comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
naturam: nec habere potest ꝓpter inremissibilem cul¬
pam. Propterea igitur deus affectũ iusticie homini se¬
parabilem dedit: et ipsi affectui cum messet effectum
suũ hoc est iusticiã inseparabiliter adesse instituit:
affectũ autem ꝯmodi inseparabilem tribuit: et effec¬
tum illius idest ꝯmodũ. non eque inseparabiliter ad¬
esse precepit: uatinus homo uel illo solo scilicet ap¬
petitu iusti amisso. huius et illius effectũ ꝑderet: uel
illo solo retento. unius uel alteriꝰ effectũ retineret. Sed
homo solum qd potuit fecit. et qr appetitũ iusti sponte
dereliquit. idcirco merito et iusticiã ⁊⁊ ꝯmodũ ꝑdidit:
solũ appetitũ ꝯmodi ad augm̃tũ infelicitatis retinens.
Sicut enĩ ugmentũ głe fuisset iniusticia ꝑseueranti
ñ posse ab amore ⁊ desiderio habiti boni tepescere: ita¬
⁊ cumulis miserie est. ab appetitu boni ñ posse se ꝗͣuis
ed mirum uidetur sihomo priꝰ appetitum

Expanded text:
naturam, nec habere potest propter irremissibilem culnaturam, nec habere potest propter irremissibilem culpam. Propterea igitur Deus affectum justitiae homini separabilem dedit, et ipsi affectui cum inesset, effectum suum, hoc est, justitiam inseparabiliter adesse instituit Affectum commodi inseparabilem tribuit, et effectum illius, hoc est commodum, non aeque inseparabiliter adesse praecepit quatenus homo, vel illo solo, scilicet appetitu justi amisso, hujus et illius effectum perderet, vel, illo solo retento, unius et alterius effectum retineret. Sed homo solum quod potuit fecit; et quia appetitum justi sponte dereliquit, idcirco merito et justitiam et commodum perdidit, solum appetitum commodi ad augmentum infelicitatis retinens. Sicut enim augmentum gloriae fuisset in justitia perseveranti non posse ab amore et desiderio habiti boni tepescere, ita cumulus miseriae est ab appetitu boni non posse sese quamvis it. Sed mirum videtur si homo prius appetitum
Abbreviated transcription (Latin):
trio. meritum esse non potuit. Post hos duos appetitus.
duo effectus illorũ sequebantur. iustum et cõmodũ:
dissimiliter tamen. et ordine contrario. Appetitus qͥppe
iusti siue affectus separabilis est. quia secundũ uolun¬
tatem inest: sed effectiis illius idest iustũ siue iusti¬
cia. inseparabilis est ab illo: quia appetitus iusti sine
iusticia esĩe non potest. Ipsum enim iusticiã appetere:
sedm aliquid iusticiã habere est. Affectus ergo iusti a
uoluntate separari potest: sed effectus eius idest iusti¬
cia. ab affectu ipso separari non potest. Rursum appe¬
titus ꝯmodi inseparabilis est. quia scd̾m necessitatem
inest: et a uoluntate iacionali nũquã separari potest.
Effectus autẽ eius idest cõmodũ ab eo separabilis est:
quia desiderari cõmodũ etiam cum non habet᷑ potest.
Et in hoc sũma ꝯstat pena. cum creatura pene addie¬
Aneq ꝯmodũ suum fastidire potest ꝑpter ĩmutabilẽ

Expanded text:
trio meritum esse non potuit. Post hos duos appetitus trio meritum esse non potuit. Post hos duos appetitus duo effectus illorum subsequebantur: justum et commodum, dissimiliter tamen et ordine contrario. Appetitus quippe justi sive affectus separabilis est, quia secundum voluntatem inest; sed effeetus illius, id est justum sive justitia inseparabilis ab illo est, quia appetitus justi sine justitia esse non potest. Ipsam enim justitiam appetere, secundum aliquid justitiam habere est. Affectus ergo justi a voluntate separari potest, sed effectus ejus, id est justitia, ab affectu ipso separari non potest. Rursum appetitus commodi inseparabilis est, quia secundum necessitatem inest, et a voluntate rationali nunquam separari potest. Effectus autem ejus, id est commodum, ab eo separabilis est; quia desiderari commodum, cum non habetur, potest. Et in hoc summa constat poena cum creatura, poena addicta, neque commodum suum fastidire potest propter immutabilem
Abbreviated transcription (Latin):
deus in homine a principio: quib natu¬
ra illius tota regeretur. et conducerecur
ad consũinationẽ finis sui. Duo hec erant : appetitꝰ iusti.
et appetitus cõmodi. Unum idest appetitũ iusti dederat.
ut inesset ad uoluntatẽ: alterum idest appetitũ ꝯmodi
dederat: ut messet scd̾m necessitatẽ. Unum uolunta¬
rium: alium necessariũ. Appetitũ iusti ꝓpterea uolun¬
tarium esse uoluit. ut in eo ꝓmereretur homo siue
bonum. si uidelicet eum retineret cum posset deserere:
siue malum. si eum desereret. cum posset retinere. Ap¬
petitũ autẽ cõmodi ꝓpterea necessariũ uoluit esse deus.
quatinus in eo remuneraretur homot siue ad penam
si alterũ idest appetitũ iusti desereret: siue ad gloriam.
si eundem appetitũ scilicet iusti retineret. In appetitu gͥ¬
iusti deus meritũ hominis constituit: in appetitu uero
ꝯmodi p̃miũ. Propterea appetitũ iusti solũ uoluntati
hominis subiecit: quia nisi in uoluntate et libero arbi¬

Expanded text:
eus in homine a principio, quibus natura illius tota regeretur et conduceretur ad consummationem finis sui. Duo hic erant, appetitus justi et appetitus commodi. Unum, id est appetitum justi dederat, ut inesset ad voluntatem. Alterum, id est appetitum commodi dederat ut inesset secundum necessitatem. Unum voluntarium, alterum necessarium. Appetitum justi propterea voluntarium esse voluit, ut in eo promereretur homo sive bonum, si videlicet eum retineret cum posset deserere, sive malum, si eum desereret cum posset retinere. Appetitum autem commodi propterea necessarium voluit esse Deus, quatenus in eo remuneraretur homo sive ad poenam, si alterum, id est appetitum justi desereret, sive ad gloriam, si eumdem appetitum, scilicet justi, retineret. In appetitu justi Deus meritum hominis constituit; in appetitu vero commodi praemium. Propterea appetitum justi solum voluntati hominis subjecit, quia nisi in voluntate et libero arbi
Abbreviated transcription (Latin):
perdunt. Et tamen in omnib his non nisi ꝯmodum
appetitur. quando ordinate quidem bene: quando
uero inordinate male: nec tamen idcirco male.qr
i autem excusabilis uidetur homo. pro eo
quod natura infirmitate mortalitatis cor¬
rupta. affectũ suum iam ex necessitate ul¬
tra mensuram effluentẽ per se cohibere non potest:
considerandũ est quia non potest eum excusare il¬
la necessitas. quam precedens oꝑata est uoluntas. Cul¬

Expanded text:
perdunt. Et in omnibus tamen non nisi commodum perdunt. Et in omnibus tamen non nisi commodum appetitur, quando ordinate quidem bene, quando vero inordinate male. Nec tamen idcirco male quia i autem excusabilis videtur homo pro eo quod natura infirmitate mortalitatis corrupta affectum suum jam ex necessitate ultra mensuram effluentem per se cohibere non potest, considerandum est quod non potest excusare illa necessitas quam praecedens o
Abbreviated transcription (Latin):
quedam appetit in quib aliquod ꝯmodũ est.
sed ordinatum non est. quaudo preuaricatur. Uide¬
mus autem qr quando infirmus potionẽ appetit.
uel sectionem: non tamen amaritudiuẽ appetit. uel
dolorein. sed sanitatẽ. Et sunt quedam dulcia que
appetuntur. et inale appetunt᷑ quia mordinata sunt:
nec tamen mala sunt qr dulcia sunt. sed qr mordina¬
ta sunt: et rursum sunt quedam amara que appe¬
tuntur. et bene appetuntur qr ordinata sunt: nec
tamei bona quia amara sunt. sed qr ordinata sunt.
Et fit nonnũquã ut ea que dulcia sunt. aliquid in
se boni habeant. et multũ mali generent ex se: et
sit bonũ paruum in illis. et magnũ malũ ex illis.
Et rursum fit ut ea que amara sunt. aliqͥd mali
habeant in se. et multum boni generent ex se: et
sit paruũ malum in illis. et bonũ magnũ ex illis.
Et ꝓpterea imprudentes qui presentia uident. fut᷑a
non preuident. parua mala fugiunt. et magna in¬
currunt: et parua similiter bona eligunt. ⁊ tragna

Expanded text:
tit in quibus aliquod commodum est, sed ordinatum non est quando praevaricatur. Videmus quod aliquando infirmus potionem appetit vel sectionem; non tamen amaritudinem appetit vel dolorem, sed sanitatem. Et sunt quaedam dulcia quae appetuntur et male appetuntur, quia inordinata sunt, nec tamen mala sunt quia dulcia sunt, sed quia inordinata sunt. Et rursum sunt quaedam amara quae appetuntur et bene appetuntur, quia ordinata sunt, nec tamen bona sunt; quia amara sunt, sed quia ordinata sunt. Et fit nonnunquam ut ea quae dulcia sunt aliquid in se boni habeant, et multum mali generant ex se; et sic bonum parvum in illis et magnum malum ex illis. Et rursum fit ut ea quae sunt amara aliquid mali habeant in se, et multum boni generent ex se; et sic parvum in illis malum, et bonum magnum ex illis. Et propterea imprudentes qui praesentia vident futura non praevident; parva mala fugiunt et magna incurrunt; et parva similiter bona eligunt et magna
Abbreviated transcription (Latin):
uid autẽ illud fuisse dicitur. quod uolendo
iustũ uelle desiit: nnsi quia aliquid extra m̃¬
osuram uoluit. ĩ qua sola iusticia fuit: Quic¬
quid enim extra mensurã est: iustũ esse non potest.
S. que fuit ista mñsura. in qua uoluntas hominis ẽẽ
Aebuerat ut bona esset: et malũ in ea ñ esset: Hoc
diligenter considerari oportet. Duo enim bona pre
ut tẽporali uteret᷑. et̃no frueretur. S qr bonis uti
aut frui laudabile non est. nisi bene utaris ⁊ fruaris.
definita ẽ homini msura: scd̾m quã bonis suis tc̃po¬
ralib bene uteret᷑: et̃nis autẽ bene frueret᷑. Modus
constabat. Primo ut uteret᷑ his tantũ quib uti debe¬
ret. scd̾o ut qualiter deberet: tercio ut quantũ. qͣrto
ut quando. Horũ quodcũq homo p̃teriret: m̃surã
boni: biꝑtitꝰ tantũ inueniebat᷑. Pimo ut sciret
homo qualiter illo bono frui deberet : secundo ut
etiam quando eum illo bono frui conueniret. agnosce¬

Expanded text:
ndo justum velle desiit, nisi quod aliquid extra mensuram voluit in qua sola justitia fuit? Quidquid enim extra mensuram est, justum esse non potest. Sed quae fuit ista mensura in qua voluntas hominis esse debuerat, ut bona esset et malum in ea non esset, hoc diligenter considerare oportet. CAP. XIII. Quod juut temporali uteretur et aeterno frueretur. Sed quia bonis uti vel frui laudabile non est, nisi bene utaris et fruaris: definita est homini mensura secundum quam bonis suis temporalibus bene uteretur, aeternis bene frueretur. CAP. constabat. Primo, ut uteretur his tantum quibus uti deberet; secundo, ut qualiter deberet; tertio, ut quantum; quarto ut quando, horum quodcunque homo praeteriret, mensuram boni bipertitus tantum inveniebatur. Primo, ut sciret homo qualiter illo bono frui deberet. Secundo, ut etiam quando eum illo bono frui conveniret agnosce
Abbreviated transcription (Latin):
et id̾o xp̃o datus ut ñ pereat: s habeat uitã et̾nã. De
peccat. Dauid grauit̃ peccauit: s qr ex d̾o natus. ad so¬
cietatẽ filiorũ d̾i ꝑtinebat. ñ pecuut usq ad mortem:
sed ueniam penitendo meruit. De hoc siquidem peccato
ad mortẽ. ante memuit idem iohannes his uerbis. est pec¬
catũ ad mortẽ: et statim subiuux̃. Scimus qm̃ omis qui
natus est ex deo: non peccat: Et plicit. xiii. pari. In¬

Expanded text:
et ideo Christo datus, ut non pereat, sed habeat vitam aeternam. De et ideo Christo datus, ut non pereat, sed habeat vitam aeternam. De peccat. David graviter peccavit, sed quia ex Deo natus ad societatem filiorum Dei pertinebat, non peccavit, ad mortem, sed veniam poenitendo meruit. Sedad mortem, ante meminit idem Joannes his verbis: Est peccatum ad mortem . Et statim subjunxit: Scimus quoniam omnis qui natus est ex Deo non peccat. P
Abbreviated transcription (Latin):
nobis exierunt: sed non erant ex nobis. Qd̾ si fuissent
ex nobis: ꝑmansissent utiq nob̾cũ. Et quid aliud dicit
nisi non erant filii : etiam qñ erant in ꝓfessiõe et noĩe
manserũt. Neq enim ait. nam si fuissẽt ex nobis uerã
non fictã iusticiã tenuissent utiq nobiscũ: s si fuissent
inquit ex nobis. ꝑmansissent inaq nobiscũ. In bono itaq¬
erant: s qr in eo ñ ꝑmanser̃t. idest usq in finẽ ñ ꝑseue¬
rauerũt. ñ erãt inquit ex nobis: etiã qnͣ erãt nob̾cũ:
hoc ẽ ñ erãt ex numero filiorũ. ⁊ qn̾ erãt in fide filiorũ.
Qm̃ qui uere filii sũt: p̃sciti et p̃destinati. et scd̾m ꝓposi¬
tum uocati sunt. ut sint electi. Non enĩ perit filius ꝓmis¬
sionis: s ꝑdicionis. Ac ꝑ hoc nullus p̃destinatorũ. ex bo¬
no in malũ mutatꝰ finit hanc uitã: qm̃ sic est ordinatꝰ.

Expanded text:
nobis exierunt, sed non erant ex nobis. Qnobis exierunt, sed non erant ex nobis. Qex nobis, permansissent utique nobiscum , » quid aliud dicunt nisi non erant filii etiam quando erant in professione et nomine manserunt. Neque enim ait: nam, si fuissent ex nobis, veram, non fictam, justitiam tenuissent utique nobiscum; sed: si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. In bono ierat; sed quia in eo non permanserunt, id est usque in finem non perseveraverunt: non erant, inquit, ex nobis, etiam quando erant nobiscum. Hoc est non erant ex numero filiorum, etiam quando erant in fide filiorum; quoniam qui vere filii sunt praesciti et praedestinati et secundum propositum vocati sunt, ut sint electi. Non enim periit filius promissionis, sed perditionis. Ac per hoc nullus praedestinatorum ex bono in malum mutatus finit hanc vitam, quoniam sic est ordinatus
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. multi uocati: non in eis de quib dictũ est. pau¬
ci uero electi. Et tñ quis eos neget electos. cũ credũt et
baptirant᷑: et scd̾m dm̃ uiuũt: Plane dicunt᷑ electi a
nescientib qͥd futuri fint. ñ ab illo qui eos nouit ñ habe¬
re ꝑseuerantiã. que adbeatã uitã ꝑducit electos: scitq il¬
losita stare ut p̃scierit esse casuros. Hic si a me queratur
cur eis ds ꝑseuerantiã non dederit. qui eam qua xp̃iane
uiuerent dilectionẽ dedit: me ignotare respondeo. Res¬
pondeãt et ipsi si possunt. cur illos deus cũ fideliter ⁊ pie
uiuerẽt. non tũc de periculis uite huius rapuit: ne mali¬
cia mutaret intellectũ eorũ: ⁊ ne fictio deciꝑet animas
eorũ. Utrũ in potestate hoc ñ habuit: an eorũ mala fut᷑a
nesciuit: Nempe nichil horum. nisi ꝑuersissime atq
in sanissime dicitur. De huiusmodi ait iohannes. Ex

Expanded text:
tum est : « Multi vocati, et non in eis de quibus dictum est, pautum est : « Multi vocati, et non in eis de quibus dictum est, pauci vero electi. » Et tamen qui eos neget electos cum credunt, et baptizantur, et secundum Deum vivunt? Plane dicuntur electi a nescientibus quid futuri sunt, non ab illo qui eos novit non habere perseverantiam quae ad beatam vitam perducit electos, scitque illos ita stare, ut praescierit esse casuros . Hic si a me quaeratur, cur eis Deus perseverantiam non dviverent dilectionem dedit; me ignorare respondeo. Respondeant et ipsi si possunt, cur illos Deus cum fideliter et pie viverent non tunc de vitae hujus periculis rapuit, ne malitia mutaret intellectum eorum, et ne fictio deciperet animas eorum? Utrum hoc in potestate non habuit, an eorum mala futura nescivit? Nempe nihil horum nisi perversissime atque insanissime dicitur. De hujusmodi ait Joannes: Ex
Abbreviated transcription (Latin):
citur deus. aut fallitur. Isti significati sunt ad thimotheũ.
Ubi cũ dictũ fuisset. hẏmeneũ et philetũ. fidem qͦrũdam
subuertere: mox additũ ẽ. Firmũ autẽ fundam̃tũ di stat:
haibens signaculũ hoc. Nouit dñs qui funt eiꝰ. Horũ fi
des que per dilectionẽ oꝑatur. ꝓfecto aut õm̃o ñ deficit:
aut si qui sunt quorũ deficit. reparat᷑ anteꝗͣ uita ista fini¬
atur et deleta que inter currerat iniqͥtate. usq ĩfinẽ
ꝑseuerantia depintat᷑. Qͥ uͦ ꝑseueraturi non sunt. ae sic
a fide rͥanorũ et conuersatione lapsuri sunt. ut tales eoᷤͤᷤ
uite huius finis inueniat: ꝓculdubio nec illo tẽpore qͦ
bene pieq uixerũt. in istorũ numero ꝯputandi sunt.
Non enim sunt a massa illa ꝑditionis p̃sciencia dei ⁊ pte¬
destinatione discreti: et ideo nec scd̾m ꝓpositũ sũt uoca¬
ti. ac per hoc nec electi: sed in eis uocati de quib scrip¬

Expanded text:
citur aut fallitur. Isti signati sunt ad Timotheum citur aut fallitur. Isti signati sunt ad Timotheum ubi cum dictum fuisset Hymeneum et Philetum fidem quorumdam subvertere, mox additum est: Firmum autem fundamentum Dei stat habens signaculum hoc; seivit Dominus qui sunt ejus . Horum fides quae per dilectionem operatur, profecto aut omnino non deficit, aut si qui sint quorum deficit, reparatur antequam ista vita finiatur, et deleta quae intercucurrerat iniquitate, usque in finem perseverantiae deputatur. Qui vero perseveraturi non sunt, ac sic a fide Christiana et conversatione lapsuri sunt, ut tales eos vitae hujus finis inveniat, procul dubio nec illo tempore, quo bene pieque vivunt, in istorum numero computandi sunt. Non enim sunt a massa illa perditionis praescientia Dei et praedestinatione discreti, et ideo nec secundum propositum vocati, ac per hoc nec electi, sed in eis vocati sunt, de quibus dic
Abbreviated transcription (Latin):
debuisẽt: si in peccatis suis mortui fuissẽt: S ꝑire inqͥunt
ñ potuert̃: qm̃ ad uitã p̃destinati fuert. Quare gͦ similit̃
ñ peccare ñ potuer̾t: qm̃ peccaturi p̃sciti fuerũt: Si enĩ pre¬
destinacio impediri ñ potest: nec p̃sciencia falli potest. Si
aũ p̃sciencia peccandi ñ infert necessitatẽ: nec p̃destinatio
dãpnationis tollit possibilitatẽ. Uis adhuc audire qͥd dieat
augustinꝰ: qr mͥ ñ credis: dudi qui sũt qui diligũt. ⁊ qͥ sũt
qui ꝑseueraturi sũt. ⁊ que sit unitas dilectioĩs: et que sit¬
inbonũ. hisqui scd̾m ꝓpositũ uocati sũt scĩ: ꝓpositũ aũ non
suũ s dei: qui etiã p̃destinati atq p̃sciti sunt. Usq ad eo
ꝓrsus omĩa ut etiã siqui eorũ seuiant et erorbitãt.etam
hoc ipsum eis faciat ꝓficere in bonũ: quia humniliores redeũt
atq doctiores. Horum si quisquã perit fallitur deus: ⁊ hu¬
mano uicio uineitur. S nemo eorũ perit: q nulla re uin¬

Expanded text:
 inquiunt, non potuerunt quoniam ad vitam praedestinati fuerunt. Quare ego similiter non peccare non potuerunt, quoniam peccaturi praesciti fuerunt? Si enim praedestinatio impediri non potest, nec praescientia falli non potest. Si autem praescientia peccandi non infert necessitatem, nec praedestinatio damnationis tollit possibilitatem. Vis adhuc audire quid dicat Augustinus; quia mihi non credis, audi qui sunt qui diligunt, et qui sunt qui perseveraturi sunt; in bonum iis qui secundum propositum vocati sunt sancti ; propositum autem non suum sed Dei. Qui etiam praedestinati atque praesciti sunt. Usque adeo prorsus omnia, ut etiam si qui eorum deviant et etiam exorbitant, hoc ipsum eis faciat proficere in bonum; quia humiliores redeunt atque doctiores. Horum si quisquam perit, fallitur Deus; et vitio humano vincitur. Sed nemo eorum perit, quia nulla re Deus vin
Abbreviated transcription (Latin):
est. Maius autẽ bonũ est: duos saluari quã unũ. Quaꝑpter
si optio datafuerit quid malum: ego diligere debeo ut mul¬
ti saluent̃. quã ut ego solus. Hic gͦ non attendis. qr maius bo¬
num mͥ est ut saluus fiam egosolus. et plures pereãt: ꝗͣ ut
peream ego solus. et multi saluent᷑. Qd̃ autẽ maius bonũ mͥ
est. ame plus diligendũ est: qr michi primũ insitũ ẽ ut dili¬
gam bonũ meũ. illud inarime qd̾ uerũ est bonũ: ⁊ pꝰ illud
et scd̃m illud diligã bonũ ꝓximi mei. Scd̾m me ⁊ ꝓ me aliqͥd
illi debeo: ante me uel contͣ me nichil. Alioqͥn ñ staret. diliges
ꝓximũ tuũ sicut te ipsũ: si illũ diligerẽ. odioha bẽs me¬
ipsũ. Scd̾m hũe itaq modũ. non nͥ duo sut p̃cepta cari

Expanded text:
est; majus autem bonum est duos salvari quam unum: quapropter est; majus autem bonum est duos salvari quam unum: quapropter si optio data fuerit quod malim, ego eligere debeo ut multi salventur quam ego solus. Hic ergo non attendis quod majus bonum mihi est, ut salvus fiam ego solus et plures pereant, quam ut peream ego solus et multi salventur. Quod autem majus bonum mihi est, a me plus diligendum est, quia mihi primum insitum est ut diligam bonum meum, illud maxime, quod verum est bonum; et post illud et secundum illud diligam bonum proximi mei. Secundum me et post me, aliquid illi debeo, ante me vel contra me nihil. Alioquin non staret: Diliges proximum tuum sicut teipsum, si illum diligerem odio habens meipsum. Secundum hunc itaque modum n
Abbreviated transcription (Latin):
non potest: ꝑsimũ faciat qd primũ faciendũ ẽ. De reliqͦ enĩ
si deest effectus: sufficit affectus. Et fortassis ꝓpter hunc af¬
fectum ostendendũ. moyses de libro scripto deleri petuit: et
paulus apłs profr̃ib anathema fieri a xp̃o concupiuit :
non qr dm̃ ꝓpter hominẽ ꝑdere uellent: sed qr dm̃ si fieri pos¬
set sine ꝓxuno quẽ diligebant. possidere nollent. affectus
enim loquebatur: et quasi de dilectione securus amato ⁊ amã¬
ti in dulcedine dilectionis de separacione ꝯminabatur: ñ qr
illius separationẽ diligebat: sed qr alterius ꝯiunctionẽ opta¬
bat. In eo autẽ quod ꝓocimi bonũ amat et ꝓxrimo bonum
amat. bonũ suũ amat et sibi amat: qr bonũ sibi est bonum
ꝓximi sui: si amat illud et cupit illi qd̾ bonũ ẽ illi. uerum
enim bonũ cum inuidia non possidetur: et cũ caritate felicius
possidetur. S dicis. Quod manus bonũ est: magis diligendũ

Expanded text:
non potest, primum faciat, huod primum faciendum est. De reliquo enim non potest, primum faciat, huod primum faciendum est. De reliquo enim si deest effectus, sufficit affectus. Et fortassis propter hunc affectum ostendendum, Moyses de libro scripto deleri petiit, et Paulus pro fratribus anathema a Christo fieri concupivit, non quia Deum propter hominem perdere vellent; sed quia Deum, si fieri posset, sine proximo quem diligebant possidere vellent. Affectus enim loquebatur, et quasi de dilectione securus amato et amanti in dulcedine dilectionis de separatione comminabatur; non quia illius separationem diligebat, sed quia alterius conjunctionem optabat. In eo autem quod proximi bonum amat et proximo bonum amat, bonum suum amat et sibi amat, quia bonum sibi est bonum proximi sui; si amat illud, et cupit illud illi, quod bonum est illi. Verum enim bonum cum invidia non possidetur, et cum charitate felicius possidetur. Sed dicis: Quod majus bonum est, magis diligendum
Abbreviated transcription (Latin):
diligit quantum dm̃ diligit: consequẽs erat ut tantũ dilige¬
ret dm̃ quantũ porimũ: si eum tantũ diligeret quantũ seipsũ.
Propt̾ea non illidicit᷑ ut illũ tantũ diligat. sed ut in eo in quose
diligit illum diligat: et quod sibi cupit illicupiat. Hoc est enĩ
diligere sicut se: tupere illi et optare quod sibi optat ⁊ cupit
bonu: primũ quidem sibi: deinde illi. Non enu amat illũ
sicut se: nisi prius amet se. Et in corporalib quidem bonis
que in tantũ ali.uando coartantur. ut qđ ab uno solo possi¬
detur. ad alterius usũ transire non possit. nisi ab eo a quo
possidetur recesserit: si gratuita pietate et ꝓpter spiritalis
boni ampliorẽ remunerationẽ aut dilectionẽ. homo se supͣ
debitum non extollat: uichil ꝓocimo impendere cogitur. qd̃
sue necessitati debetur. Nichil enim ꝓorimo debet: nisi post
illud et scd̃m illud quod sibi debet. Et idcirco cum utrũq

Expanded text:
diligit, quantum diligit Deum, consequens erat ut tantum diligediligit, quantum diligit Deum, consequens erat ut tantum diligeret proximum quantum Deum, si eum tantum diligeret quantum seipsum. Propterea non illi dicitur ut illum tantum diligat, sed ut in eo in quo se diligit, illum diligat; et quod sibi cupit, illi cupiat. Hoc est enim diligere sicut seipsum, cupere illi et optare quod sibi optat, et cupit bonum, primum quidem sibi, deinde illi. Non enim amat illum sicut se, nisi prius amet se. Et in corporalibus quidem bonis quae in tantum aliquando coarctantur, ut quod ab uno solo possidetur, ad alterius usum transire non possit, nisi ab eo a quo possidetur totum recesserit; si gratuita charitate et propter spiritualis boni ampliorem remunerationem aut dilectionem homo se supra debitum non extollat, nihil proximo impendere cogitur, quod sine necessitate debetur. Nihil enim proximo debet nisi post illud et secundum illud quod sibi debet. Et idcirco cum utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
diligit: distiux̃ scriptura humane m̃ti. scd̾m ea que in hu¬
manis diuisa aliquotiẽs inueniunt᷑. id qd̾ diuina insepara¬
bile habent. dicens homini ut postquã diligeret dm̃ dilige¬
ret et ꝓximũ suũ: non qd̃ illud sine isto facere posset: s¬
ne fieri posse putaret. Primũ ergo dixẽ ut dm̃ diligeret. ⁊ ĩ
eo ipso dixit ut sibi diligeret: qr omĩs quibonũ suũ dili¬
git. sibi diligit. Quia uero non omĩs quibonũ alteriꝰ dili¬
git. illi diligit cuius bonũ diligit. post dilectionẽ dei sta¬
tim subiun&̃ dilectionẽ ꝓxximi: ut hoc mͦ homo ꝓximo
suo cuperet illum diligendo quod sibi dm̃ diligendo. Nemo
igitur existimet pro eo quod dietum est dilige ꝓximũ tuũ sicut
teipsum: tantũ quelibet unum hominẽ se diligere debere. qͣn¬
tum se et duos aut tres. aut quatuor plusquã se. Si enim tan¬
tum se diligeret quantũ diligit bonũ suũ. et tantũ bonũ suũ

Expanded text:
diligit. Distinxit Scriptura humanae menti, secundum ea quae in hudiligit. Distinxit Scriptura humanae menti, secundum ea quae in humanis divisa aliquoties inveniuntur, id quod divina inseparabile habent, dicens homini, ut postquam diligeret Deum, diligeret et proximum suum, non quod illud sine isto facere posset; sed ne posse putaret. Primum ergo dixit ut Deum diligeret; et in eo ipso dixit ut sibi diligeret, quia omnis qui bonum suum diligit, sibi diligit. Quia vero non omnis qui bonum alterius diligit illi diligit cujus bonum diligit; post dilectionem Dei statim subjunxit dilectionem proximi, ut hic homo proximo suo cuperet diligendo illum, quod sibi diligendo Deum. Nemo igitur existimet pro eo quod dictum est: Dilige proximum tuum sicut teipsum, quemlibet unum hominem se diligere debere quantum se, et duos, aut tres, aut quatuor, plus quam se. Si enim tantum se diligit quantum bonum suum diligit, et tantum bonum suum
Abbreviated transcription (Latin):
am illius. quãuis illũ non diligeres: qr tͥ diligeres. ñ illi. Ita
bonũ illius tibi diligere poteras. ⁊ tam̃ illũ non diligere: qr
tibi diligeres non illi. Tam̃ uerũ bonũ ñ poteras tibi diligere:
nisi illud diligeres et cuperes ꝓximo tuo. Distinx̃ gͦ script᷑a
dilectionẽ istam icd̃m illam. que in aliis bonis ⁊ de aliis¬
bonis est dilectionẽ: primũ p̃cipiens homini ut dm̃diligat:
intendens utiq ut in eo ipso seipsum diligat: qr diligere
seipsũ non aliud ẽ ꝗͣ bonũ suũ diligere: et bonũ suũ dilige
non ẽ aliud ꝗͣ sibi diligere: hoc est uelle illud et desiderare.
Quia enĩ omĩs qui bonũ suum diligit sibi diligit. ⁊ rursũ
qr omĩs qui dm̃ diligit bonũ suũ diligit: constat ꝓfecto qr
bere cupit quẽ diligit. Item qi non omĩs qͥbonũ altiꝰ diligit
illũ diligit cuius bonũ diligit. qr non illi diligit bonũ qd̾

Expanded text:
am illius, quamvis illum non diligeres, quia tibi diligeres non illi. Ita am illius, quamvis illum non diligeres, quia tibi diligeres non illi. Ita bonum illius tibi diligere poteras, et tamen illum non diligere, quia tibi diligeres non illi. Tamen verum bonum non poteras tibi diligere, nisi illud diligeres et cuperes proximo tuo. Distinxit ergo Scriptura dilectionem istam secundum illam quae in aliis et de aliis est dilectionem; primum praecipiens homini ut Deum diligat, intendens utique ut in eo ipso seipsum diligat, quia diligere seipsum non aliud est quam bonum suum diligere, et bonum suum diligere non est aliud quam sibi diligere; hoc est, velle illud et desiderare. Quia enim omnis qui bonum suum diligit, sibi diligit, et rursum quia omnis qui Deum diligit bonum suum diligit, constat profecto quia bere cupit quem diligit. Item quia non omnis qui bonum alterius diligit, illum diligit cujus bonum diligit; quia non illi diligit bonum quod
Abbreviated transcription (Latin):
dico duoᷤᷤ aut tres. aut quatuor homines: sed nec totũ mũdũ
contͣ animã tuã diligere debes. Si em̃ aliquid plusquã animã
tuam diligis. idem ꝓfecto plusquã dm̃ diligere ꝯꝓbaris: qe ani¬
inã tuã non diligis. nisi i eo solo qd̾ bonũ illius qd̾ deus est di¬
ligis. Idcirco primũ dilige anunã tuã. diligendo bonũ aĩe tue:
deinde dilige ꝓxcimũ tuum sieut te ipsũ: diligendo illibonũ
qd diligis tibi. Hoc est enm illũ diligere: bonũ illi diligere.
Nam bonũ illius diligere posses: etiã si illi non diligeres. sos¬
ses enim tibi diligere. aut alteri cuilibet et non illi: ⁊ ita il
lum non diligeres. quãuis bonũ illius diligeres: qr illi ñ dili¬
geres. Posses diligere equũ illius. uestim̃tũ illius. domũ ⁊ agrũ.
pecuniã illius. fortitudiuẽ illius. pulchritudinẽ aut sapienei

Expanded text:
dico duo aut tres adico duo aut tres acontra animam tuam diligere debes. Si enim aliquid plus quam animam tuam diligis, idem ipsum profecto plus quam Deum diligere comprobaris; quia animam tuam non diligis nisi in eo solo quod bonum illius quod Deus est diligis. Idcirco primum dilige animam tuam, diligendo bonum animae tuae. Deinde dilige etiam proximum tuum sicut teipsum diligendo illi bonum quod diligis tibi. Hoc est enim illum diligere, bonum illi diligere. Nam bonum illius diligere posses etiamsi illi non diligeres. Posses enim tibi diligere aut alteri clum non diligeres, quamvis bonum illius diligeres, quia illi non diligeres. Posses diligere equum illius, domum et agrum, pecuniam illius, fortitudinem, pulchritudinem au
Abbreviated transcription (Latin):
innobis cohartari cupiamꝰ. Et ꝓpt̾ea pro salute multorũ
nrãm nobis ꝑdicionẽ optandã. ut potius multi saluentur
et nos pereamꝰ: quã multi pereant et nos saluem̃.S ꝯsi¬
derate qm̃ dilecionis ordo talis ñ ẽ. ut ante se diligat
homo ꝓximũ suum: cuius dilectionẽ a sua trahere ⁊ forma¬
re iubetur. eum dicitur. Diliges ꝓximũ tuũ: sicut te ipsũ.¬
euenire desiderat qd sibi: qͦmͦ illius salutẽ desiderat. qui suã
ꝑditionẽ optats Itaq primũ seipsum bene diligere debet :
ut postea scd̾m seipsũ bene diligat et ꝓximũ suum. Si auͭ se
ꝑdere uult ut saluu faciat ꝓximũ suũ. non est ordinata di¬
lectio ÷ q pro aĩa sua nullã ꝯmutacionẽ dare potest homo.
Hoc eium primũ a te requirit deus ut animã tuã desilli:
deinde cetera adicias. Si quid pro isto dare uolueris. ñ accipit᷑.
nisi dederis et istud. Primũ istud: reliqua cũ isto. Non itaq

Expanded text:
in nobis coarctari cupiamus. Et propterea pro salute multorum in nobis coarctari cupiamus. Et propterea pro salute multorum nostram nobis perditionem optandam, ut potius multi salventur et nos pereamus, quam multi pereant, et nos salvemur. Sed considerate quoniam dilectionis ordo talis non est, ut ante se diligat homo proximum suum cujus dilectionem a sua trahere et formare jubetur, cum dicitur: Diliges proximuevenire desiderat quod sibi, quomodo illius salutem desiderat qui suam perditionem optat. Itaque primum seipsum bene diligere debet, ut postea secundum se bene diligat et proximum suum. Si autem se perdere vult ut salvum faciat proximum suum, non est ordinata dilectio, quia pro anima sua nullam commutationem dare potest homo. Hoc enim a te primum requirit Deus, ut animam tuam des illi, deinde caetera adjicias. Si quid pro isto dare volueris non accipitur, nisi dederis et istud. Primum istud, reliqua cum isto. Non autem
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑius aũ confessus es quia tantũ diligis: et si ñ diligis
tantũ. diligere debes ꝓximũ tuũ quantũ te ipsũ. Si ergo
tantũ diligis unũ istũ quantũ teipsum. et rursũ duos illos
plus diligis quã unũ istum: plus utiq duos illos diligis
quã te ip̃sum. Et si plus illos diligis quã te ipsũ. quantũ
uidetur plus illos diligis quã diñ: ꝑꝑter quos separari
uis a deo. ut dm̃ non habeas. neq diligas dm̃: et pereas¬
tu. ut illi salui fiant. Et fortassis aliquis existimabit eius¬
modi dilectionẽ habuisse moysen: qui irascenti do ꝓ salu¬
te ꝓrimorũ se opponẽs ait. Si ñ dimitcs eis hanc noram:
dele ine de libro quẽ scripsisti. Et apłs pro fr̃ib auathema
esse cupit a xp̃o: ut illi salui fiant in xp̃o. Et fortasse hoc¬
etiam aliquis ad amorem dei ꝑtinere credat: ut eum tam
diligamus. ut głam eius in aliis potius amplificari. quã

Expanded text:
Superius autem confessus es quia tantum diligis, vel, si Superius autem confessus es quia tantum diligis, vel, si tantum diligere debes proximum tuum, quantum teipsum. Si ergo tantum diligis unum istum quantum teipsum, et rursum duos illos plus diligis quam unum istum, plus utique duos illos diligis quam teipsum. Et si illos plus diligis quam teipsum, quantum videtur plus illos diligis quam Deum propter quos separari vis a Deo, ut Deum non habeas neque Deum diligas et pereas, ut illi salvi fiant. Et fortassis aliquis existimabit ejusmodi dilectionem habuisse Moysen, qui irascenti Deo pro salute proximorum se opponens, ait: Si non dimittis eis hanc noxam, dele me de libro quem scripsisti . Et Apostolus pro fratribus anathema esse cupit a Christo , ut illi salvi fiant in Christo. Et fortasse etiam hoc aliquis ad amorem Dei pertinere credat, ut eum tantum diligamus, ut gloriam ejus in aliis potius amplificari quam
Abbreviated transcription (Latin):
nec posse alterũ alteri p̾ferre inoptione. que paria oĩno
constant in dilectione. Sic gͦ forte quis hanc obiectionem
euitare contendat. S quid dicemus: Si unũ aliquem
hominẽ tantũ diligere debeo quantũ me ipsũ: ñne duos
aut tres. aut quatuor amplius diligere debeo ꝗͣme ipsũ:
Si uadunt questiones hominũ: et inqͥetãt hoĩes semetipsos
cogitacionib suis. Dicut enm. Quod melius ẽ: ampliꝰ dili¬
gendum est. Ponamus tres hoĩes: unũ hinc. duos inde. Di¬
co quia perire necesse est. aut istũ unũ. aut duos illos. Die
ergo tu michi quio eligis: qui ꝑrimũ tuũ quantũ te ipsũ
diligis. Melius est unũ perire quã duos: qr melius salua¬
ri duos ꝗ̃ unũ. Ideo inquis magis eligo ut pereat unus:
et duo saluent᷑. Ergo uis ut magis saluent᷑ duo illi: ꝗͣ
iste unus. Nonne ergo magis diligis illud. qd potiꝰ eligis:
Ita inquis. omĩno magis diligo. Uide ergo quid sequat᷑.

Expanded text:
nec posse alterum alteri praeferre in optione, quae paria omnino nec posse alterum alteri praeferre in optione, quae paria omnino constant in dilectione. Sic ergo forte quis hanc objectionem evitare contendat. Sed quid dicimus? Si unum aliquem hominem tantum diligere debeo quantum meipsum, nonne duos aut tres aut quatuor amplius diligere debeo quam meipsum? Sic vadunt quaestiones hominum, et inquietant homines semetipsos cogitationibus suis. Dicunt enim: Quod melius est amplius diligendum est; ponamus tres homines, unum hinc, duos inde. Dico quia perire necesse est aut unum istum, aut duos istos. Dic ergo tu mihi quid eligis, qui proximum tuum tanquam teipsum diligis? Melius est perire unum quam duos, quia melius est salvari duos quam unum. Ideo, inquis, magis eligo ut pereat unus et duo salventur. Ergo vis ut magis salventur duo illi, quam iste unus; nonne ergo magis diligis illud quod potius eligis? Ita inquis om
Abbreviated transcription (Latin):
ligimus: ꝓximũ nr̃m suie ad necessitatẽ corporis. siue ad
anime salutẽ. si ne fictione diligere: et quantũ racionabi¬
liter possumus adiuuare debemꝰ. Querunt autẽ aliqui: si
id quod dictũ est sicut te ipsum: scđm similitudinẽ tantum¬
siue etiam scd̾m qualitatẽ intelligendũ sit. Nam si ꝓoximos
nostros tantũ diligere iubem. quantũ nosinet ipsos: uidet᷑
quiddã scrupulosũ inde oriri. quod non leuiter explicare
possumꝰ. E coe duo sunt: quorũ alterũ perire necesse sit.
Datur uni optio quid uelit: eligat e duob qͦrũ alterũ
omino euitari non possit. Si suam salutẽ magis eligit:
minus ꝑrimũ diligit. Si ꝓximi salutẽ magis eligit. minꝰ
deum diligit quã ꝓrimũ: a quo sepatari uult ꝓpter ꝓrci
mum. S forte dicat quis parem dilectionẽ facere ñ posse
electionẽ: utrũq equaliter uelle. et utrũq egualit̾ nolle:

Expanded text:
ligimus, proximum nostrum sive ad necessitatem corporis sive ad ligimus, proximum nostrum sive ad necessitatem corporis sive ad animae salutem, sine fictione diligere et quantum rationabiliter possumus adjuvare debemus. Quaerunt autem aliqui si id quod dictum est, et sicut teipsum, secundum similitudinem tantum, an etiam secundum aequalitatem intelligendum sit. Nam si proximos nostros tantum diligere jubemur quantum nosmetipsos, videtur quoddam scrupulosum inde oriri quod non leviter explicare possumus. Ecce duo sunt quorum alterum perire necesse sit. Datur uni optio, quod velit eligat e duobus quorum alterum omnino evitari non possit. Si suam salutem magis eligit, minus proximum diligit. Si proximi salutem magis eligit: Deum minus diligit quam proximum a quo separari propter proximum vult. Sed forte dicat quis parem dilectionem facere non posse electionem. Utrumque aequaliter velle et utrumque aequaliter nolle,
Abbreviated transcription (Latin):
cum tu amplius uas ñ habes: ille adhuc amplius oleũ ha¬
bet. Propt̾ea noli parcere illi. Cape quantũ potes. Dilige
quantũ sufficis: qr ille ũ deficit. Dilige ex toto corde tuo.
et ex tota aĩa tua. et ex tota m̃te tua: idest ex toto intel¬
lectu tuo. et ex toto affectu tuo. et ex tota memoria tua.
Quantũ intelligis. quantũ sapis. quantũ sufficis. tantũ
dilige. Totũ cognicione impleatur. totũ dilectione affici¬
atur. totũ inemoria teneitur. Quantũ illuminaris
tan tum afficiaris. ut totũ dulce sit: qͥcqͥd de il¬
lo in cognitione et memoriã uenit. Si recte totũ ꝓbat᷑:
cur ñ totũ diligat᷑: Quantũ gͦ innotescere dignat᷑ no¬
bis: totũ diligat᷑ a nobis. Totũ qd̾ capere possumꝰ diliga
ge ꝓrimũ diũ: sicut te ipsũ. Qd mandatum
tunc profecto implemus: si ueraciter id quod nobis cupimꝰ bo¬
mim. illi etiam cupiamꝰ. In quib enim nosmnet ipsos recte di¬

Expanded text:
cum tu amplius vas non habes, ille adhuc amplius oleum hacum tu amplius vas non habes, ille adhuc amplius oleum habet. Propterea noli parcere illi, cape quantum potes, dilige quantum sufficis, quia ille non deficit. Dilige ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua, id est ex toto intellectu tuo, et ex toto affectu tuo, et ex tota memoria tua, quantum intelligis, quantum sapis, quantum sufficis, tantum dilige. Totum cognitione impleatur, totum dilectione afficiatur, totum memoria teneatur. Quantum illuminaris, tantum afficiaris, ut totum dulce sit quidquid de illo in cognitionem et memoriam venit. Si totum recte probatur, cur non totum diligatur? Quantum ergo innotescere dignatur nobis totum diligatur a nobis. Totum quod capere possumus diligamge proximum tuum sicut teipsum . Quod mandatum tunc profecto implemus, si veraciter id quod nobis cupimus bonum, etiam illi cupiamus. In quibus enim nosmetipsos recte di
Abbreviated transcription (Latin):
Ascendis autẽ cum diligis. Sursum ꝑgis in caritate: qr cari¬
tas sursum ducit. sicut ait apłs. Ad huc excellenciorẽ uiã¬
uobis demõstrabo. Ascende gͦ dum potes. Modo tẽpus est
crescendi et ꝓficiendi: postea cũ consũmabunt᷑ oĩa stabis
in eo ad qd̾ ꝑueneris: et erit hoc sũmũ tuũ in illo supra
qd̾ non tͣnsies amplius: s sũmũ illius non erit in qͦ ꝓpterea
sistas quasi non inuenias ãplius quo crescas. I cireo ascende
dum potes: qͣntũ potes. Nũꝗͣ nimis potes: ubi nũꝗͣ totũ
potes. Dilige dñm dm̃ tuũ ex toto corde tuo. ⁊ ex tota
anima tua. et ex tota m̃te tua: ut ex illo totũ tuum ad¬
impleatur: etiã si a tuo totũ illius non capiat᷑. Totum re¬
plet inte: et totũ suꝑhabundat ise. Si uas ñ deficit:
oleum iufficit. Cor tuũ uas est: amor illius oleũ ẽ.
Quãdiu uas habes: ille oleũ infundere ñ cessat. Et pꝰea

Expanded text:
Ascendis autem cum diligis. Sursum pergis in charitate, quia chariAscendis autem cum diligis. Sursum pergis in charitate, quia charitas sursum ducit, sicut ait Apostolus: Adhuc excellentiorem vobis viam demonstro . Ascende ergo dum potes. Modo tempus est crescendi et perficiendi. Postea cum consummabuntur omnia, stabis in eo ad quod perveneris, et erit hoc summum tuum in illo supra quod non transies amplius. Sed summum illius non erit in quo propterea consistas quasi non invenias amplius quo crescas. Idcirco ascende dum potes quantum potest, nunquam nimis potes ubi nunquam potes totum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua, et ex tota mente tua, ut ex illo totum tuum impleatur, etiamsi a tuo totum illius non capiatur. Totum replet in te, et superabundat in se. Si vas non deficit, oleum sufficit. Cor tuum vas est, amor illius oleum est. Quandiu vas habes, ille oleum infundere non cessat, et postea
Abbreviated transcription (Latin):
ex tota m̃te tua. Quasi diceret. Nontͥ p̃cipio ut tantũ dili¬
gas: uel tantũ diligas dm̃ tuũ. Quantũ potes. tantũ dilige.
Possibilitas tua: erit iñsura tua. Quantũ plus amas tanto
plus hubes: et quantũ plus habes. tanto felicior es. Exten¬
dere ergo et dilatare quautũ potes: ut impleatur totũ qd̃
in te est: etiam si totũ non capiatur qd̾ in illo ẽ. Noli time¬
re quasi tibi desiciat ille: si nimis capax fueris. Quãtũcũq
poteris. non ta̾tũ poteris quantũ ille ẽ. Si tantũ posses: tan¬
tum esses. Nunc aũ crescere in illo potes: equare illũ ñ potes.
Cresce ergo. et ꝓfice. Quanto maior in bono fueris: tanto
melior eris. Si sũmus esses. optimꝰ esses. Nunc q sũmꝰ eẽ ñ
potes: potes esse in sũmo. Et magnũ tibi hoc ẽ. et ex hoc tu
magnus es . si in sũino es: et tanto utiq maior. qͣnto altior.

Expanded text:
 tota anima tua . Quasi diceret: Non tibi praecipio ut tantum dili tota anima tua . Quasi diceret: Non tibi praecipio ut tantum diligas, sed vel tantum diligas Deum tuum; quantum potes, tantum dilige. Possibilitas tua erit mensura tua. Quanto plus amas, tanto plus habes. Et quanto plus habes, tanto felicior es. Extendere ergo et dilatare quantum potes, ut totum impleatur quod in te est, etiamsi non totum capiatur quod in illo est. Noli timere quasi tibi deficere debeat ille si nimis capax fueris. Quantumcunque poteris, nunquam tantum poteris quantum ille est. Si tantum posses, tantus esses. Nunc autem crescere in illo potes, aequare illum non potes. Cresce ergo et profice. Quanto major in bono eris, tanto melior eris. Si summus esses, optimus esses. Nunc quia summus esse non potes, potes esse in summo. Et magnum tibi hoc est, et ex hoc tu magnus es, si in summo es; et tanto utique major quanto altior.
Abbreviated transcription (Latin):
seipsũ: et qͥcqͥd amandũ est p̾ter ipsum. amandũ ẽ ꝑpt̃ ip¬
sum. Qd̃ quidem tanto amat᷑ felicius: quanto ardentius.
Qͥ hoc amat seipsũ amat. qr bonũ suu̾ amat: ⁊ uere amat.
qr uerũ bonũ amat. Propt̾ea scriptura ñ dõc tibi ut diligas
te ipsũ: ne forte errares ⁊ putares indulgendũ tibi ⁊ studen
res quod sic te diligere deberes. ⁊ occasionẽ sumeres a script᷑a.
ut solã carnẽ tuã foueres: ⁊ animã tuã negligeres. Propt̃
hoc ñ diõ tibi ut te ipsũ diligas. ne hoc intelligeres uͥ magis
diligeres: et hoc uegligeres ubi ꝑieulosius deperires. Non
ergo tibi dixit ut teipsum diligas: nec tam̃ om̃ino tacuit.
cum dicit dm̃ tuũ diligas. Cum enim diligis dm̃ tuũ. dili¬
gis bonũ tuũ: et meluis bonũ. et melioris bonũ: et cũdi¬
dcum tuũ ex toto corde tuo. et ex tota aĩa tua: et¬

Expanded text:
seipsum; et quidquid amandum est praeter ipsum amandum est propter ipseipsum; et quidquid amandum est praeter ipsum amandum est propter ipsum. Quod quidem tanto amatur felicius quanto ardentius. Qui hoc amat, seipsum amat, quia bonum suum amat; et vere amat, quia verum bonum amat. Propterea Scriptura non dixit tibi teipsum diligas, ne forte errares et putares indulgendum tibi et studenres quod sic te diligere deberes, et occasionem sumeres a Scriptura ut solam carnem tuam foveres et animam tuam negligeres; propter hoc non dixit tibi ut teipsum diligas, ne hoc intelligeres, ubi magis diligeres, et hoc negligeres, ubi periculosius deperires. Non ergo tibi dixit, ut teipsum diligas, nec tamen omnino tacuit, cum dixit ut Deum tuum diligas. Cum enim diligis Deum tuum, diligis bonum tuum, et melius bonum et melioris bonum. Et cum diDeum tuum ex toto corde tuo, et ex tota mente tua, et
Abbreviated transcription (Latin):
res ab ipso: gratis non amares. Nunc autẽ non aliud queris
pro eo quod amas: et tamen aliquid queris et desideras in eo
ipso quod amas. Alioquin non amares: si non desiderares.
Sed aliud est pro ipso: aliud in ipso. Si pro ipso aliqͥd amas.
mercennarius es: si in ipso amas. et ipsum amas. filius es. Eti¬
amsi uitã eternã aliud aliquid esse cogitaueris. et diuersũ ab
ipso bono quod deus est. et pro ipso adipiscendo tantũ serui¬
eris: non ẽ seruitus pura. neq dilectio gratuita. Filu illi
debedei. qui consessũ dextere et sinistre petier̃t in regno
eius. quiddã aliud cogitauerũt alienũ et diuersũ a bono isto:
et ꝓ eo adipiscendo aliquãdiu illi adheserũt: donec increpa¬
ti et mutati ueritatẽ agnouert. et intencionẽ correxer̃t.
Putauer̃t enĩ qd̾ deo seruiendũ esset pro eo qd̾ ipse ñ esset:
qr non intellexer̃t ipsũ esse bonũ. qd̾ solũ amandũ est ꝓpt̃

Expanded text:
res ab ipso, gratis non amares. Nunc autem non aliud quaeris res ab ipso, gratis non amares. Nunc autem non aliud quaeris pro eo quod amas, et tamen aliquid quaeris et desideras in eo ipse quod amas. Alioquin non amares si non desiderares. Sed aliud est pro ipso, aliud in ipso. Si pro ipso aliquid amas, mercenarius; si in ipso amas et ipsum amas, filius es; etiam si vitam aeternam aliud aliquid esse cogitaveris, et diversum ab ipso bono quod Deus est, et pro ipso adipiscendo tantum servieris, non est pura servitus, neque dilectio gratuita. Filii illi Zebedaei qui consessum dextrae et sinistrae petierunt in regno ejus, quiddam aliud cogitaverunt alienum et diversum a bono isto; et pro eo adipiscendo aliquandiu illi adhaeserunt, donec increpati et mutati veritatem cognoverunt, et intentionem correxerunt. Putaverunt enim quod Deo serviendum esset pro eo quod ipse non esset; quia non intellexerunt ipsum esse bonum, quod solum amandum est propter
Abbreviated transcription (Latin):
quid dare uoluerit: nos nichil requirimꝰ. Diligimus ipsũ
sed non querimꝰ aliquid: etiã ipsum non querimꝰ quẽ diligi¬
mus. Audite hoĩes sapientes. Diligimꝰ inquiũt ipsũ: sed non
querimꝰ ipsum. Hoc est dicere. diligimꝰ ipsũ: s non curamꝰ
de ipso Ego homo sic diligi nollem a uobis. Si me sie dilige¬
retis. ut de me non curaretis: ego de ur̃a dilectione non cu¬
rarem. Uos uideritis si dignũ est: ut deo offeratis qđ homo
digne respueret. Quomodo inquiunt mercennarui non su¬
mus: si deum ꝓpter hoc diligimus. ut p̃miũ ab illo accipia¬
mus: Non est hoc gratis amare. neq amor iste filialis: s
mercennarii et serui est. qui p̃miũ querit proseruitute
sua. Qui hoc dicunt: uirtutẽ dilectionis non intelligunt.
Quiꝰ est enim diligere: nisi ipsum uelle habere: Non ali¬
ud ab ipso: sed ipsum. Hoc est gratis amare. Si aliud quere¬

Expanded text:
quid dare voluerit, nos nihil requirimus. Diligimus ipsum quid dare voluerit, nos nihil requirimus. Diligimus ipsum sed non quaerimus aliquid, etiam ipsum non quaerimus quem diligimus. Audite homines sapientes. Diligimus, inquiunt, ipsum, sed non quaerimus ipsum. Hoc est dicere diligimus ipsum, sed non curamus de ipso. Ego homo sic diligi nollem a vobis. Si me sic diligeretis ut de me non curaretis, ego de vestra dilectione non curarem. Vos videritis si dignum est ut Deo offeratis, quod homo digne respueret. Quomodo, inquiunt, mercenarii non sumus si Deum propter hoc diligimus ut praemium ab eo accipiamus. Non est gratis hoc amare, neque amor iste filialis; sed mercenarii et servi, qui pretium quaerit pro servitute sua. Qui hoc dicunt virtutem dilectionis non intelligunt. Quid est enim diligere nisi ipsum velle habere? Non aliud ab ipso sed ipsum, hoc est gratis. Si aliud quaere
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ bonũ nũquã diligi possit. nisi cũ habet᷑: neq haberi
nii cum diligitur : Bona ista que foris sunt sepe aman¬
tur. cũ ñ habent᷑: et cum non habent᷑. nonnũꝗͣ despiciun¬
tur. Nontale est bonũ qd de ẽ. Si amat᷑ habetur.: si dilig̃r
gustatur. Presens ett dilectiomi. Si potes diligere: potes ama¬
re. Si hoc das. hoc recipis. Non aliud pro illo queritur:
nec pro alio illud datur : Quia
si diligis deum: et seruis ei ut p̃miũ ab illo accipias.
Dieunt hoc stulti qͥdam: ⁊ tam stulti ut seipsos non
intelligant. Diligimus dm̃ et seruimꝰ ei. sed non querinꝰ p̃miũ
ne mercennarii simꝰ : etiã ipsum ñ querimꝰ. Dabit si uoluerit:
sod nos non querimꝰ. Intantũ enũ excutimꝰ manus ab om̃i mu¬
nere: ut etiã ipsũ non queramꝰ quẽ diligimꝰ. Pura enĩ ⁊ gratu¬
ita et filiali dilectiõe diligimꝰ: nichil querimꝰ. Ipse cogite si

Expanded text:
verum bonum nunquam diligi possit, nisi cum habetur; nec haberi verum bonum nunquam diligi possit, nisi cum habetur; nec haberi nisi cum diligitur. Bona ista quae foris sunt saepe amantur, cum non habentur; et cum habentur nonnunquam despiciuntur. Non tale est bonum quod Deus est. Si amatur, habetur; si diligitur, gustatur: praesens est dilectioni. Si potes diligere, potes habere. Si hoc das, hoc recipis. Non aliud pro illo quaeritur, nec pro alio aliud datur. CAP. Vsi diligis Deum et servis ei, ut praemium ab illo accipias. Dicunt hoc stulti quidam, et tam stulti ut seipsos non intelligant. Diligimus Deum et servimus illi; sed non quaerimus praemium, ne mercenarii simus; etiam ipsum non quaerimus. Dabit si voluerit, sed nos non quaerimus. In tantum enim excutimus manus ab omni munere, ut etiam ipsum non quaeramus quem diligimus. Pura enim et gratuita et filiali dilectione diligimus, nihil quaerimus. Ipse cogitet si