comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nesciret. Nc autẽ multis simulatiom̃
in uolucris: mens humana uelat᷑. Ergo
postea q̃m spoliatos se illa sinceritate & sim¬
plicitate uidert̃. integre in corrupteq na¬
turȩ: querere mundana & manu facta ce¬
ꝑunt. qͥb mida suȩ m̃tis oꝑirent: delecta¬
tiones delectatiomib & mundi huiꝰ u̾bra¬
tiles uoluptates. uelut folia foliis assuentes.
quȩ obũbrarent fenitale secretum. Nam
quomͣ clausos oculos corporis habuit ad̾a.
qͥ om̃ia animantia ita uidit. ut his & nom̃
imponeret: Quomͦ cognouer̃t: Id ẽ
ĩtiore & altiore scientia. ñ tunicã sibi.
s uirtutum de e̾e̾ uelamina. & assuert̃
inqͥd folia ficus: & fecert̃ fibi succinctorsa
Ficum hoc loco ꝓq̃ speciȩ debeamus accipere.
anunarũ docetꝰ sȩries lectiõum: qnquide
scõs ẽe qui sub ficu requiescunt. script᷑a
cõmemorauerit. & salomon dixerit. qͥs
plantat ficũ. & de fructu eius ñ manducat:

Expanded text:
nesciret; nunc autem multis simulationum nesciret; nunc autem multis simulationum inuolucris mens humana uelatur. ergo posteaquam spoliatos se illa sinceritate et simplicitate uiderunt integrae incorruptaeque naturae, quaerere mundana et manu facta coeperunt, quibus nuda suae mentis operirent, delectationes delectationibus et mundi huius umbratiles uoluptates uelut folia foliis adsuentes, quibus obumbrarent genitale secretum. nam quomodo clausos oculos corporis habuit Adam, qui omnia animantia ita uidit, ut his et nomen inponeret? quomodo cognouerunt, id est interiore et altiore scientia non tunicam sibi, sed uirtutum deesse uelamina. et adsuerunt inquit folia ficus et fecerunt sibi subcinctoria. ficum hoc loco pro qua specie debeamus accipere diuinarum nos docet series lectionum, quandoquidem sanctos esse qui sub uite et ficu requiescunt scriptura memorauerit et Solomon dixerit: quis plantat ficum et de fructu eius non manducat?
Abbreviated transcription (Latin):
ferpentẽ: eo qd̃ plures dos induxisse in
hominũ indeat᷑ errorenr: quedã serpentiᷤᷤ
astucia. E t hoc fefellit. qr homo. ñ sic̃ dii
Lon solũ enĩ sic̃ dii ẽẽ homines desiert̃.
s etiã qͥq̃si dii erant. quib dictũ ẽ. ego
dixi dii estis. su gr̾am ꝑdiderunt. Et
uid̾it mulier qr bonũ ẽ lignũ admandu¬
candũ. & qr gratum ocłis ad uidendũ: & spe¬
ciosum ad intuendũ. Infirma auctor iudicii.
quȩ de eo qd̾ ñ gustauerat iudicabat:. & id̾o
ñ facile. ñ qd diligentuis ꝑt̾ctauer imꝰ. qd̾
int̾iore ꝓbauerimus affectii. uidet᷑ ad opꝰ
aliqͦd ẽẽ sumendum. Accipiens inquid d
fructueiꝰ mandicauit: & dedit uiro suo
Simul em̃ manducauer̃t ambo. ẜ ene
p̃t̃missũ ẽ. ubi decipit̃ adam: qr ñ sua cul¬
pa s uicio lapsus uxorisẽ. Et aꝑti sunt
ẽent. & añ qͥde nudi erant: s ñsine uirtu¬
tũ ĩ tegum̃tis. Nudi erant ꝓpter morum
simplicitatẽ: & qd̾ amictũ fraudis nat᷑a

Expanded text:
serpentem, eo quod plures deos induxisse in hominum uideatur en-orem quaedam serpentis astutia. et hoc fefellit, quia homo sicut dii; non solum enim sicut dii esse homines desierunt, sed etiam qui quasi dii erant, quibus dictum est: ego dixi: dii estis, sui gratiam perdiderunt. Et uidit mulier quia bonum est lignum ad manducandum et quia gratum oculis ad uidendum et speciosum est ad intuendum. infirma auctor iudicii. quae de eo quod non gustauerat iudicabat. et ideo non facile nisi quod diligentius pertractauerimus, quod interiore probauerimus affectu uidetur ad opus aliquod esse sumendum. accipiens inquit de fructu eius manducauit et dedit uiro suo simul. et manducauerunt ambo. bene praetermissum est ubi decipitur Adam, quia non sua culpa, sed uitio lapsus uxorio est. et aperti sunt essent. et ante quidem nudi erant, sed non sine uirtutum integimentis. nudi erant propter morum simplicitatem et quod amictum fraudis natura
Abbreviated transcription (Latin):
Docens ꝑrecte nat̾e munꝰ & plene uirtuti
gr̃̾am c̾ẽ seruandã: nec quemqͣm etiã per¬
fectiorẽ. nͥ uigilauerit suisecurũ t̾e̾ deb̾e.
Et p̃cepit dñs d̾s ade dicens. Ex om̃i ligno
qđ ẽ in paradiso ad escam edes: de ligno aũ
qd̃ ẽ scientiȩ boni & mali non edetis. Qua
die aũ manducaueritis ex eo: morte moriemini
Qua ratione ubi p̃cepit ex om̃i ligno pa¬
radisi edendu singularit dixerit edes.
ubi aũ de ligno scientiȩ boni & mali.
pluraliter edetis dixerit: ñ otiosa questio.
uerũ sidiligenter intendas : scͥpt᷑arũ auc¬
toritate absolui potest. Qd̃ enim bonũ
hoc & faciendum. Quod au̾ bonũ & faci¬
endũ: consonans & adherens. Qd̃ uͦ turpe:
hoc dissonans in compositum. atq discretũ ẽ.
Et ideo dnͣs unitatẽ semꝑ intendens : scđm
unitatẽ p̃cepit. Deniq unitatẽ oꝑat᷑.: qͥ
fecit utͣq unum. Nec solum ut᷑q: s etiam
cũ sit inunitate cum patre. comunctissimꝰ

Expanded text:
cens perfectae naturae munus et plenae uirtutis gratiam esse seruandam nec quemquam etiam perfectiorem nisi uigilauerit sui debere esse securum. Et praecepit dominus deus Adae dicens: ex omni ligno quod est in paradiso ad escam edes, de ligno autem quod est scientiae boni et mali non edetis. qua die autem manducaueritis ex eo morte moriemini. qua ratione, ubi praecepit ex omni ligno edendum, singulariter dixerit: edes, ubi autem de ligno scientiae boni et mali, pluraliter non edetis dixerit, non otiosa quaestio. uerum si diligenter intendas, scripturarum auctoritate absolui potest. quod enim bonum hoc et faciendum, quod autem bonum et faciendum consonans et adhaerens, quod uero turpe hoc dissonans, inconpositum atque discretum est. et ideo dominus unitatem semper intendens secundum unitatem praecepit. denique unitatem operatur qui fecit utraque unum, nec solum utraque, sed eticum sit in unitate cum patre, coniunctissimus
Abbreviated transcription (Latin):
qr ñ ẽ maledictꝰ homo. s maledictꝰ ẽ serpens:
nec t̃ra inse maledicta ẽ. s maledicta inquit
in oꝑib tuis. ad animam dictũ ẽ. Tẽ t̾ra male¬
dicta sihabeas oꝑa t̾rena: id ẽ. oꝑa secularia:
& maledicta ñ ĩumu̾sim. s: ut spinas & tͥbulos
generet.: nͥ fuerit hunanȩ studio oꝑationis ex¬
ercita. Qd̾ si eã exercuerimꝰ. in labore quid̾e
& sudore. s tam̃ panẽ manducabimꝰ. Repugnat
em̃ let carnis legi m̃tis: & laborand̃i nobis ẽ
ae desũdandũ: ut castigeniꝰ corpiis & seruituti
liã semnnauerimꝰ: quȩ carnalia st̃ metenius.
Siuͦ spiritalia seminauernnꝰ: metemus ea qͦ st̃

Expanded text:
quia non est maledictus homo, sed maledictus est serpens, quia non est maledictus homo, sed maledictus est serpens, nec terra in se maledicta est, sed maledicta inquit in operibus tuis ad animam dictum est. tunc terra maledicta, si habeas opera terrena, id est opera saecularia, et maledicta non in uniuersum, sed ut spinas et tribulos generet, nisi fuerit humanae studio operationis exercita. quod si eam exercuerimus, in labore quidem et sudore, sed tamen panem manducabimus. repugnat enim lex carnis legi mentis, et laborandum nobis est ac desudandum, ut castigemus corpus et seruituti lia seminaverimus, quae carnalia sunt metemus: si vero spiritalia seminaverimus, metemus ea quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Nã scđm dm̃ tͥsticia salutẽ oꝑat᷑. scłi autem t̾si¬
cia mortem oꝑat᷑. S & de ueteri testam̃to
accipe illos ad gr̃am ꝑuenisse. qui contͥstaban¬
tͣ in oꝑib corporalib illos uͦ supplicio reman¬
sisse. qui delectabant᷑ huiꝰmodi oꝑib Demq
hebrei qͥ ingemiscebant in laborib egypti
iustoꝵ gr̃am consecuti st̃. & qr panẽ intristicia
manducauerunt. esca donati sunt sp̃uali. P aẏp
detestabili seruientes: nulłã ueniam st̃ adepti
S ẽ & illa distinctio qđ serpenti dr. qr t̾ram
manducabis: Adȩ autẽ intͥsticia inqͥt mandu¬
cessũ. & qͣndo t̾rã manducamꝰ in qͣdã malitu
nos habemꝰ ꝓcessum uitȩ huiꝰ. sic̃ habuit ꝙͦ. paulł
quidic̃. Uiuo aũ ĩa ñ ego. Hoc ẽ ñ ego qͥtrã ante
qͥuenit e cęlo: uiũ sapientia. uunt gr̾a: uiuit
iusticia. uiũ resurrectio. Deide considera

Expanded text:
nam secundum deum tristitia salutem operatur, saeculi autem tristinam secundum deum tristitia salutem operatur, saeculi autem tristitia mortem operatur. sed et de ueteri testamento accipe illos ad gratiam peruenisse qui contristabantur in operibus corporalibus, illos uero supplicio remansisse qui delectabantur huiusmodi operibus. denique Hebraei, qui ingemiscebant in laboribus Aegypti, iustorum gratiam consecuti sunt et quia panem in tristitia manducauerunt, esca donati sunt spiritali, Aegypdetestabili seruientes nullam ueniam sunt adepti. sed est et ilIa distinctio, quod serpenti dicitur quia terram manducabit, Adae autem incessum et quando terram manducamus, in quadam malitia nos habeamus processum vitae hujus, sicut habuit et Paulus qui dicit: uiuo autem iam non ego — hoc est non ego, qui terram ante qui uenit e caelo, uiuit sapientia, uiuit gratia, uiuit iustitia, uiuit resurrectio. deinde considera
Abbreviated transcription (Latin):
sententia. Seriptũ ẽ em̃. Maledicta terra in
oꝑib tuis: ĩ tristitia manducab̾ eã om̃s diesu
tȩ tuȩ. Uidetur certe similitudo quedã ẽc̃ sen¬
tentiȩ: s tam̃ ĩ ipsa similitudine magnadiscre¬
tio. Int̾ ẽ enĩ utrũ manducet aliquis t̾rã. sic̃
serpenti dictũ ẽ qr t̾rã manducabit: an uͦ sic̃
homini dictũ ẽ. in tͥsticia manducabit. Adie¬
tio enĩ ista. intristicia. discretionẽ fac̃. Discre
tio qͣm iuĩ habeat confidera. Bonũ ẽ mͥ ĩt̾sticra
magis t̾rã manducare. qͣm in delectatione: ho
ẽ ut᷑ in actu quodani & sensu corporis uidear con
nimias iniquitates: ñ suscipiunt peccati consa¬
entiã. At uͦ ille qͥait. castigo corpꝰ meũ. & serui¬
tuti redigo. contristat᷑ in nr̃oꝵ penitentia pec¬
catoꝵ. qr sua tanta delicta ñ habuit. ut in his
contristari deberet. Deniq & nob̾ suadet utile
O portet in qͥt uos contͥstari ĩpacientia scd̾m dm̃

Expanded text:
sententia. scriptum est enim: maledicta terra in sententia. scriptum est enim: maledicta terra in operibus tuis; in tristitia manducabis eam omnes imilitudo quaedam esse sententiae, sed tamen in ipsa similitudine magna discretio. interest enim utrum manducet aliquis terram sicut serpenti dictum est quia terram manducabit an uero sicut homini dictum est: in tristitia manducabis. adiectio enim ista in tristitia discretionem fam vim habeat, considera. Bonum est mihi in tristitia magis terram manducare, quam in delectatione, hoc est, ut in actu quodam et sensu corporis contristarinimias iniquitates non suscipiunt peccati conscientiam. At vero ille qui ait: Castigo corpus meum, et servituti redigo , contristatur in nostrorum poenitentia peccatorum; quia sua tanta delicta non habuit, ut in his contristari deberet. Denique et nobis suadet utilem m deum;
Abbreviated transcription (Latin):
dñi nr̃i iħu xꝑi. Pectore aũ & uentre ait repta¬
re serpentẽ: ñ tã ꝓpter corporis figuram. qͣm qr
ꝓpter t̾renas cogitationes. de illa cȩlesti benedic̃
tione sapsus ẽ. Pectꝰ enĩ frequent̾ recessus quidã
clinat cap̃. non int̾rã deicit. Sͦ si sapientia diabo¬
li feris in manissiis cõparat᷑. quib int̾ pedes pec
łsit: s iã homines. qͥ t̾rena sapiunt. nec int̃i¬
ore affectu erigunt᷑ ad cȩlum: utero uident᷑ rep¬
tare ꝑt̃ram .U tiq uentrẽ animȩ nr̃e ñ cor¬
ruptibilib scł̃i huiꝰ mplere debennᷤ : s magis
di u̾bo satiare. Dene gͥ dd ꝑsonã suscipiens ad
dic̃. humiliata ẽ ĩ pulu̾e̾ aĩa mea: adhesit in
t̾ra uent̃ m̃s. Adhesit enĩ dũ consig̃atur serpenti.
qͥ pascitur iniguitate t̃rena. Id̾oq nos apłs con¬
figurari dic̃ oportere xp̃o.: ut uirtꝰ xp̃i p̃tendat
in nobis. Quȩ sententia ñ putat᷑ ĩ serpentẽ gͣuis
cũ etiã adam qͥleuns peccauit. tali condepnat᷑

Expanded text:
i Jesu Christi. Pectore autem et ventre ait reptare serpentem, non tam propter corporis figuram, quam quod propter terrenas cogitationes de illa coelesti beatitudine sit lapsus. Pectus enim frequenter recessus quidam clinat caput, non in terram deicit. ergo si sapientia diaboli feris: inmanissimis conparatur, quibus intra pedes pectus sit, si etiam homines qui ten-ena sapiunt nec interiore affectu eriguntur ad caelum utero uidentur reptare per terram, utique uentrem animae nostrae non corruptibilibus saeculi huius implere, sed magns Adae dicit: humiliata est in puluere anima mea, adhaesitin terra uenter meus; adhaesit enim dum configuratur serpenti, qui pascitur iniquitate terrena. ideoque nos apostolus configurari dicit oportere Christo, ut uirtus Christi praetendat in nobis. quae sententia non putatur in serpentem grauis, cum etiam Adam, qui leuius peccauit, tali condemnatur
Abbreviated transcription (Latin):
aũ qm̃ sꝑalia iudaico ñ capiebat affectu.
ĩfra moralia se tenuit. ut diceret hȩc duo
queri. opera inagͦ : custodiam domus.
Et q̃miuis paradistis oꝑib inquid ruralib
non egeret: tam̃ qr pͥmus homo lex poste¬
ritatis fut᷑us erat. ido logitimi etiã inparadiso
spẽm suscepit laboris: ut nos ad oꝑationẽ
& custodiam debiti officii. & hereditarie suc¬
cessionis astringeret. Hȩc duo gͥ a te exigunt᷑.
siue moralit̾ siue spiritaliter. Nd&ĩa psalmꝰ
te ꝓpħicus docet. qr scriptum ẽ. Nisi dñs
edificauerit domũ: ĩuanum labiorauerunt
qͥ ȩdificant eam. Nisi dñs custodierit ciui¬
tatem: ĩ uanũ laborauer̃t qͥcustodui̾t eam
Uides illos laborare. qͥ ĩ oꝑis st̃ edificatiõisq
ꝓcessu: istos uͦ uigilare. qͥ ĩa custodiã oꝑis¬

Expanded text:
am spiritalia Iudaico non capiebat affectu, intra moralia se tenuit, ut diceret haec duo quaeri, opera in agro, custodiam domus. et quamuis paradisus operibus, inquit, ruralibus non egeret, tamen quia primus homo lex posteritatis futurus erat, ideo legitimi etiam in paradiso speciem suscepit laboris, ut nos ad operationem et custodiam debiti officii et hereditariae successionis munus adstringeret. haec duo ergo a te exiguntur siue moraliter siue spiritaliter. quod etiam psalmus te propheticus docet, quia scriptum est: nisi dominus aedificauerit domum, in uanum laborauerunt qui aedificant eam; nisi dominus custodierit ciuitatem, in uanum uigilauerunt qui custodiunt eam. uides illos laborare qui in operis sunt aedificationisque processu, istos uero uigilare qui iam custodiam
Abbreviated transcription (Latin):
ille poscebat. Et si unã sͥ cognouiss ẽẽ p̃reptã.
tam̃ ałiã postulabat dicens. Numqͥd una benedic¬
tio ł ẽ pater : ꝑ hanc gͥ seruitutẽ ille qͥꝑ gułã
pͥmicias suas ante uendiderat. &. studio uena¬
tionis agrestis. gr̃am benedictionis ainserat.
credidit se ipsũ fut᷑um c̾e̾ meliorẽ: si typun
xp̃i ueneraret᷑ in fr̃e. Hac enĩ serutute pollet
Quiuult inter uos primus ẽẽ: sit om̃iũ seruꝰ.
Deniq hanc seruitutẽ oꝑat᷑ baritas: quȩ spe
maior acfide õ. Uñ scriptũ ẽ. Puaritate̾ seruite

Expanded text:
ille poscebat. etsi unam sibi cognouisset esse praereptam, ille poscebat. etsi unam sibi cognouisset esse praereptam, tamen aliam postulabat dicens: numquid una. benedictio tibi est, pater? per hanc igitur seruitutem ille qui per gulam primitias suas ante uendiderat et studio uenationis agrestis gratiam benedictionis amiserat credidit se ipsum futurum esse meliorem, si typum Christi ueneraretur in fratre. hac enim seruitute pollet qui uult inter uos primus esse sit omnium seruus. denique hanc seruitutem operatur caritas, quae spe maior et fide est. un
Abbreviated transcription (Latin):
lignis habebat ad huc uirtutis escam: & ideo
d ix̃ peccatũ suum. & reputatũ ẽ ei adueniã.
Iustꝰ enim accusator ẽ sui. ĩ pͥncipio sermoniᷤ
Neq enim poterit qͥsꝙ iustificari a peccato nisi
fuerit peccatũ ante confessus. Uñ dñs ait. Nic iqͥd¬
iniqͥtatestuas. ut iustificeris S qr eua ipsa con¬
fessa delictũ ẽ: nntior sequit᷑ & ꝓfut᷑a illa sententia
quȩ condepnaret errorem. & u̾emã ñ negaret.
ut ad uirũ comiersa rediret. Primũ ne eam
facde delectaret errare: deinde ut sub fortiore
uase locata ñ tnsducet uirum: s magis uiricon
quȩ multo fit melior. q̃m scłi huius lib̾tas. Deniq:
seriptũ ẽ. Dñm đm tic̃ ad nabis: & ipsi soli seruies.
hec qͥ seruit᷑. ai donum ẽ. Deniq int̾ benedictiões
numerat᷑. huiꝰ seruitutis obsequium. Na & ysaãc
in loco benedictionis dedit eã esau filio suo. ut
seriuret iacob fr̃i suo. Demq benedictioem

Expanded text:
lignis habebat adhuc uirtutis escam et ideo lignis habebat adhuc uirtutis escam et ideo dixit peccatum suum, et reputatum est ei ad ueniam. iustus enim accusator est sui in principio sermonis; neque enim potest quisquam iustificari a peccato, nisi fuerit peccatum ante confessus. unde dominus ait: dic iniquitates tuas, ut iustificeris. : ergo quia Eua ipsa confessa est delictum, mitior sequitur et profutura sententia, quae condemnaret errorem et ueniam non negaret, ut ad uirum suum conuersa seruiret. primum ne eam facile delectaret errare, deinde ut sub fortiore uase locata non transduceret uirum, sed magis uiri conquae multo sit melior quam saeculi huius Hbei-tas. denique scriptum est: dominum deum tuum adorabis et ipsi soli seruies. haec igitur seruitus dei donum est. denique inter benedictiones numeratur huius seruitutis obsequium; nam et Isaac iii loco benedictionis eam dedit Esau filio suo, ut seruiret fratri suo. denique benedictionem
Abbreviated transcription (Latin):
me. & manducaui. Ueniabilis culpa: qͣm seqͥt᷑
ꝓfessio delictoꝵ: id̾o ñ desꝑata mulier quȩ
ñ reticuit do. s magis confessa peccatũ ẽ. q̃m
medicabilis secuta sententia ẽ. Bonũ ẽ con¬
dempnari ĩpeccato. & flagellari ĩdelicto:
ut cũ hominib flagellemur. Deniq caym
qr uoluit crim̃ negare. indignꝰ iudicatus ẽ
qͣ puniret᷑ ĩ peccato : s remissus ẽ sine p̾scͥp¬
to penȩ. Fortasse ñ tã maior erimine par
ricidii. illud enĩ cõmisit ĩfr̃em .qͣ. saclegii
qd̾ do credidit m̃tiendũ dicens. nescio. Nũqͥd
ego custos fr̃is mei sum : Et ideo accusatori
diabolo ens accusatio reseruata ẽ: ut cum
eiꝰ angłis flagellet᷑. qui cũ hominib noluit
Deniq de talib dictũ. Nonẽ declinato mor¬
us eoꝵ: & cum hominib ñflagellabuntur.
alia gͣ ratio mulieris. quȩ licẽt culpã pre¬
uaricationis inciderat᷑. tam̃ de paradysi

Expanded text:
me, et manducaui. ueniabilis culpa, quam sequitur me, et manducaui. ueniabilis culpa, quam sequitur professio delictorum. ideo non desperata mulier, quae non reticuit deo, sed magis confessa peccatum est, quam medicabilis secuta sententia est. bonum est condemnari in peccato et flagellari in delicto, ut cum hominibus flagellemur. denique Cain quia uoluit crimen negare indignus iudicatus est qui puniretur m peccato, sed remissus est sine praescripto poenae, fortasse non tam maiorricidii illud enim commisit in fratrem quam sacrilegii, quod Deo credidit mentiendum, dicens: Nescio; numquid ego custos fratris mei sum? Et ideo accusatori diabolo ejus accusatio reservata est, ut cum ejus angelis flagelletur, qui cum hominibus noluitdenique de talibus dictum: non est declinatio mortis eorum, et cum hominibus non flagellabuntur. alia ergo ratio mulieris, quae licet culpam praeuaricationis inciderat. tamen de paradisi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ putabamꝰ ẽẽ peccatũ. Certe. ñ ꝗͣsi pec¬
catũ. putabamꝰ e̾ẽ dapnãdum. Nãsi damp¬
naremꝰ: ñ admitteremꝰ. Ds autẽ om̃nĩ uidet
culpas. & om̃num delicta cognoscit: super
omnipũ amim̃a. suꝑ om̃iũ occulta oculos hahet.
Non int̃rogatio gͦ: s increpatio. Dȩ quib
inqd bonis. de q̃beatitudine. de qͣ gr̃a: inqͣm
miseriã recidisti. Dereliquisti uitã ȩt̾nam
& ad tumulatꝰ es morti. consepultus errori:
Ubi es. Illa tua bene sͥ conscia confidentia
timoris inte culpam fatet᷑: latebra. p̃uarica¬
nõem. Ubi gͦ es: Hoc ẽ ñ in qͦ loco quero.
s in quo statu. Quo te ꝑduxert̃ peccata tua:
ut fugias đm tuum. que ante querebas:
fortasse moueat qd̾ ante increpat᷑ adam: cũ
mulier ante gustauerit.S ap̃uaricatione
sexꝰ infirmior cępit. a uerecundia & excusa¬
tione fortior: ut femina causa errons fuerit.
uir pudoris. Et dix̃ mulier. serpens decepit

Expanded text:
rte non quasi pecrte non quasi peccatum putabamus esse damnandum; nam si damnaremus, non admitteremus. deus autem omnium uidet culpas et omnium delicta cognoscit; super omnium animam, super omnium occulta oculos habet. non interrogatio ergo est, sed increpatio. de quibus, inquit, bonis, de qua beatitudine, de qua gratia in quam miseriam recidisti? dereliquisti uitam aeternam et adtumulatus es morti, consepultus errori. ubi est illa tua bene sibi conscia confidentia? timor iste culpam fatetur, latebra praeuaricationem. ubi ergo es? hoc est non in quo loco quaero, sed in quo statu. quo te perduxerunt peccata tua, ut fugias deum tuum. quem ante quaerebas? fortasse moueat cur ante increpatur Adam, cum mulier ante gustauerit? sed a praeuaricatione sexus infirmior coeperit, a uerecundia et excusatione fortior, ut femina erroris causa fuerit, uir pudoris. Et dixit mulier: serpens decepit
Abbreviated transcription (Latin):
clarificabo. S iudei ñ audierunt. Deniq
dicebant. Tomtruũ factum ẽ. Illicgͦ
sic̃ supͣ habes. qr sentiebat᷑ de ambulansd̾s
qui ñ de ambulabat: fic audiebat᷑ loqͦns
d̾s. qui ñ loquebatur. S quid loquatur
consideremus. Adam ubi es: Ad huc inhis
remedium sc̃itatis ẽ : qr audiunt di u̾bum
Deniq udei. qͥ sibi clausert̃ aures ne
audirent: hodieq ñ merent᷑ audire.
Deniq habent reme dñi : qͥse abscondert̃.
Nam qͥ abscondit᷑ erubescit: qui erubeseit
comu̾titur : sic̃ scriptum ẽ. Confundant᷑
& conu̾tant᷑ om̃s ualde uelociter. Demde
hoc ipsum qd̾ uocat. indiciũ sanatͣ est.
qr dominꝰ quos miserat᷑. & uocat. Dicendo
aũ uͥes: non locũ querit. qͥnouit arcai
Neq enim d̾s clausos oculos habebat:
ut non uderet latentem. Deniq ido
dix̃. Factꝰ ẽ adam unꝰ ex nobis. qr aꝑuit
oculos. Et hic quide aꝑuit oculos ũt cul¬
pã suam in deret: qũa uitare ñ potuit.
Magisenĩ post qͣm peccam̃. nescio quo¬

Expanded text:
unt. denique dicebant: tonitruum factum est. illic ergo sicut supra habes quia sentiebatur deambulans deus qui non deambulabat, sic audiebatur loquens deus qui non loquebatur. sed quid loquatur consideremus: Adam ubi es? adhuc in his remedium sanitatis est qui audiunt dei uerbum. denique Iudaei, qui sibi clauserunt aures ne audirent, hodieque non merentur audire. deinde habent remedium qui se absconderunt. nam qui absconditur erubescit, qui erubescit conuertitur, sicut scriptum est: confundantur et conuertantur omnes ualde uelociter. deinde hoc ipsum quod uocat indicium sanaturi est, quia dominus quos miseratur et uocat. dicendo autem: ubi es? non locum quaerit qui nouit arcanum; neque enim deus clausos oculos habebat, ut non uideret latentem. denique ideo dixit: factus est Adam unus ex nobis, quia aperuit oculos. et hic quidem aperuit oculos, ut culpam suam uideret, quam uitare non potuit; magis enim postquam peccauimus, nescio quo
Abbreviated transcription (Latin):
lege peccati: nec de conscientia sua p̃sũpsit.s.
ꝑxꝑi gr̃am confidit se a mortis corpore liam¬
dũ: & tu queq̃m opinaris scientẽ ñ posẽ pa¬
care: Paulus dic̃. ñ enĩ qd̾ uolo faciobonum.
s. qd̾ nolo malum hoc ago: & tu arbitris hõl
ꝓde̾e scientiã. quȩ delicti augeat inudiam:
Esto tam̃. ut ꝑfectꝰ peccare ũ possit. hn adam
ds om̃is homines p̃uidebat: & ido ꝓmiscuo
generi humano ñ conueniebat hab̾e scien¬
tiã bom & mali: qͣm ꝑcarnis uicia ut ut opo¬
tebat exercere ñ pot̾at. Discamꝰ gͥ tẽptania
diaboli. plena ẽẽ mendacii. Uix emim um̃
uerũ uidetur. ex his quȩ pollicitꝰ ẽ. reliq̃
fabsa composuit. Sic enĩ habes. Et dixt
serpens mulieri. Non morte morienin
Ecce unũ falsum. Nã morte mortuus ẽ hono
qͥ secutꝰ ẽ ꝓmissa serpentis. Demde addidit
un solum uerũ: qr infra habes. qͥa nan¬
ducauer̃t̃ ambo. & aperti sunt oculi cor

Expanded text:
lege peccati, nec de conscientia sua praesumit, selege peccati, nec de conscientia sua praesumit, sed per Christi gratiam confidit se a mortis corpore liberandum : et tu quemquam opinaris scientem non posse peccare? Paulus dicit: non enim quod uolo facio bonum, sed quod nolo malum hoc ago: et tu arbitraris homini prodesse scientiam,  ut perfectus peccare non possit: in Adam deus omnes homines praeuidebat et ideo promisce generi non conueniebat humano habere scientiam boni et mali, quam per carnis uitia ut oportebat exercere non poterat. discamus igitur temptamenta diaboli plena esse mendacii; uix enim unum uerum uidetur ex iis quae pollicitus est, reliqua falsa conposuit. sic enim habes: et dixit serpens mulieri: non morte moriemini. ecce unum falsum; nam morte mortuus est homo, qui secutus est promissa serpentis. deinde addidit: solum uerum, quia infra habes quia manducauerunt ambo et aperti sunt oculi eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
mali. Neq em̃ ociose dictũ ẽ: ñ ꝯuersi
fueritis & efficiammi sic̃ puer iste. ñ iit̾bitis¬
led̾icit: cũ ꝑcutitur ñreꝑcutit. ambitio
& rapiarũ tẽptamenta ñ nouit. łgo ueras
puto: qd̾ ne cum aliis qͥdẽ fructib lignĩ en¬
dũ ẽc̃ p̃ceꝑit. Nam & sibona scientia ꝑfces
inperfecto tamen inutilis ẽ. Inꝑfectũ aism
om̃eni hominẽ dicere : cum ipse paulis. ꝗs
in ꝑfectꝰ dicat. Non qͦiam acceꝑimꝰ: aut iã per
sect sim. Sequor autẽ.: si comp̃henda. Et o
inꝑfectis dic̃ dñs. Nolite iudicare: ut ñ usdi¬
cemnni. G̃ inꝑfecto. inutilis scientia:. Denia
pecem nesciebam: nͥlex dicẽt. ñ concupiscos.
& infra. Sine lege enin: peccatum mortiũe.
Quid emĩ mͥ ꝓderat scire: qđ uitare ñ potatꝰ
Quid mͥ ꝓderat scire: qđ lex carius meȩ ĩpuguos¬
Inpugnat᷑ paulus. & uidet legẽ carnis suę n¬
pugnantẽ legi mentis suȩ. & capturarise in

Expanded text:
mali. neque enim otiose dictum est: nisi conuersi mali. neque enim otiose dictum est: nisi conuersi fueritis et efficiamini sicut puer iste, non intremaledicit: cum percutitur non repercutit: ambitionum et rapinarum tentamenta non novit. 60. Unde verius puto, quod ne cum aliis quidem fructibus lignum edendum esse praeceperit. Nam etsi bona scientia perfecto, imperfecto tamen inutilis est. Imperfectum ausim omnem hominem dicere, quando ipse Paulus quasi imperfectus dicat: Non quoniam a sequor autem si comprehendam . Et ideo imperfectis dicit Dominus: Nolite judicare, ut non judicemini . Ergo imperfecto inutilis scientia. Denique, peccatum nesciebam, nisi lex diceret: Non concupisces . Et infra: Sine lege enim peccatum mortuum est . Quid enim mihi proderat scire quod vitare non poteram? Quid mihi proderat scire qinpugnatur Paulus et uidet legem carnis suae repugnantem legi mentis suae et captiuari se in
Abbreviated transcription (Latin):
siqͥs uitȩ semꝑ intendat. si qͥs cet̾a uirtu¬
tũ genera conse q̃tar: neqͣqͣm inutilis
estimat᷑. Hac gͥ ratiõe pleriq putauert̃.
posse etiam illud ĩtelligi: ut udeat᷑ ds
tant dictũ. qr ait ds ad adam. Qins tibi
p̃ceperã tibi ab hoc solo ne manducareᷤ
manducasti : Qd uideretit dare aliquẽ
int̃p̃tandi locum: nͥ mulier ĩ suꝑioribus
dicente serpente. qͥdutiq dix̃ d̾s needatiᷤ
ab om̃i ligno qd̾ẽ in paradyso respondiss¬
de ligno qd̃ ẽ in medio paradysi aix̃ ds
ñ manducatis ex eo. In quo qͣmuis mulieris
p̃uaricat᷑e fides uideat᷑ infirmior : tam̃
ñ om̃ib adã spoliabo uirtutib ut uidat᷑
in paradyso nullam assecutꝰ ẽẽ uirtuit̃.
nchil de ceteris gustasse lignis: priusq
culpã incidisse. qͣm fructꝰ ẽẽ aliquos econ¬
secutum. Non spoliabo gͦ adã. ne gemis
humanum om̃e dispoliem: qd̾ innocens ẽ
anteq̃m sensũ accipiat scientiȩ ħoni &

Expanded text:
si quis uitae semper intendat, si quis cetera uirtusi quis uitae semper intendat, si quis cetera uirtutum genera consequatur, nequaquam inutilis aestimatur. hac igitur ratione plerique putauerant posse etiam illud intellegi, ut uideatur deus tant dictum. quia ait deus ad Adam: quis tibi praeceperam tibi, ab hoc solo ne manducares, manducasti? quod uideretur dare aliquem interpretandi locum, nisi mulier in superioribus dicente serpente: quid utique dixit deus, ne edatis ab omni ligno quod est in paradiso? respondisset: quod est in medio paradisi, dixit deus: non manducabitis ex eo. in quo quamuis mulieris praeuaricaturae fides uideatur infirmior, tamen non omnibus Adam spoliabo uirtutibus, ut uideatur in paradiso nullam adsecutus fuisse uirtutem, nihil de ceteris gustauisse lignis priusque culpam incidisse quam fructus esse aliquos consecutus. non spoliabo ergo Adam, ne genus humanum omne dispoliem, quod innocens est, antequam sensum accipiat scientiae boni et
Abbreviated transcription (Latin):
liꝗt᷑ possunt ĩuestigare nat̾am. Certe
illi infirmi. id lignũ in qͦscientiã mali
ẽẽ cognouerant. añ queadmodũ tangerent
debuerant ꝑscrutari. Nam & mali sepe
potest nobis ꝓdẽẽ cognitio: Et ideo
diaboli fraudes. uł in hac legimꝰ lectione. uł
in ꝓpħia: ut discamus qũeadmodum fraudes
eius cauere possimꝰ. Cognoscenda st̃ enim
tẽptamenta eiꝰ: ñ ut sequamur. s ut doch
instructiq caueamus. St̃ hoc loco quidu¬
bitatiõem habeant. utrum ex om̃i ligno ia
dixerit ds c̾e̾ gustandũ. ut cum de omni
ligno. ita de scientiȩ bom & mali gustaret᷑:
an uͦ de om̃i ligno gustandum. Qui ne id
quidem putant ĩitilis ce̾ ratiõis: qd̾ ꝗͣ uis
naxia esca huiꝰ ligni fuerit. tam̃ si cũ
ceteris ederet᷑ noxia e̾e̾ non posset.: qnqͥd̾e
antidotum tẏriacum. de corpore serpen¬
miscet᷑ aliis. sanitati ẽ & saluti. Scientia
quoq & mali. siquis sapientiam habeat.

Expanded text:
legunt possunt inuestigare naturam. certe legunt possunt inuestigare naturam. certe illi infirmi id lignum, in quo scientiam mali esse cognouerant, ante quemadmodum tangerent, debuerant perscrutari. nam et mali saepe nobis potest prodesse cognitio. et ideo diaboli fraudes uel in hac legimus lectione uel prophetia, ut discamus quemadmodum artes eius cauere possimus; cognoscenda sunt enim temptamenta eius non ut sequamur, sed ut docti instructique caueamus. Sunt hoc loco qui dubitationem habeant utrum ex omni ligno ita dixerit deus esse gustandum, ut cum de omni ligno ita de scientiae boni et mali ligno gustaretur, an uero de omni ligno gustquidem putant inutilis esse rationis quod, quamuis noxia esca huius ligni fuerit, tamen si cum ceteris ederetur, noxia esse non posset, quandoquidem antidotum theriacum de corpore serpenmiscetur aliis, sanitati est et saluti. scientia quoque boni et mali, si quis sapientiam habeat,
Abbreviated transcription (Latin):
secum: ut rationẽ dictoꝵ p ossit adu̾tere
Ducit᷑ qͣdam magistroꝵ auctoritate:
s ꝓfuss ei ñ quesisse qͣm talem inuenisse
doctorem. S etiam gentilis siquis scͥpt᷑as
accipiat. legit ocłm ꝓ oculo. dentẽ. ꝓ dente:
legit etiam si scandalirauerit te dextera
tua. abscide illam. Non intelligit sensum:
ñ aduertit dium ar chana sermonis. penis
labit᷑ quam si ñ legiss Et ido docuit. quẽ¬
admodum d̾i u̾bum ĩuestigare deberent.
ñ ꝓfunctorie. ñ in ꝓuide.: s diligent̃ atq sol¬
licite. Qd erat inquid ab micio. qd̾ audiumm
nr̃ȩ ꝑserutate sunt de uerbo uite: & indimꝰ
& testamur: & annuntiamꝰ uobis. Uides qđ̃
ante manib quibusdam ꝑscrutatꝰ sit dei
u̾bum: & postea admntiauerit: Et ido
nichil ada & euam fortasse nocuiss u̾bum.
si ꝑt̾ctantib diligent̃. m̃tis quibusd̾a manib
an tetigissent. Infirmi enĩ ꝑt̾ctando. &
diligentius reqͥrendo: unĩcutꝰq ꝗͣ ñ intel¬

Expanded text:
ut rationem dictorum possit aduertere. ducitur quadam magistrorum auctoritate, et profuisset ei non quaesisse quam talem inuenisse doctorem. sed etiam gentilis si quis scripturas accipiat, legit: oculum pro oculo, dentem pro dente, legit etiam: si scandalizauerit te dextera tua, abscide illam: non intellegit sensum, non aduertit diuini sermonis arcana, peius labitur quam si non legisset. et ideo docuit quemadmodum dei uerbum inuestigare deberent, non perfunctorie, non inprouide, sed diligenter atque sollicite. quod erat inquit ab initio, quod audiuimus nostrae perscrutatae sunt de uerbo uitae: et uidimus et testamur et adnuntiamus uobis. uides quod ante manibus quibusdam perscrutatus sit dei uerbum et postea adnuntiauerit. et ideo nihil Adam et Euam fortasse nocuisset uerbum, si pertractantibus diligenter mentis quibusdam manibus ante tetigissent; infirmi enim pertractando et diligentius requirendo uniuscuiusque quam non intel
Abbreviated transcription (Latin):
erroris oidinẽ. dampnatiõis qͦq ordo seruãt᷑ est.
Dele ctatio eiĩ sensũ. sensus autẽ mñtẽ captiuare con¬
sueuit. Ut scias autẽ qr serpens typus ẽ delectatiõis.
dãpnatiõem eiꝰ aduerte. Sup̃ pectꝰ inqͥt tuũ: & in
utero tuo ambulabis. Qui st̃ aũ qui ĩutero suo am¬
bulant. nͥ qͥuent᷑ ꝙ gulȩ uiuunt. qͦꝵ d̾s uent̃. &.
gła ĩpudendiseoꝵ qͥ terrena sapiunt: & cibo one¬
rati ad t̾rena curuantur : Bene gͦ delecꝰtatiõiait.
quȩ cibis intritã t̾ram uidet᷑ man ducare. supͣ
pectꝰ tuũ & inutero tuo ambulabis: & t̾rã m¬
anducabis om̃ib dieb uitȩ tuȩ. Colligenda ẽ oĩs
excusatio diaboli. ne forte maliciȩ suȩ aliqͥd poss
obtend̾e. ut dicat ĩiguitatẽ suã ex condempnati¬
õẽ uenisse: & ad nocendũ hominib ꝑtinaciter

Expanded text:
erroris ordinem damnationis quoque ordo seruatus est; erroris ordinem damnationis quoque ordo seruatus est; delectatio enim sensum, sensus autem mentem captiuam facere consueuit. ut scias autem quia serpens typus est delectationis, damnationem eius aduerte. supra pectus inquit tuum et in utero tuo ambulabis. qui sunt qui in utero suo ambulant nisi qui uentri et gulae uiuunt, quorum deus uenter et gloria in pudendis eorum, qui terrena sapiunt et cibo onerati ad terrena curuantur? belle ergo delectationi ait, quae cibis intenta terram uidetur manducare: supra pectus tuum et in utero tuo ambulabis et terram manducabis omnibus diebus uitae tuae. tollenda est omnis excusatio diaboli, ne forte malitiae suae aliquid possit optendere, ut dicat iniquitatem suam ei condemnatione uenisse et ideo ad nocen
Abbreviated transcription (Latin):
fuit᷑. s salua erit ꝑ filioꝵ generatiõem. si per¬
castitate. Preuaricata utiq in patrib generatio
hõium. fit salua ꝑfilios: ut qd̾ inuideis offenderat
ĩ xꝑiana posteritate corrigeret. Serpens inqͥt
suasit. Et hoc ueniabile d̾o insum ẽ: eo qd̾ noss
multas ad decipiendum uias e̾e serpentis: qr t̃ns¬
figuratur ĩ angłm lucis. & ministri eiꝰ sic̃ ministri
iusticiȩ. St̃ falsa imponentis reb singłis nomina
ut temeritatẽ dicat e̾ẽ uirtutẽ: & auariciȩ nom̃
imponat industriȩ. Serpens enĩ mulierẽ decep̃
iurũ mulier ad p̃uaricatiõem deueritate dedux̃
Serpentis tẏpũ accipit delectatio corporalis.
mulier sẏmbolũ ẽ sensus nr̃i: uir mentis. De¬
lectatio itaq sensũ mouet: sensus menti tnsfiudit
qͣm acceꝑit passiõem. Delectatio gͥ pͥma ẽ origo
peccati Ideoq ñ mireris cur añ serpens dãp̃¬
net᷑ iudicio di : scdo mulior: tercio uir. Sed̾m

Expanded text:
fuit, sed salua erit per filiorum generationem icastitate, praeuaricata utique in patribus generatio hominum salua per filios, ut quod m Iudaeis offenderat in Christiana posteritate corrigeret Serpens inquit suasit, et hoc ueniabile deo uisum est eo quod nosset multas ad decipiendum uias esse serpentis, quia transfiguratur in angelum lucis et ministri eius sicut ministri iustitiae sunt falsa inponentis rebus singulis nomina, ut temeritatem dicat esse uirtutem et auaritiae nomen inponat industriae. serpens enim mulierem decepit. uirum mulier ad praeuaricationem de ueritate deduxit. serpentis typum accepit delectatio corporalis. mulier symbolum sensus est nostri, uir mentis. delectatio itaque sensum mouet, sensus menti transfundit quam acceperit passionem. delectatio igitur prima est origo peccati, ideoque non mireris cur ante serpens damnetur iudicio dei, secundo mulier, tertio uir. secundum
Abbreviated transcription (Latin):
entiam. Et si intelligas illa quȩ st̃ amara ꝓdẽe̾.
indues tolerantiam: ne offendat amaritudo te
repentina. &. incipias reicere ꝓfut᷑am: Pdest
gͦ ante cognoscere: ut ex eo qd̾ cognoueris
ꝓfut᷑um. nec amara fastidias. S hȩc minus
nocere posst̃: illud qd̾ magis nͥ ꝓuideatur
nocere possit aduerte. Gentił qͥdam ẽ. ad
fid̾e tendit cathecumimis: & uult maiorẽ
discat ab arrio. discat asabellio: tdat se
huĩmo di magistris. quoꝵ quedam eum aue
toritas tͣhat : & inductꝰ q̃dam magistroꝵ
p̃sumptione. teneris sensibus inp̃ssa di¬
iudicare ñ nouerit. Prius gͥ oculis m̃tis
perspitiat quem seg̃tur. Uideat ubi tutasit:
tangat deniq diuinarum uicalia lectiõum:
ut nullo pͣuo offendat᷑ interp̃te. Legit
illi sabellius ego inpatre & pater in me.

Expanded text:
entiam et si intellegas illa quae sunt amara prodesse, entiam et si intellegas illa quae sunt amara prodesse, indues tolerantiam, ne offendat amaritudo te repentina et incipias reicere profutura. prodest ergo ante cognoscere, ut ex eo quod cognoueris profuturum nec amara fastidias. sed haec minus nocere possunt, illud quod magis, nisi prouideatur, nocere possit aduerte. gentilis quidam est, ad fidem tendit: catechumenus est, uult maiorem discat ab Ario, discat a Sabellio, tradat se huiusmodi magistris, quorum quaedam eum trahat auctoritas. et inductus quadam magistrorum praesumptione teneris sensibus inpressa diiudicare non nouerit. prius igitur oculis mentis perspiciat quid sequatur, uideat ubi uita sit, tangat denique diuinarum uitalia lectionum, ut nullo prauo offendatur interprete. legit illi Sabellius: ego in patre et pater in me
Abbreviated transcription (Latin):
deatur. Nam reuera si bonum ẽ. neq tan¬
getis ex eo: ad cautiõem ꝓficiebat. Curds
hoc minime ĩtdixerit: inmo ñ ĩt̃dicen¬
do ꝑmisisse uideatur. Itaq utrumq qͤ¬
rendum: qͣ ratione nec ꝑmiserit nec int̾¬
dixerit. S t̃ enim qͥdicant. Qua ratione
qđ fecit edi ñiussit & tangi: Uerũ cum
in eo ligno audieris nat᷑am fuisse sciente
boni & mali: potest estimari qr noluit te
malum tangere. Satis ẽ nobis uidere sa¬
thanan. sicut fulgur de cęlo cadentem: scd̾m
uocem dm̃: & datum ĩ escam. ñ luminis. s noc¬
tis & tenebiarum filiis: qr scriptum ẽ. Dedit
eum inescam populis ȩthiopũ. Hoc gͥ de eo
dictum ẽ: qđ ñ mandauerit tangi. Qd̾ aũ
ñ ꝓhibuerit: quid intelligam accipe. St̃
multa quȩ noceant: si ante uoluerimus hau¬
rire. q̃m quȩ sunit illa cognosc̾e. Nam & de
cibi & potus plerũq usu uenit. quippe si
id qd̾ amarum ẽ ante cognoscas: indues paci¬

Expanded text:
deatur. Nam re vera si bonum est: Neque tandeatur. Nam re vera si bonum est: Neque tangetis ex eo, et ad cautionem proficiebat, cur Deus hoc minime interdixerit, immo non interdicendo permisisse videatur? Itaque utrumque quaerendum, qua ratione nec permiserit, nec interdixerit. Sunt enim qui dicant, Qua ratione quod fecit videri, non jussit et tangi? Verum cum in eo ligno audieris naturam fuisse scientiae boni et mali, potest aestimari quia noluit te malum tangere. Satis est enim nobis videre Satanam sicut fulgur de coelo cadentem, secundum uocem domini et dantem escam non luminis, sed noctis et tenebrarum filiis, quia scriptum est: dedit eum in escam populis Aethiopum. hoc igitur de eo dictum est quod non mandauerit tangi; quod autem non prohibuerit, quid intellegam accipe. sunt multa quae noceant, si ante uoluerimus haurire quam quae sint illa cognoscere. nam et de cibis et potu plerumque usu uenit, quippe si id quod amarum est ante cognoscas, indues pati
Abbreviated transcription (Latin):
adiciet ĩ illum d̾s plagas quȩ scripte st in
libro isto : & qͥdempserit de u̾bis hi pro¬
pħiȩ huius delebit illius partẽ d̾s deli¬
bro uitȩ: qͣntũ nicħ dinis mandatĩ
detͣhendum : Hinc gͦ cepit p̃uaricatio
pͥma e̾ẽ mandati. Et̃ pleriq putant ñ
mulieris hoc ucuim ẽẽ. s ade fuisse:
ita adam dixisse mulieri ut eã faceret
ad mulier̾e seriem tͣnsisse mandati
Uidero tam̃ qͥd alii sentiant : mͥ tam̃ i¬
det᷑ a muliere cepisse uicium. ĩ choli
mendacini. Nam & si de duob uideatur ĩ¬
certum: tñ sexus ꝓdit qͥ prius potuerit er¬
rare. Adde qi p̃ iudicio illa constringitur:
cuiꝰ & postea prior error inuentus ẽ. Uiro
enĩ mnulier: ñ mulieri uir auctor erroris ẽ.
Uñ & paulus ait. Adam inqͥd ñ ẽ deceptis:
mlier aũ decepta in p̃uaricatiõe fuit.
Ise uideamꝰ. utrũ p̃t̃ adiectiõem quȩ man
dato ẽ applicata. qd̾ additũ ẽ. obfuisse ui¬

Expanded text:
adiciet in illum deus plagas, quae scriptae sunt in adiciet in illum deus plagas, quae scriptae sunt in libro isto, et qui dempserit de uerbis his prophetiae huius, delebit deus partem illius de libro uitae, quanto nihil diuinis mandatis est detrahendum! hinc ergo coepit praeuaricatio prima esse mandati. et plerique putant non mulieris hoc uitium esse, sed Adae fuisse. ita Adam dixisse mulieri, dum eam uelletad mulierem seriem transisse mandati. uidero tamen quid alii sentiant; mihi tamen uidetur a muliere coepisse uitium, inchoasse mendacium. nam etsi de duobus uideatur incertum, tamen sexus prodit qui prius potuerit errare. adde quia praeiudicio illa constringitur, cuius et postea prior error inuentus est. uiro enim mulier, non mulieri uir auctor erroris est. unde et Paulus ait: Adam inquit non est deceptus, mulier autem seducta in praeuaricatione fuit. Nunc uideamus utrum praeter adiectionem, qdato est applicata, quod additum est obfuisse vi
Abbreviated transcription (Latin):
Et enĩ q̃ntũ p̃sens lectio docet: discimꝰ me
uł cautionis gr̃a iungere uos deb̾e mandi¬
to. Si qͥd̾ẽ uł addas uł det̾as: p̃uaricatio
qͣda uidet᷑ c̾e̾ mandati. Pura eium & simpl
mandati forma seruanda : uł testimonn
series intimanda ẽ. Plerumq testis dñ
aliqͥd ad seriem gestoꝵ ex suo adicit. torã
testimonii fide̾ partis m̃datio decolorat.
Nlichil gͥ. uł qd̾ bonum uidet᷑ addenduẽ
Namq hic qͥd offensionis habet prima
speciȩ. ꝗ d̾ addidit mulier: neq tangeiꝰ
ex eo quicꝗ̃ : Tangetis enĩ ds̃ ñ dixerat.
s ñ edetis. S tñ lapsus incipit e̾t̾ pͥncipñ
Ia quȩ addidit. uł suꝑfluũ addidit. uł
addendo de ꝓpͥo. semiplenum ĩtellexito
ẽẽ mandatum. Docet gͥ nos p̃sentis serie
lectionis. neq detͣhere aliqͥd diumnis deber
mandatis: neq addẽ. Nãsi ioħs hoc udicaũ
de suis scriptis. siqͥs apposuerit inqͥd ad hȩc

Expanded text:
etenim quantum praesens lectio docet. discimus nihil etenim quantum praesens lectio docet. discimus nihil uel cautionis gratia iungere nos debere mandato. si quid enim uel addas uel detrahas, praeuaricatio quaedam uidetur esse mandati. pura enim et simplex mandati forma seruanda uel testimoni series intimanda est. plerumque testis dum aliquid ad seriem gestorum ex suo adicit, totam testimonii fidem partis mendacio decolorat. nihil igitur uel quod bonum uidetur addendum est. namque hic quid offensionis habet prima specie quod addidit mulier: neque tangetis ex eo quicquam? — tangetis enim deus non dixerat, sed non edetis — sed tamen lapsus incipit esse principium. nam quae addidit uel superfluum addidit uel addendo de proprio semiplenum intellexit dei esse mandatum. docet igitur nos praesentis series lectionis neque detrahere aliquid diuinis debere mandatis neque addere. nam si Iohannes hoc micam ae suis scriptis: si quis adposuerit inquit ad haec,
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sutiam. Simulaũ se u̾ba di dicere: & ꝓ¬
pͥos intex̃ doloᷤ. Cũ enĩ dixiss d̾s ex om̃s
ligno qd̾ ẽ ĩparadyso edetis ad escam: de
ligno aũ qd̾ ẽ scientic bon & mali nedats.
q̃ die aũ manducabitis morte moriemini:
serpens qͣsi int̾rogans mulierem. cũ dixiss
d̾s. ex om̃i ligno qd̾ ẽ in paradyso eactis.
de ligno aũ uno ñ edetis : inseruit m̃da¬
ciũ ut dic̾e̾t. ab om̃i ligno ñ edetis: cum
uno tantũ ligno scientiȩ boni & mali.
p̃ ceꝑit d̾s ñet̾ gustandũ. Qua ratiõe añ
fefellerit nichil mirum : qr his qͥ aliqͤm
circũscrib̾e conant᷑. consuetudo ẽ falłe.
Non ẽ gͥ ĩtrogatio ociosa serpentis.
S ut scias in mandato nullũ uicium
e̾e̾ potuisse: respondit mulier & ait.
Re õi ligno paradisi mandueabimos.
de fructu aũ lign qđ ẽ in medio paradysi
dix̃ d̾s ñ manducabitis exeo. neq tangeas
ab eo. ne morte moriamini. In mandato qͥd
nullum uiciũ ẽ: s in relatione mandat.

Expanded text:
imulat se verba Dei dicere, et proprios intexit dolos. Cum enim dixisset Deus: Ex omni ligno quod est in paradiso edetis ad escam: de ligno autem quod est scientiae boni et mali non edetis, qua die autem manducabitis ex eo, morte moriemini ; serpens quasi interrogans mulierem, cum dixisset Deus: Ex omni ligno quod est in paradiso edetis: de ligno autem uno non edetis, inseruit mendacium, ut diceret: Ab omni ligno non edetis: cum de uno tantum ligno scientiae boni et mali praeceperit Deus non esse gustandum. Qua ratione autem fefellecircumscribere conantur, consuetudo est fallere. Non est igitur interrogatio otiosa serpentis. Sed ut scias in mandato nullum vitium esse potuisse, respondit mulier, ut habes: Ex omni ligno paradisi manducabimus: de fructu autem ligni quod est in medio paradiso dixit deus: non manducabitis ex eo neque tangetis ab eo, ne morte moriamini. in mandato quidem nullum uitium est, sed in relatione mandati.
Abbreviated transcription (Latin):
& suȩ naturȩ unitatisq similitudinẽ. in nos
gr̾ȩ adoptiõe tͣnfudit dicens. Pat̾. sic̃ ego &
tu unum sumꝰ. ita & isti in nobis unum sint.
Ergo ubibonũ p̃cipit. tanꝗ̃ ad unũ p̾cipit:
dicens edes Unitas enĩ : p̃uaricari ñ potest.
Ubi uͦ de ligno scientiȩ boni & mali dic̃ ñ c̾ẽ
gustandum: qͣsi ad plures dic̃ ñ edetis. Qđ
enĩ ꝓhibitoriũ ẽ: tanꝗ̃m plurib imꝑantur.
Ego tñ aliud puto: & qͥd fut᷑um sit ĩ ipso iam
di sermone reꝑio. De om̃i ligno gustandum
adȩ soli p̃cep̃: quẽ seruaturum sciebat. De lig¬
no aũ scientiç boni & mali ñ c̾e̾ gustandũ :¬
t̃a ñ singularit̾. s pluralit̾ dic̃. S ciebat enĩ

Expanded text:
litudinem in nos gratiae adoptione transfudit dicens: pater, sicut ego et tu unum sumus, ita et isti in nobis unum sint. ergo ubi bonum praecipit, tamquam ad unum praecipit dicens: edes; unitas enim praeuaricari non potest. ubi uero de ligno scientiae boni et mali dicit non esse gustandum, quasi ad plures dicit: non edetis; quod enim prohibitorium est tamquam pluribus imperatur. ego tamen aliud puto et quid futurum sit in ipso. iam dei sermone repperio. de omni ligno gustandum Adae soli praecepit, quem seruaturum sciebat, de ligno autem scientiae boni et mali non esse gustandum iam non singulariter, sed pluraliter dicit; sciebat e
Abbreviated transcription (Latin):
uidemͣ ad quendam sominũ istiꝰ mundi. &
paulisꝑ obaoimire diumis. dũ ĩscłarib mũ¬
dainsq reqͥescimus: Ueniq postea ꝗ̃ sopo
rẽ inqͥd ĩmisit ĩ ada & dormiuit: tc̃ edificaũ
dñs ds costã q̃m sumpsit deadam ĩmulier̾ẽ.
B ene edificaũ dix̃ cũ de mulieris creatione lo¬
quebat᷑.: qr ĩ uiro & muliere domꝰ uidet᷑ q̃dam
plena e̾e̾ perfectio. Qui sine uxore ẽ: qͣsi
sine domo sit sic habet᷑. Sic̃ enĩuir publicis
officus: ita mulier domesticis ministeriis ha¬
bilior estimat᷑. Considera qr ex corpore costã
sũpsit. ñ ex aninia portiõem: ħ ẽ

Expanded text:
uidemur ad quendam somnum istius mundi et uidemur ad quendam somnum istius mundi et paulisper obdormire diuinis, dum in saecularibus mundanisque requiescimus? denique postearem immisit in Adam, et dormivit, tunc aedificavit Dominus Deus costam quam sumpsit de Adam in mulierem. Bene, aedificavit, dixit, ubi de mulieris creatione loquebatur, quia in viro et muliere domus videtur quaedam plena esse perfectio. Qui sine uxore est, quasi sine domo sit, sic habetur. Sicut enim vir publicis officiis, ita mulier domesticis ministeriis habilior aestimatur. Considera quia ex corpore costam sumpsit, non ex anima portionem; hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cȩli adadam adduxerit d̾s : Prant enim
peccora: scdđ̾m genꝰ suum. Deniq habes ĩfra.
qr inposuit adã noĩa oĩb peccorib & om̃ib
bestiis agͥ. Adȩ aũ nẽ inuentꝰ adiutor sumliᷤ
illi. Quȩ qͥ absolutio ẽ. nͥqr indomite bestiȩ
& uolatilia cęli ditina potestate ad hominẽ
deducunt᷑. De pecorib aũ domitis congre-¬
gandis: & homo habuit potestatẽ. Itaq
illud diuinȩ oꝑationis fuerit. hoc humanȩ
diligentiȩ. Simul accipe. qͣcausa om̃ia
deducta sint ad adã: Ut ĩom̃ib uideret ex
utͦq sexu substanciã coustare nat᷑ȩ. id est
ex masculo & femina. & ipse usu exẽploq
cognosc̾et. necessariũ sͥ consortium mulieris
adiectũ. Et immisit inqͥd d̾s soporẽ ĩ adam
& obdormiuit. Qͥs ẽ iste sopor. nͥ quia
paulisꝑ ad comugium copulandũ dum
intendimꝰ animũ. ueluti intentos oculoᷤᷤ
ad dei regnum. inclinare ate. inflectere.

Expanded text:
caeli ad Adam adduxerit deus? erant enim caeli ad Adam adduxerit deus? erant enim pecora secundum suum genus. denique habes infra quia inposuit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus bestiisilli. quae igitur absolutio est nisi quia indomitae bestiae et uolatilia caeli diuina potestate ad hominem deducuntur? de pecoribus autem domitis congregandis et homo habuit potestatem. itaque illud diuinae operationis fuerit, hoc humanae diligentiae. simul accipe qua causa omnia deducta sint ad Adam, ut in omnibus uideret ex utroque sexu substantiam constare naturae, id est ex masculo et femina et ipse usu exemploque cognosceret necessarium sibi consortium mulieris adiectum. Et inmisit inquit deus soporem in Adam, et obdormiuit. quis est iste sopor nisi quia paulisper, ad coniugium copulandum cum intendimus animum, ueluti intentos oculos ad dei regnum inclinare atque inflectere