comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
em̾tote mirabilium eiꝰ quȩ fecit ꝓdigia
eiꝰ & iudicia oris eiꝰ. Uenit ad scdam par¬
tem. ubi patriarcharũ nomina & bene¬
ficia refert. ut plebs deuota possit aduer¬
tere. nullum dño inani deuocione ser-¬
iure. Mirabilia itaq ꝑtinent ad diui¬
sionem maris rubri. ꝓdigia ad plagas
quas misit in egyptum. Iudicia oris ciꝰ.
qm cuncta com̃pleuit. quȩ moysi suo
famulo ꝓmisisse dinoscitur. Sic in uno
uersiculo quȩ subter latiꝰ dicturꝰ erat:
ꝓpositionis loco breuiter aute p̾fatꝰ est.
Hoc tamen totũ sentire ma uult de
Semen abraham serui eiꝰ. filii iacob electi
eiꝰ. Subaudiendum est qd̃ suꝑiꝰ dixit.
mem̃tote. Perscrutandũ est autẽ qd̾
in magna discretione ꝓpħa abrahe sem̃
seruos appellat. filios iacob electos dñ
esse cominemorans. ludei eniꝰ contu¬
maces quos hic mauult intelligi. car¬
nis abrahȩ semen fuerunt. Quos me
rito seruos dicit. qm ꝑfidia faciente
filii esse noluerunt. Quib ipse dñs

Expanded text:
quae fecit; prodigia ejus, et judicia oris ejus. Venit ad secundam partem, ubi patriarcharum nomina et beneficia refert; ut plebs devota possit advertere, nullum Domino inani devotione serviisse. Mirabilia itaque pertinent ad divisionem maris Rubri; 355 prodigia ad plagas quas misit in Aegyptum; judicia oris ejus, quoniam cuncta complevit quae Moysi suo famulo promisisse dignoscitur. Sic in uno versiculo quae subter latius dicturus erat, propositionis loco breviter ante praefatus est. Hoc tamen totum sentiri mavult deSemen Abraham servi ejus; filii Jacob electi ejus. Subaudiendum est quod superius dixit, Mementote. Perscrutandum est autem quod in magna discretione propheta Abrahae semen, servos appellat, filios Jacob electos Domini esse commemorans. Judaei enim contumaces quos hic mavult intelligi, carnis Abrahrito servos dicit, quoniam, perfidia faciente, filii esse noluerunt. Quibus ipse Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
su trib constat partib ordo dictorũ.
Primo dicit confitemini dño id es ł
laudate eum. & bonis factis grãm uob̾
diuinitatis adquirite: Quiã idipsũ ẽ
laudare dnm: & ore illi honorem de¬
ferre. & oꝑib eiꝰ ussiones efficere. Illa
enim confessio hic intelligenda ẽ: quȩ
dñi p̾conia celebrare ñ desuit. qͣndo
& subsequentia tale uotum actionẽq
declarant. Deinde dni commonet
inuocare. ut post ministerium laudis¬
sanͣctissime. grate possimus audire.
Premittendum ẽ enim boni aliquid.
ut uidex nos placatꝰ exaudiat. Tercio
dicit. annuntiate int̾ gentes oꝑa eiꝰ.
qd̾ bene potest głosis euũgłistis. & sc̃ĩssi¬
ms apłis. & nunc sacerdotib conuenire.
qͥ ꝑ gentes uniuersas magnalia eiꝰ an

Expanded text:
su tribus constat partibus ordo dictorum. su tribus constat partibus ordo dictorum. Primo dicit, Confitemini Domino, id est, laudate eum, et bonis factis gratiam vobis Divinitatis acquirite: quia idipsum est laudare Dominum, ore illi honorem deferre, et operibus ejus jussiones efficere. Illa enim confessio hic intelligenda est, quae Domini praeconia celebrare non desinit, quando et subsequentia tale votum actionemque declarant. Deinde Dominum commonet invocari; ut post ministerium sanctissimae laudis grate possimus audiri. Praemittendum est enim boni aliquid, ut Judex nos placatus exaudiat. Tertio dicit, annuntiate inter gentes opera ejus; quod bene potest gloriosis evangelistis, et sanctissimis apostolis, et nunc sacerdotibus convenire, qui per gentes universas magnal
Abbreviated transcription (Latin):
hebreoꝵ offendisse frequent᷑ dñm.
qm̃ spem suam in temporalib rebus
beneficiisq posiuerunt: Prima parte
fideles ammonet. ut eu spiritalit̾ sẽꝑ
exquirant. Secunda. ꝑ patriarcharum
exempla eoꝵ corda confirmat. ostendeis
illos a dño nͨ fiusse derelictos. qui eiꝰ¬
ui ad imꝑio seruierunt. Tercia par¬
ceptum te dinumerat. quanta &¬
Ao alio atalua patrib cor urtus
diuina prestiterit. pericula ioseph
honoresq describens. introitum i
egyptum cominemorans hebreorũ.
Quarta refert quemadmodum israhe¬
lit̾icus ppłs ab inimicis suis ussione
dñi ꝑ moysen & aaron diuersis plagis
egyptioꝵ fuerit uindicatꝰ. Quinta
describit. quanta hebreis p̾stiterit ui
deserto. ut nͨ in temporalib bonis gau¬
derent. s ut magnis beneficiis deliniti.
iustificationes eiꝰ & legem deuoto pecto¬
re custodirent. Sic longitudo psalmi
compendio diuisionũ ꝑ partes missa¬
inuocate nom᷑ eiꝰ. annuntiate
inter gentes oꝑa eiꝰ. In hoc uer¬

Expanded text:
Hebraeorum offendisse frequenter Dominum quoniam spem suam in temporalibus rebus beneficiisque posuerunt, prima parte fideles admonet ut eum spiritualiter semper exquirant. Secunda per patriarcharum exempla eorum corda confirmat, ostendens illos a Domino non fuisse derelictos, qui ejus imperio servierunt. Tertia parte dinumerat quanta et qualia patribus eorum virtus divina praestiterit: pericula Joseph honoresque describens, introitum in Aegyptum commemorans Hebraeorum. Quarta refert quemadmodum Israeliticus populus ab inimicis suis jussione Domini per Moysen et Aaron diversis plagis Aegyptiorum fuerit vindicatus. Quinta describit quanta Hebraeis praestiterit in deserto; ut non in temporalibus bonis gauderent, sed ut magnis beneficiis deliniti, justificationes ejus et legem devoto pectore custodirent. Sic longitudo psalmi compendio divisionum per partes missacate nomen ejus; annuntiate inter gentes opera ejus. In hoc ver
Abbreviated transcription (Latin):
rere delegerunt. S: istud desid̾ium
ista inquisitio. ñ ẽ hic aliquo tempore
fienda: Qm̃ addidit semꝑ. maxime
cum legat᷑ur. qui petit accipit. & qui
querit inuenit. & pulsanti aperietur.
Nam qd̃ dicit querite faciem eiꝰ. presen¬
tiam significat. quã solꝰ querit hunuił
ac deuotꝰ ludicem enĩ desid̾are ñ potest.
nisi qui de ipsiꝰ pietate confidit. & cũ
p̾sentiam eiꝰ cupit. a praua se actione
suspendit. Quesiuit enim faciem
udicis. quando dixit apłs. bonũ certa¬
men certaui. cursum consummaui. fi¬
dem seruaui. De cetero reposita ẽ mͥ
corona iusticie. quam reddet mͥ dñs

Expanded text:
rere delegerunt. Sed istud desiderium, rere delegerunt. Sed istud desiderium, ista inquisitio non est hic aliquo tempore finienda: quoniam addidit, semper, maxime cum legatur: Qui petit accipit, et qui quaerit invenit, et pulsanti aperietur . Nam quod dicit, quaerite faciem ejus, praesentiam significat, quam solus quaerit humilis ac devotus. Judicem ennisi qui de ipsius pietate confidit, et cum praesentiam ejus cupit, se a prava actione suspendit. Quaesivit enim faciem judicis, quando dixit Apostolus: Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi: de caetero reposita est mihi corona ju
Abbreviated transcription (Latin):
audamini in nomine sco eiꝰ. letet᷑ cor
querentium dnm. Ne quis forsitan
sius uirib applicaret. cum boni aliqͥd
oꝑatur cautꝰ doctor. fragiles monet
dicens. nͨ in sensu ꝓprio s in dño esse
gloriandũ. ut iactantiam falsam refu¬
giant. cum hec a diuinitate concessa
esse cognoscant. sicut & in alio psalmo
legitur. In dño laudabitur anima mea.
Non gͦ uetat ut laudemur. qͥia bonis
actionib non potest res ista denegari.
s ut in dño laudemur. qui prestat illa
que bene gerimus. Et ut consolationẽ
de tali re sumerent. adiecit. Letetur
cor querentiũ dñm. Scilicet inde lete¬
tur. si p̾dicatur in dño. nͨ autem si de
suo posse laudaitur. Precipuũ nobis &
głosum siquidẽ. ẽẽ. debet. quando nom᷑
eius extollitur. qui nobis beneficia pro¬
futura largitur. Unde nimię impu¬
dentie fuit. aliquid quosdã aduersus
hoc dicere. contra quos ñ tam crebra
testimonia. s pene lex tota ꝓlata est.
mia futura confirment. qui eum que¬

Expanded text:
audamini in nomine sancto ejus; laetetur cor quaerentium Dominum. Ne quis forsitan suis viribus applicaret, cum boni aliquid operatur, cautus doctor fragiles monet dicens, non in sensu proprio, sed in Domino esse gloriandum; ut jactantiam falsam refugiant, cum haec a Divinitate concessa esse cognoscant; sicut et in alio psalmo legitur: In Domino laudabitur anima mea . Non ergo vetat ut laudemur, quia bonis actionibus non potest res ista denegari; sed ut in Domino laudemur, qui praestat illa quae bene gerimus. Et ut consolationem de tali re sumerent, adjecit: Laetetur cor quaerentium Dominum; scilicet inde laetetur, si praedicatur in Domino; non autem si de suo posse laudatur. Praecipuum nobis et gloriosum siquidem esse debet, quando nomen ejus extollitur, qui nobis beneficia profutura largitur. Unde nimiae impudentiae fuit aliquid quosdam adversus hoc dicere, contra quos non tam crebra testimonia, sed pene lex tota prolata estmia futura confirment, qui eum quae
Abbreviated transcription (Latin):
Exponit qd̃ suꝑiꝰ dixit. conan¬
fitemini dño. Cantate it mꝰ ut ui¬
ad hymnos ptinet osfereno dilsctioie¬
dos. Psallite. ad pias operas explicandas.
Et tunc dixit narranda mirabilia. qͣndo
fueruit duo ista p̾missa. omnia enĩ signifi¬
cat ista quȩ dicturus est. Non est enĩ
humanarũ uirium. om̃ia narrare
que uirtꝰ diuinitatis oꝑatur. sicut in
centesimo quinto psalmo dicturus ẽ.
Quis loquetur potentias dñi. auditas
faciet om̃s laudes eiꝰ S istud schema
dicitur a parte totum. qd̾ in scripturis¬
diuinis frequent᷑ inuenies. Nec aliter
recte potest euũgłii dictum illud intel¬
ligi. uerbum caro factum ẽ & habitauit
in nobis. quasi nͨ & animam simul sũp¬

Expanded text:
onit quod superius dixit: Confitemini Domino. Cantate enim ad hymnos pertinet offerendos: psallite ad pias operas explanandas. Et tunc dixit narranda mirabilia, quando fuerint duo ista praemissa. Omnia enim significat ista, quae dicturus est. Non enim humanarum virium omnia narrare quae virtus Divinitatis operatur; sicut in centesimo quinto psalmo scriptum est: Quis loquetur potentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus ? Sed istud schema dicitur ex parte totum: quod in Scripturis frequenter invenies. Nec aliter recte potest Evangelii istud dictum intelligi: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; quasi n
Abbreviated transcription (Latin):
nib eoꝵ. Quarta plaga sub sequitur.
Dixit & uen̾it. in magn̾a significantia
duo ista conuincta sunt. quia duini¬
tatis imꝑium. nullum potest susti¬
nere tarditatis obstaculum. Nam si
euident̾ intendas uel ipsa uerba quȩ
sibi uidentur. eẽ. sociata. tam̃ ꝑ sylla¬
bas suas aliqua mora ꝑtrahuntur.
Iussio autem dñi ñ dilatat tempꝰ. qͣn¬
do iam ipsa uoluntas effectꝰ ẽ. Qyno¬
mia significat muscam caninã. quȩ
cet̾is muscis om̃ino mordacior est.
& importunitate sua uiolentior. un¬
de infesti ac seiuissimi animalis diriua¬
tiuum nom̃ accepit. Scynifes. genus
est culicum. fixis aculeis ꝑmolestum.
quas uulgus consueuit uocare terina¬
las. Agnoscant homines qui fatuis
elationib intumescunt. qm pharao
ille seuus & durꝰ nec muscis par. eẽ.
poterat. qui se de tanta regni elatione
iactabat. In om̃ib autem finib eoꝵ
dicit. ne quis egyptiis locus a ꝑniciosa
clade sentiretur exceptꝰ. Posuit¬

Expanded text:
nibus eorum. Quarta plaga subsequitur, nibus eorum. Quarta plaga subsequitur, Dixit, et venit. In magnam significantiam duo ista conjuncta sunt, quia Divinitatis imperium nullum potest sustinere tarditatis obstaculum. Nam si evidenter intendas vel ipsa verba quae sibi videntur esse sociata, tamen per syllabas suas aliqua mora protrahuntur. Jussio autem Domini non dilatat tempus, quando jam ipsa voluntas effectus est. Cynomyia significat muscam caninam, quae caeteris muscis omnino mordacior est, et importunitate sua violentior, unde infesti ac saevissimi animalis derivativum nomen accepit. Ciniphes genus est culicum fixis aculeis permolestum, quas vulgus consuevit vocare zinzalas. Agnoscant homines qui fatuis elationibus intumescunt, quoniam Pharao ille saevus et durus nec muscis par esse poterat, qui se de tanta regni elatione jactabat. In omnibus autem finibus eorum dicit, ne quis Aegyptiis locus a perniciosa clade sentiretur exceptu
Abbreviated transcription (Latin):
scuratis sensib incurrissent ꝓfun¬
dissimã cecitatem. Qd̃ & hodie sic
ria exodi pͥma legitur S ipse plage.
future cladis indicia nuntiabant
Conuertit enim aquas eoꝵ in sangui¬
nem. qm erant int̾ maris rubri flu¬
enta perituri. Pisces eoꝵ occisi sunt.
ne spes uuendi hominib relicta ui¬
deretur. quando illud ẽ in latice mor¬
tuu. quod natuo elem̃to ꝓbabatur
nas. & in cubilib regum ipsoꝵ. Hec
tercia est. Panarũ eis societatem dedit.
quia & ipsi locum accepturi ꝓbabant᷑
aquatilem. a quo signo nec reges eoꝵ
id est pͥores excepti sunt. quando erant
altissimi abyssi demersione moriturr
S hoc inter cetera plus uidetur. ẽẽ. mi¬
rabile. ut nec regum domꝰ ab hac pla¬
ga cernerentur excepte. quib multoꝵ
ministeria talia poterant submoueri
portenta. ut euident̾ detur intelligi
nullis opib nullisq solaciis. diuimis
posse uissionib obuiari. Dixit &
uenit scinomia & cynifes in om̃ib fi¬

Expanded text:
scuratis sensibus incurrissent profunscuratis sensibus incurrissent profundissimam caecitatem; quod et hodie sic ria Exodi prima legitur; sed ipsae plagae futurae cladis indicia nuntiabant. Convertit enim aquas eorum in sanguinem, quoniam erant inter maris Rubri fluenta perituri. Pisces eorum occisi sunt, ne spes vivendi hominibus relicta videretur, quando illud est inter latices mortuum, quod nativo elemento probabatur nas, et in cubilibus regum ipsorum. Haec tertia est. Ranarum eis societatem dedit, quia et ipsi locum accepturi probabantur aquatilem; a quo signo nec reges eorum, id est priores excepti sunt, quando erant altissimae abyssi demersione morituri. Sed hoc inter caetera plus videtur esse mirabile, ut nec regum domus ab hac plaga cernerentur exceptae, quibus multorum ministeria talia poterant submovere portenta; ut evidenter detur intelligi, nullis opibus nullisque solatiis divinis possevenit cynomyia et ciniphes in omnibus fi
Abbreviated transcription (Latin):
in eis. moyse scilicet & aaron uerba
signoꝵ & ꝓdigiorũ. quȩ ab eis p̃dicabat᷑
dñs. eẽ. facturus. Signa st̃ quasi uestigra
aliqua futurarũ. siue p̃teritaꝵ rerũ.
Prodigia uͦ. ꝑtinent ad mirabiles euentꝰ.
qui in rerum ordine antea ñ fuerunt.
Prodigium enĩ dictum ẽ. ab eo quod
porro dicat. S hec signa atq ꝓdigia in
egyptiis facta sunt. ut sicut multoꝵ
patrum dicit auctoritas aliquid por¬
tenderent xp̃iano ppło subsequente. qd̾
sius locis aptissime comionemus.
exacerbauerunt sermones eiꝰ. Legunt᷑
quidẽ egẏptii aeris tenebras int᷑ pla¬
gas reliquas ꝑtulisse. s meliꝰ intelli¬
gamus corda eoꝵ fuisse pociꝰ obscurata.
qui dñi p̃cepta contempnebant. Exa¬
cerbauerunt autẽ. significat. acerue
acceperunt. aut certẽ inuiriosis abo¬
minationib respuerunt. Nam in
plagarum ipsaꝵ enumeratione. com¬
petens fecit initium. Non eni᷑ ad
reliqua uenire potuissent. nisi ob¬

Expanded text:
in eis, Moyse scilicet et Aaron, verba in eis, Moyse scilicet et Aaron, verba signorum et prodigiorum, quae ab eis praedicabatur Dominus esse facturus. Signa sunt quasi vestigia aliqua futurarum sive praeteritarum rerum; prodigia vero pertinent ad mirabiles eventus, qui in rerum ordine antea non fuerunt. Prodigium enim dictum est ab eo quod porro dicat. Sed haec signa et prodigia in Aegyptiis facta sunt, ut, sicut multorum Patrum dicit auctoritas, aliquid portenderent Christiano populo subsequenti; quod suis locis aptissime commonemus. exacerbaverunt sermones ejus. Leguntur quidem Aegyptii aeris tenebras inter plagas reliquas pertulisse; sed melius intelligamus corda eorum fuisse potius obscurata, qui Domini praecepta contemnebant. Exacerbaverunt autem significat acerbe acceperunt, aut certe injuriosis abominationibus respuerunt. Nam in plagarum ipsarum enumeratione competens fecit initium. Non enim ad reliqua venire potuissent, nisi ob
Abbreviated transcription (Latin):
lum facerent in seruos eiꝰ. Consequens
erat ut pꝰ conceptũ odium seuiens
ppłs ad dolosas machinas ꝑueniret.
Istud enim significat. quando eis late¬
res facere p̾ceperunt. Et ꝓ labore
geminando. negate sunt paleȩ. & cet̾a
que in illo scuissimo dominatu plebs
quasi quosdã testes constat a dño desti¬
natos. ut ppłm sibi placitum abire
ꝑmisisset illesum. Omestimabilis
pietas omĩpotentis. ab homine fragili
petebat fieri. cuiꝰ ordinatione a nulla
creatura poterat obiuari. ut reuera
nos infirmos doceat qua moderatione
uiuere debeamꝰ. quando uoluntates
suas creatoł sc̃s sub tanta clementia
ꝑegisse cognoscitur. Intendamꝰ quoq
& istud genꝰ locutionis scripture di¬
uinȩ. ẽẽ ꝓprium. Suffecerat enĩ dici
quem elegit. s addidit. ipsum. ut ħ
qͦ euidentiꝰ explanaret. quȩ forma
locutionis in scripturis duuinis cre¬
berrime repperitur. sicut ẽ illud. iN¬
ra chanaan. Posuit. significat collocauit.

Expanded text:
lum facerent: consequens lum facerent: consequens erat ut post conceptum odium saeviens populus ad dolosas machinas perveniret, Illud enim significat, quando eis lateres facere praeceperunt, et pro labore geminando negatae sunt paleae, et caetera quae in ille saevissimo dominatu plebs quasi quosdam testes constat a Domino destinatos, ut populum sibi placitum abire permisisset illaesum. O inaestimabilis pietas Omnipotentis! Ab homine fragili petebat fieri, cujus ordinationi a nulla creatura poterat obviari, ut revera nos infirmos doceat qua moderatione vivere debeamus, quando voluntates suas Creator sanctus sub tanta clementia peregisse cognoscitur. Intendamus quoque et istud genus locutionis Scripturae divinae esse proprium. Suffecerat enim dici, quem elegit; sed addidit, ipsum, ut hoc quoque evidentius explanaret. Quae forma locutionis in Scripturis divinis creberrime reperiturChanaan. Posuit significat collocavit
Abbreviated transcription (Latin):
fecunditate nascendi. quando ibi ra¬
rissima fuit mulier quȩ ñ habuit
partum. Confirmauit autẽ eum
suꝑ municos suos. quando illis crescen¬
tib egyptioꝵ turba notissimis plagis
uehementer affecta ẽ. Hic eni ꝑ qͥndã
ꝓpositionem dicuntur summa quȩ
gesta sunt. ceterũ que madmodum¬
exponit. Conuertit cor eoꝵ ut
odirent ppłm eiꝰ. & dolum facerent
in seruos eiꝰ. Uenit ad quartam partẽ
ubi egyptios memorat hebreis inui¬
diam habuisse seuissimã. atq cos oꝑib
subiecisse durissimis. Prestando enĩ
felicia ppło isrłitico. conuertit dñs ad
odium & dolos cor egyptiorũ. Non
quia ipse mali auctor ẽ. s prestando
aliis beneficia mentes excitauit obli¬
quas. Necesse est enim ut scelerati ho¬
mines alienis ꝓsꝑis intumescant. qͥ
se norunt mereri ñ posse similia. sic̃
in sacrificiis cam & abel factum est.
quando uniꝰ sacrificium respuit. alte¬
rius libent̾ accepit. Sequitur. Et do¬

Expanded text:
fecunditate nascendi, quando ibi rafecunditate nascendi, quando ibi rarissima fuit mulier quae non habuit partum. Confirmavit autem eum super inimicos suos, quando illis crescentibus, Aegyptiorum turba notissimis plagis vehementer affecta est. Hic enim per quamdam propositionem dicuntur in summa quae gesta sunt. Caeterum queCIV: Convertit cor eorum, ut odirent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus. Venit ad quartam partem, ubi Aegyptios memorat Hebraeis invidiam habuisse saevissimam, atque eos operibus subjecisse durissimis. Praestando enim felicia populo Israelitico, convertit Dominus ad odium, et ad dolos cor Aegyptiorum; non quia ipse mali auctor est, sed praestando aliis beneficia, mentes excitavit obliquas. Necesse est enim, ut scelerati homines alienis prosperis intumescant, qui se norunt mereri non posse similia. Sicut in sacrificiis Cain et Abel factum est, quando unius sacrificium respuit, alterius libenter accepit . Bed
Abbreviated transcription (Latin):
sompnioꝵ interpretes. eẽ. mererentur.
& ad tantam doctrinam scientia eoꝵ
potuisset adduci. ut consulti de re
dubia. certa loquerentur. Nam si eos
scõ uiro in discipulatum fidi tradidis¬
set. unde illum dño placuisse mani¬
festum ẽ. fuisset utiq illis synagoge
ordo nouiter institutꝰ S cum talia ñ
legantur minime religionẽ desideras¬
se. s tantum diuinationis eiꝰ głam
quesisse credendum est. more gentiliũ
qui ad futura cupidi. unde ꝓueniat
ipsa reuelatio ñ appetunt intueri.
rerum competent̾ exequit᷑. quia pt᷑
illa quȩ dicta sunt iubente pharaone.
cognatio ioseph ad terras egypti eodẽ
ordinante deducta est. Quod genesis
suauis textꝰ explanat. S isrł qͥ dictꝰ ẽ.
ipse ẽ & iacob. Uerum ne eadem uerba
repeteret. diuersitate nominuꝰ reue¬
lationis suȩ dicta uariauit. Nam
isrł egressus ex egẏpto. habitauit in
terra chanaan. Chanaan uͦ. fuit filiꝰ

Expanded text:
somniorum interpretes esse mererentur, somniorum interpretes esse mererentur, et ad tantam doctrinam scientia eorum potuisset adduci, ut consulti de re dubia certa loquerentur. Nam si eos sancto viro in discipulatum fidei tradidisset unde illum Domino placuisse manifestum est, fuisset utique illis Synagogae ordo noviter institutus. Sed cum talia non legantur, minime religionem desiderasse, sed tantum divinationis ejus gloriam quaesiisse credendus est more gentilium, qui ipsa revelatio, non appetunt intueri. rerum competenter exsequitur, quia post illa quae dicta sunt, jubente Pharaone cognatio Joseph ad terras Aegypti eodem ordinante deducta est; quod Genesis suavis textus explanat . Sed Israel qui dictus est, ipse est et Jacob. Verum ne eadem verba repeteret, diversitate nominum revelationis suae dicta variavit; nam Israel egressus ex Aegypto habitavit in terra Chanaan. Chanaan vero fuit filius
Abbreviated transcription (Latin):
rum dñm a cogitationũ angustiis
liberauerat. ipse iam nullatenꝰ ergastu¬
la pateretur. S ne sola illi concessa ui¬
deretur. ẽẽ. dimissio. dicit etiam quo
sicut scipsum. & seniores suos pruden¬
tiam doceret. In his duob uersibus
quam potestatem dederit pharao io¬
seph. euident̃ exponit. Constituit
eum dñm domus suȩ. & principem
om̃is possessionis suę. quando euꝰ cur¬
rum fecit ascendere. & preconis uoce
celeberrima nuntiari. hunc scđm do¬
minũ. ẽẽ. post regeni. Quę potestas
a p̾fectis hodieq retinetur. qui & uice
sacra iudicauit. & cunctarũ ꝓuinciarũ
potestatem maxima habere noscunt᷑
S in his reb dicionem dedit illi. quã¬
sibi. In subsequenti autẽ uersu supra
ipsum cognoscitur. eẽ. qd̾ tribuit.
Dicit enim. ut erudiret pͥncipes suos
sicut seipsum. Hoc scdm gentilem
intellectum pharaonis debemꝰ acciꝑe.
qui credebat pͥmarios ppłi sui in hanc
sapientiam ꝑuenire potuisse. ut & ipsi

Expanded text:
rum Dominum a cogitationum angustiis rum Dominum a cogitationum angustiis liberaverat, ipse jam nullatenus ergastula pateretur. Sed ne sola illi concessa videretur esse dimissio, dicit etiam quo sicut seipsum, et seniores suos prudentiam doceret. In his duobus versibus, quam potestatem dederit Pharao Joseph, evidenter exponit. Constituit eum dominum domus suae, et principem omnis possessionis suae, quando eum currum fecit ascendere, et praeconis voce celeberrima nuntiari hunc secundum dominum esse post regem. Quae potestas a praefectis hodieque retinetur, qui et vice sacra judicant, et cunctarum provinciarum potestatem maximam habere noscuntur. Sed in his rebus ditionem dedit illi, quasibi. In subsequenti autem versu, supra ipsum cognoscitur esse quod tribuit; dicit enim, ut erudiret principes suos sicut seipsum. Hoc secundum gentilem intellectum Pharaonis debemus accipere, qui credebat primarios populi sui in hanc sapientiam pervenire potuisse, ut et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc enim & głam repperit. & clau¬
stra carceris letus euasit. S quod dixit
uerbum eiꝰ. loquentis indicat ꝓpriam
uocem. Ceterum ipsius ñ fuit. qd̾ ei
diuina inspiratione collatum c̃. Deniq
sic sequitur. Eloquium dñi inflam¬
mauit eum. Inflamiauit utiq ad
loquendum uiuacit̾. incitauit: ut corã
principe futura diceret cũ fiducia ueri¬
tatis. Intus eniꝰ celestis flamine lum̃
accepit. ut p̾uideret talia. quȩ regni
illiꝰ sapientes doctoresq superarent.
Lisit rex & soluit eum. princeps ppłoꝵ
& dimisit eum. Misit. significat mi¬
nistros. qui regiis uissionib obsecun¬
dant. Negen. pharaonẽ dicit. in cuiꝰ
regno fuerat carceri mancipatꝰ. Soluit.
scilicet a reatu qͦ tenebatur astrictꝰ Se¬
quitur. Princeps ppłoꝵ & dimisit euͦ
Ipse est pͥnceps pharao. quem suꝑius
regem dixit. s ꝓpt̾ gr̃am locutionis.
uerba uariauit. Dimisit eum. id est
claustra carceris fecit exire. ut qͥ terra¬

Expanded text:
Tunc enim et gloriam reperit, et clauTunc enim et gloriam reperit, et claustra carceris laetus evasit. Sed quod dixit, verbum ejus, loquentis indicat propriam vocem. Caeterum ipsius non fuit, quod ei divina inspiratione collatum est. Denique sic sequitur, Eloquium Domini inflammavit eum. Inflammavit, utique ad loquendum vivaciter incitavit, ut coram principe futura diceret cum fiducia veritatis. Intus enim coelestis flammae lumen accepit, ut praevideret talia quae regni illius sapientes doctoresque superarent.isit rex et solvit eum; princeps populorum et dimisit eum. Misit significat ministros qui regiis jussionibus obsecundant. Regem, Pharaonem dicit, in cujus regno fuerat carceri mancipatus. Solvit, scilicet a reatu quo tenebatur astrictus. Sequitur, Princeps populorum et dimisit eum. Ipse est princeps Pharao, quem superius regem dixit; sed propter gratiam locutionis verba variavit. Dimisit eum, id est claustra carceris fecit exire; ut qui terra
Abbreviated transcription (Latin):
dolendo corpori subiecta sit passione.
habet tam̃ & ꝓprias pęnas. cum graui
cogitatione torquetur. Pertransiuit
animã ipsius ferrum. quando in has
redigebatur angustras. ne inter mala
quȩ inuiste passus est preualerent in
eum & crimina falsitatis. Ferrum
autem hic indicat tribulationẽ durȩ
necessitatis. que inestuanti anima ꝑ¬
uagatur. dum de futuris sollicita. iã
mala patitur. quȩ timere ñ desinit.
Talis illa in euugło locutio est. ubi sy¬
meon dicit ad mariam. Et tuam
ipsius animam ꝑtransibit gladius.
significans habituram matrẽ głosam
tristiciam dñicȩ passionis. Quod genꝰ
locutionis. int̾. ꝓpria scripture diuinȩ
credumꝰ adnotandum. Donec ue¬
niret uerbum eiꝰ. eloquium dni in¬
flammauit eũ. Suꝑiori sententiȩ
hic uersꝰ adiunctꝰ est. Dicit enim
tamdiuu cogitationem ioseph fuisse
grauissimam. donec tempꝰ ueniret
ubi uerbum eiꝰ a rege pharaone ꝑ ro
interpretando sompnͥo quereretur.

Expanded text:
dolendo corpori subjecta sit passioni, dolendo corpori subjecta sit passioni, habet tamen et proprias poenas, cum gravi cogitatione torquetur. Pertransivit anima ipsius ferrum, quando in has redigebatur angustias: ne inter mala quae injuste passus est, praevalerent in eum et crimina falsitatiautem hic indicat tribulationem durae necessitatis, quae instante anima pervagatur, dum de futuris sollicite jam mala patitur, quae timere non desinit. Talis illa in Evangelio locutio est, ubi Simeon dicit ad Mariam: Et tuam ipsius animam pertransibit gladius ; significans, habituram matrem gloriosam tristitiam Dominicae passionis. Quod genus locutionis inter propria Scripturae divinae credimus annotandum. Item feniret verbum ejus. Eloquium Domini inflammavit eum. Superiori sententiae hic versus adjunctus est. Dicit enim tandiu cogitationem Joseph fuisse gravissimam, donec tempus veniret, ubi verbum ejus a rege Pharaone pro interpretando somnio quaereretur.
Abbreviated transcription (Latin):
onis putiphar. ioseph quidẽ ẽ redactꝰ
in carcerem. Compedes autem acce¬
pisse non legitur. s fieri potuit. ut
qui in ergastulo retrusus est. & ferre¬
is nexib ligaretur. maxime qui in
tanto crimine fuerat accusatꝰ. Nec
illud discrepat qd̾ ibi narratum est.
miseratione custodis. carcerib fuisse
prelatum. Fieri enim potuit ut &
ista p̾cederent. & illa sequerentur.
Quaꝓpt̾ ipse scripturas diuinas ꝓba¬
biliter intelligit. qui singulis qͥbq
locis crediderit inesse ueritatẽ. Nã
& in centesimo tercio psalmo dictũ ẽ:
qui facit angłos suos sp̃s. Quod utiq
in genesi non legitur. s sp̃c sc̃s aliqua
in pcedenti relatione pretermittit. ut
subsequentia gr̃am repperiant. cũ cause
ueritate seruata aliquid nouitatis edi¬
cunt . R.efert gͦ humiliatos pedes in
compedib. ut afflictionem corꝑis in¬
dicaret. Addidit. Ferrum ꝑtransiuit
animã eiꝰ. ut nec ipsa anuna a penis
ꝓbaretur excepta. Nam quamuis con¬

Expanded text:
onis Putiphar, Joseph quidem redactus est in carcerem; compedes autem accepisse non legitur. Sed fieri potuit ut qui in ergastulo retrusus est, et ferreis nexibus ligaretur, maxime qui in tanto crimine fuerat accusatus. Nec illud discrepat quod ibi narratum est, miseratione custodis carceribus fuisse praelatum; fieri enim potuit ut et ista praecederent, et illa sequerentur. Quapropter ipse Scripturas divinas probabiliter intelligit, qui singulis quibusque locis crediderit inesse veritatem. Nam et in centesimo tertio psalmo dictum est: Qui facit angelos suos spiritus, quod utique in Genesi non legitur. Sed Spiritus sanctus aliqua in praecedenti relatione praetermittit, ut subsequentia gratiam reperiant, cum causae veritate servata aliquid novitatis edicunt. Refert ergo humiliatos pedes in compedibus, ut afflictionem corporis indicaret. Addidit, ferrum pertransivit anima ejus, ut nec ipsa anima a poenis probaretur excepta. Nam quamvis con
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑiorib psalmis innumeris am¬
mirationib laudes dñi ꝓpħa com¬
mendans. nunc etiam prima positione
sis modis. eẽ. cantandum. qui de toto
orbe terrarum uniuersalem ierłm sua
pietate construxit. Scłi. gaudia sc̃oꝵ
uirtutesq describens. uindictam pec¬
cantium głam dicit. ẽẽ. iustoꝵ.¬
tũr. ex oꝑib dñi magnitudo laudat᷑.
Nam ꝓpha in hoc mundo tantum
corpore constitutꝰ. intellectu & fide
in illa patria cum angłica multitu.¬
dine miscebatur. in qua comionet
beatum ppłm nouũ canticum debere
cantare. Canticum autem nouum ẽ
sce incarnationis archanum. natiui¬
tas mirabilis. doctrina salutaris. pas¬
sio magistra. tolerantiȩ resurrectio.
spei nr̃e certissimum documentum.
sessio ad dexteram patris. uirtutem
significans & potentiam singularri
Et ne crederes istam laudem ubicumq
aut a quibuslibet posse celebrari. Seqͥt᷑
Laudatio eiꝰ in eccłia scõꝵ. Siue in ista
dicas: catholicam significat. quȩ reuera

Expanded text:
ioribus psalmis innumeris admonitionibus laudes Domini propheta commendans, nunc etiam prima positione sis modis dicit esse cantandum, qui de toto orbe terrarum universalem Jerusalem sua pietate construxit. Secunda, gaudia sanctorum virtutesque describens, vindictam peccantium gloriam dicit esse justotur, ex operibus Domini magnitudo laudatur. Nam propheta in hoc mundo tantum corpore constitutus, intellectu et fide in illa patria cum angelica multitudine miscebatur, in qua commonet populum beatum novum canticum debere cantare. Canticum autem novum est, sanctae incarnationis arcanum, nativitas mirabilis, doctrina salutaris, passio magistra tolerantiae, resurrectio spei nostrae certissimum documentum, sessio ad dexteram Patris, virtutem significans et potentiam singularem. Et ne crederes istam laudem ubicunque aut a quibuslibet posse celebrari, sequitur, laudatio ejus in ecclesia sanctorum. Sive istam dicas, catholicam significat, quae revera
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ exultatio describatur. Gła ẽ bonoꝵ
actuum frequentata laudatio. de qua
iusti letantur in cubilib stus. id est in
secreto pectoris sicut apłs dicit: Nam
gła nr̃a hec est testimonium conscientie
nr̃e. Ibi enu letantur. ibi solus ille cog¬
noscit. qui donare dignatus est. Letautꝰ
utiq. quando sic bonum dnm se habere
ꝑpendunt. ut reis donet ueniam. pec¬
cantib grãm. nͨ merentib głam sempi¬
ternam. Contra. in hoc scło stultus a se
foras egrediens. exultat in hominum
famulis. & mereri se putat. quod eum
sermo falsus exaltat. Est gͦ scĩs discipli¬
na głandi. & modꝰ gauduĩ. ut ad illum

Expanded text:
sanctorum exsultatio describatur. Gloria est bonorum sanctorum exsultatio describatur. Gloria est bonorum actuum frequentata laudatio. De qua justi laetantur in cubilibus suis, id est in secreto pectoris; sicut Apostolus dicit: Nam gloria nostra haec est testimonium conscientiae nostrae . Ibi enim laetantur, ubi solus ille cognoscit qui donare dignatus est. Laetantur utique, quando sic bonum Dominum se habere perpendunt, ut reis donet veniam, peccantibus gratiam, non merentibus gloriam sempiternam. Contra in hoc saeculo stultus a se foras egrediens, exsultat in hominum fabulis, et mereri se putat, quod eum sermo falsus exaltat. Est ergo sanctis disciplina gloriandi et mo
Abbreviated transcription (Latin):
quia bene placitum est dño in ppło suo.
id ẽ quando illum fecerit ꝑfecta suaui¬
tate gaudentem. quando angłis parem.
quando reuera suum queni tanto iudi¬
ciuerit munere coronandum. Iunc
enim erit bene placitum. quando erit
sicut apłs dicit om̃ia in om̃ib. Mansue¬
tos autem significat pacientes. qui in
hoc mundo diuersas tolerauere nequiti¬
as. s ꝓ dei regno fuerunt scĩssima deuo¬
tione conteriti. In silutem dicit in uitã
eternam. quam illis iustus dominꝰ in
illa iudicatione restituit. Exultabt̾¬
Hinc usq ad finem psalmi uirtꝰ dm̃
potentiaq predicatur. Quid enim for¬
tius. quam tantam potestatem scĩs suis
tribuere. ut de ininicis sumant ipso
largiente uictorias ¶ S cum dicit exulta¬
bunt sci in gła letabuntur in cubilib
sius. introitur iam scła positio quȩ con¬
tinet gaudia sõꝵ. & potestatem xp̃o cre¬
dentium. S intendamus nunc quomͦ

Expanded text:
Quia beneplacitum est Domino in populo suo, Quia beneplacitum est Domino in populo suo, id est, quando illum fecerit perfecta suavitate gaudentem, quando angelis parem, quando revera suum, quem tanto judicaverit munere coronandum. Tunc enim erit beneplacitum, quando erit, sicut Apostolus dicit, omnia in omnibus . Mansuetos autem significat patientes, qui in hoc mundo diversas toleravere nequitias, sed pro Dei regno fuerunt sanctissima devotione contenti. In salutem dicit, in vitam aeternam, quam illis justus Dominus in illa judicatione restituet. VerHinc usque ad finem psalmi virtus Domini potentiaque praedicatur. Quidem enim fortius quam tantam potestatem sanctis suis tribuere, ut de inimicis sumant, ipso largiente, victorias? Sed cum dicit: Exsultabunt sancti in gloria, laetabuntur in cubilibus suis, introitur jam secunda positio, quae continet gaudia sanctorum et potestatem Christo credentium. Sed intendamus nunc quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest. eẽ. collectus. Sequitur. in tym¬
pano & psalterio psallant ei. Tympa¬
nũ & psalterrum. ꝓbabiles hic actus
esse diciinus. qui ad diuina mnunera
referuntur. qui iam in illa patria noꝵ
uidentur. s tamen erunt. cum de exul
tatione eoꝵ gaudebitur. Nam quod hic
contristat. ibi letificat. quod hic conterit:
ibi nos erigit. sicut legitur: Beati qui
ꝑsecutionem paciuntur ꝓpt̃ iusticiam.
qm̃ ipsoꝵ est regnum celoꝵ. Hec gͦ¬
omĩa siue tympanũ siue psalterium
mine exercitata uel tolerata noscunt᷑.
gitur quidem creatori om̃ia oꝑa sua in
rerum conditione placuisse. s ꝓ rerum
qualitatib inmutatis & penitere &
gaudere legitur ds. ut eͣ illud. Penitet
me hominem fecisse. Et in alio loco:
Gaudebo suꝑ uno penitente. quam
suꝑ nonaginta nouem iustos ñ indi¬
gentes penitentia. Has enim ꝑmutati¬
ones diuinitati ex nr̃a infirmitate tro¬
picis allusionibꝰ applicamꝰ. Dicit enim

Expanded text:
non potest esse collectus. Sequitur, in tymnon potest esse collectus. Sequitur, in tympano et psalterio psallant ei. Tympanum et psalterium, probabiles hic actus esse dicimus, qui ad divina munera referuntur, qui jam in illa patria non videntur; sed tamen erunt, cum de eorum exsultatione gaudebitur. Nam quod hic contristat, ibi laetificat; quod hic conterit, ibi nos erigit, sicut legitur: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum . Haec omnia sive tympanum, sive psalterium mine exercitata vel tolerata noscuntur.in salutem. Legitur quidem Creatori omnia opera sua in rerum conditione placuisse; sed pro rerum qualitatibus immutatis et poenitere et gaudere legitur Deus, ut est illud: Poenitet me hominem fecisse . Et in alio loco: Gaudebo super unum poenitentem, quam supra nonaginta novem justos, non indigentes poenitentia . Has enim permutationes Divinitati ex nostra infirmitate tropicis allusionibus applicamus. Dicit enim:
Abbreviated transcription (Latin):
uir uidens dm̃. syon speculatio dicit᷑.
quod utrumq ad beatum ppłm ꝑti¬
nere manifestum est. qui letari & ex¬
ultare in rege suo xp̃o año commonen¬
tur. quando ipsoꝵ uiderint omnipo¬
tentem ipsum. eterni premii largito¬
rem. quem hic crediderunt in sua
maiestate uenturum. Quis enu
erit illiꝰ gaudĩ modꝰ conspicere illũ
dnm rerum. qui hic mori creditꝰ ͥ
ꝓ salute cunctoꝵ  Mensuram quideꝰ
istius leticie uire nescinius. s tamen
ultra om̃ia bona. cẽ. confidimus. quod
tanta ueritas pollicetur. Laudens
nomen eiꝰ in choro. & tympano & psal
choro nomen dñi. eẽ. laudandum. In
choro utiq qui iam nullam patitur
disꝑsionem. nullum tedium. nullum
scandalum. s meritoꝵ ꝓbitate collectꝰ.
carissima semꝑ unitate consistit. Sed
qualis quantusq sit iste chorus. alius
psalius exponit. Asolis ortu usq ad
occasum laudate nom᷑ dñi. Chorus. qͥ
a mundi mitio de numerositate genti¬
um ꝯgregatur. & nisi in illa patria totꝰ

Expanded text:
s Deum; Sion speculatio dicitur. Quod utrumque ad beatum populum pertinere manifestum est, qui laetari et exsultare in Rege suo Christo Domino commonentur, quando ipsum viderint omnipotentem, ipsum aeterni praemii largitorem, quem hic crediderunt in sua majestate venturum. Quis enim erit illius gaudii modus conspicere illum Dominum rerum, qui hic mori creditus est pro salute cunctorum? Mensuram quidem istius laetitiae jure nescimus, sed tamen ultra omnia bona esse confidimus, quod tanta veritas pollicetur. Vers. 3. Laudent nomen ejus in choro; in lympano choro nomen Domini esse laudandum. In choro utique, qui jam nullam patitur dispersionem, nullum taedium, nullum scandalum; sed meritorum probitate collectus, charissima semper unitate consistit. Sed qualis quantusque sit iste chorus alius psalmus exponit: A solis ortu usque ad occasum laudate nomen Domini . Chorus qui a mundi initio de numerositate gentium congregatur, et nisi in illa patria totus
Abbreviated transcription (Latin):
quis tantam głam mente complectere.
ut illos suꝑbi & iniqui potentes iudi¬
ces paciantur. quos hic tamquã uilia
pecora trucidandos. eẽ. putauerunt.d
Et ne forsitan solos apłos iudicaturos
putares. quib hoc dñs in euũgło comꝑ¬
misit: adiecit. gła hec est om̃ib scĩs eiꝰ
Om̃s enim cum xp̃o uidicant. qui eiꝰ
regulis ñ repugnant. qm quicquid illi
placitum fuerit. & ipsi pia uoluntate
consentiunt. S quamuis scõꝵ potestas
& gła multiplici relatione narrata sit.
nullꝰ tameri eoꝵ plenissime habere
om̃ia uirtutum premia repperitur
In quo habitat om̃is plenitudo diuini¬
tatis corporaliter. id e substantialiter.
Nam cum habeat dñs omia. ꝑfecte ac
festa plenitudo.
Conclusio.

Expanded text:
quis tantam gloriam mente complecti, quis tantam gloriam mente complecti, ut illos superbi et iniqui peccatores judices patiantur, quos hic tanquam vilia pecora trucidandos esse putaverunt? Et ne forsitan solos apostolos judicaturos putares, quibus hoc Dominus in Evangelio compromisit, adjecit, gloria haec est omnibus sanctis ejus. Omnes enim cum Christo judicant, qui ejus regulis non repugnant: quoniam quidquid illi placitum fuerit, et ipsi pia voluntate consentiunt. Sed quamvis sanctorum potestas et gloria multiplici relatione narrata sit, nullus tamen eorum plenissime habere omnia virtutum praemia reperitur. In quo habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter , id est substantialiter. Nam cum habeat Dominus omnia perfecte ac festa plenitudo . Conclusio
Abbreviated transcription (Latin):
testatem beati suscipientes. cum dño
iudicabunt. sicut scriptum est. Sede¬
bitis suꝑ duodecim sedes. iudicantes
duodecim trib isrł. Nam uide quid
sequitur. Ad faciendam uindictam in
nationib increpationes in ppłis. Ista enĩ
tunc uere fiunt. quando cum dño iudi¬
in compedib. & nobiles eoꝵ in uinculis
ferreis. ut facrant in eis iudicium con¬
scriptum. gła hȩc est om̃ib scis eius
Enponit quid ille gladius faciat bis acutꝰ.
Alligat reges terrȩ in compedib. unde
liberum ñ sit exire. Uincula quoq ferrei
supra mundi nobiles ponit. ut & cum
portantur sint grauia. & nexus eorum
rumpere nulla uirtute preualeant.
Hoc est reuera canticum nouum. ut
illi pauꝑes qui in mundo fuere derisiu
de principib possint iudicare terrarũ.
Sequitur. ut faciant in eis iudicium
conscriptum. utiq quod dicit apłs:
An nescitis qmͣ angłos udicabiius. d
Quis possit estimare tale miraculum.

Expanded text:
anc igitur potestatem beati suscipientes, cum Domino anc igitur potestatem beati suscipientes, cum Domino judicabunt, sicut scriptum est: Sedebitis super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel . Nam vide quid sequitur, Ad faciendam vindictam in nationibus, increpationes in populis. Ista enim tunc vere fiunt, quando cum Domino judieorum in vinculis ferreis. Vers. 9. Ut faciant in eis judicium conscriptum: gloria haec est omnibus sanctis ejus. Exponit quid ille gladius faciat bis acutus. Alligat reges terrae in compedibus, unde liberum non sit exire. Vincula quoque ferrea supra mundi nobiles ponit, ut et cum portantur sint gravia, et nexus eorum rumpere nulla virtute praevaleant. Hoc est revera canticum novum, ut illi pauperes qui in mundo fuere derisui, de principibus possint judicare terrarum. Sequitur, Ut faciant in eis judicium conscriptum, utique quod dicit Apostolus: An nescitis quoniam angelos judicabimus ? Quis possit aestimare tale miraculum?
Abbreviated transcription (Latin):
bus eoꝵ. ad faciendam uindictam in
nationib increpationes in ppłis. Intu¬
enda est quam pulchra quam sit utilis
ista diuersitas. Suꝑius dixit scõs exulta¬
tionem siam habere in cubilib suis. nc̃
dicit dñi exultationes in eoꝵ faucib con¬
stitutas. significans qm siue cogitatione
siue lingua laudare ñ desinunt a quo
eterna dona ꝑcipiunt. Transit quoq
ad exponendam potestatem ipsoꝵ. di¬
cendo. & gladii ancipites in manibus
eoꝵ. Anceps gladius est sermo dñi salua¬
toris. de quo in euũgło ipse dicit: Non
ueni pacem mittere in terram. s gladi¬
um. Anceps. ad eum qui duo continet
testamenta. Primo enim agentibus
separant iuideos. postea segregauit &
diuisit a tocius mundi illecebris utiq
xp̃ranos. Unus ensis. s duas desecationes
habet. quas ppłis electis distributa tem¬
poris oportunitate concedit. In manib
gͦ dicit gladios istos. eẽ. id est in potesta¬
te scõꝵ. sicut legitur: Factus ẽ sermo

Expanded text:
 7. Ad faciendam vindictam in nationibus, increpationes in populis. Intuendum est quam pulchra, quam sit utilis ista diversitas. Superius dixit sanctos exsultationem suam habere in cubilibus suis, nunc dicit Domini exsultationes in eorum faucibus constitutas: significans, quoniam sive cogitatione, sive lingua laudare non desinunt, a quo aeterna dona percipiunt. Transit quoque ad exponendam potestatem ipsorum, dicendo: et gladii ancipites in manibus eorum. Anceps gladius est sermo Domini Salvatoris, de quo in Evangelio ipse dicit: Non veni pacem mittere in terram, sed gladium . Anceps ideo, quoniam duo continet Testamenta. Primo enim a gentibus separavit Judaeos; postea segregavit et divisit a totius mundi illecebris utique Christianos. Unus ensis, sed duas desecationes habet, quas populis electis distributa temporis opportunitate concedit. In manibus ergo dicit gladios istos esse, id est in potestate sanctorum; sicut legitur: Factus est sermo
Abbreviated transcription (Latin):
dare desinit mania. qui casto timore dgi
completur. Et uide ordinem dictorũ
Ait enim prius. ecce sic benedicetur om̃is
homo. Et ne sibi hanc benedictionem
usurparent contumaces ac fatui. addidit
benedici. qui ad om̃e bonum studium
dni timore flammantur. ut agnoscan
quam sit timor iste ꝓficius. cui benedũ¬
tio scã geminatur. Dicit enim: Benedicq
monte hominib apparere dignatus est
& ꝓ nominis sui qualitate tamquam
pastori optimo semꝑ ascribitur Syon
enim sicut sepe dictum est interpretat
speculatio. Sequitur. Et uideas quȩ bom
sunt in ierłm. Necesse nobis est ista uenli
frequenter exponere. quia positi sensus a
ipsis maxime pendere noscuntur. lerm
indicatur uisio pacis. Pax hic inuisibilis
Optat gͦ ut in ierłm uideat cuncta que
bona sunt. Aspicitur enim illic ipse adñ
qui & ipsos intuentes ȩternos facit. & s
iugi ꝑpetuitate demonstrat. Hoc gͦ ꝓpły

Expanded text:
dare desinit inania, qui casto Domini timore dare desinit inania, qui casto Domini timore completur. Et vide ordinem dictorum; ait enim prius: Ecce sic benedicetur omnis homo; et ne sibi hanc benedictionem usurparent contumaces ac fatui, addidit,benedici, qui ad omne bonum studium Domini timore flammantur, ut agnoscamus quam sit timor iste proficuus, cui benedictio sancta geminatur. Dicit enim, Benedicatmonte hominibus apparere dignatus est, et pro nominis sui qualitate tanquam pastori optimo semper ascribitur. Sion enim sicut saepe dictum est interpretatur speculatio. Sequitur, et videas quae bona sunt in Jerusalem. Necesse nobis est ista verba frequenter exponere, quia positi sensus ex ipsis maxime pendere noscuntur. Jerusalem indicatur visio pacis. Pax hic invisibilis optat ergo ut in Jerusalem videat cuncta quae bona sunt. Aspicitur enim illic ipse Dominus, qui et ipsos intuentes aeternos facit, et se jugi perpetuitate demonstrat. Hoc ergo pro
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse sunt enim uiridiores. ac fortiores.
& ex om̃i parte firmissime. fructum qͦ
copiosius inferentes. De quo fructu & cibꝰ
conditur. & lumen accenditur. & fesso cor¬
pori subuenitur. Nec putes in cassum oli¬
uam atq uitem his comparationib fuis¬
se sociatam. Nam ille qui a latronib in
eiigło uulneratus fuerat. infuso uino
& oleo legitur. eẽ. curatus. qmͣ hec duo
uitȩ nr̃e mystica presidia subirunistrant.
In uino austeritas iusticiȩ est. in oleo le¬
nitas iniseđie Illud ad ueniis. istud ad no¬
uum potest respicere testamentũ. Nam
quod uxori uͥiem. filiis sinulaun oliuas.
parabole figura et̃. ainoscitur. qmͣ res sibi
genere dissimiles comparauit. Ecce sie
benedicetur om̃is homo qui timet dnm.
Secuta est beati illius qui timet dnm
ꝑfecta conelusio. Nam cum dicit sic be¬
nedicetur. significat sicut suꝑius constat
expositum. Sic enim meretur benedici.
qui suum timet auctorem: quia formi¬

Expanded text:
ipsae enim sunt viridiores ac fortiores, ipsae enim sunt viridiores ac fortiores, et ex omni parte firmissimae, fructum quoque copiosius inferentes: de quo fructu et cibus conditur, et lumen accenditur, et fesso corpori subvenitur. Nec putes incassum olivam atque vitem his comparationibus fuisse sociatam; nam ille qui a latronibus in Evangelio vulneratus fuerat, infuso vino et oleo legitur esse curatus : quoniam haec duo vitae nostrae mystica praesidia subministrant; in vino austeritas justitiae est, in oleo tenitas misericordiae; illud ad Vetus, istud ad Novum potest respicere Testamentum. Nam quod uxori vitem, filiis similavit olivas, parabole figura esse dignoscitur, quoniam res sibi genere dissimiles comparavit. Vers. 5. Ecce sic benedicetur omnis homo qui timet Dominum. Secuta est beati illius qui timet Dominum perfecta conclusio. Nam cum dicit: Sic benedicetur, significat sicut superius constat expositum, sic enim meretur benedici, qui suum timet auctorem, qui formi
Abbreviated transcription (Latin):
quib dam edib commoramur. Itius
autem domus parietes duo sunt testam̃ta.
in quib mens sca uelut quibusdã laterib
firmata solidatur. Sequitur filii tui sicͤ
nouellȩ oliuarũ in circuitu mensȩ tuȩ.
De uxore sapientia merito dicuntur filii
nati. ẽẽ. nͨ filie. Per sexum enim uirilem
plerumq mentis firmitas indicatur. siue
quia hic sexus nominatus utrũq complec̃¬
litur. sicut & alibi dicit: Beatus uir qui
timet dñm. Non eium solum uir beatꝰ¬
est qui tinet dnm. s & mulier beata est
quȩ timet dnm̃. Ipsi gͦ circiundant spi¬
ritalem mensam hoc est altare dñi. quan¬
do celesti pane saginantur. S ido tua dic̃¬
tum est. ut honor pontificis clarius ap¬
pareret. Sic enim de ipsis dicimus pre¬
side ȩccłie suȩ. redi ad eccłiam tuam. qd̾
uerbum in usum constat. eẽ. cunctoꝵ
lllud qͦ discutiendum est. quod filios bea¬
toꝵ oluus nouellis comparare maluerit.

Expanded text:
quibusdam aedibus commoramur. Istius quibusdam aedibus commoramur. Istius autem domus parietes, duo sunt testamenta, in quibus mens sancta velut quibusdam lateribus firmata solidatur. Sequitur, Filii tui sicut novellae olivarum in circuitu mensae tuae. De uxore sapientia merito dicuntur filii nati esse, non filiae. Per sexum enim virilem plerumque mentis firmitas indicatur: sive quia hic sexus nominatus utrumque complectitur, sicut et alibi dicit: Beatus vir qui timet Dominum ; non enim solum vir beatuest qui timet Dominum, sed et mulier beata est quae Dominum timet. Ipsi ergo circumdant spiritualem mensam, hoc est altare Domini, quando coelesti pane saginantur. Sed ideo tua dictum est, ut honor pontificis clarius appareret; sic enim de ipsis dicimus: Praesidet Ecclesiae suae: Redi ad Ecclesiam tuam; quod verbum in usu constat esse cunctorum. Illud quoque discutiendum est, quod filios beatorum olivis novellis comparare maluerit;