comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
is captue sunt. Et ducţ in hostilẽ
terram. etgulileu desertac̃ quam
nunc propheta dicidẽe. reuelatum
eoquod peccatu populis ustiner &:
postea autem non solumduac tribus
sed & reliquȩ quachubitabant trans
ior danen et samariã ductuesunt
incaptiuitatem: Et hoc inquiunt
scriptura nuncdicit quod regiocu¬
ius populus primusduccus est̃ : incap¬
tiuitãtem eebabilonus ser uire coe¬
pit. et quae prius intenebrisuer¬
subutur chroris Ipsa primum lucẽ
p̃dicunti s uiderit xpi. Et excainuni¬
uersas gentes siceuuungelium semince¬
tũ: Nat arei quorum opinionem
supru posiu hunclocũ ltuexplunure conãtͥ
adueniente xpõ. et pracdicatione illi¬
uscoruscante : primut razabulon
ei terra nepthalĩ scriburũ etphari¬
sucorum ẽ erroribus liberatu etgra¬
uissimum traditionum iudaicarum
iugum ex cussit deceruicibus sius: post¬
ca aatem ꝑ eiuiangelium upostolipau¬
li Quino uissimus a postolortimomni¬
um fuit. Ingrauata est. Id ẽ multipli¬

Expanded text:
ductae in hostilem terram; et Galilaea deserta est , quam nunc propheta dicit relevatam esse, eo quod peccata populi sustineret. Postea autem non solum duae tribus, sed et reliquae, quae habitabant trans Jordanem et in Samaria, ductae sunt in captivitatem . Et hoc, inquiunt, Scriptura nunc dicit, quod regio cujus populus primus ductus est in captivitatem, et Babyloniis servire coepit, et quae prius in tenebris versabatur erroris, ipsa primum lucem praedicantis viderit Christi, et ex ea in universas gentes sit Evangelium seminatum. Nazaraei, quorum opinionem supra posui, hunc locum ita explanare conantur: Adveniente Christo et praedicatione illius coruscante, prima terra Zabulon et terra Nephthali Scribarum et Pharisaeorum est erroribus liberata, et gravissimum traditionum Judaicarum jugum excussit de cervicibus suis. Postea autem per Evangelium Apostoli Pauli, qui novissimus Apostolorum omnium fuit, ingravata est, id est, multipli
Abbreviated transcription (Latin):
solũipse sed & satellites eur daomo¬
nis. quib sio ptio d&ur magiseligãt
porire flammis quã p̃dam ꝑderq
Paruulus enimnatur ẽnobir filiurda¬
tur ÷ nobir & factus ẽ principatus suꝑp
bumerũ eĩ & uocabit᷑ nom̃ eus admi

Expanded text:
solum ipse, sed et satellites ejus daemosolum ipse, sed et satellites ejus daemones: quibus si optio detur, magis eligant perire flammis, quam praedam perdere. Parvulus enim natus est nobis, filius datus est nobis: et factus est principatus super humer
Abbreviated transcription (Latin):
de primebat. et uirgã qua ꝑcuti¬
ebat uniuer sp̃s et peccuta sibiquasi
quoddam tributũreddere compelle¬
but de traxisti deumeris eorũ et
tibi lberutos seruire fecisti absq
ullo exerctu. absque effusione san¬
guinis in abs conditamanusicut
quondũ subged eom populo istaheli
demania tistis uictoriam p̃buisti
Quomodo enimuestis quaehumano¬
sanguine eruentata est lauarmn
potest sodinfecta sanguine ig¬
ne comburitur. Vt ine maculȩ
cumuestimento focdicruoris inte¬
reant sic diaboliuiolenta p̃dati¬
o & tumultus ac turbae quib huma¬
nũ si bisubiecerat genurgehennȩ
igniib deputate s : Lxx ñ omne sed
partem quandam populicre dididis¬
se significant Lic& proeo quodilli
cundem sen sum teneantis tolamẽ¬
gregatã dolo & uestim̃tum commu¬
tatum eũ adiciunt redditurũ idẽ
diabolum quo scilic& omnes animar
quas dĩ auxilio nudauerat cumor¬
nam̃tis pristinis redditurus set non

Expanded text:
deprimebat; et virgam qua percutideprimebat; et virgam qua percutieabat universos, et peccata sibi quasi quoddam tributum reddere compellebat, detraxisti de humeris eorum: et tibi liberatos servire fecisti absque ullo exercitu et absque effusione sanguinis in abscondita manu: sicut quondam sub Gedeone populo Israel de Madianitis victoriam praebuisti . Quomodo enimsanguine cruentata est, sanari non potest, sed infecta sanguine, igne comburitur, ut maculae cum vestimento foreant: sic diaboli violenta praedatio et tumultus ac turbae, quibus humanum sibi subjecerat genus, gehennae ignibus deputatae sunt. LXX non omnes, sed partem quamdam populi credidisse significant: licet pro eo quod illieumdem sensum teneant, stolam congregatam dolo, et vestimentum commutatum, eum adjiciunt redditurum, id est, diabolum: quod scilicet omnes animas, quas Dei auxilio nudaverat, cum ornamentis pristinis redditurus sit: non
Abbreviated transcription (Latin):
macroremsidicit esse perpetuũ
ꝓfratribus suis qui sunt israhelitȩ
Et ionas contristatur quodita sal¬
uati s int nineuitae ut cu curbitasiue.
ciceon aruerit et ipsedns loquit᷑
in euuangelio Nonueninisi a doues
ꝑditas domus isrł & in parsone
ꝓculixiste cone quilocus huncsensũ
habet si potest fieri ut sinemteritu
iulaceorum credat gentiũ multitudo
passi onemrecuso si autemilli ex cȩ¬
candisunt. ut omnesgentes iudeant:
fiat pater uoluntastua. Cumergo
deuniuer sis gentibus suerit con¬
gregata : tunc lactabuntur a postoli.
sicut messores laecantur in messe.
Dequibus dns̃ loquebatur. messis qui¬
dem multa. operarii autem pauci:
łt si cut exultat uictores quicaptã
diuidunt pruedum: Cumenim fortis
cuptus fuerit edigatus: Omnisdo¬
mus eius diripitur. et diuidunt᷑
iugumoneris eius ho ẽ diaboliqui
prius exultabat inmundo quicunc¬
tis gencib imperabat : qui grauis¬
simo seruitutis iugo colla omniũ

Expanded text:
moerorem sibi dicit esse perpetuum moerorem sibi dicit esse perpetuum pro fratribus suis qui sunt Israelitae . Et Jonas contristatur, quod ita salvati sint Ninivitae , ut cucurbita, sive CICEION aruerit. Et ipse Dominus loquitur in Evangelio: Non veni nisi ad oves perditas domus Israel . Et in passione: calix iste a me . Qui locus hunc sensum habet: Si potest fieri, ut sine interitu Judaeorum credat gentium multitudo, passionem recuso. Sin autem illi excaecandi sunt, omnes gentes videant, fiat, Pater, voluntas tua. Cum ergo de universis gentibus fuerit congregata: tunc laetabuntur Apostoli, sicut messores laetantur in messe, de quibus Dominus loquebatur: Messis quidem multa, operarii autem pauci . Et sicut exsultant victores, qui captam dividunt praedam. Cum enim fortis captus fuerit et ligatus, omnis domus ejus diripitur, et dividuntur jugum oneris ejus, hoc est diaboli, qui prius exsultabat in mundo, qui cunctis gentibus imperabat, qui gravissimo servitutis jugo colla omnium
Abbreviated transcription (Latin):
et sceptrum ex accoriseius superasti.
sicut in diemadiun: qui a omnis ui¬
Solenta predicatio cumtumultu et
uestimentum mixtum sanguincerit
in conbustionem et cibusignis : lxx.
plurimum partem populi dedu¬
xisti inlȩtitiatua. et lactabun¬
tur inconspectatuo sicut luetart
solent in messe et sicut hi quidiuu¬
dunt spolia: quia ab latumest.
iugumquod su pra ipsumerat positũ. &
uirga de collocorum: Virgaenim
ex actorumdis si pabitur. sicut indie
madian. qui a omnemstolam con¬
gregatam dolum et uestimentum
commutationis restituent et cupi¬
entigniene combusti: In obscu¬
ris locis utram que editionem
ponimus ut quantum aceteris edi¬
tionibus et ab hebraica ueritate
dist& uulgata tranrlatio. dili¬
gens lector agnoscat: adlucem
ipsamquȩ apparuit populo inte¬
nebris constituto. id ẽ ad dm̃
saluatorem fit a postropha. et
dicitur ad cum: Multiplicasti
gentem hoc ẽ. replesti omnes gen¬
tes notitiatui. sed non magnificasti
laetiam. luxta quod a postolus

Expanded text:
xactoris ejus superasti, sicut in die Madian. Quia omnis violenta praedatio cum tumultu: et vestimentum mixtum sanguine erit in combustionem et cibus ignis. LXX: Plurimam partem populi deduxisti in laetitia tua: et laetabuntur in conspectu tuo, sicut laetari solent in messe, et sicut hi qui dividunt spolia: quia ablatum est jugum quod supra ipsos erat positum, et virga de collo eorum. Virga enim exactorum dissipabitur, sicut in die Madian. Quia omnem stolam congregatam dolo, et vestimentum commutationis restituent: et cupient igne esse combusti. In obscuris locis utramque editionem ponimus, ut quantum a caeteris editionibus et ab Hebraica veritate distet Vulgata translatio, diligens lector agnoscat. Ad lucem ipsam, quae apparuit populo in tenebris constituto, id est, ad Dominum Salvatorem fit apostropha. Et dicitur ad eum: Multiplicasti gentem, hoc est, replesti omnes gentes notitia tui; sed non magnificasti laetitiam. Juxta quod Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
cumappellut. enesareth. quiiorda¬
ne influence effictur. Incuiuslitore
capharnaum et erberias et becsaida
et chorora in. sitacrant. Inquauel
maximeregionedñ commoratusẽ :
It aut populus quiuel sedebat uel am¬
bulabat intenebris lucẽ uiderit.
Sequa quam parua ut aliorũ ꝓphe¬
tarum sed magnamiut eius qui in
euangelio loquitur: Cgo sum
lux mundi: Et qui habitant in
regione umbrae mortis. lux
orta est eis : Inter mortem &¬
ferenumbrã mortis hoc es repuco. quod
mors eorum ẽ. quicũ operib: mor¬
tis ad inferos perrexerunt: am¬
ma enimquȩ peccauerit ips a mori& :
Vmbra aũt̃ mortis eorũ quicũ peo¬
cont riecdum deuica ista egreris.¬

Expanded text:
cum appellat Genesareth, qui Jordacum appellat Genesareth, qui Jordane influente efficitur; in cujus littore Capharnaum, et Tiberias, et Bethsaïda, et Chorozaïm sitae sunt: in qua vel maxime regione Dominus commoratus est; ita ut populus, qui vel sedebat, vel ambulabat in tenebris, lucem videret, nequaquam parvam, ut aliorum prophetarum, sed magnam, ut ejus qui in Evangelio loquitur: Ego sum lux mundi . Et qui habitabant in regione umbrae mortis, lux orta est eis. Inter mortem et umbram mortis, hoc esse puto, quod mors eorum est, qui cum operibus mortuis ad inferos perrexerunt: Anima enim, quae peccaverit, ipsa morietur ; umbra autem mortis eorum est, qui cum peccent, necdum de
Abbreviated transcription (Latin):
Et iohannes eu uungelista referoqđ
ihr̃ cumdicipulis Nuis inchanagalileae
inuitatus adnuptut : Primumibi sig¬
numfecerit aquus inuina comuerten¬
do: hocfecit principium signorum
nuptas. et manifestauit gloriam suã :
et credider̃ in cum discipulieius
Vnde &in lex dicitur. hoc primum¬
ꝑ bibeuelo citerfac. quia terraz abu¬
lon et terraneptali primaxpĩ ui
deremiracula ut primabiberit
fidei potionẽ quue primauiderat
dim̃ si gnafacientẽ : Et iuxta hebra¬
icum primo tempore relelita ẽc
dicitur onerepeccatorum: quia
inregionibus duarum tribuum:
primum saluator euuangelium
p̃dicauit: Vnde et in lxxii psal¬
mo dicitur: benedicite dnõ de fon¬
tibus usrł ibi beniamin adulescenns¬
tior. Paulus a postolus inmentis
excessu qui et alibiloquebatur si¬
quia in his tribus fucreuiculi. dequi¬
res hominum. statim et patrẽrelin¬
querent et nauiculam: Nouissimo
autem tempore ad grauata ẽ . fides
corũ plurimis iudȩ orum inerrore
permanentebus: mareautem hicla¬

Expanded text:
Et Joannes Evangelista refert quod Jesus cum discipulis suis in Cana Galilaeae invitatus ad nuptias, primum ibi signum fecerit, aquas in vinum convertendo: Hoc fecit principium signorum et manifestavit gloriam suam: et crediderunt in eum discipuli ejus . Unde et in LXX dicitur: Hoc primum bibe, velociter fac: quia terra Zabulon et terra Nephthali prima Christi videre miracula: ut prima biberet fidei potionem, quae prima viderat Dominum signa facientem. Et, juxta Hebraicum, primo tempore relevata esse dicitur onere peccatoin regionibus duarum tribuum primum Salvator Evangelium praedicavit. Unde et in sexagesimo psalmo dicitur: « Benedicite Domino de fontibus Israel. » Ibi Benjamin adolescentior, id est Paulus in mentis excessu, qui et alibi loquebatur: « Siquia in his tribubus fuerunt viculi, de quires hominum , statim et patrem relinquerent et naviculam. Novissimo autem tempore aggravata est fides eorum plurimis Judaeorum in errore permanentibus. Mare autem hic la
Abbreviated transcription (Latin):
siue fortimanusua crudiuit me:
& instituit ne ambularẽ iniua populi
huius & paritenerer errore ł cercefa¬
ciat merecedere aia populi huius pessi¬
ma ł edixitmihi noliduorũ regũtimcre
coniurationem sed hocmagis c̃sidera qđ
omne quod lo quitur hicpopulus aduersũ
me c̃iuratiosit. & secundum symina¬
ex ticerit duellir Tuaut̃ ꝓpheta & hi
quitecum r̃ netimeatis insidias populi
sed dnm̃timete et ipsesittimoruester:
principiumenim sapienti actimor dñi:
quieruit eredentis in scificationẽ. Incre¬
dulis aũt. in lapidẽ offensionis. & in petrã

Expanded text:
sive forti manu sua erudivit me sive forti manu sua erudivit me et instituit, ne ambularem in via populi hujus, et pari tenerer errore: vel certe fecit me recedere a via populi hujus pessima, et dixit mihi: noli duorum regum timere conjurationem; sed hoc magis considera, quod omne quod loquitur hic populus adversum me, conjuratio sit; et secundum Symmaexstiterit perduellis. Tu autem Propheta, et hi qui tecum sunt, ne timeatis insidias populi, sed Dominum timete, et ipse sit timor vester. Principium enim sapientiae, timor Domini . Qui erit credentibus in sanctificationem, incredulis autem in lapidem
Abbreviated transcription (Latin):
Suobis in scĩ ficationem. Inlapi¬
S dem autem offensionis & inpe¬
tram scandali duab domibur istł
in laqueum & in ruinam habitanti¬
b hierusalem & offendent exeis
hunclocumitamt̃p̃tati sunt. haec
dicit dñs fortimanurea serunt
abitinereuiae populibuius. loquen¬
tes neforte dicant. durum ẽ om̃a
enim quae loquitur populusiste
dura sunt. Timorem aũt eiur ne
timueritir neq conturbeminii dñm
uirtutum ipsum sc̃ificate. & ipse
erittimortuur. & simipsocon¬
fisus fueris. ẽrittibiinsci ficationẽ
& non ut lapidioffensionis occur¬
r&is neq ut p&raerunae: do¬
mus aũt ia cob in laqueo & in con¬
ualleerit sedentibus inhierusa¬
lem : Ideo in firmierunt in psis
plurimi. & ruent & conterentur
& ad ꝓpinquabunt & capientꝰ. Qđ¬
q sequitur homines intuitione obe¬
lo p̃notandũ ẽquia multũ msehebraicũ
distat & uulgata ecditio. Ideo utrũq
posumꝰ & primũ dehebraico dispu¬

Expanded text:
vobis in sanctificationem in lapivobis in sanctificationem in lapidem autem offensionis et in petram scandali duabus domibus Israhel in laqueum et in ruinam habitantibus Hierusalem et offendent ex eis hunc locum ita interpretati sunt: Haec dicit Dominus: forti manu recesserunt ab itinere viae populi hujus loquentes: ne forte dicant, Durum est. Omnia enim quae loquitur populus iste, dura sunt; timorem autem ejus ne timueritis, neque conturbemini. Dominum virtutum ipsum sanctificate, et ipse erit timor tuus, et si in ipso confisus fueris, erit tibi in sanctificationem, et non ut lapidi offensionis occurretis, neque ut petrae ruinae. Domus autem Jacob in laqueo et in convalle erit sedentibus in Jerusalem: ideo infirmi erunt in ipsis plurimi, et ruent et conterentur, et appropinquabunt, et capientur. Quodque sequitur, homines in tuitione, obelo praenotandum est. Quia multum inter se Hebraicum distat et Vulgata Editio: ideo utrumque posuimus. Et primum de Hebraico dispu
Abbreviated transcription (Latin):
ni. & quodcumque contrahie¬
ru salem interius consilium
dissipabitur. & lic& supra
dixeritis. ascendamus adiu¬
dam. & sur citemus eum qui¬
escentem. & ponamus regem
super eum filium tabehel.
Lo quimini quidem uerbum.
sed nonfi&. qui a nobis cum eds̃
id est emmanuhel: possumus hoc
testimonio & congregentes
utimꝑ sẽcutionis tempore. quod
quamuistempͣare uideantur¬
tam̃ uincantur in his qui proxp̃o
fuder̃ sanguinem. & quod post
bella paxreddatur eclesus.
& uniuersa eorum contraemma¬
nuhelem consilia dissipentur
quia nobis cum sit dr̃ : Contra¬
dicentes quoq: ueritati. utilit̃
audient ut tandem ratione
superentur. Et nequa quã
haecerum ait dñs ad me: sicut in
Sfortimanuerudiuit meneirem
inuia populibuius dicens. nondi¬
catis coniuratio. Om̃a enimquȩ
Sloquitur populus iste coniuratiõe
& timore meius ni&imeatis Ne¬
q paueatis. dñm exercituum ipsum
scĩ ficate. ipse pauor uester
s & ipse terror uester & crit

Expanded text:
ni. Et quodcumque contra Jeni. Et quodcumque contra Jerusalem inieritis consilium, dissipabitur. Et licet supra dixeritis : Ascendamus ad Judam, et suscitemus eum quiescentem, et ponamus regem super eum filium Tabeel: loquimini quidem verbum, sed non fiet, quia nobiscum est Deus, id est, Emmanuel. Possumus hoc testimonio et contra gentes abuti in persecutionis tequamvis fortes esse videanturtamen vincuntur in his qui pro Christo fuderint sanguinem: eo quod post bella pax reddatur Ecclesiis, et universa eorum consilia contra Emmanuelem dissipentur, quia nobiscum est Deus. Contradicentes quoque veritati utiliter audient, ut tandem ratione superentur, et nequaquam haec enim ait Dominus ad me sicut in forti manu erudivit me ne irem in via populi huius dicens non dicatis coniuratio omnia enim quae loquitur populus iste coniuratio est et timorem eius ne timeatis neque paveatis Dominum exercituum ipsum sanctificate ipse pavor vester et ipse terror vester et erit
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i quaeabsq strepitu & clamo¬
re uerborum lenit̃ fluit. tene¬
brae prioris fugentur erroris :
qui possit caput leuare. aut for¬
te quid facere : inhebraico non
hab&ur & ingrecis codicibus
uero iugulante confossumẽ :¬
S Congre gaminipopuli & uincimi¬
Ini. & audite uniuersae pro¬
consilium & dissipabitur
Vlo quimini uerbumi & non fi& qui¬
a nobiscum dr̃ : Procongre gami¬
ni. siue in firmamini & confring¬
miniut int̃pr&ati sunt alii. lxx
posuerunt. sci toteuerbum enim
hebraicum. Rohu. propt̃res lit¬
terae & dal&h similitu dinẽ intel¬
lexer doti. Oigitur populi sa¬
mariae & striae infirmosuos¬
& debiles ẽẽ cognoscite & emma¬
nuhele praesente : nihil possecon¬
trahierusalem urbemdĩ. & hoc non
sõlumuos quiuianiestis. sed cuncta
procul terra cognosc& : quã uis
enim exercitum congreg&is
& aduingatis uos ad proelium:
& maior sit numerus obsidenti¬
um. quam obsessorum : tam̃ ñ
semel sediterum dicam uincimi¬

Expanded text:
Christi, quae absque strepitu et clamoChristi, quae absque strepitu et clamore verborum leniter fluit, tenebrae prioris fugentur erroris. Hqui possit caput levare, aut forte aliquid facere: in Hebraico non habetur, et in Graecis codicibus ÷ veru jugulante confossum est. Congregamini populi et vincimini, et audite universae proconsilium, et dissipabitur: loquimini verbum, et non fiet, quia nobiscum Deus. Pro congregamini, sive infirmamini, et confringimini, ut interpretati sunt alii, LXX posuerunt, scitote. Verbum enim Hebraicum, ROU , propter RES litterae, et DALETH similitudinem, intellexerunt DOU . O igitur populi Samariae et Syriae, infirmos et debiles esse cognoscite, et Emmanuele praesente, nihil posse contra Jerusalem urbem Dei: et hoc non solum vos, qui vicini estis, sed cuncta procul terra cognoscat. Quamvis enim exercitum congregetis, et accingatis vos ad praelium, et major sit numerus obsidentium quam obsessorum, tamen non semel, sed iterum dicam, vincimi
Abbreviated transcription (Latin):
& quisa lit inuitã ȩternã tradit᷑ as¬
spriorũ principi quẽ sensũ magnũ
ius traditus potestatiin ꝓfundum
uoni& peccatorũ. Tanta ẽ enim
adrogantie ut ausus sit ostendo¬
re saluatori uni uersa regna
terrȩ & dicereihaec om̃a mihi
tradita sunt. Conabit᷑̃ quoq:
iudam. id .ẽ domũ confessionis
intrare. & crebro porcos qui
inecdesia nec legentes sunt
usq: ad collũ uoni&. creden¬
tes hixp̃o cupiens suffocaro
& ex tendere alas suas implens
uniuersam regionem emmanu¬
helis. sed non poterit obtinere quia
hab& iudas p̃sentem dm̃ : Legimꝰ
in euangelio secundumiohannem.
quod caecum anatiuitate cuius ocu¬
los luto ex saliua sua facto dñs laue¬
rat . miserat adaquas siloȩ quib:
cum caecus lauiss& litum caecita¬
te d& faclarum o culorum lum̃ac¬
cepit. quod post signimagnitudi¬
nem in dicat Non alit̃ caecitatẽ
iuda corum & om̃s increduli pos¬
se sanari: Nisi doctrina a quarum

Expanded text:
et qui salit in vitam aeternam, tradetur Aset qui salit in vitam aeternam, tradetur Assyriojus traditus potestati, in profundum veniet peccatorum. Tantae est enim arrogantiae, ut ausus sit ostendere Salvatori universa regna terrae, et dicere: Haec omnia mihi tradita sunt . Conabitur quoque Judam, id est, domum confessionis intrare, et crebro per eos qui in Ecclesia negligentes sunt, usque ad collum veniet, credentes in Christo cupiens suffocare, et extendet alas suas, implens universam regionem Emmanuelis; sed non poterit obtinere, quia habet Judas praesentem Deum. Legimus in Evangelio secundum Joannem , quod caecum a nativitate, cujus oculos, luto ex saliva sua facto Dominus linierat, miserit ad aquas Siloe, quibus cum caecus lavisset lutum, caecitate detersa, clarum oculorum lumen accepit: quod post signi magnitudinem, indicat, non aliter caecitatem Judaeorum et omnis increduli posse sanari, nisi doctrina aquarum
Abbreviated transcription (Latin):
sed tam̃ nom possederit quã quã emma¬
nuhel alxx sẽquenti capitulo coapt&
non ꝓprionomine ut apud hebreor
slloã aũt fontẽ cẽ ad radicor montis
sio qui non iugib: aquis sed incertis
horis dieb:q: ebulliat & ꝑterrarũ
concaua & antrasaxi durissimicũ
magno sonituueniat. Dubitarenon
possumur nos praesestim quii hac ha¬
bitamus ꝓuincia : Estaut̃ sensus: qui¬
a populus xtribuũ magis uoluit
rasin & filio romeliȩ id ẽ. damasci
& samariȩ regibus eẽ subiectus.
rio : Cuius potentia occupantis terrã
samarie inunditione fluminis com¬
parat᷑ & sit apos trapͥa adem manu¬
hel hocõ ad presentẽ dm̃. quod intan¬
tum socrexerit assyrius ut&iã ter¬
ram ipsius iud& conatꝰ sit possidere:
Iuxta anagogen omnis her&icis qui
iunxerit auxilio suo sapientiã sȩ¬
cularem & hierus alẽ id ẽ ecclesiã
uoluerit obpugnare. derolinquens
aquasfontis syloȩ qui lnit̃ p̃tat᷑ missis

Expanded text:
sed tamen non possederit, quamquam Emmased tamen non possederit, quamquam Emmanuel a LXX sequenti capitulo coaptetur, non proprio nomine, ut apud Hebraeos Siloe autem fontem esse ad radices montis Sion, qui non jugibus aquis, sed in certis horis diebusque ebulliat, et per terrarum concava et antra saxi durissimi cum magno sonitu veniat, dubitare non possumus, nos praesertim qui in hac habitamus provincia. Est autem sensus, quia populus decem tribuum magis voluit Rasin et filio Romeliae, id est, Damasci et Samariae regibus esse subjectus, rio, cujus potentia occupantis terram Samariae, inundationi fluminis comparatur. Et fit apostropha ad Emmanuel, hoc est, ad praesentem Deum, quod in tantum se erexerit Assyrius, ut etiam terram ipsius Judam conatus sit possidere. Juxta anagogen, omnis haereticus qui junxerit auxilio suo sapientiam saecularem, et Jerusalem, id est, Ecclesiam voluerit oppugnare, derelinquens aquas Siloe fontis , qui interpretatur missus,
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ &ibit ꝑiudã mnundans & transi¬
ens usq: ad collumueni& & eritex¬
tensio alarũ ei in plens latitu dinem
t̃ raetuae. o emmanuhel Dixerat
supra auferendã da mascifortitudi¬
nem & spolia samariae inconspectu
regis assyriorum & duos regesass:¬
rio pugnante capiendosnunc dr̃ loqͥ¬
tur ad pph&am: charactere solito
scripturarũ ꝑtrans lationemsi loae
fontis hierusalem & assyruflumi¬
nis uiolentis simi quodomnẽ t̃ram
israł suis inund& aquis & egredi¬
atur ripas aluei tantoq ferat᷑ imp&lu
ut post quanx tribuum occupauerit
t̃rã adiudã ꝑueniat. & transiensud
iudas sed cunctis dua rũ tribuũ urbib
subiugatis. sola remansit hierusalem :
quae incredibͥl dĩ misericordia libera¬
taẽ : potentiam ergo assrrui & innume¬
rabilis eius exercitus quam sublimi
inundatione descripserat : nunc ꝑaliã
ostendit trans lationẽ quod alis suis iđ
ducib & infinita multitudine operuitt̃¬
ram enimanuhelis. hoc ẽ defendentis cãdi

Expanded text:
udam inundans, et transiens usque ad collum veniet, et erit extensio alarum ejus implens latitudinem terrae tuae, o Emmanuel. Dixerat supra auferendam Damasci fortitudinem, et spolia Samariae in conspectu regis Assyriorum, et duos reges, Assrio pugnante capiendos: nunc Deus loquitur ad prophetam charactere solito scripturarum, per translationem Siloe fontis Jerusalem et Assyrii fluminis violentissimi, quod omnem terram Israel suis mundet aquis, ingrediaturque ripas alvei, tantoque feratur impetu, ut postquam decem tribuum occupaverit terram, ad Judam perveniat et transiens ad ptus est Judas, sed cunctis duarum tribuum urbibus subjugatis sola remansit Jerusalem, quae incredibili Domini misericordia liberata est. Potentiam ergo Assyrii et innumerabilis ejus exercitus, quam sub aquarum inundatione descripserat: nunc per aliam ostendit translationem, quod alis suis, id est ducibus et infinita multitudine, operuit teram Emmanuelis, hoc est, defendentis eam Dei;
Abbreviated transcription (Latin):
munitionib: & aggere comportando
nabucho donosor plurimũ laboraue¬
rat . & illis classefugientib fuerat
merae depriuatus. data ẽcia eg̃ ptꝰ
ꝓmercede & laboresuo Ergomnisa
nouacula acutissima & in his quiba¬
bitant transflum̃ eufraten in rege
uidelic& ass̃ rio : Om̃scapillos &
pilor totius corporis a capiteusq ad pe¬
des decorẽq barbae quodiuirilitatis¬
in illa forte nihilpulchrum resideat.
sed effeminatis hominib immoignomi¬
niosis mulierib comparentur. Ete
rit in dieilla nutri& homouaccambo¬
um & duas oues & p̃ubertate lac¬
tis comed& butrrũ, Butrrũ enĩ¬
leargenteis & in spinas & inuepres

Expanded text:
munitionibus, et aggere comportando munitionibus, et aggere comportando Nabuchodonosor plurimum laboraverat, et illis classe fugientibus, fuerat mercede privatus, data est ei Aegyptus pro mercede et labore suo. Ergo in ista novacula acutissima, et in his, qui habitant trans flumen Euphratem, in rege videlicet Assyrio, omnes capillos et pilos totius corporis a capite usque ad pedes decoremqudaea, ut nihil in illa forte, nihil pulchrum resideat, sed effeminatis hominibus, imo ignominiosis mulieribus comparentur. « Et erit in die illa, nutriet homo vaccam boum et duas oves, et prae ubertate lactis comedet butyrum. Butyrum enimille argentei et in spinas, et in vepres
Abbreviated transcription (Latin):
ergout demus primo anno a hahar
hancad cum fact usmproph&iam dee
reciȩ conceptudicitur & natiuntate
Cum eo tempore quoregare coepit
nisi forte sextum ezechiae regiiannũ
quo ẽ capta samaria infaciameius ap¬
pella ridicant nona& atis sedimperii
quod coactumẽe atq uiolentum &ũ
stultis pat& quidam denostrisisaiã
tissa uxorecius ẽẽ generatum in tr¬
pum dñ saluatoris ut priorsilus
ia sub quodint̃p̃tatur relictus siue con¬
uertens ud aicum populum signisi¬
c& quirelictus ẽ & posteareuersus.

Expanded text:
ergo, ut demus primo anno Achaz ergo, ut demus primo anno Achaz hanc ad eum factam prophetiam, de Ezechiae conceptu dicitur et nativitate, cum eo tempore quo regnare coepit nisi forte sextum Ezechiae regni annum, quo est capta Samaria, infantiam ejus appellari dicant, non aetatis, sed imperii. Quod coactum esse atque violentum, etiam et stultis patet. Quidam de nostris Isaiamtissa uxore ejus esse generatum, in typum Domini Salvatoris: ut prior filius Jasub, quod interpretatur relictus, sive convertens, Judaicum populum significet, qui relictus est, et postea reversurus.
Abbreviated transcription (Latin):
o domus ilauidr̃cate appell&ur em¬
manuhel id ẽ nobiscum dr̃ quiare¬
b ipsis ꝓbabis ad uob in micis rogib
liberata dm̃te habere p̃sentem &
qui postea uocabitur ib s. id ẽ salua¬
tor eo quodumuersum hominum
genus saluaturus sit. Nuncatcem¬
manuhelis appell&tur uocabulo
uerbum carathi. Quod om̃s int̃p̃¬
tatis̃ uocabis. potest intellegi & uo
ra sit nomine . Inmultis testimonus
quac cuangelistae uł apłi delibris
ue erib ad sumpserunt. curiosius
ad tendendumẽ non eos uerboiũ
ordinem secutos ẽe sed sensũu uinde &
inp̃senti loco ꝓconcipi& inutero ma¬
theus posuit inutero habebit: & puoca¬
bis uocabunt. hebracihoc deerechia fi¬
lio ahaꝵ ꝓph&ariarbitrantur. quod
ipsoregnante sit capta samaria quod
omnino ꝓbari non potest. siquidem
ahar filius io atham regnauit suꝑiudã
& hierusalem annis xvi. cui s uccessit
in regnum filius eiꝰ ez echias annosna

Expanded text:
o domus David, nunc a te appelletur Emo domus David, nunc a te appelletur Emmanuel, id est, nobiscum Deus, quia rebus ipsis probabis a duobus inimicis regibus liberata, Deum te habere praesentem: et qui postea vocabitur Jesus, id est, Salvator, eo quod universum hominum genus salvaturus sit, nunc a te Emmanuelis appelletur vocabulo. Verbum CARATHI , quod omnes interpretati sunt vocabis, potest intelligi et vora sit nomine. In multis testimoniis quae Evangelistae vel Apostoli de libris veteribus assumpserunt, curiosius attendendum est, non eos verborum ordinem secutos esse, sed sensum. Unde et in praesenti loco, pro concipiet in utero, Matthaeus posuit, in utero habebit : et pro vocabis, vocabunt. Hebraei hoc de Ezechia filio Achaz prophetari arbitrantur, quod ipso regnante sit capta Samaria: quod omnino probari non potest. Siquidem Achaz, filius Joatham, regnavit super Judam et Jerusalem annis sedecim : cui successit in regnum filius ejus Ezechias, annos n
Abbreviated transcription (Latin):
nis ad alescentiae. potestenimsie¬
ri ut uirgo sit u&ula ista aũt uirgo
erat in annis puellarib uel certeur¬
go non puellula. & quae ad huc
uirum nosseñ poss& sediamnobilis
Deniq: & deuteronomnio subpuelae
& adulescentulae nomine uirgo in¬
tellogitur: simuenerit inquid homo
in campopuellam disponsatam. &
uiopprimens dormierit cumea int̃¬
fici&is uirum solum . qui con cubuit
cumea. & puellaenihil faci&s Ñ
ẽ adulescentula epeccatũ mortis.
trapximũ suum & int̃ficia tamimã erus
sic hoc negotium accedit in a gromue¬
nit eã. clamauit puella disponsata.
& ñ inuentus ẽ qui auxiliar&urei:
& in regum uoluminclegimur. quod
quae sierint puellamuirginem nom¬
ne abisag. & introduxerint ad regẽ
sequitur & uo cabis nom̃ ei emma nuhel
& lxx & iii. reliqui similiẽ transtu¬
lerunt ꝑ quo inmatebco scriptũc̃
uocabunt quod inhebrxo non hab&
Ergoiste puer quinascit᷑ exuirgine

Expanded text:
nis adolescentiae. Potest enim fienis adolescentiae. Potest enim fieri ut virgo sit vetula, ista autem virgo erat in annis puellaribus. Vel certe virgo, non puellula, et quae adhuc virum nosse non posset: sed jam nubilis. Denique in Deuteronomio sub puellae et adolescentulae nomine virgo intelligitur. Si invenerit, inquit, homo in campo puellam desponsatam, et vi opprimens dormierit cum ea, interficietis virum solum, qui concubuit cum ea, et puellae nihil facietis: non est adolescentulae peccatum mortis. tra 110 proximum suum, et interficiat animam ejus, sic hoc negotium accidit. In agro invenit eam: clamavit puella desponsata, et non est inventus qui auxiliaretur ei. Et in Regum volumine legimus , quod quaesierint puellam virginem nomine Abisag, et introduxerint ad regem,sequitur: Et vocabis nomen ejus Emmanuel, et LXX et tres reliqui similiter transtulerunt, pro quo in Matthaeo scriptum est, vocabunt: quod in Hebraeo non habetur. Ergo iste puer qui nascetur ex Virgine,
Abbreviated transcription (Latin):
psalminoni ubunhebraico positũ ẽ
gimus ubi rebeccadicitur. abna
A quila non adulescentulam necpuellã
sed absconditamtranstulisse. suna¬
mitis quoq: mulier amissofiliocũ
helis aei fuis s& pedib ꝓuoluta &
phibuorit camgiszi: Audit a ꝓphe¬
ta: Dimitte eam quia in doloreẽ
alma. Non solum puella uel uirgo
sed cumẽ mtacti. uirgo abscondita
dicitur & secr&a quaenum quã
uirorum patueritas pectib sed mag¬
na parentum dilegentia custodita sit
lingua quoq: punica. quae de hebrae
scã dicit᷑ omniũq: pȩnelingua rum
uerbis utuntur. hebraeiutẽ illud in
canticocanticorum, degreco qͥoΡtoN
id est ferculum sibi fecit salomon. qđ
& ihebreo italegimus uerbum quo¬
q nugas & mensu ram hebraci eo¬
dẽ modo &isdem appellentsen¬
sibus. & quantum cum mea pugno
me moria . rium quã me arbitror
alaa inmuliere nupta legisse sed
in ea quae uirgoẽ ut non solum uirgo
sit seduirgo iunioris a&atis. & nan¬

Expanded text:
psalmi noni, ubi in Hebraico positum estpsalmi noni, ubi in Hebraico positum estgimus ubi Rebecca dicitur alma aquilam non adolescentulam, nec puellam, sed absconditam transtulisse . Sunamitis quoque mulier amisso filio cum Elisei fuisset pedibus provoluta, et prohiberet eam Giezi, audit a propheta: Dimitalma,, non solum puella vel virgo, sed cum ἐπιτάσει virgo abscondita dicitur et secreta, quae numquam virorum patuerit aspectibus; sed magna parentum diligentia custodita sit. Lingua quoque Punica, quae de Hebraeosancta dicitur. Omniumque pene linguarum verbis utuntur Hebraei: ut est illud in Cantico Canticorum de Graeco φορεῖον id est, ferculum sibi fecit Salomon, quod et in Hebraeo ita legimus. Verbum quoque nugas et mensuram Hebraei eodem modo et eisdem appellant sensibus. Et quantum cum mea pugno memoria, numquam me arbitror alma in muliere nupta legisse, sed in ea quae virgo est: ut non solum virgo sit, sed virgo junioris aetatis, et in an
Abbreviated transcription (Latin):
s & pari& & uocabis nomeneius emma¬
nuhel. Nequa quã multifariae iuxta
a postolum paulum. & multis modis
loquitur dr̃. Neciuxta aliam ꝓph&ã
inmanibus ꝓph&arum ad similabitur
sed qui antelo quebatur ꝑ alios dic&
ipse ad sum. de quo & sponsa rogabat
saẽ de qua gabriheldicit aduirginẽ
quod nas c&ur inte scmuocabitur fi¬
liur dĩ. Et in ꝓuerbus: sapientia ae¬
dificabit sibidomum. Quando aũt
dicitur dabitd ñt ipseuobis signum
nouũ deb&eẽ atq mirabile: sinaũt
iuuencula uel puella ut iud a eiuolunt
& nonuirgopariat quale signum po¬
terit appellari cum hoc nom̃ a & atirsit
noninte gritatis: & reuera ut cumiu¬
daeis conferamus pedem. & nequa¬
quã contentioso fune praebeamus
eis risum nr̃ae imperitiae. Virgo
hebrȩice dethula appellatur que
inp̃sentiloco non scribitur. sed phoc
tuler porro almã. apud es uerbũ
ambiguumẽ. dicitur enim& ada¬
lescentula & abscondita idẽ¬

Expanded text:
t et pariet, et vocabis nomen ejus Emmat et pariet, et vocabis nomen ejus Emmanuel. Nequaquam multifarie juxta apostolum Paulum, et multis modis loquetur Deus ; nec juxta alium prophetam , in manibus prophetarum assimilabitur; sed qui ante loquebatur per alios, dicet ipse, adsum . De quo et Sponsa rogabat sa est, de qua Gabrihel dicit ad uirginemquod nascetur ex te sanctum, uocabitur filius Dei . Et in Proverbiis: Sapientia aedificavit sibi domum . Quando autem dicitur: Dabit Dominus ipse vobis signum, novum debet esse atque mirabile. Sin autem juvencula vel puella, ut Judaei volunt, et non virgo pariat, quale signum poterit appellari, cum hoc nomen aetatis sit, non integritatis? Et revera, ut cum Judaeis conferamus pedem, et nequaquam contentioso fueis risum nostrae imperitiae. Virgo Hebraice appellatur, quae in praesenti loco non scribitur. Sed pro hoc tulerunt. Porro apud eos verbum ambiguum est, dicitur enim et adolescentula, et abscondita, id e
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. auditeergo domus dauid ne¬
quaquam dr̃ qui su prae achar dixerit.
p&e tibis egnum ad nĩo dõtuo. sed ꝓphe¬
ta ut ex consequentib ad ꝓbatur
quia molestiestis & dõmeo & ẽsen¬
sur quia non solum ꝓph&as ꝑsequi¬
mimi. & corum dicta contemnitis
sed p̃sentis &iubentis dĩ sententiae
contraitis. it aut ei exhibeatis labo¬
rem. quiinalio loco ait. labor a uisus¬
tinens idcirco dñs faci& quae sequun¬
tur. ꝓlabore & molestia quod aqui¬
la & symmachus transtulerunt. lxx
et theodotio. agonem int̃ p̃tatisunt
id estluctam atq: certamen. quia con¬
tentiose non subiciant collum dñi ser¬
uituti. sed illo uulnera eorum uolen¬
te curare respuant sanitatem. &
hoc notandum quod ahar regeipi¬
issimo nolente signump&ere sermo
ꝓph&icus ad domum dauid hooẽ ad
tribũ regiam conuertatur de qua
supralegimus. & nuntiauer̃ haec
domui dauid dicentes consenserunt
spriae & efraim. ꝓpterea dabit dñs
ipseuobsignũ. Ecceuirgo concipi&¬

Expanded text:
dite ergo, domus David? Nequaquam Deus qui supra ad Achaz dixerat: Pete tibi signum a Domino Deo tuo; sed Propheta, ut ex consequentibus comprobatur: Quia molesti estis et Deo meo. Et est sensus: quia non solum prophetas persequimini, et eorum dicta contemnitis; sed et praesentis et jubentis Dei sententiae contradicitis; ita ut ei exhibeatis laborem, qui in alio loco ait: Laboravi sustinens , idcirco Dominus faciet quae sequuntur. Pro labore et molestia, quod Aquila et Symmachus transtulerunt, LXX et Theodotio agonem interpretati sunt, id est, luctam atque certamen, quia contentiosi non subjiciant collum Domini servituti, sed illo vulnera eorum volente curare, respuant sanitatem. Et hoc notandum, quod Achaz rege impiissimo nolente signum petere, sermo propheticus ad domum David, hoc est, ad tribum regiam convertatur, de qua supra legimus: Et nuntiaverunt haec domui David, dicentes: Consenserunt Syria et Ephraim. Propterea dabit Dominus ipse vobis signum. Ecce Virgo concipie
Abbreviated transcription (Latin):
luxta illud quod in hiezechihel legim:
et erit hierechi hel uobis in signum: In
rucharia quoquescĩuiri. propheta¬
tioi idẽ portentorum signorũq:
factores appelluntur. eo quod
semper proph&ue in signum
praecesserint futurorum: hoc
interimiuxta litterumcȩterum
beatus apostolur inepistoluquue
ad he brueos scribitur doc&. lic&
cam latina consuetudo intercano¬
nicar scripturas non recipiat hoc
testimonium expersona debere
intellegi dñisaluactoris. quamob¬
rem non cruberc& fratrescosuo¬
caredicens. ad nuntia bo nom̃tuũ
fratribus meis inmedio ecdesiae
lcudubote et iterũ egoero confi

Expanded text:
uxta illud quod in Ezechiele legimus: Et erit Ezechiel vobis in signum . In Zacharia quoque sancti viri, prophetaid est, portentorum signorumque spectatores appellantur, eo quod semper Prophetae in signum praecesserint futurorum . Hoc interim juxta litteram. Caeterum beatus Apostolus in Epistola, quae ad Hebraeos scribitur, docet licet eam Latina consuetudo inter Canonicas Scripturas non recipiat hoc testimonium ex persona debere intelligi Domini Salvatoris. Quamobrem non erubescit fratres eos vocare, dicens: Annuntiabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiae l
Abbreviated transcription (Latin):
galil aue gentiu: populis quia bilabat
intenebris ũidit luce magnã: habitantib
inregioneumbrae mortis luxortaẽ eis
lxx hoc primum bibe uelocit̃ fac regio
tabulon et terranepthals etreliqui.
qui iuxta mare estis trans iordanen
galileȩ gentium populus qui ambula¬
bat in tenebris uidit lucẽmagnã: qui
habitatis in regione umbrȩ mortis:
luxorietur uobis : duplicẽposuimur
editionẽ quiauulgatũ est testimoniũ
et usurpatum ab euuangelistamat¬
theo ut uel diuersi tas int̃p̃tationis
uel similitudo noscatur: Ac primũ
notandum quod testimoniũ hoceuuan¬
gelista mattheus noniuxta lxx sed
iuxta hebracos posuerit. dicitenĩ
sermo euuangelicus: Audiens aut̃
recessit ingalileam. et derelinquens
nazareth uenit & habitabit in
capharnaum quae c̃. iuxtamare
infinibus zabulon et nepthale
ut impleretur quod dictũ est. per
isuiam prophetam dicentẽ trata
bulon et terra nepthal: uiamaris

Expanded text:
 Populus qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam: habitantibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis. LXX: Hoc primum bibe, velociter fac regio Zabulon, terra Nephthalin, et reliqui, qui juxta mare estis trans Jordanem Galilaeae gentium. Populus, qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam: qui habitalux orietur vobis. Duplicem posuimus editionem, quia vulgatum est testimonium, et usurpatum ab Evangelista Matthaeo: ut vel diversitas interpretationis, vel similitudo noscatur. Ac primum notandum quod testimonium hoc Evangelista Matthaeus non juxta LXX, sed juxta Hebraeos posuerit. Dicit enim sermo Evangelicus: Audiens autem secessit in Galilaeam, et derelinquens Nazareth, venit et habitavit in Capharnaum, quae est juxta mare in finibus Zabulon et Nephthalim: ut impleretur quod dictum est per Isaiam prophetam, dicentem: Terra Zabulon et terra Ne
Abbreviated transcription (Latin):
caelestemierusalem : Ad hucin
fortitudinẽ damasci. Doctrinam
uidelic& sapientiae saecularis. & au¬
fer& spolia samariae. Quib eccłam
her& icispoliauerant dicentes. Ñẽ nob
pars indauid neq: hereditas infilio
iesse: Psente ipso rege assyriorũ
diabolo quidis nom poterit auxilari:
Tales aũt filios non solum maria ꝓphe¬
tis uirgo ꝑ p&ua sed& scãe mulieres
& rebecca quȩ in linguanra patien¬
tiã sonat: Eta diecit dñs loqui ad
medicens. pro eo quod ab iecitpo¬
pulus iste aquas seloe quȩ uadĩł
cũsilentio & adsũpisit magisra sin
& filiũ romoliae : propt̃ hoc eccedñs

Expanded text:
coelestem Jerusalem, adhuc in coelestem Jerusalem, adhuc in fortitudinem Damasci, doctrinam videlicet sapientiae saecularis: et auferet spolia Samariae, quibus Ecclesiam haeretici spoliaverunt, dicentes: Non est nobis pars in David, neque haereditas in filio Jesse, praesente ipso rege Assyriorum diabolo qui eis non poterat auxiliari. Tales enim filios non solum Maria prophetissa virgo perpetua, sed et sanctae mulieres et Rebecca, quae in lingua nostra patieniorum. Et adjecit Dominus loqui ad me dicens adhuc: Pro eo quod abjecit populus iste aquas Siloe, quae vadunt cum silentio, et assumpsit magis Rasin, et filium Romeliae: propter hoc ecce
Abbreviated transcription (Latin):
di uolumine quod nunclegimus. &
quod sit mirabilius humanis uerbis &
stilo quo homines scribere consuer.¬
& dĩ sacram̃ta comp̃hendat: Quid ẽ aũt
illud quod scribitur huma nostilo. ut
puernatus uelo cit̃ spoliad& rahat &
cito p̃d&ur hocẽ neultra patiatur
nȩꝓph&as sed ad saluanda screaturas
suas ipsedescendat. facitergo ꝓph&a
quodiussumẽ & adhib& sibiduostes¬
tes fideles uriã sacerdotẽ quilegis
doctorẽ dicentemalachilabia sacer¬
doter custodient scientiã & legẽrequi¬
rent ex orceiuis. Quia angelus dñiex
ercituũ ẽ. & rachariam filiũ iebara
chiae quemꝓph&a fuisse ñ dubiumẽ:
legimꝰ quod regnante ahar. ⁊achari¬
assacerdos fuerit templi dñi cui p̃ce¬
pit ahaz ut altare similealtaris da¬
mascifacer& & dierũ narratliber
quo de zechias filiur ahar quaesiert
dñmindieb rachariae erudituntimo¬
redĩ : Ex hibuit aũt se isaias dignum
genere feminino Rhuã iuxt aillud

Expanded text:
di volumine quod nunc legimus, et di volumine quod nunc legimus, et quod sit mirabilius humanis verbis exprimi, stylo quo homines scribere consuerunt, Dei sacramenta comprehendat. Quid autem est illud quod scribitur humano stylo? Scilicet ut puer natus velociter spolia detrahat, et cito praedetur, hoc est, ne ultra patiatur nec prophetas, sed ad salvandas creaturas suas ipse descendat. Facit ergo Propheta quod jussum est, et adhibet sibi testes fideles, Uriam sacerdotem, qui legis doctor est, dicente Malachia: « Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus , » quia angelus Domini exercituum echiae, quem Prophetam fuisse, dubium non est. Legimus, quod regnante Achaz, Urias sacerdos fuerit Templi Domini : cui praecepit Achaz, ut altare simile altaris Damasci faceret. Et Dierum narrat liber , quod Ezechias filius Achaz quaesierit Dominum in diebus Zachariae eruditi in timore Dei. Exhibuit autem se Isaias dignum genere feminino RUA , juxta illud
Abbreviated transcription (Latin):
patrem su&m & matrem suã. Aufere¬
t fortitudoda masci & spoliasa mariȩ
Scorã rege assyriorũ. Lex plibro gran
buimihitestes fideles dixer̃ Adẽ enĩ
& testes fac mibi fideles homines & ꝓ
uria sacerdote tantũ uria c&era simi¬
lit̃: primũ ꝓph& amissus ẽ ada har
ut eip̃ dicer& quaescriptura comme¬
morat. Quo audire nolente ĩpsẽ
p&at sibisi gnũm ꝓfundũ si uein excel¬
sum : Quorespondente Ñ p&ã & ñtẽ¬
tabo dñm: Dimisso re geimpio. ad
domum dauid dĩ uerbauertuntur
& promittit ei uirgo paritura filiũ
cuius nom̃ sit emma nuhel hocẽ nob¬
cum dr̃ qui sic rebro fuerit inuocat᷑
samaria subuertat᷑ & srria : subuer¬
tatur aũt a rege assyriorum. qui
& ipsumuidã postea capturur sit
it aut omnist̃ra iuda cauertatur in
solitudinem : Rur sumergo suba
lia figura partus distribit᷑ uirgina¬
lis & dix̃ dñs ad ꝑph&issam ut nequã¬
quã inpopulos ꝓferat nouae natiuita¬
tis arcanũ sed scribat eã misto gran¬

Expanded text:
atrem suum, et matrem suam, auferetur fortitudo Damasci, et spolia Samariae coram rege Assyriorum. LXX pro libro grandbui mihi testes fideles, dixerunt: adest enim, et testes fac mihi fideles homines. Et pro Uria Sacerdote, tantum Uriam, caetera similiter. Primum Propheta missus est ad Achaz , ut ei praediceret quae Scriptura commemorat: quo audire nolente, ipse petat sibi signum in profundum, sive in excelsum. Quo respondente, Non petam, et non tentabo Dominum: dimisso rege impio, ad domum David Dei verba vertuntur, et promittitur ei Virgo paritura filium, cujus nomen sit Emmanuel, hoc est, nobiscum Deus. Qui si crebro fuerit invocatus, Samaria subvertatur et Syria: subvertatur autem a rege Assyriorum, qui et ipsum Judam postea capturus sit; ita ut omnis terra Judaeae vertatur in solitudinem. Rursum ergo sub lia figura partus describitur virginalis. Et dixit Dominus ad Prophetam ut nequaquam in populo proferret novae nativitatis arcanum; sed scribat eam in isto gran
Abbreviated transcription (Latin):
matis consequent̃ ponunt᷑ & for¬
ciper quas in sacerdotali minis¬
terio legimis & audiuiuocem
dñi dicentis quẽ mittã & quis
Sibit nobisa et dixi ec ceegomit¬
teme ꝓ eo quod & nos om̃s alii int̃
p̃tertranstulerunt nobis
quod hebr&ice dicit᷑ łanũ nescio quid
uolentes lex posuerunt ad populum
istum quod paenitus in hebraico non
hab&ur. quando autem exdĩ
personadicitur nobis illo sensu acci¬
piendum est. quo & ingenesi legi¬
mus faciamis hominem adimagi¬
nem & similitudinem nostram

Expanded text:
matis; consequenter ponuntur et formatis; consequenter ponuntur et forcipes, quos et in sacerdotali ministerio legimus . Et audivi vocem Domini dicentis: Quem mittam, et quis ibit nobis? Et dixi: Ecce ego, mitte me. Pro eo quodtes transtulerunt, nobis, quod Hebraice dicitur LANU , nescio quid volentes LXX posuerunt ad populum istum, quod penitus in Hebraeo non habetur. Quando autem ex Dei persona dicitur, nobis, illo sensu accipiendum est, quo, et in Genesi legitur: Faciamus hominem ad imaginem, et si
Abbreviated transcription (Latin):
bebat inmunda. sed tantum
dixerat: nescio loqui quiaiuue¬
nissũ: extendit ips e d ñsmanũ
suam & tetigitos ei &d ix̃ : ec ce
dedi sermones meos inostuum
porro adisaiam quidixerat uir
pollutis labus egosum & in mediopo¬
puli polluta labia habentis ego ha¬
bito non dĩmanus porrig&ur sed
seraphim mittitur ad ño ueluo¬
lat propria uoluntate qui ahuic
officio mancipatus est. & inmanu
sua tenebat calculũ quem iuxta
Ixx et thed dotionẽ forcipe iuxta
aquilã & simmachũ qui hebraicũ
sunt secuti forcipib ad praehendit
id est Mał Raim ut tanger& oseus
& pristina delicta purgar& ma¬
nus autem & adõ et asarapħ mit¬
titur ut ꝓph&a suicorporis mem¬
brũ uidens actu non terreat᷑ exter¬
no Quidã nostrã forcipem qua
calculis conpraehenditur duo
scĩ unione sociantur quia uero
sedens dñs introducitur & se¬
dens intẽpla & domis impl&aẽ.
fumo ut iuda eiputant tħimia¬

Expanded text:
habebat immunda, sed tantum habebat immunda, sed tantum dixerat: nescio loqui, quia juvenis sum, extendit ipse Dominus manum suam, et tetigit os ejus, et dixit: Ecce dedi sermones meos in os tuum. Porro ad Isaiam qui dixerat: Vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi polluta labia habentis ego habito, non Dei manus porrigitur, sed Seraphim mittitur a Deo, vel volat propria voluntate, quia huic officio mancipatus est. Et in manu sua tenet calculum, quem juxta LXX et Theodotionem, forcipe: juxta Aquilam, et Symmachum, qui Hebraicum sunt secuti, forcipibus apprehendit, id est, MALCAIM , ut tangeret os ejus, et pristina delicta purgaret. Manus autem, et a Deo et Seraphim mittitur, ut Propheta sui corporis membrum videns, tactu non terreatur externo. Quidam nostrorum forcipem, quo calculus comprehenditur, duo Spiritus sancti unione sociantur. Quia vero sedens Dominus introducitur, et sedens in Templo, et domus impleta est fumo, ut Judaei putant, thymia