comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utus dauid non erat cũ adonia. le .iii.¬
nmnolatis ergo adonias arietib & ui
dem roheleth. qui erat uicinus fontiro¬
gel: uocauit uniuersos fr̃s suos filios
regis. & om̃s uiros uida seruos regis.
nathan autẽ ꝓphetam. & banaiam.
&robus tos quosq & salomonẽ frẽm
suũ non uocauit. Dixitq nathan ad
bethsa be matrẽ salomonis. Non
audisti quod regnauerit adonias
consiliũ. & salua animã tuã. filuq
quod salomon filius regnabit post
ne. & ipse sedebit insolio meo: Qua¬
i ergo regnat ad onias: Et ad huc
bi it loquente cũ rege. ego ueniam
pist it.: & cõplebo sermones tuos. iiii.¬
igressa ẽ itaq bethsabeȩ. ad regẽ
incubiculo Rex autẽ senuerat nimis: &
abisach sunamitis minis trabat ei In¬
clinauit se bethsabeş: & adorauit regẽ.
Ad quã rea. quid tibi inquit uis: Qus
respondens. ait: Dñe mi. tu iurasti ꝑ¬

Expanded text:
tus David non erat cum Adonia. Immolatis ergo Adonias arietibus h. us, juxta lapidem Zoheleth, qui erat vicinus fonti Rogel, vocavit universos fratres suos filios regis, et omnes viros Juda servos regis. Nathan autem prophetam, et Banaian, et robustos quosque, et Salomonem fratrem suum non vocavit. Dixit itaque Nathan ad Bethsabee matrem Salomonis: Num audisti, quod regnaverit Adonias consilium, et salva animam tuam, filiique Quod Salomon filius tuus regnabit post me, et ipse sedebit in solio meo? quare ergo regnat Adonias? Et adhuc ibi te loquente cum rege, ego veniam post te, et complebo sermones tuos. Ingressa est itaque Bethsabee ad regem in cubiculo: rex autem senuerat nimis, et Abisag Sunamitis ministrabat ei: inclinavit se Bethsabee, et adoravit regem. Ad quam rex, Quid tibi, inquit, vis? Quae respondens, ait: Domine mi rex, tu jurasti
Abbreviated transcription (Latin):
dicens Ego regnabo fecitq sibi
currus & equites. & quinquaginta ui¬
ros qui ante eũ currerent: nec corripu¬
it cũ pater suus aliquando dicens.
Quare hoc fecisti Frat autẽ & ipse pul¬
her ualde. seds̃ natu post absalon.¬

Expanded text:
Fecitque sibi currum et equites et quinquaginta viros, qui ante eum currerent. Nec corripuit eum pater suus aliquando, dicens: Quare hoc fecisti? Erat autem et ipse pulcher valde, secundus natu post Absalo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ descri¬
ptos. me¬
trocos
estimet
ap̃ he¬
breos
uiligari.
e aliqͥd simile habere de psalmiᷤ. uł oꝑib flo¬
monis: sed qͣd in demostene et tullio solae fieri
lit per cola scribantur et cõmata. qui utiq prosa
et non uersibus conscripserunt. Nos queq utilitati legen¬
Ac primu de isaia sciendũ. qͦđ in

Expanded text:
descriptos metro eos aestimet apud Hebraeos ligari, et aliquid simile habere de Psalmis, vel operibus Salomonis; sed quod in Demosthene et Tullio solet fieri, ut per cola scribantur et commata, qui utique prosa, et non versibus conscripserunt: nos quoque utilitati legenAc
Abbreviated transcription (Latin):
bens quicquã in eloquo rusticitatis
amixtũ. Unde accidit: ut pͣcęteris
florem sermonis. trans latio non po¬
tuerit conseruare. Deinde etiam hoc
adiciendũ: qͦd non tam ꝓpheta quã
euangłista dicendus sit Ita enin
uniuersa xp̃i ȩccłȩgmysteria adliqui¬
dũ ꝓsecutus ẽ: ut non eũ putes. de
futuro uaticinari : sed de pretẽritis
historiam tẽxere Unde conicio nolu
isse tunc temporis septuaginta inter¬
pretes fidei suȩ sacramenta ethnicis¬
ꝓ̃dere : ne sc̃m cãnibus & margaritas
porcis darent. Quȩ cũ hanc editionẽ
legeritis : ab illis animaduertẽtis ab¬
scondita Nec ignoro quanti labo¬
ris sit ꝓphetas intelligere : nec fãcile
quepiam posse iudicare de interpre.¬
tatione. nisi intellexerit ante quę
legerit: nosq patere morsib plurimoꝵ
qui stimulante in uidia. qđ consequĩ non¬
ualent despiciunt. Sciens ergo & prii¬
dens in flãmã mitto manũ: & nichilõ.¬
minus hoc afastidiosis lectoribus pͣ¬

Expanded text:
bens quidpiam in eloquio rusticitatis admistum. Unde accidit, ut prae caeteris, florem sermonis ejus translatio non potuerit conservare. Deinde etiam hoc adjiciendum, quod non tam propheta, quam evangelista dicendus sit. Ita enim universa Christi Eccledum prosequitur ut non eum putes de futuro vaticinari, sed de praeteritis historisse tunc temporis, Septuaginta Interpretes fidei suae sacramenta perspic: ne sanctum canibus, et margaritas porcis darent. Quae cum hanc editionem legeritis, ab illis animadvertetis abscondita. Nec ignoro quanti laboris sit, Prophetas intelligere, nec facile quempiam posse judicare de interpretatione, nisi intellexerit ante quae legerit. Nos quoque patere morsibus plurimorum, qui stimulante invalent, despiciunt. Sciens ergo et prudens in flammam mitto manum: et nihilominus hoc a fastidiosis lectoribus pre
Abbreviated transcription (Latin):
Unde uenis: Qui ait ad eũ De castris
isrł fugi Etdixit ad eũ dauid. Quod
est uerbũ quod factũ ẽ : Indica mn:
Qui ait fugit populus exprelio. &
niulti corruentes ẽpopło. mortui
sunt: s e saul & iõnathas filius enis
interierunt.¬
Sixit q: dauid ad adolescentem.

Expanded text:
ad eum: De castris Israel fugi. Et dixit ad eum David: Quod est verbum quod factum est? Indica mihi. Qui ait: Fugit populus ex praelio, et multi corruentes e populo mortui sunt, sed et Saul et Jonathan filius ejus interierunt.Dixitque David ad adolesc
Abbreviated transcription (Latin):
euitũ. ut annuntiaret᷑ ui templo idolo¬
rũ. & inpopłis. Et posuerunt arma eiꝰ
in templo astaroth : corpus uero eius
sui penderunt in muro hethsan. Quod
cũ audissent habitatores iabes gala¬
ad. quȩcũq fecissent philistum sauli.
surrexerunt om̃s uiri fortissimi: &

Expanded text:
cuitum, ut annuntiaretur hoc in templo idolorum et in populis et posuerunt arma eius in templo Astharoth corpus vero eius suspenderunt in muro Bethsan quod cum audissent habitatores Iabesgalaad quaecumque fecerant Philisthim Saul surrexerunt omnes viri
Abbreviated transcription (Latin):
non esset unctus oleo. a sanguine in¬
terfectorũ : ab atlipe fortiũ. Saguta
unathȩ nũquã reduit retrorsũ: & gla¬
dius saul nonẽ reuersus in anis: Saul
& ionathan amabiles & decori in uita
sua : in morte quoq non sunt diuisi.
aquilis uelociores. leonib: fortiores. Filiȩ
srł suꝑsaul flete: qui uestiebat uosin
deliciis. qui prebebat ornam̃ta aurea
cultui ur̃o. Quomodo ceciderunt for¬
tes in prelio: lonathan in excelsis tuis
occisus es. Doleo suꝑte frater mi iona¬
tha decore nimis & amabilis suꝑ amo¬
rẽ mulierũ. Sicut mater uni gil.¬
cũ amat filiũ suũ: ita te diligebam

Expanded text:
leo. A sanguine interfectorum, ab adipe fortium, sagitta Jonathan numquam rediit retrorsum, et gladius Saul non est reversus inanis. Saul et Jonathan amabiles et decori in vita sua, in morte quoque non sunt divisi, aquilis velociores, leonibus fortiores. FiliIsrael super Saul flete, qui vestiebat vos coccino in deliciis, qui praebebat ornamenta aurea cultui nostro. Quomodo ceciderunt fortes in praelio? Jonathas in excelsis tuis occisus es? Doleo super te frater mi Jonatha decore nimis, et amabilis super amorem mulieris. Sicut mater unicum am
Abbreviated transcription (Latin):
Unde occidistis: Gladio linguę: Acu¬
istis enĩ lingnas ur̃as Et quando ꝑcus¬
sistis: nisi quando clamastis. crucifige
crucifige eũ: Propterea ñ est enĩ pre¬
termit tendũ quiauenit in mentẽ. ne
forte alique ꝑturbet lectio diuinoꝵ
libroꝵ: Quidã ęuangłista dicit ho¬
ra sexta crucifixũ dnm: & quidam
hora tertia. Nisi intelligamus : ꝑtur¬
te. dicitur pilatus sedisse ꝓ tribuna¬
li. Et reuera quando leuatus ẽ dñs
inlignũ . hora sexta erat Sed alius
euangłista intuens animũ iudȩorũ
quia uolebant se iminunes uideri a
morte dñi. narrando om̃s osteno̾it
reos: dicens dñm hora tertia erycifirũ.

Expanded text:
Unde occidistis? Gladio linguae: acuUnde occidistis? Gladio linguae: acuistis enim linguas vestras. Et quando percussistis, nisi quando clamastis, Crucifige, crucifige ? 5. Propterea enim non est praetermittendum, quia venit in mentem, ne forte aliquem perturbet lectio divinorum Librorum: quidam evangelista dicit hora sexta crucifixum Dominum , et quidam hora tertia : nisi intelligamus, perturora dicitur Pilatus sedisse pro tribunali; et revera quando levatus est Dominus in ligno, hora sexta erat. Sed alius evangelista intuens animum Judaeorum, quia volebant se immunes videri a morte Domini, narrando eos ostendit reos, dicens Dominum hora tertia crucifixum.
Abbreviated transcription (Latin):
uos eũ occidite: respenderunt. Io¬
bis non lict interficere quenquã. Ini¬
quitatẽ facmoris sui. in iudice hominẽ
refundere uolebant: Sed nũquid dm̃
udicẽ fallebant: Quod fecit pilatus
in eo ipso quod fecit aliquantũ parti¬
ceps fuit. sed in cõparatione multo ipse
in nocentior. Institit enĩ quantũ potu¬
it:. ut illũ ex eorũ manib liberar ei.
Nã ꝓpterea flagellatũ ꝓduxit adas:
Non ꝑsequendo dñm flagellauit. sed
illorũ furori satisfacere ui ens. ut u
sic iam mitescerent: & desinerent uel¬
le occidere. cũ flagellatũ uiderent:
fecit & hoc. Atubi ꝑseuerauerunt. nos¬
tis illũ lauisse manus & dixisse quod ips
non fecisset: mundũ se esse amorte illius
fẽcit tam̃. Sed si reus quia fecit uel inui¬
tus: illi innocentes quicoegerunt ut fa¬
ceret: Nullomodo. Sed ille dixit ine¬
ũ sententiã. & iussit eũ crucifigi: & qua-¬
si ipse occidit Et uos o iudȩi occidistis:

Expanded text:
Vos eum occidite, responderunt: NoVos eum occidite, responderunt: Nobis non licet occidere quemquam . Iniquitatem facinoris sui in judicem hominem refundere volebant: sed numquid Deum judicem fallebant? Quod fecit Pilatus, in eo ipso quod fecit, aliquantum particeps fuit; sed in comparatione illorum multo ipse innocentior. Institit enim quantum potuit, ut illum ex eorum manibus liberaret. Nam propterea flagellatum produxit ad eos. Non persequendo Dominum flagellavit, sed eorum furori satisfacere volens, ut vel sic jam mitescerent, et desinerent velle occidere, cum flagellatum viderent : fecit et hoc. At ubi perseveraverunt, nostis illum lavisse manus, et dixisse quod ipse non fecisset, mundum se esse a morte illius : fecit tamen. Sed si reus quia fecit vel invitus; illi innocentes qui coegerunt ut faceret? Nullo modo. Sed ille dixit in eum sententiam, et jussit eum crucifigi, et quasi ipse occidit; et vos, o Judaei, occidistis.
Abbreviated transcription (Latin):
cẽrent: non mẽdicus aquo sanabant᷑:
Sis om̃ib curationib eius ingrati. uͭ.¬
tanquã multa febre frenẽtici. insanien¬
tes in medicũ qui uenerat curare eos.
ex cogitauerunt consiliũ ꝑdendi eũ. tan¬
quã ibi uolentes ꝓbare utrũ uere homo
sit qui mori possit: an aliquid suꝑ ho¬
mines sit: & morise non ꝑmittat Uer¬
bũ ipsorũ agnoscimꝰ: insapientia salo¬
monis Morte turpissima inquiunt:
condẽpnemus eũ. Interrogemus cũ. er
eñ respectus insermonib illius Si enĩ
uere filius dĩ ẽ: liberet eũ. Uideamus
quã gladiũ linguas suas. filii hominu
dentes eorũ.arma & sagittȩ: & lingua
corũ gladius acutus quod dicit alius
psalmus. sic & hic ex acuerunt tãquamn
gladiũ linguas suas Non dicant
iudei. non occidimus xp̃m Et enĩ ꝓp¬
t᷑ea eũ dederunt uidici pilato: ut qͦs
ipsi amorte eius uiderentur innmunes
Iam cũ dixisset eis pilatus. Ec.uͭ.¬

Expanded text:
cerent, non medicus a quo sanabantur: cerent, non medicus a quo sanabantur: his omnibus curationibus ejus ingrati, tanquam multa febri phrenetici, insanientes in medicum qui venerat curare eos, excogitaverunt consilium perdendi eum; tanquam ibi volentes probare utrum vere homo sit qui mori possit, an aliquid super homines sit, et mori se non permittat. Verbum ipsorum agnoscimus in Sapientia Salomonis: Morte turpissima, inquiunt, condemnemus eum. Interrogemus eum; erit enim respectus in sermonibus illius: si enim vere Filius Dei est, liquam gladium linguas suas. Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus , quod dicit et alius psalmus: sic et hic, Exacuerunt tanquam gladium linguas suas. Non dicant Judaei: Non occidimus Christum. Etenim propterea eum dederunt judici Pilato, ut quasi ipsi a morte ejus viderentur immunes. Nam cum dixisset eis Pilatus,
Abbreviated transcription (Latin):
mc̃a Proteristi me aconuentu malignan¬
tiũ : amultitudine operantiũ iniquitã.¬
tẽ. Iam ipsũ caput nrm intueamur.
ulti martẏres talia passi sunt: sed
nichil sic elucet. sicut caput martyrũ.
Ibi melius intuem᷑: quod illi experti sunt.
Protectus ẽ amultitudine malignanti.¬
ñ. ꝓtegente se dõ. ꝓtegente carne̾ suam
ipso filio. & hominẽ quẽ gerebat quia
filius hominis ẽ. & filius dĩ est filius dĩ
propter formã dĩ . filius hominis ꝓpter
formã serui. habens inpotestatt põnere
animã suam: & recipere eam: Quid ei
potuerunt ficere inimici: Occiderunt
corpis: anima non occiderunt Intendite:
Parũ ergo. erat dñm hortari martyres
uerbo : nusi firmaret exẽplo. Nostis qui
conuentus erat malignantiũ iudȩorum.
bona inquit ostendi uobis. ꝓpter quod
horũ uultis me occidere: Pertulit om̃s
infirmos eorũ. curauit om̃s languidos
eoꝵ : predicauit regnũ cęlorũ: nontã.¬
:uit uitia eorñ: ut ipsa põcius eis displi¬

Expanded text:
e a conventu malignantium, a multitudine operantium iniquitatem. Jam ipsum caput nostrum intueamur. Multi martyres talia passi sunt: sed nihil sic elucet quomodo caput martyrum; ibi melius intuemur quod illi experti sunt. Protectus est a multitudine malignantium, protegente se Deo, protegente carnem suam ipso Filio et homine quem gerebat: quia Filius hominis est, et Filius Dei est; Filius Dei propter formam Dei. Filius hominis propter formam servi : habens in potestate ponere animam suam, et recipere eam . Quid ei potuerunt facere inimici? Occiderunt corpus; animam non occiderunt. Intendite. Parum ergo erat Domino hortari martyres verbo, nisi firmaret exemplo. Nostis qui conventus erat malignantium Judaeorum, bona, inquit, ostendi vobis: propter quod horum me vultis occidere ? Pertulit omnes infirmos eorum, curavit omnes languidos eorum, praedicavit regnum coelorum, non tacuit vitia eorum, ut ipsa potius eis displi
Abbreviated transcription (Latin):
solator. conuertens animã meã. Facti sunt
filii mei ꝑditi : qm̃ inualuit in imicus:
Expandit syon manꝰ suas: noneͫ qui conso¬
letur eam. Mandauitꝰ. aduersũ iacob:
incircuitu eis hostes eius Facta ẽ hierłm:
ui. Audite obsecro uniuersi populi: &
uidete dolorẽ meũ: Uirgines meȩ. & iuue¬
ues mei . abierunt incaptiuitate̾. Uocaui
amicos meos. & ipsi deceperunt me Sacer¬
dotes mei & senes mei. inurbe consumpti
sunt: quia quesierunt cibũsibi. ut refo
Subuersũ est cor meũ in mȩmet ipsa: qm̃
amaritudine plena suni: Feris interficit
gladius: & domi mors similis ẽ: Audierunt
quia ingemisco ego: & nontͣ qui console

Expanded text:
am facti sunt filii mei perditi quoniam invaluit inimicus FE expandit Sion manus suas non est qui consoletur eam mandavit Dominus adversum Iacob in circuitu eius hostes eius facta est Hierusalvi audite obsecro universi populi et videte dolorem meum virgines meae et iuvenes mei abierunt in captivitatem COPH vocavi amicos meos et ipsi deceperunt me sacerdotes mei et senes mei in urbe consumpti sunt quia quaesierunt cibum sibi ut refocsubversum est cor meum in memet ipsa quoniam amaritudine plena sum foris interfecit gladius et domi mors similis est SEN audierunt quia inge
Abbreviated transcription (Latin):
riꝰ id est nũniũ. tributũ. & pecuniam.
& quȩ sunt dĩ dõ. decimas. primitias.
oblationes & uictimas sentiamꝰ. quomͦ
s ipse reddit tributa. ꝓse & pętro: & dõ
eddit quę dĩ sunt. patris faciens uo¬
iuntatẽ. Aliter: Reddita quȩ cȩsaris¬
snt cȩsari. & quȩ dĩ sunt dõ. Quẽ ad¬
modĩ cęsar auobis erigit impressionẽ
mãginis suȩ. sic & di. ut quẽ ad modũ¬
illi reddit᷑ nũmus. sic dõ anima lumine.
uultus eius illustrata atq signata Unde
psalmusta. Signatũ ẽ inquit in nobis luiũ
uultus cui dñe. Hoc quippe lum̃ ẽ totũ
hominis & uerũ bonũ. quod non oculis
sed mente conspicit᷑. Signatũ estꝰ dixit in
nobis. tanquã denarius signatꝰ regis ima¬
gine. Homo enĩ factus ẽ adimaginẽ & simi¬
litudinẽ dĩ. quã peccaudo corrupit. Bo¬
nũ gͦ eius ẽ uerũ atq ęt̃nũ : si renascendo
signet᷑. Et non potuerunt uerbũ eius rep̃re.¬

Expanded text:
ri, id est, nummum, tributum et pecuniam, ri, id est, nummum, tributum et pecuniam, et quae sunt Dei Deo, decimas, primitias et oblationes ac victimas sentiamus, quomodo et ipse reddidit tributa pro se et Petro, et Deo reddit quae Dei sunt, patris faciens voluntatem. Aliter, reddite quae sunt Caesarisunt, Caesari; et quae Dei sunt, Deo. Quemadmodum Caesar a vobis exigit impressionem imaginis suae, sic et Deus, ut quemadmoduilli redditur nummus, sic Deo anima lumine vultus ejus illustrata atque signata. Unde Psalmista: Signatum est, inquit, in nobis lumen vultus tui, Domine . Hoc quippe lumen est totum hominis, et verum bonum quod non oculis, sed mente conspicitur. Signatum autem dixit in nobis, tanquam denarius signatur regis imagine. Homo enim factus est ad imaginem et similitudinem Dei , quam peccando corrupit. Bonum ergo ejus est verum atque aeternum, si renascendo signetur. Et non potuerunt verbum ejus repre
Abbreviated transcription (Latin):
Quid me tẽptatis: Ostendite mͥ dena¬
riũ. Cuiꝰ habet inaginẽ & inscriptio¬
nẽ. Sapientia semꝑ sapient᷑ agit. ut
suis potissimũ ptatores. sermonib
confutent᷑ Ostrudite inquit denari¬
ũ: hoc ẽ genus nũmi. qđ ꝓdecẽ nũnis
imputabat᷑. & habebat imaginẽ cesaris
Iui autẽ putant in terrogationẽ sal
iatoris ignorantiã e̾e̾. & non dispen¬
sationẽ : discant ex p̾senti loco qđ uti¬
q potuerit scice ihc̃ cuius imago essec
in nũmo. Sed interrogͥat. ut ad sermo¬
nẽ eorũ cõpetent᷑ respondeat. Respon¬
dentes dixerunt Cęsaris. Et ait illis:
Reridite gͦ quȩ cȩsaris sunt cęsari. &
quȩ dĩ sunt dõ. aiur̃cornra
Cȩsarẽ non putemus augustũ. sed
tiberiũ significari priuignũ . qui
in locũ successerat uitrici: sub quo &
passus c̃ dñs. Om̃s autẽ reges romani
aprinio gaio cȩsare qui imꝑiũ arripũ¬
rrat: cȩsares appellati sũt. Porro
quod ait rec̾dite quę sunt cęsaris eȩsa¬

Expanded text:
me tentatis? Ostendite mihi denarium, cujus habet imaginem et inscriptionem? Sapientia semper sapienter agit, ut suis potissimum tentatores sermonibus confutentur. Ostendite mihi, inquit, denarium. Hoc est genus nummi quod pro decem nummis imputabatur, et habebat imaginem Caesaris. Qui autem putant iignorantiam esse, et non dispensationem, discant ex praesenti loco quod utique potuerit scire Jesus cujus imago esset in nummo, sed interrogat, ut ad sermonem eorum competenter respondeat. Respondentes, dixerunt, Caesaris. Et ait illis: Reddite ergo quae Caesaris sunt, Caesari: et quae Dei suntesarem non putemus Augustum, sed Tyberium significari privignum ejus, qui in locum successerat ipsius, sub quo et passus est Dominus. Omnes autem Reges Romani a primo C. Caesare, qui Imperium arripuerat, Caesares appellati sunt. Porro quod ait: Reddite quae sunt Caesaris Caesa
Abbreviated transcription (Latin):
uerente s dñm cõp̃hendere prin¬
cipes sacerdotũ. & seribȩ. tiniue¬
r̾unt popłm: atq ideo qͦđ ꝑse nͣ pote¬
rant. p̃sidis manib efficere tẽptaba
ut uelũt ipsi amorte eius uiderent᷑
immnũnes. Nuꝑ enĩ subcesare augu¬
to uidea subiecta romanis. quando
intoto orbe ẽ celebrata descriptio. sti¬
pendiã. ł acta fuerat: & erat in popu¬
lo magna seditio: dicentib alis.
ꝓsecuritate & quiete. quia romani¬
ꝓ om̃ib militarent. debere tribu¬
ta ꝑsolui u
phariscis uͦ quiꝰ applaudebant
de uistitia econtrario nitentib

Expanded text:
omprehendere principes sacerdotum et scribae timuerunt populum, atque ideo quod per se non poterant praesidis manibus efficere tentabant, ut velut ipsi a morte ejus viderentur immunes. Nuper enim sub Caesare Augusto Judaea subjecta Romanis, quando in toto orbe ependiaria facta fuerat, et erat in populo magna seditio, dicentibus aliis pro securitate et quiete, quia Roma pro omnibus militaret, debere tributa persolvi; Pharisaeis vero qui sibi plaudebant in justitia e cont
Abbreviated transcription (Latin):
lis possit. & miracula eius quib totũ mun¬
dũ regit. uniuersamq creaturã ammi¬
nis trat assiduitate uiluerunt. ita ut
pene nemo dignet᷑ attendere oꝑa dĩ mi¬
ra & stupenda in quolibet seminis grano.
dã quȩ faceret oportuno tempore. preter
usitatũ cursũ ordine̾q naturȩ : ut non

Expanded text:
possit, et miracula ejus quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano; ibi quaedam, quae faceret opportuno tempore praeter usitatum cursum ordinemque naturae, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
accepit : sed quia conseruo suo centũ
sbi denarios debenti debitũ ñ dimisti.
& hoc ẽ uissus eaigi. quod eifuerat iã
dimissũ. E.x quib uidelicet dictis egns¬
tat. quia sihoc qͥd innos delinquit᷑ ex
cor de non dimit timus: & illud rursus
a nobis exigit᷑. qͦd nobis iam ꝑpeniten¬
tiã dimissũ fuisse gaudebamꝰ Igiturdũ
ꝑ indulti temporis spaciũ licet. dũ ui¬
dex sustinet. dũ conuersionẽ nrãm.
is qui culpas examinat expectat. con¬
flemus in lacrimis duritiã m̃tis. forme¬
mus in ꝓarinis grãm benignitatis. &
fident᷑ dico. quia salutari hostia post
morͣ non indigebimus: si ante mort̃e

Expanded text:
accepit; sed quia conservo suo centum accepit; sed quia conservo suo centum sibi denarios debenti debitum non dimisit, et hoc est jussus exigi quod ei fuerat jam dimissum. Ex quibus videlicet dictis constat , quia si hoc quod in nos delinquitur, ex corde non dimittimus, et illud rursus a nobis exigitur quod nobis jam per poenitentiam dimissum fuisse gaudebamus. Igitur dum per indulti temporis spatium licet, dum judex sustinet, dum conversionem nostram is qui culpas examinat exspectat, conflemus in lacrymis duritiam mentis, formemus in proximis gratiam benignitatis. Et fidenter dico quia salutari hostia post mortem non indigebimus, si ante mortem
Abbreviated transcription (Latin):
ed inter hȩc sciendũ.qͣuia ille recte
delicti sui ueniã postulat. qui pͥ¬
us hoc qd meo delinquit᷑ relarat. Mu¬
nus eñi ñ accipit᷑ : nisi ante discordia ab
animo pellat᷑. dicente ueritate. Si of¬
fers munus tuũ ante altare. & recorda¬
tus fueris quia fracer tuus habet aliqͥd
aduersus te. relinque ibi munus tuũ
ante altare. & uade prius reconciliari
fratri tuo & tunc ueniens offeres mu¬
nus tuũ Qua inre pensandũ eͥ cũ om¬
nis culpa munere soluatur: quã grauis
ẽ culpa discordiȩ ꝓqua nec munus acci¬
pit᷑. Debemus itaq ad primũ quãuis
longe positũ longeq disiunctũ. men¬
te ire. eiq animũ subdere: humilita¬
te illũ ac beniuolentia placare. Scili¬
cet redemptor nrͣ dũ tale placitũ nr̃e
m̃tis aspexerit. apeccato nos soluit. qr
munus ꝓculpa sumit Ueritatis autem
uoce at testante didicimus: quia seruus
qui decẽ milia talenta debebat. cũ pe¬
nitentiã ageret. absolutionẽ debiti adño

Expanded text:
ed inter haec sciendum est, quia ille recte sui delicti veniam postulat, qui prius hoc, quod in ipso delinquitur, relaxat. Munus enim non accipitur, nisi ante discordia ab animo pellatur, dicente veritate: Si offeres munus tuum ad altare et recordatus fueris, quia frater tuus habet aliquid adversum te, rel vade prius reconciliari fratri tuo, et tunc veniens offeres munus tuum . Qua in re pensandum est, cum omnis culpa munere solvatur, quam gravis est culpa discordiae, pro qua nec munus accipitur. Debemus itaque ad proximum quamvis longe positum, longeque disjunctum, mente ire, eique animum subdere, humilitate illum ac benevolentia placare, ut scilicet Conditor noster dum tale placitum nostrae mentis aspexerit, a peccato nos solvat, qui munus pro culpa sumit . Veritatis autem voce attestante, didicimus quia servus qui decem millia talenta debebat, cum poenitentiam ageret, absolutionem debiti a Domino
Abbreviated transcription (Latin):
ueret. primitiua dareͭ: & ceteraques
inlege scripta sunt. humanis legib
subiacere. Cuius seditionis ad cofo¬
mes inualuit: ut post dñi passonẽ
insistentib sibi romanis. patriam.
gentẽ. & regnũ. nobile illud cũ sua
religione templũ. immo ipsã lucẽ
ꝑdere. quã tributa pendere malues¬
rũt. E interrogauerunt illũ li¬
centes. Magistet. scimus qrua rerte
dieis & doces e non accipis ꝑsonã at
in ueritate uiã dĩ doces. Licet nobis
tributa dare cesari annon:
Blanda & fraudulenta in terro¬
gatio illuc ꝓuocat respondes
ut magis dm̃ quã cȩsarẽ timeat. & dicat
ñ debere tributa solui: ut statim audienꝰ

Expanded text:
daret, et caetera quae in lege scripta sunt , humanis legibus subjacere. Cujus seditionis adeo fomes invaluit, ut post Domini passionem insistentibus sibi Romanis, patriam, gentem et regnum, nobile illud cum sua religione templum, imo ipsam lucem perdere, quam tributa pendere maluerint. Et interrogaverunt illum, dicentes: Magister, scimus quia recte dicis, et doces; et non accipis personam, sed in veritate viam Dei doces. Licet nobis tributum dare Caesari, an non? Blanda et fraudulenta interrogatio illuc provocat respondentem, ut magis Deum quam Caesarem timeat, et dicat non debere tributa solvi, ut statim aud
Abbreviated transcription (Latin):
icut iusti uxor dicit᷑ sapientia : sic &¬
uxorẽ in iusti & peccatoris constat
appellari stultitiã Sed quomͦ ei dinit¬
tat dñs decẽ milia talenta. & ille nobis
conseruis suis centũ denarios nondimise¬
rit. nec ęccłiastieȩ interpretationis ẽ. nec
aprudentib uiris recipiendę. Sic & patͣ
meus cȩlestis faciet uob̃: si non dimiseritis
IIIIIunusqͥsq fratri suo de cordib ur̃is. Formi¬
dolosa sententia. si iuxta nr̃ãm m̃tem.
sententia dĩ flectit᷑ atq mutatur: Si
parua fratrib non dimittimus : magna
nobis adõ ñ dimittentur. Et quia pocest
unusquisq dicere. nichil habeo contra
eũ. ipse tiouit. habet dm̃ iudicẽ. non mͥ curę
c̃ quid uedit agere. ego ignoruei: confis¬
mir sententiã suã: & omnẽ simulationc̃
Ne te pacis cuertit dicens. Si non dimisc¬

Expanded text:
im justi uxor, dicitur sapientia: sic uxorem 144 injusti et peccatoris, appellari stultitiam. Sed quomodo ei dimittat dominus decem millia talenta; et ille nobis conservis suis centum denarios non dimiserit, nec Ecclesiasticae interpretationis est, nec a prudentibus viris recipiendae. Sic et Pater meus coelestis faciet vobis, si non remiserit unusquisque fratri suo de cordibus vestris. Formidolosa sententia, si juxta nostram mentem sententia Dei flectitur atque mutatur. Si parva fratribus non dimittimus, magna nobis a Deo non dimittentur. Et quia potest unusquisque dicere: nihil habeo contra eum, ipse novit: habet Deum judicem, non mihi curae est, quid velit agere, ego ignovi ei; confirmat sententiam suam, et omnem simulationem fictae pacis evertit, dicens: Si non remis
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩorũ codices prouocamur: ut ani¬
mos dubitantiũ corrigamus : Non¬
ne etiamtͥunc iudei xp̃m ostendunt.
gentib: quem nolunt adorare cum
magi primitiȩ. nos hereditas
xp̃i. usq ad terminos terrę. propier
quos cecitas exparte misrahel factaent.
ut plenitudo gentiũ introiret. cog
ꝓpter nos consolandos tunc iacui in an¬
gusto diuersorio: iuinc ꝓrter subliman¬
dos sedet incęlo: lc euni annuntiemꝰ
in hac terra. inia regione carnis.
nr̃e : ut ñon qua uenimus redeamꝰ:
nec prioris nr̃ȩ conuersationis uestigia
repetamus: Hoc ẽ enĩ quod ille magi
non qua uenerunt redierunt ula:
Mutata uia. uita mutata est.a& no¬
bis cęli enarrauerunt głam di. Et
nos ad xp̃m ad orandũ. fulgens ex
ȩuangłio ueritas. tanquã decęlo
stella ꝑduxit Et nos ꝓphetiã ingen¬
te iudaica celebratã. tanqu̾a indi¬
ciũ iudȩorũ non nobiscũ ꝑ gentium
fideli aure ꝑcipimus: Et nos regẽ &

Expanded text:
Judaeorum codices provocamus, ut aniJudaeorum codices provocamus, ut animos dubitantium confirmemus? Nonne etiam tunc Judaei Christum ostendunt Gentibus, quem nolunt adorare cum Magi primitiae, nos haereditas Christi usque ad terminos terrae, propter quos caecitas ex parte in Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret , cogsto, qui propter nos consolandos tunc jacuit in angusto diversorio, nunc propter sublimandos sedet in coelo; sic eum annuntiemus in hac terra, in hac regione carnis nostrae, ut non qua venimus redeamus, nec prioris nostrae conversationis vestigia repetamus. Hoc est enim quod et illi Magi non qua venerant redierunt. Via mutata, vita mutata est. Et nobis coeli enarraverunt gloriam Dei ; et nos ad Christum adorandum fulgens ex Evangelio veritas, tanquam de coelo stella, perduxit; et nos prophetiam in gente Judaica celebratam, tanquam indicium Judaeorum non nobiscum pergentium, fideli aure percepimus; et nos regem et
Abbreviated transcription (Latin):
Mortalq̃ quippe carnẽ inqua n
p̃figuraret gerebat: inquaerat ed
ꝓ nobis oportuno tẽpore moriturus
Unde & amãgis illis non solũ ausi
honorandiis. & thus adorandus
uerũ etiã myrtã sepeliendus acch̃
uales etiam fuissent ꝓ eius no¬
mine morituri. quã in nocentes.
quã humiles. ostendit inparuulis:
quos herodes occidit. Nã ex quibus
tota lex pendet & ꝓphetę. etiã illũ
numerũ p̃ceptorũ. significauit bi
facit intentũ. quid sibi uelit quod
magorũ inquisitione ubi xpͣc nasce¬
retur. iudci descriptura respondert̃:
& ipsicũ eis non ad orauerunt. Non¬
ne & hoc uidemus etiam nunc: quan¬
do ex ipsis sacramentis quib eorum
duritia subdit᷑. nichil aliud qua xp̃c
i quẽ nolunt credere ostenditur.
Nonne & quando occidunt oue̾. &
pascha manducant. gentib xp̃m̃
demonstrant: quẽ cũ cis ipsi non ad¬
orant: Nam illud quale est qͦđ
ne forte axp̃ianis illa conscripta
sitͣ: non adhuc futura sed facta. ad

Expanded text:
Mortalem quippe carnem, in qua nos Mortalem quippe carnem, in qua nos praefiguraret, gerebat, in qua erat etiam pro nobis opportuno tempore moriturus. Unde a Magis illis non solum aurum honorandus, et thus adorandus, verum etiam myrrham sepeliendus acceperat. Quales etiam fuissent pro ejus nomine morituri, quam innocentes, quam humiles, ostendit in parvulis, quos Herodes occidit. Nam ex quibus tota Lex pendet et Prophetae, etiam illum numerum praeceptorum significavit bimfacit intentum, quid sibi velit quod Magorum inquisitioni, ubi Christus nasceretur, Judaei de Scriptura responderunt, et ipsi cum eis non adoraverunt? Nonne hoc videmus etiam nunc, quando ex ipsis sacramentis, quibus eorum duritia subditur, nihil aliud quam Christus, in quem nolunt credere, ostenditur? Nonne et quando occidunt ovem et Pascha manducant , gentibus Christum demonstrant, quem cum eis ipsi non adorant? Nam illud quale est, quod ne forte a Christianis illa conscripta sint, non adhuc futura, sed facta, ad
Abbreviated transcription (Latin):
Uebellaturus igitur xp̃c glado
sp̃uali. ꝑ uniuersum orbe res¬
nũ diaboli. hȩc primitus spolia ido¬
latriȩ dominationi detraxit: ut
ad se adorandũ magos conuersos.
apeste illius suꝑstitionis auertene
& in hac terra nondũ loquens ꝑl
guã. loqueretur de cg̨lo ꝑstellã.
& quis esset. uel quo propter qui
uenisset. non uoce carnis. seduirũ¬
te uerbi quod caro factũ est demon¬
straret. Hoc enĩ uerbũ quod in pra¬
cipio erat ds̃ apud dm̃. iam etiam
caro factum ut habitaret in nobiss.
& ad nosuenerat. & apud patrem mi¬
nebat. Sursũ angelos non dẽseras
sc̃pi iacebat. Ab ipso incelo denlon¬
trabatur stella: ut ipsũ adorandũ
demonstrareͭ in terra Et tamen i¬
fans tam potens. tam magnus. tan¬
paruulus. propter in imicitias haꝰ¬
dis. in egyptũ portantib parent¬
b fugit. ita nondũ sermone. sei
factis iam suis membris loquensᷤ
tacitus dicens Si uos ꝑsecuti fuei
in.nã ciuitatẽ. fugite in alian

Expanded text:
ebellaturus scilicet Christus gladio spirituali per universum orbem regnum diaboli, haec prima puer spolia idololatriae dominationi detraxit, ut ad se adorandum Magos conversos a peste illius superstitionis averteret, et in hac terra nondum loquens per linguam, loqueretur de coelo per stellam; ut et quis esset, et quo, et propter quos venisset, non voce carnis, sed virtute Verbi, quod caro factum est, demonstraret. Hoc enim Verbum, quod in principio erat Deus apud Deum, jam etiam caro factum, ut habitaret in nobis, et ad nos venerat, et apud Patrem manebat; sursum Angelos non deserens,aesepi jacebat. Ab ipso in coelo demonstrabatur stella, et ipsum adorandum demonstrabat in terra. Et tamen infans tam potens, tam magnus, parvulus propter inimicitias Herodis in Aegyptum portantibus parentibus fugit: ita nondum sermone, sed factis jam suis membris loquens, et tacitus dicens, Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam .
Abbreviated transcription (Latin):
diuimus. mox digito demonstrauit
dicens. Ecce agnus dĩ. ecce qui tollit
peccata mundi. Ecce agnus dĩ: ec¬
cẽ innocens. & ab omĩ peccato ini¬
muniis : ut pote qui os quidem de
ossib adam. & carnẽ de carne.
ada : sed nullã decarne peccatri¬
ce trarit maculã culpę: Feee qui
tollit peccatũ mundi: ecce qui iustus
inter peccatores. mitis mter unpios.
hoc ẽ quasi agnus inter lupos ap

Expanded text:
dicaverat, digito demonstravit, dicens: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Ecce agnus Dei, ecce innocens, et ab omni peccato immunis utpote qui os quidem de ossibus Adam, et carnem de carne Adam, sed nullam de carne peccatrice traxit maculam culpae. Ecce qui tollit peccata mundi! Ecce qui iustus inter peccatores, mitis inter impios, id est quasi agnus inter lupos, ap
Abbreviated transcription (Latin):
& consideret si iã indi uineilabora
Qui enĩ in hac uita ea quȩ sua sunt
quęrit : ad huc ad dñi uineam non
uenit. Illi nãq dño laborant. quinꝰ
sua sed luera dñica cõgitant: qui uelo
caritatis studio pietatis insc̾ruiunt.
animab lucrandis inuigilant: ꝑ dice¬
re secũ & alios ad uitã festinant. n
qui sibi uiuit. qui carnis suȩ uolupa¬
tib pascit᷑. recte otiosus redarguitus.
nua fructũ diuini operis non secła¬
tur. Qui uero & usq ad ȩtatẽ ultm̃a
do̾ uiuere neglex it. quasi usq a
undecimã ocisus funit.

Expanded text:
et consideret si in Domini vinea laboret. et consideret si in Domini vinea laboret. Qui enim in hac vita ea quae sua sunt quaerit adhuc ad Dominicam vineam non venit. Illi namque Domino laborant, qui non sua, sed lucra dominica cogitant, qui zelo charitatis, studio pietatis inserviunt, animabus lucrandis in vigilant, perducere et alios secum ad vitam festinant. Nam qui sibi vivit, qui carnis suae voluptatibus pascitur, recte otiosus redarguitur, quia fructum divini operis non sectatur. 3. Qui vero et usque ad aetatem ultimam Deo vivere neglexerit, quasi usque ad undecimam otiosus stetit.
Abbreviated transcription (Latin):
ossumus uero & easdẽ diuersitates
horarũ. etiã ad unũ quẽq hominẽ
ꝑ etatũ mom̃ta distinguere. Mane qͥp¬
pe: intellectus nr̃i pueritia est Hora
autẽ tertia. ad olescentia intelligi potest:
quia quasi ĩã sol in altũ ꝓficit: dũ ca¬
lor ȩtatis crescit. Sexta uero iuuentus
est: quia uelut incentro solfigit᷑. dũ
inea plenitudo rõboris solidatur. Nona
autẽ senectus intelligit᷑. inqua uelut
sol ab alto axe descendit: qͥa ea ȩtas aca¬
lore iuuenͣtis deficit Undecima ueroho¬
ra est ea ȩtas: quȩ decrepita uel ueteri¬
na dicit᷑. Unde & greci ualde senioris.
nͣ gerontas. sed presbiteros appellant:
ut plus quã senes eẽ insinuent. quos pr
uectiores uocant. Quia ergo ad uitãbi¬
nã alius inpueritia. alius in adolescea¬
tia. alius iniuuentute. alius insenecti¬
te. alius indecrepita etate ꝑducit᷑. qua¬
si diuersis. operaris aduineã uocantiur.
tis uidete: Penset unusquisq qͥđ aca

Expanded text:
ossumus vero et easdem diversitates horarum, etiam ad unumquemque hominem per aetatum momenta distinguere. Mane quippe intellectus nostri pueritia est. Hora autem tertia adolescentia intelligi potest, quia quasi jam sol in altum. proficit, dum calor aetatis crescit. Sexta vero juventus est, quia velut in centro sol figitur, 1512 dum in ea plenitudo roboris solidatur. Nona autem ssol ab alto axe descendit, quia aetas a calore juventutis deficit. Undecima vero hora est ea aetas, quae decrepita, vel veterana dicitur. Unde Graeci valde seniores, non gerontas, sed presbyteros appellant, ut plus quam senes esse inovectiores vocant. Quia ergo ad vitam bonam alius in pueritia, alius in adolescentia, alius in juventute, alius in senectute, alius in decrepita aetate perducitur, quasi diversis horis operarii ad vineam vocantur. stis videte. Penset unusquisque quid agat,
Abbreviated transcription (Latin):
post meridiem: absconderunt se adã
& itror eius. a facie dñi dĩ in medio
ligni paradis. Uocauitq dñs dr̃ adã
& dixit ei Adam ubi es: Qui ait:
Uocẽ tuã dñe audiui in paradiso. &
timui: eo quod nudus essem. & abscon¬
dime. Cui dixit Quis enĩ indicauit
tibi qđ nudus esses. nisi quod ex lig¬
no de quo pͣceperã tibi ne comẽderes
comedisti : Dixitq adã. Mulier quã
dedisti mͥ sociam dedit michi deligno.¬

Expanded text:
scondit se Adam et mulier ejus a facie Domini Dei in medio ligni paradisi. Vocavitque Dominus Deus Adam, et dixit ei: Adam, Ubi es? Qui ait: Vocem tuam, Domine, audivi in paradiso: et timui eo quod nudus essem, et abscondi me. Cui dixit: Quis enim indicavit tibi, quod nudus esses, nisi quod ex ligno, de quo tibi praeceperam ne comederes, comedisti? Dixit Adam: Mulier, quam dedisti sociam mi
Abbreviated transcription (Latin):
gradieris: & terrã cõmedes cunctis
dieb uitę tuę: Inimicitias ponã in¬
ter te & mulierẽ : & sem̃ tuũ & semen
illius. Ipsa conteret caput tui. &
tu insidiaberis calcaneo eius Muli¬
eri quoq dixit. Multiplicabo erũnas
tuas : & conceptus tuos. Indolore pa¬
ries filios. & sub uiri potestate eris. &
de uero dixit Quia audisti uo¬
cẽ uxoris tuȩ. & comedisti delig¬
no ex quo preceperam tibi ne comede¬
res: maledicta terra in opere tuo. Inla¬
borib cõmedes eam : cunctis dieb uitȩ
tuȩ. Spinas & tribulos germinabit tͥ.
& comedes herbas terrȩ. Insudore uul

Expanded text:
erram comedes cunctis diebus vitae tuae inimicitias ponam inter te et mulierem et semen tuum et semen illius ipsa conteret caput tuum et tu insidiaberis calcaneo eius mulieri quoque dixit multiplicabo aerumnas tuas et conceptus tuos in dolore paries filios et sub virae vero dixit: Quia audisti vocem uxoris tuae, et comedisti de ligno ex quo praeceperam tibi ne comederes, maledicta terra in opere tuo. In laboribus comedes eam cunctis diebus vitae tuae, spinas et tribulos germinabit tibi, et comedes herbas terrae, etc. «
Abbreviated transcription (Latin):
uel etiã exilio dãpnandos. Ubi simil
exẽ̾plũ datur fidelib ne dubitent ra¬
biem ꝑsequentiũ ubioportunũ fuerit¬
dñm suũ fecisse meminerit᷑. Siqui¬
dẽ ipse qui erat suis precepturus.
cũ uos ꝑsecuti fuerint inciuitate
ista. fugite in aliam. prius fecit
quod pręcepit : fugiendo hominẽ
quasi homo interra: quẽ paulo an¬
te magis monstrauit stella de cęlos
Quod occisis ꝓ dño pueris. herodes
non longe post obut. & ioseph mo¬
nente angło dñm cũ matre adter¬
ram isrł reduxit: significat om̃s ꝑ¬
secutiones quȩ contra ȩccłam erant
mouendȩ. ipsorũ ꝑsecutorũ morte
uindicandas : eisdẽq multatis ꝑse¬
cutorib pacem ȩccłȩ denuo redden¬
dam : & sc̃os qui latuerant. ad sual

Expanded text:
vel etiam exsilio damnandos. Ubi simul vel etiam exsilio damnandos. Ubi simul exemplum datur fidelibus, ne dubitent rabiem persequentium, ubi opportunum fueritmeminerint. Si quidem ipse qui erat suis praecepturus, Cum vos persecuti fuerint in civitate ista, fugite in aliam, prius fecit quod praecepit fugiendo hominem, quasi homo in terra, quem magis paulo ante monstravit stella de coelo. Quod occisis pro Domino pueris Herodes non longe post obiit, et Joseph monente angelo Dominum cum matre ad terram Israel reduxit, significat omnes persecutiones quae contra Ecclesiam erant movendae ipsorum persecutorum morte vindicandas, eisdemque mulctatis persecutoribus pacem Ecclesiae denuo reddendam, et sanctos qui latuerant ad sua loca
Abbreviated transcription (Latin):
moᵈ fachel plorasse dicatur fili¬
os suos. cũ trib uda quȩ bethleẽ
tenebat non derachel. sed desorore
eius lia fuerit orta. Ubi tamen¬
facilis patet responsio: quia non
tantũ in bethleem. uerũ etiã in om̃i¬
b finib eius. pueri sunt om̃s trucida¬
ti: Tribus autẽ beniamin que dẽ
rachel orta ẽ : proxima fuit tribui
iudȩ. Unde merito credi debet
qͦđ plaga crudelissene necis. non
paucos etiam beniamineȩ stirpis
pueros in uoluerit: quos ꝓgenies ra¬
chel elata in excelsũ uoce plorauerit
Potest & aliter in telligi: quia rachel
iurta bethleem sepulta est. sicut ti¬
tulus monumenti eius manens usq
hodie testatut. ad occidentẽ cui¬
tatis. ultra uiã quȩ ducit hebron:
quod ea quȩ in loco eodẽ agebantur.
ipsa. egisse ꝓphetico locutionis modo
recte dicatur: cuius corpore & no¬
mine idem locus fuerat insignis.
Quod dñs ipse ne occideretur ab he
rode sublatus ẽ aparentib in egip¬
tum. significat electos sepius maloꝵ¬

Expanded text:
modo Rachel plorasse dicitur filios suos, cum tribus Juda quae Bethlehem tenebat, non de ea, sed de sorore sua Lia fuerit orta. Solutfacilis patet responsio, quia non tantum in Bethleem, verum etiam in omnibus finibus ejus pueri sunt omnes trucidati. Tribus autem Benjamin, quae de Rachel orta est, proxima fuit tribui Judae. Unde merito credi debet quod plaga crudelissimae necis non paucos etiam Benjaminaeae stirpis pueros involverit, quos progenies Rachel elata in excelsum voce ploraverit. Potest et aliter intelligi quia Rachel juxta Bethleem sepulta est, sicut titulus monumenti ejus manens usque hodie testatur, ad occidentem civitatis, ultra viam quae ducit Hebron: quod ea quae in loco eodem agebantur, ipsa egisse prophetico locutionis modo recte dicatur, cujus corpore et nomine locus ipse fuerat insignis. Quod Dominus ipse ne occidrode sublatus est a parentibus in Aegyptum, significat electos saepius
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt. Misit autẽ seruũ suũ hora
cȩnȩ dicere inuitatis ut uenirent. Quid
hora cenȩ: nisi finis ẽ mundi : In quo
nimirũ nos sunus : sicut iam dudũ
paulus testatur dicens Nos sumus in
quos fines scłoꝵ deuenerunt. Dñicaui

Expanded text:
itur: Misit autem servum suum hora coenae dicere invitatis ut venirent. Quid hora coenae, nisi finis est mundi? In quo nimirum nos sumus, sicut jam dudum Paulus testatur, dicens: Nos sumus in quos fines saeculorum devenerunt . Si
Abbreviated transcription (Latin):
astidio ergo nr̃o tabescimꝰ.. Xii.¬
& longe inedię peste fatigamur. Et
quia gustare intus nolumus parata dul¬
cedinẽ : amamus foris miseri famem nrãm.
Sed suꝑna nos pietas: nec deserentes se
deserit: Contẽptas enĩ illas delicias ad
memoriam nr̃ȩ mͣtis reuocat. easq noł
ꝓponit in ꝓmissione. Torpore᷑ eãcutit.
atq ut fastidiũ nr̃m repellere debea¬
mus inuitat. Ait nãq: Homo quidã fe¬
cit cęnã magna & uocauit multos. Qͥs

Expanded text:
astidio ergo nostro tabescimus, et longa inediae peste fatigamur. Et quia gustare intus nolumus paratam dulcedinem, amamus foris miseri famem nostram. Sed superna nos pietas nec deserentes se deserit. 2. Contemptas enim illas delicias ad memoriae nostrae oculos revocat, easque nobis proponit; in promissione torporem excutit, atque ut fastidium nostrum repellere debeamus invitat. Ait namque: Homo quidum fecit caena
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ nuptiarũ uotiua gaudia ꝑuenerunt.
scłi tempus ante lege̾ patriarcharũ
exemplis. scdm̃ sub lege ꝓphetarũ serꝙ¬
nus. quasi tertia diei. mundo refulsit:
in quo dñs ac saluator nr̃ pro redemp¬
tione generis humani. in carne natus
apparuit. Sed & hoc quod in chana
galileȩ idest inzelo transmigrationis
ꝑ petratȩ eȩdẽ nuptiȩ facts ꝑhiben¬
tur. tipice denuntiat eas maxime¬
gr̃a xp̃i dignos existere: qua relo fer¬
uere piȩ deuotionis. & emulari karisma¬
ta meliora. ac de uitiis ad uirtutes bo
do & amando transmigrare. Discũben¬
te autẽ ad nuptias dño uinũ defecit:
ut uino meliore ꝑ ipsũ mirabili ordi¬
ne facto. manifestaret᷑ gła latentis in
homine dĩ. & credentiũ in eũ fides auc̃¬
ta ꝓsiceret: Quod si mysteriũ querimꝰ:
legalis sensus suauntas paulatim ce perat
ob girnalẽ phariseorũ inter pretationẽ
a pridi sua uirtute deficere: Qui nore
ea quȩ carnalia uidebant᷑ mandata ad

Expanded text:
dem nuptiarum votiva gaudia pervenerunt. saeculi tempus ante legem patriarcharum exemplo, secundum sub lege prophetarum scrium, quasi tertia diei luce mundo refulsit, in quo Dominus et Salvator noster, pro redemptione generis humani in carne natus apparuit. Sed et hoc quod in Cana Galilaeae, id est in zelo transmigrationis perpetratae, eaedem nuptiae factae perhibentur, typice denuntiat, egratia Christi dignos existere, qui zelo fervere piae devotionis, et aemulari charismata meliora, ac de vitiis ad virtutes prodo et amando transmigrare. Discumbente autem ad nuptias Domino, vinum defecit, ut vino meliore per ipsum mirabili ordine facto, manifestaretur gloria latentis in homine Dei, et credentium in eum fides aucta proficerlegalis sensus suavitas paulatim coeperat, ob carnalem Pharisaeorum interpretationem, a prisca sua virtute deficere. Qui mox ea, quae carnalia videbantur, mandata ad
Abbreviated transcription (Latin):
amcerte phariseus ad exhibendã
abstinentiã. ad impendendã mise¬
cordiam. ad referendas dõ gr̃as oculum
habuerat: sed adhumilitatis custodiã
ñ habebat. Et quid ꝓdest qͦđ contra
hostiũ insidias pene tota ciuitas caute
custoditur : si unũ aꝑtũ foram̃ relinqͥ¬
tur. unde ab hostib intretur: Et pub.¬
licanus alonge stans. nolebat nec o¬
culos ad cęlũ leuare: sed ꝑcutiebat pec¬
tus suũ dicens. Psͣ ꝓpitius esto mͥ pec
catori: Dico uobis: descendit hic iusti¬
ficatus indomũ suã ab illo Quantã
ueniȩ siduciã dignȩ petentib prebet.
qd publicanus qui reatũ suȩ neqͥdiȩ ꝑ¬
fecte cognouit. fleuit. confessus ẽ: & si
in ustus ad tẽplũ uenit. iustificatus
atẽploredut Tipice autẽ phariseus iu¬
deoꝵ ẽ popłs. qui ex iustificationib le¬
gis eatollit merita sua : publicanꝰ uero
gentilis ẽ. qui longe adõ positus confi¬
Nt᷑ peccata sua. Quorũ unus suꝑbien¬

Expanded text:
am ecce Pharisaeus ad exhibendam abstinentiam, ad impendendam misericordiam, ad referendas Deo gratias oculum habuerat, sed ad humilitatis custodiam non habebat. Et quid prodest quod contra hostium insidias pene tota civitas caute custoditur, si unum foramen apertum relinquitur unde ab hostibus intretur? Et publicanus a longe stans, nolebat nec oculos ad coelum levare, sed percutiebat pectus suum, dicens: catori. Amen dico vobis, descendit hic justificatus in domum suam ab illo. Quantam veniae fiduciam digne poenitentibus praebet quod publicanus qui reatum suae nequitiae perfecte cognovit, flevit, confessus est, etsi injustus ad templum venit, justificatus a templo rediit! Typice autem Pharisaeus Judaeorum est populus qui ex justificationibus legis extollit merita sua; publicanus vero gentilis est, qui longe a Deo positus confitetur peccata sua: quorum unus superbien
Abbreviated transcription (Latin):
in captiuitatẽ ductis: ac de utrõq
regno nunc cõmixti. nunc separa¬
tim texit oraculũ. Et cũ interdũ
ad p̾sente̾ respiciat historiã. & post
babilonie captiuitate᷑. reditũ po¬
płi significet in uidęam : tamen om̃is

Expanded text:
in captivitatem ductis: ac de utroque regno, nunc commistim, nunc separatim, texit oraculum. Et cum interdum ad praesentem respiciat historiam; et post Babyloniam captivitatem reditum populi significet in Judaeam: tamen omnis
Abbreviated transcription (Latin):
ac łib diuina gessisse mysteria. &
ireb uisibilib inuisibilia exercuisse
negotia: lectio hodierna monstrauit:
ascendit inqͥt in nauiculã: & transfre¬
tauit. & uenit inciuitatẽ suã: Non ne
ipse ẽ qui fugatis fluctib maris ꝓfun
da nud auit: ut isrłiticus popłs int̾ stu¬
pentes undas sicco uestigio uelut mon¬
tũ concaua transiret : I sonne hic ẽ
qui petri pedib marinos uertices incli¬
nauit. ut it̃ liquidũ humanis gressib
solidũ preberet obseqͥũ : Et quid ẽ. qͦd
ipse sibi maris sic denegat seruitiũ: ut
breuissimi laci transũ sub mercede
lautica tranfretaret:
scendit inquit innauicułã: & transfre¬
nescit: & qui ñ fuerit cũ infirmo infirmatus.
infirmo non pocest conferre salutẽ. Xp̃e
gͦ si in suis mansisset uirtutib cõmune
cũ om̃ib nil haberet. & nisi implesset car¬
nis ordinẽ. carnis in illo esset ociosa sus¬
ceptio. Sustinuit ergo has necessitates: ut
homo uerus humanis necessitatib ꝓbare

Expanded text:
actibus divina gessisse mysteria, et in rebus visibilibus invisibilia exercuisse negotia, lectio hodierna monstravit. Ascendit, inquit, in naviculam, et transfretavit, et venit in civitatem suam. Nonne ipse est qda nudavit, ut Israeliticus populus inter stupentes undas sicco vestigio velut montium concava transiret ? Nonne ipse est qui Petri pedibus marinos vertices inclinavit, ut tunc liquidum humanis gressibus solidum praeberet obsequium ? Et quid est quod ipse sibi maris sic denegat servitutem, ut brevissimi lacus transitum sub mercede nautica transfretaret? Ascendit, inquit, in naviculam, et transfrenescit, et qui non fuerit cum infirmo infirmatus, infirmo non potest conferre sanitatem. Christus ergo, si in suis mansisset virtutibus, commune cum hominibus nil haberet; et nisi implesset carnis ordinem, carnis in illo esset otiosa susceptio. Sustinuit ergo has necessitates, ut homo verus humanis necessitatibus probaret