comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ascensus quando dix pente costes misit
bant ammirantes eos qui linguis quas ñ
didicebant loquebantur. Quidã uero
inridentes musto plenos ẽẽ. dicebant.
Quo die petrus loquens ad illos qui de
hac re uarrȩ mouebant. non enĩ sicut
inquit suspicamini ebrii sint isti cũ sit
hora die tercia. sed attendite qm̃ hoc est
quod dictum est per prophetam. Eirit
in nouissimis dieb dicit dñs. effundam
cde spũ meo suꝑ omnẽ carne e cetera.
Iam tunc ergo erant nouissimi. Quan.¬
tomagis nunc etiam si tantũ dierum re¬
manfit usq infinẽ. quantũ adhunc diẽ
adñi passione transactũ est. uel aliquid
fiur minus restet siue amplius: Quod
profecto tescimus. quia ñ ẽ. nr̃m scire
tempora qux̧ pater pofuit in sua potesta.¬
te. C um tamen sciamus in nouissi¬
mis temporibus. in nouissimis drebus.
in nouissima hora nos agere sicut apłi.
sed multomagis qui fuerunt post illos
ante nos. & multo magis nos & magis
qũa nos qui erunt post nos. donec adilloᷤ

Expanded text:
ascensus, quando die Pentecostes misit bant admirantes eos qui linguis quas non didicerant, loquebantur, quidam vero irridentes, musto plenos esse dicebant. Quo die Petrus loquens ad illos qui de hac re varie movebantur: Non enim sicut, inquit, suspicamini, ebrii sunt isti, cum sit hora diei tertia. Sed attendite quoniam hoc est quod dictum est per prophetam, Erit in nouissimis diebus, dicit dominus, effundam de spiritu meo super omnem carnem\' et cetera. Iam tunc ergo erant dies nouissimi; quanto magis nunc, etiamsi tantum dierum remansit usque in finem, quantum ad hunc diem a domini ascensione transactum est, uel aliquid siue minus restet siue amplius! quod profecto nescimus, quia non est nostrum scire tempora, quae pater posuit in sua potestate, cum tamen sciamus in nouissimis temporibus, in nouissimis diebus, in nouissima hora nos agere sicut apostoli sed multo magis, qui fuerant post illos ante nos, et multo magis nos et magis quam nos. qui erunt post nos, donec ad illos
Abbreviated transcription (Latin):
nutriendis tededit grãs agat quantas po.¬
test. & omĩa ossa eiꝰ dicant. dirẽ quis si.¬
milis tibi. Non eñĩ uberiore fructu le.¬
git uel audit me docentẽ ac disserentẽ.
urel
quib libet exortationib
accen¬
dentẽ. quã inspicet te ui.¬
uentem. Resalutant scãm &e since.¬
rissimã benignitatẽ tuam conferui mei
orui mecũ sunt. Condiaconus autem
nr̃ peregrimis ex quo anre ꝓfectus est cũ
sc̃o fratre nr̃o urbano quando episcopatꝰ
sarcinam subire ꝑrexit. ñdũ remeauit
ipponẽ. saluos eos tam̃ in nomine xp̃i
& litteris eoꝵ & fama nuntiante cogneᷤ.¬
cimus. Conpresbiterũ paulinũ. &
om̃s qui tua prefentia in dño perfruunt᷑.
germano salutamus affectu. EPUI¬

Expanded text:
nutriendis te dedit, gratias agat, quantas ponutriendis te dedit, gratias agat, quantas potest, et omnia ossa eius dicant: Domine, quis similis tibi? non enim uberiore fructu legit uel audit me docentem ac disserentem uel quibuslibet exhortationibus accendentem, quam inspicit te uiuentem. resalutant sanctam et sincerissimam benignitatem tuam conserui mei, qui mecum sunt. condiaconus autem noster Peregrinus, ex quo a me profectus est cum sancto fratre nostro Urbano, quando episcopatus sarcinam subire perrexit, nondum remeauit Hipponem; saluos eos tamen in nomine Christi et litteris eorum et fama nuntiante cognoscimus. conpresbyterum Paulinum et omnes, qui tua praesentia in domino perfruuntur, germano salutamus affectu.
Abbreviated transcription (Latin):
uenit uerbũ eiꝰ. id est factũ ẽ. quod p̾dixit.
more suo scriptura scã dõ indedat głam.
& continuo subiungit. eloquiũ dnĩ igni¬
tuis. Cum in terrogando disputas. &
queris acriter. & doces humiliter. V tibe
ẽ. Autẽ ut de utilitatib diuinarũ scriptu¬
rarũ quas excitationis nr̃ȩ causa ds̃ ẽẽ. uoluit
multe inueniantur sententrȩ cũ aliud
alii uidetur. quȩ tanten oñs fanȩ fidei
doctrineo concorhent. Dabis sanȩ ueni.¬
am stilo meo multũ festinanti. ut iam
in naui constituto occurrerẽ ꝑ latori.
Filium autẽ nr̃m paulinũ inxp̃i caritate
dulcissimũ in hac potius epła resaluto. &
paucis ut festinus exhortor. ut miscđiae
dnĩ qui sciens dare auxiliũ detribulatione
eũ tribulantissima tẽpestate misit inportũ
ouo tu pelago tranouilliore permeasti.
ipsi marine tranquillitati minime ere.¬
dens. & qui eius rudim̃tis exciprendis atq

Expanded text:
uenit uerbum eius, id est factum est, quod praedixit, uenit uerbum eius, id est factum est, quod praedixit, more suo scriptura sancta deo inde dat gloriam et continuo subiungit: Eloquium domini ignituis. cum enim interrogando disputas, et quaeris acriter et doces humiliter. utile est autem, ut de obscuritatibus diuinarum scripturarum, quas exercitationis nostrae causa deus esse uoluit, multae inueniantur sententiae, cum aliud alii uidetur, quae tamen omnes sanae fidei doctrinaeque concordent. dabis sane ueniam stilo meo multum festinanti, ut iam in naui constituto occurrerem perlatori. filium autem nostrum Paulinum in Christi caritate dulcissimum in hac potius epistula resaluto et paucis ut festinus exhortor, ut misericordiae domini, qui sciens dare auxilium de tribulatione eum turbulentissima tempestate misit in portum, quo tu pelago tranquilliore permeasti ipsi marinae tranquillitati minime credens, et qui eius rudimentis excipiendis atque
Abbreviated transcription (Latin):
alia cuius exemplũ etiam modo misi
dixi. quid mihi uideatur. quod enam
tibi inter cetera uisum ẽ. Et quod
adiunxit ut denudentur multoꝵ cordiũ
cogitationes. hoc intelligendũ puto. quia
ꝑ dñi passionẽ & insidix iudeoꝵ & disci.¬
puloꝵ infirmitas patuit. Tribulationẽ
igitur gladii ñ mͥ significatã ẽẽ. incredi.¬
bile ẽ. quo materna anima uulnerata r̃.
doloris affectu. Ipse fuit gladius in ore
ꝑ secutoꝵ. de quib inpsalmo dicitur. &
gladius in ore eoꝵ. Ipsi enĩ erant filui
hominũ quoꝵ dentes arma & sagitȩ
& lingua eoꝵ gladius acutus. Nam &
ferrũ quod ꝑtranfut animã ioseph. ꝓ
dura tribulatione positũ ferrũ mͥ uidetur.
Aꝑte quippe dicitur. ferrũ ꝑ transut
animã eiꝰ donec ireniret uerbũ eiꝰ. Id est
tam diu fuit indura tribulatione. donec
fieret quod p̃dixit. hinc enĩ magnus ẽ.
habitus. & ab illa tribulatione liberatus.
sed ne humane saprentiȩ tribuerenir quod

Expanded text:
epistula, cuius exemplum etiam modo misi, epistula, cuius exemplum etiam modo misi, dixi, quid mihi uideatur; quod etiam tibi inter cetera uisum est. et quod adiunxit: Ut denudentur multorum cordium cogitationes, hoc intellegendum puto, quia per domini passionem et insidiae Iudaeorum et discipulorum infirmitas patuit. tribulationem igitur gladii nomine significatam esse credibile est, quo materna anima uulnerata est doloris affectu. ipse fuit gladius in ore persecutorum, de quibus in psalmo dicitur: Et gladius in ore eorum. ipsi enim erant filii hominum, quorum dentes arma et sagittae et lingua eorum gladius acutus. nam et ferrum, quod pertransiit animam Ioseph, pro dura tribulatione positum ferrum mihi uidetur; aperte quippe dicitur: Ferrum pertransiit animam eius, donec ueniret uerbum eius, id est tam diu fuit in dura tribulatione, donec fieret, quod praedixit. hinc enim magnus est habitus et ab illa tribulatione liberatus. sed ne humanae sapientiae tribueretur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uenisset. sed quia cum illo erant. ipsũ
et̃ certissime rerinebant. adeo enĩ corpꝰ
ipsũ erat in quo resurrexit. Quid hoc
ađ rem:: Nam illud utiq ipsum corpꝰ
erat in quo in monte transfiguratus ẽ.
& ipsũ erat iuuenis in quo natꝰ ẽ. & ta.¬
men siquis cũ iuuenẽ repente uidiffet
qui ñ nisi infantulũ nosset ñ utiq agnos.¬
ceret. Anuero ad linamenta mutan.¬
da ñ potest celeriter dĩ potestas qđ potest
ꝑ annoꝵ moras hominis actas: Quod
autẽ marie dixit. nolime tangere ñdũ
eni ascendi ad patrẽ. nihil aliud me noueris
intellexisse quãtu. Ita enĩ significare
uoluit tactũ spiritalt̃ id est acerssũ fidei
se reouirere. qua creditur eum excelsum
esse cum patre. Et qđ ab illis duob in
fractione panis ẽ agnitꝰ. sacram̃tũ esse
quod nos inagnitionẽ suam congregat.
nullus debet ambigere. De uerbis syme.¬
onis ubi ait uirgini matri dñi. & tuam
ipsius animã ꝑtransie framea in epła

Expanded text:
uenisset; sed quia cum illo erant, ipsum uenisset; sed quia cum illo erant, ipsum esse certissime retinebant. at enim corpus ipsum erat, in quo resurrexit. quid hoc ad rem? nam illud utique ipsum corpus erat, in quo in monte transfiguratus est, et ipsum erat iuuenis, in quo natus est, et tamen, si quis eum iuuenem repente uidisset, qui non nisi infantulum nosset, non utique agnosceret. an uero ad liniamenta mutanda non potest celeriter dei potestas, quod potest per annorum moras hominis aetas: Quod autem Mariae dixit: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad patrem, nihil aliud me noueris intellexisse quam tu. ita enim significare uoluit tactum spiritalem, id est accessum fidei se requirere, qua creditur eum excelsum esse cum patre. et quod ab illis duobus in fractione panis est agnitus, sacramentum esse, quod nos in agnitionem suam congregat, nullus debet ambigere. De uerbis Symeonis, ubi ait uirgini matri domini: Et tuam ipsius animam pertransiet framea, in alia
Abbreviated transcription (Latin):
roꝵ ne agnoscerent eũ. impedim̃tũ quod.¬
dam agnoscendi uidetur inluminibus
factũ ẽẽ. cernentiũ. Cum uero aꝑte
alibi dicitur apparuit eis in alia effige.
utiq in ipso corpore cuiusalia erat effi¬
gres aliquid factũ fuisse quo inpetlim̃to
tenerentur. idest moram agnoscendi pa.¬
terentur oculi illoꝵ. Sed ego miror
cũ duo sint incorpore quib cuiusq spe¬
cres agnoscatur. liniamenta & color. cur
ante resurrectionẽ quod in monte ita
trans figuratus ẽ. ut freret uultꝰ eiꝰ. splen.¬
didus sicut sol. neminẽ mouet eũ poaunss¬
usq ad tantã excellentiam fulgoris o lucis
colorẽ sui corporis mutare potuisse. & poł
resurrectionẽ mouet aliquatenus linias.
ficut tunc pristinum co. lorẽ. sie &
post resurrectionẽ pristina liniamenta
reuocasse. Nam & illi tres discipuli. Ant
quoꝵ oculos in monte transfiguratus est
non eũ aguoseerent. si ad eos talis aliunde

Expanded text:
eorum, ne agnoscerent eum, impedimentum quodeorum, ne agnoscerent eum, impedimentum quoddam agnoscendi uidetur in luminibus factum esse cernentium; cum uero aperte alibi dicitur: Apparuit eis in alia effigie, utique in ipso corpore, cuius alia erat effigies, aliquid factum fuisse, quo impedimento tenerentur, id est moram agnoscendi paterentur oculi illorum. sed ego miror, cum duo sint in corpore, quibus cuiusque species agnoscatur, liniamenta et color, cur ante resurrectionem, quod in monte ita transfiguratus est, ut fieret uultus eius splendidus sicut sol, neminem mouet eum usque ad tantam excellentiam fulgoris et lucis colorem sui corporis mutare potuisse et post resurrectionem mouet aliquatenus liniamenacilitate sicut tunc pristinum colorem sic et post resurrectionem pristina liniamenta reuocasse. nam et illi tres discipuli, ante quorum oculos in monte transfiguratus est, non eum agnoscerent, si ad eos talis aliunde
Abbreviated transcription (Latin):
in ouit ista rationẽ quidẽ habentia sapi.¬
entiȩ. idẽ. de quib: aliqua ratio reddatur.
scđm elementa mundi huius. & princi¬
patus ac potestates in obseruatione & hu¬
militate cordis. Id enĩ agunt ista ut suꝑ¬
stitionis uitio cor humilretur ad ñ parcen¬
dum corpori dum fraudatur istis escis
quib conpellitur abstinere ñ in honore
aliquo ad saturitate carnis. non quod ho¬
noratius illo magis quã illo cibo caro sa¬
turaretur. cũ ad eius necessitatẽ ñ ꝑtine¬
at. nisi quolibet ualitudini apto alim̃to
refici ato fulciri. De euangelio in qui¬
fitio tua sobet multos mouere. quomodo
dñs post resurrectionẽ cum in eodẽ cor¬
pore surrexit aquib dam qui eũ noueran
utriusq sexus hominib & agnitꝰ non sit¬
& agnitus sit. Ubi primũ queri solet.
utrũ in eius corpore. An potius in illoꝵ
oculis aliquid factũ sit oruo ñ posset agnos.¬
cit. Cum eñi legitur tenebantur oculi

Expanded text:
inquit, ista rationem quidem habentia sapiinquit, ista rationem quidem habentia sapientiae, id est, de quibus aliqua ratio reddatur secundum elementa mundi hujus, et principatus ac potestates. In observatione et humilitate cordis: id enim agunt ista, ut sustitionis uitio cor humilietur — ad non parcendum corpori — dum fraudatur istis escis, quibus compellitur abstinere —, non in honore aliquo ad saturitatem carnis, non quod honoratius illo magis quam illo cibo caro saturaretur, cum ad eius necessitatem non pertineat nisi quolibet ualitudini apto alimento refici atque fulciri. De euangelio inquisitio tua solet multos mouere, quo modo dominus post resurrectionem, cum in eodem corpore surrexerit, a quibusdam, qui eum nouerant, utriusque sexus hominibus et agnitus non sit et agnitus sit. ubi primum quaeri solet, utrum in eius corpore an potius in illorum oculis aliquid factum sit, quo non posset agnosci. cum enim legitur: Tenebantur oculi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt quidẽ ratione habentia saprentiae
in obseruatione & humilitate cordis &
urexatione corporis. uel sicut alii in terp̾ta.¬
ti sunt. ad ñ parcendum corpori. non in
honore aliquo ad saturitatẽ carnis. Cur
inquis hȩç dicit rationẽ habere sapientrȩ
quȩ ita rep̾hendit : Dicam quod & ipse
inscripturis potes aduertere. sepe sapren¬
tiam positã t̃tiam infedib mundi hui.
quã dicit expressius saprentiam huiꝰ mun¬
di. Nec mourat quod hic non addidit
mundi. non enĩ &alio loco cũ ait. ubi sa.¬
piens. ubi scriba addidit huiꝰ mundi. ut
diceret ubi saprens huiꝰ mundi. & tauren
hoc intelligitur. sic & ista ratio sapientrȩ.
Nihil enĩ abeis dicitur in huiꝰmodi suꝑsti.
elemienta naturarũq rerũ ratio quedã
sapientrȩ reddi uidratur. Nã & cũ dicit
cauete nequis uos decipiat ꝑ phylosophyã.
ñ ait huius mundi. Et quid ẽ. phylo
sophya nisi studiũ sapientiȩ : Sunt ergo

Expanded text:
sunt quidem rationem habentia sapientiae sunt quidem rationem habentia sapientiae in obseruatione et humilitate cordis et uexatione corporis — uel, sicut alii interpretati sunt, ad non parcendum corpori —, non in honore aliquo ad saturitatem carnis. cur, inquis, haec dicit rationem habere sapientiae, quae ita reprehendit? Dicam, quod et ipse in scripturis potes aduertere, saepe sapientiam positam etiam in sedibus mundi huius, quam dicit expressius sapientiam huius mundi. nec moueat, quod hic non addidit \'mundi\'; non enim et alio loco, cum ait: Ubi sapiens? ubi scriba? addidit \'huius mundi\', ut diceret: Ubi sapiens huius mundi? et tamen hoc intellegitur. sic et ista ratio sapientiae; nihil enim ab eis dicitur in huius modi superstitielementa naturarumque rerum ratio quaedam sapientiae reddi uideatur. nam et cum dicit: Cauete, ne quis uos decipiat per philosophiam, non ait huisophia latine, nisi studium sapientiae? Sunt ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
humilẽ supradixerat. Fit eñi miris
modis inanima hominis. ut de falsa
humilitate magis infletur. quã si aper.¬
aius suꝑbiret. Et ñ tenens inquit
caput quod uult xp̃m intelligi. ex quo
omne corpus ꝑcontactum & conexum
subministratũ &x eopulatũ. crescit
in incrementũ dĩ. Si ergo mortui
estis cũ xp̃o elementis huius mundi. quid
adhuc uelut uiuentes de hoc mundo
decernitis : His dictis inferit uerba
eoꝵ osui decernunt de hoc mundo. ꝑ has
obseruationes quasi rationabibes affectata
uanitate humilitatis in flati. Ne tenge¬
ris negustaueris ne ad taminaueris.
Recolamus quod dictũ ẽ superius. ut hoc
intellegamus. Non uult enĩ eos inhis
obseruationib iudicari. ubi dicitur ne teti.
inquit magis ad corruptionẽ uabent
cum suꝑstitiose abhis abstinetur. ut eis
homo abutatur. id est ñ eisutatur scđm
p̃cepta & doctrinas hominũ hoc planũ ẽ.
Sed quod sequitur multũ requiris. quȩ

Expanded text:
humilem supra dixerat; fit enim miris humilem supra dixerat; fit enim miris modis in anima hominis, ut de falsa humilitate magis infletur, quam si apertius superbiret. et non tenens, inquit, caput — quod uult Christum intellegi —, ex quo omne corpus per contactum et conexum subministratum et copulatum crescit in incrementum dei. si ergo mortui estis cum Christo ab elementis huius mundi, quid adhuc uelut uiuentes de hoc mundo decernitis? His dictis inserit uerba eorum, qui decernunt de hoc mundo per has obseruationes quasi rationabiles affectata uanitate humilitatis inflati: Ne tetigeris, ne gustaueris, ne adtaminaueris. recolamus, quod dictum est superius, ut hoc intellegamus. non uult enim eos in his obseruationibus iudicari, ubi dicitur: Ne tetiginquit, magis ad corruptionem ualent, cum superstitiose ab his abstinetur, ut eis homo abutatur, id est non eis utatur secundum praecepta et doctrinas hominum. hoc planum est; sed quod sequitur, multum requiris: Quae
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. Angelos uolens intelligi prinei.¬
patus. quos elementoꝵ mundi hiuius
p̃positos mhis obseruationib colendos
esse arbitretur. Nemo ergo uos inquit
conuineat cũ sitis corpus xp̃i uolens ui.¬
deri humibes corde in cultura angeloꝵ
quȩ ñ uidet inculcans. uel sicut qͥdã
codices habent quȩ uidit inculcans.
Aut enĩ sic dicere uoluit quȩ ñ uidit.
inculcans. quia ista homines suspitioni.¬
bus & opinionib agunt. ñ quod uide.¬
rint ita eẽ. facienda.Aut certe quȩ
uidit inculcans. ideo magna existimans
quia uidit ea quibusdam locis obserua.¬
ri ab aliquib hominib quoꝵ auctorita.¬
ti haberet. fidẽ etiam ratione ñ reddita.
& ideo sibi magnus uidetur. ouia ei con¬
tigit quorundam sacroꝵ uidere secre.¬
ta. Sed plenior sensus ẽ. quȩ ñ uidit
inculcans frustra inflatus mente car.¬
nis sue. Mirabiliter ibi eum dixit
in flatũ mente carnis sirȩ. ubi thelo¬

Expanded text:
dicitur, angelos uolens intellegi princidicitur, angelos uolens intellegi principatus, quos elementorum mundi huius praepositos in his obseruationibus colendos esse arbitrantur.. Nemo ergo uos, inquit, conuincat, cum sitis corpus Christi, uolens uideri humilis corde in cultura angelorum, quae non uidit inculcans uel, sicut quidam codices habent, quae uidit inculcans. aut enim sic dicere uoluit: Quae non uidit inculcans, quia ista homines suspicionibus et opinionibus agunt, non quod uiderint ita esse facienda, aut certe: Quae uidit inculcans, ideo magna existimans, quia uidit ea quibusdam locis obseruari ab horninibus, quorum auctoritati haberet fidem etiam ratione non reddita, et ideo sibi magnus uidetur, quia ei contigit quorundam sacrorum uidere secreta. sed plenior sensus est: Quae non uidit inculcans frustra inflatus mente carnis suae. mirabiliter ibi eum dixit inflatum mente carnis suae, ubi thelo
Abbreviated transcription (Latin):
Corpus autẽ xp̃i estis in quit nemo uos
conuincat. Turpe ẽ. inquit & nimis
in congruum. & a generositateure liber.¬
tatis alrenum. ut cum fitis corpus xp̃i
seducamini umbris & conuinci ui.¬
cdramini.ueluti peccantes. si harc
obseruare negligitis. Corpus ergo xp̃i.
nemo uos conuineat. uolens inhumili.¬
tate cordis. Hoc si ꝑuerbũ grecũ diceret᷑.
etiam in latina consuetudine populari
sonaret usitatius. Sic enĩ & uulgo dici¬
tur qui diuitẽ affectat thelodiuẽs. &
qui sapientẽ. thelosapiens. & cetera huiꝰ.
modi. Ergo & hic thelohumilis quod
plenius dicitur. thelon humilis id est
uolens humilis affectans humilitatẽ.
quod intelligatur uolens uideri humi.¬
lis. affectans humilitatẽ. Hoc enim
intalib obseruationib agitur. ut cor
hominis uelut religione humibe red.¬
datur. Addidit autẽ & culturam
angeloꝵ. uel sicut ur̃i codices habent
religionẽ angeloꝵ. quȩ grece threscia

Expanded text:
Corpus autem Christi, inquit, nemo uos Corpus autem Christi, inquit, nemo uos conuincat. turpe est, inquit, et nimis incongruum et a generositate uestrae libertatis alienum, ut, cum sitis corpus Christi, seducamini umbris et conuinci uideamini ueluti peccantes, si haec obseruare neglegitis. corpus ergo Christi nemo uos conuincat uolens in humilitate cordis. hoc si per uerbum Graecum diceretur, etiam in Latina consuetudine populari sonaret usitatius. sic enim et uulgo dicitur, qui diuitem affectat, thelodiues et, qui sapientem, thelosapiens et cetera huius modi; ergo et hic thelohumilis, quod plenius dicitur thelon humilis, id est uolens humilis, affectans humilitatem, quod intellegitur uolens uideri humilis, affectans humilitatem. hoc enim in talibus obseruationibus agitur, ut cor hominis uelut religione humile reddatur. addidit autem et culturam angelorum uel. sicut uestri codices habent, religionem angelorum, quae Graece S-pyjoxsta
Abbreviated transcription (Latin):
eruci. exirens se carnr̃ principatus & po.¬
testatis exemplauit. fiducialiter trium.¬
phans eos insemet ipso. Nonutiq bonoᷤ
sed malos principatus & malas potestateᷤ
diabolicas scilicet & demoniacas. exempla.¬
uit. id est exemplum de illis dedit. ut
qũead modũ ipse se exuit carne fic suos
ostenderet exuendos carnalib uitis. ꝑ
quȩ illi eis dominabantur. Iam hic dili¬
genter attende quẽadnodũ inferat.
ꝓpter quod euncta ista comemorauimꝰ.
Nemo ergo uos inquit iudicet incibo.
tamqua ꝑpterea omĩa illa dixerit. qr
isti ꝑhuiusmodi obseruationes seduce.¬
bantur. aueritate qua liberi frebant.
de qua dictũ ẽ. inreuangelio & ueritas
liberabit uos. id ẽ. liberos facioe. Nemo
ergo uos inquit iudicet incibo aut m
potu aut inparte dieifesti. Aut neome.¬
nix aut sabbatoꝵ. quod ẽ. umbra futu.¬
roꝵ. Hoc ꝑpter iudaisnũ. cheinde
sequitur ꝑpter suꝑstitiones gentilium.

Expanded text:
cruci, exuens se carne principatus et pocruci, exuens se carne principatus et potestates exemplauit fiducialiter triumphans eos in semet ipso. non utique bonos sed malos principatus et malas potestates diabolicas scilicet et daemoniacas exemplauit, id est exemplum de illis dedit, ut, quem ad modum ipse se exuit carne, sic suos ostenderet exuendos carnalibus uitiis, per quae illi eis dominabantur. Iam hic diligenter adtende, quem ad modum inferat, propter quod cuncta ista commemorauimus. nemo ergo uos, inquit, iudicet in cibo, tamquam propterea omnia illa dixerit, quia isti per huius modi obseruationes seducebantur a ueritate, qua liberi fiebant, de qua dictum est in euangelio: Et ueritas liberabit uos, id est liberos faciet. nemo ergo uos, inquit, iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hoc propter Iudaismum; deinde sequitur propter superstitiones gentilium:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ manufacta. ⁊ nexpoliatione corporis
carnis. uel sicut aliqui habent in expolia.¬
tione corporis peocatoꝵ carnis. cireũ cisio¬
ne xp̃i. consepulti ei inbaptismũ. inquo
& consurrexistis ꝑfidẽ operationis dyi
qui suscitauit illũ amortuis. Vide que¬
ad modũ & hc corpus xp̃i eos ostendit
ut ista contẽpnant coherentes tanto capi.¬
ti suo mediatori dĩ & hominũ xp̃o iħu.
Et nullum falsũ urel in ualidũ medium
ꝑ quod dõ cohereant requirentes. Et uoꝰ
inquit cum essetis mortui indelictis ce
p̾putio carnis ur̃ȩ. Preputiũ uocauit qđ
significatur p̃putio. hoc ẽ. delicta carna.¬
sia quib expoliandi sumꝰ. Uiuificauit
inquit cum illo. donans nobis omĩa de.¬
licta. debens quod aduersus noserat: eyro¬
graphum indecretis quod erat contrariũ
nobis. quia reos lex facrebat quȩ sub in.¬
trauerat ut habundaret delictũ. Tollens
inquit illud de medio & affigens illud

Expanded text:
non manu facta in expoliatione corporis non manu facta in expoliatione corporis carnis — uel, sicut aliqui habent, in expoliatione corporis peccatorum carnis —, in circumcisione Christi consepulti ei in baptismum, in quo et consurrqui suscitavit illum a mortuis. Vide quemadmodum et hic corpus Christi eos ostendit, ut ista contemnant, cohaerentes tanto capiti suo, mediatori Dei et hominum Christo Jesu, et nullum falsum vel invalidum medium per quod Deo cohaereant, requirentes. Et vos, inquit, cum essetis mortui in delictis et praeputio carnis uestrae — praeputium uocauit, quod significatur praeputio, hoc est delicta carnalia, quibus expoliandi sumus —, uiuificauit, inquit, cum illo donans uobis omnia delicta, delens, quod aduersus nos erat, chirographum in decretis, quod erat contrarium nobis — quia reos lex faciebat, quae subintrauerat, ut abundaret delictum —, tollens, inquit, illud de medio et affigens illud
Abbreviated transcription (Latin):
dixit: quia illi umbraliter seducebant.
translato uerbo usus. Sicut etiã ũbrȩ
nomen inhis reb ñ ẽ. utiq uerbũ ꝓpriũ.
sed quadam simulationis ratione trans¬
latum. Et estis inquit in illo replei
qui ẽ. caput om̃is principatꝰ & potestaus
Principatus enĩ & potestates fuperstitio
gentilium uel phylosophy seducebant.
p̃dicantes illam quẽ uocant theologiam
ꝑ elem̃ta huius mundi. Eaput̾ autẽ
omnium xp̃m principiũ omniũ uoluis
intelligi. sicut ipfeait. Qũ ei dictum
esset tu quises. Respondit principiu
quod & loquor uobis. O mnia enĩ per
ipsum facta st̃. & sine ipso factũ ẽ. nihl
Mirabiliter autẽ uult ros ẽẽ. hoꝵ uelut
mirabilium contẽptores. cũ eos ostendit
corpus factos illius capitis dicendo. &
estis in illo repleti. qui ẽ. caput omnis
principatus & potestatis. Hinc iam ne
umbris iudaismi seducantur. ad iunga
In quo etiam circũcisi estis circũcisione

Expanded text:
dixit, quia illi umbratiliter seducebant; dixit, quia illi umbratiliter seducebant; translato verbo usus, sicut etiam umbrae nomen in his rebus non est utique verbum proprium, sed quadam similitudinis ratione translatum. Et estis in illo, inquit, repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis. Per principatus enim et potestates superstitio Gentilium vel Philosophi seducebant, praedicantes illam quam vocant theologiam per clementa hujus mundi. Caput autem omnium Christum, principium omnium voluit intelligi, sicut ipse, cum ei dictum esset. Tu quis es? respondit: Principium, qui et loquor vobis . Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Mirabiliter autem vult eos esse horum velut mirabilium contemptores, cum eos ostendit corpus factos illius caestis in illo repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis. Hinc iam, ne umbris Iudaismi seducantur, adiungit: In quo etiam circumcisi estis circumcisione
Abbreviated transcription (Latin):
& screntrȩ. cunus nominre & promissioie
induci poterant inerrorẽ. Nam & si
corpore inquit absensũ. spũ uobiscũ sũ
gaudens & uidens ur̃ãm ordinationem.
& id quod de ẽ. fidri ur̃ȩ in xp̃o. Ideo illis
tinebat. qm̃ quid eis adhuc deesset uide.¬
bat sicut ergo accepistis inquit iħm xp̃m
dnm̃ nr̃m. In ipso ambulate. radicati
& suꝑ ȩdificati in ipso. & confirmati in
fide sicut & didicistis. ab undantes ⁊nea
gr̃arũ actione. Uult eos fide nutriri.
ut capaces funt participandoꝵ thesau¬
roꝵ saprentiȩ &e screntiȩ qͥ st̃ absconditi
in xp̃o. ne ante qũã sint adbȩc idonei ueri¬
simili fermone capiautur. & aueritatis it¬
nere deuient. Deinde aꝑtius quid eis
ameat ostendens. uidete inquit nequis
uos decipiat ꝑphylophyam & in anem
seductionẽ. scđm traditionẽ hominum
scđm elementa mundi. & non scđ̾m xp̃m
quia in ipso habitat omis plenitudo diui¬
nitatis corporaliter. Ideo corporaliter

Expanded text:
et scientiae, cuius nomine et promissione et scientiae, cuius nomine et promissione induci poterant in errorem. Nam etsi corpore, inquit, absens sum, spiritu uobiscum sum gaudens et uidens uestram ordinationem et id, quod deest fidei uestrae in Christo. ideo illis timebat. quoniam, quid eis adhuc deesset, uidebat. sicut ergo accepistis, inquit, Iesumnostrum, in ipso ambulate radicati et superaedificati in ipso et confirmati in fide, sicut et didicistis, abundantes in ea gratiarum actione. uult eos fide nutriri, ut capaces fiant participandorum thesaurorum sapientiae et scientiae, qui sunt absconditi in Christo. ne ante, quam sint ad haec idonei, uerisimili sermone capiantur et a ueritatis itinere deuient. deinde apertius, quid eis timeat, ostendens: Videte, inquit, ne quis uos decipiat per philosophiam et inanem seductionem secundum traditionem homi num, secundum elementa mundi et non secundumquia in ipso habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Ideo corporaliter
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc autẽ sub nomine sapientrȩ uel scren.¬
tiȩ curã uanarũ suꝑ fluarũ ue obseruatio¬
num & desuꝑstitione gentlitatis maximeq
abris qui phylosophy nuncupati sunt. &¬
aiudaismo cauenda eẽ. cernebat. ubi erant
umbrȩ futuroꝵ remourendȩ. qm̃ lunen
earũ iam xp̃s aduenerat. Cũ ergo com.¬
memorassoe & com̃dasset quantũ certa.¬
men ꝓ eis haberet. & ꝓhis qui laodicrȩ
furerant. & quicũq non uiderant faciem
eius incarne ut cordib consolarentur.
copulati incaritate & inom̃ib diuitis
plenitudinis intellectus. ad cognoscendũ
mysteriũ dĩ quodẽ. xp̃s. In quo sunt
omnes thesauri sapientrȩ & scientiȩ abs.¬
conditi. Hoc dico inquit ut nemo uos
circũ ireniat inueri simili sermone. quia
ueritatis amore ducebantur. ueri simi.¬
litudinẽ illis timuit ne deciperentur.
Et ideo cõmendauit inxp̃o quoddulcissi.¬
mũ habebant. thesaurũ scilicet sapientiȩ

Expanded text:
hanc autem sub nomine sapientiae uel scienhanc autem sub nomine sapientiae uel scientiae curam uanarum superfluarumue obseruationum et de superstitione gentilitatis maximeque ab eis, qui philosophi nuncupati sunt, et a Iudaismo cauendam esse cernebat, ubi erant umbrae futurorum remouendae, quoniam lumen earum iam Christus aduenerat. cum ergo commemorasset et commendasset, quantum certamen pro eis haberet et pro his, qui Laodiciae fuerant et quicumque non uiderant faciem eius in carne, ut cordibus consolarentur copulati in caritate et in omnibus diuitiis plenitudinis intelectus ad cognoscendum mysterium dei, quodest Christus. in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, hoc dico, inquit, ut nemo uos circumueniat in uerisimili sermone. quia ueritatis amore ducebantur, ueri similitudinem illis timuit, ne deciperentur. et ideo commendauit in Christo, quod dulcissimum habebant, thesaurum scilicet sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
qitẽ mͥ inhis uerbis habere uideor adhi.¬
benda ẽ. quȩdam ꝓnuntiatio inuultu
& modo uocis qui exprimi litteris non
potest. ut ex aliqua partte aperiatur.
Quod ideo fit obscurius. quia non recte
ueritis tãoũa preceptũ putatur apostoli
nescio quid tangere. gustare. ad tamina.¬
re prohibentis. Contra ẽ. Autẽ. si tam̃
intanta ista obscuritate ñ fallor. Per in¬
rifionẽ oruppe uerba posuit eoꝵ aquib
eos nolebat decipiatq seduci. qui discer¬
nentes cibos scđm culturã Angeloꝵ. atq
ita de hoc mundo decernentes dicunt.
ne tetigeris. ne gustaueris. ne ad tamina.¬
ueris. cum sint omnia munda mundis.
& om̃is creatura dĩ bona fit. Quod alio
loco euidenter ipse cõm̃dat. Totam gͦ
ipsius sententre circũ stantiam uideamus.
Ita eñi apłi intentione ꝑspecta. sensũ eius
quantũ ualemꝰ fortasse tenebimus. Quib
enĩ ita scribit. metuebat eos seduei umbris
rerum dulci nomine screntiȩ. & auerti

Expanded text:
quem mihi in his uerbis habere uideor, adhiquem mihi in his uerbis habere uideor, adhibenda est quaedam pronuntiatio in uultu et modo uocis, qui exprimi litteris non potest, ut ex aliqua parte aperiatur, quod ideo fit obscurius, quia non recte,ueritis, tamquam praeceptum putatur apostoli nescio quid tangere, gustare, adtaminare prohibentis. contra est autem, si tamen in tanta ista obscuritate non fallor. per inrisionem quippe uerba posuit eorum, a quibus eos nolebat decipi atque seduci, qui discernentes cibos secundum culturam angelorum atque ita de hoc mundo decernentes dicunt: Ne tetigeris, ne gustaueris, ne adtaminaueris, cum sint omnia munda mundis t omnis creatura dei bona sit, quod alio loco euidenter ipse commendat. Totam ergo ipsius sententiae circumstantiam uideamus; ita enim apostoli intentione perspecta sensum eius, quantum ualemus, fortasse tenebimus. quibus enim ista scribit, metuebat eos seduci umbris rerum, dulci nomine scientiae, et auerti
Abbreviated transcription (Latin):
grãe sacramento. cũ sinr dubio ꝑtinerent
aduitã arternã regnũq celoꝵ. si conti.¬
nuo exhac uita emigrarent finuntur
crescere. & ñ nulli etiam apostate fiunt.
unde nisi quia ñ ꝑtinent adillam prȩdes.¬
tinationẽ & scd̾m ꝓpositũ. ac sine peni.¬
tentia uocationẽ: Qur autẽ ad eam
alii ꝑtineant alii ñ ꝑtineant. occulta
causa eẽ. potest. iniusta non potest. Nũ¬
quid eñi iniquitas apud dm̃: Absit.
Nanor hoc ad illam ꝑtinet altitudinẽ
iudeoꝵ. quã mirans tãqu̾a expauit apłs.
Ideo quippe illa iudicra uocat. nequisq
talia fieri putoe siue iniquitate. siue te.¬
meritate faciendis. sure cafu & fortuitu
labentib ullis partib tan dispositoꝵ¬
porro ad colosenses quod seriptum est
nemo uos seducat uolrus in humilitate
& cetera quȩ sequuntur. quousq tibi¬
obscura eẽ. dixisti. nec ego adhuc sine
caligire intelligo. atq utinã pręsens
de me quesisses. Icbeo quippe sensu

Expanded text:
gratiae sacramento, cum sine dubio pertinerent gratiae sacramento, cum sine dubio pertinerent ad uitam aeternam regnumque caelorum, si continuo ex hac uita migrarent, sinuntur crescere et nonnulli etiam apostatae fiunt? unde, nisi quia non pertinent ad illam praedestinationem et secundum propositum ac sine paenitentia uocationem? cur autem ad eam alii pertineant, alii non pertineant, occulta causa esse potest, iniusta non potest. numquid enim iniquitas apud deum? absit. nam et hoc ad illam pertinet altitudinem iudiciorum, quam mirans tamquam expauit apostolus; ideo quippe illa iudicia uocat, ne quisquam talia fieri putet siue iniquitate siue temeritate facientis siue casu et fortuito labentibus ullis partibus tam dispositoporro ad Colossenses quod scriptum est, Nemo vos seducat volens in humilitate , et caetera quae sequuntur, quousqobscura esse dixisti, nec ego adhuc sine caligine intellego. atque utinam praesens de me ista quaesisses! in eo quippe sensu,
Abbreviated transcription (Latin):
positũ uocati sunt. Multi enĩ st̃ uocati.
pauei uero electi. Qui uero electi ipsi
sunt scđm ꝓpositũ uocati. In quib ꝓcul.
dubio dĩ p̃fentia falli ñ potest. Hos p̃sci.¬
uit & predestinauit conformes ⁊ maginiᷤ
filii sui. ut sit ipse primogenitꝰ in multis
fratrib Quos autẽ predestinauit. illos
& uocauit. Hec uocatio ẽ. scđm ꝓposi.¬
tũ. hec ẽ. sine penitentia. Quos autẽ
uocauit. illos & glorificauit. Sids̃ pro¬
nobis. quis contra nos: Non sunt in ista
uocatione qui infide quȩ ꝑdibectioirẽ
oꝑatur etiam sialiquantũ ambulant. ñ
ꝑseuerant usq iafinẽ. Et utiq potre.¬
runt rapire malicia mutaret intelbec.¬
tũ eoꝵ. si ad illam predestinationẽ & uo.¬
cationẽ quȩ scđm ꝓpositũ & sine peni¬
tentia ẽ. ꝑtinerent. Ac nequisquã pre.¬
sũptor ita de occultis iudicet alienis ut
quid dicturus ẽ. de infantulis paruulis.
qui pleriq accepto in illa Aetate xp̃iane

Expanded text:
propositum uocati sunt. multi enim sunt uocati, propositum uocati sunt. multi enim sunt uocati, pauci uero electi; qui uero electi, ipsi sunt secundum propositum uocati, in quibus procul dubio dei praescientia falli non potest. hos praesciuit et praedestinauit conformes imaginis filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus; quos autem praedestinauit, illos et uocauit. haec uocatio est secundum propositum; haec est sine paenitentia. quos autem uocauit, illos et iustificauit; quos nobis, quis contra nos? Non sunt in ista uocatione, qui in fide, quae per dilectionem operatur, etiamsi aliquantum ambulant, non perseuerant usque in finem. et utique potuerunt rapi, ne malitia mutaret intellectum eorum, si ad illam praedestinationem et uocationem, quae secundum propositum et sine paenitentia est, pertinerent. ac ne quisquam praesumptor ita de occultis iudicet alienis, ut quid dicturus est de infantulis paruulis, qui plerique accepto in illa aetate Christianae
Abbreviated transcription (Latin):
ebecti. Tunc electi. quando conuersi
quantũ ad salutis initiũ. Quantũ ueso
addĩ p̃scientiam. non tunc elrcti. sed
ante constitutionẽ mundi. ficut ideni
dicit apłs. quod elegerit nos ante mundi
constitutionẽ. Duob ita modis ipsi inill
quia dilecti siue quia in uno populo
oportebat impleri. sicut circa finr̃ epłȩ
ad romanos ait. Dico enin xp̃m minis¬
trũ fuisse circũcisionis ꝓpter ueritatẽ dei.
ad confirmandas ꝓmissiones patrũ. Gen.¬
tes antẽ suꝑ miscđia glorificare dm̃n. Scd̃m
istam miscđian dictũ ẽ. ⁊nimici propter
uos. Q uod & supra dixerat. illoꝵ dilectio.
salus gentib. Cum autẽ dixisset scđm
elrctionẽ ꝑpter patres. Addidit. Sine
penitentia enĩ sunt dona & uocatio dei.
Uides certe illos significari qui ꝑtinent
ad mimerũ predestinatoꝵ. de quib alio
loco dicit. Seimnus quia diligentib dm̃¬
omĩa cooꝑantur inbonũ. his qui scđm ꝓ.

Expanded text:
electi. Tunc electi, quando conversi, electi. Tunc electi, quando conversi, quantum ad dei praescientiam, non tunc electi sed ante constitutionem mundi, sicut idem dicit apostolus, quod elegerit nos ante mundi constitutionem. duobus itaque modis ipsi inimici, qui dilecti, siue quia in uno populo oportebat impleri, sicut circa finem epistulae ad Romanos ait: Dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter ueritatem dei ad confirmandas promissiones patrum, gentes autem super misericordia glorificare deum. secundum istam misericordiam dictum est: Inimici propter uos, quod et supra dixerat: Illorum delicto salus gentibus. Cum autem dixisset: Secundum electionem propter patres, addidit: Sine paenitentia enim sunt dona et uocatio dei. uides certe illos siguificari, qui pertinent ad numerum praedestinatorum. de quibus alio loco dicit: Scimus, quia diligentibus deumnia cooperantur in bonum his, qui secundum
Abbreviated transcription (Latin):
non nisi ab inmiers potuit occidi. Hie
ẽ. ille ususmaloꝵ. in ꝓuectũ bonorum.
Quod uero adiungit scđ̾m ebectionẽ
autẽ dilecti ꝓpt̃ patres. hinc ostendit
non illos inimicos sed electos eẽ. dilectos.
Sed scripturȩ mos ẽ. ita loqui de parte
taquã de toto. sicut corinthios in primis
epłȩ sue partib italaudat tãquã oñis
tabes sint. cũ eẽnt laudabiles quidã emꝑ.
Et postea ñ nullis epłȩ ipsius locis ita
rep̃hendit. tãquã om̃s culpabiles essent.
ꝑpt̃ quosdam qui tabes erant. Istã diui¬
narũ scripturarũ consiretudinẽ ꝑ omne
corpus litterarũ eiꝰ creberrime sparsam.
quis quis diligenter aduerterit. multa
dissoluit quȩ inter se uidentur ex̃. con.¬
traria. In imicos ergo alios dicit. alios
dilectos. Sed quia inuno populo erant
irelut eosdem ipsos dicere uidetur. Oũ¬
quã & ex ipsis inmicis qui crucifixerine
dm̃ pleriq conuersi sunt. & apparuert̃

Expanded text:
nonnisi ab inimicis potuit occidi. Hic nonnisi ab inimicis potuit occidi. Hic est ille usus malorum in provectum bonorum. Quod vero adjungit, secundum electionem autem dilecti propter patres, hinc ostendit non illos inimicos, sed electos esse dilectos. Sed Scripturae mos est ita loqui de parte tanquam de toto: sicut Corinthios in primis Epistolae suae partibus, ita laudat tanquam omnes tales sint, cum essent laudabiles quidam eorum; et postea in nonnullis Epistolae ipsius locis, ita reprehendit tanquam omnes culpabiles essent, propter quosdam qui tales erant. Istam divinarum Scripturarum consuetudinem per omne corpus Litterarum ejus creberrime sparsam, quisquis diligenter adverterit, multa dissolvit quae inter se videntur esse contraria. Inimicos ergo alios dicit, alios dilectos: sed quia in uno populo erant, velut eosdem ipsos dicere videtur. Quanquam et ex ipsis inimicis qui crucifixerunt Dominum, plerique conversi sunt, et apparuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
altitudiuẽ sacranrenti. fic cõmendat apłs.
Nolo uos ignorare fratres sacram̃tũ hoc
ut non sitis uobis sapientes. Quia cȩci¬
tas ex parte inisrł facta ẽ. donec pleni¬
tudo gentiũ intraret. & fic om̃is isrł sal¬
uus erit. Ex parte dixit. quia ñ om̃s
excecati sunt. Erant enĩ ex illis. qui
xp̃na cognouerunt. Plenitudo autem
gentium inhis intrat qui scđm ꝓpositũ
uocati sunt. & sic omis isrł saluus fiet.
Quia & ex iudeis & exgentib qui scđm ꝓ.
positũ uocati funt. ipsi uerius st̃ isrł de
quodicit idẽ apłs. Et suꝑ isrł dĩ. Illos¬
testimoniũ ꝓphetȩ. Oenioe exyon qui
eripiat & auertat impretatẽ ab iacob.
Et hoc illis ame testamentũ. cũ abstalero
peccata illoꝵ. Non utiq omniũ iudeoꝵ.
sed rlectoꝵ. Hinc adiuugit ea. quȩ inqͥ¬
renda posuisti. Scdm euangeliũ qͥdẽ
inimici ꝓpt̾ uos. Prȩcium quippe re¬
dr̃ptionis nr̃e sanguis ẽ. xp̃i. qui utiq

Expanded text:
altitudinem sacramenti sic commendat apostolus: altitudinem sacramenti sic commendat apostolus: Nolo uos ignorare, fratres, sacra-mentum hoc, ut non sitis uobis sapientes, quia caecitas ex parte in Israhel facta est, donec plenitudo gentium intraret et sic omnis Israhel saluus fieret. ex parte\' dixit. quia non omnes excaecati sunt; erant enim ex illis, qui Christum cognouerunt. plenitudo autem gentium in his intrat, qui secundum propositum uocati sunt. et sic omnis Israhel saluus fiet, quia et ex Iudaeis et ex gentibus, qui secundum propositum uocati sunt, ipsi uerius sunt Israhel, de quo dicit idem apostolus: Et super Is Veniet ex Sion, qui eripiat et auertat impietatem ab Iacob; et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata illorum non utique omnium ludaeorum sed electorum. Hinc adiungit ea, quae inquirenda posuisti: Secundum euangelium quidem inimici propter uos. pretium quippe redemptionis nostrae sanguis est Christi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
iħm cũ uerbũ caro factũ ẽ. & habitauit
in nobis. Unde uec illud te mourat
quod de iudeis idẽ apłs dicit. Sedm
euangelium quidẽ inimici propter uos.
scđni electionẽ autẽ. dilecti ꝓpt̾ patres.
Altitudo quippe illa diuitiarum sapien.¬
tiȩ & serentie dĩ. & illa inscrutabilia ii.¬
dicia eiꝰ & in uestigabiles uiȩ eiꝰ hanc fide.¬
lib cordib magnam ingerunt admira¬
tionẽ. quȩ de illius saprentia ꝑtende
a fine usq infine fortiter. & omĩa suaui¬
ter disponite. Non dubrtant quid sit
quod eu placet. ut nascantur. crescant.
ac multiplicentur. hi quos & si malos ipse
non fecit. tamen malos futuros eẽ. prę¬
sciuit. Nimis enĩ consilium eius inab.¬
dito ẽ. quo etiam malis bene utitur ad
ꝓuectũ bonoꝵ. Eitiam in hoc mirifi.¬
cans omnipotentiam bonitatis fuae.
quia sicut illoꝵ nequitre ẽ. male uti
bonis operib eiꝰ. sic illius sapientiȩ est.
bene uti malis oꝑib eoꝵ. hanc igitur

Expanded text:
 cum uerbum caro factum est et habitauit in nobis. Unde nec illud te moueat, quod de Iudaeis idem apostolus dicit: Secundum euangelium quidem inimici propter uos, secundum electionem autem dilecti propter patres. altitudo quippe illa diuitiarum sapientiae et scientiae dei et illa inscrutabilia iudicia eius et inuestigabiles uiae eius hanc fidelibus cordibus magnam ingerunt admirationem, qui de illius sapientia pertendente a fine usque in finem fortiter et omnia suauiter disponente non dubitant, quid sit, quod ei placet, ut nascantur, crescant ac multiplicentur hi, quos etsi malos ipse non fecit, tamen malos futuros esse praesciuit. nimis enim consilium eius in abdito est, quo etiam malis bene utitur ad: prouectum bonorum etiam in hoc mirificans omnipotentiam bonitatis suae, quia, sicut illorum nequitiae est male uti bonis operibus eius, sic illius sapientiae est bene uti malis operibus eorum. Hanc igitur
Abbreviated transcription (Latin):
& cum possit pro solis fiscalibus debitis.
que de memoratis possessiunculis ilbe
contraxerat imperiabe beireficium
postulare. totum maluit confiteri quod
eas paulus de argento ꝓprio cum eẽt fisco
obnoxius de hastario emerat. ut eas eccła
si freri potest. non occulta ep̃i iniquita¬
te. sed manifesta xp̃iani imperatoris
liberalitate possideat. Quid si fueri ñ
potest. melius inopie laborem ferui dĩ
tolerant. quã ut necessarioꝵ facultatẽ
oum conserentia fraudis obtineant. Ad
hoc tuum suffragium petimus inꝑtire
digneris. quia id ouod primo ⁊mperatũ
est noluit alligare ne iterum supplican¬
di sibi intercluderet facultatẽ. Non enĩ
erat ad desiderata responsũ. Nunc uero
cum sis eadem benignitate qua sobes.
sed amplior potestate. non desperamus
adiuuante dño meritis tuis hoc facibe
posse concedi. cum etiam fituo nomine
eadem loca peteres. & memorate aeccłe
ipse donares oruis reprehenderet. aut qͥs

Expanded text:
et, cum possit pro solis fiscalibus debitis, et, cum possit pro solis fiscalibus debitis, quae de memoratis possessiunculis ille contraxerat, imperiale beneficium postulare, totum maluit confiteri, quod eas Paulus de argento proprio, cum esset fisco obnoxius, de hastario emerat, ut eas ecclesia, si fieri potest, non occulta episcopi iniquitate sed manifesta Christiani imperatoris liberalitate possideat. quod si fieri non potest, melius inopiae laborem serui dei tolerant, quam ut necessariorum facultatem cum conscientia fraudis obtineant. A.d hoc tuum suffragium petimus impertire digneris, quia id, quod primo impetratum est, noluit allegare, ne iterum supplicandi sibi intercluderet facultatem; non enim erat ad desiderata responsum. nunc uero cum sis eadem benignitate, qua soles, sed amplior potestate, non desperamus adiuuante domino meritis tuis hoc facile posse concedi, cum, etiam si tuo nomine eadem loca peteres et memoratae ecclesiae ipse donares, quis reprehenderet aut quis
Abbreviated transcription (Latin):
nem tuꝵ rursus caritati cõmendo. ne for.¬
tẽ nunc fieri posset quod ante non po-¬
tuit. Cum enĩ posset sine ulla forsitan
oustione quod p̃cessor eius quamuts sub
alreno nomine conparauerat & sub
aeccłȩ nomine possidere iam cȩperat.
consequentes etiam ipse retinere. nolu.¬
mus ergo qm̃ fisci cdebitor fuit. hunc
scrupulum habere in conserentia. Neq
enim fraus ista quia fisco frebat ideo ñ
firbat. & ille quidr̃ paulus postquã ep̃s
factus est renuuaturus suis omnibus
ꝑpter in nensum̃ cumulũ fiscalium
debitorũ exacta quadam cautione in
qua ei cerrum pondus debebatur argenti.
hos exiguos agallos uncde uictũ sustentarce
tam quã arcełe cõparauit. sub nomine
timc potentissime domus. ut etiam ex
ipsis morẽ suum sequens cum fisco non
solurroe. nullus exactoꝵ molestias patere.¬
tur. Iste antẽ qui eidẽ aeccłe illo defunc¬
to es ordinatus. timuit hos agros suscipere.

Expanded text:
nem tuae rursus caritati commendo, ne fornem tuae rursus caritati commendo, ne forte nunc fieri possit, quod ante non potuit. cum enim posset sine ulla forsitan quaestione, quod praecessor eius quamuis sub alieno nomine comparauerat et sub ecclesiae nomine possidere iam coeperat, consequenter etiam ipse retinere, nolumus ergo, quoniam fisci debitor fuit, hunc scrupulum habere in conscientia. neque enim fraus ista quia fisco fiebat ideo non fiebat. et ille quidem Paulus, postquam episcopus factus est, renuntiaturus suis omnibus rebus propter inmensum cumulum fiscalium debitorum exacta quadam cautione, in qua ei certum pondus debebatur argenti, hos exiguos agellos, unde uictum sustentaret, tamquam ecclesiae comparauit sub nomine tunc potentissimae domus, ut etiam ei ipsis morem suum sequens, cum fisco non solueret, nullas exactorum molestias pateretur. iste autem, qui eidem ecclesiae illo defuncto est ordinatus, timuit hos agros suscipere
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o olympio xp̃iano fidelissime scribi.¬
mus. Hoc enim tibi eẽ. scimus omni
gloria gloriosius. & omni fubtilitate
sublimius. Fama quippe ad nos ꝑtulit
honorem te adeptum esse celsiorem.
que utrum uera esset nondũ apud nos
firerat confirmatum cum hȩc seribendi
proirenit occasio. Sed qm̃ nouimus te
adño didicisse non alta sapere. sed hu.¬
milibus confentire. quolibet culmine
prouectus esses non aliter quam soles lit.¬
teras nr̃as te accepturum esses p̃sumimus.
domine dilectissime & inxp̃i menbris ho.¬
norabiliter amplectende fili. Temporali
uero felicitate. ad aeterna lucra te pruden.¬
ter usurum mininre dubitamus. uit oqn.¬
to plus potes in hac terrena re publica.tan.¬
to plus inpendas cębesti illi quȩ te inxp̃o
peperit ciuitati. quod tibi uberius repen.¬
datur inregione uiuentium . & inuera
pace securorum. ac sine fure gaudiorũ.
Scĩ fratris &e corp̃i mei bonifacii peatio.¬

Expanded text:
nostro Olympio Christiano fidissime scribinostro Olympio Christiano fidissime scribimus. hoc enim tibi esse scimus omni gloria gloriosius et omni sublimitate sublimius. fama quippe ad nos pertulit honorem te adeptum esse celsiorem, quae utrum uera esset, nondum apud nos fuerat confirmatum, cum haec scribendi prouenit occasio. sed quoniam nouimus te a domino didicisse non alta sapere sed humilibus consentire, quolibet culmine prouectus esses, non aliter, quam soles, litteras nostras te accepturum esse praesumimus, domine dilectissime et in Christi membris honorabiliter amplectende fili. temporali uero felicitate ad aeterna lucra te prudenter usurum minime dubitamus, ut, quanto plus potes in hac terrena re publica, tanto plus inpendas caelesti illi, quae te in Christo peperit. ciuitati, quod tibi uberius rependatur in regione uiuentium et in uera pace securorum ac sine fine gaudiorum. Sancti fratris et coepiscopi mei Bonifatii petitio