comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
instrueret & docetet uiam prudẽ¬
tiȩ. Et misit in occur sum eius plan¬
tatores & rigatores. qui eam nu-¬
trirent & confirmarent in omni
certitudine ueritatis. hoc ẽ. indica¬
rent illi. certainq redderent de
dilecto. quia ueritas ẽ. quam
querit. & quam uere diligit a¬
nima eius. Et reuera quis frdus.
ueriis ue animȩ amor: nisi utiq
his quo ueritas adamatur. d Ra¬
tionis sum compos. uitatis sum
capas : s utinam non forem: si
amor ueri defuerit. Horum qͥppe
ramorum is fructus ẽ: & ego
radis. Non sum securus a securi.
si absq eõ inueniar. In illo nimi¬
rum naturȩ munere illud diui-¬
ne imaginis enirere insignȩ ha-¬
ut dubium ẽ: ex quo cȩteris p̃sto
animantibus. Inde ẽ. quod au¬
det anima mea. ad dulces castoq
assurgere u̾itatis amplexus. &
sic in amore ipsius tota securitate
ac suauitate quiescere. si tamen
inueniat gratiam in occłis tanti
sponsi. ut dignam reputet quȩ

Expanded text:
instrueret et doceret viam prudeninstrueret et doceret viam prudentiae. Et misit in occursum ejus plantatores et rigatores, qui eam enutrirent, et confirmarent in omni certitudine veritatis, hoc est, indicarent illi certamque redderent de dilecto; quia veritas est quam quaerit, et quam vere diligit anima ejus. Et revera quis fidus verusve animae amor, nisi utique is, quo veritas adamatur? Rationis sum compos, veritatis sum capax; sed utinam non forem, si amor veri defuerit. Horum quippe ramorum is fructus est, et ego radix. Non sum securus a securi, si absque eo inveniar. In illo nimirum 1540 naturae munere illud divinae imaginis enitere insigne haud dubium est, ex quo caeteris praestet animantibus. Inde est quod audet anima mea ad dulces castosque assurgere veritatis amplexus, et sic in amore ipsius tota securitate ac suavitate quiescere, si tamen inveniat gratiam in oculis tanti sponsi, ut dignam reputet, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tibus senserit: ab utrisq pariter
custodiri. Et ẽ huius sollicitudi¬
nis ratio quibusq sua. his quide
quod sine te non consumment᷑ :
illis uero: quod nͥen de te ad sui
plenitudinem restaurentur.¬
minime. Nam quis nesciat
sathana cadente de çelo. & eius
complicibus: numerum suꝑne
multitudinis parte non modi¬
ca inniinutum. De te itaq om̃es
consuminationem exspectant:
alii numeri. alii desiberii sui.
ꝯgnosce proinde uocem in psal¬
mo tuam: me exspeetant iusti do¬
nec retribuas michi. Et aduer¬
tendum quod non ista illos. sed
illi istam potius inuenisse reife¬
runtur: utq ego suspicor ad hoc
ipsum studio destinari. Nam
quomͦ predicabunt nisi mittant᷑. S
Ceniq habes loquentem in euuan¬
geliis. Ite ecce mirto uos. Et ire
predicate euuangelium omni ere¬
aturȩ. Ita ẽ. illa querebat sponsũ.
& sponsum non latebat. nempe
qui in hoc ip̃m excitauerat eam.
ut se quereret. & deberat illi cor
ad precepta. & legem uitȩ &
disciplinȩ: dum modo eẽt. qui

Expanded text:
tibus senserint, ab utrisque pariter custodiri. Et est hujus sollicitudinis ratio quibusque sua: his quidem, quod sine te non consummentur; illis vero, quod nisi de te ad sui plenitudinem minime restaurentur. Nam quis nesciat, Satana cadente de coelo et ejus complicibus, numerum supernae multitudinis parte non modica imminutum? De te itaque omnes consummationem exspectant, alii numeri, alii desiderii sui. Agnosce proinde vocem in psalmo: Me exspectant justi, donec retribuas mihi . 5. Et advertendum, quod non ista illos, sed illi istam potius invenisse referuntur, utque ego suspicor ad hoc ipsum studio destinati. Nam quomodo praedicabunt, nisi mittantur? Denique habes loquentem in Evangeliis: Ite, ecce ego mitto vos ; et: Ite, praedicate Evangelium omni creaturae . Ita est. Illa quaerebat sponsum, et sponsum non latebat. Nempe qui in hoc ipsum excitaverat eam ut se quaereret, et dederat illi cor ad praecepta, et legem vitae et disciplinae, dummodo esset qui
Abbreviated transcription (Latin):
uero qui custodiunt ciuitatẽ
inuentam comꝑtãq. quod uere ip̃a
sit quam presciuit & predestinaũ
ante secula deus. pparauit dilectoq
filio suo. delicias sempitnas in scłis
ȩtnis. ut sit sancta & immacula¬
ta in conspectu enus. germinans
sicut lilium. & florens in ernum
ante dominum. patrem domini
mei iħu xp̃i. sponsi eccłie: qui ẽ
superomnia deus. benedictus in
secula. AEN

Expanded text:
vero qui custodiunt civitatem vero qui custodiunt civitatem inventam compertamque, quod vere ipsa sit quam praescivit et praedestinavit ante saecula Deus, praeparavitque dilecto Filio suo delicias sempiternas in saeculis aeternis, ut sit sancta et immaculata in conspectu ejus, germinans sicut lilium, et florens in aeternum ante Dominum Patrem Domini mei Jesu Christi, sponsi Ecclesiae, qui est super omnia Deus benedictus in saecula. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
matri ipsius. Nisi enim & ip̃a
inuenta eẽt habens de spiritu sc̃õ:
nequaquam ab inuentoribus suis
tam familiarit requisisset. de eo
cuius spiritus ẽ ille. Non sustini¬
it ut illi effarentur ad quod ueniᷤ¬
sent: ipa locuta ẽ. & quibem
ex habundãtia cordis. Num quẽ
diligit anima mea uidistis. d Scie¬
bat quia beati occłi qui uidissent:
& ammirans eos qui uiderant
aiebat. Num uos estis quibus
uidere donatum ẽ. quem tot re-¬
ges .& ꝓpħȩ uoluerunt uidere
& non uiderunt: Num uos
estis qui meruistis in carne aspi¬
cere sapientiam. in corpore ue-¬
ritatem. in homine deum. d¬
Multi dicunt exce hic ẽ. & ecce
illic. s ego tutius michi arbitror
fidem accomodare uob̃. qui mã¬
ducastis & bibistis cum eo. post¬
qũa resurrerit a mortius. Et
hoc dictum sit. de eo. quod spon-¬
sa sciscitata ẽ. a uigilib. Si
quominus: supplebitur sermo¬
ne alio. Nunc autem ex hoc uł
maxime liquet preuentam
fuisse a spiritu sancto. ab his

Expanded text:
matri ipsius. Nisi enim et ipsa matri ipsius. Nisi enim et ipsa inventa esset habens de Spiritu sancto, nequaquam ab inventoribus suis tam familiariter requisisset de eo, cujus Spiritus est ille. Non sustinuit ut illi effarentur ad quid venissent; ipsa locuta est, et quidem ex abundantia cordis: Num quem diligit anima mea vidistis? Sciebat quia beati oculi qui vidissent, et admirans eos qui viderant, aiebat: Num vos estis, quibus videre donatum est, quem tot reges et prophetae voluerunt videre, et non viderunt? Num vos estis qui meruistis in carne aspicere Sapientiam, in corpore Veritatem, in homine Deum? Multi dicunt, Ecce hic est, et ecce illic: sed ego tutius mihi arbitror fidem accommodare vobis, qui manducastis et bibistis cum eo, postquam resurrexit a mortuis. Et hoc dictum sit de eo, quod sponsa sciscitata est a vigilibus. Si quo minus, supplebitur sermone alio. Nunc autem ex hoc vel maxime liquet praeventam fuisse a Spiritu sancto; ab his
Abbreviated transcription (Latin):
tinnirns. Isti uero uigiles loquor.
quoniam de spiritu & ipsi accepe¬
runt ut ament. sciunt quid loqui¬
tur spiritus. & amoris uocibus
optime comꝑtis sibi. in promptu
habent respondere in simili lingua:
io.ẽ. studiis amoris. pietatisq of¬
ficiis. Beniq ita inbreui edoctã.
emitunt de eo quod querit: ut
dicat. Paululum cum ꝑtransissẽ
eos: inueni quem diligit anima
mea. Bene paululum. quia uer-¬
bum adbreuitatum fecerunt ei:
simbolum fidei tradentes. Et quod
sequitur tale ẽ. Oportebat quidẽ
sponsam transire ꝑ eos. ꝑ quos
cognosceret uitatem: seb tamen
trausire. Nisi enim transisser. & ip̃os:
non inuenisset quem querebat. Atqi
hoc ipsum suasam ab illis ñ ambigas.
Non enim predicabant semetipsos.
s dominum suum iħm. qui absq
dubio. & supra ip̃os e. & ultra.
Unde& ait. Transite ad meom¬
nes qui concupiscitis me. Nec suf¬
ficiebat transire: & ꝑtransirebo¬
cetur. Siquidem ꝑtransierat is.

Expanded text:
tinniens . Isti vero vigiles loquor tinniens . Isti vero vigiles loquor quoniam de Spiritu et ipsi acceperunt ut ament, sciunt quid loquitur Spiritus, et amoris vocibus optime compertis sibi, in promptu habent respondere in simili lingua, id est studiis amoris pietatisque officiis. 2. Denique, ita in brevi edoctam emittunt de eo quod quaerit, ut dicat: Paululum cum pertransissem eos, inveni quem diligit anima mea. Bene paululum, quia verbum abbreviatum fecerunt ei, Symbolum fidei tradentes. Et quod sequitur, tale est. Oportebat quidem sponsam transire per eos, per quos cognosceret veritatem; sed tamen et pertransire. Nisi enim pertransisset et ipsos, non invenisset quem quaerebat. Atque hoc ipsum suasam ab illis non ambigas. Non enim praedicabant semetipsos, sed Dominum suum Jesum, qui absque dubio et supra ipsos est, et ultra. Unde et ait: Transite ad me, omnes qui concupiscitis me . Nec sufficiebat transire, sed et pertransire docetur. Siquidem pertransierat is
Abbreviated transcription (Latin):
te sonat. te redolet. & aliud nichil:
ita tibi ipsius. & eor uendicasti. &
liuguam. Ait. Num. quem dili-¬
git auima mea. uidistis: Quasi
uero. hi sciant. quro cogiret ipsa.
Quem diligit anima tua. de ip̃o
suscitaris. d̾ Et non habet nomenᷤ
Quȩ nam uero tu. & ille quis. d¬
Et hec ita dixerim ꝓpter singulari¬
tatem eloquii. & insignem uerboꝵ
incuriam. qu x presens scripiura
ceteris dissimilis satis apparet.
Unde in epitalamo. hic non uer¬
ba pensanda sunt: s affectus. Cur
ita nisi quod amor sanctus quem
togus huius uoluminis unam
constat ẽẽ materiam. non u̾bo sit
estimanous. aut lingua : s oꝑe
Alioquin frustra adaudiendum
legendum ueamorscarm̃ qͥ n amat
accedit: quoniam omnino non
potest caꝑe ignitum eloquium.
frigidum pectus. Quom enim
grecȩ loquentem non intelligit.
qui grecȩ non nouit. nec latine
loquentem. qui latinꝰis non est.
& ita de cȩteris: sic lingua amo¬
ris eiqui souat non amat barbara e¬
rit. erit sicut es sonans. aut cinbalũ

Expanded text:
te sonat, te redolet, et aliud nihil: ita tibi ipsius et cor vindicasti, et linguam. Ait: Num quem diligit anima mea vidistis? Quasi vero hi sciant quid cogitet ipsa. Quem diligit anima tua, de ipso sciscitaris? Et non habet nomen? Quaenam vero tu, et ille quis? Et haec ita dixerim propter singularitatem eloquii, et insignem vorborum incuriam, qua praesens scriptura caeteris dissimilis satis apparet. Unde in epithalamio hoc non verba pensanda sunt, sed affectus. Cur ita, nisi quod amor sanctus, quem totius hujus voluminis unam constat esse materiam, non verbo sit aestimandus, aut lingua, sed operAlioquin frustra ad audiendum legendumve amoris carmen, qui non amat, accedit: quoniam omnino non potest capere ignitum eloquium frigidum pectus. Quomodo enim Graece loquentem non intelligit qui Graecum non novit, nec Latine loquentem, qui Latinus non est, et ita de caeteris; sic lingua amoris ei qui non amat, barbara erit, eritque sicut aes sonans, aut cymbalum
Abbreviated transcription (Latin):
dico. qui ut multa alia. ita hoc qͦq
de diuitiis bonitatis eius non ẽ
ueritus dĩuulgare secrerum : be¬
nedixit nos inquiens in omni be¬
nedictione spiritali. inçelestib in
xp̃o. sicut elegit nos in ip̃o ante mũ¬
di constitutionem. ut esseinus scĩ¬

Expanded text:
dico, qui, ut multa alia, ita hoc quoque dico, qui, ut multa alia, ita hoc quoque de divitiis bonitatis ejus non est veritus divulgare secretum: Benedixit nos, inquiens, in omni benedictione spirituali, in coelestibus in Christo, sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem
Abbreviated transcription (Latin):
dente iurta uerbum domini:
& acunctis finibus terrȩ.S
neq aliquando congregata ẽ
in locum unum. ubi ab apłis
seu ab angłis inuenirentur: be¬
ducenda uel dirigenda ad illum
quem diligit anima sua. ẜue¬
rit ne prius inuenta. quam
collecta. d Non. quia nec erat.
Quam obrem. si collectam. si
congregatam si certe quod ma¬
uocatam a predicatoribus se
dixisset: transsissem simplicit.
mĩnime in aliquo cunctabun¬
dus. Coadiutores sunt enim
dei. quem & audiere loquẽ¬
tem: qui non colligit mecum
uidebitur: si dixerit quis ab
pora e. Porro ereatio cum tempore:
inspiratio iam in tempore fit: ubi
& quando uult deus. Sanese¬
cundum predestinationem: nũ¬
quam eccłia electorum penes deu
non fuit. Si miratur hoc infidelis.
audiat quod magis miretur: nu¬
quam cengrata extitit: nunquam
non dilecta. Quid ni audaet archa¬
num loquar. quod michi de coide
dei. promptus illȩ. suꝑuorum dela¬
tor consiliorum aꝑuit. S Paulum

Expanded text:
dente, juxta verbum Domini , dente, juxta verbum Domini , et a cunctis finibus terrae. Sed neque aliquando congregata est in unum locum, ubi ab apostolis seu ab angelis inveniretur deducenda vel dirigenda ad eum, quem diligit anima sua. Fueritne prius inventa quam collecta? Non; quia nec erat. Quamobrem si collectam, si congregatam, si certe, quod mavocatam a praedicatoribus se dixisset, transissem simpliciter, minime in aliquo cunctabundus. Coadjutores enim Dei sunt, quem et audiere loquentem: Qui non colligit mecum, videbitur, si dixerit quis abpora est. Porro creatio cum tempore; inspiratio jam in tempore fit, ubi et quando vult Deus. Sane secundum praedestinationem nunquam Ecclesia electorum penes Deum non fuit. Si miratur hoc infidelis, audiat quod magis miretur; nunquam non grata exstitit, nunquam non dilecta. Quidni audacter loquar arcanum, quod mihi de corde Dei promptus ille supernorum delator consiliorum aperuit? Paulum
Abbreviated transcription (Latin):
sufficit hoc: etiam coaceruant di¬
scipulos sibi ⁊ cȩci duces cecorum. e¬
Quam multi ex hoc. arecto trami¬
te ꝑiculosissime aberrasse comꝑti
sunt. Nimirum ignorantes a-¬
stucias sathane. & cogitationes
ipsius factum ẽ. ut qui spiritu
ceꝑant. carne consummarentur:
abducti turpiter. lapsi dampna¬
biliter. Uideant ꝓindequi eius¬
modi sunt. quomddo caute amb¬
bulent. & de sponsa eremplum
sumant. quȩ non pͥus ad eum
quem desiderabat ullo modo ua-¬
luit ꝑuenire. quam sibi occurre¬
rent quorum magisterio utere¬
tur ad cognoscendum de dilecto:
certe ad discendum tmorem do¬
mini. Seductori dat manum:
qui dare dissimulat preceptori.
Et qui dimutit oues in pascua
absq custode: pastorẽ non ouiũ.
s luporum. Nunc iam uidea¬
mus de sponsa: quomͦ se dicat
inuentã. Michi enim insuere
satis uerbum inuentionis po¬
suisse uidetur. Nam ita hoe diẽ
ac si uno de loco eccłia uenerit.
Uenit autem aboriente et occi¬

Expanded text:
sufficit hoc: etiam coacervant disufficit hoc: etiam coacervant discipulos sibi, caeci duces caecorum. Quam multi ex hoc a recto tramite periculosissime aberrasse comperti sunt! Nimirum ignorantes astutias Satanae et cogitationes ipsius, factum est ut qui spiritu coeperant, carne consummarentur, abducti turpiter, lapsi damnabiliter. Videant proinde qui ejusmodi sunt, quomodo caute ambulent, et de sponsa exemplum sumant, quae non prius ad eum, quem desiderabat, ullo modo valuit pervenire, quam sibi occurrerent, quorum magisterio uteretur ad cognoscendum de dilecto, certe ad discendum timorem Domini. Seductori dat manum, qui dare dissimulat praeceptori. Et qui dimittit oves in pascua absque custode, pastor est non ovium, sed luporum. 7. Nunc jam videamus de sponsa, quomodo se dicat inventam. Mihi enim insuete satis verbum inventionis posuisse videtur. Nam ita hoc dicit, ac si uno de loco Ecclesia venerit. Venit autem ab Oriente et Occi
Abbreviated transcription (Latin):
bum inuenti¬
onis. si bene
meniini illie
stetimus &
hesimus: scru¬
pulosius ui¬
delicet audientes. quod sponsa a
predicatoribus suis. se inuentam
dixerit. Porro causȩ nr̃ȩ. cunctati¬
onis& dubitationis a nobis ex¬
presse sunt. & uisum ẽ aliquro
ȩẽ querendum. s non in calcȩ
sermonis. quod iam artabamur.
quod quesitum ẽ potuit explicari.
Quid restat nisi ut debitum iam
soluamus. d Inexplicatione sacra¬
menti magniᷤ. illud loquuor qd̵
doctor gentium inter pretatus
ẽ in xp̃o & in eccłia sanctum ca¬
stumq conubium. ipsum ẽ opꝰ
nr̃e salutis: in eo inquam tres
sibi inuicem cooꝑantur. Deus.
eiusmodi. Quanti putas eẽ dis¬
criminis: quaue dignum pena.
tantum dei donum. ociosum te¬
nere. d Uerum hoc alias. Nunc
uero sponsa quem querebat mi¬
nime reꝑit: & quos non quere¬
bat reꝑta ẽ. ab ipsis. Audiant ħ
qui sine duce. & preceptore uias
uite ingredi non formidant: ipsi
sibi in arte spiritali eristentes. &
discipuli pariteret magistri. Ñ

Expanded text:
bum inventionis, si bene memini, illic stetimus et haesimus, scrupulosius videlicet 1541 audientes quod sponsa a praedicatoribus suis se inventam dixerit. Porro causae nostrae cunctationis et dubitationis a nobis expressae sunt, et visum est aliquid esse quaerendum; sed non in calce sermonis, quo jam arctabamur, quod quaesitum est, potuit explicari. Quid restat, nisi ut debitum jam solvamus? In explicatione sacramenti magni: illud loquor, quod Doctor gentium interpretatus est, in Christo et in Ecclesia, sanctum castumque connubium ; ipsum est opus nostrae salutis: in eo, inquam, tres sibi invicem cooperantur; Deus, ejusmodi. Quanti putas esse discriminis, quave dignum poena, tantum Dei donum otiosum tenere? Verum hoc alias. 6. Nunc vero sponsa quem quaerebat, minime reperit; et quos non quaerebat, reperta est ab ipsis. Audiant hoc, qui sine duce et praeceptore vias vitae ingredi non formidant; ipsi sibi in arte spirituali existentes et discipuli pariter et magistri. Non
Abbreviated transcription (Latin):
pediti
sumus.
hesterno
sermo¬
ne qua¬
les in uia hac qua ambulamus
uellemus habere duces: non qͣles
habemus. Longe dissimiles
erꝑimur. Non omnes sunt a¬
miei sponsĩ. quos hodie sponse
hinc inde assistere cernis:
qui ut uulgo aiunt eam quasi
addextiare uidentur. Pauci ad¬
modum sunt qui non quȩ sua¬
sunt querant: ex omnibus caris
eius. Biligunt munera ⁊ nec pos¬
sunt pariter diligere. rp̃m: quia
manus dederunt maminone.
Intuere quomodo incedunt nin-¬
pi. & ornati. encumamieri uari¬
etatibus. tanquam sponsa
ꝓcedens de thalamo suo. Non¬
ne si quempiam talium repente
eminus procedentem axpexe¬
ris sponsam potius putabis:
quam sponse custodem. d̃ Unde
uero hanc illis exuberare existi¬
mas. rerui affluentiam. uesti¬
um splendorem. mensarum
luxuriem. congerlem uasorum.
argenteorum. & aureorum⁊
niside bonis sponsȩ. S Inde est.
quod illa pauꝑ & inops. &
nuda relinquitur. facie mise¬
randa in occulta. ispida. ex san

Expanded text:
pediti sumus! hesterno sermone, quales in via hac qua ambulamus, vellemus habere duces, non quales habemus. Longe dissimiles experimur. Non omnes sunt amici spousi, quos hodie sponsae hinc inde assistere cernis, et qui, ut vulgo aiunt, eam quasi addextrare videntur. Pauci admodum sunt, qui non quae sunt quaerant, ex omnibus charis ejus. Diligunt numera, nec possunt pariter diligere Christum; quia manus dederunt mammonae. Intuere quomodo incedunt nitidi et ornati, circumamicti varictatibus, tanquam sponsa procedens de thalamo suo. Nonne si quempiam talium repente eminus procedentem aspexeris, sponsam potius putabis, quam sponsae custodem? Unde vero hanc illis exubere existimas rerum affluentiam, vestium splendorem, mensarum luxuriem, congeriem vasorum argenteorum et aureorum, nisi de bonis sponsae? Inde est quod illa pauper, et inops, et nuda relinquitur, facie miseranda, inculta, bispida, exsan
Abbreviated transcription (Latin):
potest. unde rectitudinis anine¬
q monstrata ẽ: cum non situt
rectitudine. ita & magnitudi.¬
ne sua priuari anima possit.
Non ẽ tamen sua magnitudo
anima. Nam& si anima non
inuenitur absq magnitudine
sua: ip̃a tamen & extra animã
repperitur. Queris ubi: In angł̃is.
Inde quippe angłi. unde animȩꝰ¬

Expanded text:
potest, unde rectitudinis animaepotest, unde rectitudinis animaeque monstrata est, cum non sicut rectitudine, ita et magnitudine sua privari anima possit. Non est tamen sua magnitudo anima. Nam etsi anima non invenitur absque magnitudine sua, ipsa tamen et extra animam reperitur. Quaeris ubi? In angelis. Inde quippe magni sunt ange
Abbreviated transcription (Latin):
hosti diripienti. an igni deuoranti.
Et inde mnisero homini incuruan¬
ti se. & incubanti his quȩ in tra
sunt: flebilis uox illa de psalmo.
Miser factus sum & curuatus
sum usq infinem: tota die cont̾¬
statꝰ ingrediebar. Insemet si quidẽ
exꝑitur u̾itatem: illius sententiȩ
sapientis. Deus rectum hominẽ
fecit: ip̃e autem se implicuit dolorib
multis. Et cominuo uox ludibrii
ad eum: incuruare ut transeamꝰ.
S unde uenimus huc. Nempe
inde. cum docere uellemus. reerum
magnumq quo gemino bono diffi¬
nieramus imaginem. nec in ani¬
ma eẽ unum. nec cum anima.
quem ad modum in uerbo & cum
u̾bo ea unum eẽ. fideli equȩ as¬
sertione docuimus. Et de recti¬
tudine quidem ex his quȩ dicta
sunt liquer. quod diuersa &
ab anima sit. & ab anime mag¬
nitudine: quandoquidem ea.
etiam non existente. & anima
manet & magna. eserum ma¬
gñitudinis animeq diu̾sitas.
unde docebit᷑. ᷤ Non enim inde

Expanded text:
hosti diripienti, an igni devoranti. hosti diripienti, an igni devoranti. Et inde misero homini incurvanti se, et incubanti his quae in terra sunt, flebilis vox illa de psalmo: Miser factus sum, et curvatus sum usque in finem; tota die contristatus ingrediebar . In semetipso siquidem experitur veritatem illius sententiae Sapientis: Deus rectum hominem fecit, ipse autem se implicuit doloribus multis . Et continuo vox ludibrii ad eum: Incurvare ut transeamus . 5. Sed unde venimus huc? Nempe inde, cum docere vellemus, rectum magnumque quo gemino bono definieramus imaginem nec in anima esse unum, nec cum anima, quemadmodum in Verbo et cum Verbo ea unum esse fideli aeque assertione docuimus. Et de rectitudine quidem ex his quae dicta sunt, liquet quod diversa et ab anima sit, et ab animae magnitudine: quandoquidem ea etiam non existente, et anima manet, et magna. Verum magnitudinis animaeque diversitas unde docebitur? Non enim inde
Abbreviated transcription (Latin):
dant nouelli n dialerici. s heretieri
qui magnitudinem qua magnus
ẽ deus. & item bonitatem qua
bonus. s et sapientiam qua sapi¬
ens. & iusticiam qua iustus. po¬
stremo diuinitatem. qua deus ẽ.
deum non eẽ. impiissimȩ duputãt.
Diuinitate inquiunt deus ẽ: s
rententam magnitudiuem ⁊ alieni.
ꝓpter amissam rectitudinem. Nee
dixisset claudicauerunt. sed cor¬
ruerunt. aut quippiam simile. si
sent. Nunc uero secundum ma¬
gnitudinem quidem in imagĩne
ꝑtransit homo÷ quantum uero ad
rectitudinem ueluti claudicans
conturbatur. & deturbatur ab
imagine: scrpura ita dicente.
eseruntamen inimagine ꝑtransit
homo: s& frustra conturbatur.
Srustra omnino. Nam sequit᷑.
Cesaurirat:  ignorat eui con¬
gregabit ea. Cur ignorat: nisi
quia inclinans se ad hec infima
& trena. tesaurriat sibi terram:
Prors̾ ignorat de his quȩ t̾rȩ com¬
mutit. eui congregabit ea: tinee¬
ne demolienti. an furi effodienti:

Expanded text:
dant novelli, non dialectici, sed haeretici, dant novelli, non dialectici, sed haeretici, qui magnitudinem, qua magnus est Deus, et item, bonitatem, qua bonus, sed et sapientiam, qua sapiens et justitiam, qua justus, postremo divinitatem, qua Deus est, Deum non esse impiissime disputant. Divinitate, inquiunt, Deus est, sed retentam magnitudinem; alieni, propter amissam rectitudinem. Nec dixisset, claudicaverunt, sed: Corruerunt, aut quidpiam simile, si sent. Nunc vero secundum magnitudinem quidem in imagine pertransit homo; quantum vero ad rectitudinem, veluti claudicans, conturbatur et deturbatur ab imagine, Scriptura ita dicente: Verumtamen in imagine pertransit homo; sed et frustra conturbatur. Frustra omnino: nam sequitur: Thesaurizat, et ignorat cui congregabit ea . Cur ignorat, nisi quia inclinans se ad haec infima et terrena, thesaurizat sibi terram? Prorsus ignorat de his quae terrae committit, cui congregabit ea, tineaene demolienti, an furi effodienti;
Abbreviated transcription (Latin):
nec coruum sine nigredine. nec si¬
ne candore niuem. nec hominem
qui non& risibilis sit. & rationa¬
lis. uiiquam repperias. Ita &
anima. & animȩ magnitudo.
& si inseꝑabiles: diuerse tamen
ab inuicem sunt. Quomodo non
diuerse⁊ eum hȩc in subiecto. illa
subiectum & substantia sit. So¬
la sumia& increata natura. q̃
ẽ trinitas deus. hanc sibi uendi¬
cat meram singularemq suȩ as-¬
sentiȩ simplicitatem: ut non ali¬
iro & aluro. non alibi quoq &
alibi: s ne modo quidem & mͦ
inueniatur in ea. Nempe inse.¬
met manens. quod habet ist:
& quod ẽ. semꝑ& uno modo ẽ.
In ea & multa in unum. & diu̾¬
sain idem rediguntur: ut nec
de numerositate rerum sumat
pluralitarem: nec alterationem
de uarietate sentiat. Loca omia
continer. & queq suis ordinat
locis: nusquam contenta locqꝵ.
Tempora sub ea transeunt: ñ ei.
ẜutura non expectat ⁊ pret̾ita ñ
recogitat: p̃sentia non exꝑitur.
Recedant a uobis carissimi. rece¬

Expanded text:
nec corvum sine nigredine, nec sinec corvum sine nigredine, nec sine candore nivem, nec hominem, qui non et risibilis sit et rationalis, unquam reperias. Ita et anima, et animae magnitudo, etsi inseparabiles, diversae tamen ab invicem sunt. Quomodo non diversae, cum haec in subjecto, illa subjectum et substantia sit? Sola summa et increata natura, quae est Trinitas Deus, hanc sibi vindicat meram singularemque suae essentiae simplicitatem, ut non aliud et aliud, non alibi quoque et alibi, sed ne modo quidem et modo inveniatur in ea. Nempe in semet manens, quod habet est, et quod est, semper et uno modo est. In ea et multa in unum, et diversa in idem rediguntur, ut nec de numerositate rerum sumat pluralitatem, nec alterationem de varietate sentiat. Loca omnia continet, et quaeque suis ordinat locis nusquam contenta locorum. Tempora sub ea transeunt, non ei. Futura non exspectat, praeterita non recogitat, praesentia non experitur. 6. Recedant a nobis, charissimi, rece
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. S dico. Nichil ne ergo
ampliꝰ habet imago ab anima.
quȩ ad imaginem ẽ. quia &
huic magnum rectumq assi¬
gnamus: Et plurimum. hȩc
ad mensuram accepit: illa ad
uidelicet etnitaris. Quod si co cõ¬
stitit animam discrepare a recri¬
tudine sua quod ea carere posit:
quid ni equȩ liquȩ aut eẽ diu̾sa.
& a sua magnitudine. quams
ꝓpriam uendicare non possit : ᷤ Cũ
itaq nec illa in omni. nec ista in
sola sit anima: paret utramq in¬
differenter differre ab ea. Item.
Nulla forma ẽ. id cuius ẽ forma.
Est autem magnitudo forma a-¬
nime: nec enim ideo non forma.
quia inseꝑabilis ẽ illi. hoc siqͥ¬
dem sunt substantiales diffe-¬
rentiȩ omnes: hoc nonm propriȩ
propͥa. s & propͥa quedam. hoceri¬
am aliȩ innumerabiles formȩ.
Non igitur sua magnitudo ani¬
ma. Non magis quam sua ni.¬
gredo coruuis: quam sułs can¬
dor iiix. quam sua risibilitas seu
rationalitas homo: cum tamen.

Expanded text:
est. 3. Sed dico: Nihilne ergo est. 3. Sed dico: Nihilne ergo amplius habet imago ab anima quae ad imaginem est, quia et huic magnum rectumque assignamus? Et plurimum. Haec ad mensuram accepit, illa adidelicet aeternitatis. Quod si eo constitit animam discrepare a rectitudine sua, quod ea carere possit: quidni aeque liqueat esse diversam et a sua magnitudine, quam sibi propriam vindicare non possit? Cum itaque nec illa in omni, nec ista in sola sit anima, 1548 patet utramque indifferenter differre ab ea. Item, Nulla forma est id cujus est forma. Est autem magnitudo forma animae. Nec enim ideo non forma, quia inseparabilis est illi. Hoc siquidem sunt substantiales differentiae omnes, hoc non modo proprie propria, sed et propria quaedam, hoc etiam aliae innumerabiles formae. Non igitur sua magnitudo anima, non magis quam sua nigredo corvus, quam suus candor nix, quam sua risibilitas seu rationalitas homo: cum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quod & magnum: capacitas
ut dictum ẽ probat. Oportet
namq id quod ad imaginem ẽ.
cum imagine conuenire
non inuaeuum participare
nomen imaginis: quemamo¬
dum nec imnago ip̃a. solo ułuacu¬
o nomine uocitatur imago. habeᷤᷤ
uero de eo qui imago ẽ. quia eum
in forma dei eẽt. non rapinam
arbitratus ẽ. eẽ se equalem deo.
e Ibi tibi utiq eius. & informa
dei iniiitur rectitudo. & inequa¬
litate magestas ÷ ut dum recti-¬
tudini rectitudo. & magnitu-¬
bo magnitudĩni comꝑatur. cõ¬
sonanter altrinsecus. sibi respõ¬
dere appareat quod ad imaginem
ẽ. & imaginem: sicut imago qͦq
nichilominus in utroq respon¬
det. illi cuius imago ẽ. Nempe
ip̃e ẽ. de quo sanctum dauid au¬
disti in psalmis canentem. nũc
quidem magnus dominus nr̃.
& magna uirius eius: nuncu̾
rectus dominus deus nr̃: & ñ
ẽ iniquitas in eo. Ab isto recto
&magno deo habet imago eiꝰ.
ut & ip̃a recta & magna sit:
ht̃ anima quȩ ad imaginem

Expanded text:
quod et magnum capacitas, quod et magnum capacitas, ut dictum est, probat. Oportet namque id quod ad imaginem est, cum imagine convenire, et non in vacuum participare nomen imaginis, quemadmodum nec imago ipsa solo vel vacuo nomine vocitatur imago. Habes vero de eo qui imago est, quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo . Ubi tibi utique ejus et in forma Dei innuitur rectitudo, et in aequalitate majestas: ut dum rectitudini rectitudo, et magnitudo magnitudini comparatur, consonanter sibi altrinsecus respondere appareat quod ad imaginem est, et imaginem; sicut imago quoque nihilominus in utroque respondet illi cujus imago est. Nempe ipse est, de quo sanctum David audistis in psalmis canentem, nunc quidem: Magnus Dominus noster, et magna virtus ejus ; nunc vero: Rectus Dominus Deus noster, et non est iniquitas in eo . Ab isto recto et magno Deo habet imago ejus, ut et ipsa recta, et magna sit: habet anima, quae ad imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
filius alienus. De talibus enim
reor dictum. s. ilii alien mentiti
sunt michi: filii alieni inuetera¬
ti sunt: & daudicauerunt a
semitis siuis. Pulchie appellati
& uerbo: Multum ꝑ omnem mo¬
dum. Primo quidem quod natura¬
rum tanta cognatio ẽ. ut hocima-¬
go. illa adimaginem sit: deinde
quod cognationem similitudo
testetur. Nempe non adimagi¬
nem tantum: & ad similitu¬
dinem facta ẽ. In quo similis
sit queris:ᷤ ꝯudi. de imagine
prius. Uerbum. ẽ uitas. ẽ sapi-¬
entia. ẽ iusticia: & hȩc imago.
Cuius: iusticiȩ. sapientię. u̾ita¬
tis. Est enim imago hȩc. iusticia.
de iusticia. sapientia. de sapien¬
tia ⁊ u̾itas. de u̾itatȩ: quasi de
lumine. sumen. de deo deus.
Harum rerum. nichil ẽ nima:
qm̃ non ẽ imago. ẽ tñ earũdem
caparapentẽsq: & inde fortassis ad
imaginem. Celsa creatura in
capacitate quidem magestatis:
in appentia autem rectitudinis.
in signe p̃ferens. Legimꝰ quia
deus hominem rectum fecit:

Expanded text:
filius alienus. De talibus enim filius alienus. De talibus enim reor dictum: Filii alieni mentiti sunt mihi, filii alieni inveterati sunt, et claudicaverunt a semitist Verbo? Multum per omnem modum. Primo quidem, quod naturarum tanta cognatio est, ut hoc imago, illa ad imaginem sit. Deinde, quod cognationem similitudo testetur. Nempe non ad imaginem tantum, sed ad similitudinem facta est. In quo similis sit quaeris? Audi de imagine prius. Verbum est veritas, est sapientia, est justitia: et haec imago. Cujus? Justitiae, sapientiae et veritatis. Est enim imago haec justitia de justitia, sapientia de sapientia, veritas de veritate, quasi de lumine lumen, de Deo Deus. Harum rerum nihil est anima, quoniam non est imago. Est tamen earumdem capax, appetensque et inde fortassis ad imaginem. Celsa creatura, in capacitate quidem majestatis, in appetentia autem rectitudinis insigne praeferens. Legimus quia Deus hominem rectum fecit ,
Abbreviated transcription (Latin):
supra docui eo anima magna ẽ.
quo capar ȩtnorum: eo recta.
quo appetens suꝑnorum: quȩ
non querit. nec sapit quȩ sursũ
sunt. sed quȩ suꝑ terram. non plane ẽ
recta. s curua: cum tamen pro hu¬
iusmodi magna ẽẽ non desinat.
manens utiq eriam sic ȩtuitatis
capar. Neq enim illius aliquã¬
do non capaxerit. eniam si num¬
quam capiens fuerit. ut sit. qͦmͦ
scripium ẽ. ueruntamen in ima¬
giue ꝑtransit homo. Ex parte
tamen: ut eminentia uerbi appa¬
reat de ip̃a integritare. Quo e¬
nima magno rectoue uerbum
cadat: quod sic ea utiq haber.
ut sit quȩ haber: e lel ideo ex par¬
te: ne si toto priuaretur. non suꝑ¬
eẽt spes salutis. Nam si desinat
iagna eẽ: & capax. Quippe de
capacitate ut dixi: estimatur ani¬
mȩ magnitudo. Quid uero sꝑare¬
non posset. euius capax ñ foret.
Itaq ꝑ magnitudinem quam
retentat etiam ꝑdita rectitudine.
in imagine ꝑtransit homo: uno
quasi claudicans pete. & factus

Expanded text:
supra docui, eo anima magna est, supra docui, eo anima magna est, quo capax aeternorum; eo recta, quo appetens supernorum: quae non quaerit nec sapit quae sursum sunt, sed quae super terram, non plane est recta, sed curva, cum tamen pro hujusmodi magna esse non desinat, manens utique etiam sic aeternitatis capax. Neque enim illius aliquando non capax erit, etiamsi nunquam capiens fuerit, ut sit quomodo scriptum est: Verumtamen in imagine pertransit homo ; ex parte tamen, ut eminentia Verbi appareat de ipsa integritate. Quo enim a magno rectove Verbum cadat, quod sic ea utique habet, ut sit quae habet? Vel ideo ex parte, ne si toto privaretur, non superesset spes salutis. Nam si desinat magna esse, et capax. Quippe de capacitate, ut dixi, aestimatur animae magnitudo. Quid vero sperare posset, cujus capax non foret. 4. Itaque per magnitudinem, quam retentat etiam perdita rectitudine, in imagine pertransit homo, uno quasi claudicans pede, et factus
Abbreviated transcription (Latin):
do saluator. sed sponsus. Benedie¬
ta tii. a domino filia. quȩ et in¬
dignationem compescis. & he¬
reditatem restituis. Benedicta nii
Aduerte & aliud. huic utrũq
aut ereatio aut dignatio. contu¬
lit: illi generatio. Atq id mag.¬
inficentus eẽ. non dubium ẽ.
Sed ne hoc quidem eminentus
eẽ. quis abnuat. quod cum a deo
huie. illi & de deo utrumq sit.
id ẽ. de dei substantia. Est enim
cum substantialis deo imago sua.
& omne quod eidem suȩ imagi¬
ni imꝑtiri uidetur. ambobus ẽ
substantiale. non accidentalȩ.
Adhuc unum aitende. in quo
imago non parum eminet. ¶ Ia¬
gnum & rectum. ista duo. natu¬
ra a se se discrepare quis nesciat.ᷤ
In imagine unum sunt. Neq
hoc solum: unum sunt & cum
imagine. Imagini enim non
modo id recum ẽ. eẽ quod ina-¬
gnum eẽ: s etiam id magnum
rectumq eẽ quod ẽẽ: animȩnita.
Et magnitudo & rectitudo eiꝰ¬
ipsius. diuersȩab ea: chuersȩ
ab inuicem sunt. Si enim ut

Expanded text:
do Salvator, sed et sponsus. Benedicdo Salvator, sed et sponsus. Benedicta tu a Domino filia, quae et indignationem compescis, et haereditatem restituistis. Benedicta tu Adverte et aliud. Huic utrumque aut creatio, aut dignatio contulit; illi generatio. Atque id magnificentius esse non dubium est. Sed ne hoc quidem eminentius esse quis abnuat, quod cum a Deo huic, illi et de Deo utrumque sit, id est de Dei substantia. Est enim consubstantialis Deo imago sua, et omne quod eidem 1547 suae imagini impertiri videtur, ambobus est substantiale, non accidentale. Adhuc unum attende, in quo imago non parum eminet. Magnum et rectum ista duo natura a sese discrepare quis nesciat? in imagine unum sunt. Neque hoc solum: unum sunt et cum imagine. Imagini enim non modo id rectum est esse, quod magnum esse, sed etiam id magnum rectumque esse, quod esse. Animae non ita. Et magnitudo ejus, et rectitudo ipsius diversae ab ea, diversae ab invicem sunt. Si enim, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ad salutem si domum intraret.
at secretum cubili signat gratiam.
Hodie ait. huic domui salus facta
ẽ. Quid in sit domestiei salus.
saluatore ingresso domum: Sed
quȩ incubiculo meretur reciꝑe.
seorsum habet secretum suum
sibi. Salus domui sit: thala¬
mo deliciȩ reconduntur. In dom¬
mum marris mȩȩ introducam
eum inquit. Inquam domũ
isi de qua olim prenuntiarat
iudeis. eccȩ relinquetur uobis
domus ur̃a deserta:ᷤ ẜecit qd̾
dixit. sieut habes & de hoc te¬
stĩmonium eius in ꝓpħa. Re.¬
liqui ait domum meam. dimi¬
si hereditarem meam. &nune
ista pollicetur reducere illum.
& domui matris suȩ ꝑditam
salutem restituere. Et si hoc pa¬
rum uidetur: audi quod boni
aditiat. Et ĩncubiculum geni¬
tricis meȩ. Qui ingreditur
chalamum. sponsus ẽ: Magna
amoris potentia. Saluator
indignabundus exierat de domo.
& hereditatȩ sua. & nuinc ad
huius gratiam mutigatus in¬
flectitur: ita ut redeat. non mo¬

Expanded text:
ad salutem, si domum intraret: ad salutem, si domum intraret: at secretum cubiculi signat gratiam. Hodie, ait, huic domui salus facta est . Quidni sit domesticis salus, Salvatore ingresso domum? Sed quae in cubiculum meretur recipere, seorsum habet secretum suum sibi. Salus domui fit; thalamo deliciae reconduntur. In domum matris meae introducam eum, inquit. In quam domum, nisi de qua olim praenuntiarat Judaeis: Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta? Fecit quod dixit, sicut habes et de hoc testimonium ejus in propheta: Reliqui, ait, domum meam, dimisi haereditatem meam : et nunc ista pollicetur reducere illum, et domni matris suae perditam salutem restituere. Et si hoc parum videtur, audi quid boni adjiciat: Et in cubiculum genitricis meae. Qui ingreditur thalamum, sponsus est. Magna amoris potentia! Salvator indignabundus exierat de domo et haereditate sua: et nunc ad hujus gratiam mitigatus inflectitur ita, ut redeat non mo
Abbreviated transcription (Latin):
michi aliquis. Quidtii. duo
communicarȩ ꝑata sit et inimicȩ:S
Nec mirum tamen quia salus
ex iudeis ẽ. Ad locum unde exie¬
rat reuertatur saluator: ut reli¬
quiȩ isrł saluȩ fiant. Non rami
radiei.: non matri filii ingrati sint.
Non rami radici inuideant. qd
exea sumpsere: non filii mnatri. qd̾
de eius suxere uberibus. Teneat
itaq eccłia firmiter salutem quã
iudea ꝑdidit. ip̃a apprehendit.
douec plenitudo gentium intro¬
eat: & sic omnis isił saluus fiat.¬
e lelit in cominune communem
uenire salutem quȩ sic ab homini¬
bus capitur: ut nil singulis mini¬
nuatur. Utiq hoc facit o plus.
Quid plus: Quod et nomen spõ¬
sȩ illioptat: gratiam. Prorsus¬
suꝑ salutem hoc. Incredibilis ca¬
ritas. si non sermo quem locuta ẽ
ip̃a. fecisset fidem. Nixit enim si adu̾¬
tisti uelle se iñtroducere quem tene¬
bat. non modo in domuni matris.
s incubiculum quoq quod ẽ pre¬
rogatiuȩ indicium. Sufficiebat

Expanded text:
mihmihcommunicare parata sit et inimicae? Nec mirum tamen, quia salus ex Judaeis est . Ad locum unde exierat, revertatur Salvator, ut reliquiae Israel salvae fiant. Non rami radici, non matri filii ingrati sint. Non rami radici invideant quod ex ea sumpsere: non filii matri, quod de ejus suxere uberibus. Teneat itaque Ecclesia firmiter salutem, quam Judaea perdidit, ipsa apprehendit, donec plenitudo gentium introeat, et sic omnis Israel salvus fiat. Velit in commune communem venire salutem, quae sic ab omnibus capitur, ut nil singulis minuatur. Utique hoc facit, et plus. Quid plus? Quod et nomen sponsae illi optat, super salutem hoc. 6. Incredibilis charitas, si non sermo quem locuta est ipsa, fecisset fidem. Dixit enim, si advertisti, velle se introducere quem tenebat, non modo in domum matris, sed et in cubiculum quoque, quod est praerogativae indicium. Sufficiebat
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m ut
minus
equo ani¬
mo ferunt. quod ecce iam ꝑ ali-¬
quot dies dum stupori ⁊ admi-¬
rationi sacramentorum inherere
delectat. sermo quem ininistramus
aut nullo fuerit aut exiguo abmo¬
dum moralium sale condinus. Iad
quidem preter solitum. Sed non
quȩ dicta sunt reuisere licer: No
procedo. nisi prius reuoluam om¬
nia. Eia dicite si recordamini a
quo nam scripturȩ loco ceꝑit de¬
fraudatio hȩc: ut rursum inde
adoriar. Meum ẽ resarcire damp¬
na. immno domini: de quo totũ
presumimus. Quo itaq repe-¬
tendum pͥncipio: An inde in lec
diligit anima mea: Ni fallor
inde. Ab hinc tantum & dein¬
ceps curauna fuit michi. haru
allegoriarum densa disscussa ca-¬
liginȩ. ponere in lucem xp̃i. &
ȩccłiȩ secretas delitias. Igitur re-¬
deamus ad indaganda moralia:
nec enim michi poterit ẽẽ pigrũ:
quod uobis commodum fuerit.
Atq hoc ita congruȩ fiet. si quȩ
dicta sunt in xp̃o. & in eccłia.
uerbo animeq eadem nichilo¬
minus assignemus. S dicit

Expanded text:
um, ut minus aequo animo ferunt, quod ecce jam per aliquot dies, dum stupori et admirationi sacramentorum inhaerere delectat, sermo quem ministramus, aut nullo fuerit, aut exiguo admodum moralium sale conditus. Id quidem praeter solitum. Sed num quae dicta sunt, revisere licet? Non procedo, nisi prius revolvam omnia. Eia, dicite, si recordamini, a quonam Scripturae loco coeperit defraudatio haec, ut rursum inde adoriar. Meum est resarcire damna, imo Domini, de quo totum praesumimus. Quo itaque repetendum principio? An inde: In lecm diligit anima mea? Ni fallor, inde. Abhinc tantum et deincps cura una fuit mihi, harum allegoriarum densa discussa caligine, ponere in lucem Christi et Ecclesiae secretas delicias. Igitur redeamus ad indaganda moralia. Nec enim mihi poterit esse pigrum, quod vobis commodum fuerit. Atque hoc ita congrue fiet, si quae dicta sunt in Christo et in Ecclesia, Verbo animaeque eadem nihilominus assignemus. 2. Sed dicit
Abbreviated transcription (Latin):
uiuitur & sentitur. Non stabt̃
pariter in gradu uno. uita &
uiuens: multo minus uita. &
quȩ sunt sine uita. Uita anima ẽ
uiuens quidem sed non aliunde
quam seipsa: ac per hoc non tam
uiuens quam uita: ut propͥe ueea
loquamur. Inde ẽ quod infusa
corpori uiuificat illud: ut sit corpus
de uite presentia. non uita. ses ii.¬
uens: esnde liquet ne uiuo qui¬
dem corpori id uiuere. ẽẽ quod eẽ:
cum eẽ & uiuere minime possit.
Multominus quȩ uitȩ expertia
sunt: ad hunc gradum assurgẽt.
Sed nec omne quod uita dicitur
uel ẽ: continuo ualebit ꝑtingere
huc. Est pecorum. ẽ & arborum
uita: sensu altera iugens. altera
carens: At neutri tamen id eẽ
quod uiuere ẽ: cum ut quidem
multorum opinio ẽ. ante in ele-¬
mentis quam uel illa in menbris
uel ista iurans extiterint. Ac se.¬
cundum hoc eum desinunt uiuifi¬
care. simul uiuere cessant: sed non
& eẽ. Soluuntur pariter & dissol-¬
uuntur. tanquam non alligate

Expanded text:
vivitur et sentitur. Non stabunt vivitur et sentitur. Non stabunt pariter in gradu uno vita et vivens; multo minus vita, et quae sunt sine vita. Vita anima est vivens quidem, sed non aliunde quam se ipsa; ac per hoc non tam vivens, quam vita, ut proprie de ea loquamur. Inde est quod infusa corpori vivificat illud, ut sit corpus de vitae praesentia, non vita, sed vivens. Unde liquet, ne vivo quidem corpori id vivere esse, quod esse, cum esse et minime vivere possit. Multo minus quae vitae expertia sunt, ad hunc gradum assurgent. Sed nec omne quod vita dicitur, vel est, continuo valebit pertingere huc. Est pecorum, est et arborum vita, sensu altera vigens, altera carens. At neutri tamen idem esse quod vivere est: cum, ut quidem multorum opinio est, ante in elementis, quam vel illa in membris, vel ista in ramis exstiterint, At secundum hoc cum desinunt vivificare, simul vivere cessant, sed non et esse. Solvuntur pariter et dissolvuntur, tanquam non alligatae
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo si uerbi ẽ. illud propt̃ sublimi¬
tatem: hoc anime propter simili¬
tudinem: salua quidem eminen¬
tia uerbi. palam ẽ affinitas natu¬
rarum: palam auimȩ pierogatiua.
Et ut quod dicitur planius fiat:
soli deo. idem eẽ. quod beatum ẽẽ:
atq hoc pͥmum& purissimum sim¬
plex. Seeundum autem simile
ẽ huic: id uidelicet habere eẽ quot
uiuere: atq hoc animȩ ẽ. Ex hoc ⁊¬
si inferiori gradu ascendu potest.
non modo ad bene. sedetiam ad
beate iiiuendum: non quia uel
tunc sit hoc eẽ. quod beatum eẽ.
illi qui eoeẽ ꝑuenerit: quatins
ita glorietur pro similitudine.
ut tamen pro disparitate habeat
semꝑ unde omnia ossa eius dicãt.
Domine: quis similis tibi:ᷤᷤ Donꝰ
tainen animȩ gradus: ex quo &
solo ad beatam ascendenditur
uitam. Sunt namq uiuenti.¬
a. & horum genera duo: quȩ sen-¬
tiunt. & quȩ non sentunt. Porro
insensibilibus sensibilia prefe¬
runtur: atq utrisq uita. qua

Expanded text:
Ergo si Verbi est illud propter sublimiErgo si Verbi est illud propter sublimitatem, hoc animae propter similitudinem, salva quidem eminentia Verbi, palam est affinitas naturarum, palam animae praerogativa. Et ut quod dicitur planius fiat, soli Deo id est esse, quod beatum esse: atque hoc primum et purissimum simplex. Secundum autem simile est huic, id videlicet habere esse quod vivere; atque hoc animae est. Ex hoc, etsi inferiori gradu, ascendi potest, non modo ad bene, sed etiam ad beate vivendum: non quia vel tunc sit hoc esse, quod beatum esse illi qui eo pervenerit; quatenus ita glorietur pro similitudine, ut tamen pro disparitate habeat semper, unde omnia ossa ejus dicant: Domine, quis similis tibi? . Bonus tamen animae gradus, ex quo, et solo, ad beatam ascenditur vitam. 3. Sunt namque viventia, et horum genera duo, quae sentiunt, et quae non sentiunt. Porro insensibilibus sensibilia praeferuntur, atque utrisque vita, qua
Abbreviated transcription (Latin):
tate eẽ negas. d Non. s eandem
diuinitatem qua ẽ. deum ni¬
chilominus assero: ne deo excel.¬
lentius aliquid eẽ assentiat.
Nam& magnitudine dico
magnum. s quȩ ip̃e ẽ. ne maius
aliquid deo ponam⁊ & bonita¬
te fatȩor bonum. s non alia quã
ip̃e ẽ. ne melius ip̃o aliquid mͥ
uitear inuenisse: & de ceteris
in hunc modum. Securus
& libens ꝑgo in offenso ut aũt
pede in eius sententiam qui
dicebat. Seus non nisi ea mag¬
nitudine magnus ẽ.: quȩ ẽ qd
ip̃e. Alioquin. illa erit maior
magnitudo quam deus. Au¬
gustinus hicẽ: ualidissimu s
malleus hereticorum. Siquit
itaq de deõ ꝓprie dici possit. rec¬
tius congruentiusq dicetur.
deus ẽ. magnitudo. bonitas.
ẽ. magnus. bonus. iustus. aut
sapiens.Unde non inm̾ito
nuꝑ in concilio. quod papa eu¬
genis. remis celebrauit. tam
ipsi quam cereris episcopis.
ꝑuersa uisa ẽ. & omnino sus¬
pecta expositio illa in libro gil

Expanded text:
tate esse negas? Non, sed eamdem tate esse negas? Non, sed eamdem divinitatem, qua est, Deum nihilominus assero, ne Deo excellentius aliquid esse assentiar. Nam et magnitudine dico magnum, sed quae ipse est, ne majus aliquid Deo ponam; et bonitate fateor bonum, sed non alia quam ipse est, ne melius ipso aliquid mihi videar invenisse; et de caeteris in hunc modum. Securus et libens pergo inoffenso, ut aiunt, pede in ejus sententiam qui dicebat: « Deus nonnisi ea magnitudine magnus est quae est quod ipse. Alioquin illa erit major magnitudo quam Deus. » Augustinus hic est, validissimus malleus haereticorum. Si quid itaque de Deo proprie dici possit, rectius congruentiusque dicetur: Deus est magnitudo, bonitas, est magnus, bonus, justus aut sapiens. 8. Unde non immerito nuper in concilio quod papa Eugenius Remis celebravit, tam ipsi quam caeteris episcopis perversa visa est et omnino suspecta expositio illa in libro Gil
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ ut faciat deum. S si deus
non ẽ. quid ẽ. d Aut enim ds
ẽ. aut aliquid quod non ẽ deus:
aut uichil. E quidem non das
deum eẽ. S ne nichilum qui¬
dem ut oꝑinor dabis: quam uͦq
ad eo necessariam deo ẽẽ fateris ⁊
ut non modo absq ea deus ẽẽ non
possit: sed ca sit. Quod si aliquid
ẽ. quod non ẽ deus: aut inmnorerit
deo. aut maior. aut par. At quomͦ
minor: qua deus ẽ. d Restat ut
aut maiorem fateare: aut parem.
S si maior: ip̃a ẽ suminum bo¬
num. non deus. Si par: duo
sunt sumina bona. non unum.
Quod utrumq catholicus refu¬
git sensus. Iam de magnitudi¬
ne. bonitate. iusticia. sapientia¬
q idem ꝑomnia quidem de di¬
uinitate sentimus: Alnum eũ
indeo sunt. Qcum deo. Nec
enim aliunde bonus. quamłn¬
de magnus : nec abande iustus.
aut sapiens. quam unde magnꝰ
& bonus: nec aliunde deniq si¬
mul hec omnia ẽ. quam unde ds̃:
& hoc quoq nisi seip̃o. S diẽ
hererieus. Quid.ᵈ Peum diuini¬

Expanded text:
ut faciat Deum. Sed si Deus non est, quid est? Aut enim Deus est, aut aliquid quod non est Deus, aut nihil. Equidem non das Deum esse, sed ne nihilum quidem, ut opinor, dabis, quam usque adeo necessariam Deo esse fateris, ut non modo absque ea Deus esse non possit, sed ea sit. Quod si aliquid est quod non est Deus: aut minor erit Deo, aut major, aut par. At quomodo minor, qua Deus est? Restat ut aut majorem fatearis, aut parem. Sed si major, ipsa est summum bonum, non Deus; si par, duo sunt summa bona, non unum: quod utrumque catholicus refugit sensus. Jam de magnitudine, bonitate, justitia, sapientiaque, idem per omnia, quod de divinitate, sentimus: unum in Deo sunt, et cum Deo. Nec enim aliunde bonus quam unde magnus, nec aliunde justus aut sapiens quam unde magnus et bonus, nec aliunde denique simul haec omnia est quam unde Deus, et hoc quoque nonnisi se ipso. 7. Sed dicit haereticus: Quid? Deum divini