comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nunciauit. Cui dum protinꝰ
mandatum de monasterio
fuisset ut ueniret: ipse siẽ
ꝑfide mentis fuit. an uir do¬
explorare conatus est. Quidã
uero eius spatarius riggo di¬
cebatur. cui calciament᷑a sua
p̃buit: eumq indui regalibꝰ
uestibus fecit. Qũ tͣ quasi in
ꝑsona sua. ꝑgere ad di homi¬
nem precepit. In cuiꝰ obsequio
tres qui sibi pre ceteris ad¬
herere consuenerant comi¬
tes misit: scilicet. uulf. fit de¬
ric. ꝙ blidin: ut ante serui
di oculos ipsum esse regem
totilam simulantes. eius la¬
reri ob ambularent. Cui alia
quoq obsequia atq spatario¬
prebuit: ut tam exeisdem
obsequiis quã expurpureis
uestibus. rex esse putaretur.
Cumq eiscdem riggo decorat᷑
uestibus obsequentium fre¬
quentia comitatus. monaste¬
rium fuisset ingressus: uir
di eminus sedebat. Quem
uemientem conspiciens. cum
iam ab eo audiri potuisset:
clamauit diceus Pone fili
pone: hoc quod portas. non
est tuum. Qui riggo ꝓtiniꝰ

Expanded text:
nuntiavit. Cui dum protinus nuntiavit. Cui dum protinus mandatum de monasterio fuisset ut veniret, ipse, sicut perfidae mentis fuit, an vir Dexplorare conatus est. Quidam vero ejus spatharius Riggo dicebatur, cui calceamenta sua ebuit eumque indui vestibus regalibus fecit, quem quasi in persona sua pergere ad Dei hominem praecepit. In cuius obsequio tres, qui sibi prae ceteris adherere consueverant, comites misit, scilicet Vul, Ruderic et Blidin, ut ante servi Dei oculos ipsum esse regem Totilam simulantes, eius lateri obambularent. Cui alia quoqpraebuit, ut tam ex eisdem obsequiis quam ex purpureis vestibus rex esse putaretur. Cumque isdem Riggo decoratus vestibus, obsequentum frequentia comitatus, monasterium fuisset ingressus, vir Dei eminus sedebat. Quem venientem conspiciens, cum iam ab eo audire potuisset, clamavit, dicens: 'Pone, fili, pone; hoc quod portas non est tuum'. Qui Riggo protinus
Abbreviated transcription (Latin):
mes explere: Cum gͥ ꝙ uer
direntur: hac tercia animo¬
nitione ꝑ suasus. consensit
ꝙ comedit. Uespertina uͦ
hora: ꝑuenit ad cellam.
Presentatus autẽ uenerabi¬
li benedicto patri. sibi ora¬
tionem pecit. s mox ei
uir sẽs hoc quod m̃iua ege¬
rat. improperauit dicens.
Quid est frater: Malignus
hostis qui tibi ꝑ conuiatorẽ
tuum locutus est. semeltͥ
ꝑ suadere non potuit: secũ¬
do non potuit᷑. at tercio
suasit: ꝙ te adhoc quod uo¬
luit superauit. Lunc ille
reatum infirme sue men¬
tis agnoscens. eius pedibus
prouolutus. tanto magis
cepit culpam deflere ꝙ
erubescere: quanto se cog¬
nouit etiam ab sentem᷑
in benedicti patris oculis de¬
lequisse. PetRUS
Igo sc̃i uiri p̃cordũs hely¬
sei spm̃ uideo inesseꝰ. qui
absent̾i discipulo p̃sens fuit.¬
ut interum sileas: quatinꝰ
adhuc maiora cognoscas. Go¬
thorum namq temporibus
cum rex eorum totila. scm̃
ꝑgens. paulo longius substi¬
tit: eiq se uenturum esse

Expanded text:
mes explere. Cum igitur etmes explere. Cum igitur etdirentur, tertia admonitione persuasus, consensit et comedit: vespertina vero hora pervenit ad cellam. Praesentatus autem venerabili Benedicto Patri, sibi orationem dari petiit: sed mox ei vir sanctus hoc quod in via egerat improperavit, dicens: Quid est, frater, quod malignus hostis, qui tibi per conviatorem tuum locutus est, semel tibi persuadere non potuit, secundo non potuit, at tertio suasit, et te ad hoc quod voluit superavit? Tunc ille reatum infirmae suae mentis agnoscens, ejus pedibus provolutus, tanto magis coepit culpam deflere et erubescere, quanto se cognovit etiam absentem in Benedicti Patris oculis deliquisse. Petr. Ego sancti viri praecordiis Elisaei spiritum video inesse, qui absenti discipulo praesens exstut interim sileas, quatenus adhuc majora cognoscas. Gothorum namque temporibus, cum rex eorum Totila sanctuterium pergens, paulo longius substitit, eique se venturum esse
Abbreviated transcription (Latin):
uenire consueuerat. Qua¬
dam igitur die dum iter
ad monasterium faceret.
sese illi alter uiator adiunxͣ
qui sumendos in itinere por¬
tabat cibos. Cumq iam tar
dior hora excreuisset dixit.
Ueni frater sumamꝰ cibũ:
ne lassemur inuia. Cui ille
respondit. Absit frater nõ
faciõ. quia ad uenerabiłe
patrem benedictum ieiu¬
nus semper uenire consue¬
ui. Quo responso ꝑcepto.
ad horam conuiator con¬
ticuit. S cum post hȩc ali¬
quantulum itiueris spa¬
cium egissent: rursus ad¬
monuit ut manducaret.
Tacuit quidem qui ad mã¬
ducandum inuitauerat᷑
ꝙ cum eo ieiinus ad huc
pergere ad modicũ consen¬
sit: Cumq & iter longius
agerent. ꝙ eos tardior. hora fa¬
tigaret. ambulantes inuene¬
runt mmitinere pratũ ꝙ fon¬
temꝰ: q queq poterant adre¬
ficiendum corpus delectabi¬
lia inderi. Tunc coniuator
ait. Ecce aqua ecce pratum:
ȩece amenus locus inquo
possumus refici . ꝙ parum
quiescere: ut ualeamꝰ iter
nr̃m postmodum in coba¬

Expanded text:
enire consueverat. Quadam igitur die dum iter ad monasterium faceret, sese illi alter viator adjunxit, qui sumendos cibos in itinere portabat. Cumque jam hora tardior excrevisset, dixit: Veni frater, sumamus cibum, ne lassemur in via. Cui ille respondit: Absit, frater, hoc non faciam, quia ad venerabilem Patrem Benedictum jejunus semper pervenire consuevi. Quo responso percepto, ad horam conviator tacuit. Sed cum post hoc aliquantulum itineris spatium egissent, rursus admonuit ut manducarent.Tacuit quidem qui ad manducandum invitaverat, et cum eo jejunus adhuc pergere ad modicum consensit. Cumque iter longius agerent, et eos tardior hora fatigaret ambulantes, invenerunt in itinere pratum et fontem, et quaeque poterant ad reficiendum corpus delectabilia videri. Tunc conviator ait: Ecce aqua, ecce pratum, ecce amoenus locus, in quo possumus refici et parum quiescere, ut valeamus iter nostrum postmodum incolu
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ paraliticus iacebat. Qͥd
dicam: quia stare non pot e¬
qui numquã inlecto sur.¬
gere. uel ad sedendum uale¬
bat : num quã manũ suam
ad os deducere: numquã se
potuit in latus aliud decli¬
nare. Nuic ad seruendum.
mater cum fratre aderat᷑.
ꝙ quiequid ex elemosina
potiusset accipere. hoc eoꝵ¬
in anibus pauperibꝰ erogabat.
H equaquã litteras nouerat.
sed scripture sacre sibimet
eodices emeratꝰ. ꝙ religiosos

Expanded text:
vitae paralyticus jacebat. Quid vitae paralyticus jacebat. Quid dicam quia stare non potequi nunquam in lecto surgere vel ad sedendum valebat, nunquam manum suam ad os ducere, nunquam se potuit ad latus aliud declinare? Huic ad serviendum mater cum fratre aderat, et quidquid ex eleemosyna potuisset accipere, hoc eorum manibus pauperibus erogabat. Nequaquam litteras noverat, sed Scripturae sacrae sibimet Codices emerat, et religiosos
Abbreviated transcription (Latin):
indicauit. Tercia autẽ die
cum ea quȩ iussa fuerat soro¬
re defuncta est. Illa uero quã
ipsa poposcerat. die est tri¬
cesimo subsecuta. Quod fac¬
tum. nunc usq in eode ino¬
nasterio manet memorabile.
sicq hoc a p̃cedentibus marri¬
bus traditum. narrare illic
subtiliter solent ui eniores.
quȩ nunc sunt sc̃imoniales
uirgines: ac si illo intempore.
huie tam grandi miraculo ꝙ
ipse affuissent.. Capit̾¬
ed inter hec sciendũ est.
quia sepe anunabꝰ exeun¬
tibus electorum. dulcedo so¬
let saudis cȩlestis erumperẽ.
ut dum illa libenter audiut.
dissolutionem carnis ab anima.
senciri minime ꝑmittantur.
Unde in omeliis quoq ȩuan¬
gelii. iam narrasse me memi¬
ni. quod in ea porticu. que
eiuitibus ad eccłam est ꝑuia.¬
fuit quidam seruulus noĩe.
cuius te quoq non ambigo
meminisse qui quidem pau¬
per rebus. s meritis diues
erat᷑ quem longa egritudo
dissoluerat. Nam ex quo illũ
scire potiumus: usq ad finẽ

Expanded text:
indicavit. Tertio autem die indicavit. Tertio autem die cum ea quae jussa fuerat sorore defuncta est; illa vero quam ipsa poposcerat die est trigesimo subsecuta. Quod factum nunc usque in eodem monasterio manet 393 memorabile, sicque hoc a praecedentibus Matribus traditum narrare illic solent subtiliter juniores quae nunc sunt sanctimoniales virgines, ac si illo in tempore huic tam grandi miraculo et ipsae adfuissent. ed inter haec sciendum est quia saepe animabus exeuntibus electorum, dulcedo solet laudis coelestis erumpere, ut dum illam libenter audiunt, dissolutionem carnis ab anima sentire minime permittantur. Unde in Homiliis quoque Evangelii jam narrasse me memini quod in ea porticu quae euntibus ad ecclesiafuit quidam, Servulus nomine, cujus te quoque non ambigo meminisse, qui quidem pauper rebus, sed meritis dives erat, quem longa aegritudo dissolverat. Nam ex quo illum scire potuimus, usque ad finem
Abbreviated transcription (Latin):
illius. duo candelabra lucere
consueuerant: quia uidelicet
amica lucis. non solum spiri-¬
tales. s etiam corporales tene¬
bras odio habebat. Quȩ dũ
nocte quadam.ex hac eadem
iaceret infirmitate fatigata.
uidit beatum petrum apłm.
inter utraq candelabra. ante
suum lectum consistentẽ: nec
ꝑ territa timuitꝰ. sed ex amore
sumens audaciam exultauit:
eiq dixit. Quid est dñe meus
dimissa sunt ͫ peccata mea : Cui
ille benignissimi ut est uultꝰ:
inelinato capite annuit dicens
Dimissa. ueni S quia quandã
scĩmonialem feminã. in eode
monasterio preceteris dilige¬
bat: ilico galla subiunxit. Ro¬
go. ut soror benedicta mecũ
ueniat. Cui ille respondit.
Non: sed illa talis ueniat tec̃.
Nlec uero quã petis: die te erit
tricesimo secutura. His igitur
expletis: uisio apłi assistentis.
q colloquentis ablata est. At
illa protinus. cuncte congre¬
gationis asciuit matrem᷑ eiq
quid uiderit. quid audierit.

Expanded text:
ejus duo candelabra lucere ejus duo candelabra lucere consueverant, quia videlicet amica lucis, non solum spiritales, sed etiam corporales tenebras odio habebat. Quae dum nocte quadam ex hac eadem jaceret infirmitate fatigata, vidit beatum Petrum apostolum inter utraque candelabra ante suum lectum consistentem; nec perterrita timuit, sed ex amore sumens audaciam exsultavit, eique dixit: Quid est, Domine mi, dimissa sunt mihi peccata mea? Cui ille benignissimi ut est vultus, inclinato capite annuit, dicens: Dimissa; veni. Sed quia quamdam sanctimonialem feminam in eodem monasterio prae caeteris diligebat, illico Galla subjunxit: Rogo ut soror Benedicta mecum veniat. Cui ille respondit: Non, sed illa talis veniat tecum; haec vero quam petis, die erit trigesimo secutura. His itaque expletis, visio apostoli assistentis et colloquentis ei ablata est. At illa protinus cunctae congregationis accivit Matrem, eique quid viderit, quidve audierit,
Abbreviated transcription (Latin):
randum thalamum ꝙ opes
ꝙ etas uocaret: elegit magiᷤ
spiritalibus nuptiis copulari
deo. in quibus a luctu incipit᷑.
ie autem. cum ualde ignea cõ¬
sparsio corpori inesset: cȩpert̃
medici dicere. quia nisi ad am¬
plexus uiriles rediret. calore
nimio. contra naturam barbas
esset habitura. Quod itaq post
factum est. S sancta mulier.
nichil exterioris deformitatis
timuit. quȩ interioris sponsi
speciem amauit: nec uerita
est. si hoc in illa fedaretur:
quoł cȩlesti sponso mea non
amaretur. Mox gͦ ut euis con¬
niux defunctus est: abiecto se¬
culari habitu. ad omni poren¬
tis di seruicium. se se apud
beati petri apłi eccłam monas¬
terio tradiditꝰ ibiq multis
anuis in simplicitate cordis.
atq oracione dedita. larga in¬
digentibus elemosinarũ oꝑa
impendit. Cumq omnipotẽs
d̾s. ꝑhennem iam mercedẽ.
reddere eius laboribꝰ decre¬
usset: cancri ulcere in mam¬
milla ꝑeussa est. Nocturno
autem tempore. ante lectum

Expanded text:
randum thalamum et opes randum thalamum et opes et aetas vocarent, elegit magis spiritalibus nuptiis copulari Deo, in quibus a luctu incipitur, ic autem cum valde ignea conspersio corporis inesset, coeperunt medici dicere, quia nisi ad amplexus viriles rediret, calore nimio contra naturam barbas esset habitura, quod ita quoque post factum est. Sed sancta mulier nihil exterioris deformitatis timuit, quae interioris sponsi speciem amavit, nec verita est si hoc in illa foedaretur, quod a coelesti sponso in ea non amaretur. Mox ergo ut ejus maritus defunctus est, abjecto saeculari habitu, ad omnipotentis Dei servitium sese apud beati Petri apostoli ecclesiam monasterio tradidit, ibique multis annis simplicitati cordis atque orationi dedita, larga indigentibus eleemosynarum opera impendit. Cumque omnipotens Deus perennem jam mercedem reddere ejus laboribus decrevisset, cancri ulcere in mamilla percussa est. Nocturno autem tempore ante lectum
Abbreviated transcription (Latin):
ce cepit clamare. Qua uoce
etiam probus ep̃c cõmotus. in¬
trantes eos asperit ꝙ agnouitꝰ
atq eundem stridentem. uagi¬
entemq puerum consolari
cȩpit dicens. Noli timere᷑ qͥa
ad me sanctus iuuenalis ꝙ sẽs
eleutherius martyres uenert̃.
Ille autem tantȩ uisionis noui¬
tatem non ferens. cursu conci¬
to ex tra fores fugit: atq eos
quos uiderat. patri ac medicis
nune iauit. Qui concite descen¬
derunt. sed egrum quẽ reliq̃¬
rant iam defunctum inuene¬
runtꝰ. quia illi eum secum tu¬
lerant: quorum uisionem
puer ferre non potuit. qui
hic remansit. Aiiii. Capit̾.
Nterea neq hoc silendum
arbitror: quod mͥ ꝑsonarum
grauium atq fidelium est re¬
latione compertum. Bothoꝵ
namq temporĩ bꝰ. galla huiꝰ
urbis nobilissima puella. sima¬
chi consulis ac patricii filia. intͣ
adolescentiȩ tempora marito
tradita: anm in unias spacio eiꝰ
est morte uiduata. Quã dũ
feruente mundi copia. ad ite¬

Expanded text:
coepit voce clamare. Qua voce coepit voce clamare. Qua voce etiam Probus episcopus commotus, intrantes eos aspexit et agnovit, atque eumdem stridentem vagientemque puerum consolari coepit, dicens: Noli timere, fili, quia ad me sanctus Juvenalis et sanctus Eleutherius martyres venerunt. Ille autem tantae visionis novitatem non ferens, cursu concito extra fores fugit, atque eos quos viderat patri ac medicis nuntiavit. Qui concite descenderunt; sed aegrum quem reliquerant jam defunctum invenerunt, quia illi eum secum tulerant, quorum visionem puer ferre non potuit, qui hic remansit. ΚΕΦΑΛ. ΙΓ'.nterea neque hoc silendum arbitror quod mihi personarum gravium atque fidelium est relatione compertum. Gothorum namque temporibus Galla hujus urbis nobilissima puella Symmachi consulis ac patricii filia, intra adolescentiae tempora marito tradita, in unius anni spatio ejus est morte viduata. Quam dum, fervente mundi copia, ad ite
Abbreviated transcription (Latin):
tudo. Cuius pater nomine max¬
imus. pueris circumquaq trans¬
missis. colligere medicos studuit᷑
si fortasse eius molestiȩ subue¬
nire potuissent. S congregati.
ex uicinis locis undiq medici
ad tactũ uene denunciauert᷑.
eius exitum cicius affuturum.
S eum iam tempus refectionis
in cumberet. atq diei hora tar¬
dior. excreuisset: uenerandus
ep̃s de illorum pocius. quam
de sua salute sollicitus: eos qͥ
aderant ammonuit cũ suo
patre. insuperiores episcopii
sui partes ascendere. seq post
laborem reficiendo reparare
Omnes gͥ ascenderunt domũ
unus ei tantumm᷑ paruulus
relictus est puer: quem nunc.
quoq predictus probus asse¬
rit suꝑesse. Qui dum lecto ia¬
centis assisteret. subito aspexͣ.
It trantes ad uirum łi quosdã
uiros. stolis candidis amictos.
qui eundem quoq candorẽ
uestium. uultuum suorum
luce uincebant. Qui ex splen¬
doꝵ ceorum claritate ꝑ culsꝰ
qui nam essent illi. emissa uo¬

Expanded text:
tudo. Cujus pater nomine Maxtudo. Cujus pater nomine Maximus, pueris circumquaque transmissis colligere medicos studuit, si fortasse ejus molestiae subvenire potuisset. Sed congregati ex vicinis locis undique medici, ad tactum venae denuntiaverunt ejus exitum citius adfuturum. Sed cum jam tempus refectionis incumberet, atque diei hora tardior excrevisset, venerandus episcopus de illorum potius quam de sua salute sollicitus, eos qui aderant admonuit cum suo patre in superioris episcopii sui partes ascendere, seque post laborem reficiendo reparare. Omnes igitur ascenderunt domum, unus ei tantummodo parvulus relictus est puer, quem nunc quoque praedictus Probus asserit superesse. Qui dum lecto jacentis assisteret, subito aspexit intrantes ad virum Dei quosdam viros stolis candidis amictos, qui eumdem quoque candorem vestium, vultuum suorum luce vincebant. Qua splendoris etiam claritate perculsus, quinam illi essent, emissa
Abbreviated transcription (Latin):
circumsteterant requirebant.
Quibus ille ammirando respõ¬
dit dicens. Num quid conue¬
nisse hic sanctos apłos non
uidetisꝰ beatum petrũ ꝙ pau¬
lum primos apostoloꝵ non
aspicitis: Ad quos iterũ con¬
uersus: dicebat. Pece uenio:
ecce uenio. Atq inter hȩc
uerba animam reddidit.
Et quia ueraciter scõs apłos
uiderat: eos etiam sequendo
testatus est. Quod plerumq¬
iustis contingit. ut Inmortẽ
sua. scõrum p̃cellentuĩ uisio¬
nes aspiciant. ne ipsam mor¬
tis suȩ pęnalem sententiam
ꝑ tunescant: sed dum eorũ
menti ꝰ internorũ eiuium
societas ostenditur: a carnis
sue copula. sine doloris ꝙ for¬
t midiuis fatigatione soluant᷑¬
neq hoc sileam. quod ꝓbꝰ
dñimpotentis di famulꝰ qui
nunc in hac urbe monasterio
preto est. quod appellatur re¬
nati. de probo patruo suo reati¬
ne ciuitatis ep̃o. michi narrare
consueuit dicens: quia appro¬
pinquante uite eius termino:
eum grauissima depressit egri¬

Expanded text:
circumsteterant, requirebant. circumsteterant, requirebant. Quibus ille admirando respondit, dicens: Nunquid hic convenisse sanctos apostolos non videtis? beatum Petrum et Paulum primos apostolorum non aspicitis? Ad quos iterum conversus, dicebat: Ecce venio, ecce venio; atque inter haec verba animam reddidit. Et quia veraciter sanctos apostolos viderit, eos etiam sequendo testatus est. Quod plerumque contingit justis, ut in morte sua sanctorum praecedentium visiones aspiciant, ne ipsam mortis suae poenalem sententiam pertimescant, sed dum eorum menti internorum civium societas ostenditur, a carnis suae copula sine doloris et formidinis fatigatione solvantneque hoc sileam, quod Probus omnipotentis Dei famulus, qui nunc in hac urbe monasterio praeest, quod appellatur Renati, de Probo patruo suo Reatinae civitatis episcopo mihi narrare consuevit, dicens quia, appropinquante vitae ejus termino, eum gravissima depressit aegri
Abbreviated transcription (Latin):
quam ꝑ eam incurreret
culpam. sibi etiam ministͣ
saria. Hic gͦ uenerabilis p̃s¬
biter: cumꝰ longam uite
implesset etatem: anno qua¬
dra gesimo ordinationis suȩ
in ardescente grauit̾ febre
correptus: ad extreina de¬
ductus est S cum eũ pres¬
bitera sua conspiceret. solu¬
tis iam membris quasi in
morte distensum. si quod
adhuc ei uitalis spiramen in¬
esset. naribus eius apposita
eurauit aure dinoscere. Qd
ille sentiens. cui tenuissimus
inerat flatus: quanto ni¬
su ualuit. ut loqui potuisset.
ĩferuescente spũ collegit
uocem. atq erupit dicens.
Recede a me nulier: ad huc
igniculus uiuit: paleã tolle.
Iua gͥ recedente. concrescente
uirtute corporis cũ magna
leticia cepit clamare dicens.
B ene ueniant diii mei bene
ueniant dni mei. Quid ad
tantillum seruulum uestrũ
estis dignati conuenire: Ue¬
nio uenio: gracias ago. grãs
ago. Cumq hoc ĩterata cre¬
bro. uoce repeteret: quibus
hoc diceret. noti sui qui illum

Expanded text:
iquam per eam incurreret iquam per eam incurreret culpam, sibi etiam per illasaria. Hic ergo venerabilis presbyter cum longam vitae implesset aetatem, anno quadragesimo ordinationis suae inardescente graviter febre correptus, ad extrema deductus est. Sed cum eum presbytera sua conspiceret solutis jam membris, quasi in morte distentum, si quod adhuc ei vitale spiramen inesset, naribus ejus apposita curavit aure dignoscere. Quod ille sentiens, cui tenuissimus inerat flatus, quantulo adnisu valuit, ut loqui potuisset, infervescente spiritu collegit vocem atque erupit, dicens: Recede a me, mulier, adhuc igniculus vivit, paleam tolle. Illa igitur recedente, crescente virtute corporis, cum magna coepit laetitia clamare, dicens: Bene veniant domini mei; 389 bene veniant domini mei; quid ad tantillum servulum vestrum estis dignati convenire? venio, venio, gratias ago, gratias ago. Cumque hoc iterata crebro voce repeteret, quibus hoc diceret noti sui, qui illum
Abbreviated transcription (Latin):
sus est: qui illis psallentibus
oracioni intentus: animam
reddidit. Omnes uero frs
qui aderant. exore eius ex¬
isse columbam uiderunt:
quȩ mox aperto tecto ora¬
torii egressa: aspicientibus
fratribus penetrauit celũ
Quius id circo animam. inco¬
lumbe speciȩ apparuisse ere¬
dendum est: ut ommpotens
As ex hac ipsa specie ostende¬
ed neq hoc sileam. quod
uir uenerabilis abbas
stephanus. qui non longe an¬
te hoc in hac urbeꝰ de functꝰ
est: quemletiam bene nosti
in eadem prouineia nursie
contigisse referebat. Aiebat
enim. quod illic presbiter
quidam. commissam sibi eũ
nis acceptͥ presbiterã suã
ut sororem suam diligens.
sed quasi hostem cauens: ad
se propius accedere nũquã
sinebat: eamq sibimet ꝓ¬
pinquare. nulla occasione
ꝑmittens: ab ea sibi cõmu¬
mionem fundicus familiari¬
tatis absciderat. Eabent
quippe sancti uiri hoc pro¬
prium Nam ut semꝑ ab
illicitis longe suit: a se ple¬
rumq etiam licita abscidt.

Expanded text:
sus est. Qui illis psallentibus sus est. Qui illis psallentibus orationi intentus animam reddidit. Omnes vero fratres qui aderant ex ore ejus exisse columbam viderunt, quae mox, aperto tecto oratorii egressa, aspicientibus fratribus, penetravit coelum. Cujus idcirco animam in columbae specie apparuisse credendum est, ut omnipotens Deus ex hac ipsa specie ostendeed neque hoc sileam quod vir venerabilis abbas Stephanus, qui non longe ante hoc tempus in hac urbe defunctus est, quem ipse etiam bene nosti, in eadem provincia Nursiae contigisse referebat. Aiebat enim quod illic presbyter quidam commissam sibi cum nationis acceptae presbyteram suam ut sororem diligens, sed quasi hostem cavens, ad se propius accedere nunquam sinebat, eamque sibimet propinquare nulla occasione permittens, ab ea sibi communionem funditus familiaritatis absciderat. Habent quippe sancti viri hoc proprium; nam ut semper ab illicitis longe sint, a se plerumque etiam licita abscindunt.
Abbreviated transcription (Latin):
inꝑsecutione sua electis filus
nunc inisericorditer iustus
est: ut sint quibus postea
debeat iuste misereri. Und
uenerabilem senem. dum
exterioribus tenebris pre¬
meret. Aterna numquam
luce desticuit. Qui eũ fla¬
gello fatigaretur corporis:
todiam consolationẽ cordis.
Cum uͦ iam auni quadragẽ¬
simi fuisset incecitate tempꝰ
exemptum. ei dñs lum̃ red¬
didit: uicinum suum obitũ
denunciauit: atq ut monas¬
teriis circumquaq construe¬
tis. uerbum uite p̃dicaret
ad monuit. quatinus corꝑis
recepto lumine: uisitatis in
circuitu fratribus. cordis
lumen aperiret. Qui statum
iussis ob temperans. fratrũ
cenobia circum iuitꝰ man¬
data uitȩ. que agendo didi¬
cerat: predicauit. Quinto
decimo igitur die. ad mo¬
nasterium suum. ꝑacta pͣ¬
dicatione reuersus est. ibiq
sintribus conuocatis astans
in medio. sacramentũ do.¬
munici corporis ꝙ sanguimᷤ
sumpsit: morq eum eis misti¬
cos psalmorum cantus eror¬

Expanded text:
in percussione sua electis filiis in percussione sua electis filiis nunc misericorditer justus est, ut sint quibus postea debeat juste misereri. Unde venerabilem senem dum exterioribus tenebris premeret, interna nunquam luce destituit. Qui cum flagello fatigaretur corporis, stodiam, consolationem cordis. Cum vero jam anni quadragesimi 388 fuisset in caecitate tempus expletum, ei Dominus lumen reddidit, et vicinum suum obitum denuntiavit, atque ut monasteriis circumquaque constructis verbum vitae praedicaret admonuit, quatenus corporis recepto lumine, visitatis in circuitu fratribus, cordis lumen aperiret. Qui statim jussis obtemperans, fratrum coenobia circuivit, mandata vitae quae agendo didicerat praedicavit. Quinto decimo igitur die ad monasterium suum peracta praedicatione reversus est, ibique fratribus convocatis astans in medio, sacramentum dominici corporis et sanguinis sumpsit, moxque cum eis mysticos psalmorum cantus exor
Abbreviated transcription (Latin):
dhuc in monasterio meo¬
positus: cuiusdam ualde
uenerabilis uiri relatione. cog¬
noui quod dico. Aieba t eñi
quia uenerabilis pater: noĩe
spes monasterium construrit.
in loco cui uocabulum cãple
est: qui sexti ferme miliarii
inter iacente spacio. auetusta
nursie urbȩ disiungitur.
ł unc omip̾e ꝙ misericors d̾s.
ab ȩterno uerbere flagellan¬
do protexit. eiq dispensati¬
onis suȩ maximam seueri¬
tatem seruauit ꝙ graciam:
quantumq eum pruis flagel¬
landum diligeret: post modũ
ꝑfectȩ sanando monstrauit.
ei lumen uel extremȩ uisio¬
nis aperiens. S quia nemo
in uerbere illius. gracia se de¬
stituente subsistit. ꝙ nisi us¬
dem misericors pater. qui
pęnam irrogat. patienciam
prestet. mox ꝑ impacientiã.
peceatum nobis ipsa auget
correptio peccatorũ: fitq
modo miserabili. ut culpa
nr̃a unde sperare debuit
terminum: inde sumat¬
s augmentum. Id eirco nr̃a ds̃
infirma conspiciens. flagelliᷤ
sius custodiam ꝑ miscet᷑. atq

Expanded text:
dhuc in monasterio meopositus cujusdam valde venerabilis viri relatione cognovi quod dico. Aiebat enim quia venerabilis Pater nomine Spes, monasterium construxit in loco cui vocabulum Cample est, qui sexti ferme milliarii interjacente spatio a vetusta Nursiae urbe disjungitur. Hunc omnipotens et misericors Deus ab aeterno verbere flagellando protexit, eique dispensationis suae maximam severitatem servavit et gratiam; quantumque eum prius flagellando diligeret, postmodum perfecte sanando monstravit. ei lumen vel extremae visionis aperiens. Sed quia nemo in verbere illius gratia se destituente subsistit, et nisi idem misericors Pater qui poenam irrogat patientiam praestet, mox per impatientiam peccatum nobis ipsa auget correptio peccatorum, fitque modo miserabili ut culpa nostra unde sperare debuit terminum, inde sumat augmentum; idcirco nostra Deus infirma conspiciens, flagellis suis custodiam permiscet, atque
Abbreviated transcription (Latin):
ba satisfacerent. etiam si erem¬
pla deessent. Ipsa quippe ꝓpt̾
electos in ȩuangelio ueritas
dicit. In domo patris mei. man¬
siones multȩ sunt. Si enĩ disparꝰ
retributio milla beatitudine
eterna non ess: una poeius¬
mansio. quam multe essent.
Oulte gͦ mansiones sunt. ĩ qͥbͣ
ꝙ distinete bonorum ordineꝰ
ꝓpt̾ meritorum consortium.
communiter letentur: ꝙ tamͣ unũ
denarium om̃s laborantes
accipiunt. qui in multis mã¬
sionibus distinguntur: quia
& una est beatitudo quã illic
ꝑcipiunt: & dispar retribu¬
cionis qualitas. quam ꝑ oꝑa
diuersa consecuntur. Que
nuntrum ueritas iudicii sui
diem deniunicians ait. Tune
dicam messoribus. Golligite
yirania. ꝙ ligate ea fasciculoᷤ
ad comburendium. Messores
los ligant: cum pares pari¬
bus ĩtor iõ mentis similibꝰ
sociant: ut suꝑbi cum suꝑ¬
bis. luxuriosi cum lururio

Expanded text:
ba satisfacerent, etiamsi exemba satisfacerent, etiamsi exempla deessent. Ipsa quippe propter electos in Evangelio dicitdicit: In domo Patris mei mansiones multae sunt. Si enim dispar retributio in illa beatitudine aeterna non esset, una pomansio quam multae essent. Multae ergo mansiones sunt, in quibus et distincti bonorum ordines propter meritorum consortium communiter laetentur; et tamen unum denarium omnes laborantes accipiunt, qui multis mansionibus distinguitur: quia et una est beatitudo quam illic percipiunt, et dispar retributionis qualitas quam per opera diversa consequuntur. Quae nimirum Veritas judicii sui diem denuntians ait, Tunc dicam messoribus: Colligite zizania, et ligate ea fasciculis ad comburendum. Messores ndum ligant, cum pares comparibus in tormentis similibus sociant, ut superbi cum superbis, luxuriosi cum luxurio
Abbreviated transcription (Latin):
uel cur se duei ad siciliam
moriturs p̃dieit: GreGouiꝰ.¬
b Taima. uehieulo nõ eget.
Q miruinl non est si ad¬
huc homini incorpore posito
illud apparuit. quod ꝑ corpꝰ
assueuerat uideri: ut ꝑ hoc
anima spiritaliter duci potu¬
isset. Q uod uero se ad siciliã
duci testatus est. quid sentirͥ
aluid potest: nisi quod p̃ cet̾is
locis ineius terrę insulis. erue¬
tuante igne tormentorum
olle patuerunt: que ut solent
narrare qui nouerunt. laratis
cotidie sinibus exerescunt. ut
mundi t̾mino appropinquante
quanto certum est illuc ampliꝰ
exurendos colligi: tanto ꝙ ead̾e
tormentorum loca loca ampliꝰ
uideantur apparere. Quod õ¬
mpotens ds ad correctionem
iuuentium in hoc mundo uo¬
luit ostendi: ut mentes infi¬
delium que infer. I torm̃ta
esse non credunt. tormentoꝵ
loca indeant. que audita ere¬
sdere recusant. Quod uero si¬
ue electi seu reprobi. quorum
cominunis causa mõpere fue¬
rit ad loca etiam cõmunia d̃¬
ducuntur. ueritatis nobis uer¬

Expanded text:
vel cur se ad Siciliam duci moriturus praedixit? GREGOR. Anima vehiculo non eget: sed mirum non est, si adhuc homini in corpore posito illud apparuit, quod per corpus assueverat videre, ut per hoc anima spiritualiter duci potuisset. Quod vero se ad Siciliam duci testatus est, quid sentiri aliud potest, nisi quod prae ceteris locis in ejus terrae 429 insulis eructante igne tormentorum ollae patuerunt? Quae, ut solent narrare qui noverunt, laxatis quotidie sinibus excrescunt, ut mundi termino appropinquante, quanto certum est illuc amplius exurendos colligi, tanto et eadem tormentorum loca amplius videantur aperiri. Quod omnipotens Deus ad correptionem viventium in hoc mundo voluit ostendi; ut mentes infidelium, quae inferni tormenta esse non credunt, tormentorum loca videant, quae audita credere recusant. Quod vero sive electi, sive reprobi, quorum communis causa in opere fuerit, ad loca etiam communia deducantur, Veritatis nobis ver
Abbreviated transcription (Latin):
iam mulcos intra sc̃ȩ
eccłe gremium consti¬
tutos. de uita animȩ post
mortem carnis ꝑpendo du¬
bitare: Queso ut debeas uł
que ex ratione suppetunt.
uel si qu animarum exen¬
pla. animo occurrunt᷑. pro
multorum edificatione di¬
cere: ut hi qui suspicantur.
discant cum carne animã
non finiri. GRE GORIUS¬
ab oriosum ualde
hoc opus est: ꝙ maxime oc¬
cupato animo. atq ad alia
tendenti. S si sunt quibus
prodesse ualeãt. uolunta¬
tem meam proculdubio
post pono utilitati proximo¬
rum. ꝙ in quantum deo lar¬
giente ualuero quod anima
uost carnem uiuat. subseqͣn¬
a hoc quarto uolumine de

Expanded text:
ia multos intra sanctae Ecclesiae gremium constitutos de vita animae post mortem carnis perpendo dubitare, quaeso ut debeas, vel quae ex ratione suppetunt, vel si qua animarum exempla animo occurrunt, pro multorum aedificatione dicere, ut hi qui suspicantur, discant cum carne animam non fiairi. GREGOR. Laboriosum valde hoc opus est, et maxime occupato animo atque ad alia tendenti. Sed si sunt quibus prodesse valeat, voluntatem meam procul dubio postpono utilitati proximorum, et, in quantum Deo largiente valuero, quod anima post carnem vivat subsequenti hoc quarto volumine de
Abbreviated transcription (Latin):
dorrigeret: etiam falsum est
pollicitus. ut ad iusticiã pro¬
uocaret. S quis hoc dicere
uel insanus pͣsumat: Et si
minatus est quod non erat
impleturus dum asserere
eum miscđem uolumꝰ: falla¬
cem quod dici uefas est p̃dica¬
re compellunur. PetRꝰ

Expanded text:
orrigeret, etiam falsum est pollicitus ut ad justitiam provocaret. Sed quis hoc dicere vel insanus praesumat? Et si minatus est quod non erat impleturus, dum asserere eum misericordem volumus, fallacem quod dici nefas est praedicare compellimur. PETR
Abbreviated transcription (Latin):
radiat: quia sicut de sc̃o spi¬
ritu dictum est. ubi uult¬
spirat : ita sciendum est. quia
ꝙ quando uult aspirat. Iĩc
est enim quod nathan a rege
requisitus si construere tẽplũ
poss et. prius conses sit. ꝙ post¬
modum prohibuit. E me est
quod heliseus cum flentem
mullerem cerneret. causamq
nescisset. ad prohibentẽ hãc
puerum dicit. Dimitte eam.
quia anima eius inamaritu¬
dine est. ꝙ dñs celauit a me.
ꝙ non indicauit michi. ¶d¬
pietatis dispensatione dispo¬
suit: quia dum ꝓphecie spi¬
ritum aliquando dat. ꝙ ali¬
quando subtrahit. prophe¬
tantium mentes. ꝙ eleitat
incelsitudinem. ꝙ custoit
in humilitate: ut ꝙ accipien¬
tes sp̃m inueniant quid de
deo sint. ꝙ rursum prophe
tie spiritum non habentes.
cognoscant quid sint de
semet ipsis. ꝑetrxs.
ta hoc esse ut asseris. magna
racio clamat. S queso te de
uenerabili patre benedicto.
quicquid adhuc animo oc¬
currit ex sequere. Gresoniꝰ.

Expanded text:
radiat, quia, sicut de Sancto Spiritu scriptum est: ‘Ubi vultspirat’, ita sciendum est quia et quando vult aspirat. Hinc est enim quod Natham propheta a rege requisitus si construere templum potuisset, primo consensit, et postmodum prohibuit. Hinc est quod Heliseus propheta cum flentem mulierem cerneret causamque nescisset, ad prohibentem hanc puerum dicit: ‘Dimitte eam, quia anima eius in amaritudine est, et Dominus celavit a me, et non indicavit michi’. Qupietatis dispensatione disponit, quia dum prophetie spiritum aliquando dat et aliquando subtrahit, prophetantium mentes et ellevat in celsitudine et custodit in humilitate, ut accipientes spiritum inveniant quid de Deo sint, tiae spiritum non habentes cognoscant quid sint de semetipsis. Petr. Ita hoc esse, ut asseris, magna ratio clamat. Sed, quaeso, de venerabili Patre Benedicto quidquid adhuc animo occurrit, exsequere.
Abbreviated transcription (Latin):
ic queso te. numquid
nam credendum est
huic di famulo semꝑ prophe¬
tiȩ spiritum ad esse potiusse:
an ꝑ interualla tempoꝵ eius
mentẽ ꝓphetię sp̃c implebat.
spiritus petre. prophe¬
tarum mentes non semper

Expanded text:
ic, quaeso te: nunquid non credendum est huic Dei famulo semper prophetiae spiritum adesse potuisse? an per intervalla temporum ejus mentem prophetiae spiritus implebat? spiritus, Petre, prophetarum mentes non semper
Abbreviated transcription (Latin):
ed etiam quidam uixta
nos deusdedit nomine.
religiosus habitabat. qui calci¬
amenta soleba t operari. De
quo alter ꝑ reuelationẽ uidit.
quod eius domus edificabat᷑
s inea constructores sui solo
dieꝰ sabbati iuidebant᷑ oꝑari
qui eiusdem uiri postinodu᷑
subtiliterꝰ uitam requirens. in¬
uenit quia exhis quȩ diebus
singulis laborabat. quicquid
ex uictu atq uestitu suꝑesse
potuisset. die sabbato ad be¬
ati petri eccłam deferre con¬
sueuerat. atq indigentibꝰ
erogare. Qua ex re ꝑpende.
quia non iniuerito domiñ
Iipsius fabrica die sabbato
crescebat. PE tRUS

Expanded text:
 etiam quidam juxta nos, Deusdedit nomine, religiosus, habitabat, qui calceamenta solebat operari, de quo alter per revelationem vidit quod ejus domus aedificabatur, sed in ea constructores sui solo die sabbati videbantur operari. Qui ejusdem viri postmodum subtiliter vitam requirens, invenit quia ex his quae diebus singulis laborabat, quidquid ex victu atque vestitu superesse potuisset, die sabbato ad beati Petri Ecclesiam deferre consueverat, atque indigentibus erogare. Qua ex re perpende, quia non immerito domus ipsius fabrica sabbato crescebat. PETR
Abbreviated transcription (Latin):
re posuit: cunctisq egredien¬
tibus orauit: atq accersitis
postinodum fratribꝰ. p̃cepit.
ut hoc quod detulerant ole¬
um leuarent. q ꝑ cuncta ua-¬
sa monasterii exigue funden¬
do diuiderent: quatinus be¬
nedictione eiusdem olei. omĩa
infusa uiderentur. Que uers
protinus ut erant uaeua clau

Expanded text:
re posuit, cunctisque egredienre posuit, cunctisque egredientibus oravit, atque accersitis postmodum fratribus praecepit, ut hoc quod detulerant oleum levarent, et per cuncta vasa monasterii exigue fundendo dividerent, quatenus benedictione ejusdem olei omnia infusa viderentur: quae protinus ut erant vacua clau
Abbreviated transcription (Latin):
abemus ut uideo de exem¬
plis ueteribus noua mira¬
cula. GREGORIUO¬
is ne aliquid in operatione
nonnosi de imitatione qͦq
helisei cognoscere: ꝑ et uus.
Ilo: atq in hianter cupio.
die in monasterio uetus
oleum de esset. iamq colligen¬
de oliue tempus incumberet.
s fructus in oleis nullus appa¬
reret: uisum patri monaste¬
rii fuerat. ut circũquãq fra¬
tres incolligendis oliuis ad ex¬
hbenda extraneis opera ꝑge¬
rent: quatinus ex mercede
sui operis aliquantulũ monaᷤᷤ¬
terio oleum deportarent. Q
uir dñi non nosus fieri cum
magna humilitate ꝓ hibuit.
ne exeuntes fres ex monaste¬
rio. dum luera olei que rerẽt.
animarum dampna paterẽ¬
tur. S quia in monasteriꝰ ar¬
boribus oliuȩ paucȩ in esse
uidebantur. eas colligi p̃cepit
& inp̃lum mitti: ꝙ quãlibet pa¬
rum olei exire pocuisset. sibimet
deferri. Factumq est. ꝙ susceptũ
in paruo uasculo oleum fratreᷤ
nonnoso di famulo detulex̾t.
quod ipse protinus ante alta¬

Expanded text:
abemus, ut video, de exemplis veteribus nova miracula. GREGOR. Visne aliquid in operatione Nonnosi de imitatione quoque Elisaei cognoscere? PETR. Volo, atque inhianter cupio. die in monasterio vetus oleum deesset, jamque colligendae olivae tempus incumberet, sed fructus in oleis nullus appareret, visum Patri monasterii fuerat ut circumquaque fratres in colligendis olivis ad exhibenda extraneis opera pergerent, quatenus ex mercede sui operis aliquantulum monasterio oleum deportarent. Quod vir Domini Nonnosus fieri cum magna humilitate prohibuit, ne exeuntes fratres ex monasterio dum lucra olei quaererent, animarum damna paterentur. Sed quia in monasterii arboribus olivae paucae inesse videbantur, eas colligi praecepit, t in praelo mitti, et quamlibet parum olei exire potuisset, sibimet deferri. Factumque est, et susceptum in parvo vasculo oleum fratres Nonnoso Dei famulo detulerunt: quod ipse protinus ante alta
Abbreviated transcription (Latin):
post pro defensione ueritatis.
etiam sine lingua loquebantur
sieut prius loqui ꝑ linguam
consueuerant. P et uus.

Expanded text:
post pro defensione veritatis etiam sine lingua loquebantur, sicut prius loqui per linguam consueverant. 349
Abbreviated transcription (Latin):
alde infra credidi hoc. qd
modo quam sit incompara¬
biliter superius agnoui. Sed que¬
so cepta ꝑsequere. ut dum tempꝰ
uacat. sine edificatione hora nõs¬
quidam mecum in monaste¬
rio conuersatus. inscriptura sacra
studiosissimus: qui me etate p̃ibat.⁊
ex multis que nesciebam me edifica¬
re consueu̾at. Huius itaq narrati¬
one didici. quod fuit quidã in cã¬
panie partibus intra quadragesimũ
romane urbis miliarium. nomine
benedictus: et quidem etate uiue¬
nis. sed moribus grandeuus & in
sancte conuersationis regula se for¬
titer stringens. Quem tõtile re¬
gis tempore. cum gochi repperis.¬
sent: hunc incẽdere cum sua cel¬
la molici suntz Ignem namq
posuerunt. sed incircuitu arse¬
runt omnia: cella uero illius
igni comburi non potuit. Quod
non longe aspexerunt succensũ
clibanum. qui coquendis pamibꝰ
parabatur. eumq millo proiecert̃:
clibanumq clauserunt. Sed die
alcero ita illesus inuentus est. ut
non solum eius caro ab ignibus:

Expanded text:
alde infra credidi hoc, quod modo quam sit incomparabiliter superius agnovi. Sed, quaeso, coepta prosequere, ut dum tempus vacat, sine aedificatione hora nquidam mecum est in monasterio conversatus, in scriptura sancta studiosissimus, qui ine aetate praeibat, ex multis quae nesciebam me aedificare consueverat. Huius itaque? narratione dedici, quod fuit quidam in Campaniae partibus intra quadragisimum Romanae urbis miliarium nomine Benedictus, et quidem aetate iuvenis, sed moribus grandaevus et in sanctae conversationis regula se fortiter stringens. Quem Totilae regis tempore cum Gothi repperissent, hunc incendere cum sua cella moliti sunt. Ignem namque posuerunt; sed in circuitu arserunt omnia, cella vero illius igne comburi non potuit. Quod non longe aspexerunt succenso clibanum, qui coquendis panibus parabatur, eumque in illo proiecerunt clibanumque clauserunt. Sed die altero ita inlaesus inventus est, ut non solum eius caro ab ignibus,
Abbreviated transcription (Latin):
antonio. narrante cognoui.
Qui aiebat patris sui puerum
morbo elephantino fuisse cor¬
reptum. ita utͥ pilis cadentibꝰ
cutis. intumesceret: atq ĩeres¬
centẽ. faniẽ occultare ñ possit.
Qui ad icrum di ab eodem
patre ieius missus est: ꝙ saluti

Expanded text:
Antonio narrante cognovi, qui aiebat patris sui puerum morbo elephantino fuisse correptum, ita ut jam pilis cadentibus cutis intumesceret, atque increscentem saniem occultare non posset. Qui ad virum Dei ab eodem patre ejus missus est et saluti
Abbreviated transcription (Latin):
itaq eo tempore profugi
Ad constantinopolitanã ur¬
bem uenerunt. Eo quoq tem¬
pore. quo pro explendis respon¬
sis eccłȩ ad principem ipse trans¬
missus sum. senorem quendã
episcopum repperi: qui se ad¬
huc eorum ora loquentia sine
lingius uidisse testabatur: ita
ut apertis oribus clamarent.
cce uidete: quia linguas non
habemus. & loquimur. Uide¬
batur enim a respicientibus
ut referebat: quia ab scisis ra¬
dicitus linguis. quasi quodd̾a
baratrumꝰ patebat inguitu¬
re: ꝙ tamen ore uacuo plena
ad integrum uerba formabant᷑.
Quorum illic unus in luxuriã
lapsus: mox priuatus est do¬
no miriculi recto uidelicet
omnipotentis dei iuidicioꝰ ut
qui carnis continentiam ser¬
uare neglexerat: sine lingua
carnea non baberet uerba uir¬
turis. Sed hec nos pro arriane
hereseos dampnatione dixisse
sufficiat: nuc adea que nuper
in italia gesta sunt signa. re

Expanded text:
itaque, eo tempore profugi, ad Constantantinopolitanam urbem venerunt. Eo quoque tempore quo pro explendis responsis Ecclesiae ad principem ipse transmissus sum, seniorem quemdam episcopum reperi qui se adhuc eorum ora sine linguis loquentia vidisse testabatur, ita ut apertis oribus clamarent: Ecce videte, quia linguas non habemus et loquimur. Videbatur enim a respicientibus, ut ferebat, quia abscissis radicitus linguis, quasi quoddam barathrum patebat in gutture, et tamen ore vacuo plena ad integrum verba formabantur. Quorum illic unus in luxuriam lapsus, mox privatus est dono miraculi; recto videlicet omnipotentis Dei judicio, ut qui carnis continentiam servare neglexerat, sine lingua carnea non haberet verba virtutis. Sed haec nos pro Arianae haereseos damnatione dixisse sufficiat, nunc ad ea quae nuper in Italia gesta sunt signa re
Abbreviated transcription (Latin):
cłi ad edendum discumberet.÷
ei premus corruptus puer
hoc quod ab archidiacono
eius acceperat. uenem pocu¬
lum obtulit. Cui statĩ uenera¬
bilis ep̃e dixit. Bibe tu hoc
quod michi bibendũ p̃bes.
T remefactus puer deprehen¬
sum eẽ se sentiens. in aluit mo¬
riturus bibere: quã penas pro
illa tanti homicidii culpa to¬
lerare. Cumq sibi ad os caliẽe
duceret: uir dñi compescuit
dicens. Non bibas: damͥ egõ
bibo. S uade dic ei qui tibi
illud dedit. Ego quide uene¬
num bibo: s tu ep̃e non eris.
facto gͥ signo erucis uenenũ
ep̃c bibit securus. Lademq
hora in loco alio quo Serat
archidiaconuis eius defunctus
est: ac si ꝑ os ep̃i ad archidia¬
com uiscera: illa uenena tran¬
sissent. Tui tamen ad inferen¬
dam mortem. uenenũ quide
corporale defuit: sed hunc
in conspectu eterni iudicis

Expanded text:
Dei ad edendum discumberet, Dei ad edendum discumberet, ei praemiis corruptus puer hoc quod ab archidiacono ejus acceperat veneni poculum obtulit. Cui statim venerabilis episcopus dixit: Bibe tu hoc quod mihi bibendum praebes. Tremefactus puer, deprehensum se esse sentiens, maluit moriturus bibere quam poenas pro illa tanti homicidii culpa tolerare. Cumque sibi ad os calicem duceret, vir Domini compescuit, dicens: Non bibas, da mihi, ego bibo; sed vade, dic ei qui tibi illud dedit: Ego quidem venenum bibo, sed tu episcopus non eris. Facto igitur signo crucis, venenum episcopus bibit securus. Eademque hora in loco alio quo inerat archidiaconus ejus defunctus est, ac si per os episcopi ad archidiaconi viscera illa venena transissent. Cui tamen ad inferendam mortem venenum quidem corporale defuit, sed hunc in conspectu aeterni judicis
Abbreviated transcription (Latin):
nimodo nichil uideret. Quẽ
rex gothorum totila ꝓphe¬
tie habere spm̃ audiens. mu¬
mime credidit: sed probare
studuit. quod audiuit. Qus
cum ineisdem partibꝰ deuenis¬
set. hunc uir domini ad pran¬
dium rogauit. Cumq iã uen¬
tum esset᷑ ad mensam. yerdis¬
cumbere noluit: sed ađ sabiti
uenerabilis iuri dexterã sedit.
Cum uero eidem ł pͣlier ex more
un poculum preberet. rer
silenter manum tetendit: ea¬
licem abstulit: eiunq ꝑ se ep̃o
uice pueri prebuit: ut iude¬
ret an spũ prophetie discer¬
neret. quis ei poculum p̃be¬
ret. Tunc uir di accipiens
calicem. s tamen ministrũ
non uideris: dixit. Uiuat ip¬
sa manus. Dẽ quo uerbo rex
letus erubuit: quia quãuis
uita traheretur: eius archi¬
diaconus ambicione adipiscẽ¬
di episcopatus accensus. eum
extinguere ueneno molitꝰ est
Qui cum uni effiisoris animũ
corrupisset. ut mixtũ uino
ei ueneni poculũm p̃beret.
refectionis hora cum iã uir

Expanded text:
nimodo nil videret. Quem nimodo nil videret. Quem rex Gothorum Totila prophetiae habere spiritum audiens, minime crededit, sed probare studuit quod audivit. Qui cum in eisdem partibus devenisset, hunc vir Domini ad prandium rogavit. Cumque iam ventum esset ad mensam, rex discumbere noluit, sed ad Savini venerabilis viri dexteram sedit. Cum vero eidem patri puer ex more vini poculum praebersilenter manum tetendit, calicem abstulit, eumque per se episcopo vice pueri praebuit, ut videret an spiritu providente discerneret quis ei poculum praeberet. Tunc vir Dei, accipiens calicem, sed tamen ministrum non videns, dixit: Vivat ipsa manus. De quo verbo rex laetatus erubuit, quia quamvis vita traheretur, ejus archidiaconus ambitione adipiscendi episcopatus accensus, eum exstinguere veneno molitus est. Qui cum vini fusoris ejus animum corrupisset, ut mistum vino veneni ei poculum praeberet, refectionis hora cum jam vir
Abbreviated transcription (Latin):
& contra antiquũ hostem
magnis expit uocibꝰ clama¬
re dicens. Bene tibi eontigit
miser. Tu ille qui dixisti. ponã
sedem meam ad aquilonẽ. ꝙ ero
similis altissimo: eecȩ ꝑ suꝑbiã
tuam. porcis ꝙ soricibus simi¬
lis factus es: Et qui unitari
Num indigne uoliusti. ecce
ut dignus es bestias imitaris. Add
erubuit. Annon erubuit. qui
eandem domum ad exhiben¬
da monstra quę consueuerat.
ulterius non intrauit: Sicq
post modum fidelium habita¬
culum facta est: quia dum in¬
eã unus ueraciter fidelis in¬
gressus est. ab ea protinus mẽ¬
dar spc̃ atq infidelis abscessit.
S oportet iam ut priora ta¬
ceamus: ad ea quȩ diebꝰ nris
sunt gesta ueniendum est.¬
Uidam ꝙ enĩ
religiosi uiri apuliȩ pro¬
uinciȩ partibus cõgniti. hoc
quod apud multorũ noticiã
longe lateq ꝑ erebruit. de
sabino canusinȩ urbis episco¬
po testari solent.: quia isdem
uir longo iã senio oculorũ
lumen amiserat: ita ut om¬

Expanded text:
et contra antiquum hostem et contra antiquum hostem magnis coepit vocibus clamare, dicens: Bene tibi contigit, miser, tu ille es qui dixisti: Ponam sedem meam ad Aquilonem, et ero similis Altissimo ; ecce per superbiam tuam porcis et soricibus similis factus es; et qui imitari Deum indigne voluisti, ecce, ut dignus es, bestias imitaris. Ad qritus erubuit. An non erubuit, qui eamdem domum ad exhibenda monstra quae consueverat ulterius non intravit? Sicque postmodum fidelium habitaculum facta est, quia dum eam unus veraciter fidelis ingressus est, ab ea protinus mendax spiritus atque infidelis abscessit. Sed oportet jam ut priora taceamus, ad ea quae diebus nostris sunt gesta veniendum estuidam etenim religiosi viri, Apuliae provinciae partibus cogniti, hoc quod apud multorum notitiam longe lateque percrebuit, de Sabino Canosinae urbis episcopo testari solent, quia isdem vir longo iam senio oculorum lumen amiserat, ita ut om