comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
templo corporis sin diceret. Qui ergo t̾re¬
na au Edientes ñ capiebant: quan¬
tominus ad celestia id ẽ diuine generatio¬
iis capienda misteria fufficiunt: Addit
autem adhuc dñs & de celestib sacram̃tis
& de terrenis instruere enm quem
uidet sapienter ac diligenter his quȩ
audit intendere. Celestis namq ẽ ascen¬
sio eius ad uitam sempiternam. Terrena
uero exaltatio eius: ad mortem temporałe.
Dicit ergo de celestibus. S nemo ascendit
in celum. nisi qui descendit de celo: filius ho
minis qui ẽ in celo. Subiungit nero de t̾rens.
Et sicut moyses exaltauit serpentem in deser¬
to. ita cxaltari oportet filium hominis. Me¬
rito autem quexitur: quomodo dicatur filius
hominis uel descendisse de celo. uel eo tempo¬
re quo hȩc in terra loquebatur: iam fuisse in
celo. Nota namq ẽ confessio fidei catholice.
quia descendens de cęlo filius dĩ: filium ho¬
minis in utero nirginali suscepit. eumq

Expanded text:
templo corporis sui diceret. Qui ergo terretemplo corporis sui diceret. Qui ergo terrena audientes non capiebant, quanto minus ad coelestia, id est divinae generationis capienda mysteria sufficiunt? Addit autem adhuc Dominus et de coelestibus sacramentis, et de terrenis instruere eum quem vidit sapienter ac diligenter his quae audiret intendere. Coelestis namque est ascensio ejus ad vitam sempiternam; terrena vero ejus exaltatio ad mortem temporalem. Dicit ergo de coelestibus: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hode terrenis: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis. Merito autem quaeritur quomodo dicatur Filius hominis, vel descendisse de coelo, vel eo tempore quo haec in terra loquebatur, 492 jam fuisse in coelo? Nota est namque confessio fidei catholicae, quia descendens de coelo Filius Dei, Filium hominis in utero virginali suscepit, eumque
Abbreviated transcription (Latin):
enim inuisibiliter agente spũ incipit eẽ quod
non erat. ita ut iifideles nesciant unde ueni¬
at. &. quo uadat. idẽ quia a gr̃a regeneratio¬
nis uenit in adoptionem filiorum d̃i. & ua¬
dit in ad ceptionem regni celestis. Querente
autem adhuc inchodemo quomodo posstnt
hec fieri: subuingit dñs ditens. Tu es ma¬
gister in ifrs:. & hec ignoras: Non quasi
infultare uolens ei qui magister uocetur.
cum sit ignarus sacramentorum celestium:
sed ad humilitatis illum uam prouocans. si¬
ne qua iauua celestis non potest inueniri.
Si terrena dixi uobis & non creditis: quomodo
si dixero uobis celestia credetis: Terrena
illis dixit. ut in suꝑiori lectione inuenimꝰ
cum de passione ac resurrectione sui corpo¬
ris quod de terra sumpserat loqueretur
dicens: soluite templum hoc ÷ & in trib
dieb excitabo illud. Non tam̃ credebant
uerbo quod dixit. sed ne hoc quidem intel¬
ligere ualebant: quia non de alio quam de

Expanded text:
enim invisibiliter agente Spiritu incipit esse quod enim invisibiliter agente Spiritu incipit esse quod non erat, ita ut infideles nesciant, unde veniat et quo vadat, id est, quia a gratia regenerationis venit in adoptionem filiorum Dei, et vadit in perceptionem regni coelestis. Quaerente autem adhuc Nicodemo quomodo possint haec fieri, subjungit Dominus, dicens: Tu es magister in Israel, et haec ignoras? Non quasi insultare volens ei qui magister vocetur, cum sit ignarus sacramentorum coelestium, sed ad humilitatis illum viam provocans, sine qua janua coelestis non potest inveniri. Si terrena dixi vobis, et non creditis, quomodo, si dixero vobis coelestia, credetis? Terrena illis dixit, ut in superiore lectione invenimus, cum de passione ac de resurrectione sui corporis, quod de terra assumpserat, loqueretur, dicens: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud; non tamen credebant verbo quod dixit; sed ne hoc quidem intelligere valebant, quia non de alio, quam de
Abbreviated transcription (Latin):
in tormentis. Hi sunt quos aliquando habu
quomodo eigo computati sunt inter filios cł̃i:
sumus: & nondum apparuit quid erimus.
ex aqua & spũ regeneratur. ininsibiliter in
ficitur spnalis. Qui ideo recte non solum¬
sp̃ualis: sed etiam sp̃c uocatur: quia sicut
substantia sp̃c intusibilis ẽ nr̃is aspectibus:
ita is qui ꝑ gram cłi renouatur inuisibiliter.
fit spũalis &. ci filius: cum uisibiliter om̃ibꝰ
caro & filius hominis appareat. Sequitur.
Non nureris quia dia tibi: oportet uos nasci
denuo. Sp̃c ubi uult spirat. & uocem eius
audis: sed nescis unde uenrat. & quo uadat.¬
uult spirat: quia ipse habet in potestate
cuius cor gr̃a suȩ uisitationis illustret.
Suocem eius audis. cum te presente loquit᷑
is qui spũ scõ repletus ẽ. Sed nescis unde
ueniat & quo uadat: quia etiam si te pre¬
uel quomodo redierit. cui natura ẽ imusibi¬
us. Sic ẽ omnis. qui natus ẽ ex spu. E ipse

Expanded text:
in tormentis: Hi sunt quos aliquando habuiin tormentis: Hi sunt quos aliquando habuiQuomodo ergo computati sunt inter filios Dei? Esumus, et nondum apparuit quid erimus . ex aqua et Spiritu regeneratur, invisibiliter in ficitur spspiritalis, sed etiam spiritus vocatur, quia sicut substantia spiritus invisibilis est in aspectibus, ita is, qui per gratiam Dei innovatur, invisibiliter fit spiritalis, et Dei Filius, cum visibiliter omnibus caro et filius hominis appareat. Sequitur: Non mireris quia dixi tibi: Oportet vos nasci denuo. Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audisvult, spirat, quia ipse habet in potestate, cujus cor gratia suae visitationis illustret. Et vocem ejus audis, cum te praesente loquitur is qui Spiritu sancto repletus est; sed non scis, unde veniat, et quo vadat, quia etiamsi te praevel quomodo redierit: quia natura est invisibilis. Sic est omnis qui natus est ex Spiritu: et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
bilis: atq ido carualis generatio iusibiliti
amministratur uisibilib incrementis: quo¬
qui in carne nascitur. ꝑ etatum momend
proficit. sp̃ualis autem generatio cota mia¬
sibiliter agitur. Nam uidetur quidem bry¬
trandus in fontem descendere. uidetur
aquis intingui. uidetur aquis ascender.
quid autem in illo lauachrũ regenerations
egerit. minime potest inderi. Sol hos fi¬
delium pietas nouit: qunia peccator in hniã
aescendit. sed purificatus ascendit. Filius
mortis descendit: filius resurrectionis as¬
endit. F ilius preuaricationis desceudit:
sas filius reconciliationis ascendit. Filnis
iracuncdȩ descendit: sed filius miscd̃iȩ ascen¬
dit. F ilius diaboli descendit: sed filius dĩ
ascendit. Sola hec ȩccłia mater quȩ gene¬
rat nouit: ceterum oculis insipientium ui
detur talis exire de fonte qualis intrauit:
totuma ludus c̃ẽ quod agitur. Unde in fi¬
ne uidentes gl̃am scorum: dicent gementes

Expanded text:
o carnalis generatio visibiliter o carnalis generatio visibiliter administratur visibilibus incrementis: qui in carne nascitur, per aetatum momenta proficit, spiritualis autem regeneratio tota invisibiliter agitur. Nam videtur quidem baptizandus in fontem descendere, videtur aquis intingi, videtur de aquis ascendere; quid autem in illo lavacrum regenerationis egerit, minime potest videri. Sola hoc fidelium novit pietas quia peccator in fontem descendit, sed purificatus ascendit: filius mortis descendit, sed filius resurrectionis ascendit; filius praevaricationis descendit, sed filius reconciliationis ascendit; filius irae descendit, sed filius misericordiae ascendit; filius diaboli descendit, sed filius Dei ascendit. Sola haec Ecclesia mater quae generat novit: caeterum oculis inspicientium  Al., insipientium videtur talis exire de fonte qualis intravit, totumque ludus esse quod agitur. Unde in fine videntes gloriam sanctorum dicent gementes
Abbreviated transcription (Latin):
iterari. uel quo ordine regeneratio posset
impleri querebat: ne huius expers remane¬
do. uite cęlestis particeps ẽẽ nequiret.
Iotandum autem. quia quod de carnali
dixit. hoc etiam de spũali ẽ generatione
sentiendum: nequaquam uidelicet eam
postquam semel expleta fuerit posse repen
Siue enim hereticus. siue scimaticus. iue
facinorosus quisq. in confessione sc̃ẽ trim¬
tatis baptiret: non ualet ille qui ita bapti¬
ratus ẽ a bonis catholicis rebaptirari. ne
confessio uel inuocatio tanti nomuris uideat᷑
adnullari. Et quia nichodemus ad primam
dm̃ responsionem sollicitus. quotnodo sit in¬
telligenda diligent: inquirit: meretur um
planius instrui: & quia scda natiuitas non
carnalis sed sit sp̃ualis audire. Respondit
test introire in regnum di. Curus nanu¬
tatis modum subsequenter exponens. pt¬
susq a carnali distinguens. ait. Quod e
ẽ ex carne. caro ẽ: &. quod natum ẽ exffil.

Expanded text:
iterari, vel quo ordine regeneratio posset iterari, vel quo ordine regeneratio posset impleri, quaerebat, ne hujus expers remanendo, vitae coelestis particeps esse nequiret. Notandum autem quia quod de carnali dixit, hoc etiam de spiritali est regeneratione sentiendum; nequaquam videlicet eam, postquam semel expleta fuerit, posse repeti: sive enim haereticus, sive schismaticus, sive facinorosus quisque in confessione sanctae Trinitatis baptizet, non valet ille qui ita baptizatus est, a bonis catholicis rebaptizari, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et quia Nicodemus ad primam Domini responsionem sollicitus, quomodo sit intelligenda diligenter inquirit, meretur jam planius instrui, et quia secunda nativitas non carnalis est, sed spiritalis, audire; respondit test introire in regnum Dei. Cujus nativitatis modum subsequenter exponens, prorsusque a carnali distinguens, ait: Quod natum est de carne, caro est; et quod natum est ex
Abbreviated transcription (Latin):
hec enĩ uiderunt. & hoc eis exꝓbrans adiungit
patr̃ẽ meũ. Quo sensu hoc intelligendũ sit:
paulo ante exposuimꝰ. Sed ut impleat᷑ sermo
qui in loge coꝵ scriptus ẽ. quia odio habuert̃
me gratis. Eoꝵ legem dicit ñ ab ipsis inuentã
sed ipsis datami gratis. uidelicet qui nullum
ex odio concessum quęrit: uel ad commodũ
didert̃ mala: &. ꝓpt̃ nnniã coidis maliciam
oderunt diligentem eos. & benefacientem illis.

Expanded text:
 viderunt, et hoc eis exprobrans adjungit, Patrem meum. » Quo sensu hoc intelligendum sit, paulo ante exposuimus. Sed ut impleatur sermo, qui in lege eorum scriptus est: Quia odio habuerunt me gratis . « Eorum legem dicit non ab ipsis inventam, sed ipsis datam. Gratis videlicet odit, qui nullum ex odio concessum quaerit, vel ad commodum diderunt mala; et propter nimiam cordis malitiam oderunt diligentem eos, et benefacientem illis.
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ ẽ. Nc̃ autẽ excusationem ñ habent de pac¬
cato suo. De peccato quo: nisi qd̃ ñ credider̃t
in xp̃m filiũ di. qui eis ante ꝓmissus ẽ. & mil¬
tis in lege figurationib demonstrat᷑: Et qͣsi
hec omĩa mama eẽnt: ita contempsert̃ . & ũ
ciediderunt in xp̃m: qui uenit in plenitu¬
dine temporis factus sub lege. ut eos qui sub
iege erant redimeret. Qui me odit: & patrẽ
meũ odit. sicut qui diligit filiũ. diligit &
patem. quia una dileccio ẽ patris &. filii. sic̃
una natura ẽ. ita &. qui filiũ odit: odit & pa

Expanded text:
utem excusationem non habent de peccato suo. » De quo peccato, nisi quod non crediderunt in Christum Filium Dei, qui eis ante promissus est, et multis in lege figurationibus demonstratus; et quasi haec omnia inania essent, ita contempserunt, et non crediderunt in Christum, quia venit in plenitudine temporis factus sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret . Qui me odit, et Patrem meum odit. Sicut qui diligit Filium, diligit et Patrem, quia una dilectio est Patris et Filii, sicut una natura; ita et qui Filium odit, odit et Pa
Abbreviated transcription (Latin):
maior dño suo. Si me ꝑsecuti sunt: & uos ꝑ¬
sequent᷑. Si sermonẽ meũ sernauer̃t: & nr̃m
seruabunt. Efectus magister reuocat discipu¬
los ad exemplũ. quod in se ostendebat: & in
priorib legimꝰ. Nc̃ autẽ exhortat᷑ eos. quati¬
nus habeant in memoria sermones magist᷑.¬
ñ ẽ inquit seruus maior dño suo. hic seruus
significat. qͥ scm̃ habet timorẽ & ꝑmanet

Expanded text:
sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt. Perfectus magister revocat discipulos ad exemplum quod in se ostendebat, ut in prioribus legimus. Nunc autem exhortatur eos quatenus habeant in memoria sermonem magistri: Non est servus major Domino suo. Hic servum significat, qui sanctum habet timorem, et permanet
Abbreviated transcription (Latin):
erito itaq magister bonus di
tanqu̾a sola p̃cipienda sit. sine
qua non possunt ꝓdesse cȩtera bona: & quȩ
ñ potest haberi sine cȩteris bonis. qͥb homo
efficitur bonus. Pro hac autẽ dilectione
Necesse ẽ enĩ ut oderit. qͦs cernit nolle amare
qͦd diligit. Sed ñ parũ nos de seipso dñs con¬
solatur. qui cũ dixisset. hȩc mando uobis¬
neł ut diligatis inuicẽ: subiecit atq ait.
Simũdus uos odit: scitote quia me priorẽ
uobis odio habuit. Non ẽ discipulus suꝑ
magistrũ. Adhereant capiti menbra. ut

Expanded text:
erito itaque magister bonus diltanquam sola praecipiendqua non possunt prodesse caetera bona, et quae non potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo efficitur bonus. Pro hac autem dilectione Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle amare quod diligit. Sed non parum nos de seipso Dominus consolatur, qui cum dixisset: Haec mando vobis ut diligatis invicem, adjecit atque ait: Si mundus vos odit, scitote quia me priorem vobis odio habuit. » Non est discipulus super magistrum, adhaereant capiti membra; ut
Abbreviated transcription (Latin):
di nomine sepe ecclia designat᷑. sicut ẽ illud.
D s̃ erat in xp̃o: mundum reconcilians sibi. Itẽ¬
que illud. Non enim uenit filius hominis
ut iudicet mundũ: sed ut saluet᷑ mundus
ꝑ ipsum. Totus inu̾̃dus eccł̃ia ẽ: & totus mũ¬
dus odit ȩccliam. Mundus gͥ odit mũdũ. ini¬
micus reconciliatum. dampnatꝰ saluatũ. inqͥ¬
natus mundatũ. Sed iste mundus qu̾e ds in
xp̃o reconciliat sibi. &. qui ꝑ xp̃m saluatur.

Expanded text:
 nomine, saepe Ecclesia designatur, sicuti est illud: Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Itemque illud: Non enim venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Totus mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum. Sed iste mundus quem Deus in Christo reconciliat sibi, et qui per Christum salvatur,
Abbreviated transcription (Latin):
odit . & patrem meũ odit. Utiq enun qͥ odit
ueritatẽ: necesse ẽ oderit a quo & ueritas nata
ẽ. Nc̃ dic̃. si oꝑa ñ fecissem in eis quȩ nemo aliꝰ
fecit. peccatũ ñ haberent: peccatũ illud scilicet
magnũ: de quo & suꝑus ait. Si ñ uenissem &
locut᷑ eis fuissem: peccatũ ñ haberent. Hoc ẽ
peccatũ qͦd eũ loquentẽ & oꝑantẽ ñ credidert̃.
Qtͦ dixit nemo aluis fecit in eis. tanquã si aliqui
miracula scoꝵ fecissent ante in ppł̃o di. sic̃ heliaᷤᷤ
uel heliseus mortuos suscitarent: nemo tam̃
tanta fecit miracula. uel tanta salutis insignia

Expanded text:
odit, et Patrem meum odit. Utique enim, qui odit veritatem, necesse est oderit a quo et veritas nata est. Nunc dicit: Si opera non fecissem in eis quae nemo alius fecit, peccatum non haberent; peccatum illud scilicet magnum, de quo et superius ait: Si non venissem, et locutus fuissem eis, peccatum non haberent, hoc est, peccatum, quod in eum loquentem et operantem non crediderunt. » Quod dixit: Nemo alius fecit in eis, tanquam si aliqui miracula sanctorum non fecissent ante in populo Dei: aut sic ut Elias vel Elisaeus mortuos non suscitarent. Nemo tamen tanta fecit miracula, vel tanta salutis insignia
Abbreviated transcription (Latin):
& locutus fuissem eis. peccatũ ñ haberent.¬
xp̃m. qͦd euidentissime indicat euugłium.
Iudeis gͦ locutus ẽ xp̃c. ñ aliis gentib. ludeis
gͦ uoluit intelligi mundũ: qui odit xp̃m&
ñ haberent: Nũqͥd sine peccato erant uidȩi:
ante quam axp̃c ad eos in carne uenisset: Quis
hoc uel stultissimus dixerit: Sed magnũ qͦdd̃a
peccatũ. non om̃e peccatũ. Quasi sic generali no-¬
mine uult intelligi hoc eẽ peccatũ. a quo tene¬

Expanded text:
 locutus eis fuissem, peccatum non haberent.Christum, quod evidentissime indicat Evangelium. Judaeis locutus est Christus, non aliis gentibus. In eis ergo voluit intelligi mundum, qui odit Christum et non haberent? Nunquid sine peccato erant Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
perem in domum suam: ut suscipi merea¬
tur a xp̃o in tabernacula sua. In his taber¬
naculis locum sibi optabat inuenire qui are¬
bat. Dñe quis habitabit in tabernaculo tuo
aut quis requiescet in monte sc̃õ tuo: Cii¬

Expanded text:
perem in domum suam, ut suscipi mereaperem in domum suam, ut suscipi mereatur a Christo in tabernacula sua. In his tabernaculis locum sibi optabat invenire, qui dicebat : « Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in monte s
Abbreviated transcription (Latin):
distis michi bibere. Hosspes eram: & colle¬
gistis me. Nudus: & cooperuistis me. In¬
firmus. & in carcere: & uenistis ad me.
Et illis dicentib. dñe quando te uidimus
esurientem & pauimus. sicientem & dedi¬
mus tibi potum. hospitem & suscepiinus
te. nudum & cooperuimus te. infirmum
&. in carcere. & uenimus ad te: responde¬
bit. Amen dico uobis: quam dui uni ex
miniinis meis fecistis: michi fecistis. Hos
amicos quia noluit ille habere diues: non
in ȩterna tabernacula sed in ęt̾̃nas penas po¬
situs aiebat. Pater abraham miserere mei:
& mitte lararum ut intinguat extremum
digiti sui in aqua. ut refrigeret linguam
meam. quia crucior in hac flamina. St̾na
tabernacula diuersȩ retributiones sunt meri¬
torum: quod dñs alibi declarat dicens. In
domo patris mei: mansiones multȩ sunt.
Audiat ergo hoc diues. audiat xp̃ianus. dis¬
cat tribuere minima. ut possit accipere mag¬
in magno fidelis erit. Discat dare trausitoria:
ut mereatur accipere ȩterna. Suscipiat pau¬

Expanded text:
 hospes eram, et collegistis me: nudus, et cooperuistis me: infirmus et in carcere, et visitastis me . » Et illis dicentibus: « Domine, quando te vidimus esurientem, et pavimus; et sitientem, et dedimus tibi potum; hospitem, et suscepimus te; nudum, et cooperuimus te; infirmum et in carcere, et venimus ad te? » respondet: « Amen dico vobis, quandiu uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis . » Hos amicos quia noluit habere ille dives, non in aeterna tabernacula, sed in aeterna poena positus, aiebat: « Pater Abraham, miserere mei, et mitte Lazarum ut intingat extremum digiti sui in aqua, ut refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma . » Aeterna tabernacula diversae retributiones sunt meritorum, quod Dominus alibi declarat, dicens: « In domo Patris mei mansiones multae sunt . » Audiat ergo hoc dives, audiat Christianus, discat tribuere minima, ut possit accipere magin magno fidelis erit . » Discat dare transitoria, ut mereatur accipere aeterna. Suscipiat pau
Abbreviated transcription (Latin):
quitatis quia prudenter fecisset: uidelicet
paulum apłm ex ꝑsecutore predicatorem
qm̃ uas electionis ẽ inichi iste. ut portet no¬
meu meum coram gentib & regibus & filiis¬
isrł: impleta ꝓpħia quam iacob olim cum
benediceret filios suos. prophetauit dicens.
Beuiamun lupus rapex. mane commedet
predam: & uespere diuidet spolia. De tri¬
bu autem beniamin paulus apł̃s fuit. ut
ipse testatur. qui uelud iupus rapax in ꝑsecu¬
tione xp̃ianorum exarsit. Mane comedit
predam: quia in adolescentia eccl̃iam d̃ĩ ꝑse¬
cutus ẽ. T espere duiisit spolia: quia postꝗͣ.
ad fidem xp̃i conuersus ẽ. eos quos de pote¬
state diaboli uictor obtinuit. ad prȩdican¬
dam fidem quam prius erat ꝑsecutus in
diuersas nationes destinauit.

Expanded text:
iquitatis, quia prudenter fecisset , » videlicet iquitatis, quia prudenter fecisset , » videlicet Paulum apostolum, ex persecutore praedicatorem quia vas electionis mihi est iste, ut portet nomen meum coram gentibus et regibus impleta prophetia, quam Jacob olim, cum benediceret filios suos, prophetavit, dicens: « Benjamin lupus rapax, mane comedet praedam, et vespere dividet spolia . » De tribu autem Benjamin Paulus apostolus fuit, ut ipse testatur. Qui velut lupus rapax in persecutione Christianorum exarsit. Mane comedit praedam, quia in adolescentia Ecclesiam Dei persecutus est. Vespere divisit spolia, quia postquam ad fidem Christi conversus est, eos quos, de potestate diaboli victor obtinuit, ad praedicandam fidem, quam prius persecutus fuerat, in diversas nationes destinavit.
Abbreviated transcription (Latin):
discipulus cogor cẽ &. operarius: Fodere¬
quia fidem xp̃iantatis ab aunania quem dis¬
cipulum habui. discere uereor. Scio quid fa¬
ciam: ut cum amotus fuero a ullicatione re¬
cipiant me xp̃iani in domos suas. quos ꝑsecu¬
tus sum. Uocaint duos debitores domini sui.
iuidęorum scilicet & populum gentium: qͥ
ambo sub debito seu ugo peccati constricti
dis olei quinquaginta: & alteri de centum
choris tritici octoginta scribere. Octogena
surrexit. Quinquagenarius ad penitentiam:
qm̃ quinquagesimus psalmus in penitentia
ẽ decantatus: & quinquagesimus annus
in lege iubeleus ẽ dictus. idest aunus remis¬
sionis. Iudeorum ergo populo de centum
choris tritici octoginta scribere fecit: quia
resurrectionem xp̃i eum credere docuit.
Gentilem uero de centenario ad quinquage¬
narium uocauit: quia ꝑ penitentiam pristi¬
na mala illius corrigere. & do appropinqua¬
re docuit. Et laudauit dñs uillicum im¬

Expanded text:
discipulus cogor esse et operarius spirdiscipulus cogor esse et operarius spirquia fidem Christianitatis ab Anania, quem discipulum habui, discere vereor. « Scio quid faciam, ut cum amotus fuero a villicatione, recipiant me Christiani in domos suas , » quos persecutus sum. Vocavitque duos debitores Domini sui, Judaeorum scilicet populum et gentium, qui ambo sub debito seu jugo peccati constricti dis olei, quinquaginta: et alteri de centum coris tritici, octoginta scribere. Octogenarmortuis resurrexit. Quinquagenarius ad poenitentiam, quoniam quinquagesimus psalmus in poenitentiam est decantatus. Et quinquagesimus annus in lege Jubilaeus est dictus, id est annus remissionis. Judaeorum ergo populo de centum coris tritici octoginta scribere fecit, quia resurrectionem Christi eum credere docuit. Gentilem vero de centenario ad quinquagenarium vocavit, quia per poenitentiam pristina mala illius corrigere, et Deo appropinquare docuit. « Et laudavit dominus villicum in
Abbreviated transcription (Latin):
iherłm: & hic habet potestatem a principi¬
bus sacerdotum alligandi om̃s qui inuocant
nomen tuum. Cumq faina ꝑsecutionis
cius ad dnm̃ ascendisset: ꝑgente eo damas¬
cum. uocauit illum dñs suus de celo: &
ait illi. Saule saule: quid me ꝑsequeris:
Durum tibi ẽ contra stimulum calcitrare.
Quod ẽ dicere: quid hoc audio de te: Redde
rationem uillicationis tuȩ. Iam enim non
poteris uillicare. id est iuidaizare. Acsi di¬
ceretur: quia usq hodie legis doctor fiusti
carnaliter. discipulus ueritatis incipies ẽẽ
sp̃ualiter. Uillicus dr. qui suꝑ alienam uillã
curam gerit. Suꝑ alienam quippe uillam
curam gerebat paulus. quando legem per
moy sen datam carnaliter docebat: secl ablata
ẽ ab eo ullicatio. quando carnalis lex non
caruaiter sedl spũaliter ei intelligi p̃cepta ẽ.
Ait autem ullicus intra se. Quid faciam quia
añs nĩs aufert ame ullicationẽ: Quasi dice¬
Net. Quid faciam. quia magister fui in car¬
udli doctrina legis: & nunc uillicus &

Expanded text:
em; et hic habet potestatem a principibus sacerdotum alligandi omnes qui invocant nomen tuum. Cumque fama persecutionis ejus ad Dominum ascendisset, pergente eo Damascum, vocavit illum Dominus suus de coelo, et ait illi: « Saule, Saule, quid me persequeris? » Durum est tibi contra stimulum calcitrare. Quod est dicere: « Quid hoc audio de te? Redde rationem villicationis tuae, jam non poteris villicare , » id est judaizare. Ac si diceretur: Quia usque hodie legis doctor fuisti carnaliter, discipulus veritatis incipies esse spiritaliter. Villicus dicitur, qui super alienam villam curam gerit. Super alienam quippe villam curam gerebat Paulus, quando legem per Moysen datam carnaliter docebat. Sed ablata est ab eo villicatio, quando carnalis lex non carnaliter, sed spiritualiter ei intelligi praecepta est. « Ait autem villicus intra se: Quid faciam, quia dominus meus aufert a me villicationem? » Quasi diceret: Quid faciam, quia magister fui in carnali doctrina legis, et villicus et
Abbreviated transcription (Latin):
Et ego uobis dico. Facite uobis amicos de
maminona inquitatis : ut cum defeceritis
recipiant uos ineterna tabernacula. Quam
sententiam quidam intelligendam putaue¬
re. ut aliena raperent. & iude pauperibus tri¬
buerent: hoc ẽ amicos facere de mammnona
iniquitatis. Quod quantum sit absurdum
& areligione alienum: manifeste pacet.
Non enim ad̃s omips aliena rapere iubet. qui
propria largiri p̃cepit: nec dignatur de
rapinis elemosinam suscipere: qui ꝑ ꝓpħam
clamat. Qui offert sacrificium de substan¬
tiis pauperum. quasi qui uictimat filium¬
in conspectu patris sui. Unde ꝑ quendam

Expanded text:
s: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula. » Quam sententiam quidam ita intelligendam putavere, ut aliena rapere et inde pauperibus tribuere, hoc esset amicos facere de mammona iniquitatis. Quod quantum sit absurdum et a religione alienum manifeste patet. Non enim Deus omnipotens aliena rapere jubet, qui propria praecepit largiri: nec dignatur de rapinis eleemosynam suscipere, qui per prophetam clamat: « Qui offert sacrificium de substantiis pauperum, quasi qui victimat in conspectu patris sui filium
Abbreviated transcription (Latin):
nibus. in uigiliis. in ieuiniis. in castitate.
in scientia. in longanunitate. in suauitate.
in spũ scõ. in caritate non ficta. Et salomon.
Qaͣcũq potest manꝰ tua fac̾e. instant̃ oꝑare.
Ante enĩ om̃ia ⁊ suꝑ om̃ia. diẽ mortis ante
oculos ponere debemꝰ. F acile enĩ comtẽpnit
om̃ia. qui se cogitat moriturũ. Un ꝑ eundẽ

Expanded text:
in jejuniis, in castitate, in scientia, in longanimitate, in suavitate, in Spiritu sancto, in charitate non ficta . » Et Salomon: « Quodcunque potest manus tua facere, instanter operare . » Ante enim omnia, et super omnia, diem mortis ante oculos ponere debemus. Facile namque contemnit omnia, qui se semper cogitat moriturum. Unde per eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
Date nobis de oleo ur̃o: quia lampades nr̃ȩ ex¬
tinguntur. Quibus dictum ẽ. Ne forte
non fufficiat nobis. & uobis. ite potius ad
uendentes & emite uobis. De quo genere
pessimo mendicandi: etiam ꝑ salomonem
dr. Propter frigus piger arare noluit: men¬
dicabit ergo estate. & non dabitur ei. Ait
ergo uillicus. Fodere non ualeo. mendica¬
re erubesco: quia post mortem nec fructuo¬
sam penitentiam de malis agere licebit. nec
in bonis exerceri. sicut uoce sapientiȩ ꝑ salo¬
monem de reprobis dr̃. Inuocabunt me: &
non exaudiam: mane consurgent. & non
inuenient me: eo quod exosam habuerint
disciplinam. & timorem dñi non suscepe¬
rint. nec acquieuerint consiliis meis . &
detraxeruit uniuersȩ correptiom meȩ. Igit᷑
quia in die iudicii nullus locus penitendi.
corrigendi. uel emendandi ẽẽ poterit. ut
diximus necesse ẽ. ut dum in hoc seculo su¬
mus & uuimus. & nobis uacat. scđ̃m apłm¬

Expanded text:
« Date nobis de oleo vestro, quia lampades nostrae ex« Date nobis de oleo vestro, quia lampades nostrae exstinguuntur. » Quibus dictum est: « Ne forte non sufficiat nobis et vobis, ite potius ad vendentes, et emite vobis. » De quo genere pessimo mendicandi etiam per Salomonem dicitur: « Propter frigus piger arare noluit, mendicabit ergo aestate, et non dabitur ei . » Ait ergo villicus: « Fodere non valeo, mendicare erubesco. » Quia post mortem nec fructuosam poenitentiam de malis agere licebit, nec in bonis exercere, sicut voce sapientiae per Salomonem de reprobis dicitur: « Invocabunt me, et non exaudiam. Mane consurgent, et non invendisciplinam, et timorem Domini non susceperint, nec acquieverint consilio meo, et detraxerint universae correptioni meae . » Igitur quia in die judicii nullus locus poenitendi, corrigendi vel emendandi esse poterit, ut diximus, necesse est ut dum in hoc saeculo sumus et vivimus, et nobis vacat, secundum Ap
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. uocem cuius exaudiuit dñs: Mam¬
mona ergo habraice uel siriace. latinȩ dun¬
tie interpretantur. Nam punice main¬
mon: luchrum dr. Mammona ergo iniqͥ¬
tatis iste diuitiȩ uocantur etiam ad iusticiã
exquisitȩ. & quȩ ex iure parentum succe¬
dunt: quia cum labore acquiruntur. &
cum magna sollicitudine custodiuntur:
& sine iniquitate aut uix aut raro haberi
ait apłs in presenti uita pauperum inopiã.
diuitum habundantia suppleat: & iterum.
in alia uita diuitum inopiae. pauperum
habundantia sit consolatio. Amici quos de
mammona iniquitatis facere iubemur.
pauperes sunt & indigentes: quos ds ꝑmi¬
sit egẽre. ad illorum purgationem & mam
probationem. Quos nobis amicos facimus:
quando eorum nuditatem oꝑimtis. esuriẽ
reficimus. sitim extinguinus. & in omnib
eorum necessitatib subuenimus. Qui nos
recipere dicuntur in ȩterna tabernacula.
quia ille pro eis nos recepturus ẽ: qui se in¬
dicti patris mei ꝑcipite regnum quod uobis¬

Expanded text:
 Mammona Hebraice vel Syriace, Latine divitiae interpretantur, quia Punice mammon lucrum dicitur. Mammona ergo iniquitatis, istae divitiae vocantur, etiam ex justitia acquisitae, et quae ex jure parentum succedunt, quia cum labore acquiruntur, et cum magna sollicitudine custodiuntur, et sine iniquitate aut vix aut raro haberi ait Apostolus, in praesenti vita pauperum inopiam divitum abundantia suppleat; ut iterum in alia vita divitum inopie pauperum abundantia sit consolatio . Amici, quos de mammona iniquitatis facere jubemur, pauperes sunt et indigentes, quos Deus permisit egere ad illorum purgationem et nostram probationem. Quos nobis amicos facimus, quando eorum nuditatem operimus, esuriem reficimus, sitim exstinguimus, et in omnibus eorum necessitatibus subvenimus. Qui nos recipere dicuntur in aeterna tabernacula, quia ille pro eis nos recepturus est, qui adicti Patris mei; percipite regnum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ticia ẽ apud dm̃. De qua prudentia paulꝰ
apłs ait. Prudentia carnis. mors ẽ. Non
enim de illis dr̃. generatio iustorum bene¬
dicetur: sed potius inter eos enumerant᷑. de
quibus scriptum ẽ. Geraeratio pratia: & ad¬
ultera. At uero de prudentia filiorum lucis
dietum ẽ. Lua autem quȩ fursum ẽ sapien¬
ta ꝓtium quidem pudica ẽ. deuide paci¬
fici modesta. suadibilis. in bonis consentiens.

Expanded text:
titia est apud Deum. De qua prudentia Paulus titia est apud Deum. De qua prudentia Paulus apostolus ait: « Prudentia carnis mors est . » Non enim de illis dicitur: « Generatio rectorum benedicetur , » sed potius inter eos enumerantur, de quibus scriptum est: « Generatio prava et adultera . » At vero de prudentia filiorum lucis dictum est: « Illa autem quae sursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, m
Abbreviated transcription (Latin):
toto desidio inquirere. Filii scl̃i dicuntur.
qui hoc seculum mente & desidio inhabitãt.
Sicut enim filii lucis dicunitur. qui in acces¬
seculi huius uel regni uocantur. qui in
huiuis seculi amore radices cordis plantaue¬
runt: in quib uoluntas eẽt sine fine peo¬
teste apło petro qui ait. Cauus quis opera
ficit: euis filius appellatur. Ergo filii scłi
prudentiores filiis lucis in generatione sua
sunt: quia cum illi sint callidi. astuti. &.
ingemosi. deceptores. duplices animo: isti
ẽcontrario. simplices humiles. puri. benigni.
nescientes malum pro malo reddere. E sicut
simplices sunt in malo. prudentes uero in
bouo: sic illi sapientes sunt ut faciant mala.
bene autem facere nesciunt. De quib dñs
ait. Ue qui sapientes estis in oculis ur̃is: &.
coram uobismetipsis prudentes. Qui recte
in generatione sua prudentes dicuntur: qͥa
tales non in generatione dĩ. sed in sua com¬
putantur. quia prudentia huius scłi. stul¬

Expanded text:
toto desiderio inquirere . Filii saeculi dicuntur, toto desiderio inquirere . Filii saeculi dicuntur, qui hoc saeculum mente et desiderio inhabitant. Sicut enim filii lucis dicuntur, qui inaccessaeculi hujus vocantur, qui in saeculi hujus amore radices cordis plantaverunt, in quibus voluntas esset sine fine vitro apostolo, qui ait: Cujus quis opera facit, ejus filius appellatur. Ergo « filii saeculi, prudentiores filiis lucis in generatione sua sunt, » quia cum illi sint callidi, astuti et ingeniosi, deceptores, duplices animo, isti econtrario simplices, humiles, puri, benigni, nescientes malum pro malo reddere: et sicut isti simplices sunt in malo, prudentes vero in bono, sic illi sapientes sunt ut faciant mala, bene autem facere nesciunt. De quibus Dominus ait: « Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobis ipsis prudentes . » Qui recte in generatione sua prudentes dicuntur, quia tales non in generatione Dei, sed in sua computantur, quia prudentia hujus saeculi stul
Abbreviated transcription (Latin):
ginta. & de centum choris tritici octogin¬
ta adebitorib scribi fecit. hoc insinuat.
quia om̃is qui de preteritis peccatis peniten¬
tiam agit. non solum peccantibus in se den̾¬
ter dunittere debet. sed etiam ex substant¬
is iuste acquisitis elemosinas erogare.
N ec solum decimas & primitias ut in ligi
p̃ceptum ẽ dare. sed ex reliqua parte indi¬
gentib ministrare. uel certe dimidum
rerum suarum tribuere. sicut fecit rache¬
us: qui cum suscepisset dnm̃ ihm̃ in do¬
mum suam ait. dimidium rerum mear̃
do pauꝑib. & sicui aliquid culi. quadil¬
plum restituam. Et laudauit dñs uillicl̃
imquitatis. quia prudenter fecisset: quia
filii huius scl̃i prudentiores filiis lucis in
generatione sua sunt. Non laudaut dĩs
uillicum iniquitatis. quod fraudem fec¬
rit. sed quod sibi infuturum prudentes
p̃uiderit: ut nos eius eremplo adscamil asi
inc habere manentem ciuitatem. sed futurã

Expanded text:
ginta, et de centum coris tritici octoginginta, et de centum coris tritici octoginta a debitoribus scribere fecit, hoc insinuat, quia omnis qui de praeteritis peccatis poenitentiam agit, non solum in se peccantibus clementer dimittere debet, sed etiam ex substantiis juste acquisitis eleemosynas erogare, nec solum decimas et primitias, ut in lege praeceptum est, dare, sed ex reliqua parte indigentibus ministrare. Vel certe dimidium rerum suarum tribuere, sicut fecit Zachaeus, qui, cum suscepisset Dominum Jesum in domum suam, ait: Dimidium rerum mearum do pauperibus, et si quid alicui tuli, in quadruplum restituam . « Et laudavit dominus villicum iniquitatis, quia prudenter fecisset. Quia filii hujus saeculi prudentiores filiis lucis in generatione sua sunt. » Non laudavit dominus villicum iniquitatis, quod fraudem fecerat, sed quod sibi in futurum prudenter praeviderit, ut nos ejus exemplo discamus, non hic habere manentem civitatem, sed futuram
Abbreviated transcription (Latin):
tuam. & sede cito. scribe quinquaginta.
D einde alio dixit. Tu uero quantum debes:
Qui ait. Centum choros tritici. Dixitq illi.
Accipe litteras iuas & scribe octoginta. In
hoc uillico quem dñs de uillicatu eiciebat.
non omĩa debemus ad imitandum sume¬
re. neq enim aut dominis aut extraneis
fraudem aliquam facere debemus. ut
inde elemosinam faciamus: sed ut suꝑius
diximus. ista ꝑ similitudinem dicuntur.
ut intelligamus. quia si laudari potuit
is qui fraudem fecit. eo quod in futurum
sibi prudenter preuiderit: multomagis ln
dabiliores erimus: si de ꝓpriis substantis la¬
gas elemosinas fecerimus: & dum in p̾senti
uiuimus. in futurum nobis ꝓspexerimus
S icut etiam de uidice iniquitatis qͣiterpel¬
labatur a uidua comparationẽ dixit ad
uidicem dnm̃: cui nulla ex parte uidex ẽ¬
iniquus conferenttus. Cados enim grer
latine mensura ẽ. tres urnas continens.
Chorus uero. triginta modiis impletur.
Quod ergo de centum cadis olei quinqua¬

Expanded text:
m et sede, cito scribe quinquaginta. Deinde alii dixit: Tu vero quantum debes? Qui ait: Centum coros tritici. Dixitque illi: Accipe litteras tuas, et scribe octoginta. » In hoc villico, quem dominus de villicatu ejiciebat, non omnia debemus ad imitandum assumere. Neque enim aut dominis, aut extraneis fraudem aliquam facere debemus, ut inde eleemosynas faciamus, sed, ut superius diximus, ista per similitudinem dicuntur, ut intelligamus quia si laudari potuit is qui fraudem fecit, eo quod in futurum sibi prudenter praeviderit, multo magis nos laudabiliores erimus, si de propriis substantiis largas eleemosynas fecerimus: et dum in praesenti vivimus, in futurum nobis prospexerimus, sicut etiam de judice iniquitatis, qui interpellabatur a vidua, comparationem duxit ad judicem Dominum, cui nulla ex parte judex iniquus conferendus est, κἀδος enim Graece, Latine mensura est, tres urnas continens. Corus vero triginta modiis impletur. Quod ergo de centum cadis olei quinqua
Abbreviated transcription (Latin):
turum. Auter. Quidam hanc similicudl¬
nem in paulo apło impletam. intelligi ne¬
lunt hoc modo. Homo iste: ds omĩps .
do secus pedes gamalielis legis doctoris iuyxta
ueritatem paternȩ legis eum erudiuit. Sed
male diuitias dñi sui tractauit: quando legẽ
carnaliter intelligens. xp̃ianos ꝑsecutus est.
intantum ut acciperet epistolas a principib
sacerdotum: ut quoscumq inueniret huius
uȩ uiros ac mulieres iunctos ꝑduceret in

Expanded text:
aturum . Aliter: Quidam autem hanc similitudiaturum . Aliter: Quidam autem hanc similitudinem in Paulo apostolo impletam intelligi volunt hoc modo: Homo iste Deus omnipotedo secus pedes Gamalielis legis doctoris, juxta veritatem paternae legis eum erudivit. Sed male divitias Domini sui tractavit, quando legem carnaliter intelligens, Christianos persecutus est intantum, ut acciperet epistolas a principibus sacerdotum, ut quoscunque inveniret hujus viae viros ac mulieres, vinctos perduceret
Abbreviated transcription (Latin):
rabit cum dominus. Nam quantum urt̾
elemosine ualeat. añs manifestat dicens.
Date elemosinam: & omnia munda suot uo¬
bis. Et iterum. Cum facis prandium ant
cenam: noli inuitare eos qui te remuitent.
sea uoca pauperes: & beatus eris. quia non
habent unde retribuant tͥ. E alibi. Sicut
aqua extinguit ignem: ita elemosina exin¬
guit peccatum. Unde iusti uiri uoce dictit.
F iducia magna erit coram summo dõ elemo
sina. omnib facientibus eam. E iterum.
⁊ ilii elemosina amorte liberat: & non patiui
hominem intrare in tenebras. Ẽ rursis
Desudet elemosina in manu tua: donec me¬
nias iustum. cui tradas eam. Et paupers
ergo iuxta possibilitatem suam elemosines
tribuere debent. Unde bonus pater erudi¬
ens filium suum ait. Fili si multum abl
fuerit: habundanter tribue. Si antem e¬
guum: etiam exiguum libenter inꝑtie.
N eq enim apud iustum uidicem excusits
de clemosina erit: quando etiam pro cal¬
ce aquȩ frigidȩ mercedem se promitas i¬

Expanded text:
antum virtus eleemosynae valeat, Dominus manifestat, dicens: « Date eleemosynam et omnia munda sunt vobis . » Et iterum: « Cum facis prandium aut coenam, noli invitare eos qui te reinvitent, sed voca pauperes, et beatus eris, quia non habent unde retribuant tibi . » Et alibi: « Sicut aqua exstinguit ignem, ita eleemosyna exstinguit peccatum . » Unde justi viri voce dicitur: « Fiducia magna syna, in omnibus facientibus eam . » Et iterum: Fili, « eleemosyna a morte liberat , » et non patitur hominem intrare in tenebras. Et rursum: Desudet eleemosyna in manu tua, donec invenias justum cui tradas eam. Et pauperes ergo juxta possibilitatem suam eleemosynas tribuere debent. Unde bonus pater erudiens filium suum, ait: Fili, « si multum tibi fuerit, abundanter tribue: » si autem exiguum, etiam exiguum libenter impartire . Neque enim apud justum judicem excusatio de eleemosyna erit, quando etiam pro calice aquae frigidae mercedem se promisit d
Abbreviated transcription (Latin):
prebuit. Uillicus enim a uilla nomen acer¬
pit: qui alienȩ uille curam habere amoscit.
quem nos equonomum. uel uulgato sermo¬
ne dispensatorem possumus appellare. Et
reuera magnas suas diuitias dñs om̃ps
nobis cominisit: quando rationalem sensum
& intellectum communẽ cum angelis prȩ
cȩteris creaturis cribirit. Male autem diu¬
tias dm̃ nr̃i dispensamus: quando sensu̾
diseretionis quem ad usum accepimus int¬
tutum. in usum conuertimus uitiorum.
Diffamaiur autem apud dnm̃ quod disipe

Expanded text:
licus enim a villa nomen accepit, qui alienae villae curam habere dignoscitur, quem nos oeconomum, vel divulgato sermone dispensatorem possumus appellare. Et revera magnas suas divitias Deus omnipotens nobis commisit, quando rationalem sensum et intellectum communem cum angelis prae caeteris creaturis tribuit. Male autem divitias Domini nostri dispensamus, quando sensum discretionis, quem ad usum boni accepimus, in usum convertimus vitiorum. Diffamamur autem apud Dominum, quod dissipe
Abbreviated transcription (Latin):
meretricib: postea uero cum egere cȩpisset
misericorditer ac benigniter a patre suscep¬
tus ẽ. Ubi cum ostendisset peccatores con
piendos: ut animos discipulorum ad mise¬
ricordiam prouocaret. conuersus ad illos
dixit. homo quidam erat diues: qui habe¬
bat uillicum. Ex qua similitudine exorta¬
Sed quia hȩc ꝑ similitudinem dicta sunt:
quid sp̃ualiter significent. breuiter comine¬
morare libet. Spualiter homo iste deus
ommpotens ẽ. de quo scriptum ẽ. homo
ẽ .&. quis cognoscet eum: Et ecce ueniet
cs & homo: de domo dauid. Qui bene di¬
ues eẽ d̃r: quia apua illum sunt om̃s thes¬
auri sapientiȩ & scientiȩ absconditi. Canꝰ
diuitiarum magitudinem nec ille conside¬
rare ualebat: qui postquam ad tercium cȩ¬
lum ductus fuerat dicebat. O altitudilo ai¬
uitiarum sapientiȩ & scientiȩ di. quam in¬
comprehensibilia sunt iudicia eius. & mus

Expanded text:
meretricibus: postea vero quam egere coepisset, meretricibus: postea vero quam egere coepisset, misericorditer ac benigniter a Patre susceptus est. Ubi cum ostendisset peccatores convpiendos, ut animos discipulorum ad misericordiam provocaret, conversus ad illos, dixit: « Homo quidam erat dives, et habebat villicum. » Ex qua similitudine exhortaSed quia haec per similitudinem dicta sunt, quid spiritualiter significent, breviter commemorare libet. Spiritualiter, homo iste Deus omnipotens est, de quo scriptum est: « Homo est, et quis cognoscet eum? » Et, ecce veniet Deus et homo de domo David. Qui bene dives esse dicitur, quia apud illum sunt « omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . » Cujus divitiarum magnitudinem nec ille considerare valebat, qui postquam ad tertium coelum ductus fuerat, dicebat: « O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt jud
Abbreviated transcription (Latin):
sus sacre scripture est.
ut aliquando uixta lit¬
teram sic quedam facta
cominemoret: ut tamen
intellectum spu̾alem in eis requirat. Ali¬
quando uero solummodo ꝑ similitudinem
quȩdam ꝓferenda commemorat. ut auditꝰ
animum ad intelligendum inusibilia emol¬
liat. Quod in euuangłio frequentius inue¬
nitur: ubi ex prȩcedenti ammonitione simili¬
tudo nascitur. ut ex eadem similitudine am¬
monitio subinferatur. Quod utrutmq in hac
similitudine cognoscimus: si precedentia &
subsequentia diligentius consideremus.
N am cum accessissent ad ihm̃ publicani &
peccatores ut audirent illum: & murmu¬
rabant scribȩ & pharisei ut supra euuran¬
gelista narrat: ꝓposuit eis similitudinem
centum ouium. & unius ꝑditȩ a. inuente.
Deinde adiunxit similitudinem decem drag¬
marum: & gaudium dixit in celo suꝑ
uno peccatore penitentiam agente. Terci¬
am quoq addidit similitudinem de ꝓdigo
filio. qui dissipauit substantiam suam cũ

Expanded text:
sus sacrae Scripturae est, ut aliquando juxta litteram sic quaedam facta commemoret, ut tamen intellectum spiritualem in eis requirat, aliquando vero solummodo per similitudinem quaedam proferenda commemoret, ut audientis animum ad intelligendum invisibilia emolliat. Quod in Evangelio frequentius invenitur, ubi ex praecedenti admonitione similitudo nascitur, et ex eadem similitudine admonitio subinfertur: Quod utrumque in hac similitudine cognoscimus, si praecedentia et subsequentia diligentius consideremus. Nam cum accessissent publicani et peccatores ad Jesum ut audirent illum, et murmurarent Scribae et Pharisaei, ut supra evangelista retulit, proposuit eis similitudinem centum ovium, et unius perditae et inventae. Deinde adjunxit similitudinem decem drachmarum, gaudiumque dixit esse in coelo super uno peccatore poenitentiam agente. Tertiam quoque addidit similitudinem de prodigo filio, qui dissipavit substantiam suam cum
Abbreviated transcription (Latin):
rim quȩxt̃ ut querant᷑. Hos gͦ adiutores ur̃ȩ¬
orationis querite: hos ꝓtectores ur̃i reat᷑ inue¬
nite: quia ne punire peccatores debeat. roga¬
ri uult &. ipse qui iuidicat. Unde & tam lon¬
go tempore comminat᷑ iram: &. tam̃ miscłit̃
exspectat. Sic autẽ nos &. misccł̃ia eiꝰ refoueat:
ut nullomꝰ negligentes reddat: sic peccata
nr̃a ꝑturbent. ut mens in desperatione non
ꝓruat: quia & si p̃sum̃tes metuimꝰ. & me¬
tuentes sꝑamꝰ. ȩc̃nũ regnũ citius adepturi
sumꝰ. ꝑ eum qui uiuit ds cũ patre in unica¬

Expanded text:
rim, quaerunt, ut quaerantur. Hos ergo adjutores vestorationis quaerite, hos protectores vestri reatus invenite, quia ne punire peccatores debeat, rogari vult et ipse qui judicat. Unde et tam longo tempore comminatur iram, et tamen misericorditer exspectat. Sic autem nos et misericordia ejus refoveat, ut nullo modo negligentes reddat. Sic peccata nostra perturbent, ut mens in desperationem non prorant, quia etsi praesumentes metuimus, et metuentes speramus, aeternum regnum citius adepturi sumus, per eum qui vivit et regnat cum Patre in unita
Abbreviated transcription (Latin):
eis aliquid elemosine p̃cepit. Sed priusqũã
euis erogator eis ad largiendam elemosinam
ꝓpinquasset: astiterunt iicimus illi & dixe¬
runt. Tu nos mͦ insitas: nos te in diem iudicii
requiremꝰ. &. quicqͥd possumꝰ prestabimꝰ tibi.
Quo dicto: ab oculis eius ablati sunt. Territa
illa ad orandum rediit: seseq in lacrimis
ꝓlixius effudit. Et facta ẽ post hoc tanto in¬
stantior in prece: quanto certior de ꝓmissione.
Si autem uixta pauli uocem ẽ fides sperandaꝵ.
substantia rerum. argum̃tũ ñ apparentum.

Expanded text:
eis aliquid eleemosynae praecepit. Sed priusquam eis aliquid eleemosynae praecepit. Sed priusquam ejus erogator eis ad largiendam eleemosynam propinquasset, astiterunt illi vicinius, et dixerunt: Tu nos modo visitas, nos te in die judicii requiremus, et quidquid possumus, praestabimus tibi. Quo dicto, ab oculis ejus ablati sunt. Territa illa ad orandum rediit, seseque in lacrymis prolixius effudit. Et facta est post hoc tanto instantior in prece, quanto certior de promissione. Si autem, juxta Pauli vocem, Fides est sperandarum substantia rerum, argumentum non apparent
Abbreviated transcription (Latin):
uis nomine censentur. sed xp̃ianitatis ñ habẽt
fidem: sola eẽ uisibilia estimant: inusibilia
ñ appetunt. quia nec ẽẽ suspicant᷑. Ad scorũ
martẏrũ corpora consistimꝰ fr̃s mei: nũqͥd
isti carnem suã in morte darent: nisi eis certis¬
sime constitisset ẽẽ uitam ꝓ qua mori debuis¬
sent: E ecce qui ita credidert̃ miraculis cho¬
ruscant. Ad extincta namq eoꝵ corpora ui¬
uentes egri ueniunt & sanantur: ꝑiuri ueni¬
unt.&. dȩmonio uexantur. demoniaci ueni¬
unt. & liberant᷑. Quomͦ gͦ uiuunt illic ubi
uiuunt: si in cot miraculis uiuunt hic ubi
mortui sunt:
merito. quam religiosis qͥb dã senio¬
rib enarrantib agnoui. Gochorũ tempore
matrona quȩda fuit religiosa ualde: quȩ
ad horum martyrũ eccłiam crebro uemiebat.
Quadam die dũ ex more ad orandũ uenisset:
egrediens duos stantes sub peregrino habitu
monacos inuenit. peregrinos credidit. dari

Expanded text:
tis nomine censentur, sed Christianitatis non habent tis nomine censentur, sed Christianitatis non habent fidem. Sola esse visibilia aestimant, invisibilia non appetunt, quia nec esse suspicantur. Ad sanctorum martyrum corpora consistimus, fratres mei. Nunquid isti carnem suam in mortem darent, nisi eis certissime constitisset esse vitam pro qua mori debuissent? Et ecce qui ita crediderunt, miraculis coruscant. Ad exstincta namque eorum corpora viventes aegri veniunt et sanantur, perjuri veniunt et a daemonio vexantur, daemoniaci veniunt et liberantur. Quomodo ergo vivunt illic ubi vivunt, si in tot miraculis vivunt hic ubi mortui sunt? non parvam merito, quam religiosis quibusdam senioribus narrantibus agnovi. Gothorum tempore matrona quaedam fuit valde religiosa, quae ad horum martyrum ecclesiam crebro veniebat. Quadam die dum ex more ad orandum venisset, egrediens, duos stantes sub peregrino habitu monachos invenit, peregrinos credidit, dari