comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝰ paries occurrens in angulo. id est in
ipso xp̃o. de diu̾so uenienti parieti p̃putii.
id est gentiũ. cum gͦ erigerent se gentes:
sic illas repͥmit. Si enim tu inquit ex na¬
turali incisus oleastro insertus es in illis.
noli głari adũsus ramos. Nam si glaris.
ñ tu radicẽ portas. s radixte. Ergo de
radice patriarcharũ dicit fractos qͦs dam
ramos ꝓpter infidelitatẽ. & insertũ ibi
oleastrũ. ut esset particeps pinguedinis
oliuȩ. id est eccłiam ex gentib uenientẽ.
Et quis inserit oleastrũ in oliua: Oliua so¬
let in oleastro. oleastrũ in oliua nunqͣm
uidimꝰ. Nam qͥsqͥs fecerit: ñ inueniet ba-¬
cas nͥ olcastri. Qd̃ enim inserit᷑ hoc crescit.
sur culi. Hoc ostendens apls om̃ipotentia
sua dm fecisse. ut oleaster in radice oliue
unsereret᷑. & ñ bacas siluestres s oliuã da¬
ret: ad omĩpotentiã dĩ reuocans aĩt. Si¬

Expanded text:
ulo venerit alius paries, occurrens in angulo, id est in ulo venerit alius paries, occurrens in angulo, id est in ipso Christo, de diverso venienti parieti praeputii, id est Gentium: cum ergo erigerent se gentes, sic illas reprimit: Si enim tu, inquit, ex naturali incisus oleastro, insertus es in illis, noli gloriari adversus ramos. Nam si gloriaris: non tu radicem portas, sed radix te. Ergo de radice Patriarcharum dicit fractos quosdam ramos propter infidelitatem, et insertum ibi oleastrum, ut esset particeps pinguedinis olivae, id est, Ecclesiam ex Gentibus venientem. Et quis inserit oleastrum in oliva? Oliva solet in oleastro; oleastrum in oliva nunquam vidimus. Nam quisquis fecerit, non inveniet baccas nisi oleastri. Quod enim inseritur, hoc crescit, surculi. Hoc ostendens Apostolus omnipotentia sua Deum fecisse, ut oleaster in radicem olivae insereretur, et non baccas silvestres, sed olivam daret; ad omnipotentiam Dei re
Abbreviated transcription (Latin):
missionẽ heredes. Benedicem᷑ gͦ om̃s in qło
abraham & ysaac & iacob. Arborẽ quidẽ
benedixit qndam. eandẽq oluiam creauit.
sicut dixit apłs. ipsos patriarchas scõs.
putata est ñ amputata: & inde suꝑbi ra-¬
mi fracti sunt. Ipse est blasphemꝰ & impiꝰ
ppls iudeoꝵ. Manserunt tam̃ rami boni
& utiles. Nam inde aplĩ. Et cũ ibi rami
est & oleaster gentiũ: cui dicit apłs. Tu
autẽ cũ esses oleaster. insertus es in illis. &
particeps pinguedinis oleȩ factus es. No¬
li głari adu̾sus ramos. qd̾ sigłaris. ñ tu
radicem portas. s radix te. Hec una arbor
est. ꝑtinens ad abraham. ysaac & iacob:
& qd̾ plus est magis ad abraham & ysaac
& iacob oleaster insertus. qͣm rami confra¬
cti. Illi enĩ ꝑ fragm̃tũ iam ibi ñ sunt.
Oleastet ñ ibi erat. & ibi est. Illi ꝑ suꝑbiã
frangi meruerunt: iste ꝑ humilitatem
inseri meruit. Illi amiserunt radicem.
entes iam credentes in xp̃m. & quasi
suꝑbire cupientes contra iudeos qui

Expanded text:
promissionem haeredes» . Benedicimur ergo omnes in Deo Abraham et Isaac et Jacob. Arborem quidem benedixit quamdam, eamque olivam creavit, sicut dixit Apostolus, ipsos Patriarchas sanctosputata est. Nam inde superbi rami fracti supopulus Judaeorum. Manserunt tamen rami boni et utiles; nam inde Apostoli. Et cum ibi rami nsertus est et oleaster Gentium, cui dicit Apostolus: «Tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis, et particeps pinguedinis olivae factus es. Noli gloriari adversus ramos: quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te» . Haec una arbor est pertinens ad Abraham et Isaac et Jacob; et quod plus est, magis ad Abraham et Isaac et Jacob oleaster insertus, quam rami confracti. Illi enim per fragmentum jam non ibi sunt; oleaster non ibi erat, et ibi est: illi per superbiam frangi meruerunt, iste per humilitatem inseri meruit; illi amiserunt radicem, entes jam credentes in Christum, et quasi superbire cupientes contra Judaeos qui
Abbreviated transcription (Latin):
indignant᷑ audiant iudei. nos taũ
ubi possumꝰ cũ coꝵ dilectione p̾dicemus
Nec suꝑbe głemur adũsꝯ ramos fractos. s
sapianiꝰ. s humilib consentientes. noct
cũ psumptione insultando. s cũ demort
exultandio dicam. Uenite ambulemꝰ¬
s icñ audierint & obaudierint: erunt int̾
cos de quib dictum est. Accedite ad cum
e illuminamini: & uultus ur̃i ñ erubes-¬
cent. Si autẽ audiunt & ñ obaudiunt:
uident & inuident: inter eos sunt de qͥb
dictũ est. Peccator uidebit & irascet᷑. den-¬
tib suis fremet & tabescet. Ego autẽ di-¬
at eccłia xp̃o uelut oliua fructifera in
domo dĩ. sꝑaui in miscdia dĩ in et̾num

Expanded text:
indignanter audiant Judaei, nos tamen ubi possumus, cum eorum dilectione praedicemus. Nec superbe gloriemur adversus ramos fractos: sesapientes, sed humilibus consentientes , non eis cum praesumptione insultando, sed cum tremore exsultando dicamus , Venite, ambulemSi enim audierint et obaudierint, erunt inter eos quibus dictum est: Accedite ad eum, et illuminamini ; et vultus vestri non erubescent. Si autem audiunt et non obaudiunt, vident et invident, inter eos sunt de quibus dictum est: Peccator videbit, et irascetur; dentibus suis frendet, et tabescet . Ego autem, dicit Ecclesia Christo, velut oliva fructifera in domo Domini, speravi in misericordia Dei in aeternum,
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ caritas foras mittit. ꝓpt̾ea pungit a¬
nimã. ne amittatur aliquid qd̃ in creatu¬
ra diligitur. uł ipsa salus & requies cor¬
poralis. aut aliqͥd tale post mortem. Prop¬
terca enĩ timentur & apud inferos penȩ &
dolores actorm̃ta gehennarũ. Cum uͦ
cauet anima ne dds illam desertus deserat.
timor est castus ꝑmanens in scłm seculi.

Expanded text:
quem foras charitas mittit, propterea pungit animam, ne amittatur aliquid, quod in creatura diligitur, vel ipsa salus et requies corporalis, aut aliquid tale post mortem? Propterea enim timentur et apud inferos poenae et dolores ac tormenta gehennarum. Cum vero cavet anima, ne Deus illam desertus deserat, timor est castus permanens in saeculum saeculi.
Abbreviated transcription (Latin):
humilis inseratur olcaster. Maneat
tam̃ radix. illis p̃cisis. istis receptis. Ubi
manet radix: In patriarchis. Et enim
ham. ysaac. iacob. patriarchȩ sc̃ĩ. Et ubi
isti: In requie apud dm. in honore ma-¬
gno. ut in abrahȩ sinũ adiutus ille pauꝑ
post corporis extium leuaretur. & in abra¬
he sinu de longinquo a suꝑbo diuite ui-¬
deretur. Ergo radix manet. radix lau¬
datur. S rami suꝑbi. & p̃cidi & arescere
meruerunt. Oleaster autẽ humilis. il¬
loꝵ p̃cisione inuenit locũ. Audi gͦ quẽ¬
admodũ p̃cidantur rami naturales. quẽ¬
admodũ inseratur oleaster. Ex ipso cen¬
am̃ inquit dico uobis ñ inuemi tantam
fidem in isrł. ꝓpt̾ea dico uobis. qͥa mul
ab oriente. & ab occidente: qm̃ late
dam occu pauerit oleaster. Amara sil
is. multi ab oriente & occidente
cienert. Et puta quia uenient. Quid
le uas siet: Si enĩ uenictt. iam pcisi
funt de silua. U bi inserendi sant. ne
iscant:. Et recũbent inqͥt cũ abrabã¬

Expanded text:
humilis inseratur oleaster: maneat tamen radix, illis praecisis, istis receptis. Ubi manet radix? In Patriarchis. Etenim pham, Isaac, et Jacob, patriarchae sancti. Et ubi isti? In requie apud Deum, in honore magno: ut in Abrahae sinum adjutus ille pauper post corporis exitum levaretur, et in Abrahae sinu de longinquo a superbo divite videretur . Ergo radix manet, radix laudatur: sed rami superbi et praecidi et arescere meruerunt; oleaster autem humilis illorum praecisione invenit locum. 6. Audi ergo quemadmodum praecidantur rami naturales, quemadmodum inseratur oleaster, ex ipso centam fidem in Israel: propterea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente. Quam late terram occupaverat oleaster! Amara silvectum meum intres, Multi ab oriente et occidente venient. Et puta quia venient: quid de illis fiet? Si enim venient, jam praecisi sunt de silva: ubi inserendi sunt, ne arescant? Et recumbent, inquit, cum Abraha
Abbreviated transcription (Latin):
bibendũ: recumbent cũ abrahã & ysaac
& iacob. Ubi: In regno inquit cȩloꝵ.
Et qͥd erit de illis qui uenerunt de stirpe
abrahȩ. Quid fit de ramis quib arbor
plena erat: Qͥdͥ. nͥ qͥa p̃cidentur. ut isti
inserant᷑: Doce quia p̃cident᷑. Filii autẽ
regni ibunt in tenebras exterior es.¬

Expanded text:
bibendum? Recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob. Ubi? In regno, inquit, coelorum. Et quid erit de illis qui venerunt de stirpe Abrahae? quid fiet de ramis quibus arbor plena erat? Quid, nisi quia praecidentur, ut isti inserantur? Doce quia praecidentur: Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores
Abbreviated transcription (Latin):
noscere. necesse est de inferiorib cogiteq.
Qui bene audiunt. sursũ cor: curuum
dorsum ñ habent. Erecta quippe sta¬
tura expectat spem repositam sibi in cȩ¬
lo. maxime si p̃mittat thesaurũ suum
quo sequat᷑ cor eius. At uͦ qui future ui¬
tȩ spem ñ intelligunt: iam excecati de
inferiorib cogitant. Et hoc est habere
dorsum curuũ. a quo morbo dñs mu¬
lierem liberauit illam. Alligauerat
enĩ eam sathanas annis decẽ & octo. &¬
õcciderunt. & in cũ credere noluerunt.
quia oportebat eũ mori & resurgere.
uastati infeliciꝰ a romanis. funditusq
a suo regno ubi iam eis alienigene dña¬
bantur eradicati. disꝑsiq ꝑ t̾ras. qͣndo
quidẽ ubiq ñ desunt. ꝑ scripturas suas
testimonio nobis sunt. ꝓphetias nos ñ
finxisse de xp̃o. Quas plurimi eoꝵ con¬
siderantes. & ante passionẽ & maxime
post eiꝰ resurrectionẽ crediderunt in eñ
de quib p̃ditum est. Si fuerit numero

Expanded text:
noscere, necesse est ut de inferioribus cogitent. noscere, necesse est ut de inferioribus cogitent. Qui bene audit, Sursum cor, curvum dorsum non habet. Erecta quippe statura exspectat spem repositam sibi in coelo; maxime si praemittat thesaurum suum, quo sequatur cor ejus . At vero qui futurae vitae spem non intelligunt jam excaecati, de inferioribus cogitant: et hoc est habere dorsum curvum; a quo morbo Dominus mulierem illam liberavit. Alligaverat enim eam satanas annis decem et octo; occiderunt et in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, uastati infelicius a Romanis funditusque a suo regno, ubi iam eis alienigenae dominabantur, eradicati dispersique per terras quando quidem ubique non desunt per scripturas suas testimonio nobis sunt prophetias nos non finxisse de Christo; quas plurimi eorum considerantes et ante passionem et maxime post eius resurrectionem crediderunt in eum, de quibus praedictum est: Si fuerit numerus
Abbreviated transcription (Latin):
amini p̃sumptio. ut coram ipsis in mus¬
cipula sit. & incidant in eam. Obscu¬
rentur oculi eoꝵ ne uideant. Sequit᷑
hoc. ut qm̃ sine causa uiderunt. fiat
illis & ñ uidere. Eiat m̃sa eoꝵ coram
ipsis in muscipulam. Corã ipsis fiat in
muscipulam. ñ optantis est s ꝓpħantis.
test aliter. nisi ut talib ista ueniant.
ra malis. ad hoc in illis hec intelligamꝰ.
ut nos talia deuitemꝰ. Hoc enim nobis ꝓ¬
dest intelligere. & ex inimicis ꝓficere
Fiat illis & in retributiones & in scandalũ.
S nunqͥd iniustũ est hoc: Lustũ est. Qua¬
re: Qm̃ in retributionẽ. Non enĩ ali¬
quid illis accidit. qd̾ ñ habeatur in re¬
tributionẽ. Eiat & in scandalũ. quia
ipsi sibi sunt scandalũ. Obscurentur
oculi eoꝵ ne uideant: & dorsũ eoꝵ semꝑ
incurua. Hoc consequens est. Nam quoꝵ
fuerint oculi obscurati ne uideant: se¬
quitur ut & dorsum coꝵ incuruet᷑. Unde
hoc: Qm̃ cum cessauerint suꝑna cog¬

Expanded text:
animi praesumptio, ut et coram ipsis musanimi praesumptio, ut et coram ipsis muscipula sit, et incidant in eam. Obscurentur oculi eorum, ne videant, sequitur hic; ut quoniam sine causa viderunt, fiat illis et non videre. Fiat ergo mensa eorum coram ipsis in muscipulam. Coram ipsis fiat in muscipulam, non optantis est, sed prophetantis; st aliter ra malis; ad hoc in illis haec intelligamus, ut nos talia devitemus: hoc enim nobis prodest intelligere, et ex inimicis proficere. Fiat ergo illis, et in retributionem, et in scandalum. Et numquid injustum est hoc? Justum est. Quare? Quoniam in retributionem: non enim aliquid illis accideret quod non debebatur. In retributionem fit, et in scandalum, quia ipsi sibi sunt scandalum. 8. Obscurentur oculi eorum, ne videant; et dorsum illorum semper incurva. Hoc consequens est. Nam quorum oculi fuerint obscurati, ne videant, sequitur ut dorsum illorum incurvetur. Unde hoc? Quia cum cessaverint superna cog
Abbreviated transcription (Latin):
nos ꝓpha cum dicit. Et nunc tu
domꝰ iacob: uenite ambulemꝰ in luc̃ẽ
dñi. Tu domꝰ iacob quã uocauit & ele¬
git. ñ tu quã dimisit. Dimisit enĩ ple
illa carebitis quã dimisit. Lux quippe dñi
inqua ambulant gentes illa est. de qua
idẽ. ꝓpħa dicit. Dedi te in lucẽ gentium.
ut sis falus mea usq in fines t̾rȩ. Cui dic
tum est nisi xp̃o: De quo impletum est
nisi de xp̃o: Non est ista lux in uobis. de
quib item dictum est. Dedit illis ds spm
cõpunctionis. oculos ut ñ uideant. & au¬
res ut ñ audiant usq in hodiernũ diem.
Non est inqm in uobis hȩc lux: ido nimia
cecitate lapidem repbatis. qui factus est
in caput anguli. Ergo accedite ad cum
& illuminamini. Quid est accedite. nͥ
itiebam & acetũ accepi. id est fidem
buerunt dando mͥ talem potum: talis
muscipula illis sit. Quare gͦ corã ipsis:
Sufficeret. fiat m̃sa eoꝵ in muscipulam.
Sunt tales qui iniquitatẽ suam noueruis
& in ea ꝑtinacissime ꝑseuerant: coram

Expanded text:
unc tu, domus Jacob, venite, ambulemus in luce Domini. Tu, domus Jacob, quam vocavit et elegit; non Tu, quam dimisit. Dimisit enim plebilla carebitis, quam dimisit. Lux quippe Domini, in qua ambulant gentes, illa est de qua idem propheta dicit, Dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque in fines terrae . Cui hoc dictum est, nisi Christo? de quo impletum est, nisi de Christo? Non est ista lux in vobis, de quibus identidem dictum est: Dedit illis Deus spiritum compunctionis; oculos, ut non videant; et aures, ut non audiant, usque in hodiernum diem . Non est, inquam, in vobis haec lux: ideo nimia caecitate lapidem reprobatis, qui factus est in caput anguli. Ergo, Accedite ad eum, et illuminamini . Quid est, Accedite; nisi, itiebam, et acetum accepi; id est fidem buerunt, dando mihi talem potum, talis muscipula illis sit. Quare ergo, coram ipsis? Sufficeret, Fiat mensa eorum in muscipulam. Sunt tales qui iniquitatem suam noverunt, et in ea pertinacissime perseverant: coram
Abbreviated transcription (Latin):
ceti legunt. Quos agnoscimꝰ ꝓpter hoc
testimoniũ qd̃ nobis inuiti phibent. eos¬
dem codices habendo atq seruando. ꝓ
om̃s gentes ctiã ipsos esse dispsos. quaqͣ
uersum xp̃i eccłia dilatat᷑. Nam ꝓphetia
in psalmis quos legunt etiã de hac re p̃¬
missa est. ubi scͥptum est. Ds̃ m̃s miscdia
eiꝰ p̃ueniet me. Ds̃ m̃s demonstrauit
mͥ in inimicis meis ne occideris eos. ne
qͣndo obliuiscantur legem tuam. Disꝑ¬
ge eos in uirtute tua. Demonstrauit gͦ
nis fuerint deuicti & opp̃ssi. ne obliti le¬
gem dĩ. ad hoc de quo agimus testimoni¬
um nil ualerent. Id̾o parũ fuit ut dice¬
ret. ne occidas cos ne qnͣdo obliuiscantur
legẽ tuã. nisi adderet etiã disꝑge eos:
qm̃ si cum hoc testimonio scͥpturarũ in
sua tantũmͦ t̾ra ñ ubiq essent: ꝓfeto
eccłia quȩ ubiq est. eos ꝓphetiarũ quȩ

Expanded text:
proferuntur, quos agnoscimus propter hoc testimonium, quod nobis inuiti perhibent eosdem codices habendo adque seruando, per omnes gentes etiam ipsos esse dispersos, quaqua uersum Christi ecclesia dilatatur. Nam prophetia in psalmis, quos legunt etiam, de hac re praemissa est, ubi scriptum est: Deus meus, misericordia eius praeueniet me; Deus meus demonstrauit mihi in inimicis meis, ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam; disperge eos in uirtute tua. Demonstrauit ergnis fuerint deuicti et obpressi, ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam, nisi adderet etiam: Disperge eos; quoniam si cum isto testimonio scripturarum in sua tantummodo terra, non ubique essent, profecto ecc
Abbreviated transcription (Latin):
anteponi. ut ex ila pendeant oꝑa bo¬
na. atq ab ea p̃ueniantur. ñ ut ipsa
uelut meritis bonoꝵ opum tribui ui¬
deatur. Illa enim ad grãm ꝑtinet. Si
uaeos de oꝑe suo głantes sic arguit qui¬
dem apłs. ut eos diceret ad grãm ñ ꝑti¬
nere. qui meritis & opib suis mercedem
merita tua. merces ñ imputatur scd̾m
grãm. s scd̾m debitum. Si gͦ dicis pre¬
cessisse merita tua: te uis laudare ñ dm.
Ido̾ ñ agnoscis xp̃m: quia uenit cũ gr̃ã
dĩ. C onũte gͦ te ad merita tua. Uide
ulla mala fuisse: ut ñ tibi deberetur
ꝑ grãm donetur. & sacrificio laudis głi-¬
sicas d̾m. Ibi enim est uia. in qua no¬
ueris xp̃m salutare dĩ. Ex tract̾ psalmi¬

Expanded text:
anteponi, ut ex illa pendeant opera bona atque ab ea praeueniantur, non ut ipsa uelut meritis bonorum operum retribui uideatur. illa enim ad gratiam pertinet; si aeos, de opere suo gloriantes, sic arguit idem Apostolus, ut eos diceret ad gratiam non pertinere, qui meritis et operibus suis mercedem merita tua, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum . Si ergo dicis praecessisse merita tua, te vis laudari, non Deum: ideo non agnoscis Christum, qui venit cum gratia Dei. Converte ergo te ad merita tua, vide illa mala fuisse, ut non tibi deberetur per gratiam donetur; et sacrificio laudis glorificas Deum. Ibi est enim via, in qua noveris Christum salutare Dei. IN PSALM
Abbreviated transcription (Latin):
lari potero carnẽ ncam. & saluos
faciam aliquos ex illis. S ctiã tales me¬
dici. qmuis ñ de suo curent. quia nes
medici corporis curant de suo. tam̃ qn¬
tum libet ꝑ fidele ministeriũ opitulot̃
saluti. uiuentes curare possunt. ñ mos¬
tuos excitare. de quib dictũ est. Nẽq
mortuis facies mirabilia: Nunis eñ
occulta di gra est. qua hominũ m̃tes
quodãmꝰ reuiuiscunt. ut possint a qͥb¬
libet eiꝰ ministris p̃cepta sanitatis au¬
dire. quã gr̃a cõmendat in cugłio di¬
cens: nemo potest uenire ad me: nisi
pater qui misit me traxerit eũ. Qnͣtũli-¬
bet gͦ excellentes u̾bi p̃dicatores. & ueri-¬
tatis enam ꝑ miracula suasores. tanquã
magni medici agant cum hominib. si
mortui sunt & tua grã ñ reuixerint: nũ¬
quid mortus facies mirabilia: Aut me¬
dici exuscitabunt. & hi quos exuscitabus

Expanded text:
lari potero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis» . Sed etiam tales medici, quamvis non de suo curent, quia nec medici corporis curant de suo; tamen quantumlibet per fidele ministerium opitulentur saluti, viventes curare possunt, non mortuos excitare: de quibus dictum est, «Numquid mortuis facies mirabilia?» Nimis enim occulta Dei gratia est, qua hominum mentes quodam modo reviviscunt, ut possint a quibuslibet ejus ministris praecepta sanitatis audire. Quam gratiam commendat in Evangelio dicens, «Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum:» etbet ergo excellentes verbi praedicatores, et veritatis etiam per miracula suasores, tanquam magni medici, agant cum hominibus; si mortui sunt et tua gratia non revixerunt, «Numquid mortuis facies mirabilia; aut medici exsusc
Abbreviated transcription (Latin):
icũ intres. Et dñs. Am̃ dico uobis. ñ in¬
ueni tantã fidem in isrł. In oliua ñ inue¬
ni. qd̾ inueni in oleastro. Ergo oliua suꝑ¬
biens p̃cidatur. oleaster humilis inseratus
Uide inserentẽ: uide p̃cidentẽ. Propt̾a di¬
co uobis. quia multi ab oriente. & occiden¬
te uenient. Multus ueniet oleaster inse¬
rendus in oliua. Et recũbent cũ abraham
& ysaac & iacob in regno cȩloꝵ. Audistis

Expanded text:
meum intres. Et Dominus: Amen dico vobis, non inmeum intres. Et Dominus: Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel. In oliva non inveni quod inveni in oleastro. Ergo oliva superbiens praecidatur, oleaster humilis inseratur. Vide inserentem, vide praecidentem: Propterea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente venient; multus veniet oleaster inserendus in oliva; et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum. Audisti
Abbreviated transcription (Latin):
ydci olim uocati ex egypto. liberati in
manu potenti.ꝑ rubrũ mare traiecti.
ꝑ siccũ euadentes. hostib insequentib
carentes. manna pasti. de seruitute eru¬
ti. ad regnũ ꝑducti. tot beneficiis empti
illo totus mundꝰ horrebat siluestri ole¬
astro. S tam̃ ꝑ humilitatẽ ibi meruit
inseri: unde oliua suꝑbiendo p̃cidi. Au¬
di oliuã suꝑbientẽ: & frangi dignã. Nos
de seruitute ñ sumꝰ nati. patrẽ habemꝰ
abraham. Respondetur. Si filii abrahã
esseus: facta abrahȩ faceretis. Contra id
qd̃ dictum est de seruitute ñ sumꝰ nati.
si uos filiꝰ liberauerit. uęre liberi eritis.
liberos uos esse iactatis: Omĩs qui facit
peccatũ: seruus est peccati. Qnͣto gͦ mitiꝰ
homo seruus esses hominis. qm ꝑu̾se cupi¬
ditatis. Illi tam̃ supbiendo. humilem ñ
receꝑunt. Uide oleastrũ dignum inseri.
centurionẽ illũ ñ de israheliticis s de gen¬
tib. Dñe ñ sum dignꝰ. ut sub tectum

Expanded text:
i olim vocati ex Aegypto, liberati in manu potenti, per Rubrum mare trajecti, per siccum evadentes, hostibus insequentibus carentes, manna pasti, de servitute eruti, ad regnum perducti, tot beneficiis empti.illo totus mundus horrebat silvestri oleastro: sed tamen per humilitatem ibi meruit inseri, unde oliva superbiendo praecidi . Audi olivam superbientem, et frangi dignam: Nos de servitute non sumus nati, patrem habemus Abraham. Respondetur: Si filii Abrahae essetis, facta Abrahae faceretis. Contra id quod dictum est, De servitute non sumus nati: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis. Liberos vos esse jactatis? Omnis qui facit peccatum, servus est peccati . Quanto ergo tutius homo servus esses hominis, quam perversae cupiditatis? Illi tamen superbiendo humilem non receperunt. Vide oleastrum dignum inseri, Centurionem illum, non de Israeliticis, sed de Gentilibus: Domine, non sum dignus, ut sub tectum
Abbreviated transcription (Latin):
unde habeant qd̃ sunt. stultȩ iur¬
gines sunt. meritoq foris sunt: quia
internȩ affectum gr̃e ñ secum ferunt.
Qnͣdo gͤ tales reppereris ñ tibi ꝑsuadeaq̃
inanitatẽ uasoꝵ suoꝵ s tu eis potiꝰ ple¬
nitudinẽ. Unde ait apłs. Quisquis
putat se aliqͥd scire: ñdum scit quẽaa
modũ oportet scire. Et mox ostendeis
quid dixerit. quisqͥs autẽ inqͥt diligit
dm: hic cognitus est ab illo. Nec sic
dicere uoluit cognouit illum. s dicen¬
do cognitus ab illo: exp̃ssiꝰ uoluit com¬
mendare. etiã hoc ab illo nobis ẽẽ ut eũ
diligamꝰ. Caritas enĩ dĩ diffunditur
in cordib nr̃is. ñ ꝑ nosipsos. s ꝑ sp̃m̃
ut parũ diligat d̾m. qͥ ñ ab illo s a seip¬
so bonũ se arbitratur effectum. Unde
autẽ fieri potest ut talis ñ in seipso. s

Expanded text:
unde habeant, quod sunt, stultae uirgines sunt meritoque foris erunt, quia internae affectum gratiae non secum ferunt. Quando ergo tales reppereris, non tibi persuadeant inanitatem uasorum suorum sed tu eis potius plenitudinem. unde ait apostolus: Quisquis se putat aliquid scire, nondum scit, quem ad modum oportet scire; et mox ostendens, quid dixerit: Quisquis autem, inquit, diligit deum, hic cognitus est ab illo. nec sic dicere uoluit: Cognouit illum, sed dicendo \'cognitus est ab illo\' expressius uoluit commendare etiam hoc ab illo nobis esse, ut eum diligamus. caritas enim dei diffunditur in cordibus nostris non per nos ipsos sed per ut parum diligat deum, qui non ab illo sed a se ipso bonum se arbitratur effectum. unde autem fieri potest, ut talis non in se ipso sed
Abbreviated transcription (Latin):
caritas autẽ ñ emulatur. ñ inflatur.
Sic̃ itaq adhibeatur scientia tanqͣm ma-¬
china quȩdã ꝑ quã structura caritatis
assurgat. quȩ manet in ȩt̾num etiam cũ
scientia destruetur. quȩ ad finẽ carta¬
tis adhibita multũ est utilis. ꝑse autẽ
ipsa sine tali fine. ñ mͦ suꝑflua. s etiã
ꝑnitiosa pbata est. Si quis eistimat¬

Expanded text:
caritas autem non aemulatur, non inflatur. sic itaque adhibeatur scientia tamquam machina quaedam, per quam structura caritatis adsurgat, quae manet in aeternum, etiam cum scientia destruetur, quae ad finem caritatis adhibita multum est utilis, per se autem ipsa sine tali fine non modo superflua sed etiam perniciosa probata est. scio autem
Abbreviated transcription (Latin):
Uam & soli dõ seruire nos sine ullo
stlpulo agnoscimꝰ. qñdo audimus &
legimꝰ dũm d̾m tuum adorabis. & illi so¬
li seruies. ne forte ꝓpter hȩc u̾ba xp̃o cuiꝰ
uire nollemꝰ. si qd̾ dictum est dño dõ tuo
soli seruies sic acciꝑemꝰ. tanqm de solo pa¬
tre. & ñ de ipsa trinitate. sit dictum. Uos
autẽ cum querit᷑ a uobis quẽ credatis esse
tur de quo dño dõ dictũ sit. dnm dm tuu̾
adorabis & illi soli seruies. rursus respon¬
qͣre uos facitis duos dnõs deos. dicendo
cui uni dño dõ ac soli seruiendum est.
qͦmͦ obtemꝑatis huic p̃cepto. qui tanqͣm
dño dõ seruitis & xp̃o: Neq enĩ illi soli
seruit: qui seruit & huic. Scd̾m autem
fidem rectam. quicũq ipsam tͥnitatem

Expanded text:
Cui uni et soli Deo servire nos sine ullo scrupulo agnoscimus, quando audimus et legimus: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Ne forte propter haec verba, Christo cujus ire nolimus, si quod dictum est, Domino Deo tuo soli servies, sic acceperimus, tanquam de solo Patre, et non de ipsa Trinitate sit dictum. Vos autem, cum quaeritur a vobis, quem credatis esse tur de quo Domino Deo dictum sit, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies; rursus responquare vos facitis duos dominos deos, dicendo cui uni Domino Deo ac soli serviendum est; quomodo obtemperatis huic praecepto, qui tanquam Domino Deo servitis et Christo? Neque enim illi soli servit, qui servit et huic. Secundum fidem autem rec
Abbreviated transcription (Latin):
uniꝰ cuiꝰq ꝓpͥetatem tres ꝑsone sunt. &
ꝓpter singuloꝵ ꝑfectionem. partes uniꝰ
dĩ ñ sunt: Uirtus est pater. uirtus filiꝰ.
de uirtute ꝓcedentem. ñ uis eandẽ habe¬
re naturã. hoc falsum dicis. hoc contra
fidem rectam & catholicam dicis.

Expanded text:
uniuscujusque proprietatem tres personae sunt, et uniuscujusque proprietatem tres personae sunt, et propter singulorum perfectionem partes unius Dei non sunt? Virtus est Pater, virtus est Filde virtute procedentem non vis eamdem habere naturam, hoc falsum dicis, hoc contra fidem rectam et catholicam dicis.
Abbreviated transcription (Latin):
nec maior pars duo. qmͣ unꝰ est ibi. nec
maiꝰ aliqͥd sunt om̃s qm singuli. qͥa spt̃a¬
lis ñ corporalis est magnitudo. Qui potest
caꝑe capiat. Qui autẽ ñ potest credat.
& oret ut qd̃ credit intelligat. Uerũ est
enĩ qd̃ dicitur ꝑ ꝓpħam. isi credideritis
ñ intelligetis. Tu nempe dixisti unum
dm̃ ñ ex partib ẽẽ cõpositum. Et quia
de patre hoc iis intelligi. ille inquis qd̃
est. uirtus est. ingenita. simplex. Et tam̃
in hac simplici uirtute. nunqͥd bonitas¬
& sapientia & clem̃tia & potentia partes
sunt umiꝰ uirtutis. qm simplicem esse
dixisti: Si dixeris partes sunt: simplex
gͦ uirtus ex partib constat. & simplex
ista uirtus. te definiente unꝰ est ds. Ergo
dm̃ ex partib cõpositũ esse dicis. Non
dico inquis. Non sunt gͦ partes. & tam̃
quatuor sunt. & una uirtus est. eademq
simplex est. Si gͦ in una patris ꝑsona.
& plura inuenis & partes ñ inuenis. qͣn¬

Expanded text:
nec majus aliquid duo quam unus est ibi, nec nec majus aliquid duo quam unus est ibi, nec majus aliquid sunt omnes quam singuli, quia spiritalis, non corporalis est magcapere, capiat : qui autem non potest, credat, et oret ut quod credit intelligat. Verum est enim quod dicitur per prophetam, Nisi credideritis, non intelligetis . 3. Tu nempe dixisti, unum Deum non ex partibus esse compositum. Et quia de Patre hoc vis intelligi, Ille, inquis, quod est, virtus est ingenita, simplex. Et tamen in hac simplici virtute quam multaet sapientia et clementia et potentia partes sunt unius virtutis, quam simplicem esse dixisti? Si dixeris, Partes sunt; simplex ergo virtus ex partibus constat, et simplex ista virtus te definiente unus est Deus. Unum ergo Deum ex partibus compositum esse dicis? Non dico, inquis. Non sunt ergo partes: et tamen quatuor sunt, et una virtus est, eademque simplex est. Si ergo in una Patris persona, et plura invenis, et partes non invenis; quan
Abbreviated transcription (Latin):
dño dõ soli seruire nos confidimꝰ. Ergo
inquis ds̃ pater. pars est di: Absit. Tres
hii tres quia uniꝰ substantię sunt unũ
sunt. & sũme unum sunt. ubi nulla na¬
turarũ. nulla est diu̾sitas uoluntatum.
Si autẽ natura unũ essent & consensione
ñ essent. ñ sũme unũ essent. Si uͦ natura
dispares essent: unũ ñ essent. Hii gͦ tres
quia unũ sunt ꝓpter ineffabilem comun¬
ctionẽ dĩtatis qua ineffabilit̾ copulant᷑:
na geminȩ substantiȩ. quia & ds & ho¬
mo est. nec tam̃ ds pars huiꝰ ꝑsonȩ dici
potest. Alioqͥn dĩ filiꝰ d̾s. anteqm susci-¬
ꝑet formã serui ñ erat totus. & creuit cũ
homo diuinitati eiꝰ accessit. Qd̃ si in una
ꝑsona absurdissime dicitur. quia parsrei
ulliꝰ ñ potest ẽẽ ds: qnͣtomagis pars tri¬
nitatis esse ñ potest quicũq unꝰ in trib
hendim᷑. nisi qd̾ augeat᷑ adherente homi-¬
ne. & recedente minuatur: In trinita¬
ds̃. nec huiꝰ trinitatis t̾cia pars est unus.

Expanded text:
nos servire confidimus. 2. Ergo, inquis, Deus Pater pars est Dei. Absit. Tres s sanctus: et hi tres quia unius substantiae sunt, unum sunt, et summe unum sunt, ubi nulla naturarum, nulla est diversitas voluntatum. Si autem natura unum essent, et consensione non essent, non summe unum essent: si vero natura dispares essent, unum non essent. Hi ergo tres, qui unum sunt propter ineffabilem conjunctionem deitatis, qua ineffabiliter copulantur, est geminae substantiae, quia et Deus st. Nec tamen Deus pars hujus personae dici potest: alioquin Filius Dei Deus antequam susciperet formam servi, non erat totus, et crevit cum homo divinitati ejus accessit. Quod si in una persona absurdissime dicitur, quia pars rei ullius esse non potest Deus; quanto magis pars Trinitatis esse non potest, quicumque unus in tribus? ehendimur, nisi quod augeatur adhaerente homine, et recedente minuatur? In TrinitaDeus. Nec hujus Trinitatis tertia pars est unus,
Abbreviated transcription (Latin):
b qui inuocant cũ in ueritate. Nam
multi eum inuocant. ñ in ueritate. Ali¬
Quia dedit mͥ sanitatẽ. qͥa dedit mͥ inqͥt¬
ris: Esto esuriens adhuc. pulsa ad iant¬
am patrisfamilias. Habet adhuc qd̃ dit
in mendicitate es cũ om̃ib his quȩ accepi¬
sti. & nescis. Pannosam carnẽ adhuc¬
mortalitatis portas. Stolam illam glȩ
ĩmortalitatis ñdum accepisti. & qͣsi iam
satiatus ñ rogas. Beati qui esuriunt &
sitiunt iusticiam: qm̃ ipsi saturabunt᷑.
Ergo si bonus est s quia ista tͥ dedit. qnͣ¬
to beatior eris. cum seipsum tͥ dederit:
Desiderasti tanta ab illo. Rogo te desidera
& ipsum. Neq enĩ uere dulciora st ustã
qm ille. aut ex aliqua parte cõparandla
sunt illi. Ergo qui dm ipsum a quo as¬
cepit de quib gaudet. p̃ponit hisom̃ib
reb quas accepit: ipse inuocat. dm m

Expanded text:
bus qui invocant eum in veritate.» Nam multi eum invocant non in veritate. AliQuia dedit mihi sanitatem. Istud manifestris? Esto esuriens, adhuc pulsa ad januam patrisfamilias; habet adhuc quod det. In mendicitate es cum omnibus his quae accepisti, et nescis. Pannosam carnem mortalitatis adhuc portas; stolam illam gloriae immortalitatis numquid accepisti, et quasi jam satiatus non rogas? Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quia ipsi saturabuntur . Ergo si bonus est Deus, quia ista tibi dedit; quanto heatior eris, cum seipsum tibi dederit? Desiderasti tanta ab illo; rogo te, desidera et ipsum. Neque enim vere dulciora sunt ista, quam ille, aut ex aliqua parte comparanda sunt illi. Ergo qui Deum ipsum, a quo accepit de quibus gaudet, praeponit his omnibus rebus quas accepit, ipse invocat Deum in
Abbreviated transcription (Latin):
ligunt. qui eũ tenent. qui illũ possides
qui illũ colunt. qui tanqͣm de domo ipsiꝰ.
magna sunt familia ciꝰ. redempti magno
sanguine unici filii dĩ. Qnͣtũ dedit no¬
pis ds ut ipsiꝰ essemꝰ. & ipse sit nr̃¬

Expanded text:
ligunt, qui eum tenent, qui illum possident, qui illum colunt; tanquam de domo ipsius, magna sunt familia ejus, redempti magno sanguine unici Filii. Quantum dedit nobis Deus, ut ipsius essemus et ipse sit n
Abbreviated transcription (Latin):
g̾nam. & beatã uitam cũ angłis sine fine.
& hereditatẽ immarcessibilem. głam sem-¬
pitnam. dulcedinẽ uultus sui: domũ scĩ¬
ficationis suȩ in cęlis ex resurrectione a
mortius. Nullis deinceps moriendi metꝰ
oc ist. ꝓmissum eiꝰ tanqͣm finale quo de¬
currit nr̃a om̃is intentio: quo cum uene¬
rimꝰ nichil ampliꝰ requiramꝰ. nichil
ampliꝰ exigamꝰ. S ad illud qd̾ erit infi¬
ne quo ordine ueniatur: neq hoc tacuit
pmittendo & p̃nuntiando. Promisit
em̃ hominib diuinitatẽ. mortalibꝰ im¬
mortalttatẽ. peccatorib iustificationẽ.

Expanded text:
 beatam vitam cum Angelis sine fine, et haereditatem immarcescibilem, gloriam sempiternam, dulcedinem vultus sui, domum sanctificationis suae in coelis, ex resurrectione a mortuis nullum deinceps moriendi metum. Hoc est promissum ejus tanquam finale, quo decurrit nostra omnis intentio, quo cum venerimus, nihil amplius requiramus, nihil amplius exigamus. Sed ad illud quod erit in fine quo ordine veniatur, neque hoc tacuit promittendo et praenuntiando. Promisit enim hominibus divinitatem, mortalibus immortalitatem, peccatoribus justificationem,
Abbreviated transcription (Latin):
idelis ds̃ qui se nr̃m debito mi .c.ix̃.¬
rem fecit. ñ aliqͥd a nobis capiendo.
tanta nobis ꝓmittendo. Parum erat.
pmnissio. etiã scripto se teneri uoluit: ue¬
liti faciens nobiscũ cyrographũ ꝓmissoꝵ
suoꝵ. ut cum ea quȩ ꝓmisit soluere inci-¬
pet: in scͥptura ꝓmissoꝵ. consideraͬmꝰ or-

Expanded text:
idelis Deus qui se nostrum debitorem fecit; non aliquid a nobis accipiendo, sed tanta nobis promittendo. Parum erat promissio, etiam scripto se teneri voluit, veluti faciens nobiscum chrirographum promissorum suorum; ut cum ea quae promisit solvere inciperet, in scriptura promissorum co
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ. & coluerunt & seruierunt creature
potius qm̃ creatori. qui est benedictus in
scła am̃. Propt̾ hoc inquit tradidit illos
ds̃ in passiones ignorantiȩ. Ecce quotiens
uindicat ds̃. & ex eadem uindicta plura &
grauiora peccata consurgunt. Nam femi¬
nȩ coꝵ mutauerunt naturalem usum. in
cum usum qͥ est contra naturã. Similiter
autẽ & masculi relicto naturali usu femi

Expanded text:
ium et coluerunt et seruierunt creaturae quam creatori, qui est benedictus in saecula amen. propter hoc, inquit, tradidit illos deus in passiones ignominiae. ecce quotiens uindicat deus et ex eadem uindicta plura et grauiora peccata consurgunt: nam feminae eorum mutauerunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam. similiter aute
Abbreviated transcription (Latin):
miscdia. Fortasse respondeat dm̃ ad ista
ñ cogere. s dignos deseri. tantũ deserere.
Si hoc dicit. uerissime dicit. Deserti qͥppe
ut dixi luce iusticie & ꝑ hoc contenebrati.
qͥd pariant aliud qm hec omĩa quȩ cõme¬
moraui oꝑa tenebrarũ donec dicatur eis
si dicto obaudiant. surge qui dormis. &
exurge a mortuis. & illuminabit te xp̃c:¬

Expanded text:
peccati. Fortasse respondeat, Deum ad ista non cogere, sed dignos deseri tantum deserere. Si hoc dicit, verissime dicit: deserti quippe, ut dixi, luce justitiae et per hoc contenebrati quid pariant aliud, quam haec omnia, quae commemoravi opera tenebrarum, donec dicatur eis, si dicto obaudiant, Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te C
Abbreviated transcription (Latin):
masculi in masculos deformitatẽ oꝑantes.
Atq ut ostenderet sic ẽẽ ista peccata. ut etiã
penȩ sint peccatoꝵ: etiã his adiunxitꝰ. Et
mercedem mutuã qͣm oportet erroris sũi
in semetipsis recipientes. Uidete quotiess
uindicet. eadem uindicta quȩ pariat pul¬
luletq peccata. Ad huc attendite. Et sicut
ñ ꝓbauerunt inquit d̾m habere in noti¬
ciam. tradidit illos d̾s in reꝓbã mentẽ. ut faci¬
ant quȩ ñ conueniunt: repletos om̃i ini¬

Expanded text:
masculi in masculos deformitatem operantes. atque ut ostenderet sic esse ista peccata, ut etiam poenae sint peccatorum, etiam his adiunxit: et mercedem mutuam, quam oportuit, erroris i s sui in semet ipsis recipientes. uide quotiens uindicet eademque uindicta quae pariat pulluletque peccata. adhuc adtendite: et sicut non probauerunt, inquit, deum habere in notitiam, tradidit illos deus in reprobam mentem, ut faciant qu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ quȩ adu̾sus ydoloꝵ cultores si-¬
ue institutores supra ab apło dicta sunt re¬
capitulatio. quia cũ cognouissent dm. ñ¬
tio uindicta & pena iam fuit. & tam̃ ꝑ hanc
penam id est ꝑ cordis cecitatem. quȩ fit de¬
serente luce sapientie. in plura & grauia
peccata collapsi sunt. Dicentes enĩ se esse
sapientes. stulti facti sunt. Grauis hec pȩ¬
na est. si qͥs intelligat. Ex hac pena. uide
qua obscuratũ est insipiens cor eoꝵ. Et ꝓpt̾
hec tam̃ quia licet penalia. etiã ipsa pecca-¬
ta sunt: adiungit & dicit. Propt̾ea tradi¬
dit illos ds̃ in desideria cordis eoꝵ in un¬
mundiciam. Ecce quẽa dmodũ ds̃ grauiꝰ
condemnauit. tradens illos in desideria
cordis illoꝵ in immundiciã. Uidete. etiã
ex hac pena quȩ faciunt. Ut contumeliis
inquit afficiant corpora sua in semetipfis.
Et quia pena ẽ ista iniqͥtatis. cum sit & ini¬
quitas. euidentiꝰ cõmendat dicens. Qui

Expanded text:
omnium quae adversus idolorum cultores, sive institutores supra ab apostolo dicta sunt, recapitulatio. Quia cum cognovissent Dtio uindicta et poena iam fuit; et tamen per hanc poenam, id est per cordis caecitatem, quae fit deserente luce sapientiae, in plura et grauia peccata conlapsi sunt; dicentes enim esse se sapientes stulti facti sunt. grauis haec poena est, si quis intellegat, et ex hac poena uide qqua obscuratum est insipiens cor corum. et propter haec tamen, quia licet poenalia etiam ipsa peccata sunt, adiungit et dicit: propterea tradidit illos deus i n desideria cordis illorum, in inmunditiam. ecce quemadmodum deus grauius condemnauit tradens illos in desideria cordis illorum, in inmunditiam. uidete etiam ex hac poena quae faciant: ut contueliis, inquit, afficiant corpora sua in semet ipsis. et quia poena est ista iniquitatis, cum sit et iniquitas, cuidentius comme
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã & suam uolentes constituere. iu¬
sticiȩ di ñ sunt subiecti. nec solum do¬
lorem. uerũ etiã luctũ suum denunti¬
antem de quibꝰ dam qui ante pectaue¬
runt & ñ egerunt penitentiã suꝑ ĩmun¬
dicia & fornicationib suis. Ex tractꝰ¬

Expanded text:
justitiam, et suam volentes statuere, jujustitiam, et suam volentes statuere, justitiae Dei non sint subjecti, nec solum dolorem, verum etiam luctum suum denuntiantem de quibusdam qui ante peccaverunt et non egerunt poenitentiam super immunditia et fornicationibus suis. Hi mot
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. doctorẽ gentiũ in fide & ueritate. qui
& plus om̃ib suis coapłis laborauit. &
plurib epłis pplõs dĩ ñ eos tantũ qui p̃¬
sentes ab illo uidebant᷑. uerũ etiã illos
qui futuri p̃uidebant᷑ instruxit. Illũ
inqm uerũ athletam xp̃i. doctũ ab illo.
unctũ ab illo. crucifixum cũ illo. głosũ
in illo. in theatro huiꝰ mundi cui specta¬
culũ factus est & angłis & hominib. le¬
gitime magno agone certantẽ. & palmã
suꝑnȩ uocationis in anteriora sectantẽ
oculis fidei libentissime. spectant. gau¬
dere cum gaudentib. flere cũ flentib.
foris habentẽ pugnas. intus timores.
cupientẽ dissolui & eẽ cũ xp̃o. deside-¬
rantẽ uidere romanos ut aliquẽ fructũ
habeat & in illis sicut & in cęt̾is gentib.
emulantẽ corinthios. & ipsa emulatio¬
ne metuentẽ. ne seducantur eoꝵ m̃tes
a castitate quȩ est in xp̃o. magnã tristi¬
ciam & continuũ dolorem cordis de
israhelitis habentem qd̃ ignorantes dĩ

Expanded text:
ueritate, qui et plus omnibus suis coapostolis laborauit et pluribus epistulis populos Dei, non eos tantum, qui praesentes ab illo uidebantur, uerum etiam illos, qui futuri praeuidebantur, instruxit; illum, inquam, uirum, athletam Christi, doctum ab illo, unctum de illo, crucifixum cum illo, gloriosum in illo, in theatro huius mundi, cui spectaculum factus est et angelis et hominibus, legitime magnum agonem certantem et palmam supernae uocationis in anteriora sectantem, oculis fidei libentissime spectant gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus, foris habentem pugnas, intus timores, cupientem dissolui et esse cum Christo, desiderantem uidere Romanos, ut aliquem fructum habeat et in illis sicut et in ceteris gentibus, aemulantem Corinthios et ipsa aemulationea castitate quae in Christo est, magnam tristitiam et continuum dolorem cordis sui de Israelitis habentem, quod ignorantes Dei
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Euimꝰ enĩ stulti & nos aliqnͣdo &
increduli. trrantes. seruientes desideriis
& uoluptatib uariis in malicia & inui¬
ilia agentes. abhominabiles. inuicem
odio habentes. Quid istis tam malis
meritis. nisi pena utiq debebatur: S
dõ reddente bona ꝓ malis. ꝑ grãm quȩ
ñ scd̃m merita nr̃a datur: factum est qd̃
deinde subiungit. & dicit. Cum autẽ.
benignitas & humanitas illuxit salua¬
fecimꝰ. s scłm suam miscłiam saluos

Expanded text:
nos aliquando et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes. Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam quae non secundum merita nostra datur, factum est quod deinde subjungit et dicit: « Cum autem benignitas et humanitas illuxit Salvafec
Abbreviated transcription (Latin):
didit. & gr̃a eiꝰ in me uacua ñ fuit. s plꝰ
om̃ib illis laboraui. Hoc enĩ liberũ ar-¬
bitriũ hominis exhortat᷑ & in aliis quib
dicit. rogamꝰ ne in uacuũ grãm dĩ suscipia-¬
tis. Ut quid eos rogat si grãm sic susceꝑuss.
ut. ꝓpͥam ꝑderent uoluntatẽ: Tamen ne.
ipsa uoluntas sinc gr̃a dĩ putet᷑ boni ali¬
quid posse. continuo cum dixisset gr̃a eiꝰ
cum: ac ꝑ hoc nec gr̃a dĩ sola. nec ipse so¬
lus. s gr̃a dĩ cum illo. Ut idem de cęlo
uocaretur & tam magna efficacissima
uocatione conũteretur. gr̃a dĩ erat sola.
quia merita eiꝰ erant magna s mala.
Deniq & alibi dicit ad tymotheũ. Colla¬
bora eugłio scd̃m uirtutẽ dĩ saluos nos
facientis & uocantis uocatione sua scã.¬

Expanded text:
didit, et gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Hoc enim liberum arbitrium hominis exhortatur et in aliis, quibus dicit, Rogamus ne in vacuum gratiam Dei suscipiatis . Utquid enim eos rogat, si grut propriam perderent voluntatem? Tamen ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boni aliquid posse, continuo cum dixisset: Gratia ejus cum: ac per hoc nec gratia Dei sola, nec ipse solus, sed gratia Dei cum illo. Ut autem de coelo vocaretur, et tam magna efficacissima vocatione converteretur , gratia Dei erat sola; quia merita ejus erant magna, sed mala. Denique et alibi dicit ad Timotheum: Collabora Evangelio secundum virtutem Dei salvos nos facientis, et vocantis vocatione sua sa
Abbreviated transcription (Latin):
illis laboraui. Quasi tͥ cepisti tribuere.
qd̾ pauloante dõ dederas. Agnosce &
sequere. Non ego autẽ. s grã dĩ mecum
B ene infirme firmissime exaltatus qis
quia ñ es ingratus. Tu es idem ipse paul
in te partius: in dño magnus. Iu es idẽ¬
qui tes dnm rogasti. ut stimulatus as¬
nis angla sathanȩ a quo colafizabatis
auferret᷑ a te. Quid tͥ dictũ est. quid au¬
disti qnͣdo hoc petisti: Sufficit tibi gr̃a
mea. Nam uirtus in infirmitate. ꝑficit᷑.
Et enĩ infirmatꝰ est. tu uͦ ꝑfecisti cum.

Expanded text:
omnibus laboravi: quasi tibi coepisti tribuere, quod paulo ante Deo dederas. Agnosce, et sequere: Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Bene, infirme: firmissime eris exaltatus, quia non es ingratus. Tu es idem ipse Paulus in te parvus, in Domino magnus. Tu es qui ter Dominum rogasti, ut stimulus carnis, angelus satanae, a quo colaphizabaris, auferretur a te. Quid tibi dictum est? quid audisti quando hoc petisti? Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur. . Etenim infirmatus est, tu vero perfecisti eum.
Abbreviated transcription (Latin):
merita nr̃a dari. qndo quidẽ ñ solũ nul
unt ẽẽ etiã merita nr̃a bona: ꝑ illam
tam̃. Nam si se illa subtraxerit cadit
homo. ñ erectꝰ s p̃cipitatus libero arbi¬
trio. Quappter nec qnͣdo ceꝑit homo
habere merita bona sibi debet tribue.¬
tor m̃s esto ne derelinquas me.¬

Expanded text:
solum nullunt esse etiam merita nostra bona, per illam tamen. Nam si se illa subtraxerit, cadit homo, non erectus, sed praecipitatus libero arbitrio. Quapropter nec quando coeperit homo habere merita bona sibi debet tribuetor meus esto, ne derelinquas me
Abbreviated transcription (Latin):
tariam segregans ds hereditati suȩ.
& enim infirmata est. tu uͦ ꝑfecisti eam.
Quia pluuiã uoluntariã segregasti.¬
gram & miscłiam. Infirmata est gͦ ipsa
hereditas. & agnouit in se infirmam
ẽẽ ut firma esset in te. Non firmaret᷑
lum. uide infirmatũ qui dixit. Non
sum idoneus uocari apłs: quia ꝑsecutꝰ
sum eccłiam dĩ. Quare gͦ apłs es: Gr̃a¬
dĩ sum id qd̃ sum. ñ sum idoneus. s grã
dĩ sum id qd̃ sum. Infirmatus est paulꝰ.
tu uͦ ꝑfecisti eum. Iam uͦ quia gr̃a dĩ est
qd̾ est uide quid sequatur. & gr̃a
eiꝰ in me uacua ñ fuit: s plus om̃ib¬

Expanded text:
tariam segregans Deus haereditati suae. Etenim infirmata est, tu vero perfecisti eam, quia pluviam voluntariam, usque aet misericordiam. Infirmata est ergo ipsa haereditas, et agnovit se infirmam in se, ut firma esset in te. Non firmaretur, lum, vide infirmatum, qui dixit: Non sum idoneus vocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Quare ergo Apostolus es? Gratia Dei sum quod sum. Non sum idoneus, sed gratia Dei sum quod sum. Infirmatus est Paulus, tu vero perfecisti eum. Jamvero quia gratia Dei est quod est, vide quid sequatur: Et gratia ejus in me
Abbreviated transcription (Latin):
tissime dicit apłs. Meritũ enĩ fuit qͥdem
in apło paulo. s malũ: qnͣdo ꝑsequebat᷑
eccłiam. Unde dicit. Non sum idoneus
uocari apłs. quia ꝑsecutus sum ecclłiam
d̾i. Cum gͦ haberet hoc meritũ malum.
redditũ est bonũ ꝓ malo. in eo qd̃ secutus
adiunxit. s gr̃a dĩ sum id qd̾ sum. Atq

Expanded text:
s . 12. Meritum enim fuit quidem in apostolo Paulo, sed malum, quando persequebatur Ecclesiam: unde dicit, Non sum idoneus vocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Cum ergo haberet hoc meritum malum, redditum est ei bonum pro malo: ideoque secutus adjunxit, Sed gratia Dei sum id quod sum. Atq
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ sine fine fit: ñ est tam̃ sine ini¬
nio. Ds̃ autẽ sine. initio etiã est. Deinde
quia licet ꝑpetuus peccatoꝵ suppliciis ad¬
hibiatur. mutabilis tam̃ natura est. Illa
st autẽ utra ȩt̾nitas. quȩ uera immortali
Hoc est sũma incõmutabilitas. quã
solus ds̃ habet. qui mutari om̃ino ñ po
lar. aliud autẽ. prsus ñ posse mutari.
ititt gͥ dicitur homo bonꝰ ñ tam̃ sicut ds̾.
quo dictũ est. nemo bonꝰ nisi unꝰ do̾.
s siut dicit᷑ anima immortalis. ñ tam̃
st ad. de quo dictũ est solus habet im¬
sorta sefate᷑. & sicut dr homo sapiens
bam sicut ds. e quo dictum est soli
obitit dõ: sic dicitur ignis ȩĩnus. non

Expanded text:
i sine fine sit, non est tamen sine initio; Deus autem etiam sine initio est. Deinde quia licet perpetuus peccatorum suppliciis adhibeatur, mutabilis tamen natura est. Illa est autem uera aeternitas, quae uera inmortalitas; hoc est illa summa incommutabilitas, quam solus deus habet, qui mutari omnino non potari, aliud autem prorsus non posse mutari. sicut ergo dicitur homo bonus non tamen sicut deus, de quo dictum est : nemo bonus nisi unus deus et sicut dicitur anima inmortalis non tamen sicut deus, de quo dictum est: solus habet inmortalitatem et sicut dicitur homo sapiens non tamen sicut deus. de quo dictum est: soli sapienti deo: sic dicitur ignis aeternus non
Abbreviated transcription (Latin):
slos ur .s. qid uobis respondin de no¬
tentia. hoc ctiam de sapientia responde¬
mus. Si em̃ dixisset apls soli sapienti pa¬
tri: nec sic inde filium separaret. Non
enim quia in apokalipsi de filio legit᷑
habens nom̃ scͥptum qd̾ nemo scit nisi ip¬
se. ido pater nescit hoc nom̃. a quo inse¬
parabilis filius. Sicut gͦ scit & pater qd̾
nemo scire dictum est nisi filiꝰ quia in-¬
separabiles sunt: sic etiã si dictũ esset
soli sapienti patri. simul intelligi debe¬
ret & filiꝰ. quia inseparabiles sunt. Cũ
uͦ ñ sit dictum soli sapienti patri. s soli
sapienti dõ. & ds unus sit ipsa trinitas.
multa est facilior nobis huiꝰ solutio que¬
stionis: ut sic intelligamꝰ solum dm̃ sa¬
pientẽ. sicut intelleximꝰ solũ potentem.
id est patrẽ & filium & spm̃ scm̃ qui est¬

Expanded text:
ster: sed quod vobis respondimus de potentia, hoc etiam de sapientia respondemus. Si enim dixisset Apostolus, Soli sapienti Patri; nec sic inde Filium separaret. Num enim quia in Apocalypsi de Filio legitur, Habens nomen scriptum, quod nemo scit nisi ipse ; ideo Pater nescit hoc nomen, a quo est inseparabilis Filius? Sicut ergo scit et Pater quod nemo scire dictus est nisi Filius, quia inseparabiles sunt: sic etiam si dictum esset, Soli sapienti Patri; simul intelligi deberet et Filius, quia inseparabiles sunt. Cum vero non sit dictum, Soli sapienti Patri; sed Soli sapienti Deo; et Deus unus sit ipsa Trinitas: multo est facilior nobis hujus solutio quaestionis; ut sic intelligamus solum Deum sapientem, sicut intelleximus solum potentem, id est, Patrem et Filium et Spiritum sanct