comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dextrũ scandalizantẽ quẽ euelli dñs p̾cipit: uita con
meliꝰ ẽ illi si euellit contẽplacionis occłm. seruans sibi
unũ uite actualis obtutum: ut sit utiliꝰ illi ꝑsimplicẽ
actionẽ ire aduitã. quã ꝑcontẽplacionis errorẽ. mit¬
ti ingehennã Sepe mens adsũma abimis erigitur.¬
& sepe asũmis ad infima pondere carnis inclinata re¬
flectit᷑. Multos ds̃ ex carnalib. sua gr̃a uisitat. & ad
ẽtẽplacionis fastigiũ eleuat : multosq ac̃tẽplacione
giunt: plusq aduersitatib mundi gaudent. quã ꝑs¬
ꝑitatib delectant᷑ Alienos ẽẽ adõ: qͥb hoc scłm ad omne
cõmodũ ꝓsꝑat᷑ Seruis aut̃ dĩ cuncta huiꝰ mundi ẽtraria
st̃: ut dũ ista aduersa sentiunt. ad celeste desideriũ ar¬
deuciꝰ excitent᷑. Magna apud dñi refulget gr̃a: qͥ hiuic
mundo cõtẽptibilisfuerit: Ilã reuera necesse est: ut

Expanded text:
dexter scandalizans, quem evellidexter scandalizans, quem evellimelius est, si, evulso contemplationis oculo, servet sibi unum vitae actualis obtutum, ut sit utilius illi per simplicem actionem ire ad vitam, quam per contemplationis errorem mitti in gehennam et saepe a summis ad infima pondere carnis reclinata reflectitur. 12. Multos Deus ex carnalibus sua gratia visitat, et ad contemplationis fastigium elevat. Multosque a contemplatione giunt; plusque adversitatibus mundi gaudent, quam prosperitatibus delectantur. 2. Alienos esse a Deo quibus hoc saeculum ad omne commodum prosperatur. Servis autem Dei cuncta hujus mundi contraria sunt; ut dum ista adversa sentiunt, ad coeleste desiderium ardentius excitentur. 3. Magna apud Deum refulget gratia, qui huic mundo contemptibilis fuerit. Nam revera necesse est ut
Abbreviated transcription (Latin):
manifesto. ad secretũ contẽplacionis intime reuer¬
solis infigere nec deflectere.nisi esce solius
obtentu: ita & scĩ a contẽplacione ad actualẽ uitam
interdũ reflectunt᷑. considerantes illa sũma sic esse
utilia: ut tam̃ ista humilia sut paululũ nr̃e indigei¬
cie necessaria In actiue uite genere. humana inten¬
cio ꝑseuerant᷑ incedit: in cont̾emplacione aut̃ sese ꝑ
interualla resumit. qui adiuturnitate ẽtẽplandi las¬
satͣ. Uisio animaliũ iihezechiele que ibant & ñ reuer¬
tebant᷑: ꝑtin& ad uite actiue ꝑseueranciã Et ite¬
rũ ea animalia que ibant & reuertebant᷑. ꝑtinent
ad cõtẽplatiue uite m̃surã. inqua dũ qͥsq intender
sua reuerberatꝰ infirmitate reflectit᷑. atq iterum
renouata intentione ad ea unde descenderat rursus
erigit᷑ qd̾ fieri inactiua uita ñ potest. dequa siquis
reflectat uł ad modicũ. statĩ incioꝵ excipit᷑ luxu. Dcł̾m

Expanded text:
manifesto ad secretum 302 contemplationis intimae revermanifesto ad secretum 302 contemplationis intimae reverer oculum in radium solis infigere, nec deflectere, nisi escae solius obtentu, ita et sancti a contemplatione ad actualem vitam interdum reflectuntur, considerantes illa summa sic esse utilia, ut tamen ista humilia sint paululum nostrae indigentiae necessaria. 8. In activae vitae genere humana intentio perseveranter incedit; in contemplatione autem sese per intervalla resumit, quia diuturnitate contemplandi lassatur. 9. Visio animalium in Ezechiele, quae ibant, et non revertebantur , pertinent ad vitae activae perseverantiam; et iterum ea animad contemplativae vitae mensuram, in qua dum quisque intenderit, sua reverberatus infirmitate reflectitur; atque, iterum renovata intentione, ad ea unde descenderat rursus erigitur. Quod fieri inactiva vita non potest, de qua si quisque reflectat vel ad modicum, statim vitiorum excipitur luxu. 10. Oculus
Abbreviated transcription (Latin):
mͣtis acie ad contẽplandũ dm̃ qͥsq ꝑtranseat Et licet
conuersus statĩ ad contẽplacionẽ conscendere cupiat.
tam̃ racione cogit᷑. ut priꝰ in actiue uite oꝑacione uer¬
setͣ. Exemplũ enĩ actiue & contẽplatiue uite: de
iacob sume Eͥ dũ ad rachel hoc ẽ ad uisũ principiũ
destinaret. que contẽplacionẽ significat. lia illi hoc ẽ
laboriosa uita sub ponit᷑. que actiuã de monstrat. Sic̃
sepultꝰ ab omni negocio t̾reno priuat᷑: ita & contẽpla¬
cioni uacans abom̃ĩ occupacione actuali auertitur:
Et sic̃ ab actuali uita conscendentes in contẽplacionis
quiete sepeliunt᷑: ita abactione scłi recedentes. cos
uita actiua inse quasi sepeliendos suscipit. ac ꝑhoc
uite mundane actiua uita. & uite actiue. contẽplati¬
ua sepulcrũ ẽ. Uiri seĩ sic̃ asecreto ẽtẽplacionis egre¬
qͥrunt᷑ ad publicũ actionis: ita rursus abactionis

Expanded text:
mentis acie ad contemplandum Deum quisque pertranseat. Et licet mentis acie ad contemplandum Deum quisque pertranseat. Et licet conversus statim ad contemplationem conscendere cupiat, tamen ratione cogitur, ut prius in activae vitae operatione versetur. 4. Exemplum enim activae et contemplativae vitae de Jacob sume, qui dum ad Rachel, hoc est, ad visum principium, destinaret, quae contemplationem significat, Lia illi, hoc est, laboriosa vita supponitur, quae activam demonstrat . 5. Sicut sepultus ab omni negotio terreno privatur, ita et contemplationi vacans ab omni occupatione actuali avertitur. Et sicut ab actuali vita conscendentes in contemplationis quiete sepeliuntur, ita ab actione saeculi recedentes eos vita activa in se quasi sepeliendos suscipit; ac per hoc vitae mundanae activa vita, et vitae activae contemplativa sepulcrum est. 6. Viri sancti, sicut a secreto contemplationis egrediuntur ad publicum actionis, ita rursus ab actionis
Abbreviated transcription (Latin):
excidunt Acceptabilior ẽ sensib lectio tacita quã
aꝑta Amplius enĩ intellectus instruit᷑. quando
uox legentis qͥ escit. & sub silencio lingua mouetur.:
Nã clare legendo corpus lassat᷑. & uocis acum̃ ob¬
tunditur xu. decontemplacione & actione:
ctiua uita innocencia ẽ operũ bonoꝵ. contẽ¬
platiua. specula cio suꝑnoꝵ Illa cõmunis mul¬
oꝵ ẽ ista uero paucoꝵ Actiua uita mundanis
reb bene utit᷑. contẽplatiua uero in undo renun-¬
cians. soli dõ uiuere delectat᷑. Qprius in actiua uita
ꝓficit: ad ẽtemplacionẽ bene conscendit: Merito enĩ
in ista sustollit᷑. qͥ milla ittilis inuenit᷑ Qcũq ad huc
tẽporalẽ głam aut carnalẽ affectat concupiscentiã.
a contẽpla̾cione ꝓhibet᷑. ut positꝰ inactualis uite ope¬
racione purgetur Inista eiũ: priꝰ ꝑ exerciciũ boni
oꝑis cuncta ex haurienda st̃ uicia: ut uuilla iãpura

Expanded text:
excidunt. 9. Acceptabilior est sensibus lectio tacita quam excidunt. 9. Acceptabilior est sensibus lectio tacita quam aperta; amplius enim intellectus instruitur, quando vox legentis quiescit, et sub silentio lingua movetur. Nam clare legendo et corpus lassatur, et vocis acumen obtunditur. CAPUT XV. De contemplatione et actione. 1. Activa vita innocentia est operum bonoplativa speculatio supernorum. Illa communis multorum est, ista vero paucorum. Activa vita, mundanis rebus bene utitur, contemplativa vero mundo renuntians, soli Deo vivere delectatur. Qui prius in activa vita proficit, ad contemplationem bene conscendin ista sustollitur, qui in illa utilis invenitur. Quicunque adhuc temporalem gloriam, aut carnalem affectat concupiscentiam, a contemplatione prohibebitur, ut positus in actualis vitae operatione purgetur. In ista enim prius per exercitium boni operis cuncta exhaurienda sunt vitia, ut in illa jam pura
Abbreviated transcription (Latin):
solet conlacio: sta contencio destruere: Hec enim
relicto sensu ueritatis lites generat: & pugnando
uerbis etiã idm̃ blasphemiã irrogat: Inde hereses
& scisma:. qͥb subuertit᷑ fĩdes. ueritas corrũpit᷑. scindi¬
tur caritas Contenciosoꝵ studiũ: ñ ꝓueritate. sed ꝓ
ueritati cedere nesciant. ipsamq rectã doctrinam
uenda ẽ. ꝓposicionũ artificiosa subtilitas. que calli¬
dis obiectonib recia tendit: Ita enĩ uersutis ad ser¬
cionib prauoꝵ disputacio innodat᷑ ut recta ẽe si¬
mulent. que ꝑuersa ꝑsuadent: Lecto: memorie au¬
xilio eget. Qd̃si fuerit naturalit̃ tardior: frequen¬
ti tam̃ meditacione acuit᷑. ac legendi assiduitate col¬
ligit᷑. Sepe ꝓlixa lecto: longitudinis causa memori¬
ã legentis obliterat Qd̃ si breuis sit submotoq li¬
bro sentencia retractet᷑ manimo: tunc sine labore
legit᷑. & ea que lectast᷑ recolendo memoria minime

Expanded text:
solet collatio, ita contentio destruit. Haec enim, solet collatio, ita contentio destruit. Haec enim, relicto sensu veriverbis eciam deo blasphemat. Inde hereses et scismata, quibus subvertitur fides, veritas corrumpitur, scinditur caritas et contumeliosorum studio non pro veritate, sed pro ersitas, ut veritati cedere nesciant – ipsam rectam doctrinam venda est propositionum artificiosa subtilitas, quae callidis objectionibus retia tendit; ita enim versutis assertionibus pravorum disputatio innodatur, ut recta esse simulent quae perversa persuadent. 7. Lectio memoriae auxilio eget. Quod si fuerit naturaliter tardior, frequenti tamen meditatione acuitur, ac legendi assiduitate colligitur. 8. Saepe prolixa lectio longitudinis causa memoriam legentis obtergit. Quod si brevis sit, submotoque libro sententia retractetur in animo, tunc sine labore legitur, et ea quae lecta sunt recolendo a memoria minime
Abbreviated transcription (Latin):
inpotentias dñi Simpliciorib litteriᷤᷤ ñ ẽ ꝓponendus
sucus gramatice artis Meliores st̃ enĩ cõmunes litce¬
re: qͥa ad simpliciores & ad solã humilitatẽ legencium
ꝑtinentes st̃ Ille uͦ nequiores: qͥa inger̃ hominib ꝑui¬
ciosã m̃tis elacionẽ. Meliores eẽ gramaticos. quã here
ticos Heretici enĩ haustũ letiferi sucus hominib ꝑsua¬
dendo ꝓpinant. Sramaticoꝵ aut̃ doctrina. potest
adhibita conlacione maiorẽ intelligentiã p̃bet.
facit. Nã ꝓpositis int̾rogacionib cunctacio rerũ exclu¬
dit᷑ & sepe obiectionib latens ueritas ad ꝓbat᷑. ¶d̾ eiũ
obscurum ẽ. aut dubiũ: conferendo cito ꝓspicit᷑. Mul¬
tũ ꝓsunt inconlacione figure: Res enĩ que minꝰ ꝑse
ad uertunt᷑: ꝑ cõparacionem rerũ facile capiuntur
Nã sepe subspecie alia. spiritales causas scripture dic¬
uine insinuant. & nisi ꝑaliquã euidentẽ ostensionẽ
uix apparent occulta legis misteria Sic̃ instrere

Expanded text:
itandi. Simplicioribus litteris non est praeponendus succus grammaticae artis. Meliores enim sunt communes litterae, et simpliciores ad solam utilitatem legentium pertinentes. Illae vero nequiores sunt, quae ingerunt hominibus perniciosam mentisi succi hominibus persuadendo propinant, 299 grammaticorum autem doctrina potest autem collatione majorem intelligentiam praebet. facit. Nam propositis interrogationibdetur; et sepe obieccionibus latens veritas approbatur, quod enim obscurum est aut dubium, conferendo cito perspicitutum prosunt in collatione figurae. Res enim quae minus per se advertuntur, per comparationem rerum facile capiuntur. Nam saepe sub specie alia spirituales causas Scripturae divinae insinuant; et, nisi per aliquam evidentem ostensionem, vix apparent occulta legis mysteria. 4. Sicut instruere
Abbreviated transcription (Latin):
umia monachi. uirtꝰ humilitas: uel opere:¬
sũmũ uiciũ eiꝰ suꝑbia ẽ. Tunc aut̃ se qͥsq mona¬
chum iudicet: quando se minimum existimauerit.
etiã cũ maiora uirtutũ oꝑa gesserit Quimundũ de¬
ser̃ & tam̃ uirtutes p̃ceptoꝵ sine cordis humilitate
sequunt᷑: isti quasi de excelso grauiꝰ corruunt. quia
deteriꝰ ꝑuirtutũ elacionẽ deiciunt᷑. quã ꝑuicia ꝓla¬
bi potuer̃: Om̃is dĩ seruus de suis meritis ñ deb& ad¬
tolli: dũposse uideat ex inferiorib sibi p̃laciores ali¬
tristis. scilica ut ꝑhumilitatẽ ñ suꝑbiat: & ꝑutilẽ me¬
rorem cor ad laseiuiã ñ dissoluat Dei seruiis dũ bonũ
aliqd opus agit. utrũ ei adboni remuneracionẽ. pes¬
neat᷑. que facit incertus est: ne forte dis eussione celes¬
tis iudicis reus penset᷑. & in his quȩ deis neglegeris
aut suꝑbe aliqͥd oꝑasse inueniat᷑: Ideoq phoetristu¬

Expanded text:
ma monachi virtus, humilitas; summum vitium ejus, superbia est. Tunc autem se quisque monachum judicet, quando se minimum existimaverit, etiam cum majora virtutum opera gesserit. Qui mundum deserunt, et tamen virtutes praeceptorum sine cordis humilitate sequuntur, isti quasi de excelso gravius codeterius per virtutum elationem dejiciuntur, quam per vitia prolabi potuissent. Omnis Dei servus de suis meritis non debet attolli, dum posse videat ex inferioribus sibi praelatiores alitristis, scilicet, ut per humilitatem non superbiat, ut per utilem moerorem cor ad lasciviam non dissolvat. 4. Dei servus dum bonum aliquod opus agit, utrum ei ad boni remunerationem pertineant quae facit, incertus est, ne forte discussione coelestis Judicis reus pensetur, et in his quae Dei sunt negligenter aut superbe aliquid operasse inveniatur. Ideoque pr
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum: .x uiiii. de tepore monachorum:
ui non rigida intencione monachi ꝓfessionẽ sec¬
tant᷑: quanto suꝑni amoris ꝓpositũ dissolute ap¬
petunt. tanto ꝓcliuiꝰ ad mundi amorẽ denuo reducun¬
tur. Nã ꝓfessio ñ ꝑfecta: p̃sentis uite repetit desideria:
Inqͥb & siñdũ se monacus alliget oꝑe: iã tam̃ alligat
cogitacionis amore. Longe qͥppe a deo ẽ animꝰ: cui hec
adhuc uita dulcis ẽ Iste enĩ quid desuꝑnis appetat. qͥd
de infimis fugiat: nescit Nã sic̃ scriptum ẽ. qͥ apponit
scienciã: apponit dolorẽ Quantũ enĩ qͥsq poterit suꝑ¬
na scire que appetat. tanto de infimis acriꝰ quib in her&
dolere deb&. Propt hoc enĩ & iacob apłs dicit Miseri
estote. lugete & plorate Risus ũr in luctu conuertetur.:
& gaudiũ in merore. Hinc etiã dñs dicit. Beati quilugent.¬

Expanded text:
PUT XX. De tepore monachorum. ui non rigida intentione monachi professionem sectantur, quanto superni amoris propositum dissolute appetunt, tanto proclivius ad mundi amorem denuo reducuntur. Nam professio non perfecta praesentis vitae repetit desideria; in quibus etsi nondum se monachus alliget opere, jam tamen alligat cogitationis amore. Longe quippe a Deo est animus, cui haec adhuc vita dulcis est. Iste enim quid de supernis appetat, quid de infimis fugiat, nescit. Nam sicut scriptum est: Qui apponit scientiam, apponit et dolorem. . 2. Quantum enim quisque potuerit superna scire, quae appetat, tanto de infimis acrius quibus inhaeret dolere debet. Propter hoc enim et Jacobus apostolus dicit: Miseri estote, lugete, et plorate, risus vester in luctum convertatur, et gaudium in moerorem . Hinc etiam Domi
Abbreviated transcription (Latin):
dũ possint & ioccultis agere unde iustificentur.
hii enĩ meliores st̃ ypocritis eo qđ mali sint inaꝑto.
& inocculto bomi Y pocrite uͦ inocculto mali ftͣ: & bo¬
nos se palã ostendunt. S pocritã iustꝰ arguere ꝓhibet᷑
ne deterior castigatꝰ existat. dicente salomone: Noli
iuor alieni boni: suũ punit auctorẽ: Nã unde bo¬
nus ꝓficit: inde inuidus contabescit: Homines
praue uiuentes. sic̃ debonoꝵ lapsib gratulant᷑: itad

Expanded text:
dum possint et in occultis agere unde justificentur. dum possint et in occultis agere unde justificentur. Hi enim meliores sunt hypocritis, eo quod mali sint in aperto, et in occulto boni. Hypocritae vero in occulto mali sunt, et bonos se palam ostendunt. 8. Hypocritam justus arguere prohibetur, ne deterior castigatus existat, dicente Salomone: Noli vidia. 1. Livor alieni boni suum punit auctorem. Nam unde bonus proficit, inde invidus contabescit. 2. Homines prave viventes, sicut de bonorum lapsibus gratulantur, ita de
Abbreviated transcription (Latin):
solũ głam supra modũ suũ omnino ñ appetunt: s etã
hoc ipsũ uideri refugiunt. qd̾. ẽe. meruer̃. Ypocrite
a ut̃ malicie sue occulta tegentes: ante ocłos homuũ
quadã innocencia sc̃itatis se uestiunt. ut uenerent᷑
miles facti estis sepulchris dealbatis: que foris quidẽ
apparent hominib speciosa. uitus uͦ plena st̃ ossib
mortuoꝵ. Ita & uos foris quidẽ apparetis hominib
iusti: intus uͦ. pleni estis auaricia &. iniquitate. Du¬
plicit᷑ dãpnant᷑ ypocritȩ : siue ꝓocculta iniqͥtate. si¬
ue ꝓ aꝑtã simulacione Ex illo enĩ condẽpnantur.
qͥa iniquistͣ. ex isto qͥa ostendunt qd̾ ñsunt: Nonsẽꝑ
latent ẏpocrite. Nã & si in principio sui qͥ dã ñ pate¬
ant: priꝰ tam̃ quã uita eoꝵ finiatur. quã simulate
uixerint detegunt᷑ Om̃e enĩ sincerũ ꝑmanet
eoꝵ desꝑanda ẽ. salus: qͥ ad huc aliqͥd t̾renũ sapiunt.

Expanded text:
solum gloriam supra modum suum omnino non appetunt, sed etiam solum gloriam supra modum suum omnino non appetunt, sed etiam hoc ipsum videri refugiunt quod esse meruerunt. Hypocritae autem, malitiae suae occulta tegentes ante oculos hominum, quadam innocentiae sanctitate se vestiunt, ut venerentur. s dealbatis, qui foris quidem apparent hominibus speciosa, intus vero sunt plena ossibus mortuorum , » ita et vos foris quidem apparetis hominibus justi, intus vero pleni estis avaritia et iniquitate. Dupliciter damnantur hypocritae, sive pro occulta iniquitate, sive pro aperta simulatione. Ex illo enim condemnantur quia iniqui sunt, ex isto quia ostendunt quod non sunt. Non semper latent hypocritae, quia etsi in principio sui quidem non patent, prius tamen quam vita eorum finiatur, quam simulate vixerint deteguntur. Omne enim seorum desperanda est salus, qui adhuc aliquid terrenum sapiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
arbitratus Hoc enĩ humilitatisẽ: que dõ hominẽ
iungit. Cito hec iactancia ocłõs quib ds uideri po¬
terit᷑ claudit Sic̃ solis radius dũ conspicit᷑ acies ocłi
hebetat᷑: sic & qͥ in moderate alta de se scrutat᷑ ab iu¬
tentione ueri obtundit᷑. Sicut aquila exalto ad
escas conlabit᷑  sic homo dealto bone conuersa¬
cionis ꝑcarnalem appetitũ ad inferiora de mer¬
pocrita uerba sc̃oꝵ hab&e : uitã ñ habet. Et quos
ꝑsermonẽ doctrine genuerit: ñ fouet exemplis
sed deserit. qͥa quos uerbo edificat: tuta & moribus
na ꝓfitent᷑ Per ostentacionẽ quippe boniꝰ apparent.
ꝑactionẽ uͦ. mali existunt Oinĩa possunt asimplicib
uicia ꝑpetrari: simulacio uero & ẏpocrisis. ñ commit¬
tit᷑. nisi amale astutis ꝑcalliditatẽ ualentib uicia sub
specie uirtutũ cęlare : & ñ uerã sc̃itatẽ obicere Sc̃i ñ

Expanded text:
arbitratus. Hoc enim humilitatis est, quae Deo hominem arbitratus. Hoc enim humilitatis est, quae Deo hominem jungit. Caeterum jactantia oculos, quibus Deus videri poterat, claudit. 17. Sicut solis radius dum conspicitur, acies oculorum hebetatur sic et qui immoderate altiora scrutatur, ab intentione veri obtunditur. 18. Sicut aquila ex alto ad escas collabitur, sic homo de alto bonae conversationis per carnalem appetitum ad inferiora demerHypocrita verba sanctorum habet, vitam non habet: et quos per sermonem doctrinae genuerit, non fovet exemplis, sed deserit, quia quos verbo aedificat, vita et moribus na profitentur. Per ostentationem quippe boni apparent, per actionem vero mali existunt. Omnia possunt ex simplicibus vitia perpetrari, simulatio et hypocrisis non committitur, nisi a maleeram sanctitatem objicere. 4. Sancti non
Abbreviated transcription (Latin):
uitanqia humana: Ille aut̃ aebae publicare honũi apde
agit qͥ ꝑfecta humilitate fundat  arla qa elaeiane
contingt : Nãis qͥse iitelligit adhue amore pulsari.
facta bona. i nocculto agat. ne forte qđ egerit per
tabilitatẽ corrigere. aliquanto tumore tanguitt᷑
clacionis sue conscir actione iusticie: sed abhuius
sub repcionis mabo humilitatis conpunetione pur¬
gant᷑. Uirĩ sc̃i nonnũquã quosdã dese audientes
instruunt : & tam̃ inhis alta se consideracione custo¬
diunt: ne dũ alios a terrena intencione erigunt :
ipsi interren laudis appetitu de mergantur Qͥdã¬
ꝑincautã uirtutũ iactanciã relabunt᷑ ad uicia : et
quidã dũ uicioꝵ inpulsu frequent̃ plangunt. de
infirmitatiꝰ conscii. ad humilitatẽ redeant. & humi¬
les post casũ existant: Non nulli falsa opinione ad¬
rogancie se ẽẽ ꝑfectos existimant. dũ nonsint: qͥ a
obortis tẽptacionib unotescunt: Tanto qͥsq fit ue¬
ritati uicimor: quanto se esse longius abea fuerit

Expanded text:
publicare bonum, quod agit, qui, perfecta humilitate fundatus, nulla jam elatione contingitur. Nam qui se intelligit adhuc amore laudis pulsari, facta bona in occulto agat, ne forte quod egerit perdtabilitatem corrigere, aliquando tumore tanguntur elationis suae conscii 312 actionis justitiae, sed ab hujus subreptionis malo humilitatis compunctione purgantur. 12. Viri sancti nonnunquam quosdam de se audientes instruunt, et tamen in his alta se consideratione custodiunt, ne dum alios a terrena intentione erigunt, ipsi in terrenae laudis appetitu demergantur. incautam virtutum jactantiam relabuntur ad vitia; et quidam, dum vitiorum impulsum frequenter plangunt, de infirmitatis conscii ad humilitatem redeant, et humiles post casum existant. 15. Nonnulli falsa opinione arrogantiae se esse perfectos existimant, dum non sint qui obortis tentationibus innotescunt. 16. Tanto quisque fit veritati vicinior, quanto se esse longius ab ea fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ti. apud dm̃ fenũ existunt: E ũ diabolus iã deglutisse
dr̃: quẽ iã ꝑfecto scelere deuorasse uidet᷑ Gũ uero
quẽ ñ degluitiuit oꝑis ꝑfec hone. sed tẽptationũ in¬
lecebris mordet ut deuoret: adhuc quasi in maxil¬
lã mandit. Unde & paulus hab& stimulos carnis
quib humiliet᷑. ñ habet peccandi ꝑfectonẽ. qua
eiꝰ inspiraciones occulte sunt: quib corda hominũ¬
uelut alloquiis. occultis urit cupiditatib: Q dam
tib uexandi tradunt᷑. ut arripiendoͦ eos. demoues c¬
poralit̾ habeant potestatẽ. terroribq eoꝵ afflicti
humilient᷑. peniteant & saluent᷑. sic̃ & apłs cortͣthiis
scribens dicit. tradi huiꝰ modi satane ininteritũ car¬
nis. ut sp̃s saluus sit Utile ẽ enĩ quosdã peccantes. ut
unanima saluent᷑ satane corporalit̾ deputari: quate¬
nꝰ exp̃senti correpcione futurũ iudiciũ tuneant. et

Expanded text:
ti, apud Deum fenum existunt. Tum diabolus jam deglutisse ti, apud Deum fenum existunt. Tum diabolus jam deglutisse dicitur quem jam perfecto scelere devorasse videtur. Eum vero quem non deglutivit operis perfectione, sed tentationum illecebris mordet, ut devoret, adhuc quasi in maxilla mandit. Unde et Paulus habet stimulos carnis, quibus humilietur , non habet peccandi perfectionem, qua jus inspirationes occultae sunt, quibus corda hominum alloquens occultis urit cupiditatibus. Quidam  immundis spiritibus vexandi traduntur ut arripiendi eos daemones corporaliter habeant potestatem, terroribusque eorum afflicti humilientur, et poeniteant ac salventur. Sicut et Apostolus Corinthiis scribens dicit: « Tradite hujusmodi Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus sit . » Utile est enim quosdam peccantes, ut animae salventur, Satanae corporaliter deputari, quatenus ex praesenti correptione futurum judicium timeant, et
Abbreviated transcription (Latin):
bolus ingredit᷑. dũmalas suggestiones insinuat. sed
ñ habitat ineis. qͥa insuo corpore ñeos trans ducit:
Q uero incorpore eiꝰ st̃. ipsos inhabitat. qͥa ipsi st tẽ¬
plũ eiꝰ. Et si subripiat m̃tib electoꝵ diabolus: ñ aut̃
ineis requiescit. sic̃ incordib reꝓboꝵ. Nã calore fidei
mox excitat᷑. ut exeat abelectis. Non nulli quos iam
auido ore diabolus de uorauerat: rursus diuini iu¬
dicii occulta miseracione abeiꝰ ore eripiunt᷑. & saluti
restituunt᷑. Nã sepe multos quos antiquus hostis
luxurie uoragine mersos tenuit: potencia diuina
ꝑpenitentiã abeiꝰ faucib traxit Quomodo bonoꝵ in¬
teritũ ꝓpłia electã dic̃ esse diaboli escã. dũ alibi serip¬
tũ sit de illo. fenũ sic̃ bos comedet. nisi qđ inoccłis dei
fenu̾ ft̃. qͥ electi cibi seđm hom ines ẽẽ uidentur: Ac
ꝑ hoc qͥdebonoꝵ numero pereunt. apud homines elec¬

Expanded text:
torum ingreditur dum malas suggestiones insinuat, sed torum ingreditur dum malas suggestiones insinuat, sed non inhabitat in eis, quia in suo corpore non eos traducit. Qui vero in corpore ejus sunt, ipsos inhabitat, quia ipsi sunt templum ejus. Etsi subripiat mentibus electorum diabolus, non autem in eis requiescit, sicut in cordibus reproborum. Nam calore fidei mox excitatur, ut exeat ab electis. Nonnulli, quos jam avido ore diabolus devoraverat, rursus divini judicii occulta miseratione ab ejus ore diripiuntur, et saluti restituuntur. Nam saepe multos, quos antiquus hostis luxuriae coeno mersos tenuit, potentia divina per poenitentiam ab ejus faucibus traxit. Quomodo de bonorum interitu propheta dicit electos esse diaboli escam , dum alibi scriptum est de illo: « Fenum ut bos comedet , » nisi quod in oculis Dei fenum sunt, qui electus cibus secundum homines videntur. Ac per hoc qui de bonorum numero pereunt, apud homines elec
Abbreviated transcription (Latin):
emoth id ẽ animal dr̃: qͥa decelis lapsus. ad terras
cecidit: Ideo leuiathan id. est serpens deaqͥs: qͥa in
huiꝰ scłi mari. uolubili uersat᷑ astucia Quis uero
ꝓpterea nominat᷑: qͥa ꝑsuꝑbiã ad alta sustollitur:
ct recte his trib uocabulis appellat᷑. qͥa ꝓsuo meri¬
to aexem quasi auis ꝓcarcere meruit : tͥerra ut
ꝑ m̃bra sua diabolus operat᷑. sortit᷑ uocabula: traut
qd̃ singuli agunt incitante illo: ipse nominet᷑ ex
eo Quẽ enĩ inde ñ decipit diabolus unde animal
ẽ. hoc ẽ ꝑcarnis luxuriã tẽptat. unde serpens est
hoc ẽ cupiditatis ac nocendi malicia Quẽ autẽ nec
sic decipit insidiat᷑. unde auis ẽ. hoc ẽ suꝑbie ruia
Undiq enĩ dolos p̃parat. quousq inueniat uiã. per
quã incautũ decipiat Aliud ẽ. intrare inm̃tẽ euiꝰq
iabolũ: aliud uͦ inhabitare: Nã & incordib sc̃oꝵ dia

Expanded text:
hemoth, id est, animal dicitur, quia de coelis lapsus ad terras hemoth, id est, animal dicitur, quia de coelis lapsus ad terras cecidit. Ideo Leviathan, id est, serpens de aquis, quia in hujus saeculi mari volubili versatur astutia. Avis vero propterea nominatur, quia per superbiam ad alta sustollitur. Et recte his tribus vocabulis appellatur, quia pro suo merito aerem, quasi avis, pro carcere meruit; terram, ut enim quod per membra sua diabolus operatur, sortitur vocabula: ita ut quod singuli agunt, incitante illo, ipse nominetur ex eo. Quem enim non decipit diabolus? Unde animal est, hoc est, per carnis luxuriam tentat; unde serpens est, hoc est, cupiditatis ac nocendi malitia. Quem autem nec sic decipit, insidiatur ei; unde avis est, hoc est, superbiae ruina. Undique enim dolos praeparat, quousque inveniat viam per quam incautum decipiat. 29. Aliud est intrare mentem cujusquam diabolum, aliud vero in
Abbreviated transcription (Latin):
mali discrimine. ut euadendi aditus pateat. minora
pociꝰ elegenda st̃ ut maiora uitent᷑: Diabolus quando
deciꝑe quẽquã querit. prius naturã unius cuiusq
utendit: & inde se adplicat. unde aptũ hominẽ ad
peccandũ inspexerit Ex ea parte homines diabolus
tẽptat. q ua cos ꝑ exerescentẽ. humorẽ facile iueluia¬
re aduicia conspicit. ĩet seđm humoris couspersio¬
nẽ. adhibeat & tẽptacionẽ Lege balaã qͥ uifigura
diaboli contra popłmi dei ex ea parte p̾cepit ꝑnicio¬
sos p̃tendere laqueos: ex qua sensit cos facilius ẽe
lapsuros Nã & qui aquã alicubi deducit: ñ eã ꝑ ali¬
ã partẽ mitcit. nisi ubi impetũ eiꝰ intendit. Nullus
culpã ñexistim&. quã ex conspersione ꝓpria susti¬
net: sed quantũ ualet contra id qđ tolerat pugnet:
Nã si conspersioni cedit᷑.: tẽptacioni uel ucio nequã¬
quã resistitur Idõ diabolus insacris eloquiis ue¬

Expanded text:
mali discrimine, ut evadendi aditus pateat, minora mali discrimine, ut evadendi aditus pateat, minora potius eligenda sunt, ut majora vitentur. 24. Diabolus, quando decipere quemquam quaerit, prius naturam uniuscujusque intendit, et inde se applicat, unde aptum hominem ad peccandum inspexerit. 25. Ex ea parte diabolus homines tentat, qua eos per excrescentem humorem facile inclinari ad vitia conspicit, ut secundum humoris conspersionem adhibeat et tentationem . Lege Balaam, qui in figura diaboli contra populum Dei ex ea parte praecipit perniciosos praetendere laqueos, ex qua sentit eos facilius esse lapsuros. Nam et qui aquam alicubi deducit, non eam per aliam partem mittit, nisi ubi impetum ejus intendit. 272 26. Nullus culpam existimet, quam ex conspersione propria sustinet; sed, quantum valet, contra id quod tolerat pugnet. Nam si conspersioni ceditur, tentationi vel vitio nequaquam resistitur. 27. Ideo diabolus in sacris eloquiis Be
Abbreviated transcription (Latin):
insema&e ipsis t̾renũ senciunt. indesinent̃ oꝑib sc̃itatis
exhauriunt: ut de intimif ruri inueniant᷑. Codẽ blan¬
dim̃to decipiunt᷑. nunc ꝑdiabolũ homines: quo ꝓtoplasti
inparadiso st̃ decepti Alultis enĩ uicioꝵ p̾stigiis: m̃ites
reꝓboꝵ ꝑtẽptando deludit Nunc enĩ ꝓmissis decipit.
nunc reb transitoriis. quasinecessariis inlicit: nunc etiã
ipsa inferni supplicia quasi leuia & transitoria sugge¬
rit. quatenꝰ miseroꝵ corda incupiditate lasciuiaq dis¬
soluat: secuniq ad tartara ad ducat: Argum̃ta machi¬
nacionũ malarũq cogitacionũ semina. que incordib
hominũ diabolus fundit. ita sepe undiq captant im¬
plicant ñitẽ: ut ex qua parte euadere qͥsq tẽptauerit
sine ꝑicło exire ñpossit: ueluti si iures hoc facere. qd si
feceris pecces. si uͦ ñfeceris: reus ꝑ iuriisis Intanto g

Expanded text:
in semetipsis terrenum sentiunt indesinenter operibus sanctis in semetipsis terrenum sentiunt indesinenter operibus sanctis exhauriunt, ut de intimis puri inveniantur. Eodem blandimento decipiuntur nunc per diabolum homines quo protoplasti in paradiso sunt decepti. Multis enim vitiorum praestigiis mentes reproborum pertentando deludit. Nunc enim promissis decipit, nunc rebus transitoriis quasi necessariis illicit. Nunc enim ipsa inferni supplicia quasi levia ac transitoria suggerit, quatenus miserorum corda in cupiditate lasciviaque dissolvat secumque ad tartara ducat. Argumenta tennationum malarumque cogitationum semina, quae in cordibus hominum diabolus fundit, ita saepe undique captam implicant mentem, ut ex qua parte evadere quisque tentaverit, sine periculo exire non possit, veluti si jures hoc facere, quod si feceris, pecces; si non feceris, reus perjurii sis. In tanto ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tamnta contraria. exemplo dñi. qͥ se post baptisinũ pas¬
sus ẽ adiabolo tẽptari Diabolus sc̃õs om̃s ñdenendo
possidet: sed tẽptando ꝑseqͥt᷑ Nã qͥa ñ ineis intrinse¬
cus regonimẽt:a eos extrinsecus pugnat. Et qͥ uite¬
rius amisit dnm: ex terius cõmouet bellũ Iunc
contra eũ quẽ possidet diabolus acriꝰ seuit. quando
se uirtute diuina abeo expellendũ cognoscit. Un¬
de inmundus sp̃s tunc decerpsit grauiꝰ puerũ inquo
habitabat: quando ad xp̃i imperiũ exire ab eo eo actꝰ
ẽ Qd̃ factũ ad iob uerba respicit: ubi in nouissimis ue¬
emoth caudã suã quasi cedrus adstringit: Plus contra
eos diabolum diuersis tẽptacionib insistere qͥ possint¬
& aliis sua utilitate ꝓdesse: ut dũ illi impediunt᷑. ñ ꝓf¬
ciant qͥ docendi sunt᷑ Maligni sp̃s hoc qd intra nos mun¬
dare cupimꝰ: sine intermissione tẽptant. iterũ sordida¬

Expanded text:
tamenta contraria, exemplo Domini, qui se post baptismum pastamenta contraria, exemplo Domini, qui se post baptismum passus est a diabolo tentari . 18. Diabolus sanctos omnes non tenendo possidet, sed tentando persequitur. Nam quia non in eis intrinsecus regnat, contra eos extrinsecus pugnat. Et qui interius amisit dominium, exterius commovet bellum. 19. Tunc contra eum quem possidet diabolus acrius saevit, quando se virtute divina ab eo expellendum cognoscit. Unde immundus spiritus tunc discerpsit gravius puerum in quo habitabat, quando ad Christi imperium exire ab eo coactus est . Quod factum et ab Job verba respicit, ubi in novissimis Behemoth caudam suam, quasi cedrus, astringit . 271 20. Plus contra eos diabolus diversis tentationibus insistit, qui possunt et aliis sua utilitate prodesse, ut, dum illi impediuntur, non proficiant qui docendi sunt. 21. Maligni spiritus hoc, quod intra nos mundare cupimus, sine intermissione tentant iterum sordida
Abbreviated transcription (Latin):
Cuiꝰ si capiti id ẽ. prime suggestioni ñ resistit᷑: totꝰ inun¬
terna cordis dũ ñsentitur inlabitͣ᷑. Tẽptaçionũ diabo¬
licarũ inicia fragilia st̃. Que si ñcaueant᷑. s ꝑusũ in cõ¬
suetudinẽ transeant.: innouissimis fortiter conuales¬
cunt. ita ut aut nũquã aut cũ difficultate uincant᷑
Dũ iitota uita diabolus p̾uaricari hominẽ cupit: am¬
plius tam̃ infinẽ molit᷑ decipere Hinc ẽ qđ in principi
oẽtra ꝓto plastũ. serpent᷑i dictũ Et tu insidiaberis
calcaneo eius Qͥa nimirũ hominẽ quẽ diabolus incur¬
su p̃terite uite ñdecipit: innouissimis sub plantare
disponit: Proinde quãuis qͥsq sit iustꝰ nũquã neces¬
se ẽ. ut sit inhac uita securus: sed semꝑ humilis caue¬
at. semꝑq ne infine corruat sollicitꝰ ꝑtimescat Diabo¬
lus suis fauctorib hlandit᷑. dĩ uero seruis molit᷑ tẽp¬

Expanded text:
cujus si capiti, id est primae suggestioni, non resistitur, totus incujus si capiti, id est primae suggestioni, non resistitur, totus interna cordis, dum consentit, illabitur. Tentationum diabolicarum initia fragilia sunt, quae si non caveantur, sed per usum in consuetudinem transeant, in novissimis fortiter convalescunt, ita ut aut nunquam aut cum difficultate vincantur. Cum in tota vita diabolus praevaricari hominem cupiat, amplius tamen molitur in fine decipere. Hinc est quod in principio ontra protoplastum serpenti est dictum: Et tu insidiaberis calcaneo ejus, quia nimirum hominem, quem diabolus in cursu praeteritae vitae non decepit, in novissimis supplantare disponit. Proinde quamvis quisque sit justus, nunquam necesse est ut sit in hac vita securus; sed semper humilis caveat, semperque, ne in fine corruat, sollicitus pertimescat. 17. Diabolus suis fautoribus blanditur, Dei vero servis molitur ten
Abbreviated transcription (Latin):
norauit: Alieni nãq maligni sp̃s significant᷑. qͥuir¬
tutes m̃tis comedunt: s hoc corda neglegenciũ ñ in¬
telligunt: Tãquã inerinis diabolus uincit᷑: quando
deaꝑta iniqͥtate. hominẽ deprauare conat᷑ Arma
tus uero tunc incedit: dũ ꝑ speciẽ sc̃itatis & uirtutis
eaq sc̃a st̃ destruit. quando quis & decipit᷑ & sua de¬
trim̃ta ñsentit: sed tanquã sint uirtutes que sunt
uicia sectat᷑ & diligit Inoccłis carnaliũ diabolus
t̾ribilis ẽ: i noculis electoꝵ. terror eiꝰ uilis ẽ: Abin¬
credulis ut leo tunet᷑. a fortib infide ut uerinis con¬
tẽpnitͣ: atq ad mom̃itũ ostensus repellit᷑. Qͥ suggesti¬
ones diaboli ñrecipit: ineiꝰ usidias minime transit:
Nã facile inconsequenti oꝑe pellit᷑ siprima oblecta¬
m̃ita illiꝰ respuant᷑. Diabolus enĩ: serpens ẽ lubricus

Expanded text:
noravit . Alieni namque maligni spiritus significantur, qui virnoravit . Alieni namque maligni spiritus significantur, qui virtutes mentis comedunt; sed hoc corda negligentium non intelligunt. 12. Tanquam inermis diabolus vincitur, quando aperta iniqtus verbo tunc incedit, dum per spem sanctitatis et virtutis, ea quae sancta sunt destruit, quando et qui decipitur sua detrimenta non sentit, sed tanquam sint virtutes quae sunt vitia sectatur et diligit. In oculis carnalium diabolus terribilis est, in oculis electorum terror ejus vilis est. Ab incredulis ut leo timetur, a fortibus in fide ut vermis contemnitur, ad momentum ostensus repellitur. Qui suggestiones diaboli non recipit iniquus, in insidias minime transit. Nam facile in consequenti operum repellitur, si prima oblectamenta illius respuantur. Diabolus enim serpens est lubricus,
Abbreviated transcription (Latin):
ideo aut̃ cor ñ habens. qͥa ignara ꝓrudenti e est: Sepe
fraus satane sc̃oꝵ cordib aperit᷑ quando ꝑspeciẽ boni
angłm se simulans lucis. dũ nitit᷑ electos decipere. de¬
tegit᷑ atq contẽpnit᷑ Sic & uerba fallacis doctrine
scos suos ds̃ facit intelligere: quatenꝰ diabolicũ er¬
rorẽ interiꝰ cognoseant: ac sollicite caueant. Discre¬
cio sc̃oꝵ tanta esse debet: ut int̾ bonũ & malũ ꝑter¬
riti racionẽ diudicent. ne eos dĩabolus ꝑspeciem bo¬
ni fallat. hec ẽ enĩ ꝑcunctacio iosue dicentis Noster
es an aduersarioꝵ: Propt̃̾ hoc & hieremie dr̃. Si se¬
paraueris p̃ciosũ auili: quasi osmeũ eris Tunc enĩ
bene de se iudicant sc̃i: quando eos ds fallacia demo¬
nũ tẽptam̃ita facit intelligere Multi decipiunt᷑ adi¬
abolo. & ignorant se ẽẽ deceptos. oseę ꝓpħe testunonio
declarante Comeder̾ in qͥd alieni robur eiꝰ: & ipse ig¬

Expanded text:
ideo autem cor non habens, quia ignara prudentiae est. 9. Saepe ideo autem cor non habens, quia ignara prudentiae est. 9. Saepe fraus Satanae sanctorum cordibus aperitur, quando per speciem boni angelum se simulans lucis, dum nititur electos decipere, detegitur atque contemnitur. Sic et verba fallacis doctrinae Deus sanctos suos facit intelligere, quatenus diabolicum errorem interius cognoscant, ac sollicite caveant. 10. Discretio sanctorum tanta esse debet, ut inter bonum et malum praediti ratione dijudicent, ne eos diabolus per speciem boni fallat. Haec est enim percunctatio Josue dicentis: Noster es? an adversariorum ? Propter hoc et Jeremiae dicitur: Si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris . Tucti, quando ab eis Deus fallacia daemonum tentamenta facit intelligi. 11. Multi decipiuntur a diabolo, et ignorant se esse deceptos, Oseae prophetae testimonio declarante: Comederunt, inquit, alieni robur ejus, et ipse ig
Abbreviated transcription (Latin):
rit᷑. si dñi cur malus. simalus cur dñi Sed duob uer¬
bis conp̃hensa ẽ. & dĩ potestas iusta. & diaboli uolun¬
tas. in iusta Nã sp̃s malus ꝑnequissimã uoluntatem:
&idẽ sp̃s dñi ꝑacceptã iustissimã potestatẽ. Diabo¬
lus ñ ẽ in missor: sed incentor pocius uicioꝵ Neq enĩ
alibi concupiscencie fom̃ta succendit: nisi ubi prius
praue cogitationis delectaciones aspexerit. Quas
si a nob̾ sꝑnimꝰ: sine dubio ille confusus abscedit
statĩq frangunt᷑ iacula concupiscentie eiꝰ. conten¬
teq iacent & sine luce faces illius Sollicite hostis
insidias. intelligere parit̃ & cauere dĩ seruũ opor¬
tet : Sicq in innocentia uite existere simplicẽ: ut
tam̃ oporteat eũ simplicitate ẽẽ. prudentẽ: Qui
prudenciã simplicitati ñmiscet: uirta ꝓpħã colũba
ẽ seducta. ñ habens eor Sed ideo colũba qͥa simpler.

Expanded text:
ritur: si Domini, cur malus? si malus, cur Domini? Sed duobus verritur: si Domini, cur malus? si malus, cur Domini? Sed duobus verbis comprehensa est et Dei potestas justa, et diaboli voluntas injusta. Nam spiritus malus per nequissimam voluntatem, et idem Dominus per acceptam justissimam potestatem. 268 7. Diabolus non est immissor, sed incentor potius vitiorum. Neque enim alibi concupiscentiae fomenta succendit, nisi ubi prius pravae cogitationis delectationes aspexerit; quas si a nobis spernimus, sine dubio ille confusus abscedit; statimque franguntur jacula concupiscentiae ejus: Contemptaeque jacent, et sine luce faces illius. 8. Sollicite hostis insidias intelligere pariter, et cavere Dei servum oportet; sicque in innocentia vitae existere simplicem, ut tamen oporteat cum simplicitate esse prudentem. Qui prudentiam simplicitati non miscet, juxta prophetam, columba est seducta, non habens cor . Sed ideo columba, quia simplex;
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas ꝑmittit. Tẽptando aut̃. scõꝵ ꝓfectib seruit
Etsi nolens. utilitati tam̃ sc̃oꝵ seruit diabolus: quando
eos tẽptacionib suis ñ decipit. sed pocius erudit: Nam
uertit: Insidie diaboli atq astucie: quã uis huc atq
illuc querentes quẽ deuorent diffundant᷑: a potesta
te diuina tam̃ ñegrediuit᷑. ne tantũ noceant quan¬
tũ maliciose contendunt: Nã quando sc̃oꝵ uirtus
tanta tolerare potuiss&. si suꝑna dispensacio pio mo¬
deramine nequiciã demonum ñrefrenaret. Et lic&
diabolus tẽptacionẽ iustoꝵ semꝑ inferre cupiat. ta¬
men si adõ potestatẽ ñ accipit. nullatenꝰ adipisci po¬
test qđ appetit. Unde & omĩs uoluntas diaboli in
tandist̃ & ꝓut tẽptandist̃. ñ nisi tẽptari dĩ iuste ꝑ¬
miccit. Uñde etã in libris regũ dediabolo scriptum
ẽ: qͥa sp̃s dñi malus in ruebat isaul Ubi iuste que¬

Expanded text:
voluntas permittit. Tentando autem, sanctorum profectibus servit. voluntas permittit. Tentando autem, sanctorum profectibus servit. 4. Etsi nolens, utilitati tamen sanctorum servit diabolus, quando eos tentationibus suis non dejicit, sed potius erudit. Nam vertit. 5. Insidiae diaboli, atque astutiae, quamvis huc atque illuc quaerentes quem devorent diffundantur , a potestate tamen divina non egrediuntur, ne tantum noceant, quantum malitiose contendunt. Nam tanta tolerare quivisset, si superna dispensatio pio moderamine nequitiam daemonum non frenaretur. Et licet diabolus tentationem justo semper inferre cupiat, tamen si a Deo potestatem non accipit, nullatenus adipisci potest quod appetit. Ante omnis voluntas dit, et prout tentandi sunt, non nisi tentari Deus juste permittit. 6. Unde etiam in libris Regum de diabolo scriptum est quia Spiritus Domini malus irruebat in Saul . Ubi juste quae
Abbreviated transcription (Latin):
s magis ꝑ hoc dõ cõmendabilẽ se eẽ existimet: sidũ hec
patit᷑ laud& dm̃ pociꝰ ñ accuset Ad magnã utilitatẽ di¬
uino iudicio. mens iusti diuersis passionũ tẽptacionib
agitat᷑. ꝓ quib si dõ gr̃as egerit. sueq culpe qd talia dig-¬
nꝰ sit reputauerit: hoc qđ expassione tolerat. ei
ꝓuirtutib reputabit᷑: qͥa & diuinã agnoscit iusticiam.
ultis calamitatũ tẽptationib. mens iusti inhac uita
pulsat᷑ Unde & optat ab hoc scło funditꝰ euelli: quo
& erumnis careat & fixã illuc securitatẽ inueniat. Int̾
eas penas quas iustus incorpore patit᷑ atq eas quas m̃te
ꝑfraudẽ diaboli tolerat. multũ int̾ est: Nã grauius fert
quas interiꝰ luget: quã eas quas exterius sustinet: Has
enĩ & loco euitat & tẽpore. illas nec loco potest euitare
nec tẽpore: Non ampliꝰ tẽptat electos diabolus: quã de

Expanded text:
sed magis per hoc Deo commendabilem se esse existimet, si, dum haec sed magis per hoc Deo commendabilem se esse existimet, si, dum haec patitur, laudet Deum potius, non accuset. 5. Ad magnam utilitatem divino judicio mens justi diversis passionum tentationibus agitatur, pro quibus si Deo gratias egerit, suaeque culpae, quod talibus dignus sit, deputaverit, hoc, quod ex passiopro virtutibus reputabitur, quia et divinam agnoscit justitiam, Multis calamitatum tentationibus mens justi in hac vita pulsatur; unde et optat ab hoc saeculo funditus evelli, quo et aerumnis careat, et fixam illic securitatem inveniat. 2. Inter eas poenas quas justus in corpore patitur, atque eas 267 quas mente per fraudem diaboli tolerat multum interest. Nam gravius fert, quas interius luget, quam eas quas exterius sustinet. Has enim et loco evitat, et tempore: illas nec loco potest evitare, nec tempore. 3. Non amplius tentat electos diabolus quam Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hoc qd corͣpit᷑ em̃dat᷑. Unꝰ qͥsq aut̃. tunc leuiꝰ portat
qd̃ patit᷑. si sua discusserit mala. ꝓ qͥb illi infert᷑ re¬
tribucio iusta: Discat ñmurmurare qͥ male patitur.
etiã siignorat cur mala paciat᷑ Et ꝑhoc iuste se pati
arbitret᷑. ꝑ qd̃ ab illo iudicat᷑ cuiꝰ nũquã iniusta iu¬
dicia st̃ Qͥ flagella sustin& ⁊ ẽtra dm̃ murmurat.
iusticiã iudicantis accusat: Qͥuero se cognoscit a iusto
iudice pati qd̃ sustinet: etiã si pro quo patit᷑ ignoret.
ꝑ hoc iã nuistificatur ꝑ qđ & se ipsũ accusat. & dĩ iusticiã
laudat: Dũ ex reb p̾speris utilia iustꝰ exempla p̃stat
hominib: necesse ẽ eũ iterũ & aduersitatib tangi. qua¬
tenus eiꝰ paciencia cõꝓbet᷑: ut denuo fortitudinis do¬
cum̃ta ex eo sumant qͥ prosꝑitatis eiꝰ tẽperanciã agno¬
uer̃. Qui passionib anime infidiante aduersario cru¬
ciat᷑᷑ ñ idcirco se credat alienari axp̃o qͥa talia patitͣ

Expanded text:
r hoc quod corripitur, emendatur. Unusquisque autem tunc levius portat quod patitur, si sua discusserit mala, pro quibus illi infertur retributio justa. Discat non murmurare qui mala patitur, etiamsi ignorat cur mala patitur; et per hoc juste se pati arbitretur, pro eo quod ab illo judicatur cujus nunquam injusta judicia sunt. Qui flagella sustinet, et contra Deum murmurat, justitiam judicantis accusat. Qui vero se cognoscit a justo judice pati, quod sustinet, etiam si pro quo patitur ignoret, per hoc jam justificatur, pro quo et seipsum accusat, et Dei justitiam laudat. 3. Dum ex rebus prosperis utilia justus exempla praestat hominibus, necesse est eum iterum et adversitatibus tangi, quatenus ejus patientia comprobetur, ut denuo fortitudinis documenta ex eo sumant, qui prosperitatis ejus temperantiam agnoverunt. 4. Qui passionibus animae insidiante adversario cruciatur, non idcirco se credat alienari a Christo, quia talia patitur;
Abbreviated transcription (Latin):
uitatẽ ꝑuersi doginatis subspecie ꝑsuadere ueritatĩ
Plerũq sub nomine catholieoꝵ doctoꝵ heretici sua
dicta conscribunt: ut indubitant᷑ lecta credantur:
Nonnũquã etiã blasphemias suas latenti dolo inli¬
bris nr̃oꝵ inserunt: doctrinãq uerã ad ulterando
corrũpunt. scilic& uł adiciendo que impia ft̃: uł au¬
ferendo que pia stͣ Caute meditanda. cautoq seusu
ꝓbanda st̃ que legunt᷑: ut iuxta apłica monita. & te¬
neamꝰ que recta ft̃: & refutemꝰ que ẽtraria ueritati

Expanded text:
vitatem perversi dogmatis sub specie persuadere veritatis. vitatem perversi dogmatis sub specie persuadere veritatis. 7. Plerumque sub nomine catholicorum doctorum haeretici sua dicta conscribunt, ut indubitanter lecta credantur. Nonnunquam etiam 295 blasphemias suas latenti dolo in libris nostrorum inserunt, doctrinamque veram adulterando corrumpunt, scilicet vel adjicendo quae impia sunt, vel auferendo quae pia sunt. 8. Caute meditanda cautoque sensu probanda sunt quae leguntur, ut, juxta apostolica monita , et teneamus quae recta sunt, et refutemus quae
Abbreviated transcription (Latin):
gendo spiritalit scripturas. nec eas recte senciendo
inheresun deuolutisunt: atq inmultis erroribus
de fluxer̃: Insolis fidelib religata ẽ lex: testante año
ꝑ prophetã Signa testimonium. signa legẽ indisci¬
puliꝰ meis: ne eã aut iudeus intelligat. aut hereticus.
cent om̃s qͥa mei discipłi estis. si dilectionẽ inter uos
habueritis Seripturas heretici sano sensu ñ sapiuss:
s eas aderrorẽ praue intelligentie ducunt Neq se¬
niet ipsos earũ sensib subdunt: sed eas ꝑuerse ad erro¬
rẽ ꝓpriũ ꝑtrahunt: Doctores erroꝵ prauis ꝑsuasioni¬
b. ita ꝑ argum̃ta fraudulencie irligant auditores.
ut eos quasi in laberintho implicent᷑. a quo exire uix
ualent: Tanta in ẽ. hereticoꝵ calliditas. ut falsa ueris
malaq bonis ꝑmisceant. salutaribq reb plerumq
erroris sui uirus inter serant. quofaciliꝰ possint pra¬

Expanded text:
gendo spiritualiter Scripturas, nec eas recte sentiendo, gendo spiritualiter Scripturas, nec eas recte sentiendo, in haeresim devoluti sunt, atque in multis erroribus defluxerunt. 3. In solis fidelibus religata est lex, testante Domino per Prophetam: Liga testimonium, signa legem in discipulis meis ; ne eam aut Judaeus intelligat, aut haereticus, cent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem inter vos habueritis. 4. Scripturas haeretici sano sensu non sapiunt, sed eas ad errorem pravae intelligentiae ducunt; neque semetipsos earum sensibus subdunt, sed eas perverse ad errorem proprium pertrahunt. 5. Doctores errorum pravis persuasionibus ita per argumenta fraudulentiae illigant auditores, ut eos quasi in labyrinthum implicent, a quo exire vix valeant. 6. Tanta est haereticorum calliditas, ut falsa veris, malaque bonis permisceant, salutaribusque rebus plerumque erroris sui virus interserant, quo facilius possint pra
Abbreviated transcription (Latin):
uria icripturaru ñ ad di głam. s ad suã laudẽ
utunt᷑: dũ exipsa sciencia extollunt᷑. & ibi peccant
ubi peccata inundare debuer̃ Nũ quã consecunt᷑
legendo ꝑfectã scientiã arrogantes Nã quã iuis sa¬
pientes insuꝑficie uideant᷑. medullitꝰ tam̃ ueritã¬
tis archana ntangunt. qͥa suꝑbie nube p̃peduntur.
Semꝑ enĩ suꝑbi legunt quer & nũquã inueniunt.
diuine legis penetralia. ⁊ humilib & bene ad qm̃ in¬
truitib patent: prauis aut̃ atq suꝑhis clauduntur
Nã quã ius diuina eloqͥa in lectione ad rogantibus
sint aꝑta: in niisterio tam̃ clausa atq occulta st̃:
Dũ sermo dei fidelib luxsit: repbis aut̃ ac suꝑbis
quo dã modo tenebrescit Et unde illi inluminau¬
tur: inde isti cecantur: decarnalibus lectorib Ixii.
uerba legis ꝑcurrit: se his qͥeã sensu interioris
intelligentie ꝓspicit: Nã quilitterã legis intendunt:
eiꝰ occulta penetrare ñ possunt Multi enĩ ñ intelli¬

Expanded text:
 ad Dei gloriam, sed ad suam laudem utuntur, dum ipsa scientia extolluntur, et ibi peccant, ubi peccata mundare debuerant. 2. Nunquam consequuntur legendo perfectam scientiam arrogantes. Nam quamvis sapientes in superficie videantur, medullitus tamen veritatis arcana non tangunt, quia superbiae nube praepediuntur. Semper enim superbi legunt, quaerunt et nunquam inveniunt. 3. Divinae legis penetralia humilibus, et bene ad Deum intrantibus patent; pravis autem atque superbis clauduntur. Nam quamvis divina eloquia in lectione arrogantibus sint aperta, in mysterio tamen clausa sunt atque occulta. 4. Dum sermo Dei fidelibus lux sit, reprobis autem ac superbis 293 quodammodo tenebrescit; et unde illi illuminantur, inde isti excaecantur. CAPUT XII.verba legis percurrit, sed is qui eam sensu interioris intelligentiae perspicit. Nam qui litteram legis intendunt, ejus occulta penetrare non possunt. 2. Multi enim non intelli