comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑc. amicus sponsi iobannes. stans infide xp̃i. &
audiens ul ẽ. intelligens & complens uocem. ul est
p̃cepta sponsi. Unde dicit. Hoc gͦ gaudium
xit. fama iobannis minuta ẽ. pꝰquam credi-¬
ui rei attestatur quod iohannes natus est
decrescentibꝰ aiebꝰ. ⁊ p̃s erescentibꝰ. & qnod io¬
hannes capite minuitur. xp̃c in cruce exaltat᷑.
Qui desursum uenit sup̃omnes ẽ. Qui ẽ. de
terra de terra ẽ.&. de terra loquitur. qui de cȩlo
uenit supͣomines ẽ. Et quod iudit & audiuit.
hoc testatur. Et testimoniũ euis nemo accipit.
Srobat quod ñ potest homo acci. Mas:¬
ꝑe quicquam. nisi ei fuerit datum de cȩ¬
lo Qui de terra ẽ. idẽ. terrenus de terra ẽ. &
dle terrã loquitur. hocẽ. & terrenus ẽ. & terrena sa¬
pit & alicit. Et nemo talis id ẽ. terrenus psistens.
accipit testimonium filuĩ di. Aminalis enim
homo. ñ ꝑcipit ea quȩ sunt sp̃c dĩ. Hinc ẽ quod
paulus ait. Primus bomo de terra terrenus.

Expanded text:
; amicus sponsi, Joannes stans in fide Christi, et audiens id est, intelligens et complens vocem id est, praecepta sponsi. Unde dicit: Hoc ergo gaudiuxit. Fama Joannis minuta est, postquam crediui rei attestatur, quod Joannes natus est decrescentibus diebus, Christus crescentibus; et quod Joannes capite minuitur, Christus in cruce exaltatur. Qui de sursum venit, supra omnes est. Qui est de terra, de terra est, et de terrvenit, supra omnes est. Et quod vidit et audivit, hoc testatur. Et testimonium ejus nemo accipit. Probat quod non potest homo accipere quidquam, nisi ei fuerit datum de coelo. Qui est de terra, id est terrenus, de terra est, et de terra loquitur, hoc est, et terrenus est, et terrena sapit ac dicit. Et nemo talis, id est terrenus persistens, accipit testimonium Filii Dei, animalis enim homo non percipit ea quae Dei sunt . Hinc est quod Paulus ait: Primus homo de terra terrenus.
Abbreviated transcription (Latin):
rabebant. Quȩ autem necessitas fuerit re¬
quici. ostenditur cum dr̃. Erant enim qui
ueniebant & etera. Seorsum ducit auos
eligit. ut int̾ male uiuentes mala ñ atten¬
aant. ut loch in sodomis. & ios in terra hus.
& abdias in domo abab. R equiescite inquit
pustibam ut aues in ramis sinapis. Pusa¬
ia requies ẽ bic sc̃is & longus labor: s p̾ea
aicetut uus. ut requiescant a laboribꝰ fius.
Ueniebant & redibant multi. In archa noe
animalia quȩ intus erant foraẜmittebantur
a auȩ toris erant int̾ erumpebant. sic in ȩccła
uidas discessit. latro accessit. Quamdiu a
fide receditur. nec ȩccłȩ requies ẽ. sine mero¬
re. Rachei plorans filios suos. noluit conso¬
iari auia non sunt. Erit autem manducan¬
di scĩs spatium inconiuiuo in quo libabitur
nonũi uinum. cũ cantabitur canticũ nonũ
ĩ cȩlo noua &e terra noua ab hominibꝰ nouis.

Expanded text:
ant. Quae autem necessitas fuerit requiei, ostenditur cum dicitur: Erant enim qui veniebant, etc. Seorsum ducit quos eligit, ut inter male viventes mala non attendant, ut Lot in Sodomis , et Job in terra Hus , et Abdias in domo Achab . Requiescite, inquit, pusillum, ut aves in ramis sinapis: pusilla requies est hic sanctis et longus labor; sed postea dicetur illis, ut requiescant a laboribus suis . Veniebant et redibant multi. In arca Noe animalia quae intus erant, foras mittebantur , et quae foris erant, intus erumpebant: sic in Ecclesia, Judas discessit , latro accessit. Quandiu a fide receditur, nec Ecclesiae requies est sine moerore, Rachel plorans filios suos noluit consolari . Erit autem manducandi spatium sanctis in convivio, in quo libabitur novum vinum, cum cantabitur canticum novum in coelo novo et terra nova, ab hominibus novis
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiauerunt illi omiia
quecumq fecerant & docue¬
enuint apłiad iħ̃m riui ail fontem. ad
locum uude exeunt flumina reuertunt᷑.
Nintiant illi quȩ fecerant & quom docuerant.
semꝑgias referentes suꝑ his qnȩ accepunt.

Expanded text:
averunt illi omnia quae fecerant et docuetoli ad Jesum, rivi ad fontem. Ad locum unde exeunt, flumina revertuntur . Nuntiant illi quae fecerant et quomodo docuerant, semper gratias referentes super his quae acceperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ente consternatȩ erant. quia & magnum lapi¬
dem reuolutum stupebant. & corpꝰ non inuen¬
tum dolebant. Sciendum quod sicut angłi
leguntur astitisse sepulchro saluatoris. ita cre¬
dendi sunt assistere mysteriis dñi corꝑis tem
res in eccła uelari. ꝓpt̃ angelos. LccCx¬
um tumerent autẽ & declinarent uultum

Expanded text:
ente consternatae erant, quia et magnum lapidem revolutum stupebant, et corpus non inventum dolebant. Sciendum quod sicut angeli leguntur exstitisse sepulcro Salvatoris, ita credendi sunt assistere mysteriis corporis Domini res in Ecclesia velari propter angelos . L. 3um timerent autem et declinarent
Abbreviated transcription (Latin):
ram uultib oremus. Non iminerito una die.
& duab noctib in sepulebro iacuit dñs. quia
luccin suȩ simplȩ mortis. tenebris duplȩ nostre
mortis adiunxit. Ipse quippe sola carne mortẽ
suscepit. & duas nr̃as carnis & sp̃s soluit. M.
R. Et cito euntes dicite discipulis er quia
surcexit a mortiuis. & ecce p̃cedet uos in galileã
dr̃. ut nuntient apłis uitam resurgentẽ. quia
ꝑ mulierẽ mors fuerat annuntiata. G regoriꝰ.¬
allea transinigratio facta interp̃ratur.¬
& iam redemptor a passione ad resurree¬
tionem. a morte ad uitam. a pena ad głam. a
corruptione ad incorruptionem transinigra¬
uerat. Post resurrectionem in galilea adisci¬
pulis udetur. quia resurrectionis erꝰ glam post
leti udebimus. si mͦ a uitiis ad uirtutũ celsi¬
tudinem transmigrenus. Uel ita. Icronimꝰ.¬

Expanded text:
ram vultibus oremus. Non immerito uno die ram vultibus oremus. Non immerito uno die et duabus noctibus in sepulcro jacuit Dominus, quia lucem suae simplae mortis tenebris duplae nostrae mortis adjunxit. Ipse quippe sola carne mortem suscepit, et duas nostras, carnis et spiritus, solvit. M. R. Et cito euntes, dicite discipulis ejus, quia sdicitur, ut nuntient apostolis vitam resurgentem, quia per mulierem mors fuerat annuntiata. Galilaea transmigratio facta interpretatur, jam Redemptor a passione ad resurrectionem, a morte ad vitam, a poena ad gloriam, a corruptione ad incorruptionem transmigraverat. Post resurrectionem in Galilaea a discipulis videtur; quia resurrectionis ejus gloriam post laeti videbimus, si modo a vitiis ad virtutum celsitudinem transmigremus: vel ita: Pr
Abbreviated transcription (Latin):
in galilea eẽt. diccns. Quia oportet filium
hominis tradi in manus honunum peccatoꝵ
& crucifigi. & die tercia resurgere. Impossi¬
bile ẽ. non fieri quod dix̃. & constat qm̃ inter
discipulos etiam feminis quȩ eum sequebant᷑.
dñs se resurrecturum p̃dix̃. Quare gͦ iam re¬
suscitatum querunt cum mortius: id ẽ. in
monumento. qui locꝰ ꝓpͥus ẽ. mortuorum: Nos
exemplo feminarum quotiens eccł̃am intra¬
mus. cum om̃i humilitate ingredi debemus.
Ad conspectum angłorum uultum declina¬
mus in terram. cum suꝑnoꝵ ciuiũ gaudia
contemplantes nos euierẽ ẽẽ. recolimus sicut
beatꝰ abrabam inquit. Loquar ad dñm ieũ
cum sim pulius & cinis. Nota quod sc̃ȩ mulie¬
res non in terra cecidisse. sed uultum dicunt᷑
inclinasse. unde mos optinuit eccłasticꝰ. ut
uel in memoriam dñicȩ resurrectionis uel in
spem ur̃ȩ. omnib dñicis dieb & toto quinqͣge¬
simȩ temꝑe non fixis genib seid declinatis in ter¬

Expanded text:
et, dicens: Quia oportet Filium hominis tradi in manus hominum peccatorum, et crucifigi, et die tertia resurgere. Impossibile est non fieri quod dixit, et constat quoniam inter discipulos etiam feminis quae eum sequebantur, Dominus se resurrecturum praedixit. Quare ergo jam resuscitatum quaerunt cum mortuis, id est in monumento, qui locus proprius est mortuorum? Nos exemplo feminarum quoties Ecclesiam intramus, cum omni humilitate ingredi debemus. Ad conspectum angelorum vultum declinamus in terram, cum supernorum civium gaudia contemplantes; nos cinerem esse recolimus, sicut B. Abraham inquit: Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis et cinis . Nota quod sanctae mulieres non in terram cecidisse, sed vultum dicuntur inclinasse. Unde mos obtinuit ecclesiasticus, ut vel in memoriam Dominicae resurrectionis, vel in spem nostrae, omnibus Dominicis diebus et toto Quinquagesimae tempore, non flexis genibus, sed declinatis in ter
Abbreviated transcription (Latin):
t factun ẽ. dum mente consternate eẽnt. de
isto. ecce duo uiri steterunt secꝰ illas in ueste
ngeli non solum uerbo. sed etiam fulgenti ha¬
bitu glam annuntiant triumpbantis. Mu-¬
lieres angłos uident. quȩ cum aromatib ue¬
nercint. quia illȩ mentes suꝑnos cuies aspi¬

Expanded text:
consternatae essent de isto, ecce duo viri steterunt juxta illas in veste ngeli non solum verbo sed etiam fulgenti habitu gloriam annuntiant triumphantis. Mulieres angelos vident, quae cum aromatibus venerunt, quia illae mentes supernos cives aspi
Abbreviated transcription (Latin):
seorsum inuenitur. quia redemptoris passio.
longe a nr̃a disiuncta ẽ. Ipse enim sine culpa
ꝑtulit. nos cum culpa. Ipse sponte mortem
subiit. nos inuiti. Post petrum ingressꝰ est
iobannes. quia in fine mundi iudea conuertet᷑
paulo dicente. D onec pleuitudo gentium in¬
traret & sic omnis isrł saliuis fieret.A bieit
iterum ad seinctipsos discipuli.A.CCxi.
aria autẽ magdalene de qua eiecerat dñi

Expanded text:
seorsum invenitur, quia Redemptoris passio seorsum invenitur, quia Redemptoris passio longe a nostra disjuncta est. Ipse enim sine culpa pertulit, nos cum culpa. Ipse sponte mortem subiit, nos inviti. Post Petrum ingressus est Joannes, quia in fine mundi Judaea convertetur, Paulo dicente: Donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret. Abierunt ergo iterum ad semetipsos discipuli . A. 211I aria autem Magdalene de
Abbreviated transcription (Latin):
goga cucurrit. Currebant ꝑ decursum huiꝰ
mundi iudei. ꝑ legis litteram. gentiles ꝑ legẽ
naturȩ. Synagoga pͥor uenit ad monumentũ
ꝓpb̃ias de dñi passione audiendo. sed minune
intrauit quia credere noluit. Linteamina sunt
sacram̃ta scͥ pturȩ. Sudarium cipitis dñi cũ
linteaminib ñ inuenitur. quia attestante pau¬
sacrañita ab infirmitatis nr̃e cognitione distin-¬
cta sunt. Inuolutum inuenitur. quia quod
inuoluitur. ei nec initium nec finis aspicitur.
Celsitudo enim diuinitatis nec cȩpit ẽẽ. nec de¬
sint. In unum locum additur. quia in scissu¬
ra mentium d̃s non ẽ. Et quia ꝑ sudariũ solet
tergi sudoe laborantium. potest etiam sudarii
nomine expͥmi labor dĩ. qui in se semꝑ ẽ qui¬
etus. & incominutabilis. sed tam̃ laborare se de¬
nuntiat. cun duras hominum pͣuitates portal.
Unde ꝑ ꝓplim dicit. Laboraui sustinens. Ln
carne laborauit ex nr̃a infirmitate. B ene gͦ

Expanded text:
goga cucurrit. Currebant per decursum hujus goga cucurrit. Currebant per decursum hujus mundi Judaei per regis litteram, gentiles per legem naturae. Synagoga prior venit ad monumentum, prophetias de passione Domini audiendo, sed minime intravit, quia credere noluit. Linteamina sunt sacramenta Scripturae. Sudarium capitis Domini cum linteaminibus non invenitur; quia attestante Pausacramenta, ab infirmitatis nostrae cognitione distincta sunt. Involutum invenitur, quia quod involvitur, ejus nec initium nec finis aspicitur. Celsitudo enim divinitatis nec coepit esse, nec desinit. In unum locum additur, quia in scissura mentium Deus non est. Et quia per sudarium solet tergi sudor laborantium, potest etiam sudarii nomine exprimi labor Dei, qui in se semper est quietus et incommutabilis, sed tamen laborare se denuntiat, cum duras hominum pravitates portat. Unde per prophetam dicit: Laboravi sustinens . In carne laboravit ex nostra infirmitate. Bene ergo
Abbreviated transcription (Latin):
&s ille diseipulus qui uenerat pͥmus ad monu¬
mentum. & iuidit & credidit. Nondum enim
sciebant scͥpturam. quia oportebat eum a mor
tus resurgere.
mulier dixerat. scilicet de monuinento
sublatum. Erant enun adhuc in mentib eoꝵ
tenebrȩ usq adeo. ut cum ab ipso dño aꝑte di¬
ceretur. scriptura ꝓpt̃ consuetudinem audiendi.
ab eo parabolas non intelligerent. Teronimꝰ ad¬
uom autẽ custodiente turba militum.
petrus & iohannes ingressi sunt: Quia
magno terre motu facto. pterriti custodes. aut
sugerunt aut animo torpuerunt. G tẽgoriꝰ
er iohannẽ qui p̃cucurrit signatur sẏ¬
nagaga. ꝑ petrum ȩccła. Iohannes fuit
uiniae petro. quia & si pͥor erat synagoga ad lĩ
culturami. quar eccła gentĩum. ad usum tam̃
scculi pͥor ẽ. multitudo gentium quam synago¬
ga. paulo attestante qui ait. Non pͥns quod
spũale ẽ. sed quod armale. ẽ. Cucurrerunt si¬
mul quia ab ortꝰ sui temꝑe usq ad occasum pa¬
ri uia & si non pari sensu gentilitas cum syna¬

Expanded text:
ulus, qui venerat primus ad monumentum, et vidit, et credidit. Nondum enim sciebant Scripturam, quia oportebat eum a mortuis resurgere. mulier dixerat, scilicet de monumento sublatum. Erant enim adhuc in mentibus eorum tenebrae usque adeo ut cum ab ipso Domino aperte disceretur Scriptura propter consuetudinem audiendi ab eo parabolas, non intelligerent. HIERON. do autem, custodiente turba militum, Petrus et Joannes ingressi sunt? Quia, magno terraemotu facto, perterriti custodes aut fugerunt, aut animo torpuerunt. GREGOR. Per Joannem qui praecucurrit signatur Synagoga, per Petrum Ecclesia. Joannes fuit junior Petro. Quia et si prior et Synagoga ad Dei culturam quam Ecclesia gentium, ad usum tamen saeculi prior est multitudo gentium quam Synagoga. Paulo attestante, qui ait: Non prius quod spirituale est, sed quod animale est . Cucurrerunt simul, quia ab ortus sui tempore usque ad occasum pari via, et si non pari sensu gentilitas cum Syna
Abbreviated transcription (Latin):
designat. quȩ merito dicuntur nequiora dia¬
bolo: comꝑatione pͥoris inbabitationis. Cum
enum diabolus malus sit. & malos faciat ante
baptismum. quẽcumq uꝰ baptisia suc pͣuitate
heretica seu mũdana cupiditate atripuerit. mox
eum inom̃ium uitiorum ima ꝓsternit. Et
non solum habebit septem uitia. septem sp̃ua¬
libꝰ uirtatib contraria: s & ꝑ xpoc̾sim ipsas
se uirtutes habere simulabit

Expanded text:
designat quae merito dicuntur nequiora diadesignat quae merito dicuntur nequiora diabolo comparatione prioris inhabitationis. Cum enim diabolus malus sit et malos faciat ante baptismum quaecunque post baptisma sive pravitate haeretica seu mundana cupiditate arripuerit mox eum in omnium vitiorum ima prosternit. Et non solum habebit septem vitia VII spiritalibus virtutibus contraria, sed per hypocrisim ipsas servitutes habere simulabit.
Abbreviated transcription (Latin):
pssunt hec ñ incõuenient̾ accipi de qͥli¬
bet heretico uel scismatico. uel etiã malo
catholico. De quo cum temꝑe baptismatis
sp̃e immundꝰ exierit. ꝑambuiat ꝑ loca inaq̃¬
sa. id ẽ circuit corda fidelium expurgata a
mollitie flurȩ cogitationis. Requiem querit
& non inuenit. quia castas mentes habitare
ñ potest. nec quiescere nisi in p᷑uo corde. Un¬
de dñs de illo inquit. Sub umbra dormit in
secieto calami & locis humentibꝰ. In umbra
insinuat tenebros as cogitationes. in calamo
qͥ foris ẽ. nitidus & intus uacuus. mentes si¬
muiat̾ces: in locis humentibꝰ. lasciuas & mol¬
ies. Tunc dicit. Reuertar in domum me¬
am unde exiui. Reuertar ad illius conseien¬
tiam unde in baptismo eiectus fucram. & pͥsti¬
nam possessionem consueto mͦ mͥ subiciam.
Et ueniens iuenit uacantem. scopis mun¬
ilatã s ornatam. Uacantem scilicet a bonis
actib ꝑ neglegentiam. mundatam a uitiis
bitant ibi. Per septem sp̃c imiuersa uitia¬

Expanded text:
ssunt haec non inconvenienter accipi de quolibet haeretico vel schismatico, vel etiam malo Catholico. De quo cum tempore baptismatis spiritus immundus exierit ambulat per loca inaquosa, id est circuit corda fidelium expurgata a mollitie fluxae cogitationis. Requiem quaerit et non invenit, quia castas mentes inhabitare non potest, nec quiescere nisi in pravo corde. Unde Dominus de illo inquit: « Sub umbra dormit, in secreto calami et locis humentibus . » In umbra insinuat tenebrosas conscientias; in calamo qui foris est nitidus, et intus vacuus est, mentes simulatrices; in locis humentibus lascivas et molles. Tunc dicit: « Revertar in domum meam unde exivi. » Revertar ad illius conscientiam, unde in baptismo ejectus fueram, et pristinam possessionem consueto modo mihi subjiciam. « Et veniens invenit vacantem scopis mundatam et ornatam. » Vacantem, scilicet a bonis actibus per negligentiam, mundatam a vitiis bitant ibi. Per septem enim malos spi
Abbreviated transcription (Latin):
Ui ilicit pat̾ nr̃. magnoꝑe curet ne tanto
patre sit incdlignus. N on possunt uere ac
pie dicere nobiles &e diuites pater nr̃. nisi cogno¬
scant se c̃ẽ. fres ignobilium et pauꝑum. Ince¬
lis i ẽ. in scĩs & iustis. Cum enim ds̃ sit ubi&. ꝑ
aiiutatis p̃sentiam. in scĩs specialit̾ ẽ. ꝑ iuba¬
bitantem gram. C um ad orationem stamus ad
orientem conuertimur. ut ammoneatur auimꝰ
a naturam excellentiorẽ. id ẽ. ad dm̃ se conuer̾¬
tere. S c̃ificetur nomen tuum. Mag̃¬
uod semꝑ scm̃ ẽ. ut omnibꝰ innotescat.
et in nobis scĩficetur oramus. Nomen aĩ
noticia de eo ẽ. manifesta usione in angelis ca¬
thouca uera fide in p̃senti ȩccła dum ꝑegrunatur.
Cum gͦ innoticia dĩ sc̃ificamur. ut ipse sit pater.
nos filii. nos dii siuiles illi. & ipse ads̃ dõrum:
tunc nomen dĩ elarificatur. & sc̃issunum ẽẽ ma¬
nifestatur. Adueniat regnum tuum. Hoc
est mauisestetur.

Expanded text:
ui dicit: Pater noster, magnopere curet, ne tanto patre sit indignus. Non possunt vere ac pie dicere nobiles ac divites, pater noster, nisi cognoscant se esse fratres ignobilium et pauperum. In coelis, id est, in sanctis et justis. Cum enim Deus sit ubique per divinitatis praesentiam, in sanctis specialiter est per inhabitantem gratiam. Cum ad orationem stamus, ad orientem convertimur, ut admoneatur animus ad naturam excellentiorem, id est, ad Deum, se convertere. Sanctificetur nomen tuum. Quod semper sanctum est, ut omnibus innotescat et in nobis sanctificetur, oramus. Nomen Dei, notitia de eo est manifesta visione in angelis; catholica vero fide in praesenti Ecclesia, dum peregrinatur. Cum ergo in notitia Dei sanctificamur, ut ipse sit pater, nos filii, nos dii similes illi, et ipse Deus deorum, tunc nomen Dei clarificatur, et sanctissimum esse manifestatur. Adveniat regnum tuum. Hoc est, manifestetur.
Abbreviated transcription (Latin):
git manum eiꝰ. & dimisit¬
C eam febris. Et surrerit &
ministrabat eis.
atura hominum ẽ. ut pꝰ febres debiles sint.
uerum sanitas a dño collata fortitudinẽ
dedit ministrandi socrui petri. Beba.¬
fidelium. & ea que minune inse intelligunt
annitere. U̾ nde psaimista ait. Delicta quis
inteiligit: Ab occuitis meis munda me dñe.
A febrib curata femina. moralit carnem a con¬
cupiscentiş feruore ꝑcontinentiȩ p̃cepta frenatã
significat. ut menbra quȩ seruierant inmundi¬
tiȩ. seriuant usticiȩ.¬

Expanded text:
git manum eius, et dimisitgit manum eius, et dimisit eam febris, et surrexit et ministrabat eis.atura hominum est, ut post febres debiles sint; um sanitas a Domino collata, fortitudinem dedit ministrandi socrui Petri. Lfidelium, et ea quae minime in se intelligunt, dimittere. Unde Psalmista ait: Delicta quis intelligit? Ab occultis munda me, Domine . A febribus curata femina, moraliter carnem a concupiscentiae fervore per continentiae praecepta frenatam significat, ut membra quae servierant immunditi
Abbreviated transcription (Latin):
niores ꝓcenturione. & sc̃i ꝓ nobis int̾cedunt
adanin. Miutes centurionis possunt intel¬
ligi uirtutes naturales. quas muiti secum
deferunt. ad dũm uenientes. De quibꝰ in
laude coenelii centurionis ar̃. auia erat uir
iustus & timens am̃. cum om̃i domo sua.
faciens lemosinas multas plebi. et dep̾cans
am̃ semꝑ. Qui autem non benc utiuitur ulis
mirime sunt adigni uistatione di. Centurio
dectos ex gentib ostendit. qui quasi centenario
milite stipati. uitutum sp̃uanum sunt ꝑsecli¬
one sublunes. & sola ȩt̃nȩ salutis gauadia sibi siuisq
requirunt. Numerus enum centenarius quai de
ieua transit a dext̃am: celestem significat uitã
Unae arrba noe centumanius fabricata ẽ. abra¬
ram centenarius filium̃ ꝓmissionis acctpit. y sa¬
ac seuit. & in ipso anno centuplum uiuenit.
Atrium tabernaculi centum cubitis longum
fint. in centesuno psalmo miscdia & iudiciũ
uenisset ib̃c in domum pe¬
tri. uidit socrum eius iacen¬
tem & febricitantem et teti¬

Expanded text:
niores pro centurione, et sancti pro nobis intercedunt ad Dominum. Milites centurionis, possunt intelligi virtutes naturales, quas multi secum deferunt ad Dominum venientes. De quibus in laude Cornelii centurionis dicitur, quia erat vir justus et timens Deum cum omni domo sua, faciens eleemosynas multas plebi, et deprecans Deum semper . » Qui autem non bene utuntur illis, minime sunt digni visitatione Dei. Centurio electos ex gentibus ostendit, qui quasi centenario milite stipati virtutum spiritualium sunt perfectione sublimes, et sola aeternae salutis gaudia sibi suisque requirunt. Numerus enim centenarius qui de laeva transfertur ad dexteram coelestem significat vitam. Unde arca Noe centum annis fabricata est; Abraham centenarius filium promissionis accepit; Isaac sevit, et in ipso anno centuplum invenit; atrium tabernaculi centum cubitis longum fuit; in centesimo psalmo, misericordia et judicium uemsset Iesus in domum Petri, uidit socrum eius iacentem et febricitantem. et teti
Abbreviated transcription (Latin):
regnauit ds̃. Tenebrȩ semꝑ sunt interiores.
non extoriores: s: exteriores ideo dictȩ sunt.
qm̃ lum̃ reliauit qui ã dño foras expellitur.
Ubi dicit fletus & stridor dentium. ueram
ostendit resurrectionem. cum fletus sit ocłoꝵ
t ix̃ ih̾s centurioni. Uade & sicut credi¬
disti fiat tͥ. Et sanatus ẽ. pner in illa bo¬
ra. Et reuersus ẽ. centurio in domum suam
& inuenit seruum qui languerat sanum.
Meritum diu famnio suffragatus. Mag̃.¬
Ntelliganuis centurionem corpe tandem pue¬
nise adadñin. & cum biis qui missi fuerant
reausse domum cum adñs auxerit ci uade. ł sic̃¬

Expanded text:
regnavit Deus. Tenebrae semper sunt interiores, non exteriores; sed exteriores ideo dictae sunt, quoniam lumen reliquit, qui a Domino foras expellitur. Ubi dicit, fletus et stridor dentium, veram ostendit resurrectionem, cum fletus sit oculorum, dixit Jesus centurioni: Vade, et sicut credidisti fiat tibi. Et sanatus est puer in illa hora. » Et reversus est centurio in domum suam, et invenit servum qui languerat sanum . Meritum Domini famulo suffragatur. Intelligamus centurionem corpore tandem pervenisse ad Dominum, et cum his qui missi fuerant rediisse domum, cum Dominus dixerit ei: Vade;
Abbreviated transcription (Latin):
metuebat grauari dñm. Leron
udit añs fidem humilitatem. prudentiam
centurionis. ꝑ idem quod ergentib credidit.
humuitatẽ quod se iudicauit indignum euiꝰ
tectum dñs intraret. prudentiam quod di¬
uinitatem corꝑe tectam agnouit. Qua pru¬
dentia etiam dix. Homo sum & mit̾to bomi¬
nes. sciens dñm anglos mittere posse. Unde
seauitur. P ualiens autem iħ̃s miratus ẽ.¬
&e sequentibꝰ se dix. Amen dico uobis. ñ uiueni
uod ib̾c miratus ẽ. nobis mirandum ẽẽ.

Expanded text:
metuebat gravari Dominum. Vidit Dominus fidem, humilitatem, prudentiam centurionis. Fidem, quod ex gentibus credidit, humilitatem, quod se judicavit indignum cujus tectum Dominus intraret. Prudentiam, quod divinitatem corpore tectam agnovit. Qua prudentia etiam dixit, homo sum, et mitto homines, sciens Dominum angelos mittere posse. Unde sequitur: Audiens autem Jesus, miratus esequentibus se dixit: Amen dicouod miratur Dominus nobis mirandum esse s
Abbreviated transcription (Latin):
ut pranderet apud se. Et ingressꝰ recubu¬
it. Pbariscus autẽ cepit int̾ sc reputans
diccre. quare ñ bapticatus cẽt ante prandium.
Et ait dominus ad illum. Nunc uos pharisei
quod deforis ẽ. calicis & catini mundatis. quod¬

Expanded text:
gressus recubuit. Phariseus autem cepit intra se reputans dicere: quare non baptizatus esset ante prandium? Et ait Dominus ad eum. Nunc vos pharisei quod deforis est calicis et parapsidis et catini mund
Abbreviated transcription (Latin):
adduxit. non caritas. S ymon quon¬
dam fuerat leꝓs. sed tunc erat nundus quia a
dño sanatus. manente adhuc pristino nomine.
sicut matheus etiam nunc appellatur publicanꝰ.
licet desierit esse publicanus. Quidam ꝑ symo¬
nem intelligunt fideles. a dño mundatos a pecca¬
tis. Interp̃tatur enu obediens uel mundus. ꝑ
peccatum autem primi hominis. facta fuit terta
domus symonis leꝑsi.Ac¬

Expanded text:
adduxit, non charitas. Simon quondam fuerat leprosus, sed tunc erat mundus, quia a Domino sanatus, manente adhuc pristino nomine, sicut Matthaeus etiam nunc appellatur publicanus, licet desierit esse publicanus. Quidam per Simonem intelligunt fideles, a Domino mundatos a peccatis. Interpretatur enim obediens vel mundus. Per peccatum autem primi hominis, facta fuit terra domus Simonis leprosi.
Abbreviated transcription (Latin):
icet omnes uirtutes quas in terris dĩ
Ifuus maiestatẽ suam ꝓditaruis imple¬
uit. inirari tantum ualeant homines ut uer¬
bis diffiniri non possint. exccdit tam̃ om̃e
miraculum quod cuca lazarum fecit. quem
ab ipso inferui inquilio. ab ipsa seile pallen¬
te. destructa lege tartarea. inancipium mor¬
tis redire ad suꝑos iussit. Et ut miraculũ
diuinȩ uirtutis accresccret. dum discumbit
inconuiuo. conuiuis interrogantib eum
tristia loca pęnarum. sedesq alta nocte obscu¬
ras. indicauit lararus diligenti narratione
ꝑ ordinem. & ita inferi longis temꝑib ig¬
norati. tandem inuenerunt proditorem.
cha munstrat. dum quilibet fidelis oꝑa deuo¬
tionis dño impendit. Lararus id ẽ. susertati
de grauib peccatis cum his qui ꝑmanserant
in usticia cpulantur ieti de p̃sentia dñi.

Expanded text:
icet omnes virtutes quas in terris Dei Filius majestatem suam proditurus implevit, mirari tantum valeant homines, ut verbis definire non possint: excedit tamen omne miraculum quod circa Lazarum fecit, quam ab ipso inferni inquilino, ab ipsa sede pallente, destructa lege tartarea, mancipium mortis redire ad superos jussit. Et ut miraculum divinae virtutis accresceret, dum discumbit in convivio, convivis interrogantibus eum, tristia loca poenarum sedesque alta nocte obscuras indicavit Lazarus diligenti narratione per ordinem, et ita inferi longis temporibus ignorati, tandem invenerunt proditorem. tha ministrat, dum quilibet fidelis opera devotionis Domino impendit. Lazarus, id est suscitati de gravibus peccatis cum his qui manserunt in justitia, epulantur laeti de praesentia Domini.
Abbreviated transcription (Latin):
cientes. Quid mirum si post eum uadit
mundꝰ. ꝑ quem factus . ẽ. munds: A xcix.
ogitauerunt autẽ pͥncipes sacerilotum
ut lazarum interficerẽt. quia niulti ꝓpt̃
iłlum abibaut ex iuudeis & credebunt in itĩm
stulta cogitatio. & cȩca seuitia. Qui susci¬

Expanded text:
cientes. Quid mirum si post eum vadit mundus, per quem factus est mundus? A. 99X Cogitaverunt autem principes sacerdotum, ut Lazarum interficerent, quia multi propter illum abibant ex Judaeis, et credebant in Jesum. O stulta cogitatio,
Abbreviated transcription (Latin):
a nobis hynulus ceruoꝵ semꝑ obediens
patri usq ad mortẽ. dum sua p̃sentia sublimat
bethaniam. quasi agnus ad uictimam uenturꝰ
ierosolimam. ut uerum pascha habeamus.
A xC UIII. Et cum esset bethaniȩ
Cognouit turba multa ex uideis quia illic. ẽ.
& uenerunt non ꝓpt̾ ĩm tantum. sed ut lara

Expanded text:
 hinnulus cervorum semper obediens Patri usque ad mortem, dum sua praesentia sublimat Bethaniam, quasi agnus ad victimam venturus Hierosolymam, ut verum pascha habeamus. A. 98 Et cum esset Bethaniae Cognovit turba multa ex Judaeis quia illic est, et venerunt
Abbreviated transcription (Latin):
dicetis m banc similitudiicm. Medice
c̃iua teipsum. Quanta audiuimus facta
in capharnaum. fac & hic in patria tua.
uia in capharnaum plures. M ag̾.¬
te curasse audiuimus. cura & teipsum
ĩl ẽ. fac simiłit in tua cuntate. ubi conceptus
&s nutritꝰ es. Quasi dicant. Non credimus
quod incerta fama uulgauit. cum apud nos
nichil tale feceris. quibꝰ conuenientius talia
impendenta erant beneficia. U erus medicꝰ ẽ.
xp̃c. quia restaurat lapsos ut pꝰ uulnera sa¬
ni simus. M CXIII. R lil.
uobis. quia nemo ꝓpħ̃a acccptus ẽ. in
pat̾a sua & in domo sua. Et non fecit ibi
uitutes multas ꝓpt̾ incredulitatem illor.
nͥ paucos infirmos impositis manibꝰ curauit.
Et mirabatur ꝓpt̾ incrcdulitatẽ illorum.

Expanded text:
similitudinem: Medice, cura teipsum. Quanta audivimus facta in Capharnaum, fac hic et in patria tua. Quia in Capharnaum plures te curasse audivimus, cura et te ipsum, id est, fac simile in tua civitate, ubi conceptus es et nutritus. Quasi dicant: Non credimus quod incerta fama vulgavit, cum apud nos nihil tale feceris, quibus convenientius talia impendenda erant beneficia. Verus medicus est Christus, quia restaurat lapsos, ut post vulnera sani simus. M. 142 R. 51 L. vobis, quia nemo propheta acceptus est in patria sua et in aomo sua. Et non fecit ibi virtutes multas propter incredulitatem illorum, nisi paucos infirmos impositis manibus curavit, et
Abbreviated transcription (Latin):
dictum fabrum. mathens fabri filium.
fabrum quo fabri filium. At uͭ in illoꝵ ercore
ere enim erat filius fabri. qui ꝑ ipsum ĩ
pͥncipio omnia fecit. qui oꝑatur sp̃u sc̃o
& igni. qui fabricatus ẽ. auroram & solem.
mundi diuersi generis uasa fabricant.
& uasa itȩ igne sp̃c moluiendo. ĩ miscsiȩ uasa
commutantt. Ũ nade malachias ex ꝑsona patͥs
ait de fuio. Et sedebit conflans & emundans ar¬
gentum. & pũrgabit filios leui. & conflabit
eos anasi aurum & argentum. Manifestum ẽ.
cognatos more scripturȩ frẽs seu sorores nuncu¬
pari. ꝙ sepe uilitas oeiginem comitatur. ut de
dauia despectiue idictum ẽ. Quis ẽ. filiꝰ y sai:
Sea himiia dñs respicit & alta a longe cogno.¬

Expanded text:
dictum fabrum, Matthaeus fabri filium. fabrum, quo fabri filium. At vero in illorum errore ere enim erat filius fabri, qui per ipsum in principio omnia fecit, qui operatur Spiritu sancto et igni, qui fabricatus est auroram et solem,mundi, diversi generis vasa fabricant; et vasa irae igne spiritus molliendo in misericordiae vasa commutant. Unde Malachias ex persona Patris ait de Filio. Et sedebit conflans et emundans argentum, et purgabit filios Levi, et conflabit eos quasi aurum et argentum . Manifestum est cognatos, more Scripturae, fratres seu sorores nuncupari: et saepe vilitas originem comitatur, ut de David despective dictum est: Quis est iste filius Isai? Sed: Humilia Dominus respicit, et alta a longe cogno
Abbreviated transcription (Latin):
iordanem. in cutalocum uͥ erat iohannes pri¬
t multi ueneriit adeum & dicebant. quia
iohannes quidem signum fecit nullum.
Omia aute quecumq dix̃ iohannes de hoc
uera crant & multi crediderunt in cum.
rat autẽ quidam lan Cxxxu.¬
Iguens latarus. a betbania de castello

Expanded text:
n eum locum ubi erat Iohannes et multi venerunt ad eum et dicebant quia Iohannes quidem signum fecit nullum omnia autem quaecumque dixit Iohannes de hoc vera erant et multi crediderunt in eum erat autem quidam languens Lazarus a Bethania de
Abbreviated transcription (Latin):
eleuatio ẽ. in eis. Dant scintillȩ micantes radios.
& cceuscat fulgur in impios. terroe ail bos. splen¬
dor ad filios. ẽ. in eis. Ut gͦ absq scrupulo. studiosi
mens secura possit hoc uti uolumine. sententias.
euangestarum ꝑsonas. numeris. litteris de minio¬
stinguere. Numeris siquidem lucȩ clarius aꝑit᷑.
quid ꝓpͥe. quid cõmuniter. quȩ uȩ similia dixerint.
euangeliste. litteris quoq eosdem breuitattͤ necñ
differentiȩ causa uidico debere discerni. uidelicet
ꝑ .x. litteram marcum. ꝑ .m. matheum. ꝑ .a. aqui¬
lam summum euangelistam. ꝑ .l. u lucam. Prete¬
rea nemo culpet hystoriȩ naturalem cedinem.
non hic usquequaꝙ seruatum. ẽẽ. S inguli naniq
ȩuangelistarum. niehilominus iuuencus. sedu¬
luis. egregii uersificatores circa eandem materi¬
am uersantes. prepostero ordine pluruma narraue-¬
re. Cautum sit itaq p̃occupationis & recapitulati-¬

Expanded text:
elevatio est in eis. Dant scintillae micantes radios, elevatio est in eis. Dant scintillae micantes radios, et coruscat fulgur in impios, terror ad hos, splendor ad filios, est in eis. » Ut ergo absque scrupulo studiosi mens secura, possit hoc uti volumine, sententias, evangelistarum personas, numeris per loca costinguere. quid proprie, quid communiter, quaeve similia, dixerint evangelistae. Litteris quoque eosdem brevitatis necnon differentiae causa judice debere discerni, videlicet, per R litteram Marcum, per M Matthaeum, per A aquilam summum evangelistam, per L vero Lucam. Praeterea nemo culpet, historiae naturalem ordinem non hic usquequaque servatum esse. Singuli namque evangelistarum nihilominus Juvencus, Sedulius, egregii versificatores, circa eamdem materiam versantes, praepostero ordine plurima narravere. Cautum sit itaque praeoccupationis et recapitulati
Abbreviated transcription (Latin):
ploac ꝑsuasii. nomuilli fortassis unam ex quat̾uor
narrationem ꝑstriexere. At uͦ hinus oꝑis quis
auclor imino ordinator erstiterit. mebil interẽ. ig¬
norare. Et enim tam uerba quam sententiȩ non nͥ
euangelistarum sunt. Mathei namq dictis reli¬
quorum trium ercerpta quod eulibet ꝑquiren-¬
ti facile ẽ. cognitui. arce mira. magisq breuitate
miranda nnguntur. Hoc autem p̃nominatum
ammonium fecisse. scribit eusebius carpiano.Suso¬
cipe gͥ xp̃icola in boc manuali oꝑe. uelsi commno¬
p̃ceptis & ꝓmissis bene unere scias & uelis.
tentiam. scilicet ignorantiam. neglegentiam.
Ignorans enim ignorabitur. negligeus ũ nesciet᷑.
nequam sinulator impotentiȩ nichilominus ei¬
cietur. Uide gͦ cum ꝓpba quatuor animalia ꝑto
tum corpus oculata. Quod uni. sint quatuor fa¬
cies. uelut ignis horum species sit. hoc erplicat
illuc ꝑgunt nec fit reuersio. nunc descensus minc

Expanded text:
plo ac persuasu nonnulli fortasse unam ex quatuor plo ac persuasu nonnulli fortasse unam ex quatuor narrationem perstrinxere. At vero hujus operis quis auctor, imo ordinator exstiterit, nihil interest ignorare. Etenim tam verba quam sententiae nonnisi evangelistarum sunt. Matthaei namque dictis, reliquorum trium excerpta quod cullibet perquirenti facile est cognitu arte mira magisque brevitate miranda junguntur. Hoc autem praenominatum Ammonium fecisse, scribit Eusebius Carpiano. Suscipe ergo, Christicola, in hoc naturali opere, vel si commopraeceptis et promissis; bene vivere scias et velis, tentiam scilicet, ignorantiam negligentiam Ignorans enim ignorabitur , negligens vero nescietur, nequam simulator impotentiae nihilominus ejicietur. Vide ergo cum propheta quatuor animalia, per totum corpus oculata . Quod uni sint quatuor facies, velut ignis sit horum species, hoc explicat illuc pergunt, nec fit reversio, nunc descensus, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
sine sui corruptione participantur & a malis: sic ue¬
ritatis uerba siue dicta siue scripta ab bereticis
suo ꝓpͥo tenore munime pͥuari possunt. Quo fit
quod origenis errorum ꝑuersitas. eius studium
in qua parte claruit. nequaquam decolorauit. Uite
quoq salomonis enormitas. eius. immo dĩ in eo sa-¬
pientam nullatenus obnubilauit. Eremplis qui¬
dem quan plurinis non repudiatum iri. uera ꝓ
falsis ꝓbatio manifesta. ẽ.
o hec pater ieronimus in omelia de ullico
iniquitatis introducens theopbili expositi-¬
ones. hanc eius laudem adiecit. Theophilus anti-¬
ingenii sui nob̾ monimenta dimisit.
Ieatus quoq augustinus in secundo libro¬
de concordia euangelistarum quoad
uisumẽ. ex diuersorum dictis unam narrationẽ
faciens. inquid. Hoc exemplo siue ut ã me factum
ẽ. smue alio modo comiuoilius fieri possit. iudeat
unusquisq s. incet̾is locis fieri posse. Eius gͥ exem¬

Expanded text:
sine sui corruptione participantur et a malis, sic vesine sui corruptione participantur et a malis, sic veritatis verba sive dicta, sive scripta, ab haereticis suo proprio tenore minime privari possunt. Quo fit quod Origenis errorum perversitas, ejus studium in qua parte claruit, nequaquam decoloravit. Vitae quoque Salomonis enormitas, ejus imo Dei in eo sapientiam nullatenus obnubilavit. Exemplis quidem quamplurimis, non repudiatum iri vero pro falsis, probatio manifesta est. Ad haec pater Hieronymus in homilia de villico iniquitatis introducens Theophili expositiones, hanc ejus laudem abjecit: « Theophilus Antiingenii sui nobis monimenta dimisit. » Beatus quoque Augustinus in secundo De concordia evangelistarum, quoad ei visum est, ex diversorum dictis unam narrationem faciens, inquit: « hoc exemplo sive ut a me factum est, sive alio modo commodius fieri possit, videat unusquisque et in caeteris locis fieri posse. Ejus igitur exem
Abbreviated transcription (Latin):
NUM
ex quatuor
euangelista¬
rum dictis
euangelium.
claro studio cõ¬
posuit ammo¬
nius aleran¬
drinus. qui
canonum q̃q
euangelii fertur inuentor. Hoc ensebuis ce sari¬
ensis in epła p̃scripta editioni qua memoratos eũ¬
gelii canones edidit p̃fati uiri imitatus studiũ.
carpiano scripsit.
acianus etiam uir eruditissimus. & ele-¬
ganti eloquentia preditus. cuius com¬
mendationem beatus ieionimus in libro de illu-¬
stribus uris non tacuit. & unum ex quatuor ut
ęccłiastica narrat hẏstoria compaginauit euange-¬
sium. & magnificos cont̾ gentes libros edidit. Hic
beati iustim philosophi & martiris dum adiuueret.
discipulus fuit. Deinde uͦ doctrinȩ suꝑcilio elatus.
ad hereses conuolauit. Sane huius heresiarcbe si
sitꝑẽẽt opus euangelicum quod sc̃i iustini lateri
adherens. fortasse explicuit. in eo dñi iħu uerba
diligenter amplecti secure legere. ombus eius uocẽ
cognoscentibus nil ꝓhiberet. Nam sicut sacramenta

Expanded text:
num ex quatuor evangelistarum dictis Evangelium, claro studio composuit Ammonius Alexandrinus, qui canonum quoque Evangelii fertur inventor. Hoc Eusebius Caesariensis in epistola praescripta editioni, qua memoratos Evangelii canones edidit, praefati viri imitatus studium, Carpiano scripsit. Tatianus etiam vir eruditissimus et eleganti eloquentia praeditus, cujus commendationem beatus Hieronymus in libro De illustribus viris non tacuit, et unum ex quatuor ut ecclesiastica narrat historia compaginavit Evangelium, et magnificos contra gentes libros edidit. Hic beati Justini philosophi et martyris, dum adhuc viveret, discipulus fuit. Dein vero doctrinae supercilio elatus, ad haereses convolavit. Sane hujus haeresiarchae si superesset opus evangelicum, quod sancti Justini lateri adhaerens fortassis explicuit, in eo Domini Jesu verba diligenter amplecti, secure legere, ovibus ejus vocem cognoscentibus nil prohiberet. Nam sicut sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
aubi. Nolo mortem peccatoris.s: ut magis con¬
uestatut & uiuat. Et hoc quoq sic legi potest.
Non ueni uocare uistos in penitentiam .s. pec.¬
catores. U̾ocat enim peccatores ut ꝑ penitenti¬
am corrigantur. uocat nistos sicut natbana¬
ciem & iobannem baptistam ut magis iusti¬
ficentur. At illi dixetunt ad eum. Quare
quent̃ &s obsecrationes faciunt similit̃ & pba¬
riseoꝵ. tui autem edune & bibunt. & non ie¬
iunant:¬
atheus refert discipłos iohannis dixisse
eo discipli iohannis inIeronimꝰ.
Inoc maxime rep̃bendendi sunt. quia
de ieurnio se iactant. quia illi mouent ca¬
lumpmam. auem sciunt a magistro p̃dica¬
tum. & iunguntur pbariseis. auos ab eo no¬
uerant condempnatos.

Expanded text:
alibi: Nolo mortem peccatoris, sed ut magis conalibi: Nolo mortem peccatoris, sed ut magis convertatur et vivat . Et hoc quoque sic legi potest: Non veni vocare justos in poenitentiam, sed peccatores. Vocat enim peccatores, ut per poenitentiam corrigantur; vocat justos, sicut Nathanaelem et Joannem Baptistam, ut magis justificentur. At illi dixerunt ad eum: Quare quenter et obsecrationes faciunt, similiter et pharisaeorum, tui autem edunt et bibunt, et non jejunantaeus refert discipulos Joannis dixisse Sed discipuli Joannis in hoc maxime reprehendendi sunt, quia de jejunio se jactant: qui illi movent calumniam, quem sciunt a magistro praedicatum; et junguntur Pharisaeis, quos ab eo noverant condemnatos.
Abbreviated transcription (Latin):
ale ẽ. gͦ auod dicit in sug̃gillationem
scͥbarum & phariseoꝵ. Ideo uos suꝑbos
declino. auia ñ putatis egere medico. Hos
autem humiles iuuo. quia penitendo dant
locum gr̃ȩ. Sed si uos sanari uultis euntes
a temeritate uituꝑationis diligentius disci
cordiam queratis. & ilum negligitis ꝓdesse
ꝓximo. non confidatis ꝑ sacͥficia legis placare
dm̃. Unde illud. Holocaustum etiam ꝓ pec¬
cato delendo non postulasti. tunc dixi ecce
uenio. ad faciendum scuicet miscđiam. Et
alibi. Utiq holocaustis ñ delectaberis. Et
illud. Numquid manducabo carnes tauroꝵ.
aut sanguinem byrcoꝵ potabo: Erant au¬
tem sacrificia legis instituta. ut ẽẽnt. signifi¬
catio & accessus ad uerum sacficium crucis.
in quo salus mundi. & ut popłm dĩ reuoca¬
rent ab ydolata. Demoniis naniq si ñ dõ
uictimas immolarent. Ũ el ita potest intel¬
liꝗi. Miscadiam uolo peccata condonando. &
ñ sacͥficium idẽ. pemptionẽ peccatoꝵ. U̾nae

Expanded text:
ale est ergo quod dicit in sugillationem Scribarum et Pharisaeorum. Ideo non super vos declino, quia non putatis egere medico, hos autem humiles juvo, quia poenitendo dant locum gratiae. Sed et si vos sanari vultis, euntes a temeritate vituperationis, discite diliicordiam quaeratis; et dum negligitis prodesse proximo, non confidatis per sacrificia legis placare Deum. Unde illud: Holocaustum etiam pro peccato delendo non postulasti; tunc dixi: Ecce venio , ad faciendam scilicet misericordiam. Et alibi: Utique holocaustis non delectaberis . Et illud: Nunquid manducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo ? Erant autem sacrificia legis instituta, ut essent significatio et accessus ad verum sacrificium crucis, in quo salus mundi; et ut populum Dei revocarent ab idololatria, daemoniis namque, si non Deo, victimas immolarent. Vel ita potest intelligi: Misericordiam volo, peccata condonando, et non sacrificium, id est, peremptionem peccatorum. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
facite arborem malam. & frucꝰtum eiꝰ malum.
Siquidem ex frucꝰtu arbor cognoscitur. Mas
uidetis oꝑa bona facere. & me uituꝑatis.
in quo magna dissonantia apparet. Igit̃
aut facite ul ẽ. dicite me bonum sicut opus
neum. aut utrumq malum si potestis & me
& opus meum.

Expanded text:
 fructum ejus malum. Siquidem ex fructu arbor cognoscitur. Me videtis opera bona facere, et me vituperatis: in quo magna dissonantia apparet. Igitur aut facite, id est, dicite me bonum sicut opus meum, aut utrumque malum, si potestis, et me et opus meum.
Abbreviated transcription (Latin):
intͣntes domum inuenerunt puerum cum ma¬
riamatre eius. Et ꝓcidentes adorarierunt eũ.
Ntͣntes domum. id ẽ. indiuersorium. quod
lricas cominemorat. inuenerunt puerum &
matrem. Iosephautẽ idcirco tacetur. quia nul.¬
lum de officiis ad nutͥcium ꝑtinentib cõmemo¬
rat᷑. Uel fortassis ñ aderat. nc malȩ suspicionis
occasio ẽẽt. Et ꝓcidentes tam mente quam corꝑe
humilit̾ adorant in carne uerbum. Et̃ aꝑtis
tesanris sius optulerunt ei munera. aurum.
thus. & mrram.
Rabanus.

Expanded text:
intrantes domum, invenerunt, puerum cum Maintrantes domum, invenerunt, puerum cum Maria matre ejus. Et procidentes, adoraverunt eum. Intrantes domum, id est, in diversorium quod Lucas commemorat, invenerunt puerum et matrem. Joseph autem idcirco tacetur, quia nullum de officiis ad nutritium pertinentibus commemoratur, vel fortassis non aderat, ne malae suspicionis occasio esset. Et procidentes tam mente quam corpore, humiliter adorant in carne Verbum. Et apertis thesauris suis, obtulerunt ei munera, aurum, thus, et myrrham. RABAN.
Abbreviated transcription (Latin):
lte & interrogate diligent̃ de puero. & cum in¬
ueneritis reniuntiate mͥ. ut & ego ueniens ad¬
orem enm. Cognito loco & temꝑe. ꝑsonam
pneri nou uult ignorare. Herodes significat
hypocritas. aluid dicentes & aliud cogitantes.
qui dum ficte dĩ querunt. nunqͣm uiuenire
merentur. Qui cum audissent regem abi¬
erunt. Et ecce stella quam uiderant in oriente
antecedebat eos. usq dum ueniens staret supra
ubi erat. puer. Magis appropinqͣntib iero¬
solimam. disparuit stella. quia quicũq appro¬
pinquat adbypocritas s hereticos. dĩ luce m
amittit. Sed pꝰquam recedit ab eis diuinã
luce recuꝑat. ut xp̃m credat de uirgine natũ.
Stella domum discerneus ñ denuit sydereas
uias. sedd doniui uicina stetit. supͣ subandis
locum uͥerat puer. H ec stella ut ait ful¬
gentius. niuiq̃m anta apparuit. quam ma¬
gis p̃iua deputaretur. sed tunc creataẽ. ut
ꝑacto officio mox. ẽẽ. desiit. Uidentes autẽ
stellam gauisi sunt gaudio magno. ualde. Et

Expanded text:
te et interrogate diligenter de puero, et cum inveneritis, renuntiate mihi, ut et ego veniens adorem eum. Cognito loco et tempore, personam pueri non vult ignorare. Herodes significat hypocritas aliud dicentes, et aliud cogitantes: qui dum ficte Deum quaerunt, nunquam invenire merentur. Qui cum audissent regem, abierunt. Et ecce stella quam viderant in Oriente, antecedebat eos, usque dum veniens steret supra ubi erat puer. Magis appropinquantibus Jerosolymam, disparuit stella; quia quicunque appropinquat ad hypocritas et haereticos Dei lucem amittit. Sed postquam recedit ab eis, divinam lucem recuperat, ut Christum credat de Virgine natum. Stella domum discernens, non tenuit sidereas vias; sed domui vicina stetit supra, subaudis locum ubi erat puer. Haec stella, ut ait Fulgentius, nunquam antea apparuit, quam magis praevia deputaretur; sed tunc creata est, et peracto officio mox esse desiit. Videntes autem stellam, gavisi sunt gaudio magno valde. Et
Abbreviated transcription (Latin):
quidem inminus ẽ. sed neqͣqͣm minina ẽ. in
pͥncipib uida. id ẽ in excellentia dignitatis pͥn¬
cipum uida. In ea enim nascitur saluator.
Hoc testimonuim nichee ꝓpb̃ȩ ẽ. sed enange¬
lista more suo sententiam ꝓpħiȩ siunens uerba

Expanded text:
minimus est, sed nequaquam minima es in principibus Juda, id est in excellentia dignitatis principum Juda. In ea enim nascetur Salvator. Hoc testimonium Micheae prophetae est, sed evangelista more suo sententiam prophetae sumens verba
Abbreviated transcription (Latin):
ege celi nato rex terrȩ turbatur. quia terrena
altitudo confunditur. cui celestis celsitudo aꝑ
uens herodi quem tanebat. uixta illud Salomo¬
nis. Rex inuistus om̃s ministros babet impios.
t congregans om̃s pͥncipes sacerdotum. &
icribas ppłi. siscitabatur ab eis nͥ xp̃c uasceret᷑.

Expanded text:
ege coeli nato rex terrae turbatus est, quia terrena altitudo confunditur, cum coelestis celsitudo aperitur. ens Herodi, quem timebat juxta illud Salomonis: « Rex injustus omnes ministros habet impios . » « Et congregans omnes principes sacerdotum et scribas populi scisci
Abbreviated transcription (Latin):
lum. ingemuit & ait illi. E ffeta. quod ẽ. ad¬
aꝑire. Et statun aꝑte sunt aures es. & so¬
uitum ẽ. uinculum unguȩ erꝰ. & loquebat᷑
recte. Surdus & mutus ẽ. qui nec aures
nec os aꝑit ail audienda uerba dĩ & ꝓnun¬
tianta. Prima salutis ianua ẽ. infirmũ
de turba seluci. Quod fit. cum app̃bendens
dũs menteni peccatis languidam. enocat
eam a consuctis morib & ꝓuocat ad sua
p̃cepta. Wł utie digitos in auriculas. cum
ꝑdona sc̃i sp̃o aures cordis aꝑit ad intelligen¬
tiam. Expueni dñs linguam tangit egroti.
cum ad confessioncin fidei ora tathecitatoꝵ
instruit. S putum namq sapor ẽ. sapientię.
Unde illud. Ego ex ore altissimi ꝓdin. dus¬
pexit dñs in celum. ut inde niutis loquelã.
surdis auditum. cunctis infirmis incdelã
doceret. ẽẽ. querendam. Ingemuit. ut caret
Et statun aꝑte sunt aures ex. hic notatur
utraꝙ redemptoris natura. Celum suspicit
ut homo. curat ut d̃s. Qui sic curatur. uene

Expanded text:
a, quod est, adaperire. Et statim apertae sunt aures ejus, et solutum est vinculum linguae ejus, et loquebatur recte. Surdus et mutus est, qui nec aures, nec os, aperit ad audienda verba Dei et pronuntianda. Prima salutis janua est, infirmum de turba seduci. Quod fit, cum apprehendens Dominus mentem peccatis languidam, evocat eam a consuetis moribus, et provocat ad sua praecepta. Mittit digitos in auriculas, cum per dona sancti Spiritus aures cordis aperit ad intelligentiam. Exspuens Dominus linguam tangit aegroti, cum ad confessionem fidei ora catechizantium instruit. Sputum namque sapor est sapientiae. Unde illud: Ego ex ore Altissimi prodii . Suspexit Dominus in coelum, ut inde mutis loquelam, surdis auditum, cunctis infirmis medelam doceret esse quaerendam. Ingemuit, ut daret Et statim apertae sunt aures ejus: hic notatur utraque Redemptoris natura. Coelum suspicit ut homo, curat ut Deus. Qui sic curatur, bene