comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s quia satietas ista fastidium nescit : angłi desiderant ineo ꝓro¬
spicere semper: Ubicumq inscͥpturis scis ꝓdeo angłs ponit᷑.
filius intelligit᷑. Ante dñicȩ incarnationis aduentum. discoe¬
dia iter angłos & homines fuit: ueniens aut̃ xp̃s. pacem
insẽ & angłis & hõib fecit. Eo quippe nato clamauerunt
agnoscit᷑. qd̾ salutati inueteri testamento ab hominib an¬
głi. despiciunt se salutari ab eis: quod in nouo testamento alo¬
hanne factum. ñ colum reuerent angłs scscipit : uerumetiã
ne faciat. interdĩcit. Ob hoc homo inueteri testamento despi-¬
cit᷑. nec resalutatur ab angło: eo quod homo nondum tranissis¬
set indm. Suscipit᷑ aut bomo a deo: & reuerent̾ salutatur
abangło. Ham & mariam angłs gabriel legitur salutasse:
ꝙ iohanni angłm salutanti. ab eodem angło dicit᷑. Uide ne
feceris : conseruus enim tuus sum. & frũm tuoꝵ. Per quod

Expanded text:
sed quia satietas ista fastidium nescit, angeli desiderant in eo prosed quia satietas ista fastidium nescit, angeli desiderant in eo prospicere semper. Ubicunque in Scripturis sanctis pro Deo angelus ponitur: Filius intelligitur. Ante Dominicae incarnationis adventum, discordia inter angelos et homines fuit. Veniens autem Christus, pacem in se angelis et hominibus fecit. Eo quippe nato, clamaveruntagnoscitur, quod salutati in Veteri Testamento ab hominibus angeli, despiciunt se salutari ab eis. Quod in Novo Testamento a Joanne factum non solum reverenter angelus suscipit, verum etiam ne faciat interdicit. 28. Ob hoc homo in Veteri Testamento despicitur, nec resalutatur ab angelo, eo quod homo adhuc nondum transisset in Deum. 29. Suscipitur autem homo a Deo, et reverenter salutatur ab angelo. 140 Nam et Mariam angelus Gabriel legitur salutasse, et Joanni angelum salutanti ab eodem angelo dicitur: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum, et fratrum tuorum. Per quod
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ant anglĩ dei cumspicere: Iterum si eum non contuent᷑
Nam ueracit̾ credimꝰ. qd̾ dm̃ angłi& uident. & uidere desi¬
d̾ant. & habent & habere desidant: & amant & amare nitũ
tͦ Sienim sic uidere desiderant. ut effectu desiderii sĩ pfru¬
ant᷑: desid̾ium hoc necessitatem habet &s necessitas ista pȩna¬
lis ÷. Abeatis uͦ angłis om̃is pȩna longe:: quia numquam
simul pena & beatitudo conueniunt. Rursum sieos dicimꝰ
dei uisione satiari: satietas fastidium habere solet. S soimꝰ
illos dei uisione. quã & desid̾ant. fastidiri non posse. Qluid
Sͣ nisi ut miro modo simul utrumq credamꝰ: qiuia et de¬
sidant & satiant᷑: S desiderant sine labore: ꝙ satiantur
sine fastidio. Neenim sit indesidorio necesntas: desidantes
sariantur. & iterum ne sit insatietate sastidium. satiat
desi¬
derant. Uident gͦ angłi faciem patͥs per satietatem :

Expanded text:
derant angeli Dei conspicere? Iterum, si eum non contuentur, derant angeli Dei conspicere? Iterum, si eum non contuentur, Nam veraciter credimus quod Deum angeli et vident et videre desiderant, et habent et habere festinanttur. Si enim sic videre desiderant ut effectu desiderii non perfruantur, desiderium hoc necessitatem habet, et necessitas ista poenalis est. Sed beatis angelis omnis poena longe est: quia nunquam simul poena et beatitudo conveniunt. Rursum, si eos dicimus Dei visione satiari, satietas fastidium habere solet, et scimus illos Dei visionem quam et desiderant, fastidire non posse. Quid ergo est, nisi ut miro modo simul utrumque credamus, quia et desiderant et satiantur? Sed desiderant sine labore, et satiantur sine fastidio. Ne enim sit in desiderio necessitas, desiderantes satiantur. Et iterum: Ne sit satietate fastidium, satiari desiderant. Vident enim angeli faciem Patris per satietatem,
Abbreviated transcription (Latin):
tilitate naturȩ. exꝑientia tempoꝵ: reuelatione supernar pote¬
statum. Quotiens d̾s quocunq flagello huic mundo irascit᷑:
ad ministerium uindictȩ. apostatȩ angłi mittunt᷑. Qui tam̃
diuina potestate coercent᷑ : ne tantum noceant quãtum cu¬
piunt. Boni aut̾ angłi. ad ministerium salutis humanȩ
deputati st̾: ut curas administrent mundi. & regant omĩa
iussu dei: testante apło. Nonne om̃s inquit st̃ administra¬
torii sp̃s inministerium missi: ꝓpt̾ eos qͥ hȩreditatẽ capiunt
sumunt: solidamq speciem ex glesti elemento inducunt: per
quam humanis obtutib manifestiꝰ demonstrent᷑. Singulȩ gñ¬
tes p̃positos angłos babere credunt᷑: qđ ostendit᷑ testimoni an
głi danihebloquentis. Ego inquit ueni ut nuntiarem tibi:
eo uobis: quia angłi eoꝵ semꝑ uident faciem patͥs mei quun
çlis:. Unde & petrus in ac̃tib apłoꝵ cum pulsaret ianuam.

Expanded text:
tilitate naturae, experientia temporum, revelatione superiorum potetilitate naturae, experientia temporum, revelatione superiorum potestatum. Quoties Deus quocunque flagello huic mundo irascitur, ad ministerium vindictae apostatae angeli mittuntur: qui tamen divina potestate coercentur, ne tantum noceant, quantum cupiunt. Boni autem angeli ad ministerium salutis humanae deputati sunt: ut curas administrent mundi, et regant omnia jussu Dei, testante Apostolo: Nonne omnes, inquit, sunt administratorii spiritus, in ministerium missi, propter eos qui haereditatem csumunt, solidamque speciem ex coelesti elemento induunt, per quam humanis obtutibus manifestius demonstrentur. 20. Singulae gentes praepositos angelos habere creduntur, quod ostenditur tegeli Danieli loquentis: Ego, inquit, veni ut nuntiarem tibi, co vobis quia angeli eorum semper vident faciem Patris mei, qui est in coelis. Unde et Petrus, in Actibus apostolorum, cum pulsaret januam,
Abbreviated transcription (Latin):
tes dm̃ laudamꝰ. S ideo dicunt᷑ laudare ꝙ ipsa: quia e¬
andẽ laudẽ. earum parturit causa. Dixerunt antiqui
qd̾ nichil tã ebes sit: qd̾ ñ sensũ habeat indm̃. huio: u
lud qd̾ ex silice duro scintilla ercũtit᷑. & si ignis in sars
utiq̃. ibi sensus sentit᷑: ubi se uita ñ sentit.

Expanded text:
tes Deum laudamus. Sed ideo dicuntur laudare ipsa, quia etes Deum laudamus. Sed ideo dicuntur laudare ipsa, quia eadem laudem eorum parturit causa. 4. Dixerunt antiqui, quod nihil tam hebes sit, quod non sensum habeat in Deum. Hinc est illud quod ex silice duro scintilla excutitur. Et si ignis in saxo, utique ibi sentitur sensus, ubi se vita non sentit.
Abbreviated transcription (Latin):
parilitate consimili. s ex quadam subdita & creata spe¬
cie boni. Sicut ars inartifice retorquet ⁊ laudem: ita
rerum creator ꝑ creaturam suã laudat᷑: & quantũ sit
excellentior. ex ipsa oꝑis conditione monstrat᷑. Eix pulori¬
tudine circum scͥptȩ creaturȩ. pulcͥtudinẽ suã quȩ cur¬
oum soͥbi nequit. facit d̾s intelligi: ut ipsis uestigiis re¬
uertat᷑ homo ad dm̃. quib auersus ÷: Ut quia ꝑ amo¬
rẽ pulcͥtudinis creature. a creataris forma se abstulit:
rursũ ꝑcreaturȩ decõrẽ. ad ereatoris pulcͥtudinẽ reu̾ta¬
t᷑. Quibusdã gradib intelligentiȩ. ꝑ creaturã ꝓgreditur
homo ad intelligendum dm̃ creatorẽ : id ÷ ab insensibilib
surgens ad sensibilia. a sensibilib ad rationabilia: arationã¬
bilib ad creatorẽ. Intelligibilia ꝑsẽ collaudant dm̃: irrati¬
onabilia & insensibilia ñ per se s ꝑ nos: dum ea consid̾an¬

Expanded text:
parilitate consimili, sed ex quadam subdita et creata speparilitate consimili, sed ex quadam subdita et creata specie boni. Sicut ars in artificem retorquet laudem, ita rerum creator per creaturam suam laudatur. Et quanto sit excellentior ex ipsa operis conditione monstratur. Ex pulchritudine circumscriptae creaturae pulchritudinem suam, quae circumscribi nequit, facit Deus intelligi, ut ipsis vestigiis revertatur homo ad Deum quibus aversus est. Ut quia per amorem pulchritudinis creaturae a Creatoris forma se abstulit, rursum per creaturae decorem ad Creatoris pulchritudinem revertatur. Quibusdam gradibus intelligentiae per creaturam progreditur homo ad intelligendum Deum creatorem, id est, ab insensibilibus surgens ad sensibilia, et a sensibilibus bilibus surgens ad Creatorem. Intelligibilia per se collaudant Deum, irrationabilia et insensibilia non per se, sed per nos, dum ea consideran
Abbreviated transcription (Latin):
m de deo loquens scͥptura plerumq dicat. ecce ds.
re.etiam nec angłicus: quamuis usq ad parilitatẽ angłi¬
cam. humana post resurrectionẽ natura ꝓficiat. ẜ ad cõ¬
templandũ dm̃ indefessa consurgat: uidere tamen eius es-¬
sentiam plene ñualet. quia nec ipsa ꝑfec̃tio angłica intañ¬
tum attingit scire: scd̃m apłm qui ait. Pax dei que ex¬
superat omnẽ sensum: ut subaudias. etiam angłoꝵ. So¬
la enim tͥnitas sibi integre nota ÷. & humanitati axp̃o
susceptȩ: quȩ t̾cia ẽ intͥnitate ꝑsona. Intelligibilit quo¬
dã miro modo dei essentia sci̾ri pot̾. dum ee creditur.
opus uͦ eius. quod utiq eguari ei ñ pot᷑. atq iuditia a
nullo penitus scuintur. Dei quidem secreta uiditia
rarum corporea magnitudo componit᷑ꝰ ut magna
considerent᷑ ix parius. & ex uisibilib ĩ uisibilia estiment᷑
atq ex pulcͥtudine factoꝵ. effeõtor oꝑum agnoscat᷑: ñtam̃

Expanded text:
1. Dum de Deo loquens Scriptura plerumque dicit: Ecce Deus, 1. Dum de Deo loquens Scriptura plerumque dicit: Ecce Deus, re, etiam nec angelicus, quamvis usque ad parilitatem angelicam humana post resurrectionem natura proficiat, et ad contemplandum Deum indefessa consurgat, videre tamen ejus essentiam plene non valet, quam nec ipsa perfectio angelica in totum attingit scire, secundum Apostolum, qui ait: Pax Dei, quae exsuperat omnem sensum , ut subaudias, etiam angelorum. Sola enim Trinitas sibi integre nota est, et humanitas a Christo suscepta, quae tertia est in Trinitate persona: 2. Intelligibiliter quodam miro modo Dei essentia sciri potest, dum esse creditur. Opus vero ejus, quod utique aequari ei non potest, atque judicia a nullo penitus sciuntur. Dei secreta judicia rarum corporea magnitudo componitur, ut magna considerentur ex parvis, et ex visibilibus invisibilia aestimentur, atque ex pulchritudine factorum effector operis agnoscatur, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
humana inopia. sicut & reliqua uerba: quatinꝰ idquod
ineffabile: utcunq dici possit: quoniã de deo nichit
digne humanus sermo dicit. Dum localis ñ sit ds̃. lo
cilit̾ tamen in suis ambulat scĩs: dũ de loco in locum
p̃dicat᷑ abeis. Nam d̾s qui nec loco mouet᷑ nec tẽpore
inseruis tamen suis & tempore & loco mouet᷑: quotienᷤ
abeisdem localit᷑ p̃dicat᷑. Dum de deo nec scđ̃m situm. nec¬
scđm qualitatẽ. nec scdm habitum aut motum. aliquid
digne dicatur: inest tam̃ ei quodaminꝰ latitudo caritatis.
qua nos & ab errore colligit. & continet inueritate: in:
ei & longitudo. qua nos longanimit᷑ malos portat. do¬
nec emendatos pat̾ȩ future restituat: in est & altitudo.
ꝑ quã omnẽ sensum. scientiȩ suȩ inmensitatȩ ex superat:
in est ei & ꝓfundũ. quo dampnandos inferiꝰ usta equalita¬
te disponens prȩordinat. Qd̃ iniusibilis sit deus.

Expanded text:
humana inopia sicut et reliqua verba: quatenus id quod humana inopia sicut et reliqua verba: quatenus id quod ineffabile est, utcunque dici possit: quia de Deo nihil digne humanus sermo dicit. caliter tamen in suis ambulat 119 sanctis, dum de loco in locum praedicatur ab eis. Nam Deus, qui nec loco movetur, nec tempore, in servis tamen suis et tempore et loco movetur, quoties ab eisdem localiter praedicatur. 6. Dum de Deo nec ssecundum qualitatem, nec secundum habitum aut motum aliqdigne dicatur, inest tamen ei quodammodo latitudo charitatis, qua nos et ab errore colligit, et continet in veritate. Inest ei et longitudo, qua nos longanimiter portat, donec emendatos patriae futurae restituat. Inest ei et altitudo, per quam omnem sensum suae scientiae immensitate exsuperat. Inest ei et profundum, quo damnandos inferius justa aequitate disponens praeordinat. CAPUT III. Quod invisibilis sit Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
ut unaqueq res pro magnitudine portionis suȩ capiat
eum: id ÷ maxima mauis & minima minꝰ: dum sit potius
ipse totus in om̃ib. siue om̃ia in ipso. Om̃ipotentia diui¬
ne maiestatis. cuncta potestatis suȩ inmensitate conclu¬
dit: nec euadendi potentiam eius. quis aditum inuenĩre
poterit: quia ille omĩa circumquaq constringit. Cunc̾¬
ta enim intra diuini uditii om̃ipotentiã coartantur:
siue que continenda sunt. ut salua sint: seu ea quȩ am¬
dm̃ quempiam. Qui enĩ non habet placatũ: nequaꝗ̃.
extra omĩa s ñ exclusum. & ideo interior:. ut omĩa
contineat : ideo extioꝵr. ut incircum scͥptȩ magnitudi¬
nis suȩ inmensitate om̃ia concludat. ꝑ id gͦ quod ex¬
terior ÷:̃ ostendit᷑ esse creator: ꝑid uͦ qd̾ interior guber¬
nare om̃ia demonstrat᷑. Ac ne eaquẽ creata sunt. sine
deo eẽnt. ds̃ intra om̃ia est: uerum ne extradm̃ essent.

Expanded text:
ut unaquaeque res pro magnitudine portionis suae capiat ut unaquaeque res pro magnitudine portionis suae capiat eum, id est, maxima majus, et minima minus, dum sit potius ipse totus in omnibus, sive omnia in ipso 2. Omnipotentiae divinae majestas cuncta potestatis suae immensitate concludit nec evadendi potentiam ejus quisquam aditum invenire poterit, quia ille omnia circumquaque constringit. Cuncta enim intra divini judicii omnipotentiam coarctantur, sive quae continenda sunt, ut salva sint, sive quae ame effugere Deum quempiam. Qui enim eum non habet placatum, nequaquamextra omnia, sed non exclusum. Et ideo interiorem, ut omnia contineat; ideo exteriorem, ut incircumscripta magnitudinis suae immensitate omnia concludat. Per id ergo, quod exterior est, ostenditur esse creator; per id vero quod interior, gubernare omnia demonstratur. Ac ne ea quae creata sunt sine Deo essent, Deus intra omnia est. Verum ne extra Deum essent,
Abbreviated transcription (Latin):
tate. ineius mansit dispositione consilii. Pon usu nr̃o
aliud putemus dm̃. aliud pulcritudinem eius. atq
aliud magnitudinem ipsius: sicut. aliud ÷ homo aliud
pulcritudo eius: quia desistente pulcritudine homo
manet. Ac per hoc qui ita intelligit dedeo. dm̃ corpore¬
um esse credit: dum pulcritudo & magnitudo dei ipse
deus sit. Ideo deus dicitur simplex. siue ñ amittendo
quod habet : seu quia: ñ aliud ⁊ ipse. & aliud qd̾ impso 
In ordinate dicimus conferri uitiis. ea que ordinate in
deo st̾: utpote simplicitas que aliquando dicit᷑ stulticia.
& ñẽ. apud dm̃ uͦ. sũma simplicitas ÷. Iuxta hano regu¬
lã ꝙ cȩtera eristimanda ft̃. Qd̃ inmensus & omnipotũs¬
oN ideo cęlum & terram implet ds. ut sit deus.
contineant eum: s ut ipsa potius contineant᷑ ab eo
Non particulati d̾s implet om̃ia s cum sit idem unus: u¬
biq tamen ÷ totus. Non ita putandus ÷ in om̃ib esse ds.

Expanded text:
tate in ejus mansit dispositione consilii. 5. Non usu nostro tate in ejus mansit dispositione consilii. 5. Non usu nostro aliud Deum putare, aliud pulchritudinem ejus, atque aliud magnitudinem ipsius debemus sicut aliud est homo, aliud pulchritudo; quia, desistente pulchritudine, homo manet. Ac per hoc, qui ita intelligit Deum, corporeum esse credit, dum pulchritudo et magnitudo Dei ipse Deus sit. 6. Ideo Deus dicitur simplex, sive non amittendo quod habet, seu quia non aliud est ipse, et aliud quod in ipso est. Inordinate dici seu conferri vitiis ea quae ordinata sunt in Deo patet utpote simplicitas, quae aliquando dicitur pro stultitia, et non est. Apud Deum vero summa simplicitas est. Juxta hanc regulaon ideo coelum et terram implet Deus, ut contineant eum; sed ut ipsa potius contineantur ab eo. Nec particulatim Deus 118 implet omnia, sed cum sit idem unus, ubique tamen est totus. Non ita putandus est esse in omnibus Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
ir. U nde malum
quia et inconmutabilis est. et corrũ¬
pi omnino non potest. Creatura uero
bonum. s non sũmũ ẽ: quia mutabi¬
lis est. & dum sit quidem bonum.
non tamen potest esse & summum.
Quid est dei inmortalitas: nisi eius
inconmutabilitas: Nam & angłi
et animȩ inmortales st̃: s inmuta¬
biles ñ st̃. Ideoq solus d̾s dicit᷑ in¬
mortalis: quia solus incõmutabilis. Nam ut anima
mortt᷑. dum deserente deo de bono inmalum mutat᷑:
sic & angłus. dum deserente deo ẽ lapsus. Quod materiã
habet unde existat mutabile ẽ: quia de inforrai ad for¬
mam transit. Quod uͦ ñ habet mat̾eriam. inmutabi¬
leẽ: sicut deus. Itaq bene ac substantialit̾ st̃ ista indõ:
Id÷ incorruptio. immoetalitas. incõmutabilitas. Inde
ꝙ merito cunctȩ p̃ponit᷑ creaturȩ. Opus ñ consilium.
ra diuersa p̾cepit: s manens idem. incõmutabilis & ȩter¬
nũs. quid cuiq congruum e̾e̾r tempori. ab ipsa ȩterni¬

Expanded text:
UM. quia incommutabilis est, et corrumpi omnino non potest. Creatura vero bonum, sed non summum est 116, quia mutabilis est; et dum sit quidem bonum non tamen esse potest et summum. 2. Quid est Dei immortalitas, nisi ejus incommutabet animae immortales sunt, sed incommutabiles non sunt. Solus Deus dicitur immortalis, quia solus incommutabilis. Nam anima moritur, dum, deserente Deo, de bono in malum mutatur, sic angelus, dum deserente Deo lapsus est. Quod materiam habet, unde existat, mutabile est, quia de informam transit. Quod vero non habet materiam, immutabile est, sicut Deus utique est. Bene, ac substantialiter sunt ista in Deo, id est, incorruptio, immortalitas, incommutabilitas. Unde et merito cunctae praeponitur creaturae. 4. Opus non consilium, ra diversa praecipit, sed manens idem incommutabilis, et aeternus, quid cuique congruum esset tempori, ab ipsa tamen aeterni
Abbreviated transcription (Latin):
÷ sp̃s dei imaginẽ habeat. Nong est corporis. scrana indeum
qui hominem ad imaginem suam fecit: quia mente. ñ car¬
nem ad similitudinem suam oreauit. Cogitagͥ quale arp̃¬

Expanded text:
est Spiritus Dei imaginem habeat. Non ergo esse corporis formam in Deum, est Spiritus Dei imaginem habeat. Non ergo esse corporis formam in Deum, quia hominem ad imaginem suam fecit, quia mentem non carnem ad similitudinem suam creavit. Haec est r
Abbreviated transcription (Latin):
ris hoꝵ similib. abhumanis mentib trahit᷑ simili¬
tudo ad dm̃: sicut ÷ obliuscens & memorans. hino: qd̾ s ꝓ¬
ph̃a dicit. Iurauit dñs excercituũ ꝑ animã suam:. Nonꝗd as̃
animã habeat: s hoc nr̃o narrat affectu. & alibi simlifi¬
gura & uermis & scarabeus intelligit᷑. Nec mirũ siuilib
significationib figuret᷑: qui usꝙ ad nr̃arũ passionum
seu carnis contumelias. descendisse cognoscit᷑. Namꝙ a p̃c ag¬
natura: & serpens ꝓmoete & sapientia. ñ ꝓnatura scͥbitut.
Nam& in ppha plaustri portantis sęnum species aucit᷑
scđm similitudinẽ. species ducunt᷑ addm: neq pro sub¬
stantie. ꝓprietate.s ꝓ efficientiis causarum. Unde a credi¬
sũptã creaturarum speciem. Fallunt᷑ quidam stultoꝵ
dum legunt ad imaginẽ dei factum eẽ hominẽ arbitrã¬
tes dm eẽ corporeum: dũ ñ caro que ⁊ ccrpus. s anima que

Expanded text:
ris horum similibus ab humanis mentibus trahitur similiris horum similibus ab humanis mentibus trahitur similitudo ad Deum, sicut est obliviscens et memorans. Hinc est pheta dicit: Juravit Dominus exercituum per animam suam . Non quod Deus animam habeat, sed hoc nostro narrat affectu. Et alibi simili figura et vermis et scarabeus intelligitur . 6. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur. Nam et Chrisnatura; et serpens, pro morte et sapientia, non pro natura scribitur. Nam et in propheta plaustri portantis fenum species ducitur secundum similitudinem species ducuntur ad Deum; neque pro substantiae proprietate sed efficientiis causarum. Unde et credisumptam creaturarum speciem. Falluntur quidam stulti, qui, dum legunt ad imaginem Dei factum esse hominem, arbitrantur Deum esse corporeum, dum non caro quod est corpus, sed anima quae
Abbreviated transcription (Latin):
ratione qua ꝑfaciem conspectã quisꝙ cognoscitꝰ. hoc en
inoratione dicit᷑ deo. Ostende nobis faciem tuã. Acsĩ dicat᷑
Da nobis cognitionem tuam. Os dei unigenitꝰ eius est.
& illa lingua: ita & prodei uerbo. os ponit᷑. quia mos est ut
ore uerba formentur. & si uolueris genere locutionis illo
demonstrare quo is qui efficit. ꝑid quod efficit᷑. nominat᷑.
bene os ꝓuerbis ponis. sicut linguam ꝓuerbis: sicut ma¬
num pluteris. Uestigia dei st̃. qd̾ nunc d̾s ꝑ speculũ agno¬
scit᷑ ad ꝑfec̃tum uͦ or mpotens repꝑit᷑: dum infutu¬
rũi facie ad faciẽ quibusq electis p̾sentabit᷑: ut ipsã speci

Expanded text:
conspectam quisque cognoscitur. Hoc enim in oratione Deo dicitur: Ostende nobis faciem tuam, ac si dicatur: Da nobis cognitionem tuam. 9. Os Dei Unigenitus ejus est.icimus illa et illa lingua, ita pro Dei verbo os ponitur, quia mos est ut verba ore formentur. Et si volueris genere locutionis illo demonstrare, quo is qui efficit per id quod efficitur nominatur, bene os pro verbo ponis, sicut linguam pro verbis, sicut manum pro litteris. 10. Vestigia Dei sunt, quibus nunc Deus per speculum agnoscitur. Ad perfectum vero omnipotens reperitur, dum in futuro facie ad
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sens. futurũue aliquid credit᷑: s om̃ia presentia in eo
dicunt᷑: quia ȩt̾nitate sua cuncta complẽctit᷑. Aliõgͥn
mutabilis ÷ ds credendus: si ei successiones tempoꝵ ascri¬
bant᷑. Si semꝑ aliqua essent cumdeo tempora: non esset
tempus sed ȩt̾nitas: nec smutarent᷑ tempora s starent.
Prensens. ꝑt̾itum. & futurum nr̃m ÷ habẽre ñ dm̃. Uerbi
net dicit᷑. S nec ipsoꝵ angłoꝵ decessio accessiõue est tẽpoꝵ
Pam duas ee̾ increaturis res credimꝰ. quib uicissitudo tẽ

Expanded text:
praesens, futurumve aliquod creditur, sed omnia praesentia in eo dicuntur, quia aeternitate sua cuncta complectitur. Alioquin mutabilis est Deus credendus, si ei successiones temporum ascribuntur. Si semper aliqua essent cum Deo tempora, non esset tempus, sed aeternitas; nec mutarentur tempora, sed starent. 2. Praesens, praeteritum et futurum nostrum est habere, non Dei. Verbi net dicitur. 3. Sed nec ipsis angelis decessio accessiove est temporum. Nam duas esse in creaturis res, qui
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant ante peccatum subiecta. Nr̃o uitio nisua natura no¬
bis mala st̾: ea que nobis nocent. Ham lur dum sit bona
infirmis oculis nexia ÷: & tunc oculoꝵ uitiũ. ñ lucis est.
Sio & cȩt̾a. Cumcreaturar̃ stimulis ex elementoꝵ aduersi¬
tatib homo uerberat᷑: peccati hoc exĩgere pęnã uidet᷑
ut suꝑbiens homaeaquȩ infra ipsum st̃ patiat᷑ adu̾¬
sa. Unde ꝙ insapientia legit᷑. Pro deo pugnabit orbis terra¬
animȩ. nec uita rationi: si animꝰ ñ÷ subditꝰ conditori. Tc̃
aut ned e sibiciunt̃ nobis orĩa quȩ sub nos st: si nos subioimꝰ¬

Expanded text:
fuerunt ante peccatum subjecta. Nostro vitio, non sua natura, nofuerunt ante peccatum subjecta. Nostro vitio, non sua natura, nobis mala sunt ea quae nobis nocent. Nam lux, dum sit bona, infirmis oculis noxia est, et tunc oculorum vitium, non lucis est; sic et caetera. 10. Cum creaturarum stimulis et elementorum adversitatibus homo verberatur, peccati hoc exigere poenam, ut Deo superbiens homo ea quae infra ipsum sunt patiatur adversa. Unde et in Sapientia legitur pro Deo: Pugnabit cum eo orbis terraanimae, nec vitium rationi, si animus non est subditus Conditori. Tunc autem recte subjiciuntur nobis omnia quae sub nobis sunt, si nos subjicim
Abbreviated transcription (Latin):
linquat inultã. Credit᷑ ab hereticis. mentẽ adeo. uitia adi¬
abolo fuisse creata: inde & ab ipsis duȩ naturȩ bona ꝙ mala
putant᷑. S uitia. natura ñst̃. & dum uere adiabolo sint:
statũ: nisi ut ex contrariis malis bonȩ naturȩ dear eminẽ
reb ꝑinirtum÷ malum: ut naturȩ bonum ãd cõparationem
extremũ uermiculũ natura malũ dixeris: uniuersȩ ereaturȩ
iniuriã facis. Cunc̾ta mala ꝑpeccatũ pͥmi hominis ꝓpȩnast᷑
transiãta inuniuersum genꝰ humanũ. Prõinde quȩcũq ui¬
dent᷑ mala. partĩ nobis sẽuiunt origine: partim culpa. Ma¬
la dicunt multa increaturis ꝑuersi: ut igne̾. nuia urit: ut
ferrũ quia occĩdit: ut ferã. quia mordet: s cõmoda ipsoꝵ nͣ
intendens homo. accusat in illis. qd̾ sibi debet potiꝰ imputa¬
ri c̃uuissq ꝓpeccato. Ita effec̃ta st̃ nexia: que illi omĩa ex parte

Expanded text:
linquat inultam. 4. Creditur ab haereticis mentem a Deo, linquat inultam. 4. Creditur ab haereticis mentem a Deo, abolo fuisse creata, unde et ab his duae naturae, bona et mala, putantur. Sed vitia natura non sunt, et dum vere a diabolo sint, statum, nisi ut ex contrariis malis bonae naturae decor eminere et in rebus permistum est malum, ut naturae bonum ad comparationem extremum vermiculum natura malum dixeris, universae creaturae injuriam facis. Cuncta mala per peccatum primi hominis pro poena sunt translata in universum genus humanum. Proinde quaecunque videntur mala, partim nobis saeviunt origine, partim culpa. 9. Mala dicunt multa in creaturis perversi, ut ignem, quia urit; ut ferrum, quia occidit; ut feram, quia mordet, sed commoda ipsorum non intendens homo, accusat in illis quod sibi debet potius imputa; cujus pro peccato ista effecta sunt noxia, quae illi omni ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
natura ualde bona .ix. Unde malum.
Auor adiabolo non⁊ creatum s inuentũ. ꝙ ideo nichil
eit malum: quia sine deo fac̃tum ÷ nichil. Deus aut̃¬
Nn malum ñ fecit. Non quia alicubi aut aliquando erat
malum. unde fieret diabolus malus: s quia uitiũ÷: dum
esset angłs bonus. suꝑbiendo effectꝰ : malus: & ideo recte
dicit᷑ abeo inuentũ malũ. Nullam esse maturã mali dicimꝰ:
quia natura om̃is. aut incõmutabilis ut ds̃. aut conmu¬
tabilis ut creatura ÷. Malum uͦ ideo natura nulla ÷: quia
accedendo inbonam naturam. ẽfficit eam uitiosam. Qd dũ
discedit. natura manet: ꝙ malũ qd̾ m̃erat. nusquã est. Fx
eo qđ uitiũ noret nature. agnoscit᷑ uitiũ natura ñ esse: qͥa
niohil qd̾ naturale ÷. nocet. dum natura bona dãpnatur ꝓpt̾
uoluntatẽ malã: ipsa mala uolunitas testis est natiuȩ bonȩ
quȩ intantũ testatur eam et̾ bonã: ut illam ds̾ ꝓ malo ñ re¬

Expanded text:
natura valde bona.natura valde bona.1. Malum a diabolo non est creatum, sed inventum; et ideo nihil est malum, quia sine Deo factum est nihil, Deus autem malum non fecit. Non quia alicubi aut aliquando erat malum, unde fieret diabolus malus, sed quia vitio suo, dum esset angelus bonus, superbiendo effectus est malus; et ideo recte dicitur ab eo inventum malum. 2. Nullam esse naturam mali constat, quia natura omnis aut incommutabilis ut Deus est, aut commutabilis ut creatura est. Malum vero ideo natura nulla est, quia accedendo in bonam naturam efficit eam vitiosam, quod cum discedit, natura manet, et malum quod inerat nusquam est. Ex eo quod vitium nocet naturae, agnoscitur vitium naturam non esse, quia nihil quod naturale est nocet. 3. Dum natura bona damnatur propter voluntatem malam, ipsa voluntas mala testis est naturae bonae, quae in tantum testatur eam esse bonam, ut illam Deus pro malo non re
Abbreviated transcription (Latin):
& menbra corporis cum sint sungula bona. maus ta menbo¬
num faciunt : dum singła om̾ia ualde bonum corpꝰ efficut.
Decor elementoꝵ om̃iũ inpulcro & apto consistit. S pulcrũ
ee̾ qd̾ ꝑse ipsum ⁊ pulcrũ. ut ahomo exanima & menbris
om̃ib constans: aptum uͦ ee̾. ut uestim̃tũ uł uictũ. Ieoq
hominẽ dicimꝰ pulcrũ ad se: quia ñ uestim̃to ꝙ uic̃tui ẽ ho¬
mo necessariꝰ. s ista homini. Ideo aut̃ ila apta: quia ñsibi
sic̃ homo pulcra. aut ad se: s ad aliud. id ÷ ad hominẽ accõ¬
modata. ñ sĩbimet necessaria. hoo & de oet̾is elementorũ
naturis dicendum. Cuncta quȩ st̃ & fac̾ta st̃. mira uaide st̃.
s consuetudine uiluerunt. Ideõꝙ sic diuina scrutare opera:
ut semꝑ ea cogites inmensa. Fecit d̾s oĩa ualde bona. Nich
gͦ natura malum: quando & ipsa quȩ increaturis uidentures¬
se pęnalia. sibene utant᷑. & bona & ꝓspera st̃: si male utantur.

Expanded text:
et membra corporis, cum sint singula bona, majus tamen boet membra corporis, cum sint singula bona, majus tamen bonum faciunt, dum singula omnia valde bonum corpus efficiunt. 18. Decor elementorum omnium in pulchro et apto consistit; sed pulchrum ei quod se ipsum est pulchrum, ut homo ex anima et membris omnibus constans. Aptum vero est, ut vestimentum et victus. Ideoque hominem dici pulchrum ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ideo autem illa apta, quia non sibi, sicut homo, pulchra, aut ad se, sed ad aliud, id est, ad hominem accommodata, non sibimet necessaria. Hoc et de caeteris elementorum naturis dicendum est. 19. Cuncta quae sunt, et facta sunt, mira valde sunt, sed consuetudine viluerunt. Ideoque sic divina scrutare opera, ut semper ea cogites immensa. 132 CAPUT IX. Uergo natura malum, quando et ipsa quae in creaturis videntur esse poenalia, si bene utantur, et bona, et prospera sunt, si male utan
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑: cogno̾tio uͦ sua inscipsa ad compensationẽ cognitio¬
nis illius que ÷ indeo quia longe inferior . uespera nominatur.
Ioeoq post uesperã mane fiebat: quia dum suam inse cognitionẽ
sibi satisfacere ñ agnosceret. ut se plenius nosse potuisset. addm̃
sese referebat creatura: in quo se dies agnoscendo melius fieret.
aliqua uinde iã talis fieret uax. S quia antequã diceret. fiat.
nulla ex̾titit creatura: ipsũ fiat. quod dictũ ÷ i nęt̾nitate uer¬
bi ñ inuocis sono enunciatum :. Num septies a deo uisa. septi¬
esꝙ laudata÷ creatura: quȩ ante quam fieret. ꝑfec̃te ab illo est
iuisa : S dum nos sungula uidentes laudamꝰ: est. tamꝙ̃ suꝑ¬
det & laudat ꝑ nos. S ꝑse ꝑhennit᷑ uidet ao sẽmpitͥue.: per
nos uͦ temporalit̾. Attende uniuersalit̾ creaturam in pͥn¬
cipio ualde bonã tio cari. simgłarit᷑ uͦ tantum bonã: qiua

Expanded text:
dicitur. Cognitio vero sua in seipsa, ad compensationem cognitiodicitur. Cognitio vero sua in seipsa, ad compensationem cognitionis illius, quae est in Deo, quia longe inferior est, vespera nominatur. Ideoque post vesperam mane fiebat . Quia dum suam in se cognitionem sibi satisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum esse referebat creatura, in quo dies se agnoscendo melius fieret. aliqua, unde jam talis fieret vox. Sed quia antequam diceret Fiat, nulla exstitit creatura, ipsum Fiat quod dictum est, in aeternitate Verbi, non in vocis sono, enuntiatum est. 16. Non septies a Deo visa, septiesque laudata est creatura, quae antequam fieret perfecte ab illo est visa; sed dum nos singula videntes laudamus, fit tanquam idet et laudat per nos; sed per se perenniter ac sempiternos vero temporaliter. 17. Attende universaliter creaturam in principio valde bonam vocari, singulariter vero tantum bonam, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uiã caritatis demonstrat. Ideo suꝑferri aquis sc̃s dicit᷑ sp̃s:
quia donum dei est : in quo subsistentes requiescimꝰ: atq
ꝓtegendo nos suꝑfertur nobis. Unaqueq natura. suo pon¬
dere nĩtitur. Ignis aut̃ ꝙ oleum m̾ito suꝑiora semꝑ appe¬
insinuandã. ñ dies primus. s dies dictuᷤ est unus: & idoir¬
co ipse repẽtitur semꝑ inerecutione creaturȩ. Qui dies. boc
÷ natura angłoꝵ. quando creaturam ipsã contẽplabat᷑ : quo¬
dammͦ uesperascebat. Nonaut̃ ꝑmanendo in eius creaturȩ
contuitu. s laudem eius addm̃ rẽferens: eamq meluis indi¬
uina ratione conspiciens: continuo mane fiebat. Si uͦ ꝑma¬
nẽret neglecto creatire in creatus aspec̾tu: iã ñ uespera s nox
ũtiq fieret. dum se creatura melius indeo. quam in se ip¬
sa nouerit. ipsa sui cognitio. quȩ maior indeo÷. dies ꝙ lux

Expanded text:
viam charitatis demonstrat. 11. Ideo superferri aquis sanctus dicitur Spiritus, viam charitatis demonstrat. 11. Ideo superferri aquis sanctus dicitur Spiritus, quia donum est Dei in quo subsistentes requiescimus, atque protegendo nos superfertur nobis. 12. Unaquaeque natura suo pondere nititur. Ignis autem et 130 oleum merito superiora semper appeinsinuandam non dies primus, sed dies dictus est unus; et idcirco ipse repetitur semper in exsecutione creaturae. Qui dies, hoc est, natura angelorum, quando creaturam ipsam contemplabantur, quodammodo vesperascebat; non autem permanendo in ejus creaturae contuitu, sed laudem ejus ad Deum referens, eamque melius in divina ratione conspiciens, continuo mane fiebat. Si vero permaneret, neglecto Creatore, in creaturae aspectu jam non vespera, sed nox utique fieret. 14. Dum se creatura melius in Deo quam in se ipsa noverit, ipsa sui cognitio, quae major in Deo est, dies et lux
Abbreviated transcription (Latin):
que formari restabat. Uerum ipsa materia ex nichilo fac̾ta e¬
rat. Aliud est aliquid fieri posse: aliud fieri necesse eñe. Fi
eri necesse ÷ quod d̾s naturis inseruit: fieri autem posse est
qd̾ extra cursũ inditũ naturar̃ creator ut faceret quanquȩ uo¬
luit. reseruauit. Hon ex hoc substantiã habẽre credendȩ sunt
creans tenebras: s quia angłica natura quȩ ñ est p̾uaricata lux dr̃.
illa aũ quȩ ñ est p̃uaricata est. tenebrar᷑ nomine nuncupantur.
Unde& in pͥncipio lux atenebris diuĩdit᷑. S quia & hos ꝙ illos¬
ds creauit. inde formans lucem & creans tenebras: uerumtamͣ
bonos angłos non tamen creans. s etiamformans: malos uͦ cre¬
nis malisꝙ accipiendum ÷. Post annumeratã celi terrȩq cre¬
aturam. ideo nominat᷑ ingenesi sp̃s sc̃s: ut quia suꝑferri eũ
ꝑferri diceretur. Quod & apłs indicat: dum suꝑeminentẽ

Expanded text:
quae formari restabant; verum ipsa materia ex nihilo facta equae formari restabant; verum ipsa materia ex nihilo facta erat. Aleri necesse est, quod Deus naturis inservit; fieri autem posse est, quod extra cursum inditum naturarum Creator, ut faceret, quando voluit, reservavit. 9. Non ex hoc substantiam babere credendae sunt creans tenebras ; sed quia angelica natura, quae non est praevaricata, lux dicitur; illa autem quae praevaricata est, tenebrarum nomine nuncupatur. Unde et in principio lux a tenebris dividitur. Sed quia et hos et illos creavit, inde formans lucem et creans tenebras, verumtamen bonos angelos non tantum creans, sed etiam formans; malos venis malisque accipiendum est. 10. Post annumeratam coeli terraeque creaturam, ideo nominatur in Genesi Spiritus sanctus, ut quia superferri eum nctus superferri diceretur. Quod et Apostolus indicat , dum supereminentem
Abbreviated transcription (Latin):
ut esfectu desiderii ñ ꝑfruant᷑: desideriũ hoc necessitatẽ ha¬
bor Necessitas ista : penalis ẽ Et beatis angłis omĩs pena lon¬
ge ẽ: qͥa nunquã simul pena & beatitudo conueniunt. Rur¬
sũ sieos dicimꝰ dei uisione saciari. sacietas fastidiũ habere so¬
let. Et scimꝰ illos dei uisione. quã & desiderant fastidiri ñ posse
Quid gͦ ẽ nisi ut miro modo simul utrumq eredamꝰ. qͥa & de¬
siderant & saciant᷑ . Sed desiderant sine labore: & saciantur
sine fastidio. Ne enĩ sit indesiderio necessitas: desiderantes
saciant᷑. & iterũ. ne sit iusatietate fastidiũ: saciati desiderañ.
Uident gͦ angłi faciẽ patris ꝑ sacietatẽ. sed qͥa sacietas ista fasti¬
diũ nescit. angłi desiderant ineo ꝓspicere sẽꝑ. Ubicũq ui

Expanded text:
ut effectu desiderii non perfruantur, desiderium hoc necessitatem habet. Necessitas illa poenalis non est, et beatis angelis omnis poena longe est, quia nunquam simul et poena et beatitudo conveniunt. Rursum si eos dicimus Dei visione satiari, satietas fastidium habere solet; et scimus illos Dei visionem, quam et desiderant, fastidire non posse. Quid ergo est, nisi ut miro modo simul utrumque credamus, quia et desiderant et satiantur; sed desiderant sine labore, et satiantur sine fastidio. Ne enim sit in desiderio necessitas, desiderantes satiantur. Et iterum, ne sit necessitate fastidium, satiati desiderant. Vident dium nescit, angeli desiderant in eo prospicere semper. Ubicunque in
Abbreviated transcription (Latin):
uoliuitatis: ꝑ incarnationẽ igit᷑ xp̃i. ñ solũ deo reconciliatꝰ ẽ homo.
uerũ etiã pax int̾ homines & angłos reformata ẽ Discordia
agnoseit᷑: qd̾ salutati inueteri testam̃to ab hominib angłi. des¬
piciunt resalutari ab eis. Eid̾ innolo testam̃to aiohanne factũ.
ñ solũ reuerent̃ angłs suscipit. uerũ etiã ne faciat int̾ dicit :
Obhoc homo inueteri testam̃to despicit᷑. nec resalutat᷑ aban¬
gelo: eo qd̾ homo adhuc ñdũ transus& indõ Suscipit᷑ aut̃ homo
adeo⁊ & reuerent̃ salutat᷑ abangło: Nã & mariã angłs gabri

Expanded text:
isti, non solum Deo reconciliatus est homo: verum etiam pax inter angelos et homines reformata est. Discordia agnoscitur, quod salutati in Veteri Testamento ab hominibus angeli, despiciunt resalutari ab eis. Quod in Novo Testamento a Joanne factum, non solum reverenter angelus suscipit, verum etiam ne faciat Ob hoc homo in Veteri Testamento despicitur, nec resalutatur ab angelo, eo quod homo adhuc nondum transisset in Deum. Suscipitur autem homo a Deo, et reverenter salutatur ab angelo. Nam et Mariam angelus Ga
Abbreviated transcription (Latin):
nisteriũ uindicte apostate angłi mittunt᷑: qͥtam̃ diuina potes¬
tate cohercent᷑. ne tantũ noceant. quantũ cupiunt: Boni aut̃ an¬
głi. ad ministeriũ salutis humane deputatist̃: ut curas ad muuis¬
trent mundi. & regant onĩa iussu dĩ: testante apło. Nonne om̃s
inqͥt st̃ administratores sp̃s inministeriũ missi. ꝓpt̾ eos qͥhere

Expanded text:
vindictae apostatae angeli mittuntur: qui tamen divina potestate coercentur, ne tantum noceant, quantum cupiunt. Boni autem angeli ad ministerium salutis humanae deputati sunt: ut curas administrent mundi, et regant omnia jussu Dei, testante Apostolo: Nonne omnes, inquit, sunt administratorii s
Abbreviated transcription (Latin):
nulla infirmitate grauatist᷑ ut peccarent Homines aut̃ post
peccatũ id circo reuertunt᷑ ad ueniã: ꝓpt̾ qđ exlutea materia
pondus traxer̃ infirmitatis Ideoq pinfirma carnis condicione.
reditus patet homini ad salutẽ: sic̃ & psalmꝰ dic̃ Ipse scit. figm̃tũ
sit mea substantia Post quã apostate angłi cecider̃: reliqͥ ꝑ¬
seuerantia et̃ne beatitudinis solidatist̃. Unde & pꝰ celi creati

Expanded text:
nulla infirmitate gravati sunt ut peccarent. Homines autem post nulla infirmitate gravati sunt ut peccarent. Homines autem post peccatum idcirco revertuntur ad veniam, propter quod ex lutea materia pondus traxerunt infirmitatis, ideoque pro infirma carnis conditione, reditus patet homini ad salutem. Sicut et Psalmus dicit: Ipse scit figmentum sit mea substantia. Postquam apostatae angeli ceciderunt, reliqui perseverantiam aeternae beatitudinis solidati sunt. Unde et post coeli c
Abbreviated transcription (Latin):
inueritate conditꝰ. s ñstando c̃festĩ aueritate ẽ lapsus ¶ no
suꝑbie lap̃su. dũ deo ꝑtumorẽ se confer̃. & homo cecidit & dia¬
bolus Sed homo reuersus adpenitentiã: deo se inferioreui ẽẽ
cognoscit Diabolus uͦ ñ solũ in hoc ẽtẽptus qd̾ se dõ equalem
existimans cecidit: insuꝑ etiã superiorẽ se deo dicit. sedm̃ apłi
dictũ qͥait. de antixp̃o. qui aduersat᷑ & extollit᷑. supra omne
qd ar as aut qd̾ colit᷑ diabolus ideo iã ñpetit ueniã: qͥa ñ com¬
pungit᷑ adpenitentiã. Meubra uͦ eiꝰ sepe ꝑhipocrisi de p̃cant᷑:
qd tam̃ ꝓ mala conscientia adipisci ñmerent᷑ Discat humana
miseria. qd̾ ea causa cicus ꝓ uocet᷑ ds̃ p̃stare ueniã. dũ infir¬
mo cõpatit᷑ homini: qͥa ipse homo traxit exparte iuferiore
infirmitatẽ peccandi. hoc ẽ ex carne qua elusa anima deti¬
netͣ. Apostate angłi ideo ueniã ñhabent: qͥa carnalis fragilitatis

Expanded text:
o confestim a veritate est lapsus. Uno superbiae lapsu, dum Deo per tumorem se conferunt, et homo cecidit, et diabolus. Sed homo reversus est ad poenitentiam, dum se inferiorem esse cognoscit. Diabolus vero non solum in hoc contentus, quod se Deo aequalem existimans cecidit, insuper etiam superiorem Deo se dicit, secundum apostoli dicta, qui ait de Antichristo: Qui adversatur, et extollitur  Deus, aut quod colitur. Diabolus ideo jam non petet veniam: quia non compungitur ad poenitentiam. Membra vero ejus saepe per hypocrisin deprecantur, quod tamen pro mala conscientia adipisci non merentur. Discat humana miseria, quod ea causa citius provocetur Deus praestare veniam, dum infirmo compatitur homini: quia ipse homo traxit ex parte inferiori infirmitatem peccandi, hoc est, ex carne, qua inclusa anima detinetur. Apostatae angeli ideo veniam non habent: quia carnalis fragilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ad nuntiat. Cedri ñfuer̾ altores illo inparadiso dei: abietes ñ ad¬
equauer̃ sũmitatẽ illius Omne lignũ paradisi. ñ ẽ. ad similatum
illi: qm̃ speciosiorẽ fecit eũ ds̃. Distat conditio angłi: acondicione
hominis. Nomo enĩ ad similitudinẽ dei conditꝰ est. Arehangłs
uͦ qͥ lapsus ẽ. signaculũ dĩ similitudinis appellatus ẽ: testante
dño ꝑhiezechielẽ: Iu signaculum similitudinis: plenꝰ sapientia
& ꝑfectꝰ decore. indeliciis paradisi dĩ fuisti. Quanto enĩ subti¬
lior.ẽ. eiꝰ natura: tanto plenius extitit ad similitudinẽ diuine
ueritatis ex pressa Prius decelo cecidisse diabolũ: quã homo
conderet᷑. Nã mox ut factꝰ ẽ insuꝑbiã erupit. & p̃cipitatꝰ de
celo est Nã iuxta ueritatis testimoniũ: abiutio m̃dax fuit.

Expanded text:
annuntiat: Cedri non fuerunt altiores illo in paradiso Dei, abietes non adannuntiat: Cedri non fuerunt altiores illo in paradiso Dei, abietes non adaequaverunt summitatem illius. Omne lignum paradisi non est assimilatum illi, quomodo speciosiorem fecit eum Deus. Distat conditio angeli a conditione hominis: homo enim ad similitudinem Dei conditus est; archangelus vero qui lapsus est, sig Ezechielem: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti . Quanto enim subtilior est ejus natura, tanto plenius exstitit ad similitudinem divinae veritatis expressa. Prius de coelo cecidisse diabolum liquet quam homo conderetur. Nam mox ut factus est, in superbiam erupit, et praecipitatus de coelo est. Nam, juxta
Abbreviated transcription (Latin):
Natura angłoꝵ mutabilis ẽ: qͥa mẽ illis mutabilitas innatu¬
ra: s facit eos incorruptos caritas sempit̃na. Sr̾a ñ natura ẽẽ
gat᷑ iu illis. cõtemplatio ereatoris Inde & priuatꝰ ẽ apostata
angłs. dũ fortitudinẽ suã ñ adeo. s a se uoluit custodire. dute¬
dicit scriptura: prior omium creata ẽ. sapientia Lur enim
diciit᷑ participando lucr et̾ne: sapientia uͦ dicunt᷑. genite
inherendo sapientie: Et dũ sint mutabiles natura ñtam̃ sinit
cos contẽplatio mutari diuina Ante omnẽ creationẽ inundi.
creati st̃ angłi. Et aute omnẽ crrationẽ angłoꝵ: diabolus con¬
ditꝰ ẽ. sic̃ scriptũ ẽ Ipse c̃ principiũ uiarũ dei. Unde. & ad cõ¬
parationẽ angłoꝵ archangłs appellatꝰ est. Prius enĩ ereatꝰ
extitit ordinis platione : ñ temporis quantitate. Primatũ
habuisse int̾ angłos diabolũ: ex qua fiducia cecidit. ita ut sine
reparatione laberet᷑. Cuiꝰ p̃lationis excellentiã. ꝓpħa his uerbis

Expanded text:
nquit, mutabilis est, quia inest illis mutabilitas in natura, sed facit eos incorruptos caritas sempiterna. Gracia, non natura ‹esse› gatur in illis contemplacio creatoris. Unde et privatus est apostata angelus, dum fortitudinem suam ndicit Scriptura: Prior omnium creata est sapientia . Lux enim dicuntur, participando luci aeternae; sapientia vero dicuntur, ingenitae inhaerendo Sapientiae. Et dum mutabiles sint natura, non tamen sinit eos contemplatio mutari divina. Ante omnem creaturam creationem, or.  mundi creati sunt angeli, et ante omnem creationem angelorum diabolus conditus est, sicut scriptum est: Ipse est principium viarum Dei . Unde et ad comparationem angelorum archangelus appellatus est. Prius enim creatus exstitit ordinis praelatione, non temporis quantitate. Primatum habuisse  sic  angelorum diabolum, ex qua fiducia cecidit, ita ut sine reparatione laberetur, cujus praelationis excellentiam propheta his verbis
Abbreviated transcription (Latin):
ad contuendã uẽritatẽ. m̃tis serenitate consurgit. &
sine ulla ꝑturbacione ad eqͥtatis intelligenciã ꝑuenit.
Non accipies ꝑsonã inudicio. Et iterũ: Non miserebe¬
ris pauꝑi iniudicio Qͥ enĩ consanguinitatis uel ami¬
cicie fauore. siue inimiciciarũ odio iudiciũ ꝑuertus.
sine dubio inxp̃m quiẽ. ueritas & iusticia peccare
noscunt᷑. Iniqui uidices errant inueritate sentencie.
dũ intendit in qualitate ꝑsone: & exulcerant sepe
iustos. dũ imꝓbe dͥefendunt iniquos. Qui aut̃ recte
p̃sidere stud&. nec partẽ palpare nouit. nec cohibere
aiusticia didicit: LuiII. demuneribus
ui recte iudicat. & premiũ inde remuneracionis
expectat: fraudẽ indeo ꝑpetrat. qͥa iusticiam
quã gratis imꝑtire debuit accepcione pecume uen¬
dit. Bono male utunt᷑: qͥ in iuste ꝓtẽporali lucro iudi¬
amor p̾mii ꝓuocat. Quib si spes nummi subtrahitur:

Expanded text:
ad contuendam veritatem mentis serenitate consurgit: et ad contuendam veritatem mentis serenitate consurgit: et sine ulla perturbatione ad aequitatis intelligentiam pervenit. Non accipias personam in judicio . Et iterum: Non misereberis pauperis in judicio. Qui enim consanguinitatis vel amicitiae favore, sive inimicitiarum odio, judicium perin Christum, qui est veritas et justitia, peccare noscuntur. 2. Iniqui judices errant in veritate sententiae, dum intendunt in qualitatem personae, et exulcerant saepe justos, dum improbe defendunt iniquos; qui autem recte praesidere studet, nec partem palpare novit, nec cohibere a justitia didicit. CAPUT LIV. De muneribus. 1. Qui recte judicat, et praemium exspectat, fraudem in Dominum perpetrat, quia justitiam, quam gratis impertire debuit, acceptione pecuniae vendit. Bona male utuntur, qui juste pro temporali lucro judiamor praemii provocat; quibus si spes nummi subtrahitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Iudices praui. iuxta ꝓpħenerbũ. quasi lupi uesꝑe non
relinquunt. inmane̾: hogẽ dep̃sentis uite tantum c̃õ¬
modis cogitant. ñ defuturis. Uita enĩ ista: uesperũ. fu¬
tura uero: mane accipit᷑: Et bene ait quasi lupi: quia
lupoꝵ more cuncta diripiunt. & uix pauea pauꝑibus
Terbosi iudices & elati: ut sapientes uideantur. cib.¬
ñ discuciunt causas sed asserunt: sicq conturbatł
udieũ ordinẽ. dũ ñ suo contẽpti officio. aliena p̃sumua:
dã dũi udicare incĩptunt. trasciuit᷑ ipsãq iudicii
uidicat: infurore uidiciũ mutat. & ante ꝓfert sen¬
tentiã. quã agnoscat. Furor inudice inuestigacionẽ
ueri ñualet᷑ ad tingerẽ: qͥa mens eiꝰ turbata furore
abiscrutacione ałienat᷑ iusticie Iracudus iudex
iudicii ex am̃ plene contueri ñ ualet: qͥa caligine
furoris ñ uidet N aut̃ repulso furore discutit. facili

Expanded text:
Judices pJudices prelinquunt in mane, hoc est, de praesentis vitae tantum commodis cogitant, non de futuris. Vita enim ista vesperum futura vero mane accipitur. Et bene ait quasi lupi, quia luporum more cuncta diripiunt, et vix pauca pauperibus erbosi judices et elati, ut sapientes videantur, non discutiunt causas, sed asserunt, sicque conturbant judicii ordinem, dum suo non contenti officio, aliena praesumunt, quidam dum judicare incipiunt irascuntur, ipsamque judicii judicat, in furorem judicium mutat, et ante profert sententiam quam agnoscat. Furor in judice, investigationem veri non valet attingere: quia mens ejus turbata furore, ab inscrutatione alienatur justitiae. Iracundus judex judicii examen plene contueri non valet: quia caligine furoris non videt. Qui autem repulso furore discutit, facilius
Abbreviated transcription (Latin):
p̃do tã cupidus inalienis quã iudex iniquus insuis
Latrones maccessis faucib ac latebrosis latentes in¬
sidias ponunt: isti palã rapacitatis auaricia seuiunt.
hostes malioꝵ sanguinẽ tantũ intendunt. iudices
⁊uasi crudelissimi carnifices ciuiũ opp̃ssione. suã
subiectoꝵ uitã extingunt Q enĩ destruant muli
Fẽ rari st̃ qui popłos legum moderamine regunt
Plerumq & boni iudices st̃: sed ministros rapaces
habent Hoꝵ figura ut ait qͥdam tãquã scilla ping¬
t᷑ atq describitur: Ipsa quidẽ humana specie: sed̾
capitib caninis accincta & circũdata ñ alit̾ quiliꝰ.¬
dam potestatib accidit. ut ipsoꝵ humannatem in¬
eia: nec finunt cępta partiũ negocia. quo usq mar¬
suppia eoꝵ qͥ causant᷑ ex auriant᷑. Quando enĩ iudi¬
cant: ñ causã. sed dona considerant Et sic̃ neglegentes
st̃ indiscussione eaũsanciũ: sic ineoꝵ dãpno sollicitist̃

Expanded text:
praedo tam cupidus in alienis, quam judex iniquus in suis. praedo tam cupidus in alienis, quam judex iniquus in suis. Latrones in accessis faucibus ac latebrosis jacentes insidias ponunt: isti palam rapacitatis avaritia saeviunt. Hostes in aliorum sanguinem tantum intendunt: judices quasi crudelissimi carnifices civium, oppressione sua subjectorum vitam extinguunt. Qui enim destruant multi sunt: rari sunt qui populos legum moderamine regant. Plerunque et boni judices sunt, sed ministros rapaces habent, horum figura, ut ait quidam, tanquam scilla pingitur, atque describitur. Ipsa quidem humana specie, sed capitibdam potestatibus accidit ut ipsorum humanitatem icia; nec finiunt coepta partium negotia, quousque marsupia eorum qui causantur, exhauriant. Quando enim judicant, non causam, sed dona considerant; et sicut negligentes sunt in discussione causantium, sic eorum damno solliciti sunt. 12.