comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in alio quo nob̃ suꝑior sit. etiam si bonũ
nr̃m quo illo iudemur suꝑiores. ẽẽ. non
sit occultũ. Istę cogitationes depͥmentes
suꝑbiam .&. acuentes caritatẽ. faciunt one¬
ra fr̃ua iiuicem. non solum ȩquo auimo
s ctiam libentissime sustineri. Nullom
enu de quoqͣm homine incognito feren¬
da sententia ẽ. & nemo nisi ꝑ amicitiam
soguoscit᷑. & ideo amicoꝵ mala firiniꝰ su-¬
stinemꝰ. quia bona coꝵ nos delectant. &
denent. Nulliꝰ itaq repudianda ẽ. amici¬
dia sese ingerentis ad amicitiã copulandã
ñ titi statim recipiat᷑. sed ut recipiend̾ op¬
tet᷑. atq ita tiaclet᷑ ut recipi possit. Illũ
enun receptũ in anucitiã possumꝰ dicere
cui om̃ia consilia nr̃a refundere audeamꝰ.
Et si quisquam ẽ. qui se non audet ingere¬
re ad amicitiam faciendã cum aliquo nr̃o
temꝑali honore aut diguitate reuocet᷑. descẽ¬
dendum ẽ. ad eum & offerendum illi quadã

Expanded text:
in alio quo nobis superior sit, etiamsi bonum in alio quo nobis superior sit, etiamsi bonum nostrum, quo illo videmur superiores esse, non sit occultum. Istae cogitationes deprimentes superbiam, et augentes charitatem, 62 faciunt onera fraterna invicem non solum aequo animo, sed etiam libentissime sustineri. Nullo modo autem de quoquam homine incognito ferenda sententia est, et nemo nisi per amicitiam cognoscitur. Et ideo amicorum mala firmius sustinemus, quia bona eorum nos delectant et tenent. Nullius itaque repudianda est amicitia, sese ingerentis ad amicitiam copulandam, non ut statim recipiatur, sed ut recipiendus optetur, atque ita tractetur ut recipi possit; illum enim receptum in amicitiam possumus dicere, cui omnia nostra consilia refundere audeamus: et si quisquam est qui se non audet ingerere ad amicitiam faciendam, cum aliquo nostro temporali honore aut dignitate revocetur, descendendum est ad eum, et offerendum illi quadam
Abbreviated transcription (Latin):
cupiebat alium liberare. compatiendo etiã
potiꝰ id agebat non mentiendo sicut quidã
suspicantur. & hii maxime qui mendaciis¬
suis defendendis que negare non possunt
alicuiꝰ magni exempli patrociniũ requi¬
runt. Deinde etiam illud cogitandum nul¬
sim ẽẽ. hominẽ qui ñ possit habere aliqͥd
boni quod tu uoudum habes. etiã si lateat
in quo sine dubio possit te. cẽ. suꝑior. quȩ
cogitatio ad continiendam & edomandam
suꝑbiam ualet. ne abitreris qm̃ tua que dã
bona eminent. & apparent ido alterum
nulla habere que lateant. & fortasse maio¬
ris ponderis bona quib te suꝑat nescientẽ.
Non enum falli nos aut adulatione potiꝰ uti
apłs iubet cum dicit. nichil ꝑ contentionẽ
neq ꝑ ianẽ głam. s in humilitate mentis.
alt̾ alterum existimantes suꝑiorẽ sibi. Non
hoc ita debenius existimare ut ñ existime¬
mus. sed nos existunare fingamus. sed
uere existimemꝰ posse. ẽẽ. aliquid occultum

Expanded text:
cupiebat alium liberari. Compatiendo enim cupiebat alium liberari. Compatiendo enim potius id agebat, non mentiendo, sicut quidam suspicantur, et hi maxime, qui mendaciis defendendis quae negare non possunt, alicujus magni exempli patrocinium requirunt. Deinde etiam illud cogitandum, nullum esse hominem qui non possit habere aliquod bonum quod tu nondum habes, etiamsi lateat in quo sine dubio possit esse superior. Quae cogitatio ad contundendam et edomandam superbiam valet, ne arbitreris quoniam tua quaedam bona eminent et apparent, ideo alterum nulla habere quae lateant et fortasse majoris ponderis bona, quibus te superat nescientem; non enim falli nos, aut adulatione potius uti, Apostolus jubet, cum dicit: Nihil per contentionem, neque per inanem gloriam, sed in humilitate mentis; alter alterum existimantes superiorem sibi: non hoc ita debemus existimare, ut non existimemus, sed nos existimare fingamus, sed vere existimemus posse esse aliquid occultum
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ hominum factus & habitu inuentꝰ
ut homo. humiliauit semetipsum facb
obediens usq ad mortẽ. mortem autem
crucis. Suꝑius enim dixerat. non que
sua sunt uiiuisquisq intendentes. s caquis
alioꝵ. huic sententie contexuit quod dicta
Nam ita sequit᷑. Hoc sentite in uob̾ quod ã
in xp̃o ntiũ. ad hoc dum taxat. ut quẽad¬
ta nr̃a suscepit. non attendit sua sed nr̃a.
ita & nos libent̾ ad eius immortalitatẽ inui¬
cem ouera nr̃a portemus. Huic cogitationi
accedit etiam cogiratio illa. quia ille susce-¬
pit hominẽ nos autẽ homines sumꝰ. & con¬
siderare debemus quod egritudinẽ siue aĩe
am nos habere potiuinus aut possumus.
hoc gͦ exhibeamus ei cuiꝰ infirmitatẽ porta¬
te uolumus. quod ab illo nob̃ uellemus exhi¬
beri. si forte nos inea. eẽmus. & ipse ñ eẽt.
Ad hoc ꝑtinet quod ipse apłs ait. om̃ib om̃ia
factus sum ut om̃s lucri facerem. cogitando
scilicet in eo uitio etiam se ẽẽ. potuisse uude

Expanded text:
inventus ut homo; humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Superius enim dixerat, Non quae sua sunt unusquisque intendens, sed ea quae aliorum . Huic sententiae contexuit quod dictum est; nam ita sequitur: Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu. Ad hoc duntaxat, ut quemadta nostra suscepit, non attendit sua, sed nostra; ita et nos libenter, ad ejus imitationem, invicem onera nostra portemus. 4. Huic cogitationi accedit etiam illa cogitatio, quia ille suscepit hominem, nos autem homines sumus: et considerare debemus quod aegritudinem sive animi, am nos habere potuimus aut possumus. Hoc ergo exhibeamus ei, cujus infirmitatem portare volumus, quod ab illo nobis vellemus exhiberi, si forte nos in ea essemus, et ipse non esset. Ad hoc pertinet quod ipse Apostolus ait: Omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem . Cogitando scilicet, in eo vitio etiam se esse potuisse, unde
Abbreviated transcription (Latin):
gat. Neq alia res officioꝵ istum labore ad
portanda onera alioꝵ facit libent̾ impen¬
di. nisi cum cogitamꝰ quanta ꝓ nob̾ ꝑtu¬
lerit dñs. Hinc enim ammonens ait apłs.
Hoc sentite in uobis quod &. in xp̃o inũ. qͥ
cum in forma di. ẽẽt. non rapinam arbria¬
tus ẽ. eẽ. se equalem dõ. s semetipsum exina

Expanded text:
gat. Neque ulla res officiosum istum laborem ad gat. Neque ulla res officiosum istum laborem ad portanda onera aliorum facit libenter impendi, nisi cum cogitamus quanta pro nobis tulerit Dominus. Hinc enim admonens ait Apostolus: Hoc sentite in vobis quod et in Christo Jesu. Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus e
Abbreviated transcription (Latin):
loquacitatẽ. & iste illuis ꝑtinatiã. donec il¬
lud in illo. & istud in isto sanet᷑ caritate por¬
tare. Par quippe infirmitas in duob siuno
accedat temꝑe. tolerare se inuicẽ non ualent
cum aduersꝰ se intendit᷑. Nam aduers ali¬
quem terciũ. & duo irati sibi conueniunt.¬
& se tolerant. quainquã nec tolerare se inui¬
cem dicendi sunt. s potius se inuicẽ conso¬
lari. sicut & tristes de re una magis se por¬
tant. & quasi incumbunt sibi. quam si un
tͥstis. eẽt. & alius gauderet. si autẽ aduersus
se tͥstes sint ꝓrsus se tolerare non possunt
Et id̾o in huicemodi afflictionib suscipi¬
enda ẽ. aliquantulum ipsa egritudo. de qua¬
uis ꝑ te alium lib̾ari. & sic suscipienda ut
ad auxi. lium non ad equalitatẽ miseriȩ ua¬
leat. quẽ ad modum se mnelinat. qui inanum
iacenti porrigit. Non enim se ꝓicit ut am¬
bo aaceant. s incuruat tantũ ut iacentẽ eri¬

Expanded text:
loquacitatem, et iste illius pertinaciam, donec illoquacitatem, et iste illius pertinaciam, donec illud in illo, et hoc in isto sanetur charitate portare: par quippe infirmitas in duobus, si uno accidat tempore, tolerare se invicem non valent, cum adversum se intenditur. Nam adversus aliquem tertium, et duo irati sibi conveniunt, et se tolerant, quanquam nec tolerare se invicem dicendi sunt, sed potius se invicem consolari: sicut et tristes de re una magis se portant et quasi incumbunt sibi, quam si unus tristis esset et alius gauderet: si autem adversum se tristes sint, prorsus se tolerare non possunt; et ideo in hujusmodi affectionibus suscipienda est aliquantulum ipsa vis per te alium liberari, et sic suscipienda, ut ad auxilium, non ad aequalitatem miseriae valeat, quemadmodum se inclinat, qui manum jacenti porrigit. Non enim se projicit, ut ambo jaceant, sed incurvat tamen, ut jacentem eri
Abbreviated transcription (Latin):
ant ad terrę stabilitatẽ. Istam ceruorum
naturam fortasse intenderit salomon cum
ait. Ceruus amicitiȩ. & pullus gr̃arum
colloquat᷑ tecum. Nichil enim sic ꝓbat
anucum quẽad modum oneris amici porta¬
tio. nec tam̃ inuicem portaremꝰ onera nr̃a
siunum tempꝰ. ẽẽt. infirinitatis amborum
qui onera sua sustinent. aut unum infir¬
mitatis genus. s diuersa temꝑa & diuetsa
genera infirmitatis. faciunt ut onera nĩa
inuicem portare ualcamꝰ. Uerbi grã. Iram
fr̃is tunc portabis. cum aduersus cum non
irasceris. ut rursum eo temꝑe quo te ua
p̃occupau̾it. ille te lenitate & tranqͥllitate
subportet. Hoc exemplum ꝑtinet ad hoc.
cum diuersa sint temꝑa portantium onera
sua. quamius ipsa diuerla non sit infirmi
tas. In ambob enim abinuicẽ ira portat᷑.
Aduer sum autẽ infirmitatis genus. aliud
exemplum uidendum ẽ. Ueluti si quis in
quax. sed iam ꝑtinax non sit. debet ille hui

Expanded text:
ant ad terrae stabilitatem . Istam cervorum ant ad terrae stabilitatem . Istam cervorum naturam fortasse intenderit Salomon cum ait: Cervus amicitiae et pullus gratiarum tuarum colloquatur tecum . Nihil enim sic probat amicum, quemadmodum oneris amici portatio. Nec tamen invicem portaremus onera nostra, si unum tempus esset infirmitatis amborum qui onera sua sustinent, aut unum infirmitatis genus; sed diversa tempora, diversa genera infirmitatis faciunt ut onera nostra invicem portare valeamus. Verbi gratia, iram fratris tunc portabis, cum tu adversus eum non irasceris, ut rursum eo tempore quo te ira praeoccupaverit, ille te lenitate et tranquillitate supportet. Hoc exemplum ad id pertinet, cum diversa sunt opera portantium onera sua, quamvis ipsa diversa non sit infitas, in ambobus enim ab invicem ira portatur. Ad diversum autem infirmitatis genus, aliud exemplum videndum est, veluti si quis in quax, sed jam pertinax non sit, debet ille hujus
Abbreviated transcription (Latin):
ut diceret. In hoc cognosect᷑. quia discipłi
mei estis. si uos inuicem diligatis. Huius
autem dilectionis officium ẽ. inuicem one¬
ra nr̃a portare. sed hoc officium non ẽ. sem
quę inuicem portare iubeantur. Nunc uero
cum in hac uita id ẽ. in hac uia sumꝰ onera
inuicẽ nr̃a portemꝰ ut ad eam uitam quę
caret om̃i onere ꝑuenire possimus. Sicut
enun de cerius non nulli talium cognitio¬
num studiosi scripserunt. cum fretum ad
insulam transeunt. pascuarum gr̃a sic se
ordinant. ut onera capitum suoꝵ que ge¬
stant in cornib suꝑ iuicem portent. ita
ut p̾erior suꝑ anteriorem ceruice ꝓiecta
caput collocet. & quia necesse ẽ. unum. ẽẽ.
qui ceteros p̃cedens non ante se habeat cui
caput inclinet. uicib dicunt᷑ id agere. ut
lassatꝰ sui capitis onere. qui p̃cedit post
om̃s redeat. & ei succedat cuius ferebat ca¬
put cum ipse p̃iret. ita uiuicem onera sua
portantes fretum transeunt donec ueni

Expanded text:
ut diceret: In hoc cognoscitur quoniam discipuli ut diceret: In hoc cognoscitur quoniam discipuli mei estis, si vos invicem diligatis . Hujus autem dilectionis officium est invicem onera vestra portare. Sed hoc officium non est sempquae inuicem portare iubeamur. nunc uero, cum in hac I uita, id est in hac uia sumus, onera nostra portemus, ut ad eam uitam, quae caret omni onere, perueniamus. sicut enim de ceruis nonnulli talium cognitionum studiosi scripserunt, cum fretum ad insulas transeunt pascuorum gratia, sic se ordinant, ut onera capitum suorum, quae gestant in cornibus, superinuicem portent, ita ut posterior super anteriorem ceruice proiecta caput collocet, et quia necesse est unum esse, qui ceteros praecedens non ante se habeat cui caput inclinet, uicibus dicuntur id agere, ut lassatus sui capitis onere ille qui praecedit post omnes redeat et ei succedat cuius ferebat caput, cum ipse praeiret: ita inuicem onera sua portantes fretum transeunt, donec ue
Abbreviated transcription (Latin):
& in ipso sunt omnia. ipsi gła in scła scłoꝵ
ammirationem. nemo querat a me occul¬
torum rõnem. Ille dicit inscrutabilia sunt
iudicia eiꝰ. & tu scrutari uenisti: Ille dic̃
inuestigabiles sunt uiş eiꝰ. & tu uestigare
uenisti: Si insctutabilia scrutari uenisti.
& inuestigabilia inuestigare uenisti. cre¬
de ñ ꝑisti. Tale ẽ. uelle scrutari inscrutabi¬
lia. & inuestigabilia inuestigare. quale
ẽ. inuisibilia uelle uidere. & ineffabilia fa¬
ri. Ergo edificet᷑ domus. cum ꝑuenerit
ad dedicationẽ. tunc fortasse inueniet istoꝵ
occultorum aꝑtissimam rationem. Item
& sic adimplebitis legem xp̃i.¬
uia lex ueteris testamenti. custodiã
timotem habebat. non potuit aꝑti
significari noui testamenti donũ
ẽ. caritatẽ: quam hoc loco ubi apłs
ait. Inuicem onera ur̃a portate: & sic ad¬
implebitis legem xp̃i. Hanc enim legem
xp̃i dicete intelligitur. quia ipse dñs p̃ce¬
pit ut nos inuicem diligamus. tantum
in ea sententia p̃cepti pondus constituens.

Expanded text:
ipso sunt omnia; ipsi gloria in saecula admirationem: nemo quaerat a me occultorum rationem. Ille dicit, Inscrutabilia sunt judicia ejus; et tu scrutari venisti? Ille dicit, Investigabiles sunt viae ejus; et tu investigare venisti? Si inscrutabilia scrutari venisti, et investigabilia investigare venisti; crede, jam peristi. Tale est velle scrutari inscrutabilia et investigabilia investigare, quale est velle invisibilia videre et ineffabilia fari. Ergo aedificetur domus: cum pervenerit ad dedicationem, tunc fortasse inveniet istorum occultorum apertissimam rationem. SERMet sic adimplebitis legem Christi. Quia Veteris Testamenti custodia timorem habebat, non potuit apertius significare Novi Testamenti donum esse charitatem, quam hoc loco, ubi Apostolus dicit: Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi. Hanc enim legem Christi dicere intelligitur, qua ipse Dominus praecepit ut nos invicem diligamus tantum in ea sententia praecepti pondus constituens
Abbreviated transcription (Latin):
ctꝰ. Depectꝰ atq deformis positio eiꝰ. Homo ĩ
plaga positꝰ. & sciens ferre infirmitates.
Deformitas xp̃i te format. Ille enim si de¬
formis. eẽ noluisset. tu formam quam ꝑdi-¬
disti non recepisses. Pendebat g in cruce
deformis. s deformitas illius pulchritudo
nr̃a erat. In hac gͦ uita deformem xꝑm te¬
neamui. Quid ẽ. deformẽ xp̃m: Absit mͥ¬

Expanded text:
ejus: despectus et deformis positio ejus, homo in plaga positus, et sciens ferre infirmitates . Deformitas Christi te format. Ille enim si deformis esse noluisset, tu formam quam perdidisti non recepisses. Pendebat ergo in cruce deformis: sed deformitas illius pulchritudo nostra erat. In hac ergo vita deformem Christum teneamus. Quid est, deformem Christum? Absit m
Abbreviated transcription (Latin):
Non debemꝰ contristari quia ñdũ tales
sumꝰ. & tam̃ etiã ipsis quom hoc dixit.
omĩa quȩ audiui a patre. meo nota feci uo¬
bis: Puto quia in spe dixit hoc ñdum in
re. puto qd̾ facturus erat. ñ qđ iam fece¬
rat. Et unde ꝓbatur. cũ ille dicat nota
feci uobis. ñ dicat nota uobis faciã: Quia
dicuntur qued̃a in scͥpturis de p̃terito
quȩ intelligantur de futuro. quomͦ dicun¬
tur de p̃terito cũ intelligantur de futuro
erat. & tamqͣm factũ annuntiabatur qd̾
futurũ erat. Saluos nos fecit ꝑ lauacrũ
regenerationis. alio autẽ loco ipse. dicit.
sp̃c salui facti sumꝰ. spes autem quȩ uids¬
tur ñ est spes. Spe salui facti sumus ñ nͥ
de p̃terito dicimus. & qm̃ spe salui facti
sumꝰ ñdũ re. adhuc futurũ est qd̃ sꝑamꝰ
Non iam uidemꝰ & tenemꝰ. s ñdum re
s spe. Qd̾ enĩ uidet qͥs inquit qͥd sperat.
Si autẽ qd̾ ñ uidemꝰ sꝑamus. ꝑ patienti¬
am expectamus. Et tam̃ salui facti sumꝰ

Expanded text:
non debemus contristari, quia nondum tales sumus. Et tamen etiam ipsis quomodo hoc dixit, Omnia quae audivi a Patre meo, nota vobis feci? Puto quia in spe dixit hoc, nondum in re: puto quod facturus erat, non quod jam fecerat. Et unde probatur, cum ille dicat, Nota vobis feci; non dicat, Nota vobis faciam? Quia dicuntur quaedam in Scripturis de praeterito, quae intelligantur de futuro. Quomodo dicuntur de praeterito, cum intelligantur de futuro?erat, et tanquam factum annuntiabatur quod futurum erat. Salvos nos fecit per lavacrum regenerationis . Alio autem loco ipse dicit: Spe salvi facti sumus: spes autem quae videtur, non est spes. Spe salvi facti sumus, nonnisi de praeterito dicimus: et quoniam spe salvi facti sumus, nondum re, adhuc futurum est quod speramus. Nam jam videmus et tenemus: sed nondum res, sed spes. Quod enim videt quis, inquit, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Et tamen salvi facti sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
loqueris & ñ habes insi de fonte iusticiȩ
Rons autẽ iusticie quis est nͥ ds Primũ gͦ
fundam̃tũ fidi pone. Numqͥd inquitas
apud dm: Latere te equitas potest. esse
tasse ut dicam ł qͣre cui uult miseretur &
quẽ uult obdurat. expectas a me homo.
Si & tu homo & ego homo. ambo audiui-¬
mus. O homo. tu quis es qui respondeas
deo: Melior est gͦ fidelis ignorantia. quã
xp̃c loquitur. o homo tu quis es qui rispon¬
deas deo: & ego indignor quia ñ noui ui¬
sticiam dĩ: Si homo sum ñ indigner. ex¬
cedam hominẽ si possum & fontẽ attingã.
S & si attigero homini ñ dicam. excedat
& ipse & attingat mecũ. Et qͥs est inquis
ego apollo. ñne homines estis: Quid cos
facere uolebat. quib expbrabat qd̃ homi¬
nes erant: Homo es. ad adam ꝑtines. ꝑ¬
tine ad filium hominis & forte dicit.

Expanded text:
loqueris, et non habes nisi de fonte justitiae: loqueris, et non habes nisi de fonte justitiae: fons autem justitiae quis est, nisi Deus? Primum ergo fundamentum fidei pone: Numquid iniquitas apud Deum ? Latere te aequitas potest, esse tasse ut dicam tibi, quare cui vult miseretur, et quem vult obdurat? Exspectas a me, homo? Si et tu homo et ego homo, ambo audiamus, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Melior est enim fidelis ignorantia, quam Apostolum Christus loquitur, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Et ego indignor, quia non novi justitiam Dei? Si homo sum, non indigner: excedam hominem, si possum, et fontem attingam. Sed et si attigero, homini non dicam: excedat et ipse, et attingat mecum. Et quis est, inquis, ego Apollo, nonne homines estis ? Quid eos facere volebat, quibus exprobrabat quod homines erant? Homo es, ad Adam pertines. Pertine ad Filium hominis. CAPUT IV.
Abbreviated transcription (Latin):
sub captiuitate. tenebatur : bene. dictũ est
miserebor cui misertus fuero. & miscłiam
p̃stabo. cui misericors fuero. Si enĩ totus
mundus sub captiuitate. totꝰ mun¬
dus in peccato. totus mundus iustis¬
sime supplicio destinatus. s ex. parte. per
miscdiam liberatus. quisdicat deo qͣre
damnas mundũ: Quomͦ accusatur iudex
ds̃. qndo damnatur mundus reus: Reus
nec cũ ateidebitũ exigitur. exactor iuste re¬
p̃henditur. Rep̃hendatur exactor. si inde.¬
bitum exigit. Cum uͦ debitum exigit.
quis rep̃hendat exactorem. qmuis expectet.
uult obdurat. Dicis itaq mͥ. Quid adhuc
conquiritur. Nam uoluntati eius quis re.¬
sistit: O homo tu quis es qui respondeas
dco: Qui sit ille attende. qui sis tu aiten¬
de. Ille ds est tu homo. s iusticiam tͥ loqui
uideris tu: & fons ille iusticie siccatus est.
Si iustũ loqueris: unde tibi: Aut inu¬
stum loqueris & debes tacere. aut iustum

Expanded text:
sub captivitate tenebatur, bene dictum est, sub captivitate tenebatur, bene dictum est, Miserebor cui misertus fuero, et misericordiam praestabo cui misertus fuero. Si enim totus mundus sub captivitate, totus mundus in peccato, totus mundus justissime supplicio destinatus, sed ex parte per misericordiam liberatus, quis dicat Deo, Quare damnas mundum? Quomodo accusatur judex Deus, quando damnatur mundus reus? Reus nec cum a te debitum exigitur, exactor juste reprehenditur. Reprehendatur exactor, si indebitum exigit: cum vero debitum exigit, quis reprehendat exactorem, quamvis exspectet d, et quem vult obdurat. Dicis itaque mihi: Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Quis sit ille, attende: quis sis tu, attende. Ille Deus est, tu homo. Sed justitiam tibi loqui videris tu, et fons ille justitiae siccatus est? Si justum loqueris, unde tibi? Aut injustum loqueris, et debes tacere: aut justum
Abbreviated transcription (Latin):
ma enĩ transgressione pͥmi hominis uni¬
uersum genus humanũ natũ cũ obligati¬
one peccati uictor diabolus possidebat.
Si enĩ sub captiuitate ñ teneremur. redẽp¬
tore ñ indigeremꝰ. Uenit ad captiuos ñ
captus. uenit ad captiuos redimendos.
nichil in se captiuitatis hoc est iniquitatis
habens. s carne mortali preciũ nr̃m por¬
tans. Si enim carnẽ mortalem ñ haberet.
unde in uerbo sanguis quẽ ꝓ captiuis fun¬
deret: Ille autẽ qui ad captiuitatem nr̃am
uenit. cũ similitudine carnis peccati. ñ cũ
carne peccati uenit. Si militudo enim erat.
illa carnis peccati: uera caro. s similis car¬
nis peccati. Uera caro: s ñ pectati caro. Ille.
gͦ qui ita uenit quis erat: Bene nuntiate.
de die indiem. Ecce quis erat. De die in
diem erat. ds de deo erat. lumen de. lumi¬
ne erat. s uerbũ caro factum est ut habi¬
taret in nobis. Latens. maiestas: appareus
infirmitas. ut moriatur infirmitas & tene.

Expanded text:
ma enim transgressione primi hominis, unima enim transgressione primi hominis, universum genus humanum natum cum obligatione peccati, victor diabolus possidebat. Si enim sub captivitate non teneremur, Redemptore non indigeremus. Venit ad captivos non captus: venit ad captivos redimendos nihil in se captivitatis, hoc est, iniquitatis habens, sed carne mortali pretium nostrum portans. Si enim carnem mortalem non haberet, unde in Verbo sanguis, quem pro captivis funderet? Ille autem qui ad captivitatem nostram venit cum similitudine carnis peccati , non cum carne peccati venit. Similitudo enim erat illa carnis peccati: vera caro, sed similis carnis peccati; vera caro, sed non peccati caro. Ille ergo qui ita venit, quis erat? Bene nuntiate de die in diem. Ecce quis erat. De die in diem erat, Deus de Deo erat, lumen de lumine erat: sed Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis ; latens majestas, apparens infirmitas, ut moriatur infirmitas, et tene
Abbreviated transcription (Latin):
mum. sic titulus psalmi utro¬
ducit intellectum.
Prenotatur enĩ
sic. Quando domus edificabatur post cap¬
nuitatem. Queris quȩ domus. Indicat
tibi iam psalmus. Cantate. dño canticũ
nouũ. cantate dño om̃is terra. Ecce quę
domus. Quando omĩs terra cantat can¬
ticum nouũ. domus dĩ est. Cantando
edificatur. credendo edificatur. sperando
erigitur. diligendo ꝑficitur. Modo gͦ edi¬
ficatur. s in fine scłi dedicatur. Concur¬
rant gͦ lapides uiui ad canticum nouum.
concurraut & coaptentur in structura tẽ¬
pli dei. Agnoscane saluatorẽ: recipiant
cendũ est post qm captiuitatẽ. Et hoc tͥ
indicat psalmus. Sequere paululum.
Cantate dño canticũ nouũ: cantate dño
omis terra. Cantate dño benedicite no¬
men ciꝰ. bene nuntiate de die in diem sa¬
lutare. eius. Annuntiate inter gentes mi¬
rabilia eius: in om̃ib ppłis głam eius.
Qm̃ om̃s dii gentium demonia. Ecce sub
quoꝵ captiuitate latebat domus. Ex pri¬

Expanded text:
mum, sic titulus Psalmi introducit in intellectum. Praenotatur enim sic: Quando domus aedificabatur post captivitatem. Quaeris quae domus, indicat tibi jam Psalmus: Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra. Ecce quae domus. Quando omnis terra cantat canticum novum, domus Dei est. Cantando aedificatur, credendo fundatur, sperando erigitur, diligendo perficitur. Modo ergo aedificatur: sed in fine saeculi dedicatur. Concurrant ergo lapides vivi ad canticum novum, concurrant et coaptentur in structuram templi Dei: agnoscant Salvatorem, recipiant cendum est post quam captivitatem. Et hoc tibi indicat Psalmus; sequere paululum: Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra. Cantate Domino, benedicite nomen ejus, bene nuntiate de die in diem salutare ejus. Annuntiate inter gentes mirabilia ejus, in omnibus populis gloriam ejus. Quoniam omnes dii gentium daemonia. Ecce sub quorum captivitate latebat domus. CAPUT II. Ex pri
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑. do. quia non ẽ. iniquitas apud dm̃.
iniqua iudicabit᷑. Gentib dicebat fidelib
dicebat uideis. sicut uos inquit non cre-¬
didistis dõ. nuic autẽ miscdiam consecuti
estis. illoꝵ incredulitate. sicut & hii non cre¬
diderunt in ur̃am miscđiam ut & ipsi mis¬
cłiam consequant᷑. Cloncusit enim ds õs
in incredulitate. ut om̃ium misereat᷑. Hic
pꝰea Paulus dix. Et quę ista ratio ẽ. ęquita¬
tis. & iusticiȩ dĩ. concludere om̃s in incre-¬
dulitate. ut om̃ium misereat᷑: Queris tu
rõnem. ego expauesco altitudinẽ. O altitu¬
do diuitiarum sapientiȩ & scientię dĩ. Tu
rõcinare. ego mirer. tu disputa ego credam.
Aititudinem uideo. ad ꝓfundum ñ ꝑuenio.
O altitudo diuitiarum sapientię & scientię
dĩ. quam inscrutabilia sunt uidicia etꝰ. &
inuestigabiles uiȩ eiꝰ. Forte expositurus ẽ.

Expanded text:
datur Deo, quia non est iniquitas apud Deum, datur Deo, quia non est iniquitas apud Deum, iniqua judicabitur. Gentibus dicebat, fidelibus dicebat de Judaeis: Sicut vos, inquit, non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis illorum incredulitate: sic et hi non crediderunt in vestram misericordiam, ut et ipsi misericordiam consequantur. Conclusit enim omnes Deus in incredulitate, ut omnium misereatur. Hinc postea Paulus dixit. Et quae ista ratio est aequitatis et justitiae Dei, concludere omnes in incredulitate, ut omnium misereatur? Quaeris tu rationem, ego expavesco altitudinem. O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! Tu ratiocinare, ego mirer; tu disputa, ego credam; altitudinem video, ad profundum non pervenio. O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles vi
Abbreviated transcription (Latin):
scire in uobis nisi uiam: Hȩc ẽ. uia. crede
in ebucifixum. Huius deformitatis signũ
in fronte portamus. de ista deformitate
xp̃i ñ erubescamus. Hanc uiam teneamꝰ.:
& ad speciem ꝑueniemus.. Cum ꝑueneri¬
mus ad speciem: equalitatẽ dĩ uidebimus.
&. iam non erit ibi dicere. quare huic sub¬
uenit. & huic non: Quare sste adductus ẽ.
a gub̾natione dĩ ut baptiret᷑: ille autem
cum bene cathecuminus uxerit. subita
riuna mortuus ẽ. & ad baptismum ñ ꝑue¬
nit. ille autẽ cum scelerate iuxerit. cum
luxoriosus. cum mechꝰ. cum schenieꝰ. cum
uenator fuerit. egrotauit. baptitatꝰ ẽ. dis¬
cessit peccatum in eo conuictum. peccatũ
in eo deletum. ẽ. Quere merita non inue¬
nies nisi penam. quere gr̃am. o altitudo
diuitiarum.¶ Hoc nos putas ꝑscrutari pos-
se. quod beatꝰ apłs expauit. & cum tantã
ꝓfunditatẽ & altitudinẽ. inspiciens contre-¬
enum dixerat ante. ut ad banc explanatio-
nem ueniret: Rem dixerat. ubi si non cre-¬

Expanded text:
scire in vobis, nisi viam? Haec est via, credere in crucifixum. Hujus deformitatis signum in fronte portamus: de ista deformitate Christi non erubescamus. Hanc viam teneamus, et ad speciem perveniemus. Cum pervenerimus ad speciem, aequitatem Dei videbimus: et jam non erit ibi dicere, Quare huic subvenit, et huic non? quare iste adductus est a gubernatione Dei, ut baptizaretur; ille autem cum bene catechumenus vixerit, subita ruina mortuus est, et ad Baptismum non pervenit? ille autem cum scelerate vixerit, cum luxuriosus, cum moechus, cum scenicus, cum venator, aegrotavit, baptizatus est, discessit, peccatum in eo convictum est, peccatum in eo deletum est? Quaere merita; non invenies, nisi poenam: quaere gratiam; O altitudo divitiarum! se, quod Apostolus beatus expavit? Et cum tantam profunditatem et altitudinem inspiciens contred enim dixerat ante, ut ad exclamationem hanc veniret? Rem dixerat, ubi si non cre
Abbreviated transcription (Latin):
species quando faciet quod dix. & ostendã
meipsum illi. Ibi equitatẽ dĩ uidebis. ibi
sine codice in uerbo leges. Ergo cum uide¬
rimus eum sicuti ẽ. iam transiet ꝑegrinatio
nr̃a. p̾ea uͦ gaudebimꝰ gaudio angłorum
Hic enim inuia. Quid ẽ. uia. .F. ides est.

Expanded text:
species, quando faciet quod dixit, Et ostendam species, quando faciet quod dixit, Et ostendam me ipsum illi. Ibi aequitatem Dei videbis, ibi sine codice in Verbo leges. Ergo cum viderimus eum sicuti est, jam transiet peregrinatio nostra: postea vero gaudebimus gaudio Angelorum. Haec enim via, quid est? Fides est.
Abbreviated transcription (Latin):
de omia quȩ audiu a patre meo noia st¬
a uobis. S cũ idicit ñ pottstis illa pos¬
tare m̃ . & dicit. habeo uob̃̾ dicere. differt ñ
aufert. ẜpt̃ certam gͦ spem quam sine
dubio sciebat. id se fuisse facturum apud
illum tanquam factum computabat᷑. &
sumus in corꝑe. ꝑegrinam᷑ a dño. ꝑ fidẽ
enim ambulamus & ñ ꝑ speciẽ. Quantũ
nob̾ dat᷑ fidem teneamus. de uisticia di
non dubitemꝰ. Iniquitatẽ apud illum. cẽ.
omim ñ credamus. ne in magnam uora-¬
ginem impietatis ueniamus. Et cum ꝑ-¬
fecta fide tenuerimus nullam apud eũ
& ueniemus ad pat̾ͥam. Non pot̾ uideri
temꝑe ficłi. uidebit᷑ temꝑe speciei. Nunc
enim ꝑ fidem ambulamꝰ tunc ꝑ speciem.
Quid ẽ. ꝑ speciẽ : Speciosꝰ forma p̃ filiis
hominum. quia in pͥncipio erat uerbum.
& uerbum erat apud din. & ds erat uerbii.
Qui diligit me inquit: mandata mea cu
stodit. Et qui diligit me. diliget᷑. a patre
bis: Et ostendam meipsum illi. Hȩc erit

Expanded text:
 Omnia quae audivi a Patre meo, nota vobis feci: sed cum dicit, Non potestis illa portare modo, et dicit, Habeo vobis dicere; differt, non aufert. Propter certam ergo spem, quia sine dubio sciebat id se fuisse facturum, apud illum tanquam factum computabatur: et sumus in corpore, peregrinamur a Domino: per fidem enim ambulamus, et non per speciem . Quantum nobis datur, fidem teneamus, et de justitia Dei non dubitemus. Iniquitatem apud illum esse omnino non credamus, ne in magnam voraginem impietatis veniamus. Et cum perfecta fide tenuerimus, nullam apud eum et veniamus ad patriam; non potest videri tempore fidei, videbitur tempore speciei. Nunc enim per fidem ambulamus, tunc per speciem. Quid est, per speciem? Speciosus forma prae filiis hominum . Quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Qui distodit. Et qui diligit me, diligetur a Patre bis? Et ostendam me ipsum illi . Haec erit
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃es. Quis illa tiel numerare preualet. e õib
enim reb quȩ nobis in scͥpturis ditunis ꝓmissa
suit. una tantummꝰ remansit. Deus enim qui¬
nobis in tantis reb uerum dixit. in una nos
fallit: Scriptum est de ecł̃ia. & uidetur quia
est: scͥptum est de ydolis quia non erunt. & ui¬
detur quia non sunt: scriptum est quia ꝑditu-¬
ri erant udei regnum & uidetur. scͥptum est
de hereticis quia futuri erant & uidetar. scrip.¬
tum est & de die uidicũ. scͥptum est & de pre¬
mus bonoꝵ & de pena maloꝵ. Nemo se curũ.¬
ueniat frẽs. Quom̃ illa om̃ia uenerunt quȩ
& iustoꝵ premia sine ulla dubitatione uentu¬
ta sunt. & ideo unusquisq nr̃m dum licet.
& cum d̃ĩ aduitorio in potestate nr̃a consistit.
& pecata uitare & quod bonum est exercere
contendat. ut cum ille dies terribilis & me¬
tuendus adueuerit. ñ cum tmpũs & peccatori¬
bues perhenni incendio concremetur. sed cum

Expanded text:
fratres: quis illa vel numerare praevalet? De omnibus fratres: quis illa vel numerare praevalet? De omnibus enim rebus quae nobis in Scripturis divinis promissae sunt, una tantummodo remansit. Deus enim qui in tantis rebus verum dixit, in una nos fallit? Scriptum est de Ecclesia quia erit; et videtur quia est. Scriptum est de idolis quia non erunt; et videtur quia non sunt. Scriptum est quia perdituri erant Judaei regnum; et videtur. Scriptum est de haereticis quia futuri erant; et videtur. Scriptum est de die judicii, scriptum est et de praemiis bonorum, et de poena malorum: nemo se circumveniat, fratres; quomodo illa omnia venerunt quae et justorum praemia sine ulla dubitatione ventura sunt. Et ideo unusquisque nostrum, dum licet, et cum Dei adjutorio in potestate nostra consistit, et peccata vitare, et quod bonum est exercere contendat; ut cum ille dies terribilis et metuendus advenerit, non cum impiis et peccatoribus perenni incendio concremetur; sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
est. anima sua quasi concepisse uidetur. Si u̾
quodd concupiscit ꝑ aliquam calliditatẽ aut us¬
quiciam potuerit opti.  nere. quasi natũ
filium osculari ac nutrire. Ecognoscitur.
Non gͦ sic amemꝰ ista terrena fres. ut ꝑdamꝰ
cȩlestia. Mutandum est cor. leuandũ est coi-
non hic habitemꝰ iam corde. mala regio est adl̃
mundi. Sufficiat quod hic adhuc in carne esse
uidemur. audiamꝰ apłm dicentẽ. Si resurrex¬
istis cum xp̃o quȩ sur sum sunt sapite. quȩ sur¬
sum suut querite ñ quȩ suꝑ terram. Non appa¬
ret quod uobis ꝓmissum est. iam enim paratũ
est sed ñ uidetur. Concupiscendo in pregnari
uis. hinc inpregnare. Concupisce uitã ȩternã
ad quam uitam te inuitat d̃s. Ipsa sit spes tua
certus erit partꝰ tuus. ñ erit auorsus. Non tem¬
poraliter amplecteris quod peperis. sed in ȩternũ
dandum est. sed adhuc retro est. Non dabitur m̃
sed dabitur postea. Uidete iam quanta data sint

Expanded text:
est, anima sua quasi concepisse videtur: si vero est, anima sua quasi concepisse videtur: si vero quod concupiscit, per aliquam calliditatem aut nequitiam potuerit obtinere, quasi natum filium osculari ac nutrire cognoscitur. Non ergo sic amemus ista terrena, fratres, ut perdamus coelestia. Mutandum est cor, levandum est cor, non hic habitemus jam corde. Mala regio est amor mundi: sufficiat quod hic adhuc in carne esse videmur. Audiamus Apostolum dicentem: Si surrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite, quae sursum sunt quaerite, non quae super terram . Non apparet quod vobis promissum est: jam enim paratum est; sed non videtur. Concupiscendo impraegnari vis? Hinc impraegnare: concupisce vitam aeternam; ad quam vitam te invitat Deus, ipsa sit spes tua: certus erit partus tuus, non erit aborsus. Non temporaliter amplecteris quod pepereris; sed in aeternudandum est, sed adhuc retro est: non dabitur modo, sed dabitur postea. Videte jam quanta data sint,
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰmodi concipit dolorem. & parit iniquitatẽ.
Om̃is enim concipit. nec ullus potest esse sue
conceptu: s alũ concipiunt de xp̃o. alũ de cͥla¬
bolo. Sicut enim de illis qui a diabolo concipust
dicitur. concepit dolorẽ & peꝑit iniquitatẽ: ita
& de illis qui ab sp̃u scõ concipiunt scͥptum est.
a tunore tuo in utero concepimꝰ. & peperimꝰ sp̃m
diligenter attendit. & supradicta mala aut fu¬
isse in se aut forsitan adhuc esse cognoscit. cito se
corrigat. Non enim nocent mala preterita. si ñ
placent. Adhuc enim. est penitendi & cortigei¬
di locus. Nondum facta est illa disiunctio ais
apũ inferos sumꝰ. ubi est diues ille sitiens &
stillam desiderans. Au diamꝰ. dum uiuimꝰ corri-
gamur. ñ concupiscamꝰ res alienas. & in pregnati
timeamꝰ. nec uelimꝰ ꝑuenire ad illas. & eas adl¬
piscendo tanqͣm filios osculemtir. Q uando eiũ¬
concupiscit aliquis rem alienam sicut iam dictĩ

Expanded text:
imus, Concepit dolorem, et peperit iniquitatem . imus, Concepit dolorem, et peperit iniquitatem . Omnis enim homo concipit, nec ullus potest esse sine conceptu: sed alii concipiunt de Christo, alii de diabolo. Sicut enim de illis qui a diabolo concipiunt, dicitur, Concepit dolorem, et peperit iniquitatem; ita et de illis qui a Spiritu sancto concipiunt, scriptum est, A timore tuo in utero concepimus, et peperimus spdiligenter attendit, ut supra dicta mala aut fuisse in se, aut forsitan adhuc esse cognoscit, cito se corrigat. Non enim nocent mala praeterita, si non placent; adhuc enim est poenitendi et corrigendi locus. Nondum facta est illa disjunctio alioapud inferos sumus, ubi est dives ille sitiens, et stillam desgamur. Non speremus res alienas, et impraegnati tumeamus: nec perveniamus ad illas, et eas adipiscendo tanqconcupiscit aliquis rem alienam, sicut jam dictum
Abbreviated transcription (Latin):
dite a me maledicti in ignem ȩternũ. qui paratꝰ
est diabolo & angłis eiꝰ. quia esuriui & ñ dedistis
mͥ mandtcare. sitiui & non dedistis mͥ bibere.
Hoc loco diligenter attendat caritas uĩa. Si mig-¬
nem mutitur qͥm̃ dedit rem ꝓpriam. putas ubi
mittendus est qui inuasit alienam: Si cum dia¬
bolo ardere habet qui nudũ ñ uestiuit. putas
ubi arsurus est qui expoliauit: Et ideo quoti¬
enscumq uobis ȩtũgłica lectio recitata fuerit. in
qua dicitur ue pregnantib & nutrientib. non
hoc de mulierib legitimos uiros habentib cre¬
dite. Quid enim mali fecit mulier quȩ de ꝓprio
marito concepit. quare illi in die uidicũ male
erit quȩ hoc fecit quod dñs ussit: Non gͦ de
mulierib quȩ iuste concipiunt & pariunt hoc
credendum est. s de illis quos supra diximꝰ. qui
iniuiste concupiscendo rem alienam in pregnati es-¬
se uidentur. de quib scͥptum legimꝰ. Concepit
dolorem. & peperit iniquitatem. Om̃is enum

Expanded text:
paratus est diabolo et angelis ejus: quia esurivi, et non dedistis mihi manducare; sitivi, et non dedistis mihi bibere . Hoc loco diligenter attendat Charitas vestra. Si in ignem mittitur qui non dedit rem propriam; putas ubi mittendus est qui invasit alienam? Si cum diabolo ardere habet, qui nudum non vestivit; putas ubi arsurus est, qui exspoliavit? 3. Istescumque vobis evangelica lectio recitata fuerit, in qua dicit, Vae praegnantibus et nutrientibus, non hoc de mulieribus legitimos viros habentibus credite. Quid enim mali fecit mulier, quae de proprio marito concepit? quare illi in die judicii male erit, quae hoc fecit quod Deus jussit? Non ergo de mulieribus quae juste concipiunt et pariunt, hoc credendum est; sed de illis, quos supra diximus, qui injuste concupiscendo rem alienam, impraegnati esse videntur: de quibus scriptum legimus, Concepit dolorem, et peperit iniquitatem
Abbreviated transcription (Latin):
uiderit. nec medietatẽ pretũ dare adquiescit.
Istis enim talib sicut supra iam didum est. ȩitũ-¬
gelista ꝓclamat. Ue pregnantib & nutrientib
Istis enim ue erit in die uidicũ. & ab auditu ma-

Expanded text:
viderit, nec medietatem pretii dare acquiescit. viderit, nec medietatem pretii dare acquiescit. Istis enim talibus, sicut jam supra dictum est, Evangelista proclamat. Vae praegnantibus et nutrientibus: istis enim vae e
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ compulsus uenit ad illum ꝑ cuiꝰ nequiciam
premitur & affligitur. & nesciens qd̃ ipsiꝰ inmnus-¬
sione hoc patitur dicit ad eum. Da mͥ dñe rogo
te paucos solidos. patior necessitatem. urgeor a cre-¬
ditore. & ille. ñ habeo mͦ in manib. Ideo se
dicit in manib ñ habere. ut ille oppressus calum-¬
nia necesse habeat uendere. Deniq cum ei dixerit
qd̃ ꝓ nimia afflictione sua compellat᷑ distrahere.
statim ille respondet. Et si ñ habeo pecuniam
ꝓpriam. undecumq studeo mutuare ut tibi ami-¬
oo meo subueniam. & si necesse est etiam argentũ
meum distraho ne tu iniuiriã patiaris. Quando
heneficium petebat ꝓfessus est penitꝰ ñ habere.
atubi dixit qd̃ possefsionem suam uenderet. qua-¬
si amico subuenire se dixit. & cum eum ad hane
necessitatem adduxerit. dicit illi ut uenditionẽ
facere debeat. & cassellam ꝓ qua priꝰ uerbi gr̃a
forte centum solidos offerebat. ut eum opprimi

Expanded text:
ergo compulsus venit ad illum, per cujus nequitiam ergo compulsus venit ad illum, per cujus nequitiam premitur et affligitur: et nesciens quod ipsius immissione hoc patitur, dicit ad eum: Da mihi, domine, rogo te, paucos solidos; patior necessitatem, urgeor a creditore. Et ille: Non habeo modo in manibus. Ideo se dicit in manibus non habere, ut ille oppressus calumnia, necesse habeat vendere. Denique cum ei dixerit, quod pro nimia afflictione sua compellatur distrahere, statim ille respondet: Etsi non habeo pecuniam propriam, undecumque studeo mutuare, ut tibi amico meo subveniam; et si ita necesse est, etiam argentum meum distraho, ne tu injuriam patiaris. Quando beneficium petebat, professus est penitus non habere: at ubi dixit quod possessionem suam venderet, quasi amico se subvenire dixit: et cum eum ad hanc necessitatem adduxerit, dicit illi ut venditionem facere debeat; et pro casella, pro qua prius, verbi gratia, forte centum solidos offerebat, ut eum opprimi
Abbreviated transcription (Latin):
adiuingerem illam & facerẽ de isto fundo & de
illo unitatem. Amat & auaricia unitatẽ. Quod
amat bonũ est. s ubi amandum sit nescit. For-¬
te diues est uicinꝰ ille qui habet uillam bonam.
& suspicatur qđ illam ñ possit tollere quia po-¬
tens homo est. & p̃ualet se contra illũ defen-¬
dere. nec concupiscit nec impregnat᷑. Nichil
sperans ñ concepit. ñ est pregnans animo. Si
uero uxta aliquis uicinꝰ sit patiper. qui uel m
necessitate positꝰ est ut possit uendere uel po-¬
test opprimi ut cogatur uendere. inicitur ocu-¬
lus: sꝑat se posse tollere aut uillam aut colo¬
niam uicim pauꝑis. & unmtitit illi aliquas
tribulationes. Uerbi gr̃a. Agit secretiꝰ apud eos
qui possunt. ut illum exactores aut affligant.
aut in aliqua publica amministratione constrin-¬
gant. ex quib contractis debitis multis neces-¬
se habeat infelix uendere cassellam. unde aut
ipse aut filũ sui sustentabantur. Necessitate

Expanded text:
adjungerem illam, et facerem de isto fundo et de adjungerem illam, et facerem de isto fundo et de illo unitatem! Amat et avaritia unitatem: quod amat bonum est; sed ubi amandum sit, nescit. Forte dives est vicinus ille qui habet villam bonam, et suspicatur quod illam non possit tollere; quia potens homo est, et praevalet se contra illum defendere: nec concupiscit, nec impraegnatur; nihil sperans non concipit, non est praegnans animo. Si vero juxta aliquis vicinus sit pauper, qui vel in necessitate positus est, ut possit vendere; vel potest opprimi, ut cogatur vendere; injicitur oculus, sperat se posse tollere aut villam aut coloniam vicini pauperis, et immittit illi aliquas tribulationes. Verbi gratia agit secretius apud eos qui possunt, ut illum exactores aut afflictum affligant, aut in aliqua publica administratione constringant: ex quibus contractis debitis multis necesse habeat infelix vendere casellam, unde aut ipse, aut filii sui sustentabantur. Necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
suras. angustias. augmenta doloꝵ. abundanti-¬
am temptationũ. sicut & ipse dñs in euũgło
dicit. In mundo pressuram habebitis. & tterũ.
Mundus gaudebit & uos tristes eritis. sed tͥsti-¬
cia ur̃a uercetur in gaudium. Ad ista p̃cipue⁊
nos paremꝰ. ne imparati deficiamꝰ. De ipsis eiĩ¬
tribulationib cum ȩxũgłm legeretur audistis.
ue pregnautib & nutrientib. Pregnantes st̾¬
qui in spe intumescunt. nutrientes autẽ ia est
lactantes. qui iam adepti sunt. quod concupierant.
Etenim mulier pregnans in spe tumet filii. tam̃¬
nondum uidet filium. Qtiȩ autem iam lactat. am-¬
pleclitur qđ sperabat. Pregnans est qui res alienas
concupiscit. nutriens est qui iam rapuit qđ con-¬
cupierat. & ut hoc aꝑtiꝰ etiam simplices intel-¬
ligere possint. aliquam similitudinẽ ꝓponamꝰ
Concupiscit aliquis uillam alienã & dicit. bo-¬
na est ista uilla ucim mei. O si mea esset. o si

Expanded text:
suras, angustias, augmenta dolorum, abundantisuras, angustias, augmenta dolorum, abundantiam tentationum. Sicut et ipse Dominus in Evangelio dicit, In mundo pressuram habebitis: et iterum, Mundus gaudebit, et vos tristes eritis; sed tristitia vestra vertetur in gaudium . Ad ista praecipue nos paremus, ne imparati deficiamus. 2. Praeibulationibus cum Evangelium legeretur, audistis, Vae praegnantibus et nutrientibus. Praegnantes suqui in spe intumescunt: nutrientes autem, id est lactantes, qui jam adepti sunt quod concupierant. Etenim mulier praegnans in spe tumet filii, nondum videt filium: quae autem jam lactat, amplectitur quod sperabat. Praegnans est, qui res alienas concupiscit; nutriens est, qui jam rapuit quod concupierat. Et ut hoc apertius etiam simplices intelligere possint, aliquam similitudinem proponamus. Concupiscit aliquis villam alienam, et dicit: Bona est ista villa vicini mei: o si mea esset! o si
Abbreviated transcription (Latin):
quia ap̃ianis dum in hoc corpore tuuient
tribulatio deẽsse non poterit. sic enim nos
sicut atidistis contestatus apłs dicens. Om̃s qui¬
E iterum. Per multas tribulationes. oportet nos
intrare in regnum celoꝵ. Uenturi sunt dies tri¬
bulationum & malarũ tribulationũ. uenturi sunt.
Sic enim dicit scͥptura. Et quantũ accedunt dies.
augentur tribulationes. Nemo sibi ꝓmittat. qd̾
ȩuugłm ñ promitit. Quomꝰ enim appropinquan¬
te fine mundi sicut dicitur in ęxugło abunda¬
bit inquitas & refrigescet caritas. sic ꝓpter ipsas
imquitates nunq̃m deẽrit aduersitas. Opus est¬
gͥ ut animũ nr̃m ñ solum ad penitentiã. s etĩã
ad patientiam p̃paremꝰ. Frẽs mei obsecro uos at¬
tendite scͥpturas scãs. si aliquid fefellerunt. si
aliquid dixert̃. & aliter accidit qm dixerunt.¬
Non. Necesse est gͥ ut usq in finem sic fiat.
quemadmodũ dixerunt. Non nobis ꝓmittunt
scͥpturȩ nr̃ȩ in hoc seculo nͥ tribulationes. pres¬

Expanded text:
quia Christianis, dum in hoc corpore vivent, tribulatio deesse non poterit. Sic enim nos, sicut audistis, contestatur Apostolus dicens: Omnes quet iterum, Per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum coelorum . Venturi sunt dies tribulationis et malarum tribulationum; venturi sunt, sicut dicit Scriptura: et quantum accedunt dies, augentur tribulationes. Nemo sibi promittat quod Evangelium non promittit. Quomodo enim appropinquante fine mundi, sicut dicit Evangelium, abundabit iniquitas, refrigescet charitas ; sic propter ipsas iniquitates nunquam deerit adversitas. Opus est ut animum nostrum non solum ad poenitentiam, sed etiam ad patientiam praeparemus. Fratres mei, obsecro vos, attendite Scripturas sanctas, si aliquid fefellerunt; si aliquid dixerunt, et aliter accidit quam dixerunt: necesse est ut usque in finem sic fiat, quemadmodum dixerunt. Non nobis promittunt Scripturae nostrae in hoc saeculo, nisi tribulationes, pres
Abbreviated transcription (Latin):
monentem atq dicentem ut ꝓpter diẽ
norussimũ uugilemꝰ unusquisq de no-¬
iassimno suo ddie cogitet. ne forte cum sense¬
sicis uel putaueritis longe esse nouissimtun
setali diem. dormitetis ad nouissimum urin
quid patrem sate quod uesciat filiꝰ. Nam utiq
cum dixt pater scit. ideo hoc dixit. quia in pa¬
tte & filiꝰ scit. Ouid enim est in die. qđł non i
uerbo factum est ꝑ quem factus est dies: Nemo
inquit querat nouissimũ diem quando uenturꝰ
sit. sed ugilemꝰ om̃s bene uiuendo. ne nouissi¬
ma dies cuiꝰcumq nr̃m nos inueniat impara¬
tos. & qualis quisq hinic exierit suo nouissi¬
mo die. talis inueniatur in nouissimo seculi
die. Nichil te adiuuabit. quod hic ñ feceris.
Untumquemq oꝑa sua uuabunt. aut opeta

Expanded text:
m atque dicentem, ut propter diem novissimum vigilemus, unusquisque de novissimo suo die cogitet: ne forte cum senseritis vel putaveritis longe esse novissimum saeculi diem, dormitetis ad novissimum vestrum quid Patrem scire, quod nesciat Filius. Nam utique cum dixit, Pater scit; ideo hoc dixit, quia in Patre et Filius scit. Quid enim est in die, quod non in Verbo factum est, per quem factus est dies? Nemo ergo quaerat novissimum diem, quando futurus sit: sed vigilemus omnes bene vivendo, ne novissimus dies cujuscumque nostrum nos inveniat imparatos, et qualis quisque hinc exierit suo novissimo die, talis inveniatur in novissimo saeculi die. Nihil te adjuvabit quod hic non feceris. Unumquemque opera sua juvabunt, aut opera
Abbreviated transcription (Latin):
tonib. Suicumq stipendia sibi publice decretas
consenutar. si ampliꝰ querit tanq̃m calummator
se concussor ioħis sententia condemnat᷑. sq¬
aded autem hoc inoleuit malũ. ut iam quasi ex
consuetudimne uendant᷑ leges. corrũpantar uita.
sonerta ipsa uenalis sit: & uulla iam causa
posft esse sine causa. Hec autẽ diuna sententia
que ad milites loquitur: potest etũ ad dericos
scconqueri. quia eciam si ñ milttare uideamtir̃
sclo. damen deo & año militamꝰ sicut at apl

Expanded text:
t. Quicumque stipendia sibi publice decreta consequitur, si amplius querit, tamquam cumulator et concussor Iohannis sententia condemnatur. adeo autem hoc inolevit malum, ut jam quasi ex consuetudine vendantur leges, corrumpantur jura, sententia ipsa venalis sit, et nulla jam causa possit esse sine causa. Hac autem divina sententia, quae ad milites loquitur, potest etiam ad clericos retorqueri; quia etiamsi non militare videantur saeculo, tamen Domino