comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes uocantur inu&eri testam̃to
hisunt quinunc appellantur
pesbiteri Et qui nuncupa¬
bantur principes sacerdotũ :
nunc epĩ nominantur. ⁊¬
Praosbiteri autẽ in t̃p̃tanturse¬
niores : quia senio resa&ate
greci p̃sbiteros uocant⁊ His enĩ
sicut ep̃is dispenatioministeri¬
orumdi commis saẽ ꝯ prȩsunt ed¬
enim ecclesiae xp̃ii & in con
fectio ne diuini corporis &
sanguinis. consostes cumep̃is
sunt Similit̃ & indoctrina
populorũ & inofficio pdicandii
Acsolam p̃terauctori tatem
summnis acerdotii. clericorũ
ordinatio & consecratioreser¬
uata ẽ ñ ea multis disciplina
ecclesi a eiundicata concordiã
soluer& scandala generara ⁊
Nam paulus a postolus eosdẽ
praerbiteros. ut uere sacerdo¬
tes. sub nomine epis coporũ
ita ad seuerat loquens ad titum :
Huius inquit rei gratia reliquite
cr&es ut eaquȩ de sunt corri¬
gas & constituas ꝑciuitates
praesbiteros. quem ad modum
egotibidis posiu : Siquissine

Expanded text:
tes vocabantur in Veteri Testamento, tes vocabantur in Veteri Testamento, hi sunt qui nunc appellantur presbyteri, et qui nuncupabantur principes sacerdotum, nunc episcopi nominantur. Presbyteri autem interpretantur seniores, quia seniores aetate Graeci presbyteros vocant. His enim, sicut episcopis, dispensatio mysteriorum Dei commissa est. 2. Praesunt enim Ecclesiae Christi, et in confectione divini corporis et sanguinis consortes cum episcopis sunt. Similiter et in doctrina populorum, et in officio praedicandi. Ad solam auctoritatem summi sacerdotii clericorum ordinatio et consecratio reservata est, ne a multis disciplina Ecclesiae vindicata concordiam solveret, et scandala generaret. Nam Paulus apostolus eosdem presbyteros, ut vere sacerdotes sub nomine episcoporum ita asseverat, loquens ad Titum: Hujus, inquit, rei gratia reliqui te Cretae, ut ea quae desunt corrigas, et constituas per civitates presbyteros, quemadmodum ego tibi disposui. Si quis sine
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim omnes uident alta
mrsteriorum qua eoperiuNT
aleuitis : neuideant qui uide¬
adsistunt : ut caelestemuitam
habeant candidiq ad hostiar
& inmaculati accedant mundi
scilic& corpore & incorrupti
pudore : Tales enim dec& dñm
habereministros: quinullo car¬
nis corrum pantur contagio
splendeant : Quales autem dia¬
coniordinentur : a postolus
paulus plenissime scribit ad
timotheum INamcum prȩ¬
misiss& desacerdotũ electione :¬
des continuo subiunxit: Diacones¬
ebeł similiter in rep̃hensibiles:
hoc ẽ sine macula sicut ep̃i
Pudici utique idẽ alibidine
continentes: Nonbilingues
scilic& ne conturbent habentes
deditos : quia ubi ebriu&as ibi
libido dominatur. & furor ⁊
Nonturpilucrum sectantes:
dep̃sentibus quam de futuris
cogitare : Posthaec subiecit.
Hiautem ꝓbentur primum:
& sic ministrent. nullum cri¬
menhabentes. IHiutiq: sicut
ep̃i. ante ordinationẽ ꝓbari
debentur. si dignisit : & sic pos
a filiis a aron: Quienim sacerdo¬

Expanded text:
Non enim omnes vident alta Non enim omnes vident alta mysteriorum quae operiuntur a Levitis, ne videant qui videassistunt, ut coelestem vitam habeant, candidique ad hostias et immaculati accedant, mundi scilicet corpore, et incorrupti pudore. Tales enim decet Dominum habere ministros, qui nullo carnis corrumpantur contagio, splendeant. Quales autem diaconi ordinentur, Paulus apostolus plenissime scribit ad Timotheum. Nam cum praemisisset de sacerdotum electione, continuo subjunxit: Diaconi similiter irreprehensibiles , hoc est, sine macula sicut episcopi. Pudici utique, id est, a libidine continentes. Non bilingues, scilicet ne conturbent pacem dediti: quia ubi ebrietas, ibi libido dominatur et furor. Non turpe lucrum sectantes, de praesentibus quam de futuris cogitare. Post haec subjecit: Hi autem probentur primum, et sic ministrent, nullum crimen habentes. Hi utique sicut episcopi, ante ordinationem probari debent, si digni sint, et sic posta filiis Aaron. Qui enim sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
& multiplicabatur numerus
circa aramxp̃iquasi colum nae
altaris ad sisterent: Et nonsine
ali quo septenari i numerimrs¬
terio Hienim sunt quos in a¬
pocalipsiñ logimus septem an¬
geli tubascanentes ⁊ Hisunt sep¬
tem cande labra aurea : Hiuo¬
cestonitruorum ⁊ Ipsienimela¬
rauoce inmodum p̃conuisammo¬
nent cunctos. siue in orando. siue
inflectendo genib: siuein psal¬
lendo siue in lectionib: audi¬
endo: Ipsi&iam ut aures habe¬
amus ad dñmclamant : Ipsi
quoque euangelizant
Sineipsis. sacerdos nomen ha¬
b& : officium non habet Nam
sicut in sacerdote consecratio:
ita inminis trodispensatiosa¬
cramentiẽ: Illeorarehic
psallere mandati Ille oblata
scĩ ficare: hic scĩ ficata dis pen¬
sat: Ipsis&iam sacerdotib
ꝓpt̃p̃sumptionem non lic&
demens adñi tollere calicem :
nisi eis traditus fuerit adiacono
Lacuitae inferunt oblationes
in altaria : Leuitae conpo¬
nunt mensã dñi: Leuitae.
operiunt arcam testamenti :

Expanded text:
t multiplicabatur numerus t multiplicabatur numerus circa aram Christi, quasi columnae altaris assisterent, et non sine aliquo septenarii numeri mysterio. Hi sunt enim, quos in Apocalypsi legimus, septem angeli tubis canentes . Hi sunt septem candelebra aurea, hi voces tonitruorum. Ipsi enim clara voce in modum praeconis admonent cunctos, sive in orando, sive in flectendis genibus, sive in psallendo, sive in lectionibus audiendis. Ipsi etiam, ut aures habeamus ad Dominum, clamant. Ipsi quoque evangelizant. Sine ipsis sacerdos nomen habet, officium non habet. Nam sicut in sacerdotio consecratio, ita et in ministro dispensatio sacramenti est. Ille orare, hic psallere mandat. Ille oblata sanctificat, hic sanctificata dispensat. Ipsis etiam sacerdotibus propter praesumptionem non licet de mensa Domini tollere calicem, nisi eis traditus fuerit a diacono. Levitae inferunt oblatiin altaria; Levitae componunt mensam Domini; Levitae operiunt arcam testamenti.
Abbreviated transcription (Latin):
dinationem auron sacerdotis
& filiorum eiusrursus leũ tribus
indiuinicultus ministerioor¬
dinaretur & consecrarentur
dño ꝓomnibus primo genits.
& seruirent ꝑ isrł coram a aron
& filiis eius in tabernaculo di
excubantes in templo die& nocte :
Ipsiqu e gestarłnt arcam & ta¬
bernaculum &omniauasa eius :¬
& incircuitu tabernaculi castra
do taberna culo ipside põnerent
rursus ipsi conponerent: Aui F¬
gintiquinque annis & supra in
tabernaculo seruiremandatũ ẽ :
quam regulam scĩpatres. & in no¬
uotestamento constituerunt :
Ineuangilio aut primordia eoꝵ
guntur ⁊ Conuocantes autem
duo decim a postoli multitudinẽ
spũ sapientiae: quos constitua¬
smus in hacrẽ : Nos uero : eri¬
mus orationi & ministerio
sermonis instantes : & placuit¬
hic sermo coram multitudine :
Etelegerunt statim stephanũ
uirum plenumfide & spusc̃õ
philippum ꝓcorũ. & nicanorẽ
terunt ante a postolos : &cum
orassent : in posuerunt illis ma¬
nus : Verbum que dĩ crescebat :¬

Expanded text:
ordinationem Aaron sacerdotis et filiorum ejus rursus Levi tribus in divini cultus ministeriis ordinarentur, et consecrarentur Domino pro omnibus primogenitis, et servirent pro Israel coram Aaron et filiis in tabernaculo Domini, excubantes in templo die Ipsique gestarent arcam et tabernaculum et omnia vasa ejus, et in circuitu tabernaculi castra do tabernaculo ipsi deponerent, rursus ipsi componerent. A viginti quinque annis, et supra, in tabernaculo servire ipsis mandatum est. Quam Regulam sancti Patres et in Novo Testamento constituerunt. In Evangelio autem primordia eoruguntur: Convocantes autem duodecim apostoli multitudinem spiritu sapientiae, quos constituamus in hanc rem. Nos vero orationi et ministerio sermonis instantes erimus. Et placuit sermo coram omni multitudine. Et elegerunt statim Stephanum virum plenum fide et Spiritu sancto, Philippum, Prochorum, et Nicanorem, terunt ante apostolos. Et cum orassent, imposuerunt illis manus. Verbumque Dei crescebat, e
Abbreviated transcription (Latin):
dic ad pastoresisrł ⁊ Hanc
lectionẽ mod ocum legere¬
tur audiuimus ⁊Hinccumurã
scĩtate. aliquid loquide cre¬
uimus: Adiuuabit ipse ut
uera dicamus. si non nostra
dicamus : Namsi nr̃a dixeri¬
mus : pastores erimus pas¬
centes nos. non oues Si autẽ
illius sunt quȩ dicimus ꝑquẽ¬
lib& ipseuos pascit : Haecdicit
pascunt sesolos : Numquid¬
non oues pascunt pastores:
Id ẽ non se pascunt pastores
sed oues : Haec prima causaẽ:
quare arguantur istipar¬
De quib a postolusdicit. omnes
enim suuquȩrunt: non quae
ihu xp̃is Nosenimquos inlo¬
coisto de quo periculosa ra¬
tio redditur. Dñs secundum

Expanded text:
dic ad pastores Israel . Hanc dic ad pastores Israel . Hanc lectionem modo, cum legeretur, audivimus: hinc cum vestra sanctitate aliquid loqui decrevimus. Adjuvabit ipse ut vera dicamus, si non nostra dicamus. Nam si nostra dixerimus, pastores erimus pascentes nos, non oves. Si autem illius sunt quae dicimus, per quemlibet ipse vos pascit. Haec dicit pascunt se solos. Nunquid oves pascunt pastores? id est non se pascunt pastores, sed oves. Haec prima causa est, quare arguantur isti pasDe quibus Apostolus dicit: Omnes enim sua quaerunt, non quae Jesu Christi . Nos enim quos in loco isto, de quo periculosa ratio redditur, Dominus secundum
Abbreviated transcription (Latin):
tione correx̃⁊ Nbnstibstah¬
tiam paduperib: crogauit :
Decat he draquomo doduatur
ad arthedram. Idẽ desuꝑbia
ad suꝑbiam ⁊ Iudicium autẽ
& rumas diaboli: nullidubiũ
nquinarro gantia sit ⁊ InciduNT
necdum discipuls iam magĩs¬
trisunt: Opost& autem eum
& testimonium habete bonum:
ab hisqui forissunt: Quale prin¬
ꝓcipium : talis & clausu lasquiin¬
rep̃hensibilis ẽ : non solumado¬
mesticis si ab alienis consonoore
laudatur Alieni extraeccle¬
siam sunt : iudaei. her&ici
atq gentiles: Talis ergo sit pon¬
tifexxp̃i ut qui religionide¬
trahunt : uitae eius d&rahere
non audeanti hos insa derdotib:
GUS TINIDEPASTORIS
UIEAS TOAUN NONINA
audireuolunt & pastorũ
officium implere nolunt
quid ad eo s ꝓph&am dicitur
sicut lectum audiuimus re¬
ucenscamus: Audite uoscum
intentione. audiamus noscũ
tremore: Et factum ẽ uerbũ
dm̃ inquit hȩrechiheladine
dicens: Filihominis: ꝓphe¬
ta suꝑ pastores is rahel. &

Expanded text:
tione correxit. Non substantione correxit. Non substantiam pauperibus erogavit. De cathedra quodam modo ducitur ad cathedram, id est de superbia ad superbiam. Judicium autem et ruina diaboli nulli dubium quin arrogantia sit. Incidunt necdum discipuli, jam magistri sunt. Oportet autem eum et testimonium habere bonum ab his qui foris sunt. Quale principium, talis et clausula. Qui irreprehensibilis est, non solum a domesticis, sed et ab alienis consono ore laudatur. Alieni extra Ecclesiam sunt Judaei, haeretici, atque gentiles. Talis ergo sit pontifex Christi, ut qui religioni detrahunt, vitae ejus detrahere non audeant. Hos in sacerdotibus ugustini de Pastoribus. Qui pastorum nomina audire volunt, et pastorum officium implere nolunt, quid ad eos per prophetam dicatur, sicut lectum audivimus, recenseamus. Audite vos cum intentione, audiamus nos cum tremore. Et factum est verbum Domini, inquit Ezechiel, ad dicens: Fili hominis, propheta super pastores Israel, et
Abbreviated transcription (Latin):
turpis lucri cupiditatẽ aꝑ¬
tissimenotat ⁊Domum suã
benere gentem : Nonutopus
augeat non ut regias par&
ꝑueniunt: & suꝑficiem car¬
nium non dissoluunt asti¬
ficitem peramento : si ut qđ
populis p̃cepturus ẽ
prius ado mesticis exigati
Filios habentem subditos
cumomni castitate : Nescili
qui inuestibulotem plcũs
mulierib: dormiebant:
Non neo phitum ne in suꝑ¬
biamelatus : inudiciumi
incidat diabol Herica¬
taicuminurho die ponti fex ⁊
Heriinamphiteatrum:
hodie inecclesa : Ves pere incir¬
cõ maneinaltari dudum fau¬
torhistrionũ : nunc uirginũ
consecrator: quod autẽ ait
tnei suꝑbiam elatus iniudi¬
cium incidit diaboli. quis non
exemplo uerum ꝓb& : ĩgno¬
ratimomentaneus sacerdos
humilitatem & mansu&ue¬
dinem rusticorũ : ignorat
blanditias xp̃ĩanas. nescitse¬
ipsũ contemnere: De digni¬
tate: ł rans̃festur ad dignita¬
temisonieiunauit ÷ non
fleuit. non mores suos sacpe
rep̃besdit & assidua medita¬

Expanded text:
turpis lucri cupiditatem apturpis lucri cupiditatem apertissime notat . Domum suam bene regentem. Non ut opes augeat, non ut regias paret perveniant, et superficiem carnium non dissolvant artifici temperamento: sed ut quod populo praecepturus est, prius a domesticis exigat. Filios habentem subditos cum omni castitate. Ne scilicqui in vestibulo templi cum mulieribus dormiebant . Non neophytum, ne in superbiam elatus, in judicium incidat diaboli. Heri catechumenus, hodie pontifex; heri in amphitheatro, hodie in ecclesia; vespere in circo, mane in altari; dudum fautor histrionum, nunc virginum consecrator. Quod autem ait, ne in superbiam elatus, in judicium incidat diaboli, quis non exemplo verum probet? Ignorat momentaneus sacerdos humilitatem et mansuetudinem rusticorum, ignorat blanditias Christianas, nescit seipsum contemnere. De dignitate transfertur ad dignitatem. Non jejunavit, non flevit, non mores suos saepe reprehendit, et assidua medita
Abbreviated transcription (Latin):
puniut in libi dines Inuino
luxoria : in luxoria uoluptas
Inuolu ptate in pudicitia ẽo
Quilu xomatur uiuens mostuaus ÷
Ergo qui in ebriatur & mor¬
tuus & sepultus ẽ Noe ad
nunius horae ebrla&atẽ nudat
femora sua ĩ que ꝑcexcen¬
briģta¬
te contexerat ⁊ Lothꝑte
mulantia : negciens libi di¬
ni misc& incestum Etquẽ
sodoma nonuicerat: uina
uicerunt: ꝓcussorem autẽ
ep̃m ille condemnat : quidor
sum posuit ad flagella & ma¬
ledictus non remaledixit
Sed modestumi Duob: malis.
inum ad posuitbonũ ÷ ut te¬
mnulantia. &ira. modestia.
refrenetur Non litigio¬
sum aNon auarum Nihil
subiectum sibi gregem:
tumidissermonib: tonanti
A uaritiã in sacerdote uitandã ÷¬
& samuheldocet. nibilcorã
populo eripuisse secuiquã
ꝓbans & apostoloꝵ pauꝑtas
qui refrigeria sũptuũ a fra¬
trib accipiebantiẽp̃t̃uictũ.
atq uestitum nibilsealiud
nec habere. nec uelle gloria¬
bantur: quam adtimothe
um auaritiam : ad ticum

Expanded text:
pumat in libidines. in uino pumat in libidines. in uino luxuria, in luxuria uoluptas, in uoluptate inpudicitia est. qui luxuriatur, uiuens mortuus est: ergo, qui inebriatur, et mortuus et sepultus est. Noe ad unius horae ebrietatem nudat femora sua, quae per sexcenbrietate contexerat. Loth per temulentiam nesciens libidini miscet incestum et, quem Sodoma non uicerat, uina uicerunt. percussorem autem episcopum ille condemnat, qui dorsum suum posuit ad flagella et maledictus non remaledixit. sed modestum: duobus malis unum obposuit bonum, ut temulentia et ira modestia refrenetur. non litigiosum, non auarum: nihil es in subiectum sibi gregem tumidis sermonibus tonant. auaritiam in sacerdote uitandam et Samuel docet nihil coram populo eripuisse se cuiquam probans et apostolorum paupertas, qui refrigeria sumptuum a fratribus accipiebant et praeter uictum atque uestitum nihil se aliud nec habere nec uelle gloriabaum avaritiam, ad Titum
Abbreviated transcription (Latin):
Possumus & ciliud intellegere
ex hocuerbo: iuxta illudtulli:
Caput ẽ astis: docere quod facias
Sunt enim quidam ignorantes
mensurã suam & tanta estolidi¬
tatis a cue cordiae : ut & inmo¬
tu. & in incessu. & in habitu.
& insermone communẽ risum
expectantib tribuant .⁊
Et quasi intellegentes. quid sit
ornatus cõmunit seuestibus
& munditus corporis. & lau¬
tiores mensȩ aepulas parant . ⁊¬
Cumom̃is istius modi ornatus
& cultus sordib fedior sit ÷
Quod autem doctrina a sacer¬
dotibus expectatur : & u&eris
p̃cepta sunt legis adtitum
plenius scribitur In nocens
enim & absq: sermone conuer¬
satio : quantũ exemplo ꝓdest.
tantum silentio noc& Nam
latratucanũ. baculoq pasto¬
ris: luporũ rabies decerrendaẽ ⁊
Nonuinolentũ : non ꝑcussorẽ
Uistutib: uitia opposuit.I
discamus quales non ẽe debe
ant sacerdo tes ulinolentia :¬
scurronum ẽ & comȩ satorũ ⁊¬
Vent̃q mero aestuans: cito dis¬

Expanded text:
possumus et aliud intellegei-e possumus et aliud intellegei-e ex hoc uerbo iuxta illud Tullii: \'caput est artis decere, quod facias\'. sunt enmensuram suam, et tantae stoliditatis ac vecordiae, ut et in motu, et in incessu, et in habitu, et in sermone communi, risum spectantibus tribuant; et quasi intelligentes quid sit ornatus, comunt se vestibus et munditiis corporis, et lautiotis mensae epulas parant, cum omnis istiusmodi ornatus et cultus sordibus foedior sit. Quod autem doctrina a sacerdotibus expetatur, et veteris praecepta sunt legis, et ad Titum plenius scribitur . Innocens enim et absque sermone conversatio, quantum exemplo prodest, tantum silentio nocet. Nam latratu canum, baculoque pastoris, luporum rabies deterrenda est. Non vinolentum, non percussorem. Virtutibus vitia opposuit. Ddant sacerdotes. uinolentia scurronum est et comissatorum uenterque mero aestuans cito des
Abbreviated transcription (Latin):
exigit Sienim omne peccatũ
&iam inotioso uerborepre¬
hensione dignum ẽ : quis ille
quiabsq: peccato idẽsinerep̃¬
hensione uersetur inmundo ẽ
si futurus pastoreccłae taliseli¬
gitur : ad cuus conparationẽ
recte grex. ca&eri nominent᷑
Difiniunt r&hores oratorem
quisit uirbonus dicendi peri
ut doctus merito suscipiatur:
Perdit enimauctoritatem di¬
cendi : cuiusser mooperedes¬
truitur : Vnius uxorisuirũs
Cestede baptizatis a postoliser¬
mo ẽ : nemodubit& Cobriũ
prudentẽ ornatum. hospi¬
& c&era. Sacerdo tes quimi¬
nistrantur intemplodĩ ꝓhi¬
bentur uinũ & siceram bibere :
nec rapula & uebria&ate ad¬
grauentur corda eorum &
ut sensus officiũ exhibens
dõ iugeat semꝑ & tenuis sit
Quod aut̃ infest: prudentem :
exdudit eos qui sub nomine
simplicitatis excusant stulti¬
tiam sacerdotum : Nisienĩ
cerebrum sanum fuerit : om̃a
membra inuitioerunt ⁊¬
& in rep̃bensibilis appellatur
Quiiustutib: poll& : ornatus ẽ

Expanded text:
exigit. Si enim omne peccatum, exigit. Si enim omne peccatum, etiam in otioso verbo, reprehensione dignum est, quis ille, qui absque peccato, id est, sine reprehensione, versetur in mundo? Sed futurus pastor Ecclesiae talis eligitur, ad cujus comparationem recte grex caeteri nominentur. Definiunt rhetores oratorem qui sit vir bonus, dicendi peritut doctus merito suscipiatur. Perdit enim auctoritatem dicendi, cujus sermo opere destruitur. Unius uxoris virum. Certe de baptizatis apostoli sermo est, nemo dubitet. Sobrium, prudentem, ornatumhospi: sacerdotes, qui ministrant in templo dei, prohibentur uinum et siceram bibere, ne in crapula et ebrietate adgrauentur corda eorum et ut sensus officium exhibens deo uigeat semper et tenuis sit. quod autem infert \'prudentem\', excludit eos, qui sub nomine simplicitatis excusant stultitiam sacerdotum. nisi enim cerebrum sanum fuerit, omnia membra in uitio erunt. \', inreprehensibilis appellatur; qui uirtutibus pollet, ornatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
nium communideb&. eẽ hospi¬
tium Laicus enim unum
autduos aut paucos recipiens. ł¬
Ep̃s nisiomnes receperit: inhu¬
manus et Quomodo itaq man¬
su i&udo patientia sobri & as
moderatio abstinentia lucri s
Hospitalitas quoq & benignitas
p̃ciput et̃ debent in ep̃õ & inter
cunctos laicos eminentia: sic &
castitas ꝓpri .e. & utita dixerim
pudicitia sacerdo talis. & non so¬
lum ab opere seinmundo absti¬
neat uerũ a iactuoculi & cogi¬
tationis errore. mens xp̃i cor¬
pus confectura sitlibera :
hocint̃ ẽ: Quod laicus po¬
testapparere iustus in pau¬
cis: ep̃s uero in cot exerce¬
reiustitiã qđ & subditos hab&¬
EXCERPIUEEEIS TOLA
IQUISEPISCOPAIUN
desiderat: bonumopus
desiderati Opus: ñ dignitatẽ
Laborem: nondelicias ⁊
Opus quod ꝑhumilitatem
decrescat: nonin tumescat
fastidio O post& ergo ep̃m:
in rep̃hensibilem eẽ : Idipsũ
quoq ad titum: Siquis ẽsine
crimine: omnes uistutes
inuno sermone conp̃hendit :¬
& penerẽ contranaturam

Expanded text:
nium commune esse debet hospitium! Laicus enim unum aut duos, aut paucos recipiens, episcopus nisi omnes receperit, inhumanus est. Quomodo itaque mansuetudo, patientia, sobrietas, moderatio, abstinentia lucri, hospitalitas quoque et benignitas praecipue esse debent in episcopo, et inter cunctos laicos eminentia: sic et castitas proprie, et, ut ita dixerim, pudicitia sacerdotalis: ut non solum ab opere se immundo abstineat, verum a jactu oculi et cogitationis errore mens Christi corpus confectura sit libera. interest, quod laicus potest apparere justus in paucis: episcopus vero in tot exercere justitiam, quot et subditos habepistola Si quis Episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Opus, non dignitatem: laborem, non delicias. Opus quo per humilitatem decrescat, non intumescat fastigio. Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse . Id ipsum quoque ad Titum: Si quis est sine crimine . Omnes virtutes in uno sermone comprehendit, et pene rem contra naturam
Abbreviated transcription (Latin):
Et magis eligendũ
pauꝑtatenomen bonũ¬
quã indiuitus nomen pessimũ:
Op̃s quiimitator a postoleẽ cupit
habens uictum & uestitũ histantũ
deb& eẽ contentus : Quialtaria
seruiunt : de altariouiuant
Uiuant inquid: & non diuites
fiant Vnde &aes nobis excu¬
ititur e tona: & unatantum
itunicã induimur nede crasti¬
ano cogitemisn Turpis lucri
ad p&itio ẽ : plus de p̃sentibus
quamde futuris cogitares Huc
usque quid non debeat habere
ep̃s siue praesbiter: apesto liror¬
mone p̃ceptum ẽ : Nunc e con¬
trario: quid haberedebeat ex¬
plicatur sedhospitalem bo¬
norum amatorem castum
iustum . sc̃m. continentẽ. absti¬
nentem. obtinentẽ eum quise¬
cundum doctrinam ẽ fidelem
sermonem. ut potenssit con¬
solari indoctrinascã & contra¬
dicentes arguere : Ante om̃a :
hospitalitas futuro ẽpode nun¬
tiatur: Sieni momnes illud de

Expanded text:
et magis eligendum in et magis eligendum in paupertate nomen bonuquam in divitiis nomen pessimum . Episcopus, qui imitator Apostoli esse cupit, habens victum et vestitum, his tantum debet esse contentus. Qui altario serviunt, de altario vivant . Vivant, inquit, et non divites fiant. Unde et aes nobis excutitur de zona, et una tantum tunica induimur, ne de crastino cogitemus. Turpis quoque lucri appetitio est, plus de praesentibus quam de futuris cogitare. Huc usque quid non debeat habere episcopus, sive presbyter, apostoli sermone praeceptum est: nunc e contrario, quid habere debeat, explicatur. Sed hospitalem, bonorum amatorem, castum, justum, sanctum, continentem, abstinentem, obtinentem eum, qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem, ut potens sit consolari in doctrina sana, et contradicentes arguere. Ante omnia hospitalitas futuro episcopo denuntiatur. Si enim omnes illud de
Abbreviated transcription (Latin):
quasi auentti⁊ folid̾ cõmou&
Neque uero qui aliquando
irascituriracundus ẽ : s ille
dicitur iracundus qui crebro
hacpassione superatur
lentum: ut iensuoccupato:¬
uel ex alt&ri sum contragra
lutis tacinn& uelsi paululũ
tristis cuiur dam reifuerit
recordatus interpocula
gerit explicare :Postumo¬
lentiam &iam hõ cepiti nẽ
ꝑcussorsit : Quod quidem
& simpliciter intellectum
aedificat audientẽ : ne facile
manum porrigat ad cae¬
dendum neinos alteriur uer¬
berandum in sanus erum pat.
Melius ẽ autem ut non ꝑcurso¬
remillũ eẽdicamus quiman¬
su &us & patiens sciatin
tempore quidloquendũ sits
quid tacendũ. neser mõne in¬
ut uli conscientiã ꝑcutiat in fir¬
morũ, Turpis quoq lucri
ad p&itus : ab eoqui ep̃s futũ¬
rus ẽ essedeba alienus: SuN
quito tasdomus sub uestunt
&putant questũ eẽ pi&atẽ ⁊
Meliorẽ autem iuxta salo monẽ
modica acceptio cum iustitia:.
quam multa gemina cũ iniqͥtate :

Expanded text:
quasi a vento folium commovetur. quasi a vento folium commovetur. Neque vero qui aliquando irascitur, iracundus est: sed ille dicitur iracundus, qui crebro hac passione superatur. lentum, ne vel sensu occupato exaltet risum contra gralutis cachinnet: vel si paululum tristis cujusdam rei fuerit recordatus inter poculagerit, explicare. Post vinolentiam etiam hoc praecepit, ne percussor sit. Quod quidem, et simpliciter intellectum, aedificat audientem, ne facile manum porrigat ad caedendum, ne in os alterius verberandum insanus erumpat. Melius est autem, ut non percussorem illum esse dicamus, qui mansuetus et patiens, sciat quid in tempore loquendum sit, quid tacendum, ne sermone inutili conscientiam percutiat infirmorum. Turpis quoque lucri appetitus, ab eo qui episcopus futurus est, esse debet alienus: sunt qui totas domos subvertunt, et putant quaestum esse pietatem. Melior est autem, juxta Salomonem, modica acceptio cum justitia, quam multa genimina cum iniquitate:
Abbreviated transcription (Latin):
detrahere intuo trabẽ nonui¬
dens: Nonitaq iustus pollui¬
tur ex uitus filiorũ : sed liber¬
tas aba postolo ecłae principi
reseruatur ut talis fiat quiñ
timeat ꝓpt̃uitia liberoꝵ extra¬
neos rephendere: Opost& enĩ
episcopum sine crimine esse :
tam quã dĩ dispensatorẽ
ꝗuaeritur ergo inter dis pensa¬
tores : ut fidelis quis inueniat᷑ :
Et non comeder & bibenscũ ebri¬
osis: ꝑcutiat seruos & ancillas
si incestum dñi expect& ad¬
uentum & d& conserus intẽ¬
porecibaria ⁊ Int̃uilicũ autẽ
& familiã haec sola distantia ẽ:
quod conseruus p̃positus ẽ
conseruis suis: Sciatitaque
ep̃s & prȩsbiter sibi populũ
Cu&oraq̃ secuntur : in nobir
posita sunti Nonꝓteruum
idẽ non tumen tẽ & placentẽ
sibi quod ep̃r sit: sed quasibo¬
num inlicum id requirentẽ
quod plurib ꝓsit Nonira¬
cundus: Iracundus ẽ : qui
semꝑirascitur & ad leuem
responsionis aurã atq peccati

Expanded text:
detrahere, in tuo trabem non videtrahere, in tuo trabem non videns? Non itaque justus polluitur ex vitiis filiorum, sed libertas ab apostolo ecclesiae principi reservatur, ut talis fiat, qui non timeat propter vitia liberorum extraneos reprehendere. Oportet enim episcopum sine crimine esse, tanquam Dei dispensatorem. Quaeritur ergo inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur: et non comedens et bibens cum ebriosis, percutiat servos et ancillas, sed incertum Domini exspectet adventum, et det conservis in tempore cibaria. Inter villicum autem et familiam haec sola distantia est, quod conservus praepositus est, conservis suis. Sciat itaque episcopus et presbyter, sibi populum Caetera quae sequuntur, in nobis posita sunt. Non protervum, id est, non tumentem et placentem sibi quod episcopus sit: sed quasi bonum villicum, id est requirentem quod pluribus prosit. Non iracundum. Iracundus est, qui semper irascitur, et ad levem responsionis auram atque peccati,
Abbreviated transcription (Latin):
nominatũ . Nonquico tantũ
tempore quo ordinandurẽ
sineullo sit crimine & p̃teri¬
tas maculas noua conuersa¬
tione deleuerit : s ex eotẽ pore
quo in xp̃mrenatus ẽ nulla
pectati conscientia mordeat᷑ ⁊
Quomodo enim potest p̃ses ecłae
offerre malum demedio eius.
qui indelictum simile corrue¬
rit : aut qualibestate corripe¬
repeccantẽ cumtacitus sibi
ipseres pondeat eadem ammis¬
sis sequae corripit : primum
it aque dicendum ẽ. quod tã
scm̃ nom̃ sit sacerdotis : ut nob̵
&iam eaq̃ extranos s̃ positare¬
putentur: Non quo ꝓpter
si quo ꝓpt̃ filiorum in continen¬
tiam. ab hoc gradu. arguendi
simus : Quaenim libestate pos¬
sumus alienos filios corripere
& docerequȩ recta s̃ cũ nobis
statim possit qui fuerit correp¬
tus ingerere antedocefiliostuos
autqua fronte straneũ corri¬
pͥofornicantem. cum mihi
conscientia mea ipsa res pon¬
eit exhereda ergofili
fornicantẽ abice
de alterius oculo festucam

Expanded text:
nominatum. Non qui eo tantum nominatum. Non qui eo tantum tempore, quo ordinandus est, sine ullo sit crimine, et praeteritas maculas nova conversatione deleverit: sed ex eo tempore, quo in Christo renatus est, nulla peccati conscientia mordeatur. Quomodo enim potest praeses Ecclesiae auferre malum de medio ejus, qui in delictum simile corruerit? aut qua libertate corripere peccantem, cum tacitus sibi ipse respondeat eadem se admisisse quae corripit? Primum itaque dicendum est, quod tam sanctum sit nomen sacerdotii, ut nobis etiam ea quae extra nos sunt posita, reputentur: non quod propter sed quod propter filiorum incontinentiam ab hoc gradu arcendi simus. Qua enim libertate possumus alienos filios corripere, et docere quae recta sunt, cum nobis statim possit, qui fuerit correptus, ingerere, Ante doce filios tuos? Aut qua fronte extraneum corripio fornicantem, cum mihi conscientia mea ipsa respondeat, Exhaereda ergo filium fornicantem, abjice de alterius oculo festucam
Abbreviated transcription (Latin):
lippi scum ep̃is &dia conib:
gratia uobis & pax & reliqua
philippis : unaẽ urbs mace¬
doniae :&cesteinuna ciui¬
tate : plures : nunc putant᷑
ep̃i eẽ non poterant. Cquia
eosdem ep̃os illo intempore
quos p̃ibitero s appellabaNT:
conpb&ur Inactib aposto¬
lorum scriptum ẽ : Quod
cum uenis s& a postolus pauł
mil&um miserit ephesum.
& conuocauerit p̃sbitero seidẽ
eccłae quibus postea unt c̃&era¬
sit locutus: Ad tendite uob
ecclesiam dñi quam ad qui¬
siuit ꝑ sanguinẽ suum
Ethicdiligentius obseruate :
quomodo uniusciuitati sephȩ¬
si p̃sbiteros uocans. postea
eos dẽ ep̃os dixerit : Videami
igitur qualii ꝓerbit̃ siuc ep̃s
ordinandursit: Siquis est
sinecrimine unius uxoris
uirfilios habens fideles
Non accusatione luxoriae
aut non subditos : Opost&
enime p̃m si ne crimine. ẽẽ
Non ꝓteruum non iracundũ
ñ uinolentũ. ñ ꝑcussorẽ Ñ
Primumitaq sine criminesit :
quod puto alio uerbo ad timo¬
theum in rep̃hensibilem

Expanded text:
lippis, cum episcopis et diaconibus, gratia vobis et pax, et reliqua . Philippi una est urbs Macedoniae. Et certe in una civitate plures, ut nunc putatur, episcopi esse non poterant. Sed quia eosdem episcopos illo in tempore quos presbyteros appellabant, comprobetur. In Actibus apostolorum scriptum est, quod cum venisset apostolus Paulus Miletum, miserit Ephesum, et convocaverit presbyteros ejusdem eccsit locutus: « Attendite vobis, Ecclesiam Domini, quam acquisivit per sanguinem suum . » Et hic diligentius observandum, quomodo unius civitatis Ephesi presbyteros vocans, postea eosdem episcopos dixerit. Videamus igitur qualis presbyter, sive episdisposui, si quis est sine crimine, unius uxoris uir, filios habens fideles, non in accusationem luxuriae aut non subiectum; oportet enim episcopum sine crimine esse non proteruum, non iracundum, non uinolentum, non percussorem, non . Primum itaque sine crimine sit, quod puto alio verbo ad Timotheum, irreprehensibilem
Abbreviated transcription (Latin):
uenerandi sunt: Si uero delin¬
quunt : ꝓsola cantate ut locus ẽ
corripiendi sunt: Non tamen
cum seueritate : sicut hiquinob:
regendis cõmissi : Prius docendis
seniores plebis : ut ꝑeor infrapositi
facilius doctantur Ninde & apłs
Haec inquid commenda fidelib ho¬
mmnib: quiido nei sunt & alios docere :
Ingenium bonidoctoris ẽ : incipi
entib: alaudib: eorum. quos salu¬
briter obiurgatos corrigere cupi¬
unts Sicut apłs ad corinthios pauł¬
facit : quos a laudib inchoat
& increpantionibus probati
Sed erant a p̾ corinthios: qui& lau¬
de & increpatione dignies s&
omnib: loquitur : utomnium
utraq: conuenire uideatur :¬

Expanded text:
venerandi sunt; si vero delinvenerandi sunt; si vero delinquunt, pro sola charitate, ut locus est, corripiendi sunt, non tamen cum severitate, sicut hi qui nobis regendi sunt commissi. Prius docendi sunt seniores plebis, ut per eos infra positi facilius doceantur. Unde et Apostolus: Haec, inquit, commenda fidelibus hominibus, qui idonei sunt et alios docere . Inentis a laudibus eorum, quos salubriter objurgatos corrigere cupit, sicut apostolus ad Corinthios facit, quos a laudibus inchoat, et increpationibus probat. Sed erant apud Corinthios, qui et laude et increpatione digni essenomnibus loquitur, ut omnibus utraque convenire videantur
Abbreviated transcription (Latin):
tui uobis loqui quasi spiritudib:
s quasi carnalib: : Tamquam
paruulis in xp̃o. lacuob potũ
dedi non aescam: Carnalib: quip¬
peanimis necaltunimis decae¬
lestibus nec t̃rena conuenit p̃¬
dicare s& mediocrit̃ utinitia
eoꝵ moresq desiderante doceris
Coruusdum suospullos uiderit
albioloris ñullis coscibis alit
sed tam tunbem adtenditidonec
paterno colore nigrescant. &¬
sic illos. frequenti cibo reficiat
Ita & ecolesiae doctor strenuus
nisi eos quos doc& uiderit ad suã
similitudinẽ paenitentiaȩ con¬
fessione nigrescere & nitore sac¬
Veulari deposito lam̃ tationis ha¬
bitum depeccati recordatione in¬
dũ iere : Vt poteadhus exteri¬
oribus hocẽ carnalibus : none
aperit intellegentiae sprritalis.
ꝓfundiora mrsteria : Nedum
audita noncapiunt : prius inci¬
piant contemnere quam uene¬
rari mandata cuelestia: Aliterẽ
agendum erga cosquinr̃o com¬
mittuntur regimine sioffendun:
atq ałi tercum his qui nobis cõ¬
missia nons̃ : Quisi iusti sunt:

Expanded text:
obis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus; tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam . Carnalibus quippe animis, nec alta nimis de coelestibus, nec terrena convenit praedicare: sed mediocriter, ut initia eorum moresque desiderant, edoceri. Corvus dum suos pullos viderit albi coloris, nullis eos cibis alit: sed tantumdem attendit, donec paterno colore nigrescant, et sic illos frequenti cibo reficit. Ita et Ecclesiae doctor strenuus, nisi eos quos docet viderit ad suam similitudinem poenitentiae confessione nigrescere, et nitore saeculari deposito, lamentationis habitum de peccati recordatione induere, ut pote adhuc exterioribus, hoc est carnalibus, non aperit intelligentiae spiritalis profundiora mysteria: ne, dum audita non capiunt, prius incipiant contemnere quam venerari mandata coelestia. Aliter est agendum circa eos qui nostro committuntur regimini, si sed offendunt, atque aliter cum his qui nobis commissi non sunt. Qui si justi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
poris morbosdiuerso medicami¬
ne seruiunt. Itautiuxta uul¬
nerum uaria&utes medicina
diuersasit : sic & doctor eccłae
singulis qub:q congruũ doctri¬
ne re medium adhibebit ⁊
Et quid cinque oposteat : padate
psexu. acꝓfersione adnuntiabit:
Nonomnib: eaquae sunt clausa
aperienda sunt: Multisunt
enim : quicapere non possunt:
Quib: sundiscr& ẽ manifestent᷑ :
statim aut detrahunt a negle¬
gunt: Prima quippepruden¬
tiae uistus ẽ : eam quam docere
oposteat existimare ꝑsonam :
Rudib: populis seu carnalib :
plana atq communia. non sũ¬
maatq: ardua p̃dicandusust:
nein mensitate doctrinae oppͥ¬
mantur potius quã erudiant᷑¬

Expanded text:
poris morbos diverso medicamiporis morbos diverso medicamine serviunt, ita ut juxta vulnerum varietates, medicina diversa sit: sic et doctor Ecclesiae singulis quibusque congruum doctrinae remedium adhibebit, et quid cuique oporteat pro aetate, pro sexu ac professione, annuntiabit. Non omnibus ea quae sunt clausa, aperienda sunt. Multi sunt enim qui ea capere non possunt: quibus si indiscrete manifestentur, statim aut detrahunt, aut negligunt. Prima quippe prudentiae virtus est, eam quam docere oporteat, existimare personam. Rudibus populis, seu carnalibus, plana atque communia, non summa atque ardua, praedicanda sunt, ne immensitate doctrinae opprimantur potius quam erudiant
Abbreviated transcription (Latin):
ritate. uerum &iam humilitate
clarescat: Sed tamen itaerit in eo
uistus humilitatis : nedissoluat᷑
uita subditorum inuitus: Atq
ita auctoritas aderit potestatis:
neꝑ tumorẽ cordis. seueritas exis¬
tat in moderationis: Haec est
indĩ sacerdotibus ueradiser&io :
qua nec ꝑ libestatem suꝑbi. nec
ꝑhumilitatem remis si: Hinc ẽ
quod sci cum multa constantia
redarguerunt &iam principũ
uitia : Inquib: cum sum mae&
humilitas: loco tam̃ necessarto
libere trans gressores iustitiue
increpabant: Aliquando & iã
subditis: nosopost& animo eẽ
humiliores : qm̃ facca subditoꝵ
iudicant᷑ a nobis: nr̃a uero ds̃
iudicar: Agnoscat ep̃s seruũ
seeẽ plebi non dominum ⁊
Verum haeccaritas: non con¬
DEDOCTRINE DISCRETIONE
Io nomnib una eadẽque
doctrina ẽ adhibenda: s
ꝓqualitate morũ : diuersa exor¬
tatio erit doctorum : Nam quos¬
dam increpatiodura: quosdã
uero exortatio corrigit blandar
Sic̃ periti medice aduarioscor

Expanded text:
ritate, verum etiam humilitate ritate, verum etiam humilitate clarescat. Sed tamen ita erit in eo virtus humilitatis, ne dissolvatur vita subditorum in vitiis; atque ita auctoritas aderit potestatis, ne per tumorem cordis severitas exitat immoderatiin Dei sacerdotibus vera discretio, qua nec per libertatem superbi, nec per humilitatem fiunt remissi. Hinc est quod sancti cum multa constantia redarguerunt etiam principum vitia: in quibus cum summa esset humilitas, loco tamen necessario libere transgressores justitiae increpabant. Aliquando etiam subditis nos oportet animo esse humiliores, quoniam facta subditorum judicantur a nobis, nostra vero Deus judicat. Agnoscat episcopus servum se esse plebis, non dominum. Verum haec charitas, non condoctrinae discretione, Non omnibus una eademque doctrina est adhibenda, sed pro qualitate morum, diversa exhortatio erit doctorum. Nam quosdam increpatio dura, quosdam vero exhortatio corrigit blanda. Sicut periti medici ad varios
Abbreviated transcription (Latin):
nouerit . & sumere exilla quod
adiuuat. & expugnare quod
temptat & aequalem secum illa
cu&eris cernere & tamense pac¬
cantibus zeloultionis antefe¬
Ere ⁊ Predicator quisque stus¬
deat: ut minas potentiũ ratioci¬
natione mitig& & opp̃ssorum
angustits. quantũ p̃uala
opeleu& ut foris resistentibus
obponat pagientiã &intus suꝑ¬
bientib: ex hibeat cum patientia
disciplinã ÷ Vtergaerrata sub¬
ditor ficmansuueeudo. zelum
tem per& . quatenus aiustitia e
studio noneru& Sicadultio¬
nem telus ferueat in eccamen
pia& atis limitem feruendo trans¬
cendat: fectoris officum esse
deb&. ut ingratos beneficiis ada¬
morẽ ꝓuoc&: ut gratos quoque
ministeris in amorẽ seru& ut ꝓ¬
ximorum mala cumcorrigereñ
ual& taceat: Et quaecumq: corri¬
giloquendo possunt. silentiũ con¬
sensũ eẽ pertimes cant
UTATEPRAE POSITORUN
ui p̃ficitur ad regimen : caliter
Serga disciplinam subditorum
p̃stare sedeb& ut non solũ aucto¬

Expanded text:
noverit et sumere ex illa quod noverit et sumere ex illa quod juvat, et expugnare quod tentat, et aequalem se cum illa caeteris cernere, et tamen se peccantibus zelo ultionis anteferre. Praedicator quisque studeat ut minas potentium ratiocinatione mitiget, ut oppressorum angustias, quanto praevalet, ope levet; ut foris resistentibus opponat patientiam, et intus superbientibus exhibeat cum patientia disciplinam: ut erga errata subditorum sic mansuetudo zelum temperet, quatenus a justitiae studio non enervet; sic ad ultionem zelus ferveat, ne tamen pietatis limitem fervendo transcendat. Rectoris officium esse debet ut ingratos beneficiis ad amorem provocet, ut gratos quosque ministeriis in amore servet: ut proximorum mala cum corrigere non valet, taceat; et quaecunque corrigi loquendo possunt, silentium consensum esse pertimescattate praepositorum. 1. Qui praeficitur ad regimen, taliter erga disciplinam subditorum praestare se debet, ut non solum aucto
Abbreviated transcription (Latin):
rorem derelinquit: S ccrector
bene agentibus ꝑ humilitatem
socius  contrade linquentiũ uitia
ꝑ relumiustitiae erectus Vt&
bonis innullo sep̃ferat : & cum
prauorum culpa exigit potes¬
tatem ꝓtinus suiprioratus agnos
cat :quatenus & honore subps¬
so. aequalemse subditis beneui¬
uentib: deput& : & ergaꝑ uersos
iura rectitidinis non exercẽre
natura aequales genuit Sed
uariante meritorum ordine:
alios aliis cul pap ponit Ipsaaut̃
diuersitas quae accessit ex uitio
diuino iudicio dis pensatur
Vt quia omnis homo aequestare
non ual& : alt̃regatur ab alteros
Cuncti qui p̃ sunt non insepotes¬
tatem debent ordinis : s. aequa¬
litatẽ pensare conditionis :
Necp̃ eẽ hominib: gaudeant :
s ꝓdesse, Quã udelic& potentiã
beneregit : quia tenere illam no¬
uerit. & iapugnare Benehanc
regit quiscit ꝑ illam suꝑculpas
erigi scit cumillu cu&eris acqua¬
litate conponi: Quam tam̃ potẽs¬
tatẽ recae dispensat qui sollicite

Expanded text:
rore derelinquit. Sit rector rore derelinquit. Sit rector bene agentibus per humilitatem socius, contra delinquentium vitia per zelum justitiae erectus: ut et bonis in nullo se praeferat, et cum pravorum culpa exigit, potestatem protinus sui prioratus agncat, quatenus et honore suppresso, aequalem se subditis bene viventibus deputet, et erga perversos jura rectitudinis non exercere fnatura aequales sunt geniti: sed variante meritorum ordine, alios alii culpa postponit. Ipsa autem diversitas quae accessit ex vitio, divino judicio dispensatur, ut quia omnis homo aeque stare non valet, alter regatur ab altero. Unde cuncti qui praesunt non in se potestatem debent ordinis sed aequalitatem pensare conditionis, nec praeesse hominibus gaudeant, sed prodesse. Quam videlicet potentiam bene regit qui et tenere illam noverit et impugnare. Bene hanc regit, qui scit per illam super culpas erigi, scit cum illa caeteris aequalitate componi. Quam tamen potestatem recte dispensat qui sollicite
Abbreviated transcription (Latin):
AREDOCTAINA QUAITA
clarere deb& ecden asticus
doctor: Namdoctrina sinetu¬
ta: arrogantem reddit: Uita
sine doctrina: inutilem facit.
Sacerdotis p̃dicatio operib con¬
firmanda ẽ: itaut quod doc&
uerbo instruat exemplo
Vera ẽ enim illa doctrina : quã
uiuendi sequitur forma
plere opere neglegat : Tunc
enim p̃dicatio utiliter ꝓfestus:
quando efficaciter adimpl& :
Vnusquisq doctor & bonae
actionis & bona e p̃dicationis
haberedeb& studium : Nam
alterum sine altero : non facit
ꝑ fectum. si p̃cedat iustus be¬
ne agere: ut sequent̃ possit
benedocere ⁊ Sic̃ in nomis ma
metallum & figura. & pođ
inquiritur : ita inomnidoc¬
tore ecclesiastico q sequatur
⁊qͣ doceat. quo modo uiuati
Perqualitatem igitur metalli:
doctrina: Perfigurã similitu¬
do patrum : Perpondus :
humilitas designatur : Qui
tacenda ꝓferat: aut ꝓferenda
r&icescat : Nam sicut in cau¬
talocutio merrorẽ ꝑtrabit.
ita indiscr&um silentium.
hos quierudiri paterant iner¬

Expanded text:
am doctrina quam vita clarere debet ecclesiasticus doctor. Nam doctrina sine vita arrogantem reddit, vita sine doctrina inutilem facit. 2. Sacerdotis praedicatio operibus confirmanda est, ita ut quod docet verbo, instruat exemplo. Vera est enim illa doctrina, quam vivendi sequitur forma. plere opere negligat. Tunc enim praedicatio utiliter profertur, quando efficaciter adimpletur. 3. Unusquisque doctor et bonae actionis, et bonae praedicationis haalterum sine altero non facit perfectum: sed praecedat justus bene agere, ut sequenter possit bene docere. Sicut in numismate metallum, figura et pondus inquiritur; ita in omni doctore ecclesiastico, quid sequatur, quid doceat, quomodo vivat. Per qualitatem igitur metalli, doctrina; per figuram, similitudo patrum; per pondus, humilitas designatur. Qui tacenda proferat, aut proferenda reticescat. Nam sicut incauta locutio in errorem pertrahit, ita indiscretum silentium hos, qui erudiri poterant, in er
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpriue adeorum ꝓpositum
ꝑtinent obseruare nolentes.
adhibere debeant correptio¬
nis modum ⁊s quia omnis
u&as uelunius cuiusq intel¬
legentiae capacitus ꝓprias
deb& habere mensuras. &
iuxtumodũ cul parũ m̃ sura
extendendaẽ correptionũ
ethaccomnia iure in p̃la¬
torũ pendent iudicio. quo &
discr&issime temperanda g̃
necesse. ẽ utidem p̃laticirca
delinquentes medici peritissimi
imitentur factum ⁊ Scilic&
ut adhibita magnae dis cr&io¬
niscura. quid cuiq congruat.
quidue conueniat adhibeaNT
Hoc summopere ꝑpendentes :¬
ut iuxtaquanti tutem uul¬
nerum. exhibeant fomenta
curationũm : Quatenus nec
alterident quod noceat:¬

Expanded text:
proprie ad eorum propositum proprie ad eorum propositum pertinent, observare nolentes, adhibere debeant correptionis modum. Sed quia omnis aetas, vel uniuscujusque intelligentiae capacitas, proprias debet habere mensuras, et juxta modum culparum mensura extendenda est correptionum, et haec omnia jure in praelatorum pendent judicio, quo et discretissime temperanda sunt: necesse est ut iidem praelati circa delinquentes medici peritissimi imitentur factum: scilicet ut adhibita magnae discretionis cura, quid cuique congruat, quidve conveniat, adhibeant: hoc summopere perpendentes ut, juxta quantitatem vulnerum, exhibeant fomenta curationum, quatenus nec alteri dent quod noceat
Abbreviated transcription (Latin):
innobis s potius quod remũ¬
ner& inueniat: CXXXIII
QUALES ADLEGIN OUTI
ETCANTANDŨ IN ECCIESIA
CONSTI TUENDISUNT
ule adlegendum & can¬
tandũ. & psullendũ neccła
constituantur : qui non suꝑbȩ
sed humiliter debitas dño
laudes ꝑ soluant. & suauita¬
telectionis acmelodiae & doc¬
tos demulceant &minus doc¬
tos erudiant. Plus queuelint
inlectione uel cantu populi
aedificationẽ : quã popula rẽ
uunissimam adulationem ⁊
Qui uero haec doctae ꝑagere
nequeunt : erudiantur prius
amugistris. & instructihȩc
udimplere studeant. ut
audientes aedificent sexxxiiii.
QUIMODUSSIT CORREPTIONIS
uam quam contemptores
canonicarum institutionũ
Macpiscopuli p̃cipuue iudicio
plectendisint. quupoena
ut aitbeatus augustinus in
ecclesia nulla maior. eẽ potest.
demõstrandum tamenẽ qua¬
lem ca&eri p̃latiqui illis digni¬
tate inferiores. eẽ noscuntur.
in locissibi commissis in quib:
canonice uiuitur. erga subiectos
quos quae delinquentes. eteuq

Expanded text:
uod remuneret, inveniat. CAPUT CXXXIII. Quales ad legendum et cantandum in ecclesia constituendi sint. Tales ad legendum, cantandum et psallendum in ecclesia constituantur, qui non superbe, sed humiliter debitas Domino laudes persolvant; et suavitate lectionis ac melodiae et doctos demulceant, et minus doctos erudiant; plusque velint in lectione vel cantu populi aedificationem, quam popularem vanissimam adulationem. Qui vero haec docte peragere nequeunt, erudiantur prius a magistris: et instructi, haec adimplere studeant, ut audientes aedificent. CAPUT CXXXIV. Qui modus sit correptionis. Quanquam contemptores canonicarum institutionum episcopali praecipue judicio plectendi sint, qua poena ut ait beatus Augustinus in Ecclesia nulla major esse potest, demonstrandum tamen est qualem caeteri praelati, qui illis dignitate inferiores esse noscuntur, in locis sibi commissis, in quibus canonice vivitur, erga subjectos quosque delinquentes, et ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
sallentium in ecclesiadño :¬
mens concordare deb&cũ
uoce ut impleatur illud
& mente : Qm̃ quam uis
ubi que dñm ꝑ potentiũ
diuinitatis nouerimus. eẽ.
ꝑcipuue tumen eum cũ
diuino adsistimus officio.
ꝑgratium nobis credimus
ad esse: Dequa rebeda ue¬
nerabilis prbt. in expo¬
sitione acuangelii lucae :¬
ita dicit : Non lut& angelos
crebro electis in ui sibili
ad et̃ p̃sentia. uteos uel
ubhostis cullidi defendant
insidiis. uel maiori celestis
de siderii gratiu sustollunt
Apostolo attestunte quiait :
Non neomnes sunt admi¬
nistratorii sp̃s in ministeriũmissi
ꝓptereos qui hereditatẽ capiunt
sulutis: maxime tameri

Expanded text:
sallentium in ecclesia Domino mens concordare debetcum voce, ut impleat illud et mente . Quoniam quamvis ubique Dominum per potentiam divinitatis noverimus esse, praecipue tamen eum, cum divino assistimus officio, per gratiam nobis credimus adesse. De qua re Beda Venerabilis presbyter, in expositione Evangelii Lucae ita dicit: Non latet angelos crebro electis invisibili adesse praesentia, ut eos ab hostis callidi defendant insidiis, vel majori coelestis desiderii, gratia sustollant, Apostolo attestante, qui ait: Nonne omnes sunt administratorii spiritus, in ministerium missi propter eos qui haereditatem capiunt salutis? Maxi
Abbreviated transcription (Latin):
gentib ap̃lutis constituto
st& : Foris uero : nullutenus
remanere p̃sumat. neotio
norant: ut scilic& signacestis
temporibus pulsent :
Luminaria uero : cũ omnidili¬
gentia concinnanda ꝓuidean
Sitquae eorum studii : ut nihil
desibi cõmissis reb eccłȩ pereał¬

Expanded text:
gentibus a praelatis constituto gentibus a praelatis constituto stet: foris vero nullatenus remanere praesumat, ne otio norint, ut scilicet signa certis temporibus pulsent. Luminaria vero cum omni diligentia concinnanda provideant, sitque eorum studii, ut nihil de sibi commissis rebus ecclesiae perea