comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stolis. Quicũq fac̃ aliqͥd ut uideat᷑ ab homini¬
b. scͥba ẽ. & phariseus. Dñs cumdedisset man¬
data legis ꝑ moysen ad extremũ intulit. Li¬
gab̾ ea in manu tua: & ert̃ in mota añ ocłos
tuos. Et ẽ sensꝰ. sreceptamea oꝑe ꝯpleant᷑. &
mediceris in eis die aonocte. Hoc pbarisei ma¬
le int̾p̃tantes scͥbebant̃. inmenbranuł decalo¬
gum moysi. id est decẽ u̾balegis. cõplicantes ea
& ligantes infronde & qͣi coronam capiti facien¬
tes. ut semꝑ añ ocłos mou̾ent᷑. Quod usq hodie
inchi & babylonii faciunt. & qui hoc habuerit
quasi religiosus inpopłis iudicat᷑. Iusserat qͦ
moys es ut in qͣtuor anguł pallioꝵ iacinctinas
fimbrias facerent: adisrłis popłm disnoscendũ
nt quomodo incorꝑib circũcisio signum iu¬
daice gentis daret ita uestis ht aliꝗͣ differen¬
tiam. Uñ suꝑstitiosi magistͥ. captantes aitram
popłarem. atq: ex muliercłis sectantes lucͣ
faciebant fimbrias & acutissimas ineis spi¬

Expanded text:
ON. Quicunque facit aliquid ut videatur ab hominibus, Scriba est et Pharisaeus. Dominus, cum dedisset mandata legis per Moysen, ad extremum intulit: Ligabis ea in manu tua, et erunt immota ante oculos tuos . Et est sensus: Praecepta mea opere compleantur, et mediteris in eis die ac nocte. Hoc Pharisaei male interpretantes, scribebant in membranulis Decalogum Moysi, id est, decem verba legis, complicantes ea et ligantes in fronte, et quasi coronam capiti facientes, ut semper ante oculos moverentur. Quod usque hodie Indi et Babylonii faciunquasi religiosus in populis judicatur. Jusserat quoque Moyses, ut in quatuor angulis palliorum hyacinthinas fimbrias facerent , ad Israelis populum dignoscendum, ut quomodo in corporibus circumcisio signum Judaicae gentis daret, ita vestis haberet aliquam differentiam. Unde superstitiosi magistri, captantes auram popularem, atque ex mulierculis sectantes lucra, faciebant fimbrias, atque acutissimas in eis spi
Abbreviated transcription (Latin):
audit alienꝰ. Nam qͥ p̃destinatꝰ ẽ & p̃scit᷑ aduitã
licet ad tẽpꝰ erret. tandẽ redit & ꝑseuerat E go
sũ ostiũ. ꝑme siqͥs intͦierit saluabit᷑. & ingre¬
diet᷑ & regrediet᷑. & pascuamueniet. Exercet¬

Expanded text:
audit alienus. Nam qui praedestinatus est et praescitus ad vitam, audit alienus. Nam qui praedestinatus est et praescitus ad vitam, licet ad tempus erret, tandem redit et perseverat. « Ego sum ostium; per me si quis introierit salvabitur, et ingredietur, et egredietur,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ qi ñ om̃s qͥ audier̃t uocẽ pastoris. oues fuer̃t ut
iudas. Sub ouina pelle audiens uocẽ pastorẽ. lupꝰ
erat pastori insidians. Aliqͥ uͦ eoꝵ qͥ xꝑmcrucifixer̃t.¬
ñ audiebant & oues erant. Oc qͥbꝰ dñs ait. Cũ exal¬
tau̾itis filiũ hõis. tc̃ cognoscetis qi ego sũ. hoc aliqͥs
ita soluit. Qñ ñ audiebant adhuc erant lupi. s
qñ facti st̃ oues audier̃t̃. Ut cũq pot̾ dici. s ꝑ iere¬
chiełe dñs obuirgando pastores dic̃ deouibus.
Si errabat qñ ouis erat ꝓculdubio ñ pastoris s fu¬
ris.  latͦnis uocẽ audiebat. S dñs dic̃. Qͦcq̾t uene¬
it̃ p̃t̃ me fures st̃. & latrones. s ñ audiert̃ eosoues.
Ergo scd̾m p̃sentiã dĩ uidentis qͥ st̃ eiꝰ. multȩ oues
st̃ foris. & multi lupi intꝰ. Multi nãq blasphe¬
mant xꝑm credit᷑i ineũ. qͥ st̃ oues foris. s adhuc
alienã uocẽ secunt᷑. Itẽ multiintꝰ laudant
blasphematuri. s tam̃ qͣmdiu recte sapiunt uo

Expanded text:
 non omnes qui audierunt vocem pastoris oves fuerunt, ut Judas. Sub ovina pelle audiens pastorem, lupus erat pastori insidians. Aliqui eorum qui Chrnus ait: « Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum . » Hoc aliquis ita solvit: « Quando non audiebant, adhuc erant lupi; sed quando facti sunt oves, audierunt. Utcunque potest dici, sed per Ezechielem Dominus objurgando pastores dicit de omnibuSi errabat quando ovis erat, procul dubio non pastoris, sed furis et latronis vocem audiebat. Sed Dominus ait: « Quotqunes, sed non audierunt eos oves. » Ergo secundum praescientiam Dei videntis qui sunt ejus, multae oves sunt foris, et multi lupi intus. Multi namque blasphemant Christum, credituri in eum, qui sunt oves foris; sed adhuc alienam vocem sequuntur. Item multi intus laudant blasphematuri, sed tamen quandiu recte sapiunt, vo
Abbreviated transcription (Latin):
&e filis. an forte ipse filius manꝰ ẽ pat̾s: Si manũ
intelligamꝰ potestatem una ẽ pat̾s & filii potestas
qr una diuinitas. Si aut̃ manũ intelligamꝰ sicut
manꝰ pat̾s ipse ẽ filius. Quod ũ ita dictũ ẽ tanqͣm
ds habeat humanam formã. s qͦ ꝑ ipsũ facta st̃
omĩa. Nam solent hoĩes dice manus suas eẽ alios
hoũs. ꝑ qͦs facunt quod uolunt. Opꝰ cẽ qͦd fit ꝑ
manũs hominis. manꝰ hoĩs d̾r ut illud. agnoscit
quisq manũ suã. cñ id qͦd scͥpsit agnoscit. Cã gͦ
manꝰ qłi ñ uno mͦ possit uitelligi. hoc loco manum
pat̾s & filii. intelligimus potestatẽ utriusq ne
si hic filiũ manum patris accipiamus. incipiat
carnał cogitatio &ẽ ipsiꝰ filii quet̾ẽ filiũ. quẽ simi¬
lit̃ credat xrꝑi manũ. Ego &e pat̃ uuũ sumꝰ

Expanded text:
et Filii, an forte ipse Filius manus est Patris sui? Si manum intelligamus potestatem, una est Patris et Filii potestas; quia una est divinitas: si autem manum intelligamus, sicut manus Patris ipse est Filius. Quod non ita dictum est, tanquam Deus habeat humanam formam, sed quod per ipsum facta sunt omnia. Nam solent homines dicere manus suas esse alios homines, per quos faciunt quod volunt. Opus etiam quod fit per manum hominis, manus hominis dicitur ut illud: Agnoscit quique manum suam, cum id quod scripsit agnoscit. Cum ergo manus Dei non uno modo possit intelligi, hoc loco manum Patris et Filii intelligimus potestatem utriusque, ne si hic Filium manum Patris accipiamus, incipiat etiam carnalis cogitatio ipsius Filii quaerere Filium, quem similiter credat Christi manum. Ego et Pat
Abbreviated transcription (Latin):
nite abtre. Hoc ẽ qd̾ pꝰ hanc uitã auferunt᷑
omĩa uelam̃ta ut facie ad faciẽ uideamꝰ. Quan¬
tũ aut̃ int̃sit int̾ homitiẽ quẽ aͦi sapientia
gestabat ꝑ quẽ lib̾ati sumiis. & cet̾os hoĩes hĩc
intelligit᷑. quod latarꝰ nͥ exiens de monum̃co

Expanded text:
auferentur omnia velamenta, ut facie ad faciem videamus. Quantum autem intersit inter hominem quem Dei Sapientia gestabat, per quem liberati sumus, et caeteros homines, hinc intelligitur, quod Lazarus nisi exiens de monumento
Abbreviated transcription (Latin):
themina & sudariũ qͥ peccatũ ñ fec̃ & nicħ
ignorauit: in monum̃to inuenta st̃. Ipse enĩ
solus in carne ñ tantũ monum̃to ñ ẽ. opp̃ssus
ut aliqñ peccatum inueniretur in̾eo. s¬
nec lintheis implicatus ut cũ aliquid lateret: aut
abitinere retar daret. Gulti gͦ ex uidis qͥ ue

Expanded text:
teamina et sudarium, qui peccatum non fecit, et nihil ignoravit, in monumento inventa sunt . Ipse enim solus in carne non tantum monumento non est oppressus, ut aliquod peccatum in eo inveniretur , sed nec linteis implicatus, ut eum aliquid lateret, aut ab itinere retardaret. LXVI. De eo quod scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
ianua esirũ intellectꝰ. Claiigeri st̃ sac̃dotes:
clauis ẽ u̾bũ scientiȩ. adaꝑtio ẽ int̃pretatio uera
Nondix̃ qͥ ñ aꝑitis: s qͥ clauditis. Ergo scͥpture
ñ sunt clause. s obscurȩ. Uñ petrus in epła sua
ẽ. Uñ duas dicimꝰ causas. una qr cds uoluit ẽẽ
alios doctores alios disci płos. alt̾am ne contẽp n̾e¬
t᷑ scͥptura si ab illis intelligeret᷑. aqͥbꝰ nec amat᷑
nec custodit᷑. Claudebant uidi iauuã u̾itatis
qñ decreuert ut siquis confit̾et᷑ filiũ di. fieret¬
ꝓpħis: nec ab aliis intelligi. Intͣre inscript᷑as
ẽ non eẽ condeptum suꝑficiȩ lict̾e : s usq
ad intelligentiȩ archana penetrare. uł cer

Expanded text:
t sacerdotes, clavis est verbum scientiae, adapertio est interpretatio vera. Non dixit, qui non aperitis, sed qui clauditis. Ergo Scripturae non sunt clausae, sed obscurae. Unde Petrus in Epistola sua:est. Unde duas dicimus causas unam, quia Deus voluit esse alios doctores, alios discipulos; alteram, ne contemneretur Scriptura, si ab illis intelligeretur, a quibus nec amatur nec custoditur. Claudebant Judaei januam veritatis, quando decreverunt, ut siprophetis, nec ab aliis intelligi. Intrare in Scripturas, est non esse contentum superficie litterae, sed usque ad intelligentiae arcana penetrare.
Abbreviated transcription (Latin):
ad partem maximã ut ibi. Om̃s declinauerunt
simul inutiles facti st̃. Similit̃ hic. Om̃s qͥuen̾u̾nt
añ me fures fueit & lat̾nes. & paulus ad corichios.
dĩb inqͥt oĩa fact᷑ sũ. ut om̃s lucfacerc̃ Et ad phisip¬
penses. Os enĩ q̃ sua sc̃ q̃rt̃. ñ ea que st̃ xꝑi iħu. Ita

Expanded text:
ad partem maximam, ut ibi: omnes declinauerunt, simul inutiles facti sunt, et alibi: omnes, qui uenerunt ante me, fures fuerunt et latrones, et Paulus ad Corinthios: omnibus, inquit, omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem, et ad Philipp
Abbreviated transcription (Latin):
inȩt̾nũ. Subaudis sic̃ uos ꝑibitis. qui ñ estis ex ouibꝰ
meis. Pat̃ m̃s qđ dedit mͥ mauis omib ẽ. & nemo
pot᷑ raꝑe de manu pat̾s mei. hoc pat̃ dedit mauis
omnib nt illi eẽt unigenit᷑ filius gignendo dedit.
Sic bt̃ sapientiam filus. sic hc̃ uitam. ut ipse sit sa¬
pientia faciens sapientes. uita faciens uiuentes.

Expanded text:
itis, qui non estis ex ovibus meis. Pater meus quod dedit mihi, majus omnibus est, et nemo poterit rapere de manu Patris mei. Hoc Pater dedit Filio majus omnibus, ut illi esset unigenitus Filius. Gignendo dedit. Sic habet sapientiam Filius, sic habet vitam, ut ipse sit sapientia faciens sapientes, vita faciens viventes,
Abbreviated transcription (Latin):
rit. ante eas uadit & oues illũ secint᷑. q sciunt
uocẽ eiꝰ. Oues uocat noĩatĩ qͥ ait discipłis suis. gau
eas absoluendo a uincłis peccõꝵ. & p̃cedit eas sur¬
gens amortuis. alit̃. Educ̃ oues de teneb̾s adluẽ
doctͥne. & ante eas sic emissas qͣi de egypto uadit.
uelut incolũpna nub & ignis. exẽplo indicans q̃d
docuit. Oues illũ sequut᷑ qc̃q ierit. ꝑseu̾ando
usq infinẽ. Nec enĩ bñ uiu̾e dicendi st̃ qͥfinẽ¬

Expanded text:
rit, ante eas vadit, et oves illum sequuntur, quia sciunt vocem ejus. » Oves vocat nominatim qui ait discipulis suis: « Gaeas absolvendo a vinculis peccatorum, et praecedit eas surgens a mortuis. Aliter educit oves de tenebris ad lucem doctrinae, et ante eas sic emissas quasi de Aegypto vadit velut in columna nubis et ignis, exemplo indicans quod docuit. Oves illum sequuntur quocunque ierit, perseverando usque in finem. Nec enim bene vivere dicendi s
Abbreviated transcription (Latin):
tolluntur. quid aliud ꝗͣ rami infructuose
arboris absciduntur. cum tota ꝓgenies cũ
parente tollitur. arbor radicitus abscidit᷑.
ne qͥd remaneat. unde it̾m aliquid germi¬
nis oriatur᷑. Rami quidem digni incendio
alii sunt aridi ut pagani. alii sunt uirideᷤ
s sine fructu ut hypocrite. alii fructums
amarum faciunt ut heretici. Luiiii.
t int̾rogabant eum turbe dicentes
Qd gͦ faciemus: Respondens autem

Expanded text:
tolluntur, quid aliud quam rami infructuosae tolluntur, quid aliud quam rami infructuosae arboris abscinduntur? cum tota progenies cum parentibus tollitur, arbor radicitus abscinditur, ne quid remaneat unde iterum aliquid germinis oriatur. Rami quidem digni incendio alii sunt aridi, ut pagani; alii sunt virides, sed sine fructu, ut hypocritae; alii fructum, sed amarum faciunt, ut haeretici. L. 9X Et interrogabant eum turbae, dicentes: Quid ergo faciemus? Respondens autem
Abbreviated transcription (Latin):
ad radicẽ arborumposita ẽ. Arbor intelligit᷑
homo. radir uoluntas. ex qͣ fructus oꝑm ꝓce¬
dit. securis uͦ p̃dicatio eugłii. que diciturad
radicem poni. qr mundiciam uoluntatis ꝑ¬
quirit. Docet enim p̃miũ in bona uolunta¬
te ꝯsist̾e. penam uͦ in mala. Oꝑa autẽ que
lex moysi dãpnabat uł remunerabat. testi¬
monia sunt queda uoluntatis. Om̃is gͦ
arbor que ñ facit fructũ bonũ ercidetur
&e inignem mitetur Sensus ẽ. Quitq
contempnit hic bene fac̾e. excidet᷑ a cetu fide¬
lium uł ap̃senti uita in qua plantatus ẽ
& cremabitur ingehenna. Uł alit. Arboreᷤ
sunt genus humanũ. Securis uͦ ẽ redẽptor
nr̃. qui uelut ex manubrio et ferro tenetur
ex humanitate. s incidit ex diuinitate. q
securis iam ad radicem. posita ẽ: quia et si
ꝑ patientiam expectat. scit tam̃ quid tan¬
dem factura sit. N ad ramos. s ad radicẽ po¬
sitam dicit securim. Cum enum filii maloꝵ

Expanded text:
ad radicem arborum posita est. Arbor intelligitur ad radicem arborum posita est. Arbor intelligitur homo; radix, voluntas ex qua fructus operum procedit; securis vero, praedicatio Evangelii, quae dicitur ad radicem poni, quia munditiam voluntatis perquirit. Docet enim praemium in bona voluntate consistere, poenam vero in mala. Opera autem quae lex Moysi damnabat vel remunerabat, testimonia quaedam sunt voluntatis. Omnis ergo arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetucontemnit hic bene facere, excidetur a coetu fidelium vel a praesenti vita, in qua plantatus est, et cremabitur in gehenna. Vel aliter: Arbores sunt genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro tenetur ex humanitate, sed incidit ex divinitate. Quae securis jam ad radicem posita est, quia etsi per patientiam exspectat, scit tamen quid tandem factura sit. Non ad ramos, sed ad radicem positam dicit securim. Cum enim filii malorum
Abbreviated transcription (Latin):
s dignũ penitentie. ut qͣnto qͥs gͣuiꝰ peccauit.
tanto ampliꝰ pro qualitate culpe peniteat
& bona oꝑa maiori lucro faciat. S uidei de
generis nobilitate głiantes. iccuro se pecca¬
tores non agnoscebant. quia de abrahã des¬
cenderant. ꝑ lapides intelliguntur corda
gentilium. ad intellectum d̃i insensibilia.
Uñ etiã dicit᷑ quibdam uideis. Auferã cor
lapideũ de carne ur̃a. Merito lapidib gen¬
tes signantur. que lapides coluerunt. in na¬
turã lapidũ. ñ usu corꝑis. s m̃tis habitu con¬
u̾se. Uñ illud. Similes illis fiant qui faciunt
ea. & om̃s qui confidunt in eis. De qͥb lapidi¬
b filii abrahe suscitati sunt. quia semini etꝰ
scł. xꝑo uniti sunt. gentiles ꝑ fidẽ. Uñ eisdẽ
gentib paulus dicit. Si autẽ uos.rꝑi. gͦ abͣ¬
qui diabolũ patrẽ ꝑ infidelitatẽ habere ce¬
ꝑant. cum eis qͥ lapidib excitarentur. rursũ
abrahe filii ꝑ fidem siant. Iamenim securis

Expanded text:
um poenitentiae: ut quanto quis gravius peccavit, tanto amplius pro qualitate culpae poeniteat, et bona opera majori lucro faciat. Sed Judaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco peccatores non agnoscebant, quia de Abraham descenderant. Per lapides intelliguntur corda gentilium, ad intellectum Dei insensibilia. Unde etiam dicitur quibusdam Judaeis: Auferam cor lapideum de carne vestra . Merito lapidibus gentes comparantur, quae lapides coluerunt, in naturam lapidum non usu corporis, sed mentis habitu conversae. Unde illud: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . De quibus lapidibus filii Abrahae suscitati sunt, quia semini ejus, scilicet Christo, uniti sunt gentiles per fidem. Unde eisdem gentibus Paulus dicit: Si autem vos Cqui diabolum patrem per infidelitatem habere coeperant, cum eis qui de lapidibus excitarentur rursum Abrahae filii per fidem fiant. Jam enim securis
Abbreviated transcription (Latin):
bant a popło ꝑ hypocrism. Saducei ft̾ iusti¬
ficati. uł iustificantes se. hii quinq libros
moysi recipiunt. ꝓpħ̃as respuunt. resurre
bonis inudent. eosq ꝑsecunt᷑. ⁊ ita uenenati
filii. de uenenatis parentib nati sunt. Cum
gͥ penitentia et correctione maxime indig̾ent
increpant᷑. qi ñ pꝰ deponunt uenena. ut sic
ad baptismum ueniant. Uentura ira ẽ extre¬
ma łi uindicta. ꝙͣ. tunc fug̾e peccator ñ ua¬
let qui nunc ad lam̃ta penitentie ñ recurrit.
facite gͦ fructum dignum penitentie & ne
uelitis dic̾e intͣ uos patrem habemꝰ abrahã.
Dico enim uob̃. qr potest ds de lapidibus istiᷤ

Expanded text:
bant a populo per hypocrisin. Sadducaei, sunt justificati vel justificantes se. Hi quinque libros Moysi recipiunt, prophetas respuunt, resurrecbonis invident, eosque persequuntur, et ita venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. Cum igitur poenitentia et correctione maxime indigerent, increpantur, quia non prius deponunt venena, ut sic ad baptismum veniant. Ventura ira est extrema Dei vindicta, quam tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Facite ergo fructum dignum poenitentiae. Et ne velitis dicere intra vos: Patrem habemus Abraham. Dico enim vobis, q
Abbreviated transcription (Latin):
legis s er nob̃. ueluti ex truncis siluestriũ
arborum gentilitatis. Tunc exibat ad eũ
uem peccatoꝵ daret. s ut babtismum. xꝑi
de suꝑbia uet̾is hominis ad humilitatẽ
confessionis. & em̃dationis descendentes.

Expanded text:
legis, sed ex nobis veluti ex truncis silvestrium legis, sed ex nobis veluti ex truncis silvestrium arborum gentilitatis. Tunc exibat ad eum nem peccatorum daret, sed ut baptismum Christi de superbia veteris hominis ad humilitatem confessionis et emendationis descendentes.
Abbreviated transcription (Latin):
stre Iobi. solitudo locus c. eo meditati opetio
Penitentiã ꝓnuntiat. ꝑ ꝗͣ reditus ẽ ab errorẽ
retursꝰ a cͥmine. & post uicioꝵ pudorẽ. ꝓfes¬
sio desinendi. Pilis ñ lana erat uestitꝰ. qͦd ẽ
indiciũ ausłitatis ñ luxurie. Lona autem
pellicia qͣ accincdus fuit etiam helyas. cin¬
gulum ẽ de pellib sictis animaliũ. uñ ioħs
cingebatur cura lumbos. ad luxuriã morti¬
ficandam. Locustas et mel siluestre edebat
qr solitudinis habitatori ꝯgruũ ẽ ñ seqͥ di¬
uitias s necessitatẽ. Uilis & asꝑa uestis de
pilis cameloꝵ. uł de quibuslibet eruiuis.
animalium. cor comitum & humiliatum.
net. ut ad om̃e minist̾tum uoluntatis. xp̃i
simꝰ accincti. Locuste fugaces in esum electe
figurant nos qui pꝰ quasi qͥbdã corporũ
saltib efferebamur uoluntate uagi. oꝑibꝰ
inutiles. uerb̃ queruli. sede ꝑegͥni. Nunc
electi simul cum melle siluestri. quia dul¬
cissimũ cibũ p̾bituri sumꝰ. ñ ex alueareis

Expanded text:
operatio. Poenitentiam pronuntiat, per quam reditus est ab errore, recessus a crimine, et post vitiorum pudorem professio desinendi. Pilis, non lana erat vestitus: quod est indicium austeritatis, non luxuriae. Zona autem pellicea, qua accinctus fuit etiam Elias, cingulum est de pellibus siccis animalium . Unde Joannes cingebatur circa lumbos, ad luxuriam mortificandam. Locustas et mel silvestre edebat, quia solitudinis habitatori congruum est non sequi divitias sed necessitatem. Vilis et aspera vestis de pilis camelorum, vel de quibuslibet exuviis animalium, cor contritum et humiliatum net ut ad omne ministerium voluntatis Christi simus accincti. Locustae fugaces in esum electae, figurant nos, qui prius quasi quibusdam corporum saltibus efferebamur voluntate vagi, operibus inutiles, verbis queruli, sede peregrini. Nutas prophetarum, electi simul cum melle silvestri; quia dulcissimum cibum praebituri sumus non ex alveariis
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ nemo uidit unꝗͣ. Unigenitus filiꝰ
qui ẽ in simi patͥs ipse narrauit. Supͦ
hominẽ ẽ uidẽ dm. Iõ paulus supͣ homitẽ
raptus ẽ ut uideret archana que ñ licet hõt
dirit. Ostende mͥ teipsum. Simim dicit secre¬
tũ patris. Inde filius uenit ꝑ assũptionẽ car¬
nis. & narrauit qͦd ibi uidit .i. reuelaũ suis
qͦd in p̃senti oculata fide uident de tͥnitate
deitatis. & qi inͦducet eos ad manifestam
uisionẽ que beatos faciet. Dic̃ enĩ alibi. Ne¬
mo uenit ad patrẽ. nͥ ꝑ me. Itẽ nemo noũ
patrẽ nͥ filiꝰ. & cui uoluerit siliꝰ reuclare.

Expanded text:
m nemo vidit unquam. Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Supra hominem est videre Deum. Ideo Paulus supra hominem raptus est, ut videret arcana quae non licet homini dixit: Ostende mihi teipsum . Sinum, dicit secretum Patris. Inde Filius venit per assumptionem carnis, et narravit quod ibi vidit, id est revelavit suis quod in praesenti oculata fide vident de Trinitate Deitatis, et quia introducet eos ad manifestam visionem, quae beatos faciet. Dicit enim alibi: Nemo venit ad Patrem nisi per me . Item: Nemo novit Patrem nisi Filius, et cui voluer
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ .i. hominẽ assũptum in unam ꝑsonã s̃ͥ co¬
pulasse. E sic habitauit in nob̾ .i. mansionẽ
ꝑpetuã cũ nr̃a natura. iniit ut ampliꝰ nulla¬
tenꝰ a nĩa penitꝰ natura. per duusionẽ ꝑsone
disuingent᷑. Nam & si carnem ad horam de¬
posuit. anime tamen et uerbi unio ñ desu¬
it. Uł habitauit in nob̃ ꝑ gr̃am. sicut ipse ꝑ¬
misit suis dictns. Ecce ego uob̾cũ sum usq ad

Expanded text:
est, hominem assumptum in unam personam sibi copulasse. Et sic habitavit in nobis, id est mansionem perpetuam cum nostra natura iniit, ut amplius nullatenus a nostra penitus natura per divisionem personae disjungeretur. Nam, et si carnem ad horam deposuit, animae tamen et Verbi unio non defuit. Vel habitabit in nobis per gratiam, sicut ipse promisit, di
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta frat̾nam uͦ societatẽ pͥmogenitꝰ oĩs
creature. Unigenitus in substantia ditatiᷤ
pͥmogenitꝰ in susceptione humanitatis.
Uingenitus in natura. p̾mogenitus in
eugłista plenum gr̃e & u̾itatis dicit: ipsum
litatis. licet mutabilẽ naturam sibi unie¬
rit. Sic quuippe assumpsit nr̃am. ut ñ desere¬
ohannes testimonium ꝑhibet de ipso. &
clamat dicens. Hic erat quem dixi. Qui post
me uenturꝰ ẽ ante me factus est. quia pͥor me
erat. Qui post me ad p̃dicandũ uenturꝰ ẽ
factus ẽ ante me. non dico factus ẽ antequã
ẽem ego. s antepositus ẽ mͥ. & antecellit me
in humanitate quia pͥor me erat in et̾nita¬
te ditatis Auii.
sue assertionis. Uidimus plenum gr̃e. & de
hac plenitudine donoꝵ quam habuit. om̃s
tamquam huiꝰ capitis membris gr̃a qua sal¬
qui in om̃ib ꝓ sua reuerentia exaudiri meru¬
it a patre. uł gr̃am accepimꝰ ab eo ꝓ gr̃a .i. fi
dem. dilectionem. sacramenta ꝓ uita ect̾na

Expanded text:
mogenitus omnis creaturae. Unigenitus in substantia Deitatis, primogenitus in susceptione humanitatis. Unigenitus in natura, primogenitus in evangelista plenum gratiae et veritatis dicit ipsum litatis, licet mutabilem naturam sibi junxerit. Sic quippe assumpsit nostram, ut non desereet de ipso, et clamat, dicens: Hic erat quem dixi, qui post me venturus est, ante me factus est, quia prior me erat. Qui post me ad praedicandum venturus est, factus est ante me, non dico, factus est antequam essem ego, sed antepositus est mihi, et antecellit me in humanitate, quia prior me erat in aeternitate Deitatis. A. suae assertionis. Vidimus plenum gratiae, et de hac plenitudine donorum quam habuit, omnes tanquam hujus capitis membris, gratia qua salquid in omnibus pro sua reverentia exaudiri meruit a Patre. Vel gratiam accepimus ab eo pro gratia, idem, dilectionem, sacramenta, pro vita aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
tis. & contenti estote stipendiis ur̃is. Nnulli
cum gͣuit peccant. hac uoce se excusant. qͥ a
militant. & malis actib sunt occupati. ꝓ in¬
de qͣsi militia n uoluntas in culpa sit. S mi¬
litare ñ ẽ delictum. nͥ cum ꝓpt̾ p̃dam mili¬
tant. nec gerere rem publicam ẽ criminosũ
nͥ cum ido gerunt. ut rem familiare auge¬
ant. Qlibet qͦ rectore. qͥlib cłici. si ampliꝰ
quam decretũ ẽ eis quer̃t. tãꝗͣ. calũpmato¬
res et concussore. iohannus sententia condẽ¬
nantur. Milites enim xꝑi sumus. unde apłs.
Nemo militans d̾o. implicat se negociis se¬
cularib Existimante autẽ popło ce cogtean¬
tib om̃ib in cordib sus de ioħe. ne forte

Expanded text:
tis, et cotis, et cocum graviter peccant, hac voce se excusant, quia militant, et malis actibus sunt occupati: perinde quasi militia, non voluntas, in culpa sit. Sed militare non est delictum, nisi cum propter quaedam militant; nec gerere rempublicam est criminosum, nisi eam ideo gerunt, ut rem familiarem augeant. Quilibet quoque rectores, quilibet clerici, si amplius quam decretum est eis quaerunt, tanquam calumniatores et concussores, Joannis sententia condemnantur. Milites enim Christi sumus. Unde Apostolus: Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus . Existimante autem populo, et cogitantibus o
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcinet: ut ñ solũ eit̾iora ⁊ minꝰ necessaria. s ip̃a
escam scł & tuncani. Lex enim dic̃. diliges
primũ tuũ. tãꝗͣ teipsum. De una tuni ca
ñ dici potuit ut diuideretur. qr tunc inde
nemo uestiretur. De escau̾itas dicit. Date
elemosinam. & ecce om̃ia munda sunt uob̃.
uenerunt autem & publicam ut baptira¬
rentur. & dixerunt ad illũ. Magister quid
faciemus: At ille dix̃ ad eos. Nichil ampliꝰ¬
ꝗͣ quod constitutum ẽ uob̃ faciatis. Magna
uis in sermons ioħis. qui etiam publicanoᷤᷤ
& milites cogit consilium sue salutis inqͥre¬
re. Ecepit gͦ ne ult᷑ p̃scͥptum cis qͥcꝗͣ erigant
Publicam sunt. qui uł uectigalia publica er¬
gunt. uł conductore sunt uectigalium fisq
seu rerum publicarũ. Hii etiam qui scłi husꝰ
lucta per negocia setantur: eodem uocabu¬
lo censentur. Introgabant eum et milites
dicente. Quid faciemus & nos: E ait illis.
Neminem concutiatis. neq calũpniã facia¬

Expanded text:
eriora et minus necessaria, sed ipsa escam scilicet et tunicam. Lex enim dicit: Diliges proximum tuum tanquam te ipsum . De una tunica non dici potuit ut divideretur, quia tunc inde nemo vestiretur. De esca Veritas dicit: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Venerunt autem et publicani ut baptizarentur, et dixerufaciemus? At ille dixit ad illos: Nihil amplius quam constitutum est vobis faciatis. Magna vis in sermone Joannis, qui etiam publicanos et milites cogit consilium suae salutis inquirere. Praecepit ergo ne ultra praescriptum eis quidquam exigant. Publicani sunt, qui vel vectigalia publica exigunt, vel conductores sunt vectigalium fisci, seu rerum publicarum. Hi etiam qui saeculi hujus lucra per negotia sectantur, eodem vocabulo censentur. Interrogabant autem eum et milites, dicentes: Quid faciemus et nos? Et ait illis: Neminem concutiatis, neque calumniam facia
Abbreviated transcription (Latin):
do ꝑ conquestionẽ. exponit incõmoda filii. Loca
rebꝰ ꝯgruunt. In monte dñs oiat. tnsformatur
in imo miseroꝵ fletu pulsaf᷑. Sursũ discipłis my¬
sti̾a regnireserat. deorsũ turb̾ peocata infidelitatiᷤᷤ
exꝓbrat. lunaticꝰ iste significat eos de qͥlꝰ scͥptũ
det iracundia. arescit ignauia. ⁊ ñc fertͣ in ignẽ
adult̾antiũ. nc̃ in aqͣs. que ñ ualent extingue¬
re caritatẽ. aque tale sunt multitudo insipi

Expanded text:
do per conquestionem, exponit incommoda filii. Loca rebus congrunt. In monte Dominus orat; transformatur in imo; miserorum fletu pulsatur. Sursum discipulis mysteria regni reserat, deorsum turbis peccata infidelitatis exprobrat. Lunaticus iste significat eos de quibus scriptdet iracundia, arescit ignavia, et nunc fertur in ignem adulterantium, nunc in aquas quae non valent exstinguere charitatem. Aq
Abbreviated transcription (Latin):
& elisꝰ in t̾ra uolutabat᷑ spumans. Afferte in¬
quit puerũ. ꝓpt̾ peccatum scl̃. a salute longe
factum. & ob hoc demonio tͣditũ. Ee. cũ acce¬
deret elisit illũ demoniũ. qr sepe dũ pꝰ pecca¬
ta ad dm̃ ꝯu̾timur. mag̃ a diabolo impugna¬
m. ut uł ercutiat uirtutẽ. uł uindicet suã
ẽ ex quo ħ ei accidit : Introgat. ut dufͣnita
infirmitatis ostensa. curationẽ gͣnorẽ faciat.
at ille ait. ãb infantia. S si quid potes adiu¬
ua nos. mnisertꝰ nr̃i. Prubescat iulianus. qui
dic̾e audet om̃s homines. absq usq ulla con¬
tagione peccati nasci. Qd enĩ hĩut iste puer
ut ab infantia a demonio ueraret᷑. si nullo
peccato tenebatur originali. quẽ ꝯstat nullũ
adhuc potuisse hab̾e ꝓpͥũ peccatũ. Iħc aũt ait
illi. Si potes cͥde. om̃ia possibilia st̃ cͥdenti. Oĩa
scł humane saluti ꝯmoda sunt possibilia cre¬
denti. ꝙ in nomine iħu postulantur ⁊ dant᷑.
dicens si potes credere. indicat arbitͥi lib̾tatem

Expanded text:
 elisus in terra, volutabatur spumans. BEDA. Afferte, inquit, puerum, propter peccata scillicet a salute longe factum, et ob hoc daemonio traditum. Et cum accederet, elisit illum daemonium. Quia saepe dum post peccati volumus, magis a diabolo impugnamur, ut vel excutiat virtutem, vel vindicet suam est ex quo hoc ei accidit? Interrogat, ut diuturnitas infirmitatis ostensa, curationem gratiorem faciat. At ille ait: Ab infantia. Sed si quid potes, adjuva nos, misertus nostri. Erubescat Julianus, qui dicere audet omnes homines absque ulla peccati congregatione nasci. Quid enim habuit iste puer, ut ab infantia a daemonio vexaretur, si nullo peccato tenebatur originali, quem constat nullum adhuc potuisse habere proprium peccatum? Jesus autem ait illi: Si potes credere, omnia possibilia sunt credenti. Omnia, scilicet humanae saluti commoda, sunt possibilia credenti, quia in nomine Jesu postulantur et dantur. Dicens, si potes credere, indicat arbitrii libertatem.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cip̃. sp̃ui imputans. qd̾ hõi p̾stat dũ neq au¬
diret. neq loqueretur. Exiens aũt sp̃c ne ãpliꝰ
irũtatur. dicamꝰ ad dñmi corde munito humi¬
litate. Esto mͥ in dm̃ ꝓtectorẽ. & in locũ muni¬
tũ. ut saluũ me facia. E erlamans. ⁊ multũ¬

Expanded text:
cipit spiritui, imputans quod homini praestat, dum neque audiret, neque loqueretur. Exiens autem spiritus ne amplius revertatur, dicamus ad Dominum corde munito humilitate: Esto mihi in Deum protectorem et in locum munitum, ut salvum me facias . Et clamans, et multu
Abbreviated transcription (Latin):
spu scõ imstigante cuius grã gerttur ut id qd̾
bonum ẽ. nob̃ etiam bonum uideat᷑. Assecu¬
tum quidẽ se ñ pauca dicit s om̃na. id est mul¬
ta de quib que ad fidem legentium confir¬
mandam crederet. idonea scͥpsit. Teophilus
int̾ptatur ame̾ns dm: uł amatus a do. Qs¬
quis gͥ amat dm. fiue a dõ se desid̾at amari
obediat euuangłio. tamquam sibi scͥpto.
Heretici noua ꝑmittunt s tẽphilo uerboꝵ
de quib heruditus ẽ. u̾itas expm̃da ꝓmit

Expanded text:
sancto instigante, cujus gratia geritur, ut id quod sancto instigante, cujus gratia geritur, ut id quod bonum est, nobis etiam bonum videatur. Assecutum quidem se non pauca dicit, sed omnia, id est multa, de quibus, quae ad fidem legentium confirmandam crederet, idonea scripsit. Theophilus interpretatur amans Deum, vel amatus a Deo. Quisquis ergo amat Deum, sive à Deo se desiderat amari, obediat Evangelio tanquam sibi scripto. Haeretici nova promittunt, sed Theophilo verborum, de quibus eruditus est, veritas exprimenda promit
Abbreviated transcription (Latin):
dine tͥ scribere optime theophile. ut cogno¬
scas eoꝵ uerboꝵ de quib eruditus es ueri¬
ulti non tam numerositate quã here¬
sum diuersitate. ut basilides. & ap¬
pelles temeraria p̃sumptione conati sunt
scribere. de reb nr̃e salutis. que in nob adeo
cõplete sunt. ⁊ redundant. Qd̃ redundat
nlli deficit. & de cõpleto nemo dubitat
cum fidem affectus astruat. Itaq cõpletũ
euuangłium redundat. ꝑ uniu̾sũ mundũ
mentes sidelium rigans et confirmans. so¬
natur autẽ. qui incipit. nec ꝑficit: qui suᷤ
uirib ñ gr̃e d̃i que irrigat conficdit. Non
conat᷑ qui diuino spu: ⁊ dicta ministrante
cepta complet. Qui ab initio tam corporeo ꝗͣ
mentis intuitu. uid̾unt ros factas ado. &.
ministri fuerunt sermonis. uerbo & exem¬
plo docendo. tͣdiderunt nob. Be da¬
on solum marrus ae lucas auditu didi¬
cerunt que scrib̾ent. s etiã ioħs et
matħs multa de infantia. puericia. genealo¬
gia saluatoris. aliis narrantibꝰ didicerunt¬

Expanded text:
cribere, optime Theophile, ut cognoscas eorum verborum, de quibus eruditus es, veriulti non tam numerositate quam haeresum diversitate, ut Basilides et Apelles, temeraria praesumptione conati sunt scribere de rebus nostrae salutis, quae in nobis a Deo completae sunt et redundant. Quod redundat, nulli deficit; et de completo nemo dubitat, cum fidem effectus astruat. Itaque completum Evangelium redundat per universum mundum, mentes fidelium rigans et confirmans. Conatur autem, qui incipit nec perficit, qui suis viribus, non gratiae Dei, quae irrigat, confidit. Non conatur, qui divino Spiritu res et dicta ministrante coepta complet. Qui ab initio tam corporeo quam mentis intuitu viderunt res factas à Domino, et ministri fuerunt sermonis verbo et exemplo, docendo tradiderunt nobis. Non solum Marcus et Lucas auditu didicerunt quae scriberent, sed etiam Joannes et Matthaeus multa de infantia, pueritia, genealogia Salvatoris aliis narrantibus didicerunt
Abbreviated transcription (Latin):
origenis gͥgoris. ioħis crisostomi. ⁊ alioꝵ pluri¬
moꝵ. U gͦ sententiarũ incisiones aliquantulũ
incisiones ꝓlixe sunt. expositoꝵ nomina uł pͥ¬
mas sillabas siue litt̾as affiximꝰ in margine
aut suꝑ sententiarum pͥncipia. ut uel sic dis¬
cernatur. que cuiꝰ auctoris sit sententia. Hoc
equidẽ rabanꝰ. ħ ⁊ beda. fecere. potiora scõx di¬
cta suaui cloquio eligentes. uelut apes ad
mellificandum dulcissimos flores. Igitur .i.
litt̾a lectori designet iheronimũ suꝑ matħm:
.a. litt̾a augustinũ suꝑ iohannẽ. ⁊ suꝑ sermo¬
nẽ dñi in monte habitum .B. uͦ bedam suꝑ
lucam. in quo ambrosii expositio claro ser¬
mone explicatur. hos siquide maxime se¬
cuti sumus. m. uͦ litt̾a significat quod de p̾¬
dictis. seu aliis expositionibus particulatĩ
colligitur. uł cuiuslibet magistri sententiã
Cum enim scͥptum sit sp̃m nolite extingue¬
re. ꝓpħias nolite spernere. bene a quolibet
nere. Clara itaq sententiarum positio. in¬

Expanded text:
orii, Joannis Chrysostomi, et aliorum plurimorum. Ubi ergo sententiarum incisiones aliquantulum prolixae sunt, expositorum nomina vel primas syllabas sive litteras affiximus in margine, aut super sententiarum principia, ut vel sic discernatur quae cujus auctoris sit sententia. Hoc equidem Rabanus, hoc et Beda fecere, potiora sanctorum dicta suavi eloquio colligentes, velut apes ad mellificandum dulcissimos flores. Igitur H littera, lectori designet Hieronymum super Matthaeum, A littera, Augustinum, super Joannem, et super sermonem Domini in monte habitum, B vero, Bedam super Lucam, in quo Ambrosii expositio claro sermone explicatur. Hos siquidem maxime secuti sumus. M vero littera significat, quod de praedictis seu aliis expositionibus particulatim colligitur, vel cujuslibet magistri sententiam. Cum enim scriptum sit: Spiritum nolite exstinguere, prophetias nolite spernere : bene a quolibet nere. Clara itaque sententiarum positio, in
Abbreviated transcription (Latin):
uid enim ꝓdest ut beatꝰ xp̃rana¬
ait augꝰ clauem ẽẽ auream si aꝑire
non ualeat. ⁊ quid obest eam ẽẽ ligneã si be¬
ne aꝑiat: Interp̃tationes quidem paucas
int̾serimus. quia in fine oꝑis ordine alpha¬
beti locabimus om̃s ad euugłium ꝑtinen¬
tes ut inde lector ꝓut oportunitas dabit
argumenta eliciat. Ait enim arator A no¬
mine sepe iudemus argumenta trahi
documentaq maxima gigni. hic quoq
notandum censinmus. quod ait iheronamꝰ
in p̃facione ad papam. damasũ. Canones
qͦs cusebius cesariensis ep̃c alexandrinũ secu¬
tus ammoniũ. in decẽ numeros ordinauit
sic̃ in greco habentur expressimus. Quos cũ
leg̾is: similitudines euuangłistaꝵ. & singu¬
laritates scue ualebis. In canone pͥmo concor
to tres matħs. marcus. ioħs. In qͥnto duo.
matħs. lucas. In sexto duo. matħs mariꝰ. In
septimo duo. matłis. ioħs. In octauo duo:
marcꝰ lucas. In nono duo. lucas ioħs. In de¬
euuangłii ab uno incipiens. usq ad finẽ li¬

Expanded text:
uid enim prodest, ut beatus ait Augustinus, clavem esse auream, si aperire non valeat? et quid obest eam esse ligneam, si bene aperiat? Interpretationes quidem paucas interserimus, quia in fine operis ordine alphabeti locabimus omnes ad Evangelium pertinentes, ut inde lector, prout opportunitas dabit, argumenta eliciat. Ait enim Arator: A nomine saepe videmus Argumenta trahi documentaque maxima gigni. Hic quoque notandum censuimus quod ait Hieronymus in praefatione ad papam Damasum: « Canones quos Eusebius Caesariensis episcopus Alexandrinum secutus Ammonium, in decem numeros ordinavit, sicut in Graeco habentur expressimus. Quos cum legeris, similitudines evangelistarum et singularitates scire valebis. In canone primo concorto, tres: Matthaeus, Marcus, Joannes. In quinto, duo: Matthaeus, Lucas. In sexto, duo: Matthaeus, Marcus. In septimo, duo: Matthaeus, Joannes. In octavo, duo: Marcus, Lucas. In nono, duo: Lucas, Joannes. In deEvangelii, ab uno incipiens usque ad finem li
Abbreviated transcription (Latin):
otum facimus lectori. qd expositio¬
nis lucẽ sumpsimus a iheronimo.
hylario rabano. suꝑ matħm. a ihe¬
rommo & beda suꝑ marcũ in lucam uͦ ab am¬
brosio ⁊ beda in iohannẽ ab augustino et etꝰ
abbreuiatore albino. Insuꝑ etiam opus illumi¬
nant. augꝰ. de concordia euugłistaꝵ. augꝰ. de¬

Expanded text:
otum facimus lectori quod expositionis lucem sumpsimus ab Hieronymo, Hilario, Rabano, super Matthaeum; ab Hieronymo et Beda, super Marcum; in Lucam vero, ab Ambrosio et Beda; in Joannem, ab Augustino et ejus abbreviatore Albino. Insuper etiam opus illuminant Augustinus De concordia evangelistarum,
Abbreviated transcription (Latin):
Hic iunguntur penne equalit. rote sese ca¬
piunt parit̾ &e uoluuntur una ñ alit̾ arte
mira. Quo sp̃c datur directio. illuc ꝑgunt
nec fit rel̾sio nunc descensꝰ. namc eleua¬
tio ẽ in eis. Dant scintille mi a canteꝰ ra¬
dios. et choruscat sulgur in impios. t̾ror ad
hos. splendor ad filios ẽ in eis. Ut gͦ absq scru¬
pulo studiosi mens secura possit hoc uti uo¬
lumine. sententias euuangłistaꝵ ꝑsonas nu¬
grua curaiui diligent̾ distinguere. Numerus¬

Expanded text:
Hic junguntur pennae aequaliter, rotae sese caHic junguntur pennae aequaliter, rotae sese capiunt pariter, et volvuntur non aliter arte mira. Quo spiritus datur directio, illuc pergunt, nec fit reversio, nunc descensus, nunc elevatio est in eis. Dant scintillae micantes radios, et coruscat fulgur in impios, terror ad hos, splendor ad filios, est in eis. » Ut ergo absque scrupulo studiosi mens secura, possit hoc uti volumine, sententias, evangelistarum personas, nugrua curavi diligenter distinguere. Horu
Abbreviated transcription (Latin):
uerba quam sententie. non nͥ euuangłistaꝵ
sunt. Matħi namq dictis reliquoꝵ trium
excerpta quod culibet ꝑquirenti facile est
cognitu. arte mira magisq breuitate im¬
randa uingunt᷑unt᷑. hoc autem p̃nomina¬
tum ammonium fecisse scribit eusebius car¬
piano. Suscipe gͦ xp̃icola in hoc manuali oꝑe
uł si commodius possis in alio uerbũ breui
compendiose uerbi incarnati hystoriam m̃a¬
uere possis. preceptis & ꝓmissis bene uiuere
scias. & ueł. ad signandũ suꝑ te magis mag̃q
lumen uultus tui d̃nȩ. his itaq tribus tria
ꝓpulsari necesse ẽ impotentiam scilicet. igno¬
rantiam negligentiam. Ignorans enĩ ignora¬
bitur. negligens uͦ nescietur. neqͣꝗͣ simulator
impotentie nichilominus eiciet᷑. Uide gͦ cũ¬
ꝓpħa. iiͦ. ammalia. ꝑ totum corpꝰ oculata.
Qd̃ uni sint .iiͦii. facies. uelut ignis sit hoꝵ
species. hoc explicat ħ noua series arte mira.

Expanded text:
verba quam sententiae nonnisi evangelistarum verba quam sententiae nonnisi evangelistarum sunt. Matthaei namque dictis, reliquorum trium excerpta quod cullibet perquirenti facile est cognitu arte mira magisque brevitate miranda junguntur. Hoc autem praenominatum Ammonium fecisse, scribit Eusebius Carpiano. Suscipe ergo, Christicola, in hoc naturali opere, vel si commodius possis in alio Verbum breviacompendiose Verbi incarnati historiam, manvere possit praeceptis et promissis; bene vivere scias et velis, ad signandum super te, magis magisque lumen vultus Domini . His utique tribus tria propulsari necesse est, impotentiam scilicet, ignorantiam negligentiam Ignorans enim ignorabitur , negligens vero nescietur, nequam simulator impotentiae nihilominus ejicietur. Vide ergo cuanimalia, per totum corpus oculata . Quod uni sint quatuor facies, velut ignis sit horum species, hoc explicat haec nova series arte mira.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuari possunt. Quo fit. qͦd origenis erroꝵe
ꝑuersitas eius studium in qua parte claruit
nequaquam decolorauit. Uite qͦ salomoniᷤ
enormitas cius unmo di in eo sapientiam
nullatenꝰ obnubilauit. Exemplis quidem
ꝗͣplurimis ñ repudiatum iri. uera ꝑ falsis
ꝓbatio manifesta ẽ.
d ħ pat̾ iheronimus in omelia de uil¬
lico iniquitatis intͦducens theophili
expositiones. hanc eius laudẽ adiecit. Theo¬
num opus dicta compingens.ingenii sui
nobis monimenta dimisit.
eatus qͦ augustinus in scdo de concor¬
dia eiuangłistarũ quoad ei uisum ẽ
ex diusoꝵ dictis unam narrationẽ faciens
inquit. hoc exemplo siue ut a me factũ ẽ.
siue alio modo cõmodius fieri possit. uideat
unus quisq ⁊ in cetis locis ficri posse. Fius
gͥ exemplo. ac ꝑsuasu. non nulli fortassis u¬
nam ex quatuor. narrationẽ ꝑstrinxere. At
uͦ huius oꝑis quis auctor immo ordinator
extt̾it nichil interest ignorare. Etenim tã

Expanded text:
privari possunt. Quo fit quod Origenis errorum privari possunt. Quo fit quod Origenis errorum perversitas, ejus studium in qua parte claruit, nequaquam decoloravit. Vitae quoque Salomonis enormitas, ejus imo Dei in eo sapientiam nullatenus obnubilavit. Exemplis quidem quamplurimis, non repudiatum iri vero pro falsis, probatio manifesta est. Ad haec pater Hieronymus in homilia de villico iniquitatis introducens Theophili expositiones, hanc ejus laudem abjecit: num opus dinobis monimenta dimisit. » Beatus quoque Augustinus in secundo De concordia evangelistarum, quoad ei visum est, ex diversorum dictis unam narrationem faciens, inquit: « hoc exemplo sive ut a me factum est, sive alio modo commodius fieri possit, videat unusquisque et in caeteris locis fieri posse. Ejus igitur exemplo ac persuasu nonnulli fortasse unam ex quatuor narrationem perstrinxere. At vero hujus operis quis auctor, imo ordinator exstiterit, nihil interest ignorare. Etenim tam
Abbreviated transcription (Latin):
euuangłii fertur inuientor. hoc eusebius ce¬
sariensis in epła p̃scͥpta edtuoni qua meno¬
ratos euugłis canone edidit p̃fati uiri uns¬
tatus studium. carpiano scͥpsit.
atiañ etiam uit eruditissimꝰ & elegan¬
teloquentia p̃ditꝰ. cuius cõm̃datio¬
nc̃ beatus iheronimus in libro de illusti
uiris non tacuit. & unum ex quatuor. ut ec¬
cłiastica narrat hystoria cõpaginauit eugłiũ
& magnificos contͣ gentes libros edidit. Hic
beati uistini phylosophi &e martyris dum ad
uiueret discipulus fuit. Beinde uͦ doct̾ne su¬
ꝑcilio elatus. ad hereses conuolauit. Sane huiꝰ
heresiarche si suꝑeẽt opꝰ eugłicum. qͦd sc̃i ui¬
stin lateri adherens. fortassis explicuit. in eo
dni iħu uerba diligent̾ amplecti. secure leg̾e
ouib cius uocem cognoscentib nil ꝓhiberet.
Nam sicut sat̃m̃ta sine sui corruptione par¬
ticipant᷑. &. amał sic u̾itatis u̾ba. siue dicta.
siue scͥpta ab ħeticis suo ꝓpͥo tenore minime

Expanded text:
Evangelii fertur inventor. Hoc Eusebius Caesariensis in epistola praescripta editioni, qua memoratos Evangelii canones edidit, praefati viri imitatus studium, Carpiano scripsit. Tatianus etiam vir eruditissimus et eleganti eloquentia praeditus, cujus commendationem beatus Hieronymus in libro De illustribus viris non tacuit, et unum ex quatuor ut ecclesiastica narrat historia compaginavit Evangelium, et magnificos contra gentes libros edidit. Hic beati Justini philosophi et martyris, dum adhuc viveret, discipulus fuit. Dein vero doctrinae supercilio elathaeresiarchae si superesset opus evangelicum, quod sancti Justini lateri adhaerens fortassis explicuit, in eo Domini Jesu verba diligenter amplecti, secure legere, ovibus ejus vocem cognoscentibus nil prohiberet. Nam sicut sacramenta sine sui corruptione participantur et a malis, sic veritatis verba sive dicta, sive scripta, ab haereticis suo proprio tenore minime
Abbreviated transcription (Latin):
De occulta elemosina.
De secreta oratione
De occulto ieiumo.
De ñ thesaurizando suꝑ t̾ram
Non debere quẽꝗͣ. uidicare ł condẽpnare.
Parabola de annco. uł de trib panib petendũ. que¬
rendum pulsandum.
De cauendo a falsis ꝓpħis.¬

Expanded text:
De occulta eleemosyna. XXXIV. De secreta oratione. XXXV. De occulto jejunio. De non thesaurizando super terrXXXIX. Non debere quemquam judicare vel condemnare. XL. Parabola de amico, vel de tribus panibus. Petendum, quaerendum, pulsandum. XLI. De cavendo a falsis p
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi accusabant discipłos eius.
Ubi die sabb̃o in synagoga curauit manũ aridam.
Ubi iħc in monte orat. ⁊ iuxta mare turb ⁊ discipłis
sins pluruma in ꝑabolis locutus ẽ. L.iii.
Qui seminat semen. ⁊ uadit dormitũ uł surgit.
& discipulis ꝑabolam disserit agͥ ziramoꝵ.
margaritaꝵ de sagena missa in mare.⁊ de patͣ
familias qui profert de thesauro suo noua:
Ubi ait contra iħm ciues eius indignati sunt dic̃ẽ¬
hominum saturauit.La.ix
Ubi iħc supͣ mare pedib ambulauit. ⁊ pettũ mer¬
gentẽ liberat.

Expanded text:
rantis. LXVIII. Ubi accusabant discipulos ejus. LXIX. Ubi die Sabbato in Synagoga curavit manum aridam. LXX. Ubi Jesus in monte orat, et juxta mare turbis et discipulis suis plurima in parabolis locutus est. LXXI. Qui seminat semen, et vadit dormitum vel surgit, et discipulis parabolam disserit agri zizaniormargaritarum, de sagena missa in mare, et de patre familias qui profert de thesauro suo nova Ubi ait: Contra Jesum cives ejus indignati sunt, dicenhominum saturavit. LXXXI. Ubi Jesus supra mare pedibus ambulavit, et Petrum mergent
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunit̾. queue similia dixerint eugłiste.
Litt̾is qͦ eosdem breuitatis. necñ differentie
causa iudicio debere discerm. uidelicet per
sũmũ euuangłistam. ꝑ. L. uͦ lucam. Pterea
nemo culpet hystorie naturalem ordinẽ ñ
hic usq qͣq seruatũ eẽ.Singłi namq eugłista¬
rum nichilominꝰ uiuencus. seduliꝰ. eg̾gi u̾si¬
ficatore cuta eandem mat̾iam u̾santes p̃po¬
stero ordine plurima narrauere. Cautũ sit
itaq p̃occtipationis ⁊ recapitulationis regłas
necñ quãplurs alias de quib doctor augꝰ¬
tinus in concoidia euglistaꝵ docet huc oꝑi
sepe applicare oporttre. Explic plogus. Incipi¬
n pͥncipio erat uerbũ ds apud dm ꝑ quẽ facta st̃ oĩa¬

Expanded text:
ixerint evangelistae. Litteris quoque eosdem brevitatis necnon differentiae causa judice debere discerni, videlicet, per summum evangelistam, per L vero Lucam. Praeterea nemo culpet, historiae naturalem ordinem non hic usquequaque servatum esse. Singuli namque evangelistarum nihilominus Juvencus, Sedulius, egregii versificatores, circa eamdem materiam versantes, praepostero ordine plurima narravere. Cautum sit itaque praeoccupationis et recapitulationis regulas, necnon quamplures alias, de quibus doctor Augustinus in concordia evangelistarum docet, huic operi saepe applicare oportere. CAPITULA LIBRI PRIIn principio erat verbum, Deus apud Deum, per quem facta sunt o
Abbreviated transcription (Latin):
agent᷑. s conscientie s̾ loquent᷑. Id ille
respondens ait. am̃ dico uob̾ nescio uos. Ibi
ñ audiet᷑ ało. qui hic ñ uult audire qͥd uissit.
Ignorans eñ ignorabit᷑. ut qͥ m̃ meffabilem
miscłiam respuit. sine fine seuĩtatẽ sentiat
Uigilate itaq: qr nescitis diem neq horam.
Ecce qͥ parabola terlit. ut qi ignoramꝰ diem
iudicii. s & suȩ qͥsq dormitioĩs diẽ & horã nescit
sollicite testimontũ bone conscieutie nob̾ p̃pa¬
remꝰ: ne udex imparators nos inueniat.

Expanded text:
ntiae sibi loquentur. At ille ntiae sibi loquentur. At ille respondens, ait: Amen dico vobis, Nescio vos. Ibi non audietur a Deo, qui hic non vult audire quod jussit. Ignorans enim ignorabitur , ut, qui modo ineffabilem misericordiam respuit, sine fine severitatem sentiat. Vigilate itaque, quia nescitis diem neque horam. Ecce quo parabola tendit, ut quia ignoramus diem judicii, sed et suae quisque dormitionis diem et horam nescit, sollicite testimonium bonae conscientiae nobis praeparemus, ne judex imparatos nos inveniat.
Abbreviated transcription (Latin):
uos mittunt. Meliꝰ aut̃ ẽ obuirgari a iusto.
ꝙͣ a peccatore laudari. Qͥ enĩ accepta qͣlibet
grã uanis suis laudib intorẽ głe offert̃ oleũ¬
demtilceat m̃cẽ meã. Cum aũt irent
emere ueñ sponsꝰ: & q̃ parade erant int̾uert̃¬
cũ eo adnuptias. & cdausa ẽ ianua. Ñ hic dr
qͦd noua oꝑa eant parare. s rationẽ p̃t̾itoꝵ
ex solue̾. Inclinabt̃ se ad memoriã ad eã que
foris st̃. soluta gaudia reqͥrentes. & ueniet ui¬
dex. Parate autẽ intrabunt ad nunptias.
Sciendũ q nc̃ desponsata ẽ eccłia. & uͥgo
ad nuptias ꝑducenda .i. continens ascłari
corruptione. Illo aut̃ tꝑr nubet. qͦ uniuͭ¬
sa mortalitate p̃t̾cunte. imnmortali con¬
uinctione fetabit᷑. Nouissime ueni¬
unt & reliquȩ uͥgines dicentes. Dñe dne¬
aꝑi nob̾. Egregia quidẽ indñi appellatione
confessio. & repetitio indiũ fidi ẽ. s nil ꝓdest
uocari: quẽ oꝑe neges. Non humanis ub ħ¬

Expanded text:
vos mittunt . Melius est autem objurgari a justo, vos mittunt . Melius est autem objurgari a justo, quam a peccatore laudari. Qui enim accepta qualibet gratia vanis suis laudibus nitorem gloriae offerudemulceat mentem meam. Dum autem irent emere, venit sponsus. Et quae paratae erant, intrcum eo ad nuptias, et clausa est janua. Non hic dicitur quod nova opera eant parare, sed rationem praeteritorum exsolvere. Inclinabunt se per memoriam ad ea quae foris sunt, sollicita gaudia requirentes, et veniet judex. Paratae autem intrabunt ad nuptias, Sciendum quia nunc desponsata est Ecclesia et virgo ad nuptias perducenda, id est, continens a saeculari corruptione. Illo autem tempore nubet, quo universa mortalitate praetereunte, immortali conjunctione fetabitur. Novissime veniunt et reliquae virgines, dicentes: Domine, Domineeri nobis. Egregia quidem in Domini appellatione confessio: et repetitio, indicium fidei est, sed nihil prodest vocari quem opere neges. Non humanis