comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
satis dictum est. Nunc de eo in qͦ
utilitas quoq adiungitur. quod ta¬
men honestum uocamus: dicendu
udetur. Sunt igitur multa. que
nos cum dignitate. tum fructu qͦq
suo ducunt. Quo in genere: est
gloria. dignitas. amplitudo. ami¬
cicia. Gloria est: frequens de ali-¬
quo fama cum laude. Digni¬
tas: alicinus honestate & cultu. et
honore. & uerecundia. digira aue¬
toritas. Amplitudo: potentiȩ. aut
maiestatis. aut aliquarum copia¬
rum magna abundantia. Amici¬
cia: uoluntas erga aliquem rerum
bonarum illius causa quem dili-¬
git. cum eius pari uoluntate. Hic
quia de ciuilibus causis loquim᷑.
fructus ad amiciciam adiungimꝰ.:
ut eorum quoq causa petenda
uideatur: ne forte nos qui de om
propter utilitatem modo ponendã
putent amiciciam. SSunt qui ꝓp-¬
der se solum. Sunt qui & propter
se & propter utilitatem: quorum
quid uerissime statuatur. alius
locus erit considerandi.

Expanded text:
satis dictum est. nunc de eo, in quo satis dictum est. nunc de eo, in quo utilitas quoque adiungitur, quod tamen honestum vocamus, dicendum videtur. sunt igitur multa, quae nos cum dignitate tum quoque fructu suo ducunt; quo in genere est gloria, dignitas, ampli- tudo, amicitia. gloria est frequens de aliquo fama cum laude; dignitas est alicuius honesta et cultu et honore et verecundia digna auctoritas; ampli- tudo potentiae aut maiestatis aut aliquarum copiarum magna abundantia; amicitia voluntas erga aliquem rerum bonarum illius ipsius causa, quem diligit, cum eius pari voluntate. hic, quia de civilibus causis lo- quimur, fructus ad amicitiam adiungimus, ut eorum quoque causa petenda videatur, ne forte, qui nos de omnpropter utiliputent amicitiam, sunt qui propter se solum, sunt qui et propter se et propter utilitatem. Quorum quid verissime statuatur, alius locus erit considerandi.
Abbreviated transcription (Latin):
comparat auctoritatem. Atq hȩc om¬
nra. propter se solum ut nichil adiun¬
gatur emolumenti petenda sunt.
Quod ut monstraretur. nec ad hoc
nostrum institutum pertinet. & a
breuitate precipiendi remotum est.
Propter se autem uitanda sunt. non
ea modo que his contraria sunt ut
fortitudini ignaura. & iusticiȩ inu¬
sticia. uerum etiam illa que propin¬
qua uidentur et finitima esse.
absunt autem longissime: quõd ge¬
nus fidentiȩ contrarium est diffiden¬
tia. & ea re uitium est. Audacia
non contrarium sed appositum ac
propinquum. et tamen uitium est.
Sic unicuiq uirtuti fraitimum ui¬
tium repperietur. aut certo iam no
mine appellatum: ut audacia quȩ
fidentiȩ. pertinacia quȩ perseueran¬
tiȩ finitima est: supersticio quȩ ad
religionem propinqua est: aut si¬
ne ullo certo nomine. que omnia
item ita contraria rerum bonarum
in rebus uitandis reponentur. Ac
de eo quidem genere honestatis
quod ex parte propter se petitur:

Expanded text:
comparat auctoritatem. atque haec omcomparat auctoritatem. atque haec omnia propter se solum, ut nihil adiungatur emolumenti, petenda sunt. quod ut demonstretur, neque ad hoc nostrum institutum pertinet et a brevitate praecipiendi remo- tum est. propter se autem vitanda sunt non ea modo, quae his contraria sunt, ut fortitudini ignavia et iustitiae iniustitia, verum etiam illa, quae propinqua videntur et finitima esse, absunt autem longissume; quod genus fidentiae contrarium est diffidentia et ea re vitium est; audacia non contrarium, sed appositum est ac propinquum et tamen vitium est. sic uni cuique virtuti finitimum vitium reperietur, aut certo iam no- mine appellatum, ut audacia, quae fidentiae, pertinacia, quae perseverantiae finitima est, superstitio, quae re- ligioni propinqua est, aut sine ullo certo nomine. quae omnia item uti contraria rerum bonarum in re- bus vitandis reponentur. Ac de eo quidem genere honestatis, quod omni ex parte propter se petitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Lege ius est: quod in eo scripto quod
populo expositum est. ut obseruet
continetur. I ortitudo est: considera¬
ta periculorum susceptio. & laborum
perpessio. Eius partes: magnificentia.
fidentia. patientia. perseuerantia.
Magnificentia est: rerum magnarum
& excelsarum cum animi ampla quacđa
et splendida propositione cogitatio at¬
ep administratio. Fidentia est per
quam magnis & honestis in rebus multũ
ipse animus in se fiduciȩ certa cum spe
collocauit. Patientia est. honestatis
aut utilitatis causa. rerum arduarum ac
difficilium uoluntaria ac diuturna per¬
pessio. Perseuerantia est: in ratione
considerata stabilis & perpetua ꝑman¬
sio. Temperantia est: rationis in li¬
bidinem atq alios non rectos impe-¬
tus animi. firma & moderata dñatio.
Cuius partes: continentia. clementia.
modestia. Continentia est: ꝑ quã
cupiditas consiliĩ gubernatione regit᷑.
Olementia. per qiam animi temere
pudor honestus caram & stabilem

Expanded text:
lege ius est, quod in eo scripto, quod lege ius est, quod in eo scripto, quod populo expositum est, ut observet, continetur. Fortitudo est considerata periculorum susceptio et laborum perpessio. eius partes magnificentia, fidentia, patientia, perseverantia. magnificentia est rerum ma- gnarum et excelsarum cum animi ampla quadam et splendida propositione cogitatio atque administratio; fidentia est, per quam magnis et honestis in rebus multum ipse animus in se fiduciae certa cum spe con- locavit; patientia est honestatis aut utilitatis causa rerum arduarum ac difficilium voluntaria ac diuturna perpessio; perseverantia est in ratione bene considerata stabilis et perpetua permansio. Temperantia est rationis in libidinem atque in alios non rectos impetus animi firma et moderata domina- tio. eius partes continentia, clementia, modestia. con- tinentia est, per quam cupiditas consilii gubernatione regitur; clementia, per quam animi temere pudor honesti curam et stabilem
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatem. Religio est: quȩ suꝑio¬
ris cuiusdam naturȩ quam diuinã
uocant. curam cerimoniamq affert.¬
Pietas: ꝑ quam sanguine comuntiᷤ.
patrieq beniuolis. officium & diligeis
dribuitur cultus. Gratia: in qua¬
& amiciciarum & officiorum alterius
us aut iniuria. aut omnino omne
quod obfuturum est. defendendo
aut ulciscendo propulsatur. Ob¬
seruantia: per quam homines aliqua
dignitate antecedentes. cultu quoda
& honore dignantur. Ueritas: ꝑ
quam immutata ea que sunt. aut
fuerunt. aut futura sunt dicuntur.
Consuetudine ius est: quod aut le¬
uiter a natura tractum aluit. & maus
fecit usus. ut religionẽ. & siquid eorũ
que ante diximus ab natura profectũ
maius factum propter consuetudinẽ
uidemus: aut qd̾ in morem uerustas
uulgi ad probationem perduxit.
Pactum est: quod inter aliquos con
uenit. Par. quod in om̃s equabile est.
Iudicatum: de quo alicuius aut aliouo¬
rum iam sententiĩs constitutum est.

Expanded text:
veritatem. Religio est que superioveritatem. Religio est que superioris cuiusdam nature quam divinam vocant curam ceremoniamqPietas, per quam sanguine conjunctis patriaeque benevolens officium, et diligens tribuitur cultus. Gratia, in qua amicitiarum et officiorum, alterius vis aut injuria, et omnino omne quod obfuturum est, defendendo aut ulciscendo propulsatur. Observantia, per quam homines aliqua dignitate antecellentes, cultu quodam et honore dignamur. Veritas, per quam immutata ea quae sunt aut fuerunt aut futura sunt dicuntur. Consuetudine autem jus est quod aut leviter a natura tractum aluit, et majus fecit usus, ut religionem; et si quid eorum quae ante diximus, a natura profectum, majus factum propter consuetudinem videmus: aut quod in morem vetustas vulgi approbatione perduxit. icatum. Pactum est quovenit; par, quod in omnes aequabile est; iudicatum, de quo alicuius aut aliquorum iam senten- tiis constitutum est.
Abbreviated transcription (Latin):
irtus: est animi ha¬
bitus. naturȩ mo¬
do atq rationi con¬
sentaneus. Quare
om̃ibus eius essen
tiĩs cognitis: tota
uis erit simplicis honestatis conside¬
randa. Habet igitur partes qua¬
tuor: prudentiam. iusticiam. fortitu¬
dinem. temꝑantiam. Prudentia
neutrarum scientia: Partes eius: me¬
moria. intelligentia. prouidentia.
Memorra ẽ: per quam animus repe¬
tit illa que fuerunt. Intelligentia. ꝑ
quã ea ꝑspicit que sunt. Prouiden¬
tra: per quam futurũ alioriũd iudet
Anteqͣm factum est. Iusticia est ha¬
bitus animi: cõmuni ittilitate conser¬
uata. suã cuiq tͥbuens dignitatem.
Eius inicium: est ab natura ꝓfectũ.
Deinde quedam in consuetudinem
ex utilitatis ratione uenerunt. P ostea
res & a natura ꝓfectas. & a consuetu¬
dine ꝓbatas: legum metus et religio
sanxit. Anatura profectum est. q̃ d̾
non opinio genuit. s queda innata
uis inseruit: ut religionem. pietatẽ.
gr̃am. uindicationẽ. obseruantidan.

Expanded text:
irtus est animi habitus naturae modo atque rationi consentaneus. quamobrem omnibus eius par- tibus cognitis tota vis erit simplicis honestatis con- siderata. habet igitur partes quattuor: prudentiam, iustitiam, fortitudinem, temperantiam. Prudentia neutra- rumque scientia. partes eius: memoria, intellegentia, providentia. memoria est, per quam animus repetit illa, quae fuerunt; intellegentia, per quam ea perspicit, quae sunt; providentia, per quam futurum aliquid videtur ante quam factum est. Iustitia est habitus animi communi utilitate con- servata suam cuique tribuens dignitatem. eius initium est ab natura profectum; deinde quaedam in con- suetudinem ex utilitatis ratione venerunt; postea res et ab natura profectas et ab consuetudine probatas legum metus et religio sanxinon opinio genuit, sed quedam innata vis nobis inseruit, ut religionem, pietatem, gratiam, vindicationem, observantiam,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. atq ĩmutationẽ corporis. que
scĩs ꝓmittit᷑: cogitationes nr̃as uidere
possimꝰ. Coniectura itaq capienda ẽ
exea parte corporis nr̃i. quȩ plus ha¬
bet lucis: q̃m angłica corpora qualia
atq et̾na eẽ credendum ẽ. Sigͦ mul¬
timotus animinr̃i nẽ agnoscunt᷑.
in oculis: ꝓbabile ẽ. qͦd nullus mo¬
tus animi latẽbit. cũ totũ corpꝰ fuerit
ethereũ: in cuiꝰ comꝑatione isti ocłi¬
caro sunt.

Expanded text:
nem atque immutationem corporis, quae sanctis promittitur, cogitationes nostras videre possimus. Conjectura itaque capienda est ex ea parte corporis nostri, quae plus habet lucis; quoniam angelica corpora, qualia atque aetherea esse credendum est: si ergo multi motus animi nostri nunc agnoscuntur in oculis, probabile est quod nullus motus animi latebit, eum totum fuerit corpus aethereum, in cujus comparatione isti occaro sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
animo ñ debemꝰ. qm̃ sanari potest
ꝑ ũbum dĩ: qnͣtominꝰ eũ. qui ꝓp¬
terea totus nob̾ uideri potest egro¬
ius. quia quedã eius saucia in pͥ¬
mo ingressu amicitiȩ ñ potumꝰ susti¬
nere. & qđ ẽ grauius. cũ offensioneani¬
mi de toto homine ausi sumus temera¬
riam p̃iudicii ferre sententiã. ñ umi̾tes
qd̃ diclũ ẽ. nolite uidicare ne iudioemi¬
ni:& in qua mensura m̃si fuerius. reme

Expanded text:
nari potest per uerbum dei, quanto minus eum qui propter nos uideri potest totus aegrotus, quia quaedam eius saucia in pmo ingressu amicitiae non potuimus sustinere et, quod est grauius, cum offensione animi de toto homine ausi sumus temerariam praeiudicii ferre sententiam, non timentes quod dictum est: nolite iudicare, ne iudicemini, et: qua mensura mensi fueritis, re
Abbreviated transcription (Latin):
tũ erat ante. om̃imodo in lib̾o arbitͥo.
eũ in paradiso nullus dolor denegate
delectationis uoluntati bone bomi¬
nis resistebat: sicuti nc̃ u̾bi gr̾a si qͥsꝙͣ
existar. quẽ numꝙͣ uenatio delectauit:
om̃imodo lib ẽ utrum uenari ueli
annosit: nec eũ cruciat quisqͥs hoc
ꝓhibet. Asiquis istꝗ lib̾tate malo usꝰ.
uenanus fuerit cont᷑ ꝓhibentis imꝑi¬
um÷ paulatim subrepens delectatio
mortisicat animã: ut si se abstinere ue¬
lit. sine molestia & angore non possit:
eũ idante tota sanirate ñ ageret. Ergo
aculeus mortis peccatũ ẽ: quia pecca¬
to facta ẽ delectatio: que iã possu refiste¬
re uoluntati. ꝙ cũ dolore cohiberi.
Qũ delectationẽ. quia indefectũ ẽ
multo sceleratiꝰ & flagitiosiꝰ que lex
ꝓhibet cõmitunt᷑ qͣm si nulla loge
ꝓhiberent᷑. Tunc itaꝙ absorta erit

Expanded text:
tum erat ante omni modo in libero arbitrio, tum erat ante omni modo in libero arbitrio, cum in paradiso nullus dolor denegatae delectationis voluntati bonae hominis resiexistat quem nunquam venatio delectavit, omnimodo liber est utrum venari velit an nolit, nec eum cruciat quisquis hoc prohibet; at si ista libertate male usus venatus fuerit contra prohibentis imperium, paulatim subrepens delectatio mortificat animam, ut si se abstinere velit, sine molestia et angore non possit, cum id ante tota sanitate non ageret. Ergo aculeus mortis peccatum est, quia peccato facta est delectatio, quae jam possit resistere voluntati et cum dolore cohiberi. Quam delectationem quia in defectu est multo sceleratius et flagitiosius quae lex prohibet committuntur, quam si nulla lege prohiberentur. Tunc itaque absorpta er
Abbreviated transcription (Latin):
catũ ot uirtus nͦ peccati lex. lxx.¬
ortem significare arbitror hoc lo¬
co carnalem consuetudinẽ: que
resistit bonȩ uoluntati. delectatione
temporaliũ fruendoꝵ. Non enĩ dice¬
ret᷑ ubi ẽ mors contentio tua: si ñ resti¬
risset & replignasset. Ipsius contenuo:
etã ilło loco descbitur. Caro concupis
uultis faciatis. fit enĩ ꝑ sc̃ificauonem
ꝑfectam: ut om̃is appetitus carnalis
spũi nr̃o illuminato & uiuificato.
Io ẽ bone uoluntati subiciat᷑. Et si¬
cut nc̃ uidemꝰ multis puerilib dele-¬
ctatonib nos carere: que nos pu¬
eros si denegarent᷑ acerrime erucia¬
bant. ita credendũ ẽ de om̃i carnali
debostatione finurũ ẽ: eũ ꝑfecta sẽ¬
tas totum hominẽ reꝑauerit. Nunc
autẽ qmͣdiu ẽ in nob̾. qd̾ resistat bone
uoluntati: auxilio di ꝑ bonos homines
& honos angelos indigemꝰ. donec sa¬
net᷑ uulnꝰ nt̃m: ñ ita molestet᷑ ut ꝑi¬
matetiã bonam uoluntatẽ. Hanc au¬
tem mortẽ peccato meruimꝰ. Q pecca¬

Expanded text:
catum, virtus autem peccati lex: morte significari arbitror hoc loco carnalem consuetudinem, quae resistit bonae voluntati, delectatione temporalium fruendorum. Non enim diceretur: Ubi est contentio tua? si non restitisset et repugnasset ipsius contentio; etiam illo loco describitur: Caro concupiscvultis faciatis. Fit ergo per sanctificationem perfectam, ut omnis carnalisstro illuminato et vivificato, id est, bonae voluntati subjiciatur. Et sicut nunc videmus multis puerilibus delectationibus nos carere, quae nos pueros, si denegarentur, acerrime cruciabant: ita credendum est de omni carnali delectatione futurum esse, cum perfecta stas totum hominem reparaverit. Nunc autem quamdiu est in nobis quod resistat bonae voluntati, auxilio Dei per bonos homines et bonos Angelos indigemus, ut donec sanetur vulnus nostrum, non ita molestet, ut perimat etiam bonam voluntatem. Hanc autem mortem peccato meruimus, quod pecca
Abbreviated transcription (Latin):
luerunt. Sic & filius hominis paᷤᷤ¬
surus ẽ ab eis. Tunc intellexeruit
discipuli. quia de iohanne bap¬
tista dixisset eis. Hoc idem mar¬
cus etiam hunc ordinẽ seruans
cõmemorauit: & in nonnulla di¬
uersitate uerboꝵ. nusqͣm damen
ab eiuscde sententiȩ ueritate disces¬
sit. S ipse ñ adlidit intellexisse
discipulos: qd̾ iohannem dñs
significasset. dicendo qd̾ belyas
iam uenerit.lun.

Expanded text:
ic et filius hominis passurus est ab eis. tunc intellexerunt discipuli, quia de Iohanne baptista dixisset eis. hoc idem Marcus etiam hunc ordinem seruans commemorauit et in nonnulla diuersitate uerborum. nusquam tamen ab eiusdem sententiae ueritate discessit; sed ipse non addidit intellexisse discipulos, quod Iohannem dominus significasset dicendo, quod Helias iam uenerit.
Abbreviated transcription (Latin):
x diu̾sis uisis: diũsus appetitus ẽ¬
animarũ. Ex diu̾so appetitu: di-¬
usus adipiscendi successus. Ex diu̾so
successu: diu̾sa consuetudo. Ex diu̾sa
consuetudine: diu̾sa ẽ uoluntas. Diu̾sa
autẽ uisa ordo rerũ facit: occultus qͥdẽ.
s sub diuina ꝓuidentia: certus tam̃. Nõ
itaq ob hoc putandũ ẽ. diu̾sas eẽ naturaᷤᷤ
animarũ: quia diu̾se st̃ uoluntates: cũ
etiã uniꝰ anime uoluntas ꝓ tempopdi
u̾sitate uarieiur. Siquidẽ alio tempore
diues ẽẽ cupit: alio tempore contemp
tempore militia placuit
Cũ om̃ia d̾s
focit: quare ñ equalia fecit .xli

Expanded text:
x diversis visis diversus appetitus animarum est, ex diverso appetitu diversus adipiscendi successus, ex diverso successu diversa consuetudo, ex diversa consuetudine diversa est voluntas. Diversa autem visa ordo rerum facit: occultus quidem, sed sub divina providentia certus tamen. Non itaque ob hoc putandum est diversas esse naturas animarum, quia diversae sunt voluntates; cum etiam unius animae voluntas pro temporum diversitate varietur. Siquidem alio tempore dives esse cupit, alio tempore, contempttempore militia placet. XLI. Cum omnia Deus fecerit, quare non aequalia feceri
Abbreviated transcription (Latin):
discipłinis. Terciũ que pͥmo credun¬
t᷑ & posita intelligunt᷑: qualia st̾ ea
que de diuinis reb ñ possunt intel¬
ligi. nisi ab hiis qui mundo st̾cor-¬
de. Qd sit p̃ceptis seruatis: que bene
Quare filii
isrł sacrificabant uisibilit̾.xlix.

Expanded text:
Tertium, quae primo creduntur, et postea intelliguntur: qualia sunt ea quae de divinis rebus non possunt intelligi, nisi ab his qui mundo sunt corde; quod fit praeceptis servatis, quae de bene Quare filii Israel sacrificabant visibilit
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ isti commemorant ex ordine qͦ
pariter eunt. Nam ibi etiã lucas
de istis paruilis anteꝗͣ diuitis fa¬
ciat mentionẽ. quẽadmodu & isti.
ñ p̃termittit. De illo gͦ diuite qͥ
querit qͥd boni faciat. ut uitam
eternã consequatur. potest uideri
scd̃m illos aũ qͥd me dicis bonũ.
Nam quid me interrogas de bo¬
no. ad illud magis referri potest.
qd̾ ille ait querens qͥd boni faciã.
Ibi enĩ &e bonũ nominauit: & int̾¬
rogatio ẽ. Magister autẽ bone.
nondũ est interrogatio. Commo¬
Dissime gͦ intelligitur utrũq dic̃¬
tum. quid me dicis bonum: & in¬
terrogas me de bono.lxiii.
Sequitur matheus: & dicit.
s ⁊ ascendens iħc iherusolimã:
assumpsit duodecim discipulos

Expanded text:
nunc isti commemorant ex ordine, quo nunc isti commemorant ex ordine, quo pariter eunt. nam ibi etiam Lucas de istis paruulis, antequam diuitis faciat mentionem, quemadmodum et isti, non praetermittit. de illo ergo diuite, qui quaerit, quid boni faciat, ut uitam aeternam consequatur, potest uideri secundum illos autem: quid me dicis bonum? nam quid me interrogas de bono? ad illud magis referri potest quod ait ille quaerens: quid boni faciam? ibi enim et bonum nominauit et interrogatio est, magister autem bone nondum est interrogatio. commodissime ergo intellegitur utrumque dictum: quid me dicis bonum et interrogas me de bono?5 LXIIII. Sequitur Mattheus et dicit: et ascendens Iesus Hierosolyma adsumsit duodecim discipulos
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. quã marcus breuitatis causa
prius ponit. tanqͣm illi pͥori quã
matheus intermisit eoꝵ respon¬
sioni reddit̾a. nichil deꝑire uidi¬
cans ueritati. quocũq loco ei sde
ipsis uerbis que bis dixerant red¬
deretur: qm̃ ipsis uerbis eam
redliderat dominus. Lxu¬
equitur matheus. Tunc ob¬
lati sunt ei paruuli: ut manꝰ
eis imponeret & oraret. Discipłi
autẽ increpabant eos. & cetera us¬
q ad illud ubi ait. multi enĩ st̃
uocati. pauci uͦ electi. Hunc cum
matheo marcus ordinem tenuit:
solus matheus interponit. lucas
autẽ cum commemorasset illud.
qd̾ eis dixit querentib inter se
quis nam maior ẽẽt: adiunxit
de illo quẽ uiderunt eicientẽ de¬
monia. cum eos ñ sequeret᷑. Inde
iam digreditur ab istis duobus.
uͥ ait eum firmasse faciẽ suã ut
iret in iherłm. ac post multa in¬
terposita. occurrit eis rursus ad
cominemorandũ istum diuitẽ. eiu
dicit᷑. uende om̃ia que habes: que

Expanded text:
rum, quam Marcus breuitatis causa rum, quam Marcus breuitatis causa prius ponit. tamquam illi priori, quam Mattheus intermisit, eorum responsioni redditam, nihil deperire iudicans ueritati, quocumque loco eisdem ipsis uerbis quae bis dixerant redderetur, quoniam ipsis uerbis eam reddiderat dominus. Sequitur Mattheus: tunc oblati sunt ei paruuli, ut manus eis inponeret et oraret. discipuli autem increpabant eis, et cetera usque ad illud ubi ait: multi sunt enim uocati, pauci autem electi. hunc cum Mattheo Marcus ordinem tenuit, solus Mattheus interponit. Lucas autem cum commemorasset illud quod eis dixit quaerentibus inter se, quisnam maior esset, adiunxit de illo quem uiderunt eicientem demonia, cum eum non sequeretur; inde iam digreditur ab istis duobus, ubi ait eum firmasse faciem suam, ut iret in Hierusalem, ac post multa interposita occurrit eis rursus ad commemorandum istum diuitem, cui dicitur: uende omnia quae habes, quem
Abbreviated transcription (Latin):
to moysi quo uelut conuincerent
dñm separationẽ coniugum ꝓhi¬
bentẽ. Cum gͦ uoluntas loquentiũ.
cui debent uerba seruire ab engłi¬
sta utroq manifestata sit: nichil in¬
terest. qm diuersus inter ambos
fuerit narrandi modꝰ: du ab eade
ueritate neuter abscederet. Potest
etiã hoc intelligi. qd̾ sicut dicit
marcus pͥus eos de uxore dimit¬
tenda int̾rogantes. dñs uicissim
int̾rogarit. qͥd eis preceꝑit moy¬
ses. qͥ cũ respondissent moysen ꝑ¬
misisse libellum repudii scribere
& dimittere: respondit eis de ip̃a
lege ꝑ moysen data. quomͣ deus
instituerit coniugiũ mascłi & fe¬
minȩ dicens ea que ponit mathe¬
us. id est ñ legistis quia qͥ fecit
ab inicio mascłm & feminã fecit
eos &e cȩtera: qͥbus auditis illi id
qd̾ ei pͥmo int̾roganti responde¬
rant repetierunt dicentes: quid gͦ
moyses mandauit dari libellum
repudii &e dimittere. t̃c iħm cau¬
sam ostendisse duriciȩ cordis ipso¬

Expanded text:
to Moysi, quo uelut conuincerent to Moysi, quo uelut conuincerent dominum separationem coniugum prohibentem. cum ergo uoluntas loquentium, cui debent uerba seruire. ab euangelista utroque monstrata sit, nihil interest, quam diuersus inter ambos fuerit narrandi modus, dum ab eadem ueritate neuter abscederet. Potest etiam hoc intellegi, quod, sicut dicit Marcus, prius eos de uxore dimittenda interrogantes dominus uicissim interrogarit, quid eis praeceperit Moyses, qui cum respondissent Moysen permisisse libellum repudii scribere et dimittere. respondit eis de ipsa lege per Moysen data, quomodo deus instituerit coniugium masculi et feminae, dicens ea quae ponit Mattheus, id est: non legistis, quia qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos? et cetera, quibus auditis illi id quod ei primo interroganti responderant repetiuerunt dicentes: quid ergo Moyses mandauit dari libellum repudii et dimittere? tunc Iesum causam ostendisse duritiae cordis ipso
Abbreviated transcription (Latin):
uł modo uerboꝵ. hoc intelligere
debemus. ad rei ueritatem nichil
interesse. utrũ dño separationẽ pro¬
hibenti. & sententiã suam de lege
firmantiapsi intulerint questio¬
nem de libello repudii.ꝑ eunde
moysen sibi ꝑmisso. per quẽ & il¬
lud scriptũ est. qd̃ d̾s coniunxit
mascułu & feminã: an hoc idem
illi de precepto moysi eos int̾rogan¬
ti responderint. Nam & uoluntas
eiꝰ ita se habebat: ut ñ eis redderet
rationẽ cur illud moyses ꝑmiserit:
nͥ prius ipsi hoc cõmemorassent.
Quȩ uoluntas eius: ea quã marcus po¬
suit interrogatione significata ẽ.
Et illoꝵ uoluntas ipsa erat. ut de
auctoritate moysi. qm̃ mandauit
dari libellum repudii. tanꝗͣ conelu¬
derent eum separationẽ sine dubi¬
o uetaturũ: hoc enĩ dicturi etiam
tẽptantes accesserant. Quȩ uolun¬
tas coꝵ sic expressa ẽ ꝑ matheum.
ut ñ eos ẽẽ cominemoraret int̾ro¬
gatos. s ultro intulisse de manda¬

Expanded text:
uel modo uerborum hoc intellegere uel modo uerborum hoc intellegere debemus ad rei ueritatem nihil interesse, utrum domino separationem prohibenti et sententiam suam de lege firmanti ipsi intulerint quaestionem de libello repudii per eundem Moysen sibi permisso, per quem et illud scriptum est quod deus coniunxerit masculum et feminam, an hoc idem illi de praecepto Moysi eos interroganti responderint. nam et uoluntas eius ita se habebat, ut non eis redderet rationem, cur illud Moyses permiserit, nisi prius ipsi hoc commemorassent, quae uoluntas eius ea quam Marcus posuit interrogatione significata est, et illorum uoluntas ipsa erat, ut de auctoritate Moysi, quoniam mandauit dari libellum repudii, tamquam concluderent eum separationem sine dubio uetaturum: hoc enim dicturi etiam temtantes accesserant. quae uoluntas eorum sic expressa est per Mattheum, ut non eos esse commemoraret interrogatos. sed ultro intulisse de manda
Abbreviated transcription (Latin):
&e curauit eos ibi. Et accesserunt
ad eum pharisei. temptantes eũ
& dicentes. Si licet homim dimit¬
tere uxorem suã. quacũq ex causa
Et cȩtera usq ad illud ubi ait. qui
potest caꝑe capiat. hoc & marcꝰ
commemorat: eundem ordinem
tenens. Sane uidendum ẽ. ne re¬
pugnare uideat᷑. qd̃ idem marcꝰ
a dño dicit interrogatos pharise¬
os quid eis moyses p̃ceꝑit. atq:
ita illos interroganti respondisse
de permisso sibi libello repudii:
cum matheus dixerit uerbͥis dñi.
quib ostenderat ex lege dm̃ con¬
iunxisse masculum & feminã. & ꝓp¬
terea ñ eos debere ab homine sepa¬
rari: illos retulisse responsionem.
quid gͦ moyses mandauit dari
libellum repudii & dimittere. Qui¬
bus iterum ait. ¶m̃ moyses ad du¬
riciam cordis ur̃i ꝑmisit uobis di¬
mittere uxores ur̃as. Ab inicio aũ
ñ sic fuit. Nam & marcus hanc
dñi responsionẽ ñ tacet: s postea¬
qͣm ei responderunt int̾roganti
de libello repudii. In quo ordine

Expanded text:
sserunt ad eum Pharisaei temtantes eum et dicentes: si licet homini dimittere uxorem suam quacumque ex causa? et cetera usque ad illud ubi ait: qui potest capere capiat. hoc et Marcus commemorat eundem ordinem tenens. sane uidendum est, ne repugnare uideatur quod idem Marcus a domino dicit interrogatos Pharisaeos, quid eis Moyses praeceperit, adque ita illos interroganti respondisse de permisso sibi libello repudii, cum Mattheus dixerit uerbis domini, quibus ostenderat ex lege deum coniunxisse masculum et feminam et propterea non eos debere ab homine separari, rettulisse responsionem: quid ergo Moyses mandauit dari libellum repudii et dimittere? quibus iterum ait: quoniam Moyses ad duritiam cordis uestri permisit uobis dimittere uxores uestras: ab initio autem non sic fuit. nam et Marcus hanc domini responsionem non tacet, sed posteaquam ei responderunt interroganti de libello repudii. In quo ordine
Abbreviated transcription (Latin):
sit ad eum mater filioꝵ. zebedei
cũ filiis siuis. adorans & petens a¬
liquid ab eo. & cȩtera usq ad illud
ubi ait. sicut filius hominis non
uenit ministrari s ministrare.
& dare animã suã redemptionem
pro multis. Hunc cum illo ordinẽ
etiã marcus tenet. filios zebedei ꝑ¬
hibens dixisse. qd̃ ab eis ñ ꝑ eos
ipsos s ꝑ matrẽ dictũ ẽẽ matheus
expressit. cũ illa eoꝵ uoluntatem
attulisset ad dñm. U nde magis ip¬
sos qͣm illam dixisse qd̾ dictum ẽ:
mareus breuiter intimauit. Deni
respondit. Lucas autẽ postea qͣm
ex eodem ordine commemorauit.
que de passione & de resurrectiõe
dixerit. pretermittit ea que isti¬
cõmemorant: post que int̾posita
occurrunt ei ad iherichum. Qd̾
autẽ dixerunt matħs & marcꝰ
de pͥncipib gentium qͥ dñant᷑
subiectis. ñ ita futurũ inter illos.
s eum qui erit maior etiã seruũ
alioꝵ futurũ. dicit tale aliqͥd & lu¬
cas. s ñ eo loco. Et ordo iꝑse indi¬

Expanded text:
mater filiorum Zebedaei cum filiis suis adorans et petens aliquid ab eo, et cetera usque ad illud ubi ait: sicut filius hominis non uenit ministrari, sed ministrare et dare animam suam redemtionem pro multis. hunc cum illo ordinem etiam Marcus tenet filios Zebedaei perhibens dixisse quod ab eis, non per eos ipsos, sed per matrem dictum esse Mattheus expressit, cum illa eorum uoluntatem attulisset ad dominum. unde magis ipsos quam illam dixisse quod dictum est Marcus breuiter intimauit. deniqrespondit. Lucas autem, posteaquam ex eodem ordine commemorauit quae de passione et resurrectione dixerit, prcommemorant, post quae interposita occurrunt ei ad Jericho . Quod autem dixerunt Mattheus et Marcus de principibus gentium, qui dominantur subiectis, non ita futurum inter illos, sed eum qui erit maior etiam seruum aliorum futurum, dicit tale aliquid et Lucas, sed non eo loco, et ordo ipse indi
Abbreviated transcription (Latin):
gite o inquit miseri mortales.
hoc agite ne umꝗͣ polluat hoc
domiciliũ malignꝰ sp̃c : ne sensibꝰ im¬
mixtus incestet anime sc̃itatem. lu¬
cemq m̃tis obnubilet. Serpit hoc
malũ: ꝑ om̃s aditus sensuales. Dat se
figuris. accõmodat coloribꝰ ⁊ adheret
sonis: latet mire fallatia sermonis:
odoribꝰ se subicit⁊ infundit saporibꝰ:
ac turbidi motꝰ illuinie tenebrosis af¬
fectibꝰ terebrat sensꝰ. Quibda nebu¬
lis implet om̃s meatꝰ intelligentie:
ꝑ ꝙͦs expande lum̃ rationis radiꝰ m̃tiᷤᷤ
solet: & qui radiꝰ etheree lucis ẽ. in
enĩ ds. in hoc uoluntas innoxia: in
hoc recti facti meritũ relicet. Ds̃ uͥꝙ
p̃sens ẽ. Iunc aũ unicuiq nr̃m simł
ẽ: cũ m̃tis nr̃e illibata puritas in eiꝰ
p̃sentia se eẽ putauerit Ut enĩ uisus
oculoꝵ si fuerit uiciatꝰ. quicqͥd uid̾e
ñ potuerit adeẽ ñ putat: frustra enĩ
circumstat oculos p̃sens imago re¬
rũ. si ocłis integritas desit: ita etiã

Expanded text:
gite, o, inquit, miseri mortales, hoc agite ne unquam polluat hoc domicilium malignus spiritus; ne sensibus immixtus incestet animae sanctitatem, lucemque mentis obnubilet. Serpit hoc malum per omnes aditus sensuales; dat se figuris, accommodat coloribus, adhaeret sonis, latet in ira, in fallacia sermonis, odoribus se subjicit, infundit saporibus, ac turbidi motus illuvie tenebrosis affectibus tenebrat sensus, quibusdam nebulis implet omnes meatus intelligentiae, per quos expandere lumen rationis radius mentis solet. Et quia radius aethereae lucis Deus, in hoc voluntas innoxia, in hoc recte facti meritum relucet. Deus ubique praesens est; tunc autem unicuique nostrum simul est, cum mentis nostrae illibata puritas in ejus praesentia patuerit. Ut enim visus oculorum si fuerit vitiatus, quidquid videre non potuerit, adesse non putat frustra enim circumstat oculos praesens imago rerum, si oculis desit integritas: ita etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uerau̾it usq in finẽ. Ille enĩ qui doxit.
putas ne ueniet filius hois.ꝙ inuem¬
et fidem suꝑ t̾ram: significauit qͥdem in
extremo conuiuo relinqͥ posse. & deseri
ꝑseuerau̾it usq in finẽ. hic saluus erit:
significauit ñ defuturã eccl̃iam. q̃ sep¬
tenario numero eosdem septẽ panes
abundantiꝰ recipiat: & latitudinẽ cor¬
dis. que ipsam ꝑseuerantiã in sportis
uidet᷑ signisicare contineat

Expanded text:
finem. Ille enim qui dixit, Putasne, veniens Filius hominis inveniet fidem super terram? significavit quidem in extremo convivii relinqui posse et deseri perseveraverit usque in finem, hic salvus erit ; significavit non defuturam Ecclesiam, quae septenario numero eosdem septem panes abundantius recipiat, et latitudine cordis, quae ipsam perseverantiam in sportis videtur significare, contineat
Abbreviated transcription (Latin):
qͦr ad palmã suꝑne uocationis. Uerũp¬
tam̃ inqͦd ꝑuenimꝰ. in co ambulemuᷤ
quia t̾cio die dño adherentes. & ab il¬
lo pasti. ñ deficiemꝰ in uia etiam hic.
nire ñ potuit: s relicte st̃ esce. Non

Expanded text:
lmam supernae vocationis. Verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus ; quia tertio die Domino adhaerentes et ab illo pasti, non deficiemus in via. 8. Etiam hic snon potuit, sed relictae sunt escae. Non
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dicit. de hiis quos quinꝙ panibꝰ pas¬
turꝰ erat. ñ opus babent ire: s dite illis
manducare. Subhiis enĩ u̾bis figura¬
lit̾ tamꝙͣ custodia detinent᷑: cum hoc
ãmoniiissent cũ discipłi ut miteret
cos. Huiꝰ u turbȩ. que ad septem panes
ꝑtinet. ultro misereri se dicit: qđ iam t̾ciꝰ
dies ẽẽt: ex quo ei ieiuni adhesissent. In to¬
to enim scło generis humani. t̾cium tẽ¬
pus ẽ: quo fidei xp̃iane grã data ẽ. Pri-¬
mũ ẽ ante legem: scd̾m sub lege. t̾cium
quo ad plenissimã pacem ierłm cȩlestis
uenturi sumꝰ: quo tendit quis qͥs rec
illam reficere dns. ne deficiant in ura.
Ista enim dispensatio. qua nob̾ dñs tem¬
poralit̾ & uisibiliter in homine appa¬
rere dignatꝰ ẽ. & dedit nob̾ pignꝰ sp̃m¬
sc̃m. cuiꝰ oꝑatione septenaria uegetare¬
m᷑. apłica auctoritate. quasi paucorum
pisciũ sapore coniuncto: bec gͦ dispen¬
satio qͥd aliud agit. nͥ ut adpalmã suꝑ¬

Expanded text:
cum dicit de his quos quinque panibus pasturus erat, Non opus habent ire; sed date illis vos manducare . Sub his autem verbis figuraliter tanquam custodiendi detinentur, cum hoc admonuissent discipuli, ut dimitteret eos. Hujus vero turbae, quae ad septem panes pertinet, ultro se misereri dixit, quod jam tertius dies esset, ex quo ei jejuni haesissent. In toto enim saeculo generis humani tertium tempus est, quo fidei christianae gratia data est. Primum est ante Legem, squo ad plenissimam pacem Jerusalem coelestis venturi sumus, quo tendit quisquis rectillam reficere Dominus, ne deficiant in via. Ista enim dispensatio, qua nobis Dominus temporaliter et visibiliter in homine apparere dignatus est, et dedit nobis pignus Spm, cujus operatione septenaria vegetaremur, apostolica auctoritate quasi paucorum piscium sapore conjuncto: haec ergo dispensatio quid aliud agit, nisi ut ad palmam sup
Abbreviated transcription (Latin):
in qua iusticia paulus apłs sine querela
conũsatũ se eẽdicit.: fuisse item alios. qͥ
facile seducerent᷑ in cultũ ydolorũ. Que
duo genera id ẽ infirmitatis & erroris:
mulierũ &paruulorũ nominib figura¬
ta st̃. Infirmꝰẽ enĩ sexus mulierũ ad acti¬
ones: ꝙ faciłis ad lusum pueritia. Qdautẽ
lusui puerili tam simile ẽ. qm ydola cole
re: qͣndo ꝙ apłs ad hoc retulit hoc genꝰ
suꝑsticionis cum ait. neg ydolis seruia¬
mus quemadmodũ qͥdam eorũ sicut scͥp¬
tum ẽ sedit ppłs manducare ꝙ bibere. ꝯ
surrex̃unt ludere. M ulierib gͦ similes
erant. qui in laborib expectationis. qͦusq
rantes temptauert̃ dm: pueris autẽ qui
sełunt manducare ꝙ bibere. & surre¬
xert ludere. Non solum autẽ ibiꝰ s etiã
in ppło noui testam̃ti. qui ñ durantoc¬
currere in uirũ ꝑfectum. uł infirmita¬
teuixiũ uł mentis leuitate: mulieri¬
b & pueris comꝑandi fc̾. Nam illis dr̃.

Expanded text:
in qua justitia apostolus Paulus sine querela in qua justitia apostolus Paulus sine querela se conversatum esse dicit ; fuisse item alios qui facile seducerentur in cultum idolorum. Quae duo genera, id est, infirmitatis et erroris, mulierum et puerorum nominibus figurata sunt. Infirmus est enim mulierum sexus ad actiones, et facilis ad lusum pueritia. Quid autem lusui puerili tam simile est, quam idre? Quando et Apostolus ad hoc retulit hoc genus superstitionis, cum ait: Neque idolis serviamus, quemadmodum quidam eorum, sicut scriptum est: Sedit populus manducare, et bibere, et surrexerunt ludere . Mulieribus ergo similes erant, qui in laboribus exspectationis, quousque rantes tentaverunt Deum: pueris autem, qui sederunt manducare et bibere, et surrexerunt ludere. Non solum autem ibi, sed etiam in populo Novi Testamenti qui non perdurant occurrere in virum perfectum , vel infirmitate virium, vel mentis levitate, mulieribus et pueris comparandi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
drrit ioh̾ es. Hȩc gͦ pastio de panibuᷤ
ueteri sege. uͥ duo soli ungebant᷑ rex ꝙ sac̃¬
ert̃ sicuti ilsic carnales uͥ legem accipientes.
id ẽ quinꝙ: carnis sensib dediti signisicant᷑ :
s quatuor milia potius. quo num̃o signifi¬
cant᷑ spuales ꝓpter qͣtuor anime uirtutes. qͥ¬
b in hacuita sꝑualit̾ uiuit᷑ prudentiã tem¬
perantiã. fortitudinẽ. iusticiam. Quarum
pͥma ẽ cognitio rerum appetendarũ y fu¬
gendarũ. Scd̃a: refrenatio cupiditatis ab
hiis que temporalit̾ delectant:. Tercia: fir¬
mitas animi adũsus ea que temporaliter
molesta st̃. Quarta: que ꝑ ceitras om̃s dif¬
funditꝰ. dilectio dĩ yꝑximi. Sane g ibi
qͥnꝙ milia. ꝙ hic qͥtuor milia: exceptis mu¬
lierib & paruulis fuisse memorant᷑. qd
mͥ uidet᷑ ad hoc ꝑtinere: ut intelligamꝰ &
in ppło uet̾is testam̃ti. quosdã fuisse infir¬
mos ad implendã iusticiã que scdm legẽ ẽ.

Expanded text:
dixit Joannes. Haec ergo pastio de panibus dixit Joannes. Haec ergo pastio de panibus veteri lege, ubi duo soli ungebantur, rex et saceerunt, sicut illic, ubi carnales legem accipientes, id est, quinque sensibus carnis dediti significantur; sed quatuor millia potius, quo numero significantur spirituales, propter quatuor animi virtutes, quibus in hac vita spiritualiter vivitur, prudentiam, temperantiam, fortitudinem, et justitiam. Quarum prima est cognitio rerum appetendarum et fugiendarum: secunda, refrenatio cupiditatis ab iis quae temporaliter delectant: tertia, firmitas animi adversus ea quae temporaliter molesta sunt: quarta, quae per caeteras omnes diffunditur, dilectio Dei et proximiminum, et hic quatuor millia exceptis mulieribus et pueris fuisse memorantur : quod mihi videtur ad hoc pertinere, ut intelligamus et in populo Veteris Testamenti fuisse quosdam infirmos ad implendam justitiam quae secundum legem est,
Abbreviated transcription (Latin):
illie y hic ꝓpter ipsum xp̃m. qui assi¬
tam̃ ñ in feno discumbit᷑ s in t̾ra. Ibi
enĩ celsitudo xp̃i. ñ in t̾ra ꝓpter carna¬
les hoĩes & ierłm t̾renam. carnali spe
& desid̾io tegitur: hic autẽ remota om̃i
cupiditate carnali. conuiuas noui testi¬
m̃ti spei ꝑmanentis firmam̃tũ. tamꝙͣ
ipsius montis soliditas ñ feno int̾posito

Expanded text:
illic et hic propter ipsum Christum, qui assitur; hic tamen non in feno discumbitur, sed in terra. Ibi enim celsitudo Christi propter carnales homines et Jerusalem terrenam carnali spe et desiderio tegitur: hic autem remota omni cupiditate carnali, convivas Novi Testamenti, spei permanentis firmamentum, tanquam ipsius montis soliditas, nullo feno interposito
Abbreviated transcription (Latin):
clesia uideam᷑ offerre. Ergo qm rex nr̃pec-¬
cata nr̃a fuscepit. ut nob pugnandi suin-¬
cendi demonstraret exemplũ: eorũdẽ
peccatorũ susceptionẽ regiãꝙ ꝑsonam
matħs eugłista significans. generationẽ
ens. qui pat̾ ẽ ppłi fidelis. & suocessionẽ
plis deorsũ uersus enumerans. ꝑuenit
ad dausd. in quo regnistabilim̃tũ ma¬
nifestissimũ apparet: atq inde ꝑsalo-¬
monẽ natũ de illa in qua pat̾ eiꝰ peca¬
uerat. stirpem regiam ꝓsecutꝰ . usq: ad

Expanded text:
clesia videamus offerri. Ergo quoniam rex noster peccata nostra suscepit, ut nobis pugnandi et vincendi demonstraret exemplum, eorumdem peccatorum susceptionem regiamque personam Matthaeus evangelista significans, generationem ens, qui pater est populi fidelis, et successionem prolis deorsum versus enumerans pervenit ad David, in quo regni stabilimentum manifestissimum apparet; atque inde per Salomonem, natum de illa in qua pater ejus peccaverat, stirpem regiam prosecutus usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
siducialit̾. & tͥumphans eas insemet¬
ipso. Itaq ab ipso duce. ab onerib &
laborib huiꝰ ꝑegͥnationis nr̃e. tamꝙͣ
ab egypto libamur: & ꝑsequentia nõs
peccata sacram̃to baptismatis nobis
euadentib obruunt᷑. Et qͣmdiu inspe
sumꝰ eiꝰ ꝓmissionis quã nondũ uidemꝰ.
tamꝗͣ ꝑ deser ta ducim᷑: consolante nos
in scis scͥpturis ũbo di. sicut illos man¬
na de cęlo. Eodem ipso duce in ierł̃m
oelestem. tamꝙͣ in t̾ram ꝓmissionis intͦ¬
duci nos posse p̃sumimꝰ: ꝙ inȩt̾num
ibi regente ipso. & custodiente seruari.

Expanded text:
fiducialiter, et triumphans eas in semetfiducialiter, et triumphans eas in semetipso . Itaque ipso duce ab oneribus et laboribus hujus peregrinationis nostrae tanquam ab Aegypto liberamur, et persequentia nos peccata sacramento Baptismatis nobis evadentibus obruuntur: et quamdiu in spe sumus ejus promissionis, quam nondum videmus, tanquam per deserta ducimur, consolante nos in sanctis Scripturis verbo Dei, sicut illos manna de coelo; et eodem ipso duce in Jerusalem coelestem, tanquam in terram promissionis introduci nos posse praesumimus, et in aeternum ibi regente ipso et custodiente servari.
Abbreviated transcription (Latin):
as illas ꝑsonas uident᷑ significare. quib
ppłs ille regebatur. ut ꝑ eos consiliorũ mo-¬
deram̃ acciꝑet: regiam scilicet ꝙ sacerdota¬
lẽ: ad quas etiã sacroscã illa unctio ꝑtinebat.
Quarsi officiũ erat. ꝓcellis ꝙ fluctib popu-¬
larib numꝗͣ frangi atꝙ corrumpi: ꝙ uolẽ¬
tas turbarũ contradictiones tamꝗͣ aduer-¬
santes undas sepe dirumꝑe: int̾dum ei cu¬
stodita sua integͥtate cedere: ꝓrsus more
pisciũ tamꝙͣ. in ꝓcelloso mari. sic in tur¬
bulenta ppłi ãministratione u̾sari. Que
tam̃ due ꝑsone: dñ in nr̃m p̃figurabant.
Am̃bas enĩ solus ille sustinuit: & ñ figu¬
rate. s pprtȩ solus impleuit. Nã g rex
cendi demonstrauit eremplũ. in car-¬
ne mortali peccata nr̃a suscipiens. temp¬
tationĩb inimici. neq illecebrosis. ne¬
ꝙ t̾ribilib cedens: postremo exuens se
carne pͥncipatus & potestates expoliais

Expanded text:
as illas personas videntur significare, quibus as illas personas videntur significare, quibus populus ille regebatur, ut per eas conciliorum moderamen acciperet; regiam scilicet et sacerdotalem, ad quas etiam sacrosancta illa unctio pertinebat: quarum officium erat procellis ac fluctibus popularibus nunquam frangi atque corrumpi, et violentas turbarum contradictiones tanquam adversantes undas saepe disrumpere, interdum eis custodita sua integritate cedere; prorsus more piscium tanquam in procelloso mari, sic in turbulenta populi administratione versari. Quae tamen duae personae Dominum nostrum praefigurabant. Ambas enim solus ille sustinuit, et non figurate, sed proprie solus implevit. Nam et rexncendi demonstravit exemplum; in carne mortali peccata nostra suscipiens, tentationibus inimici neque illecebrosis neque terribilibus cedens: postremo exuens se carne, principatus et potestates exspolians
Abbreviated transcription (Latin):
te dñs turbas pauit. significant
uet̾em legem : sine quia ñdu sp̃ualib
s adhuc carnałib data ẽ. id ẽ qͥnꝙ
corporis sensib deditis. nam & ipse tur¬
be qͥnꝙ milia hominũ fuert̃: siue qͥa
ꝑ moysen lex ipsa data est. Moyses enĩ
quinq libros scͥpsit. Et qđ ordeacei
erant panes. bene significant uł ipsã
legem. que ita data erat. ut in ea uita¬
le anime alim̃tum corporalib sacra¬
m̃tis obtegeret᷑: ordei enĩ medulla. te¬
nacissima palea tegit᷑: uł ipsũ ppłm nõ¬
dum expoliatũ carnali desidio. qd̾ tã¬
qͣm palea cordi eiꝰ inherebat. idẽ nõ¬
dum corde circumciso⁊ ita ut nec uii¬
tura tͥbulationũ cũ ꝑ deserta qͣdraginta
annis duceret᷑. intellectu reuelato carnalia
integum̃ta deponeret: sicut neꝙ ordeũ aroȩ
tritura illo paleari tegmine exuitur. ltaꝙ
ilłi ppło: congruent̾ lex talis data ẽ. Duo
auͭ pisces: qui sapors̃ suauẽ pani dabant. du-¬

Expanded text:
nt veterem legem: sive quia nondum spiritualibus, sed adhuc carnalibus data est, id est, quinque corporis sensibus deditis; nam et ipsae turbae quinque millia hominum fuerunt : sive quia per Moysen lex ipsa data est; Moyses enim quinque libros scripsit. Et quod hordeacei erant panes, bene significant, vel ipsam legem, quae ita data erat, ut in ea vitale animae alimentum corporalibus sacramentis obtegeretur; hordei enim medulla tenacissima palea tegitur: vel ipsum populum nondum exspoliatum carnali desiderio, quod tanquam palea cordi ejus inhaerebat; id est, nondum corde circumcisum, ita ut nec trituratione tribulationum, cum per deserta quadraginta annis duceretur, intellectu revelato carnalia integumenta deponeret, sicut nec hordeum areae tritura illo paleari tegmine exuitur. Itaque illi populo congruenter lex talis data est. 2. Duo autem pisces, qui saporem suavem pani dabant, du
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Habuus gͥinea redicit᷑: quȩ nob̾
ut habeat᷑ accidit. Uerumptam̃ hoc
interẽ. qd̾ q̃dam eoꝵs que accidunt
nob̾ ut habitũ faciant. ñ mutant᷑
a nob: s ipsa nos mutant integra in¬
seipsa & inconcussa manentia: sicu
ti sapientia cũ accidit homini. ñ ip-¬
sa mutat᷑. s hominẽ mutat: cũ de
stulto samentẽ facit. Queda uͦ sic ac¬
cidumt. utꝙ mutent ꝙ mutent᷑:
sicuti cib ipse amitens specis suã.
in corpꝰ nr̃m u̾titur: ꝙ nos refectiei¬
bo ab exilitate atq languore. in ro-
mutant᷑ ut habitũ faciant: ꝙ qͦ¬
amodo formant᷑ ab eis quib ha¬
bnũ faciunt:. sicuti ẽ uestis. sã cũ
ꝓrecta uel reposita ẽ ñ habeteã for¬
mã quã sumit cũ induit᷑. atꝙ in¬
ducit᷑ m̃bris. Ergo induta accipit
ẽ euam quartũ genꝰ cũ ea que acci¬
dunt ad facienłu habitũ. nec ea
mutant quib accidunt. nec ab eis
ipsa mutant᷑. sicut anulus digito:

Expanded text:
est. Habitus ergo in ea re dicitur, quae nobis est. Habitus ergo in ea re dicitur, quae nobis ut habeatur accidit. Verumtamen hoc interest, quod quaedam eorum quae accidunt nobis, ut habitum faciant, non mutantur a nobis, sed ipsa nos mutant in se, ipsa integra et inconcti sapientia, cum accidit homini, non ipsa mutatur, sed hominem mutat, quem de stulto sapientem facit. Quaedam vero sic accidunt, ut et mutent et mutentur: sicuti cibus, et ipse amittens speciem suam, in corpus nostrum vertitur, et nos refecti cibo, ab exilitate atque languore in robumutantur, ut habitum faciant, et quodammodo formantur ab eis quibus habitum faciunt, sicuti est vestis: nam cum projecta vel reposita est, non habet eam formam, quam sumit cum induitur atque inducitur membris. Ergo induta accipit esse et quartum genus, cum ea quae accidunt, ad faciendum habitum, nec ea mutant quibus accidunt, nec ab eis ipsa mutantur: sicuti annulus digito,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ imago q̃de illo exp̃ssa ẽ. Est õe necesario si
continuo etiam similitudo. ñ continuo
imago: uelut ĩ duobꝰ ousꝰ paribꝰ qr inẽ eqͣlitas:
inẽ & similitudo. Quecumq enĩ
asst̾ uni: assunt & alteri. Imago ta¬
men ñ ẽ: quia neutrũ de altero ex¬
p̃ssum ẽ. Ubi similitudo: ñ conti¬
nuo imago: ñ continuo equalitaᷤ.
Omne quippe ouum: om̃i ouo in
quantũ ouum ẽ simile ẽ. S ouu
simile sit ouo galline: nec imago tam̃ eiuᷤ
e. quia ñ cdeillo exp̃ssum ẽ: nec equale. qͥa
S u dr ñ continuo: utiq intelligitur
quia cẽ aliqͣndo potest. Potest gͦ eẽ ali¬
qua imago in qua sit etiam equalitas:
ut in parentib ꝙ siliis inueniret᷑ ima¬
go & equalitas ꝙsimilitudo: si inter¬
uallum temꝑis defuisset. Nam & de
parente exp̃ssa ẽ similitudo filii. ut re¬
cte imago dicatur: ꝙ potest ec̃ tanta
ut recte etiam dicat᷑ eqͣlitas: ñ qͦd pa¬
rens tempore p̃cessit. Ex quo intelli¬

Expanded text:
ia de illo expressa est; est etiam necessario simcontinuo similitudo, non continuo imago: velut in duobus ovis paribus, quia inest aequaliinest similitudo. Quaecunque enim adsunt uni, adsunt et alteri, imago tamen non est, quia neutrum de altero expressum est: ubi similitudo, non continuo imago, non continuo aequalitas. Omne quippe ovum omni ovo, in quantum ovum est, simile est: sed ovum simile sit ovo gallinae, nec imago tamen ejus est, quia non de illo expressum est: nec aequale, quia  non continuo, utique intelligitur, quia esse aliquando potest. Potest ergo esse aliqua imago, in qua sit etiam aequalitas: ut in parentibus et filiis inveniretur imago et aequalitas et similitudo, si intervallum temporis defuisset: nam et de parente expressa est similitudo filii, ut recte dicatur imago: et potest esse tanta, ut recte etiam dica tur aequalitas, nisi quod parens tempore praecessit. Ex quo intelli
Abbreviated transcription (Latin):
in nomine suo uͥtutẽ facientẽ uetuit ꝓhiber. uti
Pinc usꝙyad cenã domini unde om̃ia omnium
considerari ceperunt nullam de marco que¬
stionem esse tractatam. UIII.¬
De luce eugłio quomͦ pͥncipium eiꝰ congruat pͥn¬
cipio libri actuum apos tolorum .uIIII.
Quomͦ ostendatur qd̾ de piscibus captis lucas
cõmemorauit non ꝑtinere ad illud qd̾ uidet᷑
simile iohes narrasse post dñi restirrectionẽ. atq
inde iam usq ad cenam dñi unde omniũ om̃ia
usq in finem considerata sunt. nullam etiam
ex eugłio lucȩ tractatã ẽẽ questionẽ. I¬
De ioħe eugłista qͥd a tribus cetis distat

Expanded text:
in nomine suo uirtutem facientem uetuit prohiberi. in nomine suo uirtutem facientem uetuit prohiberi. Hinc usque ad cenam domini unde omnia omnium considerari coeperunt nullam de Marco quaestionem esse tractatam. De Lucae euangelio quomodo principium eius congruat principio libri actuum apostolorum. Quomodo ostendatur quod de piscibus captis Lucas commemorauit non pertinere ad illud quod uidetur simile Iohannes narrasse post domini resurrectionem adque inde iam usque ad cenam domini, unde omnium omnia usque in finem considerata sunt, nullam etiam ex euangelio Lucae tractatam esse quaestionem. Dne euangelista, quid a tribus ceteris distet