comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uersarũ uoluntatũ. ꝓ magnitudine negligen¬
tiȩ ꝙ stulticiȩ ium̃tũ posse fieri. & ꝓ dolore pę¬
narũ & ignis ardore magis eligere ut brutum
aĩal sit. & in aquis habitet ac fluctib. ꝙ corpꝰ
assumere huiꝰ uł illiꝰ pecoris. ut nob ñ solũ qua¬
drupedu sed ꝙ pisciũ corꝑa sint tenenda. Et ad
extremũ ne teneretur phytagorici dognatis reus.
putationẽ qͣ lectoris animũ uulnerauit: hȩc in¬
quit uixta nram sententiã ñ sint donata sed que¬
sita tantũ atq ꝓiecta. ne penit̾ intacta uiderent᷑.
In scdõ aũ libro mundos asserit innumerabiles
ñ iuxta epicurũ uno tẽpore plurimos ꝙ suis si¬
miles: sed pt alteriꝰ mundi finẽ alteriꝰ eẽ pͥncipiũ.
& ante hunc nr̃m munđdu aliũ fuisse mundum.
ꝙ p̾t hunc aliũ rursũ futurũ. & pt illũ aliũ: rur-¬
sumq cęteros pt cȩteros. & addubitat utrũ futu¬
rus sit mundꝰ alteri mundo ita ex om̃i parte

Expanded text:
uersarum uoluntatum, pro magnitudine neglegenuersarum uoluntatum, pro magnitudine neglegentiae et stultitiae iumentum posse fieri et pro dolore poenarum et ignis ardore magis eligere, ut brutum animal sit et in aquis habitet ac fluctibus, et corpus adsumere huius uel illius pecoris, ut nobis non solum quadrupedum sed et piscium corpora sint timenda. et ad extremum, ne teneretur Pythagorici dogmatis reus, putationem, qua lectoris animum uulnerauit: haec, inquit, iuxta nostram sententiam non sint dogmata sed quaesita tantum atque proiecta, ne penitus intractata uiderentur. In secundo autem libro mundos adserit innumerabiles, non iuxta Epicurum uno tempore plurimos et sui similes, sed post alterius mundi finem alterius esse principium et ante hunc nostrum mundum alium fuisse mundum et post hunc alium rursum futurum et post illum alium rursumque ceteros post ceteros. et addubitat, utrum futurus sit mundus alteri mundo ita ex omni parte
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m eẽ quod dicimꝰ: ipsiꝰ u̾ba ponamꝰ. In fine atq
in consũmatione mundi qͣndo uelut de qͥbꝰdã
repagulis atq carceribꝰ missȩ fuerint a dño
animȩ & rationabiles creaturȩ. alias earũ tardiꝰ inoe¬
dere ob segnitie̾. alias ꝑnici euolare cursu ꝓpt̾ indu¬
striã. Cũq om̃s liberũ habeant arbitriũ. q sponte
sua uł uirtutes possint caꝑe uł uitia. illȩ multo in
peiori odinone ert̃ ꝗͣ nc̃ st̃. hȩ ad meliorẽ statũ
ꝑuenient. qͥa diuersi motꝰ & uariȩ uoluntates in
utrãq partẽ diu̾sũ accipient statũ. idẽ ut & angłi
homines uł demones. & rursũ ex his hoĩes uł
angłi fiant. Cumq om̃ia uario sermone tractas¬
set. asserens diabolũ ñ in capacẽ eẽ uirtutis. ꝙ
tam̃ nec du caꝑe uelle uirtutẽ: ad extremum
sermone latissimo disputauit. angłm siue aĩa
aut certe demonẽ qͦs uniꝰ asserit naturȩ sed di¬

Expanded text:
nostrum esse, quod dicimus, ipsius uerba ponamus: in fine atque nostrum esse, quod dicimus, ipsius uerba ponamus: in fine atque in consummatione mundi, quando uelut de quibusdam repagulis atque carceribus missae fuerint a domino animae et rationabiles creaturae, alias earum tardius incedere ob segnitiem, alias pernici uolare cursu propter industriam. cumque omnes liberum habeant arbitrium et sponte sua uel uirtutes possit capere uel uitia, illae multo in peiori condicione erunt, quam nunc sunt. hae ad meliorem statum peruenient, quia diuersi motus et uariae uoluntates in utramque partem diuersum accipient statum, id est, ut et angeli homines uel daemones et rursum ex his homines uel angeli fiant. cumque omnia uario sermone tractasset adserens diabolum non incapacem esse uirtutis et tamen necdum uelle capere uirtutem, ad extremum sermone latissimo disputauit angelum siue animam aut certe daemonem, quos unius adserit esse naturae sed di
Abbreviated transcription (Latin):
quenti ratione monstrari. om̃s rationabiles
creaturas ex om̃ibꝰ posse fieri ñ semel ꝙ subito.
sed frequentiꝰ. nosq ꝙ angelos futuros & dęmo¬
nes si egerimꝰ negligentiꝰ. & rursũ demones si
uoluerint caꝑe uirtutes ꝑuenire ad angelicã
dignitatẽ. corporales qͦq substantias penitꝰ di¬
lapsuras. aut certe in fine om̃iũ hoc ẽẽ futura
corpora quod nc̃ ẽ aer & cęlũ ꝙ si quod ẽ aliud
corpꝰ sinceriꝰ & puriꝰ intelligi potest. Qͦd cum
ita sit: qͥd de resurrectione sentiat ꝑspicuũ ẽ.
Solem qͦq ꝙ lunã & astra cetera ẽẽ animantia im¬
mo qͦmͦ nos hõies ob quȩd̾a peccata his sumꝰ cir¬
cumdati corporib quȩ crassa st̃ ꝙ pinguia. sic
& cęliluminaria talia uł talia accepisse corꝑa.
ut uł plus uł minꝰ luceant: ꝙ demones ob ma¬
iora delicta aereo corꝑe ẽẽ uestitos.⁊ omnẽ
lib̾ari in reuelationẽ filioꝵ di. Et ne qͥs putet

Expanded text:
quenti ratione monstrari omnes rationabiles quenti ratione monstrari omnes rationabiles creaturas ex omnibus posse fieri, non semel et subito sed frequentius, nosque et angelos futuros et daemones, si egerimus neglegentius, et rursum daemones, si uoluerint capere uirtutes, peruenire ad angelicam dignitatem. Corporales quoque substantias penitus dilapsuras aut certe in fine omnium hoc esse futura corpora, quod nunc est aether et caelum et si quod aliud corpus sincerius et purius intellegi potest. quod cum ita sit, quid de resurrectione sentiat, perspicuum est. solem quoque et lunam et astra cetera esse animantia, immo, quomodo nos homines ob quaedam peccata his sumus circumdati corporibus, quae crassa sunt et pinguia. sic et caeli luminaria talia uel talia accepisse corpora, ut uel plus uel minus luceant, et daemones ob maiora delicta aerio corpore esse uestitos. omnem cliberari in reuelationem filiorum dei. ac ne quis putet
Abbreviated transcription (Latin):
bolꝰ fieri. & rursũ diabolꝰ in angłm reu̾tat᷑. Qͥ
uͦ fiuctuauerint. & motis pedib nequaꝗͦ om̃ino
corruerint. subicientur dispensandi & regendi
atq meliora gub̾nandi pͥncipatibꝰ. potestatibꝰ.
thronis. dñationib: & forsitan ex his hõinum
constabit genꝰ. in uno aliqͦ ex mundis. qͦndo
iuxta ysaiam scłm ꝙ t̾ra noua fient. Qui uͦ ñ
fuerint meriti ut ꝑ genꝰ hõinũ reu̾tant᷑ ad pͥsti¬
num statũ. fient diabolꝰ ꝙ angłi eiꝰ & pessimi demo-¬
nes: ac ꝓ uarietate meritoꝵ in singulis mun¬
di diu̾sa officia sortient᷑ ipsosq demones ac re¬
ctores tenebraruͭ in aliqͦ mundo uł mundis si
uoluerint ad meliora conu̾ti fieri hõines. & sic
ad antiquũ redire pͥncipiũ. ita dũ taxat ut ꝑ
supplitia atq torm̃ta quȩ uł multo uł breui
tempore sustinuerint in hõmũ erudita corꝑibꝰ.
rursũ ueniant ad angeloꝵ fastigia: ex qͦ conse¬

Expanded text:
bolus fieri et rursum diabolus in angelum reuertatur. qui bolus fieri et rursum diabolus in angelum reuertatur. qui uero fluctuauerint et motis pedibus nequaquam omnino corruerint, subicientur dispensandi et regendi adque meliora gubernandi principatibus, potestatibus, thronis, dominationibus; et forsitan ex his hominum constabit genus in uno aliquo ex mundis, quando iuxta Esaiam caelum et terra noua fient. qui uero non fuerint meriti, ut per genus hominum reuertantur ad pristinum statum, fient diabo lus et angeli eius et pessimi daemones ac pro uarietate meritorum in singulis mundis diuersa officia sortientur. ipsosque daemones ac rectores tenebrarum in aliquo mundo uel mundis, si uoluerint ad meliora conuerti, fieri homines et sic ad antiquum redire principium, ita dumtaxat, ut per supplicia atque tormenta, quae uel multo uel breui tempore sustinuerint, in hominum eruditi corporibus rursum ueniant ad angelorum fastigia. ex quo conse
Abbreviated transcription (Latin):
iorem ẽẽ uirtutẽ ceteris quȩ sc̃a dicunt᷑. Cũq ue¬
nisset ad rationabiles creaturas ꝙ dixisset eas ꝑ ne¬
gligentiã ad t̾rena corꝑa ẽẽ dilapsas: etiã hȩc
addidit. Grandis negligentiȩ atq desidiȩ ẽ in
tantũ unũ quẽq defluere atq euacuari: ut ad
uitia ueniens irrationabiliũ ium̃toꝵs possit
crasso corꝑe colligari. Et in consequentibꝰ. Q bꝰ
inqͥt moti disputationibꝰ arbitramur sponte
sua alios ẽẽ in numero sc̃oꝵs ꝙ minuisterio di. ali¬
os ob culpã ꝓpriam de scĩmonia corruentes
in tantã negligentiã corruisse. ut etiã in con¬
trarias fortitudines uerterentꝰ. rursũq nasci
ex fine pͥncipiũ. & ex pͥncipio finẽ: ꝙ ita cun¬
cta uariari. ut & qui nc̃ homo ẽ. possit in alio
mundo demon fieri. ꝙ qͥ demon ẽ si negligenti
egerit in crassiora corꝑa religet᷑. id ẽ homo fiat.
S icq ꝑmiscet om̃ia: ut de archangelo possit dia¬

Expanded text:
iorem esse uirtutem ceteris, quae sancta dicuntur. Cumque uenisset ad rationabiles creaturas et dixisset eas per neglegentiam ad terrena corpora esse delapsas; etiam haec addidit: grandis neglegentiae atque desidiae est in tantum unumquemque defluere atque euacuari, ut ad uitia ueniens inrationabilium iumentorum possit crasso corpore conligari. et in consequentibus: quibus, inquit, moti disputationibus arbitramur sponte sua alios esse in numero sanctorum et ministerio dei, alios ob culpam propriam de sanctimonia corruentes in tantam neglegentiam corruisse, ut etiam in contrarias fortitudines uerterentur. rursumque nasci ex fine principium et ex principio finem et ita, cuncta uariari, ut et, qui nunc homo est, possit in alio mundo daemon fieri et, qui daemon est, si neglegentius egerit, in crassiora corpora religetur, id est homo fiat. sicque permiscet omnia, ut de archangelo possit dia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ altera spera quȩ hanc ipsam t̾rã circũ ambit
uertigine & dr cȩlum. in scõꝵ habitaculũ serua¬
bitur. Cum hec dicit: ñ ne manifestissime gen¬
tium seqͥtur errores. & philosophors deliram̃¬
ta simplicitati ingerit xp̃iane : Et in eodẽ libͦ.
Restat ut inuisibilis sit ds̃. Si aũ in uisibilis ẽ ꝑ
naturã : neq saluatori uisibilis erit. Et in infe¬
rioribꝰ. Nulla alia aĩa qͦ ad corpꝰ descendit huma¬
num. purã & germanã similitudinẽ signi in se
prioris exp̾ssit: nͥ illa de qͦ saluator loquit᷑. Nemo
tollit anunã meã a me: sed ego pono eã ame ipso
Et in alio loco. Unde cũ infinita cautione tractan¬
dum ẽ. ne forte cũ aĩȩ salutẽ fuerint consecute
ꝙ ad beatã uitã deuenerint. aĩȩ ẽẽ desistant. Si.

Expanded text:
et altera sphaera, quae hanc ipsam terram circumambit et altera sphaera, quae hanc ipsam terram circumambit uertigine et dicitur caelum, in sanctorum habitaculum seruabitur. Cum haec dicat, nonne manifestissime gentium sequitur errores et philosophorum deliramenta simplicitati ingerit Christianae? et in eodem libro: restat, ut inuisibilis sit deus. si autem inuisibilis per naturam est, neque saluatori uisibilis erit. etin inferioribus: nulla alia anima, quae ad corpus descendit humanum, puram et germanam similitudinem signi in se prioris expressit, nisi illa, de qua saluator loquitur: nemo tollit animam meam a me, sed ego ponam eam a me ipso. etin alio loco: unde cum infinita cautione tractandum est, ne forte, cum animae salutem fuerint consecutae et ad beatam uitam peruenerint, animae esse
Abbreviated transcription (Latin):
Et in eode loco. Q uando om̃s subiecti fuerint do.
om̃s deposituri st̃ corꝑa: & tẽ corꝑaliũ rerũ
uniu̾sa natura soluet᷑ in nichilo. qͦ si scdo neces¬
sitas postularit ob lapsũ rationabiliũ creatura¬
rum rursꝰ existent. D s̃ enĩ in certam̃ & lucta¬
men animas dereliqͥt: ut intelligant plenã con¬
summatãq uictoriã. non ex ꝓpria se fortitu¬
dine. sed ex di grã consecutas.¶ Et
.ꝙ elidi errores eorũ qͥ similes
sui mundos eẽ contendunt. Et iterũ. G riplex
gͦ suspitio nob̾ de fine suggerit᷑: e quib quȩ uera
ꝙ melior sit lector inqͥrat. Aut enĩ sine corꝑe
ipso xp̃o subiciunt᷑ do & in unũ fedus artant᷑.
ita om̃is sub̾a rediget᷑ in optimã qualitatẽ. &
dissoluet᷑ in ęt̾nũ qd̾ purioris simpliciorisq
naturȩ ẽ: aut certe spera illa quã supra appel¬
tinet᷑ dissoluet᷑ in nichilo. illa uͦ quȩ ahaioeta.
ipsa tenet᷑ ꝙ cingit᷑. uocabitꝰ t̾ra bona: nec non

Expanded text:
eodem loco: cum s u biecti fuerint omnes deo, omnes deposituri sunt corpora et tunc corporalium rerum uniuersa natura soluetur in nihilum, quae, si secundo necessitas postularit, ob lapsum rationabilium creaturarum rursus existent. deus enim in certamen et luctamen animas dereliquit, ut intellegant plenam consummatamque uictoriam non ex propria se fortitudine sed ex dei gratia consecutas. et idos fieri et elidi errores eorum, qui similes sui mundos esse contendunt. et iterum: triplex ergo suspicio nobis de fine suggeritur, e quibus quae uera et melior sit, lector inquirat. aut enim sine corpore o et in unum foedus artabuntur, ita omnis substantia redigetur in optimam qualitatem et dissoluetur in aetherem, quod purioris simpliciorisque naturae est; aut certe sphaera illa, quam supra appeltinetur, dissoluetur in nihilum, illa uero, qua ἀντιζώνη ipsa tenetur et cingitur, uocabitur terra bona nec non
Abbreviated transcription (Latin):
Sin aũ ut ratione & scͥpturarũ auctoritate mon¬
stratum ẽ. corruptiuũ hoc induerit in corruptio¬
nem. & mortale hoc induerit immortalitatẽ.
absorbetur mors in uictoriã ꝙ in incorruptio¬
nem. & forsitan om̃is natura corporea tolletur
ẽ medio. in qua sola mors potest oꝑari. Et pͦt
paululũ. Si hȩc non st̃ contraria fidei. forsitan
sine corporib sine corꝑib aliqndo uiuimꝰ. Sin
autẽ qͥ ꝑfecte subiectꝰ ẽ xp̃o absq corpore intel

Expanded text:
monstrat um est, corruptiuumhoc induerit incorruptionem et mortale hoc induerit inmortalitatem, absorbetur mors in uictoriam et forsitan omnis natura corporea tolletur e medio, in qua sola potest mors operari. et post paululum: si haec non sunt contraria fidei, forsitan sine corporibus aliquando uiuemus. sin autem, qui perfecte subiectus est Christo, absque corpore i
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudine sua quodamͦ inuisibilis sit. ꝙ al¬
teriꝰ quȩ sub oculos cadat ponit exemplum:
priori patrẽ. pꝰteriori filiũ cõparans. Dm̃ pa¬
trem om̃ipotentẽ appellat bonũ ꝙ ꝑfectȩ boni¬
tatis. filiũ ñ eẽ bonũ. sed aurã quand̾a ꝙ ima¬
ginẽ bonitatis. ut ñ dicat᷑ absolute bonꝰ. sed¬
cum additam̃to pastor bonꝰ & cetera. Terciũ
dignitate & honore pt patrẽ & filiũ asserit
spm scm. De qͦ cũ ignorare se dicit. utrũ factꝰ
sit an infectꝰ: in pꝰterioribꝰ qͥd inde sentiret
exp̾ssit. nichil absq solo deo patre infectũ ẽẽ
confirmans. Filium qͦq minorẽ apatre eo qd̾

Expanded text:
magnitudine sua quodam modo inuisibilis sit, et almagnitudine sua quodam modo inuisibilis sit, et alterius, quae sub oculos cadat, ponit exemplum priori patrem, posteriori filium conparans. deum patrem omnipotentem appellat bonum et perfectae bonitatis, filium non esse bonum sed auram quandam et imaginem bonitatis, ut non dicatium dignitate, et honore post Patrem, et Filium, asserit Spiritum Sanctum. De quo cum ignorare se dicat, utrum factus sit, an infectus, in posterioribus quid de eo sentiret, expressit: nihil absque solo Deo Patre infectum esse confirmans. Filium quoque minorem Patre, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
tim celerit̾q dictant᷑: ita in illis confusa st̃
omĩa. ut & ordine inplerisq & sensu care¬
ant. Quamobrẽ petis auite carissime. ut
ipsum ad te exemplar dirigam. qd̾ ame olim
translatũ ꝙ nulli alii traditũ. a supͣdicto fr̃e
ꝑuerse additum est. Accipe igitur qd̾ pe¬
tis. sed ita ut scias detestanda tͥ in eis esse
tum esse sed factũ. dm patrẽ ꝑ naturã inuisi¬
bilem etiã a filio ñ uideri. filiũ qͥ sit imago
inuisibilis patris. cõꝑatũ patͥ ñ esse ueritatẽ:
apud nos aũ qui dĩ om̃ipotentis ñ possumꝰ
reciꝑe ueritatẽ. imaginariã ueritatẽ uideri.
ut maiestas ac magnitudo maioris qͦd̾amͦ
circũscͥpta sentiat᷑ in filio: dm̃ patrẽ ẽẽ lum̃
in cõp̾hensibile. xp̃m collatione patris splen¬
dorem eẽ ꝑ paruũ. qͥ apud nos ꝓ inbecillita¬
te nr̃a magnꝰ eẽ uideatur: duarũ statuarum
maioris & paruulȩ. uniꝰ qͦ mundu impleat. ꝙ

Expanded text:
tim celeriterque dictantur, ita in illis confusa sunt tim celeriterque dictantur, ita in illis confusa sunt omnia, ut et ordine in plerisque et sensu careant. quam ob rem petis, Auite carissime, ut ipsum ad te exemplar dirigam, quod a me olim translatum et nulli alii traditum a supra dicto fratre peruerse editum est. Accipe igitur, quod petisti, sed ita, ut tum esse, sed factum; deum patrem per naturam inuisibilem etiam a filio non uideri; filium, qui sit imago inuisibilis patris, conparatum patri non esse ueritatem; apud nos autem, qui dei omnipotentis non possumus recipere ueritatem, imaginariam ueritatem uideri, ut maiestas ac magnitudo maioris quodam modo circumscripta sentiatur in filio; deum patrem esse lumen inconprehensibile;  Christum conlatione patris splendorem esse perparuum, qui apud nos pro inbecillitate nostra magnus esse uideatur. duarum statuarum, maioris et paruulae, unius, quae mundum inpleat et
Abbreviated transcription (Latin):
circit̾ decẽ sc̃s uir paminachiꝰ
ad me scedulã cuida misit. quȩ
origenis item praxmii int̾ptata uolumina
contineret. immo uitiata: hoc magnoꝑe
postulans ut grecam ueritatẽ seruaret
latina tnͣslatio. ꝙ in utrãq partẽ seubene
seu male dixisset ille qͥ scͥpsit. absq int̾pre¬
tis patͦcinio romana lingua cognosceret. feci
ut uoluit misiq ei libros. Q uos cum legisset
exhorruit: ꝙ recludens scrinio ne ꝑlati in
uulgus multorũ animos uulnerarent. aqͦ
scientiam ad legendum rogatꝰ ut traderet
quasi statim reddituro. ꝓꝑt̾ angustiã tẽpo¬
ris fraude non potuit suspicari. Qui accę¬
perat ad legendu: adhibitis notariis opus
om̃e conscͥpsit. & multo celeriꝰ quã ꝑmiserat
codicem reddidit: eadeq temeritate ꝙ ut le¬
uius dicam ineptia qd̃ male subripuerat.
peiꝰ aliis credidit. Et quia difficile grandes
libri & de reb mysticis disputantes notarũ
possunt seruare compendia. p̾sertim qͥ fur¬

Expanded text:
circiter decem sanctus uir Pammachius ad me cuiusdam scidulas misit, quae Origenis JIEQV agxcdv interpretata uolumina continerent, immo uitiata, hoc magnopere postulans, ut Graecam ueritatem seruaret Latina translatio et in utramque partem, seu bene seu male dixisset ille, qui scripsit, absque interpretis patrocinio Romana lingua cognosceret. feci, ut uoluit, misique ei libros, quos cum legisset, exhorruit et recludens scrinio, ne prolati in uulgus multorum animos uulnerarent, a qused non secundum scientiam, ad legendum rogatus ut traderet quasi statim reddituro, propter angustiam temporis fraudem non potuit suspicari. qui acceperat legendos, adhibitis notariis opus omne descripsit et multo celerius, quam promiserat, codicem reddidit. eademque temeritate et—ut leuius dicam — ineptia, quod male subripuerat, peius aliis credidit. et quia difficile grandes libros et de rebus mysticis disputantes notarum possunt seruare conpendia, praesertim qui fur
Abbreviated transcription (Latin):
mus antidotũ. Mittimꝰ interĩ tͥ id est paulo se¬
ni paulũ seniorẽ. in qͦ ꝑꝑt̾ simpliciores qͦsq
multũ in deiciendo sermone laborauimꝰ. Sed
nescio quomͦ etiã si aqua plena sit tam̃ eunde
odorem lagena seruat. quo dum rudis ẽẽt im¬
buta est. Si hoc munusculũ placuerit. habems
etiam alia condita: quȩ cum plurib orientalibꝰ
mercibus ad te si sp̃s sẽs afflauerit nauigabunt.

Expanded text:
mus antidotum. misimus interim tibi, id est Paulo semus antidotum. misimus interim tibi, id est Paulo seni, Paulum seniorem, in quo propter simpliciores quosque multum in deiciendo sermone laborauimus. sed nescio quomodo, etiam si aqua plena sit, tamen eundem odorem lagoena seruat, quo, dum rudis esset, inbuta est. si hoc munusculum placuerit, habemus etiam alia condita, quae cum plurimis orientalibus mercibus ad te, si spiritus sanctus adflauerit, nauigabunt.
Abbreviated transcription (Latin):
amus ee̾ qd̾ ceteri adhuc uiuentes p̾moriunt᷑¬
in cariẽ iusticiȩ: qd̾ tu adolescentiã in aliena ȩta¬
te metiris. Et quaquã istã multis corporis sa¬
nitatem etiã peccatorib euenire uideamꝰ. tam̃
illis hoc diabolus ministrat ut peccent: & tͥ
dñs hoc prestat ut gaudeas. Doctissimi qͥq
grecoꝵ de quib pro flaceo agens luculenter
tullis ait. ingenita leuitas & erudita uanitas
regum suoꝵ uł pͥncipu laudes accepta mer¬
cede dicebant. Hoc ego nunc faciens. p̾cium
posco ꝓ laudib Et ne putes modica eẽ quȩ de¬
precor. margaritũ de eugłio postulans. elo¬
quia dnĩ eloquia casta. argentũ igne exami¬
natum t̾rę. purgatũ septuplum. seilicet com¬
mentarios fortunatiani. & ꝓpt̾ noticiã ꝑsequu¬
torum aureliĩ uictoris ystoriã. simulq epłas
nouatiani: ut dum scismatici hominis uenena
cognoscimꝰ. libentio scĩ martẏris cipriani biba¬

Expanded text:
amus esse, quod ceteri adhuc uiuentes praemoriuntamus esse, quod ceteri adhuc uiuentes praemoriuntin carne, iustitiae, quod tu adulescentiam in aliena aetate mentiris. et quamquam multis istam corporis sanitatem, etiam peccatoribus, euenire uideamus, tamen illis hoc diabolus ministrat, ut peccent, tibi dominus praestat, ut gaudeas. Doctissimi quique Graecorum, de quibus pro Flacco agens luculente Tullius ait: ingenita leuitas et erudita uanitas, regum suorum uel principum laudes accepta mercede dicebant. hoc ego nunc faciens pretium posco pro laudibus. et ne putes modica esse, quae deprecor, margaritam de euaugelo postularis, eloquia domini eloquia casta, argeutuni igue exauiinatum terKae, purgatum septuplum, scilicet commentarios Fortunatiani et propter notitiam persecutorum Aurelii Victoris historiam simulque epistulas Nouatiani, ut, dum scismatici hominis uenena cognoscimus. libentius sancti martyris Cypriani biba
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipio. & ita ꝓcul cepta. ut merito qͥ uis ora¬
tiano de nob̾ possit sale ludere. & gemino bel¬
lum troianũ ordit᷑ ab ouor Uidelicet. ut sene¬
ctutẽ tuam & caput ad similitudinẽ xp̃i can¬
didum dignis uocibꝰ predicem. Ecce iam cente¬
nus ȩtatũ circulus uoluit᷑. E tu semꝑ dñi
precepta custodiens futurȩ beautudinẽ uitȩ
per presentia exempla meditaris. Oculi puro
lumine uigent. pedes inprimunt certa uesti¬
gia. auditus penetrabilis. dentes candidi.
uor canora. corpꝰ solidũ & suci plenum. Cani
cum rubore discrepant. uires cũ etate dissen¬
tiunt. Non memoriȩ tenacitatẽ ut in plerisq
cernimꝰ antiquior senecta dissoluit. ñ callidi
acum ingenii frigidꝰ sangus obtundit. Non
contractã rugis faciẽ arata frons asꝑat. non¬
deniq tremula mano ꝑ curuos cerȩ tramites
errantẽ stilum ducit. futurȩ resurrectionis
uirorẽ in te nob̾ dñs ostendit. ut peccati sci¬

Expanded text:
principio, et ita procul coepta ut merito quis Horaprincipio, et ita procul coepta ut merito quis Horatiano de nobis possit sale ludere: Et gemino bellum Trojanum orditur ab ovo ? Videlicet ut senectutem tuam, et caput ad Christi similitudinem candidum , dignis vocibus praedicemus. Ecce jam centenus aetatis circulus volvitur, et tu semper Domini praecepta custodiens, futurae beatitudinem vitae per praesentia exempla meditaris. Oculi puro lumine vigent; pedes imprimunt certa vestigia; auditus penetrabilis; dentes candidi, vox canora ; corpus solidum, et succi plenum; cani cum rubore discrepant; vires cum aetate dissentiunt. Non memoriae tenacitatem, ut in plerisque cernimus, antiquior senecta dissolvit. Non calidi acumen ingenii, frigidus sanguis obtundit. Non contractam rugis faciedenique tremula manus per curuos cerae tramites errantem stilum ducit. futurae resurrectionis uirorem in te nobis dominus ostendit, ut peccati sci
Abbreviated transcription (Latin):
umane uitȩ breuitas dampnatio delic¬
toꝵ ẽ. & in ipsosepe lucis exordio mors
secuta nascentẽ. labentia cotidie in ui¬
tium scła ꝓfitetur. Nam cũ pͥmum
paradysi colonũ uiꝑinis nerib prepeditum
coluber deduxisset ad terras. ęt̾nitas mortali¬
tate mutata in nongentos & eo ampliꝰ annos
scđ̾o quodãmͦ in ĩmortalitatẽ maledicti hõis
distulerat elogium. ꝙ in de paulatiꝰ recrudes¬
cente peccato totis orbis naufragiũ gẏgantiũ
addurit impietas. Post illud ut ita dixerĩ pur¬
gati baptismũ mundi in breue tẽpus hoĩnũ
uita contracta ẽ. Hoc qͦq spatiũ scelerib nr̃is
semꝑ cont᷑ diuina pugnantib pene ꝑdidimꝰ.
Quotus enĩ quisq aut centenariã non transgre¬
ditur ȩtatẽ. aut ad eam sic ꝑuenit ut ꝑuenisse
peniteat. scđm qd̾ in libro psalmoꝵ sc̃ptura
testat᷑. Dies uitȩ nr̃ȩ septuaginta anni. si au̾
multũ octoginta: quicquid reliquũ ẽ labor
& dolor. Quorsum ais ista tam alto repetita

Expanded text:
umanae uitae breuitas damnatio delictorum est et in ipso saepe lucis exordio mors secuta nascentem labentia cotidie in uitium saecula profitetur. nam cum primum paradisi colonum uiperinis nexibus praepeditum coluber deduxisset ad terras, aeternitas mortalitate mutata in nongentos et eo amplius annos, secundam quodammodo inmortalitatem, maledicti hominis distulerat elogium. exinde paulatim recrudescente peccato totius orbis naufragium gigantum adduxit inpietas. post illud, ut ita dixerim, purgati baptismum mundi in breue tempus hominum uita contracta est. hoc quoque spatium sceleribus nostris semper contra diuina pugnantibus paene perdidimus. quotus enim quisque aut centenariam transgreditur aetatem aut non ad eam sic peruenit, ut peruenisse paeniteat, secundum quod in libro psalmorum scriptura testatur: dies uitae nostrae septuaginta anni, si autem multum, octoginta; quidquid relet dolor . 24 2. Quorsum, ais, ista tam alto repetita
Abbreviated transcription (Latin):
obseruare debere. atq ęũgłica maxime illu¬
stratione p̾dicari. legem dicit ẽẽ scãm. ꝙ man¬
datũ scm̃ ꝙ iustũ ꝙ bonũ. E inde subiungit.
Ad gͦ bonũ ẽ. mͥ factũ ẽ mors: Absit. Sed pecca¬

Expanded text:
obseruare debere atque euangelica maxime inluobseruare debere atque euangelica maxime inlustratione praedicare. legem dicit esse sanctam et mandatum sanctum et iustum et bonum: deinde subiungit: Quod ergo bonum est, mihi factum est mors
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ animo ac uoluntate. ista intentione qͥs qͥs tẽ
circũcidebat᷑. xp̃c ei om̃ino nichil ꝑderat. sic̃
gratis mortuus ẽ. Hoc declarat & qd̾ ipse cõme¬
morasti. Euacuati estis a xp̃o. Qin lege iꝰtifica¬
mini: a grã excidistis. Illos itaq arguit qͥ se ĩti¬
ficari in lege credebant. ñ qui legitima illa in eiꝰ
honore a qͦ mandata st̃ obseruabant. intelli¬
gentes & qͥa p̃nuntiandȩ ueritatis rõne man¬
data sint. & qͦusq debeant ꝑdurare. Unde ẽ
Inde uelut colligis apparet qui sub lege ẽ non
dispensatiue ut nros putas uoluisse maiores.
s uere ut ego intelligo. eum sp̃m sc̃m non ha¬
bere. Alagna mͥ uidet᷑ questio qͥd sit eẽ sub lege.
sic quẽadmodũ apłs culpat. Neq enĩ hoc eum
ꝓpt̾ circũ cisionẽ arbitror dicere: aut illa sacͥfi¬
& cetera eius modi. S ꝙ hoc ipsum etiã qd̾ lex
dicit. ñ concupisces. qd̾ fatemur certe xp̃ianos

Expanded text:
ergo animo, hac uoluntate, ista intentione quisquis tunc ergo animo, hac uoluntate, ista intentione quisquis tunc circumcidebatur, Christus ei omnino nihil proderat, sicut gratis mortuus est. hoc declarat et quod ipse commemorasti: Euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis. illos itaque arguit, qui se iustificari in lege credebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obseruabant intellegentes, et quia praenuntiandae ueritatis ratione mandata sint et quousque debeant perdurare. unde esttis sub lege, unde, uelut colligis, apparere, qui sub lege est, non dispensatiue, ut nostros putas uoluisse maiores, sed uere, ut ego intellego, eum sanctum spiritum non habere. \'Magna mihi uidetur quaestio, quid sit esse sub lege sic, quem ad modum apostolus culpat. neque enim hoc eum propter circumcisionem arbitror dicere aut illa sacrifi fiunt, et cetera eius modi, sed hoc ipsum etiam, quod lex dicit: Non concupisces, quod fatemur certe Christianos
Abbreviated transcription (Latin):
se. ne putarent᷑ illȩ ꝓpħicȩ significationis ob¬
seruationes a piissimis pat̾b custoditȩ. tanqũa
sacͥlegia diabolica aposteris detestandȩ: Iam
enĩ cũ uenisset fides quȩ pͥus illis obseruatio¬
nib p̾nuntiata. pt mortẽ ꝙ resurrectionem
dñi reuelata ẽ. amiserant tanꝗͣ uitã officii sui.
uerũtam̃ sic̃ defuncta corpora necessarioꝵ de-¬
ducenda erant qͦd̾amͦ ad sepulturã. nec simula¬
te s religiose. ñ aũ deserenda continuo uł inimi¬
coꝵs obtrectationib tanꝗͣ canũ morsib ꝓicien¬
deis similit̾ ea celebrare uoluerit. tanꝗͣ sopitos
cineres eruens ñ erit piꝰ deductor uł haiulꝰ cor¬
poris. s impiꝰ sepulturȩ uiolator. fateor sane in
eo qd epła mea continet. qđ ideo sacram̃ta iude¬
oꝵ paulꝰ celebranda susceꝑit. cũ iam xp̃i eẽt apłs.

Expanded text:
se, ne putarentur illae propheticae significationis obse, ne putarentur illae propheticae significationis obseruationes a piissimis patribus custoditae tamquam sacrilegia diabolica a posteris detestatae ? iam enim cum uenisset fides, quae prius illis obseruationibus praenuntiata post mortem et resurrectionem domini reuelata est, amiserant tamquam uitam officii sui, uerum tamen sicut defuncta corpora necessariorum deducenda erant quodam modo ad sepulturam nec simulate, sed religiose, non autem deserenda continuo uel inimicorum obtrectationibus tamquam canum morsibus proiciendaeis, similiter ea celebrare uoluerit, tamquam sopitos cineres eruens non erit pius deductor uel baiulus corporis sed impius sepulturae uiolator. Fateor sane in eo, quod epistula mea continet, quod ideo sacramenta ludaeorum Paulus celebranda susceperat, cum iam Christi esset apos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ firmum. Rescͥbe qd̾ uisũ fuerit. ad nos uel
alios instruendos. Dabo aũ oꝑam diligentio¬
rem quantũ me adiuuat dñs: ut litterȩ quas
ad te scribo pͥus adte ꝑueniant quã ad quẽqͣ.
a quo latiꝰ disꝑgant᷑. fãteor enim nec mͥ hoc uel
le fieri de tuis ad me: qd̾ de meis ad te factũ
iustissime expostulas. Tam̃ placeat nob̃ inui¬
cem ñ tantũ caritas. uerum etiã lib̾tas amici¬
tiȩ: nec apud me taceas uł ego apud te qđ in
nr̃is litt̾is uicissim nos mouet. eo scilicet aĩo
quo oculis di in frat̾na dilectione ñ displicet.
Quod si int̾ nos fieri posse sine ipsius dilectioĩs
ꝑnitiosa offensione non putas. non fiat. Illa enĩ
caritas quã tecũ hab̾e̾ uellẽ ꝓfecto maior ẽ: s
melior hȩc minor quã nulla est:. Item hieronimꝰ

Expanded text:
per Firmum. rescribe, quod uisum fuerit, ad nos uel per Firmum. rescribe, quod uisum fuerit, ad nos uel alios instruendos. dabo autem operam diligentiorem, quantum me adiuuat dominus, ut litterae, quas ad te scribo, prius ad te perueniant quam ad quemquam, a quo latius dispergantur. fateor enim nec mihi hoc fieri uelle de tuis ad me, quod de meis ad te factum iustissime expostulas. tamen placeat nobis inuicem non tantum caritas, uerum etiam libertas amicitiae, ne apud me taceas uel ego apud te, quod in nostris litteris uicissim nos mouet, eo scilicet animo, qui oculis dei in fraterna dilectione non displicet. quod si inter nos fieri posse sine ipsius dilectionis perniciosa offensione non putas, non fiat. illa enim caritas, quam tecum habere uellem, profecto maior est, sed melius haec minor quam nulla est. CXVII.
Abbreviated transcription (Latin):
ta latinoꝵ int̾p̃tum qui qualescũq hoc ausi
sunt qnͣtũ possumꝰ imꝑitia careamꝰ: & hii qui
me inuidere putant utilib laborib tuis. tan¬
dem aliqnͣdo si fieri potest intelligant ꝓpt̾ea
me nolle tuã ex hebreo int̾pͣtationẽ in eccłiis
legi. ne contͣ septuaginta auctoritatẽ tanꝗͤ
nouũ aliqͥd ꝓferentes magno seandalo ꝑtur-¬
bemꝰ plebes xp̃i. qͣrum aures & corda illam
int̾ptationẽ audire consueuier̃t. quȩ etiã ab
apłis approbata ẽ. Unde ꝙ illud apud ionam
uirgultũ simn hebreo nec hedera ẽ nec cucur¬
bita. s nescio qͥd aliud qͦd trunco suo nixum
nullis sustentandũ ãminiculis erigatur: mal¬
lem eã in om̃ib latinis cucurbitã legr Non
enĩ frustra hoc puto .lxx̃. posuisse: nͥ quia ꝗ
huic simile sciebant. Satis me ĩmo fortasse
plꝰ quã satis trib epłis tuis respondisse ar¬
bitror. quarũ duas ꝑ eyprianũ accepi. unã

Expanded text:
ta Latinorum interpretum, qui qualescumque hoc ausi ta Latinorum interpretum, qui qualescumque hoc ausi sunt, quantum possumus, inperitia careamus et hi, qui me inuidere putant utilibus laboribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, intellegant propterea me nolle tuam ex Hebraeo interpretationem in ecclesiis legi, ne contra septuaginta auctoritatem tamquam nouum aliquid proferentes magno scandalo perturbemus plebes Christi, quarum aures interpretationem audire consuerunt, quae etiam ab apostolis adprobata est. unde illud apud Ionam uirgultum, si in Hebraeo nec hedera est nec cucurbita, sed nescio quid aliud, quod trunco suo nixum nullis sustentandum adminiculis erigatur, mallem iam in omnibus Latinis cucurbitam legi. non enim frustra hoc puto Septuaginta posuisse, nisi quia et huic simile sciebant. Satis me, immo fortasse plus quam satis tribus epistulis tuis respondisse arbitror, quarum duas per Cyprianum accepi, unam
Abbreviated transcription (Latin):
ita ẽ. quib uł quonã eoꝵ. an ab istis posterius
qui ꝓpt̾ea putari possunt aliqua de eodicib gre¬
cis uł subtrarisse uł magis corrupisse. ne illis
testimoniis de xp̃iana fide conuincerent᷑. Iui
aũ anteriores cur hoc fac̾e uoluerint ñ inuenio.
Deinde mittas nob̾ obsecro int̾pͥtationẽ tuã de
septuaginta. quã te elidisse nesciebã. Librũ qͦq
tuũ cuiꝰ m̃tionẽ fecisti de optimo genere int̾¬
pretandi cupio legere. ꝙ adhuc nosse qͦmͦ eo
equancda sit in int̾prete peritia linguarũ con¬
iecturis eoꝵ qͥ scͥpturas disserendo ꝑtractant:
qs necẽẽ ẽ etiã si recte atq uniꝰ fidi fuerint ua¬
rias parere in multoꝵ locoꝵ obscuritate sen¬
tentias. qũãuis nequaꝗͣ. ipsa uarietas ab eiꝰ fidi
unitate discordet. sic̃ etiã unꝰ tractator scdđm¬
eande fide̾. alit̾ atq alit̾ eundẽ locũ potest ex¬
ponere. quia hoc eius obscuritas patitur. Ideo

Expanded text:
ita est, quibus uel quonam eorum, an ab istis posterius, ita est, quibus uel quonam eorum, an ab istis posterius, qui propterea putari possunt aliqua de codicibus Graecis uel subtraxisse uel in eis corrupisse, ne illis testimoniis de Christiana fide conuincerentur. illi autem anteriores cur hoc facere uoluerint, non inuenio. deinde nobis mittas, obsecro, interpretationem tuam de septuaginta, quam te edidisse nesciebam. librum quoque tuum, cuius mentionem fecisti, de optimo genere interpretandi cupio legere et adhuc nosse, quo modo coaequanda sit in interprete peritia linguarum coniecturis eorum, qui scripturas disserendo pertractant, quos necesse I est, etiam si rectae atque unius fidei fuerint, uarias parere in multorum locorum obscuritate sententias, quamuis nequaquam ipsa uarietas ab eiusdem fidei unitate discordet, sicut etiam unus tractator secundeandem fidem aliter atque aliter eundem locum potest exponere, quia hoc eius obscuritas patitur. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ciperes. qͥs absit inquã ut amiseris. s ut adu̾teres
quã sanos acuigiles haberes. Propt̾ solã gͦ pali¬
posteriori debeamꝰ imitanda. non ꝓpt̾ te sicori
cecitatẽ quã cordi tuo nec tribui nec timui. attin¬
gendum illud existimaui: Atq identidẽ rogo:
ut me fident̃ corrigas. uͥ hoc opꝰ mͥ ẽẽ ꝑspexeris
Quã quã eñĩ scdm honorũ uocabula quȩ iam ȩc¬
clesiȩ usꝰ obtinuit. ep̃atꝰ p̃sbit̾io maior sit. tñ in
multis rebꝰ augustinꝰ iheronimo minor ẽ. licet
etiam aminore qͦlibet ñ sit refugienda uł dedig¬
nanda correctio. De int̾ptatione aũ tua iã mͥ
ꝑsuasisti qua utilitate scpturas uolueris trans¬
ferre de hebreis. ut scilicet ea quȩ a iudeis p̃ter¬
missa uł corrupta sc̃ ꝓferres in mediũ. Sed peto
insinuare digneris a quib iudeis. utrũ ab eis
ipsis qͥ ante aduentũ dñi int̾ptati sunt: ꝙ si

Expanded text:
ciperes, quos absit unquam ut amiseris; sed ut adverteres, ciperes, quos absit unquam ut amiseris; sed ut adverteres, quos sanos ac vigiles haberes. Propter solam ergo παλιdestruere debeamus, imitandam, non propter Stesichori caecitatem, quam cordi tuo nec tribui nec timui, adtingendum illud existimaui. atque identidem rogo, ut me fidenter corrigas, ubi mihi hoc opus esse perspexeris. quamquam enim secundum honorum uocabula, quae iam ecclesiae usus obtinuit, episcopatus presbyterio maior sit, tamen in multis rebus Augustinus Hieronymo minor est, licet etiam a minore quolibet non sit refugienda uel dedignanda correctio. De interpretatione tua iam mihi persuasisti, qua utilitate scripturas uolueris transferre de Hebraeis, ut scilicet ea, quae a Iudaeis praetermissa uel corrupta sunt, proferres in medium. sed peto insinuare digneris, a quibus Iudaeis, utrum ab eis ipsis, qui ante aduentum domini interpretati sunt, et, si
Abbreviated transcription (Latin):
si pt᷑ hanc attestationẽ m eã si in noticiã eoꝵs
uenerit facere uoluerint: quã ñ recte faciant.
ꝙ tu uides. Qd sane scͥpseram nullũ me librũ
adũsꝰ te romam misisse: ideo sc̃pserã quia & li¬
bri nom̃ ab illa epła discernebam. Unde õio
nescio qͥd aliud te audisse ex istimauerã. ꝙ romã
nec ipsam epłam s tͥ miser̃a: ꝙ adũsꝰ te ñ eẽ
arbitrabar. qd̾ sinceritate amicitiȩ siue ad ad
me nouerã. Exceptis aũ familiarib tuis te ip¬
sum obseero ꝑ grãm qͣ redepti sumꝰ: ut quecũq
tua bona que t̃ dñi bonitate concessa st̃ in litte
ris meis posui. ñ me existimes insidioso blandi¬
loquio posuisse. si qͥd aũ in te peccaui dimittas
mͥ. nec illud qd̾ de te nescio euiꝰ poetȩ facto in¬
eptiꝰ fortasse quã litt̾atꝰ a me cõmemoratũ est
ampliꝰ quã dixi ad te trahas. cũ continuo subie¬
cerim ñ hoc ideo me dixisse ut oculos cordis re¬

Expanded text:
si post hanc adtestationem meam, si in notitiam eorum si post hanc adtestationem meam, si in notitiam eorum uenerit, facere uoluerint, quam non recte faciant. et tu uides. Quod sane scripseram nullum me librum aduersus te Romam misisse, ideo scripseram, quia et libri nomen ab illa epistula discernebam, unde omnino nescio quid aliud te audisse existimaueram, et Romam nec ipsam epistulam sed tibi miseram et aduersus te non esse arbitrabar, quod sinceritate amicitiae siue ad admme noueram. exceptis autem familiaribus tuis te ipsum obsecro per gratiam, qua redempti sumus, ut, quaecumque tua bona, quae tibi domini bonitate concessa sunt, in litris meis posui, non me existimes insidioso blandiloquio posuisse. Si quid autem in te peccavi, dimittas mihi. Nec illud, quod de nescio cujus Poetae facto ineptius fortasse, quam litteratius a me commemoratum est, amplius quam dixi, ad te trahas: cum continuo subjecerim, non hoc ideo me dixisse, ut oculos cordis re
Abbreviated transcription (Latin):
medioerẽ de hac re dolorẽ in esse cordi meo: qd
litterȩ meȩ pͥus in multoꝵ manꝰ uenert. quã
ad te ad quẽ scͥptȩ sunt ꝑuenire potuert̃. Quo
aũ modo id acciderit  & longũ ẽ narrare.
& ni fallor suꝑfluũ: cũ sufficiat si ꝗd mͥ in hoc
credit᷑ non eo animo factũ qͦ ꝓutat᷑. nec om̃ino
meȩ fuisse uoluntatis aut dispositionis aut con¬
sensionis aut saltẽ cogitationis ut fieret.
Hȩc si non credt qd̾ teste do loquor. qͥd ampliꝰ
faciã non habeo. Ego tñ absit ut eos credam
hȩc tuȩ sc̃itati maliuola m̃te suggerere.
ad excitandas int̾ nos inimicitias quas mise¬
ricordia dñi dd̃ nr̃i au̾tat a nob̾. s sine ullo no¬
cendi aĩo facile de hoĩe humana uitia suspica¬
ri. Hoc enĩ me de illis equũ ẽ credẽ. siuasa st̃
xp̃i ñ in contumeliã s in honorẽ facta. & dispo¬
sita in domo magna a do in om̃e bonũ opͦ. Qd̃

Expanded text:
mediocrem de hac re dolorem inesse cordi meo, quod mediocrem de hac re dolorem inesse cordi meo, quod litterae meae prius in multorum manus uenerunt, quam ad te, ad quem scriptae sunt, peruenire potuerunt. quo autem modo id acciderit, et longum est narrare et, nisi fallor, superfluum, cum sufficiat, si quid mihi in hoc creditur, non eo factum animo, quo putatur, nec omnino meae fuisse uoluntatis aut dispositionis aut consensionis aut saltem cogitationis, ut fieret. haec si non credunt, quod teste deo loquor, quid amplius faciam, non habeo. ego tamen absit, ut eos credam haec tuae sanctitati maliuola mente suggerere ad excitandas inter nos inimicitias, quas misericordia domini dei nostri auertat a nobis, sed sine ullo nocendi animo facile de homine humana uitia suspicari. hoc enim me de illis aequum est credere, si uasa sunt Christi non in contumeliam sed in honorem facta et disposita in domo magna a deo in opus bonum. quod
Abbreviated transcription (Latin):
uolens. qd̾ erga te ipse seruaui: ut qͥeqͥd imp¬
bandum putant in scͥptis meis. nec laudent
subdolo pectore. nec ita rep̾hendant. apud
alios. ut taceant apud me: hinc potiꝰ ex istimais
ledi amicitiã ꝙ necessitudinis iura uiolari.
Nescio enĩ utrũ xp̃ianȩ amicitiȩ putandȩ sint.
in qͥb magis ualet uulgare ꝓu̾̃biũ. obsequiũ
amicos. ueritas odiũ parit. quã ȩccłiasticum.
fideliora st̃ uulnera amici. quã uoluntaria oscu¬
la inunici. Promde carissimos nr̃os qͥ nr̃is labo¬
ribꝰ sincerissime fauent hoc potiꝰ quanta possu¬
mus instantia doceamꝰ: qͦ sciant fieri posse. ut
int̾ carissim os aliqͥd alt̾ut᷑ sermone contͣdicat᷑.
nec tñ caritas ipsa minuat᷑. nec ueritas odium
pariat. quȩ debet᷑ amicitiȩ. siue illud uerũ sit
itaq fr̃s nr̃i familiares tui qͥb testimoniũ per¬
hibes qd̾ sint uasa xp̃i. me inuito factũ nec

Expanded text:
uolens, quod erga te ipse seruaui, ut, quicquid inprouolens, quod erga te ipse seruaui, ut, quicquid inprobandum putant in scriptis meis, nec claudant subdolo pectore nec ita reprehendant apud alios, ut taceant apud me, hinc potius existimans laedi amicitiam et necessitudinis iura uiolari. nescio enim, utrum Christianae amicitiae putandae sint, in quibus magis ualet uulgare prouerbium: obsequium amicos, ueritas odium parit, quam ecclesiasticum: fideliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici. Proinde carissimos nostros, qui nostris laboribus sincerissime fauent, hoc potius, quanta possumus instantia, doceamus, quo sciant fieri posse, ut inter carissimos aliquid alterutro sermone contra dicatur nec tamen caritas ipsa minuatur nec ueritas odium pariat, quae debetur amicitiae, siue illud uerum sit, itaque fratres nostri, familiares tui, quibus testimonium perhibes, quod sint uasa Christi, me inuito factum nec
Abbreviated transcription (Latin):
Ouir sẽẽ: mͥq ut ds̃ uidet aiãm meã ueraci cor¬
de dilecte. hoc ipsũ qd̾ posuisti in litteris tuis.
qd̾ te mͥ ex hibuisse ñ dubito. hoc ipsũ oĩno pau¬
lum apłm credo exhibuisse inlitteris siuis: ñ
unicuilibet homini. s uideis & grecis & oĩb
gentibꝰ filiis suis qsͦ in eugłio genuerat. ꝙ qͦs
pariendos parturiebat. & deinde posteroꝵ.
rialis enĩdabat᷑ epła. ut nichil in sua m̃te re¬
tineret qd̾ distaret alabiis. Certe factꝰ es etiã
tu tanquã ego ñ m̃tientis astu s compatien-¬
tis affectu: cum cogitares tam me ñ relin-¬
quendu in ea culpa in quã me ꝓlapsum ex¬
istimasti. quã nec te uelles. si eo mͦ ꝓlapsus
eẽs. Unde grãs agens beniuolȩ m̃ti erga me
tuȩ. simulposco ut etiã mͥ ñ succenseas. qd̾ cũ
in opusculis tius aliqua me mouerent motũ
meũ intimauitͥ. hoc erga me ab om̃ib seruari

Expanded text:
o uir sancte mihique, ut deus uidet animam meam, ueraci coro uir sancte mihique, ut deus uidet animam meam, ueraci corde dilecte, hoc ipsum, quod posuisti in litteris tuis, quod te mihi exhibuisse non dubito, hoc ipsum omnino Paulum apostolum credo exhibuisse in litteris suis non uni cuilibet homini, sed Iudaeis et Graecis et omnibus gentibus, filiis suis, quos in euangelio genuerat et quos pariendos parturiebat, et deinde posterorumriae mandabatur epistula, ut nihil in sua mente retineret, quod distaret a labiis. Certe factus es etiam tu tamquam ego non mentientis astu, sed conpatientis affectu, cum cogitares tam me non relinquendum in ea culpa, in quam me prolapsum existimasti, quam nec te uelles, si eo modo prolapsus esses. unde agens gratias beniuolae menti erga me tuae simul posco, ut etiam mihi non suscenseas, quod, cum in opusculis tuis aliqua me mouerent, motum meum intimaui tibi hoc erga me ab omnibus seruari
Abbreviated transcription (Latin):
s conpatientis affectu. Dic iudeo. sic gentili. sic
cuilihet homini paulꝰ in errore uł in pecca¬
to aliqͦ constituto ñ simulando qd̾ ñ erat. s
compatiendo qͥa ẽẽ potuisset tanꝙͣ qui se
hoinem cogitaret. om̃ib om̃ia factꝰ ẽ: ut õs
lucͥfaceret. Te ipsum si placet obseero te pau¬
lisꝑ intuere. te ipsũ inquã erga me ipsum.
ꝙ recole. uł si habes consoͥpta relege u̾ba tua.
mano. quã pleno caritatis affectu. cũ queda
me in te cõmisisse expostulasses grauit̾ sub¬
iunxisti. In hoc ledit᷑ amicitia. ĩ hoc necessitu¬
dinis iura uiolant᷑: ne uideam᷑ certare pueri¬
liter. & fautorib inuicẽ uł de tractorib nr̃is
tribuere materiẽ contendendi. Hȩc abs te¬
u̾ba ñ solũ ex animo dicta sentio. uerũ etiã be¬
quia pure &. xp̃iane diligere te cupio: nec qͥe¬
quã in mea m̃te retinere qđ distet a labiis.

Expanded text:
sed compatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic sed compatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed compatiendo. quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret. Te ipsum, si placet, obsecro te, paulisper intuere, te ipsum, inquam, erga me ipsum et recole uel, si habes conscripta, relege uerba tua imano, quam pleno caritatis affectu, cum quaedam me in te commisisse expostulasses, grauiter subiunxisti: In hoc laeditur amicitia, in hoc necessitudinis iura uiolantur; ne uideamliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi; haec sverba, non solum ex animo dicta, sentio, verum etiam bequia te pure et Christiane diligere cupio, nec quicquam in mea mente retinere, quod distet a labiis.
Abbreviated transcription (Latin):
moniarũq obseruationes se a peccatis pos¬
se mundari. fieriq saluos existimabant.
sic lib̾ari cupiebat: tanꝗͣ. ipse illo errore
teneret᷑. diligens utiq ꝓximũ tanꝗͣ se ip¬
sum. & hȩc aliis faciens q̃ sͥ ab aliis fieri
uellet si hoc illi opꝰ eẽt. Qd̃ cũ dñs monuis¬
set. adiunxit. Hȩc ẽ enĩ lex & ꝓph̃ȩ. Hune
conpatientis affectũ in eadẽ epła ad galathas
p̃cepit dicens. Si p̾ occupatꝰ fuerit homo in ali
quo delicto. uos qͥ spũales estis instruite huiꝰ
modi in spũ lenitatis: intendens te ipsũ. ne ꝙ
tu tẽpteris. Uide si ñ dixit. fiere tanquã ille
ut illũ lucͥfacias: ñ utiq ut ipsũ delictũ falla¬
cit̾ ageret. aut se id habe simularet. s ut in
alt̾iꝰ delicto qͥd etiã sͥ accidere posset attende¬
ret. atq ita alteri tanꝗͣ sͥ ab altero uellet mi¬
sericordit̾ subueniret. hoc ẽ non m̃tientis astu

Expanded text:
moniarumque | obseruationes se a peccatis posmoniarumque | obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore teneretur, diligens utique proximum tamquam se ipsum et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, adiunxit: Haec est enim lex et prophetae. Hunc compatientis affectum in eadem epistula ad Galatas praecipit dicens: Selicto, uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtenderet atque ita alteri, tamquam sibi ab altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu
Abbreviated transcription (Latin):
mulationis uelam̃ obtendit: Cur factꝰ tan¬
quam gentilis gentibꝰ qd̾ sentit docet. qͦd
claudit inpectore. aliud ꝓmit in u̾b. in fa¬
ctis. in scͥptis: Sed absit hoc saꝑe. Utrisq
enĩ debebat caritatẽ de corde puro ꝙ con¬
scientia bona ꝙ fide ñ ficta. Ac ꝑ hoc om̃ib
omĩa factꝰ ẽ. ut om̃s lucͥfaceret. ñ m̃tientis
astu s conpatientis affectu. id ẽ ñ om̃ia ma¬
la hõinum fallacit̾ agendo. s alioꝵ om̃iũ
malis om̃ib tanꝗͣ si sua eent misericordis
minime recusabat. ñ misericordit̾ fallebat :
s om̃ino non fallens. atq hoc mͦ a dño do
illa usq ad certi tẽporis dispensationẽ ius¬
sa ẽẽ cõm̃dans. a sacͥlegis sacͥs gentiũ distin¬
guebat. Tunc aũ ñ m̃tientis astu s conpati¬
entis affectu uideis tanꝗͣ udeꝰ fiebat. quan¬
do eos ab illo errore quo uł in xp̃m credẽ
nolebant. uł ꝑ uetera sacerdotia sua ceri¬

Expanded text:
mulationis uelamen obtendit? cur factus tammulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes lucid est, non omnia mala hominum fallaciter agendo; sed aliorum omnium malis omnibus, tanquam si sua essent, misericordis minime recusabat, non misericorditer fallebat; sed omnino non fallens, atque hoc modo a Domino Deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis astu sed compatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo uel in Christum credere nolebant uel per uetera sacerdotia sua caere