comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ eos alii septẽ alii octo
alii nouẽ uel etiã decẽ ꝑ¬
hibent .&. in ipso uno qͦd
đr firmam̃tũ. multos
gradati ẽe̾ ẽfirmant. ac
ꝑ hoc corꝑeos ẽẽ uel raci

Expanded text:
sicut eos alii septem, alii octo, alii nouem uel etiam decem perhibent et in ipso uno, quod dicitur firmamentum, multos gradatim esse confirmant ac per hoc corporeos esse uel rati
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ ita ex istit. ut subinde
uertat᷑ in aliud elem̃tũ : &.
quã uis naturȩ suȩ sursũ
intendo indicet appetitũ.
in cȩlestẽ tam̃ suꝑiorẽ tran¬
qͥllitatẽ ñ possit euadere:
qͥa multo aere suꝑatꝰ &. in
eũ ẽuersus extinguit᷑: ac ꝑ
hoc inista rerũ parte cor¬
ruptibiliore atq pigrio¬
re turbulentis motibꝰ agi¬
tat᷑. ad tẽꝑandũ eiꝰ rigo¬
mortaliũ. Quia gͦ etiam
tactu qͥ ad tęrrã ꝓpriȩ ꝑti¬
net sentiri possunt. &.
fluctꝰ undarũ .&. flatꝰ au¬
rarũ. ꝓpt̾ea ipsa qͦq aqua¬
tiliũ animaliũ corpora &.
tͣrenis uescunt᷑. & maxime
aues interra etiã reqͥes¬
cunt. fetꝰq ꝓpagant. Pars
enĩ humoris q̃ uapora¬
lit ex halat᷑. etiã suꝑ t̃ras
extendit᷑. Idoq cũ dixis¬
set scriptura. educant
suꝑ tȩrras. addidit sane di-¬
cens. scd̾m firmam̃tũ cȩli:

Expanded text:
tibus ita existit, ut subinde tibus ita existit, ut subinde uertatur in aliud elementum. et quamuis naturae suae sursum nitendo indicet adpetitum, in caelestem tamen superiorem tranquillitatem non possit euadere, quia multo aere superatus et in eum conuersus extinguitur . ac per hoc in ista rerum parte corruptibiliore atque pigriore turbulentis motibus agitatur ad temperandum eius rigomortalium. Quia ergo etiam tactu, qui ad terram proprie pertinet, sentiri possunt et fluctus undarum et flatus aurarum, propterea ipsa quoque aquatilium animalium corpora et terrenis uescuntur et, maxime aues, in terra etiam requiescunt fetusque propagant; pars enim humoris, quae uaporaliter exhalatur, etiam super terras extenditur. ideoque, cum dixisset scriptura: educant it, super terras, addidit sane dicens: secundum firmamentum caeli
Abbreviated transcription (Latin):
tantes. Proinde scienter
tãꝗͣ. sꝑs dei qͥ scribenti
aderat ex aqͥs dicit ꝓduc¬
⁊ a uolatilia. quarũ natu¬
ra biꝑtitũ locũ sortita ẽ.
inferiorẽ scilicet inunda la¬
bili: suꝑiorẽ uͦ in aura fla¬
bili. illũ deputatũ natan¬
tibꝰ: istũ uolant᷑ibꝰ.  uii.
Sicut huic elem̃to congru¬
os duos etiã sensus. anima¬
libꝰ datos uidemꝰ: olfactũ
explorandis uaporibꝰ gu¬
stũ explorandis liqͦribꝰ. Eͦo
enĩ &. tactu aquas uentosq
sentimꝰ. hoc ẽ qͦd t̾re solidũ
om̃ibꝰ ad miscet᷑ elementis.
s in his crassioribꝰ sentit᷑
amplius: ita ut etiã tan¬
gendo c̃trectari ualeant.
Idoq & ista induabꝰ maxi¬
mis mundi partibꝰ gene¬
ralit᷑ t̃re nomine cõplee¬
tunt᷑: sic̃ ille psalmꝰ osten¬
dit omnia suꝑiora ab illo
pͥncipio enumerans. lau¬
date dnm de cęlis: omnia¬
q inferiora ab alio pͥnci¬
pio. laudate dñm de tęrra:
de t̾renis & humidis mo¬

Expanded text:
tantes. Proinde scienter tantes. Proinde scienter tamquam spiritus dei, qui scribenti aderat, ex aquis dicit producta uolatilia. quarum natura bipertitum locum sortita est: inferiorem scilicet in unda labili, superiorem uero in aura flabili, illum deputatum natantibus, istum uolantibus. sicut huic elemento congruos duos etiam sensus animalibus datos uidemus: olfactum explorandis uaporibus, gustatum explorandis liquoribus. quod enim et tactu aquas uentosque sentimus, hoc est, quod terrae solidum omnibus admiscetur elementis; sed in his crassioribus sentitur amplius, ita ut etiam tangendo contrectari ualeant. ideoque et ista in duabus maximis mundi partibus generali terrae nomine conplectuntur, sicut ille psalmus ostendit, omnia superiora ab illo principio enumerans: laudate dominum de caelis. omniaque inferiora ab alio principio: laudate dominum de terra: ude terrenis et humidis mo
Abbreviated transcription (Latin):
s qͦd purissimi &. qͥetissi¬
mi aeris ubi uolare aues
ñ posse dicunt᷑. si qua ft̃
spacia cȩlo suꝑiori c̃iuin¬
gunt᷑ & celi nuncupaci¬
one inscripturis ad suꝑi¬
orẽ mundi partẽ ꝑtine¬
re intelligunt᷑. ut tͣrȩ
nomine umuersaliter
hoc totũ significet᷑ exqͦ
sincipit
deorsũ uersus. ignis. grando.
nix. glacies. sꝑs tẽpesta¬
tis: &. om̃s ab yssi donec
ꝑueniat᷑ ad oridã q̃ ꝓprio
nomine terra dr. aer ita¬
lestẽ mundi ꝑtinet par¬
tẽ. siue qͦd nullũ habet
uisibilẽ habitatorẽ. de qͣb¬
bꝰ nc̃ sermo narrantis ẽ.
neq p̃t̾missus ẽ cȩ̨lo no¬
minato: neq adnumera¬
tꝰ increandis animalibꝰ.
ste uͦ inferior qͥexcipit ex¬
halaciones humidas ma¬
ris ac t̃rȩ .&. ad sustinen¬
das aues qͦdã modo cras¬
sat᷑: ñ nͥ ex aqͥs accipit ani¬
malia. Oͦd enĩ eiꝰ humidũ
ẽ. hoc portat alitũ corpo¬
ra: q̃ ita nitunt᷑ pennis
uolantes. quẽ ad modum
pisces qͥbꝰdã suis alis na¬

Expanded text:
 quod purissimi et quietissimi aeris, ubi uolare aues non posse dicuntur, si qua sunt spatia caelo superiori coniunguntur et caeli nuncupatione in scripturis ad superiorem mundi partem pertinere intelleguntur, ut terrae nomine uniuersaliter hoc totum significetur, ex quo incipit deorsum uersus: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis et omnes abyssi, donec perueniatur ad aridam, quae proprio nomine terra dicitur. aer italestem mundi pertinet partem, siue quod nullum habet uisibilem habitatorem. de qualibus nunc sermo narrantis est, neque praetermissus est caelo nominato neque adnumeratus in creandis animalibus; iste uero inferior, qui excipit exhalationes humidas. maris ac terrae et ad sustinendas aues quodammodo crassatur, nonnisi ex aquis accipit animalia. quod enim eius humidum est, hoc portat alitum corpora, quae ita nituntur pennis uolantes, quemadmodum pisces quibusdam suis alis na
Abbreviated transcription (Latin):
posset intrare.Sed mirũ
si pͥusꝗͣ cõmuniret: om̃s
serpentes inde posset ex¬
cludere. Proinde intel¬
lectũ ante ocłoscur prȩtͣ¬
homo in paradyso ut o¬
ꝑaret᷑ eundẽ paradysũ¬

Expanded text:
posset intrare; sed mirum, si, priusquam communiret, omnes serpentes inde posset excludere. Proinde intellectum ante oculos cur praetehomo in paradiso, ut operaretur eundem paradisu
Abbreviated transcription (Latin):
homo aũ & scd̾m animã &.
scđ̾m corpꝰ mutabilis res ẽ:
nͥ ad in cõmutabile bonũ
qͦd ds ẽ conuersus substi¬
terit: formari ut iustꝰ be¬
atꝰq sit ñ potest. Ac ꝑ hoc
ds idem qͥ creat hominẽ
ut homo sit: ipse operat᷑
hominẽ atq custodit: ut
etiã bonꝰ beatꝰq sit. Qua¬
ꝓptͣ qua locucione dr ho¬
mo oꝑari terrã q̃ iã terra
erat. ut ornata atq fecun
erat. ut p ius sapiensq sit:
eũq custodire: qͦd homo
sua potestate inse quã ill¬
us supra se qelectatꝰ. domi¬
nacionẽq eiꝰ contẽpnens.
tutꝰ eͥeͥ ñ possit. Pro in de
nullomͦ uacare arbitror.
s nos aliqͥs & magnũ ali¬
qͥd admonere. qͦd ab ipso
duumni libri huiꝰ exordio
ex qͦ ita ceptꝰ ẽ. in pͥncipio
fecit d̃s celũ & tęrr̃a. usq
adhunc locũ nusꝗͣ posi¬

Expanded text:
homo autem et secundum animam et secundum corpus mutabilis res est, nisi ad incommutabile bonum, quod deus est, conuersus substiterit, formari, ut iustus beatusque sit, non potest. ac per hoc deus idem, qui creat hominem, ut homo sit, ipse operatur hominem atque custodit, ut etiam bonus beatusque sit. quapropter qua locutione dicitur homo operari terram, quae iam terra erat, ut ornata atque fecunderat, ut pius sapiensque sit, eumque custodire, quod homo sua potestate in se quam illius supra se delectatus dominationemque eius contemnens tutus esse non possit. Proinde nullo modo uacare arbitror, sed nos aliquid et magnum aliquid admonere, quod ab ipso diuini libri huius exordio, ex quo ita coeptus est: in principio fecit deus caelum et terram usque ad hunc locum, nusquam posi
Abbreviated transcription (Latin):
ret aũ eundẽ paradysũ
ipsi sibi. ne aliqͥd admitte¬
ret quare inde mereret᷑
expelli. Ueniq accepit
q. p̃ceptũ. ut sit ꝑ qͦd sibi
custodiat paradysũ. idest
tur. Recte enĩ qͥsqͦ dicit᷑
ñ custodisse rẽ suã. qͥ sic
egit ut amuteret eam:
etiã si alteri salua sit. qͥ eã
uel inueiit. uel acciꝑe
meruit. Est alius in his uer¬
bis sensus. quẽ puto ñ im¬
merito preponendũ: ut
ipsũ hominẽ oꝑaret᷑ đs
& custodiret. Sic̃ em̃ oꝑa¬
t᷑ homo tęrrã. ñ ut eã fa¬
ciat ẽẽ terra. s ut cultã
atq fructuosam: sic deus
hominẽ multomagis quẽ
ipse creauit ut homosit.
eũ ipse oꝑat᷑ ut iustꝰ sit:
si homo ab illo ꝑ suꝑbiã ñ

Expanded text:
et eumdem paradisum ipsi sibi, ne aliquid admitteret quare inde mereretur expelli. Denique accipit et praeceptum, ut sit quod sibi custodiat paradisum, id est, tur. Recte enim quisque dicitur non custodisse rem suam, qui sic egit ut amitteret eam, etiam si alteri salva sit, qui eam vel invenit vel accipere meruit. Est alius in his verbis sensus, quem puto non immerito praeponendum, ut ipsum hominem operaretur Deus et custodiret; sicut enim operatur homo terram, non ut eam faciat esse terram, sed ut cultam atque fructuosam, sic Deus hominem multo magis quem ipse creavit ut homo sit, eum ipse operatur ut justus sit, si homo ab illo per superbiam non
Abbreviated transcription (Latin):
isse: qͦd eos d̾s ab esca illi¬
us ligni. inuidendo uetu¬
isset. Sed qͥd plura: Persu¬
asũ ẽ illud peccatũ sicut
ꝑsuaderi talibꝰ posset:
c̃seriptũ ẽ aũ sic̃ legi ab
om̃ib oporteret.: & si a
paucis hȩc intelligerent᷑
sicut oporteret. Ea plicit¬
scripturȩ

Expanded text:
isse, quod eos deus ab esca illius ligni inuidendo uetuisset. sed quid plura? persuasum est illud peccatum, sicut persuaderi talibus posset; conscriptum est autem, sicut legi ab omnibus oporteret, etsi a paucis haec intellegerentur, sicut oporteret. LIscri
Abbreviated transcription (Latin):
ideo eos minc ordine qͥ cȩpi
recolui. Inqͥnto libro & ubi¬
cũq in eis libris posui de
semine cui reꝓmissũ est.
qͦd dispositũ sit ꝑ angelos
in manu mediatoris: ñsic
habet apłs. sicut ueriores
codices post inspexi: maxi¬
me grecos. De lege enĩ dictũ
est: qͦd tamꝗͣ de semine dic¬
tũ. multi latimi codices ha¬
bent. ꝑ int̃pretantis errorẽ.
Inserto libro qͦd diri adam
imaginẽ dei scđm quã factꝰ
ẽ ꝑdidisse peccato: ñ sic ac¬
cipiendũ est. tamquã in eo
nulla remanserit: s qͦd tã
deformis. ut reformacione
opus haberet. In duodecimo
de inferis magis mͥ uideor
dicere debuisse qͦd sub terris¬
sint: quã racionẽ reddere
cur sub t̃ris eẽ credant᷑ si¬
ue dicant᷑: qͥsi ñitasit. Hocopꝰ
sic incipͥ. Om̃is diuina scͥpt᷑a

Expanded text:
ideo eos nunc ordine, quo coepi, recolui. In quinto libro et ubicumque in eis libris posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostolus, sicut ueriores codices post inspexi, maxime graecos. de lege enim dictum est, quod tamquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem. in sexto libro quod dixi: Adam imaginem dei, secundum quam factus est, perdidit peccato, non sic accipiendum est, tamquam in eo nulla remanserit, sed quod tam deformis, ut reformatione opus haberet. in duodecimo de inferis magis mihi uideor docere debuisse, qsint, quam rationem reddere cur sub terris esse credantur, sive dicantur, quasi non ita sit. Hoc opus sic incipit: Omnis divina Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
nullomͦ mouet᷑ aut mutat᷑.
aut amittit aliqͥd eũ hoc ab
eo de fluit. unde animafit.¶x.
Non ẽ enĩ corpꝰ: ut tãqͣ ex¬
halando minuat᷑. xi. Si qũ
anima irracionalis materies
est qͦdãmͦ de qua fit anma
racionalis idest humana. rur¬
sus q̃rit᷑ etiã ipsa irraciona¬
lis unde fiat: qͥa & ipsã nͣ
facit nͥ creator omniũ na¬
turarũ. An illa de materiȩ
corꝑali: Cur ñ gͦ & ista: slisi
forte qͦd uelut gradati fieri
concedit᷑: cõpendio posse dm
facere qͥsquã negauerit
Proide q̃ libet adhibeat᷑
intͣposicio. Si corpꝰ ẽ ma¬
teries animȩ irracio¬
nalis .&. anima irraci¬
onalis ẽ materies
animȩ racionalis.

Expanded text:
nullo modo mouetur aut mutatur nullo modo mouetur aut mutatur aut amittit aliquid, cum hoc ab eo defluit, unde anima fit. non est enim corpus, ut tamquam exhalando minuatur. Si autem anima inrationalis materies est quodammodo, de qua fit anima rationalis, id est humana, rursus quaeritur, etiam ipsa inrationalis unde fiat, quia et ipsam non facit nisi creator omnium naturarum. an illa de materie corporali? cur non ergo et ista? nisi forte quod uelut gradatim fieri conceditur conpendio posse deum facere quisquam negabit. proinde quaelibet adhibeatur interpositio, si corpus est materies animae inrationalis et anima inrationalis est materies anim
Abbreviated transcription (Latin):
iã dicimꝰ. cur ñ credat᷑ sic in
illa materie de qua facta e
qͥetũ fuisse motũ etiã sen¬
ciendi: sicuti in ista infanti¬
li ꝗͣ iã certe anima ẽ homi¬
nis. qͥetꝰ ẽ adhuc motꝰ racio¬
cinandi: ãsi iã beata erat
uita de qua facta ẽ hominis
anima: deterius gͦ facta est:
.s. ido ñ ia illa materies huiꝰ.
s illius ista de fluxio ẽ. Puui
Iã materies aliqͦ cũ forma¬
tͣ preserti adeo: in melius
sine dubitacione formatur.
Sed etiã si cuiꝰꝙͣ in aliqͦ bea¬
titudine factȩ adeo uitȩ
defluxio anima humana
posset intelligi: nec sic cre¬
denda erat ẽẽ cepisse in a¬
liqͦ actu meritoꝵ suoꝵ. nͥ
ex qͦ ꝓpͥã cepit agere uitã.
dũ anima facꝰta ẽ animans
carnẽ .&. eiꝰ sensibꝰ uelut
nunciis utens: atq in se
ipsa se uiuere senciens: sua
uoluntate. intellectu. memo¬
ria.Si enĩ ẽ aliqͥd unde istã
defluxionẽ formatȩ carni
ds inspiraret tãꝗͣ. sufflando
animã faciens. idẽq beatũ ẽ.

Expanded text:
iam dicimus, cur non credatur sic in illa materie, de qua facta est, quietum fuisse motum etiam sentiendi, sicut in ista infantili, quae iam certe anima est hominis, quietus est adhuc motus ratiocinandi? Nam si iam beata erat uita, de qua facta est hominis anima, deterius ergo facta est, et ideo non iam illa materies huius, sed illius ista defluxio est. nam materies aliqua cum formatur, praesertim a deo, in melius sine dubitatione formatur. sed etiam si cuiusquam in aliqua beatitudine factae a deo uitae defluxio anima humana posset intellegi, nec sic credenda erat esse coepisse in aliquo actu meritorum suorum, nisi ex quo propriam coepit agere uitam, dum anima facta est animans carnem et eius sensibus uelut nuntiis utens atque in se ipsa se uiuere sentiens sua uoluntate, intellectu, memoria. si enim est aliquid, unde istam defluxionem formatae carni deus inspiraret, tamquam sufflando animam faciens, idemque beatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
nũ accipiendũ ẽ. cui ñde
fructu uel pomo qͦ indidẽ
nasce ret᷑. s ex ipsa re no¬
mͣ impositũ ẽ: q̃ illo con¬
tra uetitũ tacto fuerat
sequutura. Flumͣ aũ exi¬
it de eden qͦd irrigabat
paradysũ: & inde diuisũ
ẽ in quatuor partes. Ex
his.uni nom̃ ẽ phison: hoc
eͣ qͥd cireũit totã terrã e¬
uilat. ubi ẽ aurũ. aurũ

Expanded text:
num accipiendum est, cui non de fructu uel pomo quod indidem nasceretur, sed ex ipsa re nomen inpositum est, quae illo contra uetitum tacto fuerat secutura. Flumen autem exiit de Eden, quod inrigabat paradisum, et inde diuisum est in quattuor partes. ex his uni nomen estPhison, hoc est quod circuit totam terram Euilat, ubi est aurum; auru
Abbreviated transcription (Latin):
cio quo occulta mixtura
eiꝰde sꝑs fit: ut tãquã unꝰ
sit pacientis atq uexan¬
tis. Cũ auͣ sꝑs bonꝰ in hec
iusa humanũ sꝑm assumit
ał rapit: nullomͦ illasi ma
gines signa rerũ aliarũ
ẽe̾ dubitandũ eͣ. & earum
quas nosse utile ẽ.dei eñi
munꝰ ẽ. Discrecio sane dif¬
ficillima ẽ. cũ sꝑs malig¬
nꝰ quasi tranqͥllius agit.
ac sine aliqua ueracione
corꝑis assũpto humano
sꝑu dicit qͦd potest: quan¬
do etiã uera dicit. q uti¬
lia pͣdicat: transfigurans
se sic̃ scriptũ ẽ uelut an¬
gelũ lucis. ad hoc. ut cũ
illi in manifestis bonis

Expanded text:
cio qua occulta mistura cio qua occulta mistura eiusdem spiritus fit, ut tamquam unus sit patientis atque uexantis. cum autem spiritus bonus in haec uisa humanum spiritum adsumit aut rapit, nullo gines signa rerum aliarum esse dubitandum est, et earum quas nosse utile est: Dei enim munus est. Discretio sane difficillima est, cum spiritus malignus quasi tranquillus agit, ac sine aliqua vexatione corporis assumpto humano spiritu dicit quod potest; quando etiam vera dicit, et utilia praedicat, transfigurans se, sicut scriptum est, velut angelum lucis , ad hoc ut cum illi in manifestis bonis
Abbreviated transcription (Latin):
gens. ibi eas uideat: Sed si
ia in illa erant quasi ꝓpͥȩ
cur etiã ñ eas c̃sequenter
intelligit.Aliqͣndo enim
immo plerũq ñ intelligit.
An sicͣ sꝑs eiꝰ adiutꝰ ẽ. ut eas
forte ñ corꝑea remouent᷑
uel quasi relaxant᷑ impe¬
dim̃ta. ut suo impetu an¬
ma mea ꝗͣ uidenda st̃ exe¬
rat᷑ s ip̃sa prorsus in hȩc
assumit᷑. siue tantũ sꝑita¬
lit cernenda. siue etiã in¬
tellectualit᷑ cognoscen¬
da : An aliqͣndo inse ipsa ui¬
det ista: aliqͣndo ꝑ alterius
est temere affirmari ñ o¬
portet: illud tam̃ dubiũ
ee̾ ñ debet. corꝑales ima¬
signa ẽe aliarũ rerũ: siue
in uigilantibꝰ. siue in dor¬
mientibꝰ. siue inegrotan¬
tibꝰ. Mirũ ẽ aũ si aliqͣndo
extasis fieri potest: ut ñ
ille corꝑ alii rerũ simili¬
tudines. aliqͥd significent
Non sane mirũ ẽ. si & dȩ¬
moniũ habentes aliqͣndo
uera dicunt. qͣ absunt apͣ¬
senciũ sensibꝰ: qͦd certe nes¬

Expanded text:
gens ibi eas uideat? sed si gens ibi eas uideat? sed si iam in illa erant quasi proprie, cur eas etiam non consequenter intellegit? aliquando enim, immo plerumque non intellegit. an sicut spiritus eius adiutus est, ut eas forte non corporea remouentur uel quasi relaxantur inpedimenta, ut suo inpetu anima in ea, quae uidenda sunt, exeratur, sed ipsa prorsus in haec adsumitur, siue tantum spiritaliter cernenda siue etiam intellectualiter cognoscenda? an aliquando in se ipsa uidet ista, aliquando per alterius est, temere adfirmari non oportet. illud tamen dubium esse non debet corporales imasigna esse aliarum rerum siue in uigilantibus siue in dormientibus siue in aegrotantibus; mirum est autem, si aliquando extasis fieri potest, ut non illae corporalium rerum similitudines aliquid significent. Non sane mirum est, si et daemonium habentes aliquando uera dicunt, quae absunt a praesentium sensibus: quod certe nes
Abbreviated transcription (Latin):
dormientibꝰ exhibeant᷑. siue
uigilantibꝰ. cũ & ocłis ui¬
dent p̃sencia corꝑa. & ab¬
senciũ imagines cernunt
siue illa ꝗͣ extasis d̾r aliena¬
to prorsus animo a sensibꝰ
corꝑis. mirus modꝰ ẽ si cõ¬
mixtione alterns sꝑs fieri
potest. ut ea q̃ ipse seit ꝑ
huiꝰmodi imagines ei cui
miscet᷑ ostendat: siue in tei¬
ligenti. siue ut ab alio intel
quandã diumacionis in se
ipsa. Sed si ita ẽ: cur ñ semꝑ
p otest: cũ semꝑ uelit: An
qͥa ñ sẽꝑ adiuuat᷑ ut possit:
Cũ gͦ adiuuat᷑: nũqͥd a nullo.
aut acorꝑe adhoc adiuuari
potest : P roinde restat: ut
ab sꝑu adiuuet᷑. Deinde qͦ mͦ
adiuuat᷑ Utrũ incorꝑe fit
Aliqͥd ut inde quasi relaxe¬
tͣ & emicet eiꝰ intencio. qͦ
in id ueniat ubi inse ipsa
uideat significantes simi¬
litudines. q̃ ibi iã erant nec
uidebant᷑: sic̃ multa habe¬
mꝰ & in memoria q̃ nͣ semꝑ
intuem᷑: An fiunt illic q̃
ante ñ fuerant: uel in aliqͦ

Expanded text:
dormientibus exhibeantur siue dormientibus exhibeantur siue uigilantibus, cum et oculis uident praesentia corpora et absentium imagines cernunt siue illa quae extasis dicitur alienato prorsus animo a sensibus corporis, mirus modus est, si conmixtione alterius spiritus fieri potest, ut ea, quae ipse scit, per huius modi imagines ei, cui miscetur, ostendat, siue intellegenti siue ut ab alio intellquandam diuinationis in se ipsa. sed si ita est, cur non semper potest, cum semper uelit? an, quia non semper adiuuatur, ut possit? cum ergo adiuuatur, numquid a nullo aut a corpore hoc adiuuari potest? proinde restat, ut ab spiritu adiuuetur. deinde quomodo adiuuatur? utrum in corpore fit aliquid, ut inde quasi relaxetur et emicet eius intentio, quo in id ueniat, ubi in se ipsa uideat significantes similitudines, quae ibi iam erant nec uidebantur, sicut multa habemus et in memoria, quae non semper intuemur? an fiunt illic, quae ante non fuerant, uel in aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enĩ & somnia qͥdã obli¬
uiscunt᷑: qͥdã meminer̃t Quan¬
do aũ penitꝰ auertit᷑ atq
abripitur animi intencio
a sensibꝰ corꝑis. tc̃ magis di¬
ci extasis solet: te om̃mo q̃¬
cũq sint p̃sencia corpora.
etiã patentibꝰ ocłis ñ uiden¬
t᷑ : nec ullȩ uoces prorsus
audiunt᷑. To̾tꝰ animi c̃tuitꝰ.
aut in corpoꝵ imaginib
ẽ ꝑ sꝑitalẽ. aut in rebꝰ in¬
corporeis. nulla corꝑis ima¬
gine figuratis. ꝑ intellectu¬
alẽ uisionẽ. Sed cũ sꝑitalis
uisio penitꝰ alienaͭ a sensibꝰ
corꝑis animo. imaginibꝰ cor¬
poraliũ detinet᷑. siue insom¬
nis. siue in extasi. si nic hil
significant q̃ uident᷑. ipsi¬
us animȩ st̃ imaginaciões.
sic̃ etiã uigilantes & sani.
.&.nulla alienacione moti.
sensibꝰ corꝑis. cogitacione
imagines uersant. Uerum
hoc interest: qͦd eas a p̃sen¬
tibꝰ uerisq cor ꝑibꝰ. c̃stanti
affectione discernunt. Si
aũ aliqͥd significant. siue

Expanded text:
sic enim et somnia quidam oblisic enim et somnia quidam obliuiscuntur, quidam meminerunt. quando autem penitus auertitur atque abripitur animi intentio a sensibus corporis, tunc magis dici extasis solet. tunc omnino quaecumque sint praesentia corpora etiam patentibus oculis non uidentur nec ullae uoces prorsus audiuntur: totus animi contuitus aut in corporum imaginibus est per spiritalem aut in rebus incorporeis nulla corporis imagine figuratis per intellectualem uisionem. Sed cum spiritalis uisio penitus alienato a sensibus corporis animo imaginibus corporalium detinetur siue in somnis siue in extasi, si nihil significant, quae uidentur, ipsius animae sunt imaginationes, sicut etiam uigilantes et sani et nulla alienatione moti msensibus corporis, cogitatione imagines uersant. uerum hoc interest, quod eas a praesentibus uerisque corporibus constanti adfectione discernunt. si autem aliquid significant, siue
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ. discernimꝰ ab ea uisio¬
ne sꝑitalẽ. qua corꝑa absen¬
cia imaginalit᷑ cõgitamꝰ. si
bitrio uel opinacioẽ fin¬
gentes. Ab his omĩbꝰ ita dis¬
cernimꝰ illa omia corꝑali¬
tibꝰ st̃ sensus corꝑis nr̃r ut
ñ dubitemꝰ hec ẽe̾ corpora:
illas uͦ imagines corporũ.
Cũ aũ uel niia cogitacio¬
nis intencione. uel aliqua
ui morbi ut freneticis
ꝑ febrẽ accidere solet. uł
cõmixtione cuiꝰꝙͣ. alteri¬
ita corꝑaliũ rerũ insꝑu
ex pͥmuntur imagines.
taquã ipsis corꝑis sensibꝰ
corꝑa prȩsentent᷑. manen¬
te t̾am̃ etiã insensibꝰ cor¬
poris intencione: sic uident᷑
qͣ in sꝑufiunt imagines cor¬
poꝵ. quẽadmodũ corpora
ipsa ꝑ corpꝰ: ut ita simul
cernat᷑ & homo aliqͥs prȩ¬
sens ocłis. ut ab sens alius
mꝰ sic affectos & cũ eis loquu¬
tos qͥ uere aderant.&. cũ ali¬
is qͥ ñ aderant tãqͣ. adessent:
resipiscentes aũ. aliqͥ refert
qͥd uidissent: aliqͥ ñ possunt.

Expanded text:
sumus, discernimus ab ea uisione spiritalem, qua corpora absentia imaginaliter cogitamus, siuarbitrio uel opinatione fingentes. ab his omnibus ita discernimus illa corporalitibus sunt sensus corporis nostri, ut non dubitemus haec esse corpora, illas uero imagines corporum. cum autem uel nimia cogitationis intentione uel aliqua ui morbi, ut phreneticis per febrem accidere solet, uel conmixtione cuiusquam alteriita corporalium rerum in spiritu exprimuntur imagines, tamquam ipsis corporis sensibus corpora praesententur manente tamen etiam in sensibus corporis intentione, sic uidentur, quae in spiritu fiunt imagines corporum, quemadmodum corpora ipsa per corpus, ita ut simul cernatur et homo aliquis praesens oculis et absens alius mus sic adfectos et cum eis locutos, qui uere aderant, et cum aliis, qui non aderant, tamquam adessent. resipiscentes autem aliqui referunt, quod uidissent, aliqui non possunt;
Abbreviated transcription (Latin):
principio suꝑioris libri ẽ¬
sidanda ꝓposuerã. &. de ipso
homine facto. maximeq
de eiꝰ corpe. quantũ satis du¬
ximꝰ qͦd scd̾m seripturas ui¬
sũ ẽ disseruimꝰ. Sed qͥa de
anima humana ñ parua qͣstio
ẽ. adhunc eã librũ differen¬
d̃a putauimꝰ: nescientes
quantũ nos dñs adiutur
ee̾t recte loqͥ cupidos. il¬
lud tam scientes. nͥ quan¬
tũ ipse adiuuaret. recte
ñ ee̾ loquuturos. Recte auͣ
ẽ ueracit atq ẽgruent᷑.
nichil audaeit̃ refellendo.
nichil temere affirmando.
dũ ad huc dubiũ ẽ. uerũ
falsũne sit. siue fid̾ei. siue
ceri potest. uel rerũ raciõe
deusꝰ aꝑtissima. uel seriptura¬
ho rũ auctoritate certis¬
sima: sine cunctacione

Expanded text:
principio superioris libri consideranda proposueramus et de ipso homine facto maximeque de eius corpore, quantum satis duximus, quod secundum scripturas uisum est, disseruimus. sed quia de anima humana non parua quaestio est, ad hunc eam librum differendam putauimus nescientes, quantum nos dominus adiuturus esset recte loqui cupidos, illud tamen scientes, nisi, quantum ipse adiuuaret, recte nos non esse locuturos. recte autem est ueraciter atque congruenter nihil audacter refellendo, nihil temere adfirmando, dum adhuc dubium est, uerum falsumne sit, siue fidei siue ceri potest, uel rerum ratione apertissima uel scripturarum auctoritate certissima sine cunctatione
Abbreviated transcription (Latin):
aũ anime naturã. uel in de¬
terius uel in melius cõmuta¬
riposse qͥs ambigit :Ae ꝑ hoc
sacrilega opinio ẽ: eã &. qͥeũ
credere unius ee̾ substanciȩ.
Qͥd enĩ hoc mͦ aliud quã &.
ille cõmutabilis credit᷑. Cre¬
dendũ itaq ẽ & intelligen¬
dũ. neq ullomͦ dubitandũ
qͦdrecta fides habet. animã
sic ee̾ a dͥeo t̃aꝗͣ rẽ quã fe¬
cerit: ñ tãꝗͣ. naturȩ eiꝰ cuiꝰ
ipse ẽ siue genuerit. siue
qͦmͦ ꝓtulerit. Et qͦmͦ in¬
qͥunt᷑ scriptũ ẽ. sufflauit
in faciem eiꝰ .&. factꝰ ẽ homo
in animã uiuã: si ñ anima
dei pars ẽ. uel dei omnino
substancia : Immo uͦ ex hoc
uerbo: satis apparet ita ñ
e̾e̾. Cũ enĩ homo sufflat.
anima utiq ipsa subiacen¬
tẽ sibi naturã corꝑis mo¬
uet: & de illa. ñ de se ipsa
flatũ facit. Nisi forte isti
tã tardi st̃. ut nesciant isto
recppco halitu quẽ de hoc
aere circũfuso ducimꝰ & red¬

Expanded text:
autem animae naturam uel in deautem animae naturam uel in deterius uel in melius commutari posse quis ambigit? ac per hoc sacrilega opinio est eam et deum credere unius esse substantiae. quid enim hoc modo aliud quam et ille commutabilis creditur? credendum itaque est et intellegendum neque ullo modo dubitandum, quod recta fides habet, animam sic esse a deo tamquam rem, quam fecerit, non tamquam naturae, cuius ipse est, siue genuerlerit. Et quomodo, inquiunt, scriptum est: sufflauit in faciem eius, et factus est homo in animam uiuam, si non anima dei pars est uel dei omnino substantia? immo uero ex hoc uerbo satis adparet ita non esse. cum enim homo sufflat, anima utique ipsa subiacentem sibi naturam corporis mouet et de illa, non de se ipsa flatum facit; nisi forte isti tam tardi sunt, ut nesciant isto reciproco halitu, quem de hoc aere circumfuso ducimus et red
Abbreviated transcription (Latin):
aũ codices habent. spirauit.
uel inspirauit in faciem eiꝰ.
Sed eũ greci habeant enefi¬
sese: ñ dubitat᷑ flauit. uel fuf¬
flauit ee̾ dicendũ. Que reba¬
mꝰ aũ insuꝑiore sermone de
manibꝰ dei: cũ homo de limo
formatꝰ cogitaret᷑. Qͥ agͦ nẽ
dicendũ ẽ in eo qͦd scriptũ
ẽ. sufflauit ds: nͥ qͥa siẽ ñ ma¬
nibꝰ corꝑis finxitꝰ nec fau¬
cibꝰ labiisue sufflauit. Ue¬
rũtam̃. hoc uerbo scriptu¬
ra in q̃stione difficillima
plurimũ nos quantũ opi¬
nor adiuuit. Nã cũ qͥdam
ex hoc uerbo crediderin
aliqͥd ẽe̾ animã de ipsa sub¬
stancia dei. idest eiꝰdẽ natu¬
rȩ cuiꝰ ille ẽ: hoc ido putan¬
tes. qͥa cũ hom̃o sufflat. ali¬
qͥd de se ipso eicit in flatu:
hinc pocnus ammonen¬
di sumꝰ. hanc inmicã fidei
catholice reꝓbare senten¬
ciã. .I. Nos enĩ credimꝰ di
naturã atq substanciam
q̃ intrinitate creditur a
multis. intelligit᷑ a paueis. om¬
nino ẽẽ incõmutabilẽ. Porro

Expanded text:
enim codices habent, Spiravit, vel, Inspiravit in faciem ejus. Sed cum Graeci habeant ἐνεφύσησεν, non dubitatur flavit vel sufflavit esse dicendum. Quaerehamus autem in superiori sermone de manibus Dei, cum homo de limo formatus cogitaretur: quid ergo nunc dicendum est in eo quod scriptum est: sufflauit deus, nisi quia sicut non manibus corporis finxit, ita nec faucibus labiisue sufflauit? Uerum tamen hoc uerbo scriptura in quaestione difficillima plurimum nos, quantum opinor, adiuuit. Nam cum quidam ex hoc uerbo crediderint aliquid esse animam de ipsa substantia dei, id est eiusdem naturae, cuius ille est, hoc ideo putantes, quia cum homo sufflat, aliquid de se ipso eicit in flatu, hinc potius admonendi sumus hanc. inimicam fidei catholicae reprobare sententiam. nos enim credimus dei naturam atque substantiam, quae in trinitate creditur a multis, intellegitur a paucis, omnino esse incommutabilem. porro
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ sit homo. quẽ sexto
illo die factũ legimꝰ. an uͦ
tẽ qͥdẽ cũ fecit omnia. si¬
mul in his etiã hominẽ la¬
tent᷑ fecit. sic̃ fȩnũ tͣrȩ an¬
teqͣ. eẽt exortũ: ut eo modo
& ipse cũ ĩa ee̾t in secreto
qͦdã nature alit̃ factꝰ. sic̃
illa q̃ simul creauit cũ sac
tꝰ ẽ dies. accessu gẽporis e¬
tiã isto mͦfieret. qͦd in hac
ꝑspicua forma uitã gerit
uel male uel bene: sic̃ fenũ
qͦd factũ ẽ anteꝗͣ. ex oriret᷑
suꝑ tȩrrã. accedente ia tẽ¬
pore & fontis illius irriga¬
cione exortũ ẽ. ut esset
suꝑ tȩrrã. Prius gͦ sed̾m
recapitulacionẽ: id cone¬
mur acciꝑe. Fortassis qͥppe
ita homo factꝰ sit in die
sexto. sic̃ dies ipse pͥmitꝰ
factꝰ ẽ.: sic̃ firmam̃tũ. sic̃
terra & mare. Neq enĩ hȩc
dicenda st̾ ante in qͥbꝰdam
pͥmordiis iã facta latuisse¬
ac deinde in hanc faciem qua

Expanded text:
factus sit homo, quem sexto illo die factum legimus. an uero tunc quidem, cum fecit omnia simul, in his etiam hominem latenter fecit, sicut fenum terrae antequam esset exortum, ut eo modo et ipse, cum iam esset in secreto quodam naturae aliter factus, sicut illa, quae simul creauit, cum factus esset dies, accessu temporis etiam isto modo fieret, quo in hac perspicua forma uitam gerit, uel male uel bene, sicut fenum, quod factum est, antequam exoreretur super terram, accedente iam tempore et fontis illius inrigatione exortum est. ut esset super terram. Prius ergo secundum recapitulationem id conemur accipere. fortassis quippe ita homo factus sit in die sexto, sicut dies ipse primitus factus est, sicut firmamentum. sicut terra et mare. neque enim haec dicenda sunt ante in quibusdam primordiis iam facta latuissende in hanc faciem, q
Abbreviated transcription (Latin):
cũ hoc genere familiaritas.
Porro ipsũ pͥmũ factũ ad
hoc ꝑmissũ ẽ ut ꝑ naturã
serpentis significaret᷑ ge¬
neri hominũ. cui erudien¬
do hec gesta conscribi o¬
portebat. om̃is di abolice
tẽptacionis similitudo: qͦd
apparebit cũ inserpentẽ ꝓ¬
ferri cȩꝑit diumna senten
omniũ bestiarũ. hoc ẽ astu¬
tissimꝰ ita dictꝰ ẽ serpens.
ꝓptͣ astuciã diaboli ꝗͣ in il¬
lo & de illo agebat dolũ.
quẽ ad modũ d̾r prudens
uel astuta lingua. quã pru¬
dens uel astutus mouet ad
aliqͥd prudent᷑ astuteq
suadendũ. Nonͦ eñi hȩc
uis seu uirtꝰ mẽbri corpo¬
ralis qͦd uocat᷑ lingua: sed
utiq mentis q̃ utit᷑ ea. Ita
etiã dictꝰ ẽ stilus mendax
sc ribarũ. Neq eñi ẽe̾ men¬
dacẽ ꝑtinet nͥ ad uiuentẽ
atq sencientẽ: s stiꝰ men¬
dax dictꝰ ẽ. qͦd ꝑ eũ mendax.
mendacit oꝑet᷑: quẽadmo¬
dũ si &. iste serpens mendax
diceret᷑. qͦd eo diabolꝰ tãgͣ

Expanded text:
cum hoc genere familiaritas. porro ipsum primum factum ad hoc permissum est, ut per naturam serpentis significaretur generi hominum, cui erudiendo haec gesta conscribi oportebat, omnis diabolicae temtationis similitudo: quod adparebit, cum in serpentem proferri coeperit diuomnium bestiarum, hoc est astutissimus, ita dictus est serpens propter astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum, quemadmodum dicitur prudens uel astuta lingua, quam prudens uel astutus mouet ad aliquid prudenter astuteque suadendum. non enim est haec uis seu uirtus membri corporalis, quod uocatur lingua, sed utique mentis, quae utitur ea. ita etiam dictus est stilus mendax scribarum; neque enim esse mendacem pertineatque sentientem; sed stylus mendax dictus est, quod per eum mendax mendaciter operetur, quemadmodum si et iste serpens mendax diceretur, quod eo diabolus tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
ueritis de eo. ad aꝑient᷑
uobis ocłi: & eritis sic̃ dii
cognoscentes bonũ & malũ.
Quando his uerbis credet
mulier. scilicet a bona atq:
utili re diuinitꝰ se fuisse
ꝓhibitos. nͥ iã inesset men¬
tiamor ille ꝓpͥe potestatis.
& q̃dã de se suꝑba prȩsũp¬
cio: qͣ ꝑ illã tẽptacio nẽ
fuerat c̃uincenda &. humi
lianda : Deniq uerbis ñ
contenta serpentis. c̃sid̾a¬
uit lignũ: uiditq bonũ
ad escã .&. decoꝵ ad aspec¬
tũ: & ñ credens posse inde
se mori. arbitror qͦd puta¬
uit d̃m alicuiꝰ significaci¬
onis causa dixisse. si man¬
ducaueritis morte mo¬
riemini: atq ido sũpsit
de fructu eiꝰ & manduca¬
uit .& dedit uiro suo secũ.
fortassis etiã cũ uerbo
suasorio qͦd scriptura ta
cens. intelligendũ reli¬
qͥt. An forte nec suaderi
iã opus erat uiro: quan¬
do illã eo cibo mortuã
nͣ e̾e̾ cernebat. Ergo ede¬
Quo. nͥ ad inuicẽ concu-¬
piscendũ. ad peccati pȩnã
carnis ipsius morte con¬

Expanded text:
veritis de eo, adaperientur vobis oculi, et eritis sicut dii, cognoscentes bonum et malum. quando his uerbis crederet mulier a bona atque utili re diuinitus se fuisse prohibitos, nisi iam inesset menti amor ille propriae potestatis et quaedam de se superba praesumtio, quae per illam temtationem fuerat conuincenda et hlianda? Denique verbis non contenta serpentis consideravit lignum, viditque bonum ad escam, et decorum ad aspectum, et non credens posse inde se mori, arbitror quod putaverit Deum alicujus significationis causa dixisse, Si manducaveritis, morte moriemini: atque ideo sumpsit de fructu ejus, et manducavit, et dedit etiam viro suo secum; fortassis etiam cum verbo suasorio, quod Scricens intellegendum relinquit. an forte nec suaderi iam opus erat uiro, quando illam eo cibo mortuam non esse cernebat? Ergo edequo nisi ad inuicem concupiscendum, ad peccati poenam carnis ipsius morte con
Abbreviated transcription (Latin):
radysi : eł dix̃ mulier ser-¬
in paradyso edemꝰ: de fruc¬
tu aũ ligni qͦd ẽ in medio
paradyso dix̃ ds ñ edetis
ex eo. neq tangetis illud.
ne moriamini. Iđo prius
int̾rogauit serpens .&. res¬
pondit hoc mulier. ut prȩ¬
uaricacio ee̾t inexcusabi¬
lis: neq ullomͦ dici posset
id qͦd preceꝑat ds oblitã fu¬
isse mulierẽ: quãqͣ. & obli¬
uio prȩcepti. maxime u¬
nius. & tã necessarii. ad ma¬
ximã culpã dãpnabilis
negligenciȩ ꝑtineret. Ue¬
rũptam̃ euidencior eiꝰ tran¬
gressio ẽ.cũ memoria re¬
tinet᷑. & tãꝗͣ. in illo d̾s as
sistens. prȩsensq contẽp¬
nit᷑. Unde necessariũ fuit
cũ inpsalmo diceret᷑. me
moria retinentibꝰ manda¬
ta eiꝰ. addere. ut faciant
ea. Multi enĩ memoria
ea: prȩuaricacionis maio¬
re peccato. ubi obliuionis
nulla ẽ excusacio. Dnͣ gͥ¬

Expanded text:
ta. Et dixit mulier serin paradiso edemus; de fructu autem ligni, quod est in medio paradisi, dixit Deus: Non edetis ex eo neque allingetis eum ne moriamini. ideo prius interrogauit serpens et respondit hoc mulier, ut praeuaricatio esset inexcusabilis neque ullo modo dici posset id, quod praeceperat deus, oblitam fuisse mulierem, quamquam et obliuio praecepti, maxime unius et tam necessarii, ad maximam culpam damnabilis neglegentiae pertineret. uerum tamen euidentior eius transgressio est, cum memoria retinetur et tamquam in illo deus asistens praesensque contemuitur. Unde necessarium fuit, cum in Psalmo diceretur, Et memoria retinentibus mandata ejus, addere, ut faciant ea . Multi enim retinent ea, praevaricationis majore peccato, ubi oblivionis nulla est excusatio. 39.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo hȩc accipiebat in uer¬
bo dei ut in eiꝰ notieia pri¬
mitꝰ fierent cũ dicebat᷑. &
sic ẽ factũ. deinde cũ fac¬
ta essent in sua ꝓpria na¬
tura qua st̃. deoq placu¬
issent. qͥa bona st̃: tunc ea
itidẽ cognoscebat. alia
quadã inferiore cognicione.

Expanded text:
primo haec accipiebat in uerprimo haec accipiebat in uerbo dei, ut in eius notitia primitus fierent. cum dicebatur: et sic est factum, deinde, cum facta essent in sua propria natura, qua sunt, deoque placuissent, quia bona sunt, tunc ea itidem cognoscebat alia quadam inferiore cognitione
Abbreviated transcription (Latin):
tali coequare debemꝰ ubi sẽ¬
ꝑ ẽ dies in c̃tẽplacione in cõ¬
mutabius ueritatis. sẽꝑ ues¬
ꝑa incognicione inse ipsa
creaturȩ. sẽꝑ mane etiã ex
hac cognicione in laudẽ ere¬
atoris. qͥa ñ ibi abscessu lucis
suꝑioris. s inferioris cogni¬
cionis distinctione fit ues¬
ꝑa: nec mane tãꝗͣ nocł is¬
noranciȩ sciencia matutina
succedat: s qͦd uesꝑtinã etiã
cognicionẽ ingłam ẽditoris
attollat. Deniq &. ille noctȩ
ñ nominat᷑a: uesꝑe in qͥt &.
mane & meridie enarrabo.
admunciabo: &. exaudiet uo¬
cẽ meaͬ. ⁊ lic fortasse ꝑ tẽpoꝵ
uices. s tam̃ quantũ puto
significans qͥd sine tẽpoꝵ
uicibꝰ ageret᷑ inpatria: cui¬
eiꝰ ꝑegrinacio suspirabat.
Sed miqͥd si ĩa nẽ simulista
om̃ĩa gerit atq habet an¬
gelica illa societas & unitas
etiã cũ hec c̃derent᷑ simul
hec habuit. Nonne ꝑ om̃s
sex dies cũ ea ꝗͣ ꝑ singulos
deo c̃dere placiit ẽderent᷑.

Expanded text:
coaequare debemus, ubi semper est dies in contemplatione incommutabilis ueritatis, semper uespera in cognitione in se ipsa creaturae, semper mane etiam ex hac cognitione in laudem creatoris, quia non ibi abscessu lucis superioris, sed inferioris cognitionis distinctione fit uespera, nec mane tamquam nocti ignorantiae scientia matutina succedat, sed quod uespertinam etiam cognitionem in gloriam conditoris adtollat. denique et ille nocte non nominata, uespere, inquit, et mane et meridie enarrabo, adnuntiabo; et exaudies uocem meam, hic fortasse per temporum uices, sed tamen, quantum puto, significans, quid sine temporum uicibus ageretur in patria, cuius peregrinatio suspirabat. Sed numquid, si iam nunc simul ista omnia gerit atque habet angelica illa societas et unitas etiam cum haec conderentur simul haec habuit? nonne per omnes sex dies, cum ea, quae per singulos deo condere placuit, conderentur,
Abbreviated transcription (Latin):
Icupisceneiis ur̃is. Itaq
mortificemꝰ carn̾e nr̃am
uigilias. &. oraciones: ne
nobis adducat diabolũ ẽ
cupiscenciis malis. Caro
aũ data ẽ nob̾ quasi ani¬
mȩ bellũ. q̃ si mortificet᷑
adducit uitã. si nitriat᷑¬
Laudo aũ illũ qͥ carnis fuȩ
potest habere potestatẽ. dũ
infirmitatẽ carnis nr̃e ti¬
memꝰ. salutẽ animȩ nr̃e
negligimꝰ. O anima misera
qͥd dicis. quã caro sic forgt
grauat.dicente salomone.
caro ꝗͣ corru̾pit᷑ ad gtauat
aniiam. & iterũ repetit.
os qͦd mentit᷑ occidit ani¬
quã caro ꝑ seqͥtur. Caro
nra cotidie ẽtra animam

Expanded text:
cupiscentiis vestris . Itaque mortificemus carnem nostram vigilias, et orationes; ne nobis adducat diabolum cum concupiscentiis malis. Caro autem data est nobis, quasi animae bellum: quae si mortificetur, adducit vitam; si nutriatLaudo autem illum qui carnis suae potest habere potestatem. Dum infirmitatem carnis nostrae timemus, salutem animae nostrae negligimus. O anima misera, quid dicis, quam caro sic fortiter gravat, dicente Salomone, Caro quae corrumpitur, aggravat animam; et iterum repetit, Os quod mentitur, occidit aniquam caro persequitur. Caro nostra quotidie contra an
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ ẽ. Non aũ quando cũ om¬
nibꝰ bonꝰ ẽ. seqͥt᷑ ut etiã sin¬
gillati bonꝰ sit. Woderatũ ẽ
itaq ut id diceret᷑ qͦd & in
p̃senti uerũ esset: & presci¬
enciã significaret futuri.
Deus enĩ naturarũ optimꝰ ẽ¬
ditor. peccanciũ uͦ iustissimꝰ
ordinator est: ut etiã si qua
singillatĩ fuint delinquen¬
do deformia: semꝑ tam̃ cũ
eis uniuersitas pulera sit.
Sed iã ea q̃ secunt᷑: in sequen¬
ti uolumine ꝑtractemꝰ a rciy.¬

Expanded text:
 est. non autem, quando cum omnibus bonus est, sequitur, ut etiam singillatim bonus sit. moderatum est itaque, ut id diceretur, quod et in praesenti uerum esset et praescientiam significaret futuri. deus enim naturarum optimus conditor, peccantium uero iustissimus ordinator est, ut etiam, si qua singillatim fiunt delinquendo deformia, semper tamen cum eis uniuersitas pulchra sit. sed iam ea, quae sequuntur, in sequenti uolumine pertractemus. LI
Abbreviated transcription (Latin):
nullomꝰ tam̃ efficiunt ut ñ
ipsa &. recte ordinata cũ to¬
to atq uniuerso bona sint.
Nomo gͥ ante peccatũ. & insu¬
o genere utiq bonꝰ erat: sed
scriptura prȩt̾misit hoc di¬
cere. ut illud pocius diceret
qͦd futurũ aliqͥd prȩnunci¬
aret. Non eñ falsũ de illo

Expanded text:
nullo modo tamen efficiunt, ut non nullo modo tamen efficiunt, ut non etiam ipsa recte ordinata cum toto atque uniuerso bona sint. homo igitur ante peccatum et in suo genere utique bonus erat; sed scriptura praetermisit hoc dicere, ut illud potius diceret, quod futurum aliquid praenuntiaret. non enim falsum de illo
Abbreviated transcription (Latin):
paradyso ẽstitutꝰ. quasi uͦ po¬
stea quã ibi ẽstitutꝰ ẽ. dictũ¬
gͦ dicemꝰ : An qͥa prȩsciebat
as hominẽ peccaturũ. nec
insuȩ imaginis ꝑfectione
mansurũ. ñ singillati s cũ
ceteris eũ dicere uoluit bo¬
nũ: uelut intimans qͥd ẽẽt
futurũ. Quia cũ ea quȩ
facta st̃. in eo qͦd facta st̃ quan¬
tũ acceper̃t manent: sic̃ uel
illa q̃ ñ peccauer̃t. uel illa
q̃ peccare ñ possunt. &. sin¬
gula bona & uniuersa omĩa
ualde bona st̃. Non eñĩ fru
stra ẽ additũ ualde: qͥa & cor¬
poris membra. sic etiã sin¬
gula pulcrha st̃: multo st̃
tam̃ in uniuersi corꝑis cõpa¬
ge omĩa pulcrhiora. Quia o¬
culũ uerbi gr̃a placitũ atq
laudatũ. tam̃ si se paratũ a
corpe uideremꝰ: ñ diceremꝰ
tã pulerhũ quã milla co¬
nexione membroꝵ cũ loco
suo positꝰ. in uniuerso corpo¬
re cerneret᷑ Ea uͦ q̃ peccan¬
do amittunt decus ꝓprium:

Expanded text:
paradiso constitutus? quasi uero, poparadiso constitutus? quasi uero, posteaquam ibi constitutergo dicemus ? an, quia praesciebat deus hominem peccaturum nec in suae imaginis perfectione mansurum, non singillatim, sed cum ceteris eum dicere uoluit bonum, uelut intimans, quid esset futurum ? quia, cum ea, quae facta sunt, in eo, quod facta sunt, quantum acceperunt, manent, sicut uel illa, quae non peccauerunt, uel illa, quae peccare non possunt, et singula bona et in uniuerso omnia uastra est additum, valde; quia et corporis membra si etiam singula pulchra sunt, multo sunt tamen in universi corporis compage omnia pulchriora. Quia oculum, verbi gratia, placitum atque laudatum, tamen, si separatum a corpore uideremus, non diceremus tam pulchrum quam in illa conexione membrorum, cum loco suo positus in uniuerso corpore cerneretur. ea uero, quae peccando amittunt decus proprium,
Abbreviated transcription (Latin):
ra dixͣ . &. uidit deus qͥa bonũ
ẽ. s post hominẽ factũ. da¬
tãq illi potestatẽ uel do¬
minandi uel edendi. sub¬
intulit de omnibꝰ .&. uidit
ds omnia q̃ fecit .& ecce
bona ualde: merito qͣri po¬
test. Potuit enĩ primo
redqi homini singilla¬
tim. qͦd singillatim
cȩteris q̃ antea facta st̃ reddi¬
tũ ẽ &. tc̃ demũ de om̃ibꝰ dici.
q̃ fecit ds̃ ecce bona ualde.
An forte qͥa sexto die ꝑfici¬
unt᷑ omnia ꝓpt̾ea de õmnibꝰ
dicendũ fuit. uidit ds om¬
nia q̃ fecit. & ecce bona ual¬
de: ñ singillat̃i de his q̃ ipso
die facta st̃: Cur gͦ de peco¬
ribꝰ & bestiis & reptlibꝰ t̃rȩ
dictũ ẽ. q̃ ad eundẽ diem
sextũ ꝑtinent. nͥ forte illa &
singillat᷑i in suo genere. &.
cũ cȩteris uniuersalit dici
bona meruer̃t: & homo factꝰ
ad iaginẽ dei. ñ nͥ cũ cȩt̾is
hoc dici meruit: An qͥo ꝑfec¬
tꝰ ñdũ erat. qͥa ñdũ erat in

Expanded text:
ra dixit: et uidit deus, quia bonum ra dixit: et uidit deus, quia bonum est, sed post hominem factum datamque illi potestatem uel dominandi uel edendi subintulit de omnibus: et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, merito quaeri potest. potuit enim primo reddi homini singillatim, quod singillatim ceteris, quae antea facta sunt, redditum est, tum demum de omnibus dici, quae fecit deus, ecce bona ualde. an forte, quia sexto die perficiuntur omnia, propterea de omnibus dicendum fuit: uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, non singillatim de his, quae ipso die facta sunt ? cur ergo de pecoribus et bestiis et reptilibus terrae dictum est, quae ad eundem diem sextum pertinent ? nisi forte illa et singillatim in suo genere et cum ceteris uniuersaliter dici bona meruerunt, et homo factus ad imaginem dei nonnisi cum ceteris hoc dici meruit. an quia perfectus nondum erat, quia nondum erat in
Abbreviated transcription (Latin):
nimꝰ. Oua ꝓptͣ cũ data e̾e̾t
hec facultas edendi .&. hoc
deo dicente homo cogno¬
uisset: dicit᷑ & sic ẽ factũ.
in hoc utiq qͦd deo dicente
homo cognouit. Nã si id
etiã tẽ egisset. id est in esca
illa q̃ data st̃ etiã uescen¬
qͥo assumpsisset: seruare¬
tͣ illa c̃sue tuoo scripturȩ.
ut postea quã dictũ ẽ .&. sic
ẽ factũ. qͦd ad expͥmendã
p̃cedentẽ cognicionẽ ꝑti¬
net: deinde inferret᷑ etiã
ipsa oꝑacio ac diceret᷑ .&. ac¬
cepert̃. & eder̃t. Poterat eñi
ita dici etiã si ñ rursus no¬
minaret᷑ qͣs: sic̃ illo loco
postea quã dictũ ẽ. congre¬
get᷑ aqua qͣ ẽ sub cȩlo in
c̃gregacionẽ unã & appare¬
at arida. sub infert᷑. &. sic ẽ
factũ: ac deinde ñ đr. &. fe¬
cit ds s tam̃ ita repetit᷑.
& c̃gregata ẽ aqua inc̃gre¬
gaciones suas .&. cet̾a. Quod
aũ ñ singillatim ut incete¬
ris etiã de humana creatu¬

Expanded text:
nimus. Quapropter, cum data esset nimus. Quapropter, cum data esset haec facultas edendi, et hoc Deo dicente homo cognovisset, dicitur, Et sic est factum; in hoc utique quod Deo dicente homo cognovit. Nam si id etiam tunc egisset, id est in escam illa quae data sunt etiam vescendo assumpsisset, servaretur illa consuetudo Scripturae, ut posteaquam dictum est, Et sic est factum, quod ad exprimendam praecedentem cognitionem pertinet, deinde inferretur etiam ipsa operatio, ac diceretur, Et acceperunt et ederunt. Poterat enim ita dici, etiamsi non rursus nominaretur Deus. Sicut in illo loco posteaquam dictum est, Congregetur aqua quae sub coelo est in congregationem unam, et appareat arida; subinfertur, Et sic est factum: ac deinde non dicitur, Et fecit deus, sed tamen ita repetitur: et congregata est aqua in congregationem suam et cetera. Quod autem non singillatim ut in ceteris etiam de humana creatu
Abbreviated transcription (Latin):
c̃iunctionis unitate po¬
facta ẽ. sic̃ postea manife¬
stabit᷑. cũ Id qͦd hic breui¬
tͣ dictũ ẽ. dilige neius cȩ̨¬
ꝑ it explicari: & ido plura¬
lẽ numerũ contimio sub¬
iecit dicens. fecit eos . &
benedix̃ eos. Sed ut iã dixi
Ailigeneius insequenti
scriptura de hominis cre¬
acione reqͥremꝰ. Nunc
aduertendũ ẽ. qͦd postea¬
quã dix̃. & sic est factũ.
statim subiecit: &. uidit
As omnia quȩ feeit .&.
ecce bona ualde. Ubi intel
ligit᷑ potestas & facultas ip¬
sa data naturȩ humane
sumendi ad esc̃ã pabulũ a¬
gri: & fructꝰ ligni. Adhoc
eñi intulit .&. sic ẽ factũ:
qͥd ab illo loco mehoaue¬
rat ubi ait. & dixͣ ds ecce
dedi uobis pabulũ semina¬
le .& cx̧t̾a. Nã si ad om̃ia quȩ
supradicta st̃ retulerimꝰ
qͦd ait. &. sic ẽ factũ:. conse¬
quens erit ut fateamͣ etiã
creuisse illos iã & multipli¬
catos impleuisse tȩrr̃a in
eodẽ sexto die. qͦd eadem
scriptura testante post
multos annos factũ inue¬

Expanded text:
iunctionis unitatem pofacta est, sicut postea manifestabitur, cum id, quod hic breuiter dictum est, diligentius coeperit explicari; et ideo pluralem numerum continuo subiecit dicens: fecit eos et benedixit eos. sed, ut iam dixi, diligentius in consequenti scriptura de hominis creatione requiremus. Nunc aduertendum est, quod, posteaquam dixit: et sic est factum, statim subiecit: et uidit deus omnia, quae fecit, eligitur potestas et facultas ipsa data naturae humanae sumendi ad escam pabulum agri et fructus ligni. Ad hoc enim intulit, Et sic est factum, quod ab illo loco inchoaverat, ubi ait, Et dixit Deus, Ecce dedi vobis pabulum seminale, etc. Nam si ad omnia quae supra dicta sunt retulerimus quod ait, Et sic est factum; consequens erit ut confiteamur etiam crevisse illos jam, et multiplicatos implevisse terram in eodem sexto die; quod eadem Scriptura testante post multos annos factum inve
Abbreviated transcription (Latin):
us scđm corpꝰ figuratũ
sit. qͦd etiã in una hominis
interius mente intelli¬
git᷑ : tam̃ & femina. qͥa cor¬
pore femina ẽ. renouat᷑
etiã ipsa in sꝑu mentis
suȩ in agnicione dei. scđor
imaginẽ eiꝰ qͥcreauit: ubi
ñ ẽ masculus & femina.
Sic̃ aũ abhac gr̃a renoua¬
cionis .&. reformacione i¬
maginis dĩ ñ separantur
feminȩ. quãuis insexu
corꝑis earũ aliud figura¬

Expanded text:
um corpus figuratum sit, quod etiam in una hominis interius mente intellegitur, tamen et femina, quia corpore femina est, renouatur etiam ipsa in spiritu mentis suae in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit, ubi non est masculus et femina. sicut enim ab hac gratia renouationis et reformatione imaginis dei non separantur feminae, quamuis in sexu, corporis earum aliud figura