comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ peccator ex eo quod centics
facit malũ. & ꝑ patienaã susten¬
tutur. Ego cognoui qͦđ ent bo¬
nũ tim̃itib dm̃ qui uerentur
faciẽ ciꝰ: Non sit bonũ impio:
uec ꝓlongentur dies eiꝰ sed quasi¬
umbra transeant : qui ñ timent
faciem dñi Est & alio uanitas:
quȩ fit super terram:
Siuit iusti quib multa ꝓueniunt
quasi opera egerint impioꝵ. &
sunt ĩpii qui ita securi sunt
quasi uistoꝵ facta habeant. Sed
&hoc uanissimũ ridico: Lauda¬
ui igt᷑ lȩcitiã: qͥdđ n eet horiini
bonũ sub sole. nisi qͦdđ comederet
& biberet atq gauderet: & hoc so¬
lũ secũ auferret de labore suo¬

Expanded text:
quit, centies facit malum et per patientiam sustentatur, ego cognoui quod erit bonum timentibus deum, qui uerentur faciem eius. non sit bonum impio, nec prolongentur dies eiumbra transeant qui non timent faciem Dei. Est et alia vanitas, quae fit super terram: sunt justi, quibus multa proveniunt, quasi opera egerint impiorum. Et sunt impii, qui ita securi sunt, quasi justorum facta habeant: sed et hoc vanissimum judico. Laudavi igitur laetitiam, quod non esset homini bonum sub sole, Nisi quod comederet, et biberet, atque gauderet: et hoc solum secum auferret de labore suo
Abbreviated transcription (Latin):
nitas & cura suꝑflua ẽ: Stultus
cõplicat manꝰ suas: & comedit
carnes suas dicens Melius est
pugillus cũ requie: quam plena
manus cũ labore & afflictione
animi: Considerans repperi
& aliam uanitatẽ sub sole:
nus ẽ & secundũ ñ habet ñ filiũ:
ñ fratrẽ. & tam̃ laborare ñ cessat.
nec satiantur oculi eius diuitiis.
nec recogitat dicens Cui laboro.
& fraudo animã meã bonis: Ip
hoc qͦq uanitas ẽ: & afflictio
pessima: Melius ergo est duos
simul ẽe̾ quã unũ. habent enim
emolum̃tũ societatis suȩ : Si unꝰ
ceciderit: ab altero fulciet᷑: Uae
soli qͥa cũ ceciderit: ñ habet sub¬
leuantẽ: Et si dormierint duo :¬
Suebuntur mutuo Unꝰ quomͦ
calefiet: & si qͥspiã p̾ualuerit
contra unũ: duo resistunt ei::
Funiculus triplex: difficile rũptar
stulto qͥ nescit p̾uidere in posteri
qđ & de carcere catenis Interdum
quis egrediatur ad regnũ & alius
natꝰ in regno: inopia consumatur.
Uidi cunctos uiuentes qͥ abulas̃

Expanded text:
ura superflua est stultus conplicat manus suas et comedit carnes suas dicens melior est pugillus cum requie quam plena utraque manus cum labore et adflictione animi considerans repperi et aliam vanitatem sub sole unus est et secundum non habet non filium non fratrem et tamen laborare non cessat nec satiantur oculi eius divitiis nec recogitat dicens cui laboro et fraudo animam meam bonis in hoc quoque vanitas est et adflictio pessima melius ergo est duos simul esse quam unum habent enim emolumentum societatis suae si unus ceciderit ab altero fulcietur vae soli quia cum ruerit non habet sublevantem et si dormierint duo fovebuntur mutuo unus quomodo calefiet et si quispiam praevaluerit contra unum duo resistent ei funiculus triplex difficile rumpitur et stulto, qui nescit praevidere in posterum. Quod et de carcere catenisque interdum quis egrediatur ad regnum: et alius natus in regno, inopia consumatur, Vidi cunctos viventes, qui ambulant
Abbreviated transcription (Latin):
annis uixerit. & ñ fuerit ꝑfruitꝰ
bonis. ponne ad unũ locũ ꝓpe¬
rant om̃a. Om̃is labor homi.¬
nis in ore eiꝰ: sed anima illius non
impletur: Quid habet amplius
sapiens ab flulto Et quid pauꝑ
uisi ut ꝑgat illuc ubi ẽ uita: Ale¬
lius ẽ uidere qͦđ cupias: quã desi¬
derare qͦđ uescias Sed & hoc ua

Expanded text:
t non fuerit perfruitus bonis nonne ad unum locum properant omnia omnis labor hominis in ore eius sed anima illius non impletur quid habet amplius sapiens ab stulto et quid pauper nisi ut pergat illuc ubi est vita melius est videre quod cupias quam desiderare quod nescias se
Abbreviated transcription (Latin):
nouer̃ amplius. nec habent ultra
mercedẽ: quia obliuioni tradita
ẽ memoria eoꝵ: Amor qͦq &
odiũ & inuidiȩ simul perieruas:
nec habent partẽ in hoc scło. &
Inopere qͦđ sub sole geritur Ua¬
de ergo & comede in lȩtitia panẽ
tuũ. & bibe cũ gaudio uinũ tuũ:
qͥa dõ placent opera tua: Om̃i
tẽpore sint uestim̃ta tua candida
& oleũ de capite tuo ñ deficiat:
ꝑfruere uita cũ uxore quã dili

Expanded text:
noverunt amplius, nec habent ultra noverunt amplius, nec habent ultra mercedem: quia oblivioni tradita est memoria eorum. Amor quoque, et odium, et invidiae simul perierunt, nec habent partem in hoc saeculo, et in opere quod sub sole geritur. Vade ergo, et comede in laetitia panem tuum, et bibe cum gaudio vinum tuum: quia Deo placent opera tua. Omni tempore sint vestimenta tua candida, et oleum de capite tuo non deficiat. Perfruere vita cum uxore
Abbreviated transcription (Latin):
inuenire homo rationẽ. eoꝵ quȩ
fiunt sub sole && quanto plus
laborauerit ad quȩrendũ: tanto
minꝰ inueniat: Etiam si dixerit
sapiens se nosse: non poterit repꝰ¬
perire: Om̃a hȩe tractaui in cor¬
de meo: ut curiose intelligerem:
Sunt iusti atq sapientes & opera
eoꝵ in manu đĩ. & tamen nescit
homo utrũ amore anodio dignus
sit: sed om̃a in futurũ seruantur
incerta. eo qͦđ uniuersa ęque eue¬
niant iusto & impio: bono & malo.
mundo & inmundo: immolanti
uictimas & sacrificia contẽnenti:
Sic̃ bonꝰ. sic &ł peccator: ut ꝑiurꝰ
ita & ille qͥuęrũ deurat Hoc ẽ
pessimũ int̾ om̃a quȩ sub sole
fiunt: quia eadẽ cunctis eueni-¬¬
unt. unde & corda filioꝵ homi:¬
nũ implentur malitia & contẽp¬
tu ui uita sua. & post hȩc ad infe¬
ros deducentur : Nemo ẽ qͥ sẽper
uiuat: & qͥ huiꝰ rei habeat fiduciã :¬
Melior ẽ canis uiuus: leone mor¬
tuo. Uiuentes enĩ sciunt se esse
morituros: mortui uero Nichil

Expanded text:
ire rationem eorum quae fiunt sub sole et quanto plus laboraverit ad quaerendum tanto minus inveniat etiam si dixerit sapiens se nosse non poterit repperire omnia haec tractavi in corde meo ut curiose intellegerem sunt iusti atque sapientes et opera eorum in manu Dei et tamen nescit homo utrum amore an odio dignus sit sed omnia in futuro servantur incerta eo quod universa aeque eveniant iusto et impio bono et malo mundo et inmundo immolanti victimas et sacrificia contemnenti sicut bonus sic et peccator ut periurus ita et ille qui verum deierat hoc est pessimum inter omnia quae sub sole fiunt quia eadem cunctis eveniunt unde et corda filiorum hominum implentur malitia et contemptu in vita sua et post haec ad inferos deducentur nemo est qui semper vivat et qui huius rei habeat fiduciam melior est canis vivens leone mortuo viventmorituros. Mortui vero nihil
Abbreviated transcription (Latin):
potestate plenꝰ ẽ nec dicei e
Qusquã potest quare ita facis:
Qui custodit p̃ceptũ ñ experi¬
caus quiequã mali: Tempus ci
responsionẽ: cor: apientis inntel¬
ligra: Oñi negotio tẽpi s est e
oportunitas: & multa hominis af¬
flictio quia ignorat p̃terita. x
uentura ulso scire potest puntio.
sputtũ: uec habet potistate lclie

Expanded text:
plenus est: nec dicere ei quisquam potest: Quare ita facis? Qui custodit praeceptum, non experietur quidquam mali. Tempus et responsionem cor sapientis intelligit. Omni negotio tempus est, et opportunitas, et multa hominis afflictio: Quia ignorat praeterita, et ventura nullo scire potest nuntio. spiritum, nec hab
Abbreviated transcription (Latin):
Stulta ẽ enĩ huiꝰcemodi uit̾ rogi.¬
tio Utilior ẽ sapientia cũ diuiuis
& magis ꝓdest uidentibus solem:
Sic̃ enĩ ꝓtegit sapientia sic ꝓte.¬
git pccunia: Hoc aut̃ plus hab&
erudito & sapientia: quod uitam
tribuunt possessori suo Consi¬
dera opera dĩ : qͦđ̃ pemno possit
corrigere quẽ ille despexesit:
In die bona fruere bonis & malã
diẽ prȩcaue: Sic̃ enũ hanc: sic &
illã fecit ds̃. ut ñ inueniãt homo
c̃tra eũ iustas quę riionius Hȩc
qͦq uidi in dieb uanitatis meae
Tustus perit in iustitia sua im¬
pius multo uiuit tẽpore in mali¬
tia sua: Noli ẽe iustus multun:
peq plus sapias quã necesse ẽ. pe
obstupescas: Ne impre agas iulti
& uoli ce stiłtus: ue moriaris incẽ¬

Expanded text:
stulta enim est hujuscemodi interrogatio. Utilior est sapientia cum divitiis, et magis prodest videntibus solem. Sicut enim protegit sapientia, sic protegit pecunia. Hoc autem plus habet eruditio et sapientia, quod vitam tribuunt possessori suo. Considera opera Dei, quod nemo possit corrigere quem ille despexerit. In die bona fruere bonis, et malam diem praecave. Sicut enim hanc, sic et illam fecit Deus, ut non inveniat homo contra eum justas querimonias. Haec quoque vidi in diebus vanitatis meae: Justus perit in justitia sua, et impius multo vivit tempore in malitia sua. Noli esse justus multum: Neque plus sapias quam necesse est, ne obstupescas. Ne impie agas multum: et noli
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sibi munda uidetur. & tamen
ñ ẽ lota fordib suis. Generatio cuiꝰ
excelsi sunt oculi. & palpebrȩ eius
in alta subrectȩ. Generatio quȩ
ꝓdentib gladios habet. & cõman¬
dit molarib suis: ut comedat in¬
opes de t̾ra. & pauperes ex homi¬
nibus: Sangui̾suge duȩ sunt filiȩ
dicentes. affer affer: Tria sunt
in saturabilia: & quartum quod
nũ quã dicit sufficit Infernꝰ. &
osuuluȩ: & t̾ra quȩ ñ satiatur
aqua  Ignis uero: pũquã dicit
sufficit: Oculũ qui subs annat
patrẽ & despictẽ partũ matris
suȩ: effodiant eũ corui de torren

Expanded text:
bi munda videtur, et tamen non est lota a sordibus suis. Generatio, cujus excelsi sunt oculi, et palpebrae ejus in alta surrectae. Generatio, quae pro dentibus gladios habet, et commandit in molaribus suis, ut comedat inopes de terra, et pauperes ex hominibus. Sanguisugae duae sunt, filiae dicentes: Affer, affer. Tria sunt insaturabilia, et quartum, quod numquam, dicit: Sufficit, Infernus, et os vulvae, et terra, quae non satiatur aqua: ignis vero numquam dicit: sufficit. Oculum, qui subsannat patrem, et qui despicit partum matris s
Abbreviated transcription (Latin):
dentia. multos opprimet ꝑ calũ¬
niã Qui aut̃ oddit auaritia. longi
fient dies eiꝰ: Hominẽ qui calum¬
niatur animȩ sanguinẽ: siusq ad
lacũ fugerit. Nemo sustinet Qui
ambulat simplicit᷑ saluus erit: qui
ꝑuersis uigredit᷑ uiis. cõncidet se¬
mel Qui operatur terrã suam
saturabitur panibus. qui sectatur
otiũ seplebitur ȩgestate Uir fi¬
delis multũ laudabitur. Qui aut̃
festinat ditari: non erit in nocens

Expanded text:
dentia multos opprimet per calumniam qui autem odit avaritiam longi fient dies eius hominem qui calumniatur animae sanguinem si usque ad lacum fugerit nemo sustentet qui ambulat simpliciter salvus erit qui perversis ingreditur viis concidet semel qui operatur terram suam saturabitur panibus qui sectatur otium replebitur egestate vir fidelis multum laudabitur qui autem festinat ditari non erit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sub sole: piumero dierũ uitȩ suȩ
¶agnificaui opera mea
Edificaui mͥ domꝰ: plantaui uineas.
feci hortos & pomeria: & conseui
ea cuncti generis arboribus. &¬
extruxi mihi piscinas aquarũ: ut
irrigarẽ siluã lignoꝵ germinantiũ:
Possedi seruos & ancillas: multãq
familiã habui. Arm̃ta quoq & mag

Expanded text:
 sub sole numero dierum vitae suae magnificavi opera mea edificavi mihi domos plantavi vineas feci hortos et pomeria et consevi ea cuncti generis arboribus extruxi mihi piscinas aquarum ut inrigarem silvam lignorum germinantium possedi servos et ancillas multamque familiam ha
Abbreviated transcription (Latin):
dantia oñis aut̃ piger sẽꝑ ip
egestate ẽ: Qui congregat thes¬
auros lingua mendacii uanus¬
& excors .ẽ. E impingetur ad la¬
queos mortis Rapuie impioꝵ
detrahent eos : quia noluer̃ faccre
iudiciũ: Peruersa uis uiri aliena
ẽ Qui aut̃ mundus ẽ. rectũ opus
eiꝰ: Melius ẽ sedere in angulo¬

Expanded text:
nis autem piger semper in egestate. Qui congregat thesauros lingua mendacii, vanus est, et impingetur ad laqueos mortis. Rapinae impiorum detrahent eos, quia noluerunt facere judicium. Perversa via viri, aliena est: qui autem mundus est, rectum opus ejus. Melius e
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑ ambulans in simplitate sua :
quã diues prauis itineribus: Oui
custodit legẽ. filius sapiens est:
qͥ aut̃ pascit comessatores confun¬
dit patrẽ suũ: Qui coaceruat
diuitias usuris. fenore liberali:
in pauperes c̃gregat eas: Qui de¬
clinat aurẽ suã pe audiat legẽ
oratio eius erit execrabilis: Liii¬
ui decipit. iustos in uia mala: ip
interitu suo corruet. & simplices
possidebunt bona eiꝰ: Sapienssibi
uidetur uir diues: pauꝑ aut̃ pru¬
dens scrutabitur eũ: In exultati¬
one iustoꝵ multa gła ẽ: regnan¬
tib impus ruinȩ hominum. Qui
abscondit scelera sua ñ diriget᷑¬
qui aut̃ confessus fuerit & relique¬
rit ea. miscđiam consequetur:
Beatus homo qui sẽꝑ ẽ pauidus
qui uero m̃tis ẽ durȩ: corruet in
malũ : Leo rugiens & ursus esu¬
riens. princeps impius suꝑ popu

Expanded text:
s in simplicitate sua, quam dives in pravis itineribus. Qui custodit legem, filius sapiens est: qui autem pascit comessatores, confundit patrem suum. Qui coacervat divitias usuris et fenore, liberali in pauperes congregat eas. Qui declinat aures suas, ne audiat legem, oratio ejus erit exsecrabilis. Qui decipit justos in via malsuo corruet et simplices possidebunt bona sapiens sibi videtur vir dives pauper autem prudens scrutabitur eum in exultatione iustorum multa gloria regnantibus impiis ruinae hominum qui abscondit scelera sua non dirigetur qui confessus fuerit et reliquerit ea misericordiam consequetur beatus homo qui semper est pavidus qui vero mentis est durae corruet in malum leo rugiens et ursus esurie
Abbreviated transcription (Latin):
sec manũ Qui aut̃ fortiter p̾mit
ubera ad liciendũ lac. ex primit
licit sanguinẽ: & qui prouocat
iras. producit discordias:
Quid di leete mi: Quid dlet
uteri mei: Quid dilecte uotoꝵ
substantiũ tuã & diuitias tuas ad
delendos reges. Noli regibus o
Lamuhel poli regib dare uinũ:
quia pullũ secretũ ẽ uhi regnat
ebrietas peforte bibant & obli¬
uiscartur iudicioꝵ: & mutent
causa filioꝵ pauperis Date si¬
cerã mȩrentibus: & uinũ his qui
amaro sunt animo. Bibant & obli¬
uiscantur ȩgestatis suȩ: & dolores
ñ recordentur amplus. Aperi as¬

Expanded text:
mit ubera ad eliciendum lac, exprimit licit sanguinem: et qui provocat iras, producit discordias. Quid, dilecte mi; quid, dilecte uteri mei; qusubstantiam tuam et vias tuas ad delendos reges noli regibus o Lamuhel noli regibus dare vinum quia nullum secretum est ubi regnat ebrietas ne forte bibat et obliviscatcausam filiorum pauperis. Date siceram moerentibus, et vinum his qui amaro sunt animo. Bibant et obliviscantur egestatis suae, et doloris non recordentur amplius .
Abbreviated transcription (Latin):
eius: & ridebit in dic pouissimo:
Pht. Ossuũ aperuit sapientiȩ: &
lex clementiȩ in lingua eius
SADE Considerauit semitas domus
suȩ: & panẽ otiosa non cõmedet:
Corh. Surrexer̃ filu eiꝰ. & beatissimã
p̃dicauer̃ uir eiꝰ. & laudauit eam:
RES Multȩ filiȩ congregauerunt di¬
uitias: tu suꝑgressa es uniuersas:
N.Fallax gr̃a & uana ẽ pulchritu¬
do. Mulier timens dñm: ipsa laudabi
IAU. Pate ei de fructu manuũ suarũ:

Expanded text:
eius et ridebit in die novissimo phe os suum aperuit sapientiae et lex clementiae in lingua eius sade considerat semitas domus suae et panem otiosa non comedet coph surrexerunt filii eius et beatissimam praedicaverunt vir eius et laudavit eam res multae filiae congregaverunt divitias tu supergressa es universas sin fallax gratia et vana est pulchritudo mulier timens Dominum ipsa laudabitur thau date ei de fructu manuum suarum
Abbreviated transcription (Latin):
umuersa ꝑturmas: Stȩlio manib
nititur. & moratur in ędib regis:
Tria sunt quȩ bene gradiuntur:
& quartũ quod incedit feliciter
Leo fortissimꝰ bestiarũ: ad uulli¬
us panebit occursũ. Gallus sueccin¬
ctus lũbis: & Aries pec ẽ rex qui

Expanded text:
mas suas: Stellio manibus nititur, et moratur in aedibus regis. Tria sunt, quae bene gradiuntur, et quartum, quod incedit felleo fortissimus bestiarum a nullius pavebit occursu; gallus succinctus lumbis; et aries, nec est rex qui
Abbreviated transcription (Latin):
tũ penitꝰ ignoro: Utã aquilȩ in
cȩlo: uiã colubri suꝑ petrã uiã
pauis in medio mari: & uiã ui
in adolescentia: Talis est & ula
muleris adulterȩ : quȩ cõmeda.
& tergens ossuũ dicit: Non sũ
operata malũ. Per tria mouetus
t̾ra: & quartũ ñ pocest sustinere:
ꝑseruũ cũ regnauerit: ꝑstultũ
cũ saturatꝰ fuerit cibo ꝑ odiosam
mulierẽ cũ in matrimonio fue¬
rit assũpta. & ꝑ ancillã cũ hers
fuerit dominȩ suȩ : Quattuor
sunt minima t̃rȩ : & ipsa sunt
sapientiora sapientibus. Forinis
popłs infirmꝰ: qui p̃parat iu messe
cibũ sibi. Mepusculus plebs inui¬

Expanded text:
ignoro: Viam aquilae in coelo, viam colubri super petram, viam navis in medio mari, et viam viri in adolescentia. Talis est et via mulieris adulterae, quae comedit, et tergens os suum dicit: Non sum operata malum. Per tria movetur terra, et quartum non potest sustinere: servum cum regnaverit per stultum cum saturatus fuerit cibo per odiosam mulierem cum in matrimonio fuerit adsumpta et per ancillam cum heres fuerit dominae suae quattuor sunt minima terrae et ipsa sunt sapientiora sapientibus formicae populus infirmus quae praeparant in messe cibum sibi lepusculus plebs in
Abbreviated transcription (Latin):
dut̃ putrit scortũ ꝑdet substan¬
dã. Rex iustus eriget terrã uir
aurus destruet eam: Homo qͥ
blandis fictisq sermonib loquit᷑
amico suo: rete expandit pedib
eiꝰ. Peccantẽ uirũ miquũ inuolu&¬

Expanded text:
autem nutrit scorta, perdet substanautem nutrit scorta, perdet substantiam. Rex justus eriget terram, vir avarus destruet eam. Homo, qui blandis fictisque sermonibus loquitur amico suo, rete expandit gressibus ejus. Peccantem virum iniquu
Abbreviated transcription (Latin):
facit bene iste & ꝓbucella panis
deserit ueritatt̃: Vir qͥfestinat
ditari & aluis in uidet: ignorat qͥd
egestas suꝑueniat ei Qui corri¬
pit hominẽ. grãm postea inueni&
apud eũ. magis quã ille qui per
linguȩ blandim̃ta decipit: Qui
subtrahit aliquid a patre suo &¬
a matre. & dicit hoc ñ ẽ peccatũ:
particeps homicidȩ ẽ: Qui se iac
tat & dilatat iurgia concitat. qͥ
sperat in dño sanabitur: Oui con¬
fidit in corde suo stultꝰ ẽ: qui aut̃
graditur sapient̃. iste laudabitur:
Quidat pauperi ñ indigebit. qui
despicit dep̾cantẽ. sustinebit peuu¬
riã. Cũ surrexerint impi abs¬
condentur homines. cũ illi perie
rint. multiplicabunt᷑ iusti: Uiro .xxix.¬
qui corripientẽ dura ceruice con¬
temnit. repentinꝰ suꝑueniet interitꝰ.
& eũ sanitas ñ sequitur: Inmulti¬
plicatione iustoꝵ lȩtabit᷑ uulgus.
cũ impii sũpserint principatum.
gemet populus: Mir qui amat
sapientiã lȩtificat patrẽ suũ. qui

Expanded text:
 buccella panis deserit veritatem vir qui festinat ditari et aliis invidet ignorat quod egestas superveniat ei qui corripit hominem gratiam postea inveniet apud eum magis quam ille qui per linguae blandimenta decipit qui subtrahit aliquid a patre suo et matre et dicit hoc non est peccatum patat, et dilatat, jurgia concitat: qui vero sperat in Domino, sanabitur. Qui confidit in corde suo, stultus est: qui autem graditur sapienter, ipse salvabitur. Qui dat pauperi, non indigebit: qui despicit deprecantem, sustinebit penuriam. Cum surrexerint impii, abscondentur homines; cum irint multiplicabuntur iusti viro qui corripientem dura cervice contemnit repentinus superveniet interitus et eum sanitas non sequitur in multiplicatione iustorum laetabitur vulgus cum impii sumpserint princgemet populus. Vir, qui amat sapientiam, laetificat patrem suum: qui
Abbreviated transcription (Latin):
Tepis ad quiret di & tẽpus ꝑdendi:
Tẽpus custodiendi: a ic̃pus abiciendi:
epussan dendi: & ⁊c̃pus consuendi:
Tẽpus tacendi: & iẽpiis loquendi:
stpus cilectionis: & tempus odu:
cous belli : & iempus pacis
Qual abet amplus homo de labo¬
r suo Alidi afflctionẽ quã de¬
dit ds̃ filus hominũ. ut distendan¬
ur mea: Cincta feet bona ix¬

Expanded text:
tempus adquirendi et tempus perdendi tempus custodiendi et tempus abiciendi tempus scindendi et tempus consuendi tempus tacendi et tempus loquendi tempus dilectionis et tempus odii tempus belli et tempus pacis quid habet amplius homo de labore suo vidi adflictionem quam dedit Deus filiis hominum ut distendantur in ea cuncta fecit bona i
Abbreviated transcription (Latin):
Qui cũ fure participatur odit
animã suã. adiurantẽ audit & ñ
indicat: Qui tim& hominẽ cito
corruet qui sperat in dño. subleua¬
bitur: Mult reqͥrunt faciẽ pͥncipis:
& a dũo udiciũ egreditur singuloꝵ:
Abhominant᷑ iusti iirũ impium: &¬

Expanded text:
qui cum fure partitur, odit qui cum fure partitur, odit animam suam: adiurantem audit et non indicat qui timet hominem, cito corruet: qui sperat in domino, subleuabitur. multi requirunt faciem principis, et a domino iudicium egreditur singulorum. abominantur iusti uirum impium
Abbreviated transcription (Latin):
dacii : om̃s ministros habet impios:
Pauꝑ & creditor obuiauerunt sibi
utriusq illuminator ẽ dñs Rex
qͥ uidicat inueritate pauperes:
thronus eius i ȩternũ firmabitur:
Uirga atq correptio tribuent sa¬
pientiã. puer aut̃ qui dimitiitur
uoluntati suȩ. c̃fundet matrẽ suã:
In multiplicatione impioꝵ multi¬
plicabuntur scelera & iusti ruinas
eoꝵ uidebunt: Erudi filiũ tuũ
& refrigerabit te: & dabit delitias
animȩ tuȩ : Cũ ꝓphetia defece¬
rit dissipabitur popłs. Qui custodit
legẽ beatus ẽ: Serius uerbis non
potest erudiri. quia qͦđ dicis intel¬
ligit : & respondere contẽnit: Ai¬
disti hominẽ uelocẽ ad loquendũ:
stultitia magis speranda ẽ quam
illius correptio: Qui delicate a pu¬
ertaa nutrit seruũ suũ: postea
illũ sentiet contumacẽ: Uir iracun¬
dus ꝓuocat rixas & qui ad indig¬
nandũ facilis ẽ. erit ad peccata
ꝓcliuior Suꝑbũ sequit᷑ humilitas
& humilẽ spiritu suscipiet gloria:

Expanded text:
t impios. Pauper et creditor obviaverunt sibi: utriusque illuminator est Dominus. Rex qui judicat in veritate pauperes, thronus ejus in aeternum firmabitur. Virga atque correptio tribuit sapientiam: puer autem, qui dimittitur voluntati suae, confundet matrem suam. In multiplicatione impiorum multiplicabuntur scelera: et justi ruinas eorum videbunt. Erudi filium tuum, et refrigerabit te, et dabit delicias animae tuae. Cum prophetia defecerit, dissipabitur populus: qui vero custodit legem, beatus est. Servus verbis non potest erudiri: quia quod dicis, intelligit, et respondere contemnit. Vidisti hominem velocem ad loquendum? stultitia magis speranda est, quam illius correptio. Qui delicate a pueritia nutrit servum suum, postea illum sentiet contumacem. Vir iracundus provocat rixas: et qui ad indignandum facilis est, erit ad peccatum uperbum sequitur humilitas, et humilem spiritu suscipiet gloria.
Abbreviated transcription (Latin):
deneges mihi. antequam moriar:
Uanitatẽ & uerba m̃dacia longe
fac ame: m̃dicitatẽ & diuitias fe
dederis mihi tribue tantũ uictui
meo necessaria: ne forte saturatus
illiciar ad negandũ. & dicã: Nuis
ẽ dñs: e egestate cõpulsus fure
&ꝑiurẽ pomen di mei: Ne accu¬
ses seruũ ad dominũ suũ: ueforte

Expanded text:
deneges mihi antequam moriar: Vanitatem et verba mendacia longe fac a me. Mendicitatem et divitias ne dederis mihi; tribue tantum victui meo necessaria: ne forte saturatus illiciar ad negandum, et dicam, Quis est Dominus? aut egestate compulsus furer, et perjurem nomen Dei mei. Ne accuse
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃a tẽpus habent: & sius spatus.
transeunt uniuersa sub caelo:
Tẽpus pascendi: & tẽpus moriendi
Tẽpus plantandi: & iempus euellen¬
di quod plantatum est: occccco¬
Tẽpus occidendi: & tẽpus sanandi:¬

Expanded text:
omnia tempus habent et suis spatiis transeunt uniuersa sub caelo. tempus nascendi et tempus moriendi. tempus plantandi et tempus euellendi quod plantatum est. tempus occidendi et tempus sanandi
Abbreviated transcription (Latin):
uanitas Non eni erit memoria
sapientis similit̾ ut stult in ꝑ¬
pecuũ. & futura tẽpora obliuione
cuncta parit̾ operient: Moritur
doctus similiter ut indoctus. &.¬

Expanded text:
vanitas. Non enim erit memoria sapientis similiter ut stulti in perpetuum, et futura tempora oblivione cuncta pariter operient: moritur doctus similiter ut indoctus.
Abbreviated transcription (Latin):
similri & oculihominũ insatiabiles.
Quomͦ ꝓbat᷑ in conflatorio ar¬
gentũ. & infornace aurũ: sic ꝓbat᷑
hono ore laudantis: Si contude.¬
ris ftultũ inpila quasi ptisanas fe¬
riente desuꝑ pilo: ñ auferet᷑ ab eo
stultitia eiꝰ. Diligent̾ agnosce uul¬
tũ pecoris tui : tuosq greges consi-¬
dera: Non enĩ habebis iugit̾ potes¬
tatẽ: sed corona tribuetur ingeue
ratione generationum:
ꝑta sunt prata: & apparuer̃ herbȩ
uirentes & collecta sunt faena de
montibus AAgni ad uestim̃tũ tuũ:
& hedi agri prȩtiũ Sufficiat tibi
lac caprarũ in cibos tuos: in necessa¬
ria domꝰ tuȩ. & ad uictum ancillis
tuis: Eugit unpius pemine perse¬
quente: Iustus aut̃ quasi leo confi¬
dens: absq terrore erit: Propter
peccata terrȩ multi principes eius:
& ꝓpt̾ hominis sapientiã. & hoꝵ
scientiã quȩ dicuntur : uita ducis
longior erit: Uir pauꝑ calũnans
pauperes: similis ẽ ymbri uehem̃¬
ti. in qͦ paratur fames: Qui dere¬

Expanded text:
similiter et oculi hominum insatiabiles. Quomodo probatur in conflatorio argentum, et in fornace aurum: sic probatur homo ore laudantis. Si contuderis stultum in pila quasi ptisanas, feriente desuper pilo, non auferetur ab eo stultitia ejus. Diligenter agnosce vultum pecoris tui, tuosque greges considera. Non enim habebis jugiter potestatem: sed corona trratione generationum aperta sunt prata et apparuerunt herbae virentes et collecta sunt faena de montibus agni ad vestimentum tuum et hedi agri pretium sufficiat tibi lac caprarum in cibos tuos in necessaria domus tuae et ad victum ancillis tuis fugit impius nemine persequente iustus autem quasi leo confidens absque terrore erit propter peccata terrae multi principes eius et propter hominis sapientiam et horum scientiam quae dicuntur vita ducis longpauperes similis est imbri uehementi, in quo paratur fames, qui dere
Abbreviated transcription (Latin):
cũ in corde tractauerit dolos:
Quando sum miserit uocẽ suami
ue credideris ei: qm̃i septẽ neqͥtiȩ
sunt in corde illius Qui operit
odiũ fraudulent̾: reue̾l abit᷑ ma¬
litia eiꝰ in concilio ui fodit fo¬
uiã incidec in eã. & qui uoluit la¬
pidẽ reuercet᷑ ad cũ: Lingua fa¬
lax ñ amat ueritatẽ. & os lubri¬
cũ operat᷑ ruinas: Ne glorieris
in crastinũ: ignorans quid super¬
uentura pariat dies: Iaudet te
lienꝰ & ñ os tuũ: extraneus &u

Expanded text:
cum in corde tractaverit dolos. cum in corde tractaverit dolos. Quando submiserit vocem suam, ne credideris ei: quoniam septem nequitiae sunt in corde illius. Qui operit odium fraudulenter, revelabitur malitia ejus in concilio, Qui fodit foueam, incidet in eam: et qui uoluit lapidem, reuertitur ad eum. lingua fallax non amat ueritatem: et os lubricum operatur ruinas. Ne glorieris in crastinum ignorans, quid superuentura pariat dies. laudet te alienus et non os tuum, extraneus et
Abbreviated transcription (Latin):
Uidisti homuiẽ sapientẽ sibiui¬
deri: magis illo sp̃e habebit stuli
Dicit piger. leo mnuia: leena in
itineribus Sic̃ ostiũ uerut᷑ in
cardiñe suo. tta piger in lectulo
suo: Abscondit pĩger manꝰ sub
ascellas suas: & laborat si ad os
suũ eas c̃uerterit: Sapientior
sibi piger uidetur: scptẽ uiris
loquentib scutentias: Sicut q
app̃hendet aurib cant̃: sĩc qui
transit inpatiens. cõmiscit᷑ rixs
alteruis. Sic̃ noxius ẽ qͥ initũi
lauccas & sagntas in mortẽ. sic
uir qͥ fraudulent᷑ nocet amico suo.
& cũ fuerit dep̾hensus: dicit. lu¬
dens feci Cũ defecerint ligna
extinguctur ignis. & susurrone sub¬
tracto iurgia c̾quiescunt: Sicut
carbones ad prunas. & ligna ad
ignẽ: sic homo iracundus suscitat
rixas: Uerba susurronis quasi
simplicia : & ipsa ꝑueniunt ad in¬
tuna uentris: Quomͦ si argento
sordido ornare uelis uas fictile :
sic labia tumentia cũ pessimo
corde scclata: M¬
Labussuis intelligitur inimicus:

Expanded text:
sti hominem sapientem sibi videri magis illo spem habebit stultus dicit piger leaena in via leo in itineribus sicut ostium vertitur in cardine suo ita piger in lectulo suo abscondit piger manus sub ascellas suas et laborat si ad os suum eas converterit sapientior sibi piger videtur septem viris loquentibus sententias sicut qui adprehendit auribus canem sic qui transit et inpatiens commiscetur rixae alterius sicut noxius est qui mittit lanceas et sagittas et mortem sic vir qui fraudulecum fuerit deprehensus, dicit: ludens feci. cum defecerint ligna, extinguetur ignis: et susurrone detracto iurgia conquiescunt. sicut carbones ad prunas et ligna ad ignem, sic homo iracundus suscitat rixas. uerba sussimplicia, et ipsa perveniunt ad intima ventris. Quomodo si argento sordido ornare velis vas fictile, sic labia tumentia cum pessimo corde sociata. Labiis suis intelligitur inimicus,
Abbreviated transcription (Latin):
Cunctȩ res difficiles. non potest
eas homo explicare sermone:
Non saturatur oculus uisu. pec
auris implecur auditu: Quid ẽ
Quod fuit: Ipsũ qͦđ futurũ est:
fiendũ ẽ: Nihil subsole nouũ
ee uilet quisquã dicere. ecor
hoc recens ẽ: lam eni p̾cessit in
sculis quȩ fuerunt ante nos:
Non ẽ prioꝵ memoria: sed nec
coꝵ quidem quȩ postea futura
sin ertt recordatio. apud cos qͥ
futuri sunt in nouissimo Ego
Ecclesiastes qui fui rex isrł ip¬

Expanded text:
potest eas homo explicare sermone. Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Quid est quod fuit? ipsum quod futurum est: faciendum est. Nihil sub sole novum, nec valet quisquam dicere: Ecce hoc recens est. Jam enim praecessit in saeculis; quae fuerunt ante nos Non est priorum memoria: sed nec eorum quidem, quae postea futura sunt, erit recordatio apud eos, qui futuri sunt in novissimo. EGO ECCLESIASTES fui rex Isr
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ infideli in die angustię. & a¬
mittit palliũ in die frigoris: Ace¬
tũ innitro: & qͥ cantat carm̾ina
cordi pessimo Si esurierit ini¬
micꝰ tuus ciba iliũ si sitierit da
ei aquã bibere: Piunas enĩ con¬
gregabi. suꝑ caput eiꝰ & dñs red¬
Set ci Uentus aquilo dissipat
pluuias. & facies tristis linguam

Expanded text:
i in die angustiae et amittit pallium in die frigoris acetum in nitro et qui cantat carmina cordi pessimo si esurierit inimicus tuus ciba illum et si sitierit da ei aquam bibere prunam enim congregabis super caput eius et Dominus reddet tibi ventus aquilo dissipat pluvia
Abbreviated transcription (Latin):
si ẽ auis ad alta transuolans. &̾
passer qͥlibet uadens: sic maledictũ
frustra ꝓlatũ in quẽpiã super¬
ueniet: Flagellũ equo & camus
asino: & uirga in dorso in pruden¬
tiũ : Nȩ respondeas stulto iuxta
stultitiã suã: ne efficiaris ei similis
Responde stulto iuxta stubatiam
suã: ne sibi sapiens ẽe uideatur:
Cladus pedibus & iniquitatem
bibens: qui mitait uerba ꝑ nuntũ
stultũ Quomͦ pulchras frustra
habet claudus tibias: sic indecens
ẽ in ore stultoꝵ parabola: Sicut
qͥ mitut lapidẽ in aceruũ mer-¬
curii : ita qui tribuit inisipienti

Expanded text:
auis ad alia transuolans et passer quo libet uadens, sic male dictum frustra prolatum in quempiam superueniet. flagellum equo et camus asino et uirga dorso inprudentium. ne respondeas stulto iuxta stultitiam suam, ne efficiaris ei similis. responde stulto iuxta stultitiam suam ne sibi sapiens esse videatur claudus pedibus et iniquitatem bibens qui mittit verba per nuntium stultum quomodo pulchras frustra habet claudus tibias sic indecens est in ore stultorum parabola sicut qui mittit lapidem in acervum Mercurii ita
Abbreviated transcription (Latin):
pͥnceps: & liug ia mollis c̃fringet
duritiã: ¶el inuensti: come¬
de quod sufficit tibi. neforte
satiatus euomas illud:
Subtrahe pedẽ tuũ de domu ꝓxi¬
mi tui: peforte satiatꝰ oderit te:
laculũ & gladius & sagita a cu¬
ta: homo qui loquit᷑ contra ꝓxi

Expanded text:
princeps, et lingua mollis confringet princeps, et lingua mollis confringet duritiam. Mel invenisti, comede quod sufficit tibi, ne forte satiatus evomas illud. Subtrahe pedem tuum de domo proximi tui, ne quando satiatus oderit te. Jaculum, et gladius, et sagitta acuta, homo
Abbreviated transcription (Latin):
monem: Cȩlum sursũ & terra
deorsũ : & cor regũ inscrutabile:
Aufer rubiginem de argento. &
egredietur uas purissimum: Au¬
fer impietatẽ de uultu regis: &
firmabitur iustitia thronus eius
Ne gloriosus appareas corã rege:
& in loco magnorum ne steteris:
Melius ẽ enim ut dicatur tibi
ascende huc: quã ut humilieris
corã principe: Quȩ uider̃ oculi
tui ne ꝓferas in iurgio cito. ue
postea eiñdare ñ possis cũ deho¬
nestaueris amicũ tuũ: Causum
tuã tracta cũ amico tuo: & secre¬
tũ extraneo ne reueles: neforte
insultet tibi cũ audierit: & exp¬
brare ñ cesset: Mala aurea in
lectis argenteis : qui loquitur
uerbũ in tẽpore suo In auris
aurea & margaritũ fulgens: qui
arguit sapientẽ. & aurem obȩdi¬
eutẽ : Dicut frigus Niuis in die
messis: ita legatus fidelisei qͥ misit
cũ. animũ illius reqͥescere facit:
Mubes & uentus & pluuiȩ ñ se.¬
quentes: uir gloriosus & ꝓmissa
non cõplens Sapientia leniet᷑

Expanded text:
sursum et terra deorsum et cor regum inscrutabile aufer robiginem de argento et egredietur vas purissimum aufer impietatem de vultu regis et firmabitur iustitia thronus eius ne gloriosus appareas coram rege et in loco magnorum ne steteris melius est enim ut dicatur tibi ascende huc quam ut humilieris coram principe quae viderunt oculi tui ne proferas in iurgio cito ne postea emendare non possis cum dehonestaveris amicum tuum causam tuam tracta cum amico tuotum extraneo ne reveles: Ne forte insultet tibi cum audierit, et exprobrare non cesset. Mala aurea in lectis argenteis, qui loquitur verbum in tempore suo. Inauris aurea, et margaritum fulgens, qui arguit sapientem, et aurem obedientem. Sicut frigus nivis in die messis, ita legatus fidelis ei, qui misit eum, animam ipsius requiescere facit. Nubes, et ventus, et pluviae non sequentes: vir gloriosus, et promissa non complens. Patientia lenietur
Abbreviated transcription (Latin):
utriusq quis nouit: Hȩc quoq
sapientibus cognoscere ꝑsonã in
iudicio ñ ẽ bonũ: Qui dicit ĩpio
iustus es: maledicent ei popłi. &
decestabunt᷑ eũ tribus: Qui argu¬
unt laudabuntur: & suꝑ ipsos ue¬
niet benedictio: Labia de oscula¬
bitur: qui recta uerba respond&¬

Expanded text:
t? haec quoque sapientibus: cognoscere personam in iudicio non est bonum. qui dicit impio: iustus es, maledicent ei populi, et detestabuntur eum tribus. qui arguunt, laudabuntur, et super. ipsos ueniet benedictio. labia deosculabitur qui recta uerba respond
Abbreviated transcription (Latin):
fices domũ tuã Ne sis testis frus¬
tra ç̃tra ꝓximũ tuũ. pec lactes
quẽquã labis tuis: Ne dicas quõ¬
modo fecit mihi sic faciã ei: reddã
unicuiq scđm opus suum: ULuiii
eragrũ hominis pigri transiui: &
ꝑ uincã uiri stulti. & ecce totũ re

Expanded text:
I uersus: Ne sis testis frustra contra proximum tuum, nec lactes quemquam labiis tuis. nec dicas: quomodo fecit mihi, sic faciam ei: reddam unicuique secundum opus suum. per agrum hominis pigri transiui et per uineam uiri stult
Abbreviated transcription (Latin):
parire: & dñi gubernare linguã
Om̃s uiȩ hominũ patent oculis
eiꝰ sprituũ ponderator est dñs:
Reuela dño opera tua: & dirigent᷑
cogitationes tuȩ Uniuersa ꝓp̾ter
semct ipsũ operatus ẽ dñs: impiũ
quoq ad diẽ malũ: Abhomina
dodni ẽ om̃is arrogans. etiam si
manu ad manũ fuerit. ñ erit in¬
nocens Miscłia & ueritate redi¬
midir iniquitas. & in timore dñi
declinatur amalo: Cũ placueris
dño uiȩ hominis: in unicos quoq
ciꝰ conuertet ad pacẽ: Meliuse
parũ cũ lȩtitia quã mula fructus
cũ iniquitate: Cor hominis dis¬
ponet uiã suã. sed dñi ẽ dirigere¬

Expanded text:
parare: et Domini gubernare linguam. Omnes viae hominis patent oculis ejus: spirituum ponderator est Dominus. Revela Domino opera tua, et dirigentur cogitationes tuae. Universa propter semet ipsum operatus est dominus, impium quoque ad diem malum. abominatio domini omnis adrogans: etiamsi manu ad manum fuerit, non erit innocens. misericordia et ueritate redimitur iniquitas, et in timore domini declinatur a malo. cum placuerint domino uiae hominis, inimicos quoque eius conuertet ad pacem. melius est parum cum iustitia quam multi fructus cum iniquitate. cor hominis disponit uiam sua
Abbreviated transcription (Latin):
aperiet os suũ. Qui cogitat mala
facere : stultus uocabitur: Cogita¬
tio stulti peccatũ ẽ. & abhomina¬
tio hominũ: detractor: Si despe¬
raueris lapsus in die angustiȩ. im¬
minuetur fortitudo tua: Exlii¬
rue eos qui ducuntur ad mortẽ
& qͥ trahuntur ad interitũ libera¬
re ne cesses: Si dixeris uires non
suppetunt: qui inspector ẽ cordis
ipse intelligit. & seruatorẽ animȩ
tuȩ nihil fallit: redaetq homini
iuxta opera sua: Comede fili mi

Expanded text:
consilia sunt. Qui cogitat mala facere, stultus vocabitur. Cogitatio stulti peccatum est: et abominatio hominum detractor. Si desperaveris lassus in die angustiae: imminuetur fortitudo tua. Erue eos qui ducuntur ad mortem, et qui trahuntur ad interitum liberare ne cesses. si dixeris: uires non suppetunt : qui inspector est cordis ipse intellegit, et seruatorem animae tuae nihil fallit, reddetque homini iuxta opera sua. I tem post VI
Abbreviated transcription (Latin):
ris: quia despicient doctrinã elo¬
quii tui: Ne attigas terminos
paruuloꝵ: & agrũ pupilloꝵ ne in¬
troeas Propinquus enĩ eoꝵ fortis
ẽ: & ipse iudicabit contra te causã
illoꝵ Ingrediatur ad doctrinam
cortuũ: & aures tuȩ ad uerba sci¬
entiȩ : Noli subtrahere a puero
disciplinã. si enĩ ꝑ cusseris eũ uirga¬

Expanded text:
ris: quia despicient doctrinam eloris: quia despicient doctrinam eloquii tui. Ne attingas terminos parvulorum: et agrum pupillorum ne introeas. Propinquus enim illorum fortis est: et ipse judicabit contra te causam illorum. Ingrediatur ad doctrinam cor tuum, et aures tuae ad verba scientiae. Noli subtrahere a puero disciplinam: si enim percusseris eum
Abbreviated transcription (Latin):
gunt manꝰ suas: & qͥ uades se offert̃̃
ꝓ debitis: Si enĩ ñ habes unde resti¬
tas qͥd causȩ ẽ ut tollas ope rim̃tũ
dle cubili tuo: Ne transgrediaris
t̃minos antiquos: quos posuerur
patres tui: Uidisti uirũ uelocẽ ip
opere suo: corã regib ftabit nec erit
aon: ꝗnobiles: Quando scderis ut XXII.¬
comedas cũ principe: diligenter
atende quȩ posta sunt ante faciẽ
tuã. & statue cultrũ ingutture tuo.
si tam̃ habes potestatẽ in anima
tuã: Ne desideres de cibis eiꝰ: in
quo ẽ panis m̃dacii: Noli labora¬
re ut diteris: sed prudentiȩ tuac
pone modũ: Ne erigas oculos tu ⁊s
ad opes quas habere ñ potes: quia
facient sibi pennas quasi aquilae.
& uolabunt in cęlũ: He comedas
cũ homine inuido: & ne desideres
& coniectoris estimat qͦđ ignorat:
Comede & bibe dicet tibi: & mens
eiͣ nͦ ẽ tecũ: Cibos quos comederas
euomes: & ꝑdes pulchros sermones
tuos: In aurib insipientiũ ue loqua¬

Expanded text:
gunt manus suas et qui vades se offerunt gunt manus suas et qui vades se offerunt pro debitis si enim non habes unde restituas quid causae est ut tollat operimentum de cubili tuo ne transgrediaris terminos antiquos quos posuerunt patres tui vidisti virum velocem in opere suo coram regibus stabit nec erit ante ignobiles quando sederis ut comedas cum principe diligenter adtende quae posita sunt ante faciem tuam et statue cultrum in gutture tuo si tamen habes in potestate animam tuam ne desideres de cibis eius in quo est panis mendacii noli laborare upone modum. Ne erigas oculos tuos ad opes, quas habere non potes: quia facient sibi pennas quasi aquilae, et volabunt in coelum. Ne comedas cum homine invido, et ne desideres at quod ignorat. Comede et bibe, dicet tibi: et mens ejus non est tecum. Cibos, quos comederas, evomes, et perdes pulchros sermones tuos. In auribus insipientium ne loqua
Abbreviated transcription (Latin):
& contumeliȩ: Qui diligit cor¬
dis mnunditiam: ꝓpt̃ gratiã labi¬
orũ suoꝵ habebit amicũ regem:
Oculi dñi custodiunt scienti am
& supplantantur uerba iniauis
Dicet piger leo ẽ foris: in medio
plateoru occidendus sum. s ous
ꝓfunda os alienȩ. cui iratꝰ ẽ dñs
incidet in eã Stultitia colligata
ẽ in corde pueri : & uirga discipli¬
nę fugabit eã : Qui calumniatur
pauperẽ ut augeat diuitias suas.
dabit ipse ditiori. & egebit: Incli¬
na aurẽ tuã & audi uerba sapi¬
entiũ: Appone aut̃ cor ad doctri¬
nã meã: quȩ pulchra erit tibi cũ
hodie: Ecce descripsi eam tibi
triplicit̃: in cogitationib & scien¬
tia. ut ostenderẽ tibi firmitatem
& eloquia ueritatis respondere
ex his illis qui miserunt te : Non
facias uolentiã pauperi quĩa paup
Soli cͥe amicꝰ homini iracundo. neci
ambules cũ uiro furioso. pȩ forte
discas semitas eiꝰ: & sumas scandalũ
animȩ tuȩ: Noli e̾e cũ his q̃ defi.¬

Expanded text:
et contumeliae. Qui diligit cordis munditiam, propter gratiam labiorum suorum habebit amicum regem. Oculi Domini custodiunt scientiam: et supplantantur verba iniqui. Dicet piger: Leo est foris, in medio platearum occidendus sum. Fovea profunda os alienae: cui iratus est Dominus, incidet in eam. Stultitia colligata est in corde pueri, et virga disciplinae fugabit eam. Qui calumniatur pauperem, ut augeat divitias suas, dabit ipse ditiori, et egebit. Inclina aurem tuam, et audi verba sapientium: appone autem cor ad doctrinam meam. Quae pulchra erit tibi, cumhodie. Ecce descripsi eam tibi tripliciter, in cogitationibus et scientia: Ut ostenderem tibi firmitatem, et eloquia veritatis, respondere ex his, illis qui miserunt te. Non facias violentiam pauperi, quia pau pNoli esse amicus homini iracundo, neque ambules cum viro furioso: Ne forte discas seanimae tuae noli esse cum his qui defi
Abbreviated transcription (Latin):
dent calicib epotandis: Ne in¬¬
tue axis uinũ quando flauescit:
cũ splenduerit in uttro color eius:
Ingreditur blande : sed nouissimo
mordebit ut coluber. & sic̃ regu¬
lus uenena diffundet: Oculi tui
uidebunt extraneos: & cortuũ
loquetur ꝑuersa & eris sic̃ dor¬
miens in medio mari: & quasi
sopitus gubnator amisso clauo.
& dices: Uerberauert̃ me. sed
ñ dolui. traxer̃mt. & ego ñ sensi
Quando ugilabo. & rurs uina
.XIIII. reperiã. Ne ęmuleris uiros ma¬
los: nec desideres ẽẽ cũ eis. quia
rapinas meditatur mens eoꝵ &
fraudes labia eoꝵ loquuntur:
Sapientia ȩdificabitur domus. &
prudentia roborabitur: In doctri¬
na replebuntur cellaria: uniuer¬
sa substantia pͣtiosa & pulcherri¬
ma Uir sapiens & fortis ẽ: & uir
doctus robustus & ualidus. quia¬

Expanded text:
ibus epotandis ne intuearis vinum quando flavescit cum splenduerit in vitro color eius ingreditur blande sed in novissimo mordebit ut coluber et sicut regulus venena diffundet oculi tui videbunt extraneas et cor tuum loquetur perversa et eris sicut dormiens in medio mari et quasi sopitus gubernator amisso clavo et dices verberaverunt me sed non dolui traxerunt me et ego non sensi quando evigilabo et rursum vina repperiam ne aemuleris viros malos nec desideres esse cum eis quia rapinas meditatur mens eorum et fraudes labia eorum loquuntur sapientia aedificabitur domus et prudentia roborabitur in doctrina replebuntur cellaria universa substantia pretiosa et pulcherrima vir sapiens et fortis est et vir doctus robustus
Abbreviated transcription (Latin):
fremitꝰ leonis ita & regis ira & sic̃
ros suꝑ herbã ita & hilaritas eius:
Dolor patris filius stultus. & tecta
& diuitiȩ dantur a parentibus: a
dño aut̃ ꝓpriȩ uxor prudens: Pi
gredo inmitut soporẽ: & anima
dissoluta esuriet Qui custodit
mandatũ. custodit animã suã: Qui
aut̃ negligit uiassuas mortificabit᷑ :
aeneratur dũo qui miseret᷑ pau¬
peri: & uicissitudinẽ suã reddet ei:
Erudi filiũ tuũ pe desperes. ad¬
int̃fectionẽ aut̃ eiꝰ pe ponas ani¬
mã tuã : Qui inpatiens ẽ suftine¬
bit damnũ. & cũ rapuerit. aliud
apponet: Audi consiliũ & susci¬
pe disciplinã: ut sis sapiens in no¬
uissimis tuis: MAultȩ cogitationes
in corde uri: uoluntas autem dñi¬
ꝑmanebit: Homo indigens mise¬
ricors ẽ: & melior pauꝑ quã uir
mendax: Tunor dñi ad uitã: &
in plenitudine cõmorabitur absq
uisitatione pessimi: Abscondit

Expanded text:
fremitus leonis, ita et regis ira: et sicut fremitus leonis, ita et regis ira: et sicut ros super herbam, ita hilaritas ejus. Dolor patris, filius stultus: et tectaet divitie dantur a parentibus, a Domino autem proprie uxor prudengredo inmittit soporem, et anima dissoluta esuriet. qui custodit mandatum, custodit animam suam: qui autem neglegit uias suas, mortificabitur. faeneratur domino qui miseretur pauperis, et uicissitudinem suam reddet ei. erudi filium tuum, ne desperes. interfectionem autem eius ne ponas animam tuam qui inpatiens est sustinebit damnum et cum rapuerit aliud adponet audi consilium et suscipe disciplinam ut sis sapiens in novissimis tuis multae cogitationes in corde : Homo indigens misericors est, et melior pauper quam uir mendax. timor domini ad uitam et in plenitudine commorabitur absque uisitatione pessimi. Et post
Abbreviated transcription (Latin):
erit quã frater: Melior ẽ pauꝑ
qui anibulat in simplicitate sua.
quã diues torquens labia insipiens:
Ubi ñ ẽ scientia animȩ. ñ ẽ bonũ.
& qui festinus ẽ. pedib offendet:
Stultitia hominis supplantat gres¬
sus eiꝰ: & c̃tra dm̃ feruet anuno suo:
Diuitiȩ addunt amicos plurimos:
a paupere aut̃ & hi quos habuit
separantur: Testis falsus non erit
impunitꝰ. & qͥ m̃dacia loquitur ñ
effugiet: Multi colunt ꝑsonam
potentis: & amici sunt dona tribu¬
entis: Eratres hominis pauperis
oderunt eũ: insuꝑ & amici ꝓcul
recesserunt ab eo Qui tantũ uer¬
ba sectatur. Nihil habebit: qui aut̃
possessor ẽ mentis. diligit animã
suã: & custos prudentię. inueniet
bona: Testis falsus ñerit impuuitꝰ.
& qͥ loquitur mendacia peribit:
MTon decent stultũ delitiȩ: nec
seruũ dominari pͥncipibus: Doc¬
trina uiri ꝑ patientiã poscitur: &
gła ciꝰ ẽ iniqua p̾tergredi : Sicut

Expanded text:
erit, quam frater. Melior est pauper, erit, quam frater. Melior est pauper, qui ambulat in simplicitate sua, quam torquens labia insipiens. Ubi non est scientia animi, non est bonum: et qui festinus est pedibus, offendet. Stultitia hominis supplantat gressus ejus: et contra Deum fervet animo suo. Divitiae addunt amicos plurimos: a paupere autem et hi, quos habuit, separantur. Testis falsus non erit impunitus: et qui mendacia loquitur, non effugiet. Multi colunt personam potentis, et amici sunt dona tribuentis. Fratres hominis pauperis oderunt eum: insuper et amici procul recesserunt ab eo. Qui tantum verba sectatur, nihil habebit: qui autem possessor est mentis, diligit animam suam, et custos prudentiae inveniet bona. Testis falsus non erit impunitus: et qui loquitur mendacia, peribit. Non decent stultum deliciae, nec servum dominari principibus. Doctrina viri per patientiam noscitur: et gloria ejus est iniqua praetergredi. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
lat᷑. Sui prius resronc et quã
audiat: stultũ se e̾ȩ de monstrat.
& confusione dignũ: Spiritꝰ uii
sustentat in becillitatẽ suã. Si¬
ritũ uero ad irasceudũ facile. qͥs
poterit suftinere : Cor prudens
possidebit scientiã. & auris sapi¬
entiũ quȩret doctrinã: Donũ
hominis dilatat uiã eiꝰ : & ante
pͥncipes spatiũ ei facit: Iustꝰ prior
ẽ accusator sui: uenit amicꝰ eius.
& inuestigabit eũ: Contradictio¬
nes cõprimit sors: & int̾ potentes
quoq diuidicat: Erat̾ qui adui¬
uat᷑ a fratre quasi ciuitas firma:
& iudicia. quasi uectes urbium:
De fructu oris uiri replebit᷑ uent᷑
eiꝰ: & genimina labioꝵ illius satu¬
rabunt eũ: Mors & uita in ma¬
nu linguȩ. qui diligunt eam cõ¬
medent fructus eius xxx uII¬
ui inuenit mulierẽ bonã inuenit
bonũ. & hauriet iocunditatẽ a dño:¬
Cũ obsecrationib loquet᷑ pauper:
& diues effabitur rigide: Uir
amabilis ad societatẽ: magis amicꝰ

Expanded text:
 qui prius respondit quam audiat stultum se esse demonstrat et confusione dignum spiritus viri sustentat inbecillitatem suam spiritum vero ad irascendum facilem quis poterit sustinere cor prudens possidebit scientiam et auris sapientium quaerit doctrinam donum hominis dilatat viam eius et ante ei facit. Justus, prior est accusator sui: venit amicus ejus, et investigabit eum. Contradictiones comprimit sors, et inter potentes quoque dijudicat. Frater, qui adjuvatur a fratre, quasi civitas firma; et judicia quasi vectes urbium. De fructu oris viri replebitur venter ejus: et genimina labiorum ipsius saturabunt eum. Mors, et vita in manu linguae: qui diligunt eam, comedent fructus ejus. Qui invenit mulierem bonam, invenit bonum: et hauriet jucunditatem a DoCum obsecrationibus loquitur pauper: et dives effabitur rigidus. Vir amicabilis ad societatem, magis amicus