comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
anlus.ł.n adu̾sa corpis
int̾ͥdittum ẽ cestam̃tum fac̾e ñ
põt ⁊ si fet̾it ipõ iuire non ualet.
Quid cam̃ intdictõne netustius
labint testam̃tum ħualebit.
Merito ergo necad testam̃tum¬
testis adhiber pot̾itcum neq
testamĩti faccõie̾m hãt. ¶ Sr
quisob carm̃ famosum damp¬
netur senat᷑ consutto exp̾ssum
testam̃tum fac̾e pot̾it necad
testam̃tum adhiberi.

Expanded text:
arum In adversa corporis interdictum est testamentum facere non potest et, si fecerit, ipso iure non ualet: quod tamen interdictione uetustius habuerit testamentum, hoc ualebit. merito ergo nec testis ad testamentum adhiberi poterit, cum neque testamenti factionem habeat. Si quis ob carmen famosum damnetur, senatus consulto expressum testamentum facere poterit nec ad testamentum adhiberi.
Abbreviated transcription (Latin):
sa testib. ¶ Et si plures fũiut
testes adhibiti sufficit soliẽp¬
nemi nũm exaudut᷑ di quid
iacunt omĩa exintegro faciẽ¬
dasunt. ¶Quod u̾o quis obs
scribitan pꝰt sollempina ex¬
planar possit queriturat ꝑu¬
ta. stichum legau̾at cum pit
hr̃et. ues declarunt qũo de q
seutiretticio legauit cum mł
corpenon ei mss pot̾itne u̾t¬
ea detlarare de quo senserit.
et puto posse. nichil nc̃ d̾at.¬

Expanded text:
 et si plures fuerint testes adhibiti, sufficit sollemnem numerum exaudire. Si quid lacuit, omnia ex integro facienda sunt. quod vero quis obscpat vel scribit, an post sollemnia explanare possit, quaeritur: ut puta Stichum legauerat, cum plures haberet, nec declarauit de quo sentiret: Titio legauit, cum mucorpore non errasset: poteritne postea declarare, de quo senserit? et puto posse: nihil enim nu
Abbreviated transcription (Latin):
scripturifuel ex consuetudr̃e
patris familas uł regionis.
su testamĩtis in quib testes r¬
ogati adesse debent anͣ testa¬
mentum ẜat alt̾nis rei cã for¬
te rogatos ad testandum. nõ
rem. si rogati uel collecci s
tameu ante pestimõmm. cer¬
tiorati ante testam̃tum se eẽ¬
adhibitos posse testimõnum
suum recte ꝑhiberesẽt imo

Expanded text:
scripturis uel ex consuetudine patris familias uel regionis. In testamentis, in quibus testes rogati adesse debent, ut testamentum fiat, alterius rei causa forte rogatos ad testandum non erem sint rogati uel collecti, si tamen ante testimonium certiorentur ad testamentum se adhibitos, posse eos testimonium suum r
Abbreviated transcription (Latin):
am alege repetundaꝵ dap̃uat᷑
ẽ ad tesñ adhiberinon posse.
testis uetat᷑ ¶Muliertesti-¬
momiiundr̃e in cestaniento
quid̾ non pot̾it. alias a̾ posse
testen eẽmulierem arginuĩ¬
to ẽ. lex iha deadult̾is. que
ꝓducruel dice̾ testimõnm
uetãt. Seriuis quo m̾nto

Expanded text:
repetundarum damnatus est ad testamentum adhiberi posse tis esse vetatur. Mulier testimonium dicere in testamento quidem non poterit, alias autem posse testem esse mulierem argumento est lex Iulia de adulteriis, quae produci vel dicere testimonium veta
Abbreviated transcription (Latin):
heditatem ẽẽ cestam̃tum fat̾e
non põt licet iam pat̾ familiaᷤ
⁊ fui uiris e. siam qui int̾tus de
statusuo ẽ c̾cam legem testam̃¬
todicere non potest.

Expanded text:
reditatem, testamentum facere non potest, licet iam pater familias et sui iuris est: nam qui incertus de statu suo est, certam legem testamento dicere non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
sit eius nec illud testam̃tum
ualet. qd̾ qñ fecit. uet id ꝙ p̾t¬
ea fecerit. ¶bona quoz que
tunc habinit cum dampna¬
retu pnplicabunt᷑ aut si nõ
indeantur lucrosa creditorib
concetantur. ¶In iisula de¬
portati meadem causa sunt. s
relegatim insulam ⁊ quib
t̾ra italica ⁊ sua ꝓunicia mt̾di¬
citur an cestamenti faciendr
insretinent. ¶biiu̾o quiad

Expanded text:
sit, eius nec illud testamentum sit, eius nec illud testamentum ualet quod ante fecit nec id quod postea fecerit: bona quoque, quae tunc habuit cum damnaretur, publicabuntur aut, si non uideantur lucrosa, creditoribus concedentur. In insulam deportati in eadem causa sunt: Sed relegati in insulam et quibus terra Italica et sua prouincia interdicitur testamenti faciendi ius reti
Abbreviated transcription (Latin):
sententia de eo. quod quis pꝰt
mortem suam fieri uelit.
facit. integritas mentis non
corpons santas exigenda est.
non priatis puplici iuris ẽ.
ualeat testam̃tum. in pͥmis
aĩadũtere debemus. an is qui
fecerit testam̃tum habint
testamenti factionem. dem̃
testam̃tum uel mascłi uel
femine fac̾e possunt uideamꝰ.¬
et u̾ius est in mascłis quidẽ
qͣrtum decimũ annũ spec¬
dum. in feminis u̾o duode¬
cimum completum. ¶u¬
trum aũt excessisse debeat
quis qͣrtum deciũ annum
ut testam̃cum fac̾e possit. an
noan ualeat cestam̃tiu. dico
ualere. ¶ Olus arbitror etiam¬
si predie kał. fec̾it. post sexram
horam noctis ualere testam̃tũ
lam enimcomplesse iuidetur
annũ qͣrtum decimũ. ut mar
reutis ẽ testamti faciendi ius
non habet. adeo ut qͣmins pat̾
ei ꝑmuttat nicħo magis tam̃
iure testari possit. ¶Surdus.
us .ł. Et ius qui ap̃ hosteꝰ
est. testam̃tum quodibi fecit
non ualet qͣmuis redierit.
Si cuiaqua ⁊ igni mt̾dictum

Expanded text:
sententia de eo, quod quis post mortem suam fieri uelit. facit, integritas mentis, non corporis sanitas exigenda est. non priuati, sed publici iuris est.ualeat testamentum, in primis animaduertere debemus, an is qui fecerit testamentum habuerit testamenti factionem, deinde, testamentum uel masculi uel feminae facere possunt, uideamus. uerius est in masculis quidem quartum decimum annum spectandum, in feminis uero duodecimum completum. utrum autem excessisse debeat quis quartum decimum annum, ut testamentum facere possit, an no: an ualeat testamentum? dico ualere. plus arbitror, etiamsi pridie kalendarum fecerit post sextam horam noctis, ualere testamentum: iam enim complesse uidetur annum quartum decimum, ut Marrentis est, testamenti faciendi ius non habet, adeo ut, quamvis pater ei permittat, nihilo magis tamen iure testari possit. Surdus muciale. Eius qui apud hostes est testamentum quod ibi fecit non ualet, quamuis redierit. Si cui aqua et igni interdictum
Abbreviated transcription (Latin):
artus .ł ¶ Aui a latronibus
capti sunt qm̃ilib̾i manent
cosssut fac̾e restam̃tum. ¶It̃
qui ap̃ extraneos legatione fũ¬
qiturpossunt fat̾e testamĩtũ.
S quis incapitali crimine d¬
ampratus appellau̾it.⁊ medio
tempe pendence app̃ssone fece¬

Expanded text:
tutionum Qui a latronibus capti sunt, cum liberi manent, possunt facere testamentum. Item qui apud externos legatione funguntur, possunt facere testamentum. Si quis in capitali crimine damnatus appellaverit et medio tempore pendente appe
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tum facͥet hr̃dib primus
nũcupatis. priusqͣm sccos expͥ¬
meret hr̃tes obmutuiss ma¬
gis cepisse eum testam̃tum
non futuros. labeo tñ hoc uer̃
eẽ extimat. si constareuoluis-¬
ser ples eum qui testam̃tinꝑ

Expanded text:
um faceret, heredibus primis nuncupatis, priusquam secundos exprimeret heredes, obmutuisset, magis coepisse eum testamentum non futuros. Labeo tum hoc uerum esse existimat, si constaret uoluisse plures eum, qui testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
stamento ex die uł sub ꝯditõe.¬
tutores datian se excusare añ
primis an iam dies uei eis cedãt.
int̾ quos ncce esse causas excꝰa¬
cõnis ex̾cere s ueram ẽ nonã¬
te ẽẽ tutorem qm dies uen̾it
sam nec añqͣm adita sit hedi¬
tas. Quia igitur ex eodem te¬
stam̃to iam gesta fu̾it tutela
qui extusatus ẽ alia satis futu¬
rus rei puplice causa ren̾sus ꝯ¬
tinuo hr̃et tutelas ante suscep¬
tas. ⁊̃ intraannũ. s hic ip̃o te¬
stam̃to desterit ẽẽ tutor ⁊ idõ
ex scd̃a tutela excusare se potest.¬
Sia pretore defur curator m̃te
capto autmuto sinepentir ex¬
cusatur iure liboꝵ ¶ Rome
datos tutores eos tĩ acciꝑe debe¬
musqm uł a p̾fecio urbis. uel
a p̾tore uł testam̃to rome ꝯfe¬
cronel in ꝯtinentib dati sunt.¬
ẜi tanta corꝑis autmentis na¬
ltudine ab agendis reb lib̾tꝰ
ꝓhibeaturuit nec sius quidem
negociis sufficiat necc̃itatierit
succũbend̾ nempossibile ei in¬

Expanded text:
stamento ex die uel sub cotutores dati an se excusare antent et in primis an iam dies quinquaginta eis cedant, intra quos necesse est causas excusationis exercere. sed uerum est non ante esse tutorem, quam dies ue‹n›erit: nam nec antequam adita sit hereditas. quia igitur ex eodem testamento iam gesta fuit tutela et qui excusatus est alias afuturus rei publicae causa, reuersus continuo haeret tutelis ante susceptis etiam intra annum, sed hic ex ipso testamento desierit esse tutor et ideo ex secunda tutela excusare se potest.Si a praetore detur curator mente capto aut muto siue uentri, excusatur iure liberorum.Romae datos tutores eos tantum accipere debemus, qui uel a praefecto urbis uel a praetore uel in testamento Romae confecto uel in continentibus dati sunt.Si tanta corporis aut mentis ualetudine ab agendis rebus libertus prohibeatur, ut ne suis quidem negotiis sufficiat, necessitati erit subcumbendum, ne inpossibile iniu
Abbreviated transcription (Latin):
tus ut ingenuus excusatꝰ fũit
post impetratum bñficium
denuo eidem tutor curator ue
dari potit exempio eo quo ꝑ¬
placuit. ⁊ rescciptum ẽ eum
qui temꝑe quo intra anniny
erat. ex quo rei puplice causa
adeẽ desierat excusatus fuit
pren̾to eo ip̃m suo loco dari p᷑¬
se. ⁊ qͣmuus lib̾tinus qui secu¬
ratori patrono ꝓciatexc̾ati¬
onem ab alioꝵ tutela habet.
iste tanuĩ quia ius amiloꝵ i
petrauit qui mnordinem inge¬
nuoꝵ tͣnͣsiit tali excrsatione
uti non posset
quo ad rei puplitecausam nõ
aberit tutor esto. gessit tutelã
extestam̃to desatam.deinde
rer puplice causa abeẽ cepit ⁊¬
desiit an quasi tutela noua nc̃
delata excusari debeat.⁊̃ obab¬
sentiam rei puplice a causa. an
eum exc᷑ari. ¶Quid si liberos
uit̾ ea susceꝑit. aut aliam extꝰ¬
ationem pa̾nit magis est ut ħ
una titeia sitideo ei nec excusa¬
tionem compet̾e. nec agi futele

Expanded text:
tus ut ingenuus excusatus fuit, post impetratum beneficium denuo eidem tutor curatorue dari poterit exemplo eo, quo placuit et rescriptum est eum, qui tempore, quod intra annum erat ex quo rei publicae causa abesse desierat, excusatus fuit, praeterito eo ipsum suo loco dari posse.Et quamuis libertinus, qui senatori patrono procurat, excusationem ab aliorum tutela habeat, iste tamen, qui ius anulorum impetrauit, qui in ordinem ingenuorum transit, tali excusatione uti non possetquoad rei publicae causa non abierit, tutor esto.' gessit tutelam ex testamento delatam, deinde rei publicae causa abesse coepit et desiit. an quasi noua tutela nunc delata excusari debeat etiam ob absentiam rei publicae causa, an,eum excusari? quid si liberos interea susceperit aut aliam excusationem parauit? magis est, ut haec una tutela sit: ideo nec excusationem ei competere nec agi tutelae
Abbreviated transcription (Latin):
licet et delicto nascat᷑ tiñ rei pse¬
cutõem ꝯtinet ⁊ ides non anno
finit sicut ⁊ ꝯditõ fintiua. paet᷑¬
ea ⁊ hereoib competit.¶ sec u¬
iro ner mulieri ꝑdest in ħ ui¬
dicio fac̾e non possunt. pendet
ro cum iuliere.⁊ lsestimata
sit an accõ ei danda sit. si amisĩt
possõm mouet nre qr dolo acqui¬
sant possõm. respondi qui litis
estimatõm susst emꝑtois loco
hñdus ẽ. Ideo si muliertum qu¬
a rerumi amotaꝵ actum ẽ. esti¬
matõem litis prestit̾itadu̾sus
uendicantem mantum uei
ħedem mariti erecptõem ht̃
⁊ si amisit possom in iem accõ
ei danda ẽ. ¶ Si iniuiermortis
est maritus heditatis petitõne
uł accõne ad exħibend̾ ꝯsequi
mõ si it̾m diuortum fcõierit ob
res amotas prioris diuortu cansa
Item ob inpensat donatõesꝙ pͥo¬
rematͥmomõ fcãs manere actõ
n ułetiam dotales tam uendic¬
acio qͣm adicio mro adu̾sus mu¬
heremcompent. ⁊ in põtatem
uorcii consilio res amote su̾int

Expanded text:
licet ex delicto nascatur, tamen rei persecutionem continet et ideo non anno finitur, sicut et condictio furtiva: praeterea et heredibus competit. Nec viro nec mulieri prodest in hoc iudicio, si facere non possunt: pendet ro cum muliere et lis aestimata sit, an actio ei danda sit, si amiserit possessionem? movet me, quia dolo adquisiit possessionem. Respondi: qui litis aestimationem suffert, emptoris loco habendus est. ideo si mulier, cum qua rerum amotarum actum est, aestimationem litis praestiterit, adversus vindicantem maritum vel heredem mariti exceptionem habet et, si amiserit possessionem, in rem actio ei danda est. Si mulier mortis esset maritus, hereditatis petitione vel actione ad exhibendum consequi nio si iterum diuortium factum erit, ob res amotas prioris diuortii causa, item ob impensas donationesque priore matrimonio factas manere actionuel etiam dotales tam uindicatio quam condictio uiro aduersus mulierem competit, et in potestate uortii consilio res amotae fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
possõne ꝯtra cabłas uterur. ¶ Si pr̃onꝰ
ex debita portõea nb̾to scriptus rogatꝰ¬
q hrditatem resatile suspectam dixit
ñ pot̾itactiꝑe ꝯtra tab̃. bonoꝵ possõem¬
⁊ qragnonit ind̾m lib̾ti ⁊ qr spreuit ⁊
qiͣ damprauit eam possd̾em longe di¬
stat abħ potroni filiꝰ ꝙ̃ lib̾tus arroga¬

Expanded text:
possessione contra tabulas utetur.Si patronus ex debita portione a liberto scriptus rogatusque hereditatem restituere sus‹p›e‹c›tam dixit non poterit accipere contra tabulas bonorum posse adgnouit iudicium liberti et quia spreuit et quasi damnauit eam possessionem.Longe distat ab hoc patroni filius, quem libertus adroga
Abbreviated transcription (Latin):
todecessit aĩo cum ꝯtra tab̃. testĩ pe¬
titrit friꝰ seii adnͥsus meuiũ. utrũ
deducto usufructu ꝑsdebita ei fundi
restituenda sitan solida. quia eoꝵ bo¬
noꝵ acceꝑit possd̾em que lib̾ti cum

Expanded text:
to decessit: quaero, cum contra tabulas testamenti petierit filius Seii aduersus Maeuium, utrum deducto usu fructu pars debita ei fundi restituenda sit an solida, quia eorum bonorum acceperit possessionem, quae liberti cum
Abbreviated transcription (Latin):
ub deassignandis lib̾tis in ħ u̾ba cane¬
tiis q̃sitos ĩ põtate hr̃et delib̾to lib̾taue
sua sig̾tasset tm ex lib̾is suis eum nb̾¬
tumeam uelib̾tam eẽ uell is ea ne
qñ is qui eũ eam uemaũmisit int̾
iuos ułtestõ ĩ ciuitate eẽ detcͧessit so

Expanded text:
is in haec uerba caueptiis quaesitos in potestate haberet, de liberto libertaue sua significasset, cuius ex liberis suis eum libertum eamue libertam esse uellet, is eaue, quandoque is, qui eum eamue manumisit inter uiuos uel testamento, in ciuitate esse desiss
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ legat uellextiꝑe. ⁊ libͥtatem ẜuo
ñdare s ꝑte debita accepta ⁊ a iega¬
to tempue ⁊ ttoͥtatem impon̾e nõ¬
cogat maũmitie Quid gsi soio
eod bĩde institure idem libtus peti¬
erit. si sibstitutũ habedit eq decce¬
tiremediũ pot̾it ꝑcede. ut accepta
debitaportõne ceta ꝑtad sb̃stitutũ
ꝑueiatitant si forte ẜunsredimi
potinss pr̃aretur libtas cessante
no substitutõe pr̃ouũ hr̃ditatem
lib̾ti amplectentẽ pͥtoram defid̾i¬

Expanded text:
ibertatem seruo non dare: sed parte debita accepta et legato temperare et libertatem imponere nocogatur manumittere. quid ergo si solo eodem herede instituto idem libertus petierit? si substitutum habebit, aeque decreti remedium poterit procedere, ut accepta debita portione cetera pars ad substitutum perueniat ita, ut, si forte seruus redimi potuisset, praestaretur libertas: cessante uero substitutione patronum hereditatem liberti amplectentem prae
Abbreviated transcription (Latin):
qualis ẽ.dari d. Quid suta lega¬
tus est uti optimꝰ maximꝰq est.
lib̾ pĩandus est. ¶ Seruis qui ĩ
negocio sun̾t legatus nonante
tradi d qͣm rõnes exꝑ licet ⁊
si ad indicium itum sit iudicis.
eedem ꝑtes eẽ debent. ¶Sires
que legata est. an in rerumi nat¬
ura sit dubitetur forte sit dubrũ
an homo legatus inuat. placuit

Expanded text:
quod si ita legatus sit 'uti optimus maximusque', liber praestandus est.Seruus, qui in negotio fuerit, legatus non ante tradi debet quam rationes explicet, et si ad iudicium itum sit, iudicis eaedem partes esse debent.Si res quae legata est an in rerum natura sit dubitetur, forte si dubium sit, an homo legatus uiuat, placuit
Abbreviated transcription (Latin):
puta ꝙ ad instruendum forum
cheatrum statum legatimi fue¬
ritad honorem puta ꝙ ad minus
edendum uenatõnem uei ut lu¬
dos scemstos tricenst̾i relictum fu¬
eritaut ꝙ ad drõnem singuloꝵ ci¬
m̃m nel epulum relctũ fu̾it
hocampliꝰ ꝙ inalim̃ta infirme
etatis puta semor ͣ uel pueris. pu¬
elłq relictum fu̾it ad honorem
ciuitatis ꝑtinere respondetosuciꝰ
ticius ⁊ ganis tͣicius publio memi¬

Expanded text:
puta quod ad instruendum forum theatrum stadium legatum fuerit: ad honorem puta quod ad munus edendum uenationemue ludos scenicos ludos circenses relictum fuerit aut quod ad divisionem singulorum civium vel epulum relictum fuerit. hoc amplius quod in alimenta infirmae aetatis, puta senioribus vel pueris puellisque, relictum fuerit ad honorem civitatis pertinere respondetur. "Lucius Titius et Gaius Seius Publio M
Abbreviated transcription (Latin):
s si om̃s ueredes institut sint
ex disꝑarib ꝑtib ñ possunt pe¬
tere sidei ꝯmusum ex inmore
ꝑtescipti ut uirilet᷑ ñ h̾edita¬
rias ꝑtesmeo habeant. u̾m est
cum ĩ familia renquiss. licet
um renquiss. Item si unũ here

Expanded text:
s filii heredes instituti sint ex disparibus partibus, non possunt petere fideicommissum ex minore parte scripti, ut uiriles, non hereditarias partes in eo habeant: uerum est enim in familia reliquisse, licet uni re liquisset.Item si
Abbreviated transcription (Latin):
eaidem ꝯditõuem legato nise¬
ruit. que lib̾tatia testatore data
ꝓpoĩta fu̾it uaiet legatum. nam
⁊ sicum moreretur hetes seruus
eiab herede legar posseꝯstituit.
dare. quam ex testam̃to heredis
stam̃tum meũ retitatum ẽrit

Expanded text:
eandem condicionem legato inserat, quae libertati a testatore data‹e› praeposita fuerit, ualet legatum: nam et si, cum moreretur heres, seruusei ab herede legari posse constitit, dare, quam ex testamento heredis stamentum meum recitatum erit
Abbreviated transcription (Latin):
dem. S iquis seruum hedis ur
alenum legau̾it. ⁊ is fugisset
cautõnes int̾ponence sunt de re¬
ducendo eo. S si quid̾ inuente
testatore suget. expensis legatarii
reducitur. si post mortem sump¬
tu hedis. ¶ Si ita legetur sem¬
ꝑmio .x. aut̃ si nolu̾it hominem
stichum lego hoc casu drio lega¬
siquis legau̾it ex cuo dono am¬
nenm possunt. non extinguitur
legatum. set hoc tantum modoac
duos dubitur de eodem legato cin
potius dm oꝑcet. ut puta sititio
relictum ẽ. ⁊ duo enusdem ouoĩs¬

Expanded text:
m.Si quis seruum heredis uel alienum legauerit et is fugisset, cautiones interponendae sunt de reducendo eo: sed si quidem uiuo testatore fugerit, expensis legatarii reducitur, si post mortem sumptibus heredis.Si ita legetur: 'Sempronio decem aut, si noluerit, hominem Stichum lego', hoc casu duo legaSi quis legauerit ex illo dolio amnueniri possint, non exstinguitur legatum, sed hoc tantummodo duos dubitetur de eodem legato, cui potius dari oportet, ut puta si Titio relictum est et duo eiusdem no
Abbreviated transcription (Latin):
toita cait quisquis mͥ lib̾oꝵ i
eoꝵ heres erit eius fidei ꝯmitto.
ut si quis ex hiis sine lib̾is dccedat
heontatis mee bessem cum mori¬
etur fra itib slus restituat. ¶ Fra¬
ex cestamento lucii ticiifratͥ tel¬
tatodebuiss ꝓea ꝑte qua alius
spẽm int̾est.⁊ cumialias creditoro¬

Expanded text:
to ita cauit: 'quisquis mihi liberorum meorum heres erit, eius fidei committo, ut si quis ex is sine liberis decedat, hereditatis meae bessem cum morietur fratribus suis restituat': fraex testamento Lucii Titii fratri testator debuisset, pro ea parte, qua alius speciem interest et cum alias creditor
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ redditus sportine sunt relis¬
cte. salua ciñ cansa legati. ¶ Oĩ¬
b anib sidei ꝯmissum reliccũ
estad distratõm ꝯsentientib
miiam fidei ꝯmissi petitõnẽ¬
I suꝑ futuram. ¶fructꝰ ex fun¬
do pure legato postaditamꝰ hedi¬
tatem a legatario ꝑxeptas ad iꝑ¬
sum ꝑtinero colonim aũt cum
ħete ex conducto hece actõnem

Expanded text:
 reditus sportulae sunt relictae, salua tamen causa legati. Omnibus quibus fideicommissum relictum est ad distractionem consentientibus nullam fideicommissi petitionem superfuturam. Fructus ex fundo pure legato post aditam hereditatem a legatario perceptos ad ipsum pertinere, colonum autem cum herede ex conducto
Abbreviated transcription (Latin):
si arbitrum alcerius confem le¬
gacum. uel ut conditio potest.
Qidenim int̾est si ticiꝰm caꝑito¬
lium ascend̾it michi legetur. an
si nolu̾itẽt cumita legatum sit

Expanded text:
 arbitrium alterius conferri legatum ueluti condicio potest: quid enim interest, 'si Titius in Capitolium ascenderit' mihi legetur an 'si uoluerit'?Sed cum ita legatum sit
Abbreviated transcription (Latin):
ait .si quid ei post testam̃tum accũ
adicctum ẽ. id quo legato cedit. ⁊¬
si ilia uerba adiecta non sint qu
meus eritsi modo testator eam ꝑ¬
tem non seꝑatim possedit. s imi¬
uersitat prions fundi adumixit.

Expanded text:
it, si quid ei post testamentum factum adiectum est, id quoque legato cedit, etiamsi illa uerba adiecta non sint 'qui meus erit', si modo testator eam partem non separatim possedit, sed uniuersitati prioris fundi adiunxit.
Abbreviated transcription (Latin):
eratiꝰ. Et eomodo relictum e¬
exigo desido uti des fides fidei cõ¬
missũ nalet. s itauolo ħ̾edita¬
tem meam ticii eẽ stio ħeditatẽ
meã restiturum te ticio.¬

Expanded text:
arum.Et eo modo relictum: 'exigo' 'desidero, uti des', fideicommissum ualet: sed et ita: 'uolo hereditatem meam Titii esse' 'scio hereditatem meam restituturum te Titio
Abbreviated transcription (Latin):
tor capite minutꝰ est. ⁊ usus fruc¬
tus ad me ꝑtin̾etepit. si ex testa¬
m̃to egero iudextanti litemesti¬
man debebit qͣntum mͥaberit.¬
marcelł idem erit. ⁊ si ꝑtem re

Expanded text:
tor capite minutus est et usus fructus ad me pertinere coepit. si ex testamento egero, iudex tanti litem aestimare debebit, quantum mihi aberit.Marcellus.Idem erit et si partem re
Abbreviated transcription (Latin):
is ꝯturrẽtib non amplius t̾cia
legatum ẽ semisiẽ et ab auo ħe¬
de trientem uendicabunt. ¶a¬
lienus seruus heres institutur
legan ip̃e a se nectotus nͨ ꝓꝑte
porest.¶Gerilo heditario recte
leitatu licet ħeditas adita nõ
sit quia b̾editas ꝑsone defimcti
qͥ eam reliqui᷑ ince fungitur.
Eundus legatus talis darid qͣł

Expanded text:
is concurrentibus non amplius tertia legatum est semissem et ab alio herede trientem vindicabunt. Alienus servus heres institutus legari ipse a se nec totus nec pro parte potest. Servo hereditario recte legatur, licet ea adita non sit, quia hereditas personae defuncti, qui eam reliquit, vice fungitur. Fund
Abbreviated transcription (Latin):
cõnib uderi eũ sẽtne ait qͣm de
hiis queuire nauture noi sunt.
alioqum ⁊ srnstra legaturir sit
atq si ita exprimat. que uxori
mee donauero iure uł ita queux¬
ori manumissionis cansa doua¬
uero ea ei lego.nam ĩutile lega¬
tum futurum ẽ. ¶ heree cinus
fidei ꝯmissum erat ut mcentum
aut sundum daret. fundũ ticio
uendidit cum electio ei relinqͥt᷑
uitum malit dandi ut tm̃ aice¬
rum solidum p̾stet p̾toris offõ ꝯ
uenire existimoͣ ħi pecuniam ni¬
cius offeratinhibeat fũdi ꝑsecu¬
tõnem ita enim eadem cansa
ꝯstitueret᷑ que futura eẽt sialie
sundum ñ pr̃aretim. n pluris
n minoris qͣm centũ extinaret᷑.
quem ip̃e uolu̾it dareuissus sci¬
ens furem ded̾itisq furtum le¬
gatario fec̾it dolo maloagi pos¬
Peait. S qm̃ illud u̾m est bedem
inhocteneri ut ñ pessimum

Expanded text:
ideri eum sentire ait, quam de his quae iure valiturae non sunt: alioquin et frustra legaturus sit atque si ita exprimat: "quae uxori iure donavero" vel ita: "quae uxori manumissionis causa donavero, ea ei lego": nam inutile legatum futurum est. Heres, cuius fidei commissum erat, ut mihi fundum aut centum daret, fundum Titio vendidit: cum electio ei relinquitur utrum malit dandi, ut tamen alterum solidum praestet, praetoris officio convenire existimo, ut, si pecuniam Titius offerat, inhibeat fundi persecutionem. ita enim eadem causa constitueretur, quae futura esset si alienfundus non praestaretur, neque pluris neque minoris quam centum aestimaretur. quem ipse uoluerit dare iussus sciens furem dederit isque furtum legatario fecerit, de dolo malo agi posse ait. sed quoniam illud uerum est heredem in hoc teneri, ut non pessimum
Abbreviated transcription (Latin):
acceptinũ si postacceptum
legatum ꝯfestu decessiss et
legatanꝰ ticii fider ꝯunssum ex¬
tiigui placet. placet non plus
posse ratati quẽ restitueret ꝙ
qͣntum ei relictumeẽt. S si
ticii fidei ꝯmissum non est m
tempꝰ mortis legatarii colłatũ.
aitmarcenus ꝯfestim ficei cõ¬
missum ticio dandũ. s cantio¬
nem eractam qͣnto ampliꝰ cepe

Expanded text:
pturum: si post acceptum legatum confestim decessisset legatarius, Titii fideicommissum extingui, quia placet non plus posse rogari quem restituere quam quantum ei relictum est.Sed si Titii fideicommissum non est in tempus mortis legatarii collatum, ait Marcellus confestim fideicommissum Titio dandum, sed cautione exacta quanto amplius cepe
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Eslius familias miles
uel uet̾aus licet sine testam̃¬
todecedat potest fidei ꝯmuttere
a pr̃e. quia etiam testamentum
facet põt. ¶ Silib̾tus ab inte¬
stato decessit patrono põt usq
ad ꝑtem debitam fideiꝯmissũ
relinq̃re quia si testamentũ
sacet licebat ei partem debi¬
tam solam reluiquere.¬
¶m̃ ntestato deced̾e̾t. ⁊ stit bona
sua ad fiscum ꝑuentura uacau
legan̾at fidei ꝯmisãt ut enm f¬
fundum p̾t mortem suam re¬
samueret semꝓmo eĩdem legata¬
rii fidei ꝯmiserat. ⁊ aut titio da

Expanded text:
m.Filius familias miles uel ueteranus licet sine testamento decedat, potest fideicommittere a patre, quia etiam testamentum facere potest.Si libertus ab intestato decesserit, a patrono potest usque ad partem debitam fideicommissum relinquere, quia, si testamentum faceret, licebat ei partem debitam solam relinquere.Qui intestato decedit et scit bona sua ad fiscum peruentura uacantlegauerat fideicommisserat, ut eum fundum post mortem suam restitueret Sempronio: eiusdem legatar
Abbreviated transcription (Latin):
gatus sit pr̃are togendum. ¶a-¬
nidius fai᷑sue fidei ꝯmisitut iñ
certam petũiam .iiii. lib̾tis suis
mutuam daret⁊ usuras iemores
taxauat placuit hocfidei ꝯmis¬
sum utile totum eẽt.

Expanded text:
gatus sit praestare cogendum.Auidius filii sui fidei commisit, ut certam pecuniam quattuor libertis suis mutuam daret et usuras leuiores t‹a›xauerat: placuit hoc fideicommissum utile totum esse.
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it. ⁊ si tabulem rerumnatura
ñ filint existimabit implesse ꝯ¬
ditõnen. si ħedem lib̾au̾it nͨ ad
rem ꝑtinebit iam tunc cum te¬
stam̃itum siebat tabisie int̾tide¬
unt an postea uł mortuo testato¬
re. ¶ Si ticio ⁊ meuio legatꝰ fu̾it
stichũ qui ticiierat de bebit᷑ pars
sticbimema nam ticius qͣmius
ad legatum non adnuitat᷑ ꝑtẽ
faciet᷑. ¶ Stichũ aut ꝓamphi¬
lum utrum beres meꝰ uolet ticio
dato.Si dix̾it heres stichum se da¬
reuelle. sticho mortuo lib̾abit᷑.
cum autem semel dix̾it heres u¬
trum dare uelit mutare sĩam
docum moriar mea erũt. heres

Expanded text:
 si tabulae in rerum natura non fuerint, existimabitur inplesse condicionem, si heredem liberauerit, nec ad rem pertinebit, iam tunc cum testamentum fiebat tabulae interciderint an postea uel mortuo testatore.Si Titio et Maeuio legatus fuerit stichus, qui Titii erat, debebitur pars Stichi Maeuio: nam Titius, quamuis ad legatum non admittatur, partem faciet. 'Stichum aut Pamphilum, utrum heres meus uolet, Titio dato.' si dixerit heres Stichum se uelle dare, Sticho mortuo liberabitur. cum autem semel dixerit heres, utrum dare uelit, mutare sententiam in eo fundo cum moriar mea erunt, heres
Abbreviated transcription (Latin):
sit. legatum indetii quod si mor
bio soli ħedi deꝑibit. ¶ Si siis
legatus sit. ⁊ moram heres fec̾t
si debilem forte tͣtat incħomi¬
nus teneatur cum tͣ segatum
fideruetue ꝯmissum sit ut mͥ
restituas si quid nicħ pretͥea ex
testam̃to capias dolum malũ
dumtaxat in exigendo eo lega¬
to anoquin ⁊̃ culpam te mͥ p̾

Expanded text:
sit, legatum uidetur. quod si mortbio soli heredi deperit.Si seruus legatus sit et moram heres fecerit, si debilem forte tradat, nihilo minus teneatur.Cum quid tibi legatum fideiue tuae commissum sit, ut mihi restituas, si quidem nihil praeterea ex testamento capias, dolum malum dumtaxat in exigendo eo legato, alioquin etiam culpam te
Abbreviated transcription (Latin):
accipi. que enim mora ẽ in bom
iuri arbit̾o ꝙ insertũlegato ne¬
lut c̃tamqͣnticatem exprmnt
ꝑuirib inidencet patrimom
plures res mlegato exprimũt᷑
suꝑlexaut argentum aut pec
redampnas esto simcapitoni
ñ ascenderit utile legatum est.
qͣmiuisin põtate enis sitascend̾e̾
dem. S ed duob legatis teũt¬
tis unum quidem repudiare.
quarta deducitut igitur repudi
legatum est. Idem q dicimus pe

Expanded text:
quae enim mora est in boni uiri arbitrio, quod iniectum legato uelut certam quantitatem exprimit, pro uiribus uidelicet patrimoniplures res in legato exprimuntur, supellex aut argentum aut pecure damnas esto, si in Capitolium non ascenderit', utile legatum est, quamuis in potestate eius sit ascendere m Sed duobus legatis relictis unum quidem repudiare, quarta deducetur. igitur repudialegatum est. idemque dicemus pe
Abbreviated transcription (Latin):
dem P i senuis legatꝰ inuo te¬
statore sugns dicat᷑ ⁊ impensa᷑ ꝑi¬
culo eiuscui legatussit. reddi d
qm̃ rem legatam eo loco pr̃are
heres debeat. in quoa testatore
sit relicta. ¶ Si id ꝙ ex testamẽ¬
to actio mͥ deb̾et quil alius su̾o
mes donau̾it manebit adhuc mͥ
extestam̃to actio ⁊ maxime si
ignorem meam ftãm ẽẽ alieqͥnt
ꝯseq̃ns eritut etiam si tu ipẽ ser¬
uomes eam douau̾is sito me lida¬
beris ꝙ nullo mͦ reciprend̾ est qm̃
nec solutõne quidem ñuto me¬
fcã libereris. ¶ Cum ħ̾octicio
legatus eẽt questum est utrum
arbitrium hedis est quem uelit
dandran potius legatarii.4.
id̾ legatarii. ¶ Unꝰmodi legat᷑ a¬

Expanded text:
 Si seruus legatus uiuo testatore fugisse dicatur, et impensa et periculo eius cui legatus sit reddi debet, quoniam rem legatam eo loco praestare heres debeat, in quo a testatore sit relicta. Si id quod ex testamento mihi debes quilibet alius seruo meo donauerit, manebit adhuc mihi ex testamento actio et maxime, si ignorem meam factam esse: alioquin consequens erit, ut etiam, si tu ipse seruo meo eam donaueris, inuito me libereris: quod nullo modo recipiendum est, quando ne solutione quidem facta libereris.Cum homo Titio legatus esset, quaesitum est, utrum arbitrium heredis est quem uelit dandi an potius legatarii. reid est legatarii.Huiusmodi legat
Abbreviated transcription (Latin):
trum ea singulis pet̾euelint. an
ab eo qui ẜciꝑesitnissus. itaq
cum qui p̾ciꝑeuusus ẽ. cauere
debere cohedib indemꝑnes eos
sine lib̾tate legau̾it cum mori¬
etur ip̃e seruus leges iinime

Expanded text:
redibus petere uelint an ab eo, qui praecipere sit iussus: itaque eum qui praecipere iussus est cauere debere coheredibus indemnes eos sine libertate legauerit, cum morietur ipse ser
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Ab om̃ib hedib ita lega¬
tumierat. Quisquis michi ħes
erit dampnas esto ticio dare cen¬
tum deinde nnfra comp̾hensimi
erat. neunus exħedib ei daret.
Q̾ritur reliqui ħedes utrum to¬
ta centũ dare deberent. an deouc¬
ta uniꝰ uel ullius ħeditaria por¬
tõne. Qndit uerius ẽẽ. reliquos
ħedes tota centum dare debere. c̃

Expanded text:
em.Ab omnibus heredibus legatum ita erat: 'quisquis mihi heres erit, damnas esto Titio dare centum': deinde infra conprehensum erat, ne unus ex heredibus ei daret: quaeritur, reliqui heredes utrum tota centum dare deberent an deducta unius illius hereditaria portione. respondit uerius esse reliquos heredes tota centum debe
Abbreviated transcription (Latin):
lego. ¶Si iscui legatum
fuerat ante qͣm constitueret
qua actione uti uellet detes¬
sit duob ħedib relictis lega¬
tum acciꝑe. nisi simulueniẽ
tes consenserint non possunt
qͣre qͣm dui alter rem uendica¬
re uisit. alter in ꝑsonam ag̾e
non põt s si consẽrunt tem cõ
mumit᷑ habebunt consentire
autem uel sua sponte debent
nei iudice ĩminente.
estimatõnrem ꝑ actõm ꝑsona¬
lem abstulit. at̾ si fundum co¬
tum uendicare uelit. exceptõ¬
nem doli ꝓ ꝑtedimudia repes¬
litur: quia desunitꝰ semel ad
Anori dederas leganis ab coͦ fu̾it.
accõm extestam̃to habebis adu̾¬
sus h̾edem ut pignꝰ luat. ¶ Si
testam̃to stichusar mio ħ̾edele¬
gatus fu̾it memo ⁊ eidem codi¬
cius idem stichus ab om̃ĩl here¬
dib.⁊ anteqͣm codicilli apꝑiren¬
tur memꝰ litis estimatõne̾ ꝯse¬
cutus fu̾it ip̃o ire uendicari
ex codicilsis non põt quia testa¬
tor semel legatũ ad cum ꝑtin¬
ereuoluit. ¶Cum seruus

Expanded text:
lego". Si is cui legatum fuerat antequam constitueret, qua actione uti vellet, decessit duobus heredibus relictis, legatum accipere simul venientes, nisi consenserint, non possunt: quare quamdiu alter rem vindicare vult, alter in personam agere non potest. sed si consenserint, remmuniter habebunt: consentire autem uel sua sponte debent uel iudice imminente. aestimationem per actionem personalem abstulit. alter si fundum totum uindicare uelit, exceptione doli pro parte dimidia repellitur, quia defunctus semel ad nori dederas, legatus ab alio fuerit, actionem ex testamento habebis aduersus heredem, ut pignus luatur.Si testamento Stichus ab uno herede legatus fuerit Maeuio et eidem codicillis idem Stichus ab omnibus heredibus et antequam codicilli aperirentur Maeuius litis aestimationem consecutus fuerit, ipso iure uindicari ex codicillis non potest, quia testator semel legatum ad eum peruenire uoluit.Cum seruus
Abbreviated transcription (Latin):
stichus legatus fu̾it testam̃to
idq legatum repudiaũo deñĩ
ꝓlatis codicillis apparu̾it mͥqͦ
ichilominꝰ eund̾ uendicare pos¬
possum. ¶ Siei qui in hostiũ
põtate ẽ legatum fu̾it. ⁊ is adp̃p̃¬
quos hostes decessi̾t milliꝰ sit
mom̃ti legatum erit. qͣmins

Expanded text:
tichus legatus fuerit testamento idque legatum repudiauero, deinde prolatis codicillis apparuerit mihi nihilo minus eundem uindicare possum.Si ei qui in hostium potestate est legatum fuerit et is apud hostes decesserit, nullius momenti legatum erit, q
Abbreviated transcription (Latin):
to legatum datum ẽ primo ħe¬
di sie sub hac condiciones hes
ñ fu̾it quia moriente eo odicio
adimpiet. ¶ Si socero agen̾o
suo ħ̾ede insttuto pars heredi¬
tatisali legata finss deoucta¬
quo dote eui debiturũ eẽ ꝑtẽ
heditatis legatam sabinus.R
ĩa socero debita fuiss ea deduta
ꝑtem hereditatis daturꝰ funsset

Expanded text:
gatum datum est primo heredi siue sub hac condicione 'si heres non fuerit', quia moriente eo condicio impletur.Si socero a genero suo herede instituto pars hereditatis alii legata fuisset, deducta dote eum debiturum esse partem hereditatis legatam Sabinus resa socero debita fuisset, ea deducta partem hereditatis daturus fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
rit. ꝓprietatem utilit̾ iegati.
id̾ q ĩ herede istituto dicend̾.
existmnamtsaichum ꝙ̃ de testi¬
pͥulatus eram ticinsa te ħ̾ede tͥ
legauit ⁊ si quid̾ non ex lucra¬
tina cã stipulatio int̾cessit uti¬
lelegatum eẽ ꝑracebatismaũt
exduab tunc magis placet in
demres prari poss s cum mͥ ex¬

Expanded text:
rit proprietatem utiliter legari. idque et de herede instituendo dicendum existimavit. Stichum, quem de te stipulatus eram, Titius a te herede mihi legavit: si quidem non ex lucrativa causa stipulatio intercessit, utile legatum esse placebat, sin e duabus, tunc magis placet inudem res praestari possit. Se
Abbreviated transcription (Latin):
dem. E imichi stichus lega
ut aut stichimant pamphilũ
meũ setuũ redderem ⁊ insticho
aliquid ex legato ꝓpt̾ legem
falcidiam ꝑdidurem necc̃e ha¬
bebo aut pamphilum seruum
meũ tonim ticio dareaut eã
ꝑtem stichi qͣm legatoꝵ nõie
accepero.

Expanded text:
m.Si mihi Stichus legatum, ut aut Stichum aut Pamphilum meum seruum redderem, et in Sticho aliquid ex legato propter legem Falcidiam perdidissem, necesse habebo aut Pamphilum seruum meum totum Titio dare aut eam partem Stichi, quam legatorum nomine accepero.
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Si sundum ꝑ fidei cõ¬
missum reliccum innis ex hedi¬
b extusso p̾cio scõm redicum
euis fundi mercatꝰ sit ꝓpter es
alienũ heditariũ ꝑͥsente.⁊ as¬
signãte eo cui fider ꝯmissum
debebatur: placet non fundi
restitueret malit heres audiend̾
quia ꝑ eum non stat quomiꝰ¬

Expanded text:
um.Si fundum per fideicommissum relictum unus ex heredibus, excusso pretio secundum reditum eius fundi, mercatus sit propter aes alienum hereditarium praesente et adsignante eo, cui fideicommissum debebatur, placet non fundumrestituere malit heres, audienduquia per eum non stat, quomi
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Si minor qͣm ninguiti
annis domiiꝰ seruũ cansa non
ꝓbata manumisi̾t. ⁊ pꝰtea lega¬
tumei ded̾it. ĩq alienatus ad
lib̾tatem ꝑductus fuiss lega¬
tum non capit. nam ꝑmde nł¬
lius ẽ mom̃iti legatũ acsi ssĩ
lib̾tate datum suisset.

Expanded text:
m.Si minor quam uiginti annis dominus seruum causa non probata manumiserit et postea legatum ei dederit isque alienatus ad libertatem perductus fuisset, legatum non capit: nam perinde nullius est momenti legatum, ac si sine libertate datum fuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
a substituto ei fider cõmissario
quea substituto cessaret. uel
ꝯmissum sit reuctum. si estima¬
uerit heres. uł ꝯꝓbau̾it. s iustũ
putau̾it. ⁊ legatum ⁊ fidei ꝯmis
in meram noluntatẽ heredis col¬
su̾it legatum. neq ticius debeat
sciendum ẽ nuliũ ẽẽ legatum.
⁊ quid̾ si qͣntitas non sit adiecta
eiudenti rõne mchi debebitur.
quia non apparet qͣntum fu̾t
legatũ. siam ⁊ si quod ego ticio
debes ei legauero qͣntitate non
adiecta ꝯstat nullũ eẽ legatum.
cum si .x. que ticio debeo legan¬
ero net quicqͣm ticio debeam. fai¬

Expanded text:
a substituto ei fideicommissario uquae in substituto cessaret? uel commissum sit relictum 'si aestimauerit heres' 'si comprobauerit' 'si iustum putauerit', et legatum et fin meram voluntatem heredis colfuerit legatum neque Titius debeat, sciendum est nullum esse legatum. et quidem si quantitas non sit adiecta, evidenti ratione nihil debebitur, quia non apparet, quantum fuerit legatum: nam et si quod ego Titio debeo ei legavero quantitate non adiecta, constat nullum esse legatum, cum, si decem quae Titio debeo legavero nec quicquam Titio debeam, fa
Abbreviated transcription (Latin):
est ut legatatiũs ex redditib uo¬
iueritante dare. qͥuam ex srucai¬
b legatariꝰ ꝑcepiss ceite erit le¬
gtatauꝰ audientꝰ si uent totum
fundum prare. si derestituendo
cantat᷑ abandum enm ẽ de su¬
o eum pt̃are .c. maxime si fundꝰs
cuel non muito plutis ẽ quo
iure nti᷑ Si quidalicm licite

Expanded text:
uoluit ante dare, quam fructus legatarius percepisset: certe erit legatarius audiendus, si uelit totum fundum praestare, si de restituendo cauetur: absurdum enim est de suo eum praestare centum, maxime si fundus centum uel non multo pluris est: quo iure utimur.Si quid alicui licite
Abbreviated transcription (Latin):
nai̾t demde ꝯdicõ extiterit po¬
test ncħominꝰ a legatario uen¬
dicari ei net extinguit᷑ legatũ.¬
Si testator quosdam ex heredibꝰ
iussĩt es alienum soluere. non
creditores habebunt adu̾sus eos
accõnes. s cõheredes quoꝵ int̾est
ħ fieri uec solum hoc casualuis
habet actõnem. qͣm cui testator
dare iussit. s alio quo ueluti si
ueraut sponsus s filia ht̃ accõm
cuius maximeint̾est indotatam

Expanded text:
it, deinde condicio exstiterit, potest nihilo minus a legatario uindicari nec extinguitur legatum.Si testator quosdam ex heredibus iusserit aes alienum soluere, non creditores habebunt aduersus eos actionem, sed coheredes, quorum interest hoc fieri. nec solum hoc casu alius habet actionem, quam cui testator dari iussit, sed alio quoque, ueluti si er aut sponsus, sed filia habet actionem, cuius maxime interest ‹indotatam
Abbreviated transcription (Latin):
tus fu̾it. ⁊ eidem seruo aliquis
moriatur is qui seruũ legau̾at¬
mͥ ad mend qd̾ seruo legatum
est ñ ꝑtinebit. ¶Cum homo
ex testam̃to petitus ẽ ex causa
eius temꝑis quo lis contestabr̃
rep̾sentari d actori. ⁊ sic̃ partus
anciliaꝵ sifructꝰ fundoꝵ int̾im

Expanded text:
tus fuerit et eidem servo aliquis mori, ad me id quod seruo legatum est non pertinebit.Cum homo ex testamento petitus est, causa eius temporis, quo lis contestabatur, repraesentari debet actori et, sicut partus ancil
Abbreviated transcription (Latin):
respondit. ancilia qͣmius in suga
sit legata uidet᷑. ⁊ licet fugitiua e
in sundo eoitus fuiss. ¶ Si tici¬
philum testator ticio donauit.
stat eos non ꝯcursuros in euidẽ
seruũ. sicuti non ꝯcurrunt. cum
ita legatur. ticium sernũ sicuri
do lego aneuiũ alt̾um seruũ do.¬

Expanded text:
respondi: ancilla quamuis in fuga sit, legata uidetur et, licet fugitiua erin fundo editus fuisset.Si Titiphilum testator Titio donauit, stat eos non concursuros in eundem seruum, sicuti non concurrunt, cum ita legatur: 'Titio seruum do lego: maeuio alterum seruum do
Abbreviated transcription (Latin):
is nẽcc̃e habeat alt̾iactõnes suas
alt̾ litis estimatõnem p̾stare Si
tñ unius testator gaio acceptũ
fecit neccẽ est ut sempniĩ⁊ meu¬
iĩ legatum ĩ utile sit. ¶ Curm
michi stichus ant pampbilus le¬
gan fuissent duoꝵ testam̃tis et
stichum ex altero testam̃to cõse¬
cutus finssẽ ex altero pamphilũ
ꝑet̾e possum. quia ⁊ si uno testam̃¬
tostichusaut pamphilus legati
fuisset.⁊ stichus ex causa lucratĩa.¬

Expanded text:
is necesse habeat alteri actiones suas, alteri litis aestimationem praestare. si tamen vivus testator Gaio acceptum fecit, necesse est, ut Sempronii et Maevii legatum inutile sit. Cum mihi Stichus aut Pamphilus legati fuissent duorum testamentis et Stichum ex altero testamento consecutus fuissem, ex altero Pamphilum petere possum, quia et si uno testamento Stichus aut Pamphilus legati fuissent et Stichus ex causa lucrativa
Abbreviated transcription (Latin):
extepto edtficio legat appelia¬
tionem eoificis suꝑficiem sig¬
inficat. aut solum quo cine¬
dificium suꝑpoĩtum ẽ. si de so¬
la suꝑficie exceꝑit nichiloꝰ ui
relegati totus fundꝰ uendrca¬
bitur. s exceptõne doli mali¬
⁊ eppoĩta ꝯseq̃nter heres idut
sibi habitaret in uilla. liceat ĩ
quo exceptũ fu̾it. fundꝰ excep¬
ta uilla uendicari debebit. et
scruitus ipo inre uille debebit᷑
nõ setus ac si duoꝵ fundoꝵ dñs
alt̾m legau̾it ita ut alt̾i serui¬
ret. s mncliand̾ est testatorẽ ⁊̃
de solo cogitasse. sme quo edisi¬
cium stare non põt. ¶ Silib̾¬
tus pationũ ex septem ĩncies
h̾edetu scriꝑserit alios ex cet̾is.⁊¬
ex suꝑ̃ scriꝑtis cum patrono in¬
a cohede patroni d̾ taxat legat᷑
sẽ. adieitio autem illa quos esti
eoꝵ seruoꝵ in estimatõnem de
accepta ei feciss fund̾ uendi

Expanded text:
excepto aedificio legat, appellatione aedificii aut superficiem significa‹t› aut solum quoque, cui aedificium superpositum est. si de sola superficie exceperit, nihilo minus iure legati totus fundus uindicabitur, sed exceptione doli mali posita consequetur heres id, ut sibi habitare in uilla liceat: in quoque exceptum fuerit, fundus excepta uilla uindicari debebit et seruitus ipso iure uillae debebitur, non secus ac si duorum fundorum dominus alterum legauerit ita, ut alteri seruiret. sed inclinandum est testatorem etiam de solo cogitasse, sine quo aedificium stare non potest.Si libertus patronum ex septunce heredem scripserit, alios ex ceterisex supra scriptis cum patrono ma coherede patroni dumtaxat legatumse. adiectio autem illa 'quos aestiium seruorum in aestimationem dedaccepta ei fecisset, fundum uin
Abbreviated transcription (Latin):
tit quia non sum habiturꝰ Idem
nirs erit⁊ si pecumama me le¬
gai̾gimlto mag̾⁊ si in p̾ore te¬
stam̃to fidei ꝯmissum sit Item
sim pͥori testamento falciore lo¬
cus sit ꝙ indeabstidit rõne falci¬
die ex seq̃nti testam̃to ꝯsequit᷑¬
Item si dño hes exstit̾o quiñ eẽt
soluendo cuius fudũ tu michi
iussus eẽt dxemanebit tua ob¬
ligatõ sicut m an̾et si eum fund̾
emissem. ¶ Si ita scriptum eẽt
amplĩqͣm titio legaui heres meꝰ
seio .x. dato dubitaud non erit
quin ⁊ ticio suũ legatum mane¬
at⁊ sei. nichil utra .x. debeant᷑
nam⁊ si usitatum fere ẽ sic le¬
gare lucio ticio tot. ⁊ ħampliꝰ
uxori ⁊ liberis eius totsi ei cuin¬
cha legatum ẽ cum hac adret¬
tione hoc ampliꝰalquid legetͤ

Expanded text:
t, quia non sum habiturus: idem iuris erit et si pecuniam a me legauerit: multo magis, si in priore testamento fideicommissum sit. item si in priore testamento Falcidiae locus sit, quod inde abscidit ratione Falcidiae, ex sequenti testamento consequar.Item si domino heres exstitero, qui non esset soluendo, cuius fundum tu mihi dare iussus esses, manebit tua obligatio, sicut maneret, si eum fundum emissem.Si ita scriptum erit: 'amplius quam Titio legaui heres meus Seio decem dato', dubitandum non erit, quin et Titio suum legatum maneat et Seio nihil ultra decem debeatur: nam et usitatum fere est sic legare: 'Lucio Titio tot et hoc amplius uxori et liberis eius tot'.Si ei cui nihil legatum est cum h‹a›c a‹die›ctione 'hoc ampli
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmodum u̾setur. ⁊̃ si culpãsi
uniꝰ soluis sit dolus malus tã¬
it. tetiti rogo.fiderq tue ꝯmit¬
to uti margaritam qͣm tͥ prg¬
nori dedi uendas. ⁊ deducto eĩ
debito tuo ꝙ ampliꝰ erit idone¬
e fidie mee restituas ex ea scͥp¬
tura filiã a fratre fidei ꝯmis¬
sum pct̾e posse ut is accõnes su¬
asaduersus debitorem ei pr̃arz
hocenum casu eum qui creoi¬
ter fiuss debitorẽ intelligend̃
eiꝰ stilicet ꝙ p̾cium pignoris sũ¬
ma debiti excedat at̃am autem
miradum sicum aliꝰ rogatus
sit anus si dei ꝯmuisso astringat᷑
nanricum ĩ testam̃to ita scri
centum illum seruum manu¬
mictas uel semꝑnio quid pre¬
stes parum quid̾ aꝑte scribit.
uerum eque inteiligendum¬

Expanded text:
modum uersetur, etiam culpa, sin unius solius, dolus malus tanit: 'te, Titi, rogo fideique tuae committo, uti margarita, quae tibi pignori dedi, uendas et deducto omni debito tuo quod amplius erit id omne filiae meae restituas'. ex ea scriptura filiam a fratre fidei commissum petere posse, ut is actiones suas aduersus debitorem ei praestaret: hoc enim casu eum, qui creditor fuisset, debitorem intellegendum eius scilicet, quod pretium pignoris summam debiti excedat. Non autem mirandum, si, cum alius rogatus sit, alius fidei commisso obstringatur: nam et cum in testamento ita scribcentum illum seruum manumittas' uel 'Sempronio quid praestes', parum quidem apte scribi, uerum aeque intellegendum
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃. E et si certos mĩmos uelut
rei legate ꝯtinent᷑. neq ꝑmmuta¬
tõem recipunt᷑ exemplo cunꝰl
corporis estimanda sunit.
aulꝰ. Si cui serm om̃s cum pet¬
culio legati sunt. ⁊ hii serui de¬
bentur qui nullũ pecculiũ hñt¬
¶Si a filio inpub̾e sub ꝯditõne le¬
gatum sit. ⁊ silius heres exstitit
deinde mortinis est põt dici patrẽ
famił. quia filio sub ꝯditõne le¬
gauit. ⁊ a substituto purereꝑetiit
si fams pendente ꝯdõne decessiss¬
uip̃ ¶uid ergo si maiorem qͣn¬
titatem a scosticuto quid ꝙ exce¬
dit hoc est enꝰcͥa substituto ꝙ re¬
lictum est. ꝙ uero ꝯcurrit cum
sũma suꝑiorib tabulis inscͥꝑta.
inde debebitur. s si repetierit legͣ
hunc ab impub̾is herede michi ⁊
seio. repentõ hec efficiet ut pars
indebeat᷑. ¶Si quis duoshedes
scriꝑsĩt. ⁊ dampnauit imũquem

Expanded text:
.Sed si certos nummos ueluti rei legatae continentur neque permutationem recipiunt et exemplo cuiuslibet corporis aestimanda sunt.num.Si cui serui omnes cum peculio legati sint, etiam hi serui debentur, qui nullum peculium habent.Si a filio inpubere sub condicione legatum sit et filius heres exstitit, deinde mortuus est, potest dici patrem familias, qui a filio sub condicione legavit, a substituto pure repetit, si filius pendente condicione decessissmaiorem quantitatem a substituto reliquit? quod excedit, hoc erit, quod a substituto relictum est: quod uero concurrit cum summa superioribus tabulis inscripta, inde debebitur.Sed si repetierit legathunc ab impuberis herede mihi et Seio, repetitio haec efficiet, ut pars mihi debeatur.Si quis duos heredes scripserit et damnauerit unumquem
Abbreviated transcription (Latin):
est cunc ꝑciꝑe debebit cum cõ¬
ditõ extiterit. int̾im uero aut
ti aut hiis quib legatum ẽ sac̾¬
dare oꝑt. ¶ Cui statu liber pͦ¬
cuniam dareuissus ẽ is rogatiꝰ
põt ut eamdem pecciũam ali¬
cm resticuat. nam cum possit
testator codicillis pure lib̾ta¬
tatem dare. ⁊ hoc modo ꝯditõm
extinguere. cur non ⁊̃ ꝑ fider

Expanded text:
tunc praecipere debebit, cum condicio exstiterit: interim aut ei aut his quibus legatum est satisdari oportet. Cui statuliber pecuniam dare iussus est, is rogari potest, ut eandem pecuniam alicui restituat: nam cum possit testator codicillis pure libertatem dare et hoc modo condicionem exstinguere, cur non etiam per