comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipe demonioꝵ. Iħ̃c autẽ sciens
cogitationes eoꝵ.: dixit eis. Omne
uerbis tuis iustificaberis: & ex uer¬
bis tiuis condemnaberis. Alarcus
ñ ex occasione illius muti. subicit
dictum de iħu. qd̾ in beelzebub ei¬
ceret demonia: s post alia queda
que solus cõmemorat. hoc quoq
subnectit. siue alio loco id recolens
& adiungens: siue aliquid p̃ter¬
mittens. & deinde ad hunc ordinẽ
rediens. Lucas autẽ. pene totidem
uerbis hoc dicit qd̾ matheus. Et
q̃d digitum di appellat sp̃m̃ dei.
ab eadem sententia ñ recedit: quin
potius & aliquid docet:. ut noueri¬
mus quẽadmodu intelligamꝰ ubic̃q
Iscriptum legerimus digitum dei.
in aliis autem que ñ hic dicunt mar¬
cus & lucas. nulla controu̾sia ẽ: nec
in his que aliqͣndo aliter dicunt:
quia eadem sententia est .xxxix.¬
eqͥtur matħs: & dicit. Tunc
Mresponderunt ei qͥdã de scri¬
bis & phariseis. dicentes. Magist̾
uolumus a te signum uidere: & ce¬
tera usq ad illud ubi ait. sic erit

Expanded text:
sciens cogitationes eorum dixit eis: omne uerbis tuis iustificaberis et ex uerbis tuis condemnaberis. Marcus non ex occasiondictum de Jesu quod in Beelzebub ejiceret daemonia; sed post alia quaedam, quae solus commemorat, hoc quoque subnectit, sive alio loco id recolens et adjungens, sive aliquid praetermittens, et deinde ad hunc ordinem rediens . Lucas autem pene totidem verbis hoc dicit quod Matthaeus : et quod digitum Dei appellat Spiritum Dei, ab eadem sententia non recedit; quin potius et aliquid docet, ut nouerimus, quemadmodum intellegamus ubicumque scripturarum legerimus digitum dei. in aliis autem quae non hic dicunt Marcus et Lucas nulla contrauersia est, nec in his quae aliquanto aliter dicunt, quia eadem sententia est. SequiturMattheus et dicit: tunc responderunt ei quidam de scribis et Pharisaeis dicevolumus a te signum videre, etc., usque ad illud ubi ait, Sic erit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cupiditatẽ. quas̾ homines de tenebro¬
sa ꝓfunditate. cuiꝰ imaginẽ puteus ge-¬
rit. hoc ẽ de t̾rena conu̾satione bauri-¬
unt uoluptatem : qua ꝑcepta it̾um in
eiꝰ appetitum in ardescant: sicut de aqua
illa qui biberit sitiet iterũ. O portebat
autẽ ut xp̃o credens. scło renunciaret:
ꝙ relicta ydria. cupiditatẽ scłarẽ se re
liquisse monstraret: ñ solũ corde ere-¬
dens ad iusticiã: s etiam ad salutẽ ore
confessura & p̃dicatura qͦd credidit.

Expanded text:
est, cupiditatem, qua sibi homines de tenebroest, cupiditatem, qua sibi homines de tenebrosa profunditate, cujus imaginem puteus gerit, hoc est, de terrena conversatione hauriunt voluptatem: qua percepta iterum in ejus appetitum inardescant, sicut de aqua illa qui biberit, inquit, sitiet iterum . Oportebat autem ut Christo credens, saeculo renuntiaret, et relicta hydria cupiditatem saecularem se rliquisse monstraret, non solum corde credens ad justitiam, sed etiam ad salutem ore confessura quod credidit.
Abbreviated transcription (Latin):
li cdnatur: qui te adulterina conta-¬
minatione corrumpit. Et fortas
q carnales responsiones. ista muli-¬
er sexta responsione nominat xpͣm.
Nam pͥma eiꝰ responsio ẽ. tucũ sis
iudeus qͦmͦ a me bibere poscis: scd̾a.
rũ: quinta. uideo quia ꝓpħa es. pa¬
tres nr̃i in monte hoc ad orauer̃t.
Nam & ista responsio carnalise᷑.
Carnalibus autẽ datus suerat locuᷤ
t̾renus ubi orarent: sp̃uales autẽ
in sp̃u ꝙ ueritate oraturos d̃ns
dixit. Qđ pꝰea qͣm locutus ẽ: sexta mulie¬
ris responsio xp̃m fatetur om̃iũ istorũ eẽ
doctorem. Dicit enim. Scio qͦd messias ue
annunciabit om̃ia. S adhuc errat: quia
qͣm adulter expellit᷑. Dicit enĩ ei ib̾c. Ego
sum: qui loquor tecum. Quo audito illa
ñ respondit. s statim relicta ydria sua ab¬
ut in eiuitatem festinans: ut eugłm &ꝰ
annunciaret. Nec hoc qͦd relicta ydria
discessit: negligent᷑ pret̾eund̾u ẽ. Ydria
enĩ fortasse amorẽ huiꝰ scłi significat. id

Expanded text:
minatur, qui te adulterina - contaminatione corrumpit. Et fortassuinque carnales responsiones ista mulier sexta responsione nominat Christum; nam prima ejus responsio est: Tu cum sis Judaeus, quomodo a me bibere petis? Secunda: rum. Quinta, Video quia propheta es: patres nostri in monte hoc adoraverunt. Nam et ista responsio carnalis est. Carnalibus enim datus fuerat locus terrenus, ubi orarent: spirituales autem in spiritu et veritate oraturos Dominus dixit. Quod posteaquam locutus est, sexta mulieris responsio Christum fatetur omnium istorum esse doctorem: dicit enim, Scio quia Messias veannuntiabit omnia. Sed adhuc errat, quia quam adulter expellitur. Dicit enim ei Jesus: Ego sum qui tecum loquor. Quo audito illa non respondit, sed statim relicta hydria sua abiit in civitatem festinans, ut Evangeliused etiam praedicaret. Nec hoc quod relicta hydria discessit, negligenter praetereundum est. Hydria enim fortasse amorem saeculi hujus significat, id
Abbreviated transcription (Latin):
& om̃iũ sonorũ mom̃ta sentimꝰ. Terciꝰ¬
ẽ nariũ: quo uaria odorũ suauitate
delectam᷑. Quartus in ore gustus: qͥ
dulcia & amara sentit: & om̃iũ sapo¬
rũ habet exam̃. Qntus. quasi ꝑ totum
corpꝰ tangendo diudicat. calida &̾ fri¬
gida. mollia & dura. lenia & asꝑa: &
quicq̃d aliud ẽ qd̾ tangendo sentimꝰ.
Istis itaq carnalib quinꝙ sensib pͥma¬
mortalis: quia ita pꝰ peccatũ pͥmi ħorꝰ
nati sumꝰ ut ñdum reddita luce m̃tis.
carnalib sensib subditi. in carnalẽ
uitã sine ulla ueritatis intelligentia
tnseamꝰ. Tales necẽẽ ẽ ẽẽ infantes &
paruulos pueros: qͥ ñdum possunt
acciꝑe rationẽ. & quia naturales sunt
isti sensꝰ qͥ pͥmam etatem regunt. &¬
quisq uenerit ad eam etatem. ut iam
possit ẽẽ capar rationis: si ueritatem
statim comp̃hendere potuerit. ñ iam
illis sensib rectorib itetur. s habe¬
bit sp̃m uirũ rationalem. cui sensuᷤ

Expanded text:
et omnium sonorum momenta sentimus; tertiet omnium sonorum momenta sentimus; tertius narium, quo varia odorum suavitate delectamur; quartus in ore gustus, qui dulcia et amara sentit, et omnium saporum habet examen; quintus per totum corpus tangendo dijudicat calida et frigida, mollia et dura, levia et aspera, et quidquid aliud est quod tangendo sentimus. Istis itaque carnalibus quinque sensibus prmortalis: quia ita post peccatum primi hominis nati sumus, ut nondum reddita luce mentis, carnalibus sensibus dediti, carnalem vitam sine ulla veritatis intelligentia transeamus. Tales necesse est esse infantes et parvulos pueros, qui nondum possunt accipere rationem. Et quia naturales sunt isti sensus, qui primam aetatem regunt, equisque venerit ad eam aetatem cui vita possit capax esse rationis, si veritatem statim comprehendere potuerit, non jam illis sensibus rectoribus utitur; sed habebit virum spiritum rationalem, cui sensus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nulli accipiunt. Qd autẽ dictum ẽ
ꝙ nẽ quẽ habes ñ ẽ tuus uir. de se ipso
dnm chirisse intelligunt: ut iste sit sen-¬
sus. Prio quinꝙ libris moysi. quasi
quinꝙ uiris seruisti: nc̃ autẽ quẽ ha-¬
bes. idẽ quem audis ñ ẽ tiuisuir: ⁊dẽ¬
quẽ audis. qͥa nondũ in eũ credidisti.
quasi nc̃ eos iamñ haberet: cum ad huc
utiq ipsis subdita uiueret. Deinde cũ
quinq libri moysi nicħ aliud qͣm xp̃m
p̃dicent. sicut ipse ait: si crederetis mo¬
ysi crederetis forsitan &s mͥ. de me enĩ
ille scͥpsit: qͦm᷑ potest intelligi. a quinꝙ
lib̾s illis recedere hominẽ ut ad xp̃m
transeat: cũ ille qui credit in xp̃m. ñ
alit̾ intelligendos multo auidius a¬
matur: Est gͦ alius intellectus: ut qͥn-¬
ꝙ uiri intelligant᷑ corporis sensꝰ. Unuᷤ
qui ad oculos ꝑtinet: quo lucem istã
uisibilem & qͦs libet colores formasq
corporũ cernimꝰ. Alt̾ ẽ auriũ: qͦuocũ

Expanded text:
nonnulli accipiunt. Quod autem dictum est: nonnulli accipiunt. Quod autem dictum est: Et nunc quem habes, non est tuus vir, de se ipso Dominum dixisse intelligunt, ut iste sit sensus: Primo quinque libris Moysi, quasi quinque viris servisti; nunc autem hic quem habes, id est, quem audis, non est tuus vir, quia nondum in eum credidisti. quasi nunc eos jam non haberet, cum adhuc utique ipsis subdita viveret? Deinde cum quinque libri Moysi nihil aliud quam Christum praedicent, sicut ipse ait: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi; ille enim de me scripsit , quomodo potest intelligi a quinque illis libris recedere hominem, ut ad Christum transeat; cum ille qui credit in Christum, non taliter intelligendos multo beatius amplectatur? Est ergo alius intellectus, ut quinque viri intelligantur quinque corporis sensus; unus, qui ad oculos pertinet, quo lucem istam visibilem, et quoslibet colores, formasque corporum cernimus; alter est aurium, quo vocum
Abbreviated transcription (Latin):
unde mͦ habes cdare aquã uiuam: Num¬
qͥd tu maior es patre nr̃o iacob. qͥ dedit
nobis hunc puteũ: S̾ipse ex eobibit:
exponit: quid dixerat. Om̃is qui bibe¬
rit deaqua hac sitiet it̾um: qui autẽ bi¬
berit de aqua quã ego dedero. ñ sitiet
in sempit̾nũ: s aqua illa quã dedero.
fiet in eo fons aquȩ salientis in uirã et̾-¬
nam. S adhuc mulier prudentiã car-¬
nis amplectit᷑. Quid enim respondit:
ueniã huc haurire. Dicit eiiħc. Uade.
uoca uirũ tuũ: ꝙ ueni huc. Cũ sciret
eam uirũ ñ habere: cur hoc dixerit qͣ¬
rit᷑. Namq cum mulier dixit nͨ hãbeo
nc̃ quẽ habes ñ ẽ tuusuir: hoc uerum
diristi. S ñ sunt hec carnalit̾accipien-¬
da:. ne hinc ipsi adhuc mulieri sama¬
ritane simile ẽẽ uideam᷑: s de illo do¬
no dłi si aliquid iam gustauimꝰ. sp̃uali¬
ter ista tractemꝰ. Quinq uiros: qͥnq
libros. qui ꝑ moysen ministratisunt.

Expanded text:
unde mihi habes dare aquam vivam? Numunde mihi habes dare aquam vivam? Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis hunc puteum, et ipse ex eo bibit, exponit quid dixerit. Omnis, inquit, qui biberit de aqua ista, sitiet iterum: qui autem biberit de aqua quam ego dedero, non sitiet in sempiternum; sed aqua illa quam dedero, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed adhuc mulier prudentiam carnis amplectitur. Quid enim respondit? veniam huc haurire. Dicit ei Jesus: Vade, voca virum eam virum non habere, cur hoc dixerit, quaeritur; namque cum mulier dixerit: Non habeo ndixisti. Sed non sunt haec carnaliter accipienda, ne huic ipsi adhuc mulieri Samaritanae similes esse videamur: sed de illo dono Dei si aliquid jam gustavimus, spiritaliter ista tractemus. Quinque viros, quinque libros qui per Moysen ministrati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
eo. ꝯ dedisset tͥ aquam uiuã: ut hinc ei
ostenderet. ñ se talem aquã petisse. qualẽ
ipsa intellexerat: s quia ipse siciebat fi¬
dem eiꝰ. eidem sitienti sp̃m sc̃m dare cupi-¬
ebat. Hanc enim ircte intelligimꝰ aquã
uiuã. qd ẽ donum diͣ sicut ipse ait. si sci
ꝙ clamabat. Si quis suit ueniat & bi¬
bat: qui credit in me sicut dicit scͥpt᷑a.
flumina de uentre eiꝰ fluent aque ui
meream᷑. Hec gͦ flumina aque uiue
que illi mulieri uolebat dare. meroes
ẽ ficłi: quã pͥus in ilła sitiebat. Cuiꝰ aque
uiue int̾pretationẽ: ita subicit. Hoc
autẽ dicebat in qͥt de sp̃u quẽ accepturi
erant hii qui in eũ credituri erant. Non¬
dũ autẽ erat spc̃ datus: qͥa iħc nondum
cłie. sicut alia scͥptura dicit. Ascendens
in altũ captiuam duxit captuntatẽ: de¬
dit dona ħoibus. S adhuc illa mulier
carnalit̾ sapit. Sic enĩ respondit. Dñe:
naꝙ hauritoriũ habes. & puteus altusẽ.

Expanded text:
eo, et dedisset tibi aquam vivam: ut hinc ei eo, et dedisset tibi aquam vivam: ut hinc ei ostenderet, non se talem aquam petisse, qualem ipsa intellexerat; sed quia ipse sitiebat fidem ejus, eidemque sitienti Spiritum sanctum dare cupiebat. Hanc enim recte intelligimus aquam vivam, quod est donum Dei, sicut ipse ait, Si sciret clamabat, Si quis sitit, veniat et bibat: qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumimereamur. Haec ergo flumina aquae vivae quae illi mulieri volebat dare, merces est fidei quam prius in illa sitiebat. Cujus aquae vivae interpretationem ita subjicit: Hoc autem, inquit, dicebat de Spiritu quem accepturi erant hi qui in eum credituri erant. Nondum autem erat Spiritus datus, quia Jesus nondum clesiae, sicut alia Scriptura dicit: Ascendens in altum captivam duxit captivitatem; dedit dona hominibus . 5. Sed adhuc illa mulier carnaliter sapit; sic enim respondit: Domine, neque hauritorium habes, et puteus altus est;
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ qui ꝑrexerant in ciuitatẽ ut cibos
emerent: ꝯ dicunt ei.Rabi manduca.
Iile autẽ dixiteis. Ego habeo escã man¬
ducare: qua uos nescitis. Dicunt gͥdis¬
cipuli ad alterutrum. Numqͥd ei ali¬
quis attulit manducare: Dicit eiꝰ ibc̃.
Cybus meus ẽ. ut faciã uoluntatẽ eiꝰqͥ me
misit: & ut ꝑficiam opusciꝰ. Numqͥd hic in
telligu᷑ alia uoluntas patͥs qui eũ misit. &
opus eius qđ se ꝑsicere uelle respondit: nͥ
ut ad fidem suã aꝑnicioso mundi errore
conũteret: Qualis ẽgͦ cibus eiꝰ: talis & potꝰ¬
eius. Quappter hoc in illa muliere sitiẽbat.
ut faceretinea uoluntaiẽ patͥs: ꝙ ꝑficeret
opus eius. S carnaliter intelligens respõ¬
dit. Tu cum sis uideus. qͦm a me bibere
poscis: cũ sim mulier samaritana: Non
enĩ coutunt᷑ iudei samaritanis. Cuid̃ns
nr̃ dixit. Si scires donum di: ꝙ qͥs ẽ qui
dicit tͥ da mͥ bibere: tu magis petisses ab

Expanded text:
ejus, qui perrexerant in civitatem ut cibos ejus, qui perrexerant in civitatem ut cibos emerent, et dicunt ei: Rabbi, manduca. Ille autem dixit eis: Ego habeo escam manducare, quam vos nescitis. Dicunt ergo discipuli ejus ad alterutrum: Numquid aliquis attulit ei manducare? Dixit eis Jesus: Cibus meus est ut faciam ejus voluntatem qui me misalia voluntas Patris, qui eum misit, et opus ejus quod se perficere velle respondit, nisi ut nos ad fidem suam a pernicioso mundi errore converteret? Qualis est ergo cibus ejus, talis et potus. Quapropter hoc in illa muliere sitiebat, ut faceret in ea voluntatem Patris, et perficeret opus ejus. Sed carnaliter intelligens respondit: Tu cum sis Judaeus, quomodo a me bibere petis, cum sim mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. Cui Dominus noster dixit: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere; tu magis petisses ab
Abbreviated transcription (Latin):
fatigatus uenit ad puteũ. infirmitatẽ car¬
nis signisicat: qđ sedit. humilitatẽ: qͥa &
un becillitatẽ carnis ꝓ nobsuscepit: ꝙ ho¬
mo hominib tam humiliterapparere dig¬
natꝰ ẽ. De hac infirmitate carnis: ꝓpheta
usq ad mortẽ. Qmqͣm illud qd̃ sedit. qm̃
solent sedere doctores. possit alio intellee¬
tu ñ humilitatis modestiã. s magistride¬
monstrare ꝑsonã. S queri potest quare
a muliere samaritana. que aque implen
uerit: cum ipse postea sp̃ualis fontis af-
samaria idolatriȩ imaginẽ sustinere.
Ipsi enĩ separati a ppło iudeorũ: simula-¬
chris mutorũ animaliũ idẽ uaccis au-¬
reis. animarũ suarũ decus addixerant.
ad munim̃tum fidei xp̃ianȩ. & incor-¬
rupte religionis adduceret. Non enim
ẽ inquit sanis opꝰ medicꝰ: s male haben¬
tib. Ergo corũ fidem sitit: ꝓ quibꝰ san¬
guiẽ fudit. Dixit gͦ ad eam iħ̃c. Mulier
da mͥ bibere. Et ut noueritis qͥd siuebat

Expanded text:
fatigatus venit ad puteum, infirmitatem carnis significat; quod sedit, humilitatem: quia et imbecillitatem carnis pro nobis suscepit, et homo hominibus tam humiliter apparere dignatus est. De hac infirmitate carnis propheta usque ad mortem . Quanquam illud quod sedit, quoniam solent sedere doctores, possit alio intellectu non humilitatis modestiam, sed magistri demonstrare personam. 4. Sed quaeri potest quare a muliere Samaritana, quae hydriae aquverit, cum ipse postea spiritualis fontis afflSamaria idololatriae imaginem sustinere: ipsi enim separati a populo Judaeorum, simulacris mutorum animalium, id est, vaccis aureis animarum suarum decus addixerant: ad munimentum fidei christianae et incorruptae religionis adduceret. Non est enim, inquit, opus sanis medicus, sed male habentibus . Eorum ergo fidem sitit, pro quibus sanguinem fudit. Dixit ergo ad eam Jesus: Mulier, da mihi bibere. Et ut noveris quid sitiebat
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsum aũ in enigmate & ex parte nũc¬
aliqͥd in scͥpturis cernere. qͦd tam̃ sit
scd̾m catholicã fidem. ex illo pignore con-¬
tingit. qd̾ accepit uirgo eccłia humili
aduentu sponsi sui: quȩ illo ultimo ad¬
uentu cũ ueniet in claritate nuptura ẽ.
cũ iam facie ad faciem contuebit᷑. Bedit
enĩ nob̃ pignꝰ sp̃m: sicut dicit apłs. Et
ideo ista expositio nicħ certũ intuetur.
nͥ ut scdm sidem sit. neq aliis p̃uidicat.

Expanded text:
ipsum autem in aenigmate et ex parte nuncipsum autem in aenigmate et ex parte nunc in scripturis aliquid cernere, quod tamen sit secundum catholicam fidem, ex illo pignore contingit, quod accepit uirgo ecclesia humili aduentu sponsi sui, quae illo ultimo aduentu, cum ueniet in claritate, nuptura est, cum iam facie ad faciem contuebitur. dedit enim nobis pignus spiritum, sicut dicit apostolus. et ideo ista expositio nihil certum intuetur, nisi ut secundum fidem sit, neque aliis praeiudicat,
Abbreviated transcription (Latin):
mitionis diem & horam nescit. Quisqs
autẽ paratus ẽ usq: ad sompnũ. id ẽ usꝙ
ad mortẽ. que omĩb debet᷑: paratꝰ in¬
ueniet᷑ etiam cũ illa uox media nocteso
nib constet ea que dr sponsa: tamꝙͣ si
om̃ib rp̃ianis in ȩccłia concurrentĩb.
filii ad matrem concurrere dicant᷑: cũ¬
ex ipsis filiis congregatis constet ea que¬
dr mat̾. Nunc enĩ desponsata ẽ mater
eccłia: ꝙ̾ uirgo ẽ ad nuptias ꝑducenda.
io ẽ cum se continet a corruptione scła¬
ri: illo autẽ tempore nubet: quouni-¬
u̾sa mortalitate in ea p̃tereunte. ĩ morta¬
li coniunctione fȩcatur. Desponsauim
quit uos uni uiro: uirginẽ castam exbi-¬
bere xp̃o. Uos inquit uirginẽ. ã plura¬
liad singularem concludens: ideo ꝙ uir-¬
gines dici possunt & uirgo. Curautem
quinq dicte sunt: ut mͥ uidet᷑ expositũ
ẽ. S uidemꝰ nc̃ in enigmate. tc̃ autẽ facie
ad faciem: at nc̃ ex parte. tc᷑ autẽ ex toto

Expanded text:
mitionis diem et horam nescit. quisquis mitionis diem et horam nescit. quisquis autem paratus est usque ad somnum, id est usque ad mortem, quae omnibus debetur, paratus inueniatnibus, confitetur, ea quae dicitur sponsa, tanquam si omnibus Christianis in Ecclesiam concurrentibus filii ad matrem concurrere dicantur, cum ipsis filiis congregatis, constet ea qur mater. nunc ergo desponsata est ecclesia et uirgo est ad nuptias perducenda, id est cum se continet a corruptione saeculari; illo autem tempore nubet, quo uniuersa mortalitate praetereunte immortali conceptione fetatur. desponsaui, inquit, uos uni uiro uirginem castam exhibere, Christo; uos, inquit, uirginem, a plurali ad singularem concludens; ideo et uirgines dici possunt et uirgo. cur autem quinque dictae sunt, ut mihi uidetur, expositum est. sed uidemus nunc in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; et
Abbreviated transcription (Latin):
niũ conscientia ꝑhibebat. intrauert̃
cũ eo admiptias: ioẽ ubi munda anima
sempit̾no dĩ u̾bo fecunda copulatur.
Clausa ẽ. ianua: idẽ receptis illis qͥ sunt
mur: clausus ẽ aditus ad regnũ cȩlorũ.
Non enĩ post iudiciũ: patet p̃cum aut
meritorũ locus. Nouissime autẽ ue
remanente de alienis laudib gaudio.
in angustiis ꝙ magnis afflictionibꝰ
redire ad implorationẽ dĩ. S magna
ẽ euis seueritas pꝰ iuidiciũ: cuiꝰ ante
uidiciũ inesfabilis miscdia p̃rogata
ẽ. ltaq respondens ait. Am̃ dico uob̾
qd̾ nescio uos: ex ilła scilicet regula
quã ñ habet ars dĩ. hoc ẽ sapientia
ddis ut intrent ingaudiũ ciꝰ. qͥ ñ corã
dõ s ut placeant hominib. uisi st̃
aliqͥd scł̃m p̃cepta ełꝰ oꝑari. Anq ita
concludit. Uigilate ntaq: quia nȩscius di¬
em neq horam. Non mͦ illius ultimi tem¬
poris. quouenturꝰ ẽ sponsꝰ. s sue quisq dor¬

Expanded text:
nium conscientia perhibebat, intrarunt nium conscientia perhibebat, intrarunt cum eo in nuptias, id est ubi munda anima sempiterno dei uerbo fecundanda copuletur. clausa est ianua, id est receptis illis qui sunt mutab i In U r - clausus est aditus ad regnum caelorum. non enim post iudicium patet precum aut meritorum locus. nouissime autem uenremanente de alienis laudibus gaudio in angustiis et magnis afflictionibus redire ad implorationem dei. sed magna est eius seueritas post iudicium cuius ante iudicium ineffabilis misericordia praerogata est. itaque respondens ait: amendico uobis, quod nescio uos: ex illa scilicet regula, quia non habet ars dei, hoc est sapientia dei, ut intrent in gaudium eius qui non coram deo, sed ut placerent hominibus, uisi sunt aliquid secundum praecepta eius operari. atque ita concludit: uigilate ergo, quia nescitis diem neque horam, non modo illius ultimi temporis, qua uenturus est sponsus, sed suae quisque dor
Abbreviated transcription (Latin):
liquo cõmemorassẽ. Uendunt enĩ oleũ adula-¬
tore: qui siue falsa siue ignorata laudando am
tamqͣ fatuis concibiando aliqͣm de hiis merce¬
dem. siue cyborũ siue pecunie siue honoris.
siue alicuiꝰ cõmodi temporalis accipiunt:
ñ intelligentib qđ dictũ ẽ. qui uos felicesdi¬
cunt. ipsi in errorem uos mittunt. Meliꝰ ẽ aũ
obiurgari a iusto: qͣm a peccatore laudari.
me: oleũ autẽ peccatoris ñ inpinguet caput
meũ. Ite gͦaduendẽteᷤ. ꝙ emito uob̾: so ẽ
uideamꝰ nc̃ qͥd uos adiuuant. qui uobis
laudes uendere consueuert̃. ꝙ uos in erro-¬
rẽ induxere: ut ñ coram dõ s ab homini¬
b głiam q̃reretis. Euntib autẽ illis eme¬
re uenit sponsᷤ. id ẽ inclinantib se ulłis
in ea que foris sunt. ꝙ solitis gaudere que¬
rentib quia gaudia et̾na ñ nouerant:
uenit ille qui uidicat. & que p̃parate
erant: id ẽ quib bonũ coram dõ testimo-¬

Expanded text:
lico commemorasse. uendunt enim oleum adulalico commemorasse. uendunt enim oleum adulatores, qui siue falsa siue ignorata laudando in tamquam fatuis conciliando aliquam de his mercedem siue ciborum siue pecuniae siue honoris siue alicuius commodi temporalis accipiunt, non intellegentibus quod dictum est: qui uos felices dicunt, in errorem uos mittunt. melius est autem obiurgari a iusto quam a peccatore laudari. leum autem peccatoris non impinguet caput meum. ite ergo ad uendentes et emite uobis, id est: uideamus, numquid uos adiuuant qui uobis laudes uendere consuerunt et uos in errorem inducere, ut non coram deo, sed ab hominibus gloriam quaereretis. euntibus autem illis uenit sponsus, id est inclinantibus se illis in ea quae foris sunt et solitis gaudere quaerentibus, quia gaudia interna non nouerant, uenit ille qui iudicat. et quae paratae erant, id est quibus bonum coram deo testimo
Abbreviated transcription (Latin):
pades siris: id ẽrationes reddendas oꝑum suoꝵ.
Oportet enim nos exhiberi ante tͥbunal rp̃i: ut
illic recipiat unꝰquisꝙ qͦd gessit in corpore suie
bonũ siue malũ. Ꝙ dix̾unt stulte ad sapientes.
Date nob̃ de oleo ur̃o: quia lampades nr̃s extin-¬
gunt᷑. Quorũ enĩ facta aliena laude sulciunt᷑. ea¬
dem subtracta deficiunt: ꝙ de consuetudine id
semꝑ inquirit. unde gaudere animꝰ solet. Itaq
hominũ qui corda ñ udent: testimoniũ uolũt
habere apud cdm̃. qui cordis inspector ẽ. S qͥd res¬
stimonio quisꝙͣ adiuuat᷑ apud dm. cui secreta
corc̾is apparent: ꝙ uixsͥ quisꝙ sufficit. ut ei te¬
stimoniũ ꝑhibeat conscientia sua. Quis enĩ głi
de se quis ꝙ aut ñ om̃ino. aut uix possit ueram
ferre sententiã: quomͦ potest de alio duudicare.
Ite magis aduendentes: & emite uõbis. Nõ con¬
siliũ dedisse putande sunt: s crimen earũ exob¬

Expanded text:
pades suas, id est rationes reddendas operum suorum. pades suas, id est rationes reddendas operum suorum. oportet enim nos exhiberi ante tribunal Christi, ut illic recipiat unusquisque quod gessit in corpore, siue bonum siue malum. et dixerunt stultae ad sapientes: date nobis de oleo uestro, quia lampades nostrae extinguntur: quorum enim facta aliena laude fulciuntur, eadem subtracta deficiunt, et de consuetudine id semper inquirit, unde gaudere animus solet. itaque hominum, qui corda non uident, testimonium uolunt habere aput deum, qui cordis inspector est. sed quid resstimonio quisquam adiuuatur apud deum, cui secreta cordis apparent, et uix sibi quisque sufficit, ut ei testimonium perhibeat conscientia sua. quis enim glorde se quisque aut non omnino aut uix possit ueram ferre sententiam, quomodo potest de alio indicare, ite magis ad uendentes et emite uobis: non consilium dedisse putandae sunt, sed crimen earum ex ob
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑunt oleum secum in uasis suis cũ
lampadib. idẽ leticiã bonoꝵ oꝑum
incorde atq in conscientia posuert.
Sic ꝙ apłs monet. Probet autẽ se homo
inquit: s tunc insemet ipso habebit
głiam & ñ in altero. Tardante autem
sponso dormiert̾ om̃s ⁊ quia ex utro¬
ꝙ genere continentiũ hominu̾. siue
eorũ qui coram do exultant. siue coru̾
qui in laudib hominũ acqͥescunt.
moriunt᷑ hoc int̾uallo temporis: do¬
nec sub aduentu dñi fiat refurrectio mortu¬
orũ. Modia autẽ nocte. id ẽ nullo sciente aut
sꝑante ÷ quippe cũ ipse cdñs dicat. dedie autem
illa ꝙ hora nemoscit: & apłs dicit. dies dñi tã¬
qͣm furita in nocte ueniet. Ex quo significat:
cum penitꝰ nos latere cũ uenit. Clamor factus
ẽ. ecce sponsꝰ uenit: exite obuiã ei. In ictu ocłi
& in nouissima tuba: om̃s resurgemꝰ. Ergo sur¬
rexert̃ om̃s uirgines ille: & aptauerunt lam

Expanded text:
ceperunt oleum secum in uasis cum ceperunt oleum secum in uasis cum lampadibus suis: laetitiam bonorum operum in corde atque conscientia posuerunt. sic et apostolus monet: probet autem se homo, inquit, et tunc in semet ipso habebit gloriam, et non in altero. tardante ergo sponso dormierunt omnes, quia ex utroque genere continentium hominum, siue eorum qui coram deo exsultant, siue eorum qui in laudibus hominum acquiescunt, moriuntur hoc intervallo temporis, donec sub adventu Domini fiat resurrectio mortuorum. Media autem nocte, id est, nullo sciente aut sperante; quippe cum ipse Dominus dicat, De die autem illa et hora nemo scit ; et Apostolus Dies Domini tanquam fur in nocte, ita veniet : ex quo significatur eum penitus latere, cum venerit: clamor factus est, Ecce sponsus venit, surgite obviam ei. In ictu oculi et in novissima tuba omnes resurgemus . Ergo surrexerunt omnes virgines illae, et a
Abbreviated transcription (Latin):
dio conscientie: partim coram homini¬
bꝰ tantũ. ut głia humana capiat᷑: qͥnq
dicunt᷑ sapientes. & quinq stulte: ute¬
q tam̃ uirgines: quia utraq continen-¬
tia ẽ. qͣmuis diũso fomite gaudeat. Lam¬
pades autẽ sunt que manib gestant᷑ :
oꝑa que scdm istam continentiã siunt.
Dictum ẽ autẽ: luceant oꝑa ur̃a corã ho¬
minib. Om̃s uͦ acceꝑunt lampades su¬
as: & uener̃t obuiã sponso. Intelligen
agit᷑. Non enĩ possunt qui xp̃iani ñ st̾:
xp̃o sponso uenire oburã. S qͥnq fatue
acceptis lampadĩb suis: ñ sumpser̃t
oleũ secũ. Multi enĩ qͣmuis de xp̃i bo¬
habent dũ continent̾ uiuunt. nͥ in lau¬
dib hominũ. Nongͦhabent oleũ
secũ. Nam ipsã leticiam oleo significa¬
ri arbitͦ: ꝓpt̾e̾a inquit. unxit te ds d̾s tu¬
us oleo exultationis. Qui autẽ ñ ꝓpt̾ea
gaudet. quia do intͥnsecus placet: ñ
habet oleũ secum. Prudentes autẽ ac¬

Expanded text:
dio conscientiae, partim coram hominidio conscientiae, partim coram hominibus, tantum ut gloria humana; capiatur, quinque dicuntur sapientes et quinque stultae, utraeque tamen uirgines, quia utraque continentia est, quamuis diuerso fomite gaudeat. lampades autem sunt, quia manibus gestantur, opera, quae secundum istam continentiam fiunt. dictum est autem: luceant opera uestra coram hominibus. omnes uero acceperunt lampades suas et uenerunt obuiam sponso. intellegendagitur. non enim possunt qui christiani non sunt sponso Christo uenire obuiam. sed quinque fatuae acceptis lampadibus suis non sumserunt oleum secum. multi enim quamuis de Chrihabent, dum continenter uiuunt, nisi in laudibus hominum. non ergo habent oleum secum. nam ipsam laetitiam oleo significari arbitror: propterea unxit te deus, deus tuus oleo exsultationis. qui autem non propterea gaudet, quia deo intrinsecus placet, non habet oleum secum. prudentes autem ac
Abbreviated transcription (Latin):
tunt᷑. qnq excludunt᷑: bonoꝵ & ma¬
loꝵ discretionẽ significat. Quappt̾
si uirginitatis nom̃ honorabile ẽ.
cur receptis exclusis ꝙ cõmune ẽ: Dẽ¬
uide qͥd sͥ uult numerꝰ in utraq par¬
te qͥnarius : qͣͥd autẽ significat oleũ:
piant᷑. quo nomine nullo dubitante d̾ñ
oporteat ad p̃standum exeo qͦd hãbent.
centis. om̃i petentite tribue. Qͥd ẽ au¬
tẽ qd̾ posset dando ñ suffice̾ utͥsꝙ: Hec
autẽ maxime augent q̃stionis difficul¬
tatẽ : qͣm ꝙͣ & cetera diligent̾ consid̾ata.
ut om̃ia in unã rationẽ concurrant.
nicħ̃ꝙ in una parte dicat᷑ qd̾ impedi¬
ataliam: magna cautio ẽ adhibenda.
Uident᷑ itaꝙ mͥ qͥnq uirgines significa¬
re qͥnq ꝑtitam continentiã: a carnis
ilecebris. Continendus ẽ enĩ animi
appetitus a uoluptate ocłop: a noluptate
auriũ: a uoluptate olfaciendi. gustandi.
tangendi. S quia ista continentia partim
coram dõ fit. ut illi placeat᷑ int̾iori gau¬

Expanded text:
cluduntur, bonorum et malorum discretionem significat. Quapropter si virginitatis nomen honorabile est, cur receptis exclusisque commune est? Deinde quid sibi vult numerus in utraque parte quinarius? Quid autem significat oleum, piantur, quo nomine nullo dubitante Dominicordes esse oporteat ad praestandum ex eo quod habent, centis: omni poscenti te tribue. quid est autem, quod posset dando non sufficere utrisque? haec maxime augent quaestionis difficultatem, quamquam et cetera diligenter considerata, ut omnia in unam rationem concurrant nihilque una parte dicatur, quod impediat aliam, magna cautio est adhibenda. Videtur itaque mihi quinque uirgines significare quinquepertitam continentiam a carnis inlecebris. continendus est enim animi appetitus a uoluntate oculorum, a uoluntate aurium, a uoluntate olfaciendi, gustandi, tangendi. sed quia ista continentia partim coram deo fit, ut illi placeatur interiori gau
Abbreviated transcription (Latin):
Quicqͥd autẽ uerũ ẽ. atq ã sensib & a
m̃te seiunctũ ẽ : credi tantũ nec tam̃
sentiri aut intelligi potest. Deogͥ iunctũ ẽ. qd̾
intelligit dm. Intelligit autẽ anima rationaliᷤᷤ
dm̃. Nam intelligit qđ semꝑ eiꝰmodi ẽ. neꝙ ullĩ
patit᷑ mutationẽ. ut corpꝰ ꝑ tempꝰ ꝙ locos. Et
semꝑ eodem mͦ ẽ: meliꝰ ꝓfecto ẽ. qm id qd̃ ñ
ita est. Nec quicꝙͣ ẽ melius rationaliamina:
nͥ ds̃. Cum gͥ utelligit aliqͥd. qd̾ semꝑ eodem
modo sese habet: ipsũ sine dubio ł̃m intel¬
ligit. Hec auit̃ ẽ ipsa ueritas: cui quia intel¬
ligendo anima rationalis iungit᷑:ꝙ hoc
bonũ animȩ recte accipit᷑ id eẽ qđ diclũ ẽ:
mͥ autẽ adherere dõ bonum ẽ.

Expanded text:
Quidquid autem verum est, atque a sensibus et a Quidquid autem verum est, atque a sensibus et a mente sejunctum est, credi tantum, non tamen sentiri aut intelligi potest. Deo igitur junctum est quod intelligit Deum. Intelligit autem rationalis anima Deum. Nam intelligit quod semper ejusmodi est, neque ullam patitur mutationem. At et corpus per tempus et locos, et semper eodem modo est, melius profecto est quam id quod non ita est. Nec quidquam est melius rationali anima, nisi Deus. Cum igitur intelligit aliquid quod semper eodem modo sese habet, ipsum sine dubio intelligit. Haec autem est ipsa veritas; cui quia intelligendo anima rationalis jungitur, et hoc bonum est animae, recte accipitur id esse quod dictum est, Mihi autem adhaerere Deo bonum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ si mat̾iam qͥs dixerit. unde ipsũ corpꝰ
sit: recte qm caret om̃i specie. nicħ dr.
Rursus int̾ corpꝰ & anim̃a qđ meliꝰ sit:
corpore deteriꝰ anima ñ inuenit᷑ Si qͥd
enim ẽet mediũ: aut uiuificaret᷑ ab ani-¬
ma. aut uiuificaret animã aut neu-¬
trũ: aut iuuisicaret corpꝰ aut uiuifi¬
caret᷑ a corpore. aut neutrũ. At qͥcqͥd
uiuificat᷑ ab anima: corpꝰ ẽ. Si qͥd autẽ
uiuificat animã: melius ẽ qͣm anima.
Rursũ qd uiuificat corpꝰ anima ẽ: qđ
uiuificat᷑ a corpore nicħ ẽ. Neutru uͦ
id ẽ nulltꝰ uite indigens. nullãꝙ ui¬
tam tͥbuens: aut om̃ino nicħ ẽ. aut
anima melius. S utrum qͥd tale sit
in rerũ natura: alia questio ẽ.Nunc
interim ratio comꝑit. nicħ int̾ corpꝰ
ꝙ animã ẽẽ: qđ sit corpore melius.
amma dererius. Qͦd autẽ ẽ om̃i ami¬
ma meliꝰ. id dm dicimꝰ. cui quisqͥs in-
telligit eũ. iunctus ẽ. Qđ enĩ intelligi-
t᷑ uerũ ẽ: nec omne qđ credit᷑ uerũ ẽ.

Expanded text:
 si materiam quis dixerit, unde ipsum corpus fit; recte, quoniam caret omni specie, nihil dicitur. Rursus inter corpus et animam, quod melius sit corpore, deterius anima, non invenitur. Si quid enim esset medium, aut vivificaretur ab anima, aut vivificaret animam, aut neutrum: aut vivificaret corpus, aut vivificaretur a corpore, aut neutrum. At quidquid vivificatur ab anima, corpus est: si quid autem vivificat animam, melius est quam anima. Rursum quo vivificatur corpus, anima est: quod vivificatur a corpore, nihil est. Neutrum vero, id est, nullius vitae indigens nullamque vitam tribuens, aut omnino nihil est, aut anima melius. Sed utrum quid tale sit in rerum natura, alia quaestio est. Nunc interim ratio comperit nihil inter corpus et animam esse, quod sit corpore melius, anima deterius. Quod autem est omni anima melius, id Deum dicimus; cui, quisquis eum intelligit, junctus est, nec omne quod creditur verum est.
Abbreviated transcription (Latin):
mercedẽ aucupans. ꝑdat qd̃ daturus
ẽ ds. S deuicta ista cupiditate. cauen¬
da suꝑbia ẽ. Difficile ẽ enĩ ut dignet᷑
consociari hominibꝰ. qui eis placere
iam ñ desiderat: ꝯ plenũ se uirtutiᷤ
putat. Itaq adhuc necessarus ẽ timorꝰ.
ne illud etia qd uidet᷑ habere aufera¬
t̃ ab eo: ꝙ manibꝰ ac pedĩb ligatis
mitat᷑ in tenebras exteriores. Qua
ꝓpt̾ di timor ñ solũ inchoat. s etrã ꝑ¬
feit sapientiã. in eo qui summe disi¬
git dͥm: ꝙr pximũ tamꝙͣ se ipsũ. Que
duttẽ in hoc ininere ꝑicula. difficulta¬
tes q metuendde sint. et quib reme¬
dis uti oporteat. alia questio est.

Expanded text:
mercedem aucupans perdat quod daturus mercedem aucupans perdat quod daturus est Deus. 4. Sed devicta ista cupiditate, cavenda superbia est. Difficile est enim ut dignetur consociari hominibus, qui eis placere jam non desiderat, et plenum se virtutibus putat. Itaque adhuc necessarius est timor, ne illud etiam quod videtur habere, auferatur ab eo ; et manibus ac pedibus ligatis mittatur in tenebras exteriores . Quapropter dei timor non solum inchoat, sed etiam perficit sapientem; est autem qui summe diligit deum et proximum tamquam se ipsum. quae autem in hoc itinere pericula difficultatesque metuendae sint et quibus remediis uti oporteat, alia quaestio est.
Abbreviated transcription (Latin):
nnentiã. sine sapientiã: aut ꝑaliqũa lar¬
gitionẽ aut nomine scientiȩ uł eloqn¬
tie. In cogenere ẽ: & cupid̃itas honoriᷤ.
Contra que om̃ia ꝓferant᷑ ea que scͥpta¬
sunt de laude caritatis. ꝙ de manitate
ractantie. doceat᷑ꝙ qͣm sit pudendum
eis placere uelle. qͦs nolit imitari. Aut
enĩ boni ñ sunt. ꝙ nicħ magnũ ẽ a ma¬
lis laudari: aut boni sunt & eos opor¬
ter imitari. S qui boni st̃: uir tutẽ bo¬
ni st̃. Uirtus autẽ ñ appetit qͦd in alioꝵ
hominũ potestate ẽ. Qui gͦimitat᷑ bo¬
nos: nulliꝰ hominis appetit laud̃em.
Qui malos: ñ lgnꝰ e laude. Si autẽ pla¬
cere homiinibꝰ deo uis. uteis ꝓsis addili¬
gendũ dm: ñ ram hoc s aliud cupis. Qui
autẽ placere cupit: necessariũ adhuc
habet timorẽ. Pmũ. no occulte peccan¬
do int̾ hypocͥtas a dño computet᷑: de¬
inde si benefactis placere appetit. ne hãc

Expanded text:
tinentiam siue patientiam aut per aliquam lartinentiam siue patientiam aut per aliquam largitionem aut nomine scientiae uel eloquentiae. in eo genere est et cupiditas honoris. contra quae omnia proferantur ea quae scsunt de laude charitatis, et de inanitate jactantiae; doceaturque quam sit pudendum eis placere velle, quos nolis imitari. Aut enim boni sunt, et nihil magnum est a malis laudari; aut boni sunt, et eos oportet imitari. Sed qui boni sunt, virtute boni sunt: virtus autem non appetit quod in aliorum hominum potestate est. Qui ergo imitatur bonos, nullius hominis appetit laudem; qui malos, non dignus est laude. Si autem placere hominibus ideo vis, ut eis prosis ad diligendum Deum; non jam hoc, sed aliud cupis. Qui autem placere cupit, necessarium adhuc habet timorem: primum, ne occulte peccando inter hypocritas a Domino computetur; deinde, si benefactis placere appetit, ne hanc
Abbreviated transcription (Latin):
untia expectent᷑ a do̾: quibꝰ  imꝓbi ho¬
mines abundare possunt:. s firma &̾
sempit̾na: ꝓquib accipiendis om̃ia q̃
in hoc mundo bona putant᷑. ut mala
penitꝰ contempnenda st̃. Hic p̃stantis¬
simũ illud & unicũ exemplũ dñici ho¬
minis ꝓponendũ ẽ. Qui cũ se tot mira
culis. tantam rerũ potestatẽ habere mõ¬
straret: ꝙꝰ ea spreuit que magna bona:
ꝙ ea sustinuit que magna malaiꝑi¬
ti putant. Quos mores s disciplinã. ne
tanto minꝰ quisꝙͣ aggredi audeat. qͣnco
illũ magis honorat. ꝙ de pollicitationi
Uuł echortationib euis. et de imucan¬
tũ multitudine apłoꝵ & mariyrũ.
lr̃q innumerabiliũ. qͣm ñ sint ilła
despanda ostendendũ ẽ. Atuͥ fuerint
carraliũ uoluptatũ illecebrȩ suꝑate ca¬
uendũ ẽ. ne subrepat atq succedat eu¬
piditas placendi hominibꝰ aut ꝑali¬
qua facta mirabilia. aut ꝑ difficilẽ con¬

Expanded text:
untia expectentur a deo, quibus etiam praui hountia expectentur a deo, quibus etiam praui homines abundare possunt, sed firma et sempiterna, pro quibus accipiendis omnia, quae in hoc mundo bona putantur et mala, penitus contemnenda sunt. hic praestantissimum illud et unicum exemplum dominici hominis proponendum est, qui culis tantam rerum potestatem habere monstraret, et ea sprevit quae magna bona, et ea sustinuit quae magna mala imperiti putant: quos mores et disciplinam, ne tanto minus quisquam aggredi audeat, quanto illud magis honorat, et de pollicitationibus atque hortationibus ejus, et de imitantium multitudi innumerabilium, quam non sint illa desperanda, ostendendum est. At ubi fuerint carnalium uoluptatum inlecebrae superatae, canendum est, ne subrepat atque succedat cupiditas placendi hominibus aut per aliqua facta mirabilia aut per difficilem con
Abbreviated transcription (Latin):
potest mire. potest etiã & pulcbritu¬
dinẽ sentire uirtutis: quͣa exemplis
uł recentibꝰ. si qua occurrunt. uł de
hystoria. & ea maxime que ipsa diui¬
na ꝓuidentia ꝓcurante. siue mueteri
siue in nouo testam̃to excellentissimã
auctoritatẽ religionis accepit. Simul
autẽ agendum ẽ: ꝙ de pęnis peccatorũ.
& de p̾miis recte factorũ. Iãuͦ cũ aliqͣ
non peccandi consuetudo. qͦđ onero¬
su ptitabat᷑ facile eẽ ꝑsuaserit ⁊ incipi¬
at gustari dulcedo pietatis. & c̃men¬
dari pulcͥtudo uirtutis. ut caritatis
lib̾tas p̾ seruitute timoris emmeat:
tunc iam ꝑsuadendum ẽ sidelĩb p̾ce¬
dentibus regenerationis sacram̃tis. q̃
necẽe ẽ plurimũ moueant. qͥd int̾sit
int̾ duos homines ueterẽ & noum.
exteriorẽ & int̾iorem. t̾renum & celestem:
idẽ int̾ eũ qui bona carnalia & tempora¬
lia. & eum qui spiritalia &ꝰ et̾na sec tatur:
monendũq ne ꝑitura beneficia & tͣnse-¬

Expanded text:
potest inuenire, potest etiam et pulchritupotest inuenire, potest etiam et pulchritudinem sentire uirtutis — quam exemplis uel recentibus, si qua occurrunt, uel etiam de historia, et ea maxime quae ipsa diuina prouidentia procurante siue in uetere siue in nouo testamento excellentissimam auctoritatem religionis accepit. simul autem agendum est et de poenis peccatorum et de praemiis recte factorum. Iam uero cum aliqua non peccandi consuetudo quod onerosum putabatur facile esse persuaserit, incipiat gustari dulcedo pietatis et commendari pulchritudo uirtutis, ut caritatis libertas prae seruitute timoris emineat. tunc iam persuadendum est fidelibus praecedentibus regenerationis sacramentis, quae necesse est plurimum moueant, quid intersit inter duos homines, ueterem et nouum, exteriorem et interiorem, terrenum et caelestem, id est inter eum qui bona carnalia et temporalia, et eum qui spiritalia et aeterna sectatur, monendumque, ne peritura beneficia et transe
Abbreviated transcription (Latin):
entiã enĩ tendit᷑: ꝙ nich uertꝰ eo
qd dictũ ẽ. initiũ sapientie timor d̃ni.
Nemo ẽ quippe qui ñ magis dolorẽ su¬
giat : qͣm appetat uoluptatẽ. Qndoqͥ¬
dem uidemꝰ etiã immanissimas bestiaᷤ
a maximis uoluptatibus absterreri:
dolorũ metu. Qͦd cũ in earũ consue¬
tudinẽ uerterit: domitȩ & mansue-¬
tȩ uocant᷑. Quappter qm homini in est
ratio : que cum seruit cupiditati ꝑu̾¬
sione miserabili. ut homines ñ time¬
ant᷑. siggerit latere posse cõmissa. &
ad tegenda occulta peccata astuuiss¬
mas fallacias comparat: eo situt ho¬
mines qͦs nondũ delectat pulchritu¬
do uirtutis. nͥ penis ã peceando deter¬
reant᷑. que uerissime ꝑ sc̃os & diuinos
uiros predicant᷑: & qd celant homini¬
bꝰ. dõ celari ñ posse consentiant: difsi¬
ciliꝰ doment᷑ qm ferȩ. Ut autẽ timeat᷑
ds. diuina ꝓuidentia regi uniu̾sa ꝑ¬
suadendu ẽ: ñ tam rationibꝰ. quas qui

Expanded text:
entiam enim tenditur et nihil uerius eo entiam enim tenditur et nihil uerius eo quod dictum est: initium sapientiae timor domini. nemo est quippe, qui non magis dolorem fugiat quam appetat uoluptatem, quando quidem uidemus etiam immanissimas bestias a maximis uoluptatibus absterreri dolorum metu; quod cum in earum consuetudinem uerterit, domitae et mansuetae uocantur. quapropter quoniam inest homini ratio, quae cum seruit cupiditati peruersione miserabili, ut homines non timeantur, suggerit latere posse commissa et ad tegenda occulta peccata astutissimas fallacias comparat. eo fit, ut homines, quos nondum delectat pulchritudo uirtutis, nisi poenis a peccando deterreantur, quae uerissime per sanctos et diuinos uiros praedicantur, et quod celant hominibus, deo celari non posse consentiant, difficilius domentur quam ferae. ut autem timeatur deus, diuina prouidentia regi uniuersa persuadendum est, non tam rationibus — quas qui
Abbreviated transcription (Latin):
aritatem uoco motũ animi. qͦ aman¬
tur ea que ñ sunt ꝓ ipso amante
contempnenda. id ẽ qđ et̾num ẽ: & quod
consũmata: si nicħ aliudamat᷑. Hanc
& dilectionẽ dici placet. S cũ ds magiᷤ
qͣm situs: tunc uere animo sũmeq cõ¬
sulit᷑. consequent̾ ꝯ dorpori: nob̃ id ñ
curantibꝰ aliqͦ appetitu satagente. sed
tantũ prompta s oblata sum̃tibꝰ. Ca¬
ritatis autẽ uenenũ. ẽ spes adipiscendoꝵ
aut retinendorũ temporaliũ. Nutri¬
m̃tũ eiꝰẽ mminutio cupiditatis. P¬
fectio: nulla cupiditas. Signũ ꝓuec¬
tus eiꝰ ẽ inminutio timoris. Signũ
ꝑfectionis eiꝰ: nullus timor. Quia &̾
radix ẽ om̃rũ maloꝵ cupiditas: ꝙᷤ
consummata dilectio foras mitrit
timorẽ. Quisqͥs gͥ eam nutͥre uult:
instet minuendis cupiditatib. Est
aũ cupiditas: amor adipiscendi. aut
obtinendi temporalia. Huiꝰ minu¬
ende iniciũ ẽ. dm̃ timere:. qͥ solus ti¬
meri sine amore ñ potest. Ad sapi-¬

Expanded text:
aritatem voco motum animi quo amantur ea quae non sunt prae ipso amante contemnenda, id est quod aeternum est, et quod consummata, si nihil aliud amatur; hanc et dilectionem dici placet: sed cum Deus magis quam suus, tunc vere animo summeque consulitur, consequenter et corpori, nobis id non curantibus aliquo appetitu satagente, sed tantum tamen prompta et oblata sumentibus. Charitatis autem venenum est, spes adipiscendorum aut retinendorum temporalium; nutrimentum est ejus, imminutio cupiditatis; perfectio, nulla cupiditas. Signum profectus ejus est minutio timoris; signum perfectionis ejus nullus timor, quia et radix est omnium malorum cupiditas, et consummata dilectio foras mittit timorem. Quisquis igitur eam nutrire vult, instet minuendis cupiditatibus. Est autem cupiditas amor adipiscendi aut obtinendi temporalia; hujus minuendae initium est Deum timere, qui solus timeri sine amore non potest. Ad sapi
Abbreviated transcription (Latin):
que st̃ auctor ẽ. & ad cuiꝰ bonitatẽ
Io tantũ ꝑtinet. ut sit om̃e qͦd ẽ: ñ eẽ ad
cũ ꝑtinere nullo pacto potest. Om̃e
ad quẽ ñ eẽ nͣ ꝑtinet: ñ ẽ causa deficien¬
di. idẽ tendendiad ñ eẽ: quia ut ua cheã
essendi causa ẽ. Bonigͥ tantũ modo cau¬
cirea mali auctor ñ ẽ. qͦd om̃rũ que st̃
auctor ẽ: quia in tantũ st̃. in quantũ
bona sunt.

Expanded text:
quae sunt auctor est, et ad cujus bonitatem id tantum pertinet, ut sit omne quod est non esse, ad eum pertinere nullo pacto potest. Omne ad quem non esse non pertinet, non causa est deficiendi, id est tendendi ad non esse, quia, ut ita dicam, essendi causa est; boni igitur tantummodo caucirca mali auctor non est, quia omnium quae sunt auctor est, quia in tantum sunt, in quantum bona sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
did̾it regnũ dõ  pat̾: id ẽ cũ patrem
rognare monstrau̾it: ut ꝑ spciẽ mani¬
festationẽq clarescat. qd nc̃ a fidelibꝰere¬
dit᷑ ꝙ ab infidelib ñ putat᷑. Euacuabit
autẽ omnẽ pͥncipatũ & potestatẽ. mani¬
ex quo st̃om̃ĩa: ñ solum ut sint. uerũ etrã
ut ordinata sint. In illa enĩ manifestati¬
one. nulli spes aliqua manebit in quo¬
qͣm pͥncipe. aut in quoꝗͣ homine: qͦd
etiam nc̃ ꝓpħice canit᷑. Bonũ ẽ sꝑare in
dno. qͣm sꝑare in bomine: bonũ c̃ sꝑa¬
re in dno qm sꝑare in pͥncipib ut ista
meditatione anima iam in regnũ pat̾s
assurgat: nec cuiꝰqͣm potestatẽ p̃ter illũ
magnifaciens: nec suasͥ ipsa ꝑniciosissi¬
me blandiens. Tradet gͦ regnũ dõ ꝙ pa¬
tri: cũ ꝑ illũ ꝑ specic̾ cognoscet᷑ pat̾. Reg¬
num enĩ cius st̃. in quib nc̃ regnat ꝑ fidẽ.¬

Expanded text:
 et Patri, id est, cum Patrem regnare monstraverit, ut per speciem manifestationemque clarescat, quod nunc a fidelibus creditur, et ab infidelibus non putatur. Evacuabit autem omnem principatum, et potestatem, maniex quo sunt omnia, non solum ut sint, verum etiam ut ordinata sint. In illa enim manifestatione nulli spes aliqua remanebit in quoquam principe, aut in quoquam homine: quod etiam nunc prophetice canitur: Bonum est sperare in Domino, quam sperare in homine; bonum est sperare in Domino, quam sperare in principibus : ut ista meditatione anima jam in regnum Patris assurgat, nec cujusquam potestatem praeter illum magni faciens, nec sua sibi ipsi perniciosissime blandiens. Tradet ergo regnum Deo et Patri, cum per illum per speciem cognoscetur Pater. Regnum enim ejus sunt in quibus n
Abbreviated transcription (Latin):
ũbum di ẽ: tam sine fine qm sine ini¬
tio. ꝙ sine int̾missione ẽ rognum eiꝰ.
Scłm id autẽ qđ t̾ibũ carofictũ ẽ. cepit
regnare in credentib ꝑfidẽ incarnatio¬
nis suẽ. Unde ẽ etiã illud. Dñs regna¬
uit a ligno. Hinc autẽ eitacuauit om¬
ne pͥncipatũ. ꝙ omnẽ potestatẽ g̾ iur¬

Expanded text:
m sine initio, quam sine intermissione est regnum ejus. Secundum id autem quod Verbum caro factum est, coepit regnare in credentibus per fidem incarnationis suae. Unde est etiam illud, Dominus regnavit a ligno. Hinc autem evacuavit omnem principatum, et omnem potestatem, et vir
Abbreviated transcription (Latin):
Quo enĩ ampliꝰ. idẽ usq ad quã maiorẽ
manifestationẽ manifestãbit᷑ rognũ
xp̃i ⁊ nͥ quousꝙ om̃s inimici eũ rognare
fateant᷑ : Aliud ẽ gͦ ñ ampliꝰ manifesta¬
ri: aliud ñ ampltꝰ ꝑmanere. Non am¬
pliꝰ manifestariẽ. ñ fieri ampliꝰ mani¬
festiꝰ: ñ ampliꝰ ꝑmanere. ñ fieri ꝑseue¬
rantiꝰ. Qndo aũ manifestiꝰ erit regnum
xp̃iͥ qm cũ om̃ib claruerit in imicis:
Nouissime immica destruet᷑ mors.
Non enĩ erit aliud qd̾ destruat᷑: postea¬
qͣm mortale hoc induerit ĩ mortalita¬
tem. Om̃ta eñ subiecit sub pedib̾eiꝰ

Expanded text:
uo enim amplius, id est, usque ad quam majorem manifestationem manifestabitur regnum Christi, nisi quousque omnes inimici eum regnare fateantur? Aliud est ergo, non amplius manifestari, aliud amplius non permanere. Non amplius manifestari est non fieri manifestius; non amplius permanere, non fieri perseverantius. Quando autem manifestius erit regnum Christi quam cum omnibus claruerit inimicis? Novissime inimica destruetur mors: non enim erit aliud quod destruatur, posteaquam mortale hoc induerit immortalitatem. Omnia enim subjecit
Abbreviated transcription (Latin):
intelsigi. quasi nc̃ aliqͥd filio ñ sit subiet¬
cũ aud pat̾ ipse ñ sit subiectus. Gcnere
g locutionis soluit᷑ questio. Sic enĩ plȩ
fieri dicat᷑ in aliq̃: cũ ab eo cognosci ce¬
pat. Ira eñ dicimꝰ in oratione sc̃ificetp̃¬

Expanded text:
 aut aliquid Filio non sit subjectum, aut Patri non sit ipse subjectus. Genere igitur locutionis solvitur quaestio: sic enim plerufieri dicatur in aliquo, cum ab eo cognosci coeperit. Ita enim dicimus in oratione dominic