comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intireri. Pulchrũ enĩ perfeipsũ conside.¬
rauur atq laudatur. cui turpe ac deforme
contrariũ ẽ. Aptũ urro eui exaduerso ẽ.
ineptũ. quasi religatũ pend& aliunde. nec
exsemae ipso sed exeo eii conectitur uidi.¬
catur. Nimirũ &iã decens atq indecens.
uel hoc idem ẽ. uel ꝑinde haberur. Age
nunc ea quȩ diximus refer illud unde
agitur. Aptũ fuit primis
temporib sacrificium quod
prȩceperat ds̃. nc̃ uͦ non ia ẽ.
Aliud enĩ p̾cepit qđ huic tẽpori aptũ eẽt.
qui multomagis qũa homo nouit quid
ouiq tẽpori ac cõmodate adhibratur. qͥđ
quando imꝑtiat addat. auferat. detrabat.
suis quibrisq temporib apta sunt uelut
magnũ carm̃ cuiusdã ineffabilis modu¬
latoris excurrat. atq inde transeant
in ꝑt̃nã contẽplationẽ speciei. qͥ dm̃ rite
colunt & iam cũ tẽpusẽ. fidei. falluntur
autẽ qui existimant hȩc dm̃ ubere cau¬

Expanded text:
intueri. pulchrum enim per se ipsum consideintueri. pulchrum enim per se ipsum consideratur atque laudatur, cui turpe ac deforme contrarium est. aptum uero, cui ex aduerso est ineptum, quasi religatum pendet aliunde nec ex semet ipso sed ex eo, cui conectitur, iudicatur; nimirum . etiam decens atque indecens uel hoc idem est uel perinde habetur. age nunc ea, quae diximus, refer ad illud, unde agitur. aptum fuit primis temporibus sacrificium, quod praeceperat deus, nunc uero non ita est. aliud enim praecepit, quod huic tempori aptum esset, qui multo magis quam homo nouit, quid cuique tempori accommodate adhibeatur, quid quando impertiat, addat, auferat, detrahat, suis quibusque temporibus apta sunt, uelut magnum carmen cuiusdam ineffabilis modulatoris excurrat atque inde transeant in aeternam contemplationem speciei, qui deum rite colunt, etiam cum tempus est fidei. Falluntur autem, qui existimant haec deum iubere cau
Abbreviated transcription (Latin):
atq artib ñ mutatis. quid scđ̾m eas sit
ꝓ tempoꝵ uarretate mutandũ. Non itaq
uerũ ẽ. quod dicitur. semel recte factũ
nulla tenus esse mutandam mutata
quippe temporis causa. quod recte ante
factum fuerat ita mutari uera ratio ple.¬
rumq flagitat. ut cum ipsi dicant recte
ñ fieri finiutetur. contra ueritas clamat
recte ñ freri nisi mutetur. quia utrũq
tt̃ erit rectũ. fierit ꝓtẽpoꝵ diuersitate
diuersũ. Quod enĩ indiuersitate ꝑsona¬
rũ uno tẽpore accidere potest. ut huic
liceat aliquid inpime facere illi ñ liceat
ñ quod dissimilis ressit sed his qui facit:
ita ab una eadẽq ꝑsona diuersis tẽporib
tẽ oportoe aliquid freri tc̃ ñ oportae. non
sui dissimilis sit qui facit. sed quando
facit. Hȩc questio quã late pateat. pro¬
fecto uidoe quisquis pulchri aptiq dis.¬
tantiam spursam quodammodo in
uni uersitate rerũ ualo neq neglegit

Expanded text:
atque artibus non mutatis, quid secundum eas sit atque artibus non mutatis, quid secundum eas sit pro temporum uarietate mutandum. Non itaque uerum est, quod dicitur, semel recte factum nullatenus esse mutandum. mutata quippe temporis causa, quod recte ante factum fuerat, ita mutari uera ratio plerumque flagitat, ut, cum ipsi dicant recte non fieri, si mutetur, contra ueritas clamet recte non fieri, nisi mutetur, quia utrumque tunc erit rectum, si erit pro temporum diuersitate diuersum. quod enim in diuersitate personarum uno tempore accidere potest, ut huic liceat\' aliquid \'impune facere, illi non liceat, non quod dissimilis res sit, sed quod is, qui facit\', ita ab una eademque persona diuersis temporibus tunc oportet aliquid fieri, tunc non oportet, non quod sui dissimilis sit, qui facit, sed quando facit. Haec quaestio quam late pateat, profecta uidet, quisquis pulchri aptique distantiam sparsam quodam modo in uniuersitate rerum ualet neque neglegit
Abbreviated transcription (Latin):
rano mutatur agriculiurȩ. Et cum mane
surgit qui nocte quiescebat. uitȩ consiliũ
ñ mutauit. Aliud magister adobescenti.
qũã puero solebat imposuit. Doctrina
iginir constans. mutato p̾cepto. ñ mutata
mutauit. Magnus ille nr̃oꝵ tẽporum
medicus uindicianus consultus a quodã
dolori eiꝰ adhiberi iussit quod intẽpore
congrur udebatur. adhibitũ sanitas con.¬
secuta ẽ Deinde post aliquod annos
eadem pursus corporis causa
cõmota. hoc idẽ ilbe putauit
adhibendũ. uertit inpeius.
miratus recurrit ad medicũ. indicat
factũ. At ille ut erat acerrimus. ita
respondit. Idõ male acceptus es quia ñ
iussi. ut om̃s qui audisfent parũq homi.¬
nẽ nossent. ñ eũ arte medicinali fidere.
sed uescio qua inlicita potentia putarent.
Unde cũ rẽt̾ aqͥb poterat stupentibus
in terrogatus. aperuit quod ñ intellexe.¬
rant. uidelic& illi iam aetati non hoc se
fuisse uissurũ. Tantũ igitur ualoe ratioue

Expanded text:
ratio mutatur agriculturae. et cum mane ratio mutatur agriculturae. et cum mane surgit, qui nocte quiescebat, uitae consilium non mutauit. aliud magister adulescenti, quam puero solebat, inposuit; doctrina igitur constans mutato praecepto non mutata mutauit. Magnus ille nostrorum temporum medicus Vindicianus consultus a quodam dolori eius adhiberi iussit, quod in tempore congruere uidebatur; adhibitum sanitas consecuta est. deinde post aliquot annos eadem rursus corporis causa commota hoc idem ille putauit adhibendum; uertit in peius. miratus recurrit ad medicum, indicat factum; at ille, ut erat acerrimus, ita respondit: deo male acceptus es, quia non ego iussi\', ut omnes, qui audissent parumque hominem nossent, non eum arte medicinali fidere sed nescio qua inlicita potentia putarent. unde cum esset a quibus poterat stupentibus interrogatus, aperuit, quod non intellexerant, uidelicet illi iam aetati non hoc se fuisse iussurum. tantum igitur ualet ratione
Abbreviated transcription (Latin):
ñ recte factũ ꝓbaretur. uel quod semel
recte factũ sit inmutari nullatenus debu.¬
isse. Recte eiũ facta dicunt mutari nisi
in iuste ñ posse. hȩc uerba exlitueris tuis
inhas meas transtuli. quib si respondere
copiose urlim. tempus me citius qu̾ã ex.¬
empla defecerint. quib rerũ ipsa se natura
& opera humana cetera ratione ꝓtẽpoꝵ
oporninitate utentur. irec tam̃ eadẽ ratio
sit mutabilis qua ista mutantur. unde pau.¬
ca cõmemorẽ ut exhis excitata quodĩmo¬
do im ꝑplura similia uigil currat uten.¬
tio. Nonire hremi arstas addito sensim calo.¬
re fuccedit: Nonne diurnis tẽpora noctur.¬
na urriuntur : Quotiens nr̃e uariantur
axtates. ad obescentiae. pueritia ñ reditura
cedit. uuuentus ad obescentiȩ ñ mansura
succedit. finiens uiuentutẽ fenectus morte
finitur. Hȩc omĩa mutant᷑. nec mutatur
diuinȩ ꝓuidentiȩ ratio. qua sit ut ista
murentur. Non autẽ opinor cũ agricola
arstate aliud iusserit quã iusserat hieme.

Expanded text:
recte factum probaretur, uel, quod semel recte factum sit, inmutari nullatenus debuisse. recte enim facta dicunt mutari nisi iniuste non posse\'. haec uerba ex litteris tuis in has meas transtuli. quibus si respondere copiose uelim, tempus me citius quam exempla defecerint, quibus rerum ipsa natura et opera humana certa ratione pro temporum opportunitate mutentur nec tamen eadem ratio sit mutabilis, qua ista mutantur. unde pauca commemorem, ut ex his excitata quodam modo iam per plura similia uigil currat intentio. nonne hiemi aestas addito sensim calore succedit? nonne diurnis tempora nocturna uertuntur? quotiens nostrae uariantur aetates! adulescentiae pueritia non reditura cedit, iuuentus adulescentiae non mansura succedit, finiens iuuentutem senectus morte finitur. haec omnia mutantur nec mutatur diuinae prouidentiae ratio, qua fit, ut ista mutentur. non autem, opinor, cum agricola aestate aliud iusserit, quam iusserat hieme,
Abbreviated transcription (Latin):
ratione. uel certe auctoritate eui resistere
indignũ putent. ꝑsuaderi aliquando
forsitan possit. Ergo inxpistola tua po.¬
suisti moueri quosdam cur hic ds̃ qui &
urieris testam̃ti ds̃ esse firmatur. sprecis
ineterib sacrificiis delectatus sit nouis.

Expanded text:
ratione uel certe auctoritate, cui resistere ratione uel certe auctoritate, cui resistere indignum putent, persuaderi aliquando forsitan possit. Ergo in epistula tua posuisti moueri quosdam, \'cur hic deus, qui et ueteris testamenti deus esse firmatur, spretis ueteribus sacrificiis delectatus sit nouis.
Abbreviated transcription (Latin):
exactor libros confici dep̾cor arccbesiate
hoc maxime tẽpore incredibilit̾ ꝓfuturo ᷤ.
omino eximio & merito insigni
carissimo ac desiderantissimo filio
marcellino. augustinus indño salutem.
Inlustri uiro & rloquentissimo uolusiano.¬
ñ amplius quã soluenda epistola tua
ipse misisti. siire ab illo siue &iã ab aliis
uel suggerantur uel ingerantur ad te
potius ꝓ uirib nr̃is ꝑtractata & soluta
mitti debuert̃. non sic queadmodum
de his agendũ ẽ. libroꝵ uegotio. sed qur̃.
ad modum potis est epistolaris ad esse
conloquio. ut si tibi uisũ firerit qui eoꝵ
monus cotidianis disputationib experi.¬
ris. & illis begantur he litiere. At si
auriculis eoꝵ minus fidei pretate prȩcultis
sermo iste ñ sufficit. prius inter nos qđ
eis putas sufficere ꝑagatur. tum demũ
ad illos qđ ꝑactũ fuerit ꝑferatur. Multa
eñ sunt a quib fensus eoꝵ si adhuc abhor¬
ros e resilit. uel uberiore uel subtiliore

Expanded text:
exactor libros confici deprecor, Ecclesiae, exactor libros confici deprecor, Ecclesiae, hoc maxime tempore, incredibiliter profuturos. OMINO EXIMIO ET MERITO INSIGNI CARISSIMO AC DESIDERANTISSIMO FILIO MARCELLINO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Inlustri uiro et eloquentissimo no atque soluenda in epistula tua ipse misisti, siue ab illo siue etiam ab aliis uel suggerantur uel ingerantur, ad te potius pro uiribus nostris pertractata et soluta mitti debuerunt non sic, quem ad modum de his agendum est librorum negotio, sed quem ad modum potis est epistulari sat esse conloquio, ut, si tibi uisum fuerit, qui eorum motus cotidianis disputationibus experiris, et illis legantur hae litterae. at si auriculis eorum minus fidei pietate praecultis sermo iste non sufficit, prius inter nos, quod eis putas sufficere, peragatur, tum demum ad illos, quod peractum fuerit, perferatur. multa enim sunt, a quibus sensus eorum si adhuc abhorret et resilit, uel uberiore uel subtiliore
Abbreviated transcription (Latin):
angarriare uoluerit ire debere spatio it.¬
neris duplicato. quȩ omia rei publice
morib asferit esse contraria. Nam quis
tollis ibi ab hoste aliquid patiatur. uel
romanȩ ꝓuintrȩ dep̃datori non mala
uelitr belli iure reponere: Et cetera
quȩ dici adreliqua possit intellegit uene¬
rabilitas tua. haeo ergo omĩa ipsi posse
adiungi estimat questioni intantũ ut
ꝑ xp̃ianos principes xp̃ianã religionem
maxima exparte feruantes. Tanta &iã¬
si ipse de hac parte taceat rei publicȩ mala
tua mecũ dignetur cognoscere adhate
omĩa. qm̃ multoꝵ manib sine dubio
tradenir scĩtatis tuȩ desiderata responsio.
plenus deb&e & elucubratus solutionis
splendor ostendi maxime quia cum ista
gererentur eximius hypponiensis regio.¬
nis posfessor & dñs prȩsens aderat. qui
&e scĩtatẽ tuam sub ironrȩ adulatione
laudaroe & sibi cũ dehis quereret mini.¬
me satis factũ eẽ. contender&. ego uero
adhec omĩa ꝓmissionis ñ in memor. sed

Expanded text:
re voluerit, ire debere spatio itineris duplicato : quae omnia reipublicae moribus asserit esse contraria. Nam quis tolli sibi ab hoste aliquid patiatur, vel Romanae provinciae depraedatori non mala velit belli jure reponere? Et caetera quae dici ad reliqua posse, intelligit Venerabilitas tua. Haec ergo omnia ipsi posse adjungi aestimat quaestioni, in tantum ut per christianos principes, christianam religionem maxima ex parte servantes, tanta etiamsi ipse de hac parte taceat reipublicae mala tua mecum dignatur agnoscere, ad haec omnia quoniam multorum manibus sine dubio tradetur Sanctitatis tuae desiderata responsio plenus debet et elucubratus solutionis splendor ostendi; maxime quia cum ista gererentur, eximius Hipponensis regionis possessor et dominus praesens aderat, qui et Sanctitatem tuam sub ironiae adulatione laudaret, et sibi, cum de his quaereret, minime satisfactum esse contenderet. Ego vero ad haec omnia promissionis non immemor sed
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ante dixit ñ ab eius partib ẽpistula¬
rio considerata breuitas fuiss&e. quȩ tam̃
lic& seribere noluerit. tacere ñ passus est.
Dicebat enĩ quod & sibi hodre incarnatio.¬
nis dominicȩ ratio redderetur. reddi
uix adliquidũ possit. cur hic ds̃ qui &
urteris testam̃ti ds̃ eẽ. firmatur spretis
ireterib sacrificus delectatꝰ ẽ. nouis. Nihil
enĩ corrigi posse afferebat. nisi qđ ante¬
factũ ñ recte ꝓbaretur. uel quod semel
recte factũ sit immurari ullatenus
non debuisse. Recte eñi facta dicebat
mutari. nisi iniuste ñ posse. maxime
quia ista uanitas in constantrȩ dñm pos.¬
sit arguere. Tum deinde qđ eiꝰ p̃dicatio
atq doctrina rei publice moribus. nulla
exparte comreniat. ut pote sicuti amultis
dicit᷑ cuius hoc consite p̃ceptũ. ut nulli
malũ ꝓmalo reddere debemꝰ. & ꝑcutrenti
aliam prebere maxillam. & palliũ dare

Expanded text:
sicut ante dixi, si non ab eius partibus epistulasicut ante dixi, si non ab eius partibus epistularis considerata breuitas fuisset. quae tamen licet scribere noluerit, tacere non passus est. dicebat enim, quod, etsi sibi hodie incarnationis dominicae ratio redderetur, reddi uix ad liquidum possit, cur hic deus, qui et ueteris testamenti deus esse firmatur, spretis ueteribus sacrificiis delectatus sit nouis. nenim corrigi posse asserebat nisi quod antefactum non recte probaretur; vel quod semel recte factum sit, immutari ullatenus non debuisse. Recte enim facta dicebat mutari nisi injuste non posse; maxime quia ista varietas inconstantiae Deum possit arguere. Tum deinde quod ejus praedicatio atque doctrina, reipublicae moribus nulla ex parte conveniat; utpote, sicut a multis dicitur, cujus hoc constet praeceptum, ut nulli malum pro malo reddere debeamus , et percutienti alia
Abbreviated transcription (Latin):
midass&. omni beatitudini tuȩ qđ hab̾e
potest insinuans ambiguũ. Sed rauien
satis sicut & iam ipse ꝓbare dignaberis
culto ac curatoq sermone & romane elo.¬
quentire nitore ꝑspicuo aliqua sibi exsolui
comprndio postulauit. Quȩ quidẽ questio
usq quaq decrita ẽ. & eorũ super hac
parte satis nota calliditas. qui dispensatio.¬
nẽ dominicȩ in carnationis infamant.
Sed tamen &iam ego in hac parte quia
plarimis quicquid rescripseris ꝓfutu¬
rũ esse confido p̾cator accesserim. ut
adea uigilantius respondere digneris.
inquib nihil amplius dnm quam alu
homines facere potuert̃ fecisse uel gessis.¬
se mentiuntur. Apollomũ fiquidem
suũ nobis & apulriũ aliosq magice artis
homines inmediũ ꝓfuert̃. Quoꝵ maiora
contendunt extitissime miracula. Ipse
autẽ uir inlustris superius memoratus.
multa esse cdixit p̾sentib aliquantis quȩ
huic possint iungi ñ in merito questioni

Expanded text:
midasset, omne beatitudini tuae, quod habere midasset, omne beatitudini tuae, quod habere potest, insinuasset ambiguum. sed tamen satis, sicut etiam ipse probare dignaberis, culto accuratoque sermone et Romanae eloquentiae nitore perspicuo aliqua sibi exolui impendio postulauit. quae quidem quaestio usque quaque detrita est et eorum super hac parte satis nota calliditas, qui dispensationem dominicae incarnationis infamant. sed tamen etiam ego in hac parte, quia plurimis, quicquid rescripseris, profuturum esse confido, precator accesserim, ut ad ea uigilantius respondere digneris, in quibus nihil amplius dominum, quam alii homines facere potuerunt, fecisse mentiuntur, Apollonium si quidem suum nobis et Apuleium aliosque magicae artis homines in medium proferunt,, quorum maiora contendunt extitisse miracula. Ipse autem uir inlustris superius memoratus multas esse dixit praesentibus aliquantis, quae huic possint iungi non inmerito, quaestiones,
Abbreviated transcription (Latin):
omino nimiũq uenerabili &
om̃ib mͥ officirs unice ꝑcolendo
patri augustino marcellimis. Uir inlus.¬
tris uolusiamis beatitudinis uirȩ mihi
litieras legit immo me quidẽ cogente
plurib legit. quȩ scilic& omĩa quȩ ate
dicuntur uere miranda st̃ usq quaq
miratus sũ. sermonis cnĩ diuini gratia
humiliter tumens facibe & placere te¬
meruit. Hinc enĩ plurimũ placuit
titubant aliquanto titubantes boni
ꝓpositi exhortationes statuere & forma.¬
re contendis. Est enĩ nobiscũ eodem
cotidiana pro uirib nr̃is &e pro ingenu
paupertate disputatio. Scr̃ siquidẽ ma.¬
tris eiꝰ precatione conpulsus. cura mihi ẽ.
eum frequentius salutandi. licoe uicem
in hac parte reddere &iam ipse dignat᷑.
Accepta autẽ uenrrabilitatis tuȩ epistola
homo quia ueri dĩ stabilitatẽ multoꝵ.
quoꝵ in hac urbe copia ẽ ꝑsuasione reuo¬
catur ita motus ẽ. ut si quantũ ipfe con¬
firmat litterarũ ꝓlixitatẽ minime for.¬

Expanded text:
OMINO NIMIUM VENERABILI ET OMNIBUS MIHI OFFICIIS UNICE PERCOLENDO PATRI AUGUSTINO MARCELLINUS. Vir inlustris Volusianus beatitudinis tuae mihi litteras legit, immo me quidem cogente pluribus legit, quae, licet omnia, quae a te dicuntur, uere miranda sint, usque quaque miratus sum. sermonis enim diuini gratia humiliter tumens facile, ut placeret, emeruit. hinc enim plurimum placuit, aliquanto titubantes boni propositi exhortatione statuere et firmare contendis. est enim nobis cum eodem cotidiana pro uiribus nostris et pro ingenii paupertate disputatio, sanctae si quidem matris eius precatione compulsus cura mihi est eum frequentius salutandi, licet uicem in hac parte reddere etiam ipse dignatur. accepta autem uenerabilitatis tuae epistula homo, qui a uerae fidei stabilitate multorum, quorum in hac urbe copia est, persuasione reuocatur, ita motus est, ut, si, quantum ipse confirmat, litterarum prolixitatem minime for
Abbreviated transcription (Latin):
ac temperanter utantur arternũ ꝓutroq
p̃miũ recepturi inciuitate suꝑna atq
diuina ubi iam ñ sit moleste toberanda
calamitas. mec laboris efrenanda cupidi.¬
ditas sed sola si ulla difficultate & perfecta
libertate retinenda dĩ & ꝓximi caritas.
Incolumẽ feliciorẽq te mifericordissima
dĩ omnipotentia turatur. domine inlustris
& merito insignis ac prestantissime fili.
Scãm & in xp̃o dignissine. honorandam
matrẽ. cuius ꝓte p̾ces ds̃ exaudiat pro
meritis ur̃is officiosissime saluto. Sẽs
frater &cor.Episcopus mñs possi.¬
dius. prestantiam multũ uram salutat.

Expanded text:
ac temperanter utantur, aeternum pro utroque ac temperanter utantur, aeternum pro utroque praemium recepturi in ciuitate superna atque diuina, ubi iam non sit moleste toleranda calamitas nec laboriose frenanda cupiditas sed sola sine ulla difficultate et cum perfecta libertate retinenda dei et proximi caritas. incolumem felicioremque te misericordissima dei omnipotentia tueatur, domine inlustris et merito insignis ac praestantissime fili. sanctam et in Christo dignissime honorandam matrem, cuius pro te preces deus exaudiat, pro meritis uestris officiosissime saluto. sanctus frater et coepiscopus meus Possidius praestantiam uestr
Abbreviated transcription (Latin):
toritas. Inspice ita modum epistolicarum
uel roꝵ &ia qui illa diuina eloquia trac¬
tauert᷑. & ñ te pigeat uel multa queren¬
da ꝓponere simulta ꝑmouent. uel aliquan.¬
do diutius uersare quod quȩris. ut qnto
fieri ꝑtabes quales sumus potest ñ remane.¬
at dubitationis nubilũ. quod obsta lumi.¬
ni ueritatis. Scio enĩ excellentiam tuam
quorundam ꝑpeti obstinantissimas contra.¬
dictiones. qui propterea putant uel pu.¬
tari uolunt xp̃ianã doctrinã utilitati
non comrnire rei publice. quia nolunt
stare rẽ publicã firmitate uirtutũ. sed
inpunitate uitioꝵ. Non autẽ sicut regi
homini uel cuilib& principi eiuitatis. ita
& iam dõ quicquid multis peccatur inultũ
ꝑhominẽ xp̃m. Inpertita autẽ per dm̃
dĩq filiũ eundẽ ipsũ xpm ñ deferit eos
qui ex eiꝰ fide uiuunt erĩq piȩ colunt.
siue mala huius uitȩ patient̾ fortiterq
experiantur. siue bonis eiꝰ misericorduer

Expanded text:
toritas. inspice itaque modum epistularum apostolicarum toritas. inspice itaque modum epistularum apostolicarum uel eorum etiam, qui illa diuina eloquia tractauerunt, et non te pigeat uel multa quaerenda proponere, si multa permouent, uel ali-, quanto diutius uersare, quod quaeris, ut, quantum fieri per tales, quales sumus, potest, non remaneat dubitationis nubilum, quod obstet lumini ueritatis. Scio enim excellentiam tuam quorundam perpeti obstinatissimas contradictiones, qui propterea putant uel putari uolunt Christianam doctrinam utilitati non conuenire rei publicae, quia nolunt stare rem publicam firmitate uirtutum sed impunitate uitiorum. non autem sicut regi homini uel cuilibet principi ciuitatis ita etiam deo, quicquid a multis peccatur, inultumper hominem Christum impertita autem per deum deique filium eundem ipsum Christum non deserit eos, qui ex eius fide uiuunt eumque pie colunt, siue mala huius uitae patienter fortiterque experiantur siue bonis eius misericorditer
Abbreviated transcription (Latin):
adcliuitẽ. sed inuitat om̃s humili fer.¬
monr quos ñ solũ manifesta pascat. sed
&iam fecreta & exerceat ueritate. hoc
inpr̃optis quod inreconditis habens.
Sed ne aperta fastidirentur eadẽ rursus
operta desiderantur. desiderata quodam
modo renouantur. renouata suauiter
intimatur. his salubriter & praua cor.¬
riguntur. & parua nutriuntur. & magna
oblectanur ingenia. ille huie doctrinȩ
inimicus ẽ. animus. qui uel errando eam
nescit ẽẽ. saluberrimã. uel odit egrotando
medicinã. Uides quã prolixam epistolã
fecerim: Siquid gͦ te mouoe atq int̾ nos
per tractari tanti habes. non tͥ
facias angustias usitatarũ epistularum
uelut custodiendos modos quia & optime
nosti quã grandes tas ueteres habuerint
cũ aliquid agerent quod explicare breuit᷑
non ualerent. Et si auctoꝵ abalias literas
ꝑtinentium mos essoe alius. nr̃oꝵ nobis in
hac re dignius imitandi preberetur aue.¬

Expanded text:
ad diuitem, sed inuitat omnes humili serad diuitem, sed inuitat omnes humili sermone, quos non solum manifesta pascat, sed etiam secreta exerceat ueritate hoc in promptis quod in reconditis habens. sed ne aperta fastidirentur, eadem rursus operta desiderantur, desiderata quodam modo renouantur, renouata suauiter intimantur. his salubriter et praua corriguntur et parua nutriuntur et magna oblectantur ingenia. ille huic doctrinae inimicus est animus, qui uel errando eam nescit esse saluberrimam uel odit aegrotando medicinam. Vides, quam prolixam epistulam fecerim. si quid ergo te mouet atque inter nos pertractari tanti habes, non tibi faciat angustias usitatarum epistularum uelut custodiendus modus, quia et optime nosti, quam grandes eas ueteres habuerint, cum aliquid agerent, quod explicare breuiter non ualerent. et si auctorum ad alias litteras pertinentium mos esset alius, nostrorum nobis in hac re dignius imitanda praeberetur auc
Abbreviated transcription (Latin):
ereatore st̃. & hic ethiea qm̃ uita bona
& honesta ñ alium deformatur quãcũ
ea que diligenda sunt quẽ ad modum
diligenda st̃ diliguntur. hoc ẽ. ds̃ &
proximus. Hic logica qm̃ ueritas lum̃¬
quȩ animȩ rationalis non nisi deus est.
Hic &eiam laudabilis rei puplice salus.
Neq eni conditar & custoditur obtima
ciuitas. nisi fundamento & uinculo
ficdhei firmȩq concordiȩ cũ bomĩ cõmu.¬
ne dilignur. quod sũ mũ ac uerissimũ
dĩ ẽ. atq in illo inucẽ sinceris sime se
homines diligunt. cũ ꝓpt̾ illũ se diligt̃.
cuiquo animo diligant occultare non
possunt: modus autẽ ipse dicendi quo
scã seriptura contexitur. quã omnibus
accessibilis qu̾auis paucissimis penetra.¬
bilis. ea quȩ aperta contin& quasi amicꝰ
familiaris sine fuco adcor loquitur
indoctoꝵ atq doctoꝵ. ea uͦ quȩ in miste.¬
rus occultat. nec ipso eloquio superbo
erigit. quo ñ audeat accedere mens
tardiuscula & inerudita quasi pauper

Expanded text:
uita bona et honesta non aliunde formatur, quam cum ea, quae diligenda sunt, quem ad modum diligenda sunt, diliguntur, hoc est deus et proximus; hic logica, quoniam ueritas lumenque animae rationalis nonnisi deus est; hic etiam laudabilis rei publicae salus, neque enim conditur et custoditur optima ciuitas nisi fundamento et uinculo fidei firmaeque concordiae, cum bonum commune diligitur, quod summum ac uerissimum deus est, atque in illo inuicem sincerissime se homines diligunt, cum propter illum se diligunt, cui, quo animo diligant, occultare non possunt. Modus autem ipse dicendi, quo sancta scriptura contexitur, quam omnibus accessibilis, quamuis paucissimis penetrabilis! ea. quae aperta continet, quasi amicus familiaris sine fuco ad cor loquitur indoctorum atque doctorum; ea uero, quae in mysteriis occultat, nec ipsa eloquio superbo erigit, quo non audeat accedere mens tardiuscula et inerudita quasi pauper
Abbreviated transcription (Latin):
dicatiorem erat transiturus. Nam
& ciuitatis illtus uocabilum i qua
cum discipulis commoratus cs
& infecunda postquam uerbũ fidei
xp̃i suscepit. sprritalibus honoram
operũ fructibus habundare staduit.
& quȩ aliquando terra ꝑuasta ac
squalida nihil trens gignere no
propinat Nec iani descitũ. sed
meliori nomine ortus deliciarum.
& paradysus digna est appellari.
tempus suac passionis. uoluio se
oxpectans ut ueniente pascha
quod in proximo futura erat.
sese illorũ manibus sicut ante
scła pręfinterat: conpithendendũ
traderet & crucifigendum. Qu̾a¬
& nos sollempnitate̾ sacra qua
dragesimalitm dierũ obseruatio
cominofet uigilantissime expectare.
Ideoq necesse est cius qui nos magno¬
sui eruoris pretio redemit clenͣttiã
uotis sedulis exorare. ut noscum
remissione peccatorũ cumq gratia
& miscđia sua ad eam sibi faciat

Expanded text:
dicationem erat transiturus. Nam et civitatis ipsius vocabulum, in qua cum discipulis commoratus estet infecunda, postquam verbum fidei Christi suscepit, spiritualibus bonorum operum fructibus abundare studuit. Et quae aliquando terra perusta ac squalida, nihil virens gignere novpropinat. Nec jam desertum, sed meliori nomine hortus deliciarum et paradisus Dei dignatus est appellari. tempus suae passionis, voluit se exspectans ut veniente Pascha, quod in proximum futurum erat, sese illorum manibus, sicut ante saecula praefinierat, comprehendendum traderet et crucifigendum. Quam nos etiam solemnitatem, sacra dierum quadragesimalium observatione commonet vigilantissime exspectare. Ideoque necesse est ejus qui nos magno cruoris pretio redemit, clementiam votis sedulis exorare, ut nos cum remissione peccatorum cumque gratia et misericordia sua, ad eum sibi placit
Abbreviated transcription (Latin):
exemplum dare dignatus est. ut si
tempus perseeutionis ingrutrit.
non dubitemus refugii latebram
querere. & furorem sceleratorum
hominũ latendo deuitare. Sarre
quod dñs relictis tudeis ab ut in
regiorrem iuxta defertũ: significat

Expanded text:
exemplum dare dignatus est, ut si exemplum dare dignatus est, ut si tempus persecutionis ingruerit, non dubitemus refugii latebras quaerere, et furorem sceleratorum hominum latendo devitare. Sane quod Dominus relictis Judaeis abiit in regionem juxta desertum, signifi
Abbreviated transcription (Latin):
& fiet unũ ouibe & unus pastor.
Ioneni iam tum filii di urel otres
erant. sed tpse pro eis patrendo. eos¬
q prȩtioso suo sanguine redimendo.
& filus diaboli fecit filios dĩ. & ex no¬¬
centibus lupis in noeentes oues esse
constituit. Ab illo ergo die cogita¬¬
uerunt. ut interficerent illu non
quo & ante iam non hoc cogitauisseq̃.
cum fuperius in eiꝰ necem conspitasse.¬
& crebro eũ comprghendere uoluisse
legantur. sed quia tunc ineuitabi¬
liter se sceleri perficiendę morts
etus constrinxerunt. & quo citius
possent iniqua sua corisilia accebe¬¬
rare decrecterunt. Iħe ergo ia non
palam ambrilabat apuid iudȩos.
sed abitt in regiorem tuxta deserto
in ciuitatem quę dicitur effrem.
& ibi morabatur cũ discrpulis suis.
Ion utiq ille qui est dñs uirtutũ
formidare poterat. nec eu suae
diuinitatis potestas deferuerat.
quia si irell&s poterat pala in ter
iudȩos coruersati. & nihil mali
abcis pati. sed rede undo ao sȩ ui¬
tiam inimicorũ declinando nobis

Expanded text:
 fiet unum ovile, et unus pastor . Non enim jam tunc filii Dei vel oves erant, sed ipse pro eis patiendo, eosque pretioso suo sanguine redimendo, ex filiis diaboli fecit filios Dei, et ex nocentibus lupis innocentes oves esse constituit. Ab illo ergo die cogitaverunt ut interficerent eum. Non quo et antea jam non hoc cogitassent, cum superius in ejus necem conspirasse et comprehendere voluisse legantur, sed quia tunc inevitabiliter se scelere perficiendae mortis ejus constrinxerunt, et quo citius possent, iniqua sua consilia accelerare decreverunt. Jesus ergo jam non palam ambulabat apud Judaeos, sed abiit in regionem juxta desertum in civitatem quae dicitur Ephrem, et ibi morabatur cum discipulis suis. Non utique ille qui est Dominus virtutum, formidare poterat, nec eum suae divinitatis potestas deseruerat, quia si vellet, poterat palam inter Judaeos conversari et nihil mali ab illis pati. Sed recedendo, ac saevitiam inimicorum declinando, nobis
Abbreviated transcription (Latin):
morititrus erat ꝓgente. & non
tantum pro gente. sed ut filios di
qui erant dispersi congregar& in
anũ ꝓphetauit ergo cayphas quod
pro iudeora tantu gente xpͣm mori
ꝯpediret. sed euuangelista noutrat
caum pro salute totius humani ge.¬
neris passitrum. quatinus illos qui
ante scła prȩdestinati erant ut
ssent filii dĩ in unu congregaroe.

Expanded text:
on tantum pro gente, sed ut filios Dei qui erant dispersi, congregaret in unum. Prophetavit ergo Caiphas, quod pro Judaeorum tantum gente Christum mori expediret, sed evangelista noverat eum pro salute totius humani generis passurum, quatenus illos qui ante saecula praedestinati erant ut essent filii Dei, in u
Abbreviated transcription (Latin):
singulos ministrarent. H inc lucas
euuangelista de racharia refeit:
quia cum sacerdotio fungeretur
in ordine uicis suȩ̨ ante dmͥ. sorto
sus in templum dñi. Potest & uꝰ
intellegi moderno tempore hoc
& uicibus in templo dñi ministra¬
rent. quib post atinũ alii succedo¬
bant. Nam & dt hoc caypha iose¬
phus refert. quod prȩtio sibi tnius¬

Expanded text:
singulos ministrarent. Hinc Lucas singulos ministrarent. Hinc Lucas evangelista de Zacharia refert: Quia cum sacerdotio fungeretur in ordine vicis suae ante Dominum, sorte sus in templum Domini . Potest etiam intelligi moderno tempore, hocet vicibus in templo Domini ministrarent, quibus post annum alii succedebant. Nam et de hoc Caipha refert
Abbreviated transcription (Latin):
ex ipsis caiphas nomine cum ess&
pontifex anni illius. dixit eis.
Uos nescitis quicquam. neq cogut᷑tis
quia expedit ut unus homo mori.¬
atur pro populo: & non tota geris
percat: Quod erum afem& ipso¬
non dixisse. sed quia pontifex erat
anni illius prophetasse agente ipso
pontificatus sacramento quod in¬
dignis gerebat: subsequutus cuuan¬
gclista ostendit dicens. Hoc autẽ
asem& ipso non dixit. sed cũ cẽt
pontifex anni illius prophauit.
quia iħc morititras erat progento
Quo loco discimus: plerũq & iam
malos per sp̃m prophetiȩ futura
dicatur pontifex anni illitis. cum
dñs per legem pręcepisset. ut uims
tantũ esset summus sacerdos. cui
mortuo filius succeder&: & loco
patris sacerdotium ad ministrare
Sed screndũ hoc aprimo aãron usq
ad dauid regis tempora seruatum.
Qui uolens augere cultum templi.
plures pontifices dño irhiloninus
agente esse decreuit. qui ꝑ ordine
uicibus sibi succederent: ac ꝑ annos

Expanded text:
ex ipsis Caiphas nomine, cum esset ex ipsis Caiphas nomine, cum esset pontifex anni illius, dixit eis: Vos nescitis quidquam, nec cogitatis, quia expedit ut unus homo moriatur pro populo, et non tota gens pereat. Quod eum non a semetipso dixisse, sed quia pontifex erat anni illius, prophetasse, agente ipso pontificatus sacramento quod indignus gerebat, subsecutus evangelista ostendit, dicens: Hoc autem a semetipso non dixit, sed cum esset pontifex anni illius, prophetavit, quia Jesus moriturus erat pro gente. Quo loco discimus plerumque etiam malos per spiritum prophetiae futura dicatur pontifex anni illius, cum Dominus per legem praecepisset, ut unus tantum esset summus sacerdos, cui mortuo filius succederet, et loco patris sacerdotium administraret. Sed sciendum hoc primo ab Aaron usque ad David regis tempora servatum, qui volens augere culturas templi, plures pontifices, Domino nihilominus agente, esse decrevit, qui per ordinem vicibus sibi succederent, et per annos
Abbreviated transcription (Latin):
& gentẽ. Temporale regnũ amit.¬
tere timutrunt. de uita atterna
cogitate neglexerunt: atq ideo
utrumq iustissimo di iudicio ami¬
anno post cius passiontni simi
gloriosani ascensionem. ueni
romani sub tito & trespasiano pri¬
cipibus. locum simul regnuꝰ & gen¬
tem illis abstulerunt: & ipsos ferii
fame & captiuitate deleuerunt.
Et qui in pascha xp̃m occiderant.
in eadẽ sollempnitate ab hostibus
capti sunt. Quiq initiria filii patre̾
offenderant. ipsi apatie & filio ⁊dest
trespasiano & tito deleti sunt : sicq
tei & mistri ad aeterna supplicia
transicruit. tuxta quod alibi dñs
at eis dixetat. Filii autẽ regni
eicientur in tenebras exteriores.
Uenient inquiunt romani. & tollent
nrͣm locũ & gentẽ. Putabant iudȩi
doctrinam xp̃i contra templum &
paternas traditiones esse. ideoq
tinebant nesi om̃s in xp̃m crede-¬
rent: nullus remaneret qui pro
ciuitate & templo contra romanos
pugnando resisteret. Unus autẽ

Expanded text:
et gentem. Temporale regnum amitet gentem. Temporale regnum amittere timuerunt, de vita autem aeterna cogitare neglexerunt, atque ideo utrumque justissimo Dei judicio amianno post ejus passionem, simulque gloriosam ascensionem, venientes Romani sub Tito et Vespasiano principibus, locum simul et regnum et gentem illis abstulerunt, illosque ferro, fame et captivitate deleverunt. Et qui in Pascha Christum occiderant, in eadem solemnitate ab hostibus captivati sunt. Quique injuria filii Patrem offenderant, ipsi a Patre et Filio, scilicet Vespasiano et Tito deleti sunt, sicque rei et miseri ad aeterna supplicia transierunt, juxta quod Dominus alibi de eis dixerat: Filii autem regni ejicientur in tenebras exteriores . Venient Romani, et tollent nostrum locum et gentem. Putabant Judaei doctrinam Christi contra templum et paternas traditiones esse, ideoque timebant, ne si omnes in Christum crederent, nullus remaneret qui pro civitate et templo contra Romanos pugnando resisteret. Unus autem
Abbreviated transcription (Latin):
sentes futrant & uidtrant quȩ
fecit crediderunt in euͦ. Quidã
uero ex ipsis siue qui iam in eum
crediderant. siue qui ad martham
& mariam consolandi causa uene¬
rant abierunt ad phariseos. &
nuntiauerunt eis quȩ fecit iħe:
sitre pio studio ut ipsi intum
crederent. siue gr̃a deferendi
ut contra eum seirirent. Protinus
illi malitia sua contenebrati: et
quo se uercerent nescientes. uide¬
bant cui se signorũ euidentia
superari: collegerunt concilium
non ut conuerterentur & crede¬
rent: sed ut eũ nefanda conspira¬
tione morte dampnarent. Ini¬
unt consilium ut eũ perdetent
rent. Quid inquiunt facimus
Mistri ton dicebant credamus.
sed uelut ex acuentes & ad neee
eius sc̃se niutuo cohortantes di¬
cebant. Quid facimus. quia hic
homo multa signa facit: Uelint
nolint confitentur. quia illeque
quasi hominem despiciebant:
sicut as̃ sigtus & mitaculis cho¬
ruseabat. Si dimiitimnus eusic:
om̃s credent in cũ. & uenrent
tomani & tolbent nr̃m loc uma

Expanded text:
sentes fuerant, et viderant quae fecit Jesus, crediderunt in eum. Quidam vero ex ipsis, sive qui jam in eum crediderant, sive qui ad Martham et Mariam consolandi causa venerant, abierunt ad Pharisaeos, et nuntiaverunt eis quae fecit Jesus, sive pio studio, ut et ipsi in eum crederent, sive gratia deferendi, ut contra eum saevirent. Protinus illi malitia sua contenebrati, et quo se verterent nescientes, videbant enim se signorum evidentia superari, collegerunt concilium, non ut converterentur et crederent, sed ut eum nefanda conspiratione morte damnarent. Ineunt consilium ut eum perderent, ent. Quid, inquiunt, facimus? Miseri, non dicebant credamus, sed velut exacuentes et ad necem ejus sese mutuo cohortantes dicebant: Quid facimus, quia hic homo multa signa facit? Velint nolint confitentur, quia ille quem quasi hominem despiciebant, sicut Deus signis et miraculis coruscabat. Si dimittimus eum sic, omnes credent in eum, et venient Romani, et tollent locum
Abbreviated transcription (Latin):
lectio terminata est. Multer pͥma
nuntiauit. & ad mulieris testimo
nium crediderunt samaritani.
& rogauerunt eum ut apud cos
maneret. & mansit ibi biduo et
plures crediderunt. Et cum est¬
didissent. dicebant mulieri. non
um propter uerbum tuũ credimus.
sed ipsi cognouimus & scimus. quia
he est uere saluator mundi. Primo
per famam. postea per prȩsentiam.
S le igitur hodie cum cis qui foris st̃:
quam ab illa muliere. hoc est ȩccłã
adnuntiante ad xp̃m iteniunt &
geduit per istam famam. Manet
apud eos biduo. hoc est dat illis duo
prȩcepta caritatis. E.t multo
plures credunt in cum firmius.
qm ipse uere est saluator mundi.

Expanded text:
lectio terminata est. Mulier primum lectio terminata est. Mulier primum nuntiavit, et ad mulieris testimnium crediderunt Samaritani, et rogaverunt eum ut apud eos maneret. Et mansit ibi biduo, et plures crediderunt. Et cum credidissent, dicebant mulieri: « Non jam propter verbum tuum credimus, sed ipsi cognovimus, et scimus quia hic est vere Salvator mundi. » Primo per famam, postea per praesentiam, sic agitur hodie cum eis qui foris sunt, et noquam ab illa muliere, hoc est, Ecclesia annuntiante, ad Christum veniunt, et credunt per istam famam. Manet apud eos biduo, hoc est dat illis duo praecepta charitatis. Et multo plures credunt in eum firmius, quoniam ipse vere est Salvator mundi.
Abbreviated transcription (Latin):
messis. Quid inde factum est.s
Deipsa messe eiecta sunt pauca
grana. & seminauerunt orbem
terrarum & surgit alia messis.
quae in fine scłi metenda est
Ad istam ergo nressem: non apłi
sed angeli mittuntur. Messores
inquit. angłi sunt. Ista ergo
messis crescit itter ziz aniam.
& expectat purgari in finẽ. Illa
uero messis iam matura erat. quo
prius missi sunt discipuli ubi pr¬
phetȩ laborauerunt. Ped tamen
uidete quid dictum sit. simul
sed gaudium pariter perfruentus
mercede simul acceptiri sunt
uitam arterna. Ex cruitate
aut illa. multi crediderunt in
dixit mihi om̃ia quęcumq feci.
Cum urnissent autẽ ad illum
samaritani. togautrunt ut apud
eos maneret. & mansit ibi duos
dies. & multo plures crediderunt
propter sermonem ciꝰ. & mulien
dicebant: quia iam non propter
tuam loquelam credimus. ⁊psi en
audiumus et scimus. quia hic est
uere saluator mundi. Et hoc pau¬
lulum animaduertendum est. quia

Expanded text:
 matura messis. Quid inde factum est?  matura messis. Quid inde factum est? De ipsa messe ejecta sunt pauca grana, et seminaverunt orbem terrarum; et surgit alia messis, quae in finem saeculi metenda est. Ad istam ergo messem non apostoli, sed angeli mittuntur. Messores inquit angeli sunt. Ista ergo messis crescit inter zizania, et exspectat purgari in fine. Illa vero messis jam matura erat, quo prius missi sunt discipuli, ubi prophetae laboraverunt. Sed tamen videte quid dictum sit, « At ssed gaudio pariter perfruentur, mercedem simul accepturi suam, vitam aeternam. Ex civitate autem illa multi crediderunt in dixit mihi omnia quaecunque feci. Cum venissent autem ad illum Samaritani, rogaverunt ut apud eos maneret; et mansit ibi duos dies. Et multo plures crediderunt propter sermonem ejus: et mulieri dicebant: Quia jam non propter tuam loquelam credimus; ipsi enim nos audivimus, et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Et hoc paululum animadvertendum est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uos in labores eorum introrstis.
Nam ubi iam laboratum erat. utiq
seminatum erat. Et quod semina¬
tum erat. iam matirrũ factum. &¬
falcem & trituram desiderabat.
Quo ergo erant messores mittendi:
Ubi iam prophetę prȩdicauerunt. ipsi
enim seminatores fuerunt. Nam si
ipsi non seminatores. unde ad illam
multerem ꝑuenerat. scio quia messias
uenit: lam illa mulrer fructus
maturus erat. & erant albȩ messes
& falces quȩrebant. Misi uos me-¬
tere. quod uos non seminastis. Alu
seminauerunt. & uos in eorũ labores
introistis. Qui :laborauerunt:
Ipse abraham isaac & iacob. Legite
labores illorum. In om̃ibus enim
laboribus prophetia est xp̃i. et
i deo seminatores moyses & cȩteri
in illo frigore. quando semina-¬
bant. Ergo iam in rudea messis
parata erat. Merito ibi tamquã
matura seges fuit. quando tot
milia hominum prętia rerum
suarum afferebant. & ad pedes
apłorum ponentes. ex peditis hu¬
mtris a sarcinis sȩcularibus xp̃m

Expanded text:
vos in labores eorum introistis. vos in labores eorum introistis. » Nam ubi jam laboratum erat, utique seminatum erat; et quod seminatum erat, jam maturum factum falcem et trituram desiderabat. Quo ergo erant messores mittendi? Ubi jam prophetae praedicaverunt. Ipsi enim seminatores fuerunt. Nam si ipsi non seminatores, unde ad illam mulierem pervenerat, « Scio quia Messias venit? » Jam ista mulier fructus maturus erat, et erant albae messes, et falcem quaerebant. « Misi vos metere quod non seminastis. Alii seminaverunt, et vos in eorum labores introistis. » Quid laboraverunt ipse Abraham, Isaac et Jacob? Legite labores eorum. In omnibus enim laboribus prophetia est Christi, et ideo seminatores Moyses et caeteri in illo frigore, quando seminabant. Ergo jam in Judaea messis parata erat. Merito ibi tanquam matura seges fuit, quando tot millia hominum pretia rerum suarum afferebant, et ad pedes apostolorum ponentes , expeditis humeris a sarcinis saecularibus, Chri
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationes illorũ & iam instruit
ut magister. non per circuitum
sicut illa cinus adhuc uirã requi¬
tebat sed iam aperte. Meus inquit
cẏbus est. ut faciam uoluntate cius
qui me misit. Ergo & potus ipse
erat in illa multere. ut faceret
uoluntatem eius qui eum misit.
ideo dicebat. Sitio: da mihi bibere.
scilicae ut fidem in ea operaretur.
& fidem eius biberet. & eam in
corpus suum traiceret. Corpus
enim eius est. ȩccłã. Ecrgo inquit
ipse cybus mͥs est ut faciam uo-¬
luntatem eius qui mre misit.
Nonne uos dicitis. quod adhue
quattuor menses sunt. & messis
uenit: In opus feruebat. &
operarios mittete disponebat.
Uos quattuor menses computatis
admessem. ego uobis aliam mesfem
albam & paratam osterdo. Ecce
messem. Ergo messores missurus
est. In hoc enim est uerbũ uerum.
quia alius est qui seminat. & alius
est qui metit. ut & qui seminat
simul gaudeat. & qui metit. Eigo
misi uos nretere : quod uos non la¬¬
borastis. Alii laborauerunt. &

Expanded text:
cogitationes illorum, etiam instruit cogitationes illorum, etiam instruit ut magister, non per circuitum, sicut illam, cujus adhuc virum requirebat, sed etiam aperte. « Meus inquit cibus est: ut faciam voluntatem ejus qui me misit. » Ergo et potus ipse erat in illa muliere, ut faceret voluntatem ejus qui eum misit. Ideo dicebat: « Sitio, da mihi bibere. » Scilicet, ut fidem in ea operaretur, et fidem ejus biberet, et eam in corpus suum trajiceret. Corpus enim ejus est Ecclesia. Ergo, inquit, ipse est cibus meus ut faciam voluntatem ejus qui me misit. Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit? In opus fervebat, et operarios mittere disponebat. Vos quatuor menses computatis ad messem, ego vobis aliam messem albam et paratam ostendo. Ecce messem. Ergo messores missurus est. In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui metit, alius est qui seminat, ut qui seminat simul gaudeat, et qui metit. Ego vos misi metere quod vos non laborastis. Alii labora
Abbreviated transcription (Latin):
hẏdriam suam multer. Audito
ego sum qui loquor tecum. & tecepto
hydriam dimitteret. & euuange¬
lrate curreret: Prorecit cupi¬
ditatem. & ptoperauit ad nuntiare
ueritatem. Hydria uas erat. unde¬
aqua haurrebatur greco nomine
appellatur hẏdria. qm grece
aqua hẏdor dicitur. tamquam
uas aquarum diceret. Proiecit
ergo hydriam. quae non iam usui
sed oneri fuit. Auida quippe de¬
siderabat aqua illa satiari. ut ad¬
nuntiaret xp̃m onere ab iecto.
Cucurrit ad ciuitatem:. & dicit illis
hominibus. Uenite & uidete homi¬
nem. qui dixit mihi om̃ia quȩ euq
feci. Pedetemptim ne illi quasi iã¬
trascerentur. & indignarentur &
manduca. Ierant enim emere cybos
& uenerunt. Ille autẽ dixit. Ego
cẏbum habeo manducare. quem
uos nescitis. Dicebant ergo disci¬
puli adintricem. Numquid aliquis
attulit ei manducare: Quid mirũ
si mulier illa non intellegebat
aquam: Eicce discipuli. non in.¬
tell gebant ȩscam. Audiuit aut̃

Expanded text:
hydriam suam mulier. » Audito, hydriam suam mulier. » Audito, « Ego sum qui loquor tecum, » et recepto hydriam dimitteret et evangelizare curreret? Projecit cupiditatem, et properavit annuntiare veritatem. Hydria aqua hauriebatur; Graeco nomine appellatur hydria, quoniam Graece, aqua, ὕδωρ dicitur, tanquam si aquarium diceretur. Projecit ergo hydriam, quae non jam usui, sed oneri fuit, asiderabat aqua illa satiari, ut annuntiaret Christum, onere abjecto. Cucurrit ad civitatem, et dicit illis hominibus: « Venite et videte hominem, qui dixit mihi omnia quaecunque feci. » Pedetentim, ne illi quasi irascerentur et indignarentur, et manduca. » Ierant emere cibos, et venerunt. « Ille autem dixit eis: Ego cibum habeo manducare quem vos nescitis. Dicebant ergo discipuli ad invicem: Nunquid aliquis attulit ei manducare. » Quid mirum si mulier illa non intelligebat aquam, ecce discipuli nondum intelligebant escam. Audivit autem
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit ei mulier. Scio quia messias
uenit. qui dicitur xp̃s. Cũ ergo
uenerit. ille nobis om̃ia demons¬
trabit. Eum ille uenerit monte̾
spernet. & templum euertet
Docebit nos ille omia. ut in sp̃u &
ueritate nouerimus ad orare. ꝓci.¬
dat quis cam possit docere. sed iam
docrntem nondum agnoscebat. Iã
ergo digna erat. cui manifestaitair.
Messias autem unctus est. Unctus
xps. Cum ergo uenerit. ilbe nobis
adnuntiabit om̃ia. Dicit ei iħs.
fͥgosum. qui loquor tecum. Iam
mulier ordinatur infide. & regit᷑
bene uictoria. Postea quã audiuit
hoc ego sum qui loquor tecũ. iam
ultra quid dicẽret. quando xpͥs dñs
manifestare se uoluit mulieri.
cui dixerat crede mrihi. Et conti-¬
nuo uenerunt discrpuli. & mitra.¬
bantur quia cuͦ multere loqirebat᷑.
Quia quȩrebat perditã. qui ueneratꝰ
quȩ rere quod perterat: hoc illimi¬
rabantur. Bonum en̾i mitabant᷑.¬
non malum sufpicabantur. Nemo
tamen dixit. quid quȩris. aut qͥd
loqueris cum ea. Reliquit ergo

Expanded text:
Dicit ei mulier: Scio quia Messias venit, qui dicitur Christus. Cum ergo venerit, ille nobis omnia demonstrabit. » Cum ille venerit, montem spernet, et templum evertet; docebit nos iste omnia, ut in spiritu et veritate noverimus adorare. Sciebat quis eam posset docere, sed jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat cui manifestaretur. Messias autem unctus est; unctus s. Cum ergo venerit, iste nobis annuntiabit omnia. Dicit ei Jesus: Ego sum qui loquor tecum. » Jam mulier ordinatur in fide et regitur bene victura. Posteaquam audivit hoc: « Ego sum qui loquor tecum, » jam ultra quid diceret? quando Christus Dominus manifestare se voluit mulieri, cui dixerat: « Crede mnuo venerunt discipuli ejus, et mirabantur, quia cum muliere loquebatur. Quia quaerebat perditam, qui venerat quaerere quod perierat, hoc illi mirabantur. Bonum enim mirabantnon malum suspicabantur. Nemo tamen dixit, Quid quaeris, aut quid loqueris cum ea? « Reliquit ergo
Abbreviated transcription (Latin):
actus est dñs uelut in imicus:
prȩcipitauit isrł. prȩcipitauit
omia męnia eius. Dissipauit
munitiones eius: & tepberut in
filia iuda humiliatũ & humili¬
atam.
Et dissipauit quasi hortũ tentoriũ
suu: demolitus est tabernaculu
suũ. Oblruioni tradidit dñs in
syon festiuitatẽ & sabbatum. &
altare suum: maledixit scĩfica¬
tioni suȩ. Tradidit in manu
in imici muros turrium eius.
uocem dederunt in domo dñi:
sicut in die sollemptii.

Expanded text:
us praecipitavit Israhel praecipitavit omnia moenia eius dissipavit munitiones eius et replevit in filia Iuda humiliatum et humiliatam et dissipavit quasi hortum tentorium suum demolitus est tabernaculum suum oblivioni tradidit Dominus in Sion festivitatem et sminus altare suum, maledixit sanctificationi suae: tradidit in manu inimici muros turrium ejus: vocem dederunt in domo Domini sicut in die solemni.