comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& id̾o distinguenda ẽ intelligentia
p̃positi uerbi. posse. uel uelle gig¬
nere filiũ: ẽ posse uel uelle aliqͥd.
neq generatio filii aliqd̾̃ eoꝵ. est.
que subiecta st̃ diuinȩ potentiȩ
& uoluntati. nec ẽ aliqd uit̾ om̃ĩa
uel de om̃ib s suꝑ om̃ia. ꝙ ande
om̃ia. Non enĩ ante uoluit uel
potuit. qͣm genuit: sic̃ nec ante fuit¬

Expanded text:
telligentia propositi verbi posse vel velle gignere Filium, et posse vel velle aliquid; neque enim generatio Filii aliquid eorum est quae subjecta sunt divinae potentiae et voluntati: nec est aliquid inter omnia vel de omnibus, sed super omnia et ante omnia. Non enim ante voluit vel potuit, q
Abbreviated transcription (Latin):
̃ ille. si nepotẽ ñ gignẽt auo suo.
& ꝓnepotẽ ꝓ auo suo: ñ a uobis ap¬
pellaret᷑ om̃ip̃s. nec impleret᷑ gen̾a¬
tionis serics. si semꝑ alt̾ ex alt̾o nas¬
ceiet᷑. Nec cã perficeret ullus: si ñ
sufficeret unus om̃ip̃s. Itaq om̃i¬
potentẽ genuit filiũ patris natura.

Expanded text:
etiam ille si nepotem non gigneret avo suo, etiam ille si nepotem non gigneret avo suo, et pronepotem proavo suo, non a vobis appellaretur omnipotens: nec impleretur generationis series, si semper alter ex altero nasceretur; nec eam perficeret ullus, si non sufficeret unus. Omnipotens itaque omnipotentem genuit Filium; quoniam qua
Abbreviated transcription (Latin):
Sed uehem̃ter nos mouet qd̾
ait aug̃. in.a. lcont᷑ maximinũ.
qui asserebat patre potentiorẽ filie
co qd̃ filũ genuit. dm̃ creatorem.
filius aũ non. Dicebatq patr̃e po¬
tuisse gigñe. ñ filiũ: & id̾o poten¬
tiorẽ ẽẽ filio. ad qd̾ respondens au¬
gustinꝰ. dicẽ uidet᷑ qd̾ filius : po¬
cuit gignere: uolens ostende pa¬
tiẽ ñ ẽẽ potentiorẽ filio his u̾bis.
absit ut ido potentior sit pat̾
filio. sic̃ putas: qr creatorẽ genu¬
it pat̾.: filius aũ ñ genuit creato¬
rẽ.Neq em̃ ñ potuit: s ñ oportu¬
it: Uide &diligent̃ atcende hec ũ¬
ba. Non eiũ non potuit: s ñ oportu¬
it. Uidetur emĩ dicere. qd̾ filius po¬
tuit gigne. s ñ oportuit: & ita
potuit. qd̾ ñ oportuit. Quare ñ
oportuit subdit dicens. lmmod̾a¬
ta enĩ e̾ẽt diuina generatio. si fili¬
us genitꝰ nepotẽ gigñet patri.
tẽ gigne̾t. scđ̾m ur̃am mirabilẽ
sapiam: imnpotens dicet᷑. Similit̾

Expanded text:
Sed vehementer nos movet quod Aug. ait in lib. contra Maximinum, qui asserebat Patrem potenttiorem esse Filio, eo quod Filium genuit Deum Creatorem, Filius autem non; dicebatque Patrem potuisse gignere, non Filium: et ideo potiorem esse Filio. Ad quod respondens Aug. dicere videtur quod Filius etiam potuit gignere, volens ostendere Patrem esse non potiorem Filio, his verbis: Absit ut ideo potentior sit Pater Filio, sicut putas, quia Creatorem genuit Pater, Filius autem non genuit Creatorem; neque enim non potuit, sed non oportuit. Vide et diligenter attende haec verba: Non enim non potuit; sed non oportuit. Videtur enim dicere quod Filius potuit gignere, sed non oportuit: et ita potuit quod non oportuit. Quare autem non oportuit, subdit dicens: Immoderata enim esset divina generatio, si genitus Filius nepotem gigneret Patri, tem gigneret, secundum vestram mirabilem sapientiam impotens diceretur. Similiter
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾are. filiũ. Si em̃ inqͥunt potuit.
& uoluit generare filiũ. gͦ potuit
aliqd & uoluit: qd nec potuit.
nec uoluit filius. slam filius nec
potuit. nec uoluit generare fi¬
liũ. Eui uersutię facile respondemꝰ.
dicentes posse uel uelle generare
filiũ: ñ ẽ aliqͥd posse uel uelle
tiȩ. Est tñ aliqͣ potentia uel uoluntas

Expanded text:
potuit vel voluit generare Filium, ergo potuit aliquid et voluit, quod nec voluit nec potuit Filius; nam Filius nec potuit nec voluit generare Filium. Cui versutiae facile respondemus dicentes: Posse vel velle generare Filium, non est aliquid posse vel velle tati. Est tamen aliqua potentia vel
Abbreviated transcription (Latin):
de uoluntate. & eiꝰ fine dis¬
serentũ ẽ. Sciendũ ẽ gͥ qd̾ ex
fine suo ut ait aug̃ uoluntas
cognoscit᷑. utrũ recta an pͣua
sit. fims aũ bonȩ uoluntatis.
beatitudo ẽ. uita et̃na d̾s ipse
Male uͦ finis ẽ aliud .s. mala¬

Expanded text:
de voluntate ejusque fine disserendum est. Sciendum ergo est quod ex fine suo, ut ait Aug., voluntas cognoscitur utrum recta an prava sit. Finis autem bonae voluntatis beatitudo est, vita aeterna, ipse Deus. Malae vero finis est aliud, scil
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ reus. Quigͦ fidẽ & cari¬
tatem non ht̃. om̃is eiꝰactio
pecẽm ẽ. qr ad caritatẽ ñ refer¬
t᷑. Qd̃ enĩ ad caritatẽ ñ iefertur:
ut supͣmemunt aug̃. ñ fit quẽ¬
ad modũ fieri oportet. Ideoq
qui caritate caret. qr. siue
caritate nullũ mandator cus¬
todit᷑. uitoe augustinus super
epłam ad galathas ait. susto¬
ditionẽ legis dicit apłs. non
tia. que nͥ caritate ꝙ fid e imple¬

Expanded text:
ritatem non habet, omnis ejus actio peccatum est, quia ad charitatem non refertur. Quod enim ad charitatem non refertur, ut supra meminit Aug., non fit quemadmodum fieri oportet, ideoque qui charitate caret, quia sine charitate nullum mandatorum custoditur; unde Aug. super Epistolam ad Gal., ait: Custoditionem legis dicit Apostolus,tia, quae sine charitate, fide, et spe, imple
Abbreviated transcription (Latin):
los suos. dicit qd̃ udei ꝯ hereti¬
ci. & pagam. oꝑabona faciunt.
qr uestiunt nudos. ꝓascunt.
tes. oꝑabona appellari hu¬
iusnu. que sine caritate fiunt.
ñ qina bona sint. q̃n sic fiunt.
gustius. s quia bona cẽnt. si
alit̾ fierent. que etiam singe

Expanded text:
 12, dicit quod Judaei, haeretici, et pagani opera bona faciunt, quia vestiunt nudos, et pascunt ptes bona opera appellari hujusmodi quae sine charitate fiunt, non quia bona sint quando sic fiunt, gust. docuit; sed quia bona essent, si aliter fierent; quae
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tamenbene. slemo em̃ inuitus
bene facit: etiã sibonũ est qd̃ fa¬
ñ bene ab illo qͥ caritatẽ ñ habet
Qui eñĩ seruiliter timet. cari¬
tate uacuus ẽ. de quo tñ hoc di¬
cit: qr bonũ facit. s ñ bene. Qui
etiã fuper illũlocũ psalmi turt᷑¬

Expanded text:
men bene. Nemo enim invitus bene facit, etiam si bonum est quod fan bene, ab illo qui charitatem non habet. Qui enim serviliter timet, charitate vacuus est; de quo tamen hic dicit, quia bonum facit, sed non bene. Qui etiam super illum locum psal. 83: Turt
Abbreviated transcription (Latin):
cientia uͦ uel sapientia. non
tm̃ de temporalib: s etiã
fuissent futura. eẽt tñ in deosci¬
entia. eadem que modoẽ. nec
minor ẽẽt quam modo: nec ma¬
ior ẽ. quã esset. Scunt gͦ deus
ab eterno et̾iũ. & om̃e quod fu¬
turũ erat. & sciuit inmutabili¬
ter: scit qͦq non minus p̃terita
uel fut᷑a. quam p̃sentia. & sua
eterna sapientia. & imnutabi¬
li scit ip̃e omina. que sciuntur
om̃is eium ratio suꝑuȩ & terre¬
ne sapientiȩ ut ait ambrosuis.
in eo ẽ quia omnẽ sapieutiã.
& scientiam capit. sua inmen

Expanded text:
cientia vel sapientia, non tantum de temporalibus, sed etiam fuissent futura, esset tamen in Deo scientia, eadem quae modo est, nec minor esset quam modo, nec major est, quam esset. Scivit ergo Deus ab aeterno aeternum, et omne quod futurum erat scivit immutabiliter. Scit quoque non minus praeterita vel futura, quam praesentia, et sua aeterna sapientia et immutabili scit ipse omnia quae sciuntur. Omnis enim ratio supernae et terrenae sapientiae, ut ait sanctus Ambrosius, in eo est, quia omnem sapientiam et sci
Abbreviated transcription (Latin):
& mens. & ẽentia. ħ gͥ tria eo
st̃ unũ. qͦ una uita. una mẽs.
una ec̃ntia: & quicquid ali¬
inuicẽ referunt᷑. Quomͦ
equalia sunt quia capi¬
untur a singulis om¬
qualia ñ funt ñ solũ
singła singłis: s ñ singła
om̃ib. alio qͥn ñ se inuicẽ

Expanded text:
et mens et essentia. Haec ergo tria eo unum sunt, quo una vita, una mens, una essentia, et quidquid aliinvicem referuntur. 8. Quomodo aequalia sint, quia capiuntur a singulis omqualia etiam sunt non solum singula singulis, sed etiam singula omnibus; alioquin non s
Abbreviated transcription (Latin):
cundo dono. idest cognitione
ueritatis appellatus est. scili¬
cet cherubm. Ita & de alus in¬
telligendũ est. assignatur gͦ
excellentia ordinum. scdm ex¬
cellentiam donorũ: & tamen
sicut gregoriusait. illa dona
om̃ib sunt cõmunia. Ommnes
enim ardent caritate: & scien¬
tia plemsunt. Sic & de aliis
sed suꝑiores aliis excellentius
ut iam dictũ est. ipsa acce¬
perunt a quib & nominant᷑.
Unde gregorius. In illa sum¬
ma ciuitate quisq ordo eius
rei censetur nomine.quã ple¬
musaceepit in munere. Ques¬
tio orta ex uerbis gregoru.

Expanded text:
cundo dono, id est, cognitione cundo dono, id est, cognitione veritatis, appellatus est, scilicet cherubin: ita et de aliis intelligendum est. Assignatur ergo excellentia ordinum secundum excellentiam donorum, et tamen, sicut Gregorius, hom. 34 Evang., ait: Illa dona omnibus sunt communia. Omnes enim ardent charitate, et scientia pleni sunt: sic et de aliis. Sed superiores aliis excellentius, ut jam dictum est, ipsa acceperunt, a quibus et nominantur; unde Gregorius: In illa summa civitate quisque ordo ejus rei censetur nomine, quam plenius accepit in munere. 4. Quaestio ex verbis Gregor
Abbreviated transcription (Latin):
ec nomina illis ñ ꝓpter
placione nobis ignotescunt
coguominatione. & nominan¬
tur singłi ordinesa donis gra¬
ciarũ que non singularit᷑
sed excellenter data sunt in
participatione. In illa enm
cȩlesti patria uͥ plenitud o bo¬
ni ẽ. licet quedam datasint
excellenter: nchil tam̃ possi¬
detur singulariter. Om̃ia enĩ
in omnib sunt. non quidem
equaliter. quia alui aluis subli¬
mius possident: que tam̃ om¬
nes habent. cũq omina do¬
na graciarũ superiores ordi¬
nes sublimius & ꝑfectius per¬
ceperuit. tam̃ ex precipius sor¬
titi sunt uocabula. Inferiorib
cetera relinquentes ordinbus.
ad cognominationẽ. Ut sera¬
phin qui ordo excellentissimꝰ
estimatur. tam dilectionem.
quam cognitionẽ diuinita¬
tis & cetera uirtutum dona.
ridono. idest a caritate
nom̃ accepit. Ille supior
ordo. Maius em̃ donum ẽ ca
ritas quam scientia. Item ma¬
ius est scire. quam uidicare s ci¬
entia namq informat iudi¬
cium. Ideoq scds ordo.a sẽ¬

Expanded text:
ec nomina illis non proptplatione, nobis innotescunt cognominatione. Et nominantur singuli ordines a donis gratiarum quae non singulariter, sed excellenter data sunt in participatione. In illa enim coelesti curia, ubi plenitudo boni est, licet quaedam data sint excellenter, nihil tamen possidetur singulariter. Omnia enim in omnibus sunt, non quidem aequaliter; quia alii aliis sublimius possident, quae tamen omnes habent. Cumque omnia dona gratiarum superiores ordines sublimius et perfectius perceperint, tamen ex praecipuis sortiti sunt vocabula, inferioribus caetera relinquentes ordinibus ad cognominationem; ut seraphin, qui ordo excellentissimus aestimatur, tam dilectionem quam cognitionem divinitatis, et caetera virtutum dona cri dono, id est, a charitate nomen accepit ille superior ordo. Majus enim donum est ipsa charitas, quam scientia. Item, majus est scire quam judicare; scientia namque informat judicium. Ideoque secundus ordo a se
Abbreviated transcription (Latin):
tate. Eo ip̃o qͦ daturꝰ erat eũ d̃s̃
iã donũ erat etiã antequã dare¬
t᷑. & ido donabilis: s alit̃ dona¬
bilis quã filius. slã & alit̾ datꝰ
& alit̾ ꝓcessit. quã filius. filiie¬
tas ñ ẽ. Utraq uͦ in effabilis est.
Qd̃ sicut filius nascendo acce¬
pit ñ tantũ ut esset filius s ñ

Expanded text:
 Eo ipso quod daturus erat eum Deus, jam donum erat, etiam antequam daretur, et ideo donabilis est; sed aliter donabilis quam Filius; nam et aliter datur, et aliter processit quam Filius. Filii etas non est; utraque vero ineffabilis est. 6. Quod sicut Filius nascendo accepit non tantum ut esset Filius, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ in libro sententiarũ ꝓsperi
in ap̃olex iusticie ñ consumi¬
t᷑.s implet᷑. Om̃is em̃ ꝑfectio
ẽ. ad quẽ cũ ꝑuenerit curren¬
tis intentio. ñ ht̃ amplius qd̾¬
possit inuenire. s ħt id in qͦde¬
beat ꝑmanere. Finis gͦ rectus

Expanded text:
. in libro Sententiarum Prosperi, in Christo lex justitiae non consumitur, sed impletur. Omnis enim perfectio est, ad quem cum pervenerit currentis intentio, non habet quo amplius possit venire, sed habet id in quo debeat permanere. Finis ergo rectus
Abbreviated transcription (Latin):
caritatẽ quȩ ẽ dilectio dĩ. &
praximi ñdũ fit. quẽ admo¬
uideat᷑. Tc̃ enĩ recte fiunt quȩ
mandat ds. & quȩ consilio
monet cũ referunt᷑ ad dilecti¬
onẽ cdĩ. uł ꝓrimi. His uerbis
aꝑte insimiat᷑. qͥs sit rectus fi¬
nis uoluntatis uel actioĩs.s.¬

Expanded text:
est dilectio Dei et proximi, nondum fit quemadmovideatur. Tunc enim recte fiunt quae mandat Deus, et quae consilio monet, cum referuntur ad dilectionem Dei et proximi. His verbis aperte insinuatur quis sit rectus finis voluntatis sive actionis
Abbreviated transcription (Latin):
ris. micio facta ẽẽ dicũt.
s quedam formaliter & sed̾m
species. quas habere cerumꝰ
ut maiores mundi partes.
quedani uͦ materialiter tm̃.
Sicut eĩ dicunt moyses lo¬
cutus rudi & carnali ppło.
locucionis modũ. tempera¬
uuit de eo loquens. a simili ho¬
ius qͥ ꝑ moris temporum
oꝑa sua ꝑficit. cũ ipse simul
sua oꝑafecerit. Unde augus
tinus.Idõ inquit moy sesdi¬
unsim refert deũ illa oꝑa fe¬
cisse. quia non potuit simul
ab hominẽ dici.quoda deo
siul potuit fieri. Item potu¬
it dund ere scriptura loquen¬
di temporib qd̾̃ deus operan¬
di temporib non diuisit. Illi
qui his auctoritatib ꝙ alus
huiusmodi inherentes dicũt
quatuor elementa atq cęlilu¬
minaria ita formata simuleẽ
habuisse illos ser dies quos
scriptura memorat sex. rerũ
genera. id est distinctiones ap¬
pellãt. que simul facte sunt.
partun formaliter. partim
causaliter Quomͦ sit intelli¬
gendum deum requieuisse

Expanded text:
ris initio facta esse dicunt; sed quaedam formaliter et secundum species quas habere cernimus, ut majores mundi partes; quaedam vero materialiter tantum. Sed, ut dicunt, Moyses loquens rudi et carnali populo, locutionis modum temperavit, de Deo loquens a simili hominis qui per moras temporum opera sua perficit, cum ipse simul sua opera fecerit, unde Aug.: Ideo, inquit, Moyses divisim refert Deum illa opera fecisse, quia non potuit simul ab homine dici, quod a Deo simul potuit fieri. Item: Potuit dividere Scriptura loquendi temporibus, quod Deus operandi temporibus non divisit. Illi qui his auctoritatibus et aliis hujusmodi inhaerentes dicunt quatuor elementa atque coeli luminaria ita formata simul esse, et habuisse illos sex dies quos Scriptura commemorat, sex rerum genera, id est distinctiones appellant quae simul factae sunt; partim formaliter, partim causaliter . 6. Quomodo intelligendum sit Deum requievisse
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ductu rationis cognosc̾e
potuert̃: uł etiã cognouer̃t.
Ut enĩ auõ ait in libro de
losophi. nullũ corpꝰ ce̾ dm̃:
& id̾o cuncta corꝑa tͣnscen¬
quicquid mutabile ẽ ñ eẽ
sũmũ dm̃. om̃iũq principiũ:
& idõ omnẽ aĩam mutabi¬
lesq sp̃c transcenderũt. Dem

Expanded text:
ognoscere potuerunt, vel etiam cognoverunt: ut enim Aug. ait in lib. de losophi nullum corpus esse Deum, et ideo cuncta corpora transcenquidquid mutabile est, non esse summum Deum, omniumque principium: et ideo omnem animam mutabilesque spiritus transcenderunt. De
Abbreviated transcription (Latin):
ex temꝑe. pot̃ utiq scue uel
prescue qd̃ miniquã est nec erit.
nec illudscitũ. uel prescitum est
ab eterno. nec tam̃ potest inci¬
pere scue uel prescue illuo: set
ita pot̾ inodosere uel p̃scur. si¬
cut pot̾ scisse uel p̃scisse ab eter¬
no. Si em̃ dicas eũ modo posse

Expanded text:
ex tempore. Potest utique scire vel praescire quod nunquam est nec erit, nec illud scitum vel praescitum est ab aeterno; nec tamen potest incipere scire vel praescire illud, sed ita potest modo scire vel praescire, sicut potest scisse vel praescisse ab aetern
Abbreviated transcription (Latin):
scie uel p̃scire. quod nuniquã
scunt uel p̃scunt: potest gͦ ex
temꝑe aliquid scux uel pscire.
Ad qd̾ dicimus pot̃ quidem d̾s
scire uel p̃scue. omne qd̾ potest
facẽ: s potest facẽ quod iñqͣ
fiet. Potest eigo scire uel pies¬
cue quod numquam fiet. nec
ẽ. nec fint: nec illuo scit. uelsci¬
uit. seq prescit uel p̾scunt: quia
scientia enisñ est nͥ de his que¬

Expanded text:
scire vel praescire quod nunquam scivit vel praescivit, potest ergo ex tempore aliquid scire vel praescire. Ad quod dicimus: Potest quidem Deus scire vel praescire omne quod potest facere, et potest facere quod nunquam fiet. Potest ergo scire vel praescire quod nunquam fiet, nec est, nec fuit; nec illud scit vel scivit, neque praescit vel praescivit, quia scientia ejus non est n
Abbreviated transcription (Latin):
trium suꝑbientib. & iõcadentil
aliquã etiam fuisse moru¬
usum liberi arbitru. s per cre¬
ationis beneficiũ. & tales erãt
qͥ stare poterant. id est non ca¬
dere ꝑ bona cieationis. s cadẽ
ꝑ liberũ arbitrium. poterant
emim peccare. & non peccare:
s non poterant ꝓficere. ad me¬
ritũ uitȩ: nͥ gracia suꝑ addere¬
tur quẽ addita᷑ qͥb dã u cõfir¬
matione. & ad hoc confirman¬
dum utuntur testimonio au¬
gustini. qͥ super genesim dicit.
angelicã naturam pͥmo infor¬
mit̃ creatam. & cȩlũ dictam pꝰ¬
ea formatam. & lucem appel¬
latam. quando ad ciratorem
ẽ conuersa. perfecta dilectione
ei inherens. Unde prius dictũ
ẽ qͦd in principio creauit deus
cȩlum & terram: & postea subdi¬
tũ dirit deus. Fiat lux & facta

Expanded text:
trium superbientibus, et ideo cadentibus. Aliquam etiam fuisse moruusum liberi arbitrii, sed per creationis beneficium; et tales erant qui stare poterant, id est, non cadere per bona creationis, et cadere per liberum arbitrium. Poterant enim peccare et non peccare, sed non poterant proficere ad meritum vitae nisi gratia superadderetur, quae addita est quibusdam confirmatione. Et ad hoc confirmandum utuntur testimonio Augustini, qui, super Genes., dicit angelicam naturam primo informiter creatam, et coelum dictam; postea formatam, et lucem appellatam quando ad Creatorem est conversa perfecta dilectione ei inhaerens; unde prius dictum est: In principio creavit Deus coelum et terram, et postea subditum: Dixit Deus: Fiat lux, et fa
Abbreviated transcription (Latin):
solet. Utrũ in cotẽ homine & ci¬
ca eandem rẽ ħ duo unũ sint pec¬
catũ. uł diuersa. Ut si qͥs uolun¬
tate furat᷑. Uolinntatẽ habuit
malã que pecc̾m ẽ. & actũ ma¬
lũ. qui itẽ peccatũ ẽ. Nec autem
duo diuersa st̃. scilicet uolu¬
tas & actio. s nũqd diuersast̃.
pecc̃a an unũ: Quidã dicunt

Expanded text:
solet, utrum in eodem homine et circa eamdem rem haec duo unum sint peccatum, vel diversa: ut si quis voluntate furatur, voluntatem habeat malam, quae peccatum est, et actum malum qui item peccatum est. Haec autem duo diversa sunt, scilicet voluntas, et actio. Sed numquid diversa sunt peccata, an unum? Quidam dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dici̾s cd̾m principem
potestatum. aeris huius spiri¬
tus. qui operatur minc in filus
diffidentiȩ. Numqͥd gͦ uisibili¬
ter eis apparet.aut quasi corpo¬
reis locis accedit ad eos & ope¬
ratur: s mris modis ꝑ cogita¬
cioncm suggerit quicqͥd potest.
quib suggestionib resistendũ
est. Non cnm ignoramꝰ astuciã
eius. quomͦ enim accessit ad
uidam. quando ei ꝑ Isuasit.
ut dñm traderet. Nũqͥo in lo¬
cis. aut per hos ocłos ei uisus
est: Sed utiq ut dictum ẽ in
cor eiꝰ intrauit. Repellit autem
illũ homosi paradisũ custodiat.
posuit ciũ deus hominem in
paradisũ. ut operaretur &. custo¬
durt: quia sic eccłiȩ dicitur in
canticis canticoꝵ. ortus conclu

Expanded text:
principem potestatis aeris hujus, spiritus qui nunc operatur in filiis diffidentiae. Numquid ergo visibiliter eis apparet, aut quasi corporeis locis accedit ad eos et operatur? Sed miris modis per cognitionem suggerit quidquid potest; quibus suggestionibus resistendum est. Non enim ignoramus astutias ejus . Quomodo enim accessit ad Judam, quando ei persuasit ut Dominum traderet? Numquid in locis, aut per hos oculos ei visus est? Sed utique dictum est: In cor ejus intravit . Repellit autem illum homo, si paradisum mentis custodiat. Posuit enim hominem Deus in paradiso, ut operaretur et custodiret ; quia sicut Ecclesiae dicitur in Canticis
Abbreviated transcription (Latin):
ecsane cũ sola cogitaci¬
one mens oblectatin: illi¬
citis. ñ quod qͥd decernens esse
facienda. tenens tam̃ & uolens
libenter que statim ut attinge¬
rint ammum respin debuert᷑.
negandũ esse peccatũ. sed lon¬
ge minꝰ quã si & oꝑe constitua¬
tur implendũ. Et ideo de talib
quoq cogitacionib uema pe¬
tenda c̃. pectusq perruciendũ
&dicendũ. dimitte nobis debi¬
in illis duobus primis homi¬
nib ꝑsonamsuam qͥsq
portabat. & so sisola mu¬
lier cibum edissai illicitum.
sola utiq mortis supplicio plec¬
teretur. Ita dici potest in homi¬
ne uno. si delectacionib illici¬
tis. a quib continuo se deberet
auertere. sogitacio sola libent̃
pascatur nec facienda decer¬
nantur mala. sed tm̃ fuauiter
in recordacione teneantur qͣ¬
si mulierem sine uiro posse dãp¬
nari absit hoc credere. hec qͥp¬
pe una ꝑsona est. uius homo
est totusq dampnabitur: iusi
hec que sine uoluntate operan¬
di. sedtam̃ cũ uoluntate aiminũ

Expanded text:
Nec sane cum sola cogitatione mens oblectatur illicitis, non quidem decernens esse facienda, tenens tamen et volens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, negandum est esse peccatum; sed longe minus quam si et opere statuatur implendum. Et ideo de talibus quoque cogitationibus venia petenda est, pectusque percutiendum, et dicendum: Dimittite nobis debiin illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectationibus illicitis, a quibus continuo se deberet avertere, cogitatio libenter sola pascatur, nec facienda decernantur mala, sed tamen suaviter in recordatione teneantur, quasi mulierem sine viro posse damnari. Absit hoc credere . Hic quippe una persona est, unus homo est, totusque damnabitur; nisi haec, quae sine voluntate operandi, sed tamen cum voluntate animum
Abbreviated transcription (Latin):
Ust p̃dicta consid̾atiõe dig¬
nũ occurrit. utrũ poten¬
tia peccandi sit nobis ado.uł
a nobis. Putant qͥdã potentiã.
recte agendi nobis eẽ ado. ꝓo¬
tentiã uͦ peccandi. ñ a dõs a no¬
bis. uł a diabolo eẽ. sic̃ mala
uoluntas. ñ a dõ nobis ẽ s a no

Expanded text:
st praedicta consideratione dignum occurrit utrum peccandi potentia sit nobis a Deo, vel a nobis. Putant quidam potentiam recte agendi nobis esse a Deo; potentiam vero peccandi non a Deo, sed a nobis vel a diabolo esse; sicut mala voluntas non a D
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sit factum. qd̾ uoluit. quia
ip̃a noluerit: s potius illa qui¬
demfilios suos. ab ipso colligi
noluit. qͣtam̃ nolente filios eiꝰ
collegit ip̃e om̃s quos uoluit.
quia icęlo & in terra ñ quedã
uoluit & fecit. quedam uoluit.
& ñ fecit: sed om̃ia quecũq uo¬
luit fecit. ut sit sensus. Quoci¬
ens uolui congregare filios
tuos & noluisti. id est quotqͦt.
congregaui uoluntate mea.¬
semꝑ efficaci te nolente feci.
Ecce meuidenti positum ẽ. qd̾̃
illa dm̃i uerba suꝑiorib non
repugnant. Quom utelligẽ¬
dum sit illud qui uult om̃s

Expanded text:
non sit factum quod voluit quia ipsa noluerit, sed potius ipsa quidem filios suos ab ipso colligi noluit, qua tamen nolente, filios ejus collegit ipse omnes quos voluit; quia in coelo et in terra non quaedam voluit et fecit, quaedam vero voluit et non fecit, sed omnia quaecumque voluit fecit; ut sit sensus: Quoties volui congregare filios tuos, et noluisti? id est: Quotquot congregavi mea voluntate semper efficaci, te nolente feci. Ecce in evidenti positum est quod illa Domini verba superioribus non repugnant. 3. Quomodo intelligendum sit illud
Abbreviated transcription (Latin):
enim credentꝰ est ouĩp̃s aliqͥd
uoluisse fieri. quot factũnon
sit. Sic etiã intelligitur il
uenientem in binic miuidũ.¬
llon qr nullus hominũ est qui
non illuminetur: sed quia nͥ
ab ipso nullus illuminatur.
Pot̾ ꝙ alio mͦ illud intelligi.
dũ tamen credere ñ cogamur:
omipotentem aliqd uoluisse
fieri. factũq nou ẽẽ qui sine
ullis ambiguitatib si u cęlo.⁊¬
& in terra sicut ueritas cantat.
om̃ia quecũq uoluit fecit.
profecto facere ũ uoluit. que¬
cũq non fecit. Ex his aperte
ostenditur qm̃ deus ea uolun¬
tate que ip̃e est non uult ali¬
quit fieri quod ñ fiate neq ñ
tate fiant mala. an eo nolente.

Expanded text:
enim credendus Omnipotens aliquid enim credendus Omnipotens aliquid voluisse fieri quod factum non sit. Sic etiam intelligitur illud venientem in hunc mundua nullus hominum est qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illuminatur. Potest et alio modo illud intelligi, dum tamen credere non cogamur Omnipotentem aliquid fieri voluisse, factumque non esse, qui sine ullis ambiguitatibus sive in coelo et in terra, sicut Veritas cantat, omnia quaecumque voluit fecit; profecto facere non voluit quaecumque non fecit. Ex his aperte ostenditur quod Deus ea voluntate quae ipse est, non vult aliquid fieri quod non fiat, neque non tate fiant, an eo nolente.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui de doloquens ait. Uult
om̃s homines saluosfieri. Mͦ¬
rũ occasione uerboꝵ multi
a ueritate deiarũt. dicentes
dm̃ multa uelle fieri. que ñ
funt: s non ẽ intelligendum.
ea ratione illud ẽẽ dictum. qͣ¬
si ds uoluerit aliqͦs saluari.
& ñ saluentur: Quis em̃ tam
impie desipiat ut dicat dm̃
malas hominũ uoluntates.
quas uoluerit. & quando uolu¬
erit. & ubi uoluerit. in bomũñ
ñ fecit. Et quod ẽ indiginus ido
ñ fecit qm̃ ne fieret qd̾ uolebat
om̃ips. uoluntas homuns im¬
pediut. Id̾oq cũ audimus et
in sacris litteris legimus qd̾ ue¬
lit om̃s homines saluosfieri:
ũ tam̃ io̾o debemus om̃ipoten¬
tissimȩ uoluntati dĩ aliquid
derogarer s ita intelligere quod
scriptũ est. uult om̃s homines
saluos ficri.: tanqua diceretur:
nullũ homunem saluũ fieri. nͥ
quẽ fieri ipse uoluerit. ñ quod
fiat ialuus nͥquem uelit salua¬
ri: & ido rogandus ẽ. ut uelit:
qr necesse ẽfieri. si uolueritiss

Expanded text:
lt omnes homines salvos fieri. Quorum occasione verborum multi a veritate deviaverunt, dicentes Deum multa velle fieri quae non fiunt. Sed non est intelligendum ea ratione illud esse dictum, quasi Deus velit aliquos salvari et non salventur. Quis enim tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, et quando voluerit, et ubi voluerit, in bonum nonon fecit; et, quod est indignius: Ideo non fecit, quoniam ne fieret quod volebat Omnipotens voluntas hominis impedivit. Ideoque cum audimus, et in sacris Litteris legimus, quod velit omnes homines salvos fieri, non tamen ideo debemus omnipotentissimae Dei voluntati aliquid derogare, sed ita intelligere quod scriptum est, vult omnes homines salvos fieri, tanquam diceretur nullum hum fieri ipse voluerit: non quod fiat salvus nisi quem velit salvari; et ideo rogandus est ut velit: quod necesse est fieri si voluerit. Non est
Abbreviated transcription (Latin):
cor. ubi petrus ait. ananie.
cur temptauit sathanas cor
tuũ dicit. Notandũt quodm̃¬
tem hominis iuxta sub̾am
nichil implere possit. nͥ crea¬
trix trinitas: quia tantũmͦ
scdm operationem. & uolun¬
tatis instinctum. amma de
his que sunt cieata implet᷑.
Implet uͦ sathanas cor alicułꝰ
ñ qͥdem ingrediens in eũ &iii
sensũ eius. neq introiens adi¬
tũ cordis. siquidem potestas ħ
solius dĩ est. s callida & frau¬
dulenta. deceptione. animam
in affectũ maliciȩ trahens ꝑ
cogitaciones & incentiua ui¬
cioꝵ quib: plenus est. Imple
intrando. s maliciȩ suȩ uires
inserendo. Idem sp̃c inmundꝰ
flamina uirtutũ de cordibus
fideliũ expulsus. doctoribus
infundit. his auctoritatib os¬
tenditur qd̾ demones ñ subalit̃
introeant corda hominũs
pp̃ maliciȩ effectũ de quib dã

Expanded text:
 ubi Petrus ait Ananiae: Cur tentavit Satanas cor tuum? dicit notandum quod mentem hominis juxta substantiam nihil implere possit, nisi creatrix Trinitas, quia tantummodo secundum operationem et voluntatis instinctum anima de his quae sunt creata impletur. Implet vero Satanas cor alicujus, non quidem ingrediens in eum et in sensum ejus, neque introiens aditum cordis siquidem potestas hoc solius Dei est, sed callida et fraudulenta deceptione animam in effectum malitiae trahens per cogitationes et incentiva vitiorum quibus plenus est. Implevintrando, sed malitiae suae virus inserendo. Idem spiritus immundus flamma virtutum de cordibus fidelium expulsus, doctoribus ersecutionis infundit. His auctoritatibus ostenditur quod daemones non substantialiter intrant corda hominum, sed propter malitiae effectum; de
Abbreviated transcription (Latin):
lus autem indetur quod
hec libertas ad malum
qd supra conmemorauit au¬
gustinus non fit ipsa libertas
arbitrii.sed sit quedam ꝓni¬
tas peccandi. & curuitas que
ex peccato ẽ. & mala est.

Expanded text:
s autem videtur quod haec libertas ad malum, quam supra commemoravit Aug., non sit ipsa libertas arbitrii, sed sit quaedam pronitas peccandi et curvitas quae ex peccato est, et mala est.
Abbreviated transcription (Latin):
li uoluntati aptauit ds. uel
ipsam ordinationẽ dei inqua
eũ etiam inuitũ fecit. utilem
boms. uel ipsius angłi factu¬
rã. & quia si p̃scart d̾eus uo¬
eum ꝓuidens. quanta de illo
sua bonitate eẽt facturus. fig¬
mentũ gͦ deidicitur: qr cũ sciret
deus eũ uoluntate malũ futu¬
rũ. ut bonis noceret: creauit
tñ illum ut de illo bomis ꝓdes¬
set. hoc autẽ fecit ut illudatur
ei Illuditur em̃. cum scĩs ꝓficit
temptacio eiꝰ: sicut & maliho¬
mines. qͦs deus malos futuros
p̃uidens. creaiit tñ ad scõꝵ uti¬
litatem: illudatur cum p̾statur
scĩs eoꝵ temptacione ꝓfectus.
S ipse miciũ. quia p̾cedit an¬
tiqu itate. & principatumali¬
ciȩ. Nec autem illusio fit ange¬
lis malis. & hominib malis.
per angłos scõs.quia subdit
eis angłos malos. & hom̃ies
malos. ut ñ quantũ nituntur:
s quantũ sinuntur possint.
Ecce aperte ostendit qͣliter pre¬
dicta uerba iob. intelligenda
sint: ꝙ angłica naturam bonã¬

Expanded text:
li voluntati aptavit Deus; vel ipsam ordinationem Dei, in qua eum invitum etiam fecit utilem bonis; vel ipsius angeli facturam, quia etsi praesciret Deus voeum, providens quanta de illo sua bonitate esset facturus. Figmentum ergo Dei dicitur, quia cum sciret eum Deus voluntate malum futurum ut bonis noceret, creavit tamen illum, ut de illo bonis prodesset; hoc autem fecit ut illudatur ei. Illuditur enim ei, cum sanctis proficit tentatio ejus. Sicut et mali homines quos Deus malos futuros praevidens creavit, tamen ad sanctorum utilitatem, illuduntur cum praestatur sanctis eorum tentatione profectus. Sed ipse est initium, quia praecedit antiquitate et principatu malitiae. Haec autem illusio fit angelis malis, et hominibus malis, per angelos malos, quia subdit eis angelos malos et homines malos, ut non quantum nituntur, sed quantum sinuntur, possint nocere. Ecce aperte ostendit qualiter praedicta verba Job intelligenda sint, et angelicam naturam bona
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ genitꝰ ẽ : in qͥb totꝰ ẽ ip̃e qui
genuit : qr ñ ẽ aliunde qͥ genitꝰ
ẽ. Et id̾o ñ refert᷑ ad aliud. qd
iu uno subsistit: ex unoac sic in
generatione filii: & naturã suam
ut ita dicã. seqͥtur indemutabilis
d̾s: indemutabilẽ gignens dm̃:
nec naturã suã deserit. ex inde¬
mutabili d̾o. indemutabilis dĩ
ꝑfecta natiuitas. Subsistentẽ gͥ
in eo d̃ĩ naturã intelligamꝰ cũ
& in eo d̾s. Nlaturȩ gͦ d̾i patris ue¬
ritas. cũ dõ filio eẽ docet᷑: cũ in
eo d̾̃s intelligit᷑ ce̾: qͥ d̾s ẽ. Est

Expanded text:
est ipse qui genuit; quia non est aliunde qui genitus est, et ideo non refertur ad aliud quod in uno subsistit, et ex uno. Ac sic in generatione Filii et naturam suam, ut ita dicam, sequitur indemutabilis Deus indemutabilem Deum gignens, nec naturam suam deserit ex indemutabili Deo indemutabilis Dei perfecta nativitas. Subsistente mergo in eo Dei naturam intelligamus, cum et in eo Deus. Naturae ergo Dei Patris veritas in Deo Filio esse docetur, cum in eo Deus in
Abbreviated transcription (Latin):
ticũ. sub̾am cħ genuisse filiũ.
ꝙ filiũ genitũ de sub̾a patris.
asserit dicens. Carnalib cogita an¬
tionib pleni. sub̾am dĩ de se¬
ip̃a gign̾e filiũ ñ putatis: nisi
negatis. Non eñ iam erat ho¬
minis filius: & d̾odonante
factus ẽ dĩ filius: ex do natus.
gra ũ natura. Anforte & si non
hominis filius. erat: tũ aliqͣiã
erat qualicũq creatura: & in
dĩ filiũ d̾o mutante conuer¬
sa ẽ:S nichil hoꝵ ẽ. Ergo aut
de uichilo. aut de aliqͣ sub̾a
putare de nichilo ẽẽ dĩ filiũ:
affirmasti ñ uos dic̾e de n¬
chilo cẽ dĩ filiũ. De aliqͣ gͦ sub̾a
ẽ & si ñ de patris: de qua sit
de patris ec̃ sub̾a: ñ uos nobis¬
cũ pigeat confiteri. ltẽ in eo
gͦ nobis utrũ iste uerꝰ dĩ filius
ab eis qͥ gr̃a filii st̃. qͣdã ꝓpriẽ¬
tate discretꝰ. de nulla fub̾a sit.
an de aliqua. Non dico inqͥs
de nulla: nec dicã de nichilo.
quere. Si aliam ñ inuemis. patris
agnosce sub̾am: & filiũ cũ patre

Expanded text:
tiam Dei genuisse Filium, et Filium genitum de substantia Patris asserit dicens: Carnalibus cogitationibus pleni, substantiam Dei de seipsa gignere Filium non putatis, nisi negatis. Non enim jam erat hominis Filius, et Deo donante factus est Dei Filius: ex Deo natus, gratia, non natura. An forte et si non hominis Filius erat, tamen jam aliqua erat qualiscumque creatura, et in Dei Filium Deo mutante conversa est? Sed nihil horum est: ergo aut de nihilo, aut de aliqua substputare de nihilo esse Dei Filium, affirmatis non vos dicere de nihilo esse Dei Filium. De aliqua est. Si non de Patris; de qua? Dicde Patris esse substantia non vos nobiscum pigeat confiteri. 3. Pater ergo nobis utrum iste verus Dei Filius, ab eis qui gratia filii sunt, quadam proprietate discretus, de nulla substantia sit, an de aliqua? Non dico, inquis, de nulla; nec dicam de nihilo, et, aliam quaere; si aliam non invenis, Patris agnosce substantiam, et Filium cum Patre
Abbreviated transcription (Latin):
dõ natus: qr ñ alius prius fuit:
s natura coet̾na de d̾o est.Colli¬
gens sũmã predictoꝵ aperit

Expanded text:
Deo natus, quia non alius prius fuit, sed natura coaeterna de Deo est. 10. Colligens summam praedictorum, aperit
Abbreviated transcription (Latin):
in honore generantis ẽ. Cum
gͦ filius eẽntiam habeat. tota
enĩ in eo ẽ diuina ẽentia: iude¬
tͦ qd̾ ipsa diuina c̃entia. nata
ud quã d̾s subsistit. qd̾ ñ ali¬
unde. quã de d̾o subsistit: Ec¬
ce hic dicit natiuitatẽ di ꝓfec¬
tã ex natura: & ita uidet᷑ ex
his uerbis atq p̾dictis. nat᷑a
dĩ & genita. ⁊ genuisse. Qd̃

Expanded text:
in honore generantis est. Cum ergo Filius essentiam habeat tota enim in eo est divina essentia, videtur quod ipsa divina essentia nata ud quam Deus subsistit, quod non aliunde quam de Deo subsistit. Ecce hic dicit nativitatem Dei provectam ex natura; et ita videtur ex his verbis atque praedictis natura Dei et genita, et gen
Abbreviated transcription (Latin):
corporali infinuatione. patrẽ
in filio p̃dicamus. s ex eo eiꝰdẽ
gñis genitã naturã. naturalit
in se gignentẽ. habuisse nat᷑am¬
Que in forma naturȩ se
gignentis manens: formã na¬
tiue & infirmitatis corporal
t̾renȩ natiuitatis. manens sibi
dĩ nat᷑a. susceꝑat. gñis sui potes¬
tatẽ in habitu assũptȩ humili¬
tatis excicens. Ecce hic aꝑte dic̃
& naturã genuissẽ. & naturã ge¬
nitã: & naturã assupsisse natuiã.
qd̾ aplerisq negat᷑. Itẽ in eodẽ
slũqd̾ uingenito dõ contumelia
ẽ patiẽ sibi innascibilẽ dm̃ ẽẽ.
cũ ex innascibili dõ. natiuitas u¬
nigenita innaturã unigenitã
subsistat: Ecce & hic dicit uni
Sed qu ħ uerba sane uult in¬

Expanded text:
corporali insinuatione Patrem in Filio praedicamus, sed ex eo ejusdem generis genitam naturam naturaliter in se gignentem se habuisse e in forma naturae se gignentis manens, formam naturae atque infirmitatis corporalis terrenae nativitatis manens sibi Dei naturam susceperat, generis sui potestatem in habitu assumptae humanitatis exercens. Ecce hic aperte dicit, et naturam genuisse, et naturam genitam, et naturam assumpsisse naturam, quod a plerisque negatur. Item in eodem: Numquid unigenito Deo contumelia est, Patrem sibi innascibilem Deum esse, cum ex innascibili Deo nativitas unigenita in naturam unigenitam subsistat. Ecce et hic dicit unigSed quia haec verba sane vult in
Abbreviated transcription (Latin):
uerba. ita intelligi possunt. Ni¬
chil ht̃ filius: ñ natũ. Idẽ nichil
accepit. Et ipse nascendo patris
inse subsistentẽ habuit nat᷑am.¬
nde idẽ hẏlarius addit.

Expanded text:
ita intelligi possunt: Nihil habet Filius nisi natum, id est, nihil accepit; et ipse nascendo Patris in se subsistentem naturamnde Hilarius addit
Abbreviated transcription (Latin):
tione suboritur motus illicitꝰ.
& titillatio pͣua. Id̾oq temptã¬
tio que ẽ ex carne. ñ fit sine
peccato. Que aũ est ab hoste
nͥ ei consenciatur: ñ habet pec¬
catum. s ex materia exerceñ¬
dȩ uirtutis. Temptacio aũ car¬
nis interior. difficilius uincit᷑.

Expanded text:
tione suboritur motus illicitus et titillatio parva. Ideoque tentatio quae ex carne est non fit sine peccato; quae autem est ab hoste, nisi ei consentiatur, non habet peccatum, sed est materia exercendae virtutis. Tentatio enim carnis interior difficilius vincit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ hominis. cũ id miscdia dei
sola ñ impleatur. homo eiũ
cre dere uel sperare non po¬
terit nisi uelit. nec peruem

Expanded text:
 hominis, cum id misericordia Dei sola non impleat? Homo enim credere vel sperare non poterit, nisi velit; nec perve
Abbreviated transcription (Latin):
superbiȩ merito de cȩlo
idest de empireo in quo cũ
aliis fuerat. deiectus ẽ in istũ
caliginosũ aerem cũ omnib
suȩ prauitatis consortib slã
ut ioħ̾s ait in apocalipsi. dra¬
code celo cadens secũtrarit.
terciam partem stellarũ. qui¬
a lucifer ille maior aluis. non
solum cecioit. s cum eo alu
multi. qui ei i malicia consen¬
serunt. eosq cadentes. huiusca¬
liginosiaeris habitacłm eire¬
pit. Et hoc ad nr̃am probatio¬
nem factum ẽ. ut sit nobis
causa exeicitationis. Unde apłs¬
huius & aduersus rectores te
nebrarsi spiritualia nequiciȩ
in cȩlestibus: quia demones
qui sunt spirituales ꝙ neqͣm.
inhoc tbulato aere. nobis
propniquo quod cȩlũ appella¬
tur habitant. Unde & diabo
bitare in cęlo et in terra.
on enm ẽ eis concessum
habitare in cęloquia cla¬
rus est locus & amenus. nec in
terra nobiscum. ne homines
postoli petri doctrinam mne¬
pistola canonica traditam. in
aere isto caliginoso qui eis qͣsi

Expanded text:
e merito de coelo, id est, de empyreo, in quo cum aliis fuerat, dejectus est in istum caliginosum aerem cum omnibus suae pravitatis consortibus. Nam, ut Joannes ait in Apocalypsi, c. 12, draco de coelo cadens secum traxit tertiam partem stellarum, quia Lucifer ille aliis major non solus cecidit, sed cum eo alii multi qui ei in malitia consenserunt, eosque cadentes huliginosi aeris habitaculum excepit, et hoc ad nostram probationem factum est, ut sit nobis causa exercitationis. Unde obis adversusntra spiritualia nequitiae in coelestibus, quia daemones, qui sunt spirituales et nequam, in hoc turbulento aere nobis propinquo, quod coelum appellatur, habitant. Unde et diabobitare in coelo vel in terra. Non enim est eis concessum habitare in coelo, quia clarus locus est et amoenus; nec in terra nobiscum, ne homines postoli Petri doctrinam in Epistola canonica traditam, in aere isto caliginoso, qui est eis quasi
Abbreviated transcription (Latin):
es aũꝑsona. ut ñ nulli sen¬
ciunt: oportet appellari tres fułias.
ut appellant᷑ tres ꝑsone. Sic̃ cũ sit
animal genꝰ & equus species appel¬
lant᷑ tres eqͥ. idẽq tͥa ammalia.

Expanded text:
es autem persona ut nonnulli sentiunt, oportet appellari tres substantias, ut appellantur tres personae. Sicut cum sit animal genus, et equus species, appellantur tres equi, iidemque tria animalia.
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ꝙ alit̾
ꝓbant om̃em actũ int̾ĩorẽ uł
ñ eẽt actꝰ malꝰ nͥ eẽt res bona.
qr ñ ẽ aliqͣ res mala. nͥ eadem
res bonasit. Uñ aug̃ in enchi
Ex p̃missis testimoniis assert̃.
om̃s actꝰ in qͣntũ st̃ ẽẽ res bonas.

Expanded text:
 aliter probant omnem actum interiorem vel non esset actus malus, nisi esset res bona; quia non est aliqua res mala, nisi eadem res bona sit. Unde Aug. in Ench., Ex praemissis testimoniis asserunt omnes actus, in quantum sunt, esse res bonas;
Abbreviated transcription (Latin):
&do uolente funt. Qb̃si ẽ tẽ il¬
li qͥfaciũt. illa bona agunt. qd̾
penitꝰ ab surdũ ẽ. his uͦ sic illi res¬
icũt eqͥdẽ adult̾iũ. homi

Expanded text:
Deo volente fiunt. Quod si est, tunc illi qui faciunt illa, bona agunt; quod penitus absurdum est. His vero sic illi rescunt equidem adulterium, homi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnuntiari subalit̾. qͥb ad seipsũ
dr. ñ transiatiue ac ꝑsimilitudinẽ.
s: ꝓprie. si tũ de illo ꝓpriȩ aliqͥd ore
hominis dici possit. Ecce aꝑte do¬
cuit qd̃ nomina unitatẽ diuinȩ
maiestatis sig̾cantia. & ad se dicũ¬
t᷑ de dõ .i. sine relatione & de om̃ibꝰ
ꝑsonis. cõmumit᷑. & de singłis di

Expanded text:
aliter; quibus ad seipsum dicitur non translative ac per similitudinem, sed proprie, si tamen de illo proprie aliquid ore hominis dici potest. Ecce aperte docuit quod nomina unitatem divinae majestatis significantia, et ad se dicuntur de Deo, id est, sine relatione, et de omnibus personis co
Abbreviated transcription (Latin):
nte ea enĩ nchil factum
est. nec etiam tempus
factum ẽ ante spũalem scilicet
angłicamq naturam. & ante
corporalem. scilicet materiam.
illam. uiii elementoꝵ confusam.
Illa em̃ cum tempore creata sũt.
ñ ex tempore. uel in tempore.
sic̃ nec tempus in tempore crea¬
tũ est. qr non fuit tempus. pri¬
usquã esset cęlũ & terra. uude
te dicit. qd̾ deus fuit dũs anteꝗͣ¬

Expanded text:
nte ea enim nihil factum est; nec etiam tempus factum est ante spiritualem, scilicet, angelicam naturam, et ante corporalem, scilicet, materiam illam quatuor elementorum confusam. Illa enim cum tempore creata sunt, nec ex tempore, nec in tempore. Sicut nec tempus in tempore creatum est, quia non fuit tempus antequam esset coelum et terra. Unde 6, dicit quod Deus fuit Dominus ante
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ sub̾as. siue nat᷑as. &bonas
actiones. siue malas. aꝑiens
enũ qͦmͦ intelligendũ sit. qd̃ in
libro de ueri religione ab eotͣ¬
ditũ ait. ħ de sub̾antus atq na¬
turis dictũ ẽ. Inde enĩ disputa¬
bant ñ de bonis actionib at¬
q pecc̃is. aꝑte hic utoet᷑ diui¬
actiones. siue pecc̃a. Id̾oq as

Expanded text:
ive naturas, et bonas actiones sive malas. Aperiens enim quomodo intelligendum sit quiddam in lib. de vera Religione ab eo traditum, ait: Hoc de substantiis atque naturis dictum est. Inde enim disputabatur, non de bonis actionibus atque peccatis. Aperte hic videtur diviactiones sive pecc
Abbreviated transcription (Latin):
entia patris. qo̾ non eẽ intumn¬
tur ꝓbare. hoc modo. filius in¬
quiunt ẽ sapientia prĩs genita.
qua pat̾ sapiens ñ est. Est gͥ aliqͣ
sapientia patris qua sapiens non
est: c̃ autẽ & sapientia pr̃is inge¬
nita. & ea pat̾ sapiens ẽ. Est gͦ qͤ¬
dã sapientia patris qͣsapiens ẽ.

Expanded text:
entia Patris. Quod non esse nituntur probare hoc modo: Filius, inquiunt, est Sapientia Patris genita, qua Pater sapiens non est. Est igitur aliqua Sapientia Patris, qua sapiens non est. Est autem et Sapientia Patris ingenita, et ea Pater sapiens est. Est ergo quaedam Sapientia Patris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͥ supra posita sunt. que
dicimtur scđm tropũdei uo¬
luntas quia signa sunt dunȩ
uoluntatis. que una est. & ininu¬
tabilis. scilicet deibeneplacitũ
Id̾oq diligenter distingat lec¬
tor. ubide uoluntate dĩ scrip¬
tura cõmemorat. uirta quem
modum. accipi oporteat. Ytrũ
scilicet ꝓ beneplacito dĩ: an pro
aliquo signoꝵ eiuis. Magna ẽ
enĩ ad hibenta discrecio ni cog¬
utione diuinȩ uoluntatis. qr
& beneplacitũ dei ẽ uoluntas
eiꝰ & signũ beneplaciti eiusd̃r
uolinitas eius. S beneplacitũ
eius et̾uum est. Signum uͦ bene¬
placiti non. Et consonat rerũ
effectib beneplacitũ ipsius.
& ip̃i effectus rerũ ab illo ñ dis¬
cordant. fit enĩ om̃e quod bene¬
placito uult fieri: ꝙ om̃e quod
uult ñ fieri. nequaquã fit. slon
ita aũ est de signis: quia prece¬
pit deus multis ea que ñ faci¬
unt: & ꝓhibet que non cauẽt.
se ẽ quedam uidentur obina
questio. Dictum est enim.
insuperiorib & auctoritatib

Expanded text:
 supra posita sunt quae dicuntur secundum tropum Dei voluntas, quia signa sunt divinae voluntatis, quae una est et immutabilis, scilicet Dei beneplacitum. Ideoque diligenter distinguat lector ubi de voluntate Dei Scriptura commemorat, juxta quem modum accipi oporteat, utrum pro beneplacito Dei an pro aliquo signorum ejus. Magna enim est adhibenda discretio in cognitione divinae voluntatis, quia et beneplacitum signum beneplaciti ejus dicitur voluntas ejus. Sed beneplacitum ejus aeternum est, signum vero beneplaciti ejus non, et consonat rerum effectibus beneplacitum ipsius, et ipsi effectus rerum ab illo non discordant. Fit enim omne quod beneplacito vult fieri; et omne quod non vult fieri, nequaquam fit. Non ita autem est de signis, quia praecepit Deus multis ea quae non faciunt, et prohibet quae non cavent, et cSE EST, QUAEDAM VIDENTUR OBVIARE. 1. aestio. Dictum est enim in superioribus, et auctoritatibus
Abbreviated transcription (Latin):
quoq dei & oꝑatio uolun¬
tas dei appellantir: qualiterac¬
ondicens. Non fit aliquid nsi
ouimp̃s fieri uelit. uel sinendo
ut fiat. uel ip̃e faciendo. slec
dubitandũ est deum facere be¬
ne. etiam sinendofieri. quecũ¬
q fiunt male̾. Non em̃ hec insi
uisto iudicio sunt. Et piofecto.
bonũ est om̃e quod iustum est.
Ecce maiifeste hic habes dei
uolintatem appellari. ipsus
operitionẽ. uel permissionẽ.
cũ dicit. ñ fieri aliquit. nisi om¬
inpotens fieriuelit. Ubi inclu¬
dit & bona ꝯ mala om̃ia que
fiunt. Ideoq aꝑte tistiugunit.
quom̃ deum uelle diaerit: ne
eadem ratione intelligeretur
uelle bona & mala.Subdens uł
smendo ut fiat. hoc quantum
ad mala dicit. uel ip̃e faciendo.
hoc quantũ ad bona. Mala em̃
sinit fieri: s nonfacit. onauͦ
ip̃e facit. Id̾oꝗdirit eũ uelle:
quia & uolens mala sũt. & uo¬
lens bona oꝑatur: & ob hoc per¬
missio. ꝙ oꝑatio uoluntas dei
dicuntur. Quinq supra po¬

Expanded text:
quoque Dei et operatio voluntas Dei appellantur, qualiter ac95, dicens: Non fit aliquid nisi Omnipotens fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel ipse faciendo. Nec dubitandum est Deum facere bene, etiam sinendo fieri quaecumque fiunt male; non enim haec nisi justo judicio Dei sinit, et profecto bonum est omne quod justum est. Ecce hic manifeste habemus Dei voluntatem appellari ipsius operationem vel permissionem, cum dicit non fieri aliquid nisi Omnipotens fieri velit, ubi includit et bona et mala omnia quae fiunt. Ideoque aperte distinguit quomodo Deum velle dixerit, ne eadem ratione intelligeretur velle bona et mala, subdens: Vel sinendo ut fiat, hoc quantum ad mala dicit; vel: Ipse faciendo, hoc quantum ad bona. Mala enim sinit fieri, sed non facit; bona vero ipse facit. Ideoque dixit eum velle, quia et nolens mala sinit, et volens bona operatur; et ob hoc permissio et operatio voluntas Dei dicuntur. 12. Quinque supra
Abbreviated transcription (Latin):
Acuntur. ẽẽ in deo. non ma
nitionis p̾sentiam. & ds bona.
& mala cognoscat. mala tam̃
ñ cognoscit. nͥ per noticiam:
bona uͦ non solũ ꝑscientiam. s
etiam ꝑ approbationẽ. & bene¬
placitũ: & obtalem cognitionẽ
aliqͣ dicuntur eẽ in deo. scilicet
qr ea ita scit: ut etiam approbet.
& placeant. idẽ ita fcit. ut eoꝵ sit

Expanded text:
dicuntur esse in Deo, non malnitionis presentiam, et Deus bona et mala cognoscit; mala tamen non cognoscit nisi per notitiam, bona vero non solum per scientiam, sed etiam per approbationem et beneplacitum: et ob talem cognitionem aliqua dicuntur esse in Deo, scilicet quia ita ea scit, ut etiam approbet et placeant. Idem ita scit bona, ut eorum sit
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ fuit origo mali. & in ꝗͣie sit.
Ex bona enĩ re ortũ ẽ & in bona¬
re consistere p̃missis testimonis
cõꝓbat᷑. Sententie illi qua dictũ
ẽ boñ esse malũ opponit᷑ de
ꝓpħia que ait. ue qui dicũt
bonũ malũ.
Ad ħ aũ qd̾ dictũ ẽ malũ eẽ¬

Expanded text:
 fuerit origo mali, et in qua re sit. Ex bona enim re ortum, et in re bona consistere praemissis testimoniis comprobatur. 8. Scientiae illi qua dictum est bonum esse malum, opponitur de prophetia quae ait: Vae his qui dicunt bonum malum! Ad hoc autem quod dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
qualitatem. siue formani qͦ
aminũ informat. & ipsa uon
ẽ motus uel affectus animi.
si ea liberũ arbitriũ iuuatur.
ut ad bonũ moueatur. & eri¬
gatur. & ita ex uirtute & li¬
uͦero arbitrio. nascitur bonus
motus. uel affectus animi. et
exinde opus bonũ. precedit

Expanded text:
sive formam, quae animam informat; et ipsa non est motus vel affectus animi, sed ea liberum arbitrium juvatur, ut ad bonum moveatur et erigatur; et ita ex virtute et libero arbitrio nascitur bonus motus vel affectus animi, et exinde bonum opus procedit