comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tia. & ut tota sit inter imꝓbos in nocen¬
cia. & in ipsis imꝓbis dum formidato
supplicio frenatur facultas. in uocato
deo sanetur uoluntas. Sed huic ordi¬
nationi rerum humanarũ contrariȩ
non sunt intercessiones episcoporũ.
immo uero nec causa nee locus inter¬
cedendi ullus esset. si ista non esent.
Tanto enĩ sunt intercedentium &
parcentium beneficia gratiora. quanto
percantium iustiora supplieta. Nec
ob aliuel quantũ sapio. ⁊ nueteri testa¬
mento antiquoꝵ temporib ꝓphetarũ
seuerior legis uindicta feruebat. nisi
ut ostenderetur recte iniquis penas
constitutas. ut quod ris parcere noui
testamenti indulgentia comonemur.
aut remedium sit salutis quo peccatis
parcatur & nr̃is. aut cõmendatio man¬
suetudinis. ut ꝑ eos qui parcunt ueritas
p̃dicata non tantũ timeatur uerum
etiam diligatur. Plurimũ autem
inter est. quo animo ouisq parcat.
Sieuti rni est aliquando miscđia pu¬

Expanded text:
cia. ut et tuta sit inter inprobos innocencia. ut et tuta sit inter inprobos innocentia et in ipsis inprobis, dum formidato supplicio frenatur facultas. inuocato deo sanetur uoluntas. sed huic ordinationi rerum humanarum contrariae non sunt intercessiones episcoporum: immo uero nec causa nec locus intercedendi ullus esset, si ista non essent. tanto enim sunt intercedentium et parcentium beneficia gratiora, quanto peccantium iustiora supplicia. nec ob aliud, quantum sapio, in ueteri testamento antiquorum temporibus prophetarum seuerior legis uindicta feruebat, nisi!\' ut ostenderetur recte iniquis poenas constitutas. ut, quod eis parcere noui testamenti indulgentia commonemur, aut reme. dium sit salutis, quo peccatis parcatur et nostris, aut commendatio mansuetudinis, ut per eos, qui parcunt. ueritas praedicata non tantum timeatur, uerum etiam diligatur. Plurimum autem interest, quo animo quisque parcat. sicut enim est aliquando misericordia pu
Abbreviated transcription (Latin):
Et ne delictoꝵ non donator sed app¬
bator uideretur. uade ait iã de inceps
noli peccare. ut se homini pepercisse.
non hominis culpã sibi placuisse mon¬
straret. Iam uides igitur dereligione
descendere. nec nos socretate criminũ
obstringi: Quod intercedimus plerũq
etiam pro sceleratis & si non scelerati.
tamen ꝓpeccatorib peccatores. & qđ
urraciter potius quã iniuriose dictũ
accipias puto quod apud peccatores.
nec ideo sane frustra instituta sunt
potestates regis iusgladii cognitoris.
ungule carnificis. arma militis. disci.¬
plina dominantis. seueritas etiam boni
patris. habent ista omnia modos suos.
causas rationes utilitates. harc cum
timentur. & cohercentur mali. & qui¬
etius inter malos uiuunt boni. Non
quia boni ꝓnuntiandi sunt qui talia
metuendo non parcant. non eñi bonꝰ ẽ.
quisptam timore penę sed amore iusti¬
tiae. Uerũtamen non utiliter etiam
metu legum humana cohercetur auda¬

Expanded text:
et ne delictorum non donator sed approet ne delictorum non donator sed approbator uideretur: Vade, ait, deinceps iam noli peccare, ut se homini pepercisse, non hominis culpam sibi placuisse monstraret. iam uides igitur de religione descendere nec nos societate criminum obstringi, quod intercedimus plerumque etiam pro sceleratis etsi non scelerati tamen pro peccatoribus peccatores et — quod ueraciter potius quam iniuriose dictum accipias - puto quod apud peccatores. Nec ideo sane frustra instituta sunt potestas regis, ius gladii cognitoris, ungulae carnificis, arma militis, disciplina dominantis, seueritas etiam boni patris. habent ista omnia modos suos, causas, rationes, utilitates. haec cum timentur, et cohercentur mali et quietius inter malos uiuunt boni, non quia boni pronuntiandi sunt, qui talia metuendo non peccant — non enim bonus est quispiam timore poenae sed amore iustitiae —, uerum tamen non inutiliter etiam metu legum humana cohercetur auda
Abbreviated transcription (Latin):
prebetis. Et uidete quis dixerit
dimittite & dimittetur uobis. date
& dabitur uobis. Quamquã etuam
si ita uiueremus. ut non esset qua dice.¬
remus dimitte nobis debita nr̃a: quan¬
to nequitia purior animus essoe.
tanto clementia plenior esse deberoe.
Ut si non conpungeremur sententia
dñi dicentis. qui ur̃m ẽ. sine peccato
prior inillã lapidem iaceat. Ipsius qui
hoc dixit sectaremur exemplũ. qui cũ
esset utiq sine peccato ait multeri quã
per territi illi reliquerant. nec ego te dim.¬
nabo. uade iam deinceps noli peccare.
Potuit enini inetuere flagitiosa mulier
ne illis discedentib quia sua peccata
cognouerant peccato parcerent alieno.
illam iustissime ian ipse dãpnaret
qui erat sine peccato. At ilbe non con¬
scientia pauidus sed plenus dementia.
cum illa respondisset anemine se eẽ.
damnatã. nec ego te inquit damnabo.
Tamquã diceret. S⁊ malicia tibi par.¬
cere potuit quid metuis innocentiam᷑.

Expanded text:
praebetis, et uidete, quis dixerit: praebetis, et uidete, quis dixerit: Dimittite et dimittetur uobis, date t dabitur uobis. quamquam etiam si ita uiueremus, ut non esset, quare diceremus: Dimitte nobis debita nostra, quanto nequitia purior animus esset, tanto dementia 1 plenior esse deberet, ut, si non compungeremur sententia domini dicentis: Qui uestrum est sine peccato, prior in illam lapidem iaciat, ipsius, qui hoc dixit. sectaremur exemplum, qui cum esset utique sine peccato, ait mulieri, quam perterriti illi reliquerunt: Nec ego te damnabo; uade, iam deinceps noli peccare. potuit enim metuere flagitiosa mulier. ne forte illis discedentibus, qui sua peccata cogitauerant, ut peccato parcerent alieno, illam iustissime iam ipse damnaret. qui erat sine peccato. at ille non conscientia pauidus sed plenus clementia, cum illa respondisset a nemine se fuisse damnatam: Nec ego te, inquit, damnabo, tamquam diceret: Si malitia tibi parcere potuit, quid metuis innocentiam?
Abbreviated transcription (Latin):
mali nostis bona data dare filiis ur̃is.
quanto magis pater ur qui incelis ẽ.
dabit bona petentib se: Num igitur
pater maloꝵ ẽ: Absit. Quomodo gͦ y
dicitur pater ur̃ cęlestis quibis dicitur
cum sitis mali: Nisi quia utrũq ueri¬
tas monstrat quid simus dĩ bono quid
humano uitio. hoc comurendans. illud
emendans. Merito ait senera. qui tẽ¬
porib apłoꝵ fuit. ciuuius etiam quȩdam
ad paulum apłm leguntur epłe. Om̃s
odit. qui malos odit. Eit tamen ideo
sunt diligendi mali. ut non sint mali.
quẽad modũ ut ñ ꝑmaneant. sed ut
sanentur. diliguntur ȩgroti. Quicquid
autẽ postea quȩ sit inbaptismũ ab olicio.
nr̃ peccatoꝵ in hac uita manendo pecca.¬
mus etiam si non tabe sit quod adiuinis
remoueri compellat altaribus. non dolo.¬
re sterili. sed miscđir sacrificiis expiatur.
Q uod ergo agimus ut faciatis in terce¬
dentib nobis. dõ uos nouerias offerre
pro uobis: indigetis enim miscđia quã

Expanded text:
mali, nostis bona data dare filiis uestris, quanto magis pater uester, qui in caelis est, dabit bona petentibus se! num igitur deus pater malorum est? absit. quo modo ergo dicitur \'pater uester caelestis\', quibus dicitur cum sitis mali\', nisi quia utrumque ueritas monstrat, quid simus dei bono, quid humano uitio, hoc commendans, illud emendans? merito ait Seneca, qui temporibus apostolorum fuit, cuiu etiam quaedam ad Paulum apostolum leguntur epistulae: 'Omnes odit, qui malos odit\'. et tamen ideo sunt diligendi mali, ut non sint mali, quem ad modum, non ut permaneant. sed ut sanentur, diliguntur aegroti. Quicquid autem post eam, quae fit in baptismo, abolitionem omnium peccatorum in hac uita manendo peccamus, etiam si non tale sit, quod a diuinis remoueri compellat altaribus, non dolore sterili sed misericordiae sacrificiis expiatur. quod ergo agimus, ut faciatis intercedentibus nobis, deo uos noueritis offerre pro nobis. indigetis enim misericordia, quam
Abbreviated transcription (Latin):
noscamus. & ꝓ salute diuina humana
obꝓbria sufferamus. Vermis ẽ. ꝓpter
humilitatẽ carnis. Fortassis &ia ꝓꝑter¬
 uirginis parrm. Nam hoc animal
pleruniq de carne uel dequaq rẽ ter.¬
rena sine ullo coneubitu nascitur.
Matutiniss ẽ. quia diluculo resurrexit.
Poterat unq illa cucurbita & sure ullo
uermiculo arescere. Postrem si habeat
ds̃ ad hoc uermem necessarium. quid
opus erat addere matutinũ. nisi ut ille
uermis agnosceretur. qui cantat pro
susceptione matutina. ego autem sum
uermis & non homo: Quid ista pro.¬
phetia iam ipso rerũ effectu. & ad imple¬
tione lucidius : Neq enĩ si in risus est
uermis iste cum pender& meruce. sicut
in eodem psalmo scriptũ ẽ. locuti sunt
labiis & mouert̃ caput. Sperauit in
clño eripiat eũ. saluũ faciat eũ qm̃ uult¬

Expanded text:
noscamus et pro salute diuina humana noscamus et pro salute diuina humana opprobria sufferamus. uermis est propter humilitatem carnis, fortassis etiam propter uirginis partum; nam hoc animal plerumque de carne uel de quaque re terrena sine ullo concubitu nascitur. matutinus est, quia diluculo resurrexit. poterat utique illa cucurbita et sine ullo uermiculo arescere. postremo si habebat deus ad hoc uermem necessarium, quid opus erat addere matutinum, nisi ut ille uermis agnosceretur, qui cantat pro susceptione matutina: Ego autem sum uermis et non homo? , Quid ista prophetia iam ipso rerum effectu et adimpletione lucidius? neque enim si inrisus est uermis iste, cum penderet in cruce, sicut in eodem psalmo scriptum est: Locuti sunt labiis et mouerunt caput: \'Sperauit in deum, eruat eum; saluum faciat eum
Abbreviated transcription (Latin):
tate derideant. dũ tanen & ipsos
sensim paulatimo consunmat. Nam
de omnib talib isaias ꝓphetat. ꝑ qui
nobis dicit ds̃. Audite me qui scis
iuditium populus m̃s. in quorũ cordi
lex nra est. Obprobria hominũ nolid
meturre. & detractatione eoꝵ ne supe.¬
remini. nec quod uos spernant magni
duxeritis. Sicut enim uestim̃tũ ia
tempus absumentur. & sicut lana atinea
comethentur. Iustitia autẽ mea in ȩter-¬
num manoe. Nos ergao agnos camus
uermem matutinũ. quia ce illo psalmo
cuius titulus inseribinir pro susceptio.¬
ne maturina. hoc feipse nomine appel¬
lare dignatus ẽ. Eigo inquit sũ uermis
& non homo. obpbrium hominũ &e ab.¬
irctio plebis. Hoc obꝓbrium de illes ob¬
ꝓbriis est quȩ iubemur non meturre
ꝑ isnam dicentẽ. Obprobria hominũ
nolite metirere.Abisto uerme tãꝗ
atinea comeduntur. orui sub enis dente
euangelico ꝑsingulos dres paucitatẽ suã¬
⁊ deficiendo mirannur. Nos hunc ag.¬

Expanded text:
tate derideant, dum tamen et ipsos tate derideant, dum tamen et ipsos sensim paulatimque consumat. Nam de omnibus talibus Isaias prophetat, per quem opheta: audite me, qui scitis iudicium, populus meus, in quorum corde lex mea est; obprobrium hominum nolite metuere, et detractatione eorum ne superemini, nec quod uos spernant, magni duxeritis. sicut enim uestimentum ita per tempus absumentur et sicut lana a tinea comedentur, iustitia autem mea in aeternum manet. nos ergo agnoscamus uermem matutinum, quia et in illo psalmo, cuius titulus inscribitur: Pro susceptione matutina, hoc se ipse nomine appellare dignatus est: Ego, inquit, sum uermis et non homo, opprobrium hominum et abiectio plebis. hoc opprobrium de illis opprobriis est, quae iubemur non metuere per Esaiam dicentem: Opprobria hominum nolite metuere. ab isto uermi tamquam a tinea comeduntur, qui sub eius dente euangelico per singulos dies. paucitatem suam deficiendo mirantur. nos hunc ag
Abbreviated transcription (Latin):
re non iustos. sed peecatores inpęniten¬
tiam. Umbraculum ergo cucurbitȩ
suꝑ caput eiꝰ promissiones erant ueteris
testamenti irel ipsa iam munera. in
ꝯuibus erat utiq sicut dieit apostolis
umbra futuroꝵ. tamquã abestu tẽpori¬
lium maloꝵ in terra ꝓmissionis defe¬
saculum prebens. Uermis autẽ matu.¬
anis quo rodente cucurbita exaruit.
idem ipse rursus xp̃s occurrit. ex eus
ore euangelio diffamato cuncta illa
quȩ temporaliter apud isra helitas urlui
ibraculi prius significatione uigueri
euacuata marrescunt. & nunc ille po¬
pulus amisso hiero solimitano regno
& sacerdotio &e sacrificio. quod torum
umbra erat futuri incaptiua dispen¬
satione magno estu tribulationis achi¬
ritur. sicut ionas quod seriptum est.
a solis ardore & dol& grauiter & tam̃
dolor eius atq umbrȩ quã diligebas
salus gentium pęnitentiaq preponũ
Adhuc cachinnent pagani &iam
ꝓphetici sacramenti suꝑbiori garrili¬

Expanded text:
re, non justos, sed peccatores in poenitenre, non justos, sed peccatores in poenitentiam . Umbraculum ergo cucurbitae super caput ejus, promissiones erant Veteris Testamenti, vel ipsa jam munera, in quibus erat utique, sicut dicit Apostolus, umbra futurorum , tanquam ab aestu temporalium malorum in terra promissionis defensaculum praebens. Vermis autem matutinus, quo rodente cucurbita exaruit, idem ipse rursus Christus occurrit, ex cujus ore Evangelio diffamato, cuncta illa quae temporaliter apud Israelitas vel ut umbratili prius significatione viguerunt, evacuata marcescunt. Et nunc ille populus amisso Jerosolymitano regno, et sacerdotio, et sacrificio, quod totum umbra erat futuri, in captiva dispersione magno aestu tribulationis aduritur, sicut Jonas, quod scriptum est, a solis ardore , et dolet graviter; et tamen dolori ejus atque umbrae quam diligebat, salus gentium poenitentiumque pAdhuc cachinnent Pagani, et jationem prophetici sacramenti superbiore garruli
Abbreviated transcription (Latin):
urehementer ambigo. utrum istud exreligi.¬
ore cdescendat. Nam si adño peccata
adeo prohibentur. ut ne penitendi quidẽ
copia post primã tribuatur. quẽad modũ
nos possumus ex religione contendere.
ut nobis qualecũq illud crimen fuerit
dimittatur. quod utiq cum impunitũ
uolumus probamus: Et si constat non
minus auctorẽ quam ꝓbatorẽ teneri
in omnib quȩ peccantur. certum est
nos culpe societate uincere. quotiens
eum inpunitũ esse cupimus qui culpȩ
teietur obnoxius. Tum prȩterea acce¬
dit hoc quod grauius ẽ. nam omnia
peccata uidentur ueniabiliora. cum is

Expanded text:
uehementer ambigo, utrum istud ex religiuehementer ambigo, utrum istud ex religione descendat. nam si a domino peccata adeo prohibentur, ut ne paenitendi quidem copia post primam tribuatur, quem ad modum nos possumus ex religioneut nobis qualecumque illud crimen fuerit, dimittatur? quod utique, cum impunitum volumus, probamus. Et si constat non minus auctorem quam probatorem teneri in omnibus quae peccantur, certum est nos culpae societate vinciri, quoties eum impunitum esse cupimus, qui culpae tenetur obnoxius. Tum praeterea accedit hoc quod gravius est. Nam omnia peccata videntur venia
Abbreviated transcription (Latin):
Immo uero mre non esse confido. quando
ad eo magnum auiniũ & mirabiliter
laudandum geris. ut nec illas curas
cdeseras. & his libentius ac familiarius
omino merito uenerabili & uni¬
ce cobendo patri augustino. ma.¬
chedonius. Optatas ad modũ sc̃ĩtatis
tuae litteras accepi ꝑ bonifacium ure.¬
nerancte legis antistitem. quẽ ego ma¬
gis receptum dilexi quod ad me deside.¬
ratũ ꝑtulerat sermonẽ sc̃ĩtatis tuȩ & in¬
colamitatẽ. dnẽ nuerito uenerabilis &e
unice colende pater. Itaq sine mora
quod optabat obtinuit. Cerum qm̃
existit occasio hoc ipsum quantulũ cũq
est quodam monitus indulsi. nolo sine
mercede remanere. C upio enĩ accipe.¬
re ea quȩ mihi commodo sine pendentis
in commodo. ⁊mmo que mihi cõmodo
cum gła dependentis. Officium sacer¬
docii ur̃i esse dicitis interuenire pro eis.
& nisi obtineatis offendi. quasi quod erat
officii ur̃i minime reportetis. Hic ego

Expanded text:
immo uero me non esse confido, quando tu immo uero me non esse confido, quando tu adeo magnum animum et mirabiliter laudandum geris, ut nec illas curas deseras et his libentius ac familiarius OMINO MERITO VENERABILI ET UNICE COLENDO PATRI AUGUSTINO MACEDONIUS. Optatas admodum sanctitatis tuae litteras accepi per Bonifatium, uenerandae legis antistitem, quem ego eo magis receptum dilexi, quod ad me desiderata pertulerat, sermonem sanctitatis tuae et incolumitatem, domine merito uenerabilis et unice colende pater. itaque sine mora, quod optabat, obtinuit. uerum quoniam extitit occasio, hoc ipsum, quantulumcumque est, quod admonitus indulsi, nolo sine mercede remanere. cupio enim accipere eam, quae mihi commodet sine pendentis incommodo, immo quae mihi commodet cum gloria dependentis. 2 Officium sacerdotii uestri esse dicitis interuenire pro reis et, nisi obtineatis, offendi, quasi, quod erat officii uestri. minime reportetis. hic ego
Abbreviated transcription (Latin):
tas igitur idest uerus ueri dĩ cultus ad omĩa
ꝓdest. & quȩ molestias huius uitȩ auer.¬
tat aut leniat. & quȩ adillam uitam
salutẽo perducat. ubi uec aliquid iam
mali paciamur & bono sũmo sempit᷑noq
perfruamur. Ad hanc te ꝑfectius ad se.¬
quendam & ꝑseuerantissime retinendã
exhortor. ut meipsum cuius nisi iam
particeps esses tuosq istos honores tempo.¬
rales ei seruire oportere. uidicares: non
donatistis hereticis ad eos inunitatem
xp̃i pacẽq redigendos peredictũ diceres.
Pro uobis hoc agitur. pro uobis sacerdo.¬
tes incorruptȩ fidei. pro uobis impera.¬
tor augustus. ꝓ uobif nos quoq eius
iudices laboramus. &. alia multa quȩ
inrodem edicto ita posuisti. ut te appa.¬
reat in terreni iudicis cingulo ñ parua
exparte cȩbestẽ rem puplicam cogitare.
Quare si deueris uirtutib & uera brata
uita uolui diutius loqui tecum. que so
ne onerosus deputer occupationib tuis.

Expanded text:
tas igitur, id est uerus ueri dei cultus ad omnia tas igitur, id est uerus ueri dei cultus ad omnia prodest, et quae molestias huius uitae auertat aut leniat et quae ad illam uitam salutemque perducat, ubi nec aliquid iam mali patiamur et bono summo sempiternoque perfruamur. ad hanc te perfectius adsequendam et perseuerantissime retinendam exhortor ut me ipsum. cuius nisi iam particeps esses tuosque istos honores temporales ei seruire oportere iudicares, non Donatistis haereticis ad eos in unitatem Christi pacemque redigendos per edictum diceres: Pro uobis hoc agitur; pro uobis sacerdotes incorruptae fidei, pro uobis imperator Augustus, pro uobis nos quoque eius iudices laboramus\' et alia multa, quae in eodem edicto ita posuisti, ut te appareat in terreni iudicis cingulo non parua ex parte caelestem rem publicam cogitare. quare si de ueris uirtutibus et uera beata uita uolui diutius loqui tecum, quaeso, ne onerosus deputer occupationibus tuis,
Abbreviated transcription (Latin):
discretione eligit prudens est. qui nulla
hinc ad flictione auertitur. fortis est.
qui nulla alia delectatione tẽperans ẽ.
qui nulla elatione iustus est. his uir.¬
tutib diuinitus imperatis per gram̃
mediatoris dĩ cum patre & nobiscum
hominis xp̃i iħu. ꝑ quẽ post inimiciti.¬
as iniquitatis reconciliamur dõ in spũ
caritatis. his inquã uirtutib diuinitus
imperatis. & bona uita nunc agitur.
& postea premium eius quȩ nisi aet̾.¬
ne esse non potest beata uita persol.¬
uitur. Hinc eñĩ sunt eadem uirtutes
in actu. ibi ineffectu. Hinc in opere.
ibi in mercede. Hic inofficio. ibi in
fine. Itaq om̃s boni & seĩ & iam
intormentis quib libo diuino fulti
adiutorio spe illius finis beati uocant᷑.
quo fine brati erunt. Nam si in risdẽ
tormentis & a trocissimis dolorib semper
essent. cum quib lib& uirtutib eos esse
miseros. nulla fana ratio dubitar&. Pie.¬

Expanded text:
discretione eligit, prudens est; qui nulla discretione eligit, prudens est; qui nulla hinc afflictione auertitur, fortis est, qui nulla alia delectatione, temperans est, qui nulla elatione, iustus est. his uirtutibus diuinitus impertitis per gratiam mediatoris dei cum patre et nobiscum hominis Christi Iesu, per quem post inimicitias iniquitatis reconciliamur deo in spiritu caritatis, his, inquam, uirtutibus diuinitus impertitis et bona uita nunc agitur et postea praemium eius, quae nisi aeterna esse non potest, beata uita persoluitur. hic enim sunt eaedem uirtutes in actu, ibi in effectu, hic in opere, ibi in mercede, hic in officio. ibi in fine. itaque omnes boni et sancti etiam in tormentis quibuslibet diuino fulti adiutorio spe illius finis beati uocantur, quo fine beati erunt; nam si in eisdem tormentis et atrocissimis doloribus semper essent, cum quibuslibet uirtutibus eos esse miseros nulla sana ratio dubitaret. Pie
Abbreviated transcription (Latin):
dit &e ꝓphete. id est indilectione dei
ex toto corde & ex tota anima. ex tota
mente & proximi. tamquã sui ipsius.
uidelicq ut intelligeretur nullam esse
aliam dilectionẽ qua quisq diligit
seipsum. nisi quod diligit dm̃. Qui eñi
aliter se diligit. poruisse odisse dicendus
est. Fit quippe iniquus priuatusq
luce iustitiȩ quo apotiore ac prestantiore
bono auersus atq inde uel ad seipsum
conuersus ad inferiora & egena utique
conuertitur. fitq in ipso quod ueracissi.
me scriptũ ẽ. qui autẽ amat iniquitatẽ
odit aninã suam. Quia ignur nemo
nisi dñi diligendo diligit seipsũ. non
opus erat ut dato dedĩ dibectione pre.¬
cepto & iam seipsimm homo diligere
iubrrenur: cum ineo diligat seipsum.
min̾e uel brireficientre consolatione
uel informatione doctrinȩ uel discipli.¬
nȩ cohercitione adducat ad colendum
dm̃. sciens inhis pręceptis totam legem
prophetasq pendere. hoc qui sobria

Expanded text:
det et Prophetae, id est in dilectione Dei det et Prophetae, id est in dilectione Dei ex toto corde, ex tota anima, et ex tota mente, et proximi tanquam sui ipsius: videlicet ut intelligeretur nullam esse aliam dilectionem qua quisque diligit seipsum, nisi quod diligit Deum. Qui enim aliter se diligit, potius se odisse dicendus est: fit quippe iniquus, privaturque luce justitiae, cum a potiore ac praestantiore bono aversus, atque inde vel ad seipsum conversus, ad inferiora et egena utique convertitur; fitque ime scriptum est: Qui autem amat iniquitatem, odit animam suam. quia igitur nemo nisi deum diligendo diligit se ipsum, non opus erat, ut dato de dei dilectione praecepto etiam se ipsum homo diligere iuberetur, cum in eo diligat se ipsum. minem uel beneficentiae consolatione uel informatione doctrinae uel disciplinae cohercitione adducat ad colendum deum, sciens in his duobus praeceptis totam legem prophetasque pendere. Hoc qui sobria
Abbreviated transcription (Latin):
tate sed rationis socretate pensandus est
in qua socu sunt omnes homines. Na
si pecunie ratio socios facit. quantoma¬
gis ratio naturȩ. non negotiandi sed
nascendi lege communis: Hinc & ille
comicus sicut luculentis ingeniis non
desit resplendentia ueritatis. cũ ab uno
fene alteri seni dictũ componeroe. tantũ¬
ne abre tua ẽ. otu tibi alrena ut cures
ea que nihil adte attinent. responsum
ab altero reddidit. homo sum. humani
nihil ame alrenũ puto. Cui sententiȩ.
furerunt &xiam theatra tota plena. stulas
indoctisq plausisse. Ita quippe affa¬
tum omnium naturaliter atagit hu.¬
manoꝵ soctetas animoꝵ. ut nullo sibi
hominũ. nisi cuiuslibo hominis prox¬
mũ seesse sentirte. Cum ergo illa
dilectione quam diuina bex impiras
debeat homo diligere dñi & seipsimm
& ꝓximũ. non tanen exhoc tru pii¬
cepta data sint. nec dictũ ẽ in his tribis¬
sed inhis duob preceptis tota bex pen¬

Expanded text:
tate sed rationis societate pensandus est, tate sed rationis societate pensandus est, in qua socii sunt omnes homines. nam si pecuniae ratio socios facit, quanto magis ratio naturae non negotiandi sed nascendi lege communis! hinc et ille comicus, sicut luculentis ingeniis non defit resplendentia ueritatis, cum ab uno sene alteri seni dictum componeret: Tantumne ab re tua est oti tibi, Aliena ut cures ea, quae nihil ad te adtinent? responsum ab altero reddidit: Homo sum, humani nihil a me alienum puto. cui sententiae ferunt etiam theatra tota plena stultis indoctisque plausisse. ita quippe affectum omnium naturaliter attigit humanorum societas animorum. ut nullus ibi hominum nisi cuiuslibet hominis proximum se esse sentiret. Cum ergo illa dilectione, quam diuina lex imperat, debeat homo diligere deum et se ipsum et proximum, non tamen ex hoc tria praecepta data ssed, In his duobus praeceptis tota Lex pen
Abbreviated transcription (Latin):
Imus autẽ. non ambulando sed amando.
Qurm tanto habebimus prȩfentiorem.
quanto euncdẽ amorẽ. quo in rũ tendimꝰ
potuerimus habere puriorẽ. Non enim
locis corporalib uel extenditur uel in¬
cluditur. Adeum ergo qui ubiq pre¬
sens est & ubiq totus. non pedib licet
ire. sed morib. Mores autẽ nr̃i ñ ex to
quod quisq nouit. sed exeo quod diligir
diudicari sobent. neo faciunt bonos uel
malos mores. nisi boni uel mali mores.
Prauitate ergo nr̃a arectitudire dĩ lon¬
ge sumus. unde rectũ amando corrigi.¬
mur. ut recto recti adherere possimus.
Adillum ergo quanta opera possumus
& iam illi ut ꝑireniant agamus. quos
tamquã nos metipsos diligimus. si nosmo
ipsos chligere illum diligendo ĩã nouimꝰ
preceptis totam legẽ ꝓphetasq pendire.
ut diligamus dm̃ ex toto corde &e extora
anima extota mente. & diligamus ꝓxi.¬
mos tamquã nosmetipsos. Proximus
sane hoc loco non sanguinis ꝓpinqui¬

Expanded text:
imus autem non ambulando sed amando. imus autem non ambulando sed amando. quem tanto habebimus praesentiorem, quanto eundem amorem, quo in eum tendimus, potuerimus habere puriorem; non enim locis corporalibus uel extenditur uel includitur. ad eum ergo, qui ubique praesens est et ubique totus, non pedibus licet ire sed moribus. mores autem nostri non ex eo, quod quisque nouit, sed ex eo, quod diligit, diiudicari solent nec faciunt bonos uel malos mores nisi boni uel mali amores. prauitate ergo nostra a rectitudine dei longe sumus; unde rectum amando corrigimur, ut recto recti adhaerere possimus. Ad illum ergo, quanta opera possumus, etiam illi ut perueniant, agamus, quos tamquam nosmet ipsos diligimus, si nosmet ipsos diligere illum diligendo iam nouimus.praeceptis totam legem prophetasque pendere, ut diligamus deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente et diligamus proximos tamquam nosmet ipsos. proximus sane hoc loco non sanguinis propinqui
Abbreviated transcription (Latin):
na ce sempiterna sapientia. eademque
uita ueraciter iam beata. Peruentio
quippe est ad aeternũ ac sũmũ bonũ.
cui adherere inaeternũ est finis nr̃i
boni. Dicatur hȩc & prudentia quia
prospectissime adherebit bono quod ñ
amittatur. & fortitudo. quia firmis.¬
sime adherebit bono. unde ñ auellatur.
& temperantia. quia castissime adhere.¬
bit bono ubi non corrũpatur. Et iusti¬
tia. quia rectissime adherebit bono cui
merito subiciatur. Quamquã & in hac
uita uirtus non est. nisi diligere quod
diligendum est. ideligere prudentia ẽ.
nullis inde a uerti molestus fortitudo ẽ.
nullis in lecebris temperantia ẽ. nulla
suꝑbia iustita ẽ. Ouid autẽ eligamꝰ
quod prȩcipue diligamus. nisi quod
nihil melius inueniamus : hoc ds̃ ẽ.
Qui si aliquid diligendo uel p̃ponimꝰ
uel equamus. nos ipsos diligere irescimꝰ.
Tanto enim nobis melius est. quantoma.¬
gis in illum inus. quo nihil melius est.

Expanded text:
na et sempiterna sapientia eademque na et sempiterna sapientia eademque uita ueraciter iam beata; peruentio quippe est ad aeternum ac summum bonum, cui adhaerere in aeternum est finis nostri boni. dicatur haec et prudentia, quia prospectissime adhaerebit bono, quod non amittatur, et fortitudo, quia firmissime adhaerebit bono, unde non auellatur, et temperantia, quia castissime adhaerebit bono, ubi non corrumpatur, et iustitia, quia rectissime adhaerebit bono, cui merito subiciatur. Quamquam et in hac uita uirtus non est nisi diligere, quod diligendum est; id eligere prudentia est, nullis inde auerti molestiis fortitudo est, nullis inlecebris temperantia est, nulla superbia iustitia est. quid autem eligamus, quod praecipue diligamus, nisi quo nihil melius inuenimus? hoc deus est, cui si aliquid diligendo uel praeponimus uel aequamus, nos ipsos diligere nescimus. tanto enim nobis melius est, quanto magis in illum imus, quo nihil melius est.
Abbreviated transcription (Latin):
mines ad eum colendum exemplo reli.¬
giose tur uitȩ & ipso studio consubendi
seu fouendo seu terrendo erigas. & addũ¬
cas nihilq aliud ineo quod perte securi.¬
us uiuunt uelis nisi ut hine illum pro¬
mereantur apud quẽ beatȩ uiuant. &
uere illȩ uirtutes erunt. & illius opitula¬
tioite cuius largitate donatę sunt ita
erescent & ꝑficientur. ut te aduitam
uere beatam quȩ non nisi arterna ẽ.
sine ulla dubitatione perducant. ubi
iam nec prudenter discernantur abonis
mala que non erunt. nec fortiter toleren.¬
tur ad uersa. quia non ibi erit nisi quod
aniemus. Non &iam quod toleremus.
nec temperanter libido frenetur. ubi
nulla eius incitamenta sentirmus. nec
iuste subueniatur ope indigentib. ubi
in opem atq indigum non habebimus.
Una ibi uirtus erit. & idipsum erit uirtꝰ
premiumq uiruuitis quod dicit inscĩs
eloquiis homo qui hoc amat mihi autẽ
adherere dõ bonũ est. Haec ibi erit ple¬

Expanded text:
mines ad eum colendum et exemplo relimines ad eum colendum et exemplo religiosae tuae uitae et ipso studio consulendi seu fouendo seu terrendo erigas et adducas nihilque aliud in eo, quod per te securius uiuunt, uelis, nisi ut hinc illum promereantur, apud quem beate uiuent, et uerae illae uirtutes erunt et illius opitulatione, cuius largitate donatae sunt, ita crescent et perficientur, ut te ad uitam uere beatam, quae non nisi aeterna est, sine ulla dubitatione perducant, ubi iam nec prudenter discernantur a bonis mala, quae non erunt, nec fortiter tolerentur aduersa, quia non ibi erit, nisi quod amemus, non etiam, quod toleremus, nec temperanter libido frenetur, ubi nulla eius incitamenta sentiemus, nec iuste subueniatur ope indigentibus, ubi inopem atque indiguum non habebimus. una ibi uirtus erit et id ipsum erit uirtus praemiumque uirtutis, quod dicit in sanctis eloquiis homo, qui hoc amat: Mihi autem adhaerere deo bonum est. haec ibi erit ple
Abbreviated transcription (Latin):
sed nihil est uerecundia nisi quidam
displicendi metus. Ego in hac causa
metuendo non uereor. metuo enim
ire primũ dõ deinde ipsi amitierȩ quã
mecũ inire dignatus es uire displiceam.
si minus liber in ammorendo futuro qđ
me ammonere saluberrime existimo.
sim certe urrecundior cum tibi pro aliis
intercedo Cum uero proteipso tanto
liberior quanto amicitior. quia tanto
amicitior quanto fidelior. qu̾ã quam
hȩc ipsa non dicerem nisi uerecundius
agerem. quȩ si maxima est ut ipse
scripsisti difficillium inter bonos effica¬
cia. ad iuuoe nre prote apud te ut in
illo te fruar. qui mihi hanc adte ianuam
fiduciamq prȩstitit. presertim quia id
quod suggero iam facibe esse arbitror
animo tuo tot diuinis munerib amini¬
nieulato & instructo. Si enĩ uirtutes :
quas accepisti aquo acceperis sentrens.
eiq gras agens. eas ad ipsius cultum
& iam intuis istis secularib honoribus
conferas. tueq potestati subditos ho¬

Expanded text:
sed si nihil est uerecundia nisi quidam sed si nihil est uerecundia nisi quidam displicendi metus, ego in hac causa metuendo non uereor. metuo enim, ne primum deo deinde ipsi amicitiae, quam mecum inire dignatus es. iure displiceam, si minus liber in admonendo fuero, quod me admonere saluberrime existimo. sim certe uerecundior, cum tibi pro aliis intercedo, cum uero pro te ipso, tanto liberior quanto amicior, quia tanto amicior quanto fidelior; quamquam haec ipsa non dicerem, nisi uerecundius agerem. quae si \'maxima est\', ut ipse scripsisti, difficilium inter bonos efficacia>, adiuuet me pro te apud te, ut in illo te fruar, qui mihi hanc ad te ianuam fiduciamque praestitit, praesertim quia id, quod suggero. iam facile esse arbitror animo tuo tot diuinis muneribus adminiculato et instructo. Si enim uirtutes, quas accepisti, a quo acceperis, sentiens eique gratias agens eas ad ipsius cultum etiam in tuis istis saecularibus honoribus conferas tuaeque potestati subditos ho
Abbreviated transcription (Latin):
sicut nouellas constabilitas. filias ornatas
sicut similituditrẽ templi. cellaria ple.¬
na eructantia ex hoc in hoc. fecundas
oues. crassos boues. irec maceriȩ ruina
deformet prȩdium. nec litigantium
clamor ꝑsonet in plateis eoꝵ. ita non
erunt uerȩ uirtutis tux. ficut nec istoꝵ
beatitudo. Hic enĩ adurrũ dicendum
illa nrea uerecundia quã in tua epła
benigno sermone laudasti me impedire
non debo. si quelib& in quã amminis.¬
tratio tua illis quas cõnremoraui in¬
structa uirtutib hoc intentionis fine
determinatur. ut homines scđm car¬
nem nullas iniquas molestias paciant᷑.
nec adte existimas ꝑtinere quo istam
quirtem quam prestare niteris referant
id est ut uerbis non ambiam quomodo
dm̃ uerum ubi ẽ. quietȩ uitȩ omnis
fructus colant. nihil tibi prodest aduitã
uere beatam tantus labor. In uerecun¬
dius hoc dicere uideor. & oblitus quodã
modo consurtudine intercessionũ mearũ.

Expanded text:
sicut nouellas constabilitas, filias ornatas sicut nouellas constabilitas, filias ornatas sicut similitudinem templi, cellaria plena eructantia ex hoc in hoc, fecundas oues, crassos boues nec maceriae ruina deformet praedium nec litigantium clamor personet in plateis eorum, ita non erunt uerae uirtutes tuae sicut nec istorum beatitudo. hic enim ad uerum dicendum illa mea uerecundia, quam in tua epistula benigno sermone laudasti, me impedire non debet. si quaelibet, inquam. administratio tua illis, quas commemoraui, instructa uirtutibus hoc intentionis fine determinatur, ut homines secundum carnem nullas iniquas molestias patiantur, nec ad te existimas pertinere, quo istam quietem, quam praestare niteris, referant, id est, ut uerbis non ambiam, quo modo deum uerum, ubi est quietae uitae omnis fructus, colant, nihil tibi prodest ad uitam uere beatam tantus labor. Inuerecundius hoc dicere uideor et oblitus quodam modo consuetudinem intercessionum mearum.
Abbreviated transcription (Latin):
fidunt inuirtute sua. & qui in habun.¬
dantia diuitiarum suarũ gloriantur.
idẽ. & phylosophi huius scłi & abhor.¬
rentes talem phylosophiam. beatumq
dicentes populum cui suppetit terrena
opulentia. Ac ꝑ hoc adnõ dõ nostro
qua post istam uitam in eius arternitate
ꝑfruamur. ut & in uirtute & in p̃mio
̃ hoc ciuitati cuius ciues sumus. ñ enĩ
aliunde beata ciuitas aliunde homo cũ
aliud ciuitas non sit quã concors homi¬
num multiuido. Itaq si om̃is pruden.¬
tia tua qua consulere conaris reb hu.¬
manis. si om̃is foriitudo qua nullius
in ioruitate aduersantur errores. si omis
temperantia qua intanta labe nequissi.¬
niȩ consuetudinis hominũ te acorrup.¬
tionib abstines. si om̃is iustitia qua rec¬
te iudicando sua cinq distribuis id labo.¬
rat id nititur. ut inquib uis ut bene sit
salui sint corpore. & ab omni cuiusquã
imꝓbitate tuti atq pacati. habeant filios

Expanded text:
fidunt in uirtute sua et qui in abunfidunt in uirtute sua et qui in abundantia diuitiarum suarum gloriantur, id est et philosophi huius saeculi et abhorrentes uel a tali philosophia beatumque dicentes populum, cui suppetit terrena opulentia. ac per hoc a domino deo nostro,qua post istam uitam in eius aeternitate perfruamur, ut et in uirtute et in praemio  hoc ciuitati, cuius ciues sumus; non enim aliunde beata ciuitas, aliunde homo, cum aliud ciuitas non sit quam concors hominum multitudo. Itaque si omnis prudentia tua, qua consulere conaris rebus humanis, si omnis fortitudo. qua nullius iniquitate aduersante terreris, si omnis temperantia, qua in tanta labe nequissimae consuetudinis hominum te a corruptionibus abstines. si omnis iustitia, qua recte iudicando sua cuique distribuis, id laborat. id nititur, ut hi, quibus uis ut bene sit, salui sint corpore et ab omni cuiusquam inprobitate tuti atque pacati habeant filios
Abbreviated transcription (Latin):
& a filus alienis. qui beatũ dixerunt
populum cui hȩx̧ sunt ex imi discerniq
cupiebat. tamquã diceremus ipse quid
sentis qur̃ beatũ populũ dicis: Non
ait beatus populus cuius est uirtus ani.¬
mi eius. quod si dixissoe. discreuisset
quidẽ &iam istũ populũ ab illo qui
beatam uitã inista uisibili & corporali
felicitate constituit. sed nondũ transcen.¬
diss& om̃s uanitates: & insanias nen.¬
daces. Maledictus eni om̃is sicut alibi
cedẽ litterȩ docent. qui spẽ suã ponit
in homine. Eirgo nec inseipso quisq
deb&. quia & homo ipse est. Proinde
ut transiroe omnium uanitatũ & in¬
saniarum mendacium limites. atque
ibi beatam uitam ponerte. ubi uere
est. beatus inquit populus cuius dñs
ds̃ ipsius. Cernis igitur unde prterll
sit quod om̃s docti indoctiq desideran
& multi errando ac suꝑbiendo unde
petatur & ubi accipiatur ignorant.
utriq autem in quodam diuino psal.¬
mo simul reprehenduntur. & qui con¬

Expanded text:
et a filiis alienis, qui beatum dixerunt et a filiis alienis, qui beatum dixerunt populum, cui haec sunt, eximi discernique cupiebat, tamquam diceremus: Ipse quid sentis? quem beatum populum dicis? non ait: Beatus populus, cuius est uirtus animi eius. quod si dixisset, discreuisset quidem etiam istum populum ab illo, qui beatam uitam in ista uisibili et corporali felicitate constituit, sed nondum transcendisset omnes uanitates et insanias mendaces. maledictus enim omnis, sicut alibi eaedem litterae docent, qui spem suam ponit in homine; ergo nec in se ipso quisque debet, quia et ipse homo est. proinde ut transiret omnium uanitatum et insaniarum mendacium limites atque ibi beatam uitam poneret, ubi uere est, beatus, inquit, populus, cuius dominus deus ipsius. Cernis igitur, unde petendum sit, quod omnes docti indoctique desiderant et multi errando ac superbiendo, unde petatur et ubi accipiatur, ignorant. utrique autem in quodam diuino psalmo simul reprehenduntur, et qui con
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicantes in exitib suis. boures eoꝵ crassi.
non est ruma maceriȩ nec transitus.
neq clamor inplateis eoꝵ. Beatum
dixerunt populum cui hȩo sunt. beatus
populus cuius dñs ds̃ ipsius. Uides ex¬
aggeratione terrenȩ felicitatis beatum
populum non dici. nisi afiliis alienis. id est
non ꝑtiuentib ad regenerationẽ qua
efficimur filu dĩ. aquoꝵ manu iste fe
eximi prȩcatur. ne ab eis in hane opinio.¬
nẽ atq inpeccata impia per trahatur.
loquendo quippe uanitatẽ. beatũ dixe¬
runt populũ cui hex sunt. quȩ supra
cõmemorauit quib ea felicitas constat
quam solam dilectores mundi huius
inquirunt. & ideo dextera eoꝵ cdextera
iniquitatis. quia hex prȩposuert᷑ quȩ
fuerant postponenda sicut sinistrȩ prȩpo¬
ninir dextra. Si enim habentur. non
in ris beata uita ponenda ẽ. subdita de¬
bent esse non predita. sequentia non
ducentia. Huc autẽ qui sic orabat

Expanded text:
tiplicantes in exitibus suis, boues eorum crassi. tiplicantes in exitibus suis, boues eorum crassi. non est ruina maceriae nec transitus neque clamor in plateis eorum. beatum dixerunt populum, cui haec sunt; beatus populus, cuius dominus deus ipsius. Vides exaggeratione terrenae felicitatis beatum populum non dici nisi a filiis alienis, id est non pertinentibus ad regenerationem, qua efficimur filii dei, a quorum manu iste se eximi precatur, ne ab eis in hanc opinionem atque in peccata impia pertrahatur. loquendo quippe uanitatem beatum dixerunt populum, cui haec sunt, quae supra commemorauit, quibus ea felicitas constat, quam solam dilectores mundi huius inquirunt. et ideo dextera eorum dextera iniquitatis, quia haec praeposuerunt, quae fuerant postponenda, sicut sinistrae praeponitur dextera. si enim habentur, non in eis beata uita ponenda est; subdita debent esse non praedita, sequentia non ducentia. huic autem, qui sic orabat
Abbreviated transcription (Latin):
care ab errorib nisi ds̃ adsit lux men¬
tium: Abiciamus itaq obseero te
falsoꝵ phẏlosophoꝵ uanitates & insani.¬
as mendaces. quia nec uirtus nobis erit
nisi ad sit ipse quo iubemur. uec beatitu.¬
do nisi ad sit ipse quo fruamur. & totũ
mutabile atq corruptibile nrm̃ quod
ꝑ seipsum iubecillum. & quȩdam mate.¬
ries miseriarum est. Dono in mortali.¬
talis atq incorruptionis ab sorbeat.
Qm̃ uero te rei publicȩ scimus amatorẽ
non aliunde esse beatum homine. aliun.¬
de ciuitatẽ. uide quã sit in illis sacris
litteris clarum. Nam quidam in eis
scõ spũ plenus hȩc loquitur orans. exime
me demanu filioꝵ alrenoꝵ. quoꝵ os lo.¬
cutum est uanitate᷑. & dextera eorum
dextera iniquitatis. quoꝵ filii urelut
nouelle constabilitate iniuuentute sua.
filii eoꝵ cõpositȩ & ornatę sicut simili¬
tudo templi: cellaria eoꝵ plena. eructan.¬
tia ex hoc in hoc. oues eoꝵ fecundȩ mul¬

Expanded text:
care ab erroribus, nisi deus adsit lux mencare ab erroribus, nisi deus adsit lux mentium! abiciamus itaque, obsecro te, falsorum philosophorum uanitates et insanias mendaces, quia nec uirtus nobis erit, nisi adsit ipse, quo iuuemur, nec beatitudo, nisi adsit ipse, quo fruamur, et totum mutabile atque corruptibile nostrum, quod per se ipsum inbecillum et quaedam materies miseriarum est, dono inmortalitatis atque incorruptionis absorbeat. Quoniam uero te rei publicae scimus amatorem, non aliunde esse beatum hominem, aliunde ciuitatem uide quam sit in illis sacris litteris clarum. nam quidam in eis sancto spiritu plenus haec loquitur orans: Exime me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum est uanitatem et dextera eorum dextera iniquitatis; quorum filii ute sua, filiae eorum compositae et ornatae sicut similitudo templi; cellaria eorum plena, eructantia ex hoc in hoc; oues eorum fecundae, mul
Abbreviated transcription (Latin):
Merita uero quoꝵ liboe hominũ quȩ
sint quandoquichẽ ille qui non cum
mercede debita. sed eum gratuita gr̃a
uenit. om̃s peccatores solus apeccatis
liber & liberator inuenit. Si ergo nos
uirius uera debectat. ei dicamus quod
in eius sacris litteris begimus. Diligã
te dñe uirtus inea. Et si uere beati
esse uolumus quod nolle non possumus.
id quod ineisdem litteris didicimus fido
corde teneamus. Beanis uir cuius est
nomen dnĩ spes eius. & non respexit
inuanitates & insanias mendaces.
Quanta ẽ. autẽ uanitas. quanta insa¬
nia. quantũq mendacium. hominem
mortalem erũpnosam uitam mutabi.¬
li & spũ carne ducentẽ tot peccatis
oneratũ. tot tẽptationib subditũ. tot
corruptionib obnoxium. penisq iustis.¬
simis destinatum. seipso fidere ut beatꝰ
sit quando ne illud quidem quod habet
innaturȩ suȩ dignitate precipuum.
id est mentẽ atq rationẽ potest uindi.¬

Expanded text:
merita uero quorumlibet hominum quae merita uero quorumlibet hominum quae sunt, quando quidem ille, qui non cum mercede debita sed cum gratuita gratia uenit, omnes peccatores solus a peccatis liber et liberator inuenit?. Si ergo nos uirtus uera delectat, ei dicamus, quod in eius sacris litteris legimus: Diligam te, domine, uirtus mea, et, si uere beati esse uolumus, quod nolle non possumus, id, quod in eisdem litteris didicimus, fido corde teneamus: Beatus uir, cuius est nomen domini spes eius et non respexit in uanitates et insanias mendaces. quanta est autem uanitas, quanta insania quantumque mendacium hominem mortalem aerumnosam uitam mutabili et spiritu et carne ducentem, tot peccatis oneratum, tot temptationibus subditum, tot corruptionibus obnoxium poenisque iustissimis destinatum se ipso fidere, ut beatus sit, quando ne illud quidem, quod habet in naturae suae dignitate praecipuum, id est mentem atque rationem potest uindi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlixa epistola onerosus sum. tute hoc
in tristi tibi qui me saprentẽ appellasti.
hoc enim ausussum hȩc adte loqui. ut
tibi saprentiam non qualis mihi sit
ostentarem. sed qualis esse debrat osten.¬
derem. Haec est autem in presenti
scło urerus ueri dei cultus. ut sit eius
infuturo scło cerius atq in teger fructꝰ.
Hic constantissima pretas. ibi sempiter.¬
na felicitas. Eix ista sapientia quȩ una
uera est siquid habeo adõ sumi. si non
ame presũpsi. atq ab illo iunte ꝑfici
fideliter spero aquo inchoatum esse
humiliter gaudeo. nec inxo quod adhuc
non donauit ineredulus. irec ineo quod
iam donauit ingratus. non enĩ ureo
uel ingenio uel merito sed eius dono sũ.
siquid laudabiliter sum. Nã quȩdã
acutissima & excellentissima ingenia.
tanto in maiores errores terunt. quanto
p̃fidentius tamquã suis uirib cucur.¬
rerunt. nec suppliciter ac ueraciter
dm̃i ut uiam sibi ostendero petiuert.

Expanded text:
prolixa epistula onerosus sum, \'tute hoc prolixa epistula onerosus sum, \'tute hoc intristi tibi\', qui me sapientem appellasti. hinc enim ausus sum haec ad te loqui, ut tibi sapientiam, non qualis mihi sit, ostentarem, sed, qualis esse debeat, ostenderem. haec est autem in praesenti saeculo uerus ueri dei cultus, ut sit eius in futuro saeculo certus atque integer fructus; hic constantissima pietas, ibi sempiterna felicitas. ex ista sapientia, quae una uera est, si quid habeo, a deo sumpsi, non a me praesumpsi atque ab illo in me perfici fideliter spero, a quo inchoatum esse humiliter gaudeo nec in eo, quod adhuc non donauit, incredulus nec in eo, quod iam donauit, ingratus. non enim meo uel ingenio uel merito sed eius dono sum, si quid laudabiliter sum. nam quaedam acutissima et excellentissima ingenia tanto in maiores errores ierunt, quanto praefidentius tamquam suis uiribus cucurrerunt nec suppliciter ac ueraciter deum, ut uiam sibi ostenderet, petiuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tanone gaudemus. Adhuc nos exhor.¬
tatus apostolus ait. Spe gaudentes. in
tribulatione patientes. Ostendit enim
quare intribulatione pacrentes. prae¬
mittendo spe gaudentes. Adhanc spẽ
tatis & carnis infirmitate apparente.
uon solum sermonis oraculo docuit:
lerare. in altera qualia debeamꝰ sperare
monstrauit. cuius & illi gratiam mere¬
rentur : nisi elati inflatiq suꝑbia inani¬
ter conarentur istam uitam beatam ipse
sibi facere quod solus ds̃ ueraciter cultori¬
bus suis post hanc uitam se largiturum
esse promisit. Sanior quippe est eiꝰdẽ
ciceronis illa sententia ubiait. Nam hȩc
quidem uita mors ẽ. quã lamentari pos.¬
sem si libero. Quomodo ergo si recte
lamentatur brata conꝓbatur. ac ñ potius
qm̃ recte lamentatur misera esse conum.¬
citur : Quare assuesce obseero te uir
bone beans es interim spe ut sis & iam
re : cum pretati ꝑ seuerantissimȩ retri¬
buetur merces felicitatis arternȩ. Si

Expanded text:
tatione gaudemus. Ad hoc nos exhortatione gaudemus. Ad hoc nos exhortatus apostolus Paulus ait, Spe gaudentes, in tribulatione patientes : ostendit enim quare in tribulatione patientes, praemittendo, spe gaudentes. Ad hanc spemtatis, et carnis infirmitate apparente, non solum sermonis oraculo docuit, lerare, in altera qualia debeamus sperare monstravit. Cujus et illi gratiam mererentur, nisi elati inflatique superbia, inaniter conarentur istam vitam beatam ipsi sibi facere, quod solus Deus veraciter cultoribus suis post hanc uitam se largiturum esse promisit. sanior quippe est eiusdem Ciceronis illa sententia, ubi ait: Nam haec quidem uita mors est, quam lamentari possem, si liberet\'. quo modo ergo, si recte lamentatur, beata comprobatur ac non potius, quoniam recte lamentatur, misera esse conuincitur? quare adsuesce, obsecro te, uir bone, beatus esse interim spe, ut sis etiam re, cum pietati perseuerantissimae retribuetur merces felicitatis aeternae. Si
Abbreviated transcription (Latin):
portu non sentrendi uel millus omnino
sit quod epicurei. & si qui alii simili
stultitia putauerunt. uel ideo beatus qm̃
fuerit ab illa beata uita tamquã ab aliqua
peste liberatus. Omnium suꝑba iactan¬
tia si beata uita est incruciatib corporis
cur non inea manet sapiens ut fruatur:
Si autẽ misera ẽ. quid obseero te nisi
typhus impedit. ne fateatur ne or& dm̃
ne iusto & misericordissimo supplic&.
qui porens est & uitȩ huius mala uel
auertere uel mitigare uel adea toleran.¬
da fortitudine armare uel abeis omni.
modo liberare. & post hȩc uerȩ beatã
uitam dare quo nullum malũ admit.¬
tatur. & ubi sũmũ bonũ nũquam
amittatur: Hoc pioꝵ prȩmium est
ouius adipiscendi spe uitam istam tẽpo¬
ralẽ atq mortabẽ non tam delectabilit̃
quã toberabiliter ducimus. &e mala eiꝰ
tunc bono consilio & diuino munere
fornter ferimus. cum bonoꝵ art̃norũ
fideli dei ꝓmissione & fideli nr̃a expec.¬

Expanded text:
portu non sentiendi uel nullus omnino portu non sentiendi uel nullus omnino sit. quod Epicurei et si qui alii simili stultitia putauerunt, uel ideo beatus, quoniam fuerit ab illa beata uita tamquam ab aliqua peste liberatus. o nimium superba iactantia! si beata uita est in cruciatibus corporis, aut non in ea manet sapiens, ut fruatur? si autem misera est. quid, obsecro te, nisi typhus impedit, ne fateatur, ne oret deum, ne iusto et misericordi supplicet, qui potens est et uitae huius mala uel auertere uel mitigare uel ad ea toleranda fortitmodo liberare, et post haec vere beatam vitam dare, quo nullum malum admittatur, et ubi summum bonum nunquam amittatur? 4. Hoc piorum praemium est, cujus adipiscendi spe vitam istam temporalem atque mortalem, non tam delectabiliter quam tolerabiliter ducimus, et mala ejus tunc bono consilio et divino munere fortiter ferimus, cum bonorum aeternorum fideli Dei promissione et fideli nostra exspec