comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sissimasres parit expectant. ienauiȩ uoluptatẽ.
& p̃mia uirtutis. Atq &ria cũ apud uos. aut
insenatu uerba faciunt. pleraq: oratione ma¬
ioressuos extollunt. eoꝵ fortia facta memorin¬
do: clariores sese putant. Quod contͣẽ. Nagio
rites. Serũ id qđ multo pleclarius i metmar
facta mdicere licet. Nunc iudete quã iniqui
sunt. Quod ex aliena uirtute sibi arrogan
idm ex mea ñ c̃cedunt. scilicet quia i magine
non habeo. & quiamnoua nobilitas ẽ qua arite
peperisse meluus ẽ. quã acceptũ corrupisse:
orationẽ fore S in marcimo uro beneficio
cũ om̃ib locis meq uosq maledictis lace¬
rente ñ placuit reticere. nequis modestra
in escientiã ducerae. Nã mequidẽ ex animi
mei sententia milla oratio ledere potest:
penitendũ sit. Nonpossũ fidei causa ima¬
gines neq triñphales aut c̃sulatus aioꝵ
meoꝵ ostentare. Acsi rei postulet. liastas

Expanded text:
rsissimas res pariter expectant, ignaviae voluptatem rsissimas res pariter expectant, ignaviae voluptatem et praemia virtutis. Atque etiam, cum apud vos aut in senatu verba faciunt, pleraque oratione maiores suos extollunt: eorum fortia facta memorando clariores sese putant. Quod contra est. Namrites, verum, id quod multo praeclarius est, meamet facta mihi dicere licet. Nunc videte, quam iniqui sint. Quod ex aliena virtute sibi arrogant, id mihi ex mea non concedunt, scilicet quia imagines non habeo et quia mihi nova nobilitas est, quam certe peperisse melius est quam acceptam corrupisse. orationem fore. Sed in maximo vestro beneficio cum omnibus locis meque vosque maledictis lacerent, non placuit reticere, ne quis modestiam in conscientiam duceret. Nam me quidem ex animi mei sententia nulla oratio laedere potest:paenitendum sit. Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare, at, si res postulet, hastas,
Abbreviated transcription (Latin):
iuorñ suꝑbia me hominẽ nouũ. quȩ illi audire
& legere solent. eoꝵ partẽ uidi. alia egoma
gessi. Quȩ illi litteris: ex ego militando didici.
Nunc uos existimate facta. andicta pluris sint.
Contenpnunt nouitatẽ meã. ego illorñ gna¬
uia. Mil fortuna. illis ꝓbra obiectant᷑. Q
ego naturã unã & cõmiinẽ omĩum existimo.
Sed fortissimũ quẽq generosissimũ. Acñ tã ex
patrib albim. aut bestiȩ queri pesset. mene
an illos exsegigni maluerint. quid responsuros
creditis nisi sese liberos quã optinios uoluisse: qd
iure me edespiciunt. facient idẽ maiorib: suis
quib utimihi ex uirtute nobilitas cepit. Inui¬
dent honori meo. ergo inuideant labori. in no¬
gentiȩ periculis etiã meis. qm̃ ꝑ hec illa cepi
erũ homines corrupti suꝑbia. ita etatẽ agu
quasi honores uros contẽpnant. Ita hus petunt.
quasi honeste uxerint. ne illi falsi sint. qui diũ¬

Expanded text:
illorum superbia me hominem nouum. Quae illi audire illorum superbia me hominem nouum. Quae illi audire aut legere solent, eorum partem vidi, alia egomet gessi; quae illi litteris, ea ego militando didici. Nunc vos existimate, facta an dicta pluris sint. Contemnunt novitatem meam, ego illorum ignaviam; mihi fortuna, illis probra obiectantur. Quamquam ego naturam unam et communem omnium existimo, sed fortissimum quemque generosissimum. Ac si iam ex patribus Albini aut Bestiae quaeri posset, mene an illos ex se gigni maluerint, quid responsuros creditis nisi sese liberos quam optimos voluisse? quod si iure me despiciunt, faciant item maioribus suis, quibus, uti mihi, ex virtute nobilitas coepit. Inuident honori meo: ergo invideant labori, innocentiae, periculis etiam meis, quoniam per haec illum cepi. Verum homines corrupti superbia ita aetatem agunt, quasi vestros honores contemnant; ita hos petunt, quasi honeste vixerint. Ne illi falsi sunt, qui diue
Abbreviated transcription (Latin):
cede deserã non ÷ consiliũ quirites. Illis difficile :
in pocestatib: tẽperari : qui ꝑ ambitione sese ꝓbes
si mulatiere. Minquiomẽm ecatẽ in optimis
artib egi: benefacertiã exc̃suecudie innaturã
ueroit Dellũ megerere cũ iugurta nsistis. qui
rẽ nobilitas egerrime tulit. Quesoreputate
cũ animis ur̃is nũ id mutari melius sit.Si quẽ
ex illo globo nobilitatis ad hoc aut altud tale
negociũ mittatis. homine ueteris ꝓsapiȩ ac mul¬
tarũ imaginũ. & nullius scipendii. scilic& ut
intantare ignarus omĩum. trepid&. festin&.
sumat aliquẽ expopulo monitore offitu sui
Ita plerũq euenit. ut quẽ uos ĩperare iuisfistis.
issibi imperatorẽ alũ querat. At ego scio qui¬
grecorũ militaria pͣcepta legereceperint. p̃pos¬
teri homines. Nã gerere ꝗsieri. tẽpore posteruꝰ
re. atq usupͥus ẽ. Conparate nunc quirites cũ

Expanded text:
cede deseram, non est consilium, Quirites. Illis difficile est cede deseram, non est consilium, Quirites. Illis difficile est in potestatibus temperare, qui per ambitionem sese probos simulauere; mihi, qui omnem aetatem in optimis artibus egi, bene facere iam ex consuetudine in naturam vertit. bellum me gerere cum Iugurtha iussistis, quam rem nobilitas aegerrime tulit. Quaeso, reputate cum animis vestris, num id mutare melius sit, si quem ex illo globo nobilitatis ad hoc aut aliud tale negotium mittatis, hominem ueteris prosapiae ac multarum imaginum et nullius stipendi: scilicet ut in tanta re ignarus omnium trepidet, festinet, sumat aliquem ex populo monitorem offici sui. Ita plerumque evenit, ut, quem vos imperare iussistis, is sibi imperatorem alium quaerat. Atque ego scio, QuiGraecorum militaria praecepta legere coeperint: praeposteri homines, nam gerere quam fieri tempore posterius, re atque usu prius est. Comparate nunc, Quirites, cum
Abbreviated transcription (Latin):
uersa respublica. ꝗ consulatꝰ aut p̃tura : tomaiore
cura illã ad ministrari ꝗhaec peti debe. Neq me
fallit quantũ cũ maximo beneficio ur̃o nego¬
tu sustineam. Hellũ parare simul &terario:
parcere. cogere ad militiã : quos nolis offenđe
domiforisq: omĩa curare. &ca agere int
inuidos. occursantes. facciosos. opinione qͥrice
asperius ẽ. Ad hoc ali si deliquere. uecus
nobilitas maiorũ forcia facta cognatorũ
& affiniũ opes multȩ. elientelȩ. ontia hec p̃sidio
assunt. Mihi spes om̃is in mema& sita. quas neceẽ:
uirtute. &ignocentia tutari. Nã alia infirmasun
Q illud intelligo quirites om̃ium ora in me c̃uersa
eẽ equos bonosq fauere. quippe mea beneficia in
Aꝑ p̃cedunt. Nobilitatẽ: locũ inuadendiquere
Quo mihi acrius adnitendũ est. uti neq uos capiamirs
urã boneficia gratuito facieba. ea uti accepta mei¬

Expanded text:
uersa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore uersa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit, quantum cum maximo vestro beneficio negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam eos quos nolis offendere, domi forisque omnia curare et ea agere inter invidos occursantis factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquere, uetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio assunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt. Et illud intellego, Quirites, omnium ora in me conuersa esse, aequos bonosque fauere—quippe mea bene facta rei publicae procedunt—, nobilitatem locum invadendi quaerere. Quo mihi acrius annitendum est, uti neque vos capiamini vestra beneficia gratuito faciebam, ea uti accepta mer
Abbreviated transcription (Latin):
supplementã. axilia populis & regib socisq ar¬
tiȩ. paucos fama cognitos accre. & ambiendo cogere.
homines emeritis stipendus secũ ꝓficisci. Neꝙilli senatꝰ.
ꝗ qũi ad uersꝰ erat: deullo negotio negare audebat. C&m̃
supplemtũ & iam letꝰ decreuerat . & neq plebe militia
nolente putabat᷑. & mariꝰ aut belli usũ. aut studia¬
lamicicias uulgi amissurꝰ. S ea res frustra sꝑata:
toita libido cũ mario eundi plerosq inuaserat. sese
quisq pitabat p̃da locuplean fore. uictorẽ domum
rediturũ . alia huiꝰ cemodi uiimos thrahebant. & eos
ñ paulũ oratione sua mariꝰ arrexerat. Nã postꝗ om̃ib:
quȩ posti lauerat decraris milites scribe uult hor¬
tandi causa simul oe nobilititẽ uti cõsueuerat exagi¬
tandi: concionẽ popłi ad uocauit. Deinde hoc mͦ.
disseruit.
ces. modicos eẽ. Dehinc ꝑ ignauiã && suꝑbiã. aetatẽ
agere. S mͥ contͣ ea uid&rur. Nã quã pluris ẽ. uni¬

Expanded text:
supplementum, auxilia a populis et regibus arerosque militiae, paucos fama cognitos, accire et ambiendo cogere homines emeritis stipendiis secum proficisci. Neque illi senatus, quamquam aduersus erat, de ullo negotio abnuere audebat. Ceterum supplementum etiam laetus decreverat, quia neque plebi militia volenti putabatur et Marius aut belli usum aut studia uulgi amissurus. Sed ea res frustra sperata: tanta libido cum Mario eundi plerosque invaserat. Sese quisque praeda locupletem fore, victorem domum rediturum, alia huiusce modi animis trahebant, et eos non paulum oratione sua Marius arrexerat. Nam postquam omnibus quae postulauerat, decretis milites scribere uult, hortandi causa simul et nobilitatem, uti consueuerat, exagitandi contionem populi aduocauit. Deinde hoc modo disseruit: ces modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur: nam quo pluris est uni
Abbreviated transcription (Latin):
apud dextinios insinistra parte : aulus manliꝰ
cũ fiditorib: n sagitariis ptea cohortes ligu¬
rũ cimalat. pͥmos & extremos cũ ex peditis ma¬
nipulis tribimos locauerat. Perfuge minime
hariae regtonũ scientissimi hostiũ it̃ explora¬
bant. Simul esul quaũ nullo in posito omĩa
ꝓuulere. anud om̃s adeẽ. laudare ⁊ incre¬
paremerentes ipse armatꝰ intentꝰq it ẽmmlites
cogeliat. neq secus atq it̃ factre castramunire.
excubitũ in porta cohortes exlegionib ꝓcastris
ñtã disfidentia futuriquȩ in ꝑaniss&: qua uu
mnilitib ex quatꝰ. cũ in ꝑatore labor uolentib
eet . & sane mariꝰ illoq alisq. tẽporib iugur¬
tim belli pudore magis ꝗ malo exercitũ coner¬
cebat Qd̾multi ꝑ abitionẽ fieri aiebant. Ad
apueritia c̃suetã duriciã ⁊ alia q̃ cecerimise¬
rias uocant. uoluptati habiusso& nintamꝰ rei¬

Expanded text:
apud dextimos, in sinistra parte A. Manlius apud dextimos, in sinistra parte A. Manlius cum funditoribus et sagittariis, praeterea cohortis Ligurum curabat. Primos et extremos cum expeditis manipulis tribunos locauerat. Perfugae, minime cari et regionum scientissimi, hostium iter explorabant. Simul consul quasi nullo imposito omnia prouidere, apud omnis adesse, laudare et increpare merentis. Ipse armatus intentusque, item milites cogebat. Neque secus atque iter facere, castra munire, excubitum in porta cohortis ex legionibus, pro castris n tam diffidentia futurum quae imperavisset, quam uti militibus exaequatus cum imperatore labor volentibus esset. et sane Marius illoque aliisque temporibus Iugurthini belli pudore magis quam malo exercitum coercebat. quod multi per ambitionem fieri aiebant: quod a pueritia cousuetam duritiam et alia, quae ceteri miserias vocant, voluptati habuisse; nisi tamen re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓiictorib agere. sed caciicta romanis
ex tenebris. ⁊ eliciorib locis facilia ui fu
magnoq hortam̃to erant. Nurimũ uͦ
lux aduentabatt elefessis iã hostib ac
paulo ante sõno captis: de inꝓiuiso uer¬
tigales it̾e cohortiũ turmarũ. legionũ.
tubicines simul om̃s signa canere. milites cla¬
morẽ tollere. aut portis erũꝑe nib&. Mauri
atq: getuli ienoto atq: horribili sonitũ repente
exciti neq fugere neq arma caꝑe. neq: omĩno
focere. aut ꝓuedẽ quice pot̾ant. Ita cunctos
strepitu clamore. nullo subueniente. nr̃isins
stantib: tumultu t̃ror. formidine. quasiue¬
cordia acceꝑat. Deniq: om̃s fusi fugatiq: Arma
⁊ signa militaria pleraq: capta Muresq: eo plio
ꝗ om̃ib suꝑiorib: intẽpti. Nã sõno ⁊ metu in¬
re decreuerat. Neq: tam̃ uictoria socors aut
in solens factus. sed parit̾ atq in conspectu hos¬
trũ. qua arato agmne incedẽ. Silla cũ eqͥtatu

Expanded text:
victoribus agere. Sed ea cuncta Romanis victoribus agere. Sed ea cuncta Romanis ex tenebris et editioribus locis facilia visu magnoque hortamento erant. Plurimum vero lux adventabat, defessis iam hostibus ac paulo ante somno captis, de improuiso vigiles, item cohortium turmarum legionum tubicines simul omnis signa canere, milites clamorem tollere atque portis erumpere iubet. Mauri atque Gaetuli, ignoto et horribili sonitu repente exciti, neque fugere neque arma capere neque omnino facere aut prouidere quicquam poterant: ita cunctos strepitu clamore, nullo subueniente, nostris instantibus, tumultu formidine terrore quasi vecordia ceperat. Denique omnes fusi fugatique arma et signa militaria pleraque capta, pluresque eo proelio quam omnibus superioribus interempti. Nam somno et metu inre decreverat; neque tamen victoria socors aut insolens factus, sed pariter atque in conspectu hostium quadrato agmine incedere. Sulla cum equitatu
Abbreviated transcription (Latin):
laborantib: suis succurrere modo hostes ube
c̃fertissimi obstiterant: inuađẽ mani. con¬
ñ pot̾at Iãq dies c̃sũptꝰ erat cũ tam̃ barbari
nhilremittere atq utireges p̃ceꝑant. noc¬
tẽ ꝓserati acrius instare. Tunc marius exco¬
pia rerũ c̃siliũ trait. atq: utisius receptu
locꝰ t̃et: colles duos ꝓpmqnos int̾se occupat
quorũ in uno castris parũ amplo fons aquȩ
magnꝰerat. Alt̃ usui oportunꝰ quia magna
parte editꝰ. & p̃ceps paucamunim̃ta gere¬
bat. Cet̾um apud aquã sillã cũ eqͥtib noctẽ
minꝰ hostib: c̃turbatis inunũ c̃trait. Deinde
custos pleno gradu in collẽ subducit. Itare¬
ges locidifficultate coacti. p̃lio det̾rentur.
Neq tam̃ suos largius abire sinunt. sediueroq:
colle multitucline circũdato. effusi c̃sedere.
Dein crebris ignib: factis plerũq noctis bar¬
barimore suo letari exultare streꝑeuo
cib &r ipsi ducesferoces qd ñ fugere. aut

Expanded text:
laborantibus suis succurrere, modo hostis, ubi laborantibus suis succurrere, modo hostis, ubi confertissimi obstiterant, invadere; manu connon poterat. iamque dies consumptus erat, quom tamen barbari nihil remittere atque, uti reges praeceperant, noctem pro se rati acrius instare. tum Marius ex copia rerum consilium trahit atque, uti suis receptui locus esset, collis duos propinquos inter se occupat, quorum in uno castris parum amplo fons aquae magnus erat, alter usui opportunus, quia magna parte editus et praeceps pauca munimenta quaere ceterum apud aquam Syllam | cum equitibus noctem minus hostibus conturbatis in unum contrahit, dein cunctos pleno gradu in collem subducit. Ita reges loci difficultate coacti proelio deterrentur, neque tamen suos longius abire sinunt, sed utroque colle multitudine circumdato effusi consedere. Dein crebris ignibus factis plerumque noctis barbari more suo laetari, exultare, strepere vocibus; et ipsi duces feroces, quia non fugerant, pro
Abbreviated transcription (Latin):
nas colligere quiuit. Deniq anteꝗ signũ aut
inꝑiũ ullũ acciꝑe queunt: equites mauri
atq getuli ñ acie. neq ullo more pͣlu. sedea¬
teruatĩ uti quosq fors c̃globauerat. in nr̃os
c̃curnunt. Qui om̃s trepidi in ꝓiuso metu. at
tam̃ uirtutũ memores: aut arna capielant
aut capientes alios ab hostib defensabant.
Pars equos ascendere. obiuã ire hostib: pugna
latrocinio magis ꝗ p̃lio similis fieri. signissine
sine hordinib equites peditesqs ꝑmixti: cede
alios. alios obtruncare. multos et᷑ ad ũsos aẽ¬
rime pugnantes. at̃go circũ uenire. Neq urtꝰ
neq arma satis tegere. qđ hostes numero plur ef
&iundiq: circũ fusi erant. Deniq: romantue¬
tinebant. Neq in eotã asꝑo negocio marius
t᷑ritꝰ. aut magis ꝗ antea demisso animo fuit. S
cũ turma sua quã exfortissimis magis ꝗ fami.¬
liarissimis parauerat. uagaripassi. ae modo

Expanded text:
nas colligere, denique ante quam signum aut nas colligere, denique ante quam signum aut imperium ullum accipere quiuit, equites Mauri atque Gaetuli, non acie neque ullo more proeli sed cateruatim, uti quosque fors conglobauerat, in nostros incurrunt. Qui omnes trepidi improuiso metu ac tamen virtutis memores aut arma capiebant aut capientis alios ab hostibus defensabant; pars equos escendere, obviam ire hostibus; pugna latrocinio magis quam proelio similis fieri. Sine signis, sine ordinibus equites peditesque permixti cedere alius, alius obtruncari, multi contra aduersos acerrime pugnantes ab tergo circumveniri; neque virtus neque arma satis tegere, quia hostes numero plures et undique circumfusi erant. Denique Romani uetentabant. Neque in eo tam aspero negotio Marius territus aut magis quam antea demisso animo fuit, sed cum turma sua, quam ex fortissimis magis quam familiarissimis parauerat, uagari passim ac modo
Abbreviated transcription (Latin):
At iugurtha poste oppidũ capsã alioser loco
munitos ⁊ siln utiles. simul⁊ magniã pecunia
amiserat : ad boccũ nuncios mittit. quã pͥmũ
innumidiã copias aelducer&. Prelu faciunde
tẽpus̃ adc̾e. Quẽ ubi cunctari accepit. ⁊ du¬
biũ belli atq pacis raciones trahere: rursus
uti ant ea ꝓximos euis donis corrũpit. ipsiq
mauro pollicet᷑ numidiȩ t̃ciã partẽ si aut
romani ex africa expulsi. aut integris sius
finib bellũ conpositũ for&. Eop̃mo illectꝰ
boccus cũ magna multitudine iugurchã
accedit. Ita amboꝵ exercitu conuineto : ma¬
riũ iã in hiberna ꝓficiscentẽ uix decima par¬
te diei reliqua inuadunt. rati noctẽ quȩ
iã aderat ⁊ uictis sibi munim̃to fore. & siui¬
cissent: nullo inpedim̃to. quia locorũ scien¬
tes erant. Cont᷑ romanis utrũq: casũ inte¬
nebris difficilẽ fore. Igit᷑ simul consid ex mul¬
tis de hostiũ aduentu cognouit: & ipsi hostes

Expanded text:
At Iugurtha, postquam oppidum Capsam aliosque locos At Iugurtha, postquam oppidum Capsam aliosque locos munitos et sibi utilis simul et magnam pecuniam amiserat, in Numidiam copias adduceret; proeli faciendi tempus adesse. Quem ubi cunctari accepit et dubium belli atque pacis rationes trahere, rursus uti antea proximos eius donis corrupit, ipsique Mauro pollicetur Numidiae partem tertiam, si aut Romani Africa expulsi aut integris suis finibus bellum compositum foret. Eo praemio illectus Bocchus cum magna multitudine Iugurtham accedit. Ita amborum exercitu coniuncto Marium, iam in hiberna proficiscentem, vix decima parte die relicua invadunt, rati noctem, quae iam aderat, et victis sibi munimento fore et, si vicissent, nullo impedimento, quia locorum scientes erant, contra Romanis utrumque casum in tenebris difficiliorem fore. Igitur simul consul ex multis de hostium adventu cognovit, et ipsi hostes
Abbreviated transcription (Latin):
moomium ante cuulẽ ascrdiriã: nũꝗ suꝑ indiis¬
triã fortuna fuit. multiq dubitauere feicior
anfelicior eet : nã posteaquȩ fecerit: inẽtũ
habeo pud& magis. anpiget disserere: Igit᷑
silla uti supͣdictũ ẽ postꝗ in asticã atq in cas¬
tramari cũ equitatu uenit: rudis antea
& ignarus belli. sollercissimꝰ omĩum in pau¬
cis tẽpestatib factus e. Ad hoc milites benig¬
ne appellare. multis rogantib aliis ꝑse ip¬
sedare. Deneficia inuitꝰ acciꝑe. sed ea ꝓpe¬
rantis e ȩs mutuũ reddere. ipse a nullo pe¬
teri. magis id laborare. ut illiꝗplurima
deberent. Ioca atq: seria cũ humillimis ma¬
gis agere. inoꝑib in agmine. atq: apud iugi¬
lias multus adẽẽ. Neq int̾im qđ pͣua ambn¬
tio solai consulis. aut ciiꝰꝗboni famã ledere
tamtũ mͦ neq c̃silio neq manu pͥorẽ aliũ
pati plerosq anicuenire. Quib reb: & ar¬
tib: brcuimario ⁊ militib: carissimꝰ factus.

Expanded text:
mo omnium ante civilem victoriam numquam super industriam fortuna fuit, multique dubitavere, fortior an felicior esset. nam postea quae fecerit, incertum habeo pudeat an pigeat magis disserere. Igitur Sulla, uti supra dictum est, postquam in Africam atque in castra Mari cum equitatu venit, rudis antea et ignarus belli, sollertissumus omnium in paucis tempestatibus factus est. ad hoc milites benigne appellare, multis rogantibus, aliis per se ipse dare beneficia, invitus accipere, sed ea properantius quam aes mutuom reddere, ipse ab nullo repetere, magis id laborare, ut illi quam plurumi deberent, ioca atque seria cum humillumis agere, in operibus, in agmine atque ad vigilias multus adesse, neque interim, quod prava ambitio solet, consulis aut quoiusquam boni famam laedere, tantummodo neque consilio neque manu priorem alium pati, plerosque antevenire. quibus rebus et artibus brevi Mario militibusque carissumus factus.
Abbreviated transcription (Latin):
gitatã: Itaq qđ plerũq in atroci negotio sol&.
senat᷑ decreuit. darent oꝑam consules. neqͥd
res .p. detrim̃ti caper&: Ea potestas ꝑsenatũ
more romand magistratui maxima ꝑmittit᷑:
exercitum parare. bellũ gerere: cohertere
om̃ibus modis socios atq ciues domimihiei ȩ q:
inperium. atq iudiciũ sũmũ habere. Aiter
sine populi iussu nulli earũ rerũ consuli iuis
Post paucos dies A senius senator in senatulate¬
pas recitauit. quas fesulis allatas sibi dicebat:
n quibus scriptũ erat .s. manliũ armacepisse.
simul id quod intalire solet: alii portenta
ates ꝓcligia nunciabant. Alii conuentus fieri
ea loca missi.
bem inperato¬
pediti. netriui¬
nia paucorũ. qu
pharent calum
in houesta uende re mosexait. Sed p̃tores
sn ponpenus rufiisi capnã .A. mecellus celermꝰ
imnagrũ picenũ. huscuio missum÷ uti ꝓtẽpore

Expanded text:
gitatam. Itaque, quod plerumque in atroci negotio solet, gitatam. Itaque, quod plerumque in atroci negotio solet, senatus decrevit, darent operam consules, ne quid res publica detrimenti caperet. Ea potestas per senatum more Romano magistratui maxuma permittitur: exercitum parare, bellum gerere, coercere omnibus modis socios atque civis, domi militiaeque imperium atque iudicium summum habere; aliter sine populi iussu nullius earum rerum consuli ius est. Post paucos dies L. Saenius senator in senatu litteras recitavit, quas Faesulis adlatas sibi dicebat, in quibus scriptum erat C. Manlium arma cepisse embris. Simul, id quod in tali re solet, alii portenta atque prodigia nuntiabant, alii conventus fieri, ea loca missi — urbem imperatopediti, ne triumnia paucorum, qupharent calumninhonesta vendere mos erat —, sed praetores Q. Pompeius Rufus Capuam, Q. Metellus Celer in agrum Picenum, iisque permissum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ armatis hominib sicuti salutatũ introire
ad ciceronem. ac dein prouiso domi suae imparatũ
cum fodere Curius ubi intelligit quantũ pericũ¬
lũ consuli impendiss& ꝓpere ꝑfuluiã ciceroni do¬
lũ quiparabat᷑ enuntiat: Ita illi ianuã ꝓhibiti. tan¬
tũ facinꝰ frustra susceperant: Interea manlius in
etruria plebem sollicitare. egestate simul ac do¬
lore in urie nouarũ rerũ cupidam. quod sylle
dominatione agos bonaq omĩa amiserat.
Pr& crea latrones cuiusq generis. quoꝵ inea re¬
gone magna copia erat: Nonnullos ex silla¬
nis coloniis. quib: libido atq luxuria ex mag̃¬
nis rapinis nihil reliqui fecerant: Ea cũcice¬
roninuntiarentur : ancipiti malo ꝑmotus.
qđ neq urbẽ ab insiđiis pͥuato consilio. longiꝰ
tueri poterat. neq exercit᷑ manlii quantꝰ aut
qͦ consilio for& satis cõꝑtũ habebat: rẽ ad se
natũ refert. Iam antea uulgi rumorib ex a¬

Expanded text:
cum armatis hominibus sicuti salutatum introire cum armatis hominibus sicuti salutatum introire ad Ciceronem ac de inproviso domi suae inparatum confodere. Curius ubi intellegit, quantum periculum consuli inpendeat, propere per Fulviam Ciceroni dolum qui parabatur enuntiat. ita illi ianua prohibiti tantum facinus frustra susceperant. Interea Manlius in Etruria plebem sollicitare, egestate simul ac dolore iniuriae novarum rerum cupidam, quod Sullae dominatione agros bonaque omnia amiserat, praeterea latrones quoiusque generis, quorum in ea regione magna copia erat, nonnullos ex Sullanis coloniis, quibus lubido atque luxuria ex magnis rapinis nihil reliqui fecerant. Ea cum Ciceroni nuntiarentur, ancipiti malo permotus, quod neque urbem ab insidiis privato consilio longius tueri poterat neque, exercitus Manli quantus aut quo consilio foret, satis compertum habebat, rem ad senatum refert iam antea vulgi rumoribus exa
Abbreviated transcription (Latin):
fore credebat: Interea romȩ multasimul moli¬
ri. consuli insidias tendere. parare incendia.
oportuna loca armatis hominib obsidere.
ipse cũ telo. ẽẽ: Itẽ alios iubere. hortari. ut i
semꝑ intenti. paratiq essent. dies noctesq festi¬
nare uigilare. neq in somniis. neq labore faci¬
gari. Postremo. ubi multa agitanti nichil pro¬
cedit : rursus intempesta nocte. coniuratio¬
nis principes conuocat: ꝑ .M. portiũ leccam
ibiq multa de ignauia eoꝵ questus. doc& seman¬
liũ pͥmisisse ad eã multitudinẽ. qua adcapi¬
enda arma parauerat: Itẽ alios in alia loca
oportuna. qui in itiũ belli facerent. seq: ad exer¬
citũ proficisci cupere : sipͥus cicerone oppres¬
sissce eũ suis consilus multũ officere. Ig ꝑt̾ricis
ac dubitantib coceris . G. cornelius eques roma¬
nus. oꝑam suã pollicitꝰ. & cũ eo . l uuarcũteus
senator. constituere ea nocte paulo post.

Expanded text:
sibi fore credebat. interea Romae multa simul molisibi fore credebat. interea Romae multa simul moliri: consulibus insidias tendere, parare incendia, opportuna loca armatis hominibus obsidere; ipse cum telo esse, item alios iubere, hortari uti semper intenti paratique essent; dies noctisque festinare, vigilare, neque insomniis neque labore fatigari. postremo, ubi multa agitanti nihil procedit, rursus intempesta nocte coniurationis principes convocat per M. Porcium Laecam, ibique multa de ignavia eorum questus docet se Manlium praemisisse ad eam multitudinem, quam ad capiunda arma paraverat, item alios in alia loca opportuna, qui initium belli facerent, seque ad exercitum proficisci cupere, si prius Ciceronem oppressisset: eum suis consiliis multum officere. igitur perterritis ac dubitantibus ceteris C. Cornelius eques Romanus operam suam pollicitus et cum eo L. Vargunteius senator constituere ea nocte paulo post
Abbreviated transcription (Latin):
orparatis catilina nichilominꝰ in ꝓximũ annum
co sulatũ perebar. sperans sidesignatus foret: facile se
ex ũountate antonio usurũ: Neq interea quietus erat.
sid omibus modis insidias parabaticiceroni Neq
illi tam̃ d cauendũ dalus. aut astuciȩ detrant.
Nãq apͥncipio consulatus sui multa pollicendo ꝑ
fuluiã effecerat : ut .R. curius. dequo pauloante me¬
moraui consilia catilinȩ sib ꝓderae Ad hoc colle¬
gã suũ antoniũ pactione ꝓuintiȩ ꝑpuderat : ne
clientiũ occulte habebat. Postquã dies cõmiciorũ
uenit: & catiline neq peticio. neq insidie. quas con
& extrema omĩa experiri. qmͣ quȩ oaculte tempta¬
uerat: aspera. fedaq: euenerant. Igit᷑ .G. manlium.
fesulas. atq in eam partẽ etruriȩ. & septinuũ quedã
camertẽ in agrũ picenũ . G. iuliũ. in apuliã di¬
misit : Procerra aliũ alio quẽ ubiq: oportunum

Expanded text:
conparatis Catilina nihilo minus in proxumum annum conparatis Catilina nihilo minus in proxumum annum consulatum petebat, sperans, si designatus foret, facile se ex voluntate Antonio usurum. neque interea quietus erat, sed omnibus modis insidias parabat Ciceroni. neque illi tamen ad cavendum dolus aut astutiae deerant. namque a principio' consulatus sui multa pollicendo per Fulviam effecerat, ut Q. Curius, de quo paulo ante memoravi, consilia Catilinae sibi proderet; ad hoc collegam suom Antonium pactione provinciae perpulerat, ne cclientium occulte habebat. postquam dies comitiorum venit et Catilinae neque petitio neque insidiae quas const extrema omnia experiri, quoniam quae occulte temptaverat aspera foedaque evenerant. Igitur C. Manlium Faesulas atque in eam partem Etruriae, Septimium quendam Camertem in agrum Picenum, C. Iulium in Apuliam dimisit, praeterea alium alio, quem ubique opportunum
Abbreviated transcription (Latin):
modo questui. neq luxuriae modũ fecaia
aes alienũ grande conflauerant. percasse
catilina credebat possẽ sebiucialerbanu sollici¬
tare. urberi inaendere. iuros earũ uładiunge¬
re sibicuel anterficerdo Sedĩnbis rat senpro¬
nia : quac multabse penlas audaciȩ facinora
cõmiserat. Neomulien gnẽ atq forma. pre¬
terea uiro ntq libens: satisfartunata fuit
lit terisgrecifa latinis dicta. psallere & sal
seꝑ omĩa quã decus atqrpuditicia fuit. Pexuniȩ
anfama aminus partereto haud facile discerneres:
libidine sicaccensa : ut sepius pacer& uiros quã pe¬
pareretur Sed ea sepe antebac: fidem prodiderat:
creditũ ab iurauerat. cędis conscia fuerat. luxu¬
rca atq ĩnoprã p̃ceps abierat. Uerũ ingenium
euis haud absurdũ posse uersus facere. iocũ moue¬
re. serinone uti uł modesto ul molli uel ꝓcaci ꝓrsus
multe facetiȩ. multusq leposinerat a łlis rebus

Expanded text:
modo quaestui neque luxuriae modum fecerat, modo quaestui neque luxuriae modum fecerat, aes alienum grande conflaverant. per eas se Catilina credebat posse servitia urbana sollicitare, urbem incendere, viros earum vel adiungere sibi vel interficere. Sed in iis erat Sempronia, quae multa saepe virilis audaciae facinora commiserat. haec mulier genere atque forma, praeterea viro liberis satis fortunata fuit; litteris Graecis Latinis docta, psallere et salsemper omnia quam decus atque pudicitia fuit; pecuniae an famae minus parceret, haud facile discerneres; lubido sic accensa, ut saepius peteret viros quam peteretur. sed ea saepe antehac fidem prodiderat, creditum abiuraverat, caedis conscia fuerat: luxuria atque inopia praeceps abierat. verum ingenium eius haud absurdum: posse versus facere, iocum movere, sermone uti vel modesto vel molli vel procaci; prorsus multae facetiae multusque lepos inerat. His rebus
Abbreviated transcription (Latin):
conuuratione quaei &c quomodo audierat: cõplu¬
ribus narrauiti Cares in pͥmis studia hominũ
acuendit ad consulatũ mandandũ. Marco tullio
ciceronullamq antea pleraq nobilitas inuidiã
estut abat. &c quasi pollui consulatũ credebant:
sicũ quãuis egreguis. homo nouus adeptus fo¬
retat Sed ubi periculũ aduenit: inuidia
atq su aꝑbia postsuere Igit comicus habitis :¬
consules declarant᷑ .m. tullius. &c .G. antonius
Quod factũ: primo populares coniurationis con¬
cusserat. Neq tam̃ catiline furor minuebatur:
sed in dies plura agitare. arma ꝑ tealiã locis opor¬
tunis parare. pecuniam sua. aut amicorura
fide sup̃tã niutuã fesulas ad manlium quẽdã
portare. qui postea phincens fait bellifaciun¬
di. Catẽ pestate plurinios cuiusq generisu.
homines ad scuusse sibi dr̃. mulieres eciam
aliquot : que pinmio ingentes sup̃tus stp̃pro
corporis tolerauerant. Post ubi ẽtas tantĩ¬

Expanded text:
coniuratione quae quoque modo audierat compluconiuratione quae quoque modo audierat compluribus narravit. Ea res in primis studia hominum accendit ad consulatum mandandum M. Tullio Ciceroni. namque antea pleraque nobilitas invidia aestuabat, et quasi pollui consulatum credebant, si eum quamvis egregius homo novos adeptus foret. sed ubi periculum advenit, invidia atque superbia post fuere. igitur comitiis habitis consules declarantur M. Tullius et C. Antonius. quod factum primo popularis coniurationis concusserat. neque tamen Catilinae furor minuebatur, sed in dies plura agitare: arma per Italiam locis opportunis parare, pecuniam sua aut amicorum fide sumptam mutuam Faesulas ad Manlium quendam portare, qui postea princeps fuit belli faciundi. ea tempestate plurumos quoiusque generis homines adscivisse sibi dicitur, mulieres etiam aliquot, quae primo ingentis sumptus stupro corporis toleraverant, post ubi aetas tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ceronis inuidiã quȩ postea ortaẽ leniriere¬
debant. a trocitate sceleris eorũ qui pęna
dederant. Nobis eares ꝓ magnitudine parũ
cõꝑta est Sed in ea conuentione futa. qeu¬
rius natus haud obscuro loco. flagieus
atq facinoribus cooꝑtus quẽ cen sores se¬
natu ꝓbrigrã amouerant. Hiuc homini
ñ minor uanitas inerat : quã audatia neq:
reticere quae audierat. neq sua & ipse sce¬
lera occultarei prorsus neq elicere. neq fa¬
cere quicquã pensi habebat Erat ei cũ fuliua
muliere nobili stupruietus consuetudo cuii
cũ minus gracus esset quia in opia minꝰ largi¬
i poterat repente glorians se. maria inon¬
tesq: polliceri cepit . Et minari intͣdũ ferro:
tũsi obnona foret. Postremoferocius agitare
quã solitus erat. At fulua insolentia curii
dausa cognta tale periculũ rei publicȩ haud oc¬
cułtũ habuit. Sed sublato auctore: decatilinȩ

Expanded text:
ceronis invidiam quae postea orta est leniri creceronis invidiam quae postea orta est leniri credebant atrocitate sceleris eorum, qui poenas dederant. nobis ea res pro magnitudine parum comperta est. Sed in ea coniuratione fuit Q. Curius, natus haud obscuro loco, flagitiis atque facinoribus coopertus, quem censores senatu probri gratia moverant. huic homini non minor vanitas inerat quam audacia: neque reticere quae audierat, neque suamet ipse scelera occultare, prorsus neque dicere neque facere quicquam pensi habebat. erat ei cum Fulvia, muliere nobili, stupri vetus consuetudo. quoi cum minus gratus esset, quia inopia minus largiri poterat, repente glorians maria montisque polliceri coepit et minari interdum ferro, ni sibi obnoxia foret, postremo ferocius agitare quam solitus erat. at Fulvia insolentiae Curi causa cognita tale periculum rei publicae haud occultum habuit, sed sublato auctore de Catilinae
Abbreviated transcription (Latin):
cessitudinibus circũuentũ. Cũ eose censulẽ initium
agendi facturũ. Ad hoc maledictis increpat om̃s
bonos suorũ unũ quẽq nominans: laudare: Ad¬
monebat aliũ causa egestatis. Aliũ cupiditatis
suae. conplures: periculi. aut ignominiȩ. Mul¬
tos: uictoriae syllanȩ. quibus ea p̃dae fuerat.
Postquã omĩum animos alacres uid&: cohorta¬
tus ut peticionẽ suã curae haberent: conuen¬
tum
dimisit: Fuere ea tẽpestate qui dicerent
catilinã oratione habita. cũ ad ius urandũ
populares sceleris sui adicer&. humani cor¬
poris sanguinẽ uino ꝑmixtũ inpateriscir¬
cũ tulissẽ: Inde cũ post execrationẽ om̃s de¬
gustauisent: sicuti insollennibus sacris fieri
consueuit: aperuisse consiliũ suũ. atq eo licti¬
tare fecisse : quo int̃ se fidi magis forent̃. Alius
ali tanti facinoris consoni: Nun nulli ficta &
hȩc & multa pͥtͣea existimabant. ab his qui ei¬

Expanded text:
cessitudinibus circumventum; cum eo se consulem initium cessitudinibus circumventum; cum eo se consulem initium agundi facturum. ad hoc maledictis increpabat omnis bonos, suorum unum quemque nominans laudare: admonebat alium egestatis, alium cupiditatis suae, compluris periculi aut ignominiae, multos victoriae Sullanae, quibus ea praedae fuerat. postquam omnium animos alacris videt, cohortatus, ut petitionem suam curae haberent, conventum dimisit. fuere ea tempestate qui dicerent Catilinam oratione habita, quom ad ius iurandum popularis sceleris sui adigeret, humani corporis sanguinem vino permixtum in pateris circumtulisse: inde quom post execrationem omnes degustavissent, sicuti in sollemnibus sacris fieri consuevit, aperuisse consilium suom, atque eo dictitare fecisse, quo inter se fidi magis forent alius alii tanti facinoris conscii. nonnulli ficta et haec et multa praeterea existumabant ab iis, qui Ci
Abbreviated transcription (Latin):
spolia magnifidimagis quã oratio mea uos hor¬
tentur. Uel inperatore. uł nlite me uti¬
ominileq animꝰ neq: corpus a uobis aberit:
hȩc ipsa ut spero una uobiscũ consul agã. ni for¬
te me animus fallit. & uos seruire magis quã
inperare parati estis. Postquã accepere ea ho¬
mines quibus mala habunde omĩa erant. sed neq:
res neq spes bona ulla tama& si illis quieta mouere
magna merces uidebat᷑: tam̃ postulare pleriq
ut ꝓponer & quȩ conditio belli fora. quȩ armis
p̃mnia peterent: Quid ubiq opis. aut speihaberent
Tunc catilina polliceri tabulas nouas. ꝓscriptionẽ
locupletũ magistratus sacerdocia rapinas alia
omĩa quȩ bellũ atq libido uictorũ fert. Preterea
ẽ̃ in his pania citeriore pisonẽ. Imnauritania
cũ exercitu p. sittiũ nucerinũ consilusui participes.¬
Preterea petere consulatũ .G. antoniũ quẽ sibi col¬
legã foresperaret. hominẽ & familiare. & om̃ib ne¬

Expanded text:
spolia magnifica magis quam oratio mea vos horspolia magnifica magis quam oratio mea vos hortantur. vel imperatore vel milite me utimini: neque animus neque corpus a vobis aberit. haec ipsa, ut spero, vobiscum una consul agam, nisi forte me animus fallit et vos servire magis quam imperare parati estis.' Postquam accepere ea homines, quibus mala abunde omnia erant, sed neque res neque spes bona ulla, tametsi illis quieta movere magna merces videbatur, tamen postulavere plerique, ut proponeret, quae condicio belli foret, quae praemia armis peterent, quid ubique opis aut spei haberent. tum Catilina polliceri tabulas novas, proscriptionem locupletium, magistratus, sacerdotia, rapinas, alia omnia, quae bellum atque lubido victorum fert; praeterea esse in Hispania citeriore Pisonem, in Mauretania cum exercitu P. Sittium Nucerinum, consili sui participes; petere consulatum C. Antonium, quem sibi collegam fore speraret, hominem et familiarem et omnibus ne
Abbreviated transcription (Latin):
Cont̃. annis illis atq diuitus onia consenuer.
Tantũ mͦ incepto opus est. C&̃i. res ixpedior
Et enĩ quis mortaliũ cui uirile ingeniũ est
tolerare potest illis diuicias superare. quas
ꝓfunclant᷑ in extruendo mari. & montibus ca¬
equandis : Nobis rẽ familiarẽ &iã ad necessa¬
ria deesse : Illos binas aut amplius lomos con¬
tinuare. nobis larẽ familiarẽ nusꝙ unũ ẽẽ : Cũ
tabulas signa toreumata emunt. noua diriuiñs.
alia ȩdificant postremo om̃ib modis pecuniã
traunt. uexant. tam̃ sũma libi dine diuicias su¬
as uincere nequeunt At nobis est domi in opia.
foris. aes alienũ. malares. spes multo asperior.
deniq quid reliqui habȩmus p̃t᷑ miserã animã
Quinigit᷑ expergiscimini. En illa illa quã sepe
optastis libertas : Preterea diuiciȩ. decus gła
in oculissita sunt. Fortuna om̃ia cauitoribus
p̃mia posuit Res tẽpus pericula egestas. belli

Expanded text:
contra illis annis atque divitiis omnia consenuerunt. contra illis annis atque divitiis omnia consenuerunt. Tantummodo incepto opus est, cetera res expediet. Etenim quis mortalium, cui virile ingenium est, tolerare potest illis divitias superare, quas profundant in exstruendo mari et montibus coaequandis, nobis rem familiarem etiam ad necessaria deesse? Illos binas aut amplius domos continuare, nobis larem familiarem nusquam ullam esse? Cum tabulas, signa, toreumata emunt, nova diruunt, alia aedificant, postremo omnibus modis pecuniam trahunt, vexant, tamen summa lubidine divitias suas vincere nequeunt. At nobis est domi inopia, foris aes alienum, mala res, spes multo asperior: denique quid reliqui habemus praeter miseram animam? Quin igitur expergiscimini? En illa, illa, quam saepe optastis, libertas, praeterea divitiae, decus, gloria in oculis sita sunt; fortuna omnia ea victoribus praemia posuit. Res, tempus, pericula, egestas, belli
Abbreviated transcription (Latin):
nolle: ea demũ firma amicicia ẽ. Sed ego quȩ
mente agitaui: om̃s iã antea diuersi audistis
Sterũ michi indies magis animus accendt̃
cũ considero quȩ conditio uitae futura sietꝰ
nusi nosmet isos undicamus in libentitẽ
niã poftquiã res.ꝑ. in paucorũ potentiam
uis adeq ditionẽ cõcessit. senper illif reges
st urarche uectigales eͥe populi arationes
sti peudia pendere. Ceteri om̃s strenitibro¬
ni nobiles atq ignobiles : uulgus fuimus
Sinegra sine auctoritate His obnoxii
onis grã potentia honos diuitiȩ apu&d illos
sunit: aut ubi illi uolunt. Nlobis uero relique¬
nuit pericula repulsas iudicia egestagt̃
Quȩ quousq tandẽ pacienuni ofortissimi
iuri  Nonne emori ꝑuirtutẽ prestat quã in¬
tã miserã atq in honestã ubi alienȩ suꝑbiȩ
ludibrio fueris ꝑ dedecus amitteres Uerũ
enĩuero ꝓdeũ atq hominũ fidẽ uictoria in
manus nob est. Uigie aetas. animus ualet:

Expanded text:
nolle, ea demum firma amicitia est. Sed ego quae nolle, ea demum firma amicitia est. Sed ego quae mente agitavi, omnes iam antea divorsi audistis. ceterum mihi in dies magis animus accenditur, quom considero, quae condicio vitae futura sit, nisi nosmet ipsi vindicamus in libertatem. nam postquam res publica in paucorum potentium ius atque dicionem concessit, semper illis regetetrarchae vectigales esse, populi, nationes stipendia pendere; ceteri omnes, strenui, boni, nobiles atque ignobiles, vulgus fuimus, sine gratia, sine auctoritate, iis obnoxii, omnis gratia, potentia, honos, divitiae apud illos sunt aut ubi illi volunt; nobis reliquere pericula, repulsas, iudicia, egestatem. Quae quousque tandem patiemini, o fortissumi viri? Nonne emori per virtutem praestat quam vitam miseram atque inhonestam, ubi alienae superbiae ludibrio fueris, per dedecus amittere? Verum enim vero, pro deum atque hominum fidem, victoria in manu nobis est: viget aetas, animus valet;
Abbreviated transcription (Latin):
luntate cius pisene᷑ aggressos. Numꝗ & hispanos pre¬
terea tale facinꝰ fecisse. sed imꝑa seua multa antea
per pessos Nos eimrem mmidio derdinquem
desuperiore conuiratione. satis dictũ. Catilina
ubi eosquos pauloante cõmemoraui ẽuenissẽ uid&
tamaesi cit singalis multa sepe egerat: tam̃ inrẽ
fort eredens uniuensos appellare. & cohortari
in abditã partẽ ȩliũ fecedit. atq ibi om̃ibus
arbitris ꝓcul amotis orationẽ huiusce modi ha¬
buit: Niuirtus. fidesq urã spettata michi fo¬
ren nequie quã oportuna res cecidissa ꝵpes
magna dominatio inmanibus frustra fuissent.
Neq ego ꝑ ignauiam aut uana ĩgenia: incer¬
ta ꝓctis captarẽ. Sed quia multis & magnis
tẽpestatib uos cognoui fortes. fidosq mͥ. eo ani¬
mus ausus ẽ maximũ atq pulcerrimũ facinus
incipere.Simul quia uob̾ eadẽ quȩ michi bona.
malaq ẽẽ intellexi Nam idẽ uelle. atq idẽ

Expanded text:
luntate eius Pisonem aggressos: numquam Hispanos praeluntate eius Pisonem aggressos: numquam Hispanos praeterea tale facinus fecisse, sed imperia saeva multa antea perpessos. nos eam rem in medio relinquemus. de superiore coniuratione satis dictum. Catilina ubi eos, quos paulo ante memoravi, convenisse videt, tametsi, cum singulis multa saepe egerat, tamen in rem fore credens univorsos appellare et cohortari, in abditam partem aedium secedit atque ibi omnibus arbitris procul amotis orationem huiusce modi habuit: 'Ni virtus fidesque vostra spectata mihi forent, nequiquam opportuna res cecidisset; spes magna, dominatio in manibus frustra fuissent, neque ego per ignaviam aut vana ingenia incerta pro certis captarem. sed quia multis et magnis tempestatibus vos cognovi fortis fidosque mihi, eo animus ausus est maxumum atque pulcherrumum facinus incipere, simul quia vobis eadem quae mihi bona malaque esse intellexi; nam idem velle atque idem
Abbreviated transcription (Latin):
ficere. Ipsi fascib correptis: pisonẽ cũ exerci¬
tu adoptinendas duas his panias mittere. Eare
cognita : rursus in non febr consiliũ cedis trans¬
tulerant. Iam tum ñ consulib mͦ. sed plerisq sena¬
torib ꝑnitiẽ machinabant᷑. Qđ catilina nisi¬
maturass&& : ꝓcuria signũ sociis dare: eodie post
conditã urbẽ romã. pessimũ facinꝰ patratũ for& :
Quia nondũ frequentes armati conuenerant. eares
consilium diremit: Post eapiso inciteriorẽ hispaniam
questor ꝓp̾tore missus ẽ. adnitente crasso. qđ eũ in¬
festũ inimicũ. Gr. põpeio cognouerat. Neq tam̃
plures p̃sidiũ ineo putabant. &iantũ potentia
pompeii. formidolosa erat. Sed his piso inꝓuitiã
ab eqͥtib hispanus quos in exercitu ductabat it̃ faci¬
ens occisus est. Sunt qui ita dicunt. imꝑa eiꝰ iniusta
suꝑba crudelia. barbaros nequiuis se pati. Alu
eut̃ equites illos Gn. u& eres fidosq elientes. uo¬

Expanded text:
rficere, ipsi fascibus correptis Pisonem cum exercirficere, ipsi fascibus correptis Pisonem cum exercitu ad optinendas duas Hispanias mittere. ea re cognita rursus in Nonas Februarias consilium caedis transtulerant. iam tum non consulibus modo, sed plerisque senatoribus perniciem machinabantur. quod ni Catilina maturasset pro curia signum sociis dare, eo die post conditam urbem Romam pessumum facinus patratum foret. quia nondum frequentes armati convenerant, ea res consilium diremit. postea Piso in citeriorem Hispaniam quaestor pro praetore missus est adnitente Crasso, quod eum infestum inimicum Cn. Pompeio cognoverat. neque tamen plures praesidium in eo putabant et iam tum potentia Pompei formidulosa erat. sed is Piso in provincia ab equitibus Hispanis, quos in exercitu ductabat, iter faciens occisus est. sunt qui ita dicant imperia eius iniusta superba crudelia barbaros nequivisse pati; alii autem, equites illos, Cn. Pompei veteres fidosque clientis, vo
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Fuere itẽ ea tẽpestate. qͥcrederent
M. licmiuerassũ. ñ ignarũ eiꝰ c̃silii fuisse. qr
GNpõpenis misus ipsi. magnu exercitũ duc¬
tabat. cuiꝰ uis opes. uoluisse cont᷑ illius potentiã
crescere . simul confisum. si coniuratio ualuisso
facile apud illos principẽ se fore. Sed antea
na fuit. Deqͣ quã uerissime potero dicam. L
tullio & .o. lepido consulib: .p. autronius & .p.
sylla designati consules. legib: ambitꝰ in trogati
pienas dederant. Post paulo catilina pecuniaꝵ
repaendar reuꝰ. ꝓhibitꝰ erat consulatũ p&ere:
qđ int᷑ legitimos dies ꝓfiteri neqͥuerit. Erat
eođ tẽpore. GN piso ad olescens nobił summe
audatiae egens factiosus que ad ꝑturbandam
rẽ.p. in opia atq mali mores stimulabant. Cũ
hoc catilina & autronius circit non as decẽbris
consilio cõmunicato. parabant incapitolio. Nđ
ianuarii .l. coctam &. ltor quatũ consules int̃¬

Expanded text:
bant. fuere item ea tempestate qui crederent bant. fuere item ea tempestate qui crederent M. Licinium Crassum non ignarum eius consili fuisse: quia Cn. Pompeius, invisus ipsi, magnum exercitum ductabat, quoiusvis opes voluisse contra illius potentiam crescere, simul confisum, si coniuratio valuisset, facile apud illos principem se fore. Sed antea na fuit. de qua quam verissume potero dicam. L. Tullo et M'. Lepido consulibus P. Autronius et P. Sulla designati consules legibus ambitus interrogati poenas dederant. post paulo Catilina pecuniarum repetundarum reus prohibitus erat consulatum petere, quod intra legitumos dies profiteri nequiverat. erat eodem tempore Cn. Piso, adulescens nobilis, summae audaciae, egens, factiosus, quem ad perturbandam rem publicam inopia atque mali mores stimulabant. cum hoc Catilina et Autronius circiter Nonas Decembris consilio communicato parabant in Capitolio Kalendis Ianuariis L. Cottam et L. Torquatum consules inte
Abbreviated transcription (Latin):
p&endi magaspes. Senatꝰ nichil sane intentus: tutȩ
tranquillaeq resom̃s. Sed ea ꝓrsus oportuna catili
lib: : pͥmo singulos appellare. hortari alios. alios
coniurationis docere. Ubi satis exploratas. quae
uoliut : in unũ om̃s conuocat. quib: maxima nec essi¬
tudo & pͥmũ audatia inerat. Eo conuenere senatoru
ordinis .P. lentilus sura .p. autonius L. cassius Longinꝰ
gunt theius. Q. Annius. M. portius. Lecea L bestia
a curius Praerta ex equestri ordine .M. fuluius
nobilior L. Statilius. Pgabinius capito .G. corneliuꝰ
Ad hoc multi ex coloniis & municipiis domi nobiles
Erant proerea cõplures. paulo occultius consilui
huiuce participes. nobiles. quos magis dominatio¬
onis spes hortabat᷑ quam inopia. aut alia
necessitudo. E& erũ iuuentꝰ pleraq sed
maxnne nobiliũ. catilinȩ inceptis fauebat.
Quib inotio. ł magnifice. ł mollit̾ uiuere
copia erat: incerta ꝓc̃tis. bellũ ꝗ pacẽ male¬

Expanded text:
petenti magna spes, senatus nihil sane intentus: tutae petenti magna spes, senatus nihil sane intentus: tutae tranquillaeque res omnes, sed ea prorsus opportuna Catilinlibus primo singulos appellare; hortari alios alios coniurationis docere. ubi satis explorata sunt quae voluit, in unum omnis convocat, quibus maxuma necessitudo et plurumum audaciae inerat. eo convenere senatorii ordinis P. Lentulus Sura, P. Autronius, L. Cassius Longinus, gunteius, Q. Annius, M. Porcius Laeca, L. Bestia, Q. Curius; praeterea ex equestri ordine M. Fulvius Nobilior, L. Statilius, P. Gabinius Capito, C. Cornelius; ad hoc multi ex coloniis et municipiis domi nobiles. erant praeterea complures paulo occultius consili huiusce participes nobiles, quos magis dominationis spes hortabatur quam inopia aut alia necessitudo. ceterum iuventus pleraque sed maxume nobilium Catilinae inceptis favebat: quibus in otio vel magnifice vel molliter vivere copia erat; incerta pro certis, bellum quam pacem male