comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecit atq cõpleuit hunis sensilis mundi fabricã:
s et omĩa quȩ postinodũ siue formalit̾ siue essen¬
cialiter facta sunt. omĩa in tẽpore facta sunt.
In tẽpore fiunt et ñ sub tẽpore : quȩ tp̃r quidem
incipiunt. s tp̃r ñ finiuntur. In tempore et sub
tẽpore fiunt : quȩ simul et in tp̃r incipiunt. et
in tp̃r finiuntur. Itẽ eorũ quȩ sub tp̃r fiunt:
alia fiunt ꝓ tẽpore alia fiunt ꝓ eternitate. Quȩ
ergo ꝓ tp̃r fiunt : et actu et fructu uana sunt.
Quȩ uero pro et̾nitate fiunt. actu quidẽ uana st̃
nent tam̃ in retributione. Bonũ enĩ opus non hoc
solum ẽ qđ foris transitoriũ apparet: quia et acdi¬
one uisibili constat. et in uisibili deuocione. Nam
sicut homo ex uiuente constat et uita. ⁊ uiuens
quidem moritur s uita ñ morit᷑: ita nimirũ bonũ ⁊
actionẽ in se uisibilẽ habet. et inuisibilẽ deuotionẽ

Expanded text:
perfecit atque complevit hujus sensibilis mundi fabricam; perfecit atque complevit hujus sensibilis mundi fabricam; sed et illa quae postmodum formaliter, sive essentialiter facta sunt, omnia in temporub tempore. In tempore fiunt et non sub tempore, quae tempore quidem incipiunt, sed tempore non finiuntur. In tempore et sub tempore fiunt, quae simul et in tempore incipiunt, et in tempore finiuntur. Item eorum quae sub tempore fiunt, alia fiunt pro tempore, alia fiunt pro aeternitate. Quae ergo pro tempore fiunt, et actu, et fructu vana sunt. Quae vero pro aeternitate fiunt, actu quidem vana suntnent tamen in retributione. Bonum enim opus non hoc solum est quod foris transitorium apparet; quia et actione visibili constat, et invisibili devotione. Nam, sicut homo ex vivente constat et vita et vivens quidem moritur, sed vita non moritur; ita nimirum bonum et actionem in se visibilem habet, et invisibilem devoti
Abbreviated transcription (Latin):
uariatur: congrue ꝑ solem tẽpus ipsũ exprimitur.
cum đr sub sole: id est enĩ acsi dixisset. sub tẽpore.
S nũquid etiã in hoc nobis aliquid innuere uolu¬
it qd non ait in tẽpore. uel cũ tempore. s sub tem¬
pore: et discretio nobis habenda est. ut intelliga¬
mus alia esse quȩ quasi cũ tempore facta sunt. alia
uero illa quȩ uel in tempore. uel sub tẽpore fiunt:
Discernamus gͦ si possumus. si forte causam inuenire
ualeamꝰ: quare potius sub tẽpore. quã uel cũ tẽpore
uel in tẽpore facta dix̃ uana esse oꝑa hominũ. Om¬
nia quȩ facta sunt: uel cũ tempore facta sunt. uel
in tempore. Cum tẽpore enim facta sunt. quorũ
ortũ tempꝰ ñ p̾cessit : qualis est angelica natura:
et illa informis materia rerũ uisibiliũ quã in pͥ¬
cipio creauit deus. In tẽpore facta sunt. quorũ tẽpꝰ
ortũ p̃cessit: sicut illa sex dierũ oꝑa. in quib deus

Expanded text:
variatur: congrue per solem tempus ipsum exprimitur, variatur: congrue per solem tempus ipsum exprimitur, cum dicitur sub sole idem est enim ac si dixisset, sub tempore. Sed nunquid etiam in hoc nobis aliquid in nuere voluit, quod non ait in tempore vel cum tempore, sed sub tempore: et discretio nobis habenda est, ut intelligamus alia esse, quae quasi cum tempore facta sunt; alia vero illa quae vel in tempore facta, vel sub tempore fiunt? Discernamus ergo, si possumus, si forte causam invenire valeamus, quare potius sub tempore quam vel cum tempore, vel in tempore, facta dixit vana esse opera hominum. Omnia quae facta sunt, vel cum tempore facta sunt, vel in tempore. Cum tempore enim facta sunt, quorum ortum tempus non praecessit: qualis est angelica natura, et illa informis materia rerum visibilium, quam in principio creavit Deus. In tempore facta sunt, quorum ortum tempus praecessit, sicut illa sex dierum opera in quibus Deus
Abbreviated transcription (Latin):
dicũ subtracto. subita rursũ cecitate obuoluunt᷑. et
nequaꝗͣ ultra in effectũ ꝓdire possunt. Ideo et ipsum
lumen quo illuminantur. eminꝰ ac ꝓcul desuꝑ et ho-¬
mini in accessum ostendit᷑. ut ipsũ nequaꝗͣ in hominiᷤ
potestate consistere ꝓbetur: quatinꝰ ex eo tm̃ homo
accipiat. quantũ ꝑmiserit largientis et cuncta ordi¬
nantis dei gr̃a: non quantũ appetit cupiditati seruiẽs
hominis uoluntas ꝑuersa. Magna gͦ uanitas labora¬
re sub sole: et parua fidutia laborare sub sole: cuius
lumen quãuis iocundũ aspectu et uisu sit delectabile.
semꝑ tam̃ humanis aspectib nec adesse potest nec
ꝓdesse. Quod si altius adhuc considerationẽ ꝓmoue¬
re et subtilius rẽ inspicere libeat. possumꝰ nomine
solis tẽpus significatũ acciꝑe: ut qd dix̃ sub sole. idem
sit ac si dixisset sub tẽpore. Nam quia ꝑ solẽ p̾cipue
et tẽporũ cursus distinguitur. et tẽporaliũ natura

Expanded text:
dicum subtracto subita rursum caecitate obvolvuntur, et dicum subtracto subita rursum caecitate obvolvuntur, et nequaquam ultra in effectum prodire possunt. Ideo et ipsum lumen quo illuminantur, eminus ac procul desuper et homini in accessum ostenditur, ut ipsum nequaquam in hominis consistere potestate probetur; quatenus ex eo tantum homo accipiat, quantum permiserit largientis et cuncta ordinantis Dei gratias, non quantum appetit cupiditati serviens hominis voluntas perversa. Magna ergo vanitas laborare sub sole, et parva fiducia laborare sub sole: cujus lumen quamvis jucundum aspectu et visu sit delectabile, non semper tamen humanis aspectibus adesse potest nec prodesse. Quod si altius adhuc considerationem promovere et subtilius rem inspicere libeat, possumus nomine solis tempus significatum accipere, ut quod dixit, sub sole, idem sit ac si dixisset, sub tempore. Nam quia per solem praecipue et temporum cursus distinguitur, et temporalium natura
Abbreviated transcription (Latin):
escã sibi. Ortus ẽ sol ⁊ congregati sunt : et in cubi¬
lib suis collocabunt᷑. Exib̾it homo ad opus suũ:
et ad oꝑationẽ suã usq ad uesꝑam. Hinc etiã est
illud: qđ deus noe egredienti de archa post dilu¬
uium. quasi ꝓ magnõ aliquo signo pietatis suȩ ac
largitionis munere repmittit dicens. Cunctis dieb
sementis et messis. frigus et estus. estas et hiemps:
nox et dies non requiescent. Pulchre igit᷑ hoĩes in hac
mundi area deorsum ꝑ uarios discursiis occupatio¬
num uitȩ mortalis distentos. sub sole labor antes
dixit: ut hoc etiã ad uanitatẽ oꝑis humani ꝑtine¬
at. qđ hominẽ ad oꝑandũ ꝑtransiens et tenebris fi¬
niendũ desuꝑ lum̃ illustrat. Considerauit quippe ꝗͣ
abiecta et misera sit mortaliũ condicioꝰ qui in terre
suꝑficiȩ quasi uermes quidã uana curiositate reptan¬
tes. subito lumine desuꝑ infuso. quasi ad illusionem
excitant᷑ captare qd uane appetunt: et eodẽ post mo¬

Expanded text:
nt, et in cubilibus suis collocabuntur. Exibit homo od opus suum, et ad operationem suam usque ad vesperam . Hinc etiam est illud quod Deus Noe egredienti de arca post diluvium quasi pro magno aliquo signo pietatis suae, ac munere largitionis repromittit, dicens: Cunctis diebus sementis, et messis, frigus et aestus, aestas et hiems, nox et dies non requiescent . Pulchre igitur homines in hac mundi arca deorsum per varios discursus occupationum vitae mortalis distentos sub sole laborantes dixit, ut hoc etiam ad vanitatem operis humani pertineat, quod hominem ad operandum pertransiens et tenebris finiendum desuper lumen illustrat. Consideravit quippe quam abjecta et misera sit mortalium conditio, qui in terrae superficie quasi vermes, quidam vana curiositate reptantes, subito lumine desuper infuso quasi ad illusionem excitantur captare, quod vane appetunt, et eodem post mo
Abbreviated transcription (Latin):
dolore add effectũ ueniunt: facta breui tẽpore fub¬
sistunt: transeuntia autẽ fructũ post se ñ relin-¬
quunt. Uidit quanta afflictione uł ac et miseria
cotidie sine cessatione uita humana atteritur.
etiã in his quȩ ꝓ sua consolatione oꝑat᷑: et quẽ¬
admodũ sẽꝑ fere plus detrim̃ti patit᷑ in querendo
et in his omĩb quã uane conturbetur omĩs hõ ui¬
uens. admirans et stupens ait. Uanitas uanitatũ.
Deinde conditionẽ ipsã mortaliũ attendens. ⁊
in ea maiorẽ ac miserabiliorẽ uanitatẽ inueniẽs
uidit quia si magna uanitas existimatur dũ
preterit id quod homo facit: illa ꝓrsus dolenda et
miseranda sit uanitas. dũ stare non potest id quod
homo est. In hac gͦ rursus ingeminans exclamauit
et dixit. Uanitas uanitatum. Postremo om̃iũ mu¬
tabiliũ rerũ et ad occasũ ꝓperantiũ in constanciã et
fluctuationẽ intuens: qͣsi in sũma coneludens adiunxẽ

Expanded text:
dolore ad effectum veniunt. Facta brevi tempore subdolore ad effectum veniunt. Facta brevi tempore subsistunt; transeuntia autem fructum post se non relinquunt. Vidit quanta affectione ac miseria quotidie sine cessatione vita humana atteritur, etiam in iis quae pro sui consolatione operatur, et quemadmodum semper fere plus detrimenti patitur in quaerendo Et in his omnibus, quam vane conturbetur omnis homo vivens, admirans, et stupens ait: Vanitas vanitatum. Deinde conditionem ipsam mortalium attendens, et in ea majorem ac miserabiliorem vanitatem inveniens, vidit quod si magna vanitas existimatur dum praeterit id quod homo facit: illa prorsus dolenda et miseranda sit vanitas, dum stare non potest id quod homo est. In hanc ergo, rursus ingeminans exclamavit et dixit: Vanitas vanitatum. Postremo omnium mutabilium rerum, et ad occasum properantium inconstantinam et fluctuationem intuens, q
Abbreviated transcription (Latin):
tione rerũ cũ oꝑa sua cõpleret ds. unũ qđq opꝰ per se
bonũ dr̃: et nouissime uniuersitas ꝑfectis omĩb ual¬
de bona nominat᷑. Nam si id quod in parte bonũ ẽ.
in toto melius inuenit᷑: id qͦq qđ in parte malũ ẽ.
in toto deterius esse necesse est. Ergo uanitas ẽ ua¬
nitatũ. et uanitas omĩũ uanitatũ u̾nu̾sa uanitas:
et uanitatis uniũsitas omĩa uanitas. Uel uanitas
illa m̃tiũ humanarũ hic ꝑ cõꝑationẽ aliarũ uam¬
tatũ arguitur: quȩ uelut ex aliis uanitatib orta.
et cunctas uanitates uanitatis cõꝑatione suꝑg̾ssa:
merito uanitas uanitatũ appellatur. Potest etiam
inde ñ incongrue trina hȩc uanitatis repeticio ad
tria uanitatũ genera supra memorata referriꝰ. ut
quasi una sit uanitatũ opus hominis. alia na¬
tura mortalis : tercia mundus hic totus cũ sua
uniu̾sitate mutabił. Considerauit enĩ iste oꝑa
mortaliũ. et uidit singła queq quia cũ labore et

Expanded text:
cum opera sua compleret Deus unumquodque opus per se bonum dicitur, et novissime universitas perfectis omnibus valde bona nominatur. Nam si id quod in parte bonum est in toto melius invenitur, id quoque quod in parte malum est in toto deterius esse necesse est. Ergo vanitas est vanitatum, et vanitas omnium vanitatum universa vanitas, et vanitatis unilla mentium humanarum hic per comparationem aliarum vanitatum arguitur: quae velut ex aliis vanitatibus orta, et cunctas vanitates, vanitatis comparatione supergressa, merito vanitas vanitatum appellatur. Potest etiam non incongrue trina haec vanitatis repetitio ad tria vanitatum genera supra memorata referri, ut quasi una vanitatum sit opus hominis, alia natura mortalis, tertia mundus hic totus cum sua universitate mutabilis. Consideravit enim iste opera mortalium, et vidit singula quaeque, quod cum labore et
Abbreviated transcription (Latin):
quia uanũ ẽ qđ dix̃: audiendũ non ẽ. s respuen¬
dum. Qid ergo dicemꝰ: Aut ñ omĩa uanitas ut
dix̃. et falsum dix̃: aut oĩa uanitas ut dix̃. et
ipse uanitas uanũ dixit. S ꝓfecto ut ipse dix̃.
omĩa uanitas. et ipse qui dixit uanitas. et ñ solũ
uanitas.s eniã uniuersa uanitas: et tñ qđ dix̃ ñ ẽ
uanitas s ueritas : quia in eo qđ dix̃. ipse non erat
uanitas. quia contra uanitatẽ dix̃. qd de uanitate
dixit: et constat quia contrariꝰ uanitati esse non
potuit. in eo qd̃ uanitas fuit. Aliqͥd gͦ in ipso fuit
qđ uanitas ñ fuit: et id contͣ uanitatẽ ñ uane
loqui potuit. S qͥd erat hoc. aut ubi erat: Cer¬
te hoc corpus si fuisse dixxerimꝰ. aut in corpore ali¬
quid qđ sine uanitate locutũ sit de uanitate. gͦ

Expanded text:
quia vanum est quod dixit, audiendum non est, sed respuenquia vanum est quod dixit, audiendum non est, sed respuendum. Quid ergo dicemus? Aut non omnia vanitas, ut dixit, et falsum dixit, aut omnia vanitas, ut dixit, et ipse vanitas, vanum dixit. Sed profecto ut ipse dixit: Omnia vanitas, et ipse, qui dixit, vanitas; et non solum vanitas, sed etiam universa vanitas: et tamen, quod dixit, non est vanitas, sed veritas; quia in eo, quod dixit, ipse non erat vanitas, quia contra vanitatem dixit, quod de vanitate dixit; et constat, quod contrarius vanitati esse non potuit in eo quod vanitas fuit. Aliquid ergo in ipso fuit, quod vanitas non fuit, et id contra vanitatem non vane loqui potuit. Sed quid erat hoc, aut ubi erat? Certe si corpus hoc fuisse dixerimus, aut in corpore aliquid, quod sine vanitate locutum sit de va
Abbreviated transcription (Latin):
assumit᷑. uel humilitatis causa fit uel admirationis:
ut scilicet cũ magna dicere de nob̾ uolumꝰ. hȩc potiꝰ
quasi aliis ascribant᷑: ne uel suꝑbũ uel minimũ ui¬
deat᷑. si nob̾ ea tribuamꝰ. HNã ⁊ magna ꝑpt̾ humilita¬
tẽ a nob remouere debemꝰ: et mirabilia ꝓpt̾ admi¬
rationẽ qͣsi delonge ostendere. Mmnus enĩ mira
sunt: quȩ magis ad cognitionẽ accedt̃. Ut gͦ omĩ¬
um animi ad futurã dictionẽ erigant᷑. et qͣsi mira¬
culo qͦdã nouitatis eiigilent: dicatur recte. dix̃ eccła¬
stes. Ac si diceret᷑. Qd t̾antꝰ ac talis dix̃. uanũ ẽe nõ
potuit: etiã si de uanitate dix̃. Cõmunis doctor.
et omĩũ eruditor: eccłastes ipse dixit. Qͥd dixit:
Audite quid dix̃: et intendite. Non enĩ parua st̃
quȩ dicunt᷑. Uanitas uanitatũ. uanitas uanitatũ:
et omĩa uanitas. Si oĩa uanitas: ergo et ipse uani
num. qd uanitas dix̃ de uanitate: Qd si uerũ est

Expanded text:
assumitur, vel humilitatis causa fit, vel admirationis, assumitur, vel humilitatis causa fit, vel admirationis, ut scilicet cum magna dicere volumus, haec potius quasi aliis ascribamus, ne vel superbum vel nimium videatur, si nobis ea tribuamus. Nam, et magna propter humilitatem a nobis removere debemus, et mirabilia propter admirationem quasi de longe ostendere. Minus enim mira sunt quae magis ad cognitionem accedunt. Ut ergo omnium animi ad futuram dictionem erigantur, et quasi miraculo quodam novitatis evigilent, dicitur recte: Dixit Ecclesiastes. Ac si diceretur: Quod tantus ac talis dixit, vanum esse non potuit, etiamsi de vanitate dixit. Communis doctor, et omnium eruditor Ecclesiastes ipse dixit. Quid dixit? Audite quid dixit et intendite. Non enim parva sunt, quae dicuntur: Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Si omnia vanitasnum, quod vanitas dixit de vanitate? Quod si verum est,
Abbreviated transcription (Latin):
uanitas. Cũ pondere ꝓnunciandũ ẽ. qđ de se qͣsi
de alio loquitur: dĩx̃ eccłastes. Nam qura ꝓ auctori¬
tate suã ꝑsonã apposuit. conuenient̃ se ñ quasi se.
s quasi alium dix̃: ut quia magnũ aliquẽ se ꝓ ut res
postulabat dicere habuit: decentiꝰ ac maturius hoc
diceret de se in alio ꝗͣ in se. Sic balaã de se loquẽs
ait. Dix̾ auditor sermonũ dei. qui uisiones omĩpo¬
tentis intuitꝰ ẽ: qui cadit et aꝑtos habet ocłos. Et io¬
hannes in eugłio suo ipse de se quasi de alio loqͥtus
dicens. Hic est discipłs ille quẽ diligebat iħe: qui tel¬
timoniũ ꝑhibet de his. et scimꝰ quia uerũ est testi¬
pore siue extra corpus nescio deus scit: raptũ eius¬
modi usq ad t̾ciũ celũ: et raptũ eiusmodi in para¬
disum: et audiñe archana uerba quȩ ñ licet homi¬
ni loqͥ. S hoc genus locutionis quotiens in scripturiꝰ

Expanded text:
vanitas. Cum pondere pronuntiandum est quod de se quasi vanitas. Cum pondere pronuntiandum est quod de se quasi de alio loquitur, dixit Ecclesiastes. Nam quia pro auctoritate suam personam apposuit; convenienter se non quasi se, sed quasi alium dixit, ut quia magnum aliquem se prout res postulabat dicere habuit, decentius ac maturius hoc diceret de se in alio, quam in se. Sic Balaam de se loquens, ait: Dixit auditor sermonum Dei, qui visiones Omnipotentis intuitus est, qui cadit et apertos habet oculos . Et Joannes in Evangelio suo. Ipse de se quasi de alio loquitur, dicens: Hic est discipulus ille quem diligebat Jesus, qui testimonium perhibet de his, et scimus quia verum est testipore, sive extra corpus nescio, Deus scit, raptum ejusmodi usque ad tertium coelum et raptum ejusmodi in paradisum, et audisse arcana verba, quae non licet homini loqui . Sed hoc genus locutionis quoties in Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
latitudinẽ digne explanare. supͣ uires nr̃as fatem̃
esse: magis in rebus huiusmodi alta ꝓfunditate tec¬
tis doctorẽ audire querentes. ꝗͣ doctoris uicẽ arri¬
pere. Magis enĩ bonũ est ut ait plato aliena uere¬
cunde discere : ꝗͣ sua in gerere ĩpudent̃. Qd si qua
suꝑ hoc conuenient̃ ualuerimꝰ dicere. p̾t̾ spem sit ⁊
estimationẽ: si qua utiliter: ñ p̃ter intentionẽ. Pri¬
mũ quasi ꝓemiũ qđdã p̾miitit libro suo. in quo
eã quã cõmemorauimꝰ sequentis oꝑis triplicẽ mate¬
riã distinguit: de qua postmodum latius ingre¬
ditur disputationẽ. Pro emiũ gͥ ẽ. Uanitas.ũ .u.¬
u.I. oĩa .ii. usq orit̾ sol ⁊ occidit. Ab inde prima
pars libri inchoat: et oetera sicut diximꝰ. Nunc
ipsa textus uerba consideremꝰ: si quid in eis exc
his quȩ supͣdicta sunt cõp̃hendere ualeamꝰ: Uanitaᷤᷤ¬
uanitatũ dixit ecclesiastes: uanitas uanitatũ. et õia

Expanded text:
latitudinem digne explanare supra vires nostras fatemur latitudinem digne explanare supra vires nostras fatemur esse: magis in rebus hujusmodi alta profunditate tectis, doctorem audire quaerentes, quam doctoris vicem arripere. Magis enim bonum est, ut ait Plato, aliena verecunde discere, quam sua ingerere impudenter. Quod si qua super hoc convenienter valuerimus dicere, praeter spem sit, et existimationem. Si qua utiliter, non praeter intentionem. Primum quasi prooemium quoddam praemittit libro suo: in quo eam quam commemoravimus sequentis operis triplicem materiam distinguit, de qua postmodum latius ingreditur disputationem. Prooemium igitur est: Vanitas itas, usque: Oritur sol, et occidit. Abinde prima pars libri inchoatur, et caetera sicut diximus. Nunc ipsa litterae verba consideremus, si quid in eis ex iis, quae supra dicta sunt, comprehendere valeamus. Vanitavanitatum dixit Ecclesiastes, vani
Abbreviated transcription (Latin):
que corporib humanis ꝑ mortalitatẽ inẽ: subdit
dicens. Generatio p̾t̾it. et generatio aduenit. Et
scdm has tres distinctiones totã quoq sequentis
oꝑis seriẽ in tres partes diuidit: singulis singulas
tribuens portiones. In prima parte cinus mitiũ
ẽ. orit᷑ sol et occidit: disputat de uanitate mutabili¬
tatis. In scda parte quȩ sic incipit. ego eccłastes fui
rex urł in iherusalẽ: ꝓsequitur latissime uanitatẽ
humanȩ cupiditatis. In tercia parte quȩ quasi clau¬
sula loco nouissimo collocat᷑ in disputatione. cuius¬
miciũ est. mem̃to creatoris tui in dieb iuuentutis
tuȩ. uanitatẽ mutabilitatis cõmemorat: ut quasi
hoc animꝰ humanꝰ in fine audiat. qd magis necesse
ẽ intenta consideratione ꝑciꝑe: et sepius ad memo¬
riam reuocare. Hȩc nos pr̃o captu intelligentiȩ nr̃e
in eccłasten qui sedđs librorũ est salomonis aꝑiendũ
ingredientib eiꝰ lectionẽ p̃parauimꝰ: ceterũ totã eius

Expanded text:
corporibus humanis per mortalitatem inest, subdit dicens: Generatio praeterit, et generatio advenit. Et secundum has tres distinctiones, totam quoque sequentis operis seriem in tres partes dividit, singulis singulas tribuens portiones. In prima parte cujus initium est: Oritur sol, et occidit, disputat de vanitate mutabilitatis. In secunda parte, quae sic incipit: Ego Ecclesiastes fui rex Israel in Hierusalem. Persequitur latissime vanitatem humanae cupiditatis. In tertia parte quae quasi clausula loco novissimo in disputatione cinitium est: Memento Creatoris tui in diebus juventutis tuae  vanitatem mortalitatis commemorat, ut quasi hoc animus humanus in fine audiat, quod magis necesse est intenta consideratione percipere, et saepius ad memoriam revocare. Haec nos pro captu intelligentiae nostrae in Ecclesiasten, qui secundus est librorum Salomonis aperiendum ingredientibus ejus lectionem praeparavimus. Caeterum totam ejus
Abbreviated transcription (Latin):
uanitatũ. u .u. et omĩa uanitas: Ac si diceret. Si omĩa
uanitati subiecta sunt. oꝑa hominũ a uanitate aliena
esse quomͦ possunt: Si scđm aliquid uanũ est quod̃
deus creauit: quomͦ non multomagis uanũ est quod
homo facit : Si tẽporale ẽ qđ fecit ȩternꝰ: qđ tempo¬
ralis facit quid est: Ergo quid habet ãplius homo
de uniu̾so labore suo quo laborat sub sole: De uni-¬
sole: scilicet uel agens uel patiens. Ouo hȩc distin¬
guite : agens et paciens laborat sub sole. Ut̾q la¬
borat: et agens laborat ⁊ patiens. baborat S hoc int̾ẽ:
qđ alter qͣsi inuitꝰ laborat: alter uoluntariꝰ. Agens
enĩ laborat: et facit ipse unde laborat. Paciens au-¬
tem laborat: et ñ facit ipse s sustinet unde labo¬
rat. Hȩc quo genera hominũ in hoc mũdo uiuunt:
scilicet laborantiũ ⁊ agentiũ: laborantiũ et pacien

Expanded text:
vanitatum, et omnia vanitas? ac si diceret: Si omnia vanitati subjecta sunt, opera hominum a vanitate aliena esse quomodo possunt? Si secundum aliquid vanum est quod Deus creavit, quomodo non multo magis vanum est, quod homo facit? Si temporale est quod fecit Aeternus, quod temporalis facit, quid est? Ergo quid habet amplius homo de universo labore suo, quo laborat sub sole? cilicet vel agens, vel patiens. Duo haec distinguite, agens et patiens laborat sub sole; uterque laborat, et agens laborat, et patiens laborat. Sed hoc interest, quod alter quasi invitus laborat, alter voluntarius. Agens enim laborat, et facit ipse unde laborat. Patiens autem laborat, et non facit ipse, sed sustinet, unde laborat. Haec duo genera hominum in hoc mundo vivunt, scilicet laborantium et agentium, laborantium
Abbreviated transcription (Latin):
est: quia et corpore et m̃te uanitati subiectus ẽ.
Qͥs homo: Omĩs homo uiuens. Nam ñ omĩs hõ
uita: s om̃ĩs hõ uiuens. Nam et uita est hõ: et ui¬
uens est homo. Ubi uita. et ubi uuens: Uita in
eo qd uiuificat: uiuens in eo qđ uiuificat᷑. Uiuit
autem et caro ex aĩa. et aĩa in carne: et utrũq:
uiuit: s caro ex aĩa totũ habet quod uiuit. anim
in carne non totũ habet quod uiuit. Nam uiuit
etiam in deo: et utinã uiuat. Qd̃ uiuit in carne
uanũ est: quod uiuit in deo. uanũ ñ est. s uerũ
est. quia ex ueritate ẽ. In ea gͥ parte qua ex ue¬
ritate uiuit. ueracit̾ uanitatem arguit: et inue¬
nitur quomͦ uanitas arguit uanitat᷑ẽ: ñ ꝑ uam¬
tatẽ s ꝑ ueritatẽ. Rectẽ gͦ eccłastes qui m̃te eleua¬
tus erat supͣ omnẽ uanitatẽ et ad ipsam ꝑuenerat¬

Expanded text:
est, quia corpore et mente vanitati subjectus est. est, quia corpore et mente vanitati subjectus est. Quis homo? Omnis homo vivens. Non omnis homo vita, sed omnis homo vivens. Nam, et vita est homo, et vivens est homo. Ubi vita, et ubi vivens. Vita in eo, quod vivificat; vivens in eo, quod vivificatur. Vivit autem, et caro ex anima, et anima ex carne: et utrumque vivit, sed caro ex anima totum habet quod vivit? anima in carne non totum habet quod vivit. Nam vivit etiam in Deo, et utinam vivat? Quod vivit in carne, vanum est. Quod vivit in Deo non vanum est, sed verum est, quia ex veritate est. In ea igitur parte, qua ex veritate vivit, veraciter vanitatem arguit, et invenitur quomodo vanitas arguit vanitatem, non per vanitatem sed per veritatem. Recte ergo Ecclesiastes, qui mente elevatus erat supra omne
Abbreviated transcription (Latin):
qd ut uiuat nascit᷑. ⁊ uiuit ut moriatur. Quid
autẽ ẽ qdđ morit᷑. nisi id qđ uita priuatur: Ipsũ¬
ergo moritur in homine: qđ a uita extinguitur
Et qͥd hoc est nisi corpus. et sensus corporeus: Ip¬
sum enĩ post animal non est. ex quo ipsũ est ani¬
mal: et cũ sensibile esse desinit. desint esse sensus
Ergo qd̾ moritur in hoĩe. ipsũ ẽ qđ uiuit in hoĩȩ.
qd ideo uanitati subiectũ est. qͥa obnoxiũ est mor¬
talitati. Ergo sensus corporeus ñ potuit uanitatẽ
arguere: in quo nichil repperiri potest liberũ ac
purũ a uanitate. Qͥd gͦ dicendum ẽ illud fuisses
Nũquid aĩa: Nonne et illã suꝑiꝰ uanitati subiec¬
tam esse ostendimꝰ: In ea nãq uanitatẽ posuimus
litatis noxia esset. Quomͦ gͦ anima quȩ tantȩ
uanitati subiecta est. uanitatẽ ueracit̾ arguere po¬
test: An aliquid in ea suꝑstes inuenit᷑ liberũ aua¬
nitate: et sine causa dictum ñ est. uniu̾sa uanitas
om̃is homo uiuens: Uniu̾sa quippe uanitas homo

Expanded text:
at nascitur, et vivit ut moriatur. Quid autem est quod moritur, nisi id quod vita privatur? Ipsuergo moritur in homine quod a vita exstinguitur. Et quid hoc est, nisi corpus et sensus corporeus? Ipsum enim post animal non est, ex quo ipsum est animal, et cum sensibile esse desinit, desinit esse sensus. Ergo quod moritur in homine, ipsum est quod vivit in homine; quod ideo vanitati subjectum est, quia obnoxium est mortalitati. Ergo sensus corporeus non potuit vanitatem arguere, in quo nihil reperiri potest liberum ac purum a vanitate. Quid ergo dicendum est illud fuisse? Nunquid anima? Nonne, et illam superius vanitati subjectam esse ostendimus. In ea namque vanitatem posuimus litatis noxia esset. Quomodo ergo anima, quae tantae vanitati subjecta est, vanitatem veraciter arguere potest? An aliquid in ea superstes invenitur liberum a vanitate, et sine causa dictum est: Universa vanitas omnis homo vivens? Universa quippe vanitas homo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ rei magnitudinẽ: ⁊ admirationis significat noui¬
tatẽ. Et est cũ aggrauatione ꝓlata sentencia.
Nam st̃ graCdus quidã ⁊ qͣsi quedã ꝓgressiones:
et in melius ⁊ indeteriꝰ eunti. Sic enim canticũ can
est. uanitas uanitatũ: ut quadã parili distancia et
differentia consimili. tantum suꝑexcellere intelli¬
gatur canticũ canticorũ a cantico. quantũ uerbũ
a uerbo. et deinceps uerbũ a silentio. Et tm̃ scłm
rium facta. tm̃ uanitas uamtatũ deterior esse a sim¬
plici uanitate: quantũ simplex uanitas ab essentia solida ⁊ ꝑ¬
manente. Sic ꝑ inculcationẽ legi potest sententia.u.u.u.u.⁊¬

Expanded text:
cat novitatem. Et est cum exaggeratione prolata sententia. Nam sunt gradus quidam; et quasi quaedam progressiones, et in melius, et in deterius eunti. Sic enim Canticum cantest: Vanitas vanitatum, ut quadam parili distantia et differentia consimili tantum super excellere intelligatur Canticum canticorum a cantico quantum canticum a verbo, et deinceps verbum a silentio. Et tantum sarium facta: Tanto vanitas vanitatum deterior esse a simplici vanitate, quanto simplex vanitas ab essentia solida et permanente. Sic per inculcationem legi potest sententia. V
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ cõmendans. orat ut ꝑficiantur in rꝑo.
cũius beneficia ⁊ primatũ scđm utrãq naturã
ostendit. Deinde sui ministerii dignitatẽ cõme-¬
morans: monet ne ꝑ philosophiã uel legis cerimo¬
tes ⁊ conditiones moraliter instruit. Fi̾nit.

Expanded text:
eorum commendans, orat ut perficiantur in Christo, cujus beneficia et primatum secundum utramque naturam commendat. Deinde sui ministerii dignitatem commemorans, monet ne per philosophiam vel legis caerimotes
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad mortẽ: s ds misertꝰ ẽ eiꝰ. F̃ solũ aũ eiꝰ. ue¬
rũ etiã & mei: ne tristiciã suꝑ tristiciã haberem.
festmnancius gͦ misi illũ: ut uiso eo iterũ gau¬
deatis. & ego sine tristicia sim. Excipite itaq il¬
tradens anim̾a suã: ut adimpleret idqͦd ex uo¬
bis deerat. erga meũ obsequiũ.

Expanded text:
ad mortem, sed Deus misertus est ejus. Non solum autem ejus, verumetiam et mei, ne tristitiam super tristitiam haberem. Festinantius ergo misi illum, ut viso eo iterum gaudeatis, et ego sine tristitia sim. Excipite itaque iltradens animam suam, ut impleret id quod ex vobis deerat erga meum obsequium.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmeũ aduentũ iterũ ad uos: tantũ digne e¬
uangelio. rꝑi conuersamini. ut siue cũ uene¬
ro &. iudero uos. siue absens audiã de uobis ꝙr
statis in uno sꝑu unianimes. conlaborantes fidi
euangłii. E in nullo t̾reamini ab aduersariis
q̃ ẽ illis causa ꝑdicionis uobis aũ salutis. eł hoc

Expanded text:
meum adventum iterum ad vos tantum digne evangelio Christi conversamini ut sive cum venero et videro vos sive absens audiam de vobis quia stetistis uno spiritu unianimes conlaborantes fide evangelii et in nullo terreaquę est illis causa perditionis, uobis autem salutis, et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
taquã sydera cęli multitudinẽ. &. sic̃ harena q̃
ẽ ad horã maris innumerabilis.Iuxta fidẽ de¬
functi st̃ om̃s isti. ñ acceptis reꝓmissionibꝰ. sed
alonge eas aspicientes. & salutantes & confiten¬
tes . qr ꝑegrini &. hospites st̃ fuꝑ t̃rã. Qui enim
hec dicunt: signuificant se patriã inqͥrere.E. si qͥdẽ

Expanded text:
tamquam sidera caeli in multitudinem et sicut harena quae est ad oram maris innumerabilis iuxta fidem defuncti sunt omnes isti non acceptis repromissionibus sed a longe eas aspicientes et salutantes et confitentes quia peregrini et hospites sunt supra terram qui enim haec dic
Abbreviated transcription (Latin):
castigetis. ut ñ nat̾e defecta cogam᷑ dissolui. s initaᷤᷤ
bonꝰ usus refert᷑ ad d̾m. sacͥficiũ ẽ: multomagis¬
aĩa fit sacͥficiũ. cũ se refert addm. ut igne amoris
eiꝰ accensa. formã ꝯcupiscentiȩ scłaris amittat. eiq
tãꝗͣ incõmutabili formȩ subdita reformet᷑. Qd̾ apłs¬

Expanded text:
castigetis, ut non naturae defectu cogantur dissolvi, sed vitiis bonus usus refertur ad Deum, sacrificium est, quanto magis ipsa anima, cum se refert ad Deum, ut amoris ejus igne succensa formam concupiscentiae saecularis amittat, eique tanquam incommutabili formae subdita reformetur,
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bũ di. ds apd̾ dm. Ut qͥd enĩ p̃destinaret᷑ cũ ĩa esset
sine initio. sine tͣmino sẽpiternꝰ: Illud aut̃ qd̾ ñdum
erat: ante tẽꝑa p̃destinandũ erat ut ĩ tẽpe fieret.
Itaq scdđm qd̾ ẽ hõ. p̃destinatꝰ ẽ.: ñ solũ ut sine m̾itis
e̾e̾t caput nr̃m. & ut nec origine traheret. nec uo¬
luntate ꝑpetraret peccatũ. & ut ex mortali natura
clarificaret᷑ in ĩmortalẽ: s ut ⁊̃ eẽt filiꝰ di ĩ uirtute.

Expanded text:
Deum. Ut quid enim praedestinaretur, cum jam esset sine termino sempiternus? Illud autem quod nondum erat ante tempora, praedestinatum erat ut in tempore fieret. Itaque secundum quod est homo praedestinatus, est non solum ut sine meritis esset caput nostrum, et ut nec origine traheret nec voluntate perpetraret peccatum, et ut ex mortali natura clarificaretur in immortalem, sed etiam ut esset Filius Dei in virtute.
Abbreviated transcription (Latin):
loqt᷑. Fide enohe transiatꝰ ẽ ne uideret mort̾ẽ. &.
ñ inueniebat᷑. ꝙr transtulit illũ d̾s. Ante transia¬
cionẽ enĩ: testimoniũ habuit placuisse deo. Sine
fide aũ: in possibile ẽ placere deo. Credere eñi o¬
portet accedentẽ add̾m. qr ẽ: & inqͥrentibꝰ se. re¬
munerator. fit. Fide noe responso accepto de his¬

Expanded text:
ideret mortem, et non inveniebatur, quia transtulit illum Deus, ante translationem enim testimonium habuit placuisse Deo. Sine fide autem impossibile est placere Deo. Credere enim oportet accedentem ad Deum quia est, et inquirentibus se remunerator sit. » Non en
Abbreviated transcription (Latin):
ne dedicatũ ẽ. Lecto enĩ omni mandato legis a mo¬
yse uniuerso popło: accipiens sanguinẽ hircor &.
iitulor eũ aqua & lana cocemea &. hẏsopo: ipsum
qͦq librũ a. oninẽ popłm asꝑsit dicens. Hic sanguis¬
noui testam̃ti qͦd mandauit aduos d̾s. Ipsũ etiã ta.

Expanded text:
nem dicitur Heb. IX: ‘Lecto omni mandato legis a Moyse uniuerso populo accipiens sanguinem uitulorum et hircorum cum aqua et lana coccinea et hyssopo ipsum quoque librum et omnem populum aspersit dicens: “Hic est sanguis testamenti quod mandauit ad uos deu
Abbreviated transcription (Latin):
tific̃e: qͥ consedit in dextera sedis magnitu.¬
ainis in cȩlis scõr minister & tabernacł ueri
qͥd finxit ds & ñ homo. Omnis eñĩ pontifex: ad
offerenda munera &. hostias constituit᷑. Unde ne.¬
cesse ẽ & hunc habere aliqͥd. qͦd offerat. Si gͦ eẽt
suꝑ t̾rã. nec ee̾t sacerdos. cũ essent qͥ offerrent
sedmlegẽ munera qͥ exẽplari & ũbrȩ deserui
unt cȩleshiũ: sic̃ responsũ ẽ moysi. cũ consuma¬
ret tabernacłm. Uiq̾e inqͥd̃ ominia facito seam
exẽplar. qͦd t ostensũ ẽ in monte. Nunc autẽ
meluis sortitꝰ ẽ ministeriũ: quanto &. melioris
testam̃ti mediator. ẽ. qͦd in melioribꝰ reꝑmis.¬

Expanded text:
consedit in dextera sedis magnitudinis in coelis, sanctorum minister, et tabernaculi veri, quod fixit Deus, et non homo. Omnis enim pontifex ad offerenda munera et hostias constituitur. Unde necesse est et hunc habere aliquid quod offerat. Si ergo esset super terram, non esset sacerdos, cum essent qui offerrent secundum legem muneunt coelestium, sicut responsum est Moysi cum consummaret tabernaculum. Vide, inquit, omnia facito secundum exemplar, quod tibi ostensum est in monte. Nunc autem melius sortitus est ministerium quanto et melioris Testamenti mediator est, quod in meliorib
Abbreviated transcription (Latin):
mbrã enĩ habens lex bonor.
futuror. ñ ipsã imaginẽ rerũ ꝑ singłos an¬
nos eisdẽ ipsis hostiis quas offerunt in desinent̃
nũꝗͣ potest accedentes ꝑfectos facere. Alioquin
cessassent offerri: iđo qͦd nullã haberent ultra
conscienciã peccati: cultores semel mundati
Sed in ipsis cõme moracio peccator. ꝑ singlos
annos fit. Impossibile eñi ẽ sanguine tauroꝵ
&. hircor. auferri peccata. Ido ingrediens mun

Expanded text:
mbram enim habens lex bonorum futurorum non ipsam imaginem rerum, per singulos annos eisdem ipsis hostiis, quas offerunt indesinenter, nunquam potest accedentes perfectos facere, alioquin cessassent offerri; ideo quod nullam haberent ultra conscientiam peccati, cultores semel mundati, sed in ipsis commemoratio peccatorum per singulos annos fit. Impossibile enim est sanguine taurorum et hircorum auferr
Abbreviated transcription (Latin):
iato gͦ sacerdocio necesse ẽ ut &. legis trans lacio fiat
Inqͦ eñi hec dicunt᷑: de alia tribu ẽ. de qua nullus
altario presto fuit. Manifestũ eñĩ ẽ qͥd ex iuda
ortꝰ sit añs nr̃ in qua tribu nichil de sacerdotioꝰ
moyses locutꝰ ẽ. eẜ ã plius adhuc manifestũ. si sed̾m¬

Expanded text:
rdotio necesse est ut et legis translatio fiat in quo enim haec dicuntur de alia tribu est de qua nullus altario praesto fuit manifestum enim quod ex Iuda ortus sit Dominus noster in qua tribu nihil de sacerdotibus Moses locutus est et amplius adhuc manifestu
Abbreviated transcription (Latin):
sũ ñ doces: Qui prȩdicas ñ furandũ. furaris:
Qui dicis ñ mechandũ. mecharis: Qui abo¬
minaris idola: sacrilegiũ facis: Qui in lege
¶ł aris: ꝑ p̃uaricacionẽ legis d̾m in honoras:
Nom̃ enim dei ꝑ uos blasphemat᷑ int̃ gentes.

Expanded text:
sum non doces? qui praedicas non furandum, furaris ? qui dicis non moechandum, moecharis? qui abominaris idola, sacrilegium facis? qui in lege gloriaris. per praeuaricationem legis deum inhonoras? nomen enim dei
Abbreviated transcription (Latin):
omani qͥ ex iudeis gentibꝰq credide.¬
runt. in suꝑba contencione uole¬
bant᷑ se alterutro suꝑ ponere. Nã uides
dicebant. Nos sumꝰ popłs dei. qͦs ab inicio
dilexit &. fouit: nos circũcisi. ex genere
abrabam & stirpe scã descendimꝰ . &. notus
retro apud iudȩam tantũ đs: Nlos de egipto
signis dei &. uirtutibꝰ liberati. mare sieco ꝑ tran¬

Expanded text:
omani, qui ex Judaeis gentilibusque crediderunt, hi superba contentione volebant se alterutrum superponere. Nam Judaei dicebant: Nos sumus populus Dei, quos ab initio dilexit et fovit; nos circumcisi ex genere Abraham, ex stirpe sancta descendimus, et notus retro apud Judaeam tantum Deus ; nos de Aegypto signis et virtutibus liberati mare sicco tran
Abbreviated transcription (Latin):
mũ laudat st̃ imitatores facti ẽe dicunt᷑
Sicut ipse ait. E uos fr̾s imitatores facꝰti
estis eccłarũ dei quȩ sunt in uidea eadem
enim passi estis &. uos a contribulibꝰ ur̃is.
quȩ .&. illi a uideis. Apud ipsos qͦq hebreos.
eadẽ cõmemorat dicens. Nã & uinctis cõ¬
passi estis . & rapina bonoꝵ urõr. eũ gau

Expanded text:
s facti esse dicuntur? sicut ipse ait: Et vos fratres mei imitatores facti estis Ecclesiarum Dei quae sunt in Judaea: eadem enim passi estis et vos a contributibus vestris, quae et illi a Judaeis . Apud ipsos quoque Hebraeos eadem commemorat, dicens: Nam et vincti compassi estis, et rapinam bonoru
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ porrecte. Ut ostenderet nouũ ñ discrepa¬
re a ueteri testam̃to. & se contra legẽ ñ face¬
re moysi. ad numerũ pͥmoꝵ decalogi manda¬
toꝵ. suas epłas ordinauit. & qͦt ille p̾ceptis a
pharaone instituit liberatos: totidẽ hic epi.¬
stolis. a diabolo &. iaolatrie seruitute edocet
adqͥfitos. Nã &. duas tabulas lapideas. duoꝵ
testam̃tor. figurã habuisse: uiri eruditissimi
nomine ⁊tulata . &. ꝓpt̃ sermonis stiliq distan¬
eiã sea aut barnabe iuxta tertullianũ. aut
luce iuxta qͦsdã. uel certe clem̃tis disc ipul
ti. Qͥbꝰ respondendũ ẽ. Si ꝓpterea pauli non
erit. qr eiꝰ ñ habet nom̃: ergo nec alicuius e¬
rit. qr nullius nomine ttulat᷑. Quod si in¬
conueniens absurdũq ẽ. ipsius magis eẽ ere-¬
denda ẽ quȩ tanto doctrine suę fulget᷑ e.¬
loqͥo. Sed qm̃ apua hebreoꝵ. eccłas. quas de¬
structor legis. falsa suspicione habebatur.
uoluit tacito nomine. de figuris legis & ue¬

Expanded text:
scilicet ut ostenderet Novum non discrepare a Veteri Testamento, et se contra Legem non facere Moysi, ad numerum primorum Decalogi mandatorum suas Epistolas ordinavit; et quot ille praeceptis a Pharaone instituit liberatos, totidem hic Epistolis a diaboli et idololatriae servitute edocet acquisitos: nam et duas tabulas lapideas duorum Testamentorum figuram habuisse viri eruditissimi nomine titulata, et propter sermonis stylique distantiam, sed aut Barnabae juxta Tertullianum, aut Lucae juxta quosdam, vel certe Clementis discipuli . Quibus respondendum est: Si propterea Pauli non erit quia ejus non habet nomen, ergo nec alicujus erit, quia nullius nomine titulatur. Quod si inconveniens absurdumque est, ipsius magis esse credenda est, quae tanto doctrinae suae fulget eloquio. Sed quoniam apud Hebraeorum Ecclesias quasi destructor legis falsa suspicione habebatur, voluit tacito nomine de figuris legis et ve
Abbreviated transcription (Latin):
gimum quęritur quare post
Ieuangelia quȩ supplemen¬
tũ legis sunt. & in quibꝰ no¬
bis erempla & p̃cepta uiuen.¬
di plenissime digesta sunt.
causa factũ uidet᷑. scilicet ut iniciã nascen¬
atq oriencia resecaret uicia. & post futuras
exctuderet. questiones exẽplo ꝓpħarũ. qͥ
post editã legẽ moysi. inqua omnia man¬
data dei legebant᷑. nichilominꝰ tam̃ doc¬
cata &. ꝓpt̃ exẽplũ iuuendi. libris ad no
strã memoriã transmisert. Deinde q̃rit᷑.
cur ñ amplius quã decẽ epłas. ad eccłas scͥp¬
serit. Dec̃ẽ stͥ eñi. cũ illa quȩ dr ad hebreos.

Expanded text:
rimum quaeritur quare post Evangelia, quae supplementum legis sunt, et in quibus nobis exempla et praecepta vivendi plenissime digesta sunt, causa factum videtur, ut scilicet initia nascenatque orientia resecaret vitia: et post futuras excluderet quaestiones exemplo prophetarum, qui post editam Legem Moysi, in qua omnia Dei mandata legebantur, nihilominus tamen doccata et propter exemplum libris ad nostram etiam memoriam transmiserunt. Deinde quaeritur cur non amplius quam decem Epistolas ad Ecclesias scripserit: d
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ laud̾ant᷑ & magis ac magis ut ꝓficiant com
oredider̾t. Ephesii sane nulla rep̃hensione
sed multa laude st̃ digni q fidẽ apłic̃a ser¬
uauert. Philippenses etiã multomagis eof¬
laudantur qui nec audire qͥdẽ falsos apłos
uoluer̃t. Thessalonicenses nichilominus in
auab epłis omni laude ꝓseqͥt᷑ eoqͦd ñ solũ
fidẽ inconcussã seruauerint ueritatis. sed
rint inuenti. Colosenses aũ tales erant.
ut cũ ab apło uisi corꝑalit̾ ñ fuissent: hac
laude digni haberentur. Eẜ si corꝑe in qͥt¬
absens sũ sea spu uobiscũ sũ gaudens &
uidens ordinẽ urũm. De hebreis uͦ quid¬

Expanded text:
 ut magis ac magis proficiant commcrediderunt. Ephesii sane nulla reprehensione, sed multa laude sunt digni, quia fidem apostolicam servaverunt. Philippenses etiam multo magis collaudantur, qui nec audire quidem falsos apostolos voluerunt. Thessalonicenses nihilominus in duabus epistolis omni laude prosequitur, eo quod non solum fidem inconcussam servaverint veritatis, sed voluerunt. Colossenses autem tales erant, ut cum apostolo visi corporaliter non fuissent, hac laude digni haberentur. Et si corpore absens sum, sed spiritu vobiscum, gaudens et videns ordinem vestrum . The
Abbreviated transcription (Latin):
ante iã ut ministeriũ qͦd secũ portaturꝰ erat
colligerent lnteris adhortatꝰ sit. Cnde in telli¬
qi qͥsã uolunt. ita om̃s epłas ordinatas ut
prima poneret᷑ quãuis posterior fuerit dest.
rant. ut ñ intelligerent dei se gr̃a . &. ñ suis
meritis ẽẽ saluatos.s. obhoc duo inter se popħ
conflictarent. Ideirco illos in digere asserit
corriqͣr ucia gentilitatis pͥora cõmemorans.
Corinthis au iã dicit scienciȩ gram e̾eͥ conces¬
saca ñ tã om̃s increꝑat. quã cur peccantes ñ
increpauerint rep̾hendit: sic̃ ait. Auditur

Expanded text:
am quam ministerium, quod secum portaturus erat, colligerent, litteris adhortatus sit. Unde intelligi quidam volunt ita omnes Epistolas ordinatas, ut prima poneretur, quamvis posterior fuerit destinarant, ut non intelligerent Dei se gratia, non suis meritis esse salvatos, et ob hoc duo inter se populi cocorrigi, vitia gentilitatis priora commemorans. Corinthiis autem jam dicit scientiae gratiam esse concessam, et non tam omnes increpat, quam cur peccantes non increpaverint reprehendit, sicut ait: Auditur
Abbreviated transcription (Latin):
bũ reconciliacionis. Pro xꝑo eñi legacione
fungu᷑᷑ tãꝙͣ deo ex hortante ꝑ nos Obsecra
mꝰ ꝓ xꝑo: reconciliamini deo. Eũ qͥ ñ noue¬
rat peccatũ. ꝓ nobis peccatũ fecit: ut nos
efficerem᷑ iusticia dei in ipso. Adiuuantes
aũ exhortam᷑. ne inuacuũ gram dei reci¬
piatis. ait eñi Tempore accepto exaudiui

Expanded text:
nciliationis pro Christo ergo legationem fungimur tamquam Deo exhortante per nos obsecramus pro Christo reconciliamini Deo eum qui non noverat peccatum pro nobis peccatum fecit ut nos efficeremur iustitia Dei in ipso adiuvantes autem et exhortamur ne in vacuum gratiam Dei recipiatis ait enim tempore accepto exaudivi
Abbreviated transcription (Latin):
inuoco in animã meã: quod parcens uobis.
di urẽ. sed adiutores sumꝰ gaudii ur̃i Nã fide
statis. Statui aũ hoc ipse apud me. ne iterũ
intristicia uenirẽ ad uos. Si eñi ego contristo
uosae.qͥs ẽ qͥ me lȩtificet nͥ qͥ contristat᷑ ex me

Expanded text:
invoco in animam meam quod parcens vobis dei vestrae sed adiutores sumus gaudii vestri nam fide stetistis statui autem hoc ipse apud me ne iterum in tristitia venirem ad vos si enim ego contristo vos et quis est qui me laetificet nisi qui contris
Abbreviated transcription (Latin):
lescentulas ut sorores. in omni castitate. Uidu¬
as honoraᷤ q̃ uere uiduȩ st̃. Si qua aũ uidua
filios aut nepotes habet. discat primũ domũ
suã regere.& mutuã uicẽ reddere parentibus.
Hoc eñi acceptũ ẽ corã deo. Quȩ aut̃e uere ui¬
dua ẽ & desolata. sꝑet ind̾m: & instet oracio¬

Expanded text:
ores in omni castitate. Viduas honora, quae verae viduae sunt. Si qua autem vidua filios aut nepotes habet, discat primo domum suam regere, et mutuam vicem reddere parentibus. Hoc enim acceptum est coram Deo. Quae autem vere vidua est et desolata speret in Deum, et instet obsecratio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferã: quẽ qͦcienscũq lego. uideor mͥ ñ uerba audi¬
re. s tonitrua. legite epłas eiꝰ .&. maxime ad roma¬
nos adgalathas. ad ȩphesios. in qͥb totꝰ incertami¬
ne positꝰ ẽ.&. iudebitis eũ in testimoniis q̃ st ex ue¬
teri testam̃to. quã artifex. quã prudens. quam
dissimulator. eiꝰ sit qͦd agit Uident᷑ qdẽ uerba
simplicia: & quasi in nocentis hominis ac rusti¬
ca: cẽ. qͥ nec tacere. nec declinare norit insidias.
Sed qͦdeũq respexeris fulmina st̃. heret in
causa. capit omne qͦd tetigerit: terga uertit¬

Expanded text:
feram, quem quotienscumque lego, uideor mihi non uerba audire, sed tonitrna. legite epistulas eius et maxime ad Romanos, ad Galatas, ad Ephesios, in quibus totus in certamine positus est, et uidebitis eum in testimoniis, quae sumit de ueteri testamento, quam artifex, quam prudens, quam dissimulator sit eius, quod agit. uidentur quidem uerba simplicia et quasi innocentis hominis ac rusticani et qui nec facere nec declinare norit insidias. sed, quocumque respexeris, fulmina sunt. haeret in causa, capit omne, quod tetigerit; tergum uertit
Abbreviated transcription (Latin):
& contuli cũ illis euangeliũ qͥd prędieo in
gentibꝰ se orsũ aũ his qͥ uidebantur aliqͥa esse¬
ne forte inuacuũ currerẽ aut euc urrissem.
Sed neq titus qͥ mecũ erat. cũ esset gentilis con¬
pulsus ẽ eircũcidiꝰ s ꝓpt̃ sub introductos falsos
frs qͥ fub introierant explorare libertatẽ nos¬
trã quã habemꝰ in xꝑo iħu ut nos inseruitu

Expanded text:
d praedico in gentibus seorsum autem his qui videbantur ne forte in vacuum currerem aut cucurrissem sed neque Titus qui mecum erat cum esset gentilis conpulsus est circumcidi sed propter subintroductos falsos fratres qui subintroierunt explorare libertatem nostr
Abbreviated transcription (Latin):
scã corpore &.sꝑu. Que aũ mipta ẽ. cogitat
q̃st̃ mundo: quomͦ placeat uiro. Porro hoc
ad utilitatẽ uram dico ñ ut laqueũ uobis
iniciã. sed ad id qͦd honestũ ẽ .&. qͦd faculta¬
tẽ p̃beat sine inpedim̃to dño obsequend.
i qͥs aũ turpe se uideri

Expanded text:
nupta est, cogitat quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. porro hoc ad utilitatem uestram dico: non ut laqueum uobis iniciam, sed ad id quod honestum est et quod facultatem praebeat sine inpedimento dominum obseruandi. si quis autem turpem se uideri
Abbreviated transcription (Latin):
r̾t. cũ multa exhortacione obsecrantes nos grãm
.ẜ. comunicacionẽ ministerii qͦd fit in scõs: & ñ sic̃
spauimꝰ s semet ipsos deder̃t pͥmũ dño. de inde
nobis ꝑ uoluntatẽ dei: ita ut rogaremꝰ titũ. ut
quẽadmodũ cȩpit. ita & ꝑficiat in uobis etiã grãm¬

Expanded text:
ione obsecrantes nos gratiam, et communicationem ministerii, quod fit in sanctos. Et non sicut speravimus, sed semetipsos dederunt primum Domino, deinde nobis per voluntatem Dei; ita ut rogaremus Titum, ut quemadmodum coepit, ita et perficiat in vobis etiam gra
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ cõmendans. orat ut ꝑficiantur inxꝑo.
cuius beneficia ⁊ primatũ scđm utrãq naturã
ostendit. Deinde sui ministerii dignitatẽ cõme¬
morans: monet ne ꝑ philosophiã uel legis cerimo¬
tes ⁊ conditiones moraliter instruit. Finit.

Expanded text:
nem commendans orat, ut perficiantur in Christo, cujus beneficia et primatum secundum utramque naturam commendat; deinde sui ministerii dignitatem commemorans monet ne per prophetiam vel legis caeremotes
Abbreviated transcription (Latin):
di ꝑ sym scm̃. qui habitat in nobis.
cis hoc qͦd aduersi st̾ a me omnes qͥ inasia st̃:
ex qͥbꝰ ẽ phigelus .&. hermogenes. Det miscdiã
dñs onesiphori domui. qr sepe me refrigera.¬
uit. & cathenã meã ñ erubuit: s cũ romam

Expanded text:
 Sanctum qui habitat in nobis scis hoc quod aversi sunt a me omnes qui in Asia sunt ex quibus est Phygelus et Hermogenes det misericordiam Dominus Onesifori domui quia saepe me refrigeravit et catenam meam non erubuit sed cum Romam
Abbreviated transcription (Latin):
u bene prȩsunt presbiteri. duplici hono¬
re digni habeantur. maxime qͥ laborant
in uerbo .&. doctrina. Dicit eñi scriptura: Non
in frenabis hos boui trituranti. &. dignꝰ ẽ ope.¬
rarius mercede sua Aduersus presbiterũ accu¬
sacionẽ noli recipe: nͥ sub duob aut tribꝰ test.¬
hꝰ. Peccantes aũ corã omnibꝰ arguȩ: ut ceteri

Expanded text:
byteri, duplici honore habeantur: maxime qui laborant in uerbo et doctrina. dicit enim scriptura: non infrenabis os boui trituranti, et: dignus est operarius mercede sua. aduersus presbyterum accusationem noli recipere nisi sub duobus et tribus testibus. peccantes coram o
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃itatẽ. sic̃ femina si cathecumina uiciata est
ñ potest post baptismũ int̾ di uirgines con¬
secrari: ita ñ absurde uisũ ẽ digamũ ñ pec¬
casse s normã sacram̃ti amisisse. ñ ad uite
meritũ. s ad ordinationis eccłiasticȩ signacu

Expanded text:
cramenti sicut femina, si catechumena vitiata est, non potest post baptismum inter Dei virgines consecrari, ita non absurde visum est bigamum non peccasse, sed normam sacramenti amisisse non ad vitae meritum, sed ad o
Abbreviated transcription (Latin):
acutius intellexerunt. qͥ nec eũ qͥ cathecuminꝰ
uel paganus habuit alterã. ordinandũ ẽẽ cen¬
suerunt. de sacram̃to enĩ agit᷑ ñ de peccato.
lã ⁊ in baptismo omia peccata dimittuntur.
qui dixit si nubserit uirgo ñ peecabit: satis de

Expanded text:
acutius intellexerunt qui nec eum qui catechumenus uel paganus habuerit alteram ordinandum esse censuerunt. de sacramento enim agitur, non de peccato. nam in baptismo peccata omnia dimittuntur. qui dixit: si acce