comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nauigant ligno tutȩ: ait. Draco hic quẽ
finristi: ad inludendũ ei. Sed ad inlu¬
dendum. Quomͦ ds̃ illi inludit: an tra¬
didit eũ ad inludendũ. hoc ẽ ut inlu¬
datur : putaremus: qđ ds̃ illi ulude¬
ret. nͥ scriptura lob soluisset questionẽ.
lbi enim diccũ ẽ: ad inludendũ ei ab an¬
głis meis. Uis inludere draconi: esto an¬
głs dĩ.Sed ñdum es angłs dĩ. Donec sis.
si eum cursũ tenes ut sis. St̃ angłi qui
illudant draconi: ne tͥ noceat. Preposi¬
ti enim st̃ angłi celoꝵ. suꝑ potestates ae¬
reas: &e inde ꝓcedit uerbũ qͦd fit hic.
Intuent᷑ enĩ legẽ fixã. legẽ et̃nam. u¬
bentẽ sine scriptura. sine sillabis. sine
strepitu. fixã semꝑ & stantẽ: intuent᷑
angłi corde mundo: & ex illa facuint quie¬
quid hic fit. Et potestates: ex illa ordi¬
nantur. A sumnus usq in iia. Et si po¬
testates sũmorũ celorũ regunt᷑ uerbo dĩ.
quanto magis inferiores atq derrenȩ:
remanet gͦ in malis: sola nocendi cupi¬

Expanded text:
ubi naves navigant ligno tutae, ait: «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» Sed si ad illudendum, quomodo Deus illi illudit? An tradidit eum illudendum, hoc est, ut illudatur? Putaremus quod Deus illi illuderet, nisi Scriptura Job solvisset quaestionem; ibi enim dictum est: «Ad illudendum ei ab Angelis meis.» Vis illudere draconi? Esto angelus Dei. Sed nondum es angelus Dei. Donec sis, si eum cursum tenes ut sis, sunt angeli qui illudant draconi, ne tibi noceat. Praepositi enim sunt Angeli coelorum super potestates aereas, et inde procedit verbum quod fit hic. Intuentur enim legem fixam, legem aeternam, jubentem sine scriptura, sine syllabis, sine strepitu, fixam semper et stantem; intuentur Angeli corde mundo, et ex illa faciunt quidquid hic fit, et potestates ex illa ordinantur a summis usque in ima. Et si potestates summorum coelorum reguntur verbo Dei, quanto magis inferiores atque terrenae? Remanet ergo in malis sola nocendi cupi
Abbreviated transcription (Latin):
sam fornicationis disiungi coniugia: si talis
ẽ inquiunt causa cum uxore: ñ expedit du¬
cere. Et dñs. Non om̃s capiunt uerbũ hoc.
Nam uerũ dicitis: qr si talis ẽ causa cũ uxo¬
re ñ expedit nubere. Sed nunqͥd soli ona¬
gri bibituri sunt: ñ om̃s capiunt uerbũ
hoc: multi ñ capiunt. Et qui sunt qͥ capi¬
unt : suscipient onagri in sitim suam. Qa
ẽ suscipiunt onagri in sitim suam: Qui po
textione sua psalmus. Suꝑ illos uolatilia
celi in habitabunt. Suꝑ quos: Suꝑ ona¬
gros: n potiꝰ suꝑ montes: illuc euun sen

Expanded text:
sam fornicationis disjungi conjugia: «Si talis sam fornicationis disjungi conjugia: «Si talis est,» inquiunt, «causa cum uxore, non expedit ducere.» Et Dominus: «Non omnes capiunt verbum hoc» . Nam verum dicitis, quia si talis est causa cum uxore, non expedit ducere; sed numquid soli onagri bibituri sunt? Non omnes capiunt verbum hoc, multi non capiunt. Et qui sunt qui capiunt? «Suscipient onagri in sitim suam.» Quid est, «Suscipient onagri in sitim suam? Qui pottextione sua Psalmus: «Super illos volatilia coeli inhabitabunt.» Super quos? super onagros, an potius super montes? Illinc enim sen
Abbreviated transcription (Latin):
dant ad bibendum: & satiati ruccent
inpsallendo. Bibunt gͦ. minores & maio
res bestiȩ: sed capatius maiores: quia susci¬
piunt onagri in sitim suam. Bibat mi¬
nor: qđ scriptum ẽ. Uiri diligite uxores
res: subditȩ sint uiris suis. Bibant mi
nores. Dictum ẽ autẽ dño. Licet dimite¬
re uxorem omni ex causa: ꝓhibuit dñs
& dixit ñ licere. Non scitis inqͥt. qr ds̃ ab
inttio masculum & feminam
fecit: Qđ ds coniunx̃ homo nõ
separet. Deinde addidit. Qui di¬
miserit uxorem suam excepta cau¬
sa fornicationis. facit eam mechari. Et
si aliam dixerit: mȩchat᷑. Confirmauit
compedem. Hoc expedit conligato priꝰ
agere: ne ligaretur. Ailigatus es uxori:
ne quęsieris solutionem. Solutus es ab
uxore: ne quȩsieris uxorem. Sed ñ es o¬
nager: non es solutus ab uxore. Ha¬
bes ibi: qđ & lepus bibuas. Et si acceꝑis¬
uxorem: non peccasti. Discipłi autẽ cum au-¬
dirent dictum adño. ñ licere ullo mͦ p̃t̾ cau¬

Expanded text:
dant ad bibendum, et satiati ructent dant ad bibendum, et satiati ructent in psallendo. Bibunt ergo minores bestiae et majores; sed capacius majores, quia «suscipient onagri in sitim suam.» Bibant minores quod dictum est: «Viri, diligite uxores res nores. Dictum est autem Domino: «Si licet dimittere uxorem ex omni causa?» Prohibuit Dominus, et dixit non licere. «Non scitis,» inquit, «quia Deus ab initio masculum et feminam fecit? Quod Deus conjunxit, homo non separet.» Deinde addidit: «Qui dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et si aliam duxerit, moechatur .» Confirmavit compedem: hoc expedit colligato; prius ageret ne ligaretur. «Alligatus es uxori? ne quaesieris solutionem. Solutus es ab uxore? ne quaesieris uxorem» . Si nondum es onager, et solutus ab uxore, habes ibi quod et lepus bibas: et si acceuxorem, non peccasti. Discipuli autem cum audirent dictum a Domino, non licere ullo modo praeter cau
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsi in sitim suam. Fuunt enu &
illȩ aquȩ: inde bibit lepus.inde
onager. Lepus paruus: & onager mag¬
nus. Lepus tunidus: & onager ferus.
suam. Non dicit aqua lepori. sufficio. & re¬
pellit onagrum: neq hoc dicit. ouager ac¬
cedat: lepus si accesserit rapiatur. Tam fi¬
deliter & temꝑate fluit: ut sic onagrum:
satiet: ne leporem t̾reat. Souat strepitus
uocis tullianȩ: cicero legitur. aliquis lib̾ ẽ.
dialogus eius ẽ. suie ipsius siue platonis.
siue cuiuscunq talium. Ludiunt impe¬
riti infirmi: minoris cordis. Quis audet
illuc adspirare: strepitus aquȩ & forte
turbatȩ. certe tanĩtam rapacit᷑ fluentis.
ut animal tumidum ñ audeat accedere.
&e bibere cii sonuit. in principio fecit
ds̃ celum & t̾ram. & ñ ausus ẽ bibere. cu¬
i sonet psalmus & dicat multum ẽ ad
ine. Ecce mͦ qđ sonat psalmus: certe oc¬
culta sunt misteria. Tam̃ ita sonat: ut
&e pueros audire delectet. & imꝑiti acce¬

Expanded text:
 ipsi in sitim suam; fluunt enim et  ipsi in sitim suam; fluunt enim et illis aquae. Inde bibit lepus, inde onager: lepus parvus, et onager magnus; lepus timidus, et onager ferus; suam.» Non dicit aqua, Lepori sufficio, et repellit onagrum: neque hoc dicit, Onager accedat, lepus si accesserit, rapietur. Tam fideliter et temperate fluit, ut sic onagrum satiet, ne leporem terreat. Sonat strepitus vocis Tullianae, Cicero legitur, aliquis liber est, dialogus ejus est, sive ipsius, sive Platonis, seu cujuscumque talium: audiunt imperiti, infirmi minoris cordis; quis audet illuc aspirare? Strepitus aquae, et forte turbatae; certe tamen tam rapaciter fluentis, ut animal timidum non audeat accedere et bibere. Cui sonuit, «In principio fecit Deus coelum et terram» , et non ausus est bibere? Cui sonat Psalmus et dicat: Multum est ad me? Ecce modo quod sonat Psalmus, certe occulta sunt mysteria; tamen ita sonat, ut et pueros audire delectet, et imperiti acce
Abbreviated transcription (Latin):
qd nob̾ p̃sto ẽ: nec nos qui fruimur.
Nec fastidiet qui manducabit: nec
deficiet qđ manducabit᷑. Magna il¬
la &e mira contemplatio erit. Et quis
de illa digne dicit isto tempore. cum
int̃ montes fluunt aque: Inderim
gͦ fluant aquȩ int̾ montẽs: & ꝑtran¬
seant. Cum ꝑtranseunt aque. bibitur
in ꝑegrinatione: ne siti inuia defi-¬
tiamus. Potabunt om̃s bestiȩ silue.
Iude uenistis: de silua collecti estis.
Et qualis silua: nullus hominũ ibi
transiebat: qr nullus ꝓpħa illuc mis¬
sus erat. Sed ad arcam construendam:
bite. Potabunt om̃s bestiȩ siluȩ: su
scipient onagri in siti suã. Ona gros:
magnas quasdam bestias dicit. Quis
enum nesciat. onagros dici agrestes asi¬
tos. Nullum enĩ habebant gentes. uigũ
legis. U uebant multȩ gentes morib
suis. suꝑbia. lactantia. uagantes. tan¬
quam in deserto. Et om̃s quidem be¬
stiȩ ita: sed onagri positi st̃ ad signifi¬
cationem magnitudinis. Potabunt¬

Expanded text:
quod nobis praesto est, nec nos qui fruimur; quod nobis praesto est, nec nos qui fruimur; nec fastidiet qui manducabit, nec deficiet quod manducabit. Magna illa et mira contemplatio erit. Et quis de illa digne dicit isto tempore, cum inter montes fluunt aquae? Interim ergo fluant aquae inter montes, et pertranseant: cum pertranseunt aquae, bibitur in peregrinatione, ne siti in via deficiamus. «Potabunt omnes bestiae silvae.» Inde venistis, de silva collecti estis. Et quali silva? Nullus hominum ibi transibat, quia nullus propheta illuc missus erat. Sed ad arcam construendam bite. «Potabunt omnes bestiae silvae.» 4. «Suscipient onagri in sitim suam.» Onagros magnas quasdam bestias dicit. Quis enim nesciat onagros dici agrestes asitos. Nullum enim habebant Gentes jugum Legis; vivebant multae gentes moribus suis, superba jactantia vagantes, tanquam in deserto. Et omnes quidem bestiae ita, sed onagri positi sunt ad significationem magnitudinis. Potabunt et
Abbreviated transcription (Latin):
sa ciuitate. unde ut iam pridem dixi¬
mus. nemo exit amicus. & quo nemo
intrat inimicus. Qd̃ codex ibi nob̃ le¬
gendus ẽ: aut tractandus sermo. quẽ¬
admodum uob̃ mͦ tractatur. Ideo mͦ
dractatur: ut ibi teneatur. Ideo modo
ꝑ sillabas diuiditur: ut ibi totus atq
integer contempletur. Non tͥ deerit
uerbum dĩ: sed tam̃ ñ ꝑ luteras. ñ per
souos. ñ ꝑ codices. non ꝑ lectorem. non
ꝑ tractatorem. Quomͦ gͦ: sic̃ in pͥnci¬
pio erat uerbum. & uerbum erat a-¬
put dm̃. & ds erat uerbum. Non enĩ
sic ad nos uenit. ut inde discederet:
qr in hoc mundo erat. & mundꝰ per
ipsum factus ẽ. Tale uerbum contẽpla¬
turi sumꝰ. Apparebit enim dõrum ds̃
in syon. Sed hoc quandoꝰ pꝰ ꝑ egrinatio¬
nem finite uie: si tam̃ pꝰ finitam uiã
ñ udici trademur. ut uidex mittat
in carcerem. Sed si finita uia sic̃ sꝑamus.
& optamus. & studemus. ad patriam
uenerimus: ibi contemplabunur qđ
semꝑ laudabimus. Nec illud̃ deficiet

Expanded text:
sa civitate, unde, ut jampridem diximus, nemo exit amicus, et quo nemo intrat inimicus; quod codex ibi nobis legendus est, aut tractandus sermo, quemadmodum vobis modo tractatur. Ideo modo tractatur, ut ibi teneatur; ideo modo per syllabas dividitur, ut ibi totus atque integer contempletur. Non ibi deerit verbum Dei; sed tamen non per litteras, non per sonos, non per codices, non per lectorem, non per tractatorem. Quomodo ergo? Sicut «in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum.» Non enim sic ad nos venit, ut inde discederet; quia «in hoc mundo erat, et mundus per eum factus est» . Tale verbum contemplaturi sumus. «Apparebit» enim «Deus deorum in Sion» . Sed hoc quando? Post peregrinationem finita via; si tamen post finitam viam non judici tradamur, ut judex mittat in carcerem. Sed si finita via, sicut speramus, et optamus, et studemus, ad patriam venerimus, ibi contemplabimur quod semper laudabimus: nec illud deficiet
Abbreviated transcription (Latin):
uł ad sinistram. ñ ẽ meũ dare. uob̃. Quid̃¬
non ẽ meũ dare uob̃: non ẽ meũ dare
suꝑb. Nodo quiͦ loquor: suꝑbi estis. Idõ
dixi: non ẽ meum dare uob̃. Sed forte di¬
cerent: erimꝰ humiles. Non gͦ eritis uos:
ego uob̃ dixi. Non dixi non dabo humi¬
lib: sed non dabo suꝑb̃. Qui aut̃ ex suꝑ¬
bo fit humilis: ñ erit qui erat. Ergo p̃¬
dicatores uerbi: & ium̃ta & seruisunt.¬

Expanded text:
vel ad sinistram, non est meum dare vobis» . Quidvel ad sinistram, non est meum dare vobis» . Quid Non est meum dare superbis. Modo quibus loquor, superbi estis; ideo dixi, «Non est meum dare vobis.» Sed forte dicerent, Erimus humiles. Non ergo eritis vos: ego, «Vobis» dixi. Non dixi, Non dabo humilibus: sed, non dabo superbis. Qui autem rex superbo fit humilis, non erit qui erat. 10. Ergo praedicatores verbi, et jumenta et servi
Abbreviated transcription (Latin):
des altissimas requirebant. Unꝰ uolebat
sedere ad dexteram alt̃ ad sinistram: dicen¬
tes ꝑ matrem qđ ipsi cupiebant. Dñs ñ il¬
lis sedes inuidit: sed conuallem priꝰ plora¬
tionis ostendit. quasi diceret. Illuc uultis
ueiire. ubi sum ego : Uenite qua ego. Qa:
uenite qua ego: ꝑ humilitatẽ ego de
sublunitate descendi: & humiliatꝰ ascendo.
Uos in t̾ra inueni: & ante uultis uolare qͥm
pasci: priꝰ nutriemim: educamini. ferte
nidum. Quid enim ait: qͦmͦ illos reuoca¬
uit ad humilitatem. iam querentes alti¬
tudinem: potestis bibere calicem quẽ ego
bibiturus sum: Et illi etiam in hoc suꝑ¬
bi. possimꝰ. Quomͦ petrus tecũ ero usq
ad mortem fortis uir. donec femina di¬
ceret. & iste cum illis erat: sic & isti. pos¬
sumꝰ. Potestis: possumus. Et ille. Calicem
quidem meum bibetis. Et si mͦ ũ potestis:
bibetis. Quomͦ pecro. ñ potes me sequi mͦ:
sequeris autem pꝰ ea. Calicem quidem me¬
um bibetis: sedere autẽ ad dexterã meam.

Expanded text:
des altissimas quaerebant: unus volebat sedere ad dexteram, alter ad sinistram, dicentes per matrem quod ipsi cupiebant. Dominus non illis sedes invidit, sed convallem prius plorationis ostendit, quasi diceret, Illuc vultis venire, ubi sum ego? venite qua ego. Quid est, venite qua ego? Per humilitatem. Ego de sublimi descendi, et humiliatus ascendo: vos in terra inveni, et ante vultis volare quam pasci; prius nutrimini, educamini, ferte nidum. Quid enim ait? quomodo illos revocavit ad humilitatem, jam quaerentes altitudinem? «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum?» Et illi, etiam in hoc superbi: «Possumus.» Quomodo Petrus: «Tecum usque ad mortem.» Fortis vir, donec femina diceret: «Et iste cum illis erat» . Sic et isti: «Possumus. Potestis? Possumus.» Et ille, «Calicem quidem meum bibetis,» etsi modo non potestis, «bibetis:» quomodo Petro, «Non potes me modo sequi; sequeris me postea . Calicem quidem meum bibetis; sedere autem ad dexteram meam
Abbreviated transcription (Latin):
co. accepit tria animalia: arietem trinũ.
uaccam trinam. capram.trinam. & tur¬
turaem. & colũbam. Diuisus aries: & ad¬
uersus inuicem partes constitutȩ. Diuisa
capra: nichilomuinꝰ aduersus se partes
constitutȩ. Diuisa uacca: sic etiam de i¬
psius carne factum ẽ. Et subiecit scrip¬
tura: aues autem ñ diuisit. Deinde dr̃
trimꝰ aries: trima uacca. trima capra:
de auium ȩtate tacetur. Unde gͦ nͥ qr

Expanded text:
co accepit tria animalia; arietem trimum, co accepit tria animalia; arietem trimum, vaccam trimam, capram trimam, et turturem, et columbam. Divisus est aries, et adversus invicem partes constitutae; divisa capra, nihilominus adversus se partes constitutae; divisa vacca, sic etiam de ipsius carne factum est: et subjecit Scriptura, «Aves autem non divisit.» Deinde dicitur trimus aries, trima vacca, trima capra: de avium aetate tacetur. Unde, r
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtransibunt aquȩ. Potabunt onis bestiȩ
silue: suscipient onagri in sitim suam. Su¬
ꝑ illos uolatilia cęli inhabitabunt. Con¬
gruentiꝰ intelligimꝰ suꝑ montes: quia hoc
ẽ etiã huic simile creatura. duꝑ montes pos¬
sunt habitare uolatilia: ñ suꝑ onagros. Nõ
hoc intelligeremꝰ: si necessitas cogeret suꝑ
montes. E rgo uolatilia cęli inhabitabt̃.
Uidemus aues istas in habitare suꝑ mon¬
tes. Sed multe earum inhabitant campis:
multȩ in conuallib. multȩ in nemorib.
multe in ortis. ñ om̃s suꝑ montes. St̃ que¬
dam uolatilia: que ñ habitant nͥ
suꝑ montes. Sp̃itales quasdã ani¬
mas: significat hoc nom̃. Uolati¬
lia: spĩtalia oorda sunt. Lere libero
ꝑfruunt᷑. Gaudent serenitate cȩli aues i¬
stȩ: sed tam̃ pastus earum in montib illic
inhabitabunt. Nostis montes: iam tracta
uude aberret. habitet: ꝑferat uolando.
Habem̃ aues: significantes aliqͥd sp̃itale.
sit. Abraham in illo sacrifitio satis nisti¬

Expanded text:
e; potabunt omnes bestiae silvae; suscipient onagri in sitim suam: super illos volatilia coeli inhabitabunt.» Congruentius intelligimus super montes, quia hoc est etiam huic simile creaturae. Super montes possunt habitare volatilia, super onagros non: hoc intelligeremus, si necessitas cogeret. Super montes ergo volatilia coeli inhabitabunt. Videmus aves istas habitare super montes: sed multae earum habitant in campis, multae in convallibus, multae in nemoribus, multae in hortis, non omnes super montes. Sunt quaedam volatilia quae non habitant nisi super montes. Spirituales quasdam animas significat hoc nomen: volatilia, spiritualia corda sunt, quae aere libero perfruuntur. Gaudent serenitate coeli aves istae: sed tamen pastus earum in montibus; illic inhabitabunt. Nostis montes; jam tractat aberret; habitet, perferat votando. Habemus aves significantes aliquid spirituale. braham in illo sacrificio satis mysti
Abbreviated transcription (Latin):
sima. duo maximȩ occurr̃ docum̃ta. qđ
in archa noe. qua nemo nr̃m dubitat ec¬
cdesiam ẽẽ p̃figuratam. ñ includent᷑ om¬
nia genera animalium. nͥ in illa unitate
cõpaginis om̃s gentes significarent᷑. Nisi
forte putamus si omĩa talia penitꝰ dilu¬
luo delerentur: defuturam fuisse dõ pote¬
statem iubendi. ut t̾ra ꝓduceret. sic̃ pri¬
mo uerbo eiꝰ ꝓduxerat. Non gͦ frustra. ñ
temere: ñ aliqua indigentia dĩ uł inopia
potestatis. uissa sunt animalia illa in
archa includi. Nam pꝰea quam uenit tẽ¬
pus: iam enĩ debemꝰ & alterum euiden¬
tissimum adiungere testimonium. Cũ¬

Expanded text:
sima duo maxime occurrunt documenta, quod sima duo maxime occurrunt documenta, quod in arca Noe, qua nemo nostrum dubitat Ecclesiam esse praefiguratam, non includerentur omnia genera animalium , nisi in illa unitate compaginis omnes gentes significarentur: nisi forte putamus, si omnia talia penitus diluvio delerentur, defuturam fuisse Deo potestatem jubendi ut terra ea produceret, sicut primo verbo ejus produxerat . Non ergo frustra, non temere, non aliqua indigentia Dei vel inopia potestatis jussa sunt animalia illa in arca includi. Nam posteaquam venit tempus jam enim debemus et alterum evidentissimum adjungere testimonium: cu
Abbreviated transcription (Latin):
iam fecit sp̃s dĩ. hoc potius agamus
qđ urguet de fontib emissis in con¬
uallibꝰ: & de aquis int̾ mediũ monti¬
um ꝑtran seuntib. Iam dictum ẽ: sed huc usq
diccum. hinc deinceps ordiemur. Sequi
potabunt : aquas ꝑtranseuntes int̾ me¬
dium montium. Quid potabunt: fonteᷤ
enussos in conuallibꝰ. Et que potabunt:
b estiȩ siluȩ. Uidemus quidẽ hoc. iam in
ista creatura. Bestias siluȩ bibere de fontibꝰ.
&e de riuis inter montes currentibꝰ. Sed iam
qm̃ dõ placuit talium rerum figuris abscõ¬
dere. sapientiam suam ñ auferre studiosis:
sed claudere negligentib aꝑire pulsanti¬
bꝰ: placuit eciam ipsi dño dõ nr̃o. ad hoc or¬
tari uos ꝑ nos: ut in his om̃ibꝰ quȩ ue
lud de corporali &e de uisibili creatura di¬
euntur. Queramus aliquiã sp̃italit̾ abs¬
conditum: quo inuento gaudeamus. Bestiȩ¬
as siluȩ: gentes intelligimꝰ. Et multis hoc
locis scriptura testatur: sed tam̃ euidentis¬

Expanded text:
jam fecit Spiritus Dei. Hoc potius agamus jam fecit Spiritus Dei. Hoc potius agamus quod urget. De fontibus emissis in convallibus, et de aquis inter medium montium pertranseuntibus jam dictum est: sed hucusque dictum; hinc deinceps ordiamur. 2. «vpotabunt? Aquas pertranseuntes inter medium montium. Quid potabunt? Fontes emissos in convallibus. Et qui potabunt? Bestiae silvae. Videmus quidem hoc etiam in ista creatura, bestias silvae bibere de fontibus et de rivis inter montes currentibus: sed jam quoniam Deo placuit talium rerum figuris abscondere sapientiam suam, non auferre studiosis, sed claudere negligentibus, aperire pulsantibus; placuit etiam ipsi Domino Deo nostro ad hoc hortari vos per nos, lut de corporali et de visibili creatura dicuntur, quaeramus aliquid spiritualiter absconditum, quo invento gaudeamus. Bestias silvae, Gentes intelligimus; et multis hoc locis Scriptura testatur. Sed tamen evidentis
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ ẽ de suo: quia qui loquit᷑ mendati¬
um de suo loquit᷑. & miseri audiendo
dimiser̃ qđ
cõmune erat un¬
de beati erañ.
&e ad suum ꝓpri¬
redacti:cũ uolunt ꝑuersi ẽẽ¬
similes dõ. hoc enim eis dixerat. Gu¬
state. & eritis sic̃ dii. Appetentes qđ¬
ñ erant: qđ acceperant amiser̃. Ergo
fr̃s. ad hoc ualeat qđ diximꝰ caritati
ur̃ȩ. ꝓpt̾ fontes: ut fluant de uob̃.
Conualles estote: & cum omũib confer¬
te qđ de dõ habetis. Inter medium
fluant aque: nulli inuideatis. Bibi¬
te saturamini: manete saturati. Ubi¬
q cominunis aqua: habeat dĩ głam:
non hominum priuata mendatia:¬
eliquarum partium psalmi
huiꝰ ꝑtractandarum: debito¬
res nos eẽ meminit caritas ur̃a. Non
gͦ opus ẽ: ut intentionem ur̃am ali¬
quo prȩmio moueam. Uideo enim
uos ad intelligenda sacram̃ta ꝓpheti¬
ca. om̃i a lacritate suspensos: nec opꝰ
ẽ. ut intentos fatiat sermo m̃s. quos

Expanded text:
tus est, de suo; quia «qui loquitur mendacitus est, de suo; quia «qui loquitur mendacium, de suo loquitur:» et miseri audiendo dimiserunt quod commune erat, unde beati erant; et ad suum prredacti, cum volunt pervesimiles Deo hoc enim eis dixerat, «Gustate, et eritis sicut dii» Gen. non erant, quod acceperant amiserunt. Ergo, fratres, ad hoc valeat quod diximus Charitati vestrae, propter fontes: ut fluant de vobis, convalles estote, et cum omnibus conferte quod de Deo habetis. Inter medium fluant aquae, nulli invideatis; bibite, saturamini; manate saturati. Ubique communis aqua Dei habeat gloriam, non hominum privata mendaciReliquarum partium psalmi hujus pertractandarum debitores nos esse meminit Charitas Vestra. Non ergo opus est ut intentionem vestram aliquo prooemio moveam. Video enim vos ad intelligenda sacramenta prophetica omni alacritate suspensos; nec opus est ut intentos faciat sermo meus, quos
Abbreviated transcription (Latin):
hoc. quam uberrime aquȩ fluebant
de conualle eius: tam̃ hoc uolebat ut
medius int̾ montes curreret. & ita
nos inquit. Et tupaule potes aliquid
aliter predicare: De paulo quȩstio ẽ.
Audi qđ sequit᷑. Licet si nos. aut angłs
de celo annuntiauerit uob̃. pret̃ quã
qd accepistis: anathema sit. Si ueniat
rinons aluid euangelurans: anathen¬
te tur. Unde hoc: quia de priuato uult
fluere: non de medio. Et hoc forde
homo. carnali nebula p̾peditus: &
fonte communi ad ꝓpriam suam
fluens. de paradiso ñ eẽt auditus: ñ p̃ci¬
pitareniur in mortẽ. Media aqua posita
erat hominib p̃ceptum dĩ: aqua medi¬
a. aqua qͦd animꝰ publica. sine fraude ua¬
leat. Quid diximus caritati ur̃e: sine la¬
be sine ceno fluebat. Si ipsa iaqua sem¬
ꝑ biberetur: semꝑ uiueretur. Uenit
angłs lapsus de cęlo. factus serpens.
qr insidiosȩ iam uenena spargere cupi¬
ebat: emisit uenenum de ꝓprio. locu¬

Expanded text:
hoc! quam uberrime aqua fluebat hoc! quam uberrime aqua fluebat de convalle ejus! Tamen hoc volebat ut medios inter montes curreret, et ibinos,» inquit. Et tu, Paule, potes aliquid aliter praedicare? de Paulo quaestio; audi quod sequitur: «Licet si nos, aut angelus de coelo annuntiaverit vobis praeterquam quod acangelus aliud evangelizans anathemetur. Unde hoc? Quia de privato vult fluere, non de medio. Et hoc forte homo carnali nebula praepeditus, et a fonte communi ad propriam suam fluens in paradiso non esset auditus, non praecipitaremur in mortem. Media aqua posita erat hominibus, praeceptum Dei: aqua media, aqua quodam modo publica, sine fraude valebat, quod diximus Charitati vestrae, sine labe, sine coeno fluebat. Si ipsa aqua semper biberetur, semper viveretur. Venit angelus lapsus de coelo, factus serpens, quia insidiose jam venena spargere cupiebat: emisit venenum, de proprio locu
Abbreviated transcription (Latin):
inter medium montiũ ꝑtransibt̃ aquȩ.
Audi ipsum montem. ut dixi: quia in¬
t̃ medium montium ꝑtransibt̃ aquȩ.
Siue autẽ ego. siue illi: sic p̃dicamus.
& sic credidistis. Securus dixit: suie ego
siue illi. Sic p̃dicamꝰ: & sic credidistis.
Int̃ medium montium: fluebant aqͣ.
Nulla deaquis discordia montium:
sed pax consensionis & societas caritas.
Si quis autem uelit aliud p̃dicare: iã
de suo p̃dicaret. ñ de medio. Et audi
quid de illo dicatur: ab ipso qui emi¬
sit fontes in conuallibꝰ. Qui loquitur
iũdatium: de suo loquit᷑. Itaq ne ac¬
ciperetur aliquis mons: non de medio
sed de suo manans. ait apłs. Quisquis
uob̾ euangłrauerit preter quam qđ ac¬
cepistis: anatheina sit. Et uide quẽ admo¬
dum noluerit de monte p̾sumi: ne for¬
te mons ducedat ab aquis ꝑ medium
currentibꝰ & aliquid ꝓprium uelit in¬
fluere. licet si nos. Et quantꝰ mons dix̃

Expanded text:
«Inter medium montium pertransibunt aquae.» «Inter medium montium pertransibunt aquae.» Audi ipsum montem, ut dixi, quia «inter medium montium pertransibunt aquae. Sive autem ego, sive illi, sic praedicamus, et sic credidistis» . Securus dixit, «Sive ego, sive illi, sic praedicamus, et sic credidistis:» inter medium enim montium fluebant aquae; nulla de aquis discordia montium, sed pax consensionis, et societas charitatis: si quis autem vellet aliud praedicare, jam de suo praedicaret, non de medio. Et audi quid de illo dicatur ab ipso qui emisit fontes in convallibus: «Qui loquitur mendacium, de suo loquitur» . Itaque ne acciperetur aliquis mons non de medio, sed de suo manans, ait Apostolus: «Quisquis vobis evangelizaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit.» Et vide quemadmodum noluerit de monte praesumi: ne forte mons discedat ab aquis per medium currentibus, et aliquid proprium velit influere. «Licet si nos» Et quantus mons dixit
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃: comimune ẽ. Res cõmunis ẽ: unde om¬
nes equalit̃ uiuunt. Media ẽ nec ad te nec
mur. & sic de aliquibꝰ hominibꝰ. habent
it̃ se pacem. habent int̃ se fidem. ha¬
bent int̾ se caritatem. Sic certe dicimus.
Quid ÷ int̾ se: in medio sui. Quid in me¬
dio sui: Cominune ẽ illis. Audi aquas
uit̃ meliũ montiũ: quia cõmunis illisfi¬
desu erat. nec quisq a quas quasi ꝓprias &
suas habebat. Si enĩ non st̃ in medio. qua¬
si priuate sunt: ñ publice fluunt. Et ego
habeo meam: & ille habet suam. Non ẽ in
medio: qđ & ego & ipse habeat. Sed talis
ñ ẽ pacifica p̃dicatio. At uͦ. ut int̾ me¬
dium montium fluant aque: audi
uocem montis. Ds inquit pacis: det
uob̾ id ipsũ sapere in inuicẽ. Et iterũ
Ut idipsum sciatis om̃s: & ñ sint in uob̾
scͥismata. Qđ sentio sentis: in medio flu¬
it aqua. Non habeo quasi pͥuatũ meũ:
nec tu priuatã tuami. Ueritas nec mea
sit ꝓpria. nec tua. Ut & mea sit & tua:

Expanded text:
r, commune est. Res communis, unde omnes aequaliter vivunt, media est, nec attinet mur et sic de aliquibus hominibus: Habent inter se pacem, habent inter se fidem, habent inter se charitatem; sic certe dicimus. Quid est, inter se? In medio sui. Quid est, in medio sui? Commune est illis. Audi aquas inter medium montium. Quia communis illis fides erat, nec quisque aquas quasi proprias et suas habebat. Si enim non sunt in medio, quasi privatae sunt, non publice fluunt; et ego habeo meam, et ille habet suam, non est in medio quod et ego et ipse habeat; sed talis non est pacifica praedicatio. At vero ut inter medium montium fluant aquae, audi vocem montis: «Deus,» inquit, «pacis det vobis idipsum sapere in invicem» . Et iterum: «Ut idipsum sapiatis omnes, et non sint in vobis schismata» . Quod sentio, sentis; in medio fluit aqua: non habeo quasi privatum meum, nec tu privatum tuum. Veritas nec mea sit propria, nec tua, ut et tua sit et mea:
Abbreviated transcription (Latin):
ex om̃ĩb: om̃ium me seruum feci. ut plu¬
res lucrifaciam. Et quib dixit. in lib̾tate
uocati estis: & quid adiunxit: tantũ ne
lib̾tatem in occasionem carnis detis: s ꝑ cari¬
tatem seruite inuicem. Quos liberos fecerat.
seruos fecit: ñ conditione seruili. sed tam̃
xp̃i redemptione. Non necessitate: sed cari¬
tate. ꝑ caritatem in qͥt: seruite inuicem.
ñ infirmis. Bene xp̃o seruis: si seruis quib
xp̃c seruiuit. Nonne de illo dictum ẽ. be¬
ne seruientem plurimis: ꝓpha legit᷑: de
nullo nisi de.xp̃o accipi solet. Audiamꝰ
te suo sanguine liberũ fecit. Dicite hoc
nob̾: quia uerũ dicetis. Audi illũ alio loco.
Nosi aut̃ seruos uros ꝑ iħm. Bene diligite
seruos ur̃os: s in dño ur̃o. Prestet nobis
ut bene seruiamꝰ: nam uelimꝰ. nolimꝰ ser¬
ui sumꝰ. At tam̃ si uolentes sumꝰ: ñ neccessi¬
tate sed caritate seruimꝰ. Quodammͦ enĩ qua¬
si suꝑbia. seruorũ stomacbata uidebat᷑. cũ¬

Expanded text:
omnium servum me feci, ut plures lucrifacerem» . Et quibus dixit, «In libertatem vocati estis?» et quid adjunxit? «Tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem» . Quos liberos fecerat, servos fecit; non conditione, sed tamen Christi redemptione; non necessitate, sed charitate: «Per charitatem,» inquit, «servite invicem.non infirmis. Bene Christo servis, si servis quibus Christus servivit. Nonne de illo dictum est: «Bene servientem plurimis?» Propheta legitur: de nullo nisi de Christo accipi solet. Audiamuste suo sanguine liberum fecit. Dicite hoc nobis, quia verum dicitis. Audi illum alio loco: «Nos autem servos vestros per Jesum» . Bene diligite servos vestros, sed in Domino vestro. Praestet nobis ut bene serviamus. Nam velimus, nolimus, servi su mus: et tamen si volentes sumus, non necessitate, sed charitate servimus. Quodammodo enim quasi superbia servorum stomachata videbat
Abbreviated transcription (Latin):
is uinquani: quis plantat uineam. &
de fructu eiꝰ ñ edit : quis pascit gregem.
& de lacce eorum ñ ꝑcipit: ñ ideo dico:
ut ista fiant in me. fuit quidã miles.
qui etiam ꝓuintiali donaret annonã:
s tam̃ reddat ꝓuintialis annonã. Ut
aut̃ hinc dicam. potius qr ium̃ta sunt.
boui trituranti os infrenab̃: ꝓducens in¬
qͥt fenũ uim̃tis. Et quasi hoc exponens
addidit: & herlum seruituti hominum.
Nenon intelligeres qđ dictũ ẽ. ꝓducens fenũ
ium̃tis: repeticione exposuit qđ premisit.
Qđ eium dix̃ supra fenum: postea berlum

Expanded text:
am? quis plantat vineam, et de fructu ejus non edit? quis pascit gregem, et de lacte ejus non percipit?» Non ideo dico, ut ista fiant in me. Fuit quidam miles qui etiam provinciali donaret annonam: sed tamen reddat provincialis annonam. Ut autem hinc dicam potius; jumenta sunt: «Bovi trituranti os non infrenabis. Producens,» inquit, «fenum jumentis;» et quasi hoc exponens adjecit, «Et herbam servituti hominum:» ne non intelligeres quod dictum est, «Producens fenum jumentis,» repetitione exposuit quod praemisit. Quod enim dixit supr
Abbreviated transcription (Latin):
homo. ad ebrietatem paret. Calix tuus
iebrians quã p̃clarꝰ ẽ. Nolumꝰ dicere.
nemo se inebriet. Inebriamini: sed ui¬
dete unde. Si uos inebriat calix dñi: p̃r¬
clarus uidebit᷑. Ista ebrietas. in oꝑib
ur̃ĩs uidebit᷑. in scõ amore iusticiȩ ui¬
debit᷑. Postremo in alienatione m̃tis ur̃ȩ:
sed a t̾renis in celum. Ut exhilaret faci¬
em eiꝰ in oleo. U ideo qua t̃ra. qͣntũ frus¬
ccũ educat : si ꝓducat fęnũ ium̃tis. Non
isti serui uendunt qđ dant: ñ enĩ uen¬
ditores euangłii sunt.Gratis dant:
quia gratis acceper̃. Qaudent bonis oꝑi
datum: s requir̃ fructũ. Quid÷ exhila¬
ratio faciei in oleo: gr̃ã dĩ: nitor quidã

Expanded text:
homo ad ebrietatem paret. «Calix tuus homo ad ebrietatem paret. «Calix tuus inebrians quam praeclarus est» ! Nolumus dicere: Nemo se inebriet. Inebriamini, sed videte unde. Si vos inebriat calix Domini praeclarus, videbitur ista inebrietas in operibus vestris, videbitur in sancto amore justitiae, videbitur postremo in alienatione mentis vestrae, sed a terrenis in coelum. «Ut exhilaret faciem ejus in oleo.» Video quae terra quantum fructum educat, si producat fenum jumentis. Non isti servi vendunt quod dant; non enim venditores Evangelii sunt: gratis dant, quia gratis acceperunt. Gaudent bonis operibus datum, sed requirunt fructum. Quid est exhilaratio faciei
Abbreviated transcription (Latin):
de scuctu oꝑm tuorum satiabit᷑ t̾ra. B eati
qui faciunt: beati qui ista fructuosi audi¬
unt. B eati qui ñ uianit̃ clamant. de fru¬
ctu oꝑni tuorum satiabit᷑ t̾ra: ꝓducens fe¬
num ium̃tis. & herbam seruituti homi¬
cat panem de t̾ra. Quem panem: xp̃m. De
qua t̃ra: de petro. de paulo. de aeteris dis¬
pensatoribꝰ ueritatis. Ludi quia de t̾ra.
habemꝰ inquit thesaurum istũ in uasis
fictilibꝰ. ut eminentia uirtꝰ sit dĩ. ipse
ẽ panis qui de cȩlo descendit. Ut de t̾ra
educat᷑ cum ꝑ seruorum suorũ carnẽ p̃¬
dicat᷑. t̾ra fenum ꝓducit. ut panẽ de
t̃ra educat. Quȩ t̾ra fenum ꝓducit: ple¬
bes pie. plebes scẽ. Aut de qua t̾ra panis
educat᷑. u ierbum dĩ de apłis. de dispen¬
satorib sacram̃torum dĩ. adhuc in t̾ra
ambulantibꝰ adhuc corpꝰ t̾renũ portan
tib. Et uinũ lȩtificat cor hominis. Nemo
se ad ebrietatem paret: immo se omnis

Expanded text:
de fructu operum tuorum satiabitur terra.» Beati de fructu operum tuorum satiabitur terra.» Beati qui faciunt, beati qui ista fructuose audiunt, beati qui non inaniter clamant. «De fructu operum tuorum satiabitur terra: producens fenum jumentis, et herbam servituti homicat panem de terra.» Quem panem? Christum. De qua terra? De Petro, de Paulo, de caeteris dispensatoribus veritatis. Audi quia de terra: «Habemus,» inquit, «thesaurum istum in vasis fanis qui de coelo descendit , ut e terra educatur, cum per servorum suorum carnem praedicatur. Terra fenum producit, ut panem de terra educat. Quae terra fenum producit? Plebes piae, plebes sanctae. Ut de qua terra panis educatur? Verbum Dei de Apostolis, de dispensatoribus Sacramentorum Dei, adhuc in terra ambulantibus, adhuc corpus terrenum portan Et vinum laetificat cor hominis.» Nemo se ad ebrietatem paret; imo se omnis
Abbreviated transcription (Latin):
lis tuis: nisi forte putatis fr̃s: quia p̃posi¬
ti ur̃i thesauritant. Et nouimꝰ multos ñ
thesaurrare: & ad cotidiana egere. De quibꝰ
omnino non credit᷑. Quos & uos inueniretis
si uelletis: si circumspiceretis. si ad hoc uigi¬
laretis. ut fructum daretis. Dixi qđ potui:
qͣntũ potui. Puto aut̃ manifestos nos ẽẽ
uob̃ sic̃ ait apłs: non idõ nos dicere. ut in
nos ista faciatis. Prestet hoc ds. ut hȩc fru¬
stra ñ dixerim. prestet ds ut t̾ra irrigata
sitis ñ lapidea sicut udȩorum. unde ta¬
bulas lapideas acciꝑe meruer᷑: sed t̾ra fru¬
ctifera. t̾ra quȩ irrigata fructum reddit a¬
gricolȩ. Illi ipsi corde lapideo. qđ signifi-¬
catum ẽ lapideis tabulis: decimas dabant.
Etiam gemite: & nichil huc ereat. Si gemitis:
parturite. Si parturitis: parite. Qͣre
gemitꝰ inanis: quare gemitꝰ steri¬
lis: iuscera torquent᷑. In ñ ẽ intꝰ qđ
edatur: rigans montes de suꝑioribꝰ suis:

Expanded text:
lis tuis? Nisi forte putatis, fratres, quia praeposilis tuis? Nisi forte putatis, fratres, quia praepositi vestri thesaurizant: et novimus multos non thesaurizare, et ad quotidiana egere, de quibus omnino non creditur; quos et vos inveniretis, si velletis, si circumspiceretis, si ad hoc vigilaretis, ut fructum daretis. Dixi quod potui, quantum potui. Puto autem manifestos nos esse vobis, sicut ait Apostolus, non ideo nos dicere, ut in nos ista faciatis. Praestet Deus ut haec non frustra dixerim: praestet Deus ut terra irrigata sitis, non lapidea, sicut Judaeorum, unde tabulas lapideas accipere meruerunt; sed terra fructifera, terra quae irrigata reddat agricolae. Illi ipsi corde lapideo, quod significatum est lapideis tabulis, decimas dabant. Etiam gemitis, et nihil adhuc exit. Si gemitis, parturite; si parturitis, parite. Quare gemitus inanis? quare gemitus sterilis? Viscera torquentur, an non est intus quod edatur? «Rigans montes de superioribus suis:
Abbreviated transcription (Latin):
ti st̃ eum dixisse. ut aliqͥd p̃ꝑarte
qđ daret᷑ pauꝑibꝰ. Ille enĩ: loculos habebat.
hoc in euangłio scriptũ ẽ. Lossent hoc
suspicati: nͥ hoc habent in consuetudine dñs.
De his gͦ quȩ dabant᷑. & in loculos mittebant᷑.
dabat᷑ tam̃ & illis pauꝑib quos deus docuit
ñ contempnendos. Sed si illumͣ coͣntempnis.
qͣntomagis bouem ꝑ quẽ triturat᷑ hȩc area:
qͣnto magis seruum tuum: Non indiget ci¬
bo: forte ueste indiget. Non indiget ueste:
forte tecto indiget. Forte eccłam fabricat.
forte aliqͥd utile in domo dĩ molitur: &¬
expectat ut intendas. expectat ut intel¬
ligas suꝑ egentem & pauꝑem. Tu contra
t̾ra dura. lapidea. ñ irrigata. aut frustra
irrigata: seruas tͥ: dicis ñ sciebam. non
Beatꝰ qui intelligit suꝑ egenum & pau¬
ꝑem. Non uides arcã inanem p̃positi tui
iudes certe uel surgentẽ fabricam: quo in¬
traturꝰ & oraturꝰ es. Nonue amouetur ocu¬

Expanded text:
ti sunt eum dixisse, ut aliquid praepararet ti sunt eum dixisse, ut aliquid praepararet quod daretur pauperibus. Ille enim loculos habebat, hoc in Evangelio scriptum est . Possent hoc suspicari, nisi hoc haberet in consuetudine Dominus? De his ergo quae dabantur et in loculos mittebantur, dabatur tamen et illis pauperibus, quos Deus docuit non contemnendos. Sed si illum non contemnis, quanto magis bovem per quem trituratur haec area? quanto magis servum tuum? Non indiget cibo, forte veste indiget. Non indiget veste, forte tecto indiget, forte ecclesiam fabricat, forte aliquid utile in domo Dei molitur; exspectat ut attendas, exspectat ut intelligas super egentem et pauperem. Tu contra, terra dura, lapidea, non irrigata, aut frustra irrigata, servas tibi dicere: Non sciebam, non «Beatus qui intelligit super egenum et pauperem.» Non vides arcam inanem praepositi tui: vides certe vel surgentem fabricam, quo intraturus et oraturus es. Nonne admovetur ocu
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim frustra dictum ẽ. in ꝑ fectum
meum uider̃ oculi tui. & in libro tuo
om̃s scribent᷑: sic & in loculis habendis.
& in exigenda quodammͦ aunona. ñ pe¬
tendo. sed p̃bendo indigentiam suscepit.
Suscepit eum tacheus: & gaudet. Cui
hoc bonũ:: xp̃o an tacheo: Uere si ñ susci¬
ꝑet racheus: ñ erat uͥ maneret mundi
fabricator: lut si ñ pasceret zacheus. in¬
digeret iħc. qui de quinq panib tot mi¬
lia hominum saturauit: Cũ gͦ quisq
scm̃ suscipit: ñ suscepto. sed susceptori.
p̃statur. Nunqͥd in illa fame ñ pasceba¬
tur helias: nonne coruus afferebat pa-¬
nẽ &e carnẽ seruo dĩ: seruiente creatu¬
ra: missus ẽ tam̃ pascendus ẽ ad uiduã.
Non ut militi: sed ut ꝓuinciali aliqͥd̃ p̃¬
staretur. Ergo quia dicebamꝰ fr̃s. & de
pascendis pauꝑib cum dñs loculos ha¬
beret. tam̃ quando dix̃ uidȩ eũ traditu¬
ro. qd facis fac uelocit᷑: ñ intelli¬
gentes ceteri qͥd dixisset. arbitra¬

Expanded text:
e enim frustra dictum est, «Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur» : sic et in loculis habendis, et in exigenda quodam modo annona, non petenda, sed praebenda, indigentiam suscepit. Suscepit eum Zacchaeus, et gaudet . Cui hoc bonum? Christo, an Zacchaeo? Vere, si non susciperet Zacchaeus, non erat ubi maneret mundi fabricator? aut si non pasceret Zacchaeus, indigeret is qui de quinque panibus tot millia hominum saturavit? Cum ergo quisque sanctum suscipit, non suscepto, sed susceptori praestatur. Numquid in illa fame non pascebatur Elias? nonne corvus afferebat panem et carnem, servo Dei serviente creatura ? Missus est tamen pascendus ad viduam; non ut militi, sed ut provinciali aliquid praestaretur. 12. Ergo quia dicebamus, fratres, et de pascendis pauperibus; cum Dominus loculos haberet, tamen quando dixit Judae eum tradituro, «Quod facis, fac velociter;» non intelligentes caeteri quid dixisset, arbitra
Abbreviated transcription (Latin):
immunda ne dixeris. Hoc autem factũ ẽ
der: & ablatus ẽ ille discus qui demonstra¬
batur. Ter de cęlo submissus discus. qui
quatuor lineis contin ebatur: orbis trarum
erat in quatuor partibꝰ. Has quatuor par¬
tes: sepe scriptura cominemoiat. Orientẽ
& occidentẽ: aquilonem & meridiem. Idõ
quia totꝰ orbis t̃rarum ꝑ euangłium uoca¬
bat᷑ iii i. euangłia scripta st̃. Ter autẽ
sũmissum de cęlo uas hoc significat: qr

Expanded text:
immunda ne dixeris.» Hoc autem factum est immunda ne dixeris.» Hoc autem factum est ter, et ablatus est ille discus qui demonstrabatur ter de coelo submissus . Discus qui quatuor lineis continebatur, orbis terrarum erat in quatuor partibus. Has quatuor partes saepe Scriptura commemorat, orientem et occidentem, aquilonem et meridiem. Ideo quia totus orbis per Evangelium vocabatur, quatuor Evangelia conscripta sunt. Ter autem submissum
Abbreviated transcription (Latin):
gentibꝰ incircuncisis. immo. ñ dubitans.
s omnino dandũ eẽ ñ putans: quadam di¬
e esuriens cum prandere uellet: ascen¬
dit ut oraret. Hoc in actib apłorũ om̃ib¬
bene legentibꝰ & bene audientibꝰ notum ẽ.
Illo gͥ orante. facta ẽ illi mentis alienatio.
quam greci extasin dicunt: id ÷ auersa est
mens euuis. a consuetudine corꝑali. ad uisum
quendam contemplandum alienata a pre¬
sentibꝰ. Tunc iudit uas qđdam: ueluti lui¬
teum quatuor lineis submtiti de celo. Ibi
erant omĩa animalia. om̃is generis bestiȩ:
& sonuit ei uox. Petre: macca & manduca.
Ille aut̃ qui in lege fuerat eruditꝰ e in con¬
suetudine iudaica creuerat. p̃ceptumq ꝑ
moisen dĩ famulum retinebat. totamq ui¬
tam suam fidelit̃ custodierat: respondit.
Absit a me dñe: nunquã cominune aliqͥd
intrauit in os meum. Cominune autẽ¬
e immundum dici a uidȩis. & alege bene
nouer̃: qui eccłiasticas litteras didicerunt.
Et uox adillum. Quȩ ds̃ mundauit: tu

Expanded text:
Gentibus incircumcisis; imo non dubitans, sed omnino dandum esse non putans, quodam die esuriens cum prandere vellet, ascendit ut oraret. Hoc in Actibus Apostolorum omnibbene legentibus et bene audientibus notum est. Illo igitur orante facta est illi mentis alienatio, quam Graeci ecstasin dicunt: id est, aversa est mens ejus a consuetudine corporali ad visum quemdam contemplandum, alienata a praesentibus. Tunc vidit vas quoddam veluti linteum quatuor lineis submitti de coelo, ubi erant omnia animalia, omnis generis bestiae; et sonuit ei vox: «Petre, macta, et manduca.» Ille autem qui in Lege fuerat eruditus, et in consuetudine Judaica creverat, praeceptumque per Moysen Dei famulum retinebat, totamque vitam suam fideliter custodierat, respondit: «Absit a me, Domine; nunquam commune aliquid intravit in os meum.» Commune autem immundum dici a Judaeis et a Lege, bene noverunt qui ecclesiasticas litteras didicerunt. Et vox ad illum: «Quae Deus mundavit, tu
Abbreviated transcription (Latin):
uersus inuioeni. Aues autem ñ diuisit. Sp̃ita¬
les ñ hubent diuisionem: ñ cogitant scisma-¬
ta. Pix ẽ in eis: custodiunt cam in ceteris qͥn¬
tum possunt. Ubi in alis defitiunt: in se
tetur adte pax tua. Quia aues ñ diuisit:
ueniet & caminꝰ. Nam consedit ibi abrahã
usq ad uesꝑani: & uenit magnꝰ terroi di¬
ei iudicii. Uesꝑa enim illa finis scłi: & cami¬
nꝰ ille ueniens dies uditii. Diuisit int̃ me¬
dia illa quȩ diuisa erant etiã cammꝰ: si
int̃ media transiit. Caminꝰ: alia in dex¬
teram. alia in sinistram separauit. St̃
gͦ. qͥdam carnales. & tam̃ eccłe grenuo cõ¬
tinentur: uiuentes sc̾mꝰ modũ suum.¬

Expanded text:
versus invicem. «Aves autem non divisit.» Spirituaversus invicem. «Aves autem non divisit.» Spirituales non habent divisionem, non cogitant schismata: pax est in eis, custodiunt eam in caeteris quantum possunt; ubi in aliis deficiunt, in se tetur ad te pax tua; quia aves non divisit. Veniet et caminus: nam consedit ibi Abraham usque ad vesperam, et venit magnus terror diei judicii. Vespera enim illa finis est saeculi; et caminus ille, veniens dies judicii. Divisit inter media illa quae divisa erant, etiam caminus . Si inter media transiit caminus, alia in dextram, alia in sinistram separavit. Sunt ergo quidam carnales, et tamen Ecclesiae gremio continentur, viventes secundum qu
Abbreviated transcription (Latin):
quorum etas temꝑalis ꝓpterea tacet᷑. qr
ȩt̾na meditantur. & transgrediunt᷑ deside¬
rio & intellectu omĩa temꝑalia. sp̃itales
uiri. qui de om̃ibꝰ uidicant. & a nemine
ui dicantur. Itaq ipsi soli: ñ diuidunt᷑
in hereses & scismata. In ariete: intelli¬
gunt᷑ p̃positi. Ducunt enĩ greges. In uac
ca: intelligit᷑ plebs iudȩorũ. Habuit enĩ
uigum legis: sub quo laborabãt. In ca¬
pra: intelligitur eccłia de gentibꝰ. Qrti
Quibꝰdam enim liberis saltib insulta¬
bat: & amaro pascebat᷑ oleastro. Truma
sunt dicta hec ałnalia: quia tercio dẽ¬
pore gra reuelata sẽ. Nam pͥmũ: fuit
ante legem. Sodm: ex qͦ lex data ẽ. Ter¬
p̃dicat᷑. Quid gͦ dicinꝰ. qđ aries ñ diui¬
dit᷑ : nonne ep̃i fuer᷑ auctores scismatũ
duideretur: erubuissent fortasse illi
in diuisionib suis. & ad cõpagem re¬
meassent. Diuidunt᷑ duces. diuidunt᷑
&e plebes: ut cecus cecum sequat᷑: & si¬
mul in foueant cadant. Ponunt᷑ adũ¬

Expanded text:
a tacetur, quia aeterna meditantur, et transgrediuntur desiderio et intellectu omnia temporalia? Spirituales viri qui de omnibus judicant, et a nemine judicantur : itaque ipsi soli non dividuntur in haereses et schismata. In ariete intelliguntur praepositi; ducunt enim greges: in vacca plebs intelligitur Judaeorum; habuit enim jugum Legis, sub quo laborabat: in capra inteligitur Ecclesia de Gentibus; quibusdam enim liberis saltibus insultabat, et amaro pascebatur oleastro. Trima sunt dicta haec animalia, quia tertio tempore gratia revelata est. Nam primum fuit ante Legem; secundum, ex quo Lex data est; terpraedicatur. Quid ergo dicimus, quod aries non dividatur? Nonne episcopi fuerunt auctores schismatum tur, si capra non divideretur; erubuissent fortasse illi in divisionibus suis, et ad compagem remeassent. Dividuntur duces, dividuntur et plebes, ut caecus caecum sequatur, et simul in foveam cadant : ponuntur ad
Abbreviated transcription (Latin):
batur. Condempnandi erant enum ex¬
igentes in debita. ñ accipientes mercedẽ
suam: ille tam̃ & ipsam mercedẽ dona-¬
uit. Non quia tͥ alius donauit. ñ de¬
bes alteri: alioquin ñ itrigata t̃ra. quȩ
ꝓducit fenũ iuim̃tis. De fructu oꝑm
tuorum in quit satiabit᷑ t̾ra: ꝓducens
fenum iumentis. Tu noli ẽẽ sterilis: ꝓ¬
duc fenum ium̃tis. Si noluit ium̃ta fe¬
num tuum: ñe te tam̃ sterilem inueni¬
ant. Accipis sp̃italia: redde carnalia.

Expanded text:
batur. Condemnandi enim erant exbatur. Condemnandi enim erant exigentes indebita, non accipientes mercedem suam: ille tamen et ipsam mercedem suam donavit. Non quia alius tibi donavit, non debes alteri; alioquin non eris irrigata terra quae producit fenum jumentis. «De fructu operum tuorum,» inquit, «satiatibur terra: producens fenum jumentis.» Tu noli esse sterilis, produc fenum jumentis: si nolunt jumenta fenum tuum, non te tamen sterilem inveniant
Abbreviated transcription (Latin):
constituit: ut qͥ⁊ euangłm annunti¬
ant. de euangłio uiuant. Misit p̃di-¬
catores: &ait illis. Om̃ia quȩ ab⁊ ipsis
apponunt᷑ uob̃: manducate. Dignꝰ ẽ enĩ
oꝑariꝰ: meirede sua. Cũ enĩ dixisset.
quȩ apponunt᷑ uob̃ man ducate: ne
illi dicerent. imꝓbi erimꝰ. ad m̃sas alienaᷤᷤ
indigebimꝰ: uis nos eẽ ita frontosos: Non
inquit. Non ẽ illa donatio eorum: sed ur̃a
merces. Sed cuius rei merces : quiddant:
quid accipiunt: dant sp̃italia: accipi¬
unt carnalia. Dant aurũ: accipiunt fenũ.
Om̃is enim caro fenum: & claritas carnis.
ut flos seni. Omĩa temporalia quȩ tͥ suꝑ¬
fluunt & redur.dant. fenũ uiñitorũ ẽ.
Quare: quia carnalia sunt. Ludi quo¬
rum iumentorum sit fęnum. Si nos uo
nuntiator. tam laboriosus. tã impiger.
tan exercitatꝰ: ut ipsum fenum dona¬
ret t̃re. Ego inquit. nulliꝰ horum usus
sũ. Ostendit sibi deberi. & ñ accepit: nec
condempnauit & eos qͥ acceper̃ qđ debe-¬

Expanded text:
constituit ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant.» Misit praedicatores, et ait illis: «Omnia quae ab ipsis apponuntur vobis, manducate;» «dignus est enim operarius mercede sua» . Cum enim dixisset, «Quae apponuntur vobis, manducate;» ne illi dicerent, Improbi erimus ad mensas alienas cum indigebimus, vis nos ita esse frontosos? Non, inquit, non est illa donatio eorum, sed vestra merces. Cujus rei merces? Quid dant? quid accipiunt? Dant spiritualia, accipiunt carnalia; dant aurum, accipiunt fenum. «Omnis enim caro fenum, et claritas carnis ut flos feni» . Omnia temporalia quae tibi superfluunt et redundant, fenum jumentorum est. Quare? Quia carnalia sunt. Audi quorum jumentorum sit fenum. «Si nos vobdixit, talis annuntiator tam laboriosus, tam impiger, tam exercitatus, ut ipsum fenum donaret terrae. «Ego,» inquit, «nullius horum usus sum.» Ostendit sibi deberi, et non accepit; nec condemnavit eos qui acceperunt quod debe
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ humilem & quietũ. & trementẽ uerba me¬
humilem & quietum. Quis habebit fontem
meum: conuallis. Int̾ medium montium
ꝑtransibunt aque. huc usq aleccore ꝓnun¬
tiatus ẽ psalmꝰ: huc usq ur̃e caritati suffici
at. Hoc dicimꝰ: & in nomine dĩ sermonem
t̃iinauimꝰ. Quid ÷ int̾ medium montiũ
ꝑtransibunt aque: ludiuimꝰ qui sunt
montes magni. Predicatores uerbi: subli¬
mes angłi dĩ. Quamuis adhuc in carne
mortali: excelsi ñ sua uirtute. sed illiꝰ gr̃a.
humilit̾ emittunt fontes. Et int̾ medi¬
um montiũ inquit: ꝑtransibt̃ aquȩ. Pu¬
temꝰ hoc ita dictum: int̾ mediũ apłorum¬

Expanded text:
super humilem, et quietum, et trementem verba mehumilem et quietum?» Quis habebit fontem meum? Convallis. 11. «Inter medium montium pertransibunt aquae.» Huc usque a Lectore pronuntiatus est Psalmus, hin nomine Dei sermonem terminabimus. Quid est, «Inter medium montium pertransibunt aquae?» Audivimus qui sint montes, magni praedicatores verbi, sublimes angeli Dei, quamvis adhuc in carne mortali: excelsi non sua virtute, sed illius gratia; humiliter emittunt fontes. Et «inter medium montium,» inquit, «pertransibunt aquae.» Putemus hoc ita dictum, Inter Apo