comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
necessitas incubuerit. quibus adex pug¬
nandam xpĩ dilectionem. a trocissima
sunt in lata supplicia. Sed aliud serui ÷¬
entium dõ pietas experitur. aliud etiã
apłi praedicatio protestatur quidicit.
tia nimis tepidus & segnis ostendit᷑.
qui nulla persecutione pulsatur.
Pacem enim cum hoc mundo: nisi ama ñ¬
tores mundi habere non possunt
Etnulla umquã iniquitati cũ aequi¬
tate communio: nulla mendatio cum
ueritate concordia. nulla est tenebris
cum luce consensus. Quia etiã sipictas
bonorum cupiat malos corrigi. conuer¬
sionemque multorum pergratiam dĩ
miserantis optineat. malignorũ tamen
spirituum aduersus scõs insidiȩ non
quiescunt. Etsiue occulto dolo. siue
a perto proclio in omnibus fidelibus
propositum bonae uoluntatis infestan.
inimicum namque illis est omNe
quo drectum: om̃e quod castum est
Etcum eis nihil inquem qua amplius
liccat. quamiustitia diuina permiscrit.
quacdignatur suos autcorripere discipli¬

Expanded text:
necessitas incubuerit, quibus ad expugnecessitas incubuerit, quibus ad expugnandam Christi dilectionem atrocissima sunt illata supplicia. Sed aliud servientium Deo pietas experitur, aliud etiam Apostoli praedicatio protestatur, qui dicittia nimis tepidus et segnis ostenditur, qui nulla persecutione pulsatur. Pacem enim cum hoc mundo nisi amatores mundi habere non possunt, et nulla umquam iniquitati 276 cum aequitate communio, nulla mendacio cum veritate concordia, nullus est tenebris cum luce consensus. Quia etiamsi pietas bonorum cupiat malos corrigi, conversionemque multorum per gratiam Dei miserentis obtineat, malignorum tamen spirituum adversus sanctos insidiae non quiescunt, et sive occulto dolo, sive aperto praelio, in omnibus fidelibus propositum bonae voluntatis infestant. Inimicum namque est illis omne quod rectum, omne quod sanctum est; et cum eis nihil in quemquam amplius liceat, quam justitia divina permiserit, quae dignatur suos aut corripere discipli
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ carnes habere confixas. nisi corporeos
sensus abinlecebra in licitidesiderii sub
metu diuini continere iudicii: Ut qui
resistit peccato & concupiscentias suas.
nequid morte dignum operetur int̾ficit
audeat cum apło dicere. Mihi autem
absit gloriari. nisi incruce dñĩ nr̃i ihũ¬
xp̃i : perquem mihi mundus crucifixus
est & ego mundo. Ibi ergo se constituat ̃¬
xp̃ianus : quo eum secum sustulit xp̃s.
Et ad id dirigat omnem uiam suam.
ubi scit humanã saluatam esse naturam:
Passio enim dñi: usque ad finem ꝓducit᷑
mundi Et sicut inscĩs suis ipse honorat᷑. ⁊̃
ipse diligitur. & in pauperibus ipse
pascitur. ipse uestitur: ita in omnibus
qui pro iustitia aduersa tolerant ipse
conpatitur. Nisi forte aestimandũ est÷
multiplicata per orbem fide & rarescente
impiorum numero om̃s persecutiones.
Ixomnia quae aduersus beatos marty¬
res sęuicrunt finita esse certamina.
tamquam suscipiendȩ crucis illis tantũ

Expanded text:
Dei carnes habere confixas, nisi corporeos Dei carnes habere confixas, nisi corporeos sensus ab illecebra illiciti desiderii sub metu divini continere judicii? ut qui resistit peccato, et concupiscentias suas, ne quid morte dignum operetur, interficit, audeat cum Apostolo dicere: Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini i, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo . Ibi ergo se constituat Christianus, quo eum secum sustulit Christus; et ad id dirigat omnem viam suam, ubi scit humanam salvatam esse naturam. Passio enim Domini usque ad finem producitur mundi; et sicut in sanctis suis ipse honoratur, ipse diligitur, et in pauperibus ipse pascitur, ipse vestitur; ita in omnibus qui pro justitia adversa tolerant, ipse compatitur: nisi forte aestimandum est, multiplicata per orbem fide, et rarescente impiorum numero, omnes persecutiones, et omnia quae adversus beatos martyres saevierunt, finita esse certamina, tamquam suscipiendae crucis illis tantum
Abbreviated transcription (Latin):
minus opere quod celebratum est sacra¬
mento  & natis despũ scã: quantũ cũq
super est mundani temporis. non sine
crucis susceptione ducendum est¬
: Quamuis enim forti & crudeli tx̃ranno
per potentiam crucis xp̃i. uasa antiquę
deprȩdationis erepta sint & dominatio
principis mundi aredemptore sit eiecta
corporibus. insidiari tamen etiam iusti¬
ficatis eadem malignitas perseuerat
Et multis modis cos in quibus non regnat
inpugnat. ut siquas animas neglegentes
in prudentesque reppererit: seu ioribus
eas laqueis rursus innectat. & apara dẏso
eccłȩ raptas. in consortium suae dãpnatio¬
nis inducat. Unde cum quispiam se limi
& in id cupiditates suas tendere. quod
cum arecto itinere faciat deuiare: recur¬
rat adcrucem dñi. & ligno uitae motus
noxię uoluntatis affigat. ac uoce ꝓpheti¬
ca ad dñm clamet & dicat. confige clauis
atimore tuo carnes meas: aiudiciis enĩ
tuis timui. Quid autem est clauis timoris

Expanded text:
minus opere quod celebratum est sacraminus opere quod celebratum est sacramento, et natis de Spiritu sancto quantumcumque superest mundani corporis, 275 non sine crucis susceptione ducendum est. Quamvis enim forti et crudeli tyranno per potentiam crucis Christi vasa antiquae depraedationis erepta sint, et dominatio principis mundi a redemptorum sit ejecta corporibus, insidiari tamen etiam justificatis eadem malignitas perseverat, et multis modis eos in quibus non regnat impugnat: ut si quas animas negligentes imprudentesque repererit, saevioribus eas laqueis rursum innectat, et a paradiso Ecclesiae raptas in consortium suae damnationis inducat. Unde cum quispiam observan, et in id cupiditates suas tendere, quod eum a recto itinere faciat deviare, recurrat ad crucem Domini, et ligno vitae motus noxiae voluntatis affigat; ac voce prophetica ad Dominum clamet et dicat: Confige clavis a timore tuo carnes meas; a judiciis enim tuis timui . CAP. V. Quid autem est clavis timoris
Abbreviated transcription (Latin):
non poterat mori. posset id quod erat¬
÷ mortuum suscitari. Huic sacramento
dilectissimi ut inseparabiliter congrua¬
mus. magna nobis & animi & corporis¬
s intentione nitendum est. Utcum gra¬
uissimi sit piaculi festum paschale negle¬
gere. periculosius sit ecclesiasticis quidẽ
conuentibus iungi. sed indominicȩ passio¬
nis consortia non haberi. Nam dicente
dño. quinon accipit crucẽ suã & sequi¬
turme: non est me dignus. Etdicente
apło. si conpatimur & conregnabimus.
Quis uero xp̃m passum. mor tuum. &
re suscitatum colit. nisi quicum ipso &
patitur. & moritur. & resurgit. : Et hȩc
quidem in omnibus eccłȩ filiis. ipso iam
regenerationis sunt inchoata mysterio.
ubi peccati interitus uita est renascentis
Et triduanam dñi mortem imitatur
trina demersio ut dimoto quodam
aggere sepulturȩ quosueteres suscepit
sinus fontis. eosdem nouos ędat unda
baptismatis. Sedimplendum est nihilo¬

Expanded text:
non poterat mori, posset id quod eratnon poterat mori, posset id quod erat mortuum suscitari. CAP. IV. Huic sacramento, dilectissimi, ut inseparabiliter congruamus, magna nobis et animi et corporis intentione nitendum est ut cum gravissimi sit piaculi festum paschale negligere, periculosius sit ecclesiasticis quidem conventibus jungi, sed in Dominicae passionis consortio non haberi. Nam dicente Domino: Qui non accipit crucem suam, et non sequitur me, non est me dignus ; et dicente Apostolo: Si compatimur, et conregnabimus ; quis vere Christum passum, mortuum et resuscitatum colit, nisi qui cum ipso et patitur, et moritur, et resurgit? Et haec quidem in omnibus Ecclesiae filiis, ipso jam regenerationis sunt inchoata mysterio, ubi peccati interitus, vita est renascentis, et triduanam Domini mortem imitatur trina demersio; ut dimoto quodam aggere sepulturae, quos veteres suscepit sinus fontis, eosdem novos edat unda baptimastis; sed implendum est nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
insubstantia ueri hominis uirgo inteme¬
rata peperiss&: quod aequalis patri
filiusdĩ qui impler& om̃a & continer&
uniuersa furentium manibus conpre¬
hendi. iniquorum iudicio condẽpnari.
& post dedecora in lusionũ. cruci se per¬
misiss& affigi. Sed in his omnib simul
sunt & humilitas hominis. & celsitudo
deitatis. Nec misericordia ratio maiesta¬
tem miserentis obscurat: quia demneffa¬
bili potentia factumest. ut dũ homo
uerus est in dõ inuiolabili. & ds̃ uerus
est in carne passibili Conferretur homi¬
ni gloria percontumeliam: incorrup¬
tio persupplicium. uita permortem
Nisi enim uerbum caro fier& & tam solida
exister& unitas inutraque natura. ut asusc¬
piente susceptam. nec ipsum breue mortis
tempus abiunger&. num quã ualcret
ad acternitatem redire mortalitas.
Sed affuit nobis inxp̃o singulare praesi¬
dium. ut innatura in passibili mortis
condicio non maner&. quam inpassibi¬
lis essentia recepiss&: Etperid quod

Expanded text:
in substantia veri hominis Virgo intemein substantia veri hominis Virgo intemerata peperisset; quod aequalis Patri Filius Dei, qui impleret omnia et contineret universa, furentium manibus comprehendi, iniquorum judicio condemnari, et post dedecora illusionum, cruci se permisisset affigi. Sed in iis omnibus simul sunt et humilitas hominis, et celsitudo Deitatis; nec misericordiae ratio majestatem miserentis obscurat, quia de ineffabili potentia factum est, ut dum homo verus est in Deo inviolabili, et Deus verus est in carne passibili, conferretur homini gloria per contumeliam, incorruptio per supplicium, vita per mortem. Nisi enim Verbum caro fieret, et tam solida consisteret unitas in utraque natura, ut a suscipiente susceptam, nec ipsum breve mortis tempus abjungeret, numquam valeret ad aeternitatem redire mortalitas. Sed adfuit nobis in Christo singulare praesidium, ut in natura passibili mortis conditio non maneret, quam impassibilis essentia recepisset, et per id quod
Abbreviated transcription (Latin):
dentibus omnia peccata dimittere.
agenerali indulgentia neciudaicum uo¬
luit crimen excludere. Quorũ itaque
perfidiam detestamus: eorum fidem
si conuertantur amplectimur: & imitan¬
tes miscđiam dñi quipro eis aquibus
erat crucifixus orabat: Nos quoque cũ
beato paulo apło nrãs iungimus preces.
& ut ille populus miseri cordiã consequa¬
tur optamus: obcuius offensionem grãm
reconciliationis accepimus. Qñm sicut
ait magister gentium. conclusit ds̃ om̃a
intellectum abstulit. & sapientium mun¬
di corda turbauit: nisi crux filii dri
quae & philosophicam uanescere pru:¬
dentiam. & i sraheliticam fecit caligare
doctrinam . O mnem namque sensum
humanȩ mentis excessit diuini alti
tudo consilii. ut placuit dõ perstulcitiã
praedicationis saluos faccre credentes.
ut mirabilior fierae constantia fidei &
difficultate credendi I n consequens enim¬
& inrationabile uidebatur recipere ani¬
mo quod creatorem omnium naturarũ

Expanded text:
dentibus omnia peccata dimittere, dentibus omnia peccata dimittere, a generali indulgentia nec Judaicum voluit crimen excludere. Quorum itaque perfidiam detestamur, eorumdem fidem, si convertantur, amplectimur; et imitantes misericordiam Domini, qui pro eis a quibus erat crucifixus orabat, nos quoque cum beato Paulo apostolo nostras jungimus preces, et ut ille populus misericordiam consequatur optamus, ob cujus offensionem gratiam reconciliationis accepimus: quoniam, sicut ait idem magister gentium, conclusit Deus omniintellectum abstulit, et sapientium mundi corda turbavit, nisi crux Filii Dei, quae et philosophicam evanescere prudentiam, et Israeliticam fecit caligare doctrinam? Omnem namque sensum humanae mentitudo consilii, cum “placuit Domino per stultitiam predicationis salvos facere credentes”, ut mirabilior fieret constantia Dei ex difficultate credendi. <Im>possiet irrationabile videbatur recipere animo quod creatorem omnium naturarum
Abbreviated transcription (Latin):
generis pertiner& passio saluatoris &
aeternae mortis uincula temporali sint
dñi morte disrupta aliud tameN¬
crucifixi pacientia. aliud crucifigentiũ
egit insania. Nec ad cosdem rerum exitus
miscđia & ira tendebat. cumper eiusdẽ
sanguinis fusionem xp̃s soluer& mundi
captiuitatem. iudaei interficerent
omnium redemptorem: Obdurauit
igitur carnalem israhel malignitas sua.
& nihil ei legis testificatio. nihil mysterio¬
rum imagines. nihil prophetarũ oracula
profuerunt. cumpascha dñi tot sacculis
celebratum. in eo iohannes doceret im¬
pletum. Dequo publica procestatione
dicebat ecce agnũs di: ecce quitollit
peccatum mundi Repugnat iniquitas
iustitiae: cęcitas luci. mendaciũ ueritati
Sedde sacuitia obluctantium descelere
crudelium. optinuit iħs aeterne dispo¬
sitionis effectum Etita humano gencri
sua morte consuluit : ut sacramentum
salutis. ctiam ipsis persecutorib non ne¬
garit q uienim uenerat uniuersis cre¬

Expanded text:
generis pertineret passio Salvatoris, et generis pertineret passio Salvatoris, et aeternae mortis vincula temporali sint Domini morte dirupta, aliud tamenCrucifixi patientia, aliud crucifigentium egit insania, nec ad eosdem rerum exitus misericordia et ira tendebat: cum per ejusdem sanguinis effusionem Christus solveret mundi captivitatem. Judaei interficerent omnium Redemptorem. CAP. II. Obduravit ergo carnalem Israel malignitas sua, et nihil ei legis testificatio, nihil mysteriorum imagines, nihil prophetarum oracula profuerunt, cum Pascha Domini tot saeculis celebratum in eo Joannes doceret impletum, de quo publica protestatione dicebat: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Repugnat iniquitas justitiae, caecitas luci, mendacium veritati; sed de saevitia obluctantium, de scelere crudelium obtinuit Jesus aeternae dispositionis effectum; et ita humano generi sua morte consuluit, ut sacramentum salutis etiam ipsis persecutoribus non negaret. Qui enim venerat universis cre
Abbreviated transcription (Latin):
ACRAM dilectissimi dominicȩ
passionis historiam. euuangelica
utmoris est narratione decursã.
itã omnium uestrum arbitror in hęsisse
pectoribus. ut unicuique audientium
ipsa lectio quaedam facta sit uisio. habet :¬
enim hanc potentiam fides uera. ut abhis
mente non desit. quibus corporalis prȩsentia
inter eẽ. non potuit: Et siue in preteritũ ñ¬
redeat siue in futurum se cor credentis ex¬
tendat. nullassentiat moras temporis.
cognitio ueritatis: Ad est ergo sensibus nr̃is
imago rerum. pronrã salute gestarum.
Et quicquid tunc discipulorum prȩstrin¬
xit animos. nr̃os quoque tangit affectus.
Non quod aut tristitia deprimimur. aut
cum etiam eos quos illius tempestatis mag¬
nitudo concussit. ad inuictam constan¬
tiam resurrectionẽ dñi ascensioque pro¬
uexerit: Sed quia incogitationem uenit :¬
quales tunc hierłm populi & quales
fuerint sacerdotes. cũ magno accipimus
tremore mentium tantum facinus impio¬
rum: Quamuis enim adsalutem humani:

Expanded text:
acram, dilectissimi, Dominicae passionis historiam, evangelica, ut moris est, narratione decursam, ita omnium vestrum arbitror inhaesisse pectoribus, ut unicuique audientium ipsa lectio quaedam facta sit visio. Habet enim hanc potentiam fides vera, ut ab iis mente non desit, quibus corporalis praesentia interesse non potuit; et sive in praeteritum redeat, sive in futurum se cor credentis extendat, nullas sentiat moras temporis cognitio veritatis. Adest ergo sensibus nostris imago rerum pro nostra salute gestarum, et quidquid tunc discipulorum perstrinxit animos, nostros quoque tangit affectus; non quod aut tristitia deprimamur, aut cum etiam eos quos illius tempestatis magnitudo concussit, ad invictam constantiam resurrectio Domini 273 ascensioque provexerit; sed quia cum in cogitationem venit quales tunc Jerusalem populi et quales fuerint sacerdotes, magno accipiamus cum tremore mentium tantum facinus impiorum. Quamvis enim ad salutem humani
Abbreviated transcription (Latin):
mhis quae sunt addm̃: ut offerat dona
& sacrificia propeccatis : qui condolere
possit his qui ignorant & crrant. qñm
& ipse circumdatus est in infirmitate:
Etpropterea quem admodum & pro
populo : ita etiam & proscm& ipso deb&¬
offerre propeccatis. Nec quisquam
sumit sibi honorem: sedqui uocatur
adõ tamquam aaron Sic & xp̃s
non semet ipsum clarificauit ut ponti¬
fex fier& : sed qui locutus est adcum
Filius meus estu. ego hodie genuite:
Quem admodũ & in alio loco dicit.
Tues sacerdos in acternũ: scđm ordinẽ
melchi sedech Qui indiebus carnis

Expanded text:
ut offerat dona, et sacrificia pro peccatis: qui condolere possit iis, qui ignorant, et errant: quoniam et ipse circumdatus est infirmitate: et propterea debet, quemadmodum pro populo, ita etiam et pro semetipso offerre pro peccatis. Nec quisquam sumit sibi honorem, sed qui vocatur a Deo, tamquam Aaron. Sic et Christus non semetipsum clarificavit, ut pontifex fieret: sed qui locutus est ad eum: Filius meus es tu, ego hodie genui te. Quemadmodum et in alio loco dicit: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. Qui in diebus c
Abbreviated transcription (Latin):
quadam grã humani generis & esca erat
futurus & pastor. Quibene in praesepio
ponitur. ut ad pabula ꝑennis uitae spiri¬
talium ouium greges agni caelestis balatꝰ
inuit& Non erat inquit eis locus in di¬
uersorio. Num quid tantȩ illius erant
angustiȩ mansionis. ut nati subhora
paruuli membra non caper&.: Sed id¬
circo mystico refertur sermone non inue¬
niri locũ indiuersorio. quia ingressus
mundũ xp̃s. fidem in qua possit requicsce¬
re noninuenit: ut ait ipse in euuangłio
dicens. Filius aut̃ hominis non hab&& ubi
caput reclinet: Vnde aduertimus.
quia unicus dĩ filius non inspatiosis
domibus auratisque laquearib. sed in
fide credentiũ requiescit. Hunc ergo
xp̃m iħm suggentẽ ubera. nascentium
infantum more uagientẽ. uilibus circũ¬
datũ pannis. iacentẽ uilius in praesẽpi.
angłica ministeria ꝓsecuntur:. Et om̃is

Expanded text:
quadam gratia humani generis et esca erat quadam gratia humani generis et esca erat futurus, et pastor. Qui bene in praesepio ponitur, ut ad pabula perennis vitae spiritualium ovium greges agni coelestis balatus invitet. Non erat, inquit, eis locus in diversorio. Nunquid tantae illius erant angustiae mansionis, ut nati sub hora parvuli membra non caperet? Sed idcirco mystico refertur sermone, non invenire locum in diversorio; quia ingressus mundum Christus fidem, in qua possit requiescere, non invenit, ut ait ipse in Evangelio, dicens: Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet . Unde advertimus quia unicus Dei Filius non in spatiosis domibus auratisque laqueariis, sed in fide credentium requiescit. Hunc ergo Christum Jesum sugentem ubera, nascentium infantium more vagientem, vilibus circumdatum pannis, jacentem in praesepe, angelica mi
Abbreviated transcription (Latin):
scłi ꝓcellas & fluctuantis sentinam
mundi uiterus maternus effudit: uilissimis
circumdatur pannis. Pannis induitur
ille ꝓ nobis: quicũ crear& om̃a terras luce
ꝑfudit: caelum syderib ad ornauit:¬
& ignea solem claritate uestiuit: Obuol¬
uitur quidem pannis: sedhi panni noua
stella radiante munerantur a magis.
& exultantibus angłis honorantur
Etut nouerimus uniuersa haec ꝑmyste¬
rium uel fieri ueldici: hic qui pannis
circũ uoluit᷑ prȩdicatus abinitio desinu
patris aeternoqthalamo salutarium
nuptiarũ sponsus uenit ecaelo Sicut
ait uenerandus dauid. ipse tã quã sponsus
ꝓcedens dechalamo suo: Deinde ut le¬
gitur ponitur in prȩsepi: quia ut ait
euuangłista. non erat illis locus indiuer¬
sorio Nequẽ fr̃s ista ꝑ moueant: quia
om̃is haec insaluatore uilitas preciosis¬
simũ nrãe salutis est sacramen tum
Uidett enim quanta sapientia colloca
ri xp̃sdicitur in prȩsepi. qui gemina

Expanded text:
saeculi procellas, et fluctuantis sentinam saeculi procellas, et fluctuantis sentinam mundi uterus maternus effudit, vilissimis circumdatur pannis. Pannis siquidem induitur ille pro nobis, qui cum crearet omnia, terras luce perfudit, coelum sideribus adornavit, et ignea solem claritate vestivit. Obvolvitur quidem pannis, sed hi panni nova stella radiante munerantur a magis et exsultantibus angelis honorantur. Et ut noverimus universa haec per mysterium vel fieri vel dici, hic qui pannis circumvolvitur, praedicatus ab initio de sinu Patris, aeternoque thalamo salutarium 32 nuptiarum sponsus venit e coelo, sicut ait venerandus David: Ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo . Deinde ut legitur ponitur in praesepe, quia, ut ait evangelista, Non erat illis locus in diversorio . Ne quem, fratres, ista permoveant, quia omnis haec in Salvatore vilitas pretiosissimae nostrae salutis est sacramentum. Videte enim quanta sapientia collocari Christus dicitur in praesepe, qui gemina
Abbreviated transcription (Latin):
sint tempora: non tamen diuersa narra¬
tio Nam partũ uirginis quẽ ille prae¬
dixerat iste testatur. Quis igitur dedi¬
uinitate xp̃ĩ. quis deredemptione cuncꝰ¬
tetur. quem & esaias ꝓfitetur dm̃. & gabri¬
hel adnuntiat saluatorẽ: Quis intactȩ
puerperȩ aluum dubit& floruisse. qđ
uno poene ore atque eodc̃ spũ ꝓlocunt᷑.
euuangłista. angłs. & proph&a. Ubi tanti
tales quae iunt testes. non crubescit ueritas.
sed auditor incredulus confutatur
Sediam uideamus quas ꝓnobis natus per¬
ferat xp̃s iniurias. quibusue rursus in iu¬
riae illȩ uirtutib decorentur. & ante
om̃a femineo se sexu concipi patitur.
qui in exordio mundiomni potenti manu
demasculo operatus. ẽ. feminam. Sedhanc
humilitatẽ nascendi uirginalis matris
sublimat integritas Etquã uis natus
xp̃s femineo ut infans lacte pascatur:
tamen utrerũ potens uirgineis nutrit᷑
uberib. Atque ut primum illũ in has

Expanded text:
sint tempora, non diversa narrasint tempora, non diversa narratio. Nam partum virginis, quem ille praedixerat, iste testatur. Quis igitur de divinitate Christi, quis de redemptione cunctetur, quem et Isaias profitetur Deum, et Gabriel annuntiat Salvatorem? Quis intactae puerperae alvum dubitet floruisse, quod uno pene ore, atque eodem spiritu proloquuntur evangelista, angelus et propheta? Ubi tanti talesque sunt testes, non erubescit veritas, sed auditor incredulus confutatur. Sed jam videamus quas pro nobis natus perferat Christus injurias, quibusve rursus injuriae illae virtutibus decorentur; et ante omnia femineo sexu se concipi patitur, qui in exordio mundi omnipotenti manu de masculo operatus est feminam. Sed hanc humilitatem nascendi virginalis matris sublimat integritas. Et quamvis natus Christus femineo, ut infans, lacte pascatur; tamen ut rerum potens virginibus nutritur uberibus, atque ut primum illum in has
Abbreviated transcription (Latin):
caro decarne : non tamen generata per
carnem: Et secreto quodã in conprehen¬
soque conceptu: ꝓcedit demortali femi¬
na diuina ꝓgenies Necmirũ sane
si &titit diuina natiuitas. ubi nonerat
humana conceptio : Aut sullã matrẽ
nonuio lauit partus. quã cõitus non foe.¬
dauit: Ait ille quondã futurorũ conscius
esaias populis & gentibus signum nouae
salutis apcriens : Ecce uirgo inutero
accipiet & pariet filium: & uocabunt
nomen eius emmanuhel. quod est inter
prȩtatũ nobiscũ ds̃ : Atque ut auertamꝰ
noui acueteris testamenti. unũ esse
consensũ. unumq consilium : it etiam
beatissimus lucas dñicȩ generationis rela¬
tor egregius dicens: Missus est angelus
gabrihel adõ ad uirginẽ desponsatã uiro
cui nomen erat ioseph: Etait adillam:
kem̃i. latino sermone saluator dicitur
Ecce qualiter se in uicẽ concordantib
sententiis. testimonia diuina confir¬
mantur Ettũ praedicantiũ diuersa

Expanded text:
caro de carne, non tamen generata per caro de carne, non tamen generata per carnem, et secreto quodam incomprehensoque conceptu procedit de mortali femina divina progenies. Nec mirum sane, si exstitit divina nativitas, ubi non erat humana conceptio, aut si illam matrem non violavit partus, quam coitus non foedavit. Ille quondam futurorum conscius Isaias populis et gentibus signum novae salutis aperiens: Ecce, inquit, virgo in utero concipiet, et pariet 31 Filium, et vocabunt nomen ejus EmmanueAtque, ut advertamus Novi ac Veteris Testamenti unum esse consensum unumque consilium, ait etiam beatissimus Lucas dominicae generationis relator egregius dicens: Missus est angelus Gabriel a Deo ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, et ait ad illam: sus autem, carissimi, Latino sermone Salvator dicitur. Ecce qualiter se invicem concordantibus sententiis testimonia divina confirmantur, et cum praedicantum diversa
Abbreviated transcription (Latin):
USTISSINE FR̃SFESTIUITAT
praesentis diei in om̃ẽ se gaudiũ totus
ubiq suscitat mundus.: quia hodie
ꝓmissus a sȩculis uniuerso orbi iudex
natus est . & redemptor: Et necesse est
ut in cõmune nos om̃s qui futuri ex aminis
rtsurrectionisque ꝓmissȩ salutare
susccpimus fidem habeamuf etum
quidem deuidice: sed deredemptore
lacticiam. Om̃is namque fidelis anima
aimore corrigitur : correctione letat᷑
Eti hoc carisimi quanta erga humanũ
genus om̃ipotentis patris dispensatio.c̃
quantaue benignitas. ut quẽ iudicem
preparabat incredulis. himo credituris
premitter& redemptorẽ: quatenũs
precurrens miscđia scueritatẽ aduentan¬
tis iudicis praeuenir& Hodie itaquẽ
om̃ium habetuita natalem. quia quipr¬
ui legia primȩ natiuicatis a misimus.
uisitante nos xp̃o sanctiore partu redimꝰ
aduitam: Hodie peperit maria: sedipsa
suum parturiuit auctorẽ: Hodie edidit
mundo hominẽ: quẽ non suscepit abho¬
mine Quidhoc. ẽ miraculi fr̃s nascit᷑

Expanded text:
ustissime, fratres, festivitate praesentis diei in omne se gaudium totus ubique suscitat mundus, quia hodie promissus a saeculis universo orbi judex ortus est, et redemptor. Et necesse est, ut in commune nos omnes qui futuri examinis resurrectionisque promissae salutarem suscepimus fidem, habeamus metum quidem de judice, sed de redemptore laetitiam. Omnis namque fidelis anima timore corrigitur, correctione laetatur. Et in hoc, carissimi, quanta erga humanum genus omnipotentis Patris dispensatio est, quantave benignitas, ut, quem judicem praeparabat incredulis, hunc credituris 30 praemitteret redemptorem: quatenus, praecurrens misericordia, severitatem adventantis judicis praeveniret. Hodie itaque omnium habet vita natalem: quia, qui privilegia primae nativitatis amisimus, visitante nos Christo, sanctiore partu redimus ad vitam. Hodie peperit Maria, sed ipsa suum parturivit auctorem. Hodie edidit mundo hominem quem non suscepit ab homine. Quid hoc est miraculi, fratres? Nascitur
Abbreviated transcription (Latin):
consona eum uoce conlaudans & dicens
Eła in excelsis dõ. & pax interra hominib
bonȩ uoluntatis Cła utique dõ. quides¬
peratis mortalib munus aeternȩ salutis
&hibuit. Et pax hominib bonȩ uolun¬
tatis. quoscertamine suox p̃s. suoque
proelio in regnũ ꝓprium diabolica
de captiuitate reuocauit. Et quam con¬
gruȩ euuangelicus in tonat sermo cũ dr̃:
gła in excelsisdõ. & pax in terra hominib:
Q uod idem ipse dĩ filius & apud angelos
gloriosus ẽ. in &celsis. & bone uoluntatis
hominibus pacẽ praestat interris. Propt̃
quod dilectissimi competentibus gaudis
tanta desalute lactemur atque angłicis
nos uocib sociantes honore debito. mys¬
teria semꝑ xp̃i uirtutesque laudemus.

Expanded text:
m voce collaudans et dicens: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Gloria utique Deo, qui desperatis mortalibus munus aeternae salutis exhibuit: et pax hominibus bonae voluntatis, quos certamine suo Christus, suoque praelio in regnum proprium diabolica de captivitate revocavit. Et quam congrue evangelicus intonat sermo cum dicitur: Gloria in excelsis Deo, et pax in terra hominibus, etc., quod idem ipse Dei Filius, et apud angelos gloriosus est in coelis, et bonae voluntatis hominibus pacem praestat in terris. Propter quod, dilectissimi, competentibus gaudiis tanta de salute laetemur, atque angelicis nos vocibus sociantes, honore debito mysteria semper Christi, virtutesque laudemus.
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscere mansuetudinẽ uenientis:
Considdera speciem aduentus eius
Non sedet incurru aureo prȩtiosa
purpura fulgens. nec ascendit super
feruidũ equum discordiȩ amatorẽ
& litis quigłȩ iactantia pectus hab&
repletũ. quidelonge odorat᷑ bellũ:
& gaudet aduocem tubȩ. & cum
uiderit sangui neam pugnam. dicit
incorde suo benefactum: sed sedit
super asinam tranquillitatis & pacis
amicam: Non autẽ uides incircuitu
eius splendentes gladios aut cetera
ornamenta armorũ terribilium.
sed quid ramos frondentes testimonia
pietatis. Uenit autẽ mansuetus.
non ut propter potentiam timeret᷑:
sedut propter mansuetudinẽ amaret᷑.

Expanded text:
cognoscere mansuetudinem venientis, considera speciem adventus ejus . Non sedet in curru aureo pretiosa purpura fulgens, nec ascendit super fervidum equum discordiae amatorem et litis, qui gloria jactantiae pectus habet repletum, qui de longe odoratur bellum, et gaudet ad vocem tubae, et cum viderit sanguineam pugnam, dicit in corde suo: Bene factum; sed sedet super asinam tranquillitatis et pacis amicam. Non autem vides in circuitu ejus splendentes gladios, aut caetera ornamenta armorum terribilium. Sed quid? ramos frondentes, testimonia pietatis. Venit ergo mansuetus, ut non propter potentiam timeretur, sed ut propter mansuetudinem amaretur
Abbreviated transcription (Latin):
Scđm iustitiam quae ex lege est: con¬
uersatussum sine quȩrela: Sed quae
mihi fuerunt lucra: haec existimaui
ꝓpter xp̃m detrimenta: E tarbitror
stercora eẽ: ut xp̃i lucrifaciam. Qui
& cruditi doctores. qui ex proph& is
accipientes exempla uiua dexp̃o. quasi

Expanded text:
m iustitiam quae in lege est conuersatus, cum essem sine querella. quae mihi fuerpropter Christum detrimenta, et arbitror stercora esse, ut Christum lucrifaciam . Qui et eruditi doctores, qui ex prophetis accipientes exempla quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Euntes autem discipłi : fecerunt sicut
asinam & pullum: Qm̃ euntes apłi.
soluerunt asinamalienã ministeriũ
quidem fuit illorũ: uirtus aũt & aucto¬
ritas xp̃i Nec enim potuissent tollere
iumentum alienũ abillo domino qui non
coscognoscebat quiessent: nisi prȩueni
addandum. sic quod apłi soluerunt
iuda eos uelgentes deuinculo inimici.
inprima quidem facie eorũ uidebat᷑
totum mundum ligatum sub potestate
diaboli soluere potuissent. nisi gr̃a xp̃i

Expanded text:
cipuli fecerunt sicut asinam et pullum. Quod euntes apostoli solverunt asinam alienam, ministerium fuit quidem illorum, virtus autem et auctoritas Christi. Nec enim potuissent tollere jumentum alienum ab illo domino qui non eos cognoscebat qui essent, nisi praeeminead dandum. Sic quod apostoli solverunt Judaeos et gentes de vinculo inimici, in prima quidem facie eorum videbaturtotum mundum ligatum sub potestate diaboli solvere potuissent, nisi gratia
Abbreviated transcription (Latin):
superasinam Nolite dicere. nos
non habemus regem nisi tantũ modo
caesarem: Eccerex tuus uenit tibi
mansuetus sedenssuperasinam. Si
intellexeris uenit tibi. si non intellexe¬
ris ueniet contrate : idest suntelle¬
xeris ueniet ut saluette . & subpedib
tuis subiug& gentes. ut gaudenis
ꝑ prophaca dicas. Qm̃ ds̃ excelsus
terribilis & rex magnus suꝑ omnẽ terrã.
subiecit populos nobis & gentes subpe¬
dib nr̃is Elegitnos hereditatẽ sibi.
speciem ia cobquamdilexit. Si autẽ
non in tellex eris. ueni et ut ꝑdatte :¬
& de templo scitatis expellat. & aliã
sponsam degentib castiorem inducat
incubiculum scĩtatis. ut tupiecta

Expanded text:
ute divina. Nolite dicere: Nos non habemus regem, nisi tantummodo Caesarem . Ecce rex tuus venit tibi mansuetus, cedens super asinam. Si intellexeris, venit tibi; si non intellexeris, veniet contra te, id est, si intellexeris, veniet ut salvet te, et sub pedibus tuis subiget gentes, ut gaudens per Prophetam dicas: Quoniam Deus excelsus terribilis, et rex magnus super omnem terram subjecit populos nobis, et gentes sub pedibus nostris; elegit nos haereditatem sibi speciem Jacob quem dilexit . Si autem non intellexeris, veniet ut perdat te, et de templo sanctitatis expellat, et aliam sponsam de gentibus castiorem inducat in cubiculum sanctitatis sua
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce rex tuus uenit tibi mansuetus¬
Ecce ostendentis ẽ. uerbum. id est
uidete noncarnali aspectu. sed spiri¬
tali intellectu Opera uirtutũ cius
aspicite : non scema uisionis eius.
Sienim scema eius aspexeritis : deci¬
piendi estis innatura humana
Si autem opus eius consideraueritis:
saluandi estisinuir tute diuina

Expanded text:
ex, inquit, tuus venit tibi mansuetEcce ostendentis verbum est, id est, videte non carnali aspectu, sed spiritali intellectu opera virtutum ejus aspicite, non schema visionis ejus. Si enim schema ejus aspexeritis, decipiendi estis in natura humana. Si autem opus ejus consideraveritis, salvandi estis in virtute divina
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitas. innocentia ẽ inuenta¬
incis: ignobilitas aũt. humilitas.
Nam innocentia sine dõ. infirmitas
aestimatur : & humilitas non propter
dm̃. ignobilitasiudicatur Item¬

Expanded text:
Infirmitas namque in Deo innocentia est, ignobilitas autem humilitas: nam innocentia sine Deo infirmitas aestimatur; et humilitas non propter Deum ignobilitas judicatur. T
Abbreviated transcription (Latin):
tuã principes tuos sicut antea.
& consiliarios tuos sicut abinitio
Et tunc uocaberis ciuitas iustitiae.
& mater ciuitatũ. id .ẽ. eccłarum:
fidelissyon. propter quasdã tales¬
non cognoscentes Est enĩ animal hoc
inmundũ & praeccteris pęne iumtis
magis irrationabile & stultũ & infir¬
mũ & ignobile: & oncriferũ magis
Sic fuerunt & homines ante xp̃m
idolatriis & passionib diuersis

Expanded text:
tuam principes tuos, sicut prius, et consiliarios tuos sicut ab initio. Et tunc vocaberis civitas justitiae, et mater civitatum , id est Ecclesiarum fidelis Sion. Propter quasdam igitnon cognoscentes. Est enim animal hoc immundum, et prae caeteris pene jumentis magis irrationabile, et stultum, et infirmum, et ignobile, et oneriferum magis: sic fuerunt et homines ante Christum idololatr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanebit Ergo nr̃a quidẽ uoluntate
& neglegentia alligamur: sedꝑ dĩ¬
uidemus in istis mundialib: regnis.
quo modo in primis quidem nemo
potest facere seipsum regem. sed
popłs creat sibi rege̾ quẽ elegit.
Sedcum rex ille fuerit factus & con¬
firmatus in regno. iã hab& potesta¬
tẽ in hominib & non potest popłs
iugũ eius deceruice sua repellere:
Nam primũ quidẽ inpotestate popłi
est. facere sibi regẽ quẽ uult: Factũ
aũt. derggnorẽ pellere iamnon est
in potestate eiꝰ. & sicuoluntas popłi
postea innecessitatẽ conuertitur:¬
Sic & homo priusquã pecc&. liberum
hab& arbitriũ. utrũ uelit subregno
ẽe diaboli: Cũ aũt sẽ peccando tradi
depotestatȩ eius exire : sed sic prima
uoluntas eiꝰ innecessitatẽ conuertit᷑:

Expanded text:
manebit. Ergo nostra quidem voluntate et negligencia alligamur, sed videmus in istis mundialibus regnis quomodo in primis quidem nemo potest facere seipsum regem, sed populus eligit sibi regem, quem vult: sed cum rex ille fuerit factus et confirmatus in regno, jam habet potestatem in hominibus, et non potest populus jugum ejus de cervice sua repellere. Nam primum quidem in potestate populi est facere sibi regem quem vult; factum autem de regno repellere, jam non est in potestate ejus, et sic voluntas populi postea in necessitatem convertiturSic et homo, priusquam peccet, liberum habet arbitrium, utrum velit sub regno esse dyaboli. Cum autem peccando se tradidde potestate eius exire. Et sic prima voluntas eius in neccessitatem eius convertitur
Abbreviated transcription (Latin):
aũt duosistos p&rũ & philyppũ apłos
exponit intellegi oportere. qm̃ hi
primũ transgredientes iuidaicos fines.
gentes adduxerunt adxp̃m Philyppꝰ
quidẽ samariam : quã ipsã samariam
asinã . eẽ. inter pra&atur. P& rus autẽ
gentes. accipiens corneliũ ex gentib
quasi samariae pullũ Etsiquis uobis
dixerit aliquid. dicite dñsoperã eorũ
lium. neque solũ coꝵ quimihi subditist̃:
sed om̃ium hominũ &iam quimihi con¬
trarii sunt Nam & peccatores con¬
ditione quidẽ meisunt: uoluntate
autem sua diaboli Meus est enim orbis
terrae & plenitudo eiꝰ Dñsoperã eoꝵ
desiderat: Iustum est. ut aliquando
creatura scruiat suo factori Gentes
eni ds̃ inpotestate diaboli ꝓtempore
reliquit ut tempt& : non in aet̾nũ
contẽpsit ut ꝑdat Necesse autem
utfiat quod scriptũ est homines
postquã ingressumest inhierusalẽ.
iudaeȩ ad dñm suum remissum est
Animalis autem proph&ia iniudȩa
remansit: nam deanimali illo. non hoc

Expanded text:
autem duos istos Petrum et Philippum apostolos exponit intelligi oportere, quoniam hi, primum transgredientes Judaicos fines, gentes adduxerunt ad Christum. Philippus quidem Samariam, quam ipsam Samariam asinam esse interpretatur. Petrus autem gentes accipiens Cornelium ex gentibus quasi Samariae pullum. Et statim idixerit aliquid, dicite: Dominus operam eorum lium, neque solum eorum, qui mihi subditi sunt, sed omnium hominum, etiam qui mihi contrarii sunt. Nam et peccatores conditione quidem mei sunt, voluntate autem sua diaboli. Meus est enim orbis terrae, et plenitudo ejus . Dominus operam eorum desiderat. Justum est, ut aliquando creatura serviat suo factori. Gentes enim Deus in potestate diaboli pro tempore reliquit ut tentet, non in aeternum contempsit, ut perdat. Necesse est autem ut fiat quod scriptum est: Homines postquam ingressum est Jerusalem, ad dominum suum remissum est. Animal autem prophetia in Ecclesia remansit. De animali etiam illo, non
Abbreviated transcription (Latin):
rantes autem omnem circumstantiam
lectionis. quanta agi potuerunt cum
apud pilatum dñs accusarctur ut cruci¬
figeretur: inuenimus horam tertiam
esse potuisse: quando illi clamauerunt
crucifige crucifige. Ergo uerius illi tunc
occiderunt : quando clamauerunt.
Apparitores potestatis hora sexta cruci¬
fixerunt: pręuaricatores legis hora t̃tia
clamauerunt. Quod illi manib hora
sexta: hoc illi lingua hora tertia. Rei
magis isti quiclamando seuiebant: quã
illi qui obtemperando amministrabant
Ipsum est totum acumen iudacorum:
hoc est O quod pro magno quȩsicrun:
occidamus & non occidamus Sic occida¬
mus: ut non ipsi occidisse iudice mur

Expanded text:
rantes autem omnem circumstantiam rantes autem omnem circumstantiam lectionis, quanta agi potuerint, cum apud Pilatum Dominus accusaretur, ut crucifigeretur; invenimus horam tertiam esse potuisse, quando illi clamaverunt, Crucifige, crucifige. Ergo verius illi tunc occiderunt, quando clamaverunt. Apparitores potestatis hora sexta crucifixerunt; praevaricatores Legis hora tertia clamaverunt: quod illi manibus hora sexta, hoc illi lingua hora tertia. Rei magis isti qui clamando saeviebant, quam illi qui obtemperando administrabant. Ipsum est totum acumen Judaeorum; hoc est quod pro magno quaesierunt: Occidamus, et non occidamus; sic occidamus, ut non ipsi occidisse judicemur
Abbreviated transcription (Latin):
quod ipse non feciss&: mundũ se esse
amorte ipsius Fecit tamen. Sedsi reus
quia fecit uel inuitus: illi innocentes
qui coegerunt ut facer&: Nullo modo:
Sedilleꝰ dixit in eum sententiã & iussit cũ
crucifigi: & quasi ipse occidit: s& uos tañ
o iudaci occidistis. Unde occidistis.
Cladio linguȩ. Acuistis cnim linguas
uras: & quando percussistis: nisi quando
clamastis. Crucifige. crucifige Prop¬
terea non est enim pretermit tendũ.
quia uenit inmentem. neforte aliquẽ
perturb& lectio diuinorũ librorum :
Quidam euuangelista dicit hora sexta
crucifixerunt dñm. & quidã hora t̃tia.
Nisi intellegamus. per turbamur: & iam
incipiente sexta hora dicitur pilatus
sedisse ꝓtribunali: & reuera quo leuatus
est dñs in lignum. hora sexta erat: Sed
alius euuangelista intuens animũ iudȩoꝵ
quia uolebant sẽ inmunes uideri amorte
dñi. narrando eos ostendit reos: dicens
dñm hora tertia crucifixum: Conside¬

Expanded text:
quod ipse non fecisset, mundum se esse quod ipse non fecisset, mundum se esse a morte illius : fecit tamen. Sed si reus quia fecit vel invitus; illi innocentes qui coegerunt ut faceret? Nullo modo. Sed ille dixit in eum sententiam, et jussit eum crucifigi, et quasi ipse occidit; et vos, o Judaei, occidistis. Unde occidistis? Gladio linguae: acuistis enim linguas vestras. Et quando percussistis, nisi quando clamastis, Crucifige, crucifige ? 5. Propterea enim non est praetermittendum, quia venit in mentem, ne forte aliquem perturbet lectio divinorum Librorum: quidam evangelista dicit hora sexta crucifixum Dominum , et quidam hora tertia : nisi intelligamus, perturbamur. Et jam incipiente sexta hora dicitur Pilatus sedisse pro tribunali; et revera quando levatus est Dominus in ligno, hora sexta erat. Sed alius evangelista intuens animum Judaeorum, quia volebant se immunes videri a morte Domini, narrando eos ostendit reos, dicens Dominum hora tertia crucifixum. Conside
Abbreviated transcription (Latin):
IDEA MUS ergo quid factũ sit:
dentes corum arma & sagittȩ. & lingua
corum gladius acutus. Quod dicit &
alius psalmus: sic & hic exacucrunt tãquã
gladium linguas suas. Nondicant iudei
non occidimus xp̃m. & enim propterea
cum dederunt iudici pilato: ut quasi
ipsi amorte cius uiderentur in munes:
Nam cum dixiss& eis pylatus uos eum
occidite: responderunt: Nobis non
lic& occidere quemquã. Iniquitatem
facinoris sui iniudicem hominẽ refui¬
dere uolebant: sed numquid dm̃ iudicẽ
fallebant. Quod fecit pilatus. in eo ipso
quod fecit aliquantum particeps fuit
sed in comparatione multo ipse innocen¬
tior. Institit enim quantum potuit.
ut illum excorum manibus liberaret :
nam propterea flagellatum ꝓduxit
ad eos N on persequendo dm̃ flagella¬
uit. sed illorum furori satis facere uolens:
ut uel siciam mitescerent. & desinerent
uelle occidere : cumflagellatũ uidereN.
Fecit & hoc: atubi perseuerauerunt:
Nostis illum lauasse manus & dixisse:

Expanded text:
ideamus ergo quid factum sit. dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus , quod dicit et alius psalmus: sic et hic, Exacuerunt tanquam gladium linguas suas. Non dicant Judaei: Non occidimus Christum. Etenim propterea eum dederunt judici Pilato, ut quasi ipsi a morte ejus viderentur immunes. Nam cum dixisset eis Pilatus, Vos eum occidite, responderunt: Nobis non licet occidere quemquam . Iniquitatem facinoris sui in judicem hominem refundere volebant: sed numquid Deum judicem fallebant? Quod fecit Pilatus, in eo ipso quod fecit, aliquantum particeps fuit; sed in comparatione illorum multo ipse innocentior. Institit enim quantum potuit, ut illum ex eorum manibus liberaret. Nam propterea flagellatum produxit ad eos. Non persequendo Dominum flagellavit, sed eorum furori satisfacere volens, ut vel sic jam mitescerent, et desinerent velle occidere, cum flagellatum viderent : fecit et hoc. At ubi perseveraverunt, nostis illum lavisse manus, et dixisse
Abbreviated transcription (Latin):
merenda uitae caelestis prȩmia nil
ualere ostendit: Deniq subiungit
Neforte &ipsi te re inuitent. & fiat
tibi retributio. Non agit & fiat tibi
peccatũ. sed & fiat inquit tibi retribu¬
tio. Cui simile est quodalibi dicit.
Etsi benc̃ feceritis his qui uobis bene
faciunt. quae uobis est grã : Neque
hicdicit peccatum est uobis. sed quae
uobis est gratia: Siquidem & peccato¬
res hocfaciunt. quãuis sint quaedã
mutua frũm. amicorũ. cognatorũ.
uic inorũque diuitũ conuiuia. quȩ
nonsolũ inpresenti retributionem.
sed & dampnationẽ ꝑcipiant infutu¬
ro. Denique abapło inter opera te.¬
nebrarũ adnumerant᷑. sigut in die
inquit honeste ambulemus. non in
cõmessationibus & ebrictatibus.
Commes sationes quippesunt luxuri¬
osa conuiuia. quae aut collatione
om̃ium celebrantur. aut uicib soleN
a contubernalib &xhiberi: ut neminẽ
pudeat inhoneste aliquid dicere aut
facere quia adhoc conuenit utfoeda

Expanded text:
merenda vitae coelestis praemia nil merenda vitae coelestis praemia nil valere ostendit. Denique subjungit: Ne forte et ipsi te reinvitent, et fiat tibi retributio. Non ait, Et fiat tibi peccatum, sed, Et fiat, inquit, tibi retributio. Cui simile est quod alibi dicit: Et si bene feceritis iis qui vobis bene faciunt, quae vobis est gratia ? Neque hic dicit, Peccatum est vobis, sed, Quae vobis est gratia? Si quidem et peccatores hoc faciunt. Quamvis sunt quaedam mutua fratrum, amicorum, cognatorum, vicinorunon solum in praesenti retributionem, sed et damnationem percipiant in futuro. Denique ab Apostolo inter opera tenebrarum adnumerantur: « Sicut in die, inquit, honeste ambulemus, non in comessationibus et ebrietatibus . » Comessationes quippe sunt luxuriosa convivia, quae aut collatione omnium celebrantur, aut vicibus solent a contubernalibus exhiberi, ut neminem pudeat inhoneste aliquid dicere aut facere: quia ad hoc conveniunt, ut foeda
Abbreviated transcription (Latin):
malos. Sicnim diligitis cos quiuos dii¬
gunt. & ectera Et est sensus. Si publi¬
cani & peccatores natura ducẽ ad tancĩ
bonitatem sc̃ &x tendunt ut diligentes
sc̃ diligant. quantomagis uos latiore
incaritate esse debetis. ut non solũ ami¬
cos. sed inimicos diligatis Nonne &pu¬
blicani hoc faciunt: ꝑ ublicani diec¬
bantur a pud romanos ex actores. qui
uectigalia apopulo &x igebant. Ets
aut sȩdere amicitiȩ uincti salutaue¬
ritis. quid amplius facitis quã &hnici¬
dicuntur. & hnicigentiles. Etgenti¬
lis dr̃. qui ita ꝑmanet ut nascitur. in
eodem uidelic& ritu . & professione
& in eodem paganismo Estote ergo
uos ꝑfecti. sicut & pat̾ uester cȩlestis
perfectus est. Sicut non est qualitatis
sed potius similitudinis: ut sicut ds inna¬
tura suȩ potestatis ꝑfectus . ẽ. ita &ia
uossitis ꝑfecti ꝓmodulo urae fragilita¬
tis Utsicut ds̃ solem suum oriri facit

Expanded text:
malos. « Si enim diligitis eos qui vos dilimalos. « Si enim diligitis eos qui vos diligunt, » etc. Et est sensus: Si publicani et peccatores natura duce ad tantam bonitatem se extendunt, ut diligentes se diligant, quanto magis vos latiores in charitate esse debetis, ut non solum amicos, sed etiam inimicos diligatis? « Nonne et publicani hoc faciunt: » Publicani dicebantur apud Romanos exactores, qui vectigalia a populo exigebant. « Etaut foedere amicitiae juncti, salutaveritis, quid amplius facitis quam ethnicidicuntur ethnici gentiles. Et gentilis dicitur, qui ita permanet ut nascitur, in eodem videlicet ritu et professione et in eodem paganismo. « Estote ergo vos perfecti, sicut et Pater vester coelestis perfectus est. » Sicut, non est qualitatis, sed potius similitudinis. Ut sicut Deus in natura suae potestatis perfectus est, ita etiam vos sitis perfecti pro modulo vestrae fragilitatis. U
Abbreviated transcription (Latin):
ruinam non optando proferebant.
sed prophetando predicebant. Iterũ
quęritur cum dñs iubeat ꝓinimicis
orare . curiohannes ꝓfribus quibusdã
usque ad mortem peccantibus orare
ꝓhibeat. Ita enĩ dicit in epła sua.
Est quoddã peccatũ usque ad mortẽ.
non pro illo rogo ut quis or&. Adhoc
dicendum est: quia inter fr̃s plerũq
sunt quȩdã peccata. ꝑ sccutionibus
impiorum grauiora: Est peccatum
usque ad mortẽ: inpeccato usque
ad mortem ꝑscuerare. Uel peccatum
usque ad mortem operatur. qui post
agnitionem dĩ societatẽ fraternita¬
tis inpugnat : & candẽ in iuriȩ facib
agitat utsitis filii patris uri. Id est
ideo ista facere debetis. utsitis filii pa¬
tris uri. quisolem suum facit oriri
super bonos & malos. Iuxta lit terã.
hoc solum modo intellegendum est.
Istas & enim duas creaturas & quib
om̃s fruges terre nascuntur & fouent̾᷑:
cõmuniter dñs distribuit. & super
xpĩanos & paganos & suꝑ bonos &

Expanded text:
ruinam non optando proferebant, ruinam non optando proferebant, sed prophetando praedicebant. Iterum quaeritur cum Dominus jubeat pro inimicis orare, cur Joannes pro fratribus quibusdam usque ad mortem peccantibus, orare prohibeat. Ita enim dicit in Epistola sua: « Est quoddam peccatum usque ad mortem, non pro illo rogo ut quis oret . » Ad hoc dicendum est, quia inter fratres plerumque sunt quaedam peccata persecutionibus impiorum graviora. Est peccatum usque ad mortem, in peccato usque ad mortem perseverare. Vel peccatum usque ad mortem operatur, qui post agnitionem Dei societatem fraternitatis impugnat, et eamdem injuriae faucibus agitat. « Ut sitis filii Patris vestri. » Id est, ideo ista facere debetis, ut sitis filii Patris vestri, qui solem suum facit oriri super bonos et malos. Juxta litteram hoc solummodo intelligendum est. Istas etenim duas creaturas, e quibus omnes fruges nascuntur et foventur, communiter Dominus distribuit, et super Christianos et paganos, bonos et