comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tate intelligunt᷑ ñ nulla sumimus ȩloquutionis exẽpla.
nequaqu̾a putare debemꝰ imitandos nob̃ eos ee. in his quȩ a&
xercendas ⁊ elimandas quodã modo m̃tes legͣntiũ. & ad rũpenda fas¬
tidia. atq ad acuenda studia discere uolentiũ. oȩl andos
qͦq siue ut ad pi&atẽ conũtant᷑. siue ut amisteriis
secludant᷑. animos impioꝵ. utili ac salubri obscuritate
dixerunt: Sic quippe illi locuti sunt: ut posteriores
qͥ eos recte. intelligerent & exponerent alt̾am gr̃am:
disparem qͥdẽ. ueruntam subseqͣntẽ in dĩ ȩccła repperi-¬
rent: Non gͦ exp ositores eoꝵ ita loqͥ debent. tanquã se¬
& ipsi exponendᷤᷤ simili auctoritate ꝓponant: sed in
om̃ibꝰ sermonibꝰ suis pͥmitus ac maxime ut intelligãt᷑
elaborent. ea quantũ possunt ꝑspicuitate dicendi: ut
aut multũ tardꝰ sit qͥ ñ intelligit: aut in rerũ quas
explicare atq ostendestiolumꝰ. difficultate ac subri¬

Expanded text:
tate intelliguntur nonnulla sumimus elocutionis exempla; nequaquam tamen putare debemus imitandos eos nobis esse in iis quae ad exercendas et elimandas quodammodo mentes legentium, et ad rumpenda fastidia atque acuenda studia discere volentium, celandos quoque, sive ut ad pietatem convertantur, sive ut a mysteriis secludantur, animos impiorum, utili ac salubri obscuritate dixerunt. Sic quippe illi locuti sunt, ut posteriores qui eos recte intelligerent et exponerent, alteram gratiam, disparem quidem, verumtamen subsequentem in Dei Ecclesia reperirent. Non ergo expositores eorum ita loqui debent, tanquam se ipsi exponendos omnibus sermonibus suis primitus ac maxime ut intelligantur elaborent, ea quantum possunt perspicuitate dicendi, ut aut multum tardus sit qui non intelligit, aut in rerum quas explicare atque ostendere volumus difficultate ac subti
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ꝑtinentẽ. qͥ comeditis inquit agnũ de grege. & ui¬
tulos de arm̃to: ut in potestate sit ꝓͥnuntiantis uerũ
singula finiat. & mͣbra sint sex: an pͥmũ &edertum
& quintũ uoce sus pendat : & scdm̃ primo. quartũ tertio.
sextũ quinto conectendo. tres bimͣbres circuitꝰ de centissime
faciat: unũ qͦ calamitas imminens. alterũ qͦ. lectus inpurus.
terciũ qͦ ꝓdiga m̃sa monstrat᷑: deinde luxuriosã semord&
auriũ uoluptatẽ: Ubi cũ dixiss&. qͥ canitis ad uocẽ psalterii.
qm̃ potest exerceri sapienẽ a sapientibꝰ musica: mirabili de¬
core dicendi in uectionis imp&u relaxato. & ñ ad illos sed
de illis iã loquens. ut nos musicã sapientis amusica lu-¬
xurianti s dist inguere cõmoner&: Non ait qͥ canitis aduo.¬
cẽ psalterii. & sic̃ dauid putatis uos hab̃e uasa cantici:S
cũ illud ad illos dixiss& quod luxuriosi audire deberent.
qͥ canteis ad uocẽ psalt̾i imꝑitiã quoq eoꝵ aliis qͦdam modo

Expanded text:
Qui comeditis agnum de grege, et vitulos de medio armenti: ut in potestate sit pronuntiantis, utrum singula finiat, et membra sint sex, an primum et tertium et quintum voce suspendat, et secundum primo, quartum tertio, sextum quinto connectendo, tres bimembres circuitus decentissime faciat; unum quo calamitas imminens, alterum quo lectus impurus, tertium quo prodiga mensa monstretur. 19. Deinde luxuriosam remordet aurium voluptatem. Ubi cum dixisset, Qui canitis ad vocem psalterii, quoniam potest exerceri sapienter a sapientibus musica, mirabili decore dicendi, invectionis impetu relaxato, et non ad illos, sed de illis jam loquens, ut nos musicam sapientis a musica luxuriantis distinguere commoneret, non ait, Qui canitis ad vocem psalterii, et sicut David putatis vos habere vasa cantici: sed cum illud ad illos dixisset, quod luxuriosi audire deberent, Qui canitis ad vocem psalterii, imperitiam quoque eorum aliis quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
trma. Itemq ad eitum nonne inqͥt ep̃m iuxta doctͥnã fide¬
lis u̾bi ꝑseuerantẽ ẽt deb̾e: ut potens sit in doctͥna
sana: & contͣdicentes redarguere: Ibi &iam dieit
Tuuͦ lõquere quȩ decẽt sanã doctͥnã: senes sobrios e ᷤ.
& qͣ secuntur. Ubi & illud Hȩc lõquere & ex horta¬
re: & increpa cũ om̃i imꝑio: Nemo te contempnat.

Expanded text:
uxta doctrinam fidelis verbi perseverantem esse debere, ut potens sit in doctrina sana et contradicentes redarguere ? Ibi etiam dicit: Tu vero loquere quae decent sanam doctrinam, senes sobrios esse , et quae sequuntur. Ibi et illud: Haec loquere, et exhortare, et increpa cum omni imperio. Nemo te con
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ hȩc humana industria cõ posita. s9 diuina men¬
te sunt fusa : & sapient & ȩloqͣnt̃ non intenta in eloquen¬
tiã sapientia: so a sapientia ñ recedente ȩloquentia.
Si enĩ sicut qͥdã disertissimi atq acutissimi uiri uiderẽ
ac dicere potuerunt. ea q̃ oratoria uelut arte discunt᷑
ñ obseruarent᷑ & notarent᷑. & in hanc doctrina redige¬
rent᷑ nͥ pͥuꝰ in oratorũ inuenirent᷑ ingenis: qͥd mirum si
& mnistis inueniunt᷑. quos ille misit qͥ fec ingema: Qua¬

Expanded text:
Neque enim haec humana industria composita, sed divina menNeque enim haec humana industria composita, sed divina mente sunt fusa et sapienter et eloquenter, non intenta in eloquentiam sapientia sed a sapientia non recedente eloquentia. Si enim, sicut quidam disertissimi atque acutissimi viri videre ac dicere potuerunt, ea quae velut oratoria arte dicuntur, non observarentur et notarentur, et in hanc doctrinam redigerentur, nisi prius in oratorum invenirentur ingeniis: quid mirum, si et in istis inveniunt
Abbreviated transcription (Latin):
siue continuatĩ dicat᷑ ut unũ sit m̃brũ. siue decentiuꝰ
suspendat᷑ & nichil patiebant᷑ : pꝰ hanc distinctionẽ in¬
ferat᷑ suꝑ contͥtionẽ ioseph atq sit bim̃bris circuitus:
miro decore ñ dictũ ẽ nichil patiebant᷑ suꝑ contritiore
frĩs. sꝯ posituꝵ ẽ ꝙ frẽ ioseph: ut quicũꝙ frat̃ ꝓpͥo signifi¬
caret᷑ eius nomine. cuiꝰ ex fr̃ibꝰ fama p̃clara ẽ: ułt in malis quȩ
impendit. ut in bonis q̃ rependit: Iste gͦ tropus ubi ioseph.
quẽ cũq frem fac̃ intelligi: nescio utrũ illa quã didicimꝰ
& docuimꝰ arte tradatur: Quãsit tam̃ pulcher. & que ad¬
modũ afficiat legentes atq intelligñtes. ñ opꝰ ẽ cuiquã
dici. si ipse ñ sentit: Et plura qͥdẽ q̃ ꝑtineant ad p̃cepta
ȩloqñtiȩ. in hoc ipso loco quẽ ꝓ exẽplo posuimus
possunt repperiri : sed bonũ auditorẽ ñ tam si dilignͣter
discutiant̾ instruit: quã si ardent̃ ꝓnuntiet᷑ accendit.

Expanded text:
mbrum, sive decentius suspendatur, Et nihil patiebantur, et post hanc distinctionem inferatur Super contritione Ioseph, atque sit bimembris circumitus: miro decore non dictum est, Nihil patiebantur super contritione fratris; sed positus est pro fratre Ioseph, ut quicunque frater proprio significaretur eius nomine, cuivis ex fratribus fama praeclara est, vel in malis quae pendit, vel in bonis quae rependit. Iste certe Tropus, ubi Ioseph quemcunque fratrem facit intelligi, nescio utrum illa quam didicimus et docuimus arte tradatur. Quam sit tamen pulcher, et quemadmodum afficiat legentes atque intelligentes, non opus est cuiquam dici, si ipse non sentit: et plura quidem quae pertinent ad praecepta eloquentiae, in hoc ipso loco, quem pro exemplo posuimus, possunt reperiri. Sed bonum auditorem non tam si diligenter discutiatur instruit, quam si ardenter pronuncietur accendit.
Abbreviated transcription (Latin):
bisparilitate moꝵ tolerat in cõmunione sacram̃toꝵ Haee
urt. sua fr um̃ta int̾ palea modo gem̃tia quorũ ĩ nouissi¬
a uentilatione. massa. horreis debita declarabit᷑. elaues

Expanded text:
disparilitate morum, tolerat in communione Sacramentorum. Haec disparilitate morum, tolerat in communione Sacramentorum. Haec propter sua frumenta inter paleas modo gementia, quorum in novissima ventilatione
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ uͦ mala egerunt ĩ resurrectionẽ iudicii: & ali ui¬
debunt ĩ forma hominis ĩ quẽ credid̾unt.: & illi quẽ c̃tẽp¬
serunt. Formã uͦ dĩ ꝙ̃ aeqͥlis ẽ patri ĩpii nͣ uidebunt. tol¬
let᷑ enĩ impuiꝰ ne uideat claritatẽ dm̃ & beati mundo
corde qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Haec de ihũ xp̃o filio di
nec filii patrẽ dei filii accipientẽ: nec tam̃ filii filium
tate ñ ẽ aliud alio maiꝰ: aut minis. Nulla oꝑũ seꝑatio.
nulla dissimilitudo substantiȩ. ¶nus ds̃ pat̃: unꝰ ds̃ filius
unus ds̃: ita ut ñsit ipse pater qͥ filius. nec filius sce
qͥ paten. nec spc sc̃s sit aut pat̾. aut filius: s pat̾ filis
buat corda ur̃a. & c̃felsionẽ dirigat. Noc audiendo
eredite ut intelligatis: ut qđ creditis ĩtelligere ꝓfici¬
suꝑna ierłm scam̃ eiuitatem dĩ honorate. diligite: pix¬
dicate. Ipsa ẽ quȩ ĩ hac fide quã audistis fructificat. &
m ueritatis. quȩ malos ĩ fine separandos a quib interĩ discedit

Expanded text:
 in resurrectionem judicii ; et illi videbunt in forma hominis in quem crediderunt, et illi quem contempserunt: formam vero Dei, qua aequalis est Patri, impii non videbunt. Toleta, ne videat claritatem Domini . Et, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Haec de Jesu Christo Filio Dei , nec Filii patrem: de Filii accipientem , nec tamen Filii filium:itate non est aliud alio majus aut minus, nulla operum separatio, nulla dissimilitudo substantiae. Unus Pater Deus, unus Filiusus. Ita ut non sit ipse Pater qui Filius, nec Filius sit qui Pater, nec Spiritus sanctus sit aut Pater aut Filius: sed Pater Filibuat corda vestra, et confessionem dirigat. Hoc audiendo credite, ut intelligatis; ut quod creditis, intelligere proficisalem sanctam civitatem Dei, honorate, diligite, praedicate. Ipsa est quae in hac fide, quam audistis, fructificat et ntum veritatis : quae malos in fine separandos, a quibus interim discedit
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ si essem̃ pegrim qͥbeate uiuere nͥ in ꝑatria ñ posse nea q
pegrinatione utiq miseri. & miseriã finre cupientes in pat¬
am redire uellem̃ opꝰ esse. ut ẽrestrib uł mariuis uehi¬
culis quibꝰ utendũ Ess& ut ad patͥam qua fruendũ erat
ꝑuenire ualeremus. Qđsi amoenitas itieris & ip̃sa gestati¬
o uehiculoꝵ nos delectar&. cõu̾si ad fruendũ his quib uti
debuimꝰ nollem cito uiã finire. & ꝑu̾sa suauitate implicati
alienarem̃ a patria. cuiꝰ fuauitas beatos facer&: sic in huius
mortalitatis uia ꝑegrinantes a dño. si redire in patͥam uoluni
ubi beati eẽ possim. utendũ ẽ hoc mũdo ñ fruendũ. ut inuisi
bilia dĩ ꝑ ea q̃ facta sunt intellecta c̃spiciantur. hoc ẽ ut
de tẽporalibꝰ corꝑalib q rebꝰ ȩtͣna &sp̃italia capiamus
Resigit᷑ quibꝰ fruendũ ẽ. pater. & filius. & spc̃ sc̃s. eademq¬

Expanded text:
ergo, si essemus peregrini, qui beate uiuere nisi in patria non possemus, eaque ergo, si essemus peregrini, qui beate uiuere nisi in patria non possemus, eaque peregrinatione utique miseri et miseriam finire cupientes in patriam redire uellemus, opus esset uel terrestribus uel marinis uehiculis, quibus utendum esset, ut ad patriam, qua fruendum erat, peruenire ualeremus; quod si amoenitates itineris et ipsa gestatio uehiculorum nos delectaret, conuersi ad fruendum his quibus uti debuimus, nollemus cito uiam finire et peruersa suauitate implicati alienaremur a patria, cuius suauitas faceret beatos: sic in huius mortalitatis uia peregrinantes a domino si redire ad patriam uolumus, ubi beati esse possimus, utendum est hobilia Dei, per ea quae facta sunt intellecta, conspiciantur, hoc est ut de corporalibus temporalibusque rebus, aeterna et spiritalia capiamus. Res igitur quibus fruendum est, Pater, et Filius, et Spiritus sa
Abbreviated transcription (Latin):
loqͥm̃. ut &iam si earũ aliqua ad hib̃i ad significanduni
possint. ñ impediant partitionẽ. qua prtuꝰ de rebus. pea de
signis disseremus. memorit̃q teneam id nunc in rebus coñsi.¬
dandũ ẽeᷤ qͦd̵ sunt. ñ qͦd aliud &iam pͥt se ĩpsa significant:
Resergo aliȩ sunt quib fruendũ ẽ: aliȩ quib utendũ.
aliȩ quȩ fruunt᷑. & utuntur: Illȩ quib fruendũ ẽ nos be¬
atos faciunt: istis quibꝰ utendũ ẽ. tendentes ad beatitudi¬
nẽ adiuuam: & quasi ãminiculam᷑ ut ad illa quȩ nos
beatos factant ꝑuenire. atq his in herere possimus.: Nos
uͦ qͥ fruimꝰ & utim int̃ utrasq c̃stituer si eis qͥb utendũ ẽ
frui uoluerimꝰ impedit᷑ curs nr̃. & aliquãdo & iam defleca¬
rit ad id quod amas obtinẽ dũ referre: si tam amandũ est
Rã usus ilicit̃: abusꝰ potiuꝰ ił abusio nominanda est Nuon

Expanded text:
loquemur, ut, etiam si earum aliquae adhiberi ad significandum loquemur, ut, etiam si earum aliquae adhiberi ad significandum possint, non impediant partitionem, qua prius de rebus, postea de signis disserimus, memoriterque teneamus id nunc in rebus considerandum esse quod sunt, non quod aliud etiam praeter se ipsas significant. Res ergo aliae sunt, quibus fruendum est, aliae, quibus utendum est, aliae, quae fruuntur et utuntur. illae quibus fruendum est nos beatos faciunt; istis quibus utendum est tendentes ad beatitudinem adiuuamur et quasi adminiculamur, ut ad illas quae nos beatos faciunt peruenire atque his inhaerere possimus. nos uero, qui fruimur et utimur inter utrasque constituti, si eis quibus utendum est frui uoluerimus, impeditur cursus noster et aliquando etiam deflectrit ad id quod amas optinendum referre, si tamen amandum est. nam usus inlicitus abusus potius uel abusio nominanda est. quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
adhoc opꝰ aggrediendũ iã dñs p̃buit cũ disputar cepe¬
rint eo pso suggosente multiplicabunt᷑: ut in hoc ntõ
ministerio non solum nullam patiamur inopiam:
aut̃ nunc res appellaui. quȩ ñ ad significandũ aliqͥd ad-¬
hibentur : sicuti ẽ. Igiũ. lapis. pecus. atq huiꝰ modi cete¬
ra Sed ñ illud lgnũ. qd̵ in aquas amaras moysen misis¬
se legimius ut amaritudine carerent: neque ille lapis
quẽ iacobs Ed caput posuerat: neq illud pecus. qd̃ pro
filio immolauit abrahani: Hȩc nãq ita res sunt: ut a¬
liarũ &iam sint signa rerũ Sunt aut̃ alia signa. quo¬
rũ omĩs usus in significando ẽ : sicuti sunt uerba:
Nemo em̃i utit᷑ uerb̃. nisi aliquid significandi gr̃a: Ex qͦ
intelligit᷑ qͥd appellẽ signa: res eas uidelic& quȩ. ad
signuficandũ aliqͥd adhibentur: Quã obrẽ: om̃e sig¬
hac diuisione rerũ atq signoꝵ. cũ de rebꝰ loqͥmͣ. ita

Expanded text:
ad hoc opus aggrediendum jam Dominus praebuit, cum dispensari coepead hoc opus aggrediendum jam Dominus praebuit, cum dispensari coeperint, eo ipso suggerente multiplicabuntur, ut in ipso hoc nostro ministerio, non solum nullam patiamur inopiam, autem nunc res appellavi, quae non ad significandum aliquid adhibentur, sicuti est lignum, lapis, pecus, atque hujusmodi caetera. Sed non illud lignum quod in aquas amaras Moysen misisse legimus, ut amaritudine carerent ; neque ille lapis quem Jacob sibi ad caput posuerat ; neque illud pecus qfilio immolauit Abraham. haec namque ita res sunt, ut aliarum etiam signa sint rerum. sunt autem alia signa, quorum omnis usus in significando est, sicuti sunt uerba. nemo enim utitur uerbis nisi ad aliquid, significandi gratia. ex quo intellegitur, quid appellem signa; res eas uidelicet, quae ad significandum aliquid adhibentur. quam ob rem omne sighac diuisione rerum atque signorum, cum de rebus loquimur, ita
Abbreviated transcription (Latin):
inuemendi q̃ intelligenda sunt: & mod ꝓferendi quȩ in¬
tellecta sunt: De mueniendo pͥus: de ꝓferendo pꝰea disseremꝰ.
Magnũ onꝰ & arduũ. & si ad sustinendũ difficile: uereor ne
ad suscipiendũ temerarũr: ita sane fi de nob̃ ipsis prȩfume se¬
mus: Nunc uͦ cũ millo sit spes ꝑagendi huiꝰ oꝑis. aqͦ nob̃ in
cogitatione nulta de hac re iã tra dita denenius. Non ẽ
maeuendũ ne dare desnat ceera cũ ea quȩ data sunt ceꝑinꝰ
um pendere: Onũs em̃ res quȩ dandoñ defic̃it. dũ habet̾
& ñ dat᷑: ñ dũ habet᷑ qͦmodo habenda est: Ille aut̃ ant
Qui hab& dabit ei. Dabit gͦ habentib idẽ cu beng¬
nitate utentibꝰ eoqͦd acceꝑunt adimplebit atꝙ cumi¬
labit qđͣ dedit: Illi quinque & illi septẽ erant panes
antequa inciꝑent dari esurientibus: Quod ubi fien
cepit cophinos & sportas satiatis tot hominũ milibꝰ ipleus
Sicut ergo ille panis dũ frangeret᷑ accpeint. sc ea ꝗ

Expanded text:
erendi quae intellecta sunt. De inveniendo prius, de proferendo postea disseremus. Magnum opus et arduum, et si ad sustinendum difficile, vereor ne ad suscipiendum temerarium. Ita sane si de nobis ipsis praesumeremus: nunc vero cum in illo sit spes peragendi hujus operis, a quo nobis in cogitatione multa de hac re jam tradita tenemus, non est metuendam ne dare desinat caetera, cum ea quae data sunt coeperimus impendere. Omnis enim res quae dando non deficit, dum habetur et non datur, nondum habetur quomodo habenda est. Ille autem ait: Qui habet, dabitur ei . Dabit ergo habentibus, id est, cum benignitate utentibus eo quod acceperunt, adimplebit atque cumulabit quod dedit. Illi quinque et illi septem erant panes, antequam inciperent dari esurientibus; quod ubi fieri coepit, cophinos et sportas satiatis tot hominum millibus impleverunt . Sicut ergo ille panis dum frangeretur accrevit, sic ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
s quia facile erat anĩadu̾eitere ad omem sonum
qͥ materies cantilenarũ ẽ triformẽ ee nat᷑am:
Aut eñ uoce edit᷑ sicuti eoꝵ ẽ qͥ faucib siue
organo canunt : aut flatu: sicut tubarũ. & tybiarũ.
aut pulsu sicut in cytharis & tẏmpanis. & quibꝰ lib&
beat qͦd̃ uarro reulit. siue. ñ ita: nos tam̃ ñ ꝓpt̃ suꝑ¬
sticionẽ ꝓfana. debem̾ꝰ musicã fugere. siquid inde
utile adintelligñdas scãs script᷑as raꝑe poruerimus.
nec ad illoꝵ theatricas nugas conũtti: st aliꝗͥd de cytha¬
tis & de organis qͦd ad sp̃italia capienda ualeat dis¬
putemus: Neq enĩ & littas discere ñ debimꝰ: quia earũ
reꝗ reꝑtorẽ dicunt e̾e mercurium : Aut qͥa iusticiȩ uir¬
tutq tẽpla dedicarunt. & ꝗ̃ corde gestanda st̃ in la¬
pidibꝰ ad orare maluerunt: ꝓ ptea nobis iusticiȩ uirtꝰ
ni sui ẽe intelligat ubicũq inuenerit ueritatẽ Quã

Expanded text:
sed quia facile erat animadvertere omnem sonum, sed quia facile erat animadvertere omnem sonum, quae materies cantilenarum est, triformem esse natura. Aut enim voce editur, sicuti eorum est qui faucibus sine organo canunt; aut flatu, sicut tubarum et tibiarum; aut pulsu, sicut in citharis et tympanis, et quibuslibet beat quod Varro retulit, sive non ita; nos tamen non propter superstitionem profanorum debemus musicam fugere, si quid inde utile ad intelligendas sanctas Scripturas rapere potuerimus; nec ad illorum theatricas nugas converti, si aliquid de citharis et de organis, quod ad spiritualia capienda valeat, disputemus. Neque enim et litteras discere non debuimus, quia earum repertorem dicunt esse Mercurium; aut quia justitiae virtutique templa dedicarunt, et quae corde gestanda sunt in lapidibus adorare maluerunt, propterea nobis justitia virtusque lligat ubicunque invenerit veritatem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
indueũ: Et numerũ quippe & musicam plerisꝙ
Locis in scĩs scripturis honorabilit̃ posita inueninus:
Non eñi audiendi sunt errores gentiliũ suꝑstitionũ:
qui nouẽ musas iouis & memoriȩ filias ẽteͤ finxert̃
Refellit eos uarro. qͦ nescio utrũ apd̃ eos qͥsquã tali¬
ũ rerũ doctior uł curiosior e̾e possit: Dicit emm
ciuitate nescio quã. ñ em nom̃ recolo. locasse apud
tres artifices tͣna simulachra musarũ. qͦd̃ intẽplo
a pollinis dona poneret: ut qͥsqͥs artificu pul¬
chriora formass& ab illo potissimũ electa eme¬
pulchra explicarent: & placusse ciuitati om̃s
nouẽ atq om̃s eẽ emptas. ut in apollinis tẽplo
dedicarentur. quibꝰ pꝰea dicit hesiodũ siposuisse
nocabula: Non em̃iuppit̃ noue musas genuit. sed
tresfabri ternas creauerunt :Tres aut̃ ñ proptea
illa ciuias locauerat qr in somnis eas uðat. aut
tot se cuiꝰquã illoꝵ oculis demonstrauerant:

Expanded text:
indutum. Et numerum quippe et musicam plerisque indutum. Et numerum quippe et musicam plerisque locis in sacris Scripturis honorabiliter posita invenimus; non enim audiendi sunt errores gentilium superstitionum, qui novem Musas, Jovis et Memoriae filias esse finxerunt: refellit eos Varro, quo nescio utrum apud eos quisquam talium rerum doctior vel curiosior esse possit. Dicit enim civitatem nescio quam, non enim nomen recolo, locasse apud tres artifices terna simulacra Musarum, quod in templo Apollinis donum poneret, ut quisquis artificum pulchriora formasset, ab illo potissimum electa emepulchra explicarent, et placuisse civitati omnes novem, atque omnes esse emptas, ut in Apollinis templo dedicarentur; quibus postea dicit Hesiodum poetam imposuisse vocabula. Non ergo Jupiter novem Musas genuit, sed tres fabri ternas creaverunt. Tres autem non propterea illa civitas locaverat, quia in somnis eas viderat, tot se cujusquam illorum oculis demonstraverant;
Abbreviated transcription (Latin):
clausa sunt: Non pauca &iam claudit atq obtegit. : de musicis¬
non nullarũ rerũ musicaru ignorantia: Nã & de psal¬
terii. & cytharȩ differentia: qͥdã non in concinne aliqͥs
reru figuras aꝑuit Et decem cordarũ psalt̾ium. non
inportune int̾ doctos q̃rit᷑ utrũ habeat aliquã
musice. Legẽ. Ñ ad tantũ neruoꝵ numeru cogat.
An uͦ si non hab&: eo ipso sacrate. accipiendussit
ipse numerus: uł aꝓpt̃ decalogũ Legis: De qͦ item
numero si q̃rat᷑. ñ nisi ad creatorẽ creatãq referend̃
ẽ uel ꝓpt̃ suꝑuiꝰ expositũ ipsũ denariũ. Et ille
numerus ȩdificationis tẽpli qͥ cõmemorat᷑ in euan¬
gelio. quadraginta scilic& & sex annoꝵ nescio qͥd
musicũ sonat: & relatꝰ ad fabricã dñici corpꝰͦis. ꝓpt̃
quã tẽpli mentio facea ẽ. cogit ñ nullos herdicos
confiteri filiũ dĩ ñ falso sꝯ uero & humano corpe

Expanded text:
clausa sunt. 26. Non pauca etiam claudit atque obtegit clausa sunt. 26. Non pauca etiam claudit atque obtegit nonnullarum rerum musicarum ignorantia. Nam et de psalterii et citharae drerum figuras aperuit; et decem cordarum psalterium non importune inter doctos quaeritur, utrum habeat aliquam musicae legem, quae ad tantum nervorum numerum cogat; an vero, si non habet, eo ipso magis sacrate accipiendus sit ipse numerus, vel propter decalogum legis, de quo item numero si quaeratur, non nisi ad creatorem creaturamque referendus est, vel propter expositum ipsum denarium. Et ille numerus aedificationis templi qui commemoratur in Evangelio, quadraginta scilicet et sex annorum, nescio quid musicum sonat, et relatus ad fabricam Dominici corporis propter quam templi mentio facta est, cogit nonnullos haereticos confiteri Filium Dei, non falso sed vero et humano corpore
Abbreviated transcription (Latin):
na ẽ in moẏse: hoc ꝓphetia cuius ꝑsonã gerit
helias: hoc ipse dñs mon&: Qui tanquã testimo¬
nium habens ex lege & ꝓpħis. medus intͣ illos
in monte trib discipłis uidentibꝰ atq stupentibꝰ
claruit: Deinde ita q̃rit᷑. qͦmͦ quinquagenaruꝰ
de quad ragenario numero existat. qui ñ medio.¬
crit̃ in nr̃a religione sacratus ẽ ꝓpt̃ pentexostenꝰ
& quomͦ ter ductus ꝓpt̾ tria tẽpra ante legẽ.
sub Lege. sub gr̃a: uł propt̃ nom̃ patris. &filii.
& sp̃s sc̃i. ad tuncta eminentiuꝰ ipsa t̾rinitate
ad purgatissimȩ ȩccłȩ mysteriũ referatur. ꝑueniatq
ad centũ quin quaginta tres pisces: quos retia pꝰ resurrec¬
tonẽ dñi in dext̾am partẽ missa ceperunt: Ita multis aliis
atq aliis numeroꝵ formis quȩdã simlitudinũ inscĩs
libris secreta ꝓͥmunt᷑: quȩ ꝓpt̃ numerorũ imꝑitiam legenibꝰ

Expanded text:
na est in Moyse; hoc est prophetia, cujus personam gerit na est in Moyse; hoc est prophetia, cujus personam gerit Elias; hoc ipse Dominus monet, qui tanquam testimonium habens a lege et prophetis, medius inter illos in monte, tribus discipulis videntibus atque stupentibus, claruit. Deinde ita quaeritur quomodo quinquagenarius de quadragenario numero existat, qui non mediocriter in nostra religione sacratus est propter Pentecosten; et quomodo ter ductus propter tria sub Lege, sub Gratia, vel propter nomen Patris, et Filii, et Spiritus sancti, adjuncta eminentius ipsa Trinitate, ad purgatissimae Ecclesiae mysterium referatur, perveniatque ad centum quinquaginta tres pisces, quos retia post resurrectionem Domini in dexteram partem missa ceperunt . Ita multis aliis atque aliis numerorum formis quaedam similitudinum in sanctis Libris secreta ponuntur, quae propter numerorum imperitiam legentibus
Abbreviated transcription (Latin):
annua curricula ꝑagunt᷑: diurna matutinis. meri-¬
dianis. uesꝑtinis. noct᷑ms q horarũ spatiis: annua
uernis. estiuis. autunnalibꝰ hiemalib ꝙ m̃sibus.
Atempoꝵ aut̃ delectatione dũ in tẽprib ꝓpter¬
ꝑtintatẽ᷑ in qͦ uiuere uolum. abstinendũ & ietunan¬
dũ e. quã uis tẽpoꝵ cursib ipsa nob insinuetur
Porro aut̃ denariuꝰ numerus: creatonis atq creat᷑ȩ signi-¬
ficat scientiã: Nã trinitas creatoris ẽ. Septenariũ autem
numerus: creaturã indicat ꝓpt̃ uitã & corpus: Nã illa
tria sunt : unde &iam toto corde. tota anima. tota m̃¬
te diligñdus ẽ dẽ: Incorpore aut̃: manifestissima unͣ
apparent. qͥbꝰ constant ȩlem̃ta: In hoc ergo denario
dũ tẽporaliẽ nob̃ insinuat᷑. id ẽ quat̃ ducit᷑. caster
& continenter a tẽpoꝵ delectationei uiuere. hoc
ẽ quadraginta diebꝰ ieiunare. Hoc lexe cuiꝰ ꝑso¬

Expanded text:
annua curricula peraguntur, diurna matutinis et meriannua curricula peraguntur, diurna matutinis et meridianis, uespertinis nocturnisque horarum spatiis, annua uernis, aestiuis, autumnalibus hiemalibusque mensibus. a temporum autem delectatione, dum in temporibnitatem, in qua vivere volumus, abstinendum et jejunandum est, quamvis temporum cursibus ipsa nobis insinuetur Porro autem denarius numerus Creatoris atque creaturae significat scientiam. Nam trinitas Creatoris est, septenarius autem numerus creaturam indicat propter vitam et corpus; nam illa tria sunt: unde etiam toto corde, tota anima, tota mente diligendus est Deus: in corpore autem manifestissimaapparent, quibus constat, elementa. Hoc ergo denario dum temporaliter nobis insinuatur, id est, quater ducatur, caste et continenter a temporum delectatione vivere, hoc est quadraginta diebus jejunare. Hoc est lex cujus perso
Abbreviated transcription (Latin):
oleȩ ramusculo. qͣ rediens ad archã columba
ꝑtulit : nͥ qr nouimꝰ & olei lenẽ contactũ ñ facile
alieno humore corrũpi: & arb orẽ ipsa frondere
pennites: Multi aut̃ propt̃ ignorantiã y sopi.
dũ nesciunt quã uim habeat. uel ad purgandũ pul¬
monẽ. uł ut dr᷑ ad saxa radicibꝰ pene tranda. cũ sit
herba breuis adq huimlis. omino inuenire ñpossunt
quare sit dictũ: asꝑges me ysopo & nundabor.
limeroruos &iam imperitia. multa facit ñ in¬
telligi. traus late ac mystice posita in script᷑is.
Ingeniũ quippe ut ita dixeriꝰ. ingeniũ ẽe ñ pocest:
n nouerte quid sibi uelit. qͦd̃ & moyses & helias
& ipse dñs quad raginta diebꝰ ietunauerunt.
Cuiꝰ actionis figuratꝰ quidã nodus: nͥ huiꝰ numeri
cognitione & considatione ñ soluitur: Nab &
enĩ denariũ quat. tanquã cognationẽ om̃tũ rerũ intex¬
tã tẽporibus: Quat̾nario eni niniero. & diurnã &

Expanded text:
oleae ramusculo, quem rediens ad arcam columba oleae ramusculo, quem rediens ad arcam columba pertulit , nisi quia novimus et olei lenem contactum non facile alieno humore corrumpi, et arborem ipsam frondere perenniter. Multi autem propter ignorantiam hyssopi, dum nesciunt quam vim habeat, vel ad purgandum pulmonem, vel, ut dicitur, ad saxa radicibus penetranda, cum sit herba brevis atque humilis, omnino invenire non possunt quare sit dictum, Asperges me hyssopo, et mundabor . 25. Numerorum etiam imperitia multa facit non intelligi, translate ac mystice posita in Scripturis. Ingenium quippe, ut ita dixerim, ingenuum non potest nisi mouere, quid sibi uelit quod et Moses et Helias et ipse dominus quadraginta diebus ieiunauerunt. cuius actionis figuratus quidam nodus nisi huius numeri cognitione et consideratione non soluitur. habet enim denarium quater tamquam cognitionem omnium rerum intextam temporibus. quaternario namque numero et diurna et
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃: uel illud quod ꝑ cauernȩ angustias coartatus. deposi¬
ta uetere. tunicã uires nouas acciꝑe dicitur: quantum
concinit ad imitandã ipsa sẽpentis astatiã. exuendũq
ipsũ uetem hominẽ sic̃ apostolus dic̃. ut in duam᷑
nouo. & exuendũ ꝑangustias dicente dño. intrate
pangustã portã. Ut ergo notitia natrrȩ serpento
illustrat multas similitudinesqͦs de hoc animante
scriptura dare consuert.: sic ignorantra non nulloꝵ
animaliũ quȩ ñ muiꝰ ꝑsimilitudines comme morat.
impedit plurimũ intellectorẽ Sic lapidũ. sic her¬
barũ: uel quȩq tenent᷑ radicibus: Nã & carbuncu¬
li noticia qͦd luc& in tenebris multa illuminat: Riam
obscura libroꝵ. ubicũq ꝓpt̃ similitudinẽ ponitur.
Et ignorantia berilli. uł ad amantis. claudit
plerũq intelligñtiȩ fores: Nec aliam ob causam
facile e intelligere pacẽ ꝑp&ua figni ficari

Expanded text:
Deum! vel illud, quod per cavernae angustias coarctatus, deposiDeum! vel illud, quod per cavernae angustias coarctatus, deposita veteri tunica vires novas accipere dicitur, quantum concinit ad imitandam ipsam serpentis astutiam, exuendumque ipsum veterem hominem, sicut Apostolus dicit, ut induamur novo ; et exuendum per angustias, dicente Domino, Intrate per angustam portam ! Ut ergo notitia naturae serpentis illustrat multas similitudines quas de hoc animante dare Scriptura consuevit; sic ignorantia nonnullorum animalium quae non minus per similitudines commemorat, impedit plurimum intellectorem. Sic lapidum, sic herbarum, vel quaecumque tenentur radicibus. Nam et carbunculi notitia, quod lucet in tenebris, multa illuminat etiam obscura librorum, ubicumque propter similitudinem ponitur; et ignorantia berylli vel adamantis claudit plerumque intelligentiae fores. Nec aliam ob causam facile est intelligere pacem perpetuam significari
Abbreviated transcription (Latin):
nulli eiꝰdẽ linguȩ ꝑtei uiri. ñnullũ uł paruũ beneficiũ po¬
teris contuler̃: qͥseꝑata de scͥpturis eadem om̃ia u̾bain¬
terptati sunt : & qͥd sit adam. qͥd eua. qͥd. abra ham.
quid moyses: siue &iam Locoꝵ nomina: quid sit ihe¬
iordanis: & q̃cũq alia in illa lingua nob̃ funt in cog¬
nita nomina: Quibꝰ aꝑtis & int̾p̃tatis: multȩ inserip¬
turis figuratȩ loquutiones manifestãtur: Rerũ aut
ignorantia facit obscuras figuratasq Loquutiones.
cũ ignoramꝰ uł ammantiũ uł lapidũ. uł herbarũ
naturas. aliarũ uͥe rerũ: q̃ plerũq in scripturis. simi¬
litudinis aliciniꝰ gr̃ã ponimtur: Nam & de serpente
quod notũ ẽ. totũ corpꝰ eũ ꝓ capite obicere ferientib:
quantũ illustrat sensũ illũ. qͦ dñs iub& astutos
ana tanqua necet᷑ in nob̃. si parcentes corp̃i negem̃

Expanded text:
nnulli ejusdem linguae periti viri, non sane parvum beneficium ponnulli ejusdem linguae periti viri, non sane parvum beneficium posteris contulerunt, qui separata de Scripturis eadem omnia verba interpretati sunt; et quid sit Adam, quid Eva, quid Abraham, quid Moyses; sive etiam locorum nomina, quid sit JeJordanis; vel quaecumque alia in illa lingua nobis sunt incognita nomina: quibus apertis et interpretatis, multae in Scripturis figuratae locutiones manifestantur. 24. Rerum autem ignorantia facit obscuras figuratas locutiones, cum ignoramus vel animantium, vel lapidum, vel herbarum naturas, aliarumve rerum, quae plerumque in Scripturis similitudinis alicujus gratia ponuntur. Nam et de serpente quod notum est, totum corpus eum pro capite objicere ferientibus, quantum illustrat sensum illum, quo Dominus jubet astutos ana tanquam necetur in nobis, si parcentes corpori negemus
Abbreviated transcription (Latin):
tuaginta essent. ore uno int᷑p̃tati ęsse: ꝑ hibentur
Libros aut̃ noui testam̃ti. siqͥd in latinis uandatib
titubat. gͣcis cedere oportere ñ dubiũ e. & maxi¬
me qͥ apd̃ ȩccłas. doctiores & diligñtiores reppiunt᷑¬
n trans latis uͦ signis si qͥ forcȩ ignota cogunt herẽ¬
re lectorẽ : parcm linguaru noticia. partĩ rerum
inuestiganda sunt Aliqͥd enĩ. ad simibieudinẽ ual eñ
Ut ꝓculdubio secretũ quiddã insinuet siloa pisci¬
na: ubi faciem lauare iuss ẽ: cui oculos dñs luto
de sputo facto in unxerat: Qđ tam̃ nom̃ linguae
in cognitȩ. nͥ euangłista int̃pretatꝰ esse: tã magnꝰ m¬
tellectus later&: Sic &iam multa q̃ ab auctoribus
eorũdẽ libroꝵ int̃ptata non sunt nomina hebrea Honẽ
dubitandũ hab̃e. ñ paruam uim atq adiutoriũ. ad sol¬
uenda enigmata scripturaru: siqͥs ea possit int̃ptari. Qͦd̃ñ¬

Expanded text:
tuaginta essent, ore uno interpretati esse perhibentur. tuaginta essent, ore uno interpretati esse perhibentur. Libros autem Novi Testamenti, si quid in latinis varietatibus titubat, graecis cedere oportere non dubium est, et maxime qui apud Ecclesias doctiores et diligentiores reperiuntn translatis vero signis si qua forte ignota cogunt haerere lectorem, partim linguarum notitia, partim rerum, investiganda sunt. Aliquid enim ad similitudinem valet, et procul dubio secretum quiddam insinuat Siloa piscina, ubi faciem lavare jussus est cui oculos Dominus luto de sputo facto inunxerat : quod tamen nomen linguae incognitae, nisi Evangelista interpretatus esset, tam magnus intellectus lateret. Sic etiam multa, quae ab auctoribus eorumdem Librorum interpretata non sunt, nomina hebraea, non est dubitandum habere non parvam vim atque adjutorium ad solvenda aenigmata Scripturarum, si quis ea possit interpretari: quod no
Abbreviated transcription (Latin):
sic contulert̃. ut una omiũ cõmuni tractatu iuditioq
uox fier&: ne sic quidẽ quẽqua unũ hominem
qualib& peritũ ꝑitia. ad em̃dandũ tot senioꝵ doctoꝵq
consensum aspirare opore& aut dec& Qua ob¬
rẽ &iam si aliqͥd alit̾ in hebreis exẽplaribꝰ inuenit᷑
quã isti posuer̃: cebendũ e̾eᷤᷤ arbitror diuinȩ dis¬
pensatiom qͣ ꝑ eos facta ẽ: ut libri qͦs gens iudea
cȩt̾is popłis ut religione uł mindia qde nolebat.
tanto ante. ꝓderent᷑. Itaq fieri potest. ut sic illi inter.¬
p̃tati sint. quẽ ad modũ congruere gntib ille qͥeos
regebat. et qͥos unũ om̃ibꝰ fecerat. sp̃c sc̃s iudicauit.
Ss tam̃ ut suꝑtuꝰ dix. hoꝵ quoq int̃pͥtum qͥ uerbis
tenacib in heserunt. collatio ñ ẽ in itilis. ad ex¬
planandã sepe sententiã: Latini gͦ ut dicere ceꝑam
codices uetis testantqi. si necesse fuerit gͣtoꝵ auc¬
toritate em̃dandi funt: & eoꝵ ꝑotissimũ. qͥ cũ sep¬

Expanded text:
em contulerunt ut una omnium communi tractatu judicioque vox fieret, nec sic quidem quemquam unum hominem qualibet peritia, ad emendandum tot seniorum doctorumque consensum aspirare oportet aut decet. Quamobrem, etiamsi aliquid aliter in hebraeis exemplaribus invenitur quam isti posuerunt, cepensationi quae per eos facta est, ut libri quos gens Judaea caeteris populis, vel religione vel invidia prodere nolebat, tanto ante proderentur. Itaque fieri potest ut sic illi interpretati sint, quemadmodum congruere Gentibus ille qui eos agebat, et qui unum os omnibus fecerat, Spiritus sanctus judicavit. Sed tamen, ut superius dixi, horum quoque interpretum qui verbis tenacius inhaeserunt, collatio non est inutilis ad explanandam saepe sententiam. Latini ergo, ut dicere coeperam, codices Veteris Testamenti, si necesse fuerit, graecorum auctoritate emendandi sunt, et eorum potissimum qui cum Sep
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ maxime necessarius. diligñtiuꝰ explicemus.
duo sunt genera doctͥnarũ: quȩ ingñtilib &iam morib
exercentur Unum earum rerum quas instituerunt
homines : alterum earum quas animad uerterunt iã ꝑ¬
actas. aut diuinitꝰ institutas: Illud qͦđd ẽ scdm̃ institu¬
tiones hominũ. part̃ĩ suꝑsticiosũ ẽ: partim ñ ẽ suꝑsti

Expanded text:
st maxime necessarius, diligentius explicemus; duo sunt genera doctrinarum, quae in gentilibus etiam moribus exercentur. Unum earum rehomines; alterum, earum quas animadverterunt jam peractas, aut divinitus institutas. Illud quod est secundum institutiones hominum, partim superstitiosum est, partim non est supersti
Abbreviated transcription (Latin):
Nam codicibus em̃dandis. pͥmitus deb& inuigilare
sollertia eoꝵ qͥ script᷑aᷤᷤ. diuinas nosse de fid̾ant:
ut em̃datis ñ em̃dati cedant. ex uno dũ taxat intͣ¬
cũ ꝑspicuitate sententiȩ: Et latiiis quibꝰ lib&. e men¬
dandis greci adhibeant̾: in qͥb septuaginta int̃p̃tum
quod ad u&us testam̃tũ attin&. excellit auctoritas:¬
Quuã ꝑiciores ȩcđas tanta p̃sci entia scĩ sp̃c interp̃tati
e̾ẽ dicunt᷑: ut os unũ tot hominũ fuerit: Qui si
ut fereur multiq ñ indignii fide predicant. singuli cel¬
lis siam singulis seꝑati cũ int̾p̃tati essent. nichilꝰ ali¬
cuiꝰ eoꝵ codĩce inuentũ ẽ. qͦd̃ ñ hisdem uerbis eorũq

Expanded text:
nam codicibus emendandis primitus debet invigilare nam codicibus emendandis primitus debet invigilare solertia eorum qui Scripturas divinas nosse desiderant, ut emendatis non emendati cedant, ex uno duntaxat intecum perspicuitate sententiae. Et latinis quibuslibet emendandis, graeci adhibeantur, in quibus Septuaginta interpretum, quod ad Vetus Testamentum attinet, excellit auctoritasitiores Ecclesias tanta praesentia sancti Spiritus interpretati esse dicuntur, ut os unum tot hominum fuerit. Qui si, ut fertur, multique non indigni fide praedicant, singuli cellis etiam singulis separati cum interpretati essent, nihil in alicujus eorum codice inventum est quod non iis
Abbreviated transcription (Latin):
interp̃tũ consulenda collatio ẽ. Si aut̃ ipsius linguȩ nr̃e
aliqua ũba Loquutiones ꝙ ignoram: Legendi c̃su&udine
audiendiq in notescunt: Nulla sane sunt magis mandanda
memoriȩ. quã illa uerboꝵ Loquitionũq genera quȩ ig¬
noramus: ut cũ uł ꝑitiorꝰ occurrerit de qͦ quȩri possint.
uł talis lectio q̃ uel p̾cedentib uł conseqñtibꝰ. uł
utrisq ostendat quã uim habeat. qͥdue signific& qͦd
ignoramꝰ. facile ad iuuante memoria possimꝰ adnͣtere
quã qua tanta ẽ uis c̃su&edunis &iam ad discendu: ut
qui in secript᷑is scĩs quoda modo nutriti educatiq ft̃.
magis alias loquutiones mirent᷑: easq minꝰ latmas
putent. qua illas quas in script᷑is didicerunt: neq
in latinȩ  auctorib repperiuntur: Plurimũ hic
quoq adiuat int̃pretũ numerositas. collatis codici¬
b inspecta. atq discussa: tantũ absit falsitas:

Expanded text:
interpretum consulenda collatio est. Si autem ipsius linguae nostrae interpretum consulenda collatio est. Si autem ipsius linguae nostrae aliqua verba locutionesque ignoramus, legendi consuetudine audiendique innotescunt. Nulla sane sunt magis mandanda memoriae, quam illa verborum locutionumque genera quae ignoramus; ut cum vel peritior occurrerit de quo quaeri possint, vel talis lectio quae vel ex praecedentibus vel consequentibus vel utrisque ostendat quam vim habeat, quidve significet quod ignoraQuanquam tanta est vis consuetudinis etiam ad discendum, ut qui in Scripturis sanctis quodammodo nutriti educatique sunt, magis alias locutiones mirentur, easque minus latinas putent, quam illas quas in Scripturis didicerunt, neque in latinae linguae auctoribus reperiuntur. Plurimum hic quoque juvat interpretum numerositas collatis codicibus inspecta atque discussa; tantum absit falsitas:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ dĩ sapientiuꝰ ẽ hominibꝰ & qͦd infirmũ ẽ dĩ. fortuꝰ ẽ
hontinbiꝰ ir& qͥdem uigilantis lectoris intentiosueritatẽ.
intelliger&: Non enĩ tantũ uitiosa Loquittio ẽ in lati¬
na lingua talis. uerũ & in abiguitatẽ cadit: ut quasi
hominũ stultũ. uel hominũ infirmũ. sapientiuꝰ uł for¬
tiuꝰ uideat᷑ e̾ẽ quã dĩ. quã quã & illud sapientiuꝰ ẽ ho¬
minibꝰ. ñ caret ambiguo. &iã si solecismo taret:
Utrũ em̃ his hominibꝰ. ab eo qͦd ẽ huic homini. anhis
hominib ab eo quodẽ ab hoc homine. dictũ sit: non
appar&. nͥ illuminatione sententiȩ Melius ita dicit᷑:
Sapientiuꝰ ẽ. qua homines. & fortuiꝰ ẽ. quã homines:
e ambiguis aut̃ signis pꝰ loqͣmur. Nc̃ de. in cog¬
nitis agimꝰ. qͦrũ duȩ formȩ sunt. quantũ aduba
ꝑtin& Namq aut ignotũ u bũ facit herere lectorẽ
aut ignota loquutio: Quȩ si ex alienis ueniunt.

Expanded text:
tum est Dei, sapientius est hominum; et quod infirmum est Dei, fortius est hominum; iret quidem vigilantis lectoris intentio in sententiintelligeret. Non enim tantum vitiosa locutio est in latina lingua talis, verum et in ambiguitatem cadit; ut quasi hominum stultum vel hominum infirmum sapientius vel fortius videatur esse quam Dei. Quanquam et illud, sapientius est hominibus, non caret ambiguo, etiamsi soloecismo caret. Utrum enim his hominibus ab eo quod est, Huic homini; an his hominibus ab eo quod est, Ab hoc homine, dictum sit, non apparet nisi illuminatione sententiae. Melius itaque dicitur, Sapientius est quam homines, et fortius est quam homines. e ambiguis autem signis post loquemur; nunc de incognitis agimus, quorum duae formae sunt, quantum ad verba pertinet. Namque aut ignotum verbum facit haerere lectorem, aut ignota locutio. Quae si ex alienis linguis
Abbreviated transcription (Latin):
purgatũ nob coherentib ueritati. Propt̃ea ille ait:
Nisi crediditis ñ ꝑ manebitis. ille au nͥ credid̃itis. ñ intelli¬
g&is: Nã & ex ambiguo linguȩ p̃cedentis plerũq int̾¬
pres fallit̾. cui ñ bene nota sententia ẽ. & eã signficati¬
onẽ transfert. quȩ a sensti scriptoris penitus aliena est.
sic̃ qͥdã codices habent. Acuti pedes eoꝵ ad effundendũ
sanguinẽ: Oz yc enĩ & acutũ apud grecos: & uelocẽ
significat: Ille ergo uidit sententiã. qͥ transtulit: uelo¬
ces pedes eoꝵ ad effundendũ sangumẽ Ille aut̃ aliuꝰ.
ancipiti signo in aliã partẽ raptus. errauit: Et alia
quidẽ ñ obscura so falsa sunt: quoꝵ alia conditio est.
Non eñi intelligñdos. so em̃dandos tales codices potuiꝰ
precipiendũ est. Hinc ẽ &iam illud: qm̃ moscħos gͣce¬

Expanded text:
purgatum nobis cohaerentibus veritati: propterea ille ait, purgatum nobis cohaerentibus veritati: propterea ille ait, Nisi credideritis, non permanebitis; ille vero, Nisi credideritis, non intelligetis. 18. Et ex ambiguo linguae praecedentis plerumque interpres fallitur, cui non bene nota sententia est, et eam significationem transfert, quae a sensu scriptoris penitus aliena est: sicut quidam codices habent, Acuti pedes eorum ad effundendum sanguinem; ὀξὺς enim et acutum apud Graecos, et velocem significat. Ille ergo vidit sententiam, qui transtulit, Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem ; ille autem alius ancipiti signo in aliam partem raptus erravit. Et talia quidem non obscura, sed falsa sunt: quorum alia conditio est; non enim intelligendos, sed emendandos tales codices potius praecipiendum est. Hinc est etiam illud, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
saluos faciã aliquos ex illis: id ẽ. ut emulando eos qͥ credide¬
rant. & ip̃si cred̾ent: Carnẽ eñi suã dix̃ uidȩos: ꝓpt̃ cõsan¬
guinitatẽ: Item illud eidẽ isaiȩ. Nisi credid̾itis. ñ intellige
tis: Aluꝰ int̾p̃tatꝰ ẽ: Nisi credid̾itis: non ꝑ manebitis: Quis
horũ uera secutꝰ sit: nͥ exẽplaria linguȩ pͣcedentis le¬
gant᷑. incertũ est: Sy tam̃ ex utroq magnũ aliꝗͥd insinuat᷑.
scient̃ legñtibꝰ Difficile ẽ eñi ita diũsos ase int̾pretes fie¬
ri : ut nͣ se aliqͥ uicinitate contingant: Ergo qm̃ intellectꝰ
in specie sẽpit̾na ẽ. fides uͦ inrerũ tẽporaliũ. qͥbꝰ dã cuna¬
bulis. quast. lacte alit paruulos: Nc̃ aut̃ ꝑfidẽ ãbula¬
mͦ: ñ ꝑspeciem: Nisi aut̃ ꝑfidẽ ambulauerimꝰ. ad speci
eni ꝑuemre ñ possumꝰ. Ñ ñ transit. so ꝑman& ꝑ intellectũ.

Expanded text:
salvos faciam aliquos ex illis ; id est, ut aemulando eos qui credidesalvos faciam aliquos ex illis ; id est, ut aemulando eos qui crediderant, et ipsi crederent. Carnem enim suam dixit Judaeos, propter consanguinitatem. Item illutis; alius interpretatus est, Nisi credideritis, non permanebitis : quis horum verba secutus sit, nisi exemplaria linguae praecedentis legantur, incertum est. Sed tamen ex utroque magnum aliquid insinuatur scienter legentibus. Difficile est enim ita diversos a se interpretes fieri, ut non se aliqua vicinitate contingant. Ergo, quoniam intellectus in specie sempiterna est, fides vero in rerum temporalium quibusdam cunabulis quasi lacte alit parvulos; nunc autem per fidem ambulamus, non per speciem ; nisi autem per fidem ambulaverimus, ad specienire non poterimus quae non transit, sed permanet, per intellectum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporib in mañ uenit codex grecꝰ. & aliquantũ facultatis
sibi utriuꝰq linguȩ hab̾e uidebat᷑. ausus ẽ int̾pretari:¬
Quȩ qͥdem res. plus adiuuit intelligentiã qua impedtuit:
si modo legentes ñ sint neglignͣtes: Nã ñ nullas obscun¬
ores sententias. pluriũ codicũ sȩpe manifestauit inspecgo.
sicut illud isaiȩ ꝓpħȩ. N nus int̃pres ait & domesticos semines
tui ne despexeris. Aliuꝰ aut̃ ait: & carnẽ tuã ne despexeris:
se putar& antmonitũ & domestici seminis trans late xp̃ta¬
ni possent intelligi: ex eodẽ uͣbi semine nob̃cũ sp̃ĩtalit᷑
naq Hunc aut̃ conlato int̃p̃tũ sensi. ꝓbabilior. occunit
sententia. ꝓpͥe. de consanguincis non despiciendis e̾e p̃ceptũ:
quontã domesticos seminis cũ ad carnẽ retuleris: consangumes
potissimũ occurrunt: Unde ẽe arbitror illud apłi. q̃d̾ art:
Si qͦmodo ad emulationẽ adducere potuero carnẽ mea ut

Expanded text:
temporibus in manus venit codex graecus, et aliquantulum facultatis sibi utriusque linguae habere videbatur, ausus est interpretariQuae quidem res plus adjuvit intelligentiam, quam impedivit, si modo legentes non sint negligentes. Nam nonnullas obscuriores sententias plurium codicum saepe manifestavit inspectio, sicut illud Isaiae prophetae unus interpres ait, Et domesticos seminis tui ne despexeris; alius autem ait, Et carnem tuam ne despexeris :se putaret admonitum; et domestici seminis translate, Christiani possent intelligi, ex eodem verbi semine nobiscum spiritualiter nati: nunc autem collato interpretum sensu, probabilior occurrit sententia proprie de consanguineis non despiciendis esse praeceptum, quoniam domesticos seminis cum ad carnem retuleris, consanguinei potissimum occurrunt; unde esse arbitror illud Apostoli quod ait, Si quo modo ad aemulationem adducere potuero carnem meam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
offendunt᷑ homines qͦ infirmiores sunt: & eo funt in¬
firmiores qͦ doctiores uidi uolunt: ñ serũ scientia q̃
ȩdificam᷑. so signoꝵ qͣ ñ inflari omĩno difficile ẽ: cum
& ipsa reru scientia sepe ceruicẽ erigat: nͥ dñico pre¬
mat᷑ iugo: Quid enĩ ob est intellectori qd̾ ita scrp¬
tũ ẽ. Quȩ ẽ t̾ra inqua isti insidunt suꝑ eã. si bona ẽ
an nequã: Et q̃ sunt ciuitates. in quib ipse in habita¬
t in ipsis: Quam loquutionẽ magis alienȩ linguȩ
quod iã auferre ñ possumꝰ de ore cantantiũ populoꝵ
suꝑ ipsũ aut̃ flori& scĩficatio mea: Nichil ꝓfecto
sententiȩ detͣhit: Muditor aut̃ ꝑieior mall& hoc
corrigi.: ut ñ florie. so florebit diceretur: Neo
qͥc quã impedit correptionẽ: nͥ consu& udo cantantiũ:
Ista ergo facile &iam contẽpni possunt: fiqͥs ea cauere
noluerit q̃ sano intellectui nichil detͣhunt: At uero

Expanded text:
unt; et eo sunt inunt; et eo sunt infirmiores, quo doctiores videri volunt, non rerum scientia qua aedificamur, sed signorum qua non inflari omnino difficile est, cum et ipsa rerum scientia saepe cervicem erigat, nisi dominico reprimatur jugo. Quid enim obest intellectori, quod ita scriptum est: Quae est terra in qua isti insidunt super eam, si bona est an nequam; et quae sunt civitates in quibus ipsi inhabitant in ipsis ? Quam locutiquod jam auferre non possumus de ore cantantium populorum: Super ipsum floriet sanctificatio mea, nihil profecto sententiae detrahit. Auditor tamen peritior mallet hoc corrigi, ut non floriet, sed florebit diceretur; nec quidquam impedit correctionem, nisi consuetudo cantantium. Ista ergo facile contemni possunt, si quis ea cavere noluerit: quae sano intellectui nihil detrahunt. » Haec
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ ueterũ qͥ latine loquuti funt tenere uoluerit.
transire ñ possint: Quȩ aliquando intellectui nichil
adimunt: sꝯ offendunt tam̃ eos qͥ plus delectant᷑ rebꝰ
cum e &iam earũ signis sua quȩdã seruat᷑ integritas:
Nã soloecismus qͥ dr̃: nichil est aliud quã cũ uerba non
ea Lege sibi coaptant᷑. que  aptauerunt qͥ pͥores nob̃
non sine auctoritate aliqͦ loquuti sunt: Utrum em̃
inter honunes an int̃ hominib dicat᷑: ad rerũ non
ꝑtin& cognitoreni: Itẽ barbarismꝰ qͥd aliud ẽ. nͥ uerbũ
non eis litteris uł sono enuntiatũ: qͦ ab eis qͥ ante nos
latine loquuti sunt enuntiari sol&. Utrũ aut̃ ignos¬
cere. ꝓducta an correptã . syllaba dicat᷑. ñ multum
curat. qui peccatis suis dm̃ ut ignoscat p̾&it: qͣlib&
modo uerbũ sonare potuerit: Quid ẽgͦ integria
loquutionis. ñ latinȩ consu&udinis c̃seruatio. loquẽ¬
tuĩ ueterũ auctoritate firmata: s tam̃ eo magis inde

Expanded text:
veterum qui latine locuti sunt, tenere voluerit, transire non possunt. Quae aliquando intellectui nihil adimunt, sed offendunt tamen eos qui plus delectantur rebus, cum etiam in earum signis sua quaedam servatur integritas. Nam soloecismus qui dicitur, nihil aliud est quam cum verba non ea lege sibi coaptantur, qua coaptaverunt qui priores nobis non sine auctoritate aliqua locuti sunt. Utrum enim Inter homines, an, Inter hominibus dicatur, ad rerum non pertinet cognitorem. Item barbarismus quid aliud est, nisi verbum non eis litteris vel sono enuntiatum, quo ab eis qui latine ante nos locuti sunt, enuntiari solet? Utrum enim Ignoscere producta an correpta tertia syllaba dicatur, non multum curat qui peccatis suis Deum ut ignoscat petit, quolibet modo illud verbum sonare potuerit. Quid est ergo integritas locutionis, nisi alienae consuetudinis conservatio, loquentium veterum auctor