comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
effundebant & numerabãt
pecuniam quȩ inueniebat᷑ in do¬
mõdiũ. & dabant eam iuxta nu¬
merum atq m̃surã in manu eoꝵ
qui p̃erant cementarii domꝰ dnĩ.
Scba & pontifex sig̾cant apłos
& suminos doctores. qͦs pͥncipes
in ȩccłia electio diuina constituit.¬
tinus oꝑarios uoluntati dũdone¬
os in auditorib suis ꝑficerent. qͦ¬
rum alii fabricabant ligna cum
Alii sartatecta templi faciebant.
qͣndo illa que ꝑ heresim & scisma¬
ta rupta erant reedificabant. Alii
saxa cecdebant. eum̃ duros corde &
incredulos fortit̾ increpabant. ita

Expanded text:
effundebant, et numerabant pecuniam, quae inveniebatur in domo Domini, et dabant eam juxta numerum, atque mensuram in manus eorum qui praeerant caementariis in domo Domini . Scriba et pontifex significant apostolos et summos doctores, quos principes in Ecctenus operarios voluntatis Dei idoneos in auditoribus suis praeficerent: quorum alii fabricant ligna, cumalii sarta tecta templi faciebant, quando illa quae per haeresim et schismata rupta erant, reaedificabant. Alii saxa caedebant, cum duros corde et incredulos fortiter increpabant, ita
Abbreviated transcription (Latin):
ficium causa ẽ omĩum sacͥficioꝵ.
quia cetera omĩa ꝓpt̾ istũd factast̃.
etiam passio xp̃i. que causa fuit a¬
liorum sacͥficioꝵ ipsam p̃cedentiũ.
Istud pͥmum offeramus quia cete¬
rasine isto nichil ꝓsunt. quamius
& ipsa magnasint. Quod nos un

Expanded text:
ficium causa est omnium sacrificiorum, quia caetera omnia propter istud facta sunt. Etiam passio Christi causa fuit aliorum sacrificiorum ipsam praecedentium. Istud primum offeramus, quia caetera sine isto nihil prosunt, quamvis et ipsa magna sunt. Quod nos
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilia cernimus. sic radiis cõ¬
templationis inuisibilia contem¬
plainur. ꝑnares discretionem
accipimus. Narib & enim odo¬
res ac fetores discernuus: et
ideo ꝑ nares uirtutẽ discretio¬
nis non inconuemient̾ significa¬
inus. Aures expͥmunt obedien¬
tiam. eo qd̾ audiendi obediendi¬
ꝙ suit instrumentum. Os insi¬
nuat intelligentiam. Sicut qͥp¬
pe ore cibum recipimus. ita uir¬
tute intelligentie pastum diui¬
ne lectionis captamus. Dentes uͦ
significant meditationem. quia
sicut dentib receptum cibum
comininuumꝰ. ita meditationis
officio panem lectionis acceptũ
subtilius discutimus acdiuidi¬
mus. Linguaqͦ ipsa quia sermo¬
nem format. eloquentiȩ pulcri¬
tudinem ñ inconuenient̃ de¬
signat. ꝑ collum etiam humeroᷤ.
dorsum. eo q̃d ipsis onera solent
imponi: recte pacientiam intel¬
ligimus. ꝑ brachia autẽ quia ĩ
ipsis ẽ magna fortitudo. iuirtitẽ

Expanded text:
visibilia cernimus, sic radiis convisibilia cernimus, sic radiis contemplationis invisibilia speculamur. Per nares discretiones accipimus. Naribus etenim odores ac fetores discernimus, et ideo per nares virtutem discretionis non inconvenienter significamus. Aures exprimunt obedientiam, eo quod audiendi obediendique sunt instrumentum. Os insinuat intelligentiam. Sicut enim cibum ore recipimus, ita virtute intelligentiae pastum divinae lectionis captamus. Dentes vero significant meditationem, quia sicut dentibus receptum cibum comminuimus, ita meditationis officio panem lectionis acceptum subtilius discutimus ac dividimus. Lingua quoque, quia ipsa sermonem format, eloquentiae pulchritudinem non inconvenienter designat. Per collum, humeros et dorsum, eo quod ipsis onera soleant imponi, recte patientiam intelligimus. Per brachia autem, quia in ipsis est magna fortitudo, vi
Abbreviated transcription (Latin):
ana me dñe & sanabor. ho
quamdiui in iusticia ꝑstitit
sanus fuit: s postqmͣ ꝑ culpam
corruit grauem languorem incidit.
& qui aute culpam in om̃ib spi¬
ritualib membris suis habuit
sanitatem. post culpam in omni¬
b patitur ufirmitatẽ. Clamet
bor. Sr nunquid dicendus ẽ homo
habere inembra sp̃ualia: Habet
iembra sp̃ualia: scił uirtutes.
Sicut enu ext̾ius membris sibi
conuenientib formatur. sic inte¬
rius uirtutib sͥ concordantib mi¬
rabiliter disponitur & ordinatur.
& ipsa membra corporis uirtutes
figurant substantiȩ sp̃ualis. Ca¬
put significat mentem. Quem¬
admodum namq caput summũ
optinet locum inter membra:
ita mens int̾ uirtutes anime pͥu¬
cipalis ẽẽ uidetur & sumniã. Et
sicut capilli de capite surgunt
uarii. citrini. rufi. candidi. iugͥ.
sic de mente cogitationes proce¬
dunt diuersȩ. benignȩ. malitio¬
sȩ. mundȩ. immundȩ. Oculi de¬
siguant contemplationẽ. Quo¬
modo namq ocłis corporis foris

Expanded text:
ana me, Domine, et sanabor . Homo quandiu injustitia perstitit, sanus fuit; sed postquam per culpam corruit, gravem languorem incidit. Et qui ante culpam in omnibus spiritualibus membris suis habuit sanitatem, post culpam in omnibus patitur infirmitatem. Clamet bor. Sed nunquid est dicendus homo habere membra spiritualia? Habet membra spiritualia, scilicet virtutes. Sicut enim exterius membris sibi convenientibus formatur, sic interius virtutibus sibi concordantibus mirabiliter disponitur et ordinatur; et ipsa membra corporis virtutes figurant substantiae spiritualis. Caput significat mentem. Quemadmodum namque caput summum obtinet locum inter membra, ita mens inter virtutes animae principalis esse videtur et summa. Et sicut de capite capilli surgunt varii, citrini, rufi, candidi, nigri, sic de mente cogitationes procedunt variae, benignae, malitiosae, mundae, immundae. Oculi designant contemplationem. Quomodo namque oculis corporis foris
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ genere hyspa¬
nus. apud agͥp¬
pinam urbem
insignia imꝑii
suscepit. Moxq germaniã & tnͣs
danubium gentes multas suꝑa¬
uit. ⁊ nationes transtygrim &
eufraten in ꝓuintias reolegit. ꝙ
usꝙ ad indiȩ fines post alexan¬
drum magnũ accessit. Erat ei
domi scĩtas. & in armis fortitu¬
do. huiꝰ temporib ioħes apłs re¬
rib ebulliente ꝑsecutione cle¬
mens papa in mare precipitat᷑.
sy mon filius cleophȩ erucifixꝰ.
ignatius bestiis tradit᷑. & papa
alexander martyrio coronatꝰ.
Uerum plinius scd̾s orator & hy¬
storiographus scͥpsit imꝑatori
preter confessionẽ xp̃i. ⁊ honesta
conuenticula. xp̃ianos nichil
trarium romanis legib facere.
leuciam ysauriȩ urbem ꝓflu

Expanded text:
 genere Hispanus, apud Agrippinam urbem insignia imperii suscepit. Moxque Germaniam, et trans Danubium gentes multas superavit, et nationes trans Tigrim et Euphratem in provincias redegit, et usque ad Indiae fines post Alexandrum Magnum accessit. Erat ei domi sanctitas, et in armis fortitudo. Hujus temporibus Joannes apostoribus ebulliente persecutione, Clemens papa in mare praecipitatus est, Simon filius Cleophae crucifixus, Ignatius bestiis traditus et papa Alexander martyrio coronatus. Verum Plinius secundus, orator et historiographus, scripsit imperatori, praeter confessionem Christi et honesta conventicula, Christianos nihil contrarium Romanis legibus facere, leuciam, Isauriae urbem, proflu
Abbreviated transcription (Latin):
differentiam significat meriti.
Corona aurea illi suꝑposita. ful¬
gorem p̃mii. Duõdecim panes.
apłicam designant doctrinã.
Acetabula mordacem & acer

Expanded text:
differentiam designat mentis. Corona aurea illi superposita, fulgorem praemii. Duodecim panes, apostolicam designant doctrinam. Acetabula, mordacem et cr
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s usq modo oꝑatur. & ego oꝑor:
Sciendum ẽ itaq qd oꝑatio diqua¬
drifariam discernit᷑. Primũ opus
dei ẽ conclitionis. Scołm: opus dis
num facere ñ cessabit. Calit̃ accedit
saera seͥptura ꝑ opus conditionis
ad mat̾ĩam suã. so ẽ ad opus restau¬
rationis. de qua mat̾ĩa tripliciter
tractat sicut supͣdictum ẽ scłm hy¬
storiam. scđm allegoriã. scđm tro¬
pologiam. S pͥusqm narrationẽ
hystoricam ingrediam. oportet ut
desitu t̾rarum ñnulla dicamus.
Primũ namq summã hystoriȩ ñ
solum diuinȩ. s & mundane ꝑstͥn¬
gere ꝓponimus. ac deinceps myste

Expanded text:
meus usque modo operatur, et ego operor? meus usque modo operatur, et ego operor? . Sciendum est itaque quod operatio Dei quadrifariam discernitur. Primum opus Dei est opus conditionis, secundum opus disprnum facere non cessabit. Taliter accedit sacra Scriptura per opus conditionis ad materiam suam, id est ad opus restaurationis, de qua materia tripliciter tractat, sicut supradictum est, secundum historiam, secundum allegoriam, secundum tropologiam. Sed priusquam narrationem historicam ingrediamur, oportet ut de situ terrarum nonnulla dicamus. Primum namque summam historiae non solum divinae, sed et mundanae perstringere proponimus, ac deinceps myste
Abbreviated transcription (Latin):
lum uitȩ. & factus ẽ homo in ani¬
mam uiuentẽ. Plantauerat autẽ
dñs ds paradysum uoluptatis a
nalisꝙ iocunditas atq serenitas ꝑ¬
seuerat. In quo erat lignũ uite. de
quo qͣmoliu homo comẽderet nun¬
qmͣ infirmaret᷑. nunqmͣ senesceret.
ẜ ꝑacta obedientia sicut mõdo ꝑ
mortem ita tc̃ sine morte ad consor¬
tium angłoꝵ tͣnsferretur. In quo
erat etiam lignũ scientiȩ boni et
mali. ꝑ qd homo debuit exꝑiribo¬
num side eo ñ comederet. malum
si comederet. In hoc itaꝙ loco posu¬
it ds hominẽ quẽ fecerat. lignum
scilicet boni &̾ mali illi tantũmo¬
do int̾̃dicens. Deinde ciuictis ani¬
mantib ad adam adductis &̾ om¬
nib ab eo nominib impositis. fe¬
cit qłs euam quã dẽdit uiro ole
quo facta erat sociam. Uiditꝙ ds
cuncta quȩ fecerat ⁊ erant ualde
bona. & requieuit die septimo
ab omni ope quõd patrarat:
euisse. cũ xp̃c in euͣngłio dicat. pat̃

Expanded text:
lum vitae, et factus est homo in anilum vitae, et factus est homo in animam viventem. Plantaverat autem Dominus Deus paradisum voluptatis a nalisque jucunditas, atque serenitas perseverat. In quo erat lignum vitae, de quo quandiu homo comederet, nunquam infirmaretur, nunquam senesceret, sed, peracta obedientia, sicut modo per mortem, ita tunc sine morte ad consortium angelorum transferretur. In quo erat etiam lignum scientiae boni et mali, per quod homo debuit experiri bonum si de eo non comederet, malum si comederet. In hoc itaque loco posuit Deus hominem quem fecerat, lignum scientiae boni et mali illi tantummodo interdicens; deinde cunctis animantibus ad Adam adductis, et omnibus ab eo nominibus impositis, fecit Deus Evam, quam dedit viro, de quo facta erat, sociam: Viditque Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona . Et requievit die septimo ab omni opere quod patrevisse, cum Christus in Evangelio dicat: Pater
Abbreviated transcription (Latin):
le comꝓbat᷑. s de qua mat̾ia factũ
sit ignorat᷑. Tercia die iussu diu¬
no moles aquarũ quȩ spaciũ illũd
q̃d iter celũ &̾ t̾ram ẽ occupatum
tenebat deorsum uersa in abyssũ
descendit. & sic aer in mecdio pirrꝰ
& serenus remansit. Deinde iussit
d̾̃s ut terra herbas & arbores scołm
species suas g̾minaret. & g̃minaũ.
Quarta die fecit luminaria quȩ
in firmam̃to ꝓbantur ẽẽ fixa. ex¬
ceptis septem planetis quoꝵ ista st̃
sol. mars. iupit̾. saturnus. Quta
die fecit de aqua pisces. & aues.S
pisces in aqua dimisit. auib uero
in aere mansionẽ habere constitu¬
it. Sexta die fecit bestias in terra.
Mundo gͥ creato. disposito. ornato.
& eo q̃d eẽt humano corpori neces¬
sarium. cõmodũ. gratũ. parato:
fecit ds hominẽ possessorem omni
tate suꝑior inuenttur. fecit autẽ qłs
corpus humanũ de luno rubro ter¬
rȩ. & inspirauit in faciem eiꝰ spiracu¬

Expanded text:
le comprobatur, sed de qua materia factum le comprobatur, sed de qua materia factum sit ignoratur. Terra die jussu divino moles aquarum, quae spatium illud quod inter coelum et terram est occupatum tenebat, deorsum versa in abyssum descendit, et sic aer in medio purus et serenus permansit. Deinde jussit Deus ut terra herbas et arbores secundum species suas germinaret, et germinavit. Quarta die fecit luminaria, quae in firmamento probantur esse fixa, exceptis septem planetis, quorum ista sunt Sol, Mars, Jupiter, Saturnus. Quinta die fecit de aqua pisces et aves, sed pisces in aqua dimisit, avibus vero in aere mansionem habere constituit. Sexta die fecit bestias in terra. Mundo igitur creato, disposito, ornato, et eo, quod esset humano corpori necessarium, commodum, gratum parato, fecit Deus hominem possessorem omniutate superior invenitur. Fecit autem Deus corpus humanum de limo rubrae terrae, et inspiravit in faciem ejus spiracu
Abbreviated transcription (Latin):
girasse. ac sic uesꝑe. & mane ꝑegis¬
se. & hoc fuisse opus pͥmȩ cliei. Se¬
cunda die firmamentũ factum
ẽ in meodio aquarũ idẽ in medio
confusionis illiꝰ trium elementoꝵ.
quȩ in principio cȩlum deinde a¬
qua. deinde tenebre uocata odino¬
seitur. & hic in oꝑe scdȩ diei aqua¬
rum uocabulo nominatur. fac¬
tum ẽ autẽ firmam̃tũ in medio
aquarũ ita ut partẽ earũ conclu¬
deret intrase. & haberet subse. par¬
tem uͦ exeluderet ase. & haberet su¬
prase. In massa enim uniũsitatis
id qd̾ ẽ intimũ ẽ infimũ. qd ẽ extre¬
mum ẽ supremũ. Uerbi gr̃a. terra
in reb corporalib omniũ est intimũ.
& ipsa ẽ omĩui infimũ. Aquȩ quȩ
supra firmam̃tũ sunt st̃ extrema.
& ipse sunt omĩum sup̃ma. In reb
uͦ mediis quecũq sunt extĩora. ip̃a
sunt inferiora. & quecũꝙ sunt ex¬
teriora ipsa sunt suꝑiora. firmamñ¬
tum uͦ exstellis sͥ infixis ẽẽ uolubi¬

Expanded text:
gyrasse, ac sic vespere et mane peregisgyrasse, ac sic vespere et mane peregisse, et hoc fuisse opus primae diei. Secunda die firmamentum factum est in medio, id est in medio confusionis illius trium elementorum, quae in principio coelum, deinde aqua, deinde tenebrae vocata dignoscitur; et hic in opere secundae diei aquarum vocabulo nominatur. Factum est autem firmamentum in medio aquarum, ita ut partem earum concluderet intra, et haberet sub se, partem vero excluderet a se, et haberet supra se. In massa enim universitatis id, quod est intimum, est infimum; quod est extremum, est supremum. Verbi gratia: terra in rebus corporalibus omnium est intimum, et ipsa est omnium infimum. Aquae, quae supra firmamentum sunt, sunt esunt suprema. In rebus vero mediis quaecunque sunt interiora, ipsa sunt inferiora, et quaecunque sunt exteriora ipsa sunt superiora. Firmamentum vero ex stellis sibi infixis esse volubi
Abbreviated transcription (Latin):
tione declarare. & ioleo uoluit pͥus
opus conditionis cõmemorare .uii.
In pͥncipio creauit ols celũ & ter¬
ram. Celũ uocat tria elementa.
ignem. aerem. aquã. quȩ erant
in una confusione ꝑmixta. siue
in una ꝑmixtione confusa. circa
quartum q̃d ẽ t̾ra fluctuantia.
quȩ t̃ra in medio & in imo trium
suo pondere librata subsidebat.
Deinde uocat scͥptura sacra tria
tenebras. deiude aquas. Aquas
ubi dicit sp̃c dñi ferebatur super
aquas. tenebras ubi ait tenebrȩ e¬
rant suꝑ faciem abyssi. Celum ꝓpt̃
suspensionẽ. aquas ꝓpt̾ mobilita¬
tem & fluctuationẽ. tenebras ꝓpter
confusionem. Abyssus ẽ concauitaᷤᷤ
terre quȩ receptacłm inferioꝵ fu¬
tura erat aquarũ. In pͥncipioitaꝙ
creata sunt celũ & terra. idẽ .uiͦii.
doꝵ materia. Deinde subinfert
scͥptura dicens. Dixit autẽ ds. fi¬
at lux. & facta ẽ lux. Lux illa pri¬
maria eo in loco creditur facta:
quo sol modo cotidie oritur. & ꝑ
eandem uiam ꝑ quã sol crelitur

Expanded text:
tione declarare, et ideo voluit prius opus conditionis commemorare. CAP. VII. In principio creavit Deus coelum et terram . Coelum vocat tria elementa, ignem, aerem, aquam, quae erant in una confusione permista, sive in una permistione confusa circa quartum, quod est terra, fluctuantia; quae terra in medio, et in uno trium suo pondere librata subsidebat. Deinde vocat Scriptura sacra tria  aquas, tenebras; deinde aquas, ubi dicit: Spiritus Domini ferebatur super aquas ; tenebras ubi ait: Tenebrae erant super faciem abyssi . Coelum propter suspensionem, aquas propter mobilitatem et fluctuationem, tenebras propter confusionem. Abyssus est concavitas terrae, quae receptaculum inferiorum futura erat aquarum. In principio itaque creata sunt coelum et terra, id est quatuor dorum materia; deinde subinfert Scriptura: Dixit autem Deus: Fiat lux, et facta est lux . Lux illa primaria eo in loco creditur facta quo sol modo quotidie oritur, et per eamdem viam per quam sol creditur
Abbreviated transcription (Latin):
tinentur precepta quȩ insinuatł
fidem. Scoła autẽ. qͥa m ea contin en¬
tur precepta quȩ informant ad
bonam oꝑationẽ. In pͥma tabula
tria sunt precepta: quia qui fide
creditur trinitas ẽ ds. In scoła ta¬
bula septem sunt p̃cepta: quia ĩ
presenti uita tm̃ quȩ septemdie¬
rum circulo uoluitur officia hu¬
manitatis ꝓximo exhibentur.
Triauͦ & sẽptem denariũ complẽt:
quia ꝑfectum facit sides recta & o¬
peratiobona. Primum p̃ceptum
primȩ tabulȩ ad dm̃ patrem ꝑti¬
net. sicut p̃ceptũ pͥmum scołȩ ta¬
bulȩ ad hominẽ patrem. ut utͥnq
pat̾nitas principii auctoritate ho¬
noretur. In pͥma tabula preceptio
est & prohibitio. similit̃ & inscda.
ut utrinq stũdeas facere qd debes.
& cauere qd non debes. In altero
namq si offendis. delictum ẽ: in

Expanded text:
tinentur praecepta quae insinuant fidem; secunda quia in ea continentur praecepta quae instruunt ad bonam operationem. In prima tabula tria sunt praecepta, quia quae fide creditur Trinitas, est Deus. In secunda tabula septem sunt praecepta; quia in praesenti vita quae septem tantum dierum circulo volvitur officia humanitatis proximo exhibentur. Tria vero et septem denarium complent; quia perfectum facit fides recta, et operatio bona. Primum praeceptum primae tabulae ad Deum Patrem pertinet, sicut praeceptum primum secundae tabulae ad hominem patrem, ut utrinque paternitas principii auctoritate honoretur. In prima tabula praeceptio est et prohibitio, similiter in secunda, ut utrumque studeas et facere quod debes, et cavere quod non debes. In altero namque si offendis, delictum est. In
Abbreviated transcription (Latin):
helyas ꝓph̃as baal ad torreutẽ
cison qͥ int̾pretatur duricia eoꝵ &
uit̾ fecit eos ibi. Sic redemptor nr̃
aduenientẽ die iudicii mittet an¬
gelos suos & colligent om̃ia scanda¬
la de regno eiꝰ & mittent eos in stag¬
num ignis. ibi eruciabuntur. secũ¬
dum duriciam & impenitens cor
eoꝵ. Et facta ẽ pluiuia grandis post¬
quam xp̃c mortem gustauit. &
ritum de suꝑnis ad t̾ram misit.
qui nos a pẽccato mundaret &e spi¬
rituales fructus gignere faceret.

Expanded text:
Elias prophetas Baal ad torrentem Cison, qui interpretatur duritia eorum, et interfecit eos ibi . Sic Redemptor noster, adveniente die judicii, mittet angelos suos, et colligent omnia scandala de regno ejus, et mittent eos in stagnum ignis, ubi cruciabuntur secundum duritiam, et impoenitens cor eorum . Et facta est pluvia grandis. Postquam Christus mortem gustavit, et ritum de supernis ad terram misit, qui nos a peccato mundaret, et spirituales fructus gignere faceret.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecte ñ possumꝰ. ad cognitionem
tam̃ uĩtatis inhiantes. iam aliqͥd
de lib̾tatis auracaptamꝰ. In ing̃s¬
su autẽ spelunce stare ẽ: represso
nr̃e corruptionis obstaculo ad cog¬
nitionem ueritatis inciꝑe exire.

Expanded text:
fecte non possumus, ad cognitionem tamen veritatis inhiantes, jam aliquid de libertatis aura captamus. In ingressu ergo speluncae stare, est represso nostrae corruptionis obstaculo, ad cognitionem veritatis incipere exire.
Abbreviated transcription (Latin):
de causa eõdem anno celebrari
sollemnitas cepit scẽ di genit᷑¬
eis mariȩ. purificationis ipsius.
scoła die februarii mensis: et
cessauit mortalitas illa. Et hȩc
solet nominari. eo qd̾ hac ipsa
die allato intemplo dño. syme¬
on & anna ei obiuauerunt.U

Expanded text:
de causa eodem anno celebrari de causa eodem anno celebrari solemnitas coepit sanctae Dei genitricis Mariae purificationis ipsius secunda die Februarii mensis, et cessavit mortalitas illa. Et haec solet nominari, eo quod hac ipsa die allato in templum Domino Simeon et Anna ei obviam veneru
Abbreviated transcription (Latin):
tempus in italia uir dni gr̃a be¬
nedictus & nomine. Ad quem cũ
prefatus totila causa ꝑserutan¬
di an sp̃m ꝓphetiȩ haberet uenis¬
set: p̃nuntiauit ei ĩdem lñi iur
quȩ ei uentura erant dicens. Mł¬
ta mala facis. multa fecisti. iam
aligͣndo ab iniquitate compesçe¬
re. Et quidem romã ingressurꝰ
es. mare tͣnsiturus es. nouem
annis regnabis. decimo morieriᷤ.
Igitur ñ multo post dũ mare
transiens siciliam depopulatus
fuisset: & inde reu̾sus romam
einxisset. atq cepisset: tota fer¬
me nocte suos tubis elangere p̃¬
cepit. ut romani a gothidꝰ sese
quibcũꝙ modis oculerent. Cap¬
ta est gͥ roma a prefato totila re¬
ge. anno .xxi. iustuuani. augu¬
sti. Qd̃ aũdiens iustinianus au¬
gustus. narsetem uirũ sapientẽ
ordinauit patͥcium romanoꝵ:
& misit eum ad italiam. Quo
dum ꝑuenisset. regen totilam
suꝑauit. & scđm patͥs benẽdic¬
ti ꝓphetiam totila mortuus est.

Expanded text:
tempus in Italia, vir Domini gratia Betempus in Italia, vir Domini gratia Benedictus, et nomine. Ad quem cum praefatus Totila causa perscrutandi an spiritum prophetiae haberet, venisset, praenuntiavit ei idem Domini vir quae ei ventura erant, dicens: Multa mala facis, multaque fecisti; jam aliquando ab iniquitate conquiesce, et quidem Romam ingressurus es, mare transiturus es, novem annis regnabis, decimo morieris. Igitur non multo post dum mare transiens, Siciliam depopulatus fuisset, et inde reversus Romam cinxisset, atque cepisset, tota ferme nocte suos tubis clangere praecepit, ut Romani a Gothis sese quibuscunque modis occulerent. Capta est igitur Roma a praefato Totila rege anno XXI Justiniani Augusti. Quod audiens Justinianus, Narsetem virum sapientem ordinavit patricium Romanorum, et misit cum ad Italiam. Quo dum pervenisset, regem Totilam superavit, et secundum Patris Benedicti prophetiam Totila mortuus est.
Abbreviated transcription (Latin):
nouis nuptiis delectatur. belisa¬
rius romã ingreditur. & eũ gau¬
dio suscipitur. Confestim ꝙͦ uici¬
na occupauit loca: romã oppidoꝵ¬
q presidia. Quib sine dilatioe
patratis: uitigis rex romã aggre¬
ditur. eamq ꝑannũ integrum
obsidione circiundat. Uerũ tan¬
dem belisarius machinas eius
igne consumpsit. & inde eum
exturbatum usꝙ ad ariminum
effugauit. Et ñ multis dieb int¬
lectis apud rauennã inclusum ĩ
deditionem suscepit. eumq cum
uxore sua ꝙ opib palatii constan¬
tinopolun deportauit. dicꝙ iusti¬
nianus orthodoxus augustus bre¬
ui temporis int̾uallõ. de oluabus
ualidis gentib. ꝑ manũ belisa¬
rii ducis incliti nobilit̾ tͥumpha¬
uit. Porro post belisarii ducis de¬
cessum. gothi qui trans padum
& in liguria consistebant. contͣ
romanos rebellantes. totilam qͥ
Qui contra romanos sepe dimi¬
cans eoꝵ uires multis uicib fregit
ac suꝑauit. Choruscabat ꝑ ĩdem

Expanded text:
novis nuptiis delectatur, Belisanovis nuptiis delectatur, Belisarius Romam ingreditur, et cum gaudio suscipitur. Confestimque vicina occupavit loca, Romam, oppidorumque praesidia: quibus sine dilatione patratis Vitigis rex Romam aggreditur, eamque per annum integrum obsidione circumdat. Verum tandem Belisarius machinas ejus igne consumpsit, et inde eum exturbatum usque ad Ariminum effugavit, et non multis diebus interjectis, apud Ravennam inclusum in deditionem suscepit, eumque cum uxore sua, et opibus palatii Constantinopolim deportavit. Sicque Justinianus orthodoxus Augustus brevi temporis intervallo de duabus validis gentibus per manum Belisarii ducis inclyti nobiliter triumphavit. Porro post Belisarii ducis discessum, Gothi qui trans Padum et in Liguria consistebant, contra Romanos rebellantes Totilam, quiaverunt. Qui contra Romanos saepe dimicans, eorum vires multis vicibus fregit ac superavit. Coruscabat per idem
Abbreviated transcription (Latin):
&e recepit belisarus affricam. ꝙ
fauente dõ eo prexit. magna
celeritate. & infĩdeles uandalos
suꝑauit. & totam tandem affri¬
cam pͥus auulsam. ad antiquũ
rei publicȩ corpus reuocauit. Rex
quippe uuandaloꝵ geluner. cum
impetũ belisarii ferre nequiret.
ad maurusios fugit. S eum ibi
belisarius celerit̃ insecut᷑. compre¬
hendit. & argentea uinctũ cathe¬
na secũ adduxit. & de eo constan¬
tinopolim tͥumphauit. Et ñ mł¬
topost uistinianus augustus. e¬
undem belisariũ ad italiam desti¬
nauit. Quo belisarius ueniens:
pͥmo accessu siciliam ꝑuasit. ꝙ
neapolim obsedit. & expugnauit.
& expoliauit. Qd̃ ubi rex italiȩ
theodo aldus audiuit. iutigem sui
exercitꝰ ducem contͣ eum destina¬
uit. S postqm uitigis campani¬
am ẽ ing̃ssus & rex ab exercitu ẽ
creatus : expẽditionẽ soluit. & re
meauit. Eunc spreto theodoasdo.
& pͥma coniuige repũdiata: ma
tem sͥ matͥmonio iunxit. d dũ

Expanded text:
et recepit Belisarius Africam, et et recepit Belisarius Africam, et favente Deo eo perrexit magna cum celeritate, infideles Vandalos superavit, et totam tandem Africam prius avulsam, ad antiquae reipublicae corpus revocavit. Rex quippe Vandalorum Getimer cum imperium Belisarii ferre nequiret ad Maurusios fugit. Sed eum ibi Belisarius celeriter insecutus comprehendit, et argentea vinctum catena secum adduxit, et de eo Constantinopoli triumphavit. Et non multo post Justinianus Augustus eumdem Belisarium ad Italiam destinavit. Quo Belisarius veniens primo accessu Siciliam pervasit, et Neapolim obsedit, et expugnavit, et exspoliavit. Quod ubi rex Italiae Theodoaldus audivit, Vitigem sui exercitus ducem contra eum destinavit. Sed postquam Vitigis Campaniam est ingressus, et rex ab exercitu est creatus, expeditionem solvit et retro remeavit. Tunc spreto Theodoaldo, et prima conjuge repudiata, Mattem sibi matrimonio junxit. Sed dum
Abbreviated transcription (Latin):
nus exilii pena damnauit. et
in territorio mẽdiolanensi uigu¬
larifecit. Hac tam̃ immanis se¬
ueritatis impunitate theõdericꝰ¬
nequaqmͣ est gauisus. Nam
ñ multo post horribili & io¬
puata morte pollutam pecca¬
tis aĩam exalauit. Quem etiã
quidam solitarius. apũd lipperã
manens insulam. corporeis uidit
oculis in ollam uulcani demer¬
gi. ubi mare sicut cacabus fer¬
uescit ab igne. Cheoderico uͦ re¬
gi: athalaricus nepos eiꝰ succes¬
sit. & athalarico theodoaldus.
Porro longobardis adhuc in pã¬
nonia consistentib preerat al¬
bin filius aldom. qui ñ multo
post ipsam longobardoꝵ gentẽ
in italiam intrõduxit. Interea
gustus contra parthos felicit̾ di¬
micauit. & tandem cũ rege eoꝵ
fedus firmissimum stabiliuit.
Qui etiam dũ deficeret iustini¬
anum suũ ex sorore nepotẽ. Sͥ
designauit. successorem. De iusti¬
Iste de multis gentib tͥumpha¬
uit. Nam septimo imꝑii sui ã¬
no facta sunt uuandalica bella.

Expanded text:
nus exsilii poena damnavit, et nus exsilii poena damnavit, et in territorio Mediolanensi jugulari fecit. Hac tamen immanis saevitiae impunitate Theodericnequaquam est gavisus. Nam non multo post horribili et inopinata morte pollutam peccatis animam exhalavit. Quam etiam quidam solitarius apud Liparem manens insulam corporeis oculis vidit in ollam Vulcani demergi, ubi mare sicut cacabus fervescit ab igne. Theoderico vero regi Athalaricus nepos ejus successit, et Athalarico Theodoaldus. Porro Longobardis adhuc in Pannonia consistentibus praeerat Alboinus filius Aldoini, qui non multo post ipsam Longobardorum gentem in Italiam introduxit. Interea gustus, contra Parthos feliciter dimicavit, et tandem cum rege eorum foedus firmissimum stabilivit. Qui etiam dum deficeret, Justinianum suum ex sorore nepotem sibi designavit successorem. CAP. IIste de multis gentibus triumphavit. Nam septimo imperii anno facta sunt Vandalica bella,
Abbreviated transcription (Latin):
annis.xxiii. Ad hunc misit hor¬
misda uenabilis papa ab urbe
presbiteros.felicem ꝙͦ & diosco¬
rum diacones. neñ &r petrũ no¬
tarium suũ. ut ep̃os quos anasta¬
siuis ꝓ catholica exiliauerat fide.
ad ꝓprias reuocaret eccłias. Quoᷤ
om̃s cum grandi leticia suscepit.
clementissimꝰ imꝑator: & remisit
bonorabilit̃. Post hormisdam aũ.
ioħes cathẽdram meruit aplicã.
Qui & ipse ad eund̾e pͥncipem
uenit. Deinde dũ constantinopo¬
lum ꝑuenisset. & ibi ĩdem uir di
dem urbis susceptꝰ fuisset: mox
in eoꝵ conspectu ad portam quȩ
aurea uocitatur. roganti ceco lu¬
men indulsit. Demũ uͦ impetra¬
tis ꝓ quib ierat. rauennã reme¬
auit. Ubi sepe nominatus tyrã¬
nus theodericus zelo & iniuĩdia
qd̾ audierat eum ab augusto ho¬
norifice susceptũ atq tractatum
cum comitib eius tenuit. & car¬
ceris afflictione ꝑemit. Simachũ
qͦ patͥcium int̾fecit. d & boe
uerat. & alios libellos elegantis¬
sime composuerat. idem tyran¬

Expanded text:
nti tribus. Ad hunc misit Hormisda venerabilis papa ab urbe presbyteros, Felicem quoque et Dioscorum diaconos, necnon et Petrum notarium suum, ut episcopos, quos Anastasius pro catholica exsulare fecerat fide, ad proprias revocaret Ecclesias. Quos omnes cum grandi laetitia suscepit clementissimus imperator, et remisit honorabiliter. Post Hormisdam autem Joannes cathedram ascendit apostolicam. Qui et ipse ad eumdem principem venit. Denique dum Constantinopoldem urbis populo susceptus fuisset, mox in eorum conspectu ad portam, quae Aurea vocitatur, roganti caeco lumen indulsit. Demum vero impetratis pro quibus ierat, Ravennam remeavit. Ubi saepe nominatus tyrannus Theodericus zelo et invidia, quod audieerat eum ab Augusto honorifice susceptum atque tractatum, cum comitibus ejus tenuit, et carceris afflictione peremit, Symmachum quoque patricium interfecit. Sed et Boetverat, et alios libellos elegantissime composuerat, idem tyran
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑauit annis .xx. Iste ab acha¬
cio deprauatꝰ constantinopolita¬
no ep̃o fauebat hereticis & chatho¬
licos ꝑsequebatur. Misit autẽ ad
eum hormisda papa uenerabilis
corripiens eum ab errore suo. Sed
ꝑfidus ꝑ legatũ ipsius mañdauit
anastasius. Nos iubere uolumus
ñ iuberi. S cũ in sua p̃duraret
ꝑfidia: ictu fulminis interiit.
floruit ꝑ ĩdem tempus sc̃s remi¬

Expanded text:
nti. Iste ab Acatio depravatus Constantinopolitano episcopo, favebat haereticis, et Catholicos persequebatur. Misit autem ad eum Hormisda papa venerabilis corripiens eum ab errore suo. Sed perfidus per legatum ipsius mandavit Anastasius: Nos jubere volumus, non juberi. Sed cum in sua perduraret perfidia, ictu fulminis interiit. Floruit per idem tempus sanctus Remi
Abbreviated transcription (Latin):
no ab anthimo sẽductus ep̃o. ce¬
pit declinare a catholica fide.
Et dum a diuinis mandatis au¬
rem cordis auertit: iusto ołi iũdi¬
cio amentiã incurrit. Unde ac¬
cersito uiro xp̃ianissimo iustun¬
ano curopalatẽ eum constituit.
& ei tociꝰ curam imꝑii delegaũ.
Qd̃ cum fecisset. decessit imꝑii

Expanded text:
no ab Anthimo seductus episcopo coepit declinare a catholica fide. Et dum a divinis mandatis aurem cordis avertit, justo Dei judicio amentiam incurrit. Unde accersito viro Christianissimo Justino, curopalatem eum constituit, et ei totius curam imperii delegavit. Quod cum fecisset, decessit imperii
Abbreviated transcription (Latin):
dentis orationis peticiones. Amen. Qua¬
si dicamus. O pater nr̃ qui es in celis.
uere omĩa fiant & in nobis e maliisque
supra postulauimus. Uere sc̃ificetur
nomen tuum uere adueniat regnum
tuum. uere fiat uoluntas tua sicut in
celo &e in terra. uere des nobis panem¬
bis debita nr̃a sicut & nos dimittimus
debitoribus nr̃is & uere non indueas¬
nos in temptationem. uere liberes nos
amalo. Ista ẽ frẽs iugiter meditan-¬
tla ista ẽ iugiter dicenda oratio ut po¬
te quam ipse saluator docuit & qua
nobis patrem orare p̾cepit. Nulla ẽ¬
enĩ ista sublimior nulla utilior. Sunt
quidam qui sunt sicut echnici qui głan-¬
tur se multa uerba fundere multa psal-¬
teria legere diuersas horas cdecantare.
prolixas orationes continuare. E cum
ore dño loquantur. corde nonnũquam
rint tales scripture qua dicitur. Popłs
iste me labiiss honorat. cor autemeoutm
longe ẽ ame. H et ista dicentes sc̃e orau
onis sollertiam & ꝑseuerantẽ deuotionẽ
culpamus. quam multum lauclamus.

Expanded text:
dictas omnes petitiones. Amen, quasi dicamus. O pater noster, qui es in coelis, vere fiant omnia in nobis et in aliis, quae supra postulavimus. Vere sanctificetur nomen tuum. Vere adveniat regnum tuum. Vere fiat voluntas tua, sicut in coelobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, vere ne nos inducas in tentationem, vere liberes nos a malo. Ista est, fratres, jugiter meditanda, ista est jugiter dicenda oratio, utpote quam ipse Salvator docuit, et qua nobis Patrem orare penim sublimior ista, nulla utilior. Sunt quidam, qui sicut ethnici gloriantur se multa verba fundere, multa psalteria legere, diversas horas decantare, prolixas orationes continuare, cum ore Domino loquuntur, corde nonnunquam rint tales Scripturae, quae dicit: Populus iste labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me . Nec ista dicentes ionis solertiam et perseverantem devotionem culpamus, quam multum laudamus,
Abbreviated transcription (Latin):
tamen sibi non defuturos certissime sciat.
ne dum occupatur mens eius ad tem¬
poralia minus p̾dicet eterna. E ideo
sacculum non portet. Scdm autem
mysticum sensum pecunia in sacco clau¬
sa. sapientia ẽ occulta. que proximoñ
erogatur. ꝑ peramonera scłi significan-
tur. ꝑ calciamenta mortuorũ oꝑa & exẽ¬
pla sigurantur. Q p̃dicator onusscła-¬
rium negotiorum non portet nec stultorũ
oꝑum exempla conspiciat ne sua oꝑaqua¬
si ex mortius pellibus credat munire.
Q neminem ꝑ uiam salutaueritis. Qui
non amore eterne parnie. s p̾miorũ ambi¬
ti salutem audientibus p̾dicat. quasim
itinere salutat. qui a ex occasione non¬
ex intentione salutem audientibus ȩiop¬
tat. Omniseruĩ qui in ura salutat ex oe¬
casione salutat itmeris. non ex intentione¬

Expanded text:
sibi, tamen non desituros certissime sciat, sibi, tamen non desituros certissime sciat, ne, dum occupatur mens ejus ad temporalia, minus praedicet aeterna. Et ideo sacculum non portet. Secundum autem mysticum sensum, pecunia in sacculo clausa, sapientia est occulta, quae pro Christo non erogatur. Per peram, onera saeculi; per calceamenta, mortuorum operum exempla figurantur. Et praedicator onus saecularium negotiorum non portet, nec stultorum operum exempla conspiciat, ne sua opera quasi ex mortuis pellibus credat munire. Et neminem in via salutaveritis. Qui non amore aeternae patriae, sed praemiorum ambitu, salutem audientibus praedicat, quasi in itinere salutat, quia ex occasione non intentione salutem audientibus exoptat. Omnis enim qui in via salutat, ex occasione itineris salutat, non ex intention
Abbreviated transcription (Latin):
conatur. eccłiam incaute ñ intrans. & pa-¬
stores eccłie uł necare uł in exilium mitt̾e
contendit. Lupus natura corporis rigi¬
cus intentionem duri cordis non solet ab¬
errore reuocare. Unde apłs. Hereticum
hominem post pͥmam & sccl̃am correptiõem
deuita. Lupus suo impetu fertur. & icheo
sepe luditur. sic hereticuis impecum facit.
s sepe remanet in anis ne nocere possit.
Lupus sipͥor aliquem uiderit uocem illi¬
us quadam ui nature eripit. si homo pͥor
illum uiderit exagitat. sic quẽ uersuta
disputatione hereticus p̃uenit. mutum
redoit. ne conficeatur uerbum di sed
si quis commenta fraudis eius cogno-¬
uerit patitur iacturam uocis. sicut
lipus sic & hereticus guttur iuadit.¬
uitalibus uulntis infligit. ꝑ ossumus
etram ꝑ lupos psecutores quosq designa¬
re quimore luporum fideles lacerare
conantur. N olite portare sacculum
neq peram neq calciamenta. Tanta
p̾sentis uite sumptus & sinon p̾uideat

Expanded text:
conatur, Ecclesiam incaute non intrans, et paconatur, Ecclesiam incaute non intrans, et pastores vel desides necare, vel in exsilium mittere intendit. Lupus vero corporis rigiduri intentione cordis non solet aberrore revocari. Unde Apostolus: Haereticum hominem post primam et secundam correctionem devita . Lupus suo impetu fertur, et ideo saepe luditur; sic haereticus impetum facit, et saepe remanet inanis, cum nocere non possit. Lupus si prior aliquem viderit, vocem illi quadam vi naturae eripit, si homo illum prior viderit, exagitat; sic quem versuta disputatione haereticus praevenit, mutum reddit, ne confiteatur verbum Dei. Sed si quis commenta fraudis ejus cognoverit, patitur jacturam vocis. Sicut lupus, sic haereticus: primum, quivitalibus vulnus infligit. Possumus etiam per lupos persecutores quosque designare, qui more luporum fideles lacerare conantur. Nolite portare sacculum, neque peram, neque calceamenta. Tota praesentis vitae sumptus, etsi non provideat
Abbreviated transcription (Latin):
ta forma ẽ p̾sbiterorũ scdi ordmis. Sep¬
tuaginta duo mictuntur qui totidem
carent. sicut primo duodecim apłi ꝓpter
quod binos mittit. innuitur quod nemo
p̃dicationis officium debet susciꝑe qui
erga alium caritatem non habet. Ante
faciem suam momem ciuitatem & locũ
quo erat ipse uenturus. U erba p̃dicati
onis p̃currunt. uenit dñs admentis ha-¬
bitaculum. E dicebat illis. Messis
quidem multa. oꝑarii pauci. Messis tur¬
ba credentium. oꝑarii apłi &e sequaces
eorum. & licet messis sit uerbo d̃i sata.
tamen culture laborem &e sollicitum
munus oꝑarii requirit ne aues celi
sparsa semina dissipent. Sed quia
pauci sunt oꝑarii. idest p̃dicatores. ro
messis sue. Unde subuingitur. Ro¬
gate dnm̃ messis ut mittat oꝑarios in
messem. Quomodo enĩ p̃dicabunt nisi
mittantur. Ite. Ecce ego muto uos
dens intrare eanis somnũ pastoris absen¬
tiam uł desidiam explorans. sic hereticꝰ
nocte sue temptationis ficdeles deciꝑe

Expanded text:
di ordinis. Septuaginta duo mittuntur, qui linguarum carent, ut sicut primo duodecim apostoli prquod binos mittit, innuitur quod nemo praedicationis officium debet suscipere, qui erga alium charitatem non habet. Ante faciem suam, in omnem civitatem et locum, quo erat ipse venturus, mittionis praecurrunt, venit Dominus ad mentis habitaculum. Et dicebat illis: Messis quidem multa, operarii vero pauci. Messis est turba credentium; operarii, apostoli et sequaces eorum. Et licet haec messis verbo Dei sit sata, tamen culturae laborem et sollicitum munus operarii requirit, ne aves coeli sparsa semina dissipent. Sed quia pauci sunt operarii, id est praedicatores, rogmessis suae. Unde subjungitur: Rogate ergo Dominum messis, ut mittat operarios in messem. Quomodo enim praedicabunt, nisi mittantur? Item: Ecce ergo mitto vos dens intrare, canis somnum, pastoris absentiam, ut desidiam explorans, sic haereticus nocte suae tentationis fideles decipere
Abbreviated transcription (Latin):
tes solis secretis celestibus uracare & di¬
iune debent contemplationi intendere
Lectus namq quietem significat. ꝑrimi¬
gͦ sunt in agro ꝓpter libertatem. scłi in
molendino ꝓpter laborem. tertii in lerto
ꝓpter quietem. S ex his om̃ibus inus
assumetur alter relinquetur. Assumet᷑
granum. relinquetur palea. assumet᷑
frumentũ relinquetur lolium. assume¬
tur agnus relinquetur hedus. assu-¬
metur piscis relinquetur serpens. as¬
sumetur bonus in p̃senti ꝑ grãm. reli¬
quetur malus ꝑ culpam. assumetur
ad beatitudinem. malus relinquetur
ad dannationẽ. Interim tamendum
p̃sens agitur uita in om̃ĩ modo uiuen¬
ddi semꝑ bonis mali sunt conuncłi. &
sunt in agro in mola ilecto. bini. bo¬
ni & mali. Uideat modo quisꝙ quomo¬
do sit & talem se faciat ut debeat assu¬
mi non relinqui De manii. pede. ocło¬

Expanded text:
tes solis factis coelestibus vacare, et dites solis factis coelestibus vacare, et divinae debent contemplationi intendere. Lectus namque quietem significat. Primi sunt in agro, propter libertatem; secundi in molendino, propter laborem; tertii in lecto, propter quietem. Sed ex his omnibus unus assumetur, alter relinquetur. Assumetur granum, relinquetur palea; assumetur frumentum, relinquetur lolium; assumetur agnus, relinquetur haedus; assumetur piscis, relinquetur anguis; assumetur bonus in praesenti per gratiam, relinquetur malus per culpam; assumetur ad beatitudinem, malus relinquetur ad damnationem. Interim tamen, dum praesens agitur vita, in omni modo vivendi semper boni sunt malis conjuncti, et sunt in agro, in mola, in lecto bini, boni et mali. Videat igitur modo quisque quomodo sit, et talem se faciat, ut debeat assumi, non relinqui. CAP. XXVII. De
Abbreviated transcription (Latin):
assumetur ae alter relinquetur. Due que
molentes inmola una assumetur alte tur.¬
ra relinquetur. Duo in lecto unus as¬
sumetur alter resinquetur. Possumus
ꝑ illos quim agro erunt homines laicos
qui in campo ẽ habet potestatem quoli¬
bet diuertendi. sic laici rebus suis licite
utentes habent potestatem quod uo¬
lunt faciendi. Comedunt quando uo¬
lunt bibunt quando uolunt dormi
unt quando uolunt surgunt quando
tate sibi concessa non inconuenienter i
agro ẽẽ dici possunt. Per illas autem que
inmola molentes erunt possumus acciꝑe
eos qui rerum eccłiasticarũ curam agunt
Qui recte feminino gen̾e designantur
eo quod ꝑ infirmitate & fragilitate sua
arduitatẽ uite contemplatiue scandere
non ualent & exteriora tantũ tractare
negotia ꝑmittuntur. Qui dum om̃ium
sibi commissarum᷑ gerunt. quasi ꝑ circui¬
tum laborissui molam ducunt. Per illos
uͦ qui in lecto erunt possimnis eos acciꝑe
qui ab actionibus exterioribus quiescen¬

Expanded text:
assumetur, et alter relinquetur: duae molentes in mola, una assumetur, et altera relinquetur: duo in lecto, unus assumetur, et alter relinquetur . Possumus per illos qui in agro sunt, homines laicos nim ille qui in campo est habet potestatem quolibet divertendi, sic laici rebus suis libere utentes, potestatem habent quod volunt faciendi: comedunt quando volunt, bibunt quando volunt, et siunt quando volunt, bibunt quando tate sibi concessa, non inconvenienter in agro esse dici possunt. Per illas autem, quae in mola molentes erunt, possumus accipere eos qui rerum ecclesiasticarum curam gerunt: qui recte feminino genere designantur, eo quod infirmitate et fragilitate sua arduitatem vitae contemplativae ascendere non valent, et exteriora tantum tractare negotia permittuntur: qui dum omnium sibi commissorum curam gerunt, quasi per circuitum laboris sui molam ducunt. Per eos vero qui in lecto erunt, possumus eos accipere, qui ab actionibus exterioribus quiescen
Abbreviated transcription (Latin):
mi. s unus sanatur quia solus qui m itni¬
si sanabantur. iste autẽ ꝑ solum d̾nm̃
sine cooꝑatione hominũ sanitatem ẽ
adeptiis significat quod aliquando co¬
oꝑante p̃dicatione uł intercessione hu-¬
mana salutem consequimur. aliquan¬
do uͦ ꝑ solam aspirationem internam
iusti¬
ficamur. Tolle grabatum
& cetera. Qui languerat gra¬
batum domum reportat cũ
anima peccatorũ remissione cu¬
rata se ad internam sui custodiam cum
ipso corpore refert ne quid iterum in¬
unde feriatur ammitat De duob

Expanded text:
mi, sed unus sanatur; quia solus, qui in unimi, sed unus sanatur; quia solus, qui in uniam sanabantur, iste autem per solum Dominum sine cooperatione hominum sanitatem est adeptus, significat quod aliquando, cooperante praedicatione, vel intercessione humana salutem consequimur; aliquando vero per solam inspirationem internam justificamur. Tolle grabatum , et vade. Qui languerat, grabatum domum reportat, cum anima peccatorum remissione curata, se ad internam sui custodiam cum ipso corpore refert, ne quid iterum unde feriatur, admittat. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
commodat ut audiat sanguinem detrac¬
tiones libenter audiendo intra audi¬
tus sui ambitum multitudinẽ habet
languentium. Qui delicatis cibis et
ti sui &e gule satisfacit intra porticus hu¬
ius ambitum multitudinẽ custodit lan
guentium. Alii diuersis odoribus qduier¬
sorum aromatũ flagrantiis olfactui sa¬
tisfacere contendunt alii diuersarũ rerũ
suauitatibus tactus noluptatibus deser¬
iuunt. S unusquisq sensus tot seruat
languentes quot appetituum patitur
corruptiones. A qua inqua languidi sa¬
nabantur compunctionẽ significat.
designat. Angłs dm̃ descendebat in pi¬
sctnam & mouebatur aqua & sanabatur
m nos descendit. & in nobis excitat qrãm
nr̃ sensus a quacũq cdecineatur infir¬
mitate corruptionis. Quod autem
dicitur & sanabatur unus hoc insi¬
nuat quod qui unitati sc̃ẽ eccłie con¬
uingitur grãm spũalis sanitatisme¬
one ił elemosinarum distributione ma¬
ns non porrigunt. Multigͦ sunt infir¬

Expanded text:
commodat ut hauriat sanguinem, detraccommodat ut hauriat sanguinem, detractiones libenter audiendo, intra auditus sui ambitum multitudinem habet languentium. Qui delicatis cibis, et ti sui et gulae satisfacit, intra porticus hujus ambitu multitudinem languentium custodit. Alii diversis odoraminibus, et diversorum aromatum fragrantiis olfactui satisfacere contendunt. Alii diversarum rerum suavitatibus, tactus voluptatibus inserviunt. Sed unusquisque sensus tot servat languentes, quot appetituum patitur corruptiones. Aqua, in qua languidi sanabantur, compunctionem significat. designat. Angelus Domini descendebat in piscinam, et movebatur aqua, et sanabatur  nos, et in nobis excitat gratiam noster sensus a quacunque detineatur infirmitate corruptionis. Quod autem dicitur, et sanabatur unus, hoc insinuat quod qui unitati sanctae Ecclesiae conjungitur, gratiam spiritualis sanitatistione, vel eleemosynarum distributione manus non porrigunt. Multi ergo sunt infir
Abbreviated transcription (Latin):
lis in qua oues lauabantur que in sacrifi¬
cium dñi offerebantur conuersationem
designat scãm & religiosam in qua anima
que oius ẽẽ debet ꝑinnocentiam. lauari
debet ꝑpenitentiam ut offeratur dño
ꝑ oꝑationem bonam. Habet istapi¬
scina quinq porticus ꝓpter quinq
sensus hominis. ꝑ quos om̃is actio
nr̃a acd effe̾ctum uł ꝓfectum ducitur
Inhis autem id ẽ sensibus nr̃is iacet
multitudo magna languentiũ quia
multiplex ẽ corruptio sensirũ corpo¬
ralium. Corrũpitur uisus uana u¬
dend̃o auditus uana audiendo gu-
lectatur in spectaculis uanitatis &e mui¬
tiplici rerum temporaliũ specie qui
uidet mulierem acd̃ conͣ pͥiscendum
eam qui aurum uidet argentum
& uisa illegitime concupiscit multitudi¬
nem languentium habet in iusu. Quot¬
quot enim in iuisu illicitos appetitus ha¬
bet. tot in eodem sensu languentes con-¬
tinet. Qui delectatur in uanis diuersorũ
sonorum aut uocum modulationibus
aut il lecebrosis cantibus. qui aurem ae¬

Expanded text:
lis, in qua oves lavabantur, quae in sacrificium Domini offerebantur, conversationem designat sanctam et religiosam, in qua anima, quae ovis debet esse per innocentiam, lavari debet per poenitentiam, ut offeratur Domino per operationem bonam. Habet ista piscina quinque porticus, propter sensus corporis, per quos omnis nostra actio ad effectum perfectum ducitur. In his autem quinque sensibus nostris jacet multitudo magna languentium, quia multiplex est corruptio sensuum corporalium. Corrumpitur enim visus, vana videndo; auditus, vana audiendo; guslectatur in spectaculis vanitatis et multiplici specie rerum temporalium, qui videt mulierem ad concupiscendum eam ; qui aurum videt, argentum et visa illegitime concupiscit, multitudinem languentium habet in visu. Quotquot enim in visu illicitos appetitus habet, tot in eodem sensu languentes continet. Qui delectatur in vanis diversorum sonorum aut vocum modulatibus, aut illecebrosis cantibus; qui aurem ac
Abbreviated transcription (Latin):
riseus & alter publicamis. Phariseus
stans. hec apĩo se orabat. Deus grãs
ago tibi quia non sum sicut ceteri ho¬
minum. Quatuor sunt speties tumoris
cumquuis itł bonum quod habet aseha¬
bere se existimat aut si clatum adeo
credit ꝓ meritis sibi datum putat aut
cum se iactat habere quod non habet
aut cum despectis ceteris appeti singła¬
riter uideri habere quod habet.hac
phariseus peste laborabat qui ido ñ
iustificatus descendit quia merita bo¬
norum oꝑum sibi singłartter tͥbuens
ad referendas deo gr̃ãs ocłm aꝑtum
habet. ad humilitatis custodiam non
habet. & quid ꝓtiest si totaciuitas cu¬
stodiatur & unum foramen ꝑ quod
hostes intrent relinquatur. ⁊ P harise
sua & suꝑbiendo recedit humiliatus:
positus peccata confitetur &e lamentan¬
do ꝓpinquat deo & exaltatur. xx

Expanded text:
alter publicanus. Pharisaeus stans haec apud se orabat. Deus, gratias ago tibi, quia non sum sicut caeteri hominum . Quatuor sunt tumoris species: cum quis vel bonum quod habet a se habere existimat; aut si datum a Deo credit, pro meritis sibi datum putat; aut cum se jactat habere quod non habet; aut cum despectis caeteris, appetit singulariter videri habere, quod habet. Hac Pharisaeus peste laborabat: qui ideo non justificatus descendit, quia merita bonorum operum sibi singulariter tribuens,ad referendum Deo gratias oculum habet apertum, ad humilitatis custodiam non habet. Et quid prodest, si tota civitas custodiatur, et unum foramen, per quod hostes intrent, relinquatur. Pharisaeus,sua, et superbiendo recedit. Humiliatus ppositus peccata confitetur, et lamentando propinquat Deo, et exaltatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut beneficium miracłorum. quod doml¬
uit poptilo iudeorum qui habet cogni¬
nonem cd̃i impendatur filie tue genti¬
si que non habet noticiam fidei. Sed
mulier gentilis ꝑ responsum humili¬
tatis meruit filie sue benedictionem

Expanded text:
ut beneficium miraculorum quod convut beneficium miraculorum quod convenit populo Judaeorum, qui habent cognitionem Dei impendatur filiae tuae gentili, quae non habet notitiam Dei, sed mulier gentilis: per responsum humilitatis meruit filiae suae beneficium