comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
helie dicit᷑. qi sic̃ helias sccłm dĩi aduentũ preneniet:
ita iohes p̃uenit pͥmũ. Sicut ille p̃cur sor uenturus est
iudicis ita iste p̃cursor factus est redẽptoris. Iohes gͥ in
spũ helias erat. in ꝑsona helias ñ erat. Qd̾ gͦ dñs fatetur
de spũ. hoc iohes dinegat de ꝑsona. Qͥa ꝙ uistũ sicerat
ut ꝙ discipłis dñs spiritalc̃ de ioħe sententiã dicrret. ꝙ io¬
hannes isdẽ turbis carnalib ũ de suo spũ s de tor pore res
dicate. s etiã demoustrare. Quis nã sit ꝯtinuo expͥmit
dũ subiungit. Ego uot clamantis in descito. S̾citis ftẽs¬

Expanded text:
 Elias secundum Domini adventum praeveniet, ita Joannes praevenit primum. Sicut ille praecursor venturus est judicis, ita iste praecursor est factus Redemptoris. Joannes igitur in spiritu Elias erat, in persona Elias non erat. Quod ergo Dominus fatetur de spiritu, hoc Joannes denegat de persona, quia et justum sic erat, ut et discipulis Dominus spiritalem de Joanne sententiam diceret, et Joannes idem turbis carnalibus non de suo spiritu, sed de corpore respodicare, sed etiam demonstrare, quisnam sit continuo exprimit, dum subjungit: Ego vox clamantis in deserto. Scitis, f
Abbreviated transcription (Latin):
aqua baptirat: quia pectã soluere ñ ualens. baptiat
crgo bapticat qui petata ꝑ baptismũ ñ relaxat: nisiut
p̃tursionis sue ordinẽ seruans quia nasciturum nascte
p̃uenerat. baptiraturũ quoꝙ ilĩm baptitando p̃nt¬
ret: to qui p̃dicando factꝰ est p̃tuisor xp̃i: bayticanioti

Expanded text:
 baptizatorum ergo baptizat, qui peccata per baptisma non relaxat? nisi ut praecursionis suae ordinem servans, quia nasciturum nascendo praevenerat, baptizaturum quoque Dominum baptizando praeveniret; et qui praedicando factus est praecursor Chri
Abbreviated transcription (Latin):
dũ infirmitatẽ suã studuit hunulit̾ agnoscert: illꝰ celsitu¬
dinem meruit ueracit̾ optine̾. S cũ ex lectione alia iedẽp¬
toris nr̃i sententia ad mentẽ reducit᷑. ex hiuiꝰ nobis lectoĩs
uerbis questio ualde impleca gn̾at᷑. Alio quippe in loco
inquisitꝰ a discipłis dñs cde aduentu helie: respondit. He¬
lias iam uenit. ꝙ ñ cognouer̃t eũ: s fecert̃ in eo q̃tũꝙ¬

Expanded text:
gnoscere, illius celsitudinem meruit veraciter obtinere. Sed cum ex lectione alia Redemptoris nostri sententia ad mentem reducitur, ex hujus lectionis verbis nobis quaestio valde implexa generatur. Alio quippe in loco inquisitus a discipulis Dominus de Eliae adventu, respondit: Elias jam venit, et non cognoverunt eum, s
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tatis scientia illustrat. ꝙ amore inflaminat. Unde ipse ꝑ
ꝓpham dicit. Uobis autẽ tim̃tib nom̃ meũ oriet᷑ sol iusticiẽ.
Quius uidelicet solis rodios beata uͥgo suscepit qͣndo dñm cõ¬
cepit. S ilem sol ul est diuinitas redemptoris nr̃i tegmine se
humane nate᷑ qͣsi umbratulo quodã obtexit quo mediante
uirginis eum uscera ferre sufficerent. Sicꝙ uirtꝰ altissimi
obumbrauit ei : dũ diuina xp̃i potentia ꝙ p̃sentialit̾

Expanded text:
nflammat; unde ipse per prophetam dicit: Vobis autem timentibus nomen meum orietur sol justitiae . Cujus scilicet solis radios beata Virgo suscepit, quando Dominum concepit. Sed idem sol, id est, divinitas Redemptoris nostri, tegumine se humanae naturae quasi umbraculo quodam obtexit, quo mediante Virginis eum viscera ferre sufficerent: sicque virtus Altissimi obumbravit ei, dum divina Christi potentia et
Abbreviated transcription (Latin):
legimus. Petra aut̃ erat xp̃s.
Cuius fide. spe. & caritate. non
solum in baptismate sed in om̃i
prorsus actione. deuota purificant᷑
corda bonorum. Quae & ipsa
cotidiana nr̃a ci rcumcisio. idest
continua cordis mundatio. semꝑ
octaui diei sacramentũ cȩlebrate
non desistit: quia nos in exemplũ
dominicȩ resurrectionis quae
octaua die id est post septimã sabbati
facta ẽ scificate nos consuieseaius.

Expanded text:
legimus: petra autem erat Christus, legimus: petra autem erat Christus, cujus fide, spe et charitate, non solum in baptismate, sed in omni prorsus actione devota purificantur corda bonorum. Quae et ipsa quotidiana nostra circumcisio, id est continua cordis mundatio, semper octavae diei sacramentum celebrare non desistit, quia nos in exemplum Dominicae resurrectionis, quae octava die, id est post septimam sabbati, facta est, sanctificare c
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Uȩ qui potentes estis ad
bibendum uinum: & uiri fortes
ad miscendam ebrretatem. Incrr¬
cumeisi ol factu & tactu. qͥ unguento
& uariis odoribus sunt delibuti qui
secuntur amplexus meretricis :
aspergentis cubibe sium myrra &
aloe. & cinamomo. Incircumcisi
gressibus: de quibus psalmista
cominemorat. Contritio & infeli.¬
citas in uiis eorũ: & uram pacisnon
cognourerunt. At qui om̃i custodia
seruant suum cor: qui autitunt
oculos suos ne uideant uanitatem.
qui sepiunt aures suas spiuis ne
audiant linguam nequam. qͥui
gustant & uident quam suauis est
dñs. quani beatus uir qui sperat
in eum. qui custodiunt uias suas
ut non delinquant in lingua sua:
qui donec super est alitus corum
meditabitur mendatrum: quiliuaq̃
manus suas ad mandata dĩ quae
diligunt. qui ab om̃i uia mala pto¬
hibent pedes suos ut custodrant
uerbum dĩ. isti om̃s suos sensus
petra spiritalis exercitii sc̃ osttu¬
dunt habere circumcisos. Petrinis
quidem caltris crrcumcisione̾ fitri

Expanded text:
dicens: Vae qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem . Incircumcisi olfactu et tactu, qui unguento et variis odoribus sunt delibuti; qui sequuntur amplexus meretricis, aspergentes cubile suum myrrha, et aloe et cinnamomo. Incircumcisi gressibus, de quibus Psalmista commemorat: Contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt . At qui omni custodia servant suum cor, qui avertunt oculos suos ne videant vanitatem, qui sepiunt aures suas spinis, ne audiant linguam nequam, qui gustant et vident quam suavis est Dominus, quam beati viri qui sperant in eo, qui custodiunt vias suas ut non delinquant in lingua sua, qui donec superest halitus in eismeditatur mendacium, qui levant manus suas ad mandata Dei quae diligunt, qui ab omni via mala prohibent pedes suos ut custodiant verbum Dei, isti omnes suos sensus petra spiritualis exercitii se ostendunt habere circumcisos. Petrinis quippe cultris circumcisionem fieri
Abbreviated transcription (Latin):
sensuum. Qui enim uiderit mu-¬
lierem ad coneupi scendum eã. qui
habuerit oculos sublimes. hurus
in circumcisus est uistis quib uoce
ueritatis dicitur. Quĩ est exdõ uerba
dĩ audit: propterea uios nor auditis:
quia exdõ non estis. Incrretuneisi
sunt auribus: incircumcisi lingua
& manibus. quorũ os locutũ est
uanitatem: & dextera eorũ dextera
iniquitatis: qui locuntur pacem

Expanded text:
sensuum. Qui enim viderit musensuum. Qui enim viderit mulierem ad concupiscendam eam, qui habuerit oculos sublimes, hujus incircumcisus est visus: quibus voce Veritatis dicitur: Qui est ex Deo, verbum Dei audit. Propterea nos non auditis, quia ex Deo non estis . Incircumcisi sunt auribus, incircumcisi lingua et manibus sunt, quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis: q
Abbreviated transcription (Latin):
quae cotidiano uirtutum exercitio
sit subire reinedia. De ponamus
scđm ptistinam conuersationem
ueterem hominem: qui corrãpitur
scdđm desidtria erroris. Renorem᷑
sp̃a mentis m̃ȩ & induamus nouũ
hominem qui scđm̃ dm̃ creatus est.
in iustitia & scitate ueritatis. Neq
audientes circumcisiorem in uno
corporis nr̃i membto nos castigate
sufficere ctedamus : sed sicut idem
alibi monet apłs. mundemus nos
ab om̃i labe & inquinamento carnis
& sp̃s ꝑficientes scĩficationem in
timore di. Releganus acta apło¬
rum. uideamus beatissimu proto.¬
martyrem stephanum ⁊udx̧is sexũ
dño ꝑfequentibus terribiliter into-¬
nantem. duri ceruicȩ & incrrcu̾cisi
cordibus & atiribus: uos semꝑ sp̃ut
scõ restitistis. Si ergo in crreumcisi
cordibus & auribus sunt qui sp̃s scĩ
monitis resistunt: est utiq cotdiũ
& aurium circumcisio. Et si ẽ. cor-¬
dium & atrium. est & om̃ium ex¬
terioris in teriorisq hominis nrͣi

Expanded text:
quae quotidiano virtutum exercitio quae quotidiano virtutum exercitio fit, subire remedia. Deponamus secundum pristinam conversationem veterem hominem, qui corrumpitur secundum desideria erroris, renovemur sphominem, qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis. Neque audientes circumcisionem in uno corporis nostri membro nos castigare, sufficere credamus: sed sicut idem alibi monet Apostolus: Mundemus nos ab omni labe et inquinamento carnis et spiritus, perficientes sanctificationem in timore Dei ; relegamus Acta apostolorum, videamus beatissimum protomartyrem Stephanum Judaeis se cum Domino persequentibus terribiliter intonantem: Duri cervice, et incircumcisi cordibus et auribus, vos semper Spiritui sancto restitistis. Si ergo incircumcisi cordibus et auribus sunt, qui Spiritus sancti monitis resistunt, est utique cordium et aurium circumcisio. Et si est cordium et aurium, est et omnium exterioris interiorisque hominis nostri
Abbreviated transcription (Latin):
marũ. Octaua aut̃ aetas. ipsa est
dres tesurrectionis sine ullo tẽponr
fine brata: quando uera omimos
circumcisionis gła chorus cante.
non ultra corpus quod corrũpitin
ad grauat anima: non terrena
in habitatio deprimit sensum
multa cogitantem. sed corpus uͥ¬
in corraptibile lȩcificat animã
& subleuat cȩbestis in habitatio
totum hominem uisioni sui con.¬
ditoris inherentem. Cuius
aeterni dici bratitudint̃ ꝓpheta
in illo cuius supra nreminimus
psalmo consequenter exponit.
animã suam ipse. & om̃is interiors
sui hominis affectus. ad berredietuss
dnm. recordandasq om̃s eius reti¬
brtiones excitans. Qui redemit
dtinteritu inquit uitam tuam:
qui satiat inbonis desideriũ tuũ
qui coronat te inmiseratione &
miscdĩa: renouabitur sicut aquis
iuuentus tua. Et ideo necesse est
rimȩ renouationis quasi summȩ
circuncisionis desideramus p̃mia
ꝑtingere : curemus interim prini.¬
tiue circum cisionis & renouationis.

Expanded text:
imarum. Octava autem aetas ipsa est imarum. Octava autem aetas ipsa est dies resurrectionis sine ullo temporis fine beata, quando vera omnimodo circumcisionis gloria coruscante, non ultra corpus, quod corrumpitur, aggravat animam; non terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem, sed corpus jam corruptibile laetificat animam, et sublevat coelestis inhabitatio totum hominem visioni sui conditoris inhaerentem. Cujus aeterni diei beatitudinem Propheta in illo, cujus supra meminimus, psalmo consequenter exponit, animam suam ipse et omnes interioris sui hominis affectus ad benedicendum Dominum recordandasque omnes ejus retributiones excitans: Qui redimit de interitu, inquit, vitam tuam, qui satiat in bonis desiderium tuum, qui coronat te in miseratione et misericordia, renovabitur sicut aquilae juventus tua. Et ideo necesse est,rimae renovationis, quasi summae circumcisionis, desideramus praemia pertingere, curemus interim primitivae circumcisionis et renovationis,
Abbreviated transcription (Latin):
exuti. mox ꝑacto iudicio ad uiden¬
dam ꝑpetuo creatoris nr̃i faciem.
aulam regni cȩlestis ingredimur.
ad tempłum dñi hicrusolimam cũ
laudibis hostiarũ munus accep¬¬
tabile deferri. Uera cn̾i circum¬
cisione purgatus. templum dñi
cum muntribus ingreditur: qui
gła resurrectionis ab om̃i labe
mortalitatis ex coctus. cũ bonorũ
fructibus opera suꝑnę ciuitatis
gaudia sempiterna subit. Disrupi¬
sacrificabo hostiam laudis. Ulota
iea dño reddã in atriis domus
dñi. in conspectu om̃is populi eꝰ
in medio tui hrerłm. Quod de.¬
siderantissimũ tempus cęlestis
introitus illa dies octaua qua cir.¬
cumcisio celebratur indicat.
Sex ett̾ni sunt huius scłi artates.
notissimis temporũ distinctȩ an¬
culis: in quibus ptodõ laboribus
insistere. & pro adipisernda reqͥe
sempiterna ad tempus operari
necesse est. Septima est artas. non
in hac sed in alia uita quiescentui
usq ad tempus resurrectionis an¬

Expanded text:
exuti, mox peracto judicio ad videnexuti, mox peracto judicio ad videndam perpetuo Creatoris faciem, aulam regni coelestis ingredimur, ad templum Domini Hierosolymam cum laudibus hostiarum munus acceptabile deferri. Vera enim circumcisione purgatus templum Domini cum muneribus ingreditur qui gloria resurrectionis ab omni labe mortalitatis excoctus, cum bonorum fructibus operum supernae civitatis gaudia sempiterna subit. Disrupsacrificabo hostiam laudis. Vota mea Domino reddam in atriis domus Domini, in conspectu omnis populi ejus, in medio tui Hierusalem . Quod desideratissimum tempus coelestis introitus illa dies octava, qua circumcisio celebratur, indicat. Sex etenim sunt hujus saeculi aetates notissimis temporum distinctae articulis, in quibus pro Deo laboribus insistere, et pro adipiscenda requie sempiterna ad tempus operari necesse est. Septima est aetas non in hac, sed in alia vita quiescentium usque ad tempus resurrectionis an
Abbreviated transcription (Latin):
&iam degentib ȩccłam alloquens.
Uidebunt gentes iustũ tuũ: & cuncti
reges inclytum tuũ: & uocabitur
tibi nomen nouu. quod os dñi lo¬
a nobis posstt intelligi. sed sollicita
ac uigili eget intentione: utt & iã
nos possimus eiusdem nominis par¬¬
ticipatione saluari. Leginus quippe
angelo interprȩtante: quia ipse
saluum faciet populũ suii ãpeccatis
eorã. Et indubitanter credimus
ac speramus. quia qui apeccatis saluat.
ipse &tam acorruptionib quae ob
peccata contingunt. & ab ipsa mor¬¬
te saluare non omittit. psalmista
testante qui ait. Qui propitius
fit om̃ib iniquitatibus tius. qui
sanat om̃s languores tuos. Dimissis
quippe om̃ib iniquitatib nr̃is.
ad integrũ oñs languores nostri
sanabuntur: cum resurrectionis
apparente głã. nouissima inimica
destructa fuerit mors. Et hȩc est
uera pbenaria nr̃a ci reumcisio.
cum indie iudici cunctis simtil
animȩ catuisq corruptionibus

Expanded text:
etiam de gentibus Ecclesiam alloquens: etiam de gentibus Ecclesiam alloquens: Videbunt gentes justum tuum, et cuncti reges inclytum tuum. et vocabitur tibi nomen novum, quod os Domini loa nobis possit intelligi, sed sollicita ac vigili eget intentione, ut etiam nos possimus ejusdem nominis participatione salvari. Legimus quippe, angelo interpretante, Quia ipse salvum faciet populum suum a peccatis eorum . Et indubitanter credimus ac speramus, qui a peccatis salvat, ipse etiam a corruptionibus, quae ob peccata contigerunt, et ab ipsa morte salvare non omittit, Psalmista testante, qui ait: Qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes languores tuos . Dimissis quippe omnibus iniquitatibus nostris ad integrum omnes languores nostri sanabuntur, cum resurrectionis apparente gloria novissima inimica destructa fuerit mors. Et haec est vera et plenaria nostra circumcisio, cum in die judicii cunctis simul animae carnisque corruptionibus
Abbreviated transcription (Latin):
petrus credentes degentib feminas.
adhumilitatis castitatis & modestię
urrtutem prouocans: eiusde̾ matris
nt̃ȩ sarę̧ debita cum laude meminit.
Sicut sara inquit obedrebat abrahae
dominum eum uocans: cuius estis
filiae brnefacientes: & non timentes
&iam seipsos prrcepta fide xp̃i cũ
patriarchis nominis excelsi meruisse
consortium: seq pereepta in xp̃o
purificatione baptismi salutaris
diriuatum anomine xp̃i gaudeant
mutuasse cognomen. Et hoc usq
ad finem firmum intemeratumq
seruare contendant: gaudentes
in se illud esaiȩ uaticinium esse
completum. Et seruos suos uocabit
nomine alio. hoc est nomine xpͥi¬
ano: quo nunc om̃s serui xp̃i se
delectantur in signiri. Neq enim
nouren aliud sub cȩlodatum est
hominibus. in quo oporteat nos
saluos fteri. Unde propheta con¬
sequenter adiungit. In quo qui¬
benedicendus est. suꝑ terram
benedicctur in dño amen. Dicit¬
& alias de eodem multiplicandã

Expanded text:
Petrus credentes de gentibus feminas Petrus credentes de gentibus feminas ad humilitatis, castitatis et modestiae virtutem provocans, ejusdem matris nostrae Sarae debita cum laude meminit. Sicut Sara, inquit, obediebat Abrahae, dominum eum vocans, cujus estis filiae benefacientes, et non timentes inerint etiam seipsos percepta fide Christi cum patriarchis nominis excelsi meruisse consortium, si percepta in Christo purificatione, baptismi salutaris derivatum a nomine Christi, gaudeant mutuasse cognomen, et hoc usque ad finem firmum intemeratumque servare contendant, gaudentes in se illud Isaiae vaticinium esse completum: Et servos suos vocabit nomine alio , hoc est nomine Christiano, quo nunc omnes servi Christi se delectantur insigniri. Neque enim nomen aliud sub coelo datum est hominibus, in quo oporteat eos salvos fieri. Unde propheta consequenter adjungit: In quo benedicendus super terram, benedicetur in Domino, amen . Dicit et alias de eodem, multiplicandam
Abbreviated transcription (Latin):
credimus sumptã. quod abraham
patriarcha qui primus circumcisionis
sacramentum in testimonium suae
magnae fidei & diuinȩ ad eum pro-¬
missionis accepit. eodem die suae
suorumq circumeisionis &ia nominis
amplificatione simul cum sua coniuge
bentdici promeruit : ut qui eatenus
abram pater excelsus dictus est. deide
abraham id .e̾. pater multa rũ gentiu̾ꝰ
uocaretur: quia pattem inquit mul¬¬
tarũ gentium constitui te. Quae
fidelissima promissio tam late per
orbeni iam patet impleta: ut &rã
nos ipsi degentibus ad fidei illius
deuotionem uocati. tpsum nos patrẽ
sprritaliter habere gaudeamus:
saraĩ inquit uxorem tuã non uoca¬
bis sarai sed saram: id est non uocabis¬
principem meam. sed principem.
Uidelic& aꝑte docens. ut eam quae
tantae fidei particrps & socra facta
est. non proprię principem suae
domus. sed absolute principem.
id est om̃ium recte credentium
feminarũ uocaret: & in telligero
esse parentem. Unde beatus apłs

Expanded text:
credimus sumptam quod Abraham credimus sumptam quod Abraham patriarcha, qui primus circumcisionis sacramentum in testimonium suae magnae fidei et divinae ad eum promissionis accepit, eodem die suae suorumque circumcisionis etiam nominis amplificatione simul cum sua conjuge benedici promeruit, ut qui eatenus Abram pater excelsus dictus est, deinde Abraham, id est pater multarum gentium, vocaretur: quia patrem, inquit, multarum gentium constitui te. Quae fidelissima promissio tam late per orbem jam patet impleta, ut etiam nos ipsi de gentibus ad fidei illius devotionem vocati, ipsum nos patrem spiritualiter habere gaudeamus, Sarai, inquit, uxorem tuam. non vocabis Sarai, sed Saram, id est, non principem meam, sed principem: videlicet aperte docens ut eam quae tantae fidei particeps et socia facta est, non proprie principem suae domus, sed absolute principem, id est, omnium recte credentium feminarum vocaret, et intelligeret esse parentem. Unde beatus apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
absoluere curabant. Sine fide eni
inpossibile est placere dõ. Eit sicit
alias scriptum est: iustus autẽ ex
fide uiuit. Sed utnieris in carne
dĩ filius. qui solam carnis naturam
nullam autẽ peccati contagionem
eentis. lic& utrumq genus pirrifica¬
tionis subire dignatus sit. Et crrcũ¬¬
eisus uidelic& est aparentib octauadie
natiuitatis. & tricesimo aetatis anno
baptiiatus aiohanne: immo &ium
tertium salutaris hostiȩ munus. ipse
templi dñs prose non respuit offerri.
Cuius dici dehinc tricesima tertia dño
opitulante ur̃a caritas auditura
simul est. & celebratura mysterium:
Cuncta inquam & legalis & euuange¬¬
lieae pirrificationis genera quinullo
suo tempore docer& esse saluberrima:
& aduenientis cuuangelii cunctis fide¬¬
libus ostenderet aequę subrunda te-¬
media. Sed et hoc quod eodem die
suae citcumcisionis nomen ut iħ̃s
uocaretur accepit: adimitationem
priscȩ fecit obseruationis. Quã exeo

Expanded text:
absolvere curabant. Sine fide enim absolvere curabant. Sine fide enim impossibile est placere Deo: et sicut alias scriptum est: Justus autem ex fide vivit . Sed veniens in carne Dei Filius, qui solam carnis naturam, nullam autem peccati contagionem centis: utrumque genus purificationis subire dignatus est, et circumcisus videlicet a parentibus octava die nativitatis, et tricesimo aetatis anno baptizatus a Joanne, imo etiam tertium salutaris hostiae munus ipse templi Dominus pro se non respuit offerri. Cujus die dehinc tricesima tertia, Domino opitulante, vestra charitas auditura simul est et celebratura mysterium. Cuncta, inquam, et legalis et evangelicae purificationis genera, qui nullo suo tempore doceret esse saluberrima, et advenentis Evangelii cunctis fidelibus ostenderet aeque subeunda remedia. Sed et hoc quod eodem die suae circumcisionis nomen ut Jesus vocaretur, accepit, ad imitationem priscae fecit observationis, quam ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
biliter ac salubriter clamat. nisiqus
renatus fuerit ex aqua & sp̃u. non
potest introire in regnum dĩ: ipse
dudũ ꝑlegem suam clamabat.
Masculus cuius prȩpittii caro circũ.¬
cisa non fuerit. peribit anima illa
de populo suo. quia pactũ nirum
trritum fecit: ⁊dest quia pactum
uitȩ in paradyso hominib mandati
adãm preuaricante transgressus et
in quo om̃s peccauerunt peribit de
cȩtu scõrum: si non ei fuerit remedio
salutari subuentum. Utraq ergo
purificatio. & circumcisionis uide¬
lic& in lege. & in cuuangelio bap.¬
tismatis. tollendę pręuaricationis
primȩ gr̃a posita est. Et ne cui
scłi labentis actati suꝑni respectus
munera deessent. illi quoq qui
amundi exordio usq ad tempora
date errcumcisionis. uel post datĩ
eircumcisionem de aliis nationibus
dõ placuierunt uel hostiarũ oblati.¬
onibus. trel certe sola fidei uirtute
suas suorumq animas creatori co.¬
mendantes. a primi reatus uinculis

Expanded text:
biliter ac salubriter clamat: Nisi quis biliter ac salubriter clamat: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum Dei ; ipse dudum per legem suam clamabat: Masculus cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo, quia pactum meum irritum fecit , id est, quia pactum vitae in paradiso hominibus mandatum Adam praevaricante transgressus est, in quo omnes peccaverunt: peribit de coetu sanctorum, si non ei fuerit remedio salutari subventum. Utraque ergo purificatio, et circumcisionis videlicet in lege, et in Evangelio baptismatis, tollendae praevaricationis primae gratia posita est. Et ne cui saeculi labentis aetati superni respectus munera deessent, illi quoque qui a mundi exordio usque ad tempora datae circumcisionis vel post datam circumcisionem, de aliis nationibus Deo placuerunt, vel hostiarum oblationibus, vel certe sola fidei virtute suas suorumque animas Creatori commendantes, a primi reatus vinculis
Abbreviated transcription (Latin):
est. sua largitate reduceret. Sus¬
cepit igitur circumcisionẽ lege
decretam incarne : qui absq om̃i
prorsus labe pollutionis apparuit
in carne. Et qui insimilitudine
carnis peccati. non autem in carne
peccati ad uenit. remedio quo caro
peccati consutuerat mundari non
respuit: sicut etiã undã baptisinatis
qua nouȩ grãe populos apeccatorũ
sorde lauari uoluit. ipse non ne-¬
cessitatis sed exempli causa subit.
Scrre eten̾i debet ur̃a fraternitas.
quia idem salutiferę curationis
auxilium erreumcisio inlege contra
originalis peccati uulnus agebat.
quod nunc baptismus agere teue.¬
latȩ gr̾ae tempore consutuit:
excepto quod regni cȩlestis ianuã
necdum intrare poterant. donec
adireniens benedictionẽ daret qui
legem dedit. ut uideri possit ds̃
deorum in syonantum insinu
abrabȩ post mortem beata requio
consolati. supernȩ pacis ingressũ.
spe felici expectabant. Qui enim
nunc per cuuangeliũ suum teri.¬

Expanded text:
est, sua largitate reduceret. Susest, sua largitate reduceret. Suscedecretam in carne, qui absque omni prorsus labe pollutionis apparuit in carne, et qui in similitudine carnis peccati, non autem in carne peccati advenit, remedium quo caro peccati consueverat mundari, non respuit, sicut etiam unda baptismatis, qua novae gratiae populos a peccatorum sorde lavari voluit. Ipse non necessitatis, sed exempli causa subiit; scire etenim debet vestra fraternitas, quia idem salutiferae curationis auxilium circumcisis in lege, contra originalis peccati vulnus agebat, quod nunc baptismus agere revelatae gratiae tempore consuevit. Excepto quod regni coelestis januam necdum intrare padveniens benedictionem daret, qui legem dedit, ut videri posset Deus deorum in Sion, tantum in sinu Abrahae post mortem beata requie consolati supernae pacis ingressum spe felici exspectabunt. Qui enim nunc per Evangelium suum terri
Abbreviated transcription (Latin):
filiorũ reciperemus. Magna nãq
dispensatione pietatis ad fedemp¬
tionem generis humani. ds pater
non angłm non archangelum. sed
filium suum unigenitũ mittere
dignatus est. Quem quia indiui¬
nitatis suae specie uidere nequi¬
uimus. magna rursum dilectionis
Ate prouidit. ut hunc factum ex
muliere. hoc est & maternę carnis
substantia. sine urrili ad mixtione
conceptũ. ad humanos utrũ homine̾
proferret aspectus : qui indiuina
uirtute ac substantia. manens per
om̃ia quod erat. Ueram naturae
mortalis in firmitatem quam non
habebat induer&. Et ut nobis
necessariam obediendi uirtutem
prȩcipuo comnrendato exemplo.
factum sub lege filium suũ misit
ds inmundum: non quia ipse legi
quicquã debrat. qui unus magister
noster unus est legis lator & iudex.
sed ut eos qui sub lege positi legis
onera portare nequiuerant. sua
conpassione iuuar&: ac deferuili
conditione quae sub lege erat ereptos.
inadoptionẽ filiorum quae ꝑ grãm

Expanded text:
filiorum reciperemus . Magna namque filiorum reciperemus . Magna namque dispensatione pietatis ad redemptionem generis humani Deus Pater non angelum, non archangelum, sed Filium suum unigenitum mittere dignatus est. Quem quia in divinitatis suae specie videre nequimus, magna rursum dilectionis arte providit ut hunc factum ex muliere, hoc est ex maternae carnis substantia, sine virili admixtione conceptum, ad humanos verum hominem proferret aspectus: qui in divina virtute ac substantia manens, per omnia quod erat, veram naturae mortalis infirmitatem quam non habebat, indueret. Et ut nobis necessariam obediendi virtutem praecipuo commendaret exemplo, factum sub lege, Filium suum misit Deus in mundum: non quia ipse legi quidquam debeat, qui unus magister noster, unus est legislator et judex, sed ut eos qui sub lege positi legis onera portare nequiverant, sua compassione juvaret, ac de servili conditione, qui sub lege erant, ereptos in adoptionem filiorum, quae per gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
CAN CENERAN¬
damq prȩsentis festi
memoriam. paucis quidẽ
uerbis euuangelista cõprehendit:
sed non pauca cȩlestis mysterui
urrtute grauida reliquit. Expo-¬
sita namq natiuitate dominica.
cuius gaudia mox angeli dignis
laudibus etulerunt. pastores de¬
uota uisitatione cȩlebrarunt. om̃s
qui tunc audiere mirati sunt: nos
quoq promodulo nr̃o ꝓut potuimus
ꝓxime dño largiente congrus mis-¬
sarum hymnorumq sollempnus
exegimus: subiunxit atq ait. Et
postquã consummati sunt dies octo
ut circumeideretur ꝓuer. uocatũ
est nomen cius ih̃s. quod uocatum
est ab angło priusquam uiutero
conciptretur. Haec sunt festiuitatis
hodiernę gaudia ueneranda. hȩc sacrȩ
sollempnitas diei. hȩx illa supernae
pietatis munera sacto scã: quȩ fide.¬
lium cordibus commendans apłs ait.⁊
Quia ubi uenit pbenitudo temporis.
misit ds̃ filium suũ factũ ex muliere.
factum sublege: ut eos qui sublege
erant redimeret. ut adoptionem

Expanded text:
am venerandamque praesentis festi memoriam paucis quidem verbis evangelista comprehendit, sed non pauca coelestis mysterii virtute gravidam reliquit. Exposita namque nativitate Dominica, cujus gaudia mox angeli dignis laudibus extulerunt, pastores devota visitatione celebrarunt, omnes qui tunc audiere mirati sunt, nos quoque pro modulo nostro, prout potuimus, Christo Domino largiente, congruis missarum hymnorumque solemniis exegimus, subjunxit atque ait: Et postquam consummati sunt dies octo ut circumcideretur puer, vocatum est nomen ejus Jesus, quod vocatum est ab angelo, priusquam in utero conciperetur. Haec sunt festivitatis hodiernae gaudia veneranda, haec sacrae solemnitas diei, haec illa supernae pietatis munera sacrosancta, quae fidelium cordibus commendans Apostolus ait: Quia, ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem
Abbreviated transcription (Latin):
cundem tecum constituisti dño. Xli
glonosum. Quare te brnedictio¬
nibus cumultm. & infinitam
filiorum multitudinem. ex eotibi
ꝓuenire confiriem. Statim pro¬
curatur aries: qui pro isaac sci̾ssimo
mereretur occidi. Nec enim fas
erat ut isaac qui tẏpum xp̃i pota.¬
bat. a patre hoc intempore macta-¬
retur: quia ꝑfecta sacrificii hostia.
xp̃o dño seruabatur. Procuratur
inquam a ries. qui pro isaac mete-¬
retur occidi: ut & promissum
patris dehostia compleretur: &
perfecto sacrificio. patri isaac inco¬
lomis redderetur. Tunc uterq lȩtus
drmonte descendit: pater quod
sacrificii uotum filio saluo ꝑ fecerit.
filius quod iussa patris libenter
optasset. Gaudet de patre filius:
de filio pater. Gaudent ꝓpinqui
familia cuncta lȩtatur. Gaudent
inqua quod & opiis tantũ ꝑfectũ
sit: & quod patrem cũ filio in co¬
lomes illis dñs reuocarit.

Expanded text:
eumdem tecum constituisti Domino eumdem tecum constituisti Domino gloriosum. Quare te benedictionibus cumulabo, et infinitam filiorum multitudinem ex eo tibi provenire confirmabo. Statim procuratur aries, qui pro Isaac sanctissimo mereretur occidi. Nec enim fas erat ut Isaac, qui typum Christi portabat, a patre hoc in tempore mactaretur, quia perfecta sacrificii hostia Christo Domino servabatur. Procurabatur, inquam, aries, qui pro Isaac mereretur occidi, ut et promissum patris de hostia compleretur, et perfecto sacrificio, patri Isaac incolumis redderetur. Tunc uterque laetus de monte descendit: pater, quod sacrificii votum salvo filio perfecerit; filius, quod jussa patris libenter optasset. Gaudet de patre filius, de filio pater. Gaudent propinqui, familia cuncta laetatur: gaudent, inquam, quod et opus tantum perfectum sit, et quod patrem cum filio incolumes illis Dominus revocarit.
Abbreviated transcription (Latin):
uotum est. Nec tibi fili ageniton
mors miferanda infertur: sed
utrisq nobis salubriter prouidt
Tanto cris acceptabilis hostia: quino
librnter gloriose mortis excepti
bentficia. Quod iussus es patu
ꝑfice inquit: quod disponis insta
nec recuso. Quod uolutris uolo.
quod optas ex op̃to: quod desideris
F & ipse desidrro. Deniq eo uotoist
mortẽ excipio: quo te eam mih
inferre uelle cognosco. Hȩc & si
uterq non dixit: tamen cuncta
ista inactu ostendit. Mox pates
extensa manu gladium sumit.
dexteram erigitꝰ. Iugulare filia
sacrificium perficere. tussa dni
uoluit deuotus implere. En
pendenti iam atq imminenti
muerone: parce inquit dñs pi
fidem tuam quȩ siui. non filium
iugulares optaui: nec amabile
pignus tibi subtrahere. sed at¬
tionem tuã uolui ptitemptase
Nunc cognoui quia amas dti̾m:
magis quam filium. Immo magis
amas filium quia diligis dnm: quia
dum non peꝑcisti filio ꝓpter dm̃:

Expanded text:
votum est. Nec tibi, fili, a genitore votum est. Nec tibi, fili, a genitore mors miseranda infertur, sed utrisque nobis salubriter providetur. Tanto eris acceptabilis hostia, quanto libenter gloriosae mortis acceperis beneficia. Quod jussus pater es, perfice, inquit; quod disponis, constnec recuso, quod volueris volo, quod optas exopto, quod desideras et ipse desidero. Denique eo voto istam mortem excipio, quo te eam mihi inferre velle cognosco. Haec etsi uterque non dixit, tamen cuncta ista in actu ostendit. Mox pater extensa manu gladium sumit, dexteram erigit, jugulare filium, sacrificium perficere, jussum Domini voluit devotus implere: et pendenti jam atque imminenti mucrone, Parce, inquit Dominus, parce; fidem tuam quaesivi, non filium ut jugulares optavi: nec amabile pignus tibi subtrahere, sed devotionem tuam volui pertentare. Nunc cognovi quia amas Dominum magis quam filium, imo magis amas filium, quia diligis Dominum: quia dum non pepercisti filio tuo propter Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
adducit. Cuniq ad ciuitatem
irenissent. estote istic inquit:
ego & puer iste ibimus soli: & cuĩ
adorauerimus dñm: reuertemur
ad uos. Statim pater cum filio
proficiseitur solus. Ad quem idem
filius. Pater inquit. ligna uideo.
cultrum & ignem conspicio: hostiã
quã immolaturus es quȩro. Desine
tiquit. desine istud quȩ rere fili:
ꝓuidit. Magnum prȩsagiũ pro.¬
mittentis: magna in nocentia in¬¬
quirentis. Isaac hostia. de hostia
patrem interrogat: sacrificii effeds
desiderat. Ouis ab eo quȩ detrai
quȩritur: ne ipse qui loquitur
immoletur. Est ubi ad locum
uentu est: uterq monte̾ ascen¬
dit. Aram pater extruxit. ligu
conposuit: filium conligauit.
Patere nre inquit fili. patere uon
ꝑficere: patere inquam per te
iussionem dñi ad implere. Ds
enum qui te condidit expetit
qui dedit quȩrit : qui te creaun
te sibi desiderat immolari.
Non est en̾i hoc parricidium: non
est crudelitatis ad missum. quia

Expanded text:
adducit. Cumque ad civitatem adducit. Cumque ad civitatem venissent, Estote istic, inquit, ego et puer iste ibimus soli: et cum adoraverimus Dominum, revertemur ad vos. Statim pater cum filio proficiscitur solus. Ad quem idem filius: Pater, inquit, ligna video, cultrum et ignem conspicio, hostiam quam immolaturus es quaero. Desine, inquit, desine istud quaerere, fili, nus jam praevidit. Magnum praesagium promittentis, magna innocentia inquirentis. Isaac hostia, de hostia patrem interrogat, sacrificii effectus desiderat. Ovis ab eo quae deerat quaeritur, ne ipse qui loquitur immolet. Ast ubi ad locum ventum est, uterque montem ascendit. Aram pater exstruxit, ligna composuit, filium colligavit. Patere me, inquit, fili, patere votum perficere, patere, inquam, per te jussionem Domini adimplere. Deus enim qui te condidit, expetit; qui dedit, quaerit; qui te creavit, te sibi desiderat immolari. Non est enim hoc parricidium, non est crudelitatis admissum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
respicrebat: qui iussionẽ ut per¬
ficer& cogitabat. Totos enim
affectus conuertit in dm̃: cui se
iam nouerat mancipatum. Deniq
illam fidem seruabat in fese cum
filium tuberetur offerri: qua dñm
promeruerat cum eu mereretur
accipere. Ad est isaac patris quidẽ
artati dissimilis: sed fide ac deuoti¬
one aequalis. Adest inquã isaac
qui siquid pater disponer&: ipse
fieri libenter optaret. Ita enim
filius paruit patri. ut pater diuinȩ
obtẽperauerat iussioni: ut de
consensu filii pater securus exister&.
& uoluntati patris sese filius man.¬
erpar&. E rat ciuim mutrisq unus
animus. par sensus. & similis circa
dm̃ affectus: ut gentrositatẽ patris
in filium transfusam conspiceres.
& in nocentiam filii patri non de¬
esse uidtres. ut & paternȩ fidri par¬
ticeps filius &xtitiss&: & simplici¬¬
tete filii patris sublimitas fedun¬
dar&. Qua secuntate ab raham
fretus.sternit asinam sibi. ad sacri.¬
ficium ligna concidit: purros secu̾

Expanded text:
respiciebat, qui jussionem ut perrespiciebat, qui jussionem ut perficeret, cogitabat. Totos enim affectus convertit in Deum, cui jam se noverat mancipatum. Denique illam fidem servabat in sese, cum filium juberetur offerre, qua Deum promeruerat, cum eum mereretur accipere. Adest Isaac patri quidem aetate dissimilis, sed fide ac devotione aequalis. Adest, inquam, Isaac, qui si quid pater disponeret, ipse fieri libenter optaret. Ita enim filius paruit patri, ut pater divinae obtemperaret jussioni: ut de consensu filii pater securus existeret, et voluntati patris sese filius manciparet. Erat enim in utrisque unus animus, par sensus, et similis circa Deum affectus, ut generositatem patris in filium transfusam conspiceres, et innocentiam filii patri non deesse videres, ut et paternae fidei particeps filius existeret, et simplicitate filii patris sublimitas redundaret. Qua securitate Abraham fretus, sternit sibi asinam, ad sacrificium ligna concidit, pueros secum
Abbreviated transcription (Latin):
in filio: fecundior futura ex ipso.
Redit iuuentus in ferrem: marcens¬
.III. artas reparatur in iuuenem: et
manente senrctutis artate ⁊uire¬
nilia geruntur amatre. Deniq
blanditur. nutrit. & lactat. & con¬
sequentia complet officia. quae iã
forsitan obliui sceretur: si suo tem¬
pore sarȩ partre concederetur.
Tunc loquutus est dñs ad abraham
dicens. Accipe filium tuũ que
diligis i saac: & uade inunum
montium. & offer nrihi illum
sacrificium. Mox abraham tam
cȩleriter decernit iussis cȩ̨bestib
esse parendum: quam fuerat di-¬
uinitus imperatum. Uerebatur
enim ne uotum mora offender&:
aut iussionem tarditas impedir&.
Deniq properat quod iussum est
perficere: festinat quod prȩcep¬
tum est ad implere. Fuit enim
lȩtus cum eum accrperet: lȩtior
cum eũ immolandum dñs postu¬
lat&. Ostendit abraham carissimu̾
quidem sibi esse filrum. sed multo
cariorem filio existere dnm: nec
dulcedinem aut affectus pignoris

Expanded text:
in filio, fecundior futura ex ipso. in filio, fecundior futura ex ipso. Redit juventus in senem, marcens aetas reparatur in juvenem, et manente senectutis aetate, juvenilia geruntur a matre. Denique blanditur, nutrit et lactat, et consequentia complet officia, quae jam forsitan oblivisceretur, si suo tempore Sarae parere concederetur. Tunc locutus est Dominus ad Abraham, dicens: Accipe filium tuum quem diligis, Isaac, et vade in unum montium, et offer mihi illum in sacrificium . Mox Abraham tam celeriter decernit jussis coelestibus esse parendum quam fuerat divinitus imperatum. Verebatur enim ne votum mora offenderet, aut jussionem tarditas impediret. Denique properat quod jussum est perficere, festinat quod praeceptum est adimplere. Fuit enim laetus cum eum acciperet, laetior cum eum immolandum Dominus postularet. Ostendit Abraham charissimum quidem sibi esse filium, sed multo chariorem filio existere Dominum. Nec dulcedinem aut affectus pignoris
Abbreviated transcription (Latin):
sed hoc posse tuae uirtutes efficiunt.
atura quidem negat. sed potentia
imperat. Aetas prohib&: sed tua
potestas o̾stendit. In possibile qui¬
dem istud uidetur nobis non tibi.
homini non tuę dñe marestati.
aturȩ non dõseruis non dño.
Unde credo pater. c redo dñe istud
te facturum esse quod dicis: quia
his uirtutibus cunctis gentibris
in notescis. Tunc sara concepit
inuterũ & peptrit filium: patrẽ
multarum gentium destinatum.
ascitur isaac ornamentũ generis:. U.¬
ƿarentum gła. propinquoruam le¬
utia: familiae decus. hereditatis
spes. fidei prȩtium. promisse sobo¬
lis testimonium. In curus natiui¬
tate & dñs promissum reddidit.
& abraham uotum quod optauit
accepit. Gaudent om̃s: cuncti
lȩtantur. Eit enim isaac duleis
cum nascitur : dulcior cũ nutrit᷑.
Nec enim poterat esse non duleis.
quem & patris fides condierat: &
propria innocentia cõmendabat.
Fit & sara exsterili mater fecunda

Expanded text:
sed hoc posse tuae virtutes efficiunt. sed hoc posse tuae virtutes efficiunt. Natura quidem negat, sed potentia imperat. Aetas prohibet, sed tua potestas ostendit. Impossibile quidem illud videtur nobis; non tibi; homini, non tuae, Domine, majestati; naturae, non Deo, servis, non Domino. Unde credo, Pater, credo, Domine, istud te facturum esse quod dicis, quia his virtutibus cunctis gentibus innotescis. Tunc Sara concepit in utero, et peperit filium, patrem multarum gentium destinatum. Nascitur Isaac ornamentum generis, parentum gloria, propinquorum laetitia, familiae decus, haereditatis spes, fidei pretium, promissae sobolis testimonium. In cujus nativitate et Dominus promissum reddidit, et Abraham votum quod optavit, accepit. Gaudent omnes, cuncti laetantur. Fit enim Isaac dulcis cum nascitur, dulcior cum nutritur. Nec enim poterat esse non dulcis, quem et patris fides condierat, et propria innocentia commendabat. Fit et Sara ex sterili mater fecunda
Abbreviated transcription (Latin):
numerum suam soboltm redune
optatium & ininensa ci multan
promatcitur N olacium untus
heredis conquiritur: & innumera¬
bilis soboles destinatur. Nescis in¬
quit dñs nescis abraham: quid desti.¬
natum sit tibi. Sed id circo nescis:
quia quid merearis non respicis.
Tantum enim de me tua meruit
sides: tantum tua obsequia ualire-¬
runt. ut & quid desideres norim:
& facere quod mereris decteueri
Namq tibi nascetur filius: cuius
semen diffundetur in milia. ut
similitudini syderum corequetur.
& arenȩ in mensitatibus conparet.
Credo inquit abraham dñe: credo
quia potes. facturum te confido qͦđ
spondes. Nec enim confectam senec¬
tutem marcentis meȩ aetatis consi¬
dero. aut sarȩ coniugis steribem effe.¬
tamq conditionem ad tendo. sed tuę
maiestatis potentiam tracto. nec
cui talia promittantur. sed a quo
promittantur agnosco. Genrrate
enim filios senilis axtas non patitur.
sed tua dñe iussione completur.
Sieribes filios habere non possunt.

Expanded text:
rum suam sobolem numerum rum suam sobolem numerum optatur, et immensa ei multitudo promittitur. Solatium unius haeredis conquiritur, et innumerabilis soboles destinatur. Nescis, inquit Dominus, nescis Abraham quid destinatum sit tibi, sed idcirco nescis quia quod merearis non respicis. Tantum enim de me tua meruit fides, tantum tua obsequia valuerunt, ut et quid desideres norim, et facere quod mereris decreverim. Namque tibi nascetur filius, cujus semen diffundetur in millia, ut et similitudini siderum coaequetur, et arenae immensitatibus comparetur. Credo, inquit Abraham, Domine, credo quia potes, facturum te confido quod spondes. Nec enim confectam senectutem marcescentis meae aetatis considero, aut Sarae conjugis sterilem effetamque conditionem attendo, sed tuae majestatis potentiam tracto, nec cui talia promittantur, sed a quo promittantur agnosco. Generare enim filios senilis aetas non patitur, sed tua, Domine, jussione completur. Steriles filios habere non possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
IOES ESTRELIGIORO
scissimȩ fundamentum: carta¬
tis uinculum. amoris subsidium.
Haec sc̃itatem firmat. castitatem
roborat: dignitates ex ornat. In
pueris splend&. in iuutnibus flor
in prouectis appar&. Gubernat
sexus. gradus prouehit: officia
cuncta custodit. In paupere grar
est: in nrediocre bȩta. in locuplet
honesta. Fides anricitias seruat
collegia copulat: artes cõmendo
Nullum despicit. nullum contiqpti
nulli dtest. nisi qui ei forte diur
Fides mandata terret: prȩcepta sene
promissa confummat. Fides fam¬
liares efficit dõ. amicos constitutt
xpo. Neq enim quisquam fidti
promissa perfici&. nisi profenla¬
onem actibus seruet. aut premias
potest compos existere: qui ꝓmas
aut impleta fidei merces homis
repensetur: aut uiolatę poenl
conpetens tribuatur. Huius fil
abraham ducamus exordium. qu
cum in occidua constitutus gla
filium adõ promissum se creds
accepturum. & fidet prȩcium il
filio conspexit: & instellarum¬

Expanded text:
ides est religionis sanctissimae fundamentum, charitatis vinculum, amoris subsidium. Haec sanctitatem firmat, castitatem roborat, dignitates exornat. In pueris splendet, in juvenibus floret, in provectis apparet. Gubernat sexus, gradus provehit, officia cuncta custodit. In paupere grata est, in mediocri laeta, in locuplete honesta. Fides amicitias servat, collegia copulat, artes commendat. Nullum despicit, nullum contemnit, nulli deest, nisi qui ei forte defuerit. Fides mandata tenet, praecepta servat, promissa confirmat consummat. Fides familiares efficit Deo, amicos constituit Christo. Neque enim quisquam fidei promissa percipiet, nisi professionem actibus servet; aut praemiorum potest compos existere, qui promissam aut impletae fidei merces homini recompensetur, aut violatae poena competens tribuatur. Hujus fidei ab Abraham ducamus exordium, qui cum in excidua constitutus aetate, filium a Deo promissum se crederet accepturum, et fidei pretium in filio conspexit, et in stella
Abbreviated transcription (Latin):
quippe in patre est ꝑ arqualitatem
unius ciusdemq substantiae. homo
uero est in do per participatione
gr̃ȩ. Deniq uir ses potest dicco
quia do est in ro. non autẽ potiss
dicere ego & dsꝰ unũ sumus. nec
rursus qui uid& mre. uid& dm̃.
Hoc enim unigenito solum filio con¬
tenit qui sic est in patre ut sit
arqualis patri. & fit unũ cũ patre.
cum quo illi est om̃is honor &gl̃i

Expanded text:
eo. Filius quippe in Patre est per aequalitatem eo. Filius quippe in Patre est per aequalitatem unius ejusdemque substantiae, homo vero in Deo est per participationem gratiae. Denique vir sanctus potest dicere, quia Deus est in me, non autem potest dicere, ego et Deus unum sumus, nec rursus, qui videt me, videt Deum, hoc enim unigenito solum Filio convenit, qui sic est in Patre, ut sit aequalis Patri, et sit unum cum Patre, cum quo illi omnis honor et
Abbreviated transcription (Latin):
facio opera patris mei nolite credere¬
mihi. Siautem facio. & si mihi non
ceret. Si tantum inodo uudis uerbis
dĩ mne filium esse dico & noti ceiam
oꝑum exhibitiorie nre idesse com¬
probo cum eos quos aut natura in¬
perfectos edidit aut uittũ depra¬
uauit. aut certe infirmitas afflixit
potenti marestate restauro. nolite
credere nrhi. Si uero ista facio
quae nullus nisi dĩ filius facere
poss&e. si urihi non creditis his
saltem operibus credite. Eat cog.
credite. nunc itera dicit : ut coguos¬
catis & credatis. Quod tabe est acsi
dicatitr. E redite. ut credatis ꝙ
cognoscatis. Est uero sensus. Si
mihi non creditis operibus credta
ut cognoscatis credentes. quia in
mus ergo credere ut possimus egni
cere: quia cognitio merces est fide
Credentes oñi intrabinus in pota¬
tias dñi: & cognoscemus quomob
in filio est pater. & filius in patre
Sane screndum est quia non sic est¬
pater in filio. uel filius in patre qu

Expanded text:
facio opera Patris mei, nolite mihi crederefacio opera Patris mei, nolite mihi credere. Si autem facio, et si mihi non ceret: Si tantummodo nudis verbis Dei Filium me esse dico, et non etiam operum exhibitione me id esse comprobo, cum eos quos aut natura imperfectos edidit, aut vitium depravavit, aut certe infirmitas afflixit, potenti majestate restauro, nolite credere mihi. Si vero illa facio quae nullus nisi Dei Filius facere posset, si mihi non creditis, his saltem operibus credite. Ut agnosccredite, nunc iterum dicit, ut cognoscatis et credatis. Quod tale est ac si diceret: Credite ut cognoscatis et credatis. Est vero sensus: Si mihi non creditis, operibus credite, ut cognoscatis credentes, quia in ult ergo scere, quia cognitio merces est fidei. Credentes enim intrabimus in potentias Domini, et cognoscemus quomodo in Filio est Pater, et Filius in Patre. Sane sciendum est, quia non sic Pater est in Filio, vel Filius in Patre, qu
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc apperuit apłis sensum. ut
intellegerent om̃ia quae de ipso
prophetis & psalmis. Si illos dixit
dgos ad quos sermo dĩ factus est &
non potest solui seriptura hoc est ñ
potest argui falfitatis atq ibeo ñ
atidctis illam rcicere. si inqͣra illos
dixit deos ad quos sermo di factus eꝰ.
qure pater scificauut & misit in mun.¬
dt̃i. uios dicitis quia blasphemas qͥa
dixi filius dĩ sum: Ac si diceret.
Si idciito homites di appellati sunt.
quia sermo di ad cos factus ẽ.ipsum
uerbum dĩ quod erat in principio
apud dm quomodo non est dsꝰ : Si
illi dii uocari mesuerunt qui parti-¬
cipes facti sunt sermonis dĩ. ipse sermo
unde participant cur non sit deus :
Notandũ tiero quod dicit. Qu̾t pater
sc̃ificauitꝰ & misit in mundum.
S cĩficatiit namq pater filiũ n quo
uimquã ille sc̃s non fuerit sed scifi¬
cauit quia scm̃ illum genuit.
in niundu. quia eũ incarnaricon¬¬
stituit pro salute honinũ. Si non

Expanded text:
Tunc aperuit illis sensum, ut Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent omnia quae de ipso prophetis, et psalmis . Si illos dixit deos, ad quos sermo Dei factus est, et non potest solvi Scriptura, hoc est, non potest argui falsitatis, atque ideo non audetis illam rejicere. Si ergo illos dixit deos ad quos sermo Dei factus est, quem Pater sanctificavit, et misit in mundum, vos dicitis quia blasphemo, quia dixi: Filius Dei sum. Ac si diceret Si idcirco homines dii appellati sunt, quia sermo Dei ad ipsos factus est, ipsum Verbum Dei quod erat in principio apud Deum quomodo non est Deus? Si illi dii vocari meruerunt, qui participes facti sunt sermonis Dei, ipse sermo Dei, unde participant, cur non sit Deus? Notandum vero quod dicit, Quem Pater sanctificavit, et misit in mundum. Sanctificavit namque Pater Filium, non quod unquam ille sanctus non fuerit, sed sanctificavit, quia illum sanctum genuit. in mundum, quia eum incarnari constituit pro salute hominum. Si non