comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ponis anima est. sic uita animȩ d̾s. Sicut expirat
corpꝰ cum animã emittit. ita expirat anima cum
d̃m amittit. D̾s amissus mors animȩ. anima amis.¬
sa mors corꝑis. Plors corporis necessaria. mors ani-¬
pectore eiꝰ ñ eiat. In huiꝰ uͦ centurionis domũ ñ in¬
trauit. & pectꝰ possedit. Tacheus uͦ dñm & domo
suscepit & animo. Huiꝰ tam̃ fides. in humilitate:
laudatur. Dixit enim. Nomsum dignus. ut sub
tectum meũ intres. & dñs. Amen dico uobis: ñ
inueni tantã fidem in isrł scđm carnem. Nam &̾
iste iam istłites erat. scđ̾m sp̃m. Uenerat dñs ad
isrł carnalem id est ad iudeos ibi primũ querere
oues ꝑditas. in quo ppło & de quo ppło ctiam corpꝰ
assumpserat. ñ ibi inuenit tantam fidem ipse dicit
Possumꝰ nos metiri fidem hominũ sicut homines.
ille qui interioia cernebat. ille quem nemo fallebat.
ꝑhibuit testimoniũ cordis hominis. audiens uerba

Expanded text:
poris anima est: sic vita animae Deus. Sicut exspirat poris anima est: sic vita animae Deus. Sicut exspirat corpus, cum animam emittit: ita exspirat anima, cum Deum amittit. Deus amissus, mors animae: anima emissa, mors corporis. Mors corporis necessaria: mors anipectore ejus non erat. In hujus vero Centurionis domum non intravit, et pectus possedit. Zacchaeus vero Dominum et domo suscepit, et animo . Hujus tamen fides in humilitate laudatur. Dixit enim, Non sum dignus ut sub tectum meum intres. Et Dominus, Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel: secundum carnem. Nam et iste jam Israelites erat secundum spiritum. Venerat Dominus ad Israelem carnalem, id est, ad Judaeos, ibi primum quaerere oves perditas, in quo populo, et de quo populo etiam corpus assumpserat: Non ibi inveni tantam fidem, ipse dicit. Possumus nos metiri fidem hominum, sicut homines: ille qui interiora cernebat, ille quem nemo fallebat, perhibuit testimonium cordi hominis, audiens verba
Abbreviated transcription (Latin):
habitant in te insidie sicut uulpes. habitat suꝑbia
sicut cęli uolatlia. filiꝰ autem hominis contra insi¬
dias simplex. humilis contra suꝑbiam. ñ habet ubi
caput suum reclinet. Et ipsa capitis reclinatio non
erectio. humilitatis magistra est. Reuocat gͥ istum
ire cupientem. trahit aliũ recusantẽ. Sodem qppe
loco ait cuidam. Sequere me. Et ille. sequor añe.
sed sine me pͥmo ure & sepelire patrẽ meũ. Pie qui-¬
dem excusauit. & ideo dignior cuiꝰ excusatio remo-¬
ueretur. uocatio firmaretur. Pium erat qđ uolebat
facere. sed docuit magister quid deberet p̃ponere.
Uolebat enim eum esse uiui uerbi p̃dicatorem. ad
faciendos uicturos. Erant autẽ alii. ꝑ quos illa
necessitas implerctur. Sine inquit mortuos. sepe-¬
lire mortuos suos. Infideles cadauer quando sepeli-¬
unt. mortui mortuum sepeliunt. Iliꝰ corpꝰ ani-¬
mam ꝑdidit. illoꝵ anima dm̃. Sicut enĩ uita cor-¬

Expanded text:
Habitant in te insidiae sicut vulpes, habitat superbia Habitant in te insidiae sicut vulpes, habitat superbia sicut coeli volatilia: Filius autem hominis simplex contra insidias, humilis contra superbiam, non habet ubi caput suum reclinet. Et ipsa reclinatio capitis, non erectio, humilitatis magistra est. Revocat ergo istum ire cupientem, trahit alium recusantem. Eodem quippe loco ait cuidam: Sequere me. Et ille: Sequar te, Domine: sed sine me primo ire et sepelire patrem meum. Pie quidem excusavit: et ideo dignior cujus excusatio removeretur, vocatio firmaretur. Pium erat quod volebat facere: sed docuit magister quid deberet praeponere. Volebat enim eum esse vivi verbi praedicatorem, ad faciendos victuros. Erant autem alii, per quos illa necessitas impleretur. Sine, inquit, mortuos sepelire mortuos suos . Infideles cadaver quando sepeliunt, mortui mortuum sepeliunt. Illius corpus animam perdidit: illorum anima Deum. Sicut enim vita cor
Abbreviated transcription (Latin):
fidem nr̃am in humilitate laudari. Ad domũ
quippe centurionis cum se ꝓmitteret dñs mñc
iturum ut puerum ciꝰ sanaret. ille respondit. Non
sum dignus ut sub tectum meũ intres. sed tantum
dic uerbũ & sanabitur. Dicendo se indignũ p̃stitit
Neq hoc diceret cum tanta fide & humilitate. ni-¬
si illum quem timebat intrare domũ suam corde
gestaret. Nam ñ erat magna felicitas. si dñs iñc
intraret in parietes eius. & ñ esset in pectore eius.
Magister quippe humilitatis & uerbo & exemplo.
discubuit in domo cuiusdam pharisei suꝑbi nomi¬
ne simonis: & cum in domo eiꝰ recumberet. ñ erat
in corde eiꝰ ubi caput filiꝰ hominis reclinaret. Ibi¬
enim quendam suꝑbum q̃ntum intelligitur ex uer¬
bis ipsiꝰ dñi ultro secum ire cupientẽ. a suo discipu¬
latu reuocauit. Sequar te ait dñe. quocumq ieris.
foueas habent & uolatilia celi nidos. filiꝰ autem
hominis ñ habet ubi caput suũ reclinet: hoc est.

Expanded text:
fidem nostram in humilitate laudari. Ad domum quippe Centurionis cum se promitteret Dominus Jesus iturum, ut puerum ejus sanaret, ille respondit: Non sum dignus ut sub tectum meum intres: sed tantum dic verbum, et sanabitur. Dicendo se indignum, praestitit Neque hoc diceret cum tanta fide et humilitate, nisi illum, quem timebat intrare in domum suam, corde gestaret. Nam non erat magna felicitas, si Dominus Jesus intraret in parietes ejus, et non esset in pectore ejus. Magister quippe humilitatis et verbo et exemplo, discubuit et in domo cujusdam pharisaei superbi, nomine Simonis . Et cum in domo ejus recumberet, non erat in corde ejus ubi caput Filius hominis reclinaret. enim quemdam superbum, quantum intelligitur ex verbis ipsius Domini, ultro secum ire cupientem, a suo discipulatu revocavit. Sequar te, Domine, ait, quocumque ieris. foveas habent, et volatilia coeli nidos: Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet. Hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
namentum aliquod est. ciues carthaginis
bene uiuant. & ipsi erunt genium cartha¬
ginis. Si autem genium demoniũ est. audisti &
ibi. que tmmolant gentes demonib inmolant &
ñ deo. Nolo uos socios fieri demonioꝵ. Houimꝰ
quia ñ est d̾s. utinam & ipsi sic norint: sed ꝓpter
eos qui hoc ñ norint infirmos. ñ debet ꝑcuti
conscientia ipsoꝵ. Hoc monet apłs. Nam & illi
qd numen habeant & ꝓ numine accipiant. illa
statuta ara testatur. Quid illic faciat ara. si illud
ñ habetur ꝓ numine. Nemo mͥ dicat. ñ est
numen. ñ est d̃s. Iam dixi. utinam ipsi sic no¬
rint hoc quomͦ notumꝰ om̃s nos. S quid habe¬
ant ꝓ qua re habeant. quid ibi faciant: ara il¬
la testatur. conuincit om̃ium colentium mentes.

Expanded text:
namentum est aliquod; cives Carthaginis namentum est aliquod; cives Carthaginis bene vivant, et ipsi erunt genium Carthaginis. Si autem genium daemonium est, audisti et ibi: Quae immolant Gentes, daemonibus immolant, et non Deo: nolo vos socios fieri daemoniorum . Novimus quia non est Deus; utinam et ipsi sic norint: sed propter eos qui hoc non norunt infirmos, non debet percuti conscientia ipsorum. Hoc monet Apostolus. Nam et illi quod numen habeant et pro numine accipiant illam statuam, ara testatur. Quid illic facit ara, si illud non habetur pro numine? Nemo mihi dicat. Non est numen, non est Deus. Jam dixi, Utinam sic ipsi norint hoc, quomodo novimus omnes nos. Sed quid habeant, pro qua re habeant, quid ibi faciant, ara illa testatur. Convicit omnium colentium mentes,
Abbreviated transcription (Latin):
res. in xp̃m inquit peccatis. Solent enim homi¬
nes dicere. In hominem pecco. nunquid in d̃m: Ne-
in ydolio cum recumberes didicisti: Non admitrit.
istam doctrinam xp̃i doctrina. Quere ubi didice¬
tis ñ esse xp̃m d̃m. Pagant hoc solent dicere.
Uides quid faciunt mensę male. Elides q̃m cor-¬
rumpunt mores bonos colloquia mala: Gu ibi de
eũugło loqui ñ potes. & de ydolis loquentes
in ȩccłia uomis. Torte hic audes loqui. forte int̃
turbas audes murmurare. Hunquid xp̃c ñ homo
fuit: Nonne crucifixus est.Apaganis hoc di-¬
dicisti. salutem ꝑdidisti. fimbriam ñ tetigisti.
Tange & in hoc simbriam. recipe salutẽ sicut
eam te tangere docuimꝰ. in eo qd scͥptum est. qui
uiderit in ydolio recumbentem: tange illam. &
de diuinitate xp̃i & de iudeis. dicebat eadẽ fim
ipsis habeatur attende ñ quid sit. nam &
ego tecum scio qͥa lapis est. Si genium or-¬

Expanded text:
res, In Christum, inquit, peccatis. Solent enim homires, In Christum, inquit, peccatis. Solent enim homines dicere: In hominem pecco, numquid in Deum? Neg aliud, in idolio cum recumberes, didicisti? Non admittit istam doctrinam Christi doctrina. Quaero ubi didiceris non esse Christum Deum. Pagani hoc solent dicere. Vides quid faciunt mensae malae? Vides quoniam corrumpunt mores bonos colloquia mala ? Tu ibi de Evangelio loqui non potes, et de idolis loquentes in Ecclesia vomis. Forte hic audes loqui, forte inter turbas audes murmurare: Numquid Christus non homo fuit? nonne crucifixus est? A Paganis hoc didicisti, salutem perdidisti, fimbriam non tetigisti. Tange et in hoc fimbriam, recipe salutem. Sicut eam te tangere docuimus in eo quod scriptum est, Qui viderit fratrem in idolio recumbentem: tange illam et de divinitate Christi. De Judaeis dicebat eadem fimbd quomodo ab ipsis habeatur, attende; non quid sit. Nam et ego tecum scio quia lapis est. Si genium or
Abbreviated transcription (Latin):
& tacere ñ ꝑmittit:. Ouicũq uoluerint ista con¬
temnere. in xp̃m peccant. Uideant quid agant. Pa¬
ganos reliquos colligi uolumꝰ I apiades estis in iia
uenire uolentes offendunt & redeunt. Dicunt
enim in condib suis. Quare nos relinquamꝰ deos.
quos xp̃iant ipsi nobiscum colunt: Absit a me
inquit. ut ego deos gentium colam. Noui. intelligo.
credo. Quid facis de conscientia inftrii quam
ꝑcutis: Quid facis de p̃cio. si contemnis qd̃ cmp¬
tum est: Uide q̃nti emptũ est. Peribit inquit.
infirmꝰ in tua scientia quam te dicis habere. ut sci¬
as quia nichil est ydolum. & animo cogites d̃m.
& sic recumbas in ydolio: In hac scientia. perit
infirmꝰ. Et ne conteninas infirmũ. aaidit:. ꝓꝑter
quem ap̃c mortuus est. Quem ius contemnere p̃ti-¬
um tpsiꝰ attende. & cum morte xp̃i totũ mundũ
appende. Et ne adhuc te putares in infirmum
peccare. & leue duceres peccatum ac paruipende-¬

Expanded text:
et tacere non permittit? Quicumque voluerint ista conet tacere non permittit? Quicumque voluerint ista contemnere, in Christum peccant, videant quid agant. Paganos reliquos colligi volumus, lapides estis in via; venire volentes offendunt, et redeunt. Dicunt enim in cordibus suis: Quare nos relinquamus deos, quos Christiani ipsi nobiscum colunt? Absit, a me, inquit, ut ego deos Gentium colam. Novi, intelligo, credo. Quid facis de conscientia infirmi, quam percutis? Quid facis de pretio, si contemnis quod emptum est? Vide quanti emptum est, Peribit, inquit, infirmus in tua scientia: quam te dicis habere, ut scias quia nihil est idolum, et animo cogites Deum, et sic recumbas in idolio. In hac scientia perit infirmus. Et ne contemnas infirmum, addidit, propter quem Christus mortuus est. Quem vis contemnere, pum ipsius attende, et cum morte Christi totum mundum appende. Et ne adhuc putares te in infirmum peccare, et leve duceres peccatum ac parvi pende
Abbreviated transcription (Latin):
ri õ mulier quam alloquor in typo ȩccłiȩ. uibet il¬
lud pater tuus. & illud iubet ppłs tuus. sea dicit
tibi dñs tuus. Obliuiscere ppłm tuum. & domum
patris tui. Quo bono: Quo fructu: Qua mercede:
Qm̃ concupiuit inquit rex decorem tuũ. Concupi¬
uit qdđ fecit. qm̃ ut pulchram faceret fedam amauit.
Pro infideli & feda sanguinẽ fudit. fidelem ac
pulchram reddidit. dona sua in te amauit. Quid
enim sponso tuo contulisti: Quid enĩ in dotem
a priore patre & ptiore ppło accepisti: Nonne
luxurias & pannos peccatoꝵ:Abieat pan¬
nos tuos. discidit ciliciũ tuũ. miscrtꝰ est ut
ornaret. orsauit ut amaret. Quid plura frẽs¬
xp̃iani: Audistis quia peccantes in fres &
ꝑcutientes conscientiam eoꝵ infirmã. in xp̃m pec¬
catis. Noltte contemnere. si ñ uultis deleti de libro
uitȩ. Quam dui conamur luculente & delectabiliter
uobis dicere. qđ dolor nr cogit quomͦcumq dicere.

Expanded text:
ri, o mulier, quam alloquor in typo Ecclesiae, jubet ilri, o mulier, quam alloquor in typo Ecclesiae, jubet illud pater tuus, et illud jubet populus tuus. Sed dicit tibi Dominus tuus, Obliviscere populum tuum et domum patris tui. Quo bono? quo fructu? qua mercede? Quoniam concupivit, inquit, rex decorem tuum . Concupivit quod fecit: quoniam ut pulchram faceret, foedam amavit. Pro infideli et foeda sanguinem fudit, fidelem ac pulchram reddidit, dona sua in te amavit. Quid enim sponso tuo contulisti? Quid in dotem a priore patre et priore populo accepisti? Nonne luxurias et pannos peccatorum? Abjecit pannos tuos, discidit cilicium tuum: misertus est, ut ornaret; ornavit, ut amaret. Christiani audistis, quia peccantes in fratres, et percutientes conscientiam eorum infirmam, in Christum peccatis. Nolite contemnere, si non vultis deleri de libro vitae. Quamdiu conamur luculenter et delectabiliter vobis dicere, quod dolor noster cogit quomodocumque dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
enim times: Ne offendas maiorem. Uide ne forte
st maior isto. quem times offendere. Maior est
Eide. noli offendere. Hec tibi regula ꝓponitir.
Donne mauifestũ est cum muime osfenatncũ
qui maior est ceteris: Discute nunc maiores tuos.
pͥmi tibi sunt mater & pater. Si recte eaucantes.
si in xp̃m nutrientes. audiendi in om̃ibꝰ: optem¬
perandum eis in om̃i iussione si nichil iubeant
maior eo. qui me generauit: An ille qui teipsum
creauit: Generat enim homo. creat ds. Cum ge¬
nerat homo. nescit quia generatitus sit. Hescit
ille qui te uidit ut faceret. anteqͣm esset quem
fecit. Certe est maior patre tuo. maior sit pat̾a
& ipsis parentib tuis. ut qͥcqͥd usserint paren¬
tes contra patriam ñ audiantur. & quicqͥa iusse¬
rit patria contra dm̃ ñ audiatur. Si enĩ sanari
uis. si post fluxum sanguinis. si post auodecim
annos in illo morbo. si post consũmata om̃ia in
medicis & ñ recepta santate aliqͣndo uis sana fie¬

Expanded text:
enim times, ne offendas majorem, vide ne forte enim times, ne offendas majorem, vide ne forte sit major isto, quem times offendere. Majorem certe noli offendere. Haec tibi regula proponitur. Nonne manifestum est, eum minime offendendum, qui major est caeteris? Discute nunc majores tuos. Primi tibi sunt pater et mater: si recte educantes, si in Christum nutrientes; audiendi in omnibus, obtemperandum eis in omni jussione; contra majorem ni, major eo qui me generavit? Ille qui te ipsum creavit. Generat enim homo, creat Deus. Unde generat homo, nescit: quid generaturus sit, nescit. Ille qui te vidit ut faceret, antequam esset quem fecit, certe major est patre tuo. Major sit patria et ipsis parentibus tuis; ut quidquid jusserint parentes contra patriam, non audiantur. Et quidquid jusserit patria contra Deum, non audiatur. Si enim sanari vis, si post fluxum sanguinis, si post duodecim annos in illo morbo, si post consumpta omnia in medicis, et non recepta sanitate aliquando vis sana fie
Abbreviated transcription (Latin):
scientia eiꝰ tum sit infirma edificabit᷑ ad man
Quom̃ putatis decipi posse simulachris homi¬
nes. que a xp̃ianis honorari pitant: Nouit
inquit d̾s cor meum. s frater tuus ñ nouit cor
tuum. Si infirmꝰ es caue maiorem egtitudinem.
si firmꝰ es caue frĩs infirmitatẽ. Qui uident
ista edificantus ad alia. ut ñ tantũ ibi mandu¬
care s & sacrificare desiderent. Ece perit infir¬
mus in tua scientia frater. fudi frat᷑. Si contem¬
nebas infirmũ. etiam fiatrem contemnis . Erꝑ¬
giscere: Quid si in ipsum p̃m peccas: Attende
enm. qđ nullo pacto possis conteninere. Sic au¬
tem inquit peccantes in frẽs & ꝑcutientes consci¬
entiam eoꝵ infirmam. in xp̃m peccatis. Sant
nunc qui ista conteminunt. & recunibant in ydolio
None erunt p̃mentes. ñ tangentes: Et cum re¬
cubuerint in ydolio ueniant & impleant eccłiam.
ñ salutem accepturi sea pressurã facturi. Sea
fineo inquit. ne offendam maiorem. Timne ꝓrsus
de offendas maiorem. & ñ offendis dm̃. Quia

Expanded text:
ad mand mortuus est? Quomodo putatis decipi posse simulacris homines, quae a Christianis honorari putant? Novit, inquit, Deus cor meum. Sed frater tuus non novit cor tuum. Si infirmus es, cave majorem aegritudinem: si firmus es, cura fratris infirmitatem. Qui vident ista, aedificantur ad alia, ut non tantum ibi manducare, sed et sacrificare desiderent. Ecce perit infirmus in tua scientia frater. Audi, frater: si contemnebas infirmum, etiam fratrem contemnis? Expergiscere. Quid, si in ipsum Christum peccas? Attende enim quod nullo pacto possis contemnere. Sic autem, inquit, peccantes in fratres, et percutientes conscientiam eorum infirmam, in Christum peccatis. Eant nunc, qui ista contemnunt, et recumbant in idolio: nonne erunt prementes, non tangentes? et cum recubuerint in idolio, veniant et impleant ecclesiam; non salutem accepturi, sed pressuram facturi. CAtimeo, inquies, ne offendam majorem. Time prorsus, ne offendas majorem; et non offendis Deum. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
tem in ipso. totꝰ nobiscum uadit ad patrẽ: &
hec implebitur in nobis ꝑfecła iusticia. Propt̃
hoc & de udicio mundus arguitur. quia prin-¬
ceps huiꝰ mundi iam iudicatꝰ est id est diabo¬
lus pͥnceps iniquoꝵ. qui corde ñ habitant msi
in hoc mundo quem diligant. & id̾o mundus
uocantus: sicut nr̃a conuersatio in celis est.
si resurreximꝰ cum xp̃o. Ergo quemadmodum
nobiscum id est cum corpore suo unꝰ est ap̃c.
sic cum om̃ib impũs quib caput est cum quo¬
dam corpore suo unus est diabolus. Quappter
sicut nos ñ separamur a iusticia de qua dñs
dixit quia ad patrem uado. sic impii ñ separan¬
tur ab illo iudicio de quo dixit: quia pͥnceps
huius mundi iam uidicatus est. Item sermo

Expanded text:
tem in ipso, totus nobiscum vadit ad Patrem, et tem in ipso, totus nobiscum vadit ad Patrem, et haec implebitur in nobis perfecta justitia. Propter hoc et de judicio mundus arguitur, quia princeps hujus mundi jam judicatus est: id est, diabolus princeps iniquorum, qui corde non habitant nisi in hoc mundo, quem diligunt, et ideo mundus vocantur; sicut nostra conversatio in coelis est, si resurrexerimus cum Christo. Ergo quemadmodum nobiscum, id est, cum corpore suo unus est Christus: sic cum omnibus impiis quibus caput est, cum quodam corpore suo unus est diabolus. Quapropter sicut nos non separamur a justitia, de qua Dominus dixit, Quia ad Patrem vado: sic impii non separantur ab illo judicio, de quo dixit, Quia princeps hujus mundi jam judicatus est. SE
Abbreviated transcription (Latin):
est xp̃c. nobis simul incorporatis & illi capi
unum semen abrahȩ ñ intelligitur nisi xp̃c.
hoc autẽ semen abrahȩ etiam nos sumꝰ: hoc
gͥ totum ia est caput & corpꝰ. unus est xp̃c.¬
S ideo nos non ddebemꝰ ab illa iusticia separa¬
tos putare : quam dñs ipse cõmemorat dicens:
de iusticia. quia ad patrem uado. Cum xp̃o
enim & nos resurreximꝰ. & nos cum capite nr̃o
spes nr̃a in ultima resurrectione mortuoꝵ.
Cum autẽ complebitur spes nr̃a. tunc comple¬
bitut etiam iustificatio nr̃a. Quam completu¬
rus dñs. quid sꝑare debeamꝰ ostendit in carne
sua hoc est in capite ñro. in qua resurrexit &
ascendit ad patrem: quia sicut scͥptum est
traditus est ꝓpter delicta nr̃a. & resurrexit ꝓp¬
ter iustificationẽ nr̃am. Arguitur gͥ mundus
de peccato in eis qui ñ credunt in xp̃m. & de
iusticia in eis qui resurgunt in menbris xp̃i
Unae dictum est: ut nos simꝰ iusticia dĩ in ip¬
so. Si enim non in ipso. nullomͦ uisticia. Si au¬

Expanded text:
li capitunum semen Abrahae non intelligitur nisi Christus; hoc autem semen Abrahae etiam nos sumus: hoc ergo totum, id est, caput et corpus, unus est C ideo nos non debemus ab illa justitia separatos putare, quam Dominus ipse commemorat, dicens: De justitia, quia ad Patrem vado. Cum Christo enim et nos resurreximus, et nos cum capite nostrspes nostra in ultima resurrectione mortuorum. Cum autem complebitur spes nostra, tunc complebitur etiam justificatio nostra. Quam completurus Dominus, quid sperare debeamus, ostendit in carne sua hoc est, in capite nostro, in qua resurrexit et ascendit ad Patrem. Quia sic scriptum est: Traditus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Arguitur ergo mundus de peccato, in eis qui non credunt in Christum: et de justitia, in eis qui resurgunt in membris Christi. Unde dictum est: Ut nos simus justitia Dei in ipso . Si enim non in ipso, nullo modo justitia. Si au
Abbreviated transcription (Latin):
oseni usticia. s cur in co solo uolint nom¬
iusticia est etiam qd huc uenit ã patre.An il¬
la potiꝰ miscłia est qđ a patre ad nos uenit. u¬
arbitror. ut in tanta ꝓfunditate scͥpturarum
in quib forte uerbis absconditum aliqͥd latet
qd̃ oportune aꝑiendum sit: tanqm simul fi¬
deliter inquiramꝰ. ut salubriter inuenire merea¬
mur. Cum gͣ hanc appellat iusticiã quia uadit
ad patrẽ. & ñ etiam quia uenit a patre: An
quia miscdia est qd uenit. ideo iusticia est qd
uadit: ut & in nobis discamꝰ impleri ñ posse
iusticiam. si pigri fuerimꝰ p̃rogare miscłiam.
non quȩ nr̃a sunt querentes sed & quȩ alioꝵ:
Quod cum monuisset apłs. continuo de ipso
dño coniunxit exemplum. Nichil inquit ꝑ
contentionẽ neq ꝑ manem głam. s in hum̃i-¬
litate mentis alter alterutrum existimantes
suꝑiorem sibi: ñ quȩ sua sunt unꝰquisq in¬
tendentes. sed & quȩ alioꝵ. Deinde statim ad¬
didit. Singuli quit: hoc sentite in uobis. qd

Expanded text:
in eo solo voluit nomjustitia est etiam quod huc venit a Patre? An illa potius misericordia est quod a Patre ad nos venit, juarbitror, ut in tanta profunditate Scripturarum, in quibus forte verbis absconditum aliquid latet quod opportune aperiendum sit, tanquam simul fideliter inquiramus, ut salubriter invenire mereamur. Cur ergo hanc appellat justitiam quia vadit ad Patrem, et non etiam quia venit a Patre? An quia misericordia est quod venit, ideo justitia est quod vadit: ut et in nobis discamus impleri non posse justitiam, si pigri fuerimus praerogare misericordiam, non quae nostra sunt quaerentes, sed et quae aliorum? Quod cum monuisset Apostolus, continuo de ipso Domino conjunxit exemplum: Nihil, inquit, per contentionem, neque per inanem gloriam; sed in humilitate mentis alter alterum existimantes superiorem sibi; non quae sua sunt unusquisque intendentes, sed et quae aliorum. Deinde statim addidit: Singuli quique hoc sentite in vobis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
quod te falso nitore non fallit. nisi cognoue¬
ãmendant ȩccłiam: nisi gͦ cognoueris par¬
tem ñ habes. heredem te ñ potes facere: gͦ
exi tu in uestigiis gregũ ñ in societate gre¬
gis. & pasce hedos tuos: ñ quomͦ petro dic¬
lum est: oues meas. Petro dicitur oues meas.
scsmaticis dicitur hedos tuos. Hic oues ibi
hedi. hic meas ibi tuos. Recolite dexteram
& sinistrã iudicis nr̃i. recolite ubi stabunt
hedi & ubi oues: & apparebit uobis ubi
dextera ubi sinistra. candida & nigra. lumi-¬
nosa & tenebrosa. pulchra & deformis: ac¬
sptura regna. & inuentura suppliciũ sem¬
piternum. Item sermo eiusddem de uerbi

Expanded text:
quod te falso nitore non fallit: nisi cognovequod te falso nitore non fallit: nisi cognove Nisi ergo cognoveris, partem non habes, haeredem te non potes facere. Ergo, exi tu in vestigiis gregum, non in societate gregis: et pasce haedos tuos , non quomodo Petro dictum est, oves meas. Petro dicitur, oves meas; schismaticis dicitur, haedos tuos. Hic oves, ibi haedos: hic meas, ibi tuos. Recolite dexteram et sinistram judicis nostri: recolite ubi stabunt haedi, et ubi oves : et apparebit vobis ubi dextera, ubi sinistra, candida et nigra, luminosa et tenebrosa, pulchra et deformis, acceptura regnum et inventura supplicium sempiternum. SE
Abbreviated transcription (Latin):
ad gehennã inquirere. Crescite in hac area
oñca. in hac inuenietis bonos: qui & uobis
placeant. si & uos honi fueritis. Nunqͥd enĩ
petulium nr̃m estis.  Heretici & scismatici de
surtis añicis petualia ibi fecerunt. & greges
non xp̃i sed suos contra xp̃m pascere uolue¬
runit. Plane in ipsis dep̃dationib sius titie¬
ium illiꝰ posuerunt. ut prede ipsoꝵ quasi
defenderentur ꝑ titulum potentis. Q uia fa
at ap̃c quando tales conuertunt᷑. qui foris
ab ecł̃ia titulum eiꝰ baptismatis acceperunt :¬
Sicit predatoren. titulũ ñ aeponit: & pos¬
sidet domũ. quia inuenit ibi titulũ suum.
ꝯuid opus est ut mutet nomen suĩt: Nun¬
quid attendunt qd̾ ait dñs petro pasce ag¬
nos meos. pasce oues meas: Dunqͥd dixit ei
pasce agnos tuos. aut pasce oues tuas. Exclu¬
sit autem qd dixit in canticis canticoꝵ. ad ee¬
desiam loquens. Sponsus ad sponsam ait. Ni¬
si cognoueris temetipsam pulchrã inter muli¬
nȩ: nisi attenderis o mulier pulchra speculũ

Expanded text:
nam inquirere. Crescite in hac area dominica: in hac invenietis bonos, qui et vobis placeant, si et vos boni fueritis. Numquid enim peculium nostrum estis? Haeretici et schismatici de furtis dominicis peculia sibi fecerunt, et greges non Christi, sed suos contra Christum pascere voluerunt. Plane in ipsis depraedationibus suis titulum illius posuerunt, ut praedae ipsorum quasi defenderentur per titulum potentis. Quid facit Christus quando tales convertuntur, qui foris ab Ecclesia titulum ejus Baptismatis acceperunt? Ejicit praedatorem, titulum non deponit, et possidet domum: quia invenit ibi titulum suum. Quid opus est ut mutet nomen suum? Numquid attendunt quod ait Dominus Petro, Pasce agnos meos, pasce oves meas? Numquid dixit ei, Pasce agnos tuos: aut, Pasce oves tuas? Exclusis autem, quid dixit in Canticis canticorum ad Ecclesiam? Loquens sponsus ad sponsam ait, Nisi cognoveris temetipsam, pulchra inter mulinae; nisi attenderis, o mulier pulchra, speculum
Abbreviated transcription (Latin):
& tanqͣm menbrũ compactus m eiꝰ corpore qͥ
descendit: Sic & discipulis dicit. quia sine
me nichil potestis facere. Aliter est enĩ unum
cum patre. & aliter unum nobiscum. Unum
cum patre est: quia una substantia est patͥs
& filũ. Tnum cum patre est: quia cum in for¬
ma dei esset non rapinã arbitratꝰ est esse equa¬
lis deo. Unus autem nobiscum factus est: qͥa
semetipsum exmaniuit formã serui accipiens.
Unus nobiscum factꝰ est scđ̃m semen abrahȩ.
in quo benedicentur om̃s gentes. Quod cum¬
apłs cõmemorasset ñ dicit in seminib tanq̃m¬

Expanded text:
et tanquam membrum compactus in ejus corpore qui et tanquam membrum compactus in ejus corpore qui descendit? Sic et discipulis dicit: Quia sine me nihil potestis facere . Aliter est enim unum cum Patre, et aliter unum nobiscum. Unum cum Patre est, quia una substantia est Patris et Filii: unum cum Patre est, quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Unus autem nobiscum factus est, quia semetipsum exinanivit, formam servi accipiens: unus nobiscum factus est, secundum semen Abrahae, in quo benedicentur omnes gentes. Quod cum commemorasset,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed si solus uadit ad patrẽ. qͥd nobis prodest:
Ytquid ab sp̃u sc̃o de hac iusticia mundus ar-¬
guitur: & tam̃ nisi solus iret ad patrẽ. ñ
alio loco diceret: nemo ascenddit in celũ isi
qui descendit de cȩlo. filiꝰ hominis qui est in
celo. S etiam paulus apł̃s dicit: nr̃a enĩ con
uersatio in celis est. Sed quare hoc: Quia¬
item ait. Si resurrexistis cum xp̃o quȩ sursũ
sunt querite. ubi xp̃c est in dextera cui sedens.
quȩ sursum sunt sapite ñ quȩ suꝑ terram:
mortui enĩ estis. & uita uĩa abscondita est cum
xp̃o in aeo. O uom̃ gͦ ille solus: An ideo so¬
lus. quia xp̃c unꝰ est cum om̃ib menbris suis.
tanq̃m caput cum corpore suo: Quȩ autem
corpꝰ eiꝰ. isi ecłia: Sicut dicit idem doctor.
Uos autẽ estis corpus xp̃i. & menbra ex parte.
Cum gͦ nos ceciderimꝰ & ꝓpter nos ipse descen-¬
derit. quid est nemo ascendit nisi qui descendit.
nisi quia nemo ascendit nsi unꝰ cum eo factus.

Expanded text:
Sed si solus vadit ad Patrem, quid nobis prodest? Utquid ab Spiritu sancto de hac justitia mundus arguitur? Et tamen nisi solus iret ad Patrem, non alio loco diceret: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis qui est in coelo . Sed etiam Paulus aSed si solus vadit ad Patrem, quid nobis prodest? Utquid ab Spiritu sancto de hac justitia mundus arguitur? Et tamen nisi solus iret ad Patrem, non alio loco diceret: Nemo ascendit in coelum, nisi apite, non quae super terram. Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . Quomodo ergo ille solus? An ideo solus, quia Christus unus est cum omnibus membris suis, tanquam caput cum corpore suo? Quae autem corpus ejus, nisi Ecclesia? Sicut dicit idem doctor: Vos autem estis corpus Christi, et membra ex parte . Cum ergo nos ceciderimus, et propter nos ipse descenderit, quid est, Nemo ascendit, nisi qui descendit; nisi quia nemo ascendit, nisi unum cum eo factus,
Abbreviated transcription (Latin):
ñr iãc xp̃c de aduentu sp̃s sc̃ĩ quem
se missuram esse ꝓmisit & misit mul¬
tã cuiceret. ait inter cecera. Ipse arguet miu¬
dum de peccato. & de iusticia: & de iudicio.
Neq hunc cum dixisset sermonẽ gaieait i
aliua. s ipsum aliquanto expressiꝰ insinaiẽ
dignatus est. De perato quidẽ inquit. qula
non crediderunt in me. De itsticia aui cnl¬

Expanded text:
ristus de adventu Spiritus sancti, quem se missurum esse promisit et misit, multa diceret; ait inter caetera: Ipse arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio. Neque hoc cum dixisset, sermonem trajecit in aliud: sed ipsa aliquanto expressius insinuare dignatus est. De peccato quidem, inquit, quia non crediderunt in me: de justitia au
Abbreviated transcription (Latin):
atedat & caritas. Quid sibi etiam uult qd̃
itde iusticia. quia ad patrem uado Et
primo querendũ si de peccato mundus argui
cur & de iusticia. Quis eñi de iusticia re¬
t aigui possit: An de perrato quidẽ suo.
de uisticia ũ acp̃i mundus anguitur⁊ Non
lideo quid aliua possit intesligi. qñ doquidẽ

Expanded text:
arguitur mundus. Quid sibi etiam vult quod ait, De justitia, quia ad Patrem vado? Et primo quaerendum est, si de peccato mundus arguitur, cur et de justitia. Quid enim de justitia recte argui possit? An de peccato quidem suo, de justitia vero Christi mundus arguitur? Non video quid aliud possit intelligi: q
Abbreviated transcription (Latin):
ammaduertit caritas ur̃a. dictum esse petro a
dño ꝑ interrogationẽ diligis me: cui respon¬
debat ille. scis dñe quia amo te. Hoc scł̃o.
hoc tercio. Ꝙ. ad singula uerba respondenti
dicebat dñs. pasce agnos meos. Cõmendabat
petro xp̃c agnos suos pascendos. qui pascebat
& petrum. Quid enim petrus poterat prestare
Dño. maxime iam immortale corpus gerenti &
in celum ascensuro: Tanqͣm ei diceret. Amas
quia & nos cum timore audimꝰ: pasce oues
meas. Si nos cum timore pascimꝰ & timemꝰ ꝓ
ugilantia pastoralis. ad uos humilitas gre¬
gis: qͣmqͣm & nos qui uobis uidemur loqui
de suꝑiore loco. cum timore sub pedib uñs
le caput habeatis. filũ dei cogitate qualem
patrem inueneritis: xp̃iam cogitate quȩ uobis
ħereditas ꝓmittatur. Non tałis qualis in teria
possiaeri a filus non potest. nis cum moresa
fuerint parentes eor. Puillus enĩ in terta pos¬
sidet hereditatẽ patris. nisi mortui. Nos uiuo
patte nr̃o possidebunꝰ qd donatit. quia parus

Expanded text:
madvertit Charitas vestra, dictum esse Petro a Domino per interrogationem: Diligis me? Cui respondebat ille: Scis, Domine, quia amo te. Hoc secundo, hoc tertio; et ad singula verba respondentis dicebat Dominus, Pasce agnos meos. Commendabat Petro Christus agnos suos pascendos, qui pascebat et Petrum. Quid enim Petrus poterat praestare Domino, maxime jam immortale corpus gerenti, et in coelum ascensuro? Tanquam ei diceret, Amas quia et nos cum timore audimus, Pasce oves meas. Si nos cum timore pascimus et timemusvigilantia pastoralis, ad vos humilitas gregis. Quanquam et nos qui vobis videmur loqui de superiore loco, cum timore sub pedibus vestle caput habeatis. Filii Dei, cogitate qualem Patrem inveneritis. Christiani, cogitate quae vobis haereditas promittatur. Non talis qualis in terra possideri a filiis non potest, nisi cum mortui fuerint parentes eorum. Nullus enim in terra possidet haereditatem patris, nisi mortui. Nos vivo Patre nostro possidebimus quod donabit: quia Pater
Abbreviated transcription (Latin):
mundi nomine. Cum enĩ dicitur arguet
mundũ de pecrato. ñ alio qͣm qd̾ ñ credider̃t
in xp̃m: hoc deniq peccatum si ñ sit: nulla
pettata remanebunt. quia iusto ex fide uiuen-¬
te cuncta soluunt᷑. S multũ interest. utrũ
quisq credat ipsum esse xp̃m: & utrum cre-
rat in axp̃m: & diligit xp̃m. Nam si fiĩem
habet sine spe ac sine dilectione. xp̃m esse
aredit: ñ in xp̃m credit. Qui gͥ in ap̃m cre¬
dit. credendo in xp̃m ueniet in eum xp̃c:¬

Expanded text:
mundi nomine. Cum enim dicitur, Arguet mundi nomine. Cum enim dicitur, Arguet mundum de peccato; non alio quam quod non crediderunt in Christum. Hoc denique peccatum si non sit, nulla peccata remanebunt, quia justo ex fide vivente cuncta solvuntur. Sed multum interest, utrum quisque credat ipsum Christum, et utrum credarat in Christum et diligit Christum. Nam si fidem habet sine spe ac sine dilectione, Christum esse credit, non in Christum credit. Qui ergo in Christum credit, credendo in Christum, venit in eum C
Abbreviated transcription (Latin):
apos hus mundi iuducat: et. Oborituar g̃ ns¬
bis intelligendi desiderium. cur pecratũ homi¬
num quãsi solum esset ñ credere in ap̃m. ita
de hoc solo dixit qd̾ mundũ sp̃s sc̃s angueret
Si autem manifestũ est preter hanc infideli¬
tatem alia multa hominũ esse pegata. cur de
poc solo mundũ sp̃s sc̃s arguet: En quia
pecrata om̃ia quȩ ꝑ infidelitatẽ tenentur. ꝑ
fidem dunittuntur. Propterea hoc unũ pre
ceteris imputat d̾s ꝑ qd̃ fit ut cetera ñ soluan¬
tur: dum ñ credidit in humilem d̃m homo
suꝑbus. Sic enim scͥptum est. Deus suꝑbis
resistit. humilib autẽ dat gr̃am. Gr̃a qͥppe
dei. donum dĩ est. Donũ autẽ maximũ ip
peccassent & egerent gła d̃i. quia ꝑ unum
hominẽ peccatum intrauit in mundũ. & ꝑ
petratum mors: in quo om̃s peccauert. Ideo
g̃ra quia gratis datur. ido gratis datur. qͥa
non quasi merres redditur post discussionẽ
meritoꝵ:. sed donũ datur post ueniam de.¬
dilectores mundi: nam ipsi significantur

Expanded text:
ps hujus mundi jam judicatus est. Oboritur ergo nobis intelligendi desiderium, cur peccatum hominum quasi solum esset, non credere in Christum, ita de hoc solo dixit, quod mundum Spiritus sanctus argueret: si autem manifestum est praeter hanc infidelitatem alia multa hominum esse peccata, cur de hoc solo mundum Spiritus sanctus arguat. An quia peccata omnia per infidelitatem tenentur, per fidem dimittuntur; propterea hoc unum prae caeteris imputat Deus, per quod fit ut caetera non solvantur, dum non credit in humilem Deum homo superbus? Sic enim scriptum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Gratia quippe Dpeccassent, et egerent gloria Dei ; quia per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, in quo omnes peccaverunt : ideo gratia, quia gratis datur. Ideo gratis datur, quia non quasi merces redditur post discussionem meritorum, sed donum datur post veniam dedilectores mundi: nam ipsi significantur
Abbreviated transcription (Latin):
unigenitus filius qui est insinu patris
ipse narrauit. Nut ad quiescatur igtꝰ
necesse ẽ. si dm̃ patrẽ nemo uidit ũquĩ.
filium uisum eẽ. inueteri testantent.¬
& desinant heretici ex uirgine ei prin¬
cipium cdare. qui ante quã nasceretur
exuirgine uidebatur.Aut certe re¬
dm̃ nemo uidit umqruã. quia eam
qux indõ habitat plenitudinẽ diuimi.¬
tatis nemo conspexit. nemo mente ait
oculis cõprehendit. Vidit eñĩ. ad utrũ
q referendum ẽ. Deniq cum audit᷑
uni genitus filius ipse enarrauit. men.¬
tium magis quam oculoꝵ uisio deda.¬
ratur. S̾pecies enĩ uidetur. uirtꝰ uero
narratur. Illa oculis. hec mente cõpre¬
henditur. Sed quid decrinitate dicamᷤ
Seraphin quando uoluit apparuit. &
uocem eius isaias solus audiuit. Appi¬
ruit angelus & nune presto est. sedñ
uidetur. Neque eñi in potestate m̃a
est uidere. sed inpotestate illius appl¬
rere. Tamen & si potestas ñẽ. uidind

Expanded text:
Unigenitus Filius qui est in sinu Patris, Unigenitus Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit . Aut adquiescatur igitur necesse est, si Deum Patrem nemo vidit umquam, Filium visum esse in veteri Testamento; et desinant haeretici ex Virgine ei principium dare, qui antequam nasceretur ex Virgine, videbatur: aut certe reDeum nemo vidit umquam; quia eam quae in Deo habitat plenitudinem divinitatis nemo conspexit, nemo mente aut oculis comprehendit. Vidit enim ad utrumque 1275 referendum est. Denique cum additur: Unigenitus Filius ipse enarravit, mentium magis quam oculorum visio declaratur. species enim uidetur, uirtus uero narratur; illa oculis, haec mente comprehenditur. sed quid de trinitate dicam? Seraphin, quando uoluit, apparuit et uocem eius Esaias solus audiuit. apparuit angelus et nunc praesto est, sed non uidetur. neque enim in potestate nostra est uidere sed in potestate illius apparere. tamen, etsi potestas non est uidendi,
Abbreviated transcription (Latin):
conspexit. hoc specialiter aut de angłis
aut de dõ scriptura di uina tienere con¬
suruit. ut quod non potest prouideri.
apparere dicatur. Sic enim habes. Ap.
paruit ds̃ abrahe ad ilicẽ m̃abrȩ. Non
quia ante non prȩsentetur. sed repentino
uicdetur aspectu apparere nremoratur.
Non enim similiter sensibilia uidentur.
& is cuius in uoluntate fitum ẽ. uicderi.
& cuius natura ẽ. non uideri uoluntatis
uideri. Nam si non uult non uidetur
si uult uidetur. Apparuit enĩ ds̃ abm¬
hȩ quia uoluit. aliis quia noluit non
apparuit. Uisus est etiam stephano
cum lapidaretur apopulo a periri cȩlũ
uisus est etiam iħs stans ad dexteram da
& non ẽ. uisus apopulo. Vidit isaias
dnm sabaoth. sed alius uidere non potuit
quia eui placuit apparuit. Eit quid
de hominib loquimur. cum etiam de
ipsis celestib uirtutib & potestatibus
legerimus quia dm̃ nemo uidit umqui
Et addit quod ultra cęlestes ẽ. potestan

Expanded text:
conspexit. hoc specialiter aut de angelis conspexit. hoc specialiter aut de angelis aut de deo scriptura diuina tenere consueuit, ut, quod non potest praeuideri, apparere dicatparuit deus Abrahae ad ilicem Mambre. nam qui ante non praesentitur, sed repentino uidetur aspectu adparere memoratur. non enim similiter sensibilia uidentur et is cuius in uoluntate situm est uideri et cuius naturae est non uideri, uoluntatis uideri. nam si non uult, non uidetur; si uult, uidetur. apparuit enim deus Abrahae quia uoluit: alii, quia noluit, non apparuit. uisum est etiam Stephano, cum lapidaretur a populo, aperiri caelum, uisus est etiam Iesus stans ad dexteram dei et non est uisus a populo. uidit Esaias dominum Sabaoth, sed alius uidere non potuit, quia cui placuit apparuit. et quid de hominibus loipsis coelestibus virtutibus et potestatibus legerimus, quia Deum nemo vidit umquam ? Et addidit, quod ultra coelestes est potestates:
Abbreviated transcription (Latin):
antiqui uiderunt dm̃. si dm̃ nemo uidit
umquam. quẽ uemo hominum uidit
nec uidere potest. Uides quã difficilẽ
mihi proposueris questionẽ: Unde me
aliquid ꝓlixe copioseq scribere uoluisti.
ex occasione breuis epłȩ tuȩ quȩ tibi ui¬
fa ẽ. diligentius & uberius explicanda.
Uis ne ergo ad tendere quȩ apud alios
interim comperi diuinarum scripturarũ
egregios tractatores quid deuisione dei
senserint: Ne forte sufficiant deside.¬
rio tuo. quãuis ea forsitan noueris. Pau¬
ca ergo ista attende si placet. Cum
euangelium exponens beatus ambrosius
mediolanensis ep̃s uenisset ad eum locũ
ubi angeluis apparuit in templo zacharix
sacerdoti. ex hac occasione uicde quanta
& qualia etiam uisione disseruit. Non
in merito inquit angelus uidetur intẽ.¬
plo. quia ueri sacerdotis iam nuntiabatur
ad irentus. & cębeste sacrificium parabat᷑.
in quo angeli ministrarent. Et beire
apparuisse dicitur ei qui eum repente

Expanded text:
antiqui uiderunt deum, si deum nemo uidit antiqui uiderunt deum, si deum nemo uidit umquam, quem nemo hominum uidit nec uidere potest. uides, quam difficilem mihi proposueris quaestionem, unde me aliquid prolixe copioseque scribere uoluisti ex occasione breuis epistulae meae, quae tibi uisa est diligentius et uberius explicanda. uisne ergo adtendere, quae apud alios interim comperi diuinarum scripturarum egregios tractatores, quid de uisione dei senserint, ne forte sufficiant desiderio tuo, quamuis ea forsitan noueris? pauca ergo ista adtende, si placet. cum euangelium exponens beatus Ambrosius, Mediolanensis episcopus, uenisset ad eum locum, ubi angelus apparuit in templo Zachariae sacerdoti, ex hac occasione uide quanta et qualia de dei etiam uisione disseruit. mTon inmerito\', inquit, \'angelus uidetur in templo, quia ueri sacerdotis iam nuntiabatur aduentus et caeleste sacrificium parabatur, in quo angeli ministrarent. et bene apparuisse dicitur ei, qui eum repente
Abbreviated transcription (Latin):
poterit uicdere dm̃. Multũ enĩ miror
si eo usq ꝓgrediuntur. qui existimant
impios uisuros dm̃ & adiabolo uisũ dm̃.
ut tos & mundo eẽ. corde. & pacem &
scĩficationẽ cum omnib sectari ad seuerent.
Nam quod dñs ait. qui me uidit uidit
& patrem meum. Potest paulo attenti.¬
us consideratum non uideri rẽ. contra.¬
rium ei quod dixit. dm̃ nemo uidit
umquam. Neq enim dixit quia me
uidistis uidistis & patrẽ. sed dicendo qui
me uidit uidit & patrẽ. O stendere
uoluit unitatẽ substantiȩ patris & filii.
ne inaliquo inter se putarentur esse
dissimiles. Ac ꝑ hoc qm̃ uerũ dictũ ẽ.
qui me uidit uidit & patrẽ. Profecto
qm̃ dm̃ nemo hominũ uidit umquam.
N ec patrem quisquã putandus ẽ. uidisse
nec filium. scđm quod ds̃ ẽ. & filius cũ
patre unus ds̃. Nam scđm id qđ homo
est. utiq in terra uisus ẽ. & cum homini.¬
bus conuersatus ẽ. Sed magna questio ẽ.
quomodo non sit contrarium quia tot

Expanded text:
poterit uidere deum. multum enim miror, poterit uidere deum. multum enim miror, si eo usque progrediuntur, qui existimant impios uisuros deum et a diabolo uisum deum, ut eos et mundo esse corde et pacem ac sanctificationem cum omnibus i,I sectari adseuerent. . Nam quod dominus ait: Qui me uidit, uidit et patrem,I potest paulo attentius consideratum non uideri esse contrarium\' ei, quod dixit: Deum nemo uidit umquam. neque enim dixit: Quia me uidistis, uidistis et patrem, sed dicendo: Qui I me uidit, uidit et patrem ostendere uoluit unitatem sub-\' stantiae patris et filii, ne in aliquo inter se putarentur esse dissimiles. ac per hoc, quoniam uerum dictum est: Qui me uidit, uidit et patrem, profecto, quoniam deum nemo hominum uidit umnec Patrem quisquam putandus est vidisse, nec Filium, secundum quod Deus est et Filius et cum Patre unus Deus: nam secundum id quod homo est, utique in terra visus est, et cum hominibus conversatus est. Sed magna quaestio est quomodo non sit contr
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ita dictum ẽ. dm̃ nemo uidit ũquã.
ac si diceretur nemo hominum. actenꝰ
illa questio soluta uidebitur. ut ñ sit
huic sententiȩ contrarium. quod dñs ait.
Angeli eoꝵ semper uident facrem patris
mei. ut scilicet angelos dm̃ uidere cre¬
cdamus. quẽ nemo uidit umquam. sed
hominum. Quomodo ergo dm̃ uidit
abraham isaac iacob iob moyses michras.
isaias. &. si qui alii sunt. de quib ueracissi¬
ma scriptura testatur. quod dm̃ uiderint
si dm̃ nemo umquã hominũ uidit nec ui¬
dere potest: Quamquã non nulli uo.¬
lentes probare etiam impios uisuros
dm̃. adiabolo quoq ipso dm̃ uisũ pu.¬
tant. sic accipientes quod scriptum ẽ.
in libro iob uenisse cum angelis & dia.¬
bolum in conspectu dĩ. Uturam &
illud ueniat in questionẽ quomodo dic¬
tum ẽ. beati mundo corde qm̃ ipsi dm̃
uidebunt. Et illud pac̃ẽ sectamini
cũ omnib & scĩficationẽ. sine qua nemo

Expanded text:
ergo ita dictum est: Deum nemo uidit umquam, ergo ita dictum est: Deum nemo uidit umquam, ac si diceretur: Nemo hominum\', hactenus illa quaestio soluta uidebitur, ut non sit huic sententiae contrarium, quod dominus ait: Angeli eorum semper uident faciem patris mei, ut scilicet angelos deum uidere credamus, quem nemo uidit umquam sed hominum. quo modo ergo deum uidit Abraham, Isaac, Iacob, Iob, Moyses, Michaeas, Esaias et si qui alii sunt, de quibus ueracissima scriptura testatur, quod deum uiderint, si deum nemo umquam hominum uidit nec uidere potest? Quamquam nonnulli uolentes probare etiam impios uisuros deum a diabolo quoque ipso deum uisum putant sic accipientes, quod scriptum est in libro Iob uenisse cum angelis et diabolum, in conspectu dei, ut iam et illud ueniat in quaestionem, quomodo dictum sit: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, et illud: Pacem sectamini cum omnibus et sanctificationem, sine qua nemo
Abbreviated transcription (Latin):
potest putari sibi eẽ. contrarium: Quo¬
modo enim uerum ẽ. quod in eo dicitur.
Qui me uichit uidit & patrẽ si dm̃ nemo
uidit umoruam : Quomodo urrũ est
angłi eoꝵ semper uident factem patris
mei si dm̃ nemo uidit umqũa: Quia
igitur regula intelligentrȩ ista ueluti
contraria & repugnantia ñ esse contraria.
nec repugnare probabimus : Neque
enim freri ullo modo potest ut hȩc scriptu.¬
rarum auctoritas aliqua exparte mentia.¬
tur. si dicimus in eo quod scriptũ ẽ. dm̃
nemo uidit umqu̾a. homines tantũ modo
intelligendos. fieut etiam illud dictũ est.
nemo seit quid agatur in homine nisi
sp̃s hominis qui in ipso ẽ. nemo utique
sed hominum. Neq enim hoc de deo
accipi potest. cum de xp̃o seriptũ sit
non opus fuisse. ut quisqua illi testimo.¬
nium ꝑhiberet de homine. qm̃ ipse screbat
quid esset in homine. Nam hoc apłs
planius explicans. quẽ nemo inquit ho.¬
minum uidit. neo uidere potest. Si

Expanded text:
potest putari sibi esse contrarium; quopotest putari sibi esse contrarium; quomodo enim verum est quod in eo dicitur: « Qui me vidit, vidit et Patrem , » si Dominum nemo uidit umquam? quo modo uerum est: Angeli eorum semper uident faciem patris mei, si deum nemo uidit umquam? Qua igitur regula intellegentiae ista ueluti contraria et repugnantia non esse contraria nec repugnare probabimus? neque enim fieri ullo modo potest, ut haec scripturarum auctoritas aliqua ex parte mentiatur. si dicimus in eo, quod scriptum est: Deum nemo uidit umquam, homines tantum modo intellegendos, sicut etiam illud dictum est: Nemo scit, quid agatur in homine, nisi spiritus hominis, qui in ipso est, — nemo utique sed hominum; neque enim hoc de deo accipi potest, cum de Christo scriptum sit non opus fuisse, ut quisquam illi testimonium perhiberet de homine, quoniam ipse sciebat, quid esset in homine; nam hoc apostolus planius explicans: Quem nemo. inquit, hominum uidit nec uidere potest — si
Abbreviated transcription (Latin):
ubi & nomen suum aꝑtissime ponit. nec
nomen sacrȩ uirginis tacet. dicit ad eam
se scripsisse. & eiusdem sui operis testimo.¬
nium probare nititur se gram dĩ quam
uel tacere uel negare ad seritur aꝑtissime
confiteri. Sed utrum ipse sit liber. in quo
drspiritalib diuitiis illa uerba posuit.
Videbunt eum. qirẽ non uiderunt. qui
mundo corde filii dĩ eẽ. uoluerint. Quid
est igitur uidi dm̃ facie ad faciem & salua
facta ẽ. anima mea: An & hoc non est
contrarium illi quod dictũ ẽ. dm̃ nemo
uidit umquam : & illud quodde moyse
scriptum ẽ. quia loquebatur cũ dõ facre
ad faciem. sicut quis loquitur ad amicũ
suum. & illud quod ꝓpheta isaias de se¬
ipso loquens ait. Uidi dnm sabaoth
sedentem in throno. & si qua alia solent
similia testimonia ex eacbem auctoritate
proferri. quoniodo non sunt contraria
sententre qua dictum est. Dm̃ nemo ui¬
dit umqu̾ã. quãꝗ & iosum euangelium

Expanded text:
ubi et nomen suum apertissime ponit nec ubi et nomen suum apertissime ponit nec nomen sacrae uirginis tacet, dicit ad eam se scripsisse et eiusdem sui operis testimonio probare nititur se gratiam dei. quam uel tacere uel negare adseritur, apertissime confiteri. sed utrum ipse sit liber, in quo de spiritalibus diuitiis illa uerba posuit.Videbunt enim quem non viderunt, qui mundo corde filii Dei esse voluerunt. Quid est igitur: « Vidi Deum facie ad faciem, et salva facta est anima mea ? » An et hoc contrarium illi quod dictum est, « Deum nemo vidit unquam? » Et illud quod de Moyse scriptum est, « quia loquebatur cum Deo facie ad faciem, sicut quis loquitur ad amicum suum ; » et illud quod propheta Isaias de seipso loquens ait: « Vidi Dominum Sabaoth sedentem in throno , » et si qua alia solent similia testimonia ex eadem auctoritate proferri, quomodo non sunt contraria sententiae qua dictum est: « Deum nemo vidit unquam? » Ipsum quoque Evangelium