comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ficabatur. a quo initiũ peccati fuit: qd̾
ret. Limes enim finẽ itineris significat. id
est. consũmationẽ idoli: seu limen signi¬
ficat fidem. per quã idolatrie cultus. est¬
destructus. Etiam illud ad magnã ꝑtinet
significationẽ. in ipsa ruina dagon d̃i sui
atq fractura: quod dorsum illius solum
inuenerũt. fractis eius omnib membris.
Dorsum quippe fugã significat: idest
abolitionẽ idolorũ. Quicũq enim fugi¬
unt: ꝑsequentib dorsum dant. Unde et
de hostib dictũ est. Qm̃ pones eos dorsũ.
ubi enim sunt ydola: Perierunt. Et si ali¬
qua sunt remanentia: ab aliquib abscon¬
duntur. fugiunt. Nam sequitur. Aggra¬
uata est autẽ manus dñi super arotios.
et demolitus est eos: et ꝑcussit in secrecio¬
ri parte natiũ azotũ et fines eius: ⁊ qua¬
tuor reliquas ciuitates. Hic etiam figura
pretenditur. Quod ꝑcussi sunt in posteri¬
ora hi qui archam dei captiuauerũt. hec

Expanded text:
ficabatur, a quo initium peficabatur, a quo initium peagnoscerent: limes enim fines itineris signifest consummationem idoli. Seu limen significat fidem, per quam idololatriae cultus t. Etiam illud ad magnam pertinet significationem, in ipsa ruina Dagon Dei sui, atque fractura, quod dorsum iinvenerunt fractis ejus omnibus membris dorsum. Dorsum quippe fugam, significat, id est abolitionem idolorum. Quicunque enim fugiunt, persequentibus dorsum dant. Unde et de hostibus scriptum est: « Qui pones eos dorsum . » Ubi enim sunt idola? perierunt, et si aliqua sunt remanentia ab aliquibus abscondunt, fugiunt. Nam sequitur: « Aggravata est autem manus Domini super Azotos, et demolitus est eos, et percussit in secretiori parte natium Azotum et fines ejus; » et quatuor reliquas civitates. Hic etiam figura praetenditur. Quod autem percussi sunt in posteriora hi qui arcam Dei captivaverunt, hac
Abbreviated transcription (Latin):
quod archa duo significat testam̃ta. Phi¬
listiim uero in hoc loco. gentiles p̃figu¬
rant. S dum archam ad tẽplũ suũ defe¬
runt. dagon illorum deus corruit: atq
due palme et caput abscidunt᷑. Quid
est autẽ hoc. quod dum archa iuxcta
dagon constituit᷑. mox in terrã ꝓster¬
nitur: nisi quia statim ut testam̃ta di
ad gentes ꝑuenerũt. confestim idola
que deceptũ possidebant orbem sunt¬
destructa: omĩsq error simulachrorũ
corruit. presentiã dei ferre ñ sustinẽs:
Sed notandũ est. quia hi qui archam
constituũt iuxta dagon ut archa d̾i sub¬
dita illi fuisset. figurã gesserũt sapienci¬
um huius mundi: qui testamenta dei
subdere uoluerũt sub suorũ sciencia. Illi uͦ
qui dagon restituerũt in locũ suũ: figurã
gesserunt eorũ qui defensores fuerũt ido¬
latrie cultus. Nam in manib dagon p̃ci-¬
sis. opus idolatrie amputatũ. in capite
uero eius superbia diaboli abscisa signi¬

Expanded text:
quod arca duo significat Testamenta. Phiquod arca duo significat Testamenta. Philisthiim vero in hoc loco gentiles praefigurantur. Sed dum arcam ad templum suum deferunt, Dagon illorum deus corruit, atque duae palmae et caput absciduntur. Quid est enim hoc, quod dum arca juxta Dagon constituitur, mox in terram prosternitur, nisi statim ut testamenta Dei ad gentes pervenerunt, confestim idola quae deceptum possidebant orbem destructa sunt, omnisque error simulacrorum corruit, praesentiam Dei ferre non sustinens. Sed notandum est, quia hi qui arcam constituunt juxta Dagon, ut arca Dei subdita illi fuisset, figuram gesserunt sapientium hujus mundi, qui testamenta Dei subdere voluerunt sub suorum scientia. Illi vero qui Dagon restituerunt in locum suum, figuram gesserunt eorum qui defensores fuerunt idololatriae cultus. Nam in manibus Dagon praecisis opus idololatriae amputatum, in capite vero ejus superbia diaboli abscisa signi
Abbreviated transcription (Latin):
hilistiim autem tuler̃t
archam dei: et asportauer̃t eã
a lapide adiutorii in arotũ. Tulerunt
philistiim archam dei. et intuler̃t eam
in tẽplum dagon: ⁊ statuer̃t eã iuxta
dagon. Lapis adiutorii dicit᷑ locus ille
in quo posuit samuhel lapidem unũ.
inter masphat. et inter sem. azotus¬
que astod dicitur. est una de quinq ci¬
uitatibus allophilorũ: interpretat᷑ au¬
tem incendiũ patris. Et bene incendi¬
um patris dicitur locus ubi ydolum
dagon consistebat: quia aduentus ar¬
che dei in azotũ incendiũ erat diabo¬
li. patris omĩum iniquorũ. Dagon in¬
terpretatur piscis tristicie. Significat
hostem antiquũ : qui in mari istius
mundi positus. deuorat peccatores. Cũ¬
q surrexissent diluculo Mzocii altera
die: ecce dagon iacebat pronus in t̾ra
ante archam dñi. Et tulerũt dagon:
et restituerũt eum in loco suo. Rursũ¬
q mane die altero consurgentes: inue
et due palme manuũ eius abscise erãt
suꝑ limen: porro dagon truncus solus

Expanded text:
hilisthiim autem tulerunt arcam Dei, et asportaverunt eam a Lapide adjutorii in Azotum. Tuleruntque Philisthiim arcam Dei, et intulerunt eam in templum Dagon, et statuerunt eam juxta Dagon. » Lapis adjutorii dicitur locus ille, in quo posuit Samuel lapidem unum, inter Masphat et inter Sem. Azotusque et Azot dicitur, est una de quinque civitatibus Allophylorum, interpretatur autem incendium patris. Et bene incendium patris dicitur, ubi idolum Dagon consistebat, quia adventus arcae Dei in Azotum incendium erat diaboli patris omnium inimicorum. Dagon interpretatur piscis tristitiae, significat hostem antiquum, qui in mari istius mundi positus, devorat peccatores. « Cumque surrexissent diluculo Azoti altera die, ecce Dagante arcam Domini et tulerunt Dagon et restituerunt eum in loco suo rursumque mane die alet duae palmae manuum ejus abscissae erant super limen. Porro Dagon truncus solus
Abbreviated transcription (Latin):
bem sibi ꝯmissam in iusticia et ueritate¬
iudicaret. et sũma prudentia guberna¬
ret. Ceterũ quid figura significet: inti¬
mare breuiter aggredimur. Masphat
enim quo congregatus est isrł. ubi et
aquam hausit in conspectu dñi. int̃pre¬
tatur intencio. scãm significat eccłam
ubi uera est intencio. utiq ad deum:¬
que melius potest per ipsũ masphat
intelligi. in unitate fidei sub nouo sa¬
cerdotio collectus. aquas lacrimarũ hau¬
riens per satisfactionẽ penitencie. eas
in conspectu dñi effundit. Quod autẽ
samuhel propheta in eodem loco. hoc ẽ
in masphat. popłm isrłiticũ iudicabat:
hoc indicasse uidetur. quod omĩs p̃di¬
dicator sp̃ualis eos fideles maxime do¬
cere studet. quos in intencionẽ contẽ¬
placionis atq ad amorẽ patrie celestis
intentos esse ꝑspexerit. Ascender̃t satra¬
hel agnũ lactentẽ unum: et obtulit
illum holocaustũ integrũ dño. Ascen

Expanded text:
bem sibi commissam, in justitia et veritatbem sibi commissam, in justitia et veritate, et summa prudentia gubernaret. Caeterum quid figura significet, intimare breviter aggredimur. Masphath enim quo congregatus est Israel, ubi et aquam hausit, in conspectu Domini, interpretatur intentio, sanctam significans Ecclesiam, ubi vera est intentio, quae mquae melius potest per ipsum Masphath intelligi, in unitate fidei, sub novo sacerdotio, collectam: aquas lacrymarum hauriens, et per satisfactionem poenitentiae, eas in conspectu Domini effundens. Quod autem Samuel propheta in eodem loco, hoc est in Masphath, populum Israeliticum judicabat, hoc indicasse videtur, quod omnis praedicator spiritualis, eos fideles maxime docere studet, quos in intentionem contemplationis atque ad amorem patriae coelestis intentos esse perspexerit. « Et ascenderunt satrahel agnum lactantem unum et obtulit illum holocaustum integrum Domin
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. quid hebreorũ tradicio sentiat: sic̃
in quibusdam codicib legimus inserere
nisi sumus. Tradunt enim qd coram dño
in eadem aqua maledicta congesta sint:
et sicut in lege mulier zelotipa hausta
sunt: hi uidelicet qui se idola coluisse
penitus denegabant. Tradunt etiã quod
quicũq idolatra hanc aquã gustasset:
labia eius ita sibi adhererent. ut nequaꝗͣ
idolatra dep̃hendebatur : et int̃ficiebatur.
Quod et sequentia demõstrant. ĩ eo qd
ait. iudicauitq samuhel filios isrł in
masphat : iudicare in hoc loco idolatras
scd̃m legem morti tradere dicens. Dicũt
etiam quod hoc modo moyses idolatras
qui uitulũ fecerãt ꝓbauerit: quando ar¬
ripuit uitulũ et cõbussit: contriuitq
usq ad puluerẽ. ⁊ sparsit in aquã: et
dedit ex eo potum filiis isrł. Nos enim
illorũ deliramenta omittentes. qr utrũ
uerũ sit ignoramꝰ. simplicit̃ intelligimus
quod tam sc̃õ uiro conueniebat: ut ple¬

Expanded text:
Domini, quid Hebraeorum traditio sentiat, sicut Domini, quid Hebraeorum traditio sentiat, sicut in quibusdam codicibus legimus, inserere nisi sumus. Tradunt enim quod coram Domino in eadem aqua maledicta congesta sint, et sicut in lege mulier zelotypa hausta sunt. Hi videlicet, qui se idola coluisse peniquicumque idololatra hanc aquam gustasset, labia ejus ita sibi adhaererent, ut nequaquaidololatra deprehendebatur et interficiebatur. Quod et sequentia demonstrant in eo, quod ait: Judicavitque Samuel filios Israel in Masphat. Judicare in hoc loco idololatrassecundum legem morti tradere dicit. Dicunt etiam quod hoc modo Moyses idololatras, qui vitulum fecerant, probaverit, quando arripuit vitulum et combussit, contrivitque usque ad pulverem, et sparsit in aquam, et dedit ex eo potum filiis Israel. Nos jam illorum deliramenta omittentes, quia utrum verum sit ignoramus, simpliciter intelligimus, quod tam sancto viro conveniebat ut ple
Abbreviated transcription (Latin):
titudine gentiũ collectam: in qua postꝗͣ
testamentũ mansit. multiplicati sũt iusti.
qui ab ipso uelut dies illuminati sunt.
Baalim qui habentes siue ascendentes.
aut superiores interpretat᷑. quẽ filii isrł
proiecerũt pariter cum astaroth. idola
gentium significat. que proiecerũt cre¬
dentes ex gentibus post susceptionẽ arche
testamenti: seu qui uerus isrł est. id est
uir uidens deum: aufert a se omnem
facturã malignorũ sp̃uum. Hoc enim
interpretatur astharoth. Aufert. iactanci¬
am. atq suꝑbiam. et sic seruit deo soli:
quia nulla societas est luci ad tenebras:
nec ulla conuentio xp̃i ad belial. Dixit
autẽ samuhel. Congregate uniuersum
isrł in masphat : ut orem ꝓ uobis dñm.
Et conuenerũt in masphat: hauserũtq
aquã. et effuderũt in conspectu dñi. Et
cetera. Hic enim si presũptio non uideatur.
quia non plenius intelligimꝰ quid est qd̃
aquã hauserũt. et effuderũt in cõspectu

Expanded text:
titudine gentium collectam. In qua postquam titudine gentium collectam. In qua postquam Testamentum mansit, multiplicati sunt justi, qui ab ipso velut dies illuminati sunt. Baalim habentes, sive ascendentes, aut superiores interpretatur, quem filii Israel projecerunt; pariter cum Astaroth, idola gentium significat, quae projecerunt credentes ex gentibus, post susceptionem arcae Testamenti. Seu qui vetus Israel est, id est vir videns Deum, aufert a se omnem facturam malignorum spirituum, hoc enim interpretatur Astaroth. Aufert jactantiam atque superbiam et sic servit Deo soli, quia « nulla societas est lucis ad tenebras, nec ulla conventio Christi ad Belial . » « Dixit autem Samuel: Congregate universum Israel in Masphath, ut orem pro vobis Dominum. Et convenerunt in Masphath, hauseruntque aquam, et effuderunt in conspectu Domini, » et reliqua. Hic enim, si praesumptio non videatur quia non plenius intelligimus quid est, quod aquam hauserunt et effuderunt in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
dñi in cariathiarim multiplicati sunt
dies: enucleare conabimur. Aminadab enĩ
in cuius domũ uenit archa. qui pater
meus spontaneus interp̃tatur. significat
populũ gentiũ. cui dñs pater grãm testa¬
menti contulit: qui cum psalmista dicere
ficat humiliũ: de quibus dicitur. Susci¬
piant montes pacem populo: et colles iusti¬
ciam. Montes enim augustino teste. maio¬
res anime sunt: colles uero minores. Seu
etiam gabaa ubi eleazar filius aminadab
sacerdos constituitur ut custodiat archã
dñi. interp̃tatur collis. uel sublimitas:
elearar adiutoriũ dicitur. Et bene qui
custodit archam dñi. adiutoriũ interpre¬
tatur: quia sancti uiri quicquid boni ha¬
bent. non ad se. sed ad dñm referũt. Unde
apostolus. fidutiã talem habemus ꝑ. xp̃m
ad deum : non quod sufficientes simus co¬
gitare aliquid a nobis quasi ex nobis:
sed sufficiencia nostra ex deo est. Et cetera.
Uerũ cariathiarim que interp̃tat᷑ uilla
siluarum. significat scãm eccłam. ex mul¬

Expanded text:
die mansit ibi multiplicati sunt dies, enucleare conabimur. Aminadab enim, in cujus domum venit arca, pater meus spontaneus interpretatur. Significat populum gentium, cui Dominus Pater gratiam Testamenti contulit. Qui cum Psalmista dicere ficat humilium de quibus dicitur: « Suscipiant montes pacem populo, et coles justitiam . » Montes enim, Augustino teste, majores animae sunt; colles vero minores. Seu etiam Gabaa, ubi Eleazar filius Aminadab sacerdos constituitur, ut custodiat arcam Domini, interpretatur collis, vel sublimitas. Eleazar adjutorium dicitur: et bene qui custodit arcam Domini, adjutorium interpretatur, quia sancti viri quidquid boni habent, non ad se, sed ad Dominum referuntur. Unde Apostolus: « Fiduciam talem habemus per Christum ad Deum, non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est , » et reliqua. Verum Cariathiarim, quae interpretatur villa silvarum, significat sanctam Ecclesiam, ex mul
Abbreviated transcription (Latin):
septuaginta uiros. et quinquaginta milia
plebis: populus et plebs pro una eadẽq
re indifferenter accipitur. Nam ex uno
greco quod est laos: solet utrũq tͣnffer¬
ri. Sed in hoc uidetur esse distancia. qr
in priori comate uersiculi additũ ẽ uiros
significat: ut sit sensus q de optimati¬
bus populi septuaginta sint percussi:
de ipsa autem turba uulgari. homines
quinquaginta milia. Quod ne pateret᷑
in exodo populus alonge stabat et ora¬
bat: solus moyses ascendit ad dñm. uñ

Expanded text:
septuaginta viros, et quinquaginta millia plebis. Populus et plebs pro una eademque re indifferenter accipitur. Nam et ex uno Graeco, quod est laos, solet utrumque transferri. Sed in hoc videtur esse distantia, quod in priore commate versiculi additum est virossignificat, ut sit sensus quia de optimatibus populi septuaginta sunt percussi, de ipsa autem turba vulgari hominum quinquaginta millia; quod ne pateretur in Exodo, populus a longe stabat, et orabat, solus Moyses ascendit ad Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
borum significat sterilitatẽ. qui his uiciis
insistunt: et si in his ꝑseuerauerint. eradica¬
buntur a terra uiuentiũ. S he quinq ci¬
uitates munera aurea offerunt: quando
auro sp̃ualis intelligentie instructi. ab his
uiciis per penitenciã declinantes. que in
nis testamentis se subdunt. Unde necesse ẽ
ut attendant ad mortẽ. ubi tristicia uera ẽ¬
et sterilitas perpetua: et sic se cohibebũt
ab iniquitatibus. S qd̾ ait iurta historiã.

Expanded text:
borum significat sterilitatem, qui his vitiis borum significat sterilitatem, qui his vitiis insistunt; et si in his perseveraverint, eradicabuntur a terra viventium. Sed hae quinque civitates munera aurea offerunt, quando auro spiritalis intelligentiae instructi, ab his vitiis per poenitentiam declinantes, quae in nis Testamentis se subdunt. Unde necesse est ut attendant ad mortem, ubi est tristitia vera et sterilitas perpetua et sic se cohibebant ab iniquitatibus. Sed quod ait juxta historiam:
Abbreviated transcription (Latin):
uero sterilitas. uel eradicatio dicitur. Qͥnq
enim ciuitates palestinorũ: quinq corꝑis
sensus a quibusdam intelligunt᷑. Ex quib
bene arotus interp̃tatur ignis: illum sci¬
licet significans. quo corda miserorũ suc¬
cenduntur. De quib scriptũ est. Om̃s adul¬
terantes: uelut clibanus corda eorũ. Et
gaza dicitur fortitudo eius: qr fortes sũt
adulterantes in malũ: siue diuicie de qͥb
dñs dicit. sollicitudines diuitiarũ suffo¬
cant uerbum. accipiunt᷑. quib confidũt
iniqui: et ascalon que ponderata sonat.
uel ignis homicida: malicie pondus quo
deprimunt᷑ reprobi. De qua dicitur. iniqui¬
tas in talento plumbi sedet: quia iniquita¬
te succensi. ut diuitiis habundare possint
homicidia perpetiãt. Unde geth iure sequit᷑:
que torcular interpretatur. Significat
autem tribulationes presentis uite : ubi
torculant᷑ electi. ac reprobi. Et accharon
que sterilitas uel eradicatio dicitur. repro¬

Expanded text:
vero sterilitas vel eradicatio dicitur. Quinque vero sterilitas vel eradicatio dicitur. Quinque enim civitates Palaestinorum quinque corporis sensus a quibusdam intelliguntur. Ex quibus bene Azotus interpretatur ignis, illum scilicet significans, quo corda miserorum suecenduntur. De quibus scriptum est: « Omnes adulterantes velut clibanus corda eorum . » Et Gaza, quae dicitur fortitudo ejus, quia fortes sunt adulterantes in malum; sive divitiae, de quibus Dominus dicit: « Sollicitudines divitiarum suffocant verbum , » accipiuntur in quibus confidunt iniqui. Et Ascalon, quae ponderata sonat, vel ignis homicida, malitiae pondus, quo deprimuntur reprobi. De qua dicitur: Iniquitas in talento plumbi sedet, quia iniquitate succensi, ut divitiis abundare possint, homicidia perpetrant. Unde Geth jure sequitur, quae torcular interpretatur: Significat autem tribulationes praesentis vitae, ubi torquentur electi ac reprobi. Et Accaron vero, quae sterilitas vel era dicatio dicitur, repro
Abbreviated transcription (Latin):
et plaustrũ uenit in agrum iosue bech¬
samite: et stetit ibi. Erat autẽ ibi lapis
magnus: et conciderũt ligna plaustri:
dño. Iam enim superius dictũ est: quod
bethsamis domus solis interp̃tãt᷑. S ñc
que alia potest in hoc loco esse domus
solis: nisi sancta ecclesia. a sole iusticie
illustrata: Et quid est bechsamitas in
ualle frumenta metere: nisi doctores¬
sancte ecclesie annonã uerbi dei in hu¬
militate tractare: Quid est lapis in
agro iosue: nisi xp̃c dñs in ecclesia sua :
Ligna uero illa plaustri: ipsius xp̃i pre¬
figurasse crucis misteriũ non dubiũ est.
Uaccas uero super lapidem ĩmolare
est: conuersos scõs a seculo. in xp̃imi
tacione mortificare. Hii sunt autẽ ani
aurei: quos reddiderũt philistum pro
delicto dño. Azotus unũ. gara unum.
ascalon unũ: gech unũ. accharon unum.
Azotus enim interp̃tatur ignis: gaza uͦ
fortitudo eius. siue. diuicie: ascalon quippe
ponderata. uel ignis homicida: accharon¬

Expanded text:
Et plaustrum venit in agrum Josue Bethsamitae, et stetit ibi. Erat autem ibi lapis magnus. Et conciderunt ligna plaustri, a. Jam enim superius dictum est, quod Bethsamis domus solis interpretaretur. Sed nunc quae alia potest in hoc loco esse domus solis, nisi sancta Ecclesia, a Sole justitiae illustrata? Et quid est Bethsamitas in valle frumenta metere, nisi doctores Ecclesiae annonam verbi Dei in humilitate tractare? Quis est lapis in agro Josue, nisi Christus Dominus in Ecclesia sua? Ligna vero illa plaustri, ipsius Christi praefigurasse crucis mysterium non dubium est. Vaccas vero super lapidem immolare, est conversos sanctos a saeculo in Christi imitatione mortificare. « Hi sunt autem ani aurei quos reddiderunt Philisthiim pro delicto, Domino: Azotus unum, Gaza unum, Ascalon unum, Beth unum, Accaron unum. » Azotus enim interpretatur ignis, Gaza vero fortitudo ejus, sive divitiae. Ascalon quippe pondera vel ignis homicida, Geth to
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsequendũ dauid innoxiũ et iustum:
necesse erat partẽ milicie uel plebis eiꝰ¬
non nullã malicie illius extitisse cõpli¬
cem. His iuxxta historiam prelibatis:
quid mistice significet quod archa ue¬
nit in cariathiarim. et intulerũt eam
in domũ aminadab in gabaa. elearar̃¬

Expanded text:
persequendum David innoxium et justum, persequendum David innoxium et justum, necesse erat partem militiae vel plebis ejus nullam, malitiae illius exstitisse complicem. His juxta historiam praelibatis, quid mystice significet, quod arca venit in Cariathiarim, et intulerunt eam in domum Aminadab in Gabaa, e
Abbreviated transcription (Latin):
saul causa belli contingeret. Deniq uice¬
simo ꝑacto anno. translata est a samuhe¬
le in masphat: et de masphat tͣnstule¬
runt eam samuhel et saul in galgala.
idest translata est a saul in nobee. de
nobee in gabaa. de gabaa a dauid in
domũ obededom: inde transtulit eam¬
in sion: de sion transtulit eam salomon
in sancta scõrum. uel certe uicesimꝰ erat
annus. cum adhuc omĩs domus israhel
requieuit post dñm: abiectis uidelicet¬
idolis. illi soli seruiens. Quod in sequen¬
tibus dicitur. Abstulerũt filii isrł baa¬
lim et astaroth: et seruierũt dño soli.
Quod eos fecisse toto tempore samuhe¬
lis presulatus. qui iosepho teste duodecĩ
annis cõpletus est: et primo tempore
regni saul. quod eodem historico affir¬
mante uiginti annis denuit: nullus sc̃e
historie curiosus ignorat. Namq post¬
modum cũ recessisiet sp̃c dñi a saule et
agitaret eum sp̃c nequã. maxime ad

Expanded text:
Saul causa belli contingeret. Denique, viceSaul causa belli contingeret. Denique, vicesimo peracto anno, translata est a Samuele in Masphat. Et de Masphat transtulerunt eam, Samuel et Saul, in Galgala. Inde translata est a Saul in Nobee, de Nobee in Gabaa, de Gabaa ad Aiud domum Obededon. Inde transtulit in Sion. De Sion transtulit eam Salomon in Sancta sanctorum, vel certe vicesimus erat annus, cum adhuc omnis domus Israel quievisset post Dominum, abjectis idolis videlicet, illi soli serviens. Quod in sequentibus dicitur: « Abstulerunt filii Israel Baalim et Astaroth, et servierunt Domino soli. » Quod ea facta sit toto tempore praesulatus Samuelis, qui, Josepho teste, duodecim annis completus est, et primo tempore regni Saul, qui, eodem historico affirmante, viginti annis tenuit, nullus sanctae historiae curiosus ignorat. Namque postmodum cum recessisset Spiritus Domini a Saule, et agitaret eum spiritus nequam, maxime ad
Abbreviated transcription (Latin):
rim. multiplicati sunt dies: erat quippe
iam annus uicesimꝰ. et requieuit omĩs
domus isrł post dñm: non ita intelli¬
gendum est quasi uiginti anni quib
archa maneret in cariathiarim. ad oc¬
tauum usq annũ regni dauid. quando
eam congregata populi frequentia in
ihrłm adduxit. sint cõputandi. Inuenit᷑
namq in sequentib. qr tẽporib saulis
fuerit ablata de hac ciuntate. et allata
in castra: pugnante eo aduersus philis¬
teos. Sic et enim scriptũ est. Et ait saul
ad aiam. Applica archam dei. Erat enim
ibi archa dei in die illa. cum filiis isrł.
Et quia constat quod dauid eã in isrł
adduxerit tultam de domo aminadab
in quã nunc illata esse ꝑhibetur: restat¬
intelligi qr in diebus saulis relata sit¬
de castris: et in prefata manserit allata
ciuitate: unde denuo regnante dauid
afferretur in ihrłm. Est ergo sensus me¬
morate sentencie: qr ex qua die mansit
archa in cariathiarim. erat annus uicesi¬
mus: cum eam inde tranfferri tẽporibus

Expanded text:
rim, multiplicati sunt dies erat quippe jam annus vicesimus, et requievit omnis domus Israel post Dominum; » non ita intelligendum est quasi viginti anni, quibus arca maneret in Cariathiarim, ad octavum usque annum regni David, quando eam congregata populi frequentia in Jerusalem adduxit, sint computandi. Invenitur namque in sequentibus quod temporibus Saulis fuerit elata de hac civitate, et allata in castra, pugnante eo adversum Philisthaeos. Sic etenim scriptum est: « Et ait Saul ad Achiam: Applica arcam Dei. Erat enim ibi arca Dei in die illo cum filiis Israel . » Et quia constat quod David eam in Jerusalem adduxerit, ablatam de domo Abinabad, in quam nunc illata esse intelligi, quia in diebus Saulis relata de castris, et in praefata remansit illata civitate, unde denuo, regnante David, afferetur in Jerusalem. Est ergo sensus memoratae sententiae, quia ex qua die mansit arca in Cariathiarim, erat annus vicesimus, cum eam inde transferri temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
dant ab intimis mugitus: et tamen de
itinere nec deflectunt gressus. Sic nimi
rum predicatores dei. sic fideles quiq
esse intra scãm eccłam debent. ut ꝯpaci¬
antur ꝓocimis per caritatẽ: et tamen
de uia dei non exorbitent ꝑ ꝯpassionẽ.

Expanded text:
dant ab intimis mugitus, et tamen de dant ab intimis mugitus, et tamen de itinere non deflectunt gressus. Sirum praedicatores Dei, sic fideles quique esse intra sanctam Ecclesiam debent, ut et compatiantur proximis per charitatem, et tamen de via Dei non exorbitent per compassionem.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑposita ab eisdem uaccis uehebatur.
sacre scripture pretendebat sacram̃tũ:
cui om̃s sancti obedientes dũ optẽperãt
quasi suꝑimpositã archam dñi portãt.
Plaustrum uero illud in quo archa gesta¬
batur: crucis xp̃i innuebat misteriũ.
Unde et ueritas ait. Si quis uult post
me uenire abneget semetipsũ: ⁊ tollat
crucẽ suã. et sequatur me. S notandũ
est quod heedem uacce fete fuisse me¬
morant᷑: quia sunt pleriq qui ĩ uia d̾i
intrinsecus positi. foris carnalib affecti¬
bus ligantur. S non declinant a recto
itinere: qui archam dei portãt in m̃te.
Ecce et enim uacce bethsamis ꝑgunt.
Bethsamis quippe. dicitur domꝰ solis.
Et propheta ait. uobis autem qui time¬
tis deum: orietur sol iusticie. Si igitur
ad eterni solis habitacionẽ tendimus:
dignũ profecto est. ut de dei itinere ꝓ
carnalib affectib non declinemꝰ. Tota
enim uirtute pensandũ est. quod uacce
dei plaustro supposite ꝑgunt ⁊ gemũt.

Expanded text:
uid ab eisdem vaccis vehebatur: sacrae Scripturae praetendebat sacramentum, cui omnes sancti obedientes, dum obtemperant quasi superimpositam arcam Domini portant. Plaustrum vero illud, in quo arca gestabatur, crucis Christi innuebat mysterium. Unde et Veritas ait: « Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam et sequatur me . » Sed notandum est quod caedem vaccae fetae fuisse memorantur, quia sunt qui plerique in via Dei intrinsecus positi foris carnalibus affectibus ligantur, sed non declinant a recto itinere, quia arcam Dei portant in mente. Ecce enim vaccae Bethsamis pergunt. Bethsamis quippe dicitur domus solis, et Propheta ait: « Vobis autem qui timetis Deum orietur sol justitiae . » Si igitur ad aeterni solis habitationem tendimus, dignum profecto est, ut de Dei itinere pro carnalibus affectibus non declinemus. Tota enim virtute pensandum est, quod vaccae Dei plaustro suppositae pergunt et gemunt,
Abbreviated transcription (Latin):
holocaustũ: cũ samuhel ab eo expectatꝰ
iuxta placitũ septẽ dierũ ñ uenerit. Qd̃
qui hũc locũ bene distixcerit: inueniet
eum non ĩmerito culpatũ fuisse. et mobedi¬
encie redargutũ. Locus autem hic: apud
quosdam ita distinguitur. Et descendes ante
me in galgala. ego quippe descendã ad te:
et postea infertur ad offerendas oblaciones
⁊ ĩmolandas uictimas pacificas septem
diebus expectabis. donec ueniã ad te: et
ostendã tibi que facies. Non ergo samuhel
suũ p̃stolari aduentũ sauli septẽ dierum
tempore precepit: sed ad offerendas obla¬
tiones. ⁊ ĩmolandas uictimas pacificas.
se ab eo eisdem septem dieb uoluit ex¬
pectari. Quod ille nequaquã fecit: ⁊ id̾o
merito culpatur: et stulticie elogio de
notatur. Indiscreta saulis oblatio: obhoc
quod obedientie preceptũ p̃uaricatus ẽ
a deo accepta non est. Quia enĩ propħe
preceptũ paruipendit. deũ qui loquebat᷑
in propħa contẽpst. dicente dño. qui uos

Expanded text:
el ab eo exspectatus juxta placitum septem dierum non venerit. Quod qui hunc locum bene distinxerit, inveniet eum non immerito culpatum fuisse et inobedientiae redargutum. Locus autem hic apud Hebraeos ita distinguitur: « Et descendes ante me in Galgala, ego quippe descendam ad te. » Et postea infertur: « Ad offerendas oblationes, et immolandas victimas pacificas septem diebus exspectabis, donec veniam ad te, et ostendam tibi quae facias. » Non ergo Samuel suum praestolari adventum Sauli septem dierum tempore praecepit, sed ad offerendas oblationes, et immolandas victimas pacificas se ab eo eisdem septem diebus voluit exspectari. Quod ille nequaquam fecit; et ideo merito culpatur, et stultitinotatur indiscreta Saulis oblatio; ob hoc quod obedientiae praeceptum praevaricatus est, a Deo accepta non est. Quia enim prophetae praeceptum parum perpendit, Deum qui loquebatur in propheta contempsit, dicente Domino: « Qui vos
Abbreviated transcription (Latin):
posuerũt archam dñi. quinq anos. et
quinq mures quinq ciuitates predicte¬
dederũt : relique autẽ ciuitates ꝓuinci¬
arum. et uille que erant absq muro.
mures tantũ dederunt : idcirco dicitur
ab urbe murata. usq ad uillam q̃ erat
termino isrł. Abel magnũ idcirco uocat᷑.
cum antea bethsamis uocitata sit : siue
ꝓpter luctũ super uiris bethsamitibus
ibi factũ. siue ꝓpter distinctionẽ ciuita¬
tis abel bethmacham: de qua clamauit
mulier sapiens ad ioab dicens. Qui inter¬
rogant. interrogent in abela. Sic itaq
intelligendũ est quod ab urbe murata
usq ad uillam que est absq muro. ⁊ usq
ad abelmagnũ dederũt mures : suꝑ quẽ
idest super luctũ posuerĩt archam dñi
que erat usq in illum diem in agͦ iosue
arim ducta est. Et ꝑcussit de populo
septuaginta uiros : et quinquaginta mi¬

Expanded text:
unum, Acharon unum. Quinque anos et quinque mures, hae quinque civitates dederunt. Reliquae autem civitates provinciarum, et villae quae erant absque muro, mures tantum dederunt. Idcirco dicitur, ab urbe murata usque ad villam quae erat termino Israel. Abel magnum idcirco vocatur, cum antea Bethsamis vocitata sit, sive propter luctum super viris Bethsamitibus ibi factum, sive propter distinctionem civitatis Abel Bethmaca, de qua exclamavit mulier sapiens ad Joab, dicens: Qui interrogant, interrogent in Abela. Sic itaque intelligendum est, quod ab urbe murata usque ad villam quae erat absque muro, et usque ad Abel magnum, dederint mures. Super quem, id est, super luctum, posuerunt arcam Domini, quae erat usque ad illum diem in agro Josuearim ducta est. Et percussit de populo septuaginta viros et quinquaginta mi
Abbreviated transcription (Latin):
euasis ꝑeg̾nandi erũpnis. cũ illo iã reg¬
nat incelis: ubi ꝑ acto ultimo uidicio to¬
ta ẽ regnat᷑a cũ illo. Ad hanc domũ ꝑti¬
nent electi angłi: quoꝵ nob̾ similitudo
infutura uita ꝓmittit᷑. dicente dño. Illi
autẽ qͥ digni habebunt scło illo ⁊ resur¬
rectione ex mortuis: neq nubent neq
ducent uxores. neq ultra mori poterun.
equales enĩ angłs sunt : & filii st̃ d̾i. cum
sint filu resurrectionis. Ad hanc ꝑtinet
ex ponens eugłista suburit: hoc autẽ
dicebat detemplo corporis sui. dicit apł
dei habitat inuobis. Si gͦ ille templũ dĩ
ꝑ assũptã humanitatẽ factus ẽ. ⁊ nos tem

Expanded text:
evasis peregrinandi aerumnis, cum illo jam regnat in coelis; ubi, peracto ultimo judicio, tota est regnatura cum illo . Ad hanc domum pertinent electi angeli, quorum nobis similitudo in futura vita promittitur, dicente Domino: Illi autem, qui digni habebuntur saeculo illo et resurrectione ex mortuis, neque nubunt neque ducunt uxores: neque enim ultra mori poterunt. Aequales enim angelis sunt, et filii sunt Dei, cum sint filii resurrectionis . Ad hexponens evangelista subjunxit: Hoc autem dicebat de templo corporis sui. Dicit auteDei habitat in vobis. Si ergo ille templum Dei per assumptam humanitatem
Abbreviated transcription (Latin):
doniũ uidelicet eccłim edificare dispoue¬
ret. ñ deuideis tantũmͦ. uerũ etiã degen¬
tib ad iutores oꝑis elegit. Nam de utroq
ppło ministros sermonis assũpsit. Misit
byram salomoni p̃cisa delibano ligna
cedrina & abiegna que indomo dñ po¬
nerentur: qͥa conuersa gentilitas misit
ad dũm uiros qnͦda ad scłm claros sed
securi dñice increpationis de moute sue
suꝑbie iã deiectos & hunuliatos: qͥ ad nor¬
niam eugłice ueritatis instituti inedificio

Expanded text:
 videlicet Ecclesiam, aedificare disponeret, non de Judaeis tantummodo, verum etiam de gentibus adjutores operis elegit: nam de utroque populo ministros sermonis assumpsit. Misit Hiram Salomoni praecisa de Libano ligna cedrina et abiegna quae in domum Domini ponerentur: quia conversa gentilitas misit ad Dominum viros, quondam ad saeculum claros, sed securi Dominicae increpationis de monte suae superbiae jam dejectos et humiliatos; qui ad normam evangelicae veritati
Abbreviated transcription (Latin):
mur: constat utiq qͥa figurã omniũ
nr̃m & ipsiꝰ uidelicet dñi & menbror
eiꝰ que nos sumꝰ templũ illud materialẽ
singularit᷑ electi & p̃ciosi infundam̃to
fundati: nr̃i autẽ tanquã lapidũ iuuor
superedificatoꝵ suꝑ fundam̃tũ apłoꝵ &¬

Expanded text:
ur, constat utique quia figuram omnium nostrum et ipsius videlicet Domini, et membrorum ejus quae nos sumus, templum illud materiale tsingulariter electi et pretiosi in fundamento fundati; nostri autem tanquam lapidum vivorum superaedificatorum super fundamentum apo
Abbreviated transcription (Latin):
salomonis. ac memorato parit᷑ instabant
oꝑi: qͥa pͥmi doctores exgentib necesse
erudicione in uerbo fidei institiu: ne si
absq magistris docere inciꝑent. iagis¬
tri existerent erroris. Id circo & enĩ salo¬
mon seruos hẏram cedere sͥ uoluit lig¬
na delibano: qͥa doctiores erant seruis
suis adcedendum. S idcirco etiã seruos
suos simul ad eẽ uoluit: ut ostenderent

Expanded text:
Salomonis, ac pariter memorato instabant Salomonis, ac pariter memorato instabant operi, quia primi doctores ex gentibus necesse eruditione in verbo fidei institui: ne si absque magistris docere inciperent, magistri existerent erroris. Idcirco etenim Salomon servos Hiram caedere sibi voluit ligna de Libano, quia dsuis ad caedendum; sed idcirco etiam servos suos simul adesse voluit, ut ostenderent
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. Misit etiã artifices: qa conuesos
ad uerã sapientiã philosophos qͥ gr̃a eru¬
ditionis ppłis qͦ regendis iuire p̃ponerent᷑.
dũo gentilitas obtulit. Qualis fuit ipsis apłoꝵ
temporib dionisius ariopagita: qualis
deinceps doctor suaͣsimus & fortissimus
martir cypͥanus. aliiq quã plurimi. Mi¬
sit &ͣ aurũ. Quod incade pene significatio¬
ne accipit᷑: qd ninurũ uiros sapientia
&ingenio p̃claros ostendit. ł quib cunctis
oblationib gentilitas adu̾o dona expectat
gr̃e celestis triticũ uidelicet uerbi dei.
& olcũ caritatis atq unctionis ⁊ illumi¬
natione sp̃c scĩ. Conuenit autẽ apte re¬
bus eccłe: quod auxiliũ oꝑis sc̃ĩ flagitans
ait ad hyram salomon.
recipe gͥ seruis tius ut p̃cidant nͥi ce¬
dros delibano: ⁊ seru mei sint cũ seruss ciuis.
ni cedros de libano: doctores st̃ elec
fastu corrigendo steruere: atq ad obse¬
quiũ redẽptoris sui eor uota tranfferre.
Cum quib uidelicet seruis erant & serui

Expanded text:
s ad veram sapientiam philosophos, qui gratia eruditionis, populis quoque regendis jure proponerentur, Domino gentilitas obtulit, qualis ipsis apostolorum temporibus Dionysius Areopagita, qualis deinceps doctor suavissimus, et fortissimus martyr Cyprianus, aliique quamplurimi. Misit aurum: quod in eadem pene significatione accipitur. Quia nimirum viros sapientia, et ingenio praeclaros ostendit, pro quibus cunctis oblationibus gentilitas a Domino dona exspectat gratiae coelestis: triticum videlicet verbi Dei, et oleum charitatis, atque unctionis, et illuminationis Spiritus sancti. Convenit apte rebus Ecclesiae, quod auxilium sancti operis flagitans: ait ad Hiram Salomon : Praecipe genti, ut praecidat mihi cedros de Libano, et servi mei sint cum servis tuis. Salomoni de Libano, doctores sunt electfastu corrigendo sternere, atque ad obsequium sui redemptoris eorum vota transferre. Cum quibus videlicet servis, erant et servi
Abbreviated transcription (Latin):
actum ẽ. Inqͦ autẽ loco templũ sit edifica
tum. manifestiꝰ inlibro patalipomenon
ostenditur: ubi scͥptũ ẽ. Et cepit salomon
edificare doniũ diũ in iherłm inmonte
moria qͥ demonstratꝰ fuerat dauid pat̾

Expanded text:
actum est. In quo autem actum est. In quo autem tum, manifestius in libro Paralipomenon ostenditur, ubi scriptum est: « Et coepit Salomon aedificare domum Domini in Jerusalem in monte Moria, qui demonstratus fuerat Da
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾ẽ ꝑ tab̾nacłum qd̾̃ fecit moyses &
filii isrł indeserto. synagogam: ꝑ tem¬
plum uͦ qd̃ salomon & filii isrł cun
ꝓselitoꝵ & gentiliũ aurilio construri
eccłam gentiũ posse designari. Pian¬
sit autẽ cultus & religio tab̾nacłi an¬
nos quadrigentos & octoguta. ac sic
templũ edificari incipit. Quod autem
quarto anno regis salomonis edificari
cepta ẽ domꝰ dñi: potest ad eos refen
mystice. ꝑ qͦs post expletã dispensationẽ
dĩnce incarnationis que in quatuor eugłi
ructura ceꝑit. Et qd̾ m̃se scdo ceptaẽ: potest
nere. Unde & scd̾s insis in lege concessusẽ.
adfaciend ũ pascha. his qͥ in mundi super
muia uł inuia ꝓcul ꝓcul positi: ad faci¬
endumi inpͥmo m̃se pascha occurrere ne¬
cul ad huc positi a ppło dĩ. ñ potuimus
pͥmũ pascha facere: qđ incarne & san¬
gͥne agni fiebat. Celebramꝰ autẽ hodie
pascha scđm: qd̃ incorpore & sangͥne re¬
dẽptoris nr̃i aqͦ quesiti ⁊ mundati sumꝰ:

Expanded text:
autem per tabernaculum quod fecit Moyses et filii Israel in deserto, Synagogam: per templum vero quod Salomon et filii Israel cum proselytorum et gentilium auxilio construxit, Ecclesiam gentium posse designari. Permansit autem cultus et religio tabernaculi annos quadringentos et octoginta, ac sic ab eo templum aedificari incipit. Quod autem quarto anno regis Salomonis aedificari coepta est domus Domini, potest ad eos referri mystice, quod post expletam dispensationem Dominicae incarnationis, quae in quatuor Evangelii ructura coeperit . Et quod mense secundo coepta est, potest . Unde et secundus mensis in lege concessus est ad faciendum Pascha his, qui immundi super anima, vel in via procul positi ad faciendum in primo mense Pascha, occurrere nerte, et procul adhuc positi a populo Dei, non potuimus primum Pascha facere, quod in carne et sanguine Agni fiebat. Celebramus autem hodie Pascha secundum, quod in corpore et sanguine Redemptoris nostri, a quo quaesiti et mundati sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
& qnͣdo rursũ conueniat ad suã ipsoꝵ con¬
scientiam eranunandã quasi ad inspici¬
endã doniũ suã reuerti: ⁊ hauc orationib
ac ieuiniis suꝑno inspectore ac uisitato¬
re dignam reddere.
uerunt itaq salomoni septuaguita
milia eoꝵ qͥ onera portabant & ocbo¬
guita milia latomoꝵ inuionte absq p̃po¬
sitis. qͥperant singłis oꝑib numero tͥũ
miliũ & trecentorum precipientium
popło & his qui faciebant opus.
atomos dicit lapidũ cesores. Idẽ
autem lapidum cesores qd & lapidũ ce¬
sores figurate designant hoc ẽ scõs p̃dica¬
tores: qͥ m̃tes insipientiũ dolabro uerbi
di exercent. eosq ab ea qua nati sunt tor¬
titudine ac deformitate tnͣsmutare con¬
tendunt: ac regularit᷑ institutos unitati
fideliũ edificationi uidelicet dom̃ dĩ aptoᷤ
reddẽ curant. Qd̃ autẽ iligna ⁊ lapides u
monte ceduntur. & cesa ac p̃ꝑata utraq

Expanded text:
et quando rursum conveniat ad suam ipsorum conet quando rursum conveniat ad suam ipsorum conscientiam examinandam, quasi ad inspiciendam domum suam, reverti, et hanc orationibus, ac jejuniis superno inspectore, ac visitatore dignam reddere. uerunt itaque Salomoni septuaginta milia eorum qui onera portabant et octoginta milia latomorum in monte absque praepositis qui praeerant singulis operibus numero trium milium et trecentorum praecipientium populo et his qui faciebant opus Latomos dicit lapidum caesores. Idem autem lapidum caesores quod et lignorum caesores figurate designant, hoc est, sanctos praedicatores, qui mentes insipientium dolabra verbi Dei exercent, eosque ab ea in qua nati sunt tortitudine ac deformitate transmutare contendunt, ac regulariter institutos unitati fidelium, aedificio videlicet domus Dei, aptos reddere curant. Quod autem et ligna et lapides in monte caed
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniant. docendo. castigando. tẽpobalia
cõmocla impendendo. uite exempla
monstrando laborat. Duo autẽ reliqui
m̃ses qͥb in domib suis manere. ac sius
necessitatib st̃ uacare ꝑmissi. oratio ẽ
&e ieuiniũ: qͥb p̃terea que erga necessi¬
tatem fr̃m foris oꝑam̃. nr̃e salutis ꝓpͥe
curã intus conuersa adñm m̃te gerimꝰ.
Et qm̃ illi solũ ꝑfecte uł sue uł fratne sa¬
lutis curã gerunt qͥ se intuitu diuine
gẽe humiliter subdunt: recte seqͥtur.
ipsũ quẽ nomine unitat᷑ insinuat.:
dũm uidelicet saluatorẽ. Et tunc
adoniraui oꝑarus templi p̃ponit᷑: ut sua
ꝑuisione rite ordinet qͥb m̃sib singłi ad
oꝑandu exeant. qͥb denuo ad curandũ
domũ suã redeant: cũ dñs & saluator
nr̃ m̃tes scõꝵ p̃dicatoꝵ sua fanuliariꝰ illus¬
tratione informat. ad discernendũ qͣn¬
do oporteat edificandi eccłam op̃ uure
p̃dicando. uł alia pietatis officia p̃stando:

Expanded text:
perveniant, docendo, castigando, temporalia commoda impendendo, vitae exempla monstrando laboramus. Duo autem reliqui menses quibus in domibus suis manere, ac suis necessitatibus sunt vacare permissi, oratio est et jejunium, quibus praeterea quae erga necessitatem fratrum foris operamur, nostrae salutis propriae curam intus conversi ad Dominum mente gerimus. m illi solum perfecte vel suae, vel fraternae salutis curam gerunt, qui se intuitione divinae gratiae humiliter subdunt, recte sequitur :ipsum, quem nomine imitatur insinuat, Dominum videlicet Salvatorem? Et tunc Adoniram operariis templi praeponitur, ut sua provisione rite ordinet, quibus mensibus singuli ad operandum exeant, quibus denuo ad curandum domum suam redeant, cum Dominus, et Salvatorr mentes sanctorum praedicatorum sua familiarius illustratione informat, ad discernendum, quando oporteat, aedificandi Ecclesiam opus inire: praedicando, vel alia pietatis officia praestando,
Abbreviated transcription (Latin):
illuniatꝰ : et erat natione ihebuseus
Natione qͥdẽ gentiles significat: nos autẽ
eosdẽ illustrandos adño atq infilios
fiustis aliquando tenebre: nc̃ autẽ lux
Et iheb qͥđe int̾p̃tatur conculcata: iherłm
autẽ iusio pacis. Inqua quãdui ornan
gentilis regnauit : iheb dicta ẽ. Cũ uͦ in ea
dauid locũ holocausti emeret: cũ salo¬
bat. conculcabat᷑ & illudebat᷑ ab inmund̃
sp̃ib: atq ad simulachra muta ꝓut du¬
cebat᷑ sequens. Cũ uͦ illã gr̃a sui condito¬
ris respexit: continuo pacis inse ⁊ locũ
inuenit & nomen.
omꝰ autẽ quã edificabat rex sa¬
lomon dño: babebat sȩxaguita
cubitos in longitudine. ⁊iuginiti

Expanded text:
illuminatus; et erat natione Jebusaeus: natione quidem gentiles significat; nomine autem eosdem illustrandos a Domino atque in filios« Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux et Jebus quidem interpretatur conculcata; Jerusalem autem visio pacis. In qua quandiu Ornan gentilis regnabat, Jebus dicta est; cum vero in ea David locum holocausti emeret, cum Salobat; conculcabatur et illudebatur ab immundis spiritibus, ad simulacra muta, prout ducebatur, sequens. Cum vero illam gratia sui Conditoris respexit, continuo pacis in se et locum invenit et nomen. « Domus autem quam aedificabat rex Salomon Domino, habebat sexaginta cubitos in longitudine, et viginti
Abbreviated transcription (Latin):
ac sic infundam̃to poni iubent᷑. Quadra¬
consueuit. Cui nunirũ figure corda assi¬
milant᷑ electoꝵ: que ita fidei infirmitate
consistere didicerunt: ut nulla occurren¬
tiũ rerũ aduersitate. nec ipsa etiã morte
asiu rectitudine possint statꝰ inclinar

Expanded text:
ac sic in fundamento poni jubentur: quadraconsuevit. Cui nimirum figurae corda assimilantur electorum, quae ita in fidei firmitate consistere didicerunt, ut nulla occurrentium rerum adversitate, nec ipsa etiam morte a sua rectitudine possint statu declinar
Abbreviated transcription (Latin):
llaq inscissurta m̃tiũ ds ñ ẽ : s factꝰ ẽ
inpace locꝰ eiꝰ. & habitatio eiꝰ insyon. Edi¬
sicat᷑ inmonte udelicet in ipso dño salua¬
tore: deqͦ ysaias ait. Et erit innouissunis
dieb p̃ꝑatus mons domꝰ dñi inuerticẽ
montiũ. Et ipse de se in eugłio: ñ potest
inqͥt ciuitas abscondi suꝑ montẽ posita.
pse ẽ enĩ mons montiũ: qͥ det̾ra quid̃e
poriginẽ assũpte carnis ortꝰ ẽ: s omniũ
terrigenarũ potentiã. ic scĩtatẽ. singłaris
culmine dignitatis tͣnͣscendit. In qͦniinirũ
monte cuutas siue domꝰ dñi constructa ẽ
qͥa si ñ in illo tadicẽ figat spes & fides nr̃a
nulla ẽ. Qui recte mons moria idẽ uisionis
uocat᷑. qa elecbos suos qͣs ad et̾uã sue clari¬
tatis uisionẽ conseruat. inhac interun
uita laborantes iudere & aduiuare dignat᷑.
Qui demonstratꝰ fuerat dauid pat̾ eiꝰ. Osten¬
sus uãq erat dauid sicut & ceteris ꝓpħis.¬

Expanded text:
ura mentium Deus non est, sed Factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion . Aedificatur in monte, videlicet in ipso Domino Salvatore, de quo Isaias ait: Et erit in novissimis diebus praeparatus mons Domini in vertice montium . Et ipse de se in Evangelio: Non potest, inIpse est enim mons montium, qui de terra quidem per originem assumptae carnis ortus est, sed omnium terrigenarum potentiam ac sanctitatem singularis culmine dignitatis transcendit. In quo nimirum monte civitas sive domus Domini constructa est, quia si non in illo ranulla est. Qui recte mons Moria, id est, visionis, vocatur: quia electos suos, quos ad aeternam suae claritatis visionem conservat, in hac interim vita laborantes videre et adjuvare dignatur. « Qui demonstratus fuerat David patri ejus. » Ostensus
Abbreviated transcription (Latin):
corripere: quomͦ nos iniucẽ onera nr̃a por¬
tare. ut impleamꝰ legẽ xp̃i conuciuat. Recte
p̃fati oꝑarii septuaginta milia loctogin¬
ta milia eẽ ꝑhibentur: septuaginta nuba
iuidelicet ꝓpt̾ sabbatisinũ auimarũ. sep¬
timꝰ eiũ dies insalbatũ ide reqͥem conse
cratꝰ ẽ. oc toguita nulia. ꝓpt̾ spẽ resurrre¬
tionis que octaua die idẽ pꝰ sabbatum
indño p̃cessit. ⁊ innob̾ qͦ octaua diȩ si¬
mul & octaua etate futura sperat᷑. Ppositi
autẽ erant tͥa milia trecenti: ꝓpt̃ fideni
nunirũ scẽ tͥuitatis. quã ꝑsc̃a nob̃ eloqͥa
sitis in libro paralipomenon tͥa milia ser¬
centi sunt scͥpti: ad eandẽ ꝓrsus sublimiũ
iuroꝵ ꝑfectionẽ respicit. llã qͥa insenario
mimero dñs mundi ornatũ cõpleuit: rec¬
te ineo ꝑfecta bonoꝵ solent oꝑa figurari.
Et qͥa sc̃a scͥpta cũ fide ueritatis oꝑa iusticie
docet babendã recte p̃positi oꝑum tem¬

Expanded text:
corripere, quomodo nos invicem onera nostra porcorripere, quomodo nos invicem onera nostra portare , ut impleamus legem Christi, conveniat. Recte praefati operarii septuaginta millia, et octoginta millia esse perhibentur. Septuaginta millia videlicet propter sabbatismum animarum: septimus enim dies in sabbatum, id est requiem, consecratus est. Octoginta millia propter spem resurrectionis, quae octava die id est post Sabbatum in Domino praecessit, et in nobis quoque octava die, similiter, et octava aetate futura speratur. Praepositi autem erant tria millia trecenti, propter fidem nimirum sanctae Trinitatis, quam sancta nobis eloqsitis, in libro Paralipomenon tria millia sexcenti sunt scripti, ad eamdem prorsus sublimium virorum perfectionem respicit: nam quia in senario numero Dominus mundi ornatum complevit, recte in eo perfecta bonorum opera solent figurari. Et quia sancta Scriptura cum fide veritatis et justitiae opera docet habenda, recte praepositi operum tem
Abbreviated transcription (Latin):
Quicũq autẽ grã di p̃ordinati sumꝰ adiutã.
excidim᷑ cathecirando & sacramĩta fidei ꝑci¬
piendo de monte suꝑbie. & inmontẽ domꝰ
d̃i transferim̃: qͥa eruti depotestate te¬
nebrarui ad archẽ urtutũ que ẽ inuni¬
tate sc̃e eccłe ꝑuenimꝰ. Notaudũ autẽ qd
ide oꝑari ita erant distributi: ut parsin
monte lapides cederet. parł itẽ onera por¬
taret. diuersa nãq st̃ dona sp̃c. Et quidẽ
maiorẽ dicendi ac ꝓt̾uos arguendi constã¬
tiam habent: qͥda nutiores ad consolandos
pusillamimes & infirmos subleuandos ex¬
istunt. qͥda utriꝰq uirtutis munere p̃diti.
adop̃ domꝰ dñi conueniunt. Quales fieri uo¬
luit eos qͥb loqͥt᷑ apłs dicens. Corripite in¬
qͥctos. consolamini pusillamines. suscipite in¬
firmos: patientes estote ad om̃s. Prepositi
autẽ qͥ perant singłis oꝑib ipsi st̃ sacre con¬
dicores scͥpture: quor magisterio inomib
crudim̃: quomͦ inscios docere ⁊ contẽptores

Expanded text:
Quotquot autem gratia Dei praeordinati sumus ad vitam, excidimus catechizando, et sacramenta fidei percipiendo, de monte superbiae, et in montem domus Domini transferimur, quia eruti de potestate tenebrarum ad arcem virtutum, quae est in unitae Ecclesiae pervenimus. Notandum autem quod iidem operarii ita erant distributi, ut pars in monte lapides caederet, pars item onera portaret. Diversa namque sunt dona spiritus, et quidam majorem dicendi ac protervos arguendi constantiam habent, quidam mitiores ad consolandos pusillanimes et infirmos sublevandos existunt, quidam utriusque virtutis munere praediti ad opus domus Domini conveniunt, quales fieri voluit eos quibus loquitur Apostolus dicens: Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes . Praepositi autem qui praeerant singulis operibus, ipsi sunt sacrae conditores Scripturae, quorum magisterio in omnibus erudimur, quomodo inscios docere et contemptores