comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quorũ alii fabricabant ligna : cũ semet¬
ipsos et eos qui sibi obediebant. ligna fruc-¬
tifera in domo dñi parare studebãt. Alii
sarthatecta tẽpli faciebãt: quando illa que
per heresim et scismata rupta erãt. reedi-¬
ficabant. Alii saxa cedebant: cũ duros cor¬
de ⁊ incredulos fortiter increpabant: ita
ut impleret᷑ instauracio domus dñi in uni¬
uersis que indigebãt expensa ad domum
dñi muniendã: iuxcta illud utiq apłi qui
quit dedit quosdã quidẽ apłos. quosdam
autẽ prophetas: alios uero eugłistas. ali¬
os autẽ pastores ⁊ doctores: ad consũmati¬
onem scõrum in opus ministerii. in edifica-¬
tionem corporis xp̃i. Quod autem sequitur
uerũptamen non fiebãt ex eadem pecunia
hidrie tẽpli dñi. ⁊ fuscinule. ⁊ thuribula.
⁊ tube. et omne uas aureũ. ⁊ argenteum.
de pecunia que inferebatur in tẽplũ dñi.
significat quod alia debet esse racio forman¬

Expanded text:
quorum alii fabricant ligna, cum semetquorum alii fabricant ligna, cum semetipsos et eos, qui sibi obediebant, ligna fructifera in domo Domini parare studebant, alii sarta tecta templi faciebant, quando illa quae per haeresim et schismata rupta erant, reaedificabant. Alii saxa caedebant, cum duros corde et incredulos fortiter increpabant, ita ut impleretur instauratio domus Domini, in universis quae indigebant expensa ad domum Domini muniendam, juxta illud utique Apostoli quo quit dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas: alios vero evangelistas, alios autem doctores et pastoresonem sanctorum, in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi . » Quod autem sequitur: « Verumtamen non fiebant ex eadem pecunia hydriae templi Domini, et fuscinulae, et thuribula, et tubae, et omne vas aureum et argenteum, de pecunia quae inferebatur in templum Domini, » significat quod alia debet esse ratio, forman
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmendãt d̾o. Ascendebãt scribe regis ⁊
pontifex. effundebãtq ⁊ numerabãt pe¬
cuniã que inueniebat᷑ in domo dñi: ⁊ da¬
bant eam iuxta numerũ atq mensurã
in manu eorũ qui p̃erãt cem̃tariis domꝰ
domini. Qui impendebant eam in fabris
lignorũ et cem̃tariis. his qui oꝑabantur¬
in domo dñi: ⁊ cetera. Scribam regis.
⁊ pontificem appellat sũmos doctores: qui
pecuniã collatã iuxta numerũ atq men¬
suram illis tribuebãt qui preerãt fabris
et cem̃tariis. hoc est dispensatorib uerbi
diuini: qui euuangelici tritici mensuram
conseruis suis his qui oꝑantur in domo
dñi. ⁊ uirtutũ opera in edificio diuino cõ-¬
ponũt. tribuebãt. Quid ergo aliud fece¬
runt apłi. quos principes in eccła electio
diuina cõstituit. quando per subiectos sibi
populos. uerbi diuini semina per totũ or-¬
bem sparserũt: quatinus oꝑarios uolunta-¬
tis dei idoneos in auditorib suis ꝑficerẽt:

Expanded text:
ebat scriba regis et pontifex effundebantque et numerabant pecuniam quae inveniebatur in domo Domini et dabant eam iuxta numerum atque mensuram in manu eorum qui praeerant cementariis domus Domini qui inpendebant eam in fabris lignorum et in domo Domini, » et reliqua. Scribam regis et pontificem appellat summos doctores, qui pecuniam collatam juxta numerum atque mensuram illis tribuebant, praeerant fabris et caementariis, hoc est, dispensatoribus verbi divini qui Evangelici tritici mensuram, conservis suis his qui operantur in domo Domini, et virtutum opera in aedificio divino componunt, tribuebant. Quid ergo aliud fecerunt apostoli quos principes in Ecclesia electio divina constituit quando per subjectos sibi discipulos, verbi divini semina per totum orbem sparserunt quatenus operarios voluntatis Dei idoneos in auditoribus suis praeficerent:
Abbreviated transcription (Latin):
Infirmos curate. mortuos suscitate. lepsos
mundate: demones eicite. Gratis accepistis:
gratis date. Et tulit ioiada pontifex ga¬
tofilaciũ unũ. aꝑuitq foramen desuper.
⁊ posuit illud iuxta altare ad dexteram
ingredientiũ in domũ dñi: mittebãtq
in eo sacerdotes qui custodiebãt ostia omnẽ
pecuniã que deferebat᷑ ad tẽplũ dñi. Deniq
pontifex ñr. qui semet ipsũ obtulit hosti¬
am ĩmaculatã deo. gazofilaciũ unũ po-¬
suit : hoc est unã eccłam catholicã fecit.
Cui foram̃ desuꝑ posuit: qr tͣnsitũ inde
ad celos parauit. Posuitq illud iuxta al¬
tare. ad dexterã ingredientiũ in domo dñi:
stuc ergo mittũt sacerdotes qui custodiũt
ostia tẽpli. omnẽ pecuniã que defert᷑ ad

Expanded text:
Infirmos curate, mortuos suscitate, leprosos mundate, daemones ejicite, gratis accepistis, gratis date . » « Et tulit Joiada pontifex gazophylacium unum, aperuitque foramen desuper, et posuit illud juxta altare ad dexteram ingredientium domum Domini, mittebantque in eo sacerdotes qui custodiebant ostia, omnem pecuniam, quae deferebatur ad templum Domini. » Denique pontifex noster, qui semetipsum obtulit hostiam immaculatam Deo, gazophylacium unum posuit, hoc est unam Ecclesiam catholicam fecit. Cui foramen desuper posuit, quia transitum inde ad coelos paravit. Posuitque illud juxta altare ad dexteram ingrIstuc ergo mittunt sacerdotes, qui custodiunt ostia templi, omnem pecuniam, quae defertur ad
Abbreviated transcription (Latin):
dinoscit᷑. Dicit enim dñs nr̃ ad seruos suos.
In tẽpore hoc cras modius simile uno sta¬
tere erit: ⁊ duo modii ordei statere uno
in porta samarie. Quid enim modius simi¬
diuine sapientie que est in nouo testam̃to:
Et quid duo modii hordei: nisi scienciam
legis et propħarum significãt: Qͥ ꝯpa¬
rantur statere uno. hoc est fide catholica:
in porta samarie: in predicatiõe uidelicet
apłica. per quã intratur in eccłam. In tẽꝑe
inquit hoc cras modius simile uno statere:
⁊ cet̾a. Ac si dixisset. Cessante turbine ꝑsecu¬
tionis que fit hodie. dabit dñs cras. hoc est
tẽpore futuro quietẽ et tͣnquillitatẽ : ut
p̃dicatio euuangelii ꝑfecte credentib ꝯple¬
atur. fuit enim tẽpore passionis dominice
quasi fames uerbi dñi: cũ apłi relicto eo
om̃s fugerũt: ⁊ domi se ꝓpter metũ iudeo¬
rũ incluserũt. Et itẽ scriptũ est : qr nemo

Expanded text:
dignoscitur. Dicit enim Dominus noster ad servos suos: « dignoscitur. Dicit enim Dominus noster ad servos suos: « In tempore hoc, cras modius similae uno statere erit, et duo modii hordei statere uno in porta Samariae. » Quid enim modius simidivinae sapientiae, quae est in Novo Testamento? Et quid duo modii hordei, nisi scientiam legis et prophetarum significant? qui comparantur statere uno, hoc est, fide catholica. « In porta Samariae: » in praedicatione, videlicet apostolica, per quam intratur in Ecclesiam. « In tempore, inquit, hoc cras modius similae uno statere erit. » Ac si dixisset: Cessante turbine persecutionis, quae fit hodie, dabit Dominus cras, hoc est, tempore futuro, quietem et tranquillitatem, ut praedicatio Evangelii perfecte credentibus compleatur. Fuit enim tempore passionis Dominicae quasi fames verbi Domini, cum apostoli, relicto eo, omnes fugerunt , et domi se propter metum Judaeorum incluserunt. Et iterum scriptum est: « Quia nemo
Abbreviated transcription (Latin):
In tẽpore hoc cras modius simile uno stã¬
tere erit: et duo modii ordei statere uno
unus de ducibus. suꝑ cuius manũ rex incũ¬
bebat: homini dei ait. Si dñs fecerit etiã
catharactas in celo: nũquã potent ẽẽ qd̾
loqueris. Qͥ ait. uidebis oculis tuis: et
inde non comedes. Potest hoc loco benadab
cum suo exercitu diabolus mistice accipi:
qui corda iniquorũ per inuidiã contra
eccłam bellũ gerere excitat. Sub hoc qui¬
dem rege sunt modo falsi iudei. de quib
in apocalipsi scriptũ est. qui dicũt se iude¬
os esse ⁊ non sũt: sed sunt sinagoga satha¬
ne. Sub hoc rege sunt pagani : sunt et
heretiei. Facta ergo ꝑsecutione ab antiqͦ
hoste : per tales affligitur populus dei qͥ
est positus in samaria: hoc est in custodia
legis diuine. Fitq fames ualida: cũ non
ꝑmittitur doctorib libere uerbũ dei p̃di¬
care. S heliseo reuelante. hoc ẽ redẽptore
catorib longe est. tim̃tib dm̃ prope esse

Expanded text:
In tempore hoc cras modius similae uno statere erit, et duo modii hordei statere uno, unus de ducibus, super cujus manum rex incumbebat, homini Dei, ait: Si Dominus etiam fecerit cataractas in coelo, numquid poterit esse, quod loqueris? Qui ait: Videbis ocuinde non comedes. » Potest hoc loco Benadab cum suo exercitu diabolus mystice accipi, quia corda iniquorum per invidiam contra Ecclesiam bellum gerere excitat. Sub hoc quidem rege, sunt modo falsi Judaei, de quibus in Apocalypsi scriptum est , qui dicunt se Judaeos esse et non sunt, sed sunt synagoga Satanae. Sub hoc rege sunt pagani, sunt et haeretici: facta ergo persecutione ab antiquo hoste, per tales affligitur populus Dei, qui est positus in Samaria, hoc est in custodia legis divinae: fitque fames valida, cum non permittitur doctoribus libere verbum Dei praedicare, sed Elisaeo revelante hoc est Redemptore catoribus longe est, timentibus Deum prope esse
Abbreviated transcription (Latin):
Hic primũ reuelatus fuit ei dñs. atq in
obedienciã eum destinauit: et postea non
solum ipse. sed etiam om̃s trib in sacerdo¬
tem elegerunt. Inde dicitur. Et elegi eum
ex om̃ib tribubus isrł michi in sacerdotẽ.
ut ascenderet ad altare meũ. et adoleret
michi incensũ. et portaret ephot corã me:
et dedi domui patris tui omĩa de sacrifici¬
is filiorũ isrł. Quare calce abicitis uicti¬
mam meã. et munera mea que precepi
ut offerrent᷑ intẽplo. et magis honoras¬
ti filios tuos quã me: ut comederetis pri¬
mitias omĩs sacrificii populi mei israhel:¬
Propterea ait dñs deus isrł. Loquens lo¬
cutus sum: ut domus tua ⁊ domus patris
tui ministraret in ꝯspectu meo usq in

Expanded text:
Hic primum revelatus fuit ei Dominus, atque ad Hic primum revelatus fuit ei Dominus, atque ad obedientiam destinavit, et postea non solum ipse, sed etiam omnes tribus in sacerdotem elegerunt. Unde dicitur: ex omnibus tribubus Israhel mihi in sacerdotem ut ascenderet altare meum et adoleret mihi incensum et portaret ephod coram me et dedi domui patris tui omnia de sacrificiis filiorum Israhel quare calce abicitis victimam meam et munera mea quae praecepi ut offerrentur in templo et magis honorasti filios tuos quam me ut comederetis primitias omnis sacrificii Israhel populi mei propterea ait Dominus Deus Israhel loquens locutus sum ut domus tua et domus patris tui ministraret in conspectu meo us
Abbreviated transcription (Latin):
eterne mercedis sciant se esse ꝑcepturos.
Scriptũ nãq est. Qui conuerti fecerit
peccatorẽ ab errore uie sue. saluabit ani¬
inam eius a morte: et operit multitudi¬
nem peccatorũ. Deniq in ueteri testam̃to
legimus. quod finees sacerdos zelatus
ut furorem dñi placaret. peccantes corã
populo pugione tͣnffixcit: et ꝓpterea et
nomen et sacerdotiũ eternũ sibi ꝓmeruit.
Quod quia heli ammadu̾siõe in filios
peccatũ uindicare noluit: non solum sacerdo¬
tium ꝑdidit. sed etiam morte multatus est
sicut diximus: et sacra historia in sequenti¬
bus manifestissime ostendit. Nam sequitur:
enit enim quidam propħa
dñi. ad heli sacerdotẽ: et diccit
ei. Hec dicit dñs. Nũquid non aꝑte reue¬
latus sum domui patris tui: cum esset in
egipto: Domũ patris eius aaron dicit:
de cuius stirpe successit in sacerdotium.
Cui se reuelatũ dñs dicit: quando ait ĩ
egipto. uade in occursũ moysi. in desertũ.

Expanded text:
aeternae mercedis sciant se esse percepturos. aeternae mercedis sciant se esse percepturos. Scriptum namque est: « Qui converti fecerit peccatorem ab errore viae suae, salvabit animam ejus a morte, et operiet multitudinem peccatorum . » Denique in Veteri Testamento legimus, quod Phinees sacerdos zelatus, ut furorem Domini placaret, peccantes coram populo pugione transfixit, et propterea et nomen et sacerdotium aeternum sibi promeruit. Quod quia Heli animadversione in filios peccatum vindicare noluit, non solum sacerdotium perdidit, sed etiam morte mulctatus est, sicut diximus, et sacra historia in sequentibus manifestissime ostendit. Nam sequitur: « Venit enim quidam propheta Domini ad Heli sacerdotem, et dixit ei: Haec dicit Dominus: Nunquid non aperte revelatus sum domui patris tui, cum esset in Aegypto? » Domum principis sui Aaron dicit de cujus stirpe successit in sacerdotium. Cui se revelatum Dominus dicit quando ait in Aegypto: « Vade in occursum Moysi in desertum .
Abbreviated transcription (Latin):
tes minus seuera animaduersione plecte¬
bat. Et quidem coercuit. et quidem corri¬
puit: sed lenitate et mansuetudine patris:
non seueritate et auctoritate pontificis.
Qua sentencia discant sacerdotes ut dice¬
re cepumis. quod non debeant ꝓpt̃ ullos humanos
fauores. aut ꝯmoda terrena his qui p̃sũt
in peccatis. quib peccant in dm̃. non solũ
assentire et blandiri: sed nec lenitate. aut
mansuetudine. ĩmo dura ac seuera incre¬
patione corrigere. et emendare: ne si ta¬
cuerint peccata filiorũ. idest scelera popu¬
lorum. ipsi pereant quia correcti non fu¬
erant. et qui p̃sunt pariter cũ eis punian¬
tur: quod quãuis sancti sint. culpa tamen
subditorũ ꝓpter silentiũ et molliciẽ infec¬
tionis si non coerceant eis reputabitur.
Eregione nãq si iuxta modũ culpe du¬
ra inuectione increpare studuerint. et
antidoto sue predicationis uulnera pecca¬
torũ curare non neglexerint: coronam

Expanded text:
tes minus severa animadversione flectetes minus severa animadversione flectebat. Et quidem coercuit, et quidem corripuit, sed lenitate et mansuetudine patris, non severitate et auctoritate pontificis: qua sententia discant sacerdotes ut dicere coepimus quod non debeant propter ullos humanos favores, aut commoda terrena iis quibus praesunt, in peccatis quibus peccant in Deum, non solum assentire et blandiri, sed nec lenitate, aut mansuetudine, imo dura ac severa increpatione corrigere et emendare: ne si tacuerint peccata filiorum, id est scelera populorum, ipsi pereant qui correcti non fuerant, et qui praesunt pariter cum eis puniantur. Quod quamvis sancti sunt, culpa tamen subditorum propter silentium et mollitiem invectionis, si non coerceant, eis reputabitur. E regione namque si juxta modum culpae, dura invectione increpare studuerint, et antidoto suae praedicationis, vulnera peccatorum curare non neglexerint, coronam
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ est: difficiliorq remissio. Et
cũ in uirũ quis peccat: placatosͥ uiro
facit sibi deum placabilem. In dm̃ autẽ
cũ quis peccat: quis orabit pro eo
de si dicatur. Per quẽ dnm̃ sibi in quẽ
peccauit. propitiũ facere poterit: Ta¬
men non ita intelligendũ est. qd̾ nulla
uenia speranda sit his qui in diuino
officio aliquid dereliquerint. etiã si
digne penitenciã gerant: sed qd̾ dif¬
ficilior sit uenia. et maior agendi pe¬
nitencia. his qui in rebus deo sacratis
offendũt. quã qui ꝓximũ suũ ĩ uerbo
uel in facto aliquid leserit: qr quanto
maior est gła. tanto grauior fit offen¬
sa.Hic notandũ est siquidem qr p̃suli¬
bus ab omnib qui presũt popło aͥano
considerandũ est subtilius: qualit̃ filii heli
diuina sacrificia temerantes. peccabãt coram
dno: et deridebant per eos multi sacrifi¬
cium dñi. Unde et heli sacerdos pro eorũ
iniquitate dãpnatus est: quod eos peccan¬

Expanded text:
peccatum est, difficiliorque remissio. Et peccatum est, difficiliorque remissio. Et quoniam cum in virum quis peccat, placato sibi viro, facit sibi Deum placabilem; in Deum autem cum quis peccat, quis orabit pro eo? Ac si dicatur: Per quem, Deum sibi in quem peccavit propitium facere potuerunt. Tamen non ita intelligendum est, quod nulla venia speranda sit iis qui in divino officio aliquid deliquerint, etiamsi digne poenitentiam gerant, sed quod difficilior sit venia et major agenda poenitentia iis qui in rebus Deo sacratis offendunt, quam qui proximum suum in verbo vel in facto aliquid laeserit. Quia quanto major gloria, tanto gravior sit offensa. Hic notandum est siquidem quia praesulibus ac omnibus qui praesunt populo Christiano, considerandum est subtilius, qualiter filii Heli divina sacrificia temerantes peccabant coram Domino, et deridebant per eos multi sacrificium Domini, unde et Heli sacerdos per eorum iniquitatem damnatus est, quod eos peccan
Abbreviated transcription (Latin):
legis p̃ceptũ faciebant. Unde idem heli
post paululũ ait. Non est bona fama
quã ego audio: ut tͣnsgredi faciatis
populũ dñi. Transgressionẽ ergo popłs
faciebat : quia sacrificio non rite ꝑacto
uaeorib suis iungebat᷑. Sicut enim ex¬
torquebant carnes ab ĩmolante: ita
etiam extorquebãt sacrificiũ ab offe¬
rente. Et idcirco sicut in auferendis
carnib faciebãt homines detrahere
sacrificio dñi: ita quoq nichilominꝰ
in coniungendis uxorib. tͣnsgredi faci¬
ebant popłm. Quã intelligentiã si qͥs
sequi uoluerit. suo iudicio derelinqui¬
mus: nos priorẽ magis sequi decernimꝰ.
Si peccauerit uir in uirũ : placari ei
potest deus. Si autẽ in dm̃ peccauerit:
quis orabit pro eo. Hon igit᷑ eo mͦ
in uirũ quo in dm̃ peccatur: qr ĩ uirũ
peccare peccatũ qualecũq est leuior¬
q remissio: in deum uero peccare. id
est ab eius cultu recedere. impietatis

Expanded text:
legis praeceptum faciebant. Unde idem Heli legis praeceptum faciebant. Unde idem Heli post paulum ait: « Non est enim bona fama quam ego audio, ut transgredi faciatis populum Domini. » Transgressionem ergo populus faciebat, quia sacrificio non rite peracto uxoribus suis jungebatur. Sicut enim extorquebant carnes ab immolante, ita etiam extorquebant sacrificium ab offerente. Et idcirco sicut in offerendis carnibus faciebant homines detrahere sacrificio Domini, ita quoque nihilominus in conjungen is uxoribus transgredi faciebant populum. Quam intelligentiam si quis sequi voluerit, suo judicio derelinquimus: nos priorem magis sequi decernimus. « Si peccaverit vir in virum, placari ei potest Deus; si autem in Deum peccaverit vir, quis orabit pro eo? » Non igitur eo modo in virum, quo in Deum peccatur: quia in virum peccare peccatum qualecunque est, leviorque remissio. In Deum vero peccare, id est, ab ejus cultu recedere, impietatis
Abbreviated transcription (Latin):
dormirẽt cu mulierib. et tͣnsgredi face¬
rent popłm dñi. Unde non solũ a sacer¬
dotio eiecti sũt: sed etiã morte multati.
Nam sequit᷑. Heli autẽ senex erat ualde.
Et audiuit omĩa que fiebant ꝑ filios
suos uniuerso israheli: et quomͦ dormi¬
ebant cũ mulieribus: et cet̃a. Quãquã
simpliciter ñnulli suꝑ adulterio intelli¬
gi uelint. ut iosephiis qui dicit quod
mulierib religionis causa conuenienti¬
buis. contumelias inferebant: aliis qui¬
dem uiolentias facientes. aliis ꝑsuaden¬
tes donis: nichilq eorũ uita a tiran¬
nide pessima differebat: qd̾ ⁊ nr̃i doc¬
tores asserũt: tamen dorinisse eos di¬
cunt hebrei cũ mulierib que obser¬
uabant ad ostium tabernaculi: eo qd̾ pͥ
menstrui tẽpus aut partus ñ impleto
sed̾m legis preceptũ sacrificio suade¬
bant eis ad uiros suos redire: eisq
ꝯmisceri. Et dormire ideo dicuntur:
quia eas dormire cũ uiris suis. contra

Expanded text:
dormirent cum mulieribus et transgredi facedormirent cum mulieribus et transgredi facerent populum Domini. Unde non solum a sacerdotio ejecti sunt, sed etiam morte mulctati. Nam sequitur: « Heli autem senex erat valde, et audivit omnia quae faciebant filii sui universo Israeli, et quomodo dormiebant cum mulieribus, » etc. Quanquam simpliciter nonnulli super adulterio intelligi velint, ut Josephus quoque dicit, mulieribus religionis causa convenientibus contumelias inferebant. aliis quidem violentias facientes, aliis vero persuadentes donis. Nihilque eorum vita a tyrannide pessima differebat, quod et nostri doctores asserunt: tamen dormisse eos dicunt Hebraei cum mulieribus quae observabant ad ostium tabernaculi eo quod post menstrui tempus aut partus, non impleto secundum legis praeceptum sacrificio, suadebant eis ad viros suos redire eisque adcommisceri. Et dormire ideo dicuntur, quia eas dormire cum viris suis contra
Abbreviated transcription (Latin):
et primũ sibi hominẽ non carne. sed po¬
mo subdidit: et scd̾m non carne. s pa¬
ne tẽptauit. Hinc est qd̾ plerũq ade cul¬
pa ꝯmittitur: etiam cũ abiecta ⁊ uilia
sumunt᷑. Neq enim adam solus. ut a ue¬
tito se pomo suspenderet: p̃ceptũ ꝓhibi¬
tionis accepit. Nam cũ alimenta quedã
saluti nr̃e deus contraria indicat: ab his
nos quasi per sentenciã uetat. Et cum
concupiscent̃ naria attingimꝰ: ꝓfecto
quid aliud quã uetita degustamrus:
Ea itaq sumenda sunt. que nature ne¬
cessitas querit: et non que edendi libi¬
do suggerit. Nam si quis uoluptatibus
gule. ineffrenate deseruire studuerit.
ad foueã uiciorũ grauius prolabitur:
et etiam ab statu rectitudinis cadens.
ad mortẽ anime ꝑtrahitur: et bonũ
quod uidetur habere amittit. Q d̾ de
his filiis heli in sequentib demõstratur:
qui ꝑpter libidinem gule ad maius pec¬
catum sui cumulandũ ꝑuenerũt: ut

Expanded text:
et primum sibi hominem non carne, sed poet primum sibi hominem non carne, sed pomo subdidit, et secundum non carne, sed pane tentavit. Hinc est quod plerumque Adae culpa committitur etiam cum abjecta et vilia sumuntur. Neque enim Adam solus, ut a vetito se pomo suspenderet, praeceptum prohibitionis accepit: nam cum alimenta quaedam saluti nostrae Deus contraria indicat, ab his nos quasi per sententiam vetat. Et cum concupiscentur noxia, attingimus profecto quod aliud quam vetita degustamus? Ea itaque sumenda sunt, quae naturae necessitas quaerit, et non quae edendi libido suggerit. Nam si quis voluptatibus gulae ineffrenate deservire studuerit, ad foveam vitiorum gravius prolabitur. Et etiam ab statu rectitudinis cadens, ad mortem animae pertrahitur, et bonum quod videtur habere amittit. Quod de his filiis Heli in sequentibus demonstratur, qui propter libidinem gulae ad majus peccatum sui cumulandum pervenerunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
non antiquo more coctas uellet de sacri¬
ficio carnes accipere: sed crudas quereret.
quas accuracius exhiberet. Et cũ ad iheru¬
salem dicitur. hec fuit iniquitas sodome
sororis tue suꝑbia. saturitas panis. ⁊ abũ¬
dantia: aꝑte ostenditur quod idcirco sa
lutem perdidit. quia cũ suꝑbie uicio m̃¬
suram moderate refectionis excessit. Et
primogenitorũ głam esau amisit: qui
magno estu desiderii. uilem cibũ. idest
lenticulã concupiuit: quã cũ uendendis
etiam primogenitis p̃tulit. quo in illã
appetitu anhelaret indicauit. Neq enĩ
cibus. sed appetitus in uicio est. Unde et
lautiores cibos plerũq sine culpa sumi¬
mus: et abiectiores non sine reatu ꝯscien¬
cie degustamꝰ. Hic quippe quẽ diximus
esau. primatũ per lenticulã ꝑdidit: et
helias in heremo uirtutẽ corporis. car¬
nes edendo seruauit. unde et antiquus
hostis quia non cibũ. sed cibi concupiscen¬
tiam esse causam dãpnationis intellex̃:

Expanded text:
non antiquo more coctas, vellet de sacrinon antiquo more coctas, vellet de sacrificio et carnes accipere, sed crudas quaereret, quas accuratius exhiberet. Et cum ad Jerusalem dicitur: « Haec fuit iniquitas Sodomae sororis tuae, superbia, saturitas panis, et abundlutem perdidit, quia cum superbiae vitio mensuram moderatae refectionis excessit. Et primogenitorum gloriam Esau amisit, quia magno aestu desiderii, vilem cibum, id est lenticulam, concupivit. Quam cum venditis etiam primogenitis praetulit, quo in illam appetitu anhelaret, indicavit. Neque enim cibus, sed appetitus in vitio est. Unde et lautiores cibos plerumque sine culpa sumimus, et abjectiores non sine reatu conscientiae degustamus. Hic quippe quem diximus Esau, primatum per lenticulam perdidit, et Elias in eremo virtutem corporis carnes edendo servavit. Unde et antiquus hostis quia non cibum, sed cibi concupiscentiam esse causam damnationis intellexit,
Abbreviated transcription (Latin):
litates ut liquidius lector agnoscere possit:
quinq modos diuinarũ scripturarũ auctori¬
tate freti. describere conabimur: sic̃ papa
gregorius etiam suis dictis asseruit. Aliqñ
nãq indigentie tẽpora p̃uenit. aliq̃n uero
tempus non p̃uenit. sed cibos lautiores que¬
rit: aliquando quelibet sumenda sint. pre¬
parari accuratius appetit: aliq̃n autẽ ⁊ quan¬
titati ciborũ. et tẽpori congruit: s in ipsa
quantitate sumendi. mensurã refectiõis exce¬
dit. Nonnũquã uero abiectũ est qd̾ desiderat:
et tamen ipio estu ĩmensi desiderii deterius
peccat. Mortis quippe sentenciã patris ore
ionathan meruit: qui in gustu mellis. cõsti¬
tutũ edendi tẽpus ante cessit. Ex egipto
populus eductus. in heremo occubuit: qr
despecto manna cibos carniũ petiit: quos
lauciores putauit. Et prima sicut hie textꝰ
historie edocet. filiorũ heli culpa suborta
est: quod ex eorũ uoto sacerdotis puer

Expanded text:
litates, ut liquidius lector cognoscere possit, litates, ut liquidius lector cognoscere possit, quinque modos, divinarum Scripturarum auctoritate freti, describere conabimur, sicut Papa Gregorius etiam suis dictis asseruit. Aliquando namque indigentiae tempora praevenit, aliquando vero tempus non praevenit, sed cibos lautiores quaerit. Aliquando quaelibet, quae sumenda sunt, praeparari accuratius expetit. Aliquando autem qualitatem ciborum, tempori congruit, sed in ipsa quantitate sumendi, mensuram refectionis excedit. Nonnunquam vero abjectum est quod desiderat, et tamen ipso aestu immensi desiderii deterius peccat. Mortis quippe sententiam patris ore Jonathan meruit, qui in gustu mellis constitutum edendi tempus antecessit. Et Aegypto populus eductus in eremo occubuit, quia, despecto manna, cibos carnium petiit, quos lautiores putavit. Et prima sicut hic textus historiae edocet filiorum Heli culpa suborta est, quod ex eorum voto sacerdotis puer,
Abbreviated transcription (Latin):
libus paulus dicit. Lac uobis potũ dedi.
Et cetera. Suꝑhumerale uero lineũ signifi¬
cat castitatẽ. et continentiã. cum bonis ope¬
ribus : quia quisquis diuino ministerio
fungi appetit. necesse est ut primũ caste
continenterq uiuat: ac sic in bonis oꝑib
semet ipsũ exerceat. Porro filii heli. filii be¬
lial. nescientes dñm. neq officiũ sacerdotũ
ad popłm: sed quicũq ĩmolasset uictimã
ueniebat puer sacerdotis dũ coquerentur
carnes. et habebat fuscinulã tridentem in
manu sua. et mittebat eam in lebetem. uel
caldariam: et cetera: usqueqͦ ait. erat ergo
peccatũ puerorũ grande coram dño nimis:
quia detrahebant om̃s sacrificio dñi. Hic
enim nichil aliud iuxta anagogen tlicere
possumus. nisi scd̾m moralẽ intelligentiã
quã sollers sapientiũ doctrinã ethicã uo¬
cat: qualiter multi per appetitũ gule. et
mucronẽ concupiscencie ꝑeunt. Quorũ qua¬

Expanded text:
libus Paulus dicit: « Lac vobis potum dedi , » libus Paulus dicit: « Lac vobis potum dedi , » et reliqua. Superhumerale vero lineum significat castitatem et continentiam cum bonis operibus. Quia quisquis divino ministerio fungi appetit, necesse est ut primum caste continenterque vivat, ac sic in bonis operibus semetipsum exerceat. « Porro filii Heli, et filii Belial, nescientes Dominum neque officium sacerdotum ad populum, sed quicunque immolasset victimam, veniebat puer sacerdotis dum coquerentur carnes, et habebat fuscinulam tridentem in manu sua, et mittebat eam in lebetem, vel in caldariam, » et reliqua, usquequo ait, « Erat ergo peccatum puerorum grande nimis coram Domino, quia detrahebant omnes sacrificio Domini. » Hic enim nihil aliud juxta anagogen dicere possumus nisi secundum moralem intelligentiam, quam solers sapientium doctrina ethicam vocat, qualiter multi per appetitum gulae, et mucrone concupiscentiae pereunt. Quorum qua
Abbreviated transcription (Latin):
quẽquam: sed omne iudiciũ dedit filio.
Et illud. Potestatẽ dedit ei et iudiciũ fa¬
cere: quia filius hominis est. De qͦ etiam
alibi ipse filius dicit. Ego autẽ ꝯstitutꝰ
sum rex ab eo: super sion montẽ sc̃m eiꝰ.
De quo etiã imꝑio adnectit dicens. Et
sublimabit cornu xp̃i sui. Hoc ad corpus
eius. quod est eccła. referri uolũt. Om̃s
mauit. quando ubiq dilatauit: et in
fide fortiter et firmit̃ stabiliuit. ⁊ reg¬
na mundi confregit. et suꝑari fecit:
est populi electi. His enim quãquã impo¬
lite ut intelligere potuimꝰ. ⁊ scdm quod
amuhel int̾ea erat ministrãs in
templo dñi. accinctus ephotbath.
hoc est suꝑhumerali lineo: quod distat
ab illo ephot quo induebat᷑ pontifex.
ex quatuor colorib. et concessũ mino¬
tibus gradib erat ad utendũ: ⁊ tunicã
paruã faciebat ei mater sua: ⁊ ceta. Tu¬
nica enim parua quã faciebat ei mater.
Aignificat doctrinã facilem: qua imbu¬
eadi sunt rudes animi credentiũ. Qua¬

Expanded text:
ngelio, sed omne judicium dedit Filio . » Et illud: « Potestatem dedit ei facere judicium, quia Filius hominis est . » De quo etiam alibi ipse Filius dicit: « Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus . » De quo etiam imperio annectit, dicens: « Et sublimabit cornu Christi sui. » Hoc ad corpus ejus, quod est Ecclesia, referri volunt. Omnes mavit, quantum ubique dilatavit, et in fide firmiter stabilivit, et regna mundi confregit, et superari ea feest populi electi. His quanquam impolite, ut intelligere potuimus, et Samuel erat ministrans in templo Domini accinctus ephod, » hoc est superhumerali lineo, quod distat ab illo ephod, quo induebatur pontifex; ex quatuor coloribus et concessum minoribus gradibus erat, ad utendum. « Et tunicam parvam faciebat ei mater sua, » et reliqua. Tunica enim parva, quam faciebat ei mater, significat doctrinam facilem, quam induendi sunt rudes animi credentium; qua
Abbreviated transcription (Latin):
philistei. non est intelligendũ qd̾ ĩ suo
posuerit tab̾naculo: sed in tabernaculo
dñi. De quo tabernaculo postea ab abi¬
melech sacerdote accepit: ideoq super¬
fluo additũ est suo. Eo autẽ tempore

Expanded text:
Philisthaei, non est intelligendum quod in suo Philisthaei, non est intelligendum quod in suo posuerit tabernaculo, sed in tabernaculo Domini, de quo tabernaculo postea ab Abimelech sacerdote accepit, ideoque superfluo additum est, suo. « Dixitque
Abbreviated transcription (Latin):
tolles. Pignera in hoc loco. hebrei libellũ
repudii intelligũt. Scd̾m usum gentis
illius fecerũt: ut quando ibatur ab eis
in pugnã. libellos repudii urorib suis
darent: ut si contigisset uirũ in prelio
capi. et in captiuitatẽ duci. mulier eius
expectatis trib annis. si uir eius non re¬
disset: alium duxisset uirũ. Eligat pru¬
dens lector quid illi placuerit: nos sim¬
plicitatẽ historie nr̃e tenere decreuimus.
Diritq ei frater suus. Quare uenisti:
et quare dereliquisti pauculas oues illas
in deserto: Ego noui suꝑbiã tuã. Et
cetera. Nosse se dicit illius suꝑbiã. et
nequitiã cordis. qui putabat tumore rĩ
cordis eleuari: eoquod samuhel illum
uncisset in regem. Assumẽs autẽ dauid
caput philistei. attulit illud in ihrłm¬
et reliquit: arma uero posuit in taber¬
naculo. Quod dixcit attulisse dauit ca¬
put philistei in ihrłm: anticipatio est
quod postea fecit. Arma uero eius idest

Expanded text:
tollentes. » Pignora in hoc loco, Hebraei libellum tollentes. » Pignora in hoc loco, Hebraei libellum repudii intelligunt. Secundum usum gentis illius fecerunt, ut quando ibatur ab eis in pugnam libellos repudii uxoribus suis darent, ut si contigisset virum in praelio capi et in captivitatem duci, mulier ejus, exspectatis tribus annis, si vir ejus non rediisset, alium duxisset virum. Eligat prudens lector quid sibi placuerit, nos simplicitatem historiae nostrae tenere decrevimus. « Dixitque ei frater suus: Quare venisti et quare dereliquisti pauculas oves illas in deserto; ego novi superbiam tuam, » et reliqua. Nosse se dicit illius superbiam et nequitiam cordis, quia putabat eum tumore cordis elevari, eo quod Samuel illum unxisset in regem. « Assumens autem David caput Philisthaei attulit illud in Jerusalem. Arma vero posuit in tabernaculo. » Quod dicit attulisse David caput Philisthaei in Jerusalem, anticipatio est, quod postea fecit. Arma vero ejus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
matre uero gethea natus erat. Dauid
autẽ erat filius uiri effratei. de bethle¬
em iuda: cui nomen erat ysai: qui ha¬
bebat octo filios. Queritur cur hic
octo filios habere dicatur: cũ in para¬
li pomenon non amplius quã septem
legantur. Quod ita soluitur. Nathan
itaq propħam filiũ samaa filii sui.
quem in loco filii educauerat et nutri¬
irat: inter filios numerat. Nam et co¬
tam samuhele septem eius filii legun¬
dir adducti: et octauus esse in pascu¬
s. Inter quos nathan adductũ fuisse
manifestũ est: qui et ionathan uoca¬
dir. De quo in extrema parte samu¬
elis dicitur. ꝑcussit autẽ eũ ionathan
filius samaa. fratris dauid. Et notandũ qd̃
ubicũq propħa uocatur. nathan scribit᷑:
non ionathan. Dixitq dauid pater suus.
uade. et fratres tuos uisitabis si recte
agant: et cum quibus ordinati sũt disce.
In hebreo ita habetur. Et fratres tuos
iusitabis si recte agant: et pignera eor

Expanded text:
matre vero Gethaea, natus erat. David matre vero Gethaea, natus erat. David autem erat filius viri Ephrataei de Bethlehem Juda, cui nomen erat Isai, qui habebat octo filios. Quaeritur cur hic octo filios habere dicatur, cum in Paralipomenon non amplius quam septem leguntur? Quod ita solvitur: Nathan itaque prophetam, filium Samaa filii sui, quem in loco filii educaverat et nutrierat, inter filios numerat. Nam et coram Samuele septem ejus filii leguntur adducti, et octavus esse in pascuis: inter quos Nathan adductum fuisse manifestum est, qui et Jonathan vocatur. De quo in extrema parte Samuelis dicitur: Percussit autem eum Jonathan filius Samaa, fratris David. Et notandum quod ubicunque propheta vocatur, Nathan scribitur, non Jonathan. « Dixitque ad David pater suus: Vade ad fratres tuos, visitabis si recte agant, et cum quibus ordinati sunt, disce. » In Hebraeo ita habetur: « Et fratres tuos visitabis si recte agant, et pignora eorum
Abbreviated transcription (Latin):
tribu iuda. uicus grandis est in daro¬
ma. hoc est ad australem plagã in fui¬
bus eleuteropoleos. decem et septem
ab ea milib distans: ⁊ interp̃tatur
sileutiũ. siue gaudiũ. Porro saul ⁊ uiri
isrł congregati sunt in ualle therebin¬
thi. Therebinthus est in sichimis: sub
qua abscondit iacob ydola iuxta nea¬
polim. Hinc refert iosephus: quod pa¬
lestini castra metati sunt int̾ soccoth
et azacha. Contra quos denuo saul
ꝑduxrit exercitũ: et super quendam
montẽ castra ponens coegit palestinos
priora quidem castra relinquere. et
ex aduerso montis quem saul app̾hen¬
derat aduenire: diuisitq eorũ exerci¬
tus medius mons. qui erat positus in¬
ter eos. Et egressus est uir spurius de
castris philistinorũ: nomine goliath.
Et cetera. Igitur quẽ admodũ in exor¬
dio polliciti sumus. paulatim historiã
tangere cupimus: ut postinodũ cul¬
men sp̃ualis intelligentie depromamꝰ.
Spurius dicitur: qui ex patre gigante

Expanded text:
tribu Juda vicus grandis est, in Darotribu Juda vicus grandis est, in Daromam, hoc est ad australem plagam in finibus Eleutheropoleos, decem et septem ab ea milliaribus distans, et interpretatatur silentium sive gaudium. « Porro Saul et viri Israel congregati sunt in valle Terebinthi. » Terebinthus est in Sichimis, sub qua abscondit Jacob idola juxta Neapolim. Hinc refert Josephus quod Palaestini castrametati sunt inter Sochoth et Azeca. Contra quos denuo Saul perduxit exercitum, et super quemdam montem castra ponens, coegit Palaestinos priora quidem castra relinquere, et ex adverso montis, quem Saul apprehenderat, advenire. Divisitque eorum exercitus medius mons, qui erat positus inter eos. « Et egressus est vir spurius de castris Philisthinorum nomine Goliath, » et reliqua. Igitur quemadmodum in exordio polliciti sumus, paulatim historiam tangere cupimus ut postmodum culmen spiritalis intelligentiae deponamus. Spurius dicitur, quia ex patre gigante,
Abbreviated transcription (Latin):
uaderet. apprehensa dauid eithara. eiꝰ
uesaniã sedabat. Quid per saulem:
nisi elacio potenciũ: Et quid ꝑ dauid
ĩnuitur: nisi humilis uita sc̃õrũ: Cũ
ergo saul ab ĩmundo sp̃u arripitur.
dauid canente eius uesania tẽperatur:
qr cũ sensus potentiũ per elacionem
in furorẽ uertitur: dignũ est ut ad
salutẽ mentis quasi dulcedine cithare
locutionis nr̃e tranquillitate reuocet᷑¬
ongregantes uero
philistum agmina sua in p̾lũ
conuenerũt in socoth. Et cet̾a. Socot
est oppidũ in tribu iuda: ut in libris
locorũ legitur. Sunt autẽ usq hodie
uiculi duo ꝑgentib heliam de eleute¬
ropoleis in nono miliario uie public
unus in monte. et alter in cãpo posi¬
tus: qui socchot nuncupant᷑. Interp̃¬
tatur uero ramus. uel humilitas. Ara¬
cha est ciuitas chananeorũ in parte
uilla tacha. inter heleuteropolim.
et eliam: et interp̾tatur fortitudo.
siue decipula. Duma siue domin in

Expanded text:
vaderet, apprehensa David cithara, ejus vaderet, apprehensa David cithara, ejus vesaniam sedabat . Quid enim per Saulem, nisi elatio potentum; et quid per David innuitur, nisi humilis vita sanctorum? Cum ergo Saul ab immundo spiritu arripitur, David canente, ejus vesania temperatur; quia cum sensus potentum per elationem in furorem vertitur, dignum est ut ad salutem mentis quasi dulcedine citharae, locutionis nostrae tranquillitate revocettes vero Philistim agmina sua in praelium convenerunt in Sochoth, » et reliqua. Sochoth est oppidum in tribu Juda, ut in libris Locorum legitur. Sunt autem usque hodie viculi duo pergentibus Aeliam de Eleutheropoli in nono milliario viae publicae: unus in monte, et alter in campo situs, qui Sochoth nuncupantur. Interpretatur vero ramus vel humilitas Azeca, civitas Chananaeorum in parte villa Azeca, inter Eleutheropolim et Aeliam, et interpretatur fortitudo, sive decipula. Domu sive Domim in
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim in eithara illius tanta uirtꝰ
erat: sed ministeriũ crucis xxp̃i ꝑ lignũ¬
et extensionẽ neruorũ mistice gerebat:
in qua etiam passio xp̃i cantabatur.
Dauid octauus et minimus frater in
ui numeri optinet archanũ regnum
in gentib adeptus est. Dauid pulchra
Dauid rufus ess̃e narratur: et de salua¬
tore nr̃o propħa canit. Quis est iste
qui uenit de edom: Et cetera. Quod
interpretat᷑ rubeus: siue sanguineus.
Ceterũ moraliter nos instituit: quod
cũ saulem sp̃c ĩmundus inuaderet.
apprehensa dꝯuid cithara. eius uesani¬
am sedabat. Plerũq suꝑb diues ex¬
hortacionis blandim̃to placandus est:
quia et plerũq dura uulnera ꝑlenia
fomenta mollescunt: et furor infano¬
rum sepe adsalutẽ medico blandiente
reducitur. Cumq eis in dulcedinẽ con
descenditur: languor insanie mitiga¬
tur. Neq enim negligent̃ intuendũ
est: quod cũ saulem sp̃c aduersus in¬

Expanded text:
Non enim in cithara illius tanta virtus Non enim in cithara illius tanta virtus erat, sed mysterium crucis Christi, per lignum extensione nervorum, mystice gerebatur: in qua etiam passio Christi cantabatur. David octavus et minimus frater in vi numeri obtinet arcanum, regnum in gentibus adeptus est. David pulchra David rufus esse narratur, et de Salvatore nostro Propheta canit: « Quis est iste qui venit de Edom ? » et reliqua, quod interpretatur rubeus, sive sanguineus. Caeterum moraliter nos instruit, quod cum Saulem spiritus immundus invaderet, apprehensa David cithara ejus, vesaniam sedabat. Plerumque superbus, dives, exhortationis blandimento placandus est, quia et plerumque dura vulnera, per lenia fomenta mollescunt, et furor insanorum saepe ad salutem, medio blandiente, reducitur. Cumque ab eis in dulcdescenditur, languor insaniae mitigatur. Neque enim negligenter intuendum est, quod cum Saulem spiritus adversus in
Abbreviated transcription (Latin):
in eo loco presentia sentiretur. Dicitur
ut dictũ est uoluntate qua malus erat
non erat dei: creatura uero qua ꝯditus
erat. et potestate quã non sua. sed dñi
om̃ium equitate acceperat. dñi erat.
Hoc scd̾m historiã dictũ est: tropolo¬
gice uero per saul populus p̾figura¬
batur iudeorũ: qui in aduentu salua¬
toris ob impietatem suã a deo derelictꝰ
est. Sp̃m sc̃m̃ quẽ olim acceperat ami¬
sit : atq a sp̃u nequã. hoc est diabo¬
li mendacio usq nunc agitatur. Igit᷑
tollebat citharam dauid ⁊ ꝑcutiebat ma¬
nu sua. et refocillabatur saul ⁊ melius
habebat: recedebat enim ab eo sp̃c malus.
Pendet hoc ex suꝑiorib Hic etiã prout
supra tipũ tenuit saluatoris dauid. in
canticis musicis eruditus erat: et dñs
centibus in expositione sc̃arum scriptu¬
rarum cotidie resonat: et suauitate
mistica modulatur. Dauid in cithara
sit: atq de corde credentiũ fugauit.

Expanded text:
in eo loco praesentia sentiretur. Dicitur in eo loco praesentia sentiretur. Dicitur ut dictum est, voluntate qua malus erat, non erat Dei; creatura vero qua conditus erat, et potestate quam non suam, sed Domini omnium aequitate acceperat, Domini erat. Hoc secundum historiam dictum est. Tropologice vero per Saul, populus praefigurabatur Judaeorum qui in adventu Salvatoris, ob impietatem suam a Deo derelictus est. Spiritum sanctum quem olim acceperat, amisit; atque ab spiritu nequam, hoc est, diaboli mendacio, usque nunc agitatur. « Igittollebat David citharam et percutiebat manu sua, et refocillabatur Saul, et levius habebat. Recedebat enim ab eo spiritus malus. » Pendet enim ex superioribus. Hic etiam prout supra, typum tenuit Salvatoris. David in canticis musicis eruditus erat, et Domincentibus in expositione sanctarum Scripturarum quotidie resonat, et suavitate mystica modulatur: David in cithara sit atque de corde credentium fugavit.
Abbreviated transcription (Latin):
ad dãpnationẽ quorũdam. uel emen
dationẽ. uel ad ꝓbationẽ. Et licet
afflictionẽ iustorũ semꝑ appetat :
tamen si ab auctore nr̃o potestatem
non accipit. idem sp̃c malignus ad
tẽptacionis articulũ nullatenus conua¬
lescit. Unde et omĩs uoluntas dñi iusta
et tam̃ ꝑmittente deo omĩs potestas
iusta. Ex se enim tẽptare quoslibet
in iuste appetit: sed eos qui tẽptandi sũt
et ꝓut temptandi sunt. non nisi tẽptare
deus iuste ꝑmittit. Bene ergo dicitur
cet per licenciã potestatis iuste: malus
autem per desideriũ uoluntatis iniuste.
Et quãuis malignitas a dño non sit:
potestas nisi a deo non est. Sic et alibi¬
est dictus etiam sopor dñi qui occupa¬
uerat milites eiusdem saul: eũ daiid
hastam et cifum abstulisset a caput dor¬
mientis: non quia sopor tunc in dño
erat ut ipse dormiret: sed qr ille sopor
qui tunc homines apprehenderat. nutu
dei erat infusus. ne dauid a seruis eius

Expanded text:
ad damnationem quorumdam, vel ad emenad damnationem quorumdam, vel ad emendationem, vel ad probationem. Et licet afflictionem semper appetat, tamen si ab auctore nostro potestatem non accipit, idem malignus spiritus ad tentationis articulum nullatenus convalescit. Unde et omnis voluntas diaboli injusta ermittente Deo, omnis potestas justa. Ex se enim tentare quoslibet injuste appetit, sed eos qui tentandi sunt, et prout tentandi sunt, non nisi tentare Deus juste permittit. Bene ergo nunc diciturcet per licentiam potestatis justae, malus autem, per desiderium voluntatis injustae. Et quamvis malignitas a Domino non sit, potestas nisi a Deo non est. Sic et alibi dictum est etiam de sopore Domini qui occupaverat milites ejusdem Saul, cum David hastam et scyphum abstulisset a capite dormientis. Non quia sopor tunc in Domino erat, ut ipse dormiret, sed quia ille sopor , qui tunc homines apprehenderat, nutu Dei erat infusus, ne David a servis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
et cui om̃s gentes tribus et lingue ser¬
uient. Quod autẽ in medio fratrum
suorũ unctus esse dicitur: hoc ẽ qd̾
propħa de dño ait. Unxit te ds deus
tuus oleo leticie. pre consortib tuis.
Dauid ab officio pastorali pecorũ. ad
hominũ regnũ tranffertur: nr autẽ
dauid ipse iħe. ab ouibus iudaice ple¬
bis ablatus. in regnũ gentiũ tͣns latꝰ
est. In iudea enim plebe non ẽ modo
xp̃c: ablatus est inde: nunc greges
gentiũ pascit. Surgensq samuhel.
abiit in rematha: sp̃c autẽ dñi reces¬
sit a saule: et exagitabat eũ sp̃c neqͣ
quam. Si dñi: cur malus: Si malus.
cur dñi: Sed duobus uerbis ꝯp̃hen¬
sa est hec sentencia: et in dño potes¬
tas iusta. et in diabolo potestas inuis¬
ta. Nam idem sp̃c malus ꝑ nequissi¬
mam uoluntatẽ: et idem sp̃c dñi ꝑ¬
acceptã iustissimã potestatem. Inde er
ꝓpter ministeriũ: quia om̃ib etiam
spiritib malis bene utitur deus. uel

Expanded text:
et cui omnes gentes, tribus et linguae, seret cui omnes gentes, tribus et linguae, servient. Quod autem in medio fratrum suorum unctus esse dicitur, hoc est quod Propheta de Domino ait: « Unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis . » David ab officio pastorali pecorum, ad hominum regnum transfertur: noster autem David ipse Jesus, ab ovibus Judaicae plebis ablatus, in regnum gentium translatus est; in Judaea enim plebe non est modo Christus, ablatus est inde, nunc gentium greges pascit. « Surgensque Samuel, abiit in Ramatha. Spiritus autem Domini recessit a Saule, et exagitabat eum spiritus nquam: Si Domini, cur malus? si malus cur Domini? Sed duobus verbis comprehensa est haec sententia. Et in Domino potestas justa, et in diabolo potestas injusta. Nam idem spiritus, malus, per nequissimam voluntatem, et idem spiacceptam justissimam potestatem; inde ergdiabolus propter ministerium, quia omnibus etiam spiritibus malis bene utitur Deus, vel
Abbreviated transcription (Latin):
erũptamen lugebat samuhel
constituisset regem saul super israhel.
Hic enim benignitas scõrum ꝑfecta in
samuhele propha erga saul preostensa
est: qui dum sciret saul peccasse. Ex
affectu benignitatis lugebat eũ. Sic
fornicationẽ et ĩmunditiã. ñ egerũt
Imple cornu tuũ oleo: et ueni ut
mittã te ad ysai bethleemitẽ. Prouid
enim in filiis eius michi regem. Fecit
enim samuhel ꝓut dñs imperauit.
et unxeit dauid pascentẽ oues patri
sui in medio fr̃m suorũ. qui erat ri¬
fus et pulcher aspectu. decoraq faci
S uideamus eundem dauid: quon¬
enim interp̃tatur manu fortis: siue
desiderabilis. Et quid fortius leone
illo de tribu iuda: qui uicit mundĩ
Et quid desiderabilius illo de qͦ dicĩ
rum: denuntians per unctionẽ illaꝰ
tur. Reprobatis septem filiis ysa
maioribus. minimus etate electus
ad regnum: quia spreto iudaico sacer¬
dotio et regno prioris populi. qui sab
perpetuo functus est: et in regẽ est¬
unctus. cuius regnũ non habet finẽ:

Expanded text:
erumtamen lugebat Samuel constituisset regem Saul super Israel. » Hic enim benignitas perfecta sanctorum in Samuele propheta erga Saul praeostensa est, qui dum sciret Saul peccasse, ex affectu benignitatis lugebat cum. Sic fornicationem et immunditiam non egerunt Imple cornu tuum oleo, et veni ut mittam te ad Isai Bethlehemitem; providi enim in filiis ejus regem mihi. Fecit Samuel prout Dominus imperavit, et unxit David oves patris sui in medio fratrum suorum, qui erat rufus et pulcher aspectu, decoraque facie. » Sed videamus eumdem David, quo interpretatur "manu fortis" sine "desiderabilis": et quillo de tribu Juda, qui vicit mundum? ecquid desiderabilius illo, de quo dicirum, denuntians per unctionem illam atur. Reprobatis septem filiis Isai majoribus, minimus aetate electus est ad regnum; quia spreto Judaico sacerdotio, et regno prioris populi, qui sabbperpetuo functus est: et in regem unctus, cujus regnum non habet finem,
Abbreviated transcription (Latin):
qr hec agens. in spelunce ostio stetisse descri
bitur. Quid nãq spelunca nr̃a est: nisi hec
corruptionis habitacio. in qua adhuc ex uetus¬
tate retinemur: S cum aliquid ꝑcipere de
cognicione ueritatis incipimus: quasi iam
in spelunce nostre ostio stamus. Quia enim
progredi ꝑfecte non possumꝰ: ad cognitionẽ
tamen ueritatis inhiantes. iam aliquid de li¬
bertatis aura captamus. In ingressu ergo spe¬
lunce stare est: represso nr̃e corruptionis
obstaculo. ad cognitionẽ ueritatis incipere
exire. Unde et nube in tabernaculo descen¬
dente. israhelite e longinquo cernentes. in
papilionũ suorũ ostiis stetisse memorant̃.
qr hi qui aduentũ diuinitatis ut cũq ꝯspi¬
ciunt. quasi iam ex habitaculo carnis ꝓ ce¬
dunt. Et ecce uox ad heliam dicẽs. Quid
hic agis helia: Et ille respondens. ait.
Telo Telatus sum pro dño dõ exercituũ.
qr dereliquerũt pactũ tuũ filii isrł: alta¬

Expanded text:
quia haec agens, in speluncae ostio stetisse descriquia haec agens, in speluncae ostio stetisse describitur. Quid namque spelunca nostra est, nisi haec corruptionis habitatio, in qua adhuc ex vetustate retinemur? Sed cum aliquid percipere de cognitione divinitatis incipimus, quasi jam in speluncae nostrae ostio stamus. Quia enim progredi perfecte non possumus, ad cognitionem tamen veritatis inhiantes, jam aliquid de libertatis aura captamus. In ingressu ergo speluncae stare est represso nostrae corruptionis obstaculo ad cognitionem veritatis incipere exire. Unde et nubes in tabernaculo descendentes Israelitae e longinquo cernentes in papilionum suarum ostiis stetisse memorantur , quia hi qui adventum divinitatis utrumque conspiciunt, quasi jam ex habitaculo carnis procedunt. « Ecce vox ad Eliam dicens: Quid hic agis, Elia? et ille respondens ait: Zelo zelatus sum pro Domino Deo exercituum, quia dereliquerunt pactum tuum filii Isr