comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sideretur/ utrũ pociꝰ hoc mõ. kartago tollan̾da
an reliuꝙͣda uideatur Quid potissimũ hoc pacto
ut si haunibal consulet cũ ex italia cartagnie
accersitur au in italiam ꝑmaneat. an doniũ re¬
deat. au in egiptũ profectus occupet alexan¬
driã. Item deliberatioes partu ip̃e ꝓpt̾ se con¬
sultande sunt ut si duliberet senatꝰ captiuos
ab hostib an redimant᷑ an non propter aliquã
extraneam cam ueniunt in deliberationem
et cõsultationẽ ut si deliberet senatꝰ bello itali¬
co soluat ne legib scipione. ut eũ liceat ante
tempꝰ ꝯsule fieri partun ⁊ ꝓpt̾ se sũt delibande
et magis propt̾ extraneã cam ueniũt in co¬
sultationẽ ut si deliberet bello italico sociis ci¬
uitatẽ det ãnu In quib cais rei nͣ faciet de¬
liberationẽ. In his ea ip̃a ca erit adaugenda
litas in duas partes ini cuuli ꝯsultatioe diuidi¬
tur tutã. honestã. Tuta ẽ que conficit in¬
stantis aut consequẽtis ꝑiculi iutationem

Expanded text:
sideretur. Utrum potius, hoc modo: Kartago tollenda an relinquenda videatur. Quid potissimum, hoc pacto: ut si Hannibal consultet, quom ex Italia Kartaginem arcessatur, an in Italia remaneat, an domum redeat, an in Aegyptum profectus occupet Alexandriam. Item deliberationes partim ipsae propter se consultandae sunt, ut si deliberet senatus, captivos ab hostibus redimat, an non; partim propter aliquam extraneam causam veniunt in deliberationem et consultationem, ut si deliberet senatus bello Italico, solvatne legibus Scipionem, ut eum liceat ante tempus consulem fieri; partim et propter se sunt deliberandae et magis propter extraneam causam veniunt in consultationem, ut si deliberet senatus bello Italico, sociis civitatem detliberationem, in his ea ipsa causa erit adaugenda nferatur. Utilitas in duas partes in civili consultatione dividitur: tutam, honestam. Tuta est, quae conficit instantis aut consequentis periculi vitationem
Abbreviated transcription (Latin):
ter inumciciis gerundis fecerit. cuiꝰ cã su¬
scepit iniuicicias qua fide beniuolencia offi¬
cio gessent amicicias. In duuiens qualis aut
in pauꝑtate cuiusmoi fu̾it ꝙͣ admodũ habu̾it
in potestatib gerendis animũ. Si int̾ierit
cuiusmõi eiꝰ fu̾it. cuiismõi res mortẽ eiꝰ
mꝰ homnus maxĩe consideratur. ille quatu¬
or aĩ uirtutes erunt accõmodande ut si
laudemꝰ aliũ iuste. aliũ fortit᷑. aliũ modeste
et aliũ prudent̾ fc̃m ẽẽ dicemꝰ. Si iutuꝑa¬
spicuũ est iam in mirũ ex hac dispositione
ꝙͣ admodũ sit tractanda criꝑtita diuisio laudi
et uitupationis si illũ eciã assumpsseruuꝰ nõ nec
cesse nos omes has partes ii saudẽ aut uituꝑa¬

Expanded text:
ter inimicitiis gerundis fecerit; cuius causa susceperit inimicitias; qua fide, benivolentia, officio gesserit amicitias; in divitiis qualis aut paupertate cuiusmodi fuerit; quemadmodum habuerit in potestatibus gerundis animum. Si interierit, cuiusmodi ‹mors eius fuerit, cuiusmmus hominis maxime consideratur, illae quattuor animi virtutes erunt adcommodandae; ut, si laudemus, aliud iuste, aliud fortiter, aliud modeste, et aliud prudenter factum esse dicamus; si vituperaspicuum est iam nimirum ex hac dispositione, quemadmodum sit tractanda tripertita divisio laudis et vituperationis, si illud etiam adsumpserimus, non necesse esse nos omnes has partes in laudem aut in vitupera
Abbreviated transcription (Latin):
mat. Gña disyon duo. unũ ab institutior ar¬
tis profectũ alterũ ad casum temporis acc̃o¬
moditũ. Ex institutiõe artis disꝑonemꝰ cũ
sequemur eam prepositionẽ quã in pͥiuio b¬
bro exposiumꝰ. hoc est ut utauuir pͥnario
narratiõe duusiõe. ꝯfiriatiõe. confutaciõe

Expanded text:
tionum sunt duo: unum ab institutione artis profectum, alterum ad casum temporis adcommodatum. Ex institutione artis disponemus, cum sequemur eam praeceptionem, quam in primo libro exposuimus, hoc est, ut utamur principio, narratione, divisione, confirmatione, confutatione
Abbreviated transcription (Latin):
sione confutari conuemat que tacite cotẽp¬
in atq uitari sine rep̃hensione uisi exeplũ
subie pͦ o intellige̾ dilucide no poteris hec
coguitio uiciosaꝵ argatõnid dupplicẽ utili¬
tatẽ affert. Nam ⁊ uitare uiciũ in argã¬

Expanded text:
sione confutari conveniat, quae tacite contemnsione confutari conveniat, quae tacite contemni atque vitari sine reprehensione, nis›i exempla subiecero, intellegere dilucide non poteris. Haec cognitio vitiosarum argumentationum duplicem utilitatem adferet. Nam et vitare in arg
Abbreviated transcription (Latin):
sui poci insidiosus municũ incolume ee no¬
luit cui tande hoc mnrũ uideb̃r. Nã cũ fa¬
ras bestias iuideamꝰ alacres et erectas uade
ut alteri bestie noceant nõ est incredibile
putandũ istrus quoq añnũ ferũ crudele
atq inhuanũ. cupide ad mimia puicie pro¬
fectũ presertuu eũ in bestus nullã neq bo¬
nam neq mala rõnem uideamꝰ in isto pluri
iunductꝰ ulixes accessit ad maleficiũ ⁊ si ni¬
miciciaꝵꝭ acorrimã ronem et periali inter¬
cessisse demostraui no est dubiũ qͥu cofiteat᷑
caui malesien fuisse Ergo absolutissuma est
argumetatio ea que ex quiq partib cõstat
cili memoria cõprehendatur. Cũ exornatio
p̃tumenda est si parũ locuples ad amplificã¬
dũ ⁊ exornandĩo res idetur ee. Sin ⁊ bie¬
tũ exornatior ⁊ cõplexiõe suꝑsedendũ est.
Iu omn argõne de duab partib poserenas
ne aut cõplerioe quadriptita ¶Duo genera
indiget rephensioẽ. Que sunit que rep̃hen¬

Expanded text:
insidiosus  inimicum incolumem esse noluit: qui tandem hoc mirum videbitur? Nam cum feras bestias videamus alacres et erectas vadere, ut alteri bestiae noceant, non est incredibile putandum istius quoque animum ferum, crudelem atque inhumanum cupide ad inimici perniciem profectum; praesertim cum in bestiis nullam neque bonam neque malam rationem videamus, in isto pluriminductus Ulixes accesserit ad maleficium, et si inimicitiarum acerrimam rationem et periculi metum intercessisse demonstravi, non est dubium quin confiteatur causam maleficii fuisse.» Ergo absolutissima est argumentatio ea, quae ex quinque partibus constat; cile memoriae commendatur. Tunc enim exornatio praetermittenda est, si parum locuples ad amplificandum, et exornandum res esse videtur. Sin atione et conplexione supersedendum est. In omni argumentatione de duabus partibus postremis ne aut conplexione quadripertita. CAindiget reprehensionis. ‹Quae sint, quae reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
se ẽe¶Conclusionib fere silib in his ⁊ i
udicialib causis uti solemꝰ nisi ꝙ his maxie
conducit ꝙͣplurima rerũ aut gestaꝵ exem¬
pla proferre ¶lunc ad demonstrandũ genꝰ
cae crãseamꝰ. Qui hec cã diidr̃ in laudez
et in uituꝑatione quib ex regib laude con

Expanded text:
se. Conclusionibus fere similibus in his et in iudicialibus causis uti solemus, nisi quod his maxime conducit quam plurima rerum ante gestarum exempla proferre. CAPUT 10 Nunc ad demonstrativum genus causae transeamus. Quoniam haec causa dividitur in laudem et vituperationem, quibus ex rebus laudem co
Abbreviated transcription (Latin):
que subitiũtur sub uocabulo recci ac hone¬
statis cõmemorationẽ nõ dare soleant. S
quaquã ex recta landabile nascatur tñ
in dicendo seorsum tractandũ est hoc ab
illo. Neq eñ solũ laudis cã retũ sequi cõ¬
uenit. S si laus sequitur dupplicatur re¬
cer appetendi uoluntas. Cũ igr̃ demostra¬
tũ erit rectũ ẽẽ laudabile ẽẽ demonstra¬
bitur. aut ab idoneis hõib uersi qua res
honestiori ordimi placeat quã deteriore

Expanded text:
iciuntur sub vocabulum recti, hanc honestatis commemorationem dare ‹non› soleant; sed quamquam ex recto laudabile nascitur, tamen in dicendo seorsum tractandum est hoc ab illo: neque enim solum laudis causa rectum sequi convenit, sed si laus consequitur, duplicatur rectei adpetendi voluntas. Cum igitur erit demonstratum rectum esse, laudabile esse demonstrabimus aut ab idoneis hominibus - ut si qua res honestiori ordinei placeat, quae a deteriore
Abbreviated transcription (Latin):
hi qui se incosulto in periculũ niitant houe
relinquedã ul delore si cuneatur ul morte
si ea forundetur dedecore ⁊ infanna dolore¬
liuore ẽe considerare oport̾e que sit turpi¬
tudo consecutura. At no ĩmortalitate neq
et̾nã incolumitate consequi nec ẽẽ exploratũ
uenturos uirtute ul ultro ad mortẽ profia

Expanded text:
is, qui se inconsulto in periculum mittant; honeis, qui se inconsulto in periculum mittant; honerelinquendam; vel dolorem, si is timeatur, vel mortem, si ea formidetur, dedecore et infamia leviorem esse; considerare, quae sit turpitudo consequtura: at non inmortalitatem neque aeternam incolumitatem consequi, nec esse exploratum venturum; virtutei vel ult
Abbreviated transcription (Latin):
diri licebit uł a pͥncipio uł absumatione
uł idem rõnib quib in iudiciali cã. Sicuiue
uarratio meidet eadem rõue narrari opor
et ea dinditur in ronem cucã ⁊ honestã
si utrũq pot̾imꝰ ostende̾ utrũq pollicebini
nos Iudicendo demonstraturos ẽe. si alterũ
eumꝰ cur demostratur simpłt ꝙ deũti su
mus diuisionẽ in uira et consiliũ. Nã quod
uisiõe utenuir. Si nõ om̃es mcident quot
erunt tot exponemꝰ indicendo. Corfirma¬
tione ⁊ confutatiõe utenuir. ut eni m̃i lo¬
ti quos ante oñdimꝰ confirmandi sunt.¬
sie contrarii sunt confutandi sunt. Argu¬
mẽtationis artificiose tractande rõ de se¬
cundo libro petetur s si acciderit ut in ẽo¬
sultatiõe alteri sub tuta rone alti ab hone¬
sta sina sit. ut idem liberatiõe eoꝵ qui a pe¬
Nussã reni utiłiore ẽẽ incolunutate. uirtu¬
tib uti neminẽ posse qui suas rõnes intu¬
tas nõ locarit nec idoneos quide ee auxilio

Expanded text:
 licebit vel a principio vel ab insinuatione vel isdem rationibus, quibus in iudicialei causa. Si cuius rei narratio incidet, eadem ratione narrari oportet ea dividitur in rationem tutam atque honestam, ‹si› utrumque poterimus ostendere, utrumque pollicebimur nos in dicendo det si mus, divisione utemur in vim et consilium. Nam quod visione utemur: si non incident, quot erunt, tot exponemus in dicendo. Confirmatione et confutatione utemur, nostris locis, quos ante ostendimus, confirmandis, contrariis confutandis. Argumentationis artificiose tractandae ratio de secundo libro petetur. Sed si acciderit, ut in consultatione alteri ab tuta ratione, alteri ab honesta sententia sit, ut in deliberatione eorum qui a Ponullam rem utiliorem esse incolumitate; virtutibus uti neminem posse, qui suas rationes in tuto non conlocarit; ‹ne› deos quidem esse auxilio
Abbreviated transcription (Latin):
tes contempn̾e oport̾e̾. nec idoneas dignitate
sua iudicare. Ite ab nulla honesta ꝑiculi aut
laboris magratudine deduci oport̾e antiquio¬
re morte turpitudie haberi. Nullo dolore cagi
ut ab officio recedatur. Nulliꝰ pro rei uerita¬
te metuere iimicicias. Quelibet pro patͥa¬
pro parentib. hospitib. auncis. ⁊ his iebus
quas iusticia colere cogit adire picułu ⁊ que¬
libet sustipe labore ¶Modestie partib utemu
si mmias libidines honoris peciue smuliũ
rerũ iutupabimꝰ. Si unã quaq re certo na¬
ture t̾iumo diffiuieuiꝰ si quo ad cuq satis sit
ostendemꝰ et nimi progredi ondemiꝰ ⁊ dissuade¬
bimꝰ ⁊ si modo uiucuiq modũ rei statue
his dehortabinuir ut hec attenuentur que
supra demonstrau/. Nã nemo erit qui sense¬
at a uirtute recedẽdũ uerũ aut res nõ hũioi
dicatur ẽẽ ubi uirtute possimꝰ egregiã expe¬
riri aut in contrariis pociꝰ reb ꝙͣ in his.

Expanded text:
ea contemnere oportere nec idoneas dignitate sua iudicare. Item ab nulla re honesta periculi aut laboris magnitudine deduci oportere; antiquiorem mortem turpitudine haberei; nullo dolore cogi, ut ab officio recedatur; nullius pro rei veritate metuere inimicitias; quodlibet pro patria, parentibus, hospitibus, amicis, iis rebus, quas iustitia colere cogit, adire periculum et quemlibet suscipere laborem. Modestiae partibus utemur, si nimias libidines honoris, pecuniae, similium rerum vituperabimus; si unam quamque rem certo naturae termino definiemus; si quoad cuique satis sit, ostendemus, nimium progredi dissuadebimus, modum uni cuique rei statuemhis dehortabimur, ut haec adtenuentur quae supra demonstravi. Nam nemo erit, qui censeat a virtute recedendum; verum aut res non eiusmodi dicatur esse, ut virtutem possimus egregiam experiri, aut in contrariis potius rebus quam in his
Abbreviated transcription (Latin):
reducen̾tur. S id posterius ĩmutati uoluntate
cũ eandẽ legem ferret aliã ferre sese dicebat
ppt̾ nõuiũ ꝯnuitationẽ. Naui nõ exules s ui
eiectos reduce̾ se aiebant proinde quasi id ẽẽt
in cotrou̾sia quo illo uoie a popło romano appel¬
larentur. Aut proide quasi non oms quib aqͣ
et igni interdictũ est exules appellentur. uerũ
illi fortasse ignosciꝰ sicut cã fecit nos tamẽ
intelligamus uitiosum ẽẽ intende cõtrou̾siã

Expanded text:
reducerentur, idem posterius inmutata voluntate, reducerentur, idem posterius inmutata voluntate, cum eandem legem ferret, alio se ferre dicebat propter nominum commutationem: nam non exules, sed vi eiectos se reducere aiebat. Proinde quasi id fuisset in controversia, quo illi nomine appellarentur, aut proinde quasi non omnes, quibus aqua et igni interdictum est, exules appellentur. Verum illi fortasse ignoscimus, si cum causa fecit; nos tamen intellegamus vitiosum esse intendere controversiam
Abbreviated transcription (Latin):
thoricã uituꝑant propt̾ alicuiꝰ oratoris ui¬
tuꝑandã uitam. Itẽ uiciosum ex eo cuipiam¬
ditum. corpore decoloratũ constat fuisse Ee¬
nd ueneno uecatꝰ est Deuide si sit usq adeo
iu eo occupatꝰ ut multi faciunt uenenũ dare
est in compandis reb altãn rẽ efferre de re
altera mentionẽ non face̾ aut negligencius
disputare ut compararetui utr̃d sacius sit
ẽ m reb omꝑandis necce putari alterã re
uitupare cum alterã laudes. ꝙ ergo si quera¬
tui utris maior houor habendus sĩt albensib
qui dicat alteros ledat. Non eni necce est si
alteros proponas. alteros intuꝑare fieri cĩ
pt cũ alteros magis laudaris aliquã alterius
parte laudis attribuas ne cupide puguasse ꝯͣ
netate puteris. Item uiciosum ẽ de nõie et
urabulo cõtidusiam struere quã consuecudo
optie p̃t indicare. uelut sulpiciꝰ qui int̾cesse¬
rat ne exules quib cam dicere nõ licuisset

Expanded text:
toricam vituperant propter alicuius oratoris vitoricam vituperant propter alicuius oratoris vituperandam vitam. Item vitiosum est ex ditum, corpore decoloratum constat fuisse: ergo veneno necatus est.» Deinde, si sit usque in eo occupatus, ut multi faciunt, venenum datum, est in conparandis rebus alteram rem efferre, de re altera mentionem non facere aut neglegentius disputare: ut si cum conparetur, utrum satius sit est in rebus conparandis necesse putari alteram rem vituperari, cum alteram laudes: quod genus, si quaeratur, utris maior honor habendus sit, Albensibusqui dicat, alteros laedat. Non enim necesse est, si alteros praeponas, alteros vituperare: fieri enim potest, ut, quom alteros magis laudaris, aliquam alteris partem laudis adtribuas, ne cupide depugnasse contra veritatem puteris. Item vitiosum est de nomine et vocabulo controversiam struere, quam rem consuetudo optime potest iudicare; velut Sulpicius, qui intercesserat, ne exulis, quibus causam dicere non licuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ ipm sibi in sua orone dissentire ⁊ cõtra
sibi ostendisse quare no accusaret quid ait.
nunt ego te ab summo ia dextera exordio
tateni aut eoꝵ qui audiunt si aut partes
quib illi student aut hoies quos illi caros
habent ledantur, aut aliquo eiusmoi uicio
leditur auditoris uoluntas Itẽ uiciosu est
no omes res confirmare quas pollitꝰ sum
in expone Itẽ uecundũ est ne de alia re di¬
catur cu de alia re controu̾sia sit inq eius¬
moi uicio considerandũ est ne aut ad rem
addatur quiddam aut quippiã de re decrahatur
aut tanta cã mutata in aliã cam deriuetur
mitur Itẽ considerandũ est ne aliuid accusato¬
ris crmunatio contineat aluid defensoris pu¬
gatio purget Quod sepe consulto militi fa¬
ciunt angustus cãe coacti uti quis cũ accu¬
sarrtur ambitu magistratũ pecisse ab uni¬
patorib. Sepe miniero dicat aput ex̾citũ
Sonatũ se ee hec si diligent̾ in orone aduer¬
eoꝵ uitaui qui in eo studio sunt ueluti qui re¬

Expanded text:
st ipsum sibi in sua oratione dissentire et contra sibi ostendisse, quare non accusaret. Quid postea? Quid ait? Nunc ego te ab summo iam detexam exordiotatem aut eorum, qui audiunt, si aut partes, quibus illi student, aut homines, quos illi caros habent, laedantur aut aliquo eiusmodi vitio laeditur auditoris voluntas. Item vitiosum est non omnis res confirmare, quas pollicitus sis in expositione. Item verendum est, ne de alia re dicatur, cum alia de re controversia sit; inque eiusmodi vitio considerandum est, ne aut ad rem addatur quid aut quippiam de re detrahatur, aut tota causa mutata in aliam causam derivetur;mitur. Item considerandum est, ne aliud accusatoris criminatio contineat, aliud defensoris purgatio purget, quod saepe consulto multi ab reo faciunt angustiis causae coacti; ut si quis, cum accusetur ambitu magistratum petisse, ab imperatoribus saepe numero apud exercitum  donatum esse. Hoc si diligenter in oratione advereorum vitia, ‹qui› in eo studio sunt: veluti qui rhe
Abbreviated transcription (Latin):
Laꝵ roueni rerũ inueniendaꝵ que ꝑtrnebat
ad cas deliberatas et demonstratas in huc
librũ trãstulimꝰ ut om̃is inuemiendi p̃ceptio
tibi ꝙͣprimũ ꝑsolu̾atur. Relique quatuor par¬
tes erant artificii. de trib in hoc libro dice
quarto libro constrib̾e̾ maliumꝰ. Que ut ar¬
bitror cibi celerit᷑ absolutũ nttemꝰ ne quid
tibi rethorice artis deesse possit Interra pri
ma que ⁊ nobistũ cũ uoles. S ⁊ interdũ¬
si nõ nobistũ legendo conseque ne quid impediare
qui ad hanc utilitate nobistũ progredi possis.
Nunc tu fac attentũ te prebeas nos proficisti ad

Expanded text:
rationem rerum inveniendarum, quae pertinebant ad causas deliberativas ‹et demonstrativas,› in hunc librum transtulimus, ut omnis inveniundi praeceptio tibi quam primum persolveretur. Reliquae quattuor partes erant artificii. De tribus partibus in hoc libro dictuquarto libro conscribere maluimus, quem, ut arbitror, tibi librum celeriter absolutum mittemus, ne quid tibi rhetoricae artis deesse possit. Interea prima quaeque et nobiscum, ‹cum› voles, et interdusine nobis legendo consequere, ne quid inpediare, quin ad hanc utilitatem pariter nobiscum progredi possis. Nunc tu fac attentum te praebeas: nos proficisci ad
Abbreviated transcription (Latin):
iuidicatum sit nullã rem fore que nicõmodo
mederi aut erratũ corrigere possit Quo in lo¬
co no ni comodũ er. uti cetetaꝵ rerũ cõpa¬
ratione ut ostendamꝰ alias res posse aut
uetustate aut consilio corrigi, hꝰ rei aut le¬
niende aut corrigende nullã rem adiuineto
sulto scm ⁊ dñs/ uoluntario facinori nullã
excusationẽ imprudentie et iustã deprecatio¬
nem paratam ¶ Septimꝰ locus est quo on¬
micantur ¶ Dctauus locus ẽ quo ostendemus
no uulgare s singulate ẽe maleficiũ spur¬
cũ nefariũ musitatũ quod maturiꝰ et atro¬
cius iudicandũ est ¶onus locus est ex pccoꝵ
leficiũ stuprare iurgine ꝙͣ furari sacrũ ꝙal¬

Expanded text:
iudicatum sit, nullam rem fore, quae incommodo iudicatum sit, nullam rem fore, quae incommodo mederi aut erratum iudicum corrigere possit. Quo in loco non incommodum erit uti ceterarum rerum conparatione, ut ostendamus alias res posse aut vetustate sedari aut consilio corrigi, huius rei aut leniendae aut corrigendae nullam rem adiumento t dicimus voluntario facinori nullam ‹esse› excusationem, inprudentiae et iustam deprecationem paratam. Septimus locus est, quo ostenmicatur. Octavus locus est, quo ostendimus non vulgare sed singulare esse maleficium, spurcum, nefarium, inusitatum: quo maturius et atrocius vindicandum est. Nonus locus ‹est qui› conleficium stuprare ingenuum quam sacrum l
Abbreviated transcription (Latin):
cã¶ Primꝰ locus suitut ab auctoritate cũ
memoramꝰ quate cure res fuint dis ĩmortali¬
bus aut maiorib nr̃is regib ciutatib natioi¬
bus hoĩb sapientissimis senatui Ite maxie quo
mo de his rebus legib sancitũ sit ¶ Scdũs locꝰ
est cũ consideramꝰ ille res de quib cruman¬
tur ad quos ꝑtineant ⁊ utrũ ad eos ꝙ atro¬
cissimũ an ad suꝑiores ꝙ gus hi sunt a quoꝵ
auctoritate locus cõmuns sumitur an ad pa¬
res. hec est in eisd partib aĩ corporis fortu¬
naꝵ positos ad inferiores qui his om̃ib reb
antecelluntur¶ Tercius locus est quo ꝑcuncta¬
mur quid sit euenturũ si om̃ib idem̃ conce¬
ditur et ea re neglecta ostenderimiꝰ qui ꝑicu¬
loꝵ atq nicomõdoꝵ consequatur ¶Quartꝰ
locus est quo demonstratur si huic sit rẽissũ
multos acriores ad maleficiũ futuros. quos
adhuc expectatio iudicii remoratur¶Quitꝰ
locus est ꝑ que ostendinꝰ a sina si semel alit̾

Expanded text:
 Primus locus sumitur ab auctoritate, cum commemoramus, quantae curae ea res fuerit diis inmortalibus aut maioribus nostris, regibus, civitatibus, nationibus, hominibus sapientissimis, senatui; item maxime, quo modo de his rebus legibus sanctum sit. Secundus locus est, ‹cum› consideramus, illae res, de quibus criminamur, ad quos pertineant: utrum ad omnes, quod atrocissimum est; an ad superiores, quod genus ii sunt, a quibus auctoritatis locus communis sumitur; an ad pares, hoc est, in isdem partibus animi, corporis, fortunarum positos; an ad inferiores, qui his omnibus rebus antecelluntur. Tertius locus est, quo percontamur, quid sit eventurum, si omnibus idem concedatur; et ea re neglecta ostendemus quid periculorum atque incommodorum consequatur. Quartus locus est, quo demonstratur, si huic sit permissum, multos alacriores ad maleficium futuros, quod adhoc expectatio iudicii remoratur. Quintus locus est, quom ostendimus, si semel aliter
Abbreviated transcription (Latin):
letabere/. Tu scientior preceptoꝵ artificio
nos alacriores ad reliquu periculu psoluer¬
dum uerũ hec futura satis stio te eni no
ignoro. S nos deinceps ad cetera precepta
transeamꝰ ut id quod libentissime facienus¬

Expanded text:
laetabere: tu scientior eris praeceptorum artificii, laetabere: tu scientior eris praeceptorum artificii, nos alacriores ad relicum persolvendum. Verum haec futura satis scio; te enim non ignoro. Nos deinceps ad cetera praecepta transeamus, ut, quod libentissime faciamus
Abbreviated transcription (Latin):
gocio gerendo acta sunt ⁊ que reu consequi
solent exponemꝰ acrit̾ et cruuinose ⁊ dilige¬
ter ut agi res et geri negocuũ̃ uideatur.
nobis futura suit nisi cam obtinumꝰ enu¬
meraibimꝰ ⁊ ostendemꝰ. Si supplicabunꝰ et
mitates aꝑienius ⁊ sinuil ostendemꝰ illorum
nos solicitudine et miseria nõ nr̃is eciã co¬
modis dolere si de clementia huanitate inã.
per aut dui in malis fuisse ondemꝰ si nr̃m
fatũ aut fortunã et queremur si amiiũ
nrm forte pacientẽ incõmodoꝵ ostendemꝰ
futurũ ¶ Cominiseratiõne breue ee oportet
Nichil em lacruma ciciꝰ arescit¶fere locos ob¬
scurissimos tociꝰ artificii tractauimꝰ in hoc libro
quappt̾ huic uolumm modus hic sit Reli¬
in t̾ciũ librũ tranfferemꝰ hec suit̾ conquisi¬
te conscripsimꝰ ita tu intellige diligenter ⁊
nobiscũ ⁊ si nobistũ considerabis ⁊ nos indu¬
strie fructꝰ ex cua sciã capienius ⁊ tute no¬
strã diligenciã laudabis tuaq preceptioe

Expanded text:
gotio gerundo acta sunt quaeque rem consequi solent, exputamus acriter et criminose et diligenter, ut agi res et geri negotium videatur rnobis futura sint, nisi causam optinuerimus, enumerabimus et ostendemus: si supplicabimus et mitates, aperiemus, et simul ostendemus illorum nos sollicitudine et miseria, non nostris incommodis dolere: si de clementia, humanitate, mismper aut diu in malis fuisse ostendemus: si nostrum fatum aut fortunam conqueremur: si animum nostrum fortem, patientem incommodorum ostendemus futurum. Conmiserationem brevem esse oportet. Nihil enim lacrima citius arescit. Fere locos obscurissimos totius artificii tractavimus in hoc libro; quapropter huic volumini modus hic sit: reliertium librum transferemus. Haec si, ut conquisite conscripsimus, ita tu diligenter et nobiscum et sine nobis considerabis, et nos industriae fructus ex tua conscientia capiemus, et tute nostram diligentiam laudabis, tua perceptione
Abbreviated transcription (Latin):
illam pelleu mauratã arietis choltis impe
tis erat dic̾e̾ si id mo ꝙ satis eet curassẽt po¬
ete utinã ne herra mea errans domo effer¬
ret pedem mebra aiõ egro amore sautia
Ergo hac quoq ab ultia repeticione in
exp̃onib magno oꝑe suꝑsedendũ est. Non
eui rephensione sz sic ut alie ꝙͣplures sua
tate. uł propt̾ uauitatẽ ¶ nfirma rõ est
est uelud apud plantu. Amicũ castigare ob
mitam noxã imane ẽ facinꝰ uerũ merate
utile ⁊ conducibile hec exp̃o est uideamus
q̃ ro afferatur/ nã ego amicũ meñ hodie no
sit rocmatur. una iõ est que ex falsa cã ꝯ
stat hoc mo Amor fugiendus nõ est Nam

Expanded text:
ebant pellem inauratam arietis Colchis, impertis erat dicere, si id modo, quod satis esset, curarent poetae: Utinam ne era errans mea domo efferret pedem. Medea animo aegro, amore saevo saucia Ergo hac quoque ab ultimo repetitione in expositionibus magnopere supersedendum est. Non enim † reprehensione, sed sicut aliae conplures, tatem vel propter vanitatem. Infirma ratio est, est, velut apud Plautum: Amicum castigare ob meritam noxiam Inmune est facinus, verum in aetate utile Et conducibile. Haec expositio est. Videamus, quae ratio adferatur: nam ego amicum hodie meum sit, ratiocinatur. Vana ratio est, quae ex falsa causa constat, hoc modo: «Amor fugiendus non est: nam
Abbreviated transcription (Latin):
fortuna nña. rerũ ꝯmutatior. his locis ouu¬
bus ex contrario utetur his qui contradicet
eñ amplificatiõe ⁊ enum̾atiõe pctoꝵ hec cã¬
iudicialis fieri no potest ut in libro pͥmo ostendimꝰ
uolemus aut in re aut in hoiem nr̃i pãci caz
conferemus. Si ca ini hoiem conferetur que¬
rendũ erit pͥmũ potuerit ne tm quatũ reꝰ
demonstrabit is in que cã conferetur ⁊ quo¬
nã modo aut honeste aut sine piculo potuit
obsistete. Si maxĩe ita sit unde ea re concedi
iro couemiat ꝙ alienũ inductu fecĩt Deuide
ia coiecturale trahetur controu̾siam ⁊ quere¬
tur nũ consulto factũ sit. Si cã in reni quid
conferetur et hec eadem fere omna que de nec¬
cessitudine pcipimꝰ consideranda erunt. Qui¬
satis ondisse indenur quib argumetationib
in unoquoq gen̾e cãe iidicial uti queniret
fere nõ difficile ẽ ĩuenire quid sit cãe adiuine¬
to. Difficillimũ uero est inuentũ expolire

Expanded text:
ordia, rerum commutatione. His locis omniordia, rerum commutatione. His locis omnibus ex contrario utetur is, qui contra dicet, cum amplificatione et enumeratione peccatorum. Haec caiudicialis fieri non potest, ut in libro primo ostendimusvolemus, aut in rem aut in hominem nostri peccati causam conferemus. Si causa in hominem conferetur, quaerendum erit primum, potueritne tantum, quantum reus demonstrabit, is, in quem causa conferetur: et, quone modo aut honeste aut sine periculo potuerit obsisti; si maxime ita sit, num ea re concedi reo conveniat, quod alieno inductu fecerit. Deinde in coniecturalem trahetur controversiam et edisseretur, num consulto factum sit. Si causa in rem quandam conferetur, et haec eadem fere et omnia, quae de necessitudine praecepimus, consideranda erunt. satis ostendisse videamur, quibus argumentationibus in uno quoque genere causae iudicialis uti conveniret, fere non difficile invenire, quid sit causae adiumento; difficillimum est inventum expolire
Abbreviated transcription (Latin):
neccessitudĩe prescripta sunt. Etẽm he tres par
tes om̃es purgationis int̾ se finitime sunt ut
i omes eedem fere possuit accomodari ¶ł oci cõ¬
munes in his causis accusatoris contra eũ qui cũ¬
se peccasse cõfiteatur tñi oroue iudiçes demore¬
tur. Defensoris de humaiitate de .nͣ. iuia uo¬
luitatẽ in om̃ib rebus spectari oport̾e̾ que co¬
sulto sc̃a no sunt in eis fraude ẽẽ no oportẽ¬
¶ Dep̃catiõe utenur cũ confitebimur nos peccas¬
se neq id imprudent̾ aut fortuitu aut necces¬
sario fecisse dicemus et tanie ignosti nobis
postulabimus. Ignostendi rõ queritur ex his
bilitas erit in eo qui supplicabit si qua res e¬
rit usui futura si sine supplicio discessarit. Si
ip̃e ille supplex mansuetꝰ ⁊ nusericor in po¬
testatib ostendetur fuisse ⁊ si ea q̃ peccauit no
odio. neq crudelitate s officio at recto studio
comotꝰ fecit. Si tali de cã alus quoq condona¬
tũ est. Si nichil ob eo nob̃ ꝑiculi suturũ uide

Expanded text:
situdine praescripta sunt. Etenim omnes haec tres partes purgationis inter se finitimae sunt, ut in omnes eadem fere possint adcommodari. Loci communis in his causis: accusatoris contra eum, qui cum peccasse confiteatur, tamen oratione iudices demoretur; defensoris, de humanitate, misericordia: voluntatem in omnibus rebus spectari convenire; quae consulto facta non sint, an e Deprecatione utemur, cum fatebimur nos peccasse neque id inprudentes, aut fortuito aut necessario fecisse dicemus: et tamen ignosci nobis postulabimus. Hic ignoscendi ratio quaeritur ex his bilitas erit in eo, qui supplicabit; si qua spes erit usui futurum, ‹si› sine supplicio discesserit; si ipse ille supplex mansuetus et misericors in potestatibus ostendetur fuisse; si ea, quae peccavit, non odio neque crudelitate, sed officio et recto studio commotus fecit; si tali de causa aliis quoque ignotum est; si nihil ab eo periculi nobis futurum videb
Abbreviated transcription (Latin):
mults negligenciꝰ cõmendandũ est. Neq id
quod pt̃ accide̾ ut faciendũ sit aliquid no opor¬
tet uelle quod accõmodatissime id posse facere
Et si seꝑatim hec cã iuiꝰ sepe tractatur at ĩui¬
dicialib ⁊ indeliberatiuis causis sepe magne par¬
tes uersantur laudis aut nituꝑatiois Quare
putauimꝰ. Nũc absoluta a nob̃ difficilluma par¬
te retorice hec est muetione proposita. atq¬
ad om̃e cause genus accõmodita tempꝰ est

Expanded text:
nim id quod potest accidere, ut faciendum sit aliquando, non oportet velle quam adcommodatissime posse facere; et si separatim haec causa minus saepe tractatur, at in iudicialibus et in deliberativis causis saepe magnae partes versantur laudis aut vituperationis. Quare putemus. Nunc, absoluta a nobis difficillima parte rhetoricae, hoc est inventione perpolita atque omne causae genus adcommodata, te
Abbreviated transcription (Latin):
argumẽtatio. ututur igr̃ studio s. ne co¬
firmanda rõne dupplici condicõne hoc modo.
Iuiuiria abste afficior indigna pat̾. Nã
si improbũ ẽs trespontũ existimabas
cur me huic locabas nuptiis. Sin eciam¬
luiqu̾e. Qua hoc modo coneluduntur aut
ex contracio conu̾tuntur. aut q sumpli¬
ci parte reprehenduntur ex contrario hoc
modo Nulla te indigna afficio ĩuina/ Si
probus collocaui. Si aut improbus di¬
uortio liberabo te nicorodis/ Ex simpli¬
a parte reprahendetur se ex dupplia con¬
clusione altarutra pars dilitur hoc mo
Nam si umprobũ õe crespontũ axistuna¬
bas cũ me huic locrbas nuptruis duxi pro¬
bũ erraui post cognoua ⁊ feagio nũc o
dupplex est acutior, ista suꝑior facilior hec
posterior ad excogitanduir/ Itẽ uiciosa est¬
confiriatio rons cũ ea re que plures res
significat abutaur pro corto uniꝰ reisi¬
gno hoc mo Necce est qui pallet egrotas¬

Expanded text:
mentationem. Utuntur igitur studiosei in confirmanda ratione duplici conclusione hoc modo: Iniuria abs te adficior indigna, pater; Nam si inprobum esse Chrespontem existimas, Cur me huic locabas nuptiis? Sin elinquere? Quae hoc modo concludentur, aut ex contrario convertentur aut ex simplici parte reprehendentur. Ex contrario hoc modo: Nulla te indigna, nata, adficio iniuria. Si probus est, te locavi; sin est inprobus, Divortio te liberabo incommodis. Ex simplici parte reprehendetur, sei ex duplici conclusione alterutra pars diluitur, hoc modo: Nam si inprobum esse Chrespontem existimas, Cur me huic locabas nuptiis? Duxi probum, Erravi. Post cognovi, et fugio coduplex est; auctior illa superior, facilior haec posterior ad excogitandum. Item vitiosa confirmatio est rationis, cum ea re, quae plures res significat, abutimur pro certo unius rei signo, hoc modo: «Necesse est, quoniam pallet, aegrotas
Abbreviated transcription (Latin):
quia quo saxuu impuli̾t sors eo ead fortuã
attiuuerat. Cetera ob eam rem ce iterant.
quia nichil cernat quo sese araplicet. Insanã
aute esse aunt quia atrox incerta instabi¬
lisq sit. Britam quia neq dignũ neq ĩ¬
dignur nequeat int̾nost̾e. Sũt aut alii

Expanded text:
Id quo saxum inpulerit Fors, eo cadere Fortunam autumant. Caecam ob eam rem esse iterant, quia nihil cernat, quo sese adplicet; Insanam autem ‹esse› aiunt, quia atrox, incerta instabilisque sit; Brutam, quia dignum atque indignum nequeat internoscere. Sunt autem alii
Abbreviated transcription (Latin):
aduersarios afferemꝰ quã dicamiꝰ in orei o.
bus ẽẽ aut uerũ cumore profẽmꝰ qui
illis aliquid turpituduns inferat neq cu
ei minori nos fidem habere dicertiꝰ ideo ꝙ¬
quiuis ho possit ꝙͣuis cucpe de quolibes
rimore proferre ⁊ confictã fabulã dissi¬
pare ueruptamẽ si rumor uehementer
probabilis ee indebitur ei arguanio fideca
same poterimꝰ abratare. Quod est diffial¬
luma tractatu est constitutio coiecturalis
ĩnumeris cais sepissime tractanda ẽ eo dilige¬
cus om̃es eius ꝑtes ꝑscrutati sumꝰ ut
nec parua quid titubatiõe aut offensione
impediremur. si ad hanc rõnem p̾ceptiois
assiduitatẽ ex̾citationis accomodarenus
scripto dissidere uidebitur. Si aut scripto
diceniꝰ his locis uteniur sedm narrati¬
onem. Primũ cũ scciptoris laudatione¬
inde percunctatione salrent ne aduersa¬
rii d seriptũ fuisse in lege. aut testamie¬
to aut ascipulatione, aut quolibet sc̃pto

Expanded text:
adversarios adferemus, quam dicamus omnibus in adversarios adferemus, quam dicamus omnibus in ore esse, aut verum rumorem proferemus, qui illis aliquid turpitudinis adferat, neque tamen ei rumori nos fidem habere dicemus, ideo ssit quamvis turpem de quolibet rumorem proferre et confictam fabulam dissipare. Verumtamen si rumor vehementer probabilis esse videbitur, argumentando famae fidem poterimus abrogare. Quod et difficillima tractatu est constitutio coniecturalis et in veris causis saepissime tractanda est, eo diligentius omnis eius partis perscrutati sumus, ut ne parvula quidem titubatione aut offensatione impediremur, si ad hanc rationem praeceptionis adsiduitatem exercitationis adcommodassemus. iptoris cum scripto dissidere videbitur, si a scripto dicemus, his locis utemur: secundum narrationem primum scriptoris inde percontatione, scirentne idonee adversarii id scriptum fuisse in lege aut testamento aut stipulatione aut quolibet scripto,
Abbreviated transcription (Latin):
lori credi non oportere quod alius alio
recensior sit in dolore quod ingemosior co
iistendũ quod demq sepe seire.Aut su¬
spicari possit quid quesitor uelit auditr qd
cũ dixerit futurũ intelligat sibi fine dole
suspitio dice̾ hoc mno cõuenit. Cũ multa
concurrant argumeta ⁊ signa int̾ se que
consenciant rem perspicuã no suspitiosã
uideri oportere. Item plus oportere sigmis
et argumentis credi ꝙͣ testib hac emi hoc
modo exponi quomo reuera gesta sint. te¬
stes corrumpi posse uł precio uł grã uł
metu uł simultate ¶Contra argumenta
signa et coteras suspitioes dicemꝰ hoc mo
Si demonstrabimꝰ nullam rem ee quã no
suspitionib quiiuis possit crimiari deni¬
de unãq suspitione extenuabimꝰ ⁊ dabuꝰ
oꝑani ut ostendamꝰ nichilomiagis in nos
fuisse quate quispiã confingeret ⁊ domi¬
insteretur ⁊ prete̾a si crtrii falsi soleant
confuuisse dicemꝰ ⁊ aliquã fictã sabulã i

Expanded text:
lori credi non oportere, quod alius alio lori credi non oportere, quod alius alio recentior sit in dolore, quod ingeniosior ad eminiscendum, quod denique saepe scire aut suspicari possit, quid quaesitor velit audire; quod cum dixerit, intellegat sibi finem dolosuspicio, dicere hoc modo convenit: Cum multa concurrant argumenta et signa, quae inter se consentiant, rem perspicuam, non suspiciosam videri oportere. Item plus oportere signis et argumentis credi quam testibus: haec enim eo modo exponi, quo modo re vera sint gesta; testes corrumpi posse vel pretio vel gratia vel metu vel simultate. Contra argumenta et signa et ceteras suspiciones dicemus hoc modo: si demonstrabimus nullam rem esse, quam non suspicionibus quivis possit criminari; deinde unam quamque suspicionem extenuabimus et dabimus operam, ut ostendamus nihilo magis in nos fuisse, quare quispiam confingeret et eminisceretur; et praeterea, si ceteri falsi soleant confincxisse dicemus; et aliquam aut fictam fabulam in
Abbreviated transcription (Latin):
tũ defensoris ab testib contra testes ab qõm
ta ab rumorib contra rumores ⁊ testibus
dicemꝰ scdm auctoritate et uitã testimomũ
et constantiã testimomor ¶Contra testes
uite tuirpitudine testimonior inconstanciã
Si aut fieri non potuisse dicemꝰ. Aut non
faccũ ẽẽ quod dicitur. Aut scire illos nõ
potuisse.Aut cupide dicere et argumen¬
tari hoc ⁊ ad probatione ⁊ iprobatione
mostrabimꝰ maiores cũ muemendi cã tor¬
mentis et cruciatu uoluisse queri ⁊ sũmo
labore homnes cogi ut quicquid sciant di¬
cant. Et preterea confirmatior hec erit di¬
sputacio si que dc̃a erunt argunitando hisd
uiis quib omis ꝯiectura tractatur trahe¬
nus ad uerisilem suspitione. Ideoqq in te¬
stimoniis facere oportebit. contra qones
hoc mo dicemꝰ. Primũ maiores uoluis¬
sent hoc modo quo in loco quid positum
sit ⁊ quid eet suuile quid inderi a sit ali¬
quid sinuli signo perspici posset, decude do¬

Expanded text:
tum defensoris, abs testibus contra testes, abs quatum defensoris, abs testibus contra testes, abs quata, ab rumoribus contra rumores. A testibus dicemus secundum auctoritatem et vitam testium et constantiam testimoniorum; contra testes: vitae turpitudinem, testimoniorum inconstantiam; si aut fieri non potuisse dicemus aut non factum esse quod dicant aut scire illos non potuisse aut cupide dicere et argumentari. Haec et ad inprobationemonstrabimus maiores veri inveniendi causa tormentis et cruciatu voluisse quaeri et summo dolore homines cogi, ut quicquid sciant dicant; et praeterea confirmatior haec erit disputatio, si, quae dicta erint, argumentando isdem viis, quibus omnis coniectura tractatur, trahemus ad veri similem suspicionem; idemque hoc in testimoniis facere oportebit. Contra quaestiones hoc modo dicemus: primum maiores voluissent, hoc modo: Quo in loco quid positum sit, et si quid esset simile, quod videri  aut aliquo simili signo percipi posset; deinde do
Abbreviated transcription (Latin):
cidisse pollicitũ ee aliquid. Que signa con¬
scientie sunt. Si reus hoꝵ nichil fecerit.
accusator dicet eũ usq adeo premeditatũ
fuisse quid sibi ẽet usu euenturũ ut confi¬
deutissime resiste̾t ⁊ constant̾ responderet
que signa confidentie nõ muocentie sunt
¶de feussor si ꝑtͥnuerit magnitudie pericli
no constiã pcci se comotũ ẽẽ dicet. Si nõ¬
ꝑtunuerit firtũ m̃nocencia negabit se ẽẽ cõ¬
motũ ¶Approbatio ẽ qua utinuir ad extre¬
uud̃ confirinata suspitione Ea ħt locos pro¬
prios atq cõmunes proprii sunt quib in¬
si accusator nemo pt uti ⁊ hi quib inisi defe¬
sor uo pt uti Comrunes sunt qui alia in
cã a reo alia ab accusatore eractantur¶In cã
comiecturali propriꝰ locus accusatoris est
cũ dicit maloꝵ misereri nõ oport̾ et cũ auget pcaĩ¬
acrocitate ¶ De feusoris proprius locus est cũ
criminatur ¶ Communes loci. tũ accusatoris.

Expanded text:
cidisse, pollicitum esse aliquid; quae signa concidisse, pollicitum esse aliquid; quae signa conscientiae sint. Si reus horum nihil fecerit, accusator dicet eum usque adeo praemeditatum fuisse, quid sibi esset usu venturum, ut confidentissime resisteret et responderet; quae signa confidentiae, non innocentiae sint. Defensor, si pertimuerit, magnitudine periculi, non conscientia peccati se commotuentia negabit esse commotum. CAPUT 9 Adprobatio est, qua utimur ad extremum confirmata suspicione. Ea habet locos proprios atque communes. Proprii sunt ii, quibus nisi accusator nemo potest uti, et ii, quibus nisi defensor. Communes sunt, qui alia in causa ab reo, alia ab accusatore tractantur. In causa coniecturali proprius locus accusatoris est, cum dicit malorum misereri non oportere et cum auget peccatrocitatem. Defensoris proprius locus est, cumcriminatur. Communes loci sunt cum accusatoris
Abbreviated transcription (Latin):
direrit nũquã huit de sociis. de aduitorib.
de adiumetis nũquã in loco pret̾ consuetu¬
dine fecerit aut alieuo tempore In iustã¬
ti tempore queritur muc ius sicꝰ faciebat
nuquã strepitꝰ. clamor. crepitꝰ exauditꝰ
aut demq imiquid aliquo sensu ꝑceptũ sit
aspectu. auditu. tactu. odore. gustu. Nã
quius hoꝵ sensus p̃t conflare suspitione
¶sa consequenti tempore spectabitur nũꝙ̃
re cũ fc̃ã relictũ sit quod iudicet aut sc̃m̃ ẽẽ
maleficiũ. Aut a quo fcui sit scui ee hoc
mo. Si tumore ⁊ liuore decoloratũ corpᶜ
ẽ mortui significat eñ ueueno ee necatũ
A quo femi sit hoc modo. Si telũ si uestuuie¬
eo comphensus aut uisus trãsacto negrcio
quo in loco res gesta dr. Consecutio ẽ cũ
queritur que signa nocentis ⁊ ĩnocentis cõ¬
sequi soleant. Accusator dicet si potit adu̾sa¬
rium cũ ad eũ uentũ sit. erubuisse. expal¬
luisse. titubasse incoustant locutũ esse cõ¬

Expanded text:
dixerit, num quid habuerit de consciis, de adiutoribus, de adiumentis; num quo in loco praeter consuetudinem fuerit aut alieno tempore. ‹In› instanti tempore quaeretur, num visus sit, cum faciebat, num qui strepitus, clamor, crepitus exauditus aut denique num quid aliquo sensu perceptum sit, aspectu, auditu, tactu, odoratu, gustatu; nam quivis horum sensus potest conflare suspicionem. In consequenti tempore spectabitur, num quid re transacta relictum sit, quod indicet aut factum esse maleficium aut ab quo factum sit. Factum esse, hoc modo: si tumore et livore decoloratum corpus est mortui, significat eum veneno necatum. A quo factum sit, hoc modo: si telum, si vestimenco conprehensus aut visus transacto negotio, quo in loco res gesta dicitur. Consecutio est, cum quaeritur, quae signa nocentis et innocentis consequi soleant. Accusator dicet, si poterit, adversarium, cum ad eum ventum sit, erubuisse, expalluisse, titubasse, inconstanter locutum esse, con
Abbreviated transcription (Latin):
que no br̃ concluditur et que no ex num̾atioe
certũ et constans aliquid relinquit ut intelli¬
uoiantur triꝑtice sunt Nã constant ex enu¬
uieratioe. amplificõe. ⁊ ꝯmiseratioe Qua¬
tuor locis uti possumꝰ conclusionib. In priu¬
cipio std̃m uarrationẽ scdm firmissimã argoen

Expanded text:
quae non breviter concluditur; et quae non ex enumeratione quae non breviter concluditur; et quae non ex enumeratione certum et constans aliquid relinquit, ut intellenominantur, tripertitae sunt. Nam constant ex enumeratione, amplificatione, et conmiseratione. Quattuor locis uti possumus ‹conclusionibus: in› principio, secundum narrationem, secundum firmissimam argumen
Abbreviated transcription (Latin):
suit his generib uicia consideremus ¶ Sinu¬
le uiciũ est id ꝙ ex aliqua parte dissimile ẽ
ob est qui abfert. Exemplũ uiciosũ est si aut
falsum est ut rephendatur aut si improbũ
ut nõ sit imitandũ aut maiꝰ aut minꝰ ꝙͣ res
postulabit. Res iudicata uiciose proferetur
si aut dissile de re proferetur aut de ea que
de controu̾sia no est aut si improba aut eiꝰ¬
mõi aut plures aut magis idonee res iudica¬
te ab adu̾sarus proferri possuit Itẽ uiciosũ
e id quod adu̾sarii fem est confiteantur de eo
arg̃tari et planũ face̾ fcm est ẽẽ nã id auge¬
n oportet. Itẽ uiciosum ẽ id acgere quod
conueuit doceri hoc modo ut si cũ quis quem
arguat lomine occidisse et antequã satis ido¬
neas argationes actulerit augeat pocin ⁊ di¬
cat nichil indignius ee ꝙͣ hoiem occidere Nõ
eni utrũ indignũ sit an no s fcm ne sit que¬
ritur ¶Complexio uiciosa est que nõ ordine
ꝓcũq pͥmũ dc̃m est pͥmũ complecitur et

Expanded text:
sint his rebus vitia consideremus. Simile vitiosum est, quod de aliqua parte dissimile estobest qui adfert. Exemplum vitiosum est, si aut falsum est, ut reprehendatur, aut inprobum, ut non sit imitandum, aut maius aut minus, quam res postulat. Res iudicata vitiose proferetur, si aut dissimili de re proferetur, ‹aut› de ea re, qua de controversia non est, aut inproba, aut eiusmodi, ut aut plures aut magis idoneae res iudicatae ab adversariis proferri possint. Item vitiosum est id, quod adversarii factum esse confiteantur, de eo argumentari et planum facere factum esse; nam id augeri oportet. Item vitiosum est id augere, quod convenit docere, hoc modo: ut si quis quem arguat hominem occidisse et, antequam satis idoneas argumentationes attulerit, augeat peccatum et dicat nihil indignius esse quam hominem occidere. Non enim, utrum indignum sit an non, sed, factumne sit, quaeritur. Conplexio vitiosa est, quae non, quod quique primum dictum est, ‹primum› conplectitur; et
Abbreviated transcription (Latin):
ciuiꝰ hoc mo Tres res sunt que hoĩes sollici¬
tant. metꝰ. cupiditas. egritudo. Satis em
fuerat metũ ⁊ cupiditate quĩ egritudine¬
cu utraq re cõmuctã ẽẽ nẽcte est. Itẽ iucio¬
sa expositio ⁊̃ qua niũ longe repetitur
hoc modo. Omnũ maloꝵ stulticia ẽ mater
atq mat̾ies. ea parit ĩmensas cupiditates
Inimese porro cupiditates infunte ĩmodera¬
te sunt he parirat auariciã. Auaricia por¬
ro hoĩes ad ꝙuis maleficũ impellit. Ergo
auaricia inducti adu̾sarii nr̃i in hoc se facinꝰ
admiserunt. Hic id ꝙ extremũ dc̃m est sa¬
tis fuit exponere. ne henmũ et ceteros
poetas muteniir quib hoc m̃s concessum
est loqui. utinã ne in nemore pelio securib
scese cecidissent abiene trabes ad terrã¬

Expanded text:
cimus, hoc modo: «Tres res sunt, quae omnes homines sollicicimus, hoc modo: «Tres res sunt, quae omnes homines sollicitent, metus, cupiditas, aegritudo.» Satis enim fuerat cum utraque re coniunctam esse necesse est. Item vitiosa expositio est, quae nimium longe repetitur, hoc modo: «Omnium malorum stultitia est mater atque materies. Ea parit inmensas cupiditates. Inmensae porro cupiditates infinitae, inmoderatae sunt. Haec pariunt ‹avaritiam.› Avaritia porro hominem ad quod vis maleficium impellit. Ergo avaritia inducti adversarii nostri hoc in se facinus admiserunt.» Hic id, quod extremum dictum est, satis fuit exponere, ne Ennium et ceteros poetas imitemur, quibus hoc modo loqui concessum est: Utinam ne in nemore Pelio securibus Caesae accidissent abiegnae ad terra
Abbreviated transcription (Latin):
to faciebat ex parte predones me illo loco u¬
si nũquã sunt nummicũ nullũ hebat. Reliu¬
quitur ut si neq a p̃donib neq nuimicis
occisus ẽ ꝙ alteri no erant Alteros no habe¬
bat ut abste sit interemptꝰ. Nau in huiuste¬
modi expone rephensione utenuir si quos
prete̾a ꝙͣ quos ille dixerat pocuisse suscipe
maleficiũ ostenderimꝰ uelut in hoc exemplo
cũd dixerit necte ee aut a pdomibz aut ab mm¬
mias aut a nobis occrsũ ẽe dicemꝰ potuisse
ul a familia ul coheradib nr̃ĩs cũ hoc modo
illop collectione disturbau̾imꝰ nob latiore locũ
difundendi reliquerimꝰ. Ergo hoc quoq uitan¬
dũ est in expone nequado cũ onna collegisse
enumeratione ut si cũ plura sunt paucio¬
ra dicamiꝰ hoc modo. Due res sunt iudices¬
uidz que hoĩes ad maleficiũ impellant luxu¬
quid religio. quid metꝰ mortis quid imperii
cupiditas quid deinq alia mlta. Ite falsa e¬
numeratio est cũ pautiora sunt ⁊ plura di¬

Expanded text:
in illo loco visi numquam sunt, inimicum nullum habebat: relinquitur, si neque a praedonibus neque ab inimicis occisus est, quod alteri non erant, alteros non habebat, ut abs te sit interemptus.» Nam in huiuscemodi expositione reprehensione utemur, si quos praeterquam quos ille conlegerit, potuisse suscipere maleficium ostenderimus: velut in hoc exemplo, cum dixerit necesse esse aut a praedonibus aut ab inimicis aut a nobis occisum esse, dicemus: potuisse vel a familia vel a coheredibus nostris. Cum hoc modo illorum conlectionem disturbaverimus, nobis latiorem locum defendendi reliquerimus. Ergo hoc quoque vitandum est in expositione, ne quando, cum omnia collegisse enumeratione, si aut, cum plura sunt, pauciora dicamus, hoc modo: «Duae res sunt, iudices, quae omnes ad maleficium inpellant, luxuam, «Quid ambitio? Quid religio? Quid metus mortis? Quid imperii cupiditas? Quid denique alia permulta?» Item falsa enumeratio est, cum pauciora sunt et plura di