comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nulla inuenitur. Omĩno tñ ꝓbabile uidet᷑
plures remansisse quam cecidisse. ꝓpħ̃ta enim cum
demonstraret curriis igneos consolans ait. Plures s̃
qui nob̾ cũ s̃. quam qͥ c̃ illis. Hinc concimꝰ plures ẽẽ
electos angelos ꝗͣ ieꝓbos. Sunt quidicunt tot e¬
lectos exhominibus admimerum angelaꝵ ascensuroᷤ.
qͦt ibi constat. remansisse electos angelos. ꝓpt̃̾ scrip
turam que ait. constituit t̾minos ppłorum uiuta
numerum angelorum dĩ. Quod si uerum ẽ cum inł¬
in ueniuntur homines reꝓbi ꝗͣ electi angeli. Si aũt
homines ieꝓbi plures sunt quã electi angłi. cum elec
sibi. unum malum ad impugnationem.⁊ unum
bonum ad defensionem. cum numerꝰ hominum
tͣnscendat numerum angelorum : Si enim inho¬
minibꝰ mali plures s̃ quam boni.⁊ in angelis.
plures boni quam mali. cũ positum sit tot elec¬
tos futuros homines quod. sunt angeli boni. cõs¬
tat sine ulla dubitatione plures et̃ homines

Expanded text:
nulla invenitur; omnino autem probabile videtur nulla invenitur; omnino autem probabile videtur plures remansisse quam cecidisse». Propheta enim, cum demonqui nobiscum sunt quam qui cum illis . Hinc conjicimus plures esse electos angelos quam reprobos. Sunt qui dicunt tot electos ex hominibus ad numerum angelorum ascensuro; quot ibi constat remansisse electos angelos, propter Scrituram que ait: «Statuit terminos populorum iuxta numerum angelorum Dei. Quod si verum est, cum mulinvenientur homines reprobi quam electi angeli. Si autem homines reprobi plures sint quam angeli electi cum electsibi, unum malum ad impugnationem et unum bonum ad defensionem, cum numerus hominum transcendat numerum angelorum? Si enim in hominibus mali plures sunt quam boni et in angelis boni plures quam mali, cum positum sit tot electos futuros homines quot sunt angeli boni; constat sine ulla dubitatione plures esse homines
Abbreviated transcription (Latin):
creatus illus unde illi cecider̃ ductus ẽ. illiꝰ
societatis numerus qui in cadentibus diminiitus fue¬
int. ꝑ hominem reꝑatur. H ouem engo ordines an¬
gelorum abinicio ꝯditis : ⁊ ex ilł qui cecider̃ q
inunar simul om̃s malicia c̃ senser̃. quasi unum
ex se ꝑuerse societatis ordinem effecer̃. H abet aũ
tradicio ex singuł aliqͦs ordinibus cecidisse. Un¬
ãe ⁊ apłs paulus cum de malignorum spũũ ti¬
ramude. m̃tionem faceret. pͥncipatus ⁊ potestates
tenebrarum nominauit : ut uidelicet ostendẽt¬
quia idem nunc qͥsq in malo ministerium ex ꝑ¬
uersitate exercet. quod ad bonum ꝑficiendum ex.¬
condicione accep̃. Nus ꝗͣ tñ scriptuarum nequam
sp̃s seraphu appellatos iuenio. quia licet cet̃a dona
pꝰ rumam ad huc in malo possideant. caritatem tñ
in dilectione dĩ nequaquam hr̃e potuerunt. Si¬
enumero. autem lapsorum certa auetoritã

Expanded text:
creatus illuc unde illi ceciderunt ductus est, illius creatus illuc unde illi ceciderunt ductus est, illius societatis numerus qui in cadentibus diminutus fuerat, per hominem reparatur. Novem enim ordines angelorum ab initio conditi sunt, et ex illis qui ceciderunt quia in una simul omnes malitia consenserunt quasi unum ex se perversae societatis ordinem effecerunt. Habet autem traditio ex singulis ordinibus aliquos cecidisse. Unde et Apostolus Paulus cum de malignorum spirituum tyrannide mentionem faceret, principatus et potestates tenebrarum nominavit. Ut videlicet ostenderquod idem nunc quisque in malo ministerium ex perversitate exercet, quod ad bonum conditione accepit. «Nusquam tamen Scripturarum nequam spiritus seraphin appellatos invenio, quia licet cetera dona post ruinam adhuc in malo possideant, caritatem tamen in dilectione dei nequaquam habere potuerunt». Se numero autem lapsorum certa autoritas
Abbreviated transcription (Latin):
rigere ad ꝑficiendum. ⁊ ordinare ad subsistendum.
ta ẽ. ut etiam ipsas. noluntates malas in quib sit
loreat. q̃ putant suo se solum arbitͥo dirigia q se
sentiunt p̃t̃ coactionem ꝓpͥo appetitu moueri.
enim ñ impelluntur. nequa ꝗͣ in telligunt qd̾ diri¬
guntur.⁊ nesciunt se hab̾e coram p̾cedentem ut
ordinentur. quia ñ sentiunt retͦrsum impellentẽ
ut p̾cipitent᷑. Dealiis modis aiuinȩ gubnationis
⁊ ñ multa hic disputare uoliumꝰ. quia ꝑse mag̃
mulgauit. nouem in pͥncipio adeo conditoᷤ
ordines angelorum. idẽ. angłos archangłos pͥn¬
cipatus ⁊ potestates. iurtutes. dominationes. thro¬
nos. cherubin ⁊ seraphin : ut ad dito homine de¬
nariꝰ consũmaretur ꝑfectionis cęlestis. Non enĩ
ut quidam putant conditio hominis ita ad res¬
taurationem angłorum ꝓuisa ẽ. qua si homo fae
tus ñ fuisset. nͥ angeluis cecidisset: s iccirco ad res¬
taurandum ⁊ supplendũ lapsorum angelorum mi

Expanded text:
m; ta est ut etiam ipsas voluntates malas in quibus sit lateat, quae putant suo se solum arbitrio dirigi; quia se sentiunt praeter coactionem proprio appetitu moveri. Quia enim non impelluntur, nequaquam intelligunt quod diriguntur, et nesciunt se habere coram praecedentem ut ordinentur, quia non sentiunt retrorsum impellentem ut praecipitentur. De aliis modis divinae gubernationis non multa hic disputare volumus, quia per se magis mulgavit, novem in principio conditos a Deo ordines angelorum, id est angelos, archangelos, principatus, potestates, virtutes, dominationes, thronos, cherubim, et seraphim, ut addito homine denarius consummaretur perfectionis coelestis. Non enim ut quidam putant conditio hominis ita ad restaurationem angelorum provisa est, quasi homo non fuisset factus, nisi angelus cecidisset; sed idcirco ad restaurandum et supplendum lapsorum angelorum num
Abbreviated transcription (Latin):
nas uoluntates angelorum hominũ ds̃ ad imꝑi¬
um suȩ uoluntatis. disponit. ut ineo ętiam in quo
displicet. id quod ÷. quia malum ẽ: placeat quia
intorꝗt᷑. Ꝙ dispoñ scđm suã uoluntatẽ
e illo antem modo diuine mod̾atiomiꝰᷤ¬
quo malas ȩxiam noluntates presidens.
occulta ⁊ iniusiluli oꝑatione ad siĩ arbitrium
tẽꝑat ⁊ in clinat : hoc. sentiendũ. ẽ. ut cẽdatur
ds̃. mał. uoluntatibꝰ ñ dare eorruptionem s ordi¬
nem. Omnis enim uoluntas prius ẽ: quam uelle
Et uelle quidẽ semꝑ ad aliqͥd. ẽ. quia. omnis.
qui nult aliquid. uulti. noluntas: aũt̃ ñ semꝑ ad

Expanded text:
avas voluntates angelorum et hominum Deus ad imperiavas voluntates angelorum et hominum Deus ad imperium suae voluntatis disponit, ut in eo etiam in quo displicet id quod est quia malum est placeat quia disponit secundum suam voluntatem. De illo autem modo divinae moderationisquo malas etiam voluntates praesidens occulta et invisibili operatione ad suum arbitrium temperat et inclinat, hoc sentiendum est, ut credatur Deus malis voluntatibus non dare corruptionem sed ordinem. Omnis enim voluntas prius est quam velle; et velle quidem semper ad aliquid est, quia omnis qui vult al
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor nt. diximus ꝑficitur modiᷤᷤ. aut
t̃mitio nat̾alit᷑ collate potestatis. aut miniculo tepo¬
nlit᷑ illatȩ possibilitatis. aut obstaculo eutrinsecꝰ
adhibitȩ disficultatis: aut inditio intrinsecus. oꝑan¬
tis dispositionis. ⁊̾minus natuuilit̾ collate potesta¬
tis ẽ : quantum naturalit᷑̃ posse ꝯceditur. Mirticu¬
lum temponilit᷑ illatȩ in pͥossibilitatis ẽ ⁊̃ quando.
id ipsum nat᷑ale posse subita ⁊i occulta mintuter⁊
diuinͥe p̾sentie sine exũori impedim̃to conpͥmitur.
Obstaculum extͥnsecꝰ ad hibite difficultatis ẽ : qñ
nitu. diuino ꝑ alias potestates extrinsecus obu¬
antes. aliarum uoluntates ne ad effectum ueni¬
re possint. impediuntur. Indicium. in trinsetꝰ
oꝑantis dispositionis qn ipsa ius diuina q̃¬
abintus om̃i creat᷑e p̾sidet. illas etiam uoluntates
quȩ contͣ suam uoluntatem ortȩ s̃: ad ꝑficiendam
suam noluntatem in torquent. ħis gͦ.iiͦiͦi. modis pͣ¬

Expanded text:
quatuor perficitur modis. Aut termino naturaliter collatae potestatis, aut miraculo temporaliter illatae impossibilitatis, aut obstaculo extrinsecus adhibitae difficultatis, aut judicio intrinsecus operantis dispositionis. Terminus naturaliter collatae potestatis est quantum naturaliter posse conceditur. Miraculum temporaliter illatae impossibilitatis est quando id ipsum naturale posse subita et occulta virtute divinae praesentiae sine exteriori impedimento comprimitur. Obstaculum extrinsecus adhibitae difficultatis est quando nutu divino per alias potestates extrinsecus obviantes aliarum voluntates ne ad effectum venire possint impediuntur. Judicium intrinsecus operantis dispositionis est quando ipsa vis divina, quae intus omni creaturae praesidet; illas etiam voluntates quae contra suam voluntatem ortae sunt, ad perficiendam suam voluntatem intorquet. His ergo quatuor modis pr
Abbreviated transcription (Latin):
parte oꝑis huiꝰ de conditione hom̃is ꝓsequen¬
dia distinrimꝰ. ordine nũc suscipimꝰ explananda.
Qnatuor enim erant apnͥcipio ꝓposita. Primum qͣ¬
re creatus sit hõ. scdm : qͣł creatus sit. ⁊ qͣlit̃ urstitu¬
tus. ⁊ercium : qͣlit̾ lapsus sit. quartum qualit̃ sit
reꝑatꝰ. hoꝵ quidem qđ pͥmum positum ẽ. idẽ. cau¬
sa creationis humanȩ. suꝑiꝰ iam scdm possibilitatem

Expanded text:
parte hujus operis de conditione hominis prosequenda dixtinximus, ordine nunc suscipimus explananda. Quatuor enim erant a principio proposita. Primum quare creatus sit homo, secundum qualis creatus, et qualiter institutus; tertium qualiter lapsus sit; quartum qualiter sit reparatus. Horum quidem quod primum positum est, id est, causa creationis humanae superius jam secundum poss
Abbreviated transcription (Latin):
ti gͦ male uicium eripsa ẽ quo mala ẽ : ordo au¬
tem ex do ẽ quo ꝑ uelle sine ad hoc sine ad illud ẽ.
Inuoluntate gͦ uicui ẽ. ⁊ ipsum malum ẽ.
ex ipso uoluntas mala ẽ : in uelle aut̃ ⁊ menm
ẽ in qnͣtum uelle exuoluntate mala ẽ. ⁊ ordo ẽ.
in quantum ad hoc ł ad hoc ex disponente. Et cũ
ipsum uelle ad hoc aliquid ÷. malum ẽ quod adħ
ẽ. q mala uoluntate ẽ. quod aũt potiꝰ ad hoc qͣm
illud ẽ bonũ ẽ. quia ordo ẽ ⁊ ex bene disponente ẽ.
Pot̃ gͦ uoluntas mala inse corrũpi. ⁊ resoliu̾̃ per
piti qua uult ad ruinã uiam aꝑit : quodam modo
ñ tenendo. nec auctor ẽ illi ruendi. s incedendi
cat. ⁊ ego ait nocani serĩ meñ naburo donosor
ut disꝑdat tram. ⁊ in die illa sibilał dñs muscȩq̃ ẽ ⁊̃ eacti¬

Expanded text:
ala est; ordo autem ex Deo est, quo per velle sive ad hoc sive ad illud est. In voluntate ergo vitium est, et ipsum malum est, et ex ipso voluntas mala est. In velle autem et vitium est in quantum velle ex voluntate mala; et ordo est, in quantum ad hoc vel ad hoc ex disponente est. Et cum ipsum velle ad hoc aliquid est, malum est quod ad hoc est; quia mala voluntate est. Quod autem potius ad hoc quam ad illud est, bonum est; quia ordo est, et ex bene disponente est. Potest ergo voluntas mala in se corrumpi, et resolvi per piti qua vult ad ruinam viam aperit, quodammodo n tenendo, nec auctor illi est ruendi, sed incedendi cat , et ego, ait, vocavi servum meum Nabuchodonosor ut disperdat terram ; et in die illa sibilabit Dominus muscae quae est
Abbreviated transcription (Latin):
unum aliquid aut hoc aut illud in rõne duuna ꝑ
exemplari suffic̾e̾ potuit. ad cuiꝰ similitudinem for¬
marenir. s quasi totum assumpsit dm̃. ut eius ipsiꝰ
eluxit ꝑ fecta imago unitas auetorem suum
⁊ apparint quasi ipsum in altero. ⁊ idem unum.
Et inuenta s̃ in scdoqͦ quȩ ⁊ in primo seđm¬

Expanded text:
unum aliquid aut hoc aut illud in ratione divina pro unum aliquid aut hoc aut illud in ratione divina pro exemplari sufficere potuit, ad cujus similitudinem formaretur; sed quasi totum assumpsit Deum ut ejus ipsius eluxit perfecta imago imitans auctorem suum, et apparuit quasi ipsum in altero, et idem unum. Et inventa s
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ adsimilitudinẽ đĩ ⁊ dõ simile ẽẽ. Nam in deo
quidem omna erant ante quam eẽnt in se scdm
rõnem ⁊ causam ⁊ ꝓuidentiam ex qua futura erãt.
s quasi minꝰ erant singula ꝑfecta. ⁊unum quoq
hoc aliquid ⁊ non totum scdm rõnem ⁊ discretio¬
nem unius cuiꝰq quȩ rõ oĩa continebat. ⁊ maior
erat in toto. ⁊ quasi suꝑ abundabat singulis.⁊
ĩo ñ eiunt singula hoc totum. s in toto erant singu¬
la. qm̃ totum ad totum.⁊ ad singula singula.
tñ dõ in parte nichil minꝰ erit ꝗͣ intoto. qr pars
⁊ totum unum erat. s rõne ⁊ ꝓuidentia una dis¬
creta s̃. q̃futum eiunt. in parte ⁊ toto.⁊ minus
futum erant in parte ꝗͣ in toto. Ideo ⁊ ipsa in rõ¬
ne minus habuer̃. qm̃ eco rõne minus futura fuer̃
tam̃ ds minus ñ habuit. qui in toto totus fuit :⁊
ꝑfectus ⁊ iuuis. Propt̃ hoc gͦ rõnali ereaturȩ non

Expanded text:
esse ad similitudinem Dei et Deo simile esse. Nam in Deo esse ad similitudinem Dei et Deo simile esse. Nam in Deo quidem omnia erant antequam essent in se secundum rationem et causam et providentiam ex qua futura erant; sed quasi minus erant singula perfecto et unumquodque hoc aliquid et non totum secundum rationem et discretionem uniuscujusque quae ratio omnia continebat; et major erat in toto et quasi superabundabat singulis. Et ideo non erant singula hoc totum, sed in toto erant singula, quoniam totum ad totum et singula ad singula. Et tamen Deo in parte nihil minus erat quam in toto, quia pars et totum unum erat; sed ratione et providentia una discreta sunt quae futura erant in parte et toto, et minus futura erant in parte quam in toto. Ideo et ipsa in ratione minus habueruut, quoniam ex ratione minus futura fuerunt. Tamen Deus minus non habuit, qui in toto totus fuit et perfectus et unus. Propter hoc ergo rationali creaturae non
Abbreviated transcription (Latin):
ipsã refert᷑ ꝯditio reliqͦr̃. Sic̃ ipsiꝰ ꝯditio ad d m refertur.
Qm̃ ad similitudinem dĩ s fucta ẽ sola.
icimus qm̃ creatun rõnał. prior facta
ẽ. ⁊ pꝰ eam facta ÷ corporea ereatun.
ñ tam̃ tempore s causa solum ⁊ respectu ⁊ dign¬
tate. Nam ipsiis creaturȩ corporeȩ ꝯdicio ad ipsã
rõnał ereatura ad similitudinem dĩ facta legitur
⁊ non dr̃ qm̃ alia creatura aliqua pret̃ solã
rõnalem adsimilitadinem dĩ facta sit. licet oĩs
creatura in rõne dina ⁊ inꝓuidentia eterna.
ipsius causam. ⁊ similitudinem habuerit. ex qͣ
⁊ scdm quam ꝑfecta sit. in subsistentia sua. S
magna diffr̃a ẽ distantia magna similitudinẽ
in deo hab̾e. ⁊ ipsum dm̃ hab̾ȩ sunilitadinem.
Quam uis enim in dõ nicħ eẽ possit quasi minꝰ
aut diu̾sum aut aliud adõ longe. tñ aliuid ẽ fac¬
tum ẽẽ aliquid ad similitudinẽ ipsis quod in dõ
ẽ ⁊ in rõne euis.⁊ in ꝓuidentia ipsuis. ⁊ factum

Expanded text:
ipsius conditio ad Deum refertur; quoniam ad similitudinem Dei facta est sola. Dicimus quod creatura rationalis prior facta st, et post eam facta est corporea creatura; non tamen tempore, sed causa solum et respectu et dignitate. Nam ipsius creaturae corporeae conditio ad ipsam rationalis creatura ad similitudinem Dei facta legitur; et non dicitur quod creatura aliqua praeter solam rationalem ad similitudinem Dei facta sit, licet omnis creatura in ratione divina et in providentia aeterna ipsius causam et similitudinem habuerit ex qua et secundum quam perfecta sit in sua subsistentia. Sed magna differentia est et distantia magna similitudinem in Deo habere, et ipsum Deum similitudinem habere. Quamvis enim in Deo nihil esse possit quasi minus aut diversum aut aliud a Deo, longe tamen aliud est factum esse aliquid ad similitudinem ipsius quod in Deo est; et in ratione ejus et in providentia ipsius, et factum
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliud iam ẽẽnt .ł ꝓficientes supͣ illud ut bo¬
ni eẽnt. ł sub. illo deficiunt ut mali eẽnt. ħ ÷
conuersio ⁊ auersio. qua. diuisi funt qui unum
enint. ⁊ boni nat᷑a. ut sint alii supͣ illud boni
ꝑnsticiam : alii sub illo mali ꝑculpam. conu̾sio
enim iustos fecit ⁊ auersio inustos. Utͥq enĩ
noluntatis fuit.⁊ uoluntas utrĩq lib̾tatis. & ꝓpt̾ea merito

Expanded text:
ut aliud jam essent, vel proficientes supra illud et bout aliud jam essent, vel proficientes supra illud et boni essent; vel sub illo deficientes ut mali essent. Haec est conversio et aversio qua divisi sunt qui unum erant et boni natura ut sint alii supra illud boni per justitiam: alii sub illo mali per culpam. Conversio enim justos fecit et aversio injustos. Utraque enim voluntatis fuit, et voluntas utri
Abbreviated transcription (Latin):
trium de p̾senti eẽ ñ pot̃. etiam si ipsum in p̾senti ẽ:¬
s spectat semꝑ ad futuros euentus. & eos solum
qui in contingenti consistunt: Futura quippe quȩ
ex necessitate futum s̃ : lib̃um arbitrium ñ. sequun¬
tur. s constãt immobilit̾ ad unum tantum : nec re¬
cipunt utrumlibet contingentis. Sic gͥ lib̃um ar-¬
bitrium tunc in iłł enit ñ quidem ut tẽ aliud es¬
sent quam enaint : s potestate quam habebant in
eo qd̵ enint. ut hoc ẽẽ desinerent. ⁊ alud ẽẽ inci¬
perent. qd̵ ñ enint. Et sic quidem studiosius in qui¬
rentibus ratio occurrit de statu primo angłoꝵ.
de pͥmordio existentiȩ illorum. qͣles facti s̃ primum
ti sunt dum diuiderentur auersione ⁊ conu̾sione.
Qđ enim primum erant. scđm. aliquid unum
ꝗͣ facti eraint. q tc̃ pͥmũ facti erant ⁊ ñ ante quic¬
ꝙͣ fecenint. Ceper̃ aũt diuidi ab eo qd̃ facti erant.

Expanded text:
trium de praesenti esse non potest, tametsi ipsum in praesenti etrium de praesenti esse non potest, tametsi ipsum in praesenti esed spectat semper ad futuros eventus, et solum qui in contingenti consistunt. Futura quippe quae ex necessitate futura sunt, liberum arbitrium non sequuntur; sed constant immobiliter ad unum tantum, nec recipiunt utrumlibet contingentis. Sic igitur liberum arbitrium erat tunc in illis, non quidem ut tunc aliud essent quam erant, sed potestate quam habebant in eo quod erant ut hoc esse desinerent, et aliud esse inciperent quod non erant. Et sic quidem studiosius inquirentibus ratio occurrit de statu primo angelorum, de primordio existentiae illorum, quales facti sunt primum ti sunt dum dividerentur aversione et conversione. Quod enim primum erant secundum aliquid unum  facti erant; quia tunc primum facti erant, et non ante quidquam fecerant. Coeperunt autem dividi ab eo quod facti erant,
Abbreviated transcription (Latin):
libũ arbitrium adp̾sens tempus ñ refertur : s adea
q̃ futum s̃ pꝰ ea in contingenti. Om̃e enim quod
ẽ. aeterminatum ẽ : nec potest aliud ẽẽ ꝗͣ ẽ. dñ
ipsum ẽ. Et si alud pot̃ eẽ. pot̃ aliud ẽẽ pꝰ ea : ⁊¬
ẽẽ quod ẽ : et incipiat aluid ẽẽ quod ñẽ. Quod
enim pot̃. in p̃senti quidem pot̃. s de p̾senti ñ pot̃.
Et si de p̾senti potest. tñ ñ nisi ad futurum pot̾.
Qđ gͥ primum facti sunt ipsi non ẽẽ non potu¬
ẽẽ hoc cũ pͥmum erant : qm̃ tunc ipsum erant.
et eẽ ceper̃ solũmͦ. Et si potestas illis erat. ut
aliud eẽnt q libũ arbitriuim ent : ñ erat tam̃
potestas ilł ut tunc aliud eẽnt quia hoc erant.
s ut hoc ẽẽ desinerent quod tunc erunt. ⁊ aliud
ẽẽ in ciꝑent qđ ñ erant. ñ enuim eẽ potenant.
qd̵ non enint. nͥ prus. eẽ desinerent quod erant.
et tc̃ dem̃ ẽẽ inciꝑent qd̾ ñ erant. qm̃ lib̃um arbi¬

Expanded text:
liberum arbitrium ad praesens tempus non refertur, sed ad ea liberum arbitrium ad praesens tempus non refertur, sed ad ea quae futura sunt postea in contingenti. Omne enim quod est determinatum nec potest aliud esse, quam est dum ipsum est; et si aliud poteesse quod est, et incipiat aliud esse quod non est. Quod enim potest in praesenti quidem potest, sed de praesenti non potest; et si de praesenti potest, non tamen nisi ad futurum potest. Quod igitur primum facti sunt ipsi, non esse non potuesse hoc cum primum erant, quoniam tunc ipsum erant, et esse coeperunt solummodo. Et si potestas illis erat, ut aliud essent, quia liberum arbitrium erat, non erat tamen potestas illis ut tunc aliud essent; quia hoc erant, sed ut hoc esse desinerent quod tunc erant et aliud esse inciperent quod non erant. Non enim esse poterant quod non erant nisi prius esse desinerent quod erant, et tunc deinde esse inciperent quod non erant. Quoniam liberum arbi
Abbreviated transcription (Latin):
bũ quidem in eo qd̾ ẽ uoluntariꝰ. arbitͥum uͦ
ieo qd̃ appetitus. Sed &e ipsa potestas ⁊ habilitaᷤᷤ
uoluntatis lib̾tas ẽ. qua monetur ad utr̃q ⁊li¬
b̃ũ arbitrium dr̃ uoluntatis. uoluntarie aũt
mou̾i ⁊ ferri spontaneo appetitii. ħ ÷ potestate eli¬
ge̾. ⁊ lib̾tate uidicare. in quo constat libum ar¬
bitrium. Et ꝓpt̾ hoc facti s̃ lib̃i arbitrii. ut no¬
luntario appetitu mouerentur scđm electionem
uoluntatis. ⁊ in clinationem desiłii fui sine coac¬
tione. Uertam̃ qd̵ primum erat in ilt in ciꝑe.
hoc. ⁊ ex qua hoc subsequebatur. qm̃ ex hoc mota est
statim.⁊ spontaneo appetitu ducta in electionem ꝓ¬
priam . Id̾ sẽꝑlib̃ũ arbitriũ ñ ad p̾sens spectat s ad fu¬
turum. nec ad omne s adꝯ tin gensta n
D et hoc sciendum qm̃ tum.¬
libum arbitrium qd dixius primi prin¬
cipii eẽ ꝓpt̾ uoluntatem quȩ erat inprimo princi¬
pio. hoc ipsum ad pͥmum principium ñ erat. qm̃

Expanded text:
berum quidem in eo quod est voluntarius; arbitrium vero in eo quod appetitus. Sed et ipsa potestas et habilitas voluntatis est libertas qua movetur ad utrumque, et liberum arbitrium dicitur voluntatis. Voluntarie autem moveri et ferri spontaneo appetitu, hoc est potestate eligere et libertate judicare, in quo constat liberum arbitrium. Et propter hoc facti sunt liberi arbitrii, ut voluntario appetitu moverentur; sed secundum electionem voluntatis et inclinationem desiderii sui sine coactione. Verumtamen quod primum erat in illis, incipehoc et ex qua hoc subsequebatur; quoniam ex hoc mota est statim et spontaneo appetitu ducta in electionem I. Quod semper liberum arbitrium non ad praesens spectat, sed ad futurum: nec ad omne, sed ad contingens tantum. Sed et hoc sciendum quoliberum arbitrium quod diximus primi principii esse propter voluntatem quae erat in primo principio, hoc ipsum ad primum principium non erat; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ores. erant sicut. eranti. meliores erant ꝓeo
qd facti eiunt i. ꝓ eo qd fecerant ipsi uel faciebat.
Similit̃ ⁊ quod iusti dñr. solum hoc enat ilł inuis¬
tos ñ fuisse ⁊ qd̾ bati ñ miseros extitisse. Uerun-¬
tam̃ neq iusti ad meritum. neq inusti ad culpã.
quẽadmodum neq ad głificationem uel ꝯsũmatioe
beati. uel ad torm̃tum aut ad penam miseri u̾is¬
sime affirmantur. Et forte exp̃ssius ⁊ ad intelligẽ¬
tiam euidentuis sit nec bonos nec malos. nec uis¬
tos nec in iustos. nec conu̾sos nec au̾sos. nec beatos
nec miseros. conditos asserenti. Nam qͥ bonos dicit
significat uirtutem. qͥ iustos m̾itum. qui comi̾sos
dilectionem. qͥ b̃atos głificationem. De li bero
a Rbitrio illorum In primo conditionis principio
Quan do sub sistere cepe runt.
N illis aũt quod erat primum in ciꝑȩ uelle
ñ erat aut facere. qui ad uolendum ⁊ faciendũ
tm̃ facti erant. ñ uolentes aut facientes. Uel¬

Expanded text:
ores erant sicut erant meliores erant pro eo ores erant sicut erant meliores erant pro eo quod facti erant, non pro eo quod fecerant ipsi vel faciebant. Similiter et quod justi dicuntur, solum hoc illis erat injustos non fuisse; et quod beati, non miseros ex stitisse. Verumtamen neque justi ad meritum, neque injusti ad culpam, quemadmodum neque ad glorificationem vel consummationem beati, vel ad tormentum vel poenam miseri verissime affirmantur Et forte expressius et ad intelligentiam evidentius sit, nec bonos nec malos, nec justos nec injustos nec conversos, nec aversos, nec beatos, nec misero conditos, asserenti. Nam qui bonos dicit, significat virtutem; qui justos, meritum; qui conversos, dilectionem; qui beatos, glorificationem. CAP. XX. De libero arbitrio illorum in primo conditionis principio, quando subsistere coeperunt. In illis autem quod erat primum incipere, velle non erat aut facere, qui ad volendum et faciendum tantum facti erant non volentes aut facientes. Vel
Abbreviated transcription (Latin):
tuer̃. neq facere ipsi cum facti sunt. tñ ut ali¬
ud ẽẽnt quam facti sunt. Itaq ex faciente erãt
qñ primum erant totum qd̵ erant. ⁊ acceꝑant
totum quod erant. ⁊ ase nichil habebant. qui
hoc quod erant. erant ex nichilo. de acreatore acce¬
ꝑant qͥ enant. Non potuit aut̃ creator optimus auc¬
tor mali ẽẽ.⁊ ideo totum bonum erat quod ex ipso
ilł erat. et totum bonum enit. qm̃ eripso totum erat.
Hec mͦ ꝓbamꝰ. qm̃ boni erant angeli. qñ primum
facti sunt. ⁊ qd̾ boni facti sunt oñs qm̃ abono fac¬
ti sunt. qͥ malum face̾ nonpotest. Sic itaq boni
erant ⁊ ñ mali. et quem admodum boni erant ita
et iusti erant et bati erant. s ea bonitatem iuis¬
ticia. ⁊ batindine quam natum in cipiens acceꝑat.
ñ quam fecerat ipsa. uł meruerat faciendo. Si
enim boni dicuntur. boni erant quemadmodum
bonum erat qd̾ bonus fecerat totum. Et si meli¬

Expanded text:
tuerunt neque facere ipsi cum facti sunt tunc ut alituerunt neque facere ipsi cum facti sunt tunc ut aliud essent quam facti sunt. Itaque ex faciente erant quando primum erant totum quod erant, et acceperant totum quod erant, et a se nihil habebant qui et hoc quod erant, ex nihilo, et a Creatore acceperant quod erant. Non potuit autem Creator optimus, auctor mali esse; et ideo totum bonum erat quod ex ipso illis erat; et totum bonum erat, quoniam ex ipso totum erat. Hoc modo probamus quod boni erant angeli quando primum facti sunt, et quod boni facti sunt omnes, quoniam a bono facti sunt qui malum facere non potest. Sic itaque boni erant et non mali; et quemadmodum boni erant, ita et justi erant et beati erant. Sed ea bonitate et justitia et beatitudine quam natura incipiens acceperat, non quam fecerat ipsa vel meruerat faciendo. Si enim boni dicuntur boni erant, quemadmodum bonum erat quod bonus fecerat totum. Et si meli
Abbreviated transcription (Latin):
q̃runt᷑ de illa natura sp̃ali. q̃ curiositas
humane m̃tis qͣeta ẽẽ nonsut. In trogant si
boni fuer̃ . ł mali creati angłi. iusti uł in iusti.
bati an miseri. ⁊ fortassis alia q̃ dam his similia
Et q multa s̃ alia quȩ in questione coaceruant᷑.
ñ possumis nos adomĩa ꝓlira responsione occur¬
⁊ exordio inchoationis. qđ humana c̃sidatio ita
bue ⁊ mom̃taneum simplicisq in stantis suñ mora
⁊ int̾uallo primȩ subsistentie de nichilo in aliqͥd
apparentis accipiat. ut id qđ primum ominum ilł
eiit in telligat. hoc solum in uenitur in conditis. qͣ
natura contulit c̾ditionis. Qd̃ enim coꝑunt totum
acccꝑunt. ⁊ ñ pot̾at in iłł ex illis ẽẽ quicꝗͣ. qm̃¬
om̃e quod in illis ÷ posteriꝰ ẽ iłł. Itaq om̃e quod
facti s non fecer̃ ipsi. s tantum factis ⁊ quod facti
s̃ boni factis totum. Si enim quod facti s̃. mali
facti s. culpa ẽ facientis nonfacti. q aliud ẽẽ ñ po¬

Expanded text:
 de illa natura spirituali, quibus curiositas humanae mentis quieta esse non sinitur. Interrogant utrum boni fuerunt an mali creati angeli, justi an injusti, beati an miseri; et fortassis alia quaedam his similia. Et, quia multa sunt alia quae in quaestione coacervantur, non possumus nos ad omnia prolixa responsione occuret exordio inchoationis quod humana consideratio ita breve et momentaneum simplicisque instantis sine mora et intervallo primae subsistentiae de nihilo in aliquid apparentis accipiat, ut id quod primum omnium illis erat intelligat: hoc solum invenitur in conditis quod natura contulit conditionis. Quod enim ceperunt totum acceperunt. Et non poterat in illis ex illis esse quidqomne quod ex illis est posterius est illis. Itaque omne quod facti sunt non fecerunt ipsi; sed tantum facti sunt et quod facti sunt boni facti sunt totum. Si enim quod facti sunt mali facti sunt, culpa est facientis non facti; quia aliud esse non po
Abbreviated transcription (Latin):
inscđa consideratione triplea nb discrecio
occurrit. qm̃ illuminabantur. tͥplicit᷑. uel ad tria si¬
facti erant similit᷑. In eo quod facti erant mali ⁊
boni cognitionem acceꝑant. ut intelligerent quid
appetendum ilł foret. ł quid respuendum scđm po¬
tenciam uirtutis in se ⁊ lib̾tatem uoluntatis. S ar
ipsiꝰ aquo facti erant cognitionem acceꝑant. ut in¬
telligerent ⁊ scirent principium ⁊ finem suum a
quo conditione ꝓcesserant ⁊ ad ipsum debuerant
in tentione conuertit. Illiꝰ uͦ eum quo facti erant
cognitionem acceꝑant. ut scirent qͥd uel sibi in¬
uitem ꝓdiuina dispensatione ⁊ ordinatione deberẽt.
uel quantum in his quȩ cõditione sibi subiecta fue¬
ne nalerent. Et inhunc modum sapientes condi
⁊ tantum in his omnib sapientes. quantum i¬
cipienti naturȩ congrim. fuit. ł ꝓmerito uirtu¬

Expanded text:
prima consideratione triplex nobis discretio prima consideratione triplex nobis discretio occurrit. Quoniam illuminabantur tripliciter, vel ad tria sifacti erant. In eo quod facti erant, mali et boni cognitionem acceperant, ut intelligerent quid appetendum sibi foret vel quid respuendum secundum potentiam virtutis in se et libertatem voluntatis. Sed et ipsius a quo facti erant cognitionem acceperant, ut intelligerent et scirent principium et finem suum a quo conditione processerant, et ad ipsum debuerant intentione converti. Illius vero cum quo facti erant cognitionem acceperant, ut scirent quid vel sibi invicem pro divina dispensatione et ordinatione deberent, vel quantum in his quae conditione sibi dine valerent. Et in hunc modum sapientes condit substantiae; et tantum in his omnibus sapientes quantum incipienti naturae congruum fuit, vel pro merito virtu
Abbreviated transcription (Latin):
nem ꝑtinet. sapi̾a ad cognitionem. lib̃tas ad uolunta¬
tem aͥ De triplici p otestate illoꝵ.
t erit primum triplex discrecio potestatis
Iillorum. qm̃ alia erat potestas quam acce¬
ꝑant adse. alia ꝗͣ acceꝑant adinuicem int̾se. alia
aut̃ quan acceꝑant ad ea q̃ conditione ordinata
fuerant subse. ꝑrima potestas uirtutis erit.
scd̾a dominationis: tercia aministrationis. In ea po¬
testate quam acceꝑant inse omnes difforentes erant.
in ea uͦ quam acceꝑant int̾ se. quidam excellen¬
⁊ excellentes. In ea potestate ꝗͣ inse met ipsis singu¬
li aeceꝑant. unicuiq ad effectum famulabatur na¬
tura.. ꝓpria. in ea uͦ quam ad se in uicem habebant qͥ¬
busdam subiecta enat obedientia alienaun ea aũt
quam ad inferiom possidebant potestate. unicuiq
scđm uirtutem naturȩ ⁊ dignitatem officii minis¬
terium erhibebat subiecta creat᷑a. Hȩc de potenta
prima. rõnał naturȩ dicta. fut̾e in uestigationis pͥ¬

Expanded text:
pertinet, sapientia ad cognitionem, libertas ad voluntatem. CAP. XIII. De triplici potestate illorum. t erat primum triplex discretio potestatis illorum, quoniam alia pars potestas quam acceperant ad se, alia quam acceperant ad invicem inter se, alia autem quam acceperant ad ea quae conditione ordinata fuerant sub se. Prima potestas virtutis erat, secunda dominationis, tertia administrationis. In ea potestate quam acceperant in se, omnes differentes erant; in ea vero quam acceperant inter se quidem excellenet excellentes. In ea potestate quam in semetipsis singuli acceperant, unicuique ad effectum famulabatur natura propria. In ea vero quam ad se invicem habebant; quibusdam subjecta erat obedientia aliena. In ea autem quam ad inferiora possidebant potestate, unicuique secundum virtutem naturae et dignitatem officii ministerium exhibebat subjecta creatura. Haec de potentia prima rationalis naturae dicta, futurae investigationi pr
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ culpa grãm auertit. Instantibus gr̃a. meritum:
ad honum conu̾tebantur. noluntarie moue¬
bantur. grã cooꝑante sine coactione. Qui aũt
abono auertebantur. sponte p̃cipitabant᷑ gnã dese-¬
rente sine opp̃ssione. ⁊ qui conuertebantur. iccir¬
co bene mouebantur.q gnĩm cooꝑantem habu¬
er̃: s iccurro quiꝙ au̾tebantur. ñ iccireo p̃cipitaban¬
tur. q g̃m cooꝑantem ñ habuer᷑. s iccirro agrã¬
de serebant᷑. qr auertebantur et p̃cipitabantur.⁊
qui auertebantur ñ prius au̾tebantur. ⁊ pꝰ ea de¬
serebant᷑. q c̃ gr̃a ñ cecider̃. ⁊ qui conu̾tebãtur
ñ prius conu̾tebantur. ⁊ pꝰ ea assumebantur. quia
sine grã ñ ꝓfecer̃. Sed qui au̾tebantur in eo ipso
deserebant᷑.⁊ qͥ con̾tebantur in eo apso affumeban¬
tur. ꝓ au̾sione deserti.⁊ ad cõu̾sionem assumpti.

Expanded text:
bus gratia meritum ad bonum convertebantur voluntarie movebantur gratia cooperante sine coactione. Qui autem a bono avertebantur sponte praecipitabantur gratia deserente sine oppressione. Et qui convertebantur, idcirco bene movebantur quia gratiam cooperantem habuerunt. Sed qui avertebantur non idcirco praecipitabantur qdeserebantur quia avertebantur et praecipitabantur. Et qui avertebantur non prius avertebantur et postea deserebantur, quia cum gratia non ceciderunt; et qui convertebantur non prius convertebantur et postea assumebantur, quia sine gratia non profecerunt; sed qui avertebantur in eo ipso deserebantur, et qui convertebantur in eo ipso assumebantur, pro aversione deserti et ad conversionem assumpti.
Abbreviated transcription (Latin):
plenos. qͣlia face̾ ommipotentem ñ decuit⁊ ꝑfectum
⁊ bonum. Sed ñ discernunt q ad ꝑfectionem aliqͥd
face̾ ut ꝑficiatur qd̾ ẽ imꝑfectum.⁊ ideo imꝑfectum
ut sit primo imꝑfectum deinde aũt ꝑfectum.
neqtpitudo. facti. qm̃ ⁊ alit̾ face̾ potuit quifeeit.
⁊ ñ alit̾ debuit fieri quod factum ÷. Sed ⁊ hoc
dicendum qm̃ ꝑfectum ẽ scđm aliquid habens
totum quod hab̃e debet. ⁊ si ñ hab̾at quod ha¬
nominatur conuenient᷑ ꝑfectum. Est enĩ
scd̃mꝰ tempus ꝑfectum.⁊ ẽ scđm naturam ꝑfectũ.
⁊ iuuersaliter ꝑfectum. Primum ꝑfectum ẽ.
quasi inicium faciens ꝑfectionis. scd̃m tempus per¬
fectum. Et sequitur qđ maiꝰ ẽ scđm naturam per¬

Expanded text:
m et bonum. Sed non discernunt quod ad perfectionem aliquid facere ut perficiatur quod est imperfectum; et ideo imperfectum, ut sit primo imperfectum; deinde autem perfectum, potuit qui fecit, et non aliter fieri debuit quod factum est. Sed et hic dicendum quod perfectum est secundum aliquid habens totum quod habere debet, et si non habeat quod haatur convenienter perfectum. Est enim secundum tempus perfectum, et secundum naturam perfectum, et universaliter perfectum. Primum perfectum est quasi initium perfectionis faciens secundum tempus perfectum; et sequitur quod majus est secundum
Abbreviated transcription (Latin):
÷ uelle. cum mouetur uoluantas. ⁊ oꝑatur iã
aliqͥd. ⁊ ẽ ibi hoc ⁊ illud. ⁊ de hoc in illud qd p̃¬
cessit uoluntas exqua uelle erat cum adhuc uel¬
le non erat. s uoluntas erat tantum ut ex ea
uelle eẽt qd̵ in cipientis ñ enat aut facere. N gͦ
sic intelligendum ẽ simplex principiũ ⁊ pͥma ori¬
go nascentis naturȩ. s unum ipsum ⁊ hoc tm̃
et non amplius sine spatio & motu ⁊ mora. q̃
omĩa subsequunt᷑ pꝰ ea in quibus uelle constat⁊
fac̾e̾. ⁊ ꝓcessus motuum ⁊ actionum pꝰ primũ
pͥncipim. E x qͦ añt uoluntas monebatur uelle
erat. ⁊ auoluntate erat. q̃ lib̾ȩ mouebatur. q
ꝑse mouebatur. Iñ impulso alieno. Et hoc ip¬
sum mitum erat. ⁊ nocabatur bonum uł ma¬
lum q libũ erat ⁊ ex se erat. Et eo tunc m̾eri
.ceper̃ ex quo uoluntate moueri ceperunt.⁊ ħ
pꝰ primum pͥncipum erat.⁊ aprimo princi¬
pio erat. ⁊ñ in ipso. qm̃ ab ipso tantum erat.

Expanded text:
cum movetur voluntas et operatur jam aliquid; et est ibi hoc et illud; et de hoc in illud quod praecessit voluntas ex qua velle erat cum adhuc velle non erat; sed voluntas erat tantum ut ex ea velle esset quod incipientis non erat aut facere. Non ergo sic intelligendum est simplex principium et prima origo nascentis naturae. Sed unum ipsum et hoc tantum et non amplius sine spatio et motu et mora, quae omnia subsequuntur postea, in quibus velle constat et facere, et processus motuum et actionum post primum principium. Ex quo autem voluntas movebatur velle erat; et a voluntate erat, quae libere movebatur, quia per se movebatur et non impulsu alieno. Et hoc ipsum meritum erat et vocabatur bonum vel malum, quia liberum erat et ex se erat. Et extunc mereri coeperunt, ex quo voluntate moveri coeperunt. Et hoc post primum principium erat; et a primo principio erat; et non in ipso, quoniam ab ipso tantum erat.
Abbreviated transcription (Latin):
rõnalem. quartum: uͦ siue ad bontm siue ad malum
libam in clinandę uoluntatis ⁊ electionis ꝓprie potesta¬
tem. Et sequitur pꝰ ħ consideratio magna ⁊ necessa¬
equalit̃ om̃ib merant. E qualit̾ enim omnibus in¬
erant. q̃ cõmunia omnib erant. dequibus nichil exci¬
piebatur qd̾ ñ enait in omnibus. s ñdum ꝯstat si equale
erat. quod equalit̃ menit. Et ħ querendum ẽ pͥmum
ad sub̃am quidem ꝑtinet nature subtilitas. ad formã
aut̃ in telligentię claritas. ad potestatem uͦ motus in¬
telligibił ⁊ appetitus ⁊ uoluntatis rõnał habitus. De diffra

Expanded text:
rationalem; quartum vero sive ad bonum sive ad malum rationalem; quartum vero sive ad bonum sive ad malum liberam inclinandae voluntatis et electionis propriae potestatem. Et sequitur post hoc consideratio magna necessaaequaliter omnibus inerant. Aequaliter enim omnibus inerant quae communia omnibus erant, de quibus nihil excipiebatur quod non erat in omnibus. Sed nondum constat an aequale erat quod aequaliter inerat. Et hic quaerendum est primum Ad substantiam quidem pertinet naturae subtilitas; ad formam autem intelligentiae claritas. Ad potestatem vero motus intelligibilis et appetitus et voluntatis rationalis habilita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fectam ut massa aat confusa matĩa aut rudisi
moles. aut aceruus aut cong̾gatio cumulata. att
exhis aliquid quod illam ñ ꝯtingit. s ꝑsonalit᷑ disi⁊¬
tincta. ⁊ exp̃ssa.⁊ consignata. numero spũał ⁊ in¬
telligibilis discrecionis. ut multitudo rõnał ⁊ intel¬
ligibiles sp̃s subsistentes. habentes in genitam rõnem
⁊ formam sapĩę concreate.⁊ qualitatem sp̃alẽ in¬
telligentie capatis scđm mod̾. ⁊ m̃suram conditi¬
onis ꝓfectus sublimioris ⁊ illustrationis suꝑuenture
in ipsos. Lib̃um quoq arbitrium in ipso max exor¬
dio insitum in natumq parit᷑ possidentes. quo pote¬
rant sine uolentia adutrumlibet ꝓpria uoluntate
deflacti. in altõ aduiti. sine coactione. ialtõ dere¬
qualis in exordio suo facta sit ł ꝯdita spũał na
in conditione sua atributa. Hoc ẽ primum : suba
simplicem ⁊ immaterialem. ⁊ scd̃m : discretionem
ꝑsonalem. ⁊ t̃cium : formam sapiȩ.⁊ in telligentiȩ

Expanded text:
perfecta; non ut massa aut confusa materia ut rudis moles, aut acervus, aut congregatio cumulata, aut ex his aliquid quod illam non contingit, sed personaliter distincta et expressa et consignata numero spiritualis et intelligibilis discretionis et multitudo rationalis et intelligibiles spiritus subsistentes, habentes ingenitam rationem et formam sapientiae concreatae et qualitatem spiritualem intelligentiae capacis secundum modum et mensuram conditionis profectus sublimioris et illustrationis superventurae in ipsos. Liberum quoque arbitrium mox exordio insitum innatum pariter possidentes quo poterant sine violentia ad utrumlibet propria voluntate deflecti; in altero adjuti sine coactione, in altero derequalis in exordio suo facta sit vel condita spiritin conditione sua attributa; hoc est primum substantiam simplicem et immaterialem; secundum, discretionem personalem; et tertium formam sapientiae et intelligentiae
Abbreviated transcription (Latin):
Qualit̾ hõ ad imaginem ⁊ sim ilitudi nem
homo ad unaginem i similitudinem dei quia
fuit iago ⁊ similitudo dĩ. Imago scđm rõnem.
similitudo scđm dilectionem. Imago scđm cogniti
quia una ⁊ simplea ipsa scdm eẽntiam. Imago
quia rõnat similitudo quia spał. Imago enim ꝑ¬
tinet ad figuram. similitudo ad natium. Hex aũt
in aiã sola facta s. quia corporea natura similitu
lentia. ⁊ similitudine in hoc ipso longe fuit q corꝑea¬

Expanded text:
aliter homo ad imaginem et similitudinem homo ad imaginem et similitudinem Dei, quiafuit imago et similitudo Dei. Imago secundum rationem, similitudo secundum dilectionem; imago secundum cognquia una et simplex ipsa secundum essentiam. Imago quia rationalis, similitudo quia spiritualis. Imago pertinet ad figuram, similitudo ad naturam. Haec autem in anima sola facta sunt, quia corporea natura similitudcellentia et similitudine in hoc ipso longe fuit quo
Abbreviated transcription (Latin):
solubiles nel ĩmortales erant. equale omĩbꝰ
erat. Quod aũt natura potentes erant. qd̵ eẽnti¬
a subtiles erant. qd̾ in telligentia sapientes erãt.
⁊ librate uoluntatis ꝓmpti: ad utrũlibet &e habiles.
non ȩquale omĩb eit.⁊ tam̃ sufficienter enit᷑.
Istas discreciones inusibiles in isibilium ⁊ in telligi
natum. Nos nͦ caligante intelligentia. timide in¬
cedimus ad illa. ⁊ palpamꝰ sensu cognitionis infir¬
⁊ quid singłis ꝓprium ł singłare ac differens da¬
tum sit. ualde in effabile est ⁊ a sensu humano
remotum. Sola enim diuma potestas ⁊ sapĩa di¬
uina.nec t̾mino nec m̃suracõ clubit᷑.⁊ arbitrii
lib̃tas et̃ni. atq in cõmutabił uoluntatis conpla

Expanded text:
solubiles vel immortales erant: aequales omnibus erant. Quod autem natura potentes erant, quod essentia subtiles erant, quod intelligentia sapientes erant, et libertate voluntatis prompti ad utrumlibet et habiles; non aequale omnibus erat, et tamen sufficienter erat. Istas discretiones invisibiles invisibilium et intelligibnatum. Nos vero caligante intelligentia timide incedimus ad illa, et palpamus sensu cognitionis infiret quid singulis proprium vel singulare ac differens datum sit; valde ineffabile est et a sensu humano remotum. Sola enim divina potestas et sapientia divina nec termino nec mensura concluditur; et arbitrii libertas aeterni
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ meẽntia ⁊ informa differentias⁊ gͣdus in ipso¬
mar erordio conditionis suȩ accepisse. quibus alii
suꝑiores alii in feriores possent constitui scđm mo¬
denam̃ sapientiȩ cuncta bona creantis ⁊ bene ordi
ores s̃ ꝯstititi. Qii nͦ ⁊ natura mimis subtiles ⁊ sapia
minꝰ ꝑspicaces conditi s̃ : merito dignitatis in feriꝰ
st̃ ordinati. ita tam̃ ut ⁊ hi qui excellentiores s̃¬
constituti. sine suꝑbia p̾lati ẽẽnt. ⁊ qui in feriores
positi s̃ sine miseria subiecti. De differentia lib̃ri
lib̾tatem scđm differentem naturȩ̨ uirtutẽ
⁊ sapĩę ⁊ cognitionis ⁊ in telligentiȩiim. siquis dif¬
ferentem assignare uoluerit. ñ ẽ qui ex rõne occur¬
rat. q sic̃ differens uigor ⁊ subtilitas naturȩ infir¬
mitatem ñ ad ducit. minorq cognitio sapĩȩ ignoraĩ
tiam ñ ingerit. sic lib̾tas inferior nullam arbitrio

Expanded text:
essentia, et in forma differentiae gessentia, et in forma differentiae gmox exordio cognitionis suae accepisse, quibus alii superiores, alii inferiores possent constitui secundum moderamen sapientiae cuncta bona creantis et bene ordinores sunt constituti. Qui vero et natura minus subtiles et sapientia minus perspicaces conditi sunt, merito dignitate inferiores sunt ordinati, ita tamen ut ii qui excellentiores constituti sunt sine superbia praelati essent, et qui inferiores positi sunt, sine miseria subjecti. CAP. XI. De differentia liberi libertatem secundum differentem naturae virtutem et sapientiae et cognitionis et intelligentiae vim; si quis differentem assignare voluerit non est qui ex ratione occurrat. Quia sicut differens vigor et subtilitas naturae infirmitattiam non ingerit, sic libertas inferior nullam arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
angustia coartatur. s absolutum ẽ.⁊ dominans
⁊ suꝑ excellens. ⁊ efficar. ⁊ mitus sui lib̾tatem
singłarit᷑ ꝑfectum. ac ꝓpria potestate plenum.
Omne aũt qd̵ creatum ẽ. ex parte ⁊. ⁊ ex par¬
te potens ÷ ⁊ sapiens ⁊ libum ex parte. quia nec
om̃is effectus potestatis creature subicit᷑. nec om̃e
occultum sapĩȩ manifestatur. nec omĩs enẽtus e¬
lectionem soquitur. aut uoluntati famulattr.
s scđ̃m aliquid tantum possunt. ⁊ sapuint scđm¬

Expanded text:
et dominans et superexcellens et efficax et nutus sui libertate singulariter perfectum, ac propria potestate plenum. Omne autem quod creatum est ex parte est, et ex parte potens et sapiens et liberum ex parte; quia nec omnis effectus potestati creaturae subjicitur, nec omne occultum sapientiae manifestatur, nec omnis eventus electionem sequitur. aut voluntati famulatur; sed secundum aliquid tantum possunt et sapiunt, s
Abbreviated transcription (Latin):
uult. ce bonum ÷ quod nult. et sẽꝑ implecur uolun¬
tas enis. ⁊ nunquam cassum ẽ beneplacitum illius.
quia bonum ÷ semꝑ quod uult. ⁊ ẽ semꝑ ut uult.
Et hȩc s̃ qͥnq ꝓposita . beneplacitum. & ꝑmissio.
oꝑatio.⁊ p̾ceptio. &e ꝓhibitio. Et distingurtur bene¬
platitum in eo qd̵ res approbat᷑. ⁊ in eo qd̵ approbat᷑
actus rei. ⁊ distinguit᷑ oꝑatio in eo qd̵ oꝑatur. &
meo quod cooꝑat᷑ quia alia facit ds oꝑando quȩ
solus facit alia cooꝑando quȩ solus ñ facit. Et distin¬
gnitur p̃ceptio in eã q̃ fit extͥnsecus ꝑ sermonẽ :
oe in eã q̃ fit in trinsecus paspirationem. Et constat
in his om̃ib qd̾ euoluntate dĩ dicendum fuerat.
qd̃ ÷ bene platitum enis. ⁊ signum beneplaciti ipsuis.
ꝓpt̃ quod &e multȩ dicuntur uoluntates eus. cum sit

Expanded text:
vult et bonum est quod vult. Et semper impletur volunvult et bonum est quod vult. Et semper impletur voluntas ejus; et nunquam cassum est beneplacitum illius, quia bonum est semper quod vult et est semper ut vult. Et haec sunt quinque proposita, beneplacitum, et permissio, operatio, et praeceptio et prohibitio. Et distinguitur beneplacitum in eo quo res approbatur, et in eo quo approbatur actus rei. Et distinguitur operatio in eo quod operatur, et in eo quod cooperatur; quia alia facit Deus operando quae solus facit, alia cooperando quae solus non facit. Et distinguitur praeceptio in eam quae fit extrinsecus per sermonem, et in eam quae fit intrinsecus per inspirationem. Et constat in his omnibus quod de voluntate Dei dicendum fuerat, quod est beneplacitum ejus et signum beneplaciti ipsius. Propter quod et multae dicuntur voluntates ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum quod ⁊: rẽ approbat. in eo uͦ quomodo uult
ipsum quia ẽ. actũ rei. In eo aut̃ qͦ approbat rẽ. ⁊ ñ
tum rei. nult aliquid. ⁊ nondum ad huc eẽ uult
quod uult. in eo uͦ quo approbat actum rei. ⁊ ñ ip¬
sam rẽ. aliquid e̾e. uult. & non tlum tam̃ uult ipsum
qd at̾. uult. Neq enim bonum ÷ e̾e̾. om̃e qd̾ ipsum
bonum ÷ : quẽadmodum aliqñ quod malum ẽ. ec̃. ip¬
sum malum ñ ÷. Et nonuult ds nisi quod bonum
est. ȩnam cum ipsum ẽẽ. bonum non ẽ. ⁊ ñ iuilt
eẽ nisi qd̾ eẽ bonum ẽ. ętiam cum ipsum boñ ñ ẽ.
Et cum nult aliquid quia bonum ẽ: ⁊ ipsum
ẽẽ. nonuult quia bonum non ẽ ꝑficitur uoluntas
eius. ⁊ non remanet sine effectu etiam cum res ñ
ꝑficit᷑ q sic uult. ⁊ bonum ẽ quod nult. Et eum
ñ nult aliquid q malum ẽ : ⁊ ipsum eẽ. nult quia
bonum : ꝑficitur uoluntas cum res ꝑficitur. quia sic

Expanded text:
ipsum quod est rem approbat; in eo vero quo vult ipsum quod est rem approbat; in eo vero quo vult ipsum, quia est actum rei. In eo autem quo approbat rem et non actum rei, vult aliquid et nondum adhuc esse vult quod vult. In eo vero quod approbat actum rei et non ipsam rem aliquid esse vult, et nondum tamen ipsum vult quod esse vult. Neque enim bonum est esse omne quod ipsum bonum est; quemadmodum aliquando quod malum est esse ipsum malum non est. Et non vult Deus nisi quod bonum est, etiam cum ipsum esse bonum non est. Et non vult esse nisi quod esse bonum est, etiam cum ipsum bonum non est. Et cum vult aliquid quia bonum est, et ipsum esse non vult quia bonum non est, perficitur voluntas ejus et non remanet sine effectu, etiam cum res non perficitur, quia sic vult et bonum est quod vult. Et cum non vult aliquid, quia malum est; et ipsum esse vuoluntas cum res perficitur, quia sic
Abbreviated transcription (Latin):
enis : et oꝑatio enis. et ostendunt quod in illa
ẽ. qm̃ in ipsis idem ẽ. E t ad duntur p̾cepta et ꝓ¬
hibitiones. et sunt ipsa quoq signa. & demonstrati¬
ones uoluntatis sũmȩ. et conplaciti ȩt̾m per approba¬
tionem ⁊ dilectionem non similia quidem pͥoribus
sed demonstrationes tantum. et significationes approba¬
tionis et conplaciti in eo quid bonum sit. ⁊ ñ in eo
qͥti eẽ. bonum sit. siue bonum ipsum. siue malam
sit. Et ideo significant ipsa. ñ hoc quidem quid
in sũma sit uoluntate ut fiat. s qͥd in cõplacito. ⁊ ap¬
probatione sit si fict. ⁊ tam̃ utrumq uoluntatis eẽ.
et hoc bonum ẽẽ. ⁊ si ñ fiat. illud aũt sic bonum
facere uoluerit. loquens deuoluntate dĩ. hoc
dicere pot̃. diligent᷑ ꝯ fid̾andum ẽẽ. quomodo qui¬
dem dĩ in alio hoc nult quod ipsum ẽ. in alio aũt
solum hoc quod ipsum ẽ. E t in eo quidem quo uult

Expanded text:
ejus et operatio ejus; et ostendunt quod in illa ejus et operatio ejus; et ostendunt quod in illa est, quoniam in ipsis idem est. Et adduntur praecepta et prohibitiones, et sunt ipsa quoque signa et demonstrationes voluntatis summae et complaciti aeterni per approbationem et dilectionem; et non similia quidem signa prioribus, sed demonstrationes tantum et significationes approbationis et complaciti in eo quod bonum sit; et non in eo quid esse bonum sit, sive bonum ipsum sive malum sit. Et ideo significant ipsa non hoc quidem quod in summa sit voluntate, ut fiat, sed quid in complacito et approbatione sit si fiat; et tamen utrumque voluntatis esse et hoc bonum esse etiam si non fiat: illud autem sic bonum facere voluerit, loquens de voluntate Dei, hoc dicere potest. Diligenter considerandum est quomodo quidem Deus in alio hoc vult quod ipsum est; in alio autem solum hoc, quia ipsum est. Et in eo quidem quod vult