comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ait: Ur̃i autẽ & capilli capitis om̃s numerati
sunt. Times ne ariiã ꝑdas. qui capillũ .ñ. ꝑdes:
Dõ om̃a numerata sunt. Om̃a redintegrabit.
qui om̃a creauit. Non erant & creata st̃. erant
& non reparabunt᷑: Credite gͦ toto corde fr̃s
mei: & qui diligitis dñm odite malignũ fortes
estote. non solũ in diligendo dnm̃. sed &riã in
odiendo malignũ. Nemo uos terreat. potentior
est qui uos uocauit. om̃ps est. fortior est om̃i
forti. superior est om̃i exccelso. Filius dĩ ꝓ nobis
mortuus est. Securus esto accepturũ te uitam
ipsius : qui pignus habes mortẽ ipsius. Pro quib
enĩ mortuus est: Nũquid ꝓiustis: Paulũ int̃¬

Expanded text:
ait? «Vestri autem capilli capitis omnes numerati ait? «Vestri autem capilli capitis omnes numerati sunt» . Times ne animam perdas, qui capillum non perdis? Deo omnia numerata sunt. Omnia redintegrabit, qui omnia creavit. Non erant, et creata sunt: erant, et non reparabuntur? Credite ergo toto corde, fratres mei, et «qui diligitis Dominum, odite malignum.» Fortes estote, non solum in diligendo Deum, sed etiam in odiendo malignum. Nemo vos terreat; potentior est qui vos vocavit, omnipotens est; fortior est omni forti, superior est omni excelso. Filius Dei pro nobis mortuus est; securus esto accepturum te vitam ipsius, qui pignus habes mortem ipsius. Pro quibus enim mortuus est? numquid pro justis? Paulum inte
Abbreviated transcription (Latin):
Quod & dño tuo. Quare amas habere qͦđ xp̃c.
si times pati qͦđ ap̃c: Ille uenit ferre uitã tuã
tẽporalẽ. infirmã. morti obnaxiã. Certe time
mori. si potes non mori. Quod ꝑ naturã uitare
non potes. quare ꝓpt̾ fidẽ non suscipis : Tollat
tibi istã uitã. qui minat᷑ aduersarius. Dat tͥ
ds̃ aliã uitã. quia & istã tibi dedit ipse. Et si
ipse noluerit. nec ipsa tollet᷑. Si autẽ uolue¬
rit. tollet᷑ tibi. Hab& quo te cõmuta noliti¬
mere spoliari ꝓ illo: Non uis eaui ueste pan¬
nosa : Stolã głȩ tͥ daturus est. Quã stolam.
dicis mibi: Oport& corruptibile hoc induere
incorruptionẽ: & mortale induere in morta¬
litatẽ. Hȩc ipsa caro tua. non peribit. Usq
ad iortẽ potest seuire inimicus. potestatem
ultra non hab& nec in animã nec in ipsã carnẽ:
quia & dissip& carnẽ: non impedit resurrectionẽ.
De anima sua timebant homines. & quid eis dñs

Expanded text:
Quod et Domino Deo tuo. Quare amas habere quod Christus, Quod et Domino Deo tuo. Quare amas habere quod Christus, si times pati quod Christus? Ille venit ferre vitam tuam temporalem, infirmam, morti obnoxiam. Certe time mori, si potes non mori. Quod per naturam vitare non potes, quare propter fidem non suscipis? Tollat tibi istam vitam qui minatur adversarius, dat tibi Deus aliam vitam: quia et istam ipse tibi dedit, et si ipse noluerit, nec ipsa tolletur; si autem voluerit ut tollatur tibi, habet quod tecum mutet; noli timere spoliari pro illo. Non vis exui veste pannosa? Stolam gloriae tibi daturus est. Quam stolam dicis mihi? «Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem» . Haec ipsa caro tua non peribit. Usque ad mortem potest saevire inimicus: potestatem ultra non habet, nec in animam, nec in ipsam carnem; quia etsi dissipet carnem, non impedit resurrectionem. De anima sua timebant homines, et quid eis Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Patrimoniũ. Nũquid cęlũ: Postremo quacquid
tibi dedit dĩ tollat ille. non tollit quidẽ si non
uult ds̃. Si autẽ uult ds̃. tollit qͦđ dedit ds̃. ne se
tibi auferat as̃. Dm̃ tibi nemo toll&. tu tibi illũ
tollis. si illũ fugis. Forte respondes. Non curo de
patrimonio meo. dñs dedit & dñs abstulit.
Possũ dicere. Sicut dño placuit ita factũ est.
Sed timeo ne occidat me. Hoc est totũ : Audi
ergo psalmũ consolantẽ. Custodit dñs animas
iustorũ suorũ. Quia gͦ dixerat superius. qui di¬
ligitis dnm̃ odite malignũ. Ne ideo tuneres
odisse malignũ ne occider& te malignus. subie¬
cit statim. Custodit dñs animas seruoꝵ suoꝵ.
Audi illũ custodientẽ animas seruorũ suorũ
& dicentẽ. Noli timere eos qui corpus occidt̃.
animã autẽ .ñ. possunt occidere. Occidit & cor¬
pus. qui in te plurimũ potuerit. Quid tͥ fecit :

Expanded text:
Patrimonium: numquid coelum? Postremo quidquid Patrimonium: numquid coelum? Postremo quidquid tibi dedit Deus, tollat ille non tollit quidem, si non vult Deus, si autem vult Deus, tollit quod dedit Deus, ne se tibi auferat ipse Deus: Deum tibi nemo tollet, tu tibi illum tollis, si illum fugis. 17. Forte respondes: Non curo de patrimonio meo; «Dominus dedit, Dominus abstulit;» possum dicere, «Sicut Domino placuit, ita factum est» ; sed timeo ne occidat me. Hoc est totum. Audi ergo Psalmum consolantem: «Custodit Dominus animas servorum suorum.» Quia ergo dixerat superius, «Qui diligitis Dominum, odite malignum;» ne ideo timeres odisse malignum, ne occideret te malignus, subjecit statim, «Custodit Dominus animas servorum suorum». Audi illum custodientem animas servorum suorum, et dicentem: «Nolite timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere» . Occidit et corpus, qui in te plurimum potuerit: quid tibi fecit?
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ est. si inuentꝰ fueris odisse quod malũ est:
Qui diligitis dnm̃ odite malignũ. Sed cum cę̧pe¬
rimꝰ odisse malignũ. subsequunt᷑ ꝓsecutiones. Odimꝰ
malignũ. dicit nobis aliqͥs ꝑsetutor. Fac fraudem
dicit nobis Adora idolũ dicit nobis thus pone
dȩmoniis: Sed nosi audiuimꝰ. qui diligitis dñm:
odite malignũ. Audiuimꝰ quidẽ. Sed si non
fecerimꝰ: seuit ille. Usque quo sȩuit ille: Quid
est ablaturus: Responde. quare xp̃ianus es:
Propt̃ acteruã hereditatẽ. an ꝓpt̾ terrenã felici¬
tatẽ: In t̾roga fidẽ tuã. pone in catasta consci¬
entiȩ animã tuã. torque te ipsũ timore iudicu
responde cui credideris. quare credideris: Dicis
us est & resurrexit. ascendit incelũ. Uis sequi:
lnutare passionẽ. cacpecta ꝓinissionẽ. Quid ergo
tibi ab laturus est sȩuienscũ cȩperis odisse ma¬
lignũ. quia diligis dnm̃: Quid ablaturus :

Expanded text:
bonum est, si inventus fueris odisse quod malum est: bonum est, si inventus fueris odisse quod malum est: «Qui diligitis Dominum, odite malignum.» 16. Sed cum coeperimus odisse malignum, subsequentur persecutiones. Odimus malignum; dicit nobis aliquis persecutor, Fac fraudem; dicit nobis, Adora idolum, dicit nobis, Thus pone daemoniis: sed nos audivimus, «Qui diligitis Dominum, odite malignum.» Audivimus quidem, sed si non fecerimus, saevit ille. Usquequo saevit? quid est ablaturus? Responde; quare Christianus es? propter aeternam haereditatem, an propter terrenam felicitatem? Interroga fidem tuam, pone in catasta conscientiae animam tuam, torque teipsum timore judicii, responde cui credideris, quare credideris. Dicis us est, et resurrexit, ascendit in coelum. Vis sequi? Imitare passionem, exspecta promissionem. Quid ergo tibi ablaturus est saeviens, cum coeperis odisse malignum, quia diligis Dominum? quid ablaturus?
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s deos: Breue preceptũ nobis dedit. Qui dili¬
gitis dnm̃. odite inalignũ. Non est diguꝰ xp̃c cũ quo
diligas auariciã. Amas illũ. debes odisse qͦđ odit
homo ẽ in imicus tuus. hoc ẽ qđ tu. Creati estis
ab uno creatore. in una conditione. & tamensi fili¬
us tuus loquat᷑ inimicotuo & ueniat ad dotnum
mimia tui & assiduas collocutiones habeat cũ
illo ex heredare eũ uis quiꝰ loquit᷑ cũ inimico tuo.
Et quomͦ: Quã iustã uocẽ uideris tibi habere.
Amicus es inimici itei. & quęris aliquid de re
mea: Ergo ad tende. Diligis apm̃. inimica est
op̃i auaratia. Quare cũ illa loqueris : Non dico.
loquȩris cũ illa. Quare illi seruis : Nã multa iu
facias fraudẽ : & hoc potius facis: Si hȩc ita sunt
si talis es: noli tibi multũ ꝓmittere hereditatẽ
xp̃i : Sed dicis diligo xp̃m: Qui diligitis dnm̃:
odite malignũ. Hinc appar& te diligere quod

Expanded text:
omnes deos? Breve praeceptum nobis dedit. «Qui diliomnes deos? Breve praeceptum nobis dedit. «Qui diligitis Dominum, odite malignum.» Non est dignus Christus cum quo diligas avaritiam. Amas illum; debes odisse quod odit. Homo est inimicus tuus, hoc est quod tu; creati estis ab uno Creatore, in una conditione: et tamen si filius tuus loquatur inimico tuo, et veniat ad domum inimici tui, et assiduas collocutiones habeat cum illo, exhaeredare illum vis; quia loquitur cum inimico tuo. Et quomodo? Quia justam vocem videris tibi habere: Amicus es inimici mei, et quaeris aliquid de re mea! Ergo attende. Diligis Christum, inimica Christi est avaritia; quare cum illa loqueris? Non dico, loqueris cum illa; quare illi servis? Nam multa jubefacias fraudem, et hoc potius facis. Si haec ita sunt, si talis es, noli tibi multum promittere haereditatem Christi. Sed dicis: Diligo Christum. «Qui diligitis Dominum, odite malignum.» Hinc apparet te diligere quod
Abbreviated transcription (Latin):
solã hierusalẽ. non suꝑ solã syon. sed suꝑ omnẽ terrã
Huic uniuersȩ terrȩ iudicia dĩ uiguer̃. ut undiq
populos conuocar&e. Quib non cõmunicant qui se prȩ¬
aderunt. nec audiunt prȩdictũ. nec uident impletũ.
qm̃ tu es dñs altissimꝰ suꝑ omnẽ terrã. Nimis cxaltatꝰ
es suꝑ om̃s deos. Quid est nimis: Nã de xp̃o dicit᷑
Quid. ẽ. gͦ nimis. nisi ut intelligaris acqualis patri:
Quid ẽ. suꝑ om̃s deos: Quid st̃ idola: Non habent sen¬
sũ. ñ hebent uitã. Dęmonia habent sensũ. habent uitã
la: Exaltatꝰ ẽ. & suꝑ demonia. Sed nec hoc ualde mag¬
nũ est. Demonia qͥdẽ diigentiũ. sed ille nimis exaltat᷑
.c̃. suꝑ om̃s deos. Et homines dicti st̃ dii. Ego doa dii
estis. & fili altissimi om̃s. ltẽ scriptũ est. Ds stetit
insinagoga deoꝵ. in medio autẽ deos discernens.
om̃s homines iustos. Et hoc parũ ẽ. suꝑ om̃s &iam
angelos. Nã unde .ẽ ad orate cũ om̃s angeli cius :

Expanded text:
mnem terram.» Huic universae terrae judicia Dei viguerunt, ut undique populos convocaret: quibus non communicant, qui se praeciderunt; nec audiunt praedictum, nec vident impletum, «Quoniam tu es Dominus altissimus super omnem terram. Nimis exaltatus es super omnes deos.» Quid est, «nimis?» Nam de Christo dicitur. Quid est ergo, «nimis,» nisi ut intelligaris aequalis Patri? Quid est, «super omnes deos?» qui sunt? Idola non habent sensum, non habent vitam: daemonia habent sensum, habent vitam;la? Exaltatus est super daemonia; sed nec hoc valde magnum est: daemonia quidem dii Gentium , sed ille nimis exaltatus est super omnes deos. Et homines dicti sunt dii, «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes:» item scriptum est, «Deus stetit in synagoga deorum; in medio autem deos discernens» omnes homines justos. Et hoc parum est; super omnes etiam Angelos: nam unde est, «Adorate eum omnes Angeli ejus? N
Abbreviated transcription (Latin):
orando ꝓ illo qui te ꝑsequit᷑. ille ard&. tu manes in¬
teger. & in iusticia illius illi noc&. tibi nihil noca
Nisi forte putas quia noc& tibi si corpori tuo aliqͥđ
feterit. anima patiens & incorrupta ad dm̃ coro¬
nanda ꝑuenerit. sequens exẽpłu dñi sui. qui pati
maluit audȩis & qui poterat non mori. mortuus
est q̃uia & qui poterat non nascinatꝰ est. Tu enĩ
conditione natus es: ille uoluntate. Tu conditione
iudȩi: sr̃ noc tibi quisquã ꝑsecutor inimicus si tu
eligeris esse mẽbrũ capitis illius. Ecce inteligimꝰ
ignẽ ante eũ prȩeuntẽ: id ÷ hoc tẽpore intelligen¬
dũ in pęnã quandã infideliũ & iniquorũ. Intel

Expanded text:
orando pro illo qui te persequitur; ille ardet, tu manes inorando pro illo qui te persequitur; ille ardet, tu manes integer; et injustitia illius illi nocet, tibi nihil nocet. Nisi forte putas quia nocet tibi, si corpori tuo aliquid fecerit, et anima patiens et incorrupta ad Deum coronanda pervenerit, sequens exemplum Domini sui, qui pati maluit a Judaeis, et qui poterat non mori, mortuus est, quia et qui poterat non nasci, natus est. Tu enim conditione natus es, ille voluntate; tu conditione Judaei; sic nec tibi quisquam persecutor inimicus, si tu elegeris esse membrum capitis illius. 7. Ecce intelleximus ignem ante eum praeeuntem, id est, hoc tempore intelligendum i
Abbreviated transcription (Latin):
dubitabis ꝓnuntiare qͥs eorũ ardeat: Pȩnã qͥs patiat᷑.
Illene cuius corpꝰ uexat᷑. an cuiꝰ animꝰ uastat᷑: Prop¬
terea & isaias ꝓpheta diẽ. Nunc ignis aduersarios co-¬
medit. Quid ẽ. nunc: Ante quã ueniat dies ille iu-¬
dicu magnꝰiã furore suo ardent. qͥ postea supplicio
sẽpit̃ni illius ignis arsuri sunt. Nisi forte putatis
fr̃s mei. quia in iusticia quȩ ꝓcedit ex homine ad
ledendũ alterũ hominẽ: illi ad quẽ ꝓcedit noc&: &
illi de quo ꝓcedit ñ. nocor. Unde fieri potest : Ali¬
quando facula ardens apponit᷑ ad lignũ humidum.
& uiride & . ñ. illud incendit. ipsa tam̃ ard&. Sic
& inimicus tuus. Siquis forte cocistit iniustus qui
tibi moliat᷑ insidias. uł prepar& aliqua molesta: in.¬
iustus est. Tusi uiride lignũ fueris: id ÷ si suco sp̃ũ¬
ali uigens & uirens flamis inimicitiarũ resisteris

Expanded text:
dubitabis pronuntiare quis eorum ardeat poenamque patiatur? dubitabis pronuntiare quis eorum ardeat poenamque patiatur? illene cujus corpus vexatur, an cujus animus vastatur? Propterea et Isaias propheta dixit: «Et nunc ignis adversarios comedet» . Quid est, «Et nunc?» Antequam veniat dies ille judicii magnus, jam furore suo ardent qui postea supplicio sempiterni illius ignis arsuri sunt. Nisi forte putatis, fratres mei, quia injustitia, quae procedit ex homine ad laedendum alterum hominem, illi ad quem procedit nocet, et illi de quo procedit non nocet. Unde fieri potest? Aliquando facula ardens apponitur ad lignum humidum et viride, et non illud incendit, ipsa tamen ardet; sic et inimicus tuus. Si quis forte existit injustus qui tibi moliatur insidias, vel praeparet aliquam molestiam, injustus est: tu si viride lignum fueris, id est, si succo spirituali vigens et virens, flammis inimicitiarum restiteris,
Abbreviated transcription (Latin):
post eius aduentũ erit. iste autẽ ignis antẽ eũ preibit.
Quis est gͦ iste ignis: Possumꝰ eũ accipere in penam
malorũ : possumꝰ in salutẽ redẽptorũ. In pęnã maloꝵ
consumens cos qͥ ꝑsequebant᷑: quã cos qͦs ꝑsequebant᷑.
Cũ cnĩ uidemꝰ duos. unũ irascentẽ. alterũ patienter
ferentẽ : quis eorũ ardeat. urm̃ . ẽ. iudicare. Potestis
in genere humano tale specticulũ contueri. Ponite
uobis ante oculos hominẽ iniquũ. cõmotũ animo
trucẽ uultu. flamantib oculis. scintillantib uerbis.
ferri in hominis netẽ. in de p̃dationẽ. in iniurias. in
contumelias. non se capere. non se tenere. alterum
pacient̃ excipientẽ uerba. plagas. quicquid ille in¬
ferre uoluerit. & ꝑcutienti maxillã. pareͥntẽ & al¬
terã. Cũ uideris hinc furias. inde lenitatẽ. hinc
irã ande patientiã. hinc flãmas. inde tolerantiam:

Expanded text:
post ejus adventum erit; iste autem ignis ante eum praeibit. post ejus adventum erit; iste autem ignis ante eum praeibit. Quis est ergo iste ignis? Possumus eum accipere in poenam malorum, possumus in salutem redemptorum. In poenam malorum, consumens eos qui persequebantur, quam eos quos persequebantur. Cum enim videmus duos, unum irascentem, alterum patienter ferentem, quis eorum ardeat, vestrum est judicare. Potestis in genere humano tale spectaculum contueri. Ponite vobis ante oculos hominem iniquum, commotum animo, trucem vultu, flammantibus oculis, scintillantibus verbis, ferri in hominis necem, in depraedationem, in injurias, in contumelias, non se capere, non se tenere; alterum patienter excipientem verba, plagas, quidquid ille inferre voluerit, et percutienti maxillam, parantem et alteram: cum videris hinc furias, inde lenitatem; hinc iram, inde patientiam; hinc flammas, inde tolerantiam;
Abbreviated transcription (Latin):
non recalatrantia non collũ suꝑbũ aduersus iugũ
eius excutientia. non flagellũ eius recusantia. Fac¬
ta sunt ium̃ta eiꝰ bona. mansueta. & meruer̃ qͦđ
dictũ. ẽ in alio psalmo. Diriget mit& in iudicio.
docebit mansuctos uiassuas. Propterea gͦ illis nubes
& caligo. quia non sunt directi. Mansuctis autẽ ius
quo igne dicit fr̃s. ignis ante eũ prȩibit. & infłama¬
bit in circuitu inimicos eiꝰ : Non arbitror de illo ig¬
ne dici in quẽ mittendi st̃ impii illa ultima iudicu
sententia. quib ad sinistrã separatis sicut in euange¬
lio lectũ meminimꝰ dicturus est. ite in ignẽ aet̾nũ
qui paratꝰ est diabolo & angelis eius. Non puto de
illo igne dici. Unde hoc non puto: Quia de quo¬
dã igne dicit. qͥ prȩibit ante illũ. Ante quã ueniat
ad iudiciũ dictũ. ẽ. prȩire ignẽ : & infłamare in cir¬
cuitu. id ÷ ꝑ totũ orbẽ terrãrũ inmicos eius. Ille ignis

Expanded text:
non recalcitrantia, non collum superbum adversus jugum non recalcitrantia, non collum superbum adversus jugum ejus excutientia, non flagellum ejus recusantia: facta sunt jumenta ejus bona, mansueta; et meruerunt quod dictum est in alio psalmo, «Diriget mites in judicio, docebit mansuetos vias suas» . Propterea ergo illis «nubes et caligo,» quia non sunt recti; mansuetis autem, «juquo igne dicit, fratres, «Ignis ante eum praeibit, et inflammabit in circuitu inimicos ejus?» Non arbitror de illo igne dici, in quem mittendi sunt impii illa ultima judicii sententia, quibus ad sinistram separatis, sicut in Evangelio lectum meminimus, dicturus est, «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» : non puto de illo igne dici. Unde hoc non puto? Quia de quodam igne dicit, qui praeibit ante illum, antequam veniat ad judicium. Dictum est enim praeire ignem et inflammare in circuitu, id est per totum orbem terrarum, inimicos ejus. Ille ignis
Abbreviated transcription (Latin):
In iudiciũ gͦ in hunc munidũ ueni. ut qui non
uident uideant. & qui uident cęci fiant. Quid est
qui uident ceti fiant: Qui sibi uidere uidentur.
qui se sapientes putant. qui non sibi arbitrantur
necessariã medicinã ipsi cęci fiant. ipsi . ñ. intelli¬
gant. Qui autẽ non uident. uideant. qͥ cȩcitatẽ
confitent᷑. illum mari mereant᷑. Sic gͦ in circuitu
cius. nubes. & caligo his qͥ eũ .ñ. cognouer̃. Confi¬
tentib autẽ & humiliantib se. iusticia & iudicium
correctio sedis eiꝰ. Sedẽ eiꝰ dicit eos ipsos. qui in eũ
credider̃. De ipsis enũ sibi fecit sedẽ: quia in eisseda
sapientia. Filius enĩ dĩ. sapicntia dĩ est. Audiamꝰ
autẽ eoc alia scriptura magnũ huius intelligentię
documentũ. Anima iusti. sedes sapientiȩ. Ergo
quia isti facti sunt iusti. qui in eũ crediderunt.
iustificati ex fide. facti st̃ sedesipsius. Sed&
in ipsis. iudicans ex ipsis. & dirigens eos. Quare :
Quia mansuetos inuenit. ueluti iumenta mitia.

Expanded text:
 in hunc mundum veni, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant» . Quid est, «qui vident caeci fiant?» Qui sibi videre videntur, qui se sapientes putant, qui non sibi arbitrantur necessariam medicinam, ipsi caeci fiant, ipsi non intelligant. Qui autem «non vident, videant:» qui caecitatem confitentur, illuminari mereantur. Sit ergo «in circuitu ejus nubes et caligo,» his qui eum non cognoverunt; confitentibus autem et humiliantibus se, «justitia et judicium directio sedis ejus.» Sedem ejus dicit eos ipsos qui in eum crediderunt: de ipsis enim sibi fecit sedem, quia in eis sedet Sapientia; Filius enim Dei, Sapientia Dei est . Audivimus autem ex alia Scriptura magnum hujus intelligentiae documentum. «Anima justi, sedes sapientiae.» Ergo quia isti facti sunt justi, qui in eum crediderunt; justificati ex fide, facti sunt sedes ipsius: sedet in ipsis, judicans ex ipsis, et dirigens eos. Quare? Quia mansuetos invenit, veluti jumenta mitia,
Abbreviated transcription (Latin):
mulacrũ qͦđ est sine sensu. Non enĩ ꝓpheta ur̃
potuit nosse quia oculos habent & .ñ. uident.
& ego nescio quia illud simulacrũ nec animã
hab&. nec uid& oculis. nec audit auribus. Non
ego illud colo sed ad oro qͦđ uideo. & seruio ei
que non uideo. Quis est iste: Numen quoddã
inquit inuisibile: quod presidet illisimulacro.
Hoc modo reddendo rationẽ de simulacris suis:
disserti sibi uident᷑. quia non colunt idola: &
colunt demonia. Et enĩ fr̃s sicut dicit apłs. quȩ
immolant gentes. dȩ monus imolant. & non dõ
Nolo uos inquit sotios fieri dȩmoniorũ. Nam

Expanded text:
mulacrum quod est sine sensu; non enim Propheta vester mulacrum quod est sine sensu; non enim Propheta vester potuit nosse quia oculos habent et non vident , et ego nescio quia illud simulacrum nec animam habet, nec videt oculis, nec audit auribus: non ego illud colo; sed adoro quod video, et servio ei quem non video. Quis est iste? Numen quoddam, inquit, invisibile quod praesidet illi simulacro. Hoc modo reddendo rationem de simulacris suis, diserti sibi videntur, quia non colunt idola, et colunt daemonia. Etenim, fratres, sicut dicit Apostolus, «Quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo. Nolo vos,» inquit, «socio
Abbreviated transcription (Latin):
mina& eos & bene spectent. Ad nuntiauert̃
fundant᷑ om̃s qui ad orant sc̨suptilia. Nonne
factũ est : Nonne confusi sunt: Nonne coti¬
die confundunt᷑: Seluptilia enĩ sunt: manu
facta idola. Quare iã confundãnt᷑ om̃s qui ad¬
ad orant lapides. quia lapides illi mortui crant.
nos uiuũ lapidẽ inuenimꝰ. Iimo lapides illi nũ¬
quã uixer̃. ut nec mortui dicant᷑. Lapis autem
nr̃ uiuus est. & sẽꝑ uixit apud patrẽ. & ꝓ nobis
mortuus reuixit. Et modo uiuit. & mors illi
ultra. ñ. domi nabit᷑. Hanc głam ipsius cognouer̃
płi. dimittunt tẽpla. currunt ad aecdesias. Con¬
fundant᷑ om̃s qui ad orant scluptilia. Ad huc quȩr̃
ad orare sduptilia: Noluer̃ deserere idola. deser¬
ti sunt ab idolis. Confundant᷑ om̃s qui ad orant
scuptilia qui gloriant᷑ in simulacris suis. At
existit nescio qͥs disputator. qui doctus sibi ui¬
detͣ & ait. Non gͦ illũ lapidẽ colo. net illud si¬

Expanded text:
minet eos, et bene spectent. «Annuntiaverunt minet eos, et bene spectent. «Annuntiaverunt fundantur omnes qui adorant sculptilia.» Nonne factum est? Nonne confusi sunt? Nonne quotidie confunduntur? Sculptilia enim sunt manu facta idola. Quare jam confunduntur omnes qui adentur: erubescant qui adorant lapides. Quia lapides illi mortui erant, nos vivum lapidem invenimus: imo lapides illi nunquam vixerunt, ut nec mortui dicantur; lapis autem noster vivus est, et semper vixit apud Patrem, et pro nobis mortuus revixit, et modo vivit, et mors ei ultra non dominabitur . Hanc gloriam ipsius cognoverunt populi; dimittunt templa, currunt ad ecclesias. «Confundantur omnes qui adorant sculptilia.» Adhuc quaerunt adorare sculptilia? Noluerunt deserere idola; deserti sunt ab idolis. «Confundantur omnes qui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis.» Sed existit nescio quis disputator qui doctus sibi videbatur et ait: Non ego illum lapidem colo, nec illud si
Abbreviated transcription (Latin):
 intendat caritas ur̃a. Putatis quia nos soli stantes
Unde ad nos ueniunt xp̃iani uoluntes uolentes
esse quos nũquã uidimꝰ. quos non nouimꝰ quib
nũ quã predicauimus : An forte crediderunt.
cura est lucrari dõ. eos qui nondũ credidert̃. &
⁊̃ faciunt hoc ex caritate cȩli sunt. Intonat illis
ds̃ iudicii sui terrorẽ: & tremit qui infidelis erat.
& pauescit. & credit: Ostendite hominib. qͥđ
:& adducendo eos ad amandũ xpm. Quantienĩ
hodie ad duxer̃ amicos suos. aut ad pantomimũ
aut ad coraulã. Quare. nisi amando illum:
Et uos amate xpm̃: tanta enĩ spectacula pre¬
buit. in quo ueino potest dicere aliquid se re¬
prehensionis in uenire illũ. qui uicit seculum.
Nã & aliquando quẽ amat quisq in theatro:¬
quo crubescere arripite. adducite. ad trahite
qͦs potestis. Seturi estote. ad eũ ad ducitis qui
non displic& uidentibꝰ & rogate illũ ut illu¬

Expanded text:
um? Intendat Charitas vestra: putatis quia nos soli stantes um? Intendat Charitas vestra: putatis quia nos soli stantes Unde ad nos veniunt, christiani volentes esse, quos nunquam vidimus, quos non novimus, quibus nunquam praedicavimus? An forte crediderunt nes fideles quibus cura est lucrari Deo eos qui nondum crediderunt, et faciunt hoc ex charitate, coeli sunt. Intonat de illis Deus judicii sui terrorem; et tremit qui infidelis erat, et pavescit, et credit. Ostendite hominibus quidet adducendo eos ad amandum Christum. Quanti enim hodie adduxerunt amicos suos, aut ad pantomimum, aut ad choraulam? Quare, nisi amando illum? Et vos amate Christum. Tanta enim spectacula praebuit, in quo nemo potest dicere aliquid se reprehensionis invenire, ille qui vicit saeculum. Nam et aliquando quem amat quisque in theatro,n est de quo erubescere. Arripite, adducite, attrahite quos potestis: securi estote, ad eum adducitis, qui non displicet vindetibus; et rogate illum ut illu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ natus quiꝰ & ante quã natus. om̃s fecit. Et qui
oñis fecit. om̃s refat. Afacie dñi om̃is terra ad¬
nuntiauer̃ ģli iusticiã eius. & uider̃ om̃s populi
głam eius. Qui cęli adnuntiauer̃: Cęli enarranT
głam dĩ. Qui sunt cęli: Quifacti st̃ sedes ipsius.
Quomꝰ enĩ in celis sed& ds̃. sic sed& in apostolis. sic
sed& in predicatorib euangelii. Et tusiuis cęlũ
eris. Uis esse celũ : Purga de corde terrã. Si ter¬
renas concupiscentias non habueris: & ñ. frustra
responderis sursũ te habere cor : cęlũ eris.Si re¬
surrexistis cũ xp̃o fidelib apłs loquit᷑. quȩ sur
sũ sunt quęrite uhi xp̃ce est in dextera dĩ sedeis.
Quȩ sursũ sunt sapite: non quȩ suꝑ terrã. Cȩpisti
sapere quȩ sursũ sunt & non quę suꝑ terrã sunt¬
÷ nonne factus es cęlũ: Carnẽ portas. & corde
iã clũ es. Conuersatio enĩ tua in cęlis eͦfͤit talis
ad nuntias & tu xp̃m. Quis enĩ fideliũ tac& xp̃m :¬

Expanded text:
tum natus: quia et antequam natus omnes fecit; et qui omnes fecit, omnes refecit. «A facie Domini omnis terras populi gloriam ejus.» Qui coeli annuntiaverunt? «Coeli enarrant gloriam Dei» . Qui sunt coeli? Qui facti sunt sedes ipsius. Quomodo enim in coelis sedet Deus, sic sedet in Apostolis, sic sedet in praedicatoribus Evangelii. Et tu si vis, coelum eris. Vis esse coelum? Purga de corde tuo terram. Si terrenas concupiscentias non habueris, et non frustra responderis sursum te habere cor, coelum eris. «Si resurrexistis cum Christo» fidelibus Apostolus loquitur sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quae sursum sunt sapite, non quae super terram» . Coepisti sapere quae sursum sunt, et non quae super terram sunt; nonne factus es coelum? Carnem portas, et corde jam coelum es: conversatio enim tua in coelis erit . Talis annuntias et tu Christum: quis enim fidelium tacet Christ
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ꝓposueramꝰ: Ipse idẽ dñs ait Ignẽ ueni mit¬
tere in terrã Sic ignẽ: quomodo gladiũ: Nã
& quodã loco ait. non se uenisse pace̾ mittere in
terrã: sed gladiũ. Gladiũ ad separationẽ. ignem
ad ustionẽ. Sed utrũq salubrẽ. quia & gladius
uerbi ipsius salubrit̃ nos separauit a consuetudi¬
ne mala. Gladiũ enĩ attulit. & separauit unũ¬
quẽq fideliũ. aut apatre suo qui in xp̃m non
crediderat: aut amatre similit̾ infideu. aut certe
si de parentib xp̃ianis natus est. saltẽ aꝓgenie
sua priore. Nemo enĩ nr̃m non aut auũ aut pro¬
auũ aut aliquã antiquã originẽ in gentib ha¬
buit. Et in illa execrabili dõ infidelitate. sepa¬
rati sumꝰ ab eo qđ eramꝰ. Sed gladius int̾cessit.
secernens non int̾ficiens Hoc modo & ignis:
Ignẽ ueni mittere in terrã. Exarser̃ homines
credentes in eũ: acceper̃ fłamã caritatis: Propte¬
rea & ipse sp̃s sc̃s cũ missus ess& apłis. sic apparuit.

Expanded text:
em ipse Dominus ait: «Ignem veni mittere in terram» . Sic ignem, quomodo gladium: nam et quodam loco ait non se venisse pacem mittere in terram, sed gladium . Gladium ad separationem, ignem ad ustionem: sed utrumque salubrem, quia et gladius verbi ipsius salubriter nos separavit a consuetudine mala. Gladium enim attulit, et separavit unumquemque fidelium aut a patre suo qui in Christum non crediderat, aut a matre similiter infideli; aut certe, si de parentibus christanis natus est, saltem a progenie sua priore. Nemo enim nostrum non aut avum, aut proavum, aut aliquam antiquam originem in Gentibus habuit, et in illa exsecrabili Deo infidelitate: separati sumus ab eo quod eramus; sed gladius intercessit secernens, non interficiens. Hoc modo et ignis: «Ignem veni mittere in terram.» Exarserunt homines credentes in cum, acceperunt flammam charitatis; propterea et ipse Spiritus sanctus cum missus esset Apostolis, sic appar
Abbreviated transcription (Latin):
Impletȩ sunt insulȩ. Uerũtam̃ possunt & in figu¬
ra recte accipiinsulȩ. om̃s aeccłȩ. Quare insulae:
Quia cirtũlatrant᷑ fluctib om̃iũ tẽptationum. S&
Quomodo insula undiq cirtũstrepentib fluctib
tundi potest. frangi. ñ. potest: magisq ipsa frangit
fluctus uenientes. quã frangit᷑ ab eis. sic & aeccłae
dĩ pu̾lulantes ꝑ totũ orbẽ terrarũ passȩ sunt ꝑse¬
cutiones. undiq frementiũ infideliũ & ecce stant
insulȩ: & iam placatũ est mare. locundentur

Expanded text:
Impletae sunt insulae. Verumtamen possunt et in figuImpletae sunt insulae. Verumtamen possunt et in figura recte accipi insulae, omnes Ecclesiae. Quare insulae? Quia circumlatrantur fluctibus omnium tentationum. Sed quomodo insula undique circumstrepentibus fluctibus tundi potest, frangi non potest, magisque ipsa frangit fluctus venientes, quam frangitur ab eis: sic et Ecclesiae Dei pullulantes per totum orbem terrarum, passae sunt persecutiones undique frementium infidelium, et ecce stant insulae, et jam placatum est mare. «Jucundentur
Abbreviated transcription (Latin):
sputus est. ille qui spinis coronat᷑ est. ille qui
colaphis cȩsus est. ille qui in ligno suspensus est. ille
cui pendenti insultatũ est. ille qui in cruce mortu¬
us est. ille qui lancea ꝑcussus est. ille qui sepultꝰ est.
ipse resurrexit: dñs regnauit. Sȩuiant quantũ
possunt regna. quid sunt facturi regi regnorum.
dũo om̃iũ regũ. creatori om̃iũ scłoꝵ: An ideo con¬
tẽpnit᷑. quia tã sũ missus & tã humilis apparuit :¬
⁊ Miscđa est. non impotentia. Ille enĩ humilis appa¬
ruit. ut cũ caperemꝰ. Sed iã uideamꝰ dñs regnauit
eocult& terra. iocundent᷑ insulȩ multe. Est quidẽ
quia uerbũ dĩ non insola continenti uerħ predica¬
tũ est. sed &iã in insulis quȩ constitutę sunt in me¬
dio mari. Et ipsȩ plenę sunt xp̃ianis. plenę sunt¬
⁊̃ seruis dĩ. Non ciũ separat mare. eũ qui fecit inare¬
N Quo naues possunt accedere. uerba dĩ non posst̃ :

Expanded text:
sputus est, ille qui spinis coronatus est, ille qui sputus est, ille qui spinis coronatus est, ille qui colaphis caesus est, ille qui in ligno suspensus est, ille cui pendenti in ligno insultatum est, ille qui in cruce mortuus est; ille qui lancea percussus est, ille qui sepultus est, ipse resurrexit. «Dominus regnavit.» Saeviant quantum possunt regna; quid sunt factura Regi regnorum, Domino omnium regum, Creatori omnium saeculorum? An ideo contemnitur, quia tam submissus, et tam humilis apparuit? Misericordia est, non impotentia: ille enim humilis apparuit, ut eum caperemus. Sed jam videamus: «Dominus regnavit; exsultet terra, jucundentur insulae multae.» Est quidem, quia verbum Dei non in sola continenti terra praedicatum est, sed etiam in insulis quae constitutae sunt in medio mari: et ipsae plenae christianis, plenae sunt servis Dei. Non enim separat mare eum qui fecit mare. Quo naves possunt accedere, verba Dei non possunt?
Abbreviated transcription (Latin):
esse homo: Sic gͦ restituta est terra eiꝰ. uno
pariete ueniente de iudȩis. altero parite ueni¬
ente de gentib. quib duob parietib de diuer¬
so uenientib ess& ipse lapis angularis. ubi am¬
bo copularent᷑. Iterũ quomodo acceͥpimꝰ. cum
terra eius restitueret᷑ cũ caro eiꝰ resuscitaretur
Alius enĩ intellectus tam̃ axp̃o .ñ. recedens:
sic potest nobis occurrere Terra restituta: caro
resusatata. Post resuscitationẽ enĩ ipsius. facta
sunt ista om̃a. quȩ cantant᷑ in psalmo. Audia¬
mꝰ iam de terrȩ restitutione psalmũ. plenũ
gaudio. Excit& nobis ipse dñs ds̃ nr̃ dignã tant̨
rei eocpectationẽ & iocunditatẽ. Ipse sermonẽ
nrm moderet᷑ aptũ cordib ur̃is. ut quicquid hic
exultat cor nr̃m in talib specticulis ꝑdĩcat ad
inguã. & inde ad aures urãs. deinde in cor urm
inde in facta uestra.
ille qui flagellatus est. ille qͥ con¬

Expanded text:
esse homo. Sic ergo «restituta est terra ejus,» uno esse homo. Sic ergo «restituta est terra ejus,» uno pariete veniente de Judaeis, altero pariete veniente de Gentibus; quibus duobus parietibus de diverso venientibus esset ipse lapis angularis, ubi ambo copularentur . 3. Iterum quomodo accipimus, «Cum terra ejus restitueretur?» Cum caro ejus resuscitaretur. Alius enim intellectus, tamen a Christo non recedens, sic potest nobis occurrere: terra restituta, caro resuscitata. Post resurrectionem enim ipsius facta sunt ista omnia quae cantantur in Psalmo. Audiamus jam de terrae restitutione Psalmum plenum gaudio. Excitet nobis ipse Dominus Deus noster dignam tantae rei exspectationem et jucunditatem; ipse sermonem nostrum moderexsultat cor nostrum in talibus spectaculis, perducat ad linguam, et inde in aures vestras, deinde in cor vestrum, inde in facta vestra. ille qui flagellatus est, ille qui con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetae missi non erant. apłi missi sunt. Quęsiti
sunt qui non quęsierant. inuenti sunt qui nihil
presentẽ ñ. cognouert. Illis autẽ ꝓmissũ nubil
erat: sed tim̃ in ꝓphetis &iã de fide ipsorũ dic¬
tũ erat. Non dictũ erat ipsis: sed dictũ erat
de ipsis. Missũ est & ad illos. & audistis ex dis¬
pensatione dñi. ipsa &iam
lectio mo¬
do uobis lecta est in actib
centurio cornelius credidit.
Cornelius centurio. non erat degente iudȩoꝵ
Orabat. icuinabat. elemosinas faciebat. Non
illũ deseruit ds̃. quãuis in gentib constitutũ
& missus est ei angelus qui illi nuntiar& qͦđ
elemosinȩ & orationes ipsius acceptę fuerint
apud dñ. Credidit. ad uocato ad se petro. Nũ qđ
non illũ poterat docere angelus : Misit illum
ad petr̃ũ. ut magis ꝑ hominẽ illi fides fier&
quia homines dignatus est dñs uisitare. Nec
dedignabat᷑ dicere ꝑ hominẽ: qui dignatꝰ est

Expanded text:
Prophetae missi non erant, Apostoli missi sunt. Quaesiti Prophetae missi non erant, Apostoli missi sunt. Quaesiti sunt qui non quaesierant, inventi sunt qui nihil praesentem non cognoverant: illis autem promissum nihil erat; sed tamen in Prophetis etiam de fide ipsorum dictum erat. Non dictum erat ipsis, sed dictum erat de ipsis. Missum est et ad illos: et audistis ex dispensatione Dei; ipsa enim lectio modo vobis lecta est in Actibusorum, quomodo centurio Cornelius credidit. enim centurio non erat de gente Judaeorum. Orabat, jejunabat, eleemosynas faciebat. Non illum deseruit Deus quamvis in Gentibus constitutum; et missus est ei angelus, qui illi nuntiaret quod eleemosynae et orationes ipsius acceptae fuerint apud Deum: credidit, advocato ad se Petro . Numquid non illum poterat docere angelus? Misit illum ad Petrum, ut magis per hominem illi fides fieret; quia homines dignatus erat Dominus visitare: nec dedignabatur docere per hominem, qui dignatus est
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i ꝑdider̃. Non enĩ dixerunt speramꝰ eum
redẽpturũ. sed sperabamꝰ qđ ipse ess& redẽptu¬
rus . Ipse cũ eiserat: & spes illius in illis . ñ.
erat. Ostendit se illis. manifestus es it etiam
ceteris discipulis. Uisus contrectat᷑. & in uen¬
tus est illis quib iã perisse uidebat᷑. Reuocata
est fides eorũ qui ceciderant. restituta est
terra eius. Deinde factis cũ eis quadraginta
diebus. ascendit in cęlũ. Et sicut paulo ante
cõmemoraui. misso spũ suo sco. fecit discipu¬
los suos idiotas homines loqui om̃iũ gentiũ
linguis. Tunc illi pro quib non frustra dicerat.
pat̾ ignosce illis quia nesciunt quid faciunt :
cõmoti ut diximꝰ quȩ sier̃ salutẽ. consilium
acceper̃ ut in eũ crederent. Crediderunt
uno die tria milia & rursus quinq milia. Cȩpit
dixerat ipse. habeo alias oues quȩ non sunt ex
hoc ouili. oporto me & eas adducere. ut sit
unus grex & unus pastor. &iã ad gentes ad quas

Expanded text:
Non enim dixerunt, Speramus eum redempturum; sed, «Sperabamus quod esset redempturus Israel.» Ipse cum eis erat, et spes illius in illis non erat. Ostendit se illis, manifestatus est etiam caeteris discipulis, visus, contrectatus, et inventus illis quibus jam perisse videbatur: revocata est fides eorum qui ceciderant; «restituta est terra ejus.» Deinde factis cum eis quadraginta diebus, ascendit in coelum ; et, sicut paulo ante commemoravi, misso Spiritu sancto fecit discipulos suos, idiotas homines, loqui omnium gentium linguis. Tunc illi pro quibus non frustra dixerat, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» , commoti, ut diximus, quaesierunt salutem, consilium acceperunt ut in eum crederent; crediderunt uno die tria millia, et rursus quinque millia ; coepdixerat ipse, «Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et eas adducere, ut sit unus grex et unus pastor» ; etiam ad Gentes, ad quas
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ om̃s deos. Nũquid fremuer̃ gentes : Nũ quid
non płi meditati sunt in ania. aduersus dnm̃ &
aduersus ap̃m eiꝰ : Nũquid illi tauri pingues. ñ.
circũdeder̃ eũ: Nũquid. ñ. leo ille rugiens fre¬
muit fupra illũ. & intrans in corda sȩuientium
exxclamauit. crucifige crucifige: Quasi ille
isto fremitu terreret᷑. qui terribilis est non solũ¬
suꝑ om̃s homines sed suꝑ om̃s deos. Uibi enĩ uult
ȩdificare domũ. locus ipse siluosus est. unde dic¬
tũ est hesterno die. in uenimꝰ eã in cãpis siluae
Domũ enĩ ipsã quę̧rebat : cũ dicer& in cãpissiluȩ
Et unde siluosus est locus ille: Simulacra cole¬
bant homines : non mirũ quia porcos pascebant.
filius enĩ ille erat qui dimisit patrẽ & om̃a sua
consupsit in metetriabus uiuens ꝓdige. pasce¬
bat porcos. id est colebat dȩ monia. Ex ipsa suꝑ¬
sticione gentiliũ: silua facta erat om̃is terra.

Expanded text:
super omnes deos.» Numquid non fremuerunt gentes? numquid super omnes deos.» Numquid non fremuerunt gentes? numquid non populi meditati sunt inania adversus Dominum et adversus Christum ejus ? Numquid illi tauri pingues non circumdederunt eum? numquid non leo ille rugiens fremuit super illum , et intrans in corda saevientium exclamavit, «Crucifige, crucifige» ; quasi ille isto fremitu terreretur qui «terribilis est,» non super omnes homines, sed «super omnes deos?» Ubi enim vult aedificare domum, locus ipse silvosus est, unde dictum est hesterno die, «Invenimus eam in campis silvae». Domum enim ipsam quaerebat, cum diceret, «In campis silvae.» Et unde silvosus est locus ille? Simulacra colebant homines: non mirum quia porcos pascebant. Filius enim ille erat qui dimisit patrem, et omnia sua consumpsit in meretricibus, vivens prodige; pascebat porcos , id est, colebat daemonia: et ipsa superstitione Gentilium, silva facta erat omnis terra.
Abbreviated transcription (Latin):
intelligite apm̃ magnũ. Et paruus magnus est.
magnus nimis. Finiuit uerba. uolebat dicere
quantũ magnus. Et si tota die dicer& magnꝰ magnꝰ.
quid dicer& tota die dicens magnꝰ: fiuir& ali¬
quando quia finit᷑ dies. Magnitudo illius. ante
dies. ultra dies sine die. Ergo qđ dicera&: Qm̃
est lingua parua ad laudandũ magnũ : Dicendo
nimis. emisit uocẽ: & dedit cogitationi qͦd sapiat.
tã quã dicens. Quod sonare. ñ. possũ: tu cogita.
Et cũ cogitaueris. parũ erit. Quod cogitatio nul¬
lius explicat. lingua alicuius explicat : Magnꝰ
dñs & laudabilis nimis. Ipse laudet᷑. ipse p̃dicet᷑.
eiꝰ gła nuntiet᷑ & acdificet᷑ domꝰ. Terribilis est
suꝑ om̃s deos. Sunt enĩ di. suꝑ qͦssit terribilis
ille. Uidebimꝰ qͦs dicat. & uidebimꝰ quare dicat.
Interim ante quã dicãt. km̃i aduertite. Ille qͥ
quasi territꝰ uidet᷑ int̾ homines : terribilis est

Expanded text:
intelligite Christum magnum: et parvus magnus est, intelligite Christum magnum: et parvus magnus est, magnus nimis. Finivit verba: volebat dicere quantum magnus; etsi tota die diceret, Magnus, magnus, quid diceret? Tota die dicens, Magnus finiret aliquando; quia finitur dies: magnitudo illius ante dies, ultra dies, sine die. Ergo quid diceret? «Qest lingua parva ad laudandum magnum? Dicendo, «nimis,» emisit vocem, et dedit cogitationi quod sapiat: tanquam dicens, Quod sonare non possum, tu cogita; et cum cogitaveris, parum erit. Quod cogitatio nullius explicat, lingua alicujus explicat? «Magnus Dominus et laudabilis nimis.» Ipse laudetur, ipse praedicetur, ejus gloria nuntietur, et aedificatur domus. 5. «Terribilis est super omnes deos.» Sunt enim dii super quos sit terribilis ille? Videamus quos dicat, et videbimus quare dicat. Interim antequam dicat, charissimi, advertite. Ille qui quasi territus videtur inter homines, «terribilis est
Abbreviated transcription (Latin):
tania: Prouintie gentes sunt. Auferat sermonẽ
ypocrisi parieti dealbato. sermo dĩ aedificans
domũ toto orbe terrarũ. Parũ. ẽ. qͦđ dix̃. ad nun¬
tiate in gentib głam eius: Nealiqͥs gentes excep¬
Nostis certe quia homo apparuit. nostis certe qͥa
in utero feminȩ conceptus est. nostis quia ex ute¬
ronatꝰ est. nostis quia lactatus est. quia manib
portatus est. quia circũcisus est. quia hostia ꝓ illo
oblata est. quia creuit. Postremo nostis quia ex¬
palmatus est. consputus. spinis coronatus. cruci¬
fixus est. mortuus est. lancea ꝑcussus est. Nostis
quia hȩc om̃a passus est magnus est & laudabilis
nimis. Nolite contẽpnere paruũ: intelligite mag¬
nũ. Paruus factus est. quia parui cratis. Intelli¬
gat᷑ magnus. & in illo magni eritis. Sic enĩ ȩdi¬
ficat᷑ domꝰ sic erigunt᷑ moles: in ipsa doma. Ctes¬
cunt layides: qui ducunt᷑ adedifiau Crescite o

Expanded text:
zacium? Provinciae gentes sunt. Auferat sermonem zacium? Provinciae gentes sunt. Auferat sermonem hypocrisi parieti dealbato, sermo Dei, aedificans domum toto orbe terrarum. Parum est quod dixit, «Annuntiate» «in gentibus gloriam ejus;» ne aliquas gentes excepNostis certe quia homo apparuit; nostis certe quia in utero feminae conceptus est, nostis quia ex utero natus est, nostis quia lactatus est, quia manibus portatus est, quia circumcisus, quia hostia pro illo oblata est, quia crevit; postremo nostis quia expalmatus est, consputus, spinis coronatus, crucifixus est, mortuus est, lancea percussus est; nostis quia haec omnia passus est: «Magnus» est «et laudabilis nimis.» Nolite contemnere parvum, intelligite magnum. Parvus factus est, quia parvi eratis; intelligatur magnus, et in illo magni eritis. Sic enim aedificatur domus, sic eriguntur moles in ipsa domo: crescunt lapides qui ducuntur ad aedificium. Crescite ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
struere. & hunc dealbatũ non solidatũ. qͥd ual&
quia hab& ianuã : Si intraueris foris inueniris
Quia enĩ ipsi. ñ. ꝑ ianuã introier̃ : & ianua ipsoꝵ
non intromittit: Dñs enĩ dicit. Ego sũ ianua ꝑ
me intrat᷑. Qui sunt qui intrant ꝑ ianuã : Qui
głam dĩ quęrunt non suã Qui intrant ꝑ ianuã :
Quifaciunt qͦđ dictũ est. bene nuntiate ingenti¬
bus głam eius. Qui intrat ꝑ ianuã pastor ouium
est ait dñs. Qui autẽ ꝑ aliã partẽ ascendit. ille fur
est & latro. Qui ꝑ ianuã intrat. humilis est
Qui ꝑaliã partẽ asccudit. suꝑbus est. Ideo illum
dioe intrare. illũ dix̃ ascendere. Sed ille intrando
recipit᷑. ille ascendendo precipitat᷑. Ad nuntiate
in gentib głam cius. Quid est ingentibus: Forte
gentes nominant᷑ & paucę. & ad huc hab& qͦd dicat
illa pars quȩ crexit parietẽ dealbatũ. Quare. ñ.
gentes sunt getulia. numidia. bitantiũ. mauri¬

Expanded text:
struere, et hunc dealbatum, non solidatum quid valet struere, et hunc dealbatum, non solidatum quid valet quod habet januam? Si intraveris, foris inveniris.» Quia enim ipsi non per januam introierunt, et janua ipsorum non intromittit. Dominus enim dicit: «Ego sum janua; per me intratur.» Qui sunt qui intrant per januam? Qui gloriam Domini quaerunt, non suam. Qui intrant per januam? Qui faciunt quod dictum est, «Bene nuntiate in gentibus gloriam ejus. Qui intrat per januam, pastor ovium est,» ait Dominus; «qui autem per aliam partem ascendit, ille fur est et latro» . Qui per januam intrat, humilis est; qui per aliam partem ascendit, superbus est: ideo illum dixit intrare, illum ascendere. Sed ille intrando recipitur; ille ascendendo praecipitatur. «Annuntiate in gentibus gloriam ejus.» Quid est, «in gentibus?» Forte gentes nominantur et paucae; et adhuc habet quod dicat illa pars quae erexit parietem dealbatum: Quare non gentes sunt Getulia, Numidia, Mauritania, By
Abbreviated transcription (Latin):
tibus. Si głam uram adninitiare uolueritis. cade¬
tis. Si eius. acdificabimini cũ aedificatis. Ideo qui
głam suã adnuntiare uoluer̃. noluer̃. ẽẽ. in ista
domo. & ꝓpterea non cantant canticũ nouũ cũ
om̃i terra. Non enim cõminucant uniuerso
orbi terrarũ. & idõ non sunt edificantes
in domo. sed parietem dealbatum erexe¬
runt. Quanta minat᷑ ds̃ parieti dealba
crisis idest simulatio  foris luco intus
lutũ est. Quod dicturus sum: iam dictũ
Et quicquid modo eodẽ spũ dicimus: illi dixer̃ qui
fuer̃ ante nos. Non.ẽ. gͦ pret̾mittendũ & dicendũ
est. quia dono dĩ dictũ est. Quidã de isto pari¬
ete dealbato cũ dicer&: ait hoc. Quomodo in
pariete non coniuncto aliis parietibus. sed sin¬
gulariter crecto. si ostiũ facias quisquis intra¬
uerit foris est: sic in illa parte quȩ noluit can¬
tare cũ domo canticũ nouũ. sed parietẽ uoluit

Expanded text:
tibus. Si gloriam vestram annuntiare volueritis, cadetibus. Si gloriam vestram annuntiare volueritis, cadetis; si ejus aedificabimini, cum aedificatis. Ideo qui gloriam suam annuntiare voluerunt, noluerunt esse in ista domo; et propterea non cantant canticum novum cum omni terra. Non enim communicant universo orbi terrarum: et ideo non sunt aedificantes in domo, sed parietem dealbatum erexerunt. Quanta minatur Deus parieti dealbatcrisis, id est simulatio? Foris lucet, intus lutum est. Quod dicturus sum, jam dictum et quidquid modo eodem Spiritu dicimus, illi dixerunt qui fuerumt ante nos. Non est ergo praetermittendum, sed dicendum est, quia dono Dei dictum est. Quidam de isto pariete dealbato cum diceret, hoc ait: «Quomodo in pariete non conjuncto aliis parietibus, sed singulariter erecto, si ostium facias, quisquis intraverit foris est; sic in illa parte quae noluit cantare cum domo canticum novum, sed parietem voluit
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs enĩ regnauit aligno. Quis est qͥ ligno pug¬
nat: Xp̃c de cruce sua uiat reges. & subiu¬
gatis ipsã crucẽ in fronte fixit. & gloriantur¬
de illa. quia ibi est salus eorũ. Hoc agit᷑. sic crescit
domus. sic aedificat᷑. Et ut noueritis. sequentia
psalmi audite. U idete operantes. & fabricantes
domũ. Cantate dño cantaticũ nouũ. cantate dño
om̃is terra. Cantate dño benedicite noien eius.
bene nuntiate de die in diem salutare eius. Quo¬
modo crescit aedificiũ: Bene inquit nuntiate de
die in diem salutare eius. De die in diem predicet᷑.
de die in diem inquit aedificet᷑. Crescat inquit ds̃
domꝰ mea. Et quasi diceret᷑ ab operariͥs. Vbi iubes
aedificare domũ: Ubi uis crescere domũ tuam:
Elige nobis aliquẽ locũ aequalẽ. aliquẽ locũ spaci¬
osũ. si tibi ampła domũ uis aedificari. ubi iubes
ut bene nuntiemꝰ de die in diem: Ostendit locũ.

Expanded text:
Dominus enim regnavit a ligno. Quis est qui ligno pugDominus enim regnavit a ligno. Quis est qui ligno pugnat? Christus. De cruce sua vicit reges, et subjugatis ipsam crucem in fronte fixit; et glorianturde illa, quia ibi est salus eorum. Hoc agitur, sic crescit domus, sic aedificatur: et ut noveritis, sequentia Psalmi audite; videte operantes et fabricantes domum. «Cantate Domino canticum novum, cantate Domino omnis tebene nuntiate de die in diem salutare ejus.» Quomodo crescit aedificium? «Bene,» inquit, «nuntiate de die in diem salutare ejus.» De die in diem praedicetur; de die in diem, inquit, aedificetur; crescat, inquit Deus, domus mea. Et quasi diceretur ab operariis, Ubi jubes aedificari? ubi vis crescere domum tuam? Elige nobis aliquem locum aequalem, aliquem locum spatiosum, si tibi amplam domum vis aedificari. Ubi jubes ut bene nuntiemus de die in diem? Ostendit locum: