comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
frat̃ autẽ nr̃ debitor nob̾ efficit᷑:
cũ quilibet ꝓximus in nobis ali¬
quid deliquisse monstratur. lecca¬
ta quippe debita uocamꝰ: unde pec¬
catori seruo dr. Om̃e debitũ dimi¬
si tibi. Et in dñica cotidie oratio¬
ne p̃camur. Dimitte nobis debi¬
ta nr̃a: sicut & nos dimittimꝰ de-¬
bitorib nr̃is. A debitore autẽ nr̃o
ꝑignꝰ accipimus: qͣndo ab eo qui
in nobis peccasse cognoscitur. pec¬
cati eius iam confessionẽ tenemꝰ.
ꝑ qͣm relaxare pectatũ qd̾ in nob̾
ppetratũ est postulamur. Qui
enĩ peccatũ qd cõmisit fatetur. &
ueniam petit:iam quas ꝓ debi¬
to pignus dedit. Qd̃ nimirũ ꝑig¬
nus ante solis occasũ reddere ui-¬
bemur: qr priusqͣm in nobis ꝑ
dolorem cordis sol iusticiȩ occidat:
debemus ei confessionem uenie
reddere.a quo confessionẽ accepi¬
mus culpe ut qui se deliquisse
in nos meminit. a nobis mox re¬
laxatũ sentiat qd deliquit.

Expanded text:
ter debitor nobis efficitur, cum quilibet proximus in nos aliquid deliquisse monstratur. Peccata quippe debita vocamus, unde peccatori servo dicitur: Omn debitum dimisi tibi. Et in dominica cotidie oratione precamur: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris! A debitore autem nostro pignus accipimus, quando ab eo, qui in nobis peccasse cognoscitur, peccati eius iam confessionem tenemus, per quam relaxare peccatum, quod in nobis perpetratum est, postulamur. Qui enim peccatum, quod commisit, fatetur et veniam petit, iam quasi pro debito pignus dedit. Quod nimirum pignus ante solis occasum reddere iubemur, quia priusquam in nobis per dolorem cordis sol iustitiz occidat, debemus ei confessionem veniq reddere, a quo confessionem accipimus culpq, ut, qui se deliquisse in nos meminit, a nobis mox relaxatum sentiat, quod deliquit.
Abbreviated transcription (Latin):
tiam: uenit ioseph. Ecce qͣm ful¬
gentes stellas in cȩlo cernimus: ut
inoffenso pede oꝑis iter nr̃ȩ noctis
ambulemus. Nam cognitioni ho-¬
minũ dirima dispensatio quot
iustos exhibuit. quasi tot astra suꝑ
peccantiũ tenebras celũ misit: quo¬
usq uerus lucifer surgeret. gui
nobis eternũ mane nuntians. stel¬
lis ceteris clarius ex diumnitate ra¬
ꝓpħando ꝓmiserunt. Nullus enĩ
iustus fuit: qui ñ eius ꝑfigurã
nuntiꝰ exticit. Dignũ quippe erat
ut in semet ipsis bonũ om̃s osten¬
derent. de quo & om̃s boni essent.
& sine cessatione ꝓmitti debuit.
qd̃ & sine estimatione dabat᷑ ꝑcipi.
& sine fine retineri:ut simul oĩa
scła dicerent. qd̾ in redemptione
cõmuni scłoꝵ finis exhiberet. Moꝵ¬

Expanded text:
tiam, venit Job. Ecce quam fulgentes stellas in coelo cernimus, ut inoffenso pede operis iter nostrae noctis ambulemus. Nam cognitioni hominum divina dispensatio quot justos exhibuit, quasi tot astra super peccantium tenebras coelum misit, quousque verus lucifer surgeret, qui aeternum nobis mane nuntians, stellis caeteris clarius ex divinitate raando promiserunt. Nullus etenim justus fuit, qui non ejus per figuram nuntius exstiterit. Dignum quippe erat ut in semetipsis bonum omnes ostenderent, de quo et omnes boni essent, et sine cessatione promitti debuit quod et sine aestimatione dabatur percipi, et sine fine retineri; ut simul omnia saecula dicerent quid in redemptione communi saeculorum finis exhiberet.
Abbreviated transcription (Latin):
impatientia ẽ: eiq male subiecte
imꝑat. qr qd̃ ipsa sentit. potestas
exequitur. Sed sc̃i p̃lati plus se in¬
terius patientiȩ iugo subiciunt.
qm foris hominib p̾sunt: & eo ue¬
riorem principatũ foris exhibent.
quo humiliorem d̾o intrinsecus fa¬
mulatũ tenent. Atq idcirco plus¬
hominũ tolerant: qd̃ se de eis ulci¬
sci amplius possunt. Ac ne umqͣm
ad illicita transeant. plerũq nolu̾t
strepitus sufferunt. ꝑ amorẽ incit̃¬
pant quos ꝑ mansuetudinẽ por¬
cere ñ cessant: scientes scriptũ esse.
Doctrina uiri: ꝑ pacientiam nosci¬
tur. Si itaq in doctrina pacientia
est. tanto quisq doctus ostenditur.¬
quantũ paciens fuerit. Hinc ẽ qd̃
bonus ille discipłs qui magistrũ
tolli in aere uidebat: ꝑ magnȩ
caritatis affectũ clamabat dicens.
Pater mi. pat̾ mi: currus isrł et
qr auriga agitat. currus portat:
Doctor gͦ qui mores popłi & pa
cientiam sustinet & sacri eloquii
uerbis docet: & currus dr & auri¬

Expanded text:
ia est; eique etiam malae subjectae imperat, quia quod ipsa sentit, potestas exsequitur. Sed sancti viri plus se interius patientiae jugo subjiciunt, quam foris hominibus praesunt; et eo veriorem principatum foris exhibent, quo humiliorem Deo intrinsecus famulatum tenent; atque idcirco sdam tolerant, quo se de eis ulcisci amplius possunt; ac ne unquam ad iltorumque strepitus sufferunt, per amorem increpant, quos per mansuetudinem porn cessant; scientes scriptum esse: « Doctrina viri per patientiam dignoscitur . Si itaque doctrina in patientia est, tanto quisqquanto patiens fuerit. Hinc est enim quod bonus ille discipulus qui magistrum tolli in aera videbat, per magnae charitatis affectum clamabat, dicens: Pater mi, pater mi, currus Israel et quia auriga agitat, currus portat? Doctor ergo qui mores populi et per patientiam sustinet, et sacri eloquii verbis docet, et currus dicitur et auri
Abbreviated transcription (Latin):
onec rex in accubitu suo este
nardus mea dedit odorem
suũ. Acsi scã eccłia in electis suis
quandam fraglantiã fuauitatis
odorata: aꝑtius dicat. Quousq
meis obtutib rex apud se in reqͥe
secreti celestis absconditur. electoꝵ
uita miris uirtutũ odorib exerce¬
tur: ut quo adhuc eũ quẽ appetit
ñ uidet. ardentius ꝑ desiderium
flagret. Rege quippe in suo recu¬
bitu posito nardus odoremdat:
dũ in beatitudine sua quiescente
dño. sc̃oꝵ uirtus in eccłia magne
nobis grãm suauitatis ãministras.
Electoꝵ enim uirtutes ꝓficientiũ.
in ceteroꝵ noticiam hominũ qͣsi

Expanded text:
onec rex in recubitu suo est, nardus mea dedit odorem suum. Ac si sancta Ecclesia, In electis suis quamdam fragrantiam suavitatis odorata, apertius dicat: Quousque meis obtutibus Rex apud se in requie secreti coelestis absconditur, electorum vita miris virtutum odoribus exercetur, ut quo adhuc eum quem appetit non videt, ardentius per desiderium fragret. Rege quippe in suo recubitu posito, nardus odorem dat, dum in beatitudine sua quiescente Domino, sanctorum virtus in Ecclesia magnae nobis gratiam suavitatis administrat. Electorum enim virtutes proficientium, in caeterorum notiti
Abbreviated transcription (Latin):
gere ẽ: cor abelatione conterere.
Lignũ ad ima iactare est: elatũ
cor in cognitione ut diximꝰ ꝓpriȩ
infirmitatis humiliare. Atq ili¬
co ferrũ ad suꝑficiem redit: q̃m
ad usũ exercitationis pristinȩ in¬
telligentia recurrit. Igitur qm̃
donũ intellectus qd̾ accipitur uix
cũ tot difficultatib custoditur.
curandũ est ne ocio torpeat. curan¬
dũ est ne in excitatione oꝑis uicio
elationis euanescat lusti itaq

Expanded text:
gere est cor ab elatione conterere. gere est cor ab elatione conterere. Lignum ad ima jactare, est elatum cor in cognitione, ut diximus, propriae infirmitatis humiliare. Atque illico ferrum ad superficiem redit, quia ad usum exercitationis pristinae intelligentia recurrit. Igitur quoniam donum intellectus, quod accipitur, vix cum tot difficultatibus custoditur, curandum valde est ne otio torpeat, curandum ne exercitatione operis vitio elationis evanescat. Sancti
Abbreviated transcription (Latin):
At ille monstrauit ei locũ. Precidit
gͦ lignũ & misit illuc: natauitq
ferrũ. In quo uidelicet facto ꝓphȩ
cognoscitur. quia qui requirit ubi
cetiderit. quid esset facturus no¬
uerat: s tam̃ cũ requirit constat
qm̃ ubi ferrũ cecidisset ignorabat.
gebat: qui & ferrũ in ꝓfundis
demersũ qr reuocaturus esset ad
suꝑficiem scire potuit. s ubi ceti¬

Expanded text:
ei locum. Praecidit ergo lignum, et misit illuc, natavitque ferrum . In quo videlicet prophetae facto cognoscitur quia qui requirit ubi ceciderat quid esset facturus noverat; sed tamen cum requirit, constat quia ubi ferrum cecidisset ignorabat. gebat, qui et ferrum in profundis demersum, quia revocaturus esset ad superficiem, scire potuit; sed ubi ceci
Abbreviated transcription (Latin):
nec intelligentia cor eoꝵ excollit:
q̃m illud consideratio debitȩ oꝑa¬
tionis reprimit. Nam qui bene
intelligit: quid intelligendo de¬
beat agnoscit. Quanto enĩ in¬
tellectu latius extenditur: tanto
ad explenda oꝑa enixius ligatur.
Unde in euͣgłio ueritas dicit. Cui
multũ datũ est: multũ querit᷑
ab eo. & cui cõmendauer̃t mul¬
tũ. plus petent ab eo. Stultus itaq¬
oebitor est: qui gaudens pecum¬
as mutuo accipit: & tempus quo
reddere debeat ñ attendit. Mode¬
ratur autẽ leticia accipiendi: qͣn¬
oo sollerti ꝓuidentia constitutũ
tempus reddendi cogitatyr. In¬

Expanded text:
nec intelligentia cor extulit, quia illud consideratio debitae operatodire. Nam qui bene intelligit, quid intelligendo debeat agnoscit. Quanto enim intellectu latius extenditur, tanto ad explenda opera enixius ligatur. Unde in Evangelio Veritas dicit: Cui multum datum est, multum quaeretur ab eo; et cui commendaverunt multum, plus repetent ab eo Luc. est debitor qui gaudens pecunias mutuas accipit, et tempus quo reddere debeat non attendit. Moderatur autem laetitia accipiendi, quando solerti providentia etiam constitutum tempus reddendi cogitatur.
Abbreviated transcription (Latin):
& reuocant. quociens temptati¬
ones suas in eoꝵ cordib suggestio¬
nũ flatib alt̾nant. Qui gͥ uentũ
obseruat ñ seminat: quia quis¬
uenturam metuit. corad bona

Expanded text:
oties tentationes ejus in eorum cordibus suggestionum flatibus alternant. Qui igitur ventum observat, non seminat, quia venturas metuit, cor ad bona
Abbreviated transcription (Latin):
Ut enĩ unũ e multis oꝑib d̃i loqͣr.
duo ad hanc lucem paruuli ueni¬
unt. s uni datur ut ad redempti¬
onem ꝑ baptisma redeat. alt̃ ante
subtrahitur qͣm hunc regenerans
unda ꝑfundat. Et sepe fideliũ si¬
lius sine fide rapitur: sepe infide¬
liũ concesso fili sacram̃to renouat᷑.
Sed fortasse aliquis dicat. qd̾ hũc
d̃s acturũ praue. etiã post baptis¬
ma nouerat: & id circo eũ ad bap¬
tismatis gr̃am ñ ꝑducat. Qd̃ si ta
est: peccata quoꝵdam ꝓculdubio
priusqͣm sint ꝑpetrata puntunt᷑¬
& quis ista recta sentiens dixerit.
quia omp̃c d̾s qui alios a ꝑpetrati
facinorib liberat: hec in aliis etiã
ñ ꝑpetrata condẽpnat: Occulta
itaq sunt eius iudicia: & quanta
obscuritate nequeunt conspici.
tanta debent humilitate uen̾an:¬

Expanded text:
Ut enim unum e multis loquar, duo ad hanc lucem parvuli veniunt, sed uni datur ut ad redemptionem per baptisma redeat, alter ante subtrahitur quam hunc regenerans unda perfundat. Et saepe fidelium filius sine fide rapitur, saepe infidelium concesso fidei sacramento renovatur. Sed fortasse aliquis dicat quod hunc Deus acturum prave etiam post baptisma noverat, et idcirco eum ad baptismatis gratiam non perducat. Quod si ita est, peccata quorumdam proculdubio priusquam sint perpetrata puniuntur. Et quis ista recte sentiens dixerit quia omnipotens Deus, qui alios a perpetratis facinoribus liberat, haec in aliis etiam non perpetrata condemnet? Occulta itaque sunt ejus judicia; et quanta obscuritate nequeunt conspici, tanta debent humilitate ven
Abbreviated transcription (Latin):
Aliquis p̾terea despectis carnis
desideriis cuncta relinquere. & om̃i¬
potentis di se subdere seruicio ꝑ¬
tractat. & se ipsũ restringere sub
continentiȩ & castitatis freno de¬
liberat. Sed cũ cecidisse alios etiã
post castitatem conspicit: hoc ip¬
sum facere qd̃ deliberauerat ꝑti¬
dr̃. Qui obseruat uentũ ñ semi¬
nat: & qui considerat nubes nũ¬
quam metet.Uenti enĩ nomine
malignus fp̃c qui mentẽ temp¬
tationib impellit: nubis uͦ appel¬
latione peccator exprimit᷑. qui tẽp¬
tationis impulsione cõmouetur.

Expanded text:
Alius, despectis carnis desideriis, cuncta relinquere et omnipotentis Dei se subdere servitio pertractat, seque ipsum restringere sub continentiae et castitatis freno deliberat; sed cum cecidisse alios etiam post castitatem conspicit, hoc ipsum facere quod deliberaverat pertidicitur: Qui observat ventum, non seminat; et qui considerat nubes, nunquam metet . Venti quippe nomine malignus spiritus, qui mentem tentationibus impellit; nubis vero appellatione peccator exprimitur, qui tentationis impulsione commovetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ seminat: & qui considerat
nubes nũqͣm metet. Quid ꝑuen
tũ: nisi malignoꝵ sp̃uum demp¬
tatio exprimitur: Et quid ꝑ nu-¬
bes que mouent᷑ a uento. nisi mo¬
sitates prauoꝵ hominũ. & ĩmun
Auentis uidelicet impelluntur
nubes. quia ĩmundoꝵ sp̃uum af¬
flatu praui excitantur homines:¬

Expanded text:
n seminat; et qui considerat nubes, nunquam metit . Quid enim per ventum, nisi malignorum spirituum tentatio exprimitur? Et quid per nubes quae moventur a vento, nisitates pravorum hominum A ventis videlicet impelluntur nubes, quia immundorum spirituum afflatu pravi excitantur homines
Abbreviated transcription (Latin):
ulla ꝑmutatione retinebit: ut nec
exaltata ad suppliciũ pruat. nec
mersa eternis suppliciis ultra ad
remediũ ereptionis ascendat. Ne¬
quaqͣm enĩ miscdia redemptoris
post mortẽ liberat: quem ante
mortẽ gr̃a ad ueniam ñ reformat.
Hinc paulus dicit. Ecce ñc tempꝰ
miscd̃ia eius. Quia nimirũ quẽ
nequaqͣm mͦ miscdia eripit: sola
post p̃sens scłm iusticia addicit.

Expanded text:
ulla permutatione retinebit, ut nec exaltata ad supplicium proruat, nec mersa aeternis suremedium ereptionis ascendat. Nequaquam enim misericordia Redemptoris post mortem limortem gratia ad veniam non reformat. Hinc etenim Paulus dicit: Ecce nunc tempus a eius. / Quia nimirum, quem nequaquam modo misericordia eripit, sola post praesens saeculum iustitia addicit.
Abbreviated transcription (Latin):
occuꝑat. & absq occupati tedio ex¬
crescens. menbroꝵ decorem fedat:
quia & auaritia capti antmũ dũ
quasi delectat. exulcerat᷑. dũ adi¬
piscenda queq cogitationi obicit:
ad inimicitias accendit. Et dolo¬
rem in uulnere ñ facit: qr estu¬
anti animo habundantiã ex cul¬
pa ꝓmittit. Sed decor m̃broꝵ ꝑ
hanc pulchritudo deprauatyr.
& quasi totũ corpus exasꝑat. qꝑ
ꝑ uniuersa uicia animũ supplan¬
tat. attestante paulo qui ait. Ra¬
dix omniũ maloꝵ cupiditas

Expanded text:
occupat, et absque occupati taedio exoccupat, et absque occupati taedio excrescens membrorum decorem foedat, quia et avaritia captivam animam, dum quasi delectat, exulcerat, dum adipiscenda quaeque cogitationi objicit, ad inimicitias accendit, et dolorem in vulnere non facit, quia aestuanti animo ex culpa abundantiam promittit. Sed decor membrorum hanc pulchritudo depravatur, et quasi totum corpus exasperat, quia per universa vitia animum supplantat. Paulo attestante, qui ait: Radix omnium malorum est cupiditas
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ tribuit. a luce se suꝑ¬
nȩ cognitionis excludit. & eo cla¬
ritatẽ ueri huminis nequaqͣm pe¬
netrat: quo se apud se ꝑ arrogã¬
tiam exaltat. Sicut de quib̾dã
ur̃. Dicentes enĩ se esse sapientes:
stulti facti sunt. Iugem uͦ sca¬
biem habet: cui carnis petulan
bie etenĩ feruor uiscerũ ad cutẽ
trahitur. ꝑ qͣm recte luxuria de¬
usq ad oꝑationem ꝓsilit: nimi¬
rũ feruor intimus usq ad cutis
scabiem ꝓrumpit: & foris iam cor¬
pus sauciat. Quia dũ in cogita¬
tione uoluptas ñ reprimitur:
etiã in actione dñatur. Quasi em̃
cutis pruriginem paulus curabat
abstergere: tũ dicebat. Temptatio
uos ñ app̃hendat: nisi humana.
ac si aꝑte diceret. Humanũ quidẽ
certamine & in oꝑatione suꝑari.
Impetiginem qͦ habet in corpore:
quisquis auaritia uastatur in m̃¬
te. Que sim paruis ñ compescit᷑:
nmirũ sine m̃sura dilatat᷑. Im¬
petigo quippe sine dolore corpus

Expanded text:
sapientiae tribuit, a luce se supsapientiae tribuit, a luce se supernae cognitionis excludit, et eo claritatem veri luminis nequaquam penetrat, quo se apud se per arrogantiam exaltat, sicut de quibusdam dicitur: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Jugem vero habet scabiem, cui bie etenim fervor viscerum ad cutem trahitur, per quam recte luxuria deusque ad operationem prosilit, nimirum fervor intimus usque ad cutis scabiem prorumpit, et foris jam corpus sauciat, quia eum in cogitatione voluptas non reprimitur, etiam in actione dominatur. Quasi enim cutis pruriginem Paulus curabat abstergere, cum dicebat: Tentatio vos non apprehendat, nisi humana, ac si aperte diceret: Humanum quidem is certamine in operatione superari. § 9. Impetiginem quoque habet in corpore quisquis avaritia vastatur in mente, quae si in parvis non compescitur, nimirum sine mensura dilatatur. Impetigo quippe sine dolore corpus
Abbreviated transcription (Latin):
conticescẽt. Claudus uͦ est: qui
quidem quo ꝑgere debeat aspicit
s ꝑ infirmitatẽ mentis uitȩ ui¬
am ꝑfecte ñ ualet tenere qͣm ui¬
oet: quia ad uirtutis statũ dum
fluxa consuetudo ñ restringitur:
quo desideriũ mnititur. illuc gͦs¬
sus oꝑis efficaciter ñ sequunt᷑. Hinc
etenĩ paulus dicit. Remissas ma¬
mus & dissoluta genua erigitẽ: &
gressus rectos facite pedib ũris.
ut ñ claudicans quis erret. magi
autẽ sanetur. Paruo autem
naso est: qui ad tenendam dis
Naso quippe:odores fetoresq
discernimus. Recte gͦ ꝑ nasum
discretio exprimitur: ꝑ qͣm uir¬
tutes eligimus. delicta reꝓbamꝰ
Unde & in laude sponse dicit᷑.
Dasus tuus sicut turris que ẽ
in libano: qr nimirũ sc̃a eccłia
que ex caufis singulis tẽptam̃ta

Expanded text:
Claudus vero est, qui quidem quo pergere debent aspicit, sed per infirmitatem mentis vitae viam perfectae non valet tenere quam videt; quia ad virtutis statum dum fluxa consuetudine non erigitur, quo per desiderium innititur, illuc gressus operis efficaciter non sequuntur. Hinc etenim Paulus dicit: Remissas manus et dissoluta genua erigite, et gressus rectos facite pedibus vestris, ut non claudicans quis erret, magis autem sanetur . Parvo autem naso est, qui ad tenendam mensuram Naso quippe odores, fetoresque discernimus. Recte ergo per nasum discretio exprimitur, per quam virtutes eligimus, vitia reprobamus. Unde in laude sponsae dicitur: Nasus tuus sicut turris, quae est in Libano , quia nimirum sancta Ecclesia, quae ex causis sin
Abbreviated transcription (Latin):
fecunditas & ꝓpagatio carnis. Nã
cũ primi parentes nr̃i in paradi¬
so delinquerent: ĩu ⁊rtalitatem
qͣm acceꝑant recto di iudicio ꝑdi¬
derunt. Quia itaq isdem omp̃c
õs humanũ genꝰ ꝓ culpa sua fun¬
ditus extinguere noluit. ĩmorta¬
litatem ei omnẽ ꝓ peccato suo
abstulit: & tam̃ ꝓ benignitate
uauit. Qd̃ gͥ ex om̃ipotentis di¬

Expanded text:
fecunditas carnis? Nam cum primi parentes nostri in paradiso deliquissent immortalitatem quam acceperant recto Dei judicio perdiderunt. Quia itaque omnipotens Deus humanum genus pro culpa sua funditus exstinguere noluit, et immortalitatem homini pro peccato suo abstulit, et tamen pro benignitate vavit. Q
Abbreviated transcription (Latin):
subiungitur. Si cecus fuerit. si
claudus: si uel paruo uel gran¬
di & corto naso. si fracto pede. si
manu: si gibbus. si lippus. si albu¬
ginem habens in oculoᷤ si iugem
scabiem. fi impetigiẽ in corpore.
uel ponderosus. Cecus quippe ẽ.
qui fuꝑnȩ contemplationis lum̃
ignorat: qui p̃sentis uitȩ tene¬
bris pressus: dũ uenturam lucẽ
nequaqͣm diligendo conspicit:: qͦ
gressũ oꝑis porrigat nescit. Hinc

Expanded text:
ubjungitur: Si caecus fuerit, si claudus, si vel parvo, vel grandi et torto naso, si fracto pede vel manu, si gibbus, si lippus, si albuginem habens in oculo, si jugem scabiem, si impetiginem in corpore, vel ponderosus. § 1. Caecus quippe est, qui supernae contemplationis lumen ignorat, qui praesentis vitae tenebris pressus, dum venturam lucem nequaquam diligendo conspicit, quo gressus operis porrigat nescit. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
in quibdam inquisitionib plus¬
qͣm necesse est exercentes ex nimia
subtilitate falluntur. Unde. hic
qͦ subditur. Uel grandi & torto na¬
so. Nasus etenĩ grandis & tortus ẽ.
discretionis subtilitas ĩmoderata:
que dũ plusqͣm decet excreuerit:
actionis suȩ rectitudinem ipsa
confundit. Fracto autẽ pede uł
funditus exsors uacat: quatimis
hec ñ ut claudus saltim cũ infir¬
mitate teneat᷑. s ab his om̃rmodo
alienus existat. G ibb uͦ est. quẽ
t̃rene sollicitudinis pondus depri
intendat. Qui & siquando aliqͥd
ex bono patriȩ celestis audierit.
ad hoc ninirũ ꝑuerse confuetu¬
ñ attollit: qr cogitationis statũ
erigere ñ ualet̾. quem usus terre
ne sollicitudinis curuũ tenet.
Ex hoꝵ quippe specie: psalmista
ten qd̾ in spinis cecidit: hii st̃
qui audierunt. & a sollicitudinib
& diuitiis. & uoluptatib uite e¬
untes suffocantur. & ñ referunt
curuus est: & quo p̃mio sit re¬
qui gibbo p̃mitur. nequaqͣm ad¬

Expanded text:
in quibusdam inquisitionibus plusquam necesse est exercentes, ex nimia subtilitate falluntur. Unde hic quoque subditur: Vel grandi et torto naso. Nasus etenim grandis et tortus est discretionis subtilitas immoderata, quae dum plusquam decet excreverit, actionis suae rectitudinem ipsa confundit. Fracto autem pede vel tibus funditus exsors vacat, quatenus haec non ut claudus saltim cum infirmitatem teneat, sed ab his omnimodo alienus existat. Gibbus vero est quem terrenae sollicitudinis pondus deprimintendat, qui et si aliquando aliquid ex bono patriae coelestis audierit, ad hoc nimirum perversae consuetunon attollit, quia cogitationis statum erigere non valet, quem terrenae usus sollicitudinis curvum tenet. Ex horum quippe specie Psalmista tem quod in spinis cecidit, hi sunt qui audierunt, et a sollicitudinibus et divitiis et voluptatibus vitae euntes, suffoccurvus est, et quo praemio sit requi gibbo p
Abbreviated transcription (Latin):
flictionem iustoꝵ semꝑ appetat:
tam̃ si ab auctore nr̃o potestatem
ñ accipit. ad temptationis articu¬
lũ nullatenus conualescit. Unde
& om̃is uoluntas diaboli est intu
quoslibet iniuste appetit: s eos
qui temptandi sunt. & ꝓut temp¬
bolo scriptũ est: quia sp̃c dñi ma¬
lus irruebat in saul. Ecce unus¬
iniusta. Nam & ipse d̃r sp̃c malus¬

Expanded text:
flitionem justorum semper appetat, tamen si ab auctore nostro potestatem non accipit, ad tentationis articulum nullatenus convescit. Unde et omnis volutemptare iniuste appetit, sed eos qui temptandi sunt non bolo scriptum est: Quia spiritus Domini malus irruebat in Saul . Ubinjusta. Nam et ipse dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
gitur qͣndocũq sp̃c d̾i malus ar¬
ripiebat saul: tollebat dauid ci¬
tharam &e ꝑcutiebat manu sua:¬
& refocillabatur saul. & leuius
Nonnũqͣm suꝑb diues exhortati¬
onis blandim̃to placandus est.
quia plerũq dura uulnera ꝑ le¬
nia fomenta mollescunt: & furor
insanoꝵ sepe ad salutem medico
blandiente regreditur. Cũq eis
in dulcedinem condescenditur:
languor insame mitigatur
Neq enĩ negligent̃ intuendũ ẽ.
qd̃ cũ saulem sp̃c aduersarius in¬
uaderet: app̃hendens daitĩd ci-¬
tharam eius insantam sedabat.
Quid enĩ ꝑ saulem nisi elatio po
canente eius uesania temꝑatur.
quia cũ sensus potentiũ ꝑ elatio¬
nem in furorem uertitur: dig¬
nũ est ut ad salutẽ mentis qͣsi
dulcedine citharȩ: locutionis nr̃e
tranquillitate reuocetur.xuii.

Expanded text:
gitur quandocumque spiritus Dei malus arripiebat Saul, tollebat Dauid citharam, & percutiebat manu sua: refocillabatur Saul, & leuius nim superbus dives exhortationis blandimento placandus est: quia et plerumque dura vulnera per lenia fomenta mollescunt, et furor insanorum saepe ad salutem, medico blandiente, reducitur; cumque eis in dulcedinem condescenditur, languor insaniae mitigatur. Neque enim negligenter intuendum est quod cum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David cithara, ejus insaniam sedabat. Quid enim per Saulem, nisi elatio potcanente ejus insania temperatur; quia, cum sensus potentium per elationem in furorem vertitur, dignum est ut ad salutem mentis, quasi dulcedine citharae, locutionis nostrae tranquillitate revocetur. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
licentiam potestatis iustȩ.formi¬
oarigͦ ñ debet: qui nichil nisi ꝑ¬
missus potest. Sola uis illa tim̃¬
da est: que cũ hostem seure per¬
miserit. ei ad usum iusti iudicii.
& iniusta illius uoluntas seruit.

Expanded text:
iderium voluntatis injustae. Formidari ergo non debet, qui nihil nisi permissus valet. Sola ergo vis illa timenda est, quae cum hostem saevire permiserit, ei ad usum justi judicii, et injusta illius voluntas servit.
Abbreviated transcription (Latin):
est qd̃ dauid sc̃m pater ipse despe¬
xerat: quem ꝓphetȩ samuelis ocu¬
lis p̃sentare recusabat. Qui ad unc¬
tionis gr̃am dũ septem filios de¬
duxisset: aꝓpħa requisitus an nu¬
merũ sobolis explesset: cũ magna
desꝑatione respondit. Est puer
paruulus: qui pascit oues. Quo
oeducto & electo: ꝓtinus audiuit.
Homo uidet in facie: d̾s autẽ ꝑ¬
scrutatur cor. Dauid gͦ ꝑ innocen

Expanded text:
est quod David sanctum pater ipse despexerat, quem prophetae Samuelis oculis praesentare recusabat. Qui ad unctionis gratiam dum septem filios deduxisset, a propheta requisitus an numerum sobolis explesset, cum magna desperatione respondit: Est puer parvulus qui pascit oves . Quo deducto et electo, protinus audivit: Homo videt in facie, Deus autem perscrutatur cor . La
Abbreviated transcription (Latin):
cationib suis peccantiũ duriciã
conterunt. Qui ñ immerito de¬
tonsis ac lotis ouib comꝑant᷑: qr
innocuam uitam sumentes in
lauachro baptismatis. conu̾fatio¬
nis pristinȩ uellera uetusta posu¬

Expanded text:
cationibus suis peccantium duritiam conterunt; qui non immerito detonsis ac lotis ovibus comparantur, quia innocuam vitam sumentes, in lavacro baptismatis conversationis pristinae vellera vetusta posu
Abbreviated transcription (Latin):
gando increpent: qͣm bona lau¬
dando confirment. Suꝑiores qͥp¬
pe uideri desiderant: & magis
gaudent cũ eoꝵ animũ ira leuat
qͣm caritas exequat. Semꝑ inueni¬
re optant: qd̃ increpando rigide
feriant. Unde scriptũ est. In ore
stulti: uirga suꝑbiȩ: Quia uide¬
licet ꝑcutere rigide scit: s com¬
pati humiliter nescit. Nonnũ
de feriunt: s altud est cũ iusti¬
cia stimulat. aliud cũ suꝑbia
inflat. Iusti cũ seuere corrigunt
int̾nȩ dulcedinis grãm ñ amit¬
inueniunt. mͦ seuere corripere.
mͦ humiliter dep̃cari sciunt. S
cũ arrogantes uiri eos imitari
appetunt: fumunt ab eis asꝑa
uerba correptionis. & ab eis su
mere ueraciter nesciunt p̃ces
humilitatis. Magis enĩ terribi¬
les possunt esse quam mites: &
idcirco discunt unde seerigant.¬
& discere negligunt ut animũ

Expanded text:
gando increpent, quam bona laudando confirment. Superiores quippe videri desiderant, et magis gaudent cum eorum animum ira elevat, quam cum charitas exaequat. Semper invenire optant quod increpando rigide feriant. Unde scriptum est: In ore stulti virga superbiae , quia videlicet percutere rigide scit, sed compati humiliter nescit. 41. de feriunt; sed aliud est cum justitia stimulat; aliud cum superbia inflat. Justi cum severe corrigunt, internae dulcedinis gratiam non amitsciunt modo severe corripere, modo humiliter deprecari. Sed cum arrogantes viri eos imitari appetunt, sumunt ab eis aspera verba correptionis, et sumere ab eis veraciter nesciunt preces humilitatis. Magis enim terribiles possunt esse quam mites; et idcirco discunt unde se erigant, et discere negligunt, ut animu
Abbreviated transcription (Latin):
ñc p̾sentis uitȩ desiderio op̃pssi
indesinenter & toleramus & opta¬
mus. Ne enim finiamur uiuere
appetimus: sed ꝑ augmenta uitȩ
cotidie ad finem tendimꝰ. Et eo¬
ipso cotidiano mom̃to quo uiui¬
mus. incessanter auita transimꝰ:
scere creditur. in de decrescit. Qa
dũ infantia ad pueritiã. pueri¬
tia ad adolescentiam. adolescen¬
tia ad iuuentutem. Iuuentus
ad senectutem. senectus transit
ad mortẽ: incursu uitȩ p̃sentis
ipsis nr̃is arigmentis ad detri¬
menta impellimur. & inde de
ficimus. unde nos ꝓficere in spa¬
uimus tempoꝵ increm̃ta quam
nulla sint: nisi cũ repente tͣns¬
acta fiunt. que uenientia lon¬
tũ hic habere ñ possumus. ubi
transituri uenimus: & hoc ipsũ
nr̃m uiuere cotidie: a uita tran¬
sire est. Quem ui delicet lapsũ
primus homo ante culpã ha¬
bere ñ potuit: quia tempora eo
stante transibant. Sed postgͣm
deliquit. in quodã se quasi lubri¬
co temporalitatis posuit: & qr
cibũ comedit uetitũ. status sui

Expanded text:
praesentis vitae desiderio oppressus indesinenter et tolerat et optat. Ne enim finiatur, vivere appetit, sed per augmenta vitae quotidie ad finem tendit. Neipso quotidiano momento, quo vivimus, incessanter a vita transeamus, scere creditur, inde decrescat. Quia dum infantia ad pueritiam, pueritia ad adolescentiam, adolescentia ad juventutem, juventus ad senectutem, senectus transit ad mortem, in cursu vitae praesentis, ipsis suis augmentis ad detrimenta impellitur, et inde semper deficit, unde se proficere in spavalde temporum incrementa quam nulla sint, nisi cum repente transacta fiunt quae venientia lontum hic habere non possumus, ubi transitorie vivimus, atque hoc ipsum nostrum vivere, quotidie a vita transire est. Quem videlicet lapsum primus homo ante culpam habere non potuit, quia tempora eo stante transibant. Sed postquam deliquit, in quodam se quasi lubrico temporalitatis posuit; et quia cibum comedit vetitum, status sui
Abbreviated transcription (Latin):
& manente illo decederent tem¬
pora: nec cũ temporib ipse tͣnsi¬
ret. Stabat enĩ mom̃tis decur¬
rentib: quia nequaqͣm ad uitȩ
terminũ ꝑ dierũ increm̃ta ten¬
oebat. Stabat tanto robustius.
quanto semꝑ stanti arcius inhe¬
cepit ire cũ tempore. Unde ei
dictũ est. Terra es & in t̾ram ibis.
Statu uidelicet ĩ mortalitatis
amisso. cursus eũ mortalitatis
absorbuit: & dũ iuuentute ad
seniũ. senio traheretur ad mortẽ:
traseundo didicit. stando quid fu¬
erit. Cuius nos quia de ꝓpagine
nascimur: radicis amaritudinẽ
quasi in uirgulto retinemus. Uã
quia ex illo originem ducimus:
eius cursũ nascendo sortimur. quẽ

Expanded text:
ut manente illo decederent tempora, nec cum temporibus ipse transiret. Stabat ergo in momentis decurrentibus, quia nequaquam ad vitae terminum per dierum incrementa tendebat. Stabat tanto robustius, quanto semper stanti ardentius inhaecoepit ire cum tempore. Unde et ei dictum est: Terra es, et in terram ibis; statu videlicet immortalitatis amisso, cursus eum mortalitatis absorbuit, et dum juventute ad senium, senio traheretur ad mortem, transeundo didicit stando quid fuit. Cujus nos quia de propagine nascimur, radicis amaritudinem, quasi in virgulto retinemus. Nam quia ex illo originem ducimus, ejus cursum nascendo s
Abbreviated transcription (Latin):
Rector in oꝑatione p̃cipuus esse
uruendo denuntiet. Ee grex qui
pastoris uocem moresq sequitur.
ꝑ exempla meliꝰ qͣm uerba gradi
cerdos in sacrificrũ & dextrũ accip̃
& seꝑatũ: ut ñ solũ sit eius oꝑatio
utilis. s etiam singularis. Nec in¬
ter malos tantũmodo que recta
sunt faciat: s bene qͦ oꝑantes sub¬
oitos. sicut honore ordinis suꝑat.
ita etiã moꝵ uirtute transcendat.
Cui in esu qͦ pectusculũ cũ armo
tribuitur: ut qd̃ de sacrificio p̃ci¬
pitur sumere. hoc de semet ipso
auctori discat ĩmolare. Et ñ solũ
pectore que recta sunt cogitet:s¬
& spectatores suos ad sublimia ar-¬

Expanded text:
r operatione praecipuus, vendo denuntiet, et grex, qui pastoris vocem moresque sequitur, per exempla melius quam per verba gradiatur ut sacerdos in sacrificium armum dextrum , accipiat et separatum, ut non solum sit ejus operatio utilis, sed etiam singularis: nec inter malos tantummodo quae recta sunt faciat, sed bene quoque operantes subditos, sicut honore ordinis superat, ita etiam morum virtute transcendat. Sacerdoti in esu pectusculum cum armo tribuitur, ut quod de sacrificio praecipitur sumere, hoc de semetipso auctori discat immolare; et non solum pectore quae recta sunt cogitet, sed spectatores suos ad sublimia ar
Abbreviated transcription (Latin):
ma petra mel dedit: qͣndo adhuc
ma petra oleũ fudit: quia post
refurrectionem suã factus iam im¬
passibilis ꝑ afflationẽ sp̃c. donũ

Expanded text:
ma petra mel dedit, quando adhuc ma petra oleum fudit, quia, post resurrectionem suam factus jam impassibilis, per afflationem spiritus donu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possumus. hii qui nobis cõmissi
sunt minime nos diuidicent. ne
Ad hoc gͦ nobis cuncta de meritis
nr̃is sunt incerta. ut unã certam
grãm teneamus humilitatẽ: qͣti¬
ms & nos cũ loquimur ex om̃ipo¬
tentis di dono hoc ẽe ur̃m meritũ
putemus: & quando a locutione
doctrinȩ obmutescimus. qͣmuis
nr̃a sit culpa. uos tam̃ hanc esse
urãm specialiter credatis: ut dũ
uicissim mala nobis tribuimus:
& bona aliis. ꝑ ipsam humilitatis
gr̃am fiat. ut doctrinȩ sermo qui

Expanded text:
n possumus, hi qui nobis commissi sunt, minime nos dijudicent, ne Ad hoc ergo nobis cuncta de meritis nostris incerta sunt, ut unam certam gratiam teneamus humilitatis, quatenus et nos cum loquimur, ex omnipotentis Dei dono, hoc esse vestrum meritum putemus. Et quando a locutione doctrinae obmutescimus, quamvis nostra culpa sit, vos tamen hanc esse vestram specialiter credatis, ut dum vicissim mala nobis tribuimus, et bona aliis per humilitatis gratiam fiat, ut doctrinae sermo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
oronaberis de capite amana.
de uertice sanir& hermon: de
cubilib leonũ. Uenienti sponso
or̃: qd̃ de cubilib leonũ coronabit᷑.
Quid autẽ aliud leonũ nomine
qͣm demonia designant᷑: que tra
contra nos atrocissimȩ crudelita¬
tis inseuiunt: Cubilia uͦ demo¬
nioꝵ: corda fuerunt iniquoꝵ Que
quia ad prauitatem ꝓpriã traxe¬
runt: quasi in eoꝵ habitatione
requieuerunt. Sed obstetrican¬
te manu dñi leones de ꝓpriiscu¬
bilib expulsi sunt. qr dũ nobis
diuina gr̃a medetur. isqui nos
tenuerat a nobis antiquus hosts
eicitur: sicut incarnata ueritas
dicit. Nunc princeps huiꝰ mun¬
di eicietur foras. & quia peccato¬
res ad fidem uocatisunt. quoꝵ
quondã corda leonũ cubilia fue¬
runt: dũ uicisse mortẽ dñs eoꝵ
confessione creditur.quaside le¬
onũ cubilib coronat᷑. Remune¬
ratio quippe uictorie:corona est.
Tociens gͦ ei coronam fideles offe

Expanded text:
oronaberis de capite Amana, de vertice Sanir et Hermon, de cubilibus leonum. Venienti sponso dicitur quod de cubilibus leonum coronabitur. Quid autem aliud leonum nomine quam daemonia intelliguntur, quae ira contra nos atrocissimae crudelitatis insaeviunt? Cubilia vero daemoniorum corda fuerunt iniquorum, quae, quia ad pravitatem propriam traxerunt, quasi in eorum habitatione requieverunt. Sed obstetricante manu Domini, leones de propriis cubilibus expulsi sunt, quia dum nobis divina gratia medetur, is qui nos tenuerat a nobis antiquus hostis ejicitur, sicut incarnata Veritas dicit: « Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras . » Et quia peccatores ad fidem vocati sunt, quorum quondam corda leonum cubilia fuerunt, dum vicisse mortem Dominus eorum confessione creditur, quasi de leonum cubilibus coronatur. Remuneratio quippe victoriae corona est. Toties ergo ei coronam fideles offe
Abbreviated transcription (Latin):
re. Qd̃ utrũ itasit: concite ualet ꝓ¬
bari. Certe enĩ nouimꝰ: qr ad abrahã
dñs dixit. In ysaac uocabit᷑ tibi sem̃.
Cui enĩ dixerat patrẽ multarũ gen¬
trũ constitui te: ei rursũ ꝓmittit
dicens. Benedicã tibi: & multiplica¬
bo sem̃ tuũ sicut stellas cęli. Ex qua

Expanded text:
re. Quod utrum ita sit concite valet probari. Certe etenim novimus quod ad Abraham Deus dixit: In Isaac vocabitur tibi semen . Cui etiam dixerat: Patrem multarum gentium constitui te ; cui rursum promisit, dicens: Benedicam te, et multiplicabo semen tu
Abbreviated transcription (Latin):
quippe dierũ est: qui qͣmlibet mł¬
tũ iuxerit. etatis suȩ tempora in
uanitate consumit. At contͣ plenꝰ
dierũ dr. cui nequaqͣm dies sui ꝑe¬
undo transeunt: s ex cotidiana mer¬
cede boni oꝑis apud iustũ iudicem
& postqͣm transacti fuerint reser¬

Expanded text:
quippe dierum est, qui, quamlibet multum vixerit, aetatis suae tempora in vanitate consumit. At contra plenus dierum dicitur, cui nequaquam dies sui pereundo transeunt, sed ex quotidiana mercede boni operis apud justum judicem, et postquam transacti fuerint, reser
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ exterius p̃dicando benedicit:
interioris augm̃ti pinguedinem
auditoꝵ mentes debriare ñ desi¬
nit: potu multiplicati muneris
debriatus excrescit.xxxi. In pastoꝵ.

Expanded text:
enim exterius praedicando benedicit, interioris acumenti pinguedinem auditorum mentem debriare non desinit, potu multiplicati muneris debriatus excrescit. CAP. XXVII.
Abbreviated transcription (Latin):
contra illata dampna. contra con¬
tumelias auditas pacientia seruet᷑.
Sed cũ ipse uel dampno uel contu¬
melia fuerit lacessitus. uel in dãp
Scriptũ quippe est. In pacientia ue¬
stra: possidebitis animas ur̃as. Et
pacientia est: tanto quisq doctus
ostenditur. quanto paciens fuerit.¬

Expanded text:
contra illata damna, contra auditas contumelias patientia servetur. Sed cum ipse vel damno, vel contumelia fuerit lacessitus, oblitus quod Scriptum quippe est: In patientia vestra possidebitis animas vestras . Et patientia est, tanto quisque doctus ostenditur, quanto patiens fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
suis expositorib intelligentie spi¬
ritũ infudit: antiquas ꝓpħantiũ
obscuritates aperuit. Et iam sc̃a
ga prius ꝑlitterã intelligere om̃i¬
no ñ ualuit. Unde. & moyses dum
popło loqueretur faciem uelabat.
ut uidelicet designaret. qd̾ ille
tudeoꝵ popłs legis uerba cogno¬
sceret: s eiusdem claritatem legiˢᷤ
om̃imodo ñ uideret. Unde recte

Expanded text:
suis expositoribus intelligentiae spiritum infudit, antiquas prophetantium obscuritates aperuit. Et hoc jam sga prius per litteram intelligere omnino non valuit. Unde et Moyses cum populo loqueretur , faciem velabat, ut videlicet designaret quod ille Judaeorum populus legis verba cognosceret, sed ejusdem claritatem legis omnimodo non videret. Unde recte
Abbreviated transcription (Latin):
tur. cũ ioh̃es dicat. dm̃ nemo uidit
unqͣm: nisi qd̃ patent̃ datur in¬
telligi. qr qͣmdu hic mortalit uiui¬
tur. uideriꝑ quasdã imagines d̃s
potest. s ꝑ ipsam naturȩ suȩ speci¬
em ñ potest: ut anima gr̃a sp̃c af
sad ipsam uim eius essentiȩ ñ ꝑtin¬
gat: Hinc ẽ enĩ qd̾ iacob quid̾m
se uidisse testatur: ħc nisi in ange¬
lũ ñ uidit. Hinc ẽ qd̾ moyses qui
cũ do facie ad faciem loquebatur.
sicut homo solet loqui cũ amico suo:¬

Expanded text:
um; et Joannes dicit: Deum nemo vidit unquam, nisi hoc, quod patenter datur intelligi; quia, quandiu hic mortaliter vivitur, videri per quasdam imagines Deus potest, sed per ipsam naturae suae speciem non potest: ut anima gratia sanctised ad ipsam vim essentiae ejus non pertingat? Hinc est enim quod Jacob, qui Deum se vidisse testatur, hunc nonnisi in angelo vidit. Hinc est quod Moyses, qui cum Deo facie ad faciem loquitur, sicut loqui solet homo cu
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦi d̾s simul cuncta condidit:
dũ moyses ex dierũ mutatione ua¬
riante distincte creata describit.
Qd̃ tam̃ citius agnoscimus: si ip¬
sas causas originũ subtilit̃ inda¬
gamus. Rerũ quippe substantia
simul creata est: sed simul species
formata ñ est. Et qd̾ simul extitit
ꝑsubstantiã materie: ñ simul
apparuit ꝑ sp̃em forme. Cũ enĩ
simul factũ cȩlũ terraq describit᷑.
quicqͥd de cȩlo oritur. simul fac¬
tũ quicquid de terra ꝓducitur in¬
dicatur. Sol quippe luna & sidera.
Sed qd̃ quarto die ꝓcessit in sp̃e:
primo die in celi substantia exti
& cuncta terrȩ uirentia descri¬
buntur. Sed̾ hoc qd̾ die t̃tio se in
specie ꝓtulit: nimirũ primo in
ipsa de qua ortũ est terrȩ sub¬
stantia conditũ fuit. Hinc ẽ qd̾
moyses & distincte ꝑ dies singłos
condita om̃ia retulit: & tamen
simul om̃ia creata subumxit di¬
cens. Istȩ generationes celi & t̾rȩ
quando creatȩ sunt: in die quo

Expanded text:
quomodo Deus simul cuncta condidit, dum isdem Moyses sex dierum mutatione variante distincte creata describit. Quod tamen citius agnoscimus, si ipsas causas originum subtiliter indagamus. Rerum quippe substantia simul creata est, sed simul per species formata non est, et quod simul exstitit per substantiam materiae, non simul apparuit per speciem formae. Cum enim simul factum coelum terraque describitur, quidquid de coelo oritur, simul factum quidquid de terra producitur indicatur. Sol quippe, luna et sidera qr, sed quod quarto die processit in specie primo die in coeli substantia exstiet cuncta terrae virentia describuntur; sed hoc quod die tertio se in specie protulit, nimirum primo die in ipsa de qua ortum est terrae substantia conditum fuit. Hinc est quod Moyses distincte per dies singulos condita omnia retulit, et tamen simul omnia creata subjunxit, dicens: Istae sunt generationes coeli et terrae, quando creatae sunt in die quo
Abbreviated transcription (Latin):
uentia. temꝑantia. fortitũdo. iusti¬
cia. sustinet: quia in his quatuor
uirtutib tota bom oꝑis structu¬
ra consurgit. Quatuor gͦ para¬
disi flumina t̾ram trrigant: qͥa
dũ his quatuor uirtutib cor in¬
funditur. ab om̃i desiderioꝵ car¬

Expanded text:
dentia, temperantia, fortitudo, justidentia, temperantia, fortitudo, justitia continet; quia in his quatuor virtutibus tota boni operis structura consurgit. Quatuor ergo paradisi flumina terram irrigant, quia dum his quatuor virtutibus cor infunditur, ab omni desideriorum car
Abbreviated transcription (Latin):
terra. omnẽq herbam regionis.
Qui enĩ diuersis dieb creatũ cȩ¬
lũ & t̾ram. uirgultũ berbamq
narrauerat. nunc uno die facta
manifestat. ut liquido ostende¬
ret. qd creatura om̃is simul per
substantiam extitit: qͣmuis nõ
simul ꝑ sp̃em ꝓcessit. Hinc illit
qͦ scriptũ est. Creauit d̾s hominẽ
ad imaginem e similitudinem
suam: ad imagmẽ di creauit illũ
masculũ & feminã fecit eos. Nec¬
dũ enim eua facta describitur. &
iam homo masculus & femina ꝑ¬
hibetur. Sed quia ex ade latere e¬
rat ꝓculdubio femina ꝓcessura:
in illo iam computat᷑ ꝑ substan
minimis possumus: ut ex mini¬
mis maiora pensemus.Herba nãq
cũ creatur: necdũ in illa fructus.
necdũ fructus sui semen ostendit᷑.
Inest uero ei etiã cũ non apparet
fructus & semen: quia nimirũ si¬
mul sunt in radicis substantia.
que ñ simul ꝓdeunt ꝑ temporis
x quatuor fluminib de pa¬
radiso egredientib terra ri¬
S olidũ mentis nr̃ȩ edificiũ. pru¬

Expanded text:
omnemque herbam regionis. Qui enim diversis diebus creatum coelum, et terram, virgultum, herbamque narraverat, nunc uno die facta manifestat, ut liquido ostenderet, quod creatura omnis simul per substantiam exstitit, quamvis non simul per speciem processit. Hinc illic que scriptum est: Creavit Deus hominem ad imaginem et similitudinem suam, ad imaginem Dei creavit illum, masculum et feminam fecit eos . Necdum enim facta Eva describitur, et jam homo masculus, et femina perhibetur. Sed quia ex Adae latere erat procul dubio femina processura, in illo jam computatur per substantminimis possumus, ut ex minimis majorcum creatur, necdum in illa fructus, necdum fructus sui semen ostenditur. Inest vero ei etiam cum non apparet fructus et semen, quia nimirum simul sunt in radicis substantia quae non simul prodeunt per temporis  quatuor fluminibus de paradiso egredientibus terra risolidum mentis nostrae aedificium, pru
Abbreviated transcription (Latin):
quem septimus sequitur: uitȩ p̃
sentis oꝑatio discursusq signatur.
Septenario uͦ numero sũma ꝑfec¬
cũ dies septimus in requiem dñi
scĩficatus uocatur. Sexto quippe

Expanded text:
quem septimus sequitur, nisi praesentis vitae operatio discursusque siSeptenario quippe numero perfeccum dies septimus in requiem Domini sanctificatus vocatur . Cui jam
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm meretur repente ñ suscip̃.
hoc ipsum dõ ñ estimat displi¬
cere qd facit. Eat itaq nunc. &
ad quaslibet blasphemias p̃
at. aliena rapiat. innocentiũ¬
oppressione sacietur: & quia nic¬
uum ꝑcutitur. uias suas aoño
aut non uideri estimet. aut qd̃
peius est approbari. Ueniet ꝓfec¬
to ueniet eterna & repentina ꝑ¬
cussio: & t̃c cognoscet cuncta ã
deo conspici: quando se imꝓuiso¬
exitu uiderit ꝓcunctoꝵ retribu
nuit clausos in culpa. Tunc cõ¬
siderare omĩa uerũ iudicẽ sen¬
tit: quando maloꝵ suoꝵ meritũ
iam euadere sentiendo ñ possit.
Nemo gͥdicat dm̃ humana fac
ta ñ cernere: cũ iniquũ quẽpiã
iniquitates suas libere ꝓspicit
dĩ longantmitatẽ negligat: qi
tanto districtiorẽ iusticiã in iu¬
dicio exiget. quanto longiorem
pacientiam ante iudicrũ p̃ro¬
gauit. Hinc etenĩ paulus dicit.
iudicii dei. Hinc psalmista ait.
Ds̃ iudex iustus: fortis & longa¬

Expanded text:
quam meretur, repente non suscipit, quam meretur, repente non suscipit, hoc ipsum Deo non aestimat displicere quod facit. Eat ita nunc, et ad quaslibet blasphemias praat, aliena rapiat, innocentuoppressione satietur, & quia necdum percutitur, vias suas a Domino aut non videri existimet, aut quod peius est, approbari. Veniet profecto, veniet æterna & repentina percussio, & tunc cognoscet cuncta a Deo exitu viderit pro cunctorum retributnuit clausos in culpa. Tunc considerasse omnia verum judicem sentiet, quando malorum suorum meritum jam evadere sentiendo Nemo igitur dicat humana facta Deum non cernere, cum iniquum quempiam iniquitates suas libere prospicit ejus longanimitatem negligat, quia tanto districtiorem justitiam in judicio exiget, quanto longiorem patientiam ante judicium praerogavit. Hinc etenim Paulus dicit: ionis justi judicii Dei . Hinc Psalmista ait: Deus judex justus, fortis, et longa
Abbreviated transcription (Latin):
peccaui. & quid accĩdit mͥ¬
triste: Diuuma seueritas eo miquũ
acrius in iudicio punit. quo diu¬
tius ꝑtulit: & tanto sequit᷑ dis¬
trictior sententia: qͣnto peccan¬
ti ei magna est patientia p̾ro¬
gata. Iniquus autẽ dũ diuom̃e
qd̃ nequiter concupiscit exercet:
quia ñ subito ꝑcutitur. sed erus
in finem pena differtur. nequis¬
sima eius actio ado uideri ñ cre¬
oitur. Estimatur ds imusti acta
ñ cernere: quia differt iuste dãp¬
nare: & magna erus patientia
quasi quedam negligentia pu¬
tatur. Iniquus quoq ipse toci¬
ens se in peccatis suis ñ iuderi
a deo credidit. quociens inulte
peccauit: cui ꝑ quendam sapi¬
entem dr. Ne dicas peccaui: &
quid accidit mͥ triste: Em̃dare
ñ uult nequitiam: ꝓ qua dig¬
nam ñ ꝑtulit penam. Quo
pie expectatus est. eo ad peccan¬
dum nequiter est instigatus:
& pacientiam suꝑnȩ longani¬
mitatis despiciens.unde corri¬
gere culpam debuit.inde cu-¬
mulauit. Sepe etiam qr penã

Expanded text:
Peccavi, et quid accidit triste ? Divina severitas eo iniquum acrius in judicio punit, quod diutius pertulit, et tanto sequitur districtior sententia, quanto peccanti ei magna est patientia prorogata. Iniquus autem dum diu omne quod nequiter concupiscit exercet, quia non subito percutitur, sed ejus in finem poena differtur nequissima ejus actio a Deo videri non creditur. Aestimatur Deus injusti acta non cernere, quia differt juste damnare, et magna ejus patientia quasi quaedam negligentia putatur. Iniquus quoque ipse toties se in peccatis suis non videri a Deo credidit, quoties inulte peccavit. Cui per quemdam sapientem dicitur: Ne dicas: Peccavi, et quid accidit mihi triste ? Emendare non vult nequitiam, pro qua dignam non pertulit poenam. Et quo pie exspectatus est, eo ad peccandum nequiter est instigatus, et patientiam supernae longanimitatis despiciens, unde corrigere culpam suam debuit, inde cumulavit. Saepe etiam quia poenam
Abbreviated transcription (Latin):
tro: qui cantat carmina co¬
de pessimo. Acetũ si mittatur in
nitrũ: feruescit nitrũ ꝓtinꝰ & e¬
bullit. Et ꝑuersa mens qͣndo ꝑ
increpationẽ corripitur. aut ꝑ
p̃dicationis dulcẽdinem ad bona
suadetur: de correptione fit dete¬
rior. Et inde in murmurationis
iniquitatem succenditur: unde

Expanded text:
t qui cantat carmina cordi pessimo; acetum quippe si mittatur in nitrum, fervescit nitrum protinus et ebullit: et perversa mens quando per increpationem corripitur aut per praedicationis dulcedinem bona suadetur, de correptione fit deterior, et inde in murmurationis iniquitatem succenditur unde