comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ȩ salutis ẽ ratio. Si enĩ homo ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ dĩ factꝰ. in sut
naturȩ honore ꝑmansisset. nec diabolica fraude deceptꝰ a lege sibi posi¬
ta ꝑ c̃cupiscentiã deuiasset. creator mundi creatura nͣ fieret: nec ai
sẽpit᷑nus tẽporalitatẽ subiret: aut ȩqͣlis do patri filiꝰ dĩ. formã serui:
similitudinẽ carnis peccati assumeret.S qr iniudia diaboli mors n¬
tͣuit in orbẽ t̾rȩ. ⁊ alit̃ solui captiuitas humana ñ potuit. nͥ causi
nr̃am ille susciperet. sine maiestatis suȩ dãpno ⁊ uerus homo fura
⁊ solꝰ peccati c̃tagiũ ñ haberet. diuisit sibi opus nr̃ȩ redeptionis
miscd̃ia trinitatis. ut pat ꝓpitiaret᷑. filiꝰ ꝓpitiaret. sp̃s sc̃s igniret
Si gͥ duce gr̃a dilectissimi fidelit̾ sapient̃q noscamꝰ. qͥd patri. qͥd fili
una aiq eade trinitatis gła sentiamꝰ. Qu̾auis enĩ nulla mens ad cori¬
tandũ de d̾o. nulla ad loquendũ lingua sufficiat. tam̃ quantũ cums

Expanded text:
rae salutis est ratio. Si enim homo ad imaginem et similitudinem Dei factus , in suae naturae honore mansisset, nec diabolica fraude deceptus, a lege sibi posita per concupiscentiam deviasset, creator mundi creatura non fieret: neque aut sempiternus temporalitatem subiret, aut aequalis Deo Patri Filius Deus formam servi, et similitudinem carnis peccati assumeret. Sed quia invidia diaboli mors intravit in orbem terrae , et aliter solvi captivitas humana non potuit, nisi causam nostram ille susciperet sine majestatis suae damno, et 397 verus homo fieret, et solus peccati contagium non haberet: divisit sibi opus nostrae reparationis misericordia Trinitatis, ut Pater propitiaretur, Filius propitiaret, Spiritus sanctus igniret. Si igitur duce gratia, dilectissimi, fideliter sapienterque noscamus, quid Patri, quid Filio, una atque eadem Trinitatis gloria sentiamus. Quamvis enim nulla mens ad cogitandum de Deo, nulla ad loquendum lingua sufficiat, tamen quantumcumque
Abbreviated transcription (Latin):
se solatiũ dm̃ qͦq iustitiȩ exigente ratione erga hominẽ qu̾e in tanto
honore c̃did̾at ꝓpͥã mutasse sententiã. opus erat secreti dispensa¬
tione ẽsisii. ut inco̾mutabilis d̃s cuiꝰ uoluntas ñ potest sua benigni.¬
tate pͥuari. pͥma erga nos pietatis suȩ dispensationẽ sacmento occul
ti sede descendens ⁊ a pat̾na gła ñ recedens nouo ordine. noua natiui¬
tate generatꝰ. Nouo ordine qr iniuisibilis ĩ suis. uisibilis ẽ factꝰ m̃nostris. Inc̃
p̃hensibilis uoluit cop̃hendi: ante tẽpora manens cȩpit ee̾ extẽpore. uni¬
u̾sitatis dñs seruilẽ form̃a obũbrata maiestatis suȩ imiñsitate suscepit.
inpassibilis Es ñ dedignatꝰ ẽ homo ẽẽ passibilis.: ⁊ ĩmortalis mortis la¬
b subiacere. Noua autẽ natiuitate generatꝰ qr ĩ uiolata uͥginits

Expanded text:
se solatium; Deum quoque, justitiae exigente ratione, erga hominem quem in tanto se solatium; Deum quoque, justitiae exigente ratione, erga hominem quem in tanto honore condiderat, propriam mutasse sententiam: opus fuit secreti dispensatione consilii, ut incommutabilis Deus, cujus voluntas non potest sua benignitate privari, primam erga nos pietatis suae dispensationem sacramento occultti sede descendens, et a paterna gloria non recedens: novo ordine, nova nativitate generatus. mprehensibilis voluit comprehendi; ante tempora manens, esse coepit ex tempore; universitatis Dominus servilem formam obumbrata majestatis suae immensitate suscepit. Impassibilis Deus non dedignatus est esse homo passibilis, et immortalis mortis legibus subjacere.
Abbreviated transcription (Latin):
set ex uno: ⁊ mori ũ posset ex altero. In teg̾ gͦ ꝑfectione ueri honuuis
quȩ innobis ab mitio ereator c̃didit. ⁊ quȩ reparanda sucepit. ã
illa quȩ deceptor intulit. ⁊ homo deceptꝰ amisit. nulluꝰ habuer̃t in
uas pur ticeps nr̃oꝵ fuit delicłoꝵ. Assupsit form̃a serui sine sorde pec.¬
cuti. humana aug ens diuina ñ minuens. qr exinanitio illa qua se
inusibilis uisibilẽ p̃buit. ⁊ ereator ac dñs om̃iũ rerũ unꝰ ee uoluit mor.¬
plũ. unelinatiofuit miserationis. ñ defectio potestatis. Pinde qͥ manons
in forma dĩ fec̃ hominẽ. sd̾e in forma d̃ĩ factꝰ homo.Tenet eni sine de¬
fectu ꝓpͥetate suã ut᷑q nat᷑a. ⁊ sic̃ forma serui di formã ñ adimit. ita for¬
nia di forma serui ñ minuit Nã qr glabat᷑ diabolꝰ hominẽ sua fraude de
ceptu diuinis caruisse munerib ⁊ inmortalitatis dote nudatũ durã morts
ubise sententiã. seq in malis suis qͥd̾d̾a de p̃uaritatoris ẽsortio iuenis¬

Expanded text:
set ex uno, et mori non posset ex altero. Integra ergo perfectione veri hominis, tem dicimus, quae in nobis ab initio Creator condidit atque reparanda suscepit. Nam illa quae deceptor intulit et homo deceptus admisit, nullum habuerunt in uit particeps delictorum. Assumpsit formam servi sine sorde peccati, humana augens, divina non minuens, quia exinanitio illa qua se invis bilis visibilem praebuit, et Creator ac Dominus omnium unus voluit esse mortalium, inclinatio fuit miserationis, non defectio potestatis. Proinde qui manens in forma Dei fecit hominem, idem in forma servi factus est homo. Tenet enim sine defectu proprietatem suam utraque natura. Et sicut forma servi Dei formam non adimit, ita forma Dei fceptum divinis caruisse muneribus, et immortalitatis dote nudatum duram mortis subiisse sententiam; seque in malis suis quoddam de praevaricatoris consortio invenis
Abbreviated transcription (Latin):
id̾oq qd̾ nascet᷑ ex te sc̃m uocabit᷑ filiꝰ dĩ: ut qi c̃ceptꝰ uͥginis diuini fie
oꝑis. ñ de natura c̃cipientis fuerit caro c̾cepti ᷤ S ñ ita intelligenas
ẽ illa generatio singłarit᷑ mirabilis ⁊ mirabilit̾ singłaris: ut ꝑ nouna
m̃u. u̾bũ caro factũ ẽ. ⁊ habitauit in nobis. hoc ẽ in ea qu̾a assũpsit &x
homine ⁊ qu̾a sp̃c uitȩ rationalis animauit. Uerbũ gͥ dĩ. ds filiꝰ dĩ qͥ in
pͥncipio ȩat apud dm̃ ꝑ qu̾e facta st̃ om̃a. sine qͦ factũ ẽ nicħ: ꝓpiti
lib̾and̾u hominẽ ab ȩt̾na morte factꝰ ẽ homo: ita se ad susceptionẽ
humilitatis nr̃ȩ sine diminutione suȩ maiestatis inclinans. ut maneis
qđ erat assumensq qd̃ ñ erat uerã serui form̃a ei formȩ in qͣ d̃o patsi
÷̃ ꝯqualis uniret. ⁊ tanto federe natam utrat ẽsereret. utnec inse uierio

Expanded text:
ideoque quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei : ut quia conceptus Virginis divini fuit ideoque quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei : ut quia conceptus Virginis divini fuit operis, non de natura concipientis fuerit caro concepti? Sed non ita intelligenda est illa generatio singulariter murabilis, et mirabiliter singularis, ut per novitatem mum, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; hoc est, in ea carne quam assumpsit ex homine, ncipio erat apud Deum, per quem facta sunt omnia, sine quo factum est nihil, propter liberandum hominem ab aeterna morte factus est homo, ita se ad susceptionem humilitatis nostrae sine diminutione majestatis suae inclinans, ut manens quod erat, assumensque quod non erat, veram servi formam ei formae in qua Deo Patri est aequalis uniret, et tanto foedere naturam utramque consereret, ut nec inferiorem
Abbreviated transcription (Latin):
tate. ñ dissimilis gła. ñ diuisus essentia. Id̾e uͦ sẽpit᷑ni genitoris ui¬
genitus sẽpit̾nus. natꝰ ẽ de spu sẽo ex maria uirgine. Quȩ natiuita
tẽp̃ralis illi natiuitati diuinȩ ⁊ sẽpit̾nȩ nichil minuit. nichil c̃tult
s totã se reparando homini qͥ erat deceptꝰ ĩpendit. ut ⁊ mortẽ uina¬
tu ꝓ nobis inito. magno ⁊ mirabili eqͥtatis iure certatũ ẽ. duͣ ompsd
obiciens ei eand̾e formã eandẽq naturã. mortalitatis qde participea
possemꝰ. nͥ naturã nr̃am ille susciꝑet ⁊ suã faceret: quẽ nec peccatũ ã¬
minare. nec mors potuit detinere. Conceptꝰ e qͥppe de sp̃u scõ. intra
uterũ uirginis matris. quȩ illũ ita salua uͥginitate edidit: que ad mẽ
salua uͥginitate c̃cepit. An forte id̃o putauit hereticꝰ ille dñm iħmx¬
ñ nr̃ȩ nat᷑ȩ. qr missꝰ angłs ad uͥginẽ ait. ⁊ uiriꝰ altissimi obũbrabit iͥ

Expanded text:
sempiterni Genitoris Unigenitus sempiternus natus est de Spiritu sancto et Maria virgine. Quae nativitas temporalis illi nativitati divinae et sempiternae nihil minuit, nihil contulit, sed totam se reparando homini qui erat deceptus, impendit, ut mortem vinctu pro nobis inito, magno et mirabili aequitatis jure certatum est, dum omnipgreditur, objiciens ei eamdem formam eamdemque naturam, mortalitatis quidem isi naturam nostram ille susciperet et suam faceret, quem nec peccatum contaminare, nec mors potuit detinere. Conceptus quippe est de Spiritu sancto, intra uterum Virginis matris, quae illum ita salva virginitate edidit, quemadmodum salva virginitate concepit. An forte ideo putavit haereticus ille Domiabit tibi:
Abbreviated transcription (Latin):
Q ͥ o enĩ mirũ aut difficile dõ &. iãsi delimo huꝰ t̾re fecit homine̾ : tale tn̾eiꝰ
corpꝰ ẽfficere qd corruptioni ñsubiceret si hõ p̃ceptũ di custo dienspec¬
care noluiss&. Si enĩspeciẽ cȩli ipsiꝰ de nichilo uł de informt materia
dicimus factã : quia om̃ipotentẽ artificẽ credimꝰ: qͥd mirũ sicorpꝰ qo deluo
qualicũq factũ ẽ potuit ab om̃ipotente artifice fieri tale. ut nulla molestia¬
nulla indigentia cruciaret hominẽ ante peccatũ. & nulla correptione ta¬
besceret: Itaq suꝑflue querit᷑ un hominis corpꝰ dĩ fecerit. si cñ nc̃ de corꝑisformati¬
one dr̃. Sic eñ nonnullo̾ nr̃os intelligere accepi: qͥdict᷑ pꝰquã dictũ ẽ fiaxit

Expanded text:
us terrae hominem fecit, tale tamen corpus ejus efficere, quod corruptioni non subjaceret, si homo praeceptum Dei custodiens peccare noluisset? Si enim speciem coeli ipsius de nihilo, vel de informi materia dicimus factam, quia omnipotentem artificem credimus; quid mirum si corpus, quod de limo qualicumque factum enulla indigentia cruciaret hominem ante peccatum, et nulla corruptione tabesceret? Itaque superflue quaeritur unde homini corpus Deus fecerit, si tamen nunc de corporis formatione dicitur. Sic enim nonnu
Abbreviated transcription (Latin):
so conceptu uirginis ditate & humanitate conexa. ut sine
homine diuma nec sine do agerentꝰ humana. Proptꝰ qͦd sic̃ et
⁊ lit᷑ manente unitate ꝑsone. idẽ sit & totꝰ hominis filiꝰ ꝓpt̾ca¬
nẽ: & totꝰ dĩ filiꝰ ꝓpt̾ unã cũ patre ditatẽ. Qcqͥd gͦ intẽpe ac

Expanded text:
pso conceptu virginis Deitate et humanitate connexa, ut nec sine pso conceptu virginis Deitate et humanitate connexa, ut nec sine homine divina, nec sine Deo agerentur humana. Propter quod sicut arabiliter manente unitate personae, idem sit et totus hominis filius propter carnem, et totus Dei Filius propter unam cum Patre Deitatem. Q
Abbreviated transcription (Latin):
caro factũ est nichil unqu̾a̾ int̾ diuina̾ humaniã que substantiãs
usionis extiterit: & ꝑ om̃ia increm̾ta corporea unius persone
fuerint totiꝰ teporis actiones. ea ipsa tam̃ que inseꝑabilit᷑ facdi
st̃. nulla ꝑmixtione confundimꝰ. sed quod cuiꝰq forme sit ex oꝑu̾oᷤ
litate sentimꝰ: Nec diuina em̃ humanis p̾ uidicant. nec humana d¬
unis: cũ ita in id ipsũ utraque cͥcurrant: ut ineis nec ꝓpͥetas absi¬
mat᷑ nec ꝑsona geminetur. Quã uis ergo unus sit dñs iħs xp̃s &
sit. neq huiꝰ unitionis soliditas ulla possit diuisione se uingi.
exaltatione tam qua illũ exaltauit ds̃. & donauit illi nom̃ qdĩ
rat tanto glorificationis agm̃to: Inforna qͥppe d̾i ȩqͥlis eit
filiꝰ ƿatͥ: ⁊ int᷑ genicorẽ atq genitũ nulla erat in essentia di¬
cretio nulla inmaiestate dũ¬
sitas. nec ꝑ incarnationis mysteriũ aliqd decesserat ubo q̃do
patͥs munere redderetꝰ. Forma aute serui ꝑ quã ĩ passibilaꝰ

Expanded text:
 est , nihil umquam inter divinam humanamque substantiam divisionis exstiterit, et per omnia incrementa corporea unius personae fuerint totius temporis actiones, ea ipsa tamen quae inseparabiliter facta sunt nulla permixtione confundimus, sed quid cujusque formae sit ex operum qualitate sentimus. Nec divina enim humanis praejudicant, nec humana divinis: cum ita in idipsum utraque concurrant, ut in eis nec proprietas absumatur, nec persona geminetur. Quamvis ergo unus sit Dominus Jesus Chsit, neque hujus unitionis soliditas ulla possit divisione sejungi; exaltationem tamen, qua illum exaltavit Deus, et donavit illi nomen, quod  glorificationis augmento. In forma quippe Dei aequalis erat Filius Patri, et inter genitorem atque unigenitum nulla erat in essentia dcretio, nulla in majestate diversitas, nec per incarnationis mysterium aliquid decesserat Verbo quod ei Patris munere redderetur. Forma autem servi, per quam impassibilis
Abbreviated transcription (Latin):
& ut timeant ne deserat illos ds. quia & ip̃si in agris suis infruc¬
tuosas arhores desert̾. nec aliquã culturã eis adhibent. Ante
peccatũ gͦ hominis ñ ẽ scriptũ quod t̾ra ꝓtulerit nisi herbã pabu¬
li .&. lign̾a fructuosa. post peccatũ autẽ uidemus multa horri¬
tͣra erit tͥ. inom̃ib oꝑib tuis. In tristicia & gemitu edes ex ea.
om̃idi dieli unte eite . Spenas eribulos eiciet tͥ: a eões pabulũ agritin
nisui lore uultis tii edespaneguli dont itai res batulĩ ⁊gram

Expanded text:
et ut timeant ne deserat illos Deus, quia et ipsi in agris suis infrucet ut timeant ne deserat illos Deus, quia et ipsi in agris suis infructuosas arbores deserunt, nec aliquam culturam eis adhibent. Ante peccatum ergo hominis non est scriptum quod terra protulerit nisi herbam pabuli et ligna fructuosa; post peccatum autem videmus multa horriterra erit in omnibus operibus tuis. in tristitia et gemitu edes ex ea omnibus diebus uitae tuae; spinas et tribulos eiciet tibi et edes pabulum agri. in sudore uultus tui edes panem tuum, donec reuertaris in terram
Abbreviated transcription (Latin):
ds qͥabonũ ẽ. & factũẽ ũsꝑe. & factũ ẽ mane. dies t̃tius. Hic solei
dicere. Si dr̃iussit nasci det̾ra herbã pabuli. & lignũ fructife¬
rũ. qͥd uissit nascitantas herbas uel spinosas uel uenc̾nosas. quȩ
ad pabulũ ñ ꝓficiunt. & tã multa ligna quȩ fructũ nullũ fert̃
nec ostendatur in qua figura futurorũ ista sicdicta sitͣ. Ergodi¬
cendũ ẽ qd ꝑpeccatũ hominis t̾ra maledicta. sit ut spinas pa¬
rer&e: ñ ut ipsa penas sentiret qͣilne sensuẽ. s ut peccati huma¬
ni erunen sẽꝑhominib ante oculos poneret. quo aminoneretur
aliquando auerti apeccato & addi pͥcepta conũti. Herbȩ autẽ uene¬
nose adpenã uel adexercitationẽ mortaliũ creatȩ stͥ. &e hocto¬
tũ ꝓpt̃ peceatũ: qͥa mortales pꝰ peccatũ facti sumus. ł infructuo
sas uero arbores insultatur homnub ut intelligant ꝗͣ sit erubes¬
cendũsine fructubonorũ operũ esse inagrodei hoc ẽ in eccła.

Expanded text:
Deus quia bonum est. Et facta est vespera, et factum est mane dies tertius . Hic solent dicere: Si Deus jussit nasci de terra herbam pabuli, et lignum fructiferum, quis jussit nasci tantas herbas vel spinosas vel venenosas, quae ad pabulum non proficiunt, et tam multa ligna quae nullum fructum feruntneque ostendatur in qua figura futurorum ista sic dicta sint. Ergo dicendum est, quod per peccatum hominis terra maledicta sit, ut spinas pareret: non ut ipsa poenas sentiret, quae sine sensu est, sed ut peccati humani crimen semper hominibus ante oculos poneret, quo admonerentur aliquando averti a peccatis, et ad Dei praecepta converti. Herbae autem venenosae ad poenam, vel ad exercitationem mortalium creatae sunt; et hoc totum propter peccatum, quia mortales post peccatum facti sumus. r infructuosas quoque arbores insultatur hominibus, ut intelligant quam sit erubescendum sine fructu bonorum operum esse in agro Dei, hoc est in Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
ecia ĩt spẜ usorores initȩ st̃. Erat aũ abrã septuagintaqͥnq annoꝵ qͣndo egressꝰ:
ex charrã. Indissolubilis nascit᷑ q̃stio. Si enĩ thara pat̾ abrȩ cũadhue eẽt cꝰ regi¬
one chaldea septu aginta annoꝵ genuit abrã. ⁊ pꝰea ĩ charrã ducentesimo qͥnto
ginta qͥnq annoꝵ fuisse memorat᷑: cũ a natiuitate abre usq ad mortẽ patͥs ei
centũ iriginta qͥnq anni fuisse doceant᷑: Uera ÷ igͥ illa hebreoꝵ traditio. quã sup
diximꝰ. qͦd egressꝰ sit thara cũ filiĩssuis de igne chaldeoꝵ. ⁊ qͦd abrã babilonio uallatꝰ
c̃dio qr illud adorare nolebat dĩ sit auxilio liberatꝰ ⁊ ex illo tpr̃ eidies uite ⁊ tẽpꝰ reputetꝰ¬
ȩtats. ⁊ q fessꝰ dñ sꝑnens idola chaldeoꝵ. Pot̃ aũfieri ut q scͥpt᷑a reliqͥt ĩ certũ ante paucos
in nos thara de chaldea ꝓfectꝰ uenerit in charrã. quã mortẽ obiret. uł certe stati pꝰ ꝑsecuti.¬

Expanded text:
es et sorores initae sunt. Erant autem Abram septuaginta quinque annorum, quando egressus est ex Charra. Indissolubilis nascitur quaestio: si enim Thara pater Abrahae, cum adhuc esset in regione Chaldaea, septuaginta 324 annorum, genuit Abram, et postea in Charra ducentesimo quinto ginta quinque annorum fuisse memoratur: cum a nativitate Abrae usque ad mortem patris ejus, centum triginta diximus, quod egressus sit Thara cum filiis suis de igne Chaldaeorum; et quod Abram Babylonio vallatus incendio, quia illud adorare nolebat, Dei sit auxilio liberatus: et ex illo tempore dies vitae et tempus reputetest Dominum, spernens idola Chaldaeorum. Potest autem fieri ut quia Scriptura reliquit incertum, ante paucos annos Thara de Chaldaea profectus venerit in Haran, qua morte obiret, vel certe statim post persecuti
Abbreviated transcription (Latin):
faciliꝰ sit ut hanc unitatẽ sui atq hominis dĩtatis p̾̃stet potestas
quã ut eã in substantiis suis optineat soliꝰ humanitatis infirm¬
uno manet. ⁊ unꝰ in utroq. nec diũsitate diuisus nec ꝑmixtio
c̃fusus. nec alt̾ ex patre alter ex matre. s ide alit̃ ex patrȩ ani
lit̃: qr assũpti ñ assum̃tis ꝓuectio ẽ. qd̾ ds̃ ilłũ exaltauit ⁊ donauis

Expanded text:
facilius ut hanc unitatem sui atque hominis Deitatis praestet potestas, facilius ut hanc unitatem sui atque hominis Deitatis praestet potestas, quam ut eam in substantiis suis obtineat solius humanitatis infirmuno manet, et unus in utroque est, non diversitate divisus, nec permixtione confusus. Nec alter ex Patre, alter ex matre, sed idem aliter ex Patre ante aliter : quia assumpti non assumentis provectio est, quod Deus illum exaltavit, et donavi
Abbreviated transcription (Latin):
ator intelligat᷑: ñ ualebt ut creatura saluet᷑: Qd̾ d̾itatis. caro ñ minuit.
qd̾ carnis ẽ ditas ñ ꝑemit.Ide enĩ ⁊ sẽpit̾nus ex patre.⁊ tẽporalis ex
matre insua iuitute in uiolabilis: in nr̃a infiriatate passibilis in dĩtate trim¬
tatis. cum patre. et cum spiritu scõ: unius eiusdemq naturȩ. Insust¬
ptione autem hominis. non unius substantiȩ. s unius eiusdẽq
ꝑ sonȩ. ut idem eẽt diues inpauꝑtate. omnipotens inabiectione:
inpassibilis insupplitio. in mortalis in morte. nec enim ubum. au
inearne. aut in anima aliqua sui parte conuersus ẽ: cum simp
recipiens. nec augmentum.⁊ sic assumptam naturam beatificans
ut glorificata inglorificante ꝑmaneat. Cur autem in conueniẽs. ⁊ im¬
possibile uideatur. ut uerbum et caro. atq anima. unus iħs xp̃s. et
unus dĩ hominisq sit filius. si caro. ⁊ anima que dissimilium nat
sunt. unam fatiunt etiam sine uerbi incarnatione ꝑsonã. cuͣ mult

Expanded text:
d deitatis est, caro non minuit; quod carnis est, deitas non peremit. Idem enim et sempiternus ex Patre, et temporalis ex matre, in sua virtute inviolabilis, in nostra infirmitate passibilis. In deitate tantum et cum Patre et cum Spiritu sancto unius ejusdemque naturae; in susceptione autem hompersonae, ut idem esset dives in paupertate, omnipotens in abjectione, impassibilis in supplicio, in morte immortalis. Nec enim Verbum aut in carnem, aut in animam aliqua sui parte conversum est; cum simplex mnum sui recipiens, nec augmentum; et sic assumptam naturam beatificans, ut glorificata in glorificante permaneat Cur autem inconveniens 881 aut impossibile videatur ut Verbum et caro atque anima unus Jesus Christus, et unus Dei hominisque sit filius, si caro et anima, quae dissimilium naturarum sunt, unam faciunt etiam sine Verbi incarnatione personam: cum multo sit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ id qd ũbũ caro factũ ẽ. Shabitauit ĩ nobis. Que utiq sic̃ hom ine
diaboliea tẽptat astutia: eide sic̃ dõ angłica famulant᷑ offitia. fsur
sitire lasescere. atq dormire euident᷑ humanũ .ẽ. s qͥnq panib qͥu
milia hominũ saturare. ⁊ largiri samaritanȩ aqũa uiuã. cuꝰ hue
bibenti praestat ne ult᷑ ia sitiat. supͣ dorsũ maris plantis ñ subso¬
tib ãbulare. ⁊elationes fluctuũ ĩcrepata tẽpestate esternere. sn
abiguitate diuinũ ẽ. Sic̃ gͦ ut multa p̃tereã. ñ eiꝰde naturȩ ẽ. fia
erues pendere ⁊ in nocte luce cͥuersa om̃a elem̃ta tremefacs
aiut clauis confixũ eẽ. ⁊ paradysi portã fidĩ latronis apire itai
ĩ utr oq eomunis ẽ ẽtumelia: aliud unde comunis ẽ gła. de nr̃o eins
illi ẽ minor patre humanitas de patre illi ẽ cũ patre ȩqͣlis diuintis¬

Expanded text:
 id quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Quem utique sicut hominem diabolica tentat astutia, eidem, sicut Deo angelica famulantur obsequia. Esurire, sitire, lassescere, atque dormire, evidenter humanum est. Sed quinque panibus quinque millia hominum saturare. largiri Samaritanae aquam vivam, cujus haustus bibenti praestat ne ultra jam sitiat, et supra dorsum maris plantis non subsidentibus ambulare, et elationes fluctuum increpata tempestate consternere, sine ambiguitate divinum est. Sicut ergo ut multa praeteream non ejusdem naturae est, flere cruce pendere et in noctem luce conversa omnia elementa tremefacere, aut clavis transfixum esse, et paradisi portam fidei latronis aperire; ita in utroque communis est contumelia, aliud unde communis est gloria. De nostro enim illi est minor Patre humanitas, de Patre illi est aequalis cu
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ ẽ⁊ filius ẽ ⁊ sp̃e sc̃s. ⁊ uera ditas in nullo sese aut minor aut maior
ẽ. Quȩ sic in tͥb ẽ c̃fitenda ꝑsonis. ut solitudinẽ ñ recipiat trinitas: ⁊ unitat̾
totius uenit ꝓuidentia trimtatis. Una ẽ ibi benignitas miscd̾iae. una cent¬
ra iustitiȩ. Nec aliqͥd in actione diuisũ. ubi nichil in uoluntate diu̾sum
Quȩ gͦ illuminat pat᷑. illuminat filiꝰ. illuminat sp̃c sc̃s. Cũq alia sit psoar
missi alia mittentis. alia ꝓmittentis. simul nobis ⁊ unitas manifestat᷑ ⁊ m
tas. ut essentia habens ȩqualitatẽ ⁊ ñ recipiens solitudinẽ. ⁊ eiꝰd̾e substar¬

Expanded text:
t et Spiritus sanctus; et vera Deitas in nullo esse aut minor aut major t et Spiritus sanctus; et vera Deitas in nullo esse aut minor aut major est. Quae sic in tribus est confitenda personis, ut et solitudinem non recipiat Trinitas, et unitatem totius venit providentia Trinitatis. Una est ibi benignitas misericordiae, una censura justitiae; nec aliquid est in actione divisum, ubi nihil est in voluntate diversum. Quae ergo illuminat Pater, illuminat Filius, illuminat Spiritus sanctus. Cumque alia sit persona missi, alia mittentis, alia promittentis, simul nobis et unitas manifestatur et Trinitas; ut essentia habens aequalitatem, et non recipiens solitudinem, et ejusdem substa
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bis aliqd designet. qͥd singulis uideat᷑ conuenire ꝑsonis. ñ ꝑturbat᷑ fides
catholica s doce t᷑. ut ꝑ ꝓprietatẽ aut uocis aut oꝑis insinuet᷑ nobis ue.¬
ritas trinitatis. ⁊ ñ diuidat intellectꝰ qd̾ distinguit auditꝰ. Ob hoc enĩ quȩ¬
da siue sub patris. siue sub filii. siue sub sp̃c sc̃i appellatione ꝓmuntur:
ut c̃fessio fideliũ in trinitate ñ erret. Quȩ cũ sit inseparabilis. nuquam
intelligeret᷑ trinitas eẽ. si sẽꝑ inseparabilis diceret᷑. Bene gͦ ipsa diffi¬
cultas loquendi cor nr̃m ad intelligentiã trahit. ⁊ ꝑ infirmitatẽ nr̃am
cȩlestis doctrina nos adiuuat: ut qr in d̾itate patris ⁊ filii ⁊ sp̃c sc̃i nec
maiestas. una substantia. indiscreta oꝑatio. inseparabilis dilectio. in-¬
differens potestas simul implens om̃a. simul c̃tinens uniũsa. Ad enĩ ẽ¬

Expanded text:
verbis aliquid designet, quid singulis videatur convenire personis, non perturbatur fides verbis aliquid designet, quid singulis videatur convenire personis, non perturbatur fides catholica, sed docetur: ut per proprietatem aut vocis aut operis insinuetur nobis veritas Trinitatis, et non dividat intellectus quod distinguit auditus. Ob hoc enim quaedam sive sub Patris, sive sub Filii, sive sub Spiritus sancti appellatione promuntur, ut confessio fidelium in Trinitate non erret. Quae cum sit inseparabilis, numquam intelligeretur Trinitas esse, si semper inseparabiliter diceretur. Bene ergo ipsa difficultas loquendi cor nostrum 396 ad intelligentiam trahit, et per infirmitatem nostram coelestis doctrina nos adjuvat: ut quia in deitate Patris, Filii et Spiritus sancti nec majestas, una substantia, indiscreta operatio, inseparabilis dilectio, indifferens potestas, simul implens omnia, simul continens universa. Quod enim e
Abbreviated transcription (Latin):
nionis obseqͥum. Non enĩ timemꝰ ne sꝑuales ⁊ eruditi nota fastidiant. ad quoꝵ
fructũ ꝑtinet. aliis insinuare. qd̃ ipsi cũ magna sui utilitate didicert.
fuat gͦ ꝑ corda om̃iũ dispensatio munerũ diuinorũ. ⁊ seruitutẽ oris nr̃i
acti indoctiq ñ sꝑnant. Assit etiã nrͣȩ fidi ipsiꝰ largitas de cuiꝰ ma¬
estate loqui tẽptamꝰ: ut ad ꝓfectũ totius ȩccłȩ suȩ ⁊ uos capaces. ⁊ nos
faciat habundantes. Cũ gͥ ad intelligenda dignitatẽ sp̃e scĩ oculos mͣ.¬
tis intendimꝰ. nichil diu̾sum ab excellentia patris ⁊ filii cogitemus: qr in
nullo ab unitate sua discrepat diuinȩ trinitatis essentia. Sẽpiternu
st patri. coȩt̾ni sibi filii e̾e̾ genitorẽ. Sẽpiternũ ẽ filio. intẽporaliter
huiꝰ enĩ beatȩ trinitatis incõmutabilis dĩtas una ẽ insubstantia.
indiuisa in oꝑe: consorsin uoluntate. par in om̃ipotentia: ȩqualis
in gła. De qua cũ scriptura sic loquat᷑. ut aut in factis. aut in

Expanded text:
monis obsequium. Non enim timemus ne spiritales et eruditi nota fastidiant, ad quorum fructum pertinet aliis insinuare quod ipsi cum magna sui utilitate didicerunt. Fiat ergo per corda omnium, dispensatio munerum divinorum, et servitutem oris nostri docti indoctique non spernant. Adsit etiam nostrae fidei ipsius largitas de cujus majestate loqui tentamus, ut ad profectum totius Ecclesiae suae et vos capaces et nos faciat abundantes. Cum igitur ad intelligendam dignitatem Spiritus sancti oculos mentis intendimus, nihil diversum ab excellentia Patris et Filii cogitemus: quia in nullo ab unitate sua discrepat divinae Trinitatis essentia. Sempiternum est Patri, coaeterni sibi Filii esse genitorem. Sempiternum est Filio, intemporaliter Hujus enim beatae Trinitatis incommutabilis Divinitas una est in substantia, indivisa in opere, consors in voluntate, par in omnipotentia, aequalis in gloria. De qua cum Scriptura sancta sic loquitur ut aut in factis aut in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filiũ ⁊ spm sem̃ aciem m̃tis in tendimꝰ ꝓcul ab animo formas uusbl
perũ. ⁊ ȩtates tẽporaliũ naturarũ: ꝓ cul corpora locoꝵ. ⁊ locacorpoꝵ re¬
pellamꝰ. discedat gͦ a corde qd̃ spatia extendit᷑. qd fide c̃eludit᷑. ⁊ qͥeqͥd nec¬
fantiã in telligat. nichił ꝑ gͣdus quȩrat: acsi qd̾ dignũ dõ senserit. nul¬
repperit. nec opinio humana ꝑsuasit. s ipse unigenitꝰ docuit. ipse sp̃c̃
sos instituit: de qͦ nichil ẽ alit᷑ quã de patre ⁊ filio sentiendũ. qr licet ñ
sit pat ñ sit filiꝰ. ñ tam̃ ẽ a patre filioq diuisus. Et siẽ ꝓpͥam habet in

Expanded text:
itum sanctum aciem mentis intendimus, procul ab animo formas visibilium rerum, et aetates temporalium naturarum, procul corpora locorum, et loca corporum repellamus. Discedat a corde, quod spatio extenditur, quod fine concluditur, et stantiam intelligat, nihil per gradus quaerat; aut si quid dignum Deo senserit, nulena sapientia reperit, nec opinio humana persuasit; sed ipse unigenitus Filius docuit, ipse Spiritus sanctus instituit: de quo nihil est aliter, quam de Patre et de Filio sentiendum: quia licet non sit Pater, non sit Filius, non tamen est a Patre, Filioque divisus. Et sicut propriam habe
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑ om̃ia de nichilo fecisse. qͥa etiã si om̃ia formata de ista ma¬
theria facta st̃. hȩc tñ ipsa materia de nichilo om̃ino factaest
Nenĩ debemꝰ similes ee istis qͥ om̃ipotentẽ dm̃ ñ credt᷑ aliqdde
nichilo facere potusse. cũ considerant sabros & qiͦ lib & opifie
ñposse aliꝗd sabricare nͥ habuerint unde fabricent. Et ligtia ei
adiuuant fabrũ. & argentũ adiiat argentariũ & aurum au¬
rificẽ. ⁊ tͣra figulũ adiuuat ut possit ꝑficere oꝑasua. Si enĩ
non adiuuentꝰ ea materia um aliqͥd faciunt. nichił posst̃ face̾ cũ
materiã ipsã ñ ipsi faciant. Nenĩ faber facit lignũ .s deligno a¬
uandꝰ erat ꝗͣ ipse ñ fecerat. ut qd uolebat efficeret. Si enĩ ad
eas resqͣs facere uolebat adiuuabat eũ aliqua res ꝗͣipse ñ fee¬

Expanded text:
ditur omnia de nihilo fecisse, quia etiamsi omnia formata de ista maditur omnia de nihilo fecisse, quia etiamsi omnia formata de ista materia facta sunt, haec ipsa tamen materia de nihilo facta est. Non enim debemus esse similes istis, qui omnipotentem Deum non credunt aliquid de nihilo facere potuisse, cum considerant fabros et quoslibet opifices non posse aliquid fabricare, nisi habuerint unde fabricent. Et ligna enim adjuvant fabrum, et argentum adjuvat argentarium, et aurum aurificem, et terra figulum adjuvat, ut possit perficere opera sua. Si enim non adjuventur ea materia unde aliquid faciunt, nihil possunt facere, cum materiam ipsam non ipsi faciunt. Non enim faber facit lignum, sed de ligno avandus erat, quam ipse non fecerat, ut quod volebat efficeret; si enim ad eas res quas facere volebat, adjuvabat eum aliqua res quam ipse non fece
Abbreviated transcription (Latin):
tii redeuiit ineos qui cedere audent. quod erede deberent ut intel¬
ligere mererentur. Demde querunt et insultando interrogane
Unde erat ipsa aqua suꝑ quam superferebatur spiritus deiꝰ Nunquielsu
pernis seriptum est quod deus aquam fecerit. Hoc si pie quererent uue
uirent quemadmodum intelligendum esset. Non enim aqua sic appel¬
lata est lioc loco: ut hec anobis intell gatur quam uidere et tange¬
re. possumus. quomodo uec t̾ra quȩ in uisibilis & incõposita erat
talis erat qualis ista qͥiã uderi & tractari potest. S ulud qddi¬
significata ẽ ꝗͣ fecit & condidit ds. Ideo autẽ nominib usibiliũ rerũ
hec applicata sunt ꝓpter paruulorũ infirmitate̾ qui minꝰ idon
istͣ in uisibilia cõphendere. Primo enĩ materia facta cͣfusa. ꝙ
bus dei. Quifecisti mundũ de matheria in forim. Qͦd aliqui
eodices habent de materia. in iuisa. Et ideo di rectissime cre¬

Expanded text:
ctu redeunt in eos qui caedere audent, quod credere deberent, ut intelctu redeunt in eos qui caedere audent, quod credere deberent, ut intelligere mererentur. 9. Deinde quaerunt, et insultando interrogant: Unde erat ipsa aqua super quam ferebatur Spiritus Dei? numquid enim superius scriptum est nirent quemadmodum intelligendum esset. Non enim aqua sic appellata est hoc loco, ut haec a nobis intelligatur quam videre jam et tangere possumus: quomodo nec terra, quae invisibilis et incomposita dicta est, talis erat qualis ista quae jam videri et tractari potest; sed illud quod diilium rerum haec appellata sunt, propter parvulorum infirmitatem, qui minus idonei sunt invisibilia comprehendere. Primo ergo materia facta est confusa et bus Dei, Qui fecisti mundum de materia informi, etc., quod aliqui codices habent de materia invisa. Et ideo Deus rectissime cre
Abbreviated transcription (Latin):
rebatur suꝑ aquas solent manichei reprehencłe ut dicant: Iqua ergo erat hab¬
raculum spitttis dcir et ipsa e continebat spiritum cłi. Totum conantur
peruersa mente peruertere. et excctantur malicia sua. Cum enim dicun
ol superfertur suꝑ terram. nunquiel intelligi uolumis quod in terra sol habi¬
titset terra solem contineat : Et tamen non sic spiritus dĩ superfere
Nonerim per spacia locoꝵ superfere batur aque illi spiritus. sicut terre
superfertur sol .s per potentiã musibilis sub lnitatisuȩ. Picint autẽ
nobis isti qnomodo his reb que fabricande sunt superferat᷑ uoluntas fabri
Quod si hec humana et coriedliaria non conprehendunt : timeant dominũ¬
n suplici corie quod uon pitelligunt querant necũ nolunt uerbis sa¬
crilegis concidere ueritatẽ quã uidere non possunt : redeat alis securls
inerura. Nlam illa concidi non potest. que in commutabilis manet :
quecumq i ge in ilam emisse fuerint. que percuciant: maiorele¬

Expanded text:
rebatur super aquam , sic solent Manichaei reprehendere, ut dicant: Aqua ergo erat habitaculum spiritus Dei, et ipsa continebat spiritum Dei? Totum conantur perversa mente pervertere, et excaecantur malitia sua. Cum enim dicimus, sol superfertur super terram, numquid hoc intelligi volumus, quod in terra sol habitet, et terra solem contineat? Et tamen non sic Spiritus Dei ferebatur Non enim per spatia locorum superferebatur aquae illi spiritus, sicut terrae sol superfertur, sed per potentiam invisibilis sublimitatis suae. Dicant autem nobis isti quomodo his rebus quae fabricandae sunt, superferatur voluntas fabri Quod si haec humana et quotidiana non comprehendunt, timeant Deum, et simplici corde quae non intelligunt, credant: ne cum volunt verbis sacrilegis concidere veritatem, quam videre non possunt, redeat illis securis in crura. Nam illa concidi non potest quae incommutabilis manet, sed quaecumque plagae in illam emissae fuerint repercutiuntur, et majore i
Abbreviated transcription (Latin):
Prudentia g̃ q̃ signficat ipsõ contẽplationẽ ueritatis ab om̃ore humand aliena.
carbiculũ & lapide̾ prisinũ idẽ disciplina̾ unendi ꝗͣ ab onnubꝰ trenis sor
quasi de cocti enitescit sicut aurũ obtimũ & ueritatẽ quã nulla falsitas innert
sicut carbureuli fulgor nocte ñ uincitur uitã & ternã qͣuiriditate lapia
sini fignificatur. ꝓpt̃ ugorẽ qui non arescit. Fluuiꝰ au̾ille qͥ circuit t̾rã etior
multũ cilidã atq fernentẽ significat fortitudiuiẽ: calore actionis a lacrẽ atqi
gram Tercius autẽ t gris uadit contra assyrios. & significat te̾perantiã que re
libidini multũ aduersanti consiliis prudentiȩ. Unde plerũq inscripturis assyt
ũfarior. loco ponuntur. Quartꝰ fluuiꝰ ñẽ dictũ contra quid uadat. aut qͣ t̾rã ciro¬

Expanded text:
 significat ipsam contemplationem veritatis, ab omni ore humano aliena, carbunculum et lapidem prasinum, id est, disciplinam vivendi, quae ab omnibus terrenis sordibus quasi decocta enitescit sicut aurum optimum; et veritatem, quam nulla falsitas vincit, sicut carbunculi fulgor nocte non vincitur; et vitam aeternam, quae viriditate lapidis prasini significatur, propter virorem qui non arescit: fluvius autem ille, qui circuit terram Aethiopiam, multum calidam atque ferventem, significat fortitudinem calore aimpigram. Tertius autem Tigris vadit contra Assyrios, et significat temperantiam, quae resistit libidini, multum adversanti consiliis prudentiae: unde plerumque in Scripturis Assyrii adversariorum loco ponuntur. Quartus fluvius non dictum est contra quid vadat, aut quam terram cir
Abbreviated transcription (Latin):
Sitam̃ ꝑ muliere decipit. Non eni etiã ratio m̃a deduci adams¬
que peccato potest. nͥ condelectatio mota fuerit milla parde ami
que delas obteperare ratiomi t̃aꝙ rectori uiro. Etiã ne inum
est uallis trib serperte & mulier & iuio. Nã primo fit sugo
tia. Si antẽ mota fuerit. quasi mulieri ꝑsuasũ erit. Saliquando ratus
lit̃ & iã c̃motã cupiditatẽ irfenat atq cõpescit. Qd cũsit ñlabimut ia
catũ. s euł aliquanta luctatione coronanuir. Si au̾ ratio consentiat &n
libielo conmouerit faciendũ ee̾ deceruat. ab onũi beata uita tanꝗͣ depa¬
so ex pellitur homo. Iã enĩ peccatũ imputatur. &iã siñ subsequatur fas
ꝑͥsuaserit diligent̃ considerandũ est. Fercinet enĩ maxime ad ñim slutu
Iã ideo hȩc scriptast᷑. ut talia caueamꝰ. Nã cũ int̾rogata mulier respondista
quod eis p̾ceptũ ẽẽt : Ait ille. Nmorte moriemini. Scit enĩ d̃s qͥa quis

Expanded text:
tamen per mulierem decipit: non enim etiam ratio nostra deduci ad consensionem peccati potest, nisi cum delectatio mota fuerit in illa parte animi, quae debet obtemperare rationi tanquam rectori viro. 21. Etiam est in illis tribus, serpente, muliere, et viro. Nam primo fit suggeastutia; si autem mota fuerit, quasi mulieri jam persuasum erit. Sed aliquando ratio viriliter etiam commotam cupiditatem refrenat atque compescit. Quod catio consentiat, et quod libido commoverit, faciendum esse decernat, ab omni vita beata tanquam de paradiso expellitur homo. Jam enim peccatum imputatur, etiamsi non subsequatur factum; dum est; pertinet enim maxime ad nostram salutem: nam ideo haec scripta sunt ut jam talia caveamus. Nam cum interrogata mulier respondisset quid eis praeceptum esset; ait ille: Non morte moriemini: sciebat enim Deus quoniam qua die
Abbreviated transcription (Latin):
a ũbo qđ nestoriũ p̃dicantẽ merito iusteq d̾anauimꝰ S dicimꝰx p̃m¬
di filiũ dm̃ uerũ natũ de dõ patre sine ullo initio tẽporis. eun¬
ac̾q hominẽ uerũ natũ de matre homine certa plenitudine
tẽporis: nec eiꝰ humanitatẽ qua minor ẽ patre. minuere aliqͥa

Expanded text:
a Verbo, quod Nestorium praedicantem merito justeque damnavimus. Sed dicimus a Verbo, quod Nestorium praedicantem merito justeque damnavimus. Sed dicimus Christum Deum verum, natum de Deo Patre, sine ullo initio temporis, eumdemque hominem verum, natum de homine matre, certa plenitudine temporis. Nec ejus humanitatem, qua minor est Patre, minuere aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
b anima ẽ inspirata pͥncipio. quȩ excelleret ñ diu̾fitate genens
desid̾ioꝵ gignebat c̃pugnantiã uoluntatũ. Sensus corporei ui¬
gebant. sine lege peccati. ⁊ ueritas affectionũ sub moͬramine
dĩtatis ⁊ m̃tis nec tẽptabat᷑ illecebris. nec cedebat in iuiris. Ueris
homo uero unitꝰ ẽ d̾o. ñ sed̾m subexistentẽ prius animã deduete cȩlo.
nec sed̃m carnẽ creatꝰ ex nichilo eandẽ gerens in u̾bi ditate ꝑsona.
i tenens nobiscũ cõmunẽ in corpore animaq naturã. Non enĩ eet
tantũ sic̃ heretiei fotiniani: nec ita hominẽ ut ei aliqd desit. qd̃
ad humana certũ ẽ ꝑtinere naturã: siue animã. siue m̃t̾e ratio¬
nabilẽ. siue carnẽ. quȩ ñ de fide sũpta ẽ. s facta de ubo in carnẽ
amnũso atq mutato: qr tria falsa ⁊ uana apollinaristaꝵ hereticoꝵ
tres partes uarie ꝓtuler t̃. Nec dicimꝰ qđ beata uͥgo maria hom¬
ue sine deitate conceꝑit. qͥ ereatꝰ a spũ sc̃o postea sit suscept

Expanded text:
ibus anima est inspirata principio, quae excelleret non diversitate generis, desideriorum gignebat compugnantiam voluntatum; sensus corporei vigebant sine lege peccati, et veritas affectionum sub moderamine deitatis et mentis nec temptabatur illecebris nec cedebat iniuriis. Verus homo, verus unitus est Deo, nec secundum existentem prius animam deductus e celo nec secundum carnem creatus ex nichilo, eandem gerens in verbi deitate personam et tenens communem nobis in corpore animaque naturam. Non enim esset tantum sicut haeretici Photiniani; nec ita hominem, ut aliquid ei desit quod ad humanam certum est pertinere naturam, sive animam, sive mentem rationconverso atque mutato, quae tria falsa et vana Apollinistarum haereticorum tres partes varie protulerunt. Nec dicimus quod beata virgo Maria hominem sine deitate conceperit, qui creatus a Spiritu sancto, postea sit susceptus
Abbreviated transcription (Latin):
soł ẽ in cõmuitabilis qͥ ẽ ante tẽpora. Nunc uideamus pꝰ uniu̾s & creatura
insinuationẽ ta̾ uisibilis ꝗͣ miusibilis & unu̾isale beneficiũ diuiui fontiᷤᷤ
erga inuisibilẽ ereaturam q̃de homine specialit̃ intimetur. qͦd ad nos
maxime ꝑtinec. Pmo enĩ qͦd de limo t̾rȩ ds̃ hominẽ finxit solet haber
questionem qualis ille limus fuerit uel q̃ materia limi nomine signi¬
ficatasit. Illi em̃ inimiciueterũ libroꝵ oĩa carnalit intuentes aipptea¬
sẽp errantes d iãhoc rep̃hendẽ moroacit̃ solent qͦoͦ delimo ds homune̾ fuix̃.
Dict᷑ eñi. Qrare delimoifecit dẽ hominẽꝰ An defuerat ei melior & cȩlesti
materia. ũn hominẽ faceret. ut de iabe t̾rena tã fragile̾ mortalẽque
formaret. Nincelligentes pͥmo ꝗͣ multis significationib t̾ra uel
aqua inscͥpturis ponat᷑. lamꝰ enĩ aquȩ ac t̾rȩ comixtioẽ. Dicimꝰ enĩ
tabidũ & fragile & morti destinatũ corpus humanũ pꝰpeccatũ ee cepi̾sei

Expanded text:
terii. 8. Nunc videamus post universae creaturae insinuationem tam visibilis quam invisibilis, et universale beneficium divini fontis erga invisibilem creaturam, quid de homine specialiter intimetur, quod ad nos maxime pertinet. Primo enim quod de limo terrae Deus hominem finxit, solet habere quaestionem qualis ille limus fuerit, vel quae materia nomine limi significata sit. Illi autem inimici veterum Librorum, omnia carnalit. Dicunt enim: Quare de limo fecit Deus hominem? an defuerat ei melior et coelestis materia, unde hominem faceret, ut de labe terrena tam fragilem mortalemque formaret? Non intelligentes primo quam multis significationibus vel terra vel aqua in Scripturis ponatur: limus enim aquae et terrae commixtio est. Dicimus enim tabidum et fragile et morti destinatum corpus hum
Abbreviated transcription (Latin):
maris dicicur .: sit tenebre non aliquid funt: s ubi lux non est tenebre dicunt᷑
tentbiarũ loq ꝯ corꝑa a formas. & animas millis corꝑib fuisse arbitian
io putant qͣa tenebre aliqͥa sint. & ñ intelligt̃ ñ sentiri tenebras. nͥ qͣndo
nchise sic a terebie nichil sc̃. Dic̃ aut̃ isti dicunt gentẽ tenebrarũ
cont᷑ dĩ uice pugnasse. sic potest & alius similit uanꝰ dicere. gentein
suentioꝵ cont᷑ ai uocẽ pugnasse. S. illas uanitates mͦ ñ suscepiꝰ resel

Expanded text:
inanis dicitur. Sic tenebrae non aliquid sunt, sed ubi lux non est, tenebrae dicuntur. inanis dicitur. Sic tenebrae non aliquid sunt, sed ubi lux non est, tenebrae dicuntur.  formas et animas in illis corporibus fuisse arbitrantur, ideo putant quod tenebrae aliquid sint: et non intelligunt non sentiri tenebras, nisi quannihil est, sic et tenebrae nihil sunt. Sicut autem isti dicunt gentem tenebrarum contra lucem Dei pugnasse; sic potest et alius similiter vanus dicere, gentem silentiorum contra vocem Dei pugnasse. Sed illas vanitates modo non suscepimus
Abbreviated transcription (Latin):
esse lucem in qua deus habitat. unede ÷ illuel lumen in quo in enuangłio
licitur Erat lumen ueruni quod inluminat omnemhoni¬
nem uemientem in hunc mundum ꝥlam solis istius lumen non
illuminat hominem sed corpiis. hominis et mortales ocułos in quib
nos unneunt aquilarum oculi qui solem istum multo melius quã
nos licuntur aspicere. Illud autem lum en non irracionabilium a¬
uium oculos pascit .s pura corda eoꝵ qui dõ credunt. et ab aniore uisibi¬
lum. ac temporalium se ⁊d euis prepepta co pienda renieremm em alcms¬
bomines posfurat si uelint. quia ilu& lumen ominem homuiem aliumi¬
hat uen endem in hunc mudum. Ergo tenebre erant super ab yssum
nes absentia tenebrt ascuntur sicut slentium non aliqua res est: sed abi somisent:
uen dbosm daicitur. et miditas non aliqua res est. sȩel in corpore ubi tegumentũ
nen umiditas dicitur et inanitas non est aliquid s locus tbi corpins non est

Expanded text:
lucem esse in qua Deus habitat, unde est illud lumen de quo in Evangelio lucem esse in qua Deus habitat, unde est illud lumen de quo in Evangelio legitur, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Nam solis istius lumen non illuminat omnem hominem, sed corpus hominis et mortales oculos, in quibus nos vincunt aquilarum oculi, qui solem istum multo melius quam nos dicuntur aspicere. Illud autem lumen non irrationabilium avium oculos pascit, sed pura corda eorum qui Deo credunt, et ab amore visibilium rerum et temporalium se ad ejus praecepta implenda converomines possunt, si velint: quia illud lumen omnem illuminat hominem venientem in hunc mundum. Ergo tenebrae erant super abyssum, psa lucis absentia tenebrae dicuntur. Sicut silentium non aliqua res est, sed ubi sonus non est, silentium dicitur; et nuditas non aliqua res est, sed in corpore ubi tegumentum non est, nuditas dicitur; et inanitas non est aliquid, sed locus ubi corpus non est,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit deus. inusibilis et in composita erat. antequam deus ommum rerum
formas locis et sedibus suis orclinata disponeret. antequam diceret siat
lux. et fiat firmamentum. et congregentur aque et appareat aricda. et
posfint ea pariili capere. Que omnia continent tam magna mysteria. ut
quisqnis ea didicerit: ommum hereticorum errores uel doleat quia homi¬
nes sunt: uel derideat. quia superbi sunt Sequitur in illo libro. Et te¬
nebre erant suꝑ abyssum Quod manichei reprehendunt dicentes: In te¬
nebris gͦ erat deus. antequam faceret lucem Uere ipsi sunt in ten ebris ig¬
norantie. et iđo non intelligunt lucem. in qua deus erat antequam face¬
ret istam lucem: Non enim nouerunt isti lucem. nisi quam carneis oculis
uident. et icło istum solem quem pariter uonsolum cum bestiis marori¬
bis sed etiam cum muscis et uermiculis cernimus ds sic colunt ut partieu¬
lam dicant eñe lucis illius in qua habitat deus: Sednos inteilligamus aliã

Expanded text:
fecit Deus, invisibilis erat et incomposita, antequam Deus omnium rerum formas locis et sedibus suis ordinata distinctione disponeret: antequam diceret, Fiat lux, et, Fiat firmamentum, et Congregentur aquae, et, Appareat arida, et possint ea parvuli capere? Quae omnia continent tam magna mysteria, ut quisquis ea didicerit, omnium haereticorum vanitatem vel doleat quia homines sunt, vel derideat quia superbi sunt. 6. Sequitur in eodem libro, Et tenebrae erant super abyssum. Quod Manichaei reprehendunt dicentes: In tenebris ergo erat Deus, antequam faceret lucem? Vere ipsi sunt in tenebris ignorantiae, et ideo non intelligunt lucem, in qua Deus erat antequam faceret istam lucem. Non enim norunt isti lucem, nisi quam carneis oculis vident. Et ideo istum solem, quem pariter non solum cum bestiis majoribus, sed etiam cum muscis et vermiculis cernimus, illi sic colunt ut particulam dicant esse lucis illius in qua habitat Deus. Sed nos intelligamus aliam
Abbreviated transcription (Latin):
ret. sic dĩtatẽ homini inꝑtiens. ut glorificatione ñ c̃sumeret. s auge.¬
rot. Qui enĩ factꝰ ẽ in forma serui. in forma dĩ e̾eͥ ñ destrat: nec alter
in altero. s unꝰ inutroq ẽ Nullis dispensationũ uarietatib fides nrͣa
t̾bet᷑. s siue in miraculis uirtutũ. siue in c̃tumeliis passionũ:⁊ d̾m qui
homo ẽ. ⁊ hominẽ credamꝰ eẽ qͥ ds ẽ. Uerꝰ itaq d̾s̃ ⁊ uerꝰ homo unꝰ ẽ xͣpc:¬
sllicito recepisset auditu. qͦ fideliũ uniu̾sitas ꝓfitet᷑ credere se

Expanded text:
atione non consumeret, sed augeret. Qui enim factus est in forma servi, in forma Dei esse non destitit; nec alter in altero, sed unus in utroque est. Nullis dispensationum varietatibus fides nostra turbetur, sed sive in miraculis virtutum, sive in contumeliis passionum et Deum qui homo est, et hominem credamus esse qui Deus est. Verus itaque Deus et verus homo unus est Ch confessionem sollicito recepisset auditu, qua fidelium universitas profitetur, credere se
Abbreviated transcription (Latin):
ongitudine unius cubiti & dimidii. & latitudine cubitiunius & dimidu & al III.¬
titudine cubitiunius
iꝑquas ponunt uasa. in quibus immolaturholocaustum & uictima
labia earum palmi unius reflexa intrinsecus ꝑ circuitum
ꝑ mensas autem carnłs oblationis

Expanded text:
imidii et latitudine cubiti unius et dimidii et altitudine cubiti unius quas ponant vasa in quibus immolatur holocaustum et victima et labia earum palmi unius reflexa intrinsecus per circuitum super mensas autem carnes oblationis
Abbreviated transcription (Latin):
dixi milli nature nocere peccata nisi sua. non intuentes ideo paruulos qui utiq
pertinent ad humanã naturam trahere originale peccatum: quia in primish¬
minibus natura humana percauit. ac per hoc humane nature milla nocuer:
peccata nisi sua. Per unum quippe hominem in quo omnes peccauerunt peccat
intrauit in mundum. Non enim nulli homini s nulli nature dixi peccata n¬
cere nisi sua. Item in eo quod paulo post dixi nullum esse malum naturale. pos
querere similem latebram. nisi hoc dictum ad naturã talem referatur qualisl
neuicio primitus condita : Ipsa enim uere et proprie hominis natura dicitu
Trañlato autem uerbo utimur. ut naturam clicamus etiã quali nascitur homi
secundum quam loqucionẽ dixit apostolus fuimus et nos aliquando filii ire¬

Expanded text:
dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, non intuentes ideo paruulos, qui utique dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, non intuentes ideo paruulos, qui utique pertinent ad humanam naturam, trahere originale peccatum, quia in primis hominibus natura humana peccauit, ac per hoc naturae humanae nulla nocuerunt peccata nisi sua. per unum quippe hominem, in quo omnes peccauerunt, peccatum intrauit in mundum; non enim nulli homini, sed nulli naturae dixi peccata nocere nisi sua. item in eo, quod paulo post dixi, nullum esse malum naturale, possunt » quaerere similem latebram, nisi hoc dictum ad naturam talem referatur, qualis sine uitio primitus condita est. ipsa enim uere ac proprie natura hominis dicitur, translato autem uerbo utimur, ut naturam dicamus etiam, qualis nascitur homo, secundum quam locutionem dixit apostolus: fuimus en