comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ed dico: Numquid non audierunt:
Et quidem in omẽm terram exit
sonus eorum: & infines orbis terrae
uerba eox: Sed dico: Numquid ifrahel
non cognouit. Primus moyses dicit.
go ad emulationem uos adducam in
nongentẽ. ingentem insipientem. in
iram uos inmittam. Isaias audet & di¬
cit. Inuentis sum non querentibis
me: palam apparui his qui me non
interrogabant: Adisrahel aut̃ dicit.
ota die expandi manus meas ad po¬
pulum non credentem: & contra¬
dicentem : Dico ergo num quid repsc̃t exuiii¬
pulit ds̃ populum suum: Absit:
am issabelita sum ego. exsemine
abraham. detribi beniamin.Nlon
reppulit ds̃ plebem suam. quam¬
Icpͣ .xxxi. prȩscuit: An nescitis inhelia quid.
dicit scriptura. quem ad modum
interpellat dm̃ aduersus israhel.
Dñe ꝓphȩtas tuos occiderunt:
altaria tua suffoderunt. & relic¬
tus sum ego solus. & querunt
animam meam: Sed quid dicit illi
responsum diuinum: Reliqui mihi
septem milia iuirorum: qui non
curuauerunt genua ante bahal:

Expanded text:
non audierunt et quidem in omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae verba eorum sed dico numquid Israhel non cognovit primus Moses dicit ego ad aemulationem vos adducam in non gentem in gentem insipientem in iram vos mittam Esaias autem audet et dicit inventus sum non quaerentibus me palam apparui his qui me non interrogabant ad Israhel autem dicit tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem dico ergo numquid reppulit Deus popuNam et ego Israelita sum, ex semine Abraham, de tribu Benjamin, et non reppulit Deus plebem suam quam praesciit an nescitis in Helia quid dicit scriptura quemadmodum interpellat Deum adversus Israhel Domine prophetas tuos occiderunt altaria tua suffoderunt et ego relictus sum solus et quaerunt anresponsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genu ante Baal.
Abbreviated transcription (Latin):
ut non dudiant : usq in hodiernũ diem
Et dauid dicit: Fiat mensa eox in la¬
queum & incaptionem & inscandalũ.
& in retributionem illis. Obscurentur.
oculi eox. neuideant. & dorsum illo&
semꝑ incurua. Dico ergo.
Numquid sic offenderunt ut ca¬
derent. Absit. Sed illo delicto salus
fentibus ut illos eniulentur. Quod

Expanded text:
odiernum diem et David dicit fiat mensa eorum in laqueum et in captionem et in scandalum et in retributionem illis obscurentur oculi eorum ne videant et dorsum illorum semper incurva dico ergo numquid sic offenderunt ut caderent absit sed illorum delicto salus gentibus ut illos aemulentur quod
Abbreviated transcription (Latin):
feci & arbitor ut stercora. ut
non habens meã iustitiã que q
lege est. sed illã quȩ ex fide est
ad cognoscendũ illũ. & uirtutt̃
resurrectionis euis & societatin
passionis illiuf configuratꝰ mori¬

Expanded text:
feci, et arbitror ut stercora ut non habens meam justitiam quae ex lege est, sed illam quae ex fide est ad cognoscendum illum, et virtutem resurrectionis ejus, et societatem passionis illius, configurat
Abbreviated transcription (Latin):
Rm̃imei sicut sẽꝑ oboedistis non
in inp̃sentianei tantũ. sed multo
magis nunc in absentia mea
uram salutẽ operamini. Bs est
eni qui operatur ĩuobis. & uel¬

Expanded text:
carissimi mei sicut semper oboedistis non ut in praesentia mei tantum sed multo magis nunc in absentia mea tram salutem operamini Deus est enim qui operatur in vobis
Abbreviated transcription (Latin):
sim eos humilians: ad pacem & concor¬
diam cohortatur. I: CIIIII¬
lam sudum saulus procerum precepta secutus.¬
Cum domino patrias uellet preponere leges¬
Cedibus assi du is cuperet dis cerpere plebem.¬
EDIBIS ASSIDINIS. CUPERIT DISTERPERE PIIBEM
Cum lacerat sancte matris pia federa cȩcus.¬
Post tenebras uerum meruit cognoscere lumen¬

Expanded text:
sim eos humilians, ad pacem et concorsim eos humilians, ad pacem et concordiam cohortatur. Jamdudum Saulus, procerum praecepta secutus,Cum Domino patrias vellet praeponere legesedibus assiduis cuperet discerpere plebemedibus assiduis cuperet discerpere plebem, Cum lacerat sanctae Matris pia foedera caecusPost tenebras verum meruit cognoscere Lumen
Abbreviated transcription (Latin):
noluistis. sed &iã morte. pessina per¬
emistis. Quem nos ut cognouimis stati
credidimus. cum nobis deeo ant non
fuerit predictũ. Inde ꝓbatur quod
idolis seruiuimus. non obstinantoni mer¬
tis. sed ignorantie deputandũ ui enĩ
agnitũ illtco sequimur: olim itiq
sequeremur. si antea cognouissemus. i.¬
Sic aũ uos degeneris nobilitate iacta¬
tis. quasi ntͦm morũ imitatio magis
quam carnalis natiunas filios nos faciat
eẽ scox. Deniq esau. & ismahel cum de
stirpe sint abraha. minime tamen
infilios repitantur: His taliter alter¬
cantibus. apostolus se mediñ interi
ponens. Ita partiũ dirimit questions
ut neutrum eorũ sua iusticia salitem
uero: quod cum cognitũ decreatura:
creatorem ut dm̃ debuerint uenc¬
rari. głam eius inmani facta muta¬
uerint simula cra. Utrosq &iam
similiter ueniã consecutos &quales
esse. uerissima ratione demonstrat.
presertim cum in eadem sege pdictũ

Expanded text:
noluistis, sed etiam morte pessima pernoluistis, sed etiam morte pessima peremistis? Quem ut nos cognovimus, statim credidimus, cum nobis de eo antea non fuerit praedicatum. Unde probatur quod, si idolis servivimus, non obstinationi mentis, sed ignorantiae deputandum. Qui enim cognitum illico sequimur, olim utique sequeremur, si antea cognovissemus. Sic autem vos de generis nobilitate jactatis, quasi non morum imitatio magis quam carnalis nativitas filios vos faciat esse sanctorum. Denique Esau et Ismael cum de stirpe sint Abrahae, minime tamen in filiis reputantur. His taliter altercantibus, Apoponens, ita partium dirimit quaestiones, ut neutrum eorum sua justitia salutem int: Gentes vero, quod, cum cognitum de creatura creatorem ut Deum debuerant venerari, gloriam ejus in manufacta mutaverint simulacra. Utrosque etiam similiter veniam consecutos, aequales esse verissima ratione demonstrat, et praesertim cum in eadem lege praedict
Abbreviated transcription (Latin):
respoidebant. Quanto enĩ maiora
erga ios dĩ beneficia narraueritis.
tanto naioris criminis uos reos ee
monfrrabitis. Demꝑ enĩ his om̃ibus
exiistis ingrati: Nam ipsis pedib:
quibis aridũ mare tranũstis. ludȩ¬
batis ante idoli quȩ fecistis. & iprs
ore quo paulo ante obnecem aduere¬
dño riorii cantaueratis. simula cra uobis
fieri poposcistis. Illis oculis quibus
uenerinda dm̃ innube uel igne con¬
spicere solebatis. simulacra intueba¬
mini. Manna quoq uobis fastidofu¬
it. & semꝑ in deserto contra dnpi
murmurastis. ad agyptũ undquos
manii ualida eiecerat. redire cupi¬
entes. Quid plura. APatres ur̃i crebra
ꝓuocatione dm̃ irritauerunt: ut
om̃s inheremo morerentur. nec plus
ex senioribis corũ quanduo homines
terram rȩꝓmisionis intrarent: Ped
quid antiqua replicamus. cum qiã¬
si illa minime fecissetis. de hoc solouos
dnm xpm. ꝓphetarũ semꝑ iubisto¬
cibus rȩꝓmissum. non solum siscipere.

Expanded text:
respondebant: Quanto enim majora respondebant: Quanto enim majora erga vos Dei beneficia narraveritis, tanto majoris vos criminis reos esse monstrabitis. Semper enim his omnibus exstitistis ingrati. Nam ipsis pedibus quibus aridum mare transistis, ludebatis ante idola quae fecistis; et ipso ore quo paulo ante ob necem adversrum Domino cantaveratis, simulacra vobis fieri 3 poposcistis. Illis oculis quibus venerando Deum in nube vel igne conspicere solebatis, simulacra intuebamini. Manna quoque vobis fastidio fuit, et semper in deserto contra Dominum murmurastis: ad Aegyptum, unde vos manu valida ejecerat, redire cupientes. Quid plura? Ita patres vestri crebra provocatione Dominum irritaverunt, ut omnes in eremo morerentur, nec plus ex senioribus eorum quam duo homines terram repromissionis intrarent. Sed quid antiqua replicamus, cum, etiamsi illa minime fecissetis, de hoc solo prophetarum semper vobis vocibus repromissum, non solum suscipere
Abbreviated transcription (Latin):
OMANI. QUIEX IDNIE GEATIDUSQ
crediderunt insuꝑba contentione.
uolebant se alterutro suꝑ ponere.
am iudei dicebant. Nos sumnus populus
dĩ quos abinicio dilexit & fouit. nos¬
circumcisi ex genere abraham & stirpe
li & uirtutibus liberati. mare sicco ꝑ¬
ransiuimus pede. cum inimicos nros
grauissimi fluctus in uoluerent. Nob̾¬
filus suis celesto pubulũt ui. &tñaust:
osis die noctũq in columna ignas
libisq precessit: ut nobis iuniuo
nos soli digni sumus di legem acci
lege nobis ꝓmissus est xp̃s. ad quos
&iam ipse uenisse testatus est dicens:
non ueni nisi ad oues quȩ perierunt
domis israhel:Cum uos pocus canes
quan homines appellauerit: afquũ¬
ne ergo est ut hodie idola dese¬
reites quibus abinicio deseruistis
nosis comparemini. & non pociuꝰ
in ꝓsclitoꝵ locũ exlegis auctori¬
tare & consuetudine deputemini.
Et hoc ipsum non merebamini.
nis qua larga semꝑdĩ clementia.
uolut uos ad nram imitationem
ad matere: Gentes &iã econtrario

Expanded text:
omani, qui ex Judaeis gentilibusque crediderunt, hi superba contentione volebant se alterutrum superponere. Nam Judaei dicebant: Nos sumus populus Dei, quos ab initio dilexit et focircumcisi ex genere Abraham, sancta dDei et virtutibus liberati, mare sicco pertransivimus pede, cum inimicos nostros gravissimi fluctus involverent . Nobfiliis suis coeleste pabulum ministravit. Nos die noctuque in columna nubis ignisque praecessit, ut nobis in invinos soli digni fuimus Dei legem acciplege nobis promissus est Christus, ad quos etiam ipse se venisse testatus est, dicens: Non veni nisi ad oves quae periedomus Israel ; cum vos canes potius quam homines appellaverit. Aequumne ergo est ut idola hodie deserentes, quibus ab initio deservistis, nobis comparemini; et non potius in proselytorum locum ex legis auctoritate et consuetudine deputemini? Et hoc ipsum non merebamini, nisi quia larga semper Dei clementia voluit vos ad nostram imitationem admittere. Gentes etiam econtrario
Abbreviated transcription (Latin):
huiusmodi satana. In sec unda uero
ant commonentur. Galatȩ iam
nullius criminis accusantur. nisi hoc
sunt digni quia fide a postolicam
seruauerunt. Philipenses &iã multo
magis conlaudantur : qui nec audie
quidẽ falsos apłos uoluerunt. Theli¬
lonienses nihi lominus induab: epłis
om̃i laude ꝓsequitur.. eo quod non
solum fidem in concussam seruaue¬
rint ueritatis. sed &iã in ꝑsecutione
cuuium constantes fuerint inuenti
Colosenses aut̃ tales erant. ũt cũ abas
uisi corporaliter nan fiussent hae
laude digni haberentur. Et si cos¬
dũ est. quoꝵ tͥesalonicenses qui pluri¬
mum laudati sunt imitatores facti eẽ.
dicuntur : Sicut ipse ait : Et uos fpatres
imitatores ficti estis aecclesiarũ dĩquȩ
unt inudea: Ladem enĩ passi estis &uos
a contribulibus ur̃is. qua &. illi a uideis¬

Expanded text:
hujusmodi Satanae. In secunda vero hujusmodi Satanae. In secunda vero ant commonentur. Galatae vero jam nullius criminis arguuntur, nisi hoc sunt digni, quia fidem apostolicam servaverunt. Philippenses etiam multo magis collaudantur, qui nec audire quidem falsos apostolos voluerunt. Thessalonicenses nihilominus in duabus Epistolis omni laude prosequitur, eo quod non solum fidem inconcussam servaverint veritatis, sed etiam in persecutione civium constantes fuerint inventi. Colossenses vero talvisi corporaliter non fuissent, hac laude digni haberentur: Etsi cordum est? quorum Thessalonicenses qui plurimum laudati sunt, imitatores facti esse dicuntur. Sicut ipse ait: Et vos fratres imitatores facti estis Ecclesiarum Dei quae sunt in Judaea. Eadem enim passi estis et vos a contribulibus
Abbreviated transcription (Latin):
te p̾lati. utilitat Eiem exclideret
lectionis. Non est sane muirũ sieloquen¬
tior uideatur in ꝓprio. idest i he¬
breo. quã inperegrino id est greeo
ne. Mouet & iã quosdã quare roma¬
no&ꝵ epła inprimo sit posita. cũ can
non primã scripta ratio manifestet
Nam hanc se ꝓficiscentẽ hiero solinã
scripsise testatur. cum corinthios&
teris adortatus sit. Unde intellegi quidã
uolunt iti onis epłas ordinatas it pri¬
nia poneretur quãuis posterur fu¬
manoꝵ namq pleriꝗ tam rudeerant.
ut non intellegerent di se gr. & non
suis meritis esse saluatos Et ohoc duo
inter se populi conflitarent. Ulcres
illos indigere asserit con firnari iui¬
tia gentilititis priora commrmorans:¬
Corinthus autẽ iam dicit scientiȩ
gram Et boneessã. & non tam om̃s in¬
crerit. quam cur peccantes non in¬
crepauerint. Rep̃hendit: sicut ait
Auditur inter. uos forncatio. Et iteri
Cangregatis uobi scum meo spis trado

Expanded text:
fronte praetitulati, utilitatem excluderet fronte praetitulati, utilitatem excluderet lectionis. Non est sane mirum si eloquentior sit in proprio, id est in Hebraeo, quam in peregrino, id est Graeco, ne. Movet etiam quosdam, quare Romanorum Epistola in primo sit posita, cum eam postea scriptam ratio mannam hanc se proficiscente Hierosolymam scripsisse testatur; cum Corinthios eteris adhortatus sit. Unde intelligi quidam volunt ita omnes Epistolas ordinatas, ut prima poneretur, quamvis posterior fumanorum namque plerique tam rudes erant, ut non intelligerent Dei se gratia, non suis meritis esse salvatos, et ob hoc duo inter se populi conflictarent; idcirco illos indigere asserit confirmari, vitia gentilitatis priora commCorinthiis autem jam dicit scientiae gratiam esse concessam, et non tam omnes increpat, quam cur peccantes non increpaverunt reprehendit; sicut ait: Auditur inter vos fornicatio. Et iterum: Congregatis vobis cum meo spiritu, tradere
Abbreviated transcription (Latin):
ri primoꝵ deca logi mandatox
sius epistolas ordinauit& quotꝰ ille
pͣeptis apharaone instituit liberatos
tondẽ hic xepistolis adiabolo & idola¬
trie seruitute edocet ad quisitos.
Na& duas tabulas lapideas duorum
testamentox figura habuisse iurieru¬
ditissimi tradiderunt: Ppłam sane
que adhebreos scribitur. pauli qͥdã
nonese contendunt. eoquod nonsit eius
nonine titulata: & ꝓptͣ sermonis
stiliq distantiã: sed aut barnabae
unta tełtulianũ. aut luca uixta
quisdĩ. uel certe clementis discipu
a pospolos ordinati. Quibus respon¬
dendi est : si ꝓpterea pauli non erit
quia fus non habet nomen . ergonec
alicuus erit : quia nulliuis nominetitu¬
latiu Suod sio conueniens ab surdũq
est a sius magis et̃ credenda est
qua pntꝰo doctrine suȩ fulget cloqͥo
Sed qeo apud hebreo&. ecclesias quasi
destructor legis filsa suspitione
habebatur. uoluit tatito nomine de
figuris legis & ueritate xp̃i redde¬

Expanded text:
rum primorum Decalogi mandatorum rum primorum Decalogi mandatorum suas Epistolas ordinavit; et quot ille praeceptis a Pharaone instituit liberatos, totidem hic Epistolis a diaboli et idololatriae servitute edocet acquisitos: nam et duas tabulas lapideas duorum Testamentorum figuram habuisse viri eruditissimi tradiderunt. Movet equae ad Hebraeos scribitur, quidam Pauli non esse affirmant, eo quod non sit ejus nomine titulata, et propter sermonis stylique distantiam: sed aut Barnabae, juxta Tertullianum; aut Lucae, juxta quosdam; vel certe Clementis, discipucclesiae post apostolos ordinati. Quibus respondendum est: Si propterea Pauli non erit quia ejus non habet nomen, ergo nec alicujus erit, quia nullius nomine titulatur; quod si inconveniens absurdumque est, ipsius magis esse concedenda est, quae tanto doctrinae suae fulget eloquio. Sed quoniam apud Hebraeorum Ecclesias quasi destructor legis falsa suspicione habebatur, voluit tacito nomine de figuris legis et veritate Christi redde
Abbreviated transcription (Latin):
RIAIM
QUAE¬
RITOR
E post euangeliꝰ
quae supplementũ legis
sunt. & in quibus nobis exempla &
p̃cepta uiuendi plenissime digesta
sunt. uoluerit apostolus has episto¬
las ad singi las iecclesias desti¬
nare: Hac aũ causa factũ uidef.
scilicet ut intria nascentis ecclesia
noris causis existentibus. & presentia¬
futuras excluderet questiones
xemplo ꝓphetarũ: qui post editã
egem moysi inqua om̃a mandata¬
sĩ legebantur. nihi lominus tamen
loctrina sua rediuiua populi com¬
ressere peccata: & ꝓptͣ exemplũ
uiendi libris ad nram memoriã
cinsimniser. Deinde queritur cur
n amplius quã decen epistolas
lceclesias scripserit. Decẽ sunt
ũ. cumilla quedicitur ad hebreos
n reliquȩ quatuor. ad discipulos
Ad cor inthios .II. Ad galatas .i.
Adephesios .i. Adphilippenses .
Adthe salonicenses .ii. Ad rolosea¬
ses i. Ad thimotheum .ii. Ao
thitum.i. Ad philemonem.
specialiter sunt porrecte: Ut
iueteri testamento & se contra
legem non facere moysi adnume¬

Expanded text:
rimum quaeritur e post Evangelia, quae supplementum Legis sunt, et in quibus nobis exempla et praecepta vivendi plenissima digesta sunt, voluerit Apostolus has Epistolas ad singulas quasque Ecclesias destinare; hac autem causa id factum videtur, ut scilicet initia nascentis Ecclesiae, novis causis existentibus, praefuturas excluderet quaestiones, exemplo prophetarum, qui, post editam legem Moysi, in qua omnia Dei mandata legebantur, nihilominus tamen doctrina sua rediviva semper populi compressere peccata, et propter exemplum vivendi libros ad nostram etiam memoriam transmiserunt. Deinde quaeritur cur non amplius quam decem Epistolas ad Ecclesias scripserit: decem sunt enim cum ea quae dicitur ad Hebraeos: nam reliquae quatuor ad discipulosad Corinthios II, ad Galatas I, ad Ephesios I, ad Philiad Thessalonicenses duabus, ad Colossenses, ad Timotheum duabus, ad Titum, ad Philemonem, specialiter sunt porrectae: eta Veteri Testamento, et se contra Legem non facere Moysi, ad nume
Abbreviated transcription (Latin):
aes uero: quipro iniustia pecumã tribu¬
int. & dato prȩcio patronis: emunt peces¬
um. Nortindum uero quod dr̃: mensas
um mulariorum. & eathedras uendentiũ
olumbas cuertit: Quid enĩ permensas nu¬
nolariorũ. nisi altaria dĩ. intelleguntus
que ꝑ aaritiam maloꝵ sacerdotũ mense effici¬
ntur numuerorum. Quiduero ꝑcachedras
uendertium colũbas. nisi magisteriabs dig¬
ntas in ercła accipitur: quȩ &ipsa cũ ad
luera deflexerit. ad nichilũ redigatur
Quiduero percolumbas nisi spĩ sc̃s accipt᷑¬

Expanded text:
tes vero, qui pro justitia pecuniam tributes vero, qui pro justitia pecuniam tribuunt, et dato pretio patronis emunt peccatum. Notandum vero quod dicitur: Mensas nummulariorum, et cathedras vendentium columbas evertit. Quid enim per mensas nummulariorum, nisi altaria intelliguntur, quae per avaritiam malorum sacerdotum mensae efficiuntur nummulariorum? quid vero per cathedras vendentium columbas, nisi magistralis dignitas in Ecclesia accipitur, quae et ipsa cum ad lucra deflexerit, ad nihilum redigitur? Quid vero per columbas, nisi Spiritus sanct
Abbreviated transcription (Latin):
terant. ex cogitauerunt rursus aliã
fraudem. ut pro usuris. reciperent uan¬
ma: Ut quod innummo non licebat.
in hisrebus exigerent. quȩ ndramnise¬
muntur: Hos appellabant ipsi p ropno
sermone co lo bistas. qui colobtela ide
uilia munuscula clabanti que grece tra¬
gemata. latine bellaria clicuntur :
resticulis in nomerã multitu dinem
cdecemplo eiecit Attendant istudeccłe
sacerdotes: & caueant. nedomum
dĩ inspeluncã latronũ uertant
Latro enĩ est : qui lucra de religione
sectatur. et excultu seĩ tatis. stude
occasione negociationis Pro inde ge¬
tuendum est illis. nesicut illi detẽ plo
aicenali eiecti sunt. Ntaisti detemplo spiri¬
iabꝰ eieiintur Cotidiȩ enĩ dñs domũ patris
sui. scãm uidelic& eccłam intrat: & oceu¬
ustosurme lueris turpibus eicit.
iq unius criminis habet uendentes part̃
rementes Uendentes enim sunt. quisa¬
pos ordines ad premiũ largiuntur: Emen¬

Expanded text:
terant, excogitaverunt rursus aliam terant, excogitaverunt rursus aliam fraudem, ut pro usuris reciperent varma, ut quod in nummo non licebat, in his rebus exigerent, quae nummis emuntur: hos appellabant ipsi proprio sermone collybistas, qui collubia, id est, vilia munuscula dabant, quae Graece tragemata, Latine bellaria dicuntur. Iresticulis, innumeram multitudinem de templo ejecit. Attendant istud Ecclesiae sacerdotes, et caveant ne domum Dei in speluncam latronum vertant. Latro enim est, qui lucra de regione sectatur, et ex cultu sanctitatis studet occasioni negotiationis. Proinde metuendum est illis, ne sicut illi de templo materiali ejecti sunt, ita isti de templo spiritali ejiciantur. Quotidie enim Dominus domum Patris sui, sanctam, videlicet, Ecclesiam, intrat, et occupatos lucris turpibus ejicit, atque unius criminis habere vendentes pariter et ementes. Vendentes enim sunt, qui sacros ordines ad praemium largiuntur; emen
Abbreviated transcription (Latin):
gustissimũ. & scĩssimũ in toto orbe tẽplum.
In pascha uidelicet: pente coste. & scenophe¬
gia: eiusdem legis preceptum erat: neuacui
inconspectu dñi apparerent: Et plerumq
contingebat ut hi quiderenarib partibos ueni¬
ebant: non haberent quid in facrificio
dñi offerteã. quia ob longinquit int
Itineris. secũ peccora sua adduera
non ualebant: Proln de sacr dotes
habebant pinguissima animalia gas
usus sacrifici ex poseit: & ea non ha¬
bentibus uendentes accepta pecuma.
rursus empta suscipiebant. hoc modo
prȩclã desimpliei populo ficientes
Uerũ erant quidã ita pauperes. qui
etiã sumptibus & uictu indigebant.
& non solũ hostias: sed nec unde eas¬
emerent habebant Ad hoc idem
sacerdotes. nummalarios bi templo
statuerant : qui mutuã eis sub hac oc¬
casione peeuniã darent: Sedquia
lex usuras prohibuerat : nec̃ apere¬
ab eis dupplicatã petuniã exigere po¬

Expanded text:
gustissimum et sanctissimum in orbe templum, gustissimum et sanctissimum in orbe templum, in Pascha, videlicet, Pentecoste et Scenopegia; et ejusdem legis praeceptum erat, ne vacui in conspectu Domini apparerent. Et plerumque contingebat ut qui de remotioribus partibus veniebant, non haberent quod in sacrificio Domini offerrent, quia ad longitudinem itineris secum pecora sua adducere non valebant. Proinde sacerdotes habebant pinguissima animalia, quae usus sacrificii exposcit, et ea non habentibus vendentes, accepta pecunia, rursus empta suscipiebant, hoc modo praedam de simplici populo facientes. Verum erant quidam ita pauperes, qui etiam sumptibus et victu indigebant, et non solum hostias, nec eas unde emerent, habebant. Ad hoc idem sacerdotes nummularios in templo statuerunt, qui mutuam eis sub hac occasione pecuniam darent. Sed quia lex usuras prohibuerat, nec aperte eis duplicatam pecuniam exigere po
Abbreviated transcription (Latin):
mundo corporaliter gessit: hoc precellen¬
tissimum & maximũ est Plus enĩ fuit
ut dicit beatus hicronimus hoc quod unus
homo inhermis. multa milia armatorũ
decemplo eiecit. quã quod lazarũ qua¬
triduanũ amortuis suscitauit: Pulgor
enĩ diuinitatis. resplendebat in aspectu
humanitatis. atq ideo uidentes insolitã
claritatẽ in facię hominis radiantẽ : ter
ga cedenti dabant et resistere non audeban¬
asalomone primũ. & postea aihũ sacerdo¬
te. & rorobal ł constructa fuerat non
quod ds̃ inmanu factis templis habit&.
sedabi nomen eius inuocaretur: ibiq de¬
uote plebis orationes audiret. uota suscipe¬
ret : munera & oblationes acceptaret:
Sed illi eam speluncam latronam fecerant.
quia adhoc htemplo residebant. ut aut non
dantes munera corporaliter punirent. aut
dantes spiritaliter netarent Legis siquidẽ
prȩceptũ erat: ut ter inanno conuenirÑ
om̃s ex diuersis regni iudaicti partibus adan¬

Expanded text:
mundo corporaliter gessit, hoc praecellenmundo corporaliter gessit, hoc praecellentissimum et maximum ut dicit beatus Hieronymus, hoc quod unus homo inermis multa millia armatorum de templo ejecit, quam quod Lazarum quatriduanum a mortuis suscitavit. Fulgor enim divinitatis resplendebat in aspectu humanitatis; atque ideo videntes insolitam claritatem in facie hominis radiantem, intuentes terga caedendi dabant et resistere non audebana Salomone primum, et postea a Jesu sacerdote et Zorobabel constructa fuerat, non quod Deus in manufactis templis habitet, sed ut ibi nomen ejus invocetur, ibique devotae plebis orationes audiret, vota susciperet, munera et oblationes acceptaret. Sed illi eam speluncam latronum fecerant, quia ad hoc in templo residebant, ut aut non dantes munera corporadantes spiritaliter necarent. Legis siquidem praeceptum erat, ut ter in anno convenirent omnes ex diversis regni Judaici partibus, ad au
Abbreviated transcription (Latin):
offerr&s: Populi uit̃ dicebant: Hic est ihĩ
anazaret propheca: Superbis uidȩis qͥs¬
nã ess&c quicũ tanta gła ciuitatẽ intra¬
bat interrogantibus: simplex turbau
quod nouerat fatebatur. hic est inqui¬
exs ihs̃ propheta Prophetã apellaban:
quia errabant & qui dicerent ignoribañ
Nesciebant enim dm̃ : aut dĩ filiũ appel¬
lare: Sed error eoꝵ: perfecta scientia
plenus erat Nam moyses de eo dixe
ut sit dñs prophecarũ sicut est rex regũ
& dñs dominantium: Et bitrauit ihĩ
intemplũ Quod dñs ciuitatẽ ingressus
primo templũ adut. formã nobis¬
relieist conuersationis quã sequi debermꝰ
ostendit: Cum enim oppidũ uel castellum
siue aliquem locum ubiorisionis dõ sit
conscerata ingredimͣ: prius ad illã festina¬
re debemus. & postquã nos ꝑstudia ora¬
tionũ dõ commendauerimus: sic demum
ad ea quȩ necessitas fragilis uitę ex igit
per agenda negotia potius aceedamus:
&cetͣr Inter omnia miracula quȩ dñs in

Expanded text:
icebant: Hic est Jesus a Nazareth propheta. Superbis Judaeis quisnam esset, qui cum tanta gloria civitatem intrabat, interrogantibus, simplex turba quod noverat, fatebatur. Hic est, inquit, Jesus propheta. Prophetam appellabant, quia errabant, et quid dicerent ignorabant. Nesciebant enim eum Deum aut Dei Filium appellare, sed error eorum perfecta scientia plenus erat. Nam Moyses de eo dixerut sit Dominus prophetarum, sicut est Rex regum et Dominus dominantium. Et intravit Jesus in templum. Quod Dominus in civitatem ingressus, primo templum adiit, formam religiosae conversationis, quam sequi debeamus, ostendit. Cum enim oppidum vel castellum, sive aliquem locum ubi domus orationis Deo sit consecrata, ingredimur, prius ad illam festinare debemus, et postquam nos per orationis studia Deo commendaverimus, sic demum ad ea quae necessitas fragilis vitae exigit, peragenda negotia protinus accedamus. evertit. Inter omnia miracula, quae Dominus in
Abbreviated transcription (Latin):
celebranda erat. nequasi refugiens aut¬
retrictans mortẽ aestimaretur: Noneni
mecuebat mortẽ sed potestite impera¬
lat morti: Ait ergo euangelistomot
aclingressũ saluatoris cemmotaest ciui¬
tas. admirita populi frequentia: ig¬
norans dñi intrantis uirtutẽ atque
potentiam Simile quid ec ineius as¬
censione de anglis legimus: quicũ
dñmtrium phali pom ꝑa ascendentõ
cernerent & carimnen imglori ficata do
celos uehentẽ ad mirantes dicebant. Quis
est iste rexgłs : nor indum uero qđ nte
dicit: uenit dñs bethaniã ubi lararũ fus¬
citauerat. atq hncrastinũ: asino sedens.
turbis diuina sibi laudes acclamantibus.
hiero solymã ingress sest. Quodolim in
paschali agno mistiae fuerat prȩsigna¬
tum: Scriptũ namq est inlege Betima
due mensis primi : tollat unus quisq agnũ
perfamilias & domos suas: & sruabitis
de paschali anno prophetaã dñsihs de¬
cima die mensis primi. hoc est antequinq

Expanded text:
celebranda, ne quasi refugiens celebranda, ne quasi refugiens refugiens mortem aestimaretur. Non enim metuebat mortem, sed potestate imperabat morti. Ait ergo evangelista: QuAd ingressum Salvatoris commota est civitas, admirata est populi frequentia, ignorans Domini intrantis virtutem atque potentiam. Simile quid et in ejus ascensione de angelis legimus, qui dum triumphali pompa ascendentem cernerent, et carnem jam glorificatam ad coelos vehentem, admirantes dicebant: Quis edicit , venit Dominus Bethaniam, ubi Lazarum suscitaverat, atque in crastinum in asino sedens, turbis divinas laudes acclamantibus, Hierosolymam ingressus est, quod olim in paschali agno mystice fuerat praesignatum. Scriptum namque est in lege : Decima die mensis primi tollat unusquisque agnum per familias et domus suas, et servabitis de paschali agno prophetiam, Dominus Jesus decima die mensis primi, hoc est, ante quinque
Abbreviated transcription (Latin):
inuitã acternã: Sed quod dictu nefas est:
sicut illud falso minatus est ut timore ꝑcellera
ita hoc falso promisit ut uana spe deciper&:
Adhec forte aliquis dicat iniustũ esse ut pro
temporali & momentanea peccati delecta¬
tione: quis aeterna ꝑsoluat supplicia:
edsciendũ illos aeternis sibigi tormentis qui
ostinan noluntate in mało ꝑseuerare. &
nm quã suuis seccleribus terminũ ponere uo¬
luert In super & si semper iuiuerent. se ꝑ
utiq peccire uellent: Iusti igitur di ip¬
no tales ibunt in subplicium aeternum:
sentiuita ignis timoris sui mala nostra
ncordites collocare. & inuitã aerernã cũ
scĩs angłis connumerare dignetur in quo
tor & reparator humani gene¬
ris xp̃s  ante mundi constitu¬
tonẽ prȩelegerat cum patrere se ubnpdere
num dmpleta ergo huius temporis ple¬
nitudiaie. hnstante lam passione appropin¬
quare uoluit loco suȩ passionis. ubi in¬
ueniri poss& abhis ꝑquos eadem passio

Expanded text:
in vitam aeternam. Sed quod dictu nefas est in vitam aeternam. Sed quod dictu nefas est sicut illud falso minatus est ut timore percelleret, ita hoc falso promisit, ut vacua spe deciperet. Ad haec fortasse aliquis dicat, injustum esse ut pro temporali et momentanea delectatione quis aeternam solvat poenam. Sed sciendum illos aeternis subigi tormentis qui obstinata voluntate in malo perseverare, et nunquam suis sceleribus terminum ponere voluerunt. Insuper et si semper vixissent, semper utique peccare voluissent. Justo igitur Dei judicio tales ibunt in supplicium aeternum. in praesenti vita ignis timoris sui mala nostra ricorditer collocare, et in vitam aeternam cum sanctis angelis connumerare dignetur, in qua , auctor et reparator humani generis Christus, ante mundi constitutionem praeelegerat cum Patre, et quando, num. Impleta ergo hujus temporis plenitudine, instante jam passione, appropinquare voluit loco suae passionis, ubi inveniri posset ab his per quos eadem passio erat
Abbreviated transcription (Latin):
non diligit fiitrẽ quem uid&. dm̃ quẽ non
uida quomodo potest diligere : Attenden¬
dũ uero quod et hic sicut et superius unita¬
tis fit mentio cumdr̃. quã diu non feristis
imni exminimis meis: nec michi fecistis
Perquod innuitur quia illius largitas dõ¬
accepta est: qui hanc simpliei cordis inten¬
tione. Inunitate catholicę fidei stud& exhi¬
In in supplicium ęternũ: iusti aut̃ inuitam
acternã Origeni s docmatizat om̃s repro¬
bos: ipsum etiã diabolũ & angłos eos post
multa scła posse hidulgentiã peccatoꝵ
promeren. & a supplicus liberari: asserens
diuinȩ̨ pietati aptissime conuenire Alt
sicut hominẽ redemit. Ita quoq: prȩuari¬
catorẽ angłm saluer: Cui tamen aꝑtissime
hac sententia repugnatur. quadr̃ Ibunt
insupplicium ȩternũ Sed ille exposito dice
dendũ. quia si hoc uerum non est. nec illud
uerũ est: quod ueritas subdidit lusti aut᷑

Expanded text:
non diligit fratrem quem videt, Deum, quem non non diligit fratrem quem videt, Deum, quem non videt, quomodo potest diligere ? Attendendum vero quod et hic, sicut et superius, unitatis fit mentio, cum dicitur: Quandiu non fecistis uni ex minimis meis, nec mihi fecistis. Per quod innuitur quia illius largitas accepta est Deo, qui hanc simplici cordis intentione in unitate fidei catholicae studet exhihi in supplicium aeternum, justi autem in vitam aeternam. Origenes dogmatizat omnes reprobos, ipsum etiam diabolum et angelos ejus post multa saecula posse indulgentiam peccatorum promereri et a suppliciis liberari, asserens divinae pietati aptissime convenire, ut sicut hominem redemit, ita quoque praevaricatorem angelum salvet. Cui tamen apertissime hac sententia repugnatur: Ibunt hi in supplicium aeternum. Sed ille ex opposito dicit, dendum quia si hoc verum non est, nec illud verum est, quod Veritas subdit: Justi autem
Abbreviated transcription (Latin):
enda multũq ꝑtimescenda est ista sententia:
Non enĩ dicit aliena rapiustis. sed non de distis¬
inquit michi manducare: Siergo lta tenaeia
dimpnatur. rapacitas quod meretur : Aut quid
recipiet qui alienũ tulerit. sisic punitur quide
suc nondederit. Sitale iudiciũ est ei qui
non fecit mi scđam. quale erit illi qui fecit
rapinã Tunc respondebt᷑ & ipsi dicentes:
Dnẽ quando te uidimus esurientẽ. aut sitientẽ.¬
& rł. usq non ministrauimus tibi Excusare
nituntur tam quã fallere possint: sient quon¬
dam homines decipiebant: Sed tunc nullã
excusationẽ habere possunt: quidum posseñ
conuerti noluert̃. & elemosinis peccata sua
delere neglexerunt Et respondenꝰ dica illis:
Amendico uobis quamdiu non fexistis uniden
fratribus meis minimis. nec michi fecistis
Quienĩ humilibus & despectis membris xp̃ibe
neficium impendere neglegit : cõ uincitm
xp̃o minus esse deuotus. atq ideo nũquã
se ei aliquid tribuisse gaudebit: Namqui

Expanded text:
enda multumque pertimescenda est ista sententia. Non enim dicit, aliena rapuistis, sed, non dedistis mihi manducare. Si ergo ita tenacitas damnatur, rapacitas quid meretur? Aut quid recipiet qui alienum tulerit, si sic punitur qui de suo non dederit? Si tale judicium est ei qui non fecerit misericordiam, quale erit ei qui fecit rapinam? Tunc respondebunt et ipsi, dicentes: Domine, quando videmus te esurientem, aut sitientere, et non ministravimus tibi? Excusare nituntur, tanquam Deum fallere possint, sicut quondam homines decipiebant. Sed tunc nullam excusationem habere possunt, qui dum potuissent converti, noluerunt, et eleemosynis peccata sua delere neglexerunt. Et respondens, dicet illis: Amen dico vobis, quandiu non fecistis uni de his fratribus meis minimis, nec mihi fecistis. Qui enim humilibus et despectis membris Christi beneficium impendere negligit, convincitur Christo minus esse devotus, atque ideonunquam se ei aliquid tribuisse gaudebit. Nam qui
Abbreviated transcription (Latin):
penetione ad premium tribiunt uered dñs
caettre dras uendentiũ columbas euercit:
quia taliũ facerdotũ destruit. Quicũq
fulgere uideatur. iam ante dĩ oculos sacet¬
dotio priuatus est Hic & sacri canones
srmoniacam heresim anathematizant. & sa¬
cerdotio priuari precipiunt eos qui pro

Expanded text:
 ad praemium tribuunt? Sed Dominus cathedras vendentium columbas evertit, quia talium sacerdotium destruit. Quicunquefulgere videatur, jam ante Dei oculos sacerdotio privatus est. Hinc et sacri canones simoniacam haeresim anathematizant, et sacerdotio priva
Abbreviated transcription (Latin):
isticlaulicationẽ mentis abicereñ. &
meliores pedes in recta operitione ha¬
here inciperent : Uidentes. p̃ueros in¬
templo clamantes osanna benedictus
qui uenit in nomine dñ : dixert̃: Audns
quidistidicunt: Indigne ferentes. qđ
xp̃o quasi homini. diuinas laudes. &
quȩ soli dõ comieniunt ac clamarent:
Uerum dñs lea responsum suum omini¬
ex parte pręmanut. Ita quod diceros
tem gerauit : ut nec calum niatoꝵ insidus
pateret. nec laudes illas quasi apueris
rrantibus sibi deferrentur abicera.
Nonenĩ respondit quod illi audire uole¬
bant: benedicunt ꝓueri. iuste deme sic
sentiunt. nec rursus uit errant puerar
debetis ignoscere. inseiȩ aetati sediei¬
pondit auclio: Sic q uoces illo testimonio

Expanded text:
isti claudicationem mentis abjicerent, et isti claudicationem mentis abjicerent, et meliores pedes in recta operatione habere inciperent. Videntes autem ptemplo: Hosanna, benedictus qui venit in nomine Domini, dixerunt: Audis quid isti dicunt? Indigne ferentes, quod Christo quasi divinas laudes, et quae soli Deo conveniunt, acclamarent. Verum Dominus ita responsum suum ex omni parte praemunivit, et quod diceret, ita temperavit, ut nec calumniatoribus insidiis pateret, vel laudes illas, quae quasi a pueris errantibus sibi deferrentur, abjiceret. Non enim respondebat quod illi audire volebant: Bene dicunt pueri, juste de me sentiunt. Nec rursus ait: Erant pueri, debetis ignoscere inscitiae; sed respondit: Audio, sicque voces illorum testimonio
Abbreviated transcription (Latin):
igitur mens fidelis. si relicti in nocenta
inlesionẽ proximi ꝑuersas profert cogita¬
uones spelunca utiq latronũ efficitur.
ner im domus orationis uocatur: Fla
tibulũ latronũ. unde illud medie itur agere
unde possit proximo nocete: Nan ergo
sit hedomo nr̃i pectoris negociatio. non
ement ura uendentiumq commertia.
ne sraitus il is̃ intrec: & flagello districtȩ seue¬
ritatis puniat concretas sordes suȩ man¬
sionis & accesserunt ad eũ cȩci & claudi
intemplo: & curauit eos Ciectis indignis
& prophanatonbus templi: cecos & clan¬
dos mirabiliter s. anauit. ut per hoc uirtu¬
tis suȩ suis aduersariis daret initium&
ut uocẽ sc laudantium puerorum osanna
in excelsis clamantiũ talitestimonio cor¬
firmaris. ostendess opere. quod illi uo¬
cibus consonabant. Simul etiã at uise
xp̃i tanta potentia conuerterentur. &
erederent. Ided onĩ illis cernentibus.
cecos illuminauit: ut illi fidei limen
reciperent. Ideo claudos direxit ut

Expanded text:
igitur mens fidelis si, relicta innocentia, in laesionem proximi perversas profert cogitationes, spelunca utique latronum efficitur, nec jam domus orationis vocatur, sed latibulum latronum. Nam illud meditatur agere, unde proximo suo possit nocere. Non ergo sit in domo pectoris nostri negotiatio, non ementium vendentiumque commercia, ne iratus Jesus intret, et flagello districtae severitatis puniat concretas sordes suae mansionis. Et accesserunt ad eum caeci et claudi in templum, et curavit eos. Ejectis indignis et profanatoribus templi, caecos et claudos mirabiliter sanavit, ut per hoc virtutis suae suis adversariis daret indicium, et vocem se laudantium puerorum, Hosanna in excelsis clamantium, tali testimonio confirmaret: ostendens opere quod illi vocibus consonabant simul etiam ut, visa Christi tanta potentia, converterentur et crederent. Ideo enim illis cernentibus caecos illuminavit, ut illi fidei lumen reciperent, ideo claudos direxit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ni se ipsos preparire nontimuerunt: Nũ quã
quidem mali cum dnõ fuerunt: qui a non bebit
iuxta eum malignus: Sed tunc discedere iubent᷑.
quiain presentimali bonis permixti uidentur.
aquibus iniudicio sep arabuntur: Sagena enim
scẽ eccłe malos pisces cũ bonis capit: etusq
ad litus ultimi examinis ꝑtrahit: Sed tunc
bonis piscibus inuasȩ collectis: mali foras ꝓ¬
icientur: Sic & inagro dñi zizania cum
tritico germinant: Sed cum ad areã uentũ
fuerit : triticũ inhorreum reconditur. zi¬
rinia uero fasciculis colliguntur: & igni
cõburentur: Siue discedere eos. hoc est a
presentia suȩ uisionis iub& proiei : & intene¬
bras exteriores expelli Discedere ergo
sine fine ardeant. quiin presenti lgnẽ uitioꝵ
in se extinguere noluerẽ: Iste aut̃ ignis dia¬
bolo & angłis eius prȩparatus est. quia sicut
presciendo dĩ iustis regnũ ab origine mundi
preparauit: Itadiabolo & angłis ac reꝓbis
membris eius. ignẽ eternũ in quo ꝑpetualit̃

Expanded text:
ni seipsos praeparare non timuerunt. Nunquam quidem mali cum Domino fuerunt, quia non habitabit juxta eum malignus, sed tunc discedere videntur, quia in praesenti mali bonis permisti videntur, a quibus in judicio separabuntur. Sagena autem sanctae Ecclesiae malos pisces cum bonis capit, et usque ad littus ultimi examinis pertrahit. Sed tunc bonis in vasa collectis piscibus, mali foras projicientur. Sic et in agro Domini zizania cum tritico germinant, sed cum ad aream ventum fuerit triticum ad horreum reconditur, zizania vero fasciculis colliguntur et igni comburuntur. Sive discedere eos, hoc est, a praesentia suae visionis jubet projici, et in tenebras exteriores expelli. Discedere ergo sine fine ardeant, qui in praesenti ignem vitiorum in se exstinguere noluerunt. Iste autem ignis diabolo et angelis ejus praeparatus est, quia sicut potentia Dei justis regnum ab origine mundi praeparavit, ita diabolo et angelis ejus ac reprobis ignem aeternum, in quo ae
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ meum: Quare sermonẽ eius. audire nonꝰ
poterant. nisi quia hieum credere. &a
sua impierate corrigi nolebant: Ad hue
quare non poterant audire: Quia filii dia¬
boli : elegerint manere Unde sequitur:
Uos expatre diabolo estis Filios diaboli dicit
iudȩos. non nascendo. sed imitando: Nam
consuetudo est saerę scripturȩ. ex hnitatione
uel similitudine filios appellare. iuxta qđ
erechihel propheta loquitur adiudȩam Pntr

Expanded text:
n poterant, nisi quia in eum credere, et a sua impietate corrigi nolebant? Adhuc quare non poterant audire? quia filii diaboli elegerant manere. Unde sequitur: Vos ex patre diabolo estis. Filios diaboli dicit esse Judaeos, non nascendo, sed imitando. Nam consuetudinis est sacrae Scripturae, ex imitatione vel similitudine filios appellare, juxta quod Ezechiel, p
Abbreviated transcription (Latin):
a langoribus peccatorũ sanar&. sedetiã
ab ipso aecerna morce sufficeret liberare
Descendentes ergo baquã piscinę tur¬
batã sorabantur : quia perpassionẽ dñi
quã motus aque designat. redẽpti sumus
demaledicto legis: Lex siquidem morsi
que quid agendion: quid ue eiuendum
essae edast᷑. Neminẽ tamen adꝑfectum
adduxit: quasi eductos defedibus ignotan¬
tie prioris inporacibus continebat lan¬
gudos. nec tamen sanabat : Gratia aut̃
oc fides dominiee passionis: fanat om̃s
bifirmitates iniquitatũ nr̃arũ. & quasi
eiectos deporticibus inaquã piscinę tur¬
butĩ imitiit: quia apeccatis qui lex
ostenderat. per aquã baptismatis abluit
iuxta quod apł dicit. Quot quot baptizati
sumus: Notandum uero nobis est quod dr̃.
quia qui primus descendisset inpiscinã
posi motionẽ aqua sanus fiebat aqua¬
cumq langore detineretur: Unus in¬
quã excanta languentiũ inultituame
sanabatur : quia unus dĩ una fider

Expanded text:
a languoribus peccatorum sanare, sed etiam a languoribus peccatorum sanare, sed etiam ab ipsa morte aeterna sufficeret liberare. Descendentes ergo in aquam piscinae turbatam sanabantur, quia per passionem Domini, quam motus aquae designat, redempti sumus de maledicto legis. Lex siquidem Moysi, quae quid agendum quidve cavendum esse docuit, neminem tamen ad perfectum adduxit, quasi eductos de sedibus ignorantiae prioris, in porticibus continebat languidos, nec tamen sanabat. Gratia autem et fides Dominicae passionis, sanat omnes infirmitates iniquitatum nostrarum, et quasi ejectos de porticibus in aquam piscinae turbatam immittit, quia a peccatis quae lex ostenderat, per aquam baptismatis abluit, juxta quod Apostolus dicit: Quotquot baptizati sumus . Notandum vero nobis est, quod dicitur: Quia qui primus descendisset in piscinam post motionem aquae, sanus fiebat, a quocunque languore detineretur. Unus, inquit, ex tanta languentium multitudine sanabatur, quia unus Deus, una fides,
Abbreviated transcription (Latin):
de signat cos qui legis uerba audientes.
hanc se suis.a ribus implere non posse
dolebant: atque  clominicae gratiae
uixilium totis anime affectibus exop
Claudi quibona que agrnda essent
nouerant. sed ad implenda ex bonĩ
cperis gressibus assurgere non ualebas:
Aridi quioculum scientiȩ habent. sod
spea ocdili stionis puingnedine eggent
Talos inquinq porticibus uacebanti sed
non nisi anei inpiscma descendente
suman paterant: quia ꝑ lagemꝰ cegni¬
no est peccati grã uero remissionis.
designabat angłus: qui lnuisi biliter des¬
cendens inpiscinã auã mo ᷝ ͥ ebat eiq uim
sinando suggerebat Motus enĩ aquae:
passionẽ dñi que turbata gentę iudęo&
facra est: insinuat Descendit ergo carne
indutus hnomagni confilii angłus: quid
est paternȩ uoluntatis nintius hpiscinã
populi udeoꝵ : Monit illos miraculis. &
doctrina sua ut eum morte crucis affi¬
cerent. quigenus humanum non solum

Expanded text:
designat eos qui verba legis audientes, designat eos qui verba legis audientes, hanc suis viribus implere non posse dolebant, atque ideo Dominicae gratiae auxilium totis animae affectibus exoptclaudi, qui bona quae agenda essent noverant, sed ad implenda ea boni operis gressibus assurgere non valebant; aridi qui oculum quidem scientiae habent, sed spei et dilectionis pinguedine egent. Tales in quinque porticibus jacebant, sed non nisi angelo in piscinam descendente sanari poterant: quia per legem cognitio est peccati, gratia vero remissionis ndesignabat angelus, qui visibiliter descendens in piscinam, aquam movebat, eique virtutem sanandi suggerebat. Motus enim aquae, passionem Domini quae turbata gente Judaeorum facta est insinuat. Descendit ergo carne indutus, hic magni consilii angelus, id est, paternae voluntatis nuntius, in piscinam populi Judaeorum. Movit illos miraculis et doctrina sua, ut eum morte crucis afficerent, qui genus humanum non solum
Abbreviated transcription (Latin):
expectintiũ aque motũ Probatica
dicitur ouis. Et piscina illa probiatica uo¬
citur : quia ili facerdotes hostiirum quas
intẽ plo di inmolabant cadauera ablue¬
bant. Mystige uero probatica piscina quę
quinq porticus cingebatur. significit
populum iudeoꝵ. legis custodia undique
ne peccare deberet monitum. Quinq
enim porticus: legem quȩ in libris mossi
continetur insinuit & borte isdem
populus per aquã signatur piscina quia
sicut aqua piscine nunc placida uentis
stare nunc eisdem uentis irruentibus
turbari sol&: ita ille populus inquibus¬
dã uite munditiã seruare: inquibusdã
inmundorã spuum solebat tẽptatio¬
nibus agitari. Apte quoq eadem pis¬
cina probatiea uocatur quia nimirũ
erant quidĩ in illo populo. qui merito
simplicis & hnocentis. uitȩ dõ placere:
& cum psalmista dicere poterant. Nos
uit̃ populus tuus: & oues paseuetuȩ.
Multitudo languentium que i memotatis
porticibus iacebat aquę motũ expectins.

Expanded text:
exspectantium aquae motum. Probatica dicitur ovis. Et piscina illa probatica vocatur, quia ibi sacerdotes, hostiarum quas in templo Dei immolabant, cadavera abluebant. Mystice, probatica quae quinque porticibus cingebatur, significat populum Judaeorum, legis custodia undique ne peccare debeat, munitum. Quinque enim porticus, legem quae in quinque libris continetur, insinuant. Et bene idem populus per aquam significatur piscinae, quia sicut aqua piscinae nunc placida ventis stare, nunc eisdem ventis irruentibus turbari solet, ita ille populus in quibusdam vitae munditiam servare, in quibusdam immundorum spirituum solebat tentationibus agitari. Apte quoque eadem piscina probatica vocatur, quia nimirum erant quidam in illo populo, qui merito simplicis et innocentis vitae Deo placere, et cum Psalmista dicere poterant: Nos autem populus tuus et oves pascuae tuae . Multitudo languentium, quae in memoratis porticibus jacebat aquae motum exspectans,
Abbreviated transcription (Latin):
uderte. abraham laudans. istos uero daip¬
nans: Sifilu abrahȩ essetis õpaera abra¬
hae faceretis: Nunc aut̃ quęritis me
occidere hominem quiueritatẽ locu¬
tussũ uobis: quã audiui adẽ Hoc
abraham non fecit Iudȩis de abraham

Expanded text:
derit, Abraham laudans, istos vero damderit, Abraham laudans, istos vero damnans. Si filii Abrahae essetis, opera Abrahae faceretis. Nunc autem quaeritis me occidere, hominem qui veritatem locutus sum vobis, quam audivi a Deo: hoc Abraham n
Abbreviated transcription (Latin):
pud ab raham nonui derune quẽ amicũ.
fuisse cũ scripcura testatur: De quo ergo
nuipe patre dicat cuus opera facerent
lude i. Insequentibus apercissimę mani¬
festabitur. Dicturus est enĩ patrẽ eorũ
esse diabolum: nonquod ab eo geniti. Aut.
creati essint. sedcimen filii eius etant: bi
quantũ mali erant. Cilie eius erant utiq
perimmitationẽ: non ꝑerettionẽ: Filui
isti apud hune pat̾rem uiderant opera
quȩ faciebant: qui a boiticores a iabolieid
facti fuerant com non solũ nollent filiũ
dĩ recipere. uerũ eciã meditarentur
occidere: Responaert̃ & doxe runt ei
sponsis dicere contra abraham aut in
aliquo reprehendere: Sed dñs non de
abraham dicebat quia abrabam non
fuerat talis qui re prehenderetur: seꝗ
qui potius ad nõ laudaretur: Sed isti
cum prouocabant: ut dicer& aliquid
contra abraham quatinus pessent in
eum uindicare. tam quã huimicum
ab tahȩ: Sed audiamus qͥđ eis dñs respon¬

Expanded text:
pud Abraham patrem non viderunt, quem amicum Dei pud Abraham patrem non viderunt, quem amicum Dei fuisse Scriptura testatur. De quo ergo nunc patre dicat cujus opera facerent Judaei, in sequentibus apertissime manifestabitur. Dicturus est enim patrem eorum esse diabolum, non quod ab eo geniti ac creati essent, sed tamen filii ejus erant, in quantum mali erant. Filii ejus utique erant per imitationem, non per creationem. Apud hunc itaque patrem viderant opera quae faciebant, quia imitatores diaboli facti fuerant, cum non solum nollent Filium Dei suscipere, verum etiam meditarentur occidere. Responderunt ei: possit dicere contra Abraham, aut in aliquo reprehendere. Sed Dominus non de Abraham dicebat, quia Abraham non fuit talis qui reprehenderetur, sed qui potius a Domino laudaretur: sed isti eum provocabant ut diceret aliquid contra Abraham, quatenus possent in eum vindicare tanquam inimicum Abrahae. Sed audiamus quid eis Dominus respon