comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ediderunt : singulis cuangeliis ab uno inapiens us quead finem
librorum disparnumerus incresct : Hic nigro colore perseriptus
subse hab& alium exminio fumerum discolorem qui addecam
usque procedens indicat priornumerus in quosit canone
requirendus: Cumlgitur aperto codice uerbi gratia illud siue
illud capitulum scire uolueris cuius canonis sit. statim ex subiet¬
tonumero doceberis : & recurtens ad principia in quibus canonũ
est distincta congeries
Fodemque statim canone extitulo frontis inuento illum quem
quaerebas numerum eiusdem euangelistae qui& ipse ex inscrip¬
tione signatur inuenies atque cuicino c&erorum tramitibus
inspectis quosnumeros eraione habeant ad notabis : & cum
scieris recurres ad uolumina singulorum & sinemora reper¬
ris mei papa beatissime:¬

Expanded text:
ediderunt. Singulis vero Evangeliis, ab uno incipiens usque ad finem ediderunt. Singulis vero Evangeliis, ab uno incipiens usque ad finem librorum, dispar numerus increscit  Al. accrescit. Hic nigro colore praescriptus, sub se habet alium ex minio numerum discolorem, qui ad decem usque procedens, indicat prior numerus, in quo sit Canone requirendus. Cum igitur aperto codice, verbi gratia, illud sive illud capitulum scire volueris, cujus Canonis sit, statim ex subjecto numero doceberis, et recurrens ad principia, in quibus Canonum est distincta congeries, eodemque statim Canone ex titulo frontis invento, illum quem quaerebas numerum ejusdem Evangelistae, qui et ipse ex inscriptione signatur, invenies: atque e vicino caeterorum tramitibus inspectis, quos numeros e regione habeant, annotabis. Et cum scieris, recurres ad volumina singulorum, et sine mora repermineris, Papa beatissime
Abbreviated transcription (Latin):
sensum alius aliter ex presserit : Ille quiunum equattuor primũ
legerat ad eus exemplum: Ceterosquoque aestimauerit emen¬
dandos : unde accidit ut apud nos mixta sint omnia : & inmar¬
coplura luceatque matthei : Rur sum inmattheo lohannis
& marci. & inc&etis reliquorum qua e aliis propria sunt in ue¬
niantur : Cumitaque canones legeris quisubiecq sunt confusi¬
onis Terrore sublato & similia omnium scies : & singulis sua
quaeque restitues:
Incanone primo concordant quattuor : mattheus martus lucasi oħ:
Ipsetundo tres mattheus marcus : lucar
intertio tres mattheus lucas Itbannes
In quarto trer mattheus martus. Iohannes
In quinto duo : mattheus lucas
Insexto duo ÷ mattheus marcus
In septimo duo s matheus lohannes
I noctauo duo: lucas marcus
Ipnono duo lucas lohannes
En decimo propria unusquisque quaenon habentur in alus

Expanded text:
sensum alius aliter expressit, ille qui unum e quatuor primum sensum alius aliter expressit, ille qui unum e quatuor primum legerat, ad ejus exemplum caeteros quoque aestimaverit emendandos. Unde accidit, ut apud nos mixta sint omnia, et in Marco plura Lucae atque Matthaei: rursum in Matthaeo plura Joannis et Marci, et in caeteris reliquorum quae aliis propria sunt, inveniantur. Cum itaque Canones legeris, qui subjecti sunt, confusionis errore sublato, et similia omnium scies, et singulis sua quaeque restitues. In Canone primo concordant quatuor, Matthaeus, Marcus, Lucas, Joannes. In secundo tres, Matthaeus, Marcus, Lucas. In tertio tres, Matthaeus, Lucas, Joannes. In quarto tres, Matthaeus, Marcus, Joannes. In quinto duo, Matthaeus, Lucas. In sexto duo, Matthaeus, Marcus. In septimo duo, Matthaeus, Joannes. In octavo duo, Lucas, Marcus. In nono duo, Lucas, Joannes. In decimo propria unusquisque, quae non habentur in aliis,
Abbreviated transcription (Latin):
mento postseptuaginta inter p̃tes emendarequalicurt. pecimouo
profuit emendasse  Cum multirum gentium linguis scriptura ante
trans lata doceat falsaesse quacaddita sant: Igtaurho c p̃sens pruarti¬
uncula pollic&ur.: quattuor tantum euangolia. quorum ordoift est
Matheus. Martus lucas lobannes Codicum graecorum emen¬
dita conlatione : sed & ueterum quae ne multum alectionis latne ÷
consu& cudine discreparent .Itacala motemperauimus utiistantũ
quae sensum uidebantur mutare correctis: Reliquamanere pa¬
teremur ut fuerant: Canones quoq quos eusebius cacsariensis
p̃s alexandrinum secutus ammonium hidecem numeros ordi¬
naut : sicit ingraeco habentur: ex pressimus : quõ siquis dicurioas
uoluert nosse quac in cuangelis uelendem uelui cinas ueolasutteor
disfincione cognoseut: Magnussiquidem hicinnostris codicb
dixit in alio quiaminus putauerint addideruntꝰ uelcuineundem

Expanded text:
mento post Septuaginta Interpretes emendare quid licuit, nec in Novo mento post Septuaginta Interpretes emendare quid licuit, nec in Novo profuit emendasse: cum multarum gentium linguis Scriptura ante translata, doceat falsa esse quae addita sunt. Igitur haec praesens praefatiuncula pollicetur quatuor tantum Evangelia, quorum ordo est iste, Matthaeus, Marcus, Lucas, Joannes, codicum Graecorum emendata collatione, sed Veterum. Quae ne multum a lectionis Latinae consuetudine discreparent, ita calamo temperavimus, ut his tantum quae sensum videbantur mutare, correctis, reliqua manere pateremur ut fuerant. Canones quoque, quos Eusebius Caesariensis episcopus Alexandrinum secutus Ammonium, in decem numeros ordinavit, sicut in Graeco habentur, expressimus. Quod si quis de curiosis voluerit nosse, quae in Evangeliis, vel eadem, vel vicina, vel sola sint, eorum distinctione cognoscat. Magnus siquidem hic in nostris codicibus dixit, in alio quia minus putaverint, addiderunt. Vel dum eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
pleria quod codicer: Sinautemueritas ẽ quaerenda depluribus :
Cur uonadgrȩcam originem reuertentes ea qua euelauitiosis interpre¬
tibus maleedita uel a prae sum ptoribus impersus emendata peruer¬
sius uel a librarus dormitantibus autaddita sunt autmutata corrigi¬
mus: Nequeuero egodeu& etidisputo testamento: quodaboc seni
Non quuero quidaquila quid srmmachus sapiunt : qua: ÷ ihcodo¬
tion intfrnouos &uoeres medius incedat: Sitillaueta interp̃¬
tatio quam a postoli probauerunt: De nouo nuncloquor testa¬
mento quod grutum ẽẽ non dubium ẽ : excopto aposcolomat¬
theo quiprimus iiudaea euangelium xp̃i hebraicis literis edidit¬
ł occerte quodinnr̃o sermone discordat. & indiuersos ru. lorũ
tramites dacit u node fonte quaerendum. ẽ: sra&er mitto eos
codicer que saluuand &x esrchio nuncupatos paucorum hominum
ad serit peruersa contentio : quibus utique pecinu&er instru¬

Expanded text:
pene quot codices. Sin autem veritas est quaerenda de pluribus: pene quot codices. Sin autem veritas est quaerenda de pluribus: cur non ad Graecam originem revertentes, ea quae vel a vitiosis interpretibus male edita, vel a praesumptoribus imperitis emendata perversius, vel a librariis dormitantibus addita sunt, aut mutata, corrigimus? Neque vero ego de veteri disputo Testamento, quod a SeptuagNon quaero quid Aquila, quid Symmachus sapiant, quare Theodotion inter novos et veteres medius incedat. Sit illa vera interpretatio, quam Apostoli probaverunt. De novo nunc loquor Testamento: quod Graecum esse non dubium est, excepto apostolo Matthaeo, qui primus in Judaea Evangelium Christi Hebraicis litteris edidit. Hoc certe cum in nostro sermone discordat, et diversos rivulorum tramites ducit: uno de fonte quaerendum est. Praetermitto eos codices, quos a Luciano et Hesychio nuncupatos, paucorum hominum asserit perversa contentio: quibus utique nec in veteri Instru
Abbreviated transcription (Latin):
IATO PAPAIDAMASO: HIERONIMUS :
Nouum opus facere me cogis ex u&cre. Vt post exemplaria scrip¬
turarum toto orbedispersa quasiquidam arbiter sedeam : & quia
interse uariant quae sint illa quae grueca consentiant ueritate
decernam : pius labor. sedpericulosa pracsumptio iudicare dec&e¬
ris. ipsum ab omnibus iudicandum : senis mutare linguam. & canes¬
centem lammundum adiniticire trahere paruulorum: quisenim
doctus pariter uelindoctus cuminmanusua uolumen ad sum pserit.
&a saliua quamsemel inbibit uiderit discrepare quodlectitat. non
statim erumpat inuocem mefulscarium medacmitans c̃ẽ sucrilegum
qui audeam aliquid inueceribus libris addere mutare corrigere:
Aduersus quam hiuidiam duplex causame consolatur : quod actu qui
summus sacerdos .es fieri iuber: & uerum nonesse quoduariat &iam
maledicorum testimonio conprobatur: Si enim latinis exemplaribꝰ
fides est adhibenda  Respondeant quibus tot e im sunt pene exen

Expanded text:
imo papae Damaso Hieronymus. Novum opus facere me cogis ex veteri, ut post exemplaria Scripturarum toto orbe dispersa, quasi quidam arbiter sedeam: et quia inter se variant, quae sint illa quae cum Graeca consentiant veritate, decernam. Plus labor, sed periculosa praesumptio, judicare de caeteris, ipsum ab omnibus judicandum: senis mutare linguam, et canescentem jam mundum ad initia retrahere parvulorum. Quis enim doctus pariter vel indoctus, cum in manus volumen assumpserit, et a saliva, quam semel imbibit, viderit discrepare quod lectitat, non statim erumpat in vocem, me falsarium, me clamans esse sacrilegum, qui audeam aliquid in veteribus libris addere, mutare, corrigere? Adversus quam invidiam duplex causa me consolatur: quod et tu, qui summus Sacerdos es, fieri jubes: et verum non esse quod variat, etiam maledicorum testimonio comprobatur. Si enim Latinis exemplaribus fides est adhibenda, respondeant, quibus: tot enim sunt exemplaria
Abbreviated transcription (Latin):
Beatiestis cummaledixerintuobis & ꝑsecutiuos fuerint
& dixerint omnemalum aduersumuos mentientes propt̃ me:
gaudete & exultate quoniam merces uestra copiosa est in caelis
sic enimpersecuti sunt proph& as qui fuerunt anteuos sxii
Vos estir salterrȩ quodsi sal euanuerit inquosali&ur ad pihilum

Expanded text:
persecuti uos fuerint et dixerint omne malum aduersum uos mentientes propter me: gaudete et exultate, quoniam merces uestra copiosa est in caelis: sic enim persecuti sunt prophetas qui fuerunt ante uos. uos estis sal terrae: quod si sal euanuerit, in quo salietur
Abbreviated transcription (Latin):
Qui cum recenusent : ecceangelus dñ apparuit in somnis osephdicens
Surge& acc pepuerum & mattemeius & fuge iagrptum & estoibiusq
dumdicamtibi : futurum ẽ enim utherodes quaerat puerum ad per¬
dendum cum: Qui consurgens acceprt puerum & matrem eius noc¬
ae & rece sset inaegrptum & eratibius quea dobitum herodis ut ad¬
impler&ur quod dictum ẽ ad ño perprophetam dicentem:
ex aegrpto uocaui filium meum: Tunchero des uidens quoniam in lu¬
sus esser amagis hratus ẽ ualde : Et mitens occidi tomnes pueros
quierant i b&hleem & inomnibus finibus eius : Abimatu &infra :
secundum tempus quod exquisierat amagis : Iuncadim pl&um ẽ
quod dictum ẽ. perhieremiamproph& amdicentem : Vox in rama
audita est ploratus &ululatus multus : Rachelplorans filios suos
& polut tonsolari quia non sunt : De functo autemherode : ecce
apparuit angelus dñi in somnisio seph inaegyptodicens : Surgȩ & acci¬
pepuerum & matremeius & uadeinterram is rahel: Defunctisunt

Expanded text:
ns surge et accipe puerum et matrem eius et fuge in Aegyptum et esto ibi usque dum dicam tibi futurum est enim ut Herodes quaerat puerum ad perdendum eum qui consurgens accepit puerum et matrem eius nocte et recessit in Aegyptum et erat ibi usque ad obitum Herodis ut adimpleretur quod dictum est a Domino per prophetam dicentem ex Aegypto vocavi filium meum tunc Herodes videns quoniam inlusus esset a magis iratus est valde et mittens occidit omnes pueros qui erant in Bethleem et in omnibus finibus secundum tempus quod exquisierat a magis tunc adimpletum est quod dictum est per Hieremiam prophetam dicentem vox in Rama audita est ploratus et ululatus multus Rachel plorans filios suos et noluit consolari quia non sunt defuncto autem Herode ecce apparuit angelus Domini in somnis Ioseph in Aegypto dicens surge et accipe puerum et matrem eius et vade in terram Israhel defuncti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tauit inciuitite qua euocatur natar&h : ut adim pler&uur quod
dictum ẽ per: toph& as qnm̃natareus uocabitur:
Iudichus aucem illis uenitiohannes haptista praedicans in desert
iudeae : & dicens: paenitentiã agito : ad propinquabit erum¬
regnum caelorum:
Hic estenim dequo dictum .ẽ peri saiam proph&am dicentem:
uoxdamantis in deserto parateuiamdni rectas facite semitaseis :
Ipseautem iohannes habebat uestimentum depilis camelorum &
tonam pelliciam cirtalumbossuos: esca autem eius erat locustae
& mol siluestre: Tuncexiebat ad cum hiero solrma & omnis
iudaea & omnis regio circa iordanen. &b aptirabantur in
iordane ab eo confitentes peccata sua :¬
Viden sautem multos pharisaeorum & sadducaeorum uenientes
adbaptisiumsuum : dixiteis: Progenies uiperarum: quisde¬
mon strauit uobis fugere a futura ira : Faciteergo fructum dig¬
num paenitentiae : & neuelitis dicere intrauos : patrem hobomis
abraham : Dico enimuobis : quoniam potestds̃ delapidibus istis

Expanded text:
mpleretur quod dictum est per prophetas quoniam Nazareus vocabitur in diebus autem illis venit Iohannes Baptista praedicans in deserto Iudaeae et dicens paenitentiam agite adpropinquavit regnum caelorum hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam dicentem vox clamantis in deserto parate viam Domini rectas facite semitas eius ipse autem Iohannes habebat vestimentum de pilis camelorum et zonam pelliciam circa lumbos suos esca autem eius erat lucustae et mel silvestre tunc exiebat ad eum Hierosolyma et omnis Iudaea et omnis regio circa Iordanen et baptizabantur in Iordane ab eo confitentes peccata sua videns autem multos Pharisaeorum et Sadducaeorum venientes ad baptismum suum dixit eis progenies viperarum quis demonstravit vobis fugere a futura ira facite ergo fructum dignum paenitentiae et ne velitis dicere intra vos patrem habemus Abraham dico enim vobis quoniam potest D
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum ẽ. Non temptabis dñm dm̃tuum Iterum as sumpsit
cum diabolus inmontem excelsum ualde &ostenditei omnia
regna mundi &glorameorum. & dixitilli. Haectibi omnia
dabo sicadens adoraueris me. Tuncdicit ei ihs̃ uade satanas
scriptum ẽ enim dnm̃ dm̃ tuum adorabis & illisoli seruies
T unc reliquit cum diabolus & ecceangel accesserunt & ministrabantes¬

Expanded text:
erum adsumit eum diabolus in montem excelsum valde et ostendit ei omnia regna mundi et gloriam eorum et dixit illi haec tibi omnia dabo si cadens adoraveris me tunc dicit ei Iesus vade Satanas scriptum est Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies tunc reliquit eum diabolus et ecce angel
Abbreviated transcription (Latin):
posita Neque accendunt lucernam & ponunt eam submodio.
sed supereandel abrum uduceatomnibus quiindomusunt
sicluceat luxuestra coram hominibus utiudeant uestrabona
opera & glorificent patremuestrum quincaelis est: Txiii.
Noliteputare quoniamueni so luere legem autprophecas
Nonueni soluere sed adimplore¬
sũ Amei quip pedico nobis doneetranscat caclum &terra. iota unum

Expanded text:
sita, neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt. sic luceat lux uestra coram hominibus, ut uideant uestra bona opera et glorificent patrem uestrum, qui in caelis est. nolite putare quoniam ueni soluere legem aut prophetas: non ueni soluere, sed adimplere. amen dico uobis, donec transeat cael
Abbreviated transcription (Latin):
RATRIBUS QUISUNTPEA AT¬
grptum iudacis salutem dicunt fratres qui sunt in hiero solimis
iudaei & qui in regione iudaea: & pacem bonam : Benefaciat
uobis ds̃ : & meminerit testamenti sui quod ad abraham &
uobis coromnibus utcolatis eum & faciutis eius uoluntatem :
cordemagno &animo uolenti : ad aperiat coruestrum in le¬
gesua & in preceptissuis ut faciat pacem : Ex audiat orationes
uestras & reconcili& uruobis Necuos deserat in tempore malo
Et nunchic sumus orantes prouobis: regnante dem&rio anno
centesimo sex a gesimonono : Nosiuda ei scripsimus uobis in
tribulatione &imp&u qui superuenit nobis inistis annis ex
quo recessit lason a scã terra & aregnoportam succenderunt
&effuderunt fanguinem in nocentem. et orauimus ad dnm̃
& exauditisumus & obtulimus sacrificium & similaginem
& accendimus iucernas & pro posuimus panes : & nunc fre¬
quentate dies scenophegiae mensis casleu:
Annocentesimo octogesimo octauo populus quiest hic rosolimis

Expanded text:
ratribus qui sunt per Aegyptum Iudaeis salutem dicunt fratres qui sunt in Hierosolymis Iudaei et qui in regione Iudaeae et pacem bonam benefaciat vobis Deus et meminerit testamenti sui quod est ad Abraham et vobis cor omnibus, ut colatis eum, et faciatis voluntatem ejus in corde magno et animo volenti. Adaperiat 614 cor vestrum in lege sua, et in praeceptis suis, et faciat pacem. Exaudiat orationes vestras et reconcilietur vobis nec vos deserat in tempore malo et nunc hic sumus orantes pro vobis regnante Demetrio anno centesimo sexagesimo nono nos Iudaei scripsimus vobis in tribulatione et impetu qui supervenit nobis in istis annis ex quo recessit Iason a sanctoravimus ad Dominum et exauditi sumus et obtulimus sacrificium et similaginem et accendimus lucernas et proposuimus panes et nunc frequentate dies scenophegiae mensis casleu anno centesimo octogesimo octavo populus qui est Hierosolymis
Abbreviated transcription (Latin):
rintani : quando interse dicuntur: nam inoctouo & tritesime
anno temporibus ptolome euerg&is regis : posiquam perueni
inacgi ptum. & cummultum temporiribi ftt issem inueni libros relic¬
tes. non paruae neque contemnendȩ doctrinae : Itaq bonum &
necos sarum putaur &ipse aliquam ad derediligentiam eda¬
horem interp̃tandi istum ubrum: & multauigilia attuli docti¬
nam inspatio temiporis. adilla qua eadfinem ducunt librũ dare: A¬
& illis quiuo lunt anuimũintendere. & discere que ad modũ oporteat xli¬
institueremores : qui secundum legemdñ proposuerint uitã¬

Expanded text:
rentiam quando inter se dicuntur. 4 nam in octavo et tricesimo rentiam quando inter se dicuntur. 4 nam in octavo et tricesimo anno temporibus Ptolomei Euergetis regis, postquam perveni in Aegyptum et cum multum temporis ibi fecissem, inveni libros relictos non parvae neque contemnendae doctrinae. 5 itaque bonum et necessarium putavi et ipse aliquam addere diligentiam et laborem interpretandi istum librum; et multa vigilia adtuli doctrinam in spatio temporis, ad illa quae ad finem ducunt librum dare, et illis qui volunt animum intendere et discere quemadmodum oporteat instituere mores qui secundum legem Domini proposuerunt vita
Abbreviated transcription (Latin):
N ULTORUM NOBISET ANAS¬
norum perlegem & proph&as : abios que quisecuti sunt illos sa¬
pientiam demonitratam: in quibus oport& laudarei s rahel
Docttinae & sapientiae causa qua non solum ipsos loguentes
necessenẽ peritos sed &iam extrancos posse & dicentes & scriben¬
tes doctissimosfieri : Auus meus hiesus pestquam seam plius dedt
acdiligentiam lectionis legis & proph&arum & aliorum libro¬
rum qui nobis a parentibus nr̃is traditisunt : Volu & ipsescra¬
beri aliquidhorum qua ead doctrinam & sapientiam pertin&
ude siderantes discerent &illorum pertu facti : magis magisq
Hortor itaq uenireuos cumbeni uolentia &attentione & studio
Nlectionem facore : & ueniam habere inillis in quibus uide mur
sequentes imaginem sapientiae & deficere in uerborum compo¬
sitione : Nandeficient uerba hebraica : quando translata fue¬
rint ad alteram linguam: non solum autem baet sed & ipsalex
& proph&ae. C& eraque librorum non paruam habent diffe¬

Expanded text:
ultorum nobis et magnorum per Legem et Prophetas aliosque qui secuti sunt illos sapientiam demonstratam, in quibus oportet laudare Israhel doctrinae et sapientiae causa; quia non solum ipsos loquentes necesse est peritos, sed etiam extraneos posse et dicentes et scribentes doctissimos fieri. 2 avus meus Iesus postquam se amplius dedit ad diligentiam lectionis Legis et Prophetarum et aliorum librorum qui nobis a parentibus nostris traditi sunt, volui et ipse scribere aliquid horum quae ad doctrinam et sapientiam pertinent, ut desiderantes discere et illorum periti facti magis magisque hortor itaque venire vos cum benevolentia et adtentiore studio lectionem facere, et veniam habere in illis in quibus videmur sequentes imaginem sapientiae et deficere in verborum conpositione. nam deficiunt verba hebraica quando translata fuerint ad alteram linguam; non solum autem haec, sed et ipsa Lex et Prophetae ceteraque librorum non parvam habent diffe
Abbreviated transcription (Latin):
matũ confirmandã: Sicui sane septu agenta int̾¬
prȩtũ magis aeditio placet: habet eã a nobis olim
emendatã Neq etĩ sic noua condimus : ut uetira
destruamus & tamen cũ ailigentisime legeru
sciat magis nr̃a intellegi. quȩ non in tereiũ uas

Expanded text:
matum confirmandam. Si cui sane Septuaginta Intematum confirmandam. Si cui sane Septuaginta Interpretum magis editio placet, habet eam a nobis olim emendatam. Neque enim sic nova cudimus, ut vetera destruamus. Et tamen cum diligentissime legerit, sciat m
Abbreviated transcription (Latin):
interpretationẽ uidelicet triũ salomonis uolu¬
minũ: Masloth quas hebrei parabolas. itulgata.
aeditio ꝓuerbia uocat: coeleth. qđ grect gcelt¬
siasten. latine conei Itarort̃ possumas dicere:
canticorum: Fertur & panaretos iesu fili sirach
Uliber. & alius pseadograsus. qui sapientia
salomonis inseribitur: Quorũ priort̃. & ht¬
braicũ repperi. non ecdesi asticũm ut apua
latinos. sed parabolas ̃notatũ Coniuncti ẽrant
cedesiastes & canticũ canticorũ: ut simlitudinẽ
salomonis ñ solũ librorum numero: sed etiõ¬
materiarũ genere coequaret Sẽeundus apudͥ
hebreos susquã ẽ. quia & ipse stilus grecã elo¬
quentiã redolet. Et ñnulli scriptoꝵ ueterã
hunc esse iudei filonis affirmant Sieut ergo u¬
dith. & tobi. & machabeorũ libros: legit quidẽ¬
eos eeclesia. sed int̾ canonicas scripturas non re¬
cipit: sie & hȩc duo uolumina legat ad aedificatio¬
nẽ plebis. ñ ad auctori tarẽ aecclesiasticorũ dog̃¬

Expanded text:
interpretationem videlicet trium Salomonis voluminum, MASLOTH  , quas Hebraei Parabolas, Vulgata autem editio Proverbia vocat: COELETH  , quem Graece Ecclesiasten, Latine Concionatorem possumus dicere: Canticum Canticorum. Fertur et πανάρετος Jesu filii Sirach liber, et alius ψευδεπίγραφος qui Sapientia Salomonis inscribitur. Quorum priorem, Hebraicum reperi, non Ecclesiasticum, ut apud Latinos; sed Parabolas praenotatum, cui juncti erant Ecclesiastes et Canticum Canticorum, ut similitudinem Salomonis nmateriarum genere coaequarent. Secundus apud Hebraeos nusquam est, quia et ipse stylus Graecam eloquentiam redolet. Et nonnulli scriptorum veterum esse hunc Judaei Philonis affirmant. Sicut ergo Judith, et Tobi, et Machabaeorum libros legit quidem Ecclesia, sed inter canonicas Scripturas non recipit: sic et haec duo volumina legat ad aedificationem plebis, non ad auctoritatem Ecclesiasticorum dog
Abbreviated transcription (Latin):
DEL CI H Quae siuit lanam & linũ : & operata est
consilio manuum suarum:
HE Facta ẽ quasi nauis insti toris delonge portił panẽ suũ
VIAVDe nocte surr exdeditq p̃dãdomesticissuis & cibaria anclł suis¬

Expanded text:
deleth quaesivit lanam et linum et operata est deleth quaesivit lanam et linum et operata est consilio manuum suarum he facta est quasi navis institoris de longe portat panem suum vav et de nocte surrexit deditque praedam domesticis
Abbreviated transcription (Latin):
ubera ad eliciendum lac: ex primit butirum
Et quiuehementer emulget elicit sanguinem
et qui prouocat iras.: producit discordias:
isio quaerudiuit eum matersua: quid dilectemi:
quid dilecte uterimei: quiddilecte uotorum
meorum : Nedederis mulieribus substantiam
tuam: &diuitias tuas addelendos reges:
Noli regibus olamuhel. Noli regibus dareuinum:
qui anullum secr&um ẽ ubi regnat ebri&as.
Neforte bibant & obliuis cantur iudiciorum: &mu¬
tent causam filiorum pauperis: Date siceram.
mȩrentibus : &uinum his quiamaro sunt animo
Bibant & obliuiscantur egestatis suae : &dolores
non recordentur amplius: Aperiõstuum muto.
ettausis omnium filiorum quipertranseunt :
Aperi ostuum. decorne quodiustum est: &iudica
inopem & pauperem:¬
II ALEΡh Mulierem fortem quis inueni&:
procul & deultimis finibus pr&ium eius:
BEΤ H Confiditinea coruiri sui & spolus non indigebit:
CIM EL Reddẽ cibonũ & ñ malũ õmnib: dieb uitaesuae

Expanded text:
ubera ad eliciendum lac, exprimit butyrum: ubera ad eliciendum lac, exprimit butyrum: et qui vehementer emungit, elicit sanguinem: et qui provocat iras, producit discordias. Cap. XXXI. Visio, qua erudivit eum mater sua. Quid, dilecte mi; quid, dilecte uteri mei; quid, dilecte votorum meorum? Ne dederis mulieribus substantiam tuam, et vias tuas ad delendos reges. Noli regibus, o Lamuel, noli regibus dare vinum: quia nullum secretum est ubi regnat ebrietas. Ne forte bibant, et obliviscantur judiciorum, et mutent causam filiorum pauperis. Date siceram moerentibus, et vinum his qui amaro sunt animo. Bibant, et obliviscantur egestatis suae, et doloris sui non recordentur amplius. Aperi os tuum muto, et causis omnium filaperi os tuum decerne quod iustum est et iudica inopem et pauperem aleph mulierem fortem quis inveniet procul et de ultimis finibus pretium eius beth confidit in ea cor viri sui et spoliis non indigebit gimel reddet ei bonum et non malum omnibus diebus vitae suae
Abbreviated transcription (Latin):
centia : Talis ẽ &iua mulieris adulterae quacco¬
medit . & tergens ossuum dicit : Nonsum operata
malum: Pertria mou&ur terra : & quartum
non potest sustinere: perseruum cum regnaue¬
rit : Perstultum cum saturatus fuerit cibo
ser odiosam mulierem : cuminmatrimonio
fuerit ad sumpta. & perancillam : cumheres
sierit domine suae : Quattuor sunt minima terrae :
Sursasunt sapientiora sapientibus: formicȩ popu¬
lus lnfirmus: quiprae parat i messe cibum sibi:
ubiscilus plebs inualida : quicollocat inp&ra
cubile sium: Regem locusta non hab &c cegredit̃
uniuersa perturmas : Stdio manibus nititur :¬
& moratur haedibus regis: Tria sunt quaebene
gradiuntur : & quartum quod incedit feliciter:
Leo fortissimus bestiarum: adnullius pauebit occur¬
sum: Gallus succinctus lumbos: &aries. nec est
rex quiresistat ei. Et quistultus apparuerit: post
quam eleuatus est in sublime: sienim intellexiss&:
ori in posuiss& manũ : qui autem fortiter premit

Expanded text:
scentula talis est via mulieris adulterae quae coscentula talis est via mulieris adulterae quae comedit et tergens os suum dicit non sum operata malum per tria movetur terra et quartum non potest sustinere per servum cum regnaverit per stultum cum saturatus fuerit cibo per odiosam mulierem cum in matrimonio fuerit adsumpta et per ancillam cum heres fuerit dominae suae quattuor suipsa sunt sapienciora sapientibus: Formice, populus infirmus, qui preparaverit in messe cibum sibi; lepusculus, plebs invalida, que collocat in petra cubile suum; regem louniversa per turmas stilio manibus nititur et moratur in aedibus regis tria sunt quae bene gradiuntur et quartum quod incedit feliciter leo fortissimus bestiarum ad nullius pavebit occursum gallus succinctus lumbos et aries nec est rex qui requam elevatus est in sublime: si enim intellexisset, ori suo imposuisset manum. Qui autem fortiter premit
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ mei Neaccuses seruum addominum suum : nefor¬
te maledicat tibi &corruas: Generatio quae patri
suo maledicit & quae matrisuae non benedicit:
Generatio quae sibi munda uid&ur : & tamen non est
lota sordibus suis : Generatio cuius excelsi sunt oculi :¬
& palpebrae eius malta subrectae: Generatioquae ꝓ
dentibus gladios hab& : & commandit molaribus
suis. ut comedat in opes de cerra & pauperes ex homi¬
nibus : sangui sugȩ duae sunt filiae: dicences. affer
affer: Tria sunt in saturabilia : & quartum quodnũ¬
quam dicit sufficit : infernus & os uuluae : & terra
qua e non satiatur aqua : Ignis uero : numquã dicit
sufficit: oculum qui subsannat patrem & despicit
partum matris suae : effodiant eum corui detor¬
tentibus & comedant illum filii aquilae
Pria sunt difficilia mihi : & quartum penitus ignoro
uiam aquilae incaeio : uiam colubri suꝑpetram
uiam nauis imediomari : &uiam uiri madola¬

Expanded text:
Dei mei ne accuses servum ad dominum suum ne forDei mei ne accuses servum ad dominum suum ne forte maledicat tibi et corruas genersuo maledicit, et quae non benedicit matri suae. Generatio, quae sibi munda videtur, et tamen non est lota a sordibus suis. Generatio, cujus excelsi sunt oculi, et palpebrae ejus in alta surrectae. Generatio, quae pro dentibus gladios habet, et commandit in molaribus suis, ut comedat inopes de terra, et pauperes ex hominibus. Sanguisugae duae sunt, filiae dicentes: Affer, affer. Tria sunt insaturabilia, et quartum, quod numquam, dicit: Sufficit, Infernus, et os vulvae, et terra, quae non satiatur aqua: ignis vero numquam dicit: sufficit. Oculum, qui subsannat patrem, et qui despicit partum matris suae: Effodiant eum corvi de torrentibus, et comedant eum filii aquilae. Tria sunt difficilia mihi, et quartum penitus ignoro: Viam aquilae in coelo, viam colubri super petram, viam navis in medio mari et viam viri in adule
Abbreviated transcription (Latin):
Prunas enim congregabis supercaput eiusa
& dñs red d& ei : uentus aquilo dissipat pluas
& facies tristis linguam d&rahentem:
Aelius ẽ sedere mangulo domatis : quama
& quidõ secum morante confortatus. ait: Stultissimis
sum uirorum: & sapientia hominum non est mecũ:
Nondidici sapientiam : & noui scõrum scientiam :
Quis ascendit in caelum atquedescendit : quis conti¬
nuit spm̃ inmanibus suis:
Quis cohͥligauit aquas quasi inuestimento :
Quis suscitauit omnes terminos terrae : quod nom¬
est eius: & quod nom en filueius si nosti
Omnis sermodĩ ignitus clrpcus ẽ sperantibus in se
Neaddas quicquam uerbis illius & arguaris. inuenia¬
risque mendax: Duo rogauite : Nedeneges mihi
ante quam moriar: uanitatem & uerba mendacia
longe fac ame : mendicitatem & diuitias nedederis
mihi Tribue tantum uictuimeo necessaria: Nefor¬
te saturatus iliciar ad negandum. &dicam: quis ẽ
dnis : Regestate conpulsus furer : & periurem nomen

Expanded text:
Prunas enim congregabis super caput ejus, Prunas enim congregabis super caput ejus, Et Dominus reddet tibi. Ventus aquilo dissipat pluvias, et facies tristis linguam detrahentem. Melet qui Deo secum morante confortatus, ait: Stultissimus sum virorum, et sapientia hominum non est mecum. Non didici sapientiam, et novi sanctorum scientiam, Quis ascendit in coelum, atque descendit? quis continuit spiritum in manibus suis? Quis colligavit aquas quasi in vestimento? quis suscitavit omnes terminos terrae? Quod nomen ejus, et quod nomen filiomnis sermo Dei ignitus clypeus est sperantibus in se ne addas quicquam verbis illius et arguaris inveniarisque mendax duo rogavi te ne deneges mihi antequam moriar vanitatem et verba mendacia longe fac a me mendicitatem et divitias ne dederis mihi tribue tantum victui meo necessaria ne forte saturatus inliciar ad negandum et dicam quis est Dominus et egestate conpulsus furer et peierem nomen
Abbreviated transcription (Latin):
les : Neforte insult& tibi cumaudierit : & ex pro¬
brare noncess& : Mala aurea in lectis argenteis
qui loquaur uerbum in tempore suo : Inauris
Aurea & margaritum fulgens q̃uiarguit sapierẽ
&aurem oboedientem: Sicut frigus niuis indie
messis : italegatus fidelis ei quimisit eum. animun
illius requiescere facit: Nubes &uentus & pluu¬
ae non sequentes : uirgloriosus & promissa non
complens: Sapientia leni&ur princeps & lingua
mollis confring& duritiam: Mel inuenisti comed
quod sufficit tibi neforce satiatus euomas illud÷
Subtrahe pedemtuum de domu proximitui: Nefora
satiatus oderitte : Iaculum &gladius & sagitta
acuta : Homo qui loquitur contra preximum san
testimonium falsum : Dens putridus & pes lossuss
qui sperat superin fideli indieangustiae &amit uid
pallium indie frigoris : Ac&um innitro : El quas¬
tat carmina cordi pessimo: sie surierit inimiol
tuus cibaillum si sitierit da ei aquam bibere:

Expanded text:
eles ne forte insultet tibi cum audierit et exeles ne forte insultet tibi cum audierit et exbrare non cesset. Mala aurea in lectis argenteis, qui loquitur verbum in tempore suo. Inauris aurea, et margaritum fulgens, qui arguit sapientem, et aurem obedientem. Sicut frigus nivis in die messis, ita legatus fidelis ei, qui misit eum, animam ipsius requiescere facit. Nubes, et ventus, et pluviae non sequentes: vir gloriosus, et promissa non complens. Patientia lenietur princeps, et lingua mollis confringet duritiam. Mel invenisti, comede quod sufficit tibi, ne forte satiatus evomas illud. Subtrahe pedem tuum de domo proximi tui, ne quando satiatus oderit te. Jaculum, et gladius, et sagitta acuta, homo qui loquitur contra proximum suum testimonium falsum. Dens putridus, et pes lassus, qui sperat super infideli in die angustiae, et amittit pallium in die frigoris. Acetum in nitro, qui cantat carmina cordi pessimo. Si esurierit inimicus tuus, ciba illum: si sitierit, da ei aquam bibere:
Abbreviated transcription (Latin):
operuerant superficiem eius spinae . Et maceria
lapidum destructa erat: Quod cumuidissem : posu
incorde meo & exemplodidici disciplinam: Pan
inquam dormies: modicum dormitabis. Pausillũ
manus conseres utquiescas: & ueni& quasĩ cursor
egestastua. & mendicitas quasiuir armatus:
Hae quoque parabolae salomonis: quastranstuler
uiri eechiae regis iuda : Gloriadĩ est celare
uerbum : &gloria regum inuestigare sermone
Caelum sursum. & terra deorsum : &corregum
inscrutabile : Aufer rubiginem deargento : &egr¬
di&ur uas purissimum: Aufer impi&atem deuul¬
tu regis: & firmabitur iustitia thronus eius: Neglo¬
riosus appareas coram rege. & in lo co magnorum
ne steteris : Melius ẽ enim ut dicatur tibi ascende
huc : quam ut humilieris coram
principe: Quaeuiderunt oculitui: ne proferas
iniurgio cito. nepostea emendare non possis
cum de hones taueris amicumtuum : Causam tuam
tracta cumamicotuo: & secr&um extraneo neres¬

Expanded text:
operuerant supoperuerant suplapidum destructa erat quod cum vidissem posui in corde meo et exemplo didici disciplinam parum inquam dormies modicum dormitabis pauxillum manus conseres ut quiescas et veniet quasi cursor egestas tua et mendicitas quasi vir armatus haec quoque parabolae Salomonis quas transtulerunt viri Ezechiae regis Iuda gloria Dei celare verbum et gloria regum investigare sermonem caelum sursum et terra deorsum et cor regum inscrutabile aufer robiginem de argento et egredietur vas purissimum aufer impietatem de vultu regis et firmabitur iustitia thronus eius ne gloriosus appareas coram rege et in loco magnorum ne steteris melius est enim ut dicatur tibi ascende huc quam ut humilieris coram principe quae viderunt oculi tui ne proferas in iurgio cito ne postea emendare non possis cum dehonestaveris amicum tuum causam tuam tracta cum amico tuo et secretum extraneo non rev
Abbreviated transcription (Latin):
Neforte uideatdñs & displiceat ei : & auferat abeo
iram suam: Ne contendas cum pessimis: necaemu¬
leris impios quoniam non habent futurorum
spem mali: &lucerna impiorum extingu&ur:
limednm filimi & regem: &cum d& ractoribus non xluiiu¬
commiscearis. qnin repente consurg& perditio
eorum: &ruinam utriusque quis nouit: Haec
quoque sapientibus cognoscere personam iniu¬
dicio non est bonum: Quidicit impio iustus es.
maledicent ei populi & d&estabuntur eum tribis
Quiarguunt laudabuntur : & superipsos ueni&
benedictio: Labia deosculabitur: qui recta uer
ba respondit: Praepara foris opustuum & dili¬
genter exerce agrumtuum ut postea aedifi¬
ces domuntuam: Nesis testis frustra contra
proximumtium : nec lactes quemquam labus
tuis. Nedicas quomodo fecitmihi sic faciam ei :
reddam unicuique secundum opussuum:¬
VII Peragrum hominis pigritransiui: & peruin eam
uiri stulti. Etecce totum repleuerant urticae

Expanded text:
e forte videat Dominus et displiceat ei et auferat ab eo e forte videat Dominus et displiceat ei et auferat ab eo iram suam ne contendas cum pessimis nec aemuleris impios quoniam non habent futurorum spem mali et lucerna impiorum extinguetur time Dominum fili mi et regem et cum detractoribus non coeorum, et ruinam utrinsque quis nouit? haec quoque sapientibus: cognoscere personam in iudicio non est bonum. qui dicit impio: iustus es, maledicent ei populi, et detestabuntur eum tribus. qui arguunt, laudabuntur, et super. ipsos ueniet benba respondet. Praepara foris opus tuum, et diligenter exerce agrum tuum: ut postea aedifices domum tuam. Ne sis testis frustra contra proximum tuum, nec lactes quemquam labiis tuis. Ne dicas: Quomodo fecit mihi, sic faciam ei: reddam unicuique secundum opus suum. Per agrum hominis pigri transivi, et per vineam viri stulti, Et ecce totum repleverant urticae;
Abbreviated transcription (Latin):
sitione iñiturbellum : & erit salus ubi multa consilia
sunt: Excelsa stulto sapientia: in porta non aperi&
ossuum : Qui cogitat mala facere : stultus uocabitur:
Cogitatio stulti peccatum est. & abhominatio hominũ:
d&ractor: sidesperaueris lapsus indie angustiae :¬
inminu&ur fortitudotua:
rue eos quiducuntur ad mortem: & quitrahuntur
ad interitum. liberare necesses: Sidixeris uires non
supp&unt : quiinspector est cordis ipse intelligit
Etseruatorem anima&uae nihil fallit: redd&que
homini iuxta opera sua: Comede filimimel: quia
bonum e & fauum dulcissimum gut turituo: sic
& doctrina sapientiae anima&uae. quam cum in¬
ueneris: habebis in nouissimis spem &spestua non pe¬
ribit : Ne insidieris & quaeras impi&atem indomu
iusti: neque uastes requiem eius:
Septies enim cad& iustus & resurg&: Impii autem
corruent inmalum: Cum ceciderit hnimicustuus ne
gaudeas. &inruna eius ne exult& cortuum n¬

Expanded text:
sitione initur bellum et erit salus ubi multa consilia sitione initur bellum et erit salus ubi multa consilia sunt excelsa stulto sapientia in porta non aperiet os suum qui cogitat malefacere stultus vocabitur cogitatio stulti peccatum est et abominatio hominum detractor si desperaveris lassus in die angustiae inminuetur fortitudo tua erue eos qui ducuntur ad mortem et qui trahuntur ad interitum liberare ne cesses si dixeris vires non suppetunt qui inspector est cordis ipse intellegit et servatorem animae tuae nihil fallit reddetque homini iuxta opera sua comede fili mi mel quia bonum est et favum dulcissimum gutturi tuo sic et doctrina sapientiae animae tuae quam cum inveneris habebis in novissimis et spes tua non peribit ne insidieris et quaeras impietatem in domo iusti neque vastes requiem eius septies enim cadet iustus et resurget impii autem corruent in malum cum ceciderit inimicus tuus ne gaudeas et in ruina eius ne exultet cor tuum n
Abbreviated transcription (Latin):
Insidiatur iuia quasi latro : & quos incautos uide¬
rit interfici&: Cuiue. cuius patriue. cui rixae
cui fouaeae. Cui sinecausa uulnera. Cui suffusio ocu¬
lorum. Nonnehis quimorantur in uino & student
calicibus epotandis : Neintue aris uinum quando
Nlauescit: Cum splenduerit inuitrocoloroiur: In¬
greditur blande sed nouissimo mordebit uito luber
&sicut regulus uenena diffund&: Oculituiudebuni
extraneas : & cortuu loqu&ur peruersa. &eris sicut
dormiens inmediomari : & quasi sopitus guberna¬
tor Amissoclauo. &dices: uerbera ueruntine : sed non
dolui. traxerunt me: &ego non sensi: Quando uigi¬
malos necdesideres essecumeis. quia rapinas medita¬
tur menseorum: & fraudes labiaeorum loquuntur
Sapientia aedificabitur domus. & prudentia robora¬
bitur: Indoctrina replebuntur cellaria uniuersa
substantia pr&iosa & pulcherrima: uirsapiens & for¬
tis est : &uirdoctus robustus &ualidus quiacum dispo¬

Expanded text:
Insidiatur in via quasi latro, et quos incautos videInsidiatur in via quasi latro, et quos incautos viderit, interficiet, Cui vae? cujus patri vae? cui rixae? cui foveae? cui sine causa vulnera? cui suffusio oculorum? Nonne his qui commorantur in vino, et student calicibus epotandis? Ne intuearis vinum quando flavescit, cum splenduerit in vitro color ejus. Ingreditur blande, sed in novissimo mordebit ut coluber, et sicut regulus venena diffundet. Oculi tui videbunt extraneas, et cor tudormiens in medio mari, et quasi sopitus gubernator, amisso clavo: Et dices: Verberaverunt me, sed non dolui: traxerunt me, et ego non sensi: quando evigileris viros malos, nec desideres esse cum eis: Quia rapinas meditatur mens eorum, et fraudes labia eorum loquuntur. Sapientia aedificabitur domus, et prudentia roborabitur. In doctrina replebuntur cellaria, universa substantia pretiosa et pulcherrima vir sapiens et fortis est et vir doctus robustus et validus quia cum dispo
Abbreviated transcription (Latin):
eius de inferno liberabis cnbum Danimam¬
ilimi sis a pens fuerit animustuus gaudebit tecum
cormeum. Et exultabunt renes mei tum locuta
fuerint rectum labiatua: Nonaemul&ur cortuũ
peccatores : sed intimorednĩ esto totadier quia habe¬
bis spem innouissimo : &i praestolatiotua non auferet᷑:
Audifilimi &esto sapiens & dirige inuia animum
tuum: Noliesse in conuiuiis potatorum: nec in co¬
mes sationibus eorum quicarnes aduescendum
conferunt. Qui auacantes potibus &dantes srm¬
bola consumentur: & uesti&ur pannis dormitatio
Audi patrem tuum qui genuitte: & necontem nas
cum senuerit matertua : Veritatem eme & noli
uendere sapientiam &doctrinam &intelli gentia
Exultat gaudio pater iusti : qui s apientem genuit
la &abitur in eo: Gaudeat patertuus & matertua
& exult& quae genuitte : Praebefilimi cortuũ
mihi : & oculitui uias meascustodiant: Fouea enim
prosunda ẽ meretrix & puteus angustus aliena:

Expanded text:
eius de inferno liberabis fileius de inferno liberabis fili mi si sapiens fuerit animus tuus gaudebit tecum cor meum et exultabunt renes mei cum locuta fuerint rectum labia tua non aemuletur cor tuum peccatores sed in timore Domini esto tota die quia habebis spem in novissimo et praestolatio tua non auferetur audi fili mi et esto sapiens et dirige in via animum tuum noli esse in conviviis potatorum nec in comesationibus eorum qui carnes ad vescendum conferunt quia vacantes potibus et dantes symbola consumentur et vestietur pannis dormitatio audi patrem tuum qui genuit te et ne contemnas cum senuerit mater tua veritatem eme et noli vendere sapientiam et doctrinam et intellegentiam exultat gaudio pater iusti qui sapientem genuit laetabitur in eo gaudeat pater tuus et mater tua et exultet quae genuit te praebe fili mi cor tuum mihi et oculi tui vias meas custodiant fovea enim profunda est meretrix et puteus angustus al
Abbreviated transcription (Latin):
&statue cultrum inguitur&uo : sitamen habes
potestatem manimamtuam: Nedesideres decibis
eius. inquo est panis mendacii: Noli laborare ut
diteris : sed prudentia &uae pone modum: Neeri¬
gas oculostuos adopes quas habere non potes . quia
facient sibi pennas quasi aquilae: &uolabunt incelu:
Necomedas cum homine inuido: & nedesiderescibos
eius. quo insimilitudine arioli & coniectoris aesti¬
mat quodignorat: Comede & bibedic& tibi
& mens eius non est tecum : Cibos quoscomederas
euomes & perdes pulchros sermonestuos : Inaurib:
insipientium neloquaris: quia depicient doetrinã
elo quitui: Neat tingas terminos paruulorum &
agrum pupillorum neintroeas: Propinquus enĩ
eorum fortis est : &ipseiudicabit contrate causam
illorum: Ingrediatur ad doctrinam cortuum : &
aurestuae aduerbascientiae : Noli subtrahere
apuero disciplinam sienim percusseris eum uirga:
non moriecur : Iu uirga percutis eum : & animam

Expanded text:
et statue cultrum in gutture tuo si tamen habes et statue cultrum in gutture tuo si tamen habes in potestate animam tuam ne desideres de cibis eius in quo est panis mendacii noli laborare ut diteris sed prudentiae tuae pone modum ne erigas oculos tuos ad opes quas habere non potes quia facient sibi pinnas quasi aquilae et avolabunt in caelum ne comedas cum homine invido et ne desideres cibos eius quoniam in similitudinem arioli et coniectoris aestimat quod ignorat comede et bibe dicet tibi et mens eius non est tecum cibos quos comederas evomes et perdes pulchros sermones tuos in auribus insipientium ne loquaris quia despicient doctrinam eloquii tui ne adtingas terminos parvulorum et agrum pupillorum ne introeas propinquus enim eorum Fortis est et ipse iudicabit contra te causam illorum ingrediatur ad doctrinam cor tuum et aures tuae ad verba scientiae noli subtrahere a puero disciplinam si enim percusseris eum virga non morietur tu virga percuties eum et animam
Abbreviated transcription (Latin):
sapientium : appone autem cor ad doctrinam meam
unde etostendieam tibi hodie : Ec cedescripsieam tibi
fepliciter : In cogitationibus & scientia. u tostende¬
reretibi firritutom : & eloquia ueritatis Respondde¬
re echis ilus qumi seruntte : Non facias uiolentiae
muprti quta pauperie Neque conteras egonuma
inperta quiidñs iudicabit causam eius : & consi¬
de eos qui confixerunt animameius:
oresse amicus homini iracundo neque ambules
amiuro furioso Neforte discas semitas eius&
nas scandalum anima euae : Holiesse cum
quuidefigunt manus suas : & quiua des seote
prod ebitis: Sienim non habes underefti
quid causeiẽ. ut tollas operimentum decubi
Netrans grediaris terminos antiquor quos
penit patrestu: Vidistiuirum uelocem Iuo
icoram regibus stabit nec eritantẽ nobi
d ddo sederis ut comedas cum principe dili¬
genter attende quae posita sunt ante faciem tuam

Expanded text:
sapientium: appone autem cor ad doctrinam meam. sapientium: appone autem cor ad doctrinam meam. unde et ostendi eam tibi hodie. Ecce descripsi eam tibi tripliciter, in cogitationibus et scientia: Ut ostenderem tibi firmitatem, et eloquia veritatis, respondere ex his, illis qui miserunt te. Non facias violentiam pauperi, quia pau per est: neque conteras egenum in porta: Quia judicabit Dominus causam ejus, et configet eos, qui confixerunt animam ejus, Noli esse amicus homini iracundo, neque ambules cum viro furioso: Ne forte discas semitas ejus, et sumas scandalum animae tuae. Noli esse cum his, qui defigunt manus suas, et qui vades se offerunt pro debitis: Si enim non habes unde restituas, quid causae est ut tollat operimentum de cubili ne transgrediaris terminos antiquos quos posuerunt patres tui vidisti virum velocem in opere suo coram regibus stabit nec erit ante ignobiles quando sederis ut comedas cum principe dilgenter adtende quae posita sunt ante faciem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
inuia peruersi. Custos autem animae suae: longe rece¬
dit ab eis: Prouerbium e ad olescens iuxtauiam suã:
&iam cum senuerit non reced&abea: Diues paupe¬
ribus imperat: & quiaccipit mutuum : seruus est̃
fenerantis : Qui seminat iniquitatem : mec& mala.
& uirga iraesuae consum mabitur : qui pronus est
admiseri cordiam bene dic&ur. depabus enim suis
dedit pauperi: Eicederisorem : & exibitcũ eo iurgiũ
sessabuntque causae & contumeliae: Quidiligit
cordis munditiam propter gratiam labiorum suorũ
habebit amicum regem : Oculid ñi custodiunt scien¬
tiam: & subplantantur uerba iniqui : Dic& piger .÷
leo est foris inmedio platearum occidendus sum:
fouea profunda: os alienae. Ciuiratus esb dñs in ci¬
d& in eam: Stultitia conligata ẽ incorde pueri:
& uirga disciplinae fugabiteam : Quicalum niatur
pauperem ut augeat diuitias suas dabit ipseditior
& egebit : Indina auremtuam & audiuerba

Expanded text:
in via perversi: custos autem animae suae longe recein via perversi: custos autem animae suae longe recedit ab eis. Proverbium est: Adolescens juxta viam suam, etiam cum senuerit, non recedet ab ea. Dives pauperibus imperat: et qui accipit mortuum, servus est fenerantis, Qui seminat iniquitatem, metet mala, et virga irae suae consummabitur. Qui pronus est ad misericordiam, benedicetur: de panibus enim suis dedit pauperi. Ejice derisorem, et exibit cum eo jurgium, cessabuntque causae et contumeliae. Qui diligit cordis munditiam, propter gratiam labiorum suorum habebit amicum regem. Oculi Domini custodiunt scientiam: et supplantantur verba iniqui. Dicit piger: Leo est foris, in medio platearum occidendus sum. Fovea profunda os alienae: cui iratus est Dominus, incidet in eam. Stultitia colligata est in corde pueri, et virga disciplinae fugabit eam. Qui calumniatur pauperem, ut augeat divitias suas, dabit ipse ditiori, et egebit. Inclina aurem tuam, et audi verba