comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dens erroꝵ tenebras. insudit uer̃a cognitioĩs
sue lucẽ. & certũ iter patrie celestis aꝑuit.
Pedes nr̃i affectiones mentis sunt. que si grẽ¬
nr̃i illuminatoris concordent. dirigunt᷑
inuiam pacis .i. in oꝑa que sunt nob uia
ad pacẽ celi ꝓpetuam. Congrus pꝰ allumi¬
nantur corda et postea dirigunt᷑ in opa pa¬
cis. dicente psalmista. Inquire pacẽ. & ꝑseque¬
ix eã. ẜuerautẽ crescebat. et confortabatur
sp̃. et erat in desertis usq in diẽ ostensiõis

Expanded text:
ebras, infudit veram cognitionis suae lucem, et certum iter patriae coelestis aperuit. Pedes nostri, affectiones mentis sunt: quae si gratiae illuminatoris nostri concordent, diriguntur in viam pacis, id est, in opera quae sunt nobis via ad pacem coeli perpetuam. Congrue prius illuminantur corda, et postea diriguntur in opera pacis, dicente Psalmista: Inquire pacem et persequere eam . Puer autem crescebat, et confortabatur spiritu, et erat in desertis usque in die
Abbreviated transcription (Latin):
uatoris. frequentat mentionẽ salutis. Qe ne
ante faciem dni. ad dandam scientiã salutiᷤ
ñ m̾its hominũ. s ꝑ uiscera miscłie. in quibꝰ¬
.d. ꝑ que uiscera uisitauit nos in assũptacar¬
ne ouens ex alto .i. uerbũ patͥs ortum uere
lucis aꝑiens. de filiis tenebraꝵ &e noctis filioᷤ
lucis facitns. Uñ sequit᷑ Illummare his qui
in tenebris & umbra mortis sedent: ad di

Expanded text:
vatoris frequentat mentionem salutis. Et ne vatoris frequentat mentionem salutis. Et ne ante faciem Domini ad dandam scientiam salutis, non meritis hominum, sed per viscera misericordiae in quib quae viscera visitavit nos in assumpta carne oriens ex alto, id est, Verbum Patris, ortum verae lucis aperiens: de filiis tenebrarum et noctis, filios lucis faciens. Unde sequitur: Illuminare his qui in tenebris et in umbra mortis sed
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ꝓprietas generationis xp̃i scdm carnẽ.
In sc̃itate &e iusticia coram ipso om̃ib diebus
nr̃is. Sc̃itas ꝑtinet ad cultum religionis. iusti¬
tia ad moderationẽ uidicii uł uindicte. Ista
Et tu puer ꝓpħa altissimi nocab̾is. p̃ibis enim
ante faciem dni ꝑare uias eiꝰ. Repente cũ de
dño loqueret᷑. ad ꝓpħam uerba conu̾tit. ut ħ
bñficium quod ꝓpħa futurꝰ erat d̾ni ẽẽ de¬
signaret. Non mirum si alloquit᷑ infantẽ
octo dierum. quia bñ potuit audire uocẽ
patris iam natus. qͥ salutationẽ marie au¬
duit adhuc in ut̾o clausꝰ. Putand ẽ qͦ za¬
charias ꝓpt̾ eos qui aderant instruendos. fu¬
tura filii munera. que ꝑ angłm didicerat
p̾dicare mox ut loqui potuit. Altissimũ
uocat quẽ ioħs p̾ibat. uixta qd̾ psalimsta
ait. Mat̾ syon dicet homo. & hõ natus est
in ea: & ipse fundauit eã altissimꝰ. ad dan¬
dam scientiam salutis plebi eiꝰ in remissio¬
nẽ peccatoꝵ eoꝵ. Desid̾ans cõm̃dare nom̃ sal¬

Expanded text:
generationis Christi secundum carnem. In sanctitate et justitia coram ipso omnibus diebus nostris. Sanctitas pertinet ad cultum religionis, justitia ad moderationem judicii vel vindictae. Ista Et tu, puer, propheta Altissimi vacaberis, praeibis enim ante faciem Domini parare vias ejus. BEDA. ReDomino loqueretur, ad prophetam verba convertit, ut hoc beneficium quod propheta futurus erat, Domini esse designaret. Non mirum si alloquitur infantem octo dierum, quia bene potuit audire vocem patris jam natus, qui salutationem Mariae audivit adhuc in utero clausus. Putandus est quoque Zacharias propter eos qui aderant instruendos, futura filii munera quae per angelum didicerat, praedicare mox ut loqui potuit. Altissimum vocat, quem Joannes praeibat, juxta quod Psalmista ait: Mater Sion dicet homo, et homo natus est in eam scientiam salutis plebis ejus, in remissionem peccatorum eorum. Desiderans commendare nomen Sal
Abbreviated transcription (Latin):
ta eloquia ꝓpħaꝵ. in domo dauid nascit᷑um
dic̃ minc eundẽ ad explendũ testam̃tum
qd̃ abrahe disposuit. nos ẽc̃ lib̾aturũ. quia
his duob p̃cipue patͥarchis de suo scmine &
bñdictio gentium. et xp̃i ẽ incarnatio pro¬
Lib̾ generationis iħu xꝑi filii. ad. filii abͣ
ham. U̾ notandum qͦd apud utrũq eugłistã¬
dauid p̃fertur abrahe. qi c si tẽꝑe post̾i̾or ꝓ.¬
missione tam̃ ẽ maior. Abrahe namq qui
adhuc in p̃putio positꝰ ꝓpͥa dereliquit dm
cognouit. sidi testimoniũ meruit. fidesgẽ¬
tiũ. & sacer eccłie cctus specialit̾ ẽ ꝓmissus
dicente ad eum dno. inte bñdicentur uni¬
uerse cognationes t̾re. Dauid autẽ oracło
lium eiꝰ usq in etͥnũ. ego ero ei in patrẽ
&e. ipse erit mͥ infilium. accepit itaq abra¬
ham pͥncipalit̾ ꝓmissũ de eccłia: d̃auid u̾¬

Expanded text:
ta eloquia prophetarum in domo David nasciturum, dicit nunc eumdem ad explendum testamentum quod Abrahae disposuit, nos esse liberaturum; quia his duobus praecipue patriarchis de suo semine et benedictio gentium et Christi est incarnatio prohis duobus praecipue patriarchis de suo semine et benedictio gentium et Christi est incarnatio proid praefertur Abrahae, quia et si tempore posterior, promissione tamen est major. Abrahae namque, qui adhuc in praeputio positus, propria dereliquit, Deum cognovit, fidei testimonium metuit, fides gentium, et sacer Ecclesiae coetus, specialiter est promissus, dicente ad eum Domino: In te benedicentur universae cognationes terrae . David autem oraculo lium ejus usque in aeteruum: ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium Accepit itaque Abraham principaliter promissum de Ecclesia, David
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is. qͥ in truebris aduentum redeptoris ex¬
pectant. E ita crerit salutẽ memorari .i. ut
menior cognosceretur testamenti sui. ad ex¬
plendum scilicet usuitandum. qͦd uirauit
ad abraham se daturũ nob̃. hoc ẽ completu¬
rũ in nob̾. Sic dico cõpleturũ. ut sine timore
miortis et̾ne. seruiamus illi. Dĩ quippe te

Expanded text:
is, qui in tenebris adventum Redemptoris exspectant. Et ita erexit salutem memorari, id est, ut memor cognosceretur testamenti sui, ad explendum scilicet jusjurandum quod juravit ad Abraham, se daturum nobis, hoc est, completurum in nobis. Sic dico completurum, ut sine timore mortis aeternae serviamu
Abbreviated transcription (Latin):
discͥmmꝰ. & intelligunꝰ. Maria gͦ aĩa et sp̃u deuota do.
totũ qł uiũ ꝙ sentit. totũ qd intelligit et discernit
in cłimagnitudine contẽplanda. in eiꝰ pre¬
ceptis obseruandis. in agendis gr̃aꝵ laudi.¬
b impendit. hoc autẽ ẽ in cythara. & psali
licet am patrẽ. ex qͦ om̃ia. Et exultauit sp̃c eiꝰ
in d̾o salitari .i. in filio ꝑ quẽ om̃ia. ꝑ quẽ
salus in ea mundo reꝑatur. Dicit gͦ cũ psal¬
inista. amima mea exultabit in dno. delecta¬
bitur suꝑ salutari suo. Quia resper᷑ humi¬
litatẽ ancille sue: ecce enĩ ex hoc beatã me
dicent om̃s generationes. Respex dns intiu¬

Expanded text:
discernimus et intelligimus. Maria ergo anima et spiritu devota Deo, totum quod vivit et sentit, totum quod intelligit et discernit, in Dei magnitudine contemplanda, in ejus praeceptis observandis, in agendis gratiarum laudibus, impendit. Hoc autem est in cithara et psalterio cet Deum Patrem ex quo omnia. Et exsultavit spiritus ejus in Deo salutari, id est, in Filio per quem omnia, per quem salus in ea mundo reparatur. Dicit ergo cum Psalmista: Anima mea exsultabit in Domino, et delectabitur super salutari suo . Quia respexit humilitatem ancillae suae: ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes. BEDA.
Abbreviated transcription (Latin):
bescebat & se occustabat. quia conceꝑat filiũ.
lactat se quia genint ꝓpħam. Et beata que
eͥdidit. qͣm ꝑficient᷑ ea que dicta sunt ei a
d̃no: aꝑte indicat. quia u̾ba angłi ad mari
cdum consecuta ẽ. Audita responsione eli¬
sabet. qͣ beata p̃dicauit. matrem d̾ni appel¬
lauit. fide forẽt laudauit. iam congruo tẽ¬
pore patefecit dona ꝑfecta. que uirgmalis
pudor silentio tegebat. Ee ait maria. Ma:
uñ in passione dr̃. & inclinato capite emi¬
sit sp̃m̃. Int̾dũ tñ accipitur ꝓ rationalitate

Expanded text:
bescebat et se occultabat, quia conceperat filium, jactat se quia genuit prophetam, Et beata quae credidit, quoniam perficientur ea quae dicta sunt ei a Domino. Aperte indicat, quia verba angeli ad Mariam ctum consecuta est. Audita responsione Elisabeth, qua beatam praedicavit, matrem Domini appellavit, fidem fortem laudavit, jam congruo tempore perfecit dona percepta, quae virginalis pudor silentio tegebat. Et ait Maria: Magnunde in Passione dicitur: Et, inclinato capite, emisit spiritum . Interdum tamen accipitur pr
Abbreviated transcription (Latin):
misit mnanes. Qd p̃misit in ꝓgemes & ꝓgeni¬
e. annectit. qͥa ꝑ om̃s scłi generationes depo¬
nit potentes suꝑbos de sede suꝑbie. & exaltat
humiles pia dispensatione. Qui enim seex¬
altat humiliabitur. & qͥ se humiliat exaita¬
bitur. Esurientes dicit gentiles qͥ nec legẽ ha¬
buerant nec ꝓpħas. diuites uͦ uideos in lege et
ꝓpħis & psalmis. hos dimisit inane dns qñ
q̃n p̃dicatores receꝑunt. Impleuit & dimisit.
cepit isrł puerum suum. memorari mise
obedientẽ udelicet & humilẽ. ut osce dicit
Ruer isrł: et dilexi eum. Qui enun contẽpint
hiuinliari. ñ potest saluari. nec dic̾e cũ ꝓpha.
Eoce ds̃ adiuuat me. & dns susceptor. ẽ aĩe
mee. Suscipiet d̾ns isrł in aduentu helye
memorari .i. ut memor appareat misccłie
sue. ñi qͦd memoria miscłie recedat a o. s
qͣsi memorari dicitur qn post tempꝰ longũ
uelut pꝰ oblitus. miseretur aliciiꝰ. Sic̃ locutꝰ

Expanded text:
misit inanes. misit inanes. es, annectit, quia per omnes saeculi generationes deponit potentes superbos de sede superbiae, et exaltat humiles pia dispensatione. Qui enim se exaltat, humiliabitur: et qui se humiliat, exaltabitur . Esurientes dicit gentiles, qui nec legem habuerant nec prophetas; divites vero Judaeos, in lege, et prophetis, et psalmis. Hos dimisit inanes Dominusquando praedicatores receperunt. Implevit et dimisit, cepit Israel puerum suum memorari miserobedientem videlicet et humilem, ut Osee dicit: Puer Israel et dilexi eum . Qui enim contemnit humiliari, non potest salvari; nec dicere cum Propheta: Ecce Deus adjuvat me, et Dominus susceptor est animae meae . Suscipiet Dominus Israel in adventu Eliae, memorari, id est, ut memor appareat misericordiae suae, non quod memoria misericordiae recedat a Deo, sed quasi memorari dicitur, quando post tempus longum velut prius oblitus miseretur alicujus. Sicut locutus
Abbreviated transcription (Latin):
tib eũ. A speciali dono se conu̾tit ad genera¬
lia statum humani gen̾is describens. quid
suꝑbi. qͥd humniles mereant᷑. qͥd filii ade per
lib̾tatẽ arbitrii. qͥd filii di sint ꝑ gr̃am. Ñ mͥ
soli fecit magna. s in om̃i ꝓgenie qui tunet
dm̃n &e oꝑatur iusticiam acceptꝰ ẽ illi. & mi¬
bitat in eo. fẽcit potentiam in brachio suo.
disꝑsit suꝑbos mente cordis sui. In brachio
bolus. Pat̾ gͦ qui dicit in psalmo. eructauit
cor meũ u̾bũ bonũ. in brachio suo .i. in m̃te
cordis sui. in qͣ & oꝑatut. ce om̃ia cũ tͣnquil¬
litate iudicat: potent̾ disꝑsit suꝑbos. Ca
enĩ diuine mentis u̾bum bonũ ẽ. abicit &
dãpnat suꝑbiam. que initiũ małoꝵ ẽ. Ien¬
de c̃entia dĩ. Cor dĩ paiͥs archanũ sapienie
quam manifestos. quia cordis su m̃te .i. intel¬
lectu. qͦ dm uide deb̾ent. cont᷑ eũ elati sunt
Deposuit potentes de sede. &e erattauit humi¬
lis. Esurientes impleuit bois & diuite di¬

Expanded text:
ntibus eum. A speciali dono se vertit ad generalia, statum humani generis describens. Quid superbi, quid humiles mereantur? Quid filii Adae per libertatem arbitrii, quid filii Dei sint per gratiam? Non mihi soli fecit magna, sed in omni progenie qui timet Deum et operatur justitiam, acceptus est illi , bitat in eo. Fecit potentiam in brachio suo, dispersit superbos mente cordis sui In brachio bolus. Pater ergo qui dicit in psalmo: Eructavit cor meum verbum bonum : in brachio suo, id est in mente cordis sui, in qua et operatur, et omnia cum tranquillitate judicat, potenter dispersit superbos. Quia enim divinae mentis Verbum bonum est, abjicit et damnat superbiam, quae initiumde essentia Dei: « Cor Dei Patris, arcanum sapientiae quam manifestos, quia cordis sui mente, id est intellectu quo Deum videre deberent, contra eum elati sunt. Deposuit potentes de sede et exaltavit humiles. Esurientes implevit bonis, et divites di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissiont̃ heredes. Qd̃ gͦ ds scĩs siuis tam de
gentib ꝗͣ de uidis post abrahã de fide incar¬
nationis dignatus ẽ reuelare semini abrahe
locutus ẽ. Mansit aũt maria cũ illa qͣsi m̃si¬
sit donec uideret p̃cursoris natiuitatẽ ꝓpt̾
ꝗͣ maxime uenerat. & ut tanto tẽꝑe elisabeth
ce ioħ̃is cresc̾et ꝓfectus. Nã simpͥmo aduen¬
tu mariȩ sp̃u scõ st̃ repleti. multum ẽ illiᷤ suꝑ¬
additum. tanta mora mansionis.
tantũ solet accipi in bonis. ut impleti ft̃ diẽ
marie. ut pareret. impleũ salomon edificare
domũ. defunctus ẽ abrahã plenꝰ dicrũ. cum
uenit plenitudo tc̃ꝑis. misit d̾s filiũ suũ. at
contͣ dies impioꝵ manes sunt: sic̾ legitur. ui¬
ri sangurnum & dolosi ñ dimidiabunt dis
suos. Et audiert nicim. ⁊ cognati q magnifi

Expanded text:
promissionem haeredes . Quod ergo Deus sanctis suis, tam de gentibus quam de Judaeis, post Abraham de fide incarnationis dignatus est revelare, semini Abrahae locutus est. Mansit autem Maria cum illa quasi mensisit, donec videret praecursoris nativitatem propter quam maxime venerat, et ut tanto tempore Elisabeth et Joannis cresceret profectus. Nam si in primo adventu Mariae Spiritu sancto sunt repleti, multum est illis superadditum tanta mora mansionis. tantum solet accipi in bonis: ut impleti sunt dies Mariae ut pareret implevit Salomon aedificare domum , defunctus est Abraham plenus dierum , cum venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum . At contra dies impiorum inanes sunt, sicut legitur: Viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos . Et audierunt vicini et cognati ejus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
i. in u̾itate caruis. & annne rationalis un
uncłꝰ p̃ participib dicitur. dono uidelicet
spe sci. Nam hoc ipsum de sp̃u sc̃o. & carne
uirginis concipi. aspũ scõ ungi fuit. Orige¬
no mnomeliis. Si hoc uerbum humamil et cor¬
poale immissũ aurib plurimoꝵ. ñ diuiditur
ꝑ singłos ut par in alio. ⁊ pars sit in alio .s
in omĩb integrum & plenũ habet᷑. ut in u

Expanded text:
in veritate carnis et animae rationalis. Unde unctus prae participibus dicitur , dono videlicet Spiritus sancti. Nam hoc ipsum de Spiritu sancto et carne Virginis concipi, a sancto Spiritu ungi fuit. » ORIGENES: « Si hoc Verbum humanum et corporale, immissum auribus plurimorum, non dividitur per singulos, ut pars in alio, et pars sit in alio, sed in omnibus integrum
Abbreviated transcription (Latin):
tuis ẽ uidens: & timor irruit suꝑ eũ Ait aũt
ad illũ angħꝰ. Nc timeas ⁊ acharia. qͣm ex¬
audita ẽ dep̃catio tua. Sicut human de
pauentẽ de suo aspectu blandiendo con¬
solari. Contͣ demones si quos sua p̃sentia
t̾ritos senserint. ampliori horrore ꝯcutiũt
Eraudita ẽ dep̾catio. facta ꝓ ppłi redeptiõe
ñ ꝓ sobole quam desꝑabat se posse habere.
tur zacharie filiꝰ nasciturꝰ. qui p̃dicando
penitentiã &e ficłe. p̃paret saluatori plebẽ
Et uxo tua elizabet pariet łͥ filium. & uoca¬
bis nomen eius ioħem. Singularis meritiĩ
dicium datur. quotiens hominib a do nom̃¬
uł p̃ponitur uł mutatur. Sic abram qr pat̾
multaꝵ gentium erat futurꝰ. abrahã ẽ uoca¬
tus. sic iacob. quia dmuidit isrł appellari

Expanded text:
 videns, et timor irruit saper per eum. Ait autem ad illum angelus: Ne timeas, Zacharia, quoniam exaudita est deprecatio tua. Sicut humani deae, paventem de suo aspectu, blandiendo solari. Contra, daemones si quos sua praesentia territos senserint, ampliori horrore concutiunt. Exaudita est deprecatio facta pro populi redemptione, non pro sobole, quam desperabat se posse habere. tur Zachariae filius nasciturus, qui praedicando poenitentiam et fidem, praepararet Salvatori plebem. Et uxor tua Elisabeth pariet tibi filium, et vocabis nomen ejus Joannem. Singularis meriti dicium datur, quotiens hominibus a Deo vel imponitur nomen vel mutatur. Sic Abram, quia pater multarum gentium erat futurus, Abraham est vocatus; sic Iacob, quia Deum vidit, Israhel appellari
Abbreviated transcription (Latin):
angłs. Que inat̾ dni eligitur. ancillã se nun¬
cupat. sue conditionis. & diuine dignatiõis
ꝑ om̃ia memor. & cũ magna deuotione pro¬
missum angłi optat impleri. Augꝰ in sermo¬
ne qui sic incipit. Legimus et fidelit̾ retinemꝰ.
Accepto uirginis consensti. mox celestis regi¬
onis accolas repetuit angłs. & ecce subito
secretũ uirginis ineffabilis potentia penet᷑¬
uit quia et̾nus sol de sũma altituditie cla¬
ritatis pat̾ne descendens uuluȩ uirginalis
aditum reserauit. & totiꝰ mundi caliginem
fulgida choruscatione repressit. Intrat arti
fex mundi angustias uentͥs humani. efficit᷑¬
dat maria uirũ. angło fidẽ dando. quia
eua ꝑdidit uirũ. serpenti consentiendo. Gre¬
gortꝰ in epła illa. Quia caritati nil longe ẽ.¬

Expanded text:
ab illa. Quae mater Domini eligitur ancillam se nunab illa. Quae mater Domini eligitur ancillam se nuncupat, suae conditionis et divinae dignationis per omnia memor et cum magna devotione promissum angeli optat impleri, Augustinus in sermone qui sic incipit: Legimus et fideliter retinemus. « Accepto virginis consensu, mox coelestis regionis accolas repetivit angelus; et ecce subito secretum virginis ineffabilis potentia penetravit, quia aeternus sol de summa altitudine claritatis paternae descendens, vulvae virginalis aditum reseravit, et totius mundi caliginem fulgida coruscatione repressit. Intrat mundi artifex angustias ventris humani, efficitdat Maria virum, angelo fidem dando; quia Eva perdidit virum, serpenti consentiendo. » Gregorius in epistola illa, Quia charitati nil longe e
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bũ. Ordo ẽ. Et ecce. & ꝓ etrã. ipsa elisabeth
cognata tua: concepit filiũ. Ne uirgo se pari¬
turam diffidat. accipit exemplum sterilis¬
anus pariture: ut discat d̃o om̃ia possibilia
ctiã incis que nature ordim uident᷑ contͣria.
uł alit̾. N quasi incredulam exemplis angłs
hortat᷑ ad fidẽ. s credenti q̃ audierat. ampli¬
ora replicat miracula. ut que dm uͥgo erat
paritura. p̾cursorẽ qͦ de anu sterili nascit᷑ũ
cognosc̾et. Sciendũ qd̃ aaron qͥ de leui uxorẽ
accep̃ de tribu uida elisabeth sororẽ naason.
ce ioiada pontifex urorem habuit de tribu rega¬
li iosabeth filiamioram. ꝑhos itaq necñ ꝑ ali¬
os. utteq tribus regalis & sac̾dotał conuincte
fuert. hinc maria & elisabeth cognate erant.
&e congruit ut de utͣq tribu mediator nascat᷑.
qui regnat in et̾num. & ẽ sac̾dos scdm ordinem
mel chisedech. Dixit autẽ maria. Ecoc ancilla
dñi. fiat mͥ scd̾m uerbũ tuũ. E discessit ab illa

Expanded text:
 Ordo est: Et ecce et  pro etiam ipsa Elisabeth cognata tua concepit filium. Ne virgo se parituram diffidat, accipit exemplum anus sterilis pariturae, ut discat omnia Deo possibilia, etiam in eis quae naturae ordini videntur contraria. Vel aliter: Non quasi incredulam exemplis hortatur angelus ad fidem, sed credenti quae audierat ampliora replicat miracula, ut quae Deum virgo erat paritura, praecursorem quoque de anu sterili nasciturum cognosceret. Sciendum quod Aaron qui de Levi, uxorem accepit de tribu Juda Elisabeth sororem Naasson: et Joiada pontifex uxorem habuit de tribu regali Josabeth filiam Joram. Per hos itaque nec non per alios, utraeque tribus, regalis et sacerdotalis, conjunctae fuerunt. Hinc Maria et Elisabeth cognatae erant; et congruit ut de utraque tribu mediator nascatur, qui regnat in aeternum, et est sacerdos secundum ordinem Melchisedech . Dixit autem Mariae: Ecce ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum, et discessit Angelus
Abbreviated transcription (Latin):
ne apparente consũmata ẽ. Uelis enim
erat consuetudinis. acceptas dõ uictimadᷤᷤ
celesti igne consumi. Donec gͦ u̾itas cdplẽ
figut᷑a licuit ȩxeieri. Unde ẽ qͦd mathias
qui ante pentecosten ordinatur sorte que¬
rit᷑. septem ũ diacom qui postea ñ sorte. sed
ili angłs dni. stans a dertris altaris incensi
p̃uidi. s in potestate illoꝵ ẽ & uideri quan¬
do uolunt. & ñ uidi quando nolunt. be¬
ne a dexts altaris apparuit. q ⁊ aduentũ
ueri sacotis. & mystium sacͥficii uniu̾sał
&e celestis donigaudiũ annunciabat.Sic̃
emm ꝑ sinistrã p̃sentia. sic ꝑ dexterã sepe
bona ꝓnunciantur et̾na. iuxta illud in lau

Expanded text:
ne apparente, vere consumpta est. Veteris enim ne apparente, vere consumpta est. Veteris enim erat consuetudinis acceptas Deo victimas coelestis igne consumi. Donec ergo veritas compleretur, figuram licuit exerceri. Inde est quod Matthias, qui ante Pentecosten ordinatur, sorte quaeritur; septem vero diaconi postea illi angelus Domini, stans a dextris altaris incensi.praevideri, sed in potestate illorum est, et videri quando volunt, et non videri quando nolunt. Bene a dextris altaris apparuit, quia et adventum veri sacerdotis, et mysterium sacrificii universalis et coelestis doni gaudium annuntiabat. Sicut enim per sinistram praesentia, sic per dexteram saepe bona pronuntiantur aeterna, juxta illud
Abbreviated transcription (Latin):
ad sabbm. temꝑe uicis sue singłi castimo¬
me stud̾ent. nec int̾ea domũ suã tang̾eñ.
Tachatias sorte exiit. ñ noua s pͥsca illa
uidelicet qua successit in uice abia: cum
pͥmo ad pontificatũ accedet. ħ sollẽpnitaᷤ
decima die septum m̃sis a paschali m̃se quã
diẽ expiationis siue ꝓpitationis uocant
celebratur. quando solus pontifer intror¬
bat in sccłm tab̾nacłm cũ sanguine. In qͦ
signficatur iħc sacdos qui impleta dispẽ¬
satione carras. celi secreta subiit. ut ꝓpici¬
um nob̾ fac̾et patrẽ. & int̾pellaret. ꝓ pecra¬
tis eoꝵ. qui adhuc ꝓ forib orantes. expedãi
&s diligunt aduentum eiꝰ. Pulchre gͥ ea die
descensio eiꝰ ꝑ angłm nunciatur. qua eiꝰ per
legẽ ascensio figurabat᷑. quia qͥ descendĩt
ipse ẽ &e qͥ ascendit. Beda in tractatu de
pͥum sanguinc̃ intiuit semel in sc̃a et̾na
redeptione imuenta. Cuiꝰ hostia tẽꝑe pasg
immolata. s die pentecostes sp̃u sc̃o in ig¬

Expanded text:
ad Sabbatum tempore vicis suae, singuli castimoniae studerent, nec interea domum suam tangerent. Zacharias sorte exigit, non nova, sed prisca, illa videlicet qua successit in vice Abia, cum primo ad pontificatum accederet. Haec solemnitas decima die septimi mensis a paschali mense, quam diem expiationis sive propitiationis vocant, celebratur, quando solus pontifex introibat in secundum tabernaculum cum sanguine. In quo significatur Jesus sacerdos, qui, impleta dispensatione carnis, coeli secreta subiit, ut propitium nobis faceret Patrem, et interpellaret pro peccatis eorum qui adhuc pro foribus orantes exspectant, et diligunt adventum ejus. Pulchre igitur ea die descensio ejus per angelum nuntiatur, qua ejus per legem ascensio figurabutur, quia qui descendit, ipse est et qui ascendit . Beda in tractatu de semel in sancta aeterna redemptione inventa . Cujus hostia tempore Paschae immolata, sed die Pentecostes Spiritu sancto in ig
Abbreviated transcription (Latin):
Illos conu̾tit ad dum: quib in fide uenturi
dedit baptismum. In sp̃u helye dicitur pre¬
cełe. qr sicut ille p̃co uenturus ẽ iudicis
ita hic p̃co factus ẽ redemptoris. Uirtus ꝙͦ
sumllima fuit ambob quia ambo in deser¬
to. ambo uictu parci. uestiui inculti ãbo
regum insaniã tolerant. Ille iordanẽ ce¬
lum petiturꝰ diuusit. hic ad lauachrũ quo
celum petitur multos conu̾tit. Corda pa¬
trum in filios coni̾t̾e ẽ. sp̃ualem sc̃oꝵ an¬
tiquoꝵ scientiam ppłis p̃dicando infun¬
dere. Erudentia uero iustoꝵ ẽ ñ de legis
oꝑib iusticiam p̃sumere. s ex fide salu¬
tem querere. ut quãius in lege positi leg̃

Expanded text:
Illos convertit ad Dominum, quibus in fide venturi dedit baptismum. In spiritu Eliae dicitur praecedere; quia, sicut ille praeco venturus est judicis, ita hic praeco factus est Redemptoris. Virtus quoque simillima fuit ambobus; quia ambo in deserto, ambo victu parci, vestitu inculti, ambo regum insaniam tolerant. Ille Jordanem, coelum petiturus divisit; hic ad lavacrum, quo coelum petitur, multos convertit. Corda patrum in filios convertere, est spiritualem sanctorum antiquorum scientiam populis praedicando infundere; prudentia vero justorum est, non de legis operibus justitiam praesumere, sed ex fide salutem qu
Abbreviated transcription (Latin):
innuit. ꝙ nec rationẽ attendit sacͥficioꝵ. nec
eurat scire dicta ꝓpħ̃aꝵ. Muto zacharia con¬
cipit elisabet ioħm. quia licet pontisices &e
pharisei ñ intrent int̾iora legis nec audito
occiitat conceptũ. siue quia moyses legifer
quinq libris iystia rꝑiꝑabolat̃ mat̾iatĩ delignat
mundi etatib ꝑ scoꝵ facta uł dicta fignrat.
E quia icarnatio. rꝑi. sexta scłi etate ad le¬
gis impletioñẽ futura erat. recte sexto m̃se
a conceptione ioħis. nasciturum saluatorẽ
angłs marie nunciat.

Expanded text:
innuit; quia nec rationem attendit sacrificiorum, nec innuit; quia nec rationem attendit sacrificiorum, nec curat scire dicta prophetarum. Muto Zacharia, concipit Elisabeth Joannem; quia, licet pontifices et Pharisaei nec intrent interiora legis, nec auditooccultat conceptum, sive quia Moyses legifer quinque libris mysteria Christi parabolatim designat; mundi aetatibus per sanctorum facta vel dicta figurat. Et quia incarnatio Christi sexta saeculi aetate ad legis impletionem futura erat, recte sexto mense a conceptione Joannis nasciturum Salvatorem angelus Mariae nuntiat.
Abbreviated transcription (Latin):
olescentia cum sac̾dotio floruit. s aduemente
aꝑo. ⁊ lex & sac̾dotium in senecta suert̃. cum
& sac̾dotii ordo ꝑ ambitiones ⁊ contentiones
pontisicũ confus. ⁊ lex ꝑ phariseoꝵ tͣditione
p̃uaricata suit. Lacharias ingreditur tem¬
plum. quia sac̾dotũ ẽ intellig̾e di scuarium
& intre in illud ꝑ intellectum. foris orat mul¬
titudo. quia du mystica penetͣre nequit. ne¬
cesse ẽ. ut doctoꝵ monitis humilit̾ inten¬
dat. Dum altari thumama imponit. na¬
saturũ ioħ̃m cognoscit: q̃a dũ doctores diuim¬
lectione inflãmant᷑. gr̃am di uenturã per
xꝑm de uit̾iori medulla littaꝵ quasi de uul¬
ua elisabeth ꝓdituram reppiunt. Et hoc ꝑ
angłm. quia lex ẽ ordinata ꝑ anglos in ma¬
imni mecdiatoris. N credens mittus fit. qi mutꝰ
ẽ qui sp̃ualẽ sensũ in litt̾a ñ intelligit. Nec qͣsi
magist᷑ tał ualet doce popłm. s q̃si mitibus

Expanded text:
olescentia cum sacerdotio floruit; sed, adveniente olescentia cum sacerdotio floruit; sed, adveniente Christo, lex et sacerdotium in senecta fuerunt, cum et sacerdotii ordo per ambitiones et contentiones pontificum confusus, et lex per Pharisaeorum traditiones praevaricata fuit. Zacharias ingreditur templum; quia sacerdotum est intelligere Dei sanctuarium, et intrare in illud per intellectum. Foris orat multitudo; quia, dum mystica penetrare nequit, necesse est ut doctorum monitis humiliter intendat. Dum altari thymiama imponit, nasciturum Joannem cognoscit; quia dum doctores divinlectione inflammantur, gratiam Dei venturam per Christum de interiori medulla litterarum, quasi de vulva Elisabeth prodituram, reperiunt. Et hoc per angelum, quia lex est ordinata per Angelos in manu mediatoris . Non credens, mutus fit; quia mutus est, qui spiritualem sensum in littera non intelligit. Nec quasi magister, talis valet docere populum, sed quasi nutibus
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis om̃iũ se offerret. In die ieuinoꝵ
conceptio iohannis p̃dicitur. quia ꝑ ipsum
afflictio penitentie erat p̃dicanda. Ee occul¬
tabat se mensib quinq dicens. qͥa sic fecit
ra sit ne quid tͣpe de qͦ erubescere debeant
ãmittant. ostendit elisabet que de dono d̃i
crubescit. & uerecundat᷑ concepisse in anili
etate. ne in senectute libidini uacasse uide¬
atur. que etiã in uiuentute millatenꝰ exer¬
cenda ẽ. nͥ causa fobolis. uł uitande formca¬
tionis. Allegorice ꝑ zachariam sac̾docium
uid̃oꝵ. ꝑ elisabeth lex signatur. q̃ sac̾dociũ
doctrinis exerritata. quasi uirili auxilio
sp̃uale filios dõ gignere debeat.S quasi
sterilis erat. quia neminẽ ad ꝑfectum duce¬
bat. nec ianuam celi aꝑiebat. Ambo erant
iusti. quia bona fuit lex. & bonũ sac̾dociũ
temꝑe suo. Ambo ꝓcesserunt in dieb suis
quia legalis deuotio temꝑe moysi qͣsi in ad¬

Expanded text:
peccatis omnium se offerret. In die jejuniorum peccatis omnium se offerret. In die jejuniorum conceptio Joannis praedicitur, quia per ipsum afflictio poenitentiae erat praedicanda. Et occultabat se mensibus quinque, dicens: Quia sic fecit ra sit, ne quid turpe de quo erubescere debeant, admittant, ostendit Elisabeth, quae de dono Dei erubescit, et verecundatur concepisse in anili aetate, ne in senectute libidini vacasse videatur, quae etiam in juventute nullatenus exercenda est, nisi causa sobolis vel vitandae fornicationis. BEDA. Allegorice per Zachariam, sacerdotium Judaeorum; per Elisabeth, lex signatur, quae sacerdotum doctrinis exercitata, quasi virili auxilio, spirituales Deo filios gignere debeat. Sed quasi sterilis erat, quia neminem nihil ad perfectum ducebat , nec januam coeli aperiebat. Ambo erant justi, quia et bona fuit lex, et bonum sacerdotium tempore suo. Ambo processerant in diebus suis, quia legalis devotio tempore Moysi, quasi in ad
Abbreviated transcription (Latin):
popłs iudeoꝵ. actuu̾ suoꝵ impotens reddere
rationẽ. Pontifices autẽ uicis sue tpr con¬
tinentiam seruante: impleto templi offi¬
cio ad domos uroresq suas necessario redi¬
bant. qͥa tunc sac̾dotał successio ex stirpe
aaron querebatur. Nunc autẽ quia sac̾¬
ꝑfectio. ut semꝑ altari queant assiste̾. sẽꝑ
castitas obseruanda p̃cipitur. Post hos
autẽ dies concepit elisabethuror etꝰ. Post
dies uidelicet officii ⁊ acharie cõpletos. Ge¬
sta sunt ħ inquit ioh̃s crisostomus m̃se
septembri. octauo kł octobris. luna unde¬
cima. quando celebratur ieuiniũ scenophe¬
cẽ: quia ille concipiebatur. qui dix̃ me opor cume¬
tet minui. illum autẽ crescere. Mmnorata et¬
enĩ fu̾at lux a tenebris. cũ sodm legẽ do sacͥ dre¬
ficia offerrent᷑. que iam cessare oportebat. cũ uon¬
baptista conciꝑetur. Ee id̾o pat̾ eius sacerdos
uideoꝵ emutuit quia iam cessare opottebat ls¬
sacͥsicia sac̾dotalia. ueniente sac̾dote. qui ꝓ cugi

Expanded text:
 actuum suorum non potens reddere rationem. Pontifices autem vicis suae tempore continentiam servantes impleto templi officio, ad domos uxoresque suas necessario redibant; quia tunc sacerdotalis successio ex stirpe Aaron quaerebatur. Nunc autem quia saceuiritur perfectio, ut semper altari queant assistere, semper castitas observanda praecipitur. Post hos autem dies concepit Elisabeth uxor ejus. Post dies videlicet officii Zachariae completos. Gesta sunt haec, inquit Joannes Chrysostomus, mense Septembri, VIII Kalendas Octobris, luna XI quando celebratur jejunium scenopenui, quia ille concipiebatur, qui dixit: Me oportet minui, illum autem crescere . Minorata etenim fuerat lux a tenebris, cum secundum legem Deo sacrificia offerrentur, quae jam cessare oportebat, cum Baptista conciperetur. Et ideo pater ejus sacerdos Judaeorum emutuit, quia jam cessare oportebat sacrificia sacerdotalia, veniente sacerdote, qui pro
Abbreviated transcription (Latin):
ria. Menst̃ sertũ marcium intellige. cuius
tꝰ & passus. Iccuco angłi pͥuatis nominib
censentur. ut ꝑ uocabula quid ministraturi
ueniant ostendat᷑. Gabriel gͦ di fortitudo
dicit᷑ qr illũ nnciat. qͥ aereas potestates de¬
bellaturꝰ erat. Ob inuitas qͥppe causas. uͥgo
desponsata fuit: Emo quia cognata erat io¬
seph. ut ꝑ eum origo uugins cognoscetur
qr ambo erant de domo daiud. & moris est
scͥpt̾e feminaꝵ genealogiã ñ reterere. Deiñ
nc uelut adulta lapidaretur a uideis. t̾tio
ut in egyptũ fugiens solaciũ uri et integͥ¬
tatis hab̾et custodiã. quarto. ne patꝰ eiꝰ pat̾et
diabolo. Itaq quia lubrica fama pudoris ẽ
noluit d̃ns ortus sui fidẽ matris iniuriis
astruere: s potłꝰ aliquos de suo ortu. qͥ de
matͥs pudore dubitare ꝑmisit. In qͦ et impu¬
dicis uiginib occasio tollitur ne dicant ma¬
salutis & d̃nm mundo edidit. edocta ꝑ angłm
cũi econt᷑ suasu diaboli femina seducta pecca¬

Expanded text:
R. Mensem sextum, Martium intellige, cujus tus et passus. Idcirco angeli privatis nominibus censentur, ut per vocabula quid ministraturi veniant ostendatur. Gabriel ergo Dei fortitudo dicitur; quia illum nuntiat, qui aerias potestates debellaturus erat. Ob multas quippe causas virgo desponsata fuit. Primo, quia cognata erat Joseph, ut per eum origo virginis cognosceretur, quia ambo erant de domo David, et moris est Scripturae feminarum genealogiam non texere. Deinde, ne velut adultera lapidaretur a Judaeis. Tertio, ut in Aegyptum fugiens, solatium viri et integritatis haberet custodiam. Quarto, ne partus ejus pateret diabolo. Itaque quia lubrica fama pudoris est, noluit Dominus ortus sui fidem matris injuriis astruere; sed potius aliquos de suo ortu, quam de matris pudore dubitare permisit. In quo et impudicis virginibus occasio tollitur, ne dicant masalutis et Dominum mundo edidit, edocta per angelum: cum econtra suasu diaboli femina seducta, pecca
Abbreviated transcription (Latin):
amore. que pͥma int̾ feminas uͥgintatis
głosũ munꝰ obtulit do. dñs tecũ in m̃te d̃is
parit̾ angłi ce homines uenerant᷑. t̾aꝗͣ dĩ
matrẽ & uirginẽ. Que cũ audisset curbata
ẽ in sermone eiꝰ & cogitabat qͣlis cẽt ista sa¬
lutatio. Uirgo uiri salutationis ignara.
u̾boꝵ nouitate t̾retur. Uirginum quippe ẽ
ad om̃s utri ingressꝰ pauere. om̃sq iuri affatꝰ
uereri. Mariam gͦ nouam bñdictionis for¬
mulã mirabatur. que nusꝗͣ ante lecta sue¬
rat. E ait angłs ei. Ne timeas maria inue

Expanded text:
a inter feminas virginitatis gloriosum munus obtulit Deo. Dominus tecum in mente, Dominus pariter angeli et homines venerantur tanquam Dei matrem et virginem. Quae cum audisset, turbata est in sermone ejus, et cogitabat qualis esset ista salutatio. BEDA. Virgo viri salutationis ignara, verborum novitate terretur. Virginum quippe est, ad omnes viri ingressus pavere, omnesque viri affatus vereri. Maria ergo novam benedictionis formulam mirabatur, quae nusquam ante lecta fuerat. Et ait angelus ei: Ne time
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc petrus ait. ꝑ gr̃am dñi credimꝰ salua¬
ri. quẽammodũ ⁊ patres nr̃i. Qͥa uͦ hac sen¬
tentia ꝑ ioħem imbuti. & ꝑ helyam imbu¬
endi sunt uidi. intpote duitiꝰ increduli. fe¬
re eadem u̾ba que angłs de iohanne. malachi¬
as p̃dix̃ de helya. Litt̾am sic uinge. Precedet
ꝑare dno plebem. Et dixit zacharias ad an¬
głin. Uñ hoc sciam: Ego enm sum senex. &
uxoi mea ꝓcessit in dieb suis. Ob altitudi¬
nem ꝓmissoꝵ hesitans signum querit. cui
merito penam luit in taciturnitate quã¬
meruit. ut qͥ discredendo locutꝰ ẽ. iam ta¬
cendo credere discat. Et respondens angłs
dixit ei. Ego sum gabriel qui asto ante d̾m.
⁊ missus sum loqui ad te. & ħ tͥ eugłirare. &

Expanded text:
mini credimus salvari: quemadmodum et patres nostri . Quia vero hac sententia per Joannem imbuti, et per Eliam imbuendi sunt Judaei, utpote diutius increduli: fere eadem verba quae Angelus de Joanne, Malachias praedicit de Elia . Litteram sic junge: Praecedet, ristum. Et dixit Zacharias ad angelum: Unde hoc sciam? ego enim sum senex, et uxor mea processit in diebus suis. Ob altitudinem promissorum haesitans signum quo credere meritmeruit, ut qui discredendo locutus est, jam tacendo credere discat. Et respondens angelus, dixit ei: Ego sum Gabriel qui asto ante Deum, et missus sum loqui ad te, et ha
Abbreviated transcription (Latin):
ginitatis ñ patieris deiͥmentũ. Iħc saluator.
siue salutaris intp̃tatur. qr saluum facturꝰ
erat ppłm suum a peccatis. Hic erit magnꝰ
&e filĩ altissimi uocabitur. & dabit illi d̃ns
ds sedem dauid patͥs eiꝰ. Ioħs erit magnus
ꝑalit̾ gub̾nacula p̾buerat. ipse ꝑpetuum
uocaret ad rognum. Quod autem filius al¬
tisimi. & dauid patrem habere dicitur
rꝑi ꝑsona demonstratur: Et regnabit in
domo iacob in et̾nũi. & regni eiꝰ ñ erit finis.
Inp̃senti uita corda inhabitante regnabit.
in fut᷑o de exilio ad głam uocans. hinc̾ ysataˢ.
Q pacis eius non erit sinis. Domum iacob.
totam eccłiam dicit. que ꝑ fidẽ & ꝯfessionẽ
xp̃i ad parriarchaꝵ ꝑtinet sortẽ. & in his
qui de bona radice patͥarchaꝵ nati sunt. &
in illis qui de oleastro gentium extisi. in oli¬
uam bonam uidoꝵ sunt inserti. Dix̃ autẽ ma¬
ria ad angłm. Quomͦ fiet istud. qͣm uirũ ñ
cognosco: N ait unde ħ sciã. s qͦmͦ fiet. quia

Expanded text:
patieris detrimentum. Jesus salvator sive salutaris interpretatur, quia salvum facturus erat populum suum a peccatis. Hic erit magnus et Filius Altissimi vocabitur, et dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus. Joannes erit magnus poraliter gubernacula praebuerat, ipse perpetuum vocaret ad regnum. Quod autem Filius Altissimi, et David patrem habere dicitur,is, una Christi persona demonstratur. Et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis. In praesenti vita corda inhabitans regnabit, in futuro de exsilio ad gloriam vocans. Hinc Isaias: Et pacis non erit finis . Domum Jacob, totam Ecclesiam dicit, quae per fidem et confessionem Christi ad patriarcharum pertinet sortem: et in his qui de bona radice patriarcharum nati sunt, et in illis qui de oleastro gentium excisi, in olivam bonam Judaeorum sunt inserti . Dixit autem Maria ad angelum: Quomodo fiet istud quoniam virum non cognosco? Non ait: Unde hoc sciam? sed: Quomodo fiet? quia
Abbreviated transcription (Latin):
Angłi cum ad nos ueniunt. sic extͥiꝰ impleq̃
ministium. ut tam̃nũquã desint inliꝰ. ꝑ
contẽplationẽ. Missi ante dm sunt. qͥa qͦc̃q
ueniunt. int᷑ ipsum currunt qͥ uͥq ẽ. ce
erat plebs expectans zachariam. & miraban᷑
qd̃ tardaret ipse in templo. Egressus aũt:

Expanded text:
i cum ad nos veniunt, sic exterius implent ministerium, ut tamen nunquam desint interius per contemplationem. Missi, ante Deum sunt; quia quocunque veniunt, intra ipsum currunt qui ubique est. Et erat plebs exspectans Zachariam, et mirabantur quod tardaret ipse in templo. Egressus aut
Abbreviated transcription (Latin):
ts sue. Magne coram d̾no uittutis ẽ. p̃dicare
in dͥeserto celestia gaudia t̾renas delicias sper¬
nere ꝓ ua̾rictate capite truncari. Siceram
uocant hebrei om̃e poculũ qd̃ inhebriare
potest siue de pomis. siue de frugib seude
qͣlib alia mat̾ia confectum. In lege narareoꝵ
bart. Decet enim eũ qui musto sp̃c scĩ desi¬
d̾at impleri. nullo pocło debriari. Siceram
ñ bib. ⁊ adhuo .i. p̃ter illam uirtutẽ sp̃u
scõ replebitur ex ut̾o. Et multos filioꝵ isrł
conuertet ad dnm dm ipsoꝵ. &e ipse p̃cedet
ante illum in spũ e urtute. helye. ut conu̾

Expanded text:
 Magnae coram Domino virtutis est, praedicare in deserto coelestia gaudia, terrenas delicias spernere, pro veritate capite truncari. Siceram vocant Hebraei omne poculum quod inebriare potest, sive de pomis sive de frugibus, seu de qualibet alia materia confectum. In lege Nazareorubant. Decet enim eum qui musto sancti Spiritus desiderat impleri, nullo poculo debriari. Siceram non bibet, et adhuc idem praeter illam virtutem Spiritu sancto replebitur ex utero. Et multos filiorum Israel convertet ad Dominum Deum ipsorum, et ipse praecedet ante illum in spiritu et virtute Eliae, ut con
Abbreviated transcription (Latin):
ucrum ẽ. Et uita erat lux hominũ. Id est unde
rationales creature ut beate fierent illuminan¬
de erant. In fut᷑a etenim uita. que uere uita di¬
cenda ẽ. cognitio sapientie di. et rationũ eius
ꝑ qͣs optime cuncta st̃ condita et disposita. tan¬
tobeatiorẽ quẽq efficiet. qͣnto ampliꝰ cuiq
ĩnotu̾it. es participatione sui magis illumi¬
nauerit eũ. Nam sapore quodam sp̃ualis gͦtꝰ
id tunc exꝑiendo cognoscetur in ipsa rei spe¬
cie. qd̾ nunc tenetur in side. De qͣ cognitione
ipsa u̾itas ad patrem. ħ ẽ autẽ uita et̾na. ut
cognoscant te uerũ dm. ⁊ que misistiihm.xͦ.
Qd̃ etiam donũ sp̃c sapientie dici solet. Qe
lux in tenebris lucet. Hoc est uͥ etiamipsa ñ
uidetur. nͨ adu̾titur ab his. qui quasi ceci sub
sole manent. Qͥs eni nouit sensũ dni: Hoc ẽ¬
ex se ꝑcipe sufficit rationes. quas dc̃ ht in õĩbꝰ
condendis. seu disponendis. Uñ ⁊ subdit. Et te¬

Expanded text:
verum est. Et vita erat lux hominum. Id est, unde verum est. Et vita erat lux hominum. Id est, unde rationales creaturae, ut beatae fierent, illuminandae erant. In futura etenim vita, quae vere vita dicenda est, cognitio sapientiae Dei et rationum ejus, per quas optime cuncta sunt condita et disposita, tanto beatiorem quemque efficiet, quanto amplius cuique et innotuerit, et participatione sui magis illuminaverit eum. Nam sapore quodam spiritualis gustus id tunc experiendo cognoscetur in ipsa rei specie, quod nunc tenetur in fide. De qua cognitione ipsa veritas ad Patrem: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te verum d etiam donum Spiritus sapientiae dici solet. Et lux in tenebris lucet. Hoc est, ubi etiam ipsa non videtur nec advertitur ab his, qui quasi caeci sub sole manent. Quis enim novit sensum Domini? hoc esex se percipere sufficit rationes, quas Deus habet in omnibus condendis seu disponendis? Unde et subditur: Et te
Abbreviated transcription (Latin):
dum quia imꝓpͥe. & figurate dicunt᷑ effectus
fuisse. uͥ eoꝵ cause originales p̃cesserunt. Sio
enĩ dici solet. Om̃s fuimꝰ in lumbis ade .i. a
causa ibi p̃cedente ꝓpagati sumꝰ. Ita ctiã dicit᷑
aicha suisse inmente artificis. qr ci dispositio
in ipso uita erat. ħ ẽ a uita in uerbo habita.
contrax̃ qͦd factum ẽ. & fieri. et subsistere.Ui¬
tam uͦ in u̾bo. nominat rerũ rationes & cau¬
estimare. Singła gͥ ꝓpͥis sunt creata rationib
has aũt rationes arbitͣndũ ẽ ẽẽ in ipsa m̃te
creatioris. N̾ enĩ extͣ se qͥcꝗͣ. positum intueba¬
t᷑ ut scd̾m id constitueret. qͦd consiituebat. Qd̃
nes rerũ pͥncipales. et̾ne atq in cõmutabiles
manent. quaꝵ participatione fit. qd̾ qͥcqͥd ẽ¬
qd̃ qͦm ẽ. Has qͥd̾e ratione. siue ydeas. siue for¬
mas. siue species. siue rationes licet uocare. et
multis concedit᷑ appellare. s paucissums uid̾e qͦtͦ

Expanded text:
dum quia improprie et figurate dicuntur effectus dum quia improprie et figurate dicuntur effectus fuisse, ubi eorum causae originales praecesserunt. Sic enim dici solet: Omnes fuimus in lumbis Adae, id est, a causa ibi praecedente propagati sumus. Ita etiam dicitur arca fuisse in mente artificis, quia ejus dispositio in ipso vita, hoc est, a vita in Verbo habita, contraxit quod factum est, et fieri et subsistere. Vitam vero in Verbo nominat rerum rationes et cauexistimare. Singula igitur propriis sunt creata rationibus. Has autem rationes arbitrandum est esse in ipsa mente Creatoris. Non enim extra se quidquam positum intuebatur, ut secundum id constitueret quod constituebat. Quodnes rerum principales, aeternae atque incommutabiles manent, quantum participatione fit, ut sit do est. Has quidem rationes sive ideas, sive formas, sive species, sive rationes, licet vocare, et multis conceditur appellare, sed paucissimis videre quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ dĩ u̾bũ ceꝑunt extra ipsũ eẽ quasi ꝑ semet¬
ipsa subsist̾ent. adiecit. Et sine ipso factũ ẽ
nicħ. Tale ẽ igitur sine ipso nicħ factũ ẽ: ac si
dicat. Extra ipsum nicħ factũ subsistit. Sapien¬
tia enĩ attingit a fine usq ad finẽ fortiter .i.
aminima creatura. usq ad maximã. Uñ dns¬
dĩ. Qui celũ & t̾ram implet. ꝓculdubio nullus
ẽ locꝰ ab eiꝰ p̃sentia absens. Suꝑ omnẽ quippe
creat᷑am p̃sidet regendo atq imꝑando. Subtꝰ
omia c̃. subsistendo atq portando om̃ia. ñ pon¬
dere laboris. s infatigabili uirtute. q̃m nulla
creat᷑a ꝑ se subsisse̾ ualet. nͥ ab ipso sustentet᷑
nicħ potestis facere. Ut au̾t intelligas ortũ et
mittationẽ ciraturaꝵ fieti absꝙ oĩ mittatiõe
m̃tis diuine. q̃ immutabilis & pͥmeua itrũ ra¬
tio ẽ suppoñ. Qd̃ factũ ẽ in ipso uita erat. Scien¬

Expanded text:
per Dei Verbum coeperunt, extra ipsum esse, quasi per semetper Dei Verbum coeperunt, extra ipsum esse, quasi per semetipsa subsisterent, adjecit: Et sine ipso factum est nihil. Tale est igitur, sine ipso factum est nihil, ac si dicat: Extra ipsum nihil factum subsistit. Sapientia enim attingit a fine usque ad finem fortiter , id est a minima creatura usque ad maximam. UndDei: Qui coelum et terram implet, procul dubio nullus est locus ab ejus praesentia absens. Super omne quippe creaturam praesidet, regendo atque imperando. Subtus omnia est, subsistendo atque portando omnia, non pondere laboris, sed infatigabili virtute; quoniam nulla creatura per se subsistere valet, nisi ab ipso sustenteturnihil potestis facere . Ut autem intelligas ortum et mutationem creaturarum fieri absque omni mutatione mentis divinae, quae immutabilis et primaeva rerum ratio est, supponit: Quod factum est, in ipso vita erat. Scien
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ in est substantiis. ueluti qͣntitas. qͣlitas. motꝰ ⁊
ipsũ. qr nulla specie continet᷑. nulla nat᷑a sua sub¬
sistit. s solũ pͥuatio boni ẽ. Sic enĩ naturalis lu¬
minis absentia. cecitas ocłi dicitur. & sic̃ tenebre
lucis absentia st̃ & media comestionis exclusio:
ita malũ dicimꝰ absentiamboni. qͦd si adeẽt. rati¬
onali creatureᷤ nat᷑alit̾ cõpet̾et. Etem̃ cũ uoluntaᷤᷤ
in m̃te nascit᷑. motus quide naturalis ẽ. & si
gr̃a p̾sens fu̾it que libero arbitrio cooꝑet᷑ uo
luntatis motum dirigendo. & ordinando inhiͦ
q̃ iusticie sunt uoluntas bona ẽ. ⁊ remun̾atione
digna ẽ. Si uͦ motꝰ uoluntatis appetat retin̾e
uł consequi qͦd iusticia uetat. utiq absentia gr̃e
cuiꝰ ẽ motũ uoluntatis dirige. & ordinare. inor¬
dinatio uoluntatis ẽ. malum ẽ. peccatũ ẽ nicħ
tñ de subsistentib ẽ. De hac quippe gr̃a ait
me. Ce. ne quis forte putaret aliqͣ seu oĩa que

Expanded text:
veluti quantitas, qualitas, motus, ipsum, quia nulla specie continetur, nulla natura sua subsistit, sed solum privatio boni est. Sicut enim naturalis luminis absentia caecitas dicitur oculi, et sicut tenebrae lucis absentia sunt, et inedia, comestionis exclusio, ita malum dicimus absentiam boni, quod si adesset, creaturae rationali naturaliter competeret. Etenim cum voluntas in mente nascitur, motus quidem naturalis est; et si gratia praesens fuerit, quae libero arbitrio cooperetur, voluntatis motum dirigendo et ordinando in his quae justitiae sunt, voluntas bona est, et remuneratione digna est. Si vero motus voluntatis appetat retinere vel consequi quod justitia vetat, utique absentia gratiae, cujus est motum voluntatis dirigere et ordinare, inordinatio voluntatis est, malum est, peccatum est, nihil tamen de subsistentibus est. De hac quippe gratia aiequetur me . Et ne quis forte putaret aliqua seu omnia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
scõ erat replendus. Et erit gaudiũ tͥ & ex
ultatio. & multi in natuutate eiꝰ gaudebt̃.
Gaudium ad mentẽ: exultatio ad corꝑis hy¬
laritatẽ spectat. Nato p̃cursore multi gau¬
dent. nato dno magnum gaudiũ nunciat᷑
quod erit õi ppło qi hic salutẽ mittis p̃dicat
neratione duodecim filioꝵ gaudet abrahe
paritͥ & racharie filii dantur. Diuinũ gͥ mu
mis ẽ fecunditas parentis. Agant g patres
gr̃as. quia gemierunt. fili q gentn suntes
matrss q honorantur p̃miis comugi. Erit
enĩ magnꝰ coramno. ⁊ uinũ & siceram non

Expanded text:
 erat replendus. Et erit gaudium tibi et exsultatio, et multi in nativitate ejus gaudebunt. Gaudium ad mentem, exsultatio ad corporis hilaritatem spectat. Nato praecursore, multi gaudent; nato Domino, magnum gaudium nuntiatur quod erit omni populo ; quia hic salutem multis praedicaneratione duodecim filiorum gaudet, Abrahae pariter et Zachariae filii dantur. Divinum igitur munus est fecunditas parentis. Agant igitur patres gratias, quia genuerunt; filii, quia geniti sunt; matres, quia honorantur praemiis conjugii. Erit enim
Abbreviated transcription (Latin):
plena flagͣbat. Intuendũ qͦd maria eade uo¬
ce bñdicit᷑ ab elisabeth. qua a gabriele ut
angłis & hominib ueneranda. et cunctis
feminis p̃ferenda monstretur. fructꝰ uentͥs
eiꝰ benedictus ẽ. sicut ait apłs. Qui ẽ inqͣt
suꝑ omĩa d̃s benedictꝰ in scła. E t uñ b mn ut¬

Expanded text:
plena flagrabat. Intuendum quod Maria eadem voplena flagrabat. Intuendum quod Maria eadem voce benedicitur ab Elisabeth, qua a Gabriele, ut angelis et hominibus veneranda, et cunctis feminis praeferenda monstretur. Fructus ventris ejus benedictus est, sicut ait Apostolus: Qui est, super omnia Deus Benedictus in s