comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Nam quia sp̃u dñi impulsus pro¬
phetauit: de aduentu acp̃i et salute
nosse poteris quia deus te regem fieri
uoluit: et idcirco ad omĩa que tibi
agenda sunt regaliter age: quia deus
tecũ est. Uidentes autẽ om̃s qui noue¬
rant eũ heri et nudius tercius. qd̾ esse
cum propħis. et propħaret: dixerũt
adinuicẽ. Que nam res accidit filio cis
Num et saul in propħis: Respondit
alius ad alterũ. dicens. Et quis pater
eorum: Et cetera. Bene ait saule pri¬
pħante cũ ceteris. et quis pater eorũ
ac si diceret. Quis maior illo in digni¬
tate: et in sapiencia : Optime enĩ potest
inter prophetas uersari. et pater eorum
idest magister uocari: qui tam doctus
et sapiens est. Pater magister uocatur:
sicut heliseus heliam patrẽ. id est magis¬
currus isrł et auriga eius. Et in libro
predixtrat: significat quia omĩa ita
euenerũt xp̃o sicut libri legis ⁊ pro¬
pharum olim predixerũt: licet de iu¬

Expanded text:
rum. Nam quia Spiritu Domini impulsus prorum. Nam quia Spiritu Domini impulsus prophetavit, de adventu Christi et salute nosse poteris quia Deus te regem fieri voluit, et idcirco ad omnia quae tibi agenda sunt, regaliter age, quia Deus tecum est. « Videntes autem omnes qui noverant eum heri et nudiustertius, quod esset cum prophetis et prophetaret, dixerunt ad invicem: Quaenam res accidit filio Cis? Num et Saul inter prophetas? Responditque alius ad alterum, dicens: Et quis pater eorum? » et reliqua. Bene ait, Saule prophetante cum caeteris, « Et quis pater eorum? » Acsi diceret: Et quis major illo in dignitate et sapientia? optime enim potest inter prophetas versari et pater eorum, id est magister vocari, qui tam doctus et sapiens est. Pater magister vocatur, sicut Eliseus Eliam patrem, id est magiscurrus Israel et auriga ejus. Et in libro praedixerat, significat, quia omnia ita evenerunt Christo, sicut libri legis et prophetarum olim praedixerunt, licet de Ju
Abbreviated transcription (Latin):
dictis libris sũptũ est. Sed qr uerũ est:
non est reticendũ. Non enim omĩa appro¬
banda sunt: sed necessaria accipienda.
Sic etiam tradiciones nonnulle. oportu¬
ne assumende sunt. Cumq abieris inde
nient te tres uiri ascendentes ad dm̃ in
bethel. Hi uiri causa oracionis ibant in
bethel: ubi iacob lapidem erexerat. Post
hec uenies ad collem dei: ubi est stacio
philistinorũ. Collis dei: locus erat ubi
prophete habitabant. Et cum ingressus
fueris in urbem. obuiam habebis gregẽ
propħarum descendentiũ de excelso. ip¬
sosq propħantes: et insiliet in te spiritꝰ
domini. et propħabis cum eis: et muta¬
beris in uirũ alium. Quando ergo eue¬
nerint signa hec omĩa tibi. fac quecũq
inuenerit manus tua: quia dñs tecum
est. et insiliet in te sp̃c dñi: et propħabis
cum eis. Prophasse eum ibi iudei dicunt
de futuro seculo: de gog ⁊ magog.
et de p̃miis iustorũ. et de pena impio¬

Expanded text:
dictis libris sumptum est, sed quia verum est, dictis libris sumptum est, sed quia verum est, non est rejiciendum. Non tamen omnia approbanda sunt, sed necessaria accipienda. Sic etiam traditiones nonnullae opportuno assumendae sunt. « Cumque abieris inde, nient te tres viri ascendentes ad Deum in Bethel. » Hi viri causa orationis ibant in Bethel; ubi Jacob lapidem erexerat. « Post haec veniens ad collem Dei, ubi est statio Philisthinorum. » Collis Dei locus erat ubi prophetae habitabant. « Et cum ingressus fueris in urbem, obviam habebis gregem prophetarum descendentium de excelso, ipsosque prophetantes, et insilDomini, et prophetabis cum eis, et mutaberis in virum alium. Quando ergo venerint signa haec omnia tibi, fac quaecumque invenerit manus tua, quia Dominus tecum escum eis. Prophde futuro saeculo, et de Gog et Magog, et de praemiis justorum, et poena impio
Abbreviated transcription (Latin):
quas ꝑdidisti nudius tercius ne sollicitꝰ
sis: quia inuente sunt. Et illud. Et cuiꝰ
erunt optima queq in isrł: Honne tͥ:
et om̃i domui patris tui: Tales enim
et huiusmodi tradiciones iudeorũ. de apo¬
crifis libris eorũ prolate sunt: qͦs secum
reconditos habent. que in nostris non
habentur. Et ideo a quibusdã recipiun¬
tur. non ꝓpterea ut illos approbent: sed
ea que necessaria sunt ad confirmandũ
recipiunt. Quod et paulus apłs in suis
epistolis. non solum de hebreorũ libris
apocrifis. uerũ etiam ex poetarũ ac comi¬
corum gentiliũ ubi oportunũ uidit ex¬
empla ꝓtulit: non ut omĩa cõmenta¬
eorũ approbaret: sed oportuna ubi ne¬
cessariũ uidit inseruit. Hinc est qd̾ iudas
apłs in epistola sua ex eisdem libris exẽ¬
plum intulit dicens. Propħauit autẽ et¬
de eis septimus ab adam enoc. dicens.
Ecce uenit dñs in sanctis milibus suis:
facere iudiciũ contra om̃s. Quod ex pre¬

Expanded text:
quas perdidisti nudiustertius ne sollicitus quas perdidisti nudiustertius ne sollicitus sis, quia inventi sunt. » Et illud: « Et cujus erunt optima quaeque Israel? nonne tibi et omni domni patris tu. » Tales enim et hujusmodi traditiones Judaeorum, de apocryphis libris eorum prolatae sunt, quos secum reconditos habent, quae in nostris non habentur. Et ideo a quibusdam recipiuntur, non propterea ut illos approbent, sed ea quae necessaria sunt, ad confirmandum recipiunt. Quod et Paulus apostolus in Epistolis suis , non solum de Hebraeorum libris apocryphis, verumetiam ex poetarum ac comicorum gentilium, ubi opportunum vidit, exempla protulit. Non ut omnia eorum commenta approbaret, sed opportuna ubi necessarium vidit, inseruit. Hinc est quod Judas apostolus in Epistola sua ex iisdem libris exemplum intulit, dicens: « Prophetavit autem de his septimus ab Adam Enoch, dicens: Ecce venit Dominus in sanctis millibus suis facere judicium contra omnes . » Quod ex prae
Abbreviated transcription (Latin):
ligitur. quod preparauerat samuhel po¬
pulo in kalendis. qr sequitur: neq enu
comessurus est populus donec ille ueniat:
qr ipse benedicet hostie. et deinceps come¬
dent qui uocati sunt. Ceterũ si quis sim¬
pliciter de hostiis ĩmolatis ac sacrificuis
intelligere uoluerit: nos non inhibemus.
Dixitq samuhel ad saul. Ascende ante me
in excelsum. ut comedatis mecũ hodie¬
et dimittã te mane : et omĩa que sunt
in corde tuo indicabo tibi. Hic enim si
non displicuerit sicut scriptũ inuenimꝰ:
traditionẽ iudeorũ inserere p̃sumimꝰ. Erat
enim in corde saul sicut ipsi tradunt. quod
rex futurus esset: quia uiderat per uisum
se in uerticẽ arboris collocari. Que uisio:
signum regale erat. Deniq non tantũ mͦ
de asinis quas perdiderat in corde tracta¬
bat: quia cum dictũ sit omĩa que sunt
in corde tuo indicabo tibi: statim per
partẽ coniu̾ctionis copulatuiã. ⁊ distin¬
guendo copulauit dicens. Et de asinis

Expanded text:
ligitur, quod praeparaverat Samuel poligitur, quod praeparaverat Samuel populo in Kalendis, quia sequitur: « Neque enim comesturus est populus, donec ille veniat, quia ipse benedicet hostiae, et deinceps comedent qui vocati sunt. » Caeterum si quis simpliciter de hostiis immolatis, ac sacrificiis intelligere voluerit, nos non inhibemus. Dixitque Samuel ad Saul: « Ascende ante me in excelsum, ut comedas mecum et dimittam te mane, et omnia quae sunt in corde tuo indicabo tibi. » Hic enim si non displicuerit, sicuti scriptum invenimus, traditionem Judaeorum inserere praesumimus. Erat enim in corde Saul sicut ipsi tradunt quod rex futurus esset, quia viderat per visum se in vertice arboris collocari; quae visio signum regale erat. Denique non tantummodo de asinis quas perdiderat in corde tractabat, quia cum dictum sit: Et omnia quae sunt in corde tuo indicabo tibi, statim per partem conjunctionis copulativam, et distinguendo copulavit dicens: « Et de asinis
Abbreviated transcription (Latin):
Et psalmista. Quis in nubib equabitur¬
dño: aut quis similis erit deo int̃ filios
dei: Hic enim non seriem historie secuti:
sed spualis intelligentie sensum. continu¬
atim describere conati sumus. Ceterũ qr
parum historiã pret̾misimꝰ: ad eam insi¬
nuandam apostrophã facere decreuimus.
Ait enĩ sacra historia. Dixitq saul ad pu¬
erum suũ. Eoce ibimus: quid feremꝰ ad
uirũ dei: Et cetera. Non enum putabat
saul sibi a samuhele aliter in dicari. nisi
precio diuinationis : de quo puer ait. cũ
a saule audisset. panis defecit in sistarciis
nr̃is. Ecce inuenta est in manu mea qͣrta
pars stateris argenti: demus homini dei.
Ideo ait. quid feremus ad uirũ dei. Qd̃
autem sauli inquirenti de uidente. respon¬
derunt dicentes. festina nunc. hodie enĩ
uenit in ciuitatẽ. qr sacrificiũ est hodie
popło in excelso: sacrificiũ in hoc loco ꝓ¬
ut aliqui intelligi uolunt. prandiũ intel¬

Expanded text:
et Psalmista: « Quis in nubibus aequabituret Psalmista: « Quis in nubibus aequabitur, aut quis similis erit Deo Filio Dei? » Hic enim non seriem historiae secuti, sed spiritalis intelligentiae sensum continuatim describere conati sumus. Caeterum quia parum historiam praetermisimus, ad eam insinuandam apostrophen facere decrevimus. Ait enim sacra historia: « Dixitque Saul ad puerum suum; Ecce ibimus: quid feremus ad virum Dei? » et reliqua. Non enim putabat Saul sibi asinas a Samuele aliter indicari, nisi pretio divinationis, de quo puer ait, cum a Saule audisset: Panis defecit in sitarciis nostris: « Ecce inventa est in manu mea quarta pars stateris argenti, demus homini Dei. » Ideo ait: « Quid feremus ad virum Dei? » Quod autem Sauli inquirenti de Vidente, responderunt dicentes: « Festina nunc, hodie enim venit in civitatem, quia sacrificium est hodie populi in excelso. » Sacrificium in hoc loco, prout aliqui intelligi volunt, prandium intel
Abbreviated transcription (Latin):
isrł uenire dignatus est. suꝑ cũctum
popłm suum ab eo in regem ꝯstitutus
est: sicut ipse ait. Ego autẽ ꝯstitutus
sum rex ab eo: super sion montem
sc̃m eius. Hoc enim p̃figurabatur per
asinas ꝓpter simplicitatẽ: quod et per
oues ꝓpter ĩnocenciã. Armũ qd̾ saul
accepit sicut suꝑius legitur: princi¬
patum significat dñi nostri quod acce¬
pit. Qui a samuhele unctus dicitur:
quia a deo patre unigenitus filius
spuali unctione delibutus legit᷑. De
quo psalmista. Propterea unxit te d̾s
deus tuus. Et cetera. Om̃s enim retro
olim reges isrł: ob unctionis sacramen¬
tum in tipo saluatoris ap̃i sũt appel¬
latĩ. Unde et dauid ait ad eum qui
se finocerat saul occidisse. Quomodo
non timuisti manũ tuã mittere in
ho sursum saul suꝑeminebat om̃ibus:¬
iuxta spũalem intelligentiã: quia caput
nr̃m sursum est super nos. quod est xp̃e.
Et bene dictũ est: non erat melior illo.

Expanded text:
Israel venire dignatus est, super cunctum Israel venire dignatus est, super cunctum populum suum ab eo in regem tantum constitutus est. Sic ipse ait: « Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus : » hoc enim praefigurabatur per asinas propter simplicitatem, quod et per oves propter innocentiam. Armus quem Saul accepit, sicut superius legitur, principatum significat Domini nostri quem accepit. Qui a Samuele unctus dicitur, quia a Deo Patre unigenitus Filius spiritali unctione delibutus legitur: de quo Psalmista: « Propterea unxit te Deus, Deus tuus , » et reliqua. Omnes enim retro olim reges Israel, ob unctionis sacramentum, in typo Salvatoris christi sunt appellati. Unde et David ait ad eum qui se finxerat Saul occidisse: « Quomodo non timuisti manum tuam mittere in od ab humero sursum Saul supereminebat omnibus,juxta spiritalem intelligentiam, quia caput nostrum sursum est supra nos, quod est Christus. Et bene dictum: « Non erat melior illo » ,
Abbreviated transcription (Latin):
fitentes. filium in passione negauerũt
dicentes. tolle hunc et dimitte nobis bas¬
raban: non intelligentes quia qui negat
effudit super caput saul: et deosculatꝰ
est eum. et ait. Eoce unxit te dñs suꝑ
hereditatẽ suã. in principẽ. Sciendum
est quod saul non unius semꝑ ꝑsone
gestauit figurã: sed aliquando iudeor̃
tipum obsuꝑbiam. et aduersus deum
inuidentiã. sicut suꝑius tetigimus. et
altitudinẽ stature. et ꝓpter principatũ.
de quo isaias ait. factus est principatꝰ eiꝰ
super humerũ eius: aliquando uero
principem seculi huius ꝑpter elacionẽ
cordis. et humiliũ oppressionẽ. sicut in
consequentib declarabitur. S in hoc
loco ubi a samuhele unctus legitur:
ipsum xp̃m dñm scilicet saluatorẽ de¬
signat. Sicut enim saul cum asinas pa¬
tris sui que deerant quereret. in regno
assũptus est: simili quoq modo dñs
et saluator ñr̃. post quã a patre suo
missus ad oues que perierant domus

Expanded text:
fitentes, Filium in passione negaverunt, fitentes, Filium in passione negaverunt, dicentes: Tolle hunc, et dimitte nobis Barrabam: non intelligentes, quia qui negat effudit super caput ejus, et deosculatus est eum, et ait: Ecce unxit te Dominus super haereditatem suam in principem. » Sciendum est quod Saul non unius semper personae gestavit figuram, sed aliquando Judaeorum typum, ob superbiam, et adversus Deum invidentiam, sicut superius tetigimus, et altitudinem staturae, et propter principatum. De quo Isaias ait: « Factus est principatus ejus super humerum ejus . » Aliquando vero principem saeculi hujus, propter elationem cordis et humilium oppressionem, sicut in sequentibus declarabitur; sed in hoc loco, ubi a Samuele unctus legitur, ipsum Christum Dominum scilicet Salvatorem designat. Sicut enim Saul, cum asinas patris sui quae deerant quaereret, in regno assumptus est: simili quoque modo Dominus et Salvator noster, postquam a Patre suo missus, ad oves quae perierant domus
Abbreviated transcription (Latin):
sacra scriptura reuelat agere debet. et¬
ad domũ proprii pectoris et consciencie
tandem redire. et hostias bone uolun
natu ifrł uenerũt ad samuhelem iei ra¬
matha: dixeruntq ei. Eoce tu senuisti.
et filii tui non ambulant in uiis tuis:
constitue nobis regem ut udicet nos.
Et cetera. Quid enim significabat qd̾
seniores isrł reꝑbato samuhele propħa
regem sibi petierũt: nisi quod in aduen¬
tu saluatoris impletũ esse cognoscimꝰ.
quando scribe et pharisei repulso dño
gem sibi elegerũt clamantes: non ha¬
bemus regem nisi cesarem: Unde sa¬
muhel qui int̃pretatur nomen eius
deus repbatur a seniorib isrł. dñm
ac redẽptorem significat: saul uero
qui dicitur petitus seu peticio eoqd
a populo postulatus legitur. barrabas
intelligitur. quẽ dimitti sibi petier̃t:
quia saul filius cis. cis filius abihel fu¬
isse legitur. Cis enim int̃pretatur du¬
rus uel uomens: abihel uero pater

Expanded text:
sacra Scriptura revelat, agere debet: sacra Scriptura revelat, agere debet: ad domum proprii pectoris et conscientiae tandem redire, et hostias bonae volunnatu Israel, venerunt ad Samuelem in Ramatha, dixeruntque ei: Ecce tu senuisti, et filii tui non ambulant in viis tuis, constitue nobis regem, ut judicet nos, » etc. Quid enim significabat quod seniores Israel, reprobatio Samuele propheta, regem sibi petierunt, nisi hoc quod in adventu Salvatoris impletum esse cognoscimus: quando scribae et Pharisaei, repulso. Domino gem sibi elegerunt, clamant: « Non habemus regem nisi Caesarem . » Unde Samuel, qui interpretatur nomen ejus Deus, reprobatus a senioribus Israel, Dominum ac Redemptorem significat. Saul vero, qui dicitur petitus seu petitio, suo quod a populo postulatus legitur, Barrabas intelligitur, quem dimitti sibi petierunt: qui Saul filius Cis, filius Abiel, fuisse legitur. Cis enim interpretatur durus vel vomens. Abiel vero pater
Abbreviated transcription (Latin):
phat que interpretat᷑ intencio. bene se¬
quitur: quia uidelicet in supradicta
ecclesia. sancta dei est pura in mentibus
electorũ intencio. qua semꝑ esurit. et
anhelat ad dm̃. In qua samuhel ꝓpħa
iudicat filios isrł: uidelicet doctor fi¬
delis. fideles in ecclesia decernit. Unde
bene dicitur quod reuertẽs habitat in
rama samuhel ubi erat domus eius:
quia uidelicet hoc indicasse uidetur. qd̾
omĩs eccłasticus doctor uir sp̃ualis in
ecclesia licet semper in altitudine contẽ¬
plationis. hoc enim significat rama que
interpretatur excelsa mente habitare de¬
lectetur: per actionis tamen cõpassionẽ
ad infirma m̃bra ecclesie condescendere
non renuit. Et quasi popłm isrł iudi¬
cat : dum creditam sibi plebem at de¬
nendam unitatẽ fidei et ceteras uirtutes
operandas sua exhortacione instituit.
et docet: seu quia iudex alieni delicti
efficitur. et iudiciũ exercet in domo di
non ꝓpter maliuolã mentẽ. sed scdm qd

Expanded text:
phath, quae interpretatur intentio, bene sephath, quae interpretatur intentio, bene sequitur: quia videlicet in supradicta Ecclesia sancta Dei, est pura in mentibus electorum intentio, qua semper esurit, et anhelat ad Deum. In qua Samuel propheta judicat filios Israel, videlicet ut doctor fidelis fideles in Ecclesia decernit. Unde bene dicitur, quod revertens habitat in Rama Samuel, ubi erat domus ejus, quia videlicet hoc indicasse videtur, quod omnis ecclesiasticus doctor, vir spiritalis in Ecclesia, licet semper in altitudine contemplationis hoc enim significat Rama, quae interpretatur excelsa mente , habitare delectetur, per actiones tamen compassionum, ad infirma membra Ecclesiae condescendere non renuit, et quasi populum Israel judicat, dum creditam sibi plebem, ad tenendam unitatem fidei, et caeteras virtutes operandas, sua exhortatione instituit et docet: seu qui judex alieni delicti efficitur, et judicium exercet in domo Dei: non propterea et malevola mente, sed secundum quod
Abbreviated transcription (Latin):
muhel isrłꝰ cunctis diebus uite sue: ⁊ ibat
per singulos annos cireuiens bethel. et
galgal. et masphat. et iudicabat isrł in
supradictis locis: reuertebaturq in rama¬
tha. ibi enim erat domus eius. et ibi iudi¬
cabat israhelem: edificauit etiam ibi alta¬
samuhel in supradictis locis conueniens.
iudicabat isrł. In hoc enim tipum tenuit
doctorũ: in sancta eccła. Et ut hoc mani¬
festius pateat: manifestemus clarius. Be¬
tel enim que interp̃tatur domus dei. scãm
significat eccłam. que domus dei dicitur:
in qua dñs sua gr̃a uidelicet in m̃tib
electorum habitare dignatus est: iuxta qd̃¬
ipse ait. Et inambulabo. et inhabitabo in
eis Unde galgal que interpretat᷑ reuela¬
tio. eandem significat eccłam. de qͣ dñs
dicit. ubi fuerint duo uel tres congrega¬
ti in nomine meo. ibi sum in medio eo¬
rum: uidelicet per grãm sue reuelaci¬
onis. ac p̃sentia sue diuinitatis. Et mas¬

Expanded text:
muhel Israhel cunctis diebus vitae suae et ibat muhel Israhel cunctis diebus vitae suae et ibat per singulos annos circumiens Bethel et Galgal et Masphat et iudicabat Israhelem in supradictis locis revertebaturque in Ramatha ibi enim erat domus eius et ibi iudicabat Israhelem aedificavit etiam ibi altan supradictis locis conveniens judicabat Israel. In hoc enim typum tenuit doctorum sanctae Ecclesiae, et ut hoc manifestius pateat, manifestemus clarius: Bethel enim, quae interpretatur domus Dei, sanctam significat Ecclesiam quae domus Dei dicitur, in qua Dominus sua gratia videlicet in mentibus electorum habitare dignatus est. Juxta quod ait: « Et inambulabo et inhabitabo in eis . » Unde et Galgala, quae interpretatur revelatio, eamdem significat Ecclesiam, de qua Dominus dicit. « Ubi fuerint duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum , » videlicet per gratiam suae revelationis ac praesentiae suae Divinitatis. Et Mas
Abbreviated transcription (Latin):
ait. erat pax inter isrł et amorreũ. hoc in
futuro intelligi dabatur: quia postquã
per passionẽ domini aerie potestates uicte
cesserunt. uterq populus ex circũcisione
uidelicet et preputio credens. in unitate
fidei sibi concordauit. Amorreus interpre¬
tatur amarus. uel loquens. Et apłs ait.
uos qui eratis longe: facti estis prope in
sanguine xp̃i. Ipse est enim paxx nostra:
qui fecit utraq unũ. Et cetera. Iste est sa¬
iuhel. qui inuocauit dm̃ sicut in sequen¬
tibus legitur: et exaudiuit eum deus:
et in tempore messis pluuiã impetrauit.
Pluuia enim in sanctis scripturis. uerba fũt
euuangelii. siue legis: sicut et moyses di¬
cit. Expectetur sicut pluuia eloquiũ meũ:
et descendant sicut ros uerba mea. Hanc
igitur pluuiã dedit mundo xp̃c in tẽpo¬
re messis. idest quando gentes colligi opor¬
tebat: ut sicut frumentũ horreis. sic intra
ecclesie. sinum congregarent᷑. Iudicauit sa

Expanded text:
ait: « Erat pax inter Israel et Amorrhaeum, » hoc in ait: « Erat pax inter Israel et Amorrhaeum, » hoc in futuro intelligere dabatur, quia postquam per passionem Domini aereae potestates victae cesserunt, usque populus ex circumcisione videlicet et praeputio credens, in civitate fidei sibi concordavit. Amorrhaeus interpretatur amarus, vel loquens. Et Apostolus ait: « Vos qui eratis longe, facti estis prope in sanguine Christi. Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum , » et reliqua. Iste est Samuel qui invocavit Deum, sicut in sequentibus legitur, exaudivit eum Deus, et in tempore messis pluviam impetravit. Pluvia enim in sanctis Scripturis verba sunt Evangelii, sive legis. Sicut et Moyses dicit: « Exspectetur sicut pluvia eloquium meum, et descendant sicut ros verba mea . » Hanc igitur pluviam dedit mundo Christus in tempore messis, id est quando gentes colligi oportebat, ut sicut frumentum horreis, sic intra Ecclesiae sinum congregarentur. « Judicabat
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad locũ qui erat super bethear. qui
interp̃tatur domus agnicionis: qr tãdu
predicatores ꝑsecuti sunt. quousq omĩs
error expurgaretur: et uere deus agnos¬
ceretur. Sequit᷑. Tulit autẽ samuhel la-¬
pidem unũ. et posuit eum int masphat
et inter sen: et uocauit nom̃ eius lapis
adiutorii. Et cet̾a. Lapis enim iste.
quẽ samuhel inter masphat que inter¬
pretatur intencio. et sen quod dicitur
predicatio. ob signũ uictorie posuit.
inter intencionẽ ueteris testamenti. et
euuangelii predicationẽ positus: fide¬
libus suis contra aduersarias potestates
dimicantib auxiliũ p̃stat᷑. Ipse enim
prefigurabat᷑ in lapide ꝓpter firmitatẽ:
ipse significabatur in agno ꝓpter inno¬
cenciam: siue quia pro nobis est ĩmola¬
tus. Quod autem ait. hucusq auxilia¬
tus est nobis dñs: ostendit qr quicũq
hos terminos tͣnscendũt. sicut heretici.
auciliũ dei non merentur. Quod autem

Expanded text:
usque ad locum qui erat super Bethchar, » quae usque ad locum qui erat super Bethchar, » quae interpretatur domus agnitionis, quia tandiu praedicatores persecuti sunt, quousque omnis error expurgaretur, et vere Deus agnosceretur. Sequitur: « Tulit autem Samuel lapidem unum, et posuit eum inter Masphath et inter Sen; et vocavit nomen ejus: Lapis adjutorii, » et reliqua. Lapis enim iste, quem Samuel inter Masphath, quae interpretatur intentio: et Sen, quod dicitur dentium, ob signum victoriae posuit, inter inventionem Veteris Testamenti, et Evangelii praedicationem positus, fidelibus suis contra adversarias potestates dimicantibus auxilium praestat. Ipse enim praefigurabatur in lapide, propter firmitatem: ipse significabatur in agno, propter innocentiam: sive, quia pro nobis est immolatus. Quod autem ait: « Hucusque auxiliatus est nobis Dominus, » ostendit quia quicunque hos terminos transcendunt, sicut haeretici, auxilium Dei non merentur. Quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
isrł: sed agnus in tipo oblatus. popło
dei uictoriã prestitit: qr uidelicet ꝑ
passionẽ xxp̃i ĩmundis spiritib suꝑatis.
pax reddita est fidelibus. Unde ⁊ ĩ sacta
samuhel offerret holocaustũ: ⁊ philis¬
teos inire preliũ contra isrł. Intonuit
autẽ dñs fragore in die illa super phi
listiim: et exterruit eos. Et cet̃a. Tũc
enim dñs fragore magno intonuit:
quando per apostolos scõs sonũ p̃di¬
cationis emisit: iuxcta qd scriptũ est.
Intonuit dñs de celis: et altissimꝰ dedit
uocem suã. Sed dum ista intonuit dñs.
scõrum cedentes. a facie eorũ discesserũt.
Quod plenius in eccłastica historia de¬
claratur. Unde bethcar ubi cesi sunt: in¬
terp̃tatur domus agnitionis: siue domꝰ
agni. Eccłam p̃figurauit illius: de quo
iohannes ait. Ecce agnus dei: ecce qui
tollit peccata mundi. In qua et a qua
ecclesia. dño fauente ĩmundi sp̃c supe¬
rati sunt. Et bene ait ꝑsecuti sunt eos

Expanded text:
ino. » Agnus hic in typo oblatus populo Dei victoriam praestitit, quia videlicet per passionem Christi immundis spiritibus superatis, pax reddita est fidelibus. Unde et in sacra Samuhel offerret holocaustum Philistheos inire proelium contra Israhel intonuit autem Dominus fragore listhiim, et exterruit eos, » et reliqua. Tunc enim Dominus fragore magno intonuit, quando per sanctos apostolos sonum praedicationis emisit. Juxta quod scriptum est: « Intonuit de coelis Dominus, et Altissimus dedit vocem suam . » Sed dum ista intonuit Dominus, aedicationibus sanctorum cedentes, a facie eorum discesserunt, quod plenius in ecclesiastica historia declaratur. Unde Bethchar, ubi caesi sunt, interpretatur domus agnitionis, sive domus agni, Ecclesiam praefiguravit illius de quo Joannes ait: « Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . » In qua, et a qua Ecclesia, Domino favente, immundi spiritus superati sunt. Et bene ait: « Persecuti sunt eos
Abbreviated transcription (Latin):
hereticorũ nouitates om̃i studio uigi¬
landum: ne fides ecclesie uelut edificii
fundam̃tũ. per eorũdem hereticorũ in¬
petum quasi impulsu uentorũ labatur.
atq subruatur. Quod autem ait scrip¬
tura de israheliticis uiris. descendebat

Expanded text:
haereticorum novitates omni studio vigihaereticorum novitates omni studio vigilandum, ne fides Ecclesiae, velut aedificii fundamentum, per eorumdem haereticorum impetum, quasi impulsu ventorum labatur atque subruatur. Quod autem ait Scriptura de Israeliticis viris: « Descendebat
Abbreviated transcription (Latin):
et priscillianiste dicere ausi sunt: alius
autẽ qui illũ purũ hominẽ fuisse absq
deo contendat sicut fotinani: rursũq
alii atq alii existant. qui eum hoc est
filiũ dei nichil de matre assũpsisse: nec
eiusdem nature fuisse ex qua et nos su¬
mus : sed nescio quã imaginariã carnẽ
in mundo gestasse: et ceteri plurimi.
quos om̃s ꝯmemorare nimis plixum est.
et non necessariũ: contra quos om̃s hostes
fidei quid eccłasticis uiris agendũ est.
nisi ut ex utroq testam̃to diuersas sen-¬
tencias atq testimonia quasi uaria fer¬
ramenta liment. exacuent atq elucidẽt:
per que et ea que credũt et predicãt
defendere queant: et aduersarios suos
aut confodiendo sibi substernere. aut
certe terrendo in fugã conuertere: Hoc
quippe modo et contra diuersas questi¬
ones. que in eccła per contencionis uici¬
um oriuntur. dei sacerdotib om̃i circũ¬
spectione agendũ est. ⁊ aduersus uarias

Expanded text:
et Priscillianistae dicere ausi sunt. Alius et Priscillianistae dicere ausi sunt. Alius autem qui illum purum hominem fuisse, absque Deo, contendat, sicut Photiniani. Rursum alii atque alii existant, qui eum, hoc est Filium Dei, nihil de matre assumpsisse, nec ejusdem naturae fuisse, ex qua et nos sumus, sed nescio quam imaginariam carnem in mundo gestasse; et caeteri plurimi, quos omnes memorare nimis prolixum est, et non necessarium: contra quos omnes hostes fidei, quid ecclesiasticis viris agendum est? nisi ut ex utroque Testamento diversas sententias atque testimonia, quasi varia ferramenta liment, exacuant, atque elucident, per quae et ea quae credunt ac praedicant defendere queant, et adversarios suos, aut confodiendo sibi substernere, aut certe terrendo in fugam convertere. Hoc quippe modo, et contra diversas quaestiones, quae in Ecclesia per contentionis vitium oriuntur, Dei sacerdotibus omni circumspectione agendum est. Et adversus varias
Abbreviated transcription (Latin):
ineffabiliter natus. et uerus homo pro
nr̃a redẽptione de substancia matris tem¬
poraliter creatus ⁊ natus gemina substan¬
cia: singulari uero ꝑsona consubstancia¬
lem patri scd̾m diuinitatẽ: consubstanci¬
alem uero matri scd̾m humanitatẽ: unũ
eundeinq in singularitate ꝑsone. Contͣ
quam fidẽ si econtiario diuersi occurrãt.
unus uidelicet qui ita duas naturas in fi¬
lio dei confundat atq ꝑmisceat. ut inter
deum et hominẽ nullã esse differentiã
astruat. sed hoc esse deitatẽ quod et hu¬
manitatẽ in eo. sicut et euticiani. et eo¬
rum similes heretici impie defendere con¬
tendunt : rursũq alius ex aduerso pro¬
siliat. qui sicut duas in eo naturas. ita ⁊
duas ꝑsonas affirmare uelit sicut nesto¬
riani: iterũq tercius uel quartus occur¬
rat: unus uidelicet qui eundem filiũ di
dicat in ueritate dm̃ esse. hominẽ uero
in fantasia fuisse quẽadmodũ manichei

Expanded text:
ineffabiliter natus, et verus homo pro ineffabiliter natus, et verus homo pro nostra redemptione de substantia matris temporaliter creatus et natus, gemina substantia singulari vero persona; consubstantialem Patri secundum Divinitatem, consubstantialem vero matri juxta humanitatem; unum eumdemque in singularitate personae. Contra quam fidem si e contrario diversi occurrant: unus videlicet qui ita duas naturas in Filio Dei confundat atque permisceat, ut inter Deum et hominem nullam esse differentiam astruat, sed hoc esse Deitatem, quod et humanitatem in eo, sicut et Euthitiani, et eorum similes haeretici impie defendere contendunt. Rursum alius ex adverso prosiliat, qui sicut duas in eo naturas, ita et duas personas affirmare velit, sicut Nestoriani. Iterum tertius vel quartus occurrat, unus videlicet, qui eumdem Filium Dei dicat in veritate Deum esse, hominem vero in phantasia fuisse, quemadmodum Manichaei
Abbreviated transcription (Latin):
nitum sine inicio. et per omĩa patri equa¬
lem et consimilem: sp̃m uero sc̃m ex pa¬
tre et filio ꝓcedentẽ unius substancie.
cum his a qͥuib procedit. Si uero contra
huiusmodi ueridicã p̃dicationẽ ꝑuenerit.
ut quispiã arriane partis assertor dicat.
non ita est ut predicatis. sed sicut tres
personas in deo confitemini. ita et tres
substancias in eo uobis credere oportet.
filiũ quoq non de substancia patris sub¬
stitisse. sed ex nichilo creatũ. similiter ⁊⁊
sp̃m sc̃m non dm̃ sed creaturã credere
oportet : quid contra huiusmodi impiũ
predicatorẽ uir eccłasticus facturus erit:
nisi ut ex utroq testam̃to ꝓferat docu¬
menta: atq uelut ferram̃ta acuat diui¬
na testimonia: per que et illa que p̃di¬
cat defendere ualeat. et contradicentes
refutare: Rursum tẽpore tranquillo
nil amplius de dei filio sacerdotib eccłe
predicare conuenit. quã ut credat᷑ uerus

Expanded text:
nitum, sine initio, ac per omnia Patri siminitum, sine initio, ac per omnia Patri similem et coaequalem; Spiritum vero sanctum, ex Patre et Filio procedentem, unius substantiae cum iis a quibus procedit. Si vero contra hujusmodi veridicam praedicationem provenerit ut quispiam arianae partis assertor dicat: Non ita est ut praedicatis; sed sicut tres personas in Deum confitemini, ita et tres substantias in eum vobis credere oportet. Filium quoque non de substantia Patris substitisse, sed ex nihilo creatum; similiter et Spiritum sanctum non Deum, sed creaturam credere oportet. Quid contra hujusmodi impium praedicatorem vir ecclesiasticus facturus erit? nisi ut ex utroque Testamento proferat documenta, atque velut ferramenta acuat divina testimonia, per quae et illa quae praedicat, defendere valeat, et contradicentes refutare. Rursum tempore tranquillo, nil amplius de Dei Filio sacerdotibus Ecclesiae praedicare convenit, quam ut credatur verus
Abbreviated transcription (Latin):
dotes. simplici predicatiõe popłm sibi
creditũ fide informantes. non alta de
deo. neq incapabilia illis proponũt:
sed ut simpliciter credant in patrem
et filiũ et sp̃m scm. essencialiter unũ
et uerum dm̃: trinũ uero ꝑsonaliter.
Si autẽ quicũq hereticus sabelliane
partis assertor dicat. quia in deo sicut
una deitas. ita et una ꝑsona credenda
est. non tres: idest ut ipse credat᷑ pat̃
qui et filius. et ipse filius qui et pat.
sicut sabellius impie predicabat: quid
tunc agendũ erit uiris eccłasticis. nisi
ut ex ipsa sacra scriptura contͣ huius¬
modi assertorẽ probare queant. qͦmͦ
deus omp̃s unus sit in natura: trinus
uero in ꝑsonis : Rursum tẽpore quieto
nil amplius doctorib ecclesie catholice.
plebibus qui presũt predicare conuenit.
quã ut credant patrẽ et filiũ et sp̃m sc̃m
unius substancie atq deitatis : filiũ uero
non aliunde quã de patris substancia ge¬

Expanded text:
dotes, simplici praedicatione populum sibi dotes, simplici praedicatione populum sibi creditum fide informantes, non alta de Deo, neque incapabilia illis proponunt, sed ut simpliciter credant in Patrem et Filium et Spiritum sanctum, essentialiter unum et verum Deum, trinum vero personaliter. Si autem quicunque haereticus sabellianae partis assertor dicat, quia in Deum sicut una deitas, ita et una persona credenda est, non tres, id est, ut ipse credatur Pater, qui et Filius: et ipse Filius, qui Pater, sicut Sabellius impie praedicabat; quid tunc agendum erit viris ecclesiasticis, nisi ut et ipsa sacra Scriptura contra hujusmodi assertorem probare queant, quomodo Deus omnipotens unus sit in natura, trinus vero in personis. Rursum tempore quieto, nil amplius doctoribus Ecclesiae catholicae plebibus qui praesunt praedicare convenit, quam ut credant Patrem et Filium et Spiritum sanctum unius substantiae atque deitatis; Filium vero non aliunde quam de Patris substantia ge
Abbreviated transcription (Latin):
fidei parati nequaquã sunt. uomeres
uero atq ligones. seu cetera ferram̃ta
sp̃ualiter testimonia seu sentencias indi¬
cant sacre legis. Quibus testimoniis sa-¬
cerdotes ecclesie. in pace eiusdem ecclesie
ad erudicionẽ tantũmodo popłi fidelis:
quasi ad agriculturã iuxta historie sim¬
plicitatẽ utunt᷑. Que testimonia ac si
ferram̃ta. si quando ꝑmittente deo he¬
reticorũ bella aduersus eccłam ꝯsurge¬
re sinit. ad exercendos uidelicet atq
probandos fideles. uiri eccłastici subtili
inquisitione ea ꝑscrutando. et sp̃uali
acumine acutiendo. uelut in gladios
uertũt: per quos et hostes fidei ꝓster¬
nunt: et tam se quam ceteros fideles
ab eorũ ꝑsecutione siue ꝑsuasiõe defen¬
dunt. Precepta quippe diuine legis. atq
testimonia. et ferram̃ta sũt in pace
ecclesie: et arma in tẽpore belli. Et
ut manifestius fiat quod profertur:
in pace ecclesie presules eius. seu sacer¬

Expanded text:
fidei parati nequaquam sunt. Vomeres fidei parati nequaquam sunt. Vomeres vero atque ligones, seu caetera ferramenta, spiritaliter testimonia, seu sententias indicant sacrae legis; quibus testimoniis sacerdotes Ecclesiae, in pace ejusdem Ecclesiae, ad eruditionem tantummodo populi fidelis, quasi ad agriculturam, juxta historiae simplicitatem, utuntur. Quae testimonia, acsi ferramenta sint si quando, permittente Deo, haereticorum bella adversus Ecclesiam consurrexerint, ad exercendos videlicet atque probandos fideles suos, viri ecclesiastici, subtili inquisitione ea perscrutando, et spiritali acumine acuendo, velut in gladios vertunt; per quos et hostes fidei prosternunt, et tam se quam caeteros fideles ab eorum persecutione, sive persuasione defendunt. Praecepta quippe divinae legis atque testimonia, et ferramenta sunt in pace Ecclesiae, et arma in tempore belli. Et ut manifestius fiat quod profertur: In pace Ecclesiae praesules ejus seu sacer
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ium hereticorũ magistros figurasse
non dubiũ est: qui ꝓpter uarias sectas qͣsi
discolores equi. uno impictatis uinculo
colligati. in huius mundi campo disso¬
lutis habenis. ad decipiendos seu oppri¬
mendos quos possunt discurrunt. Sex
milia equites elatos exprimũt mundi:
qui de carnali potencia tumidi. hereti¬
corum adiutores existũt. Reliqͣ uulgi
multitudo ingentẽ innuit uulgi ple¬
bem: quã heretici callidis ꝑsuasionibus
deceptam sibi aggregant. Sexcenti
uiri qui cũ saul remansisse narrantur.
catholicorũ uirorũ formã pretendisse
possunt : qui per unitatẽ fidei xp̃o dño
uelut saul adherentes. nullis malorum
ꝑsuasionib seu terrorib ab eo recedũt.
Fabri ferrarii allegorice uiros signi¬
ficant spũales in ecclesia: qui tempore
pacis cum desint qui inquietẽt. ꝑ secu¬
ritatẽ mentis seu incuriã. ab sp̃uali in¬
quisitione torpent quasi non sint: dũ
in exercitati ad respondendũ hostibus

Expanded text:
omnium haereticorum magistros figurasse omnium haereticorum magistros figurasse non dubium est. Qui propter varias sectas, quasi discolores equi, uno impietatis vinculo colligati, in hujus mundi campos dissolutis habenis, ad decipiendos et opprimendos quos possunt, discurrunt. Sex millia equites, elatos exprimunt mundi, qui de carnali potentia tumidi, haereticorum adjutores existunt. Reliqua vulgi multitudo ingentem innuit vulgi plebem, quam haeretici callidis persuasionibus deceptam sibi aggregant. Sexcenti viri, qui cum Saul remansisse narrantur, catholicorum virorum formam praetendisse possunt, qui per unitatem fidei Christo Domino, velut Saul, adhaerentes, nullis malorum persuasionibus, seu terroribus, ab eo recedunt. Fabri ferrarii allegorice viros significant spiritales in Ecclesia, qui tempore pacis cum desint qui inquietent per securitatem mentis, seu incuriam, ab spiritali inquisitione torpentes, quasi non sint, dum inexercitati ad respondendum hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
futurã prefigurauit ablationẽ regni u¬
deorum. Quod autẽ dauid suꝑstes ei factꝰ
iudeorũ successurus erat. Porro faber fer
rarius. non inueniebatur in omĩ t̃ra isrł.
Cauerãt enim philistiim: ne forte face¬
Philistiim qui et allophili. licet plurimiꝰ
in locis scãrum scripturarũ aliud atq
aliud multis modis allegorie significent:
hoc autẽ in loco omĩum hereticorũ prefi¬
gurant cateruã. qui pari consensu impi¬
etatis ad uersus eccl̃am dei cõspirantes
ꝓpter multitudinẽ populi sibi consentien¬
tis. et in mundi huius potestatib fidentis:
eandem eccłam dei a suis fidelib depopu¬
lari conant᷑. Quorũ multitudinẽ infir¬
ma m̃bra ecclesie ꝑtimescentes. pleriq
ex ipsis abiurata fide. ab eccłe unitate
discedentes. eisdem heresi sociant᷑: alii uͦ
sub silencio sese occultantes. dũ fidẽ suam
palam confittri metuunt : quasi in spe¬
luncis et cauernis terre latitant. Philisti¬
im quorũ ingens numerus esse ꝑhibet᷑.

Expanded text:
futuram praefiguravit ablationem regni Judaeorum. Quod autem David superstes ei factusJudaeorum successurus erat. « Porro faber ferarius non inveniebatur in omni terra Israel . Caverant enim Philisthiim, ne forte facePhilistim qui et Allophyli, licet plurimis in locis sanctarum Scripturarum, aliud atque aliud, multis modis allegorice significent, hoc in loco omnium haereticorum praefigurant catervas; quae pari consensu impietatis, adversus Ecclesiam Dei conspirantes, propter multitudinem populi sibi consentientis, et mundi hujus potestatibus fidentes, eamdem Ecclesiam Dei a suis fidelibus depopulari conantur; quorum multitudinem infirma membra Ecclesiae pertimescentes, plerique ex ipsis abjurata fide ab Ecclesiae unitate discedentes, eisdem haereticis sociantur. Alii vero sub silentio sese occultantes, dum fidem suam palam confiteri metuunt, quasi in speluncis et cavernis terrae latitant. Philistim, quorum ingens numerus esse perhibetur,
Abbreviated transcription (Latin):
et securiũ: hoc non absurde intelligi
datur. quia controuersia hereticorum
exercicia sunt catholicorũ. et malorũ
contencio bonorũ acuit sensum: et
aduersitas impiorũ sinistra sunt arma
iustorũ. Quod tamen heretici uelut
philistiim omĩmodis cauent: ne ꝑ eor̃
occasionẽ uiri catholici arma possint hai
diceret ionathan filius saul: ad adoles¬
centem armigerũ suũ. Ueni. et tͣnsea¬
mus ad stacionẽ philistiim: que ẽ tran
locum illũ. I cetera. Pendet enim hec sen¬
tencia ex suꝑioribus. Ionathas uero cuꝰ
nomen sonat colũbe. donum scõrum
uirorum sp̃ualium. qui in eccła dono
sp̃c sancti repleti sunt gestauit figurã:
per quos dñs hereticorũ conuentus di¬
turbat. dissipat. atq infugam uertit.
armiger autẽ idem scõrum eorũ uiro¬
rum prefigurauit discipulos: qui illo¬
rum exempla atq doctrinã sectantes.
et indiuidue illi adherentes. qͣfi eorum
arma portant. Quod autẽ idem iona¬
than et armiger eius aduersus philis¬

Expanded text:
et securim, » etc.; hoc non absurde intelligi datur, quia controversia haereticorum exercitia sunt catholicorum; et malorum contentio bonorum acuit sensum; et adversitas impiorum sinistra sunt arma justorum. Quod tamen haeretici, velut Philistim, omnibus modis cavent, ne pro eorum occasione, viri catholici arma possint habediceret Jonathas filius Saul ad adolescentem armigerum suum: Veni, et transeamus ad stationem Philistim, quae est trans locum illum, etc » . Pendet enim haec sententia ex superioribus. Jonathas vero, cujus nomen sonat columbae donum, sanctorum virorum spiritalium, qui in Ecclesia dono Spiritus sancti repleti sunt, gestavit figuram; per quos Dominus haereticorum conventus disturbat, dissipat atque in fugam vertit. Armiger autem ejus eorum sanctorum virorum praefiguravit discipulos, qui illorum exempla atque doctrinam sectantes, et individue illis adhaerentes, quasi eorum arma portant. Quod autem idem Jonathas et armiger ejus adversus Philis
Abbreviated transcription (Latin):
sed postea audientes quod philistiim fu¬
gissent. sociauerũt se cum suis in p̃lio.
Quid enim hoc significet quod reuersi
fugitiui. sociauerũt se cum suis in p̃lio:
dicemus in posterũ. Cumq adhuc esset
saul in galgala. uniuersus populus per
territus est qui sequebatur eũ. et expec¬
tauit septẽ diebus iuxta placitũ samu¬
helem. et non uenit samuhel in galga¬

Expanded text:
Sed postea audientes quod Philisthiim fuSed postea audientes quod Philisthiim fugissent, sociaverunt se cum suis in praelio. Quid enim hoc significet quod reversi fugitivi sociaverunt se cum suis in praelio, dicemus in posterum: « Cumque adhuc esset Saul in Galgala, universus pterritus est qui sequebatur eum et expectavit septem diebus iuxta placitum Samuhel et non venit Samuhel in Galga
Abbreviated transcription (Latin):
sic intelligendũ est. Qd̃ cũ audissent
philistiim subauditur. conturbati sũt:¬
et saul cecinit bucina. Hec bucina.
signũ uictorie et exhortacioĩs fuit:
ut audirẽt ⁊ nossẽt hebrei contͣbati
suꝑatos esse philisteos. Propt̾ea sequit᷑.
Et uniuersus isrł audiuit huiuscemo¬
di famã: ꝑcussit saul stacionẽ philisti
norum. His rebus cõpertis: confortatus
est isrł. Propter hoc et sequitur. Et erex̃
se isrł aduersus philisteos: idest uirilit̃
agere cepit contra eos. Quod cũ indis¬
sent filii isrł se in arto positos. afflictus
est enim populus. absconderũt se in spe¬
luncis. et in abditis: in petris quoq et
in antris. et in cisternis. Et cetera. Si enĩ
se abscondit isrł in p̃fatis locis: animũ
pulsat qͥd est. qd̾ historia subiungit. He¬
brei autẽ. tͥnsierũt iordanẽ. Quod nos
aliter intelligere non po̾sumus: nisi illos
sentiamus qui se subtraxerãt. a saule ti¬
more ꝑterriti. et ad philistum transierãt:

Expanded text:
intelligendum est, quod cum audissent Philistiim, subauditur, conturbati sunt. Saul cecinit buccina. Haec buccina signum victoriae et exhortationis fuit, ut audirent et nossent Hebraei, conturbatos et superatos esse Philistaeos. Propterea sequitur: Et universus Israel audivit hujusmodi famam: Percussit Saul stationem Philisnorum. » His rebus compertis, confortatus est Israel: propter hoc et sequitur: « Et erexit se Israel adversus Philisthaeos. » Id est, viriliter coepit agere contra eos. « Quod cum vidissent viri Israel se in arcto positos afflictus est enim populus, absconderunt se in speluncis, et in abditis, in petris quoque et in antris, et in eisternis, » et reliqua. Si enim se abscondit Israel in praefatis locis, animum pulsat, quid est quod historia subjungit: « Hebraei autem transierunt Jordanem. » Quod nos aliter intelligere non possumus, nisi illos sentiamus qui se substraxerant a Saule timore perterriti, et ad Philisthiim transierant.
Abbreviated transcription (Latin):
patet: tamen ne alicui ludus esse uide¬
atur. quid significationis gerat morali
pandamꝰ. Quid igitur uacce allophilo¬
rum archam dei gestantes. nisi figurã
scõrum ac fidelium renunciantiũ scło
prefigurabant: qui nullũ delicti iugũ
traxerunt: nec ullo parentele obtentu
a proposito religionis prepediuntur
opere : sicut per moysen de talib dr̃.
qui dicũt patri suo et matri nescio uos.

Expanded text:
patet, tamen ne alicui ludus esse videpatet, tamen ne alicui ludus esse videatur, quid significationis gerebat moralitpandamus. Quid igitur vaccae Allophylorum arcam Dei gestantes, nisi figuram sanctorum ac fidelium renuntiantium saeculo praefigurabant? qui nullum delicti jugum traxerunt, neque ullo parentelae studio a proposito religionis praepediuntur, neque opere, sicut per Moysen de talibus dicitur: « Qui dicunt patri suo et matri, Nescio vos,
Abbreviated transcription (Latin):
significationis habet: quia quosdam
significat qui post idola penitenciã ge¬
runt. Illi enim anos aureos atq mures
aureos ad archam dñi offerũt: qui ꝑ
flagella agnita uirtute eius. ꝓ tͣnsactis
peccatis et idolorũ cultura penitudinẽ
gerentes. per uerã confessionẽ d̾o głam
reddunt: et licet coacti studiũ uite sue
meliorandi impendũt. Quinq enim ci
uitates philistinorũ: quinq corporis
sensus. id est uisũ. auditũ. odoratũ. gustũ.
et tactum. figurã habuisse ñ dubiũ est.
Per hos enim homo aut bene oꝑando¬
dei precepta adimplet: aut praue uiuen¬
do. diabolo satisfacit. Sequitur. Nũc gͦ
arripite et sacite plaustrũ nouũ. ⁊ duas
uaccas fetas quibus non est impositũ iu¬
gum. iungite plaustro. et reducite ui¬
tulos earum domi : tolletisq archam
dñi. et ponetis in plaustrũ. Et ceterq.
Hec igitur quãquã historie seriem pre¬
termittamꝰ enueleandã quia luce clariꝰ

Expanded text:
significationis habet: quia quosdam significationis habet: quia quosdam significat qui post idola poenitentiam gerunt. Illi enim aureos anos atque mures aureos, ad arcam Domini offerunt, qui per flagella agnita virtute ejus, pro transactis peccatis, et idolorum cultura poenitudinem gerentes, per veram confessionem Deo gloriam reddunt. meliorandi impendunt. Quod bene sivitates Philisthinorum, quinque corporis sensus, id est visum, auditum, gustum, odoratum, et tactum, figuram habuisse non dubium est. Per hos enim homo, aut bene operando praecepta Dei adimplet, aut prave vivendo diabolo satisfacit. Sequitur: « Nunc ergo arripite et facite plaustrum novum unum et duas vaccas fetas, quibus non est impositum jugum, jungite in plaustro et recludite vitulos earum domi. Tolletisque arcam Domini et ponetis in plaustro, » et reliqua. Haec igitur, quanquam historiae seriem praetermittamus enucleandam, quia luce clarius
Abbreviated transcription (Latin):
pena signũ uidetur: quia si qui susceꝑint
testamentũ dei. et posteriora uite dilexe¬
rint: ex ipsis et pro ipsis iustissime iusto
apostolus existimare debent sicut sterco¬
ra. Qui enim sic assumũt testam̃tũ duii¬
num. ut in posteriora respicientes. ueteri
se uanitate non exuant: similes sunt hostib
illis qui archam testamenti captiuã. iuxta
idola sua posuerũt. Et illa quidem uetera
etiam nolentib cadunt: quia omĩs caro
fenũ. et claritas hominis ut flos feni.
aruit fenũ. flos decidit. archa autẽ dñi
manet in eternũ: secretum scilicet testa¬
regione philistinorũ. septem mensibus.
Hoc enim tempus ꝓpter uniuersitatem
tẽporũ. que septenario numero dierũ¬
discurrit: significat testamentũ dñi us¬
q ad consũmationẽ seculi in gentib
einde sequitur. qualiter inito con¬
merum ciuitatũ suarũ obtuler̃t arche.
Patet enim littere sensus. sed tam̃ aliqͥd

Expanded text:
poena significari videtur, quia si qui susceperint poena significari videtur, quia si qui susceperint testamentum Dei, et posteriorem vitam dilexerint, ex ipsis et pro ipsis, justissime justo Apostolus, existimare debent sicut stercora: qui enim sic assumunt testamentum divinum, ut in posteriora respicientes veteri se vanitate non exuant, similes sunt hostibus illis, qui arcam testamenti captivam juxta idola sua posuerunt; et illa quidem veraciter etiam nolentibus cadunt, quia omnis caro fenum, et claritas omnis, ut flos feni, aruit fenum, et flos decidit . Arca autem Domini manet in aeternum: secretum scilicet testarsione» Hoc enim tempus propter universitatem temporum quae septenario numero discurrit significat Testamentum Domini usque ad consummationem saeculi in gentibus inde sequitur qualiter inito conmerum civitatum suarum, obtulerunt arcae. Patet enim litterae sensus, tamen aliquid