comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hac iuratione: S ñ est contͣ p̃ceptum
uratio. quȩ a malo ñ est iurantis. s incre¬
dulitatis eiꝰ cui iurare. cogitur. Nam
hinc intelligitur ita dñm ꝓhibuisse a
uirando. ut qnͣtum in ipso est quisq ñ
uiret. Qd̃ multi faciunt. in ore haben¬
tes uirationẽ tanqͣm magnũ aut suaue
aliquid. Nam utiq apłs nouerat p̃cep¬
tum dm̃. & iurauit tam̃. Non utiq au¬
diendi sunt. qui has uirationes ẽe ñ pu¬
tant. Qd enim facient de illa. cotidie mo

Expanded text:
ine. Non est contra praeceptum juratio, quae a malo est, non jurantis, sed incredulitatis ejus, cui jurare cogitur. Nam hinc intelligitur, ita Dominum prohibuisse a jurando, ut, quantum in ipso est, quisque non juret; quod multi faciunt, in ore habentes jurationem tanquam magnum aut suave aliquid. Nam utique Apostolus noverat praeceptum Domini, et juravit tamen. Non enim audiendi sunt qui has jurationes esse non putant. Quid enim facient de illa: Quotidie mo
Abbreviated transcription (Latin):
illi qui dicebant manducemꝰ & bibamus
cras enim moriem. dicentes qd̾ ñ est resur¬
rectio mortuoꝵ Et tam̃ in ipsis erant
quib idem apłs dicit. nunqͥd paulus ꝓ
uobis crucifixus est. aut in nomine pauli
baptizati estis: Ad eos enĩ aꝑtissime scri¬
bit dicens. qͦmͦ dicunt quidam in uobis.
quia resurrectio mortuoꝵ ñ est: Ex¬

Expanded text:
dicebant, Manducemus et bibamus, cras enim moriemur , dicentes quod non esset resurrectio mortuorum? Et tamen in ipsis erant, quibus idem apostolus dicit, Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Ad eos enim apertissime scribit, dicens: Quomodo quidam in vobis dicunt quia resurrectio mortuorum non est
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis. ueritatis & ñ falsitatis. maxime
autẽ ꝑ dm̃ cum fit ipsa est uera iuratio
Quia & cum dicit quisq ꝑ meam salutem.¬
salutẽ suam dõ obligat. qndo dicit ꝑ fili¬
os meos. oppignerat dõ filios suos. ut hoc
ueniat in caput eoꝵ qd̃ exit de ore ipsiꝰ.
si uerũ uerũ. si falsum falsum. Cum gͥ
filios suos uł caput suum uł salutẽ suã
quisq in uratione nominans quicqͥd no¬
minat obligat dq: qnͣtomagis qͣndo iu¬
rat ꝑ ipsum dm̃: Timet enĩ falsum iura¬
re ꝑ filium suũ. & ñ timet falsum iurare
ꝑ dm̃ suum. fortasse hoc dicens in animo
moriatur. Ds̃ autẽ qui ñ morit᷑. & si fal¬
sum ꝑ eum uiretur. quid mali contuigit¬
dõ Bene. quidẽ dicis. Nichil malicon¬
tingit dõ. qnͣdo falsum iuras ꝑdm̃. s cõn¬
tingit mali multum tibi qui fallis ꝓxi¬
mum. cui testem adhibes d̾m. Exx libro¬

Expanded text:
charitatis, veritatis, et non falsitatis? Maxime charitatis, veritatis, et non falsitatis? Maxime autem cum per Deum fit, ipsa est vera juratio. Quia et cum dicit quisque Per meam salutem, suam Deo obligat: quando dicit Per filios meos, oppignerat filios suos Deo: ut hoc veniat in caput eorum, quod exit de ore ipsius, si verum, verum; si falsum, falsum. Cum ergo filios suos, vel caput suum, vel salutem suam quisque in juratione nominans, quidqminat obligat Deo; quanto magis quando pejerat per ipsum Deum? Timet enim falsum jurare per filium suum, et non timet falsum jurare per Deum suum? Fortassis hoc dicens in animo moriatur: Deo autem qui non moritur, etsi falsum per eum juretur, quid mali contingit? Bene quidem dicis, nihil mali contingit Deo, quando falsum juras per Deum: sed contingit mali multum tibi, qui fallis proximum, cui testem adhibes Deum. Si ali
Abbreviated transcription (Latin):
dm inuoco suꝑ animã incam. quia par¬
cens uobis ñ dum ueni corinthũ. Et alio
loco ad galathas. Quȩ autẽ scribo uo¬
bis. ecce coram dõ quia ñ mentior. E cce¬
quom uolentes ipsas uirationes discerne¬
re uł potiꝰ ñ intelligere dicunt ñ esse
iurationẽ. qͣndo dicit homo scit ds. te¬
stis est ds̃. inuoco dm suꝑ animã meam
uerũ me dicere. Inuocauit inquit dm̃.
testem fecit d̃m. nunqͥd uirauit: Qui
hec dicunt nichil aliud uolunt nisi into¬
cato dõ teste mentiri. Itane uͦ quisqͥs es
praui cordis uł ꝑu̾si cordis. si dicas ꝑ
dm̃ uiras. si dicas testis est ds̃ ñ iuras
Quid est ꝑ d̾m. nisi testis est ds̃. Aut quid¬
est testis est ds. nisi ꝑd̃m: Quid est autẽ
iurare. nisi ius dõ reddere qnͣdo ꝑ d̾̃m
uiras: Lus saluti tuȩ reddere. qͣndo ꝑ sa¬
lutẽ tuam iuras. iuis filiis tuis reddere.
qnͣdo ꝑ filios tuos uras: Qd̃ autẽ ius de¬
bemꝰ saluti nr̃e. filiis nr̃is. dõ nr̃o. nisi

Expanded text:
Deum invoco super animam meam, quia parcens vobis nondum veni Corinthum . Et alio loco ad Galatas: Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior . Cquomodo volentes ipsas jurationes discernere, vel potius non intelligere, dicunt non esse jurationem, quando dicit homo, Scit Deus, Testis est Deus, Invoco Deum super animam meam verum me dicere. Invocavit, inquit, Deum, testem fecit Deum: numquid juravit? Qui haec dicunt, nihil aliud volunt, nisi invocato Deo teste mentiri. Itane vero, quisquis es pravi cordis, et perversi cordis, si dicas, Per Deum, juras; si dicas, Testis est Deus, non juras? Quid est est, testis est Deus, nisi per Deum? Quid autem est jurare, nisi jus Deo reddere, quando per Deum juras: jus saluti tuae reddere, quando per salutem tuam juras: jus filiis tuis reddere, quando per filios tuos juras? Quod autem jus debemus saluti nostrae, filiis nostris, Deo nostro, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
uãu dño nr̃o. Per urãm głam uratio est.
ente iuimico. faciente. gladio. faciente.
Inspicct᷑ in epła greta. & ibi inuenitur
iuratio quȩ ñ est ambigua. oateñ. ymẽ¬
dicit grecus uirat. Cotidie auditis gre¬

Expanded text:
 nostro . Per vestram gloriam, juratio est. ente inimico, faciente gladio, faciente vInspicitur in Epistola graeca, et invenitur ibi juratio quae non est ambigua, Νὴ τὴν ὑdixerit graecus, jurat. Quotidie auditis Grae
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũ potes. Meliꝰ quippe uec uerũ iura¬
tur qm uirandi consuetudine. & in ꝑui¬
rium sepe caditur. & semꝑ ꝓiurio.ꝓpmn¬
quatur. S illi qͣntũ ꝑ aliquos coꝵ an¬
diui: quid sit iurare prsus ignorant. Pu¬
tant enĩ se ñ uirare qnͣdo in ore habent
scit ds. & testis est ds. & testem dm̃ inuo¬
co suꝑ animã meam. quia ñ dicitur ꝑ
dm̃. & quia talia reppiuntur in apło pau-¬
lo. s etiam illa ibi contra eos inuenta est
quã confitent᷑ eẽ iurationẽ. ubi ait apls.
habeo in xp̃o rãu dño nr̃o. In grecis enĩ
codicib repꝑitur om̃ino hanc uirationẽ¬
esse: ne quisqm in latina lingua hoc sic
teris uirauit apls uir in ueritate firmis¬
simꝰ. ludꝰ nobis debet ẽẽ uiratio. Multo
enĩ tutiꝰ ut dixi qntũ ad nos ꝑtinet nun¬
qͣm uiramꝰ. ut sit in ore nr̃o est est. ñ ñ.
sicut dñs monet. ñ quia peccatũ est uerũ
iurare. s quia grauissimũ peccatũ falsũ
uirare. quo citiꝰ cadit qui consueuit u¬

Expanded text:
ntum potes. melius quippe nec uerum iuratur, quam iurandi consuetudine et in periurium saepe caditur et semper periurio propinquatur. sed illi, quantum aliquos eorum audiui, quid sit iurare, prorsus ignorant; putant enim se non iurare, quando in ore habent: Scit deus et: Testis est deus et: Testem deum inuoco super animam meam, quia non dicitur: Ter deum\' et quia talia reperiuntur in apostolo Paulo. sed etiam illa ibi contra eos inuenta est, quam confitetur esse iurationem, ubi ait apostolus: domino nostro. in Graecis enim codicibus reperitur omnino hanc esse iurationem, ne quisquam in Latina lingua hoc sic teris iurauit apostolus, uir in ueritate firmissimus, ludus nobis debet esse iuratio. multo enim tutius, ut dixi, quantum ad nos adtinet, numquam iuramus, ut sit in ore nostro: Est, est; non, non, sicut dominus monet, non quia peccatum est uerum iurare, sed quia grauissimum peccatum est falsum iurare, quo citius cadit, qui consueuit iu
Abbreviated transcription (Latin):
Nistis enim erat ꝑtransgresad Galathas.¬
sionẽ legis confiingenda suꝑbia. qui glo¬
riantes de patres abraham. qͣsi naturalem
se iacłabant habere. iusticiã. & merita sua
incircũcisis cet̾is gentib. tanto ꝑnitiosius
qnͣto arrogantiꝰ p̃ferebant. Gentes autẽ
facillime: ctiã sine huiꝰ modi legis tͣnsgres¬
sione humiliarentur. Homines enĩ nul¬
dentes. simulachroꝵ etiã seruos inuenit
euglica gr̃ã. Non enĩ sicut istis dici pote¬
rat. ñ fuisse illam iusticiam parentũ eoꝵ
in colendis ydolis quã esse arbitrabantur.
ita etiã iuideis dici poterat falsam fuisse
fideles de oliua sua fracti: hic autẽ fide¬
les de oltastro mosiua illoꝵ inserti esse
monstrantur. litoꝵ gͦ erat de legis trans¬
mus autẽ inquit qm̃ quȩcũq lex dicit. his
qui in lege sunt loquitur. ut om̃e os ob¬
struatur. & reus fiat om̃is mundꝰ dõ. iu¬
dei scilicet de transgressione legis. & gen¬
tes de impietate sine lege. Unde & tierũ

Expanded text:
istis enim erat per transgressionem legis confringenda superbia, qui gloriantes de patre Abraham, quasi naturalem se jactabant habere justitiam, et merita sua in circumcisione caeteris gentibus tanto perniciosius, quanto arrogantius praeferebant. Gentes autem facillime etiam sine hujusmodi legis transgressione humiliarentur. Homines enim nuldentes, simulacrorum etiam servos invenit evangelica gratia. Non enim sicut istis dici poterat, non fuisse illam justitiam parentum eorum in colendis idolis, quam esse arbitrabantur: ita etiam Judaeis dici poterat, falsam fuisse fideles de oliva sua fracti, hic autem fideles de oleastro in olivam illorum inserti esse monstrantur . Illorum ergo erat de Legis transtis autem, inquit, quoniam quaecumque Lex dicit, his qui in Lege sunt loquitur, ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis mundus Deo : Judaei scilicet de transgressione Legis, et Gentes de impietate sine Lege. Unde et iterum
Abbreviated transcription (Latin):
gis cum suis uirib ea qͥsq tribuit
ñ grȩ̃ miserantis dĩ ñ iustificabit᷑ omĩs
caro. id est omĩs homo. siue om̃is carna¬
liter sentiens. Et ideo illi qui cũ iam
essent sub lege xp̃o crediderunt: ñ quia
iusti erant. s ut iustificarentur uenerur
ad grãm di. Destruxit autẽ suꝑbiam glo
riantem de oꝑib legis quȩ destrui & debe¬
ret & posset. ne gr̃a fidĩ uideritur ñ neces¬
saria. si oꝑa legis criã sine illa iustificare
tate appetendi aliquid ab ipso p̾ter ipsũ.
aut timore amittendi. In ipso enĩ solo:
nr̃a uera beatitudo atq ꝑfectio est. Et
quia inuisibilis est carneis oculis. fide co¬
litur. qͣmdui m hac carne. uiuimꝰ. sicut
ide̾ apłs dicit. Qd̾ autẽ nunc uiuo in car¬
ne. in fide uiuo filii dĩ: & ipse est iusticia

Expanded text:
gis, cum suis viribus ea quisque tribuerit, non gratiae miserantis Dei, non justificabitur omnis caro, id est, omnis homo, sive omnes carnaliter sentientes. Et ideo illi, qui cum jam essent sub Lege, Christo crediderunt, non quia justi erant, sed ut justificarentur, venerunt ad gratiam fidriantem de operibus Legis, quae destrui et deberet et posset, ne gratia fidei videretur non necessaria, si opera Legis etiam sine illa justificare tate appetendi aliquid ab ipso praeter ipsum, aut timore amittendi. In ipso enim solo vera nostra beatitudo atque perfecta est; et quoniam invisibilis est oculis carneis, fide colitur, quamdiu in hac carne vivimus, sicut supra dixit, Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Fi
Abbreviated transcription (Latin):
rimit. & litem componit que inter
cos qui ex iudeis. & eos qui ex gentib cre¬
diderunt orta erat. cum illi tanqͣm ex me¬
ritis oꝑum legis sibi redditum eugłii p̃
nolebant dari: illi contra iudeis se p̃fer-¬
re gestiebaut. tanqͣm int̾fectorib dñi.¬

Expanded text:
rimit, litemque componit, quae inter eos qui ex Judaeis, et eos qui ex Gentibus crediderant, orta erat, cum illi tanquam ex meritis operum Legis sibi redditum Evangelii nolebant dari; illi contra Judaeis se praeferre gestirent, tanquam interfectoribus Domi
Abbreviated transcription (Latin):
ii legis nomine. aliqnͣdo simul omĩa
ueteris instrum̃ti scãrum scͥpturarum
significant᷑ eloquia. Nam ex ꝓpħa ysaia
misit tam̃. in lege scͥptum est. Et ipse
dñs. in lege inquit eoꝵ scͥptũ est. quia
oderunt me gratis: cũ hoc legat᷑ in psal¬
mo. Aliqnͣdo autẽ ꝓpͥe uocatur lex quȩ
data est ꝑ moysen. scdm qd̾ dictum est.
Propħarũ autẽ nomine. etiã psalmi sig¬
nificati sunt: & tam̃ alio loco ipse sal¬
mis de me. Hic rursꝰ ꝓpħarũ nomine.
exceptis psalmis intelligi uoluit. Di
est. Item dicunt᷑ cõmunit᷑ ꝓpħȩ simul
cũ psalmis: dicunt᷑ & ꝓpͥe p̾ter psalmos.

Expanded text:
 Legis nomine aliquando simul omnia veteris Instrumenti sanctarum scripturarum significantur eloquia. Nam ex propheta Isaemisit tamen, In Lege scriptum est . Et ipse Dominus, In Lege, inquit, eorum scriptum est, quia oderunt me gratis ; cum hoc legatur in Psalmo . Aliquando autem proprie vocatur Lex, quae data est per Moysen, secundum quod dictum est, Prophetarum autem nomine etiam Psalmi significati sunt: et tamen alio loco ipse Salmis de me . Hic rursus Prophetarum nomen, exceptis Psalmis, intelligi voluit. Dicest. Item dicuntur communiter Prophetae simul cum Psalmis, dicuntur et proprie praeter Psalmos.
Abbreviated transcription (Latin):
lla quȩ scͥpsit ad corinthios aliter utiq
ab ipsis paruulis. aliter a capatiorib
posse intelligi sciens ait. Si quis est in¬
ter uos ꝓpħa aut spũalis cognoscat quȩ
scribo uobis. qm̃ dnĩ est mandatum.
Si quis autẽ ignorat. ignorabit᷑. Soli¬
dam ꝓfecto uoluit eẽ scientiam sp̃ua¬
liũ. ubi ñ sola accõmodaret᷑ fides .s¬
certa cognitio teneretur. ac ꝑ hoc illi
ea ipsa credebant. quȩ spũales insuꝑ
agnoscebant. Ignorabitur autẽ ait qui
ignorat: quia ñdum ei reuelatum est
ut qd̃ credit sciat. Qd̃ cum fit in homi¬
nis m̃te ipse dicit᷑ agnosci a dõ. qͥa ds
illũ agnoscentẽ facit. sicut alibi ait.
Nunc autẽ cognoscentes dm. unmo cog

Expanded text:
lla quae scripsit ad Corinthios, aliter utique ab ipsis parvulis, aliter a capacioribus posse intelligi sciens, ait: Si quis est inter vos propheta aut spiritualis, agnoscat quae scribo vobis, quia Domini est mandatum: si quis autem ignorat, ignorabitur . Solidam profecto voluit esse scientiam spiritualium, ubi non sola fides accommodaretur, sed certa cognitio teneretur; ac per hoc illi ea ipsa credebant, quae spirituales insuper agnoscebant. Ignorabitur autem, ait, qui ignorat; quia nondum ei revelatum est, ut quod credit sciat. Quod cum fit in hominis mente, ipse dicitur cognosci a Deo; quia Deus illum cognoscentem facit, sicut alibi ait: Nunc autem cognoscentes Deum
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tib. Et quia dñs inuitauerat
nos ad imitationẽ pueroꝵ qnͣdo ante se
paruulũ posuit & ait. si quis ñ fuerit
& uocat rursus ad imitationẽ puerilẽ:
nolite inqͥt pueri effici sensib s malicia
paruuli estote. ut m̃tib ꝑfecti sitis.
Quẽ delectat imitari pucrũ : ñ delectet.

Expanded text:
. Et quia Dominus invitaverat nos ad imitationem puerorum, quando ante se parvulum posuit, et ait, Nisi quis fuerit t a mente puerili, vocat rursus ad imitationem puerilem: Nolite, inquit, pueri effici mentibus, sed malitia parvuli estote, ut mentibus perfecti sitis . Quem delectat imitari puerum, non delectet
Abbreviated transcription (Latin):
lare humiliratis exemplũ. suꝑbiam
ueteris hominis. innouandam humi-¬
liter uitã similitudine puerilis ętatis
accusat. Quappt̾ dilectissimi cũ can¬
tari auditis psalmũ. laudate pueri dnm.
ne arbitremini ad uos istam exhortatio¬
nẽ ñ ꝑtinere. quia iam corꝑis puerici¬
am suꝑgressi. uł iuuenili decore uires¬
citis. uł senili honore canescitis. om̃ib
enim uobis dicit apls. nolite pueri effi¬
ci sensib. s malicia paruuli estote. ut
m̃tib ꝑfecti sitis. Qua malicia maxi¬
me. nisi suꝑbia: Ipsa enĩ de uana gran-¬
ditate p̃sumens. ñ siit hominem
ambulare ꝑ artam uiã. & intrare ꝑ
angustam portam. Puer autẽ facile
intrat ꝑ angustam. Et ideo nemo nͥ
ut puer intrat in regnum cęloꝵ. Nam

Expanded text:
lare humilitatis exemplum superbiam veteris hominis ad innovandam humiliter vitam similitudine puerilis aetatis accusat. Quapropter, charissimi, cum cantari auditis in Psalmis, «Laudate, pueri, Dominum,» ne arbitremini ad vos istam exhortationem non pertinere, quia jam corporis pueritiam supergressi, vel juvenili decore virescitis, vel senili honore canescitis: omnibus enim vobis dicit Apostolus, «Nolite effici pueri mentibus; sed malitia parvuli estote, ut mentibus perfecti sitis» . Qua malitia maxime, nisi superbia? Ipsa enim de vana granditate praesumens non sinit hominem ambulare per arctam viam, et intrare per angustam portam: puer autem facile intrat per angustum; et ideo nemo, nisi ut puer, intrat in regnum coelorum
Abbreviated transcription (Latin):
Fides tua. manus dextere tuȩ. id est
potestas quȩ tͥ data est. ut sis inter filios
dĩ. manus est dexterȩ tuȩ. S qͥd ualet
ipsa potestas quã accepit homo. nisi ꝓ
in fide: infirmꝰ est. Inter tẽptationes agi¬
tatur. inter molestias. inter carnales cor¬
ruptiones. inter suggestiones cupidita
sit inter filios dĩ. Ue homini nisi & ipsiꝰ
fidem dñs ꝓtegat. id est ut ñ ꝑmittat
temptari supͣ qm̃ potest ferre. sicut dicit
apłs: fidelis ds̃ qui ñ patietur uos tẽp¬

Expanded text:
fides tua, manus dexterae tuae; id est, potestas quae tibi data est, ut sis inter filios Dei, manus est dexterae tuae. Sed quid valet ipsa potestas quam accepit homo, nisi Doin fide: infirmus est, inter tentationes agitatur, inter molestias, inter carnales corruptiones, inter suggestiones cupiditatsit inter filios Dei? Vae homini illi, nisi et ipsius fidem Dominus protegat: id est, ut non te permittat tentari supra quam potes ferre; sicut dicit Apostolus, «Fidelis Deus, qui non vos pe
Abbreviated transcription (Latin):
stoditur. qnͣdo tibi ñ sinit ds̃ accedere tẽp¬
tationẽ qm ñ potes ferre. Introitũ tuum
custodit. Uidete si custodit & exitum. S
facut inqͥt etiã cum tẽptatione exitum ut
tates diabolus temptat: s etiã ꝑ ter-¬
rores insultationũ & doloꝵ. & ipsiꝰ mor-¬
tis. Quicqͥd autẽ homo passus fuerit. ꝓ
nens tolerauerit: maior ei merces dabit᷑:
quia si cesserit diabolo cum illo damna-¬
bit᷑. S oꝑa miscdiȩ cum pia humilita¬
te. impetrant a dño. ut ñ ꝑmittat ser¬
uos suos tẽptari plusqͣm possunt susti¬

Expanded text:
stoditur; quando non tibi sinit Deus accidere tenstoditur; quando non tibi sinit Deus accidere tentationem quam non potes ferre, introitum tuum custodit: videte si custodit et exitum. «Sed faciet,» inquit, «cum tentatione etiam exitum, ut tates diabolus tentat, sed etiam per terrores insultationum et dolorum et ipsius mortis. Quidquid autem homo passus fuerit pronens toleraverit, major ei merces dabitur: quod si cesserit diabolo, cum illo damnabitur. Sed opera misericordiae cum pia humilitate impetrant a domino, ut non permittat servos suos temptari plus, quam possint susti
Abbreviated transcription (Latin):
tũ: Qd est exitum: Qnͣdo temptamur.
intramꝰ. Qnͣdo uincimꝰ tẽptationẽ. exi¬
mus. Audi introitũ. audi exitũ. Uasa
siguli ꝓbat fornax ait scͥptura. & homi¬
nes iustos tẽptatio tribulationis:. Sic
sunt homines iusti. qͦmͦ uasa figuli. Ne
cum exierint. Dñs autẽ securus est. quia
nouit qͥ sunt eiꝰ. & nouit qui in fornace
ñ crepant. Illi ñ crepant: qui ñ habent
uentũ suꝑbiȩ. Humilitas gͦ custodit
in om̃i temptatione: qͥa a conualle plo¬
rationis ascendimꝰ cantantes canticũ gra¬
duũ. Et custodit dñs introitũ ut salii
intremꝰ. & sanȩ fidĩ simꝰ qnͣdo accedit
tẽptatio. & custodit exitum ex hoc nunc
& usq in scłm. Cum enĩ exierimꝰ ab om̃i
tẽptatione. iam in ȩt̾nũ nulla nos temp¬
tatio t̾rebit. nulla concupiscentia saltim
sollicitabit. Audi apłm idipsum cõme¬
morantẽ id qd̾ paulo ante cõmemoraui.
fidelis d̾s qui ñ ꝑmittat tẽptari uos supra
qm potestis ferre. Ecce introitus tuus cu¬

Expanded text:
tum?» quid est, «exitum?» Quando tentamur, intramus: quando vincimus tentationem, eximus. Audi, «introitum;» audi, «exitum. Vasa figuli probat fornax,» ait Scriptura, «et homines justos tentatio tribulationis» . Si sic sunt homines justi, quomodo vasa figuli; neccum exierint. Dominus autem securus est, quia novit qui sunt ejus , et novit qui in fornace non crepent. Illi non crepant, qui non habent ventum superbiae. Humilitas ergo custodit in omni tentatione: quia a convalle plorationis ascendimus cantantes Canticum graduum; et custodit Dominus introitum, ut salvi intremus. Sana fide simus quando accidit tentatio, et custodit «exitum ex hoc nunc et usque in saeculum.» Cum enim exierimus ab omni tentatione, jam in aeternum nulla nos tentatio terrebit, nulla concupiscentia saltem sollicitabit. Audi Apostolum idipsum commemorantem, quod paulo ante commemoravi: «Fidelis Deus, qui non permittet vos tentari supra quam potestis ferre.» Ecce introitus tuus cu
Abbreviated transcription (Latin):
quo ista quȩ nunc manifesta sunt. uen¬
tura significarentur. S qͥd dicturi sunt.
adũsus apłm qui ait. hȩc om̃ĩa in figu¬
ra contingebant illis. scpͥta st̃ autẽ ꝓp̾ter
nos in quos finis scl̃oꝵ obuenit: Ecce
ipse apuit cur illȩ. litt̾e accipiant᷑ a no¬
bis ee curiia rerũ signa iam nerede ie
sit ut obseruentur a nobis. Cum em̃ ꝙ¬
ci scbta sunt. ꝓpter nos: ꝓculddubio ae¬
monstrat q̃nta nobis cura legenda & ax¬
taligenda ae in qnta auctoritate habm¬
ẽẽ ut cũ res ipsas manifestatas agimꝰ. si¬
gurarũ p̃nuntiantiũ celebratiom serma¬
mus. Unde dicit alio loco. Nemo gͥ uos
iudicet in cibo aut in potu. aut in partẽ
dici festi. aut neomeniȩ. aut sabbatoꝵ.
qd̾ est umbra futuroꝵ. Hic etiã cũ dixit
nemo uos in eis iudicet: declarat qm ñ
necesse sit ut iam hȩc obseruentur. Cum
autẽ dicit qd̃ est umbra futuroꝵ. osten¬
dit qm̃ oportuerit ut illo tẽpore obserua¬

Expanded text:
quo ista quae nunc manifesta sunt . uenquo ista quae nunc manifesta sunt . uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduersus apostolum, qui ait: haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit? ecce ipse aperuit, cur illae litterae accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruentur a nobis. cum enim dicit: scripta sunt propter nos, procul dubio demonstrat, quanta nobis cura legenda et intellegenda et quanta auctoritate habenesse, ut, cum res ipsas manifestatas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hic etiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obserua
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpon illi congrueret. & quib modis ds̃ ꝑ
illas om̃s res gestas & dictas futura figuran¬
da & p̾nuntianda decerneret: magisq
desiderium eoꝵ de nouo testam̃to erat.
S p̃sens functio corporalis ad signifi¬
canda noua uentura pollicitationib ue-¬
terib p̃bebatur. Ita illoꝵ hominũ ñ tantũ
lingua. s & uita ꝓpħica erat. Carnalis
autẽ ppls. ꝓmissis uitȩ p̃sentis inherebat.
ta uite agende. & inter p̃cepta uite sig¬
nificande : exempli gr̃a. ñ concupisces.
p̃ceptũ est agende uitȩ. circũcides omnẽ
masculũ octauo ddie: p̃ceptũ est signifi¬
candȩ uitȩ. Ex hac qͥppe imꝑitia mani¬
chei & om̃s quib displiceni litterȩ uet̾is
testam̃ti. quicqͥd ds mandauit priori
ppło ad celebranda umbram̃ futuroꝵ ñ
intelligentes. & ea mͦ ñ obseruari animad¬
u̾tentes ex more p̃sentis tẽporis. illa rep̃¬
hendunt quȩ utiq illi temꝑi congruebans.

Expanded text:
tempori illi congrueret et quibus modis deus. per tempori illi congrueret et quibus modis deus. per illas omnes res gestas et dictas futura figuranda et praenuntianda decerneret, magisque desiderium eorum de noua testamento erat; sed praesens functio corporalis ad significanda noua uentura pollicitationibus ueteribus praebebatur. ita illorum hominum non tantum lingua, sed et uita prophetica fuit. carnalis autem populus promissis uitae praesentis in praecepta uitae significandae. exempli gratia: non concupisces praeceptum est agendae uitae; circumcides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ex hac quippe imperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quid quid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt quae utique illi tempori congruebant,
Abbreviated transcription (Latin):
Hec omia in figura contingebant illis
S cͥpta sunt autẽ ꝓpter nos: in quos funs
scłoꝵ obuenit. Non gͦ uetus testam̃tũ ad
consequendas illas ꝓmissiones. s ad in¬
telligendas in eis noui testam̃ti p̃nuntia.¬
tiones accipimꝰ. Uetis qͥppe testificatio. fi¬
dem nouo conciliat. Unde dñs postea qͣm
resurrexit a mortuis. seq ñ solum intuen¬
dũ discipłoꝵ oculis. s etiam contrectandũ
manib optulit: ne qͥd tam̃ cũ suis morta-¬
lib & carnalib sensib fallacit̾ agi arbi¬
trarentur. magis eos de ueterũ libroꝵ testi¬
ficatione firmauit dicens. Oportebat
impleri omĩa quȩ scͥpta sunt in lege moy¬
si & ꝓpħis & psalmis de me. Non itaq
spes nr̃a in tẽporaliũ rerum ꝓmissione
defixa est. qnͣdoquidẽ nec illos ipsiꝰ tẽpo¬
ris scõs. & spũales uiros patriarchas & ꝓ¬
pħas. his t̾renis reb fuisse deditos credimꝰ.
Intelligebant enĩ reuelante sibi sp̃u dĩ quid

Expanded text:
bant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. non ergo uetus testamentum ad consequendas illas promissiones, sed ad intellegendas in eis noui testamenti praenuntiationes accipimus; ueteris quippe testificatio fidem nouo conciliat. unde dominus posteaquam resurrexit a mortuis seque non solum intuendum discipulorum oculis sed etiam contrectandum manibus obtulit, ne quid tamen cum suis mortalibus et carnalibus sensibus fallaciter agi arbitrarentur, magis eos de ueterum librorum testificatione firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. non itaque spes nostra in temporalium rerum promissione defixa est, quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spiritales uiros, patriarchas et prophetas, his terrenis rebus fuisse deditos credimus; intellegebant enim reuelante sibi spiritu dei, quid
Abbreviated transcription (Latin):
ore suo qndo att. Hac nocte postulauit
sathanas uexare uos sicut triticum. & ego
rogaui ꝓte petre. ne deficiat fides tua.
Hanc spem dedit & in oratione quã docu¬
it. ubi monuit ut dicamus. ne nos infe¬
ras in temptationẽ. Quodamͦ enĩ ꝓmisit
se daturũ suis ꝑiclitantib. qd̾ dici uolu¬
it ab orantib. Ex tract psalmi ͤ & .x.

Expanded text:
o ait: «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua» . Hanc spem dedit et in oratione quam docuit, ubi monuit ut dicamus, «Ne nos inferas in tentationem» : quodammodo enim promisit se daturum suis periclitantibus, quod dici voluit ab o
Abbreviated transcription (Latin):
iabolus quȩdã potestas est. Plerũq
tam̃ uult nocere & ñ potest: qͥa po¬
testas ista sub potestate est. Nam si tantũ
posset nocere diabolꝰ qntũ uult: aliquis
iustoꝵ remaneret: aut aliquis fideliũ
esset in t̾ra: Ipse ꝑ uasa sua impellit qͣsi
parietẽ inclinatũ. s tantũ impellit qnͣ¬
tũ accipit potestatẽ. Ut autẽ ñ cadat
paries. dñs suscipiet. qm̃ qui dat po¬
testatem tẽptatori. ipse temptato p̃bet
miscdiam. Ad m̃suram tẽptare. ꝑmitti
tur diabolus. Et potabis nos inqͥt in
lacrimis in m̃sura. Noli gͦ timere ꝑmis¬
sum aliqͥd facere temptatorem. Habes
enĩ miscdissimũ saluatorem. Tantum
admititur ille tẽptare qntũ tibi ꝓdest.
ut exercearis. ut ꝓberis. ut qui te nescie¬
bas. a te ipso inueniaris. Nam ubi uł un-¬
de nͥ de hac potestate & miscdia securi eẽ de¬
bemꝰ scd̾m illam apłi̾cam sententiã. fi¬
delis ds qui ñ ꝑmittit uos temptari supͣ
id qd̃ potestis. Ex tract᷑ psalmi. lxxix.

Expanded text:
iabolus ergo quaedam potestas est, plerumque tamen vult nocere, et non potest, quia potestas ista sub poteposset nocere diabolus quantum vult, non aliquis justorum remaneret, aut aliquis fidelium esset in terra. Ipse per vasa sua impellit, quasi parietem inclinatum; sed tantum impellit quantum accipit potestatem. Ut autem non cadat paries, Dominus suscipiet; quoniam qui dat potestatem tentatori, ipse tentato praebet misericordiam. Ad mensuram enim permittitur tentare diabolus: Et potabis nos, inquit, in lacrymis in mensura . Noli ergo timere permissum aliquid facere tentatorem; habes enim misericordissimum Salvatorem. Tantum permittitur ille tentare quantum tibi prodest, ut exercearis, ut proberis; ut qui te nesciebas, a te ipso inveniaris. Nam ubi, vel unde, nisi de hac Dei potestate, et misericordia securi esse debemus, secundum illam apostolicam sententiam: Fidelis Deus, qui non permittit vos tentari super id quod po
Abbreviated transcription (Latin):
tum suũ sitiunt. Paruã eñ sibi putant
fidelium medicinã. s quer̃t & martyrũ
głam. Sunt autẽ alii qui auditis futuris
& necessario uenientib tẽptationib quas
ꝓpͥe oportet uenire xpĩano: quas nemo
sentit nisi qui uoluerit uere ẽẽ xp̃ianꝰ:
imminentib gͦ sibi talib frangitur &
claudicat: offer consolationis alligam̃tũ.
alliga qd̃ fractũ est. Dic: ne timeas ñ de¬
serit in temptationib ille. in quẽ credidi¬
sti. Fidelis d̾s qui te ñ sinat temptari sup̃
qm̃ potes ferre. Non hoc a me audis. apłs
dicit. qui etiã dicit. An uultis exꝑim̃tũ
pastore. qui pascit isrł. Illi eñ dictum est.
potabis nos in lacrimis in m̃sura. Qd̾ eñ

Expanded text:
tum suum sitiunt: parvam enim sibi putant tum suum sitiunt: parvam enim sibi putant fidelium medicinam, sed quaerunt et martyrum gloriam. Sunt autem alii qui auditis futuris et necessario venientibus tentationibus, quas proprie oportet venire christiano; quas nemo sentit, nisi qui voluerit esse vere christianus: imminentibus ergo sibi aliquibus, franguntur et claudicant. Affer consolationis alligamentum, alliga quod fractum est: dic, Ne timeas, non deserit in tentationibus ille in quem credidisti; fidelis Deus, qui te non sinit tentari supra quam potes ferre. Non hoc a me audis, Apostolus dicit: qui etiam dicit, An vultis experimentpastore qui pacit Israel. Illi enim dictum est, Potabis eos in lacrymis, in mensura . Quod enim
Abbreviated transcription (Latin):
liter dicimꝰ ñ mͥ habuit fi spũ & litt̾a.¬
illud est ñ credidit qd̾ dixi. illud ñ fecit qd̾
dixit. Scdm hanc fidem qua credimꝰ: fi¬
deles sumꝰ dõ. Scd̾m illam uͦ qua fit qd̃
ꝓmittitur: etiã ipse ds fidelis est nobis.
Hoc enĩ dicit apłs: fidelis ds̃ qui ñ uos per-¬
mittat tẽptari suꝑ id qd̾ potestis. Ex li
nib deficiat infirmꝰ: nec falsa spe
decipiendus est. nec t̾rore frangendus.
Dic ei. Prepara anmã tuã ad tẽptatio¬
nem. Et forte incipit labi. contremisce¬
re. nolle accedere. Habes aliud. fidelis
ds̃ qui ñ uos sinat tẽptari supra qͣm po¬
testis ferre. Iilud enĩ ꝓmittere & p̾dicere
uenturas passiones: infirmũ curare est.
Tim̃ti autẽ niiniũ & ex hoc det̾rito. cum
polliceris miscdiam dĩ. ñ quia tẽptatio¬
nes deerunt. s quia ñ ꝑmittit temptari
supͣ qm ferri potest: fractum colligare
est. Sunt enĩ qui cũ audierint uenturas
tribulationes. armant se magis. & qͣsi po¬

Expanded text:
liter dicimus. Non mihi habuit fidem: alitillud est, Non credidit quod dixi: illud, Non fecit quod dixit. Secundum hanc fidem qua credimus, fideles sumus Deo: secundum illam vero qua fit quod promittitur, etiam Deus ipse fidelis est nobis. Hoc enim dicit Apostolus: Fidelis Deus, qui non vos permittat tentari super id quod potestis . De ius deficiat infirmus, nec falsa spe decipiendus est, nec terrore frangendus. Dices ei: Praepara animam tuam ad tentationem, et forte incipit labi, contremiscere, nolle accedere. Habes et aliud: Fidelis Deus qui non vos sinet tentari supra quam potestis ferre . Illud enim promittere, et praedicere venturas passioTimenti autem nimium, et ex hoc deterrito, cum polliceris misericordiam Dei, non quia tentationes deerunt, sed quia non permittit tentari supra quam ferre potest, fractum colligare est. Sunt enim qui cum audierint venturas tribulationes, armant se magis, et quasi po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnitiosa elatione repͥmit qd̾ ait apłs.
quappt̾ qui uidetur stare. uideat ne ca-¬
pt. Uoluntate enĩ sua cadit qui cadit:
& uoluntate dĩ stat qui stat. Potens est
aũ as statuere illum. Nongͦ scipse. s ds̃.¬

Expanded text:
niciosa elatione reprimit quod ait Apostolus: Quapropter qui videtur stare videat ne cadat. Voluntate autem sua cadit qui cadit, et voluntate Dei stat qui stat. Potens est enim Deus statuere illum. Non ergo ipse seips
Abbreviated transcription (Latin):
iussit: Ipse est cm̃ & ꝓpħarum ds: qui
ppło infideli ad significanda peccata quoꝵ
ueneno inuisibiliter moriebant᷑. uisibi¬
les serpentes quib ammonerent᷑ immisit.
& plaga em̃datoria mortes animarum
mortib corpoꝵ figurauit. Hec autẽ¬

Expanded text:
jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui populo infideli ad significanda peccata, quorum veneno invisibiliter moriebantur, visibiles serpentes quibus admonerentur, immisit; et plaga emendatoria mortes animarum, mortibus corporum figuravit. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
Et si qͥd alit̾ sapitis. hoc qͦ uobis d̾s reue¬
lauit. Quib autẽ reuelat cum uolue¬
rit. siue in hac uita. siue post hanc uitam.
nisi ambulantib in uiã pacis. & in nullã
reuelauit. ne putarent p̃ter uiam pacis
qd̃ alit̾ sapiebant sibi posse reuelari. con¬
tinuo addidit. Ueruntam̃ in qd ꝑuenimꝰ.
in eo ambulemus. idelis autẽ ds est¬

Expanded text:
et si quid aliter sapitis, hoc quoque uobis deus reueet si quid aliter sapitis, hoc quoque uobis deus reuelabit. quibus autem reuelat cum uoluerit siue in hac uita siue post hanc uitam nisi ambulantibus in uia pacis et in nullam reuelabit, ne putarent praeter uiam pacis quod aliter sapiebant sibi posse reuelari, continuo addidit: uerumtamen in quod peruenimus in eo ambulemus. in quo ambulans
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptationes ꝑiculose. in quas inferri atq
induci ꝑnitiosum est. aut ꝓsꝑis reb tem¬
poralib aut adũsis oriantur. nemo fran¬
gitur adũsarũ molestia. qui ꝓsꝑarum
omines enĩ sumꝰ. unde baptismo.
aliud saꝑe qm res se habet: huma-¬
na temptatio est. Nimis autẽ amando
sententiã suam. uł inuidendo meliorib
sq ad p̃cidendȩ cõmunioniꝰ O& con¬
dendi scismatis. uł heresis sacrilegium
buenuit: diabolica p̃sũptio est
In nullo autẽ aliter saꝑe qm se res habet.
angłica ꝑfectio est. Quia utiq homines
sumꝰ. s spe angłi sumꝰ. quib equales in
resurrectione futuri sumꝰ. qmdu ñ ha-¬
bemꝰ ꝑfectionẽ angłi: ñ habeamꝰ p̃sũp¬
tionẽ diaboli. Ideo dicit apłs. Tempta¬
tio uos ñ app̃hendat nisi humana. Hu¬
manũ est g̾ aliqͥd alit̾ saꝑe. Propt̾ea dicte
alio loco. Quotqͦt gͦ ꝑfecti. hoc sapiamꝰ.

Expanded text:
temtationes periculosae, in quas inferri atque temtationes periculosae, in quas inferri atque induci perniciosum est, aut prosperis rebus temporalibus aut aduersis oriantur, nemo frangitur aduersarum molestia, qui prosperarum omines enim sumus, unde aliquid aliter sapere quam se res habet humana temptatio est. nimis autem amando sententiam suam uel inuidendo melioribus usque ad praecidendae communionis et condendi schismatis uel haeresis sacrilegium peruenire diabolica praesumptio est. in nullo autem aliter sapere quam se res habet angelica perfectio est. quia itaque homines sumus, sed spe angeli dei sumus, quibus aequales in resurrectione futuri sumus, quamdiu non habemus perfectionem angeli, non habeamus praesumptionem diaboli. ideo dicit apostolus: temptatio uos non adprehendat nisi humana. humanum est ergo aliquid aliter sapere. propterea dicit alio loco: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus.
Abbreviated transcription (Latin):
iunt gͥ temptationes ꝑ sathanan te.¬
ñ potestate eiꝰ s ꝑmissu dm̃i. ob ho¬
mines aut. ꝓ suis peccatis puniendos.
Et int̾est plurimũ in qualem qͥsq tẽpta¬
tionẽ incidat. Non enĩ in talem incidit
uidas qui uendidit dñm. in qualem
incidit petrꝰ cũ territus dñm negauit.
unt eñ humanȩ tẽptationes. credo cum
homo qͥsq animo scđ̾m humanã tamen
fragilitatem in aliquo consilio labitur.
aut irritatur in frẽm studio corrigendi
paulo tam̃ ampliꝰ qm̃ xp̃iana tranquil¬
litas postulat. de quib apłs dicit. tẽpta¬
tio uos ñ app̃hendat nisi humana. cũ idẽ
dicat. fidelis est ds qui uos ñ sinat tẽpta-¬
ri supͣ qm potestis ferre. s faciet cũ temp¬
tatione etiã exitum. ut possitis tolerare.
In qua sententia satis ostendit. ñ id nobis
orandũ ẽẽ ut ñ tẽptemur. s ne in tẽpta-¬
tionẽ inducam᷑. Inducim᷑ enĩ. si tales in-¬
uiderint. quas ferre ñ possumꝰ. S cum

Expanded text:
itur temtationes per satanan non potestate eius, sed permissu domini ad homines aut pro suis peccatis puniendos aet interest plurimum, in qualem quisque temtationem incidat. non enim in talem incidit ludas, qui uendidit dominum, in qualem incidit Petrus, cum territus dominum negauit. sunt etiam humanae temtationes, credo, cum bono quisque animo, secundum humanam tamen fragilitatem in aliquo consilio labitur aut irritatur in fratrem studio corrigendi, paulo tamen amplius, quam christiana tranquillitas postulat. de quibus apostolus dicit: temtatio uos non apprehendat nisi humana, cum idem dicat: fidelis deus, qui non uos sinat temtari super quam potestis ferre, sed faciet cum temtatione etiam exitum, ut possitis tolerare. in qua sententia satis ostendit non id nobis orandum esse, ut non temtemur, sed ne in temtationem inducamur. inducimur enim, si tales acciderint quas ferre non possumus. sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
deuenit. Finis autẽ scłoꝵ tanqͣm senectꝰ
uet̾is hominis. cũ totũ genus humanũ
tanqm unũ hominẽ constitueris. sexta¬
ȩtate signatur qua dñs uenit. Sunt eñ
etates sex etiã in homine uno. infantia.
puericia. adolescentia. iuuentus. graui¬
etas est. abadam usq ad noe. Scda a noc.
usq ad abraham. Qui articuli euiden¬
tissimi sunt & notissimi. Gertia ab abra¬
ham. usq ad dauid. Sic enĩ matheus
engłista partitur. Quarta a dauid: usꝙ
ad transmigrationẽ babylonis. Qͥna
a transmigratione in babyloniam: usꝙ.
add aduentũ dñi. Sexta ab aduentu am̃
rior homo tanqm senectute corrũpitu.
qui etiã uets dicit᷑. & inttrior renouãt
de die in diem. Inde requies sempit̾ia
est. quȩ significat᷑ sabbato: Huis rti
ongruit qd̃ homo sexto die factus est ad
maginẽ & similitudinẽ dĩ. Itaq qui¬

Expanded text:
 tanquam senectus veteris hominis, cum totum genus humanum tanquam unum hominem constituerimus, sexta aetate significatur, qua Dominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine, infantia, pueritia, adolescentia, juventus, graviis aetas est ab Adam usque ad Noe, secunda a Noe e ad Abraham: qui articuli sunt evidentissimi et notissimi. Tertia, ab Abraham usque ad David: sic enim Matthaeus evangelista partitur . Quarta. a David usque ad transmigrationem in Babyloniam. Quinta, a transmigratione in Babyloniam usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini rior homo tanquam senectute corrumpitur, qui etiam vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem . Inde requies sempiterna est, quae significatur sabbato. Huic rei congruit quod homo sexto die factus est ad imaginem et similitudinem Dei . Nemo au
Abbreviated transcription (Latin):
co regnent. s cet̾is regnantib pareant:
Non enim ait apls qui talia agunt ñ reg¬
nabunt cum dõ. s regnum dĩ ñ posside¬
bunt. Qd̃ etiam de carne & sanguine di-¬
ctum est. caro & sanguis regnum dĩ ñ
possidebunt. quia corruptibile hoc in¬
duet incorruptionẽ. & mortale hoc in¬
duet immortalitatẽ. Utinã ñ caro &
sanguis. s ex animali corpore spũalis

Expanded text:
eo regnent, sed caeteris regnantibus pareant. eo regnent, sed caeteris regnantibus pareant. Non autem ait Apostolus, Qui talia agunt, non regnabunt cum Deo; sed regnum Dei non possidebunt. Quod etiam de carne et sanguine dictum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt: quia corruptibile hoc induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem ; ut jam non caro et san
Abbreviated transcription (Latin):
talia agunt regnũ dĩ ñ possidebunt. au¬
dent sibi p̃ter regnũ dĩ salutem quã desi¬
derant polliceri. atq inter se loquuntur
dũ recusant agere penitentiã ꝓ peccatis
suis. & ꝑditos mores aliqͣndo in meliꝰ cõ¬
mutare. Regnare nolo. sufficit mͥ saluũ
esse. In quo pͥmũ eos fallit. quia eoꝵ nec
Qͥd enim ait dñs. qm̃ abundauit iniqͥtas
refrigescet caritas multoꝵ. qui autẽ ꝑse
uerauerit usq in finẽ hic
saluus erit: Salutẽ utiq ꝓmisit ꝑseue¬
rantib in caritate. ñ in iniqͥtate. U̾bi autẽ
caritas est: oꝑa ulla mala a regno dĩ sepa¬
rantia esse ñ possunt. Om̃ĩs enim lex in
uno sermone impleta est in eo qd̾ scͥptũ est:
diliges ꝓximũ tuum tanqmͣ teipsum.
Deinde si est aliq̃ differentia inter regnan¬
tes & ñ regnantes. oportet tam̃ ut in uno
regno sint: ne in hostiũ aut alienoꝵ nu¬
mero deputentur. Om̃s enĩ romani. reg¬
nũ romanũ possident. qmuis ñ om̃s in

Expanded text:
talia agunt, regnum Dei non possidebunt: audent sibi praeter Dei regnum salutem, quam desiderant, polliceri; atque ita inter se loquuntur, dum recusant agere poenitentiam pro peccatis suis, et perditos mores aliquando in melius commutare: Regnare nolo, sufficit mihi salvum me esse. In quo primum eos fallit, quia eorum nec Quod enim ait Dominus, Quoniam abundavit iniquitas, refrigesceraverit usque in finem, hic salvus erit : salutem utique promisit perseverantibus in charitate, non in iniquitate. Ubi autem charitas est, opera illa mala a regno Dei separantia esse non possunt. Omnis enim lex in uno sermone impleta est, in eo quod scriptum est, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Deinde si est aliqua differentia inter regnantes et non regnantes; oportet tamen ut in uno regno sint omnes, ne in hostium aut alienorum numero deputentur. Omnes enim Romani Romanum regnum possident; quamvis non omnes in
Abbreviated transcription (Latin):
apłs ait. Illos alit̾ alloquit᷑ tanqͣm in¬
firmos. Blandiendũ est illis ut audias
ueritatẽ: in nobis secanda est putredo.
Auferte malũ ex uobis ipsis. Ex libro¬
est ex uobisipsis ita intelligunt. ut
ex sc̃ipso unusqͥsq auferat malum. hoc
est ut ipse bonus sit. S utrolibet modo
intelligatur. siue ut scueritate eccł̃iȩ ma
li ex cõmunicationib corripiantur. siue
ut se quisq corripiendo & corrigendo
a seipso auferat malũ: illud tamen qd̃
supradictũ est. ñ habet ambiguitatem
ubi p̾cepit ñ cõmisceri eis fr̃ib qͥ i aliqͦ
supͣdicto uitio nominant᷑. id est noti fa¬
mosiq sunt. Quo autẽ animo & qua ca¬
ritate misericors ista seueritas adhiben¬
da sit. ñ solum eo loco ubi ait ut sp̃c sal¬
uus sit in die dm̃ uĩu. s alibi qͦ euiden¬
ter ostendit dicens. Si quis ñ obaudit
u̾bo nr̃o ꝑ epłam hunc notate. & nolite

Expanded text:
Apostolus ait. Illos aliter alloquimur tanquam inApostolus ait. Illos aliter alloquimur tanquam infirmos. Blandiendum est illis ut audiant veritatem. In vobis secanda putredo est. Auferte malum ex vobisipsis. Aliest, ex vobisipsis, ita intelex se ipso unusquisque auferat malum, hoc est, ut ipse sit bonus. Sed utrolibet modo intellili excommunicationibus corripiantur, siue ut se quisque corripiendo et corrigendo a se ipso auferat malum, illud tamen, quod supra dictum est, non habet ambiguitatem, ubi praecipit non commisceri eis fratribus, qui in aliquo supra dicto uitio nominantur, id est noti famosique sunt. Quo autem animo et qua caritate misericors ista seueritas adhibenda sit, non solum eo loco, ubi ait: ut spiritus saluus sit in die domini Iesu, sed alibi quoque euidenter ostendit dicens: si quis non obaudit uerbo
Abbreviated transcription (Latin):
retia ubi pisces boni cum malis usq ad
segregationẽ quȩ futura est in litore hoc
est in fine scłi equo animo tolerentur.
Non enĩ contrariũ est huic loco id qd̃ alio
loco dicit apłs. tu quis es qui uidicas alie¬
nũ seruũ: Dño suo stat aut cadit. No
luit enim hominẽ ab homine iudicari
ex arbitrio suspitionis. uł etiã extra or¬
dinario usurpato iudicio. s potiꝰ ex le¬
ge dĩ scdm ordinẽ eccłiȩ siue ultro con¬
fessum. siue accusatum atq conuictũ.
Alioqͥn illud cur dixit. si qͥs fr̃ nomina¬
tur. aut fornicator. aut ydolis seruiens.¬
& cet̾a. nisi quia eã nominationẽ intel¬
ligi uoluit quȩ fit in quẽqͣm cũ sententia
ordine iudiciario atq integritate ꝓfer¬
tur: Nam si nominatio sufficit multi
damnandi sunt innocentes: quia sepe
falso in quoqͣm crimen nominatur.
r̃s ad nos ꝑtinet uobis dicere. ad
nos ꝑtinet xp̃ianis loqui. Oͥd enim
michi de his qui foris sunt iudicare. ipse

Expanded text:
retia, ubi pisces boni cum malis usque ad retia, ubi pisces boni cum malis usque ad segregationem, quae futura est in littore, id est, in fine saeculi, aequo animo tolerentur . Non enim contrarium est huic loco id quod alio loco dicit Apostolus: Tu quis es qui judicas alienum servum? Suo domino stat, aut cadit . Nluit enim hominem ab homine judicari ex arbitrio suspicionis, vel etiam extraordinario usurpato judicio, sed potius ex lege Dei secundum ordinem Ecclesiae, sive ultro confessum sive accusatum, atque convictum; alioquin illud cur dixit: Si quis frater nominatur, aut fornicator, aut idolis serviens, etc., nisi quia eam nominationem intelligi voluit quae fit inordine judiciario atque integritate profertur. Nam si nominatio sufficit, multi damnandi sunt innocentes, quia saepe falso in quemquam crimen nominatur. res, ad nos pertinet, vobis dicere: ad nos pertinet, Christianis loqui. Quid enim mihi de eis qui foris sunt judicare, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
us. nisi cum talib uiuere. nec eos possus
lucrifacere. xp̃o. si coꝵ colloquiũ conui¬
numq uitauerĩt. Unde & dñs cũ publi¬
canis & peccatorib comedens. ñ est opꝰ
inquit sanis medicus. s male habentib.
Ion ueni uocare. iustos. s peccatores. Et
ideo sequitur apls & adiungit. Nunc¬
autẽ scripsi uobis ñ cõmisceri. Si qͥs fr̃
ibriosꝰ. aut rapax. cũ exꝰ modi nec quide.
tibũ simul sumere. Qd enĩ mͥ de his qͥ
fons sunt iudicare: Nonne de his qui
itis sunt iudicatis: De his autẽ qͥ foris
sunt ds̃ iudicabit. Auferte malũ a uo¬
isipsis. Quib u̾bis satis ostendit. non
tanere & quom̃ libet. s ꝑ iudiciũ aufe¬
rendos ẽẽ malos ab eccliȩ cõmunione.
aut si ꝑ iudiciũ auferri ñ possunt. to¬
lerentur potiꝰ. ne ꝑu̾se malos euitando
quisq: ab ȩccłia ipse discedens. eos quos
fugere uidet᷑ uincat ad gehennã: quia
usq ad ultimũ uentilabrũ. uł infra illa

Expanded text:
tes, nisi cum talibus vivere: nec eos possunt tes, nisi cum talibus vivere: nec eos possunt lucrifacere Christo, si eorum colloquium convictumque vitaverint. Unde et Dominus cum publicanis et peccainquit, sanis medicus, sed male habentibus. Non enim veni vocare justos, sed peccatores. Et ideo sequitur Apostolus, et adjungit: Nunc scripsi vobis non commisceri. Si quis fraebriosus, aut rapax, cum hujusmodi nec quidem cibum simul sumere. Quid enim mihi de his, qui foris sunt, judicare? Nonne de his, qui intus sunt, vos judicatis? De his autem, qui foris sunt, Deus judicabit. Auferte malum a vobis ipsis . Quibus verbis satis ostendit non temere aut quomodolibet, sed per judicium auferendos esse malos ab Ecclesiae communione: ut si per judicium auferri non possunt, tolerentur potius, ne perverse malos quisque evitando, ab Ecclesia ipse discedens, eos quos fugere videtur, vinciat ad gehennam. Quia usque ad ultimum ventilabrum ; velut intra illa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterea tacent. & sufferunt alioꝵ
pectata quȩ nouerunt. quia docum̃tis¬
sepe deseruntur. & ea quȩ ipsi sciunt iu¬
dicib eccłiasticis ꝓbare ñ possunt. Qmͣ¬
ius enĩ uera sint quȩdam. ñ tam̃ iudici
facile credenda sunt. nisi certis indicus
demonstitnt᷑. Nos uͦ a cõmunione quẽ¬
qͣm ꝓhibere ñ possumꝰ. qͣmuis hec phi¬
hitio ñ dum sit mortalis s medicinalis.
nisi aut sponte confessum. aut in aliqͦ
siue scłari siue ȩccłiastico iudicio nomi¬
natum atq conuictũ. Quis em̃ sibi u
qũq audeat assumere. ut cuiqͣm sit
ipse & accusator & udex: Cuiꝰ modi
ipła breuiter insinuasse intelligitur. cũ
quib dam talib cõmemoratis criminib
daret. Ait enĩ. Scripsi uobis in epła ñ¬
cõmisceri fornicariis. Non utiq form¬
cariis huiꝰ mundi. aut auaris. aut rap¬
torib. aut ydolis seruientib. alioquin
debueratis de hoc mundo exire. Non cni
possunt homines in hoc mundo uuen¬

Expanded text:
opterea tacenpeccata quae noverunt, quia documsepe deseruntur, et ea quae ipsi sciunt, iudicibus ecclesiasticis probare non possunt. Quamvis enim vera sint quaedam, non tamen iudici facile credenda sunt, nisi certis indiciis demonstrentur. Nos vero a communione quemquam prohibere non possumus, quamvis haec prohibitio nondum sit mortalis, sed medicinalis, nisi aut sponte confessum, aut in aliquo, sive saeculari, sive ecclesiastico judicio nominatum atque convictum. Quis enim sibi 621 utrumque audet assumere, ut cuiquam ipse sit et accusator et judex? Cujusmodi  breviter insinuasse intelligetur, cum quibusdam talibus commemoratis criminibuslia ex quibusdam daret. Ait enim: Scripsi vobis in epcommisceri fornicariis: non utique fornicariis hujus mundi, aut avaris, aut raptoribus, aut idolis servientibus; alioquin debueratis de hoc mundo exire. Non enim possunt homines in hoc mundo viven