comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur. & infideles iam ñ erunt: cum gͦ hoc dixis-¬
set. qm̃ iudit docendos nos esse & de resurredio-¬
ne carnis ñ sic relinquendos. secutꝰ est & ait.
Sicut enim habet pater uitã in semetipso. sic
dedit & filio tutã habere in semetipso. Hoc ad
suscitandas mentes. hoc ad uiuificandas mentes.
Deinde adiecit: & potestatẽ dedit ei iudicium
facere. qm̃ filiꝰ hominis est. Iste filiꝰ dĩ. filiꝰ ho¬
mims est. Etenim si filiꝰ dĩ filiꝰ dĩ maneret & si-¬
lius hominis ñ fieret. filios hominũ ñ liberaret.
Ipse qui fecerat hominẽ factus est qd̃ fecit. ne
periret qd̃ fecit. Sic autẽ factꝰ est homo. ut
maneret filiꝰ di. Factus est enim homo suscipi-¬
endo qd ñ erat. ñ ꝑdendo qd̃ erat. Nanens
deus. factꝰ est homo. Accepit te: ñ consumptꝰ
est in te. Talis gͦ ad nos uenit filiꝰ dei filiꝰ ho-¬
minis. faciens & factus: creator & creatꝰ. Crea¬

Expanded text:
tur, et infideles jam non erunt: cum ergo hoc dixistur, et infideles jam non erunt: cum ergo hoc dixisset, quoniam vidit docendos nos esse et de resurrectione carnis, non sic relinquendos, secutus est et ait, Sicut enim habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio habere vitam in semetipso. Hoc ad suscitandas mentes, hoc ad vivificandas mentes. Deinde adjecit, Et potestatem dedit ei et judicium facere, quoniam filius hominis est. Iste Filius Dei, filius hominis est. Etenim si Filius Dei, Filius Dei maneret, et filius hominis non fieret, filios hominum non liberaret. Ipse qui fecerat hominem, factus est quod fecit, ne periret quod fecit. Sic autem factus est homo, ut maneret Filius Dei. Factus est enim homo suscipiendo quod non erat, non perdendo quod erat: manens Deus, factus est homo. Accepit te, non consumptus est in te. Talis ergo ad nos venit, Filius Dei filius hominis, faciens et factus, creator et creatus; crea
Abbreviated transcription (Latin):
uent. Sic autẽ ait apłs. ñ om̃ium est fides. Si
gͦ ñ om̃ium est fides. ñ om̃s resurgunt in anima.
Cum uenerit hora resurrectionis corporis om̃s
resurgent. boni sint: mali sint: om̃s resurgent.
Sed qui priꝰ resurgit in anima. bono suo resut-¬
git in corpore. Qui ñ resurgit in anima. malo
suo resurgit in corpore. Qui resurgit in anima.
resurgit in corpore ad uitã. Qui ñ resurgit in
anima. resurgit in corpore ad penam. Quia gͦ
dñs cõmendauit nobis resurrectionẽ istam ani-¬
marum. ad quam om̃s debemꝰ festinare. in qua
laborare ut uiuamꝰ. & uuendo usq in finem
ꝑseueremꝰ: restabat ut cõmendaret nobis etiam
resurrectionẽ corporũ. quȩ futura est in fine
scłi. S audite. quomͦ & ipsam cõmendauit.
& nunc est: quando mortui id est infideles au-¬
dient uocẽ filii dĩ id est ȩiũgłm. & qui audie¬
rint id est obedierint iuuent id est iustificabun-¬

Expanded text:
vent. Sicut autem ait Apostolus, Non omnium est fides . Si vent. Sicut autem ait Apostolus, Non omnium est fides . Si ergo non omnium est fides, non omnes resurgunt in anima. Cum venerit hora resurrectionis corporis, omnes resurgent: boni sint, mali sint; omnes resurgent. Sed qui prius resurgit in anima, bono suo resurgit in corpore: qui non prius resurgit in anima, malo suo resurgit in corpore. Qui resurgit in anima, resurgit in corpore ad vitam: qui non resurgit in anima, resurgit in corpore ad poenam. Quia ergo Dominus commendavit nobis resurrectionem istam animarum, ad quam omnes debemus festinare, in qua laborare ut vivamus, et vivendo usque in finem perserveremus; restabat ut commendaret nobis etiam resurrectionem corporum, quae futura est in fine saeculi. Sed audite quomodo et ipsam commendavit. et nunc est, quando mortui, id est, ihfideles, audient vocem Filii Dei, id est, Evangelium; et qui audierint, id est, qui obedierint, vivent, id est, justificabun
Abbreviated transcription (Latin):
eredidint & obtemꝑauerint. ipsi uiuent. Ergo
anteqͣ̃m crederent & obedirent mortui iacebant.
ambulabant & mortui erant. Quid uale¬
bant. quia ambulabant mortui: E tam̃ siqͥs
iller illos moreret᷑ corpore currerent. sepulchrũ
patarent. inuoluerent. portarent: sepelirent
Mortui mortuũ. De quib dictũ est. Sine mor-¬
os. sepeliant mortuos suos. Tales mortui sic
liscitantur uerbo di. ut uiuant in fide. Qui
oitui erant in infidelitate. uerbo exctantur.
psa hora. dñs dixit. Ueniet hora. & nunc
Uerbo enĩ suo suscitabat mortuos infi-¬
ules. de quib dicit apłs. Surge qui dormis
& exurge a mortuis. & illuminabit te xp̃e. Hȩc
resurrectio mentium est: hȩc resurrectio interio
ista sola est: restat & corporis. Qui resurgit in
anima. bono suo resurgit in corpore. Non enim
om̃s resurgunt in anima. om̃s resurrecturi sunt
in corpore. In anina inqͣm ñ om̃s resurgunt.s
qui credunt & obediunt: quia qui audierint ui-¬

Expanded text:
crediderint et obtemperaverint, ipsi vivent. Ergo crediderint et obtemperaverint, ipsi vivent. Ergo antequam crederent et obedirent, mortui jacebant: et ambulabant, et mortui erant. Quid valebant, quia ambulabant mortui? Et tamen si quis inter illos moreretur corpore, currerent, sepulcrum pararent, involverent, portarent, sepelirent mortui mortuum: de quibus dictum est, Sine mortuos sepeliant mortuos suos . Tales mortui sic suscitantur verbo Dei, ut vivant in fide. Qui mortui erant in infidelitate, verbo excitantur. De ipsa hora dixit Dominus, Veniet hora, et nunc est. Verbo enim suo suscitabat mortuos infideles: de quibus dicit Apostolus. Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus . Haec resurista sola est, restat et corporis. Qui resurgit in anima, bono suo resurgit in corpore. Non enim omnes resurgunt in anima: omnes resurrecturi sunt in corpore. In anima, inquam, non omnes resurgunt: sed qui credunt et obediunt; quia qui audierint, vi
Abbreviated transcription (Latin):
Ece ad qd̃ nutrimur capiendũ. ecce ad qd̾ nu-¬
trimur ꝑcipiendum: comedendũ. ut qd̃ tam̃
comeditur ñ minuatur. & qui comedit uege-¬
tetur. Nam cibus mͦ uegetat comedendo. sed
minuitur cibus qui comedit᷑. Quando autẽ
ceperimꝰ comedere iusticiã. comedere sapientiã.
comedere illum immortalem cibũ: & nos uege¬
tamur. & cibus ille ñ minuttur. Si enĩ nouit
oculus pasci luce nec tam̃ minuit lucẽ. non
tum minor erit lux quia uidet᷑ a pluribus:
plurium oculos pascit & tam̃ tanta est q̃nta
cat. & illi pascunt᷑ & illa ñ minuitur: si dedit
hic d̾s luci quã fecit ad oculos carnis. quid est
ise lux ad oculos cordis. Si gͦ laudaret᷑ tibi
aliquis cibus magnꝰ quem pransurus esses. pa-¬
rares uentrẽ. Laudatur tibi d̾s. para mentem.
Ouando quid: Quando mortui audient uocẽ
filii d̃i. & qui audierint uiuent. Qui gͦ non
audierint. ñ uiuent. Quid est qͥ audierint
Dui obedierint. Quid est qͥ audierint: Sui

Expanded text:
ce ad quid nutrimur capiendum, ecce ad quid nutrimur percipiendum, comedendum: ut tamen quod comeditur non minuatur, et qui comedit vegetetur. Nam modo cibus vegetat comedendo; sed minuitur cibus qui comeditur: quando autem coeperimus comedere justitiam, comedere sapientiam, comedere illum immortalem cibum; et nos vegetamur, et cibus ille non minuitur. Si enim novit oculus pasci luce, nec tamen minuit lucem: non enim minor erit lux, quia videtur a pluribus; plurium oculos pascit, et tamen tanta est quanta erat; et illi pascuntur, et illa non minuitur: si Deus dedit hoc luci, quam fecit ad oculos carnis; quid est ipse lux ad oculos cordis? Si ergo laudaretur tibi aliquis cibus magnus, quem pransurus esses, parares ventrem: laudatur tibi Deus, para mentequando: quid? quando mortui audient vocem Filii Dei; et qui audierint, vivent. Qui ergo non audierint, non vivent. Quid est, qui audierint? Qui obedierint. Quid est, qui audierint? Qui
Abbreviated transcription (Latin):
es tu: aliquem generantẽ & semꝑ cum illo
quem generauit. sed p̃cessit ille qui generauss
& secutꝰ est tempore ille qui generatꝰ est. Be¬
ne dicis nunqͣm hoc uidi. quia hoc ad illud
ꝑtinet qd oculus ñ uidit. Queris quom̃ disa¬
tur. Non potest dici. quia nec auris audli¬
uit: nec in cor hominis ascendit. C ielatis
& colatur. cum creditur colitus: cum colitur cres-¬
atus. cum crescitur capitur. Adhuc enim in
sta carne qͣm diu peregrinamur a dño. ad an¬
los scõs qui hȩc uident infantes sumꝰ. lactan¬
di fide. pascendi specie. Sic enim dicit apłs.
Quam diu sumꝰ in corpore. ꝑ egrinamur a año.
Per fidem enĩ ambulamꝰ. ñ ꝑ speciem. Uenturi

Expanded text:
es tu, aliquem generantem, et semper cum illo quem generavit: sed praecessit ille qui generavit, et secutus est tempore ille qui generatus est. Bene dicis, Nunquam hoc vidi: quia hoc ad illud pertinet, quod oculus non vidit. Quaeris quomodo dicatur? Non potest dici: quia nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Credatur, et colatur. Cum creditur, colitur; cum colitur, crescitur; cum crescitur, capitur. Adhuc enim in ista carne; quamdiu peregrinamur a Domino, ad Angelos sanctos, qui haec vident, infantes sumus, lactandi fide, pascendi specie. Sic enim dicit Apostolus: Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino. Per fidem enim ambulamus, non per speciem
Abbreviated transcription (Latin):
ius qui affiustis audistis quomͦ longe po-¬
silam plebem: uoces. ignis. fumꝰ in monte
t rebat: quomͦ autẽ ueniens sp̃s sc̃s idem
pse digitꝰ dĩ qͥnquagesimo die post umn-
uinumquẽq eoꝵ in sederit᷑. Lam
gͦ ñ in timore s in dilectione. ñ
lit serui s filii simꝰ. Qui enĩ adhuc ideo
ene agit quia penã timet. d̾m ñ amat:
nondum est inter filios. Utinã tamen uel
penã timeat. Timor seruus est: caritas libe¬
ra est. Et ut sic dicamꝰ. timor seruus est
caritatis. Ne possideat diabolus cor tuum
p̃cedat seruus in conde tuo: & seruet dũȩ uen¬
turȩ locum. Fac fac uel tunore penȩ. si non¬
dum potes amore iusticiȩ. Uemet dña & seruus
abscedet. quia consũinata caritas foras mittit
timorẽ. Non enĩ accepistis sp̃m seruitutis ite¬
rum in timore. Nouum testamentũ est: non¬

Expanded text:
ius qui adfuistis audistis, quomodo longe poius qui adfuistis audistis, quomodo longe positam plebem, voces, ignis, fumus in monte terrebat ; quomodo autem veniens Spiritus sanctus, idem ipse digitus Dei, quinquagesimo die post umbraunumquemque eorum insederit . Jam ergo non in timore, sed in dilectione; ut non servi, sed filii simus. Qui enim adhuc ideo bene agit, quia poenam timet, Deum non amat, nondum est inter filios: utinam tamen vel poenam timeat. Timor servus est, charitas libera est; et ut sic dicamus, timor est servus charitatis. Ne possideat diabolus cor tuum, praecedat servus in corde tuo, et servet dominae venturae locum. Fac, fac vel timore poenae, si nondum potes amore justitiae. Veniet domina, et servus abscedet: quia consummata charitas foras mittit timorem , Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. No
Abbreviated transcription (Latin):
ab structore ponunt᷑. Non sic sunt lapi¬
des uiui. Et uos tanqͣm lapides uiui. cõe¬
dificamini in templũ di. Ducimini s cur¬
rite & uos: ducimini s sequimini. quia¬
& cum secuti fueritis uerũ erit illud: quia
sine illo facere nichil potestis. Non enim
uolentis neq currentis. s miserentis est di.¬
orte dicturi eratis. Et lex sufficit nobis.
sex timorẽ dedit .& udete quid hic sub¬
iunxit apłs cum diceret qtqͣt enĩ sp̃u dei
agunt᷑ hũ filũ sunt dĩ. quia cum sp̃u dĩ
est nobis. Secitus adiunxit. Non enĩ acce¬
pistis sp̃m seruitutis iterũ in timore. Quid
est iterum Quomͦ terrentȩ molestissimo pe-¬
dagogo. O uid est iterum Sicut in monte
syna accepistis sp̃m seruitutis. Dicit aliqͥs.
Alius est spiritꝰ seruututis. alius sp̃s liber¬
iãtis. Si altus esset. ñ diceret apostolꝰ iterum.
llem gͣ sp̃s. S in tabulis lapideis in timore.
tabulis cordis in dilectione. Iam nudiꝰter-¬

Expanded text:
ab structore ponuntur. Non sic sunt lapiab structore ponuntur. Non sic sunt lapides vivi: Et vos tanquam lapides vivi coaedificamini in templum Dei . Ducimini, sed currite et vos: ducimini, sed sequimini: quia cum secuti fueritis, verum erit illud, quia sine illo nihil facere potestis. Non enim volentis, neque currentis, sed miserentis est Dorte dicturi eratis: Et Lex sufficit nobis. Lex timorem dedit: et videte quid hinc subjunxit Apostolus, cum diceret, Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei: quia cum Spiritu Dei um qui datus est nobis : secutus adjunxit, Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Quid est, iterum? Quomodo terrente molestissimo paedagogo. Quid est, iterum? Sicut in monte Sina accepistis spiritum servitutis. Dicit aliquis: Alius est spiritus servitutis, alius spiritus libertatis. Si alius esset, non diceret Apostolus, iterum. Idem ergo spiritus, sed in tabulis lapideis in timore, in tabulis cordis in dilectione. Jam nudiustert
Abbreviated transcription (Latin):
quod facere ꝑ liberum ibent̃ arbitrum.
facili possint inplere ꝑ gram. Pelo facilł
tano disiculiꝰ tami & fecto itur. Iumento
faciliꝰ. pedib difficiliꝰ: sed tamen & pedib
ꝑuenitur. Non est sic. Magister enĩ uerus
qui neminẽ palpat. neminẽ fallit. uerax
doctor idemq saluator. ad quem nos duxit
molestissimꝰ pedagoguis. cum de bonis oꝑib
id est de sarmentoꝵ & palmitũ fructibus
loqueret᷑. ñ ait sine me facere quidem pote¬
stis aliquid s faciliꝰ ꝑ me: ñ ait fructum
ur̃m sine me potestis aliquẽ facere. s ube¬
riorẽ ꝑ me. Non hoc dixit. legite quid dixe.¬
rit. Eũugeliũ scm̃ est: om̃ium suꝑba colla
subduntur. Hon hȩc dicit augustinꝰ. hȩc di¬
at dñs. Ouid dicit dñs: Sine me nichil
potestis facere. Iam nunc cum audistis qͦt¬
quot sp̃u di aguntur hũ filũ sunt dei.
nolite uos dimittere. Neq enĩ templum
suum sic de uobis edificat d̾s. quasi de la¬
pidib qui ñ habent motũ suũ. Heuantur.

Expanded text:
er liberum arbitrium, facilius possint implere per gratiam. Velo facilius, remo difficilius: tamen et remo itur. Jumento facilius, pedibus difficilius: sed tamen et pedibus pervenitur. Non est sic. Magister enim verus qui neminem palpat, neminem fallit, verax doctor idemque Salvator, ad quem nos duxit molestissimus paedagogus; cum de bonis operibus, id est, de sarmentorum et palmitum fructibus loqueretur, non ait, Sine me quidem potestis facere aliquid, sed facilius per me: non ait, Fructum vestrum sine me potestis facere, sed uberiorem per me. Non hoc dixit. Legite quid dixerit: Evangelium sanctum est, omnium superba colla subduntur. Non haec dicit Augustinus, haec dicit Dominus. Quid dicit Dominus? Sine me nihil potestis facere . Jam nunc cum auditis, Quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei, nolite vos demittere. Neque enim templum suum sic de vobis aedificat Deus, quasi de lapidibus qui non habent motum suum: levantur,
Abbreviated transcription (Latin):
uala̾e salubre. Euerunt phylosophi scłi
huiꝰ. alii putauer̃t ñ esse beatitudinẽ nisi
sałm carnẽ uiuere: & bonũ hominis uolup-¬
ladem corporis posuer̃t. Isti phylosophi epi¬
uiei dicti sunt: ab epicuro quodã auctore
nagistro suo. Et quia alũ similes coꝵ exti-¬
terunt sicut illi suꝑbi. quasi a carne se re.¬
llouentes & totã spem beatitudinis sciȩ in
anima sua constituentes: posuert summũ
bonũ in uirtute sua. Uocẽ psalmi. in uobis
affectꝰ pietatis agnouit. Scitis. nostis. agno¬
ustis quom̃ irrisi sunt in scõ psalmo: qͥ c̃on¬
saunt in uirtute sua. Tales fuerunt phẏ¬
osophi qui stoici nuncupati sunt: illi scd̾m
li uiuentes. Idco cum ad urbem atheni-¬
monem: sicut ibi scͥptum est contulert cum
illo quidã phylosophoꝵ epicutreoꝵ & stoicoꝵ.
Contuler̃t cum illo scđm carnẽ uuentes. con¬
tuler̃t cum illo scłm animã uiuentes: contu¬
lit cum illis scđm deũ uiuens. Dicebat epicu¬
reus. Nichi frui carne mea bonũ est. Dice¬

Expanded text:
um animam. Fuerunt philosophi saeculi hujus, alii putaverunt non esse beatitudinem, nisi secundum carnem vivere, et bonum hominis in voluptate corporis posuerunt. Isti philosophi Epicurei dicti sunt, ab Epicuro quodam auctore, magistro suo, et qui alii similes eorum. Exstiterunt autem alii superbi, quasi a carne se removentes, et totam spem beatitudinis suae in anima sua constituentes, posuerunt summum bonum in virtute sua. Vocem Psalmi in vobis affectus pietatis agnovit: scitis, nostis, agnovistis quomodo irrisi sunt in sancto Psalmo, qui confidunt in virtute sua . Tales fuerunt philosophi, qui Stoici nuncupati sunt. Illi secundum viventes. Ideo cum ad urbem Athenimonem, sicut ibi scriptum est, Contulerunt cum illo quidam philosophorum Epicureorum et Stoicorum : contulerunt cum illo secundum carnem viventes, contulerunt cum illo secundum animam viventes, contulit cum illis secundum Deum vivens. Dicebat Epicureus: Mihi frui carne, bonum est. Dice
Abbreviated transcription (Latin):
add carnis actiones mortificandas de sp̃u tuo
p̃sumas & suꝑbia pereas. & tibi suꝑbo resis¬
Cum enĩ dixisset si sp̃u actiones carnis mor¬
tificaueritis uiuetis. ne hic se extolleret hu¬
manꝰ sp̃s. & ad hoc opꝰ se idoneũ firmumiq
iactaret: subiecit & ait. Quotqͦt enim sp̃u
dei aguntur. hũ filii sunt dĩ. Quid te gͦ iam
uolebas extollere ubi audisti. si sp̃u actiones
carnis mortificaueritis uiuetis: Dicturꝰ enĩ
eras. hoc potest uoluntas mea: hoc potest li-¬
berum arbitriũ meũ. Oue uoluntas. Quod
liberũ arbitriũ. Nisi ille regat cadis. nisi il¬
le regat iaces. Quomͦ gͦ sp̃u tuo cum audias
apłm dicentẽ. qͦtqͦt enĩ sp̃u dĩ agunt̃ hũ fi-¬
lii sunt dĩ. Tu te uis agere. a te ipso
uis agi ad actiones carnis mortifican.das:
¶uid tibi ꝓdest quia ñ eris epicureus. & cris
stoicus. Siue epicureus eris. siue stoicꝰ eris: in¬
ter filios dĩ ñ eris. Quotqͦt enĩ sp̃u di agun¬

Expanded text:
ad carnis actiones mortificandas de spiritu tuo ad carnis actiones mortificandas de spiritu tuo praesumas, et superbia pereas, et tibi superbo resisCum enim dixisset, Si spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis; ne hic se extolleret humanus spiritus, et ad hoc opus se idoneum firmumque jactaret, subjecit, et ait, Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Quid te ergo jam volebas extollere, ubi audisti, Si spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis? Dicturus enim eras: Hoc potest voluntas mea, hoc potest liberum arbitrium meum. Quae voluntas? quod liberum arbitrium? Nisi ille regat, cadis: nisi ille erigat, jaces. Quomodo ergo spiritu tuo, cum audias Apostolum dicentem, Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei? Tu te vis agere, a te ipso vis agi ad actiones carnis mortificandas? Quid tibi prodest quia non eris Epicureus, et eris Stoicus? Sive Epicureus eris, sive Stoicus eris, inter filios Dei non eris. Quotquot enim Spiritu Dei agun
Abbreviated transcription (Latin):
ca iacentẽ. confuge cum resistente. Mortua
est enĩ una delectato. sed uiuit altera. Et¬
illi dum ñ consentis mortificas. cum ceꝑit om̃i-¬
no ñ celectare mortificasti. Hȩc est actio nr̃a.
hec est militia nr̃a. In hoc agone cum confli¬
gimꝰ. d̃m habemꝰ spectatorem. In hoc agone cã
laboramꝰ. deum poscimꝰ adutorem. Si enĩ nos
ipse ñ adiuuat. ñ dico iuincere s nec pugna¬
ia est illas concupiscentias carnis quib non
consentire magna laus est. quas ñ habere ꝑ¬
fectio est: si has actiones carnis morbidas &
De morte habentes contentionẽ sp̃u mortifica¬
ne quisq rursꝰ ad mortificandas actiones carnis
de spu suo uelit p̃sumere. Non solum enĩ d̾s
spiritꝰ est. s & anima tua sp̃s est & mens
tua spiritꝰ est: ut cum dicis mente seruio legi
dei carne autẽ legi peccati. quia sp̃s concupis.¬
cit aduersꝰ carnẽ. & caro aduersꝰ sp̃m. Ergo ne

Expanded text:
ca jacentem, conflige cum resistente. Mortua ca jacentem, conflige cum resistente. Mortua est enim delectatio una, sed vivit altera: etillam, dum non consentis, mortificas; cum coeperit omnino non delectare, mortificasti. Haec est actio nostra, haec est militia nostra. In hoc agone cum confligimus, Deum habemus spectatorem: in hoc agone cum laboramus, Deum poscimus adjutorem. Si enim nos ipse non adjuvat, non dico vincere, sed nec pugnaid est, illas concupiscentias carnis, quibus non consentire magna laus est, quas non habere perfectio est: si has actiones carnis morbidas, et de morte habentes contentionem, spiritu mortificane quisquam rursus ad mortificandas actiones carnis de spiritu suo praesumat. Non solum enim Deus spiritus est: sed et anima tua spiritus est, et mens tua spiritus est. Et cum dicis, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati : quia spiritus concupiscit adversus carnem, et caro adversus spiritum . Ergo ne
Abbreviated transcription (Latin):
carni ut scđm carnẽ uiuamꝰ. sicut epicurei.
S etiam si scđm seipsam sibi uiuere uoluę¬
rit anina carnalis erit. carnem sapit: de
carne ñ surgit. Non est enĩ quẽ ad modum
inde surgat. qui brachiũ porrectũ iacenti ñ
tenet. Si gͦ scłm carnẽ iuixeritis. ubi enim
dictum est qͥd mͥ faciet homo. ibi dictũ est
tur. ista enĩ moriemini & si scdm sp̃m uixe-¬
ritis. s illa morte d̾e qua dñs in eiũigło
terribiliter dicit. Eum timete. qui habet
potestatẽ & animam & corpꝰ ꝑdere in gehen-¬
nam ignis. Si gͦ scd̃m carnẽ uxeritis morie-¬
caue.ritis: uiuetis. Hoc est opꝰ nr̃m in
hac uita. actiones carnis sp̃u mortificare co-¬
tidie: affligere. minuere. frenare. interime¬
re. Quam multi enĩ auint ꝓficientes. Non
iam delectant. quȩ antea delectabant. E ñdo
gͦ delectabat & ñ ei consentiebat᷑. mortifica¬
batur. Quia iam ñ delectat. mortificatum
est. Calca mortuũ. tͣnsi ad uiuum. C al¬

Expanded text:
carni, ut secundum carnem vivamus, sicut Epicurei. Sed etiam si secundum se ipsam vivere voluerit anima, carnalis erit; carnem sapit, de carne non surgit. Non est enim quemadmodum inde surgat, qui brachium porrectum jacenti non tenet. Si enim secundum carnem vixeritis. Ubi enim dictum est, Quid faciat mihi homo? ibi dictum est,tur; ista enim moriemini, etsi secundum spiritum vixeritis: sed illa morte, de qua Dominus in Evangelio terribiliter dicit, Eum timete, qui habet potestatem et animam et corpus perdere in gehennam ignis . Si ergo secundum carnem vixeritis, moriecaveritis, vivetis. Hoc est opus nostrum in hac vita, actiones carnis spiritu mortificare; quotidie affligere, minuere, frenare, interimere. Quam multa enim proficientes non jam delectant, quae antea delectabant? Quando ergo delectabat, et non ei consentiebatur, mortificabatur: quia jam non delectat, mortificatum est. Calca mortuum, transi ad vivum: cal
Abbreviated transcription (Latin):
re liberi eritis. Prorsꝰ hoc credite. sic uos age
re uoluntate bona. Quia uiuitis utiq agĩus.
non enĩ aduitor est ille si nichil agatis: non
enĩ cooꝑator est ille si nichil oꝑamini. Sic uos
tamen scitote agere bona. ut sit rector spitls
aduitor. Qui si uero defuerit nichil hom oĩil¬
no agere ualeatis. ñ sicat quidam dicere &¬
perunt qui coartati sunt aliqͣndo gr̃ãm conss¬
ter. Et benedicimꝰ deũ. quia uel hoc aliq̃nos
dixerunt. Accedendo enĩ ꝓficere poterunt.
& ad id qd uere rectũ est ꝑuenire. lam s
dicunt aduitric̃e esse grãm aui. ad faciliꝰ fasi

Expanded text:
ecessaria. Prorsus hoc credite, sic vos agere ecessaria. Prorsus hoc credite, sic vos agere bona voluntate. Quia vivitis, utique agitis. Non enim adjutor est ille, si nihil agatis: non enim cooperator est ille, si nihil operamini. Sic vos tamen scitote agere bona, ut sit rector Spiritus adjutor: qui si defuerit, nihil boni omnino agere valeatis. Non sicut quidam dicere coeperunt, qui coarctati sunt aliquando gratiam confiteri: et benedicimus Deum, quia vel hoc aliquando dixerunt; accedendo enim proficere poterunt, et ad id quod vere rectum est pervenire. Jam ergo dicunt adjutricem esse gratiam Dei, ad
Abbreviated transcription (Latin):
cooꝑator. S hic fortiter uigilate. ne forte
dicat spiritꝰ ũr. Si subtraxerit se cõoꝑatio d̃i
& aduitoriũ dĩ. sp̃s m̃s facit hoc. Et si cum
labore & si cum aliqua difficultate. potest ta¬
men implere. Non potest. quom si aliqͥs di¬
cat remis quidem ꝑuenimꝰ: s cum aliquo la¬
bore. O si uientũ habeamꝰ. faciliꝰ ꝑuenimus.
Non sic est adiutoriũ dĩ. ñ sic est adiutorũ
xp̃i: ñ sic est aduitoriũ sp̃s sc̃ĩ. Prorsus si
defuerit. nichil boni agere poteris. Agis qui-¬
dem illo ñ adiuuante libera uoliuitate. sed
male. Ad hoc idonea est uoluntas tua quȩ
uocatur libera. & male agendo fit damna¬
bilis ancilla. C um dico tibi sine adiutorio
dei nichil agis. nichil boni dico. Nam ad ma¬
le agendum habes sine aduitorio d̃i liberam
uoluntatẽ. qm̃quam ñ est illa libera. A quo
enim quis deuictꝰ est: hitic & seruus addit
est. Et: om̃is qui facit peccatũ. seruus est
peccati. &. si uos filiꝰ liberauerit. tunc ue¬

Expanded text:
alis. Sed hic fortiter vigilate, ne forte dicat spiritus vester: Si subtraxerit se cooperatio Dei et adjutorium Dei, spiritus meus facit hoc: etsi cum labore, etsi cum aliqua difficultate potest, tamen implere potest. Quomodo si aliquis dicat: Remis quidem pervenimus, sed cum aliquo labore, o si ventum habeamus, facilius pervenimus. Non sic est adjutorium Dei, non sic est adjutorium Christi, non sic est adjutorium Spiritus sancti. Prorsus si defuerit, nihil boni agere poteris. Agis quidem illo non adjuvante libera voluntate, sed male. Ad hoc idonea est voluntas tua, quae vocatur libera, et male agendo fit damnabilis ancilla. Cum dico tibi, Sine adjutorio Dei nihil agis, nihil boni dico. Nam ad male agendum habes sine adjutorio Dei liberam voluntatem: quanquam non est illa libera. A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; et, Omnis qui facit peccatum, servus est peccati;
Abbreviated transcription (Latin):
pater. Ipse sp̃s testimoniũ reddit sp̃ui nr̃o.
quia sumꝰ filii dĩ. Non sp̃s ñr reddit sp̃ui
nr̃o quia sumꝰ filii dĩ. s spiritꝰ di arra red¬
dit testimoniũ: ꝓ ea re quȩ nobis ꝓmissa
hoc est qd̃ paulo ante dicebam: quia medi¬
cus ñr & sanitatẽ nobis donat. & mercedẽ
insuꝑ largiri dignatur. Quȩ est illa merces:
Hereditas. Sed ñ quomͦ est hominis patris
hereditas. Relinquit enĩ filiis suis ñ possi¬
det cum filiis suis. & tamen magnũ se facit
& gĩas sibi agi desiderat: quia uoluit dare
quod ñ possit auferre. Noriens enĩ tolleret
secum: Puto quia si posset. nichil hic filiis
suis dimisisset. Heredes enĩ d̃i sic sunt: ut
ipse d̾s sit hereditas nr̃a. cui dicit psalmꝰ.
Dñs pars hereditatis meȩ. Heredes quidem
dei. si parum uobis est: audite qd ampliꝰ¬

Expanded text:
Pater. Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, Pater. Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quia sumus filii Dei. Non spiritus noster reddit testiro, quia sumus filii Dei: sed Spiritus Dei, arrha reddit testimonium pro ea re quae nobis promissa Hoc est quod paulo ante dicebam, quia medicus noster et sanitatem nobis donat, et mercedem insuper largiri dignatur. Quae est illa merces? Haereditas. Sed non quomodo est hominis patris haereditas. Relinquit enim filiis suis, non possidet cum filiis suis: et tamen magnum se facit, et gratias sibi agi desiderat, quia voluit dare quod non possit auferre. Moriens enim tolleret secum? Puto quia si posset, nihil hic filiis suis dimisisset. Haeredes Dei sic sunt, ut ipse Deus sit haereditas nostra, cui dicit Psalmus: Dominus pars haereditatis meae . Haeredes quidem Dei: si parum vobis est, audite, quo ampli
Abbreviated transcription (Latin):
& inter se utiq ꝓpe: in angulo autẽ inter se
iuncti. Ipse est enim pax nr̃a. qui fecit utraq
unum. Ergo inde circumcisio. inde p̃pucium.
Parictum concordia. anguli gła. Accepistis
Qualis res est si pignꝰ tale est. Nec pignus
s arra dicenda est: pignus enĩ quando poni¬
tur. cum fuerit res ipsa reddita pignꝰ aufer
tur: arra autẽ de ipsa re datur quȩ dando
ꝓmittitur. ut res quando redditur implea-¬
tur. qd̾ datum est ñ mutetur. Unusqͥsq gͦ
atrendat cor suũ. utrum ex intimis medul-
lis cordis & sincera caritate dicat: pater. Non
m̾ queritur quanta sit ipsa caritas. utum
magna an partia: an mediocris. Utrũ uel
sit quero. Si nata est latendo crescit. crescen¬
do ꝑficictur: ꝑfecta ꝑmanebit. Non emm-
ꝑsecta uergit in senium. & a senectute ueniet
ad mortem. Ad hoc ꝑficietur. ut ȩterna per-¬
maneat. Uide enĩ qd̃ sequit᷑. C lamamꝰ abba

Expanded text:
et inter se utique prope; in angulo autem inter se et inter se utique prope; in angulo autem inter se juncti. Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum . Ergo inde circumcisio, inde praeputium, parietum concordia, anguli gloria. Accepistis Qualis res est si pignus tale est; nec pignus sed arrha dicenda est. Pignus enim quando ponitur, cum ftur. Arrha autem de ipsa re datur, quae danda promittitur; ut res quando redditur, impleatur quod datum est, non mutetur. Unusquisque ergo attendat cor suum, utrum ex intimis cordis medullis et sincera charitate dicat, Pater. Non modo quaeritur quanta sit ipsa charitas, utrum magna, an parva, an mediocris: utrum vel sit, quaero. Si nata est, latendo crescit, crescendo perficietur, perfecta permanebit. Non enim rfecta vergit in senium, et a senectute veniet ad mortem: ad hoc perficietur, ut aeterna permaneat. Vide enim quid sequitur. Clamamus, Abba,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid gͦ accepimnꝰ si diceres. S accepistis sp̃m ad-¬
optionis filioꝵ. in quo clamamꝰ abba pater.
Dñs timetur. pater amatur. Accepistis sp̃m
adoptionis filioꝵ. in quo clamamꝰ abba pater.
Clamor iste cordis est: ñ faucium. ñ labioꝵ. In¬
tus sonat. aurib di sonat. clauso ore labusq
immotis. Susanna ista uoce clamabat. Sed
accepistis sp̃m adoptionis filioꝵ. in quo cla¬
mamꝰ abba pater. Cor clamet. pater ñr qui
es in cęlis. Ergo quare ñ tantũ pater. Quid
sibi uult abba pater. Si ciĩ queras quid sit
abba. respondetur tibi. Pater. Abba enĩ ebra¬
ice. pater dicitur. Quare uoluit utrũq apłs
dicere: Quia uidebat lapidem angularẽ quem
repbauert edificantes & factꝰ est in caput
anguli. ñ sine causa angularẽ dictũ: nsi qͥa
in osculum recipit utrũq parietẽ de diuerso
uenientẽ. Hinc circumcisio. inde p̃putium
tantũ a se & inter se longe. quantũ ab an¬
gulo longe. Quantũ autẽ ad angulum ꝓpe.

Expanded text:
Quid ergo accepimus, quasi diceres: Sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater. Dominus timetur, pater amatur. Accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater. Clamor iste cordis est, non faucium, non labiorum: intus sonat, auribus Dei sonat. Clauso ore, labiisque immotis, Susanna ista voce clamabat . Sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater. Cor clamet, Pater noster qui es in caelis , Ergo quare non tantum Pater? Quid sibi vult, Abba, Pater? Si enim quaeras quid sit Abba, respondetur tibi, Pater. Abba enim hebraice pater dicitur. Quare voluit utrumque Apostolus ponere? Quia videbat lapidem angularem, quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli , non sine causa angularem dictum, nisi quia in osculum recipit utrumque parietem de diverso venientem. Hinc circumcisio, inde praeputium, tantum a se et inter se longe, quantum ab angulo longe: quantum autem ad angulum prope,
Abbreviated transcription (Latin):
go agunur ñ agimꝰ: Respondeo. Immo agis
& ageris. & tunc bene agis. si a bono aga-¬
tis. Sp̃s enũ di qui te agit agentib aduitor
est: ipsum nomen adiutoris prescribit tibi. qͥ
& tu ipse aliqͥd agis. Agnosce quid poscas. ag¬
nosce quid confitearis quando dicis: adiutor
m̃s esto ne derelinquas me. Adiutorẽ utiq in¬
uocas deum. Nemo aduuat᷑. si ab illo nichil
agatur. Quotqͦt enĩ inquit sp̃u di aguntur
hũ filũ sunt dĩ. ñ littera s sp̃u. ñ legẽ pre¬
cipiente. muinante. ꝓmittente: s sp̃u exhor.

Expanded text:
go agimur, non agimus. Respondeo: Imo et agis, et ageris; et tunc bene agis, si a bono agaris. Spiritus enim Dei qui te agit, agenti adjutor est tibi. Ipsum nomen adjutoris praescribit tibi, quia et tu ipse aliquid agis. Agnosce quid poscas; agnosce quid confitearis, quando dicis: Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Adjutorem utique invocas Deum. Nemo adjuvatur, si ab illo nihil agatur. Quotquot enim, inquit, Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei: non littera, sed Spiritu: non Lege praecipiente, min
Abbreviated transcription (Latin):
implendi impetrantes ꝑ fidem: ad hoc assi-¬
arbitrio suo legẽ sufficere arbitrabant᷑. igno-¬
rantes dĩ iusticiã id est ex fide iusticiam
a d̾o datã & suam uolentes constituere. qua-¬
si suis turib impletã. ñ clamante fide im¬
petratã: iusticiȩ di sicut dicit ñ sunt subie-¬
cti. E inis enĩ legis xp̃c ait ad iusticiam
om̃i credenti. Ergo cum de hus tractat. op¬
posuit sibi. Quid gͦ lex. Quasi: quȩ utili¬
tas legis: Respondit. p̃uaricationis gr̃a po¬
sita est. Hoc est qd̾ dicit alibi. lex subintra-¬
uit ut abundaret delictũ. Et ibi quid addi¬
dit. Abi autẽ abundauit delictũ. suꝑabun¬
dauit gr̃a. Quam leuiore egritudine contẽp¬
nebatur adiutoriũ medicine. creuit morbus

Expanded text:
implendi impetrantes per fidem: ad hoc assiimplendi impetrantes per fidem: ad hoc assiarbitrio legem sufficere arbitrabantur, Ignorantes Dei justitiam, id est, ex fide justitiam datam a Deo, et suam volentes statuere, quasi suis viribus impletam, non clamante fide impetratam, justitiae Dei, sicut dicit, non sunt subjecti. Finis enim legis Christus, ait, ad justitiam omni credenti . Ergo cum de his tractat, opposuit sibi, Quid ergo lex? Quasi, Quae utilitas legis? Respondit: Praevaricationis gratia posita est. Hoc est quod dicit alibi, Lex subintravit, ut abundaret delictum. Et ibi quid addidit? Ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia . Quia in leviore aegritudine contemnebatu
Abbreviated transcription (Latin):
legitime utatur. Quid est gͦ legitie uti le-¬
gẽ. Per legẽ agnoscere morbũ suũ. & que¬
rere ad sanitatẽ diuinũ aduitoriũ. quia
sicut dixi & sepe dicendũ est: si lex posset
uuificare om̃ino ex lege esset iusticia. nec
quereretur saluator. nec ueniret xp̃c. nec
sanguine suo ouem ꝑditam quereret. Sic
enim dicit alio loco idem apłs. Nam si per
legem iusticia. gͦ xp̃c gratis mortuus est. Quȩ
gͥ utilitas legis. & quod aduitorium. Quia
conclusit scͥptura om̃ia sub peccato. ut ꝓmis¬
sio ex fide nĩu xp̃i daretur credentib. Ita
lex inquit pedagogus ñr erat in xp̃o iñu.
Ex ista similitudine. rem de qua loquor at¬
tendite. Pedagogus puerũ ñ ducit ad scip-¬
sum. s ad magistrũ. S cum puer bene in
enim assidue hoc cõmendat s utinã ñ sur¬
dis. cõmendat autẽ hoc assidue cõmendans
fidem gentib. quia fide impetrant adiuto¬
rium ut impleant legem ñ ꝑ legem. s uires

Expanded text:
legitime utatur . Quid est ergo legitime uti lelegitime utatur . Quid est ergo legitime uti lege? Per legem agnoscere morbum suum, et quaerere ad sanitatem divinum adjutorium. Quia, sicut dixi, et saepe dicendum est, Si lex posset vivificare, omnino ex lege esset justitia: nec quaereretur salvator, nec veniret Christus, nec sanguine suo ovem perditam quaereret. Sic enim dicit alio loco idem apostolus: Nam si per legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est . Quae igitur utilitas legis, et quod adjutorium? Quia conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Itaque lex, inquit, paedagogus noster erat in Christo Jesu . Ex ista similitudine rem de qua loquor, attendite. Paedagogus puerum non ducit ad se ipsum, sed ad magistrum: sed cum puer bene insenim assidue hoc commendat; sed utinam non surdis. Commendat autem hoc assidue, commendans fidem Gentibus; quia fide impetrant adjutorium, ut impleant legem, non per legem, sed vires
Abbreviated transcription (Latin):
los. dando. Non est unde accusent bonũ nec
mali. Insuꝑ etiã gẽnꝰ humanũ uisto suo u-¬
dicio condeninatũ noluit in interitũ sempi¬
ternum relinquere. s misit & medicũ: misit
saluatorem. misit eũ qui gratis sanaret.
Parum est qui gratis sanaret. qui sanatis
etiam̃ mercedem daret. Nichil addi ad istã
beniuolentiã potest. Quis est qui dicat. sa¬
nem te & do tibi mercedem: Optime fecit.
Sciebat eñĩ se diuitẽ uenisse ad pauꝑem
& sanat egrotos & sanatis donat: & ñ
aliud qͣm seipsum donat. Saluator est
adiutoriũ languidi. ipse saluator est pre-¬
ti estis. debitores sumꝰ ñ carni: ut scđm
carnem uiuamꝰ. Ad hoc enĩ adiuti sumꝰ
ad hoc sp̃m di accepimꝰ ⁊̃ ad hoc etiã in la-¬
borib nr̃is cotidianũ adutoriũ postula-¬
imus. Lex cui minatur non implendo qd
iubet. eum facit esse sub se. Hii sunt sub
lege. ñ sub gr̃a. Bona est lex: siquis ea

Expanded text:
los dando: non est unde accusent bonum, nec los dando: non est unde accusent bonum, nec mali. Insuper etiam genus humanum justo suo judicio condemnatum noluit in interitum sempiternum relinquere: sed misit et medicum, misit Salvatorem, misit eum qui gratis sanaret; parum est qui gratis sanaret, qui sanatis etiam mercedem daret. Nihil addi ad istam benevolentiam potest. Quis est qui dicat: Sanem te, et do tibi mercedem? Optime fecit. Sciebat enim se divitem venisse ad pauperem: et sanat aegrotos, et sanatis donat, et non aliud quam se ipsum donat. Salvator est adjutorium languidi, ipse Salvator est praeti estis, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Ad hoc enim adjuti sumus, ad hoc Spiritum Dei accepimus, ad hoc etiam in laboribus nostris quotidianum adjutorium postulamus. Lex cui minatur non implendo quod jubet, eum facit esse sub se: hi sunt sub lege, non sub gratia. Bona est lex, si quis ea
Abbreviated transcription (Latin):
ca fut natura humana ꝑ liberũ arbitri-¬
um uulnerare se: sed iam uulnerata &
saucia. ñ est idonea ꝑ liberum arbitrium
sanare se. Si enĩ uoluens intemꝑanter ui¬
uere ut egrotes. ad hoc medicũ ñ requiris.
ad labem sufficit tibi. Cum autẽ intempe¬
egritudine liberare te: qͦuomͦ potuisti ꝑ intẽ¬
perantiam te in egritudinẽ precipitare. Et
tamen medicus. etiam sano precepit tempe¬
rantiam. Bonꝰ medicus hoc facit. ñ uult esse
necessarius egrotanti. Sic etiã dñs d̃s crea-¬
tor homius sine uicio temꝑantiã precipere
dignatꝰ est: quam si ille seruasset. medicũ
postea morbo suo ñ desideraret. S quia ñ
seruauit languidus factꝰ est: cecidit. infir¬
mos creauit infirmꝰ id est infirmos genuit
infirmꝰ. S. tam̃ in om̃ib qui nascunt᷑ in-¬
firmis d̃s quod bonũ est oꝑatur. formando
corpꝰ. uiuificando corpꝰ alimenta prebendo:
pluuiã suã & solem suum suꝑ bonos & ma¬

Expanded text:
ea fuit humana natura per liberum arbitriea fuit humana natura per liberum arbitrium vulnerare se: sed jam vulnerata et saucia, non est idonea per liberum arbitrium sanare se. Si enim volueris intemperanter vivere ut aegrotes, ad hoc medicum non requiris: ad labem sufficis tibi. Cum autem intempeaegritudine liberare te, quomodo potuisti per intemperantiam te in aegritudinem praecipitare. Et tamen medicus etiam sano praecipit temperantiam. Bonus medicus hoc facit, non vult esse necessarius aegrotanti. Sic etiam Dominus Deus creato homini sine vitio temperantiam praecipere dignatus est: quam si ille servasset, medicum postea morbo suo non desideraret. Sed quia non servavit, languidus factus est, cecidit; infirmus creavit infirmos, id est, infirmus genuit infirmos. Et tamen in omnibus qui nascuntur infirmis Deus quod bonum est operatur, formando corpus, vivificando corpus, alimenta praebendo, pluviam suam et solem suum super bonos et ma
Abbreviated transcription (Latin):
iste medicus. nisi qui dixit ñ est opus sanis
medicus s male habentib Qui gͦ ñ confi-¬
tetur creatorẽ. suꝑbus negat auctorẽ. Qui
autẽ negat egritudinẽ suam. suꝑfluũ iudi-¬
sat saluatorem. Ergo & in natura nr̃a crea-¬
torem laudemꝰ. & ꝓpter uiciũ qd̾ nobis in¬
suximꝰ: saluatorem queramꝰ. Et quom̃ que-¬
timus saluatorẽ: Ut det legẽ. Parum est.
Si enim data esset lex quȩ posset uiuifica-¬
st. om̃ino ex lege esset iusticia. Si gͦ ñ est
data lex quȩ posset uiuificare. quare da-¬
ta est. Sequitur & ostendit quare sit da-¬
A.quia etiam sic in adiutoriũ data est: ne
t sanũ putares. Si gͦ data esset lex quȩ
posset uiuificare. om̃ino ex lege esset iusticia.
t quasi quereremꝰ. quare gͣ data est: Sed
nclusit scͥptura om̃ia sub peccato. ut ꝓmis¬
Io ex fide mñu axp̃i daretur credentib Qn
audis ꝓmissorem. expecta factorem. Ido-¬

Expanded text:
iste medicus, nisi qui dixit: Non est opus sanis iste medicus, nisi qui dixit: Non est opus sanis medicus, sed male habentibus . Qui ergo non confitetur Creatorem, negat superbus auctorem. Qui autem negat aegritudinem suam, superfluum judicat Salvatorem. Ergo et in natura nostra Creatorem laudemus; et propter vitium quod nobis infliximus, Salvatorem quaeramus. Et quomodo quaerimus Salvatorem? Ut det legem? Parum est: Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino esset ex lege justitia. Si ergo non est data lex, quae posset vivificare, quare data est? Sequitur, et ostendit quare sit data: quia etiam sic in adjutorium data est, ne te sanum putares. Si ergo data esset lex, quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia. Et qunquit, Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Quando audis promissorem, exspecta factorem. Idon
Abbreviated transcription (Latin):
hodie recitatum̃ est: quamuis ñ habeat tan¬
tam difficultatẽ quantã habuert suꝑiora quȩ
iam ut potuimꝰ aduiuante dño tͣnsuecti su¬
mus: desiderat tamen intentionẽ urãm. Ue¬
lut enim concdusio fit: ꝓpter illa quȩ dicta
sunt. In suꝑiorib lectionib laborabatur. ne
forte reus constitueretur apłs om̃ium quo¬
dammꝰ peccatoꝵ. dicendo ñ enĩ qd̾ uolo ago:
deinde ne lex uideret᷑ aut sufficere posse ho-¬
mini habenti liberũ arbitriũ etiã si nullũ
ultra auxiliũ diuinũ porrigeretur. aut cer¬
te frustra data fuisse crederetur. Dicta est &
ausa quare sit lex data. quia & ipsa in ad¬
uitorium data est: sed ñ sicut gr̃a. Data est¬
enim sicut iam exposuimꝰ & tenere debetis. &
uobis uehementiꝰ & diligentiꝰ cõmendare de-¬
bemꝰ: data est ut inueniret se homo. tion ut
morbus sanaretur: sed ut p̃uaricatione mor-¬
bo crescente medicus quereretur. Et quis est

Expanded text:
hodie recitatum est, quamvis non habeat tanhodie recitatum est, quamvis non habeat tantam difficultatem, quantam habuerunt superiora, quae jam, ut potuimus, adjuvante Domino, transvecti sumus, desiderat tamen intentionem vestram: velut enim conclusio fit, propter illa quae dicta sunt in superioribus lectionibus, ubi laborabatur, ne forte reus constitueretur Apostolus omnium quodam modo peccatorum dicendo, Non enim quod volo ago . Deinde ne lex videretur aut sufficere posse homini habenti liberum arbitrium, etiamsi nullum ultra auxilium divinum porrigeretur, aut certe frustra data fuisse crederetur, dicta est et causa quare sit lex data, quia et ipsa in adjutorium data est, sed non sicut gratia. nere debetis, et vobis vehementius et diligentius nos commendare debemus; data est ut inveniret se homo, non ut morbus sanaretur, sed ut praevaricatione morbo crescente medicus quaereretur . Et quis est
Abbreviated transcription (Latin):
erbi dei altitudo exercet studium. ñ
denegat intellectum. Si enĩ om̃ia clal¬
sa essent. nichil esset unde reuelarentur obscu¬
ra. R ursus si om̃ia tecta essent. ñ esset unde
alimentũ ꝑciperet anima: & ñ haberet uite
quib posset ad clausa pulsare. In lectionib
apłicis suꝑiorib quas caritati urȩ quantium
dñs aduiuare dignatꝰ est exposuimꝰ. multual
laborem & sollicitudinẽ passi sumꝰ. Compa¬
tiebamtr uobis. & solliciti eratis & ꝓ nobis
a. ꝓ uobis. Quantũ autẽ existimo adiuul
dñs & nos & uos & ea quȩ proreꝰ difficilli¬
ma iudebaut᷑ sc ꝑ nos enodare dignat᷑ est
ut nulla questio remaneret quȩ conturbet men-¬
tem piam. Impia enim mens: odit etiam ipsum
intellectum. Et homo aliquando niiniũ mente
peruersa timet intelligere. ne cogatur qd̃
intellexerit facere. De talib ait psalmus.
Noluerunt intelligere. ut bene
sentire de nobis exigitis intellectum. exigit
d̾s fructum. Intellectus enĩ sicut scͥptum est

Expanded text:
erbi Dei altitudo exercet studium, non denegat intellectum. Si enim omnia clausa essent, nihil esset unde revelarentur obscura. Rursus si omnia tecta essent, non esset unde alimentum perciperet anima, et haberet vires quibus posset ad clausa pulsare. In lectionibus apostolicis superioribus, quas Charitati vestrae, quantum Dominus adjuvare dignatus est, exposuimus, multum laborem et sollicitudinem passi sumus. Compatiebamur vobis, et solliciti eramus et pro nobis et pro vobis. Quantum autem existimo, adjuvit Dominus et nos et vos; et ea quae prorsus difficillima videbantur, sic per nos enodare dignatus est, ut nulla quaestio remaneret, quae conturbet mentem piam. Impia enim mens odit etiam ipsum intellectum; et homo aliquando nimium mente perversa timet intelligere, ne cogatur quod intellexerit facere. De talibus ait Psalmus: Noluerunt intelligere, ut bene sentire de vobis, exigitis intellectum, exigit Deus fructum. Intellectus enim, sicut scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
quare ñ uiuit scd̃m summũ bonũ. s uiit
scłm paruum bonũ: Hoc planius dicttur.
Quare ñ uiuit scđ̃m d̾m. s uiuit scđ̾m car¬
nem: Debitrix est enĩ ñ carni. ut scđm car¬
nem uiuat. Caro debet scłm ipsam uiuere. ñ
ipsa scđ̃m carnem. Ipsa uiuat scłm ipsam quȩ
uiuit de ipsa. Certe unaqueq scđm hoc ui¬
uat. unde uiuit. Unde uiuit caro tua: De
anima tua. Unde uiuit anima tua. De deo
tuo. Unaqueq harũ scd̃m uitã suã uiuat.
Garo sibi ñ est uita. s anima carnis est ui¬
ta. Anima sibi ñ est uita. s d̾s anime est
uita. Anima gͦ quȩ debet scđm deũ iuiuere.
non enĩ debitrix est carni ut scđm carnẽ

Expanded text:
ummum bonum, sed vivit secundum parvum bonum? Hoc planius dicitur: Quare non vivit secundum Deum, sed vivit secundum carnem? Debitrix enim est non carni, ut secundum carnem vivat. Caro debet secundum ipsam vivere, non ipsa secundum carnem. Ipsa vivat secundum ipsam, quae vivit de ipsa. Certe unaquaeque secundum hoc vivat, unde vivit. Unde vivit caro tua? De anima tua. Unde vivit anima tua? De Deo tuo. Unaquaeque harum secundum vitam suam vivat. Caro enim sibi non est vita; sed anima carnis est vita. Anima sibi non est vita: sed Deus est animae vita. Anima ergo quae debet secundum Deum vivere; non enim debitrix est carni, ut secundum carnem
Abbreviated transcription (Latin):
res sumꝰ ñ carni ut scdm carnẽ ambulemꝰ.
quia fides bene operari ñ potest nisi ꝑ di¬
lectionem. Ipsa est enim fideliũ fides ne sit
demonum fides. quia & demones credunt
& contremiscunt. Illa est gͦ laudabilis fides.
ipsa est uera gr̃ȩ fides: quȩ ꝑ dilectionem
oꝑatur. Ut autem habeamꝰ dilectionẽ. &
ex ea possimꝰ habere bonã oꝑationem. nun¬
quid eam nobis nos dare. possumꝰ cum sccip¬
tum sit: karitas dĩ diffusa est in cordib

Expanded text:
res sumus non carni, ut secundum carnem ambulemus. res sumus non carni, ut secundum carnem ambulemus. Quia fides bene operari non potest, nisi per dilectionem. Ipsa est enim fidelium fides, ne sit daemonum fides: quia et daemones credunt, et contremiscunt . Illa est ergo laudabilis fides, ipsa est vera gratiae fides, quae per dilectionem operatur . Ut autem habeamus dilectionem, et ex ea possimus habere bonam operationem, numquid eam nobis dare non possumus, cum scriptum sit, Charitas Dei diff
Abbreviated transcription (Latin):
tati suȩ tantũ arrogantiũ. ut liberũ arbi¬
trium sibi putarent posse ad iusticiã suffi¬
cere. quȩ tunc quando erat integra liberta-¬
te id est in paradyso ostendit uires suas. osten¬
dit quantũ possit: sed ad ruendum ñ ad sur-¬
gendum. Lex gͦ preuaricationis gr̃a posita
est: donec ueniret semen cui ꝓmissum est: dis-
unius. inter quid & dm̃ querimꝰ mediatorẽ.
quia mediator uniꝰ ñ est d̾s autẽ unus est:
Inuenimꝰ inter qͥd & quid sit mediator. ipso
iaces & surgere ñ potes. mediatorẽ qͦdamm
deus tibi porrexit brachiũ suum. Et bra¬
chium dm̃i cui reuelatum est
Nemo gͦ dicat qm̃ ñ sumꝰ sub lege s sub
gr̃a. gͦ peccemꝰ : gͦ quod uolumꝰ faciamus.
Sui hoc dicit. egritudinẽ amat ñ sanitatẽ.
Gr̃a. medicina est. Qui uult semꝑ egrota¬
re. ingratꝰ est medicine. Ergo frẽs accepto
aduitorio. porrecto nobis desuꝑ diuino au¬
xcilio brachio dñi. & ab ipso brachio dñi
porrecto nobis ad auxiliũ sp̃u scõ: debito¬

Expanded text:
tati suae tantum arrogantium, ut sibi liberum arbitrium posse putarent ad justitiam sufficere: quae tunc quando erat integra libertate, id est, in paradiso, ostendit vires suas, ostendit quantum possent, sed ad ruendum, non ad surgendum. Lex ergo praevaricationis gratia posita est, donec veniret semen cui promissum est, dispounius; inter quid et Deum quaerimus mediatorem? quia mediator unius non est, Deus autem unus est. Inter quid et quid sit mediator, invenjaces, et surgere non potes, mediatorem quodam modo Deus tibi porrexit brachium suum. Et brachium Domini cui revelatum est ? Nemo ergo dicat: Quoniam non sumus sub lege, sed sub gratia; ergo peccemus, ergo quod volumus faciamus. Qui hoc dicit, aegritudinem amat, non sanitatem. Gratia medicina est. Qui vult semper aegrotare, ingratus est medicinae. Ergo, fratres, accepto adjutorio, porrecto nobis desuper divino auxilio, brachio Domini, et ipso brachio Domini porrecto nobis auxilio Spiritu sancto, debito