comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subdidit dies uenit: sed dies aut̃ appropinqua¬
uit. Qui enimpost discessum noctis non iam
uenisse sed appropin quasse diem insinuat:
esse se ꝓculdubio ante solem post tenebras ad¬
huc maurora demonstrat. Tunc aut̃ plene scã
electorum ȩccła dies erit: cum ei admixta pec¬
cati u̾bra iam non erit. Tunc plene dies erit:
plene dies erit: qñ nullã malorũ suoꝵ tẽpͣtantẽ
memoriam tolerans. om̃s ase tenebrarũ etiam¬
reliquias abscondit. Unde & bene hȩc aurora
quasi adhuc in transitu demonstratur: cũ đr.
suus ostenditur : ꝓfecto ex alio ad aliud uoca¬
tur. Quid enim locus aurore nisi ꝑfecta clari-¬
tas uisionis intͦnȩ: ad quẽ cũ ꝑ ducta uenerit.
iam de transacte noctis tenebris nichil habe-¬
bit: Nunc aut̃ adhuc temptationum moles¬
tias sustinens. qr ꝑ intentionem cordis ad ali-¬
ud festinat eccła: ad locum suũ tendit auro¬
ra. Quem locum si mente non cerneret: in

Expanded text:
subdidit: Dies venit, sed dies autem appropinquasubdidit: Dies venit, sed dies autem appropinquavit. Qui enim post discessum noctis non jam venisse, sed appropinquasse diem insinuat, esse se proculdubio ante solem post tenebras adhuc in aurora demonstrat. Tunc vero plene sancta electorum Ecclesia dies erit, cum ei admixta peccati umbra jam non erit; tunc plene dies erit, plene dies erit, quando nullam malorum suorum tentantem memoriam tolerans, omreliquias abscondet. Unde et bene haec aurora, quasi adhuc in transitu demonstratur, cum per suus ostenditur, profecto ex alio aliud vocatur; quid enim est locus aurorae, nisi perfecta claritas visionis internae, ad quem cum perducta venerit, jam de transactae noctis tenebris nihil habebit? Nunc autem adhuc tentationum molestias sustinens, quia per intentionem cordis ad aliud festinat Eccra. Quem locum si mente non cerneret, in
Abbreviated transcription (Latin):
gescit. Habemus tam̃ subtilius aliquid quod
considerata qualitate diluculi uł aurore pense¬
mus. Aurora namq uel diluculum. noctem
quidem p̃terisse nuntiant: nec tam̃ diei clarita¬
tem integrã ostentant. S dum illam pellunt.
hanc suscipiunt: lucẽ tenebris ꝑ mixtam teness.
Qͥa itaq in hac uita om̃s qui ueritatem sequimur.
nͥ aurora sib ailuculum sumus: Quia & quedã
iam quȩ lucis sunt agimus : & tam̃ in quib dam
adhuc tenebrarum reliquiis non caremus. ꝑ¬
tem legi mentis meȩ : & captiuũ me ducentem
in legem peccati quȩ ẽ in menbris meis. Hbi
gͦ lex peccati cum lege mentis intendit. ꝓ fecto
adhuc aurora ẽ: quia lux que iam emicuit. nec¬
dum p̃cereuntes tenebras funditus pressit.
Adhuc aurora ẽ: quia dum lex carnis legem
mentis. & lex mentis legem carnis ꝑcutit: intͣ
se uicissim lux & umbra confligit. Unde rur-¬
sum paulus cũ diceret nox p̃cessit. nequaquã

Expanded text:
gescit. Habemus tamen subtilius aliquid, quod gescit. Habemus tamen subtilius aliquid, quod considerata qualitate diluculi vel aurorae, pensemus. Aurora namque quidem praeterisse nuntiant, nec tamen diei claritatem integram ostendunt; sed, cum illam pellunt, hanc suscipiunt, lucem tenebris permistam tenent. Quid itaque in hac vita omnes, qui veritatem sequimur, nisi aurora vel diluculum sumus, quia et quaedam jam quae lucis sunt agimus, et tamen quibusdam adhuc tenebrarum reliquiis non caremus? tem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati quae est in membris meis . Ubi ergo lex peccati cum lege mentis contendit, profecto adhuc aurora est, quia lux quae jam emicuit necdum praetereuntes tenebras funditus pressit; adhuc aurora est, quia dum lex carnis legem mentis, et lex mentis legem carnis percutit, inter se vicissim lux et umbra confligit. Unde rursum Paulus cum diceret: Nox praecessit, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
Cui dum semꝑ esse ẽ. ꝑ et̃nitatem. dum om¬
ne quod labitur circumscribit: intra sem&.¬
ipsum temporum discursus claudit. Ortꝰ
uero humanitatis eius quia cȩpit & desiit:
E ante & post habere atempore accepit. S qr dum
ipse umbras nr̃e temporalitatis suscepit. lumen
nob̾ sue et̾nitatis infudit: recte ꝑ hunc ortum
quem creator sibi in tempore condidit. locum
suum sine tempore aurora cognouit. Quia emꝰ
diluculum uel aurora atenebris in lucem uer¬
titur: non immerito diluculi uel aurore nomi¬
ne. oĩs clectorum eccła designatur. Ipsa namq
dum ab infidelitatis nocte ad lucem fidi ducit᷑:
uelut aurore more indiem post tenebras splen-¬
dore suꝑnȩ claritatis aꝑitur. Unde & bene in
canticis canticorum dr. Quȩ ẽ. ista quȩ ꝓgredi¬
tur quasi aurora consurgens: Scã enim eccl̃a
cȩlestis uitȩ prȩmia appetens. aurora uocata ẽ: qr
dum peccatoꝵ tenebras deserit. iusticiȩ lucȩ ful¬

Expanded text:
Cui dum semper esse est per aeternitatem, dum omCui dum semper esse est per aeternitatem, dum omne quod labitur circumscribit, intra semetipsum temporum discursus claudit. Ortus vera humanitatis ejus, quia et coepit, et desiit, et ante et post habere a tempore accepit. Sed quia, dum ipse umbras nostrae temporalitatis suscepit, lumen nobis suae aeternitatis infudit, recte post hunc ortum quem creator sibi in tempore condidit locum suum sine tempore aurora cognovit. Quia enim diluculum vel aurora a tenebris in lucem vertitur, non immerito diluculi vel aurorae nomino omnis electorum Ecclesia designatur. Ipsa namque dum ab infidelitatis nocte ad lucem fidei ducitur, velut aurorae more in diem post tenebras splendore supernae claritatis aperitur. Unde et bene in Canticis canticorum dicitur: Quae est ista quae progrediturelestis vitae praemia appetens, aurora vocata est: quia dum peccatorum tenebras deserit, justitiae luce ful
Abbreviated transcription (Latin):
humanitatis eius deo hec indigna iudicantes:
cui tantomagis homo debitor fuit: quanto
ꝓ illo d̾s &̃ indigna suscepit. Quia enim non cog¬
nouit mundus ꝑ sapientiam dm̃: placuit dõ
ꝑ stulticiã p̾dicationis saluos facere credentes.
Acsi diceret. Cum dm̃ qui ẽ. sapientia nequa¬
quam ꝑ sapientiam suam mundus inueniret:
placuit ut dm̃ hominem factum ꝑ humani¬
tatis stulticiam cognoscer&: quatinus eius
sapientia ad nram̃ stulticiam descenderet.
& lucem suꝑnȩ prudentiȩ luto suȩ carnis
illuminata nr̃ã cȩcitas uideret. Natus gͥ ex
patre sine tempore. ex matre nasci ẽ dignatꝰ
intempore: ut ꝑ hoc quod ortum suũ inter
mitium finemq concluderet: humanȩ men¬
tis oculis. ortum qui nec initio sumitur. nec
fine angustatur aꝑir&e. Unde nunc bene
ad beatum iob dr. Numquid post ortum
locum suum. subaudis ut ego: Ortus quip
pe diuinitatis eius. ante & post non hab&e.

Expanded text:
humanitatis ejus, Deo haec indigna judicantes, humanitatis ejus, Deo haec indigna judicantes, cui tanto magis homo debitor fuit, quanto pro illo Deus etiam indigna suscepit. Quia enim non cognovit mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes . Ac si diceret; cum Deum, qui est sapientia, nequaquam per sapientiam suam mundus inveniret, placuit ut Deum hominem factum per humanitatis stulta cognosceret, quatenus ejus sapientia ad nostra stulta descenderet, et lucem supernae prudentiae luto suae carnis illuminata nostra caecitas videret. Natus igitur ex Patre sine tempore, ex matre nasci est dignatus in tempore, ut per hoc quod ortum suum inter initium finemque concluderet, humanae mentis oculis ortum, qui nec initio sumitur, nec fine angustatur, aperiret. Unde bene nunc ad beatum Job dicitur: rae locum suum? - Subape divinitatis ejus ante et post non habet.
Abbreviated transcription (Latin):
in eo quod uurtus & sapi¬
entia dĩ ẽ. de patre ante
tpr̃a natus ẽ: uel potius quia nec cepit nasci nec
desiit. dicamus ueriꝰ semꝑ natus. Non aut̃ pos¬
sumus dicere semꝑ nascitur: ne imꝑfectus ẽẽ¬
uideatur. At nͦ ut ȩternus designari ualeat
& ꝑfectus. & semꝑ dicamus & natus : quatinꝰ
& natus ad ꝑ fectionem ꝑtineat. & semper
ad et̾nitatem: ut quocumq modo illa essen¬
tia sine tpr̃e. temporali ualeat designari ser-¬
mone. Quamuis hoc ipsum quod ꝑ fectum
dicimus. multũ ab illius ueritatis exp̃ssione
deuiamus: quia quod factum non ẽ. non po¬
test dici ꝑ fectum. Et tamen infirmitatis nr̃e
uerb̃ dñs condescendens ait. Estote ꝑfecti: si¬
cut & pater ur̃ cȩlestis ꝑ fectus ẽ. In illa itaq
natiuitate diuina. ab humano genere cognos¬
ci non poterat. Pro inde inhumanitatẽ uenit
ut uideretur: uideri uoluit ut imaitaretur.
Quȩ carnis natiuitas. despecta uisa ẽ. sapien-¬
tib mundi. Contep̃serunt namq infirma

Expanded text:
in eo quod uirtus et sapientia Dei est, de Patre ante tempora natus est, uel potius, quia nec cepit nasci nec desiit, dicamus uerius semper nasci. Non autem possumus dicere 'semvideatur. At vero ut aeternus designari valeat et perfectus, et semper dicamus et natus, quatinus et natus ad perfectionem pertineat, et semper ad aeternitatem, ut quocunque modo illa essentia sine tempore, temporali valeat designari sermone. Quamvis hoc ipsum, quod perfectum dicimus, multum ab illius veritatis expressione deveniamus, quia quod factum non est, non potest dici perfectum, et tamen infirmitatis nostrae verbis Dominus condescendens ait: Estote perfecti, sicut et Pater vester coelestis perfectus est . In illa itaque nativitate divina ab humano genere cognosci non poterat, proinde in humilitatem venit, ut videretur: videri voluit, ut imitaretur. Quae carnis nativitas despecta visa est sapientibus mundi. Contempserunt namque infirma
Abbreviated transcription (Latin):
sed pulsante ꝑsecutionis impetu. tunc eis ex¬
uta nudabitur. De quorum sorte hic dicitur.
Et stabit sicut uestimentum. Stare uͦ hoc
loco dr: in peccato ꝑsistere. Unde scriptum ẽ.
Et in uia peccatorum non stetit. Uel certe re¬
ꝓbus quisq sic̃ uestimentum stare d̃r. ut non
posse stare monstretur: quia sicut induta
uestis in uisionis suȩ specie ꝑ corpus tenditur.
exuta autem complicatur: ita unusquisq¬
qui a sancte eccłe tunc statu recesserit. tensus
ac decorus quasi dum indueretur fuit: sed ex¬
litus postmodum confractus atq abiectus ia¬
cebit. Si uerostare intelligimus ꝑdurare: sicut
uestimentum stat quisq reꝓbus: quia in hac
uita quam diligit bremi durat. Unde E ꝑ
tur. Hec itaq que allegoriarum nube tecta
intulit: nunc uerbis aꝑtioribus in notescit.

Expanded text:
sed pulsante persecutionis impetu, tunc eis exsed pulsante persecutionis impetu, tunc eis exuta nudabitur; de quorum sorte hic dicitur: Et stabit sicut vestimentum. Stare vero hoc loco ponitur in peccato persistere. Unde scriptum est: Et in via peccatorum non stetit . Vel certe reprobus quisque sicut vestimentum stare dicitur, ut non posse stare monstretur, quia sicut induta vestis in visionis suae specie per corpus tenditur, exuta autem qui a sanctae Ecclesiae tunc statu recesserit, tensus ac decorus quasi dum indueretur fuit, sed exutus postmodum, confractus atque abjectus jacebit. Si vero stare intelligimus perdurare, sicut vestimentum stat quisque reprobus qui in hac vita quam diligit breviter durat. Unde et ptur . Haec itaque, quae allegoriarum nube recta intulit, nunc verbis apertioribus innotescit,
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ quia terrena contagia demonstrantur:
attestatur psalmista qui ait. E duxisti me
de lacu miseriȩ. & de luto fecis. Quia gͥ mul-¬
ti interrenis contagiis inuenti. ꝑ ducti uero¬
ad eccłam cȩlestis fidei sacramento signantur.
& tam̃ ab iniquis oꝑib non recedunt: seq nunc
fidi uelamine contegunt. sed cum tempus
inuenerint. quid sint ueracit᷑ ostendunt:
recte d̃r. Restituetur ut lutum signaculũ.
Quos enim nunc fideles credimus. ipsos tẽ
fidĩ hostes inuenimus : & quamuis appare¬
ant. non temptati signaculum: erunt ꝓcul-
dubio temptati lutum. Ibi & recte dr. res¬
tituetur: qr qualis eorum conscientia esse
ante fidem potuit: tales eos & postmodum
repba uita conuincit. De quib apte sub iungi¬
tur. Et stabit sicut uestimentum. Tot nunc qͣsi
uestib scã ȩccła induitur: quot fidelium uene¬
ratione decoratur. Unde & ei ostensis gentib
quasi fidelibus nunc specietenus induitur:

Expanded text:
 vero terrena contagia demonstrantur,  vero terrena contagia demonstrantur, attestante Psalmista qui ait: Eduxisti me de lacu miseriae, et de luto faecis . Quia igitur multi in terrenis contagiis inventi, perducti ad Ecclesiam, coelestis fidei sacramento signantur, et tamen ab iniquis operibus non recedunt, seque nunc fidei velamine contegunt, sed cum tempus invenerint, quid sint veraciter ostendunt, recte dicitur: Restituetur ut lutum signaculum. Quos enim nunc fideles credimus, ipsos tunc fidei hostes inveniemus; et quamvis appareant non tentati signaculum, erunt procul dubio tentati lutum. Unde et recte dicitur, Restituetur, quia qualis eorum conscientia esse ante fidem potuit, tales eos post modum reproba vita convincit. De quibus apte subjungitur: Et stabit sicut vestimentum. 13. Multivestibus sancta Ecclesia induitur, quot fidelium veneratione decoratur. Unde et ei ostensis gentilibquasi fidelibus nunc specie tenus induitur,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ nunc uidentur in eccłȩ simi signaculum.
tunc ante oculos omniũ restituentur ut lu-¬
tum: idest nequaquã iudicia hominum de-
p̾ssione religionis fallunt: sed quam terre¬
na sapiant demonstrantur. Sol& enim scrip¬
tura sacra ꝓfide appellare signaculum: ꝓ mi-¬
quitate. lutum. Nam filius uinior qui con-¬
sumpta substantia ad patrem rediit: in mu¬
nere anulum accepit. Gentilis enim populus
qui immortalitatem ꝑditam ad dm peniten¬
do reuertitur: ꝑ fidi signaculum munitur.
Uude & ab sponso suo ecclȩ dr. Pone me ut
signaculum suꝑ cor tuum. Iccirco namq sig¬
naculum rebus pomitur: ne qua di ripienti¬
um prȩsup̃tione temerentur. Sponsus ergo
in cor signaculum ponitur. qñ fidi eius myste¬
rium in custodia nr̃e cogitationis imprimitur:
ut ille infidelis seruus. nimirum nr᷑ aduer-¬
sariꝰ cum signata fide corda considerat: temp¬
tando ea irrumꝑe non p̾sumat. ꝑ lutum¬

Expanded text:
qui nunc videntur in Ecclesiae sinu signaculum, qui nunc videntur in Ecclesiae sinu signaculum, tunc ante oculos omnium restituentur ut lutum, id est, nequaquam judicia hominum de professione religionis fallunt, sed quod terrena sapiant, demonstrantur. Solet enim Scriptura sacra pro fide appellare signaculum, pro iniquitate lutum. Nam filius junior qui, consumpta substantia, ad patrem rediit , in munere annulum accepit. Gentilis enim populus, qui, immortalitate perdita, ad Deum poenitendo revertitur, per fidei signaculum munitur. Unde et a sponso suo Ecclesiae dicitur: Pone me ut signaculum super cor tuum . Idcirco namque signaculum rebus ponitur, ne qua diripientium praesumptione temerentur. Sponsus ergo in corde signaculum ponitur quando fidei ejus mysterium in custodia nostrae cogitationis imprimitur, ut ille infidelis servus, nimirum noster adversarius, cum signata fide corda considerat, tentando ea irrumpere non praesumat. Per lutum
Abbreviated transcription (Latin):
ta tamen hec intelligi & alit̾ possunt. Terrã
quippe: scriptura sacra uocare consueuit
ȩccłam. Extrema gͥ terrȩ dñs tenet & con¬
cutit: quia eccłȩ suȩ ultima ꝑ aduentum
anti xp̃i ꝑsecutione immanissima turbare
ꝑ mittit: nec tam̃ ꝑ mittendo deserit. Hanc
tenet & concutit: quia modo eã tranquilla
pace fidi possidet: modo cõmoueri impe¬
numquid tenuisti concutiens extrema
terrȩ. ilico adiunxrit: & excuffisti impios ex
ea. Attestante enim paulo. pleriq in ea sunt:
qui confitentur se nosse d̾m. factis aut̃ ne-¬
gant. Impios gͦ ex ea dñs excutit: quia hi
quos nunc intima uicia possident. tunc in
uoraginem aꝑtȩ infidelitatis cadent: atq
in aceruum palearum transeunt. cum temp¬
tationis illius aura cõmouentur. Et quam¬
uis se nunc sub specie fidi intra areȩ sinũ
tegunt: tunc nimirum extra granorum cu¬
mulum districti examinis uentilabro resiluisł.
Unde & apte subungitur. Restituetur ut
lutum signaculum. Ac si aꝑte diceret. Rii

Expanded text:
ta tamen haec intelligi et aliter possunt. Terram quippe Scriptura sacra vocare consuevit Ecclesiam. Extrema igitur terrae Dominus tenet et concutit, quia Ecclesiae suae ultima per adventum Antichristi persecutione immanissima turbari permittit, nec tamen permittendo deserit. Hanc tenet et concutit, quia modo eam tranquilla pace fidei possidet, modo commoveri impeNunquid tenuisti concutiens extrema terrae, illico adjunxit: Et excussisti impios ex ea? Attestante enim Paulo, plerique in ea sunt qui confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Impios ergo ex ea Dominus excutit, quia hi quos nunc intima vitia possident, tunc in voraginem apertae infidelitatis cadent; atque in acervum palearum transeunt, cum tentationis illius aura commoventur. Et quamvis se nunc sub specie fidei intra areae sinum tegant, tunc nimirum extra granorum cumulum districti examinis veUnde et apte subjungitur: Restituetur ut lutum signaculum. Ac si aperte diceret: Hi
Abbreviated transcription (Latin):
in opere. nimirum iam fecerat inp̃destinati¬
one. Quia nͦ post mortem resurrectionemq
enis creuit eccła. atq in cunctis ẽ gentibus
dilatata: apte subiungitur. Num quid
considerasti latitudiem terrȩ: Dum enĩ
angustias mortis petiit. fidem suam ingenti¬
biis dilatauit: atq in innumera corda ereden
Dilata locum tentorii tui: & pelles taberna¬
culorum tuoꝵ extende. ne parcas. Longos
fac funiculos tuos: & clauos tuos consolida
La dexteram enim & ad leuam penetrabis:

Expanded text:
in opere nimirum jam fecerat in praedestinatiin opere nimirum jam fecerat in praedestinatione. Quia vero post mortem resurrectionemque ejus crevit Ecclesia, atque in cunctis est gentibus dilatata, apte subjungitur: Nunquid considerasti latitudinem terrae? Dum enim angustias mortis petiit, fidem suam in gentibus dilatavit, atque ad innumera corda credentDilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculorum tuorum extende, ne parcas. Longos fac funiculos tuos, et clavos tuos consolida. Ad dexteram enim et ad l
Abbreviated transcription (Latin):
namq adhuc replicans subdit. Nun quid
aꝑte sunt tibi porte mortis: & ostia tenebro¬
sa uidisti: Porte enim mortis sunt : potesta¬
tes aduerse. Quas descendens dñs aꝑuit:
quia earum fortitudinem moriendo suꝑa-¬
uit. Que appellatione quoq alia. tenebro¬
sa ostia uocantur: quia dum ꝑ occultatio¬
nis suȩ insidias non uidentur. deceptis mͣ¬
tib uiam mortis aꝑiunt. Que tenebrosa
ostia dñs uidet : quia immundorum spũum
fraudulentã malitiam & respicit & p̾mit.
Quos nisi ipse nobis nescientib uidendo
ꝓhiberet: & nil de insidiis mens nr̃a cognoscẽt:
&̃ eiꝰdẽ insidiis capta deꝑir&. O tenebrosa ostianoᷤ ⁊̃
suo eos munere nobis uisibiles facit. uel
certe tenebrosa ostia tunc dñs uidit. cum clau¬
stra inferni penetrans. crudeles sp̃s ꝑculit:
& mortis p̃positos moriendo dampnauit. Qđ
iccireo hic non adhuc de futuro. sed iam de
p̃terito dicitur: quia hoc quod facturus erat

Expanded text:
namque adhuc replicans, subdit: Nunquid namque adhuc replicans, subdit: Nunquid apertae sunt tibi portae mortis, et ostia tenebrosa vidisti? Porta enim mortis sunt potestates adversae, quas descendens Dominus aperuit, quia earum fortitudinem moriendo superavit. Quae appellatione quoque alia tenebrosa ostia vocantur, quia dum pro occultationis suae insidiis non videntur, deceptis mentibus viam mortis aperiunt. Quae tenebrosa ostia Dominus vidit, quia immundorum spirituum fraudulentam malitiam et respicit et premit, quos nisi ipse nobis nescientibus videndo prohiberet, et nil de insidiis mens nostra cognosceret, et iisdem insidiis capta deperiret. Quae tenebrosa ostia nos etiam suo eos munere nobis visibiles facit. Vel certe tenebrosa ostia tunc Dominus vidit, cum claustra inferni penetrans, crudeles spiritus perculit, et mortis praepositos moriendo damnavit. Quod idcirco hic non adhuc de futuro, sed etiam de praeterito dicitur, quia hoc quod facturus erat
Abbreviated transcription (Latin):
liberi ẽ. Quem enim runcula astringunt:
ens nichilominus gressus impediunt. Quia
gͥ dñs nulla peccati iuncula ꝑtulit: in inferno
deambulauit. Lib̃ quippe: ad ligatos uenit.
Unde scriptum ẽ. factus sum sicut homo si¬
ne adiutorio: inter mortuos liber. In nouissi¬
mis gͦ abyssi dño deambulare̾: in loca dampna¬
tionis nil suȩ retentionis inuenire : attestan-¬
te petro qui ait. Solutis doloribus inferni:
iuxta quod impossibile erat teneri illũ ab eo.
N el certe quia deambulando. nos cum de lo¬
co ad locum ducimur. hic illicq p̾sentes inue¬
nimur:: ambulasse in inferno dñs dr: ut elec¬
tis animab in locis singulis ꝑ diumitatis po¬
tentiam presens fuisse monstraretur. Unde
& sp̃s sapientie mobil is describitur: ut ꝑ
hoc quod nusquam deest. ubiq nobis occur¬
rere designetur. Quam descensionem suam
dñs tanto mirabilem respicit: quanto eam
redempto homini crebrius infundit. Eam

Expanded text:
liberi est. Quem enim vincula astringunt, liberi est. Quem enim vincula astringunt, ejus nihilominus gressus impediunt. Quia igitur Dominus nulla peccati vincula pertulit, in inferno deambulavit: liber quippe ad ligatos venit, unde scriptum est: Factus sum sicut homo sine adjutorio inter mortuos liber . In novissimis ergo abyssi Dominum deambulare, est in locis damnationis nil suae retentionis invenire, attestante Petro, qui ait: Solutis doloribus inferni, juxta quod impossibile erat teneri illum ab eo . Vel certe, quia deambulando nos cum de loco in locum ducimur, hic illicque praesentes invenimur, ambulasse in inferno Dominus dicitur, ut electis animabus in locis singulis, per divinitatis potentiam praesens fuisse monstretur. Unde et spiritus sapientiae mobilis describitur, ut per hoc quod nusquam deest, ubique nobis occurrere designetur. Quam descensionem suam Dominus quanto mirabiliorem respicit, tanto eam redempto homini crebrius infundit. Eam
Abbreviated transcription (Latin):
usq adultimũ inferi. quasi ad maris ꝓ fun¬
da descendi. Si enim mare more diuini e¬
loquii scłm debet intelligi: nichil ꝓhib&
ꝓfunda maris. inferni claustra sentire.
Quod ꝓfundum maris dñs petiit: cum
inferni nouissima electorum suorum
maris. ante redemptoris aduentum non uia
sed carcer fuit: quia in se etiam bonorum ani-¬
mas. quamins non locis pęnalib clausit. Qđ
tam̃ ꝓfundum dñs uiam posuit: quia illuc
ueniens electos suos a claustris inferi ad celes
ut transirent liberati. Quod uͦ ꝓfundum
maris dixerat. hoc aliis uerbis replicans. abys¬
si nouissimũ uocat: quia sicut aquarum a¬
bẏssus. nulla nr̃a uisione compͣh enditur:
ita occulta inferi. nullo a nobis cogitationis
sensu penetrantur. Qui enim hinc subtra¬
hantur cernimus : sed quȩ illis iuxta meri¬
tum retributio suppliciorum maneat non
uidemus. Uigilanti uͦ ẽ. cura pensandum:
re. Deambulare quippe: non constricti. sed

Expanded text:
usque ad ultimum inferi, quasi ad maris profunusque ad ultimum inferi, quasi ad maris profunda descendi. S. enim mare more divini eloquii saeculum debet intelligi, nil prohibet profunda maris inferni claustra sentiri. Quod profundum mare Dominus petiit, cum inferni novissima, electorum suorum maris ante Redemptoris adventum non via, sed carcer fuit, quia in se etiam animas bonorum, quamvis non in locis poenalibus clausit. Quod tamen profundum Dominus viam posuit, quia illuc veniens electos suos a claustris inferi hodierna ut transirent liberati. Quod vero profundum maris dixerat, hoc aliis verbis replicans, abyssi novissimum vocat: quia sicut aquarum abyssus nulla nostra visione comprehenditur, ita occulta inferi nullo a nobis cogitationis sensu penetrantur. Qui enim hinc subtrahantur cernimus, sed quae illos juxta meritum retributio suppliciorum maneat, non videmus. Vigilanti vero est cura pensandum qhibet. Deambulare quippe non constricti, sed
Abbreviated transcription (Latin):
electos luci suȩ restituit: lucem suam reꝓ¬
bis tollit. Lux namq suꝑbientis: est gła
uite prȩsentis. Quȩ ei lux tunc subtralitur:
cum ꝑ carnis interitum adrationum suarum
tenebras uocatur. Ibi tunc excelsum brachiũ
confringetur: quia celsitudo cordis. ultra na¬
ture ordinem molent᷑ arrepta. oppͥmente se
diuine iusticiȩ mole dissipatur: ut quam
se ꝑuerse in breui erexerat: ꝑ pondus iudicii
in ȩternum fracta cognoscat. Nullus autẽ
nrm̃ quid post moitem sequeretur agnos¬
ceret: nisi uitȩ nrẽ conditor ad penam̃ usq
nr̃e mortis ueniret. Nisi enim ipse miseri¬
cordit᷑ infima peteret: ne quaquam nos post
suam imaginem ꝑditos iuste ad summa re-¬
uocar&. Uñ & recte subiungitur. Hum¬
quid ingressus es ꝓfundum maris : & inno¬
ussimis abyssi deambulasti: Ac si dicat. ut
ego: qui non solum mare. id est scłm per assũpͣ¬
tam humanam carnem atq atq animã pe¬
tii: sed etiam ꝑ eam sponte in morte positam

Expanded text:
electos luci suae restituit, lucem suam reprobis tollit. Lux namque superbientis est gloria vitae praesentis. Quae ei lux tunc subtrahitur, cum per carnis interitum ad retributionum suarum tenebras vocatur. Ibi tunc excelsum brachium confringitur, quia celsitudo cordis ultra naturae ordinem violenter arrepta opprimentis se divinae justitiae mole dissipatur, ut quia se perverse in brevi erexerat, per pondus judicii in aeternum fracta cognoscat. Nullus autem nostrum quid post mortem sequeretur agnosceret, nisi vitae nostrae conditor ad poenam usque mortis nostrae veniret. Nisi enim ipse misericorditer infima peteret, nequaquam nos post suam imaginem perditos juste ad summa revocaret. Unde et recte subjungitur: quid ingressus es profunda maris, et in novissimis abyssi deambulasti? Ac si dicat, ut ego, qui non solum mare, id est saeculum, per assumptam humanam carnem atque animam petii, sed etiam per eam sponte in mortem positam,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃mitur. Nam cum ap̃sentis intȩ sectirita.¬
te repellitur: intus ad se impingitur. ut
ad speranda suꝑna tendatur. Cumq euaga¬
ri exterius non ꝑmittitur: quasi in sinum
suum reuocata dilatatur. Nos aut̃ quȩ
boni uiri aduersa tolerent cernimus: sed
intus quantum gaudeant non idemus.
Mentis eoium latitudinem. modo in uerbis.
modo in oꝑibus consid̾ando cognoscimus: seã
tamen quanta in eis amplitudo sit eiusdem
latitudinis ignoramus. Audiat gͦ humana
sapientia. & se insipientem dicat. Nimqͥa
considerasti latitudinem terre: Ac si dicat.
ut ego. qui flagellis cinctam occultam iusto¬
rum lȩticiam solus plene considero: qr solus
miscđiter formo. Uel certe iccirco beatus
iob utrum terrȩ latitudinem considerauit
inquiritur : ut exemplo alienȩ latitudmis
humilietur. Ac si ei aꝑte diceretur: Fos qͣs
innumera mala p̾sentis uite nequeunt an¬
gustare considera: & de statu cordis tui int¬

Expanded text:
 premitur. Nam cum a praesentis vitae securita premitur. Nam cum a praesentis vitae securitate repellitur, intus ad se impingitur, ut ad speranda superna tendatur. Cumque evagari exterius non permittitur, quasi in sinum suum revocata dilatatur. Nos autem quae boni viri adversa tolerent cernimus, sed intus quantum gaudeant non videmus. Mentis eorum latitudinem modo in verbis, modo in operibus considerando cognoscimus, sed tamen quanta in eis amplitudo sit ejusdem latitudinis ignoramus. Audiat ergo 931 humana sapientia, et se insipientem discat: Nunquid considerasti latitudinem terrae? Ac si dicat: ut ego, qui flagellis cinctam, occultam justorum laetitiam solus plene considero, quia solus misericorder formo. Vel certe idcirco beatus Job utrum terrae latitudinem consideraverit inquiritur, ut exemplo alienae latitudinis humilietur. Ac si ei aperte diceretur: Eos quos innumera mala praesentis vitae nequeunt angustare considera, et de statu cordis tui int
Abbreviated transcription (Latin):
infidelibus. Sollerter uero intuendum est
quod dr̃. considasti. Latitudo namq bono¬
rum interior ẽ: & nequaquã comp̃ henditur:
nisi caute consideretur. Nam plerumq eos
exterius inopia humiliat: pene cruciatus an¬
gustat: sedtamen inter hȩc semꝑ interioe for¬
titudo usq adsperanda cȩlestia dilatat. An¬
gustati apłi exteruis fuerant. qui flagella sus¬
tinebant: sed in magna stabant intus lati.¬
tudine liberi. qui apud se hȩc eadem flagel¬
la in gaudium ueterant. Scriptum namq¬
est. Ibant gaudentes a conspectu concilii:
liam pati. Hanc latitudinem inter angusti¬
as paulus inuenerat qui dicebat. Scire aut᷑
uos uolo fr̃s. quia quȩ circa me sunt. magis
ad ꝓfectum uenerunt eugłii: ita ut uincula
mea manifesta fierent in omni p̃torio. Hanc
latitudinem dauid int̾ angustias optinebat
dicens. In tribulatione dilatasti me. Tc̃ itaq
hec terra idest scõrum conscientia dilatatur:

Expanded text:
infidelibus . Solerter vero intuendum est infidelibus . Solerter vero intuendum est quod drum interior est, et nequaquam comprehenditur, nisi caute considexterius inopia humiliat, poenae cruciatus angustat; sed tamen inter haec semper interior fortitudo se usque ad speranda coelestia dilatat. Angustati apostoli exterius fuerant, quando flagella sustinebant; sed in magna stabant intus latitudine liberi, qui apud se haec eadem flagella in gaudium verterant. Scriptum namqest: Ibant gaudentes a conspectu concilii: liam pati . Hinc Pauas Paulus invenerat, qui dicebat: Scire autem vos volo, fratres, quia quae circa me sunt magis ad profectum venerunt Evangelii, ita ut vincula mea manifesta fierent in omni praetorio . Hanc latitudinem David inter angustias obtinebat, dicens: In tribulatione dilatasti me . Tunc itaque haec terra, id est sanctorum conscientia, dilatatur,
Abbreviated transcription (Latin):
tis: Portȩ enim mortis sunt cogitationes¬
prauȩ. quas dõ pandimus. quando eas in
penitentiam flendo confitemur: quas &̃ ñ¬
confessas intuetur: sed confessas ingreditur.
Tunc quippe uiam sibi in portis mortis aꝑit:
quando solutis prauis cogitationib. ad nos
post confessionem uenit. Quȩ porte mor-¬
tis iccirco uocatȩ sunt: quia ꝓfecto uia ad
interitum ꝑ iniquas semꝑ cogitationes aꝑ¬
itur. Quod adhuc replicatur cum subditur¬
beri intrinsecus possunt: & tamen ab altero
uideri non possunt. Quȩ tam̃ dñs cernit:
qñ ea occulto respectu grẽ destruit. scriptũ
quipꝑ ẽ. Rex qui sed& in solio iudicii: dissi¬
pat omne malum in intuitu suo. Et quia
omẽ uitium angustat. omnis uero uirtus ani¬
mũ dilatat: p ost destructa uicia. recte sub¬
iungitur. Hunqͥd considasti latitudinem
terrȩ Nisi enim uirtus animũ dilataret:
nequaquam paulus corinthiis diceret. Dila-¬
tamini e uos: & nolite iugum ducere cum

Expanded text:
TER. Portae enim mortis sunt cogitationesTER. Portae enim mortis sunt cogitationes, quas Deo pandimus, quando eas in poenitentia flendo confitemur. Tunc confessas intuetur, sed confessas ingreditur. Tunc quippe viam sibi in portis mortis aperit, quando, solutis pravis cogitationibus, ad nos post confessionem venit. Quae portae mortis idcirco vocatae sunt, quia profecto via ad interitum per iniquas semper cogitationes aperitur. Quod adhuc replicatur, cum subditurberi intrinsecus possunt, et tamen ab altero videri non possunt. Quae tamen Dominus cernit, quando ea occulto respectu gratiae destruit. Scriptum quippe est: Rex qui sedet in solio judicii, dissipat omne malum intuitu suo . Et quia omne vitium angustat, omnis vero virtus animum dilatat, post destructa vitia recte subjungitur: Nunquid considerasti latitudinem terrae? Nisi enim virtus animum dilataret, nequaquam Paulus Corinthiis diceret: Dilatamini et vos, et nolite jugum ducere cum
Abbreviated transcription (Latin):
modo auaricia temptante fatigemur. Sed
cum cuncta hec in corde nr̃o dñs occulte
uisitationis suȩ timore reprimit: quia
aluad quam in abysso gressus ponit: Quos¬
gressus mente conspicimus: qñ contra in sur¬
gentia uicia quomͦ timoris eius obuient do¬
na pensamus. Hos namq gressus ꝓpħa con¬
spererat: cum dicebat. Uisi sunt ingssus
tui dẽ: ingressus dĩ mei regis qui ẽ in scõ ip¬
sius. Q uia enim in ordinatos motus animus
diuinorum iudiciorum memoria in se repri¬
mi conspicit: quasi deambulantes in se adnĩ¬
gressus uidet. Dicatur gͥ beato iob. Num¬
iquid ingressus es ꝓfundum maris. & in no-¬
uissimis abyssi deambulasti. subaudis ut ego:
qui mira miscdia in peccatoribus. modo iram.
modo luxuriam. modo auaritiam. modo
surgentem suꝑbiam calco: Acsi ei aꝑte dice¬
retur. Si latentia cordis uicia me solum re-¬
primere conspicis: tu extolli de ꝓpria iustifi¬
tis ad confessionem ducimur: recte scibiun¬

Expanded text:
modo avaritia tentante fatigemur. Sed modo avaritia tentante fatigemur. Sed cum cuncta haec in corde nostro Dominus occultae visitationis suae timore reprimit, quid aliud quam in abysso gressus ponit? Quosgressus mente conspicimus, quando contra insurgentia vitia quomodo timoris ejus obvient dona pensamus. Hos namque gressus Propheta conspexerat, cum dicebat: Visi sunt ingressus tui, Deus, ingressus Dei mei, regis mei, qui est in sancto ipsius . Qui enim inordinatos motus animi divinorum judiciorum memoria in se reprimi conspicit, quasi deambulantis in se gressus Domini videt. Dicatur ergo beato Job: Nunquid ingressus es profundum maris, et in novissimis abyssi deambulasti? Subaudis ut ego, qui mira misericordia in peccatorum cordibus modo iram, modo luxuriam, modo avaritiam, modo surgentem superbiam calco. 930 Ac si ei aperte diceretur: Si latentia cordis vitia me solum reprimere conspicis, tu extolli de propria justifitis ad confessionem ducimur, recte subjun
Abbreviated transcription (Latin):
& recte ꝑ cunctando subiungitur. Et in no¬
ussimis abyssi deambulasti: Quid enim est.
abyssus. nisi mens humana: Quȩ dum sem&.¬
ipsam comp̃hendere non uale: sese in omne
quod ẽ uelut obscura abyssus latet. Unde
ab altitudine fantasiȩ sue: quia dum sema.¬
ipsam mens humana non penetrat: ex cõ¬
paratione sui. ditimȩ nature potentiam ꝙͥ
comp̃hendere non sufficit. humilrus lau¬
dat. In nouissimis gͣ abẏssi do deambulare
est: etiam nequissimorum hõiũ corda conũ¬
tere: & desperatas mentes uisitationis suş
uestigus tangendo mirabilit᷑ reformare.
Cum enim post inmensa scelera unusqͥsq
compungitur: quid aliud quã innouissi¬
mis abyssi ds deambulans uidetur.: Qua¬
si in abysso namq as deambulat: cũ obscu¬
rum cor penetrans. fluctus in uisibiles ui¬
ciorum calcat. Plerumq enim p̃terita
alia plangimus. E aliis presentib urgem᷑.
ut modo suꝑbia. modo ira. modo lux uria.

Expanded text:
et recte percunctando subjungitur: Et in noet recte percunctando subjungitur: Et in novissimis abyssi deambulasti? Quae enim est abyssus, nisi mens humana, quae dum semetipsam comprehendere non valet, sese in omne quod est, velut obscura abyssus, latet? Unde ab altitudine phantasiae suae , quia dum semetipsam mens humana non penetrat, ex comparatione sui, divinae naturae potentiam quam comprehendere non sufficit humilius laudat. 28. In novissimis abyssi deamest etiam nequissimorum corda hominum convertere, et desperatas mentes visitationis suae vestigiis tangendo mirabiliter reformare. Cum enim post immensa scelera, unusquisque compungitur, quid aliud quam in novissimis abyssi Deus deambulans videtur? Quasi in abysso namque Deus deambulat, cum obscurum cor penetrans, fluctus invisibiles vitiorum calcat. Plerumque enim praeterita alia plangimus, et aliis praesentibus urgemur, ut modo superbia, modo ira, modo luxuria,
Abbreviated transcription (Latin):
tuuendo sustinuit. simul om̃s moriendo
ꝓstrauit. Recte itaq postquam inferna
penetrasse se edocuit: considerandam
gellato homini dicerce. ꝑ pende quodl ꝑ.¬
tuli: & pensa quod emi. Nec querarl ipse
de uerbere: dum nescis quȩ te prȩmia ma¬
neant in retributione. Int̾ hȩc itaq uerba
creatoris. oꝑep̃ctum putosi abono cõmuni
acpublico parũꝑ oculos flectimus. & qͥd
in singulis nob̃ latent̾ agat intuemur.
maris: Mare quippe est mens humana.
Cuus ꝓfunda ds̃ ingreditur. quando ꝑ cog¬
nitionem suam ad lamenta pęnitentiȩ ab in-¬
timis cogitationibus ꝑturbatur: quando pri-¬
oris uitȩ nequitias ad memoriam reducit᷑: &
fluctuantem in confusione sua ammum con¬
cutit. ꝓ fundum maris ds penetrat: qñ &̃
desperata corda ꝑmutat. Si enim mare in¬
trat. quando cor seculare humiliat: ꝓ fun¬
dum maris ingreditur qñ uisitare mentes
etiam pressas scelerib non dedignatur. Uñ

Expanded text:
vivendo sustinuit, simul omnes moriendo vivendo sustinuit, simul omnes moriendo prostravit. Recte itaque popenetrasse se docuit, considerandam gellato homini diceret: Perpende quid pertuli, et pensa quod emi; nec queraris ipse de verbere, dum nescis quae te praemia maneant in retributione. Inter haec itaque verba creatoris operae pretium puto, si a bono communi ac publico parumper oculos flectimus, et quid in singulis nobis latenter agat intuemur. at.---Mare quippe est mens humana, cujus profunda Deus ingreditur quando per cognitionem suam ad lamenta poenitentiae ab intimis cogitationibus perturbatur, quando prioris vitae nequitias ad memoriam reducit, et fluctuantem in confusione sua animum concutit. Profundum maris Deus penetrat, quando etiam desperata corda permutat. Ipse enim mare intrat quando cor saeculare humiliat, profundum maris ingreditur quando visitare mentes etiam pressas sceleribus non dedignatur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
latitudo terre ꝓfecto non fieret. nisi ipse
prius & intam quam nouimus mouendo
despiceret: & uitam quam non nouimus resur¬
gendo monstrar&e. In morte quipꝑe sua. nr̃e
oculos mentis aꝑuit: & quȩ ess& uita quȩ
sequeretur ostendit. Unde & hunc in eugłio
oramem tenens. discipulis dic̃. Sic oportebat
xpm̃ pati & resurgere amortuis tercia die:
Et p̃dicare in nomine eiꝰ penitentiam. & re
missionem peccatorum ꝑ om̃s gentes. Pauci
enim ex plebe ssiłitica ipso p̃dicante credi¬
derunt: innumeri uero gentium popłi uiã
uite illo moriente secutisunt. Suꝑbos nãq
dum adhuc ꝑassibilis uiuer& ꝑtulit: apas¬
sibili uͦ uita mortuus strauit. Quod bene
samson insem&ipso dudum siguralit᷑ erp̃s¬
sit. qui paucos quidem dum iuueret int̾e¬
mit: destructo aut̃ templo. hostes innume¬
ros cum moreretur occidit: qr nimirum
dñs ab elatione suꝑbiȩ paucos cũ uiueret.
plures uͦ cum templum sui corporis solue¬
retur extixit: atq electos ex gentib qͦs

Expanded text:
to non fieret, nisi ipse prius et vitam quam novimus moriendo despiceret, et vitam quam non novimus resurgendo monstraret. In morte quippe sua nostrae oculos mentis aperuit, et quae esset vita quae sequeretur ostendit. Unde et hunc in Evangelio ordinem tenens, discipulis dicit: Sic oportebat Christum pati, et resurgere a mortuis tertia die, et praedicari in nomine ejus poenmissionem peccatorum per omnes gentes , Pauci enim ex plebe Israelitica ipso praedicante crediderunt, innumeri vero gentium populi viam vitae illo moriente secuti sunt. Superbos namque dum adhuc passibilis viveres, pertulit, a passibili vero vita mortuos stravit. Quod bene Samson in semetipso dudum figuraliter expressit, qui paucos quidem dum viveret, interemit: destructo autem templo, hostes innumeros, cum moreretur, occidit . Quia nimirum Dominus ab elevatione superbiae paucos dum viveret, plures vero cum templum sui corporis solveretur exstinxit, atque electos ex gentibus quos
Abbreviated transcription (Latin):
uisq ad resurrectionis tempꝰ. mane exutũq
ꝑdurare. S quia hanc penam suꝑbie nec
illi tran seunt. qui & eandẽ suꝑbiam uiuen¬
do humilit̾ uincunt: quȩ sit suꝑbientiũ
specialis pęna subiungit dicens. Aufere

Expanded text:
usque ad resurrectionis tempus inane exutumque usque ad resurrectionis tempus inane exutumque perdurare. Sed quia hanc poenam superbiae nec illi transeunt, qui et eamdem superbiam vivendo humiliter vincunt; quae sit superbientium specialis poena, subjungit
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Hominem quippe dñs quia ad suam
similitudinem condidit: quasi quoddam
sue potentiȩ signaculum fecit. Quod tamen
ut lutum restituetur: quia lic& ęt̾na suppli¬
cia ꝑ conu̾sionẽ fugiat: in ultione tam̃ ꝑpͥe-¬
trate suꝑbiȩ. carnis morte dampnatur. Ex
luto quippe homo conditus. & mentis accep¬
ta ratione. similitudine diuinȩ imaginis de¬
coratus : elatione cordis intumescens. quod de
infirmis formatus ess& oblitus ẽ. Unde mi-¬
ra conditoris iusticia actum est: ut quia ꝑ sen-¬
sum intumuit. quem rationabilem accepit:
rursus terra ꝑ mortem fieret. quam esse se con¬
siderare humilit̃ noluit. Et quia peccando
di similitudinem ꝑdidit: moriendo uero ad
similis sui materiam rediit: recte dr. Resti¬
tuetur ut lutum signaculũ. Et quia de cor¬
pore cum sp̃s uocatur. quodam quasi in uolu¬
cro sue carnis exuit᷑: apte de eodem. luto
subiungitur. Et stabit sic̃ uestimentum.
Luto namq nro sic̃ uestimentum stare est:

Expanded text:
Hominem quippe Dominus, quem ad suam similitudinem condidit, quasi quoddam suae potentiae signaculum fecit. Quod tamen ut lutum restituetur, quia licet aeterna supplicia per conversionem fugiat, in ultione tamen perpetratae superbiae carnis morte damnatur. Ex luto quippe homo conditus, et mentis accepta ratione, similitudine divinae imaginis decoratus, elatione cordis intumescens, quod de infimis formatus esset oblitus est. Unde mira conditoris justitia actum est ut quia per sensum intumuit, quem rationabilem accepit, rursus terra per mortem fieret, quam esse se considerare humiliter noluit; et quia peccando Dei similitudinem perdidit, moriendo vero ad limi sui materiam redit, recte dicitur: Restituetur ut lutum signaculum. Et quia de corpore dum spiritus vocatur, quodam quasi involucro suae carnis exuitur, 927 apte de eodem luto subjungitur: Et stabit sicut vestimentum. Lutum namque nostrum sicut vestimentum stare est
Abbreviated transcription (Latin):
auxilium requirat: & qui in se fidens mor-¬
tuus ẽ. auctoris sui adiutorium appetens ui-¬
uat. Audiat itaq uir iustus. iam quidem sciens:
Ised adhuc que supra sunt nesciens. Numquid
nosti ordinem celi: & pones rationem eius int̾ra ͦ
Id ÷ numqͥd occultos ordines iudicioꝵ celestiũ
compͣ hendis: aut aꝑire humanis aurib suffi¬
cis: Beatus gͥ iob de iudiciorum in cõp̃hensi¬
bilium inuestigatiõe requiritur: ac si aꝑte
diceretur. Cuncta quȩ pateris. tanto tolerare
patientiꝰ debes: quanto secretorum celestium
ignarus. cur hȩc pateris nescis. Explicit

Expanded text:
auxilium requirat, et qui in se fidens morauxilium requirat, et qui in se fidens mortuus est, auctoris sui adjutorium appetens vivat. Audiat itaque vir justus jam quidem se sciens, sed adhuc quae supra se sunt nesciens: Nunquid nosti ordinem coeli, et pones rationes ejus in terra? id est, nunquid occultos ordines judiciorum coelestium comprehendis, aut aperire humanis auribus sufficis? Beatus igitur Job de judiciorum incomprehensibilium investigatione requiritur, ac si ei aperte diceretur: Cuncta quae pateris tanto tolerare patientius debes, quanto secretorum coelestium ignarus, cur hoc al., haec pateris, nescis. Quem secut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrumpat. Alius in errore infidelitatis natꝰ.
in errorem deficit: aliꝰ in catholice fidĩ rectitu¬
dine genitus. in catholicȩ fidĩ rectitudine con¬
sũmatur. E contra uero alius catholicȩ ma¬
tris uentre editus. iuxta uitȩ t̃minũ erroris
uoragine deuoratur: alus aut̃ uitã sua m
in catholica pietate consumit: qui ortus in
ꝑfidia cum lacte matris auxeat uirus erro¬
ris. Alius celsitudinẽ bene uiuendi appete-¬
re. & uolet & ual&: alius nec uolet nec ualet.
Aliꝰ uolet ⁊ non ualet: aliꝰ ualet ⁊ non uq̾let.
Quis gͦ ista iudiciorum celestiũ secreta discuti¬
at: Quis intelligat discreta lance equitatis
occulta᷑ Ad cognoscendos quippe istos udici¬
orum secretoꝵ sinus: nullus ascendit. Dica¬
tur gͦ homini. ut se nescire cognoscat: nesci¬
entem uero se cognoscat ut timeat. Timeat
ut humilietur: humilietur. ne presumat
inse. Non presumat inse. ut conditoris sui

Expanded text:
prorumpat. Alius in errore infidelitatis natus, prorumpat. Alius in errore infidelitatis natus, in errore deficit: alius in catholicae fidei rectitudine genitus, in catholicae fidei rectitudine consummatur. Econtra vero alius catholicae matris ventre editus, juxta vitae terminum erroris voragine devoratur: alius autem vitam suam in catholica pietate consummat, qui ortus in perfidia, cum lacte matris hauserat virus erroris. Alius celsitudinem bene vivendi appetere et volet et valet: alius nec volet nec valet: alius volet et non valet; alius valet et non volet. Quis ergo ista judiciorum coelestium secreta discutiat? Quis intelligat discretam lancem aequitatis occultae? Ad cognoscendos quippe istos judiciorum secretorum sinus, nullus ascendit. Dicatur ergo homini, ut se nescire cognoscat; nescientem vero se Cognoscat et timeat; timeat ut humilietur, humilietur ne praesumat in se; non praesumat in se, ut Conditoris sui
Abbreviated transcription (Latin):
maiora ueniamus : quis intelligat quȩ esse
ratio secretorũ potest quod sepe uir iustus a
indicio non solum non undicatus. sed &̃ puni-¬
tus redeat: & inquus eiꝰ aduersarius non so¬
lum non punitꝰ. sed etiam uictor abscedat: &s
intelligat. cur uiuit alius insidians mortib
ꝓximoꝵ: & moritur aliꝰ qui ꝓfuturꝰ essae uitȩ
multorum: Alius culm̃ potestatis assequitur.
qui non nisi ledere studet: aliꝰ tantũmͦ lesuͦs de-¬
fende concupiscit: & tam̃ ipse opp̾ssus iacie.
Alius uacare appetit & innumeris cogitatio.¬
nib implicatur: alius negociis implicari de¬
sicłat: & coactus uacat. Alius male inchoans.
usq ad uitȩ suȩ t̾minũ ad peiora ꝑ trahitur:
alius bene incipiens. ꝑ longitudinem tempo¬
rum ꝓ ficit ad augmenta meritoꝵ. Atq c̃tra
alius male uiuens. dui reseruatur ut corrigat:
alius uero bene quidem uidetur uiuere:
sed in hac uita eo usq durat. quo ad ꝑuersa

Expanded text:
majora veniamus, quis intelligat quae esse majora veniamus, quis intelligat quae esse ratio secretorum potest, quod saepe vir justus a judicio non solum non vindicatus, sed etiam punitus redeat; et iniquus ejus adversarius non solum non punitus sed etiam victor abscedat? Quis intelligat cur vivit alius insidians mortibus proximorum, et moritur alius qui profuturus esset vitae multorum? Alius culmen potestatis assequitur, qui non nisi laedere studet, alius tantummodo laesos defendere concupiscit, et tamen ipse oppressus jacet. Alius vero vacare appetit, et innumeris negotiis implicatur: alius negotiis implicari desiderat, et coactus vacat. Alius male inchoans usque ad vitae suae terminum ad pejora protrahitur: alius bene incipiens per longitudinem temporum proficit ad augmenta meritorum. Atque econtra alius male vivens diu reservatur, ut corrigatur: alius vero bene quidem videtur vivere, sed in hac vita eo usque durat quoad perversa
Abbreviated transcription (Latin):
tra. alios sopiri in iniquitate conspex̃. Quod
qr occultis di iudiciis agitur. quȩ in hac uita
ab hominib comp̃hendi non possunt: recte
illic subdidit. Et adhȩc quis tam idoneus:
Ac si diceret. Idonei quidem sumus ad hȩc c̃¬
sid̾anda que fiunt: sed idonei non sumus
ad hȩc inuestiganda cur fiant. Unde hic
quoq dñs quia aliis ꝓducit luciferum. aliis
uero consurgere uesꝑum dixerat: ne ꝑscru¬
tari homo occulta d̃i iudicia audeat ilico
subiungit. N unquid nosti ordinẽ cęli. E
pones rationẽ eius in terra: Ordinem cȩli
nosse ẽ: suꝑnarum dispositionũ occultas p̃
destinationes uidere. Rationẽ uero eius intͤ¬
ra ponere ẽ:ante humana corda talium se¬
cretorum causas aꝑire. Rationem uidelicet
cȩli interra ponere ẽ: suꝑnorum iudiciorum
mysteria uel consudando discutere. uł loquen¬
do manifestare: quod utiq facere in hac uita
positus nullus potest. Ut enim aparius ad

Expanded text:
tra alios sopiri in iniquitate conspexit. Quod tra alios sopiri in iniquitate conspexit. Quod quia occultis Dei judiciis agitur, quae in hac vita ab hominibus comprehendi non possunt, recte illic subdidit: Et ad haec quis tam idoneus Ac si diceret: Idonei quidem sumus ad haec consideranda quia fiunt; sed idonei non sumus ad haec investiganda cur fiant. Unde hic quoque Dominus, quia aliis produci Luciferum, aliis vero consurgere vesperum dixerat, ne perscrutari homo occulta Dei judicia audeat, illico subjungitur: Nunquid nosti ordinem coeli, et pones rationem ejus in terra? Ordinem coeli nosseaedestinationes videre; rationem vero ejus in terram ponere, est ante humana corda talium secretorum causas aperire. Rationem videlicet coeli in terra ponere, est supernorum judiciorum mysteria vel considerando discutere, vel loquendo manifestare. Quod utique facere in hac vita positus nullus potest. Ut enim a parvis ad