comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta int̾rogatio. illuc prouocat respondentẽ. ut magis deũ quã
cesarẽ timeat. et dicat non debere tributa soluiꝰ: ut statim
audientes herodiani. seditiones contra romanũ principem
teneant. Cognita autẽ iħc nequitia eorum: ait. Qd
me tẽptatis ħrpocrite : Frima uirtus est respondentis
interrogantiũ mentẽ cognoscere: et non discipulos sed
temptatores uocare. Hypocrita ergo appellatur. qui aliud est
et aliud simulat id est aliud opere agit: et aliud uoce p̃tendit
Ostendite michi nũmisma census. At illi obtulerunt ei dena¬
rium. Sapientia semꝑ sapienter agit: ut suis potissimũ temp¬
tatores sermonib confutentur. Ostendite inquit michi de¬
narium: hoc est genus nũmi quod pro decem nũmis imputa¬
batur: et habebat imaginem cesaris. Et ait illi iħe. Cuiꝰ
est imago hec et suꝑscriptio: Qui putant interrogationẽ
saluatoris ignorantiã esse et non dispensationẽ: diseant ex

Expanded text:
ta interrogatio, illuc provocat respondentem, ut magis Deum quam ta interrogatio, illuc provocat respondentem, ut magis Deum quam Caesarem timeat, et dicat non debere tributa solvi, ut statim audientes Herodiani, seditionis contra Romanos principem teneant. Cognita autem Jesus nequitia eorum, ait: Quid me tentatis, hypocritae? Prima virtus est respondentis, interrogantium mentem cognoscere, et non discipulos, sed tentatores vocare. Hypocrita ergo appellatur, qui aliud est, et aliud simulat, id est, aliud opere agit, et aliud voce praetendit. Ostendite mihi numisma census. At illi obtulerunt ei denarium. Sapientia semper sapienter agit, ut suis potissimum tentatores sermonibus confutentur. Ostendite, inquit, mihi denarium, hoc est, genus nummi, quod pro decem nummis imputabatur, et habebat imaginem Caesaris. 179 Et ait illis Jesus: Cujus est imago haec, et superscriptio? Qui putant interrogationem Salvatoris ignorantiam esse, et non dispensationem, discant ex
Abbreviated transcription (Latin):
uero qui sibi applaudebant in iusticia econtrario intentib
non debere popłm dei qui decimas solueret et primitias da¬
ret. & cetera quȩ in lege scripta sunt humanis legibus sub¬
iacere. Cesaraugustus herodem filiũ. antipatri alienigenam
et ꝓselitum. regẽ iudeis constituerat: qui tributis pre esset et
romano pareret imꝑio. Mittunt igitur pharisei discipulos
suos cum herodianis. id est militib herodis. quos illudentes
pharisei. quia romanis tributa soluebant. herodianos uocabant.
et non diuino cultui deditos. Quidam latinorũ ridiculȩ hero¬
dianos putant. qui herodem xp̃m esse crederent: quod nusqͣ
omĩno legimus. Magister scimus quia uerax es. et uiam
dei in ueritate doces: et non est tibi cura de aliquo. Non
enim respicis ꝑsonã hominũ. Dic ergo nobis quid tibi uide¬
tur. Licet censum dari cesari an non : Blanda et fraudulen-¬

Expanded text:
vero, qui sibi adplaudebant in justitia, e contrario nitentibus, vero, qui sibi adplaudebant in justitia, e contrario nitentibus, non debere populum Dei, qui decimas solveret, et primitiva daret, et caetera quae in lege scripta sunt, humanis legibus subjacere. Caesar Augustus Herodem filium Antipatris alienigenam et proselitum Regem Judaeis constituerat, qui tributis praeesset, et Romano pareret imperio. Mittunt igitur Pharisaei discipulos suos cum Herodianis, id est, militibus Herodis, seu quos illudentes Pharisaei, quia Romanis tributa solvebant, Herodianos vocabant, et non divino cultui deditos. Quidam Latinorum ridicule Herodianos putant, qui Herodem Christum esse crederent, quod nusquam omnino legimus. Magister, scimus quia verax es et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo, non enim respicis personam hominum: Dic ergo nobis quid tibi videtur: Licet censum dari Caesari, an non? Blanda et fraudulen
Abbreviated transcription (Latin):
rectionis intellige ueritatẽ: uel certe ideo ligantur manus et
pedes. ut male oͦꝑari et currere desistant ad effundendũ san¬
guinem. in fletu quoq oculorũ et stridore dentiũ: per me¬
taphoram m̃brorũ corporaliũ magnitudo ostenditur tor¬
mentorũ. ¶Hulti autem sunt uocati. pauci uero electi
Oñs parabolas breui sentenciola cõphenduit: quod et in
opere uineȩ et in edificatione domus. et in conuiuio nupti¬
ali non initia sed finis queratur. cxcuii. Iunc abeuntes
pharisei consiliũ inierunt. ut caꝑent eum in sermone: et mit¬
tunt ei discipulos suos cum herodianis dicentes. Nuꝑ sub ce
sare augusto iudea subiecta romanis quando in toto orbe
est celebrata descriptio. stipendiaria facta fuerat: et erat in po¬
pulo magna seditio. dicentib aliis pro securitate et quiete qua
romani ꝓͦ om̃ib militarent. debere tributa ꝑsoluiꝰ. phariseis

Expanded text:
rectionis intellige veritatem. Vel certe ideo ligantur manus et rectionis intellige veritatem. Vel certe ideo ligantur manus et pedes, ut male operari, et currere desistant ad effundendum sanguinem. In fletu quoque oculorum, et stridore dentium, per metaphoram membrorum corporalium, magnitudo ostenditur tormentorum. Multi autem sunt vocati, pauci vero electi. Omnes parabolas brevi sententia 177 comprehendit: quod et in opere vineae, et in aedificatione domus, et in convivio nuptiali, non initia, sed finis quaeratur. Tunc abeuntes Pharisaei, consilium inierunt, ut caperent eum in sermone. Et mittuntsare Augusto Judaea subjecta Romanis, quando in toto orbe est celebrata descriptio, stipendiaria facta fuerat, et erat in populo magna seditio, dicentibus aliis: pro securitate et quiete, qua Romani pro omnibus militarent, debere tributa persolvi. Pharisaeis
Abbreviated transcription (Latin):
nuptiali Ynus iste om̃s qui sociati sunt maliciȩ intelligunt᷑
Uestis autem nuptialis precepta sunt dñi et oꝑa quȩ cõplen¬
tur ex lege et euangelio: nouiq hominis efficiunt uesti¬
mentum. Si quis igitur in tempore iudicii inuentus fuerit sub
nomine xp̃iano non habere uestim̃tum nuptiale hoc est uestẽ
super celestis hominis. sed uestẽ pollutã idest ueteris hominis
exuuias: hic statim corripitur et dicitur ei. dmice quomodo
huc intrastis Amicũ uocat: quod inintatus adnuptias est. drgu¬
it illum ĩpudentiȩ quod ueste sordida mundicias. polluerit᷑
nuptiales. At ille obmutuit. In tempore enim illo non erit lo¬
cus impudentiȩ. nec negandi facultas: cum om̃s angeli et
mundus ille. testis sit peccatorum. Tunc dixit rex ministri¬
ores: ibi erit fletus et stridor dentiũ. Ligatis manus et pedes.
fletũq oculorũ et stridorẽ dentium. uel ad cõpbandam resur¬

Expanded text:
nuptiali. Unus iste, omnes qui sociati sunt in malitia intelliguntur. nuptiali. Unus iste, omnes qui sociati sunt in malitia intelliguntur. Vestis autem nuptialis praecepta sunt Domini et opera quae complentur ex lege et Evangelio, novique hominis efficiunt vestimentum. Si quis igitur in tempore judicii inventus fuerit sub nomine Christiano non habere vestimentum nuptiale, id est, vestem coelestis hominis, sed veterem pollutam, id est, veteris hominis exuvias, hic statim corripitur, et dicitur ei: Amice, quomodo huc intrasti? Amicum vocat, quod invitatus ad nuptias est. Arguit impudentiae, quod veste sordida munditias polluerit nuptiales. At ille obmutuit. In tempore enim illo non erit locus impudentiae, nec negandi facultas. Cum omnes angeli et mundus ipse testis sit peccatorum. Item possumus intelores; ibi erit fletus et stridor dentium. Manus ligatas et pedes, fletumque oculorum, et stridorem dentium, vel ad comprobandam resur
Abbreviated transcription (Latin):
exitib uiarũ. Queritur autẽ quomͦ in his qui foris erant
inter malos: et boni aliqui sint reꝑti. Hunc locũ plenuis
tractat apostolus ad romanos: quod gentes naturaliter
facientes ea quȩ legis sunt condẽpnent iudeos. qũi serp¬
tam legem non fecerint. Inter ipsos quoq et ethiieos
est infinita diuersitas: cum sciamus alios esse procliues
ad uitia et ruentes ad malaꝰ alios ob honestatẽ morũ
dscũbentes: et uidit ib̃s hominẽ non uestitũ ueste nup¬
tiali: et ait illi. Amice quomͦ huc intrasti non habens uestem
nuptialem : At iller obmutuit. Hi qui inuitati fuerant ad nup¬
tias de sepib et angulis et plateis. et diuersis locis: cenam rt¬
gis impleuerant. Sed postea cum uenisset rex ut uideret dis¬
cumbentes in conuiuio suo. hoc est in sua quasi fide requies¬
centes. ut in die iudicii. uisitaret conuiuas. et discerneret
merita singulorũ: inuenit unũ qui ueste indutus non erat

Expanded text:
exitibus viarum. Quaeritur autem quomodo in his qui foris erant exitibus viarum. Quaeritur autem quomodo in his qui foris erant inter malos, et boni aliqui sunt reperti. Hunc locum plenius tractat Apostolus ad Romanos, quod gentes naturaliter facientes ea quae legis sunt, condemnent Judaeos, qui scriptam legem non fecerint. Inter ipsos quoque ethnicos est infinita diversitas, cum sciamus alios esse proclives ad vitia, et ruentes ad mala, alios ob honestatem morum titum veste nuptiali, et ait illi: Amice, quomodo huc intrasti, non habens vestem nuptialem? At ille obmutuit. Hi autem qui invitati erant ad nuptias de sepibus, et angulis, et plateis, et diversis locis, coenam legis impleverant. Sed postea cum venisset rex, ut videret discumbentes in convivio suo, hoc est, quasi sua in fide requiescentes in die judicii visitaret convivas, et discerneret merita singulorum, invenit unum qui veste indutus non erat
Abbreviated transcription (Latin):
cupati aliis reb uenire noluerint. ab his qui contẽpto in¬
uitantis affectu uerter̃t humanitatẽ in crudelitatẽ: et
tentos seruos regis. uel contumeliis affecer̃t uel occider̃t.
in hac parabola spons siletur occisio: et ꝑ seruorũ mortes
contẽptus ostenditur nuptiarũ. Nex autem cum au¬
disset iratus est: de quo supra ddixerat. simile factũ est
regnũ celorum hominis regi. Quando inuitabat ad nup¬
tias et agebat oꝑa clementiȩ hominis nom̃ adquisitũ est.
Nunc quando adultionẽ uadit. homo siletur: et rex tan¬
tum dicitur. Et missis exercitib suis ꝑdidit homi¬
cidas illos: et ciuitatẽ illorũ succendit. Exercitus siue
pasiano et tito: quia occisis iudeȩ popłis. p̾uaricatricem
succenderĩt ciuitatẽ. I unc ait seruis suis: nuptiȩ qui¬
dem paratȩ sunt: ses qui inuitati erant non fuerant dig
te ad nuptias. Gentiliũ populus non erat in uiis: sed in

Expanded text:
cupati aliis rebus venire noluerunt, his qui, contempto incupati aliis rebus venire noluerunt, his qui, contempto invitantis affectu, verterunt humanitatem in crudelitatem, et tentos servos regis, vel contumeliis affecerunt, vel occiderunt. In hac parabola sponsi siletur occisio: et per servorum mortes, contemptus ostenditur nuptiarum. Rex autem cum audisset, iratus est. De quo dictum supra fuerat: Simile factum est regnum coelorum homini regi, quando invitabat ad nuptias, et agebat opera clementiae, hominis nomen appositum est, nunc quando ad ultionem venit, homo siletur, et rex tantum dicitur. Et missis exercitibus suis, perdidit homicidas illos, et civitatem illorum succendit. Exercitus, seu pasiano et Tito, qui occisis Judaeae populis, praevaricatricem succenderint civitatem. Tunc ait servis suis: Nuptiae quidem paratae sunt; sed qui invitati erant nont, etc. Gentilium populus non erat in viis, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
bium quin moysen ꝑ quem legem inuitatis dedit. Si au¬
tem seruos legerimꝰ ut pleraq habent exemplaria. ad ꝓphe¬
tas referendum est: quod inuitati per eos. uentre contemp¬
serint. Iterũ misit alios seruos dicens. Dicite inuitatis.
ecce prandiũ meũ paraui: tauri mei. et altilia occisa: et
si sunt. melius est. ut ꝓphete intelligantur. quã aposto¬
li: ita tamen si supra seruus scriptus fuerit. Sinautem
seruos ibidem ibidera legas: hic secundi serui. apostoli intel¬
ligendi sunt. Prandiũ paratũ. et thauri et altilia occisa. uel
ꝑgtaphorã opes regie describunt᷑. ut ex carnalibus in-¬
tiligantur spiritalia: uel certe ͥoginatũ magnitudo.
et doctrina dei lege plenissima sentiri potest. Et
abierunt alius in uillam suã: alius ad negotiationẽ suã
Alii uero tenuer̃t seruos suos et contumelis affectos occr¬
derunt. Inter eos qui non recipiunt euangelii ueritatẽ:
multa diuersitas est. Minoris enim criminis sunt. qui oc¬

Expanded text:
bium quin Moysen, per quem Legem invitatis dedit. Si autem servos legerimus, ut pleraque habent exemplaria, ad prophetas referendum est, quod invitati per eos venire contempserint. Iterum misit alios servos, dicens: Dicite invitatis: Ecce prandium meum pasi sunt, melius est ut prophetae intelligantur, quam apostoli: ita tamen si supra, servus, scriptus fuerit. Sin autem servos, ibidem legas, hic secundi servi, apostoli intelligendi sunt. Prandium paratum, et tauri, et altilia occisa, vel per metaphoram 175 opes regiae describuntur, ut ex carnalibus intelligantur spiritualia; vel certe dogmatum magnitudo, et doctrina Dei lege plenissima sentiri potabierunt alius in villam suam, alius ad negotiationem suam; Reliqui vero tenuerunt servos ejus, et contumeliis affectos, occiderunt. Inter eos, qui non recipiunt Evangelii veritatem, multa diversitas est. Minoris enim criminis sunt qui oc
Abbreviated transcription (Latin):
omni ratione uitandũ est. habuit marcion et ualentinus
et om̃s heretici. Ferm̃tũ hanc uim habet. ut si farinȩ mix¬
tum fuerit qđ parũ uidebatur crescat in maius: et ad sa¬
heretica si uel modicã scintillam in tuum pectus iecerit.
in breui ingens flãma succrescet: et totã hominis possessi¬
onem ad se trahet. Deniq sequitur tunc intellexerunt.
quia non dixisset cauendũ a ferm̃to panũ sed a doctrina

Expanded text:
omni ratione vitandum est, habuit Marcion, et Valentinus, omni ratione vitandum est, habuit Marcion, et Valentinus, et omnes haeretici. Fermentum hanc vim habet, ut si farinae mixtum fuerit, quod parvum videbatur, crescat in majus, et ad sahaeretica, si vel modicam scintillam in tuum pectus jecerit, in brevi ingens flamma succrescit, et totam hominis possessionem ad se trahit. Denique sequitur: Tunc intellexerunt, quia non dixisset cavendum a fermento panum, sed a doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
seõrum et saduceorum: qui cauet a ferm̃to phariseorum
et saduceorũ. legis ac litterȩ p̾cepta non seruat: tradicio¬
nes hominũ negͦligit. ut faciat mandatum dei:
quinq milia hominum. et quatuor milia que pasta sunt
in heremo: quod licet signorum magnitudo ꝑspicua sit:
tamen et aliud inspiritali intelligentia demonstretur. Si
enim ferm̃tum phariseorũ et faduceorũ ñ corporalẽ panẽ
sed traditiones ꝑuersas et heretica significat dogmata:
quare et cibi quib nutritus est populus dei non ueram
doctrinã integrãq signi ficet : Querat aliquis et dicat.
quomodo panes non habebant qui statm impletis spor¬
tis septem. ascendert̃ nauiculam. et uenerunt in fines
magedan: ibiq audiunt nauigantes qđ cauere de¬
beant a ferm̃to phariseorũ et saduceorum. S script᷑a
testatur: quod obliti sint eos secum tollere. Hoc est
fermentũ: de quo et apostolus loquitur. Modicum
ferm̃tum totã massam corrũpit. Istiusmodi ferm̃tum qd̃

Expanded text:
on accepimus. Qui cavet a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum, Legis ac litterae praecepta non servat, traditiones 120 hominum negligit, ut faciat mandatum Dei. quinque millia hominum, et quatuor millia, quae pasta sunt in eremo; quod licet signorum magnitudo perspicua sit, tamen et aliud in spirituali intelligentia demonstretur. Si enim fermentum Pharisaeorum et Sadducaeorum non corporalem panem, sed traditiones perversas, et haeretica significat dogmata; quare et cibi, quibus nutritus est populus Dei, non veram doctrinam integramque significent? Quaerat aliquis et dicat: Quomodo panes non habebant, qui statim impletis septem sportis, ascenderunt in naviculam, et venerunt in fines Magedan: ibique audiunt navigantes, quod cavere debeant a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum? Sed Scriptura testatur quod obliti sint eos secum tollere. Hoc est fermentum, de quo et Apostolus loquitur; Modicum fermentum totam massam corrumpit . Istiusmodi fermentum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
corde tuo: et̾ reł. Quod de herode et poncio pilato le¬
gimus in dñi necẽ eos fecisse concordiam: hoc etiã nunc
de phariseis cernimus et sadducers. Intra se contrarii fũt.
sed ad contẽptandũ iħm parimente consentiunt. Qui gͦ
iam supra in ostensione denarii fuerant confutati: et ad¬
uerse partis factionẽ uiderant subrutã. debuerant exẽplo
moneri: ne ultra molirent᷑ insidias. Sed maliuolentia:
liuor nutrit impudentiã. Interrogat unus e legisdocto¬
ribus. non scire desiderans sed tẽptans. an int̾rogatus nos¬
set quod int̾rogabatur. quod si÷ maius mandatũ. non
de mandatis interrogans. sed quod sit primũ magnũq
mandatũ: ut cum omĩa quȩ deus mandauerit magna
sint. quicquid ille responderit. occasionẽ habeant calũ¬
niandi. aliud asserens magnũ esse de plurib. Quicũꝙ
igitur nouit. et int̾rogat. non uoto discendi sed stu¬
dio cognoscendi. an nou̾erit ille qui responsurus est:

Expanded text:
prophetae. Quod de Herode et Pontio Pilato legimus, in Domini nece eos fecisse concordiam, hoc etiam nunc de Pharisaeis cernimus et Sadducaeis, qui inter se contrarii sunt, sed ad tentandum Jesum pari mente consentiunt. Qui ergo jam supra in ostensione denarii fuerant confutati, et adversae partis factionem viderant subrutam, debuerant exemplo moneri, ne ultra molirentur insidias: sed malevolentia et livor nutrit impudentiam. Interrogat unus ex legis doctoribus, non scire desiderans, sed tentans, an interrogatus nosset quod interrogabatur, quod sit majus mandatum: non de mandatis interrogans, sed quod sit primum magnumque mandatum; ut cum omnia quae Deus mandaverit magna sint: quidquid ille responderit, occasionem habeat calumniandi, aliud asserens magnum esse de pluribus. Quicumque igitur novit et interrogat non voto discendi, sed studio cognoscendi, an noverit ille qui responsurus est,
Abbreviated transcription (Latin):
To babtismate deĩ p̾cepta non fecerint. Unde dicit. uenit enĩ
autẽ et meretrices credider̃t. Porro quod sequitur. quis ex duo¬
bus fecit uoluntatẽ patris. et illi dicunt. nouissimꝰ: sciendum ẽ
in ueris exemplarib non haberi nouissimũ sed primũ: ut
proprio iudicio condẽpnent᷑. Si autẽ nouissimũ uoluerimus
legere : manifesta est int̾pretatio. ut dicamus intelligere qui¬
dem ueritatẽ iudeos: sed tergi uersari et nolle dicere quod
sentiunt: sicut et baptismũ iohannis scientes esse de celo

Expanded text:
to baptismate Dei praecepta non fecerunt. Unde subsequenter to baptismate Dei praecepta non fecerunt. Unde subsequenter vos in regno Dei . Porro quod sequitur: Quis ex duobus fecit voluntatem patris? Et illi dicunt: Novissimus. Sciendum est in veteribus exemplaribus non haberi novissimum, sed primum, ut proprio judicio condemnentur. Si autem novissimum voluerimus legere manifesta est interpretatio, ut dicamus intelligere quidem veritatem Judaeos, sed tergiversari, et nolle dicere quid sentiunt, sicut et baptismum Joannes scientes esse de coelo,
Abbreviated transcription (Latin):
uocaui decorem. et alteram uocaui funiculũ: et paui gregẽ.
Primo dicitur gentiliũ populo: per naturalis legis noti¬
ciam. uade et operare in uineã meã: hoc est qđ tibi ñ uis
fieri. alteri ne feceris. Qui suꝑbe respondit. nolo: postea
uero in aduentu saluatoris acta penitentia oꝑatus est
in uinea dei: et sermonis contumaciam labore correxit. Se¬
cundus autem filius. populus iudeorũ est: qui respondit
morsi. omĩa quecũq dixerit dñs faciemus: et non iuit
in uineam: quia interfecto patrisfamiliȩ filio se putauit
heredem. Alii uero non putant gentilium et iudeorũ esse
parabolã: sed simpliciter peccatorũ et iustorũ: ipse quoq
dño positionẽ suam. postea disserepte amen dico uobis. quia
qui per mala oꝑa deo seruire negauerant. postea penitenciȩ
baptismũ acceperint a iohanne: pharisei autem qui iusticiã
preferebant et legem se dei facere iactabant iohannis contẽp¬

Expanded text:
vocavi decorem, et alteram vocavi funiculum, et pavi gregem . vocavi decorem, et alteram vocavi funiculum, et pavi gregem . Primo dicitur Gentilium populo per naturalis legis notitiam: Vade, et operare in vinea mea: hoc est, quod tibi non vis fieri, alteri ne feceris . Qui superbe respondit: Nolo. Postea vero in adventu Salvatoris, acta poenitentia, operatus est in vinea Dei, et sermonis contumaciam labore correxit. Secundus autem filius, populus Judaeorum est, qui respondit Moysi: Omnia quaecumque dixerit Dominus faciemus , et non ivit in vineam, quia, interfecto patrisfamilias filio, se putavit haeredem. Alii vero non putant Gentilium et Judaeorum esse parabolam, sed simpliciter peccatorum et justorum: ipso quoque Domino propositionem suam postea disserente. Amenqui per mala opera Deo servire negaverunt, postea poenitentiae baptismum acceperant a Joanne. Pharisaei autem, qui justitiam praeferebant et legem Dei se facere jactabant, Joannis contemp
Abbreviated transcription (Latin):
Illi in eo quod se nescire responderant mentiti sunt. Consequens
ergo erat nixta responsionẽ eorum dñm quoq dicere nec
ego scio: sed mentiri ueritas non potest. Et ait. Nec ego dico uo¬
bis. Ex quo ostendit et illos scire s respondere nolle. et se
nosse et ideo non dicere: quia illi quod sciant taceant. Et stat̃i
inserit parabolam. qua et illos impietatis arguat: et ad genteᷤᷤ
regnum dei doceat transferendum. Quid autẽ uob̃. cax¬
uidetur: homo habebat duos filios: et accedens ad primũ
dixit. Fili uade hodie oꝑare in uineã meam. Ille autem res-
pondens ait. Holo: postea uero penitentia motus abiit. Acce¬
dens autem ad alterum dixit similiter. At ille respondẽs
ait. Eo dñe: et non iuit. Hi sunt duo filii qui et in luce
parabola describuntur. frugi et luxuriosus: et de quib ⁊ a¬
charias propheta loquitur. Assũpsi michi quas uirgas: unã.

Expanded text:
Illi in eo quod nescire se responderant, mentiti sunt: consequens Illi in eo quod nescire se responderant, mentiti sunt: consequens ergo erat juxta responsionem eorum Dominum quoque dicere, Nec ego scio; sed mentiri Veritas non potest, et ait: Nec ego dico vobis. Ex quo ostendit et illos scire, sed respondere nolle, et se nosse, et ideo non dicere, quia illi quod sciunt taceant, et statim infert parabolam, quae et illos impietaregnum Dei doceat transferendum. Quid autem vobis videtur? Homo quidam habebat duos filios, et accedens ad primum dixit: Fili, vade hodie operpondens, ait: Nolo. Postea autem poenitentia motus abiit. Accedens autem ad alterum, dixit similiter. At ille respondens, it illis Jesus . Hi sunt duo filii, qui et in Lucae parabola describuntur, frugi et luxuriosus, et de quibus Zacharias propheta loquitur: Assumpsi mihi duas virgas: unam
Abbreviated transcription (Latin):
michi. et ego uobis dicam in qua potestate hȩc facio.
Babtismus iohannes unde erat. e celo. an ex hominib:
do. malus clauus. aut cuneus infigendus est. Poterat
dñs aꝑta responsione. tẽptatorũ calũniã confutare: sed
prudenter interrogat. ut suo ipsi uel silentio. uel senten¬
cia condẽpnent᷑. Si enim respondissent baptisma iohanniᷤᷤ
esse de celo ut ipsi sapientes in malicia ꝑtractarunt: conse¬
quens erat responsio. Quare ergo non estis baptizati a
iohanne: Si dicere uoluissent humana deceptione cõpo¬
situm et nichil habuisse diuinũ : seditionẽ populi formi¬
dabant. Om̃s enm congregate multitudines iohannis
receꝑant baptisma: et sic eum habebant ut prophetam.
Respondit itaq impiissima factio: et humilitatis uerbo.
qͦse nescire diceret: usa est ad insidias coaptandas. Ait illis
et ipse. Nec ego dico uobis. in qua potestate hȩc fatio.

Expanded text:
mihi, et ego uobis dicam, in qua potestate haec faciam. mihi, et ego uobis dicam, in qua potestate haec faciam. baptismus Iohannis unde erat? et cetera usque ad illud do, malus clavus aut cuneus infigendus est. Poterat Dominus aperta responsione tentatorum calumniam confutare, sed prudenter interrogat, ut suo ipsi, vel silentio, vel sententia condemnentur. Si enim respondissent baptisma Joannis esse de coelo ut ipsi sapientes in malitia pertractarunt, consequens erat responsio: Quare ergo non estis baptizati a Joanne? Si dicere voluissent, humana deceptione esse compositum, et nihil habuisse divinum, seditionem populi formidabant. Omnes enim gregatim multitudines Joannis receperant baptisma, et sic eum habebant ut prophetam. Respondit itaque impiissima factio, et humilitatis verbo, quo nescire se diceret, usa est ad insidias coaptandas. Ait illis et ipse: Nec ego dico vobis in qua potestate haec facio.
Abbreviated transcription (Latin):
tus appellatur. Et cum animã hominis possederit. et in
ea fuerit radicatus: ab apostolis et his qui similes apłorũ
sunt. transferri potest in mare : hoc est in loca salsa et
fluctuantia et amara quȩ nullam habent dulcedinem
dei. Idipsum et in psalmis legitur. Non timebimꝰ. dum turbabi¬
tur terra et tranferentur montes in cor maris: C xc uii¬
It cum uenisset in templum: accesser̃t ad eum docentẽ
sis uerbis: dedit eandem quã supra calũniam struunt: quan-
do dixxerunt in beelrebub principe demoniorũ eicit hic de¬
monia. Quando enim dicunt in qua potestate hȩc facis.
de dei ddubitant potestate : et sub intelligi uolunt diaboli es¬
se quod faciat. Addentes quoq quis tibi dedit hanc potestatẽ
manifestissime dei filium negant: quẽ putant non suis ui-¬
ribus sed alienis signa facere. Despondens iħc dixit
illis. Interrogabo uos et ego unũ sermonẽ: quẽ si dixeritis

Expanded text:
tus appellatur. Et cum animam hominis possederit, et in tus appellatur. Et cum animam hominis possederit, et in ea fuerit radicatus, ab apostolis, et his qui similes apostolorum sunt, transferri potest in mare, hoc est, in loca salsa, et fluctuantia, et amara, quae nullam habent dulcedinem Dei. Idipsum et in Psalmis legitur: Non timebimus dum turbabitur terra, et transferentur montes in cor maris . Et cum venisset in tesis verbis eamdem quam supra calumniam struunt, quando 169 dixerunt: In Beelzebub principe daemoniorum ejicit hic daemonia. Quando enim dicunt: In qua potestate haec facis? de Dei dubitant potestate, et subintelligi volunt diaboli esse quod faciat. Addentes quoque: Quis tibi dedit hanc potestatem? manifestissime Dei Filium negant, quem putant non suis viribus, sed alienis signa facere. Respondens autillis: interrogo uos et ego unum sermonem; quem si dixeritis
Abbreviated transcription (Latin):
ferre non potuerint. Quib nos respondebimus. multa facta ẽẽ
signa a dño iuxta iohannis euangeliste testimoniũ: quȩ si¬
scripta essent mundus capere non posset: non quo mundus
uolumina capere non potuerit. quȩ potest quamuis multipli¬
cia sint unũ armariolum. uel unum capere triclimũ: sed quo
magnitudinẽ signorũ pro miraculis et incredulitate ferre ñ
possit. Igitur et hȩc credimꝰ fecisse apłos: sed ideo scripta non
esse. ne in fidelib contradicendi maior daretur occasio. Ali¬
oquin interrogemus eos: utrũ credant his signis quȩ scripta
narrantur. annon. Et cum incredulos uiderimꝰ: consequent
probabimꝰ. nec maiorib eos credituros fuisse qui minorib
non crediderint. Hoc aduersum illos. Ceterũ nos ut ante
iam diximꝰ montẽ diabolũ intelligamꝰ suꝑbientẽ. et iactan¬
tem se contra creatorẽ suum: quia propheta. mons corrup¬

Expanded text:
ferre non potuerint. Quibus nos respondebimus, multa facta esse ferre non potuerint. Quibus nos respondebimus, multa facta esse signa a Domino, juxta Joannis Evangelistae testimonium, quae scripta essent, mundus capere non posset . Non quo mundus volumina capere non potuerit, quae potest, quamvis multiplicia sint, unum armariolum, vel unum capere scrinium: sed quod magnitudinem signorum prae miraculis et incredulitate ferre non possit. Igitur et haec credimus fecisse apostolos, sed ideo scripta non esse, ne infidelibus contradicendi major daretur occasio. Alioquin interrogemus eos, utrum credant his signis, quae scripta narrantur, an non. Et cum incredulos viderimus, consequenter probabimus, nec majoribus eos credituros fuisse, qui minoribus non crediderint. Hoc adversum illos. Caeterum nos, ut ante jam diximus, montem diabolum intelligamus superbientem, et jactantem se contra Creatorem suum, qui a propheta mons corrup
Abbreviated transcription (Latin):
risset tempus fidei: quia ad illũ primũ ueniens. et spretꝰ
transisset ad nationes. Et ait illi. Hũquã ex te fructus
riente dño cibos quos ille cupierat non habebat. Sic au¬
tem aruerunt folia. ut trũcus ipse remaneret: et fractis
ramis uireret radix. quȩ in nouissimo tempore. si cre¬
dere uoluerit. uirgulta fidei pullulet: impleaturq scrip
passurus in populis. et bauilaturus scandalum crucis: debuit dis¬
cipulorum animos signi anticipatione firmare. Unde et disci¬
puli mirantur dicentes . quomodo continuo aruit. Potuit ergo
saluator. eadem uirtute et iam inimicos siccare suos: nsi eorũ
ihc ait eis. Amen dico uobis si habueritis fidem et non hesitaue¬
ritis. non solum de ficulnea facietis: sed et si monti dixceritis
canes in suis uoluminib: que ad impietatis proprie memoriã
reliquer̃t asserentes apłos. non habuisse fidem: quia montes trans-¬

Expanded text:
risset tempus fidei, quia ad illum primum veniens, et spretus, risset tempus fidei, quia ad illum primum veniens, et spretus, transisset ad nationes. Et ait illi: Numquam ex te fructus riente Domino, cibos quos ille cupierat, non habebat. Sic autem aruerunt folia, ut truncus ipse remaneret, et fractis ramis, vireret  Al. viveret radix, quae in novissimo tempore si credere voluerit, virgulta fidei pullulet, impleaturque Scrippassurus in populis, et bajulaturus scandalum crucis, debuit discipulorum animos signi anticipatione firmare. Unde et discipuli mirantur, dicentes: Quomodo continuo aruit? 168 Potuit ergo Salvator eadem virtute etiam in ait eis: Amen dico vobis, si habueritis fidem, et non haesitaveritis, non solum de ficulnea facietis; sed et si monti huic dixeritis:canes in suis voluminibus, quae in impietatis propriae memoriam reliquerunt, asserentes apostolos non habuisse fidem, quia montes trans
Abbreviated transcription (Latin):
centes. Quomodo continuo aruit. Discussis noctis tenebris
matutina luce radiante et uicina meridie in qua dñs
passione sua illustraturus erat orbem. cum in ciuitatẽ reuer¬
teretur. esuriit: uel ueritatẽ humanȩ carnis ostendens.
uel esuriens salutẽ credentiũ. et estuens ad incredulitatẽ
israhelis. Cũq uidisset arborẽ unã quam intelligimus
synagogam. et conciliabulũ iudeorũ iuxta uiam: habe¬
bat enim legem. et iuxta uiã erat. quia non credebat in
uia. uenit ad eam. stantẽ scilicet et ĩmobilẽ. et non haben¬
tem euangelii pedes: niehilq inuenit in illa nisi folia tan-¬
tum. ꝓmissionum strepitũ tradiciones pharisiacas. iactati¬
onem legis. ornam̃ta uerborũ. absq ullis fructib uerita¬
tis. Undẽ et alius euangelista dicit. Hondũ enim erat
tempus: siue quod tẽpus nondũ uenerat saluationis isrł.
eoquod necdũ gentilium popłs subintrasset. siue quod p̾te¬

Expanded text:
centes: Quomodo continuo aruit? Discussis noctis tenebris, centes: Quomodo continuo aruit? Discussis noctis tenebris, matutina luce radiante, et vicina meridie, in qua Dominus passione sua illustraturus erat orbem, cum in civitatem reverteretur, esuriit, vel veritatem humanae carnis ostendens, vel esuriens salutem credentium, et aestuans ad incredulitatem Israelis. Cumque vidisset arborem unam quam intelligimus Synagogam, et conciliabulum Judaeorum juxta viam: habebat enim Legem, et ideo juxta viam erat, quia non credebat in viam, venit ad eam, stantem scilicet et immobilem, et non habentem Evangelii pedes: nihilque invenit in ea, nisi folia tantum, promissionum strepitum, traditiones Pharisaicas, et jactationem Legis, et ornamenta verborum absque ullis fructibus veritatis. Unde et alius evangelista dicit: Nondum enim erat tempus ; sive quod tempus nondum venerat salvationis Israel, eo quod nondum Gentilium populus subintrasset, sive quod praete
Abbreviated transcription (Latin):
re cupiebant. bene faciunt pueri. ut michi testimoniũ ꝑhibe¬
ant: nec rursum errant. pueri sunt. debetis etati ignoscere:
abiit foras extra ciuitatẽ in bethamã. ibiq mansit.
eliquit incredulos: et urbẽ egressus contradicentium.
iuit in bethaniã: quȩ int̾pretatur domus obedientie. iam
tunc uocationẽ gentiũ p̾figurans. Ibiq mansit: quia in isrł
ꝑmanere non potuit. Hoc quoq intelligendũ est. qđ tante
fuerit pauꝑtatis. et ita nulli adulatus sit: ut in urbe ma¬
xima nullum hospitẽ. nullam inuenerit mansionẽ: sed
in agro paruulo apud lararũ sororesq eius habitarit:
eorum quippe uicus bethania est. Mane autẽ reuertẽs
in ciuitatẽ. esuriit: et uidens fici arborem unã secus uiam ue¬
nit ad eam: et nichil inuenit in ea nisi folia tantum: et ait
illi. Numquã ex te fructus nascatur in sempit̾nũ. Et arefacta
est continuo ficulnea. Et uidentes discipuli : mirati sunt di¬

Expanded text:
re cupiebant, bene faciunt pueri, ut mihi testimonium perhibere cupiebant, bene faciunt pueri, ut mihi testimonium perhibeant, nec rursum, errant: pueri sunt, debetis aetati ignoscere; abiit foras extra civitatem in Bethaniam, ibique mansit. Reliquit incredulos, et urbem egressus contradicentium, ivit Bethaniam, quod interpretatur domus obedientiae, jam tunc vocationem gentium praefigurans, ibique mansit, quia in Israel permanere non potuit. Hoc quoque intelligendum est, quod tantae fuerit paupertatis, et ita nulli adulatus sit, ut in urbe maxima nullum hospitem, nullam invenerit mansionem, sed in agro 167 parvulo apud Lazarum sororesque ejus habitaret: eorum quippe vicus Bethania est. Mane autem revertens in civitatem, esuriit. Et videns fici arborem unam secus viam, venit ad eam, et nihil invenit in ea, nisi folia tantum. Et ait illi: Numquam ex te fructus nascatur in sempiternum, et arefacta est continuo ficulnea. Et videntes discipuli mirati sunt, di
Abbreviated transcription (Latin):
li uerbera tantã eicere multitudinẽ. m̃sasq subuertere et aathe¬
dras constingere: et alia facere quȩ infinitus non fecisset exer¬
citus. Igneum enim quiddã atq sidereũ radiabat ex oculis eius
et diuinitatis maiestas lucebat in facie. Cumq manũ non auꝰ¬
deant inicere sacerdotes. tam̃ oꝑa calũpniantur: et testimo¬
nium populi atq puerorũ qui clamabant osanna filio da¬
uid. uertunt in calu̾niã: quod uidelicet hoc non clicatur nͥ
soli filio dei. uideant ergo ep̃i et quãlibet sc̃i homines. eum
dicebatur. quia necdum erat solida credentiũ fides pro cri-¬
mine impĩgitur.  hc autem dicit illis. Utiq. Numquã legi¬
stis quia ex ore infantium et lactenciũ ꝑfecisti laudem:
Quam moderate sentencia tẽperata: et responsio in utramq partẽ
uergens et calu̾niȩ non patens. Non dixit quod scribe audi¬

Expanded text:
li verbera tantam ejicere multitudinem, mensasque subvertere, et catheli verbera tantam ejicere multitudinem, mensasque subvertere, et cathedras confringere, et alia facere, quae infinitus non fecisset exercitus. Igneum enim quiddam atque sidereum radiabat ex oculis ejus, et divinitatis majestas lucebat in facie. Cumque manum non audeant injicere sacerdotes, tamen opera calumniantur, et testimonium populi atque puerorum qui clamabant, Osanna filio David, vertunt in calumniam: quod videlicet hoc non dicatur nisi soli Filio Dei. Videant ergo episcopi, et quantumlibet sancti homines, cum dicebatur, quia necdum erat solida credentium fides, pro crimine impingitur. Jesus autem dicit eis: Utique. Numquam legistis, quia ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem? Quam moderate sententiam temperat, et responsio utrimque vergens, et calumniae non patens? Non dixit quod Scribae audi
Abbreviated transcription (Latin):
Et accesser̃t ad eum ceci et claudli in templo: et sanaui
eos. Nisi mensas nũmulariorũ subuertisset cathedrasq
colu̾bas uendentiũ: ceci et claudi lucem pristinã et conci¬
.tum gradũ non meruissent reciꝑe. identes autem¬
principes sacerdotũ et scribȩ mirabilia quȩ fecit et pue¬
ros clamantes in tẽplo et dicentes osanna filio dauid. in-
dignati sunt: et dixcerunt ei. Audis quid isti dicant: ẜle-¬
riq arbitrant᷑ maximũ esse signorũ quod lazarus susci¬
tatus est. quod cecus ex utero lumen acceperit. quod ad
iordanẽ uox audita sit patris. quod tranfiguratus in
monte głam ostenderit triũphantis: michi int̾ omĩa
signa quȩ fecit hoc uidetur esse mirabilius. qd unus
homo et illo tempore contẽptibilis et in tantum uilis
ut postea crucifigeretur seribis et phariseis contra se
seuientib. et uidentib luchra sua destrui. potuerit ad unius flagel¬

Expanded text:
Et accesserunt ad eum caeci et claudi in templo, et sanavit Et accesserunt ad eum caeci et claudi in templo, et sanavit eos. Nisi mensas nummulariorum evertisset, cathedrasque columbas vendentium, caeci et claudi lucem pristinam, et concitum gradum non meruissent recipere. Videntes autemprincipes sacerdotum et Scribae mirabilia quae fecit, et pueros cladignati sunt, et dixerunt ei: Audis quid isti dicunt? Plerique arbitrantur maximum esse signorum, quod Lazarus suscitatus est , quod caecus ex utero lumen acceperit , quod ad Jordanem vox audita sit Patris , quod transfiguratus in monte gloriam ostenderit triumphantis . Mihi inter omnia signa quae fecit hoc videtur mirabilius esse, quod unus homo, et illo tempore contemptibilis, et intantum vilis 166 ut postea crucifigeretur, Scribis et Pharisaeis contra se saevientibus, et videntibus lucra sua destrui, potuerit ad unius flagel
Abbreviated transcription (Latin):
pellari. Cathedrasq uendentiũ colũbas euertit: qui uendunt
gratiam sp̃c sancti. et omĩa faciunt. ut subiectos popłos de-¬
cut escam panis. Iuxta simplicẽ intelligentiam colũbȩ non
erant in cathedris sed in caueis: nisi certe colũbarũ institato¬
res. sedebant in cathedris quod penitus absurdum ẽ: quia
in cathedris magistrorũ magis dignitas indicatur: quȩ
ad nichilum redigit᷑. cum mixta fuerit luchris. Quod ec
ecclesiis diximus: unusquisq et de se intelligat. Dicit enĩ
apłs paulus. uos estis templũ deiꝰ et sp̃c sc̃s habitat in uo¬
bis. Non sit in domo pectoris nr̃i negociatio. non uendenti¬
um ementiũq cõmertia. non donorum cupiditas: non in-¬
grediatur iħc iratus. et rigidus: et non aliter mundet tẽ¬
plum suum. nisi flagello adhibito: ut de spelunca latro¬
num. et domo negotiationis. omũ fatiat orationis.

Expanded text:
pellari. Cathedrasque vendentium columbas evertit, qui vendunt pellari. Cathedrasque vendentium columbas evertit, qui vendunt gratiam Spiritus sancti, et omnia faciunt, ut subjectos populos devcut escam panis . Juxta simplicem intelligentiam, columbae non erant in cathedris, sed in caveis, nisi forte columbarum institores sedebant in cathedris. Quod penitus absurdum est, quia in cathedris, magistrorum magis dignitas indicatur, quae ad nihilum redigitur, cum mixta fuerit lucris. Quod de Ecclesiis diximus, unusquisque de se intelligat. Dicit enim Apostolus: Vos estis templum Dei, et Spiritus sanctus habitat in vobis . Non sit in domo pectoris nostri negotiatio, non ementium vendentiumque commercia, non donorum cupiditas, ne ingrediatur Jesus iratus et rigidus, et non aliter mundet templum suum, nisi flagello adhibito, ut de spelunca latronum, et de domo negotiationis, domum faciat orationis.
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta quod scriptũ est in sexagesimo octauo psalmo. De¬
lus domus tuȩ comedit me: fecit sibi flagellum e funicłis:
et tantam hominũ multitudinẽ eiecit e templo dicens. Seripp¬
tum est. domus mea domus orationis uocabitur: uos autem
fecistis eam speluncã latronũ. Latro enim est. et templum
dei in latronũ conuertit specũ. quia lucra de religione secta¬
tur: cultusq eius non tam cultus dei. quã negotiacionis oc¬
casio est. Hoc ẽ iuxta historiã: ceterũ scđm misticos intel¬
lectus. cotidie iħc ingreditur tẽplum patris. et eicit om̃s tam
episcopos et p̃sbit̾os et diaconos quam lalcos  et uniuersam
turbam de eccła sua: et unius criminis habet uendentes
pariter et ementes. Scriptũ est enim. Eratis accepistis: gra¬
tis date. Mensas quoq nũmulariorũ sub uertit. Obserua
ꝓpter auariciã sacerdotũ. altaria dei nũmulariorũ m̃sas ap¬

Expanded text:
juxta quod scriptum est in sexagesimo octavo psalmo : Zejuxta quod scriptum est in sexagesimo octavo psalmo : Zelus domus tuae comedit me , fecit sibi flagellum de funiculis, et tantam hominum multitudinem ejecit de templo, dicens: Scriptum est: Domus mea, domus orationis vocabitur: vos autem fecistis eam speluncam latronum. Latro enim est, et templum Dei in latronum convertit specum, qui lucra de religione sectatur, cultusque ejus non tam cultus Dei quam negotiationis occasio est. Hoc juxta historiam: caeterum secundum mysticos intellectus, quotidie Jesus ingreditur templum Patris, et ejicit omnes tam episcopos et presbyteros et diaconos, quam laicos, et universam turbam de Ecclesia sua, et unius criminis habet vendentes pariter et ementes. Scriptum est enim: Gratis accepistis, gratis date. 165 Mensas quoque nummulariorum subvertit. Observa, propter avaritiam sacerdotum, altaria Dei nummulariorum mensas ap
Abbreviated transcription (Latin):
non solum hostias non habebant. sed nec unde emerent
quidem aues. et uilia munuscula. Posuer̃t itaq et nũmula¬
rios: qui mutuã sub cautione darent pecunram. Sed quia¬
erat lege p̃ceptum. ut nemo usuras acciꝑet. et prodesse non
poterat pecunia fenerata quȩ cõmodi nichil haberet. et inter¬
dum sortem ꝑderet: excogauerunt et aliam technã ut pro
nũmulariis cõllibistas facerent: cuius uerbi ꝓprietatẽ latina
lingila. Collyba dicuntur apud eos. que nos appellamus thra¬
gemata. uel uilia munuscula. uerbi gratia frixi cireris uua
accipere non poterant. collybiste qui pecuniã fenerati erant
pro usuris accipiebant uarias species: ut quod in nũmo non
licebat. in his rebus exigerent quȩ nũmisca emuntur: quasi
non hoc ipsum ezechiel precauerit dicens. usurã et suꝑha¬
bundantiam non accipietis. Istius modi dñs cernens in domo
patris negociationẽ seu latrocinium ardore sp̃c concitatus.

Expanded text:
non solum 164 hostias non habebant, sed ne unde emerent non solum 164 hostias non habebant, sed ne unde emerent quidem aves et vilia munuscula. Posuerunt itaque et nummularios qui mutuam sub cautione darent pecuniam. Sed quiaerat Lege praeceptum , ut nemo usuras acciperet, et prodesse non poterat pecunia fenerata, quae commodi nihil haberet, et interdum sortem perderet, excogitaverunt et aliam technam, ut pro nummulariis, Collybistas facerent, cujus verbi proprietatem Latina lingua non exprimit. Collyba dicuntur apud eos, quae nos appellamus tragemata, vel vilia munuscula. Verbi gratia, frixi  Al. frictaccipere non poterant Collybistae, qui pecuniam fenerati erant, pro usuris accipiebant varias species, ut quod in nummo non licebat, in his rebus exigerent quae nummis coemuntur, quasi non hoc ipsum Ezechiel praedicaverit, dicens: Usuram et superabundantiam non accipietis . Istiusmodi Dominus cernens in domo Patris negotiationem seu latrocinium, ardore spiritus concitatus
Abbreviated transcription (Latin):
thedras uendentiũ columbas dissipauit: dixitq eis de scrip¬
turis scĩs testimoniũ ꝓferens quod domus patris eius ora¬
tionis domus esse deberet. non spelunca latronũ. uel domus
negotiationis. sicut in alio euangelista scriptum est. Et hoc
primũ sciendum est. quod iuxta mandata legis augustissi
mo orbe templo dñi. et de cunctis pene regionib iudeorũ
illuc populo confluente innumerabiles ĩmolantur hostiȩ maxi¬
mȩ festis diebus. taurorũ arietum hyrcorũ: pauꝑibus ne absq
sacrificio essent pullos colubarũ et turtures offerentib. Acci¬
debat plerumq: ut qui delonge uenerant. non haberent
uictuas. Excogitauert igitur sacerdotes quomͦ predam
de populo facerent: et omĩa animalia quib opus erat
ad sacrificia uendebant: et ut uenderent ñ habentibus.
et ipsi rursum empta susciꝑent. Hanc strofam eorũ crebro ue¬
nienientũ inopia dissipabat. qui indigebant sũptibus: et

Expanded text:
thedras vendentium columbas dissipavit, dixitque eis, de Scripthedras vendentium columbas dissipavit, dixitque eis, de Scripturis sanctis testimonium proferens : quod domus Patris ejus, orationis domus esse deberet, non spelunca latronum, vel domus negotiationis : sicut in alio Evangelista scriptum est . Ex hoc primum sciendum, quod juxta mandata Legis augustissimo in toto orbe templo Domini, et de cunctis pene regionibus Judaeorum illuc populo confluente, innumerabiles immolabantur hostiae, maxime festis diebus, taurorum, arietum, hircorum: pauperibus ne absque sacrificio essent, pullos columbarum, et turtures offerentibus: accidebat plerumque, ut qui de longe venerant, non haberent victimas. Excogitaverunt igitur sacerdotes, quomodo praedam de populo facerent, et omnia animalia quibus opus erat ad sacrificia, vendebant, ut et venderent non habentibus, et ipsi rursum empta susciperent. Hanc stropham eorum crebra venientium inopia dissipabat, qui indigebant sumptibus, et
Abbreviated transcription (Latin):
gloriȩ. Aliis autem uel ambigentib uel int̾rogantib uilis
plebicula confitetur. a minorib incipiens. ut ad maiora ꝑ¬
ueniat: et dicit. Hic est iħe propheta a nazareth gali¬
leȩ. Propheta quem et moyses similem sui dixxerat ẽẽ uen¬
turumꝰ et qui proprie apud grecos cum artro scribitur. a nara¬
rech autem galilee: quia ibi educatus fuerat. ut flos campi nu¬
triretur infłore uirtutum.. Et intrauit ihe in templũ
dei et eiciebat om̃s uendentes et ementes in templo: et m̃sas nũ¬
mulariorũ et cathedras columbas uendentiũ euertit: et dicit¬
eis. Scriptũ est: domus mea domus orationis uocabitur: uos
autem fecistis eam speluncã latronũ. Comitatus iħc turba cre¬
dentium. quȩ uestim̃ta sua ut illeso pede pullus incederet
strauerat ingreditur tẽplum. et eicit om̃s qui uendebant et
emebant in tẽplum mensasq numulariorũ subuertit: et ca¬

Expanded text:
gloriae ? Aliis autem vel ambigentibus, vel interrogantibus, vilis gloriae ? Aliis autem vel ambigentibus, vel interrogantibus, vilis plebecula confitetur: a minoribus incipiens, ut ad majora perveniat, et dicit: 163 Hic est Jesus propheta a Nazareth Galilaeae. Propheta, quem et Moyses similem sui dixerat esse venturum, et qui proprie apud Graecos cum arthro scribitur. A Nazareth autem Galilaeae, quia ibi educatus fuerat: ut flos campi nutriretur in flore virtutum. Et intravit Jesus in templum Dei: et ejiciebat omnes vendentes et ementes in templo, et mensas nummularioruvocabitur: vos autem fecistis illam speluncam latronum. Comitatus Jesus turba credentium quae vestimenta sua ut illaeso pede pullus incederet, straverat, ingreditur templum, et ejicit omnes qui vendebant et emebant in templo: mensasque nummulariorum subvertit, et ca
Abbreviated transcription (Latin):
me fac: in hebreo legimus anna adonar osanna. quod
manifestius interp̃tatus est simiacus dicens: obsecro dñe
saluu me fac obsecro. Nemo ergo putet ex duob uerbis. gre¬
co uidelicet et hebreo sermone esse cõpositũ. sed totum hebrai¬
cum: et significare quod aduentus xp̃i salus mundi sit: unde
sequitur. benedictus qui uenturus es in nomine dñi. saluatore
quoq idipsum in euangelio cõprobante. Ego ueni in nomi¬
ne patris mei et non me recepistis: alius ueniet in nomine
suo et recipietis eum. Hec non quod iungitur. osanna idest
salus in excelsis ꝑspicue ostenditur. quodꝰ aduentus xp̃i non
tantũ hominis salus sed totius mundi sit. terrena iungens
celestibusꝰ ut omne genu ei flectat᷑. celestium et terrestrium¬
turba. tota iherosolimorũ ciuitas cõmouetur. mirans fre¬
quentiã. nesciens ueritatẽ. et dicens. quis est hie: quod quidẽ
et in alio loco dicentib angelis legimus. quis est iste rex

Expanded text:
m fac; in Hebraeo legimus: ANNA ADONAI OSIANNA  , quod manifestius interpretatus est Symmachus dicens: Obsecro, Domine, salvum, fac, obsecro. Nemo ergo putet ex duobus verbis, Graeco videlicet, et Hebraeo, sermonem esse compositum, sed totum Hebraicum: et significare quod adventus Christi salus mundi sit. Unde et sequitur: Benedictus qui venit in nomine Domini. Salvatore quoque id ipsum in Evangelio comprobante: Ego veni in nomine Patris mei, et non me recepistis. Alius veniet in nomine suo, et recipietis eum . Necnon quod jungitur, Osanna, id est, salus in excelsis, perspicue ostenditur, quod adventus Christi non tantum hominum salus, sed totius mundi sit: terrena jungens coelestibus: Ut omne genu ei flectatur Al. flectat, coelestiumturba Hierosolymitarum civitatem, commovetur, mirans frequentiam nesciens veritatem, et dicens: Quis est hic? Quod quidem et in alio loco dicentibus angelis leg
Abbreviated transcription (Latin):
inerepat seuientes : nec timore suꝑatur. quo minus argu¬
at peccatores. Rex iste qui facit nuptias filio suo: deus
omp̃s est. Facit autem nuptias dño nr̃o iħu xp̃o et eccłȩ:¬

Expanded text:
increpat saevientes, nec timore superatur, quo minus arguincrepat saevientes, nec timore superatur, quo minus arguat peccatores. Rex iste qui fecit nuptias filio suo, Deus omnipotens est. Facit autem nuptias Domino nostro Je