comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
n ꝑmitti debuirnendicõ. nã¬
q non ẽẽ eis mã distractõis tͥ¬
butam ⁊ iõ precori arbitͥum ħꝰ
rei fenatus dedit. cuius officio
in primis ħ conuenit excutere.
an aliũd̾ possit pecuĩam ad exce¬
nuand̾ es alienum expedirr᷑
in reodiciumi sp̃e atq obuen¬
tõnum. Item requirat tm̃ an
alie res sunt piet̾ preoia que di¬
strabi possuut ex quaꝵ pretio eri
alieno satis fieri possit. Si igit᷑
deprebend̾it non posse aliunde
exsolu qͣm ex predioꝵ distrat¬
tõne. tunc ꝑntcet distrahi si
modo urgeat creortor aut usu¬
raꝵ modusi ꝑañdum eri alie¬
nosuadeat. ¶dem pretoresti¬
mare debebit utrumuendere
potius an obligare ꝑmictat.
nare. ne plura acciprant subo¬
bligatõne predioꝵ fenoris qͣm¬

Expanded text:
mitti debuit venditio: namque non esse viam eis distractionis tributam. et ideo praetori arbitrium huius rei senatus dedit, cuius officio in primis hoc convenit excutere, an aliunde possit pecunia ad extenuandum aes alienum expediri. in redituum spe atque obventionum. item requirat, num aliae res sint praeter praedia, quae distrahi possint, ex qu‹a›rum pretio aeri alieno satisfieri possit. si igitur deprehenderit non posse aliunde exsolui quam ex praediorum distractione, tunc permittet distrahi, si modo urgueat creditor aut usurarum modus parendum aeri alieno suadeat. Idem praetor aestimare debebit, utrum uendere potius an obligare permittat uare, ne plus accipiatur sub obligatione praediorum faenoris, q
Abbreviated transcription (Latin):
ere possit pretoris religionẽ
anassentire uenditõi uel o¬
bligatõr debeat. ¶Ittud q̃ri
põt si pretor aditus ꝑunisit
distrahi possõni ꝓuincialem
anualeat ꝙ fecit. ⁊ putem u¬
ualere si modo tutela rome
agebatur. ⁊ hii tutores eam
bus soluatur⁊ de hoc det̾nere
tio. uel obligatõ. ¶ Si es alie¬
uum non int̾ueniat. tutores
tam̃ allegent expedire ħ p̾dia
uend̾e ⁊ nel alia comꝑare.uel
c̾teistius carere. uedend̾ est an
pretor debeat eis ꝑmit̾e. ⁊ ma

Expanded text:
is religionem, an adsentire venditioni vel obligationi debeat. Illud quaeri potest, si praetor aditus permiserit distrahi possessionem provincialem, an valeat quod fecit. et putem valere: si modo tutela Romae agebatur et hi tutores eam bus soluatur et de hoc decernere tio uel obligatio. Si aes alienum non interueniat, tutores tamen allegent expedire haec praedia uendere et uel alia comparare uel certe istis carere, uidendum est, an praetor eis debeat permitte
Abbreviated transcription (Latin):
gistratnum auccoritate. Q̾ri
porest si sundus a tucore peti¬
tus sit pupuilaris nec restitu¬
atur anlitis extimatio õbla¬
ta alienatõni pariat.⁊ magis
est ut pariat. hec enim alie
fundus pecitus sit am pupil
crunt uant⁊ ħ ualebit alie¬
natio ꝓpter rei iudicateauc¬
hi hocatutorib possit. ⁊ magis
est non posse qͣmuris preoii po¬
tius sit. ¶ Necusus fructus ali¬
eirari potest puprli si solus u
sus frugus fuit pupam. an ergo
hic nec nõ utendo amintatur:
si tutor causam p̾bint huiꝰ rei
⁊ manifestum ẽ restauiari de¬
b̾et. s si ꝓprietatem habeat pu¬
puius non põtusum fructum
nel usualienare. qͣmius or̃o
nicha densu frucculoquatimr
Sunili modo dici põt nec su̾itu¬
tutem imꝑomi posse fundo pu¬
pilni uel adolescentis uel su̾itu¬
tem renutri ꝙ in fundo dotali
platuit. ¶Si lapidicinas uel
queq aua metalla pupillus
habint stiptie uelcuiꝰ alt̾ius
mat̾ie. uel s cieti fodmas argẽ¬
ti uei quid aliud huic simile

Expanded text:
gistratuum auctoritate. Item quaeri potest, si fundus a tutore petitus sit pupillaris nec restituatur, an litis aestimatio oblata alienationem pariat, et magis est, ut pariat: haec enim alienfundus petitus sit, qui pupierunt: nam et hic ualebit alienatio propter rei iudicatae auchi hoc a tutoribus possit. et magis est non posse, quamuis ius praedii potius sit. Nec usus fructus alienari potest, etsi solus fuit usus fructus pupilli. an ergo hic nec non utendo amittatur, si tutor causam praebuerit huius rei? et manifestum est restaurari debere. sed si proprietatem habeat pupillus, non potest usum fel usum alienare, quamvis oratio nihil de usu fructu loquatur. simili modo dici potest nec servitutem imponi posse fundo pupilli vel adulescentis nec servitutem remitti, quod et in fundo dotali placuit. Si lapidicinas vel quae alia metalla pupillus habuit stypteriae vel cuius alterius materiae, vel si cretifodinas argentifodinas vel quid aliud huic simile,
Abbreviated transcription (Latin):
lo ⁊ clem̃te consulib idib iu¬
niis ⁊ sunt u̾ba huius ułodr.
pret̾ea partes conscͥpti nt̾di¬
cam tutorib ⁊ curatorib ne
predia rustica uł suburbana
distrahant. insi ut id fieret
parentes testam̃to uł codicili
cau̾nt. Quod si forte es alie¬
num tm̃ erit ut ex reb cet̾is
non possit exsolurtunc p̾tor
urbamisiur clanissimus a de¬
afqui pro sua religione existi¬
niet que possuntalienar . o¬
bligan uedebeant inanente
pupillo accõne. s si pꝰt ea potu

Expanded text:
lo et Clemente consulibus idibus Iuniis et sunt uerba eius huiusmodi: 'Praeterea, patres conscripti, interdicam tutoribus et curatoribus, ne praedia rustica uel suburbana distrahant, nisi ut id fieret, parentes testamento uel codicillis cauerint. quod si forte aes alienum tantum erit, ut ex rebus ceteris non possit exsolui, tunc praetor urbanus uir clarissimus adeatur, qui pro sua religione aestimet, quae possunt alienari obligariue debeant, manente pupillo actione, si postea po
Abbreviated transcription (Latin):
sit ad aliq̃m qͣuem bonis nõ
liãnt cum eis diminutio sit
int̾oicti. ¶ Curator furiosi
iem quid̾ suam quasi fimo¬
sitradere poterit ⁊ diñum tͣ¬
nfferre. Rem uero suriosi si
qi suam tradat dicendum ẽ
ubi non tͣnfferat dũum.
quia non furiosi gereus ne
tore fimos datium ualet. si n¬
tuitate simosi exigente id fẽt.
furiosi dedicari non posse con¬
stat agnato enim fumosi nõ
iusqueqͣ competit. rerum enĩ
auenatio s quatems negõꝵ¬
Inus .ł. ¶E epe ad alium
ex lege .xii. cabulaꝵ curatio
simos aut ꝓoigi ꝑtinet alii

Expanded text:
se ad aliquem, quia in bonis non habeant, cum eis deminutio sit interdicta. Curator furiosi rem quidem suam quasi furiosi tradere poterit et dominium transferre: rem uero furiosi si quasi suam tradat, dicendum, ut non transferat dominium, quia non furiosi netore furiosi datum ualet, si utilitate furiosi exigente id fecit.furiosi dedicari non posse constat: adgnato enim furiosi non usquequaque competit rerum eius alienatio, sed quatenus negoinciale. Saepe ad alium e lege duodecim tabularum curatio furiosi aut prodigi pertinet, alii
Abbreviated transcription (Latin):
tero excuratorib fundum fu¬
riosi iegitime mercaretur usu¬
capturum. quia solutio uendi¬
cio tradicõ facti magis qnͣ ui¬
ris sunt. ⁊deoq sufficit uuiꝰ ex
curatorib ꝑsona. quia intem¬
gitur alter consentire deuq si
presens sit et uecet solui ⁊ ueiz
uenire uel tradi neq debitor
lb̾abitur n emptor usucapiet.
noĩe curatorem dari õportet. e¬
uniq rem saluam fore uiri
strahendis curatores fac̾e sena¬
tus ꝓmisit eins bona creoitoribꝰ
uend̾e non ꝑmisit. qͣmuis credi¬
tores pꝰt id ueneficium bona uẽ
mallent. sicut enim integre
põtas ip̃oꝵ est utrum ueluit e¬
ligendr ita cumalt̾m eleg̾int
alto abstinere d Multoq ma¬
gis id seruari equũ estisi ⁊̃ factꝰ
est curator ꝑq̃m bona distͣheu¬
cu qͣmis nundũ explicato eo
negocio decessit. nam ⁊ tunc ex
incegro alius curator ẽ faciẽtꝰ.
neq heres prions curatoris ho¬
uerandus est. cum accid̾e pꝰsit
mitatem uel ꝑꝑ dignitagem
maiorem imnorem ue qͣm ĩ

Expanded text:
tero ex curatoribus fundum furiosi legitime mercaretur, usucapturum, quia solutio uenditio traditio facti magis quam iuris sunt ideoque sufficit unius ex curatoribus persona, quia intellegitur alter consentire: denique si praesens sit et uetet solui, uetet uenire uel tradi, neque debitor liberabitur neque emptor usucapiet.nomine curatorem dari oportet eumque rem saluam fore uiri strahendis curatores facere senatus permisit, eius bona creditoribus uendere non permisit, quamuis creditores post id benefnim integra re potestas ipsorum est utrum uelint eligendi, ita cum alterum elegerint, altero abstinere debent. multoque magis id seruari aequum est, si etiam factus est curator, per quem bona distraherentur, quamuis nondum explicato eo negotio decesserit. nam et tunc ex integro alius curator faciendus est neque heres prioris curatoris oneramitatem uel propter dignitatem maiorem minoremue, quam in
Abbreviated transcription (Latin):
tatem legatia fidei omissano de¬
gatuma cohr̃de petat adiitem̃ s
magͥarbitrata fide ꝯmissario ei
pr̃and̾. s̾ ⁊ si quid aliud suant̾eẽ
dicat ñ cogituradirenͥ ei dampnũ
ist lucrũa fideiꝯmissano sartiat᷑¬

Expanded text:
tem legati a fideicommissario, degatum a coherede petat adiit enim, sed magis arbitratur a fideicommissario ei praestandum. sed et si quid aliud sua interesse dicet, non cogitur adire, nisi ei damnum vel lucrum a fideicommissario sarciat
Abbreviated transcription (Latin):
priisꝯsetti sint. S ⁊ ei legata q̃dam
pure q̃dam sub ꝯdõnerencta effici¬
hãt. pure legata cum cautõeredsũ¬
tur quo cañ magisĩ usu ẽ solinqͥd̾
pure legata ꝑideacsi iuslla alia sõ

Expanded text:
consecuti sint. Sed et si legata quaedam pure, quaedam sub condicione relicta efficihabeat, pure legata cum cautione redduntur. quo casu magis in usu est solvi quidem pure legata perinde ac si nulla alia sub
Abbreviated transcription (Latin):
i cmi pure lib̃tas⁊ ꝑ fidei omissum
sub ꝯdõne hĩditas reticta ẽ cogitur
pi ñ põt. ¶ Si ãei qui ĩdiem lib̃catẽ
acceꝑit br̃oitos ꝑ sideiꝯmissũ reuc¬
ta fu̾it suspectam eam int̾ non

Expanded text:
i cui pure libertas et per fideicommissum sub condicione hereditas relicta est, cogitur pi non potest. Si autem ei, qui in diem libertatem accepit, hereditas per fideicommissum relicta fuerit, suspectam e
Abbreviated transcription (Latin):
sũt de restituento ꝙ ampli ꝑcepistẽt
cau̾nt. nortua ꝯsobru mea publiꝰ
meiuꝰ defid̾at sͥait̾am ꝑtem hr̃dita¬
tiscum fructib restitur q̃ ro ita ꝙ
qͣntum ei restitue debeam utrum
ꝙ supͣ qͣdrantem ronoꝵ penes ꝯso¬
brinammeã remãscrata ietamplĩ
ꝯͥcqͣman⁊ ab auis quib legata solu

Expanded text:
stituendo quod amplius percepissent caverunt. mortua consobrina mea Publius Maevius desiderat sibi alteram partem hereditatis cum fructibus restitui. quaero itaque, quantum ei restituere debeam? utrum quod supra quadrantem bonorum penes consobrinam meam remanserat nec amplius quicquam? an et ab aliis, quibus legata s
Abbreviated transcription (Latin):
nem uectnĩ posse deiire deducihãt¬
hntitatẽ ñ magis qͣm si fund̾ quis
deducto etealieno nł deductis lega¬
tis restitue sit ragatꝰ n n recipit
funduseris auemul leg̾ati minutõ¬
nem. suiliamĩ exiannare refert
trebeit senat᷑ ꝯsulto locum eẽ ⁊ nedu¬

Expanded text:
nec enim posse ex iure deduci quantitatem, non magis quam si fundum quis deducto aere alieno vel deductis legatis restituere sit rogatus: neque enim recipit fundus aeris alieni vel legati minutionem. sed Iulianum existimare refert Trebelliano senatus consulto locum esse et, ne du
Abbreviated transcription (Latin):
tarus sine ab eo petas autexcepiõe
restitute hr̃ditatis adiunanut sg
moneri põt accões aũt sidei ꝯmissa¬
rio ꝯpetunt quashabuit hr̃s eo sp̃r
quo fiteiamissanio restituebat.
martel. sidmeas quoz accões q̃ sub
ũ cessat fidei ꝯuuissario ꝯpet̾e plac¬

Expanded text:
eo petatur, exceptione restitutae hereditatis adiuvari vel summoveri potest. actiones autem fideicommissario competunt, quas habuit heres eo tempore, quo fideicommissum restituebat. Marcellus: sed eas quoque actiones, quae sub non cesserat, fideicommissario
Abbreviated transcription (Latin):
craliet qͣui si ñ fcõ eiꝰ plitittte᷑ s¬
tumculpa careat Cumꝓpon̾e¬
turqͥdam filiam suã hr̃dem ĩsti¬
suiss ⁊ rdgass eamut si sine lib̾is
decessiss hr̃ditatẽ ticio restitu̾et.
camq docem marito dedisse c̾ce
qͣntitatis moxderetens sine ub̃is
lx̃dem iustituisse maritũ suũ. et
q̃reret᷑ an dos dtrahi possitoui ñ
posse dia ĩ eu̾sione fidei ꝯmissi stm̃¬

Expanded text:
ne facto eius prolixitate cum culpa careat. Cum proponeretur quidam filiam suam heredem instituisse et rogasse eam, ut, si sine liberis decessisset, hereditatem Titio restitueret, eaque dotem marito dedisse certae quantitatis, mox decedens sine liberis heredem instituisse maritum suum, et quaereretur, an dos detrahi possit, dixi non posse di
Abbreviated transcription (Latin):
data crãt restituant᷑. ñ quid̾ acohr̃¬
dib ne hon̾entis ab eo cui restitu¬
ta su̾it hr̃ditas sam sic̃ explende
gr̃a cogendꝰ ẽ adire hr̃dit̾atem ita
obis ip̃mdãpno affici ñ deb̾et. ¶ he¬
res ex assenistunta erat asobrina

Expanded text:
data erant, restituantur, non quidem a coheredibus, ne onerentur, sed ab eo cui restituta fuerit hereditas. nam sicut explendae fidei gratia cogendus est adire hereditatem, ita ob id ipsum damno adfici non debebit. Heres ex asse erat instituta consobrina
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ iudebr̃ ẽẽ de quib lib̃is testator
sensit s harexdigutate⁊ ex uolũ¬
tate ⁊ exꝯdõne eius qui fider ꝯmisit
accipieud̾ ctit Ex fcõ tͣctatum
memiui. sogauat adam nuiłr fili¬
innisimĩntsisine librs decessiss resti¬
tuet hr̃ditatem pr̃islio Is p̃t ea depo¬

Expanded text:
videbitur esse, de qualibus liberis testator senserit: sed hoc ex dignitate et ex voluntate et ex condicione eius qui fideicommisit accipiendum erit. Ex facto tractatum memini: rogaverat quaedam mulier filium suum, ut, si sine liberis decessisset, restitueret hereditatem fratri suo: is p
Abbreviated transcription (Latin):
falt̃ .ẽ. scil qma suam rem nui¬
uer reciꝑe uidetur s de uisquo
reb que misuieris causa empte
ꝑite eẽntut hee quo extramo¬
dimmi legis eẽnt. noĩatim ipã fal¬
cidia lege exp̾ssum ẽ.

Expanded text:
ae est, scilicet quia suam rem mulier recipere videtur. Sed et de his quoque rebus, quae mulieris causa emptae paratae essent, ut hae quoque extra modum legis essent, nominatim ipsa Falcidia lege expressum est
Abbreviated transcription (Latin):
ta pr̃anda sint⁊ qͣrtam ex solo sidei¬
ꝯmisso dethere poiit auno ex lega¬
tis ⁊ fideiꝯmissis qͣrtam detrahere
possit ⁊ refert aristonẽ qudisse ex
om̃ib detͣhendam ħ ẽ exlegatii ex

Expanded text:
ta praestanda sint et quartam ex solo fideicommisso detrahere possit, an vero et ex legatis et ex fideicommisso quartam detrahere possit? et refert Aristonem respondisse ex omnibus detrahendam, hoc est ex legatis et
Abbreviated transcription (Latin):
h̃ditatẽ resticu̾e senatꝰ censuit. cũ¬
sari ꝑtem suam sustiꝑe fnsire ad
eum ipõ uire accões. ¶ Si filio uł¬
seruo br̃deistituto ragatoq resti¬
cuere hr̃ditatẽ dñs uł pr̃restituat
ex trebemano tͣnfferiuit᷑ accõnes.
ꝙ ẽ ⁊̃ si suonoĩe rogati restitu̾e ⁊ dẽ
ẽ ⁊ si ipi filio ragat᷑ sit pr̃ restitu̾e
hr̃ditatem S ⁊ situcor uł curator¬
adoiestentisł suriosi rogatus sit
resticue hĩditatẽ sine dubio trebei¬
lano locꝰ erit. ¶ Fut q̃ĩtum si ip̃i
tutoꝵ regat᷑ sitrestinle pupiltꝰ an
ipõ auctore restitutõem fac̾e pꝰsit

Expanded text:
hereditatem restitui senatus censuit, cupartem suam suscipere, transire ad eum ipso iure actiones. Si filio useruo herede instituto rogatoque restituere hereditatem dominus uel pater restituat, ex Trebelliano transferuntur actiones: am, si suo nomine rogati sunt restituere. Idem est et si iphereditatem. Sed et si tutor vel curatadulescentis vel furiosi rogatus sit restituere hereditatem, sine dubio Trebelliano locus erit. Fuit quaesitum, tutori rogatus sit restituere pupillus, an i
Abbreviated transcription (Latin):
de fide ꝯmissis scub Idem q̃rit si
nitate possit cogiadirehr̃ditatem
manẽ ⁊ si pͥcium su off̾atur. ⁊ rec¬
reait ñ oꝑtere sub inc̾to cautõis
ꝯmitr̾e sẽadiciomi hr̃ditatis hu
qui solid̾caꝑe ñ possimt exasse hr̃¬
desiustinti ⁊ restitu̾e cogent cũ

Expanded text:
de fideicommissis scribit. Idem quaerit, si nitate, an possit cogi adire hereditatem, maxime et si pretium servi offeratur. et recte ait non oportere sub incerto cautionis committere se aditioni hereditatis. Hi qui solidum capere non possunt, ex asse heredes instituti
Abbreviated transcription (Latin):
rogatus sitrum lib̃tate quis hr̃di¬
ratem resticu̾e. sũdirecta datasit
slũ fidei ꝯmissana lib̃tas dicipote¬
rit eñ a seruo suo ñ posse cogiadi¬
re hr̃ditatem. ꝙͣuis si forte adisset

Expanded text:
rogatus sit cum libertate quis hereditatem restituere, sive directa data sitsiue fideicommissaria, dici poterit eum a seruo suo non posse cogi adire hereditatem, quamuis, si sponte adisset
Abbreviated transcription (Latin):
at rogacus. ⁊ alt̾ ex his uelit sibi
restitui hẽditatem alt̾recuset seã¬
um qui suspectam hr̃oitatem di¬
cttotam ꝙ br̃ditatẽ tnsiread cũ
am adire cogit S ⁊̃ si quis ũ hr̃oi¬

Expanded text:
sit rogatus et alter ex his uelit sibi restitui hereditatem, alter recuset: senaum, qui suspectam hereditatem dicit, totamque hereditatem transire ad eum, qui adire cogit. Sed et si quis non heredi
Abbreviated transcription (Latin):
summ rectitutũ fuiss quo mag̾ in re¬
liquũ ꝯfirinent᷑ suꝑp̃me de fuc̾to¬
n uol̃tates. ¶ Sublata ẽ hoc
senatus ꝯsulto dubitatõ eoꝵ quiat¬
irel̃oitatẽ retusarẽt seu metu litiũ
seu pͣtertu metus censuer̃t. Qꝙͣ¬

Expanded text:
sum restitutum fuisset, quo magis in reliquum confirmentur supremae defunctorum voluntates". Sublata est hoc senatus consulto dubitatio eorum, qui adire hereditatem recusare seu metu litium seu praetextu metus censuerunt. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
si deurrib fideiꝯmissi tracteturł
endum fideiqunssariũ si cognitõ
ꝓlixiorẽ tractatũ hãti fingeem̃ uer¬
In fidei ꝯmissi de longiqͦ petẽda
⁊ iustam deubatõem deaͣntitate fid̾i
adire neptiꝰ hr̃s decedens fideiꝯmis¬
sariũdeaprat. Tempestiuũ ẽ req̾¬

Expanded text:
si de viribus fideicommissi tractetur? endum fideicommissarium, si cognitio prolixiorem tractatum habeat: finge enim verba fideicommissi de longinquo petenda et iustam deliberationem de quantitate fideicadire, ne prius heres decedens fideicommissarium decipiat. Tempestivum est req
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ uideb̃ Nammiquũerit oĩ modo
cam̃ ñdum illata ꝯsroru̾sia litiscum
pͥtorad cognitõem suam reuocat.
Si duo extestõ hr̃oitatem ĩ solidum
sibiuendice̾t forre ꝙ eisdem noĩs sĩt
tam ĩ posso̾iem qͣmĩ petitorem ꝯper¬
tunt accões⁊ c̾drtorib ⁊ legatariis¬

Expanded text:
e uidebitur: nam iniquum erat omnimodo caueri nondum illata controuersia litis, cue eam rem praetor ad cognitionem suam reuocat. Si duo ex testamento hereditatem in solidum sibi uindicent, forte quod eiusdem nominis sint, tam in possessorem quam in petitorem competunt actiones et creditorib
Abbreviated transcription (Latin):
runtex substitutõe amlo cati adi¬
re ⁊ restitñe br̃ditacem. ¶ utrum
sit ꝓtiracore adeunte p̾torem ui¬
deud̾ est ego puto ab sentequo fi¬
dei ꝯmissano cogi posse br̃dem ĩsti¬
net uereri oꝑt̾e hr̃dem ĩstitutum

Expanded text:
runt ex substitutione ambo cogi adire et restituere hereditatem. Utrum ssit procuratore adeunte praetorem, uidendum est. ego puto absenti quoque fideicommissario cogi posse heredem instinec uereri h
Abbreviated transcription (Latin):
fat̃iõ bũda t̃. Qui filios ĩpubes
duos hẽuat alc̾ui hr̃dem ĩstitunt
sb̾stituto sb̾stituit. ac pꝰtea exhr̃a¬
tomeurũ ⁊ ab eo legauit. ⁊ exur̃¬
datis frĩmpub̾i extititit hr s̃ dm̃
ĩpubes actest. cum ind̾o pr̃is facd¬
relicta pĩanda eẽ hĩta rõe leg̾. fal¬
quia eo caũ ũ hr̃oitatis pr̃ne por¬
tio s legatũ ad eum ꝑueĩt. dic
aliqͥs quid gͦ si exhr̃aatus filsꝰ ñ¬

Expanded text:
Qui filios impuberes duos habebat, alterum heredem instituit, instituto substituit ac postea exheredato Maeuium et ab eo legauit: et exheredatus fratri impuberi exstitit heres, deinde impubes decessit. cum iudicio patris facurelicta praestanda esse habita ratione legis Falquia eo casu non hereditatis paternae portio, sed legatum ad eum pervenit. dicet aliquis: quid ergo, si exheredatus fil
Abbreviated transcription (Latin):
Stucõnenragis qͣm ex substitutõe
it tib hou̾ata substitutõe. sam ⁊ si
legitiuiꝰ hr̃s fu̾it iscui fidei ꝯmis¬
saria hr̃oitas reucta ẽ ⁊demi dicit᷑
Si quis alio loco restitn̾e br̃oitatẽ
iussus sit⁊ suspedtã eam dicat. uił
strib̃ cogend̾ eum eẽ. simaẽq eiqͥ
ĩdiem rogatꝰ᷑ ẽ restitu̾e. Metianꝰ

Expanded text:
utione rtatibus onerata substitutione: nam et si legitimus heres fuerit is, cui fideicommissaria hereditas relicta est, idem dicitur. Si quis alio loco restituere hereditatem iussus sit et suspectam eam dicat, Iulianus scribit cogendum eum esse similemque ei, qui in diem
Abbreviated transcription (Latin):
tio siuo postea aliquid ĩneĩat᷑¬
qd̾ qͣdrantem supleat hr̃oi ĩ qua¬
drigenta acceptilatõ ꝑficiet ꝙ si¬
debitor iste qͣdrigentoꝵ d̾taxat
.s. facͥe põt. quia sibi soluento est

Expanded text:
aliquid inveniatquadrantem suppleat heredi, in quangenta acceptilatio proficiedebitor iste quadringentorum dumtaxat centum facere potest, quia sibi solvendo est
Abbreviated transcription (Latin):
qͣrteretentos locus erit tunc .n. ex
ꝯstitutõe dini ad̾am falcidiesatif¬
facit ea qͣtititas cum ap̃ h̃dem reura¬
neat s falcidiam patiet solus cui
hĩditas relicta ẽ siam ĩ.c. que mor¬

Expanded text:
quartae retentioni locus erit: tunc enim ex constitutione divi Hadriani Falcidiae satisfacit ea quantitas, cum apud heredem remanet. sed Falcidiam patietur solus cui hereditas relicta est: nam in centum
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑm. qr fauorlib̾tatis sepe⁊ abas
tussis maũmtt̾e nͣ prec̾ea capus
uũ qͣrtam que ꝑ falcidiam recĩet᷑
retipe possis senatus censuit cessa
mamabuduequid legau̾it. si dei¬

Expanded text:
uia favor libertatis saepe et alias tus sis manumittere nec praeterea capias, unde quartam, quae per Falcidiam retinetur, recipere possis, senatus censuit cessariam aliudve quid legaverit fidei
Abbreviated transcription (Latin):
lidunitenent᷑. ħitaq legata q̃
diui dignitatẽ non recipiũt to¬
ta ad legatanũ ꝑtinẽt. s põt hr̃¬
di ħ remediũ succurri ut estima¬
tõue frã legati denũciet legata

Expanded text:
lidum tenentur. haec itaque legata, quae dividuitatem non recipiunt, tota ad legatarium pertinent. sed potest heredi hoc remedio succurri, ut aestimatione facta legati denuntiet legata
Abbreviated transcription (Latin):
ipiamis .ł. Eitestam̃to ita
scriptũ sit. heres meꝰ uicio ticio
xdare dampnas esto ⁊ qͣnto qui¬
demimꝰ ꝑ legem falcidiam ca¬
pere pot̾it. tanto ampliꝰ ei daie dã¬
puas esto. snĩe testatoris stand̾ ẽ.

Expanded text:
testamento ita scriptum sit: "heres meus Lucio Titio decem dare damnas esto et quanto quidem minus per legem Falcidiam capere poterit, tanto amplius ei dare damnas esto", sententiae testatoris standum est.
Abbreviated transcription (Latin):
erm quiap̃ hostes sunt pͦt mortẽ
testatons ien̾si ꝙ a falcidia ꝑtinet
test si statunb dealieno ded̾it. nõ
debonis defuncti uł altãs ẽ homo
libꝰ qui ꝯdõnem impleuit

Expanded text:
ervi qui apud hostes sunt post mortem testatoris reversi, quod ad Falcidiam pertinet,test, si statuliber de alieno dedit, non de bonis defuncti, vel alias est homo liber, qui condicionem implevit
Abbreviated transcription (Latin):
relictum eẽt qͣmiis om̃e argen¬
tum testatoris deꝑuss admissa
legefalcidia portio eiꝰ qͣntitatis
simietur. que fuit n houiseo tp̃r
quotestator decessit. n᷑ ad ĩmimi¬
endamea qͥcqͣm dãpna p̾t in¬
sidentia ꝓficiẽt res tam̃ que itue

Expanded text:
relictum esset, quamvis omne argentum testatoris deperisset, admissa lege Falcidia portio eius quantitatis sumetur, quae fuit in bonis eo tempore quo testator decessit, nec ad imminuendam eam quicquam damna postea incidentia proficient. Res tamen, quae inte
Abbreviated transcription (Latin):
cadit. uend̾e aũ tuel em̾e nssus
c̾co p̾dro sund̾aliam ue qͣmpram
rem ĩ legis falcidierõne cum qͣn¬
tum sit legatũ requirat᷑ tm̃ eo
noĩe moucẽt. qͣnto pluris mino¬
ductis facienda ent ampliꝰ dedu
s eo deducto pcuĩ renqũo ñ lega¬
tum eẽ ĩtellectum ẽ prsus diligẽ
ta lege falcidia ĩ totũ uiris forer
ħidem forem ea ꝑte que iege fal¬
cidia constitu̾et᷑. ħ enĩ atan dãp¬
na p̾t ea fcã ñ deduci. ne amota
portio legatis sidei ue ꝯmissis detͣ¬

Expanded text:
cadit. Uendere autem uel emere iussus certo pretio fundum aliamue quampiam rem in legis Falcidiae ratione, cum quantum sit legatum requiratur, tantum eo nomine inducetur, quanto pluris minoductis facienda erit, amplius dedu eo deducto pretium reliquum legatum esse intellectum est. Prorsus diligentta lege Falcidia in totum iuris foret, hoc idem fore in ea parte, quae lege Falcidia constitueretur: hoc enim attinet damna postea facta non deduci, ne amota portio legatis fideive commissis det
Abbreviated transcription (Latin):
sariꝰ quo ĩiitcogat᷑dare eam sũ¬
mam ⁊ retiꝑxeam hr̃oitatem qͣi
cumtał orõ magis ip̃iꝰ cã amͣ contͣ¬
I ip̃m põitauideat᷑. Cum lex fal¬
cidia int̾uenit ñ ueũnt in ꝯtribu¬
tõem querp̃i hr̃or a sei ip̃o. uel
seruo eiꝰ legata fideine ꝯmissa stͤ.
alia cã ẽ eoꝵ que ĩ drem c̾tam dãt.
uam silib̾tatis dres cepitred̾e ei de

Expanded text:
sarius quoque invitus cogatur dare eam summam et recipere hereditatem, quasi cum talis oratio magis ipsius causa, quam contra ipsum posita uideatur. Cum lex Falcidia interuenit, non ueniunt in contributionem, quae ipsi heredi a semetipso uel seruo eius legata fideiue commissa sunt. alia causa est eorum, quae in die certa dantur: nam si libertatis dies coepit ced
Abbreviated transcription (Latin):
andiendꝰ desid̾ ansuti adu̾suis eũ
faltidre bũficio si id ꝙ ꝑ̾cepturꝰ
ẽ ex uolũtatetestatons supleat
imputabit. s qͣntun daturus
eẽt si nichil ab eo ꝑciꝑet. S̾uo
hĩtemstituto sia dño fidei ꝯmis¬
sa a seruo legata sc̾data priꝰ rõ¬

Expanded text:
i adversus eum Falcidiae beneficio, si id quod percepturus est ex voluntate testatoris suppleat, imputabit, sed quantum daturus esset, si nihil ab eo perciperet. Servo herede instituto si a domino fideicommissa, a servo legata data
Abbreviated transcription (Latin):
setne ĩ rõne legis falcidre ponẽda
cͥditum suũ iegatari reputaret. si¬
nedubro rõne dolimali exceptõis
a p̃ arbitrum falcidie definii uo¬
luntas seruatur. demi .ł¬

Expanded text:
set, ne in ratione legis Falcidiae ponenda creditum suum legatariis reputaret, sine dubio ratione doli mali exceptionis apud arbitrum Falcidiae defuncti voluntas servatur. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
atqita si prĩ heres exctitisẜ. ut eĩ
opes pr̃is ⁊ ꝯtributõ legatoꝵ nim
capũt ⁊ formam ⁊ originẽ ita
plures substituti subducta ꝑso¬
na pupilli reuaandi sunt ad in¬
tellectum institutõis ꝙ tñ dice¬
mꝰ deait̾o substituto qui ñ ẽ ho¬
ñatus si forteñdiun legata pu¬
piiusa se relicta solu̾it⁊ aliqͥt
ultradodrantẽ sit ĩ omĩb ⁊ ip̃m
fisicidiam hĩturum at quĩ qͣrtã
ht̃.n idem patiat᷑ instituti ꝯꝑa¬
ciorursus si negemꝰ ahud ex ꝑte
ponder itaq nanetas existet ut
is quid̾ qui ꝓptio nõie hon̾atꝰ ẽ
uelut ĩstitut᷑ desid̾et qͣrtam. ai¬
ter autem qui ñ ẽ lun̾atus ut su̾¬

Expanded text:
ta si patri heres extitisset: ut enim opes patris et contributio legatorum inde capiunt et formam et originem, ita plures substituti subducta persona pupilli revocandi sunt ad intellectum institutionis. quid tamen dicemus de altero substituto, qui non est oneratus? si forte nondum legata pupillus a se relicta solvit et aliquid ultra dodrantem sit in omnibus, et ipsum Falcidiam habiturum? atquin quartam habet neque idem patiatur instituti comparatio. rursus si negemus, aliud aperte, pondetur. itaque varietas exsistet, ut is quidem, qui proprio nomine oneratus est, velut institutus desideret quartam, alter autem, qui non est oneratus, ut su
Abbreviated transcription (Latin):
tos ad hr̃tes eius qui rogatus ẽ ꝑti¬
nere. eosq in qrtam ⁊ qͣrte fruct
aꝓutandos. si de lege falcidra qõ
int̾cedit. Idem .R4. ¶ Fructus ex
ꝓpria re hr̃ois que legata ẽ post
diem.f.c. cedentẽ ꝑceptos. ⁊ si nõ¬

Expanded text:
tos ad heredes eius qui rogatus est pertinere eosque in quartam et quartae fructus computandos, si de lege Falcidia quaestio intercedat. Idem respondit fructus ex propria re heredis, quae legata est, post diem f
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ hr̃dem remanẽt efficiũt ut
cet̾is legat̾is aut nich̾aut nimꝰ
dethatur. sru̾o pars deftã fu̾it ex¬
hausta ꝑm̃ in ea ponendam rõnẽ
logis faitidie. attpsiad eum ip̃m
ꝑtin̾eta quo defecte sict. ¶dem. ł¬

Expanded text:
nent efficiunt, ut ceteris legatariis aut nihil aut minus detrahatur: si vero defecta pars fuerit exhausta, perinde in ea ponendam rationem legis Falcidiae, atque si ad eum ipsum pertineret, a quo defecta fieret. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
faiadra. iamsictõ legiscornelie
indulgeri legis bũficiũ. si quid̾
pr̃is familias qiͣ bona restituere
cogit᷑. ⁊ heres scriptus omissa ex
testĩaditõe exemplo edaĩ legato¬
rum nõie ꝯueĩetur: hiisꝯseq̃ns

Expanded text:
Falcidia: nam fictio legis Corneliae indulgeri legis beneficium, siquidem quasi patris familiae bona restituere cogitur et heres scriptus omissa ex testamento aditione exemplo edicti legatorum nomine convenietur. His cons
Abbreviated transcription (Latin):
tur andend̾ ⁊̃ si fundo ⁊ ina legato
imꝰex utraq desid̾et qͣm sit me
dum solidum capi. s ⁊̃ ut doli ex¬
ceptõ tm̃ sartiat qͣntum deest.
nec plus habeat qͣm faciat faici¬
dia desid̾at. ut tunc solum intex¬

Expanded text:
 si fundo et via legato minus ex utroque desideret quam sit viae dum solidum capi, sed etiam, ut doli exceptio tantum sarciat, quantum deest, ne plus habeat, quam Falcidia desiderat: ut tunc solum via in
Abbreviated transcription (Latin):
sa hr̃oitatis aditõe suũ sibi sub¬
stitutũ adire uissit. priꝰ erogan¬
tur que ar ip̃o dño data sunt. tt̃
eoꝵ que a suo relicta st̾ pactõ init᷑
si patitur falcidia. ¶ Si debito¬
rilib̾atõ legata sit qͣminssoluẽ
do ñ sit. totum legatũ ꝯputet. lic
norĩ ħ ñ augeat hr̃oitatẽ insi ex
euentur igitur si faicidia ⁊ ocimi
hãt uec plus iundebit᷑ legatum ꝙ
huic legatum eẽt. cet̾a quo un

Expanded text:
sa hereditatis aditione seruum sibi substitutum adire iussit, prius erogantur quae ab ipso domino data sunt, tunc eorum quae a seruo relicta sunt ratio initur, si patitur Falcidia. Si debitori liberatio legata sit, quamuis soluendo non sit, totum legatum computetur, licet nomen hoc non augeat hereditatem nisi ex euentu. igitur si Falcidia locum habeat, hoc plus uidebitur legatum, quod huic legatum esset: cetera quoque
Abbreviated transcription (Latin):
sororem iure puplico retentõem
hĩturam ⁊ ac̾tõem exstipłatu dene¬
gandam. ¶ sion idcirtominꝰ falci¬
die rõnem icct̾is anm legatis admͦ
soluta.¶ Nd̾ auus excã tutele ne

Expanded text:
sororem iure publico retentionem habituram et actionem ex stipulatu denegandam. Non idcirco minus Falcidiae rationem in ceteris annuis legatis admitsoluta. Quod auus ex causa tutelae ne
Abbreviated transcription (Latin):
die ꝯtribuend ẽ acreditore cui m¬
ortis cã pacto debitum remissũ
ẽ in ftm ꝯcepta replicatõe retine¬
bitur. Erat̾ cum hĩtem soro¬
rem stͥberet alĩ ab ea cii donatũ
uolelutstipsar curauit ne falci

Expanded text:
diae contribuendum est a debitore, cui mortis causa pacto debitum remissum est, in factum concepta replicatione retinebitur. Frater cum heredem sororem scriberet, alium ab ea cui donatum volebat stipulari curavit
Abbreviated transcription (Latin):
erstimaretꝰuam ⁊ eos qui morien¬
te dño eanantudĩe affecti fu̾ant
ut eos ñ posse uiu̾e cͥcumi eẽt. tam̃
si p̾t eamoriant᷑ hr̃ditati ꝑissesꝵ¬
sum ẽ. uetalid ĩ hiis qui sub eod̃¬

Expanded text:
estimaretur? nam et eos, qui moriente domino ea valetudine affecti fuerant, ut eos non posse vivere certum esset, tamen, si postea moriantur, hereditati perisse responsum est. nec aliud in his, qui sub eod
Abbreviated transcription (Latin):
legatum ñ hou̾at hĩtem ueluti
hr̃ditas pupsli si forte substitu¬
tus sit exhr̃aato qui prĩ pupilli he¬
res erstit. dem .ł ciigł fat¬
onĩstemꝑis br̃oi ĩ qͣdrantem im¬
ne lib̾tatedata uita decessit si qͥd̾¬

Expanded text:
legatum non onerat heredem, veluti hereditas pupilli, si forte substitutus sit exheredato qui patri pupilli heres exstitit. Idem libro omnis temporis heredi in quadrantem imne libertate data uita decessit, si q
Abbreviated transcription (Latin):
s locitucantõ ꝑ qͣm ius lid̾tatis
infringitur. ꝯ in defuncti lib̾tis
alioiuirentimur.¶Ticio gen̾o
meo heres meus dotis seie filieme
tum ad seram que dotem hr̃em
eri s ticio quo ci pectiũami lega¬

Expanded text:
 locum cautioni, per quam ius libertatis infringitur. sed in defuncti libertis alio iure utimur. "Titio genero meo heres meus dotis Seiae filiae ntum ad Seiam, quae dotem habere eri, sed Titio quoque, c
Abbreviated transcription (Latin):
cogit᷑ ut qͣrtam ⁊ qͣrte fructꝰex die
dia lexadmissa sit. sam ⁊ si maxi
fructiis qͣdrantis ap̃ hr̃cem relui¬
qui ncc̃e ẽ. ¶ Fidei ꝯmissimi por¬
tõms supplende gr̃a ꝓ quamattẽ¬

Expanded text:
cogitur, ut quartam, et quartae fructus ex die dia lex admissa sit: nam etsi maximfructus quadrantis apud heredem relinqui necesse est. Fideicommissum portionis supplendae gra
Abbreviated transcription (Latin):
tafructus hr̃o itatis p̾tmortẽ aui
ꝑcepti pari pegtuña debita tutere
ꝯpensabunt᷑. s qͣrtam hr̃s nepo¬
tis de bonis d̾taxat que moriens
auns reliquit rectnebit. ¶ Lum
fidei ꝯmissum ex uoliitate ma¬
msa pr̃e monẽte debitũ filio pat̾o

Expanded text:
ta, fructus hereditatis post mortem aui percepti pari pecunia debito tutelae compensabuntur, sed quartam heres nepotis de bonis dumtaxat, quae moriens auus reliquit, retinebit. Cum fideicommissum, ex uoluntate matris a patre moriente debitum, filio pater
Abbreviated transcription (Latin):
gatarnis ⁊ mexordio cau̾etogit᷑.
legatarꝰ imitilit̾ legetur tam̃
di legato locimi hãt. syni fiandẽ
legis ad impediendas nuptias
scriptum ẽ. millamium ht̃ ue¬
luti ticio ꝑatri .c. si filia qm in po

Expanded text:
gatarius et in exordio cauere cogitur. legatarius, inutiliter legetur, tamedi legato locum habet. Quod in fraudem legis ad impediendas nuptias scriptum est, nullam uim habet, ueluti: 'Titio patri centum, si filia, quam
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ditorib decid̾it. nec solid̾ solu̾iti et
ob enm̃ decisionem scm̃ filituta¬
liquid renn̾etur. nicħ tam̃ legata¬
riis debitur̃ qr eam pecciũam ñ ex
Shĩditates exdecisione ht̃ Iten
si rer .p. ĩannos singios legatũ sit
aun delege falcidra q̃iatur innter¬

Expanded text:
eciderit, ne solidum solveret, et ob eam decisionem factum sit, ut aliquid retineret, nihil tamen legatariis debiturum, quia eam pecuniam non ex hereditate, sed ex decisione habet. Item si rei publicae in annos singulos legatum sit, cum de lege Falcidia quaeratur, Marcel
Abbreviated transcription (Latin):
i ex plurio reb legatisheres qͣsdã
solu̾it ex reliquis faltidiam ple
luta sit ex reliquo pleua faladia
os miles. ⁊ iit᷑annũ decedat ex
fecit pͣlena legata excodicillis
ħ̾ita falcidia rõne pr̃are debere
dr̃ s res ita expedret᷑ sicum qͣdrĩ¬
genta hĩet testõ qͣdringẽta codi

Expanded text:
i ex pluribus rebus legatis heres quasdam solverit, ex reliquis Falcidiam plenluta sit, ex reliquo potest plena Flos miles et intra annum decedat, exfecit, plena legata, ex codicillis habita Falcidiae ratione praestari debere dicitur. sed res ita expedietur: si, cum quadringenta habere
Abbreviated transcription (Latin):
te nbam legandi facultatem
qui ciues comanisut qͥ eoꝵ pt
hanc legem rogatã cestiñ far̾e
uoletut eam peccuĩam easq rec
quib dare legareuolet uis po¬
testasq estd utrat lege seq̃nti
licebit ¶ Scdocapite modum
legatoꝵ constituit hus u̾pis. ⁊ͣ¬
cumq cuis romanꝰ post̾unt᷑
legem ragatam testiñ facitis
inamiure .p. dare iegare uoiet
eis quib ita datum legatũ ue
erit eam pecañam s̃ fraude sua
caꝑe liceto. isq heres qui eam¬
dare peccuĩam uissus dãpnat᷑ ue
ent eam pecciñam debero dare
qͣm dampuatꝰ ẽ ¶Lex falcdra

Expanded text:
cultatem 'qui ciues Romani sunt, qui eorum post hanc legem rogatam testamentum facere uolet, ut eam pecuniam easque res quibusque dare legare uolet, ius potestasque esto, ut hac lege sequenti licebit'. secundo capite modum legatorum constituit his uerbis: 'quicumque ciuis Romanus post hanc legem rogatam testamentum faciet, is niam iure publico dare legare volet, eis, quibus quid ita datum legatumve erit, eam pecuniam sine fraude sua capere liceto isque heres, qui eam pecuniam dare iussus damnatus erit, eam pecuniam debeto dare, quam damnatus est". Lex Falcidia
Abbreviated transcription (Latin):
ne qͣuto ampiiꝰ qͣm ꝑ legem f¬
faitidiam ceꝑit reodi. uelutif
ea que a pupuso legata sunt.
ñ excedant modii legis faia¬
dre. perem autem nemputere
eo mortuo alia legata ĩnemant᷑.
que ꝯtributõne fcã excedant do¬
dranteuridem dicit᷑ ⁊si pͥncipan
testõ quedam sub conditõtie ie¬
gata sunt quean deleant incer¬
tum ẽ. ⁊ iõ si heres sineuid ite soi¬

Expanded text:
ne "quanto amplius, quam per legem Falcidiam ceperit, reddi": veluti si quae a pupillo legata sint non excedant modum legis Falcidiae, veremur autem, ne impubere eo mortuo alia legata inveniantur, quae contributione facta excedant dodrantem. idem dicitur et si principali testamento quaedam sub condicione legata sunt, quae an debeantur incertum est. et ideo, si heres sine iudice sol
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ n ũ nipsiss idem p̾dium phi¬
lippo dariuount. ñdum uiri po¬
tens puella diem suũ obiit.Rͥ cũ¬
ĩ ꝯdõnib testatoꝵ uouintatẽ potiꝰ
qͣm u̾lu consid̾ari oporteat. helyo
pbilippo fidei ꝯmissum ita datũ
uideri si ei ꝓtula defunc̾ti filia
nibͥenoluss qͣretum ea prius
qͣm iuiri potens fieret uita deces¬
¶Ita fidei ꝯmisso dato uolo restitu¬
as si sine lib̾is decedas ꝯdõ defetit
exuolũtateuł inuo filio suꝑsti
dati q̃m int̾ea pueradoleu̾at id
eg̾mntut aratores ip̃i ꝯstitu̾ent᷑.
ꝯdõ fidei ꝯmissi talis pscͥpta si
si cum filiomeo ĩ matmõi ꝑse

Expanded text:
 non nubsisset, idem praedium Philippo dari voluit: nondum viripotens puella diem suum obiit. ionibus testamentorum uoluntatem potius quam uerba considerari oporteat, Aelio Philippo fideicommissum ita datum uideri, si ei Procula defuncti filia nubere noluisset: quare cum ea prius, quam uiripotens fieret, uita decesIta fideicommisso dato: 'uolo restituas, si sine liberis decedas' condicio deficit ex uoluntate uel uno filio superstiniam interea puer adoleverat, id egerint, ut curatores ipsi constituerentur, condicio fideicommissi talis praescripta: "si "si cum filio meo in matrimonio pe
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾toꝵ qui cum filio de functi mo¬
rati suit aut ꝑ eos ñ stent quo
muꝰ moraremur moctuo fino
testatoris defecisse ñ iud̾r ũ si
testator ꝑꝑ filii utaitatem hii
qui cui eo morati fuissent ali¬
m̃ta pr̃ari uoluit contra uolũ¬

Expanded text:
libertorum, qui cum filio defuncti morati sunt aut per eos non stetit, quo minus morarentur, mortuo filio testatoris defecisse non videri. sed si testator propter filii utilitatem his, qui cum eo morati fuissent, alimenta praestari voluit, contra volu
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝗdõ ⁊̃ legato insita sit ꝙ qͥdam
rec̾teputant simił cum lib̾tate
reddid̾it qi nich̾ intsitutrum sicb
quadam subsistit nam ñutiq si
ilem follereliqua obtinerit liber
erit ũ eimtestator ũ serisit. s illd̾
ut rõnesreddat quo moto setuus

Expanded text:
iam legato insita sit, quod quidam recte putant, simul cum libertate reddiderit", quasi nihil intersit, utrum sub quadam consistit. nam non utique si ille in folle reliqua optulerit, liber erit: non enim testator hoc sensit, sed illud, ut rationes reddat, quomodo servus
Abbreviated transcription (Latin):
u falcidia placuit ut fructus ꝑ¬
cepti postea qui matiuri mortis
temꝑe fu̾int augeant hr̃oitatis
estimatõem fundi noĩe quiui¬
deturĩ mlo temꝑe fuisse p̾ciosior
circa uentrẽ ancalemnia tẽꝑis

Expanded text:
 Falcidia placuit, ut fructus postea percepti, qui maturi mortis tempore fuerunt, augeant hereditatis aestimationem fundi nomine, qui uidetur illo in tempore fuisse pretiosior. Circa uentrem ancillae nulla temporis
Abbreviated transcription (Latin):
terit. suuoꝰ er lego spͥmphoromor¬
tuo an legatum ꝑiss. s ħ quoe
sic puto int̾pretand̾nt si dunr
quisq eoꝵ uniet p̾stitiss. s be¬
ingna nit̾pretatone oicens est
si ñ post moram titu sumphorus

Expanded text:
terit, fundum ei lego". Symphoro mortuo an legatum perisset? sed hoc quoque sic puto interpretandum ut si, dum quisque eorum vivet, praestitisset. sed benigna interpretatione dicendum, si non post m
Abbreviated transcription (Latin):
filio suo duos substicint ⁊ alt̾ius
Portõem hon̾auit tͣctar solet an
ex ꝑsona sua falcidia possit indu¬
ccre substitutꝰ qͣm pupillus non
⁊ facie quisdix̾it ꝯseãnt᷑ pͥorib¬

Expanded text:
filio suo duos substituerit et alterius portionem oneraverit, tractari solet, an ex persona sua Falcidiam possit inducere substitutus, quam pupillus non et facile quis dix
Abbreviated transcription (Latin):
sig̾catõem si caut̃eritstium̃¬
ta ꝙ omĩaactus siu exhibu̾it
rlis ub̾toꝵ alim̃toꝵ noĩe si cum
filiomes moran fuit m̃stru¬
os denarios centenos ⁊ uestiaria
dari uolo hb̾ti in obsequio sue¬
runt quidmuadoiescens ad mili¬
ciam ꝓueħetur. qua causa essm̃

Expanded text:
significationem, si cautiones instrumentaque omnia actus sui exhibuerit lis libertis alimentorum nomine, si cum filio meo morati fuerint, menstruos denarios centenos et vestiaria dari volo". liberti in obsequio fuerunt, quamdiu adulescens ad milipromoueretur: qua causa effect
Abbreviated transcription (Latin):
sub conditõeeẽt legatum s añ
legatum puredeiũ soluendi di¬
es adiecta uideamꝰmqͥt labeo nẽ
id faisum sit qr inm̾ int̾sic utrũ
ita strilut᷑. quas pecaiñas cincũq
legaui eas hr̃s mens si mat̾ mea
Tominꝰ serilo aurtos .u. sic iega

Expanded text:
sub condicione esset legatum, sed ante legatum pure, deinde dies soluendi adiecta. uideamus, inquit Labeo, ne id falsum sit, quia nihil intersit, utrum ita scribatur: 'quas pecunias cuique legaui, eas heres meus, si matDominus servo aureos quinque lega
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dipacronꝰ ꝯtra tabulas .u. pos¬
sessionem accepta debitam porti¬
onem occupet. legata que sicdata
sunt.si patronꝰ hr̃s ñ exitũ deb
cohr̃s prõm pr̃are si a pͦ ita legã¬

Expanded text:
 contra tabulas bonorum possessione accepta debitam portionem occupet, legata quae sic data sunt "si patronus heres non erit "non debet coheres patroni praestare. Si a Primo ita lega
Abbreviated transcription (Latin):
ueruti paniphil us. si quidticio
debeo solu̾et lib̃ esto simodo nͥl
deferisse conditõem intelugi ¶
¶Falcam legatidemonem nõ
tiuountate qr ñ aĩo legandis¬
⁊ dinimuẽdi legatũ ꝙ falso da¬
tum existimaretata scbit ⁊ ꝑꝑ¬

Expanded text:
ueluti: 'Pamphilus, si quod Titio debeo soluerit, liber esto', si modo nihil defecisse condicionem intellegi. Falsam legati demonstrationem non ti voluntate, quia non animo legandi, sed deminuendi legatum, quod falso datum existimaret, ita
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptum su̾it ueluti sistichũs
quem illi legauit heres meus
er si illud facturum erit illud
daco tunc enim ĩ renocandi an¬
imo p̾sens legatum ⁊ sub ꝯdõ¬
nedandi ita rescͥpsisse indebit᷑
⁊ siante ꝯdõnem rem uendicz¬

Expanded text:
elut: "Stichum, quem illi legavi, heres meus ei, si illud factum erit, dato": tunc enim revocandi animo praesens legatum et sub condicione dandi ita scribsisse videbitur: et si ante condicionem rem vindic
Abbreviated transcription (Latin):
tus ulereẽ iussus eam ꝯdicõem e¬
ligere põt que sibi lemor ẽẽ indet᷑
legato uero eo modo reucto lega¬
tatuminouissime ꝯditõm ꝑere
oportet hr̃di xdarenissus ⁊ li

Expanded text:
tis liber esse iussus eam condicionem eligere potest, quae sibi leuior esse uidebitur: legato uero eo modo relicto legatarium nouissimae condicioni parere oportet. Heredi decem dare iussus et li
Abbreviated transcription (Latin):
nes si nains ex asia uen̾it siticiꝰͦ
consui factuserit ꝯͣmuis ĩplece
eẽntimpedient hr̃dem circa ad¬
eam̃dã hr̃ditatem qͣmdiu ig¬
uorarent easimpletas ẽẽ Que¬

Expanded text:
nes "si navis ex Asia venerit" "si Titius consul factus erit", quamvis impletae essent, impedient heredem circa adeundam hereditatem, quamdiu ignoraret eas impletas esse: qu
Abbreviated transcription (Latin):
uo eo tinrenctumẽ implexi cõ¬
ditõ potuit. quid gͦ si ita scͥptum
sic peto post mortẽ tuam restitu¬
as br̃oitatem itane sat̾ fidei .ꝯ.
petat᷑. neue rõ exigatur smne du¬

Expanded text:
o eo, cui relictum est, impleri condicio potuit. Quid ergo, si ita scriptum sit: "peto, post mortem tuam restituas hereditatem ita, ne satis fideicommissi petatur neve ratio exigatur". sine du
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑ darinetsi ꝙ aliudint̾ea
puella quesiss eius admi̾stra¬
fidei ꝯiissoꝵ remita põt. itaq
si cautõis ñ petende ꝯdõ legato
uł fidei ꝯmisso pͥscribat᷑ ꝯdõm

Expanded text:
buntur dati nec, si quid aliud interea puella quaesisset, eius administrafideicommissorum remitti potest. itaque si cautionis non petendae condicio legato vel fideicommisso p
Abbreviated transcription (Latin):
apinianꝰ. Duosirat᷑ filios sb̾
condicõne emancipatõis ex ꝑtib
hĩdes instituit eisq plumrerum
ꝑceꝑtões puredebit h̃ditatemad¬
sunt ñ eẽ cogend̾ tiaum cauere
fñalumpnommnꝰ industrio ꝓsp̃¬
tum eẽuolu̾it intͥesse br̃oiccre¬
dend̾ ẽatq ideo cautõem inpͥponẽ

Expanded text:
aestionum Duos mater filios sub condicione emancipationis ex partibus heredes instituit eisque plurium rerum praeceptiones pure dedit: hereditatem adsunt: non esse cogendum Titium cauere fratri alumno minus industrio prospectum esse uoluit, interesse heredis credendum est atque ideo
Abbreviated transcription (Latin):
stat dequo hĩe uł de quo fundo
sensit testatorad remñ ꝑtiner.
sis quem emisse sig̾cauit dona
chum sutorem ticio legato licet
tariũ ꝑtinebitsi de eo sensisse te
gtatarii designanda aliquid er¬
ratum fu̾it constat aũc cui lega¬
re uolu̾it ꝑinde uaiet legatum
ne ħ ulmagis ẽ i falsa demrã
qr negacia mea curauit. Item
sit licet enĩ fr̾hiꝰ pecciũam ex
archañ sumpsit utae iegatũ ẽ.
at si ꝯditõnalit̾ concepta sit cã
ueluti ħ modo ticio si negocia
mea aurauit fund̾ .do. ticiꝰ filius
husꝰ fr̾.c. exarcha sumpsit ꝙ si

Expanded text:
stat, de quo homine, de quo fundo senserit testator, ad rem non pertinet, si is, quem emisse significauit, donachum sutorem Titio lego', licet tarium pertinebit, si de eo sensisse tesersona legatarii designanda aliquid erratum fuerit, constat autem, cui legare voluerit, perinde valet legatum ne, hoc uel magis est in falsa causa, quia negotia mea curauit', itemsit': licet enim frater huius pecuniam ex arca non sumpsit, utile legatum est. At si condicionaliter concepta sit causa, ueluti hoc modo: 'Titio, si negotia mea curauit, fundum do': 'Titius filius um ex arca sumpsit. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
serit calis ẽ ut qui destatꝰ eit ĩple¬
n solum modo ꝯditõem uoluit
pleri debeat.s ⁊ enĩ nronom̃s coͥ¬
inctõnes implẽt conditõem. pñ¬
tacrim ñdum nubił etatis ĩ do¬
camĩ trubendo postea parere ꝯdi
ingo sensił puto defectã ꝯditõ¬
impleuta ꝯdicõem defestã. Si sic
legatum sit. si uauisexasia ue

Expanded text:
lis est, ut qui testatus est impleri solummodo condicionem voluerit, pleri debeat. sed enim non omnes coniunctiones implent condicionem: puta enim nondum nubilis aetatis in dotamen nubendo postea parere condiugo sensit, puto defectam condicioimpletam condicionem defectam. Si sic legatum sit "si navis ex
Abbreviated transcription (Latin):
placuit ñ semꝑ mortis tempꝰ ob¬
seruari s uolutate patͦtinante
tardiꝰ ꝓdiui ħ scriptura si primꝰ p̃
hererent dampnas esto dare ꝓ
conditõe ñ estaccipienda Magis
enu demõstrauit testacor qͣndo
legatũ debeat᷑ qiam ꝯdicõe ĩse¬
ruit uisi forte ħaĩo fu̾at testator
b si sic leget. si priꝰmͥ hr̃s non
eut dampnas esto scd̾i dare ⁊ he

Expanded text:
placuit non semper mortis tempus obseruari, sed uoluntate patrocinante tardius produci. Haec scriptura 'si Primus heres erit, damnas esto dare' pro condicione non est accipienda: magis enim demonstrauit testator, quando legatum debeatur, quam condicionem inseruit: nisi forte hoc animo fuerat testator,sed si sic leget: 'si Primus mihi heres non erit, damnas esto secundus dare' e
Abbreviated transcription (Latin):
ñ põt. iusitotam pecciñam nui¬
merass dissmulie ẽ cã cum du¬
obeadem res sli ꝯd itõe legata
ẽ. in hac enim q̃onestatimate¬
stam̃to quo płib conditõ appo¬

Expanded text:
non potest, nisi totam pecuniam numerasset. dissimilis est causa, cum duobus eadem res sub condicione legata est: in hac enim quaestione statim a testamento, quo pluribus condicio adpo
Abbreviated transcription (Latin):
ita testõ scriptum erat utanqͥd
in foro fiat n scͥptum erat in quo
foro. labroait. si ñ appareatanis
mortiuus sensi̾t m euis mnunici¬
prforo faciend̾ in quois qui te¬
scam̃tum fet̾it donnciliũ habn¬

Expanded text:
tamento scriptum erat "ut aliquid in foro fiat" neque adscriptum erat in quo foro, Labeo ait, si non appareat, quid mortuus senserit, in eius municipii foro faciendum, in quo is qui testamentum fecerit domicilium habu