comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cidente iunicus humaĩ
genis acrius incitatus
pulsabat fortiter contra mnurum
ecclie ꝑhomines ꝑditos ac turrẽ
ualidissimam oui oppugnaci¬
onis genere fatigabat martimu
sibi iugiter affuigendo inclinare tis¬
piens ep̃m. Sed qͣmqͣm inpurus
spiritus omni nisupugnaret ar¬
matus resistebat tamen martinꝰ
xpi gratia ⁊ untute repletus ac ue¬
liti si saxim in mobile unda allide¬
ret ita uii anmo dicta respuebat
garrientium. Iubebat ei mꝑialide¬
creto fidem ꝑtib edere contrariam.
Sed ille tui satra fides uenerabilis
erat abnegabat se posse imꝑia cõ¬
tra deum proferre uba consulcius
fore indicans temꝑalem ponere ui¬
tam tantum ut ei consciencia fid̾i
duraret illesa. Nouimus quendã
fr̃em aꝑtibus orientis uemeutem
qui ea que narro secoram posito
gesta esse testabatur. Igitur cũ nul¬
lo suasioiis geuere martinus a
satholica reflectetur fide. inultipli¬
cib iniuriis affectus diuqz coram
electus aries tuncta urbe lauitan¬

Expanded text:
cedente, inimicus humani generis acrius incitatus, pulsabat fortiter contra murum ecclesiae per homines perditos ac turrem validissimum omni obpugnationis genere fatigabat, Martinum sibi iugiter adfligendo inclinare cupiens episcopum. Sed quamvis inpurus spiritus omni nisu pugnaret armatus, resistebat tamen Martinus, Christi gratia et virtute repletus, ac veluti si saxo immobili unda adlideret, ita virili animo dicta respuebat garrientium. Iubebantur ei imperialia decreta fidem patribus edere contrariam: sed ille cui sacra fides venerabilis erat abnegabat se non posse impia contra Deum proferre verba, consultius fore iudicans temporalem ponere vitam, tantum ut ei conscientia fidei duraret inlaesa. Novimus quendam fratrem a partibus Orientis venientem, qui ea quae narro se coram posito gesta esse testabatur. Igitur cum nullo suasionis genere Martinus a catholica reflecteretur fide, multiplicibus iniuriis affectus diuque coram electus aries, cuncta urbe lamentan
Abbreviated transcription (Latin):
¶bi tuidam inpallacio iusus est
reginam cõmonere precepit
De sepulchro eius sudante ¶ sa
e medicina excodẽ liquore ꝓui-

Expanded text:
bi cuidam in palatio visus, reginam commonere praecepit. 42. De sepulchro eius sudante. 43. De medicina ex eodem liquore
Abbreviated transcription (Latin):
pere precium est ut non
solum eas que ad sacra¬
tissimum corpus eius
efficiinitur uirtutes sed ⁊cas quo¬
qz que ꝑ reliquias eius procul ã
ppe ubitumq delate fuerint decla¬
rantur huic oꝑi nel panta ꝑ mł¬
tis intexere. Itaq res hec quante
narro in eo nmꝑ gesta est monas¬
terio. Erant quidam ex monachi
nostris ulcere ꝑessimo quod ulgo¬
pustula dicitur ꝑcussus in faciem
pessime laborabat. Erat autem ĩ
eodem monasterio oratorium qd̃¬
dam in quo reliquiebtieligii depo¬
site erant. Cum ergo predictus fr̃
in lecto eger decumberet ⁊ medicus
coquandi in ceris congruũ fetri i
opificium p̃ꝑaret formidolose ual¬
de io fieri ferrens rogat mox relin¬
quere igniti illius feri oꝑacionẽ
⁊ confidens de meritis confessoris
rogat sibi deferri ex eo oles qd̃ me¬
dendi gratia ante pignera prefati
antistitis dependebat Quo mox
allato faciem sibi ⁊ pustulantur¬
gentenqz ꝑuuxit ceruitem. Et o
nura uirtus post illius liquoris

Expanded text:
perae praetium est, ut non solum eas quae ad sacratissimum corpus eius efficiuntur virtutes, sed et eas quoque quae per reliquias eius procul aut prope, ubicumque delatae fuerint, declarantur, huic operi vel pauca pro multis intexere. Itaque res haec quae narro in meo nuper gesta est monasterio. Frater quidam ex monachis nostris ulcere pustula dicitur, percussus in faciem pessime laborabat. Erat autem in eodem monasterio oratorium quoddam in quo reliquiae beati Eligii depositae erant. Cum ergo praedictus frater in lecto aeger decumberet, et medicus coquendi ulceris congruum ferri opificium praepararet, formidolose valde id frater ferens, rogat mox relinquere igniti illius ferri operationem, et confidens de meritis confessoris, rogat sibi deferri ex eo oleo quod medendi gratia ante pignora praefati antistitis dependebat: quo mox altato faciem sibi et pustulam turgentemque perunxit cervicem; et, o mira virtus! post illius liquoris
Abbreviated transcription (Latin):
pleuerat cubiculum ut etiam ip¬
se uix ibi subsistere quiuisset. Nũt
meinor sue petitionis nmium
largitatem nonitatis dei mĩatus
alnius ingemiscens. fidelem ret̾¬
hutorem exuno corde benedicebt
xꝑm. qui nunqͣm delinquit spe¬
rantes inse. Hoc ergo fuit mitiũ
pirtutum eius ỹmo oninipoten¬
tis dei ꝑquem oumes omia pos¬
sunt. Quod cum uir sanctus so¬
dali suo andeceno nomine cogno¬
mento datomi. quemsicut aram
suam diligelat secretius enarras¬
set uitissim abeo exegit. neusq
ip̃e in corꝑemaneret eadem cuiꝙ̃
inditaret. At ille hec audiens. ce¬
pit continus animo compungi
cepit qz secreta archanorimi eius
uis quedam interi amoris accẽ¬
dere. Iamq ex hoc spretis setuli
blandimentis. cupiebat exstu¬
dio cligium emulari ad bonu
Ac cito eciam gemãno suo adone
in consilio cõmumi. erant enim
uiri incliti oꝑtimates il ule scilic
antharii. Hii ergo cõmuni hĩto
consilio cepunt imitari que ab

Expanded text:
pleverat cubiculum, ut etiam ippleverat cubiculum, ut etiam ipse vix ibi subsistere quivisset. Tunc memor suae petitionis, nimiumque largitatem bonitatis Dei miratus, altius ingemescens, fidelem retributorem ex intimo corde benedicebat Christum, qui numquam derelinquit sperantes in se. Hoc ergo fuit initium virtutum eius, immo omnipotentis Dei, per quem omnes omnia possunt. Quod cum vir sanctus sodali suo Audoino nomine, cognomento Dadone, quem sicut animam suam diligebat, secretius enarrasset, vicissim ab eo exegit, ne, usquequo ipse in corpore maneret, eadem cuiquam indicaret. At ille haec audiens coepit continuo animo conpungi coepitque secreta archanorum eius vis quaedam interni amoris accendere; iamquae ex hoc spreta saeculi blandimenta, cupiebat ex studio Eligium emulare ad bonum. Accito etiam germano suo Adone in consilio commune, – erant enim viri incliti obtimates aulae, filii scilicet Autcharii , – hii ergo, commune habito consilio, coeperunt imitare, quae ab
Abbreviated transcription (Latin):
interpessans ꝑleno pet¬
tore fide exigebat. ut si es¬
set accepta deo eius penitentia. q̃
quo ⁊ modo dignaretur dare noti¬
tiam. h̾ebat itaq in cubiculo ubi
assidue tubitare solicitus erat mł¬
torum pignera sc̃orum insup̃mi
dependeutia. sub quoꝵ sacro uela¬
mine reclinato incilitio capite.
orare consueu̾at nocte. Quo in¬
mirum in loco cum exmore qua¬
dam nocte in or̃one prostratus sỹ
tilicium inculeret sompno ĩgru¬
ente o ppressus ueluti transeundo
ĩ momento obdorimuit. uisũq
est et astitisse repente quendam
atqz dixisse. Ecce eligiz exaudite
sunt preces tue. iubiciaq olyn.
quesita nunc tibi contessa. siox
ille excitatus odorem hansit gra¬
tissimui. G ensit etiam exgeru¬
lo teliquiaꝵ. guttas suauissũs
suꝑ suum leuissime de fluere cap
Ex quo nnus attoiitus surrex
uelociter. ⁊ sollicite couspiciens
uidit quasi balsamum distilla¬
re de trismario. ⁊ pallio quo erat
oꝑtus. Tanta quippe fragrantiꝰ
ocoris suaiissim totum illus r̾¬

Expanded text:
interpellans pleno pectore fide exigebat, ut si esset accepta eius penitentia Deo, quoquo ei modo dignaretur dare notitiam. Habebat itaque in cubiculo, ubi assiduae cubitare solitus erat, multorum pignora sanctorum in suppremis dependentia, sub quorum sacro velamine reclinato in cilicio capite orare consueverat nocte. Quo nimirum in loco, cum ex more quadam nocte in oratione prostratus super cilicium incumberet, somno ingruente obpressus, veluti transeundo in momento obdormivit, visumque est ei adstetisse repente quendam atque dixisse: 'Ecce, Eligi, exauditae sunt praeces tuae indiciaque olim quaesita nunc tibi concessa!' Mox ille excitatus odorem hausit gratissimum, sensit etiam ex gerulo reliquiarum guttas suavissimas supra suum lenissimae defluere caput. Ex quo nimis attonitus surrexit velociter, et sollicite conspiciens, vidit quasi balsamum distillare de crismario et pallio quo erat opertus. Tanta quippe flagrantia odoris suavissimi totum illud re
Abbreviated transcription (Latin):
deo sed fossato speimunito decem
fere stadiorum habens spaciunt
intutuitu. Exuno quidem latere
nunitur oꝑtimo fluiuine supet
quem mons excelsus silua oꝑtus
ac prerupta uilde eminet rupes
Dmne aut spacium monasterii
arbusta diuersi generis pomifera
octupant. Sitq illit segius amiꝰ
recreatur. acsi ꝑteni amenitatis
padisi se occupasse gratuletur
Quo ordine parisius ancillaruz
dei construxit monasterium

Expanded text:
deo; sed fossatum sepe munitum, decem deo; sed fossatum sepe munitum, decem fere stadiorum habens spatium in circuitu, ex uno quidem latere munitur optimo flumine, super quem mons excelsus silva opertus ac praerupta valde eminet rupes: omne autem spatium monasterii arbusta diversi generis pomifera occupant: sicque illic segnis animus recreatur, ac si partem amoenitatis paradisi se occupasse gratuletur. CAPUT XVII. Quo ordine Parisiis ancillarum Dei construxit monasterium
Abbreviated transcription (Latin):
uo in loco ip̃e quoqz ar¬
cessi. ⁊ tantam sacre re¬
gule obseruantiam ui¬
di ut pene singularis sit pita eis¬
dem monachis pre ceteis gallie
monastiis. Est auten congrega¬
graciarum florib ornata hñtur
ibi ⁊ artifices plurimi diuersaꝵ
fecti semꝑ ad obedientiam sunt
ꝑati. Nullus ibi quitqͣm ꝓpriũ
uendicat. sed ut in actib legitur
aplorum sunt omnuno onima
omnibz comuia. Qui locus tam
fertilis tamq iotundus exsticit.
ut cum quis ibidem duicerit intꝰ
pomorum nemora ⁊ ortorũ ame¬
nitate uirencia in hoc emm libeat
protinus ꝓrumꝑe bba. Qͣm bo¬
ne domus tue iacob ⁊ qm pulch̃
thab̾natula tua israhel tamqui
nemora obumbrancia. ⁊ tamqͣm
cedri uuxta aquas. ⁊ quasi ꝑadisus
suꝑ flumen. Detalib nempepsa
lomonem dicitur. Habitatula uis¬
torum benedicentur. Est autem idẽ
cenobium ant procul a lemoneta
urte sicum sex cutit̾ mmilib ad plagã
distans meridianam. Ambitur uo
iuspherio muro non quidem lapi¬

Expanded text:
uo in loco ipse quoque acessi, et tantam sacrae regulae observantiam vidi, ut pene singularis sit vita eisdem monachis prae caeteris Galliae monasteriis. Est autem congregagratiarum floribus ornata: habentur ibi et artifices plurimi diversarufecti semper ad obedientiam sunt parati. Nullus ibi quidquam proprium vendicat, sed, ut in Actibus legitur apostolorum, sunt omnino omnia omnibus communia. Qui locus tam fertilis, tamque jucundus exstitit, ut cum quis ibidem diverterit, inter pomorum nemora et hortorum amoenitate virentia in haec ei libeat protinus prorumpere verba: Quam bonae domus tuae, Jacob, et quam pulchra tabernacula tua, Israel ! tanquam nemora obumbrantia, et tanquam cedri juxta aquas, et quasi paradisus super flumen; de talibus nempe per Salomonem dicitur: Habitacula justorum benedicentur . Est autem idem coenobium haud procul a Lemovica urbe situm, sex circiter millibus ad plagam distans meridianam; ambitur vero sphaerico muro, non quidem lapi
Abbreviated transcription (Latin):
Orro adhet u̾ba cunttis in merorem conu̾sis eligius ait¬
Nolite o filioli contristari sed pocius gaudete ⁊ congratulamĩ¬
tib atq in augorem conũsis nichilominus ⁊ rei ambiguitate de¬
tentis ab huius colloquio cessatum est. Nec mora post hec ⁊ leuis¬
sinia febre corꝑi infusa cepit tediare. Tunc cerrius diuina prouiden¬
pitqz eis finem dier
suoꝵ palam face Te

Expanded text:
orro ad haec verba cunctis in merorem conversis, aitob id, filioli, contristari, sed potius gaudete et congratulamitibus atque in angorem conversis, nihilominus et rei ambiguitate detentis, ab hujusmodi colloquio cessatum est. Nec mora, post haec et levissima febre corpori infusa coepit taediari; tunc certius quid divina providencoepit eis finem dierum suorum palam facere
Abbreviated transcription (Latin):
clesia est discessum. Post hec aũt
acerrime diuqz uiuene castigato
condoleutes multi pro eosem mi¬
sero conueniunt patrem ut pro eo
simul facerent oracionem. Et ita
ꝑstrati om̃s eccl̃ie mĩstri bt̃i con¬
fessorem rogabant inuxe ut quẽ¬
admodũ eos audiret adiuditandꝰ
sit iter exaudiret adimserandum
Cũq dintissime in p̃ce ꝑsisterent.
tandem misante gr̃a xp̃i effugata
maligni infestatione iuuemis res¬
tutus ẽ sanitati

Expanded text:
clesia est discessum. Post haec autem clesia est discessum. Post haec autem acerrime diuque juvene castigato, condolentes multi pro eodem misero conveniunt patrem, ut pro eo simul facerent orationem, et ita prostrati omnes ecclesiae ministri beatum confessorem rogabant innixe, ut quemadmodum eos audierat ad judicandum, sic iterum exaudiret ad miserandum. Cumque diutissime in prece persisterent, tandem miserante gratia Christi effugata maligni infestatione, juvenis restitutus est sanitati
Abbreviated transcription (Latin):
b filii fauebant. alii uero recauis
quid prouulgantes non esse rectũ
credi filium suꝑ pr̃em iudicabant
Cumq dui hu̾iuscemodi alttatio
int̾ eos u̾teretur net facile aut te¬
mere a quoqͣm diffiuitetur. Tan¬
dem episcopus cum duce accepto
consilio cum nullatenus rei pos
sent uitatem cognosc̾e iudicio eos
cõuntunt beatissimo confessori
Quia inquiunt nescimus tui ex
hiis potius tredi decernamus tibi
sancte eligii cum dei sententia hot
supplices iuditium cõmittinius
Tunc statuentes utrumq corant
sancti sepulchro expectabant ꝑ
sacramentum dei fore iuditumi
Et ecce repente dum iuram̃tum
cepisset ponere a reptus iuuers
ademone collisus interram est
grauiter. Sicqz se uehem̃ter decer¬
pens uolutabatur miser tremẽs
ispumans atqz pallescens. Ex
quo facto cuncti astantes attoin¬
ti. minioq timiore ꝑterriti dei oi¬
potentis magnificabant indicit¬
um fieri. Sit ergo inpublicum fa¬
cinus manifeste prolatam ab et¬

Expanded text:
bus filii favebant, alii vero rectius bus filii favebant, alii vero rectius quid promulgantes, non esse rectum credi filium super patrem iudicabant. Cumque diu huiuscemodi altercatio inter eos verteretur nec facile aut temere a quoquam defineretur, tandem episcopus cum duce, accepto cosent rei veritatem cognoscere, judicio eos committunt beatissimo confessori: Quia, inquiunt, nescimus cui ex his potius credi decernamus, tibi, sancte Eligi, cum Dei sententia hoc supplices judicium committimus. Tunc statuentes utrumque coram sancti sepulcro, exspectabant per sacramentum Dei fore judicium: et ecce repente dum juramentum coepisset promere, arreptus juvenis a daemone collisus in terram est graviter, sicque se vehementer decerpens volutabatur miser, tremens, et spumans atque pallescens. Ex quo facto cuncti astantes attoniti, nimioque timore perterriti, Dei omnipotentis magnificabant judicium fieri. Sic ergo in publicum facinus manifeste prolatum ab ec
Abbreviated transcription (Latin):
Ost hos autem dies fue¬
rat quoddam furtum in
ture nomomagense cõ¬
nussum. Cumq ꝑsona comis¬
si facinoris quereretur iuuenis
quidam ꝑ iudicium eiusdez culpe
conscis compellebatur. Habebat
autem idem iuuenis eodem tꝑe
cum genitore suo quandam con¬
tentionem obquam uidelicet ⁊ in¬
sidias moliebatur incetitare. Tũt
ergo occasione reꝑta ⁊ satis accura¬
te repellens a se huiuscemodi opi¬
monem cepit eadem suꝑ patrem
uelle deflectere. Ducuntur igitur
in huismodi uirgium uterq ĩ
publicum. Et conglobatis undi¬
q multis sistinitur in examine
episcopi ⁊ comitis. Ubi multa ui¬
cissim alternantes satagebat fili¬
us magno oꝑe in pr̃em calumꝑ¬
uai reflectere. Econtra pater ut
res erat. innoxium se huius faci¬
noris esse defendebat. atqr inhunt
modum contendebant coraz duce
atq ep̃s. Tunc itaq uidiius ĩ¬
pleri quod dominus merngelio
olym predixit. Cxurgent inquit
filii in ꝑentes ⁊ odio eos afficient
Quidam ergo ccumstantium ꝑti¬

Expanded text:
ost hos autem dies fuerat quoddam furtum in rure Noviomagense admissum, cumque persona admissi facinoris quaereretur, iuvenis quidam per indicium eidem culpae conscius conpellabatur. Habebat autem idem iuvenis eo tempore cum genitore suo quandam contentionem, ob quam videlicet et insidias ei moliebatur intentare. Tum ergo, occasione reperta, et satis accurate repellens a se huiusce opinionem, coepit eadem super patrem velle deflectere. Ducuntur igitur in huiusmodi iurgium uterque in publicum, et conglobatis undique multis, sistuntur in examine episcopi et comitis. Ubi multa vicissim altercantes, satagebat filius magnopere in patrem calumniam reflectere; e contra pater, ut res erat, innoxium se huius facinoris esse defendebat, atque in hunc modum contendebant coram duce atque episcopo. Tunc itaque vidimus impleri, quod Dominus in euangelio olim praedixit: Exsurgent, inquit, filii in parentes et odio eos afficient. Quidam ergo circumstantium parti
Abbreviated transcription (Latin):
genib ante dei uoltum prouolutꝰ
orat supplicit gemens atq suspi-¬
rans ut sua benignissima pieta¬
te pronideat pastorem qui regat
modeste suam plebem. Nie fiat in¬
quit eterne pastor hec plebs sicut
oues quibz non est pastor. Cõmẽ¬
do tibioues quas michi tredidisti
⁊ familiami omnem quam ꝑ mi¬
inst̾ium officii mei tuo saucto ser¬
benientur nuitu. ⁊ tuo dirgantur
imꝑio. Omira eligii caritas ⁊ mog¬
infica bouitas recessurus iam de
mundo su quodammo cura neg¬
lecta alioruni sicut semꝑ consue¬
uerat gerebat adininicula. Sicut
eiuim exicum hac uice cupiebãt
ut domiio iubente ad illa elata.
et̾incatis habitacula transiret ubi
ei pabatur gandium sempituu
nulla uiq̃m uetustate ꝑituru
Et nichilomunus illuc tendes gre¬
gis sibi couussi fauilieqz adepte
magnam ut consueuerat solicitu¬
dinem gerebat cõmendans utiq
domino tum feruore quod abipõ
ãcceꝑat taleniti munus

Expanded text:
genibus ante Dei vultum provolutus, genibus ante Dei vultum provolutus, orat suppliciter gemens, atque suspirans, ut sua benignissima pietate provideat pastorem, qui regat modeste suam plebem: Ne fiat, inquit, aeterne Pastor, haec plebs sicut oves quibus non est pastor; commendo tibi oves, quas mihi credidisti, et familiam omnem, quam per ministerium officii mei tuo sancto serbernentur nutu, et tuo dirigantur imperio. O mira Eligii charitas et magnifica bonitas! recessurus jam de mundo, sui quodammodo cura neglecta, aliorum, sicut semper consueverat, gerebat adminicula; sic enim eximi hac luce cupiebat, ut, Domino jubente, ad illa clara aeternitatis habitacula transiret, ubi ei parabatur gaudium sempiternum nulla unquam vetustate periturum; et nihilominus illuc tendens, gregis sibi commissi familiaeque adeptae magnum, ut consueverat, sollicitudinem gerebat, commendans utique Domino cum fenore quod ab ipso acceperat talenti munus
Abbreviated transcription (Latin):
at mente tota semꝑ complectens.
Tandem ergo unt amaras laq̾nas
dicta qz merencia resumens u̾bu
ait. Ci olite exhot usq quaq cõtris¬
tari. ⁊ me queso amplius nolite.
fletu uexare de abscessu meo. Et si
uere sapitis. gaudere uos potuis
conueiit qͣm lugere. quia equidẽ
⁊ si pũcia corponis absens fuero.
ram cõmitto. Ego uero si quid bo¬
ni agere potui uestris profectibus
militaui. Et cognoscetis hoc mil
mutilis seruus non fecuut debui.
dominus tamen potuit quem ad¬
modum huc usqz uoluit. uos er¬
go moneo ⁊ ꝑ gloriosum xpisti ad¬
uentum obtestor. ut si qua uobis
ergame cantas est si michi in car¬
men reꝑenditis dileccionis affec¬
tu maudata ⁊ instituta mea ser¬
uare turate. ⁊ in quo umisquisq
uestrum preualet demonastiolis
meis que xꝑo auspice edificaui.
merredem et solicituomen habeto¬
te ⁊ ualete uiscera mea. Post hec u¬
ba uergente iam die aduespun ꝑ
cidit subito inpauimento: ⁊ fixis

Expanded text:
ac mente tota semper complectens.ac mente tota semper complectens.Tandem ergo inter amaras lacrymas, dictaque moerentia resumens verbum, ait: Nolite ex hoc usquequaque contristari, et me, quaeso, amplius nolite fletu vexare de abcessu meo, et si vere sapitis, gaudere vos potius convenit quam lugere, quia equidem etsi praesentia corporis absens fuero, ram committo: ego vero si quid boni agere potui, vestris profectibus militavi, et cognoscetis hoc in iinutilis servus non feci ut debui, Dominus tamen novit quemadmodum huc usque volui. Vos ergo moneo, et per gloriosum Christi adventum obtestor, ut si qua vobis erga me charitas est, si mihi vicarium rependitis dilectionis affectum, mandata et instituta mea servare curate; et in quo unusquisque vestrum praevalet, de monasteriolis meis, quae Christo auspice aedificavi, mercedem et sollicitudinem habetote; et valete, viscera mea. Post haec verba, vergente jam die ad vesperam, procidit subito in pavimento, et fixis
Abbreviated transcription (Latin):
mundo comoranis ꝯminuentur
scd acta potius indies increm̃tan
exitum ne abscessu tuo oumes pa¬
ciamur exitium S eniumi te non
compellit ut migres nostri pocius
abire uel sotios nos tue mortis assu¬
me. Melius profecto tetum ducimꝰ¬
mori qͣm te absente in mũdo uiuere
absenciam tuari ferre non possuꝰ
quia tri similem nunqͣm habebi¬
iuus. Doleat ergo tibi pastor bone
ne tam cito oibatam relinquas ꝑle¬
bem. Moucat pietatem tuam lut¬
tus iste quo impetres aput deuim
suꝑstes ad huc in corꝑe esse. Talia e¬
os deflentes piissimus iste ꝑastor
audiens ubertun facies lacrimis
rigabat quas magnitudo pietatis
iudices clementissum cordis effude¬
rat. Gaudelat quippe desua uocacio¬
ne merebatq ad tempus mire illis
compacicus decorum destitutio ne
Et cum esset pius essetqz minirum
requiem desiderabundus. uec hos.
ad momentum deserere. net a xpo
licet in satiabilit̾ siciens illum in¬
hianter desiderans. illiumnqz oculis

Expanded text:
mundo commoratus fueris, minuentur, mundo commoratus fueris, minuentur, sed aucta potius in dies incrementanexitum, ne abscessu tuo omnes patiamur exitium; senium te non compellit ut migres; quos deseris, potius abire, vel socios nos tuae mortis assume; melius profecto mori tecum ducimus, quam te absente in mundo vivere; absentiam tuam ferre non possumus, quia tui similem nunquam habebimus. Doleat ergo tibi, pastor bone, ne tam cito orbatam relinquas plebem, moveat pietatem tuam luctus iste, quo impetres apud Dominum superstes adhuc in corpore esse. Talia eos deflentes piissimus ille pastor audiens, ubertim faciem lacrymis rigabat, quas magnitudo pietatis indices clementissimi cordis effuderat: gaudebat quippe de sua vocatione, moerebatque ad tempus mire illis compatiens de eorum destitutione, et cum esset pius, essetque nimium requiem desiderabundus, nec hos ad momentum deserere, nec a Christo licet, insatiabiliter sitiens, illum innianter desiderans, illumque oculis
Abbreviated transcription (Latin):
ppriis u̾naculis constituit eis mo¬
nasteria int cetera excellentissima
ad que post suuni discessum sin¬
guli quiqz proꝑare deb̾ent ⁊ dixit
ad eos. Ecce hodie in manus ur̃as
comendo salutem anmaꝵ ur̃aruz
Mencutote ergo admonitionũ me¬
arum. ⁊ cogitate iam singuli de uob̾¬
metip̃is. Hec inter omnia que mo-¬
neo assidue agite. het sapite hoc re¬
texite. ⁊ memoriam meam uobisẽ
semꝑ ubiq portate. Eligius emm
imgrat ⁊ iaui non erit m hos seculo
robiscum. Cum hos igitur dixiss
ounes qui aderant cum ingenti
iugitu uocem leuantes. uixq int̾
crebros singultus u̾ba formantes
consona. oumnes uoce deflebant di¬
centes. Cur nos pater deseris uł tur
tai cito a nobis recedere cupis. cui
alumpnos tuos orbatos relinqͥs
aut cii pastoroptime gregẽ quez
ex gentibz congregasti fouendum
couuitis. Stimus quidem olyi
desidcrare te xꝑm sed salua tibi ma¬
uent tua premia nec si diutius in

Expanded text:
propriis vernaculis, constituit eis mopropriis vernaculis, constituit eis monasteria inter caetera excellentissima, ad quae post suum discessum singuli quinque properare deberent; et dixit ad eos: Ecce hodie in manus vestras commendo salutem animarum vestrarum; mementote ergo admonitionum mearum, et cogitate jam singuli de vobismetipsis; haec inter omnia quae moneo assidue agite; haec sapite, haec retexite, et memoriam meam vobiscum semper ubique portate: Eligius enim migrat, et jam non erit in hoc saeculo vobiscum. Cum haec igitur dixisset, omnes qui aderant cum ingenti rugitu vocem levantes, vixque inter crebros singultus verba formantes, consona omnes voce deflebant, dicentes: Cur nos, Pater, deseris, vel cur tam cito a nobis recedere cupis? Cui alumnos tuos orbatos relinquis, aut cui, pastor optime, gregem, quem ex gentibus congregasti, fovendum committis? Scimus quidem olim desiderare te Christum, sed salva tibi manent tua praemia, nec si diutius in
Abbreviated transcription (Latin):
decembrium cunctis undiq famu¬
lis ⁊ discipulis suis quos iam ⁊ si
nou spiritu corpe tamen in cipie¬
bat relinquere orphannos ita ex-¬
orsus est ad eos ultimam dilectissi¬
ini prauitatis in ee audientes sen¬
tentiam ultima amatoris nũ gra¬
tifice ꝑciꝑite u̾ba. Si me uicaria di¬
leccione amtatis dunna iussa adĩ¬
plere contendite. ih̃ui semp suspĩa¬
te. precepta eius nr̃is mentib figi¬
te. Si met uen aulatores estis xꝑi
nomien sicut ⁊ ego amate. incerte ꝯ¬
dicionis uitam cottidie ancipitem
retractate dei tremenda iudicia iugi¬
ter formidate. Quales eritis indie
iudicii pñtandi solicita considacio¬
ne pensate. Ego emu sed eloquia
scripturarum gradior iam uiam
umuse terre. Iam itaq amodo ab¬
sq me in hoc mundo degetis quia
me domnus iam euocare digna¬
tur sed ⁊ ego cupio iam dissolui.
⁊ si domino platuerit ẽẽ in requie
hiis dictis cum omnes flerent ⁊
euilarent. euocatis ille singillatĩ

Expanded text:
Decembrium cunctis undique famuDecembrium cunctis undique famulis et suis discipulis, quos jam etsi non spiritu, corpore tamen incipiebat relinquere orphanos, ita exorsus est ad eos: Ultimam, dilectissimi, parvitatis meae audientes sententiam, ultima amatoris vestri gratifice percipite verba, si me vicaria dilectione amatis; divina jussa adimplere contendite, Jesum semper suspirate, praecepta ejus vestris mentibus figite; si vere mei amatores estis, Christi nomen sicut et ego amate; incertae conditionis vitam quotidie ancipitem retractate, Dei tremenda judicia jugiter formidate, quales eritis in die judicii praesentandi sollicita consideratione pensate; ego enim, secundum eloquia Scripturarum, gradior jam viam universae terrae; jam itaque amodo absque me in hoc mundo degetis, quia me Dominus jam evocare dignatur; sed et ego cupio dissolvi jam, et, si Domino placuerit, esse in requie. His dictis cum omnes flerent et ejularent, evocatis ille singulatim
Abbreviated transcription (Latin):
b tius cum eidem degens. Namsi
oblitus u̾ba mea illut deiceps
accesseris. noui procerto ꝙ unius
inde non redies. Itaq ut cum pre¬
dixit ita post eius obitum contig̾
siam prefatus balderedus negli-¬
genter excedens ybum istud. post
mortem bt̃i uiri ad p̾dictam urbe
sine cunctamine ꝓperauit. Et nõ
post multos dies irruente suꝑse
turba uehementer cesus adulti¬
mumi interemptus est. Igitur ut
laretur ita duntaxat ut sꝑ eandẽ
deambulando batuloqz regente
infirmos artus sustentando dissi¬
mularet. Nec sicquidem adei oꝑe
cessabat bonam hant urtutum̃
suaꝵ consumacionem existimãs
si ad finemusq ꝑduceret id quod
ꝑlonga uite spacia iugi instantia
nib ⁊ uigiliis membra fatiscen¬
tia spiritum seruire cogebat. ⁊ m̃¬
te quodamm̃o admemoriam fu¬
ture bt̃itudnus transiens ininuũ
letus cupitum iter expectabat.
Interea tum iam ꝓpinquare pro¬
fecrionis salutarem diem senti¬
ret. congregatis pridie kalendar

Expanded text:
bus tuis, cum eisdem degens; nam si bus tuis, cum eisdem degens; nam si oblitus verba mea illic deinceps accesseris, novi pro certo, quod vivus inde non redies'. Itaque, ut tum praedixit, ita post eius obitum contigit. Namque praefatus Balderedus neglegmortem beati viri, ad praedictam urbem sine cunctamine properavit, et non post multos dies, irruente super se turba, vehementer caesus, ad ultimum interemptus est. Igitur ut laretur, ita duntaxat ut semper eamdem deambulando, baculoque regente infirmos artus sustentando, dissimularet, nec sic quidem a Dei opere cessabat, bonam hanc virtutum suarum consummationem existimans, si ad finem usque perduceret, id quod per longa vitae spatia jugi instantia nibus et vigiliis membra fatiscentia spiritui servire cogebat, et mente quodammodo ad memoriam futurae beatitudinis transiens, nimium laetus cupitum iter exspectabat. Interea cum jam propinquare profectionis salutarem diem sentiret, congregatis pridie Kalendarum
Abbreviated transcription (Latin):
olymi hoc tempus desiderabam
olyni hant messionem post lon¬
gam uite erumꝑuam ꝑcipe tupi¬
ebam. Ilis itaq suspirantibus
atqr mangorem conũsis nichilo¬
minus ⁊ ret ambiguitate detentis
ab hunismõi colloquio cessatum
est. Nec mora post hoc ⁊ leissĩa
febre corpi infusa cepit tediare.
Tunt cercius qd duuna proudẽ¬
cia de sua morte condiscens iussit
conuosari omines famulos ⁊ mni¬
instros suos quos ip̃e longo iam
tempe aleus instituerat. ⁊ ceꝑit eis
finem dierum suorum palam fa¬
cere. ac sicut semꝑ consueu̾at int̾
ceta predicare pacem semꝑ haben¬
dant pacem fratribz custodiendã
⁊ taritatem pretipue tenendam.
in qua est unitas ⁊ concordie uni¬
culum. Deinde euocato balderedo
eccłie cornacensis abbate. dix̃ ad
eum. Eiem tibi frater nõ celabõ
quam certissime fore diditi. Ego
quidem scd̾m tenorem pr̃m gra¬
dior uiam meam. te uero moneo
ne ulterius turonos redire appe¬
tas. sed esto hic contentus cum fr̃i¬

Expanded text:
olim hoc tempus desiderabam, olim hoc tempus desiderabam, olim hanc messionem post longam vitae aerumnam percipere cupiebam'. Illis itaque suspirantibus atque in angorem conversis, nihilominus et regi ambiguitate detentis, ab huiusmodi conloquio cessatum est. Nec mora, post haec et levissimo febre corpori infuso coepit taediari. Tunc certius quid divina providentia de sua morte condiscens, iussit con vocari omnes famulos et ministros suos, quos ipse longo iam tempore alens instituerat, et coepit eis finem dierum suorum palam facere hac, sicut semper consueverat, inter cetera praedicare pacem semper habendam, pacem fratribus custodiendam et caritatem praecipuae tenendam, in qua est unitatis et concordiae vinculum. Deinde, evocato Balderedo ecclesiae Turnacensis abbatem, dixit ad eum: 'Rem tibi, frater, non celabo, quam certissime fore didici. Ego quidem secundum tenorem patrum gradior viam meam. Te vero moneo, ne ulterius Turonos redire appetas, sed esto hic contentus cum fratri
Abbreviated transcription (Latin):
timum donine tempus expectẽ
ut tamen facilius at solidiꝰ emẽ¬
detur. Ille respondit. Omite hut
usq filioli. quomam si nõ emẽ¬
datur me iam suꝑstite nicorpõe
non emendabitur. Ex quo uerbo
cuncti pene thabefacti atq man
gorem u̾si. ceꝑunt mutuo suspirã¬
tes ditere. ou contingat domĩe
famulis tius hec uidere que loq̃¬
tis. sed magis multis dimis ad
ornatum eccłie sue dominus pau¬
pumiq presidium bt̃itudinem
tuani hic unare ꝑmittat. Ad het
trahens ait. Non ur̃a exhoc s po¬
cius donun in me fiat uolũtas
Exigit enimi nature condicio. ut
post multiplicia uite huius ob¬
lectamenta tandem iam perga¬
mus ad uemam. Sed ⁊ uobis ex¬
pedit ut cum effectu nequeatis
uel sola tamen uoluntate dei in
hot uoluritatinon discrepetis qr
proculdubio tempus iam p̃fim¬
tinu est. Porro adhec u̾ba cunttis
in merorem conũsis ait. Nolite
ob id filioli contristari sed potius
gaudete ⁊ congratulamim quia

Expanded text:
tunum, domine, tempus expectetur , tunum, domine, tempus expectetur , ut tum facilius ac solidius emendetur', ille respondit: 'Sinite huc usque, filioli, quoniam si modo non emendatur, me iam superstite in corpore non emendabitur'. Ex quo verbo cuncti paene tabefacti atque in angorem versi, coeperunt mutuo suspirantes dicere: 'Non contingat, domine, famulis tuis haec videre quae loqueris, sed magis annis multis ad ornatum ecclesiae suae Dominus pauperumque praesidium beatitudinem tuam bic vernare permittat'. Ad haec trahens, ait: 'Non nostra ex hoc, sed potius Domini in me fiat voluntas. Exigit enim naturae conditio, ut post multiplicia vitae huius oblectamenta tandem iam pergamus ad veniam; sed et vobis expedit, ut cum effectu nequeatis, vel sola tamen voluntate Dei in hoc voluntati non discrepetis, quia procul dubio tempus iam praefinitum est'. Porro ad haec verba cunctis in merorem conversis, ait: 'Nolite ob id, filioli, contristari, sed potius gaudete et congratulamini mihi, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Actum est autem in diebz illis pt¬
qͣm eligius ciucta mundi huns
adu̾sa cunctos qr labores equam¬
miter tollerauit. Post uite tempo¬
rarie adimiistracionem bñ trãs¬
actam. Post multiplicia miseri¬
cordie oꝑa post dulcia uite exen¬
pla. post innumera captuoru
agnima liberata. post monacho¬
rum unginum multitudinem
copiosam deo traditam ceuobiis¬
qz mancipatam. post in mensĩ
molem substancie elemosinis
distributam. post fidelissime dis¬
pensacionis credite sibi petunie
undiq mĩta cumuilata uergente
lam in semo etate. Cum esset an¬
norum amplius septuaguita
cunctis bonis oꝑib refertus sen¬
tiens iani dissolũcionem sui cor¬
poris imminere. cepit cum disci
opido deambulare ⁊ fortuitu con¬
spiciens emmus uioit exfronte
basilice sancti medardi parietem
ex ꝑte dissipatum. eripturamq
iuminens ruitiam ĩmitantem
instrare. Iussit ergo continuo ar¬
tificem uotan ⁊ ꝑietis infimuitatẽ
illico cum limamentis solidare
Qu tum discipuli dicerent opor¬

Expanded text:
actum est autem in diebus illis, postquam Eligius cuncta mundi huius adversa cunctosque labores aequanimiter toleravit, post vitae temporariae administrationem bene transactam, post multiplicia misericordiae opera, post dulcia vitae exempla, post innumera captivorum agmina liberata, post monachorum virginumque multitudinem copiosam Deo traditam coenobiisque mancipatam, post inmensam molem substantiae elemosinis distributam, post fidelissimae dispensationis creditae sibi pecuniae undique merita cumulata, vergente iam in senio aetate, cum esset annorum amplius septuaginta, cunctis bonis operibus refertus, sentiens iam dissolutionem sui corporis inminere, coepit quadam die oppido deambulare, et fortuitu conspiciens eminus, vidit ex fronte basilicae sancti Medardi parietem ex parte dissipatum cripturamque inminens ruinam minitantem instare. Iussit ergo continuo artificem vocari et parietis infirmitatem ilico cum liniamentis solidare. Cui cum discipuli dicerent: 'Opor
Abbreviated transcription (Latin):
nachis bti elign quodam tꝑe
podagrico in pece humore ꝑ¬
cussus decumbebat in lectõ.
tumidus mitantum yt nul¬
latenus sufferret pedem suum in
t̾ram ponere. Is namqz posttan¬
dem confidens demeritis confesso¬
ris meloteni uti eligii quod pro
magno inunere seruabat deuotis¬
sune sibi inꝑosuit. atqz exemis ho¬
ra pedem tumidum ⁊ in inobile
mulcendo uudiqz contigit. Post
tuius uidelicet actactum de tumes¬
cente pede gressum pristinum te¬
cepit. ⁊ ita demum a predicto peda¬
grico humore illesus ꝑmansit ac
si minqͣm antea eumi exꝑtus fu¬
isset. Iam uõ in talce libri dignũ
purant adiciendum istus quod
nd eius lectum declaratuni fuit
lectum etus ostensis. capitu

Expanded text:
nachis beati Eligii, quodam tempore podagrico in pede humore percussus decumbebat in lecto, tumidus in tantum, ut nullatenus sufferret pedem suum in terram ponere. Is namque post tandem confidens de meritis confessoris, melotem beati Eligii, quam pro magno munere apud se servabat, devotissime sibi imposuit, atque ex ejus ora pedem tumidum et immobilem mulcendo utique contigit; post cujus, videlicet, attactum detumescente pede, gressum pristinum recepit, et ita demum a praedicto podagrico humore illaesus permansit, ac si nunquam antea expertus fuisset. Jam vero in cal e libri dignum putavi adjiciendum illud quod ad ejus lectum declaratum fuit mlectum ejus ostensis. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
tas eadem frequent exposcit si dei
muerit fauor que michi comꝑtã
sunt queq admemoriam donu¬
nus reduxit qͣm qui imꝑito dige¬
ram stilo, non leporen sermom
inquirens sed sancti simplitem
uitam simplici sermone ipsuis
animatus precib enarrare tẽꝑ¬
tabo. eius qz uite cursum licet ser¬
monẽ nitulto ingentiq tamen

Expanded text:
tas eadem frequenter exposcit, si Dei iuverit favor, quae mihi conperta sunt quaeque ad memoriam Dominus reduxerit, quamquam inperito digeram stilo, non leporem sermonis inquirens, sed sancti simplicem vitam simplici sermone, ipsius animatus precibus, enarrare temptabo, eiusque vitae cursum, licet sermone inculto, ingenti tamen
Abbreviated transcription (Latin):
side igitur digresus ceꝑto
traunte ꝑgeus ꝑuenit tan¬
dem ad suos. Diebz namq
singulis plebem sibi cõmis¬
sam commnonens infatiga-¬
biliter salutarib monitis exhort¬
batur. ⁊ elo miniꝵ ueritatis accen¬
sus uolebat pplis pandere qd̃ ipse
intemerata fice teneret. mandans
omnib seruire deo in ueritate. ⁊ fa¬
cere iusticiam iomin tempore. ł¬
Etut essent memores beneficior
tis dieb uite sue. Nam collectis un¬
diq adecclĩam turbis multa qui¬
dem ⁊ magna breuiter in sermõe
complexa. sed in edificatione sꝑi¬
taliter copiosa cum ꝓphetica fidu¬
sui exaltaus uocem adeos moni

Expanded text:
de igitur digressus, coepto tramite pergens pervenit tandem ad suos. Diebus namque singulis plebem sibi commissam commonens, infatigabiliter salutaribus monitis exhortabatur, zelo nimirum veritatis accensus, volebat populis pandere quod ipse intemerata fide teneret, mandans omnibus servire Deo in veritate, et facere justitiam in omni tempore, et ut essent memores beneficiorutis diebus vitae suae. Nam collectis undique ad ecclesiam turbis, multa quidem et magna breviter in sermone complexa, sed in aedificatione spiritaliter copiosa, cum prophetica fiducia exaltans vocem hujuscemodi
Abbreviated transcription (Latin):
certissime fore didici. Ego quidem scdm tenorem patrum
Nami si oblitus uerba mea illuc deinceps accesseris. noui procer¬
to qd uiuus inde non redies. Itaq ut tunt predixit ita post eiꝰ
obitum contigit. Nam prefatus balderedus negligenter exte-
dies irruente suꝑ se turba uehementer cesus adultimum inter¬

Expanded text:
certissime fore didici. Ego quidem secundum tenorem patrum nam si oblitus verba mea illic deinceps accesseris, novi pro certo, quod vivus inde non redies'. Itaque, ut tum praedixit, ita post eius obitum contigit. Namque praefatus Balderedus neglegenter excededies, inruente super se turba, vehementer caesus, ad ultimum inter
Abbreviated transcription (Latin):
tultu inseruiint. uos autem si
preceptis xꝑi libenter obtempare¬
uelitis nchil paueatis quia in no¬
xii abhiis latruntulis semꝑ eritis
aultis pretea rogantib pr̃o uexa¬
tis uoluit statin or̃onem pro eis
assumere. Sed ait siite huc us
sunte sentiant sentiant. Debent sc̃i¬
re quos demum ꝑhorrescant. ⁊ qui¬
bus actenus obtemꝑantes obedi¬
erunt. Sic itaq anno illo trans¬
acto tum amuũsaria rursus pre¬
fata festutas aduenisset iussit õs
uexatos illos ꝑalam ad esse. Cum
qz omnes adessent drone p̾missã-
exhortizauit aquam ⁊ dedit eis pro
medela. confestimq liberauit eos eb
obsidione dyabolica. Erat autem
numerus eorum amplius ꝙͣ quin¬
quagunta. S̾it ergo uia eis saluti
ad mucciata plurimũq torrectos
eos ⁊ castigatos dimisit abire sã
oblacionem int̾dixit celebrari.
lio uero tempore cum dyo

Expanded text:
cultui inserviunt; vos autem, si cultui inserviunt; vos autem, si praeceptis Christi libenter obtemperaveritis, nihil paveatis, quia innoxii ab his latrunculis semper eritis'. Multis praeterea rogantibus pro vexatis, noluit statim orationem pro eis adsumere, sed ait: 'Sinite hucusque, sinite, sentiant, sentiant; debent scire, quos demum perhorrescant et quibus actenus obtemperantes oboedierunt'. Sic itaque, anno illo transacto, cum anniversaria rursus praefata festivitas advenisset, iussit omnes vexatos illos palam adesse. Cumque omnes adessent, oratione praemissa, exorcizavit aquam, et dedit eis pro medela, confestimque liberavit eos ab obsidione diabolica. Erat autem numerus eorum amplius quam quinquaginta. Sic ergo eis via salutis annuntiata, plurimumque correctos eos et castigatos dimisit abire sanooblationem interdicit celebrari. Alio vero tempore cum dio
Abbreviated transcription (Latin):
tis contraditere audent. ⁊ mogis
demonum seduccionib qͣm tius
preceptis obtemꝑant tuo ꝑmis¬
su ip̃orum nnt ⁊ cecitate ad ex¬
emplum t̾roremq multorum ĩ¬
pleantur quo cognosce possint.
quorum oꝑa exercent. ut abhomi
nib inte credentib eirixius glori¬
cuius u̾ba subito pluun hn pre¬
ci pue hii qui erant exꝑte ercheno¬
aldi quiqz mandata duuna despi¬
cientes mamis i eum parabant
lacere imnundo afflati spiritu. ce¬
punt continuo modis diu̾sis de¬
lectari. Dmnis autem multitũ¬
do exceptis hiis qui ad erat ingen¬
ti panore ꝑterriti uestigia homĩs
dei lambebant uerentes ne smmulia
pateretitur. pollitentes singuli
cuncta que mandaret sine aliqua
iam simulatione sese assecuturos
Ad quos uir btus dixit. Niolite ti¬
mere uos sed magis iustum dei
iudicium glorificate. quomian
reuera dignum est. ut hii qui eiꝰ
uoluntati contraire uidentur tra¬
diti eis ad tempus quos diligũt
sentiant preceptores suos quoꝵ

Expanded text:
itis contradicere audent, et magis itis contradicere audent, et magis daemonum seductionibus quam tuis praeceptis obtemperant, tuo permissu, ipsorum nunc ferocitate ad exemplum terroremque multorum impleantur, quo cognoscere possint quorum openibus in te credentibus enixius gloricuius verba subito plurimi, hi praecipue qui erant ex parte Herchenoaldi, quique divina mandata despicientes manus in eum parabant iniecere, inmundo afflati spiritu, coeperunt continuo modis diversis debaccare. Omnis autem multitudo, exceptis his qui aderant, ingenti pavore perterriti, vestigia hominis Dei lambebant, verentes, ne similia paterentur, pollicentes singuli, cuncta quae mandaret sine aliqua iam simulatione sese adsecuturos. Ad quos vir beatus dixit: 'Nolite timere vos, sed magis iustum Dei iudicium glorificate, quoniam re vera dignum est, ut hi qui eius voluntati contraire videntur, traditi eis ad tempus quos diligunt, sentiant praeceptores suos, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
conui sequetur. uenit ergo per
medias ppłoru turbas. ⁊ stans
in quodam emminenti loco ante
basilicam cepit instantius predi¬
care uehement obiuigans ppłi
eo ꝙ moiitis salutarib terga pa¬
rantes dyabolicis philacteriis tã¬
toꝑe essent intenti. Aocuins exhor¬
tacionem uehement turba cõmo¬
ta probrosa ei u̾ba cum ingenti ꝓ¬
tenua respondebant interitum ei
minantes atqz dicentes. Numꝙ̃
tu romane. qͥnins hec frequentꝰ
taxes consuetudines nr̃as euelle
potis sed solempnia nr̃a sicut at¬
tenus fecimus. ꝑpetuo semꝑqs
frequentabimnus. nec nullus ho¬
minum erit qui priscos atq gra¬
tissimos possit nobis uniqͣm ꝑ¬
hibere ludos. Tunt ille cũ nnchil
se proficere cerneret. magisqz lu¬
dos coalescere uideret indignacio¬
ne cõmotus dũm ih̃m xp̃m exun
pectore interpellauit diceus. Que¬
so domine diuinam clemenciam
tuam. ut hii qui tum tanta ausa¬
cia atq suꝑbia tuts sanctis mom¬

Expanded text:
conum, sequeretur. Venit ergo per conum, sequeretur. Venit ergo per medias populorum turbas, et stans in quodam eminenti loco ante basilicam, coepit instantius praedicare vehementer objurgans populum eo quod monitis salutaribus terga parantes, diabolicis phylacteriis tantopere essent intenti. Ad cujus exhortationem vehementer turba commota, probrosa ei verba cum ingenti protervia respondebant, interitum ei minitantes atque dicentes: Nunquam tu, Romane, quamvis haec frequenter taxes, consuetudines nostras evellere poteris, sed solemnia nostra sicut hactenus fecimus, perpetuo semperque frequentabimus, nec ullus hominum erit, qui priscos atque gratissimos possit nobis unquam prohibere ludos. Tunc ille cum nihil se proficere cerneret, magisque ludos coalescere videret, indignatione commotus, Dominum Jesum ex imo pectore interpellavit, dicens: Quaeso, Domine, divinam clementiam tuam, ut hi qui cum tanta audacia atque superbia tuis sanctis mon
Abbreviated transcription (Latin):
Tigitur quodam tempe cũ
dies natalicius beatissi
petri apłi in diocesi quadas
hiut procul a nomoinense
opido celebraretur. adiens
eligius uitum cum ingenti ꝯstan¬
tia predicabat sicut consuenerat
dei u̾bum abitiendos diitaxat at¬
qz abhominancos esse cinictos de¬
monum ludos ⁊uephandas sal¬
tationes uel tarailas. omnes q
manes prorsus relinquendas suꝑ¬
stitiones. Quam eius preditaciõ¬
nem p̾stanciores quiqz loti illiuis
ualde egre ferebant scilicet ꝙ ferlas
eorum euteret at legittimas ut pu¬
tabant consuetuomes exmaniet
Tunc praui quiqz miences consi¬
lium. ⁊ precipue exfamilia her-¬
chenoaldi qui erant eo tempore
ppositus pallacii emulabatur
eligium sed non adbonum. De¬
creuerunt simul ut si int̾ius huiꝰ¬
modi nugis eorum contra iret eli¬
gius illico irritentes intficerent
eum. Quod cum eligius cogno¬
uisset ingenti maifirii desiderio l¬
stinulatus surrexit concite ⁊ prre¬
cepit suis omnibs ut millus etĩ
preter duos clericos atq unũ dya¬

Expanded text:
Igitur quodam tempore, cum dies natalicius beatissimi Petri apostoli in diocesim quandam haud procul a Noviomense oppido celebraretur, adiens Eligius vicum, cum iugenti constantia praedicabat, sicut semper consueverat, Dei verbum, abiciendos dumtaxat atque abhominandos esse cunctos daemonum ludos etationes, vel caranisas, omnesque inanes prorsus relinquendas superstitiones. Quam ejus praedicationem praestantiores quique loci illius valde aegre ferebant, scilicet quod ferias eorum everteret, ac legitimas, ut putabant, consuetudines exinaniret. Tunc pravi quique inientes consilium et praecipue ex familia Herchenoaldi, qui erat eo tempore praepositus palatii aemulabatur Eligium, sed non ad bonum decreverunt simul, ut si ulterius hujusmodi nugis eorum contrairet Eligius, illico irruentes interficerent eum. Quod cum Eligius cognovisset, ingenti martyrii desiderio stimulatus surrexit concite, et praecepit suis omnibus, ut nullus eum, praeter duos clericos atque unum dia
Abbreviated transcription (Latin):
nastio meo infuso cor¬
pon thabo aterriano tỹ¬
ꝑo grauissime rexabatur. Qui cũ
ꝑdies multos morbo in ualescen¬
te minium actereretur tunctaq
eius menibra uallitudo tremula
quatiendo pene dissolueret unꝰ
exdyaconib monastii hñs aput
se reconditum quoddam linthe¬
um quod btus elius aliquando
tulit cumq suꝑ pectus egri im¬
posuit. Quod postqͣm tercio fetͥ
satagens minium eger cepit su¬
dare atq rubere. ⁊ uehementi sin¬
gultu pectus quaciente omnen
contuuo habundantiam fellis
nuserante conualescens pristi-¬
nam saitatem recepit
ubi clericus quidam saucti ꝑigne¬
in uendicans in cendio uallatur

Expanded text:
nasterio meo infuso corpori tabo a tertiano typo gravissime vexabatur: qui cum per dies multos morbo invalescente nimium attereretur, cunctaque ejus membra valitudo tremula quatiendo pene dissolveret, unus ex diaconibus monasterii habens apud se reconditum quoddam linteum, quod beatus Eligius aliquando tulit, eumque super pectus aegri imposuit; quod postquam tertio fecit, satagens nimium aeger coepit sudare atque rubere, vehementi etiam singultu pectus quatiente omnem continuo abundantiam fellis miserante convalescens, pristinam sanitatem recepit. CAPUT LXXI. Clericus quidam sancti pignora venditans incendio circumvallatur
Abbreviated transcription (Latin):
Ie igitur quadam duo re¬
ges germani locharins
scilicet ⁊ theodricus eg̾ssi
penes pallacium gracia illit or̃s¬
ns diuertitut. Ubi orone facta
cum redirent ad regiam p̾uemẽ¬
tes eos quidam oꝑtimatuũ dabãt
salubre consilium. ut aliquid e¬
lemosine obbti uenerationem ei¬
dem loco tribuerent. Sed rexsem¬
or inpromptu contempnens ne¬
glexit hoc ubum. iunor uero ma¬
iore foris p̃gresso solidos illit po¬
suit cui uoto ex radianti ictal¬
lo. Deinde abeo loco uterqz ꝓꝑan¬
tes cum ingressi fuissent pallacĩ
ceꝑit subito idem rex locharius in¬
fusa corꝑi febre uehement angi.
Et cum globato undiqz om̃i cor¬
ꝑe ardore at simul repente in sa¬
pite defluente cepit arcentissimo
dolore dente illico truciati. Cumq
noctem illam in maximis tranis¬
egisset angustiis facto mane ne-¬
gligenciam recordans hest̾m diet
ad presidimm sancti confugit eli¬
gu. Et ubi pridie fratre lalrgiente
sua nchil obtulerat spoute. ibi
iam coactus tantumi ut meretur

Expanded text:
ie igitur quadam duo reges germani, Hlotharius scilicet et Teudericus, egressi penes palatium gratia illic orationis divertunt. Ubi oratione facta, cum redirent ad regiam, praevenientes eos quidam optimatum, dabant salubre consilium, ut aliquid elemosinae ob sancti venerationem eidem loco tribuerent; sed rex senior in promptu contempnens neglexit hoc verbum, iunior vero, maiore foris praegresso, solidos illic posuit cum voto ex radianti metallo. Deinde ab eo loco uterque properantes, cum ingressi fuissent palatium, coepit subito idem rex Lotharius infuso corpore febri vehementer angeri, et conglobata undique omni corporis ardore ac simul repente in capite defluente, coepit ardentissimo dolore dente ilico cruciari. Cumque noctem illam in maximis transegisset angustiis, facto mane neglegentiam recordans hesterni diei, ad praesidium sancti confugit Eligii, et ubi pridie, fratre largiente sua, nihil obtulerat sponte, ibi iam coactus, tantum ut mereretur