comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ terram. Hos ingentes lapides
illi erigunt: qui iam ꝑ iordanem
transierunt. Iordanem enim io¬
sue. iordanem a ꝑuit ih̾c. Ip̃e nos
docuit quid iordans aqua signi¬
ficet: qm̃ ibi baptuatꝰ. discipulis
suis precepte dicens. Ite docete õs
gentes baptirantes eos. innomme
ingentes lapides: isti sunt qui uͥꝙ
mundi reges &e pͥncipes ad fidem
conũtunt. Et isti quidem hos lapi¬
des leuigantes. isti eos calce ce cari¬
tatis glitino solidantes. scͥbunt in
eis lucide &e aꝑte. ñ autem rrnu¬
be e caligine om̃ia uerba que in
hoc libro noue legis continentua.
sed sp̃u dei incordib nr̃is scͥpta st̃.
Scͥpta sunt quoq hec uerba in cor¬
dib iudeorum: sed neq lucide neq
sit intrare interram lacte ce melle¬
manantem hoc significare uidet᷑.
quod nemo t̾ram uiuentium intra¬
bit. qui priꝰ ꝑbaptismum ñ transie¬
rit. & noue legis fidem atq doctri¬
nam ñ susceꝑit. Sed quicl ꝑ altare
significatur quod de lapidib impo¬

Expanded text:
 terram . » Hos ergo lapides illi erigunt, qui jam per Jordanem transierunt. Jordanem enim Josue, Jordanem aperuit Jesus. Ipse nos docuit, quid Jordanis aqua significet, quoniam ibi baptizatus discipulis suis praecepit, dicens: « Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos ingentes lapides: isti sunt, qui ubique mundi reges, et principes ad fidem convertunt. Isti quidem hos lapides levigantes; isti eos et charitatis glutino solidantes, scribunt in eis dilucide et aperte, non autem in nube et caligine, omnia verba quae in hoc libro novae legis csed spiritu Dei in cordibus nostris scripta sunt . » Scripta sunt quoque verba in corde Judaeorum, sed neque lucide, neque git inmanantem, » ex hoc significare videtur, quod nemo terram viventium intrabit, qui prius per baptismum non transierit, et novae legis fidem atque doctrinam non susceperit. Sed quid per altare significatur, quod de lapidibus impo
Abbreviated transcription (Latin):
sine errore exponere & intelligere.
Aliter enim sicli non erunt argenti:
nͥ ab om̃i corruptione fuerint alien
Quare autem centum om̃ia signifi¬
cent: mͦ suꝑnis diximus. Si gͥ hec
res adiudicium ueñit. hoc erit ep̃o¬
q nobilium puellarum connugia ñ
abicient.
on accipiet homo uxorem patris
sui: neq reuelau̾uit oꝑim̃tim es
os att. Auditur inter uos formcati.
qualis nec inter gentes. ita ut uxorem
patͥs quis habeat. Preterea quia una¬
queq fidelis anima est uxor dei. quioñ¬
um pater est qui aliqͣm aĩam inpera¬
tum & in errorem indueit patͥs uxem
corrumꝑe in telligi potest. Nonntea
bit eimuchus attriris uł amprtauste¬
sticulis &e absciso ueretro eccłiam ain q
hoc enim significatur quod incelate
ihełrm nullus intrabit qui bononmm
oꝑum sterilis. sp̃ualis generationis et
fecunditatis instrum̾ta ñ habrit.
on ingreclietur manier hoc est
Decima enĩgeneratio ultima ẽ quia it

Expanded text:
sine errore exponere et intelligere: sine errore exponere et intelligere: aliter enim sicli non erunt argentei, nisi ab omni corruptione fuerint alieni. Qualiter autem centum omnia significent, modo superius diximus. Si ergo haec res ad judicium venerit, hoc est ad eque nobilium puellarum conjugia non abjiciant. « Non accipiet homo uxorem patris sui, nec revelabit operimentum ejus. t: « Auditur inter vos talis fornicatio, qualis nec inter gentes; ita ut uxorem patris sui quis habeat . » Praeterea quia unaquaeque fidelis anima uxor est Dei, qui omnium pater est, qui aliquam animam in peccatum et errorem inducit patris uxorem corrumpere intelligi potest. CA amputatis testiculis, et abscisso veretro Ecclesiam Dei. » Per hoc enim significatur, quod in coelestem patriam nullus intrabit, qui bonorum operum sterilis, spiritualis generationis et fecunditatis instrumenta non habuit. « Non ingredietur manser, hoc est Decima enim generatio ultima est, quia et
Abbreviated transcription (Latin):
rica. & cetere artes lib̾ales significẽt᷑.
Que quidem qͣntum ad se u̾ͥgines ft̃¬
& incorrupte. Dicitur aũ hec puella
ñ hab̾e sponsum: quia qmuis plurib
coniuncta sit. tñ sic uniꝰtuiusq ꝓpͥa
fit. ut que in uno est in alt̾o esse non
possit. Unde & dicitur grammatica
aristarchi. eo quod illius ꝓpria fue¬
rit. Sic gͥ & tu cum aliqmͣ᷑ artem liᷤ¬
& alt̾ius non est. Hoc autem facile
intelligunt. qui dialeticam sponsam
sibi susciꝑe meruerunt. He enim
puelle augustino.iheronimo. ambro¬
sio. cipͥano. ceterisq eccłie doctoribus
coniunde multos ei filios multaq li
brorum uolumina peperunt. Uerunta¬
men illi qui eis conuingunt᷑. patri
illarum centum siclos argenti cdare
iubentur. Quis est enim pater earũ
nͥ ille de qua dicitur. om̃is sapientia
adomino deo est. & cum eo fuit sem¬
ꝑ ce est ante euum: Huic autem cen¬
tum siclos dare est om̃ia que in his
& in aliis scͥpturis istarum magiste¬
rio compositis continent᷑: fideliter c

Expanded text:
significentur, quae quidem, quantum ad se, virgines sunt incorruptae. Dicitur autem haec puella non habere sponsum, quia quamvis pluribus conjuncta sit, tamen sic uniuscujusque propria fit, ut quae in uno est, in altero esse non possit. Unde dicitur grammatica Aristarchi, eo quod illius propria fuerit. Sic ergo et tu cum aliquam artem diset alterius non est. Hoc autem facile intelligunt, qui dialecticam sponsam sibi suscipere meruerunt. Hae enim puellae Augustino, Hieronymo, Ambrosio, Cypriano, caeterisque doctoribus conjunctae multos eis filios, multa scilicet librorum volumina pepererunt. Verumtamen illi, qui eis conjunguntur, patri illarum centum siclos argenti dare jubentur. Quis est enim pater illarum, nisi ille, de quo dicitur: « Omnis sapientia a Domino Deo est, et 207 cum eo fuit semper, et est ante aevum . » Huic autem centum siclos dare, est omnia, quae in his, et in aliis Scripturis istarum magisterio, compositis continentur, fideliter, et
Abbreviated transcription (Latin):
alis cibi &e potus nerare eupieits: s¬
b cumq modis possunt aduersus nos
bella concitant. om̃iq calliditate ce
fraudulentia nos deciꝑe conantur:
Cum his gͥ numqͣm pacem habeamꝰ.¬
bona queramus: sed semꝑ eos delere.
& a nobis repellere satagamꝰ.
on abhominabis idumerim. qͥa
fr̃ tuus est nec egyptium: quia
aduena fuisti in terra eius. Qui nati
fuerine ex eis tercia generatione intra¬
bunt ineccłiam domini. fuer̃t enĩ ilu¬
mei le genere esau:qui terreni inter¬
p̾̃tantur. At uͦ egyptii tenebre dñr. ꝑ
mum quidem terrenꝰ & peccator. totꝰ¬
q niger & tenebrosus. Ex his autem
qui tercia generatione nascuntur. &
tercia mersione in baptismo regenerãtꝰ
intrant in eccł̃iam dei. Potest autem
ꝑ t̾ciam geñationem hõc ultimum
tempꝰ intelligr. si quidem intria tem
& sub lege. & sub gr̃a. Hac ultima gene¬
ratione que ce tercia est nulli eccłia cla¬
uditur. Idumeis &e egyptiis. terreins ce

Expanded text:
ritualis cibi et potus necare cupientes, quibuscunque modis possunt, adversum nos bella concitant, omnique calliditate et fraudulentia nos decipere conantur? Cum his ergo nunquam pacem habeambona quaeramus, sed semper eos delere, et a nobis repellere satagamus. « Non abominaberis Idumaeum, quia frater est, nec Aegyptium, quia advena fuisti in terra ejus. Qui nati fuerint ex ejus tertia generatione intrabunt in Ecclesiam Domini. » Idumaei de genere Esau sunt, et terreni interpretantur. At vero Aegyptii tenebrae dicuntumum quidem terrenus et peccator, totusque niger et tenebrosus. Ex his autem, qui tertia et generatione nascuntur, id est tertia mersione in baptismo regenerati intrant in Ecclesiam Dei. Potest autem per tertiam generationem hoc ultimum tempus intelligi; siquidem in tria tem sub lege, et sub gratia. Hac igitur ultima aetate, quae tertia est, nulli Ecclesia clauditur; I
Abbreviated transcription (Latin):
minem aliquem intellig̾e possimꝰ.
qui qͣmuis unam eccłiam regat: tam̃
nos scilicet & malos. duas uxores habe¬
re uidetur. Ambe autem uxores de q̃o
generant: quia utriꝰq filios ip̃e ꝑlup¬
tismatis aquam regenerat. Quasi eũ
de ep̃o generare est scłm eiꝰ cdoctriã
filium baptizare. Sed quis ep̃orim
eam uxorem idest partem sue plebs
non diligat. que deo fideliter serntt
uͦ eam odiosam non habeat: que line¬
urie & uoluptatib ꝑ uriis. homit¬
diis. furtis. & ad ulteriis. aliisq mu¬
quitatib dedita est: Uer untamen¬
quia sicitt scͥptum est fili᷑ non por¬
tabit iniquitatem patͥs. si bonꝰ filius
ex matre tam scelerata nascatur. non
ꝓpter hoc ꝑdet pͥmogenita sua. Siim¬
liter artem e contra. si ex optima ma¬
tre iniquus filius oriatir. ñ ideo pͥ¬
mogenttus erte. Solus gͥ ille pmo¬
genitus & sacerdotalis dignttats ag

Expanded text:
m aliquem intelligere possumus, qui quamvis Ecclesiam regat, tamen nos scilicet et malos, duas uxores habere videtur. Ambae istae uxores de episcopo generant, quia utriusque filios ipse per baptismatis aquam regeneravit. Quasi enim de episcopo generare, est secundum ejus doctrinam filium baptizare. Sed quis episcoporum eam uxorem, id est eam partem suae plebis non diligat, quae Deo fideliter servit,it? Quis vero eam odiosam non habeat, quae luxuriae et voluptatibus, perjuriis et homicidiis, furtis et adulteriis, aliisque iniquitatibus dedita est? Verumtamen, sicut scriptum est, « Filius non portabit iniquitatem patris ; » si bonus filius ex matre tamen scelerata nascatur, non propter hoc perdet primogenita sua: similiter autem econtra, si ex optima matre filius iniquus oriatur, non ideo primogenitus erit. Solus ergo ille primogenitus, et sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
filios ex ea & cum ea gignant. Et isti
quidem tam dii uatare & ab eccłiasti¬
cis dispositionib alieni ẽẽ debent. do¬
nec in hac religione ꝑfecti. & domũ
suam bene disposuisse inuemantur.
Postea uero ad bellum ꝓcedere. &
contra ħeticos & tyrannos pugnare¬

Expanded text:
et cum ea generent, et ipsi quidem tandiu vacare, et ab ecclesiasticis dispositionibus alieni esse debent, donec in hac religione perfecti, 209 et domum suam bene disposuisse inveniantur; postea vero ad bellum procedere et contra haereticos, et tyrannos
Abbreviated transcription (Latin):
anue manu. id̃ est intelligentia con¬
terens granum ab aristis. & sp̃m alit¬
tera secerno. falce autem non meto.
quia ñ facile nec cito multa exponen¬
do transcurro. Sufficie enim mͥ uix¬

Expanded text:
manu animae, hoc est intelligentia conterens, granum ab aristis, et spiritum a littera secerno; falce autem non meto, quia nec facile, nec cito multa exponendo transcurro. Judaei enim
Abbreviated transcription (Latin):
Hec autem in fideli castris fieri ñ licet.
Quieqͥd gͥ sordidum qͥcqͥd fetidum.
sum est. a fidelium domib. & asco¬
rum castris ꝓculpellat᷑. Dñs enim in eis
ambulans & habitans. talium fetorẽ
tionem quam ad significationẽ ꝑtine

Expanded text:
ec autem in castris fidelium fieri non licet. Quidquid igitur sordidum, quidquid fetidum, sum est a fidelium domibus et a sanctorum castris procul pellatur. Dominus enim ambulans, et habitans talium fetorem tionem, quam ad significationem pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
i autem in agro repꝑit uir puel¬
lam que desponsata est. & appre¬
hendens concubuerit cum illa. ip̃e
morietur solus. puella nicħ. patietur.
nec est rea mortis. qm̃ sicut latro con¬
surgit contra frẽm suum. & occidit
aiam eius. ita & puella ꝑpessa est. Sõ¬
la erat in agro. clamaint & nullus
affuit qui lib̾aret eam. Si enim ꝑ
curtatem eccłia intelligit᷑. quieqͥd in
eccłia ñ est in agro est. Puela gͥ de¬
sponsata. ce ꝑ fidem deo taniuncta. si
forte ignoranter ad heticorum tͦbam
disputantem audierit. & id ip̃m int̾¬
rogans. & utrum catholicum & ue¬
rum sit in tellig̾e uolens. eum nemo
ibi nͥ heticus sit. qͣmuis multum cla¬
met. nullus tñ ad est qui ei ueritatẽ
respondeat. Hoc gͥ eum ad ep̃orum ui¬
dicium uenit. talis anima in nocens
iudicabitur. quia non sua sponte s
nescienter furtim &e ꝑ latrocimum
uolata est. Heretieus autem morat᷑.¬

Expanded text:
i autem in agro reperit vir puellam quae desponsata est, et apprehendens concubuerit cum illa, ipse morietur solus, puella nihil patietur, nec est rea mortis; quoniam sicut latro consurgit contra fratrem suum, et occidit animam ejus, ita et puella perpessa est; sola erat in agro, clamavit, et nullus adfuit qui liberaret eam. » Si enim per civitatem Ecclesia intelligitur, quicunque in Ecclesia non est, in agro est. Puella ergo desponsata, et per fidem Deo conjuncta, si forte ignoranter ad haereticorum turbam disputantem audierit, et id ipsum interrogans, et utrum catholicum et verum sit intelligere volens, cum nemo ibi nisi haereticus sit, quamvis multum clamet, nullus tamen adest qui ei veritatem respondeat. Hoc igitur cum ad episcoporum judicium venerit, talis anima innocens judicabitur, quae non sua sponte, sed nescienter, furtim et per latrocinium violata est: haereticus autem cont
Abbreviated transcription (Latin):
humiliauit uxorem ꝓximi sui: ce au¬
feres malum de medio tui. Quid enĩ
ꝑ puellam uͥginem: nͥ animam infide
catholica baptiratam: Quid uͦ ꝑ uirum
qui eam desponsauit: nͥ xp̃m intelligi¬
mus: Unde & apłs ait. Despondi uos
enum uni uiro uͥginem castam exib̾e
xp̃o. Hec autem puella inciuitate cor¬
rumpitur: quando ab aliquo in eccła
hetica pͣuitate seducit᷑. Uterq uͦ dnci¬
tur adportam cruitatis. ante p̾sentiam¬
ep̃orum ꝑ quos quasi ꝑ portam cetera
multitudo eccłiam ingreditur. Ibiq
lapidib obriuintur. idest dampnant᷑
&e ex cominunicant᷑. Sepe enim iam dixi¬
mus quid lapides isti significent. Et
puella quidem merito ex communicat᷑.
quia cum eẽt in curitate clamare de¬
buit. & ea que sibi abheretico diceban¬
tur uiris catholicis debuit ꝓpalare.
Hereticus uͦ quia humiliauit. & uio¬

Expanded text:
humiliavit uxorem proximi sui; et auhumiliavit uxorem proximi sui; et auferes malum de medio tui. » Quid enim per puellam virginem, nisi in fide catholica baptizatam? Quid vero per virum, qui eam desponsavit, nisi Christum intelligimus, unde et Apostolus ait: « Despondi enim vos uni viro, virginem castam exhibe Haec autem puella in civitate corrumpitur, quando ab aliquo in Ecclesia haeretica pravitate seducitur. Uterque ducitur ad portam civitatis, id est aepiscoporum, per quos quasi per portam caetera multitudo ingreditur, ibique lapidibus obruuntur, id est damnantur, et excommunicantur. Saepe enim jam diximus, quid lapides isti significent. Et puella quidem merito excommunicatur, quia cum esset in civitate, clamare debuit, et ea, quae sibi ab haeretico dicebantur, viris catholicis debuit propalare: haereticus vero, quia humiliavit et vio
Abbreviated transcription (Latin):
net. Argenti autem isti sicli dituitͦ.
ꝓpter eloquii puritatem. Quos bere
patri puelle homo iste dare p̾cipti
quatimis eum uł uram̃to. uł queli¬
bet alio mͦ certissimum faciat. se at¬
inde fideliter tenere. & credẽ quecũꝙ
utͥusq testam̃ti mandata p̾cipiunt
ruatur. Hoc autem tale est ac siai¬
ceret. si illa fides ater religio corupel
&e inolata inuenta fũit: eiciatur de pec¬
tore ep̃i qui eam genuit. & ab om̃ib
lapiciib obru ta & excõmunicata inte¬
reat. Si dormierit uir cum uxore al¬
teriꝰ: uterq morieui. idest adult & ad¬
ult̾a: & auferes malum de medio isrł.
Mors enum carnis: anime mortem signi¬
ficat. Qm illi quidem patiuntur: qui
tale nefas commitiunt.
i puellam uͥginem desponsauerit
uir. & inuenerit eam aliquis in
curtate. & cõcubuerit cum illa. edu¬
ces utrumq ad portam ciuitatis illius.
& lapidib obruentur. Puella quia ñ
clamauit cum ẽẽt in ciuitate. uir quia

Expanded text:
net. Argentei autem isti sicli dicuntur, net. Argentei autem isti sicli dicuntur, propter eloquii puritatem; quos bene patri puellae homo iste dare praecipitur, quatenus eum, vel juramento, vel quolibet alio modo certissimum faciat, se deinde fideliter tenere et credere quaecunque utriusque Testamenti mandata praecipiunt.ruatur; hoc est autem ac si diceret: Si illa fides, atque religio corrupta et violata inventa fuerit, ejiciatur de pectore episcopi, qui eam genuit et ab omnibus lapidibus obruta excommunicata intereat. « Si dormierit vir cum uxore alterius, uterque morietur, id est adulter, et adultera, et auferes malum de medio Israel. » Mors autem carnis, animae mortem significat, quam illi quidem patiuntur, qui tale nefas committunt. « Si puellam virginem desponsaverit vir, et invenerit eam aliquis in civitate, et concubuerit cum illa, educentur uterque ad portam civitatis illius, et lapidibus obruentur; puella, quia non clamavit, cum esset in civitate; vir, quia
Abbreviated transcription (Latin):
fit. qͣndo aliqais infide dubitans con¬
tra ĩutatem & religioriem quam susce¬
ꝑat loquitur. Talis gͥ appatẽtib puole
ad semores urbis. & ad concilrum unui¬
sale ducatur. ubi non unus sed plurs
tur quod fidem inqua baptiratus e
quam abinitio suscepit. iniuste anta¬
mau̾it. & dixerit esse molatam. s̃ ims¬
q parentes puelle. idest illi qui cam si¬
dem & religionem ipsum docuerant
signa uirginitatis &e corruptianis stĩ¬
dentes. uestim̃tum ex pandant e bbrũ
aꝑiant: in quo manifesta xͥane fidri¬
continentur. Que postqͣm ecclie seu¬
ores cognou̾nt. nichilq in puella i̾s
parentib rep̃hensibile inuenernt:
u̾berent illum duris lingue u̾berb
eum recdarguentes. In suꝑ & centum
siclis argenti eum condempnerit: ꝑ
quos om̃ia utusq testam̃ti manilata
intelligimus. Centenarius enim nu¬
merus ꝑfectus est. atꝙ ideo om̃ia sig¬
nificat: quia om̃s in se numeros conti¬

Expanded text:
fit, quando aliquis in fide dubitans, confit, quando aliquis in fide dubitans, contra veritatem et religionem, 206 quam susceperat, loquitur. Talis ergo a parentibus puellae ad seniores urbis et ad concilium universale ducatur, ubi non unus, sed plures tur, qui fidem in qua baptizatus est, et quam ab initio suscepit, injuste diffamavit, et dixerit esse violatam. Simulque parentes puellae, id est illi, qui eam fidem et religionem ipsum docuerant, signa virginitatis et incorruptionis ostendentes, vestimentum expandant, et librum aperiant, in quo manifesta de postquam Ecclesiae seniores cognoverint, nihilque in puella ejusque parentibus reprehensibile invenerint, verberent illum, diris linguae verberibus eum redarguentes. Insuper et centum siclis argenti eum condemnent, per quos omnia utriusque Testamenti mandata intelligimus; centenarius autem numerus perfectus est, ideoque omnia significat, quia omnes in se numeros conti
Abbreviated transcription (Latin):
infimbriis facies. in quatiuor angu¬
los pallii tui. quo oꝑieris. Hoc autẽ
in libro numeri exposiumꝰ.
equitur autem de uiro qui dif¬
famans uxorem suam dicit se
non inuenisse eam uͥginem. Unde e¬
am dimitt̃e uolens. aparentib puelle
ducitur ad seniores urbis: & ad portã
iudicii. Ibiq eum accusant quia fi¬
liam suam dnnitt̃e uelit simulq sig¬
na uͥginitatis illius ostendentes coram
semorbus uestim̃tum expandunt.
Qui app̾hendentes uerberant eum.
insuꝑ ce centum siclis argenti eum
condempnant. quos dat patri puel¬
le: quia diffamauit uͥginem isrł.
nec eam ulłtius dimitt̃e potest. Qd̃
si uerum est quod ei obiecit. eiciatur
puella extra domum. & lapidib ob¬
ruatur. Hec enim puella religio. xͥa¬
na mͥ esse uidetur. Hanc autem uxo¬
rem ducit. quicumq casto amore ei¬
ep̃e. cuius mat eccłia est. Hec autem
iam aplurib diffamata est qui esꝰ
m̃tissime eam dilexerunt. Hoc autẽ

Expanded text:
in fimbriis facies per quatuor anguin fimbriis facies per quatuor angulos pallii tui, quo operieris. » Hoc in libro Numeri exposuimus. Sequitur autem de viro, qui diffamat uxorem suam. Dicit se non invenisse eam virginem: unde eam dimittere volens, a parentibus puella ducitur ad seniores urbis, et ad portam judicii, ibique eum accusant, quod filiam suam dimittere velit, simulque signa virginitatis illius ostendentes, coram senioribus vestimentum expandunt, quod apprehendentes, verberant eum, insuper et centum siclis argenti eum condemnant, quos ille dat patri puellae, quia diffamavit virginem Israel, neque eam ulterius dimittere poterit. Quod si verum est, quod ei objecit, ejiciatur puella extra domum, et lapidibus obruatur. Haec puella religio Christiana mihi esse videtur. Hanc autem uxorem ducit, quicunque casto ei amore opus, cujus mater Ecclesia est. Haec autem jam a pluribus diffamata est, qui priementissime eam dilexerunt. Hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ificatur. qm̃ quasi sc̃a ab eis recipit᷑.
Unde ualde scĩs predicatorib cauen¬
dum est: qualiter hereticorum & phi¬
losophorum exempla siis sermonib
interponant. Non arabis simul
inbone & asino. In boue enim simł
& asino arare est. mundum ce ĩmun¬
dum. sapientem & stultum. iustum
& pec̾corem. inp̃dicatione pares fac̃e.
& simril mittere adeungłnandum.
Non enim minus destruit alter. qͣm
alter edificat.
on indueris uestim̃to qͣm ex la¬
na linoq contextum est. Am¬
me uestim̃tum caro est. Que si casta
fuit: lino texitur. Lana nero: si luxu¬
riosa. Linum enum ꝓpter candorem.
castitatem: lana uero quia de carne
oritur. luxuriam significat que de
carnis petulantia nascitur. Qui gͥ li¬
no uestiri ñ potest lana induatur. id
est qui ñ potest se comtinere. cui uult
nubat. tantum indomino. Hoc enim
apłs ait. Nemo autem lana simul
induatur & lino: ne uel fornicator
castitatem simulet. uel castitatem si¬
mulans fornicetur. Eyniculos

Expanded text:
si sancta ab eis recipitur. Unde valde sanctis praedicatoribus cavendum est, qualiter haereticorum et philosophorum exempla suis sermonibus interponant. « Non arabis in bove simul, et asino. » In bove enim simul et in asino arare, est mundum et immundum, sapientem et stultum, justum et peccatorem in praedicatione pares facere, et simul mittere ad evangelizandum: non enim minus destruit alter, quam alter aedificet. « Non indueris vestimento, quod est lana linoque contextum est. e vestimentum caro est, quae si casta fuerit lino texitur, lana vero, si luxuriosa. Linum enim propter candorem et castitatem, lana vero, quia de carne oritur luxuriam significat, quae de carnis petulantia nascitur. Qui ergo lino vestiri non potest, lana induatur, id est, qui non potest se continere, cui vult, nubat, tantum in Domino : hoc enim Apostolus ait. Nemo autem lana simul induatur, et lino, ne vel fornicator castitatem simulet, vel castitatem simulans, fornicetur. « Funiculos
Abbreviated transcription (Latin):
tiam &e humilitatem totis uirib tene
& custodire suadet. Nisi enim hoc fe¬
cerit. & in hoc muro fabricando stu¬
diosius fuerit. ip̃e sangͥnis effusi re¬
us erit. alio inprecepsruente. & dei
eccłiam suo sangͥne matulante. Hoc
est enim quod ꝑ ezechielem dñs ait.
Nisi annũtiau̾is iniquo iniquitatem
suam: ip̃e quidem mouentur. san¬
gͥnem uero de manu tua reqiuram.
Detecto quidem cadere est defidei
sublimitate. & animi puritate. incri¬
minalia quelibet peccata corruere. Sẽꝑ
sc̃e predicationis oppoñe iam cadenti¬
bus & peccato ꝓpinqͣntib oportet.
De seres umeam tuam altero semi
ne ne sem̃tis quam seuisti. &
que nascuntur ex uinea pariter scifi¬
centur. Uinea enim dei sabaoti ꝓpħa
głica predicatio. Non gͦ seminetur
altero semine. Quod enim alt̾um ẽ.
bonum non est. Quomͦ ergo simul
cum his que ex uinea nascuntur. sc̃tfi¬
cari potest: Heresis enim catholice do¬

Expanded text:
tiam et humilitatem totis viribus tenere tiam et humilitatem totis viribus tenere et custodire suadet. Nisi enim hoc fecerit, et hoc in muro fabricando studiosus fuerit, ipse sanguinis effusi reus erit, alio in praeceps ruente et Dei Ecclesiam suo sanguine maculante. Hoc est enim, quod per Ezechielem Dominus ait: « Nisi annuntiaveris iniquitatem suam, ipse quidem morietur, sanguinem autem ejus de manu tua requiram De tecto quidem cadere, est de fidei sublimitate et animi puritate in criminalia quaedam peccata corruere. Sempesanctae praedicationis opponere jam cadentibus, et peccato appropinquantibus oportet. « Ne seres vineam tuam altero semine, ne et sementis, quam sevisti, et quae nascuntur ex vinea, pariter sanctificentur. » -- « Vinea enim Dei Sabaoth, ait gelica praedicatio; non ergo seminetur altero semine. Quod enim alterum est, bonum non est. Quomodo ergo simul cum his, quae ex vinea nascuntur, sanctificari potest? Haeresis enim catholicae do
Abbreviated transcription (Latin):
tatibus & in locis humilib popłm ad
fidem collegit. Hec & ouis ce pullis de¬
suꝑ incubat. caritate. fide. & predica¬
tione baptiratos. & ñ baptrratos fonẽs
e nutͥens. Ad huc enim quasi oua fc̃
qui ñdum baptirati sunt. Quicumq
gͥ ꝑuiam ambulans ad patͥam. & ad
deum tendis. tene pullos huiꝰ anis.
disce ab eis. quod ip̃i amatre didice¬
runt. Non teneas ip̃am auem: ꝑmit¬
te eam uolare ut & aliis in locis nidifi¬
cet. & in aliis ciuitatib predicet. Hoc
enim apłi faciebant & inciuitatib
que fidem susceꝑant. ep̃is ordinatis.
mox ad alias conuolabant.
ym edificaũis domum nouam
facies murum recto ꝑcͥcuitum.¬
ne effundatur sangͥis indomo tua.
& sis reus labente alio &e in p̃ceps ruẽte
uẽtem hominem exuere. nouum mu¬
tari. & in nouitate uite ambulare. ec¬
cłiam sibi cominissam ad monet & do¬
cet. Cui murum ꝑcͥcuitum facit. qnͣ¬
do fidem. spen. & caritatem patien¬

Expanded text:
tatibus, et in locis humilibus populum ad tatibus, et in locis humilibus populum ad fidem collegit. Haec et avis, et pullis desuper incubat, charitate, fide et praedicatione baptizatos et non baptizatos fovens et nutriens adhuc enim quasi ova sunt, qui nondum baptizati sunt. Quicunque ergo per viam ambulans, ad patriam et ad Deum tendis, tene pullos hujus avis, disce ab eis quod ipsi a matre didicerunt. Non teneas ipsam avem, permitte eam volare ut aliis in locis nidificet, et aliis civitatibus praedicet. Hoc enim apostoli faciebant, et in civitatibus, quae fidem susceperant, episcopis ordinatis, mox ad alias convolabant. « Cum aedificaveris domum novam, facies murum tecti ne effundatur sanguis in domo tua et sis reus labente alio, et in praeceps ruente veterem hominem exuere, novum imitari, et in novitate vitae ambulare, Ecclesiam sibi commissam admonet et docet. Ille murum per circuitum facit, quando fidem, spem et charitatem, patien
Abbreviated transcription (Latin):
enim sunt: qui umꝰ patͥs filii sunt. Hu¬
ius gͥ asinus est stultus aliqins piger¬
& luxuriosus. Huiꝰ bos est quicume
mmeius agro laborare consueuit. Tales
gͥ si in hac uia cecidisse uidemus uł¬
tis enim modis caclunt pecc̃ores: Ecchi
quod possumꝰ eos subleuare debems
Bonum enim habemus ad uuitorem ͥ
etiam sine nobis asinum suum ebo¬
uem subleuare ñ est inualidus. dadm¬
uemꝰ gͥ ut & nos ad iuuemur.

Expanded text:
enim sunt, qui unius patris filii sunt. Huenim sunt, qui unius patris filii sunt. Hujus asinus est stultus aliquis, piger, luxuriosus; hujus bos est, quicunque in ejus agro laborare consuevit. Tales ergo, si in hac via cecidisse videmus multis enim modis cadunt peccatores, secundum quod possumus eos sublevare debemus: bonum enim habemus adjutorem qui etiam sine nobis asinum suum et bovem sublevare non est invalidus; adjuvemus ergo, ut nos adjuvemur.
Abbreviated transcription (Latin):
aut ouem errantẽ ce p̃teribi.
sed reduces fr̃i tuo. etiam si non fit ꝓ¬
pinquus frat̃ tuus. nec nosti eum. du¬
ces indomum tuam. & erunt apud
te qͣmdu querat fr̃ tuus. & recipiat.
Similĩt facies de asmo & de uestim̃¬
to. & de om̃i re frĩs tui que ꝑierat.
si inueñis ea ñ negligas quasi aliena.
errare conspexerint.curam habeant.
Sepe enum uidemus sub specie ꝑegͥna¬
tionis. non tantum laicos sed & mona¬
chos. & prb̃os. uagabundos errare
quorum ep̃i alios cognoscimꝰ. alios ig¬
noramus. Hos aũ si possumus predi¬
catione ce ammonitione ad fr̃s nr̃os
reduc̃e debemus: aut si possimus qͣm¬
du apud nos sunt. quasi nr̃orum de¬
bemus curam agere. ne nr̃a negligen¬
tia ꝑeant: Si uidis asinum frĩs
tui. aut bouem cecidisse in uia non
despicies. sed sub leuabis cum eo. Su¬
mus enim inuia manclatorũ dei. in
qua psalmista. ne quaqm fatigatus
cipit. pater nr̃ qui es incelis. Frẽs

Expanded text:
aut ouem errantem et praeteribis, aut ouem errantem et praeteribis, sed reduces fratri tuo, etiamsi non est propinquus tuus frater nec nosti eum, duces in domum tuam, et erunt apud te, quamdiu quaerat ea frater tuus, et recipiat. similiter facies de asino et uestimento et de omni re fratris tuisi inveneris ea, non negligas quasi aliena. errare conspexerint, curam habeant. Saepe enim videmus sub specie peregrinationis non tantum laicos, sed monachos et presbyteros vagabundos errare, quorum episcopos, alios cognoscimus, et alios ignoramus. Hos autem, si possumus, praedicatione et admonitione ad fratres nostros reducere debemus; aut si non possumus, quandiu apud nos sunt, quasi nostrorum debemus curam agere, ne nostra negligentia pereant. « Si videris asinum fratris tui, aut bovem cecidisse in via, non despicies, sed sublevabis cum eo. » Sumus enim in via mandatorum Dei, in qua Psalmista nequaquam fatigatus cipit: « Pater noster, qui es in coelis . » Fratres
Abbreviated transcription (Latin):
tunc inligno pependit. qͣndo pomum
uetitum ex arbore rapuit. pro quo
ip̃e om̃eq humanũ genus morti est
ad indicatus. In hoc gͥ ligno qͥcumq
pendet. & ad huc originali pec̾co te¬
netur: maledictus est. Ideoq precipit
ut huiꝰ maledicti cadauer in ligno non
ꝑmaneat. sed in eadem die qua sue
mortis peccatum intellexerit: in aqua
baptismatis sepeliatur. Sed queren¬
dum est quare apłs hanc sententiam
ledictum. quia scriptum est. Male¬
dictus om̃is qui pendee inligno: hoc
a deo est qui pendet in ligno. p̾mis¬
so tamen si peccauit quod morte ple¬
ctendum est. X p̃c autem nichil pecta¬
uit. nichil gͥ hoc ad eum. Sed quare
Cur non addidisti ãdeo: immo cur
subripiusti quod in lege esse sciebas:
Ideo utiq quia a maledicto popło. ma¬
ledictus est xp̃c. adeo tamen ñ maledi¬
ctus. sed ꝑ om̃ia benedictus est. Unde
& psalmista. in eiꝰ ꝑsona dicit. Male¬
dicent illi & tu benedices.
on uidebis bouem fratris tui.

Expanded text:
tunc in ligno pependit, quando pomum tunc in ligno pependit, quando pomum vetitum ex arbore rapuit, pro quo ipse, et humanum genus morti est adjudicatum. In hoc ergo ligno quicunque pendet et adhuc originali peccato tenetur, maledictus est. Ideoque praecipit ut hujus maledicti cadaver in ligno non permaneat, sed eadem die, qua suae mortis peccatum intellexerunt, in aqua baptismatis sepeliatur. Sed quaerendum nobis est quare Apostolus hanc sententiam ia scriptum est: Maledictus omnis, qui pendet in ligno ; a Deo est, qui pendet in ligno, praemisso tamen, si peccaverit, quod morte plectendum est. Christus autem nihil peccavit, nihil ergo hoc ad eum. Sed quare, cur non addidisti a Deo? imo, cur subripuisti quod in lege sciebas? Ideo utique, quia a maledicto populo maledictus est Christus: a Deo tamen non maledictus, sed super omnia benedictus est. Unde et Psalmista in ejus persona dicit: « Maledicent illi, et tu benedices on uidebis bouem fratris tui
Abbreviated transcription (Latin):
tres sunt eos qui eorum monitis &
euuͣngłicis institutis ñ obediunt. s
potuis errores sequentes omni kixi¬
rie. om̃iq iniquitati se subiciunt. ex¬
cominunicare & eterne morti damp¬
nare debeant. Ille enim ex commu¬
nicatur qui atoto populo ut iam di¬
ximus lapidib obru itur. Hoc autẽ
ñ sine ordine fiat. ducatur priꝰ ad
seniores & ad portam iudicii. ducat᷑
ad concilium. & quid scearum patrũ
decreta de eo iubeant andiat᷑. Qndo
peccauerit homo quod morte plecten¬
dum est & ad indicatus morti. appen¬
sus fuerit inpatibulo. non ꝑmanebit
cacdauer eiꝰ in ligno. & ne quaqmͣ con¬
taminabis terram tuam. qm dominꝰ
d̾s tuus dełit tibi in possessionem.
Constat gͥ scđm hec uerba quia non
om̃is qui homo pencdet in ligno male
dictus est: sed ille solus qui ꝓpeceatis
suis iuste iudicatus. & dampnatꝰ &
suspensus est. Hic enim maledictus
erat: etiam si in ligno non suspendere
cuntur: Ideo fortasse quia pͥmus ħo

Expanded text:
tres sunt, eos filios, qui eorum monitis et tres sunt, eos filios, qui eorum monitis et evangelicis institutis non obediunt, sed potius errores sequentes, omni luxuriae, omnique iniquitati se subjiciunt, excommunicare et aeternae mortis damnare debeant. Ille excommunicatur, qui a toto populo, ut jam saepe diximus, lapidibus obruitur. Hoc autem non sine ordine fiat: ducatur prius ad seniores, et ad portam judicii, inducatur ad concilium, et quid sanctorum Patrum decreta de eo jubeant audiatur. « Quando peccaverit homo, quod morte plectendum est, et adjudicatus morti appensus fuerit in patibulo, non permanebit cadaver ejus in ligno, et nequaquam contaminabis terram tuam, quam Dominus Deus tuus dederit tibi in possessionem. » Constat ergo secundum haec verba, quia non omnis  sed ille solus, qui peccatis suis juste judicatus, et damnatus, et suspensus est; hic maledictus erat, etiamsi in ligno non suspenderetcuntur? Ideo fortasse, quia primus homo
Abbreviated transcription (Latin):
in .p. Quod enim seruorum fili ad
sacros ordines ñ ad mitturtur. idn
tit quia non est eccłie dei aliena uo¬
lenter raꝑe. Si enim eorum donumi
concesserint: nemo eos ꝓꝓter seruru¬
tem a sacris ordinib repellit. Sait¬
tus enim ñ est peccatum: ip̃i qles
mox ut ordinantur liberi fiunt. Qd
enim eccłie est innullius bonus est.
nore prb̃ri digni habentur.
igenuerit homo filium contu¬
macem. & ꝓteruum. qui non
audiat patris uel matris imꝑium.
& cohercitus obedire contempserit:
app̃hendent eum adducent ad sem¬
ores ciuitatis. & ad portas iudicii. di¬
cent q ad eos. filius iste nr ꝓteruus.
& contumax est. monita nr̃a audire
contempnit. commessationib uacat.
atq luxurie & comuniis. lapidib eũ
obruet populus ciuitatis. & moriet᷑.
ut auferatur malum de medio ur̃i.¬
& uniuersus isrł audiens ꝑtimescat.
In hoc enim capitulo nichil significa¬
ri puto: nͥ quia sacerdotes &e ep̃i qui
om̃ium aliorum sp̃uales patres & ma¬

Expanded text:
is. » Quod autem servorum filii ad sacros ordines non admittuntur, 204 ideo fit, quia non est Ecclesiae Dei, aliena violenter rapere: si enim eorum Domini concesserint, nemo eos propter servitutem a sacris ordinibus repellit. Servitus enim non est peccatum; ipsi quoque mox ut ordinantur liberi fiunt. Quod enim Ecclesiae est, in nullius bonis est. nore presbyteri digni habentur . » « Si genuerit homo filium contumacem, et protervum, qui non audiat patris, aut matris imperium, et coercitus obedire contempserit, apprehendent eum, et ducent ad seniores civitatis, et ad portas judicii, dicentque ad eos: Filius noster iste protervus, et contumax est, monita nostra audire contemnit, commessationibus vacat, et luxuriae atque conviviis, lapidibus eum obruet populus civitatis, et morietur, et auferetis malum de medio vestri, universus Israel audiens pertimescat. » In hoc capitulo nihil significari puto, nisi quia sacerdotes, et episcopi, qui omnium aliorum spirituales patres et ma
Abbreviated transcription (Latin):
mini non cibum qui ꝑit: sed qui
ꝑmanet meternum. Et ducunt
illam aduallem asꝑam atq saxo¬
sam. idest ad gentilem populum qui
uitiorum asꝑitate & increcuiutatis
auricia corruerat. Que uallis nũqͣm
arata est. nec sem̃tem recepit quia
ante id temꝑis neq eccłie cultores.
neꝙ uerbi dei semen gentilitas cog¬
nouerat. Et cedunt in ea ceruices ui¬
tule. Quici est hoc: In iudea occisus
tuus est &e iam ñ moritur: totiens
tñ mori dr᷑. quotiens etus mors in ec¬
cłia nuntiatur. & memorat᷑. Sic em̃
dicere solemꝰ. cras erit natiuitas. cras
erit pascha. cras erit ascensio commi:
cum cras tamen nͥ sola commemoꝵ¬
riens uitulam inter nos occiaunt. ⁊¬
tiens ꝑ eorum scͥpta xp̃i passionis me¬
mores sumus. Ad ducunt etiam al
huiꝰ uitule occisionem sacerdotes flos
leui ut ꝑ hoc manifeste intelliganꝰ
sacerdotum hoc factum fuisse caonsi¬
lio ut xp̃c crucifigetur. Sed ne aliqͥs

Expanded text:
mini cibum, non qui perit, sed qui mini cibum, non qui perit, sed qui permanet in aeternum . » Et ducunt illam ad vallem asperam, atque saxosam id est ad gentilem populum, qui vitiorum asperitate, et incredulitatis duritia horruerat: quae vallis nunquam arata est, nec sementem recipit, quae ante id temporis, neque Ecclesiae cultores, neque verbi Dei semen gentilitas cognoverat. « Et caedent in ea cervices vitulae. » Quid est hoc? In Judaea occisus tuus est, et jam non moritur; toties tamen mori dicitur, quoties ejus mors in Ecclesia nuntiatur et memoratur. Sic enim dicere solemus: Cras erit Nativitas Domini, cras erit Pascha, cras erit Ascensio Domini; cum cras tamen nisi sola commemorphetae toties vitulam inter nos occidunt, quoties per eorum scripta Christi passionis memores sumus. Adducunt etiam ad hujus vitulae occisionem sacerdotes filios Levi, ut per hoc manifeste intelligamus, sacerdotum hoc factum fuisse consilio, ut Christus crucifigeretur. Sed ne aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
mata ce figuras. Hoc aũ acruitate ihe
rusalem. om̃s huuiꝰ mundiciuitates. qͥa
inomnem terram exiuit sonus eorum.
ubiq xp̃i mortem p̃dicantes. ibiq eũ
sine causa aiudeis crucifixum ẽẽ dicñ¬
tes. Hoc autem ut firmins credetur.
ñ fuit sufficiens solos apłos hoc dixisse:
sed eius ciuitatis seniores. ad hoc ip̃m
testificandum egrediuntur. Et isti
quidem mĩtiri ñ poterunt. tum quia
semores sunt.tum quia ibi ꝓximi
fuerunt.Nulla enim iam nũc pars
mũdi est. in qua ꝓpħarum libri. non
inueniantur. Nusquam inuenitur
locus in quo xp̃i passionem ꝓpħe in
scͥpturis siis non p̾dicauerint. Pre¬
dicant autem ꝑ allegorias qͥmad¬
modum hic infigura uitule obscure
lunt enim utulam de armento
archarum que non traxit igum nͥ
terram scidit  uom̃e. qm̃ saluator
nr̃ omni lib̾tate preditus. nulli uitio¬
rum fuit obnoxius seruituti. magis¬
q nos de celestibus quam de terra ci¬
bum querere docuit. Ait enim. Oꝑa¬

Expanded text:
mata et figuras. Hoc autem semata et figuras. Hoc autem serusalem omnes hujus mundi civitates, quia in omnem terram exivit sonus eorum, ubique Christi mortem praedicantes, ubique eum sine causa crucifixum esse dicentes. Hoc autem, ut firmius crederetur, non fuit sufficiens solos apostolos hoc dixisse, sed ejusdem civitatis seniores ad ipsum testificandum egrediuntur: et isti quidem mentiri non possunt, quia seniores sunt, tum quia ibi proximi fuerunt. Nulla enim nunc pars mundi est, in qua prophetarum libri non inveniantur; nusquam invenitur locus, in quo Christi passionem prophetae in scripturis suis non praedicaverunt. Praedicant autem per allegorias, quemadmodum hic in figura vitulae obscure lunt siquidem vitulam de armento,iarcharum, quae non traxit jugum, nec terram scidit vomere, quia Salvator noster omni libertate praeditus, nulli vitiorum fuit obnoxius servituti, magisque nos de coelestibus, quam de terra cibum quaerere docuit. Ait enim: « Opera
Abbreviated transcription (Latin):
enim eum iudei occidunt ñ ignorat᷑.
Causa tm̃ qua ea occiłint: ignorat᷑.
Hoc & pilatus ip̃e testatur dicens. nul¬
lam causam mortis inuenio in hoĩe
isto. & petrus apłs nullam inquit
causam mortis inuenientes in eo.pe¬
tierunt apilato ut irt̃ficerent eum.
Nsitata enim locutio est. ut cum de
aliquo qui ꝓ suo reatu occisus est. in
quo occidi debuiss. Quid gͥ suꝑ ħ fieri de¬
bet: egͣdiant᷑ ĩ qͥd maiores natu ⁊ uidices ppłi.
⁊ metiãt᷑ a loco cadau̾is singłar̃ ꝑ cͥcuitũ spa¬
cia ciuitatũ. ⁊ quã uici morem esse
ꝑspexerint. inde seniores ciuitatis illiꝰ
egredientes: faciant quod sequitur.
ꝑmaiores enim natu &e iudices popłi:
apłi intelligunt᷑. Ip̃i enim in eccłia
pͥmi fuerunt. ip̃i adeo iudices consti¬
tuti duodecim tribus isrł iudicabunt.
mortem hominis innocentis. cunctis
gentib nuntiare iubentur. Et apłi qͥ¬
dem plano faciliq sermone. xͥ mortem
annuntiant. ꝓpħe uͦ suo more ꝑ enig¬

Expanded text:
enim eum Judaei occiderint, non ignoratur; causa tamen, qua eum occiderint, ignoratur. Hoc enim Pilatus ipse testatur, dicens: « Nullam causam invenio in homine isto . » Et Petrus apostolus: « Nullam, inquit, causam mortis invenientes in eo, petierunt a Pilato ut interficerent eum . » Usitata enim locutio est, ut cum de aliquo, qui pro suo reatu occisus est, intquo occidi debuisset. Quid ergo super hoc fieri debet? « Egrediantur, inquit, majores natu, et judices populi, et mentiantur a loco cadaveris singularum per circuitum spatia civitatum, et quam viciniorem esse perspexerint, inde seniores civitatis illius egredientes faciant, quod sequitur. » Per majores enim natu et judices populi, apostoli intelliguntur: ipsi enim in Ecclesia primi fuerunt, ipsi a Deo judices constituti, duodecim tribus Israel judicabunt. mortem hominis innocentis cunctis gentibus nuntiare jubentur. Et apostoli quidem plano facilique sermone Christi mortem annuntiant. Prophetae vero suo more per aenig
Abbreviated transcription (Latin):
q tradidit dominꝰ deus tuus illam in
manu tua. ꝑcuties in ea omne quod
generis masculimni est more gladii abs¬
q mulierib & infantibus. & iim̃tis.
& cet̾is que inciuitate sunt. Omnem
p̾dam exercitui diuides. & comedes
de preda hostium tuorum: que dñs d̾s
tuns dełit tͥ. Hoc autem ñ solum de
una ciuitate. uł tota gente: sed de ino
infideli intelligi potest. Ciuitas enim¬
est omnis homo. habitatq in eo non
parua ciuium multitudo. Nirtutum
quiden si bors est: utiorum uͦ si ma¬
lus. Ad hanc autem expugnandam ac¬
cedimus. qͣndo pͥmitus in fidelem ho¬
minem adxp̃i fidem conũtere tempta¬
mus. Et primum quidem ei offerimus
pacem xp̃m indelicet. & dei filium pre¬
dicantes. Ip̃e est enim pax nr̃a qui fe¬
cit utraq unum. Qm si acceꝑit. &

Expanded text:
que tradiderit Dominus Deus tuus illam in que tradiderit Dominus Deus tuus illam in manu tua percuties omne quod in ea generis masculini est in ore gladii absque mulieribus et infantibus im praedam exercitui divides, et comedes de spoliis hostium tuorum, quae Dominus Deus tuus dederit tibi. » Hoc autem non solum de una civitate, vel tota gente, sed de uno quolibet intelligi potest. Civitas enim omnis homo est, habitatque in ea non parva civium multitudo, virtutum quidem, si bonus est, vitiorum vero, si malus. Ad hanc autem expugnandam accedimus, quando primi infidelem hominem ad Christi fidem convertere tentamus. Et primum quidem ei offerimus pacem, Christum videlicet Dei filium praedicantes. « Ipse enim est pax nostra, qui fecit utraque unum . » Quam si acceperit,
Abbreviated transcription (Latin):
ore ꝓles bonorum oꝑum generatur.
hanc autem oe si desponsauit. non¬
dum tamen accepit. qui ad fidei &¬
ad religionis ꝑfectionem ñ dum ꝑue¬
nit. Huiꝰ autem ꝑfectio est mundũ
contempn̾e. & deum &e ꝓximum to¬
to corde diligere. Reũtatur gͥ in do¬
mum suam. & hic ce ille ne forte mo
mum. & huiꝰ uxorem accipiat. id est
tollat. Hac enim significationem a¬
postolus ait. Sustinetis enim si quis
uos inseruitutem redigit: & si quis
accipit. id est si quis nobis ur̃a bona
tollit. Hominem autem diabolum
uocari ip̃e nos dominꝰ dicens. Inimitꝰ
homo hoc fecit. Hic gͥ homo deum ne¬
gantib & dñm ⁊ uxorẽ tollit. Seqͥt᷑.¬
i qͣndo accesseris
ad expugnandum ciuitatem of¬
feres ei pacem. si acceꝑit & aꝑuerit tͥ
portas. cunctus popłs qui mea est sal¬
uabitur. & sermet tͥ subtributo. Sin
autem fedus inire noluerit: & ceperte
contra te bellum obpugnabis eam. Cũ¬

Expanded text:
ore proles bonorum operum generatur. ore proles bonorum operum generatur. Hanc autem et si desponsaverit, nondum tamen accepit, quia ad fidei et religionis perfectionem nondum pervenit. Hujus autem perfectionis est mundum contemnere, et Deum et proximum toto corde diligere. Revertatur ergo in domum suam et hic et ille ne forte in mum, et hujus uxorem accipiat, id est tollat. Hac enim significatione Apostolus ait: « Sustinetis enim, si quis vos in servitutem redigit, et si quis accipit ; » id est si quis vobis vestra bona tollit. Hominem autem ipsum diabolum vocari, ipse nos Dominus docuit dicens: « Inimicus homo hoc fecit . » Hic igitur homo Deum negantibus et domum, et uxorem tollit. « Si quando accesseris ad expugnandum civitatem, offeres ei primum pacem. Si acceperit, et aperuerit tibi portas cunctus populus qui in ea est salvabitur et serviet tibi sub tributo sin autem foedus inire noluerint et receperint contra te bellum obpugnabis eam cum
Abbreviated transcription (Latin):
telligimus. qui qͣmuis inbaptismo
uẽtem hominẽ exuerit. & iam noiuis
factus deum in domo sua. idest in se¬
met ip̃o. qui templum dei ab apło uo¬
catur. habitatorem susceꝑit. ñ dum ta¬
men ad illam ꝑfectionem ꝑuenit. ite
sicut se alium diligat. & mundum pe¬
nitus contempnat. Qui enum ad hoc
ꝑuenit: totum se ab integro domino
dedicauit. Qui uͦ hoc non habet. non¬
dum idonens est: ut tyrannorum
gladios contra se ꝓuocans ad martyri¬
um tendat. Reu̾tatur gͥ indomum
suam. maneat in se. teneat inoccul¬
to. & sit uel bonus confessoi. qui mar¬
tyr eẽ non merint. Melus est enim
ei ut sit maneat. qm ut inbello mo¬
riatur. Moriatur inquam: ñ corpore
sed anima. Si enim corpore moreret᷑:
martyr esset. Quigͥ p̃timore deum
negat: ille scđm animam in bello
moritur. Id ipsum autem ce de illo
intelligatur qui uxorem desponsauit.
ce ñ dum eam accepit. Uxorem enim
desponsauit. qui fidem. & xͥanam re¬
ligionem ꝓmisit. Cum hac enim ux¬

Expanded text:
quamvis in baptismo veterem hominem exuerit, et jam in novum factus, Deum in domo sua, id est in seipso, qui templum Dei ab Apotolo vocatur, habitatorem susceperit, nondum tamen ad illam perfectionem pervenit, ut sicut se, alium diligat, et mundum penitus contemnat? Qui enim ad hoc pervenit, totum se ab integro Domino dedicavit. Qui vero hoc non habet, nondum idoneus est, ut tyrannorum gladios contra se provocans, ad martyrium tendat. Revertatur ergo in domum suam, maneat in se, teneat fidem in occulto, et sit vel bonus confessor, qui martyr esse non meruit; melius est enim ei, ut sic maneat, quam in bello moriatur; moriatur, inquam, non corpore, 201 sed anima; si enim corpore moreretur, martyr esset. Qui ergo prae timore Deum negat, ille secundum animam in bello moritur. Idipsum autem et de illo intelligatur, qui uxorem desponsavit, et nondum eam accepit. Uxorem quidem desponsavit qui fide Christianam religionem promisit, cum hac enim ux
Abbreviated transcription (Latin):
uando obsederis craitatem mul¬
to temꝑe & munitionib cͥcumdedłis.
ut expugnes eam. non suctides arboreᷤᷤ
de quib uesci potest. nec securib ꝑ ti¬
cuitum debes uastare regionem. qm̃
lignum est &e ñ homo. ñ potest lellan¬
tium contra te augere num̃um. Si
qua autem ligna ñ sunt pomifera.
cide. &e exstrue machinas. doñ
capias ciuitatem que contra te dmu¬
cat. Id ip̃m enim ꝑ hanc eiuitatem.
&e ꝑ illam de qua mͦ suꝑiꝰ diximus
intelligi potest. Qđ enim mila cuis
boni. hoc mista arbores fructifiͤcare:
& quod in illa ciues mali. in ista lig¬
nis a grestib machinas fieri precipit:
hoc datur intelligi. quia pagam ce
heretici plerumq in nobis suis scͥptis su¬

Expanded text:
Quando obsederis civitatem mulQuando obsederis civitatem multo tempore, et munitionibus circumdederis, ut expugnes eam, non succides arbores de quibus vesci potest, nec securibus per circuitum debes vastare regionem, quoniam lignum est, et non homo, nec potest bellantium contra te augere numerum. Si qua autem ligna non sunt pomifera, cide, et exstrue machinas, donec capias civitatem, quae contra te dimicat. » Id ipsum per hanc civitatem et per illam, de qua modo superius diximus, intelligi potest. Quod enim in illa cives boni, hoc est in ista arbores fructiferae; et quod in illa cives mali, hoc est in ista ligbus machinas fieri praecipit; hoc datur intelligi, quia pagani et haeretici plerumque a nobis suis scriptis s
Abbreviated transcription (Latin):
confidebant. in eis ꝑrniebant &r destrue¬
etiam suos codices exuerent. &e se erras¬
se confitentur. Feminas autẽ & pue¬
ros &e nim̃ta reseruabant. idest ea sci¬
entias &e rationes. que aut sicut fe¬
mine bonum aliquod parerent. aut
sicut pueri nicħ nocerent. autt sicut
ium̃ta aliquod ꝓdessent. Multas
enim scientias habent gentiles. quis
nemo ꝓ hibet habere xͥanos. Prellam
autem exerciti diuide &e hostum
spolia comedere: quid alrud est nisi
eos qui nouiter diabolo erepti sunt
uiris catholicis trade. qui eos plans¬
sune xͥanam doceant religionem &
corꝑi eccłiastico ꝑ om̃ia introduant:
Sequitur. Sic facies cunctis cuitaib
que ate ꝓcul ualde sunt. & non sut
de his urbib quas inpossessione ao¬
dabiuitur tibi. nullum om̃ino ꝑuit¬
citum. & iudeorum & ħeticorum & m̃i¬
um in infidelitate ꝑmanentium in¬
telligimꝰ. Hec om̃ia eterne morti desti¬
nata sunt.

Expanded text:
confidebant, in eis perimerent, et destrueconfidebant, in eis perimerent, et destrueetiam suos codices exurerent, et se errasse confiterentur. Feminas autem, et pueros, et jumenta reservabant, id est eas sententias, et rationes, quae, aut sicut feminae bonum aliquid parerent, aut sicut pueri nihil nocerent, aut sicut jumenta aliquid prodessent. Multas enim scientias habent gentiles, quas nemo prohibet habere Christianos. Praedam autem exercitus distribuere, et hostium spolia dividere, quid aliud est, nisi eos, qui noviter diabolo erepti sunt viris catholicis tradere, qui eos plenissime Christianam doceant religionem, et corpori ecclesiastico per omnia introducant? Sequitur: « Sic facies cunctis civitatibus, quae a te procul valde sunt; » et non sunt de his urbibus, quas in possessione acdabuntur tibi, nullum omnino permitcitum, et Judaeorum, et haereticorum, et omnium in infidelitate permanentium intelligimus. Haec enim omnia aeternae morti destinata sunt. «