comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sicut interius ut testis scrutat᷑ conscien¬
tias. ita ertuis irrogat penas. ut uerum
sit testimonium ꝓphȩ. quia ipse: & testis
& udex. Ordinata ÷ miseratio dei. quȩ pͥus
hic hominem ꝑflagella a peccatis emendat. & postea ab ȩt̾no
supplicio liberat. Electus enim dei. dolorib uitę huius at¬
teritur. ut ꝑfectioꝵ uitȩ futurȩ lucretur. Nequaquã d̾s de¬
linquenti parcit. qm̃ peccatorem aut flagello temporali ad
purgationem ferit. aut iudicio ȩt̾no puniendũ relinquit.
aut in sẽ ipse homo pęnitendo punit quod male admisit. aut
ꝓinde est quod ds delinquenti ñ parcit. Iusto. temporalia fla¬
gella ad ȩterna ꝓficiunt gaudia. Ideoq & iustus inpȩnis gau¬
dere debet. & impiꝰ inꝑsꝑitatib timere. Neq iusto neq reꝓbo
ds̃ miscdiam & iusticiam abstrabit. Nam & bonos hic ꝑ af
flictionẽ uidicat. & illuc remuinerat ꝑmiserationẽ. & ma¬
los hic remunerat ꝑ temporalẽ clementiã. & illuo punit ꝑ

Expanded text:
sicut interius ut testis scrutatur conscientias, ita exterius irrogat poenas, ut verum sit testimonium prophetae, quia ipse est et testis et judex. Ordinata est miseratio Dei quae prius hominem hic per flagella a peccatis emendat, et postea ab aeterno supplicio liberat. Electus enim Dei doloribus vitae hujus atteritur, ut perfectior futurae vitae lucretur. Nequaquam Deus delinquenti parcit, quem peccatorem aut flagello temporali ad purgataut ipse in se homo poenitendo punit quod male admisit; ac proinde est quod Deus delinquenti non parcit. Justi per temporalia flagella ad aeterna proficiunt gaudia. Ideoque et justus in poenis gaudere, et impius in prosperitatibus timere debet. Neque justo neque reprobo Deus misericordiam et justitiam abstrahit. Nflictionem judicat, et illic remunerat per miserationem; et malos hic remunerat per temporalem clementiam, et illic punit per
Abbreviated transcription (Latin):
catũ incorade. quatuor ꝑpetrat᷑ inopere. domittit᷑ inaede sug̃¬
gestione demonum. delectatiõe carnis. consensiõe mentis. defensi¬
one elationis. Conmittit᷑ oꝑe. nc̃ latent̾. nc̃ palam: nc̃ consuetudi¬
ne nc̃ desꝑatione. Istis gͦ gradib &. corde deliquit᷑ & oꝑe malicia¬
ꝑpetratur. Trib modis peccatum gerit᷑. hoo: ignorantia infir¬
mitate. industria. Pericula aut̾ pęnarum diuersa. Ignoran¬
tiȩ namq modo peccauit eua in paradx̃ so: sic̃ apłs dic. Uir

Expanded text:
catum in corde, quatuor perpetratur et opere. Corde: sugcatum in corde, quatuor perpetratur et opere. Corde: suggestione daemonum, delectatione carnis, consensione mentis, defensione elationis. Opere: nunc latenter, nunc palam, nunc consuetudine, nunc desperatione. Istis ergo perpetratur. Tribus modis peccatum geritur, hoc est, ignorantia, infirmitate, industria, periculo autem poenarum diverso. Ignorantiae namque modo peccavit in paradiso Eva, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc agit. quȩ pęnitendo deflere possit. Ysaias peccatorib dic̃.
Lauamini. mundi estote. Lauat᷑ itaq & inundꝰ ÷. qui & piȩ¬
terita plangit. & flenda iterum ñ admittit. Lauat᷑ & ñ ẽ mun¬
dꝰ: qui plangit quȩ gessit nec dẽserit: & pꝰ lacͥmas ea quȩ fleue¬
rat repetit. Sic deniq & alibi animã pęnitentẽ. atq it̾um de¬
linquentẽ : sermo diuinus increpat dicens. Quã uilis es facta
nimis itefans iuas tuas. Quisquis gͦ oulpas pͣteritas plonit.
hc̃ necesse: modũ teneat. ut sic admissa defleat. ne it̾um flen¬
daconmittat. Ue mͥ misero ys idoro. qui & penitere retro acta
negligo & adbuo pęnitenda conmitto .xuii. De peccato.
oBys modis peccatũ conmittit᷑. id aut ui cupiditatis
uit metu timoris: dũ uł qͥsq uult adipisci qd̾ cupit. ut
timet ne ui currat qđ metuit. Quatuoe modis conmutit᷑ pec¬

Expanded text:
adhuc agit, quae poenitendo deflere possit. Isaias peccatoribus dicit: adhuc agit, quae poenitendo deflere possit. Isaias peccatoribus dicit: Lavamini, mundi estote . Lavatur itaque et mundus est, qui et praeterita plangit, et flenda iterum non admittit. Lavatur et non est mundus, qui plangit quae gessit nec deserit, et post lacrymas ea quae fleverat repetit. Sic denique et alibi animam poenitentem atque iterum delinquentem sermo divinus increpat dicens: Quam vilis es facta nimis, iterans vias tuas . Quisquis ergo culpas praeteritas plorat, hunc necesse est modum teneat, et sic admissa defleat, ne itda committat. Vae mihi misero Isidoro, qui et poenitere retro acta negligo, et adhuc poenitenda committo. CAPUT XVII. De peccato. 1. Duobus modis peccatum committitur, id est, aut vi cupiditaaut metu timoris, dum vel quisque vult adipisci quod cupit, vel timet ne incurrat quod metuit. Quatuor modis committitur pec
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ cruoiat. quando quem peccantẽ deseruerat. flagellã¬
do it̾um uisitat. Malis actib contra nos ãpliꝰ celestem ira¬
cundiã nequaꝗͣ ꝓuocare debemꝰ. quinpotiꝰ si pęnitendo
digna deo ac̃ta gesserimꝰ. seueritatẽ eiꝰ inclementiã conmu¬
tabimꝰ. Nam uie qui nos malos tolerat. ñ dubuĩ ÷ qd̾ con¬
uersis clement̾ ignoscat: Nã qd̾ seruat᷑ nobis tempꝰ pęni¬
tentiȩ. ut non simul morte obruaniᷤ p̃cipiti. sdetur nobis locus
satissactionis. boc totum de dei ꝓcedit clementia. ut nos ñ dãp¬
net crudelit̾. ẜerpectat ad pęnitentiã patient̾ .xui. De hiis qͥ
subdit᷑. s subsannare suꝑbus. Canis reuersus aduomitũ. et
penitens ad peccatum. Multi enĩ lacͥmas indesinent̾ fundũt.
quȩ fleuerunt iterando conmittunt. Qͥ & p̃terita uult plan¬
gere & ac̃tiõib scłarib incubare. iste mundationẽ ñ habet. qm̃

Expanded text:
minem cruciat, quando quem peccantem deseruerat flagellanminem cruciat, quando quem peccantem deseruerat flagellando iterum visitat. 8. Malis actibus contra nos amplius coelestem iracundiam nequaquam provocare debemus; quin potius, si poenitendo digna Deo acta gesserimus, severitatem ejus in clementiam commutabimus. Nam ille qui nos malos tolerat, non dubium est quod conversis clementer ignoscat. Nam quod servatur nobis tempus poenitentiae, ut non simul morte obruamur praecipiti, sed detur locus satisfactionis, hoc totum de Dei procedit clementia, ut nos non damnet crudeliter, sed exspectet ad poenitentiam patienter. CAPUT XVI. De subditus, sed subsannare superbus. Canis reversus ad vomitum, et poenitens ad peccatum . Multi enim lacrymas indesinenter fundunt, quae fleverint iterando committunt. Qui et praeterita vult plangere et actionibus saecularibus incubare, iste mundationem non habet, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
cepti. statim ut auertuntur adeo. a malignis sp̃ib occu¬
pant᷑: a quib etiam ut mala faciant ꝑsuadent᷑. Hinc ÷
illud ꝓpħicum. inimicos dei ꝑsecunt᷑ tenebre. qͥ intelli¬
guntur demones. Unde ꝙ inpsalmo legit᷑. Inmissiones
ꝑ angłos malos. Quidam reproboꝵ in potestate demonũ
occulto dei uidicio & iustissimo redigunt᷑. ysaia testante
Ipse misit eis sortem. & manus eiꝰ diuisit eis eam inmensu¬
ram. usq inȩt̾num possidebunt eam. Qͥdã electoꝵ dimit¬
tunt᷑ diuina iusticia inoidere inerrorem peccati. s tamẽ
di consolationẽ. Non nunꝙ̃ etiam reuertentẽ d̾s hominẽ
quẽ deseruerat. rursus affugens uisitat. & ꝑ lamenta la¬
cͥmar̃ ac pęnitentiȩ afflictionẽ. a peccatis expurgat: dicen¬
te iob ad am̃. ꝓpt̾ suꝑbiã inquit quasi leenã capies me.
reuersusq mirabilit̾ me crucias. Reuertens enim ds̾ ho¬

Expanded text:
cepti, statim ut avertuntur a Deo, a malignis spiritibus occucepti, statim ut avertuntur a Deo, a malignis spiritibus occupantur, a quibus etiam, ut mala faciant, persuadentur. Hinc est illud propheticum: Inimicos Dei persequuntur tenebrae , qui intelliguntur daemones. Unde et in psalmo legitur: Immissiones per angelos malos . 5. Quidam reproborum in potestate daemonum occulto Dei judicio et justissimo rediguntur, Isaia testante: Ipse misit eis sortem, et manus ejus divisit eis eam in mensura, usque in aeternum possidebunt eam . 6. Quidam electorum dimittuntur divina justitia incidere in errorem peccati, sed tamen ei consolationem . 7. Nonnunquam enim revertens Deus, hominem quem deseruerat rursus affligens visitat, et per lamenta lacrymarum ac poenitentiae afflictionem a peccatis expurgat, dicente Job ad Deum: Propter superbiam, inquit, quasi leaenam capies me, reversusque mirabiliter me crucias . Revertens enim Deus ho
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ deliquerant ignoscitur. qr ipsi qđ male gesserunt pę¬
nitendo cognoscunt. In uita hominis finis quęrendus ÷.
Quoniam ds non respicit quales ante uirimꝰ. s quales
ẜo deserente. nullum pęnitere. deo respiciente inũ
rit cogitare. Non nulli aut̾ ita despiciuntur adeo. ut
deplorare mala sua non possit etiam si uelint. Consilii
inmundoꝵ sp̃uum hoc ÷. ut quia ipsis negatum ÷ pꝰ prę¬
uaricationem regredi ad iusticiam. obserare aditum pęni¬
tentiȩ hõib cupiant. ne uł ipsi reuertant᷑ ad dm̃. Fosꝙ¬
socios inꝑditione hab̃e contendunt. quibuscumq fran¬
dib insistentes. ut aut deserant᷑ adeo. aut flagicii ĩmi¬
nitate desꝑent. Ingemiscendum÷ iugit̾. & postpositasecuritate
iugendũ. ne dei secreto & iusto uidicio deserat᷑ homo: & per¬
dendus in potestate demnonum relinquat᷑. Nam reuera quẽ
ds̃ deserit. demones suscipiunt. Dnĩci contemptores prȩ¬

Expanded text:
quod deliquerant ignoscitur, quia ipsi, quod male gesserunt, poequod deliquerant ignoscitur, quia ipsi, quod male gesserunt, poenitendo cognoscunt. 8. In vita hominis finis quaerendus est, quoniam Deus non respicit quales antea viximus, sed quales Deo deserente, nullum poenitere; Deo respiciente, sua rit, cogitare. Nam nonnulli ita despiciuntur a Deo, ut deplorare mala sua non possint, etiam si velint. 2. Consilium immundorum spirituum hoc est, ut, quia ipsis negatum est post praevaricationem regredi ad justitiam, obserare aditum poenitentiae hominibus cupiant, ne vel ipsi revertantur ad Deum; eosqsocios in perditione habere contendunt, quibuscunque fraudibus insistentes, ut aut deserantur a Deo, aut flagelli immnitate desperent. 3. Ingemiscendum est jugiter, et, postposita securitate, lugendum, ne Dei secreto et justo judicio deseratur homo, et perdendus in potestate daemonum relinquatur. Nam revera, quem Deus deserit daemones suscipiunt. 214 4. Dominici contemptores prae
Abbreviated transcription (Latin):
nunquã nouit peocati picłm. Quanto enĩ contristat res
ꝑdita. tantomagis sifuerit inuenta lȩtificat. Sic̃ in euan¬
głio pastor ille exultat. qui ꝑditam ouem inuentã. hume¬
ris suis gaudens reportat. Nullus desperare debet ueniã.
etiam si circa finem uitȩ ad pęnitentiã conuertat᷑. Unum¬
quemq enim ds de suo fine non de uita p̾terita uidicat.
hoc quippe & legis testim onio docetur. qd̾ homo de suo extre¬
mo iustificetur. quando d̃s pro asini p̾mogenito oue̾ us¬
sit offerri. hoc ÷ inmundiciam uitȩ prioris. mutandam
innocentia boni finis. Unde & cauda iubet᷑ offerri in bos¬
tiam. id÷ uita extrema inpęnitentiã. Multi suꝑna respec̾¬
ti gr̃ã. inextremis suis addm̃ reuertunt᷑ ꝑpęnitentiã. et
quecumq mala gesserunt. cotidianis fletib purgant. atq
in bonis factis. male gesta conmutant. Quib iuste totũ

Expanded text:
nunquam novit peccati periculum. Quanto enim contristat res nunquam novit peccati periculum. Quanto enim contristat res perdita, tanto magis, si fuerit inventa, laetificat: sicut in Evangelio pastor ille exsultat qui perditam ovem inventam humeris suis gaudens reportat . 6. Nullus desperare debet veniam, etiamsi circa finem vitae 213 ad poenitentiam convertatur. Unumquemque enim Deus de suo fine, non de vita praeterita judicat. Hoc quippe et legis testimonio edocetur, quod homo de suo extremo justificatur, quando Deus pro asini primogenito ovem jussit offerri, hoc est, immunditiam vitae prioris mutandam in innocentiam boni finis. Unde et cauda jubetur offerri in hostiam, id est, vitae extrema in poenitentiam. 7. Multi superna respecti gratia in extremis suis ad Deum revertuntur per poenitentiam, et quaecunque mala gesserant, quotidianis fletibus purgant, atque in bonis factis mala gesta commutant; quibus juste totum
Abbreviated transcription (Latin):
in culpam. descendere in infernum post mortem ẽ. Ergo
peccare ad mortem ꝑtinet. desꝑare uͦ in infernum descende¬
re est. Unde & scͥptura ait. Impius dum in ꝓfundum ma¬
loꝵ uenerit. contempnit. Sepe diabolus eos quos conuerti
ad pęnitentiã aspicit. in manitate scelerum ꝑculsos. ad de¬
sꝑationem deducit : ut subtrac̾ta spe ueniȩ. trabat indif¬
fidentiam. quos ñpotuit retuiere ꝑseuerant̾ inculpam.
S pęnitens p̾uidere debet callidas contra se hostis insidi¬
as. sicq dei iusticiam metuat. ut tamen quamius in mag¬
nis scelerib de miscdia eius confidat. Ampluis lȩtaturds
de anima desꝑata & aliquando conuersa. quã de ea quȩ nũ¬
quã ertitit ꝑdita. Sic̃ de ꝓdigo filio qui mortuis fuerat
& reuirit. ꝑierat & inuentus ÷. de cuius regressu magnũ
sit gaudium patͥs. non alit̾ coram deo & angłis copiosius
ee̾ gaudium deeo qui aꝑiculo liberatur. quã de eo qui

Expanded text:
in culpa, descendere in infernum post mortem est. Ergo in culpa, descendere in infernum post mortem est. Ergo peccare ad mortem pertinet, desperare vero in infernum descendere. Unde et Scriptura ait: Impius dum in profundum malorum venerit, contemnit . 3. Saepe diabolus eos quos converti ad poenitentiam aspicit, immanitate scelerum perculsos ad desperationem deducit, ut, subtracta spe veniae, trahat in diffidentiam quos non potuit retinere perseveranter in culpa. Sed poenitens praevidere debet callidas contra se hostis insidias; sicque Dei justitiam metuat, ut tamen, quamvis in magnis sceleribus, de misericordia ejus confidat. 4. Amplius laetatur Deus de anima desperata, et aliquando conversa, quam de ea quae nunquam exstitit perdita. Sicut de prodigo filio, qui mortuus fuerat, et revixit, perierat, et inventus est, de cujus regressu magnum fit gaudium patris . 5. Non aliter coram Deo et angelis copiosius est gaudium de eo qui a periculo liberatur quam de eo qui
Abbreviated transcription (Latin):
corrigitur. Ille enim quia rep̃hensus: confundit᷑. iste qr
malum se fecisse memoratur. Quamiuis ꝑpęnitentiam
ꝓpitiatio peccatoꝵ sit. sine inetu tamen homno ee̾ ñdebet.
quia pęnitentiȩ satisfac̾tio. diuino tantum pensat᷑ ui¬
dicio non humano. Proinde quia miseratio dei occulta
: sine int̾missione flere necesse:. Neq enim unquã o¬
portet penitentẽ babere de peccatis securitatẽ. Hlam se¬
curitas negligentiã parit. negligentia aut̃ sepe in cautũ
culpa subrepserit: confestim delectiones pͥstinȩ uitioꝵ men¬
tem auidus irrepunt. pulsantesꝙ bominẽ inconsuetis oꝑi¬
b grauius ꝑtrabunt. ita ut sint nouissima illiꝰ peiora pri
spacia. s ꝑ affectum bonum uł malum. uł ad deum̃ itur.
receditur ue adeo. Neq enim gressu pedum. s gressu morũ
elongamꝰ uł ꝓpinquamꝰ ad dm. ꝑ petrare flagitium aliqđ
mors animȩ est. Contempnere pęnitentiam & ꝑmanere

Expanded text:
corripitur. Ille enim, quia reprehensus est, confunditur; iste, quia corripitur. Ille enim, quia reprehensus est, confunditur; iste, quia se malum fecisse memoratur. 18. Quamvis per poenitentiam propitiatio peccatorum sit, sine metu tamen homo esse non debet, quia poenitentiae satisfactio divino tantum pensatur judicio, non humano. Proinde, quia miseratio Dei occulta est, sine intermissione flere necesse est. Neque enim unquam oportet poenitentem habere de peccatis securitatem. Nam securitas negligentiam parit, negligentia autem saepe incautum culpa subrepserit, confestim delectationes pristinae vitiorum mentem avidius irrepunt, pulsantesque hominem in consuetis operibus gravius pertrahunt, ita ut sint novissima illius pejora prispatia, sed per affectum bonum, vel malum itur, recediturve a Deo. Neque enim gressu pedum, sed gressu morum elongamus, vel propinquamus ad Deum. 2. Perpetrare flagitium aliquod mors animae est; contemnere poenitentiam, et permanere
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc uidebitur & ꝓpe nerit. quia & uderi poterit. & nͣ
pot̾it inueniri. Siquando quisq peccare pot̾ pęnitet. uitã¬
q suã uiuens ab om̃i crimine corrigit. ñdubium qđ mo¬
riens ad ȩternã transeat requiem. Qͥ aut̃ praue uiuendo
pęnitentiã in mortis agit ꝑiculo. sicut eius dampnatio
incerta ÷. sic remissio dubia. Quigͦ oupit certus esse in
morte de indulgentia. sanus pęniteat. sanꝰq ꝑpetrata faci¬
nora deleat. St̃ qui pęnitentib securitatem cito polliceant᷑.
Quib bene ꝑ ꝓbħam dicitur. Curant contͥcionem filiȩ po¬
puli mei cum ignominia. dicentes pax. ꝙ non: par. Cum
penitenti ꝓmittit securitatẽ. Unde & sequitur. Confusi
st̃ qui abhominationẽ fecerunt. Id ÷ confusi st̾ ñ pęniten¬
do. s pęnas luendo. Alct̾ enim confundit᷑ coram iudice re¬
us dum plectitur. atq aliter qui de maio opere erubescnͣ

Expanded text:
tunc videbitur, et prope non erit, quia videri poterit, et non tunc videbitur, et prope non erit, quia videri poterit, et non poterit inveniri. 14. Si quando quisque peccare potest, poenitet, vitamque suam vivens ab omni crimine corrigit, non dubium quod moriens ad aeternam transeat requiem. 15. Qui autem prave vivendo poenitentiam in mortis agit periculo, sicut ejus damnatio incerta est, sic remissio dubia. Qui ergo cupit certus esse in morte de indulgentia, sanus poeniteat, sanusque perpetrata facinora defleat. 16. Sunt qui poenitentibus securitatem cito pollicentur, quibus bene per prophetam dicitur: Curant contritionem filiae populi mei cum ignominia, dicentes pax, pax, et non est poenitenti promittit securitatem. Unde et sequitur: Confusi sunt, quia abominationem fecerunt: id est, confusi sunt non poenitendo, sed poenas luendo. 17. Aliter enim confunditur coram judice reus, dum plectitur, atque aliter qui de malo opere erubescens
Abbreviated transcription (Latin):
enim de bonitate dei dubitat. s sola. accipientium praui¬
tas conferri sibi indulgentiã ab negat. In hac uita tan¬
tiundem penitentiȩ patet ubertas: post moetemuꝰ nul
aut̃ nor: quando nemo potest oꝑari. hinc & ꝓpħa . Da
antẽ quam mors ȩterna p̾ueniat. in bao uitadũ estis dm̃
di. Quam illi moram iuuendi. ñ utuntur ad peniten¬
tiam. s ad peccandi usurpant audaciam. Amalo autẽ
indeterius uadit. qui tempus sibi adpęnitendũ induł¬
tum. ad lib̾tatem praui oꝑis utitur. Festinare debet ad
adm penitendo unusquisq dum pot̾. ne sidum pot̾ nolu¬
erit. cum tarde uoluerit. om̃ino ñ possit. Sinde ꝓpħa
ait. Querite dnm dum inueniri pot̾. inuocate eumdũ
ꝓpe est. & ubi inueniri pot̾. nisi inbac uita:. In qua etiama
ꝓpe est om̃ib inuocantib sẽ. Nam tõ iam longe erit. quando
dicet. ite inignẽ ȩternum. Modo enim ñ uidetur. & ꝓpe est.

Expanded text:
 de bonitate Dei dubitat, sed sola accipientium pravi de bonitate Dei dubitat, sed sola accipientium pravitas conferri sibi indulgentiam abnegat. 10. In hac vita tantumdem poenitentiae patet libertas; post mortem vero nautem nox, quando nemo potest operari . Hinc et propheta: Date ; id est, antequam mors aeterna praeveniat. In hac vita dum estis, Deum di; qua illi mora vivendi non utuntur ad poenitentiam, sed ad peccandi usurpant audaciam. A malo autem in deterius vadit, qui tempus sibi ad poenitendum indultum, ad libertatem pravi operis vertit. 13. Festinare debet ad Deum poenitendo unusquisque dum 211 potest, ne, si dum potest noluerit, cum tarde voluerit, omnino non possit. Proinde propheta ait: Quaerite Dominum, dum inveniri potest, invocate eum, dum prope est . Et ubi inveniri potest, nisi in hac vita, in qua etiam et prope est omnibus invocantibus se? Nam tunc jam longe erit, quando dixerit: Ite in ignem aeternum . Modo enim non videtur, et prope est;
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ prauus sit. ut ex eo diuinę uirtuti subdat᷑ humiliꝰ. ex
quo suã infirmitatẽ agnoscit. Bene se iudicat iustͦ in hac
uita. ne udicetur adeo dampnatione ꝑpetua. Tunc aut̾
iudioium de se quisq sumit. quando ꝑdignam pęniten¬
tiã. sua praua fac̾ta condempnat. Amaritudo pęnitentiȩ
fac̃ animũ & sua facta subtiliꝰ disoutere. & dona dei quȩ con¬
tempsit. flendo conmemorare. Nichil aut̾ peiꝰ. quã culpam
agnoscere. nec deflere. Duplicem habere deb fletũ inpeniten¬
tia om̃is pecrator. siue quia ꝑnegligentiã bonũ ñ fecit:
seu quia malum ꝑaudatiã ꝑpetrauit. Qd̃ enim oportuit
ñ gessit. & gessit qd̾ agere non opoetuit. Ille pęnitentiam dig
rum admittit peccatum: quasi siquis lauet laterem cru¬
dum. Quem quantomagis lauerit. tanto ampliꝰ litum
tiam conuertat᷑. consequi ueniam posse creditur. Nullus¬

Expanded text:
quia parvus est, ut ex eo divinae virtuti subdatur humilius ex quia parvus est, ut ex eo divinae virtuti subdatur humilius ex quo suam infirmitatem agnoscit. Bene se judicat justus in hac vita, ne judicetur a Deo damnatione perpetua. Tunc autem judicium de se quisque sumit, quando per dignam poenitentiam sua prava facta condemnat. Amaritudo poenitentiae facit animum et sua facta subtilius discutere, et dona Dei quae contempsit flendo commemorare. Nihil autem pejus est, quam culpam agnoscere nec deflere. Duplicem debet habere fletum in poenitentia omnis peccator, sive quia per negligentiam bonum non fecit, seu quia malum per audaciam perpetravit. Quod enim oportuit non gessit, et gessit quod agere non oportuit. Ille poenitentiam rum admittit peccatum, quasi si quis lavet laterem crudum: quia quanto magis laverit, tanto magis lutum tiam convertatur, consequi posse veniam creditur. 9. Nullus
Abbreviated transcription (Latin):
moria compungit᷑ ad lamenta. tc̃ deise uisitari sciat p̾sen¬
tia. quando & id qd̾ se amussse recolit interus erubescit: su¬
oq iudicio penitendo iã punit. Nam to petrus fleuit. quan
do eum xp̃s resperit. Unide & psalmꝰ. Resperit inquit & conmo
ta÷ & contremuit terra. Gressus dei sunt incorde homi¬
nis interioris. quando bona desideria surgunt. ut calcent᷑
mala. Quando gͦ ista incorde hominis fiunt: sciendum est
firmata reuertatur degustatȩ lucis magnitudine. illũ nos¬
se posse. qui iam aliquid exinde gustauit. St̾ qui ñ eruera
cordis copũctione sui accusatores fiunt. s tantum ad hoc
se esse peccatores assignant. ut ex fic̾ta humilitate confessio¬
nis. locum inueniant sanc̃titatis .xiii. De confessione pec
ipsos peccatores fatent᷑. & tamen semet ipsos apeccato ñ sub
trahunt. Magna iã iusticiȩ pars:. se ipsum nosse hominẽ

Expanded text:
moria compungitur ad lamenta, et tunc Dei se visitari sciat praesenmoria compungitur ad lamenta, et tunc Dei se visitari sciat praesentia, quando ex eo quod se deliquisse recolit, interius erubescit, suoque judicio poenitendo jam punit. Nam tunc Petrus flevit, quando in eum Christus respexit . Unde et psalmus: Respexit, inquit, et commota est, et contremuit terra . 6. Gressus Dei sunt in cor hominis interior vis, qua bona desideria surgunt, ut calcentur mala. Quando ergo ista in corde hominis fiunt, sciendum est firmata revertatur degustatae lucis magnitudine, illum nosse posse qui jam aliquid exinde gustavit. 8. Sunt qui non ex vera cordis compunctione sui accusatores fiunt, sed tantum ad hoc esse se peccatores assignant, ut ex ficta humilitate confessionis locum inveniant sanctitatis. CAPUT XIII. De confessione peccipsos pectrahunt. Magna justitiae pars est seipsum nosse hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
sectare uirtutes: humilitatẽ exp̾o. deuotionem ex petro. ca
ẏse. constantiam de iosue. benignitatẽ de samu̾ele. miscłiam
de dauid. abstinentiã de danibele. Sic & cȩtera fac̾ta pioꝵ. quola¬
bore. quo moderamine. qua ue intentione uł conpunctione ge¬
rant᷑ uir sõs imitando considera .xii. de copunc̾tione cordiᷤ.
riens de recordatione peccati. & timore iudicii. Iua: conu̾
rioꝵ affec̾tus repellit. & intentionem suam totomentis studio
indei contemplatione desigit: Geminã eẽ conpunc̾tionẽ. quã
ꝓpter dm̃ anima cuiusq elec̃ti afficitur. id÷ uł dum oꝑum
suoꝵ mala considerat. uł dum desid̾io uitȩ ȩternȩ suspirat.
Quatuor esse qualitates affec̾tionum. quib mens iusti tedio
salubri conpungit᷑. hoc ÷ memoria p̾teritoꝵ facinoꝵ. recor
datio futurarum pęnarum. consideratio peregͥnationis suȩ in
huius uitȩ longinquitate. desid̾ium suꝑnȩ patriȩ. quatinꝰ
ad eam quantoouis ualea t ꝑuenire. Quisqͥs peccatoꝵ me¬

Expanded text:
serunt; disce humilitatem a Christo, devotionem ex Petro, chayse, constantiae de Josue, benignitatis de Samuele, misericordiae de David, abstinentiae de Daniele; sic et caetera facta priorum quo labore, quo moderamine, quave intentione, vel compunctione gerantur, vir sanctus imitando considerat. CAPUT XII. De compunctione cordis. 1. riens de recordatione peccati et timore judicii. 2 Illa est riorum affectus repellit, et intentionem suam toto mentis studio in Dei contemplatione defigit. 3. Geminam esse compunctionem, qua propter Deum anima cujusque electi afficitur, id est, vel dum operum suorum mala considerat, vel dum desiderio aeternae vitae suspirat. 4. Quatuor esse qualitates affectionum, quibus mens justi taedio salubri compungitur: hoc est, memoria praeteritorum facinorum, recdatio futurarum poenarum, consideratio peregrinationis suae in hujus vitae longinquitate, desiderium supernae patriae, quatenus ad eam quantocius valeat pervenire. Quisque peccatorum me
Abbreviated transcription (Latin):
at dedisse. & nobis accepisse sit utile. Auferre dicit᷑ deus do¬
num homini aliquod qd̾ homo ñhabuit. id ÷ qd̾ accipere non
meruit. sic & obdurare d̾s dicit᷑ hominem. ñ euis faciendo
duritiam. s ñ auferendo eam. quam sibi ipse nutriuit. Don
aliter & obcecare dicit᷑ quosdam deus. non qd̾ ineis eandem ip¬
se cȩcitatem faciat. s qd̾ pro eoꝵ inutilib meritis. cȩcitatẽ eoꝵ
abeis ipse ñ auferat. Plerisq dei dona dant᷑. ꝑseuerantia uͦ do

Expanded text:
at dedisse, et nobis accepisse sit utile. 13. Auferre Deus diat dedisse, et nobis accepisse sit utile. 13. Auferre Deus dicitur homini donum aliquod, quod homo non habuit, id est, quod accipere non meruit. Sicut et obdurare dicitur Deus hominem, non ejus faciendo duritiam, sed non auferendo eam quam sibi ipse nutrivit. Non aliter et obcaecare dicitur quosdam Deus, non ut in eis eamdem ipse caecitatem faciat, sed quod pro eorum inutilibus meritis caecitatem eorum ab eis ipse non auferat. 14. Plerisque Dei dona dantur, perseverantia vero
Abbreviated transcription (Latin):
a antecẽdunt. dei repentina p̾uenti gr̃a. quosdam compendi
osc̃itatis p̃ueniant: & dum sunt conuersione postrẽmi. su¬
bito efficiunt᷑ uirtutis culmine pͥmi. Dum quisq aliquod
donum accipit. non ap̾petat ãplius quã gd̾ meruit: nedũ
alterus menbri officium arripere temptat: id qd̾ meruit
ꝑdat. Conturbat enim corporis ordinem totum. qͥ ñ suo
contentꝰ officio. subripit alienum. Mali dona ideo ad dampna¬
tionem accipunt: quia illa ñ addei laudem s ad suam ua¬
nitatẽ utunt᷑. Bonis male utuntur. quiea quȩ adeo illis
donata sunt. inmalos usus assumunt. sic̃ ingenium. sicut
cȩtera dei dona. Multa dei dona gaudemꝰ. quȩ nos ab eo ꝑce¬
pisse cognoscimꝰ. Nam qd̾ sapientes sumus. qd̾ diuites. qđ po¬
tentes existimꝰ. non alterius s potius diuino munere sumꝰͦ.
Utam᷑ gͦ optime diuina beneficia. quatinus & dm̃ ñ penite¬

Expanded text:
a antecedunt, Dei repentina praeventi gratia, quosdam compendio a antecedunt, Dei repentina praeventi gratia, quosdam compendio sanctitatis praeveniant; et dum sint conversione postremi, subito efficiuntur virtutis culmine primi. 10. Dum quisque aliquod donum accipit, non appetat amplius quam quod meruit, ne, dum alterius membri officium arripere tentat, id quod meruit perdat. Conturbat enim corporis ordinem totum, qui non suo contentus officio subripit alienum. 11. Mali dona ideo ad damnationem accipiunt, quia non ad Dei laudem, sed ad suam vanitatem utuntur. Bonis male utuntur qui ea quae a Deo illis donata sunt in malos usus assumunt, sicut ingenium, sicut et caetera Dei dona. 12. Multis Dei donis gaudemus, quae nos ab eo percepisse cognoscimus. Nam quod sapientes sumus, quod potentes existimus, non alterius, sed potius divino munere sumus. Utamur ergo optime divinis beneficiis, quatenus et Deum non poenite
Abbreviated transcription (Latin):
ille latro meruit. qui de faucib crucem ascendit. decruce pa¬
rady sum adiit: Reus quidem ille. & fimo sanguineᷤ cruent᷑. uenit
s diuina gr̃a incruce mutat᷑. Sciendum. qd̾ & nr̃ sit iusticia¬
in his que recte agimꝰ: & dei gr̃ã eo quod eam meream᷑. hȩc enim
& dantis dei. & accipientis ÷ hominis. Sicut & panem nrm̃ di¬
cunt᷑. Indiuisione donoꝵ diuersi ꝑcipiunt diuersa dei mune¬
ra. non tamen concedunt᷑ uni omĩa: ut sit pro humilitatis stu¬
dio qd ałter admiretur in altero. Nam qd̾ Eechiele animaliũ
alȩ. altera ad alteram ꝑcutiunt᷑. uirtutes designantur scõꝵ
mũtuo sese affec̾tu prouocantium: atq alterno exemplo inui¬
cem sese erudientium. Munera grãrum alii ista. alii donã¬
tur illa: nec dant᷑ ita habere uni. ut ñ egeat alteri. Posse fi¬
eri non÷ dubium: ut hii quos quidam uirtutum excellenti¬

Expanded text:
ille latro meruit, qui de faucibus diaboli crucem ascendit, de cruce paille latro meruit, qui de faucibus diaboli crucem ascendit, de cruce paradisum adiit? Reus quidem ille, et fraterno sanguine venit cruentus, sed divina gratia in cruce est mutatus. Sciendum quod et nostra sit eo quod eam mereamur. Haec enim et dantis Dei, et accipientis est hominis. Sicut et panem nostrum diquuntur. 7. In divisione donorum diversi percipiunt diversa Dei munera; non tamen conceduntur uni omnia, ut sit pro humilitatis studio quod alter admiretur in altero. Nam quod in Ezechiele animalium alae altera ad alteram percutiuntur , virtutes designantur sanctorum mutuo sese affectu provocantium atque alterno exemplo invicem sese erudientium. 8. Munera gratiarum alii ista, alii vero donantur illa. Nec dantur ita habere uni, ut non egeat alterius. 197 9. Posse fieri non est dubium ut hi quos quidam virtutum excellenti
Abbreviated transcription (Latin):
is ꝓuocat ad se redire. Confessionẽ hominis. ñ eẽ humanȩ
Ab illo enim nobis omĩa bona gr̃a pręueniente donant᷑.
Nam nichil boni oꝑis dedimꝰ : ꝑ qd̾ confessionẽ fidei acciꝑe
mereaͣm᷑. Pfectis hominis donum dei:: nec ase pot̾ quis¬
quã. s a dño cõrrigi. Nonenim quicgliã boni habet ꝓpͥũ
homo: cuius uia ñ est euis: testante ꝓpħa. Scio dñe inquit
quia ñ÷ hominis uia eiꝰ: nec uiriest ut ambulet. & dirigat gros¬
sus suos. Sciant liberi arbitrii defensores. nichil posse inbo¬
num sua pͣua lere uirtute: nisi diuinȩ gr̾ę sustentetur¬
tum in me auxilium tiuim. Quasi diceret. Ut pereas
tuo merito: ut salueris meo auxilio. hominis meritum suꝑ¬
na gra non ut ueniat inuenit᷑. s postquam uenerit facit:
atq ad indignam mentẽ ueniens. facit in ea meritum qd̾ re¬
mũneret. quȩ solum inuenerat qd̾ puniret. Quid enim ex se

Expanded text:
is provocat ad se redire. 2. Confessionem hominis non esse humanae is provocat ad se redire. 2. Confessionem hominis non esse humanae Ab illo enim nobis omnia bona, gratia praeveniente, donantur. Nam nihil boni operis dedimus, per quod confessionem fidei accipere mereamur. 3. Profectus hominis donum Dei est. Nec a se potest quisquam, sed a Domino corrigi. Non enim quidquam boni habet proprium homo, cujus via non est ejus, testante propheta: Scio, Domine, quia non  IDEM.--Sciant liberi arbitrii defensores, nihil posse in bonum sua ptum in me auxilium tuum Ose XIII, 9. Quasi diceret: Ut pereas, tuo merito; ut salveris, meo auxilio. 5. Hominis meritum superna gratia non ut veniat invenit, sed postquam venerit facit; atque ad indignam mentem veniens, facit in ea meritum, quod remuneret qui solum invenerat quod puniret. Quid enim ex se
Abbreviated transcription (Latin):
ticipatione priuat᷑. Nec poterit dm̃ diligere. qͥ noscit᷑ in
nondiligit. qui hominem odit. Bonorum discretionis est
ñ odĩre ꝑsonas s culpas. & recte dic̃ta ꝓfalsis ñ sꝑnere. s ꝓba¬
Qͥ imꝑfec̃ti st̃ in dĩ amore. sepe auitiis sepatari disponunt.
s pondere uitͥoꝵ grauati rursus adea uitia quȩ optant relin
pietate requirunt. Quã recte quererent. si a praua ac̾
tione cessarent. Metuendum ualde est. ut neq ꝑspem ueniȩ
quã ꝓmittit as̃ ꝑseuerant̾ pecdemꝰ: neq quia iuste peccata di¬
stringit. ueniam desperemus. s utroq ꝑiculo euitato & a
malo declinemꝰ : & de pietate dei ueniã speremꝰ. Omĩs qͥppe
iustus. spe & soemidine nitet: quia nunc ilum ad gaudi¬
ũ spes erigit: nunc ad formidinẽ t̾ror gehennȩ addicit.
ut ad spem diuinȩ ꝓpitiationis mens bumana consurgat.
Nam nͣ pot̾ conuersum sꝑnere: quẽ peccantẽ. suis benefici¬

Expanded text:
ticipatione privatur. Nec poterit Deum diligere, qui noscitur in ticipatione privatur. Nec poterit Deum diligere, qui noscitur in non diligit, qui hominem odit. 8. Bonorum discretionis est, non odire personas, sed culpas; et recte dicta pro falsis non spernere, simperfecti sunt in Dei amore, saepe vitia superare disponunt; sed pondere vitiorum gravati, rursus ad ea vitia quae optant relinqpietate requirunt; quam recte quaererent, si ab actione prava cessarent. 2. Metuendum valde est ut neque per spem veniae, quam promittit Deus, perseveranter peccemus; neque quia juste peccata distringit, veniam desperemus; sed utroque periculo evitato, et a malo declinemus, et de pietate Dei veniam speremus. Omnis quippe justus spe et formidine nitet, quia nunc illum ad gaudium spes erigit, nunc ad formidinem terror gehennae addicit.ut ad spem divinae propitiationis mens humana consurgat. Nam non potest conversum spernere, quem peccantem suis benefici
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis uirtus. ut etiam ꝓpħia & martẏrium sine illa nich
esse credant᷑. Nullum pͣmium caritati pensat᷑. Caritas e¬
nĩ uirtutum omi̾um obtinet pͥncipatum. Unde & uin
đm ꝑfeotionis ab apło dicit᷑. eo qd̾ uniuersȩ uirtutes eius
uinoło religent᷑. Dilectio dei morti comꝑat᷑. dicente salomo¬
ne. ualida ÷ ut mors dilec̾tio. idcirco quia sic̃ moes iuolent̾
separat animã a corpore: ita & dilec̾tio dei uiolent̾ segͥregat
hominem a mundano & carnali amore. Qͥ dei p̾cepta con¬
tempnit. dm̃ ñdiligit. Neq enim regem diligimꝰ: si odio
leges eus habemꝰ. Tenenda÷ cum scis uiris unitas caritatis
& quanto sequisq sũbtrahit mundo: tanto opus÷ ut se¬
associet bonoꝵ consortio. Caritas. indilec̾tione dei & ꝓximi
constat. Seruat aut̃ in se dilec̾tionẽ dei. qui a caritate ñ diui¬
dit᷑ ꝓrimi. Q a fr̾na societate secernit᷑. diuinȩ caritatis par¬

Expanded text:
ritatis virtus, ut etiam prophetia et martyrium sine illa nihil ritatis virtus, ut etiam prophetia et martyrium sine illa nihil esse credantur. Nullum praemium charitate pensatur. Charitas enim virtutum omnium obtinet principat charitas ab Apostolo dicitur , eo quod universae virtutes ejus vinculo religentur. 4. Dilectio Dei morti comparatur dicente Salomone: Valida est ut mors dilectio ; idcirco, quia sicut mors violenter separat animam a corpore, ita et dilectio Dei violenter segregat hominem a mundano et carnali amore. 5. Qui Dei praecepta contemnit, Deum non diligit. Neque enim regem diligimus, si odio leges ejus habemus. 6. Tenenda est cum sanctis viris unitas charitatis; et quanto se quisqassociet bonorum consortio. Charitas in dilectione Dei et proximi constat. Servat autem in se dilectionem Dei, qui a charitate non dividitur proximi. Qui a fraterna societate secernit
Abbreviated transcription (Latin):
tenere se sĩmulant. S qui esse ñ possunt aꝑte mali. ꝑ ter¬
rorem fic̃te boni noscunt᷑. dmatores mundi pugnant a¬
liquando ꝓfide. & aliis quidem ꝓficiunt. ipsi uͦ amoret᷑¬
reno ĩplicati cȩlestia ñ requirunt : s uerbo tantum fidem
defendunt. Quidam ꝓfide etiam nereticos insequunt᷑.
s. ꝑarrogantiã eos qui intra ęccłam sunt contempnunt.
Adusarios quidẽ fidei confutant ꝓ infidelitate. s fideles
prȩmunt fasce suꝑbiȩ .iii. de caritate.
Uaoris non nulli fide atq oꝑib scis uideant᷑ esse par¬
ticipes. tamen quia pͥuant᷑ caritate fraternȩ dilectio¬
nis. nullum habent incrementũ uirtutis. Nam sic̾ait apłs
Usitraddero corpiis meum ut ardeam. caritatem aut̃ ñ habu¬
ro: nichil mͥ ꝓdest. Sine amore caritatis. quãuis quisq rec¬
te credat. ad beatudinem ꝑuenire ñ potest. quia tanta est ca¬

Expanded text:
tenere se simulant. Et qui esse non possunt aperte mali, per tertenere se simulant. Et qui esse non possunt aperte mali, per terrorem ficte boni noscuntur. 14. Amatores mundi pugnant aliquando pro fide, et aliis quidem proficiunt; ipsi vero, amore terreno implicati, coelestia non requirunt, sed verbo tantum fidem defendunt. 15. Quidam pro fide etiam haereticos insequuntur, sed per arrogantiam eos qui intra Ecclesiam sunt contemnunt. Adversarios quidem fidei confutant pro infidelitate, sed fideles premunt fasce superbiae. CAPUT III. De charitate. 1. Quamvis nonnulli fide atque operibus sanctis videantur esse participes, tamen, quia privantur charitate fraternae dilectionis, 194 nullum habent incrementum virtutis. Nam sicut ait AposSi tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest . Sine amore charitatis quamvis quisque recte credat, ad beatitudinem pervenire non potest. Quia tanta est cha
Abbreviated transcription (Latin):
enim que corde creditur: confessione oris ad salutẽ profert᷑.
Uacuam esse sine oꝑib fidem. & frustra sibi desola fide blã¬
ditur. qui bonis oꝑib non ornatur. Qui crucem portat:
debet mundo & mori. Nam ferre crucem mortificare se ip
Qͥ ꝑfidem cognitionem dei habent. & oꝑib obscurant᷑ exẽplũ
balaam sequunt᷑. qui cadens oꝑe aꝑtos oculos habuit. per
contemplationis fidem. Carnales fidem ñ ꝓuirtute animi
s pro cõmmodo quȩrere temporali. Unde & dñs dicit. Quȩ¬
ritis me. ñ quia uidistis signa: s quia manducastis de pa¬
nib meis. X pianus malus dum scđm euangłi doc̾trinã
ñ uiuit. etiam ipsam fidem quam colit u̾erbo. oborta tẽp¬
tatione facile ꝑdit. Multi fide tantum xp̾iani st̃. opere u̾
ax p̃iana dostrina dissentiunt. Multi quoq fidema p̃i
ex conle ñamant. s humano errore eandem ꝑ hẏpocrisĩ

Expanded text:
enim quae corde creditur, confessione oris ad salutem profertur . enim quae corde creditur, confessione oris ad salutem profertur . 8. Vacuam esse sine operibus fidem, et frustra sibi de sola fide 193 blanditur, qui bonis operibus non ornatur. 9. Qui crucem portat debet et mundo mori. Nam ferre crucem, et mori, mortificQui per fidem cognitionem Dei habent, et operibus obscurantur, exemplum Balaam sequuntur; qui cadens opere, apertos oculos habuit per contemplationis fidem. 11. Carnales fidem non pro virtute animi, sed pro commodo quaerere temporali. Unde et Dominus dicit: Quaeritis me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis de panibus . 12. Christianus malus, dum secundum Evangelii doctrinam non vivit, etiam ipsam fidem, quam verbo colit, oborta tentatione, facile perdit. 13. Multi fide tantum Christiani sunt, opere vero a Christiana doctrina dissentiunt. Multi quoque fidem Christi ex corde non amant, sed humano terrore eamdem per hypocrisim
Abbreviated transcription (Latin):
exemplis suadetur. Quib aut̃ exigitur iuolenter. ꝑseuerare
ineis non potest: exemplo ut ait quidam nouellȩ arboris. Cu¬
ius siquis cacũmen uiolent̾ p̃sserit. denuo dum laxatur. in
id quod fuerat consestim reuertitur. Sicut homo libero arbit̾o
conditꝰ sua sponte diuertit a deo ita & ꝓpͥa mentis conuersio¬
ne credendus: recurrere addm̃: ut & libertas cognoscatur
arbitris ꝑ ꝓpriam uoluntatẽ. & beneficium gr̃ę. ꝑ acceptam
fidei ueritatem. Incorde: rospicit deus fidem. ubi se ñ posst̃
homines excusare. quiore simulant ueritatis ꝓfessionem.
& corde retentant erroris impietatt᷑. Sic̃ nichil ꝓficit fides. quȩ
ore retinetur. & corde ñ credit᷑: ita nichil ꝓfutura fides quȩ
corde tenet᷑. si ore ñ ꝓferatur. De talienim fide. ꝓpħa ita qͦs¬
dam obiuirgat dicens. Periit fides. ablata ÷ de ore eoꝵ. Fĩdes

Expanded text:
exemplis suadetur. A quibus autem exigitur violenter, perseverare exemplis suadetur. A quibus autem exigitur violenter, perseverare in eis non potest: exemplo, ut quidam ait, novellae arboris, cujus si quis cacumen violenter impresserit, denuo, dum laxatur, in id quod fuerat, confestim revertitur 5. Sicut homo, libero arbitrio conditus, sua sponte divertit a Deo, ita ex propria mentis conversione credendo, recurrit ad Deum, ut et libertas agnoscatur arbitrii per propriam voluntatem, et beneficium gratiae per acceptam fidei veritatem. 6. In corde respicit Deus fidem, ubi se non possunt homines excusare, qui ore simulant veritatis professionem et corde retentant erroris impietatem. 7. Sicut nihil proficit fides quae ore retinetur, et corde non creditur, ita nihil profutura fides, quae corde tenetur, si ore non proferatur. De tali enim fide propheta ita quosdam objurgat, dicens: Periit fides, ablata est de ore eorum . Fides
Abbreviated transcription (Latin):
tiam rerum. nec esse beatum inulta scire. s esse magnum betre
iuuere: Nichil ꝓdesse omnem scire scientiã prudentiã cũ ig¬
norantia dei. & nichil obesse scientib dm̃ ignorantiã mundi.
Perfecte aut̾ scit. quidm̃ pͥus. & ista non ꝓse. s pro deo scit.
Nichil obesse ciuiquam. si ꝑ simplicitatẽ aliquam deelemen¬
tis indigne sentiat. dum mͦ dedeo uera pronunciet. Nam
quamuis de incorporeis corporeisq naturis. nequeat quisq
disputare. beatum tamen illum facit uita recta cum fide:
nisi per fidem. Beatum aut̃ esse. qui & recte credendo bene
Quiuit: & bene uuendo. fidem rec̾tam custõdit. Ds sicreditur.
merito inuocatur & quęritur. de ꝑhoo tuno ꝑfecte laudat᷑.
nis dinoscimꝰ. s magis etiam qd̾ intellectu mentis conspicimꝰ.
id ÷ d̃s. Sine fide nemo potest placere deo. Om̃e enĩ quod ñ est
exdeo: peccatum÷. Fides nequaquã ui extorquet᷑: s ratione atq

Expanded text:
tiam rerum, nec esse beatum multa scire, sed esse magnum beate tiam rerum, nec esse beatum multa scire, sed esse magnum beate vivere. 13. Nihil prodesse omnem scire prudentiam cum ignorantia Dei, et nihil obesse scientibus Deum ignorantiam mundi. Perfecte autem scit, qui potius Deum et ista non pro se, sed pro Deo scit. 14. Nihil obesse cuiquam si per simplicitatem anquam de elementis indigne sentiat, dummodo de Deo vera pronuntiet. Nam quamvis de incorporeis corporeisque naturis nequeat quisque disputare, beatum tamen illum facit vita recta cum fide. nisi per fidem; beatum autem esse, qui et recte credendo bene vivit, et bene vivendo, fidem rectam custodit. 2. Deus, si creditur, merito invocatur et quaeritur; ac per hoc tunc perfecte laudatur,nis dignoscimus, sed magis etiam quod intellectu mentis conspicimus, id est, Deum. Sine fide nemo potest placere Deo : Omne enim quod non est ex fide peccatum est . 4. Fides nequaquam vi extorquetur, sed ratione atque
Abbreviated transcription (Latin):
supra hominis intellectum ÷: quȩ̨rendũ ñ est. Consilio aũ
diuino seruandum÷. ut hoo credatur esse iusticia. qd̾ diui¬
nȩ placuerat uoluntati. Nonenim poterit esse iniustum.
qd̾ iusto cõmplacet uidici. Omis sapientia. scientia & opina¬
tione consistit. Melior: aut̾ ex scientia ueniens. quã exo¬
pinatione sententia. Ham illa uera:. istadubia. Ad maio¬
ris culpȩ cumulum ꝑ̃tinet. scire quẽquã qd̾ sequi debeat.¬
& sequi nolle quod sciat. Unde & dñs. Seruus inquit sci¬
ens uoluntatẽ dñi sui. & ñ faciens digna. plagis uapula¬
bit multis. & lacobus. Scienti inquit bonum facere. &
ñ facienti. peccatum ÷. Simplicitatẽ cũ ignauia. uocari
ftusticiam. Simplicitatẽ uͦ cum prudentia. uocari sapien¬
tiã. Utile: multa scire. & recte uiuere. Qs siutrumq
ñ ualemus. meliꝰ: ut bene uiuendi studium. ꝙͣ multa
sciendi sequam᷑. Non ꝑtinere ad beatitudinem consequandã. scien¬

Expanded text:
um non est. Consilio autem divino reservandum est, ut hoc credatur esse justitia, quod divinae placuerit voluntati. Non enim poterit esse injustum quod justo complacet judici. 8. Omnis sapientia ex scientia et opinatione consistit. Melior est autem ex scientia veniens quam ex opinatione sententia. Nam illa vera est, ista dubia. 9. Ad majoris culpae cumulum pertinet scire quemquam quod sequi debeat, et sequi nolle quod sciat. Unde et Dominus: Servus, inquit, sciens voluntatem Domini sui, et non faciens, digne plagis vapulabitacienti, peccatum est . 10. Simplicitatem cum ignavia vocari stultitiam, simplicitatem vero cum prudentia vocari sapientiam. 11. Utile est multa scire et recte vivere. Quod si utrumque non valemus, melius est ut bene vivendi studium quam multa sciendi sequamur. 12. Non pertinere ad beatitudinem consequendam scien
Abbreviated transcription (Latin):
homo recedens. in illo stare noluit. a quo male recessit: & iu¬
sta dampnatione inconstaus ꝑrerum raptus uarietatem
defluxit. Multum ex sua natura splendorem põssidet a¬
nima: s fuscat᷑ conmirtione carnis: qua retinetur inclu
salomone docente. Corpus corruptibile aggrauat animã:
&. depͥmit terrena in habitatio sensum muita cogitantẽ.
De sensibus

Expanded text:
homo recedens in illo stare noluit, a quo male recessit, et juhomo recedens in illo stare noluit, a quo male recessit, et justa damnatione inconstans, per rerum raptus varietatem defluxit. 7. Multum ex sua natura splendorem possidet anima, sed fuscatur commistione carnis, qua retinetur inclusSalomone docente: Corpus corruptibile aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. De s
Abbreviated transcription (Latin):
substantiȩ uel naturȩ: nec esse eam pͥusquam corpori misceat᷑ :
s tunc eam creari quando & corpus creatur: ciu admisce̾ri ui¬
det᷑. Phylosophoꝵ sententiȩ dicunt esse animã: pͥusquã na¬
scat᷑ incorpore. Qd uerum esse: nullis approbat᷑ inditiis. Nã
utrum antea fuissemꝰ. nec ipsi nouimꝰ: nec ex hoc quod¬
quis hominum dicat tenemus. Hon est gͣ quęrendum: qd̾
quȩrendo magis magisq÷ irridendũ. Gentiles & her̾itici. de
anima disputare conantur.S quomͦ de illa aliquid rec̃te sen¬
tĩre possiͥ . qui auc̃torem ad cuius imaginẽ fac̾ta: ñ nouẽ¬
runt: & ideo multa errore digna dixerunt. Mutabilis :
anima: ñ localit̾ s temporalit̾ suis affectionib Corpus aũ
& loco & tempore mutabile: quia & tempore mutat᷑. & ua
mutabilitas cogitationum. Quȩ uarietas malȩ motionis
tuno menti inhȩsit: quando ab ȩt̾noꝵ contemplatione pͥmꝰ

Expanded text:
substantiae, vel naturae; nec esse eam priusquam corpori misceatur, substantiae, vel naturae; nec esse eam priusquam corpori misceatur, constat; sed tunc eam creari, quando et corpus creatur, cui admisceri videtur. Philosophorum sententiae dicunt esse animam, priusquam nascatur in corpore. Quod verum esse nullis approbatur indiciis. Nam utrum antea fuissemus, nec ipsi novimus, nec quis hominum dicat habemus. Non est ergo quaerendum quod quaerendo magis est irridendum. 5. Gentiles et haeretici de anima disputare conantur, sed quomodo de illa aliquid recte sentire possunt, qui auctorem ad cujus imaginem facta est non noverunt? Et ideo multa errore digna dixerunt. 6. Mutabilis est anima, non localiter, sed temporaliter, suis affectionibus. Corpus autem, et loco, et tempore mutabile est, quia et tempore mutatur, et lmutabilitas cogitationum. Quae varietas malae motionis tunc menti inhaesit, quando ab aeternorum contemplatione primus
Abbreviated transcription (Latin):
mini concreata. s ꝓmerito pͥmȩ prȩuaricationis illi accessit:
iam tamen naturaus facta :: quia originalit̾ apͥmo homine.
a est sine deo. Anma hominis ñest homo: s corpus qd ex humo
factum est. id tantum homo est. In habitando aut̾ incorpore
anima ex ipso participio carnis. hominis nomen accepit. sic̃¬
conditam esse ad dei imaginem. Male gͦ aquibusdam credit᷑
animam hominis esse corpoream. Quȩ ꝓpt̾ id addei imaginẽ
fac̾ta estꝰ ut siñ inconinutabilis ut deus esset : tamen incor¬
porea ut ds̃ ex ĩsteret. Sic̃ angłi: ita & animȩ. Habent enim
initium: finẽ uͦ nullũ. Nam quedam in rebus tẽporalia st̃
quedam ꝑpetua : quedam uͦ sempit̾na. Temporalia st̃: quibus
inest ortus & õbitus. ꝑpetua: quib ortus ñtẽrminus. Sẽpit̾¬
na: quib nec ortus nec terminus. Animã ñesse partẽ diuinȩ

Expanded text:
mini concreata, sed pro merito primae praevaricationis illi accesserit, mini concreata, sed pro merito primae praevaricationis illi accesserit, jam tamen naturalis facta est, quia originaliter, a primo homia est sine Deo. 2. Anima hominis non est homo, sed corpus, quod ex humo factum est, id tantum homo est. Inhabitando autem in corpore anima, ex ipso participio carnis hominis nomen accepit, sicuconditam esse ad Dei imaginem. Male ergo a quibusdam creditur animam hominis esse corpoream, quae propter id ad Dei imaginem facta est, ut si non incommutabilis ut Deus esset, tamen incorporea ut Deus existeret. 145 3. Sicut angeli, ita et animae; habent enim initium, finem vero nullum. Nam quaedam in rebus temporalia sunt, quaedam perpetua, quaedam vero sempiterna. Temporalia sunt quibus inest ortus et obitus; perpetua quibus ortus, non terminus; sempiterna, quibus nec ortus, nec terminus. 4. Animam non esse partem divinae