comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex itũ aliquẽ: recte fidi ue¬
ritatiq ꝓbabilẽ. Uisũ ẽ &
qͥbꝰdã duos illos pͥmos ho¬
mines. nupcias suas fuisse
furatos: & ante mixtos e̾ẽ
concubitu. quã eos qͥ crea¬
uerat copulasset: quã rẽ
nomine ligni fuisse signifi¬
catã unde ꝓhibiti erant.
donec oportuno tẽpore iun¬
gerent᷑. Quasi uͦ in ea etate
facti e̾e credendisint. ut
expectanda e̾e̾t maturi¬
tas pubertatis: aut ñ illud
tc̃ legitimũ ee̾t cũ primũ
fieri potusset: cũ aũ ñ
potiussetꝰ utiq fieret: nisi
forte sponsa erat a patre
tradenda: & expectanda e¬
rat uotor sollempnitas . &.
c̃uiuĩ celebritas: & dotis es¬
timacio. & ẽscripcio tabu¬
larũ. Ridiculũ istud ẽ. ꝓpt̃
qͦd a rerũ gestarũ. ꝓpͥetate
discedit quã suscepimꝰ as¬
serenda: & quantũ s dona¬
re uoluit asseruimꝰ. Illud
magis mouet. si iã sꝑitalis
erat adã. quãuis mente
ñ corꝑe. qͦmͦ credere potu¬

Expanded text:
exitum aliquem rectae fidei ueexitum aliquem rectae fidei ueritatique probabilem. Uisum est et quibusdam duos illos primos homines nuptias suas fuisse furatos et ante mixtos esse concubitu, quam eos qui creauerat copulasset: quam rem nomine ligni fuisse significatam, unde prohibiti erant, donec oportuno tempore iungerentur. quasi uero in ea aetate facti esse credendi sunt, ut expectanda esset maturitas pubertatis, aut non illud tunc legitimum esset, cum primum fieri potuisset, cum autem non potuisset, non utique fieret; nisi forte sponsa erat a patre tradenda et expectanda erat uotorum sollemnitas et conuiuii celebritas et dotis aestimatio et conscriptio tabularum. ridiculum istuc est; praeter quod a rerum gestarum proprietate discedit, quam suscepimus adserendam et, quantum deus donave uoluit, adseruimus. Illud magis mouet, si iam spiritalis erat Adam, quamuis mente, non corpore, quomodo credere potu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. s tam̃ factũ: ut c̃tra
paradysũ qͦ beata uita etiã
sꝑitalit᷑ significabat᷑. habi¬
taret peccator: utiq in mi¬
seria. Et ordinauit cheru
factũ ẽẽ credendũ ẽ. ut ꝑ
angelicũ ministeriũ ẽẽt illic
ignea q̃da custodia: ñ tam
frustra factũ ex̃. nͥ qͥa signi¬
ficat aliqͥd etiã de sꝑitali pa¬
radyso. ñ ẽ utiq dubitandũ.
Non aũ ignoro qͥbꝰdã eẽ ui¬
sũ festinacione prȩuertis¬
se illos homines appetitũ
scienciȩ boni & mali: &. imn¬
maturo tẽpore ꝑciꝑe uo¬
luisse qͦd eis dilatũ oportu¬
nius seruabat᷑: idq egisse
tẽptatorẽ. ut prȩcerpen¬
do qͦd ñ dũ talibꝰ congruebat.
offenderent d̾m: & ab eiꝰ rei
utilitate alienarent᷑ exclusi
atq dãpnati ad quã si suo
tẽpore sic̃ đs uolebat acce¬
derent. possent ea salubri¬
t̃ ꝑfrui. Hõe si forte lignũ
illud ñ ad ꝓpͥetatẽ ut uerũ
lignũ & uera poma eiꝰ s ad
figurã uelint acciꝑe. hãbeat

Expanded text:
tum est, sed tamen factum, ut contra paradisum, quo beata uita etiam spiritaliter significabatur, habitaret peccator utique in miseria. et ordinauit Cherubfactum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia: non tamen frustra factum esse nisi quia significat aliquid etiam de spiritali paradiso non est utique dubitandum._ Non autem ignoro quibusdam esse uisum festinatione praeuertisse illos homines adpetitum scientiae boni et mali et inmaturo tempore percipere uoluisse, quod eis dilatum oportunius seruabatur idque egisse temtatorem, ut praecerpendo, quod nondum talibus congruebat, offenderent deum et ab eius rei utilitate alienarentur exclusi atque damnati, ad quam si suo tempore, sicut deus uolebat, accederent, possent ea salubriter perfrui. hoc, si forte lignum illud non ad proprietatem ut uerum lignum et uera poma eius, sed ad figuram uelint accipere, habeat
Abbreviated transcription (Latin):
qua plerũq fit ut offen¬
dat᷑ d̾s. ne homo ex amico
fiat inimicꝰ. Qd eũ facere
ñ debuisse: diuinȩ senten¬
ciȩ iustꝰ exitꝰ indicauit.
Ergo alio mͦ qͦdã etiã ipse
deceptꝰ ẽ: s dolo illo ser¬
pentino qͦ mulier sedue¬

Expanded text:
qua pleramqe fit, ut offendatur deus, ne homo ex amico fiat inimicus: quod eum facere non debuisse diuinae sententiae iustus exitus indicauit. Ergo alio modo quodam etiam ipse deceptus est; sed dolo illo serpentino, quo mulier seduc
Abbreviated transcription (Latin):
aũ ꝓpͥe seductionẽ appel¬
lauit apłs. qua id qͦd sua¬
debat᷑ cũ falsũ ẽẽt. uerũ
putatũ ẽ: idest qͦd ds iđo
lignũ illud tangere ꝓhi¬
buerit. qͦd sciebat eõs si
tetigissent uelut deos fu¬
turos: tãꝗͣ. eis diuinitatẽ
inuideret qͥ eos homines
fecerat. Sed etiã si uirũ
ꝓpt̾ aliꝗͣ mentis elacionẽ¬

Expanded text:
appellauit apostolus, qua id, quod suadebatur, cum falsum esset, uerum putatum est, id est quod deus ideo lignum illud tangere prohibuerit, quod sciebat eos, si tetigissent, uelut deos futuros, tamquam eis diuinitatem inuideret, qui eos homines fecerat. sed etiam si uirum propter aliquam mentis . elatione
Abbreviated transcription (Latin):
inde eua: & adã ñ ẽ se-¬
ductꝰ. mulier aũ sedue¬
ta inpreuaricacione fac¬
ta ẽ: idest ut ꝑ illã etiã
uir prȩuaricaret᷑. slã &
ipsũ dicit prȩuaricato¬
rẽ ubi ait: insimilitudi¬
nẽ pͣuaricacionis ade. qͥ
ẽ forma futuri: seductũ
tam̃ negat. Nã &. int̃ro¬
gatꝰ. ñ ait. mulier quã
dedisti mecũ sedux it
me & manducaui.: s ipsa
minqͥt dedit aligno &. man¬
ducaui: illa uͦ. serpens in¬
qͥt se duxͣ me. Itaq salo¬
mon uir tante sapienciȩ:
nuͣqͥd nã eredendũ ẽ. qͦd
insimulaeroꝵ eultir ere¬
Sed mulierũ amori adhoc
malũ trahenti. resistere
ñ eualuit: faciens qͦd scie¬
bat ñ ee̾ facienduͣ: ne suas
qͥbꝰ deperibat atq deflue¬
bat mortiferas delicias
ẽtristaret. Ita & adã post¬
ea quã de ligno ꝓhibito
seducta mulier mandu¬
cauit eiq dedit ut simul
ederent: noluit eã cͣtris¬
tare. quã credebat posse
sine suo solacio eͣ tabesce¬
re. si ab eiꝰ alienaret᷑ ani¬

Expanded text:
Adam non est seductus, mulier autem seducta in praeruaricatione facta est, id est ut per illam etiam uir praeuaricaretur. nam et ipsum dicit praeuaricatorem, ubi ait: in similitudinem praeuaricationis Adae, qui est forma futuri, seductum tamen negat. nam et interrogatus non ait: mulier, quam dedisti mecum, seduxit me, et manducaui, sed, ipsa mihi, inquit, dedit a ligno, et manducaui; illa uero, serpens, inquit, seduxit me. Ita Salomon, uir tantae sapientiae, numquidnam credendum est, quod in simulacrorum cultu cresed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non ualuit, faciens quod sciebat non esse faciendum, ne suas, quibus deperibat atque defluebat, mortiferas delicias contristaret. ita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manducauit eique dedit, ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat posse sine suo solacio contabescere, si ab eius alienaretur ani
Abbreviated transcription (Latin):
dyso uoluptatis oꝑari tͣrã
ex qua sũptꝰ ẽ. Suꝑ iora
uerba dei st̃: hoc aũ fac¬
t ũ. ꝓptͣ ipsa uerba sequu¬
tũ ẽ. Alienatꝰ eñ a uita. ñ
solũ quã fuerat si prȩceptũ
seruasset cũ angelis accep¬
turꝰ: s ab illa etiã quam
ducebat inparadyso feli¬
ci qͦdã corꝑis statur separa¬
ri utiq debuit aligno
uite. Siue qͦd ex ipso illi
subsisteret felix ille ipse
statꝰ corꝑis ex re uisibili
uirtute iniusibili: siue qͦd
in eo ẽe̾t & sacram̃tũ uisi¬
bile inuisibilis sapienc iȩ:
alienandꝰ inde utiq fue¬
rat uel iã moritur᷑ꝰ. uel
etiã tãꝗͣ ex cõmunicat᷑.
sic̃ etiã in hoc paradyso id
ẽ eccła solent a saciam̃tis¬
s altaris
uisibilibꝰ homines disciplina¬

Expanded text:
diso uoluptatis operari terram, ex qua sumtus est. superiora uerba dei sunt; hoc autem factum propter ipsa uerba secutum est. alienatus enim a uita non solum quam fuerat, si praeceptum seruasset, cum angelis accepturus, sed ab illa etiam, quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi subsisteret felix ille ipse status corporis ex re uisibili, uirtute inuisibili, siue quod in eo esset et sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae, alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus uel etiam tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina
Abbreviated transcription (Latin):
gestarũ exigendũ ẽ. ut
ea narret facta eeͬ quȩ
facta st̃. &. dicta ẽẽ quȩ
dicta st̃.Sic̃ auͣ in factis
q̃rit᷑ qͥd factũ sit & quid
significet: ita in uerbis
&. qͥd dictũ sit .& qͥd signi¬
ficet. Siue eni figuratȩ
siue ꝓprie dictũ sit. quod
dietũ e̾e narratur. dic¬
tũ tam̃ e̾e̾ ñ debet puta¬
ri figuratũ. Et dix̃ d̾s.
Ecce adã factꝰ ẽ tanquã
unꝰ ex nobis: in cognos¬
cendo bonũ & malũ. Qm̃¬
dictũ fit. d̾s tam̃ dix̃. nͣ
alitͣ intelligendũ ẽ qͦd
ait unꝰ ex nobis .nͥ ꝓpter
trinitatẽ numerus plu¬
ralis accipiat᷑:. sic̃ dictũ
erat. faciamꝰ hominẽ. sic̃
etiã dñs de se &. patre.
ueniemꝰ ad eũ.&. mansi¬
oñe apud eũ faciemꝰ. Re¬
plicatũ ẽ gͥ in caput su¬
ꝑbi qͦ exitu coneu piue¬
rit qͦd a serpente sugges¬
tũ ẽ: eritis sic̃ dii. Ecce
in qͥt adã factꝰ ẽ tãquã
unꝰ ex nobis. Uerba enͣi
st̾ hec dei. nͣ tͣa hiuic in¬

Expanded text:
gestarum exigendum est, ut gestarum exigendum est, ut ea narret facta esse quae facta sunt et dicta esse quae dicta sunt. sicut autem in factis quaeritur, quid factum sit et quid significet, ita in uerbis, et quid dictum sit et quid significet. siue enim figurate siue proprie dictum sit, quod dictum esse narratur, dictum tamen esse non debet putari figuratum. Et dixit deus: ecce Adam factus est tamquam unus ex nobis in cognoscendo bonum et malum. qdictum sit, deus tamen dixit, non aliter intellegendum est quod ait: unus ex nobis, nisi propter trinitatem numerus pluralis accipiatur, sicut dictum erat: faciamus hominem, sicut etiam dominus de se et patre: ueniemus ad eum et mansionem apud eum faciemus. replicatum est igitur in caput superbi, quo exitu concupiuerit quod a serpente suggestum est: et eritis sicut dii, ecce, inquit, Adam factus est tamquam unus ex nobis. uerba enim sunt haec dei, non tam huic in
Abbreviated transcription (Latin):
interr̃ã ibis. Nos ee̾ inter¬
ra labores humani ge¬
neris. qͥs ignorat: E qͥa
ñ essent si felicitas ꝗͣ in
paradyso fuerat teneret᷑
ñ ẽ utiq dubitandũ. Ac
ꝑ hoc etiã ꝓpriȩ uerba
hec pͥmitꝰ acciꝑe ne pi¬
geat. Seruanda tam̃ est
& expectanda significa¬
ciq. ꝓpheciȩ: quã maxime
hic intuet᷑ dei loquen¬
tis inteneio. Neq enĩ
frustra & ipse adã miro
qͦdã instinctu. tc̃ uoca¬
uit nom mulieris suȩ
uitã: subiciens etiam.
qm ista ẽ matͣ omniũ ui¬
uenciũ. Nã &. hȩc ñ scrip¬
toris narrantis uel af¬
firmantis. s ipsius pri¬
mi hominis uerba intel¬
ligenda st̃. ut diceret
uenciũ: tãqͣ nominis a
se impositi. causã inferens
cur eã uocauerit uitam.
Et fecit dñs d̾s ade &. mu¬
lieri eiꝰ tunicas pellici¬
as: &. induit eos. Et hoc
significacionis grͣa fac¬
la ꝗͣ significaciõis gracia
dicta st̃. tam̃ dicta sunt.¬
Hoc enĩ qͦd sepe dixi nec
me sepius piget dicere:
a narratore rerũ ꝓpriȩ

Expanded text:
in terram ibis. hos esse in terra labores humani generis quis ignorat? et quia non essent, si felicitas quae in paradiso fuerat teneretur, non est utique dubitandum; ac per hoc etiam proprie uerba haec primitus accipere ne pigeat. seruanda . tamen est et expectanda significatio prophetiae, quam maxime hic intuetur dei loquentis intentio. neque enim frustra et ipse Adam miro quodam instinctu tunc uocauit nomen mulieris suae "Uitam", subiciens etiam: quoniam ista est mater omnium uiuentium. nam et haec non scriptoris narrantis uel adfirmantis, sed ipsius primi hominis uerba intellegenda sunt, ut diceret: uentium, tamquam nominis a se inpositi causam inferens, cur eam uocauerit "Uitam". Et fecit dominus deus Adae et mulieri eius tunicas pelliceas et induit eos. et hoc significationis gratia facla, quae significationis gratia dicta suntHoc enim, quod saepe dixi, nec me saepius piget dicere, a narratore rerum proprie
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ seruite in uicẽ: s ne¬
quaqͣ. diceret. inuicem
dñamini. Possunt itaq
Hoc enĩ iuiro pocius sen¬
tencia dei detulit. &. ma¬
ritũ habere dñm meru¬
it. mulieris nͣ naturas
culpa: qͦd tam̃ nͥ seruet᷑
deprauabit᷑ amplius na¬
tura: &. augebit᷑ culpa.

Expanded text:
tatem seruite inuicem; sed nequaquam diceret: inuicem dominamini. possunt itaquehoc enim uiro potius sententia dei detulit et maritum habere dominum meruit mulieris non natura, sed culpa: quod tamen nisi seruetur, deprauabitur amplius natura et augebitur culpa.
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ: & iđo antequã ex uir¬
gine corpꝰ accipet. ipsum¬
t᷑. tanꝗͣ de solo deo patre
dictũ sit. quẽ nemo homi¬
nũ uidit. nec uidere po¬
test: quasi filius uisus sit.

Expanded text:
lem et ideo, antequam ex uirgine corpus acciperet, ipsumtur, tamquam de solo deo patre dictum sit: quem nemo hominum uidit nec uidere potest, quia filius uisus sit
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiã timorẽ piũ Un¬
de dicit apłs. intendens
te ipsũ ne & tu tẽpteris.
Mirũ ẽ enĩ: quantũ is¬
ta humilitas qua subdi¬
mur creatori. ne tãꝙͣ. eiꝰ
adiutorio ñ egentes. de
Tnr̃is uiribꝰ presumamus.
ꝑ scripturas om̃s diuinas

Expanded text:
morem. pium. unde dicit apostolus: intendens te ipsum. ne et tu temteris. mirum est enim, quantum ista humilitas, qua subdimur creatori, ne tamquam eius adiutorio non egentes de nostris uiribus praesumamus. per scripturas omnes diuinas
Abbreviated transcription (Latin):
stilo m̃dacit᷑ oꝑet᷑. Noc ido
cõmendandũ putaui. ne
qͥsquã ex istimans animan¬
cia racionis exꝑcia. huma¬
nũ habere intellectũ. uel
in animal raçionale repen¬
te mutari: seducat᷑ in illã
opinionẽ ridiculã &. no¬
xiã reuoluc ionis animarũ.
uel hominũ in bestias uel
in homines bestiarũ. Sic gͦ
loquutꝰ ẽ serpens homini.
sic̃ asina in qua sedebat ba¬
laã. lo quuta ẽ homini: nͥ
qͦd illud opus fuit diaboli¬
cũ: hoc angelicũ. Habent
emͣ q̃dã boni & moli ange¬
li oꝑa similia: sic̃ moyses
&. magi pharaonis. Uerum
in his etiã boni angeli po¬
tenciores st̾: nec mali an¬
geli etiã taliũ oꝑũ qͥcquã
possunt. nͥ qͦd ꝑ bonos an¬
gelos ꝑ miserit᷑ .s. ut dis¬
tribuat᷑ unicuiq scd̾m cor¬

Expanded text:
stylo mendaciter uteretur. Hoc ideo stylo mendaciter uteretur. Hoc ideo commendandum putavi ne quisquam existimans animantia rationis expertia humanum habere intellectum, vel in animal rationale repente mutari, seducatur in illam opinionem ridiculam et noxiam, revolutionis animarum vel hominum in bestias, vel in homines bestiarum. Sic ergo locutus est serpens homini, sicut asina in qua sedebat Balaam locuta est homini, nisi quod illud opus fuit diabolicum, hoc angelicum. Habent enim quaedam boni et mali angeli opera similia, sicut Moyses et magi Pharaonis, verum in his etiam boni angeli potentiores sunt: nec mali angeli etiam talium operum quidquam possunt, nisi quod per bonos angelos permiserit Deus, ut retribuatur unicuique s
Abbreviated transcription (Latin):
cũ hoc genere familiaritas.
Porro ipsũ pͥmũ factũ ad
hoc ꝑmissũ ẽ ut ꝑ naturã
serpentis significaret᷑ ge¬
neri hominũ. cui erudien¬
do hec gesta conscribi o¬
portebat. om̃is di abolice
tẽptacionis similitudo: qͦd
apparebit cũ inserpentẽ ꝓ¬
ferri cȩꝑit diumna senten¬
omniũ bestiarũ. hoc ẽ astu¬
tissimꝰ ita dictꝰ ẽ serpens.
ꝓptͣ astuciã diaboli ꝗͣ in il¬
lo & de illo agebat dolũ.
quẽ ad modũ d̾r prudens
uel astuta lingua. quã pru¬
dens uel astutus mouet ad
aliqͥd prudent᷑ astuteq
suadendũ. Nonͦ eñi hȩc
uis seu uirtꝰ mẽbri corpo¬
ralis qͦd uocat᷑ lingua: sed
utiq mentis q̃ utit᷑ ea. Ita
etiã dictꝰ ẽ stilus mendax
sc ribarũ. Neq eñi ẽe̾ men¬
dacẽ ꝑtinet nͥ ad uiuentẽ
atq sencientẽ: s stiꝰ men¬
dax dictꝰ ẽ. qͦd ꝑ eũ mendax.
mendacit oꝑet᷑: quẽadmo¬
dũ si &. iste serpens mendax
diceret᷑. qͦd eo diabolꝰ tãgͣ

Expanded text:
cum hoc genere familiaritas. Porro ipsum primum factum ad hoc permissum est, ut per naturam serpentis significaretur generi hominum, cui erudiendo haec gesta conscribi oportebat, omnis diabolicae tentationis similitudo: quod apparebit, cum in serpentem proferri coeperit diomnium bestiarum, hoc est astutissimus, ita dictus est serpens propter astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum, quemadmodum dicitur prudens uel astuta lingua, quam prudens uel astutus mouet ad aliquid prudenter astuteque suadendum. non enim est haec uis seu uirtus membri corporalis, quod uocatur lingua, sed utique mentis, quae utitur ea. ita etiam dictus est stilus mendax scribarum; neque enim esse mendacem pertineatque sentientem; sed stylus mendax dictus est, quod per eum mendax mendaciter operetur, quemadmodum si et iste serpens mendax diceretur, quod eo diabolus tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
Icupisceneiis ur̃is. Itaq
mortificemꝰ carn̾e nr̃am
uigilias. &. oraciones: ne
nobis adducat diabolũ ẽ
cupiscenciis malis. Caro
aũ data ẽ nob̾ quasi ani¬
mȩ bellũ. q̃ si mortificet᷑
adducit uitã. si nitriat᷑¬
Laudo aũ illũ qͥ carnis fuȩ
potest habere potestatẽ. dũ
infirmitatẽ carnis nr̃e ti¬
memꝰ. salutẽ animȩ nr̃e
negligimꝰ. O anima misera
qͥd dicis. quã caro sic forgt
grauat.dicente salomone.
caro ꝗͣ corru̾pit᷑ ad gtauat
aniiam. & iterũ repetit.
os qͦd mentit᷑ occidit ani¬

Expanded text:
cupiscentiis vestris . Itaque mortificemus carnem nostram vigilias, et orationes; ne nobis adducat diabolum cum concupiscentiis malis. Caro autem data est nobis, quasi animae bellum: quae si mortificetur, adducit vitam; si nutriatLaudo autem illum qui carnis suae potest habere potestatem. Dum infirmitatem carnis nostrae timemus, salutem animae nostrae negligimus. O anima misera, quid dicis, quam caro sic fortiter gravat? dicente Salomone, Caro quae corrumpitur, aggravat animam . Et iterum repetit, Os quod mentitur, occidit ani
Abbreviated transcription (Latin):
iħs x ꝑs de se ipso dicit.
infirma. Caro eni nr̃a in
malicia semꝑ uult potẽs
ẽẽ: in abstineneia. idest
racione. ac bonis oꝑibꝰ in¬

Expanded text:
istus de se ipso dicit: infirma . Caro enim nostra in malitia semper vult potens esse; in abstinentia autem, id est ration
Abbreviated transcription (Latin):
uis enĩ ñ uana presũpeioe
de incerto certꝰ uelut stul¬
tꝰ s spe nͣ infidelis ante quã
app̃hendet illã uitã ubi cer¬
tissimꝰ ipsius et̃nȩ uite fu-
turꝰ e̾e̾t: posset exultare
quẽadmodũ scriptũ ẽ cũ
tre more. & hac exultaciõe

Expanded text:
uis enim non uana praesumtione uis enim non uana praesumtione de incerto certus uelut stultus, sed spe non infidelis, antequam adprehenderet illam uitam, ubi certissimus ipsius aeternae uitae suae futurus esset, posset exsultare, quemadmodum scriptum est: cum tremore, et hac
Abbreviated transcription (Latin):
ro ista questio de beataui¬
la. utrũ eã qͥsꝗͣ. iã habere
dicendꝰ sit. cuiꝰ incertꝰ ẽ u¬
trũ secũ ꝑmansura sit. an
ei miseria quandoq succe¬
dat: potest & de ipso pͥmo
homine oriri. Nã si futuri
sui peccati prȩscius erat. di¬
uineq uindictȩ: beatꝰ esse
unde poterat. Ergo erat
inparadyso ñ beatꝰ. s eñĩ ñ
erat futuri peccati sui prę
apłs dicit. Uos qͥ sꝑitales estis
instruite hiuꝰ modi insꝑu leni¬
tatis. intendens te ipsũ ne &
tu tẽp̃teris. Non absurde ta¬
ñ nec imꝓbe dicimꝰ beatos
ĩa fuisse: hoc ipso qͦd sꝑita¬
les essent ñ corꝑe s iustici¬
a fid̾i: spe gaudentes. intri¬
bul acione pacientes. Quan¬
tomagis gͦ .&. ampliore in be¬
atꝰ erat homo inparadyso
ante peccatũ. quãuis incer¬
tꝰ futuri sui casus: qͥspe ita
gaudebat. ꝓpt̃ p̃miũ futu¬
rȩ cõmutaciõis. ut nulla
ee̾t tribulacio eui toleran¬
de paciencia militaret. Quã¬

Expanded text:
ro ista quaestio de beata uiro ista quaestio de beata uita, utrum eam quisquam iam habere dicendus sit, cuius incertus est utrum secum permansura sit an ei miseria quandoque succedat, potest et de ipso primo homine oriri. nam si futuri sui peccati conscius erat diuinaeque uindictae, beatus esse unde poterat? ergo erat in paradiso non beatus. sed enim non erat futuri peccati sui prdicit, Vos qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu tenteris ; non absurde tamen nec improbe dicimus, beatos jam fuisse hoc ipso quod spirituales essent, non corpore, sed justitia fidei, spe gaudentes, in tribulatione patientes. quanto magis ergo et ampliore modo beatus erat homo in paradiso ante peccatum, quamuis incertus futuri sui casus, qui spe ita gaudebat propter praemium futurae commutationis, ut nulla esset tribulatio, cui tolerandae patientia militaret! quam
Abbreviated transcription (Latin):
st. ut eã nullꝰ ꝑturbet me¬
tꝰ. Qͦ aũ malo merito ita
discernebat᷑ a cȩteris: ut ei
ds nec ea q̃ ad ipsũ ꝑtine¬
rent futura reuelaret: Nũ¬
qͥd ille pͥus ultor: quã iste
peccator : Absit. Neq enĩ
d̾s dampnat innocentes.
An forte ex alio genere an¬
geloꝵ fuit: qͥbꝰ d̾s ñ dedit
uel de se ipsis prescienciã
futuroꝵ: Qui qͦ nã mͦ bea¬
ti possint ẽe̾ ñ uideo: qͥbꝰ in¬
certa ẽ ipsa sua beatitudo
slã & hoc qͥdã senser̃t. ñ fu¬
isse diabolũ in illa sublimi
natura angeloꝵ q̃ suꝑ cȩ¬
lestis ẽ: s in eoꝵ qͥ aliqͣnto
inferius in mundo fact st̃.
& ꝑ sua officia distributi.
Tales enĩ fortasse posset a¬
biqͥd etiã illicitũ delecꝰta¬
re: quã tom̃ delectacionẽ
si peccare nollent libero
arbitrio cohiberent: siẽ
homo maxime ille pͥmꝰ qui
peccati pęnã ñdũ habebat
in mẽbris: quando qͥdẽ & ip¬
sa a sc̃ĩs uiris deo subditis ꝑ
eiꝰ grãm pietate suꝑat᷑. Por¬

Expanded text:
t, ut eam nullus perturbet metus. quo autem malo merito ita discernebatur a ceteris, ut ei deus nec ea, quae ad ipsum pertinerent, futura reuelaret? numquid ille prius ultor quam iste peccator? absit. neque enim deus damnat innocentes. an forte ex alio genere angelorum fuit, quibus deus non dedit uel de se ipsis praescientiam futurorum? qui quonam modo beati possint esse non uideo, quibus incerta est ipsa sua beatitudo. nam et hoc quidam senserunt non fuisse diabolum in illa sublimi natura angelorum, quae supercaelestis est, sed in eorum, qui aliquanto inferius in mundo facti sunt et per sua officia distributi. tales enim fortasse posset aliquid etiam inlicitum delectare: quam tamen delectationem si peccare nollent, libero arbitrio cohiberent, sicut homo, maxime ille primus, qui peccati poenam nondum habebat in membris, quandoquidem et ipsa a sanctis uiris deo subditis per eius gratiam pietate superatur. Por
Abbreviated transcription (Latin):
intelligunt tardi corde
cũ dicunt. utrũq tale
esset. nichil se aliud qͥice¬
re quã solũ illud esset:
ac sic cũ equare uolunt
genera bonor. numerũ.
minuunt: & immoderate
augendo unũ genꝰ alterũ
tollunt. Qͥs aũ hos audi¬
ret.si dicerent. excellen¬
cior sensus ẽ uidendi quã
audiendi: quatuor oc uli
essent. & aures ñ essent.
Ita si excellencior est ere¬
atura illa racionalis qͣ
sine ullius pene cõpara¬
cione. si ne ulla suꝑbia
deo subdit᷑: aliqͣ uͦ in ho¬
minibꝰ ita creata ẽ. ut in
se dei beneficiũ ñ possit
agnoscere. nͥ alterius
uidendo suppliciũ. ut nͣ
altũ sapiat. s timeat: id
ẽ ñ dese prȩfidat. sed
c̃fidat in deũ: qͥs recte
intelligens. dicat. talis
esset ista qualis illa. nec
uideat se nichil aliud dice¬
re.quã ñ esset ista. s sola
esset illa: Quod si inerudi
uolens ostendere irã & de¬
monstrare potenciã suam.
& ob hoc sustinens in mul¬
ta paciencia uasa irȩ q̃ ꝑ
fecta st̃ in ꝑdicione: ut

Expanded text:
intellegunt tardi corde, cum dicant: utrumque tale esset, nihil se aliud dicere quam: solum illud esset. ac sic cum aequare quaerunt genera bonorum, numerum minuunt et immoderate augendo unum genus alterum tollunt. quis autem hoc audiret, si dicerent: quoniam excellentior sensus est uidendi quam audiendi, quattuor oculi essent et aures non essent? ita si excellentior est creatura illa rationalis, quae sine ullius poenae comparatione, sine ulla superbia deo subditur, alia uero in hominibus ita creata est, ut in se dei beneficium non possit agnoscere nisi alterius uidendo supplicium, ut non altum sapiat, sed timeat, id est non de se praefidat, sed confidat in deum: quis recte intellegens dicat: "talis esset ista, qualis illa", nec uideat se nihil aliud dicere quam: "non esset ista, sed sola esset illa"? quod si inerudituolens ostendere iram et demonstrare potentiam suam et ob hoc sustinens in multa patientia uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
eos feeit. ut eis relinq̃ret
unde &. ipsi aliqͥd facerent
qͦ qͥcqͥd etiã cul pabiliter
eligerent. illũ de se lau¬
dabilit᷑ oꝑant̾e inuenirent.
Ase qͥppe habent uolun¬
tatẽ masa̾: ab illo aũ &.
natura bonã .&. iustã pȩ¬
na: sibi debitũ locũ aliis
exercitacionis adminic ulũ

Expanded text:
eos fecit, ut eis relinqueret, eos fecit, ut eis relinqueret, unde et ipsi aliquid facerent, quo quidquid etiam culpabiliter eligerent illum de se laudabiliter operantem inuenirent. a se quippe habent uoluntatem malam, ab illo autem et naturam bonam et iustam poenam, sibi debitum locum, aliis exercitati
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. cũ cognoscit ñ suum
s illius e̾e̾ ñ solũ ut sit:
uerũ etiã ut ñ nͥ ab illo
bene sibi sit. a qͦ habet ut
sit. Nimis itaq importune
dr: ñ essent qbꝰ d̾s tantam
tribueret: si alit̾ eẽ nͣ pos¬
sent. nͥ ee̾nt &. hi inqͥbꝰ uin¬
dicte iusticiã de monstra¬
ret. Cur enĩ nͣ utriq poci¬
us essent: quando inutris¬
q &. bonitas di & ȩqͥtas iu¬
re prȩdicat᷑. At enĩ si ds uel¬
let: etiã isti boni essent. Quan¬
to melius hoc ds uoluit.
ut qͦd uellent essent. s bon
in frue tuose. mali au im
pune ñ essent. & in eo ipso
aliis utiles essent : Sed pre¬
sciebat: qͦd eoꝵ futura e̾e̾t
uoluntas mala. Pre sciebat
sane. & qͥa falli ñ potest ei
presciencia iđ̾o ñ ipsius
s eoꝵ ẽ uoluntas mala. Cur
gͦ eos creauit qͦs tales futu¬
ros eẽ prȩsciebat. Quia sic̃
prȩuidit qͥd mali ee̾nt fac¬
turi: sic etiã ipse prȩui¬
dit de malis factis eor qͥd
boni ee̾t facturꝰ. Sic enĩ

Expanded text:
 cum cognoscit non suum, sed illius esse non solum, ut sit, uerum etiam, ut nonnisi ab illo bene sibi sit, a quo habet, ut sit. Nimis itaque inportune dicitur: non essent, quibus deus tantam suae tribueret, si aliter esse non possent, nisi essent et hi, in quibus uindictae iustitiam demonstraret. Cur enim non utrique potius essent, quando in utrisque et bonitas dei et aequitas iure praedicatur? - At enim: si deus uellet, etiam isti boni essent. quanto melius hoc deus uoluit, ut quod uellent essent, sed boni infructuose, mali autem inpune non essent et in eo ipso. aliis utiles essent! sed praesciebat, quod eorum futura esset uoluntas mala. praesciebat sane et, quia falli non potest eius praescientia, ideo non ipsius, sed eorum est uoluntas mala. cur ergo eos creauit, quos tales futuros esse praesciebat? quia, sicut praeuidit, quid mali essent facturi, sic etiam praeuidit de malis factis eorum quid boni esset ipse facturus. sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
c̃suert. ñ ee̾ uera corpora.
s in somnis eas p̃sentari fir¬
missime etiã dormiens. te¬
nerẽ atq sentirẽ. Noc tam̃
fallebar aliqͣndo. qͦd amico
meo quẽ similit̃ in somnis
uidebã. id ipsũ ꝑsuadere
corꝑa q̃ uidebamꝰ. s esse
imagines somnianciũ. cũ
&. ipse utiq int̃ illa sic mͥ
appareret qͦmͦ illa. cui tam̃
&. hoc dicebã. neq id uerũ
ee̾ qͦd parit̃ loq̃remͣ. s etiã
ipsũ tunc aliud aliqͥd uide¬
re dormientẽ: & utrũ ista
ego uiderẽ . om̃mo nescire.
Cerũ cũ eidẽ ipsi ꝑsuade¬
re moliebar qͦd ipse ñesset:
adducebar ex parte etiã
to nͣloquerer. si omnimͦ
sic afficerer qͦd ipse ñ ee̾t.
Ita ñ poterat quãuis mirabilit̃
uigilans anima dormientis
nͥ duci imaginibꝰ corpor:
ac si corpora ipsa essent.
In extasi aũ unũ audire
potui .& euͣ rusticanum

Expanded text:
consuerunt, non esse uera corpora, consuerunt, non esse uera corpora, sed in somnis eas praesentari firmissime etiam dormiens tenerem atque sentirem. hoc tamen fallebar aliquando, quod amico meo, quem similiter. in somnis uidebam, id ipsum persuadere corpora, quae uidebamus, sed esse imagines somniantium, cum et ipse utique inter illa sic mihi adpareret, quomodo illa: cui tamen et hoc dicebam neque id uerum esse, quod pariter loqueremur, sed etiam ipsum tunc aliud aliquid uidere dormientem et, utrum ista ego uiderem, omnino nescire. uerum cum eidem ipsi persuadere moliebar, quod ipse non esset, adducebar ex parte etiam ecto non loquerer, si omni modo sic adficerer, quod ipse non esset. ita non poterat quamuis mirabiliter uigilans anima dormientis nisi duci imaginibus corporum, ac si corpora essent ipsa. In extasi autem unum audire potui et eum rusticanum
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ si neq sꝑs sine corpore
ad loca corporalia rapi po¬
test. nec corpꝰ ad sꝑitalia:
hec ipsa dubitacio eiꝰ uelut
cogit int̾elligi. si qͥdẽ de se
ipso hec eũ scripfisse nemo
ambigit tale fuisse illud qͦ
raptꝰ ẽ. qͦd utrũ corꝑale an
sꝑitale ẽẽt. dinosci discerni¬
ꝙ ñ posset. Cũ enĩ uel in
sonmis. uel in extasi. corpo¬
rũ expͥmunt᷑ imagines: ñ
discernunt᷑ om̃mo a corpo¬
ribꝰ nͥ cũ homo redditꝰ sen¬
sibꝰ corꝑis. recognoseit se
in illis fuisse imaginibꝰ. quas
ñ ꝑ sensus corꝑis hauriebat.
Quis enĩ cũ a somno euigi¬
lauerit. ñ eͣ̃tinuo senciat
imaginaria fuisse q̃ uide¬
bat: quãuis cũ ea uideret
dormiens. a uigilanciũ ui-¬
ualebat: Quãꝗͣ. mͥ accidis¬
se seio. &. ob hoc etiã aliis
accidere uel posse ñ dubi¬
to. ut in somnis uidens. in
somnis me uidere sentirẽ:
illasq imagines ꝗͣ ipsam
nrãm c̃sensionẽ ludificare

Expanded text:
tamen si neque spiritus sine corpore tamen si neque spiritus sine corpore ad loca corporalia rapi potest nec corpus ad spiritalia, haec ipsa dubitatio eius uelut cogit intellegi — siquidem de se ipso haec eum scripsisse nemo ambigit — tale fuisse illud, quo raptus est, quod, utrum corporale an spiritale esset, dinosci discernique non posset. Cum enim uel in somnis uel in extasi corporum exprimuntur imagines, non discernuntur omnino a corporibus, nisi cum homo redditus sensibus corporis recognoscit se in illis fuisse imaginibus, quas non per sensus corporis hauriebat. quis enim, cum a somno euigilauerit, non continuo sentiat imaginaria fuisse, quae uidebat, quamuis, cum ea uideret dormiens, a uigilantium ualebat? quamquam mihi accidisse scio et ob hoc etiam aliis accidere potuisse uel posse non dubto, ut in somnis uidens in somnis me uidere sentirem illasque imagines, quae ipsam nostram consensionem ludificare
Abbreviated transcription (Latin):
diuit ineffabilia uerba qͣ
ñ licet homini loqͥ. In his
uerbis pͥmũ qͣri solet qͥd di¬
cat tͣciũ cęlũ: deinde utrũ
illic uoluerit intelligi para¬
dysũ: anpostea quã raptꝰ ẽ
paradysũ ubic ũq sit para¬
dysus: ñ ut hoc fuerit ra¬
pi intͣciũ cȩlũ qͦd inparady¬
post inde inparady sũ. Et
hoc sic ambiguũ ẽ: ut ñmͥ
iudeat᷑ ꝑ osse dissolui. nͥ ali¬
qͥs ñ exp̃sentibꝰ apłi uerbis.
s ex aliis forte seripturarũ
locis. uel racione ꝑspicua
inueniat aliqͥd qͦ doceat.
siue int̃̾cio cȩlo ee̾ parady¬
sũ. siue nͣ ee̾. cũ & ipsũ t̃eiũ
cȩlũ qͥd sit. ñ liqͥdo appare¬
at. utrũ in rebꝰ cor ꝑ alibꝰ
an forte insꝑitalibꝰ intel¬
ligendũ sit. Posset qͥdem
dici. ñ nͥ in locũ aliquem
corporalẽ hominẽ rapi
potuisse cũ corꝑe: s qͥa &
hoc ita posuit ut ne scire
se dixerit utrũ in corpore
an extra corpꝰ raptꝰ sit.qͥs
audeat dicere se scire: qͦd¬
se nescire apls dir̃ : uerum

Expanded text:
erba, quae non licet homini loqui. In his uerbis primum quaeri solet, quid dicat tertium caelum, deinde, utrum illic uoluerit intellegi paradisum, an, posteaquam raptus est paradisum, ubicumque sit paradisus, non ut hoc fuerit rapi in tertium caelum, quod in paradipost inde in paradisum. et hoc sic ambiguum est, ut non mihi uideatur posse dissolui, nisi aliquis non ex praesentibus apostoli uerbis, sed ex aliis forte scripturarum locis uel ratione perspicua inueniat aliquid, quo doceat siue in tertio caelo esse paradisum siue non esse, cum et ipsum tertium caelum quid sit non liquido adpareat, an forte in spiritualibus intelligendum sit. Posset quidem dici nonnisi in locum aliquem corporalem hominem rapi potuisse cum corpore; sed quia et hoc ita posuit ut nescire se dixerit, utrum in corpore, an extra corpus raptus sit, quis audeat dicere se scire qse nescire apostolus dixit? uerum
Abbreviated transcription (Latin):
ta nobis ft̃. siue in quiren¬
do. arbitrando. ambigen¬
do de incertis q̃ potiuim
&. sic̃ potuimꝰ disseruimꝰ atq
c̃scripsimꝰ. ñ tã prȩscriben¬
tes de rebꝰ obscuris unicuiq
qͥd senciat. quã nos docen¬
dos in qͥbꝰ dubitauimꝰ osten¬
dentes: temeritatẽq affir-¬
mandi amouentes a lectore.
ubi ñ ualiumꝰ prebere sci-¬
encie firmitatẽ. Iste autẽ
duodecimꝰ liber. ea ĩa cura
expeditꝰ. qua nos ꝑtractan¬
Dꝰ tertꝰ sacrarũ luterarũ
occupabat. liberius atq
ꝓlixius uersabit de para
ubi ait. scio hominẽ inxꝑo
ante annos quatuordeci.
siue in corꝑe nefcio. siue
extra corpꝰ nescio. qs scit.
raptũ eiꝰmodi usq ad tͣci¬

Expanded text:
ta nobis sunt, siue inquirendo, arbitrando, ambigendo de incertis, quae potuimus et sicut potuimus, disseruimus atque conscripsimus, non tam praescribentes de rebus obscuris unicuique quid sentiat, quam nos docendos in quibus dubitauimus ostendentes temeritatemque adfirmandi amouentes a lectore, ubi non ualuimus praebere scientiae firmitatem. iste autem duodecimus liber ea iam cura expeditus, qua nos pertractandus textus sacrarum litterarum occupabat, liberius atque prolixius uersabit de paradubi ait: scio hominem in Christo ante annos quattuordecim, siue in corpore nescio, siue extra corpus nescio, deus scit, raptu
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ego redda. E iterũ: qͥa
udicabit dñs popłm suũ.
Norrendũ ẽ enim. incide¬
re in manꝰ dei uiuentis.
& paulo post. Nolite itaq:
amittere c̃fidenciã urãm:
q̃ magnã habet remune¬
racionẽ. Paciencia e ñi
uob̾ necessaria ẽ: ut uo

Expanded text:
tam ego reddam. Et iterum, Quia judicabit Dominus populum suum. Horrendum est enim incidere in manus Dei viventis. Et paulo post: Nolite itaque amittere confidentiam vestram, quae magnam habet remunerationem. Patientia enim vobis necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
re filiis hominũ. Eleua bra¬
chiũ tuũ & c̃tere brachiũ
peccatoris & maligni. Op¬
time nosti henꝰ pauꝑis &
pupilli. generis seilicet hu¬
mani causã. qͥa ex pat̃no tͥ¬
cyrographo debetꝰ. Inuentͦ
ẽ reus.&. obstrictꝰ ab aduer¬
sario detinet᷑. Non ẽ aliud
quẽadmodũ nob̾ subueni¬
cessariũ adiutoriũ. iudica

Expanded text:
ri filiis hominum. Eleva brari filiis hominum. Eleva brachium tuum, et contere brachium peccatoris et maligni. Optime nosti hujus pauperis et pupilli, generis scilicet humani causam, quae ex paterno chirographo debetur. Inventus est reus, et obstrictus ab adversario detinetur: non est aliud quemadmodum nobis subvenicessario adjutorio. Judi
Abbreviated transcription (Latin):
liqͥd. E qͥa sic sic miserabilit̃
atrocissimꝰ hostis circa nos
Pupilli effecti sumꝰ. anteꝗͣ.
exactor ueniat tã pessime
hereditatis. omĩa q̃ eiꝰ surs
ic hereditati in qua st̃ pan¬
uidex uenerit siẽ euange¬
liũ loqͥt᷑ tradet᷑ debitor
exactori. Ex actor autẽ.:
debitor̃e trudet in carcerẽ.
Am̃ dico uob̃ dicit dñs. ñ ex¬
ies inde. donec reddas no¬
uissimũ quadrant̾ẽ. Om̃e
itaq genꝰ humanũ. tãquã
pauꝑem & pupillũ diumna
scriptura cõmendat deo
dicens. Iibi de relictꝰ ẽ pau¬
ꝑ. pupillo tu eris adiutor:
eiꝰq aduersariũ diabolũ
demonstrans: secutꝰ adiun¬
.xit. ẽtere brachiũ pecca¬
toris & maligni. Adsit do¬
huic pupillo & pauꝑi ex¬
hibeat: qr calidũ atq fe¬
rocissimũ aduersariũ pa¬
tit᷑: & ĩa pupillus incausa
sua deficit. Qua ꝓpt̃. suus
aduersarius prauis artib
deciꝑe eũ festinat. Adsis dñe
neus defensor: sta in causa
illius. qͥ iussisti recta iuidica¬

Expanded text:
io. Et quia sic sic miserabiliter atrocissimus hostis circa nos Pupilli effecti sumus: antequam exactor veniat tam pessimae haereditatis, omnibus quae ejus sunt ic haereditati, in qua sunt panjudex venerit, sicut Evangelium loquitur, tradetur debitor exactori, exactor autem debitorem trudet in carcerem. Amen dico vobis, dicit Dominus, non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem . Omne itaque genus humanum tanquam pauperem et pupillum divina Scriptura commendat Deo, dicens, Tibi derelictus est pauper, pupillo tu eris adjutor: ejusque adversarium diabolum demonstrans, secutus adjunxit, Contere brachium peccatoris et maligni . Adsit Dohuic et pupillo et pauperi exhibeat, quia callidum atque ferocissimum adversarium patitur, et jamjam pupillus in causa sua deficit: quapropter suus adversarius pravis artibus decipere eum festinat. Adsis, Domineus defensor; sta in causa illius, qui jussisti recta judica
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt. qͥa iustieia & iudiei¬
ũ preꝑacio sedis tuȩ. Iu¬
dica illũ meu̾ ee̾. & me¬
cũ dãpnandũ ee̾. Nȩcom¬
nia q̃ hic attulit mea e̾e̾
cognosco. Meus e̾e̾ uolu
it .&. mea concupruit: me¬
cuͣ puniri debet. Qm̃ quẽ
tu dignatꝰ es tanto p̃cio
ne talis aꝑire os. qui talis
ibi inueniet᷑. ut iuste eũ
diabolo deputet᷑ Uidea

Expanded text:
a et judicium praeparatio sedis tuae. Judica illum meum esse, et mecum damnandum esse. Haec omnia quae huc attulit, mea esse cognosco. Meus esse voluit, et mea concupivit: mecum puniri debet, quoniam quem tu dignatus es tanto pretio ne talis aperire os, qui talis ibi invenietur, ut juste ire cum diabolo deputetur? CA
Abbreviated transcription (Latin):
nos nr̃osq parentes.&. tan¬
tis ac talibꝰ bonis expolia¬
uit nos. insuꝑ & ꝑemit.
Nã &. multa bona in prima
fronte diabolꝰ nos expolia¬
uit. idest pudicieia. ẽtmen¬
cia. paciencia. mansuetu¬
dine: caritate. immortal¬
tate:Sicut nos nudos ac mi¬
seros reddidit. suisq pannis
derisit ee̾ inuolutos. & suo
dominio e̾e̾ adstrictos. atq ex
ipso uincło omnẽ ꝓlẽ nram
sibimet obligauit. Expoli¬

Expanded text:
rosque parentes, et tantis ac talibus bonis exspoliavit nos, insuper et peremit. Nam et multis bonis in prima fronte diabolus nos exspoliavit; id est, pudicitia, continentia, patientia, mansuetudine, charitate, immortalitate. Sic nos nudos ac miserabiles reddidit, suisque pannis derisit esse involutos, et suo dominio esse astrictos, atque ex ipso vinculo omnem prolem nostram sibimet obligavit. Exspoli
Abbreviated transcription (Latin):
quã felix anima. q̃ tͣa po¬
tentẽ habet de fensorẽ. Ido
nrm̃. ne apud eũ diabolus
indie iudicii suos pannos
agnoseat .&. incipiat reus
male blandiant᷑. qͥ post ac¬
cept̃a grãm corrigi nolunt:
atq rursus ad illas pͥstinas
redeunt uoluntates. Ex¬
pectat᷑ enĩ dies iudicii: ad¬
erit ille ȩqͥssimꝰ uidex. qͥ
nullius potentis ꝑsonã ac¬
cipiet. euiꝰ palaciũ auro
argentoq nullus episcopꝰ.
mes. corrũpe poterit.
Aastabunt om̃s animȩ. ut re¬
ferat unaꝗͣq scdm illud qͦd
corꝑe gessit: siue bonũ si¬
ue malũ. Presto enĩ erit¬
& aduersarius diabolꝰ &. re¬
citabunt᷑ uerba ꝓfessionis
nr̃e .&. obiciet nob̃ in faciem
qͥcqͥd fecimꝰ & in qua die
bonioꝑis tͣc tẽporis face¬
re deberemꝰ.  si tales in¬
uenti fuerimꝰ. ex ultabit
ille aduersarius inẽspec
gens talẽ causã apud ta¬
lẽ iudice. Nabet enĩ dice¬
re te ipse diabolꝰ. Eqͥssime
iudex. iudica istũ meũ
turã: meus ꝑ miseriam.

Expanded text:
quam felix anima, quae tam potentem habet defensorem! Ideo nostrum, ne apud eum diabolus in die judicii suos pannos agnoscat, et incipiat reus male blandiantur, qui post acceptam gratiam corrigi nolunt, atque rursus ad illas suas pristinas redeunt voluntates. Exspectatur enim dies judicii, aderit ille aequissimus judex, qui nullius potentis personam accipiet, cujus palatium auro argentoque nullus episcopus, mes corrumpere poterit. Astabunt omnes animae, ut referat unaquaeque secundum illud quod in corpore gessit, sive bonum sive malum . Praesto enim erit adversarius diabolus, et recitabuntur verba professionis nostrae, et objiciet nobis in faciem quidquid fecimus, et in qua die boni operis tunc temporis facere deberemus. Et si tales inventi fuerimus, exsultabit ille adversarius in conspegens talem causam apud talem judicem; habet enim dicere tunc ipse diabolus: Aequissime judex, judica istum meum naturam, et meus per miseriam.
Abbreviated transcription (Latin):
se minale seminans semen
qͦd ẽ suꝑ omñẽ terrã. & om¬
ne lignũ qͦd habet inse
fructũ seminis seminalis
uobis erit ad escã .&. om̃ibꝰ
bestiis t̃rȩ . &. om̃ibꝰ uolati¬
libꝰ celi .&. om̃i reptili re-¬
penti suꝑ terrã qͦd habet¬
in se sꝑm uitȩ: & omne pa¬
bulũ uiride in escã. ¶ fac¬
tũ ẽ sic. Et uidit ds omĩa
q̃ fecit. & ecce bona ualde
Et facta ẽ uesꝑa . &. factũ
ẽ mane. dies sextꝰ. Etiam
atq etiã de natura homi¬
nis poterit uberior consi¬
derandi : & diligeneius dis¬
serendi locus inueniri.
Nunc tam̃ ut oꝑa sex
dierũ nr̃a inqͥsicio

Expanded text:
sativum, seminans semen quod est super omnem terram; et omne lignum quod habet in se fructum seminis — uobis erit ad escam et omnibus bestiis terrae et omnibus uolatilibus caeli et omni reptili repenti super terram, quodhabetin se spiritum uitae - et omne pabulum uiride in escam. et factum est sic. et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde. et facta est uespera, et factum est mane dies sextus. etiam atque etiam de natura hominis post erit uberior considerandi et diligentius disserendi locus. nunc tamen, ut opera sex dierum nostra inquisitio
Abbreviated transcription (Latin):
gã te. confirma me ut
teneã te:custodi me ne
ꝑdã te. Ñ egrediat᷑. nec re¬
qͥe sca in domicillo meo u¬
bi tua debet ẽe mansio.
pessuꝑbiȩ. nec gulȩ con¬
cupiscenci& fornieacio.
nec auaricia. inuidia nec
ira. tristicia. nec uana gła.
s. ꝓfund̃a humilitatẽ ex¬
posco a te. qͥ dixisti. super
quẽ reqͥescã: nͥ suꝑ humi¬
ꝓfunda humilitatẽ. qua
curuet᷑ altitudo carnis
suꝑbie qͣ me suffocat: da
me nsuratã abstineneiam
qua suꝑ flua uentris re¬
frenetur edacitas q̃ me
ꝑimit. Da castitat᷑e cordis.
q̃ me pollut᷑a reddit da
da carnis luxuria me de¬
mergit. Da uelle bonũ
aderogandas ȩlemo¬
sinas. qͦ tenax auaricia res¬
puat᷑: da dilectiõis amo¬
rẽ quo zelus ex tinguat᷑
inuidie. Concede toleranci¬
crudelis bestia suꝑata de¬
ficiat. Tribue ȩt̃ni gaudii
spem: qͦ tristiciȩ amaritu¬
do demulceatur. Fac in¬
trinsecꝰ mentẽ de bono
oꝑe głari inte: ut uana
głȩ foras ex me ñ ꝓcedat

Expanded text:
gam te, confirma me ut gam te, confirma me ut teneam te, custodi me ne perdam te. Non ingrediatur nec requiescat in domicilio meo, ubi tua debet esse mansio, pes superbiae nec gulae concupiscentia, fornicatio nec avaritia, invidia nec ira, tristitia nec vana gloria. Sed profundam humilitatem posco a te, qui dixisti, Super quem requiescam, nisi super humiprofundam humilitatem, qua curvetur altitudo carnis, superbia quae me suffocat. Da mensuratam abstinentiam, qua superflua ventris refrenetur edacitas, quae me perimit. Da castitatem cordis, quae me impollutam reddat: Da da carnis luxuria me demergit. Da velle largifluas ad erogandum eleemosynas, quo tenax avaritia respuatur. Da dilectionis amorem, quo zelus exstinguatur invidiae. Concede toleranticrudelis bestia superata deficiat. Tribue aeterni gaudii spem, quo tristitiae amaritudo demulceatur. Fac intrinsecus mentem de bono opere gloriari in te, ut vanae gloriae foras ex me non procedat
Abbreviated transcription (Latin):
qͥciarũ : suꝑfluas mn honesta
se deprimit. abstrahensse a
cȩlestibꝰ. & delectans intͣre¬
nis. Relinqͥt ueritatẽ. festi¬
nat haurire uanitatẽ: & uer¬
ba mendacii. eẜ qͥd plura:
Sicut tinea laña deuorat.
& siẽ ignis ligna fȩnũ .&. sti¬
pulã consumit: ita caro
rebellis & delicata. anim̃a
ẽsumit & ꝯeremat. Qͥd tu
adhȩc anima: Qͥd tuadhec
respondss: Dicã in qͥd redẽp¬
tori meo anteqͣ. carne ex¬
uar. qͦd hec respondeam. ad
qͦd bonũ corpꝰ cũ qͦ mba¬
bito incitare uoluisset.
Nonsit inme obsecro dñe
ꝯcupiscencia libidinis. sed
amor in habitet pul¬
cherrimȩ castitatis. sit aĩame
admalũ audiendũ. tarda.
ad uerbũ tuũ festina.
adꝑ ficiendũ accelerans.
sit in tuo timore sollici¬
ta: inamore ꝑfecta: infi-
tans. Dil ectione ꝓximi
feruea: odii ardore ñ urar.
nec inuidiȩ liuore tabes¬
cã. Scm̃ sẽꝑ opus in me
spira ut eogite: cõpelle ut
faciã. Suade me ut dili¬

Expanded text:
quitiarum, ad superflua et inhonesta quitiarum, ad superflua et inhonesta se deprimit, abstrahens se a coelestibus, et delectans in terrenis; relinquit veritatem, festinat haurire vanitatem, et verba mendacii. Et quid plura? Sicut tinea lanam devorat, et sicut ignis ligna, fenum, et stipulam consumit: ita caro rebellis et delicata animam consumit et concremat. Quid tu ad haec, anima, quid tu ad haec respondes? Dicam, inquit, Redemptori meo, antequam carne exuar, quid ad haec respondeam, et ad quod bonum, corpus cum quo inhabito, incitare voluissem. Non sit in me, obsecro, Domine, concupiscentia libidinis; sed amor inhabitet pulcherrimae castitatis. Sim ad malum audiendum tarda, ad verbum tuum festina, ad perficiendum accelerans. Sim in tuo timore sollicita, in amore perfecta, in fidtans. Dilectione proximi ferveam, odii ardore non urar, nec invidiae livore tabescam. Sanctum semper opus in me spira ut cogitem, compelle ut faciam. Suade me ut dili
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a dicit. Anima qͦmͦ potest
peccare cũ ñuideat᷑ qͥd po¬
test timeri. cũ ipsa ñ tene¬
at᷑ Ipsa caro peccat. qͦ ani¬
ma grauat .& anima acarne
suꝑata. c̃sentit carni inpec¬
cãtis. Caro eni precepsẽ ad
libidinẽ: impba ad petulan¬
ciã frequens ad luxuriã.
inuerecunda ad forncaei¬
onẽ Crimen cotidie crimi¬
ni suꝑ ponit. peccatũ pec¬
catis ñ cessat: pessimis de¬
teriora ẽiungere. uolunta¬
te crudelis. uana & insipi¬
ens: semꝑ ad malũ. ꝓna. ad
bonũ excusabilis &. piger¬
rima. Uelox ad mortẽ. ad
uitã difficilis: cui exosa st̃
oꝑa lucis. & tenebrarũ a¬
mantissima: qͥa cadere dili¬
git. surgere negligit. Ama¬
ra ẽ illi salus . & dulcis ꝑ¬
dicio. in malũ semꝑ cor¬
ruens in deternis. &. de
peior ihnpessimi ora dif¬
fluens: inqͥeta &. inpaciens:
flãm is gehennȩ animã eir¬
cũdans. Iniciens int se ger¬
mina cupiditatis .& auarici¬
ȩ: uanitatis & arroganciȩ. ire
ꝙ. inpacienciȩ. ceterarũq ne¬

Expanded text:
aliquis. Anima quomodo potest peccare, cum non videatur? Quid potest timere, cum ipsa non teneatur? Ipsa caro peccat, quae animam gravat: et anima a carne superata consentit carni in peccatis. Caro enim praeceps est ad libidinem, improba ad petulantiam, frequens ad luxuriam, inverecunda ad fornicationem, crimen quotidie crimini superponens, peccatum peccatis; non cessat pessimis deteriora conjungere; voluntate crudelis, vana et insipiens, semper ad malum prona, ad bonum excusabilis et pigerrima, velox ad mortem, ad vitam difficilis; cui exosa sunt opera lucis, et tenebrarum amantissima; quia cadere diligit, surgere negligit; amara est illi salus, et dulcis perditio; de malo semper corruens in deterius, et de pejori in pessimiora defluens; inquieta et impatiens, flammis gehennae animam circumdans; injiciens se inter germina cupiditatis et avaritiae, vanitatis et arrogantiae, irae et impatientiae, caeterarumque ne
Abbreviated transcription (Latin):
&. maior in uerbo dei. siẽ in
dle.&. posterior ac minor inse
ipsa sic̃ in uesꝑa. Sed si omĩa
simul mens angelica potest.
q̃ singillatim ꝑ ordinẽ conexa¬
rũ causarũ sermo distinguit:
nũqͥd etiã q̃ fiebant uelut
ipsũ firmam̃tũ. uelut aqͣrũ
c̃gregacio. speciesq midata
t̃rarũ. uelut fruticũ &. ar¬
bor germinacio. lummariũ
.&. syderũ. c̃firmacio: aquati¬
lia t̃restriaq animancia. si¬
mul omnia facta st̃. ac ñ po¬
cius ꝑ int̃ualla tẽpoꝵ seđ̾m
prȩfinitos dies: Anforte ñ
siẽ ea scđ̾m motꝰ eoꝵ natura¬
les nẽ exꝑim᷑: ita etiã eũ pͥ¬
mitꝰ instituta st̃ cogitare de

Expanded text:
et maior in uerbo dei sicut in et maior in uerbo dei sicut in die et posterior ac minor in se ipsa sicut in uespera. Sed si omnia simul mens angelica potest, quae singillatim per ordinem conexarum causarum sermo distinguit, numquid etiam quae fiebant, uelut ipsum firmamentum, uelut aquarum congregatio speciesque nudata terrarum. uelut fruticum et arborum germinatio, luminarium et siderum conformatio, aquatilia terrestriaque animantia, simul omnia facta sunt, ac non potius per interualla temporum secundum praefinitos dies? an forte non, sicut ea secundum motus eorum naturales nunc experimur, ita etiam cum primitus instituta sunt cogitare