibilis delicti; sed modo quodam, quem nos quaerere atque intelligere voluit, qui hanc sensit autem iste blasphemandi modus, vel potius immoderatio, quaenam sit ista blasphemia, et quod se ordo postulat ut dicamus, vestramque exspectationem tamdiu, sed necessario detentam, non ulterius differamus. Nostis, charissimi, in illa invisibili et incorruptibili Trinitate, quam fides nostra et catholica Ecclesia tenet et praedicat, Deum Patrem non Spiritus sancti Patrem esse, sed Filii; et Deum Filium non Spiritus sancti Filium esse, duam et inseparabilem aeternitatis, veritatis, bonitatis essentiam vel naturam, non esse tres deos, sed unum Deum. Ac per hoc pro captu nostro, quantum ista per speculum et in aenigmate, praesertim talibquales adhuc sumus uidere conceditur, insinuatur nobis in patre auctoritas, in filio natiuitas, in spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
cile scientia ꝑcipit quid sit anima: & quis ñ
habet animã: Postremo ut certissime nouerimꝰ.
quł paruuli in xp̃o ñ ꝑcipientes que sunt sp̃s
quẽadmodum eos ipsos increpans ait. Hescitis
quia templũ dĩ estis. & sp̃s dĩ habitat in uobis:¬
Hoc utiq nullo mͦ diceret ab eccłia segregatis.
est esse in ęccłia & ad istam societatẽ sp̃s ꝑtine¬
re. qui ouib xp̃i corporali tantũ cõmixtione fi¬
cto corde miscetur. Sõs enim sp̃s. disciplinȩ
fugiet fictum. Quappter quicũq in scismaticis
uel hereticis congregationib uel potiꝰ segre¬
gationib baptiantur. qͣmtus ñ sint renati

Expanded text:
cile scientia percipiat quid sit anima? et quis non cile scientia percipiat quid sit anima? et quis non habet animam? Postremo ut certissime noverimus quod parvuli in Christo non percipientes quae sunt Spiritus postolum intueamur, quemadmodum eos ipsos increpans ait: Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobisHoc utique nullo modo diceret ab ecclesia segregatis, est esse in ecclesia, et ad istam societatem Spre, qui ovibus Christi corporali tantum commixtione ficto corde miscetur. Sanctus enim Spiritus disciplinae fugiet fictum . Quapropter quicumque in schismaticis vel haereticis congregationibus, vel potius segregationibus baptizantur, q
Abbreviated transcription (Latin):
autem paulus: Mmistri. ꝑ quos cedidistis. Hũ
gͥ id est paulus & apollo. concondes erant in uni¬
tate sp̃s & iunculo pacis. & tam̃ quia eos isti
ates se duidere & ꝓ altero inflati aduersus
alr etũ epint. dicunt & honines &. carnales
& anmales ñ ualentes ꝑcipere que sunt sp̃s
cet & tamen quia ñ sint ab et lia Egre quis
pa ul apellant᷑ in xp̃o. quos utiq uel ange¬
los el deos esse cupiebat. quos argucbat quia
rentur: sed dictum est sp̃m ñ habentes. Non est
autem consequens. ut qui habet: etiam sciendo
constituti. paruuli in xp̃o adhuc: animales atq
carnales. quid habeant ꝑcipere ñ ualentes. id est
uitelligere & nosse. Nam qͥm̃ essent pariuli in
xp̃o. nisi renati ex sp̃u scõ: Nec mirum uideri de¬
bet. qđ quisqͣm aliquiã habet: & quod habet ig¬
norat. Ut enim taceam de om̃potentis duunita¬
te atq incomnutabilis tͥnitatis unitate. quis fa¬

Expanded text:
autem Paulus? Ministri, per quos credidistis . Hi autem Paulus? Ministri, per quos credidistis . Hi ergo, id est, Paulus et Apollo, concordes erant in unitate Spiritus et vinculo pacis; et tamen quia eos isti inter se dividere, et pro altero inflari adversus alterum coeperant, dicuntur homines et carnales et animales, non valentes percipere quae sunt Spiritus Dei: et tamen quia non sunt ab Ecclesia segregati, parvuli appellantur in Christo; quos utique vel angelos vel deos esse cupiebat, quos arguebat quia retur: sed dictum est, Spiritum non habentes. Non est autem consequens ut qui habet, etiam sciendo constituti parvuli in Christo, adhuc animales atque carnales, quid habeant percipere non valentes, id est, intelligere et nosse. Nam quomodo essent parvuli in Christo, nisi renati ex Spiritu sancto? Nec mirum videri debet, quod quisque aliquid habet, et quod habet ignorat. Ut enim taceam de omnipotentis divinitate atque incommutabilis Trinitatis unitate; quis fa
Abbreviated transcription (Latin):
Unde in ipsa ȩccł̃ia etiam illos qui ꝑ nomina ho¬
minum qm̃uis in eiꝰ unitate constitutoꝵ quedã
scismata moliebantur. paulus apłs arguens
inter cctera dicit. Animalis autem homo. non
ꝑcipit que sunt sp̃s dĩ. Stulticia est enim illi
& ñ potest scire. qm̃ spiritaliter diuidicatur.
Ostendit quid dixerit ñ ꝑcipit. id est scientia
non capit uerbum. Hos in ȩccb̾a constitutos par¬
uulos dicit. nondum spiritales sed adhuc car¬
uales: & lacte alendos ñ esca. Ouasi paruulis
inquit in ap̃o. lac uobis potum dedi ñ escam.
Nondum enim poteratis. sed nec adhuc qui¬
dem potestis. Ubi dicitur nondum uł ñ adhuc.
ꝓfecto ñ desꝑatur si eo tenditur. ut sit aliq̃n¬
do quod nondũ est. Aahuc enim estis inquit
carnales. & ostendens unde sint carnales.
idipsum planiꝰ apiens. cum enum quis dicat ego
quidem inquit sum pauli. alius autẽ ego apolło.
nonne homines estis. Quia gͣ est apollo. Quia

Expanded text:
Unde in ipsa Ecclesia etiam illos qui per nomina hoUnde in ipsa Ecclesia etiam illos qui per nomina hominum, quamvis in unitate ejus constitutorum, quaedam schismata moliebantur, Paulus Apostolus arguens, inter caetera ait: Animalis autem homo non percipit quae sunt Spiritus Dei; stultitia enim est illi, et non potest scire, quoniam spiritualiter dijudicatur . Ostendit quid dixerit, non percipit, id est, scientiae non capit verbum. Hos in Ecclesia constitutos parvulos, dicit nondum spirituales, sed adhuc carnales, et lacte alendos, non esca. Quasi parvulis, inquit, in Christo lac vobis potum dedi, non escam: nondum enim poteratis; sed nec adhuc quidem potestis. Ubi dicitur, nondum, vel, non adhuc, profecto non desperatur; si eo tenditur, ut sit aliquando quod nondum est. Adhuc enim estis, inquit, carnales. Et ostendens unde sint carnales: idipsum planius aperiens: Cum enim quis dicat, Ego quidem, inquit, sum Pauli; alius autem, ego Apollo; nonne homines estis? Quid ergo Apollo? quid
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sc̃m qui loquebat᷑ linguis om̃ium genti¬
um. ita nunc ille se agnoscat accepisse sp̃m
sc̃m qui tenetur uinculo pacis ȩccłiȩ. que diffus
ditur in om̃ib gentib. Unde dicit apłs. Sta¬
dentes seruare unitatem sp̃s. in uinculo pa¬
cis Quod autem ipse sit sp̃s patris. ipse filiꝰ dicit.¬
quia de patre ꝓcedit. S̃ alio loco: non enim uos
estis qui loquimini. sed spiritꝰ patris ur̃i qui loqui¬
tur in uobis. Quod uͭ ipse sit ͤ spiritꝰ filii. apłs
dicit. Misit d̾s sp̃m filii sui in corda ña. cla¬
mantem abba pater: hoc est clamare facientẽ.
Nos enim clamamꝰ. sed in illo ia est ipso diffun¬
dente caritatem in condib nr̃is. sine qua inani¬
ter clamat quicumq damat. Unde itẽ dicit.
eius. Ad quem gͦ in trinitate ꝓprie ꝑtineret
huiꝰ communio societatis. nisi ad eum sp̃m¬
uudas apłs aꝑtissime declarauit dicens. Qui
scipsos segregant. ammales: spm ñ habentes.

Expanded text:
Spiritum sanctum qui loquebatur 80 linguis omnium gentiSpiritum sanctum qui loquebatur 80 linguis omnium gentium: ita nunc ille se agnoscat accepisse Spiritum sanctum qui tenetur in vinculo pacis Ecclesiae qui ditur in omnibus gentibus. unde dicit apostolus: studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. Quod autem ipse sit spiritus patris, ipse filius dicit: de patre procedit; et alio loco: non enim uos estis, qui loquimini, sed spiritus patris uestri, qui loquitur in uobis. quod uero ipse sit spiritus filii, apostolus dicit: misit deus spiritum filii sui in corda nostra clamantem: abba pater, hoc est clamare facientem; nos enim clamamus, sed in illo, id est ipso diffundente caritatem in cordibus nostris, sine qua inaniter clamat quicumque clamat. unde item dicit: eius. ad quem ergo in trinitate proprie pertinet huius communio societatis nisi ad eum spJudas apostolus apertissime declaravit, dicens: Qui se ipsos segregant, animales, Spiritum non habentes .
Abbreviated transcription (Latin):
extraneus est ab̃ eccl̃ia. quȩ accepit hoc donũ
ut in ea in sp̃u sc̃o fiat remissio peccatoꝵ: Quã
remissionem cum trinitas faciat. ꝓprie tamen
ad sp̃m sc̃m̃ intelligitur ꝑtinere. Ipse est enimn
sp̃s adoptionis filioꝵ in quo clamamꝰ abba pa-¬
ter. ut ei possimꝰ dicere: dimute nob̃ debita
nt̃a. &: in hoc cognoscimꝰ sicut dicit apłs ioħes
q̃m xxp̃c manet in nobis. de sp̃u quem dedit
nobis. Ipse sp̃s testimoniũ reddit sp̃ui nr̃o.
quia sumꝰ filũ dĩ. Ad ipsum enim ꝑtinet sod¬
etas. qua efficimur in unum corpꝰ unici filu
dei. Unde scͥptum est. Si qua gͥ exhortatio in
xp̃o. si quod solatium caritatis. siqua societas
sp̃s. Propter hanc societatem illi in qͦs primitꝰ
uenit linguis om̃ium gentium sunt locuti.
quia ꝑ linguas consociatior est societas generis
humani. Sic oportebat ꝑ linguas om̃ium gen-¬
tium significari istam societatem filioꝵ dĩ. &

Expanded text:
extraneus est ab ecclesia, quae accepit hoc donum, extraneus est ab ecclesia, quae accepit hoc donum, ut in spiritu sancto fiat remissio peccatorum? quam remissionem cum trinitas faciat, proprie tamen ad spiritum sanctum intellegitur pertinere. ipse enim spiritus adoptionis filiorum, in quo clamamus: abba pater, ut ei possimus dicere: dimitte nobis debita nostra. et in hoc cognoscimus, sicut Iohannes manet in nobis, de Spiritu suo, quem dedit nobis . Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii Dei . Ad ipsum enim pertinet societas, qua efficimur unum corpus unici Filii Dei. Unde scriptum est: Si qua igitur exhortatio in Christo, si quod solatiSpiritus, propter hanc societatem, illi in quos primitus venit linguis omnium gentium sunt locuti, quia sicut per linguas constat consociatior est societas generis humani, sic oportebat per linguas omnium gentium significari istam societatem filiorum Dei e
Abbreviated transcription (Latin):
tinente. coõꝑationem patris & uerbi uingeniti
separare ñ possumꝰ. Ita singuloꝵ quoq in
trinitate opera trinitas oꝑatur. unicuiq operan¬
ti q̃ cooꝑantib duob. conueniente in trib agen¬
di concordia. non in uno deficiente efficatia
ꝑagendi. Que cum ita sint. hinc est qđ dñs:
lus hoc implere ñ poterat. atq illud adiutori¬
um tanq̃m huic oꝑi ñ sufficiens assumebat.
sed sp̃m diuisum in semetipsum eo sp̃u congru-¬
ebat expelli. quem pater & filiꝰ ñ diuisi in
semetipsis cõmuniter habent. Sic & peccata
quia preter eccl̃iam ñ dimittunt᷑. in eo sp̃u di¬
mitti oportebat quo in unum ęccłia congrega-¬
tur. Deniq si quemq̃m extra ęccłiam suoꝵ
peniteat peccatoꝵ. & huiꝰ tanti pecrati quod
alienꝰ est ab eccłiadi cor impenitens habe-¬
at. quid ei ꝓdest illa penitentia. cur
isto solo uerbũ dicat contra sp̃m scm quod

Expanded text:
tinente, cooperationem Patris et Verbi unigeniti tinente, cooperationem Patris et Verbi unigeniti separare non possumus. Ita singulorum quoque in Trinitate opera Trinitas operatur, unicuique operanti cooperantibus duobus, conveniente in tribus agendi concordia, non in uno deficiente efficacia peragendi. Quae cum ita sint, hinc est quod Domilus hoc implere non poterat, atque illud adjutorium tanquam huic operi non sufficiens assumebat, sed Spiritum divisum in semetipsum eo Spebat expelli, quem pater et filius non diuisum in semet ipso communiter habent. Sic et peccata, quia praeter ecclesiam non dimittuntur, in eo spiritu dimitti oportebat, quo in unum ecclesia congregatur. denique si quemquam extra ecclesiam suorum paeniteat peccatorum et huius tanti peccati, quod alienus est ab ecclesia dei, cor impaenitens habeat, quid ei prodest illa paenitentia, cum isto solo uerbum dicat contra spiritum sanctum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
gamus. Neq enĩ quia tunc filiꝰ carnẽ portans
cum hominib conuersabatur in terra. idõ ñ erat
etiam in sinu patris tanqm unigenitum uerbum
q̃ndo illa uox de nube facta est: aut sapienter
& spiritaliter qredi potest dm patrem coꝑationẽ
uerboꝵ suoꝵ sonantium atq tͣnseuntium: q̃ suȩ
sapientiȩ suiq sp̃s cooperatione scparasse. Sodem
mͦ cum rectissime dicamꝰ ñ patrem nec sp̃m sc̃m
erat illa & plantȩ fluctib innitentes. illud tam̃
tos esse quis abnuat: Sic enim & solum filiũ
uerissime dicimꝰ ipsam suscepisse carnẽ ñ patrem
lum filium ꝑtinentem. quisqͥs negat cooperatũ
patrem aut sp̃m sc̃m: ñ rede sapit. Itẽ dicimꝰ
nec patrem nec filium s solum sp̃m scm̃. & in
columbȩ speciem & in linguis uelut igneis
apparuisse & sedisse. & ꝓnuntiasse illis in qͦs
uenerat multis & uariis linguis magnalia di
ã quo tamen miraculo ad solum sp̃m sc̃m̃ per¬

Expanded text:
gamus. Neque enim quia tunc Filius carnem portans gamus. Neque enim quia tunc Filius carnem portans cum hominibus conversabatur in terra, ideo non erat etiam in sinu Patris tanquam unigenitum Verbum, quando illa de nube vox facta est; aut sapienter et spiritaliter credi potest Deum Patrem operationem verborum suorum sonantium atque transeuntium a sua sapientia suique Spiritus cooperatione separasse. Eodem modo cum rectissime dicamus non Patrem, nec Spiritum erat illa, et plantae fluctibus innitentes; illud tamen tos esse quis abnuat? Sic enim et solum Filium verissime dicimus ipsam suscepisse carnem, non Patrem, lum Filium pertinentem, quisquis negat cooperatum Patrem, aut Spiritum, non recte sapit. Item dicimus nec Patrem, nec Filium, sed solum Spiritum sanctum et in columbae specie et in linguis velut igneis apparuisse, et sedisse, pronuntiasse illis, in quos venerat, multis et variis linguis magnalia Dei ; a quo tamen miraculo, ad solum Spiritum sanctum per
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatis. ita ut cum oꝑatio patris dicitur. ñ eã
sine filio & spũ sc̃o intelligatur oꝑari: & cum
oꝑatio filũ. ñ sine patre & spũ scõ. & cum oꝑa¬
tio sp̃s scĩ. ñ sine patre & filio: satis notũ est
recte credentib uel etiã ut possunt intelligenti¬
bus. & illud ido dictum esse de patre ipse facit.
opera. qđ ab illo sit origo etiã oꝑum a quo est
lo ꝓcedit de quo natꝰ est filiꝰ. & cum quo illi
commanis est idem sp̃s. & illud qd ait dñs. si
opera non fecissem in eis que nemo aliꝰ fecit. ñ ad
patrem uł sp̃m retulisse qd̃ ei ñ sint in illis oꝑib
oooperati: sed ad homines a quib legunt᷑ mul¬
ta facta miracula. & tamen a nullo fiunt que
hec oꝑatur unꝰ atq idem sp̃s. ñ ido dictum qͥa
ñ ei cõoꝑatur pater & filiꝰ. sed quia in hus oꝑib
ñ sunt multi sed unus sp̃s: & in diuersis suis ope¬
uerbi de celo. qͣmuis ad ꝑsonam patͥs tantummꝰ

Expanded text:
Trinitatis; ita ut cum operatio Patris dicitur, non eam Trinitatis; ita ut cum operatio Patris dicitur, non eam sine Filio et Spiritu sancto intelligatur operari; et cum operatio Filii, non sine Patre et Sptus sancti, non sine Patre et Filio: satis notum est recte credentibus, vel etiam ut possunt intelligentibus, et illud ideo dictum esse de Patre, Ipse facit opera, quod ab illo sit etiam origo operum, a quo est lo procedit, de quo natus est Filius, et cum quo illi communis est idem Spiritus: et illud quod ait Dominus, Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, non ad Patrem vel Spiritum retulisse, quod ei non sint in illis operibus cooperati; sed ad homines, a quibus leguntur multa facta miracula, et tamen a nullo quae tur unus atque idem Spiritus , non ideo dictum, quia non ei cooperatur Pater et Filius, sed quia in his operibus non sunt multi, sed unus Spiritus, et in universis suis opeverbi, quamvis ad personam Patris tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
io faceret sp̃ũ. ut sic intesligatar qd̃ dictum est
i sp̃u scõ eicio. tanqm diceretur sp̃u scõ eicio So-¬
lent quippe ita loqui scͥpturȩ. int̾fecerunt: gladio
id est gladio. succender̃t in igni id est igni. E
accepit iñc cultros petrinos in quib circũcideret.
filios istł. id est quib cucumcideret filios isrł.
S qui ꝓpterea demunt in spũ sc̃o ꝓpriam pote-¬
statem. illud aitendant. qd̾ dictum a dño legit᷑.
Spiritꝰ ubi uult spirat. Iilud u̾ qͥd apł̃s ait. om̃ia
autem hȩc oꝑatur unꝰ atq idem sp̃s. uerendum
est ne quisqͣm arbitretur. quod ea ñ opetur pater
& filiꝰ. cum ieis oꝑib cõmemorauerit & dona¬
tiones curationũ & oꝑationes uirtutũ. tbi est
utiq & expulsio demonioꝵ. Cum uͦ adiungit
& dicit. diuidens ꝓpria unicuiq ꝓutault. non-¬
ne manifestat etiã sp̃s sc̃i potestatẽ. s a patre
& filio plane indiuiduam: Si gͦ hec ita dicun-¬
tur. ut tam̃ inseparabilis intelligatur oꝑatio

Expanded text:
id faceret Spiritu: ut sic intelligatur quod dictum est, In Spiritu sancto ejicio, tanquam diceretur, Spiritu sancto ejicio. Solent quippe ita loqui Scripturae, Interfecerunt in gladio: id est, gladio. Succenderunt in igni : id est, igni. Et accepit Jesus cultros petrinos, in quibus circumcideret filios Israel : id est, quibus circumcideret filios Israel. Sed qui propterea demunt Spiritui sancto propriam potestatem, illud attendant quod dictum a Domino legitur: Spiritus ubi vult spirautem haec operatur unus atque idem Spiritus; verendum est ne quisquam arbitretur, quod ea non operetur Pater et Filius, cum in eis operibus commemoraverit et donationes curationum, et operationes virtutum, ubi est utique et expulsio daemoniorum. Cum vero adjungit et dicit, Dividens propria unicuique prout vult ; nonne manifestat etiam sancti Spiritus potestatem, sed a Patre et Filio plane individuam? Si ergo haec ita dicuntur, ut tamen inseparabilis intelligatur operatio
Abbreviated transcription (Latin):
ego in illo. quomͣ intellecturi sumꝰ. Nunquid etiã
illos hic poterimꝰ acciꝑe. de quib dicit apl̃s qdđ
uidicium sibi manducent & bibant. cum ipsam
carnẽ manducent. & ipsum sanguinẽ bibant: Nũ-¬
quid & iudas magistri uenditor & traditor impiꝰ.
quãuis pͥmum ip̃sum manib eiꝰ confectũ sacram̃¬
tum carns & sanguinis eiꝰ cum cet̾is discipulis si¬
cut aꝑtiꝰ iucas euugłista declarat manducaret &
qui uel conle ficto carnẽ illam manducant & san-¬
guinem bibunt. uel cum manducatierint & bi¬
manducandi illam carnẽ & bibendi illum san-¬
gamem. quo mͦ qui manducauerit & biberit.

Expanded text:
ego in illo, quomodo intellecturi sumus? numquid etiam ego in illo, quomodo intellecturi sumus? numquid etiam illos hic poterimus accipere, de quibus dicit apostolus quod iudicium sibi manducent et bibant, cum ipsam carnem manducent et ipsum sanguinem bibant ? numquid et ludas, magistri uenditor et traditor impius, quamuis primum ipsum manibus eius confectum sacramentum carnis et sanguinis eius cum ceteris discipulis, sicut apertius Lucas euangelisqui vel corde ficto carnem illam manducant, et sanguinem bibunt, vel cum manducaverint et bimanducandi illam carnem, et bibendi illum sanguinem, quo modo qui manducaverit et biberit,
Abbreviated transcription (Latin):
uel dicamꝰ falsum eũugłm. ubi legimꝰ quia in¬
terrogabat discipulũ tẽptans eum. ipse autem
sciebat quid esset facturꝰ est enim tẽptatio adducens
peccatum qua d̃s neminẽ tẽptat. & est tẽptatio
ꝓbans fidem qua & ds̃ tẽptare dignat᷑: ita cum
blasphemandi genꝰ debemꝰ acciꝑe. sicut nec ibi om̃e
baptuatꝰ fuerit saluus erit. ñ utiq intelligimꝰ eo
mͦ credentem quo & demones cedunt & contre¬
miscunt. nec in eo numero baptizatoꝵ in qͦ symon
magus baptitari potuit. sed saluus esse ñ potuit.
Sicut gͦ cum diceret qui crediderit & baptiratus
fuerit saluus erit ñ om̃s credentes & baptitatos
sed quosdam intuebat᷑ in ea scilicet constitutos
fide que apło distinguente ꝑ dilectionẽ oꝑatur.
dam blasphemantis sp̃s sc̃i intendebat reatum.
quo qͥsqͥs fuerit obligatus nulla unqͣm remissio¬
÷ ne soluetur. Illud etiam qđ ait. qui manducat
carnẽ meã & bibit meũ sanguinẽ in me manet &

Expanded text:
vel dicamus falsum Evangelium, ubi legimus quia interrogabat discipulum tentans eum, ipse autem sciebat quid esset facturus . Est enim tentatio adducens peccatum, qua Deus neminem tentat: et est tentatio probans fidem, qua et Deus tentare dignatur. Ita cum  non omne blasphemandi genus debemus accipere, sicut nec ibi omne baptizatus fuerit, saluus erit, non utique intellegimus eo modo credentes, quo et daemones credunt et contremescunt, nec in eo numero baptizatos, in quo magus Simon baptizari potuit, sed saluus esse non potuit. sicut ergo cum diceret: qui crediderit et baptizatus fuerit, saluus erit, non omnes credentes et baptizatos, sed quosdam intuebatur, in ea scilicet constitutos fide, quae apostolo distinguente per dilectionem operatur: dam blasphemantis spiritum sanctum intendebat reatum, quo quisque fuerit obligatus, nulla umquam remissione soluetur. Illud etiam quod ait: is qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in me manet et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ coa̾em m̃ eadem dicant. nͥ ut inde discamꝰ
res uerbis ñ reb uerba p̃ponere. nichilq aliud
in loquente querete. nisi uoluntatẽ ꝓpter quam
insinuandam uerba ꝓmuntur. Quid eñ ad rem
interest. utrum dicatur sp̃s blasphemiȩ non re-¬
tius isto mͦ qͣm illo dicit᷑. & alium euugłistam
ñ destruit alius sed exponit: Sp̃s autẽ blas¬
phemia clause dictum est. quia ñ expressũ est
potest dici sp̃s blasphemia cum sp̃u quisq blas-¬
phemat. qͦm potest dici sp̃s oratio cum sp̃t qͥsq
orat. Unde dicit apłs. Orabo sp̃u. orabo & men¬
te. Cum uͦ dicdum est qui blasphemauerit in

Expanded text:
ae eadem non eodem modo dicant, nisi ut inde discamus res verbis, non rebus verba praeponere, nihilque aliud in loquente quaerere, nisi voluntatem, propter quam insinuandam verba promuntur. Quid enim ad rem interest, utrum dicatur, Spiritus blasphemia non reertius isto modo quam illo dicitur, et alium evangelistam non destruit alius, sed exponit. Spiritus autem blasphemia, clause dictum est; quia non expressum estpotest dici spiritus blasphemia, cum spiritu quisque blasphemat: quomodo potest dici spiritus oratio, cum spiritu quisque orat. Unde dicit Apostolus: Orabo spiritu, orabo et mente . Cum vero dictum est, Qui blasphemaverit i
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum s qddam intelligere debemꝰ. Nam &
hoc ipsum qđ ait. sp̃s autem blasphemia non-
remittetur. utiq ñ om̃is sp̃s. s sp̃s blasphe.¬
mia necesse est intelligamꝰ. Qđ & si planiꝰ alibi
ñ diceret. quis tam uecors esset ut aliud intelli-¬
geret: Scd̾m hanc regulam locutionis & illud
accipitus. nisi quis renatꝰ fuerit ex aqua &
quisq̃m intelligere cogitur. Quocira cum audis
sp̃s autem blasphemia non remittetur. sicut ñ
om̃em sp̃m. ita ñ om̃is sp̃s blasphemia oportet
accipias. Audire. iam uelle uos uideo qm̃ ñ est
om̃is. quenam sit illa blasphemia sp̃s que ñ re¬
mittetur. & quiod fit uerbum qm̃ ñ est om̃e. qd si¬
in hoc scło neq in futuro. Iam & ego uellem dice-¬
te qd intentissime expectatis audire. sed tolerate
aliq̃ntas maiores diligentiȩ moras. donec adiu-¬
uante dño totum qđ occurrit expediam. Alũ qͥtpe
duo eũugłistȩ martus & lucas cum de hac re lo¬
querent᷑ ñ dixert blasphemiã seu uerbũ. ut in¬

Expanded text:
uerbum, sed quoddam intellegere debemus. nam et hoc ipsum quod ait: spiritus autem blasphemia non remittetur, utique non omnis spiritus, sed spmiam necesse est intelligamus. Quod etsi planius alibi non diceret, quis tam vecors esset, ut aliud intelligeret? Secundum hanc regulam locutionis, et illud accipitur: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et quisquam intellegere cogitur. quocirca cum audis: spiritus autem blasphemia non remittetur, sicut non omnem spiritum, ita non omnem blasphemiam oportet accipias. Audire iam uelle uos uideo, quoniam non est omnis, quaenam sit illa blasphemia spiritus, quae non remittetur, et quod sit uerbum — in hoc saeculo neque in futuro. iam et ego uellem dicere quod intentissime exspectatis audire; sed tolerate aliquantas maioris diligentiae moras, donec adiuuante domino totum quod occurrerit expediam. alii quippe duo euangelistae Marcus et Lucas, cum de hac re loquerentur, non dixerunt blasphemiam seu uerbum, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
agna questio est de recenti ȩuugłica lectio¬
ne ꝓposita. cui soluendȩ q̃ntum ad nos
attinet impares sumꝰ. sed susfientia nr̃a
ex deo est: q̃ntum eiꝰ adiutorium uel accipere
uł caꝑe possumꝰ. Ptiꝰ gͦ magnitudinem
aduertite questionis. ut cum ciꝰ molem hume¬
ris nr̃is impositã uideritis. oretis ꝓ laborib
nr̃is: atq in auxilio qđ nob̃ p̃bebitur inuenia¬
tis edificationem mentib ur̃is. Cum dño fuis¬
set oblatꝰ demoniũ habens cecus & mutꝰ. & cu-¬
rasset eum ita ut loqueretur & uideret. & stu-¬
perent om̃s turbȩ dicentes. nunqͥd hic est fi¬
lius dauid: pharisei audientes dixer̃t. Hic non
cicit demones. nͥ in beelrebub pͥncipe demonio-¬
rum. Iñc autem sciens cogitationes eoꝵ. dixit
eis. Om̃e regnum diuisum contra se desolabi-¬

Expanded text:
agna quaestio est de recenti evangelica lectione proposita, cui solvendae, quantum ad nos attinet, impares sumus: sed sufficientia nostra ex Deo est, quantum ejus adjutorium vel accipere vel capere possumus. Prius ergo magnitudinem advertite quaestionis; ut cum ejus molem humeris nostris impositam videritis, oretis pro laboribus nostris, atque in auxilio quod nobis praebetur, inveniatis aedificationem mentibus vestris. Cum Domino fuisset oblatus daemonium habens, caecus et mutus, et curasset eum ita ut loqueretur et videret, et stuperent omnes turbae, dicentes, Numquid hic est filius David? Pharisaei audientes dixerunt: Hic non eicit demones nisi in Belzebul principe demoniorum. Iesus autem sciens cogitationes eorum dixit eis: omne regnum diuisum contra se desolabi
Abbreviated transcription (Latin):
lus infidelitatis nulla alia nisi societate & obliga¬
tione peccati. In spu enim sc̃o quo in unũ d̃i ppłs
congregat᷑ cicitur sp̃s immundus. qui in seipsum
liuiditur. Contra hoc donũ gratuitum. contra
istamꝰ grãm loquitur cor impenitens. Ipsa gͦ impe¬
nitentia est sp̃s blasphemia. que ñ remittet᷑ neq
in hoc scło neq in futuro. Contra scm eñ sp̃m
dimittant᷑ ci. uerbum ualde malum & nimis mm¬
pitim siue cogitatione siue etiam lingua sua di-¬
cit. quem patientia dei cum ad penitentiã addu-¬
cat. ipse scd̃m duritiam cordis sui & cor impe¬
iudicũ dĩ. qui reddet unictuq scdm opera eius.
Hec gͦ impenitentia. sic enim uno aliquo no¬
mine possumꝰ uitumq appellare. & blasphemiã

Expanded text:
iis infidelitatis, nulla vi alia, nisi societate et obligaiis infidelitatis, nulla vi alia, nisi societate et obligatione peccati. In Spiritu enim sancto, quo in unum Dei populus congregatur, ejicitur spiritus immundus, qui in seipsum dividitur. Contra hoc donum gratuitum, contra istam Dei gratiam loquitur cor impoenitens. Ipsa ergo impoenitentia est Spiritus blasphemia, quae non remittetur neque in hoc saeculo, neque in futuro. Contra enim Spiritumdimittantur ei, verbum valde malum et nimis impium, sive cogitatione, sive etiam lingua sua dicit, quem patientia Dei cum ad poenitentiam adducat, ipse secundum duritiam cordis sui et cor impoeiudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera eius. haec ergo impaenitentia — sic enim uno aliquo nomine possumus utcumque appellare blasphemiam
Abbreviated transcription (Latin):
tiam agite. appropinquabit enim regnum cȩlo-¬
rum ͭ Ait autem ioħes int̾ cetera que locutus
est ad eos qui uenert ut ab illo baptuarentur.
Ego quidem uos baptito aqua in penitentia.
qui autẽ post me uenturꝰ est fortior me est:
cuiꝰ non sum dignꝰ calciam̃ta portare. Ipse uos
multos hos dies. usq ad pentecosten. Quod au¬
tem dixit ioħes & igne. qm̃uis possit intelligi
& tͥbulatio quam ꝓ nomine xp̃i gedentes fue¬
rant ꝑpessuri. tam̃ ñ abre est eundem sp̃m sc̃m
etiam nomine ignis significatum uideri. ꝓpter
qd̃ & in aduentũ eiꝰ dictum est. Uisȩ sunt illis
linguȩ diuisȩ tielut ignis. qui & insedit suꝑ
mittere in mundũ. Hinc & apłs dicit: sp̃u fer¬
uentes q̃m hinc feruet caritas. diffundit᷑ qͥppe
Cui feruori contrariũ est qđ dñs ait: Refriges¬
cet caritas multoꝵ. s ꝑfecta cantas ꝑfectum¬
entimur de potestate tenebrarũ. & pͥnctps huiꝰ
munda mutitur foras fide ñta. qui oꝑatur in fi-¬

Expanded text:
tiam; appropinquavit enim regnum coelorum . Ait autem Joannes inter caetera, quae locutus est ad eos qui venerunt, ut ab illo baptizarentur: Ego quidem vos baptizo in aqua in poenitentiam: qui autem venturus est post me, fortior me est, cujus non sum dimultos hos dies, usque ad Pentecosten . Quod autem dixit Joannes, Et igni, quamvis possit intelligi et tribulatio, quam pro nomine Christi credentes fuerant perpessuri; tamen non ab re est, eumdem Spiritum sanctum etiam nomine ignis significatum videri. Propter quod et in adventu ejus dictum est: Visae sunt illis linguae divisae, velut imittere in mundum . Hinc et Apostolus ait: Spiritu ferventes : quoniam hinc fervet charitas. Diffunditur quippe Cui fervori contrarium est, quod Dominus ait, Refrigescet charitas multorum . Sed perfecta charitas perfectumeruimur de potestate tenebrarum, et princeps hujus mundi mittitur foras fide nostra, qui operatur in fil
Abbreviated transcription (Latin):
etiam tales penitentiã. Deq enim lararo resus.¬
citato post quatriduũ. ullus putor in uiuen-¬
te remanserat. Ergo qui uiuunt uiuant. qui¬
cumq autẽ mortui sunt: in quacũq harum
trium morte se inuenerint. agant ut celeriter

Expanded text:
etiam tales poenitentiam. Neque enim Lazaro resusetiam tales poenitentiam. Neque enim Lazaro resuscitato post quatriduum ullus putor in vivente remanserat. Ergo qui vivunt, vivant: quicumque autem mortui sunt, in quacumque harum trium morte se invenerint, agant ut celeriter
Abbreviated transcription (Latin):
tiuiuscentes. ambulare ñ possunt. Hȩc sunt
uincula ip̾sius reatus. Opus est gͦ ut qui
reuixit soluatus. & ire ꝑmittatur. Hoc of-¬
ficium discipulis dedit. quib ait. Quȩ sol¬
mortui sunt reuiuiscant. Si uͦ adhuc petcatũ
corde conceptũ est & ñ processit in factũ pe¬
niteat. corrigatur cogitatio. surgat mortuus
intra domũ conscientiȩ. Si uͦ iam cogitauit.¬
iam adinisit: nec sic desperetur. Non surrex¬
it mortuus uiuus. surgat elatus. peniteat
facti: de proximo reuiuiscat. ñ eat in ꝑfunda
sepulture. ñ accipiat desuꝑ consuetudinis mo-¬
lem. S forte iam illi loquor qui iam duro sui
moris lapide premitur. qui iam urgetur con-¬
suetudinis pondere: qui iam quatriduanꝰ pu-¬
tet. nec ipse desperet. Prosundus mortuus est:
sed altus est xp̃c. Nouit clamando terrena
onera rumpere. nouit intrinsecus ꝑ scipstm
iuuificare: soluendũ discipulis tradere. Agant

Expanded text:
reviviscentes ambulare non possunt. Haec sunt reviviscentes ambulare non possunt. Haec sunt vincula ipsius reatus. Opus est ergo ut qui revixit, solvatur, et ire permittatur. Hoc officium discipulis dedit, quibus ait: Quae solmortui sunt, reviviscant. Sive adhuc peccatum in corde conceptum est, et non processit in factum; poeniteat, corrigatur cogitatio, surgat mortuus intra domum conscientiae. Sive jam quod cogitavit admisit; nec sic desperetur. Non surrexit mortuus intus, surgat elatus. Poeniteat facti, de proximo reviviscat: non eat in profundum sepulturae, non accipiat desuper consuetudinis molem. Sed forte jam illi loquor, qui jam duro sui moris lapide premitur, qui jam urgetur consuetudinis pondere, qui jam quatriduanus putet. Nec ipse desperet: profundus mortuus est, sed altus est Christus. Novit clamando terrena onera rumpere, novit intrinsecus per se ipsum vivificare, solvendum discipulis tradere. Agant