comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ra priorib. Sed habeo aduersus te. qͥa
ꝑ misisti mulierẽ ierabel q̃ se dicit ꝓpbe¬
ten docere et seducere seruos meos. for¬
nicari. ⁊ manducare de idolotitis. Et
dedi illi tempꝰ ut penitentiã ageret:
⁊ñ uult penitere a fornicatione sua:
Ecce mitto eã in lectũ: ⁊ qui mechantur
cũ ea ĩ tribulatione maxima erũt nisi
penitentiã egerint ab operib siuis: ⁊ fili¬
os eiꝰ interficia in mortẽ. Et scient om¬
nes eccłie. quia ego sum scrutans uenes

Expanded text:
ra prioribus. Sed habeo adversum te: quia permittis mulierem Gezabel: que se dicit prophetam docere: et seducere servos meos fornicari: et manducare de idolotitis. Et dedi illi tempus ut penitentiam ageret: et non vult penitere a fornicatione sua. Ecce mitto eam in lectum: et qui mechantur cum ea in tribulationem maximam: nisi penitentiam egerint ab operibus ejus: et filios eius interficiam in morte et scient omnes ecclesiae quia ego sum scrutans renes
Abbreviated transcription (Latin):
xultemꝰ in dño dilectissimi:⁊ spi¬
rituali iocunditate letemur: quia illuxit
dies redemptionis nr̃e. reparationis antiq̃.
felicitatis eterne. Reparatꝰ enim nobis
salutis nr̃e annua reuolutione sacramen¬
tum. ab inicio ꝓmissum: in fine redditũ:
sine fine mansurum. In quo dignũ est
re misterium: ut qd̃ magno dei munere
agitur. magnis eccłie gaudiis celebretur.
Ds̃ enim ommpotens ⁊ clemens. cuius
natura bonitas. cuius uoluntas potentia.
cuius opus miscdia ẽ: statim ut nos dia
bolica malignitas ueneno sue mortifica¬
uit inuidie. predestinata renouandis mor¬
talib pietatis sue remedia. inter ip̃a mũ¬
di primordia presignauit: denuntians ser¬
penti. futurum semen mulieris. qd̃ noxii
capitis elationẽ. sua uirtute cont̾eret. xp̃m

Expanded text:
Exsultemus in Domino, dilectissimi, et spiritali jucunditate laetemur, quia illuxit 67 nobis dies redemptionis novae, praeparationis antiquae, felicitatis aeternae. Reparatur enim nobis salutis nostrae annua revolutione sacramentum, ab initio promissum, in fine redditum, sine fine mansurum. In quo dignum est re mysterium, ut quod magno Dei munere agitur, magnis Ecclesiae gaudiis celebretur. Deus enim omnipotens et clemens, cunatura bonitas, cuius voluntas potentia, cuius opus misericordia esbolica malignitas veneno suae mortificavit invidiae, praeparata renovandis mortalibus suae pietatis remedia inter ipsa mundi primordia praesignavit; denuntians serpenti futurum semen mulieris quod noxii capitis elationem sua virtute contereret ; Christum
Abbreviated transcription (Latin):
mus cecidit: iste nos per uirtutes eleuat.
quo primꝰ ascendit. Ille quippe primꝰ ceci¬
dit in infernum: iste primꝰ conscendit in
celum. Interea fratres diguum ẽ. ut ĩ die
clñice netiuitatis. diem quoq dñice resur¬
rectionis sollemyniter audiatis. Unige¬
uitꝰ enim deus sicut ꝓ nobis dignatꝰ est
nalci: sic ꝓnobis secuudum carnẽ digna¬
tus ẽ mori dignatꝰ est etiam suscitari:
Iste quippe dies ẽ uisitationis: ille redemp¬
tionis Opus enun gre qua nos deus unige¬
nitus saluos fecit. conceptus in utero ce¬
pit: ipsum quoq opus gre̾ de lepulchio
resuscitatꝰ impleuit. Conceptꝰ in utero.
factus est particeps mortis nr̃e. resurgens
de sepulchro. fecit nos participes uite sue:
Nunc itaq omnes exoremus dominũ ut
licut isto die gaudium suo ppło tribuit:
ad illum quoq diem omnes cum gaudio
⁊ pace ꝑducat: ppłmiq suum in fide ⁊ ca¬

Expanded text:
mus cecidit: iste nos per virtutes elevat, mus cecidit: iste nos per virtutes elevat, quo primus ascendit. Ille quippe primus cecidit in infernum, iste primus conscendit in coelum. 8. Interea, fratres, dignum est ut in die dominicae Nativitatis diem quoque dominicae Resurrectionis solemniter audiatis. Unigenitus enim Deus, sicut pro nobis dignatus est nasci, sic pro nobis secundum carnem dignatus est mori, dignatus est etiam suscitari. Iste quippe dies est visitationis, ille redemptionis. Opus enim gratiae, qua nos Deus Unigenitus salvos fecit, conceptus in utero coepit; ipsumque opus gratiae de sepulcro resuscitatus implevit. Conceptus in utero, factus est 555 particeps mortis nostrae; resurgens de sepulcro, fecit nos participes vitae suae. Nunc itaque omnes Dominum exoremus ut, sicut in isto die gaudium suo populo tribuit, ad illum quoque diem omnes cum gaudio et pace perducat, populumque suum in fide et ca
Abbreviated transcription (Latin):
ret: uenit ad mariã gabriel. ut uitam
reddendã hominib nuntiaret. Per pri¬
mi hominis culpam cepit diabolꝰ homini
dominari: ꝑ secundi hominis grãm cepit
ab homine superari. Suꝑ primũ suꝑbus.
sub secundo. captiuus. ꝑ illum nos captiua¬
tos tenuit: ꝑ istum. nos liberatos amisit:
Oriiꝰ adam nobis auctor extitit culpe: no¬
uissimꝰ adam nobis auctor extitit gr̃e. Ille
de limo plasmatꝰ terrenos ꝓtulit. iste de
spũ scõ natus celestes efficit. ꝑ ulum ꝑdi¬
dimus grãm priorẽ: ꝑ istum recipimus am¬
pliorem. Ille quippe nobis initulit peccati ma¬
culam. cum qua nasceremꝰ ad supplicium:
iste nobis contulit instificationis gr̃ãm. ut
renasoeremur ad regnum. ẜ illum nos fili¬
os seculi generatio carnalis effecit. ꝑ istum
uos filios dei generatio spiritalis exhibuit.
Ille nos uicuis subdidit: iste nos florere uir¬
tutib fecit. Iile nos ꝑ uicia deiecit quo pri¬

Expanded text:
ret; venit ad Mariam Gabriel, ut vitam ret; venit ad Mariam Gabriel, ut vitam reddendam hominibus nuntiaret. Per primi hominis culpam coepit diabolus homini dominari, per secundi hominis gratiam coepit ab homine superari: super primum superbus, sub secundo captivus. Per illum nos captivatos tenuit, per istum nos liberatos amisit. Primus Adam nobis auctor exstitit culpae, novissimus Adam nobis auctor exstitit gratiae. Ille de limo plasmatus terrenos protulit, iste de Spiritu sancto natus coelestes effecit. Per illum perdidimus gratiam priorem, per istum recepimus ampliorem. Ille quippe nobis intulit peccati maculam, cum qua nasceremur ad supplicium; iste nobis contulit justificationis gratiam, ut renasceremur ad regnum. Per illum nos filios saeculi generatio carnalis effecit, per istum nos filios Dei generatio spiritalis exhibuit. Ille nos vitiis subdidit, iste nos florere virtutibus fecit. Ille nos per vitia dejecit, quo pri
Abbreviated transcription (Latin):
que in primo homine murdũ peccato pol¬
uit: ipsa in scdo̾ homine. mundũ a pecca¬
to mundauit. Prinus homo de terra ter¬
renus: secundꝰ homo de celo celestis. Pri¬
mum hominẽ mulier corrupta mente de¬
cepit: scciundũ hominẽ iurgo incorrupta
uirginitate concepit. In pris u hominis
coninge nequitia diaboli seductã de praua¬
uit mentẽ in secundi autẽ hominis ma¬
tre gr̃a dei. et mentẽ integrã seruauit et
caruẽ. Menti contulit firmissimã fidem:
carni abstulit omnino libidinẽ. Qm̃ igi¬
tur miserabiit᷑ pro peccato dampnatꝰ est bo¬
mo: ideo sine peccato mirabiliter natꝰ ẽ d̾s
homo. Attendite fratres medicinalis gr̃e
lineas: diuina nobis benignitate monstra¬
tas. Tunc ad euam angłs malus accessit.
ut ꝑ eam homo quem ds fecerat. a deo
separaretur: ninic autẽ ad marĩ. bonꝰ
angelꝰ uenit. ut in ea humane nature
deus unigenitus uniretꝰ. Uenit ad euã
diaboiꝰ ut uitam nobis malignꝰ aufer¬

Expanded text:
quae in primo homine mundum peccato pollquae in primo homine mundum peccato polluit, ipsa in secundo homine mundum a peccato mundavit. Primus homo de terra terrenus, secundus homo de coelo coelestis . Primum hominem mulier corrupta mente decepit, secundum hominem virgo incorrupta virginitate concepit. In primi hominis conjuge nequitia diaboli seductam depravavit mentem, in secundi autem hominis matre gratia Dei et mentem integram servavit et carnem: menti contulit firmissimam fidem, carni abstulit omnino libidinem. Quoniam igitur miserabiliter pro peccato damnatus est homo, ideo sine peccato mirabiliter natus est Deus homo. 7. Attendite, fratres, medicinalis gratiae lineas, divina nobis benignitate monstratas. Tunc ad Evam angelus malus accessit, ut per eam homo, quem Deus fecerat, a Deo separaretur; nunc autem ad Mariam bonus angelus venit, ut in ea humanae naturae Deus Unigenitus uniretur. Venit ad Evam diabolus, ut vitam nobis malignus aufer
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃am sine iniquitate. accepit carnẽ no¬
stram cum mortalitate. Accepit animã ui¬
stam: ꝑ quam nr̃is animab. iusticiam
redderet. Carnem uero ꝓpterea dignatꝰ ẽ
habere mortalẽ. ut scd̃m ipsam moriens.
mortem uinceret: scd̃m ipsam etiã resur¬
taret. Magnum mysterium fratres dilec¬
tissimi: magnum diuine dilectionis indi¬
cium. Homo deum contempnens a deo
discessit: d̾s hominẽ diligens. ad homines
uenit. Dilexit impium: ut faceret saluum.
Dilerit infirmum ut faceret sanum. Di¬
lexit ꝑuersum: ut faceret rectũ. Dilexit
mortuum: ut faceret uiuum. Et quid am¬
plius dicã qñdo quidẽ d̾s unigenitꝰ. huma¬
nam naturã tantum dilexit. ut eã nõ io¬
lam a potestate mali angli liberares uerũ
etiam in serpso suy omnes bonos angłos
in patris dextera collocaret: Natura enĩ
que in primo homine a malo angło cap¬
tiuata fuerat: ipsa nunc in scdõ homine
suꝑ omnes bonos angłos regnat. Natura

Expanded text:
nostram sine iniquitate, accepit carnem nonostram sine iniquitate, accepit carnem nostram cum mortalitate; accepit animam justam, per quam nostris animabus justitiam redderet, carnem vero propterea dignatus est habere mortalem, ut secundum ipsam moriens mortem vinceret, secundum ipsam etiam resurtaret. 6. Magnum mysterium, dilectissimi fratres, magnum divinae dilectionis indicium. Homo Deum contemnens a Deo discessit, Deus hominem diligens ad homines venit. Dilexit impium, ut faceret justum; 554 dilexit infirmum, ut faceret sanum; dilexit perversum, ut faceret rectum; dilexit mortuum, ut faceret vivum. Et quid amplius dicam? quandoquidem Deus unigenitus humanam naturam tantum dilexit, ut eam non solum a potestate mali angeli liberaret, verum etiam in seipso super omnes bonos angelos in Patris dextera collocaret. Natura enim quae in primo homine a malo angelo captivata fuerat, ipsa nunc in secundo homine super omnes bonos angelos regnat. Natura
Abbreviated transcription (Latin):
t enim panem angłorum manducaret
homo. creator angłoꝵ factꝰ est homo.
utrõq pascens. et integer ꝑmanens. Qm
bonus panis qui et angelos pascit per
speciem. ut de ipso sacientur in patria:
et nos pascit ꝑ fidem. ne deficiamꝰ ĩ uia.
Ille panis qui seipsum dat angłis. ad gau¬
dium stabilitatis. seipsum dedit homi¬
nib. ad remedium sanitatis: et qui ẽ
angłoꝵ esca: nobis factꝰ est medicina. Ue
rumptamen hic dilectissimi fratres. at¬
tendite magnitudinẽ gr̃e: et agnoscite
quid ds̃ homini dignatꝰ est p̾rogare:
et unus cum patre naturaliter ds̃. semꝑ
ex seipso scõs angłos pascit. s tam̃ angłi¬
cam naturam dei filius ñ accepit. Ut au¬
tem suam caritatem d̃s commendaret in
nobis. filius eus naturam nr̃am suscepit
ex nobis: et ds̃ uingenitꝰ qui panis est
angłorum. ut etiam homini seipsũ faceret
panẽ. simul hominis et auimã suscepit et
carnem. Accepit utranq ueram: utranq
sanctam: utranq mundã. Accepit auimã

Expanded text:
t enim panem angelorum manducaret homo, creator angelorum factus est homo, utrosque pascens, et integer permanens. Quam bonus panis qui et angelos pascit per speciem, ut de ipso satientur in patria, et nos pascit per fidem, ne deficiamus in via! Ille panis, qui seipsum dat angelis ad gaudium stabilitatis, seipsum dedit hominibus ad remedium sanitatis; et qui est angelorum esca, nobis factus est medicina. 5. Verumtamen hic, dilectissimi fratres, attendite magnitudinem gratiae, et agnoscite quid Deus homini dignatus est praerogare. et unus cum Patre naturaliter Deus, semper ex seipso sanctos angelos pascit; sed tamen angelicam naturam Dei Filius non accepit. Ut autem suam caritatem Deus commendaret in nobis, Filius ejus naturam nostram suscepit ex nobis: et Deus unigenitus, qui panis est angelorum, ut etiam hominum seipsum faceret panem, simul hominis et animam suscepit et carnem. Accepit utramque veram, utramque sanctam, utramque mundam: accepit animam
Abbreviated transcription (Latin):
hunc angĩs ne se debeat adorare compescis
dicens. Uide ne feceris: conserius euim tu¬
us sum: et fiatrum tuorum. Quid est qds
aute redemptoris aduentũ angii abbomi¬
nib adorantur et tacent: postmodũ uero
adorari refugiunt nisi qd uaturã nrũm
qñ prius despererant. postoͣm hanc suꝑse
alsumptam conspiciunt: ꝓstratã sibi inde¬
re ꝑtumescunt: Nec iam sub se uelut ar¬
firmã contempnere ausi sunt: auã super
le ludelicet in celis reguantẽ uenerantur.
sec habere dediguantur hominẽ socium
qui super se adorant hominẽ deum. Lure¬
miis ergo fratres km̃i: ne qua nos ĩmũ¬
dicia pouuat: qui in eterna prescientia. ⁊
dei ciues. et angelis eqͣles sumus. Uendi¬
cemus morib dignitatem nr̃am. Nulla
nos luxuria inquinet: nulla turpis co¬
gitatio accuset. Non malicia mentem
mordeat: ñ inuidie rubigo cõsumat: ñ
elacio inflet. Non ambitio ꝑ terrena o¬
blectamenta dilamet. ñ ira inflãmet.

Expanded text:
hunc angelus ne se debeat adorare compescuit, hunc angelus ne se debeat adorare compescuit, dicens: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum et fratrum tuorum . Quid est quod ante Redemptoris adventum angeli ab hominibus adorantur, et tacent, postmodum vero adorari refugiunt, nisi quod naturam nostram, quam prius despexerant, postquam hanc super se assumptam conspiciunt, substratam sibi videre pertimescunt? Nec jam sub se velut infirmam contemnere ausi sunt, quam super se videlicet in coeli Rege venerantur. Nec habere dedignantur hominem socium, qui super se adorant hominem Deum. Curemus ergo, fratres charissimi, ne qua nos immunditia polluat, qui in aeterna praescientia et Dei cives, et angelis ejus aequales sumus. Vindicemus moribus dignitatem nostram, nulla nos luxuria inquinet, nulla nos turpis cogitatio accuset, non malitia mentem mordeat, non invidiae rubigo consumat, non elatio inflet, non ambitio per terrena oblectamenta dilaniet, non ira inflammet.
Abbreviated transcription (Latin):
choruscat. Regem uero natum angelus
nuntiat. eiusq uoci angłoꝵ chori conci¬
nunt. et congandentes clamart. Bła in
excelsis deo: et in terra par homiuib bo¬
ne uoluntatis. Prius quippe quã redemy
cum angłis habuimus: a quoꝵ claritate
atq mundicia. ꝑ prime culpe meritum.
ꝑ cotidiana delicta. longe distabam. Qa
enim peccando extranei eramus a deo:
extrancos nos a suo consortio deputabãt
angli cuies dei. Sed quia nos cognouim̃
regem nr̃m: recognouerunt nos angli
ciues suos. Quia enim rex celi terram
nr̃e carus assumpsit: infirmitatẽ nos¬
tram illa iam angelica celsitudo ñ des¬
picit. Ad pacem m̃m augli redeunt. ⁊̃¬
tentionẽ prioris discordie postronunt
quos prius infirmos. abiectos ꝙ despexerãt.
iam socios uencrantꝰ᷑. Hunic ẽ enim. quod
loth et iosue auglos adorant: nec tanien
adorare ꝓhibentur: ioh̾es uero in apocalip
si adorare angelum uoluit: sed tamen isdẽ

Expanded text:
coruscat. 2. Regem vero natum angelus coruscat. 2. Regem vero natum angelus nuntiat, ejusque voci angelorum chori concinunt, et congaudentes clamant: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Prius quippe quam Redemptcum angelis habuimus, a quorum claritate atque munditia per primae culpae meritum, per quotidiana delicta longe distabamus. Quia enim peccando extranei eramus a Deo, extraneos nos a suo consortio deputabant angeli cives Dei. Sed quia nos cognovimus Regem nostrum, recognoverunt nos angeli cives suos. Quia enim coeli Rex terram nostrae carnis assumpsit, infirmitatem nostram illa jam angelica celsitudo non despicit. Ad pacem nostram angeli redeunt, intentionem prioris discordiae postponunt; et quos prius infirmos abjectosque despexerant, jam socios venerantur. Hinc est enim quod Loth et Josue angelos adorant, nec tamen adorare prohibentur; Joannes vero in Apocalypsi sua adorare angelum voluit, sed tamen 1463 idem
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet ñ secundum potestatẽ dico sed
secundum naturam. Nam de potestate eiꝰ
scriptum ẽ. In ꝓpria uenit. In natura et¬
enim sua. ante tempora natus ẽ: in nr̃a
uenit ex tempo.. Quia ergo eternꝰ ꝑma¬
nens temporalis apparuit: alienum est
ubi descendit. Et quia ꝑ ꝓph̾am dicitur.
omnis caro fenum: factus homo fenũ no¬
strum uercit in frumentũ: qui de semet¬
ipso ait. Nisi granum frumenti cadens in
terram mortuum fuerit: ipsum solũ ma¬
net. Unde et natꝰ in prescpio reclinat᷑. ut
fideles omnes uidelicet sc̃a anmalia car¬
nis sue frum̃to reficeret: ne ab eterne in¬
telligentie pabulo ieuina remanerent. Qd¬
est autẽ qd̃ iuigilantib pastorib angłs ap¬
paret. eosq dei claritas circũ fulget. ni¬
si quod illi pre ceteris uidere sublimia me¬
rentur: qui fidelib gregibus preesse so¬
licite sciunt: dumq ipsi pie suꝑ gregẽ
nigilant. cdiuina super eos gr̃a largiris

Expanded text:
videlicet non secundum potestatem dico, sed videlicet non secundum potestatem dico, sed secundum naturam. Nam de potestate ejus scriptum est: In propria venit . In natura etenim sua ante tempora natus est, in nostra venit ex tempore. Qui ergo aeternus permanens temporalis apparuit, alienum est ubi descendit. Et quia per prophetam dicitur: Omnis caro fenum , factus homo, fenum nostrum vertit in frumentum, qui de semetipso ait: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet . Unde et natus in praesepio reclinatur, ut fideles omnes videlicet sancta animalia, carnis suae frumento reficeret, ne ab aeternae intelligentiae pabulo jejuna remanerent. Quid autem est quod vigilantibus pastoribus angelus apparet, eosque Dei claritas circumfulget, nisi quod illi prae caeteris videre sublimia merentur, 1462 qui fidelibus gregibus praeesse sollicite sciunt? Dumque ipsi pie super gregem vigilant, divina super eos gratia largius
Abbreviated transcription (Latin):
uia largiente domino missarũ sol¬
lempnia t̾ hodie celebturi sumꝰ: loqui
diu de eũnglica lectione ñ possumꝰ. S
nos aliquid dicere uel breuiter redempto¬
ris nr̃i natiuitas ipsa compellit. Quid
est qd̃ nascituro domino mundꝰ describi¬
tur: nisi hoc qd̃ aperte monstrat᷑ quia
ille apparebat in carne. qui electos suoͤ
ascriberet in eteruitate. Quo contra de
reprobis ꝑ ꝓph̾am dicitꝰ. Deleantꝰ de li¬
bro uiuentium: et cum iustis ñ scriban¬
tur. Qui bene etiam in bechleem nasci¬
tur. Bethleem quippe. domus panis in¬
terpretatur. Ipse namq est qui ait. Ego
sum panis uiuus qui de celo descendi.
Locus ergo in quo dominus nascitur:
domus panis ante uocatꝰ est: quia futu¬
rum ꝓfecto euat. ut ille ibi ꝑ materiã
carnis appareret: qui electoꝵ mentes ĩ¬
eterna sacietate reficeret. Qui ñ in parẽ¬
tum domo. sed in uia nascitur: ut ꝓfecto os
tenderet. quia ꝑ humauitatẽ qm assump¬
serut. quasi in alieno nascebatꝰ. Alienum

Expanded text:
uia, largiente Domino, missarum solemnia ter hodie celebraturi sumus, loqui diu de Evangelica lectione non possumus. Sed nos aliquid vel breviter dicere Redemptoris nostri nativitas ipsa compellit. Quid est quod nascituro Domino mundus describitur, nisi hoc quod aperte monstratur, quia ille veniebat in carne, qui electos suos ascriberet in aeternitate? Quo contra de reprobis per Prophetam dicitur: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur . Qui bene etiam in Bethlehem nascitur: Bethlehem quippe domus panis interpretatur. Ipse namque est qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo in quo Dominus nascitur, domus panis antea vocatus est, quia futurum profecto erat ut ille ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna satietate reficeret. Qui non in parentum domo, sed in via nascitur, ut profecthumanitatem suam quam assumpserat quasi in alieno nascebatur. Alienum
Abbreviated transcription (Latin):
meriti. cuius testimonio pararentꝰ omnes
ad uidendam mox ut appareret ipsã dei
sapientiã. ad uidendum ipsum solem iusti¬
cie. nube iam corporis tectum: idest ad ui¬
deudum. audiendumq hominẽ qui d̃s es¬
set: plenun gr̃e et ueritatis. Fuit inqͥt
homo missus a deo: cui nomen erat ioh̾es.
Hic uenit in testimoniũ. ut testimonium
ꝑhiberet de lumine: ut om̃s crederent ꝑ
illum. Non ait ut omnes crederent in il¬
lum. maledictus enim homo qui confi¬
dit in homine. et pouit carnẽ brachium
suum: sed ut omnes inquit crederent ꝑ
illum: hoc est ꝑ illius testimoniũ crede¬
rent in lucem. quam necdũ uidere noue¬
rant. dominũ uidelicet ihm xp̃m qui de
seipso testatur. Ego sum lux mundi. qui
sequitur me ñ ambulat in tenebris: s
habebit lumen uite. Sequitur. Non
erat ille lux : s ut testimoniũ ꝑhiberet
de lumine. Erat lux uera: que illuminat
omne᷑ hominẽ uenientẽ in mundum:

Expanded text:
meriti, cujus testimonio pararentur omnes meriti, cujus testimonio pararentur omnes ad audiendam mox, ut appareret, ipsam Dei sapientiam, ad videndum ipsum solem justitiae, nubae jam corporis tectum; id est, ad videndum audiendumque hominem, qui Deus esset, plenum gratiae et veritatis. Fuit, inquit, homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet deillum. Non ait, ut omnes crederent in illum. Maledictus enim homo, qui confidit in homine, et ponit carnem brachium suum . Sed ut omnes, inquit, crederent per illum, hoc est, ut per illius testimonium crederent in lucem, quam necdum videre noverant, Dominum videlicet Jesum Christum, qui de seipso tesequitur me, non ambulabit in tenebris, sed habebit lumen vitae . Sequitur: Non erat ille lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venien
Abbreviated transcription (Latin):
mentis insipientib. et similes facti sunt
ulis: atq ideo recte ueritatis luce priuan¬
tur. Et lux inquit in tenebris lucet: ⁊ te¬
uebre eam non comprehenderunt. Lux
luminari merentur corda hominũ. sue p̃¬
sentia coguitionis illustrat. Tenebre autẽ
stuti sunt et iniqui. quorum ceca precor¬
dia lux eterne sapientie. qualia sint ma
dem lucis nequa quã capere ꝑ intelligenti
am possint: ueluti si quilibet cecꝰ iubare
solis effundatur: nec tamen ipse solem cu¬
uis iumine perfundat᷑ aspiciat. Sed nõ
tamen tales omnino suꝑna pietas despexit:
uerum medelam eis salutis qua ad uidẽ¬
Dam ꝑuenire lucem possent. adhibuit:
Ipsa lux iuisibilis. ipsa dei sapientia car¬
ne in qͣ uideri posset induta ẽ: que in ho¬
minis habitu apparens. ⁊ loquens homi¬
nib. paulatim fide purificata eoꝵ corda.
ad cognitionẽ sue diuine uisionis ꝓuehe¬
ret. Missus est ante illum homo magni

Expanded text:
mentis insipientibus, et similes facti sunt mentis insipientibus, et similes facti sunt illis, atque ideo recte veritatis lumine privantur. Et lux, inquit, in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Lux e illuminari merentur, corda hominum suae praesentia cognitionis illustrat: tenebrae autem stulti sunt et iniqui, quorum caeca praecordia lux aeternae sapientiae qualia sint mani radios ejusdem lucis nequaquam per intelligentiam capere possint: veluti si quilibet caecus jubare solis offundatur, nec tamen ipse solem, cujus lumine perfunditur, aspiciat. Sed non tamen tales omnino superna pietas despexit, verum medelam eis salutis, qua ad videndam lucem pervenire possent, adhibuit. Ipsa enim lux invisibilis, ipsa Dei sapientia, carnem, in qua videri posset, induta est, quae in hominis habitu apparens, et loquens hominibus paulatim fide purificata, eorum corda ad cognitionem suae divinae visionis proveheret. Missus est ante illum homo magni
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in ipso uita exat: idest qd factum in tẽ¬
pore siue uiuũ. siue uita carens appairuit.
omne hoc in spiritalis factoris ratione
quasi semper uixerit et uiuit: ñ quia
coeternum ẽ creatori quod creauit: sed
quia coeterna ẽ illi ratio. uoluntatis
sue in qua ab eterno habuit. et habet
quid et qͣndo crearet. qualiter creatum
guberuet ut maneat. ad quem finem sin¬
guia que creauit ꝑducat. S equit᷑. Et
uita erat lux hominum. Quo uerbo aꝑ¬
te docetur. quod ipsa uitalis ratio. ꝑ qͣm
ominia cdisposita sunt. et reguntꝰ. ñ om¬
uem creaturã sed rationabilẽ tantũ ut
sapere possit illuminat. Homines namq
qui ad ymaginẽ dei facti sunt ꝑcipere sa¬
pientiam possunt: animalia ñ possunt:
Sed et animalis quicunq est homo: ñ
ixrcipit ea que sunt sp̃e dei. Unde bene cũ
dixisset. et uita erat lux hominũ: subuin¬
xit. et de his qui ab humane conditionis
honore ꝓcul recedentes comparati sunt iu¬

Expanded text:
est, in ipso vita erat. Id est, quod factum in temest, in ipso vita erat. Id est, quod factum in tempore, sive vivum sive vita carens, apparuit, omne hoc in spirituali factoris ratione, quasi semper vixerat et vivit. Non quia coaeternum est Creatori quod creavit, sed quia coaeterna est illi ratio voluntatis suae, in qua ab aeterno habuit et habet quid et quando crearet, qualiter creatum gubernet ut maneat, ad quem finem singula quae creavit perducat. Sequitur: Et vita erat lux hominum. Quo verbo aperte docetur quod ipsa vitalis ratio, per quam omnia disposita sunt et reguntur, non omnem creaturam, sed rationabilem tantum ut sapere possit, illuminat. Homines namque, qui ad imaginem Dei facti sunt, percipere sapientiam possunt, animalia non possunt. Sed et animalis quicunque est homo, non percipit ea quae sunt spiritus Dei. Unde bene cum dixisset: Et vita erat lux hominum, subjunxit, Et de his qui ab humanae conditionis honore procul recedentes comparati sunt ju
Abbreviated transcription (Latin):
apdꝰ deum: idest hoc uerbum qd̃ ds est.
non ex tempore cepit. sed in principio erat
ds̃ apud deum. Item fuere ueritatis mi¬
mici. qui xp̃m et aute partum uirginis
fuisse iam non negarent: nou tam̃ na¬
tum ex patre deum. s factum a patre. ⁊
ideo munorem patre. quia creaturã crede¬
rent. Etiam hos dampnat eu̾ngelicꝰ ser¬
mo qui dicit. Omnia ꝑ ipsum facta sunt:
et sine ipso factum est nichil. Si enim
nichi creaturarũ sinc ipso factum est:
patet ꝓfecto. quia ipse creatura non est:
per quem omnis creatura facta est. Lec¬
t ne quis audiens factam ꝑ
dominum creaturã mutabile̾ cre¬
deret eius uoluntarẽ. quali qui subito
uelet faccre creaturã. quam ab eterno
nunqͣm ante fecisset: manifeste docet eũn¬
gelista factam quidẽ in tempore crecitu¬
ram: sed in eterna creatoris sapientia
quando et qualis crearetur semper fuis¬
se ddispositum. Et hoc est qd̾ ait qd factũ

Expanded text:
apud Deum. Id est, hoc Verbum quod Deus est, apud Deum. Id est, hoc Verbum quod Deus est, non ex tempore coepit, sed in principio erat Deus apud Deum. Item fuere veritatis inimici qui Christum et ante partum Virginis jam fuisse non negarent, non tamen natum ex Patre Deum, sed factum a Patre, et ideo minorem Patre, quia creaturam, crederent. Etiam hos damnat evangelicus sermo, qui dicit: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Si enim nihil creaturarum sine ipso factum est, patet profecto quia ipse creatura non est per quem omnis creatura facta est. Et ne quis audiens factam per Dominum creaturam, mutabilem crederet ejus voluntatem, quasi qui subito vellet facere creaturam quam ab aeterno nunquam ante fecisset, manifeste docet evangelista factam quidem in tempore creaturam, sed in aeterna Creatoris sapientia, quando et qualis crearetur, semper fuisse dispositum. Et hoc est quod ait: Quod factum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo uult spr sc̃s est: idem tam̃ unꝰ est.
Quoꝵ destruens errorẽ: subiungit. Et uer¬
bum erat apd̃ dm̃. Si enum aliꝰ apõ ali¬
um erat: duo sunt ꝓfecto pater et fuis.
et non unus ipse modo pater. modo filius.
modo etiam sꝑẽ sc̃s est: quasi mutabilis
sit cdiuine substantie natura: cum aꝑtis¬
sime iacobus dicat apłs. Apud quem ñ
est transiutatio: nec inicissitudiuis obum¬
bratio Item fuere quidam praui dogmati
auctores: qui xp̃m hominẽ tantum confi¬
tentes. dm̃ prorsus esse non crederent. Qs
conseq̃nter opprinuit cum ait. Et ds̃ erat
uerbum. fucre alii. qui deum quidẽ illũ.
sed ex tempore incaruationis factũ. ñ au¬
tem eternum ante scła natum a patie pu¬
tarent. Unde quidam talium dixisse cõme¬
moratur. Non inuideo xp̃o facto deo: qm̃
et ego si uolo possum fieri d̃s. scd̾m ipsũ.
Et horum nefandã refellit sententiam.
e iuglista cum ait. Hoc erat in principio

Expanded text:
quando vult, Spiritus sanctus est; ipse tamen unus est. quando vult, Spiritus sanctus est; ipse tamen unus est. Quorum destruens errorem, subjungit: Et Verbum erat apud Deum. Si enim alius apud alium erat, duo sunt profecto Pater et Filius, et non unus. Ipse modo Pater, modo Filius, modo etiam Spiritus sanctus est: quasi mutabilis sit divinae substantiae natura, cum apertissime Jacobus dicat apostolus: Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. . Item fuere quidam pravi dogmatis auctores, qui Christum hominem tantum confitentes, Deum prorsus esse non crederent: quos consequenter exprimit , cum ait: Et Deus erat Verbum. Fuere alii qui Deum quidem illum, sed ex tempore incarnationis factum, non autem aeternum ante saecula natum a Patre putarent. Unde quidam talium dixisse commemoratur: Non invideo Christo facto Deo, quoniam et ego si volo, possum fieri secundum ipsum. Et horum nefandam refellit sententiam evangelista, cum ait. Hoc erat in principio
Abbreviated transcription (Latin):
rit. docet dicens. Omnia ꝑ ipsum fucta
sunt: et sine ipio factum ẽ uichil. Et mi¬
re beatꝰ iohannes in micio euͣngłii sui de
diunutate saluatoris. ⁊ fidem recte credenti¬
um sublimiter imbuit: et hereticoꝵ ꝑfi¬
diam potenter exuperat. fuere namq here¬
tici qui dicerent. Si ergo natus ẽ xp̃c. erat
tempus qͣnͣdo ille non erat. Quos primo ser¬
mone redarguit cum ait. In principio erat
uerbum. Neq uero ait. in principio cepit
esse uerbum. sed in principio erat uerbũ:
ut uidelicet eum ñ ex tempore ortum: s ĩ
exortu temporum iam existentẽ. ac ꝑ hoc
sine ullo temporis nucio. de patre natum
monstraret: iuxta qd ipse domunꝰ loquit᷑
in prouerbiis. Dominus possedit me mi¬
cio uiarum suarum. anteqͣm quicqͣm face¬
ret a principio: ab eterno ordinata sum:
Item fuerunt heretici. qui tres sc̃e trinita¬
tis ꝑsonas ẽẽ negantes. dicerent. Idem ds̃
qͣndo uult pater est: qͣnͣdo uult filius est:

Expanded text:
rit, ostendit, dicens: Omnia per ipsum facta rit, ostendit, dicens: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Et mire beatus Joannes in initio Evangelii sui de divinitate Salvatoris, et fidem recte credentium sublimiter imbuit, et haereticorum perfidiam potenter exsuperat. Fuere namque haeretici, qui dicerent: Si ergo natus est Christus, erat tempus quando ille non erat: quos primo sermone redarguit, cum ait: In principio erat Verbum. Neque vero ait, In principio coepit esse Verbum, sed in principio erat Verbum: ut videlicet eum non ex tempore ortum, sed in exortu temporum jam existentem, ac per hoc sine ullo temporis initio de Patre natum monstraret, juxta quod ipse loquitur in Proverbiis: Dominus possedit me initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio, ab aeterno ordinatus sum . Item fuerunt haeretici qui, tres sanctae Trinitatis personas esse negantes, dicerent: Idem Deus quando vult, Pater est; quando vult, Filius est;
Abbreviated transcription (Latin):
ca de diuinitate dixerunt: hic autẽ qua¬
si ad celum uolat cum domino: qui per¬
pauca de temporalib eus actib edisse¬
rens. eternã diuinitatis eiꝰ potentiã. ꝑ
quã omnia facta sunt sublimiꝰ mente
uolando. et limpidiꝰ speculando cognouit.
ac nobis cognoscendã scribendo contradi¬
dit. Alii euͣngeliste xp̃m ex tempore na¬
tum describunt: iohannes eundẽ in prau¬
cipio fuisse testatur dicens. In principio e¬
rat uerbum. Alii inter homines eum su¬
bito apparuisse cõmemorant: ille ipsum
auud dm̃ semper fuisse declarat dicens:
Et uerbum erat apud deum. Alii eũ ue¬
rum hominẽ: ille uerum confirmnat esse
deum clicens. Et d̾s erat uerbum. Auii ho¬
minem eum apud homines temporaliter
conuersatũ: ille dm̃ apud dm̃ in principio
manentem. ostendit clicens. Hoc erat in¬
lii magnalia que in hommne gessit ꝑ¬
hibent: ille qd̾ omnẽ creaturam ui¬
sibilem et inuisibilẽ ꝑ ipsum ds̃ pater fece¬

Expanded text:
ca de divinitate dixerunt: hic autem quaca de divinitate dixerunt: hic autem quasi ad coelum volat cum Domino, qui perpauca de temporalibus ejus actis edisserens, aeternam divinitatis ejus potentiam, per quam omnia facta sunt, sublimius mente volando, et limpidius speculando cognovit, ac nobis cognoscenda scribendo contradidit. Ergo alii evangelistae Christum ex tempore natum describunt, Joannes eumdem in principio jam fuisse testatur, dicens: In principio erat Verbum. Alii inter homines eum subito apparuisse commemorant, ille ipsum apud Deum semper fuisse declarat, dicens: Et Verbum erat apud Deum. Alii eum verum hominem, ille verum confirmat esse Deum, dicens: Et Deus erat Verbum. Alii hominem eum apud homines temporaliter conversatum, ille Deum apud Deum in principio manentem ostendit, dicens: Hoc erat lii magnalia quae in homine gessit perhibent, ille quod omnem creaturam visibilem et invisibilem per ipsum Deus Pater fece
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i natiuitatẽ que hodierna cdie facta
est scõrum uerbis euͣngelistaꝵ. mather
uidelicet et luce manifestatam cognoui¬
mus: libet etiam de uerbi idest diuini¬
tatis eius eternitate. in qua patri manet
iemꝑ equalis. beati iobannis eiͣngliste
dicta scrutari. Qui singulari priuilegio
meruit castitatis. ut ceteris altius diui
nitatis ipĩius caperer simul ⁊ pateface̾t
archanum. Neq enim frustra in cena su¬
per pectꝰ domini ih̾u recubuisse ꝑhibet᷑:
s ꝑ hoc tipice docetur. quia celestis haustũ
sapientie. ceteris excellentius de sanctissi¬
nio eiuisdem pectoris fonte potauerit. Un¬
de et merito in figura qͣtuor animalium.
aquile uolanti comparatꝰ Cunctis quip¬
pe auibz. aquila celsius uolare: cunctis
animantib clarius solis radiis infigere cõ¬
sueuit obtutus. Et ceteri euͣngłiste qͣsi
in terra ambulant cura lño. qui tempo¬
ralem eius generationẽ. pariter et tem¬
poralia facta sufficienter exponentes. pau¬

Expanded text:
i nativitatem, quae hodierna die facta est, sanctorum verbis evangelistarum, Matthaei videlicet et Lucae, manifestatam cognovimus, libet etiam de Verbi, id est, divinitatis ejus, aeternitate in qua Patri manet semper aequalis, beati Joannis evangelistae dicta scrutari, qui singularis privilegio meruit castitatis ut caeteris altius diviefaceret arcanum. Neque enim frustra in coena supra pectus Domini Jesu recubuisse perhibetur, sed per hoc typice docetur quia coelestis haustum sapientiae caeteris excellentius de sanctissimo ejusdem pectoris fonte potaverit. Unde et merito in figura quatuor animalium aquilae volanti comparatur. Cunctis quippe avibus aquila celsius volare, cunctis animantibus clarius solis radiis infigere consuevit obtutus. Et caeteri evangelistae quasi in terra ambulant cum Domino, qui temporalem ejus generationem pariter et temporalia facta sufficienter exponentes, pau
Abbreviated transcription (Latin):
lium. ꝓpter qd̃ mox exbortando subiũgit
Donus iacob uenite et ambulemꝰ in lu¬
mine dũi dei nr̃i. Premisit ergo tempora
pacis: et sic apparens in carne ipse auctor
pacis et temporum conditor. primo domui
iacob. idest plebi israhelitice. deinde cunc¬
tis gentib ad se confiuentib ianuã ape¬
ruit lucis: ac pacis eterne gaudia pre

Expanded text:
ium. Propter quod et mox exhortando subjunxit: Domus Jacob, venite, et ambulemus in lumine Domini. Praemisit ergo tempora pacis, et sic apparens in carne ipse auctor pacis et temporum conditor, primo domui Jacob, id est, plebi Israeliticae, deinde cunctis gentibus ad se confluentibus, januam lucis aperuit, et pacis aeternae gaudia pr
Abbreviated transcription (Latin):
empus quando uasceretur sũme
pacis elegit: quia hec ninirum
ei nascendi causa fuit. ut genus huma¬
num ad suꝑne pacis dona reduceret:
Hinc etenim scriptum est. Ipse est pax
nr̃a. qui facit utraq unum: idest qui de
anglis et hominib. unam dei domum pi¬
us mediator et reconciliator instituit.
docerent : de quo premissa prophetia cli
pheta alias cum incarnationis illiꝰ ac no¬
stre redemptionis sacramenta mystico
sermone describeret dicens. et erit in no¬
uissimis dieb preparatꝰ mous domꝰ dũi
in uertice montium: et eleuabitꝰ super
colles. et fluent ad eum om̃s gentes Se

Expanded text:
Tempus quando nasceretur summae Tempus quando nasceretur summae pacis elegit, quia haec nimirum ei nascendi in mundo causa fuit, ut genus humanum ad supernae pacis dona reduceret. Hinc etenim scriptum est: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum , id est, qui de angelis et hominibus unam Dei domum pius mediator et reconciliator instituit. doceret, de quo praemissa propheta  Al.pheta alias cum incarnationem illius ac nostrae redemptionis sacramenta mystico sermone descripsisset, dicens: Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles, et flu
Abbreviated transcription (Latin):
udiuimus ex lectione enͣngłica fra¬
tres kñii. quia nascituro in mun¬
do redemytore mundi. deo et dño nostro
ihu xp̃o. exiit edictum a cesare augus¬
to. qui tunc mundani regni apicẽ tene¬
but: ut mundꝰ describerecur uniuersus.
Quod non casu contigisse putandũ est:
s cercissima dispensatione eusdẽ nr̃i re¬
demptoris intelligendũ est esse. ꝓuisum
Ipse enim mediator dei. ⁊ hominum. si¬
cut matrem sibi diuinitꝰ quam uoluit
preuidit. de qua nasceretur quando uel¬
let humanitus: ita etiam tempora nati¬
uitatis que uoluit preuidit: immo ipsa
ea qualia uoluit esse donauit: talia ui¬
delicet in quib sopito turbine bellorum
noua pacis insolite tranquillitas totũ con¬
tegeret orbem. Quod enim maius ĩ hac
uita potuit esse pacis indicium. qͣm ab
uno homine orbem describi uniuersum:
atq unius census nũ mismate concludi:
Matrem quippe elegit uirginẽ quia non
auter dei filium nasci in carne qm de in¬
temerata genitrice decebat.

Expanded text:
udivimus ex lectione evangelica, fratres charissimi, quia nascituro in mundum Redemptore mundi. Deo et Domino nostro Jesu Christo, exiit edictum a Caesare Augusto, qui tunc mundani regni apicem tenebat, ut mundus describeretur universus. Quod non casu contigisse putandum est, sed certissima dispensatione ejusdem nostri Redemptoris intelligendum esse provisum. Ipse etenim Mediator Dei et hominum, sicut matrem sibi divinitus quam voluit praevidit, de qua nasceretur quando vellet, humanitus; ita etiam tempora nativitatis, quae voluit elegit; imo ipse ea qualia voluit esse donavit, talia, videlicet, in quibus sopito turbine bellorum, nova pacis insolitae tranquillitas totum contegeret orbem. Quod enim majus in hac vita potuit esse pacis indictum, quam ab uno homine orbem describi universum, atque unius census numismate concludi? Matrem quippe elegit virginem, quia non aliter Dei Filium nasci in carne, quam de intemerata genitrice, decebat.
Abbreviated transcription (Latin):
retermissis omnib ã ꝑ qͣdraginta
dies agi ab illo cum discipulis potu¬
erunt: primo diei resurrectionis eiꝰ con¬
iungit tacite nouissimũ diẽ quo asceu¬
dit in celum. Pulchre aute ascensurꝰ ĩ ce¬
lum: discipłos quib bñdicat foras in
bethaniam educit: primo quidem ꝓꝑt
nomen ciuitatis. que domꝰ obedientie di¬
citur. quia qui ꝓpter mobedientiã per¬
uersorum descendit. ꝓpter obedientiã i

Expanded text:
etermissis omnibus quae per quadraginta dies agi ab illo cum discipulis potuerunt, primo diei resurrectionis ejus conjungit tacite novissimum diem quo ascendit in coelum. Pulchre autem ascensurus in coelum, discipulos quibus benedicat foras in Bethaniam educit. Primo quidem propter nomen civitatis, quae domus obedientiae dicitur. Quia qui propter inobedientiam perversorum
Abbreviated transcription (Latin):
omnem uiuendi ⁊ sperandi regulaĩ edo¬
cuit. eos quindecĩ stadiis in locum qͦ cis
bñ diceret. ⁊ y̾cepta docendi trad̾et eduxit
Recte quindecim stadiis locum gliose
ascensionis. a loco uictoriosissime passio¬
nis secreuit: ut om̃s. ꝓse uel iuiuere uel
mori cupientes. ⁊ primo quiescendi post
mortem. ⁊ in fine a mortius resuscitandi.
desiderio paritꝰ et amore firmaret. Et ipsi
adorantes regressi sunt inihrłm cũ gaudio
magno et erant semꝑ in templo laudã¬
tes et bũdicentes deum. Ascendente ĩ ce¬
lum dũo. discipuli adorantes ĩ loco ubi
steterunt nouissime pedes eiꝰ confestim
iherosolimã redeunt: quia ibi ꝓmissio¬
uem patris qm audierant ꝑ os dñi. sunt
ex pectare p̃cepti. Gaudia magna referũt:
quia deum ac dominũ suũ. post triumpbũ
resurrectionis eciam celos penetrasse letã¬
tur. Manent semper in templo. laudan¬
tes et bñdicentes dm̃. ut in loco oratio¬

Expanded text:
et omnem vivendi et sperandi regulam edoet omnem vivendi et sperandi regulam edocuit, eos quindecim stadiis in locum quo eis benediceret, et praecepta docendi traderet, eduxit. Recte quindecim stadiis locum gloriosae ascensionis a loco victoriosissimae passionis secrevit, ut omnes pro se vel vivere vel mori cupientes, et primo quiescendi post mortem, et in fine a mortuis resuscitandi desiderio pariter et amore firmaret. Et ipsi adorantes regressi sunt in Jerusalem cum gaudio magno, et erant semper in templo laudantes et benedicentes Deum. Ascendente in coelum Domino, discipuli adorantes in loco ubi steterunt novissime pedes ejus, confestim Jerosolyma redeunt, quia ibi promissionem Patris quam audiere per os Domini, sunt exspectare praecepti. Gaudia magna referunt, quia Deum ac Dominum suum, post triumphum resurrectionis etiam coelos penetrasse laetantur. Manent semper in templo laudantes et benedicentes Deum ut in loco oratio
Abbreviated transcription (Latin):
Deiude etiã ꝓpter situm cusdẽ uille. si¬
ue ciuitutule: que in latere montis oli¬
uarum posita ẽẽ narratꝰ: quia uideli¬
tis. idest xp̃i latere fidei. spei. dilectionis¬
q sue fundam̃ta locauit. De qͦ minirũ
latere lancea patefacto. sacram̃ta sibi
sanguinis ⁊ aque quib nascatꝰ simul⁊
nutriatꝰ gaudet emanasse. Lectõ. xi¬
taos eccłia de uertice uberrimo. idest
apice diuinitatis. unctionis spiritualis
munera desiderat: lucisq ac pacis ꝓpe¬
tue ꝓmissa inhiant expectat. Tertio
quia sicut iohannes scribit. erat be¬
thania iuxta iherosolimã: quasi stadi¬
is quindecĩ. Qui ꝓfecto numerꝰ. ꝓꝑter
septem et octo quib constat. scriptura¬
rum mysteriis accõmodꝰ. uel uitam q̃
rmc ẽ et futurã uel uetꝰ ⁊ nouũ testa¬
mentum. uel sabbatum auimarũ in fu¬
turo ⁊ carius resurrectionẽ: uel certe
aliud aliquid celestis semper ⁊ spũali
continet archani. Et ideo recte quibus
utriq testam̃ti scientiã aperuit. auos

Expanded text:
er situm ejusdem villae, sive civitatulae, quae in latere montis Olivarum posita esse narratur. Quia videlitis, id est, Christi latere, fidei, spei, dilectionisque suae fundamenta locavit. De quo nimirum latere lancea patefacto sacramenta sibi sanguinis et aquae, quibus nascatur simul et nutriatur, gaudet emanasse. De cujus vertice uberrimo, id est, apice divinitatis, unctionis spiritalis munera desiderat, lucisque ac pacis perpetuae promissa inhianter exspectat. Tertio, quia sicut Joannes scribit, erat Bethania juxta Jerosolyma quasi stadiis quindecim . Qui profecto numerus, propter septem et octo, quibus constat, Scripturarum mysteriis accommodus, vel vitam quae nunc est et futuram, vel Vetus et Novum Testamentum, vel sabbatum animarum in futuro et carnis resurrectionem, vel certe aliud aliquid coelestis semper et spiritalis continet arcani. Et ideo recte quibus utriusque Testamenti scientiam aperuit, quos
Abbreviated transcription (Latin):
filium optulit: petrꝰ stephm p̃misit. Et
tu pat̾ ostende in filio uirtutẽ tuam: of¬
ter quem erudisti: ut securus iudicii tui
comitatu nobili ꝑuenias ad coronã. Ait
ei sc̃s sixtꝰ. Non ego te derelinquo aut de¬

Expanded text:
filium obtulit ; Petrus Stephanum praemisit. Et tu, Pater, ostende in filio virtutem tuam; offer quem erudisti, ut securus judicii tui comitatu nobili pervenias ad coronam. Tunc beatus Sixtus ait: Non ego te derelinquo,
Abbreviated transcription (Latin):
cam inhonore sc̃ĩ hylarii: auo offici lur
cursus duplicaret laboris. Signo sigurdẽ¬
gessisset. iterum p̃dicta ĩ eccłia uota bed

Expanded text:
cam in honore S. Hilarii, quo cursum sui duplicaret laboris. Signo siquidgessisset, iterum praedicta vota red
Abbreviated transcription (Latin):
um subleuat. Relinquensq deuios an¬
is scli tradidit obliuioni: dignitatẽ na¬
talis sui humilitate despexit. ⁊ ultime ser¬
uitutis famulatui se subiugauit: rastro
labores manuũ tuarũ quia manducabis.
beatus es. et bñ tibi erit. Tali autẽ operi¬
cotidianio ꝑ uiginti duos annos cum soli
nec lassitudine deficientes. qd alii agrro¬
le cum quatuor uł sex. siue octo uix poterĩs
pficere: hic cum duob infatigabuit̾ exple
cum in tam cluro seruicio intentꝰ eẽt uec
deficeret: nocte ab agro rediens. sepe unã¬

Expanded text:
 servire, relinquensque devios anjus saeculi tradidit oblivioni, dignitatemque natalium suorum humilitate despexit, et ultimae servitutis famulatui se subjugavit, humum rabores manuum tuarum quia manducabis, beatus es et bene tibi erit . Hoc autem quotidiano per viginti duos annos insistensnec lassitudine deficientes: quod alii ruricolae cum quatuor, vel sex, aut octo vix poterant perficere, hic cum duobus infatigabiliter explebcum tam duro servitio intentus esset, nec deficeret, ab agro rediens
Abbreviated transcription (Latin):
ua mortua sunt. Et deleuit omnẽ sub¬
stantiam que erat suꝑ terram. ab homi¬
ne usq ad pecus. tam reptile qͣm uolu¬
cres celi et deleta sunt de terra Remã¬
sit autẽ solus noc. et qui cũ eo erant
ĩ arcba: obtinueruntq aq̃ terras. cen¬

Expanded text:
ra, mortua sunt: et delevit Deus omnes subra, mortua sunt: et delevit Deus omnes substantias, quae erant super terram ab homine usque ad pecus, tam reptile quam volucres caeli, et deleta sunt de terra. Remansit autem solus Noe, et qui cum eo erant in arca, obtinueruntque aquae terram
Abbreviated transcription (Latin):
Narticulo dici illius ingressus ẽ noc
uetur suꝑ terrã in genere suo. cunctũq
uolatile secuncdũ genꝰ suũ. uniuerse aue
omnesq uolucres ingresse sunt ad noc
ĩ archã bina et bina ex omni carne ĩ qͣ
erat spc uite. Et que ingressa sunt mas¬
cuiꝰ et femina ex omni carne int̾ierunt
sicut p̃ceperat ei ds̃: et inclusit eũ dñs
deforis. Fãctuniq ẽ diluuiũ qͣdraginta
dieb super terrã: et multiplicate sunt
aque: et leuauerunt archã. in sublimi
a terra. Uehementer i nundauerunt:⁊
omnia repleuerunt in suꝑficie terre.L¬
orro archa ferebatur su tio.¬
ꝑ aqͥs et aque p̃ualuerunt nimis
suꝑ terrã. Oꝑtiqr sunt om̃s montes ex¬
celsi. sub uniuerso celo. Quindecĩ cubi¬
tis altior fuit aqua: suꝑ montes auos
operuerat. Consumptaq ẽ om̃is caro qͦ
mouebatur suꝑ terrã uoluchrũ animan¬
tium bestiaꝵ. omniũq reptiliũ q̃ rep¬
tant super terrã: uniuersi homines ⁊
cuncta in quib spiraculũ uite ẽ in ter¬

Expanded text:
articulo diei illius ingressus est Noe nctumque volatile secundum genus suum, universae aves, omnesque volucres, ingressae sunt ad Noe in arcam; bina et bina ex omni carne, in qua erat spiritus vitae. Et quae ingressa sunt, masculus et femina ex omni carne introierunt, sicut praeceperat ei Deus: et inclusit eum Dominus de foris. Factumque est diluvium quadraginta diebus super terram et multiplicatae sunt aquae et elevaverunt arcam in sublime a terra vehementer inundaverunt et omnia repleverunt in superficie terrae porro arca ferebatur super aquas et aquae praevaluerunt nimis super terram opertique sunt omnes montes excelsi sub universo caelo quindecim cubitis altior fuit aquaoperuerunt: consumptaque est omnis caro quae movebatur super terram, volucrum, animantium, bestiarum, omniumque reptilium, quae reptant super terram: universi homines, et cuncta, in quibus spira culum vitae est in ter
Abbreviated transcription (Latin):
ni qd̾ mouetur suꝑ terram duo ⁊ duo
ingressa sunt ad noc ĩ archã. masculꝰ
et femina sicut p̾ceperat dominꝰ noe. Cũ¬
q transissent septem dies: aq̃ diluiui ̃¬
undauerunt suꝑ terrã. Anno sexcente¬
simo uite noe mense secundo. septimo
decimo die mensis rupti sũt omnes
fontes abyssi magne: et caturacte celi a¬
perte sunt: et facta ẽ plunia suꝑ ter

Expanded text:
o ingressa sunt ad Noe in arcam, masculus et femina, sicut praeceperat Deus Noe. Cumque transissent septem dies, aquae diluvii inundaverunt super terram. Anno sexcentesimo vitae Noe, mense secundo, septimo decimo die mensis, rupti sunt omnes fontes abyssi magnae, et cataractae coeli apertae sunt, et facta
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mundis duo et duo: masculũ et fe¬
minam. Sed et de uolatilib celi mun
minã. De immundis uero. bina ⁊ bina
suꝑ faciẽ uniuerse terre. Adhuc enim
⁊ post dies septẽ ego pluã suꝑ terrant
quadraginta dieb et quadragita noc¬
tib: et delebo ominem substantiã quã
feci de suꝑficie terre.Lectio.ui¬
cit ergo noe omnia q̃ mandauerat

Expanded text:
n mundis duo et duo, masculum et fen mundis duo et duo, masculum et feminam. Sed et de volatilibus coeli na: de immundis vero bina et bina, super faciem universe terre. Adhuc enim et post dies septem: ego pluam super terram quadraginta diebus et quadraginta noctibus: et delebo omnem substantiam quam feci de superficie terre. Fecit ergo Noe omnia que mandaverat