comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eati immaculati in uia. qui am¬
bulant in lege dñi. Cum om̃i¬
um desideria nominis istius ar¬
dore rapiantur. nec quisquam possit
repperiri qui nolit premia beatitudi¬
nis adipisci. congruum fuit uiros scõs
uotis ꝓbabilib iter ostendere. ne mens
confusa mortalium ignorata uia possit
errare. Nam & illi beatos se estimant.
qui scłi ambitionib eluduntur. Sed
ne aliquid tale putaretur eligendum
primum posuit plurali numero im¬
maculati. ut de fidelib hoc ñ de xp̃o
debusset aduerti. Ille enim solus natu¬
raliter immaculatus est. qui peccata ñ
habuit. Scĩ enim immaculati fiunt.
quando indulgentiȩ munera conse¬
quuntur. sicut ꝓpħa in quinquagesi¬
mo psalmo dicit. Lauabis me. & suꝑ
niuem dealbabor. Sequitur. in uia.
id est in ipso dño saluatore. qui dixit.
Ego sum uia ueritas & uita. Ibi enim
ambulare iustoꝵ est non pedib cor¬
poreis. s egressibus ꝓbabilis actionis.
Nam ut aduerteres ñ cum illam uũ
dixisse in qua possit errari. subiunxit.

Expanded text:
eati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. Cum omnium desideria nominis istius ardore rapiantur, nec quisquam possit reperiri, qui nolit praemia beatitudinis adipisci, congruum fuit viros sanctos votis probabilibus iter ostendere, ne mens confusa mortalium ignorata via possit errare. Nam et illi beatos se aestimant, qui saeculi ambitionibus eluduntur. Sed ne aliquid tale putaretur eligendum, primum posuit plurali numero immaculati, ut de fidelibus hoc, non de Christo debuisset adverti. Ille enim solus naturaliter immaculatus est, qui peccatum non habuit. Sancti autem immaculati fiunt, quando indulgentiae munera consequuntur, sicut propheta in quinquagesimo psalmo dicit: Lavabis me, et super nivem dealbabor . Sequitur, in via, id est in ipso Domino Salvatore, qui dixit: Ego sum via, veritas et vita . Ibi enim ambulare justorum est, non pedibus corporeis, sed gressibus probabilis actionis. Nam ut adverteres non eum illam viam dixisse in qua possit errari, subjunxit,
Abbreviated transcription (Latin):
icet hic psalmus pro paucitate
uersium diuisionem ñ recipiat. om̃s
tamen compendio suȩ locutionis exupe.¬
rat. Est enim primus quidẽ athomiꝰ
psalmoꝵ puncti preferens dignitatẽ.
unde linea oritur. & diuersȩ schematũ
species doctissima uarietate formantir

Expanded text:
icet hic psalmus pro paucitate versuum divisionem non recipiat, omnes tamen compendio suae locutionis exsuperat. Est enim primus quidem atomus psalmorum, puncti praeferens dignitatem, unde linea oritur, et diversae schematum species doctissima varietate formantur
Abbreviated transcription (Latin):
salonicenses: Ipse autem dñs in̾c xp̃c &
di. Et ut istam ȩqualitatem de tota in¬
telligeres trinitate. addidit: & cominu
thessalonicenses: Diiͣs autem dirigat
corda ur̃a in caritate dĩ & pacientia xp̃i.
Oratur enim sp̃s sc̃s. ut corda credenti¬
um dirigat. & in caritate di & in paci¬
entia xp̃i. Quappt̾ unus ex trinitate
ante uel postea nominatur. Audienti
nullum preiudicium poterit exibere.
quia humana locutio aliter se ñ ualet
expedire. In dõ enim nulla ẽ disparili¬
tas uel diuersitas estimanda. quia ubi
unus ds̃ recte creditur. ibi minor &
maior non potest inueniri. Nescit
enim numerum unitas. nec gradum
amittit ȩqualitas. sicut scriptum est:
Non ascendit ꝑ gradus ad altare meũ.¬

Expanded text:
salonicenses: Ipse autem Dominus Jesus Chrsalonicenses: Ipse autem Dominus Jesus Chr, et charitas Dei . Et ut istam aequalitatem de tota intelligeres Trinitate, addidit, et communThessalonicenses: Dominus autem dirigat corda vestra in charitate Dei et patientia Christi . Oratur enim Spiritus sanctus ut corda credentium dirigat et in charitate Dei et in patientia Christi. Quapropter unus ex Trinitate ante vel postea nominatus, audienti nullum praejudicium poterit exhibere, quia humana locutio aliter se non valet expedire. In Deo enim nulla est disparilitas vel diversitas aestimanda: quia ubi unus Deus recte creditur, ibi minor et major non potest inveniri. Nescit enim numerum unitas, nec gradum admittit aequalitas, sicut scriptum est: Non ascendes per gradus ad altare me
Abbreviated transcription (Latin):
catur. sicut ipse dicit: Ego sum uia.
ueritas & uita. Nam si ut putat denl¬
tissimus arrianus qd̃ dici nefas est.
erat tempus. quando non erat filiuꝰ.
Fuerat utiq tempꝰ. quando esset parta
sine ueritate. sine uu. sine uita. Sed qm̃
sine his rebus pater numquam fuisse cre¬
dendus est saluti nr̃e. & ipse conuenit ue¬
ritati. coeternum & consubstantialem patͥ
ꝑ om̃ia filium confiteri. Deide scriptũ
est: Om̃ia ꝑ ipsum facta sunt. & sine ip¬
so factum est nichil. Nam si tempus ẽ
factum ꝑfilium. qͦmͦ existere potuit
tempꝰ quando ñ erat auctor eiꝰ. Sic er¬
rores prauos sequitur semꝑ absurditas.
Subiciunt quoq terciam falsitatem. Pa¬
ter. semꝑ anterus filio predicatur. Et
ubi est illud In principio erat uerbu.
biur Uides nichil illi fuisse p̃positum
Nam & multis locis primus filius no¬
minatur. ut est illud apłi ad effesios:
An nescitis quia omnis fornicator & im¬
mundꝰ ñ habet hereditatem in regno
apͦi & cłĩ. Et ad galathas paulus apłs

Expanded text:
catur, 393 sicut ipse dicit: Ego sum via, veritas et vita . Nam, sicut putat dementissimus Arianus quod dici nefas est, erat tempus quando non erat Filius: fuerat utique tempus quando esset Pater sine veritate, sine via, sine vita. Sed quoniam sine his rebus Pater nunquam fuisse credendus est, saluti nostrae et ipsi convenit veritati coaeternum et consubstantialem Patri per omnia Filium confiteri. Deinde scriptum est: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Nam si tempus est factum per Filium, quomodo existere potuit tempus, quando non erat auctor ejus? Sic errores pravos sequitur semper absurditas. Subjiciunt quoque tertiam falsitatem: Pater semper anterius Filio praedicatur. Et ubi est illud? In principio erat Verbum, 1. Vides nihil ibi fuisse praepositum; nam et multis locis primus Filius nominatur, ut est illud Apostoli ad Ephesios: An nescitis quia omnis fornicator et immundus non habet haereditatem in regno Christi et Dei ? Et ad Galatas: Paulus apost
Abbreviated transcription (Latin):
date cum om̃s ppłi. Et istum qͦ psu¬
mum ad ꝑsonam martyrum debems
aptare. Dicunt enim scĩ uiri. quasi u̾
głosa passione ꝑfuncti. ut om̃s gentes
ad laudes dñi debeant excitari. qui talu
prestitit seruis suis. ut ipsius pocius
imbuerentur exemplis. Ubi sunt don¬
tistȩ. qui tantum suȩ congregationi si¬
dem prestitam mentiuntur. Clama
chorus ille scoꝵ. om̃s gentes dñm debi¬
re laudare. atq utinam uel nobiscum
facerent. quod se agere singulariter
mentiuntur. Sequitur. Et collaudati
cum om̃s ppłi. Collaudatio est. cunctor
fidelium in unum redacta laudatio.
Hȩc enim eccłiȩ catholicȩ apta cognositꝰ
quȩ de diuersis mundi partib aggre¬
gatur. Om̃s enu gentes in suis ppłis
generaliter commonentur. ne quis se
in iudicio dñi dicat. eẽ. preteritum.

Expanded text:
istum quoque psalmum ad personam martyrum debemus aptare. Dicunt enim sancti viri, quasi jam gloriosa passione perfuncti, ut omnes gentes ad laudes Domini debeant excitari, qui talia praestitit servis suis, ut ipsius potius imbuerentur exemplis. Ubi sunt Donatistae, qui tantum suae congregationi fidem praestitam mentiuntur? Clamat chorus ille sanctorum, omnes gentes Dominum debere laudare; atque utinam vel nobiscum facerent, quod se agere singulariter mentiuntur! Sequitur, et collaudate eum, omnes populi. Collaudatio est cunctorum fidelium in unum redacta laudatio; haec enim Ecclesiae catholicae apta cognoscitur, quae de diversis mundi partibus aggregatur. Omnes enim gentes in suis populis generaliter commonentur, ne quis se in judicio Domini dicat esse praeteritum.
Abbreviated transcription (Latin):
cce iterum salutaris.
ille preco remittitur. ñ de uictu
carnali . s. de copia suꝑna locuturus.
Ammonetur enim cuutas di. ut de
mundi ambitu congregata & ore can-¬
tet & animo. Quaꝓpt᷑ hoc alleliuia ple¬
nissima intentione cantemꝰ. quȩ uni¬
uersam psalmodiam in excelsum culm᷑
dñi dispensatione ꝑduxit. Nam sicut
igius iste mortalis ad suꝑiora festinans
cominas rutilas erigit in cacumen.
ita carmen istud paulatim crescens
ad celestia fastigia uirtutum gradib
euolauit. Quod si & nos cum ipso diu
dextera subleuante animi deuotione
conscendimus. usq ad ipsum salutare
sinem uenire dabitur. qui nullis li¬
mitib terminat᷑. Continentia ps.

Expanded text:
cce iterum salutaris ille praeco remittitur, non de victu carnali, sed de copia superna locuturus. Admonemur enim civitas Dei, ut de mundi ambitu congregata, et ore cantet et animo. Quapropter hoc Alleluia plenissima intentione cantemus, quae universam psalmodiam in excelsum culmen Domini dispensatione perduxit. Nam sicut ignis iste mortalis ad superiora festinans, comas rutilas erigit in cacumen, ita carmen istud paulatim crescens, ad coelestia fastigia virtutum gradibus evolavit. Quod si et nos cum ipso, Domini dextera sublevante, animi devotione conscendimus, usque ad ipsum salutarem finem venire dabitur, qui nullis limitibus terminatur. Continentia ps
Abbreviated transcription (Latin):
dñi suꝑ uos. benediximus uobis in noĩe
dñi. Consuetudo inter hebreos erat. ut si
agentes uiam. laborantes in aliquo agroꝵ
oꝑe repperissent. gr̃a indulta benedicerent.
sicut in libro ruth legitur. Dixitq boor
iuueni qui messorib preerat. dñs uob̾cũ.
Qui responderunt ei Benedicat tͥ dñs.
De quo riui magnificus hic a contrario
sensus assumptus ẽ. qmͣ sceleratis inanit᷑
oꝑantib benedictio nulla prestatur.
Pretereuntes autem significat scõs uiros.
qui mundi istius confusa & ꝑturbata tẽp¬
nentes. ad seculi illius pacifica & quicta
festinant. ut reuera preterire iudeantur
que dñi amore contempnunt. Nam si
istos pretereuntes uelis tibi auctoritate
firmari: audi moyseni: Transibo & uidebo
uisionem hanc. Et in alio psalmo suꝑius
dictum est: Uidi impium suꝑeraltatum
& eleuatũ suꝑ cedros libani. & transiui &
ecce ñ erat. Uides hoc uerbum sepe scis
mentib adtributum. s ne ipsa benedic̃¬

Expanded text:
i super vos: benediximus vobis in nomine Domini. Consuetudo inter Hebraeos erat ut si agentes viam, laborantes in aliquo agrorum opere reperissent, gratia indulta benedicerent; sicut in libro Ruth legitur: Dixitque Booz juveni qui messoribus praeerat: Dominus vobiscum. Qui responderunt ei: Benedicat tibi Dominus . De quo ritu magnificus hic a contrario sensus assumptus est: quoniam sceleratis inaniter operantibus benedictio nulla praestatur. Praetereuntes autem significat sanctos viros, qui mundi istius confusa et perturbata temnentes, ad saeculi illius pacifica et quieta festinant; ut revera praeterire videantur, quae Domini amore contemnunt. Nam si istos praetereuntes velis tibi auctoritate divina firmari, audi Moysen: Transibo et videbo visionem hanc . Et in alio psalmo superius dictum est: Vidi impium superexaltatum et elevatum sicut cedros Libani: et transivi, et ecce non erat . Vides hoc verbum saepe sanctis mentibus attributum. Sed ne ipsa benedic
Abbreviated transcription (Latin):
ma societate unguntur. qm̃ & hi frequent̃
dispereunt. antequam de hac luce tollant᷑.
Nascuntur enun in cacuminib suꝑbiȩ.
ubi nulla soliditate consistunt. Nam si in
conualle lacrimarum germinarent. fruc¬
tus suos usq ad inaturitatem dnõ uiuante

Expanded text:
ma societate junguntur: quoniam et hic frequenter ma societate junguntur: quoniam et hic frequenter dispereunt, antequam de hac luce tollantur; nascuntur enim in cacuminibus superbiae, ubi nulla soliditate consistunt. Nam si in convalle lacrymarum germinarent, fructus suos usque ad maturitatem Domino juvante
Abbreviated transcription (Latin):
uideos arguens dicit: Dura ceruit ae us¬
circumcisi cordib & aurib uos semꝑ syil
salutari humilitate subdantur. Qo sepe
de ꝑsecutorib factum. eẽ. ineminimus.
ut fierent pͣdicatores scissimȩ religionis.
qui prius idola nefandissimis ꝑsuasionib
reantur om̃s qui oderunt syon. Uenit
ad positionem sed̾am. ubi usq ad finem
psalii ꝑ figuram parabolen quib: dam
comparationib aduersariis obstinatis p᷑¬
dicit. eẽ. uenturum. quod eis in dñi con¬
stat euenire posse iudicio. Confundantur.
cum ꝑfidiam suam uiderint in illa ueritate
dampnari. R. euerentur iudicantem. quẽ
hic tempnendum. ceͤ. putauerunt. Ipsi eniͦ
oderunt syon id eͣ eccłiam. qui incarnatio¬
euellatur arescit. Solent enim edificia de¬
serta in cacuminib suis caduca fęna ꝓduce¬
re. quȩ ante tempꝰ collectionis arefacta dispe¬
reunt. quia nulla firmissima radice ui¬
guerunt. His peccatores obstinati aptissi¬

Expanded text:
Judaeos arguens, dicit: Dura cervice, et inJudaeos arguens, dicit: Dura cervice, et incircumcisis cordibus et auribus, vos semper salutari humilitate subdantur. Quod saepe de persecutoribus factum esse meminimus, ut fierent praedicatores sanctissimae religionis, qui prius idola nefandissimis persuasionibus reantur omnes qui oderunt Sion. Venit ad positionem secundam, ubi usque ad finem psalmi per figuram parabolen, quibusdam comparationibus adversariis obstinatis praedicit esse venturum; quod eis in Domini constat evenire posse judicio. Confundentur, cum perfidiam suam viderint in illa veritate damnari. Reverebuntur judicantem, quem hic temnendum esse putaverunt. Ipsi enim oderunt Sion, id est Ecclesiam, qui incarnatio quod priusquam evellatur arescit. Solent aedificia deserta in cacuminibus suis caduca fena producere, quae ante tempus collectionis arefacta dispereunt: quia nulla firmissima radice viguerunt. His peccatores obstinati aptissi
Abbreviated transcription (Latin):
suadere. ut uel paucos decipiant. qui ȩcl̃m
Fabricatum uͦ supra dorsum suum apt¬
torib esse testatur. qui dolos facere a tali
parte festinant. ut qui a facie uideri pos¬
sunt: a tergo minime sentiantur. Hinc
suꝑuentus inimicoꝵ grauiter formidit.
cum dorsum nituntur subita incurso¬
ne turbare. Et ut pacientiȩ suȩ robur
ostendat. ipsum certaminis genus exaͥ
quod ñ num quam & a suꝑiorib płus u¬
metur. Et ut iterum ipsas subreptio¬
nes momentaneas ñ putares. ꝓlongits
dicit insidias. quas assidue hostes fidi ar¬
matis sensib ingerebant. Diis uistꝰ¬
concidet ceruices peccatoꝵ. Cum sit dĩs
patiens. & magnanimis. & sustinens pe¬
catores. de illis delinquentib mauult
intelligi. qui ipsius miscłia ad satisfichi¬
nem desiderant redire salutarem. Ceri¬
ces autem ꝓ suꝑbia positas. scriptura testã
dicens: Cerno quod ppłs hic dure ceriuds
sit. Et beatus stepbanus in passione su

Expanded text:
suadere; ut vel paucos decipiant, qui  mss. suadere; ut vel paucos decipiant, qui  mss. Fabricatum vero supra dorsum suum a peccatoribus esse testatur, qui dolos facere a tali parte festinant; ut qui a facie videri possunt, a tergo minime 446 sentiantur. Hinc superventus inimicorum graviter formidatur, cum dorsum nituntur subita incursione turbare. Et ut patientiae suae robur ostendat, ipsum certaminis genus exsequitur; quod nonnunquam et a superioribus plus timetur. Et ut iterum ipsas subreptiones momentaneas non putares, prolongatas dicit insidias, quas assidue hostes fidei armatis sensibus ingerebant. Versconcidet cervices peccatorum. Cum sit Dominus patiens, et magnanimis, et sustinens peccatores, de illis delinquentibus mavult intelligi, qui ipsius misericordia ad satisfactionem desiderant redire salutarem. Cervices autem pro superbia positas Scriptura testatur, dicens: Cerno quod populus hic durae cervicis sit . Et beatus Stephanus in passione sua
Abbreviated transcription (Latin):
aptissim ẽ nuncupatur. Quaꝓpt̾ a iuuen¬
tute sua bene se expugnatamꝰ dicit eccłia.
ut intelligas quia numquam finita:
quȩ semꝑ expugnata est. Crescit enim
ꝑsecutionib imꝓboꝵ. suaq contritione
grandescit. Nam & si uideatur scõs uiros
in hac uita amitere. tamen eos futurȩ pa¬
triȩ ꝓbatur adquirere. & ido ñ porest finiri.
quando illam detrimentis suis constat
augeri. Nam & sequentia sic declarat. Di¬
cit autem etenim nͨ potuerunt michi.
Non potuisse sibi preualere dicit. quos se
suꝑius expugnasse commemorat. Imꝑfi¬
ta est enum expugnatio. quȩ iterum adm
tamen redit. nec uictoria debet dici. posti
iterum constat posse confligi. Qd̾ tames
comia. sequens uersus exponit᷑. S upa
dorsum meum fabricauerunt peccatores
ꝓlongauerunt iniquitatem suam. Caon¬
suetudo est nequissima ꝑfidoꝵ. ut quanai
aliquid uniuersõ ppło publice nequeunt
inponere. occulte nitantur singłis aliqui

Expanded text:
aptissime nuncupatur. Quapropter a juvenaptissime nuncupatur. Quapropter a juventute sua bene se expugnatam dicit Ecclesia; ut intelligas quia nunquam finita quae semper expugnata est. Crescit enim persecutionibus improborum, suaque contritione grandescit. Nam etsi videatur sanctos viros in hac vita amittere, tamen eos futurae patriae probatur acquirere; et ideo non potest finiri, quando illam detrimentis suis constat augeri. Nam et sequentia sic declarant; dicit autem, etenim non potuerunt mihi. Non potuisse sibi praevalere dicit, quos se superius expugnasse commemorat. Imperfecta est enim expugnatio, quae iterum ad certamen redit; nec victoria debet dici, postquam iterum constat posse confligi. Quod tamen comma sequens versus exponit. Vers. 3. Supra dorsum meum fabricaverunt peccatores; prolongaverunt iniquitatem suam. Consuetudo est nequissima perfidorum, ut quando aliquid universo populo publice nequeunt imponere, occulte nitantur singulis aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
clade mneruerunt. Ipsius quoq xp̃i dni
passione expugnata est ęccłia. quando
inprudentib uisa est dnm ꝑdere. quẽ
uitȩ suȩ predicauit auctorem. S inde
porius creuit. unde eam infideles puta¬
bant nichilomnꝰ inclinari. Nec illud
uacat quod sequitur. dicat nc᷑ isrł. scilicet
in hoc scło. quando tempꝰ penitentiȩ est
ut instruantur reliqui fideles. Nam pꝰt
resurrectionem generalem solas dñi lau¬
des cantabit semꝑ eccłia. Istud enim qd̾
positum est dicat nc̃ isrł. ꝑ tres uersus
qui sequuntur ubiq subaudiendum est.
epe expugnauerunt me auiuentute mea.
etenim non potuerunt mͥ. Et in qͥnto
psalmo gradalium suꝑiore factum est
simile principium. Quȩ figura dicitur
anaphora. id ẽ relatio eiusdẽ uerbi ꝑ prin¬
cipia uersuum plurimoꝵ. Nunc enim
intelligenda est senectus eccłiȩ. dicente
apło. Filioli nouissima hora ẽ. Quicquid
enim in fine mundi geritur. senectus

Expanded text:
clade meruerunt. Ipsius quoque Christi Domini clade meruerunt. Ipsius quoque Christi Domini passione expugnata est Ecclesia, quando imprudentibus visa est Dominum perdere, quem vitae suae praedicavit auctorem; sed inde potius crevit, unde eam infideles putabant nihilominus inclinari. Nec illud vacat quod sequitur, dicat nunc Israel; scilicet in hoc saeculo, quando tempus est poenitentiae, ut instruantur reliqui fideles. Nam post resurrectionem generalem solas Domini laudes cantabit semper Ecclesia. Istud enim quod positum est, dicat nunc Israel, per tres versus qui sequuntur ubique subaudiendum est.epe expugnaverunt me a juventute mea: etenim non potuerunt mihi. Et in quinto psalmo gradalium superiore factum est simile principium. Quae figura dicitur anaphora, id est relatio ejusdem verbi per principia versuum plurimorum. Nunc enim intelligenda est senectus Ecclesiae, dicente apostolo: Filioli, novissima hora est . Quidquid enim in fine mundi geritur, senectus
Abbreviated transcription (Latin):
Auiuentute. pͥmum tempꝰ etatis. quando
ab ipsis pͥmordiis seuissimas contrarie¬
tates diabolo instigante sustinuit. Sic
enim alius psalmus ait: Iuuenior fui
& senui. & nͨ uidi iustum derelictum
nec semen eiꝰ semen egentem. Neutro
generi masculinũ genus adiunxit. qͥ
inter idiomata scripture diuinę constat
essẽ numerandum egentem pane. Non
enim uel puer uel adolescens hoc uide¬
rat quod dicebat. Auiuentute gͦ signifi¬
cat. quando a fr̃e ꝑuerso abel iustus occi¬
sus est Pertulit quoq temporib loth.
quando multas iniquitates sodomorum
iuir fidelis exꝑtus est. Pertulit in iob
notissimas illas & creberrimas calamita¬
tes. quando diaboli machinamenta gło¬
sȩ tolerantia passionis uicta cesserunt.
Pluraonem quinetiam ppłs dĩ acerba
dominatione sustinuit. Multi uero
sanctissimi tribulationib & periculis
appetiti certamen atrocissimũ sustinen¬
tes. martẏrii coronam consuminata

Expanded text:
A juventute, primum tempus aetatis, quando A juventute, primum tempus aetatis, quando ab ipsis primordiis saevissimas contrarietates, diabolo instigante, sustinuit. Sic enim alius psalmus ait: Juvenior fui et senui, et non vidi justum derelictum, nec semen ejus egentem pane . Neutro generi masculinum genus adjunxit; quod inter idiomata Scripturae divinae constat esse numerandum. Egentem pane, non enim vel puer, vel adolescens hoc viderat quod dicebat. A juventute ergo significat, quando a fratre perverso Abel justus occisus est. Pertulit quoque temporibus Loth, quando multas iniquitates Sodomorum vir fidelis expertus est. Pertulit in Job notissimas illas et creberrimas calamitates, quando diaboli machinamenta gloriosae tolerantia passionis victa cesserunt. Pharaonis quinetiam populus Dei acerbam dominationem sustinuit. Multi vero sanctissimi tribulationibus et periculis appetiti, certamen atrocissimum sustinentes, martyrii coronam consummata
Abbreviated transcription (Latin):
Radus iste decunus
denario um ꝓmouetur ascensu. terre¬
na deserẽns. & suꝑnis se glosa uicinitate
conuingens: Audiamus cum in alto posi¬
tum dulcius cauentem. qmͣ altitudo gra-¬
duum psalmoꝵ nobis intelligendoꝵ p̾stat
ascensum. Subiit quoq merito. qui ad
liͣ. ꝓrimatur aspectum. s tam᷑ hec onĩa
humilitas prestat. quȩ dñi famulos de¬
center exaltat. Uideamus quid sit positũ
in hoc numero prenuali. quia ipse est
denarius. quem laborantib in uinea
sua diues dñs pra largitate concedit. Do¬
cet enim ꝓpħa toleranter nos scłi molesti.¬
as sustinere. quando eccłiȩ crebras fuisse
positione monet isrł. ut dicat quanta
certamina & quales insidias a sius ꝑtulerit
inuinicis. ne quis fidelium de ꝓpriis tribu
in iudicio futuro nouerat. eẽ. uenturum.
epe expugnauerunt me
a iuuentute mea. dicat nc̃ ifrahel.
Ammonetur isrł id eͤ eccłia dĩ ut
dicat expugnatam se sepe. & a uiuentute:
sepe: significat frequentiam passionum:

Expanded text:
dus iste decimus denario jam promovetur ascensu, terrena deserens, et supernis se gloriosa vicinitate conjungens. Audiamus eum in alto positum dulcius canentem, quoniam altitudo graduum psalmorum nobis intelligendorum praestat ascensum. Subiit quippe merito, qui ad Domini proximatur aspectum. Sed tamen haec omnia humilitas praestat, quae Dei famulos decenter exaltat. Videamus quid sit positum in hoc numero praemiali, quia ipse est denarius quem laborantibus in vinea sua dives Dominus pia largitate concedit . Docet enim propheta toleranter nos saeculi molestias sustinere, quando Ecclesiae crebras fuisse positione monet Israel ut dicat quanta certamina et quales insidias a suis pertulerit inimicis, ne quis fidelium de propriis tribulin judicio futuro noverat esse venturum.epe expugnaverunt me a juventute mea, dicat nunc Israel. Admonetur Israel, id est Ecclesia Dei, ut dicat expugnatam se saepe et a juventute. Saepe significat frequentiam passionum.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in alio psilmo de beatoꝵ fructib di¬
cit: Uenientes autem uenient in ocultatio¬
ne. portantes mnamipulos suos. Ita nunc de
peccatorib ꝓnuntiat. nec manu. nec sinu.
aliquid er eis a messorib id est ab angłis
qui ad udicium dni ppłos congregabunt
eeͤ. portandum. qmͣ illa messis spiritalis
fuit quȩ fructum intulit: ista uͦ carnalis
est. quȩ nulla triticei muneris fecunditate
lȩtatur. ut nec unam manum repleat.
nec sinum onerare preualeat. Ialis ẽ ista
messis quȩ in diũ agro nͨ seritur. s in pec¬
torib suꝑboꝵ quasi in culminib caducis
enascitur. Nam quos fructus affer re po¬
tuit. quȩ priusquã euelleretur exarurit:
Nec illud uacat. quod manũ posuit &¬
sinum. Manus ꝑtinet ad oꝑationem. suiꝰ
ad conscientiam. In maloꝵ quippe actibus
neutrum frugi aliquid potuit inuenirr¬

Expanded text:
ius in alio psalmo de beatorum fructibus dicit: Venientes autem venient in exsultatione, portantes manipulos suos , ita nunc de peccatoribus pronuntiat, nec manu, nec sinu aliquid ex eis a messoribus, id est ab angelis, qui ad judicium Domini populos congregabunt, esse portandum: quoniam illa messis spiritualis fuit quae fructum intulit, ista vero carnalis est, quae nulla triticei muneris fecunditate laetatur; ut nec unam manum repleat, nec sinum onerare praevaleat. Talis est ista messis quae in dominico agro non seritur, sed in pectoribus superborum quasi in culminibus caducis enascitur. Nam quos fructus afferre potuit quae priusquam evelleretur exaruit? Nec illud vacat quod manum posuit et sinum: manus pertinet ad operationem, sinus ad conscientiam; in malorum quippe actibus neutrum frugi aliquid potuit invenir
Abbreviated transcription (Latin):
quoq psalmum ad finem scłi
p̃tinere ñ dubium ẽ. quando disꝑsio¬
nes isrł in unum ppłm congregantur.
ut fiat unus grex & pastor unus. O
beatum tempus. quando lapides illi
uiui preciosiores om̃ib margaritis
in celestem fabricam & eternam beati¬
tudinem colliguntur. Tunc unaicuiq
sc̃oꝵ erit dulcissimus labor suus. quib
pariet luctus consolationem. ꝑsecutio
ȩternam requiem. pauꝑtas pia dabit
regna cȩlestia. Et quicquid hic grauit̾
ꝑtulerunt. ibi se talia sustinuisse gau¬
debunt. Dona dñe hic pacientiam
maloꝵ. ut illic facias nobis gaudium
esse ꝑpetuum. E¬

Expanded text:
quoque psalmum ad finem saeculi pertinere non dubium est, quando dispersiones Israel in unum populum congregantur, ut fiat unus grex et pastor unus . O beatum tempus, quando lapides illi vivi pretiosiores omnibus margaritis in coelestem fabricam et aeternam beatitudinem colliguntur! Tunc unicuique sanctorum erit dulcissimus labor suus, quibus pariet luctus consolationem, persecutio aeternam requiem, paupertas pia dabit regna coelestia, et quidquid hic graviter pertulerunt, ibi se talia sustinuisse gaudebunt. Dona, Domine, hic patientiam malorum, ut illic facias nobis gaudium esse perpetuum.
Abbreviated transcription (Latin):
sit periculum si loquamur incaute.
cõgnoiumus quantum nos metuere de¬
beamus quod scĩssimꝰ ꝓpħa formidat. Qua¬
ndo enim aut uaniloquium subripit
aut desiderium falsitatis inducit. lingua
e quȩ nos trahit frequenter ad uicia. quã
uno mͦ tutissime uincimꝰ si eam semꝑ
dñi laudib occupemꝰ. Loquatur illud
semꝑ ubi nescit errare. agat opus animȩ
ꝓfuturum. seruiat uencrant̃ auctori.
tandem ori nr̃o custodiam ponimus.
si iugiter dñi mandata meditemur.
Silet enim in malo qui nͣ tacet bonum.
nec error subripit. ubi seueritas cęlestis
infuderit. Nam si a nobis cogitatio mala
subducatur. si auctor turpissimꝰ segrege¬
emur. quando minime pessimis cogita¬
tionib implicamur. Expł ps. cxl.¬
Incipit p̾s exli. intellectus daiuid cum
esset in spelunca oratio.

Expanded text:
sit periculum, si loquamur incaute; cognovimus quantum nos metuere debeamus, quod sanctissimus propheta formidat. Quando enim non aut vaniloquium subripit, aut desiderium falsitatis inducit. Lingua est quae nos trahit frequenter ad vitia, quam uno modo tutissime vincimus, si eam semper ini laudibus occupemus. Loquatur illud semper, ubi nescit errare, agat opus animae profuturum, serviat veneranter auctori. Tunc enim ori nostro custodiam ponimus, si jugiter Domini mandata meditemur. Silet enim in malo, qui non tacet bonum; nec error subripit, ubi se veritas coelestis infuderit. Nam si a nobis cogitatio mala subducatur, si actus turpissimus segregaemur, quando minime pessimis cogitationibus implicamur. PSALMUS CXLI. Intellectus David, cum esset in spelunca oratio.
Abbreviated transcription (Latin):
magnum uisentib decus exurgit. qͣndo
amenitates campoꝵ floridis colorib in¬
auuntur. Uerum tanta laus continui
floris qͦmͦ potest alteri conuenire. cum
ꝓpħa effugatus afilio legatur. eẽ. de regno.
& in quibdam more humanitatis grauis.¬
sima crimina cominisisse monstretur.
dñs autem xp̃c quicquid egit. quicquid
ptulit. floruit in ipso semꝑ paterna scĩsi¬
catio. Unde illi merito p̾sens psalmus ap¬
tatur. qui sine aliqua offensione fuisse

Expanded text:
magnum visentibus decus exsurgit, quando magnum visentibus decus exsurgit, quando amoenitates camporum floridis coloribus induuntur. Verum tanta laus continui floris quomodo potest alteri convenire, cum propheta effugatus a filio legatur esse de regno, et in quibusdam more humanitatis gravissima crimina commisisse monstretur? Dominus autem Christus quidquid egit, quidquid pertulit, floruit in ipso semper paterna sanctificatio: unde illi merito praesens psalmus aptatur, qui sine aliqua offensione fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
fusionis uelamine uestiuntur. quand
illi audiunt. uenite benedicti patrio
mei.lstis uere dicitur ite in ignẽ culs
Et ut agnosceres hoc & patrem facere qd̃
filius oꝑatur. hic patrem dicit inimicos
qꝰ confundere. quod filium constat esse
facturum. Ipse enim in exũgło dicit:
fater ñ iudicat queiquã. s om̃e iudiciũ
dedit filio. S patris testimonio filii xp̃i¬
qła decenter exponitur. nam & alibi de
uinitate cooꝑationis dicitur. pat̾ mĩs usq¬
spu acõ intelligi debere ñ d̾ubium ẽ Sepe
enuim de una ꝑsona dicitur. quod de tociꝰ
trinitatis potentia sentiatur. Sequitur.
Suꝑ ipsum autem florebit scificatio mea:
Florebit. ad exprimendam scitatem głosȩ
incarnationis edicitur. Quȩ sic floruit
sicut dicit apłs. ut om̃e eiꝰ genu flectatur.
clestium. terrestrium. & infernorum:
Et om̃is lingua confiteatur. quia dñs xp̃c
in gła c̃ dĩ patris. Quod ad comparatio¬
nem dictum constat᷑ agroꝵ. Tunc cium

Expanded text:
ne vestiuntur, quando illi audient: Venite, benedicti Patris mei; istis vero dicetur: Ite in ignem aeternum . Et ut agnosceres hoc et Patrem facere quod Filius operatur, hic Patrem dicit inimicos ejus confundere, quod Filium constat esse facturum. Ipse enim in Evangelio dicit: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Sed Patris testimonio Filii gloria decenter exponitur. Nam et alibi de unitate cooperationis dicitur: Pater meus usqSpiritu sancto intelligi debere non dubium est. Saepe enim de una persona dicitur, quod de totius Trinitatis potentia sentiatur. Sequitur, super ipsum autem florebit sanctificatio mea. Florebit ad exprimendam sanctitatem gloriosae incarnationis edicitur, quae sic floruit, sicut dicit Apostolus, ut omne genu flectatur caelestium, terrestrium et infernorum; et omnis linia est Dei Patris . Quod ad comparationem dictum constat agrorum; tunc enim
Abbreviated transcription (Latin):
nis bapthystȩ ioħis. qui fuit reuera lu¬
cerna xp̃i mundanis tenebris celeste
lumen ostendens. De quo ait ipse dis
Ille erat lucerna ardens & lucens. Luan¬
na sine dubio lucens. quȩ nͨ carnalibis
oculis s spiritalib appareret. & in tra
mundo enutteret de dñi sui oleo sig¬
nata copiosissimam claritatem. Inm
eiꝰ. hereticos significat & paganos. uel qi¬
cumq contra ipsius instituta uirtruis
Sius autem quod sequitur. xp̃i dm̃ ai

Expanded text:
nis Baptistae Joannis, qui fuit revera lunis Baptistae Joannis, qui fuit revera lucerna Christi, mundanis tenebris coeleste lumen ostendens; de quo ait ipse Dominus: Ille erat lucerna ardens et lucens . Lucerna sine dubio lucens, quae non carnalibus oculis, sed spiritualibus appareret, et in toto mundo emitteret de Domini sui oleo saginata copiosissimam claritatem. Versejus, haereticos significat et paganos, vel quicunque contra ipsius instituta vixerunt. Ejus autem
Abbreviated transcription (Latin):
cabitur in regno çȩloꝵ. Nam quod dicit
exultatione exultabunt. ꝑpetuam leticiã
uult significare scõꝵ. quando eos ñ solũ
exultare. s leticia dicit gaudere ꝓpetua:
Potest eium quilibet in magna animi
iocunditate ꝓsilire. & ittrum aliquando
desinere. Exultatione autem illi exultam
citur. illa beatitudinis requies significat᷑.
de qua suꝑius pat̾ dixit: Hec requies mea
in scłm scłi. Ipsa enim requies patris quȩ
nec potestate. nec natura diuiditur. St
Producam cornu dauid. Et hic dauid
intelligendus est sicut supra diximus
diĩs saluator. cuius cornu id ẽ fortitudi
potestatis in illa iudicatione monstran¬
da est. ubi ab ipso scĩs ȩterna prȩmia
conceduntur. Neq enim hoc de se pot¬
rat dauid dicere. qui & ipse inter relis
beatos ñ daturus est munus. s a dño
accepturus est prȩmium. Et ut dñm
xp̃m debuisses aduertere. sequitur parau
luceruam xp̃o meo. id ẽ lumen p̾dicatio¬

Expanded text:
r in regno coelorum . Nam quod dicit, exsultatione exsultabunt, perpetuam laetitiam vult significare sanctorum, quando eos non solum exsultare, sed laetitia dicit gaudere perpetua. Potest enim quilibet in magna animi jucunditate prosilire, et iterum aliquando desinere; exsultatione autem illi exsultant, o. Illuc cum dicitur, illa beatitudinis requies significatur de qua superius Pater dixit: Haec requies mea in saeculum saeculi. Ipsa enim requies Patris quae nec potestate, 454 nec natura dividitur. Sequitur, producam cornu David. Et hic David intelligendus est sicut supra diximus Dominus Salvator, cujus cornu, id est fortitudo potestatis in illa judicatione monstranda est, ubi ab ipso sanctis aeterna praemia conceduntur. Neque enim hoc de se poterat David dicere, qui et ipse inter reliquos beatos non daturus est munus, sed a Domino accepturus est praemium. Et ut Dominum Christum debuisses advertere, sequitur, paravi lucernam Christo meo, id est lumen praedicatio
Abbreviated transcription (Latin):
marito tenebatur obnoxia. ueniente gr̃a
xp̃o est sine dubio copulata. & quasi a pri¬
ore conditione liberata: nuptias cȩlestes
salua castitate ꝓmeruit. Quami compara¬
tionem & apłs fecit dicens:n ignoratis
fr̃s. scientib enim legem loquor. qm ler
dominabitur homini in quantũ ruuit¬
temporis. Quȩ enim sub marito ẽ mu¬
lier. uno mar̾ito uincta est lege. Siautẽ
a lege mariti. Ergo uiuente marito:¬
adultera uocabitur. si iungatur alio uiro.¬
& cetera: Intendamus etiam quod dicit
benedicens benedicam. qui semel benedi¬
cit. in ea tantum se testatur benedictione
desinere. Benedicens autem benedicit.
qui iugi benedictione scificat. mͦ in istã
partem mͦ in aliam. gram suȩ donatio¬
nis indulgens. Quod argumentum drͣ
a coniuigatis. qm nominum ipsoꝵ copu¬
latio noscitur. eẽ. coniuncta. quod etiam
in subsequenti uersu factum. eẽ. monstra¬
tur. Sequitur. Pauꝑes eiꝰ saturabo panib

Expanded text:
marito tenebatur obnoxia, veniente gratia marito tenebatur obnoxia, veniente gratia Christo est sine dubio copulata; et quasi a priori conditione liberata, nuptias coelestes salva castitate promeruit. Quam comparationem et Apostolus fecit, dicens: An ignoratis, fratres scientibus enim legem loquor, quoniam lex dominabitur homini in quantum temporis vivit? Quae enim sub marito est mulier, vivo marito vincta est lege mariti ea lege mariti. Ergo vivente maritoadultera vocabitur, si jungitur cum alio viro, etc. . Intendamus etiam quod dicit, benedicens benedicam. Qui semel benedicit, in ea tantum se testatur benedictione desinere; benedicens autem benedicit, qui jugi benedictione sanctificat, modo in istam partem, modo in aliam gratiam suae donationis indulgens. Quod argumentum dicitur A conjugatis, quoniam nominum ipsorum copulatio noscitur esse conjuncta; quod etiam in subsequenti versu factum esse monstratur. Sequitur, pauperes ejus saturabo panibus.
Abbreviated transcription (Latin):
tora possidens. habitacula sibi facit. quȩ
suȩ miscdiȩ uirtute preelegerit. Ipsa est
enim requies dñi. ipsum speciale taberna¬
culum in hominum religiosissimis pec¬
torib insidere. & sic ubiq esse. ut in his
tuta mundano. solam spem suam ponit
in dño. patiturq quod iuidua inꝓbitates
maloꝵ. direptiones crudelissimas impioꝵ.
& tamquã maritali auxilio destituta sẽꝑ
meret. semꝑ atteritur. s mentis castissi¬
mę inde fruitur muta constantia. ad
ciuꝰ similitudinem uiduam laudat apłs
dicens: Quȩ autem iudua ẽ & desolata. sꝑa¬
uit in dño. Hec quamuis & conuigatas &
uirgines continere uideatur. uidua tam᷑
dicitur. quia presidio destituta seculari.
spem suam in cȩlesti sponso reposuit. qui
eam fecit de fusca pulchram. de erronea
rectam. de crudeli piam. de caduca firmis¬
simam. Siue ut quihusclam placet uidua
dicitur synagoga. quȩ nunc ȩccłia est.
qmͣ desinente lege sub qua uelut quodam

Expanded text:
tora possidens, habitacula sibi facit, quae tora possidens, habitacula sibi facit, quae suae misericordiae virtute praeelegerit. Ipsa est enim requies Domini, ipsum speciale tabernaculum in hominum religiosissimis pectoribus insidere, et sic ubique esse, ut in his tuta mundano, solam spem suam ponit in Domino, patiturque quod vidua improbitates malorum, direptiones crudelissimas impiorum; et tanquam maritali auxilio destituta semper moeret, semper atteritur, sed mentis castissimae fruitur indemutata constantia. Ad cujus similitudinem viduam laudat Apostolus, dicens: Quae autem vidua est, et desolata, speret in Dominum . Haec quamvis et conjugatas et virgines continere videatur, vidua tamen dicitur, quia praesidio destituta saeculari, spem suam in coelesti Sponso reposuit, qui eam fecit de fusca pulchram, de erronea rectam, de crudeli piam, de caduca firmissimam. Sive ut quibusdam placet vidua dicitur Synagoga, quae nunc Ecclesia est: quoniam desinente lege, sub qua velut quodam
Abbreviated transcription (Latin):
lpsis enim dicitur. sedebitis suꝑ duodecim
sedes. iudicantes duodecim trib isrł. His
gͦ sedes diiͦi dabitur. qui & participes eius
regni esse meruerunt. sicut in euu̾gło
ipse dicit. Pater. uolo ut ubi sum ego. &
ipsi sint mecum. Et ne ambigeres quib
esset dandum. illos scilicet dicit. qui testa¬
mentum dñi & testimonia omẽmq doc¬
trinam pura deuotione custodiunt. Sed
ne hoc p̾miumputares. eẽ. forsitan tempo¬
om̃e premium ibi incommnutabili eterni
eam. Hoc scłm litteram nullatenꝰ uendi¬
catur. cum sciamus ierłm uetustam euer¬
siones desolationesq frequentissime ꝑtulis¬
se. De qua scriptum est. Syon sicut ager
arabitur. S ꝑ hoc uocabulum ierłm suꝑ¬
na declaratur. concors in ppłis. unita uir¬
tute caritatis. purificata ꝑ gram remissi¬
onis. quȩ diuinitate eiꝰ atq potentia eter¬
na speculatione ꝑfruitur. Illa enim ma¬
iestas summe bona. sumine beata. summe
potens. quamuis ubiq tota sit beatoꝵ pec¬

Expanded text:
super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel . His ergo sedes Domini dabitur, qui et participes ejus regni esse meruerunt, sicut in Evangelio ipse dicit: Pater, volo ut ubi sum ego, et ipsi sint mecum . Et ne ambigeres quibus esset dandum, illis scilicet dicit qui testamentum Domini et testimonia, omnemque doctrinam pura devotione custodiunt. Sed ne hoc praemium putares esse forsitan tempoomne praemium ibi incommutabili aeterniteam. Hoc secundum litteram nullatenus vindicatur, cum sciamus Jerusalem vetustam eversiones desolationesque frequentissime pertulisse: de qua scriptum est: Sion sicut ager arabitur . Sed per hoc vocabulum Jerusalem superna declaratur, concors in populis, unita virtute charitatis, purificata per gratiam remissionis, quae divinitate ejus atque potentia aeterna speculatione perfruitur. Illa enim majestas summe bona, summe beata, summe potens, quamvis ubique tota sit, beatorum pec
Abbreviated transcription (Latin):
magno desiderio postulauit. terciam nir¬
rationem sermo ꝓpħalis ingreditur. ubi
ea quȩ filio ꝓmissa fuerant a patre letus
enumerat. Quid enim firmius. quid ui
potest dici constantius. quando ille uirt
ꝑ quem uiratur. illi. ꝓmittit qui non
potest falli.S non isti filio dauid iesse
qui dicere potuit urauit dñs mͥ. sicut
& in huiꝰ psalmi principiis dixit. Nam
cum dicit iurauit dñs dauid. alterum
significauit. illum scilicet de quo in alio
psalmo iam dictum est. Posui adiutoruꝰ
suꝑ potentẽ. & exaltaui electum de plehe

Expanded text:
magno desiderio postulavit, tertiam narrationem sermo prophetalis ingreditur, ubi ea quae Filio promissa fuerant a Patre, laetus enumerat. Quid enim firmius quidve potest dici constantius, quando ille jurat per quem juratur, ille promittit qui non potest falli? Sed non isti David filio Jesse, quia dicere potuit: Juravit Dominus mihi, sicut et in hujus psalmi principiis dixit. Nam cum dicit: Juravit 453 Dominus David, alterum significavit; illum scilicet de quo in alio psalmo jam dictum est: Posui adjutorium super potentem, et exaltavi electum de pl
Abbreviated transcription (Latin):
ceptor salutis meȩ. & ego pͥmogenitump¬
nam illum. excelsum pre regibus teris
Hoc est quod hic posuit. ñ frustrabitus
eum. Frustrare est enim in irritum ps¬
missa deducere. Quod hic merito negil
posse ꝓuenire. qm̃ deceptionis locus a.i
potuit. ubi ꝓmissio ueracissimi dedita
auctoris. Sequitur. de fructu uentris al
ponam suꝑ sedem tuam. Fructus ueni
diximus institutione fideli quasi quodam
uentre generari posse credentes. Hos gͦ. ꝓ
dos. quando conuersi auctoris sui manda¬
tis docere similia comꝓbantur. In illius
enim sede recte sedere quis dicitur. cuiꝰ &
precepta docere monstratur. Si custo¬

Expanded text:
ceptor salutis meae. Et ego primogenitum ponam illum, excelsum prae regibus terrae . Hoc est quod hic posuit, non frustrabitur eum. Frustrare est enim in irritum promissa deducere; quod hic merito negat posse provenire, quoniam deceptionis locus esse non potuit, ubi promissio veracissimi declaratur auctoris. Sequitur, De fructu ventris tui ponam super sedem tuam. Fructus ventrdiximus institutione fideli, quasi quodam ventre generari posse credentes. Hos ergo pdos, quando conversi auctoris sui mandatis, docere similia comprobantur. In illius enim sede recte sedere quis dicitur, cujus et praecepta docere monstratur. Vers
Abbreviated transcription (Latin):
thanas. scandalum mͥ es. S ne minorem
putes quem uirasse cognoscis. audi de ipso
patreAlurauit dñs & non penitebit eum:
Et uiruit dñs ad abrabam. Et hic ipsũ
de patre dicit inferius: lurauit dñs dauid
ueritatem. Nam & illud quod ait iurauit
dño. ostendit alteram nͨ suam intelligi
debere ꝑsonam. Uotum itaq silũ fuit. ut
ꝓpriȩ inearnationis aduentu reconciliaret
patri genus humanum. quod peccatis
facientib reddebatur infensum. qd̾ tam᷑
uotum ñ est a patre diuisum. Omĩa enĩ
quȩ uult pater. uult & filius. uult & sp̃s

Expanded text:
tana, scandalum mihi es . Sed ne minorem tana, scandalum mihi es . Sed ne minorem putes quem jurasse cognoscis, audi de ipso Patre: Juravit Dominus, et non poenitebit eum . Et, Juravit Dominus ad Abraham . Et hoc ipsum de Patre dicit inferius: Juravit Dominus David veritatem. Nam et illud quod ait, Juravit Dominus, ostendit alteram, non suam intelligi debere personam. Votum itaque Filii fuit, ut propriae incarnationis adventu reconciliaret Patri genus humanum, quod peccatis facientibus reddebatur infensum. Quod tamen votum non est a Patre divisum, omnia enim quae vult Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
significaret dixit. memento dñe dauid:
Quꝓꝓpt᷑ confidenter debet accipi. quod tan¬
tis testimoniis cognoscitur approbari. Nã
quod sequitur & om̃is mansuetudinis cius.
inmensȩ pacientiȩ uirtus ostenditur. De
quo idem ysanas dicit. Sicut oius ad occisio¬
nem ductus est. & sicut agnꝰ coram tonden¬
te se sic nͨ aperict os suum. Hoc certe qͦmͦ
poterat de se ꝓpħa dicere. cum se meminis¬
set uriam etheum ꝓpt̾ uxorem eiꝰ crudelit᷑
occidisse. unde & ꝑenitentiȩ ipsius głosum
extat cremplume S icut iurauit dño:¬
dicitur. cuius sacramentum ẽ firma ꝓmissio.
Nam & ipsa uerbi cchimologia sicut iam
dictum est. significat uire orauit: id ẽ uera¬
citer firmeq ꝓmisit. Tunc scilicet. quando
petro carnaliter sapienti ipse dñs ait.:Re¬
conde gladium tuum in locum suũ. Cali¬
cem quem dedit mͥ pater nͨ bibam illum
Et iterum ne a suo ꝓposito uideret᷑ excede¬
re. alio loco petro dixit: Uade retro me sa¬

Expanded text:
significaret, dixit: Memento, Domine, David. significaret, dixit: Memento, Domine, David. Quapropter confidenter debet accipi, quod tantis testimoniis cognoscitur approbari. Nam quod sequitur, et omnis mansuetudinis ejus, immensae patientiae virtus ostenditur, de quo Isaias dicit: Sicut ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram tondente se, sic non aperuit os suum . Hoc certe quomodo poterat de se propheta dicere, cum se meminisset Uriam Hethaeum propter uxorem ejus crudeliter occidisse ? Unde et poenitentiae ipsius gloriosum exstat exemplum. dicitur, cujus sacramentum est firma promissio. Nam et ipsa verbi etymologia sicut jam dictum est significat jure oravit, id est veraciter firmeque promisit; tunc scilicet quando Petro carnaliter sapienti ipse Dominus ait: Reconde gladium tuum in locum suum. Calicem quem dedit mihi Pater, non bibam illum ? Et iterum ne a suo proposito videretur excedere, alio loco Petro dixit: Vade retro me, Sa
Abbreviated transcription (Latin):
& om̃is mansuetudinis eiꝰ. Usus ẽ
ꝓphx frequenter ꝑ hutmanas con¬
suctudines dño supplicare. Memento enĩ
illi dicitur. qui nichil aliquando potuit
obliuisci. Non enu ut ad memoriam
redeat diuinitas commonetur. antequã
carnis semnen de creaturȩ suȩ descendit
origine. Sic enim auorũ ꝑ auoꝵq nomi¬
na subsequenti etate ponimꝰ. ut eum ma¬
iorum suoꝵ filium fuisse declaremus.
Nam ir̃m xp̃m dauid dici. testis ẽ ihere¬
mus cum ait: Et dauid regem ipsoꝵ susci¬
tabo illis. Et iterum. Suscitabo illis dauid
regem. orientem. iustũ. & oetera. Item ysaras:
Eacitabo suꝑ eos pastorem unũ altum. &
paseet eos seruus ms dauid. & erit his pastor.
& ego ero illis in dm̃. & dauid pͥnceps in me¬
dio eoꝵ. Unde constat ñ. eẽ. dictum de dauid
filio iesse. quando isti ꝓpħx longo tempore
post ipsum fuisse declarantur. & ꝓpħia ip¬
sorum dicere cognoscitur de futuro. Dem¬
de potuit dicere memento mei.s ut alterũ

Expanded text:
t omnis mansuetudinis ejus. Usus est prophetae frequenter per humanas consuetudines Domino supplicare. Memento enim illi dicitur, qui nihil aliquando potuit oblivisci. Non enim ut ad memoriam redeat Divinitas commonetur, ante quamcarnis semen de creaturae suae descendit origine. Sic enim avorum proavorumque nomina subsequenti aetate ponimus, ut eum majorum suorum filium fuisse declaremus. Nam Jesum Christum David dici, testis est Jeremias cum ait: Et David regem 451 ipsorum suscitabo illis ; et iterum, Suscitabo illis David regem Orientem justum , etc. Item Ezechiel, Et excitabo super eos pastorem unum altum, et pascet eos servus meus David, et erit eis pastor, et ego ero illis in Deum, et David princeps in medio eorum . Unde constat non esse dictum de David filio Jesse, quando isti prophetae longo tempore post ipsum fuisse declarantur, et prophetia ipsorum dicere cognoscitur de futuro. Deinde potuit dicere: Memento mei; sed ut alterum
Abbreviated transcription (Latin):
patris. Iunc enim uirationis id ẽ ꝓmissio¬
nis ipsiꝰ uota completa sunt. quod & ipse
in passione sua dicit. cum accto potatus est:
meis aut palpebris meis dormitationem
tamen om̃imodis discrepare cognoscitur.
ut illa potentia diuinitatis. aut oculis suis
sompnum. aut palpebris dormitationem
dedisse uideatur. S hec om̃ia rationabiliter
humanitati eiꝰ conuenire noscuntur. Dicit
enum. Si dedero sompnum ocłis meis Sõp¬
nus iste intelligendus ẽ requies mortis.
de quo & in alio psalmo iam dictum est:
Ego dormini & soporatus sum & surreai.¬
Aut palpebris meis dornutationẽ. Con¬
suetudo sompni potenter exprimitur.
Palpebrȩ enim a palpitando dicte sunt.
quȩ nisiꝰ tremula quadam remissione qui¬
uerint. sompnus ocłos ñ potest introur.
laem sequitur. Aut requiem timporibus
meis. Qm̃ reuera timpora capitis nr̃i i
quiem habere nͨ possunt. quando oculi
crebris motib agitati uigilare noscuntus

Expanded text:
Patris. Tunc enim jurationis, id est promissioPatris. Tunc enim jurationis, id est promissionis ipsius vota completa sunt; quod et ipse in passione sua dixit cum aceto potatus essetmeis, aut palpebris meis dormitationem,tamen omnimodis discrepare cognoscitur, ut illa potentia Divinitatis aut oculis suis somnum, aut palpebris dormitationem dedisse videatur. Sed haec omnia rationabiliter humanitati ejus convenire noscuntur. Dicit enim: Si dedero somnum oculis meis. Somnus iste intelligendus est requies mortis: de quo et in alio psalmo jam dictum est: Ego dormivi et soporatus sum; et surrexiaut palpebris meis dormitationem. Consuetudo somni potenter exprimitur. Palpebrae enim a palpitando dictae sunt, quae nisi tremula quadam remissione quieverint, somnus oculos non potest introire. Item sequitur, aut requiem temporibus meis: quoniam revera tempora capitis nostri requiem habere non possunt, quando oculi crebris motibus agitati, vigilare noscuntur.