comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iugium sumere noluit: tollit calcia¬
m̃tum de pede eiꝰ. Quid ẽ enĩ calcia¬
mentum de pedib tolłe: nͥ euimgłi¬
randi licentiam auferre: Unde a
en insuꝑ enis: quia palam &e ma¬
nifeste eum contemptibilem. & tan¬
ti honoris indignum ẽẽ ostendit.
Hoc aritem de illis rectissime intel¬
ligi potest. qui maiores abicientes
minori se eccłie iungere despicrnt.
Quos ñ animarum salutem: sed
honoris głam querere ñ dubium ẽ.
Iustum gͥ eẽt ut semꝑ calciati & cõ¬
sputi. numqmͣ tali comugio digni
iudicarent᷑. Hoc est enim quod alt.
Et nocabit᷑ nom̃ eiꝰ in isrł: domus
discalciati. Quis enim eum calciare
audeat: quis calciati officium illi
tͥbuat. qui ip̃a nõis appellatione se
excalciatum esse demonstrat:¬
i habuũte inter se uirgium
uiri. & unus contra alt̾um ri¬
xari ceꝑit. uolensq uxor alteriꝰ erne¬
re uirum suum de manu foitioris.
mi seritq manum &e app̃hendit ne¬

Expanded text:
jugium sumere noluit, tollit calceajugium sumere noluit, tollit calceamentum de pede ejus. Quid est enim calceamentum de pedibus tollere, nisi evangelizandi licentiam auferre? Unde Apin faciem ejus, quia palam et manifeste eum contemptibilem et tanti honoris indignum esse ostendit. Hoc autem de illis rectissime intelligi potest, qui majores Ecclesias ambientes, minori se Ecclesiae jungere despiciunt; quos non animarum salutem, sed honoris gloriam quaerere, non dubium est. Justum igitur esset ut semper excalceati et consputi nunquam tali conjugio digni judicarentur. Hoc est enim quod ait: « Et vocabitur nomen ejus in Israel domus discalceati. » 107 Quis enim eum calceare audeat, quis calceati officium illi tribuat, qui ipsa nominis appellatione se excalceatum esse demonstrathabuerint inter se jurgium duo viri, et unus contra alterum rixari coeperit, volensque 211 uxor alterius eruere virum suum de manu fortioris, miseritque manum, et apprehenderit ve
Abbreviated transcription (Latin):
t̃tet om̃s eiꝰ genitos pͥmus & maximus
habeatur. Et iste quidem uocabit᷑ q̃c
Hoc est enim nomen ciefuncti. Quare
hoc nomen in ea deficiat.
i autem noluerie accipe uxorem
fr̃is sui. que ei lege debetur:ꝑ
get mulier ad portam eraitatis. er
interpellabit maiores natu dicetq
Non uult frãt uirrmei suscitare se¬
men frĩs sui in isrl̾: nec me inconni¬
gium sum̃e. St̾atimq eum accersi
ri facient. & int̾rogabunt. Si respõ¬
dat ad eum mulier coram seniorib.
& tollat calciam̃tum de pede eiꝰ. spu¬
et q infaciẽ illius ce dicet. Sic fiet
honumi qui ñ eclificat domum fr̃is
sui. Et nocabit᷑ nom̃ illiꝰ misrł. ao¬
mus discalciati. Quare eninr añ
poitam cuutatis iuicium querte
nisi quia ibi nidices sedent: Dñs
enim de se ip̃o loquitur dicens. Ego
ne illustrari. nusqm deuiant ã ue¬
ritate. Ad hos autem om̃s cause de¬
ferri. eorumq iuditio diffiniri de¬
bent. His gͦ p̾sentib accedit mulrex
ad frẽm uiri sui. & quia eam incon¬

Expanded text:
inter omnes ejus genitos primus et maximus habeatur. Et iste quidem vocabitur episcopus; hoc est enim nomen defuncti. Quare hoc nomen in ea deficiat. « Si autem noluerit accipere uxorem fratris sui quae ei lege debetur, perget mulier ad portam civitatis et interpellabit majores natu, dicetque: Non vult frater viri mei suscitare semen fratris sui in Israel, nec me in conjugium, sumere. Statimque accersiri eum facient et interrogabunt; si respondat ad eum mulier coram senioribus et tollat calceamentum de pede ejus, spuetque in faciem illius et dicet: Sic fiet homini qui non aedificat domum fratris sui. Et vocabitur nomen illius in Israel, domus discalceati . » Quare enim ante portam civitatis judicium quaeritur, nisi quia ibi judices sedent? Dominus enim de ipso loquitur dicens: « Egne illustrati, nusquam devient a veritate. Ad hos autem omnes causae deferri eorumque judicio definiri debent. His ergo praesentibus accedit mulier ad fratrem viri sui, et quia eam in con
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ est: quia ip̃e solus aqua baprisms rege¬
ñatus. & suꝑ niuem de albatus est.
Qu bene tauro pͥmogenito comꝑatꝰ.
q om̃ib ad laborandum aptior. Sunt
uͦ cornua lliꝰ nsuꝑabilia. uasicormia
rinocerotis qm̃ nichileis resistere po¬
test. Non autenisine causa pu aliter
cornira posuit cum ñ nͥ cornu habeat
rmocerus. Unde & latine unicoris łr.
ppłs iste duplicit̃ intelligens om̃ium
gentium errores fuꝑat ce uanitates.
In ipsis enim uentilat gentes. in p̃is
concludit philosophos. in ip̃is predi¬

Expanded text:
rimus est, quia ipse solus aqua baptismatis regeneratus, et super nivem dealbatus est. Qui bene tauro primogenito comparatur que omnibus ad laborandum aptior. Sunt enim cornua illius insuperabilia, quasi cornua rhinocerotis, quoniam nihil eis resistere potest. Non autem sine causa pluraliter cornua posuit, cum nonnisi unum cornu habeat rhinoceros, unde et Latine unicornis dicpopulus iste dupliciter intelligens, omnium gentium errores superat et vanitates. In ipsis enim ventilat gentes, in ipsis concludit philosophos, in ipsis vi
Abbreviated transcription (Latin):
sũpti sunt. Qa capta ciuitate: aut tͣci¬
dati. aut uenditi st̃. Et tẽ tandem se
peccasse & frustra deos coluisse. & demo¬
nia adorasse & de eoꝵ uctimis inua¬
num se comedisse dicent. Hoc est enim

Expanded text:
sumpti sunt. » Quia capta civitate, aut trucidati, aut venditi sunt. Et tunc tandem se peccasse, et frustra deos coluisse, et daemonia adorasse, et de eorum victimis in vanum se comedisse discent: Hoc est enim,
Abbreviated transcription (Latin):
yr ortus est nob̾. Apparuit de monte pha¬
ram. & cum eo scõrum milia. Indext̃a eiꝰ
ignea lex. Hec enĩ ad litt̾am ñ ꝓcedunt.
Recordem᷑ gͥ illiꝰ capitłi. quo drͣ. Si ambu¬
bore inueñis. & auem prillis uł oins de¬
suꝑ incubantem⁊ dimitte auem. captos
litt̃a est que sub alarum uelamme ii¬
claudit. Que qudem ꝑloca aifficilia¬
marbore. idest difficiliori ce alto inte¬
mo hinic eam auolare cogamꝰ. & pul¬
los eiꝰ ⁊ dẽ. sp̃ualem intelligentiã tene¬
annis. Qd si fecerimꝰ. bene nobert.
ce longo temꝑe uiiemꝰ. Hoc est em̃¬

Expanded text:
apparuit de monte Pharan, et cum eo sanctorum millia. In dextera ejus ignea lex. » Haec ad litteram non procedunt. Recordemur ergo illius capituli, ubi dicitur: « Si ambuerra inveneris, et avem pullis vel ovis desuper incumbentem, dimitte avem, captos littera est, quae sub alarum velamine puclaudit; quae quidem per loca difficilion arbore, id est in loco difficili, et alto inmo hinc eam evolare cogamus, ut pullos ejus, id est spiritualem intelligentiam teneamus. Quod si fecerimus, bene nobis erit, et longo
Abbreviated transcription (Latin):
uł serpentiũ. Foris uastabit eos gladiꝰ
& intus pauor. iuuenem simul ac uͥgi¬
nem lactentem cum hoĩe sene. Qui h
ñ intelligit: legat regum iosephum ce
machabeorũ libros. Siqͥs aũ de itł iude¬
is que mͦ sunt intellig̾e uelit: sciat õs
a maiori usq ad minimũ morti & ꝑ¬
ditioni deditos ẽẽ. Et dixi. Ubinam st̃:
cessare faciam ex hõib memoriam eoꝵ

Expanded text:
stabit eos gladius, et intus pavor, juvenem simul, ac virginem, lactantem cum homine sene. » Qui hoc non intelligit, legat Regum, Josue, et Machabaeorum libros. Si quis autem de Judaeis, qui modo sunt, intelligere velit, sciat omnes a majori, usque ad minorem morti et perditioni designatos esse. « Et dixi: Ubinam sunt? cessare faciam e
Abbreviated transcription (Latin):
tuntur. Om̃e enim datum optuum
& omne donum ꝑfectum de sursum
est. Sed quis est ille qui inrubo apparu¬
it: cuiꝰ benedictiõe suꝑ caput & ũticem
huiꝰ uenire imp̾catur: Si enim rubus
ille uͥginem mꝯariam significauit: ꝓ¬
fecto xp̃c est qui in rubo apparuit. Bene
aũ popłs iste narareus dr᷑. ut pote dño

Expanded text:
tuntur. « Omne enim datum optimum, tuntur. « Omne enim datum optimum, et omne donum perfectum desursum est . » Sed quis est ille, qui in rubo apparuit? cujus benedictio super caput, et verticem hujus venire imprecatur. Si enim rubus ille virginem Mariam significabit, profecto Christus est, qui in rubo apparuit. Bene autem populus iste Nazaraeus dicitur, utpote Do
Abbreviated transcription (Latin):
oseph quoq ait. De benedictione do¬
mini t̾ra eiꝰ. De pomis celi & rore att
abysso subiacente. De pomis fructu¬
um solis ac lune. de uertice antiqͥrũ
montium. de pomis collium etnorũ
&e de frugib terre. & de plenitudire
bo. ueniat suꝑ caput roseph. & suꝑ
benedicit᷑ & sc̃ificatur. Dem̃ uero ppłs
iste fecundat᷑. & satiatur de pomis
celi & rore. id est apłoium u̾bis & do¬
ct̾rina atq de abysso subiacente idest
de alta & ꝓfunda scãrum scͥpturarum
intelligentia. Et de pomis fructuum
solis &e lune. ꝑ quos dulcissimos xp̃i &
eccłie sermones intelligimꝰ. quib inte¬
rior ħo nr̃ reficitur. Et de ũtice anti¬
qͦrum montium. idest de sublum &
sp̃uali intelligentia ꝓpħarum. Et de
pomis collium et̃norum. ꝑ que signi¬
ẜcaatꝰ dulcissima uerba apłorum. Et
de frugib terre: & de plenitudine eiꝰ.
Que si de terra uiuentium intelligũ¬
tur÷ magne & imm̃se diuitie ei ꝓmit¬

Expanded text:
Joseph quoque ait: De benedictione Domini terra ejus; de pomis coeli, et rore, atque abysso subjacente. De pomis fructuum solis ac lunae. De vertice antiquorum montium, de pomis collium aeternorum: et de frugibus terrae, et plenitudine bo veniat super caput Joseph, et super benedicitur, et sanctificatur. Deinde vero populus iste fecundatur, et satiatur de pomis coeli et rore, id est apostolorum verbis et doctrina, atque de abysso subjacente, id est de alta et profunda sanctarum Scripturarum intelligentia, et de pomis fructuum solis et lunae, per quos dulcissimos Christi et Ecclesiae sermones intelligimus, quibus interior homo noster reficitur. Et « de vertice antiquorum montium, » id est de sublimi et spirituali intelligentia prophetarum. Et « de pomis collium aeternorum, » per quae significantur dulcissima verba apostolorum. « Et de frugibus terrae, et de plenitudine ejus. » Quae si de terra viventium intelligantur, magnae et immensae divitiae ei promit
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Ignis succensus est infurore meo: &
ardebit usq ad inferm nouissima. Deuo¬
rabitq t̾ram cum germine suo: & monti¬
um funclam̃ta comburet. In hoc enĩ igne
om̃ia penarum genera significari posst̃.

Expanded text:
meo, et ardebit usque ad inferni novissima. Devorabitque terram cum germine suo, et montium fundamenta comburet. » In hoc igne omnia poenarum genera significari possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter ducatum arietes. De his aũ & bu¬
tirum. & lac & adipem sumimꝰ: qm̃
eorum ũbis & exemplis reficimꝰ. Talis eñ
ꝙͣb dulcis est atq suains. S quid ꝑ
hẏrcos qui in om̃i sacficio ꝓpec̃to ĩmo¬
lant᷑ nͥ xp̃c intelligit᷑. qͥ ꝓpecc̃is ur̃is¬
bant in hyrcis: quem nos mͦ comedimͦ
in medulla tͥtici. Bene gͦ utrũq po¬
suie: ut & nr̃m &e illorum sacficrum

Expanded text:
propter ducatum arietes. De his autem et butyrum et lac, et adipem sumimus, quoniam eorum verbis et, exemplis reficimur. Talis enim cibus dulcis est, et suavis. Sed quid per hireos, qui in omni sacrificio pro peccatis immolantbant in hircis, quem nos modo comedimus in medulla tritici. Bene igitur utrumque posuit, ut et nostrum, et illorum sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
illi xͥ carnem ce sangͥnem infigura
comedebant: que nos mͦ inueritate
comedimꝰ. S unde ille popłs cͥca se
tantam dei largitatem &e benigntta¬
tem sentiens melior & deo fidelior ẽe
debuerat: inde in suꝑbiam elatus ui¬
iquior factus est. Uñ & subdit᷑. I s¬
crassatꝰ est dilectus &e recaleitrauit: in¬
crassatꝰ impingua dilatatꝰ. Omala pin¬
guedo. que contͣ dm̃ recalcit᷑re fact.¬
iqͥtas eoꝵ Ip̃a enim ũborum in culetl
nimiam illorũ habundantiã inqͥtatem
ostendit. Dereliqͥt dm̃ factorem suũ:
& recessit adeo salutari suo. ꝓuocabo eũ
indiis alienis: &e in abhominationib

Expanded text:
isti carnem, et sanguinem in figura comedebant; quem nos modo in veritate comedimus. Ita unde ille populus circa se tantam Dei largitatem, et benignitatem sentiens, melior, et Deo fidelior suo esse debuerat, inde in superbiam elatus, iniquior factus est; unde et subditur. « Incrassatus est dilectus, et recalcitravit, incrassatus, impinguatus, dilatatus. » O mala pinguedo, quae contra Deum recalcitare facit.niquitas eorum . » Ipsa enim verborum inculcatio nimiam illorum, et superabundantem iniquitatem ostendit. « Dereliquit Deum factorem suum, et recessit a Deo salutari suo. Provocaverunt eum in diis alienis, et in abominatio
Abbreviated transcription (Latin):
aũ cum g̃mine suo t̾ram. siue hic iuxͣ
litt̾am ciuitates. hoĩes. siue etiam in in¬
ferno peccores eorumq filios & seqͣces.
Montium aũ fundam̃ta diuitie sunt
& honores. inquib podentes huiꝰ scłi con¬
fidunt. quibq eleuati suꝑbiunt. Et has
qͥdem ultimus gnis simul cum sius pos¬
sessorib comburet. Congͤgabo suꝑ eos
mala: & sagitas meas complebo in eis.
Namq in hac uita suꝑ iudeos multa
mala: multasq tͥbulationes congͤgabit
dñs. & in fut᷑a qͣnta suꝑ om̃s iniquos
congregaius sit qͥd atrinet dicere: Sagit¬
te aũ compleut᷑ meis. qͥa nulla restat oĩũ
metur fame siue hic ab hostib obsessi si¬
ne etiam ut ille diues qui guttam aque
a lazero petebat. Et deuorabunt eos aues
morsu amarissimo. Hoc enim et scđm
litt̾am completũ est. qm̃ multociens eoꝵ
morticina ⁊ aues⁊ bestie ⁊ serpẽtes deuora

Expanded text:
am cum germine suo; sive hic juxta litteram, civitates et homines, sive etiam in inferno peccatores eorumque filios et sequaces. Montium autem fundamenta divitiae sunt, et honores, in quibus potentes hujus saeculi confidunt, quibusque elevati superbiunt, et has quidem ultimus ignis, simul cum suis possessoribus comburet. « Congregabo super eos mala, et sagittas meas complebo in eis. » Nam et in hac vita super Judaeos multa mala, multasque tribulationes congregavit Dominus: et in futuro quanta super omnes iniquos congregaturus sit, quid attinet dicere? Sagittae autem complentur in eis, quia nulla restat omniummentur fame. » Sive hic ab hostibus obsessi, sive etiam ut dives ille, qui guttam aquae a Lazaro petebat. « Et devorabunt eos aves morsu amarissimo . » Hoc secundum litteram completum est; quoniam multoties eorum morticina, et aves, et bestiae, et serpentes devo
Abbreviated transcription (Latin):
nificant. Qui &e unum dm̃ factorem
suum dereliquit: & nouos coluit deos.
quos eiꝰ parentes ñ coluerunt. Deum qͥ
te genuit dereliqͥstr: & oblitꝰ es dñ crra¬
ꝓ uocauert̃ eũ filii sui ce filie. Huic aũ
simile inpsalmis dr. Si inimicus m̃s
maledixisset mͥ: sustinussem utiq.
Qnͣto enim nobis aliqͥs familiarior est
tantomagis si nos in aliquo offendat
dolemꝰ. Et ait abscondam faciem mes¬
am ab eis: & considabo nouissima eoꝵ.
abscondit: seq abeis uderi ñ patitur.
ire & indignatioĩs indicium est. Ideo
nob̾ faciem tuam ce salui erimus. Con¬
sid̾at aũ nouissima eorum: qͥa qͣnto tẽ¬
ꝑe in malis ꝑsistant. & qͣndo ad bonũ

Expanded text:
nificant, qui et unum Deum factorem suum dereliquit, et novos deos coluit, quos ejus parentes non coluerunt. « Deum, qui te genuit, dereliquisti, et oblitus es Domini creavocaverunt eum filii sui et filiae. Huic autem simile in psalmis dicitur: « Si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique . » Quanto enim nobis aliquis familiarior est, tanto magis si in aliquo offendat, dolemus. Et ait: « Abscondam faciem meam ab eis, et considerabo novissima eorum. abscondit atque ab eis videri non patitur, irae et indignationis indicium est. Ideo nobis faciem tuam, et salvi erimus . » Considerat autem novissima eorum, quia quanto tempore in malis persistunt, et quando ad bonum
Abbreviated transcription (Latin):
Diuina namq scͥptura. & cib nob̾ est
& medicam̃tum. Hutirum de arm̃¬
to. & lac de ouib cũ adipe agnoꝵ ce arie¬
tum filiorum basan. Et hyrcos cum me¬
dulla t̾cici. & sangͥnem uue bib̃ent me¬
racissimũ. Hec eium scłm litc̃am ue¬
ra sunt. Percussert̃ enim filii isrł og
regem basan: & ñ solum eiꝰ arm̃ta &
oues. & agnos. & arietes. uerum etiã

Expanded text:
 cibus nobis est, et medicamentum. « Butyrum de armento, et lac de ovibus, cum adipe agnorum, et arietum filiorum Basan. Et hircos cum medulla tritici, et sanguinem uvae biberent meracissimum. » Haec secundum litteram vera sunt. Percusserunt filii Israel Og regem Basan, et non solum armenta ejus, oves, et agnos, et arietes, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
confirmet᷑ uiro scõtuo. iclest hiric ordi¬
ni sacerdotali: ne forte it̃m temptatus
succumbat. sed ꝑfectus & sapiens inoĩb
ꝑseueret. Hoc aũ dicit ꝓpter se & aaron
qui minus ꝑfecti ad aquas contradictio¬
nis inuenti sunt: qͣndo filii isrł m᷑mu¬
rantes temptauert̃ deum. Nota qͥa in
pͥncipio locutionis seip̃m accusat. Sa¬
piens enim inpͥncipio accusator est sui.
yidixit patri suo uł matͥ sue. nes¬
cio uos &e fr̾ib suis ignoro illos & nescie¬
runt filios suos: hi custodier̃t eloqͥum
tuum & pactum tuum seruauer̃t̃ ui¬
dicia leui o iacob. & legem tuam oisrł.
Donent thumama infurore tuo: &
holocanstum suꝑ altare tuum. Hoc ẽ.
enim quod in exodo legit᷑: qͥa p̃cepit
moyses filiis leui ut transeuntes ꝑ me

Expanded text:
confirmetur vero sancto tuo, id est huic ordini sacerdotali, ne forte iterum tentatus succumbat, sed perfectus et sapiens in omnibus perseveret. Hoc autem dicit propter se et Aaron, qui minus perfecti ad aquas contradictionis inventi sunt, quando filii Israel murmurantes tentaverunt Deum. Nota, quod in principio locutionis se ipsum accusat. « Sapiens enim in principio accusator est sui . dixit patri suo, et matri suae, nescio vos, et fratribus suis, ignoro illos, et nescierunt filios suos. Hi custodierunt eloquium tuum, et pactum tuum servaverunt. Judicia tua, o Jacob, et legem tuam, o Israel, ponent thymiama in furore tuo, et holocaustum super altare tuum. » Hoc est, quod in Exodo legitur: quia praecepit Moyses filiis, et transeuntes ne
Abbreviated transcription (Latin):
ta est. & abhominabilis facta est co¬
ram domino. Quid enun ꝑ hanc mu¬
lierem que ꝓpter suam feditatem aui¬
ro suo dimitut᷑. nͥ aliqͣm ħeticorum
sectam intelligamꝰ: Cui si aliquis ho
male conrunctus. eiꝰ feditatem & erro¬
rorem diuina inspiratione intellexe¬
rte. dimittet eam de domo sua. id est
de secretario pectoris su. Et scͥbet li¬
bellum repudii. & dabit in manu eiꝰ
quia ñ sufficit solis & simplicib uer¬
bis. uerum etiam scͥpto & iuramento¬
a tam nefando coniugio seꝑari. Hoc
ordine tale diuortium ad huc ineccle¬
sia fieri uidemus. Hec autem si alt̾m
maritum duxerit. multos maritos ha¬
bet una queq heresis. & ille similiter
ꝓpter eandem rem oderit. & dimiserit

Expanded text:
est, et abominabilis facta est, coram Domino. » Quid per hanc mulierem, quae propter suam foeditatem a viro suo dimittitur, nisi aliquam haereticorum sectam intelligamus? Cui si aliquis homo male conjunctus ejus faeditatem et errorem divina inspiratione intellexerit, dimittet eam de domo sua, id est de secreto pectoris sui, et scribet libellum repudii, et dabit in manu ejus, quia non sufficit solis et simplicibus verbis, verum etiam scripto et juramento, tam nefando conjugio separari. Hoc enim ordine tale divortium in Ecclesia fieri videmus. Haec autem si alterum maritum duxerit multos enim maritos habet unaquaeque haeresis, et ille similiter propter eamdem rem oderit, et dimiserit
Abbreviated transcription (Latin):
cet᷑. Dñs solus dux eiꝰ finit: & ñ erat cũ eo
ds alienꝰ. Stulte gͥ loqͤbant᷑ filii isrł qn
uitulum aureum adorantes dicebant.
Isti st̃ dii tui ifrł: qͥ te eduxert̃ de terra
egypti. Constituit eũ sr̃ excelsa t̾r̃. ut
comecłet fructus agrorum. Iam ñc̃ de
fut᷑is qͣsi de p̃teritis loqͥtur. Uocat aũt̃
ram ꝓmissionis tram excelsam. sue
quia montuosa est. siue qͥa aliis t̾ris
fecunditate excellentior & nobilior est:
siue etiam qͥa t̾ra uiuentium significat.
Ibi aũ positꝰ comedebat fructus agroꝵ
quib fructib corpꝰ & aĩa replebatur. agͥ
eñ sunt isti libri: quoꝵ fructus ñc̃ comȩ¬
dendo exponimꝰ. Hos aũ qui bene come¬
dit: suꝑ excelsam t̾ram constitutꝰ est. qm̃¬

Expanded text:
nus solus dux ejus fuit, et non erat cum eo deus alienus. » Stulte igitur loquebantur filii Israel, quando vitulum aureum adorantes dicebant: Isti sunt dii tui, Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti. « Constituit eum super excelsam terram, ut comederet fructus agrorum. » Jam nunc de futuris, quasi de praeteritis loquitur. Vocat autem terram promissionis terram excelsam, sive quia montuosa est: sive quia aliis terris fecunditate excellentior et nobilior est; sive etiam quia terram viventium significat. Ibi autem potius comedebat fructus agrorum; quibus fructibus et corpus et anima replebatur. Agri enim sunt isti libri, quorum fructum nunc exnendo comedimus. Hunc autem qui bene comedit super excelsam terram constitutus est.
Abbreviated transcription (Latin):
tionis illorum: & ad ẽẽ festinant tem
ꝑa. It̾um aũ moyses loquit᷑. Iudica¬
bit dñs ppłm suum: ce in seruis suis
miserebit᷑. Ac si dicat. Uere ꝓpe est di¬
es ꝑditionis: sed ñ timeant bon. qͥa
dñs iustꝰ uidex udicabit płm suũ.
& iudicando miserebit᷑ seruorum suoꝵ.
Qͥd enim iudicabit: nͥ amalis seꝑabit :
hac enim significatiõe d̃r. Iudica me
d̾s & discerne causam meam. Uidebte
qͦd infirmata sunt manꝰ. Qd est uide¬
hoc est iude faciet. qđ manꝰ & uͥtus il¬
lorum infirmata sit: qui priꝰ alios po¬
tent̾ affligebat. Et sic̃ duo ex ilł antea
fugabant decem milia: ita mͦ econt᷑ de¬
cem milia fugant᷑ aduob. Et clausi

Expanded text:
tionistioniscabit Dominus populum suum, et in servis suis miserebitur. » Ac si dicat: Vere prope est dies perditionis, sed non timeant boni, quia Dominus justus judex judicabit populum suum, et judicando miserabitur servorum suorum. Quid est judicabit, nisi a malis separabit? Hac enim significatione, dicitur: « Judica me, Deus, et discernae causam meam. » -- « Videbit, quod infirmata sit manus. » id est videri faciet, quod manus, et virtus illorum infirmata sit, qui prius alios potenter affligebant; et sicut duo ex illis ante fugabant decem millia, ita modo decem millia fugabuntur a duobus. « Et clausi
Abbreviated transcription (Latin):
exequit᷑. De uinea sodomorũ innea
eorum: &e de suburbanis gomorre.
Uua eorum uua fellis: & botri amaris¬
simi. Fel draconum uinũ eorum: &
uenenum aspidum insanabile. Me
memoria sodomorũ ex quib isti iniqͣ
imitatione originem ducunt. Uinea
sodornorum & gomorreoꝵ uineã et
gentem malis mabib &r iniqua con¬
u̾satione imitabat᷑. qͣsi alt̾ius uinee
nat᷑am. uinee sequit᷑ ex ea pasti na¬
ta. Huiꝰ aũ uinee. uue ce botri: fellei
&e amarissimi sunt. Huiꝰuinũ fel
draconum & uenenum aspidum est:
qm̃ om̃s iudeorum doct̾na amara. mor¬
tifera & insanabił est. Nonne hec oĩa¬
condita surt apił me. & signata in
thesauris meis: Non sum inqͥt oblitꝰ
firmit̃ inthesauris memorie teneo:
ea que gens ista corit᷑ me semꝑ oꝑa¬
ta est. ¶ea est ultio. mͥ uindictam¬
&e ego retͥbram eis intemꝑe. huic ul¬
tioni p̾destinato: ut labatur pes eoꝵ:
ne itł stare uł fugẽ uł resistẽ ualeant.
Hoc aũ cito. Iuxta est enim dies ꝑdi¬

Expanded text:
exsequitur. « De vinea Sodomorum vinea eorum, et de suburbanis Gomorrhae. Uva eorum uva fellis, et botri amarissimi. Fel draconum vinum eorum, et venenum aspidum insanabile. » Mmemoria Sodomorum, ex quibus isti iniqua imitatione originem ducunt. Vinea Sodomorum et Gomorrhaeorum vineam, et gentem malis moribus et iniqua conversatione incitabatur, quasi alterius vineae naturam vinea sequitur, et ab ea pastinata. Hujus autem uvae et botri fellei et amarissimi sunt: hujus vinum fel draconum et venenum aspidum est; quoniam omnis Judaeorum doctrina amara, mortifera, et insanabilis est. Nonne haec condita sunt apud te, et signata in thesauris meis? Non sum, inquit, oblitus, firmiter in thesauris memoriae teneo ea quae gens ista contra me semper operata est. « Mea est ultio. Et ego retribuam eis in tempore, » huic ultioni praedestinato, « ut labatur pes eorum, » ne vel stare, vel fugere, vel resistere valeant. Hoc autem cito; « juxta est dies perdi
Abbreviated transcription (Latin):
yando habitauerint fr̃s simul
us fũ̾it. uxor defuncti ñ nubet alteri.
secl accipiet eam fr̃ eiꝰ. & suscitabit sem̃
frĩs sui. & pͥmogenitum ex ea filium
noĩe illis appellabit. ut ñ deleatur no¬
men eius ex isrł. Isti enim sunt illi fr̃s
tant. Ex his autem unꝰ quilibet absq li¬
beris moritur: qñ aliquis ep̃c exhac in¬
ta transiens: nullum ex om̃ib suis sub¬
iectis in eccłia sua talem reliquit qui eiꝰ
cathetra dignus habeatur. Quertur
gͥ ex alia eccłia eui uxor defimeti conum¬
gatur. Et ip̃e quidem ñ alius elignꝰ.
uͥ qui eiꝰdem defuncti frat̃ fuĩt. Eet
utiq ñ natura. sed morib ut esdem
bonitatis & humilitatis. eiꝰdem sit fi¬
dei &e caritatis. & quasi fr̃ fr̃i consi¬
milis. Iste arttem suscitabit semen fra¬
tris sin. ut quos uel inpectatis motai¬
os. uł malo somino grauatos inuene¬

Expanded text:
« Quando habitaverint fratres simul, « Quando habitaverint fratres simul, us fuerised accipiet eam frater ejus, et suscitabit semen fratris sui, et primogenitum ex ea filium nomine illius appellabit, ut non deleatur nomen ejus ex Israel. Isti enim sunt illi fratrtant. Ex his autem unus quilibet absque liberis moritur, quando aliquis episcopus ex hac vita transiens, nullum ex omnibus suis subjectis in Ecclesia sua talem relinquit, qui ejus cathedra dignus habeatur. Quaeritur igitur ex alia Ecclesia cui uxor defuncti conjungatur: et ipse quidem non alius eligitur, nisi qui ejusdem defuncti frater fuerit: frater utique non natura, sed moribus, ut ejusdem bonitatis et humanitatis, ejusdem sit fidei et charitatis, et quasi frater fratri consimilis. « Iste autem suscitabit semen fratris sui , » ut quos vel in peccatis mortuos, vel malo somno gravatos in
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq significat testam̃tum. Qua¬
ter enim decem. uel decies qͣttuor: qͣdra¬
ginta fiunt. Qur autem indecem ue¬
tus &e inquatuor norum testam̃tum
significetur manifestum est. Hanc
autem disciplinam sepe apls se susti¬
minus dabatur: ne fede laceratus abi¬
ret. Et rectius eis indebat᷑ ut unam sub¬
traherent: qmͣ numerum lege con¬
stitutum excecłent.
on ligabis os bouis terentis in a¬
rea fruges tuas. De hoc enim apłs
dicit. Numquid de bobus cura est deo:
significans hoc ñ ad litt̃am debe¬
re intelligi. Isti enim boues. apłisunt
&e doctores. qui inarea eccł̃ie scãrum scͥp¬
turarum fruges terentes frim̃itum apa¬
leis. & sp̃ualem intelligentiam seꝑant
aluteris. his autem hos ligari non de¬
bet: quia dignus est oꝑariꝰ mercede sua.
Unde idem apłs ait. Si nos uobis sp̃na¬
lia seminauimꝰ. ñ magnum est si car¬
nalia ur̃a metamus. Dignum enim est¬
ut carnali cibo eum reficias: quite sp̃u¬
lib deliciis paurit.

Expanded text:
utrumque significat Testamentum: quatuor enim decem, vel decies quatuor, quadraginta fiunt. Cur autem in decem Vetus, et in quatuor Novum Testamentum significetur, manifestum est. Hanc autem disciplinam se Apostolus sustii . » Una ei adimebatur, ne fede laceratus abiret. Et rectius eis videbatur, ut unam subtraherent, ne numerum a lege constitutum excederent. « Non ligabis os bovi trituranti in area fruges tuas. » De hoc Apostolus dicit: « Nunquid de bobus cura est Deo? » Significans hoc ad litteram non debere intelligi. Isti enim boves apostoli sunt, et doctores, qui in area Ecclesiae sanctarum Scripturarum frumenta terentes, triticum a paleis, et spiritualem intelligentiam separant a litteris. His autem os ligari non debet, quia dignus est operarius mercede sua. Unde idem Apostolus ait: « Si nos vobis spiritualia seminavimus, non magnum est, si carnalia vestra metamus . » Decet enim ut carnali cibo eum reficias, qui te spiritualibus deliciis pavit.
Abbreviated transcription (Latin):
lex data est signtficent᷑ hi qͥnq libri
moysi. ꝑ seir uͦ: qui hispidus iñpre¬
tatur. intelligant᷑ ꝓpħe. qui ad expo
ctifer dr᷑. qm̃ nullum sem̃ sic̃ semen
emungłii fructificarut. Uente gͥ asn̾s
de sẏna. qm̃ eiꝰ aduentꝰ pͥmum inle¬
ge inuenit᷑. Oritur de seỹr: qͥa eiꝰ na¬
tiuitas inꝓpħis manifestat᷑. Apparec
ñ solus sed cum eo scõrum milia. In
dextera eiꝰ ignea lex: qua & petta urĩ¬
tim. & m̃tes illuminant᷑.

Expanded text:
Sina, ubi lex data est, significentur hi quinque libri Moysis; per Seir vero, qui hispidus interpretatur, intelliguntur prophetae, ad exponcitur, quoniam nullum semen, sicut semen Evangelii fructificavit. Venit ergo Dominus de Sina, quia ejus adventus primum in lege invenitur. Oritur in Seir, quia ejus nativitas a prophetis manifestatur. Apparet enit ergo non solus, sed cum eo sanctorum millia. « In dextera ejus ignea lex, » qua et peccata uruntur, et mentes illuminantur.
Abbreviated transcription (Latin):
trina illiꝰ. Hoc enĩ maria soror lazari
Sic aũ de se qͣsi de alio loqͥtur. Heredi¬
tatem multitudinisiacob. Hec enĩ
om̃i heditate melior eis fuerat: si tñ
eam intellexissent: qͣm nulli hostes
eis extorqͤre potuerunt. Erit apl̃
rectissimum rex: congͤgatis pͥncipib
ppłi cum tͥbrib isrl. Ac si dicat. Hic
dem cum hominib conũsabit᷑. sed apa¬
tre ñ seꝑabit᷑. Erit enim semꝑ rectissi¬
mͦ. ap̃ rectissimũ. De qͦ alibi dr̃ ⁊ u̾bũ erat

Expanded text:
oror Lazari Sic autem de se, quasi de alio loquitur: « Haereditatem multitudinis Jacob. » Haec enim omni haereditate melior eis fuerat, si tamen eam intellexissent, quam nulli hostes ejus extorquere potuerunt. « Erit apud rectissimum rex, congregatis principibus populi cum tribubus Israel. » Ac si dicat: Hic dem cum hominibus conversabitur, sed a Patre non separabitur. Erit semper rectissimus apud rectissimum, de quo alibi dicitur: « Et
Abbreviated transcription (Latin):
ce oleum ministrat & uinum. In qui¬
bdam enim locis quasi panis facile edi¬
t᷑. ĩ qͥbdam ut unum facile sorbetur: uͥ
q quasi medicam̃ĩtum & oleum anime
int̾pellauerint iudices quem iustum
ẽẽ ꝑ spexerint. illi iusticie palmam
dabunt. quem imprum condempna¬
bunt impietatis. Si autem eum qui
peccauerit dignum uderint. plagis.
ꝓsternent. & coram se facient uerbe¬
rari. Pro m̃sura peccati: erit ce plaga¬
rum modus. ita dum taxat. ut qua¬
dragenarium num̃um ñ excedant.
ne fede laceratus ante oculos tuos ha¬

Expanded text:
et oleum ministrat et vinum. In quiet oleum ministrat et vinum. In quibusdam enim locis quasi panis difficile editur: in quibusdam, ut vinum facile sorbetur; ubique autem quasi medicamentum et oleum animaeinterpellauerint iudices, quem iustum esse perspexerint, illi iustitiae palmam dabunt, quem impium, condemnabunt impietatis. sin autem qui peccauit dignum uiderint plagis, prosternent et coram se facient uerberari. pro mensura peccati erit et plagarum modus: ita dumtaxat, ut quadragenarium numerum non excedant, ne foede laceratus ante oculos tuos a
Abbreviated transcription (Latin):
mpulos non reuertantur. sed ꝓpħan¬
do. quia si futurum ẽẽ presciebat.
Sic enim dr. Ex ceca cor popłi huiuis.
& aures eiꝰ aggraua. Illi enim acl tol¬
lendos mamipulos reũtuntur: qui
repetunt. quia ut quidam ait. ũba
decies repetita placebunt. Unde etiã
ani. malia que ñ ruminant: in mũ¬
da iidicantur. Quid est eninirumi¬
nare. nͥ eundem cibum sepius uolue¬
re: Aduena autem pupillus &e uidua.
eccł̃ia gentium est.que delonge &
ex om̃ib mundi partib ad xp̃m &e
ad fidem uenit. Hec est enim regina
austri que uenit a finib terre. audi¬
re sapientiam salomonis. De qua
uidua & psalmista loquitur dicens.¬
i fruges colliges olmarum qͥc¬
quid remanserit in arborib
ñ reũterttsut colligas. sed relinques
aduene. pupillo &e uidue. Si uinde¬
miaueris uineam tuam. ñ colliges re¬
manentes racemos. s cedẽt ĩ usus aduene
mͦ ꝑ agrum significare diximus. Diui¬
na enim scͥptura. & frum̃tum nobis

Expanded text:
nipulos non revertantur, sed prophetizannipulos non revertantur, sed prophetizando, quia sic futurum esse sciebat. Sic enim dicitur: « Excaeca cor populi hujus, et aures ejus aggrava . » Illi enim ad tollendos manipulos revertuntur, qui repetunt, quia, ut quidam ait: Verba decies repetita placebunt. Unde etiam animalia, quae non ruminant, immunda esse dicuntur. Quid est enim ruminare, nisi eumdem cibum saepius volvere? Advena autem, pupillus, et vidua Ecclesia gentium est, quae de longe et ex omnibus mundi partibus ad Christum et ad fidem venit. Haec est enim regina Austri, « quae venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis . » De qua vidua et Psalmista loquituri fruges colliges oliuarum, quicquid remanserit in arboribus, non reuerteris, ut colligas, sed relinques aduenae, pupillo et uiduae. si uindemiaueris uineam tuam, non colliges remanentes racemos, sed cedent in usus aduenae, modo per agrum significari diximus. Divina enim Scriptura et frumentum nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
seruieris in egypto. & eruert re
segetem in agro tuo: & oblitus mamipu¬
Ilum reliqueris. ñ renerteris ut tollas
Seum: sed aduenam & pupillum ce m¬
duam auferre patieris. ut benedicat
⁊ tͥ dominꝰ clens tuus in om̃t oꝑe manni¬
um tuarum. Ac si dicat. Ne despicias
aduenas & ꝑegͥnos. quia & tu aduena
fursti interra egypti. Sufficiebat aũ
nistrent. Unde apłs ait. Littera ocal̃t
sp̃c autem uurtficat. Quid erum per
hunc agrum quem iudei metunt.
in quo etiam obliti mampłos reli¬
audient. nͥ hunc librum legi utel¬
ligimus: Hunc enum cotidie meust
&e legunt. multoq plura post se ꝑ
oblimonem relinquunt: qͣm aꝑtis
otulis ante se colligunt. Solas enim¬
& legunt. totamq intelligentiam
spũalem. aduenis puipillis & uidu¬
is relinqunt. Si enim considemus
qͣnta in paucis u̾bis sint sacram̃ta:
ualde obliuiosos. stultos & metendi
nescios. hos messores inuemiemus. &¬
ad sp̃ualem intelligentiam ñ preci¬
piendo eis dixit: ut ad tollendos ma¬

Expanded text:
servieris in Aegypto, et eruerit te segetem in agro tuo, et oblitus manipulum reliqueris, ne revertaris, ut tollas eum; sed advenam, et pupillum, et viduam auferre patieris, ut benedicat tibi Dominus Deus tuus in omni opere manuum tuarum. » Ac si dicat: Ne despicias advenas et peregrinos, quia et tu advena fuisti in terra Aegypti. Sufficiebat auteistrant. Unde Apostolus ait: « Littera occidit, spiritus autem vivificat . » Quid enim per hunc agrum, quem Judaei metunt, in quo et obliviosi manipulos reliunt, nisi hunc librum legis intelligimus? Hunc quotidie metunt, et colligunt, multoque plura post se per oblivionem relinquunt, quam apertis oculis ante se congregant, atque iregant, atque intelligentiam spiritualem advenis, pupillis et viduis relinquunt. Si enim consideremus quanta in paucis verbis sint sacramenta, valde obliviosos, stultos et metendi nescios hos messores invenerimus, ad spiritualem intelligentiam, non praecipiendo eis dicitur ad tollendos ma
Abbreviated transcription (Latin):
quia pollta & abhominabilis est. tũ
quia firmissima libelli seꝑatione ab
ea dinisus est. Hec autem nobis ad sig¬
nificationem. uideis uͦ ad cordis duriti¬
am dicta sunt. Sic enim in euungłio
dominꝰ ait. ꝓpter duritiam cordis illo
Non quod bonum qͣntum ad litteram
hoc ẽẽt. sed quia dura corda aliter mol¬
liri non poterant. Unde ce alibi dicit᷑.
quia dedit illis deus p̃cepta ñ bona.
ym acceꝑit homo
nuꝑ rixorem ñ ꝓcedet ad bellum
nec ei qͥppiam necessitatis inunget᷑

Expanded text:
quia polluta est, et abominabilis est, tum quia firmissima libelli separatione ab ea divisus est. Haec nobis ad significationem, Judaeis vero ad cordis duritiam dicta sunt: sic enim in Evangelio Dominus ait: « Propter duritiam cordis illorn fuit sic . » Non quod bonum, quantum ad litteram hoc esset, sed quia dura corda aliter molliri non poterant. Unde et alibi dicitur: « Quia dedit illis praecepta non bona . » « Cum acceperit homo nuper uxorem, non procedet ad bellum, nec ei quidquam necessitatis injungetur
Abbreviated transcription (Latin):
nant. Merito autem in quadragena
rio numero. correctionis modus consti¬
tuitur: qm̃ illa disciplina ꝑfecta c
integra est. que utriusq testamenti
auctoritate nititur. Quia enini qua¬
dragenarius numeriis ex quattuor

Expanded text:
ant. Merito autem in quadragenario plagarum numero correctionis modus constituitur, quoniam illa disciplina perfecta et integra est, quae utriusque Testamenti auctoritate munitur. Quia enim quadragenari
Abbreviated transcription (Latin):
bserua diligenter ne incurras
in plagam lepre. sed facies que¬
cumq docuerint te sacerdotes leniti¬
ci generis iuxta id quod p̃cepi eis & ĩ¬
ple sollicite. Mem̃ito quod fecerit do¬
murus dleui ur marie inuia: cum
egrederemini de egypto. Non enim
anume namos lepra peccatum est. sib¬
matulis est uulnerata. hanc autem¬
lepram incurrunt. qui dei sateraloib
credere nolunt. Hac ce maria ppes
est quia contra moysen lotuta est ha
na sunt. ad litt̾am sufficit intellig̃
neq alia significatione uidentur ini¬

Expanded text:
bserva diligenter ne incurras in plagam leprae sed facies quaecumque docuerint te sacerdotes levitici generis iuxta id quod praecepi eis et imple sollicite mementote quae fecerit Dominus Deus vester Mariae in via cum egrederemini de Aegypto cum Animae namque lepra peccatum est; imaculis est vulnerata. Hanc lepram incurrunt, qui Dei sacerdotibus credere nolunt. Hac et Maria percussa est, quia contra Moysem locuta est. Hac na sunt, ad litteram sufficit intelligere, neque aliam significationem videntur
Abbreviated transcription (Latin):
filiis isrł: & uendito eo accipiens pre¬
cium interficiet᷑. & auferes malũ de
medio tui. Hoc enim & si ad litt̾am
de plagiariis bene intelligatur. de
malis tñ iudicib intelligi potest. qui
auaritia cecati. p̃cio iusticiam ꝑuer¬
tunt. & in nocentes homines damp

Expanded text:
filiis Israel, et vendito eo, accipiet prefiliis Israel, et vendito eo, accipiet pretium, interficietur, et auferes malum de medio tui. » Hoc et si ad litteram de plagiariis intelligatur, de malis etiam judicibus intelligi potest, qui avaritia obcaecati, pretio justitiam pervertunt, et innocentes ho
Abbreviated transcription (Latin):
oN accipies loco pignoris inferio¬
rem & suꝑiorem molam. quia aĩam
suam opposuit tibi. Has enim duas
molas. nouum &e uetus testam̃tum sig¬
nificare puto. Et inferior quidem uetꝰ.
suꝑior uͦ nouum designat. Ip̃a enim
uoluttur. ip̃a exponit. ip̃a infarmam
cuncta conũtit. Ip̃a gͥ nos pascit. ip̃a
nobis p̃parat unde iuuamus. Nongͥ
loco pignoris hanc uł illam ab eccłia
suscipiamus. Fidem dedimus. nil cariꝰ
habunmus. ñ itaq pignꝰ sod pprium sit:
quicqͥd ab ea acceꝑimus. Quod ꝓ pig¬
nore datur hoc nec semꝑ habere. neq
ut uolumus uti possumiis. Non gͥ lo¬
co pignoris. sed quasi ꝓprias has mo¬
las suscipiamꝰ. Neq enim sine eis ui¬
uere ualemus. Quid enim nobis ꝓpri¬
um erit: si uita ip̃a pignus fu̾it: Uñ
& merito hic dicitur. quia animam
it. In his eiꝰ uita. eiꝰ doctrina. eiꝰ fides
eiꝰq amina consistit. Tene gͥ quod
habes. ꝓpͥum tͥ sit quod accepisti: qͥa
nicħ tibi melius in hac uita donari po

Expanded text:
on accipies loco pignoris inferiorem, et superiorem molam, quia animam suam apposuit tibi. » Has duas molas, Novum et Vetus Testamentum significare puto, et inferior quidem Vetus, superior vero Novum designat. Ipsa enimolvitur; ipsa exponitur, ipsa in farinam cuncta convertit, ipsa nos pascit, ipsa nobis praeparat unde vivamus. Nos igitur loco pignoris hanc, vel illam ab Ecclesia non suscipiamus. Fidem dedimus, nihil carius habuimus; non itaque pignus, sed proprium sit, quidquid ab ea acceperimus. Quod enim pro pignore datur, hoc nequit semper haberi neque, ut volumus, uti possumus. Non ergo loco pignoris, sed quasi proprias has molas suscipiamus. Neque enim sine eis vivere valemus. Quid enim nobis proprium erit, si vita ipsa pignus fuerit? Unde et merito hic dicitur: « Quia animam it; in his ejus vita, ejus doctrina, ejus fides, ejusque anima consistit. Tene ergo quod habes, proprium tibi sit quod accepisti, quia nihil tibi melius in hac vita dari potui
Abbreviated transcription (Latin):
nerationes singulas. Interroga pa¬
trem tuum & annuntiabit tͥ. mauo¬
res tuos & dicent tͥ. Qd dicent tͥ
Hoc uidelicet quia iste quem tu m¬
sipiens relinquis & despicis pater
tuus est & possessor & creatoi. hoc
enum maiores tui testantur. hec yͣsa¬
yas ieremias. & ceteri ꝓpħe confiten¬
tur. Et ip̃e quidem cum dñs om̃ium
eẽt: cum om̃s gentes in potestate ha¬

Expanded text:
nerationes singulas: interroga panerationes singulas: interroga patrem tuum, et annuntiabit tibi majores tuos, et dicent tibi. » Quid dicent tibi? Hoc videlicet: Iste, quem tu insipiens relinquis et despicis, pater tuus est, et possessor, et creator. Hoc enim majores tui testantur. Hoc Isaias, Jeremias, et caeteri prophetae confitentur. Et ipse quidem, cum omnium Dominus esset, cum omnes gentes in potestate ha
Abbreviated transcription (Latin):
Unde manifestum est: quia ine enis
non solum iudicia sunt. uerium etiam
iusta iudicia. Letent᷑ gͦ bom: timeant
& mali. Sed quare timeant: Quia
peccauerunt ei. Bomi uͦ let̾etur. quia fi¬
lii eiꝰ sunt. & insordib ñ sunt. Si enĩ
adhuc in sordib eẽnt. eiꝰ filii non eẽnt.
Nunc autem ad posfiora ñtem diri¬
gens. & iudeorum ỹdola colentes
& corttra xp̃m insurgentes in sp̃u cõ¬
templatus. exclamat dicens. Gene¬
ratio praua atq ꝑuersa hecrine rei¬
I dis dño popłe stulte & insipiens:
hoc inquit de te ip̃e ꝓmeruit: qͥa
hec tanta bona que insequentib¬
quid ñ ip̃e est pater tuus qui posse¬
dit te. & fecit & creauit te. Ip̃e in¬
quit quem tu derelinqͥs. qriem in
diis alienis ꝓuocas. ad iracundiam
concitas. ip̃e &e non est alius pater
tius qui de ab initio possedit. &
fecit. & creauit. Hoc aũ si tu nescis
fac quod sequitur. & hoc esse etiã¬
to dierum antiquorum. cogita ge¬

Expanded text:
» Unde manifestum est, quia viae ejus » Unde manifestum est, quia viae ejus non solum judicia sunt, verum etiam justa judicia. Laetentur ergo boni, timeant et mali. Sed quae timeant? Quia « peccaverunt ei. » Boni vero laetentur, quia « filii ejus » sunt, « et in sordibus non » sunt. Si enim adhuc in sordibus essent, ejus filii non essent. Nunc autem ad posteriora mentem dirigens, et Judaeos idola colentes, et contra Christum insurgentes, in spiritu contemplatus, exclamat, dicens: « Generatio prava, atque perversa, haeceine reddis Domino, popule stulte, et insipiens? » Hoc, inquit, de te ipso promeruit, quia haec tanta bona, quae in sequentibquid non ipse, est pater tuus, qui possedit te, et fecit, et creavit te? » Ipse, inquit, quem tu derelinquis, quem in diis alienis provocas, et ad iracundiam concitas, ipse, non alius, est pater tuus, qui te ab initio possedit, et fecit, et creavit. Hoc autem nescis, fac quod sequitur, et verum hoc esse prto dierum antiquorum, cogita ge
Abbreviated transcription (Latin):
ñtes quas irrigat. uiuificet. fecundet.¬
& nuͥtat sicut ymber &e pluuarum
ideo quia nom̃ dñi in uocabo cuiꝰ in¬
uocatione sc̃ificantur. & gub̾nantur
om̃ia. Date magnificentiam deo
iudicia. Date in quit oceli & terra mag¬
nificentiam deo nr̃o: id est magnifica¬
te d̃m. Deum magnificare est: dei
magnificentiam p̾dicare. Neq enim
magnificat᷑ aliter qui neq crescere ne¬
q minui potest. Dei ꝑfecta sunt oꝑa.
Nichil enim imꝑfectum fecit deus.
Multum imꝑfecta uidemꝰ: que dei oꝑa
eẽ. ñ dubitamꝰ. De prima gͥ creatione
hoc intelligatur. inqua nil fuit dimi¬
nutum. nchil aliqua parte uiciatum.
Magnificemꝰ gͥ illum. qui om̃ium pͥ¬
mordia ꝑfecta creauit. Et om̃s uie eiꝰ
iudicia. Nia enim est fides. hac enim
uenitur ad eum. Sed hec indicãt in¬
dicantur impatientes. & iusticia in¬
iusti. & pietate impii. sic & in aliis.
absq ulla iniquitate nistus &e rectus.

Expanded text:
mentes, quas irrigat, vivificet, nutriat et fecundementes, quas irrigat, vivificet, nutriat et fecundet, sicut imber, et pluviarum ideo, « quia nomen Domini invocabo; » cujus invocatione sactificantur et gubernantur omnia. « Date magnificentiam Deo judicia. » Date, inquit, o coeli et terra, magnificentiam Deo nostro, id est, magnificate. Dominum enim magnificare, est Dei magnificentiam praedicare. Neque aliter magnificatur, qui neque crescere, neque minui potest. « Dei perfecta sunt opera. » Nihil imperfectum fecit Deus; multa tamen imperfecta videmus, quae Dei opera esse non dubitamus. De prima igitur creatione hoc intelligatur, in qua nihil fuit diminutum: nihil aliqua parte vitiatum. Magnificemus ergo illum, qui omnium primordia perfecta creavit. « Et omnes viae ejus judicia. » Via ejus est fides. Hac enim venitur ad eum, sed hac judicat indicantur impatientes, justitia injusti, et impietate impii, sic et in aliis. absque ulla iniquitate, justus et rectus.
Abbreviated transcription (Latin):
multa insuꝑiorib libris locuti sumꝰ.
Quod artem ait comedesq ibi & epu¬
laberis coram dño deo tuo: ñ de carna¬
li sed de sp̃uali cibo intelligi debet. Hͥ
enim cib in eccłia sumitur: hic cibus
coram clomino comedit᷑. Non enim ĩ
solo pane uruit homo. sed monn uer¬
bo quod ꝓcedit. d .o. dei. Nerbum gͥ
exponimus. qm̃ facilia sunt & maxi¬
possunt: quia insensibiles sunt. & au¬
res quib aucdiant non habent. Alle¬
gorice autem ꝑ celos iusti. ꝑ terram pec¬
catores designant᷑. Magna enim dictu¬
rus est qui binos & malos. angłos ce
homines. iustos & pecc̃ores ad audien¬
dum inuitat. Et merito quidem celi
in celis est. Merito autẽ terra uocantur:
qui de t̾ra facti sola terrena. & transito¬
& parturiens germinat. & germinata
conseruat. Lalem gͥ doctrinam suam
fieri optat. qua caput amime made¬
factum. inbonorum oꝑum fructus ꝓ¬
bo. Talis inquit sit doc̾tna mea. & sic

Expanded text:
us in superioribus libris multa locuti sumus. us in superioribus libris multa locuti sumus. Quod autem ait: « Comedesque ibi, et epulaberis coram Domino Deo tuo, » non de carnali, sed de spirituali cibo intelligi debet. Hic enim cibus in Ecclesia sumitur, hic cibus coram Deo comeditur: « Non enim in solo pane vivit homo, sed de omni verbo, quod procedit de ore Deexponimus, quia facilia sunt, et maxipossunt, quia insensibiles sunt, et aures, quae audiant, non habent. Allegorice autem per coelos justi, per terram peccatores designantur. Magna ergo dicturus est, qui bonos et malos, et angelos atque homines, justos et peccatores ad audiendum invitat. Et merito quidem coeli elis est . Merito etiam terra vocantur, quia de terra facti, sola terrena et transitos parturiens germinat, et germinans conservatur. Talem igitur doctrinam suam fieri optat, qua campus animae madefactus in bonorum operum fructus pbo. » Talis, inquit, sit doctrina mea, et sic
Abbreviated transcription (Latin):
litis. & saxis informib suꝑ montẽ
montem ebal. qm̃ sc̃a eccl̃ia ingen¬
tili popło maxima ex parte consti¬
tuta est. Hebal enim uetus uorago
int̃pretatur. Uetris autem uorago in
hoc popło erat: qm̃ ibi ab antiquis
temꝑib maior inferni ꝑcutionis¬
q porta patebat. Construitur aũ
hoc altare ex lapidib impolitis &e
saxis informib quos ferrum ñ teti¬
constituta est. Qm̃ qui lapides cole¬
bant & duri. increduli. infructuosi
dei formam & prlcͥtudinem acd cuiꝰ
imaginem facti fuerant ñ habe¬
bant: ñ immerito lapides uocantur.
hos autem ferrum ñ tetigerat: qm̃
non dum sc̃e predicationis ferram̃¬
ris dolati & formati erãt. Nondum
enim ad eos dolandos ueñat ille qͥ
ait. Nt sapiens architectus funda¬
pacifica inimolat᷑. quia multis mo¬
dis ei inscã eccłia cotidie sacͥficatur.
Non est aũ necessarium nos aliqͥd¬
hic de sacrificiis dicere. de quib tã¬

Expanded text:
litis et savis informibus supra montem litis et savis informibus supra montem montem Nabal, quoniam sancta Ecclesia in gentili populo maxima ex parte constituta est. Nabal enim vetus vorago interpretatur. Vetus autem vorago in hoc populo erat, quoniam ibi, ab antiquis temporibus, major inferni perditionisque porta patebat. Constituitur autem hoc altare ex lapidibus et saxis informibus, quae ferrum non teticonstituta est. Qui autem lapides colebant, et duri, increduli, infructuosique Dei formam, et pulchritudinem, ad cujus imaginem facti fuerant, non habebant, non immerito ideo lapides vocantur. Hos autem ferrum non tetigit, quoniam nondum sanctae praedicationis ferramentis dolati, et formati erant. Nondum enim ad eos dolandos venerat ille, qui ait: « Ut sapiens architectus fundapacifica immolatur, quia multis modis ei in sancta Ecclesia sacrificatur. Non est autem necessarium nos hic aliud de sacrificiis dicere, de quib