comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ed & omnia uasa de quib potabat
rer salomon erant aurea: & uniuersi
supeller domus saltus libani deauro pu¬
rissimo. Non erat argentũ nec alicuiꝰ
precii putabatur in dieb salomonis.
ommia uasa que pacifici nostri
ministerio funguntur aurea fi¬
unt: quia omnes anime sanctorum
que sunt uasa dĩ. ut uoluntati deserui¬
ant. diuine. splendore sapientie & dile¬
tionis nitentes continent potum. quib
indieb salomonis: quia scd̾m apł̃m ũ¬

Expanded text:
ed et omnia uasa de quibus potabat rex Salomon erant argentea, et uniuersa supellex domus saltus Libani de auro purissimo: non erat argentum, nec alicujus pretii putabatur in diebus Salomonis. » Omnia vasa quae pacifici nostri ministerio funguntur, aurea fiunt: quia omnes animae sanctorum quae sunt vasa Dei, ut voluntati deserviant divinae splendore sapientiae et dilectionis nitentes, continent potum qui vitin diebus Salomonis, quia secundum Ap
Abbreviated transcription (Latin):
curandũ ne incitaciõe operis. uicio elacioĩs
euanescat. Sc̃i nãq uiri minime exultãt.
cũ cognoscũt que faciũt. s cũ saciũt que
cognouerũt: et intelligendo largius congau¬
dent muneri largitoris: merentes tamen consi¬
derant debitũ operis: ut uidelicet actiõe ꝑsol¬
uant. quod eis p̃rogatũ est in cognitiõe. Stul¬
tus nãq est debitor. qui gaudens pecunias
mutuas accipit: et tẽpus quo reddere debeat
ñ attendit. Moderatur autẽ leticia accipien-

Expanded text:
curandum ne incitatione operis vitio elationis curandum ne incitatione operis vitio elationis evanescat. Sancti namque viri minime exsultant, cum cognoscunt quae faciunt. Sed cum faciunt quae cognoverunt, etsi intelligendo largius congaudent a munere largitoris, moerentes tamen considerant debitum operis: ut videlicet actione persolvant, quod eis praerogatum est in cognitione. Stultus namque est debitor, qui gaudens pecunias mutuas accipit, et tempus quo reddere debeat non attendit. Moderatur autem laetitia accipien
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis se ueraciter agnoscit. Uñ ⁊ moxe
heliseus ueniens. lignũ deorsũ misit. ⁊ fer¬
rum in suꝑficiẽ attulit: qr uidelicet redẽp¬
tor ñr pie nos respiciẽs. cor peccatoris hu¬
miliat: et eã quã amiserat intelligentiam
reformat. Lignũ mersit. ⁊ ferrũ in suꝑfi¬
ciem attulit: qr uidelicet redẽptor ñr et
scienciã reparat: ⁊ cor elatũ in cognaciõe
humiliat. Unde bene alia tͣns laciõe dicit᷑
qd̾ confregit lignũ atq iactauit: ⁊ sic fer¬
rum sustulit. Lignũ nãq confringere est:
Ur ab elacione conterere. Lignũ ad ima
iactare est : eleuatũ cor in cogitacione ut
dicimꝰ proprie infirmitatis humiliare.
Atq ilico ferrũ ad suꝑficiẽ redit: qr ad
usum exercitacionis pristine intelligencie
recurrit. Igitur qm̃ donũ intellectꝰ quod
accipitur. uix cũ tot difficultatib custo¬
ditur : curandũ ualde est ne ocio torpeat.

Expanded text:
peccatis se veraciter agnoscit. « Unde et mox peccatis se veraciter agnoscit. « Unde et mox Elisaeus veniens, lignum deorsum misit, et ferrum in superficiem attulit. » Quia videlicet Redemptor noster pie nos respiciens, cor peccatoris humiliat, et eam quam amiserat, intelligentiam reformat. Lignum erigit et ferrum in superficiem attulit, quia videlicet Redemptor noster, et scientiam reparat, et cor elatum in cogitatione humiliat. Unde bene in alia translatione dicitur: « Quod confregit lignum atque jactavit, et sic ferrum sustulit. » Lignum namque confringere est cor ab elatione conterere. Lignum ad ima jactare est elevatum cor in cognitione ut diximus propriae infirmitatis humiliare. Atque illico ferrum ad superficiem redit, quia ad usum exercitationis pristinae intelligentiae recurrit. Igitur quoniam donum intellectus quod accipitur, vix cum tot difficultatibus custoditur, curandum valde est, ne otio torpeat,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto intelligentiã ad hoc nouimꝰ dari:
ut ante dantis oculos. ex bona debeat acti.¬
one restitui. Uñꝰ recte is qui ferrũ amiserat
clamabat. Heu heu heu dñe mi: ⁊ hoc
ipsũ mutuo acceꝑam. Habẽt enĩ hoc electi
propriũ. si quando in eis in sua sciencia.
furtiue uane głe culpa subripitur. ut ad cor
uelociter redeant: et quicquid inse ante dis¬
tricti iudicis oculos dãpnabile inueniunt.
lacrimis insecunt᷑. Qͥ flentes non solũ cau¬
te inspiciunt que mala ꝯmiserũt. s ex ac¬
cepto munere que reddere etiam bona de¬
buerũt: qr nimirũ tanto se amplius pecca¬
tores senciũt. quanto ex neglectis bonis que
agere poterãt. debitores tenent᷑. Recte ergo
qui ferrũ ꝑdidit clamat. heu heu heu. ⁊ hoc
ipsũ mutuo acceꝑam: ac si dicat. Illud per
dissolutionẽ negligentie ꝑdidi: qd̾ ut per
bona opera redderem. ex gracia creditoris
accepi. S nũꝗͣ deus m̃tẽ deserit: que in

Expanded text:
profecto intelligentiam, ad hoc novimus dari, profecto intelligentiam, ad hoc novimus dari, ut ante dantis oculos, ex bona debeat actione restitui. Unde recte is qui ferrum amiserat, clamabat: « Heu, heu, heu, Domine mi, et hoc ipsum mutuo acceperam. » Habent enim hoc electi proprium, si quando eis in sua scientia furtive vanae gloriae culpa subrepit, ad cor velociter redeant: et quidquid in se ante districti judicis oculos damnabile inveniunt, lacrymis insequuntur. Qui flentes non solum caute inspiciunt, quae mala commiserunt, sed ex accepto munere quae reddere etiam bona debuerunt: qui nimirum tanto se amplius peccatores sentiunt, quanto ex neglectis bonis quae agere poterant debitores tenentur. Recte ergo qui ferrum perdidit, clamat: « Heu, heu, heu, et hoc ipsum mutuo acceperam. » Ac si dicat: Illud per dissolutionem negligentiae perdidi, quod ut per bona opera redderem ex gratia creditoris accepi. Sed nunquam Deus mentem deserit, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
mutuo acceperã. Dixit autẽ homo di. ubi ce¬
cidit: At ille mõstrauit ibi locũ. Precidit aũ
lignũ ⁊ misit illuc: ⁊ natauit ferrũ. Et
ait. Tolle. Qui extendit manũ: ⁊ tulit il¬
lud. Hec itaq actio. bene redẽptori nr̃o
conuenit ꝑ significationẽ. Cũ igitur securi¬
bus ligna cederent᷑. de ligno ferrũ exiliẽs.
in ꝓfundũ fluminis mersũ est  aetape
xp̃i. tanquã infructuosas arbores cederet:
qr de illa iohannes dixcerat. ecce securis
ad radices arboris posita est : ab eis ipsum¬
corpus int̾ueniente passione deseruit. pro¬
funda descendit: quod in sepultura deposi-¬
tũ. tanꝗͣ ad manubriũ sp̃u redeunte resur¬
rex̃. Aliter. Ferrũ in manubrio: donũ in¬
tellectus intellectꝰ in corde ẽ. Ligna uero
ꝑ hoc cedere est: praue agentes increpare.
Qd̃ nonnũquã dum fluxe agitur. dum
lapsus uane głe in accepta eadem sciencia
non uitatur. ferrũ in aqua ꝑditur: qr ex
dissoluto oꝑe intelligentia fatuat᷑. Quam

Expanded text:
. Ubi cecidit? At ille monstravit ei locum. Praecidit ergo lignum, et misit illuc. Natavitque ferrum, et ait: Tolle. Qui extendit manum, et tulit illud. » Haec itaque actio bene Redemptori nostro convenit per significationem. Cum igitur securibus ligna caederentur, de ligno ferrum exsiliens in profundum fluminis mersum est, atque iChristi, tanquam infructuosas arbores caederet, quia de illa Joannes dixerat: « Ecce securis ad radicem arborum posita est , » ab eis interveniente passione corpus ipsum deseruit, profunda descendit, quod in sepultura depositum, tanquam ad manubrium, spiritu redeunte resurrexit. Aliter: Ferrum in manubrio, donum intellectus in corde est. Ligna vero per hoc caedere, est prave agentes increpare. Quod nonnunquam dum fluxe agitur, dum lapsus vanae gloriae in accepta eadem scientia non vitatur, ferrum in aqua perditur, quia ex dissoluto opere intelligentia fatuatur. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
ixerũt autem filii propħarum. ad
heliseum. Ecce locus in quo habitamꝰ
terias singulas: et edificemus nobis ibilocũ
ad habitandũ. Qui dixit. Ite. Et ait unus
ex illis. Ueni ergo ⁊ tu cũ seruis tuis. Respon¬
dit. Ego ueniã. Et abiit cũ eis. Cumq ue¬
nissent ad iordanẽ: cedebant ligna. Accidit

Expanded text:
ixerunt autem filii prophetarum ad Elisaeum: Ecce locus in quo habitamus terias singulas, ut aedificemus nobis ibi locum ad habitandum. Qui dixit: Ite. Et ait unus ex illis: Veni ergo et tu cum servis tuis. Respondit: Ego veniam. Et abiit cum eis. Cumque venissen
Abbreviated transcription (Latin):
scptem annor: & cetera. si cui placue¬
rit. Septem annus infideles iudei famen
ne uerbi dei eos nequaquã pascit. Iysi
enĩ trib mensib inimucis suis se ꝑsequen¬
tib cedunt: qͥa ob hoc qd̃ innomiine sc̃e
trintatis ꝑ lauachrum regenerationis
innouati ñ sunt: hostib hoc ẽ iniiund̾
sp̃ib resistere ñ ualentes. terga dant. Iysos
demq augłs ꝑcutiens quasi trib dieb
flagellat: qͥa negantes patrem ⁊ filium
nmisitq ds̃ pestilentiam mnisrł de mane.
usq ad tempus constitutũ: & mortui st̃
ex ppło adan usq adbersabee septua

Expanded text:
septem annorum, etc., si cui placuerit. Septem annis infideles Judaei famem sancti, pane verbi Dei eos nequaquam pascit. Ipsi enim tribus mensibus inimicis suis se persequentibus cedunt, quia ob hoc in nomine sanctae Trinitatis, per lavacrum regenerationis innovati non sunt: hostibus, hoc est immundis spiritibus resistere non valentes, terga dant. Ipsos denique angelus percutiens, quasi tribus diebus flagellat: quia negantes Patrem et Filium« Immisitque Deus pestilentiam in Israel, de mane usque ad tempus constitutum, et mortui sunt ex populo, a Dan
Abbreviated transcription (Latin):
tiam: de ista diuisione populi isrł. et
omĩno perpetua. Quicũq transeunt.
aut transibunt ad xp̃m: nũquã erunt
cum israhelitis. qui eius inimici usq in
finem uite huius ꝑsistunt: sed indiuisi.¬
nebũt. Dixitq samuhel. Adducite ad me
agad. regem amalech. Et oblatus ẽ ei.¬
Infrusta concidit samuhel agatd eoram
dño. in galgalis. Quando legũt qͥdam
in scripturis quod sancti nulli hostiũ
parcũt. efficiunt᷑ crudeles: et humanũ
sanguinẽ sicientes. dicunt quia ⁊ iusti
ita ꝑcusserũt hostes ut non relinquere
tur ab his qui saluus fieret: et non in¬
telligũt in his uerbis adumbrari miste¬
ria. et hoc magis nobis indicari. ut
pugnantes aduersus uicia nullũ penitꝰ
relinquere debearnus. sed omĩa interi¬
mere: ne si peꝑcerimꝰ. reputet᷑ nobis
in culpã. sicut scriptũ est de saul. qui
uiuũ seruauerat regẽ amalech. Quomͦ
enim quisq iustus manebit: si adhuc

Expanded text:
tiam de ista divisione populi Israel: et tiam de ista divisione populi Israel: et omnino perpetua quaecunque transierunt, aut transibunt ad Christum, nunquam erunt cum eis Israelitis, qui eius inimici usque in finem uitae huius esse persistunt; sed in diuisionum dixitque Samuhel adducite ad me Agag regem Amalech et oblatus est eifrusta concidit Samuel Agag coram Domino in Galgalis, » etc. Quando legunt quidam in Scripturis quod sancti nulli hostium parcant, efficiuntur crudeles; et humanum sanguinem sitientes, dicunt: Quia et justi ita percusserunt hostes, ut non relinqtur ab his qui salvus fieret. Et non intelligunt sub his verbis adumbrari mysteria, et hoc magis nobis indicari, quod impugnantes adversus vitia, nullum penitus relinquere debeamus, sed omnia interimere, ne si pepercerimus, reputetur nobis in culpam, sicut scriptum est de Saul, qui vivum servaverat regem Amalec. Quomodo enim quisque justus manebit, si adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
donec a chaldeis captiuaretur.S hoc qͥd
ad saulem: cũ si tale aliquid ꝯminan¬
dum esset. ipsi dauid fuerit potiꝰ ꝯmi¬
nandũ. cuius erat filius salomon: Pos¬
tremo inter se hebrea diuisa non est:
sed indifferent̃ in eiusdem erroris socie
tate disꝑsa per terras. Diuisio uero illa
quã deus sub ꝑsona saulis illius regni
et populi figurã gerentis eidem regno
populoq minatus est: eterna atq ĩmu¬
tabilis significata est per hoc qd̃ adiũctũ
est. Et non conuertetur neq penitebit
eum: qm̃ non est sicut homo ut penite¬
at eum. Ipse minatur et non ꝑmanet:¬
idem homo minatur et ñ ꝑmanet. Non
est autẽ deus: quẽ non penitet sicut
hominẽ. Ubi enim legitur qd̾ peniteat
eum: mutacio rerũ intelligitur. ĩmuta¬
bili p̾sciencia manente diuinã. ubi ergo
non penitere dicitur: non mutare intel¬
ligitur. Prorsus in solubilẽ uidemus per
hec uerba prolatã diuinitus fuisse senten¬

Expanded text:
donec a Chaldaeis captivaretur. Sed hoc quid donec a Chaldaeis captivaretur. Sed hoc quid ad Saulem? Cum si tale aliquid comminandum esset, ipsi David fuerit potius comminandum, cui erat filius Salomon. Postremo inter se Hebraea divisa non est, sed indifferenter itate dispersa per terras. Diuisio uero illa, quam Deus sub persona Saulis, illius regni et populi figuram gerentis, eidem regno populoque minatus est, aeterna adque inmutabilis significata est per hoc, quod adiunctum est: Et non conuertetur neque paenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut paeniteat eum; ipse minatur, et non permanetId est homo minatur et non permanet. Non est autem Deus, quem poenitet sicut hominem. Ubi enim legitur quod poeniteat eum, mutatio rerum intelligitur, immutabili praescientia manente divina. Ubi ergo non poenitere dicitur, non mutare intelligitur. Prorsus insolubilem videmus per haec verba prolatam divinitus fuisse senten
Abbreviated transcription (Latin):
disrupit dñs regnũ ab isrł de manu tua:
ut hoc intelligatur de manu tua qd̾ est
ab isrł. Ipsius nãq populi gerebat ꝑso¬
nam figurate homo iste. qui populum
et dabit illud ꝓximo tuo. ad carnig
cognationẽ id refertur. Ex isrł enĩ xp̃e
potest quidem intelligi meliori te. Nam
et quidam sic sunt intei p̃tati. sed melius
sic accipitur bono suꝑ te: ac si dicatur
ut quia ille bonus est ideo sit super te.
iuȩta illud aliud prophicũ. Donec ponã
om̃s inimicos tuos scabellũ pedũ tuorũ.
In quib est et isrł: cum suo ꝑsecutori
diuidetur urł in duo: in isrł scilicet ini¬
micum xp̃o. et isrł adherentẽ nr̃o. In
isrł ad ancillam: et isrł ad liberã ꝑtinen¬
tem. Nam ista duo genera primũ simul
cunda clamaret. Eice ancillã. et filiũ
eius. Propter peccm̃ quidem salomonis
regnante filio eius roboam. scimus isrł¬
in duo fuisse diuisũ: et ita ꝑseuerasse.

Expanded text:
« Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua, « Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua, » ut hoc intelligatur « de manu tua » quod est ab Israel. Ipsius namque populi gerebat personam figurate homo iste, qui populus Et dabit illud proximo tuo, » ad carnis cognationem id refertur. Ex Israel enim Chrpotest quidem intelligi, « meliori te; » nam et quidam sic sunt interpretati. Sed melius sic accut quia ille bonus est, ideo sit super te, juxta illud aliud propheticum, Donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis . In quibus est et Israel, cui suo persecutori diuidetur Israel in duo, in Israel scilicet inimicum Christo et Israel adhaerentem Christo, in Israel ad ancillam et Israel ad liberam pertinentem. Nam ista duo genera primum simul cundata clamaret: Eice ancillam et filium eius. Propter peccatum quidem Salomonis regnante filio eius Roboam scimus Isrin duo fuisse divisum, et ita perseverasse
Abbreviated transcription (Latin):
cludit : Ficta enim humilitas: ueniã
a deo consequi non ualet. S notandũ
quod alia edicio habet. Non reuertar
inquit tecũ samuhel. quia spreuisti
uerbũ dñi: et spreuit te dñs. ne sis
rex super isrł. Et conuertit samuhel
faciem suã. ut abiret. Et tenuit saul
punulã diploidis: et disrupit eã. Et
diccit ad eum samuhel. Disrupit dñs
regnũ ab isrł de manu tua hodie. Et
dabit ꝓximo tuo bono super te: et
diuidetur isrł in duo. Et non auerte¬
tur. neq penitebit eum: qmͣ non est
sicut homo ut peniteat eum. Ipse mi
natur. ⁊ non ꝑmanet. Iste cui dicitur
spernit te dñs ne sis rex super isrł. et¬
super isrł: tanto scilicet tẽporis spacio.
quanto et ipse dauid: et audiuit hoc
primo tẽpore regni sui. Intelligamus
ideo dictũ. quod nullus de eius stirpe
fuerat regnaturus: et respiciamus ad
stirpem dauid. unde exortus est scd̃m
carnem dñs mediator dei et hominũ¬
ait. Et in grecis exemplarib legitur.

Expanded text:
cludit? Ficta enim humilitas veniam cludit? Ficta enim humilitas veniam a Deo consequi non valet. Sed notandum quod alia editio habet: « Non revertar tecum, inquit Samuel, quia sprevisti verbum Domini, et spernit te Dominus ne sis rex super Israel. Et convertit Samuel faciem suam pinnulam diploidis eius et disrupit eam. Et dixit ad eum Samuel: Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua hodie et dabit proximo tuo bono super te, et diuidetur Israel in duo; et non conuertetur neque paenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut paeniteat eum; ipnatur et non permanet. » Iste cui dicitur: « spernit te Dominus ne sis rex super Isrsuper Israel, tanto scilicet temporis spatio quanto et ipse David, et audivit hoc primo tempore regni sui. Intelligamus ideo dictum, quia nullus de ejus stirpe fuerat regnaturus, et respiciamus ad stirpem David, unde exortus est secundum carnem Dominus, « mediator Dei et hominuait, et in Graecis exemplaribus legitur:
Abbreviated transcription (Latin):
honora me corã hominib et senibus
populi mei: et coram isrł. Ac si dixisset
honora me sicut regem. ut ego prece¬
dam sicut rex. et tu me sequaris: ut
adorem dñm dm̃ tuũ. Senes autẽ popłi
suam tribũ: et coram isrł ceteras trib
isrł dicebat. Sed in hoc quod ait honi¬
ra me corã seniorib populi mei. uert¬
cundiã passus. ac superbia detentus lo¬
cutus est: quia timebat honores ami¬
tere: et ideo non optinuit qd̃ petiit
dicens. Peccaui. et cetera. Quisqͥs enin
sub specie confessionis humanos adhuc
honores amittere timet: iste indulgen-¬
tiam quã ficta humilitate postulat.
a deo adipisci non ualet. Neq enĩ po¬
test in confessione penitencie assequi
ueniã: ubi preit elacio mentis. Nam
quid aliud est de reatu facinoris in con¬
spectũ hominũ reprehendi refugere. nͥ
suꝑbia cordis: per quã peccator dum
displicere hominib refugit. ueniã ꝗͣ
a deo accipere poterat. a semet ipso ex¬

Expanded text:
honora me coram senioribus honora me coram senioribus populi mei, et coram Israel. » Acsi dixisset: Honora me sicut regem ut ego praecedam sicut rex, et tu sequaris, ut adorem Dominum Deum tuum. Senes autem populi sui, suam tribum; et coram Israel caeteras tribus Israel, dicit. Sed in hoc quod ait: « Honora me coram senioribus populi mei, » verecundiam passus ac superbia detentus locutus est, quia timebat honores amittere, et ideo non obtinuit quod petiit, dicens: « Peccavi, » et reliqua. Quisquis enim sub specie confessionis humanos adhuc honores amittere timet, iste indulgentiam, quam ficta humilitate postulat, a Deo adipisci non valet. Neque enim potest in confessione poenitentiae assequi veniam, ubi praeit elatio mentis. Nam quid aliud est, de reatu facinoris in conspectu hominum reprehendi refugere, nisi superbia cordis, per quam peccator, dum displicere hominibus refugit, veniam quam a Deo accipere poterat a semetipso ex
Abbreviated transcription (Latin):
dñs regnum isrł a te hodie: et tradidit¬
illud ꝓximo tuo meliori te. Nota miste¬
rium: quod sicut in passione domini
pontifex uestimentũ suũ scidit: ita rex
saul uestem prophete nunc scindere
describitur. Per utrãq enim potestatẽ.
et regalem uidelicet ac sacerdotalem.
scissio uestim̃torũ facta est: ut demõstre¬
tur subtilitatẽ regni seu sacerdotii in
populo iudeorũ fieri non posse. qui ue¬
rum regem et sacerdotẽ ad se uenientẽ.
dñm uidelicet xp̃m respicere noluer̃t.
Porro triũphator in isrł non parcet. et
penitudine non flectetur: neq enim
homo est. ut agat penitenciã. In he¬
breo legitur. Porro triũphator in isrł
non mentietur. Triũphator iste ds est:
cui omis uictoria recte ascribitur. Non
mentietur: qr ea que ꝓmittit sibi fa
que largitus est quia mutabilis non est.
sed scd̾m iusticiã et ueritatẽ uniuersa
duiudicat. Dixitq saul. Peccaui: s nũe

Expanded text:
Dominus regnum IsrDominus regnum Isrillud proximo tuo, meliori te. » Nota mysterium, quod sicut in passione Domini, pontifex vestimentum suum scidit , ita rex Saul vestem prophetae nunc scindere describitur. Per utramque enim potestatem, et regalem videlicet et sacerdotalem, scissio vestimentorum facta est, ut demonstretur stabilitatem regni et sacerdotii in populo Judaeorum fieri non posse, qui verum regem et sacerdotem ad se venientem, Dominum videlicet Christum, recipere noluerunt. « Porro triumphator in Israel non parcet et poenitudine non flectetur: neque enim homo est, ut agat poenitentiam. » In Hebraeo legitur: « Porro triumphator Israel non mentietur. » Triumphator iste Deus est, cui omnis victoria recte ascribitur. Non mentietur, quia ea quae promittit sibi fams quae largitus est, quia mutabilis non est, sed secundum justitiam et veritatem universa dijudicat. « Dixitque Saul: Peccavi, sed nunc
Abbreviated transcription (Latin):
re: qui eius negligit optẽperare iussis.
Qui enim bonorũ nr̃orum non indiget.
nr̃a datione minime pascitur. Et obħ
melior est obedientia quã uictime: de
qua plenius in libris moraliũ legere qͥs
poterit. Dixitq saul ad samuhel. Peccaui
quia p̃uaricatus sum sermonẽ domini:
et reliqua. usqͦ ait. et ꝓiecit te dñs. ne
sis rex super isrł. Corripit propha regẽ
pro inobedientia. qua mandatũ explere
non curauit: p̃diacitq eũ regnũ dimis¬
surum: qr rectitudinẽ mandatorũ dei
sequi noluit. Et merito ille de potestatis
culmine abicitur : qui rite regimen te¬
nere nescit. Ipse enim regimen rite tenet.
qui se suꝑiori per humilitatẽ ad obedi¬
endũ subicit: et inferiori ꝑ auctoritatẽ
ad docendũ anteponit. Si enim saul dei
mandatis obediret: rite popło preesset.
Et conuersus est samuhel. ut abiret. Ille
autẽ apprehendit su̾mitatẽ pallii eius:
queꝰ scissa est. Dixitq samuhel. Scidit

Expanded text:
re, qui negligit obtemperare jussis. re, qui negligit obtemperare jussis. Quia enim bonorum nostrorum non indiget, nostra datione minime pascitur: et ob hoc melior est obedientia quam victimae. De qua plenius in libris Moralium legere quis poterit: « Dixitque Saul ad Samuel: Peccavi, quia praevaricatus sum sermonem Domini, » et reliqua usquequo ait, « et projecit te Dominus ne sis rex super Israel. » Corripit propheta regem pro inobedientia, quia mandatum explere non curavit, praedixitque ei regnum dimissurum, quia rectitudinem mandatorum Dei sequi noluit. Et merito ille de potestatis culmine abjicitur, qui rite regimen tenere nescit. Ipse enim regimen rite tenet, qui se superiori per humilitatem ad obediendum subjicit, et inferiori per auctoritatem ad docendum anteponit. Si enim Saul Dei mandatis obediret, rite populo praeesset. et conversus est Samuhel ut abiret ille autem adprehendit summitatem pallii eius quae et scissa est et ait ad eum Samuhel scidit
Abbreviated transcription (Latin):
tiam uero uoluntas propria mactatur.
Tanto igitur quisq citius deũ placat:
quanto ante eius oculos repressa arbi¬
trii sui suꝑbia. gladio p̃cepti se ĩmolat.
Quo contra ariolandi peccatũ inobedi¬
entia dicitur: ut quanta sit uirtus obe¬
dientie demõstretur. Ex aduerso ergo¬
melius ostenditur: quid de ipsius laude
sentiatur. Si enim quasi pectatũ ariolandi
est repugnare. et quasi scelus idolatrie
nolle adquiescere: sola est obedientia q̃
fidei meritũpossidet. sine qua quisq in¬
fidelis conuincitur: etiam si fidelis esse
uideatur. Hinc per salomonẽ in ostẽsiõe
obedientie dicitur. Uir obediens. loquit᷑
uictorias. Uir quippe obediens uictorias
loquitur : quia dum aliene uoci humi
liter subdimur. nosmet ipsos in corde su¬
peramus. Quid enim ꝓdest indiscrete
deo aliquid offerre uelle: et eius contra¬
ire preceptis: Quia nequaquã quis ua¬
let de oblatis munerib dñm sibi placa¬

Expanded text:
tiam uero uoluntas propria mactatur. tiam uero uoluntas propria mactatur. Tanto igitur quisque Deum citius placat quanto ante eius oculos, repressa arbitrii sua superbia, gladio precepti se immolat. Quo contra ariolandi peccatum inobedientia dicitur ut quanta sit uirtus obedientie demomelius ostenditur quid de ejus laude sentiatur. Si enim quasi peccatum ariolandi est repugnare, et quasi scelus idololatriae nolle acquiescere, sola est obedientia quae fidei meritum possidet, sine qua quisque infidelis esse convincitur, etiamsi fidelis esse videatur. Hinc per Salomonem in ostentatione obedientiae dicitur: Vir obediens loquitur victorias . Vir quippe obediens victorias loquituliter subdimur, nosmetipsos in corde superamus. Quid enim prodest indiscrete Deo aliquid offerre velle, et ejus contraire praeceptis? Quia nequaquam quis valet de oblatis muneribus Dominum sibi placa
Abbreviated transcription (Latin):
malũ adiecit: qr culpã suam non solũ
agnoscere dedignatus est. sed etiã super¬
biendo defendere studuit: ac per hoc de¬
fendendo accumulauit. Beniq in hoc qd̾
subiungit. tulit autẽ populus de preda
oues et boues primitias eorũ que cesa
sunt ut ĩmolaret dño deo suo in galga¬
lis: primitie hic ea que potiora ⁊ melio¬
ra erant intelligende sunt. Sequit᷑. Et
ait samuhel. Nũquid uult dñs holocau¬
sta ⁊ uictimas: ⁊ non potius ut obediat᷑
uoci dñi : Melior est enim obediencia
quã uictime: et auscultare magis quã
offerre adipem arietũ : qm̃ quasi peccm
ariolandi est repugnare: et quasi scelus
idolatrie nolle adquiescere. Hic enĩ non
aliud dicere possumus. nisi sentenciã sũ¬
mi tractatoris pape gregorii: quã in li¬
bris moraliũ moraliter exponẽs. dũ de
bono obediencie tractaret. inseruit. Ait
enim. Obediencia uictimis iure p̃ponit᷑:
qr per uictimas aliena caro. per obedien

Expanded text:
malum adjecit, quia culpam suam non solum malum adjecit, quia culpam suam non solum agnoscere dignatus est, sed etiam superbiendo defendere studuit, ac per hoc defendendo accumulavit. Denique in hoc quod subjungit: « Tulit autem populus de praeda oves et boves, primitias eorum quae caesa sunt, ut immolet Domino Deo suo in Galgalis. » Primitiae hic ea quae potiora et meliora erant, intelligendae sunt. Sequitur: « Et ait Samuel: Nunquid vult Dominus holocausta et victimas, et non potius ut obediatur voci Domini? Melior est enim obedientia quam victimae; et auscultare magis quam offerre adipem arietum. Quoniam quasi peccatum hariolandi est repugnare, et quasi scelus idololatriae nolle acquiescere. » Hic enim non aliud dicere possumus, nisi sententiam summi tractatoris papae Gregorii, quam in libris Moralium moraliter exponens, dum de bono obedientiae tractaretur, inseruit. Ait enim: Obedientia victimis jure praeponitur, quia per victimas aliena caro, per obedie
Abbreviated transcription (Latin):
Paruulũ se saul in suis prius oculis ui¬
derat: sed fultus tẽporali potencia. iã
se paruulũ non uidebat. Ceterorũ nãq
cõparationi se preferens: qr plus cũctis
poterat. magnũ se pre om̃ib estima¬
bat. Miro autẽ mͦ cũ aput se paruu¬
lus. apud dm̃ magnus: cũ uero apud se
magnus apparuit. apud dm̃ paruulꝰ
fuit. Nerũq ergo dum ex subiectorũ
affluencia animus inflatur: in luxũ
suꝑbie ipso potencie fastigio lenocinã¬
te corrũpitur. Quod sauli contigisse
dicitur: cui et dicitur. Nonne cum
paruulus esses in oculis tuis: caput in
tribubus isrł factus es: Ac si diceretur.
Cum tu te paruulũ conspiceres: ego
de pre ceteris magnũ feci. Quia uero
tu te magnũ conspicis: a me paruus esti¬
maris. Unde cum a samuhele increparet᷑
quare uocem dñi non audierit: ex ipso
fastu suꝑbie respondit dicens. Immo au¬
diui uocem dñi: et ambulaui in uia per
quam misit me dñs. Malũ enim supra

Expanded text:
Parvulum se Saul in suis prius oculis viParvulum se Saul in suis prius oculis viderat, sed fultus temporali potentia, jam se parvulum non videbat. Caeterorum namque comparationi se praeferens, quia plus cunctis poterat, magnum se prae omnibus aestimabat. Miro autem modo, cum apud se parvulus, apud Dominum magnus: cum vero apud se magnus apparuit, apud Deum parvulus fuit. Plerumque ergo dum ex subjectorum affluentia animus inflatur, in luxum superbiae ipso potentiae fastigio lenocinante corrumpitur. Quod Sauli contigisse dicitur, cui et dicitur: « Nonne cum parvulus esses in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es? » Acsi diceretur: Cum tu te parvulum conspiceres, ego te prae caeteris magnum feci. Quia vero tu te magnum conspicis, a me parvulus aestimaris. Unde cum a Samuele increparetur, quare vocem Domini non audierit, ex ipso tastu superbiae respondit, dicens: « Imo audivi vocem Domini, et ambulavi in via per quam misit me Dominus. » Malum enim supra
Abbreviated transcription (Latin):
unciatũ est samuheli eo quod
uenisset saul in carmelũ: et
erexisset sibi fornicẽ triũphalẽ. Con
ria potiebant᷑ facerẽt arcũ. hoc est
fornicẽ. de mirtetis et palmis. ⁊ olius
ob signum uictorie. prout quibusdam
uidetur. Ceterũ si quis arcũ ex lapidi¬
bus intelligere uoluerit. in quo uicto¬
riam suã more regũ depinxerit. non
inhibemꝰ. sed potissimũ consentimus:
quia in salomone legimꝰ. Dissipabit im¬
pios rex sapiens: et curuabit suꝑ eos
fornicẽ. Quod alia translacio rotam
molarẽ dicit: in qua ad eternã memo¬
riam laudes ac uictorias suas reges des¬
cribebant. Dixit autẽ samuhel ad saul
Sine me: et indicabo tibi que locutꝰ
sit ad me dñs nocte. Dixẽq ei. Loque¬
re. Et ait samuhel. Nonne cũ paruu¬
lus esses in oculis tuis: caput in tribu¬
bus isrł factus es: Quid per increpa¬
tionem hãc. nisi suꝑbia elati regis abi¬
citur: quod ad correctionẽ suam pote¬
rit quisq qui prelatus est conuertere:

Expanded text:
untiatum est Samuheli eo quod venisset Saul in Carmelum et erexisset sibi fornicem triumphalem et ria potiebantur, facerent arcum, hoc est, fornicem de myrtetis et palmis et olivis, ob signum victoriae, prout quibusdam videtur. Caeterum si quis arcum ex lapidibus intelligere voluerit, in quo victoriam suam more regum depinxerat, non inhibemus, sed potissimum consentimus, quia in Salomone legimus: « Dissipabit impios rex sapiens, et curvabit super eos fornicem . » Quod alia translatio « rotam molarem » dicit; in quo ad aeternam memoriam laudes ac victorias suas reges descidimus dixit autem Samuhel ad Saul sine me et indicabo tibi quae locutus sit Dominus ad me nocte dixitque ei loquere et ait Samuhel nonne cum parvulus esses in oculis tuis caput in tribubus Isrationem hanc, nisi superbia elati regis objicitur? Quod ad correctionem suam poterit quisque qui praelatus est convertere.
Abbreviated transcription (Latin):
Quio conuentꝰ iste tͥbuũ isrł addaiud sig¬
nificat: uͥ conuentũ omniũ gentiũ ad xp̃m:
Que illi quasi blandiendo dicunt. ecce nos
os tuũ & caro tua sumꝰ: cũ uullo incarnati¬
onẽ quã ex nr̃a nat᷑a inuirginis utero susce¬
pit. diligunt atq uenerant᷑: eiꝰq ditioni sub¬
dere se appetunt: eiq seruire omi tempore
desicd̾ant. Unde psalnusta dicit. Reminiscent᷑
& conuertent᷑ ad dñm uinuersi fines terre.
&e adorabunt ui couspectu eiꝰ om̃s patrie
gentiũ: qm̃i diũ regnũ & ipse dĩabit

Expanded text:
Quid conventus iste tribuum Israel ad David significat, nisi conventum omnium gentium ad Christum, quae illi quasi blandiendo dicunt: « Ecce nos os tuum et caro tua sumus, » cum in illo incarnationem, quam ex nostra natura in Virginis utero suscepit, diligunt atque venerantur, ejusque ditioni subdere se appetunt, eique servire omni tempore desiderant. Unde Psalmista dicit: « Reminiscentur et convertentur ad Dominum universae fines terrae, et adorabunt in conspectu ejus omnes patriae gentiu
Abbreviated transcription (Latin):
hystorie di¬
gessimus. &
quasi unonẽ
sp̃ualis intel¬
ligentie quodamͦ inconculis maris buiꝰ
uidelicet uoluminis latitantẽ uelut al¬
ta pelagi lintrẽ nr̃e inuestigationis un
inergendo ad lucẽ produxiniꝰ inqͦ quidẽ
euidentissime ut pote p̾libaiumꝰ ut mu¬
tatio sacerdotu uideor ac repulsio sẏna¬
goge inuerũ xp̃i sacerdotiũ sit. & collec¬
tio sc̃e eccłe exgentib aliaq plur uma sa¬
cram̃ta. que sub allegoriarũ figuris con
thesauri sapientie & scientie reconditi.
scđm librũ p̃fatẽ hẏstorie aggredimur.
bimur. Et si extanta profunditate aurũ
ꝓducere adlum̃ ñ posumꝰ optimũ. aut car¬
bunculũ ex phison fluiuio ñ qͥmus abstra¬
here lapidẽ magnificũ: salcem quoq
margaritũ fulgens possimꝰ ex haurire
degurgite. Aut si etiã ex geminis reniten¬
tibus ñ ualemꝰ optimã fabricare coronã:
quodamͦ ex florib amenitatis diuina¬
rũ scͥpturarũ temptabimꝰ componere
serta: ne ex pauꝑtate ingenii ingratꝰ

Expanded text:
toriae digessimus, et quasi unionem spiritalis intelligentiae quodammodo in conchulis maris, hujus videlicet voluminis latitantem, velut alta pelagi, lintre nostrae investigationis, immergendo, ad lucem produximus. In quo quidem evidentissime, utpote praelibavimus, immutatio sacerdotii Judaeorum, ac repulsio Synagogae in verum Christi sacerdotium, et collectio sanctae Ecclesiae ex gentibus, aliaque plurima sacramenta quae sub allegoriarum figuris contthesauri sapientiae et scientiae reconditi, secundum librum praefatae historiae aggredimur, bimur. Et si ex tanta profunditate aurum producere ad lucem non possumus optimum, aut carbunculum ex Phison fluvio non quimus abstrahere, lapidem magnificum, saltem quoque margaritum fulgens possimus exhaurire de gurgite. Aut si etiam ex gemmis renitentibus non valemus optimam fabricare coronam, quodammodo ex floribus amoenitatis divinarum Scripturarum tentabimus componere serta, ne ex paupertate ingenii ingratus
Abbreviated transcription (Latin):
ciues głami inibi sui redẽptoris plene con¬
tuentur. St̃ & uertes cũ archa moracło
reconditi: qͥa absconditi st̃ nc̃ ꝑfecti qͥq
dico uultus dĩ a conturbatione homi¬
num. Quor tam̃ sũmitates uectiũ ññꝗͣ
aꝑto oraculo his qͥ appropiant uisuntur.:
cũ ꝑfectiorib qͥbq atq oraculũ sui cor¬
dis tota intentione purificantib diuina
gr̃a aliqͥd extremum desuꝑnoꝵ cuuũ
gaudio contemplandũ donauerit. Que nimirũ
contemplatio his qͥ paulo longiꝰ recesseruit
minime conceditur: qͥa qͣnto erterius
mente uaga remanent. tanto mus
que sint eterna gaudia uident.
actũ ẽ autẽ cũ exissent sacerdotes
descũario: nebula impleuit domũ

Expanded text:
cives gloriam inibi sui Redemptoris plene concives gloriam inibi sui Redemptoris plene contuentur. Sunt et vectes cum arca in oraculo reconditi, quia absconditi sunt etiam nunc dito vultus Dei, a conturbatione hominum . » Quorum tamen summitates vectium nunquam aperto oraculo his qui appropiant visuntur, cum perfectioribus quibusque atque oculum sui cordis tota intentione purificantibus divina gratia aliquid extremum de supernorum civium gaudio contemplandum donaverit. Quae nimirum contemplatio his qui paulo longius recesserint minime conceditur; quia quanto exterius mente vaga remanent, tanto minus quae sint interna gaudia vident. « Factum est autem, cum exissent sacerdotes de sanctuario, nebula imple
Abbreviated transcription (Latin):
inuestigare despiciunt: debitũ fooei sue
ministeriũ perroris nebulã ꝑdider̃t. Ita
cor mentes infrdelitatis caligo repleuit:
ut exigentib ꝓprus meritis ñ agnoscant
cultũ credulitatis. Nebula gͦ synagogã
idẽ domũ dñi impleuit. & sacerdotes ꝓp¬
ter nebulam ministrare ñ poterant: qͥ
dui intestamento ueteri sensus mysticos
littere uelamine cooꝑtos. inter obscuraᷤ
allegoriarũ caligines inuestigare despici¬
unt. debitũ fidei sue ministeriũ ꝓpter
nebulam disꝑdidert̃. Quib & t̾c in nebu¬
la doctrine sue uocẽ dñs ꝓtulit: cũ de se
etiam aꝑta narrauit. Od ẽ enĩ aꝑtius.
ditoꝵ mentes uifidelitatis caligo cõpleue¬
rat: quasi emissum solis radium nebula
interiacens abscondebat.
t dedicauert̃ templũ dr̃ rex. ifili isrł¬
ꝯemplum dñi sc̃a ẽ eccła sicut supra
ostensum ẽ. Hanc dedicauit rer. x p̃c: qͣn¬
do cam sangͥne suo mundauit. ⁊ sp̃c scĩ
secum: quando unus quisq fideliũ scd̃m

Expanded text:
igare despiciunt, debitum fidei suae ministerium per erroris nebulam perdiderunt. Ita eorum mentes infidelitatis caligo replevit, ut exigentibus propriis meritis non agnoscant cultum credulitatis. Nebula ergo Synagogam, id est domum Domini implevit, et sacerdotes propter nebulam ministrare non poterant, quia dum in Testamento Veteri sensus mysticos litterae velamine coopertos, inter obscuras allegoriarum caligines investigare despiciunt, debitum fidei suae ministerium, propter nebulam perdiderunt. Quibus et tunc in nebula doctrinae suae, vocem Dominus protulit, cum de se etiam aperta narravit. Quid est enim apertius ditorum mentes infidelitatis caligo compleverat, quasi emissum solis radium nebula interjacens abscondebat. « Et dedicaverunt templum Domini, rex et filii Isremplum Domini sancta est Ecclesia, sicut supra ostensum est: hanc dedicavit rex Christus, quando eam sanguine suo mundavit, et Spiritus secum, quando unusquisque fidelium, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
cedem accipiet. scd̃m suĩ laborẽ. Dei eni
sumus ad iutores. dĩ agricultura estis di
edificatio estis. & cet̾a. Igitur ipse sc̃ificat
suũ templum quasi ds &. dñs inlabitan¬
do: uos autem digne habitationi eiꝰ con¬
uersando. Sequitur.
irdic illa sancticauit rex medium atru
qd̃ erat aute domũ dñi. fecit qͦ ibi he¬
locaustum ac sacrificiũ & adipem pacii¬
coꝵ: qͥa altare ereũ qd erat corã dño ni
uid gͦ est qd̃ salomon sanctificauit
mnedium atru offerens ibi holo caus¬
tum & sacrificiũ. ꝓpterea qͥa altare eneu̾
qd uirta constitutionẽ leges ante fores
templi positum erat ñ poterat totum
capere: nͥ quod xp̃c ea que inlege ꝓpt̃
infirmicatem eius ꝑfici non poterant
nunc ineccła catholica pleiiter geri

Expanded text:
dum suum laborem. Dei enim sumus adjutores, Dei agricultura estis, Dei aedificatio estis , » etc. Igitur ipse sanctificat suum templum quasi Deus et Dominus inhabitando: nos autem digni habitationis ejus conservando. Sequitur: « In die illa sanctificavit rex medium atrii, quod erat ante domum Domini. Fecit quippe ibi holocaustum et sacrificium et adipem pacificorum, quia altaQuid ergo est quod Salomon sanctificavit medium atrii offerens ibi holocaustum et sacrificium? Propterea quia altare aeneum quod juxta constitutionem legis ante fores templi positum erat non poterat totum capere, nisi quod Christus ea, quae in lege propter infirmitatem ejus perfici non poterant, nunc in Ecclesia catholica pleniter geri
Abbreviated transcription (Latin):
& palmas ⁊ picturas uarias quasi ꝓminen¬
tes depariete & egredientes.
nerubum nãq inparietib tẽpli
fecit salomon: cũ electos suos do
Cherubim facit cũ eos in hoc mundo
castitate angłice conuersationis ꝓ modu¬
lo suo docet inutari. Quod marime iu¬
giliis ac laudib diuinis. dilectione sen¬
cera conditoris & ꝓ.ximi gerit᷑. P almas
facit cũ memoriã et̃ne retͥbutionis eoꝵ
mentib: infigit: ut eo muꝰ ab arche uis¬
ticie semꝑ an quo mercedẽ usticie sẽꝑ

Expanded text:
as, quasi prominentes de pariete et egredientes. Cherub namque in parietibus templi facit Salomon, cum electos suos DomCherubin facit, cum castitatem angelicae conversationis pro modulo suo docet imitari, quod maxime vigiliis ac laudibus divinis, dilectione sincera Conditoris et proximi geritur. Palmas facit, cum memoriam aeternae retributionis eorum mentibus infigit, ut eo minus ab arce justitiae labi queant, quo mercedem justitiae semper
Abbreviated transcription (Latin):
est aditꝰ m̃tis: ne quando eã iusidiantes
hostes penetrent foramine ueglecte cogita¬
tionis. hinc salomon ait. Omni custodia
serua cortuũ: qͥa ex ipso uita procedit.
Uirtutes gͦ quas agimꝰ dignũ ẽ ut sũmope

Expanded text:
est aditus mentis, ne quando eam insidiantes est aditus mentis, ne quando eam insidiantes hostes penetrent foramine neglectae cogitationis. Hinc Salomon ait: Omni custodia serva cor tuum, quoniam ex ipso vita procedit . Virtutes ergo quas a mus dignum est ut summope
Abbreviated transcription (Latin):
dris adinittit. qaͥ cũ discretionis sollicitudo
esauerit. ad int̾ficiendũ animũ amalignis
pib iter pandit. Qui ingressi spicas collunt:
i mor bonarũ cogitationũ gernana aufe¬
runt. atq ininguine feruint: qͥa uirtutẽ
cordis delectatione carnis occidunt. Innigui¬
ne qͥppe ferire ẽ: uitã m̃tis carnis delecta¬
tione ꝑforare. Nequaquã uͦ isbosech iste in¬
opinata morte succũberet: siũ ad ingres¬
sũ domꝰ mulierẽ. idẽ ad m̃tis addicum
nollẽ custodiã deputasset. fortis namq
iuigilisq sensus p̃poni cordis forib debet:
quẽ nec negligentie souinꝰ oppͥmat. nec
ignorantie error fallat. Unde beue ꝙ isbo¬
sech appellatꝰ ẽ. qͥ custode feuiina hostiibus
gladis nudat᷑. Iiboseth qͥpe uir confusio
uis dicit᷑. Uir aut̃ confusionis ẽ. qͥ forti m̃¬
tis custodia munitꝰ ũ ẽ: qaͥ dũ uirtutes se
agere exstimat. sub intrantia uitia nesci¬
entẽ necant. Tota itaq uirtute minuendꝰ

Expanded text:
res admittit: quia cum discretionis sollicitudo cessaverit, ad interficiendum animum malignis spiritibus iter pandit. Qui ingressi spicas tollunt, quia mox bonarum cogitationum germina auferunt, atque in inguine feriunt, quia virtutem cordis delectatione carnis occidunt. In inguine quippe ferire, est vitam mentis carnis delectatione perforare. Nequaquam vero Isboseth iste inopinata morte succumberet, si non ad ingressum domus mulierem, id est, ad mentis aditum, mollem custodiam deputasset. Fortis namque vigilque sensus praeponi cordis foribus debet: quem negligentiae somnus non opprimat, nec ignorantiae error fallat. Unde bene et Isboseth appellatus est, qui, custode femina, hostilibus gladiis nudatur: Isboseth quippe vir confusnis dicitur. Vir autem confusionis est, qui forti mentis custodia munitus non est; quia dum virtutes se agere aestimat, subintrantia vitia nescientem necant. Tota itaque virtute muniendus
Abbreviated transcription (Latin):
Uo uiri isti pͥncipes erant suꝑ expediti.¬
ones ilboseth. Mortuo uͦ abner ut hebrei
tradunt. consiliati st̃ cũ mifibosech ut una in¬
terficerent. isboseth: & eundẽ mifibosech con¬
tituerent regẽ. & euiꝰdẽ consilii delatorem
eunde muifiboseth extitisse. Et id citco hic idẽ
mifiboseth sub inducit᷑ hoc modo. Erat ionathe
filii saul filiꝰ debił pedib: qͥnquennus enĩ
fuit quando uenit nuntiꝰ desaul a&ionathan
chab amifiboseth suũ ꝓditũ ẽẽ consiliũ. ti¬
more ꝑt̾riti fuga lapsi st̃ ingethaini. fue¬
runtq ibi aduene usq ad tempꝰ ilud. Tempꝰ
illus iutelligendũ ẽ. qñ inde reuersi dom
um isboseth feruente die ingressist̃ assum̃¬
tes spicas tͥtici & ꝑcutientes eũ in inguine.
Spicas tͥtici qͣi causa pͥmitiarũ tulerunt:
ut honorẽ regi deferre uidentur: & eoꝵ
dolus nequaquam dep̃henderetur.
Mistice aut̃ ostiaria domũ purgat: cũ m̃¬
tis custodia discernendo uͥtutes auiciis feꝑat.

Expanded text:
uo viri isti principes erant super expeditiones Isboseth. Mortuo vero Abner ut Hebraei tradunt consiliati sunt cum Miphiboseth ut una interficerent Isboseth, et eumdem Miphiboseth constituerent regem, et ejusdem consilii delatorem, eumdem Miphiboseth exstitisse, et idcirco hic idem Miphiboseth subintroducitur modo. « Erat autem Jonathae, filii Saul, filius debilis pedibus; quinquennis enim fuit, quando venit nuntius de Saul et Jonathan chab a Mifiboseth suum proditum esse consilium, timore perterriti, fuga lapsi sunt in Gethaim: fueruntque ibi advenae usque ad tempus illud. Tempus illud intelligendum est, quando inde um Isboseth, fervente die ingressi sunt, assumentes spicam tritici et percutientes eum in inguine. Spicas tritici quasi causam primitiarum tulerunt, ut honorem regi deferre viderentur, et eorum dolus nequaquam deprehenderetur. Mystice autem ostiaria triticum purgat, cum mentis custodia discernendo virtutes a vitiis se
Abbreviated transcription (Latin):
ac sensus ꝓpter litteras. s littere ob mani-¬
festacionẽ rerũ sint reꝑte. Simul etiã uelut
flexis poplitũ genib cernuus dep̃cor. ut tan¬
dem dignetur si aliquid utilitatis inuene¬
rit. deuotus exorare diuinã clem̃tiã: ut¬
michi liceat in ꝑegrinatiõe huius labentis
seculi uerã ꝯmissorũ meorũ gerere peni¬
tudinem: ut post e airsũ septem dierum
uelut post septuaginta annos huius capti¬
uitatis exutus ab omni potestate regis ba¬
bilonii. ⁊ seruitute captiuantiũ: ualeam
uiuante sp̃u scõ qui septiformis dicitur
uisionẽ pacis. celestis uidelicet ihrłm. que¬
conditoris regis nostri per scła contẽplari:
prestante ipso in quo sunt om̃s thesauri
sapiencie ⁊ sciencie absçonditi. aMe n¬

Expanded text:
ac sensus propter litteras, sed litterae ad maniac sensus propter litteras, sed litterae ad manifestationem rerum sunt repertae. Simul etiam velut flexis poplitum genibus cernuus deprecor, ut tandem dignetur si aliquid utilitatis invenerit, devotus exorare divinam clementiam, ut, licet in peregrinatione hujus labentis saeculi, veram commissorum meorum gerere poenitudinem, et post excursum septem dierum, velut post septuaginta annos hujus captivitatis, exutus ab omni potestate regis Babylonii et servitute captivantium, valeam, juvante Spiritu sancto, qui septiformis dicitur, visionem pacis, coelestis videlicet HiConditoris Regis nostri per saecula contemplari, praestante ipso, « in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi. » Amen
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ retrorsũ conuerti ab eo qd traditũ¬
est illis scõ mandato: qm̃ attestante ueri
tate. seruus qui scit uoluntatẽ dñi sui. ⁊ ñ
facit. plagis uapulabit multis: qui autẽ
nescit ⁊ non facit. uapulabit paucis. Eo¬
pleto tandẽ tam laborioso opere. auxilian¬
te om̃ipotentis ope. in calce supplex lectorẽ
exoro: ut si dignũ lectiõe uel tͣnscriptiõe
eũ duxerit. dño grãs gratant̃ referat. qͥ est
pater luminis. a quo omne datũ optimũ
et om̃e donũ ꝑfectũ datur: quidat abun¬
danter ⁊ ñ imꝑperat : qui mͥ licet indigno
ac humillimo. iuxta sollertiã doctorũ de¬
dit et amorẽ ⁊ auxiliũ considerandi mira¬
bilia de lege sua. Qd̃ si secus quã obtabã
euenisse reppererit. simul exoret ut mee
latenus litteratoriã urbanitatẽ ⁊ u husta¬
tem eloquencie reqͥrat: s potius sensũ huiꝰ
oꝑis diligent̃ ꝑlustret: p̃sertim cũ ñ res

Expanded text:
tionem retrorsum converti ab eo qutionem retrorsum converti ab eo quod illis scit voluntatem domini sui, et non facit, vapulabit multis: qui autem nescit, et non facit, vapulabit paucis . » Expleto tandem tam laborioso opere, auxiliatus Omnipotentis ope, in calce supplex lectorem exoro ut, si dignum lectione vel transcriptione eum duxerit, Domino gratias gratanter referat, « qui est pater luminis, a quo omne datum optimum, et omne donum perfectum datur : » qui dat abundanter, et non improperat qui mihi licet indigno ac humillimo juxta solertiam doctorum dedit et amorem et auxilium considerandi mirabilia de lege sua. Quod si secus quam optabam evenisse reperit, simul exoret ut meaeatur, et nullatenus litteratoriam urbanitatem et venustatem eloquentiae requirat, sed potius sensum hujus operis diligenter perlustret, praesertim cum non res
Abbreviated transcription (Latin):
int̃fectionẽ eos ꝑducat. Quos ꝑcutit rex
ꝯfusioĩs in reblatha: hoc ẽ in multitudi¬
ne scelerũ ⁊ amore uoluptatũ. Unde
scriptura dicit. Lata ⁊ spaciosa est uia que
ducit ad mortẽ: et multi sunt qui intrant
per eã. Et tͣnslatus est nidas de t̾ra sua: cũ
illi qui confessionẽ nomipis dei in eccła uide¬
bantur habere. per scelera. ⁊ per peccata mul¬
tiplicia de t̾ra uirtutũ tͣns lati. in regnũ con¬
fusiois ⁊ erroris abducunt᷑. Sub quo imꝑio
quicũq nequit seruientes ꝑseuerauerĩt. nec
merebunt᷑ per iħu ducatũ regredi in terram
iuda. tẽplũq dñi ibi reedificare: hii pꝰ erũpuã
uite p̃sentis. tradent᷑ in carcere mortis perpe¬
tue. ubi uermis eorũ ñ moriet᷑. ⁊ ignis non
extinguet᷑: implebit᷑q in eis illa beati petri
apłi sentencia qua dicit. Melius quippe erat
eis non agnoscere uiã iusticie. quã pꝰ agni¬

Expanded text:
interfectionem eos perducat. Quos percutit rex interfectionem eos perducat. Quos percutit rex confusionis in Reblatha: hoc est, in mulitudine scelerum et amore voluptatum. Unde Scriptura dicit: « Lata et spatiosa est via, quae ducit ad mortem, et multi sunt, qui intrant per eam. » Et translatus est Judailli, qui confessionem nominis Dei in Ecclesia videbantur habere, per scelera, et peccata multiplicia de terra virtutum translati in regnum confusionis, et erroris adducuntur. Sub imperio quicunque nequiter servientes perseveraverint, nec merebuntur per Jesu ducatum regredi in terram Juda, templumque Domini ibidem reaedificare. Hi, post aerumnam praesentis vitae tradentur in carcerem mortis perpetuae, ubi « vermis eorum nunquam morietur, et ignis non exstinguetur . » Implebiturque in eis illa beati Petri apostoli sententia qua dicit: « Melius quippe erat eis non cognoscere viam justitiae, quam post agni