comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Statim uenati sunt subiacere peccato. insimili¬
tudinẽ p̃uaricationis adam: qui ẽ forma futuri.
Iiud quoq qd̾ in uolumine iob scriptũ est. Nun¬
qͥd mundꝰ erit homo corã do̾. aut inoꝑib suis irre¬
prehensibilis uir. si adu̾sũ famulossuos ñ credit.
et contra angłos suos prauũ qͥd repꝑit: quantoma¬
gis inhis qͥ habitant domos luteas: E quib et nos
de eodẽ luto sumꝰ. Nullus enĩ absq peccato: nec
si unius qͥdẽ diei fui̾t uita ciꝰ. Si em̃ stelle non st̃
munde inconspectu di: quantomagis u̾mis & pui¬
tredo. et hi qͥ peccato offendentis adã tenent᷑ ob
cuntur contra hanc opinionẽ. facile puto me re
peliere. sicuni est illud. quo eam sibi quidã uiden¬
tur urgere. quomͦ consũmauerit &̃s om̃a oꝑasua.
.uI. die & septimo requieuit. si nouas ad huc ani¬
isti. pat̃ m̃s usq nunc oꝑat᷑. respondent. Oꝑatur
dictũ est institutas ad ministrando. ñ nouas insti¬
T
imꝑitos & scripturarũ scarũ meditationẽ.

Expanded text:
statim ut nati sunt, subjacuere peccato, in similiricationis Adae, qui est forma futuri. Illud quoque quod in volumine Job scriptum est: Numquid mundus erit homo coram Deo, aut in operibus suis irreprehensibilis vir? Si adversus famulos suos non credit: et contra angelos suos pravum quid reperit: quanto magis in his qui habitant domos luteas: e quibus et nos de eodem luto sumus! Nullus enim absque peccato, ne si unius quidem diei fuerit vita ejus. Si enim stellae non sunt mundae in conspectu Dei, quanto magis vermis et putredo, et hi qui peccato offendentis Adam tenentur obcuntur alia contra hanc opinionem, facile puto me posse refellere, sicuti est illud, quo eam sibi quidam uidentur urgere, quomodo consummauerit deus omnia opera sua sexto die et septimo requieuerit, si nouas adhuc aniisti: pater meus usque nunc operatur, respondent: \'operatur\' dictum est institutas administrando, non nouas institimperitos, et Scripturarum sanctarum meditationem
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta c̃plerent. Aberat tunc romanꝰ exercitꝰ:
et bellis ciuilib initalia tenebat᷑. Hanc gentẽ
herodotus refert. sub dario rege medorũ .xx. an¬
nis orientẽ tenuisse captiuũ: et abegyptiis. atq
ethiopib annuũ eregisse uectigal. Aũtat iħe ab
urbe romana. tales ultra bestias. Insꝑati ubiq ad¬
erant: et famã celeritate uincentes. non religioni.
ñ dignitatib ñ etati. ñ uagienti miserebant᷑ in¬
fantie. Cogebant᷑ mori. qͥnõdũ uiuere ceꝑant: et neᷤ¬
cientes malũ suũ. int̾ hostiũ manꝰ ac tela ridebant.
Consonus int̾ om̃s rimor petẽ eos hierosolimã. et
obminiã auri cupiditatẽ adhanc urbẽ concurrere.
Muri neglecti pacis incuria sarciebantur anthio¬
rebatantiꝗͣ Cc̃et nos cõpulsi sumꝰ parare naues. e̾e in
littore. aduentũ hostiũ precauere. et seuientib uen¬
tis magis barbaros metuere quã naufragiũ: ñ tã pro¬

Expanded text:
cuncta conplerent. aberat tunc Romanus exercitus cuncta conplerent. aberat tunc Romanus exercitus et bellis ciuilibus in Italia tenebatur. hanc gentem Herodotus refert sub Dario, rege Medorum, uiginti annis Orientem tenuisse captiuum et ab Aegyptiis atque Aethiopibus annuum exegisse uectigal. auertat Iesus ab orbe Romano tales ultra bestias! insperati ubique aderant et famam celeritate uincentes non religioni, non dignitatibus, non aetati, non uagienti miserebantur infantiae. cogebantur mori, qui dudum uiuere coeperant et nescientes malum suum inter hostium manus ac tela ridebant. consonus inter omnes rumor petere eos Hierosolymam et ob nimiam auri cupiditatem ad hanc urbem concurrere. muri neglecti pacis incuria sarciebantur Antioaerebat antiquam. tunc et nos conpulsi sumus parare naues, esse in litore, aduentum hostium praecauere et saeuientibus uentis magis barbaros metuere quam naufragium non tam pro
Abbreviated transcription (Latin):
celestem. Hec dicimus ñ quo ipsi propicio. xp̃o hac
questione teneamur: s interrogati aft̃ĩb quid nobiᷤ
uideretur respondimus: nuui preiudicantes sequi
qd̾ uelit. nec alterius decretum. nr̃a sententia subu̾¬
tentes. Neq enim ambimus ad sacerdotium. qui late¬
mus incellulis: nec humilitatis damno ep̃atum au¬
ro redimere festinamus. nec electum pontificem
a deo. rebelli cupimus mente uigulare: nec fauendo
hereticis. hereticos nos docemus. Pecumas nec habe¬
mus. nec habere uolumus. Habentes uictũ et uesti¬
mentũ. his contenti sumus. iltud de ascensore mon¬
tis dm̃ iugiter decantantes. Qui peccuniam ñ dedit
adusuram: et munera suꝑ innocentes ñ accepit.
Qui facit hec. ñ mouebitur in eternum. Ergo qui ñ
facit. iam corruit in ȩternum Explicit¬

Expanded text:
ercoelestem. Haec dicimus, non quod ipsi, propitio Christo, hac ercoelestem. Haec dicimus, non quod ipsi, propitio Christo, hac quaestione teneamur, sed interrogati a fratribus, quid nobis videretur, respondimus, nulli praejudicantes sequi quod velit, 490 nec alterius decretum nostra sententia subvertentes. Neque enim ambimus sacerdotium, qui latemus in cellulis; nec humilitate damnata, episcopatum auro redimere festinamus; nec electum pontificem a Deo, rebelli cupimus mente jugulare: nec favendo haereticis, haereticos nos docemus. Pecunias nec habemus, nec habere volumus: Habentes victum et vestitum, his contenti sumus : illud de ascensore montis Dominici jugiter decantantes: Qui pecuniam suam non dedit ad usuram, et munera super innocentem non accepit. Qui facit haec, non movebitur in aeternum . Ergo qui non facit, jam corruit in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
S pro me tibi ultor dñs respondebit. quidicit ꝑ propłã.
Michi uindictam: & ego retribuam dicit dñs. Et in
alio loco. Sedens aduersum frẽm tuum loquebaris:
& aduersum filiũ matris tue ponebas scandalum:
hec fecisti et tacui. Existimasti inique qd̾ ero tui si¬
milis. arguam te &e statuam contra faciem tuam: ut
inte uideas c̃demnata quȩ falso inaliis criminaris.
Audio preterea obici nobis a chrisogono sectatore eiꝰ
cur in baptismate dixerim uniuersa peccata dimiti.
ui sermone respondeo. Habet libellum quẽ in cri¬
men uocat. illi respondeat sua disputatione subuer¬
tat. & scripta scriptis arguat. Quid austeritate fron¬
tis. et ẽtractis rugatisq narib concaua uerba truti¬
natur. &e sc̃itatem apud uulgus ignobile simulatoris¬
ore mentitur: Aucdiat nos iterum proclamantes. ue¬
terem adam inlauachro totum mori. et nouũ cũ xp̃o
inbaptismate suscitari: perire choicum & nasci suꝑ¬

Expanded text:
Sed pro me ultor tibi Dominus respondebit, qui dicit per Prophetam, Sed pro me ultor tibi Dominus respondebit, qui dicit per Prophetam, Mihi vindicta, et ego retribuam, dicit Dominus . Et in alio loco: Sedens adversus fratalum. Haec fecisti et tacui: existimasti, inique, quod ero tui similis; arguam te, et statuam contra faciem tuam ; ut in te videas condemnata, quae falso in aliis criminaris.--Audio praeterea objici mihi a Chrysogono sectatore ejus, cur in baptismate dixerim universa peccata dimitti, vi sermone respondebo: habent libellum , quem in crimen vocant: ille respondeat, hunc sua disputatione subvertat, et scripta scriptis arguat. Quid austeritate frontis, et contractis rugatisque naribus, concava verba trutinatur, et sanctitatem apud vulgus ignobile simulato rigore mentitur? Audiat nos iterum proclamantes, Veterem Adam in lavacro totum mori, et novum cum Christo in baptismate suscitari: perire choicum, et nasci sup
Abbreviated transcription (Latin):
dieta congerere : Anquia ougeniste ñ sumus. et ince¬
lo nos peccasse nescumis. interris arguimur peccato¬
rum: et ideo incoricordiam rediuimus. utmichi lo¬
qui contra hereticos ñ liceret. ne si illos descripsero.
tu te appetitum putes. Quandiu ñ renuebam lauda¬
tionẽ tuam sequebaris me ut magistrum: frẽm et colle¬
gam uocabas: et catholicum in omnib fatebaris. Post¬
quam non agnoui laudes tuas. et me indignum tanti¬
uiri preconio iudicaui: ilico uertisti stilum. et om̃ia¬
prius laudata uituꝑas. de eodem ore ce duice proferenᷤ¬
e amarum. Sentis ne qd̾ taceam. qd̾ estuanti pec tori
uerba ñ commodem. et cum psal mista loquar. pone
dñe custodiam orimeo. &e ostium munitum labiis mẽ¬
is aie adeclines cor meum in uerba malitiȩ. et albi cũ
consisteret aduersum me peccator obmutui & humili¬
atus sum & silui abonis. & rursum. factus sum quasi
homo ñ audiens. nec habens inore suo redargutiones:

Expanded text:
dicta congerere? An quia Origenistae non sumus, et in coedicta congerere? An quia Origenistae non sumus, et in coelo nos peccasse nescimus, in terris arguimur peccatores? Et ideo in concordiam redivimus, ut mihi loqui contra haereticos non liceret, ne, si illos descripsero, tu te appetitum putes? Quamdiu non renuebam laudationem tuam, sequebaris me ut magistrum, fratrem et collegam vocabas, et catholicum in omnibus fatebaris. Postquam non agnoviri praeconio judicavi, vertis stilum et omnia laudata prius vituperas de eodem ore et dulce proferenset amarum. Sentisne quid taceam, quod aestuanti pectori verba non commodem? et cum Psalmista loquar: Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium munitum labiis meis. Non declines cor meum in verba malitiae . Et alibi: Cum consisteret adversum me peccator, obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis . Et rursus: Factus sum quasi homo non audiens, nec habens in ore suo increpationes ?
Abbreviated transcription (Latin):
ego te uerius strictiusq comieniam. fecisti ne omnia quȩ
mbaptismate promisisti. quicqitid monachi uocabulũ
flagitat. nr̃m uterq compleuit: Caue queso ne ꝑtrabem
tuam festucam meam uideas. Inuitus loquor: et retrac¬
tantem linguam dolor inuerba compellit. Non tibi suf¬
ficiunt que de uiguante confingis. nisi et somnia cri¬
mineris. Tantam habescuriositatem actuum meorũ:
ut que dormiens fecerim dixerim ue discutias. Preter¬
miito quȩ contra me loquens tuum propositũ aetur¬
pasti. que inde pompationẽ omntũ cristianorum et
uerbis et oꝑe feceris. hoc unum denuntio &e repetens
iterum iterũq monebo. Cornutam bestiam petis: et ni¬
si cauerem ulud apłi. maledici regnum dei ñ possi¬
debunt. et mordentes inuicem consumpti estis
abinuicem: iam nunc sentires. de paruula subdolaq
concordia magnam inmundo ortam e̾e discordiam. Quid
tibi prodest. apud notos pariter et ignotos in nos male¬

Expanded text:
ego te verius strictiusque conveniam. Fecisti omnia quae ego te verius strictiusque conveniam. Fecisti omnia quae in baptismate promisisti? Quidquid monachi vocabulum flagitat, nostrum uterque complevit? Cave, quaeso, ne per trabem tuam, festucam meam videas. Invitus loquor, et retrectantem linguam dolor in verba compellit. Non tibi sufficiunt quae de vigilante confingis, 488 nisi et somnia crimineris. Tantam habes curiositatem meorum actuum, ut quid dormiens fecerim, dixerimve, discutias. Praetermitto, quae contra me loquens, propositum tuum deturpasti: quae in depompationem omnium Christianorum, et verbis et opere feceris. Hoc unum denuntio, et repetens iterum iterumque monebo. Cornutam bestiam petis: et nisi caverem illud Apostoli, Maledici regnum Dei non possidebunt ; et, Mordentes invicem consumpti estis ab invicem , jam nunc sentires de parvula subdolaque concordia, magnam in mundo ortam esse discordiam. Quid tibi prodest, apud notos pariter et ignotos in nos male
Abbreviated transcription (Latin):
penitet tarditatis. Io enim inlegendo patior. qd̾ tu pate¬
ris insctibendo. Hec dicerem. siquypram ingilans pro¬
mnssisem. Nunc aut nouum imprudentie genus. obi¬
cit unchi sominũ meum. Utinam celebritas loci. et scõꝵ
aetoro orbe conuentus sineret me diuinas scripturas
iggere. Intantum spacii non habco. externa meditandi.
S tamen qui somnium criminattir. audiat propħarũ
uoces somniisñ ẽe credendum: quia nec ad ulterium
sonnnii me ducit ad tartarum: nec corona martyrii in
celum leuat. Quotiens uidi e̾e me mortuum. et insepul¬
crho positum. quotiens uolare suꝑ terras. & montes ac
maria natatu aeris transfretare. cogat me ergo non uiu̾e.
uel pennas habere ꝑlatera. quia uanis imagintib menᷤ
sepe delusa est. Quanti in somnis diuites. aꝑtis oculis
repente mendicisunt: acientes llumina bibunt. & ex ꝑrec¬
ti siccis faucib estuant. Tu a me exigis somnii sponsionem :

Expanded text:
poenitet tarditatis: id enim in legendo patior, quod tu patepoenitet tarditatis: id enim in legendo patior, quod tu pateris in scribendo. misissem. Nunc autem, novum impudentiae genus, objicit mihi somnium meum. Utinam celebritas loci, et sanctorum de toto orbe conventus, sineret me divinas Scripturas legere! Intantum spatium non habeo externa meditandi. Sed tamen qui somnium criminatur, audiat Prophetarum voces, somniis non esse credendum, quia nec adulterium somnii ducit me ad tartarum, nec corona martyrii in coelum levat. Quoties vidi me esse mortuum, et in sepulcro positum! Quoties volare super terras, et montes ac maria natatu aeris transfretare? Cogat ergo me non vivere, vel pennas habere per latera, quia vagis imaginibus mens saepe delusa est. Quanti in somnis divites, apertis oculis repente mendici sunt? Sitientes flumina bibunt; et experrecti, siccis faucibus aestuant. Tu a me somnii exigis sponsionem:
Abbreviated transcription (Latin):
& utrum dissertissimũ gregorium pari eloquii splendore
transferre. Unde tibi tanta uerborum copia. sententiarũ
lumen. translationum uarietas. homimi qui oratoriam
uix primis labris in adolescentia degustasti: Aut ego fil¬
lor aut tu. ciceronem occuite iectitas et ideo tam aisertꝰ
es. michiq iectionis enis crimen intendis. ut solus inter
eccłiasticos tractatores eloquentie flumine głicris. liceo
magis philosophos sequi uidearis. spinas cleantis. et
contorta crisippi. ñ exarte quam nescis. s de ingenii
magnitudine. & qm̃ stoici logicam sibi uindicant. &e cu
hutus scientiȩ deliramenta contempnis. inhac parit epicu¬
reus es. nec queris quomͦ s quid loquaris. Quid enim adce
ꝑtinet. si alits non intelligat quid uelis dicere. quia ad
om̃s nͨ s adtuos loqueris : Deniq et ego scripta tua re¬
iegens. quaquã interdum non intelligam quid loquaris.
et heraclitum me legere putemꝰ. tamen ñ doleo. nec me

Expanded text:
et virum disertissimum Gregorium pari eloquii splendore et virum disertissimum Gregorium pari eloquii splendore transferre. Unde tibi tanta verborum copia, sententiarum 487 lumen, translationum varietas, homini, qui oratoriam vix primis labris in adolescentia degustasti? Aut ego fallor, aut tu Ciceronem occulte lectitas. Et ideo tam disertus es, mihique lectionis ejus crimen intendis, ut solus inter ecclesiasticos tractatores eloquentiae flumine glorieris. Licet magis philosophos sequi videaris, spinas Cleantis, et contorta Chrysippi, non ex arte quam nescis, sed de ingenii magnitudine. Et quoniam Stoici logicam sibi vindicant, et tu hujus scientiae deliramenta contemnis, in hac parte Epicureus es: nec quaeris quomodo, sed quid loquaris. Quid enim ad te pertinet, si alius non intelligat quid velis dicere, quia non ad omnes, sed ad tuos loqueris? Denique et ego scripta tua relegens, quamquam interdum non intelligam quid loquaris, et Heraclitum me legere putem: tamen non doleo, nec me
Abbreviated transcription (Latin):
me dicendi ꝑiculo liberatum. Crede michi. multa ad purũ
recordatur infantia. Si didicisses uittras. oleret testa inge¬
moli tui. quosemel fuisset imbuta. Lanarum conchilia.
milieaque dilitunt. Etumasim c&e bruta anmalia. quam¬
uis in longo itinere. nouerunt scd̾o diuerticula. Miraris
si ego latinas luteras ñ sim oblitus. tum tu grecas sine ma¬
gistro didiceris : Septem modos conclusionum dialec¬
tica me elementa docuerunt: quid significet idioma qd̃
nos pro pͥetatem possumus dicere. quomͦ absq uerbo
et nomine nulla sententiasit. Soritarum gradus. pscu¬
domeni argutias. sophismatum staudes. iurare possum
me post quam egressus de scola sum hec nnqũã omnino
legisse. Bibendum gͥ michi erit deiccheo gurgite. iuxta
abulas poetarum. ne arguar scire qd̾ didici. Entu qui in
me paruam scientiam criminaris. et uideris tibi lutera¬
tultis atq rabbi: responde cur scribere aliqua ausus sis.

Expanded text:
me dicendi periculo liberatum. Crede mihi, multa ad purum me dicendi periculo liberatum. Crede mihi, multa ad purum recordatur infantia. Si litteras didicisses, oleret testa ingenioli tui, quo semel fuisset imbuta. Lanarum conchylia nullae aquae diluunt. Etiam asini et bruta animalia, quamvis in longo itinere, noverunt secundo diverticula. Miraris si ego litteras Latinas non sum oblitus, quum tu Graecas sine magistro didiceris? Septem modos conclusionum dialectica me elementa docuerunt; quid significet ἀξίωμα, quod nos pronuntiatum possumus dicere: quomodo absque verbo et nomine nulla sententia fit, soritarum gradus, pseudomeni argutias, sophismatum fraudes. Jurare possum me postquam egressus de schola sum, haec numquam omnino legisse. Bibendum igitur mihi erit de Lethaeo gurgite juxta fabulas poetarum, ne arguar scire quod didici. En tu qui in me parvam criminaris scientiam, et videris tibi litteratulus atque Rabbi, responde, cur scribere aliqua ausus sis,
Abbreviated transcription (Latin):
mouerat questionem. eui breui libello satisfecimus. Nc̃
qd̾ instat pro sacrilegio atq ꝑiurio somnii responden¬
tenes qd tanto tempore ñ relegis. Rursum si aliquid de
ueterib libris respondero & dixero inteneris consuesc̾e
nuatum est. Aum renuo ctimen incutro. et prome testi¬
monium proserens hoc ipso arguor qd aestndor .scaices
nunc longo sermone texendum est. quod probant cons¬
cientie singulorum. Quis nr̃m ñ meminit infantie suȩ :¬
Ego certe ut tibi homini seuerissimo risti summoueam.
et imiteris aliquando crassum. quem semel inuita dicit
risisse lucdius: menini me puerum cucurrisse ꝑ celuulas
seruulorum. diem feriatum duxisse lusib. & ad orbilium
se uenientem de aie sinu tractatum esse captiuutm. et
quo magis stupeas. nunc cano & recaluo capite sepe michi
udcor in somnis comaticus. et sumpta togi. ante retorum
controuersiam declamare. Cumq ex ꝑrectus fuero. gratulor

Expanded text:
moverat quaestionem, cui libello brevi satisfecimus. Nunc moverat quaestionem, cui libello brevi satisfecimus. Nunc quod instat, pro sacrilegio atque perjurio somnii respondentenes, quod tanto tempore non relegis? Rursum si aliquid de veteribus libris respondero, 486 et dixero, adeo in teneris consuescere multum est : dum renuo, crimen incurro, et pro me testimonium proferens, hoc ipso arguor, quo defendor. Scilicet nunc longo sermone texendum est, quod probant conscientiae singulorum. Quis nostrum non meminit infantiae suae? Ego certe, ut tibi homini severissimo risum moveam, et imiteris aliquando Crassum, quem semel in vita dicit risisse Lucilius, memini me puerum cursitasse per cellulas servulorum, diem feriatum duxisse lusibus, et ad Orbilium saevientem de aviae sinu tractum esse captivum. Et quo magis stupeas, nunc cano et recalvo capite, saepe mihi videor in somnis comatulus, et sumpta toga, ante rhetorem controversiolam declamare. Cumque experrectus fuero, gratulor
Abbreviated transcription (Latin):
S qm̃ deconfragosis et asꝑis locis enauigauit oritio. et he¬
rescoscrimen ĩpactum. tota frontis libertate respumus:
ad alias accusationis eius partes quib nos mordere nitit᷑.
transeamus. E quib prima est. me hominẽ maledicum
omniũ detractorem. inprecessores meos gemuinũ semper
infigere. Det enim unum. cuins inopusculis meis nom̃
taxauero: uelquem uxta artem illuis figurata laude
perstrinxero. Sin aũt contra inuidos loquor. et lu cium
lanuinum. uelasimum pollionem degenere comeliorũ.
stili mei mucro conuulnerat: sihistricule & liuide men¬
tis hominẽ ame submoueo. et ad imum stipem certa ia¬
cula dirigo. quid uulnera sua partitur inmultos. qui
ex impatientia respondendi ostendit se eͥc qui petitur :
Obicit michi et ꝑnirium mixtum sactilegio: qd̾ inlibro
quo ad instruendam xp̃i uirginem loquor ante tribu¬
nal iudicis dormiens pollicitus sim. nunquã me scłarib
calpur mus. qui nobis ꝑ magnum oratorem ñ magnam

Expanded text:
m de confragosis et asperis locis enavigavit oratio, et haereseos crimen impactum tota frontis libertate repulimus  Mss. respuimus, ad alias ejus accusationis partes, quibus nos mordere nititur, transeamus. E quibus prima est, me hominem maledicum, omnium detractorem, in praecessores meos genuinum semper infigere. Det unum, cujus in opusculis meis nomen taxaverim, vel quem juxta artem illius figurata laude perstrinxerim. Sin autem contra invidos loquor, et Luscium Lavinium, vel Asinium Pollionem de genere Corneliorum, styli mei mucro convulnerat, si histriculae et lividae mentis hominem a me submoveo, et ad unum stipitem cuncta jacula dirigo, quid vulnera sua partitur in multos? quid ex impatientia respondendi, ostendit se esse qui petitur? Objicit mihi perjurium, et mixtum sacrilegio, quod in libro quo ad instituendam Christi virginem loquor, ante tribunal judicis dormiens pollicitus sim, numquam me litteris Calpurnius, qui nobis per Magnum Oratorem, non magnam
Abbreviated transcription (Latin):
et ieremias inuulua sc̃ificatur: eligitur. roboratur. et
intypo xp̃i propħa gentib mittitur. Certe mexposi¬
tione ista nullum crien est: et origene dicente con¬
trarianos ȩcctiasticum sensum secuti sumus. & qͥa
cõmentatoris officium est multorum sententias. po¬
nere. & hoc me facturum inprefacione promiseram᷑:
etiam orgenis absq iniidia nominis cius explanatio¬
tendere. qd̾ ñ ex preuidicio sententiȩ suȩ. s ex merito elec¬
deorsũ tntiallẽ istã lac̾marũ inlocũ afflctiõis ⁊ pegri¬

Expanded text:
et Jeremias in vulva sanctificatur, eligitur, roboratur, et et Jeremias in vulva sanctificatur, eligitur, roboratur, et in typo Christi Propheta Gentibus mittitur. » Certe in expositione ista nullum crimen est: et Origene dicente contraria, nos Ecclesiasticum sensum secuti sumus. Et quia Commentatoris est officium, multorum sententias ponere, et hoc me facturum in Praefatione promiseram, etiam Origenis, absque invidia nominis ejus, explanatiotendere, quod non ex praejudicio scientiae suae, sed ex merito elecdeorsum in vallem istam lacrymarum, in locum afflictionis et peregri
Abbreviated transcription (Latin):
cii potuerit demonstrari. si ego ittud ingrecis uolumini¬
b unde inlatinm uertisse me dixi ostendere ñ potue¬
ra crimen agnoscam: et meum erit qd̾ alienum ñ fue¬
rit. T̃amen ne rursum uidear cauillari. & hac excusati¬
onis stropha gradum ñ audere conferre: ponam ipsa
testimonia quȩ uocantur incrimen. Inprimostatim
uoltmine tectimonium pauli in quo loquitur sicut
elegit nos inipso ante constitutionẽ mundi. ut ẽemus
sc̃i et immaculati coram ipso. sic interpretati sumus.
ut electionem ñ uixta origenem eorum diceremus qui
prius fuerant. s addei p̃scientiam referremus. Bemq
aiximus. Quod aũt electos nos ut e̾cmus sc̃i &e inma¬
cilati coram ipso. hoc est deo. ante fabricam mundi testa¬
tus est ad prescientiam aei ꝑtinet aictinctio.cui omĩa
futura iam facta sunt. &e antequam tant unuersa ft̃
nota: sicut ce paultis predestinatur inutero matris fue.

Expanded text:
tii potuerit demonstrari, si ego illud in Graecis voluminitii potuerit demonstrari, si ego illud in Graecis voluminibus, unde in Latinum vertisse me dixi, ostendere non potuero, crimen agnoscam, et meum erit, quod alienum non fuerit. Tamen ne rursus videar cavillari, et hac excusationis stropha, gradum non audere conferre, ponam ipsa testimonia, quae vocantur in crimen. 22. Comvolumine testimonium Pauli, in quo loquitur: Sicut elegit nos in ipso ante constitutionem mundi: ut essemus sancti et immaculati coram ipso , sic interpretati sumus, ut electionem non juxta Origenem, eorum diceremus, qui prius fuerant; sed ad Dei praescientiam referremus. Denique diximus: « Quod autem electos nos, ut essemus sancti et immaculati coram ipso, hoc est, Deo, ante fabricam mundi, testatus est, ad praescientiam Dei pertinet, cui omnia futura jam facta sunt, et antequam fiant universa sunt nota. Sicut et Paulus ipse praedestinatur in utero matris suae;
Abbreviated transcription (Latin):
nianus trater mõ dccõmentariis ad ephesios quedam
abeo reprehensa narrauit. & pauca ex hns memorie tradi¬
ait. michiq ipsa ac monstratut loca. non debeo stibter fugi¬
re: quesoq iectorem. ut si patilulum in proponendis & di¬
luendis crimmib longior fuero. necessitati det ueniam.
honemin alterum accuso. s me nitor detendere. &e obiectĩ
henscos calummam restitate. Inepła prili ad ephesos tria
ongenes scripsit uolumtna: didtantis quoq et apolli
naris propria opuscila condiderunt. Quos ego uel tians¬
sibiciam. liud quoq inprefatione commoneo: ut sci¬
as origenem tria uolumina inhant epłam conscripsis¬
se quem ce nos ex parte secuti sumus. apolimarem etiã
it didimũ quosdam commentariolos edidisse equibus
licet pauca decerpsimus & nonnulia quȩ nobis uide¬
bantur ad iecimus siue subtraximus: ut studiosus statĩ
inprincipio lector agnoscat. hoc optis uel alienum esse

Expanded text:
nianus frater meus, de Commentariis ad Ephesios quaedam nianus frater meus, de Commentariis ad Ephesios quaedam ab eo reprehensa narravit, et pauca ex his memoriae tradidit, mihique ipsa demonstravit loca, non debeo subterfugere: quaesoque lectorem, ut si paululo in proponendis et diluendis criminibus longior fuero, necessitati det veniam. 477 Non enim alterum accuso; sed me nitor defendere, et objectam haereseos calumniam refutare. In Epistolam Pauli ad Ephesios, tria Origenesego vel transsubjiciam: « Illud quoque in Praefatione commoneo, ut sciatis Originem tria volumina in hanc Epistolam conscripsisse, quem et nos ex parte secuti sumus: Apollinarium etiam, et Didymum quosdam Commentariolos edidisse. Ex quibus licet pauca, decerpsimus; et nonnulla quae nobis videbantur, adjecimus, sive subtraximus: ut studiosus statim in principio lector agnoscat, hoc opus vel alienum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
intro ducere. ce rationabiles creaturas aliis aliisq uestire
tam assumis auctoritatẽ. ut de heretico matyrem de orige¬
nis ubris hereticorum adulteria mentiaris michi ñ lice¬
bit aisputare ac uerbis &x incommentariorũ oꝑe latinos do¬
cere qd abhebiris didici: Hisi et prolixum ẽẽt &e redole¬
ret głolam. iam minc tibi ostenderem. quid utilitatis
habeat magistrorum limmaterere. &e artẽ abartificib
disctre: &e uderes quanta silua sit apud hebreos ambigi¬
orum nominum atq uerborum. Que res diuerse inter¬
pretatiom materiam prebuit. dum unusquisq interdu¬
pia qd sibi consequentius uideatur hoc transfert. Quid
ad peregrina te mitto: Reuolue a ristotilema&e alexan¬
drum aristoti lis uolumina disserentem. et quanta
ambignorum sit copia eorum lectione cognosces. ut tan¬
dem acsinas amicum tuum ineo reprehendere. qd ne ꝑ

Expanded text:
introducere, et rationabiles creaturas aliis atque aliis vestire introducere, et rationabiles creaturas aliis atque aliis vestire tam assumis auctoritatem, ut de haeretico martyrem, de Origenis libris haereticorum adulteria mentiaris: mihi non licebit disputare de verbis, et in Commentariorum opere Latinos docere, quod ab Hebraeis didici? Nisi enim et prolixum esset, et redoleret gloriolam, jam nunc tibi ostenderem, quid utilitatis habeat magistrorum limina terere, et artem ab artificibus discere: et videres quanta silva sit apud Hebraeos ambiguorum nominum atque verborum. Quae res diversae interpretationi materiam praebuit: dum unusquisque inter dubia, quod sibi consequentius  Al. convenientius videtur, hoc transfert. Quid ad peregrina te mitto? Revolve Aristotelem, et Alexandrum Aristotelis volumina disserentem; et quanta ambiguorum sit copia, eorum lectione cognosces: ut tandem desinas amicum tuum in eo reprehendere, quod ne per
Abbreviated transcription (Latin):
et osculatus sum manum meam ore mes. que cst unguitaᷤ
maxima &e negatio contra dim altissamũ et hebrei tux¬
ta lingus sue proprietatẽ. deosculationẽ prouenera¬
tione pomunt. id transtuli qd̾ ipsi intelligunt quoꝵ
uerbum est. Bar aũt apudillos diuersa significat.
Dicitur enim et filtus ut est ulud bariona filius cosũ¬
be. & bartholomeus filitis tholomei. et bar thimeus. et
bar unĩi. & barrabas: T̃ riticum quoq & spicarum fasci¬
culus et electus et purus. Quid gͥ peccaui si uerbum
ambiguum aiersa interpretatione conuerti: et qui
incommentariolis ubi libertas est disserendi dixeram
adorate filiuminipso corpore ne uiolentus uiderer inter¬
pres de iudici calumme locum dare. aixerim ad orate pu¬
re slue eiecte qd̾ agiia quoq & simmachus transtulert̃ :
Qidhoc eccłiasticȩ fidci nocet: si doceatur lector quot mo¬
dis apud hebreos untis uersiculus ex planetur: Origem

Expanded text:
et osculatus sum manum meam ore meo, quae iniquitas et osculatus sum manum meam ore meo, quae iniquitas maxima est, et negatio contra Deum altissimum , et Hebraei juxta linguae suae proprietatem, deosculationem pro veneratione ponunt, id transtuli, quod ipsi intelligunt, quorum verbum est. BAR autem apud illos diversa significat. Dicitur enim et filius, ut est illud: Barjona, filius columbae, et Bartholomaeus, filius Tholomaei, et Barthimaeus, et Barhiesu, et Barrabas. Triticum quoque, et spicarum fasciculus, et electus, 476 ac purus. Quid igitur peccavi, si verbum ambiguum diversa interpretatione converti? et qui in Commentariolis, ubi libertas est disserendi, dixeram, adorate filium; in ipso corpore, ne violentus viderer interpres, et Judaicae calumniae locum darem, dixerim, adorate pure, sive electe: quod Aquila quoque et Symmachus transtulerunt. Quid ergo Ecclesiasticae fidei nocet, si doceatur lector, quot modis apud Hebraeos unus versiculus explanetur? 20. Orig
Abbreviated transcription (Latin):
rit configit intr̃s. magistrũ se optinũ probat. Itd̾¬
quoq carpere dicitur. qd̾ sca̾m psalimĩ interpre¬
tans. pro eoqd̾ legumis inlatinũ apprehendite disci¬
plinam. &e inhebraico uolumine scriptum ẽ. nescu
bar. dixerim incommnentariolis. ad orate filium. et
rurstm omne psalterium in romanũ uertens sonũ.
quasiimmemor expositionis antique posuerim ad¬
orate pure. qd̾ utiq sibi ẽẽ contrariũ om̃ib pateat:
ce reuera ignoscendum est ei. si ignoret lingue he¬
bree ueritatem. qui interdum & inlatinis hesitat:
Nescii ut uerbum de uerbo inter preter. nata filesate
id est deosculamini dicitur. Qd ego nolens transter¬
re putidesensũ magis secutus sum. ut dicerem adorate.
Qiia eim qui adorant soient deosculari manum. et
capita sũmitĩe qd se beatus iob elementis & ẏdolis fecis¬
se negat dicens. auidi solem cum fulgeret. ec lunam
incedentem clare. & ietatum est in abscondito cor meum.

Expanded text:
rit confingit in fratres, magistrum se optimum probat. rit confingit in fratres, magistrum se optimum probat. quoque carpere dicitur, quod secundum Psalmum interpretans, pro eo quod legimus in Latino, apprehendite disciplinam; et in Hebraico volumine scriptum est NESCU BAR, dixerim in Commentariolis meis, adorate filium. Et rursum omne Psalterium in Romanum vertens sonum, quasi immemor expositionis antiquae posuerim, adorate pure: quod utique sibi esse contrarium omnibus patet. Et revera ignoscendum est ei, si ignoret linguae Hebraicae veritatem, qui interdum et in Latinis haesitat. NESCU, ut verbum de verbo interpreter, καταφιλήσατε, id est, deosculamini dicitur: quod ego nolens transferre putide, sensum magis secutus sum, ut dicerem, adorate. Quia enim qui adorant solent deosculari manum, et capita submittere quod se beatus Job elementis et idolis fecisse negat, dicens : Si vidi solem cum fulgeret, et lunam incedentem clare: et laetatum est in abscondito cor meum,
Abbreviated transcription (Latin):
proferertur in uiigus. quodam tecto uelamine profe¬
ratur. Homo aut̃ cui incũbit necessitas mentiendi.
diligenter attendat. ut sic utatur interdũ mendatio.
quom̃ condimento atq medicamine. ut seruet mensu¬
ram euis. nec eccedat terminosqͥuib usa ẽ uidieh con¬
tra olofernem. et uicit eum prudenti simulatione
uerboruim. Iitetur hester que artaxersis sententiã
ani tacita gets ueritate cortexit: et inprums patriarchã
iacos que legimis benedictiones patris artificiimpe¬
trasse mendacio. Ex quo ꝑspicuum est qd̾ nisi ita menti¬
tifueruantis ut magnum nobis aliquod ex hoc querat᷑
boñi iudicantoi sumis quasi immici eius quiait:
ego sum ueritas. hec origenes scripsit. negare non
postumus. de scripsit inbis libris quos ad ꝑfectos & ad
ais cipłos ioquebatur. docctq magisttis mentiendũ.
aicipłos auĩt ñ debere mentiri. Qti gͦ bene mentit᷑.
et absc ulia uerecundia quicquid inbuccam uene¬

Expanded text:
proferretur in vulgus, quodam tectum velamine profeproferretur in vulgus, quodam tectum velamine proferatur. Homo autem, cui incumbit necessitas mentiendi, diligenter attendat, ut sic utatur interdum mendacio, quomodo condimento atque medicamine; ut servet mensuram ejus, ne excedat terminos, quibus usa est Judith contra Holofernem, et vicit eum prudenti simulatione verborum. Imitetur Esther, quae Artaxerxis sententiam, diu tacita gentis veritate correxit. Et in primis Patriarcham 475 Jacob, quem legimus benedictiones patris artifici impetrasse mendacio. Ex quo perspicuum est, quod nisi ita mentiti fuerimus, ut magnum nobis ex hoc aliquod quaeratur bonum, judicandi simus, quasi inimici ejus, qui ait: Ego sum veritas . » Haec Origenes scripsit, negare non possumus: scripsit in libris, quos ad perfectos et ad discipulos loquebatur: docetque magistris mentiendum; discipulos autem non debere mentiri. Qui ergo bene mentitur, et absque ulla verecundia quidquid in buccam vene
Abbreviated transcription (Latin):
enimut paulo ante rectissime dicebanus adeo inecens
& inutile mendatium est. hominibꝙ utile. ut utant᷑
eo quasi condimento atq medicamine. nulli dubium
est. quin huiscemodi licentia medicis danda sit. et
ab ĩprudentib remouenda. Uere inquit asstris. Ergo
principes urbium si quib cealiis hoc conceditur. opor¬
tet aliquando mentiri. uel contra hostes. nel propatria
&e entib.: abaliis uͦ qui uti mendacio nesciunt auseren
cepti memores. loquimnim ueritatẽ unusquisꝙ cũ
proximo suo. non debemus aicere quis est preximꝰ
ins: s considerare quomodo philosophus caute dixe¬
rit. aeo inaecens et unitile ẽc mendacium. hominibq
interdum utile.: &e qd ne pro dispensatione quidem
putandus sit as aliquando mentiri. Sinaũt comino¬
dum audientis exegerit. uerbis loquiturambiguis. et
s enigmata que proferet uult:. at ce ueritatis apud eũ
aignttas conseruetur. et qdꝰ noxium t̃e poterat si nudũ

Expanded text:
enim, ut paulo ante rectissime dicebamus, Deo indecens enim, ut paulo ante rectissime dicebamus, Deo indecens et inutile mendacium est, hominibus quandoque utile ut utantur eo quasi condimento atque medicamine; nulli dubium est, quin hujusmodi licentia medicis danda sit, et ab imprudentibus removenda. Vera, inquit, asseris: ergo principes urbium, si quibus et aliis hoc conceditur, oportet aliquando mentiri, vel contra hostes, vel pro patria et civibus. Ab aliis vero qui uti mendacio nesciunt, auferencepti memores: Loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo , non debemus dicere, quis est proximus meus? sed considerare quomodo philosophus caute dixerit: Deo indecens et inutile esse mendacium, hominibus interdum utile; et quod ne pro dispensatione quidem putandus sit Deus aliquando mentiri. Sin autem commodum audientis exegerit, verbis loquitur ambiguis et per aenigmata quae vult, profert: ut et veritatis apud eum dignitas conservetur: et quod noxium esse poterat, si nudum
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s eruditionis. fugiet dolum. de receaet a cogitationib
stultis. Altud est siuulgi lectionĩ contenti doctorum
aures despiciunt: & conteminunt illud elognim. quo
procax impericia denotatur. Non tu intriuiis in doc¬
te solebas stridenti mserum stipula disꝑdere carm̃:
quasi ñ cirratorum turba milesiarum inscolis figm̃¬
ta decantent. et testamentũ suis bessorum cachinno
menbra concutiat: atq int̾ scurrarũ epulas mige isti¬
usmodi frequententur. Cotidie inplateis fictus arior
stultorum nates uerberat. &e obtorto scipione dentes
mordentium quatit. et miramur sumꝑitorum libri
lectorem inueniant. Indignatur quare ongenistas scͥp
in librum in quo hoc scriptam legerim. id est sextũ
stromatum ongenis. inquo platonis sententiȩ nr̃m
dogina componens. ita loquitur plato intercio de re¬
publica libro. Ueritas quoq sectanda magnoꝑe. Si

Expanded text:
sanctus eruditionis fugiet dolum, et recedet a cogitationibus sanctus eruditionis fugiet dolum, et recedet a cogitationibus stultis . Aliud est, si vulgi lectione contenti, doctorum aures despiciunt; et contemnunt illud elogium, quo procax imperitia denotatur: . . . . . . . Non tu in triviis, indocte, solebas, Stridenti miserum stipula disperdere carmen? Quasi non cirratorum turba Milesiarum in scholis figmenta decantet: et testamentum Suis, Bessorum cachinno membra concutiat, atque inter scurrarum epulas, nugae istiusmodi frequententur. Quotidie in plateis fictus hariolus stultorum nates verberat, et obtorto 474 scorpione dentes mordentium quatit: et miramur si imperitorum libri lectorem inveniant? 18. Indignantur quare Origenistas scripvi librum, in quo hoc scriptum legerim; id est, sextum Stromateon Origenis, in quo Platonis sententiae, nostrum dogma componens, ita loquitur: Plato in tertio de Republica libro: « Veritas quoque sectanda magnopere est. Si
Abbreviated transcription (Latin):
alicna scire indearis. uel silatma temptaurris ante au¬
dire gramaticum. ferule manum subtrabere. & inter
paruulos atenonron artem loquendi discere. Quãitis
croesos quis spiret & clarios. littere marsuptum ñ se¬
quinitut᷑. sudoris comites sunt. laboris socii. ieiuniorũ
ñ saturitatiꝰ continentie ñ luxurie. Demostenes plus
olei quam uini expendisse se dicit. et om̃s opifices noc¬
turnis semꝑ uigiliis preuenisse. Qd iuxinima littera
fecit exprimenda. ut acaneto disceret᷑. tu mine crimmi¬
naris. quare homo abhomine hebrras litteras didicerĩ.
lnde est qd quidam merudite sapientie remanent: um
discere qd ignorant. nec oratium audiunt commonen¬
tem. Cur nescire pudet praue. quam discere mauc:
Loquitur et sapientia quam sub nomine salomonis
iegimus. In maliuolam animã ñ introibit sapientiaͥ.
nec habitabit incorpore subdito peccatis. Sp̃s enim

Expanded text:
aliena scire videaris: vel si Latina tentaveris, ante aualiena scire videaris: vel si Latina tentaveris, ante audire Grammaticum, ferulae manum subtrahere, et inter parvulos ἀθηνο γέρον artem loquendi discere. Quamvis Craesos quis spiret et Darios, litterae marsupium non sequuntur. Sudoris comites sunt et laboris: sociae jejuniorum, non saturitatis: continentiae, non luxuriae. Demosthenes plus olei quam vini expendisse dicitur, et omnes opifices nocturnis semper vigiliis praevenisse. Quod ille in una littera fecit exprimenda, ut a cane rho disceret, tu in me criminaris, quare homo ab homine Hebraeas litteras didicerim. Inde est quod quidam inerudite sapientes remanent, dum nolunt discere quod ignorant. Nec Horatium audiunt commonentem: Cur nescire pudens prave, quam discere malo? Loquitur et Sapientia, quam sub nomine Salomonis legimus: In malevolam animam numquam intrabit sapientia, nec habitabit in corpore subdito peccatis. Spiritus enim
Abbreviated transcription (Latin):
rat᷑ scio quid nesciam. Nauem agere ignarus natus
timet. habrotonum egro non audet nisi qui didicit da¬
rt. Quod medicorum ẽ promittunt medici: tractant fa¬
brilia fabti. Scribimus indocti doctiq poemata passim.
Nisi sorte se uit teras ñ didicisse uirabit᷑. qd̾ nos illi ce absq
iuramento ꝑfacile credimus. Uel ad apłm confugiat pro¬
sitentem. et si imꝑitus sum sermone. ñ tamen scientia. Iue
hebitis luteris eruditus. & adpedes doctus gamaliel qũe ñ
erubescis iamapłice dignitatis magistrum dicere. grecã
sacun diam conteminebat. uel certe qd erat humilitate
insins diues erat: qũĩquam adimꝑitum ce ꝑsingulas
instar ti sententias corrtientem. minquã pro tribunali
scstus dicciti: in sanis paule. insanis. multe te litteris ad
insanam conuertun: Tu qui miatinis muisitas. et testu¬
dmeo gradu moueris potius quam iiceansꝰ. na grece ac¬
beas scribere ut apud homines greci sermonis ignaros

Expanded text:
rat: Scio quid nescio: Navem agere ignarus navis rat: Scio quid nescio: Navem agere ignarus navis timet; abrotanum aegro Non audet, nisi qui didicit, dare. Quod medicorum est, Promittunt medici: tractant fabrilia fabri. Scribimus indocti, doctique poemata passim. Nisi forte se litteras non didicisse jurabit; quos nos illi et absque juramento perfacile credimus: vel ad Apostolum confugiet profitentem: Et si imperitus sermone, non tamen scientia . Ille Hebraeis litteris eruditus, et ad pedes doctus Gamalielis, quem non erubescit, jam Apostolicae dignitatis, magistrum dicere, Graecam facundiam contemnebat, vel certe, quod erat humilitatis, in suis dives erat: quamquam ad imperitum, et per singulas instar tui sententias corruentem, numquam pro tribunali Festus diceret: Insanis, Paule: insanis: multae te litterae ad insaniam convertunt . Tu qui in Latinis mussitas, et testudineo gradu moveris potius, quam incedis: vel Graece debes scribere, ut apud homines Graeci sermonis ignaros,
Abbreviated transcription (Latin):
ones ciceronis. uictorii indialogos eius. et terencii co¬
med: ⁊s preceptoris mei donati eque inuirgilium ec alio¬
rum inalios. plautum uidelicet lucretium. flaccum ꝑ si¬
um atq lucanum. Argue interpretes corum. quare ñ
unam explanationem secuti sint. & in eadem re quid
cos. quorum tu iactas scientiam. et dum peregrina sec¬
taris. pene tui sermonis oblitus es: ne ueteri prouerbio
usus mineruam docere uidear. et insiluam ligna porta¬
re. liuud miror qd̾ aristarcus nr̃i temporis puerilia ista
nescieris quãquam tu occupatus insensib. et ad stru¬
endam michi calumniam cernulus. gramaticorum
ecoratorum precepta cont̾eipseris: paruipendens
yꝑbata post anfractus reddere. asꝑitatem uitare con¬
sonantium. hiulcam fugere dictionẽ. Ridiculum
est debilitatis et fracti totius corporis uulnera pauca
monstrare. Non eligo qd̾ reprehendam: eligat ipse qͦ
uicio careat. Ne illud quidem socraticum nosse debue¬

Expanded text:
ones Ciceronis, Victorini in Dialogos ejus et in Terentii Coones Ciceronis, Victorini in Dialogos ejus et in Terentii Comoedias, praeceptoris mei Donati aeque in Virgilium, et aliorum in alios: Plautum videlicet, Lucretium, Flaccum, Persium atque Lucanum. Argue interpretes eorum, quare non unam explanationem secuti sint: et in eadem re quid cos, quorum tu jactas scientiam, et dum peregrina sectaris, pene tui sermonis oblitus es: ne veteri proverbio, Sus Minervam docere videar, et in silvam ligna portare. Illud miror, quod Aristarcus nostri temporis puerilia ista nescieris. Quamquam tu occupatus in sensibus, et ad struendam mihi calumniam cernulus, Grammaticorum et oratorum praecepta contempseris, parvipendes ὑπέρβατα post anfractus reddere, asperitatem evitare consonantium, hiulcam fugere dictionem. Ridiculum est debilitati et fracti totius corporis vulnera pauca monstrare. Non eligo quod reprehendam, eligat ipse quod vitio careat. Ne illud quidem Socraticum nosse debue
Abbreviated transcription (Latin):
ad ephesios sic origenem et didimũ & apollinarem se¬
cutus sum. qui certe contraria inter se habent dogma¬
taait fidei mee ñ amitterem ueritatẽ. Commentarii qͥ
opetis habent ãlterius dicta edisserunt. Quȩ obscure
scripta sunt plano sermone manifestant. multorũ senten¬
tias replicant et dicunt. hunc locam guidam ac edissi¬
tunt. alii sic interpretantur. Iui senstm sium et in¬
telligentiam his testimoniis &e hac intuntur ratione
firmire: ut prudens lector cum diucrsas explanationes
iegerit. et multorum uel probanda uel improbanda
aidicent. iudicet quid uerius sit: et quasi bonus trape¬
reta. adulterincimnonete peciniam probet. Nunc diu̾¬
se interpretationis & contrariorum inter se sensuum
tenebitur reus. qui. mino oꝑe qd̾ edisserit expositiones
posuerit plurimorum. Puto qd̾ puer legeris asꝑi in uir¬
gilium ac salustium commnentarios uulcacii inorati¬

Expanded text:
ad Ephesios sic Origenem et Didymum et Apollinarium sead Ephesios sic Origenem et Didymum et Apollinarium secutus sum qui certe contraria inter se habent dogmata ut fidei meae non amitterem veritatem. Commentarii quid operis habent? Alterius dicta edisserunt, quae obscure scripta sunt, plano sermone manifestant: multorum sententias replicant; et dicunt: Hunc locum quidam sic edisserunt: alii sic interpretantur: illi sensum suum et intelligentiam his testimoniis, et hac nituntur ratione firmare: ut prudens Lector, cum diversas explanationes legerit, et multorum vel probanda, vel improbanda didicerit, judicet quid verius sit: et quasi bonus trapezita, adulterinae monetae pecuniam reprobet. Num diversae interpretationis, et contrariorum 472 inter se sensuum tenebitur reus, qui in uno opere quod edisserit, expositiones posuerit plurimorum? Puto quod puer legeris Aspri in Virgilium et Sallustium Commentarios, Vulcatii in Orati
Abbreviated transcription (Latin):
&e stuitum est iuxta apłm pugnis acrem uerberate. Tamen
in inccitum respondebo. donec ad certa ꝑueniam. &e antin¬
relon meum aocebo senex qd puer didiciꝰ multa ẽt gene¬
ra dictionum. et proqualitate materie. ñ solum senten¬
tias s ec scripturatum uerba uariari. Crisippis et anti
pater interspineta uersantur. demostenes &e eschines con¬
tra se in uicem fulminant: lisias et socrates dulciter flu¬
unt. Mita insingulis diuersitas. s om̃s in suo ꝑfecti. Le¬
ge adherennium tuliii libros. lege rechoricos cius. aus
quia uli sibi dicit inchoata & rudia excidisse de ma¬
nib. reuolue tria uolumina de ciatore. inquib intro¬
auctt eloquentissimos aliuis temporis oratoresicrassũ
ce antonium disputantes. et quartum oratorem. quem
iam senex scribit adbrutum: tunc intellges aliter
componi hystoriam aliter orationes. aliter dialogos.
aliter epłas. aliter commentarios. Ego incomentariis

Expanded text:
et stultum est juxta Apostolum, pugnis aerem verberare. Tamen et stultum est juxta Apostolum, pugnis aerem verberare. Tamen in incertum respondebo, donec ad certa perveniam: ἀντίζηλον meum docebo senex, quod puer didici, multa esse genera dictionum; et pro qualitate materiae, non solum sententias, sed et Scripturarum verba variari. 16. Commentapater inter spineta versantur. Demosthenes et Aeschynes contra se invicem fulminant. Lysias et Isocrates dulciter fluunt. Mira in singulis diversitas, sed omnes in suo perfecti sunt. Lege ad Herennium Tullii libros, lege Rhetoricos ejus: aut, quia illa sibi dicit inchoata et rudia excidisse de manibus, revolve tria volumina de Oratore, in quibus introducit eloquentissimos illius temporis oratores, Crassum et Antonium disputantes; et quartum Oratorem, quem jam senex scribit ad Brutum: tunc intelliges aliter componi Historiam, aliter Orationes, aliter Dialogos, aliter Epistolas, aliter Commentarios. Ego enim in Commentariis
Abbreviated transcription (Latin):
ant mendacii. tamenaudacter conferam gradũ. uolens sci¬
re quid hereticum scripserim: ut aut cum illo agam pen¬
tentiam. et origenis mala ignorasse me iurem. aut nunc
primũ a papa theopinlo didicisse impietates eiusꝰ aut cer¬
ce doceam me quidem bene sensisse. silium more suo ñ
intelligere. Heq emm fieri potest. ut ineisdem ad ephe¬
sios libris quos ut audio criminatur. et bene ce male dixe¬
rim. et de eodẽ fonte dulce amarũq processerit᷑ ut qui
toto oꝑe damnauerim eos qui credunt animas exangłis
conditas. subito mei oblitus. id defenderem qd̃ ante damna¬
ui. Stulticiam michi obicere ñ potest: quem disertissimũ
et eloquentissimũ insuis opusculis predicat. Auoquin
stuita uerbositas. fabule potius. et garruli hominis quam
eloquentis putanda est. Qutid inuus libris proprie accuset
ignoro. fama entmi ad me criminũ enis ñ scripta uenerunt:

Expanded text:
ant mendacii: tamen audacter conferam gradum, volens sciant mendacii: tamen audacter conferam gradum, volens scire quid haereticum scripserim, ut aut cum illo agam poenitentiam, et Origenis mala ignorasse me jurem, ac nunc primum a papa Theophilo didicisse impietates ejus: aut certe doceam me quidem bene sensisse, sed illum more suo non intelligere. Neque enim fieri potest ut in eisdem ad Ephesios libris, quos ut audio, criminatur, et bene et male dixerim; et de eodem fonte dulce amarumque processerit: ut qui toto opere damnaverim eos, qui credunt animas ex Angelis conditas, subito mei oblitus 471 id defenderem quod ante damnavi. Stultitiam mihi objicere non potest, quem disertissimum et eloquentissimum in suis opusculis praedicavit. Alioqui stulta verbositas, rabulae potius et garruli hominis, quam eloquentis putanda est. Quid in libris proprie accuset, ignoro. Fama enim ad me criminum ejus, non scripta venerunt: