comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fecerunt oblit sunt operũ er.
ñ sustinuerunt consiliũ erꝰ. Ue¬
nit ad tertiã narrationẽ Cito
fecerunt. Ac si diceret. Sũma ce¬
leritate mutati sunt: ut qͥ lau¬
des dño de collatis mirabilibꝰ
canebant. paulo post ꝯtra eum
nefandas murmurationes assu
beneficia ꝓuenissent. Dñs enĩ qͥ¬
eos. liberauerat talibꝰ tantisq
miracłis. nullã eos uictualiũ re¬
rũ passus fuerat penuriã susti¬
nere. Sed illi anticipauerunt
consiliũ suꝑnũ: qͥ ei noluerunt
expectare. dispositũ more fragi¬
litatis humanȩ quȩ dũ sibi nimia
festinatione ꝓuidere putat incau¬
te disposicionẽ diuinitatis anti
uerunt dñm in siccitate. Hoc
erat qͦd consiliũ minime susti¬
nuerunt. ut in deserto comesti¬
onẽ sub diffidentia peterent.
& aquã sibi dari sub murmura¬
tionibꝰ postulassent. Que figura
dicit᷑ cacorelon. idest mala affec¬
tatio. quotiens ingeniũ iudicio
caret. & spe boni fallit᷑ p̃cipita¬
ta uelocitas. Concupierunt aut̃

Expanded text:
fecerunt, et obliti sunt operum ejus; non sustinuerunt consilium ejus. Venit ad tertiam narrationem. Cito fecerunt; ac si diceret, summa celeritate mutati sunt, ut qui laudes Domino de collatis mirabilibus canebant, paulo post contra eum nefandas murmuratibeneficia provenissent. Petieos liberaverat talibus tantisque miraculis, nullam eos victualium rerum passus fuerat penuriam sustinere. Sed illi anticipaverunt consilium supernum, qui ejus noluerunt exspectare dispositum; more fragilitatis humanae, quae dum sibi nimia festinatione providere putat, incaute dispositionem Divinitatis anticverunt Deum in siccitate. Hoc erat quod consilium ejus minime sustinuerunt, ut in deserto comestionem sub diffidentia peterent, et aquam sibi dari sub murmurationibus postulassent. 362 Quae figura dicitur cacozelon, id est mala affectatio, quoties ingenium judicio caret, et spe boni fallitur praecipitata velocitas. Concupierunt autem
Abbreviated transcription (Latin):
sic aruit illa uia fluentoꝵ: ut
usq ad iter potuisset ꝑuenire
potestate aliena liberaret: tam̃
aux̃ muneris quantitatẽ. dicen¬
do. de manu odientiũ: quibus
utiq parcere ñ poterant. qͦs im¬
manit̾ impetebant. Horrebant plane
ꝓpt̾ qͦs & tantas plagas susce perant.
ñ rerũ suarũ amissione pͥuabantur:
Intelligit᷑ etiã de conspirata de¬
monũ cohorte. quȩ humanũ ge¬
nus stimulo peccatoꝵ & odit &
ꝑcutit. Seqͥt᷑. & redemit eos de
manu inimicoꝵ. Hoc si ad litte¬
rã uelis accipere. ñ uidet᷑ posse
congruere. Nã ut liberaret he¬
brȩos. nullũ egyptiis p̃ciũ de¬
dit: qͥbꝰ magis ꝓ sua contumacia
plagarũ dura geminauit. Sed
hoc ꝓphetiȩ sꝑu dictũ credamꝰ
de tẽporibꝰ xp̃ianis: quando
dñs saluator peccatores obno¬
xios p̃cioso sanguine suo a di¬
aboli redemit imperio. & ope
litterã sine contͦuersia uidetur
intelligi: quia nota ẽ in exodo
cõmemorata descriptio. Uerũ

Expanded text:
sic aruit illa via fluentorum, ut sic aruit illa via fluentorum, ut usque ad iter potuisset pervenirpotestate aliena liberaret, tamen auxit muneris quantitatem dicendo, de manu odientium; quibus utique parcere non poterant, quos immaniter impetebant. Horrebant plane propter quos et tantas plagas susceperant, et rerum suarum amissione privabantur. Intelligitur etiam de conspirata daemonum cohorte, quae humanum genus stimulo peccatorum et odit et percutit. Sequitur, et redemit eos de manu inimicorum. Hoc si ad litteram velis accipere, non videtur posse congruere; nam, ut liberaret Hebraeos, nullum Aegyptiis pretium dedit, quibus magis pro sua contumacia plagarum dura geminavit. Sed hoc prophetiae spiritu dictum credamus de temporibus Christianis, quando Dominus Salvator peccatores obnoxios pretioso sanguine suo a diaboli redemit imperio. Vers. litteram sine controversia videtur intelligi, quia nota est in Exodo commemorata descriptio. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
increpauit mare rubrũ & ex¬
siccatũ ẽ: & deduxit eos in aqͥs
multis sicut in deserto. Inc re¬
pationẽ uocauit occultũ diui¬
nitatis imperiũ: quia mare in
exodo uoce dñi nusquã legimꝰ
increpatũ. Agit enĩ ille occultis
motibꝰ uniuersa quȩ p̃cipit: &¬
quasi ad audientes loqͥt᷑. quȩ
sensũ ñ habent adtͥbutũ. Tanta
enĩ u̾tꝰ iussionis ẽ. ut parere prȩ¬
ualeant. que audire ñ nouerunt:
Siccatũ mare ñ ꝓ uniuersitate
debemꝰ accipere. s tantũ. quantũ
illis iter apperiret. Nã plus inde
miraculũ fuit. ut unde liqͥdȩ ex¬
cisis lateribꝰ constitissent. nec flu¬
enta fluerent: s montiũ quadã
firmitate consisterẽt. Seqͥt᷑: Et
dedix̃ eos ĩ aqͥs multis sicut in
deserto. Desertũ ẽ maxime. qͦd
aquarũ inundatione deseritur:
ut nullũ ibi animal possit ha¬
bitare pericło siccitatis ingenito:
Educti st̃ ergo hebrei ꝑ abyssũ
tanꝗͣ ꝑ loca deserta quȩ nmia
sterilitate siccant᷑: ostendens qm̃

Expanded text:
increpavit mare Rubrum, et exsiccatum est; et deduxit eos in aquis multis sicut in deserto. Increpationem vocavit occultum Divinitatis imperium: quia mare in Exodo voce Domini nusquam legitur increpatum. Agit enim ille occultis motibus universa quae praecipit, et quasi ad audientes loquitur, quae sensum non habent attributum. Tanta enim virtus jussionis est, ut parere praevaleant, quae audire non noverunt. Siccatum mare non pro universitate debemus accipere, sed tantum quantum illis iter aperiret. Nam plus inde miraculum fuit ut undae liquidae excisis lateribus constitissent, nec fluenta fluerent, sed montium quadam firmitate consisterent. Sequitur, et deduxit eos in aquis multis sicut in deserto. Desertum est maxime quod aquarum inundatione deseritur, ut nullum ibi animal possit habitare periculo siccitatis ingenito. Educti sunt ergo Hebraei per abyssum tanquam per loca deserta, quae nimia sterilitate siccantur: ostendens quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑ in ꝓfectionẽ eoꝵ: sicut in
psalmo suꝑiore dix̃. Letata est
egyptꝰ in ꝓfectione eoꝵ: s illi
scilicet qͥ in casu simili ñ fuerunt:
runt. duriciã cordis demonstrat.
quod ñ ante euentũ rei. s post
effectũ miracłoꝵ credere ma¬
luerunt. Nã & si bonũ sit uisis
rebus ad quiescere: multo melrꝰ
ꝓmissa credidisse: sicut in euuan¬
głio thomȩ dicit. Quia uidist¬
me credidisti: beati qͥ ñ uiderũt
& crediderunt. Quod uero addi

Expanded text:
ectione eorum, sicut in psalmo superiore dixit: Laetata est Aegyptus in profectione eorum; sed illi scilicet qui in casu simili non fuerunt.runt, duritiam cordis demonstrat, quod non ante eventum rei, sed post effectum miraculorum credere maluerunt. Nam etsi bonum sit visis rebus acquiescere, multo melius promissa credidisse, sicut in Evangelio Thomae dicit: Quia vidisti credidisti: beati qui non viderunt et crediderun
Abbreviated transcription (Latin):
quod mniqͥtatẽ fecimꝰ. Tanto
enĩ unꝰqͥsq celeriꝰ absoluit᷑.
quanto a semet ipso uiuaci¬
ter dampnat᷑. Que figura dr̃
schesisonomaton. idest multi¬
tudo nominũ coniunctoꝵ di¬
uersis uerbis unã rẽ signifi¬
cantiũ. Est & alia nob̃ in hoc
loco tradita exposicio: quia
maioribꝰ suis peccat. qͥ delicta
simi lia ñ declinat s eadẽ
fa cit. que pͥores suos fe¬
css ꝓ se cognoscit ita tam̃ ut
a posteris reatꝰ originalis pec¬

Expanded text:
quod iniquitatem fecimus. Tanto quod iniquitatem fecimus. Tanto enim unusquisque celerius absolvitur, quanto a semetipso vivaciter damnatur. Quae figura dicitur schesis onomaton, id est multitudo nominum conjunctorum diversis verbis unam rem significantium. Est et alia nobis in hoc loco tradita expositio: quia cum majoribus suis peccat, qui delicta similia non 361 declinat, sed eadem facit quae priores suos fecisse cognoscit; ita tamen ut a posteris reatus originalis pec
Abbreviated transcription (Latin):
psalmi declarata uideat᷑ esse
cũ fuerit tẽpus longe diuisũ
quando in egẏpto patres eoꝵ
miracula facta carnalit̃ accepe¬
runt. cũ nulla dño satisfactione
responderint.⁊ & etas ista mul¬
tũ posterior esset quã presen¬
tis psalmi series cantaret᷑: du¬
bium ñ ẽ illa eos peccata ge¬
mere. quȩ ex parentũ suoꝵ
ꝓbabant᷑ neqͥcia sustinere. Hoc
heresis pelagiana ñ accipit:
dũ putat originale peccatũ
ad ꝓlem adę nullatenꝰ ꝑueni-¬
re pocuisse. Cũ maioribꝰ enĩ su¬
is peccant: qͥ se ꝑ grãm dñi ab
eoꝵ delicto ñ separant. Quod
pat̾ augustinꝰ diligentissima
libroꝵ. disputatione conuicit.
Nc̃ aut̃ quando dño aspirante
mens conpuncta resipuit. me¬
rito a se peccata parentũ uole¬
bant abstergi: quia ab ipsoꝵ cȩ¬
perant obligationibꝰ segregari.
Et ut purissime confessionis fir-¬
mitas appareret. hȩc eadem tͥ¬
na iteratione confirmat. Hoc
ẽ enĩ peccauimꝰ. qͦd miuste
egimꝰ. Hoc ẽ iniuste egimus.

Expanded text:
mi declarata videatur essecum fuerit tempus longe divisum, quando in Aegypto patres eorum miracula facta carnaliter acceperunt, cum nulla Domino satisfactione responderent; et aetas ista multum posterior esset, quam praesentis psalmi series cantaretur, dubium non est illa eos peccata gemere, quae ex parentum suorum probabantur nequitia sustinere. Hoc haeresis Pelagiana non accipit, dum putat originale peccatum ad prolem Adae nullatenus pervenire potuisse. Cum majoribus enim suis peccant, qui se per gratiam Domini ab eorum delicto non separant. Quod Pater Augustinus diligentissima librorum disputatione convicit . Nunc autem quando Domino aspirante mens compuncta resipuit, merito a se peccata parentum volebat abstergi, qui ab ipsorum coeperat obligationibus segregari. Et ut purissimae confessionis firmitas appareret, haec eadem trina iteratione confirmat. Hoc est enim Peccavimus quod injuste egimus; hoc est injuste egimus,
Abbreviated transcription (Latin):
suã. Dicendo ꝓpt̃ nom̃ suũ de¬
signare mͥ uidet᷑ dnm saluato¬
rem: cui uocabulo conuenit
saluare periclitantes. ds̃ enĩ
quando liberat peccatores non
nominis sui. potentiã de mon¬
stranła: ut pius euident̃ appa¬
reat si in meritis beneficia lar¬
ga concedat. Quod enĩ dicit.
notã fecit potentiã suã: ñ car¬
nalibꝰ utiq oculis. s spiritali co

Expanded text:
uam. Dicendo, propter nomen suum, designare mihi videtur Dominum Salvatorem, cujus vocabulo convenit salvare periclitantes. Deus enim quando liberat peccatores, non nominis sui potentiam demonstrandam; ut pius evidenter appareat, si immeritis beneficia larga concedat. Quod enim dicit, notam fecit potentiam suam, non carnalibu
Abbreviated transcription (Latin):
isti supplicit̾ p̾cant᷑. ut in illoꝵ so¬
cietate debeant ad numerari. qͥbꝰ
potest et̃na beatitudo gr̃ã diui¬
nitatis adtribii: ut & fides eoꝵ
ꝑfectissima nosceret᷑. optant se
uisitari ad dño saluatore. cur
aduentu se nouerant esse sal¬
ulandos. Ipse ẽ enĩ salutaris. de
quo beatus sẏmeon ait. Nc̃ di¬

Expanded text:
isti suppliciter precantur ut in illorum soisti suppliciter precantur ut in illorum societate debeant annumerari, quibus potest aeterna beatitudo gratia Divinitatis attribui. Et ut fides eorum perfectissima nosceretur, optant se visitari a Domino Salvatore, cujus adventu se noverant esse salvandos. Ipse est enim salutaris, de quo beatus Simeon ait: Nunc di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbant᷑ & dici. Hic qͦq modus int̾
ꝓprias locutiones habendus est:
qua se consolet᷑ humanũ gẽnus
ut cũ illa nequiuit implere hoc
saltim custodire festinet. Custo¬
dire enĩ iuditiũ est. qͥ int̾ alio ᷤᷤ
recte uidicat. Iusticiã aut̃ facit.
qͥ ȩquabilit̾ agit. Siue illos bea¬
tos dicit. qͥ iuditiũ infide custo¬
diunt: iusticiã uero in opere de¬
monstrãt. Sed uide qm̃ addidit.
in omĩ tẽpore. sicut in euuan¬
gelio dicit. Qui perseueraue¬
rit usq in finẽ. hic saluus erit:
Merito gͦ isti tales beati sunt:
qͥ prȩcepta dñi pura mente cu¬
stodiunt. Hȩc tertia species dif¬
finitionis ẽ. quȩ grece pocodes.
latine qualitatiua dicit᷑ quȩ
dicendo qͥd quale sit. id quod
ti ut int̾ eos debeant ȩstimari
qͥ dño fideli opere placuerunt:
Nouimꝰ enĩ israheliticũ popłm
parte contumacẽ fuisse. partim
in dñi constitisse mandatis. Unde

Expanded text:
probantur et dici. Hic quoque modus inter probantur et dici. Hic quoque modus inter proprias locutiones habendus est. qua se consoletur genus humanum, ut cum illa nequeat implere, hoc saltem custodire festinet. Custodire enim judicium est, qui inter alios recte judicat; justitiam autem facit, qui aequabiliter agit. Sive ille beatos dicit, qui judicium in fide custodiunt; justitiam vero in opere demonstrant. Sed vide quoniam addidit, in omni tempore, sicut in Evangelio dicit: Qui perseveraverit usque in finem, hic solvus erit . Merito ergo isti tales beati dicti sunt, qui praecepta Domini pura mente custodiunt. Haec tertia species definitionis est, quae Graece peotes, Latine qualitativa dicitur, quae dicendo quid quale sit, id quid ti, ut inter eos debeant aestimari, qui Domino fideli opere placuerunt. Novimus enim Israeliticum populum partim contumacem fuisse, partim in Domini constitisse mandatis. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
scłm miscłia er. Audito bono
dño ne se humana negligentia
ab studiosa & sedula supplica¬
tione suspenderet: remedii
causã dicit. ut ad confessionẽ
celerẽ dñi debeat munere
festinare. In scłm: uite huiꝰ sig¬
nificat cursũ: ubi miseri sunt
qͥcũq delinquunt. ubi fas est
corda nr̃a conuerti & miscdiam
postulare. Ibi enĩ damnatione
mus diuinoꝵ operũ estimati¬
one cõpletꝰ. negat humanũ sen¬
sũ cõprehendere: qͦd de illa
narrare. Quis enĩ. significat nul¬
lũ. Cui enĩ aut ingeniũ suppe¬
tit ad cogitandũ. aut lingua
ad deꝓmendũ: ut tanta inmen¬
sitas possit ore narrari.Ubi
merito dicendũ est: ñ mͥ si lin¬
guȩ centũ sint. oraq centum.
ferrea uox. Addidit etiã dudi¬
tas faciet om̃s laudes er. Et
hic qͦq subaudiendũ ẽ. quis: ut
ꝑfecta nob̾ possit constare senten¬
tia. Pulchra aut̃ uaritate dictũ
ẽ. qͥs auditas faciet om̃s laudes
er. Illa enĩ possunt audiriꝰ quȩ

Expanded text:
cordia ejus. Audito bono Domino, ne se humana negligentia ab studiosa et sedula supplicatione suspenderet, remedii causam dicit: ut ad confessionem celerem Domini debeat munere festinare. In saeculum, vitae hujus significat cursum, ubi miseri sunt quicunque delinquunt; ubi fas est corda nostra converti, et misericordiam postulare. Ibi enim damnatio esmus, divinorum operum aestimatione completus, negat humanum sensum comprehendere, quod de illa narrare. Quis enim, significat nullum. Cui enim aut ingenium suppetit ad cogitandum, aut lingua ad depromendum, ut tanta immensitas unius possit ore narrari? Ubi merito dicendum est: Non mihi si linguae centum sint, oraque centum, ferrea vox. Addidit etiam, auditas faciet omnes laudes ejus. Et hic quoque subaudiendum est, quis, ut perfecta nobis possit constare sententia. Pulchra autem varietate dictum est: quis auditas faciet omnes laudes ejus? Illa enim possunt audiri, quae
Abbreviated transcription (Latin):
et audiebant omĩpotentiã pol¬
liceri. Ita factũ ẽ. ut nec intel¬
ligerent uirtutẽ dñi: nec eiꝰ
beneficia deuota mente reti¬
nerent. Bene aut̃ positũ ẽ ir¬
ritauerunt: quasi ꝑ se quietũ
atq placatũ infensũ ⁊ iracun¬
dũ sibimet reddiderunt. Ascen¬
dentes aut̃ in rubrũ mare. dic¬
tũ constat positione terrarũ:
qm̃ cunctis regionibꝰ egyptus
ꝑhibet᷑ humilior. & inde disce¬
dentes loca petere uisi st̃ altio

Expanded text:
ejus audiebant omnipotentiam polejus audiebant omnipotentiam polliceri. Ita factum est, ut nec intelligerent virtutem Domini, nec ejus beneficia devota mente retinerent. Bene autem positum est, irritaverunt, quasi per se quietum atque placatum, infensum et iracundum sibimet reddiderunt. Ascendentes autem in Rubrum mare, dictum constat positione terrarum: quoniam cunctis regionibus Aegyptus perhibetur humilior, et inde discedentes loca petere visi s
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ fuerunt memores multi¬
tudinis miscđiȩ tuȩ. W irritaue¬
runt ascendentes in rubrũ mare
Duo st̃ quȩ beneficia donata
cõmendant: intellectꝰ & memo¬
ria. Quod utrũq in ꝑfidis fiuus¬
se negat᷑. Non intellexerunt. Pul¬
cherrima locutione signatũ. Ui¬
debant enĩ prȩstari:s qua cau¬
sa fieret ñ ab eis ꝓbabant᷑ ag¬
nosci. Nã decẽ plagis ꝑcussi sũt
egyptii. ut decalogo futuro e¬
brȩoꝵ gens deuota seruiret. Di¬
missi st̃ a pharone: ut & illi re¬
linquerent diabolũ cũ ministris
Sed illi carnalit̾ quȩ gesta sũt
intuentes. spiritalis gr̃ẽ mini¬
me p̃mia quȩsierunt. Non fu¬
nis exercitũ antequã mare ru¬
brũ diuideret᷑. credebant se
euadendi subsidia ꝑdidisse &
contra moysen locuti sunt. me¬
liꝰ sibi fuisse duro subiacere
seruitio quã tota gens peri¬
re potuisset in heremo. Post
hec consequens fuit. ut  ir¬
ritarent dnm̃ ascenden  tes
in rubrũ mare: quando non
crediderunt posse fieri. qͦd

Expanded text:
runt memores multitudinis misericordiae tuae, et irritaverunt ascendentes in Rubrum mare. Duo sunt quae beneficia donata commendant, intellectus et memoria; quod utrumque in perfidis fuisse denegatur. Non intellexerunt, pulcherrima locutione signatum est. Videbant enim praestari; sed qua causa fieret, non ab eis probabatur agnosci. Nam decem plagis percussi sunt Aegyptii, ut Decalogo futuro Hebraeorum gens devota serviret. Dimissi sunt a Pharaone, ut et illi relinquerent diabolum cum ministris. Sed illi carnaliter quae gesta sunt intuentes, spiritualis gratiae minime praemia quaesiverunt. Non funis exercitum antequam mare Rubrum divideretur, credebant se evadendi subsidia perdidisse; et contra Moysen locuti sunt melius sibi fuisse duro subjacere servitio, quam tota gens perire potuisset in eremo. Post haec consequens fuit, ut irritarent Dominum ascendentes in Rubrum mare, quando non crediderunt posse fieri, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ad uidendũ in bonitate electoꝵ
tuoꝵ. ad letandũ in leticia gen¬
tis tue. ut lauderis cũ heredita¬
te tua. Hoc ẽ qͦd se petebant a
salutari dñi iusitari. ut boni¬
tatẽ eiꝰ uiderent. quã electis
erat aduentu sui munere pre¬
staturus: quatinꝰ cũ xp̃iano po¬
pulo gauderent. qͥ de en erat
enĩ gens dñi. quȩ de gentiũ
ẽ diuersitate collecta: ut esset
grer unꝰ & unꝰ pastor. Seqͥt᷑ ha¬
rũ rerũ suauissimꝰ fructꝰ. ut
laudetͣ dñs cũ hereditate sua
Utrũq enĩ coniunctũ est: quia
lus sine dubitatione laudatur.
sicut insuperiori psalmo dic¬
cũ ẽ. Laudamini in nomine
scõ ei. Qua ꝓpt̾ fidelis iste po¬
pulus. tantõ desiderio ad con¬
spectũ dñi festinabat. tanta se
xp̃ianȩ plebi caritate misce¬
bat: ut nefas sit putare eum
sp̃u ñ fuisse conspectũ. quẽ
tanta grã cognouimꝰ expetitũ:
sicut ipse in euuangłio dicit:
Abraham desiderauit uidere

Expanded text:
Ad videndum in bonitate electorum tuorum, ad laetandum in laetitia gentis tuae, ut lauderis cum haereditate tua. Hoc est quod se petebant a salutari Domino visitari, ut bonitatem ejus viderent, quam electis erat adventus sui munere praestaturus; quatenus cum Christiano populo gauderent, qui de ejus eratenim gens Domini, quae de gentium est diversitate collecta, ut esset grex unus, et pastor unus. Sequitur harum rerum suavissimus fructus, ut laudetur Dominus cum haereditate sua. Utrumque enim conjunctum est, quia lus sine dubitatione laudatur, sicut in superiore psalmo dictum est: Laudamini in nomine sancto ejus. Quapropter fidelis iste populus tanto desiderio ad conspectum Domini festinabat, tanta se Christianae plebi charitate miscebat, ut nefas sit putare eum spiritu non fuisse conspectum, quem tanta gratia cognoscimus expetitum, sicut ipse in Evangelio dicit: Abrah
Abbreviated transcription (Latin):
ent: Qua ꝑꝑt̃ quintũ peniten¬
tẽ istũ esse noscam: qͥ se ñ defen¬
dendo defendit: ñ diluendo di¬
luit. ñ purgando purgauit.
Ad cuiꝰ pauꝑtatẽ si uenire me¬
ruerinus: omĩa mundi regna
sine dubitatione superamꝰ.
.cn. pͥsalmꝰ ipsi dauid.
ost illas beati pauꝑis hu¬
millimas p̃ces. & tã mag¬
ne penicentiȩ gentꝰ ex¬
p̃cedentes lacrimas. p̃conioꝵ
gaudia sequerent᷑. Et ideo sicut
Sepe dixim. ipsi dauid positũ
ẽ ne qͥd ad istũ terrenũ regẽ
referre debe̾mꝰ. qr suꝑna lauᷤ
manifestis sensibꝰ explauat᷑. Est
enuĩ lucidus & tituli sui clarita¬
te consimilis: ut sine difficul¬
tate dictoꝵ psalmi continentiã
intelligere debeamꝰ Diuisio pͦ
er cotũ qͥdem psalmũ ꝓphe¬
ta loqͥt᷑. Prima narratio¬
ne ad animam suã uerba fa

Expanded text:
ent. Quapropter quintum poenitentium istum esse noscamus, qui se non defendendo defendit, non diluendo diluit, non purgando purgavit; ad cujus paupertatem si venire meruerimus, omnia mundi regna sine dubitatione superamus. CII. Psalmus ipsi David. Post illas beati pauperis humillimas preces et tam magnae poenitentiae gemitus expraecedentes lacrymas praeconiorum gaudia sequerentur. Et ideo sicut saepe diximus ipsi David positum est, ne quid ad istum terrenum regem referre deberemus, quia superna laus manifestis sensibus explanatur. Est enim lucidus et tituli sui claritate consimilis, ut sine difficultate dictorum psalmi continentiam intelligere debeamus. Divisio psalmi. Per totum quidem psalmum propheta loquitur. Prima narratione ad a
Abbreviated transcription (Latin):
agesimo septimo psalmo declara¬
ferens quęstionẽ. qͦd interro¬
gatio illa mannȩ ꝑqͥrebat ex¬
pressit dicendo. pane cȩli satu¬
rauit eos. Sic enĩ & cęli dñs in¬
dicat᷑ & qͥd sit manna euiden¬
fluxerunt aquȩ abierunt in
sicco flumina. Hoc qͦq in figurã
gerebat᷑ dñi xp̃i: ut petra aquas
petra spiritalis ẽ: qui uitales aqͣs
emanat. unde satiatũ desideriũ
anime sitim nesciat ulterr susti¬
nere. Abierunt in sicco. signifi¬
cat gentiũ ꝓeccatores: qͥ merito
sicci dicunt᷑. q̃m delictis sicca¬
bant᷑ urentibꝰ. Isti imbre dñi
uirescentes in nouu hominẽ pul¬
lularunt. De qͥbus dñs dicit.
Uenit enĩ fili hominis quȩre¬
re & saluũ facere qͦd perierat:¬

Expanded text:
agesimo septimo psalmo declaraagesimo septimo psalmo declaraferens quaestionem, quod interrogatio illa mannae perquirebat, expressit dicendo, pane coeli saturavit eos. Sic enim et coeli Dominus indicatur, et quid sit manna evidenfluxerunt aquae, abierunt in sicco flumina. Hoc quoque in figuram gerebatur Domini Christi, ut petra aquas petra spiritualis est, qui vitales aquas emanat, unde satiatum desiderium animae sitim nesciat ulterius sustinere. Abierunt in sicco flumina, significat gentium peccatores, qui merito sicci dicuntur; quoniam delictis siccabuntur urentibus virescentes, in novum hominem pullularunt, de quibus Dominus dicit: Venit enim Filius hominis quaerere et salvum facere quod perierat
Abbreviated transcription (Latin):
Expandit nubẽ in ꝓcectionẽ eoꝵ.
& ignẽ ut luceretꝰ eis ꝑ noctẽ :
Utrũq munꝰ contra tẽporis in¬
clementiã ꝓbat᷑ esse concessũ:
Nubes data ẽ. ut solis tẽpera¬
ret ardorẽ: ignis concessus est.
ut tenebrarũ potuisset aufer
uenit coturnix: & pane cȩli sa¬
turauit eos. Intuere quẽ admo¬
dũ superata st̃ uota desideran¬
tiũ. Carnes petit pͦpłs hebrȩor.
& coturnicos accepit. Constat
enĩ in uolatilibꝰ quã in quadru¬
pedibꝰ carnes esse sine dubio dul¬
ciores. Deinde unũ postulauit.
& geminata uenerunt. Seqͥt᷑
enĩ. W pane cęli saturauit eos
Sunt enĩ ista exodi lectione no¬
tissima: quando coturnices in
ebant. Manna qͦq ut udeus
p᷑płs satiaret᷑. accepit Sed ut hec
in p̾̃figurationẽ facta monstraret:
ñ dixit manna. s pane cęli. qua¬
tinꝰ in illo munere. dñi saluato¬
ris sentiret᷑ aduentꝰ. Ipse ẽ enĩ
panis uiuus qui de celo descen¬
dit. Manna qͥppe dicit᷑ in septu¬

Expanded text:
Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem. Utrumque munus contra temporis inclementiam probatur esse concessum. Nubes data est, ut solis temperaret ardorem; ignis concessus est, ut tenebrarum potuisset auferrvenit coturnix, et pane coeli saturavit eos. Intuere quemadmodum superata sunt vota desiderantium. Carnes petit populus Hebraeorum, et coturnices accepit. Constat enim tam in volatilibus quam in quadrupedibus carnes esse sine dubio dulciores. Deinde unum postulavit, et geminata venerunt. Sequitur enim, et pane coeli saturavit eos. Sunt enim ista Exodi lectione notissima, quando coturnices in ebant; manna quoque ut Judaeus populus satiaretur, accepit. Sed ut haec in praefigurationem facta monstraret, non dixit, manna, sed pane coeli, quatenus in illo munere Domini Salvatoris sentiretur adventus. Ipse est enim panis vivus qui de coelo descendit . Manna quippe dicitur, sicut in septu
Abbreviated transcription (Latin):
pressis sẽꝑ infundit᷑ qͦd senten¬
tia iterata. geminat᷑. ut ẽ. ñ sic
impii ñ sic. & fiat fiat. uel amen
amen dico uobis. & abba pater:
Hoc ẽ enĩ abba qͦd pat̾. sit forte
& alia causa que latet. De hac
aut̃ re nec a doctoribꝰ nostris
aliud potuimꝰ accipere. nec nob̃
ẽ aliqͥd ampliꝰ sentire concessum:

Expanded text:
pressius semper infunditur, quod sentenpressius semper infunditur, quod sententia iterata geminatur, ut est, Non sic impii, non sic; et, fiat, fiat; vel, Amen, amen, dico vobis; et Abba, Pater; hoc est enim Abba, quod Pater. Sit forte et alia causa quae latet. De hac autem re nec a doctoribus nostris aliud potuimus accipere, nec nobis est aliquid amplius sentire concessum
Abbreviated transcription (Latin):
si inhac uita tantũ in xp̃o spe¬
rantes sumꝰ. mise rabiliores sumꝰ
om̃ibꝰ homines. Iustificationes aũt
enis st̃. ut dm̃ toto corde diliga¬
mus ꝓrimos tanqu̾a nos amentꝰ.
Patrẽ ueneremur. filiũ carũ ha¬
beamꝰ: & ceterȩ iusticiȩ quȩ in
diuerso rerũ genere sunt prȩ¬
ceptȩ. Has ammonet custodire
die sabbato debere reqͥesci in
pascha agnũ agniculũ inmola¬
ri: sacerdotes cũ ueste mystica
ad altare accedere. & cetera qͦ
in hc̃ modũ a dño p̃cepta. noscunt᷑.
Sed hȩc & his suilia ñ corpora¬
lit̾ s spiritalit̾ st̃ quȩrenda. Ideo
enĩ addidit reqͥrant: quia nouit
p̃cepta legis umbrã & speculũ
esse futuroꝵ. Alleluia.
Ioc ñ otiose percipias qͦd ali¬
concordant ut opinor ad illã
intelligentiã referendi st̃ quã
in psalmis esse diximꝰ. qͥ capite
& fine simili terminantur ut
sunt prȩcedentes centesimꝰ scđs.
& centesimꝰ tertiꝰ. Siue qr ex¬

Expanded text:
si in hac vita tantum in Christo spesi in hac vita tantum in Christo sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus . Justificationes autem ejus sunt, ut Deum toto corde diligamus, proximos tanquam nos amemus, patrem veneremur, filium charum habeamus, et caeterae justitiae, quae in diverso rerum genere sunt praeceptae. Has admonet custodire die sabbato debere requiesci, in Pascha agnum anniculum immolari, sacerdotes cum veste mystica ad altare accedere, et caetera quae in hunc modum a Domino praecepta noscuntur. Sed haec et his similia non corporaliter, sed spiritualiter sunt quaerenda. Ideo enim addidit, requirant, quia novit praecepta legis umbram et speculum esse futurorum. Alleluia. Hoc non otiose percipias, quod aliconcordant ut opinor ad illam intelligentiam referendi sunt quam in psalmis esse diximus qui capite et fine similiter terminantur, ut sunt praecedentes centesimus secundus et centesimus tertius. Sive quia ex
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Ut custodiant iustificatio¬
nes ei: & legẽ ei reqͥrant. Uenit
ad septimũ beneficiũ. Dixit eñĩ
pͥmũ eductos in auro & argento.
deinde ex eis nullũ infirmatum.
Tertio spansã nubem. quȩ & lum̃
prestaret. in tenebris: & in die
remoueret solis ardorẽ. Quarto
coturnicẽ datã. Quinto refert cȩ¬
lesti pane saciatos. Sexto in locis
aridissimis aquas irriguas ema¬
nasse. Ad postremũ promissionũ
ueritatẽ fuisse cõpletã. ut eis &
regiones gentiũ traderet. & labo¬
res inimicoꝵ pietate copiosissi¬
ma largiret᷑. Quod enĩ dixit re¬
giones gentiũ. ad possessionẽ ui¬
det᷑ ꝑtinere terrarũ. Labores ue¬
ro pͦpłoꝵ. ad diuicias longo tẽpore
congregatas. W ne in p̃sentibus
rebus hȩrerent. corda mortaliũ
intulit sꝑitalia bona. ut eiꝰ debe¬
ant & reqͥrere & custodire man¬
data: ne tantũ in illis sp̃e ha¬
berent: quȩ si ad tẽpus delini¬
unt. ñ tamen ad cęloꝵ regna
ꝑducunt. Sicut apłs dicit. Quod

Expanded text:
ustodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant. Venit ad septimum beneficium. Dixit enim primum, eductos in auro et argento; deinde ex eis nullum infirmatum; tertio expansam nubem, quae et lumen praestaret in tenebris, et in die removeret solis ardorem; quarto coturnicem datam; quinto refert coelesti pane satiatos; sexto in locis aridissimis aquas irriguas emanasse; ad postremum promissionum veritatem fuisse completam, ut eis et regiones gentium traderet, et labores inimicorum pietate copiosissima largiretur. Quod enim dixit, regiones gentium, ad possessionem videtur pertinere terrarum; labores vero populorum, ad divitias longo tempore congregatas. Et ne in praesentibus rebus haererent corda mortalium, intulit spiritualia bona, ut ejus debeant et 359 requirere et custodire mandata, ne tantum in illis spem haberent; quae si ad tempus deliniunt, non tamen ad coelorum regna perducunt, sicut Apostolus dicit: Quod
Abbreviated transcription (Latin):
sa narrat᷑. Idõ enĩ dicunt᷑ facta:
q̃m abrabȩ constabant esse pro¬
missa. & respice qͦd dix̃ electos
suos eduxit in lȩticia: qm illi qͥ
murmurauerunt. dñi furore per¬

Expanded text:
sa narratur; ideo enim dicuntur facta, quoniam Abrahae constabant esse promissa. Et respice quod dicit, electos suos eduxit in laetitia: quoniam illi qui murmuraverunt Domini furore per
Abbreviated transcription (Latin):
laudes dñi omnino fecunda ẽ:
Quantoꝵ enĩ hinc ora soluta
sunt. hinc moyses cũ uiris. ger¬
mana et cũ feminis. transitum
rubri maris diuina laude ce¬
lebrarunt. hinc debbora iocun¬
da exultatione p̃cinuit. Multi
etiã ꝓphetȩ canticos diuersos
tanti miraculi confessione ꝓfu¬
derunt. Non inmerito: quia
magnalia ista. totiꝰ humane re¬
demptionis sacramenta testant᷑
Ab egyptiis eripim᷑: quando
ab operibus diabolicis diuino
munere liberam᷑. Mare rubrũ
transimꝰ : quando baptismatis
sacramenta ꝑcipimꝰ. In deserto
pascim᷑: quando diuma grã con¬
cedente. in mundi isti rerũ bo¬
narũ largitate satiam᷑. Ad terrã
ꝓmissionis ꝑducim᷑: quando in
illa felici patria munere suꝑne
pietatis intramꝰ. Ut merito talis
causa frequent̃ iterata p̃dicet᷑.
que tantoꝵ magnaliũ prefigu¬
ratione decoratur. Diuisio pͦ.

Expanded text:
laudes Domini omnino fecunda est. Quantorum enim hinc ora soluta sunt? Hinc Moyses cum viris, germana ejus Maria cum feminis transitum Rubri maris divina laude celebrarunt. Hinc Debbora jucunda exsultatione praecinuit. Multi etiam prophetae canticos diversos tanti miraculi confessione profuderunt. Non immerito, quia magnalia ista totius humanae redemptionis sacramenta testantur. Ab Aegyptiis enim eripimur, quando ab operibus diabolicis divino munere liberamur. Mare Rubrum transimus, quando baptismatis sacramenta percipimus. In deserto pascimur, quando divina gratia concedente in mundi istius rerum bonarum largitate satiamur. Ad terram promissionis perducimur, quando in illa felici patria munere supernae pietatis intramus, ut merito talis causa frequenter iterata praedicetur, quae tantorum magnalium praefiguratione decoratur. Divisio p
Abbreviated transcription (Latin):
cce quã bonũ & ꝙͣ iocundũ
habitare fr̃s in imũ. Ecce.
ostendentis ẽ potiꝰ ꝗͣ loq̃ntis.
qͦd solet magna m̃tis intenti¬
one ꝓtenta manu fieri. quã
sermonibꝰ explicari. Bonum
respicit ad caritatẽ: qm ꝑfechi
iuiri cõmuibꝰ se hortant᷑ exẽ

Expanded text:
cce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum! Ecce, ostendentis est potius quam loquentis; quod solet magna mentis intentione protenta manu fieri, quam sermonibus explicari. Bonum respicit ad charitatem, quoniam perfecti viri communibus se hortantur exe