comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atꝰ ad imaginẽ dei : qͥa ñ cor¬
poris liniam̃tis . s forma
quadã intelligibilis m̃tis
illuminatȩ. Ac ꝑ hoc sicut
in illa pͥma luce si eo no¬
mine recte intelligit᷑ fac¬
ta lux intellectualis. par¬
ticeps ȩt̃ne atq in cõmu¬
tabilis sapienciȩ dei: ñ
dictũ ẽ.& sic ẽ factũ. ut
deinde repeteret᷑ .&. fecit
ds: qͥa sic̃ iã quantũ potu¬
imꝰ disseruimꝰ. ñ sic fiebat
cognicio aliqͦ uerbi dei. in
pͥma creatura. ut post eã
cognicionẽ inferius crea¬
ret᷑ qͦd in eo uerbo creaba¬
t᷑ s ipsa pͥmo creabat᷑ lux.
in qua fieret cognicio uer¬
bi dei ꝑ qͦd creabat᷑. atq
ipsa cognicio illi e̾e̾t ab in¬
formitate sua conuerti
ad formantẽ deu. & crea¬
ri atq formari: postea uͦ
incȩteris creaturis dicit᷑
&. sic ẽ factũ. ubi signifi¬
cat᷑ in illa luce hoc ẽ ur
intellectuali creatura pͥus
facta uerbi cognicio. ac de

Expanded text:
maginem dei, quia non corporis liniamentis, sed forma quadam intellegibili mentis inluminatae. Ac per hoc, sicut in illa prima luce, si eo nomine recte intellegitur facta lux intellectualis particeps aeternae atque incommutabilis sapientiae dei, non dictum est: et sic est factum, ut deinde repeteretur: et fecit deus, quia, sicut iam, quantum potuimus, disseruimus, non fiebat cognitio aliqua uerbi dei in prima creatura, ut post eam cognitionem inferius crearetur, quod in eo uerbo creabatur, sed ipsa primo creabatur lux, in qua fieret cognitio uerbi dei, per quod creabatur, atque ipsa cognitio illi esset ab informitate sua conuerti ad formantem deum et creari atque formari, postea uero in ceteris creaturis dicitur: et sic est factum, ubi significatur in illa luce, hoc est in intellectuali creatura, prius facta uerbi cognitio, ac de
Abbreviated transcription (Latin):
dedi uobis omne pabulũ
se minale seminans semen
qͦd ẽ suꝑ omñẽ terrã. & om¬
ne lignũ qͦd habet inse
fructũ seminis seminalis
uobis erit ad escã .&. om̃ibꝰ
bestiis t̃rȩ . &. om̃ibꝰ uolati¬
libꝰ celi .&. om̃i reptili re-¬
penti suꝑ terrã qͦd habet¬
in se sꝑm uitȩ: & omne pa¬
bulũ uiride in escã. ¶ fac¬
tũ ẽ sic. Et uidit ds omĩa
q̃ fecit. & ecce bona ualde
Et facta ẽ uesꝑa . &. factũ
ẽ mane. dies sextꝰ. Etiam
atq etiã de natura homi¬
nis poterit uberior consi¬
derandi : & diligeneius dis¬
serendi locus inueniri.
Nunc tam̃ ut oꝑa sex
dierũ nr̃a inqͥsicio

Expanded text:
dedi vobis omne fenum sativum seminans semen, quod est super omnem terram, et omne lignum quod habet in se fructum seminis — uobis erit ad escam et omnibus bestiis terrae et omnibus uolatilibus caeli et omni reptili repenti super terram, quodhabetin se spiritum uitae - et omne pabulum uiride in escam. et factum est sic. et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde. et facta est uespera, et factum est mane dies sextus. etiam atque etiam de natura hominis post erit uberior considerandi et diligentius disserendi locus. nunc tamen, ut opera sex dierum nostra inquisitio
Abbreviated transcription (Latin):
ista homini parere.ad erũp¬
nosũ negociũ. cũ post pec¬
catũ cȩpit interra labora¬
rare: ñ qͥd aliis locis hȩc an¬
tea nascerent᷑ .&. post inagris
qͦs ipse homo ad capiendas
fruges coleret: s & pͥus &
postea in hisd̃e locis: pͥus tam̃
ñ homini. post aũ homini.
ut hoc significet᷑ qͦd additũ
ẽ tͥ: qͥa ñ ẽ dictũ spinas &. tri¬
bulos pariet. s pariet tͥ. idest
adlaborẽ q̃ ad pastũ tantũ¬
mͦ aliis animalibꝰ antea nas¬
cebant᷑. Et dix̃ ds. faciomꝰ
hominẽ ad imaginẽ & simil

Expanded text:
ista homini parere ad aerumnosum negotium, cum post peccatum coepit in terra laborare. Non quod aliis locis haec antea nascerentur, et post in agris quos homo ad capiendas fruges coleret, sed et prius et postea in isdem locis, prius tamen non homini, post autem homini, ut hoc significetur, quod additum est: tibi, quia non est dictum: spinas et tribulos pariet, sed: pariet tibi, id est, ad laborem, quae ad pastum tantummodo aliis animalibus antea nascebantur. Et dixit deus: faciamus hominem ad imagin
Abbreviated transcription (Latin):
liũ racionis exꝑciũ: ut ui¬
de licet intelligamꝰ in eo
factũ hominẽ adimagi¬
nẽ dei. inqͦ irracionalib
animalib ante cellit Id
aũ ẽ ipsa racio. uel mens.
uel intelligeneia. uel si qͦ
alio uocabulo cõmodius
appellat᷑: unde &. apłs di¬
cit. renouamini sꝑu men

Expanded text:
um, ut uidelicet intellegamus in eo factum hominem ad imaginem dei, in quo inrationalibus animantibus antecellit. id autem est ipsa ratio uel mens uel intellegentia uel si quo alio uocabulo commodius appellatur. unde et apostolus dicit: renouamini in
Abbreviated transcription (Latin):
at in sꝑu corporaliũ rerũ
significatiuas similitudi¬
nes. & eas mentis uiuacita
te intelligat: sic̃ danihelis
excellencia tẽptata ẽ &. ꝓ¬
bata: qͥ regi &. somniũ qͦd
uiderat dix̃. & qͥd signifi¬
caret aꝑuit. Et ipse qͥppe
imagines corporales in
sꝑu eiꝰ expresse st̃: & earũ
intellectꝰ reuelatꝰ inm̃te.

Expanded text:
itu corporalium rerum significatiuas similitudines et eas uiuacitate mentis intellegat, sicut Danihelis excellentia temtata est et probata qui regi et somnium, quod uiderat, dixit et, quid significaret, aperuit. et ipsae quippe imagines corporales in spiritu eius expressae sunt et earum in
Abbreviated transcription (Latin):
tione. utrũ sit aliqͥd qͦd tan¬
tũ intelligat᷑. nec intelli¬
gat: nẽ intellectuale &
intelligibile sub eadẽ signi¬
ficacione appellamꝰ. Iria igit᷑
ista genera uisoꝵ. cor¬
porale. sꝑitale. intel¬
lecꝰtuale. singillatim
consideranda st̃: ut

Expanded text:
tione, utrum sit aliquid, quod tantum intellegatur nec intellegat, nunc intellectuale et intellegibile sub eadem significatione appellamus. Tria igitur ista genera uisorum, corporale, spiritale, intellectuale, singillatim consideranda sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑu. orabo aũ & mente.
ut & signa rerũ formaren¬
t᷑ in sꝑu.& eoꝵ. refulgeret
intellectꝰ in mente: scd̾m
hanc in quã distinctionẽ
sꝑitale nẽ appellauimꝰ ta¬
le genꝰ uisoꝵ. quali etiã
corpoꝵ ab senciũ imagines
corgitamꝰ: intellectuale
aũ illud excellenenus qͦd
mentis ẽ. ꝓpriũ. Nec michi
occurrit omnino ita pluri¬
bꝰ modis dici posse intellec¬
tũ. sic̃ sꝑm multis modis
appellatũ e̾e̾ cõꝑimꝰ. Siue
aũ intellectuale dicamꝰ si¬
ue intelligibile. hoc ide sig¬
nificamꝰ: quã quã ñ nichił
int̾ e̾e̾ ñ nulli uoluerint.
ut intelligibilis sit res ip¬
sa qͣ solo intellectu ꝑcipi
potest: intellectualis autẽ
mens qͣ intelligit. Sed e̾e̾ ali¬
quã re q̃ solo intellectu cer¬
ni possit. ac nͣ etiã ipsa in-¬
telligat: magna & difficibis
questio ẽ. Esse aũ rem q̃ in¬

Expanded text:
u, orabo autem et mente, ut et signa rerum formarentur in spiritu et eorum refulgeret intellectus in mente: secundum hanc, inquam, distinctionem spiritale nunc appellauimus tale genus uisorum, quali etiam corporum absentium imagines cogitamus. Intellectuale autem illud excellentius, quod mentis est proprium. nec mihi occurrit omnino ita pluribus modis dici posse intellectum, sicut spiritum multis modis appellatura esse conperimus; siue autem intellectuale dicamus siue intellegibile, hoc idem significamus. quamquam nonnihil interesse nonnulli uoluerint, ut intellegibilis sit res ipsa, quae solo intellectu percipi potest. intellectualis autem mens, quae intellegit; sed esse aliquam rem qni possit, ac non etiam intelligat, magna et difficilis quaestio est. Esse autem rem quae in
Abbreviated transcription (Latin):
mente cerni potest. ab
alio magis ab alio minꝰ
ipsa cernit᷑. Si aũ aliqͥd
corꝑalis imaginis cogi¬
tatur: ñ ipsa cernitur.
Hec st̾ tria genera uisi¬
libris aliqͥd diximꝰ sic̃ res po¬
stulare indebat᷑: ñ tam̃ e
arũ numerũ cõmemora-¬
sinuatis. qm̃ suscepta qͣsti¬
o flagitat ut de his ali¬
quanto uberius dissera¬
mꝰ. debemꝰ ea certis &.
congriuis signare nomi¬
nibꝰ: ne assidue circũlo¬
quendo moras faciamꝰ. Pri¬
mũ gͦ appellemꝰ corporale.

Expanded text:
mente cerni potest, ab mente cerni potest, ab alio magis, ab alio minus ipsa cernitur; si autem aliquid corporalis imaginis cogitatur, non ipsa cernitur. Haec sunt tria genera uisilibris aliquid diximus, sicut res postulare uidorum numerum commemorasinuatis, quoniam suscepta quaestio flagitat ut de his aliquanto uberius disseramus, debemus ea certis et congruis signare nominibus, ne assidue circumloquendo moras faciamus. Primum ergo appellemus corporale
Abbreviated transcription (Latin):
ocłis nr̃is. Nec illud alterũ
ẽ. Ipsũ qͥppe cȩlũ & tȩrrã.
& ea ꝗͣ in eis uidere possu¬
mꝰ. etiã intenebris ẽstitu¬
ti cogitamꝰ ubi nichil ui¬
dentes ocłis corꝑis. animo
tam̃ corꝑales imagines
intuemͣ: seu ueras sic̃ ip¬
sa corꝑa uidimꝰ. & memo¬
Iria retinemꝰ. seu fictas
sie̾ cogitacio formare po¬
tuerit. Alit̾ enĩ cogita¬
mꝰ carthaginẽ quã no¬
uimꝰ. alit̃ alexandriã quã
ñ nouimꝰ. serciũ uͦ illud
qͦ dilectio intellecta eͣspi¬
citꝰ᷑ eas resc̃tinet q̃ ñ ha¬
bent imagines sui simi-¬
les: q̃ ñst qͦd ipse. Na ho¬
mo uel arbor uel sol. &
q̃cũq alia corꝑa siue cȩ¬
lestia siue tͣrestria .&. prȩ¬
sencia uident᷑ in suis for¬
mis.& ab sencia cogitant᷑
imaginb animo impres¬
sis: & faciunt duo genera
uisor unuͣ ꝑ corꝑis sen
Dilectio aũ. nũqͥd aliter
uidet᷑ p̃sens inspecie
qua ẽ .&. alit̃ ab sens in
aliqua imagine sui simi¬
li: Non utiq: s quantũ

Expanded text:
ostris. nec illud alterum,est; ipsum quippe caelum et terram et ea, quae in eis uidere possumus, etiam in tenebris constituti cogitamus, ubi nihil uidentes oculis corporis, animo tamen corporales imagines intuemur, seu ueras, sicut ipsa corpora uidimus et memoria retinemus, seu fictas, sicut cogitatio formare potuerit. aliter enim cogitamus Carthaginem, quam nouimus, aliter Alexandriam, quam non nouimus. tertium uero illud, quo dilectio intellecta conspicitur, eas res continet, quae non habent imagines sui similes, quae non sunt quod ipsae. nam homo uel arbor uel sol et quaecumque alia corpora, siue caelestia siue terrestria, et praesentia uidentur in suis formis et absentia - cogitantur in imaginibus animo inpressis et faciunt duo genera uisorum: unum per corporis sensdilectio autem numquid aliter uidetur praesens in specie, qua est, et aliter absens in aliqua imagine sui simili? non utique. sed quantum
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qͥa ipsa a corꝑe aliena¬
cio. utrũ om̃mno mortuũ
corpꝰ reliq̃rit. an scdm mo¬
dũ quendã uiuentis cor¬
ꝑis ibi anima fuerit. sed
fabilia illius uisionis ab¬
repta sit. hoc incertũ erat.
ido forsitan dixͣ. siue in cor¬
pore siue extra corpꝰ nes¬
cio. d̃s scit. Qͦd aũ ñima¬
ꝑ corpꝰ uidetur: hoc ea ui¬
sione uidet᷑ q̃ om̃s cȩte¬
ras suꝑat. Harũ species.
atq differencias: quantũ
me dñs adiuuerit expli¬
care curabo. Ecce in hoc
uno p̃cepto oũ legit᷑. dili¬
Iges ꝓrimũ tuũ tãꝗͣ te ip¬
sũ. tria uisionũ genera
ipse lutere uident᷑: alterũ
absens cogitat᷑ : t̾ciũ ꝑ ẽ¬

Expanded text:
ipsa a corpore alienatio, utrum omnino mortuum corpus reliquerit an secundum modum quendam uiuentis corporis ibi anima fuerit, sed fabilia illius uisionis abrepta sit, hoc incertum erat, ideo forsitan dixit: siue in corpore siue extra corpus nescio, deus scit. Quod autem non imaper corpus uidetur, hoc ea uisione uidetur, quae omnes ceteras superat. harum species atque differentias, quantum me dominus adiuuerit, explicare curabo. ecce in hoc uno praecepto cum legitur: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, tria uisionum genera ipsae litterae uidentur, alterum absens cogitatur, t
Abbreviated transcription (Latin):
de mirũ si posset apłm tã¬
quã simillimꝰ fabere. aut
ad dubitacionẽ cogere:
ut si corporeũ cȩlũ nͣ cor¬
poreis ocłis uidit incer¬
tũ sibi ee̾ diceret. utrũ
in corꝑe an extra corpꝰ id
uid̾it. Rest at gͦ fortasse.
u̾t qm̃ mentiri nͣ posset
apłs. qͥ tanta cura egit
ut discerneret qͥd sciret
&. qͥd nesciret. hoc ipsũ e¬
ũ intelligamꝰ ignorasse.
utrũ quando incȩlũ t̃ci¬
ũ raptꝰ ẽ. in corꝑe fuit. qͦ¬
mͦ ẽ anima incorꝑe cum
corpꝰ uiuere đr. siue ui¬
gilantis. si ue dormientis.
siue in extasi a sensibꝰ cor¬
poris alienata: an om̃ino
de corꝑe exierit. ut mor¬
tuũ corpꝰ iaceret. donec
ꝑ acta illa demonstracioẽ.
mebris mortuis anima
redderet᷑ &. ñ quasi dor¬
miens euigilaret. aut ex¬
tasi alienatꝰ denuo rediret
in sensus: s mortuus omi¬
no reuiuisceret. Proinde

Expanded text:
de mirum, si posset apostolum tamquam simillimus fallere aut ad dubitationem cogere, ut, si corporeum caelum non corporeis oculis uidit, incertum sibi esse diceret, utrum in corpore an extra corpus id uiderit. Restat ergo fortasse, ut, quoniam mentiri non posset apostolus, qui tanta cura egit, ut discerneret quid sciret et quid nesciret, hoc ipsum eum intellegamus ignorasse, utrum, quando in caelum tertium raptus est, in corpore fuerit, quomodo est anima in corpore, cum corpus uiuere dicitur, siue uigilantis siue dormientis siue in extasi a sensibus corporis alienata, an omnino de corpore exierit, ut mortuum corpus iaceret, donec peracta illa demonstratione membris mortuis anima redderetur et non quasi dormiens euigilaret aut extasi alienatus denuo rediret in sensus, sed mortuus omnino reuiuisceret. proinde,
Abbreviated transcription (Latin):
re.transiato uerbo usus
ẽ. Sꝑitale aũ: pluribꝰ mo
dis đr. Nã & corpꝰ qͦd futu¬
rũ ẽ in resurrectionẽ scor
sꝑitale appellat apł̃s ubi
ait. seminat᷑ corpꝰ animale.
surget corpꝰ sꝑitale: eoqͦd
miris modis ad omnẽ fa-¬
cilitatẽ & in corrupeio¬
nẽ sꝑui subdat᷑.&. sine ul¬
la indigencia corꝑaliũ a¬
limentor solo unufice¬
tur sꝑu. ñ quod in cor-¬
poream sub stanciam
sit habiturũ: neq enĩ

Expanded text:
uerbo usus est. Spiritale autem pluribus modis dicitur. nam et corpus. quod futurum est in resurrectione sanctorum, spiritale appellat apostolus, ubi ait: seminatur corpus animale, surget corpus spiritale, eo quod miris modis ad omnem facilitatem et incorruptionem spiritui subdatur et sine ulla indigentia corporalium alimentorum solo uiuificetur spiritu, non quod incorpoream substantiam sit habiturum; neque eni
Abbreviated transcription (Latin):
inde ingenere suo. Qua¬
ꝓpt lucis ẽdicio prius ẽ in
uerbo dei scđm racionẽ
qua condita ẽ. hoc ẽ incoe¬
t̃na patris sapiencia: ac
deinde in ipsa lucis con¬
dicione scđm natur̃a qua
condita ẽ. Illic ñ facta. s
genita: hic uͦ facta: qͥa ex
in formitate formata.
Et idõ dix̃ ds. fiat lux &. fac¬
t a ẽ lux: ut qͦd ibi erat in
uerbo . hic ee̾t in oꝑe. Con¬
dicio uͦ cęli prius erat in
uerbo dei scđ̾m genitã
sapienciã: de inde facta
ẽ in creatura sꝑitali. hoc
ẽ in cognicione angeloꝵ

Expanded text:
inde in genere suo ? quainde in genere suo ? quapropter lucis conditio prius est in uerbo dei secundum rationem, qua condita est, hoc est in coaeterna patri sapientia, ac deinde in ipsa lucis conditione secundum naturam, quae condita est: illic non facta, sed genita, hic uero facta, quia ex informitate formata. et ideo dixit deus: fiat lux. et facta est lux, ut, quod ibi erat in uerbo, hic esset in opere. conditio uero caeli prius erat in uerbo dei secundum genitam sapientiam, deinde facta est in creatura spiritali, hoc est in cognition
Abbreviated transcription (Latin):
iterũ repeteret.&. dix̃ ds.
fiat lux. & sic ẽ factũ. &
facta ẽ lux . & uidit ds lu¬
cẽ qͥa bona ẽ: s nullomͦ re¬
petens postea quã ꝓposu¬
it . & dixͣ ds. fiat lux. nichil
aliud intulit. nͥ & facta ẽ
lux: ac deinceps de placi¬
ta luce & diuisa a tenebris.
&. utroq appellato nomini¬
bꝰ suis. sine ulla repeticio¬
ne narrauit.¶un. Quid
gͦ sibi uult i ncȩteris illa
repeticio: An eo m̃ demon¬
strat᷑ primo die qͦ lux fac¬
t a ẽ condicionẽ sꝑitalis
& intellectualis creaturȩ
lucis appellacione intima¬
ri: Inqua natura intelli¬
gunt᷑ om̃s scĩ angeli atq
uirtutes.&. ꝓpt̾ea ñ repe¬
tunt factũ. p ostea quã di¬
x facta ẽ lux. qͥa ñ primo
cognouit racionalis crea¬
tura conformacionẽ suam
ac deinde formata ẽ: s in
ipsa sua ẽformacione cog¬
nouit. hoc ẽ illustracione
ueritatis ad quã conuer¬
sa formata est. Cȩtera uͦ
q̃ infra ftͥ ita creant᷑ ut
prius fiant in cognicione
racionalis creaturȩ. ac de¬

Expanded text:
t dixit deus: fiat lux. et sic est factum . et facta est lux. et uidit deus lucem quia bona est. sed nullo modo repetens, posteaquam proposuit: et dixit deus: fiat lux, nihil aliud intulit nisi: et facta est lux, ac deinceps de placita luce et diuisa a tenebris et utroque appellato nominibus suis sine ulla repetitione nan-auit. Quid sibi ergo uult in ceteris illa repetitio ? an eo modo demonstratur primo die, quo lux facta est, conditionem spiritalis et intellectualis creaturae lucis appellatione intimari — in qua natura intelleguntur omnes sancti angeli atque uirtutes - et propterea non repetiuit factum, posteaquam dixit: facta est lux, quia non primo cognouit rationalis creatura conformationem suam ac deinde formata est, sed in ipsa sua conformatione cognouit, hoc est inlustratione ueritatis, ad quam conuersa formata est, cetera uero, quae infra sunt, ita creantur. ut prius fiant in cognitione rationalis creaturae ac de
Abbreviated transcription (Latin):
ati st̃. ipsa uerbi ȩt̃nita¬
te scã & pia contẽp lacioẽ
ꝑfruunt᷑: atq inde ista¬
despicientes. scđm id qͦd
intus uident. uel recꝰte
facta adꝓbant. uel pec¬
cata imꝓbant. Nec mirũ
ẽ qͦd sc̃is angelis suis in
prima lucis c̃dicione for¬
matis. prius ds ostende¬
bat: qͦd erat deinceps
creaturus. Neq enĩ in¬
tellecꝰtũ dei nossent: i
quantũ ipse monstras¬
set. Quis enĩ cognouit
intellectũ dñi. aut qͥs ẽsilia

Expanded text:
ati sunt, ipsa uerbi aeternitaati sunt, ipsa uerbi aeternitate sancta et pia contemplatione perfruuntur atqdespicientes, secundum id quod intus vident, vel recte facta approbant, vel peccata improbant. 18. Nec mirum est quod sanctis Angelis suis, in prima lucis conditione formatis, prius Deus ostendebat quod erat deinceps creaturus. Neque enim intellectum Dei nossent, nisi quantum ipse monstrasset. Quis enim cognovit intellectum Domini? Aut quis consilia
Abbreviated transcription (Latin):
ciã: deinde qͥdẽ cȩlũ fac¬
tũ ẽ. ut ẽe̾t etiã ipsa cȩli
creatura ingenere. ꝓpri¬
O. Sic ꝙ disc recio uel spe¬
cies aqͦrũ atq terrarum:
sic natura lignoꝵ. & her¬
barũ: sic luminaria cȩli.
sic animancia orta ex a¬
qͥs ac terra. Neq enĩ sicut
pecora solo sensu corpo¬
ris uident angeli hec sen¬
sibilia: s si qͦ sensu tali u¬
tunt᷑. agnoscunt ea poci¬
us q̃ melius nouer̃t inte¬
rius. in ipso dei uerbo a
qͦ illuminant᷑ ut sapien¬
t̃ uiuant. cũ fit in eis lux
q̃ primo facta ẽ: si lucẽ
sꝑitalẽ in illo die factã
intelligimꝰ. Quẽad modũ
gͦ racio qua creatura con¬
mata inuerbo dei. quam
ipsa creatura q̃ conditur.
sic & eiꝰdẽ racionis cogni¬
cio pͥus fit increatura in¬
tellectuali q̃ peccato ñ
tenebrata ẽ: ac deinde
ipsa c̃dicio creaturȩ. Neq
enĩ sic̃ nos ad ꝑcipiendã
sapienciã ꝓficiebant
angeli. ut inuisibilia di
ꝑ ea ꝗͣ facta st̃ intellec¬
ta ẽspicerent: qͥ exqͦ ere¬

Expanded text:
deinde quod caelum factum est, ut esset iam ipsa caeli creatura in genere proprio, sic et discretio uel species aquarum atque terrarum, sic naturae lignorum et herbarum, sic luminaria caeli, sic animantia orta ex aquis ac terra. Neque enim sicut pecora solo sensu corporis uident angeli haec sensibilia; sed si quo sensu tali utuntur, agnoscunt ea potius, quae melius nouerunt interius in ipso dei uerbo. a quo inluminantur, ut sapienter uiuant, cum sit in eis lux, quae primo facta est, si lucem spiritalem in illo die factam intellegimus. quemadmodum ergo ratio, qua creatura conuerbo dei quam ipsa creatura, quae conditur, sic et eiusdem rationis cognitio prius fit in creatura intellectuali, quae peccato non tenebrata est, ac deinde ipsa conditio creaturae. neque enim sicut nos ad percipiendam sapientiam proficiebant angeli, ut inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspicerent . qui ex quo cre
Abbreviated transcription (Latin):
possit apparere ꝑsona. Nã
si ꝓpt̃ ostendendã filii ꝑso¬
nã repetit᷑ ac đr. & fecit
gregauit aquã t̃eia die ut
appareret arida. qͥa ibi ñ
dicit᷑. & fecit d̾s congregari
aquã. aut ẽgregauit deus
aquas: Sed tam̃ etiã ibi po¬
stea quã dixͣ & factũ ẽ. sic
tunc repetiuit dicens.
Et c̃gregata ẽ aqua.quȩ ẽ
sub cȩlo. Nũqͥd etiã lux ñ
ꝑ filiũ facta ẽ: ubi nullo

Expanded text:
sona. nam si propter ostendendam filii personam repetitur ac dicitur: et fecit gregauit aquam tertio die, ut adpareret arida, quia ibi non dicitur: et fecit deus congregari aquam, aut: congregauit deus aquam? sed tamen etiam ibi, posteaquam dixit: et factum est sic, tunc repetiuit dicens: et congregata est aqua, quae est sub caelo. numquid etiam lux non per filium facta est, ubi pro
Abbreviated transcription (Latin):
fieret. Cũ uͦ audimꝰ. &. sic est
factũ: intelligimꝰ factã cre¬
atura ñ excessisse p̃scrip¬
tos in uerbo dei tͣminos ge
neris sui. Cũ uͦ audimꝰ . &.
uidit ds qͥa bonũ ẽ: intel¬
eius. ñ quasi in cognitum
isse: s pocius in ea placuis
factũ: ubi placebat ut fi
eret. Ac ꝑ hoc manet ad¬
huc causa reqͥrendi. cur
postea quã dix̃. & sic ẽ fae¬
tũ. ubi ꝑfectio iã oꝑis in¬
dicat᷑. addidit. &. fecit ds :
Cũ eo ipso qͦd ait. & dixit¬

Expanded text:
fieret. cum uero audimus: et sic est fieret. cum uero audimus: et sic est factum, intellegimus factam creaturam non excessisse praescriptos in neris sui; cum vero audivimus: Vidit Deus quia bonum est, intelejus, non quasi incognitum isse, sed potius in ea bonitate factum, eret. Ac per hoc manet adhuc causa requirendi, cur, posteaquam dixit: et sic est factum, ubi perfectio iam operis indicatur, addidit: et fecit deus, cum eo ipso, q
Abbreviated transcription (Latin):
conditã dicit. respicit ad
dei uerbũ: prius ponens
& dix̃ ds. fiat illud. Non e¬
nĩ inuenit ullã causã rei
creandȩ:quã in uerbo dei
ñ inuenit creari debuisse.
Non gͦ ds tociens dix̃. fiat
illa uel illa creatura. qͦci¬
ens in hoc libro repetit᷑ &
dixͣ d̾s. Unũ qͥppe uerbũ
ille genuit. in qͦ dix̃ omĩa:
priusꝗͣ facta st̃ singula.
Sed eloqͥũ scripture descen¬
dens ad paruuloꝵ. capaci¬
tatẽ. dũ insinuat singilla¬
tim genera creaturarũ ꝑ
singula respicit uniuscu¬
iꝰq generis ȩt̃nã racionẽ
iuerbo dei: nec illa repe¬
tita. Ale tam̃ repetit: & di¬
xit ds.Si enĩ uellet pͥus
dicere. factũ ẽ firmam̃tũ
inmedio aquarũ. ut esset
diuisio int̃ aquã & aquã.
siqͥs ab eo q̃reret qͦmͦ fac¬
tũ esset. recte responde¬
ret. dixͣ d̾s. fiat: idest in
uerbo dei et̃no. erat. ut
fieret. Inde gͥ ĩc ip̾ narrare u¬
racionẽ q̃renti qͦm factũ sit. in
reddenda raciõe responde debet

Expanded text:
conditam dicit, respicit ad dei uerbum, prius ponens: et dixit deus: fiat illud. non enim inuenit ullam causam rei creandae, quam in uerbo dei non inuenit creari debuisse. Non ergo deus totiens dixit: fiat illa uel illa creatura, quotiens in hoc libro repetitur: et dixit deus. unum quippe uerbum ille genuit, in quo dixit omnia, priusquam facta sunt singula; sed eloquium scripturae descendens ad paruulorum capacitatem dum insinuat singillatim genera creaturarum per singula respicit uniuscuiusque generis aeternam rationem in uerbo dei. nec illa repetita ille tamen repetit: et dixit deus. si enim uellet prius dicere: factum est firmamentum in medio aquarum, ut esset diuisio inter aquam et aquam, si quis ab eo quaereret, quomodo factum esset, recte responderet: dixit deus: fiat, id est, in uerbo dei aeterno erat, ut fieret. inde igitur incipit narrare urationem quaerenti, quomodo factum sit, in reddenda ratione respondere debe
Abbreviated transcription (Latin):
nulla uel certe ñ tanta
necessitas exigat. Satis
gͦ ẽ scire corporale aliqͥd
uel ꝓprie dici. cũ decorꝑali¬
bꝰ corꝑib agit᷑: uel etiam
transsãto uocabulo sic̃
dictũ ẽ. qͥa impso inha¬
bitat om̃is plenitudo
diuinitatis corporaliter.
Neq enĩ diuinitas corpꝰ ẽ.

Expanded text:
nulla uel certe non tanta necessitas exigat. satis est ergo scire corporale aliquid uel proprie dici, cum de corporibus agitur, uel etiam translato uocabulo, sicut dictum est: quia in ipso inhabitat omnis plenitudo diuinitatis corporaliter. neq
Abbreviated transcription (Latin):
meri dici potest quota sit.
slã ternarius numerꝰ potest
dicipars. ñ tantũ senarii
cuiꝰ dimidia ẽ: s omniũ
amplloꝵ. quã ẽ ipse tͣna¬
rius. Nã .&. quat᷑ narii &
quinarii pars maior ter¬
narius ẽ. Potest enĩ diui¬
di & quat᷑ nartus intria
& unũ: &. quinarius in
tria . &. quo: & septenarii
ꝙ. octonarii & nouena¬
rii. & qͥcqͥd ultra est nu¬
meror. pars ẽ ternarius:
ñ maior. uel dimidia. sed
minor. Nã septenarius qͦ¬
q diuidi potest intria &.

Expanded text:
meri dici potest quota sit. meri dici potest quota sit. nam ternarius numerus potest dici pars non tantum senarii, cuius dimidia est, sed omnium ampliorum, quam est ipse ternarius. nam et quaternarii et quinarii pars maior ternarius est; potest enim diuidi et quaternarius in tria et unum et quinarius in tria et duo. et septenarii et octonarii et nouenarii et quidquid ultra est numerorum pars est ternarius non maior uel dimidia, sed minor. nam septenarius quoque diuidi potest in tria
Abbreviated transcription (Latin):
nis atq mortalibꝰ. uesꝑa uͦ
in omnibꝰ ꝑfecte ẽdicionis
qͦsi t̃minꝰ qͥdã sit. mane aũ
incipientis ex ordiũ. om̃is
enĩ creata natura certis
siue illud. siue aliqͥd etiã
t̃ciũ ꝓbabilius qͦd dicat᷑
possit inueniri. qͦd in ꝓgres¬
su disputacionis forsitan
apparebit quẽadmodũ in
illis diebꝰ .&. nox & uesꝑa &
mane intelligat᷑: ñ est ta¬
m̃ abre ut consideremꝰ se¬
narii numeri ꝑfechonẽ
in ipsa interiore natura
numeror: quã mente in¬
tuentes ea q̃ sensibꝰ etiã cor¬
poris adiacent numeramꝰ.
numeroseq disponimꝰ. In¬
uenimꝰ gͦ senariũ numerũ
pͥmũ ee̾ ꝑfectũ: ea racione
qͦd suis partibꝰ cõpleat᷑. SuN
enĩ &. alii numeri: aliis cau¬
sis racionibꝰq ꝑfecti. Proin¬
de istũ senariũ ea racione
ꝑfectũ diximꝰ qͦd suis par¬
tibꝰ cõpleat᷑ talibꝰ dũ taxat
partibꝰ q̃ mul tiplicate pos¬
sint ẽsũmare numerũ. cu¬
iꝰ partes st̃. lalis enĩ pars nu¬

Expanded text:
nis atque mortalibus - uespera uero in omnibus perfectae conditionis quasi terminus quidam sit. mane autem incipientis exordium — omnis enim creata natura certis siue illud siue aliquid etiam tertium probabilius, quod dicatur, possit inueniri, quod in progressu disputationis foapparebit, quemadmodum in illis diebus et nox et vespera et mane intelligatur: non est tamen abs re, ut consideremus senarii numeri perfectionem in ipsa interiori natura numerorum; quam mente intuentes, ea quae sensibus etiam corporis adjacent, numeramus, numeroseque disponimus. CAuenimus ergo senarium numerum primum esse perfectum ea ratione, quod suis partibus conpleatur; sunt enim et alii numeri aliis causis rationibusque perfecti. proinde istum senarium ea ratione perfectum diximus, quod suis partibus conpleatur, talibus dumtaxat partibus, quae multiplicatae possint consummare numerum, cuius partes sunt; talis enim pars nu
Abbreviated transcription (Latin):
eis reuelacionẽ:uidi mon¬
tẽ. uidi fluunũ. uidi tres ho¬
mines .&. siqͥd eiꝰ modi: ea no¬
mina tribuentes illis imagi¬
nibꝰ. q̃ babent res ipse qua¬
rũ similes erant. Apłs aũ. il¬
lud inqͥt scio: illud nescio.
At si utrũq imaginalit᷑ ap¬
imaginalit corpꝰ illius homi¬
nis apparere. Nã si celũ corpo¬
reũ uidebat᷑: quare latebat
utrũ corꝑeis ocłis uideret᷑
Si aũ incertũ erat utrũ o¬
cłis corꝑis. an sꝑu uideret᷑

Expanded text:
eis reuelationem: uidi moneis reuelationem: uidi montem, uidi fluuium, uidi tres homines et si quid eius modi ea nomina tribuentes illis imaginibus, quae habent res ipsae, quarum similes erant; apostolus autem, illud, inquit, scio, illud nescio. At si utrumque imaginaliter adimaginaliter corpus illius hominis adparere? Nam si caelum corporeum uidebatur, quare latebat, utrum corporeis oculis uideretur? si autem incertum erat, utrum oculis corporis an spiritu uideretur
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ: nec aliqua imago rei
corꝑalis. quã cũ iohannes
uideret in sƿu q̃rebat qͥd
esset. eiq respondebat᷑. uel
ciuitas ẽ. uel popłi st̃. uel a¬
liqͥd aliud: cũ inderet ille
bestiã siue mulierẽ. siue a¬
quas. siue qͥd eiꝰmodi: s scio
inqͥt raptũ hominẽ usq in
t̃ciũ cȩlũ. Qͦo si sꝑitalẽ ima¬
ginẽ corꝑali similẽ cȩlũ ap¬
pellare uoluisset.siẽ erat
etiã imago corꝑis eiꝰ inqua
illud raptꝰ ascenderat: sic
gͦ & suũ corpꝰ appellaret.
quãuis imaginẽ corꝑis. qͦmͦ
illud cȩlũ quãuis imaginẽ
cȩli. neq curaret discerne¬
re qͥd sciret. & qͥd nesciret:
idest qͥa sciret raptũ homi¬
nẽ usq ad fciũ cęlũ. nesci¬
ret aũ utrũ incorꝑe. an
extra corpꝰ. s simplicĩt nar¬
raret uisionẽ. earũ rerũ
nominibꝰ appellans illa q̃
uidit: quarũ erant similia.
slã & nos dicimꝰ cũ somnia
nrã narramꝰ. uel aliquã in

Expanded text:
ipsum, nec aliqua imago rei ipsum, nec aliqua imago rei corporalis, quam cum lohannes uideret in spiritu quaerebat, quid esset, eique respondebatur uel: ciuitas est uel: populi sunt uel aliquid aliud, cum uideret ille bestiam siue mulierem siue aquas siue quid eius modi, sed, scio, inquit, raptum hominem usque in tertium caelum. Quodsi spiritalem imaginem corporali similem caelum appellare uoluisset, sic erat etiam imago corporis eius, in qua illuc raptus ascenderat. sic ergo et suum corpus appellaret quamuis imaginem corporis, quomodo illud caelum quamuis imaginem caeli, neque curaret discernere, quid sciret et quid nesciret, id est quia sciret raptum hominem usque ad tertium caelum, nesciret autem, utrum in corpore an extra corpus, sed simpliciter narraret uisionem earum rerum nominibus appellans illa, quae uidit, quarum erant similia. nam et nos dicimus, cum somnia nostra narramus uel aliquam in
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ raptũ hominẽ dix̃. Si e¬
nĩ res ipsa demonstrata ẽ.:
t̃ciũ cȩlũ demonstratũ est
Si aũ imago aliqͦ corporahũ
similis facta ẽ. ñ erat illud
t̃ciũ cęlũ: s illa ostensio sic
ordinata ẽ. ut uide retͣ sibi
ascendere pͥmũ cȩlũ. suꝑ qͦd
uideret alterũ qͦ rursus
ascendens. iterũ alterũ ui¬
deret suꝑius: qͦ cũ ꝑuenis¬
set. posset dicere se int̃ciũ
cȩlũ raptũ. Sed illud qͦd t̃¬
dubitauit. neq dubitare
nos uoluit. Ad hoc enĩ prȩ¬
misit scio: & inde cepit: ut
qͦd se scire apłs dix̃. solus il¬
le ñ credat uerũ ẽe. qͥ ñ
credit apło. Scit gͦ hominẽ
raptũ ẽẽ: usq int̾ciũ cęlũ.
Proinde illud qͦ raptꝰ ẽ. uere
t̃ciũ celũ ẽ: ñ signũ aliqͦd
corꝑale: qͦd cũ ostenderet᷑
moysi. usq ad eo senciebat
aliud e̾e̾ ipsã dei substanciã
aliud uisibilẽ creaturã in
qua se ds humanis & corpo¬
ralibꝰ sensibꝰ p̃sentabat. ut
diceret. ostende mͥ temet

Expanded text:
 si enim res ipsa demonstrata est, tertium caelum demonstratum est; si autem imago aliqua corporalium similis facta est, non erat illud tertium caelum, sed illa ostensio sic ordinata est, ut uideretur sibi ascendere primum caelum, super quod uideret alterum, quo rursus ascendens iterum alterum uideret superius, quo cum peruenisset, posset dicere se in tertium caelum raptum. sed illud, quod tedubitauit neque dubitare nos uoluit. ad hoc enim praemisit "scio" et inde coepit, ut quod se scire apostolus dicit, solus ille non credat uerum esse, qui non credit apostolo. Scit ergo hominem raptum esse usque in tertium caelum . proinde illud, quo raptus est, uere tertium caelum est, non signum aliquod corporale, quod cum ostenderetur Moysi, usque adeo sentiebat aliud esse ipsam dei substantiam, aliud uisibilem creaturam, in qua se deus humanis et corporalibus sensibus praesentabat, ut diceret: ostende mihi temet
Abbreviated transcription (Latin):
ue in corꝑe nescio. siue extra
corpꝰ nescio d̾s scit. raptũ
eiꝰmodi usq ad tciũ cȩlũ.
Scit gͦ ante annos quatuor¬
deci inxꝑo raptũ hominẽ
usq ad t̃ciũ cȩlũ. Noc om̃ino
ñ dubitat: nec nos gͦ qubite¬
mꝰ. Sed utrũ in corꝑe. an ex¬
tra corpꝰ. dubitat. Unde illo
dubitante: qͥs nr̃m certꝰ ẽẽ
audeat: Nũ forte hinc ẽse¬

Expanded text:
ve in corpore nescio, sive extra ve in corpore nescio, sive extra corpus nescoelum. Scit ergo ante annos quatuordecim in Christo raptum hominem usque ad tertium coelum, hoc omnino non dubitat; nec nos ergo dubitemus: sed utrum in corpore an extra corpus, dubitat; unde illo dubitante, quis nostrum certus esse audeat? Num forte hinc
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ ad eadẽ ipsa apłi uerba
redeamꝰ .&. ea diligencius
ꝑscrutemͣ: hoc sine dubita¬
cione pͥmitꝰ ẽstituto. mul¬
tomagis atq in cõparabili¬
t̃ amplius apłm scisse. qͦd
ut seiamꝰ. ut cũq conamur.
Sigͦ sciebat sꝑitalia ꝑ eor¬
pꝰ. corporalia extra corpꝰ ui¬
deri om̃ino ñ posse. eur ñ
ꝑ ea ipsa q̃uidit. qͦmͦ etiam
potuerit uidere discreuit.
Si enĩ certꝰ erat illa esse
sꝑitalia: cur ñ c̃sequent᷑ ex¬
tra corpꝰ ea se uidisse certꝰ
nic hilominꝰ erat: Si aũ cor¬
poralia ẽẽ nouerat: ñ nͥ ꝑcor¬
pꝰ uideri potuisse. eur ñ
etiã nouerat : Unde gͦ du
bitat. utrũ in corꝑe an extra
corpꝰ ea uidit: nͥ forte ita etiã
dubitat. utrũ illa corpora.
ansimilitudines corpoꝵ. fu¬
erint: Prius itaq uideamꝰ.
qͥd sit inuerbor. istoꝵ ẽtex¬
tione unde ñ dubitet: atq ita cũ i
rebit. Seio inqͥt hominẽ ĩ
xͦ ante annos quatuordeci. si¬

Expanded text:
igitur ad eadem ipsa apostoli uerba igitur ad eadem ipsa apostoli uerba redeamus et ea diligentius perscrutemur hoc sine dubitatione primitus constituto multo magis atque inconparabiliter amplius apostolum scisse, quod ut sciamus utcumque conamur. si ergo sciebat spiritalia per corpus, corporalia extra corpus uideri omnino non posse, cor non per ea ipsa, quae uidit, quomodo etiam potuerit uidere, discreuit? si enim certus erat illa esse spiritalia, cur non consequenter extra corpus ea se uidisse certus nihilominus erat? si autem corporalia esse nouerat, nonnisi per corpus uideri potuisse cur non etiam bitat utrum in corpore an extra corpus ea viderit, nisi forte ita etiam dubitat utrum illa corpora an similitudines corporum fuerint? Prius itaque videamus quid sit in verborum istorum contextione unde non dubitet, atque ita cum rrebit. 8. Scio, inquit, hominem in Christo ante annos quatuordecim, si
Abbreviated transcription (Latin):
ut ysaiȩ sedens ds .& in
c̃spectu eiꝰ seraphin. & ara.
unde carbo assumptꝰ ꝓ¬
phȩte labia mundauit:
manifestũ ẽ eũ ignora¬
re potuisse. utrũ in cor¬
pore. an extra corpꝰ ea
iiderit. Sed si extra eor¬
pus uisa st̃. & corpora ñ
fuert: adhuc qͣri potest
utrũ imagines corꝑis
fuerint: an ea substãneia
q̃ nuilłã corꝑis similitu¬
dinẽ gerit. sic̃ deus: sic̃ ip¬
sa mens hominis uel in¬
telligencia. uel racio. siẽ
uirtutes. prudencia. iu¬
sticia. castitas. caritas. pi¬
etas. & qͣcũq aliȩ sunt.
quas intelligendo atq
cogitando enumeramꝰ.
discernimꝰ. diffinimus.
ñ utiq intuentes lini¬
am̃ta earũ. uel colores
qut qͦmͦ sonent. aut qͥd
oleant. aut qͥd in ore
sapiant. aut qͥd con¬
trectantib de calore
seu frigore. mollitudine.
se u duricia. lenitate. siue
asꝑitate renncient. s a¬
lia quadã inisione. alia lu¬
ce. alia rerũ eiudencia: &
ea longe cȩteris prestancz¬
ore atq cerciore. Rursus

Expanded text:
ut Esaiae sedens deus et in conspectu eius Seraphin et ara, unde carbo adsumtus prophetae labia mundauit: manifestum eum est ignorare potuisse, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit. Sed, si extra corpus uisa sunt et corpora non fuerunt, adhuc quaeri potest, utrum imagines corporum fuerint an ea substantia, quae nullam corporis similitudinem gerit, sicut deus, sicut ipsa mens hominis uel intellegentia uel ratio, sicut uirtutes, prudentia, iustitia, castitas, caritas, pietas et quaecumque aliae sunt, quas intellegendo atque cogitando enumeramus, discernimus, definimus, non utique intuentes liniamenta earum uel colores aut quomodo sonent aut quid oleant aut quid in ore sapiant aut quid contrectantibus de calore seu frigore, mollitudine seu duritia, lenitate seu asperitate renuntient, sed alia quadam uisione, alia luce, alia rerum euidentia et ea longe ceteris praestantiore atque certiore. Rursus
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑs erat: aut corꝑis imagi¬
ne prebuit. & tã incertũ ẽ
utrũ corpꝰ fuerit. quã in¬
certũ ẽ utrũ incorꝑe ui¬
sũ sit : aut sic uisũ ẽ. quomͦ
uidet᷑ mente sapiencia si¬
ne ullis imaginibꝰ corpoꝵ:
& nichilominꝰ certũ ẽ ui¬
deri ñ potuisse ꝑ corpꝰ. Aut
gͦ utrũq certũ ẽ: aut utrũq

Expanded text:
is imaginem praebuit et tam incertum est utrum corpus fuerit, quam incertum est utrum in corpore uisum sit; aut sic uisum est, quomodo uidetur mente sapientia sine ullis imaginibus corporum, et nihilominus certum est uideri non potuisse per corpus . aut ergo utrumque certum est aut utr
Abbreviated transcription (Latin):
imagine corꝑis. s sic̃ uidet᷑
iusticia. sapiencia. & siquid
eiꝰmodi. & hoc erat celũ:
id qͦq manifestũ ẽ ocłis hu¬
iꝰ corꝑis uideri aliqͥd tale
ñ posse. Ac ꝑ hoc si aliqͥd ta¬
le se uidisse sciebat. ñ ꝑ
corpꝰ se uidisse dubitare ñ
poterat. Seio inqͥt hominẽ
inxꝑo:ante annos quatuor¬
decĩ. Noc scio: nemo dubi¬
tet qͥ mͥ credit: s utrũ in
corpore an extra corpꝰ nes¬
cio ds scit. Qͥd gͦ scis. qͦd dis¬
cernis ab eo qͦd nescis: ne
credentes fallant᷑ : Raptũ
inqͥt eundẽ hominẽ usq in
tͣciũ cęlũ. At illud cȩlũ. aut
corpꝰ erat. aut sꝑs. Si corp

Expanded text:
detur iustitia, sapientia et si quid eius modi, et hoc erat caelum, id quoque manifestum est oculis huius corporis uideri aliquid tale non posse. ac per hoc, si aliquid tale se uidisse sciebat, non per corpus se uidisse dubitare non poterat. scio, inquit, hominem in Christo ante annos quattuordecim. hoc scio nemo dubitet, qui mihi credit; sed, utrum in corpore an extra corpus nescio, deus scit. Quid ergo scis, quod discernis ab eo, quod nescis, ne credentes fallantur? raptum, inquit, eundem hominem usque in tertium caelum. at illud caelum aut corpus erat aut spi
Abbreviated transcription (Latin):
eo uideri nͣ potuisse ꝑ corpꝰ.
corꝑa uͦ etiã si possunt ui¬
deri sine corꝑe. nͣ utiq sic
uident᷑ ꝑ corpꝰ: s longe il¬
le dispar modꝰ ẽ. si qͥs ẽ. Un

Expanded text:
eo uideri non potuisse per corpus. corpora uero, etiam si non possent uideri sine corpore, non utique sic uidentur per corpus, sed longe ille dispar modus est, si quis est. un
Abbreviated transcription (Latin):
& habitaret in nobis: ad
auferendã suspicionem
tis nom̃ accessit. Est in epi¬
stola q̃ inscribit᷑ ad hebre¬
os. locus qͥdã: diligenti ẽ¬
sidacione dignissimꝰ. Cũ
eñĩ ꝑ melchisedech in qͦ
huiꝰ rei futurȩ figura pͣ¬
cesserat. discerneret sa¬
cerdociũ xꝑi a sacerdo¬
cio leui. uidete gͦ in qͥt
qualis hic ẽ. cui & deci¬
mã partẽ ab raham dedit
de primiciis. patriarcha.
Et hi qͥdẽ qͥ de filiis st̾ leui
sacerdociũ accipientes.
mandatũ habent a deci¬
mis popłi scdm legẽ. Hoc
ẽ a fr̃ibꝰ suis: quãuis &.
ipsi ex lũbis abrahȩ exi¬
ert̃. Qui aũ ñ ẽ ex gene

Expanded text:
 habitaret in nobis, ad auferendam suspicionem tis nomen accessit. Est in epistula, quae inscribitur ad Hebraeos, locus quidam diligenti consideratione dignissimus. cum enim per Melhujus rei futurae figura praecesserat, discerneret sacerdotium Christi a sacerdotio Levi, Videte ergo, inquit, qualis hic est, cui et decimam partem Abraham dedit de primitiis patriarcha. Et ii quidem qui de filiis sunt Levi, sacerdotium accipientes, mandatum habent a decimis populi secundum Legem, hoc est a fratribus suis, quamvis et ipsi ex lumbis Abrahae exierint: qui autem non est ex
Abbreviated transcription (Latin):
ait illi. Ecce locꝰ penes me
& stabis supra petrã.sta¬
tim ut tranfiet maiestas
mea: & ponã te inspecła
petrȩ.& tegã manu mea
suꝑ te donec transeã. &
auferã manũ & tẽ uide¬
bis posteriora mea. nã fa¬
cies mea ñ apparebit t nec
tam̃ sequuta seriptura.
hoc etiã corꝑalit̾ factu
ẽe̾ narrauit: satisq ꝑ hoc
demonstratũ ẽ figurate
dictũ e̾e̾ ineccłȩ signifi¬
cacione. Ipse ẽ enĩ locꝰ pę¬
nes d̾m: quia eccła ẽ tem
plũ eiꝰ .&. ipsa edificata ẽ
suꝑ petr̃a. &. cȩtera q̃ ibi
dicta st̃. eide intelligen¬
ciȩ c̃gruunt. Nisi tam̃ eͣ̃¬
cupitã & desid̾atã dei
claritatẽ moyses uidere
meruisset: ñ in libro nu¬
meroꝵ diceret đs ad aaron
& mariã fr̃es eiꝰ. Audite¬
uocẽ uerbor meor:.Si fue¬
dñs cognoscar . &. insonno
loquar illi: ñ ita qͦmͦ famu

Expanded text:
ait illi: ecce locus penes me, et stabis supra petram; statim ut transiet mea maiestas, et ponam te in specula petrae et tegam manu mea super te, donec transeam; et auferam manum et tunc uidebis posteriora mea; nam facies mea non adparebit tibi. nec tamen secuta scriptura hoc etiam corporaliter factum esse narrauit satisque per hoc demonstratum est figurate dictum esse in ecclesiae significationem. ipse est enim locus penes dplum eius et ipsa aedificata est super petram, et cetera, quae ibi dicta sunt, eidem intellegentiae congruunt. nisi tamen concupitam et desideratam dei claritatem Moyses uidere meruisset, non in libro Numerorum diceret deus ad Aaron et Mariam fratres eius: audite uerborum meorum: si fuedominus cognoscar et in somno loquar illi! non ita, quomodo famu
Abbreviated transcription (Latin):
iħu moꝑibꝰ bonis. Non
eni ꝑ hanc grãm fidei
corpͥora nr̃a creata uel
ficta possumꝰ intellige¬
re:s sic̃ in psalmo scrip¬
tũ ẽ. Cor mundũ crea
in me ds. flinc ee̾ etiam
illud puto qͥ finxit sꝑm
hominis in ip̃so: tãquã
aliud sit factã animã
mittere. aliud in ipso ho¬
mine facere: idest refi¬
cere ac renouare.Sed
etiã hoc. si nͣ de gr̃a in
qua renouamur.s de
natura in qua nascimur
intelligamꝰ. ad utrãq sen¬
tenciã dici potest: quia
uel ex illa una ꝑ rimi
hominis tãqͣr semen ani¬
me attractũ ipse fingit

Expanded text:
peribus bonis. non enim per hanc gratiam fidei corpora nostra creata uel ficta possumus intellegere, . sed sicut in psalmo dictum est: cor mundum crea in me, deus. Hinc esse etiam illud puto: qui finxit spiritum hominis in ipso; tamquam aliud sit factam animam mittere, aliud in ipso homine facere, id est reficere ac renouare. sed etiam hoc si non de gratia, in qua renouamur, sed de natura, in qua nascimur, intellegamus, ad utramque sententiam duci potest, quia uel ex una illa primi hominis tamquam semen animae adtractum ipse fingit
Abbreviated transcription (Latin):
dedisse pͥmo homini un-¬
de ceteras faceret. sic̃ ex
eiꝰ corpore cetera homi¬
nũ corpora: an ei qua đr
singłas singłis facere.
sicͣ illi unã. ñ ex illa cete¬
ras. Illud enĩ qͦd ꝑ ysaiã
dicit. omnẽ flatũ ego fe¬
ci. cũ hoc eũ de anima
dicere q̃ secunt᷑ satis osten¬
dant: ad utruꝙ accipi potest.
Nã fiue ex una pͥrimi ho¬
minis. siue ex aliqͦ suo se¬
creto: om̃s ꝓculdubio
animas ipseͤ facit. E illud
qͦd scriptũ ẽ. qͥ finxit sin¬
gillatim corda eoꝵ: si no¬
mine cordiũ uoluerimꝰ
animas intelligere:neq
hoc repugnat cuiquã
duoꝵ de qͥbꝰ nc̃ ambigi¬
mꝰ. Siue enĩ ex illa ima
quã flauit in faciem pͥ¬
mi hominis. ipse utiq
singłas fingit. sic̃ etiam
corpora: siue singulas
uel fingat & mittat. uel
in eis ipsis qͥbꝰ miserit e¬
as fingat. Quãꝗͣ. hoc ñ
mͥ uideat᷑ dictũ: nͥ ex eo
ad imaginẽ dei renoua¬
cione forrmant᷑. Unde di¬

Expanded text:
dedisse primo homini, unde ceteras faceret, sicut ex eius corpore cetera hominum corpora, an ei, qua dicitur singulas singulis facere, sicut illi unam, non ex illa ceteras. illud enim, quod per Esaiam dicit: omnem flatum ego feci, cum hoc eum de anima dicere quae sequuntur satis ostendant, ad utrumque accipi potest. nam siue ex una primi hominis anima siue ex aliquo suo secreto omnes procul dubio animas ipse facit. Et illud, quod scriptum est: qui finxit singillatim corda eorum, si nomine cordium uoluerimus animas intellegere, neque hoc repugnat cuiquam duorum, de quibus nunc ambigimus. siue enim ex una illa, quam flauit in faciem primi hominis, ipse utique singulas fingit, sicut etiam corpora, siue singulas uel fingat et mittat uel in eis ipsis, quibus miserit, eas fingat, quamquam hoc non mihi uideatur dictum, nisi ex eo, ad imaginem dei renouatione for
Abbreviated transcription (Latin):
fierent. qͥbꝰ alites ꝑ tẽporales
sui cuiꝰq generis moras oriri
ꝙ. ꝑfici possent: De qͦ enĩ cre¬
atore scriptura ista narrauit
qͦd sex diebꝰ c̃sũmauerit oꝑa
sua: de illo alibi ñ utiq dis¬
sonant᷑ seriptũ ẽ. qͦd creaue¬
rit omĩa simulde ꝑ hoc &
istos dies sex. uel septẽ. uel
pocius unũ sexies sepciesue
repetitũ simul fecit: qͥ fecit
omia simul. Qͥd gͦ opꝰ erat
sex dies tã. distincte disposi¬
teq narrari:. Quia scilicet hii
qͥ ñ possunt uidere qͦd dictũ
ẽ.creauit omia simul. nͥ cũ
eis sermo tardius incedat.
ad id qͦ eos ducit. ꝑuenire ñ
possunt. Quomͦ gͦ dicimꝰ sexi¬
es repetitã lucis illius p̃sen¬
ciã ꝑ angelicã cognieionẽ. a
uesꝑa ad mane. cũ ipsa tria
simul. idest & qͥiem .& uesꝑã
.&. mane. semel ei habere suf¬
ficeret: cũ simul uniuersã
creaturã sic̃ simul facta ẽ. in
pͥmis atq in cõmutabilib

Expanded text:
fierent, quibus alites per temporales fierent, quibus alites per temporales sui cuiusque generis moras oriri et perfici possent? de quo enim creatore scriptura ista narrauit. quod sex diebus consummauerit opera sua, de illo alibi non utique dissonanter scriptum est, quod creauerit omnia simul. ac per hoc et istos dies sex uel septem. uel potius unum sexies septiesue repetitum, simul fecit, qui fecit omnia simul. quid ergo opus erat sex dies tam distincte dispositeque narrari? quia scilicet hi, qui non possunt uidere, quod dictum est: creauit omnia simul, nisi cum eis sermo tardius incedat, ad id, quo eos ducit, peruenire non possunt. Quomodo ergo dicimus septies repetitam lucis illius praesentiam per angelicam cognitionem a uespere ad mane, cum ipsa tria simul, id est et diem et uesperam et mane semel ei habere suffecerit, cum simul uniuersam creaturam, sicut simul facta est, et in primis atque incommutabilibus
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ nomine uesꝑe significa¬
ta ẽ. ac deinde facta uesꝑa
fiebat mane cũ de suo deus
oꝑe laudaret᷑.&. alterius
creaturȩ qͣ deinceps faci¬
enda erat. ex dei uerbo
noticia. pͥusꝗͣ fieret acci¬
pet᷑ Fxxu. Non gͦ tunc
simul omnia & dies & ues¬
ꝑa & mane: s singillatim
ꝑ ordinẽ quẽ scriptura cõ¬
memorat. An etiã tẽ simul
ras sic̃ stͥ dies isti. cũ orit᷑
locu suũ redit ut rursus
oriat᷑. s scđm potenciam
sꝑitalẽ mentis angelicȩ
cuncta q̃ uoluerit simul
noticia facillima cõprȩ¬
hendente: nec ido tam̃ si¬
ne ordine qͦ apparet cone¬
.rio pͣcedenciũ seque nciũ¬
q causarũ. neq enĩ cogni¬
cio fieri potest nͥ cognos

Expanded text:
 nomine uesperae significata est ac deinde facta uespera fiebat mane, cum de suo opere deus laudaretur et alterius creaturae, quae deinceps facienda erat, ex dei uerbo notitia, priusquam fieret, acciperetur? non ergo tunc simul omnia, et dies et uespera et mane, sed singillatim per ordinem, quem scriptura commemorat. An etiam tunc simul ras, sicut fiunt dies isti, cum oritur locum suum redit, ut rursus oriatur, sed secundum potentiam spiritalem mentis angelicae cuncta quae uoluerit simul notitia facillima conprehendente? nec ideo tamen sine ordine, quo adparet conexio praecedentium sequentiumque causarum. neque enim cognitio fieri potest, nisi cogn
Abbreviated transcription (Latin):
talia & his similia. creator
omniũ creaturȩ suȩ raci-¬
onali abrenimeiando in¬
sinuat: credamꝰ qͥa diligit
creator qͦd ereauit. Nemi¬
nẽ ꝑseqͥt᷑ si ipse homo se nͣ
ꝑsequat᷑. A nullo qͦlibet ho¬
mine recedit. ñ prius ipse
homo ab eo recedat. nec na¬
turã in nob̃. s uiciũ qͦd ẽ¬
trax imꝰ odit: & ñ ꝓdest no¬
guine ee̾ redẽptos.&. uo

Expanded text:
talia et his similia Creator talia et his similia Creator omnium creaturae suae rationali annuntiando insinuat, credamus quia diligit Creator quod creavit: neminem persequitur, si ipse homo se non persequatur; a nullo quolibet homine recedit, nisi prius ipse homo ab eo recedat: nec naturam in nobis, sed vitium quod contraximus odit. Et non prodest noguine e
Abbreviated transcription (Latin):
ligeremus. oblata mune¬
ra c̃tẽpnere docuit: ne fa¬
mẽ timeremꝰ. quadragin¬
ta diebꝰ ieumauit. ne nu¬
ditatẽ ꝑtime sceremꝰ prȩt̃
unã tunicã. aliã discipłis
suis habere uetint: ne
tribulaciones expaues¬
ceremꝰ. om̃ia ipse sustinu¬
it. ne mortẽ formidaremꝰ
& hanc ipse suscepit. ¶cũ
ista om̃ia nob̃ docuerit.
ñ tantũ uerbo. uerũ etiã
exemplo ipse pͣcessit. Hoc
enĩ suauit᷑ flagret in eor¬
dibꝰ nrͣis: hoc ignis sꝑssẽi
sequamͣ uestigia eiꝰ: ne de¬
sideremꝰ remanere inhoc

Expanded text:
ligeremus, oblata munera contemnere docuit; ne famem timeremus, quadraginta diebus jejunavit; ne nuditatem pertimesceremus, praeter unam tunicam, aliam discipulis suis habere vetuit; ne tribulationes expavesceremus, omnia ipse sustinuit; ne mortem formidaremus, et hanc ipse suscepit. Et cum ista omnia nos docuerit, non tantum verbo, verum etiam exemplo ipse praecessit. Hoc enim suaviter flagret in cordibus nostris, hoc ignis Spiritussequamur vestigia ejus; ne desideremus remanere in hoc