comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
militudines creatori om̃ium. in creatura cupiens
inuenire qd̃ esset simile creatori: & reuera
nes. quas eternitati possim comparare. S &
tu quas inuenisti qͥd sunt: Quid em̃ mueni-¬
sti. Qua pater maior est tempore qͣm filiꝰ.
& ideo uis ut filiꝰ di tempore minor sit qͣm
pater eternꝰ. quia inuenisti minorem filiũ pa-¬
tre temporali. Da mͥ ȩternũ patrem hic: & in-¬
uenisti similitudinem. Filium inuenisti patre¬
minorem in tempore. filium temporalem mino-¬
gͦ in ȩternitate stabilitas est. in tempore autẽ
uarictas. in eternitate om̃ia stant. in tempo-¬
re alia accedunt alia succedunt: potes iueni¬
re minorem filium in uarietate temporis suc-¬
cedentẽ patri: quia etiam patri suo ipse succes¬
sit. non ȩterno patri temporalis. Quid gͦ
possumꝰ fr̃es mei in creatura inuenire coȩter¬
num: quando in creatura nichil inuenimus
eternii . Inueni ȩternum patrẽ in creatura.

Expanded text:
militudines Creatori omnium, in creatura cupiens militudines Creatori omnium, in creatura cupiens invenire quod esset simile Creatori? 10. nes, quas aeternitati possim comparare. Sed et tu quas invenisti, quid sunt? Quid enim invenisti? Quia pater major est tempore quam filius: et ideo vis ut Filius Dei tempore minor sit quam Pater aeternus, quia invenisti minorem filium patre temporali. Da mihi aeternum patrem hic, et invenisti similitudinem. Filium minorem invenis patre in tempore, filium temporalem minoT VII. Quia ergo in aeternitate stabilitas est, in tempore autem varietas; in aeternitate omnia stant, in tempore alia accedunt, alia succedunt: potes invenire minorem filium in varietate temporis succedentem patri, quia etiam patri suo ipse successit non aeterno patri temporalis. Quid ergo possumus, fratres mei, in creatura invenire coaeternum, quando in creatura nihil invenimus aeternum? Inveni aeternum patrem in creatura,
Abbreviated transcription (Latin):
bis dant. Vnãe.  De creaturis. & dicunt no¬
b Homo utiq erat anteq̃m generaret filium.
maior est filio suo: & equus erat anteq̃m gene¬
aiet filium. & ouis & cetera animalia. Simi-¬
atuidines adhibent de. geaturis. Q uia nobis¬
arum rerum quas asstruumꝰ  Ouia si ñ inue¬
anem. Non recte possim dicere. natiutas crea-¬
diis fortasse similitudinẽ in creatura ñ habet:
uanto enim suꝑat ea quȩ hic sant in eo
ibi est. tanto suꝑat ea quȩ hic nascuntur
neo qdͣ ĩbi natus st . Om̃ia perdm hic sunit.
& tamen quid est comparandũ deo: Sic om̃ia
quȩ hic nascuntur illo efficiente nascunt᷑. &¬
sic forsitan ñ inuenitur aliqua similitudo nati¬
uitatis ciꝰ: quomͦ ñ inuenitur & substantiȩ eiꝰ
& mutabilitatis. diuinitatis ac maiestatis cius.
Quid enĩ simile hic mueniri potest. Si gͦ for-¬
sitan nec natiuitatis similitudo inueniatur.
nunquid inde oppressus sum quia ñ inueni si-¬

Expanded text:
bis dant. Unde? De creatura: et dicunt nobis dant. Unde? De creatura: et dicunt nobis, Homo utique erat antequam generaret filium, major est filio suo: et equus erat antequam generaret filium, et ovis, et caetera animalia. Similitudines adhibent de creaturis. earum rerum quas astruimus? Quid? si non invenirem, non recte possem dicere, Nativitas Creatoris fortasse similitudinem in creatura non habet? Quanto enim superat ea quae hic sunt in eo quod ibi est, tanto superat ea quae hic nascuntur in eo quod ibi natus est. Omnia per Deum hic sunt: et quid tamen est comparandum Deo? Sic omnia quae hic nascuntur, illo efficiente nascuntur. Et sic forsitan non invenitur aliqua similitudo nativitatis ejus, quomodo non invenitur et substantiae ejus, et immutabilitatis, divinitatis, majestatis ejus. Quid enim simile hic inveniri potest? Si ergo forsitan nec nativitatis similitudo inveniatur, numquid inde oppressus sum, quia non inveni si
Abbreviated transcription (Latin):
pondeat. & si in seipso tuctus ñ est: uincitur
tamen in titubantib fr̃ib. Audiunt enim
frẽs infirmi. & putant reuera ñ esse qd dica-¬
tus. E forsitan uerũ putant ñ esse qđ dicat᷑.
non tam̃ ñ esse qd̃ sentiatur. Homo entm ni-¬
dnl potest dicere qd̃ ñ etiam sentire possit.
potest euam aliqͥd sentire quod dicere ñ pos¬
te. ne cum aliquas similitudines contra illos
dederimꝰ. putet nos aliquis ꝑ istas similitudi-¬
nes iam ꝑuenisse ad id qd̾ nec dici nec cogita¬
ficerte a paruulis potest. & si potest ab aliqͥ-¬
bus maiorib potest. ex parte potest in enig.¬
mate. potest per speculum nondũ autẽ facie
ad faciem: demꝰ & nos aliquas similitũdines ad-¬
lit sus illos unde illi refellantur. non tinde il¬
lud capiatur. Etenim cum dicimꝰ ualde posse
sien. posse intelligi. ut & natꝰ sit & coȩternꝰ
si eia quo nattis est: ut hoc refellant & qua¬
i falsum esse demonstrent. similitudines no¬

Expanded text:
pondeat, etsi in se ipso victus non est, vincitur pondeat, etsi in se ipso victus non est, vincitur tamen in titubantibus fratribus. Audiunt enim fratres infirmi, et putant revera non esse quod dicatur: et forsitan verum putant, non esse quod dicatur, non tamen non esse quod sentiatur. Homo enim nihil potest dicere, quod non etiam sentire possit: potest etiam aliquid sentire, quod dicere non poste, ne cum aliquas similitudines contra illos dederimus, putet nos aliquis per istas similitudines jam pervenisse ad id quod nec dici nec cogitari a parvulis potest certe et si potest ab aliquibus majoribus, potest ex parte, potest in aenigmate, potest per speculum; nondum autem facie ad faciem; demus et nos aliquas similitudines adversus illos, unde illi refellantur, non unde illud capiatur. Etenim cum dicimus valde posse fieri, posse intelligi, ut et natus sit et coaeternus sit ei a quo natus est, ut hoc refellant et quasi falsum esse demonstrent, similitudines no
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur talia p̃dicantes s consuctudo. qus
etiam ipsos inuoluit ut talia predicarent. Et
quid facimꝰ nos: Silebimꝰ. Utinã liceret. For.¬
sitan enim silendo. aliquid dignũ de re ineffa¬
bili cogtaretur. Nam quicqͥd potest fari. ñ est
mesfabile. Inesfabilis est autem d̾s. Si enim rap¬
tum se dicit apłs paulus usq in tercium cȩlũ.¬
& dicit audisse se mesfabilia uerba. qͣntomagis
ꝓpse messabilis qui talia demonstrauit. quȩ fa-
non possit. cui demonstrata sunt.Itaq fres
meiꝰ erat si possemꝰ tacere & dicere hoc habet
fides. sic credimꝰ: ñ potes capere paruulus es.
patienter tolerandũ donec pennas nutrias. ne
cum uolare in plumis uolueris. ñ sit illa au-¬
ra libertatis sed casus temeritatis. Quid̃ illi
contta. O si haberet quid diceret. diceret mͥ de¬
ficienti. Ista excusatio est. uictꝰ es ta qui res.¬
pondere non ius. Ille cui hoc dicitur si ñ res¬

Expanded text:
sequitur talia praedicantes, sed consuetudo, quae sequitur talia praedicantes, sed consuetudo, quae etiam ipsos insolvit, ut talia praedicarent. Et quid facimus nos? Silebimus? Utinam liceret. Forsitan enim silendo aliquid dignum de re ineffabili cogitaretur. Nam quidquid potest fari, non est ineffabile. Ineffabilis est autem Deus. Si enim raptum se dicit usque in tertium coelu dicit se audisse ineffabilia verba ; quanto magis ipse ineffabilis, qui talia demonstravit, quae fari non possit cui demonstrata sunt? Itaque, fratres, melius erat si possemus tacere, et dicere: Hoc habet fides, sic credimus: non potes capere, parvulus es: patienter tolerandum, donec pennas nutrias; ne cum volare implumis volueris, non sit illa aura libertatis, sed casus temeritatis. Quid illi contra? O si haberet quod diceret, diceret mihi! Deficienti ista excusatio est. Victus est veris, qui respondere non vult. Ille cui hoc dicitur, si non res
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ. si natꝰ non esset. Mlanifestum est. Ammnit.¬
tit sides. approbat ȩccłia catholica. Uerum est.
Adiungunt deinde. Si natꝰ est patri filiꝰ ciat
pater anteqͣm ei filiꝰ nasceretur. Hoc respuit
fides. respiunt aures catholicȩ. Anathemat¬
tatur. extra est qui hoc sapit: non ꝑtinet a
facimus frẽs: Ouando carnalib spiritalia ins¬
nuamus: Si tamen & nosipsi ñ carnales sumꝰ
quando carnalib ista spiritalia intimamꝰ. he¬
mini scilicet assuefacto natiuitate terrena. &
uidenti istiꝰ creaturȩ ordinem: ubi successus &
decessus gignentes & genitos etate distingul
Post patrem enĩ nascitur filiꝰ. patri utiq mo¬
rituro successurus. Hoc in hominib. hos il
alũs animantib iuenimꝰ: parentes priores
tempore. filios tempore posteriores: Hac col¬
suetudine uidendi carnalia tͣnfferre illi ad
spiritalia cupiunt. & intentione carnaliuia
faciliꝰ seducuntur. Non enim ratio audiental

Expanded text:
Filius, si natus non esset. Manifestum est, admitFilius, si natus non esset. Manifestum est, admittit fides, approbat Ecclesia catholica, verum est. Adjungunt deinde: Si natus est Patri Filius, erat Pater antequam ei Filius nasceretur. Hoc respuit fides, respuunt aures catholicae; anathematur, extra est qui hoc sapit, non pertinet facimus, fratres, quando carnalibus spiritualia insinuamus: si tamen et nos ipsi non carnales sumus, quando carnalibus ista spiritualia intimamus, homini assuefacto nativitate terrena, et videnti istius creaturae ordinem, ubi successus et decessus, gignentes et genitos aetate distinguit? Post patrem enim nascitur filius, patri utique morituro successurus. Hoc in hominibus, hoc in aliis animantibus invenimus, parentes priores tempore, filios tempore posteriores. Hac consuetudine videndi, carnalia transferre illi ad spiritualia cupiunt, et intentione carnalium facilius seducuntur. Non enim ratio audientium
Abbreviated transcription (Latin):
bis fide catholica quȩ contraria est arrianis.
ã quib eccł̃ia dei sepe temptata est: cum carna¬
les homines id faciliꝰ accipiunt. qd̃ uidere con¬
suerunt: Ausi sunt eñ quidam dicere. Maior
est pater filio & precedit eum tẽpore. id est ma¬
ior est filio pater & minor est patre filiꝰ & a pa¬
tre in tempore p̃ceditur. Ee sic disputant. Si na¬
tus est: utiq erat pater anteqͣm filiꝰ illi natus.
Attendite. assit nobis adiuuantib orationibus
ur̃is. & pia intentione exciꝑe cupientib qd̃ ipse
donauerit: qd̃ ipse suggesserit. assit nobis ut
possimꝰ quoquo mͦ explicare qd̃ cepimꝰ. Tamen
frẽs ante dico. si non potuero ego explicare. ñ
rationem putetis sed hominem defecisse. Itaq
uos hortor & dep̃cor ut oretis. assit miscdia
dei: & ita rem a nobis dici faciat. ut tios audi-¬
re oportet. & nos dicere. Hoc gͦ illi dicunt. Si
filiꝰ dei est natus. Foc fatemur. Non enĩ eset

Expanded text:
bis fide catholica, quae contraria est Arianis, bis fide catholica, quae contraria est Arianis, a quibus Ecclesia Dei saepe tentata est, cum carnales homines id facilius accipiunt quod videre consueverunt? Ausi sunt enim quidam dicere, Major est Pater Filio, et praecedit eum tempore: id est, major est Filio Pater, et minor est Patre Filius, et a Patre in tempore praeceditur. Et sic disputant: Si natus est, utique erat Pater antequam Filius illi esset natus. Attendite: adsit ipse nobis, adjuvantibus orationibus vestris, et pia intentione excipere cupientibus quod ipse donaverit, quod ipse suggesserit; adsit nobis, ut possimus quoquo modo explicare quod coepimus. Tamen, fratres, ante dico, si non potuero ego explicare, non rationem putetis, sed hominem defecisse. Itaque vos hortor et deprecor ut oretis: adsit misericordia Dei, et ita rem a nobis dici faciat, ut vos audire oportet, et nos dicere. Hoc ergo illi dicunt: Si Filius Dei est, natus est. Hoc fatemur. Non enim esset
Abbreviated transcription (Latin):
gendo corde illud qd̃ semꝑ beatum manet.
& est illud ipsa beatitudo perpetua. E un¬
de fit homo uiuus uita ꝑpetua. unde fit ho-¬
mo sapiens sapientia ꝑfecta: unde fit homo
illuminatꝰ. lumen sempiternũ est. Et uide
quẽadmodum tu contingendo efficeris qd̃ ñ
eras. non illud qd̃ contingis facis esse qd̃ non
erat. Hoc dico. d̾s ñ crescit ex cognitore: s
cognitor ex cognitione dei. Ne putemꝰ fr̃es
preuum nos dare quodammͦ. Non enĩ unde
augeatur illi damꝰ. qui & te lapso integer
est: & te redeunte integer manet. paratus
uideri ut beatificet conuersos. & auersos pu-¬
mat cecitate. Pindicat enĩ primo in anima
auersa a se: exordium penarũ ipsa cȩcitas est.
Qui enim se auertit a lumine uero il est a d̾i
iam cȩcus efficitur. Nondum sentit penã. sea
porali natiuitate: natum tam̃ intelligamꝰ a de
Putamꝰne possumꝰ aliquo mͦ ꝑsuadere quibꝰaa
infidelib. ñ abhorrere ã uero qd̃ dicitur a no¬

Expanded text:
gendo corde illud quod semper beatum manet: gendo corde illud quod semper beatum manet: et est illud ipsa beatitudo perpetua, et unde fit homo vivus, vita perpetua; unde fit homo sapiens, sapientia perfecta; unde homo fit illuminatus, lumen sempiternum est. Et vide quemadmodum tu contingendo efficeris quod non eras, non illud quod contingis facis esse quod non erat. Hoc dico, Deus non crescit ex cognitore, sed cognitor ex cognitione Dei. CAPUT IV. Ne putpretium nos dare quodam modo. Non enim unde augeatur, illi damus, qui et te lapso integer est, et te redeunte integer manet, paratus videri ut beatificet conversos, et aversos puniat caecitate. Vindicat enim primo in anima aversa a se, exordio poenarum, ipsa caecitate. Qui enim se avertit a lumine vero, id est, a Deo, jam caecus efficitur. Nondum sentit poenam, sedsine temporali nativitate, natum tamen intelligamus a Deo. Putamusne possumus aliquo modo persuadere quibusdam infidelibus non abhorrere a vero, quod dicitur a no
Abbreviated transcription (Latin):
dorsum ñ uides eo tẽpore quo faciem uides:
& quando dorsum uides. eo tempore faciem
ñ uides. Non sic gͦ uides ut comp̃hendas. s
quando aspicis aliam partem quam ñ uideras.
nisi memoria tecum sit ut memineris de ui¬
disse unde recedis. nunqͣm te dixeris aliquid
uel in suꝑficie comp̃hendisse. Tractas qđ ui¬
des. uersas huc atq illuic: uelut ipse circuis
ut totum uideas. Uno gͦ aspectu totum u¬
dere ñ potes. & qͣmdiu uersas ut uideas
partes uides: & contexendo quia uidisti
alias partes uideris totũ inspicere. Non autẽ
hic oculoꝵ uisus. sed memoriȩ itiuãcit : as m¬
telligitur. Quid gͦ de illo uerbo fr̃es dici po
subiacentib. ñ illa possunt compre. ahendere.
aspectu. Quis gͦ oculus cordis comprehendit
õm. Sufficit ut attingat si purus. est ocu¬
lus: si autẽ attingit tactu. quodam attingit:
incorporeo & spiritali. ñ tamen comp̃hendit:¬
& hoc si purus est. E fit beatus homo contin-¬

Expanded text:
dorsum non vides eo tempore quo faciem vides: dorsum non vides eo tempore quo faciem vides: et quando dorsum vides, eo tempore faciem non vides. Non sic ergo vides, ut comprehendas: sed quando aspicis aliam partem, quam non videras, nisi memoria tecum faciat ut memineris te vidisse unde recedis, nunquam te dixeris aliquid vel in superficie comprehendisse. Tractas quod vides, versas huc atque illuc, vel ipse circuis ut totum videas. Uno ergo aspectu totum videre non potes. Et quamdiu versas ut videas, partes, vides: et contexendo quia vidisti alias partes, videris totum inspicere. Non autem hic oculorum visus, sed memoriae vivacitas intelligitur. Quid ergo de illo Verbo, fratres, dici pot oculis nostris, non illa possunt comprehendere aspectu: quis ergo oculus cordis comprehendit Deum? Sufficit ut attingat, si purus est oculus. Si autem attingit, tactu quodam attingit incorporeo et spirituali, non tamen comprehendit; et hoc, si purus est. Et homo fit beatus contin
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ est qͣm totum corpꝰ cui caput est. Sic
om̃ia quȩ sunt in loco. minora sunt in parte
qͣm in toto. Nichil tale de illo uerbo sentiamꝰ.
nichil tale cogitemꝰ: non de suggestione carniis
sp̃ualia ymaginemur. Non est ille sermo. non
est ille d̾s minor in parte qͣm in toto. sed ñ
potes tale aliquid cogitare. Magis pra est
talis ignorantia. qm presumpta scientia. Lo-¬
quimur enu de deo. dictum est: & d̾s erat
uerbum. De deo loquimur. quid mirũ si ñ
comprehendis: Si enim tomp̃hendis. ñ est ds.
Sit pia confessio ignorantiȩ. magis qͣm teme¬
s raria ꝓfessio scientiȩ. Attingere aliquantum
mente d̾m magna beatitudo est: comp̃hendere
autem om̃ino impossibile. Ad mentẽ drus
ꝑtinet. intelligendus est: ab oculis condis ui-¬
dendus est. S corpus oculo comprehendere
te putas. om̃ino ñ potes. Quicqͥd enĩ aspicis.
ñ totum aspicis. Quiꝰ hominis faciem uides.

Expanded text:
minus est quam totum corpus, cui caput est. Sic minus est quam totum corpus, cui caput est. Sic omnia quae sunt in loco, minora sunt in parte quam in toto. Nihil tale de illo Verbo sentiamus, nihil tale cogitemus. Non de suggestione carnis spiritualia imaginemur. Non est ille Sermo, non est ille Deus minor in parte quam in toto. 5. potes tale aliquid cogitare. Magis pia est talis ignorantia, quam praesumpta scientia. Loquimur enim de Deo. Dictum est, Et Deus erat Verbum. De Deo loquimur, quid mirum si non comprehendis? Si enim comprehendis, non est Deus. Sit pia confessio ignorantiae magis, quam temeraria professio scientiae. Attingere aliquantum mente Deum; magna beatitudo est: comprehendere autem, omnino impossibile. Ad mentem Deus pertinet, intelligendus est: ad oculos corpus, videndum est. Sed corpus oculo comprehendere te putas? Omnino non potes. Quidquid enim aspicis, non totum aspicis. Cujus hominis faciem vides,
Abbreviated transcription (Latin):
& inhiaret ꝑceptioni incõmutabilis uerbi ip-¬
se ex deteriore in meliꝰ commutatus. Non enĩ
uerbũ proficit aut crescit accedente cognito-¬
re. se sed̃ integrum si ꝑmanseris. integrum
si rec.esseris. integrum cum redieris: manens
in se & innouans om̃ia. Ergo est forma om̃i¬
um terũ. forma infabricata: sine tempore ut
diximꝰ & sine spacũs locoꝵ. Quicquid enim
loco capitur circunscribit᷑ forma. circumscribi-¬
tur finib habet metas unde & quousq sit.
Deinde qd̵ loco capitur & mole quadam & spa-¬
cio distenditur. minꝰ est in parte qͣm in toto.
re corpus quodlibet in loco habere formam.
O m̃e autem qd̃ spacium loci occupat. minꝰ
est in parte qm in toto. Pars corporis huma-¬
ni. uerbi gr̃a brachium: utiq minꝰ est brachi¬
um qͣm tõtum corpꝰ. Et si minꝰ est id̃ est bre¬
uius. breuiorem locum occupat. Item caput
quia pars est corporis in minori loco est. &

Expanded text:
t inhiaret perceptioni incommutabilis Verbi, ipt inhiaret perceptioni incommutabilis Verbi, ipse ex deteriore in melius commutatus. Non enim Verbum proficit aut crescit accedente cognitore: sed integrum, si permanseris; integrum, si recesseris; integrum, cum redieris; manens in se, et innovans omnia. Ergo est forma omnium rerum, forma infabricata, sine tempore, ut diximus, et sine spatiis locorum. Quidquid enim loco capitur, circumscribitur. Forma circumscribitur finibus, habet metas unde et quousque sit. Deinde quod loco capitur et mole quadam et spatio distenditur, minus est in parte, quam in toto. re corpus quodlibet in loco habere formam. Omne autem quod spatium loci occupat, minus est in parte quam in toto. Pars corporis humani, verbi gratia, brachium: utique minus est brachium quam totum corpus. Et si minus est brachium, breviorem locum occupat. Item caput, quia pars est corporis, in minore loco est, et
Abbreviated transcription (Latin):
in pͥncipio erat uerbũ. & uerbum erat apua
d̾m: & ds erat uerbum. In esfabiliter potest
intelligi. non uerbis hominis fit ut intelligat᷑.
Uerbum dĩ tractamꝰ. & dicimꝰ quare ñ intelliga¬
tur. Non nunc dicimꝰ ut intelligat᷑. sed dicimꝰ
quid impediat ne intelligatur. Est enĩ forma
quedam forma ñ formata. s forma om̃ium
formatoꝵ forma incõmutabilis. sine lapsu. si¬
ne defectu. sine tempore. sine loco. superans
om̃ia. eminens om̃ib. & fundam̃tum quoddã
in quo sint. & fastigium sub quo sint. Si di¬
cis quia om̃ia in illo sunt: non mentiris. &¬
dictum est: ipsum enĩ uerbũ sapientia dei-
Habemꝰ autẽ scͥptum. om̃ia in sapientia fe¬
cisti. Ergo in illo sunt om̃a. & tam̃ quia d̾s
est: sub illo sunt om̃ia. Dicimꝰ qͣm incomp̃¬
hensile sit qd̾ lectum est: tam̃ lectũ est non
ut comp̃henderetur ab homine. s ut doleret
homo quia ñ comp̃hend̾it. & inueniret unde
impeditur a comp̃hensione & remoueret ea :¬

Expanded text:
erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ineffabiliter potest intelligi: non verbis hominis fit ut intelligatur. Verbum Dei tractamus, et dicimus quare non intelligatur. Non nunc dicimus ut intelligatur, sed dicimus quid impediat ne intelligatur. Est enim forma quaedam, forma non formata, sed forma omnium formatorum: forma incommutabilis, sine lapsu, sine defectu, sine tempore, sine loco, superans omnia, existens omnibus et fundamentum quoddam in quo sint, et fastigium sub quo sint. Si dicis quia omnia in illo sunt, non mentiris. Dictum est enim ipsum Verbum Sapientia Dei: habemus autem scriptum, Omnia in Sapientia fecisti . Ergo in illo sunt omnia: et tamen quia Deus est, sub illo sunt omnia. Dicimus quam incomprehensibile sit quod lectum est: tamen lectum est, non ut comprehenderetur ab homine, sed ut doleret homo quia non comprehendit, et inveniret unde impeditur a comprehensione, et removeret ea, e
Abbreviated transcription (Latin):
sinit. possunt autẽ quu pie uolilerint. In illo
sasn uerbo pax. & pax in terra hominib bonȩ
uoluntatis. Ergo qui tiult comparare. det se.
psum. Quasi precium est hoe uerbi si dici ali¬
quo m̃ pͥotest. quando nec se penlit qui dͥat.
& acquirit uerbum ꝓ quo se dat: & scipsum
M uerbo aqquirit cui se dat. E quiad dat uerbo:s
on aliquid ab ipso alienũ ꝓ quo se dat. sea
Mod ꝑ ipsum uerbũ factum est hoc ei reddi-¬
Dis nit reficiatar. Om̃ia per ipsum facta sunt.
Da oña. utiq & homo. Si gelum & terra. si

Expanded text:
sunt; possunt autem qui pie voluerint. In illo enim Verbo pax: et pax in terra hominibus bonae voluntatis . Ergo qui vult comparare, det se ipsum. Quasi pretium est hoc Verbi, si dici aliquo modo potest, quando nec se perdit qui dat, et acquirit Verbum pro quo se dat, et se ipsum in Verbo acquirit cui se dat. Et quid dat Verbo? Non aliquid ab ipso alienum, pro quo se dat; sed quod per ipsum Verbum factum est, hoc ei redditur ut reficiatur. Omnia per ipsum facta sunt. Si omnia, utique et homo. Si coelum, si terra, s
Abbreviated transcription (Latin):
uadis: noli querere qua ad illum uenias pret̃
ipsum. Si enĩ ua esse ipse noluisset. semꝑ erra-¬
remus. Factꝰ est gͦ uia. est qua uenias. Non tibi
dico quere uiã. ipsa uia ad te uenit: surge &
ambula. Ambula morib. ñ pedib. Multi enĩ
bene ambulant pedib. & male ambulant mo-¬
rib. Aliqñdo enĩ ipsi bene ambulantes preter
uiam corruunt. Inuenies quippe homines bene
uiuentes. & ñ ap̃ianos. Bene currunt. s in uia
non currunt. Quanto plus currunt plus errant.
quia a ua recedunt. Si autem tales homines
ꝑueniant ad uiã & teneant uiã. o quanta secu-¬
ritas est: quia & bene ambulant & ñ errant.
Si autẽ ñ tenent uiã. quantũ uis bene am-¬
bulent. heu quantũ dolendũ est: Meliꝰ est
enĩ in uia claudicare. qͣm pret̃ uiã fortiter am-¬
bulare. Hec satis sint caritati ur̃e. Conuersi

Expanded text:
vadis. Noli quaerere qua ad illum venias, praeter vadis. Noli quaerere qua ad illum venias, praeter ipsum. Si enim via esse ipse noluisset, semper erraremus. Factus ergo via est qua venias. Non tibi dico, quaere viam. Ipsa via ad te venit: surge et ambula. Ambula moribus, non pedibus. Multi enim bene ambulant pedibus, et male ambulant moribus. Aliquando enim ipsi bene ambulantes, praeter viam currunt. Invenies quippe homines bene viventes, et non christianos. Bene currunt: sed in via non currunt. Quanto plus currunt, plus errant; quia a via recedunt. Si autem tales homines perveniant ad viam, et teneant viam, o quanta securitas est, quia et bene ambulant, et non errant! Si autem non tenent viam, quantumvis bene ambulent, heu quam dolendum est! Melius est enim in via claudicare, quam praeter viam fortiter ambulare. Haec satis sint Charitati vestrae. Conversi
Abbreviated transcription (Latin):
colis ydolum: inuenisti ueritatẽ. & ipsam ueri-¬
tatem in miusticia detines: & qd̾ ꝑ dei oꝑa cog¬
nouisti. ꝑ opera hominis ꝑdis totum. Consi-¬
derasti cȩlum. terrȩ. maris. elementoꝵq om̃ium
onlinem collegisti: istud ñ uis attendere qd man¬
dus opꝰ est dei. ydolum opꝰ est fabri. Si faber
ydolo sicut dedit figuram daret & cor: ab ip¬
so ydolo faber adoraretur. Quomͦ enĩ o homo
faber tuus d̾s est: sic homo ydoli faber est.
Ouis est d̾s tius. Qui te fecit. Quis est d̾s fa¬
bri Qui illum fecit. Quis est d̾s ydoli: Ergo
si ydolum cor haberet. nonne fabrũ adoraret
qui illud fecit: Eoce in qua iniquitate ueritatẽ
ipse est apud patrẽ ueritas & uita. uerbum
dei de quo dictũ est: uita erat lux hominum.
quia gͦ ipse est apud patrẽ ueritas & uita. & ñ
habebamꝰ qua iremꝰ ã ueritatẽ. filiꝰ dĩ qui sem¬
per in patre ueritas & uita est: assumendo
hominẽ factꝰ est uia. Ambula ꝑ hominẽ. &
ꝑuenis ad deum. Per ipsum uadis. ad ipsum

Expanded text:
veritatem, et ipsam veritatem in injustitia detines. Et quod per Dei opera cognovisti, per opera hominis perdis. Totum considerasti; coeli, terrae, maris, elementorumque omnium ordinem collegisti: istud non vis attendere, quod mundus opus est Dei, idolum opus est fabri. Si faber idolo, sicut dedit figuram, daret et cor; ab ipso idolo faber adoraretur. Quomodo enim, o homo, faber tuus Deus est, sic homo idoli faber est. Quis est Deus tuus? Qui te fecit. Quis est Deus fabri? Qui illum fecit. Quis est Deus idoli? Qui fecit illud. Ergo si idolum cor haberet, nonne fabrum adoraret qui illud fecit? Ecce in qua iniquitate veritatem ipse est apud Patrem veritas et vita, Verbum Dei, de quo dictum est, Vita erat lux hominum : quia ergo ipse est apud Patrem veritas et vita, et non habebamus qua iremus ad veritatem; Filius Dei qui semper in Patre veritas et vita est, assumendo hominem factus est via. Ambula per hominem, et pervenis ad Deum. Per ipsum vadis, ad ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt intellecta conspiciunt᷑. Interroga
mundũ ornatũ celi. fulgorem dispositionemq
siderum. solem diei sufficientẽ. lunam noctis sola-¬
tium: interroga terrã fructificantẽ herbis & lig-¬
nis. animalibꝰq plenam. in om̃ib exornatã: In¬
terroga mare quantis & qualib natatilib plenũ.
Interroga aerem quantis uolatilib uget. inter-¬
roga om̃ia. & uide si non sensu suo tanqͣm tibi
respondent d̃s nos fecit. Hec & phylosophi nobi-¬
les quesier̃t. & ex arte artificem cognouerunt.
Q uid gͦ Quare reuelatur ira dei suꝑ ipsam im¬
pietatem Quia ueritatẽ in imquitate detinent.
Ueniat. ostendat quom̃. Lam enim dixit. quomͦ
cognouerunt. Inuisibilia eiꝰ id est dĩ ꝑ ea quȩ
facta sunt intellecta conspiciuntur. sempiterna

Expanded text:
facta sunt, intellecta conspiciuntur. Interroga facta sunt, intellecta conspiciuntur. Interroga mundum, ornatum coeli, fulgorem dispositionemque siderum, solem diei sufficientem, lunam noctis solatium: interroga terram fructificantem herbis et lignis, animalibus plenam, hominibus exornatam: interroga mare, quantis et qualibus natatilibus plenum: interroga aera, quantis volatilibus viget: interroga omnia, et vide si non sensu suo tanquam tibi respondent, Deus nos fecit. Haec et philosophi nobiles quaesierunt, et ex arte artificem cognoverunt. Quid ergo? quare revelatur ira Dei super ipsam impietatem? Quia veritatem in iniquitate detinent? Veniat, ostendat quomodo. Jam enim dixit, quomodo cognoverunt. Invisibilia ejus, id est, Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiter
Abbreviated transcription (Latin):
apłs testis est: cui utiq debent credere xp̃iani.
Ait enim cum de talib loqueretur. Reuelat᷑ ira
dei de cęlo. suꝑ om̃em impietatem. Ista sicut re-¬
cognoscitis. pauli apłi uerba sunt. Reuelatur
ira d̃i de celo suꝑ om̃em impietatẽ & imusticiam
hominũ. qui ueritatẽ in iniquitate detinent.
Nunquid dixit cos ñ detinere ueritatẽ. Sed ue-¬
ritaten in iniquitate detinent. Bonũ est qd̾ te-¬
nent. s malum est ubi tenent. Ueritatẽ in iniqui-¬
Unde illi impii ueritatẽ tenent: Hunqͥd d̃s
ad quemqͣm eoꝵ. locutꝰ est. Nunquid legem
accepert. sicut isrł̾itarum populus ꝑ moysen:
Unde gͦdẽtinent ueritatẽ. uel in ipsa miqui-¬
tate. Audite quod sequitur. & ostendet uobis.
Quia quod notum est di in illis inquit mani
festum est: d̾s enim illis manifestauit. Mani-¬
festauit illis. quib legem ñ dedit. Audi quo¬
modo manifestauit. Inuisibilia emĩ eiꝰ ꝑ ea quȩ

Expanded text:
apostolus testis est, cui utique debent credere Christiani. apostolus testis est, cui utique debent credere Christiani. Ait enim, cum de talibus loqueretur: Revelatur ira Dei de coelo super omnem impietatem. Ista, sicut recognoscitis, Pauli apostoli verba sunt. Revelatur ira Dei de coelo super omnem impietatem et injustitiam hominum, qui veritatem iniquitate detinent. Numquid dixit eos non detinere veritatem? Sed, veritatem in iniquitate detinent. Bonum est quod tenent: sed malum est ubi tenent. Veritatem in iniquiUnde illi impii veritatem detinent? Numquid Deus ad quemquam eorum locutus est? Numquid legem acceperunt, sicut Israelitarum populus per Moysen? Unde ergo detinent veritatem, vel in ipsa iniquitate? Audite quod sequitur, et ostendit. Quia quodillis: Deus enim illis manifestavit. Manifestavit illis quibus legem non dedit? Audi quomodo manifestavit. Invisibilia enim ejus, per ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
pio quiã seruatur. Quid prestitũ est impio:
Ap̃e pro imptis mortuus est. Desiderabas autẽ
om̃ia possidere. noli ꝑ auariciam. Per pietatẽ
nebis enim eum ꝑ quem facta sunt om̃ia. &
audistis qd̾ ait dñs iñc: ego sum uia. ueritas
& uita. Ueritatẽ & uitam om̃is homo cupit. sed
uam non om̃is homo inuenit. Deum esse quan¬
dam uiam. ȩternã. immutabilem. intelligibilem.
sapientem. sapientes facientẽ. nonnulli etiã huiꝰ
sdĩ phylosophi uiderunt. ueritatẽ fixam. stabi-¬
m.indeclinabilem. ubi sunit om̃s rationes re-¬
am om̃ium ereatarum iuderunt quidem seã de
bonetiquo. uiderunt s in errore positi. & iccuto
se cam tam magna & meffabilem & beatificã
possessionem qua uia ꝑueniretur ñ inuenerunt.
Nam quia uider̃t etiam ipsi quantũ uideri ab
homine potest. creatorẽ ꝑ creaturã. factorẽ ꝑ fac¬
turam. fabricatorẽ mundi ꝑ mundum. paulus

Expanded text:
pio quid servatur? Quid praestitum est impio? pio quid servatur? Quid praestitum est impio? Christus pro impiis mortuus est. Desiderabas autem omnia possidere: noli per avaritiam; per pietatem nebis enim eum per quem facta sunt omnia, et audistis quod ait Dominus Jesus: Ego sum via, et veritas, et vita. Veritatem et vitam omnis homo cupit: sed viam non omnis homo invenit. Deum esse quamdam vitam aeternam, immutabilem, intelligibilem, intelligentem, sapientem, sapientes facientem, nonnulli etiam hujus saeculi philosophi viderunt. Veritatem fixam, stabilem, indeclinabilem, ubi sunt omnes rationes rerum omnium creatarum, viderunt quidem, sed de longinquo; viderunt, sed in errore positi: et idcirco ad eam tam magnam et ineffabilem et beatificam possessionem, qua via perveniretur, non invenerunt. Nam quia viderunt etiam ipsi quantum videri ab homine potest creatorem per creaturam, factorem per facturam, fabricatorem mundi per mundum, Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum qui dixit intrate ꝑ angustam portam
dicentem. Ego sum uia. Quasi enĩ quereret tu-¬
me intra. Non nisi ꝑ me ambules. ut intres
ꝑ ianuam. Nam sicut dixi ego sum uia. ita ego
sum ianua. Quid qua redeas. quo redeas. qua
intres. ne alicubi erres. Ipse tibi om̃ia factꝰ est
ꝑreuiter gͦ dicit. Humilis esto. mitis esto. Nudiamꝰ
hoc aꝑtissime dicentẽ. ut uideamꝰ qua sit iua: quȩ
sit uia. quo sit uia. Quo uis uenire: Certe forte
auaricia om̃ia uis possidere. om̃ia mͥ tradita sunt.
a patre meo inquit. Fortasse dicturꝰ es. Ap̃o sunt
tradita. nunquid mͥ Audi apłm dicentem. au¬
di ut dixi iam dudum ne desꝑatione frangaris:
iudi quomͦ amatꝰ es ñ amandus. Audi quomͦ
amatus es turpis. fedus. anteqͣm esset in te qd̃
amari dignum esset. Amatꝰ es priꝰ. ut dignus
ri merebatur. Quare. Quid merebatur impiꝰᷤ
tuus est. Ecce quid tͥ prestitum est impio. iam

Expanded text:
ipsum qui dixit, Intrate per angustam portam, ipsum qui dixit, Intrate per angustam portam, decentem, Ego sum via. Quasi enim quaereret tume intra: non nisi per me ambulas, ut intres per januam. Nam sicut dixit, Ego sum via; ita etiam, Ego sum janua . Quid quaeris qua redeas, quo redeas, qua intres? Ne alicubi erres, ipse tibi omnia factus est. Breviter ergo dicit: Humilis esto, mitis esto. Audiamus hoc apertissime dicentem, ut videas qua sit via, quae sit via, quo sit via. Quo vis venire? Certe forte avaritia omnia vis possidere. Omnia mihi tradita sunt a Patre meo, inquit . Fortasse dicturus es: Christo sunt tradita, numquid mihi? Audi Apostolum dicentem: audi, ut dixi jamdudum, ne desperatione frangaris; audi quomodo amatus es non amandus, audi quomodo amatus es turpis, foedus, antequam esset in te quod amari dignum esset. Amatus es prius, ut dignus ri merebatur? Quaero quid merebatur impius? tuus est. Ecce quid tibi praestitum est impio, jam
Abbreviated transcription (Latin):
mini ad me: Eugientis dorsa ꝑsequitur. qui¬
faciem redeuntis illuminat. Quo ciuĩ fugies.
Adeo fugiens quo fugies. NNunquia fugies
ab illo qui nullo loco continetur. & nusqͣm ab¬
sens est Qui conuersum liberat. punt aues¬
sum. Quem habes udicẽ fugiens. hunc pattẽ
ile qui factꝰ est uia. Intrate ꝑ angustã portana
Conatur ingredi. impedit tumor. & tantõma¬
gis ꝑniciose conatur. quantomagis impelit il¬
mor. T uinidum enim uexat angastia. Pcearus
ait̃ ampli tumidit̃ i ampbe tuncs quands
de autem detumescat: Accipiat humilitatis
madicamentũ. bibat cõntra tumorẽ poculum
amarũ sed salubre: bibat poculum humilitatis.
Q uid se artat. Non sinit moles. ñ magna sea
tumida. Magnitudo enĩ soliditatẽ habet. tumor
inflationem. Hon sibi magnꝰ tumidus uideatur.
detumescat ut magnꝰ sit : ut certus & solidus ñ
ista desideret. Non de statu pomparũ rerum
labentiũ corruptibiliumq głetur. audiat eum

Expanded text:
mini ad me. Fugientis dorsa persequitur, mini ad me. Fugientis dorsa persequitur, faciem redeuntis illuminat. Quo enim fugies a Deo fugiens? Quo fugies fugiens ab illo qui nullo loco continetur, et nusquam absens est? Qui conversum liberat, punit aversum. Habes judicem fugiens, patrem ille qui factus est via: Intrate per angustam portam . Conatur ingredi, impedit tumor: et tanto magis perniciose conatur, quanto magis impedit tumor. Tumidum enim vexat angustia; umebit; amplius tumens quando de detumescit? Accipiat humilitatis medicamentum: bibat contra tumorem poculum amarum, sed salubre; bibat poculum humilitatis. Quid se arctat? Non sinit moles, non magna, sed tumida. Magnitudo enim soliditatem habet, tumor inflationem. Non sibi magnus tumidus videatur: detumescat, ut magnus sit, ut certus, ut solidus. Non ista desideret, non de ista pompa rerum labentium corruptibiliumque glorietur: audiat eum
Abbreviated transcription (Latin):
inquit facies eoꝵ ignominia. & querent nomen
tuũ dñe. Oderat eos. quoꝵ facies impleri igno¬
minia cupiebat. Uide quẽ admodũ amat eos. qͥͦs
uult querere nomen dñi. Amat tantum an odit
tantũ. an & odit & amat . Immo & odit & amat.
O dit tua amat te. Quid est odit tua. amat te
Odit qd̾ fecisti. amat qd̃ fecit. Quȩ sunt enim
tua. nisi peccataꝰ E qͥd es tu. nisi quod fecit d̾s
extra te oꝑa tua negligis in te opꝰ dei. Merito
is: merito laberis. merito & a teipso ꝑgis. me-¬
rito audis. Spiritꝰ ambulans & ñ reuertens
Audi potiꝰ uocantẽ. & dicentẽ. Conuertimini
ad me: & conuertar ad uos. Non enĩ d̃s auerti¬
tur & ñ conuertitur. manens corripit: incõmu-¬
tabilis corripit. Auersus est quia tu te aues¬
tisti. tu ab illo fecisti casum: non ipse a te fe¬
cit occasum. Eigo audi dicentem tibi. Conuet¬
timin ad me & conuertar ad uos: hoc est te.
Hoc est enĩ qd̾ conuertar ad uos. quia conuerti.¬

Expanded text:
inquit, facies eorum ignominia, et quaerent nomen inquit, facies eorum ignominia, et quaerent nomen tuum, Domine . Oderat eos, quorum facies ignominia impleri cupiebat? Vide quemadmodum amat eos, quos vult quaerere nomen Domini. Amat tantum, an odit tantum? an et odit et amat? Imo et odit et amat. Odit tua, amat te. Quid est, Odit tua, amat te? Odit quod fecisti, amat quod fecit Deus. Quae sunt enim tua nisi peccata? Et quid es tu, nisi quod fecit Deusextra te opera tua, negligis in te opus Dei. Merito is, merito laberis, merito et a te ipso pergis: merito audis, Spiritus ambulans, et non revertens . Audi potius vocantem, et dicentem, Convertimini ad me, et convertar ad vos . Non enim Deus advertitur, et convertitur: manens corripit, incommutabilis corripit. Aversus est, quia tu te avertisti. Tu ab illo fecisti casum, non ipse a te fecit occasum. Ergo audi dicentem tibi, Convertimini ad me, et convertar ad vos. Hoc est enim, Convertor ad vos, quia converti
Abbreviated transcription (Latin):
potestatis amatrix facta fuerat. Recessit ab
illo. & ñ remansit in se. Ideo & a se pellitur.
& a se excluditur: & in exteriora ꝓlabitur.
Amat mundum. amat temporalia. amat
terrena: quȩ si seipsam amaret neglecto
a quo facta est iam minꝰ esset. iam deficeret
amando quod minꝰ est. Ntꝰ est enĩ tpsa qͣm
deus. & longe minꝰ: tantoq minꝰ. quantum
minꝰ est res facta qͣm factor. Ergo amandus
ipsos obliuiscamur. Quis gͦ est iste transitus
Oblita est anima seipsam. sed amando mundũ.¬
nunc obluuscatur se s amando artificẽ mundi.
Pulsa est gͦ a se qd̃ amando ꝑdidit se & quia¬
nec facta sua nouit uidere. iustificat iniquita¬
tes suas. E ffertur & suꝑbit in petulantia. in
luxuria. in honorib. in potestatib. in diuitus.
in potentia uanitatis: arguitur. corripitur. os¬
tenditur sibi. displicet sibi. confitetur fedita¬
tem desiderat pulchritudinẽ: & quȩ ibat effu¬

Expanded text:
potestatis amatrix facta fuerat. Recessit ab potestatis amatrix facta fuerat. Recessit ab illo, et non remansit in se: et a se repellitur, et a se excluditur, et in exteriora prolabitur. Amat mundum, amat temporalia, amat terrena: quae si se ipsam amaret, neglecto a quo facta est, jam minus esset, jam deficeret amando quod minus est. Minus est enim ipsa quam Deus; et longe minus, tantoque minus, quanto minus est res facta quam factor. Ergo amandus ipsos obliviscamur. Quis ergo est iste transitus? Oblita est anima se ipsam, sed amando mundum: obliviscatur se, sed amando artificem mundi. Pulsa ergo et a se, quodam modo perdidit se, nec facta sua novit videre, justificat iniquitates suas: effertur et superbit in petulantia, in luxuria, in honoribus, in potestatibus, in divitiis, in potentia vanitatis. Arguitur, corripitur, ostenditur sibi, displicet sibi, confitetur foeditatem, desiderat pulchritudinem, et quae ibat effu
Abbreviated transcription (Latin):
milem sentiendo. Recedere enim ab illo simpli-¬
ci & singulari bono in istas multitudinum uo¬
luptates. & in amorem scłi corruptionesq terre¬
nis consilium. ñ enim sic increpat ut insultet:
ut sanet. Exclamauit scͥptura uehementer.
nec palpauit adulando: quos uoluit repara¬
re sanando. Adulteri. nescitis quia amicus
munidi adulterat animã. amor fabricatoris
mundi castificat animã. S nisi de corrup-¬
tione erubuerit. ad amplexus illos castos redi¬
re ñ concupiscit. Confundat᷑ ut redeat. que
se iactabat ne rediret. Suꝑbia gͦ impediebat
animȩ reditũ. qui autẽ increpat ñ facit pec¬
catum: s ostendit peccatũ. Quod nolebat
anima uidere ponitur ei ante oculos. & quod
post dorsum habere cupiebat: ad faciem il-¬
li admouetur. Uide te in te. Qui uides stipu¬
lam in oculo fr̃is tui. trabem autẽ in oculo
tuo ñ uides: Reuocatur ad se anima quȩ
ibat a se: & sicut a se ierat. sic a dño suo.
Se enim respexerat sibiq placuerat. suęq

Expanded text:
mino fornicari. Recedere enim ab illo simplici et singulari bono, in istam multitudinem voluptatum, in amorem saeculi corruptionemque terreconfundatur. Non enim sic increpat, ut insultet: ut sanet. Exclamavit Scriptura vehementer, nec palpavit adulando, quos voluit reparare sanando. Adulteri, nescitis quia amicus acobi IV, 4 Amor mundi adulterat animam, amor fabricatoris mundi castificat animam: sed nisi de corruptione erubuerit, ad amplexus illos castos redire non concupiscit. Confundatur ut redeat, quae se jactabat ne rediret. Superbia ergo impediebat animae reditum. Qui autem increpat, non facit peccatum, sed ostendit peccatum. Quod nolebat anima videre, ponitur ei ante oculos; et quod post dorsum habere cupiebat, ad faciem illi admovetur. Vide te in te. Quid vides stipulam in oculo fratris tui, trabem autem in oculo tuo non vides ? Revocatur ad se anima, quae ibat a se. Sicut a se ierat, sic a Domino suo ibat. Se enim respexerat, sibique placuerat, suaeque
Abbreviated transcription (Latin):
est cor eoꝵ. dicentes enĩ se esse sapientes: stul-¬
ti facti sunt. Quod curiositate inuenert̃. suꝑ-¬
bia ꝑdiderunt: dicentes enĩ se esse sapientes.
id est donũ dei sibi tribuentes. stulti facdi sunt.
Ostende. proba stultitiam ipsoꝵ. ostende apłe
Et sicut ostendisti nobis unde potuer̃t. ꝑueni-¬
re ad cognitionẽ di. q̃m inuisibilia eiꝰ per ea
quȩ facta sunt intellecta conspiciunt᷑: ita ñc̃
ostende quomͦ dicentes se esse sapientes. stulti
facti sunt. Audi. Quia immutauer̃t ait głam
incorruptibilis di. in similitudinẽ ymaginis cor-¬
ruptibilis hominis: & uolucum. & quadrupe-

Expanded text:
s cor eorum; dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt. Quod curiositate invenerunt, superbia perdiderunt. Dicentes se esse sapientes, id est, donum Dei sibi tribuentes, stulti facti sunt. Ostende, proba stultitiam ipsorum. Ostende, Apostole, et sicut ostendisti nobis unde potuerunt pervenire ad cognitionem Dei, quoniam invisibilia ejus, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur: ita nunc ostende quomodo dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Audi: Quia immutaverunt, ait, gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, et volucrum,
Abbreviated transcription (Latin):
sum. si infirmꝰ humilẽ ñ asꝑneris: in excelso
fortissimꝰ ꝑmanebis. Quȩ enim causa humili-¬
tatis xp̃i. nͥ infirmitas tua. Ualde enim &
irremediabiliter te obsidebat infirmitas. &
hȩc res fecit ut ueniret ad te tantꝰ medicus.
Si enĩ uel sic egrotares ut tu posses ire ad me-¬
dicum. poterat tolerabilis uideri ipsa infirmi-¬
tas. S quia tu ire non potiusti ad eum ille
uenit ad te: uenit docens humilitatẽ. Quare:
Uideamꝰ. Suia suꝑbia nos redire non sinebat
ad uitam. & ipsa fecerat nos a uita recedere
Exaltatum enim humanũ cor aduersum d̾m.
& negligens in ipsa sanitate p̃cepta salutaria.
deiecit animã in infirmitatẽ. Discat audire
infirma illum quem contẽpsit incolumis au¬
diat ut resurgat: quem spreuit ut caleret.
Audiat tandem exꝑimento edocta. qd̃ p̃cepto¬
docta noluit optinere. Docuit enim eam mi-¬

Expanded text:
sum. Si infirmus humilem non asperneris, in excelso sum. Si infirmus humilem non asperneris, in excelso fortissimus permanebis. Quae enim causa humilitatis Christi, nisi infirmitas tua? Valde enim et irremediabiliter te obsidebat infirmitas tua, et haec res fecit ut veniret ad te tantus medicus. Si enim vel sic aegrotares, ut tu posses ire ad medicum, poterat tolerabilis videri ipsa infirmitas. Sed quia tu ire non potuisti ad eum, ille venit ad te. Venit docens humilitatem, qua redeamus: quia superbia nos redire non sinebat ad vitam; et ipsa fecerat nos a vita recedere. Exaltatum enim humanum cor adversus Deum, et negligens in ipsa sanitate praecepta salutaria, decidit anima in infirmitatem: discat audire infirma quem contempsit fortis. Audiat ut surgat, quem sprevit ut caderet. Audiat tandem experimento edocta, quod praecepto noluit obtinere. Docuit enim eam mi
Abbreviated transcription (Latin):
rigunt nos diuinȩ lectiones ne desꝑati-¬
one frangamur. & rursus terrent ne
suꝑbia uentilemur. Tenere autẽ uiam
mediam. ueram. rectam. tanqͣm inter sinistrã
desꝑationis & dexteram p̃sumptionis difficil-¬
limum esset nobis: nisi xp̃c diceret ego sum¬
qͣm diceret. Qua uis ire : Ego sum uia. Quo
uis ire : Ego sum ueritas. Ubi uis ꝑmanetẽ:
Ego sum uita. Securi gͦ ambulemꝰ in uia. sed in-¬
sidias tueamꝰ uixta uiam. Inimicꝰ insidiari non
uiam ñ desinit. Unde in psalmo dicitur. Iuxta
semitam scandala posuerunt mͥ. Dicit & alia
scͥptura. Ilemento. quia in medio laqueoꝵ ingre-¬
deris. Isti laquei inter quos ingredimur ñ sunt
in uia. sed tam̃ sunt iuxta uiã. Quid formidas.
quid metus si in uia ambulas Tunc time. si
deseris uiam. Nam id̃eo etiã ꝑmittitur mimicꝰ
ponere iuxta uiã laqueos. ne securitate exulta¬
tionis uia deseratur: & in insidias incidat᷑. Uta
& d̾s. Si ambules in humili ꝑuenies ad excel-¬

Expanded text:
rigunt nos divinae lectiones, ne desperatione frangamur: et rursus terrent, ne superbia ventilemur. Tenere autem viam mediam, veram, rectam, tanquam inter sinistram desperationis et dexteram praesumptionis, difficillimum esset nobis, nisi Christus diceret, Ego sumquam diceret, Qua vis ire? Ego sum veritas. Ubi vis permanere? Ego sum vita. Securi ergo ambulemus in via: sed insidias timeamus juxta viam. Inimicus insidiari non plane non desinit. Unde et in Psalmo dicitur: Juxta semitas scandala posuerunt mihi . Dicit et alia Scriptura: Memento quia in medio laqueorum ingrederis . Isti laquei inter quos ingredimur, non sunt in via: sed tamen sunt juxta viam. Quid formidas, quid metuis, si in via ambulas? Tunc time, si deseris viam. Nam ideo etiam permittitur inimicus ponere juxta viam laqueos, ne securitate exsultationis via deseratur, et in insidias incidatur. CAet Deus. Si ambules in humili, pervenies ad excel
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ. spes. Q uod enim uidet quis
quid sꝑat:. Si autẽ quod ñ uidemus sꝑa-¬
mus. ꝑ patientiam expectamus: Hinc uo¬
bis exhortatorium & consolatorium p̃bere
interra uiuentium. uibet ut uos alloqua¬
mur. in hac terra morientium. ut ñ respici¬
aus que uident᷑. s quȩ ñ uident᷑. Que enĩ
uident᷑ temꝑalia sunt. quę autẽ ñ uident᷑

Expanded text:
non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus, speramus, per patientiam exspectamus. Hinc vobis exhortatorium et consolatorium praeberin terra viventium, jubet ut vos alloquamur in hac terra morientium; ut non respiciatis quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur, temporalia sunt; quae autem non vide
Abbreviated transcription (Latin):
cor tuum &. sustine dñm. Mundi enum
ꝓmissa semꝑ fallunt. dĩ ũ ꝓmissa nunꝗͣ
fallunt. S quia mundꝰ quod pollicet᷑. hic
uidet᷑ daturus. id ẽ. in hac terra morienti¬
um. in qua nunc sumꝰ. ds autẽ qͦd pollicet᷑
in terra iuuentiũ nob̃ daturus ẽ. multi fati¬
gant᷑ expectare ueracẽ: ꝙ ñ erubescunt ama¬
re fallacem. De talib dicit sctiptura. Ue his
qui ꝑdiderunt sustinentiã.& diuercerunt
inuias prauas. cum etiam uirilit̾ agentib
&. corde confortato dm̃ sustinentib filii sem¬
pit̾riş mortis insultare ñ cessant. iacbantes

Expanded text:
ndi enim promissa semper fallunt; Dei autem promissa nunquam fallunt. Sed quia mundus quod pollicetur, hic videtur daturus, id est, in hac terra morientium, in qua nunc sumus; Deus autem quod pollicetur, in terra viventium nobis daturus est: multi fatigantur exspectare veracem, et non erubescunt amare fallacem. De talibus dicit Scriptura: Vae his qui perdiderunt sustinentiam, et diverterunt in vias pravas . Cum etiam viriliter agentibus et corde confortato Deum sustinentibus, filii sempiternae mortis insultare non cessant jactantes
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s. ecce in conspectu tuo & angłoꝵ tuoꝵ.
& in conspectu ipsiꝰ plebis tuȩ erogaui pe¬
cuniam tuam. Timeo enĩ uidiciũ tuũ. E. go
dedi tu exige. & si ñ dicam facturus es. Ergo
hoc potiꝰ dico. Ego dedi tu conuerte. tu parce.
fac pudicos qui fuerunt impudici: ut simul
in conspectu tuo cum uidicium uenerit gau-¬
deamus. & qui erogauit & cui erogatũ est
Placeat hoc placeat. quicũq impudici estis
corrigite uos dum uuitis. Ego enĩ uerbum
dei loqui possum. impudicos autẽ & in ne¬
quicia ꝑseuerantes de udicio & damnatione
dei liberare ñ possum.tem sermo eius

Expanded text:
meus; ecce in conspectu tuo et Angelorum tuorum meus; ecce in conspectu tuo et Angelorum tuorum et in conspectu ipsius plebis tuae erogavi pecuniam tuam: timeo enim judicium tuum. Ego dedi, tu exige. Etsi non dicam, facturus es. Ergo hoc potius dico; Ego dedi, tu converte, tu parce. Fac pudicos qui fuerunt impudici, ut simul in tuo conspectu, cum judicium venerit, gaudeamus, et qui erogavit et cui erogatum est. Placet hoc? Placeat. Quicumque impudici estis, corrigite vos, dum vivitis. Ego enim verbum Dei loqui possum, impudicos autem in nequitia perseverantes, de judicio et damnatione Dei liberare non possum. SERMO CXXXIII