comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentie ñ consentit ad malum.
Non enim quod uolo facio inquit: s
quod nolo malum hoc ago. Si autem
quod nolo ego hoc facio.iam ñ ego ope¬
ror illud: s quod habitat in me pecca
tum. Id repetiuit inculcans: ce tanꝙͣ
tardissimos de somno excitans. Inue¬
nio gͣ legem inquit uolenti in facere
bonum: qm̃ mͥ malum adiacet. Illud
gͦ bonum ẽ uolenti facere. Adiacet aũ
malum ex concupiscentia: cui ñ consen¬
tit qui dicit iã ñ ego operor illud. Aꝑ¬
tius autem quod sequitur. utrumq
declarat. Condelector enim legi dei:
scdm interiorem hominem. Uideo
autem aliam legem in menbris meis
repugnantẽ legi mentis mee: ce capti¬
uantem me in lege peccati. que ẽ in
menbris meis. S: quod dixit captiuan¬
dem me. potest mouere: si nulla con¬
sensio ẽ. Unde ꝓpt̾ ista tria. duo scilicet
dequib iam disputauimus quod ait
ego aũ carnalis sũ. & uenundatus sub
peccato. & hoc tercium. captiuantem¬

Expanded text:
cupiscentiae non consentit ad malum. cupiscentiae non consentit ad malum. non enim quod uolo facio bonum, inquit, sed quod nolo malum, hoc ago. si autem quod nolo ego hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatu 111. id repetiuit inculcans et tamquam tardissimos de somno excitans: inuenio ergo legem, inquit, mihi uolenti facere bonum, quoniam mihi malum adiacet. illa ergo bonum est uolenti facere, adiacet autem malum ex concupiscentia, cui non consentit qui dicit: iam non ego operor illud. Apertius autem quod sequitur utrumque declarat: c o ndelector enim legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et eaptiuantem me in lege peccati, quae est in membris meis. sed quod dixit \'captiuantem me\', potest mouere, si nulla consensio est. unde propter ista tria, duo scilicet, de quibus iam disputauimus, quod ait: ego au tem carnal is su m, et: u enundatus sub peccato, et hoc tertium: captiuante
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde dicit. Nunc aũ ĩa ñ ego operor
illud: s id qd̃ in me habitat peccatum.
Quid ẽ nunc aũ. nisi iam ñc̃ sub grã:
quȩ liberauit delectation ẽ uoluntatis
a consensione cupiditatis: Non enim
melius intelligitur. non ego oꝑor: nͥ
quia non consentit exhibere menbra
sua arma iniquitatis peccato. Nam
ce si concupiscit. & consentit & agit:
quomͦ ñ ipse illud oꝑatur etiã si oꝑari
doleat. & iunci grauiter ingemiscat
Iam illud quod sequitur: nonne un¬
de loquatur aꝑtissime ostendit: Scio
enim quod non habitat in me: hoc ẽ
in carne mea bonum. Si enim ñ expo¬
neret adiungendo hoc ẽ incarne meaꝰ
alit̃ fortasse acciꝑetur qd̾̃ dixit in me:
ac ꝑhoc uersat hoc idem repetens. &
inculcans. Uelle enim ad iacet. michi:
ꝑficere autem bonum non inuenio.
Hoc enim est ꝑficere bonum. ut nec con¬
cupiscat homo: imꝑfectum ẽ aũ bo¬
num quando concupiscit: etiam si con¬

Expanded text:
Deinde dicit, Nunc autem jam non ego operor Deinde dicit, Nunc autem jam non ego operor illud, sed id quod habitat in me peccatum. quid est \'nunc autem\' nisi \'iam nunc sub gratia, quae liberauit delectationem uoluntatis a consensione cupiditatis\'? non enim melius intellegitur: non ego operor, nisi quia non consentit exhibere membra sua arma iniquitatis peccato. nam si et concupiscit et consentit et agit, quomodo non ipse illud operatur, etiamsi se operari doleat et uinci grauiter ingemescat? Iam illud quod sequitur nonne unde loquatur apertissime ostendit ? scio enim quia non habitatinme, hocest in carne mea, bonum. si enim non exponeret adiungendo: hoc estin carne mea, aliter fortasse acciperetur quod dixit: in me. ac per hoc uersat hoc idem repetens et inculans: u e 11 e enimadiacetmihi, perficere autem bonum non. hoc est enim perficere bonum, ut nec concupiscat homo; inperfectum est autem bonum, quando concupiscit, etiam si con
Abbreviated transcription (Latin):
peccato. quod ad huc non ẽ redemptũ
acorruptione corpus eiꝰ. uł uenunda¬
tum aliquando inpͥma transgressiõe¬
eius precepti. ut haberet corpus corrup¬
tibile qd aggrauat animam: qͥd ꝓbi
dicit. ut etiam possit in ipso intelligi.
etiam si in sua ꝑsona non se solum s
om̃s accipi uelit. qui se nouerunt
spiritali dilectione cum carnis af¬
fectione sine consensione confligere:
In forte metiumus ea quȩ secuntur:
Quod enim oꝑor ignoro. Non enĩ qd̾¬
uolo hoc ago: s quod odi illud facio.
Ne forte ex his uerbis quisq consenti¬
re carnis concupiscentie ad oꝑa mala
hoc facio: consentio legi qm̃ bona est
Alagis enim se dicit legi consentire: ꝙͣ.
carnis concupiscentiȩ. Hanc enim pec¬
cati nomine apellat. fãcere gͦ se dicit
&e oꝑari: non affectu consentiendi. ce
implendi: s ipso motu coneupiscendi
Hinc gͦ inquit consentio legi: qm̃ bona
est. Consentio: quia nolo qd̾ non uult.

Expanded text:
peccato, quod adhuc non est redemptum peccato, quod adhuc non est redemptum a corruptione corpus eius, uel uenundatum aliquando in prima transgressione praecepti, ut haberet corpus corruptibile quod adgrauat animam, quid prodicit, ut etiam in ipso possit intellegi, etiamsi in sua persona non sc solum, sed omnes accipi uelit, qui se nouerunt spiritali dilectione cum carnis affectione sine consensione confligere? An forte metuimus ea quae sequuntur: quod enim ovolo, hoc ago; sed quod odi, illud facio: ne forte ex his verbis quispiam consentire carnis concupiscentiae ad opera mahoc facio, consentio legi quoniam bona est. Magis enim se dicit legi consentire, quam carnis concupiscentiae. Hanc enim peccati nomine appellat. Facere ergo se dixit et operari, non affectu consentiendi et implendi, sed ipso motu concupiscendi. Hinc ergo, inquit, consentio legi quoniam bona est: consentio, quia nolo quod non vult.
Abbreviated transcription (Latin):
uis: nondum facto quod alibi dicit. Se¬
minatur corpus anmale: surgit corpꝰ
spiritale. Tunc enim extoto se. id est
ex utraꝙ parte qua constat spiritaliᷤ
homo erit: quando spiritale etiã corpꝰ
erit. Neq absurdum est. ut sit in illa
uita etiam carospiritalissi potuit ẽẽ
in hac uita in his qui adhuc carnalia
sapiunt. &e sp̃s ipse carnalis. Sic ergo
ideo dixit. ego autem carnalis sum. qr
nondum spiritale corpus habebat apłs:
sicut posset dicere. Ego aũ mortalis sũ.
Quod utiq non nisi scłm corpus intelli¬
geretur dixisse: qd̃ nondum fuerat im¬
mortalitate uestitum. Item qd adiunxit
uenundatus subpectato: ne qͥsqͣm eũ
ñdum redemptum xꝑi sanguine ex¬
istimet: etiam hoc scd̃m illud potest
intelligi. qd̾ ait. & nos primitias ha¬
bentes sꝑs. & ipsi innobismet ipsis in¬
gemiscius: ad optionem expectantes
redemptionem corporis nri. Si enim
scđm hoc se dicit. uenundatum sub

Expanded text:
ius nondum facto, quod alibi dicit: seius nondum facto, quod alibi dicit: seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale. tune enim extoto se, id est ex utraque parte, qua constat, spiritalis homo erit, quando spiritale etiam corpus erit. neque enim absurdum est, ut sit in illa uita etiam caro spiritalis, si potuit esse in hac uita in his, qui adhsapiunt, etiam spiritus ipse carnalis. Sic ergo ideo dixit, Ego autem carnalis sum; quia nondum spirituale corpus habebat Apostolus. Sicut posset dicere, Ego autem mortalis sum: quod utique non nisi secundum corpus intelligeretur dixisse, quod nondum fuerat immortalitate vestitum. Item quod adjunxit, Venundatus sub peccato: ne quisquam eum nondum redemptum Christi sanguine existimet, etiam hoc secundum illud potest intelligi, quod ait, Et nos primitias habentes spiritus, et ipsi in nobismetipsis ingemescimus adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri. si enim secundum hoc se dicit uenundatum sub
Abbreviated transcription (Latin):
uod dixerat sine lege enĩ peccatũ
mortuum est: non intelligamꝰ nͥ
tamquam ñ sit. latet non apparet. pe¬
nitus ignoratur: tamꝙͣ. in nescio quibꝰ
ignorantiȩ tenebris sit sepultum. Et
quod ait ego autẽ uiuebam aliqͣndo
sine lege: quid ait nͥ uiuere mͥ uidebar:
Et qd̾ adiunxit. adueniente manda¬
to peccatum reuixit: quid ẽ aliud ꝙͣ
in paradiso: quando contra datum p̃¬
ceptum satis apparebat ad missum.
Cum aũ anascentib trahitur. tamqͣm
mortuum sit latet: donec repugnans
iusticie. malũ eius ꝓhibitione sen¬
tiatur: cum aliud iubetur atq ꝓbat᷑
aliud delectat atq dñat᷑. Tunc pecca¬
tum quodãmͦ innocicia nati hominiᷤ
reuiuiscit: quod in noticia primi
facti hominis aliquando iã uixerat.
S qͦd seqͥtur. ñ ita expeditum est quo¬
modo de paulo possit intelligi. Scimꝰ
enim inquit qm̃ lex sp̃alis ẽ: ego aũ
carnalis sum. Non ait. fui: s sum.
nalis fuit: Anscdđ̾m corpus hoc dicit:
Adhuc enum erat in corpore mortis hu¬

Expanded text:
uod dixerat: sine lege enim peccatum mortuum est, non intellegamus nisi, tamquam non sit, \'latet, non apparet, penitus ignoratur\', tamquam in nescio quibus ignorantiae tenebris sit sepultum. et quod ait: ego autem uiuebam aliquando sine lege, quid ait nisi \'uiuere mihi uidebar\'? et quod adiunxit: ad ueniente autem mandato peccatum reuixit, quid est aliud quin paradiso, quando contra datum praeceptum satis apparebat admissum; cum autem a nascentibus trahitur, tamquam mortuum sit, latet, donec repugnans iustitiae malum eius prohibitione sentiatur, cum aliud iubetur atque adprobatur, aliud delectat atque dominatur; tunc peccatum quodammodo in notitia nati hominis reuiueseit, quod in notitia primum facti hominis aliquando iam uixerat. Sed quod sequitur non ita expeditum est, quomodo de Paulo possit intellegi. scimus enim, inquit, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum. non ait \'fui\', sed \nalis fuit? an secundum corpus hoc dicit? adhuc enim erat in corpore mortis hu
Abbreviated transcription (Latin):
ex mortius habitat in uobis: qui suscita¬
uit ib̃m xꝑm ex mortuis. uiuificabit
& mortalia corpora ur̃a ꝑ inhabitantẽ
sꝑm eius in uobis. uiuificatis gͥ mortali¬
b corporib nr̃is. non solum ad peccandũ
consensio nulla erit: s nec ipsa eui con
sentiatur carnis concupiscentia remane¬
bit: quam sꝑui resistentem non habere
in carne mortali ille tantum homo po¬
tuit: qui non ꝑ ipsam ad homines ue¬
nit. Et ideo apłos. quia homines erant.
ce corpus quod corrumpitur aggrauat
animã. in huius uite mortalitate porta¬
bant: absit ut dicamus sicut iste calũp¬
niatur. semꝑ immoderata libidine fu¬
isse pollutos. S dicuus a consensione
prauarum libidinum liberos: de con¬
cupiscentia tam̃ carnis quam moderã¬
do frenabant. tanta humilitate &e pie¬
tate gemuisse: ut optarent eam ñ ha¬
bere quam edomare. Nam qd̃ impossi¬

Expanded text:
obis, qui suscitaobis, qui suscitauit Christum Iesum a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per habitantem spiritum eius in uobis. uiuificatis igitur mortalibus corporibus nostris non solum ad peccandum consensio nulla erit, sed nec ipsa cui non consentiatur carnis concupiscentia remanebit. quam spiritui resistentem non habere in carne mortali ille tantum homo potuit, qui non per ipsam ad homines uenit. et ideo apostolos, quia homines erant et corpus, quod corrumpitur et adgrauat animam, in huius uitae mortalitate portabant, absit ut dicamus, sicut iste calumniatur, semper inmoderata libidine fuisse pollutos, sed dicimus a consensione prauarum libidinum liberos, de concupiscentia tamen carnis, quam moderando frenabant, tanta humilitate et pietate gemuisse, ut optarent eam non habere potius quam domare. Proinde is
Abbreviated transcription (Latin):
peccati: ce peccatum ñ cognoui nͥ ꝑ legẽ
de peccatum ut appareat peccatũ ꝑ bo¬
num mͥoꝑatum est mortẽ. Quomͦ enĩ
peccatum ꝑ legem cognouit qd ignorat :
Quomodo apparet peccatũ qd̃ ignorat᷑.
Sic enum dictum ẽ ignoro. non facio.
quia nulla consensione id ego ipse com¬
mittoꝰ quomͦ dicturus ẽ dñs impiis.
non noui uos. quem ꝓculdubio lactere
nichil potest: &e sicut dietum ẽ eum
qui non nouerat peccatum. quod ẽ ñ
fecerat. Neq enim non nouerat: qd̃
arguebat. his atq huiusmodi in istã
scr̃ipturȩ apłice circunstantiã. diligẽ¬
der consideratis. recte intelligitur apłs.
non quidem se solum insua ꝑsona. ue¬
rum etiam alios sub gr̃a constitutos si¬
gnificasse: s nondum in illa constitutoᷤ
pace ꝑfecta. a qua absorbebitur mors in
uobis: corpus quidem mortuum ẽ ꝓꝑter
peccatum: sp̃s autem uita ẽ ꝓpt̾ iusti¬
ciam. Si gͦ sp̃s eius qui suscitauit iħm

Expanded text:
peccati; et, Peccatum non cognovi nisi per peccati; et, Peccatum non cognovi nisi per et: peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. quomodo enim peccatum per legem cognouit, quod ignorat? quomodo apparet peccatum, quod ignoratur? sic ergo dictum est \'ignoro\' \'non facio\', quia nulla consensione id ego ipse committo, quomodo dicturus est dominus impiis: nonouiuos, quem procul dubio latere nihil potest, et sicut dictum est: qui non nouerat peccatum, quod est \'uon fecerat\'; neque enim non nouerat quod arguebat. His atque huiusmodi in ista scripturae apostolicae circumstantia diligenter consideratis recte intellegitur apostolus non quidem se solum in sua persona, uerum alios etiam sub gratia constitutos significasse, sed secum nondum in illa constitutos pace perfecta, in qua absorbebitur mors in uobis, corpus quidem mortuum est propter peccatum. spiritus autem uita estpropter iustitiam. si ergo spiritus eius, qui suscitau
Abbreviated transcription (Latin):
consentit ad malum. ñ timore pene.
s amore iusticie. hoc ẽ enim conde¬
lectari. non nisi grẽ deputanda sit.
nam &e illud ubi ait quis me liberabit
de corpore mortis huius: quis neget
apłm cum hec diceret ad huc fuisse in
corpore mortis huius: Aquo itaq im¬
pii non liberantur: quib eademcor¬
pora ad tormenta eterna redduntur.
Liberari gͦ ẽ a corpore mortis huius.
omĩ sanato languore concupiscentiȩ
carnis. non ad penam corpus reciꝑe.
s ad głam. Huic loco & illud satis con¬
sonat. etiam nosipsiprimitias haben¬
tes sꝑs. & ipsi in nobismetipsis inge¬
miscimus: ad optionem expectantes re
demptionem corporis nostri. Nimirũ
enim gemitu isto ingemiscimus in quo
dicimus: miser ego quis me liberabit de
corpore mortis huius. Illud etiam in qͦ
ait. quod enim oꝑ or ignoro: quid est
aliud quam nolo ñ approbo. ñ consen¬
dio. non facio: Alioquin: contrarium
ẽ his quȩ suꝑuis dixi. ꝑ legem cognitio

Expanded text:
consentit ad malum non timore poenae, consentit ad malum non timore poenae, sed amore iustitiae — hoc est enim condelectari — non nisi gratiae deputanda sit. Nam et illud ubi ait: quis me liberabit de corporemortis huius? quis neget apostolum, cum haec diceret, adhuc fuisse in corpore mortis huius? a quo utique impii non liberantur, quibus eadem corpora ad tormenta aeterna redduntur. liberari ergo est a corpore mortis huius omni sanato languore concupiscentiae carnis non ad poenam corpus recipere, sed ad gloriam. huic loco et illud satis consonat: etiam etnos ipsi primitias habentes spiritus et i psi in nobismet ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri. Nimirum enim gemitu isto ingemiscimus, in quo dicimus, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Illud etiam ubi ait, Quod enim operor, ignoro; quid est aliud, quam, Nolo, non approbo, non consentio, non facio? Alioquin contrarium est his, quae superius dixit, Per legem cognitio
Abbreviated transcription (Latin):
Atq inde concludit. Igitur ipse ego mente¬
seruio legi dei: carne aũ legi peccati. Car¬
ne scilicet legi pecati concupiscendo:
mente aũ legi dei eidem concupiscentie
ñ consentiendo. Nlullagͦ condẽpnatio
est nunc his qui sunt inxꝑo ih̃u. Non
enim dampnatur: nisi qui concupis¬
centie carnis consentit ad malum. Lex
enim sp̃s uite qui inxp̃o iħu liberauit
de a lege peceati &e mortis: ne scilicet con¬
sensionem tuam concupiscentia sibi
uendicet carnis. Et ea que secuntur:
eundem sensum magis magisq demon¬
strant. S adhibendus ẽ modus. uisũ
aũ aliquando &e mͥ fuerat. hominẽ
sub lege isto apłi sermone describi: s
uideri michi postea uerba ista fecerunt
quod ait. nunc aũ iam non ego operor
ulud. Ad hoc enim ꝑtinet qͦdait postea.
Nulla gͦ condempnatio ẽ nunc his qui
sunt inxꝑoihu. Et quia ñ uideo qͦmͦ
diceret homo sub lege. condelector
legidi sed̾m interiorem hominem:
cum ipsa delectatio boni quȩ etiam ñ

Expanded text:
atque inde concludit: igitur ipse ego menteseruio legidei, carne autem legipeccati, carne scilicet legi peccati concupiscendo, mente autem legi dei eidem concupiscentiae non consentiendo. nulla ergo condemnatio est nunc his, qui suntinChristoIesu. non enim damnatur, nisi qui concupiscentiae carnis consentit ad malum. lex enim spiritus uitae in Christo Icsu liberauit te a lege peccati et mortis, ne scilicet consensionem tuam concupiscentia sibi uindicet carnis. et ea quae sequuntur eundem sensum magis magisque demonstrant; sed adhibendus est modus. Visum autem aliquando etiam mihi fuerat \'hominem sub lege\' isto apostoli sermone describi sed uim mihi postea ista uerba fecerunt, quod ait: nunc autem iam non ego operor illud. ad hoc enim pertinet quod ait et postea: nulla ergo condemnatio est nunc his, qui sunt in Christo Iesu, et quia non uideo quomodo diceret homo sub lege: condelector legi dei secundum interiorem hominem, cum ipsa delectatio boniqua etiam non
Abbreviated transcription (Latin):
ritas occurrert̃ sibi: ueritas in t̾ra nr̃a ex ꝑ¬
sona iudeoꝵ: miscłia in t̾ra gentiũ. ueri¬
das enĩ ubi: Ubi erant eloquia dĩ. Miscdia
ubi : In illis qui dimisert̃ dm̃ suũ: & con¬
uerterunt se ad demonia. Nũqͥd et
ipsos despexit. Quomͦ si diceret uoca &
istos. longe fugitiuos: qui multũ a me
recesserunt. Uocõ. inueniant me queren¬
tem se: qͥa ipsi nolebant querere me.
Ergo miscd̾ia & ueritas occurrerunt sͣ.¬

Expanded text:
itas occurrerunt sibi.» Veritas in terra nostra ex persona Judaeorum, misericordia in terra Gentium. Veritas enim ubi? Ubi erant eloquia Dei. Misericordia ubi? In illis qui dimiserant Deum suum, et converterant se ad daemonia. Numquid et ipsos despexit? Quomodo si diceret: Voca et istos longe fugitivos, qui multum a me recesserunt; voca, inveniant me quaerentem se, quia ipsi nolebant quaerere me. Ergo, «Misericordia et veritas occurrerunt s
Abbreviated transcription (Latin):
Eece qͥa ñ fefellit ds: ecce qͥa ñ reppulit ple¬
bem suam quã p̃sciuit. ce enĩ cũ de casu
uideoꝵ ageret᷑. ne quis putaret sic illos
imꝓbatos. ut nicħ frum̃ti ex illa uenti¬
latione inhorreũ mitteret᷑: ait apłs. Non
reppulit dns plebẽ suã quã p̃sciuit. Nã
&e ego isrłita sum. Si totũ ille spine fu¬
erunt: uñ hoc granũ uob̃ loquor: figo
impleta ẽ ueritas dĩ in his qͥ ex isrłitis
crediderunt: & uenit unꝰ paries ex cir¬
cumcisione applicans se ad lapidem an¬
gularẽ. S ille lapis angulũ ñ faceret:
nisi aliũ parietẽ exgentib susciꝑet. Ille
itaq paries tamꝙͣ ꝓprie ꝑtinet ad ueri¬
tatem: iste aũ alius ad miscdiam. Dico

Expanded text:
llit Deus; ecce quia non repulit plebem suam, quam praescivit. Etenim cum de casu Judaeorum ageretur, ne quis putaret sic illos improbatos, ut nihil frumenti ex illa ventilatione in horreum mitteretur, ait Apostolus: «Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit; nam et ego Israelita sum» . Si totum illud spinae fuerunt, unde granum vobis loquor? Ergo impleta est veritas Dei in iis qui ex Israelitis crediderunt, et venit unus paries de circumcisione applicans se ad lapidem angularem . Sed ille lapis angulum non faceret, nisi alium parietem ex Gentibus susciperet. Ille itaque paries tanquam proprie pertinet ad veritatem, iste autem alius ad misericordiam. «Dico
Abbreviated transcription (Latin):
głificare dm̃. Neq enĩ debitũ erat. panẽ
filioꝵ tollere & mittere canib: nͥ canes
humiliati. ad colligendas micas quas de
exaltati atq hoĩes facti. ad ipsã mensã
mererent᷑ accedere.

Expanded text:
ificare Deum . Neque enim debitum erat panem filiorum tollere, et mittere canibus, nisi canes humiliati ad colligendas micas, quas deam humilitatem exaltati atque homines facti, ad ipsam mensam mererentur accedere.
Abbreviated transcription (Latin):
lia fecit. Postremo tantũ honorẽ illi genti
detulit: ut cũ eũ int̃pellaret qued̾a mulier
chananea salutẽ querens filie sue. dixerit
ei. Non sũ missus: nͥ ad oues que ꝑiert̃ do¬
mus isrł. Hoc gͦ uidens ꝓpħa. ait. Uerũp¬
tam̃ ꝓpe timentes eũ salutare ipsiꝰ: ut

Expanded text:
lis fecit. Postremo tantum honorem illi genti detulit, ut cum eum interpellaret quaedam mulier Chananaea salutem quaerens filiae suae, dixerit ei: «Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel» . Hoc ergo videns Propheta, ait: «Verumtamen prope timentes eu
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ erat. sicut apłs dicit. Dico enĩ
xꝑm ministrũ fuisse circũcisionis ꝓpt
ueritatẽ dĩ: ad confirmandas ꝓmissiões
patrũ. Ad illos debuit uenire: quoꝵ pa¬
ipse sic ait. Non sũ missus: nisi ad oues
oues: que ñ sunt ex hoc ouili. Qͥ dixe¬
rat ñ sum missus nisi ad oues quȩ ꝑiert̃
domꝰ isrł. quomͦ habet alias oues ad
quas ñ ẽ missꝰ: nͥ qͥa significauit p̃sentiã
corporalẽ. ñ se missum exhibere nͥ solis
semen unde alia messis consurgeret.
Dunc gͦ cũ fama eugłii. & bono eiꝰ odore
excitati credunt fideles eiꝰ : ꝑõs gentes erit
expectatio gentiũ. quando ueniat qͥ iam
uenit: qͣndo ab omĩb uideat᷑ qͥtẽ a qͥbͦ¬
niat iudicaturꝰ qͥ uenit iudicandꝰ: qñ
ueniat discretur. qͥuenit ut ñ discernere¬
tur. Nonenim ab impiis xp̃c ẽ discretus:
s cũ impiis iudicatꝰ. De illo enĩ dictũ ẽ.¬
&e int̾ iniquos deputat᷑ ẽ. Latro euasit.¬

Expanded text:
Dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum. Ad illos debuit venire, a quorum paipse sic ait, Non sum missus nisi ad oves qoves quae non sunt ex hoc ovili . Qui dixerat, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel; quomodo habet alias oves ad quas non est missus, nisi quia significavit praesentiam corporalem non se missum exhibere nisi solis semen unde alia messis consurgeret. Nunc vero cum fama Evangelii et bono ejus odore excitati credunt fideles ejus per omnes gentes, erit exspectatio gentium, quando veniat qui jam venit ; quando ab omnibus videatniat judicaturus qui venit judicandus; quando veniat discreturus, qui venit ut non discerneretur. Non enim ab impiis Christus est discretus, sed cum impiis judicatus: de illo enim dictum est, Inter iniquos reputatus est
Abbreviated transcription (Latin):
tate dño oĩs t̃ra. Ipse qͥppe cantat in nob
cuiꝰ gr̃ã cantamus: sicut dicit apłs. An
uultis exꝑim̃tũ ei acciꝑe: qui in me loqͥt᷑¬
xꝑc: seq omĩs qui labiis ꝑsonat. can¬
tat canticũ nouũ: s qͥ eo mͦ cantat. ut
apłs ammonet dicens. Cantantes et
psallentes incordib ur̃is dño. Intus ẽ
enim hoc gaudiũ. ubi uox laudis &
cantatur & auditur: qua uoce laudat᷑
qͥ gratis amandꝰ ẽ toto corde. tota anima
tota mente: amatorẽq suũ accendit

Expanded text:
ad omnem terram. ipse quippe cantat in nobis, cuius gratia cantamus, sicut dicit apostolus: An uultis experimentum eius accipere, qui in me loq enim omnis, qui labiis personat, cantat canticum nouum, sed qui eo modo cantat, ut apostolus admonet dicens: Cantantes et psallentes in cordibus uestris domino. intus est enim hoc gaudium, ubi uox laudis et canitur et auditur; qua uoce laudatur, qui gratis amandus est toto corde, tota anima, tota mente amatoremque suum accendit
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ ppło isrł etiã scd̾m carnẽ uenienti
de semine abrahe ꝓmiserant mul¬
ti ꝓpħe. & ita ille ppłs ꝓpagatus ẽ in quo
implerentur ꝓmissa dĩ: non aũ clausit
d̃s fontem bonitatis sue etiã in alienige¬
nas gentes. quas sub angłis constituerat
portionẽ sibi faciens ppłm isrł. inhec
duo & apłs distine̾te distribuit mĩam¬

Expanded text:
m populo Israel etiam secundum carnem venienti de semine Abrahae promissa erant multa prophetice, et ita ille populus propagatus est, in quo implerentur promissa Dei; non autem clausit Deus fontem bonitatis suae etiam in alienigenas gentes, quas sub Angelis constituerat, portionem sibi faciens populum Israel: in haec duo et Apostolus distincte distribuit mi
Abbreviated transcription (Latin):
cum paruulo filio. dicit. Baptiretur
ut saluetur. Pelagius contra. Quid
saluetur: Non ẽ quod in eo saluetur.
Nichil habet uicii: nicħ extraduce dãp¬
dei qui uenit in carne. saluator est ce¬
maioꝵ & minoꝵ: saluator ẽ & grandi¬
um & infantiũ: ce ipse ẽ xpc Tu autẽ
dicis saluatorem xꝑm: maioꝵ ñ mi

Expanded text:
cum parvulo filio dicit, baptizetur cum parvulo filio dicit, baptizetur ut salvetur. Pelagius contra. Quid salvetur? Non est quod in eo sanetur, nihil habet vitii, nihil ex traduce damDei qui venit in carne, salvator est majorum et minorum, salvator est grandium et infantium, et ipse est Christus. Tu autem dicis
Abbreviated transcription (Latin):
uid dicit pelagianista: Audi quid
dicit. uidetur confiteri xꝑm in car¬
ne uenisse: s discussus inuenitur ne
gare. Yꝑc enim in carne uenit. que si¬
militudo ẽẽt carnis peccati: ñ eẽt earo
peccati. Apłi uerba sunt. Misit deus
filium suum in similitudinem carnis
peccati. Non in similitudinẽ carnis.
quasi caro ñ eẽt caro: s insimilitudi¬
nem carnis peccati. quia caro erat. s
peccati caro non erat. Iste aũ pelagiꝰ:
& ceteram carnem om̃ĩs infantis. car¬
ni xꝑi conatur equare. Non ita est
inxp̃o similitudo carnis peccati. nͥ oĩs¬
nisi cetera caro eẽt caro peccati. Quid
gͦ ꝓdest. quia dicis xꝑm in carne ue¬
nisse: & omniũ infantium carni eũ
conaris equare: Et tibi hoc dico qd
donatistȩ: non ẽ ipse. Ecce uideo eccle¬
siam matrem: testimoniũ reddentẽ
ipsis uberib suis. Accurrunt matres cũ
paruilis filiis: ingerunt saluatori sal¬
uandos. ñ pelagio dampnandos.
Mater quelibet mulier pietate curreis

Expanded text:
uid dicit Pelagianista? Audite quid dicit. Videtur confiteri Christum in carne venisse, sed discussus invenitur. Christus enim in carne venit: quae similitudo esset carnis peccati, non esset caro peccati. Apostoli verba sunt. Misit Deus Filium suum in similitudinem carnis peccati. Non in similitudinem carnis, quasi caro non esset caro, sed in similitudinem carnis peccati, quia caro erat, sed peccati caro non erat. Iste autem Pelagius et caeteram carnem omnis infantis Christi carni conatur aequare. Non ita est,in Christo similitudo carnis peccati, nisi omnis caetera caro esset caro peccati. Quid ergo prodest quia dicis Christum in carne venisse, et omnium infantium carni eum conaris aequare? Et tibi hoc dico quod Donatistae, non est ipse. Ecce video Ecclesiam matrem testimonium reddentem ipsis uberibus suis. Accurrunt matres cum parvulis filiis, ingerunt Salvatori salvandos, non Pelagio damnandos. Mater quaelibet mulier pietate currens
Abbreviated transcription (Latin):
lingua. s quia uerba ꝑ linguam. Dicis
de aliquo. Agnoui faciem ip̃sus: de men¬
bro corporis loqueris. Dicis etiam. Ag¬
noui &e manum ipsius: & absentis ñ
manum incorpore. s scripturam quȩ
facta ẽ ꝑ manum quȩ erat in corpore.
Sic gͦ peccatum dñĩ quod factum est de
ꝑeccato: quia inde carnem assumpsit.
de massa ipsa que mortẽ meruerat ex
peccato. Etenim ut celerius dicam. maria
mini ex maria mortua ꝓpt̾ delenda pec

Expanded text:
lingua, sed quia verba per linguam. Dicis lingua, sed quia verba per linguam. Dicis de aliquo, Agnovi faciem ipsius, de membro corporis loquens: et dicis etiam, Agnovi manum ipsius absentis, non manum in corpore, sed scripturam quae facta est per manum quae erat in corpore. Sic ergo peccatum Domini, quod factum est de peccato, quia inde carnem assumpsit, de massa ipsa quae mortem meruerat ex peccato. Etenim ut celerius dicam, Maria mini ex Maria mortua est propter delenda pec
Abbreviated transcription (Latin):
ilicium fortasse appellauit dñs car¬
nis sue mortalitatem. Quare cilici¬
um: ꝓpt̃ similitudinẽ carnis peccati.
Apłs enim dicit. Alisit d̾s filium suum
insimilitudinẽ carnis peccati. ut de pec¬
cato dampnaret peccatum incarne:
hoc ẽ filium suum induit cilicio. ut
de cilicio dampnaret hedos: non quia
peccatum erat. ñ dico inuerbo dĩ. sed
nec ipsa quidem dico anima sc̃a & mnte
hominis. quem sibi ad unitatẽ ꝑsone
uerbum dei &e sapientia coaptauerat:
s nec in ipso corpore peccatum erat ul
lum. S similitudo carnis peccati erat
indeo. quia mors non ẽ nisi de peccato:
& utiq corpus illud mortale erat. Nã
uite eterne ñ de monstraret. Ergo sic
dicitur mors peccatũ quȩ facta ẽ peccõ:
quomͦ dicitur lingua greca. lingua lati¬
na. non ipsum menbrũ carnis. s qd̾ fit
ꝑ menbrum carnis. Nam lingua in men¬
bris nr̃is unum est deceteris: sicut
ocłi. nasus. aures. & cȩtera. Lingua aũ
greca. uerba greta sunt: non quia u̾ba

Expanded text:
ilicium fortasse appellat carnis suae mortalitatem. Quare cilicium? Propter similitudinem carnis peccati. Apostolus enim dicit: Misit Deus Filium suum in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne : hoc est, Filium suum induit cilicio, ut de cilicio damnaret hoedos. Non quia peccatum erat, non dico in Verbo Dei, sed nec in ipsa quidem dico anima sancta et mente hominis, quem sibi ad unitatem personae Verbum Dei et Sapientia coaptaverat; sed nec in ipso corpore peccatum ullum erat, sed similitudo carnis peccati erat in Domino; quia mors non est nisi de peccato , et utique corpus illud mortale erat. Nam vitae aeternae nobis non demonstraret. Ergo sic dicitur mors peccatum, quae facta est peccato, quomodo dicitur lingua graeca, lingua latina, non ipsum membrum carnis, sed quod fit per membrum carnis. Nam lingua in membris nostris unum est de caeteris, sicut oculi, nasus, aures, et caetera: lingua autem graeca, verba graeca sunt: non quia verba
Abbreviated transcription (Latin):
ra credenda moueatur. ñ ibi suffi¬
cit. nisi ꝑ grãm dei opitulet᷑.: dicente
ipso dño. cum de noncredentib loq̃¬
retur. Nemo uenit adme: nisi fuerit¬
parũ tam̃ eẽ credebat. nisi ꝓ illis etiã
oraret ut crederẽt. Ait enim. fr̃s. bo¬
na uoluntas quidẽ cordis mei &e dep̃¬
catio ad d̾m fit. ꝓ illis in salutẽ. Testimo

Expanded text:
ra credenda moueatur, non sibi sufficit, nisi per gratiam deus opituletur, dicente ipso domino, cum de non credentibus loqueretur: Nemo uenit ad me. nisi parum tamen esse credebat, nisi pro illis etiam oraret ut crederent: ait enim, Fratres, bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio ad Deum fit pro illis in salutem; et
Abbreviated transcription (Latin):
dei habent: s ñ scdm scientiam. Ex¬
elum inquit di habent: noui. scio.
Apud illos fui: talis fui. Zelum dĩ habent.
s ñ scđm scientiam. Quid ẽ hoc apłe:¬
ñ scđm scientiã: Expone nob̃. quã cõ¬
mendes scientiã: quam doleas in illis
non ẽẽ &e in nob̃ uelis eẽ. Secut᷑ adiun¬
xit: &e qd̃ clausum fuerat aꝑuit. Quid
est zelum dĩ habent: s ñ scdm scientiã.
Ignorantes enim dĩ iusticiã. & suã uo¬
lentes constituere: iusticie dĩ ñ st̃ sub

Expanded text:
Dei habent, sed non secundum scientiam. lum, inquit, Dei habent: novi, scio, apud illos fui, talis fui. Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam? Quid est hoc, Apndum scientiam? Expone nobis quam commendes scientiam, quam doleas in illis non esse, et in nobis velis esse. Secutus adjunxit, et quod clausum posuerat, aperuit. Quid est, Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam? Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, jus
Abbreviated transcription (Latin):
quecumq peccata. quia & si sunt que¬
dam que ita peccata sunt. ut pene sut
etiam peccatoꝵ. unde dictum ẽ. tradi¬
dit illos ds in reꝓbam mentem. ut
faciant que non conueniunt: ñ ibi
peccatum dĩ ẽ. s iudicium. Quo circa
p̃destinatio dĩ quȩ in bono ẽ: gre ẽ
ut dixi p̃paratio. Grã uͦ ẽ: ipsius pre¬
destinationis effectus

Expanded text:
quaedam, quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est: « Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt , » non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei, quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio, gratia vero est ipsius praedestinationis
Abbreviated transcription (Latin):
fessus ẽ ad salutem. Nam fides que ꝑ
dilectionem oꝑatur. ce siñ sit in quo
exterius oꝑetur: in corde tam̃ illa fer¬
uens seruatur. Nam erant quidam
in lege qui deoꝑib legis gloriabant᷑:
que fortasse non dilectione s timore
faciebant : ce uolebant se iustos uide¬
ri ce preponi gentib que opꝰ legis
ñ fecerant. Apłs aũ predicans fidẽ¬
gentib. cum eos qui accedebant ad
dnm̃ uideret iustificatos ex fide᷑. ut
iam quia crediderant bene oꝑarent᷑
non quia bene oꝑati sunt credere me¬
rerentur. exclamauit securus &e ait
quia potest iustificari homo ex fide
sine oꝑib legis: ut illis magis fuerint
iusti. qui qd̾ faciebant timore faciebant:
cum fides ꝑdilectionẽ oꝑetur incorde:
etiam si foris ñ exit in opere.

Expanded text:
fessus est ad salutem. Nam fides quae per fessus est ad salutem. Nam fides quae per dilectionem operatur, et si non sit in quo exterius operetur, in corde tamen illa fervens servatur. Nam erant quidam in lege qui de operibus legis gloriabantur, quae fortasse non dilectione, sed timore faciebant: et volebant se justos videri, et praeponi gentibus, quae opus legis non fecerant. Apostolus autem praedicans fidegentibus, cum eos qui accedebant ad Dominum, videret justificatos ex fide, ut jam qui crediderant bene operarentur, non quia bene operati sunt credere mererentur, exclamavit securus et ait, quia potest justificari homo ex fide sine operibus legis, ut illi magis non fuerint justi, qui quod faciebant timore faciebant cum fides per dilectionem operetur in corde, etiam si foris non exit in opere.
Abbreviated transcription (Latin):
redidit abraham deo ce reputatũ ẽ
illi adiusticiam: & amicus dĩ ap¬
pellatus ẽ. Qd credidit do intus corde:
in sola fide ẽ. Qd̃ aũ immolandum
armauit. qd̾ iam feriret nisi uoce te¬
neretur: magna fides ẽ utiq. s &e ma¬
gnum opus. Et ipsũ opꝰ laudauit d̃s
cum diceret: qm̃ exaudisti uocẽ meã.
Quare gͦ paulus apłs aitꝰ arbitramͣ
iustificari hoĩem ꝑfidem sine oꝑib legiꝰ ͤ:
Et alio loco dicit. Et fides quȩ ꝑ dilec¬
bionem operatur. Qͦmͦ fideᷤ ꝑdilectionẽ oꝑa¬
t᷑ : Et qͦm iustificat᷑ hõ ꝑfide̾ sine oꝑibꝰ
legis: Credidit aliquis. ꝑcepit fidei
di tempus. Quid dicimus. quia non ẽ
iustificatus: Plane dicimus iustifi¬
catum: credentem in eum qͥ iustificat
impium. Ergo iste iustificatus ẽ: ce
oꝑatus non ẽ. Impletur sententia
dicentis apłi. Arbitror iustificari
hominem ꝑ fidem. sine oꝑib legis.
Latro qui cum domino crucifixus ẽ.
corde credidit adiusticiam: oe ore con¬

Expanded text:
dit Abraham Deo et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei appellatus est. Quod credidit Deo, intus in corde, in sola fide est. Quod autem immolandum armavit, quod jam feriret nisi voce teneretur, magna fides est utique, sed et magnum opus. Et ipsum opus laudavit Deus, cum diceret, quoniam exaudisti vocem meam. Quare ergo apostolus Paulus ait: Arbitramur jusdilectionem operatur. Quomodo fides per dilectionem operatur, et quomodo justificatur homo per fidem sine operibus legis? Credidit aliquis, percepit fidei di tempus. Quid dicimus? Quia non est justificatus? Plane dicimus justificatum, credentem in eum qui justificat impium. Ergo iste justificatus est, et operatus non est. Impletur sententia apostoli dicentis: Arbitror justificari hominem per fidem sine operibus legis. Latro qui cum Domino crucifixus est corde credidit ad justitiam, ore con
Abbreviated transcription (Latin):
Ego aũnonsũ: quia hõ peccator sũ. S¬
ego magnifico nom̃tuũ: de int̃pellat te
ꝓ peccatis meis. qͥ uicit scłm. numerans
me inter infirma m̃bra corporis sui:
libro tuo om̃s seͥbent᷑. Omẽ aũ qd ñ ẽ ex¬

Expanded text:
Ego autem non sum, quia peccator homo sEgo autem non sum, quia peccator homo sego magnifico nomen tuum; et interpellat te pro peccatis meis , qui vicit saeculum , numerans me inter infirma membra corporis sui, libro tuo omnes scribentur . CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
dat deo: & ut nemo nos iudicet incibo
aut inpotu⁊ ut qͥ manducat ñ mandu¬
cantẽ non sꝑnat: & qͥ ñ manducat man¬
ducantẽ ñ iudicet. Didici hoc. Grãs tibi:
Don ego immundiciã obsonii timeo: s
ĩmundiciã cupiditatis. Scio noe om̃e car¬
nis genus. qͦd eibo ẽẽt usui manducare
ꝑmissũ: helyam cibo carnis refectũ: io¬
hannẽ mirabili abstinentia preditum.
animalib hoc ẽ locustis in escã cẽdentibꝰ
ñ fuisse pollutũ: & scio esau lenticule cõ¬
cupiscentia deceptũ. ce dauid ꝓpt̃ aque
desid̾iũ a seipso reprehensũ: &e regem
nr̃m ñ de carne s de pane tẽptatũ. Id̾o ꝙ
& ppłs in heremo. ñ qͥa carnes desid̾auit.
s quia esce desiderio adu̾sꝰ dñm murm᷑a¬
uit: meruit imꝓbari. Itaq freni gutturiᷤ
tẽꝑata relaxatione ae constrictione te¬
nendi st̃. Et quis est dñe qͥ ñ rapiatur
aliqͣntulũ extra metas necessitatis: Qs¬
qͥs ẽ. magnus ẽ: magnificet nom̃ tuũ.

Expanded text:
iudicet in cibo aut potu, et ut qui manducat non manducantem non spernat et qui non manducat manducantem non iudicet. didici haec, gratias tibi, non ego immunditiam obsonii timeo, sed immunditiam cupiditatis. scio Noe omne carnis genus, quod cibo esset usu, manducare permissum, Helian cibo carnis refectum, Iohannen mirabili abstinentia praeditum animalibus, hoc est locustis, in escam cedentibus non fuisse pollutum; et scio Esau lenticulae concupiscentia deceptum et Dauid propter aquae desiderium a se ipso reprehensum et regem nostrum non de carne, sed de pane temtatum. ideoque et populus in heremo non quia carnes desiderauit, sed quia escae desiderio aduersus dominum murmurauit meruit improbari. in temperata relaxatione et constrictione tenendi sunt. Et quis est, Domine, qui non rapiatur aliquantulum extra metas necessitatis? Quisquis est, magnus est; magnificet nomen tuum.
Abbreviated transcription (Latin):
aẽ necẽẽ ẽ carere: ut illud in animo xp̃ra¬
no cõpleat᷑ qd̾ apłs dicit. Scio & minꝰ ha¬
bere: scio ce abundare. In oĩb &e in om̃i
imbiitus sũ: & satiari. & esurire: &e abun¬
dare. &e penuriã pati. Oĩa possũ in eo qͥ me
confortat. Et illud. Neq si manducaue¬
rimꝰ abundabimꝰ. neq si ñ manducau̾i¬
mus egebimus. Et illud. Non ẽ enĩ reg¬
num dĩ esca &e potꝰ: s iusticia. & pax &
gaudiũ. Et quia solent homines multũ
gaudere carnalib epulis: addidit in
spũ scõ. Iustificat᷑ gͦ sapiẽtia ab omĩbus
filiis suis: qui intelligunt utendis t̾re¬
nis oportuna tẽpora eẽ debere: facilita¬
tem uero carendi talib. & amorẽ fruen¬
di et̃nis ñ uariari oportere ꝑtẽpora: sed

Expanded text:
etiam necesse est carere: ut illud in animo christiaetiam necesse est carere: ut illud in animo christiani compleatur quod Apostolus dicit, « Scio et minus habere, scio et abundare in omnibus et in omnibus imbutus sum, et satiari et esurire, et abundare et penuriam pati: omnia possum in eo qui me confortat; et illud: neque si manducauerimus, abundabimus, neque si non manducauerimus, egebimus; et illud: non est enim regnum dei esca et potus, sed iustitia et pax et gaudium. et quia solent homines multum gaudere de carnalibus epulis, addidit: in spiritu sancto. iustificatur ergo sapientia ab omnibus filiisio suis, qui intellegunt utendis terrenis tempora opportuna esse debere, facilitatem uero carendi talibus et amorem fruendi aeternis non uariari oportere per tempora, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ iusticiã. s in equanimitate toleran¬
di inopiã. & temꝑantia ꝑ abũdantiã: ñ
se corrũpendi atq oportune sumendi
atq ñ sumendi. ea quoꝵ ñ usus s con¬
cupiscentia refrenanda ẽ. Non enim
inter est omĩno qͥd alim̃toꝵ sumas ut
succurras necessitati corporis: dũ mͦ cõ¬
gruas ingenerib alim̃toꝵ. his cũ qͥbus
tͥ uiuendũ ẽ. neq quantũ sumas mul¬
tum int̃ est. cũ uideamꝰ alioꝵ stoma¬
chũ eitius satiari. & eos tam̃ illi ipsi
paruo qͦ saciant᷑. ardent̃ ce intolerabi¬
liter & omnino turpit inhiare.: alios¬
aũ pliisculo qͥdem satiari. s tolerabiliꝰ
inopiam ꝑpeti: & uł ante ora epulas
sit cum tranquillitate aspic̾e̾: neq tan¬
gere. Magis gͦ int̃ ẽ. non quid uł qͣnti
alim̃toꝵ ꝓ congruentia hominũ atq ꝑ¬
sone sue ce ꝓsue ualitudinis necessitate
qͥs capiat: s quanta facilitate & sereni¬
tate animi careat. cũ his uł oportet uł

Expanded text:
stitiam, sed in aequanimitate tolerandi inopiam, et temperantiam: per abundantiam non se corrumpendi atque opportune sumendi, vel non sumendi ea quorum non usus, sed concupiscentia reprehendenda est. Non enim interest omnino quid alimentorum sumas, ut succurras necessitati corporis, dummodo congruas in generibus alimentorum his cum quibus tibi vivendum est, neque quantum sumas multum interest, cum videamus aliorum stomachum citius saturari, et eos tamen illi ipsi parvo quo satiantur ardenter et intolerabiliter, et omnino turpitautem plusculo quidem satiari, sed tolerabilius inopiam perpeti, et vel ante ora positas sit, cum tranquillitate aspicere, neque tangere. Magis ergo interest, non quid vel quantum alimentorum pro congruentia hominum atqsonae suae et pro suae valetudinis necessitate quis capiat; sed quanta facilitate atque serenitate animi careat, cum his vel oportet vel
Abbreviated transcription (Latin):
n non uidemꝰ isrłitas malo suo im¬
petrasse: qd̾ culpabili concupiscen¬
tia petiuerunt: Concupierant enim
carnib uesci: quib pluebat᷑ manna de
celo. fastidiebant quippe qd̾ habebant. &
qd ñ habebant impudent̃ petebant.
qͥsi ñ melio peterent. ñ ut cib qͥdeerat in¬
Decenti desid̾io p̃staret᷑ꝰ s ut ille qͥ ad erat
sanato fastidio sumeret᷑. Quando enim
nos delectant mala &e ñ delectant bonaꝰ
rogare debemus potiꝰ dm̃ ut delectent
bona. ꝙͣ ut concedant᷑ mala: ñ qͥa malũ
ẽ carne uesci. cũ de hacre loquens apłs
dicat. om̃is creatura di bona ẽ. ce nichil
abiciendũ qd̾ cum gr̃aꝵ actione ꝑcipit᷑.
offensionẽ. qͣntomagis dĩ: cuiꝰ in isrłitis
ñ parua erat offensio. repudiare qͦd dabat
sapientia: &e petere id qͦd inhiabat concu¬
piscentia. Quãuis illi nec pet̾ent: s qͥa¬

Expanded text:
n non videmus Israelitas malo suo impetrasse quod culpabili concupiscentia petierunt? Concupierant enim carnibus vesci , quibus pluebatur manna de coelo. Fastidiebant quippe quod habebant; et quod non habebant, impudenter petebant: quasi non melius peterent, non ut cibus qui deerat indecenti desiderio praestaretur, sed ut ille qui aderat sanato fastidio sumeretur. Quando enim nos delectant mala, et non delectant bona, rogare debemus potius Deum ut delectent bona, quam ut concedantur mala. Non quia malum est carne vesci, cum de hac re loquens Apostolus dicat, Omnis creatura Dei bona est, et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione accipitur offensionem, quanto magis Dei? Cujus in Israelitis non parva erat offensio, repudiare quod dabat sapientia, et petere id quod inhiabat concupiscentia: quamvis illi nec peterent, sed q
Abbreviated transcription (Latin):
Omĩa possũ in eo qui me confortat. Ecce
& inuentꝰ ẽ. Nec ile inse potuit. qa idem
puluis fuit. Quẽ talia dicentẽ affectu
tue inspirationis amaui: oĩa possũ in¬
qͥt. in eo qͥme confortat. Conforta me ut
possim. Da qd̾ iubes: & iube: qͦd uis. Iste
tur. Audiui aliũ rogantẽ: ut accipiat
ꝑas fieri. Docusti me pat̾ bone oĩa mun¬
damundis. s malũ ẽẽ homini qͥ ꝑ offen¬
dicłm manducat: & omnẽ creaturã bo

Expanded text:
omnia possum in eo qui me confortat. ecce t inuentus est. nec ille in se potuit, qpuluis fuit, quem talia dicentem adflatu tuae inspirationis adamaui: omnia possum, inquit, in eo, qui me confortat. conforta me, ut possim, da quod iubes et iube quod uis. iste ino gloriatur. audiui alium rogantem, ut accipiat: fit quod imperas fieri. Docuisti me, pater bone: omnia munda mundis, sed malum esse homini qui per offensionem manducat; et omnem creat
Abbreviated transcription (Latin):
refellis: uade tͥ potius ad illas uagatiões
&e dic. quia in celo peccauert̃. &e in de
in corpora p̃cipitati sunt. Non dico
inquit. Quare non dicis: Quia dicit
apłs. ñdum natis nec aliqͥd agentib
boni aut mali. Si gͦ ñ eos accusas in
celo: quare accusas in utero: Ad utrũꝙ
respondet apłs. Et eis respondet qui
dicunt. in utero peccauerunt: quia¬

Expanded text:
refellis, vade tibi potius ad illas vagationes, refellis, vade tibi potius ad illas vagationes, et dic: Quia in coelo peccarunt, et inde in corpora praecipitantur. Non dico, inquit. Quare non dicis? Quia dicit Apostolus, Nondum natis, nec aliquid agentibus boni aut mali. Si ergo non eos accusas in coelo, quare accusas in utero? Ad utrumque respondet Apostolus, et eis respondet qui dicunt, In coelo peccaverunt;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea gratia ẽ xꝑi necessaria. ut in
xꝑo uiuificentur qui in adam mortui
sunt: ut quia inquinati sunt genera¬
tione. purgentur regen̾atione. Ipsos gͦ
testes citabo. Responde mͥ quare mo¬
riuntur. si om̃s homines immortales
nascuntur: & qm̃ peccant ideo mori¬
untur. Quid putatis dici potuisse: quȩ
aures ferunt : Peccauerunt ce ipsi.
ubi peccauerunt rogote:: Quando pec¬
cauerunt: qͦ modo peccarunt: Bonũ
& malum quid sit nesciunt. Peccatum
accipiunt: qui p̃ceptum non capiunt:¬
S aliud dico. Isti qui nati sunt. ut arbi¬
traris peccarunt. Nam si non peccarent
inquis: non morerentur. Qd de illis di¬
cis qui in utero moriunt᷑: Oangustia.
Et ipsi inquit peccauerunt: ideo mo¬
riunt᷑. Mentiris. an fallerisꝰ Contra¬
dicit apłs. Nondum natis. nec agentibꝰ
boni aliqͥd aut mali. Alagis apłm au¬
dio: quã te. Magis apło credo: quam tͥ.
Dondum natis nec aliquid agentibus
boni aut mali. Si aũ hoc testimoniũ

Expanded text:
propterea est gratia Christi necessaria, ut in propterea est gratia Christi necessaria, ut in Christo vivificentur, qui in Adam mortui sunt; ut quia inquinati sunt generatione, purgentur regeneratione. Ipsos ergo testes citabo. Responde mihi: Quare moriuntur, si omnes homines immortales nascuntur, et quoniam peccant, ideo moriuntur? Quid putatis dici potuisse? Quae aures ferant? Peccaverunt et ipsi. Ubi peccaverunt? Rogo te, quando peccaverunt? quomodo peccaverunt? Bonum et malum quid sit nesciunt. Peccatum accipiunt, qui praeceptum non capiunt aliud dico: Isti quia nati sunt, ut arbitraris, peccarunt. Nam si non peccarent, inquis, non morerentur. Quid de illis dicis qui in utero moriuntur? O angustia! Et ipsi, inquit, peccarunt, ideo moriuntur. Mentiris, an falleris? Contradicit Apostolus: Nondum natis, nec aliquid agentibus boni aut mali. Magis Apostolum audio quam te: magis Apostolo credo quam tibi. Nondum natis, nec aliquia agentibus boni aut mali. Si autem hoc testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
enim eẽt mors. nisi ueniens de peccato
S ego cum hoc audio ideo laudo: qͥa
illam pͥmam mortẽ intueor. &e illud
pͥmi hominis peccatum. Audio enim
apłm. Sicut in adam om̃s moriunt᷑.
sic & in xꝑo om̃s uiuificabuntur. Per
unũ hominẽ peccatũ intrauit in mũ¬
dum. & ꝑ peccatum mors: c ita inõs
homines ꝑtransiit. in quo õs peccaue¬
runt. Om̃s enim unus fuert. Sic au
dio dicentem: mortem hominis de
peccato ẽc̃ Non inquis. Et qͥd dicis:
Omnẽ hominẽ ds modo ĩmortalem
creat. Mirabilis nouitas. Qd dicis:
Prorsus inquit: omnẽ hominẽ ds im¬
mortalem creat. Quare gͦ moriunt᷑
paruuli infantes: Ntam si dicã quare
moriunt᷑ grandes homines: dicturus
es mͥ. peccauerunt. Ergo de maioꝵ
etate non disputabo: paruuloꝵ in¬
fantiam contra te testem citabo.
infantes insius utiq oꝑib innocentes
sunt: nicħ secum nisi quod de pͥmo ho¬
mine traxerunt habentes. Quibus

Expanded text:
on esset mors, nisi veniens de peccato. on esset mors, nisi veniens de peccato. Sed ego, cum hoc audio, ideo laudo, quia illam primam mortem intueor et illius primi hominis peccatum. Audio enim Apostolum: Sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur . Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Omnes enim unus fuerunt. Sic te audio dicentem mortem hominis de peccato esse? Non, inquit. Et quid dicis? Omnem hominem Deus immortalem creat modo. Mirabilis novitas. Quid dicis? Prorsus, inquit, omnem hominem Deus immortalem creat. Quare ergo moriuntur parvuli infantes? Nam si dicam, Quare moriuntur grandes homines? dicturus es mihi, Peccaverunt. Ergo de majorum aetate non disputabo: parvulorum infantiam contra te testem citabo. infantes in suis utique operibus innocentes sunt, nihil secum nisi quod de primo homine traxerunt habentes: quibus