comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ereat existentia uidendo continet. Qcͥqͥo gͦ crea¬
tor ñ uidet. eẽntia subsistẽli car&. Aliqñ aũ ab
auib in illum similitudo trahitur: sic̃ per
moysen ar. Ex panddit alas suas: & accepit eos.
Etꝰ sic̃ papħam ait. Sub u̾bra alarũ cuarũ
ꝓtege me. Quia enim nos paruulos dum
ꝓtegit. nutrit. & non graui atq onerosa.
se leui r blanda ꝓtectione nos refouet:
aũ suas in nos miscłias exerit: quasi more
suꝑnos auũ alas tendit. Aliquando etiã¬
insensatis reb ꝓpt̾ infirmitatẽ nrãm con¬
aescensione se cõparat: sicut ꝑ ꝓpham dĩc
Ecce ego stridebo subter uos: sicut ftridet plau¬
strum onustum feno. Quia enim fȩnũ ẽ. ui¬
ta carnalium. sicut scriptum ẽ. omnis caro
fenum: in eo quod dñs uitam carnalium
patitur: more plaustri fenum se portare tes¬
tatur. Cui sub fem onere stridere est: pon¬
dera & iniquitates peccantium cũ querela

Expanded text:
creat, existentia videndo continet. Quidquid ergo creacreat, existentia videndo continet. Quidquid ergo creator non videt, essentia subsistendi caret. Aliquando autem ab avibus inMosen dicitur: Expandit alas suas, et assumpsit eos. Et sicut propheta ait: Sub umbra alarum tuarum protege me. Quia enim nos parvulos, dum protegit, nutrit, et dum non gravi atque onerosa, sed leni et blanda protectione nos refovet, dum suas in nos misericordias exerit, quasi more avium super nos alas tendit. Aliquando insensatis rebus propter infirmitatem nostram alta condescensione se comparat, sicut per prophetam dicitur: Ecce ego stridebo subter vos, sicut stridet plaustrum onustum foeno. Quia enim foenum est vita carnalium, sicut scriptum est, Omnis caro foenum: in eo quod Dominus vitam carnalium patitur, more plaustri foenum se portare testatur. Cui sub foeni onere stridere, est pondera et iniquitates peccantium cum
Abbreviated transcription (Latin):
apħam aa isrł dicit. Recordatus sum tui: mi¬
ferans adolescentiȩ tuȩ. Et rursum ꝑsponse
comparationem loquens. & si illa oblita fuerit.
ego tãmen non oblunscar tui. Quis enĩ nesci¬
at. qr eł̃i memoria nec obliuione rũpitur. nec
recordatione sarcitur: s cum aliqua de se¬
rens ptermittit. more mentiũ obliuisci dr:
& cũ post longũ tempꝰ quȩ uoluerit insitat:
nr̃e mutabilitatis consuetudine recordatus
uocatur. Quo enĩ pacto diuinitatis eiꝰ uim
oblimo ãissipat: cui ipsa quoq laudabilis
memoria essentialit᷑ concordat: Nulla nanq
nisi aut p̃terita. aut absentia recordantur.
Quoisi gͥ ds p̃teritorum reminiscitur: cum
ipla que insem& ipsis prȩcerennt. eiꝰ nutui sc̃ꝑ
p̾sentia assistant: Aut quomͦ absentiũ recorda¬
cum dum omne quod ẽ. ꝑ hoc illi presto est.
quod in ipso c̃: Quod si ei presto non essae:
omĩno non esse. I am ñ existentia uidendo

Expanded text:
prophetam ad Israel dicit: Recordatus sum tui, miprophetam ad Israel dicit: Recordatus sum tui, miserans adolescentiam tuam . Et rursum per sponsae comparationem loquens ait: Et si illa oblita fuerit, ego tamen non obliviscar tui . Quis enim nesciat quia Dei memoria nec oblivione rumpitur, nec recordatione sarcitur? Sed dum aliqua deserens praetermittit, more mentium oblivisci dicitur; et cum post longum tempus quae voluerit visitat, nostrae mutabilitatis consuetudine recordatus vocatur. Quo enim pacto divinitatis ejus vim oblivio dissipat, cui ipsa quoque laudabilis memoria essentialiter non concordat? Nulla namque nisi aut praeterita, aut absentia recordantur. Quomodo ergo Deus praeteritorum reminiscitur, cum ipsa quae in semetipsis praetereunt ejus nutui semper praesentia assistunt? Aut quomodo absentium recordatur, dum omne quod est per hoc illi praesto est, quod in ipso est? Quod si ei praesto non esset, omnino non esset; nam non existentia videndo
Abbreviated transcription (Latin):
sum est. quȩdam iuxta seaudiens. quasi quib¬
dam ad illũ possib motieatur. Unde fit ut ꝑ
scripturam suã aliqñ a corporib hominũ. ali¬
qñ am̃tibus. aliqñ etiam ab insensatis rebus.
quasdam longe dissimiles inse similitudines
trahat. Plerũq enĩ a corporib hominũ in se
simibitudinẽ trahit: sicut de eo ppħa ad isras¬
ltas aicit. Q ui retigerit uos: tangit pupillã
stat minirum quod in natura sua nec oculum
Qs nee scapulas hab&: sed q nos ꝑoculum ceri¬
mus. in scapulis uero onera sustinemus: qs qđ
omia uideat oculũ habere ꝑhibetur: quod
uero nos tolerat. atq eo ipso quo tolerat ser¬
uat᷑. obumbrare nobis in scapulis ar. Ait
enim. In scapulis suns obumbrabitt. Ac sidi¬
ceretur peccatori homini. & pꝰ peccatum ueni¬
am. de p̾canti. Ea pietate te añs ꝓtegit: qua
te pietate tolerauit. Obumbrat enim in sca¬
amentib in se simnlitudinẽ trahit: sicut ꝑ

Expanded text:
ipsum est, quaedam juxta se audiens, quasi quibuipsum est, quaedam juxta se audiens, quasi quibusdam ad illum passibus moveatur. Unde fit ut per Scripturam suam aliquando a corporibus hominum, ali avibus, aliquando etiam ab insensatis rebus quasdam longe dissimiles in se similitudines trahat. Plerumque enim a corporibus hominum in se similitudinem trahit, sicut de eo propheta ad Israelitas dicit: Qui tetigit vos, tangit pupillam tibi . Constat nimirum quod in natura sua nec oculum Deus, nec scapulas habeat, sed quia nos per oculum cernimus, in scapulis vero onera sustinemus. Deus quod omnia videt, oculum habere perhibetur; quod vero nos tolerat, atque eo ipso quo tolerat servat, obumbrare nobis in scapulis dicitur. Ait enim: In scapulis suis obumbravit tibi. Ac si diceret peccatori homini, et post peccatum veniam deprecanti: Ea pietate Dominus te protegit, qua te pietate toleravit. Obumbrat enim in scaa mentibus in se similitudinem trahit, sicut per
Abbreviated transcription (Latin):
condepͥnabis me. ut tu iustificeris: Ac si aꝑte
dicertur. Tua quidem bene acta consideras:
sedmea occulta iudicia ignoras. Si gͦ ex tuis me¬
ritis contra mea flagella disputas: quid aliud
quã me de iniusticia addicere te iustificando
siuoce simili tonas. Quia humanũ genus be¬
atus iob meritis transcendebat: eum piꝰ con¬
ditor & eruiditor ad consideranda similitudi¬
nem sue magnitudinis ꝓuocat: ut cognita
tanta dissimilitudine in humilitate se pre
dum sũmoꝑe est: nequid in eo mens corpore¬
um suspicetur. In antropomorpͥitarũ namq
heresmi cadere.÷: eum qui incircunscriptȩ mi¬
plet & circũpcectitur om̃a. intra corporalia lo¬
mamenta concludere. S omp̃s ds ad sua nos
trahens. usq ad nrã se humiliat: atq ut alta in¬
simet humilib condescendit: quatinus paruu¬
lorũ animꝰ rebus cognitis enutritus. ad inquiren¬
da prnrgat incognita: atq ab eo qui longe suꝑip

Expanded text:
condemnabis me ut tu justificeris? Ac si aperte condemnabis me ut tu justificeris? Ac si aperte diceretur: Tua quidem bene acta consideras, sed mea occulta judicia ignoras. Si ergo ex tuis meritis contra mea flagella disputas, quid aliud quam me de injustitia addicere te justificando iam sanctiores.---Quia humanum genus beatus Job meritis transcendebat, eum pius conditor et eruditor ad considerandam similitudinem suae magnitudinis provocat, ut cognita tanta dissimilitudine, in humilitate se predum summopere est ne quid in eo mens corporeum suspicetur. In antropomorphitarum namque haeresim cadere est, eum qui incircumscripte implet et circumplectitur omnia, intra corporalia lineamenta concludere. Sed omnipotens Deus ad sua nos trahens, usque ad nostra se humiliat, atque ut alta insinuet, humilibus condescendit, quatenus parvulorum animus rebus cognitis enutritus, ad inquirenda exsurgat incognita, atque ab eo, qui longe super
Abbreviated transcription (Latin):
sionis ẽ. uoluntas iusta conditoris: quȩ cum
iniustũ facere nichil sol&: iusta agnoscitur
etiã silatet. Nam & cum ꝓ iniusticiȩ peccato
ꝑcutimur. si in ꝑcussione nr̃a diuinȩ uolun¬
tati comungimur: mox a nr̃a in itisticia ipsa
coniunctione lib̾amur. Quisqͥs enim iã ꝑcussi¬
onẽ colerat. sed adhuc causas ꝑcussionis igno¬
rat: si iustũ credens hoc ipsum contra se
iidicium amplectitur: eo ipso ab iniusticia sua
iam cotrectus ẽ. quo ꝑcussum se niste gratulat᷑.
Iu uindicta enĩ sna do se socians. sise contra se
erigit: & magna ẽ. iam iusticia quod uoluntati
mdicis concordat in pęna. cui discrepauit in
uerat: quasi cum difficultate ei int̾ supplicia
concordabat. Neq enĩ credidit quod flagella
que solent uicia extinguere. in illo sola meri¬
ta augerent. Unde minc iuste corripitur. ut
occultis indiciis & nesciens subderetur: eiq
dr. Nunquid irritũ facies iudiciũ meui: &

Expanded text:
sionis est voluntas justa conditoris. Quae cum sionis est voluntas justa conditoris. Quae cum injustum facere nihil solet, justa agnoscitur etiam si latet. Nam cum pro injustitiae peccato percutimur, si in percussione nostra divinae voluntati conjungimur, mox a nostra injustitia ipsa conjunctione liberamur. Quisquis enim jam percussionem tolerat, sed adhuc causas percussionis ignorat, si justum credens hoc ipsum contra se judicium amplectitur, eo ipso ab injustitia sua jam correctus est, quo percussum se juste gratulatur. In vindicta enim sua Deo se socians, sese contra se erigit; et magna est jam justitia, quod voluntati judicis concordat in poena, cui discrepavit in a discrepaverat, quasi cum difficultate ei inter supplicia concordabat. Neque enim credidit quod flagella quae solent vitia exstinguere in illo sola merita augerent. Unde nunc juste corripitur, ut occultis judiciis et nesciens subderetur, eique dicitur: Nunquid irritum facies judicium meum, et
Abbreviated transcription (Latin):
contra flagella sem& ipsũ defendere intitur:
flagellantis iudiciũ euacuare conatur. Nam
cũ sua culpa feriri se denegat: quia aliud ꝙͣ
iniusticiam ferientis accusat : ħeatũ itaq
iob non iccirco flagella cęlestia ꝑcusserunt. ut
in eo culpas extinguerent. sed potius ut meri¬
ta augerent: quatinus qui tranquillitatis
tẽpore in tanta scĩtate claruerat: etiam ex ꝑ¬
la tebat. Qui quidẽ culpam suã inter flagella
ñĩueniẽs. nec tam̃ flagella eadẽ. causãs eẽ augẽdi mt̾tid̾¬
p̃hedẽs ñuste feriri se crediait: cũ quid inse de¬
buisset corrigi non inuenit. S ne ipsa innocen¬
tia intumore elationis infletur. auimauoce cor¬
ripitur: et mens eius ab inquitate lib̾a. sed
uerberibus pressa ad iudicia occulta reuocat᷑:
ut suꝑna sententia & si ñ ẽ. cognita. nontamen
credatur iniusta: sed eo saltim iustũ credat om¬
ne quod patitur: quo nimirum constat. qr do
auctore patiatur. Oagna enĩ satis factio ꝑcus¬

Expanded text:
ni flagella semetipsum defendere nititur, flagellantis judicium evacuare conatur. Nam cum culpa sua feriri se denegat, quid aliud quam injustitiam ferientis accusat? Beatum itaque Job non idcirco flagella coelestia percusserunt, ut in eo culpas exstinguerent, sed potius ut merita augerent, quatenus qui tranquillitatis tempore in tanta sanctitate claruerat, et ex pe virtus latebat. Qui quidem culpam suam inter flagella non inveniens, nec tamen flagella eadem causam sibi esse augendi meriti deprehendens, injuste se feriri credidit, cum quid in se debuisset corrigi non invenit. Sed ne ipsa innocentia in tumorem elationis infletur, divina voce corripitur, et mens ejus ab iniquitate libera, sed verberibus pressa, ad judicia occulta revocatur, ut superna sententia, etsi non est cognita, non tamen credatur injusta; sed eo saltem justum credat omne quod patitur, quo nimirum constat quia Deo auctore patiatur. Magna enim satisfactio percus
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑbi enim ex respectu dñi confunduntur:
aut hiede pietate cognoscentes et dampnanteᷤ
tͥmina: aut illic supplicia de iusticia sentienteᷤᷤ.
Impioꝵ uͦ locus ipsa suꝑbia est: qr cum scͥptũ
sit. inicium om̃is peccati suꝑbia: unde orit᷑
impietas ibi continet᷑: qmus nec quicqͣm a.
suꝑbia distet impietas. Ualde enim suꝑbire
est᷑ impia de auctore sentire. Impius gͦ in loco
suo conterit᷑: qi ipsa suꝑbia qua eleuat᷑ obpri¬
mit᷑. Cumq efferendo se in cogitationib eri¬
git: lumen sibi uisticis quod inuenire debu¬
isset abscondit. Sepe autẽ cum contͣ dm̃ falsa
gła exterius ꝓficit: uera miseria interius ma¬
nescit. Unde ꝓpħa ait. Deiecisti eos dum alle¬
uarentur. Non enim ait deiecisti eos postqͣm
eleuati sunt: s dum alleuarent᷑. qi hoc ipsũ
fit suꝑbis interius deici: quod eis falsa contin¬
git gloria extenus eleuari. Ordinante enim
diuino udicio. ñ eis hic aliud culpa est. atq

Expanded text:
Superbi enim ex respectu Domini confunduntur, aut hic de pietate cognoscentes et damnantes crimina, aut illic supplicia de justitia sentientes. Impiorum vero locus ipsa superbia est, quia cum scriptum sit: Initium omnis peccati superbia , unde oritur impietas, ibi continetur, quamvis nec quidquam a superbia distat impietas. Valde enim superbire est impia de auctore sentire. Impius ergo in loco suo conteritur, quia ipsa superbia qua elevatur opprimitur; cumque, efferendo se in cogitationibus erigit, lumen sibi justitiae quod invenire debuisset abscondit. Saepe autem dum contra Deum falsa gloria exterius proficit, vera miseria interius inanescit. Unde Propheta ait: Dejecisti eos dum allevarentur . Non enim ait: Dejecisti eos postquam elevati sunt, sed dum allevarentur, quia hoc ipsum sit superbis interius dejici, quod eis falsa contingit gloria exterius elevari. Ordinante enim divino judicio, non eis hic aliud culpa est, atque
Abbreviated transcription (Latin):
non sufficit: in remedio penitentis adum¬
turtures offerantur. Semius qr columba¬
rum pulli uł turturis. pro cantu gemitꝰ
habent. Quid gͦ ꝑ duos columbarũ pullos
uel duos turtures. nsi duplex penitentiȩ nr̃ȩ
gemitus designatur: ut cũ ad offerenda bo¬
na oꝑa non assurgimus. nos m&e ipsos aupli
ua oꝑati sumus¬
alter uͦ offerrim
namq totũ incensũ dr. Unũ gͦ turturem
ꝓ peccato offerimus: cũ pro culpa gemitũ
damus. De altero uͦ holocaustum facimus:
cũ ꝓ eo quod bona negleximus. nos m&̃ipsos
funditus succendentes. igne doloris ardemus.
Quia gͥ dupler inpenitentia gemitus debetar:
beatus iob diuine uocis increpatione ꝓficiens.
atq in sua reprehensione succrescens. dixisse
se unũ. & alterũ penitens facetur. Acsi aꝑte
beatum iob lũbos accingere. quid interroga¬
re dĩ. qͥd hominis indicare: primo iam anĩ ser¬
mone tractatũ ẽ. Quia gͦ lectoris tedio pãr¬

Expanded text:
non sufficit, in remedium poenitentis adjunnon sufficit, in remedium poenitentis adjunturtures offerantur. Scimus quia columbarum pulli vel turtures pro cantu gemitus habent. Quid ergo per duos columbarum pullos, vel duos turtures, nisi duplex poenitentiae nostrae gemitus designatur, ut cum ad offerenda bona opera nva operati sumusalter vero offerri in namque totum incensum dicitur. Unum ergo turturem pro peccato offerimus, cum pro culpa gemitum damus; de altero vero holocaustum facimus, cum pro eo quod bona negleximus, nosmetipsos funditus succendentes, igne doloris ardemus. Quia igitur duplex in poenitentia gemitus debetur, beatus Job divinae vocis increpatione proficiens, atque in sua reprehensione succrescens, dixisse se unum et alterum poenitens fatetur, ac si aperte beatum Job lumbos accingere, quid interrogare Dei, quid hominis indicare, primo jam Domini sermone tractatum est . Quia ergo lectoris taedio par
Abbreviated transcription (Latin):
Iuramentum namq ꝓferre est: uoto nos
diumnȩ seruituti alligare. Et cum bona
oꝑa ꝓmittimus: bene nos facere spondemꝰ.
Cum uero abstiuentiam cruciatũq carnis
nrẽ uouemus: male adpresens nos nobis
facere iuramus.S quia nullus in hac uita
ita ꝑfectus ẽ. ut quãlib& do deuotus sit.
int̾ ipsa quantulumcunq pia uota ñ pec¬
capra p̃cipitur. Quid enĩ ꝑ agnam: nisi
actiue uitȩ innocentia: Quia ꝑ capram
quȩ in sũmis extremisq pendens rupib¬
pascitur: nisi contemplatiua uita signat᷑:
Qui gͦ se conspicit. ꝓmissa ac ꝓposita non
implesse: ad sacrificium dĩ sese studiosius
deb & uel in innocentia bom oꝑis. uel insul¬
limi pastu contẽplationis accingere. Et be¬
ne agna de gregibus. capra uero offerri de
gregib non iubetur: quia actiua uita mul¬
torumẽ. contemplatiua paucorũ. Et cum
hȩc agimus. que multos agere &. egisse con¬
spicius: quasi agnam de gregib damus.
S cũ offerentis uirtus ad agnam capramq

Expanded text:
uramentum proferre est voto nos divinae servitutis alligare, et cum bona opera promittimus, bene nos facere spondemus. Cum vero abstinentiam cruciatumque carnis nostrae vovemus, male ad praesens nos nobis parcere juramus; sed quia nullus in hac vita ita perfectus est ut quamlibet Deo devotus sit, inter ipsa quantulumcunque pia vota non peccapram praecipit. Quid enim per agnam, nisi activae vitae innocentia? Quid per capram, quae in summis saepe extremisque pendens rupibpascitur, nisi contemplativa vita signatur? Qui ergo se conspicit promissa ac proposita non implesse, ad sacrificium Dei sese studiosius debet vel innocentia boni operis, vel sublimi pastu contemplationis accingere. Et bene agna de gregibus, capra vero offerri de gregibus non jubetur, quia activa vita multorum est, contemplativa paucorum. Et cum haec agimus quae multos agere et egisse conspicimus, quasi agnam de gregibus damus. Sed cum offerentis virtus ad agnam capramque
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinis et ꝑfectus decore: in delitiis pa¬
radisi di fiusti. In cuncta gͥ creatura homo &
angłs simul conditus ertitit: qr ab omni na¬
tura irrationabili distinctus ꝓcessit. Quia gͦ
incuncta conditione rerum. nullum rationẽ
animal nisi angelus & hõ ẽ: quicqͥd ratione
uti nõ potest. cũ hoĩe factum non ẽ. Dicatur
itaq homini. dicatur de angelo: qui & si po¬
tentiam sullimitatis ꝑdidit: subtilitatem
tam̃ naturȩ rationalis minime amisit. Eoce
uehemoth. quem feci tecum. Ut dum ħo eũ
qui in ratione secum factus ẽ. ꝑisse consid̾ãt:
uicinũ sibi casum suꝑbiȩ ex ipsa ꝓpinqui stu
ꝑditione ꝑtimescat. In his aut̃ uerbis solle¬
rter intuendum ẽ. quod aꝑte uoce dnĩca ne¬
farium mane̾ dogna rep̃henditur: quidũ
duo pͥncipia loquitur. tenebrarum gentem
non factam asserere conatur. Quo mͦ enim
non facta gens nequissima dicitur: dũ uehe¬

Expanded text:
sapientia et perfectus decore in deliciis pasapientia et perfectus decore in deliciis paradisi Dei faisti . In cuncta igitur creatura, homo et angelus simul conditus exstitit quia ab omni creatura irrationali distinctus processit. Quia ergo in cuncta conditione rerum nullum rationale animal nisi angelus et homo est, quidquid ratione uti non potest, cum homine factum non est. Dicatur itaque homini, dicatur de angelo, qui etsi potentiam sublimitatis perdidit, subtilitatem tamen naturae rationalis non amisit: Ecce Behemoth, quem feci tecum. Ut dum homo eum qui in ratione secum factus est, periisse considerat, vicinum sibi casum superbiae ex ipsa propinqui sui perditione pertimescat. In his autem verbis solerter intuendum est quod aperte voce dominica nefarium Manichaei dogma reprehenditur, qui dum duo principia loquitur, tenebrarum gentem non factam asserere conatur. Quomodo enim non facta gens nequissima dicitur, dum Behe
Abbreviated transcription (Latin):
tiam dicimus. quȩ ꝓdire alia ex aliis mueni.¬
mꝰ: quo pacto cũ beato iob uehemoth creatus
asseritur. cum neq una sit substantia angeli
& hominis. neq homo ex angelo. neq angeltis
ex hoĩe proferatur: Si uero ꝓpt̾ hoc factus ue¬
hemoth cũ beato iob đr. quod creatura omĩs
ab auctore qui in actione sua nequaꝙͣ tempo¬
ris ꝓ telatione distenditur. simul condita non du¬
bitatur: cur de uehe moth specialit᷑ dr. quod cõ¬
mune cũ creaturis omnib generalit᷑ habetur:
S si rerum causas subtili discussione pulsamus:
simul factum angelum hominẽq cognoscimꝰ.
Simul indelic& non unitate tẽporis: sed cog¬
nitione rationis. Simul ꝑ acceptam imaginem
sapientiȩ: & non simul ꝑ coniunctam substanti
am formȩ. Scͥptũ namq est de homine. facia¬
mus hominẽ ad imaginẽ & similitudinẽ nrãm.
Et ꝑ ierechielẽ ad sathan dr. Tu signaculum

Expanded text:
tiam dicimus, quae prodire alia ex aliis invenimtiam dicimus, quae prodire alia ex aliis invenimus, quo pacto cum beato Job Behemoth creatus asseritur, cum neque una sit substantia angeli et hominis, neque homo ex angelo, neque angelus ex homine proferatur? Si vero propter hoc factus Behemoth cum beato Job dicitur, quod creatura omnis ab auctore, qui in actione sua nequaquam temporis protelatione distenditur, simul condita non dubitatur, cur de Behemoth specialiter dicitur quod commune cum creaturis omnibus generaliter habetur? Sed si rerum causas subtili discussione pensamus, simul angelum factum hominemque cognoscimus, simul videlicet non unitate temporis, sed cognitione rationis; simul per acceptam imaginem sapientiae, et non simul per conjunctam substam formae. Scriptum namque est de homine: « Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . » Et per Ezechielem ad Satan dicitur: « Tu signaculum
Abbreviated transcription (Latin):
gultum. herbamq narrauerat: nunc uno die
facta manifestat: ut liquido ostendet. quod
creat᷑a omnis simul ꝑ substantiam ertitit: ꝙͣ¬
tus nonsimul ꝑspeciẽ ꝓcessit. Hinc illic quoq
scriptum ẽ. C reauit ds hominẽ ad imaginem
suam. Ad imaginem di creauit illum: mascu¬
lum & sȩminã fecit eos. Necdum enĩ eua fac¬
ta describitur: & iam homo masculus & femi¬
na ꝑhibetur. S quia exade latere erat ꝓcul
dubio femina ꝓcessura: in illo iam cõputatur
ꝑ substantiam. aquo fuerat ꝓducenda ꝑ formã.
Considare tam̃ħ ⁊ ĩ minimiᷤꝰ possumꝰ. ũexmmini maio¬
na pensemꝰ Herbanamq cũ creatur: necdũ¬
in illa fructus. necdũ fructus sui semen osten¬
ditur. In est uͦ ei etiam cũ non apparet frucłͦ
& sem̃: qi nimirũ simul sunt in radicis sub¬
stantia. quȩ non simul ꝓdeunt ꝑ temporis in¬
crementa. S quia hȩc simul creata ꝑsubstan¬

Expanded text:
gultum, herbamque narraverat, nunc uno die gultum, herbamque narraverat, nunc uno die facta manifestat, ut liquido ostenderet quod creatura omnis simul per substantiam exstitit, quamvis non simul per speciem processit. Hinc illic quoque scriptum est: Creavit Deus hominem ad imaginem suam, ad imaginem Dei creavit illum, masculum et feminam fecit eos . Necdum enim Eva facta describitur, et jam homo masculus et femina perhibetur. Sed quia ex Adae latere 1056 procul dubio femina erat processura, in illo jam computatur per substantiam, a quo fuerat producenda per formam. Considerare tamen haec et in minimis possumus, ut ex minimis majora pensemus. Herba namqin illa fructus, necdum fructus sui semen ostenditur. Inest vero ei etiam cum non apparet fructus, et semen, quia nimirum simuI sunt in radicis substantia, quae non simul prodeunt per temporis ined quia haec simul creata per substan
Abbreviated transcription (Latin):
t̾raq describitur: simul spĩtalia atq corpora¬
lia. simul quicqͥd de cęlo oritur. simul factum
quicquia de t̾ra ꝓducitur. indicatur. Sol qͥp¬
pe & luna & sidera: quarto die incęlo facta ꝑ¬
hibentur. S quod quarto die ꝓcessit inspe¬
tie: pͥmo die in cęli substantia ertitit ꝑ condi¬
tionem. Primo die creata t̾ra r: & t̃cio ar¬
busta condita. & cuncta terrȩ uirentia descri¬
buntur: S hoc quod indie tͣtio se inspecie
ꝓtulit: nimirum primo in ipsa de qua ortũ
ẽ. terrȩ substantia conditum fuit. Hinc est.
quod moyses & distincte ꝑ dies singulos condi¬
ta omnia retulit: & tam̃ simul omĩa creata
subiunx̃ dicens. Iste generationes cęli & terrȩ
qñ creatȩ sunt indie quo fecit dñs cȩlũ & ter
ram & omme uirgultum agri antequã oriret᷑
interra: omnẽq herbam regionis. Qui enim
diuersis dieb creatum cȩlum & terram. uir¬

Expanded text:
terraque describitur, simul spiritalia atque corporaterraque describitur, simul spiritalia atque corporalia, simul quidquid de coelo oritur, simul factum quidquid de terra producitur indicatur. Sol quippe, luna et sidera quarto die in coelo facta perhibentur, sed quod quarto die processit in specie primo die in coeli substantia exstitit per conditionem. Primo die creata terra dicitur, et tertio arbusta condita, et cuncta terrae virentia describuntur; sed hoc quod die tertio se in specie protulit, nimirum primo die in ipsa de qua ortum est terrae substantia conditum fuit. Hinc est quod Moyses distincte per dies singulos condita omnia retulit, et tamen simul omnia creata subjunxit, dicens: Istae sunt generationes coeli et terrae, quando creatae suntntequam oriretur in terra, omnemque herbam regionis . Qui enim diversis diebus creatum coelum et terram, vir
Abbreviated transcription (Latin):
omne quoa oppͥmendo rapit: omne quod
insinuando circũuolat: omne quod mi¬
nondo terr&: omne quodsuadendo blan¬
dditur: omne quod deꝑando frangit: om¬
ne quod ꝓmittendo decipit. Cuncta gͦ ter¬
gi uersationis eiꝰ certamina exoil itilir dicens.¬
Ecce uehemotb. quẽ feci tecum. Quem
sub uehe moth nomine. nisi antiquũ hostẽ
insinuat: qui int̾prȩtatus ex hebrea uoce¬
in latina lingua ammal sonat: Cuꝰ inferiꝰ
dum malitia subditur: patent᷑ ꝑ sona mon¬
stratur. S cum de dõ scriptũ sit. quia fecit
omĩa simul: cur hoc ammal cũ homine
fecise se indicat. dum cuncta qr simul fece¬
rum mutatione uariante distincte creata des¬
cribit. Quod tam̃ citius agnoscimus: si ipsas
causas originum subtilit̾ indagamꝰ. Rerum
quippe substantia simul creata ẽ: sed simul
species formata non ẽ. Et quod simul extitit
ꝑ substantiam materiȩ: non simul apparuit
ꝑ speciem formȩ. Cum enĩ simul factum celũ.

Expanded text:
omne quod opprimendo rapit, omne quod omne quod opprimendo rapit, omne quod insidiando circumvolat, omne quod minando terret, omne quod suadendo blanditur, omne quod desperando frangit, omne quod promittendo decipit. Cuncta ergo tergiversationis ejus certamina exorditur, dicensEcce Behemoth quem feci tecum. - Quem sub Behemoth nomine, nisi antiquum hostem insinuat, qui intin Latina lingua animal sonat? Cujus inferius, dum malitia subditur, patenter persona monstratur. Sed cum de Deo scriptum sit quia fecit omnia simul , cur hoc animal cum homine fecisse se indicat, dum cuncta quia simul fecerum mutatione variante distincte creata describat . Quod tamen citius agnoscimus, si ipsas causas originum subtiliter indagamus. Rerum quippe substantia simul creata est, sed simul species formata non est, et quod simul exstitit per substantiam materiae non simul apparuit per speciem formae. Cum enim simul factum coelum
Abbreviated transcription (Latin):
Et uile solacium defensoris deputat: qui¬
uirtutem aduersarii debilem putat. Uñ
bene ereptionẽ suam dnõ tribuens ꝓpħa
dicebat. diligam te dnẽ uirtus mea: aꝑte
uidelicet dicens. Eote magis diligo: quo
infirmitatem ꝓpriam sentiens. uirtutem
meam te esse cognosco. hinc rursum ait.
Oirifica miscdias tuas: qui saluos facis sꝑan¬
tes in te. Quia tunc nimirum miscđiȩ dñi mi
cum ꝑ easdem miscdđias. quam grauia fue¬
rint ꝑicula quȩ euasimus agnoscuntur.
Et qr sermone p̾cedenti dns beato iob mira
oꝑa scõrum sequentium patefecit: ut his
auditis disceret de uirtutum suarũ culmi¬
ne quã humilia sentire debuisset: nunc ei
cũ quo hoste bellum gerat oftenditur: &
uires fraudesq illius subtiliꝰ indicantur:
ut qi ad collo quium auctoris su ꝑductus
ẽ. argum̃ta aduersarii aꝑte cognoseat. Uer¬
bis emin sequentib fideli famulo dñs cunc¬
tas bostis callidi machinationes insinuat:

Expanded text:
et vile solatium deputat defensoris qui viet vile solatium deputat defensoris qui virtutem adversarii debilem putat. Unde bene ereptionem suam Domino tribuens propheta dicebat: Diligam te, Domine, virtus mea , aperte videlicet dicens: Eo te magis diligo, quo infirmitatem 1055 propriam sentiens, virtutem meam te esse cognosco. Hinc rursum ait: Mirifica misericordias tuas, qui salvos facis sperantes in te , quia tunc nimirum misericordiae Domcum per easdem misericordias quam gravia fuerint pericula quae evasimus, agnoscuntur.---Et quia sermone praecedenti Dominus beato Job mira opera sanctorum sequentium patefecit, ut his auditis disceret de virtutum suarum culmine quam humilia sentire debuisset, nunc ei cum quo hoste bellum gerat ostenditur, et vires fraudesque illius subtilius indicantur, ut qui ad colloquium auctoris sui perductus est, argumenta adversarii aperte cognoscat. Verbis enim sequentibus fideli famulo Dominus cunctas hostis callidi machinationes insinuat,
Abbreviated transcription (Latin):
ab huꝰ uiri uirib longe sunt. despecto dĩ
adiutorio sua se fortitudine saluari posse
confidunt. ꝓ quib quid dep̃cari aliud debe¬
mus. nisi ut si iam dona bonorum oꝑum ꝑ¬
ceperunt: hoc quoq donũ accipiant. ut
a quo hec acceperint discant: Iluia autem
p̃missis uerbis dñs potentiam suȩ magnitu¬
dinis intulit: nunc in subsequentib nequi¬
tiam antiqui hostis ostendit: ut bonus fa¬
mulus & auditis priꝰ uirtutibus adm̃ sciret
quantum diligeret: et cognita post callidi¬
Postquã enĩ uirtus eisui conditoris in notuit
nequaquã illum uires aduersarii lacere
debuerunt: ut eo magis defensori suo se hu¬
milius subderet. quo hostis sui nequitias sub¬
tilius cognouiss&: ꝓuecto remq suũ tanto
ardentius querer&: quanto terribiliorem
hostem cognosceret quẽ uitaret. Certum
quippe ẽ. qr minus diligit ereptorẽ suum:
qui minus intelligit ꝑiculum. quod euasit.

Expanded text:
ab hujus viri viribus longe sunt, despecto Dei ab hujus viri viribus longe sunt, despecto Dei adjutorio, sua se fortitudine salvari posse confidunt. Pro quibus quid deprecari aliud debemus, nisi ut si jam dona bonorum operum perceperunt, hoc quoque donum accipiant, ut a quo haec acceperint discant? Quia autem praemissis verbis Dominus potentiam suae magnitudinis intulit, nunc in subsequentibus nequitiam antiqui hostis ostendit, ut bonus famulus et, auditis prius virtutibus Domini, sciret quantum diligeret, et, cognita post callidiPostquam enim virtus ei sui conditoris innotuit, nequaquam illum vires adversarii latere debuerunt, ut eo magis defensori suo se humilius subderet quo hostis sui nequitias subtilius agnovisset, protectoremque suum tanto ardentius quaereret, quanto terribiliorem hostem cognosceret quem vitaret. Certum quippe est quia minus diligit ereptorem suum qui minus intelligit periculum quod evasit,
Abbreviated transcription (Latin):
mergi ꝑhibentur: qr sequentes infima. ad
inferm baratrum tendunt. Iusto enĩ iudicio
agitur. ut quos hic uoluntaria aduersio ex¬
çȩcat: illic ab intuitu ueri lummnis. digna
supplicii fouea abscondat. Igitur qr uir sc̃s
tanto diuinȩ potentiȩ t̾rore discussus ẽ. ut
ei diceretur. si habes brachium sicut ds. &.
si uoce simili tonas: disꝑge suꝑbos in furore
tuo. respiciens omnẽ arrogantẽ humilia.
& cȩtera quȩ deus quidem facere. sed homo
uix sufficit audire: cuncta hȩc qua dñs in¬
tentione p̃miserit. fine subdite conclusionis
saluare te possit dextera tua. Ac si aꝑte dice
ret. Si potes terribilia hȩc facere ipse quȩ ꝓ¬
tuli: tibi & non mͥ deputo bona omĩa quȩ
fecisti. Si uͦ peccantes alios respiciendo non
potes ꝑdere: liquet quod areatu nequiciȩ.
tua te non uales uirtute liberare. Ecce di¬
uina uoce ad beatum iob dr. quod sua ddert̃a
non saluetur: & tam̃ nonnulli hominũ qui

Expanded text:
mergi perhibentur, quia sequentes infima, ad mergi perhibentur, quia sequentes infima, ad inferni barathrum tendunt. Justo enim judicio agitur, ut quos hic voluntaria aversio excaecat, illic ab intuitu veri luminis digna supplicii fovea abscondat. Igitur quia vir sanctus tanto divinae potentiae terrore discussus est, ut ei diceretur: Si habes brachium ut Deus, et si voce simili tonas, disperge superbos in furore tuo, et respiciens omnem arrogantem humilia, et caetera quae Deus quidem facere, sed homo vix sufficit audire, cuncta haec qua Dominus intentione praemiserit, fine subditae conclusionis salvare te possit deret: Si potes terribilia haec facere ipsa quae pertuli, tibi et non mihi deputo bona omnia quae fecisti. Si vero peccantes alios respotes perdere, liquet quod a reatu nequitiae tua te non vales virtute liberare. Ecce divina voce ad beatum Job dicitur quod sua dextera non salvetur, et tamen nonnulli hominum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
eorum facies in foueam demerguntur: qr ima
petunt. dũ suꝑbiendo altiora appetunt: & quo
magis extollendo se erigunt: eo magis ruendo
inferius tendunt. Terrenam quippe głam quȩ¬
runt: & infima sunt quȩ ꝓspiciunt. dñ suꝑbi¬
endo. alta sectantur. Unde miro ac diuerso mͦ
res agitur. ut humiles cȩlũ petant. dũ se infra
deiciunt: suꝑbi uͦ infima appetant. dũ despi¬
ciendo cȩt̾os. quasi in altiorib extolluntur.
Isti se dum despiciunt. cȩlestibus iunguntur:
illi dũse erigunt. asuꝑioribus dunduntur. Atq
ut ita dixerim. illi se eleuantes depͥmunt.
isti depmentes leuant. Et bene de suꝑbienti¬
bus ꝑ psalmistam dr̃. Humiliat aut̃ peccato¬
res usq ad t̾ram: quia ea quȩ infra sunt ambi¬
entes. dũ extollendo se erigunt: amisso cȩlo qͥa
aliud quam terram petunt: Quib hoc ip¬
sum iã niinis cecidisse ẽ: relictis suꝑioribus
ima quęsisse. Recte gͦ eorũ facies in foueam de¬

Expanded text:
eorum facies in foveam demerguntur, quia ima eorum facies in foveam demerguntur, quia ima petunt, dum superbiendo altiora appetunt; et quo magis extollendo se erigunt, eo magis ruendo inferius tendunt. Terrenam quippe gloriam quaerunt, et infima sunt quae prospiciunt, dum superbiendo alta sectantur. Unde miro et diverso modo res agitur, ut humiles coelum petant, dum se inferius dejiciunt; superbi infima appetant, dum despiciendo caeteros quasi in altioribus extolluntur. Isti se, dum despiciunt, coelestibus junguntur; illi, dum se erigunt, a superioribus dividuntur, atque, ut ita dixerim, illi se elevantes deprimunt, isti deprimentes elevant. Et bene de superbientibus per Psalmistam dicitur: Humiliat autem peccatores usque ad terram , quia ea quae infra sunt ambientes, dum extollendo se erigunt, amisso coelo quid aliud quam terram petunt? Quibus hoc ipsum jam in imis cecidisse est relictis superioribus ima quaesisse. Recte ergo eorum facies in foveam de
Abbreviated transcription (Latin):
parte ẽ. mundior. quam inferiꝰ occultat: atq
ex ea parte sordidior. qua desuꝑ cinerẽ tolerat.
Qinsquis gͦ intentionẽ qua dm̃ debuisset que¬
rere negligit: quasi more panis subcinericii
mundioiem partem inferiꝰ p̃mit. Et cũ curã
scłi libenter tolerat: quasi congestum cinerẽ
suꝑiꝰ portat. Reuersaretur autͣ panis subimie¬
ricius. si desideriorum carnalium cinert̃ re¬
pelleret: & intentionẽ bonã quã inse dudũ
despiciendo opp̾sserat. suꝑiꝰ ostentaret. S reu̾¬
sari renuit: cum mens amore curarũ scłarium
p̃ssa molẽ suꝑpositi cmneris abicere negligit. Dũq
assurgere in intentione bona non appetit: qͣsi
foueam. Ac si dicat. ut ego. Iusto namq iai¬
oio. suꝑborũ facies dñs in foueam mergit: qr in¬
tentionem cordis eoiũ sese ultͣ homines erigentẽ
inferius deicit. Ima enĩ respicit: cuius facies fo¬
ueam attendit. Et bene de suꝑbis dr. quod

Expanded text:
parte est mundior, quam inferius occultat, atque parte est mundior, quam inferius occultat, atque ex ea parte sordidior, qua desuper cinerem tolerat. Quisquis ergo intentionem qua Deum debuisset quaerere negligit, quasi more panis subcinericii mundiorem partem inferius premit, et cum curas saeculi libenter tolerat, quasi congestum cinerem superius portat. Reversaretur autem panis subcinericius, si desideriorum carnalium cinerem repelleret, et intentionem bonam, quam in se dudum despiciendo oppresserat, superius ostentaret. Sed reversari renuit, cum mens, amore curarum saecularium pressa, molem superpositi cineris abjicere negligit, dumque assurgere in intentionem bonam non appetit, quasi foveam. - Ac si dicat, ut ego. Justo namque judicio superborum facies Dominus in foveam mergit, quia intentionem cordis eorum sese ultra omnes erigentem inferius dejicit. Ima enim respicit, cujus facies foveam attendit. Et bene de superbis dicitur quod
Abbreviated transcription (Latin):
enim atq impios usto iudicio dñs in pulue¬
re abscondit: q eorum corda ipsis que des¬
pecto amore creatoris eligunt. t̾renis oppͥmi
negotiis ꝑmitit. Unde et illorũ uitã cum
idicio extremo discutit: tamqm sibi abscon¬
ditam non cognoscit. dicens. Nescio quiestiᷤ.
Uita prauorũ sub puluere absconditur.:
qr abiectis et infimis desid̾iis grauat᷑. Quis¬
quis enim adhuc ea quȩ mundi sunt appetit:
qͣsi ante faciem ueri luminis ñ apparet: qr
nmirum subpuluere terrene cogitationis
latet. Hunc prauarum cogitationũ puluerẽ
oppͣssa mens colerat: quẽ uentus nequissimȩ
quaq anima t̾renis desideriis aggrauata: sub
ephraim specie ꝑ ꝓpħam dicitur. factus ẽ. ep¬
hraim subsineritius panis: qui non reuersa¬
tur. Ex nat᷑a quippe bene condita ẽ. nobis in¬
tentio quȩ surgat in dm̃: sed ex conuersatione
nequit᷑ assueta. in est uoluptas quȩ prȩsens
prȩmat in scłm. Panis aut̃ subcinericiꝰ ex ea

Expanded text:
enim atque impios justo judicio Dominus in pulvere abscondit, quia eorum corda ipsis quae, despecto amore creatoris, eligunt terrenis opprimi negotiis permittit. Unde et illorum vitam cum in extremo judicio discutit, tanquam sibi absconditam non agnoscit, dicens: Nescio qui estis . Vita pravorum sub pulvere absconditur, quia abjectis et infimis desideriis gravatur. Quisquis enim adhuc ea quae mundi sunt appetit, quasi ante faciem veri luminis non apparet, quia nimirum sub pulvere terrenae cogitationis latet. Hunc pravarum cogitationum pulverem oppressa mens tolerat, quem ventus nequissimae quaque anima terrenis desideriis aggravata sub Ephraim specie per prophetam dicitur: Factus est Ephraim panis subcinericius, qui non reversatur . Ex natura quippe bene condita est nobis intentio, quae surgat in Deum; sed ex conversatione nequiter assueta inest voluptas, quae praesens premat in saeculum. Panis autem subcinericius ex ea
Abbreviated transcription (Latin):
milia. Acsidicat. ut ego. Apte aut̃ ad uindic¬
te ordinem arrogantib suꝑbortm culpa p̃¬
ponitur: qr nimirũ non suꝑbia de arrogan
ob aut̃ modis adnõ peccator unusquisq res¬
picitur: cũ aut apeccato conuertitur. aut
ex peccato punitur. De respectu eñ conũ¬

Expanded text:
Ac si dicat ut ego. Apte autem ad vindictae ordinem arrogantibus superborum culpa praeponitur, quia nimirum non superbia de arrogantobus autem modis a Domino peccator unusquisque respicitur, cum aut a peccato convertitur, aut ex peccato punitur. De respectu enim conve
Abbreviated transcription (Latin):
loquendo suꝑauit: sed loquente dõ sułmiꝰ
eruditꝰ. sem& ipsũ cognoscendo reticuit. Ii¬
los namq iniuste loquentes subdidit: sed
ad uerba locutionis intimȩ. reuꝯ se ruste cog.¬
redarguit. Diuma enĩ iudicia cũ nesciunt᷑
non audaci sermone discutienda sunt. sed
formidoloso silentio ueneranda: qr & cum
causas rerum conditor inflagello non aꝑit:
eo iustas indicat quose eas facere qui sũme
de sem& ipso sentiat innotescat. Nit enim.¬

Expanded text:
loquendo superavit; sed loquente Deo, sublimius loquendo superavit; sed loquente Deo, sublimius eruditus, semetipsum cognoscendo reticuit. Illos namque injuste loquentes subdidit, sed ad verba locutionis intimae reum se juste cogredarguit. Divina enim judicia cum nesciuntur, non audaci sermone discutienda sunt, sed formidoloso silentio veneranda, quia et cum causas rerum conditor in flagello non aperit, eo justas indicat, quo se eas facere qui summe de semetipso sentiat innotescat. Ait enim
Abbreviated transcription (Latin):
tit sic̃ suꝑius aictũ ẽ. unde dignior efficit᷑. inde
sibimet indigna udeatur : & tunc rectitudim
longe esse se sentiant: cũ appropinquat. Uñ
salomon ait. Cuncta tep̾tami in sapientia:
dixi. sapiens efficias: & ipsa longiꝰ recessit a
me. Quesita enim sapientia longe recede¬
re dicitur: qr appropinquanti altior udet᷑.
Qui uͦ hanc nequaꝙͣ querunt: tanto se ei ꝓpin¬
quos ȩstimant: quanto eius rectitudinis re¬
gulam ignorant: ꝙr siti in tenebris. mirari
lucis claritatem nesciunt. quã nunꝗͣ uide¬
runt. Cumnq informa eiꝰ pulchritudinis non
tendunt: in sem&. ipsis libent̃ cotidie defor¬
miores fiunt. Nam quisquis eiꝰ radiis tangit᷑.
sua illi manifestius tortitudo monstratur.
& eo uerius inuenit quantum flectatur in
ucio: quo sagatius sũma c̃sidans conspicit
quantum distat arecto. Unde beatus iob
humanũ genus uirtutib transiens. amicos

Expanded text:
ut, sicut superius dictum est, unde dignior efficitur, inde ut, sicut superius dictum est, unde dignior efficitur, inde sibimet indigna videatur, et tunc rectitudini se longe esse sentiat, cum appropinquat. Unde Salomon ait: Cuncta tentavi in sapientia, et dixi: Sapiens efficiar, et ipsa longius recessit a me . Quaesita enim sapientia longe recedere dicitur, quia appropinquanti altior videtur. Qui vero hanc nequaquam quaerunt, tanto se ei propinquos aestimant, quanto et ejus rectitudinis regulam ignorant, quia siti in tenebris mirari lucis claritatem nesciunt, quam nunquam viderunt; cumque in formam ejus pulchritudinis non tenduntur, in semetipsis libenter quotidie deformiores fiunt. Nam quisquis ejus radiis tangitur, sua illi manifestius tortitudo monstratur; et eo verius invenit quantum flectatur in vitio, quo, sagacius summa considerans, conspicit quantum distat a recto. Unde beatus Job humanum genus virtutibus transiens, amicos
Abbreviated transcription (Latin):
euigilet: illa quȩ leuia paulo ante credidit. mox
ut gͣuia ac pesfifera ꝑhorrescit. Cuncta enĩ uel
in minmis noxia quasi atrocissima refugit: qr
undelicet ꝑ conceptionẽ sp̃s grauida introire ad
se iam nulla mania ꝑmittit. Ex eo enĩ quod
intus conspicit: quã sint horrenda hec que ex¬
t̃ius ꝑstrepunt sentit. Et quanto amplius sul¬
leuata ꝓfecerit: tantomagis refugit infima in
quib prostrata deficit. Nichil quippe eam
nisi id quod int̾ius uiderat. pascit: atq eo gra¬
uius tolerat. quicquid se ei extrinsecus inge¬
rit: quo illud non ẽ. quod intrinsecus uidet.
S ex his int̾iorib quȩ raptim uidere potu¬
it: ad extiora quȩ tolerat iudicandi regulam
sumit. Suꝑ se enim rapitur. dũ sullimia contẽ¬
platur: & sem& ipsam iam liberiꝰ excedendo con¬
spiciens. quicquid ei ex ipsa subscipsa remanet.
subtiliꝰ cõp̃hendit. Ex qua remiro mͦ agitur:

Expanded text:
evigilet, illa quae levia paulo ante credidit mox evigilet, illa quae levia paulo ante credidit mox ut gravia ac mortifera perhorrescit. Cuncta enim vel in minimis noxia, quasi atrocissima refugit, quia videlicet per conceptionem spiritus gravida, introire ad se jam inania nulla permittit. Ex eo enim quod intus conspicit, quam sint horrenda haec quae exterius perstrepunt sentit; et quanto amplius sublevata profecerit, tanto magis refugit infima, in quibus prostrata defecit. Nihil quippe eam nisi id quod interius viderat pascit; atque eo gravius tolerat quidquid se ei extrinsecus ingerit, quo illud non est quod intrinsecus vidit, sed ex his interioribus quae raptim videre potuit, ad exteriora quae tolerat judicandi regulam sumit. Super se enim rapitur dum sublimia contemplatur; et semetipsam jam liberius excedendo conspiciens, quidquid ei ex seipsa sub seipsa remanet, subtilius comprehendit. Ex qua re miro modo agitur,
Abbreviated transcription (Latin):
quo apud am̃ altius uirtutũ dignitate ꝓficiunt.
eo subtilius indignos se eẽ dep̃hendunt: qr dum
ꝓximi luci fiunt: quicquid eos in seipsis late¬
bat inueniunt. Et tanto magis foris sibi defor¬
mes apparent: quanto nimis pulchrũ ẽ. quod
intus uident. U nꝰ quisq enĩ sibi dũ tactu ue¬
ri luminis illustratur. ostenditur: & unde cog¬
noscit quid ẽ. iusticia inde eruditur. ut uideat
quod ẽ. culpa. Hinc ẽ. quod sepe mens nr̃a ꝙͣ¬
uis frigida in conuersationis humane actione
torpescat: quãuis in quibꝰdam delinquat & nes¬
oiat iͥ quãuis peccata quedam quasi nulla per¬
opendat: cũ tam̃ ad appetenda sullimia oratio¬
nis cõpunctione se erigit: ipso suȩ oculo cõpunc¬
tionis excitata ad circumspiciendam se post fle¬
tum uigilantior reddit. Nam cũ neglectam
se deserit. E noxio tepore torpescit: uel ociosa
reatꝰ credit. At si igni cõpunctionis incalescens.
a corpore suo tacta subito affiatu contẽplationis

Expanded text:
quo apud Deum altius virtutum dignitate proficiunt, eo subtilius indignos se esse deprehendunt, quia dum proximi luci fiunt, quidquid eos in seipsis latebat inveniunt; et tanto magis foris sibi deformes apparent, quanto nimis pulchrum est quod intus vident. Unusquisque enim sibi, dum tactu veri luminis illustratur, ostenditur; et unde agnoscit quid est justitia, inde eruditur, ut videat quid est culpa. Hinc est quod saepe mens nostra quamvis frigida in conversationis humanae actione torpescat, quamvis in quibusdam delinquat et nesciat, quamvis peccata quaedam quasi nulla perpendat; cum tamen ad appetenda sublimia orationis compunctione se erigit, ipso suae compunctionis oculo excitata ad circumspiciendam se post fletum vigilantior redit. Nam cum neglectam se deserit, et noxio tepore torpescit, vel otiosa s omnimodo credit. At si, igne compunctionis incalescens, a tepore suo, tacta subito afflatu contemplationis,
Abbreviated transcription (Latin):
sum : Ac si dicat. Sermonẽ meum defende¬
rem: si hunc cũ rationis pondere ꝓtulissẽ.
At p̾quã lingua leuitate usa comuincitur⁊
quid restat nisi ut conticendo refrenetur.&
Sequitur. Munũ meam ponã suꝑ os meũ.
Usu sacri eloquii in manu oꝑatio. in ore locutio
sol&e intelligi. Manum gͦ suꝑ os ponere est: uir¬
tutẽ bom oꝑis. culpas tegere incautȩ locutionis.
Quis uero inuemri potest qui quãlibet ꝑfectus
sit. de ocioso tamen sermone non pece&e. iacobo
attestante quiait. nolite plures magistri fieri.
in multis enim offendimus om̃s: & rursũ. lin¬
quam nullus hominũ domare potestꝰ Cuius
culpas redarguens: ꝑ sem& ipsam ueritas dicit.
Dico autẽ uobis. qm̃ om̃e uerbum ociosum
quod locuti fuerint homines: rationẽ reddeit
student culpas linguȩ tegere. meritis uitȩ:
student pondere bonorum oꝑũ prȩmere
inmoderata uerborũ. Unde in scã eccła ma¬

Expanded text:
Ac si dicat: Sermonem meum defenderem, si hunc cum rationis pondere protulissem. At postquam lingua levitate usa convincitur, quid restat nisi ut conticendo refrenetur? Sequitur: IBID.---Manum meam ponam super os meum. Usu sacri eloquii in manu operatio, in ore locutio solet intelligi. Manum ergo super os ponere est virtute boni operis culpas tegere incautae locutionis. Quis vero inveniri potest qui, quamlibet perfectus sit, de otioso tamen sermone non peccet? Jacobo attestante, qui ait: Nolite plures magistri fieri, in multis enim offendimus omnes . Et rursum: Linguam nullus hominum domare potest . Cujus culpas redarguens per semetipsam Veritas, dicit: Dico autem vobis quoniam omne verbum otiosum quod locuti fuerint homines, reddent student culpas linguae tegere meritis vitae. Student pondere bonorum operum premere immoderata verborum. Unde sancta E
Abbreviated transcription (Latin):
rum cotidie in usu uitȩ p̾sentis agitur: ut
de qualitate uenturi iudicis mortaliũ corda
doceantur. Nam cum duo ad iudiciũ ꝑgunt.
alius innocentiȩ sibi conscius. & alius culpe:
ante ꝓlatam sententiam adhuc tacentẽ iudi¬
cem utͥq conspiciunt: & tam̃ culpȩ debitor
grauem contra se iram hoc ipsum udicis silen¬
tiun. suspicatur. Quam iram sibi non denun¬
ciat ꝑturbatio iudicis. sed recordatio prauita¬
tis: qr & si adhuc foras reum sententia ñ clamat:
intus iam grauit᷑ conscientia accusat. At contͣ¬
iusticiȩ amicꝰ. decernentis uultum conspicit:
sed intus de testimonio bonȩ recordationis hi¬
larescit: & quo apud se quod metuat non ha¬
bet: om̃e quod erga semae ipsum est blandũ
uidet. Hoc itaq loco furor dñĩ dr̃. non ꝑtur¬
batio diuinȩ substantiȩ: sed suꝑ peccatores
male sibi conscios eraminatio iusta uindictȩ.
Quãuis enim eum tranquillũ in iudicio ui¬

Expanded text:
rum quotidie in usu vitae praesentis agitur, ut rum quotidie in usu vitae praesentis agitur, ut de qualitate venturi judicis mortalium doceantur. Nam cum duo ad judicium pergunt, alius innocentiae sibi conscius, et alius culpae, ante probatam sententiam adhuc tacente judice utrique conspiciunt, et tamen culpae debitor gravem contra se iram, hoc ipsum judicis silentium suspicatur, quam iram sibi non denuntiat perturbatio judicis, sed recordatio pravitatis, quia etsi adhuc foras reum sententia non clamat, intus jam graviter conscientia ac cusat. At contra amicus justitiae decernentis vul tum conspicit, sed intus de testimonio bonae recordationis hilarescit, et quo apud se quod metuat non habet, eo omne quod erga semetipsum est blandum videt. Hoc itaque loco furor Domini dicitur non perturbatio divinae substantiae, sed super peccatores male sibi conscios examinatio justae vindictae. Quamvis enim eum tranquillum in judicio vi