comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ctissimis auctorib fuisse tͣdunt᷑ qͦrũ pͥma de
ꝑsis fuit. scda libica. t̾cia delfica: intẽplo del¬
fici appollinis genita. ꝗͣ anͣ troiana bella
uaticinata ẽ: cuiꝰ plurimos u̾sꝰ oꝑi suo ome¬
rus inseruit. qͣrta cymenia initalia. qͥnta
eritiea nõe erofila inbabilone orta. ꝗ̃ grecil
iltũ petentib uaticinata. ẽ ꝑ iturã eẽ. tioiã¬
et omerũ m̃datia scͥpturũ. Dicta añ eritrea.
qr in eadẽ insula eiꝰ inuenta st̃ carmina. Sex¬
ta samia. q̃ femo nocte dicta ÷: asamo insu¬
la. unde fuit cognominata. Septima cu-¬
mana nõe amaltea quȩ nouẽ libros attulit
tarqͥnio pͥsco. inqͥb erant decreta romana c̃scͥp¬
ta ipsa ⁊ et cimea. deqͥ uirgiliꝰ ultima cimei ue¬
nit iam carminis ȩtas. Dicta aũ cumana aci¬
tutare cumasque ⁊ incaͬpania. cuiꝰ sepulchrũ
insicilia adhuc manet. Occaua ellespontia in
Decima riburtĩ nõe albunia. qͣ omniũ carmina
efferunt᷑: in qͥb dedo. et d exp̃o ec gentib mul¬

Expanded text:
s auctoribus fuisse traduntur. Quarum prima de Persis fuit; secunda Libyssa; tertia Delphica in templo Delphii Apollinis genita, quae ante Troiana bella vaticinata est, cuius plurimos versus operi suo Homerus inseruit. Quarta Cimmeria in Italia; quinta Erythraea nomine Herophila in Babylone orta, quae Graecis Ilium petentibus vaticinata est perituram eet Homerum mendacia scripturum; dicta autem Erythraea, quia in eadem insula huius inventa sunt carmina. Sexta Samia, quae Phemonoe dicta est, a Samo insula, unde fuit cognominata. Septima Cymana, nomine Amalthea, quae novem libros attulit Tarquinio Prisco, in quibus erant decreta Romana conscripta: ipsa est et Cymaea, de qua Virgilius: Vltima Cymaei venit iam carminis aetas. Dicta autem Cymana a civitate Cyma, quae est in Campania, cuius sepulcrum in Sicilia adhuc manet. Octava Heldecima Tiburtina, nomine Albunea. Quarum omnium carmina efferuntur, in quibus de Deo et de Christo et gentibus mul
Abbreviated transcription (Latin):
ris. ñ hñs macłam aut rugã. Ipsa eͣ. enĩ candi¬
da. hoc ẽ. dealbata. ec om̃i decore uirtutũ ad or
illa significauit. quȩ ñ potuit diuidi tẽ pore
Iuminaria aũquȩ incelo st̃ posita. di¬
em noctẽq illunimant. scdm crea¬
toris sui dispositionẽ. et cuͣssus sui

Expanded text:
ris, non habens maculam aut rugam. Ipsa est enim candida, hoc est, dealbata, omni decore virtutum adornilla significavit, quae non potuit dividi tempore Luminaria autem, quae in coelo sunt posita, diem noctemque illuminant secundum Creatoris sui dispositionem, et cursus sui
Abbreviated transcription (Latin):
unes dicti qd̾ antea inusũ luminis fue¬
rint cirodati gera unde et sunalia. Restes
sie qd̾ rates cͣtineant. seu qd̾ his rete ten¬
dant᷑. Rudentes sunt funes nauium
ex nimio stridore ita dicti. Funes uͦ siue
rudentes retinacła ex pͥmere posst̃ uolup¬
tatũ: et animas hoĩm ne inpcipitiũ ruant
retinett. funis fides trinitatis ut insalomo¬
ne. funis triplex difficilȩ rũpit᷑. funes ppłi
fideles intrinitatis fide c̃cexti. ut in ꝑsalmo:
funes cecider᷑ mͥ inp̃claris. funes ꝓlongatio
peccõꝵ. ut inisaia. ue qͥ trahitis iniqͥtates
infunicłis uanitatis.

Expanded text:
unes dicti quod antea in usum luminis fuerunt circumdati cera: unde et funalia. Restes sunt, sive quod rates contineant, seu quod his retes tendantur. Rudentes sunt funes navium ex nimio stridore ita dicti. Funes vero sive rudentes retinacula exprimere possunt voluptatum, quae et animas hominum, ne in praecipitium ruant, retinent. Funis, fides Trinitatis, ut in Salomone: Funis triplex difficile rumpitur . Funes populi fideles in Trinitatis fide contexti, ut in psalmo: Funes ceciderunt mihi in praeclaris . Funes prolongatio peccatorum, ut in Isaia: Vae qui trahitis iniquitates in funiculis vanitatis
Abbreviated transcription (Latin):
abebreis exint̃pͣtatione uocabuli sui
requies nominat᷑. qd ds in ipso ꝑfecto
mundo requieuisset. Siquidẽ in eo die re¬
quieuit dñs in sepulchro. ut quietis illius
misteriũ confirmaret. quã iudeis obseruan¬
dam inumbra futuri p̃ceptũ ÷. S postqmͣ¬

Expanded text:
ebraeis ex interpretatione vocabuli sui requies nominatur, quod Deus in ipso, perfecto mundo, requievisset. Siquidem et eo die requievit Dominus in sepulchro, ut quietis illius mysterium confirmaret; quod Iudaeis observandum in umbra futuri praeceptum est. Sed postq
Abbreviated transcription (Latin):
sis qd̃ ÷ m̃tis excessꝰ. sic̃ uidit petrus uas
minũ sedentẽ suꝑ soliũ excelsũ. Tertiũ genꝰ
somniũ sic̃ iacob subnixã incelo scalam
dormiens uidit. Quartũ genꝰ ꝑnbẽ. sic̃ ad
moysen et adiob pꝰ plagã loquit᷑ d̾s. Quintũ
genꝰ uox decȩlo. sicͣ ad abrahã sonuit dicens.¬
genꝰ accepta parabola sic̃ apud salomonẽ in
ꝓu̾biis. et apud balaam cũ euocaret᷑ abalac
Septimũ genꝰ replecio sp̃s sc̃ĩ. sic̃ pene apud
lii tria genera uisionũ eẽ. dixert̃. unum
scd̾m ocłos corꝑis. sic̃ uidit abrahã tres ui¬
rõi sub ylice mambre. et moyses ignẽ in ru¬
bo: et discipłi transfiguratũ dnm in monte
int̾ moysen et heliã. et cȩt̾a huiꝰmodi. Alterũ¬

Expanded text:
sis, quod est mentis excessus, sicut vidit Petrus vas minum sedentem super solium excelsum.' Tertium genus somnium; sicut Iacob subnixam in caelo scalam dormiens vidit. Quartum genus per nubem; sicut ad Moysen et ad Iob post plagam loquitur Deus. Quintum genus vox de caelo; sicut ad Abraham sonuit dicensgenus accepta parabola; sicut apud Salomonem in Proverbiis, et apud Balaam, cum evocaretur a Balac. Septimum genus repletio sancti Spiritus; sicut pene apud Alii tria genera visionum esse dixerunt. Unum secundum oculos corporis; sicut vidit Abraham tres viros sub ilice Mambre, et Moyses ignem in rubo, et discipuli transfiguratum Dominum in monte inter Moysen et Heliam, et cetera huiusmodi. Alteru
Abbreviated transcription (Latin):
siue . iiͦiͦi. que conscripsere euangłia.
na deuno fonte ꝓcedentia. quȩ irri¬
gant omne suꝑficiem t̾rȩ. Similit̃ et
.iiiiͬ. animalia que erechiel ꝓpłia inlibro suo
cõmemorat dicens .iiͦii. facies erant uni. et
.iiii. pennȩ uni. et manꝰ hoĩs sub pennis eor
in .iiiͦi. partib. ꝑ significationẽ eosdem de¬
monstrabant. Sic qͣ et .iiͦii. rote deqͥb idem
ꝓpła narrat qd̾ tẽnt iuxta animalia: et ꝑ
.iiii. partes erant. et ñ reu̾terent᷑ cũ ambula¬
rent: eandẽ significationẽ hñt. Nec ñ et
.iiiͦi. facies deqͥli scriptũ ÷. qd̾ eẽt una facies
idem demonstrant. Quattuor aũ st̃ plage
orb̾. et iiiͬi. uicissitudines tẽpors annuoi
fructꝰ hoib p̾bent. sic et sc̃ã eccła xp̃i in. iiii¬

Expanded text:
sive quatuor, quae conscripsere Evangelia na de uno fonte prodeuntia, quae irrigant omnem superficiem terrae. Similiter et quatuor animalia, quae Ezechiel propheta in libro suo commemorat, dicens: Quatuor facies erant uni, et quatuor pennae uni, et manus hominis sub pennis eorum , in quatuor partibus per significationem eosdem demonstrabat. Sic quoque et quatuor rotae, de quibus idem propheta narrat, quod essent juxta animalia, et per quatuor partes irent, et non reverterentur, cum ambularent, eamdem significationem habent. Nec non et quatuor facies, de quibus scriptum est, quod esset una facies idem demonstrat. Quatuor autem sunt plagae orbis; et quatuor vicissitudines temporum annuos fructus hominibus praebent
Abbreviated transcription (Latin):
int̾stat᷑ dñs as. siue incipiens do. ł fuit dei
Hoc em̃ eiꝰ uocabulũ resonat ethymologia
incerta. Hic indicat typice cos qͥ ꝑfidĩ hostiũ
ddiuine scĩe inripiunt cognoscere sacm̃tũ.
et aureis uituł seruiuit. siue auilsꝰ a regnostir¬
ne tnͣssat᷑. nc̃ alios greges pascit ingentib Ab
dias int̾precat᷑ seruus dñi. sic̃ enĩ ioyses fa¬
hic quidẽ insaniaria centũ pauit ꝓpłias. signi¬
ficat õs fid̾i p̃dicatores qͥ inhoc mundo alim̃tis
scãrũ script᷑arũ õs credentes reficiunt. Ionas qpna
int̃p̃tat᷑ columba siue dolens. columba ꝓge
łꝗpt̃ ederã subito arescentẽ. cuiꝰ umbracło tege¬
bat᷑ contͣ soł ardorẽ. Ipse: filiꝰ amathi hoc ẽ. sa .uoͣ.¬

Expanded text:
inus Deus, sive incipiens Deo, vel fuit Dei. Hoc enim ejus vocabulum resonat etymologia incerta. Hic indicat typice eos qui per fidei ostium divinae scientiae incipiunt cognoscere sacramentuet aureis vitulis servivit, sive avulsus a regno stirne translatus, nunc alios greges pascit in gentibus. dias interpretatur servus Domini. Sicut enim Moyses faHic quidem in Samaria centum pavit prophetas, et significat omnes fidei praedicatores, qui in hoc mundo alimentis sanctarum Scripturarum omnes credentes reficiunt. Jonas, qui interpretatur columba, sive dolens. Columba pro vel propter hederam subito arescentem, cujus umbraculo tegebatur contra solis ardorem. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
euangłiste dnm nr̃m iłim xp̃m sub
.iiii. animaliũ uultib figuralit᷑ expͥ¬
munt. Matħs enĩ eundẽ redemptorẽ
natũ et passũ annuntians: insimili¬
tudinẽ hoĩs comꝑat. Marcꝰ asolitu¬
dine exorsus. leonis fignrã induit:
et xp̃i regnũ inuictũ potentiãq pro¬
clamat. Locas qͦ ꝑ uituli misticum

Expanded text:
sub quatuor animalium vultibus figuraliter exprimunt. Matthaeus enim eumdem Redemptorem natum et passum annuntians, in similitudinem hominis comparat. Marcus a solitudine exorsus leonis figuram induit, et Christi regnum invictum, potentiamque proclamat. Lucas quoque per vituli mysticum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃ nꝰ reuelaui̾t seruis suis ꝓpħis. Iste em̃ signi¬
ficit cos qͥ petemplationis archanũ. adpfe¬
cdũ ꝑueniunt meritoꝵ. Agge̾ int̾p̃tatꝰ inla¬
tinĩ festiuus. ec letꝰ resonat: destructũ em̃tẽ¬
plũ edificandũ ꝓpħat. et pꝰ luccũ eapauitatis
iegressionis leciciã p̃dicat. Tacharias int̃pͣ
tat᷑ memoria dñi. septuagesimo enĩ anno
desolationis tẽpli cõpleto. ⁊acharia p̃dican

Expanded text:
revelaverit servis suis prophetis . Iste enim significat eos qui per contemplationis arcanum ad profectum veniunt meritorum. Aggaeus interpretatur in Latinum festivus et laetus resonat. Destructum enim templum aedificandum prophetat, et post luctum captivitatis regressionis laetitiam praedicat. Zacharmemoria Domini. Septuagesimo enim anno desolationis templi conpleto, Zacharia praedicant
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑ intuitũ m̃tis qͦ intellecra conspicit᷑ ueri¬
tas. sic̃ danihel p̃ditꝰ m̃te uidit qd̾ balthasar
uiderat corꝑe. sine qͦ genere illa duo ł infruc¬
tuosa st̃ łetiã inerrorẽ mictunt. omĩa tñ hec
genera sp̃c sc̃s moderat᷑. Habere aũ ꝓpħiam
ñ salũ bonꝰ s etiã malꝰ pot̃: nam inuenimꝰ

Expanded text:
ntellecta conspicitur veritas sicut Daniel praeditus mente vidit quod Balthasar viderat corpore, sine quo genere illa duo vel infructuosa sunt, vel etiam in errorem mittunt. Omnia tamen haec genera Spiritus sanctus moderatur. Habere autem prophetiam non solum bonus, sed etiam et malus potest. Nam invenimus
Abbreviated transcription (Latin):
germ̃ siue consolator. increpat ꝙͦ ciuitatẽ
sanguinũ: et pt eũsionẽ illiꝰ consolat᷑ syori
dicens. ecce suꝑ montes pedes eũgłiz antis et
typũ tenet. qͥciuitatẽ sanguinũ hoc ẽ baby¬
lonẽ spĩtalẽ increpantes arguunt. germ̃fi¬
dei et bonoꝵ oꝑũ abeis expecentes. si peni¬
tentiã egerint depeccatis suis: c̃solationẽ uenie
illis ꝓmittunt. Abacuc int̾precat᷑ amplexans.
qr łexeo qd̾ amabił dñi fuit uocat᷑ amplexa¬
tio. ł qd̾ incertam̃ cũdo cͣgredit᷑. amplectentiᷤ
idẽ. luctantis sortitꝰ : nom̃. nulłꝰ eñ tã audaci¬
uoce ausus ẽ. dm̃ addisceptationẽ iusticie ꝓ¬
uocare cur inreb humanis et mundi istius
tanta rerũ u̾saret᷑ inqͥtas. Significat enĩ
fidelẽ ppłm qͥ suꝑ excelsa eleuatꝰ incruce dñm
c̃cẽplat᷑ dicens. cornua inmanib eiꝰ. illic ẽfir¬

Expanded text:
ens, sive consolator. Increpat enim civitatem sanguinum, et post eversionem illius consolatur Sion dicens: Ecce super montes pedes evangelizantis et bylonem spiritalem increpantes arguunt, germen fidei et bonorum operum ab eis expetentes; si poenitentiam egerint de peccatis suis, consolationem veniae illis promittunt. Habacuc interpretatur amplexans. Quia vel ex eo quod amabilis Domini fuit, vocatur amplexatio, vel quod in certamine cum Deo congreditur amplexantis, idvoce ausus est Deum ad disceptationem justitiae provocare, cur in rebus humanis et mundi istius tanta rerum versetur iniquitas. Significat enim fidelem populum qui, super excelsa elevatus, in cruce. Dominum contemplatur, dicens: Cornua in manibus ejus, illic confir
Abbreviated transcription (Latin):
instigat. Daniel iudiciũ łi. siue qd̾ in prbo¬
rũ iudicio sententã diuine examinatiõis
exhibuit. dũ reꝑta eoꝵ falsitate susannã
strabant᷑. sagaci m̃te discernens aꝑuit hic
desid̾ioꝵ uir aipellatꝰ ÷: quia panẽ desidii
ñ manducauit. et uinũ c̃cupiscentiȩ ñbibit.

Expanded text:
udicium Dei, sive quod in presbyterorum judicio sententiam divinae examinationis exhibuit, dum reperta eorum falsitate Susannam strabantur, sagaci mente discernens aperuit . Hic desideriorum vir appellatus est, quia panem desiderii non manducavit, et vinum concupiscentiae non bibit.
Abbreviated transcription (Latin):
illis accide mnanifestũ ÷. qͥ ꝑobedientiȩ miste¬
riũ scã di luce radiant᷑. Idithim int̾p̃tat᷑ tnͣsi¬
liens eos. significans eũ qͥ mͣte t̾rena transcen¬
dit. transilitq eos qͥ inherentes humo et incur¬
uati int̾ra. ea q̃ una st̃ eogitant. atq in excelso
mͣtis siabitans deuirtute di lib̃o carmine
phylosopliat᷑. filii chorȩ sic̃ ȩtheman. ethan.
asach. et idichim ñ psalmigraphi. s cantores
fuere. ad auid qͥdẽ obꝑsalmodiã electi: s ob
significantiã nominũ tytuł psalmoꝵ ẽgru¬
ent̾ affixi. Chore gͦ drcaluarie. in cuiꝰ nõis
loco dñs. ẽ. crucifieus. et ideo filii ehore me¬
rico dñr: qͥ passionis illiꝰ sacram̃to tota deuo

Expanded text:
llis accidere manifestum est, qui per obedientiae ministerium sancta Domini luce radiantur. Idithun interpretatur transiliens eos: significans eum qui mente terrena transcendit transilitque eos qui inhaerentes humo, et incurvati in terra, ea quae ima sunt cogitant atque in excelso mentis habitant, de virtute Dei libero carmine philosophatur. Filii Chore, sicut et Eman, Echan, Asaph et Idithun, non psalmographi, sed cantores fuere a David quidem ob psalmodiam electi; sed ob significantiam nominum titulis psalmorum congruenter affixi. Chore ergo dicitur calvaria. In cujus nominis loco Dominus est crucifixus; et ideo filii Chore merito dicuntur, qui pass
Abbreviated transcription (Latin):
spẽm. ionas łͦi in hoc loco iudeoꝵ. Nã qũead¬
modũ niniuitarũ sał ademulationẽ ꝓuoca¬
uit ionã. ita redẽptio gentiũ scandalũ extitit
nudeoꝵ. Merito i cont᷑ otientẽ ciuitatis sedisse
legit᷑ sub umbra hedere. ita eadẽ plebs seꝑans
subumbra legis. q̃ umbra fermȩ arefacta ẽ.
qr adueniente dño uet̾a tnͣsiert̃. et ecce facta
sunt om̃ia noua pħauit aũ sub oria rege
iuda qñ ec oseş et amos. et esasas ꝓpħauert᷑.¬
Micheas qͥ intpͣtat᷑ qͥs hic uł qͥsiste. dut hu¬
militas signisicat illũ. qͥ in eũgłio ait. Discite
xit. Generationẽ aũ eiꝰ qͥs en arrabit: Ad quẽ

Expanded text:
as vero in hoc loco Judaeorum. 69. Nam quemadmodum Ninivitarum salus ad aemulationem provocavit Jonam, ita redemptio gentium scandalum exstitit Judaeorum. Merito et contra Orientem civitatis sedisse legitur sub umbra hederae, quia eadem plebs separans sub umbra legis, quae umbra a verme arefacta est, quia, adveniente Christo, vetera transierunt, et ecce facta sunt omnia nova. Prophetavit autem sub Ozia rege Juda, quando et Osee, et Amos, et Isaias prophetMicheas, qui interpretatur quis hic, vel quis iste, aut humilitas, significat illum qui in Evangelio ait: Discite xit: Generationem autem ejus quis enarrabit ? ad quem
Abbreviated transcription (Latin):
tor. Aut salutaris. Dũ enĩ iram dĩ inppłmisrł
ob crim̃ ydolatriȩ ꝓpłiasset᷑. domui iudȩ sala¬
tẽ p̃muntiauit. ꝓpt̃ qd̾ exrechias rex iuda
sublatis ydoł q̃ p̃cedentes reges c̃sccͣuerant:
tẽ plũ dñi p̃gasse ac purificasse monstrat᷑.

Expanded text:
tor, aut salvans. Dum enim iram Dei in populum Israel ob crimen idolatriae prophetasset, domui Iudae salutem pronuntiavit. Propter quod Ezechias rex Iuda, sublatis idolis, quos praecedentes reges consecraverant, templum Domini purgasse ac purificasse monstratur.
Abbreviated transcription (Latin):
genua añ baal. siguificant numerũ scd̃r. qui
spu septiformis gr̃e adimpleti. diabolo renun¬
tas uirtures foc̃. et fam̃ pellens ppłm amorte
saluauit. Hic eundẽ redẽptorẽ dñni figurauit.
qͥ demontis alticudine. idẽ. celoꝵ descendeus
sublimitate humiliaͣt se ipsũ a forma qi usq
adformã hoĩsac mortus m̃bris sua mẽbra com¬
posuit. et nr̃e mortalitati sui corꝑis medicinã
aptauit. Pueri qͥ insultantes helisco clama¬
bant ascentle calue. ascende calue. et inuasi
abestiis ꝑiert̃. indicant ppłm iudaicũ. qͥ pue¬
rili stulticia irrisert᷑ ip̃m in loco caluariȩ cru¬
cifixũ. et capti adnob ursis hac ẽ. ꝙͥto et ues¬
pasiano int̾ieit̃. Puer hȩlisei qͥ cũ baculo ad
resuscitandũ mulieris c̃. filiũ missꝰ ꝙpũ pͥscȩ
legis astendit: q̃ generi hum ano tnͣsmissa ni¬
chil p̃sticit. nͥ ꝗd inuirga solã austeritatẽ serui¬
tutis monstrauis. Sinamitis fili mortuus.

Expanded text:
genu ante Baal, significant numerum sanctorum qui, Spiritu septiformis gratiae impleti, diabolo renuntas virtutes fecit, et famem pellens populum a morte salvavit. Hic eumdem Redemptorem Dominum figuravit, qui de montis altitudine, id est, coelorum descendens sublimitate, humiliavit seipsum a forma Dei usque ad formam hominis, ac mortuis membris sua membra composuit, et nostrae mortalitati sui corporis medicinam aptavit. Pueri qui insultantes Elisaeo, clamabant: Ascende, calve, ascende, calve , et invasi a bestiis perierunt, indicant populum Judaicum, qui puerili stultitia irriserunt Christum in loco Calvariae crucifixum; et capti a duobus ursis, hoc est Tito et Vespasiano, interierunt. Puer Elisaei, qui cum baculo ad resuscitandum mulieris est filium missus, typum priscae legis ostendit: quae generi humano transmissa nihil praestitit, nisi quod in virga solam austeritatem servitutis monstravit. Sunamitis filius mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. sol conu̾tetur intenebras: qd̾ fides
excłe nouissima ꝑsecutione in reꝓborum
cordib ꝑinfidelitatẽ obscurabit᷑. Sol ma
Demiq incontrariã partẽ soł significatio¬
nẽ ꝓlatã ostendit illa eũgłica parabola.
quã desem̃tis diu̾sitate dñs ꝓtulit dicens.
Alia aũ cȩcidert̃ inpetrosam. ubi nͣ habebat
tram multã. ec continuo exorta st̃: quia ñ
habebant altitudinẽ t̾re: sole aũ orto estua
uert᷑ et qi ñ habebant radicem aruerunt.
fecrosa u laca quȩ tenui cespice concecta sus¬
ceꝑtũ sem̃ cito germinare quȩ unt s uim

Expanded text:
r: Sol convertetur in tenebras ; quia fides Ecclesiae novissima persecutione in reproborum cordibus per infidelitatem obscurabitur. Sol manDenique in contrariam partem solis significationem prolatam ostendit illa Evangelica parabola, quam de sementis diversitate Dominus protulit dicens: Alia autem ceciderunt in petrosa, ubi non habebant terram multam, et continuo exorta sunt, quia non habebant altverunt: et quia non habebant radicem, aruerunt Petrosa vero loca, quae tenui cespite contecta susceptum semen cito germinare queunt, sed vim
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ dr̃. sol iustitiȩ ñ ÷ ortus nobis. Quod
aũ splendorẽ claritatis scoꝵ ptꝰ resurretionẽ
significet sol. ostendit ipsa ueritas in euan¬
głio dicens. tunc fulgebt̃ iusti sicut sol in
regno patriscoꝵ. Nam solem sapientta m
significare testat᷑ psalmista dicens. solem m
scĩ suis miseratꝰ infundat. quatinꝰ illa ui¬
deant: quȩ abipsiꝰ certũ ÷ ꝑtinere iussionẽ.
Decorẽ aũ uirtutũ et bonoꝵ oꝑũ solẽ signi¬
ficare. illa dñi sententia demonstrat: qua ad
apłas loquens ait. Sic luceat lux ur̃a corã
hõib: ut uideant oꝑa ur̃a bona. et glori¬
ficent patrẽ urm̃ qui incęlis ÷. Sol acumͣ¬

Expanded text:
od od autem splendore claritatis sanctorum resurrectionem sol significat, ostendit ipsa Veritas, in Evangelio dicens: Tunc fulgebunt justi sicut sol in regno Patris eorum . Nam solem sapientiam significare testatur Psalmista dicens: Solem insanctis suis miseratus infundat, quatenus illa videant, quae ad ipsius certum est pertinere jussionem. Decorem autem virtutum et bonorum operum solem significare illa Domini sententia demonstrat, qua ad Apostolos loquens ait: Sic luceat lux vestra coram hominibus ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis
Abbreviated transcription (Latin):
Ipo regant᷑: tam̃ qi carnalib ocłis patescunt.
inferiores. eẽ. uirtutib quȩ ñ uident᷑ ñ absur¬
da estimatione colligunt᷑. qnͣuis celi speciem
decom limine ornare uideant᷑. Nam illa
Ad que ꝑuenit nr̃ aspectꝰ. litet sint lucida
atꝙp subtilia: tam̃ corꝑa. eẽ. manifestum ẽ:
et necesse÷ ut illis gedant. ꝙͣ inuisibili uirtu¬
iudicabiles substantias ꝓpħa laudare p̃cepit
dñm. qr creatoris beneficio existere meruert̃.
Considata eni totlumina ings̃ ãmirationes
posst̃ cõmouere. qñ et mortales ocłos uidẽ
faciunt. et ipsa intã splendida claritate con¬
sistunt. O̾ sol inscriptã sacra aliqñ significat
aliqͣn sapientiȩ fulgorẽ. aliq̃n decorẽ uir¬
tutum: et ȩcontrario aliqñ estũ ꝑsecutioniᷤᷤ.
et tribulationẽ pͣsentis uite. Nam sol salua¬
torẽ ineo expͥmit. qd̾ sicut ipse sine aliore
amminicło cȩcĩs syd̾ib. hoc ẽ. luna ec stelł.
sapientiȩ et uirtutẽ tribuit. unde inꝓpħa

Expanded text:
io regantur, tamen quia carnalibus oculis patescunt, inferiores esse virtutibus, quae non videntur, non absurda aestimatione colligitur, quamvis coeli speciem decoro lumine ornare videantur. Nam illa, ad quae pervenit noster aspectus, licet sint lucida atque subtilia, tamen corpora esse manifestum est; et necesse est ut illis cedant, quae invisibili virtujudicabiles substantias Propheta laudare praecepit Dominum, quia Creatoris beneficio existere meruerunt. Considerata enim tot lumina ingentes admirationes possunt commovere, quando et mortales oculos videre faciunt, et ipsa vitam splendida claritate constituunt. Igitur sol in Scriptura sacra aliquando significat  aliquando decorem virtutum, et e contrario aliquando aestum persecutionis et tribulationem praesentis vitae. Nam sol Salvatorem in eo exprimit, quod sicut ipse sine aliorum adminiculo caeteris sideribus, hoc est, lunae et stellis sapientiae et virtutum tribuit. Unde in Propheta
Abbreviated transcription (Latin):
ducunt. Inbigis aũ aut duo testam̃ta in¬
telligunt᷑. aut duo ppłi fideliũ: ex iudeis
uidelicet et gentib. quos auriga cȩlestis
scłm uoluntatẽ suã ducit: unde et psal¬
mista ait. deduc me dñe inuia tua: et am¬
bulabo inuerttate tua:¬
eptem spacia quadrige curet̃. referen¬
tes hoc adcursũ septe stellarũ. qͥb mun¬
dũ regi dicunt. siue ad cursũ septẽ dierũ
quoꝵ finis creta. idẽ. iudiciũͣ.

Expanded text:
In his autem duo Testamenta intelliguntur, aut duo populi fidelium: ex Judaeis videlicet et gentibus, quos auriga coelestis secundum voluntatem suam ducit: unde et Psalmista ait: Deduc me, Domine, in via tua, et ambulabo in veritate tuaeptem spatia quadrigae currunt referentes hoc ad cursum septem stellarum, quibus mundum regi dicunt, sive ad cursum septem dierum quorum finis est creta, id
Abbreviated transcription (Latin):
uadrige. et bige. et trige. et seiuge:
anumero equoꝵ et ugo dictȩ. exqͥb
quã driga soli:. bigas lunȩ. trigas inferi.
seiugas iouis. desulcores lucifero. et hesꝑo
sacrauer̃. Quadrigã ideo soli iungt. qͥa ꝑ
et hieme. Bigas lune.qmͣ gemino cursu¬
cũ sole cͣtendit. siue qͥa die et nocte uidet᷑:
iungtͣ eñi unũ ȩquũ nigrũ. alt̾m candidũ.
Trigas diis inferis. qͥa hi ꝑtres etates hoĩes
adse rapiunt. idẽ. ꝑ infantiã. iuuentutẽ. atꝙ:
senectã. Seiuga maximꝰ currꝰ currit ioui.

Expanded text:
uadrigae et bigae, et trigae et seiugae a numero equorum et iugo dicti. Ex quibus quadrigas soli, bigas lunae, trigas inferis, seiugas Iovi, desultores Lucifero et Hespero sacraverunt. Quadrigam ideo soli iungunt quia et hieme. Bigas luncum sole contendit sive quia et nocte et die videtur: iungunt enim unum nigrum, alterum candidum. Trigas diis inferis, quia hi per tres etates homines ad se rapiunt, id est per infantiam, iuventutem, atque senectam. Seiuga maximus currus currit Iovi,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ domo dñi. om̃ib dieb uitȩ meȩ. Terra
ipse hõ ut in ȩugłio. aliud cecidit int̾ram
bonã. Itẽ ingenesi arida t̾ra nominat᷑. ut ÷
illud et uocauit aridam t̾ram. ppłm scilicet
fontẽ fid̃i sicientẽ. et bonoꝵ oꝑũ germ̃ ꝓfe¬

Expanded text:
tem in domo Domini omnibus diebus vitae meae . Terra tem in domo Domini omnibus diebus vitae meae . Terra homo ipse, ut in Evangelio: Aliud cecidit in terram bonam . Item in Genesi, arida, terra nominatur, ut est illud: Et vocavit aridam terram , populum scilicet fontem fidei sitientem, et bono
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram et inbono et inmalo poni sepe noueri¬
mꝰ. hic tam̃ ȩccłam debemꝰ ad u̾tere: quȩ dño
specialit̾ pura mͣte famulat᷑. Nam licet oĩa
abipso sint condita. tam̃ illud ipsius eẽ. ꝓpͥe
dicimꝰ. qd̾ eũ uenerat᷑ auctorẽ. et ideo eccła
nͣ immerito fructifera bonoꝵ tr̃a suscipitur.
quia nutrit et ẽtinet ppłm. Seqr̃ et plenitu¬
do eiꝰ: id ÷ multitudo scã qua repletur ȩccła.
S ne t̾ram quã suꝑiꝰ dixit angustã pitares.
aliquã fortasse regionẽ. nc̃ dicit orb̾ tr̾arum.
hocẽ. uniu̾salem ȩccłam: que totiꝰ mundi
ambitu cͣtinet᷑. Intende  qd̾ dicit. qͥ habitant
in ea: id ÷ nͣ qui ueniunt ec recedunt. s qui¬
qͥ fixa m̃tis stabilitate ꝑdurant. Habitare
enĩ manere dicimꝰ. qd̾ errantiũ ñ ÷: qd̾ muta¬
bilitati ñ conuenit. s ille soł eccłam habitat:
qui usq adobitũ suũ infide rectissima ꝑse¬
uerat: sicut et alius psalmꝰ dicit: ut in habi¬

Expanded text:
e noverimus; hic tamen Ecclesiam debemus advertere, quae Domino specialiter pura mente famulatur. Nam licet omnia ab ipso sint condita, tamen illud ipsius esse proprie dicimus, quod eum veneratur auctorem: et ideo Ecclesia non immerito fructifera bonorum terra suscipitur, quia nutrit et continet populum. Sequitur: Et plenitudo ejus , id est, multitudo sancta, qua repletur Ecclesia. Sed ne terram, quam superius dixit, angustam putares aliquando fortasse regionem, nunc dicit: orbis terrarum , hoc est, universalem Ecclesiam, quae totius mundi ambitu continetur. Intende vero, quod dicit: Qui habitant in ea, id est, non qui veniunt et recedunt: sed qui fixa mentis stabilitate perdurant. Habitare enim manere dicimus, quod errantium non est; quod mutabilitati non convenit; sed ille solus Ecclesiam inhabitat, qui usque ad obitum suum in fide rectissima perseverat, sicut et alius psalmus dicit: Ut inhabi
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ a septẽtrionẽ usq ad occidentẽ atq af
frica aboccidente usq ad meridiem̃ Undͦ¬
ȩuident̃ orbẽ dimidiũ duȩ tenent. eum¬
pa et affrica. Aliũ uͦ dimidiũ sola asia. s ido
iste duȩ partes factȩ sunt: quia int̾ utrasꝙ
abocceano mare magnũ ingredit᷑. qd̾ eas¬
intersecat. Quappt̃ si induas partes orien¬
tis et occidentis orbẽ diuidas. asia erit in
una: inaltera uͦ euroꝑa et affrica: iste treᷤ
partes totũ humanũ genꝰ cũ insuł quȩ hiᷤᷤ
adiacent cͣtinent. Et bene trib partib dis¬
tinctꝰ ÷ orb̾. quȩ scẽ trinitatis fide imbuendꝰ
erat: et ęu̾głico docum̃to instruendꝰ. Unde
legit᷑ inparabola saluatoris. qd̾ mulier accep¬
tũ ferm̃tũ abscondit infarina sacis trib.
donec ferm̃taret᷑ totũ. idẽ. scã eccła huma¬
no generi. qd̾ extrib filiis noe seminatũ
in cordib fideliũ abscondit. donec nati¬

Expanded text:
uero a septentrione usque ad occidentem, adque inde uero a septentrione usque ad occidentem, adque inde Africa ab occidente usque ad meridiem. Unde uidentur orbem dimidium duae tenere, Europa et Africa, alium uero dimidium sola Asia. Sed ideo istae duae partes factae sunt, quia inter utramque ab Oceano mare Magnum ingreditintersecat. Quaptis et Occidentis orbem dividas, Asia erit in una, in altera Europa et Africa. Istae tres partes totum humanum genus cum insulis, quae his adjacent, continent. Et bene tribus partibus distinctus est orbis, qui sanctae Trinitatis fide imbuendus erat, et Evangelico documento instruendus. Unde legitur in parabola Salvatoris , quod mulier acceptum fermentum abscondit in farinae satis tribus, donec fermentaretur totum, id est, sancta Ecclesia humano generi, quod ex tribus filiis Noe seminatum in cordibus fidelium abscondit, donec nati
Abbreviated transcription (Latin):
erra est
inmedia mundi
regione posita
om̃ib partibus
cȩli. in modũ cen¬
tri: equali int̾ual¬
lo consistens. quȩ
singulari nume¬
ro totum orbẽ signi¬
ficat. plurali uͦ singulas partes. cuiꝰ noiã
diu̾sa dat ratio. Nam t̾ra dicta asuꝑiore
parte quȩ terit᷑. humꝰ ab inferiore ł humi¬
da t̃ra ut sub mare: tellus aũ. qr fructꝰ eiꝰ
tollimꝰ. Hec et ops dicta eo qd̾ opem fert
frugib. eadem et arua ab arando ec colen¬
do uocata. ꝓpͥe aũ t̾ra ad distinctio nem
hoc aquarũ adfinitate sortit᷑. cuiꝰ motũ
alii dicunt uentũ. tẽ. inc̾cauis eiꝰ. qui motꝰ
citati rupti aliqd̾ montes tumuliq sedere.
Alii aquã dicunt generalẽ int̾ris moueri.
et eas simul cͤcutere sicut uas: ut dic̃ lucre¬
tius. Alii fungo eandẽ t̾ram uocant. cuiꝰ
pleriq latentes ruine suꝑposita cuncta c̃¬
cutiunt. Terre qͦ iactꝰ aut motu aquȩ infe¬
rioris fit: aut crebris tomtruis. aut dec̾ca¬

Expanded text:
erra est in media mundi regione posita, omnibus partibus caeli in modum centri aequali intervallo consistens; quae singulari numero totum orbem significat, plurali vero singulas partes. Cuius nomina diversa dat ratio; nam terra dicta a superiori parte, qua teritur; humus ab inferiori vel humida terra, ut sub mari; tellus autem, quia fructus eius tollimus; haec et Ops dicta, eo quod opem fert frugibus; eadem et arva, ab arando et colendo vocata. Proprie autem terra ad distinctionem hoc aquarum affinitate sortitur. Cuius motum alcAlii aquam dicunt genitalem in terris moveri, et eas simul concutere, sicut vas, ut dicit Lucretius. Alii fungum eamdem terram vocant, cujus plerumque latentes ruinae superposita cuncta concutiunt. Terrae quoque hiatus aut motu aquae inferioris fit, aut crebris tonitruis, aut de conca
Abbreviated transcription (Latin):
beati inquit mutes: qm̃ iisi possidebt̃ t̾ram.
Aliqñ carnẽ dñi saluatoris significat. ut ⁊ illud:
benedixisti dñe terrã tuã. auertisti captiuita¬
tẽ iacob. Iacob enĩ patriarcha significat ppłm
fidelẽ: qui lib̾atꝰ ÷ acaptiuitate diaboli ꝑm
carnationẽ saluatoris. Item t̾ra significat scam
mariã uirginẽ. dequa dñs nasci dignatꝰ est.
unde ÷ illud. ueritas det̾ra orta ẽ: et iusticia

Expanded text:
es, inquit, quoniam ipsi possidebunt terram . Aliquando carnem Domini Salvatoris significat, ut est illud: Benedixisti, Domine, terram tuam: avertisti captivitatem Jacob . Jacob enim patriarcha significat populum fidelem, qui liberatus est a captivitate diaboli per incarnationem Salvatoris. Item terra significat sanctam Mariam virginem, de qua Dominus nasci dignatus est. Unde est illud: Veritas de terra o
Abbreviated transcription (Latin):
meos. Alit̃ lutũ peccatorũ glutinũ ut in
psalmo. eripe me deluto ut ñ inherear. Lu¬
tum adulatio deceptioris. siue hȩreticorũ
falsa delinitio: ut in iezechiel ipsi edificabaĩs
parierem. illi aũ liniebant cũ luto: absq
temꝑamento:. ¶de orbe¬
usis a rotunditate circuli dictus:
quia sicut totaẽ: unde breuis etiam
rotella orbiculꝰ appellatͣ. undiq enĩ
circũfluens oceanus eiꝰ incircuitu ambit fi¬
nes. Significat gͦ aut totũ mundũ iuxta hy¬
storiã. aut iuxta allegoriã uniu̾salẽ eccłam
aut incͣtrariã partẽ impios qui frequent̃

Expanded text:
meos . Aliter peccatorum glutinum, ut in meos . Aliter peccatorum glutinum, ut in Psalmo: Eripe me de luto, ut non inhaeream . Lutum adulatio deceptoris, sive haereticorum falsa delinitio, ut in Ezechiele: Ipsi aedificabant parietem: illi autem liniebant eum luto absque temperamento . Orbis a rotunditate circuli dictus, quia sicut rota est. Inde brevis etiam rotella orbiculus appellatur. Undique enim circumfluens Oceanus ejus in circuitu ambit fines. Significat ergo aut totum mundum juxta historiam, aut, juxta allegoriam, universalem Ecclesiam, aut in contraria
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ humane ł peocatores et ꝑditos homines si¬
gnificat. corruptionẽ aũ natͣe illa dñi senten¬
tia demonstrat: qua ad hominẽ peccantem
ait. t̾ra es et int̾ram ibis. Peccarores qͦ t̾re
nõe ibi notant᷑. uͥ dñs ad serpentẽ ait: t̾rã
comedes cunctis dieb hoc ÷ peccatores. in
sortẽ tuã et ꝑditionẽ trahes: et eoꝵ iniqͥta¬
tib pasceris. Similit̃ et illud qd̾ alibi legit᷑.
recedentes aũ ate int̾ra scribent᷑: idẽ. qui ꝑ
apostasiã ate au̾tent᷑. int̾ peccatores con¬
numerabunt᷑. Terra carnał potentia. ut
ineccłastico qui suꝑbit t̾ra et cinis: Terra
deserta ppłs iudȩoꝵ siue om̃s peccatores:
ut inhieremia. t̾ra deserca et in habitabił.
inqua nullꝰ habitet: nec ꝑtranseat ꝑeam
catores srͣ sic̃ in ysaia dr̃ ꝓdiabolo et serpen¬
ti: pulus panis eiꝰ. et alibi. nͣ sic impii nͣ sic:
s tanꝗͣ puluis. Lutũ medicine oelestis glu¬
tinũ. ut in eu̾głio: lutũ fecit et liniuit ocłoᷤ

Expanded text:
el peccatores, vel perditos homines significat. Corruptionem autem naturae illa Domini sententia demonstrat, qua ad hominem peccantem ait: Terra es, et in terram ibis . Peccatores quoque terrae nomine ibi notantur, ubi Dominus ad serpentem ait: Terram comedes cunctis diebus , hoc est, peccatores in sortem tuam et perditionem trahes, et eorum iniquitatibus pasceris. Similiter et illud, quod alibi legitur: Recedentes a te in terra scribentur , id est, qui per apostasiam a te avertentur, inter peccatores connumerabuntur. Terra, carnalis potentia, ut in Ecclesiastico: Quid superbit terra et cinis? . Terra deserta populus Judaeorum, sive omnes peccatores, ut in Jeremia: Terra deserta et inhabitabilis, in qua nullus hcatores sunt, sicut in Isaia dicitur pro diabolo: Et serpenti pulvis panis ejus . Et alibi: Non sic impii, non sic: sed tanquam pulvis . Lutum medicinae coelestis glutinum, ut in Evangelio: Lutum fecit, et linivit oculos
Abbreviated transcription (Latin):
ad altiora suꝑbia faciente consurgant. necesse ÷
q̃ polluunt gressus oꝑũ humanarũ. und̾
ẽ. illud dũ ambulat suꝑ prunas. plantȩq nͣ cõ
nis ccupiscentiis reꝓboꝵ m̃tes appellat. totiẽs
ȩnĩ leuia than alitꝰ prunas accendit. qͦtiensq
occulta suggestio humanas m̃tes ad delecta¬
tiones illicitas ꝑtrahit. et flãma deore eiꝰ egre¬

Expanded text:
ad altiora, superbia faciente, consurgant, necesse est, quae polluunt gressus operum humanorum. Unde est illud: Dum ambulat super prunas, plantae ejus non rnis concupiscentiis reproborum mentes, appellat? toties enim Leviathan halitus prunas accendit, quoties occulta suggestio humanas mentes ad delectationes illicitas pertrahit; et flamma de ore ejus egre
Abbreviated transcription (Latin):
Lupanar. idẽ. locꝰ meretritiosus. conscientia oli¬
hoĩs peccatoris. ł corpꝰ in qͦ adulterinos cũ de¬
monib ꝑpetrat c̃cubitos. ut inerechiele. et
destruã luꝑanar tuũ. Uirago auiridioriȩca¬
te. dicta ẽ. sic et uirga. st et uitula: alias
abincorruꝑtione quasi uirago qd̾ ignoret
femincã passionẽ. Uirago uocata quia uirum
agit. hoc ẽ. oꝑa uirilia facit: ec masculini ui¬
goris ÷. Antiqui enĩ fortes feminas uocabant.
Mulier si sioꝑa uirilia agit: recte uirago dr̃
ut amarona: nc̃ uͦ quȩ femina. antiquitꝰ ui¬
ta uocabat᷑. sicut aseruo serua. sic̃ afamulo
famula. ita a uiro uira. hinc et uirginis no¬
m̃ dictũ quidã purant Uirgo mistice aut
scãm ȩccłam catholicã significat. quȩ fide ÷
incorrupta: siue animã fidelẽ quȩ ñ consen¬
dit cͣcaminari suggestionib diaboli. ł hȩre¬
dicoꝵ errorib corrũpi: cui dicit apłs. dis

Expanded text:
Lupanar, id est, locus meretriciosus, conscientia homiLupanar, id est, locus meretriciosus, conscientia hominis peccatoris, vel corpus, in quo adulterinos cum daemonibus perpetrat concubitus: ut in Ezechiele: Et destruam lupanar tuum . Virago a viridiori aetate dicta est, sicut et virga, sicut et vitula. Alias ab incorruptione, quasi virago, quod ignoret femineam passionem. Virago vocata, quia virum agit, hoc est, opera virilia facit, et masculini vigoris est. Antiqui enim fortes feminas viragines mulier vero, si opera virilia facit, recte virago dicitur, ut amazona. Quae vero nunc femina, antiquitus vira vocabatur, sicut a servo serva, sicut a famulo famula, ita a viro vira. Hinc et virginis nomen dictum quidam putant. Virgo mystice aut sanctam Ecclesiam catholicam significat, quae fide est incorrupta, sive animam fidelem, quae non consentit contaminari suggestionibus diaboli, vel haereticorum erroribus corrumpi. Cui dicit Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
lieres ppłi mei ȩiecistis dedomo delitiarum
mearũ. Itẽ mulier łuxor sapientia. uo ÷ illd̾.
letare cũ muliere adulescentiȩ tuȩ. hec est
mulier generat filios nͣfilias: hoc ÷ uirtutes
nͣ uitia. Rursũ mulier inmalã parte̾ acci¬
pit᷑. mulier urbs babilonia. quȩ totiꝰ mun¬
di gerit figurã. et in apocalipsi: uidi muli¬
erem ebriam desanguine scõꝵ. Itẽ mulier
heretica pͣuitas ut insalomone. mulier stul¬
ta et clamosa. plenaq in lecebris. Itẽ mulie¬
res due plebes. iudaica atq hȩretica: ut in
zacharia. ecce mulieres due portantes am¬
phorã. id ÷ diabolũ. quiẽ. caput totiꝰ iniqͥtatis.
Ad ult̾ diabolꝰ ł demones ut in esaia. uos aũ
accedite filiȩ auguratrices. sem̃ adulteri et
fornicarie. Fornicaria carnał ꝓpagatio. pleb
iuddea siue dĩa peccatrix. Meretrix anima
peccatrix q̃ derelicco cȩlesti uiro. idẽ. xp̃o:
adulterinos dediabolo iniqͥtatis fructus c̃ci¬
pit. ut in ieremia: frons meretricis facta ẽ. tͥ.

Expanded text:
lieres populi mei ejecistis de domo deliciarum mearam . Item mulier vel uxor sapientia, ut est illud: Laetare cum muliere adolescentiae tuae . Haec mulier genuerat filios, non filias, hoc est, virtutes, non vitia. Rursum mulier in malam partem accipitur: mulier urbs Babylonia, quae totius mundi gerit figuram, ut in Apocalypsi: Vidi mulierem ebriam de sanguine sanctorum . Item mulier, haeretica pravitas, ut in Salomone: Mulier stulta et clamosa plenaque illecebris . Item mulieres, duae plebes, Judaica atque haeretica, ut in Zacharia: Ecce mulieres duae portantes amphoram , id est, diabolum, qui est caput totius iniquitatis. Adulter diabolus vel daemones, ut in Isaia: Vos autem accedite, filii auguratricis, semen adulteri et fornicariae . Fornicaria carnalis propagatio plebs Judaea sive anima peccatricis. Meretrix, anima peccatrix, quae derelicto coelesti viro, id est, Christo, adulterinos de diabolo iniquitatis fructus concipit: ut in Jeremia Frons meretricis facta est tibi .
Abbreviated transcription (Latin):
cait᷑ in psalit̾o ita dicens. Ne ꝓicias me intp̃r
seneccutis. Supplicat ne tp̃r senectutis sue p¬
iciat᷑ ad ño. qñ fessa fit uirtꝰ corꝑis plus in¬
diget adiuuari. s hanc senectutẽ ñ solũ ȩcacẽ
finitã debemꝰ acciꝑe: s etiã cũ tribulationib
creb arꝙ martiriis robur aĩe consenescit.
Candorem aũ uirtutũ significat. illud uͥ

Expanded text:
catur in Psalterio, ita dicens: Ne projicias me in tempore senectutis . Supplicat, ne tempore senectutis suae projiciatur a Domino: quando fessa fit virtus corporis, plus indiget adjuvari. Sed hanc senectutem non solum aetatem finitam debemus accipere: sed etiam cum tribulationibus crebris atque martyriis robur animae consenescit. Candorem autem virtutum significat illud, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
pueri inqͥb nec dũ calet minꝰ sapiunt. in
de÷ qd̾ conuenit sibi infantũ ecas et senũ.
Senes enĩ ꝑnimiã exatẽ delirant. Pueriꝑ
lasciuiã et infantes ignorant qͥd agant.
Senex aũ tantũ. masculini generis÷. scut
anus feminini. Senex mistice qñ inbo¬
nã partẽ accipit᷑. consũmate iꝰticiȩ signifi¬
cat hominẽ: et ꝓ bare scientiȩ. ut ÷ illud¬
ingenesi: mortuus ÷ abrahã senex et plenꝰ
dierũ. Et insalomone. Cani sunt homi¬
nis sensus. ec etas senectutis uita ĩ macłata.¬

Expanded text:
pueri, in quibus necdum calet, minus sapiunt. Inde pueri, in quibus necdum calet, minus sapiunt. Inde est, quod convenit sibi infantum aetas et senum. Senes enim per nimiam aetatem delirant, pueri per lasciviam, et infantes ignorant quid agant. Senex autem tantum masculini generis est, sicut anus feminini. Senex mystice quando in bonam partem accipitur, consummatae justitiae significat hominem, et probatae scientiin Genesi: et mortuus Abraham senex et plenus dierum. et in Salamone: cani sunt hominis sensus et aetas senectutis uita inmaculata.
Abbreviated transcription (Latin):
ante saluatoris aduentũ significat. ut in
ysaia: lauda sterił que ñparis. et inpsaltĩo.
qͥ habitare facit sterilẽ inddomo. femina uͦ
apartib fȩmoꝵ dicta. uͥ sexus spẽs a uiro
distinguit᷑. Alii greca ȩthimologia feminã
abignea ui diccã putant. qr uehem̃t᷑ con¬
cupiscit. Lbidinosiores enĩ uiris feminaᷤᷤ
eẽtam inmulierib qu̾ã in animalib. und̃
nimiꝰ amor apud antiqͦs. femineꝰ uocabat᷑
femina qñ inbonã partẽ accipit᷑. significat᷑
Senior ẽ. adhuc uiridior. unde in .uͭi. libro
quiaiꝰ ait senior int̃ iuue nẽꝙ senẽꝙ Se¬
nioris aũ nom̃ aut dignitatẽ magisterii.
aut maruritatẽ consilii significat. Uñ in epła
ioħs senior inquit ȩlecte dñe et semor gaio
carissimo. Senes aũ quidã dictos putant.
a sensus diminutione: eo qd̾ iam p̃uetu¬
stare desipiant. nã phisici dicunt stultos. ẽ.
homines frigidioris sanguinis. prudentes:
calidi. Unͣ et senes inquib iam friget. et

Expanded text:
ntum Salvatoris nostri significat, ut in Isaia: Lauda, sterilis, quae non paris . Et in psalmo: Qui habitare facit sterilem in domo . Femina vero a partibus femorum dicta, ubi sexus species a viro distinguitur. Alii graeca etymologia feminam ab ignea vi dictam putant, quia vehementer concupiscit. Libidiniosiores enim viris feminas esse, tam in hominibus, quam in animalibus. Unde nimius amor apud antiquos femineus vocabatur. Femina quando in bonam partem accipitur, significat MSenior est adhuc viridior. Unde in sexto libro Ovidius ait: Senior inter juvenemque senemque. Senioris autem nomen aut dignitatem magisterii, aut maturitatem consilii significat. Unde in EpisJoannes, Senior, inquit, electe Domine . Et: Senior Gaio charissimo . Senes autem quidam dictos putant a sensus diminutione, eo quod jam prae vetustate desipiant. Nam physici dicunt stultos esse homines frigidioris sanguinis: prudentes, calidi. Unde et senes, in quibus jam friget, et
Abbreviated transcription (Latin):
bona et mala. Bona: qua nos apotentissimiᷤ
dñi lib̾at. uoluptatib imponit modũ. libi¬
dinis frangit impetꝰ: auget sapientiã. dat
maturiora consilia. Mala aut̃ qua seniũ:
miserrimũ. debilitate et odio: subeunt enĩ
morbi tristisq senectꝰ. Nam duo sunt quib
minuunt᷑ corꝑis uires. senectꝰ et morb Se¬

Expanded text:
fert et mala. Bona, quia nos ab impotentissimis dominis liberat, voluptatibus imponit modum, libidinis frangit impetus, auget sapientiam, dat maturiora consilia. Mala autem, quia senium miserrimum est, debilitate et odio. Subeunt enim morbi, tristisque senectus. Nam duo sunt, quibus minuuntur corporis vires: senectus et morbus
Abbreviated transcription (Latin):
Misticȩ mulier aut eccłam significat ꝓpt̃ filioꝵ
generationẽ. dequa legit᷑ in ꝓu̾̃biis. mulierẽ
fortẽ quis inueniet ꝓcul. Hȩc etiã mulier sep¬
tiformis tenet ęccłȩ sacram̃tũ: ut inesaia. Ad¬
p̃hendent inqͥt. Sii. mulieres uirũ unũ. aut
animã siue carnẽ humanã significat: quȩ
imꝑio sp̃s subiecta. cẽ. debet. ut eiꝰ regimine

Expanded text:
Mystice mulier aut Ecclesiam significat propter filiorum Mystice mulier aut Ecclesiam significat propter filiorum generationem, de qua legitur in Proverbiis: Mulierem fortem quis inveniet ? Haec etiam mulier septiformis tenet Ecclesiae sacramentum, ut in Isaia: Apprehendent, inquit, septem mulieres virum unum : aut animam sive humanam carnem significat, quae imperio spiritus subjecta
Abbreviated transcription (Latin):
eccła. ut inapło: ꝓpt̃ hoc relinq̃t hõ patrẽ
et matr̃e. et adhȩrebit uxori suȩ: et erunt
duo incarne una. ego aũ dico in xp̃o ec in
eccła. uir et uxor anima et caro filii oꝑa ab
utrisq genita. ut in exodo. seruiet tͥ cum
uxore et filiis. Itẽ uir et uxor diabolꝰ. et ciui¬
tas babilonia: hocẽ. conuentꝰ omniũ ma¬
loꝵ. Mulier uͦ amollitiȩ tanꝗͣ mollier. de¬
tracta .l. litt̃a ł mutata appellata ÷ mulier.
Utriq enĩ fortitudine et inbecillitate corꝑũ
seꝑant᷑. s id̾o maxima forticudo uiri. mu¬
lieris minor. ut patiens uiro eẽt. scił ne afe¬
minis repugnantib libido cogeret uiros
aliud appetere: aut inaliũ sexũ ꝓruere.
Drͣ aũ mulier scdm femineũ sexũ. ñ scd̾m
corruptionẽ integritatis: et hoc exlingua sa¬
cre scripte. Nam eua statim facta delatere
uiri sui ñdum contacta auiro mulier appella¬
ta c̃. Dicente script᷑a. et formauit eã inmulierẽ.

Expanded text:
esia, ut in Apostolo: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Vir et uxor, anima et caro, filii opera ab utrisque genita, ut in Exodo: Serviet tibi cum uxore et filiis . Item vir et uxor, diabolus et civitas Babylonia, hoc est, conventus omnium malorum. Mulier vero a mollitie, tanquam mollier, detracta l littera vel mutata, appellata est mulier. Utrique enim fortitudine et imbellicitate corporum separantur. Sed ideo maxima fortitudo viri, mulieris minor, ut patiens viro esset: scilicet ne a feminis repugnantibus libido cogeret viros aliud appetere, aut in alium sexum proruere. Dicitur autem mulier secundum femineum sexum, non secundum corruptionem integritatis, et hoc ex lingua sacrae Scripturae. Nam Eva statim facta de latere viri sui, nondum contacta a viro, mulier appellata est, dicente Scriptura: Et formavit eam in mulierem .
Abbreviated transcription (Latin):
lectꝰ spĩtał in hystoria scripturarũ accipit᷑.
Rursum uir sp̃s intelligit᷑. qui pͥncipat᷑ in
aĩa: unde dñs ait admulierẽ samaritanã.
uade uoca uirũ tuũ: hoc ÷ redi adincellec¬
tũ tuũ. Itẽ uir incontrariã partẽ ponit᷑.
Ut ÷ illud inpenthatheuco. bona facie ual¬
de uirgo quã uir ñcognouerat: idẽ. dia¬
bolꝰ.qui plerunq m̃tẽ cogitatione corrũ

Expanded text:
 in historia Scripturarum accipitur. Rursum vir spiritus intelligitur, qui principatur in anima. Unde Dominus ait ad mulierem Samaritanam: Vade, voca virum tuum ; hoc est, redi ad intellectum tuum. Item vir in contrariam partem ponitur, ut est illud in Pentateucho: Bona facie valde virgo, quam vir non cognoverat : id est, diabolus, qui plerumque mentem cogitati
Abbreviated transcription (Latin):
nis adolescens positi reꝑiunt᷑: qnͣ stultitiã
sensꝰ aut petulantiã morũ significant. Uñ
scriptũ :: stultitia ligata ÷ incorde pueri.
et uirga discipline fugauit eã. Uñ inlibro
regũ deroboã scribit᷑. qd̾ relicto senioꝵ consĩlio
secutꝰ sit adolescentiũ et iuuenũ consiliũ. hitc
et apłs iubens ait. nolite pueri effici sensib
ẜ malitia paruuli estate. Paruulꝰ eiñ intel¬
ligit᷑ m̃te humił et simplex. ut ÷ illud dñic̃¬

Expanded text:
enis positi reperiuntur, quando stultitiam sensus aut petulantiam morum significant. Unde scriptum est: Stultitia ligata est in corde pueri, et virga disciplinae fugabit eam . Unde in libro Regum de Roboam legitur, quod relicto seniorum consilio secutus sit adolescentium et juvenum consilium . Hinc et Apostolus jubens ait: Nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli estote . Parvulus enim intelligitur mente humi
Abbreviated transcription (Latin):
tricesimꝰ ꝑfecte etatis ÷ annꝰ inhõib. ita et
inpecudibꝰ et inium̃tis: tertiꝰ robustissimꝰ.
Iuuenes significant alacres indm̃. ut epła
ut in psalmo. iuuenes eoꝵ tomedit ignis. In¬
fantes eoꝵ et adolescentes atꝙ iuuenes misti¬
ce significant eos qui crescunt inscientia
di. et fortit᷑ resistunt diabolo. unde resistu
scribo uob̾ adolescentes. qmͣ uicistis malig

Expanded text:
tricesimus perfectae aetatis est annus in hominibus, ita in pecudibus et in jumentis tertius robustissimus. Juvenes significant alacres in Deum, ut in ut in Psalmo: Juvenes eorum comedit ignis . Infantes enim et adolescentes atque juvenes mystice significant eos qui crescunt in gratia Dei, et fortiter resistunt diabolo. Unde Joannes Scribo vobis, adolescentes, quoniam vicistis mali