comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pauperum fide iussorem om̃ium menbͥr.
suorũ sponsorem. quia ille caput illi menbͣ.
Et cum accipiunt menbra: caput accipit.
Cum uni inquit ex his minimis meis fecstis:
mͥ fecistis. Heya auare fenerator: uide quo
dedeisti uide quid accepturꝰ es. Si dedisit
paruam pecuniam. & ille cui dederas
ꝓparua pecunia tua darce tͥ magnam
iullam in cõparabilit̃ ampluꝰ ualentem
quam tu pecuniam dederas : quant᷑s gr̃as
ageres. quanta leticia toleraies: Audi qũa
possessionem d&: quem fenerasti. Uenite
benedieti patris mei: accipite. Quide qͦd
dedistis: ab sit. Terrena dedistis: que si ñ
daretis int̾ra putrescerent. Quid eñi inde
faicurus esses. si nondedissese quoa peritu¬
run erat in terra: seruatum ẽ. incelo. Ergo
quod seruatum ẽ: hoc accepturi fumus.
setuatum ẽ meritum: factus ẽ. thesaurus
tis meritum tuum. Ilam uide quid sis
ueyturis. Percipite regnum quod uobis
aatum ẽ. ab inicio mundi. Contra illi qͥ

Expanded text:
pauperum fidejussorem, omnium membrorum pauperum fidejussorem, omnium membrorum suorum sponsorem; quia ille caput, illi membra, et cum accipiunt membra, caput accipit: Cum uni, inquit, ex his minimis meis fecistis, mihi fecistis. Eia, avare fenerator, vide quid dedisti, vide quid accepturus es! Si dedisses paucam pecuniam, et ille cui dederas pro parva pecunia tua daret tibi magnam villam, incomparabiliter amplius valentem quam dederas tu pecuniam; quantas gratias ageres, quanta laetitia tollereris! Audi quam possessionem det quem fenerasti: Venite, benedicti Patris mei, percipite. Quid? quod dedistis? Absit. Terrena dedistis, quae si non dedissetis, in terra putrescerent. Quid enim inde facturus esses, si non dedisses? Quod periturum erat in terra, servatum est in coelo. Ergo quod servatum est, hoc accepturi sumus. Servatum est meritum: factus est thesaurus tuus meritum tuum. Nam vide quid sis accepturus: Percipite regnum, quod vobis paratum est ab initio mundi. Contra, illi qui
Abbreviated transcription (Latin):
eterna. Dat̾ram: accipe celum. Et cui dabo for¬
te dicis : ipse dominus procedit quem fene¬
res: qui tͥ iubiebat nefenerator esses. Audi seny¬
turam: quomͦ feneres dominum. fenerat
dñm inquit: qui miseretur pauꝑi. Non
eñi eget ate dñs: sed habes alium qui ate egit.
Illi porrigis : ille accipit. Non eñi habor paup.
ipse uult retribuere: & non inuenit quid.
Sola in illo remanet beniuolentia: orandi
prote. Cuni autẽ pauꝑ orat ꝓte: tanquam
dõ dicit. Dñe mutuum accepi: fide damt
Pro inde & si non tenes pauꝑem redditorem
sed idoneum tenes fide uissorem. Ecce deus
⁊ descriptura sua dicit. Da securus: ego re¬
tribuam tibi: quomͦ solent dicere fide uis¬
sores. Qui dicam: ego reddo. ego accipio. mͥ
das. Disputamus. nec & hoc dicit ds: ego
accipio. mͥ das. Plane si deus xp̃c. quod ñ
dubitatur: ipse dixit. Esuriui et dedistis
mͥ manducare. & cũ illi dicerent: quando
te uidimus esurientem: ut oftenderee se

Expanded text:
aeterna: da terram, accipe coelum. Et cui dabo, foraeterna: da terram, accipe coelum. Et cui dabo, forte dicis? Ipse Dominus procedit quem feneres, qui tibi jubebat ne fenerares. Audi Scripturam, quomodo feneres Dominum: Fenerat, inquit, Dominum, qui miseretur pauperis . Non enim eget a te Dominus, sed habes alium qui a te egeat: illi porrigis, ille accipit. Non enim habet pauper ipse vult retribuere, et non invenit quid; sola in illo remanet benevolentia orandi pro te. Cum autem pauper orat pro te, tanquam Deo dicit: Domine, mutuum accepi, fidedic me. Proinde et si non tenes pauperem redditorem, sed idoneum tenes fidejussorem. Ecce Deus tibi de Scriptura sua dicit: Da securus, ego reddo. Quomodo solent dicere fidejussores? quid dicunt? Ego reddo, ego accipio, mihi das. Putamusne et hoc dicit Deus: Ego accipio, mihi das? Plane si Deus Christus, quod non dubitatur, ipse dixit: Esurivi, et dedistis mihi manducare. Et cum illi dicerent, Quando te vidimus esurientem? ut ostenderet se
Abbreviated transcription (Latin):
Et ideo nolo: quia ds̃ non uult. Nam si ego
nolo et ds̃ uult: agite. Si aut̃ d̃s non uult.
etiam si ego uellem: malo suo ager&e qui age¬
ret. Unde apparce dm̃ hoc nolle: dictum est
alio loco. Qui pecuniam suam non dedit ad
usuram. Et quam detestabile sit. quam odiosũ.
quam ȩxecrandum: puto qr & ipsi fenerato¬
res nouerunt. Rursum autem ego ipse. immo
ds̃ nr̃. quite ꝓhibet eẽ. feneratorem : & dicit᷑
niam tuã. aquo aliquid plusquam dedisti
acciꝑe expectes. non pecuniam solam: sed aliqͥd
plusquam dedisti. siue illud triticum sit.
siue uinum. siue oleum. suie quod libet
aliud: si plusquam dedisti expectas accipere:
fenerator es. Et hoc impbandus: non laudan-¬
dus. Quid ergo facio inquis ut sim utiliter¬
fenerator:. Attende quid facit fenerator. Mi¬
nus uult dare: certe & plus accipere. hoc &
tu. Damodica: accipe magna. Nide quan lat
crescat fenus tuum. Da temporallia: accipe

Expanded text:
et ideo nolo, quia Deus non vult. Nam si ego et ideo nolo, quia Deus non vult. Nam si ego nolo, et Deus vult, agite: si autem Deus non vult, etiamsi ego vellem, malo suo ageret qui ageret. Unde apparet Deum hoc nolle? Dictum est alio loco: Qui pecuniam suam non dedit ad usuram . Et quam detestabile sit, quam odiosum, quam exsecrandum, puto quia et ipsi feneratores noverunt. Rursus autem ego ipse, imo Deus noster, qui te prohibet esse feneratorem, jubet  a quo aliquid plus quam dedisti exspectes accipere: non pecuniam solam, sed aliquid plus quam dedisti, sive illud triticum sit, sive vinum, sive oleum, sive quodlibet aliud; si plus quam dedisti exspectas accipere, fenerator es, et in hoc improbandus, non laudandus. Quid ergo, inquisfenerator? Attende quid facit fenerator. Minus vult dare certe, et plus accipere: hoc fac et tu; da modica, accipe magna. Vide quam late crescat fenus tuum. Da temporalia, accipe
Abbreviated transcription (Latin):
cogitas: ruminas ut sis animal mundũ
non umundũ. ⁊ quod significat etiam
sapientia ꝑ salomonẽ dicens. Thesaurꝰ¬
desiderabilis requiescit in ore sapientis: uir aut̃
stultus glutat illud. Qui eñi glutat ut non
illo appareat quod uorauit: oblitus ẽ. quod
audiuit. Qui autẽ non ẽ. oblitus cogitat. & cogi¬
tando ruminat: & ruminando delectat᷑. Hnde
dr̃. Cogitatio sc̃a: seruabit te. Et ecce si seruat
te in ruminatione panis huius sc̃a cogitatio:
ratur. fenerator quidem latine dr̃: & quidat
mutuum & qui accipit. Planius autem hoc¬
dr̃: si dicamus fenerat. Quid adnos quid gr̃a-¬
matici uelint: melius inbarbarismo nr̃o uos
intelligitis: quam in nr̃a dissertitudine uos
aiserti eritis. Ergo iustus iste totadie miseret᷑
et fenerat: sed non gaudeant feneratores. In¬
uenimus eñi quendam feneratorem. sic̃ inue¬
mmus quendã panem. ut ubiq aꝑto tecto
ꝑ ueniamus ad xp̃m. Nolo sitis feneratores

Expanded text:
cogitas, ruminas, ut sis animal mundum, cogitas, ruminas, ut sis animal mundum, non immundum . Quod significat etiam sapientia per Salomonem dicens: Thesaurdesiderabilis requiescit in ore sapientis; vir autem stultus glutit illum . Qui enim glutit, ut non in illo appareat quod voravit, oblitus est quod audivit. Qui autem non est oblitus, cogitat, et cogitando ruminat, ruminando delectatur. Unde dicitur: Cogitatio sancta servabit te . Et ecce si servat te in ruminatione panis hujus sancta cogitatio, ratur. Feneratur quidem latine dicitur, et qui dat mutuum, et qui accipit: planius hoc autem dicitur, si dicamus fenerat. Quid ad nos quid grammatici velint? Melius in barbarismo nostro vos intelligitis, quam in nostra disertitudine vos deserti eritis. Ergo justus iste tota die miseretur, et fenerat. Sed non gaudeant feneratores. Invenimus enim quemdam feneratorem, sicut invenimus quemdam panem: ut ubique aperto tecto perveniamus ad Christum. Nolo sitis feneratores,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam innouissimis temporib scłi ÷ & nunꝙͣ.
uidi iustum delictum nec semen eiꝰ querens
panem. Agnouimꝰ hominem iuniorem et se¬
nem: & tanquam aꝑto tecto ꝑuenimus ad
xp̃m.Sed quis ẽ. iustus quinon est. uisus
aerelictus nec semen eiꝰ querens paneme si
intelligas panẽ: intelligis illũ. Panis eñi ẽ.
uerbum dĩ: quod nunquam abore iusti
aiscrait. Nlam & incapite suo iustꝰ iste dẽp¬
pidib istr̾ ut paues fiant: responait. Nou
in solo ꝑane uuut homo: sed in om̃i uer¬
bo dĩ. Deinde fr̃s mei attendite: quando
faciet iustus uoluntatem dĩ. Semꝑ eñi fac̃:
cr scãm uoluntatem ei uiuit. Holuntas dĩ
decorde eiꝰ ñ recedit: quia uoluntas dĩ ipia
ẽ. lex dĩ. Et quid dictum ẽ. detali: Et in
lege eiꝰ meditabit᷑ die ac nocte. P anem istũ
manducas una hora. & dimittis pauem
illũ uerbi die acnocte. Quando eñ audis
et quando legis: manducas. Quando inde

Expanded text:
etiam novissimis temporibus saeculi; et nunquam etiam novissimis temporibus saeculi; et nunquam vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem. 5. Agnovimus hominem juniorem et senem, et tanquam aperto tecto pervenimus ad Christum. Sed quis est justus, qui non est visus derelictus, nec semen ejus quaerens panem? Si intelligis panem, intelligis illum. Panis est enim verbum Dei, quod nunquam ab ore justi discedit. Nam et in capite suo justus iste tenibus istis ut panes fiant; respondit: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo Dei . Deinde, fratres mei, attendite, quando non faciat justus voluntatem Dei. Semper enim facit, et secundum voluntatem ejus vivit. Voluntas Dei de corde ejus non recedit: quia voluntas Dei, ipsa est lex Dei. Et quid dictum est de tali? Et in lege ejus meditabitur die ac nocte . Panem istum manducas una hora, et dimittis; panem illum verbi die ac nocte. Quando enim audis, aut quando legis, manducas; quando inde
Abbreviated transcription (Latin):
sol uos. &e non etiam illi qui fuerunt aute
nose Om̃s qui abuntio scłi fueruit uisti:
e credider̃: quem nos uenisse iam eredi¬
mus. Et in euis fide ⁊ ipsi sanati sunt in
utatis hierłm. om̃ib cõnunumeratuar
sidelib abimitio usq ad finem. ad uine¬
tis eciam legionib et exercitib angłorum. ut fiat
una illa ciuitas sub uno rege. & una quedam
ꝓuintia subuno imperatore. felix inꝑpetua
pace & salute: laudans dm̃ sine fine beata
sine fine. Corpus autꝰ xp̃i quod ẽ. eccła: tan¬
quam unus quidam homo primo iunior fuit:
& ecce iam infine scłi insenecta pingui qmͣ
de illa dictum ẽ. Ad huc multiplicabit᷑ in
senecta pingui. Multiplicata ẽ. ꝑ om̃s gͦs.
qe ipsius uox est. Attenditis quasi unius ho¬
nunis prim̾a etatẽ suam. & istã nouissimam.
respexit ꝑ oĩia. quia om̃s etates notes habet
ꝑ seripturas:  ait exultans & monens. Iumor
fui primis temporib scłi: & ecce senexsum

Expanded text:
soli nos, et non etiam illi qui fuerunt ante soli nos, et non etiam illi qui fuerunt ante nos? Omnes qui ab initio saeculi fuerunt justi, e crediderunt, quem nos venisse jam credimus; et in ejus fide et ipsi sanati sunt, in tatis Jerusalem, omnibus connumeratis fidelibus ab initio usque in finem, adjunctis etiam legionibus et exercitibus Angelorum, ut fiat illa una civitas sub uno rege, et una quaedam provincia sub uno imperatore, felix in perpetua pace et salute, laudans Deum sine fine, beata sine fine. Corpus autem Christi, quod est Ecclesia , tanquam unus quidam homo, primo junior fuit, et ecce jam in fine saeculi est in senecta pingui; quoniam de illa dictum est: Adhuc multiplicabitur in senecta pingui . Multiplicata est per omnes gentes, et ipsius vox est attendentis quasi unius hominis primam aetatem suam, et istam novissimam, respexit per omnia, quia omnes aetates notas habet per Scripturas; et ait exsultans et monens: Junior fui, primis temporibus saeculi; et ecce senui, sum
Abbreviated transcription (Latin):
hubsbant oculos ad uidendum interiorem
pataliticum iam ẽẽ. sanatum: & medicum
eutantm putauerunt blasphemantem. es
÷ͥ he inquiunt qui peccata dituittits blas¬
iynaemat ste. Quis potest dimuttere peccata
nsi soluis aeus: Et quia ille erat ds: talia co¬
gicantis audiebat. Hoc uerbum de dõ eogita¬
uunt sea am̃ presentem non uidebant. fãcit
engo ille medicus aliquid in corpore paralitiei.
ut ce slorum qui galia aixerunt interiorem.
pralsin sanet. fẽcit eũi quod uiderent: &e
desit quoa crederent. heya ergo quis quis
ci tim infirmiis & languens corde ut atten¬
aens humaua exempla. uelis abonis operib
aesfere.⁊ &x paralisi quadam interiore dis¬
solutus es: age si possumus aperto isto tecto
sumittere ad dm̃. Dominus eñi ipse incor¬
hor suo quod ẽ. eccła iumor fuit ꝓrimis
temporib: et ecce iam senuit. Nostis et ag¬
noseitis. et intelligitis. quia in hoc positi
esis ar ia credidistis: quia caput nr̃m xp̃c
est. copus capiti illuis nos sumus. Nũquid

Expanded text:
um interiorem paralyticum jam esse sanatum, et medicum curantem putaverunt blasphemantem. Quis est hic, inquiunt, qui peccata dimittit? Blasphemat iste. Quis potest dimittere peccata, nisi solus Deus? Et quia ille erat Deus, talia cogitantes audiebat . Hoc verum de Deo cogitabant, sed Deum praesentem non videbant. Fecit ergo ille medicus aliquid et in corpore paralytici, ut et illorum qui talia dixerunt, interiorem paralysim sanaret. Fecit enim quod viderent, et dedit quod crederent. Eia ergo quisquis es tam infirmus et languens corde, ut attendens humana exempla, velis a bonis operibus desistere, et paralysi quadam interiore dissolutus es, age, si possumus, aperto isto tecto submittere ad Dominum. 4. Dominus enim ipse in corpore suo, quod est Ecclesia, junior fuit primis temporibus, et ecce jam senuit. Nostis, et agnoscitis, et intelligitis, quia in hoc positi estis, et ita credidistis, quia caput nostrum Christus est; corpus capitis illius nos sumus . Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
tias. habce quendam oridinem suũ inreb:
humanis ut multi ei obsequant᷑. ut uibeat
& audiatur. Iste locus non erit: sed transi¬
ꝙ tu ut possis dicere: Transiui: & ecce non
erat. Iuid ẽ. transiui: ꝓfeci. Perueni ad
sp̃italia. intraui in sc̃uarium dĩ. ut inte¬
centiam. Tene: quomͦ cũ auarus eẽs. sas¬
cellum tenebas. Quo mͦ tenebas saccdl̃
ne ł ertonqueret᷑ a fure: sic custodi in nocentiam.
arabriȩctorqueatur adiabolo. Sit ila certum
pitimontum cuũ: aequa sunt aiuites i pauꝑes.
ustii in nocentiam. Quid tͥ ꝓ dest luerũ auriꝰ
dipnum in nocentie: Custodi in nocentiã:
nnde direccionem. Habeto oculos directos ut
udeis dueetionẽ: non prauos quib malos uides.
e astotos ut distortus tͥ & prauuis udeat᷑ deus.⁊

Expanded text:
itias, habet quemdam ordinem suum in rebus itias, habet quemdam ordinem suum in rebus humanis, ut multi ei obsequantur, ut jubeat et audiatur. Iste locus non erit, sed transiet, ut tu possis dicere: Transivi, et ecce non erat. Quid est, transivi? Profeci, perveni ad spiritualia, intravi in sanctuarium Dei, ut intecentiam. Tene, quomodo cum avarus esses, saccellum tenebas: quomodo tenebas saccellum, ne tibi extorqueretur a fure; sic custodi innocentiam, ne tibi extorqueatur a diabolo. Sit illa certum patrimonium tuum, de qua sunt divites et pauperes. Custodi innocentiam. Quid tibi prodest lucrum auri, et damnum innocentiae? Custodi innocentiam, et vide directionem. Habeto oculos directos, ut videas directionem: non pravos, quibus malos vides; et distortos, ut distortus tibi et pravus videatur Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
inuentus locus eiꝰ. Quare non erat. ⁊ ⁊ ñ ẽ in¬
uentus locus eiꝰ: quia transisti. Sautem carni¬
liter cogitas. & ista terrena felicitas uera feliti¬
tas t̃ uidetur: non dum transisti. Aut eqͥli:
illi es: aut inftra es. Profice: ⁊ transi. Et cũ
ꝓficiendo ꝑtransieris: adtendis eũ fide. Hi¬
des nouissima ipstus: & dicest᷑. Ecce non ẽ.
iste qui sic tumuerat: quomͦ si transieris uxx¬
ta fumim. Nam  hic dictum ẽ. in isto psalmo
superiꝰ. Deficientes uelut fumus deficient.
Prigitur in altum fumus: ⁊ inglobum tumi¬
dii ꝑgit. Quanto magis attollit᷑: tanto am¬
plius intumescit. Sed cũ transieris: attende
postte. Post te enĩ ftimus: si ẽ. aute te ds
Noli posteriora exdesiderio attendere: sicit
atcendit uxor loth & remansit inuia: sed
respice exdespectu. & uidebis impium mul¬
quam ẽẽ. ⁊ queres locum eiꝰ. Quis ẽ locus
eiꝰ: quomͦ hab& potestatem : habet diu¬

Expanded text:
inventus locus ejus. Quare non erat, et non est ininventus locus ejus. Quare non erat, et non est inventus locus ejus? Quia transisti. Si autem adhuc carnaliter cogitas, et ista terrena felicitas vera felicitas tibi videtur, nondum transisti: aut aequalis illi es, aut infra es: profice, et transi; et cum proficiendo transieris, attendis eum fide, vides novissima ipsius, et dicis tibi, Ecce non est iste qui sic tumuerat; quomodo si transires juxta fumum. Nam et hoc dictum est in isto psalmo superius, Deficientes velut fumus deficient. Erigitur in altum fumus, et in globum tumidum pergit: quanto magis attollitur, tanto amplius intumescit. Sed cum transieris, attende post te: post te enim fumus, si est ante te Deus. Noli posteriora ex desiderio attendere, sicut attendit uxor Lot, et remansit in via : sed respice ex despectu, et videbis impium nusquam esse, et quaeres locum ejus. Quis est locus ejus? Quo modo habet potestatem, habet div
Abbreviated transcription (Latin):
& custodi uiam eius. Et si custodiero quid ac¬
cipioe ⁊ exaltabit de ut hereditate possideas
terram. Quam terrã : Iterum ne aliqͣ uilla
occurrat animo: illa dequa dr. Henite be¬
nedicti patris mei ꝑcipite regnum: qd̃ uob̃
paratum ẽ. aborigine mundi. Quid de illis
qui nos angustiauerunt inter quos gemunꝰ.
quorum scandala tolerauimꝰ. pro quib seui¬
entibꝰ frustra orauimus: quid de illis erit.
sequitur. Cum pierint peccatores uidebis.
Et cum deproximo uidebis: tu eris addeitam
illi ad suustram. Hoc ad fidei oculos ꝑtinet.
Quos fidei oculos qui non habent: delectan
felicitatem impiorũ. & putant se sme eausa
ẽẽ. iustos. quia uident hic florere imnpios. Ei
autem hab& oculum illum fidei quid drcit:
Nidi impium suꝑ exaltari ꝙ eleuari su
cedros libani. Et puta: quia suꝑ exaltius.
puta quia eleuatus est. Quid sequit᷑: ꝙ tran¬
siui et ecce nonerat. & quesiui eum & non ẽ.

Expanded text:
Et custodi vias ejus. Et si custodiero, quid acEt custodi vias ejus. Et si custodiero, quid accipio? Et exaltabit te, ut haereditate possideas terram. Quam terram? Iterum ne aliqua villa occurrat animo: illam de qua dicitur, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi . Quid de illis qui nos angustaverunt, inter quos gemuimus, quorum scandala toleravimus, pro quibus saevientibus frustra oravimus; quid de illis erit? Sequitur, Cum pereunt peccatores, videbis. Et quam de proximo videbis: tu eris ad dexteram, illi ad sinistram. Hoc autem ad fidei oculos pertinet. Quos fidei oculos qui non habent, dolent felicitatem impiorum, et putant se sine causa esse justos, quia vident hic florere impios. Qui autem habet oculum illum fidei, quid dicit? Vidi impium superexaltari et elevari super cedros Libani. Et puta quia superexaltatus est, puta quia elevatus est: quid sequitur? Et transivi, et ecce non erat; et quaesivi eum, et no
Abbreviated transcription (Latin):
emplaria: & cium indicabit eũ iudicabitur
illi. Illi autem dictum ẽ. cũ iudicium fit de
illo: possumus eni sic łqͥ ut dicamꝰ homini
uidica mͥ. id ẽ. audicausam meã. Cum gͦ ce¬
perit audire causam iusti sui ds̃. qm̃ oportor
om̃s ex hiberi aute tribunal xp̃i. & stare ut il¬
lic recipiat unusquisq que ꝑcorgus gefsit siue
bonum siue malum. Quando gͦ uertum fue¬
rit ad̾ illum iuditium: non eum damnabit.
Et fiadtempus uideatur damnari abhomine:
& si dix̃ sententiam ꝓ consul inciprianũ: alia
ẽ sella terrena. aliud tribunal celorum. Abin¬
feriore accepit sententiam: asuꝑiore coronam.
Nec damnabit eum cum udicabit᷑ illi. Sed¬
quando hoc erit: noli m putare. Tempus
laboris est. tempus seminis ẽ. tempus frigoris
ẽ. Et si iut̃ uentos. et si inter pluuias semmas:
noli eẽ piger. Aestas ueniet que te letificet: in
qua te gaudeas seminasse. Quid gͦ facio modo:
Expecta dominum. Et cum ex pecto quid ago:

Expanded text:
emplaria, Et cum judicabit eum, judicabitur emplaria, Et cum judicabit eum, judicabitur illi. Illi autem dictum est, cum judicium fit ac illo: possumus enim sic loqui ut dicamus homini, Judica mihi, id est, audi causam meam. Cum ergo coeperit audire causam justi sui Deus; quoniam oportet omnes exhiberi ante tribunal Christi, et stare, ut illic recipiat unusquisque quae per corpus gessit, sive bonum sive malum ; quando ergo ventum fuerit ad illud judicium, non eum damnabit, etsi ad tempus videatur damnari ab homine. Etsi dixit sententiam proconsul in Cyprianum: alia est sella terrena, aliud tribunal coelorum; ab inferiore accepit sententiam, a superiore coronam. Nec damnabit eum, cum judicabitur illi. quando erit? Noli modo putare: tempus laboris est, tempus seminis est, tempus frigoris est: etsi inter ventos, etsi inter pluvias, semina; noli esse piger: aestas veniet quae te laetificet, in qua te gaudeas seminasse. Quid ergo facio modo? Exspecta Dominum. Et cum exspecto, quid ago?
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑdas eternam. Aquo desiderio non deb&
tradi peccatori: ab illo dequo item dicit᷑.:
ꝙ diem hominis ñ concupiui. tu scis. Quid
eñi desiderat ꝙ concupiscit diem hominis:
quando illi minatus fuerit ad uersarius.
quod collet illi diem humanĩ. q occidet
eum & ꝑdet hanc uitam. qui ñ sperat in¬
aliam uitam. deficit et consentit mimico.
Q autem audit dñm dicentem. nolice ti¬
mere eos qͥ occidunt corpus. anima autẽ
ñ possunt occid̾ere: & si tradit᷑ t̾ra in mañ¬
impii. capta terra. sp̃s euadit. Sp̃u euadente:
& terra resurgor. Sp̃s mutabitur addñm:
terra mutabitur incelum. Non enͣi aliquid
de ipsa t̾ra perit: que ad tempus tradit᷑ in
manus impii. Capilli capitis nr̃i numeratist̃.
Ergo securitas: sed si intus sit as. Si autem expel¬
latur diabolus: ammittit᷑ as. Dominꝰ autem
non dereluiquet eum in manibꝰ eiꝰ: nec dãpna¬
bit eum cũ uidicabit᷑ illi. ħ abent aliqua ex¬

Expanded text:
et perdas aeternam. A quo desiderio non debet et perdas aeternam. A quo desiderio non debet tradi peccatori? Ab illo de quo item dicitur: Et diem hominis non concupivi, tu scis . Qui enim desiderat et concupiscit diem hominis, quando illi minatus fuerit adversarius, quod tollat illi diem humanum, quia occidet eum, et perdet hanc vitam; qui non sperat aliam vitam, deficit, et consentit inimico. Qui autem audit Dominum dicentem, Nolite timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere; etsi tradatur terra in manimpii, capta terra spiritus evadit; spiritu evadente, et terra resurget. Spiritus mutatur ad Dominum, terra mutabitur in coelum. Non enim aliquid de ipsa terra perit, quae ad tempus traditur in manus impii: Capilli capitis vestri numerati sunt . Ergo est securitas, sed si intus sit Deus. Si autem expellatur diabolus, admittitur Deus. Dominus autem non derelinquet eum in manibus ejus. Nec damnabit eum, cum judicabitur illi. Habent aliqua ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcusserunt. alios ciucifixerunt. alios besti is sub¬
egerunt. alios ignib eremauerunt. alios inca¬
tena ducentes tabe dui turma confecerunt.
Certe non derelinquae añs scos suos. Dominꝰ
autem nonderelinqu& eũ in manib eiꝰ. Postre¬
mo ipsum filium suũ. quare dimisit in manib
iudeorum: et hic tectũ aperi: siuis om̃i in¬
teriore menbro constringi: ꝑueni ad dñm.
Audi quid dicat alia scriptura: dominũ
p̃uidens passurum abimpiis. Q uid ait: tra¬
dita ẽ. terra tradita ẽ. in manus impii÷ Caro¬
aata ẽ. in mamiis ꝑsequentium. Non ibi aut̃
aimisit uistum suum deus. De carne capta:
eucit ammam in uictam. Dimmitter& deus
iustum suum in manib impii: si illum fe¬
cisses consentire impio. Contra quod malũ:
orat in alio psalmo. et dicit. Non tradas
me dñe adesiderio meo peccatori. Opus ẽ.
ut addesiderio tuo ñ trados peccatori: necũ
desideras uitã p̾sentem. irruas in illum.

Expanded text:
percusserunt, alios crucifixerunt, alios bestiis trapercusserunt, alios crucifixerunt, alios bestiis tradiderunt, alios ignibus cremaverunt, alios in catena ducentes tabe diuturna confecerunt. Certe non derelinquet Dominus sanctos suos: Dominus autem non derelinquet eum in manibus ejus. Postremo ipsum Filium suum quare dimisit in manibus Judaeorum? Et hic tectum aperi , si vis omni interiori membro constringi; perveni ad Dominum: audi quid dicat alia Scriptura, Dominum praevidens passurum ab impiis, quid ait? Terra tradita est in manus impii tradita est in manus persequentium. Non ibi autem dimisit justum suum Deus: de carne capta educit animam invictam. Dimitteret Deus justum suum in manibus impii, si illum fecisset consentire impio: contra quod malum orat in alio psalmo, et dicit: Ne tradas me, Domine, a desiderio meo peccatori . Opus est ut a desiderio tuo non tradaris peccatori, ne cum desideras vitam praesentem, irruas in illum,
Abbreviated transcription (Latin):
an loquetur iuditium. Lex dĩ eiuis in eorde
pnus. Et quiad illi ꝓdest: & non supplanta¬
cius uerbũ non ade recedit. Quid autem mali
pitur quem eustodit ds̃ : custodem ponis
munca ce contra furem securus es⁊ Et po¬
ast aomire custos ille. & ipłe cadere. & furẽ
atuttere: non autem doriit. neq dormtta:¬
qui entdit isrł. Lex aĩ eius in eorde ipsius.
e usuplantabunt᷑ gressus eius. Huiat
ago seurus. & int̾ malos uiuat securus.
e nter impios uiuat securus. Quid eiĩi iusto¬
nai pocest impius aut in iustus facere: ecce
tue quod sequit᷑. Consid̾at peccator ustũ.
o queit mortificare eum. Bicit eni qd̃ in
ipsius qui decorde non recedit. Dimitat eñĩ.
Ubi est quod superius dictum ẽ. et non aereliu¬
quet scõs suoss Ergo considerat peccator ustũ :¬
& querit mortificare eum. Dñs autem non dere¬
linquet eum in manibus eiꝰ. Quare auͦitẽ derelin¬
quet maitires in manib impiorum÷ quare fe¬
cerunt illis quecũq uoluerunt: alios gladio

Expanded text:
ur judicium. Lex Dei ejus in corde ipsius. Et quid illi prodest? Et non supplantacujus verbum a te non recedit. Quid autem mali patitur quem custodit Deus? Custodem ponis in vinea, et contra fures securus es; et potest dormire custos ille, et ipse cadere, et furem admittere: non autem dormit, neque dormitasius: et non supplantabuntur gressus ejus. Vivat ergo securus, et inter malos vivat securus, et inter impios vivat securus. Quid enim mali justo potest impius aut injustus facere? Ecce vide quid sequitur: Considerat peccator justum, et quaerit mortificare eum. Dicit enim quod in ipsius, qui de corde non recedit, dimittit eum? Ubi est quod superius dictum est, Et non derelinquet sanctos suos? 13. minus autem non derelinquet eum in manibus ejus. Quare ergo dereliquit martyres in manibus impiorum? Quare fecerunt illis quaecumque voluerunt? Alios gladio
Abbreviated transcription (Latin):
liticum quendam anuno in tuece. et hoc tecum
ugosco. faciam quantum possum quod lau
lans eso fili÷ remissa sunt eñi tͥ peccatatua.
D ĩ fecit interiorem hominem saluum
aatalisi remittendo peceata sua. & constren

Expanded text:
imo quemdam intueor. Et hoc tectum agnosco. Faciam, quantum possum, quod lautans esto, fili, remissa sunt enim tibi peccata tua. Sic enim fecit interiorem hominem salvum a paralysi, remittendo peccata, et constrin
Abbreviated transcription (Latin):
rens panẽ Et si uerũ hoc inuenit inspatio
uite sue. ⁊ alit᷑ tam̃ inuenit in lectione onii¬
na: que fidelior ẽ. quã uita hominũ. Quid
eͥ facimꝰs. Adiuiuent nos pia studia ur̃a. utt
inspitiamus in his uersib psalmi uoluntate
aĩ quid nos intelligere uelit. Metus em̃ ẽ. ne
unusquisq infirmus non capiens spuitaliter
intelligere scripturas: eat in exempla huma¬
na: uideat aliquando bonos seruos dĩ esse
in necessitate aliqua & mnopia querendi pa¬
nes: maxue & paulum apłm cogitor qui
dicit. : in fame & siti. infrigore & nuditate:

Expanded text:
rens panem? Et si verum hoc invenit in spatio rens panem? Et si verum hoc invenit in spatio vitae suae; aliter tamen invenit in lectione divina, quae fidelior est quam vita hominum. 2. Quid ergo facimus? Adjuvent nos pia studia vestra, ut inspiciamus in his versibus Psalmi voluntatem Dei, quid nos intelligere velit. Metus est enim ne unusquisque infirmus, non capiens spiritualiter intelligere Scripturas, eat in exempla humana videatque aliquando bonos servos Dei esse in necessitate aliqua et inopia quaerendi panis; maxime et Paulum apostolum cogitet, qui dicit, In fame et siti, in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ totã uitã suã tam breuem. qu̾a humanã uuita
breuis ẽ. quã uis ad senrctitẽ auiuentute per
uenerit. ñ uiderit iustũ delictũ nec sem̃ eius
querens panẽ e non ẽ. mirandũ. Potuit enĩ
fieri ut ante uitã ipsiꝰ fuissee aliqͥs iustꝰ querens
panẽ: potuit fieri ut in alia parte t̾rarum
ñ uͥ ipse eẽt. Deinde aluid quod mouet audite.
Ecce unusquisq in uob̃ qͥ forte iam senuit. res¬
piciens cursus etatis sue iã ꝑ actus sibi ubi
cogitatione uersatꝰ fuerit inhis qͦs nouit: for¬
de ñ ei occurrat uistꝰ querens panẽ aut filius
uisti querens pauem. Sed tamen respicit ad
seripturas diumas: & in uenit angustatũ uis
tum qr fame passum in regione sua. & mu¬
tasse aliã regionẽ. Inuenit & filium ipsus
ysaac eiusdem famis causa. in alias isse regio¬
nes querentẽ panem. Et qͦmͦ erit ueritmn. nũ¬
quam uidi uistũ delictũ. nec semen eiꝰ que¬

Expanded text:
per totam vitam suam tam brevem, quam humana vita per totam vitam suam tam brevem, quam humana vita brevis est, quamvivenerit, non viderit justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem? Non est mirandum. Potuit enim fieri ut ante vitam ipsius fuisset aliquis justus quaerens panem, potuit fieri ut in alia parte terrarum non ubi ipse esset. Deinde aliud quod movet, audite: Ecce unusquisque in vobis, qui forte jam senuit, respiciens cursus aetatis suae jam peractos sibi, ubi cogitatione versatus fuerit in his quos novit, forte non ei occurrit justus quaerens panem, aut filius justi quaerens panem: sed tamen respicit ad Scripturas divinas, et invenit angustatum Abraham justum, et famen passum in regione sua, mutasse aliam regionem ; invenit et filium ipsius Isaac ejusdem famis causa in alias isse regiones quaerentem panem . Et quomodo erit verum, Nunquam vidi justum derelictum, nec semen ejus quae
Abbreviated transcription (Latin):
nisterium exercentẽ ⁊ uolentẽ itaerare qd semel
dat᷑ ⁊ ñ amittit᷑. adit eñ magna uoce. & gemi¬
t & dicit tͥ. Quid ẽ. quod uis facere: rebapti¬
care me. Aut nescio quis mesopotanienus. nescio
quis syrus. nescio quis ponticus. uel longius
nescio quis degalatia. de ponto: uenit nescio
quis dephila delphia: ad quas cecłas iehes setip¬
sit. Uerit acolo setuses. uenit aphilirpis. athei¬
athesaloniea ego non habeo baptismum adquem
tolam meã. qui detestaris pacem meam:
uobiscum & intractata remanserat:
pro inde sic̃ uideo ñ qͥdem scđm dis¬
positionem nr̃am: sed tamen propt̾ dispositionẽ
suã. adieddendum debitum nos dñs reuocauit.
Incenti gͦ estote fr̃s: ut si possumus ad uiuante
dño uł mͦ soluanius quoa nos deb̾e cognoscimꝰ.
& non uidi ustũ delictũ nec semen eiꝰ querens
panem. Sic quasi unus homo loquitur. Quam
imultum tempꝰ ẽ. etas uniꝰ hominis. & quid mag¬
nũ ẽ. ut homo positꝰ in una aliqua parte t̾rarũ

Expanded text:
tem iterare quod semel datur et non amittitur, adit cum magna voce et gemitu, et dicit tibi: Quid est quod vis facere? rebaptizare me? ait, nescio quis Mesopotamenus, nescio quis Syrus, nescio quis Ponticus, vel longius s. Venit nescio quis de Galatia, de Ponto, venit nescio quis de Philadelphia, ad quas Ecclesias Joannes scripsit ; venit a Colossis, venit a Philippis, a Thesalonica: Ego non habeo baptismum ad quemtolam meam, qui detestaris pacem meam? vobiscum et intractata remanserat. Proinde sicut video, non quidem secundum dispositionem nostram, sed tamen non praeter dispositionem suam, ad reddendum debitum nos Dominus revocavit. Intenti ergo estote, fratres, ut si possumus Deo adjuvante, vel modo solvamus quod nos debere cognoscimus.  non vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem. Si quasi unus homo loquitur, quam multum tempus est aetas unius hominis; et quid magnum est, ut homo positus in una aliqua parte terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
Non illis dicatis: nͥ fr̃ ad rem responde.
nam suã portat: iationẽ redditurꝰ ẽ. do.
Inbonis eũ noui. Si malus est ipse nouit:
sibonus ẽ. nec sic spes mea ẽ. Hoc ante oui
aidic incatholica: ut spes mea non fit in
horine. Menito gͦ uos homines rep̃hendi¬
N. quia spem urãm in hominib posus¬
s seite cum rephenderint nos: contem
pe sus illos Q uicquid denob̾ aicerutt eito
riusite: ne laborantes curas defensiomis
q dimitatis causam uram. Hoc em̃ a¬
nt astute. nolentes &x timentes ut de ipsa
cusa dicamꝰ: inger̃ nob̾ quonos auocent.
it eũ uitendumꝰ purgare nos: sileamꝰ ab ip¬
As conuncendis. Ilam prorsus qͥ me dicis
iot paeniet panis. dũ semꝑ requiris quid
iniquitatem meã ego ꝓnuntio:
&r curam gero ꝓpeccato meo.
Uisondit hec mulier: ailectione eu angłii.¬

Expanded text:
Non illis dicatis nisi, Fratres, ad rem respondeteNon illis dicatis nisi, Fratres, ad rem respondetenam suam portat, rationem redditurus est Deo: in bonis eum novi; si malus est, ipse novit; si bonus est, nec sic spes mea est. Hoc ante omnia didici in Catholica, ut spes mea non sit in homine. Merito ergo vos homines reprehenditis, quia spem vestram in homine posuistis. Certe cum reprehenderint nos, contemnversus illos. Quidquid de nobis dixerint, cito transite: ne laborantes causa defensionis nostrae, dimittatis causam vestram. Hoc enim agunt astute: nolentes et timentes ut de ipsa causa dicamus, ingerunt nobis quo nos avocent; ut cum intendimus purgare nos, sileamus ab ipsis convincendis. Nam prorsus qui me dicisad te perveniat panis, dum semper quid Iniquitatem meam ego pronuntio, et curam geram pro peccato meo, respondit haec mulier de lectione E
Abbreviated transcription (Latin):
non prodest quando legem dĩ loquit᷑. Nur¬
quid & auditorib non ꝓdest: Htrumq s
nus habemꝰ in eccła dño dicente: & bonori
&x malorum. Boni cũ p̃dicant quid dicunt:
nos elaboramus. Quid aut̃ simꝰ: ille nouerit
adquem gemimꝰ. De mał tam̃ dictũ ẽ aliud
Duꝑ cathedrã moysi: seder̃ scribe & phari¬
saei. Que dicunt facite : que aut̃ facrunt
facere nolite. Uidece qr incathedra moysi
cui successit cathedra xp̃i: sedent & mali
& tamen dicendo bona. non obsunt auli¬
toribꝰ. Quare tuꝓpt̾ malos ipsam cathedtan
annisisti: Redi ad pacem. redi ad coneodu
que te non offendit. Sibona loquor & hi¬
na facio: inmitare me. Si aitt̃ non facio
qd dico: habes consiltum dm̃i. Que dico
fac: que autem facio noli facere÷ tam̃ aca¬
thedra catholica noli discedere. Eece in no¬
mine xp̃i ituri sumus: & multa dicturi
sunt. Quis finis: cito contẽnite causã nr̃am.

Expanded text:
non prodest quando legem Dei loquitur. Numnon prodest quando legem Dei loquitur. Numquid et auditoribus non prodest? Utrumque genus nos habemus in Ecclesia, Domino dicente, et bonorum et malorum. Boni enim cum praedicant, quid dicunt? nos esse elaboramus: quid autem simus, ille novit ad quem gemimus. De malis tamen dictum est aliud: Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei; quae dicunt facite, quae autem faciunt, facere nolite . Vides quia in cathedra Moysi, cui successit cathedra Christi, sedent et mali: et tamen dicendo bona non obsunt auditoribus. Quare tu propter malos ipsam cathedram dimisisti? Redi ad pacem, redi ad concordiam quae te non offendit. Si bona loquor, et bona facio, imitare me: si autem non facio quod dico, habes consilium Domini; quae dico, fac; quae autem facio, noli facere; tamen a cathedra catholica noli discedere. Ecce in nomine Christi ituri sumus, et multa dicturi sunt. Quis finis? Cito contemnite causam nostram.
Abbreviated transcription (Latin):
demonstraturi aliquid detestimonio ȩccłe cui
ñ conmunicant. Merito non nos norunt trans
mare baptitatos in xp̃o: qͥ & transinare ñ
habent xp̃m. Ille eñi. xp̃m & transmare ha¬
bae: qͥ q transinare cõmunionẽ uniuerse
aeccłae tence: Quomͦ poterit cognoscere uͥ sũ
ego baptiratꝰ. ⁊ cũ cõmunio ipsuis uix tran¬
sit maree Herum tamen fr̃s mei quid deistis
dicam: suspicamini qͥa uultis denobis. Si.
non recedimꝰ. Tu qui uento tẽptationis foras
uolasti quides: tricicum non tolloe uentus
ex area. Exeo gͦ uͥ es: agnosce quid es: Sequt̃.
Sed tu inquit quis es. qui contra nos aicas
tanta : quicumq quod dictt᷑ attende: hon
aquo dicit᷑. Peccatori aut̃ in quit dix̃ ats
Ht quia tuassumis testam̃tũ meũ ꝑostiũs
Dicat hoc dñs peccatori. forte ẽ. genus perca¬
torum: cui hoc recte dicat dñs. Sed inquolibo
dicat hoc dñs. Ideo dicit: quia peccatori

Expanded text:
demonstraturi aliquid de testimonio Ecclesiae, cui demonstraturi aliquid de testimonio Ecclesiae, cui non communicant? Merito non nos norunt trans mare baptizatos in Christo, quia et trans mare non habent Christum. Ille enim Christum et trans mare habet, qui et trans mare communionem universae Ecclesiae tenet. Quomodo potest cognoscere ubi sim ego baptizatus, cum communio ipsius vix transit mare? Verumtamen, fratres mei, quid eis dicam? Suspicamini quod vultis de nobis. Si non recedimus. Tu qui vento tentationis foras volasti, quid es? Triticum non tollit ventus ex area. Ex eo ergo ubi es, agnosce quid es. 20. Sed tu, inquit, quis es qui contra nos dicis tanta? Quicumque sim, quod dicitur attende, non a quo dicitur. Sed peccatori, inquit, dicit Dominus: Utquid tu assumis testamentum meum per os tuum ? Dicat Dominus hoc peccatori: forte est genus peccatorum cui hoc recte dicat Dominus; sed in quemlibet dicat hoc Dominus, ideo dicit, quia peccatori
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓpe continuam ium eũ tẽptationib inimi¬
ci: subueritere me uolentis. Gemo apud dm̃
ininfirmitate mea: & nouit quid parturit
cor meũ. ille qͥ nouit partũ meũ. Michi aut̃
minimum ẽ. ut auob iudicer aut ab humano
die ait apłs: sed neq ego me ipsum di uidico.
Mleliꝰ em̃ ego me cognoui quam illi: sed meliꝰ
as̃ quam ego. Non ergo uob̃ insultent denob:
ñ faciat xp̃c. Dicunt eñi. Qui sunt: & unde
sunt: malos hic illos noumꝰ: uͥ baptirati
sunt: si nos bene nouer: sciunt qr & natriga¬
tumꝰ aliquando. sciunt qr &e peregrinati
suniꝰ. sciunt quia alii iuimus et alii rediui¬
mus. Non hic baptitati sumus: sed nͥ bap¬
tirati fumus eccła est nota uniuerso orbe t̾ra¬
rum. Et multi fr̃s nr̃i suut: qui &r nouerunt
quia baptirati suinus. & nob̾cum baptitati
sunt. fãcile ẽ. gͦ hoc nosse: siquis frͣm ẽ. inide
sollicitus. Istis autem satis facturi sumus: et

Expanded text:
et prope continuam cum tentationibus inimiet prope continuam cum tentationibus inimici subvertere me volentis. Gemo ad Deum in infirmitate mea; et novit quid parturit cor meum, ille qui novit partum meum. Mihi autem minimum est, ut a vobis dijudicer, aut ab humano die, ait Apostolus; sed neque ego meipsum judico : melius enim me ego novi quam illi, sed melius Deus quam ego. Non ergo vobis insultent de nobis, non faciat Christus. Dicunt enim, Et qui sunt? et unde sunt? malos hic illos novimus, ubi baptizati sunt? Si nos bene noverunt, sciunt quia et navigavimus aliquando; sciunt quia et peregrinati sumus; sciunt quia alii ivimus, et alii redivimus. Non hic baptizati sumus: sed ubi baptizati sumus, Ecclesia est nota universo orbi terrarum. Et multi fratres nostri sunt, qui et norunt quia baptizati sumus, et nobiscum baptizati sunt. Facile est ergo hoc nosse, si quis fratrum est inde sollicitus. Istis autem satisfacturi sumus, et
Abbreviated transcription (Latin):
sam. ⁊ ibis ad hominẽ: Quid eñ ego fum:
quid sũ: Nunquid catholicus ego sũ: nũqͥd
heditas xp̃i diffusa ꝑgentes ego sum: suifficit
mͥ ut in ea sim. Hituperas mala mea p̾terita.
qͥd magnum facis: securior sũ ego in mala
mea quã tu. Qđ tu uttuperasti: ego damuaiti
Utinam uelles imitari: ut eroi tius fieret
aliquando p̾teritꝰ. Ista sunt mala p̾terita:
qͥ nouerunt maxune in ista cinitate. Hie¬
eium male uiximꝰ quod ego confiteor: & quantũ
gaudeo de gr̃a dĩ. tantũ demeis p̃teritis tuneo.
Quid dicã : dolebo dolorem. si ad huc sic essem.
Sed quid dicame gaudeo. Nec hoc possum di¬
cere. Utinam eñi nunquam fuissem. Quic quid
tamen fui: in uomine xp̃i p̃teritum ẽ. Quod
aut̃ mͦ rep̃hendunt: ñ nor̃. Sunt que ad huc
mme rep̃hendant: sed tamen multũ ẽ. ad il¬
los ut hec nouerint. Multũ eñi ago in cogita¬
cionib meis prignans ad uersus malas sugges¬
tiones meas: & habens conflictionẽ diuturnã

Expanded text:
is ad hominem? Quid enim ego sum? quid sum? Numquid Catholica ego sum? numquid haereditas Christi diffusa per gentes ego sum? Sufficit mihi ut in ea sim. Vituperas mala mea praeterita, quid magnum facis? Severior sum ego in mala mea quam tu: quod tu vituperasti, ego damnavi. Utinam velles imitari, ut et error tuus fieret aliquando praeteritus! Ista sunt mala praeterita, quae noverunt, maxime in ista civitate. Hienim male viximus, quod ego confiteor: et quantum gaudeo de gratia Dei, tantum de meis praeteritis, quid dicam? Doleo? Dolerem, si adhuc essem. Sed quid dicam? Gaudeo? Nec hoc possum dicere: utinam enim nunquam fuissem! Quidquid tamen fui, in nomine Christi praeteritum est. Quod autem modo reprehendunt, non norunt. Sunt quae adhuc in me reprehendant: sed tamen multum est ad illos ut haec noverint. Multa ago in cogitationibus meis, pugnans adversus malas suggestiones meas, et habens conflictationem diuturnam,
Abbreviated transcription (Latin):
apcatt illos fecisti aici sententias in con
Cacna diferentia uidices numudas
apud quos te purgares. tu ipse audisti. tu constitu¬
isti. maximia nste illos non paetierunt. Apud eos
autẽ cͥeciliano donatus uictus ẽ: quos pars donati
iudices postularat. Respondent tͥ. maximianiste:
⁊ iure dicunt. Nos primo uenimus adte deꝓuin¬
cia tua. dediocesi adte ꝑtinente ep̃i: & uoluimꝰ
audire causam tuã. Contẽpsisti nos: ñ ad nos existi.
Sitimiusti nr̃m iudicum. uel simul iudices ele¬
gerimꝰ. ñ ires ad quos tu uelis: quantũ intersit
udete. Tunc aitẽ ipsi donatiste litteris sui
imꝑatorem petier̃: ut de cernerce iudices. Im¬
ꝓbauerunt eos apud quos uicti sunt: quos anteqͥ
uincerent᷑ postulauer̃. Dati sunt alii ad eorum pe¬
titũ: ⁊ ibi uicti sunt. Dgellauerunt ad imꝑatorẽ:
q ibi ucti sunt. Semel uictus absens ẽ. maximi¬
anista & tacet. ⁊ & ter uictus p̾sens donacista ñ

Expanded text:
in absentes illos fecisti dici sententias in concin absentes illos fecisti dici sententias in concalia magna differentia: judices Numidas apud quos te purgares, tu ipse adisti, tu constituisti, Maximianistae illos non petierunt: apud eos autem a Caeciliano Donatus victus est, quos pars Donati judices postulaverat. Respondent tibi modo Maximianistae, et jure dicunt: Nos primo venimus ad te de provincia tua, de dioecesi ad te pertinente episcopi; et voluimus audire causam tuam: contempsisti nos, non ad nos existi. Si timuisti nostrum judicium, vel simul judices eligeremus, non ires ad quos tu velles. Quantum intersit, videte. Tunc autem ipsi Donatistae litteris suis Imperatorem petierunt, ut decerneret judices: improbaverunt eos apud quos victi sunt, quos antequam vincerentur postulaverunt: dati sunt alii ad eorum petitum, et ibi victi sunt: appellaverunt ad Imperatorem, et ibi victi sunt. Semel victus est absens Maximian
Abbreviated transcription (Latin):
ses dmnuuer ceciliantum. Si pͥores ualent:
adut pmaniste concilio maxinuamstarũ.
di plit ualent: cedant donatiste orbi t̾ra¬
nui. slehil. ẽe. arbitor iustiuis. Pauci sunt
nanmoniste: sed pͥores funt. Reus reum
n cot. Sihoc putas qͦmͦ dãpnatꝰ dãpnare
petusti: atia ⁊ int̾ damnatores & ipse scriptꝰ
es: ne emauerunt illi locũ cause dicentis.
lit̃ aut̃ ecilianus. Seruatus ẽ. illi locus ho¬
minii uiue dicentis. sicut habet ipsa senten¬
tu qua rec incõmunione receptꝰ ẽ. nͥ pur¬
itui Itt autt̃ inuenit᷑ hic auidicib dãpna¬
tiu: ilie tt̃ iudices dãpnans. Sed fuerit
sta quitu bagaitani concilũ: porsus to¬
purgate  ile intrans marino iudicio. Con¬
sdnit bi tuditio uniuersus orbis t̾rarum:
qua betus ese plures nos sumus: quã
actt de quantum intersit. Absent̾e
a euerunt maxinuaniste cũ ad eos
artt ⁊umes: hoc quidem simile. Sic &
ret rtata deuitassor. Sed tu rursus

Expanded text:
es damnaverunt Caecilianum. Si priores valent, cedant Primianistae concilio Maximianistarum: si plures valent, cedant Donatistae orbi terrarum: nihil esse arbitror justius. Pauci sunt Maximianistae: sed priores sunt. Reus reum non facit. Si hoc putas, quomodo damnatus damnare potuisti? quia inter damnatores et ipse scriptus est, nec servaverunt illi locum causam dicentis. Aliter autem Caecilianus: servatus est illi locus hominis causam dicentis, sicut habet ipsa sententia; quia nec in communionem receptus est nisi purgatus. Iste autem invenitur hic a judicibus damnatus, illic inter judices damnans. Sed fuerit ista aequitas Bagaitani concilii: prorsus topurgavit se ille in transmarino judicio. Consensit huic judicio universus orbis terrarum. Quid dicturus es? Plures nos sumus quam Magamus: vide quantum intersit. Absentem te damnaverunt Maximianistae, cum ad eos exire noluisses: Hoc quidem simile, sic etonem eorum devitasset: sed tu rursus
Abbreviated transcription (Latin):
Attende nunc cecilianiĩ: tu ł seruat a
midun. ssle orbem t̾rarum. Sed ualere uis ad¬
aersus illum sententias tunc donacistarum: ua
rant aduersus te sententie maximi anistarũ.
uͥpi itum dannauerunt: ep̃i et te. Quare
pestea egisti causam tuam. et obtiniusti ibi
marumanistas.: sicut ille postea egit causam
fnam. & obtimuit ibi donatistas: Quod gͦ.
tuns factum ẽ. uidet᷑ ante oculos miro et
manfesto exemplo reuolutũ: talia maximi¬
anstis conqueri deprimiano.⁊ qualia õs
mi inquesti sunt dececiliano. Mirum est.
mimandos formauit exemplum. Pro inde
si placs̃ paululiim fr̃s. qͥa & hoc nob̾ deus
ii manis dedit: audite concilium maximia¬
conclium maximianistarum. scissimis fr̃ib
n. iem dixit cota unitas ipsorum ꝑafri¬
cim. Sal hnic cum illis ẽ. catholica: in alus
uuti orbis pattib ipsi non sunt cum catho

Expanded text:
Attente nunc Caecilianum: tu tibi servasti Attente nunc Caecilianum: tu tibi servasti Numidiam, ille orbem terrarum. Sed si valere vis adversus illum sententias tunc Donatistarum, valeant nunc adversus te sententiae Maximianistarum: episcopi illum damnaverunt; episcopi et te. Quare postea egisti causam tuam, et obtinuisti ibi Maximianistas; sicut ille postea egit causam suam, et obtinuit ibi Donatistas? Quod ergo tunc factum est, videtur ante oculos miro et manifesto exemplo revolutum, talia Maximianistas conqueri de Primiano, qualia omnes isti conquesti sunt de Caeciliano. Mirum est, minandos formavit exemplum. Proinde si placet paululum, fratres, quia et hoc nobis Deus in manus dedit, audite concilium Maximialium Maximianistarum . 20. Sanctissimis fratribus . --Tota unitas ipsorum per Africam. Sed hic cum illis est Catholica: in aliis autem orbis partibus ipsi non sunt cum Catho
Abbreviated transcription (Latin):
eñi magna pars donati. uͥ se possce purgan
prummianus: proptea ad illos qui iam facioñi
conspirauerant exite noluit. Nides que mͦ
laudemus consilium tuũ ad u̾sus maximuns¬
tas: bene attende & causam cecilian. Anus
ut fr̃t. qͦmͦ extraneus sic iudica. Noliumipue.
quid tͥ dicent isti: factionem conspiuierunt
contͥ salutem mneã: corrupti sunt ad uersus
me. Si me illis cõmisero: facio premaiiũ
cause mee. Non ad eos exibo: serutt causa
mea meliorib & auctoritate grauiorlb Uonũ
consilium. Quid si hoc dixit cecilianuss qui¬
quam laborab̾ tu ut ostendas quȩ ad uoeł
te istos alia lucilla corruperit.:⁊ et forte nol
inuenturus qͦd ille tunc usq ad eo nouet:
ut postea gestis aperiret᷑. Sed uidisi. N¬
cio quid occultum. Renuntiatum ẽ. tibi
aliquid metuendũ. Concedo timori tuo:
cautelã istã. Recte fecifti: ad tales ñ ꝓceil.
Erant eñ alii: qui dete poterant uiaual

Expanded text:
enim magna pars Donati, ubi se posset purgare enim magna pars Donati, ubi se posset purgare Primianus: propterea ad illos qui jam factione conspiraverant, exire noluit. Vides quomodo laudamus consilium tuum adversus Maximianistas, bene attende et causam Caeciliani: non vis ut frater; quomodo extraneus, sic judica. Noluisti exire, quid tibi dicens? Isti factione conspiraverunt contra salutem meam, corrupti sunt adversum me: si me illis commisero, facio praejudicium causae meae: non ad eos exibo, servetur causa mea melioribus et auctoritate gravioribus. Bonum consilium. Quid si hoc dixit Caecilianus? Quanquam laborabis tu, ut ostendas quae adversus te istos alia Lucilla corruperit, et forte non inventurus; quod ille tunc usque adeo noverat, ut postea Gestis aperiretur. Sed vidisti nescio quid occultum, renuntiatum est tibi aliquid metuendum. Concedo timori tuo cautelam istam: recte fecisti, ad tales non procedere; erant enim alii qui de te poterant judicare.