comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. Est etiã illud ut suꝑbia hõmis
quȩ maxime ĩpedim̃to ẽ ne in he¬
reat᷑ do. ꝑ tantã di humilitatẽ redar¬
gui possit atq sanari. Discit qͦq hõ
quã longe recesserit a dõ. qd illi ua¬
leat ad medicinalẽ dolorẽ: quando
ꝑ talẽ mediatorẽ redit. qͥ hõĩnib
i d̃s ouunitate subuenit: & homo
infirmitate conuenit. Qd̃ autẽ maius
obedientiȩ nob̃ p̃beret᷑ exemplũ. qui
ꝑ in obedientiã ꝑieramꝰ. quã do patri
ds filius obȩdiens usq ad mortẽ cru¬
cis Qͥd pͣmiũ ipsiꝰ obȩdientiȩ. ubi
ostendet᷑ melius. quã in carne tanti
mediatoris. quȩ ad uitã resurrexit

Expanded text:
a hominis quae maxime impedimento est ne inhaereatur Deo, per tantam Dei humilitatem redargui posset atque sanari. Discit quoque homo quam longe recesserit a Deo, et quid illi valeat ad medicinalem dolorem, quando per talem Mediatorem redit, qui hominibus et Deus divinitate subvenit, et homo infirmitate convenit. Quod autem majus obedientiae nobis praeberetur exemplum, qui per inobedientiam perieramus, quam Deo Patri Deus Filius obediens usque ad mortem crucis ? Quid, praemium ipsius obedientiae ubi ostenderetur melius, quam in carne tanti Mediatoris, quae ad vitam resurrexit
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in xxp̃i incarnatiõe quȩ suꝑbis
in reb quas dis condidit. quandoqͥ¬
dẽ sic dõ coniungi potuit humana
natura ut ex duab: substantiis fie¬
ret una ꝑsona: ac ꝑ hoc iã ex trib.
do. anima :cͤarne. ut suꝑbi illi ma¬
ligni sp̃s. qͥ se ad decipiendũ quasi
ad adiuuandũ medios int̃ponunt.
ñ ido se audeant homini p̃ponere:
qr ñ habent carnẽ: ⁊ maxime qr m¬
deant. qr uident᷑ eẽ in mortales dem
ut gra oi nob̾ sine ullis p̃cedentib
meritis in hoĩne xxp̃o cõmͣdaretur:
qr nec ipse ut tanta unitate uͦ do con¬
iunctus una cũ illo ꝑsona idͥ ipse¬

Expanded text:
quae in Christi incarnatione, quae superbis in rebus quas condidit Deus: quandoquidem sic Deo conjungi potuit humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona, ac per hoc jam ex tribus, Deo, anima et carne: ut superbi illi maligni spiritus, qui se ad decipiendum quasi ad adjuvandum medios interponunt, non ideo se audeant homini praeponere, quia non habent carnem; et maxime quDe Dei nobis sine ullis praecedentibus meritis in homine Christo commendatur; quia nec ipse ut tanta unitate Deo vero conjunctus una cum illo persona Filius
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersũ Noterat enĩ utiq: dͣs ho¬
mine aliunde susciꝑe. in qͦ ẽẽt me¬
diator tͣi ⁊ hominũ. ñ de genere illiꝰ
adam qͥ peccato suo genꝰ obligauit
humanũ: sic̃ ipsũ quẽ pͥmũ crea¬
Poterat gͣ uelsic ł alio qͦ uellet mͦ
creare unũ aliũ de qͦ uinceret᷑ uic¬
tor pͥoris. sed melius iudicauit q¬
de ipso qđ uictũ fuerat genere
sp̃s nͣ caro. fides ñ libido pͣuenit:
Nec interfuit carnis concupiscen¬
tia. ꝑ quã seminant᷑ ⁊ concipiunt᷑
cȩteri qͥ trahunt originale peccatũ:
s ea penitꝰ remotissima. credendo
ñ concũbendo sca ẽ fecundata
uirginitas: ut illud qđ nascebat᷑. ex
ꝓpagine pͥmi hominis. tantũm gene¬
ris. ñ etiã criminis originẽ duceret.
Nascebat᷑ nãq nͣ transgressiois conta¬
gione uitiata natura: sed omnium
taliũ uitioꝵ sola medicina. Nasceba
t᷑ in quã homo nullũ habens nullũ
habiturus omĩno peccatũ: ꝑ que re¬
nascerent᷑ lib̾andi a peccato: qui nas¬

Expanded text:
rgine. Poterat enim utique Deus hominem aliunde suscipere, in quo esset mediator Dei et hominum, non de genere illius Adam, qui peccato suo genus obligavit humanum; sicut ipsum quem primum creaPoterat uel sic uel alio quo uellet modo creare unum alium, de quo uinceretur uictor prioris. Sed melius iudicauit de ipso quod victum fuerat genere tus, non caro; fides, non libido praevenit; nec interfuit carnis concupiscentia, per quam seminantur et concipiuntur caeteri, qui trahunt originale peccatum: sed ea penitus remotissima, credendo, non concumbendo sancta est fecundata virginitas; ut illud quod nascebatur ex propagine primi hominis, tantummodo generis, non etiam criminis originem duceret. Nascebatur namque non transgressionis contagione vitiata natura, sed omnium talium vitiorum sola medicina. Nascebatur homo, inquam, nullum habens, nullum habiturus omnino peccatum, per quem renascerentur liberandi a peccato, qui nas
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis intentio ad copulandã
ymaginẽ corporis quȩ ẽ in memo.¬
ria. ⁊ uisione cogitantis. id ÷ formã
quã accepit acies animi rediens ad
memoriã: ut fiat ⁊ hic quȩdã unitas
ex trib ñ iã naturȩ diu̾sitate dis¬
cretis s unius eiusdẽq substantiȩ: qi
hoc totũ intus ẽ. ⁊ totũ unꝰ animys.

Expanded text:
voluntatis intentio ad copulandam voluntatis intentio ad copulandam imaginem corporis quae est in memoria, et visionem cogitantis, id est, formam quam cepit acies animi rediens ad memoriam: ut fiat et hic quaedam unitas ex tribus, non jam naturae diversitate discretis, sed unius ejusdemque substantiae; quia hoc totum intus est, et to
Abbreviated transcription (Latin):
imp̃ssiones ymaginũ: s etiã cũ eui¬
tandi ⁊ cauendi causa rapit᷑ animꝰ in
ea contuenda quȩ fugiat. Unde ñ so¬
lũ cupiendo. s etiã metuendo infert᷑
uel sensus ipsis sensibilib uel acies
animisformanda ymaginib sensibi¬
liũ. Itaq aut metus aut cupiditas.
quanto uehem̃tior fuerit: tanto ex¬
pͣssioͥs format᷑ acies seu sentientis. ex
corpore qđ in loco adiacet. seu cogitan¬
tis ex ymagine corporis quȩ memo.¬
ria continet᷑. Qd gͦ ẽ ad corporis sen¬
sũ aliqđ corpꝰ in loco: hoc ẽ ad anims
aciem similitudo corporis in me-¬
moria & qđ ẽ aspicientis uisio ad eã
speciem corporis. ex qua sensus for¬
mat᷑. hoc ẽ uisio cogitantis ad yma¬
ginẽ corporis in memoria constitu¬
tã: ex qua format᷑ acies animi. Et
qd ẽ intentio uoluntatis ad corpꝰ
uisũ. uisionẽq copulandã. ut fiat
ibi quȩdã unitas triũ. quãuis sit
eoꝵ diuersa natura: hoc ẽ eadem

Expanded text:
impressiones imaginum; sed etiam cum deviimpressiones imaginum; sed etiam cum devitandi et cavendi causa rapitur animus in ea contuenda quae fugiat. Unde non solum cupiendo, sed etiam metuendo, infertur vel sensus ipsis sensibilibus, vel acies animi formanda imaginibus sensibilium. Itaque aut metus aut cupiditas quanto vehementior fuerit, tanto expressius formatur acies, sive sentientis ex corpore quod in loco adjacet, sive cogitantis ex imagine corporis quae memoria continetur. Quod ergo est ad corporis sensum aliquod corpus in loco; hoc est ad animi aciem similitudo corporis in memoria: et quod est aspicientis visio ad eam speciem corporis ex qua sensus formatur; hoc est visio cogitantis ad imaginem corporis in memoria constitutam ex qua formatur acies animi: et quod est intentio voluntatis ad corpus visum visionemque copulandam, ut fiat ibi quaedam unitas trium, quamvis eorum sit diversa natura; hoc est eadem
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. ⁊ antũ ualet ad indum̃ti qua¬
litatẽ uertendã atq mutandã: quo
mͦ afficiat᷑ indutus. qͥ coheret indu¬
m̃to suo. Ea eodẽ. genere affectioĩs ẽ¬
etã illud̾ qđ in sõnis ꝑ ymagines lu¬
dim᷑. d plurimũ differt utrũ sopi¬
tis sensib corporis sicuti st̃ dormien¬
tiũ. aut ab interiore cõpage turbatis
sicuti st̃ furentiũ. aut alio quodam
mͦ alienatis. sicuti st̃ diuinantiũ uł
ꝓphetantiũ. animi intentio quadam
necessitate incurrat in eas quȩ oc-¬
currunt ymagines. suie ex memo¬
ria. siue alia aliqͦ occulta ui. ꝑ qͣsdã
sp̃itales mixturas similit sp̃ĩtalis
substantiȩ an sic̃ sanis ⁊ uigilan¬
tib interdũ contingit. ut cogitati¬
one occupata se uoluntas auertat
a sensib atq ita formet animi aciẽ
uariis ymaginib rerũ sensibiliũ:
tanquã ipsa sensibilia sentiantur.
Nontantũ autẽ cũ appetendo in
talia uoluntas intendit᷑. fiunt istȩ

Expanded text:
suum, et tantum valet ad indumenti quasuum, et tantum valet ad indumenti qualitatem vertendam atque mutandam, quomodo homo afficiatur indutus, qui cohaeret indumento suo. Ex eodem genere affectionis etiam illud est, quod in somnis per imagines ludimur. Sed plurimum differt, utrum sopitis sensibus corporis, sicuti sunt dormientium, aut ab interiore compage turbatis, sicuti sunt furentium, aut alio quodam modo alienatis, sicuti sunt divinantium, vel prophetantium, animi intentio quadam necessitate incurrat in eas quae occurrunt imagines, sive ex memoria, sive alia aliqua occulta vi, per quasdam spirituales mixturas similiter spiritualis substantiae; an sicut sanis atque vigilantibus interdum contingit, ut cogitatione occupata voluntas se avertat a sensibus, atque ita formet animi aciem variis imaginibus sensibilium rerum, tanquam ipsa sensibilia sentiantur. Non tantum autem cum appetendo in talia voluntas intenditur, fiunt istae
Abbreviated transcription (Latin):
oluntas uͦ illa quȩ hac
atq illac fert ⁊ refert aciem for.¬
mandã. coniungitq formatã. si ad in.¬
teriorẽ phantasiã tota confluxerit.
atq ap̃sentia corpoꝵ quȩ circũ iacent
sensib corporis. atq ab ipsis sensibus cor¬
s animi aciem omĩno auerterit. atq
ad eã quȩ iitus cernit᷑ ymaginẽ pe.¬
nitus conuerterit: tanta offundit᷑
similitudo speciei corporalis exp̃ssa ex
memoria: ut nec ipsa ratio discernere
sinat᷑. utrũ foris corpꝰ ipsũ uideat᷑. an
intus tale aliqͥd cogitet᷑. Nã int̾dum
homines nimia cogitatiõe rerũ uisi¬
biliũ uel illecti ł t̾riti: etiã euismodi
repente uoces edider̃t. quasi reuera
in mediis talib actionib seu passiõib
uersarent᷑. Et meniini me audisse
a qͦdã qđ tã expressã ⁊ quasi solidam
speciem feminei corporis in cogitan¬
do cernere soleret: ut ei se quasi mis¬
ceri sentiens. etiã genitalib flueret.
Tantũ habet uiriũ anima in corpus

Expanded text:
oluntas vero illa quae hac atque illac fert et refert aciem formandam, conjungitque formatam, si ad interiorem phantasiam tota confluxerit, atque a praesentia corporum quae circumjacent sensibus, atque ab ipsis sensibus corporis, animi aciem omnino averterit, atque ad eam quae intus cernitur imaginem penitus converterit; tanta offenditur similitudo speciei corporalis expressa ex memoria, ut nec ipsa ratio discernere sinatur, utrum foris corpus ipsum videatur, an intus tale aliquid cogitetur. Nam interdum homines nimia cogitatione rerum visibilium vel illecti, vel territi, etiam ejusmodi repente voces ediderunt, quasi revera in mediis talibus actionibus sive passionibus versarentur. Et memini me audisse a quodam, quod tam expressam et quasi solidam speciem feminei corporis in cogitando cernere soleret, ut ei se quasi misceri sentiens, etiam genitalibus flueret. Tantum habet virium anima in corpus
Abbreviated transcription (Latin):
quirunt᷑. ipsa mens quęrit. ipsa enĩ
etiã sensũ carnis intendit: tẽ autẽ
inuenit. cũ in ea quȩ reqͥrunt᷑ idem
sensus uenit. Sic alia quȩ ñ corporeo
sensu interñcio. s ꝑ seipsã nosse de¬
bet. cũ in ea uenit. inuenit: aut in su¬
ꝑiore substantia id÷ in dõ. aut in
ceteris animȩ partib sic̃ de ipsis yma¬
ginib corpoꝵ cũ iudicat: intus enĩ

Expanded text:
quiruntur, ipsa mens quaerit ipsa enim quiruntur, ipsa mens quaerit ipsa enim etiam sensum carnis intendit, tunc autem invenit, cum in ea quae requiruntur idem sensus venit: sic alia quae non corporeo sensu internuntio, sed per se ipsam nosse debet, cum in ea venit, invenit; aut in superiore substantia, id est in Deo, aut in caeteris animae partibus, sicut de ipsis imaginibus corporum
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ ñ minore parte sui minꝰ occupare
loci spaciũ maiusq maiore. simulopor¬
tet uideat eos qͥ opinant᷑ eẽ corporeã. ñ
obhoc errare qđ mens desit eoꝵ noticiȩ.
s qđ ad iuingunt easine quib nullam
possunt cogitare naturã. Sine phan¬
tasus enĩ corpoꝵ quicqͥd uisi fuerint
cogitare: nichil om̃ino ẽẽ arbitrantur.
Ideoq ñ se tanquã sibi desit. mens
qͣrat. Quid enĩ tã cogitationi ad est.
quã id qđ m̃ti ad est. Aut qͥd tã m̃ti
ad est: quã ipsa mens. Unde ⁊ ipsa
quȩ appellat᷑ inuentio. si uerbi originẽ
retractemꝰ qͥd aliud resonat: nͥ q inue¬
nire ẽ. in id uenire qđ quęrit᷑ : Apterea
quȩ quasi ultro inmentẽ ueniunt. ñ
usitate dicunt᷑ inuenta. quãuis cog¬
nita dici possint: qr ñ in ea quȩren¬
do tendebamꝰ ut in ea ueniremꝰ. hoc
ẽ ea inueniremꝰ. Qua ꝓpt̾ sic̃ ea quȩ
ocuł aut ullo alio corporis sensu re¬

Expanded text:
id est, non minore sui parte minus occupare id est, non minore sui parte minus occupare loci spatium, majusque majore; simul oportet videat eos qui opinantur esse corpoream, non ob hoc errare, quod mens desit eorum notitiae, sed quod adjungunt ea sine quibus nullam possunt cogitare naturam. Sine phantasiis enim corporum quidquid jussi fuerint cogitare, nihil omnino esse arbitrantur. Ideoque non se, tanquam sibi desit, mens requirat. Quid enim tam cognitioni adest, quam id quod menti adest? aut quid tam menti adest, quam ipsa mens? Unde et ipsa quae appellatur inventio, si verbi originem retractemus, quid aliud resonat, nisi quia invenire est in id venire quod quaeritur? Propterea, quae quasi ultro in mentem veniunt, non usitate dicuntur inventa, quamvis cognita dici possint; quia non in ea quaerendo tendebamus, ut in ea veniremus, hoc est, ea inveniremus. Quapropter, sicut ea quae oculis aut ullo alio corporis sensu re
Abbreviated transcription (Latin):
mortalit̾ ꝑmanere. Qui uͦ eiꝰ substan¬
tiã uitã quandã nequaquã corporẽã.
quandoqͥdẽ uitã om̃e uiuũ corpus
animantẽ. ac uiuificantẽ ẽẽ reppere¬
iir̃t: consequent᷑ ⁊ in mortalẽ: qr uita
carere uita ñ potest: ut qͥsq potuit.
ꝓbare conati sunt. Nã de qͥnto illo
nescio qͦ corpore. qđ notissimis quat.¬
tuor huius mundi elem̃tis. qͥdã con¬
¶uingentes. hinc animã ẽẽ dixerunt.
hoc loco diu disserendũ ñ puto.
Aut enĩ hoc uocant corpꝰ qđ nos: cu¬
ius in loci spacio pars toto minor ẽ
& in illis adnumerandi st̃ qͥ mͣtẽ
corporeã ẽẽ crediderunt: aut si uel
omnẽ substantiã. ł omnẽ mutabi¬
lem substantiã corpꝰ appellant: cũ
sciant non omnẽ locoꝵ spacuis aliqͦ
longitudine latitudine ⁊ altitudi¬
ne contineri. ñ cũ eis de uocabuli
questione pugnandũ ẽ. In his om̃ib
sententiis quisqͥs uidet m̃tis natu¬
rã ⁊ eẽ sub stantiã ⁊ ñ eẽ corpoream:

Expanded text:
anere. Qui vero ejus substantiam vitam quamdam nequaquam corpoream; quandoquidem vitam omne vivum corpus animantem ac vivificantem esse repererunt; consequenter et immortalem, quia vita carere vita non potest, ut quisque potuit, probare conati sunt. Nam de quinto illo nescio quo corpore, quod notissimis quatuor hujus mundi elementis quidam conjungentes, hinc animam esse dixerunt, hoc loco diu disserendum non puto. Aut enim hoc vocant corpus quod nos, cujus in loci spatio pars toto minor est, et in illis annumerandi sunt qui mentem corpoream esse crediderunt: aut si vel omnem substantiam, vel omnem mutabilem substantiam corpus appellant, cum sciant non omnem locorum spatiis aliqua longitudine et latitudine et altitudine contineri, non cum eis de vocabuli quaestione pugnandum est. 10. In his omnibus sententiis quisquis videt mentis naturam et esse substantiam, et non esse corpoream,
Abbreviated transcription (Latin):
alii cerebrũ. alii cor. ñ sic̃ scriptura
dicit confitebor tͥ dñe in toto corde
meo: &. diliges dñm dm̃ tuũ ex to¬
to corde tuo. Hoc enĩ abutendo ł
tranfferendo uocabulo r a corpo¬
re ad animũ: sed ipsã omĩno par¬
ticulã corporis. quã in uiscerib dila¬
matis uidemꝰ eã ẽẽ putauer̃t̃. Alii
ex minutissimis indiidiusq cor¬
pusculis qͦs athomos dicunt con¬
currentib in se. atq coherentib eã
confici credidert̃: alii Aerẽ alii ig.¬
nẽ substantiã eiꝰ ee̾ dixerunt: alii eã
nullã ẽẽ substantiã. qi nͥ corpꝰ nullã
substantiã poterant cogitare. & eã
corpꝰ eẽ ñ inueniebant. S ipsã temꝑa¬
tionẽ corporis nr̃i ł cõpagẽ pͥmordioꝵ
quib ista caro tanquã conectit᷑ ẽẽ

Expanded text:
n sicut Scriptura dicit, Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo; et, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo : hoc enim abutendo vel transferendo vocabulum ducitur a corpore ad animam: sed ipsam omnino particulam corporis quam in visceribus dilaniatis videmus, eam esse putaverunt. Alii ex minutissimis individuisque corpusculis, quas atomos dicunt, concurrentibus in se atque cohaerentibus, eam confici crediderunt. Alii aerem, alii ignem substantiam ejus esse dixerunt. Alii eam nullam esse substantiam, quia nisi corpus nullam substantiam poterant cogitare, et eam corpus esse non inveniebant: sed ipsam temperationem corporis nostri vel compagem primordiorum, quib
Abbreviated transcription (Latin):
ginib tanto amore conuingit
ut etiã se aliqͥd ẽe eiusmodi existimet.
Ita enĩ conformat᷑ eis quodãmͦ: ñ id
existendo s. putando: ñ qͦds maginẽ
putet. s omĩno illud ipsũ cuiꝰ yma¬
ginẽ secũ habet. Uiget quippe in
ea iudicantiũ discernendi corpꝰ. qđ
foris relinqͥd ab ẏmagine quã secũ
gerit de illo: nͥ cũ ita expͥmunt᷑ eedẽ
ẏmagines tanquã foris sentiant᷑. ñ
intus cogitent᷑: sic̃ dormientib aut
furentib aut in aliqua extasi acci¬
dere solet
ũ itaq se tale aliqͥd putat. c̃orpꝰse
ẽẽ putat & qr sibi bene conscia est co¬
principatꝰ sui qͦ corpꝰ regit: ⁊hinc fac¬
tũ ẽ. ut qͥdã quererent. qͥd corporis
amplius ualeret incorpore. & hoc
ẽe mentẽ. ł omĩno totã animã exi¬

Expanded text:
ginibus tanto amore conjungit, se esse aliquid hujusmodi existimet. Ita enim conformatur eis quodam modo, non id existendo, sed putando: non quo se imaginem putet; sed omnino illud ipsum cujus imaginem secum habet. Viget quippe in ea judicium discernendi corpus quod foris relinquit, ab imagine quam de illo secum gerit: nisi cum ita exprimuntur eaedem imagines tanquam foris sentiantur, non intus cogitentur, sicut dormientibus, aut furentibus, aut in aliqua ecstasi accidere soletum itaque se tale aliquid putat, corpus esse se putat. Et quia sibi bene conscia est principatus sui quo corpus regit; hinc factum est ut quidam quaererent quid corporis amplius valeret in corpore, et hoc esse mentem, vel omnino totam animam exi
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ duo in carne una. Cur gͦ ut
dicere ceperã. in natura hominis ad
ẏmaginẽ dĩ fact᷑a. pret̃ masculũ
ꝙ feminã ñ cõmemorat scriptura:
Ad implendã quippe ymaginem
tͥnitatis. debuit adde ⁊ filiũ quã¬
uis adhuc in lũbis pat̾s constitutũ.
sic̃ mulier erat in latere. In forte
ĩã facta erat ⁊ mulier. & scriptura
breui complexione constrinxerat.
qđ postea quẽadmodũ sit factũ
diligentiꝰ explicaret. & ꝓpterea filiꝰ
cõmemorari ñ potuit qr ñdũ erat
natꝰ: quasi ⁊ hoc ñ poterat ea bre¬
uitate cõplecti sp̃s sc̃s. suo loco post¬
ea natũ filiũ narraturus. Sic̃ mil
lierẽ de uirilatere assumptã suo
postmodũ loco narrauit.: & tam̃ hic
eã nominare ñ pretmisit: UT

Expanded text:
tum est, Duo in carne una. Cur ergo, ut tum est, Duo in carne una. Cur ergo, ut dicere coeperam, in natura hominis ad imaginem Dei facta, praeter masculum et feminam non commemorat Scriptura? Ad implendam quippe imaginem Trinitatis debuit addere et filium, quamvis adhuc in lumbis patris constitutum, sicut mulier erat in latere. An forte jam facta erat et mulier; et Scriptura brevi complexione constrinxerat, quod postea quemadmodum sit factum, diligentius explicaret; et propterea filius commemorari non potuit, quia nondum erat natus? quasi et hoc non poterat ea brevitate complecti Spiritus sanctus, suo loco postea natum filium narraturus, sicut lierem de viri latere assumptam suo postmodum loco narravit , et tamen hic eam nominare non praetermisit.
Abbreviated transcription (Latin):
tis imaginẽ ñ in uno. s in trib ho¬
minib acceꝑimꝰ. patre & matre :
filio: ñ gͦ erat ad ymaginẽ dĩ factꝰ
homo ante quã ei uxor fieret. ⁊ an.¬
te quã filiũ ꝓpagarẽt. qi ñdũ erat
trinitas. Andicit aliqͥs iã tͥnitas
erat: qr ⁊ si ñdũ forma ꝓpͥa. ĩa tam origi¬
nali natura ⁊ mulier erat in latere
uiri. ⁊ filius in lumbis patͥs: Cur gͦ
cũ scriptura dixisset. fecit ds̃ hoĩnẽ
ad ymaginẽ dĩ. contexuit dicens.
fecit eũ masculũ ⁊ feminã. fecit eos.
& benedix̃ eos. Uelsiita distinguendũ
ẽ. & fecit ds hominẽ. ut deinde infe.¬
rat᷑ ad ymaginẽ di fecit eũ : & tercia e¬
sub iunctio sit. masculũ ⁊ feminã fecit
eos: Quidã enĩ timuert̃ dicere. fecit
eũ masculũ ⁊ feminã. ne quasi mon¬
struosũ aliqͥd intelligeret᷑. sicuti stͣ
qͦs hermafroditos uocant: cũ etiã
sic nͣ mdacit᷑ possit intelligi utrũq
in numero singulari ꝓptͣ id qđ dic¬

Expanded text:
n in uno, sed in tribus hominibus acceperimus, patre et matre et filio, non erat ergo ad imaginem Dei factus homo antequam uxor ei fieret, et antequam filium propagarent; quia nondum erat trinitas. An dicit aliquis: Jam trinitas erat, quia etsi nondum forma propria, jam tamen originali natura et mulier erat in latere viri et filius in lumbis patris? Cur ergo, cum Scriptura dixisset, Fecit Deus hominem ad imaginem Dei; contexuit dicens, Fecit Deus eum; masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos ? Vel si ita distinguendum est, Et fecit Deus hominem; ut deinde inferatur, ad imaginem Dei fecit illum; et tertia subjunctio sit, masculum et feminam fecit eos. Quidam enim timuerunt dicere, Fecit eum masculum et feminam, ne quasi monstruosum aliquid intelligeretur, sicuti sunt quos hermaphroditos vocant: cum etiam sic non mendaciter possit intelligi utrumque in numero singulari, propter id quod dic
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ stͣ innumerabiles tales in
scripturis. s has ꝓtulisse suffece¬
rit. Est in psalmis ita dictũ. Dñz
ẽ salus ⁊ suꝑ pͦpłm tuũ benedictio
tua: quasi alteri dictũ sit. ñ ei
de qͦ dixerat. dñi ẽ salus. E iter̃.
Ate inqͥt eruar a temptatione:
in do meo sperans transgrediar
murũ : quasi alteri dixerit. ate
eruar a tẽptatione. Ec iterum.
Popłi sub te cadent in corde ini¬
micoꝵ regis: ac si diceret. in cor¬
de inimicoꝵ tuoꝵ. Ei quippe re¬
testam̃ti litteris inueniunt᷑ sed
tam̃ ad romanos apłł. de filio
suo inqͥt qͥ factus ẽ ei ex semine da

Expanded text:
autem sunt innumerabiles tales in autem sunt innumerabiles tales in Scripturis, sed has protulisse suffecerit. Est in Psalmis ita dictum, Domini est salus, et super populum tuum benedictio tua : quasi alteri dictum sit, non ei de quo dixerat, Domini est salus. Et iterum, A te, inquit, eruar a tentatione, et in Deo meo sperans transgrediar murum : quasi alteri dixerit, A te eruar a tentatione. Et iterum, Populi sub te cadent in corde inimicorum regis : ac si diceret, In corde inimicorum tuorum. Ei quippe reTestamenti litteris inveniuntur. Sed tamen ad Romanos Apostolus, De Filio suo, inquit, qui factus est ei ex
Abbreviated transcription (Latin):
usitatȩ in illis litteris locutiones:
quas nͣnulli etiã si catholic̃a fidẽ
asser̃t ñ tam̃ diligent᷑ aduertunt.
ut putent ita dictũ fecit dc̃ ad õminẽ¬
ymaginẽ di quasi diceret᷑ fecit
pat ad ymaginẽ filii. Sic uolentes
asserere in scripturis sc̃is dm̃ dic¬
tũ etiã filiũ: quasi desint alia ue¬
rissima ⁊ manifestissima docum.¬
ta. ybi ñ solũ ds s etiã uerus ds.
dictus ẽ filius. In hoc eni testimo¬
nio dũ aluro soluere intendunt.
sic se ĩplicant. ut expedire ñ pos¬
sint. Si enĩ fecit pat̾ ad ymagi.¬
nẽ filii. ita ut ñ sit homo ẏmago
aũ pia fides docet sicuti docet. filiũ
ẽẽ̾ ad ȩqualitatẽ essentiȩ similem
patri: qđ ad similitudinẽ filii fac¬
tũ ẽ. nec esse ẽ etiã ad similitudi¬
nẽ patris factũ sit. Deinde si hoi¬
nẽ patͣ ñ ad suã s ad filii fecit y¬
fiebat in homine: ut hoc mͦ ẽẽt ho
ẏmago unius ueri dĩ. qi ipsa tri¬
nitas unꝰ uerus dsẽ: Locutioẽs

Expanded text:
 in Litteris illis locutiones, quas nonnulli etiamsi catholicam fidem asserunt, non tamen diligenter advertunt, ut putent ita dictum, Fecit Deus ad imaginem Dei; quasi diceretur, Fecit Pater ad imaginem Filii: sic volentes asserere in Scripturis sanctis Deum dictum etiam Filium, quasi desint alia verissima et manifestissima documenta, ubi non solum Deus, sed etiam verus Deus dictus est Filius. In hoc enim testimonio dum aliud solvere intendunt, sic se implicant, ut expedire non possint. Si enim Pater fecit ad imaginem Filii, ita ut non sit homo imago  Si autem pia fides docet, sicuti docet, Filium esse ad aequalitatem essentiae similem Patri, quod ad similitudinem Filii factum est, necesse est etiam ad similitudinem Patris factum sit. Deinde, si hominem Pater non ad suam, sed ad Filii fecit ifiebat in homine, ut hoc modo esset homo imago unius veri Dei, quia ipsa Trinitas unus verus Deus est? Locutiones
Abbreviated transcription (Latin):
set usitatȩ in uirtute sua. aut se¬
cundũ spͣm sc̃ificatioĩs suȩ. aut
ex resurrectiõe mortuoꝵ eiꝰ ł mor
aliã ꝑsonã.s unã eandẽq scilicet
dimꝰ fecit ds̃ hominẽ ad ymagi¬
nẽ dĩ. quãuis posset usitatius dici
ad imaginẽ suã. ñ tam cogimur
aliã ꝑsonã intelligere intͥnitate:
s ipsã unã eandẽq trinitatẽ qͥ ẽ
unus d̾s: ad cuiꝰ ymaginẽ factusẽ¬

Expanded text:
set, visitare in virtute sua, aut secundum Spiritum sanctificationis suae aut ex resurrectione mortuorum ejus, vealiam personam, sed unam eamdemque, scilicet dimus, Fecit Deus hominem ad imaginem Dei: quamvis posset usitatius dici, Ad imaginem suam; non tamen cogimur aliam personam intelligere in Trinitate, sed ipsam unam eamdemque Trinitatem, qui est unus Deus, et ad cujus imagine
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ uirtꝰ ⁊ d̾i sapientia sic disputatur.
ut differat᷑ eadẽ questio diligentius
ñ sit ipse sapientia .s. tantũ sapientiȩ
suȩ patͣ: ansapientia sapientiã genuerit.
S: qd̾libet hoꝵ esset. etiã in hoc libro
apparuit tͥnitatis ȩqͦlitas: ⁊ nͣ dĩ tͥplex
s trinitas: nec quasi aliqͥd duplũ ẽẽ
patrẽ ⁊ filiũ ad simplũ sp̃m sc̃m: ubi
nec tria plus aliqͥd sunt quã imũ hoꝵ.
Disputatũ ẽ etiã quomͦ possit intel¬
ligrqđ ait hylarius ep̃c. ȩternitas
in patre. species in ymagine. ufus in munere.
Nseptimo questio q̃ dilata fuerat
aut tres sapientiȩ. s una uirtꝰ ⁊ una
sapientia: sic̃ unꝰ ds. ⁊ una essentia.
Deinde quȩsitũ ẽ. quomͦ dicantur
una ẽentia tresꝑsone: uł ut a quibꝰ¬
dã grecis una essentia tres substan-¬
tiȩ: & inuentũ ẽ locutiõĩs necessi¬
tate dici: ut aliqͦ uno nomine eñciarent᷑.
cũ quęrit᷑ qͥd tressint: qͦs tres e̾e ueracit

Expanded text:
Dei virtus et Dei sapientia, sic disputatur, ut differatur eadem quaestio diligentius istus non sit ipse sapientia, sed tantum sapientiae suae Pater, an sapientia sapientiam genuerit. Sed quodlibet horum esset, etiam in hoc libro apparuit Trinitatis aequalitas, et non Deus triplex, sed Trinitas: nec quasi aliquid duplum esse Patrem et Filium, ad simplum Spiritum sanctum, ubi nec tria plus aliquid sunt quam unum horum. Disputatum est etiam quomodo possit intelligi quod ait Hilarius episcopus, Aeternitas in Patre, species in imagine, usus in munere. In septimo, quaestio quae dilata fuerat,aut tres sapientiae, sed una virtus et una sapientia, sicut unus Deus et una essentia. Deinde quaesitum est, quomodo dicantur una essentia tres personae, vel a quibusdam Graecis una essentia tres substantiae; et inventum est elocutionis necessitate dici, ut aliquo uno nomine enuntiarentur, cum quaeritur quid tres sint quos tres esse veraciter
Abbreviated transcription (Latin):
breuit᷑ congerã: & tanqͣ sub uno m̃tis
aspectu ñ quẽ ad modũ res queq̃ ꝑsuasit.
s. ea quȩ ꝑsuasa st̃ ponã: ne tã longe
sint a p̃cedentib consequentia. ut
obliuionẽ p̃cedentiũ faciat inspectio
consequentiũ: aut certe si fecerit cͥito
possit qđ exciderat relegendo colligi.
a pͥmo libro scđm scripturas sc̃as
unitas ⁊ ȩqͣlitas sũmȩ illiꝰ tͥnitatis ostndit᷑¬
filii missione ⁊ sp̃c sc̃i diligent ques ⁊¬
tio ꝑtractata tres libros fecit: demon
quȩ ꝑ om̃ia ȩquał ẽ. parit᷑ qͦq in sua
natura immutabilis ⁊ ininisibilis.⁊
ubiq presens inseparabilit̾ oꝑetrr.
In qͥnto ꝓpt̃ eos quib ideo uidetur ͥ¬
ciputant.⁊ ꝓpterea gignere ⁊ gigni.
uel genitũ ẽẽ ⁊ ingenitũ qm̃ diu̾sa st̃.
contendunt substantias ẽẽ diuersas.
demonstrat᷑ ñ om̃e qd̾ de do dr scdđ̾m

Expanded text:
am sub uno mentis aspectu, non quemadmodum res quaeque persuasit, sed ipsa quae persuasa sunt ponam, ne tam longe sint a praecedentibus consequentia, ut obliuionem praecedentium faciat inspectio consequentium, aut certe, si fecerit, cito possit quod exciderit relegendo colligi. In primo libro secundum scripturas sanctas unitas et aequalitas summae illius trinitatis ostenditFilii missione et Spiritus sancti diligenter quaestio pertractata tres libros fecit, demonsquae per omnia aequalis est, pariter quoque in sua natura immutabilis, et invisibilis, et ubique praesens, inseparabiliter operetur. In quinto, propter eos quibus ideo videtur nnt et propterea, gignere et gigni uel genitum esse uel ingenitum quoniam diuersa sunt, contendunt substantias esse diuersas, demonstratur non omne quod de deo dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ed qm disserendi. ⁊ ratioci¬
nandi necessitas. ꝑ qtͣtuorde.¬
ci libroᷤ multa nos cõpulit dicere.
quȩ cuncta simul aspicere ñ ualemꝰ.
ut ad id qđ app̃hende uolumꝰ. ea celeri
cogitatiõe referamꝰ. faciã quantum
cdño adiuuante potero. ut quicqͥd in
singuł uoluminib ad cognitionẽ dis

Expanded text:
m disserendi et ratiocinandi necessitas, per quatuordecim libros, multa nos compulit dicere, quae cuncta simul aspicere non valemus, ut ad id quod apprehendere volumus, ea celeri cogitatione referamus, faciam, quantum Domino ad juvante potuero, ut quidquid in singulis voluminibus ad cognition
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ potest nulla sui mutatione toci.¬
ens dici relatiue. ut neq cũ incipit
dici neq cũ desinit. aliqͥd in eiꝰnatu¬
ra ł forma qua numꝰ ẽ mutationis
fiat: quanto facilius de illa incom¬
mutabili di substantia debemꝰ acci¬
ꝑe ut ita dicat᷑ relatiue aliqͥd ad cre¬
aturã. ut quãuus tp̃ralit᷑ incipiat
dici. ñ tam̃ ipsi substantiȩ di acci¬
disseꝰ intelligat᷑. s illi creaturȩ ad
quã oicit᷑: Dñe inqͥt refugiũ factꝰ
es nob̾. Refugiũ gͦ nrͣm d̾s relatiue

Expanded text:
mmus potest, nulla sui mutatione, multoties dici, relative, ut neque cum incipit dici, neque cum desinit, aliquid in ejus natura vel forma qua nummus est mutationis fiat: quanto facilius de illa incommutabili Dei substantia debemus accipere ut ita dicatur relative aliquid ad creaturam, ut quamvis temporaliter incipiat dici, non tamen ipsi substantiae Dei accidisse aliquid intelligatur, sed illi creaturae ad quam dicitur. Domine, inquit, refugium factus es nob
Abbreviated transcription (Latin):
ante mundi constitutionẽ dilexit.
sic̃ p̃destinaũ: sed cũ conuertunt᷑
⁊ inueniunt illũ. tc inciꝑe ab eo
diligi dicunt᷑: ut eo mͦ dicat᷑. quo
potest humano affectu capi qđ dr.
Sic etiã cũ iratus malis dicit᷑. ⁊ pla¬
cidus bonis. illi mutant᷑ ñ ipse: sicͣ
lux infirmis oculis asꝑa firmis
lenis ẽ: ipsoꝵ scilicet mutatione.

Expanded text:
ante mundi constitutionem dilexit, ante mundi constitutionem dilexit, sicut praedestinauit, sed, cum conuertuntur et inueniunt illum, tunc incipere ab eo diligi dicuntur, ut eo modo dicatur, quo potest humano affectu capi quod dicitur. sic etiam, cum iratus malis dicitur et placidus bonis, illi mutantur, non ipse, sicut lux infirmis oculis aspera, firmis lenis est, ipsorum scilicet mutatione,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ tc̃ fit aliqͥd in eiꝰ natura: qđ ante¬
quã ad eũ refugeremꝰ ñ erat: In no
b̾gͦ fit aliqͣ mutatio. Deteriores eñi
fiumꝰ ante quã ad eũ refugeremꝰ. &
efficim᷑ ad eũ refugiendo meliores:
in illo aut̃e nulla. Sic ⁊ patͣ ñr ẽẽ
incipit. cũ ꝑ eiꝰ gr̃am regeneram᷑. qͣm
dedit nob̾ potestatẽ filios difieri.
Substantia itaq nr̃a mutat᷑ in me¬
lius cũ filii eiꝰ efficim᷑: simul ⁊ ille
patͣ nrͣ eẽ incipit . s. nulla suȩ cõmu¬
tatione substantiȩ. Qd gͦ tp̃ralit dici
incipit ds qd̾ antea ñ dicebat᷑. mani¬
festũ ẽ relatiue diciñ tam scđm ac
cidens di. qđ ei aliqͥd acciderit: sed
plane scłm accidens eiꝰ ad qđ dici
aliqͥd õs incipit relatiue. Et quod
amicus dĩ iustus ẽẽ incipit. ipse
mutat᷑: ds autẽ absit ut aliquẽ tẽ
poralit᷑ diligat. qͣsi noua dilectione
quȩ in ipso ante ñ erat: apd quẽ
nec pͣterita transierunt. ⁊ futura
iã facta sunt. Itaq om̃s scos suos

Expanded text:
c fit aliquid in eius natura, quod antequam ad eum refugeremus non erat ? in nobis ergo fit aliqua mutatio — deteriores enim fuimus, antequam ad eum refugeremus, et efficimur ad eum refugiendo meliores — in illo autem nulla. sic et pater noster esse incipit, cum per eius gratiam regeneramur, quoniam dedit nobis potestatem filios dei fieri. substantia itaque nostra mutatur in melius, cum filii eius efficimur, simul et ille pater noster esse incipit, sed nulla suae commutatione substantiae. quod ergo temporaliter dici incipit deus quod antea non dicebatur, manifestum est relatiue dici, non tamen secundum accidens dei, quod ei aliquid acciderit, sed plane secundum accidens eius, ad quod dici aliquid deus incipit relatiue. et quod amicus dei iustus esse incipit, ipse mutatur, deus autem absit, ut temporaliter aliquem diligat quasi noua dilectione, quae in ipso ante non erat, apud quem nec praeterita transierunt et futura iam facta sunt. itaque omnes sanctos suos
Abbreviated transcription (Latin):
uomͦ gͥ obtinebimꝰ. nichil
scdm accidens dici d̾m: nͥ qr ip¬
sius naturȩ nichil accidit qͦ muretur.
ut ea sint accidentia relatiua. quȩ
cũ aliqua mutatione reru de quib
dicunt᷑ accidunt : sicͣ amicus relati¬
ue dicit᷑: Neq eñĩ ẽẽ incipit: nisi
cũ amare cȩꝑit. Fit gͦ aliqua muta¬
tio uoluntatis: ut amicꝰ dicat᷑. Nũ¬

Expanded text:
ur obstinebimus nihil secundum accidens dici de Deo, nisi quia ipsius naturae nihil accidit quo mutetur, aut ea sint acccum aliqua mutatione rerum de quibus dicitur, accidunt. Sicut amicus relative dicitur, neque enim esse incipit nisi cum amare coeperit: fit ergo aliqua mutatio voluntatis ut amicus dicatur. Num
Abbreviated transcription (Latin):
in tpr̃e accidit dõ ut dñs ee̾t. qr
ipsoꝵ tẽpoꝵ dñs erat quȩ utiq nͣ
intpr̃e eẽ cȩper̃t: qͥd respondebit
de hoĩne qͥ intp̃re factus ẽ cuius
utiq dñs ñ erat ante ꝗͣ e̾e̾t cui ẽẽt:
Certe uel ut dnͣs hominis ẽẽt: ex tp̃re
accidit dõ. Ec ut omĩs auferri ui¬
deat᷑ controuersia: certe ut tuus
dns e̾ẽt aut meus qͥ mͦ ẽe cepimꝰ. ex
tpre accidit dõ aut si ⁊ hoc ꝓpter¬
obscurã animȩ questionẽ uidetur
incertũ: qͥd ut e̾ẽt dñs pꝰͦpłi ifrabel:
qr ⁊ si iã erat animȩ natura. quam
ille p᷑płs habebat. qđ mͦ ñ quęritur
tam̃ ille pͦpłs ñdũ erat. ⁊ quando
ẽẽ cȩꝑit. apparet. Postremo ut dñs
eẽt huius arboris ⁊ huiꝰ segetis. ex
si materies ipsa iã erat: aliud ẽ tam̃

Expanded text:
accidit deo, ut dominus esset, quia ipsorum temporum dominus erat, quae utique non in tempore esse coeperunt — quid respondebit de homine, qui in tempore factus est, cuius utique deus non erat, antequam esset cuius esset? certe uel ut dominus hominis esset, ex tempore accidit deo; ut omnis auferri uideatur controuersia, certe ut tuus dominus esset aut meus, qui modo esse coepimus, ex tempore accidit deo; aut obscuram quaestionem animae videtur incertum, quid ut esset Dominus populi Israel? Quia etsi jam erat animae natura, quam ille populus habebat, quod modo non quaerimus; tamen ille populus nondum erat, et quando esse coepit apparet. Postremo ut Dominus esset hujus arboris et hujus segetis, ex etsi materies ipsa jam erat, aliud est tamen
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ tam̃ aliqͥd ex tpr̃e. ut luti hoc
ipsũ qđ donatũ diximꝰ. lã sempi
incipit seruũ: etiã ista appellatio
relatiua ex tp̃re ẽ dõ. Non enim
tiua ẽẽ accidentia. qm̃ nichil ac¬
cidit dõ tp̃ralit᷑. qr ñ ẽ mutabilis:
sic̃ in exordio huius disputatioĩs
tractauimꝰ: Ecce dnm e̾ẽ. ñ sem¬
piternũ habet: ne cogam᷑ etiã cre.¬
aturã sempiternã dicere: qr ille
sempit̾nȩ famularet᷑. Sicut autẽ nͣ
potest ẽẽ seruus qͥ ñ habet dñm: sic
nec dns qͥ ñ habet seruũ. Et quisqͥs
extiterit. qͥ ȩternũ qͥdẽ d̃nm solum
etatẽ ⁊ mutabilitatẽ. s tam̃ tp̃ra non
in tpre ẽẽ cȩpisse. nͣ eni erat tempꝰ

Expanded text:
dicitur tamen aliquid ex tempore, ueluti hoc ipsum to quod donatum diximus. nam sempitsi cum habere incipit seruum, etiam ista appellatio relatiua ex tempore est deo; non enim tiua esse accidentia, quoniam nihil accidit deo temporaliter, quia non est mutabilis, sicut in exordio huius disputationis tractauimus? ecce dominum esse non sempiternum habet, ne cogamur etiam creaturam sempiternam dicere, quia ille sempiterne famularetur. sicut autem non potest esse seruus qui non habet dominum, sic nec dominus qui non habet seruum. et quisquis extiterit qui aeternum quidem deum solum etatem et mutabilitatem, sed tamen tempora non in tempore esse coepis
Abbreviated transcription (Latin):
ossunt aut̃ ⁊ pecora sentire ꝑ
corporis sensus extrinsecus cor¬
poralia. ⁊ ea memoriȩ fixa reminisci:
atq in eis appetere conducibilia: fu¬
gere in cõmoda. Uerũ ea notare. ac
ñ solũ naturalit᷑ apta. s etiã de in-¬
dustria memoriȩ comͣ̃data retine¬
re.⁊ in obliuione iãĩaq labentia.
recordando atq cogitando rusus
ĩ primere: ut quẽad modũ ex eo qđ
gerit memoria cogitatio formatur.
sic ⁊ hoc ipsũ qđ in memoria ẽ. co.¬
gitatiõe firmet᷑ fictas etiã uisiones.
hinc atq inde recordan quȩlibet
sum̃do ⁊ quasi assuendo cõponere.
inspicere quẽadmodũ in hoc rerũ
genere quȩ uerisimilia similia sunt
discernant᷑ a ueris. ñ sp̃italib S. ipsis
corporalib: hȩc atq huius modi quã¬
uis insenfibilib atq in eis quȩ inde
animꝰ ꝑ sensũ corporis traxit. agant᷑¬
atq uersant᷑. ñ st̃ tam̃ ratiõis exꝑta
nec hominib: pecoub q cõmunia
s. sublimioris ratioĩs ẽ. iudicare de

Expanded text:
ossunt autem et pecora et sentire per corporis sensus extrinsecus corporalia, et ea memoriae fixa reminisci, atque in eis appetere conducibilia, fugere incommoda: verum ea notare, ac non solum naturaliter rapta, sed etiam de industria memoriae commendata retinere, et in oblivionem jamjamque labentia recordando atque cogitando rursus imprimere; ut quemadmodum ex eo quod gerit memoria cogitatio formatur, sic et hoc ipsum quod in memoria est cogitatione firmetur: fictas etiam visiones, hinc atque inde recordata quaelibet sumendo et quasi assuendo, componere, inspicere, quemadmodum in hoc rerum genere quae verisimilia sunt discernantur a veris, non spiritualcorporalibus: haec atque hujusmodi quamvis in sensibilibus, atque in eis quae inde animus per sensum corporis traxit agantatque versentur, non sunt tamen rationis expertia, nec hominibus pecoribusque communia. Sed sublimioris rationis est judicare de
Abbreviated transcription (Latin):
ut si desit actio tp̃raliũ. cui operi
necessariũ adiutoriũ sit. ꝓpt̾ qđ ad
hȩc inferiora ministranda deriuet᷑
aliqͥd m̃tis. in una nusquã disꝑtita
mente tͥnitas inueniat᷑. & facta ĩa
ista distributiõe. in eo solo qđ ad
contẽplationẽ ꝑtinet ętͣnoꝵ. ñ solũ
tͥnitas.s etiã ymago di: in hoc
autẽ qđ deriuatũ ẽ in actionẽ tẽ

Expanded text:
ut si desit actio temporalium, cui operi ut si desit actio temporalium, cui operi necessarium sit adjutorium, propter quod ad haec inferiora administranda derivetur aliquid mentis, in una nusquam dispertita mente trinitas inveniatur: et facta jam ista distributione, in eo solo quod ad contemplationem pertinet aeternorum, non solum trinitas, sed etiam imago Dei; in hoc autem quod deriva
Abbreviated transcription (Latin):
mini sat ẽ simile adutoriũ ex ani¬
mȩ partib quas cõmunes cũ pecorib
habemꝰ. Et icdo qͥddã rationale nr̃m.
ñ ad unitatis diuortiũ separatũ. s in
auxiliũ societatis quasi deriuatum:
in sui oꝑis disꝑtit᷑ officio. Et sic̃ una
caro ẽ duoꝵ in mascło ⁊ femina: sic
intellectũ nrͣm ⁊ actionẽ uel consi¬
liũ. ⁊ executionẽ ł rationẽ. & appeti-¬
tũ rationalem. ł si qͦ alio mͦ significa.¬
ntius dici possunt. una m̃tis natu¬
ra cõplectit᷑ ut quẽadmodũ de illeᷤ
dictũ ẽ erunt duo in carne una: sic
de his dici possit. duo inm̃te una.
Ũgͥ disserimꝰ de natura iii¬
Mꝰ m̃tis humanȩ. de una quadã re
disserimꝰ. nec eã in hȩc duo quȩ
cõmemoraui nͥ ꝑ officia geminamꝰ.
taq cũ in ea quęximꝰ trinitatẽ. in
tota quęrimꝰ. ñ separantes actionẽ
rationalẽ in tp̃ralib a contẽplatiõe
qͦ trinitas ĩpleat᷑. S in tota natura
m̃tis ita trinitatẽ repperiri opusẽ:

Expanded text:
mile adjutorium ex animae partibus quas communes cum pecoribus habemus. Et ideo quiddam rationale nostrum, non ad unitatis divortium separatum, sed in auxilium societatis quasi derivatum, in sui operis dispertitur officium. Et sicut una caro est duorum in masculo et femina, sic intellectum nostrum et actionem, vel consilium et exsecutionem, vel rationem et appetitum rationalem, vel si quo alio modo significantius dici possunt, una mentis natura complectitur: ut quemadmodum de illis dictum est, Erunt duo in carne una ; sic de his dici possit, Duo in mente una.ur disserimus de natura mentis humanae, de una quadam re disserimus, nec eam in haec duo quae commemoravi, nisi per officia geminamus. Itaque cum in ea quaerimus trinitatem, in tota quaerimus, non separantes actionem rationalem in temporalibus a contemplatione quo trinitas impleatur. Sed in tota natura mentis ita trinitatem reperiri opus est,
Abbreviated transcription (Latin):
Ilud uͦ nr̃m qđ in actione ii¬
corporaliũ atq tpraliũ tractandoꝵ
ita uersat᷑ ut ñ sit nob̾ cõmune cũ
pecore. rationale ẽ qͥdẽ.s. ex illa rati¬
onali nr̃e m̃tis substantia qua sub¬
heremꝰ intelligibili atq in cõmu¬
tabili ueritati tanquã ductũ. &
inferiorib tractandis gub̾nandis¬
q deputatũ ẽ. Sic̃ enĩ in om̃ibus
pecorib ñ inuentũ ẽ uiro ad iuto.¬
riũ simile illi. nͥ detractũ de illo
in conugiũ formaret᷑: ita m̃ti
nr̃e qua suꝑnã ⁊ internã consuli¬
mus ueritatẽ nullũ ẽ aduersũ re

Expanded text:
rum quod in actione corporalium atque temporalium tractandorum ita versatur, ut non sit nobis commune cum pecore, rationale quidem est, sed ex illa rationali nostrae mentis substantia, qua subhaeremus intelligibili atque incommutabili veritati, tanquam ductum et inferioribus tractandis gubernandisque deputatum est. Sicut enim in omnibus pecoribus non inventum est viro adjutorium simile illi, nisi detractum de illo in conjugium formaretur; ita menti nostrae qua supernam et internam consulimus verita
Abbreviated transcription (Latin):
cũ filiũ di dicimꝰ. ñ solũ mutabilẽ lier̃
etiã uisibilẽ ẽẽ putauer̃t. hii enĩ mul¬
tũ crassũ cor diuinis reb inqͥrendis.
audatius quã religiosiꝰ attuler̃t. Ani.¬
ma quippe cũ sit substantia sp̃ualis.
cũq etiã ipsa facta sit. nec ꝑ aliũ fie¬
ri potuerit nͥ ꝑ quẽ facta st̃ omia. &
sine qͦ factũ ẽ nichilꝰ. quãuis sit mu¬
tabił᷑ ñ ẽ tam̃ uisibił. qđ illi de uerbo
ipso atq ipsa di sapientia. ꝑ quã fac.¬
ta ẽ anima credider̃t. cũ sit illa ñ in¬
tusibił tantũ qd ianima ẽ: s etiã in¬
cõmutabił. qđ auima ñ ẽ. Eadẽ qͥppe
in comutabilitas eꝰ cõmemorata est:
ut diceret᷑ inse ipsa manens innouat
omĩa. E isti qͥdẽ ruinã erroris sui
diuinarũ scripturarũ testimoniis
qͣsi fulcire conantes adhibent pauli
apłi sententiã. & qđ dictũ ẽ de uno so¬
lo do. in qͦ ipsa tͥnitas intelligit᷑. tantũ
de patre. ñ ⁊ de filio ⁊ de sp̃u sẽo dictũ¬

Expanded text:
solum mutabilem, verum etiam visibilem esse putaverunt. Hi enim multum crassum cor divinis rebus inquirendis audacius quam religiosius attulerunt. Anima quippe cum sit substantia spiritualis, cumque etiam ipsa facta sit, nec per alium fieri potuerit, nisi per quem facta sunt omnia, et sine quo factum est nihil quamvis sit mutabilis, non est tamen visibilis quod illi de Verbo ipso atque ipsa Dei Sapientia, pequam facta est anima, crediderunt; cum sit illa non invisibilis tantum, quod et anima est; sed etiam incommutabilis, quod anima non est. Eadem qtabilitas ejus commemorata est ut diceretur, In se ipsa manens innovat omnia . Et isti quidem ruinam erroris sui divinarum Scripturarum testimoniis quasi fulcire conantes, adhibent Pauli apostoli sententiam; et quod dictum est de uno solo Deo, in quo ipsa Trinitas intelligitur, tantum de Patre, n
Abbreviated transcription (Latin):
Illud dĩ uerbũ. ut d̾i cogi¬
tatio ñ dicat᷑. ne aliqͥd ẽẽ quasi uo¬
lubile credat᷑ in dõ. qđ nc̃ accipiat.
Q nc̃ recipiat formã ut u̾bũsit: eãqͣͣ
possit amittere. atq informit᷑ qͦdãmͦ
uolutari. Bene quippe nouerat
uerba.⁊ iũ eo gͣitatioĩs inspexerat
locutor egregius: qͥ dix̃ in carmine.
Secũq uolutat euentus belli uarios.
id ÷ cogitat. Non gͦ ille dĩ filiꝰ cogi¬
tatio d̾i: s uerbũ dĩ dicit᷑. Cogitatio
quippe nr̃a ꝑueniens ad id qđ scimꝰ.
atq inde formata: uerbũ nr̃m ue¬
rũ ẽ. Et id̾o uerbũ dĩ sine cogitati¬
one ^ debet intelligi: ut forma ipsa
simplex intelligat᷑ ñ aliqͥd habens
formabile. qd ẽẽ etiã possit informe.
Dicunt᷑ qͥdẽ etiã inscripturis sc̃is
cogitatiões di: s eo locutiõis mͦ qͦib

Expanded text:
illud Dei Verbum, ut Dei cogiillud Dei Verbum, ut Dei cogitatio non dicatur, ne aliquid esse quasi volubile credatur in Deo, quod nunc accipiat, nunc recipiat formam, ut verbum sit, eamque possit amittere, atque informiter quodam modo volutari. Bene quippe noverat verba, et vim cogitationis inspexerat locutor egregius, qui dixit in carmine, Secumque volutat Eventus belli varios: id est, cogitat. Non ergo ille Dei Filius cogitatio Dei, sed Verbum Dei dicitur. Cogitatio quippe nostra perveniens ad id quod scimus, atque inde formata, verbum nostrum verum est. Et ideo Verbum Dei sine cogitatione Dei debet intelligi, ut forma ipsa simplex intelligatur, non habens aliquid formabile quod esse etiam possit informe. Dicuntur quidem etiam in Scripturis sanctis cogitationes Dei; sed eo locutionis modo, quo ibi
Abbreviated transcription (Latin):
hac atq hac uolubili qͣdã motione ia¬
ctamꝰ: cũ a nob̾ nc̃ hoc. nc̃ illud sicut
inuentũ fuerit ł occurrerit cogitat᷑
Et tc̃ fit uer̃ uerbũ. qñ illud qd nos
dixi uolubili motione u̾sare ad
id qd scimꝰ ꝑuenerit: atq inde for¬
mat᷑ eiꝰ omĩmͦ similitudinẽ capiens:
ut quomͦ res quȩq̃ scit᷑. sic eiꝰ cogitet᷑
it÷ sine uoce. sine cogitatiõe uocis.
quȩ ꝓfecto alicuiꝰ linguȩ ẽ. sic in
corde dicat᷑. Ac ꝑ hoc etiã si conceda.¬
mꝰ. ne de controuersia uocabuli la-¬
borare uideam᷑: iã uocandũ ẽẽ u̾bũ.
qͥddã illud m̃tis nr̃e qd de nr̃a scien¬
tia formari pot̃. etiã pͥus quã forma¬
tũ sit. qr iã ut ita dicã formabile ẽ.
qͥs ñ uideat qnͣta hic sit dissimili¬
tudo ab illo d̾i u̾bo. qđ in forma d̾i
sic ẽ. ut ñ ante fuerit formabile pꝰq
formatũ. nec aliqñ e̾e̾ possit informe.
s sit forma simplex:⁊ simpliciter
equał ei de qͦ ẽ. ⁊ cuimirabilit᷑ coȩt̾na.

Expanded text:
hac atque hac volubili quadam motione jactamus, cum a nobis nunc hoc, nunc illud, sicut inventum fuerit vel occurrerit, cogitatur? Et tunc fit verum verbum, quando illud quod nos dixi volubili motione jactare, ad id quod scimus pervenit, atque inde formatur, ejus omnimodam similitudinem capiens; ut quomodo res quaeque scitur, sic etiam cogitetur, id est, sine voce, sine vocis cogitatione, quae profecto alicujus linguae est, sic in corde dicatur. Ac per hoc etiam si concedamus, ne de controversia vocabuli laborare videamur, jam vocandum esse verbum quiddam illud mentis nostrae quod de nostra scientia formari potest, etiam priusquam formatum sit, quia jam, ut ita dicam, formabile est; quis non videat, quanta hic sit dissimilitudo ab illo Dei Verbo, quod in forma Dei sic est, ut non antea fuerit formabile priusquam formatum, nec aliquando esse possit informe, sed sit forma simplex et simpliciter aequalis ei de quo est, et cui mirabiliter coaeterna
Abbreviated transcription (Latin):
utiq qͥ dix̃. hanc ꝓculdubio q̃ nc̃ ẽ
dissimilitudinẽ attendit: nec tc̃
naturȩ illi i erimꝰ ȩqͣles. Semper
enĩ natura minor ẽ faciente quȩ
facta ẽ. Et tẽ qͥdẽ uerbũ nr̃m ñ
nẽ scientiã nr̃am uno simul con¬
spectu uidebimꝰ. Tam̃ cũ hoc fue¬
rit. si ⁊ hoc fuerit. formata erit crea-¬
tura. quȩ formabił fuit. ut nichil
iã desit eiꝰ formȩ ad quã ꝑuenire
deberet: sedtam̃ coȩqͣnda ñ erit illi
simplicitati. uͥ ñ formabile aliqͥd for¬
matũ ł reformatũ ẽ: sed forma
neq informis neq formata. ipsa
sibi ȩt̾na ẽ: inmutabilisq substan¬

Expanded text:
utique qui dixit, hanc procul dubio quae nunc est dissimilitudinem attendit, nec tunc natura illi erimus aequales. Semper enim natura minor est faciente, quae facta est. Et tunc quidem verbum nostrum non enem scientiam nostram uno simul conspectu videbimus: tamen cum et hoc fuerit, si et hoc fuerit, formata erit creatura quae formabilis fuit, ut nihil jam desit ejus formae, ad quam pervenire deberet: sed tamen coaequanda non erit illi simplicitati, ubi non formabile aliquid formatum vel reformatum est, sed forma; neque informis, neque formata, ipsa ibi aeterna est immutabilisque substan