comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i secreta cognoscat. in qͦ st̃ om̃s
thesauri sapientiȩ ⁊ scientiȩ ab¬
sconditi. Istiꝰmodi uir̃ uocat d̃s̃ exr
nomine suo: quia defensor ẽ pu¬
eri eiꝰ iacob. ⁊ electi illiꝰ isrł. Hũc
suscipit ⁊ assimilat sermoni suo:
qui cauere debet. ne suũ putet
esse quod loquit᷑: s om̃e ad dato¬
ris referat głam. ne ⁊ ipse mereat᷑
audire. accinxi te ⁊ ñ cognouist
me. Cũ enĩ instructꝰ armatura.
apħ. om̃s docuerit ñ esse aliũ dm̃
nisi unum. qͥ sit iacob ⁊ isił ds̃.
confundet᷑ martion. duos deos
intelligens. unũ bonũ ⁊ alium iꝰtũ.
alter̃ inuisibiliũ. alter̃ uisibiliũ
conditorẽ: eqͥbꝰ prior luc̃e faciat.

Expanded text:
Christi secreta cognoscant, in quo sunt omnes Christi secreta cognoscant, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Istiusmodi virum vocat Deus ex nomine suo, quia defensor est pueri ejus Jacob, et electi illius Israel. Hunc suscipit, et assimilat sermoni suo, qui cavere debet ne suum putet esse quod loquitur, sed omnia ad datoris referat gloriam; ne et ipse mereatur audire: Accinxi te, et non cognovisti me. Cum enim instructus armatura Apostoli, omnes docuerit non esse alium Deum nisi unum, qui sit Jacob et Israel Deus: confundetur Marcion, duos deos intelligens, unum bonum, et alium justum; alterum invisibilium, alterum visibilium conditorem. E quibus prior lucem faciat
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitatis. malaq sustinuit
seruitutis.:⁊ rursũ misertũ qñ
remissi in patriã. pacẽ ⁊ gaudiũ
recepert̃. Quomͦ enĩ luci contra¬
rie tenebre st̃: ita paci contra¬
riũ bellũ ẽ. Uñ ⁊ confundatur
heresis que maloꝵ arbitratur
conditorẽ om̃ : cũ hic malum
ñ contrariũ bono. s ꝓ afflic̾¬
tioẽ ponat᷑ ⁊ bello. scd̾m illud
qͦo in eugłio scriptũ est. sussi¬
cit diei malicia sua. Pos¬
sumus uirta tropologiã.
hec ⁊ de ȩccłastico uiro dicere. cui
dedit ds sermonẽ atq sapientiã
ut om̃s sectas contrarias ueritati
sua disputatiõe subuertat. sic̃ ⁊
de stephano sacra script᷑a cõmemo¬
rat. quod nullus potuerit respon¬
dere sapientie eiꝰ.: ⁊ ut reges idr
patriarchas singłar̃ hereseon. sue
subitiat potestati. ⁊ aperiat atq
confringat. quod prius uidebat᷑
dialectica arte conclusũ. ⁊ inme¬
diũ ꝓferat archana hereticorũ
suꝑans eos atq conuicens: uel

Expanded text:
captivitatis, malaque sustinuit captivitatis, malaque sustinuit servitutis, et rursum misertum, quando remissi in patriam pacem et gaudium receperunt. Quomodo luci contrariae tenebrae sunt, ita paci contrarium est bellum. Unde et confunditur haeresis, quae malorum arbitratur conditorem Deum: cum hic malum non contrarium bono, sed pro afflictione ponatur et bello, secundum illud 534 quod in Evangelio scriptum est: Sufficit diei malitia sua . Possumus juxta tropologiam haec et de ecclesiastico viro dicere, cui Deus dedit sermonem atque sapientiam, ut omnes sectas contrarias veritati sua disputatione subvertat. Sicut et de Stephano sancta Scriptura commemorat , quod nullus potuerit resistere sapientiae ejus, et ut reges, id est, patriarchas singularum haerese ωn, suae subjiciat potestati: et aperiat atque confringat, quod prius videbatur dialectica arte conclusum: et in medium proferat arcana haereticorum, superans eos atque convincens, ut
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cessisti. Eu aũ ñ cog¬
nouisti me: id simulachra co¬
liusti ñ dm̃. Accinri te forti¬
tudine. multar̃ gentiũ feci esse
uictorẽ: ⁊ ñ cognouisti aurilia¬
torẽ tuũ. In qͦ loco satis mirari
nequeo. que stulticia sit legen¬
mundus reconciliatꝰ ẽ đo. Ego
ait dñs. ⁊ ñ ẽ ampliꝰ extra me: p̃t̃
sermonẽ qͥppe atq rationẽ. uͥtu¬
ẽ: nulł ẽ alt̃ ds. Et ħ feci. ut ab o¬
riente ⁊ occidente om̃is orb̾ ag¬
noscat nullũ esse aliũ absq me
dm̃. Ego dñs: & ñ est alt̃. Pat̃ enĩ
in filio ⁊ filiꝰ in patre. qͥ loquit᷑
in eugło. ego ⁊ pat̾ umũ sumus.
In ezre uolumine positũ ẽ scͥpsis¬
se cyrũ ad om̃s gentes nullũ ẽẽ
dm̃ nͥ solũ dm̃ isrł. Siue ita in¬
telligendũ. qͦd captiuor laxatio
⁊ d̃ĩ in pͦpłm suũ clementia cunc̾
fatio: lucẽ ittenebras. id÷ diem
⁊ noctẽ. pacẽ ⁊ malũ. hoc ẽ otiũ
⁊ bellũ. ct̃que significat iratũ
se fuisse p̃pło suo: qñ tenebras

Expanded text:
cessisti. Tu autem non cognovisti me, id est, simulacra coluisti, non Deum. Accinxi te fortitudine; multarum gentium feci esse victorem, et non cognovisti auxiliatorem tuum. In quo loco satis mirari nequeo, quae stultitia sit legenmundus reconciliatus est Deo. Ego, ait, Dominus, et non est amplius extra me. Praeter sermonem quippe atque rationem virtuest, nullus est alter Deus. Et haec feci, ut ab Oriente et Occidente omnis orbis agnoscat, nullum esse alium absque me Deum. Ego Dominus, et non est alter. Pater enim in Filio, et Filius in Patre. Qui loquitur in Evangelio: Ego et Pater unum sumus . Et in Esdrae volumine positum est, scripsisse Cyrum ad omnes gentes, nullum esse Deum, nisi solum Deum Israel. Sive ita intelligendum, quod captivorum laxatio, et Dei in populum suum clementia, cunctfacio, lucem et tenebras, id est, diem et noctem: pacem et malum, hoc est, otium et bellum, per quae sigse fuisse populo suo, quando tenebras
Abbreviated transcription (Latin):
fendi te. ⁊ ininiqͥtatibꝰ tuis: sic
potest suꝑioribꝰ coaptari. ut la¬
bor sit dñi. & lassitudo defende
pecc̃ores. E go sũ egosũ ipse qui
deleo iniquitates tuas ꝓt̾me. ⁊
pecc̃oꝵ. tuoꝵ ñ recordabor. Re¬
duc me in memoriã : ⁊ iudicem᷑
simul. Narra si qͥd habes: ut iusti

Expanded text:
fendi te, et iniquitatibus tuis, sic potest superioribus copulari, ut labor sit Dei, et lassitudo defendere peccatores. Ego sum, ego sum ipse, qui deleo iniquitates tuas propter me, et peccatorum tuorum non recordabor. Reduc me in memoriam, ut judicemur simul:
Abbreviated transcription (Latin):
pistis me: alius ueniet in nomi¬
ne suo. ⁊ suscipietis eũ. Ipse prin¬
cipes ⁊ magistratꝰ ⁊ omĩs m̃di su¬
ꝑbiã conculcabit. ⁊ subicientur
ei quasi lutũ figuli. ut faciat
ex eis aliud uas in honorẽ aliuo
in contumeliã. Hec que ego urcta
consuetudinẽ ꝓpħałe fecisse me di¬
co: quasi iã p̃terita sint. Uel uixta
syminachũ futura polliceor: nulł
demonũ ⁊ idolor. potest p̾̃dicere.
Unde oracła cuncta tacuert̃. quia
nemo ẽ qͥ annuntiet. nemo qͥ au¬
diat: dũ bruta prius corda gen¬
tiũ intellexert̃ errorẽ suũ. ⁊ falsa
differt̃: ceterũ ut una urbs. sic ⁊

Expanded text:
omine suo, et suscipietis eum . Ipse principes et magistratus, et omnem mundi superbiam conculcabit, et subjicientur ei quasi lutum figulo, ut faciat ex eis aliud vas in honorem, aliud in contumeliam . Haec quae ego juxta consuetudinem prophetalem fecisse me dico, quasi jam praeterita sint, vel juxta Symmachum, futura polliceor, nullus daemonum et idolorum potest praedicere. Unde oracula cuncta tacuerunt, quia nemo est qui annuntiet, nemo qui audiat, dum bruta prius corda gentilium intellexerunt errorem suum, et falsa differunt; caeterum ut una urbs, sic et
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a ꝯtẽpnunt: de qͦ plemiꝰ in ma¬
thei cõm̃tariolis. ⁊ in libro quẽ
ad algasiã nuꝑ scripsimꝰ dispu¬
tatũ ẽ. Et interim notandum
ham: quibꝰ quas hominibꝰ ac ser¬
uis consequent̾ dicit᷑. Noli timere
uermis iacob. ⁊ paruuł numero

Expanded text:
t. De quo plenius in Matthaei Commentariolis, et in libro quem ad Algasiam nuper scripsimus, disputatum est. Et interim notandum, ham: quibus quasi hominibus ac servis consequenter dicitur: Noli timere vermis Jacob, et parvulus numero
Abbreviated transcription (Latin):
dauid loquit᷑ in psalmo. Ut iustifi¬
ceris in sermonibꝰ tuis: &um
cas cũ fueris iudicatꝰ. Narra gͦ si
qͥd habes. ut iustificeris. Et ẽ sensus.
Ego loquar prior contra te. ne op¬
pressũ esse te dicas multiplicatiõe
sermoñ: S tu si qͥd iuste habes.
ipse ꝓ te loquere ut uidearis ista
que pateris ñ in merito sustine.
Et ut scias. me misereri tui. ñ ob
apatͥbꝰ tuis repetã atq maioribꝰ
ut intelligas te de peccoribꝰ ge
neratũ. Pat̾ tuus pͥmꝰ peccauit.
insolitudine. omĩs uidelicet po¬
pulus isrł. siue auctor generis
tui abrahã peccasse conumcitur.
qñ dño terrã reꝓmissioĩs semini
ilhiꝰ pollicente. respondit. In qͦ
sciam qi possidebo eã: & int̾pre¬
tes inquit tui p̃uaricati sunt. in
me: aaron & moyses ad aquam
contradictioĩs. qui int̾me ⁊ te
medii loquebant᷑. Et ut intelli¬
gamꝰ ñ esse iuolentã expositio¬
nẽ: seqͥt᷑. Et contaminaui pͥn¬
cipes scõs. De quibꝰ ⁊ in psalmo

Expanded text:
m: Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum fueris judicatus . Narra ergo si quid habes, ut justificeris. Et est sensus: Ego non loquar prior contra te, ne oppressum esse te dicas multiplicatione sermonum; sed ut si quid justi habes, ipse pro te loquere; ut videaris ista quae pateris, immerito sustinere. Et ut scias me misereri tui, non ob a patribus tuis repetam atque majoribus, ut intelligas te a peccatoribus esse generatum: Pater tuus primus peccavit in solitudine: omnis videlicet populus Israel. Sive auctor generis tui Abraham peccasse convincitur, quando Domino terram repromissionis semini illius pollicente, respondit: In quo sciam quia possidebo eam? Et interpretes, inquit, tui praevaricati sunt in me : Aaron et Moyses ad aquam cotradictionis, qui inter me et te medii loquebantur . Et ut intelligamus non esse violentem expositionem, sequitur: Et contaminavi principes sanctos, de
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ñ derelinquã eos: s aꝑiam
in montibꝰ flumina. & in medio
cãpor fontes. faciã desertũ in
cedrũ. ⁊ bixũ ⁊ mirtũ. ⁊ ciparis¬
⁊ cogitent. i nouerint simul. qr
dit. Gentiũ pͦpłs pauꝑ. ⁊ tenuis.
qui ñ habebat scientiã ui̾tatis
querit ꝑ diu̾sos magistros ⁊ ua¬
ria phylosophor dogmata aquas
salubres ⁊ ñ inuenit. quia ñ sũt.
Lingua eoꝵ sit exaruit: sine le¬
ge ac ꝓpħis. Omnẽ enĩ urta eugłii
fidem substantiã suã in medicos
consũpserat. ⁊ a cruore idolatȩ
i sangume uictimar̃ ñ poterat
liberari. Proptẽa dñs ds isrł non
eos penitꝰ dereliqͥt nec in ȩt̃nũ
ꝑire passus ẽ: s aperuit insupi-¬
nis collibꝰ siue in montibꝰ flumi¬
na. & in medio cãpoꝵ. fontes.
Que flumina ex illo fluiio du¬
xere principiũ. qui in psalmis
legit᷑: fluminis inpetꝰ letificat
ciuitatẽ h. Et in alio loco. fluuiꝰ
dĩ repletꝰ ẽ aqͥs: que aque ⁊ fon¬
tes de illo fonte manarunt qͥ ꝑ

Expanded text:
et non derelinquam eos, sed aperiam inter montes flumina et in mediis campis fontes, faciam deserta in ncedrum et buxum et myrtum et cypariset cogitent, et noverint simul quiadit. Gentium populus pauper et tenuis, qui non habebat scientiam veritatis, quaerit per diversos magistros, et varia Philosophorum dogmata aquas salubres: et non invenit, quia non sunt; lingua eorum siti aruit, sine Lege ac Prophetis. Omnem enim juxta Evangelii fidem, substantiam suam in medicos comsumpserat ; et a cruore idololatriae, et sanguine victimarum non poterat liberari. Propterea Dominus Deus Israel non eos penitus dereliquit, nec in aeternum perire passus est; sed aperuit in supinis collibus, sive in montibus flumina, et in medio camporum fontes. Quae flumina ex illo fluvio duxere principium, qui in Psalmis legitur: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Et in alio loco: Fluvius Dei repletus est aquis. Quae aquae et fontes de illo fonte manarunt, qui per
Abbreviated transcription (Latin):
couterat aduersarias potestates.
⁊ sꝑitase nequitiã eleuantẽ se
contͣ scientiã d̃. qui ꝓ uarieta¬
te suꝑbiȩ montes appellant᷑.⁊
colles: illisq sublatis .⁊ tͥbinis mo¬
re disꝑsis. exultet isrł atq le¬
tetur in dño scõ ifrł. Possumus
qͦq dicere qͦd eccłasticus habens
eugłicȩ p̃dicationis rostra ser¬
rantia in plaustro nouo. quod
nequaꝗͣ oꝑat᷑ in uetustate litȩ.
s in nouitate sp̃c conterat in¬
creduloꝵ corda. durissima se¬
parãs tͥtic̃ a paleis. ⁊ montes col¬
lesq cõminuens. id⁊ om̃s here¬
ticoꝵ pͥncipes. qͥ cõminuti atq
cont̾ti redigant᷑ in puluerem
⁊ nichili esse doceant᷑. ut qͥ male
fuerant congregati diuidunt᷑
in bonũ suũ. Egeni ⁊ pauꝑes
querunt aquas ⁊ ñ st̃: lingua
ipsoꝵr siti aruit. Ego dñs exaudhi

Expanded text:
adversarias potestates, et spiritualem nequitiam elevantem se contra scientiam Dei: quae pro varietate superbiae montes appellantur et colles. Illisque sublatis, et turbinis more dispersis, exsultet Israel atque laetetur in Domino Sancto Israel. Possumus quoque dicere, quod ecclesiasticus vir habens evangelicae praedicationis rostra serrantia in plaustro novo, quod nequaquam operatur in vetustate litterae, sed in novitate spiritus, conterat incredulorum corda durissima: separans triticum a paleis, et montes collesque comminuens, id est, omnes haereticorum principes, qui comminuti atque contriti, redigantur in pulverem, et nihil esse doceantur, ut qui male fuerant congregati, dividantur in bonum suum. 501 Egeni et pauperes quaerunt aquas, et non sunt: lingua eorum siti aruit
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatẽ atq contẽptũ uo¬
cat᷑ apłoꝵ chorus imitans sal¬
uatorẽ qui loqͥt᷑ in psalmo. Ego
sũ uermis ⁊ ñ hõ obꝓbriũ homi¬
num ⁊ abiectio pleb̾. Sic̃ enĩ
uermis terrã penetrat. ita sermo
apłicus penetrauit gentiũ ciuii¬
tates: ⁊ ingressus ẽ priꝰ cordadu¬
rissima. Et recte pauci appellan-¬
tur ex isrł. qui ad cõꝑationem

Expanded text:
humilitatem atque contemptum vocatur Apostolorum chorus, imitans Salvatorem, qui loquitur in psalmo: Ego sum vermis, et non homo: opprobrium hominum, et abjectio plebis . Sicut enim vermis terram penetrat: ita sermo apostolicus penetravit gentium civitates, et ingressus est prius corda durissima. Et recte pauci appellantur ex Israel, quia ad comparationem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ om̃s qui pugnant adu̾sũte ⁊
ꝑsecutores tui uertent᷑ in nichili.
queresq aduersarios tuos ⁊ ñ
inuenies. Causaq reddit᷑ quare
ñ inueniat adu̾sarios suosꝰ quia
erunt quasi ñ sint: qui adu̾sa¬
rii insanire dicunt᷑ cont᷑ apłos
Idcirco aũ timere ñ debes. quia
ego apprehendi mañ tuã. qͥ dico
tͥ ne timeas ego aduiui te. Noli
timere uermis iacob. qͥ mortui
estis ex isrł. siue ut .lxxx. pau

Expanded text:
omnes qui pugnant adversum te, et omnes qui pugnant adversum te, et persecutores tui vertentur in nihili, quaeresque adversarios tuos, et non invenies. Causaque redditur quare non inveniat adversarios suos: Quia erunt quasi non sint. Qui adversarii insanire dicuntur contra AposIdcirco autem timere non debes, quia ego apprehendi manum tuam, qui dico tibi, Ne timeas: ego adjuvi te; noli timere vermis Jacob, qui mortui estis ex Isr
Abbreviated transcription (Latin):
seruitutẽ pedagoge legis electi
st̃ in eugło. ⁊ sem̃ abrahã ami¬
ci dĩ esse meruer̃t. In illo enĩ ap¬
prehendit eos ab extremo t̾rȩ.
u de longinquis eiꝰ finibꝰ uocauit
isrł: ⁊ de uniu̾sis nationibꝰ congre¬
gans pͥmũ p̾płm uideoꝵ. De qͥbꝰ
⁊ pauł apłs dicit. Uob̾ oportebat
pͥmũ predicare sermonẽ: qm̃ aũ
auertitis uos. imꝰ ad gentes. Tibi
gentibꝰ es. ⁊ ꝑsecutiones plurimas
perpessurꝰ. dico ne timeas qi tec̃
sũ. cui loquor in eugło. Ecce ego
uobiscũ sũ om̃s dies usq ad consũ¬
mationẽ scħ. Non erres neq a
uitate declines. nec te falsa ꝑsua¬
siõe decipias. quo tuis uiribꝰ imꝑitꝰ
⁊ nud siluã gentiũ penetres. &
ferocissimas nationes ad mansu¬
etudinẽ uoces. Ego sũ qͥ conforta¬
uite. & auxihatꝰ tui sũ. ⁊ suscepit
te siue ꝓtexit dextera iusti mei.
id dñi saluatoris: siue dextera
mea ut lacx transtulerunt. Eoce
enĩ aduersarii tui pͦpłs iudeoꝵ.¬

Expanded text:
servitutem paedagogae Legis, electi sunt in Evangelio; et semen Abraham amici Dei esse meruerunt. In illo enim apprehendit eos ab extremo terrae, et a longinquis ejus finibus vocavit Israel de universis nationibus, congregans primum popus dicit: Vobis oportebat primum praedicari sermonem: quoniam autem avertitis nos, imus ad gentes . Tibigentibus es, et persecutiones plurimas perpessurus, dico ne timeas, quia tecum sum, cui loquor in Evangelio: Ecce ego vobiscum sum omnes dies, usque ad consummationem saeculi . Non erres, neque a veritate declines, nec te falsa persuasione decipias, quod tuis viribus imperitus et nudus, silvam gentium penetres, et ferocissimas nationes ad mansuetudinem voces. Ego sum qui confortavi te, et auxiliatus tui sum; et suscepit te, sive protexit, dextera justi mei, id est, Domini Salvatoris, sive dextera mea, ut LXX transtulerunt. Ecce enim adversarii tui, populus Judaeo
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccła de udeoꝵ pͦpło congregata.
ut intelligat creatorẽ suũ ⁊ fac̃¬
torẽ. qui ⁊ anime ⁊ corꝑis eiꝰ sit
conditor. ne timeat ꝑsecutores.
⁊ flãmas. ꝑsecutoꝵ. impetũ furo¬
rẽq describit. qͥ saluti gentium
inuideant. ⁊ nolint sermonẽ eugłi¬
cũ p̃dicare: quãꝗͣ uidei in aqͥs egyp¬
tios. in fluminibꝰ babylomos. in
igne macȩdonas. in flãma roma¬
nos intelligi uelint. Idcirco aũ
qui fecerit eos egypto. ⁊ethio¬
piȩ. usi ene extremis m̃di termi¬
nis p̃dicare. Pro si ene reliqͥ int̾¬
pretes posuerunt saba. unde fu¬
it regina austri. que uenit sapi¬
entiã audire salomonis. Quam
chorus in conspectu dñi ⁊ dilectꝰ
ab eo. & cunctoꝵ homiñ sał atq¬
cati. ⁊ reputabunt᷑ in salutẽ aĩax
eoꝵ. Uñ iungit ⁊ dicit. Noliti¬
mere ego tet̾ sũ: qui uob̾ in eu¬
głio loquor. Ecce ego uobiscũ
sũ omibꝰ diebꝰ usq ad consũma¬
tionẽ scħ. Ab oriente enĩ usq

Expanded text:
Ecclesia de Judaeorum populo congregata, ut intelligat Creatorem et factorem suum, qui et animae et corporis ejus sit conditor. Nec timeat persecutores qet flammas, persecutorum impetum furoremque describit, qui saluti gentium invideant, et nolint sermonem evangelicum praedicari. Quamquam Judaei, in aquis Aegyptios, in fluminibus Babylonios, in igne Macedonas, in flamma Romanos intelligi velint. Idcirco autem qui fecerit eos Aegypto, Aethiopiae, et Syenae, et extremis mundi terminis praedicare. Pro Syene, reliqui Interpretes posuerunt SABA  , unde fuit regina Austri, quae venit sapientiam audire Salomonis . Quamolorum chorus in conspectu Dei, et dilectus ab eo: et cunctorum hominum salus atqcati, et reputabuntur in salutem animarum eorum. Unde jungit et dicit: Noli timere, ego tecum sum, qui vobis in Evangelio loquor: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Ab Oriente enim et
Abbreviated transcription (Latin):
tient. Qͥs suscitaint de oriente ui¬
sticiã uocauit eã ad pedes suos
n uadit: Dabit in conspectu gen¬
tiũ: ⁊ reges in stuporẽ mittet.
Et dabit in t̾rã gladios eoꝵ ⁊ sic̃
stipulã ꝓiectã arcus eor. Et per¬
sequet᷑ eos : transibit in pace uia
Nuocauit eã a generatiõe. ⁊ pͥnci¬
tura st̃ ego sũ. Uidert̃ gt̃s ⁊ ti¬
muerunt termini t̾re. obstupu¬
unꝰqͥsq proccimo suo. auxiliare
Serariꝰ ꝑcutiens malleo. simul ꝓ¬
ducens. Aliqñ quidẽ dicit sohda¬
tio bona ẽ. Confortauerunt ea
Sin clauis : ponẽt ea ⁊ ñ mouebun¬
tur. Gentes id est insule que sal¬
sis amaris q huiꝰ scħ tundunt᷑
fluctibꝰ uibent᷑ audire .⁊ ora con¬
clude̾ ⁊ illud nosse qͦs ad isrł dic̃¬
tũ ẽ. audi isrł ⁊ tace & mutare
fortitudinẽ : ne ꝑ imbecillitatẽ
pͥnstinã dĩ ñ possit̃ audire sermo¬
nẽ. ut accedãt pꝰ ad dñm: & qr ñ¬

Expanded text:
ntient: Quis suscitavit de Oriente justitiam: vocavit eam ad pedes suos et vadet? Dabit in conspectu gentium: et reges in stuporem mittet, et dabit in terram gladios eorum: et sicut stipulam projectam arcus eorum: et persequetur eos, transibit in pace via ocat eam a generationum princitura sunt ego sum. Viderunt gentes et timuerunt: termini terrae obstupuunusquisque proximo suo auxiliari aerarius percutiens malleo simul producens: aliquando quidem dicit, solidatio bona est. Confortaverunt ea, in clavis ponent ea: et non movebuntur. Gentes, id est, insulae, quae falsis amarisque hujus saeculi tunduntur fluctibus, jubentur audire et ora concludere, et illud nosse quod ad Israel dictum est: Audi, Israel, et tace; et mutare fortitudinem, ne per imbecillitatem pristinam, Dei non possint audire sermonem, ut accedant prius ad Dom
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ uixta abachuc absq
ullo rectore disꝑdimͣ. Qͥ bꝰ res¬
pondit ds. Nũqͥd nescis nec p̃ce¬
dentiũ te scripturar̃ uerba do¬
cuert: siue iuxta laxx. ignoras
quia ñ audisti. qͦd ȩt̃nꝰ ds̃ ⁊ crea¬
tor omĩum dñs oĩa nouit. oĩa
continet. oĩa sua maiestate dis

Expanded text:
tudinem, juxta Abacuc, absque ullo rectore disperdimur . Quibus respondit Deus: Numquid nescis; nec praecedentium Scripturarum te verba docuerunt, sive juxta LXX ignoras, quia non audisti, quod aeternus Deus et Creator omnium Dominus omnia novit, omnia continet, omnia sua majestate dis
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ obscurabit ⁊ ñ curret. donec
ponat in terra iudiciũ. Et ẽ sensꝰ.
Nullũ uultꝰ tͥsticia det̾rebit. nec
festinabit ad penã: qͥ uidicii u̾ita¬
tẽ ultimo tp̃r reseruabit. Edq
sequit᷑. & legẽ illiꝰ insule expecta

Expanded text:
Non obscurabit, et non curret, donec Non obscurabit, et non curret, donec ponat in terra judicium. Et est sensus: nullum vultus tristitia deterrebit, nec festinabit ad poenam, qui judicii veritatem ultimo tempori reservavit. Quodque sequitur: et legem illius insulae ex
Abbreviated transcription (Latin):
dimittunt᷑ tib pecc̃a. Et linũ
fumigans. fuit ut ceteri trans¬
tulert̃ obscurũ atq tenebrosũ
ñ exxtinguet. Qͥuicini erant ex¬
tinctioni dñi clementia serua-¬
bunt᷑. Que suꝑ iudeis ⁊ nationi¬
bus. in supͣdictis opusculis disse¬
ruimus. Sed cũ ueritate omia
iundicabit neqͣꝗͣ metuens scribas
n phariscos. quos confident̃ ypo¬
critas appellabat. Q uod aũ seqͥt᷑.
nat suꝑ terrã. iudiciũ. matheus
eugħsta ñ posuit. siue int̾ iudici¬
um ⁊ iudiciũ media scriptoris
errore sublata st̃. Significat aũ
quod resurgens ex mortuis cunc
tis illuminauerit. nec morte
ꝯtritꝰ sit. donec poneret super
terrã iudiciũ. qͥ loquebat᷑ in eugło.
Inudiciũ ego ueni in mundum
s equalitatẽ uultꝰ om̃i tp̃r ꝯser¬
uabit. Es falso de socrate phylo¬
sophi głant᷑ ñquã eũ plus sohto
nec tristẽ fuisse nec letum. Pro
qͦ aqͥla ⁊ theodotio int̾pretãtift̃.

Expanded text:
dimittuntur tibi peccata . Et linum dimittuntur tibi peccata . Et linum fumigans, sive ut ctulerunt obscurum atque tenebrosum non exstinguet. 2. Qui vicini erant exstinctioni, Domini clementia servabuntur. Quae super Judaeis, et nationibus, in supradictis opusculis disseruimus; sed cum veritate omnia judicabit, nequaquam metuens Scribas et Pharisaeos, quos confidenter hypocritas appellabat . CAPUT XXXI. nat super terram judicium, Matthaeus Evangelista non posuit : sive inter judicium et judicium media, scriptoris errore, sublata sunt. Significat autem quod resurgens ex mortuis, cunctos 508 illuminaverit, nec morte contritus sit, donec poneret super terram judicium: qui loquebatur in Evangelio: In judicium ego veni in mundum sed aequalitatem vultus omni tempore conservabit: quod falso de Socrate Philosophi gloriantur, nunquam eum, plus solito, nec tristem fuisse, nec laetum. Pro quo Aquila et Theodotio interpretati sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
esset. humiliauit se. formã ser¬
ui accipiens. ⁊ habitu inuentus
ut homo. in quo cõplacuit sibi
aĩa cħ. cernens in illo om̃s esse
uirtutes. inimo ipsũ esse d̃i uir¬
tutẽ atq cħsapientuã. Dedi in qͥt
sp̃m̃ meũ suꝑ eũ: qͥ descendit
in spctie colubȩ. Iudiciũ gentibꝰ
ꝓferet. qͦt antea nesciebat. Non
clamabit. erit mitis atq man¬
suetꝰ: ⁊ ñ accipiet ꝑsonã in iudi¬
cio. siue ñ leuabit subauditur.
in altũ uocẽ suãꝰ uel uixta sym¬
machũ ñ decipiet᷑ om̃s insidias
linquet płm scilicet uideoꝵ uo
cans eũ ad penitentiã. Nec auhi¬
etur foris uar ciꝰ. Neq enĩ extra
fuisse eũ interminis tiri ⁊ sydo¬
nis. siue confinio cesareȩ philip¬
pi. que nc̃ uocat᷑ paneas. tamen
sciendũ ñ esse scriptũ quod ipsas
ingressus sit ciuitates. Calamũ
quassatũ siue confractũ ñ con¬
teret: cunctis enĩ placabilis e¬
rit ⁊ ueniã dabit peccoribus.
dicens ad mulierẽ. Confide fiha

Expanded text:
esset, humiliavit se, formam servi accipiens, et habitu inventus ut homo . In quo complacuit sibi anima Dei, cernens in illo omnes esse virtutes: immo ipsum esse Dei virtutem atque sapientiam. Dedi, inquit, spiritum meum super eum: qui descendit in specie columbae. Judicium gentibus proferet, quod antea nesciebant. Non clamabit: erit enim mitis atque mansuetus; et non accipiet personam in judicio, sive non levabit, subauditur, in altum vocem suam. Vel juxta Symmachum, non decipietur; omnes insidias linquet, populum scilicet Judaeorum: vocans eum ad poenitentiam. Nec audietur foris vox ejus, neque enim extra fuisse eum in terminis Tyri et Sidonis , sive in confinio Caesareae Philippi, quae nunc vocatur Paneas: tamen sciendum non esse scriptum, quod ipsas ingressus sit civitates. Calamum quassatum, sive confractum non conteret. Cunctis enim placabilis erit, et veniam dabit peccatoribus, dicens ad mulierem: Confide, filia,
Abbreviated transcription (Latin):
isrł: ego auxiliatꝰ sũ tui dicit
dñs ⁊ redẽptor tuus sc̃s isrł. Ego
posui te quasi plaustrũ tͥturans
nouu. habens rostra serrantia.
Triturabis montes ⁊ cõminues.
⁊ colles quasi puluerẽ pones.
Uentilab̾ eos ⁊ uentꝰ tollet. & tͥbo
disꝑget eos: ⁊ tu exultab̾ in dño.¬

Expanded text:
xiliatus sum tui dicit Dominus et redemptor tuus Sanctus Israhel ego posui te quasi plaustrum triturans novum habens rostra serrantia triturabis montes et comminues et colles quasi pulverem pones ventilabis eos et ventus tollet et turbo disperget eos et tu exultabis in Do
Abbreviated transcription (Latin):
ULLꝰ
TAM.
impe¬
ritus
scriptor
est. qͥn
lectoiẽ
inueniat similẽ sui. Multoq parᷤ
maior ẽ milesias.⁊ fabellas reuol¬
uentiũ: quã platonis libros. In
altero enĩ ludus ⁊ oblectatio est.
in altero difficultas. ⁊ sudore mix¬
tus labor. Deniq timeũ de mim¬
di armonia. astroꝵ cursu ⁊ nu¬
meris disputantẽ: ipse qͥ int̃pre¬
tatꝰ ẽ tulliꝰ se ñ intellige̾ ꝯfitet᷑.
Testam̃tũ aũ grimnii corio cocte
porcelli. decantãt in scolis pue¬
rorũ agmina cachinnantiũ.
Igit᷑ ⁊ nr̃ luscius lauinius. fruatͥ
testibꝰ immno fautoribꝰ suis. uin¬
cat q multitudine. qr forsitan¬
ñ uincit ingenio. Michi sufficit
paucoꝵ testimoniũ. & amicorũ
laude contentꝰ sũ: qͥ in expeten¬
dis opusculis meis amore nr̃i la¬
bunt᷑. ⁊ studio scͥpt᷑arũ. Ac ñ nul¬
los fore arbitror qͥ hoc ipsũ qͦd
adte eustochiũ sermonẽ facio
obtrectationi patere contendãt.
ñ considerantes holdam ⁊ annã

Expanded text:
ullus tam imperitus scriptor est, qui lectorem non inveniat similem sui: multoque pars major est Milesias fabellas revolventium, quam Platonis libros. In altero enim ludus et oblectatio est, in altero difficultas et sudor mixtus labori. Denique Timaeum de mundi harmonia astrorumque cursu et numeris disputantem, ipse qui interpretatus est Tullius, se non intelligere confitetur. Testamentum autem Grunnii CorocotPorcelli decantant in scholis puerorum agmina cachinnantium. Igitur et noster Luscius Lanuinus fruatur testibus, immo fautoribus suis; vincatque multitudine, quia forsitan vincit ingenio. Mihi sufficit paucorum testimonium, et amicorum laude contentus sum, qui in expetendis opusculis meis, amore nostri labuntur, et studio Scripturarum; ac nonnullos fore arbitror qui hoc ipsum quod ad te, Eustochium, sermonem facio, obtrectationi patere contendant, non considerantes, Holdam et Annam
Abbreviated transcription (Latin):
in samaria. q̃ iã captiue ducte
estis in assyrios: abscondita ẽ uia
mea adño. ⁊ a do meo iudiciũ
meũ transiuit: Et ẽ sensus. Dici¬
tis. ad dnm̃ t̾rena ñ ꝑtinent.: nec

Expanded text:
in Samaria, quae jam captivae ductae estis in Assyrios: Abscondita est via mea a Domino: et a Deo meo judicium meum transibit? Et est sensus: Dicitis, ad Deum terrena non pertinent, nec
Abbreviated transcription (Latin):
quo fugiã. Si ascendero in cȩlũ¬
tu illic es: si adinferna descende¬
ro ades. Cui ⁊ iheremias ex ꝑsona
d congruit dicens. Os̃ appropin¬
qua. s ego: uñ ds delonge. Nũqͥd
latere qͥs poterit in absconditis
⁊ ego ñ uidebo eũ. Nonne cęlũ
⁊ terrã ego impleo: In ipso eni
õs sumꝰ: ⁊ mouemi. Hoc aũ dicit.
ut uidaicũ coniuncat errorem:
qͥ putant inuisibiłe ⁊ incorpora¬
lem. ⁊ incõprehensibiłe dm̃ tẽ¬
plo ihrłm posse cõcludi. ¶s qͥde
⁊ ipse salomon extructor tẽpli mor̾oe
sua ad dñm ꝓlixius confitet᷑. Ac ne
arbitrarem cȩlo qͦq & terra di mag¬
nitudinẽ metiendã : in alio loco de
eo legimꝰ. ¶ͥ tenet cȩlũ palmo: et
terrã pugillo. ꝑ q̃ ostendit᷑ ds ⁊ fo¬
rinsecus & intrinsecus infusus &
circ̃fusus: dũ ⁊ solo ambiente con

Expanded text:
quo fugiam? Si ascendero in coelum, illic es: si ad inferna descendero, ades . Cui et Jeremias ex persona Dei congruit, dicens: Deus appropinquans ego: et non de longe Deus. Numquid latere quis poterit in absconditis, et ego non videbo eum? Nonne coelum et terram ego impleo ? In ipso enim omnes sumus et movemur . Hoc autem dicit, ut Judaicum convincat errorem, qui putant invisibilem, et incorporalem, et incomprehensibilem Deum, templo Jerusalem posse concludi. Quod quidem et ipse Salomon, exstructor Templi, in oratione sua ad Dominum prolixius confitetur . Ac ne arbitremur coelo quoque et terra Dei magnitudinem metiendam, in alio loco de eo legimus: Qui tenet coelum palmo, et terram pugillo . Per quae ostenditur Deus et forinsecus, et intrinsecus, et infusus, et circumfusus, dum et solio ambie
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ : quoꝵ editio toto orbe uul¬
gata ẽ: ne in loco famosissimo ui¬
derem᷑ ad hebreȩ linguȩ arcẽ con¬
fugere. Quod siue post resurrecͥ¬
honẽ intellereris. in scđo salua¬
toris aduentu. siue pꝰ baptismũ
in pͥma resurrechõe credendũ:

Expanded text:
diximus, quorum editio toto orbe vulgata est: ne in loco famosissimo videremur ad Hebraeae linguae arcem confugere. Quod sive post resurrectionem intellexeris in secundo Salvatoris advento, sive post baptismum in prima res
Abbreviated transcription (Latin):
in gladio. ⁊ õs in cede corruetis.
obhti estis montis sc̃mei. ⁊ ꝑatiᷤ
fortune mensã. ⁊ impletis demo¬
ni potionẽ: ego tͣda uos in gladi¬
um. õs int̾fecti corruetis.
In locis qͦndã siluestribꝰ atq tͥbax
in locis gentiliũ. ert̃ caule ouiñ.
id⁊ ȩccłȩ de toto orbe credentiũ.
⁊ ad iracundiã ꝓuocastis sc̃misrł.
qͥ obliti estis montẽ eiꝰ. de qͦ crebro¬

Expanded text:
in gladio, et omnes in caede corruetis. obliti estis montis sancti mei, et paratis fortunae mensam, et impletis daemoni potionem: ego tradam vos in gladium: omnes interfecti corruetis. In locis quondam silvestribus atque turbarum. in locis gentilium erunt caulae ovium, id est, Ecclesiae de toto orbe credentium. et ad iracundiam provocastis Sanctum Israel, qui obliti esti
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s ꝙ heretiei: qͣles nuꝑ sub
magistro celebroso. in gallia pul¬
lulart̃. Qͥ basilicas mr̃m declinan¬
tes: nos qͥ ibi orationes ex more
celebramꝰ. qͣsi inm̃dos fugiunt.
Hoc aũ ñ tã illi faciunt. ꝗͣ habi¬
tantes in eis demones: fortitu¬
dinẽ ⁊ fiagella sq̃ cineris ñ fe¬
rentes. Qͥs aũ he̾ticor ñ reqͥescit
inmemoriis : ñ dormit in specubꝰ
magistroꝵ: Quał fuit martion.
⁊ ualentinꝰ. & nuꝑ eunomiius:
m̃tis inm̃ditiã lepsa carne con
in diaboli tenebris cõmorantur:
⁊ speluncas diligt̃. qͥs iheremias
mistico sermone condẽpnat. fac¬
ta ẽ hereditas mea mͥ qͣs spelun¬
ca hyene: quã nr̃i benã uocant.
Qͦs animal sẽꝑ cadauera ꝑseqͥt᷑:
⁊ uiuit succo ac saniȩ mortuoꝵ.¬
Adu̾sus hos qͥ habitant in spelum¬
cis. ⁊ aba chuc lam̃tabili uoce di¬
cebat. Ue qͥ potũ dat ꝓcrimo ami¬
cosuo potionis tͥbidȩ: ⁊ inebriat
cũ ut respiciat ad speluncas suas.

Expanded text:
omnesque haeretici, quales nuper sub omnesque haeretici, quales nuper sub magistro cerebroso in Gallia pullularunt, qui basilicas Martyrum declinantes, nos qui ibi orationes ex more celebramus, quasi immundos fugiunt. Hoc autem non tam illi faciunt, quam habitantes in eis daemones, fortitudinem et flagella sancti cineris non ferentes. Quis autem haereticorum non requiescit in memoriis, non dormit in specubus magistrorum? Qualis fuit Marcion et Valentinus, et nuper Eunomius, mentis immunditiam leprosa carne contin diaboli tenebris commorantur, et speluncas diligunt, quas Jeremias mystico sermone condemnat: Facta est haereditas mea mihi quasi spelunca hyaenae , quam nostri belluam vocant: quod animal semper cadavera persequitur, et vivit succo ac sanie corpoAdversum hos, qui habitant in speluncis, et Abacuc lamentabili voce dicebat: Vae qui potum dat proximo suo potionis turbidae: et inebriat eum, ut respiciat ad speluncas suas .
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ specubꝰ dormiunt ꝓpt̾ sominia.
qͥ comedunt carnẽ suillã: & ius
hostiarũ. Prophana oĩa uasa eoꝵ.
Qͥ dicũt. abi longe a me: ne appro¬
pinques mͥ. qm mundus sũ.
Nichil fuit sacͥlegii quod isrł pͦpłs
pret̾mitteret: ñ solũ in ortis ĩmo¬
lans ⁊ suꝑ lateres thura suocen¬
dens: sed sedens qͦq ł habitans in
sepulcris. ⁊ in delubris idolor dor¬
miens: ubi stratis pellibꝰ hostiaꝵ
incubare sohti erant: ut sõmis
futura cognoscerent. ¶sͦ in pha¬
no esculapii usq hodie error ce¬
lebrat ȩthnicoꝵ : multoꝵ q ahoꝵ.
que ñ st̃ alud nisi tumuli mor¬
tuoꝵ. Nec hoc erant impietatis
fine contenti: s porcoꝵ qͥq car¬
nibꝰ uescebant᷑. quod lege ꝓhi¬
bitũ erat : ⁊ ius hesternũ qͦd
greci uocãt eolon. auidis faucibꝰ
deuorabant. Uñ tã ipsi ꝙͣ uasa
eoꝵ inm̃da erãt: ⁊ in tantũ ꝓca¬
rore. eũ arbitrarent᷑ inmundũ.
contactũq eiꝰ fugerẽt. Ed sa
maritani ⁊ iudei nob̾ faciunt.

Expanded text:
dormiunt propter somnia: qui comedunt carnem suillam et jus hostiarum, profana omnia vasa eorum: qui dicunt, abi longe a me, ne appropinques mihi, quoniam mundus sum. Nihil fuit sacrilegii quod Israel populus praetermitteret, non solum in hortis immolans, et super lateres thura succendens, sed sedens quoque, vel habitans in sepulcris, et in delubris idolorum dormiens, ubi stratis pellibus hostiarum incubare soliti erant, ut somniis futura cognoscerent. Quod in fano Aesculapii usque hodie error celebrat ethnicorum multorumque aliorum, quae non sunt aliud, nisi tumuli mortuorum. Nec hoc erant impietatis fine contenti, sed porcorum quoque carnibus vescebantur, quod lege prohibitum erat, et jus hesternum, quod Graeci vocant ἕωλον avidis faucibus devorabant . Unde tam ipsi quam vasa eorum immunda erant, et in tantum procarore, eum arbitrarentur immundum, contactumque ejus fugerent, quemamaritani et Judaei nobis faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ semine nata st̃ nr̃a corꝑa.
Ahoqͥn ⁊ ipse moyses qͥ dixerat
pecca patrũ in filiis esse redden¬
da. in tertiã.⁊ quartã gn̾ationẽ.
his qͥ odert̃ dm̃: int̾̃pretat᷑ sen¬
tentiã suã dicens. Nõ morient᷑
filii ꝓpt̾ pecca patrũ: s unꝰqͥsq
in suo pecc̃o moriet᷑. eandẽ ihere¬
chiel approbante sententiã. qͦd
neqͣꝗͣ. dicat᷑ illa ꝑ abola. patres
uuã acerbã comedert. & den
Eor qͦ intelligimꝰ ł in bonã par¬
tẽ. ł in contrariã eos accipiendos
patres: quibꝰ unusqͥsq apponitur.
cũ de hac uita excesserit. Sacrifi¬

Expanded text:
 semine nostra nata sunt corpora. Alioquin et ipse Moyses qui dixerat, peccata patrum filiis esse reddenda in tertiam et quartam generationem, his qui oderunt Deum , interpretatur sententiam suam, dicens: Non morientur filii propter peccata patrum: sed unusquisque in suo peccato morietur . Eamdem Ezechiele approbante sententiam, quod nequaquam dicatur illa parabola: Patres uvam acerbam comederunt, et dEx quo intelligimus, vel in bonam partem, vel in contrariam, eos accipiendos patres, quibus unusquisque apponitur, cum de hac vita excesserit. Sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
uit orbẽ. Interrogemꝰ in ħ loco ui¬
deos. ⁊ õs qͥ sub noĩe axpĩano adhuc
paleas comedunt scripturarum.
que uentilabro dñi a tritico se¬
agni. leones. ⁊ boues. serpentes.
⁊ homines simul comedãt ⁊ pa
tẽ fuerint. occidendos. Nudabit᷑
gͦ lupis. leonibꝰ. ursis. pardis atq
serpentibꝰ. ⁊ ceteris bestiis uni¬
uer sus orb. & ĩmensi saltꝰ. & egyp¬
tiȩ uastitas solitudinis. q̃ uenena¬
toꝵ animantiũ fertił ẽ: ⁊ ꝓ sũma

Expanded text:
vit orbem . Interrogemus in hoc loco Juvit orbem . Interrogemus in hoc loco Judaeos, et omnes qui sub nomine Christiano adhuc paleas comedunt Scripturarum, quae ventilabro Domini a tritico seagni, leones et boves, serpentes et homines simul comedant, paritem fuerint, occidendos. Nudabitur ergo lupis, leonibus, ursis, pardis atque serpentibus, et caeteris bestiis universus orbis; et immensi saltus, et Aegyptiae vastitas solitudinis, quae venenatorum animantium fertilis est, et pro summa
Abbreviated transcription (Latin):
quentia. q̃ instar mellis stillat
de labiis meretͥcis: s uilitatẽ
paleas sequant᷑ historiȩ: donec
multo labore atq industria. me¬
reant᷑ ad frum̃tũ sensuũ ꝑueni¬
re. De quibꝰ paleis ⁊ frum̃to: ihere¬
mias loquitur. Ed paleis ad tritic̃
dicit dñs Et considerandũ. quod
ñ bos uertatur in rabiem: s: leo
mutet᷑ in mansuetudinẽ. Serpens
etiã qui obseruabat hominis calca¬
neũ. & cuiꝰ ab hoĩe obseruabatur
caput: nequaꝗͣ alioꝵ nutriet᷑ inte¬
ritu s terrã siue puluere. quasi
panẽ comedet. Aut certe sic intel¬
ligendũ. Diabolus qͥ prius homi¬
nũ mortibꝰ pascebat᷑: eos tantũ
comedet. qͥ puluis ac terra sunt.
Per q̃ oĩa demonstrat᷑. maloꝵ in bo¬
nũ cõmutatio. ¶ͥ innaxii erunt
antiqua feritate deposita. ñ fo¬
ris s in monte sco dñi. hoc ẽ in
ȩccła. ⁊ in confessiõe eiꝰ montis. a
excisus de monte sine manibus
creuit in montẽ magnũ. ⁊ imple¬

Expanded text:
quentia, quae instar mellis stillat quentia, quae instar mellis stillat de labiis meretricis, sed vilitatem et paleas sequantur historiae, donec multo labore atque industria mereantur ad frumentum sensuum pervenire. De quibus paleis et frumento Jeremias loquitur: Quid paleis ad triticum, dicit Dominus ? Et considerandum, quod non bos vertatur in rabiem, sed leo mutetur in mansuetudinem. Serpens etiam qui observabat hominis calcaneum, et cujus ab homine observabatur caput, nequaquam aliorum nutrietur interitu, sed terram, sive pulverem quasi panem comedet . Aut certe sic intelligendum, quod diabolus qui prius hominum mortibus pascebatur, eos tantum comedat, qui pulvis ac terra sunt: per quae omnia demonstratur malorum in bonum commutatio, qui innoxii erunt, antiqua feritate deposita: non foris, sed in monte sancto Domini, hoc est, in Ecclesia, et in confessione ejus montis, a us, crevit in montem magnum, et imple
Abbreviated transcription (Latin):
terã. in actibꝰ apłoꝵ cernimꝰ esse
cõpleta. Neq enĩ potuissẽt om̃s
gentes in tã breui tp̃r credere:
nisi signoꝵ. miraculis fides eoꝵ qͣdãm
bat. ut dorcas ad p̾ces apħ surge¬
ret: ut publii pat̾ in insula mi¬
litena. febribꝰ i dissenteria. qui
morbi int̾ se contrarii st̃. pauli
p̃cibꝰ sanaret᷑ : ut eos totꝰ orb̾ deos
int̃ hoies dicerẽt ãbulare. Tc̃ lupꝰ
⁊ agnꝰ pascebant᷑ simul: ꝑsecutor
pauł ⁊ ananias discipłs: ille lupꝰ
de qͦ scͥptũ ẽ. Beniamin lupus ra¬
pax: mane comedet p̃dã. & ad
uesꝑam dabit escas. Siue ut in
hebraico đr. diuidet spolia. cuiꝰ
doctrina cibus fuit credentiũ:
⁊ qͥ in toto orbe de suꝑatis adu̾sa¬
riis tͥumphauit. Agni aũ creden¬
petro tradidit ad pascendũ dicẽs.
Pasce agnos meos. Leo quoq ut
bos comedit paleas. qñ uiri diser¬
tissimi. ⁊ quonda ad scłm poten¬
tes. scͥpturar̃ se tradunt ristici¬
tati. ut neqͣꝗͣ scłari pascant᷑ elo¬

Expanded text:
teram in Actibus Apostolorum cernimus esse completa. Neque enim potuissent omnes gentes in tam brevi tempore credere, nisi signorum miraculis fides eorum quodammodo bat, ut Dorcas ad preces Petri surgeret , ut Publii pater in insula Melita febribus et dyssenteria, qui morbi inter se contrarii sunt, Pauli precibus sanaretur, et ut eos totus orbis deos inter homines diceret ambulare . Tunc lupus et agnus pascebantur simul, persecutor Paulus, et Ananias discipulus . Ille lupus, de quo scriptum est: Benjamin lupus rapax, mane comedet praedam, et ad vesperam dabit escas ; sive ut in Hebraico dicitur, dividet spolia. Cujus doctrina cibus fuit credentium, et qui in toto orbe de superatis adversariis triumphavit. Agni autem credenPetro tradidit ad pascendum dicens: Pasce agnos meos . Leo quoque ut bos comedet paleas, quando viri disertissimi, et quondam apud saeculum potentes, Scripturarum se tradunt rusticitati, ut nequaquam saeculari pascantur elo
Abbreviated transcription (Latin):
ret adam manũ suã ⁊ uiueret:
eiectus ẽ de ꝑadyso. In cuiꝰ custo¬
dia cherubin id÷ scientie multi¬
tudo. i ignita framea posita ẽ.
ut seruarẽt uiã ligni uitȩ: ne
in pecc̃o positꝰ adam. ⁊ necdum
sua delicta cognoscens. comede¬
ret ex eo. ⁊ inpenitentȩ despe¬
ratiois ac suꝑbiȩ morte moreret᷑.
Q uod sit ligñ ħ uitȩ. salomon ex¬
ponit manifestiꝰ: qui de sapien¬
tia dĩ disputans ait. Ligñ uitȩ ẽ
oibꝰ qͥ accedunt ad eã: ⁊ qui inni¬
tunt᷑ suꝑ illã quasi suꝑ dñm fir¬
mitas. Nec dubiũ qͥn u̾bũ dĩ sig¬
nificet: quia ipse ẽ uita atq sa¬
pientia: & de se loqͥt᷑. ego sũ uita

Expanded text:
m manum suam ut viveret, ejectus est de paradiso . In cujus custodiam Cherubim, id est, scientiae multitudo, et ignita framea posita est, ut servarent viam ligni vitae, ne in peccato positus Adam, et necdum sua delicta cognoscens, comederet ex eo, et impoenitentiae desperationisque ac superbiae morte moreretur. Quod sit hoc lignum vitae, Salomon exponit manifestius, qui de sapientia Dei disputans ait: Lignum vitae est omnibus qui accedunt ad eam, et qui innituntur super illam, quasi super Dominum firmitas ; nec dubium quin Verbum Dei significet, qui ipse est via atque sapientia, et de se loquitur: Ego sum vita
Abbreviated transcription (Latin):
meritor significat differentias. Q
enĩ paruus ẽ: iuxta sententiam
salomonis. dignꝰ ẽ miscdia. Poten¬
tes potent̃ torm̃ta pacient᷑. In quẽ
sensũ ⁊ dñi u̾ba consentiunt. Ser¬
uus qͥscit uoluntatẽ dñi sui ⁊ ñ
facit eã : uapulabit multis. Quiuͦ
ne scit ⁊ fecerit digna. plagis: ua¬
pulabit paucis. beatꝰ apłs pauł
ueterẽ edisserens. abrahã patri¬
archã ñ solũ circuncisioĩs. s &
p̃putii asserit patrẽ. hoc ẽ duos
ex eo popłos esse gn̾atos: & eũ
qͥ uixta carnẽ natꝰ fuerat cente
stirpe generatꝰ ẽ. in quẽ ille mise¬
perpetuȩ. Hanc figurã docẽt ȩugłia
In quibꝰ fert᷑ tc̃ emorrousã egro¬
tare cepisse. qñ nata ẽ filia archi¬
sinagogi: & qñ ista sanata sit. stat̃

Expanded text:
meritorum significat differentias. Qui meritorum significat differentias. Qui enim parvus est juxta sententiam Salomonis, dignus est misericordia: Potentes autem potenter tormenta patientur . In quem sensum et Domini verba consentiunt: Servus qui scit voluntatem Domini sui, et non facit eam, vapulabit multis . Qui vero nescit, et fecerit digna plagis, vapulabit paucis. Beatus apostolusveterem edisserens, Abraham patriarcham non solum circumcisionis, sed praeputii asserit patrem , hoc est, duos ex eo populos esse generatos, et eum qui juxta carnem natus fuerat, centestirpe generatus est, in quem ille misesubjacere. Hanc figuram docent Evangelia , quibus fertur tunc haemorrhousam aegrotare coepisse, quando nata est filia archisynag
Abbreviated transcription (Latin):
ad centenariũ numer̃. qualis
fuit abrahã. qͥ ꝓmissionẽ filii
isaac hac ȩtate suscepit. De cuiꝰ
numeri laudibꝰ. ñ necesse ẽ plu¬
ra memorare: ne suꝑflua sit dis¬
putatio. Hoc tantũ dicimꝰ : qͦd
decẽ decades. equalia habeat la¬
tera: ⁊ quadriforme possideat
firmitatẽ. In reꝓmissionibꝰ qͦq¬
ꝓhis q̃ contẽpsimꝰ. multiplicata
nobis dñs centuplũ pollicetur.
⁊ in bonã terrã sementis cadẽs.
primũ habet uberrime frugis
numerũ centenariũ. Beniq ⁊
isaac hauc unã sementẽ iaciẽs
ficdi. hoc numero laboris sui. ora
multiplcata suscepit. In illo gͥ
hresurrectiõe ꝑfecti: nec inter
se uariabt tp̃ra. s alus ad p̃¬
mia. ahus. ad supplicia ꝑtrahet᷑:
in eo peccator maledictus erit
quod incorrupto corꝑe penas
paciet᷑ ȩt̃nas. Iilud quoq quod
in apochalipsi ioħis legimꝰ. post
resurrectonẽ exiberi p̾sentiȩ ni¬
dicis pariũ ⁊ magñ: ñ etatũ sed

Expanded text:
ad centenarium numerum, qualis ad centenarium numerum, qualis fuit Abraham, qui promissionem filii Isaac, hac aetate suscepit . De cujus numeri laudibus, non necesse est plurima memorare, ne superflua sit disputatio. Hoc tantum dicimus, quod decem decades aequalia habent latera, et quadrae formae possident firmitatem. In repromissionibus q contempsimus, multiplicata nobis centuplum Dominus pollicetur, et in bonam terram sementis cadens, primum habet uberrimae frugis numerum centenarium. Denique et Isaac unam sementem jaciens fidei, hoc numero laboris sui opera multiplicata suscepit. In illo igiresurrectione perfecti, nec inter se variabunt tempore; sed alius ad praemia, alius ad supplicia pertrahetur: et in eo peccator maledictus erit, quod incorrupto corpore poenas patietur aeternas. Illud quoque quod in Apocalypsi Joannis legimus , post resurrectionem exhiberi praesentiae judicis parvos et magnos, non aetatum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ erit ibi amplꝰ infans dierũ:
i sener qͥ ñ impleat dies suos: qͣm
puer centũ annoꝵ moriet᷑. & pec¬
cator centũ annoꝵ maledictus
neq fiet ibi ult᷑ immaturus &
senex. qͥ ñ impleat tẽpus suum.
qͥ morit᷑ peccator centenariꝰ ma¬
ledictus erit. Neq enĩ congru¬
um erit in ciuitate ihrłm ⁊ p̾pło
d̃i. qui exultationis ⁊ gaudii et̃¬
ria quippe simul esse ñ possunt.
ẽ lam̃tantibꝰ atq lugentibꝰ: & p̃¬
cipue clamor. quẽ de ȩccła cre¬
dentiũ paulus expellit: ne in
similitudinẽ iudeoꝵ. ꝓ iuditio
faciamꝰ clamorẽ. In tali urbe di¬
uersȩ etatis ñ ert̃: infans ⁊ se¬
nex. paruus ⁊ magnꝰ. qͥ ñ imple¬
at dies suosꝰ s quasi filii resur¬
rectionis. om̃s ꝑuenient in uirum
ꝑfectũ. in mensurã ȩtatis pleni¬
tudinis xp̃i: ut nec desint ahicui
annoꝵ spacia. nec suꝑsint. & aho
necdũ solidas habente uires. aliꝰ
desinat esse qͦd fuerit. & decre
pite marcescat: ꝑuenientq õs

Expanded text:
erum, et senex qui non impleat dies suos. Quoniam puer centum annorum morietur, et peccator centum annorum maledictus neque fiet ibi ultra immaturus et senex, qui non impleat tempus suum. qui moritur peccator centenarius, maledictus erit. Neque enim congruum erit, ut in civitate Jerusalem et populo Dei, qui exsultationis et gaudii aeteria quippe simul esse non possunt. est lamentantibus atque lugentibus, et praecipue clamor, quem de Ecclesia credentium Paulus expellit, ne in similitudinem Judaeorum, pro judicio faciamus clamorem . In tali urbe diversae aetates non erunt: infans et senex, parvus et magnus, qui non impleat dies suos; sed quasi filii resurrectionis, omnes pervenient in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, ut nec desint alicui annorum spatia, nec supersint, et alio necdum solidas habente vires, alius desinat esse quod fuerit, et decrepita aetate marcescat; pervenientque omnes
Abbreviated transcription (Latin):
mites: ⁊ pat̃ m̃s agͥcola ẽ. Omis
qͥñ facit fructũ boñ excidet᷑.
is in ignẽ mittet᷑. Huiꝰ fructus
comedunt᷑ ⁊ bibunt᷑. ⁊ letificãt
cor hõĩs. ⁊ inebriãt amicos spon¬
si: qͥ in regno di uinũ bibunt
cotidie. Sub ficii aũ requiescit.
n nulliꝰ insidias reformidat:
fructibꝰ saturat᷑: caritate gaudio.
pace. fide. continentia: pacientia.
De huiꝰcemodi dr plantatore.
Q plantau̾it ficũ: comedet fruc¬
tus eiꝰ. ¶ tales edificauit domos.
⁊ planta uĩt uineas: de qͥbꝰ ⁊ apłs¬
loquit᷑. ego plantaui. apollo riga¬
uit. d̾s aũ increm̃tũ dedit: come¬
det labores manuũ suar: ⁊ semi¬

Expanded text:
mites, et Pater meus agricola Omnis qui non facit fructum excidetur, et in ignem mittetur . Hujus fructus comeduntur et bibuntur, et laetificant cor hominis, et inebriant amicos sponsi, et in regno Dei bibuntur quotidie. Sub ficu autem requiescit, et nullius insidias reformidat, fructibus saturatur, charitate, gaudio, pace, fide, continentia, patientia. De hujuscemodi dicitur plantatore: Qui plantaverit ficum, comedet fructus ejus . Qui tales aedificaverit domos, et plantaverit vineas, de qloquitur: Ego plantavi, Apollo rigavit, Deus incrementum dedit , comedet labores manuum suarum ; et semi