comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
racione ueracit᷑ ẽẽ colligitur: id in nullã deduci debet du¬
bitationẽ. etiã si racio quomꝰ sit ñ ꝑcipit᷑. B Uerũ ẽ quod
dicis. A Quid gͦ queris amplius: ħ Non ad hoc ueni ut¬
auferas mͥ fidei dubitationẽ: sed ut ostendas mͥ certitudi¬
nis meȩ racionẽ. Quaꝓpt̃ sic̃ me racionabilit᷑ dedixisti ad
& reddere nequit. & nͥ reddiderit. saluari ñ ualet: ita me
uolo ꝑducas illuc ut racionabili necessitate intelligã eẽ oportere
om̃ia illa. quȩ nob̾ fides catholica de xp̃o credere p̾cipit si saluari
a longe incipe. ut eas suꝑ firmũ fundamentũ constituas. A
Adiuuet me nc̃ dõ qͥa tu nullatenꝰ mͥ parcis. nec consideras
inbecillitatẽ scientiȩ meȩ. eui tã magnũ opus iniungis. Tẽtabo
tam̃ quando quidẽ incepi. ñ in me sed in dõ confidens. & faciã qđ
ipso adiuuante potero. Sed ne fastidiũ hȩc uolenti legere nimuis

Expanded text:
ratione veraciter esse colligitur, id in nullam debet deduci duratione veraciter esse colligitur, id in nullam debet deduci dubietatem, etiam si ratio, quomodo sit, non percipitur. BOS. Verum est quod dicis. Adei dubitationem; sed ut ostendas mihi certitudinis meae rationem: quapropter sicut me rationabiliter deduxisti ad et reddere nequit; et nisi reddiderit salvari non valet, ita volo me perducas illuc, ut rationabili necessitate intelligam esse oportere omnia illa, quae nobis fides catholica de Christo credere praecipit, si volumus a longe incipe, ut eas supra firmum fundamentum constituas. ANS. Adjuvet me nunc Deus, quia tu nullatenus mihi parcis, nec consideras imbecillitatem scientiae meae, cui tam magnum opus injungis. Tentabo tamen, quandoquidem incoepi, non in me, sed in Deo confidens; et faciam quod, ipso adjuvante, potero. Sed ne fastidium haec volenti legere nimis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃õ nec ullo mͦ queat hoc eẽ qͥd huic respondebimꝰ: A Quid
respondendũ ẽ illi qͥ id circo astruit eẽ impossibile qđ necesse ẽ
cẽ. qͥa nescit quom̃ sit: B Quia insipiens ẽ. R Contemnen¬
dũ gͦ ẽ qđ̃ dicit. B Uerũ ẽ. Sed hoc ipsũ ẽ illi ostendendũ.
qua racione sit qđ putat impossibile. AAn ũ intelligis
ex his quȩ supradiximꝰ qͥa necesse ẽ aliquos homines ad bea¬
titudinẽ ꝑuenire : Nã si deo inconueniens ẽ hominẽ cũ aliqͣ
macula ꝑducere ad hoc ad qđ illũ sine omĩ macula fecit. ne
aut boni incepti penitere. aut ꝓpositũ implere ñ posse uide¬
atur: multomagis ꝓpt̃ eandẽ inconuenientiã impossibile
ẽ. nullũ hominẽ ad hoc ꝓuehi ad qͦd factꝰ ẽ. Quaꝓpt̃ aut
extra fidẽ xp̃ianã inuenienda ẽ peccati satisfactio. qualẽ
supra eẽ debere ostendimꝰ. qđ racio nulla potest ostendere:
aut indubitant̃ in illa ẽẽ credenda ẽ. Qđ enĩ necessaria

Expanded text:
 nec ullo modo queat hoc esse: quid huic respondebimus? ANS. Quid respondendum est illi, qui idcirco astruit esse impossibile quod necesse est esse, quia nescit quomodo sit? BOS. Quia insipiens est. ANS. Contemnemdum est ergo quod dicit. BOS. Verum est; sed hoc ipsum illi ostendendum est qua ratione sit, quod putat impossibile. ANS. An non intelligis ex his quae supra diximus, quia necesse est aliquos homines ad beatitudinem pervenire? Nam si Deo est inconveniens hominem cum aliqua macula perducere ad hoc, ad quod illum sine omni macula fecit; ne aut boni incoepti poenitere, aut propositum implere non posse videatur: multo magis propter eamdem inconvenientiam impossibile est nullum hominem ad hoc provehi, ad quod factus est. Quapropter aut extra fidem Christianam invenienda est peccati satisfactio, qualem supra esse debere ostendimus; quod nulla ratio potest ostendere, aut indubitanter in illa esse credenda est. Quod enim necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
Quantũ bonũ tͥ uidet᷑. cuiꝰ int̾emtio tã mala ẽ: B̾ di
omẽ bonũ tã bonũ ẽ. quã mala ẽ eiꝰ destructio. plus t̃ bonũ
incõparabilit̾ quã sint ea peccata mala. q̃ sine estimatione
suꝑat eiꝰ int̾emtio. AUerũ dicis. Cogita etiã qͥa peccata tantũ
st̃ odibilia quantũ st̃ mala: & uita ista tantũ amabilis qͣntũ
ẽ bona: unde sequit᷑. qͥa uita hȩc plus ẽ amabilis quã sint
peccata odibilia. B Non possũ hoc ũ intelligere. A Putas ne
tantũ bonũ. tã amabile. posse sufficere ad soluendũ qđ de¬
bet᷑ ꝓ peccatis totius mundi: B Immo plus potest in infinitũ.

Expanded text:
ntum bonum tibi videtur, cujus interemptio tam mala est? BOS. Si esse ejus tam bonum est, quam mala est ejus destructio, plus est bonum incomparabiliter, quam sint ea peccata mala, quae sine aestimatione superat ejus interemptio. ANS. Verum dicis. Cogita etiam quia peccata tantum sunt odibilia, quantum sunt mala: et vita ista tantum amabilis est, quantum est bona. Unde sequitur quia vita ista plus est amabilis quam sint peccata odibilia. BOS. Non possum hoc non intelligere. ANS. Putasne tantum bonum tam amabile posse sufficere ad solvendum quod debetur pro peccatis totius mundi? BOS. Imo plus potest in infinitum.
Abbreviated transcription (Latin):
BUerũ ẽ. Anon gͦ potest hanc satisfactionẽ facere. nisi
os̃. B Sic sequit᷑. A Sed nec facere illã debet nͥ homo
Alioqͥn ñ satisfacit homo. B Non uidet᷑ aliqͥd iustius
ASi gͦ sic̃ constat necesse ẽ. ut de hominib ꝑficiatur
illa suꝑna ciuitas. nec hoc eẽ ualet nͥ fiat p̾dicta satis fac¬
tio quã nec potest facere nͥ ds̃. nec debet nͥ homo: necessẽ
ẽ ut eã faciat deus hooio. B B enedictꝰ ds̃. iã magnũ¬

Expanded text:
ANS. Non ergo potest hanc satisfactionem facere, nisi Deus. BOS. Sic sequitur. ANS. Sed nec facere illam debet, nisi homo; alioquin non satisfacit homo. BOS. Non videtur aliquid justius. ANS. Si ergo, sicut constat, necesse est ut de hominibus perficiatur illa superna civitas; nec hoc esse valet, nisi fiat praedicta satisfactio, quam nec potest facere nisi Deus, nec debet nisi homo; necesse est ut eam faciat Deus homo. B
Abbreviated transcription (Latin):
a nob. B Uerũ ẽ qđ dicis. nec aliquatenꝰ qđ dixit eẽ uerũ.
aut qđ fecit racionabilit̾ eẽ factũ dubito. Sed hoc postulo
ut qđ qͣsi ñ debere aut ñ posse fieri uidet᷑ infidelib in fide
xp̃iana: hoc mͥ qͣ racione fieri debeat aut possit aꝑias. ñ ut

Expanded text:
a nobis. BOS. Verum est quod dicis: nec aliquatenus quod dixit, esse verum; a nobis. BOS. Verum est quod dicis: nec aliquatenus quod dixit, esse verum; aut quod fecit, rationabiliter esse factum, dubito. Sed hoc postulo, ut quod quasi non debere: aut non posse fieri videtur infidelibus; in fide Christiana hoc mihi qua ratione fieri debeat, aut possit, aperias:
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixissent. Tantũ nãq differt scient̾ factũ peccatũ.
& qđ ꝑ ignorantiã fit: ut malũ qđ nũquã facere possent
ꝓnimietate sua si cognosceret᷑ ueniale sit qͥa ignorant᷑
factũ ẽ. Dõ enĩ occidere nullus homo unquã scient̃ saltẽ
uelle posset. & iđo qͥ illũ occidert̃ ignorant̃: ñ ullud infi¬
nitũ peccatũ cui nulla alia cõparari peccata posst̃ ꝓruert̃.¬
Nã ñ considerauimꝰ eiꝰ magnitudinẽ. ad uidendũ quã bona
eẽt uita illa. scđm hoc qđ ignorant̃ factũ ẽ: sed qͣsi scient̃
fieret. qđ nec umqͣm fecit aliqͥs nec facere potuit. B
Racionabilit̃ int̾emtores xp̃i ad ueniã peccati sui ꝑti¬
gere posse monstrasti. A Qͥd iã queris amplius: Ecce
uides. qͦmͦ racionabilis necessitas ostendat ex hominib
ꝑficiendã eẽ suꝑnã ciuitatẽ. nec hoc posse fieri nͥ ꝑ remissionẽ
peccatorũ. quã hõ nullus habere potest nͥ ꝑ hominẽ qͥ idem

Expanded text:
differunt scienter factum peccatum, et quod per ignorantiam fit: ut malum, quod nunquam facere possent pro nimietate sua, si cognosceretur, veniale sit, quia ignoranter factum est. Deum enim occidere nullus homo unquam, scienter saltem, velle posset: et ideo qui illum occiderunt ignoranter, non in illud infinitum peccatum, cui nulla alia comparari possuntndum quam bona esset vita illa, secundum hoc quod ignoranter factum est; sed quasi scienter fieret quod nec unquam fecit aliquis, nec facere potuit. BOS. Rationabiliter interemptores Christi ad veniam peccati sui pertingere potuisse monstrasti. ANS. Quid jam quaeris amplius? Ecce jam dives quomodo rationabilis necessitas ostendat ex hominibus perficiendam esse supernam civitatem, nec hoc posse fieri nisi per remissionem peccatorum, quam homo nullus habere potest nisi per hominem, qui idem
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate ñ moreret᷑: hinc facile ꝓbat᷑ qͥa ut iã diximꝰ sapientiȩ
& iusticiȩ dĩ repugnat. ut cogeret mortẽ pati sine culpa. quẽ
equit᷑ gͦ. quia si nũquã peccasset: nũquã moreret᷑. Unde
ꝑfeote restaurandus ẽ: talis deb& restitui qualis futurꝰ erat si ñ
peccassae. B Aliẽ eẽ ñ potest. .iii.A
uẽ admodũ gͥ si ñ peccasset ħo cũ eodẽ qđ gerebat corpo¬
re. in incorruptibilitatẽ transmutandꝰ erat: ita oportet
ut cũ restaurabit᷑. cũ suo in qͦ uiuit in hac uita corpore restai¬
ret᷑. M. Quid respondebimꝰ si qͥs dicat. qͥa hoc fieri oportet
de illis in quib humanũ genꝰ restaurabit᷑. de repbis ũ ñ ẽ ne¬
cesse: A Nihil iustius aut conuenientius intelligit᷑. quã

Expanded text:
cessitate non moreretur, hinc facile probatur; quia, ut jam diximus, sapientiae et justitiae Dei repugnat, ut cogeret hominem mortem pati sine culpa, quem equitur ergo quia si nunquam peccasset, nunquam moreretur. CAPUT perfecte restaurandus est; talis debet restitui, qualis futurus erat, si non peccasset. BOS. Aliter esse non potest. ANS. Quemadmodum igitur si non peccasset homo, cum eodem quod gerebat corpore in incorruptibilitatem transmutandus erat; ita oportet ut cum restaurabitur, cum suo, in quo vivit in hac vita, corpore restauretur. BOS. Quid respondebimus, si quis dicat quia hoc fieri oportet de illis, in quibus humanum genus restaurabitur; de reprobis vero non est necesse? ANS. Nihil justius aut convenienti
Abbreviated transcription (Latin):
nabilit̾ monstret᷑. aequalit̾ ab omĩ dubitatione defenditur.¬
DE coe ita est. XXu¬
uomodo gͦ saluus erit homo si ipse nec soluit qđ debet
nec saluari si ñ soluit debet: Aut qua fronte asseremꝰ

Expanded text:
nabiliter monstretur, aequaliter ab omni dubitatione defenditur.nabiliter monstretur, aequaliter ab omni dubitatione defenditur.Ecce ita est. Quomodo ergo salvus erit homo, si ipse nec solvit quod debet; nec salvari, si non solvit, debet? aut qua fronte asseremus
Abbreviated transcription (Latin):
B Hoc nihil clarius. A Siue aut̃ indigens. siue iniustꝰ sit:
beatꝰ ñ erit. P Et hoc aꝑtũ. A Quadiui gͦ ñ reddet: beatꝰ
eẽ ñ poterit. B Si racionẽ sequit᷑ ds̃ iusticie. ñ ẽ qua euadat
miser homuncio. & miscdia dĩ ꝑire uidet᷑. A Racionẽ postu¬
lasti racionẽ accipe. Misericordẽ dõi eẽ ñ nego. qͥ homines
& ium̃ta saluat. queadmodũ multiplicauit miscdiam suã
Nos aut̃ loquimꝰ de illa ultima miscđĩa. qua pꝰ hanc uitam
reddito qđ debet᷑ ꝓ peccato scđm magnitudinẽ peccati. supͣ
positis racionib puto me sufficient̾ ostendisse. Quib si quid
tͥ uidet᷑ posse racionib obici. dicere debes. B Ego utique
nullã tuarũ racionũ aliquatenꝰ infirmari posse uideo. A
Neq ego si bene considerent᷑ existimo. Uerũtam̃ si uł una
de om̃ib quas posui in expunabili ueritate roborat᷑ : sufficerte
debet. Siue nãq uno siue plurib argum̃tis ueritas in expug¬

Expanded text:
nihil clarius. ANS. Sive autem indigens, sive injustus sit, beatus non erit. BOS. Et hoc apertum. ANS. Quandiu ergo non reddet, beatus esse non poterit. BOS. Si rationem sequatur Deus justitiae, non est qua evadat miser homuncio; et misericordia Dei perire videtur. ANS. Rationem postulasti, rationem accipe; misericordem Deum esse non nego, qui homines et jumenta salvat, quemadmodum multiplicavit misericordiam suam. Nos aureddito, quod debetur, pro peccato secundum magnitudinem peccati, supra positis rationibus puto me sufficienter ostendisse. Quibus si quid tibi videtur posse rationibus objici, dicere debes. BOS. Ego utique nullam tuarum rationum aliquatenus infirmari posse video. ANS. Neque ego, si bene considerentur, existimo: verumtamen si vel una de omnibus, quas posui, inexpugnabili veritate roboratur, sufficere debet. Sive namque uno, sive pluribus argumentis veritas inexpug
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s uste uiuentes angłi st̃ dĩ: unde ipsi confessores aut
martires dicunt᷑. Qui eiũ confitet᷑ & testat᷑ ueritatẽ di
nuncius id ẽ angłs eiꝰ ẽ. Et si malus homo dr̃ diabolus
sic̃ de uida dicit dñs ꝓpt̾ similitudinẽ maliciȩ. our non
& bonꝰ homo dicet᷑ angłs ꝓpt̾ imitationẽ iusticiȩ: Quare

Expanded text:
omnes juste viventes angeli Dei sunt. Unde et ipsi confessores, aut martyres dicuntur: qui enim confitetur et testatur veritatem, Dei nuntius, id est, angelus ejus est. Et si malus homo dicitur diabolus, sicut de Juda dicit Dominus propter similitudinem malitiae, cur non m bonus homo dice
Abbreviated transcription (Latin):
cũq suꝑ hȩc cogitari posst̃. quã istud solũ. Qđ ñ solũ de occi¬
sione eiꝰ. sed & de qualib& parua lesione quȩ illũ taugeret.
respondere me existimo debere. A Recte existimas. Sed dic
mͥ cur ita cor tuũ iudicat. ut plus horreat unũ peccatũ in
lesione huiꝰ hominis. quã om̃ia alia q̃ cogitari posst̃. cũ om̃ia
quȩcũq fiunt peccata contͣ illũ suit. H Qm̃ peccatũ qđ in
ꝑsona eiꝰ fit: incõparabilit̾ suꝑat om̃ia illa q̃ extra ꝑsonã
illiꝰ cogitari posst̃. A Qͥa dices ad hoc qͥa sepe libent̃ aliqͥs
patit᷑ quasdã in sua ꝑsona molestias. ne maiores patiatur
in reb siuis: B Quia do̾ ñ eget hac patiencia. cuiꝰ potestai
cuncta subiacent. sic̃ tu supͣ cuidã meȩ int̾rogationi res¬
pondisti. A Bene respondes. Uidemꝰ gͦ qͥa uiolationi¬

Expanded text:
istud solum. Quod non solum de occisione ejus, sed et de qualibet parva laesione quae illum tangeret, respondere me existimo debere. ANS. Recte existimas: sed dic mihi cur ita cor tuum judicat, ut plus horreat unum peccatum in laesione hujus hominis, quam alia omnia quae cogitari possunt: cum omnia quaecunque fiunt psona ejus fit, incomparabiliter superat omnia illa, quae extra personam illius cogitari possunt. ANS. Quid dices ad hoc, quia saepe libenter aliquis patitur quasdam in sua persona molestias, ne majores patiatur in rebus suis? BOS. Quia Deus non eget hac patientia, cujus potestati omnia subjacent, sicut tu supra cuidam meae interrogationi respondisti. A
Abbreviated transcription (Latin):
me dare dõ. qđ ñ debeo. AQuid gͦ solues dõ ꝓ peccato tuo:
BSi me ipsũ & quicqͥd possũ etiã quando ñ pecco illi debeo
te: Quomͦ poteris saluus eẽ: B Si rationes tuas considero:
ñ uideo quomͦ. Si aut̃ ad fidẽ meã recurro: in fide xp̃iana
quȩ ꝑ dilectionẽ operat᷑ spero me posse saluari. & qͥa legimus
si iniustꝰ conuersus fuerit ab iniꝰticia & fecerit iusticiã: om̃s
iniusticias eiꝰ tradi obliuiom. A Hoc ñ dr̃ nͥ illis qͥ aut expe
ctauert̃ xp̃m antequã uenireotaaut credunt in eũ post qua
quando sola racione utrũ aduentus eiꝰ ad saluationẽ hominũ
eẽt necessarius querere ꝓposuimꝰ. B Ita fecimꝰ. A Sola gͥ ra

Expanded text:
me dare Deo, quod debeo. ANS. Quid ergo solves Deo pro peccato tuo? me dare Deo, quod debeo. ANS. Quid ergo solves Deo pro peccato tuo? BOS. Si meipsum, et quidquid possum, etiam quando non pecco, illi debeo,te? quomodo poteris salvus esse? BOS. Si rationes tuas considero, non video quomodo. Si autem ad fidem meam recurro; in fide Christiana, quae per dilectionem operatur , spero me posse salvari, et quia legimus, si injustus conversus fuerit ab injustitia sua, et fecerit justitiam, omnes injustitiasctaverunt Christum, antequam veniret; aut credunt in eum, postquamt, posuimus; quando sola ratione, utrum adventus ejus ad salvationem hominum esse necessarius, quaerere proposuimus. BOS. Ita fecimus. A
Abbreviated transcription (Latin):
uocant fugere. nͥ quantũ ad intentionẽ illuc ꝑueniendi cog¬
nosces sufficere. Dationẽ uͦ ita considerare debes te facere
ex debito: sic̃ intelligis qͥa qđ das ñ a te habes. sed ab illo
cuiꝰ seruus es tu & ille cui das. Et natura te docet ut
conseruo tuo id ẽ homo homini facias. qđ tͥ ab illo uis fieri. &
qͥa qͥ ñ uult dare qđ habet: ñ debet accipere qđ nͥ habet.
De dimissione uͦ breuit̾ dico. qͥa nullatenꝰ ꝑtinet ad te uin¬
dicta sic̃ supͣdiximꝰ : qm̃ nec tu tuus es nec ille tuus aut sut
qͥ tͥ fecit inuriã. sed unius dnĩ serui facti ab illo de nihilo
estis. & si de conseruo tuo te uindicas: iudiciũ qđ ꝓprium
dnĩ & iudicis om̃ium ẽ suꝑ illũ suꝑbe p̾sumis. In obędien¬
tia uͦ qͥd das dõ qđ ũ debes. cui iubenti totũ qđ es & qđ ha¬
bes & qđ potes debes: B Nihil iã audeo in om̃ib his dicere

Expanded text:
vocant, fugere: nisi quantum ad intentionem illuc perveniendi cogvocant, fugere: nisi quantum ad intentionem illuc perveniendi cognoscis sufficere. Dationem vero ita debes considerare te facere ex debito; sicut intelligis quia quod das a te non habes; sed ab illo, cujus servus es tu, et ille cui das: et natura te docet ut converso tuo, id est homo homini facias, quod tibi ab illo vis fieri; et quia qui non vult dare quod habet, non debet accipere quod non habet. De dimissione vero breviter dico quia nullatenus pertineret ad te vindicta, sicut supra diximus, quoniam nec tu tuus es; nec ille tuus aut suus, qui tibi fecit injuriam, sed unius Domini servi facti, ab illo de nihilo estis: et si de conservo tuo te vindicas; judicium, quod proprium Domini et judicis omnium est, super illum superbe praesumis. In obedientia vero quid das Deo, quod non debes: cui jubenti, totum quod es, et quod habes et quod potes, debes? BOS. Nihil jam audeo in his omnibus dicere
Abbreviated transcription (Latin):
his das dõ: B An ñ honoro dõi quando ꝓpt̾ timorẽ eiꝰ
& amorẽ in cordis contritione leticiã tẽporalẽ abicio. in
abstinentiis & laborib delectationes & quietẽ huiꝰ uitae
calco in dando & dimit tendo quȩ mea st̃ largior. in oboe¬
dientia me ipsũ illi subicio: ACũ reddis aliqͥd qđ debes
dõ etiã si ñ peccasti: ñ debes hoc cõputare ꝓ debito qđ de¬
besꝓ peccato. Om̃ia aut̃ ista debes dõ quȩ dicio. Tantus
nãq debet ẽẽ in hac mortali uita amor. & ad qđ ꝑtinet
oratio desideriũ ꝑueniendi ad id ad qđ factus es. & do¬
lor quia nondũ ibi es. & timor ne ñ ꝑuenias. ut nullã
leticiã sentire debeas. nͥ de his quȩ tibi aut auxiliũ aut
spem dant ꝑueniendi. Non enĩ mereris habere qđ non
& adhuc utrũ habiturus sis an non in tanto es ꝑiculo¬
ñ doles. Ad qđ etiã ꝑtinet quietẽ & delectationes mun¬
danas quȩ animũ ab illa uera quiete & delectatione re¬

Expanded text:
 An non honoro Deum, quando, propter timorem ejus et amorem, in cordis contritione laetitiam temporalem abjicio, in abstinentiis et laboribus delectationes et quietem ejus vitae calco, in dando et dimittendo quae mea sunt largior, in obedientia meipsum illi subjicio? ANS. Cum reddis aliquid quod debes Deo, etiamsi non peccasti, non debes computare hoc pro debito quod debes pro peccato. Omnia autem ista debes Deo, quae dicis. Tantus namque debet esse in hac mortali vita amor; et, ad quod pertinet oratio, desiderium perveniendi ad id ad quod factus es; et dolor, quia nondum ibi es; et timor, ne non pervenias; ut nullam laetitiam sentire debeas, nisi de his quae tibi aut auxilium, aut spem dant perveniendi. Non enim mereris habere quod noet adhuc utrum habiturus sis an non, in tanto es periculo, non doles. Ad quod etiam pertinet quietem, et delectationes mundanas, quae animum ab illa vera quiete et delectatione re
Abbreviated transcription (Latin):
sent. Restat gͦ ut ñ cõpleta in illo pͥmo angłoꝵ numero
suꝑna ciuitas. sed de hominib cõplenda fuisse dicat᷑. Quȩ
si rata st̃: plures ert electi homines quã sint angłi reprobi.¬

Expanded text:
sent. Restat ergo ut non completa in illo primo numero angelosent. Restat ergo ut non completa in illo primo numero angelorum superna civitas, sed de hominibus complenda fuisse dicatur. Quae si rata sunt, plures erunt electi homines, quam sint reprobi
Abbreviated transcription (Latin):
set si ñ peccassent: sic̃ fecit in ꝑseuerantib angłis.
Quauis enĩ nondũ ꝓueherent᷑ ad illã ȩqualitatẽ an¬
głoꝵ ad quã ꝑuenturi erant homines oũ ꝑfedłꝰ eet
mimerꝰ de illis assumendus. in illa tam̃ iusticia in
qua erant uidet᷑ quia si uicissent ut tẽptati nͥ peccarent. ita
confirmarent᷑ cũ om̃i ꝓpagine sua ut ultra peccare ñ possent.
que admodũ quia uicti peccauert̃ sic infirmati st̃: ut quantũ
in ipsis ẽ. sine peccato eẽ nͥ possint. Quis enĩ audeat dicere
plus ualere iniusticiã ad alligandũ in seruitute hominẽ in
pͥma suasione sibi consentientẽ. quã ualeret iusticia ad con¬
firmandũ eũ in lib̾tate sibi in eadẽ pͥma tẽptatione adheren¬
tẽ: Nã que ad modũ qm̃ humana natura tota erat in pͥmis pa¬
rentib. tota in illis uicta ẽ ut peccaret. excepto illo solo homi
a peccato adȩ secernere: ita in eisdẽ tota uicisset si ñ peccas¬

Expanded text:
t in perseverantibus angelis. Quamvis enim nondum proveherentur ad illam aequalitatem angelorum, ad quam perventuri erant homines, cum perfectus esset numerus de illis assumendus. In illa tamen justitia, in qua erant, videtur quod si vicissent ut non peccarent tentati ; ita confirmarentur cum omni propagine sua, ut ultra peccare non possent: quemadmodum quia victi peccaverunt, sic infirmati sunt, ut, quantum in ipsis est, sine peccato esse non possint. Quis enim audeat dicere plus valere injustitiam ad alligandum in servitute hominem in prima suasione sibi consentientem, quam valeret justitia ad confirmandum eum in libertate, sibi in eadem prima tentatione adhaerentem? Nam quemadmodum quoniam humana natura tota erat in parentibus primis, tota in illis victa est ut peccaret excepto illo solo homina peccato Adae secernere; ita in eisdem tota vicisset, si non peccas
Abbreviated transcription (Latin):
boni angłi designant᷑ ꝑ utrũ¬
q: idem ẽ qđ si solũ ꝑ
angłos dĩ. Si uͦ tota cęlestis
ciuitas: hic ẽ sensus. quia
tãdu assument᷑ popłi id ẽ
multitudines electoꝵ hominũ. aut tadiu ert̃ in hoc scło po¬
płi. donec de hominib p̃destinatꝰ numerꝰ illiꝰ ciuitatis nondũ ꝑ¬
fectꝰ cõpleat᷑. Sed ñ uideo nẽ quomͦ soli angłi aut simul & an¬

Expanded text:
ntum designantur per utrumque, idem est quod si solum per angelos Dei; si vero tota coelestis civitas, hic est sensus, quia tandiu assumentur populi, id est, multitudines electorum hominum, aut tandiu erunt populi in hoc saeculo; donec de hominibus praedestinatus numerus illius civitatis nondum perfectus compleatur. Sed non video nunc quomodo soli ang
Abbreviated transcription (Latin):
uia bibet ꝓpt̃ea exaltauit caput. ñ ita dictũ ẽ quasi nulla¬
tenus potuisset ꝑuenire ad hanc exaltationẽ nͥ ꝑ hane meras
obȩdientiã. & hȩc exaltatio ñ nisi in retributionem huius
obadientiȩ collata sit: prius enĩ quã pateretur dixit om̃ia sibi
t̃ tradita a patre. & om̃ia patris eẽ sua: sed qm̃ ipse cũ patre

Expanded text:
via bibet, propterea exaltavit caput : non ita dictum est, quasi nullavia bibet, propterea exaltavit caput : non ita dictum est, quasi nullatenus potuisset pervenire ad hanc exaltationem nisi per hanc mortis obedientiam; et haec exaltatio nonnisi in retributionem hujus obedientiae collata sit. Priusquam enim pateretur, ipse dixit omnia sibi esse tradita a Patre ; et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
turã iustã factã eẽ. & ad hoc ut dõ fruendo beata ẽẽt. ñ negas.
B. Non. A Dõ aut̃ nequaquã existimabis conuenire. ut quã fecit
iustã ad beatitudinẽ : miserã eẽ sine culpa cogat. Hominẽ enim
eo ds̃ mortẽ exigereA Non gͦ coegit ds̃ xp̃m mori in qͦ nullũ
fuit peccatũ: sed ipse sponte sustinuit mortẽ. ñ ꝑ obȩdientiam
deserendi uitã. sed ꝓpt̃ obȩdientiã seruandi iusticiã. in qua tã
fortit̃ ꝑseuerauit: ut inde mortẽ incurreret. Potest etiã dici
qͥa p̃cepit illi pat̾ mori: cũ hoc p̃cepit unde incurrit mortem
Ita gͦ sic̃ mandatũ dedit illi pat̾: sic fecit. & calicẽ quẽ dedit
bibit. & factus ẽ obȩdiens patri usq ad mortẽ. & sic didicit ex hio
quȩ passus ẽ obȩdientiã id ẽ quousq seruari debeat obȩdientia
Uerbũ aut̃ qđ positũ ẽ. didicit. duob modis intelligi potest. qut
enĩ ddictũ ẽ cdidicit pro. alios fecit discere. aut qͥa qđ ꝑ scientiã

Expanded text:
 justam factam esse, et ad hoc, ut Deo fruendo beata esset, non negas. BOS. Non. ANS. Deo autem nequaquam aestimabis convenire ut, quam fecit justam ad beatitudinem, cogat sine culpa esse miseram: hominem enim ab eo mortem exigere. ANS. Non ergo coegit Deus Christum mori, in quo nullum fuit peccatum; sed ipse sponte sustinuit mortem, non per obedientiam deserendi vitam, sed propter obedientiam servandi justitiam, in qua tam fortiter perseveravit ut inde mortem incurreret. Potest etiam dici quia praecepit illi mori Pater, cum hoc praecepit unde incurrit mortem. Ita ergo: Sicut mandatum dedit illi Pater, sic fecit; et, calicem quem dedit ei, bibit 78; et factus est obequae passus est obedientiam, id est quousque debeat servari obedientia. Verbum autem quod positum est, didicit, duobus modis intelligi potest. Aut enim didicit, dictum est pro, alios fecit discere; aut quia, quod per scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
Aut quomͦ dicemꝰ angłos qͥ cecidert̃ in hominib restauratos. si
illi sine hoc uicio ꝑmansuri erant si ñ cccidissent. id ẽ sine gra¬
tulatione de casu alioꝵ. isti uͦ sine illo eẽ ñ potert̃: Immo
qualit̃ cũ hoc uicio beati ẽẽ debebt̃: Deinde qua audacia
dicemꝰ dm̃ ñ uelle aut ñ posse hanc restaurationẽ sine hoc
uicio facere B Monne similit̾ ẽ in gentib ꝗͥ ad fidẽ uo¬
catȩ st̃. qͥa illã iudȩi reppulert᷑: A Non. Nã si iudei om̃s

Expanded text:
Aut quomodo dicemus angelos, qui ceciderunt, ex hominibus restauratos ; si Aut quomodo dicemus angelos, qui ceciderunt, ex hominibus restauratos ; si illi sine hoc vitio permansuri erant, si non cecidissent, id est sine gratulatione de casu aliorum; isti vero sine illo esse non poterunt? Imo qualiter cum hoc vitio beati esse debebunt? Deinde qua audacia dicemus Deum non velle, aut non posse, hanc restaurationem sine hoc vitio facere? BOS. Nonne similiter est in gentibus, quae ad fidem vocatae sunt, quia illam Jud
Abbreviated transcription (Latin):
Sequit᷑ itaq quia in angłis antequã quidã illoꝵ caderen
ñ erat ille ꝑfectꝰ numerus. Alioquin necesse erat. ut aut
homines aut angłi aliqͥ caderent: qm̃ extra numorũ
ꝑfectũ ibi nullus manere poterat. B Non nibil effecisti
Aest & alia racio ut mͥ uidet᷑. q̃ ñ parũ suffragat᷑ illi
sententiȩ q̃ angłos ñ eẽ factos in ꝑfecto numero ęxistimat.¬
B dic illã. A Si angłi in illo numero ꝑfecto facti st̃ & nul¬
latenꝰ facti st̃ homines nͥ ꝓ restauratione ꝑditoꝵ angłoꝵ: palã
ẽ. quia nͥ angłi ab illa beatitudine cecidissent. homines ad
illã ñ ascenderent. B Noc constat. A Si qͥs gͦ dixerit qͥa
tantũ letabunt᷑ electi homines de angłoꝵ ꝑditione quantũ
gaudebt̃ de sua assũptione. qm̃ absq dubio hȩc ñ eẽt nisi
illa fuisset. quomͦ potert̃ ab hac ꝑuersa gratulatione defendi:

Expanded text:
Sequitur itaque quia in angelis, antequam quidam illorum caderent, Sequitur itaque quia in angelis, antequam quidam illorum caderent, non erat ille perfectus numerus: alioquin necesse erat ut aut homines, aut angeli aliqui caderent: quoniam extra numerum perfectum ibi nullus manere poterat. BOS. Nonnihil effecisti. ANS. Est et alia ratio, ut mihi videtur, quae non parum suffragatur illi sententiae, quae angelos non esse factos in o facti sunt, et nullatenus facti sunt homines, nisi pro restauratione perditorum angelorum, palam est quia, nisi angeli , ab illa beattiudine cecidissent, homines ad illam non ascenderent. BOS. Hoc constat. ANS. Si quis vero dixerit quia tantum laetabuntur electi homines de angelorum perditione, quantum gaudebunt de sua assumptione, quoniam absque dubio haec non esset, nisi illa fuisset, quomodo poterunt ab hac perversa gratulatione defendi?
Abbreviated transcription (Latin):
ualde infirmior & mortalis. in electis de tanta infirmita¬
te tanto altius ascenderet quã unde diabolus cecidisset.
quanto bom angłi quoꝵ equalitas ei debet᷑. ꝓfecerunt pꝰ
ruinã maloꝵ quia ꝑseuerauert̃. Eax his rationib potius mͥ
sic possibile ẽ ẽẽ: & si simul facti st̃ qđ magis putant
multi. qm̃ legit᷑ qͥ uiuit in ȩt̾nũ creauit om̃ia simul. ui¬
detͣ necesse eẽ. Ded & si ꝑfectio mundanȩ creaturȩ ñ tan¬
tũ ẽ intelligenda in numero indiuiduoꝵ quantũ in nume¬
ro naturarum. necesse ẽ humanã naturã aut ad cõplem̃¬
tũ eiusdẽ ꝑfectionis eẽ factã. aut illi suꝑ habundare. qd̃
de minimi uermiculi natura dicere ñ audemꝰ. Quare ꝓ
se ipsa ibi facta ẽ. & ñ solũ ꝓ restaurandis indiuiduis alte¬
rius naturȩ. Unde palã ẽ quia etiã si angłs nullus peris¬
set : homines tam̃ in cęlesti ciuitate suũ locũ habuissent.

Expanded text:
valde infirmior et mortis, in electis de tanta infirmitavalde infirmior et mortis, in electis de tanta infirmitate tanto altius ascenderet quam unde diabolus cecidisset; quanto boni angeli quorum aequalitas ei debetur, profecerunt post ruinam malorum, quia perseveraverunt. Ex his rationibus potius misic possibile est esse, et si simul facti sunt, quo magis putant multi, quoniam legitur: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul : videtur necesse esse. Sed et si perfectio mundanae creaturae non tantum est intelligenda in numero individuorum, quantum in numero naturarum, necesse est humanam naturam aut ad complementum ejusdem perfectionis esse factam, aut illi superabundare: quod de minimi vermiculi natura dicere non audemus. Quare pro seipsa ibi facta est, et non solum pro restaurandis individuis alterius 82 naturae. Unde palam est quia etiamsi angelus nullus periisset, homines tamen in coelesti civitate suum locum habuissent.
Abbreviated transcription (Latin):
tura simul facta ẽ. & dies illi in quib moyses istũ mundum
ñ simul ẽẽ factũ uidet᷑ dicere. alit̾ st̃ intelligendi quã sic̃
uidemꝰ istos dies in quib uiuimꝰ: intelligere nequeo quomͦ
facti sint angłi in illo integro numero. Quippe si ita eẽt:
uidet᷑ mͥ qͥa ex necessitate aut aliqui angłi uł homines casuri
erant. aut plures ẽẽnt in illa cȩlesti ciuitate quã illa ꝑfecti
numeri conuenientia exigeret. Si gͦ om̃ia simul facta st̃¬
sic uident᷑ angłi & duo pͥmi homines in numero imꝑfecto fuisse.
& si aliqͥs periret. hoc quoq qđ caderet restitueret᷑. & homini
natura quȩ infirmior erat. quasi dm̃ excusaret atq diabolũ
confunderet. si ille suũ casũ infirmitati suȩ imputaret. cũ
ipsa infirmior staret. acsi & eadẽ ipsa caderet. multomagis
do defenderet contra diabolũ & contra se ipsã. cũ ipsa facta

Expanded text:
tura simul facta est; et dies illi, in quibus Moyses istum mundum tura simul facta est; et dies illi, in quibus Moyses istum mundum non simul factum esse videtur dicere, aliter sunt intelligendi, quam sicut videmus istos dies, in quibus vivimus: intelligere nequeo quomodo facti sint angeli in illo perfecto numero. Quippe si ita esset, videtur mihi quia ex necessitate, aut aliqui homines vel angeli casuri erant; aut plures essent in illa coelesti civitate, quam illa perfecti numeri convenientia exigeret. Si ergo omnia simul facta ssic videntur angeli, et duo primi homines in numero imperfecto fuisse; et si aliquis periret, hoc quoque, quod caderet, restitueretur: et hominis natura, quae infirmior erat, quasi Deum excusaret, atque diabolum confunderet; si ille suum casum infirmitati suae imputaret, cum ipsa infirmior staret: ac, si et eadem ipsa caderet, multo magis Deum defenderet contra diabolum, et contra seipsam: cum ipsa facta
Abbreviated transcription (Latin):
minib. & qđ periit & qđ priꝰ deerat. & erunt electi homi¬
nes plures repbis angłis. & sic dicemꝰ quia ñ fuert̃ homines
facti tantũ ad restaurandũ numerũ imminutũ. sed etiã ad
ꝑficiendũ nundũ ꝑfectũ. B Qͥd potius tenendũ ẽ. an angłi
priꝰ facti sint in numero ꝑfecto. an non: A Qđ mͥ uidet᷑
pꝰ casũ maloꝵ angłoꝵ sic̃ quidã intelligunt in genesi: non
uideo posse me ꝑ hoc ꝓbare alterũ horũ det̾minate. Potest
enĩ ut puto eẽ qđ angłi priꝰ fuerint in numero ꝑfecto. &
postea factꝰ sit homo ꝓpt̾ restaurandũ imminutũ eoꝵ nume¬
rũ: & potest eẽ qđ ñ fuerint in numero ꝑfecto. qͥa differebat
ds̃ sic̃ adhuc differt illũ implere numerũ facturus humanã
naturã suo tẽpore. unde aut solũ mͦ numerũ nundũ integrũ
ꝑficeret. aut etiã si minueret᷑ restitueret. Di aut̃ tota crea¬

Expanded text:
minibus, et quod periit, et quod prius deerat; erunt electi homiminibus, et quod periit, et quod prius deerat; erunt electi homines plures reprobis angelis: et sic dicemus quia non fuerunt homines facti tantum ad restaurandum numerum imminutum, sed etiam ad perficiendum nondum perfectum. BOS. Quid potius tenendum est: an quod angeli prius facti sint in numero perfecto, an non? ANS. Quod mihi post casum malorum angelorum, sicut quidam intelligunt in Genesi; non video posse me per hoc probare alterum horum determinate. Potest enim ut puto esse quod angeli prius fuerint in numero perfecto, et postea factus sit homo propter restaurandum imminutum eorum numerum: et potest esse quod non fuerint in numero perfecto; quia differebat Deus, sicut adhuc differt, illum implere numerum, facturus humanam naturam suo tempore. Unde, aut solummodo numerum nondum integrum perficeret; aut, etiam si minueretur, restitueret. Si autem tota crea
Abbreviated transcription (Latin):
si stant in ueritate. & qͥ nouit nullã peccati penã. & qͥ
eam sẽꝑ aspicit ę̧t̾nã. Nã nequaquã putandũ ẽ bonos
angłos ẽẽ confirmatos casu malorũ. sed suo merito. Sicut
nãq si boni cũ malis peccassent. simul damnati eẽnt: ita
nullus umquã confirmaret᷑. aut necesse erat aliquẽ ca¬
surũ qͥ ad alios confirmandos puniret᷑. quȩ utraq ab¬
surda st̃. Illo itaq mͦ confirmati st̃ illi qͥ stetert̃ : qͦ parit̃
confirmati ẽẽnt om̃s si stetissent. Qũe admodũ ostendi
sic̃ potui. ubi tractaui cur ds̃ diabolo ꝑseuerantiã ñ dedit.
BProbasti malos angłos de humana natura restaurandos. &
patet ex hac racione. quia ñ in minori numero ert̃ homines¬
decti: quã st̃ angłi reꝓbi. Sed utrũ plures futuri sint: si po¬
tes ostende.
i angłi antequã quidã illoꝵ caderent erant in illo ꝑfecto
ille numerus ñ erat in illis om̃ib angłis. cõplendũ ẽ de ho-¬

Expanded text:
novit peccati poenam, et qui eam semper aspicit aeternam. Nam nequaquam putandum est bonos angelos esse confirmatos casu malorum, sed suo merito. Sicut namque, si boni cum malis peccassent, simul damnati essent: ita nullus unquam confirmaretur, aut necesse erat aliquem casurum, qui ad alios confirmandos puniretur: quae utraque absurda sunt. Illo itaque modo confirmati sunt illi, qui steterunt, quo pariter confirmati essent omnes, si stetissent: quem modum ostendi, sicut potui, ubi tractavi cur Deus diabolo perseverantiam non dedit. Probasti malos angelos de humana natura restaurandos: et patet ex hac ratione quia non in minori numero erunt electi homines, quam sunt angeli reprobi. Sed utrum plures futuri sint, si potes, ostende.i angeli, antequam quidam illorum caderent, erant in illo profecto, ille numerus non erat in illis omnibus angelis, complendum est de ho
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ illã ñ erunt. in ipso inicio ante quã appareret cur
factȩ eẽnt destruere instituerit: omi caret racione.
Sequit᷑ gͥ qͥa angłi ñ ita fuert̃ in numero ꝑfecto. ut
eoꝵ confirmatio du ñ differret᷑: ꝓpt̾ea qͥa mundi noui
renouationẽ mex oporteret fieri. qđ ñ conuenit. Quod
aut̃ eandẽ confirmationẽ. usq ad mundi futurã re¬
nouationẽ differre dõ uoluerit: in conueniens iudet᷑.
psertĩ cũ illã in aliquib tã cito ꝑfecerit. & oũ intelligi

Expanded text:
tionem illam non erunt, in ipso initio, antequam appareret cur tionem illam non erunt, in ipso initio, antequam appareret cur factae essent destruere instituerit, omni caret ratione. Sequitur ergo quia angeli non ita fuerunt in numero perfecto, ut eorum confirmatio non diu differetur propterea quia mundi novi renovationem mox oporteret fieri: quod non convenit. Quod autem eamdem confirmationem usque ad mundi futuram renovationem differre Deus voluerit, inconveniens videtur, praesertim cum illam in aliquibus tam c
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ potestatẽ ñ moriendi: sed ñ erat immortalis hȩo potestaᷤᷤ
qͥa poterat mori. ut scilicet ipsi ñ possent mori. Qđ si ita ẽ.
ut iudelicet racionałe illã & beatã ciuitatẽ. & hanc mun¬
danã insensibilẽq naturã. ds̃ ab inicio ꝓposuerit simul
ꝑficere : uidet᷑ qͥa aut illa ciuitas ñ erat cõpleta in nume¬
ro angłoꝵ ante maloꝵ runã. sed expectabat ds̃ ut eam
de hominib cõpleret. quando corporeã mundi naturam
in melius mutaret. aut si ꝑfecta erat in numero. ñ erat¬
ꝑfecta in confirmatione. & differenda erat eiꝰ confirma¬
tio. etiã si nullus in ea peccasset usq ad eandẽ mundi
quã expectamꝰ renouationẽ. aut si ñ dutius illa confir-¬
matio differenda erat. acceleranda erat mundana reuo¬
uatio. ut cũ eadẽ confirmatione fieret. Sed qđ mundũ
nouit̃ factũ statĩ ds̃ renouare. & eas res quȩ pꝰ renoua¬

Expanded text:
id est, potestatem non moriendi: sed non erat immortalis haec potestas, id est, potestatem non moriendi: sed non erat immortalis haec potestas, quia poterat mori, ut, scilicet, ipsi non possent mori. Sed si ita est, ut, videlicet, rationem illam et beatam civitatem, et hanc mundanam insensibilemque naturam Deus ab initio proposuerit simul perficere: videtur quia aut illa civitas non erat completa in numero angelorum ante malorum ruinam; sed exspectabat Deus ut eam de hominibus compleret, quando corpoream mundi naturam in melius mutaret: aut si perfecta erat in numero, non perfecta erat in confirmatione; et differenda erat ejus confirmatio, etiam si nullus in ea pecasset, usque ad eam mundi, quam exspectamus, renovationem: aut si non diutius illa confirmatio differenda erat, acceleranda erat mundana renovatio, ut cum eadem confirmatione fieret. Sed quod mundum noviter factum statim Deus renovare, et eas res, quae post renova
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ ñ sentiret natura aute maiorẽ quȩ dõ frui deberet
nequaquã ꝑficeret᷑. & in maioris ꝑfectione mutata in
melius suo quodã mͦ quasi congratularet᷑. immo om̃is
creatura de tã gloriosa & tã admirabili sui consũmati¬
one ipsi creatori & sibi & inuicẽ quęq suo mͦ ęt̾ne congau¬
dendo iocundaret᷑. Quatinꝰ qđ uoluntas in racionali na¬
tura sponte facit : hoc etiã insensibilis creatura ꝑ dĩ dis¬
positionẽ naturalit̾ exiberet. Solemꝰ naq in maiorum
nr̃oꝵ exaltatione congaudere. ut cũ in nataliciis sc̃oꝵ¬
sententiã illud adiuuare uidet᷑. qͥa si adã ñ peccasset.
differret tam̃ ds̃ illã ciuitatẽ ꝑficere: donec cõpleto ȩx
hominib quẽ expectabat numero. ipsi quoq homines
in corporũ ut ita dicã immortalẽ immortalitatẽ transmu
carent᷑. Habebant enĩ in paradiso quandã immortalitatem.

Expanded text:
Deum non sentiret, natura ante majorem, quae Deo frui deberet, Deum non sentiret, natura ante majorem, quae Deo frui deberet, nequaquam perficeretur; et in majoris perfectione, mutata in melius, suo quodam modo quasi congratularetur; imo omnis creatura de tam gloriosa et tam admirabili sui consummatione ipsi Creatori, et sibi invicem, quaeque suo modo aeterne congaudendo jucundaretur; quatenus quod voluntas in rationali natura sponte facit, hoc et jam insensibilis creatura per Dei dispositionem naturaliter exhiberet. Solemus namque in majorem nostrorum exaltatione congaudere: ut cum in natalitiis sasententiam illud adjuvare videtur: quia si Adam non peccasset, differret tamen Deus illam civitatem perficere, donec, completo ex hominibus, quem exspectabat, numero, ipsi quoque homines in corporum, ut ita dicam, immortalem transmu. Habebant enim in paradiso quamdam immortalitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ habebit aliqͥs cur gaudere debeat de alteriꝰ ꝑditione.
Blta sequit᷑. A Cũ itaq uideamꝰ quia si plures erunt
homines electi quã sint reꝓbi angłi. illa ñ sequat᷑ in conue¬
nientia. quã scqui est necesse si plures ñ ert̃. & cũ impos¬
sibile sit ullũ in illa ciuitate futurũ inconueniens: uidet᷑
necesse ẽẽ. ut angłi ñ sint facti in illo ꝑfecto numero. &
plures futuri sint beati homines quã sint miseri angli. B
Non uideo qua racione hoc negari queat:. AAliã adhuc
eiusdẽ sententiȩ posse dici puto racionẽ. B Hanc quoq
ꝓferre debes. ACredimꝰ hanc mundi molẽ corpoream in
melius renouandã. nec hoc futurũ eẽ donec impleat᷑ nume¬
rus electorũ hominũ. & illa beata ꝑficiat᷑ ciuitas. nec pꝰ
eiꝰ ꝑfectionẽ differendũ. Unde colligi potest dm̃ ab inicio
ꝓposuisse ut utrũq simul ꝑficeret. quatinꝰ & minor quȩ

Expanded text:
igitur habebit aliquis cur gaudere debeat de alterius perditione. igitur habebit aliquis cur gaudere debeat de alterius perditione. BOS. Ita sequitur. ANS. Cum itaque videamus quia si plures erunt homines electi quam sint reprobi Angeli, illa non sequatur inconvenientia quam sequi necesse est, si plures non erunt: et cum impossibile sit ullum in illa civitate futurum inconveniens, videtur necesse esse ut angeli non sint facti illo perfecto numero, et plures futuri sint beati homines, quam sint miseri angeli. BOS. Non video qua ratione hoc negari queat. ANS. Aliam adhuc ejusdem sententiae posse dici puto rationem. BOS. Hanc quoque proferre debes. ANS. Credimus hanc mundi molem corpoream in melius renovandam; nec hoc futurum esse, donec impleatur numerus electorum hominum, et illa beata perficiatur civitas; nec post ejus perfectionem differendum. Unde colligi potest, Deum ab initio proposuisse ut utrumque simul perficeret; quatenus et minor, quae
Abbreviated transcription (Latin):
płos contemsert̃: ea tc̃ fuit occasio. ut ad gentes conuer-¬
terent᷑. B Nullo mͦ uideo qͥd contra hȩc dicere possioi. A
Inde tͥ uidet᷑ accidere singłis illa lȩtit̾ia de alieno casu.
BUnde. nͥ qͥa certꝰ erit unꝰquisq qm̃ ubi erit nullatenus
ẽẽt. nͥ aliꝰ inde cecidisset: A Si gͦ nullus hanc certitudinẽ
haberet : ñ eẽt unde ullus de alieno damno gauderet.
Blta uidet᷑. A Putasne illoꝵ aliquẽ habiturũ hanc cer¬
titudinẽ. si multo plures ert̃ quã cecidert̃: B Nequaquã
possũ opinari. qđ eã habeat. aut habere debeat. Quomodo
nãq poterit qͥs scire utrũ ꝓ restaurando qđ imminutum
erat. aut ꝓ cõplendo qđ nondũ ꝑfectũ erat. de illo nume¬
ro constituendȩ ciuitatis. sit factus : Sed om̃s certi ert̃
se factos eẽ ad ꝑficiendã illã ciuitatẽ. A Ergo si plureᷤ
erunt quã angłi reꝑbi: nullus poterit aut debebit scire
se ñ ẽẽ ibi assũptũ. nͥ ꝓ alieno casu. B Uerũ c̃. A Non

Expanded text:
 ut ad Gentes illi converterentur. BOS. Nullo modo video quid contra haec dicere possim. ANS. Unde tibi videtur accidere singularis illa laetitia de alieno casu? BOS. Unde, nisi quia certus erit unusquisque, quoniam ubi erit nullatenus esset, nisi alius inde cecidisset? ANS. Si ergo hanc certitudinem nullus haberet, non esset unde ullus de alieno damno gauderet. BOS. Ita videtur. ANS. Putasne aliquem illorum habiturum hanc certitudinem; si multo plures erunt, quam qui ceciderunt? BOS. Nequaquam possum opinari quod eam habeat, aut habere debeat. Quomodo namque quis poterit scire utrum pro restaurando quod imminutum erat, aut pro complendo quod nondum perfectum erat de illo numero constituendae civitatis, sit factus: sed omnes certi erunt se factos esse ad perficiendam illam civitatem? ANS. Ergo si plures erunt quam reprobi angeli nullus poterit aut debebit scire se non esse ibi assumptum, nisi pro alieno casu. BOS. Verum est. ANS. Non
Abbreviated transcription (Latin):
turos ꝑ qđ illud fiat: cũ iã factũ ẽ qđ uolumꝰ p̃cedere. si fit
differebat᷑: qͥa ñ nͥ ꝑ illud fieri dispositũ erat. Nã si fluuiũ
quẽ equo & naui transire possũ ꝓpono me ñ nͥ naui transi¬
curũ. & idcirco differo transmeare qͥa nauis abest: cũ iam
presto ẽ nauis si transeo recte de me dr̃. nauis parata fuit:
ypt̾ea transiuit. Et ñ solũ ita loquimur quando ꝑ illud qđ
pcedere uolumꝰ. sed etiã quando ñ ꝑ illud sed tantũ modo pꝰ illud
facere aliud aliqͥd statuimꝰ. Si quis enĩ differt cibũ sumere ꝓpt̃¬
ea qͥa nondũ ca die missȩ celebrationi affuit: ꝑacto qđ prius

Expanded text:
turos, per quod illud fiat: cum jam factum est quod volumus praecedere, si fit differebatur; quia nonnisi per illud fieri dispositum erat. Nam si fluvium, quem equo vel navi transire possum, propono me nonnisi navi transiturum; et idcirco differo transmeare, quia navis abest: cum jam praesto est navis, si transeo, recte de me dicitur: Navis parata fuit, propterea transivit. Et non solum ita loquimur quando per illud, quod praecedere volumus, sed etiam quando non per illud, sed tantummodo post illud, facere aliud aliquid statuimus. Si quis enim differt cibum sumere propterea quia nondum ea die missae celebrationi adfu
Abbreviated transcription (Latin):
saria ẽ gͥ homini peccatoꝵ remissio. ut ad beatitudinẽ per¬
ueniat. B Sic om̃s teneorus. XI A
uerendũ gͦ ẽ. qua racione dõ dimittat peccata homi¬
nibus. Et ut hoc faciamꝰ aꝑtius: prius udeamꝰ qͥd sit
peccare. & qͥd ꝓ peccato satis facere. B Tuũ ẽ ostendere. &
meũ intendere. A Si angłs & homo semꝑ redderet dõ qđ
debet: nũquã peccaret. P Nequeo contradicere. A

Expanded text:
saria est igitur homini peccatorum remissio, ut ad beatitudinem persaria est igitur homini peccatorum remissio, ut ad beatitudinem perveniat. BOS. Sic omnes tenemus. CAerendum est igitur qua ratione Deus dimittat peccata hominibus: et ut hoc faciamus apertius, prius videamus quid sit peccare, et quid pro peccato satisfacere. BOS. Tuum est ostendere, et meum intendere. ANS. Si angelus et homo semper redderet Deo quod debet, nunquam pecca
Abbreviated transcription (Latin):
uolo tecũ pacisci ut nullũ uł minimũ inconueniens in dõ a nob
accipiatur. & nulla uł minima racio si maior ñ repugnat rei¬
ciatur. Sicut enĩ in dõ qualibet paruũ inconueniens sequitur
impossibilitas: ita qualibet paruã racionẽ si maiori ñ uincitur
comitat᷑ necessitas. B Nihl in hac re accipio libentius: qu̾ã
ut hoc pactũ int̾ nos cõmunit̃ seruetur. A De incarnatio
ne tantũ dĩ. & de his quȩ de illo assũpto homine credimus.
questio ẽ. B lta est. A Ponamꝰ gͦ dĩ incarnationẽ & quȩ
de illo dicimꝰ homine nũquã fuisse. & constet int̾ nos ho¬
minẽ ẽẽ factłi ad beatitudinẽ quȩ in hac uita haberi non
potest. nec ad illã posse ꝑuenire qu̾equã nͥ dimissis peccatio
nec ullũ hominẽ hanc uitã transire sine peccato. & alia quo¬
rũ fides ad salutẽ ȩt̃nã necessaria ẽ. Blta fiat. quia nihil

Expanded text:
volo tecum pacisci, ut nullum vel minimum inconveniens in Deo a nobis volo tecum pacisci, ut nullum vel minimum inconveniens in Deo a nobis accipiatur, et nulla vel minima ratio, si major non repugnat, rejiciatur. Sicut enim in Deo quamlibet parvum inconveniens sequitur impossibilitas; ita quamlibet parvam rationem, si majori non vincitur, comitatur necessitas. BOS. Nihil in hac re libentius accipio quam ut hoc pactum inter nos communiter servetur. ANS. De incarnatione Dei tantum et de his quae de illo assumpto homine credimus quaestio est. BOS. Ita est. ANS. Ponamus ergo Dei incarnationem, et quae de illo dicimus homine, nunquam fuisse: et constet inter nos hominem esse factum ad beatitudinem, quae in hac vita haberi non potest; nec ad illam posse pervenire quemquam, nisi dimissis peccatis; nec ullum hominem hanc vitam transire sine peccato: et alia quorum fides ad salutem aeternam necessaria est. BOS. Ita fiat; quia nihil
Abbreviated transcription (Latin):
sua potestate & sua uoluntate facit: nullaten᷑ ad hoc cogi
quauis uolentẽ: ñ uidetur tali patri de tali filio conue¬
nire. AImmo maxime decet talẽ patrẽ tali filio consen¬
tire: si qͥd uult laudabilit ad honorẽ dĩ. & utiliter ad
salutẽ hominũ quȩ alit̃ fieri ñ potuit. B in hoc adhuc
uersamur. qualit̃ mors illa racionabilis & necessaria mon-¬
strari possit. Alit̾ nãq nec ipse filius eã uelle. nec pat̾ cogere
uut ꝑmittere debuisse uidet᷑. Queritur eñ cur ds̃ alit̾ hominẽ
saluare ñ potuit: aut si potuit. cur hoc mͦ uoluit. Nã & incon¬
ueniens uidetur eẽ dõ. hominẽ hoc mͦ saluasse: nec apparet
qͥd mors ista ualeat ad saluandũ hominẽ. Mirũ enĩ ẽ. si os̃
sic delectatur aut eget sanguine innocentis: ut ñ nͥ eo int̾fecto
parcere uelit aut possit nocenti. A Qm̃ accipis in hac que¬
stione ꝑsonã eoꝵ qͥ credere nihil uolunt nͥ p̃monstrata racione

Expanded text:
sua potestate et sua voluntate facit, nullatenus ad hoc cogi sua potestate et sua voluntate facit, nullatenus ad hoc cogi quamvis volentem, non videtur tali Patri de tali Filio convenire. ANS. Imo maxime decet talem Patrem tali Filio consentire, si quid vult laudabiliter ad honorem Dei, et utiliter ad salutem hominum, quae aliter fieri non potuit. BOS. In hoc adhuc versamur, qualiter mors illa rationabilis et necessaria monstrari possit. Aliter namque nec ipse Filius eam velle, nec Pater cogere aut permittere debuisse videtur. Quaeritur enim cur Deus aliter hominem salvare non potuit; aut si potuit, cur hoc modo voluit. Nam et inconveniens videtur esse Deo hominem hoc modo salvasse; nec apparet quid mors illa valeat ad salvandum hominem. Mirum enim est, si Deus sic delectatur aut eget sanguine innocentis, ut nonnisi interfecto eo parcere velit aut possit nocenti. ANS. Quoniam accipis in hac quaestione personam eorum qui credere nihil volunt nisi praemonstrata ratione,