comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rima lectionis huius euuan¬
gelice questio aminum pul¬
sat: quomodo post resurrec¬
tionem corpus dominicum uerum fuit
quod clausis ianuis ad discipulos ingredi
potuit. Sed sciendum nobis ẽ. quod diui¬
na operatio si ratione co nprehenditur
non ẽ aminirabilis: nec fides habet meri¬
tum. cui humana ratio prebet experim̃tũ.
S ed hec ipsa redemptoris nr̃i opera que ex
semetipsis comprehendi nequaquam posst̃.
ex alia eius operatione pensanda funt: ut
rebus mirabilibus fidem prȩbeant facta
mirabiliora. Iilud enim corpus dm̃ in¬
trauit ad discipulos ianius dausis: quod
uidelicet ad humanos oculos ꝑ natiuita¬
tem suam clauso exiit utero uirginis.
Quid gͦ mirum si clausis ianus post resur¬
rectionem suam ineternum iam uicturꝰ
intrauit: qui moriturus ueniens non aꝑ¬
to utero uirginis. exiuit: Sed quia ad
illud corpus quod uideri poterat fides
intuentium dubitabat. ostendit eis ꝓtinus
mans & latus. Palpandam carnem prebu¬
it: quam clausis ianuis introduxit. Qua in

Expanded text:
rima lectionis hujus evangelicae quaestio animum pulsat, quomodo post resurrectionem corpus dominicum verum fuit, quod clausis januis ad discipulos ingredi potuit. Sed sciendum nobis est quod divina operatio si ratione comprehenditur, non est admirabilis; nec fides habet meritum, cui humana ratio praebet experiSed haec ipsa Redemptoris nostri opera , quae ex semetipsis comprehendi nequaquam possunt, ex alia ejus operatione pensanda sunt, ut rebus mirabilimirabiliora. Illud enim corpus Domini intravit ad discipulos januis clausis, quod videlicet ad humanos oculos per nativitatem suam clauso exiit utero Virginis. Quid ergo mirum si clausis januis post resurrectionem suam in aeternum jam victurus intravit, qui moriturus veniens non aperto utero Virginis exivit? Sed quia ad illud corpus quod videri poterat, fides intuentium dubitabat, ostendit eis protinus 1553 manus et latus; palpandam carnem praebuit, quam clausis januis introduxit. Qua in
Abbreviated transcription (Latin):
cotidie geratur ostendit. Quod uero subum¬
gitur. & subductis ad terram nauib. relictis
om̃ib secuti sunt eum: potest significare finẽ
temporis. quo ab huius mundi salo qui xp̃o
inheserint penitus recessuri sunt. Sciendum
autem ẽ hanc eandem non eẽ lectionẽ qua
matheus & marcus binos de nauiculis piscato¬
res. primo petrum & andream. deinde filios
rebedei a dño narrant uocatos. Non enim eos
lucas nunc a dño uocatos. sed tamen petro fuis¬
se predictum quod homines ẽẽt capturus. insi¬
nuat. Quod ñ ita dictum ẽ. quasi iam pisces
numnquam eẽt capturus. nam & post resurrec¬
tionem adĩ legimus eos eẽ piscatos. Unde dat᷑
intelligi eos ad capturam piscium ex more re¬
measse. ut postea fieret quod matheus & mar¬
cus narrant: quando eos binos uocauit. Tune
enim non subdiictis ad terram nauibus. tanqũa
cura redeundi. sed ita cum secuti sunt tanqu̾a
nocantem ac iubentem ut seguerentur.

Expanded text:
quotidie geratur ostendat. Quod vero subjunquotidie geratur ostendat. Quod vero subjungitur, Et subductis ad terram navibus relictis omnibus secuti sunt eum, potest significare finem temporis quod ab hujus mundi salo qui Christo inhaeserint penitus recessuri sint. Sciendum est autem hanc eamdem non esse lectionem, qua Matthaeus et Marcus binos de naviculis piscatores primo Petrum et Andream, deinde filios Zebedaei a Domino narrant esse vocatos. Non enim eos Lucas nunc a Domino vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum quod homines enuat. Quod non ita dictum est, quasi jam pisces nunquam esset capturus. Nam et post resurrectionem Domini legimus eos esse piscatos. Unde datur intelligi eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit. Tunc enim non subductis ad terrcura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tamquam uocantem ac iubentem, ut sequerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ bonos regantur. & eo uehementius quod
deferunt eis honorem: & tamen factis suis ã
se recedere aminonent. ut honorificentiam
eorum significauerit. petrus cadens ad pedes
dñi. mores autem in eo quod ait exi ame dñe:
quia homo peccator sum. Quod tamen qͥa
non focit dñs: non enim recessit ab eis. sed
eos seductis nauib ad litus ꝑduxit. signifi¬
cat in bonis & sp̃ualibus uiris non ẽẽ opor¬
tere hanc uoluntatem ut peccatis turbarũ
quilliusq uiuant. ac munus ecclesiasticum
do erigit: nequis uel de sua conscientia & culpa
tremens. uel de aliorum inuocentia stupens scĩ¬
tatis iter formidet aggitdi. Quod autem seqͥtꝰ
ex hoc iam homines eris capiens: ad ipsum pe¬
trum specialiter ꝑtinet. Exponit enim ei quid
hec captura piscium significet. quod udelicet
ipse nunc sicut ꝑ retia pisces. sic aliquando
ꝑ uerba sit capttirus homines totusq facti huiꝰ
ordo quid in eccł̃ia cunis ipse tipum tenet

Expanded text:
per bonos regantur, et eo vehementius quo per bonos regantur, et eo vehementius quo deferunt eis honorem, attamen factis suis a se recedere admonent, ut honorificentiam eorum significaverit Petrus, cadens ad pedes Domini; mores autem in eo quod ait: Exi a me, Domine, quia peccator homo sum. Quod tamen quia non fecit Dominus, non enim receseos subductis navibus ad littus perduxit, significat in bonis et spiritalibus viris, non esse oportere hanc voluntatem ut peccatis turbarum quilliusque vivant, munus ecclesiasticum do erigit, ne quis vel de suae conscientia culpae tremens vel de aliorum innocentia stupens, sanctitatis iter formidet aggredi, quod autem sequitur. Ex hoc jam homines eris capiens, ad ipsum Petrum specialiter pertinet. Exponit ei Dominus quid haec captura piscium significet, quod videlicet ipse, sicut nunc per retia pisces, sic aliquando per verba sit capturus homines, totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus ipse typum tenet,
Abbreviated transcription (Latin):
& pulus: ad gentium sunt apostolatum segre¬
g̃ti. Et uenerunt &. impletierunt ambas
nainculas: ita ut mergerentur. Harum un¬
pletio nauium usq in finem sl̃i crescit. sea
quod implete merguntur. hoc ẽ in submersi¬
onem premuntur. non enim subuerse. sed
camen sunt periditate apls exposuit dicens.
In nouissimis diebus erunt tempora periculo¬
si: &. erunt homines seipsos amantes & cȩtã.
Nam mergi nauis ẽ homines in scl̃m ex quo ela¬
ti ꝑ fidem fuerant morum prauitate relabi.
quales & ipse petrus adhuc in infirmitate
positus. hoc loco demonstrat. Unde & sequit᷑.
Quod cum uideret simon petrus: procidit ad
genua ih̃u dicens. Exi ame: quia homo
peccator sum dñe:. quia carnales quiq in ec¬
desia regimen sp̃ũalium in quib maxiie
ap̃i ꝑsona eminet ase quodamodo repellunt.
Non enim hoc uoce lingue dicunt bonis mi¬
nistris ci ut eos a se repellant. sed uoce moꝵ
& actuum suorum suadent ase recedi. ne

Expanded text:
et Paulus ad gentium sunt apostolatum segreet Paulus ad gentium sunt apostolatum segregati . Et venerunt et impleverunt ambas naviculas, ita ut mergerentur. Harum impletio navium, usque in finem saeculi crescit. Sed quod impletae merguntur, hoc est in submersione premuntur non enim submersae, sed tamen sunt periclitatae, Apostolus exponit, dicens: In novissimis diebus erunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes, etc. . Nam mergi naves est, homines in saeculum, ex quo elati per fidem fuerant, morum pravitate relabi. Quales et ipse Petrus adhuc in infirmitate positus, hoc loco demonstrat. Unde sequitur: Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad genua Jesu, dicens: Exi a me, quia homo peccator sum, Domine. Quia carnales quique in Ecclesia regimen spiritalium, in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodammodo repellunt. Non enim hoc voce linguae dicunt bonis ministris Dei, ut eos a se repellant, sed voce morum et actuum suorum suadent a se recedi, ne
Abbreviated transcription (Latin):
qui ipsam quoq eccłiam heresib scindant.
Rumpitur autem rete sed non labitur piscis. qua
suos dñs etiam inter ꝑsequentium scandala sit¬
uat. Et anmierunt sociis qui erant in ali
naui: ut uenirent & adnruarent eos. Rha
nauis ut p̃diximus ẽ eccłia de gentib. quȩ &
ipsa non sufficiente una nauicula piscib m¬
pletur electis: quia nouit dñs qui st̃ eiꝰ. & .d¬
ipsum. & apud ipsum certus ẽ suoꝵ nmẽ
electorum. Dumq tot in nidea credituros nm
inuenit. quot ad fidem uitamq predestinatis
nouit ȩternam: quasi aliena receptacula pisal¬
b querens siis. corda quoq gentium fidei gl
replet. Et bene rupto reti socia mauis adus¬
catur. qm̃ ante uidas proditor ante simon
magus pisces nequissum capti sunt. ante
annanias & saphira fidei rete subdiode scuss¬
unit ingedi. ante ut iohannes testatur. mul¬
ci ascipulorum eius abierunt retro. & iam
cm illo non ambulabant. ac deinde barnabas

Expanded text:
qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. Rumpitur autem rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis, qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. Alia navis, ut praediximus, est Ecclesia de gentibus, quae et ipsa, non sufficiente una navicula, piscibus impletur electis: quia novit Dominus qui sunt ejus, et apud ipsum certus est suorum numerus electorum . Dumque tot in Judaea credituros non invenit, quot ad fidem vitamque praedestinatos novit aeternam, quasi aliae navis receptacula piscibus quaerens suis, corda quoque gentium fidei gratia replet. Et bene rupto rete socia navis advocatur, quoniam ante Judas proditor, ante Simon Magus pisces nequissimi capti sunt, ante Ananias et Saphira fidei rete subdole tentant ingredi, ante, ut Joannes testatur, multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant . Ac deinde Barnabas
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentorum recedatur: ut ea penitus non
intelligant. uel prius in proximis regionibus gen¬
tib prȩdicandum. ut quod dicit item petro duc
in altum & laxate retia ur̃a in capturam:
ad remotiores gentes. quib postea p̾dicatum
ẽ ꝑtineat. Eit respondens symon dixit.illi.
P receptor ꝑ totam noctem laborantes nichil &x
pimus: in uerbo autem tuo laxabo rete.
Nisi dñs ȩdificauerit domum: in uanum labi¬
rant qui edificant eam. Nisi añs cor ilus¬
trauerit auditorum: doctor in nocte labo¬
rat. Nisi in uerbo suꝑnȩ gr̃ę laxata fueruit.
instrumenta disputationum. frustra uocis
suȩ p̃dicator iaculum mittit. quia fides po¬
pulorum non sapientia uerbi compositi sea
diuine uocationis munere pr̃ouenit. S. cũ
hoc fecisset: concluserunt piscium multitu¬
dinem copiosam. Rumpebatur autẽ rete
eorum. pre multitudine piscium. Rete
rumpebatur. quia nunc ad confessionem
fidĩ etiam cum electis reprobi tanti intrant.

Expanded text:
sacramentorum recedatur, ut ea penitus non sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant, vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum, ut quod dicit item Petro: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam, ad remotiores gentes quibus postea praedicatum est pertineat. Et respondens Simon, dixit illi: Praeceptor, per tot. Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborant qui aedificant eam : nisi Dominus cor illustraverit auditorum, doctor in nocte laborat; nisi in verbo gratiae supernae laxata fuerint instrumenta disputationum, frustra vocis suae praedicator jaculum mittit. Quia fides populorum non sapientia verbi compositi, sed divinae vocationis munere provenit. Et cum hoc fecissent, concluserunt piscium multitudinem copiosam. Rumpebatur autem rete eorum. Prae multitudine piscium rete rumpebatur, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant,
Abbreviated transcription (Latin):
plexȩ predicantium dictiones: quȩ cos quos
cȩperint in fide non amittant. Unde & retia
quasi retinentia sunt uocata. Sed hȩc retra
modo laxantur in capturam. modo lota pli¬
cantur. quia non omne tempus ẽ habile doc¬
trinȩ. sed exerenda lingua doctori: nunc
sumet cura gerenda. Ascendens autẽ in unã
nauim quȩ erat simonis: rogauit eum a t̾ra
reducere pussillum. E sedens docebat de na¬
uicula turbas. Nauis simonis ẽ eccłia pri¬
mitiua: de qua paulus ait. Qui enim opera¬
tus est petro in apostolatu circumcisionis:
operatus ẽ & michi inter gentes. Bene
una dicta: quia multitudinis credentium
erat cor unum & anima una. De qua docebat
cessauit autem loqui: dixit ad symonem.
Duc in altum: & laxate retia ur̃a in capctiram.
Q uod primo rogauit simonem nauem a t̾ra
reducere pussillum: significat uel tempera¬
te utendum uerbo ad turbas. ut nec terrena
eis p̃cipiantur. nec sic at̾renis in profinda

Expanded text:
plexae praedicantium dictiones, quae eos quos plexae praedicantium dictiones, quae eos quos ceperint in fide non amittant: unde et retia quasi retinentia sunt vocata. Sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exerenda lingua doctori, nunc suimet cura gerenda. Ascendens autem in unam navem, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum. Et sedens, docebat de navicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Bene una dicta, quia multitudinis credentium erat cor unum et anima una . De qua docebat cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Quod primo rogavit Simonem navem a terra reducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in profunda
Abbreviated transcription (Latin):
re stat: postquam uite labentis mortalitatẽ
deuincens in ea qua passus ẽ carne. stabilita¬
tem ꝑpetuȩ quietis adiit. Turbarum conuen¬
tus ad eum gentium in fide concurrentium
tipus ẽ. De quib isaias. Ẽ fluent inquit
ad eum om̃s gentes: & ibunt populi multi
& dicent: uenite ascendamus ad montem
dñi. Et uidit duas naues secus stagnum.
Duȩ naues secus stagnum positȩ. circumcisio¬
nem & preputium figurant. Quas bene ihc
uidisse ꝑhibetur: quia inutroq ppło nouit
añs qui sunt eus: corumq cor astuctib scłi
huius ad futurȩ uitȩ tranquillitatem. quasi
ad soliditatem lutoris uidendo. hoc ẽ miseri¬
corditer uisitando ꝓuehit. Piscatores autem
descenderant: & lauabant ratia. Piscatores
sunt eccłiȩ doctores qui nos reti fidei compre¬
hensos. & de profundo ad lumen elatos. qͣsi
pisces lutori sic terrȩ uiuentium aduehunt.
Quasi enim quȩdam retia piscantium sunt cõ¬

Expanded text:
re stat, postquam, vitae labentis mortalitatem re stat, postquam, vitae labentis mortalitatem devincens, in ea qua passus est carne stabilitatem perpetuae quietis adiit. Turbarum conventus ad eum gentium in fide concurrentium typus est. De quibus Isaias: Et fluent inquit ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Venite et ascendamus ad montem Domini . Et vidit duas naves sDuae naves secus stagnum positae circumcisionem et praeputium figurant: quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit inus qui sunt ejus, eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem quasi ad soliditatem littoris videndo, hoc est, misericorditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt Ecclesiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt. Quasi enim quaedam retia piscantium sunt com
Abbreviated transcription (Latin):
actum ẽ autem cum turbe
irruerent ad eum ut audi¬
rent uerbum di: & ipse
stabat secus stagnum ge¬
nesareth. Stagnum gene¬
sareth idem dicunt ẽẽ quod mare galilee.
uel mare tyberiadis: sed mare galileȩ ab ad¬
iacente prouincia dictum. mare tiberiadis
a proxuna ciuitate quȩ olim cennereth uocata.
sed ab herode tetracha instaurata in honorem
tiberii cȩsaris tiberias ẽ appellata. Porro ge¬
nesar a laci ipsius natura qua crispantib aqͥs
de seipso sibi excitare auram ꝑhibetur: greco
uocabulo quasi generans sibi auram dicitur.
N eq enim in stagni morem sternitur aqua:
sed frequentib auris spirantib agitatur.
haustu dulcis & ad potandum habilis. Sed
hebraicȩ linguȩ consuetudine om̃is aquaꝵ
congregatio siue dulcis. siue salsa. mare
nuncupatur. Qui lacus interfluente ior¬
dane centum quadraginta stadiis in longi-¬
tudinem: & quadraginta extenditur in la¬
titudinem. Quia ergo stagnum siue ma¬
re. p̃sens seculum designat: dñs secus ma¬

Expanded text:
actum est autem cum turbae irruerent in eum, ut audirent verbum Dei, et ipse stabat secus stagnum Genesareth. Stagnum Genesareth idem dicunt esse quod mare Galilaeae, vel mare Tiberiadis. Sed mare Galilaeae ab adjacente provincia dictum, mare Tiberiadis a proxima civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata, in honorem Tiberii Caesaris Tiberias est appellata. Porro Genesar a laici ipsius natura, qua crispantibus aquis de seipso sibi excitare auram perhibetur, Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram dicitur. Neque enim in stagni morem sternitur aqua, sed frequentibus auris spirantibus agitatur, haustu dulcis, et ad potandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine, omnis aquarum congregatio sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus, interfluente Jordane, centum quadraginta stadiis in longitudinem, et quadraginta extenditur in latitudinem. Quia ergo stagnum sive mare praesens saeculum designat, Dominus secus ma
Abbreviated transcription (Latin):
plũ ingressus ẽ ut de illo uendentes ꝙ
ementes eiceret ꝓfecto ĩnotuit quia
riuna ppłi maxime ex culpa sacerdotũ
fuit: Euertionem qͥppe describens sed
uendentes in templo et eñites feriens
in pp̃o effectu sui oꝑis ostendit unde ra¬
dix ꝓdiit ꝑditionis. sicut euuãgelista¬

Expanded text:
plum ingressus est, ut de illo vendentes et ementes ejiceret, profecto innotans, quia ruina populi maxime ex culpa sacerdotum fuit, eversionem quippe describens, sed vendentes et ementes in templo feriens, in ipso effectu sui operis ostendit, unde radix prodiit perditionis: Vos autem fecist
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ magnꝰ late enĩ funditur di iustus: late
cȩlestis substantiȩ magnitudo porrigitur.
Nichil p̃scriptum. nichil circũscͥptũ. nichil
emensũ. nichil dim̾sũ trinitas habet. Non
loco clauditur. ñ opinione cõp̃henditur.
ñ estimatione concludit᷑. ñ ȩtate uariatur.

Expanded text:
ergo magnus; late enim funditur dei uirtus, late ergo magnus; late enim funditur dei uirtus, late caelestis substantiae magnitudo porrigitur. nihil praescriptum, nihil circumscriptum, nihil emensum, nihil dimensum trinitas habet. non loco clauditur, non opinione conprehenditur, non aestimatione concluditur, non aetate uariatur.
Abbreviated transcription (Latin):
pat᷑. aut qui pat̃ filius. aut qui sp̃c sceͣ &¬
mus enĩ rogabo patrẽ: & aliũ paraclitum
tabit uobis. Solus ds. quia unꝰ ds ex quo
omũ. solus filius quia unꝰ dñs ꝑ quẽ omĩa.
solũ diunitas facit. Generatio & patrem
testificatur & filiũ: ut nusquã filius sine
patre. aut pater uideatur eẽ sine filio. Er¬
go nec solus quia ñ solus immortalis: nec
solus habitat in accessibilem: quia dm̃ ne¬
mo uidit unquã. nisi unigenitꝰ filius qui
ẽ in sinu patris. qui sedet ad dexterã patris.
Ehic quidam audent dicere. inaccessibilem
lucẽ ẽẽ quã habitat pat̃: Numqͥd lux me¬
uor patre: Quȩ autem lux mnaccessibilis ei:
cui ñ ẽ inaccessibilis pat̾: Ẽ ipse lux uera
genitor lucis ȩc̾ne: de qua dictũ ẽ. Erat
lux uera quȩ illuminat omnẽ hominẽ ue¬
mentẽ in hunc mũdũ. Uide ne illa sit lux
maccessibilis qũa habitat pat̾. habitat &. filiꝰ.
quia pater in filio. & filius in patre. Bene

Expanded text:
Pater: aut qui Pater, et Filius: aut qui Spiritus smus enim: rogabo patrem, et alium paraclitum dabit uobis. solus pater, quia unus deus, ex quo omnia, solus filius, quia unus dominus, per quem omnia. solum diuinitas facit, generatio et patrem testificatur et filium, ut nusquam filius sine patre aut pater uideatur esse sine filio. ergo nec solus, quia non solus inmortalis, nec solus lucem habitat inaccessibilem, quia deum nemo uidit umquam nisi unigenitus filius, qui est in sinu patris, qui sedet ad dexteram patris. et huic quidam audent dicere inaccessibilem lucem esse, quam habitat pater. numquid lux melior patre? quae autem lux inaccessibilis ei cui non est inaccessibilis pater, et ipse lux uera et genitor lucis aeternae, de qua dictum est: erat lux uera, quae inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum? uide ne illa sit lux inaccessibilis, quam habitat pater, habitat et filius, quia pater in filio et filius in patre. bene
Abbreviated transcription (Latin):
potior prȩrogitiua naturȩ. usum inferioris
excludat ȩtatis. huc accedit quod abralum
& sara filium in senectute susei prant: &
ioseph filius senectutis ẽ. Quod si quia n¬
sit sara reprȩhenditur: iustius condempi¬
tur. qui nec oraculo credidit. nec exemplo.
Maria autem cum dicit. quomͦ fiet istad.
qm uirũ ñ cognoui: ñ iudetur dubitasse
de facto. sed de facti qualitate quesisse.
Liquet enim quia faciendũ ẽẽ crediderat:
quȩ quomͦꝰ fieret int̾rogauit. Unde me
ruit andire. beata quȩ credidisti. Et ue¬
re beata. quȩ sacerdote prȩstantior. Cum
sacerdos negasset: uirgo correxit etrorem.
Nec mirum si dñs redempturus mundũ
operationẽ suam inchoauit a maria. ul
ꝑ quam salus om̃ib parabat᷑. ead̃ẽ prina
fuiccum salutis hauriret ex pignore. Et
bene quęsuut quomodo fieret. Legerat
enim quia iunrgo generaret: non legerat
quemadmodum ungo generaret. Legerat

Expanded text:
potior praerogatiua naturae usum inferioris potior praerogatiua naturae usum inferioris excludat aetatis. huc accedit quod Abraham et Sarra filium in senectute susceperant et Ioseph filius senectutis est. quodsi quia risit Sarra reprehenditur, iustius condemnatur qui nec oraculo credidit nec exemplo; Maria autem cum dicit: quomodo fiet istud, quoniam uirum non cognoui? non uidetur dubitasse de facto, sed de facti qualitate quaesisse. liquet enim quia faciendum esse crediderat, quae quomodo fieret interrogauit. unde et meruit audire: beata quae credidisti. et uere beata, quae sacerdote praestantior. cum sacerdos negasset, uirgo correxit errorem. nec mirum si dominus redemturus mundum operationem suam inchoauit a Maria, ut per quam salus omnibus parabatur eadem prima fructum salutis hauriret ex pignere. et bene quaesiuit quomodo fieret; legerat enim quia uirgo generaret, non legerat quemadmodum uirgo generaret; legerat,
Abbreviated transcription (Latin):
Simul ancillam dicendo. nullam sibi pre¬
rogatiuam tante gr̃e uendicauit. quȩ face¬
ret quod iuberet᷑. Mitem enim humilẽq
paritura. humilitatẽ debuit etiã ipsa prȩ¬
ferre. Ecce ancilla dñi. contingat michi
sc̃m uerbũ tuum. Habes obsequium.
uides uotum. Eece enu ancilla dñi.
apparatus officii ẽ. Contingat mͥ scđ̃m uer¬
bum tuum. conceptus ẽ uotũ. Quam cito
gͦ de inpari condicione credidit maria:
quid tam inauditum. quã uirgo pregnasᷤ
concra legem. contra consuetudinẽ. contra
pudorem. cuiꝰ carior cura ẽ uirgim. La¬
charias autem ñ de inpari conditione.
sed de senili ȩtate ñ credidit. Nam con¬
ditio congruebat. ex uiro &. femina sollẽp¬
nis ẽ partus: nec incredibile debet uideri.
ubi natura concordat. Cum enĩ ȩtas natu¬
rȩ sit: ñ natura ętatis: fit plerumq ut
ȩtas impediat naturam. Non ẽ tam̃ inrati¬
onabile. ut minor cedat causa maiori. Et

Expanded text:
simul ancillam dicendo nullam sibi praesimul ancillam dicendo nullam sibi praerogatiuam tantae gratiae uindicauit, quae faceret quod iuberetur; mitem enim humilemque paritura humilitatem debuit etiam ipsa praeferre. ecce ancilla domini; contingat mihi secundum uerbum tuum. habes obsequium, uides uotum; ecce enim ancilla domini apparatus officii est, contingat mihi secundum uerbum tuum conceptus est uoti. quam cito ergo etiam de inpari condicione credidit Maria! corpus? quid tam inauditum quam uirgo praegnas contra legem, contra consuetudinem, contra pudorem, cuius carior cura est uirgini? Zaccharias autem non de inpari condicione, sed de senili aetate non credidit; nam condicio congruebat. ex uiro et femina sollemnis est partus nec incredibile debet uideri, ubi natura concordat. cum enim aetas naturae sit, non natura aetatis, fit plerumque ut aetas inpediat naturam; non est tamen inrationabile ut minor cedat causa maiori et
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sciam. Hȩc iam de negotio tractat:
ille adhuc de nuntio dubitat. Negat ille
se credere qui negat scire. & quasi fidei
adhuc alium quęrit auctorem. Ista se
facere profitetur nec dubitat ẽẽ faciendũ:
quod quomͦ fieri posset inquirit. Sic enĩ
habes. Quomͦ fiet istud: qmͣ uirũ ñ cog¬
noui: Incredibilis & inaudita generatio:
ante auddiri debuit ut crederetur. Uirginẽ
parere diuini ẽ signũ misterii: ñ huma¬
n. Demiq accipe inquit tibi signũ. Ecce
uirgo in utero accipiet: & pariet filium.
Legerat hoc maria id̃o credidit futurum:
sea qͣmodofieret ante ñ legerat. Non enĩ
quẽadmodũ fieret uel ꝓpħȩ tanto fuerat
reuelatum. Tantũ enim mandati mnisteri-¬
um non hominis fuit: sed angeli ore ꝓmen¬
ecce inquit ancilla dm̃. contingat mͥ scd̃m
uerbũ tuũ. Uide humilitatẽ. uide deuo¬
tionẽ. ancillam se dicit dñi. quȩ mater
eligitur: nec repentino exaltata promisso ẽ.

Expanded text:
hoc sciam? haec iam de negotio tractat, hoc sciam? haec iam de negotio tractat, ille adhuc de nuntio dubitat. negat ille se credere, qui negat scire, et quasi fidei adhuc alium quaerit auctorem, ista se facere profitetur nec dubitat esse faciendum quod quomodo fieri possit inquirit; sic enim habes: quomodo fiet istud, quoniam uirum non cognoui? incredibilis et inaudita generatio ante audiri debuit, ut crederetur. uirginem parere diuini est signum mysterii, non humani. denique accipe inquit tibi signum; ecce uirgo in utero accipiet et pariet filium. legerat hoc Maria, ideo credidit futurum; sed quomodo fieret ante non legerat; non enim quemadmodum fieret uel prophetae tanto fuerat reuelatum. tantum enim mandati mysterium non hominis fuit sed angeli ore promenecce inquit ancilla domini; contingat mihi secundum uerbum tuum. uide humilitatem, uide deuotionem. ancillam se dicit domini, quae mater eligitur, nec repentino exaltata promissu est.
Abbreviated transcription (Latin):
nisi diligenter aduertas. Neq enun fas est
tit electa ad generandum unigenitum d̃i
filium. fuisse uideatur incredula. Quo
aucẽ modo fieri posset. licet salua p̃rogati¬
ua sit matris. cui ꝓfecto fuit amplius defe¬
rendum: Sed ut prȩrogatiua maior: maior
etiam fides ei debuit reseruari. Quo ergo
fieri modo posset: ut racharias qui ñ cre¬
diderat silentio condempnaretur : maria
autem si non credidisset. sp̃c sci infusione
exaltaretur: Sed neq ñ credere maria:
Neq enim facile erat scire misteriũ abscon¬
ditũ a scłis in ão. quod nec suꝑiores potes¬
tates scire potuerunt. Et tamen ñ fide
rennuit. ñ officium refutauit. sed ad cõmo¬
dauit affectum. spopondit obsequiũ. Genĩ
cum dicit. quomodo fiet istud: ñ de effec¬
tu dubitauit: sed qualitatem ipsuis quȩ¬
siuit effectus. Quanto temperatior ista
responsio. quã uerba sunt sacerdotis. Hec
ait quomͦ fiet istud: ille respondit unde

Expanded text:
nisi diligenter aduertas; neque enim fas est nisi diligenter aduertas; neque enim fas est ut electa ad generandum unigenitum dei filium fuisse uideatur incredula. quo autem modo fieri posset — licet salua praerogatiua sit matris, cui profecto fuit amplius deferendum, sed ut praerogatiua maior, maior etiam fides ei debuit reseruari - quo ergo fieri modo posset, ut Zaccharias, qui non crediderat, silentii condemnaretur, Maria autem, si non credidisset, spiritus sancti infusione exaltaretur? sed neque non credere Maria neque enim facile erat scire mysterium absconditum a saeculis in deo, quod nec superiores potestates scire potuerunt. et tamen non fidem rennuit, non officium refutauit. sed adcommodauit adfectum, spopondit obsequium. etenim cum dicit: quomodo fiet istud? non de effectu dubitauit, sed qualitatem ipsius quaesiuit effectus. quanto temperatior ista responsio quam uerba sunt sacerdotis! haec ait: quomodo fiet istud? ille respondit: unde
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ra. insibilia & inuisibilia. & ipse ẽ ante
om̃s. & in ipso omia constant. Celũ aspi¬
ce iħe illic ẽ: t̾ram intuere. iħe ad est. Ascen¬
de uerbo in cȩlũ: descende uerbo in infernũ.
ihe adẽ. Ẽ enim si ascenderis in celum iħe
illic ẽ: si descenderis in infernũ ad est. ho¬
die cum loquor mocum ẽ: intra hoc punc¬
tum. intra hoc momentũ. E si in arme¬
nia nunc loquitur xp̃ianus iħc adest. Ne¬
mo enim dicit dnm ihm: nisi in spũ sco.
Abissos opinione si penetres. illic quoq iħm
uidebis operari. Scriptum ẽ enim. Ne
dixeris in corde tuo quis ascendit in cęlũ
id ẽ xp̃m deducere: aut quis descendit
in abissũ: hoc ẽ xp̃m ex mortuis reducere
Ubi gͦ ñ ẽ: qui cęlestia inferna & t̾rena
compleuit: Bene gͦ magnus cuius uirtꝰ
mundũ repleuit: qui ubiq ẽ. &. erit semꝑ:
quia regni eius ñ erit finis. Dixit autẽ maria
ad angł̃m. Quomͦ gͦ fiet istud: qm̃ uirũ ñ
cognoui: Uidetur hic ñ credidisse maria

Expanded text:
sibilia et inuisibilia, et ipse est ante omnis et omnia in ipso constant. caelum aspice, Iesus illic est; terram intuere, Iesus adest; ascende uerbo in caelum, descende uerbo in infernum, Iesus adest. etenim si ascenderis in caelum, Iesus illic est; si descenderis in infernum. adest. hodie cum loquor, mecum est, intra hoc punctum, intra hoc momentum et, si in Armenia nunc loquitur Christianus, Iesus adest; nemo enim dicit dominum legum nisi in spiritu sancto. abyssos opinione si penetres, illic quoque Iesum uidebis operari; scriptum est enim: ne dixeris in corde tuo: quis ascendit in caelum? id est Christum deducere, aut: quis descendit in abyssum? hoc est Christum ex mortuis reducere. ubi ergo non est qui caelestia, inferna et terrena conpleuit? bene ergo magnus cuius uirtus mundum repleuit, qui ubique est et erit semper, quia regni eius non erit finis. Dixit autem Maria ad angelum: quomodo fiet istud, quoniam uirum non cognoui? uidetur hic non credidisse Maria,
Abbreviated transcription (Latin):
sit eternus. Audeo dicere primꝰ ẽ filius.
sea solus ñ ẽ: & bene dico. & religiose
dico. Quid erigitis ad impietatẽ heretici
aures: laqueos quos tenditis incidistis.
Primus ẽ filius: & solus ñ ẽ. Primꝰ quia
cũ patre semꝑ: solus ñ ẽ. quia sine pacre
nunquã ẽ. Non ego hoc dico sed ipse

Expanded text:
sit aeternus. Audeo dicere. Primus est Filius, sit aeternus. Audeo dicere. Primus est Filius, sed solus non est; et bene dico, et religiose dico. Quid erigitis ad impietatem, haeretici, aures? In laqueos quos tenditis, incidistis. Primus est Filius, et solus non est: primus, quia cum Patre semper: solus non est; quia sine Patre numquam est. Non
Abbreviated transcription (Latin):
U triusq ppłi sp̃c̃ in illo ieuinat: in hoc pas
declinares. Manducauit cum peccatorib:
ut grãm cerneres. agnosceres potestatem.
Magnus g̾ & iohannes: sed huius magni¬
tudo habet principium. habet finẽ. Dñs
autem iħc. idem ẽ finis atq principium.
idem primꝰ & nouissimꝰ. nichil ante pͥmũ
nichil ailtra nouissimũ. Neq te genera¬
tionis humane consuetudo in uiciũ tralut.
ut putes ñ pͥmũ eẽ quia filius ẽ. Sed quȩ¬
re scripturas. ut errare ñ possis. Primus
filius ar. lectum ẽ enim quia &. solus pit.
qui solus habet immortalitatem. &. lucẽ
babitat in accessibilem. sicut legisti. &
inmortali soli do. Sed neq primus ante
patrem: neq solus pater sine filio. Si alte¬
rum negas. alterum adstrius. utrũq se¬
quere & utrũq confirmas. Non dixit
ego prior & ego posterior. sed ego primis
& ego nouissimꝰ. Primus ẽ filius: & id̃o
coeternꝰ. Habet enim patrem: cum quo

Expanded text:
utriusque populi typus: in illo ieiunat, in hoc pascutriusque populi typus: in illo ieiunat, in hoc pasceptum declinares, manducauit cum peccatoribus, ut gratiam cerneres, agnosceres potestatem. magnus ergo et Iohannes, sed huius magnitudo habet principium, habet finem, dominus autem Iesus idem est finis atque principium, idem primus et nouissimus. nihil ante primum, nihil ultra nouissimum. neque te generationis humanae consuetudo in uitium trahat, ut putes non primum esse, quia filius est. sequere scripturas, ut errare non possis. primus filius dicitur. lectum est etiam quia et solus pater, qui solus habet inmortalitatem et lucem habitat inaimmortali soli . . . Deo : sed neque primus ante Patrem, neque solus sine Filio. Si alterum negas, alterum astruis, utrumque sequere, et utrumque confirmas. Non dixit: Ego prior, et ego posterior, sed: Ego primus, et ego novissimus . Primus est Filius, et ideo coaeternus; habet enim Patrem, cum quo
Abbreviated transcription (Latin):
erubescebat: hec ꝑ uerecundiam. In mulie¬
re modus pudoris adhibetur: in uirgine¬
& ccce concipies in utero & paries filium. &
uocabis nom̃ eius iħm. hic erit magnus.
dictum ẽ quidẽ etiam de iohanne ab angło.
quia erit magnus. Sed ille quasi homo
magnꝰ: hic quasi d̃s magnus. Magnus enĩ
dñs & laudabilis nimis .& magnitudinis
cuis ñ ẽ finis. E uere & ille magnus: qͥa
maior int̾ nads mulierũ ꝓpħa iohanne bap¬
tista nemo ẽ Habet tam̃ maiorem: quia
qui minor c̃ in regno di: maior ẽ illo.
Magnus autẽ iohannes: sed coram dño. E
magnus iolannes. uinũ &. siceram ñ bibit:
hic cum publicanis & peccatorib mandu¬
cat & bibit. Ille abstinentia meritũ colli¬
git. cui potentia nulla nature : xp̃c autẽ
cos declinaret quos abstinentib poterat
prestare meliores: Simul mistice ñ dedig¬
natur eoꝵ conuiuiũ : quib daturus ẽ sa¬
cramentũ. Hic gͦ manducat: ille ieuinat.

Expanded text:
erubescebat, haec per uerecundiam; in mulieerubescebat, haec per uerecundiam; in muliere modus pudoris adhibetur, in uirgineet ecce concipies in utero et paries filium et uocabis nomen eius Iesum. hic erit magnus. dictum est quidem etiam de Iohanne ab angelo quia erit magnus, sed ille quasi homo magnus hic quasi deus magnus; magnus enim dominus et laudabilis nimis et magnitudinis eius non est finis. et uere et ille magnus, quia maior inter natos mulierum propheta Iohanne Baptista nemo est. habet tamen maiorem, quia qui minor est in regno dei maior est illo. magnus autem Iohannes. sed coram domino et magnus Iohannes uinum et siceram non bibit, hic cum publicanis et peccatoribus manducat et bibit. ille abstinentia meritum colligat, cui potentia nulla naturae, Christus aueos declinaret, quos abstinentibus poterat praestare meliores? simul mystice non dedignatur eorum conuiuium, quibus daturus est sacramentum. hic ergo manducat, ille ieiunat,
Abbreviated transcription (Latin):
terio. Trepidare uirginũ ẽ. & ad om̃s uiri
ingressus pauere. om̃s uiri affatus uereri.
Discant mulieres ꝓpositũ pudoris imitari.
sola in penetralib. quam nemo uiroꝵ uide¬
ret. sẽs angelus reperiret. Sola sine comite.
sola sine teste. ne quo de generi deprauare¬
tur affatu. ab angelo salutatur. Disce uirgo
uerborum uitare lasciuiam. maria etiam sa¬
iutationem angeli uerebatur. Erat tamen
inquit cogitans. qualis eẽt hȩc salutatio.
Et ido cum uerecundia: quia pauebat cum
prudentia. Quia benedictionis nouã for¬
mulam mirabatur. quȩ nusquã lecta ẽ nꝰqu̾a
ante comꝑta. soli mariȩ hȩc salutatio serua¬
batur. Bene enim sola gr̃a plena dr. quȩ so¬
la grãm quam nulla alia meruerat consecuta
ẽ. ut gr̃e repleretur auctore. Erubescebat
gͦ maria. erubescebat etiam elrabeth. Et
ido cognoscamus quid uit᷑ sit inter mulie¬
ris & uirgniis uerecundiam. Lila de causa

Expanded text:
terio. Trepidare virginum est, et ad omnes viri terio. Trepidare virginum est, et ad omnes viri ingressus pavere, omnes viri affatus vereri. Discant mulieres propositum pudoris imitari. Sola in penetralibus, quam nemo virorum videret, solus angelus reperiret: sola sine comite, sola sine teste; ne quo degeneri depravaretur affatu, ab angelo uerborum uitare lasciuiam; Maria etiam salutationem angeli uerebatur. erat tamen inquit cogitans qualis esset haec salu- tatio, et ideo cum uerecundia, quia pauebat, cum prudentia, quia benedictionis nouam formulam mirabatur, quae nusquam lecta est, nusquam ante conperta. soli Mariae haec salutatio seruabatur; bene enim sola gratia plena dicitur, quae sola gratiam quam nulla alia meruerat consecuta est, ut gratiae repleretur auctore. erubescebat ergo Maria, erubescebat etiam Elisabet, et ideo cognoscamus quid intersit inter mulieris et uirginis uerecundiam. illa de causa
Abbreviated transcription (Latin):
redundantia ũ requirit: Satis enĩ ẽ ei ut
causam susceptam adstruat. incidentem dif¬
ferat. E id̃o qui in carnationis incorruptũ
susceperat ꝓbare misterium: non putauit
uberius ꝑsequendum uirginitatis mariȩ testi¬
monium. ne defensor magis uirginis. quam
adsertor misterii crederetur. Certe quando¬
iustum docuit ioseph: satis declarauit quod
rii uiolare non potuit. Didicimus seriem
ueritatis. didicimꝰ consiliũ. discamꝰ misteri¬
um. Bene desponsata. sed uirgo. quia ẽ
eccłiȩ tipus quȩ ẽ inmaculata. sed nupta
concepit nos uirgo de spu: parit nos uirgo
sine gemitu. Et ido fortasse scã maria alii
nupta. ab alio repleta: quia & singule eccł̃iȩ
spũ quidẽ replentur. & gr̾a iunguntur:
tam̃ ad temporalis speciem sacerdotis. E in¬
gressus ad eam angłs dixit. Aue gr̃a plena
dñs tecum. benedicta tu inter mulieres. Ipsa
cundia. disce uirginem oraculo. disce mis¬

Expanded text:
redundantia non requirit; satis enim est ei ut redundantia non requirit; satis enim est ei ut causam susceptam adstruat, incidentem differat. et ideo qui incarnationis incorruptum susceperat probare mysterium non putauit uberius persequendum uirginitatis Mariae testimonium, ne defensor magis uirginis quam adsertor mjustum docuit Joseph, satis declaravit quod em Domini violare non potuit. 7. Didicimus seriem veritatis, didicimus consilium: discamus et mysterium. Bene desponsata, sed virgo; quia est Ecclesiae typus, quae est immaculata, sed nupta. Concepit nos virgo de Spiritu, parit nos virgo sine gemitu. Et ideo fortasse sancta Maria alii nupta, ab alio repleta; quia et singulae Ecclesiae Spiritu quidem replentur et gratia; junguntur tamen ad temporalis speciem sacerdotis. Et ingressus ad eam angelus dixit: Ave. gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu inter mulieres. Ipsa nem verecundia, disce virginem oraculo, disce mys
Abbreviated transcription (Latin):
cruentũ ab homicidio. castũ ab adulterio.
prestare se debeat. Qui enim conuingicur
meretriei. unũ corpus ẽ. Ergo ubiq in
ioseph iusti grã & ꝑsona seruatur: ut testis
ornetur. Os enim iusti mendatiũ nescit:
& lingua eius loquit᷑ iudiciũ. iudiciũ eiꝰ
loquitur uericatẽ. Nec tȩ moueat qͦd fre¬
quenter scͥptura comugẽ dicit. Non eñ
uiginitatis ereptio sed coniugii testificatio:
nuptarum cȩlebratio declaratur. Deniq
qũa ñ accepit nemo dimiitit: & ido qͥ uole¬
lit dimittere fatebatur acceptã. Simul etiã
mouere ñ debet. quod ait euuglista. Non
ogouit eã donec peperit filiũ. liud eñ
nec senescatis ego sum. Numquid post illoꝵ
senectutẽ. as eẽ desut: E in psalmo. Dixit
dñs dño meo. sede a dextris meis: donec
ponam ininicos tuos scabellum pedũ tuoꝵ.
Nũquid postea ñ sedebit. uel quia qui cau¬
sam agit. satis putat quod cause ẽ. dicere

Expanded text:
cruentum ab homicidio, castum ab adulterio cruentum ab homicidio, castum ab adulterio praestare se debeat; qui enim coniungitur meretrici unum corpus est. ergo ubique in Ioseph iusti gratia et persona seruatur, ut testis ornetur; os enim iusti mendacium nescit et lingua eius loquitur iudicium, iudicium eius loquitur ueritatem. nec te moueat quod frequenter scriptura coniugem dicit; non enim uirginitatis ereptio, sed coniugii testificatio, nuptiarum celebratio declaratur. denique quam non accepit nemo dimittit et ideo qui uolebat dimittere fatebatur acceptam. Simul etiam mouere non debet quod ait euangelista: non cognouit eam, donec peperit filium; illud enim nec senescatis, ego sum. numquid post illorum senectutem deus esse desiuit? et in psalmo: dixit dominus domino meo: sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabillum pedum tuorum. numquid postea non sedebit? uel quia qui causam agit satis putat quod causae est dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
cere mariam. lucas illie euuanglistȩ cosli¬
momum ferre quod ñ cognouissent. hic ipsa
matia fateretur cum dicit angelo. Quomͦ
fec istud: qm̃ uirum ñ cognoui: Sed &. ip¬
se sẽ lucas. uirginem declarauit dicens.
E nomen uirginis maria. E ꝓpħa manifesta¬
nit qui ait. Scce uirgo in utero accipiet.
Et ioseph designauit. qui qm̃ pregnantem
uidebat quam ñ cognouerat. dimittere ge¬
stiebat. E dñs ipse in cruce positus manifes¬
tauit: cum dicit matri. Mulier ecce filius
tuuis. Deinde discipulo dicit. ecce mat̾ tua.
Etum ut̾q testatus ẽ discipulus & mater.
qui ex illa hora suscepit eam discipulus in
sua. Utiq si conuenisset. numqu̾a uirũ pro¬
prium reliquisset: nec uir eam iustus ã se
discedere passus eẽt. Quomodo autẽ dñs
diuortium p̃cepisset. cum ipsuis sententia¬
sit. quia nemo dimittere debet uxorem.
excepta causa fornicationis: Pulchre autẽ
docuit sẽs matheus quid facere debeat instꝰ.
qui probrum conuigis dep̃henderit. ut in-¬

Expanded text:
eret Mariam, Lucas illic euangelista testimonium ferret quod non conuenissent, hic ipsa Maria fateretur, cum dicit angelo: quomodo fiet istud, quoniam uirum non cognoui? sed et ipse sanctus Lucas uirginem declarauit dicens: et nomen uirginis Maria, et propheta edocuit, qui ait: ecce uirgo in utero accipiet, et Ioseph designauit, qui quoniam praegnatem uidebat quam non cognouerat dimittere gestiebat, et dominus ipse in cruce positus manifestauit, cum dicit matri: mulier, ecce filius tuus, deinde discipulo: ecce mater tua. etiam uterque testatus est, discipulus et mater, quia ex illa hora suscepit eam discipulus in sua. utique si conuenissent, numquam uirum proprium reliquisset, nec uir eam iustus a se discedere passus esset. quomodo autem dominus diuortium praecepisset, cum ipsius sit sententia quia nemo dimittere debet uxorem excepta causa fornicationis ? pulchre autem docuit sanctus Matthaeus quid facere debeat iustus, qui probrum coniugis deprehenderit, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt & demones: qui dicebant. Noui¬
mus qui sis iħc filius dĩ: quid uenisti an¬
te tempus corquere nos: E ido uenisse
cognouerunt: quia p̃cognitum eũ habe¬
bant eẽ uenturũ. Principes autẽ scli non
cognouisse quo maiore possumus quã apł̃ce
sententiȩ ꝓbare documento. Si enim cogno¬
uissent: numquã dñm maiestatis crucifix¬
issent. Demonũ enĩ malicia. facile etuam
occulta dep̃hendit. At uero qui seculari¬
b uanitatib occupantur: scire diuma ñ
possunt. Bene autẽ sibi diuisert̃ eungiste

Expanded text:
uerunt et daemones, qui dicebant: \'nouiuerunt et daemones, qui dicebant: \'nouimus qui sis, Iesus, filius dei. quid uenisti ante tempus torquere nos?\' et ideo uenisse cognouerunt, quia praecognitum habebant esse uenturum. principes autem saeculi non cognouisse, quo maiore possumus quam apostolicae sententiae probare documento: si enim cognouissent, numquam dominum maiestatis crucifixissent? daemonum enim malitia facile etiam occulta deprehendit, at uero qui saecularibus uanitatibus occupantur scire diuina non possunt. Bene autem sibi diuiserunt euange
Abbreviated transcription (Latin):
qui cum desponsatam uiro cerneret: par¬
tum non potuit habere susspectũ. Fallen¬
di autem principis mundi fuisse consiliũ
ipsiis dñi uerba declarant: cum apli iuben¬
tur tacere de xp̃o. cum sanati ꝓhibentur
głari de remedio: cum denones p̃cipiunt᷑
silere de di filio. Eallendi ut dixi principis
mundi fuisse consilium: etiam apl̃s decla¬
rat dicens. Sed loquimur d̃i sapientiam
in misterio absconditam. quam nemo
principum istius scł̃i nouit. Si enim cogno¬
uissent: numquã dnñi maiestatis crucifixis¬
sent: Hoc est numqu̾ã me redimi dñ mor¬
te fecissent. Fefellit ergo pro nobis. fefellit
ut uinceret: fefellit diabolum cum temp¬
taretur. cum rogaretur. cum di filius diceret.
ut nusquã diuinitatẽ ꝓpriam fateretur.
Sed tam̃ magis fefellit principem scłi. Diabo¬
lus enim & si aliquando dubitauit cum
diceret. si filius di es mitte te deorsum. tam̃
uel se recognouit & discessit ab eo. Cogno¬

Expanded text:
qui cum desponsatam uiro cerneret, parqui cum desponsatam uiro cerneret, partum non potuit habere suspectum. fallendi autem principis mundi fuisse consilium ipsius domini uerba declarant, cum apostoli iubentur tacere de Christo, cum sanati prohibentur gloriari de remedio, cum daemones praecipiuntur silere de dei filio. fallendi, ut dixi, principis mundi fuisse consilium etiam apostolus declarauit dicens: sed loquimur dei sapientiam in mysterio absconditam, quam nemo principium istius saeculi cognouit. si enim cognouissent, numquam dominum maiestatis crucifixissent, hoc est: numquam me redimi domini morte fecissent. fefellit ergo pro nobis, fefellit ut uinceret, fefellit diabolum, cum temtaretur, cum rogaretur, cum dei filius diceretur, ut nusquam diuinitatem propriam fateretur. sed tamen magis fefellit principem saeculi; diabolus enim etsi aliquando dubitauit, cum diceret: si filius dei es, mitte te deorsum, tamen uel sero cognouit et discessit ab eo. cogno
Abbreviated transcription (Latin):
nium habere qui foris sunt. Nec decuit
sinstra uirginib opinione uiuentib uelam̃
excusationis relinqui: quod infamata mat̃
quoq dm̃ uideretur. Quid autẽ uideis. qͥd
herodi possit asscribi. si natum uiderẽtur ex
adulterio ꝑsecuti: Qu̾ẽadmodũ autẽ ipse
diceret. non ueni legem soluere sed adimple¬
re: si uideretur cȩpisse a legis inuria. cum
partus innuptȩ lege dampnetur: Quin-
etiam locupletior testĩ pudoris. maritus adhi¬
betur. qui posset & delere inuiriam. & un¬
dicare obprobrium: si non cognosceret saera-¬
mentum. Quiꝰ quod etiam fides mariȩ uer¬
bis maior adsciscitur: & mendacii causa
remouetur: Uideretur enĩ culpam obumbra-¬
re uoluisse. mendatio innupta pregnans:
causam autẽ menciendi desponsata habu¬
it. desponsata ñ habuit. cum coniugii p̃¬
mium. & gr̃a nuptiarũ partus sit femi¬
narũ: Non mediocris quoq causa ẽ. ut
urginitas mariȩ falleret principẽ mũdi.

Expanded text:
nium habere qui foris sunt, nec decuit nium habere qui foris sunt, nec decuit sinistra uirginibus opinione uiuentibus uelamen excusationis relinqui, quod infamata mater quoque domini uideretur. quid autem Iudaeis, quid Herodi posset adscribi, si natum uiderentur ex adulterio persecuti? quemadmodum autem ipse diceret: non ueni legem soluere, sed inplere, si uideretur coepisse a legis iniuria, cum partus innuptae lege damnetur? quin etiam locupletior testis pudoris maritus adhibetur, qui posset et dolere iniuriam et uindicare obprobrium, si non agnosceret sacramentum. quid quod etiam fides Mariae uerbis maior adsciscitur et mendacii causa remouetur? uideretur enim culpam obumbrare uoluisse mendacio innupta praegnas. causam autem mentiendi indesponsata habuit, desponsata non habuit, cum coniugii praemium et gratia nuptiarum partus sit feminarum. non mediocris quoque causa est, ut uirginitas Mariae falleret principem mundi,
Abbreviated transcription (Latin):
atent quidem di¬
uina misteria: nec facile uixta ꝓpħicum
dictum quisquam hominũ potest scire con¬
silium d̃ĩ. Sed tamen ex cȩteris factis atq
p̃ceptis dm̃i saluatoris. possumꝰ intelligere
& hoc ꝑpensioris fuisse consilii. quod ea
potissimũ electa ẽ ut dnm pareret. quȩ erat
desponsata uiro. Cur autẽ ñ antequã despon¬
saretur impleta ẽ: Fortasse ne diceretur qͦd
conceperat ex adulterio. E bene utrũq po¬
suit scriptura: ut desponsata eẽt & uirgo.
Uirgo ut expers uirilis consortii uideretur:
desponsata ne temerate uirginitatis adure¬
retur infamia: cui grauis aluius corruptelȩ
uideretur insigne p̃ferre. Maluit autẽ dñs
aliquos de suo ortu. quam de matris pudo¬
re dubitare. Sciebat enĩ teneram eẽ uirgi¬
nis uerecundiam: & lubricam famã pudoris.
Nec putauit ortus sui fidem matris iniurus
adstruendam. Seruatur itaq scȩ mariȩ sicut
pudore integra: ita miuolabilis opimone uir¬
ginitas. Oportet enim scõs & ab his testumno¬

Expanded text:
atent quidem diuina mysteria nec facile iuxta propheticum dictum quisquam hominum potest scire consilium dei, sed tamen ex ceteris factis atque praeceptis domini salutaris possumus intellegere et hoc perpensioris fuisse consilii, quod ea potissimum lecta est, ut dominum pareret, quae erat desponsata uiro. cur autem non antequam desponsaretur inpleta est? fortasse ne diceretur quod conceperat ex adulterio. et bene utrumque posuit scriptura, ut et desponsata esset et uirgo: uirgo, ut expers uirilis consorti uideretur, desponsata, ne temeratae uirginitatis adureretur infamia, cui grauis aluus corruptelae uideretur insigne praeferre. maluit autem dominus aliquos de suo ortu quam de matris pudore dubitare — sciebat enim teneram esse uirginis uerecundiam et lubricam famam pudoris — nec putauit ortus sui fidem matris iniuriis adstruendam. seruatur itaque sanctae Mariae sicut pudore integra ita inuiolabilis opinione uirginitas; oportet enim sanctos et ab his testimo