comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum usuris soluat oꝑando. U el de accepto
uerbi fenore usuras soluit. qui ex eo quod au¬
dit. etiam alia studet intelligere. Et astan¬
tib dix̃. Auferte ab illo iuam. & date illi qͥ
decem innas habet. Et dixerunt ei. Domine:
habet decem innas. Astantes intelligun-¬
tur angłi. ꝑ quos dñs malos punit. & bonos
remunerat. Recte amittit collatam gr̃ami qͥ
cam aliis cominunicare p̃dicando negligit.
Hinc .ẽ. quod saul suꝑbiendo. regium crisma
omnis isrł saluus erit tunc omnis plenitudo
sp̃ualis gr̃e. quam mͦ torpent̃ exercemus. doc¬
torib illius temꝑis abundanter conferetur.
ico autem uobis. quia omni habenti da¬
bitur. ab eo autem qui non habet. &
quod habet auferetur ab eo. Magister.¬
b eo hic. ẽ. repetitum. uel ꝓpt̃ int̾positio¬
nem. uel ad inculcationem oblationis.
habet uerbi. dabitur illi etiam sensus
intelligendi. Auoquin nulla uerȩ sapientiȩ
dulcedine gaudebit. etiam si uideatur sibͥi cal¬

Expanded text:
cum usuris solvat operando. Vel de accepto cum usuris solvat operando. Vel de accepto Verbi fenore usuras solvit, qui ex eo quod audit, etiam alia studet intelligere. Et astantibus dixit: auferte ab eo mnam, et date illi qui decem mnas habet. Et dixerunt ei: Domine, habet decem mnas. Astantes intelliguntur angeli, per quos Dominus malos punit, et bonos remunerat. Recte amittit collatam gratiam, qui eam aliis communicare praedicando negligit. Hinc est quod Saul superbiendo regium chrisma omnis Israel salvus erit, tunc omnis plenitudo spiritualis gratiae, quam modo torpenter exercemus, doctoribus illius temporis abundanter conferetur. Dico autem vobis, quia omni habenti dabitur ab eo autem qui non habet, et quod habet, auferetur ab eo. BEDA. Ab eo, hic est repetitum, vel propter interpositionem, vel ad inculcationem ablationis. habet Verbi, dabitur etiam ei sensus intelligendi. Alioquin nulla verae sapientiae dulcedine gaudebit, etiamsi videatur sibi cal
Abbreviated transcription (Latin):
omnia mala punis. Quod mͥ uidetur esse
magna duritia. & fera austeritas. Tunens gͦ
grauuis ꝑiculum iudicii. non p̃dicaui quod
te donante intellexi. Hic seruiis quia stulte
loquitur de ore suo iudicatus. Dicit
De ore tuo te iudico. serue nequam.
ere nequam. quia piger ad officium exercen-¬
dum. suꝑbꝰ. ad accusandum dñi iudicim.
Sciebas quia homo austeris sum. tollens
quod ñ posui & metens quod non seminaui.
Et quare non dedisti pecuniam meam ad
mensam. & ego ueniens cum usuris utiq exe-¬
ime ita durum & crudelem noueras. quare
ista cogitatio non incussit tͥ tunorem. ut
scires me mea diligentuis quesiturum:
Ad mensam quȩ iuitelligitur mens credentiũ
distribuit pecuniam xp̃i. qui euangelicam p̃¬
dicationem ꝓmptis paratisq fidelium cordib
digne dõ intunat. Unde apłs. Siquis loquit᷑
quasi sermones dĩ. Qui autem uerbi pecu¬
niam a doctore emit credendo. uccesse . ẽ. ut

Expanded text:
omnia mala punis. Quod mihi videtur magna omnia mala punis. Quod mihi videtur magna esse duritia et fera austeritas. Timens ergo gravius periculum judicii, non praedicavi quod te donante intellexi. Hic servus quia stulte loquitur, de ore suo judicatur. Dicit ei: De ore tuo te judico, serve nequam. Vere nequam, quia piger ad officium exercendum, superbus ad accusandum Domini judicium. Sciebas quod ego austerus homo sum, tollens quod non posui, et metens quod non seminavi. Et qego veniens cum usuris utique exime ita crudelem et durum noveras, quare ista cogitatio non incussit tibi timorem, ut scires me mea diligentius quaesiturum? Ad mensam quae intelligitur mens credentium, distribuit Christi pecuniam, qui evangelicam praedicationem promptis paratisque fidelium cordibus digne Deo intimat. Unde Apostolus: Si quis loquitur quasi sermones Dei . Qui autem Verbi pecuniam a doctore emit credendo, necesse est ut
Abbreviated transcription (Latin):
dicationis. In sudario mnam ligant. quia
mollit & delicate uiuendo. doctrinam com¬
missam eneruant. O mnis in sudario pecu¬
nam reponit. qui ad p̃dicandum idoneus.
officium p̃dicandi uel susciꝑe rennuit. uel
susceptum non bene gerit. uel ꝑcepta dona
sub otio torporis abscondit. secum dicens.
Sufficit m ut de me rationem reddam. Qͥd
enim opus.ẽ. aliis p̃dicate. & de ipsis ratio¬
nem reddere: A pud dm̃ etiam illi sunt in¬
exeusabiles. quib lex non. ẽ. data. quia ꝑ cre¬
aturam possunt cognoscere creatorem. Et hoc
ẽ. quasi metere ubi nou seminauit. eos etiã
impietatis reos tenere. quib uerbum legis
aut euangłii non inuustrauit. Mas ist̃.¬
dem. ẽ. sccđm matheum congregas ubi non
sparsisti. & sed̃m lucam. tollis quod nou posu¬
isti. Et̃. ẽ. sensus. In tantum omnia tollis &
congregas. ut etiam fructum bonȩ uitȩ ꝑ na-¬
turam corum quib non dedisti p̃dicatores
recipias. Et sicuti omnia bona recipis. ita

Expanded text:
dicationis. In sudario mnam ligant, qui dicationis. In sudario mnam ligant, qui molliter et delicate vivendo, doctrinam commissam enervant. Omnis in sudario pecuniam reponit, qui ad praedicandum idoneus, officium praedicandi vel suscipere renuit, vel susceptum bene non gerit, sed percepta dona sub otio torporis abscondit, secum dicens: Sufficit mihi ut de me rationem reddam. Quid enim opus est aliis praedicare, et ipsis rationem reddere? Apud Deum etiam illi sunt inexcusabiles , quibus lex non est data, quia per creaturam possunt Creatorem cognoscere. Et hoc est quasi metere ubi non seminavit, eos etiam impietatis reos tenere, quibus verbum legis aut Evangelii non ministravit. Idem est secundum Matthaeum, congregas ubi non sparsisti, et secundum Lucam, tollis quod non posuisti. Et est sensus: In tantum omnia tollis et congregas, ut etiam fructum bonae vitae per naturam eorum, quibus non dedisti praedicatores, recipias. Et sicut omnia bona recipis, ita
Abbreviated transcription (Latin):
ecem ciuitates sunt animȩ ꝑ legisuer
mam uerbi digne dõ comiiendauerit. Undẽ
corona głe: Nonne uos ante dñm itĩm:
Et alter uenit dicens. Domine mua tua
fecit quinq maias. Alter seruiis cȩtus
ẽ. eor qui p̃putio euaũgelitare misi sunt. quoꝵ
inna fecit quinq innas. quia gentes quinq
seusib autea manciꝑatas ad fidci euangelicȩ
grãm conuertit. Et huie ait. Et tu esto
supͣ quinq ciuitates. Hoc . ẽ. fulgeto ex
fide aniinarum. qua imbnusti eas. & de illoꝵ
ꝓfectib honoreris. in quib quinq sensus de
oꝑib tenebrarum ad oꝑa lucis commutasti.
Hinc ysaias ait. In die illa erunt quinq
ciuitates in terra egypti. loquentes lingua ca¬
naan. i. ẽ. luigua mutata. Et alt̃ uenit
dicens. Domine. ecce mna tua quam habui
repositam in sudario. Tiui enim quia ho¬
mo austerus es. tollis quod non posuisti &
metis quod non seminasti.Iertius ser¬
uus sunt illi qui pꝰ collectos iudeos & gen¬
tes. negligent̃ utuntur cominisso officio pre¬

Expanded text:
ecem civitates sunt animae, per legis niam verbi digne Deo commendaverit; unde corona gloriae? Nonne vos ante Dominum Jesum? Et alter venit, dicens: Domine, mna tua fecit quinque mnas. Alter servus, coetus eorum est qui praeputio evangelizare missi sunt, quorum mna quinque mnas fecit; quia gentes quinque sensibus antea mancipatas, ad fidei Evangelicae gratiam convertit. Et huic ait: Et tu esto super quinque civitates. Hoc est, fulgeto ex fide animarum qua imbuisti eas, et de illorum profectibus honoreris, in quibus quinque sensus de operibus tenebrarum ad opera lucis commutasti. Hinc Isaias ait: In die illa erunt quinque civitates in terra Aegypti loquentes lingua Chanaan , id est, lingua mutata. Et alter venit dicens. Domine: ecce mna tua: quam habui repositam in sudario. Timui enim quia homo austerus es: tollis quod non posuisti: et metis quod non seminasti. Dicit evus sunt illi qui post collectos Judaeos et gentes negligenter utuntur commisso officio prae
Abbreviated transcription (Latin):
tunc enun omnium oꝑa & cogitationes palã
omnib ostendentur. U euit autẽ primꝰ
dicens. Domine inua tua decem inuas acqͥ¬
surt. Prunus seriuus. ordo dectorum. ẽ.
in circumcisionẽ missoꝵ. qui unam innam
accepit. id ẽ. unum dm̃. unam fidem. unũ
baptisiã. Hȩc inna decem inas acquisi¬
uit. quia populum sub lege sibi soc iauit.
Et ait illi. E uge bone serue: quia in mo¬
dico fidelis fuisti eris potestatẽ habeus supͣ
decem ciutates. Modicum ẽ quicquid

Expanded text:
tunc enim omnium opera et cogitationes palam tunc enim omnium opera et cogitationes palam omnibus ostendentur, Venit autem primus, dicens: Domine, mna tua decem mnas acquisivit. Primus servus, ordo doctorum est in circumcisionem missorum, qui unam mnam accepit, id est, unum Deum, unam fidem, unum baptisma. Haec mna decem mnas acquisivit, quia populum sub lege sibi sociavit. Et ait illi: Euge, serve bone, quia in modico fidelis fuisti, eris potestatem habens supra d
Abbreviated transcription (Latin):
narii pondere fulgescit.
rii pondere fulgescit. Et ait ad illos.
Negociamini dum uenio
babeis fidĩ confessionem mnorꝙ ꝓbitatẽ.
tecipite uixta psalnustam. Sumite inquit
psalimum & date ty mpanum. hoc ẽ. laudẽ
p̃dicationis in corde ꝑcipite. & deuotionem
oꝑis in carnis castigationẽ redigite. Tympa
carnem nr̃am. ad exemplum dominicȩ cru¬
cis. affligendam. Ciues autem eiꝰ ode¬
rant illum & miserunt legationem post
illum dicentes. Nolumus hunc regnare
quib alibi ꝓtestatur. Nunc autem & uide¬
runt & oderunt & me & patrem meum.
Qui non solum p̃sentem usq ad mortem
crucis oderant. sed pꝰ resurrectionem eius mi-¬
serunt ꝑsecutionem apłĩs. & p̃dicationem
regni cȩlestis spreuerunt. Et factum. ẽ
ut rediret accepto regno. & uissit uocari ser¬
tum quisq negociatus. ẽẽt. Quod dicit
ut rediret. significat scđm aduen̾tum eius.
Ut sc̃iret inquit. hoc. ẽ. ut scire omnes faceret.

Expanded text:
narii pondere fulgescit.narii pondere fulgescit.rii pondere fulgescit. Et ait ad illos: Negotiamini dum venio.et ab eis fidei confessionem morumque probitatem recipite, juxta psalmistam: Sumite, inquit, psalmum et date tympanum . Hoc est laudem praedicationis in corde percipite, et devotionem operis in carnis castigationem redigite. Tympancarnem nostram ad exemplum Dominicae crucis affligendam. Cives autem illius oderant illum, et miserunt legationem post illum, dicentes: Nolumus hunc regnare quibus alibi protestatur: Nunc autem et viderunt, et oderunt, et me, et Patrem meum . Qui non solum praesentem usque ad mortem crucis oderant, sed etiam post resurrectionem ejus miserunt persecutionem apostolis, et praedicationem regni coelestis spreverunt. Et factum est ut rediret accepto regno. Significat temtum quisque negotiatus esset. Quod dicit, ut rediret, significat secundum adventum ejus. Ut sciret, inquit, hoc est, ut scire faceret omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
ixit ergo. Homo quidam
nobilus abiit in regionẽ
longinquam. acciꝑe sibi
reguum & reuerti. B era.
longinqua regio.
ȩccła ẽ. ex gentib de qua ei loquenti ego autẽ
constitutus sum rex ab eo. dr̃ a patre. Postula
a me & dabotͥ gentes hereditatem tuam. &
possessionem tuam terininos terre. Quȩ he-¬
reditas aut possessio bifariȩ regio longinqua
uocatur. uel quia a finib terrȩ clamat ad do¬
minum. uel quia longe. ẽ. a peccatorib salus.
Cum enun d̃s ubiq sit. tam̃ longe . ẽ. ab ypo¬
ad gentes illuminandas: in fine reuersunus
narius ad legem ꝑtinet ꝓpt̃ decalogum. Uo¬
cat itaq paterfamilias decem seruos. quia ele¬
git discipulos ꝑlitteram legis imbutos. Dat
illis decem in nas. quia legis dicta sp̃ualiter
intelligenda reuelat. Post resurrectionem
quippe suam aꝑuit illis seusum. ut intelli¬
gerent scripturas. Mna scđ̾m grecos centũ
dragnus appenditur. & sermo scripturȩ. quia
uitȩ cȩlestis ꝑfectionem suggerit. quasi cente¬

Expanded text:
ixit ergo: Homo quidam nobilis abiit in regionem longinquam accipere sibi regnum, et reverti. BEDA. Longinqua regio, Ecclesia est ex gentibus, de qua ei loquenti, ego autem constitutus sum rex ab eo, dicitur a Patre; Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae . Quae haereditas aut possessio, bifarie regio longinqua vocatur; vel quia a finibus terrae clamat ad Dominum, vel quia longe est a peccatoribus salus . Cum enim Dominus ubique sit, longe tamen est ab idoatis Judaeis ad gentes illuminandas, in fine reversurus, narius ad legem pertinet propter Decalogum. Vocat itaque paterfamilias decem servos, quia elegit discipulos per litteram legis imbutos. Dat illis decem mnas, quia dicta legis spiritualiter intelligenda revelat. Post resurrectionem quippe suam aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas . Mna secundum Graecos, centum drachmis appenditur, et sermo Scripturae, quia vitae coelestis perfectionem suggerit, quasi cente
Abbreviated transcription (Latin):
diligas. quos toleres. quos caueas. Diligend est
pastor. tolerandus. ẽ. mercennarius. cauendus . ẽ.
latro.
ercennarius enim canonice intrat. uera
docet. quamuis intentione sinistra. FuR
uero male intrat. falsa docet: & idõ. ẽ alienus.¬
icut nouit me pater. & ego agnosco patren. Sup. Cai¬
rod filuis agnoscit patrem ꝑ se. & dm̃ nemo
idet nisi ꝑ filium. manifestum.ẽ. ex hoc capło.
& ex eius concanonicis capitulis.¬
t animam meam pono ꝓ ouibꝰ meis.
Hȩc. ẽ. ꝓbatio dilectionis. ad patrẽ & ad
oues. Sic & petrus tercio confitens amorẽ. iubet᷑
enete. quia xp̃c.ẽ. uerbum. anima caro.
Non defuerunt heretici. appollinaristȩ
dicti: qui ausi sunt doginatitare. qd̾ xp̃c ñ. eẽt.¬

Expanded text:
diligas, quos toleres, quos caveas. Diligendus est diligas, quos toleres, quos caveas. Diligendus est pastor, tolerandus est mercenarius, cavendus est latro. ercenarius enim canonice intrat, vera docet, quamvis intentione sinistra. Fur vero male intrat, falsa docet, et ideo est alienus.cut novit me Pater, et ego agnosco Patrem. » Quod Filius agnoscit Patrem per se, et Deum nemo videt nisi per Filium, manifestum est ex hoc capitulo et ex ejus canonicis capitulist animam meam pono pro ovibus meis. » Haec est probatio dilectionis ad Patrem et ad oves. Sic et Petrus tertio confitens amorem jubetur Tenete, quia Christus est verbum, anima, caro. Non defuerunt haeretici Appollinaristae dicti, qui ausi sunt dogmatizare quod Christ
Abbreviated transcription (Latin):
utilitati earũ. fugienilo seruabat. sicut quodam
loco ait. Manere autem in carne necessariũ
ꝓpt̃ uos. Ab ipso namq pastore omnes audierant.
Siuos ꝑsecnti fuerinit in una ciuitate. fugite ĩ
aliam. In mercennario g̃ rep̃henditur. non cor
ꝑis fuga sed mentis. & quod sua quȩxit non quȩ
uĩu xꝑi. E go sum pastor bonus. & cognosco
meas & cognoscunt me meȩ. Cognosco meas
ul .ẽ. diligo: & meş diligunt me. In bonis. ẽ. osti¬
um ostiarius. pastor oues. Imalis fures. latrones.
mercennarius. lupꝰ. U ñs dicit se esse ostium &
pastorem. sed si consideremus ꝓpͥetates.xꝑc nec
& ostium & oius. Tanquam enim ouis ad immo¬
anua. ẽ. in capite. pastor in corꝑe. Dix̃ petro. pasce
oues meas. Quasi diceret. Quid mͥ dabis quia
amas me: Hoc da mͥ si amas me. pasce oues meas.
ꝑ ianuam intra. nam qui ex alia parte ascendit:
ille fur est & latro. In his ꝑsonis inuenies quos

Expanded text:
utilitati eorum fugiendo servabat sicut quodam utilitati eorum fugiendo servabat sicut quodam loco ait: Manere in carne necessarium propter vos . Ab ipso namque pastore omnes audierant: Si vos persecuti fuerint in una civitate fugite in aliam . In mercenario ergo reprehenditur non coris fuga, sed mentis, et quod sua quaerit, non quae Jesu Christi. « Ego sum pastor bonus, et cognosco meas et cognoscunt me meae. » Cognosco meas, id est diligo; et meae diligunt me. In bonis est ostium, ostiarius, pastor, oves. In malis fures; latrones, mercenarius, lupus. Dominus dicit se esse ostium et pastorem. Sed si consideremus proprietates, Chriet ostium, et ovis. Tanquam enim ovis ad immoanua est in capite, pastor in corpore. Dixit Petro: « Pasce oves meas . » Quasi diceret: Quid mihi dabis, quia amas me? Hoc da mihi: Si amas me, pasce oves meas. Per januam intra; nam qui ex alia parte ascendit, ille fur est et latro. In his personis invenies quos
Abbreviated transcription (Latin):
malignus sp̃c lupꝰ. mentes non corꝑa dilauians.
caulas fidelium assidue circumiens. de quo dr̃.
dis ꝓgit oues. Tunc enim dispgit. cũ aliũ ad lux¬
uriam ꝑtrabit. alium in auaritiam incendit.
alium in suꝑbiam erigit. Hunc inuidia stimu¬
lat. illum fallatia supplantat. Quasi gͦ lupus
gregem dissipat. cum fideles diabolus ꝑ tempti¬
tiones necat.
ercennarius autẽ uidens iupum fugit.
Paudet argucre. & ex communicandum non au¬
det excominunicare. ne ꝑdat cominoditatem hu¬
manȩ amicitiȩ. & ne incurrat molestias huma¬
narum inimicreiarum. Pugit ꝙ̃ quia tacet. ta¬
cet quia timet. Euga animi timor. ẽ. ne ꝑdat
quȩ diligit. C orꝑe stat. sp̃u fugit. Quod ille ñ
faciebat qui dicebat. Et si corꝑe ab sens sum.
sp̃u uobiscum sum. Pastores gͥ non sibi fugunt
sed cedunt ꝑsecutioni. ut ipse apłs submissus
in sporta ꝑ mutum. Ques namq pastori in
cęlo sedenti orationib commendabat. se autem

Expanded text:
malignus spiritus lupus, mentes, non corpora dilanians, malignus spiritus lupus, mentes, non corpora dilanians, caulas fidelium assidue circuiens, de quo dicitur, dispergit oves. Tunc enim dispergit, cum alium ad luxuriam pertrahit, alium in avaritiam incendit, alium in superbiam erigit. Hunc invidia stimulat, illum fallacia supplantat. Quasi ergo lupus gregem dissipat; cum fideles diabolus per tentationes necat. ercenarius autem videns lupum, fugit;audet arguere, excommunicandum non audet excommunicare, ne perdat commoditatem humanae amicitiae, et ne incurrat molestiam humanarum inimicitiarum. Fugit ergo, quia tacet; tacet, quia timet. Fuga, animi timor est, ne perdat quae diligit. Corpore stat, spiritu fugit. Quod ille non faciebat qui dicebat: Etsi corpore absens sum, spiritu sum vobiscum . Pastores igitur non sibi fugiunt, sed cedunt persecutioni, ut ipse Apostolus submissus in sporta per murum . Oves namque pastori in coelo sedenti orationibus commendabat, se autem
Abbreviated transcription (Latin):
ritate annuntiatur. Eilii ȩternam heredita¬
tem patris patient̃ ex pectant: mercennarii tẽ¬
ꝑalem mercedem exoptant festinanter.
qui locum pastoris tenet s lucrum ani¬
marum non quexit. quia terrenis commodis
inhiat. & horͥore p̃lationis gauilet. U̾trum tam̃
mercennaruis sit non benc dinoscitur. nisi eñ
lupꝰ accedit. qui indicat quo animo grex a
quoq custodiatur. Uenit autẽ lupꝰ cum quili¬
bet inuistus & raptor fideles oppͥmit. Iugit
gͦ qui pastor. ẽc. uidebatur. & non erat: non
mutando locum: s subtrabendo solatium.
Tacet cnum & non audet resistere inuisticiȩ.
so: neq opposustis murũ ꝓ domo isrł: ut stare¬
tis in p̃lio in die dñi. Ex aduerso ascendere.ẽ.
prauis libera ratione contraire. Murum oppo¬
nere & stare in p̃lio in die dñi: ꝓ domo isrł.ẽ.
cum ex auctoritate iusticiȩ fideles contra ꝑuer¬
sorum iniusticiam uendicamus. Est etiam

Expanded text:
ritate annuntiatur. Filii aeternam haereditaritate annuntiatur. Filii aeternam haereditatem prius patienter exspectant, mercenarii temporalem mercedem festinanter exoptant. qui locum pastoris tenet, sed lucrum animarum non quaerit, quia terrenis commodis inhiat, et honore praelationis gaudet. Utrum tamen mercenarius sit, non bene dignoscitur, nisi cum lupus accedit, qui indicat quo animo grex a quoque custodiatur. Venit autem lupus cum quilibet injustus et raptor fideles opprimit. Fugit ergo qui pastor esse videbatur, et non erat, non mutando locum, sed subtrahendo solatium. Tacet enim, et non audet resistere injustitiae. so, neque opposuistis murum pro domo Israel, ut staretis in praelio in die Domini . Ex adverso ascendere, est pravis libera voce contra ire. Murum opponere, et stare in praelio in die Domini pro domo Israel, est cum ex auctoritate justitiae fideles contra perversorum injustitiam vindicamus. Est etiam
Abbreviated transcription (Latin):
palia commoda. & non ea quȩ sunt xꝑi: mercenua¬
rius. ẽ. De talib dicit dñs. Am̃ dico uobis. recepe¬
runt mercedem suam. M ercennarii tam̃ necessa¬
rii sunt. quia ꝑ eos uox xꝑi auditur. Audite do
Quid aluid dix̃. nisi ꝑmercennarios uocẽ pasto¬
ris audite: Nullus enim mercennarius ausus
Inde gͦ ledit unde mala facit. non unde bona
dicit. Botrum carpe. spinam caue. B otrus aliquan¬
do conseritur spinis: & portat spina non suum fru¬
ctum: quando spinis palmes incumbit. Cathedra
moysi uitis erat: pbariseorum mores spinȩ: doctti¬
na uera ꝑ malos. palmes in sepe. & botrus int̾
spinas. Caute elige. nedum queris fructum
laceres manum. & cum audis bona dicentẽ.
ne inuteris mala facientẽ. Quȩ dicunt faci¬
te. eligitt uuas. Quȩ autem faciunt facere nolite
cauete spinas. Audite apłm de mercennarũs
loquentẽ. Quid enim. dum omnimꝰ siue ocei¬
sione siue ueritate xꝑe annuntietur: Ueritis
id . ẽ. xp̃c. a mercennariis occasione: a filiis ue¬

Expanded text:
da, et non ea quae sunt Christi, mercenarius est. De talibus dicit Dominus: « Amen dico vobis, receperunt mercedem suam . » Mercenarii autem necessarii sunt, quia per eos vox Christi auditur. Audite DomQuid aliud dixit, nisi Per mercenarios vocem pastoris audite? Nullus enim mercenarius ausus Inde ergo laedit, unde mala facit, non unde bona dicit. Botrum carpe, spinam cave. Botrus aliquando conseritur spinis, et portat spina non suum fructum, quando spinis palmes incumbit. Cathedra Moysi vitis erat, Pharisaeorum mores spinae, doctrina vera per malos, palmes in sepe, et botrus inter spinas. Caute elige, ne dum quaeris fructum laceres mundum manum?, et cum audis bona dicentem, ne imiteris mala facien tem. Quae dicunt facite, eligite uvas; quae autem faciunt facere nolite, cavete spinas. Audite Apostolum de mercenariis loquentem: « Quid enim dum omni modo sive occasione, sive veritate Christi annuntietur? » Veritas, id est Christus a mercenariis occasione, a filiis ve
Abbreviated transcription (Latin):
Multe mansiones in domo patris mei sunt. Pre¬
cti in tabernacula benedixerunt regi. quia feli¬
cissima actio.ẽ. dicere hẏmuos conditori. U nde
illud. Beati qui babitant in domo tua. in scłm
nchenia inquit euangelista facta sunt
in ierosolunis & hẏems erat. Hyens
recte comincinoratur. quia frigidi uidei ad di-¬
uinum ignem accedere. iil ẽ. inxꝑm credere pi¬
grictant. Et ambulabat itĩc in templo. in
porticu salomonis. Ia ẽ. ubi salomon solebat
stare ad orandum. Porticus quib templum cin¬
gebatur. solent significari nomine templi. Gir¬
cumilerunt gͦ eum iudei. & dixerunt ei. Quo¬
usꝙ animam nr̃am tollis: Situ es xp̃c dic no-¬

Expanded text:
Multae mansiones in domo Patris mei sunt . ProfeMultae mansiones in domo Patris mei sunt . Profecti in tabernacula, benedixerunt regi, quia felicissima actio est, dicere hymnos Conditori. Unde illud: Beati qui habitant in domo tua, Domine, in Encaenia, inquit evangelista, facta sunt in Hierosolymis, et hiems erat. Hiems recte commemoratur, quia frigidi Judaei, ad divinum ignem accedere id est, in Christum credere pigri erant. Et ambulabat Jesus in templo in porticu Salomonis. Id est, ubi Salomon solebat stare ad adorandum. Porticus quibus templum cingebatur, solent significare nomine templi. Circumdederunt ergo eum Judaei, et dixerunt ei: Quousque animam nostram tollis? si tu es Chri
Abbreviated transcription (Latin):
do. mortificatos quidem carne. uiuificatos autẽ
sp̃u. Iguis. ẽ. feruor eximiȩ dilectionis in cȩlesti
patria. qua & in sua beatitudine & in sui condito¬
ris claritate: ciues cȩli ardere letantur. Hinc quȩ¬
tam agmina uocantur seraphin. ul .ẽ. ardentes
nel incendentes. Completa gͦ dedicatione. ignis
hostaas deuorat. quia ex pleto temꝑe nr̃ȩ resurreo¬
tionis flagrantia ueri amoris quo nunc angłicȩ
uirtutes inflammantur. fidelium mentes uisa
specie sui redemptoris absorbebit. Notandum
etiam quod salomon dimisit popłos festiuitate
facta dedicationis. qui benedicentes regi ꝓfecti
sunt in tabernacula sua letantes. D imittet
enim dñs ꝑacta resurrectione ȩlectos in ȩterna
tabernacula. non eos ulterus a iua p̃sentia re¬
mouens. sed a discrunine iudicii quod in aere
futurum apło docente nouimus. ad habitatio¬
nem cȩlestis patriȩ immittens. ut ꝓsuis meri¬
tis quisq scdem regni ꝑcipiat. Hinc. ẽ. illud.

Expanded text:
o, mortificatos quidem carne, vivificatos autem spiritu . Ignis est fervor eximiae dilectionis in coelesti patria, qua et in sua beatitudine, et in sui Conditoris claritate cujus cives coeli ardere laetantur. Hinc quaedam agmina vocantur seraphin, id est ardentes vel incendentes. Completa ergo dedicatione, ignis hostias devorat; quia expleto tempore nostrae resurrectionis, flagrantia veri amoris quo nunc angelicae virtutes inflammantur, fidelium mentes visa specie sui Conditoris, absorbebit. Notandum etiam quod Salomon dimisit populos, festivitate facta dedicationis, qui benedicentes regi, profecti sunt in tabernacula sua laetantes. Dimittet enim Dominus peracta resurrectione electos in aeterna tabernacula, non eos ulterius a sua praesentia removens, sed a discrimine judicii, quod in aere futurum, Apostolo docente novimus, ad inhabitationem coelestis patriae immittens, ut pro suis meritis quisque sedem regni percipiat . Hinc est illud:
Abbreviated transcription (Latin):
bus incensum rursum construitur. uarios insi¬
nuat euentus eccłȩ. quȩ nunc p̃mitur. nunc libe¬
ratur. nunc antiqui hostis ꝑielitatur insidiis. ñõ
ꝑ penitentiam recipit quos ꝑdidisse uidebatur.
Quod templum scło quadraguita sex annis edi-¬
ficatum. ẽ. significat domitucum corpus de quo
dixit iudeis. S oluite templum hoc. & in tribꝰ
dieb excitabo illud. Ferunt siquidem quia
corpꝰ hominis. quadragesimo sexto die pꝰ concepti¬
onem in menbroꝵ distictione formetur. atq ideo
non casu gestum . s: diuinitus ꝓcuratum. ẽ. ut
eo antiorum numero templum edificaretur.
Quod autẽ enchenia ꝑ omnes annos celebtari
sanccitum. ẽ. nos ammonet inemoriam dñicȩ re-¬
surrectionis senꝑ in animo habere. & nr̃am sꝑare.
Nec p̃tereundum. ẽ. quod dicans templum salo¬
mon ubi compleuit p̃ces. ignis descendit de cȩlo.
& deuorauit holocausta & uctimas. Holocausta
namq & uictimȩ ueri salomonis nos sumus.

Expanded text:
bus incensum, rursum construitur; varios insibus incensum, rursum construitur; varios insinuat eventus Ecclesiae, quae nunc premitur, nunc liberatur, nunc antiqui hostis periclitatur insidiis, nunc per poenitentiam recepit quos perdidisse videbatur. Quod templum secundo quadraginta sex annis aedificatum est significat Dominicum corpus, de quo dixit Judaeis: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud . Ferunt siquidem, quia corpus hominis quadragesimo sexto die post conceptionem in membrorum distinctione formetur, atque ideo non casu gestum, sed divinitus procuratum est, ut eo annorum numero templum aedificaretur. Quod autem encaenia per omnes annos celebrari sancitum est, nos admonet memoriam Dominicae resurrectionis semper in animo habere, et nostram sperare. Nec praetereundum est, quod dedicans templum Salomon, ubi complevit preces ignis de coelo descendit, et devoravit holocausta et victimas. Holocausta namque et victimae veri Salomonis nos sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
ciens. ledicauit ea cum templo. quinta die men-¬
sis noni qui apud nos december appellatur. &
quẽ constat. ẽẽ. in hieme. & statuit omnib annis
diem crchenioꝵ. ud ẽ. innouationis & dedicatio¬
nis templi. Quȩ ꝓfecto ut docet apłs. in figuia
nr̃i facta sunt. ideoq sp̃ualit̃ discutienda. S a¬
lomon cuius nominis int̃pretatio.ẽ. pacificus.
redemptorem nr̃m significat. de quo ysaias ait.
Multiplicabitur eius imꝑium. & pacis non erit
finis. T emplum. ẽ. ȩccłã. quam de uniuersis cre¬
dentib quasi de uiuis lapidib congregat in unã
conpagẽ. fidei & caritatis. Quod septem antus
edificatum. ẽ. templum: significat quia ꝑ totum
hoc tempꝰ quod septẽ dieb uoluitur. structura
ȩccłȩ crescit. Dedicatio octaui auni. significat fe¬
stuutatem cȩlestis patriȩ. Et quia octaua die re¬
surrex̃ dñs. bene oblonarus numerus. festa nr̃e
resurtectionis significat. Quod templum ab hosti¬

Expanded text:
ciens, dedicavit ea cum templo quinta die menciens, dedicavit ea cum templo quinta die mensis noni, qui apud nos December appellatur, et quem constat esse in hieme, et statuit omnibus annis diem encaeniorum, id est invocationis et dedicationis templi. Quae profecto, ut docet Apostolus, in figura nostri facta sunt , ideoque spiritualiter discutienda. Salomon, cujus nominis interpretatio est pacificus, Redemptorem nostrum significat. De quo Isaias ait: Multiplicabitur ejus imperium, et pacis ejus non erit finis. . Templum est Ecclesia, quam de universis credentibus quasi de vivis lapidibus congregat in unam compagem fidei et charitatis. Quod septem annis aedificatum est templum, significat quia per totum hoc tempus quod septem diebus volvitur, structura Ecclesiae crescit. Dedicatio octavi anni, significat festivitatem coelestis patriae; et quia octava die resurrexit Dominus, bene octonarius numerus festa nostrae resurrectionis significat. Quod templum ab hosti
Abbreviated transcription (Latin):
iarłm destructa ppłm isrł in babyloniam cap¬
tiiauerunt. Qui pꝰ annos septuaginta reg¬
nantib ꝑsis in patriam remissus. reedificauit
templum ꝑannos quadraginta sex. & tercia
dic mensis duodecuni quem nos uocamus mar-¬
tium. opus ad finem ꝑductum.ẽ. Cui oꝑi p̃fu¬
crunt eorobabel & it̃s sacerdos. & ꝓpła aggeus.
& tacharias. Inde pꝰ annos ferine trecentos. &
quin quaginta sex. anthio c̾ tex gregorum nefan-¬
dissimus fraude capta itierłm. templum sordib
ydolorum ꝓfanauit. auferens uile & confringens
altare dñi aureum: & meniam ꝓpositionis:. & can¬
delabrum. & cętera aurea. & statuit in templo io¬
ius simulachrum. & multos ꝓ custodia legis tru¬
cidauit. int̾ quos mat̾ illa scptẽ filioꝵ. coronam
martiriĩ cum sobole meruit. Sea uidas macha¬
beus de genere sacerdotali. arma corripiens aduer¬
sus duces antiochi. expulit eos de uidea. & tem¬
plum emundans. noua altaria & ornamenta fa¬

Expanded text:
Jerusalem destructa, populum Israel in Babyloniam capJerusalem destructa, populum Israel in Babyloniam captivaverunt. Qui post annos septuaginta, regnantibus Persis, in patriam remissus, reaedificatur templum per annos quadraginta sex, et tertia die mensis duodecimi, quem nos vocamus Martium, opus ad finem perductum est. Cui operi praefuerunt Zorobabel et Jesu sacerdos, et propheta Aggaeus, et Zacharias. Inde post annos ferme trecentos et quinquaginta sex, Antiochus rex Graecorum nefandissimus, fraude capta Jerusalem, templum sordibus idolorum profanavit, auferens inde et confringens altare Domini aureum, et mensam propositionis, et candelabrum et caetera aurea, et statuit in templo Jovis simulacrum, et multos pro custodia legis trucidavit, inter quos mater illa septem filiorum, coronam martyrii cum sobole meruit. Sed Judas Machabaeus de genere sacerdotali, arma corripiens adversus duces Antiochi, expulit eos de Judaea , et templum emundans, nova altaria et nova ornamenta fa
Abbreviated transcription (Latin):
nent. quod eo facile colligitur. quia hieme
facta referuntur. P ruma dedicatio a salo¬
mone temꝑe autiuini. media a rorobabel. &
iĩu saccrdote. temꝑc ueris. ultima a iuda
Dinachabeo temꝑe hicmis facta. ẽ. quando spe¬
cialit̾ constitutum. ẽ. ut eadem dedicatio ꝑ õs
annos in memoriam sollempnib officiis re¬
uocaretur. Hȩc autẽ fuit causa scidȩ & terciȩ
dedicationis. Quia salomon templum septẽ
ꝑfecit annis. octauo anno dicimo die mensis
septimi: qui a nobis september appellatur de-¬
dicauit. Quȩ dies & antea ꝑ legem erat statu¬
ta sollempnis. ita ut in ea tab̾naculum omne
ꝑ singulos annos maiorib bostiis expiari debe-¬
ret. Deniq zacharias pat̾ tohannis baptistȩ.
eislem expiationib ad altare descruiens. aduc¬
niente angło de domunicȩ mysterio natiuitatis
instruitire. S ed boc templum pꝰannos qua¬
dringentos. triginta incenderunt caldei. &

Expanded text:
nent, quod eo facile colligitur, qua hieme nent, quod eo facile colligitur, qua hieme facta referuntur. Prima dedicatio a Salomone tempore autumni; media a Zorobabel et Jesu sacerdote, tempore veris; ultima a Juda Machabaeo, tempore hiemis facta est: quando specialiter constitutum est, ut eadem dedicatio per omnes annos in memoriam solemnibus officiis revocatur. Haec autem fuit causa secundae et tertiae dedicationis. Quia Salomon templum septem perfecit annis, octavo anno decimo die mensis septimi, qui a nobis September appellatur, dedicavit. Quae dies et antea per legem erat statuta solemnis, ita ut in ea tabernaculum omne per singulos annos majoribus hostiis expiari deberet. Denique Zacharias, pater Joannis Baptistae . eisdem expiationibus ad altare deserviens, adveniente angelo, de Dominicae mysterio nativitatis instruitur. Sed hoc templum post annos quadringentos trigenta incenderunt Chaldaei, et
Abbreviated transcription (Latin):
no cam a meipso. Potestatẽ habeo ponendi eã
& potestatẽ habeo iterum sumenli eam. Hoc
mandatum accepi a patiemeo. Mandatũ
ponendi & sumendi animam dicit. Uerbum
non uerbo accepit inandatum .s. in uetbo
uinigento est omne mandaum pattis. Ei¬
enim quem ꝑfectum genuit. omnia gignen¬
do dedit. Dissensio iterum facta ẽ. inter ui¬
deos. ꝓpt̃ sermones hos. Dicebant autem mul¬
ti ex ipsis. Demonium habet & insanit. quid
cum auditis: Aui dicebant. Uerba hȩc non
sunt demonium habentis. N unquid demo¬
nium potest cęcoꝵ oculos aꝑire: Istorum
oculi iam cȩꝑant aꝑiri. Qui autẽ dicebant
demonium habet. tenebiȩ erant. non conpre-¬
hendentes lucem.Cx XXIIII.
Licta sunt eͣnͣchenia in ierosolimis
& bienis erat.
tas dedicationis templi erat. C he¬
non grece d̃r nouum. Quando¬
Scumq nouum aliquid fuerit de¬
dicatum. enchenium uocatur. Iã
& usus habet hoc uerbum. Si quis noua tuni¬
ca induatur. encheniare quasi mitiare dr̃.

Expanded text:
ipso. Potestatem habeo ponendi eam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. Hoc mandatum accepi a Patre meo. Mandatum ponendi et sumendi animam dicit. Verbum non Verbo accepit mandatum, sed in Verbo unigenito est omne mandatum Patris. Eenim quem perfectum genuit, omnia gignendo dedit. Dissensio iterum facta est inter Judaeos propter sermones hos. Dicebant autem multi ex ipsis: Daemonium habet et insanit; quid eum auditis? Alii dicebant: Verba haec non sunt daemonium habentis. Nunquid daemonium potest caecorum oculos aperire? Istorum oculi jam coeperant aperiri. Qui autem dicebant, daemonium habet, tenebrae erant non comprehendentes lucem. CAPUT CXXXIV. Facta sunt autem encaenia in Hierosolymis, et hiems erat. tatis dedicationis templi erat. Caenon Graece dicitur novum. Quandocunque novum aliquid fuerit dedicatum, encaenium vocatur. Jam et usus habet hoc verbum. Si quis nova tunica induatur, encaeniare, id est initiare dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
anumam separauit: sed non anitam a uerbo
dĩ. Absit enui ut qͣui anunam latronis non
dum de homine: ut inelius intelligas & que¬
re. U̾bi . ẽ. apłs paulus mͦ: Si quis respondeat
in requie cum xp̃o. uerum dicit. Item si qͥs
respondeat romȩ in scpulcro: & ipse uerum
dicit. Illud de anima. hoc de carne. Nam ex
quo consortium carnis &e animȩ hominis nom̃
accepit. utrumlibet eorum etiam separatim
nomen homuus tenuit. E rgo dictus. ẽ. xꝑc
sola caro. quȩ ex potestate uerbi posuit animã
& resumpsit. Cum etiam quislibet homo ꝓ
tr̃ib animam pouit. sicut xp̃e ꝓ nobis. caro
ponit animam. potestate tam̃ animȩ iuhabi¬
tantis carnem. U nde autem ꝓbas quod sola
caro xp̃c appelletur: Quia cum dicunus. cre¬
dimus indm̃ patrem. ad iungunus enam nos
credere in itĩm xꝑi filium eius. s ibi iutelli

Expanded text:
animam separavit, sed non animam a Verbo animam separavit, sed non animam a Verbo Dei. Abiit enim ut qui animam latronis non dum de homine, ut melius intelligas, et quaere. Ubi est apostolus Paulus modo? Si quis respondeat, in requie cum Christo, verum dicit. Item si quis respondeat, Romae in sepulcro, et ipse verum dicit. Illud de anima, et hoc de carne. Nam ex quo consortium carnis et animae, hominis nomen accipit, utrumlibet eorum etiam separatum nomen hominis tenuit. Ergo Christus dictus est sola caro, quae ex potestate Verbi posuit animam et resumpsit. Cum etiam quilibet homo pro fratribus animam ponit, sicut Christus pro nobis, caro ponit animam, potestate tamen animae inhabitantis carnem. Unde autem probas quod sola caro Christus appelletur? Quia cum dicimus, credimus in Deum Patrem, adjungimus etiam nos credere in Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
t alias oues habeo. quȩ non sunt ex hoc ouili
& illas oportet me adlucere. & uocem meam audi¬
ent. & fiet unum ouile & unus pastor. U̾ num
ouile. ẽ unitas inxpo. Unde paulus. Ipse est
pax nr̃a. qui fecit utraq unum. Ex hoc ouili
aictum. ẽ. de illis qui saluandi erant misrł.
de quib dñs dix̃. Non sum missus nisi ad
oues quȩ ꝑierunt domus isrł. Hoc idõ dix̃.
quia p̃sentiam corꝑalem non exhibuit nisi
ppło illi. Ad gentes autẽ non pexit. sed misit
suos. in quib locutus .ẽ. ipse. Propterea ine¬
me pater diligit. quia ego pono animam me¬
am. & iterum sumo eam. Propt̾ra apparet
quod pater me diligit. quia ego ex caritate mo¬
rior ꝓ saluandis ouib non ex uideoꝵ uolentia
coactus. Moriar inquam scilicet ad breuc tẽpꝰ
& resurgam. U erbum ex quo susccpit hominẽ.
id ẽ. carnẽ & animam: nunquam deposuit ani¬
mam. ut esset anuna a uerbo separata. Sed
caro posuit aninam quando expirauit. qua
redeunte surrex̃. Mors gͦ ad tempꝰ carnem &

Expanded text:
non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fiet unum ovile et unus pastor. » Unum ovile est unitas in Christo. Unde Paulus: « Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum . » Ex hoc ovili dictum est de illis qui salvandi erant in Israel, de quibus Dominus dixit: « Non sum missus nisi ad oquia praesentiam corporalem non exhibuit nisi populo illi. Ad gentes enim non perrexit, sed misit suos, in quibus ipse locutus est. Propterea me Pater diligit, quia ego pono animam meam et iterum sumo eam. Propterea apparet quod Pater me diligit, quia ego ex charitate morior pro salvandis ovibus, non ex Judaeorum violentia coactus. Morior, inquam, scilicet ad breve tempus, et resurgam. Verbum ex quo suscepit hominem, id est carnem et animam, nunquam deposuit animam, ut esset anima a Verbo separata. Sed caro posuit animam, quando exspiravit; qua redeunte, surrexit. Mors ergo ad tempus carnem et
Abbreviated transcription (Latin):
pit. spũi imputans quod homini p̃stat. dum
neq audiret neq ioqueretur. Exiens autem
sp̃s. ne amplius reuertatur. dicamus ail dñm
corde munito humilitate. Esto mͥ in dm̃ ꝓtec¬
torem & in locum munitum ut saluum me
facias. Et exclamans & multum disccrpens
eum exiit ab eo. Discerpit diabolus appropin¬
quantes a salutem. quos inuentrem slum ue
uit escam sibi dilectam trabere desulcrat. ꝑter¬
rores & dampna. ut ios. Et factus ẽ. sicutt mor¬
tuus. ita ut multi dicerent quia mortuus. ẽ.

Expanded text:
itui, imputans quod homini praestat, dum neque audiret, neque loqueretur. Exiens autem spiritus ne amplius revertatur, dicamus ad Dominum corde munito humilitate: Esto mihi in Deum protectorem et in locum munitum, ut salvum me facias . Et clamans, et multum discerpens eum, exiit ab eo. Discerpit diabolus appropinquantes ad salutem, quos in ventrem suum, veluti sibi dilectam escam, trahere desiderat per terrores et damna, ut Job. Et factus est sicut mortuus, ita ut multi dicere
Abbreviated transcription (Latin):
enit autem itic in partes cesarcȩ philippi.
pus fr̃ herodis. te trarcha itureȩ & tra-¬
conitidis regionum. imitatus berodem pa¬
trem suum. qui in bonore augusti cesaris.
appellauit eam cesarcam ciuitatem. que pͥꝰ
turris stratonis uocabatur. constituit ciuita¬
tẽ intermino iudeȩ contra septemtrionem.
quam appellauit cesaream philippi. in me¬
moriam sui nominis. & honorem tyberii
cesariis. sub quo ipse regnabat. Iste locus ce¬
sareȩ philippi nunc panas dicitur & ẽ. in
ꝓuincia. phenicis. ubi iordatus ad radices
Et interrogabat discipilos suos dicens.
Quem dicunt homines. ẽẽ. filium hominis:
xploraturus fidem discipłoꝵ. Be ua.
prius uulgi sententiam inquirit. ne
apłorum fides firmata uulcatur uulgari
tibi. hoc ẽ. humana doctrina.

Expanded text:
enit autem Jesus in partes Caesaraeae Philippi. frater Herodis, tetrarcha Ituraeae et Trachonitidis regionum, imitatus Herodem patrem suum, qui in honorem Augusti Caesaris appellavit Caesaream civitatem, quae prius Turris Stratonis vocabatur, constituit civitatem in termino Judaeae contra septentrionem, quam appellavit Caesaream Philippi in memoriam sui nominis et honorem Tiberii Caesaris, sub quo ipse regnabat. Iste locus Caesareae Philippi, nunc Paneas dicitur, et est in provincia Phoenicis, ubi Jordanis ad radicem Et interrogabat discipulos suos, dicens: Quem dicunt homines esse Filium hominis? BEDA. Exploraturus fidem discipulorum, Dominus prius vulgi sententiam inquirit, ne apostolorum fides firmata videatur vulgari tibi. Hoc est, humana doctrina.
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi ꝓpͥetatẽ. latina lingua non expͥiit.
Colhybia dicuntur apud eos quȩ nos dicitꝰ
uilia munuscula. uerbi gra. ut fricti ciceris
uiarumꝙ passarum. pomoꝵq diuersi generis.
Igitur collẏbistȩ ꝓusuris accrpiebant uarias
species. ut quod in nummo non licebat. in his
reb exigerent quȩ nummis coemuntur. qͣsi
non hoc ipsum ezccbiel precauerit dicens.
U suram & suꝑhabundantiã non accipietis.
Hos omnes eiecit añs de templo. In oratorio
nainq nemo aliquil agere debet. nisi id ad
Uofecto dubium nonerat. quin resudentes in
templo. quibdam non dantib lesiones quere

Expanded text:
verbi proprietatem latina lingua non exprimit. verbi proprietatem latina lingua non exprimit. Colybia dicitur apud eos quae nos dicimus vilia munuscula, verbi gratia, ut fricti ciceris, uvarumque passarum, pomorumque diversi generis. Igitur colybistae pro usuris accipiebant varias species, ut quod in nummo non licebat, in his rebus exigerent quae nummis coemuntur, quasi non hoc ipsum Ezechiel praecaverit, dicens: Usuram et superabundantiam non accipietis . Hos omnes ejecit Dominus de templo. In oratorio namque nemo aliquid agere debet, nisi id ad ofecto dubium non erat quin residentes in templo quibusdam non dantibus, laesiones quaere
Abbreviated transcription (Latin):
tum. ẽ. domus mea domus oratiouis uõcabit᷑
omnib gentib. uos autẽ fecistis eam spe luncã
latronum. R. Et ñ sinebat ut quisquã
e uasũ mercationis interdirit. non de
uasis dõ dicatis. Seieudum quod
uixta mandata legis de cunctis pene regionib
uideoꝵ pepulo confluente ad templum añ
in toto orbe famosissunũ. innumerabiles u¬
molabantur hostiȩ taurorum. arietum. hyr
tures offerentib. Sea cum plerumq non
haberent uictimas. delonge uenientes. exco¬
gitauerunt sacerdotes quomͦ p̃dam de pplo
facerent. soilicet ut aiinalia sacrificanda.
non haabentib uenderent. & ca rursum recipe¬
rent. Sed eum accideret ut quidam etiam¬
pauꝑes non habernt. unde aues emerent.
posuerant ibi saccrdotes nummularios. qui
mutuam sub cautione darent pecuinam. Ses
quia lex p̾ctpiebat ut nenio usuras acciꝑet.
excogitauerunt abiam technam. seilicet ut ꝓ
niminulariis colhyuistas facerent. Cuins

Expanded text:
tum est: Domus mea domus orationis vocabitur tum est: Domus mea domus orationis vocabitur omnibus gentibus, vos autem fecistis eam speluncam latronum. R. Et non sinebat ut quisquam vas De vasis mercationis interdixit, non de vasis Deo dicatis. Sciendum quod juxta mandata legis, de cunctis pene regionibus Judaeorum populo confluente ad templum Domini in toto orbe famosissimum, innumerabiles immolabantur hostiae taurorum, arietum, hirctures offerentibus. Sed cum plerumque non haberent victimas de longe venientes, excogitaverunt sacerdotes quomodo praedam de populo facerent, scilicet ut animalia sacrificanda non habentibus venderent, et ea rursum reciperent. Sed cum accideret ut quidam pauperes etiam non haberent unde aves emerent, posuerunt ibi sacerdotes nummularios, qui mutuam sub cautione darent pecuniam . Sed quia lex praecipiebat ut nemo usuras acciperet, excogitaverunt aliam technam, scilicet ut pro nummulariis colybistas facerent. Cujus
Abbreviated transcription (Latin):
edicus quando ad infirinum ingre¬
aitur. de stomacho eiꝰ statim interro¬
gat. ne si infirmus fuerit totum corpus
infirmetur. C or autẽ & stomachus sacerdo¬
tũ intelligitur. ꝑ quod populus sp̃ualit̃
gubernari debet. Unde si sacerdotes peccaue¬
rint. totus populus conuertitur ad peccan¬
dum. U nusquisq enĩ rp̃ianus ꝓsuo peccato
readdet rationẽ. sacerdotes autẽ nen¬
non tantum ꝓ suis. s & ꝓ omitium subiectoꝵ
peccatis. Et quẽ admodum uidens arborem
foliis pallentib marcidam. intelligis quia
aliquam culpam habet cirea radieẽ. ita cum
uideris ppłm indisciplinatum. sine dubio cog¬
noice quia sacer̾dotium eiꝰ non. ẽ. sanum.
Et cum fecisset quasi flagellum de funi¬
culis. eiciebat omnes uendentes & ementes ĩ
templo. oues quoq & boues & mensas num¬
mnulatioꝵ effudit. & es. & eathedras uendenti¬
um columbas euertit. & dicit eis. A. Au¬
ferte ista hinc. & nolite facere domum patris
mei domum negotiationis. R.M .I. Serip¬

Expanded text:
edicus quando ad infirmum ingreditur, de stomacho ejus statim interrogat, ne si infirmus fuerit, totum corpus infirmetur. BEDA. Cor autem et stomachus sacerdotium intelligitur, per quod populus spiritualiter gubernari debet. Unde si sacerdotes peccaverunt totus populus convertitur ad peccandum. Unusquisque enim Christianus pro suo peccato reddit rationem, sacerdotes autem non tantum pro suis, sed et pro omnium subjectorum peccatis. Et quemadmodum videns arborem foliis pallentibus marcidam, intelligis quia aliquam culpam habet circa radicem, ita cum videris indisciplinatum populum, sine dubio cognosce quia sacerdotium ejus non est sanum. Et cum fecisset quasi flagellum de funiculis, ejiciebat omnes vendentes et ementes in templo, oves quoque et boves, et mensas nummulariorum effudit, aes, et cathedras vendentium columbas evertit, et dicit eis: A. Auferte ista hinc, et nolite facere domum Patris mei domum negotiationis. R. M. L. Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
frantes. hic factus ẽ. in caput anguli: A dño fae¬
tum ẽ. istud & ẽ mirabile in oculis nr̃is. B eda.
uomͦ inquit implebitur hec ꝓpb̃ia quȩ
lapidẽ ab edificantib repbatum in caput
rȩpbatus credituris. ẽ. gentib p̃dicandus. ut
quasi lapis angularis ex utͦq ppło duos in se
parietes ungat. unumq sibi templum edifi¬
ceoꝰ De hoc lapide ait ysaias. Immittam in
fundam̃ta syon lapidem ȩlectum. p̾ciosũ.
angularem. & qui crediderit in cum non
confundetur. Qui autẽ supͣ coloni. hic edi¬
ficantes dicuitur. quia qui plebem ad fe¬
rendos fructus excolere. banc ipsi dño inba¬
bitare dignam. quasi domum construere
uidebantur. Ideo dico uobis. quia aufe¬
retur a uobis regnum dĩ. & dabitur genti

Expanded text:
c factus est in caput anguli? A Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris . BEDA. Quomodo inquit, implebitur haec prophetia, quae lapidem ab aedificantibus reprobatum, in caput bis reprobatus, credituris est gentibus praedicandus, ut quasi lapis angularis, ex utroque populo duos in se parietes jungat, unumque sibi templum aedificet? De hoc lapide ait Isaias: Immittam in fundamenta Sion lapidem electum, pretiosum, angularem, et qui crediderit in eum non confundetur . Qui autem supra coloni, hic aedificantes dicuntur; quia qui plebem ad ferendos fructus excolere, hanc ipsi Domino inhabitare dignam quasi domum construere tur. Ideo dico vobis, quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti
Abbreviated transcription (Latin):
ntellig.¬
mus auosdã respondisse quod matheus comine¬
morat quosdam uͦ quod luieas. Tacuit namq
matħs breuitatis causa. quod lucas nontacet.
parabolam scilicet non ad eos solos dictam. qui
de potestate interrogauerunt: s: ad plebem.
Quod matħs ponit auint illi. non .ẽ. accipien¬
dum illi pluralit̃. tanquam eorum sit ista res¬
ponsio. qui dñm de sua potestate dolose int̾¬
rogauerunt: s quod in codicib greois sine
ulla ambiguitate apparet. illi dictum.ẽ. singu¬
iarit̾. i ẽ. ipsi dño. tales hoc auint. qui iam
menbra dm̃ erant. Iamenim plures baptita¬
uerat. Marcꝰ ait ꝑdet colonos in uoce ipsuis
dñi. potest enum intelligi quod cum uerum
dixeruit pͥus illi. hoc etiam p̾ea confirmauit
dũs qui ueritas ẽ. Dicit illi itĩc. Nunqͣ

Expanded text:
ntelligamus quosdam respondisse quod Matthaeus commemorat, quosdam vero quod Lucas. Tacuit namque Matthaeus brevitatis causa, quod Lucas non tacet, parabolam scilicet non ad eos solos dictam, qui de potestate interrogaverunt, sed ad plebem. Quod Matthaeus ponit, aiunt illi: non est accipiendum illi pluraliter, tanquam eorum sit ista responsio, qui Dominum de sua potestate dolose interrogaverunt; sed quod in codicibus Graecis sine ulla ambiguitate apparet, illi dictum est singulariter, id est, ipsi Domino tales hoc aiunt, qui jam membra Domini erant. Jam enim plures baptizaverat. Marcus ait, perdet colonos, in voce ipsius Domini: potest enim intelligi, quod cum verum dixerint illi prius, hoc etiam postea confirmavit Dominus qui veritas est. Dicit illis Jesus: Nunq