comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
confugio. adipsũ abom̃ib qui alitid sentiunt.
utterarũ eiꝰ tractatorib prouoco. ipsũ int̾ro¬
gans int̾ello. et reqiiro. ineo qd̃ scripsit ad gala¬
chas uidisse se peccũ ñ recte ingredientẽ ad ue¬
titatẽ euãgłii eiq infaciem ꝓpterea restitisse.
qd̾ ula simulatione gentes udaizare cogebat.
utrũ uerũ scripserit. anforte nescio qua dispẽ¬
satiua falsitate mentitus sit: et audio paulo su¬
peri inciusde narrationis exordio religiosa uo¬
ce mñ elamantẽ. Que aut̃ scribo uobis. ecce corã
deo q ñ mentior. Dent ueniam quilibet. aliud
opinantes. ego magis eredo tanto apł̃o ansuis et
pro suis litteris iuranti: quã cuiq doctissimo.
de alienis utteris disputanti. Nec dici timeo. sic¬
paulũ defendere. qd̾ ñ si mulauerit errorẽ u¬
cleorũ s uere fucrit inerrore. qm̃ neq simula¬
bat crrorẽ. qui libertate apłica. sicut ilri tempori

Expanded text:
confugio, ad ipsum ab omnibus, qui aliud sentiunt,. confugio, ad ipsum ab omnibus, qui aliud sentiunt,. litterarum eius tractatoribus prouoco, ipsum interrogans interpello et requiro in eo, quod scripsit ad Galatas uidisse se Petrum non recte ingredientem ad ueritatem euangelii eique in faciem propterea restitisse, quod illa simulatione gentes iudaizare cogebat, utrum uerum scripserit, an forte nescio qua dispensatiua falsitate mentitus sit. et audio paulo superius in eiusdem narrationis exordio religiosa uoce mihi clamantem: Quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior. Dent ueniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto apostolo in suis et pro suis litteris iuranti quam cuique doctissimo de alienis Paulum defendere, quod non simularit errorem Judaeorum, sed vere fuerit in errore. Quoniam neque simulabat errorem, qui libertate apostolica, sicut illi tempori
Abbreviated transcription (Latin):
diocrit᷑ nec de mediocrib questionib: quãuis
origenẽ mirabilit̾ ante laudaueris. Cũnis ergo
errare puto quia nec te ipse patieris: quãuis
hos pinde dieat. acsi in hac sententia ñ erra¬
uerint. NIam quis ẽ. quise uelit cũquolibet er¬
rare: T̃res gͥ restant. eusebius emisenꝰ. theodo¬
rus eracleotes. &e quẽ paulo cõmemoras iohannẽ:
qui ducdũ in pontificali gradi. constanti nopo¬
utanam rexit ecctiam. Porto si queras. uel reco¬
serimus sequerem: quã quã. sicut paulo ante
auri. tantũmodo scriptutis canonicis hanc in¬
genuam debeam seritutẽ: qua eas solas ita seqͣr.
ut conscriptores earũ nichil ineis omnino er¬
rasse. nichil fallacit᷑ postisse ñ dubitẽ. Proin¬
clecũ quero terciũ. ut tres etiã ego trib oppo¬
na. possem quid̾e ut arbitror facile reꝑire si mł¬
talegissẽ. Uerũtam̃ ipse mͥ prohis om̃ib. immo
suprahos om̃s. apłs paulus occutrit. Ad ipsum

Expanded text:
diocriter nec de mediocribus quaestionibus, quamuis diocriter nec de mediocribus quaestionibus, quamuis Origenem mirabiliter ante laudaueris. cum his ergo errare puto quia nec te ipse patieris, quamuis hoc perinde dicatur, ac si in hac sententia non errauerint. nam quis est, qui se uelit cum quolibet errare? tres igitur restant, Eusebius Emisenus, Theodorus Heracleotes et, quem paulo post commemoras, Iohannes, qui dudum in pontificali gradu Constantinopolitanam rexit ecclesiam. Porro si quaeras uel recoserimus, sequeremur. quamquam, sicut paulo ante dixi, tantum modo scripturis canonicis hanc ingenuam debeam seruitutem, qua eas solas ita sequar, ut conscriptores earum nihil in eis omnino errasse, nihil fallaciter posuisse non dubitem. proinde cum quaero tertium, ut tres etiam ego tribus opponam, possem quidem, ut arbitror, facile reperire, si multa legissem. uerum tamen ipse mihi pro his omnibus, immo supra hos omnes apostolus Paulus occurrit. ad ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
aeuiante. Laus uaq iust ubertatis imn paula.c t
sce humilicatis inpetro. quantũm pro modulo
meo uidde᷑. magisfuerat adu̾sus calũniantẽ porphy¬
nii aefendenaa. quã ut ei cdaret᷑ obtrectandi maior
occasio: qua multo mordatius criminaret. xp̃ianos.
allacit᷑ uelsuas litteras scribere. uel de sui sacra¬
mentã pͥortare. fagitas ame. ut aliquẽ saltĩ unũ
ostendam. cuiꝰ inbac re sententiã sim secutus. cũ
tu tam plutes nominatim cũ memoraueris. qui
ce inco qd̾ astruis precessert᷑: petens ut in eo si te
rephendo errantẽ. patiar te errare cũ talibus.
Quonũ ego fateor neminẽ legi. S cũ sint ferme
sex uel septẽ. horũ quatuor auctoritatẽ tu qͦq
infringis. Ham lao dicenũ cuius nomen taceᷤ
de eccłia cdlicis nuꝑ egressũ. alerandrũ aũt ue¬
terem hcreticũ origenẽ uͦ ac dy dymũ rep̃hensoᷤᷤ
abste lego. inrecentiorib opusculis tuis. & ñ me¬

Expanded text:
deuiantem. laus itaque iustae libertatis in Paulo et deuiantem. laus itaque iustae libertatis in Paulo et sanctae humilitatis in Petro, quantum mihi pro modulo meo uidetur, magis fuerat aduersus calumniantem Porphyrium defendenda, quam ut ei daretur obtrectandi maior occasio, qua multo mordacius criminaretur Christianos fallaciter uel suas litteras scribere uel dei sui sacramenta portare. Flagitas a me, ut aliquem saltem unum ostendam, cuius in hac re sententiam sim secutus, cum tu tam plures nominatim commemoraueris, qui te in eo, quod adstruis, praecesserunt, petens, ut, in eo si te reprehendo errantem, patiar te errare cum talibus, quorum ego, fateor, neminem legi, sed, cum sint ferme sex uelseptem, horum quattuor auctoritatem tu quoque infringis. nam Laodicenum, cuius nomen taces, de ecclesia dicis nuper egressum, Alexandrum autem ueterem haereticum, Origenem uero ac Didymum reprehensos abs te lego in recentioribus opusculis tuis et non me
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid sibi fideliter didicisse uideant᷑. ꝓuerita¬
tis dispensatione mentiri cũ ipsa fides inlati¬
fideus gͥ dispensator apis paulus procuidubio
nobis erhibet inscribendo fidẽ. quia ueritatis
dispensator erat non falsitatis: ac ꝑhoc uerum
sctipsit. uidisse se petrũ ñ recte ingredientem
ad uerita tẽ euangłii: ciq infaciem restitisse qd̾
fiebat utiuit̾ ubertate caritatis sc̃e ac benigna pꝑi¬
etate humilitatis accepit: atq ita rariꝰ et sanctiꝰ
eremplũ. posteris prebuit. qd̾ ñ dedignarentur
sicubi forte recti tramitẽ reliquissent. etiã apos¬
terib corrigi. quã paulus quo fident̾ auderent.
etã minores maiorib prodefendenda euãglica
ueritate. salua fr̃na caritate resistere. Namcũ
satiꝰ sit. a denendo itinere. innulio quã inaliquo
declinare: muito ẽ tam̃ mirabilius et laudabili
libent̾ acciꝑe corrigentẽ: quã audacter corrige

Expanded text:
aliquid sibi fideliter didicisse uideantur pro ueritaaliquid sibi fideliter didicisse uideantur pro ueritatis dispensatione mentiri, cum ipsa fides in Latifidelis igitur dispensator apostolus Paulus procul dubio nobis exhibet in scribendo fidem, quia ueritatis dispensator erat, non falsitatis. ac per hoc uerum scripsit uidisse se Petrum non recte ingredientem ad ueritatem euangelii eique in faciem restitisse, quod fiebat utiliter libertate caritatis, sancta ac benigna pietate humilitatis accepit atque ita rarius et sanctius exemplum posteris praebuit, quo non dedignarentur, sicubi forte recti tramitem reliquissent, etiam a posterioribus corrigi, quam Paulus. quo fidenter auderent etiam minores maioribus pro defendenda euangelica ueritate salua fraterna caritate resistere. nam cum satius sit a tenendo itinere in nullo quam in aliquo declinare. multo est tamen mirabilius et laudabilius libenter accipere corrigentem quam a
Abbreviated transcription (Latin):
te mouet. quia ñ tam usitatũ est. in eccłiasticis u¬
bris uocabulũ offitii. qd̾ ambrosius nr̃ ñ timuit.
qui suos quosdã libros utiliũ p̃ceptionũ plenos.
de offitiis uoluit appellare. Ansi officiose menti¬
atur quisq culpandꝰ ẽ si dispensatiue approbã¬
dus: Rogo te. mentiat᷑ ubi legerit. qui hoc putat:
quia et in hec magna questio ẽ. sit ne aliquan¬
do mentiri uiri boni. immo uiri xp̃iani: Qua¬
lib dictũ est. sit in ore ur̃o est. est. non. non. et qͥ
cũ fide audiunt ꝑ des om̃s quilocunt᷑ mendatiũ:
s ut dixi. et alia magna questio ẽ. Eugat qd̾ uo¬
luerit. qui hoc existimat. ubi mentiatur. dũ tam̃
abscribentib auctorib sc̃arũ scripturarũ ma¬
xime canonicarũ inconcusse credat᷑. et defendat᷑
ab eẽ omnino mendatiũ: ne dispensatores xp̃i
dequib dictũ ẽ. Hic iam queritur int̾ dispen¬
satores. ut fideiis quis inueniat᷑. tanquã magnũ

Expanded text:
te mouet, quia non tam usitatum est in ecclesiasticis lite mouet, quia non tam usitatum est in ecclesiasticis libris uocabulum officii, quod Ambrosius noster non timuit, qui suos quosdam libros utilium praeceptionum plenos de officiis uoluit appellare. an, si officiose mentiatur quisque, culpandus est, si dispensatiue, adprobandus? rogo te. mentiatur, ubi legerit, qui hoc putat — quia et haec magna quaestio est, sitne aliquando mentiri uiri boni, immo uiri Christiani, qualibus dictum est: Sit in ore uestro \'est est\\ \'non non\' et qui cum fide audiunt: Perdes omnes. qui loquuntur mendacium; sed, ut dixi, et alia et magna quaestio est — eligat, quod uoluerit, qui hoc existimat, ubi mentiatur, dum tamen ab scribentibus auctoribus sanctarum scripturarum et maxime canonicarum inconcusse credatur et defendatur abesse omnino mendacium, ne dispensatores Christi, de quibus dictum est: Hic iam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inueniatur, tamquam magnum
Abbreviated transcription (Latin):
toro. e tanto magis illa que significationĩs eau¬
la poecepta st ciccuncisio et cetera que gre retie¬
latione lat̾ in notescente. necesse fuerat abole¬
tio iastisicare neminẽ poterant: sontam icdo
tuerant tanquã diabolica gentiũ saerilegiatu¬
gienda etiam cũ ipsa gr̃a iam inciꝑet reuelati
que ambris tlib fuerat prentintiata. s ꝑint¬
enoa pauluilũ eis matine qui er alo nopisacus
data uenerant sunt: postea uͦ tanquã cũ honore
sepulta sint. axp̃ianis om̃ib irreparabilit̾ dese¬
renda. Hoc aut̃ qd̃ dicis ñ dispensatiue. ut nr̃i
uoluerunt maiores. qͥd sibi uult. orote. Aut enĩ
hoc ẽ qd ego appello offitiosũ mendatiũ. ut hec
dispensatio sit offitiũ uelut honeste mentien¬
di. aut qͥd aliud sit om̃ino non uideo: nisi forte
addito nomine dispensationis fit ut mendatiũ
ñsit mendatiũ. Qd si absurdũ ẽ: cur gͦ ñ aꝑte
discis offitiosũ mendatiũ defenditidũ: nisi forte

Expanded text:
torem, quanta magis illa, quae significationis cautorem, quanta magis illa, quae significationis causa praecepta sunt, circumcisio et cetera, quae gratiae reuelatione latius innotescente necesse fuerat aboleri, iustificare neminem poterant! non tamen ideo fuerant tamquam diabolica gentium sacrilegia fugienda, etiam cum ipsa gratia iam coeperit reuelari, quae umbris talibus fuerat praenuntiata, sed permittenda paululum eis t, uenerant. postea uero tamquam cum honore sepulta sint a Christianis omnibus inreparabiliter deserenda. Hoc autem, quod dicis \'non dispensatiue, ut nostri uoluere maiores\'. quid sibi uult? oro te. aut enim hoc est, quod ego appello officiosum mendacium, ut haec dispensatio sit officium uelut honeste mentiendi, aut, quid aliud sit, omnino non uideo, nisi forte addito nomine dispensationis fit, ut mendacium non sit mendacium. quod si absurdum est, cur ergo non aperte dicis officiosum mendacium defendendum? nisi forte nomen
Abbreviated transcription (Latin):
modũ. hoc alibi lex subintrauit. ut abundaret
delictũ. Ubi aut̃ abundauit delictũ. suꝑ abũ¬
dauit grã. & alibi. cũ suꝑiꝰ de dispensatione
gr̃e loqueretur. qd̾ ipsa iustificet. uelut int̾ro¬
gans ait. Quid gͦ lex : Atq huic int̾rogationi
continuo respondit. Preuaricationis gra posi¬
ta ẽ. donec ueniret semen cui promissũ est. Hos
g damnabilit̾ dicit ẽẽ sublege. quos reos facit
lec ñ implentes legẽ dũ ñ intelligendo gr̃e be¬
neficiũ. ao facienda di p̃cepta. quasi desuis uiri¬
bis suꝑba elatione presumunt. Pienitudo em̃
legis caritas. Cariaᷤᷤ uͦ dei diffusa ẽ incordibus
Sibuic rei quantũ satis ẽ explicande ꝓlixus for¬
tasse &e su ꝓpriĩ uoluiminis sermo debet̃. Si eigi
uluo qd̾ lerait. ñ concupisces. sihumana infir¬
mitas. gr̃a dei ad uita ñ fuerit. subse reũ tenet.
ce p̾uaricatorẽ potius dãnat. quã liberat pecca¬

Expanded text:
modum, hoc alibi: Lex subintrauit, ut abundaret modum, hoc alibi: Lex subintrauit, ut abundaret delictum: ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia; et alibi, cum superius de dispensatione gratiae loqueretur, quod ipsa iustificet, uelut interrogans ait: Quid ergo lex? atque huic interrogationi continuo respondit: Praeuaricationis gratia posita est, donec ueniret semen, cui promissum est. hos ergo damnlex non inplentes legem, dum non intellegendo gratiae beneficium ad facienda dei praecepta quasi de suis uiribus superba elatione praesumunt. p 1 enitudo o enim legis caritas; caritas uero dei diffusa est in cordibus sed huic rei, quantum satis est, explicandae prolixus fortasse et sui proprii uoluminis sermo debetur. si ergo illud, quod lex ait: Non concupisces, si humana infirmitas gratia dei adiuta non fuerit, sub se reum tenet et praeuaricatorem potius damnat, quam liberat pecca
Abbreviated transcription (Latin):
lege. Unde uelut colligis apparere. qui suble¬
ge ẽ. ñ dispensatiue. ut nr̃os putas uoluisse ma¬
iores. s uere ut ego intelligo: cũ scm̃ spm̃ ñ habere
Magna mͥ uidetur questio. quid sit ẽẽ sub lege̾. sic
quẽ admodũ apłs culpat. Neq eñĩ hoc eũ ꝓpter
circũ cisionẽ arbitror dic̾e. aut illa sacrificia que
tunc facta a patrib. nunc axp̃ianis ñ fiunt et
cetera huiusmodi: s hoc ipsũ etiam qd̾ lex dicit.
ñ concupisces. qd̾ fatem̃ certe xpĩanos obseruare
debere. atq euãgłica maxime illustratione pre¬
dicari. Legẽ dicit c̃ẽ scãm. et mandatũ scm̃. & ius¬
tũ et bonum: de inde sub iungit. Qd̃ gͦ bonũ est.
michi factũ est mors. Absit. S peccatũ ut appa¬
reat peccatũ. ꝑbonũ mͥ oꝑatũ est mortẽ: ut fiat
supramodũ peccator: aut peccatũ ꝑ mandatũ.
Qd̾ aut̃ hic dicit peccatũ ꝑmandatũ fieri supra

Expanded text:
lege, unde, uelut colligis, apparere, qui sub lelege, unde, uelut colligis, apparere, qui sub lege est, non dispensatiue, ut nostros putas uoluisse maiores, sed uere, ut ego intellego, eum sanctum spiritum non habere. \'Magna mihi uidetur quaestio, quid sit esse sub lege sic, quem ad modum apostolus culpat. neque enim hoc eum propter circumcisionem arbitror dicere aut illa sacrificia, quae tunc facta a patribus nunc a Christianis non fiunt, et cetera eius modi, sed hoc ipsum etiam, quod lex dicit: Non concupisces, quod fatemur certe Christianos obseruare debere atque euangelica maxime inlustratione praedicare. legem dicit esse sanctam et mandatum sanctum et iustum et bonum: deinde subiungit: Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? absit. sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum. quod autem hic dicit peccatum per mandatum fieri supra
Abbreviated transcription (Latin):
in uicẽ ñ tantũ caritas. uerũ etiã libertas amia¬
tie: ne apud me taceas. uel ego apud te. qd̾ innr̃is
litt̾s uicissim nos mouet: eo scilicet animo qͥ ꝯcłis
dci infrat̾na dilectione ñ displicet. Qd̃ si mct̾ nosfi¬
eri posse sine ipsius dilectionis ꝑnitiosa offensione
ñ putas. ñ fiat. Iua enĩ caritas quã tecũ habere uel¬
lem. profecto maior est: s melius hec minor quam

Expanded text:
inuicem non tantum caritas uerum etiam libertas amicinuicem non tantum caritas uerum etiam libertas amicitiae, ne apud me taceas uel ego apud te, quod in nostris litteris uicissim nos mouet, eo scilicet animo, qui oculis dei in fraterna dilectione non displicet. quod si inter nos fieri posse sine ipsius dilectionis perniciosa offensione non putas, non fiat. illa enim caritas, quam tecum habere uellem, profecto maior est, sed melius haec minor quam
Abbreviated transcription (Latin):
proferentes. nouo scandalo ꝑturbemus plebe
xp̃i. quarũ aures & corda. iulã int̾pretationẽ
audire consuerunt. que etiã ab aptis approba¬
taẽ. Unde alud apud ionã uirgultũ. s inhe¬
breo nec hedera est. nec cucurbita. s nescio qͥd
aliud. qd trunco suo nixũ. nullis sustentandũ
amminiculis erigatut: malse iam in om̃ibus
latinis cu curbitã legi. Non eñĩ frustra hoc puto
septuaginta postusse: nisi quia et hiuc similescie¬
bant. Satis me. ummo fortasse plusquã satis. trib
epłis tuis respondisse arbitror: quarũ duas ꝑcy
prianũ accepi. unã ꝑfirmũ. Rescribe. qd̾ uisũ
fuetit. adnos uelalios instruendos: dabo autem
oꝑam diligentiorẽ. quantũ me adiuuat dñs. ut
lt̾e quas ad tescribo. prius adte ꝑueniant. quã as
quenqua aquo latiꝰ disꝑgantur. sateor eñi. nec m¬
chi hoc fieri uelie. detuis ad me: qd̾ de meis adte
factũ iustissime ex postulas. T̃amen placeat nobis.

Expanded text:
proferentes magno scandalo perturbemus plebes proferentes magno scandalo perturbemus plebes Christi, quarum aures et corda illam interpretationem audire consuerunt, quae etiam ab apostolis adprobata est. unde illud apud Ionam uirgultum si in Hebraeo nec hedera est nec cucurbita sed nescio quid aliud, quod trunco suo nixum nullis sustentandum adminiculis erigatur, mallem iam in omnibus Latinis cucurbitam legi; non enim frustra hoc puto septuaginta posuisse, nisi quia et huic simile sciebant. Satis me, immo fortasse plus quam satis tribus epistulis tuis respondisse arbitror, quarum duas per Cyprianum accepi, unam per Firmum. rescribe, quod uisum fuerit, ad nos uel alios instruendos. dabo autem operam diligentiorem, quantum me adiuuat dominus, ut litterae, quas ad te scribo, prius ad te perueniant quam ad quemquam, a quo latius dispergantur. fateor enim nec mihi hoc fieri uelle de tuis ad me, quod de meis ad te factum iustissime expostulas. tamen placeat nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ti. de obtimo genere interp̃tandi. cupio legẽ. et
ad huc nosse. quomͦ coequanda sit interp̃te. ꝑitia
inguatũ coniecturis eorũ qui scripturas desserẽ¬
do ꝑtractant᷑. quos necesse ẽ etiã si recte atq unius
fidei fuerint uarias parere inmultorũ locorũ
obscuritate sententias. quãuis nequaquã ipsa
uarietas ab eiusdẽ ficũ unitate discordet: sicut etiã
unus tractator. scdm cãde fidẽ alit̃. atq alit̃. eun¬
ciem locũ potest exponere. quia hoc eitis obseu¬
ritas patitur. Ideo aut̃ desider o interp̃tationẽ
tuã deseptuaginta. ut tanta latinorũ int̾pretũ.
qui qualescũq hoç atisi ft̃. quantũ possumus
imꝑitia careamus: &e hi quime inuidere putant
utilib laborib tiris. tandẽ aliquando si fieripo¬
test intelligant. propterea me nolle tuã exhe¬
breo interpretationẽ in eccłiis legisle conta
septuaginta auctoritatẽ. tanquã nouũ aliqͥo

Expanded text:
ti, de optimo genere interpretandi cupio legti, de optimo genere interpretandi cupio legadhuc nosse, quomodo coaequanda sit in interprete peritia linguarum coniecturis eorum, qui scripturas disserendo pertractant, quos necesse est, etiam si rectae atque unius fidei fuerint, uarias parere in multorum locorum obscuritate sententias, quamuis nequaquam ipsa uarietas ab eiusdem fidei unitate discordet, sicut etiam unus tractator secundum eandem fidem aliter atque aliter eundem locum potest exponere, quia hoc eius obscuritas patitur. Ideo autem desidero interpretationem tuam de Septuaginta, ut et tanta Latinorum interpretum, qui qualescumque hoc ausi sunt, quantum possumus, inperitia careamusethi, qui me inuidere putant utilibus laboribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, intellegant propterea me nolle tuam ex Hebraeo interpretationem in ecclesiis legi, ne contra Septuaginta auctoritatem tamquam nouum aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
me fident̾ corrigas. ubi michi hoc opus ẽe per
ior sit: tamen inmultis reb augustinus hiero¬
nimo minor ẽ. licet ctiã aminore quolibet. ñsit
refugienda. uel dedignanda correctio. De int̾¬
pretatione tua iam mͥ ꝑsuasiti. qua ualitate
scripturas uolueris transferre de hebreis. ut scili¬
cet ea que aiuideis pretmissa. uel corrupta st̃. pro¬
ferres inmediũ.S peto insinuare digneris. aquib
iudeis. utrũ abeis ipsis. qui ante ad uentũ dñi inter¬
pretati sunt. & si ita ẽ aquib. uel aquonã eorũ. an
ab istis posteriꝰ. qui ꝓpterea puitari posst̃ aliqua de
codicib grecis. uel subtraxisse. uel ineis corrupisse:
ne ulis testimoniis dexp̃iana fide conuinceren¬
tur. Ini aut̃ ant̾iores. cur hoc fac̾e uoluerint ñ
inuenio. Beinde nobis mittas obsecro int̾preta¬
tionẽ tuam de septuaginta. quã te edidisse nes¬
ciebam. Librũ quoq tuũ. cuius mentionẽ fecis¬

Expanded text:
me fidenter corrigas, ubi mihi hoc opus esse perme fidenter corrigas, ubi mihi hoc opus esse perior sit, tamen in multis rebus Augustinus Hieronymo minor est, licet etiam a minore quolibet non sit refugienda uel dedignanda correctio. De interpretatione tua iam mihi persuasisti, qua utilitate scripturas uolueris transferre de Hebraeis, ut scilicet ea, quae a Iudaeis praetermissa uel corrupta sunt, proferres in medium. sed peto insinuare digneris, a quibus Iudaeis, utrum ab eis ipsis, qui ante aduentum domini interpretati sunt, et, si ita est, quibus uel quonam eorum, an ab istis posterius, qui propterea putari possunt aliqua de codicibus Graecis uel subtraxisse uel in eis corrupisse, ne illis testimoniis de Christiana fide conuincerentur. illi autem anteriores cur hoc facere uoluerint, non inuenio. deinde nobis mittas, obsecro, interpretationem tuam de septuaginta, quam te edidisse nesciebam. librum quoque tuum, cuius mentionem fecis
Abbreviated transcription (Latin):
nendũ sine ad te. uel me abste corrigendũ fe¬
cisseme nouerã. Exceptis aut̃ familiarib tiuis.
te ipsum obsecro ꝑ grãm. qua redempti su¬
mus: ut quecũq tuabona. que tibi dñĩ boni¬
tate concessa st̃ in litt̾is meis posui: ñ me existi¬
mes insidioso blandiloquio posuisse. Siqͥs
aut̃ inte peccatii. dimictas mͥ. Nec illud qd̾ de
e. nescio cuius poete factũ. ineptiꝰ fortasse qͣm
uit̾atiꝰ. ame cõmemoratũ est. ampliꝰ quã diri
ad te trabas: cũ continuo subiecerim. ñ hoc
icdeo medixisse. ut oculos cordis reciperes. qͦs ab¬
sit inquã ut amiseris: s ut auert̾ẽs quã sanos
ac uigues haberes. ꝓpt̾ solã gͦ palmodiã. si ali¬
qͥd scripserimus. qd̾ scripto posteriore destrue¬
re debeamus imitandam. ñ ꝓpt̃ iftesichori ceci¬
tatẽ. qua cordi tuo. nec tribrii. nec timui. attin¬
genũ ullud existimaui. atq idẽtidẽ rogo. at

Expanded text:
nendum siue ad te uel me abs te corrigendum fenendum siue ad te uel me abs te corrigendum fecisse me noueram. exceptis autem familiaribus tuis te ipsum obsecro per gratiam, qua redempti sumus, ut, quaecumque tua bona, quae tibi domini bonitate concessa sunt, in litteris meis posui, non me existimes insidioso blandiloquio posuisse, si quid autem in te peccaui, dimittas mihi. nec illud, quod de nescio cuius poetae fato ineptius fortasse quam litteratius a me commemoratum est, amplius, quam dixi, ad te trahas, cum continuo subiecerim non hoc ideo me dixisse, ut oculos cordis reciperes, quos absit\\ inquam, ut amiseris\', sed ut aduerteres, quos sanos. ac uigiles haberes. propter solam ergo παλlνψδιαν, si aliquid scripserimus, quod scripto posteriore destruere debeamus, imitandam, non propter Stesichori caecitatem, quam cordi tuo nec tribui nec timui, adtingendum illud existimaui. atque identidem rogo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dispositionis. aut consensionis. ut saltrm cog¬
nitioni sufficeret. Hec si ñ credt̃. qd̾ teste deo
loquo. quis amplius faciam ñ habeo.Egotũ
absit. ut eos credam. hec tue sc̃ĩtati maliuola
mente suggerere. ad excitandas int̾nos inimi¬
s sine ullo nocendi animo. facile de homine
humana uitia suspicati. Hoc enĩ me de ilis.
equũ ẽ credere. si uasa st̃ xp̃i. ñ in contumeliã.
s in honorẽ facta: et disposita indomo magna.
a ddeo inopus bonũ. Qd si post hanc attestatio¬
nẽ meam. si innotitiã eorũ uenerint. face uo¬
uierint᷑. quã ñ recte faciant. &e tu uides. Quod
sane scripseram. nullũ me librũ adu̾suste.ro¬
mam misisse. ideo scripserã: quia et libri nomẽ
abilla epła discernebã. unde omnino nescio qͥo
aliuo te audisse existimauerã: & romã nec ip¬
iam epłam. s tibi miseram. et ad u̾sus te ñ eẽ ar¬
bitrabar qd̾ sinceritate amiticie. siue ad mo¬

Expanded text:
dispositionis aut consensionis aut saltem cogdispositionis aut consensionis aut saltem cogitationis, ut fieret. haec si non credunt, quod teste deo loquor, quid amplius faciam, non habeo. ego tamen absit, ut eos credam haec tuae sanctitati maliuola mente suggerere ad excitandas inter nos inimised sine ullo nocendi animo facile de homine humana uitia suspicari. hoc enim me de illis aequum est credere, si uasa sunt Christi non in contumeliam sed in honorem facta et disposita in domo magna a deo in opus bonum. quod si post hanc adtestationem meam, si in notitiam eorum uenerit, facere uoluerint, quam non recte faciant. et tu uides. Quod sane scripseram nullum me librum aduersus te Romam misisse, ideo scripseram, quia et libri nomen ab illa epistula discernebam, unde omnino nescio quid aliud te audisse existimaueram, et Romam nec ipsam epistulam sed tibi miseram et aduersus te non esse arbitrabar, quod sinceritate amicitiae siue ad admo
Abbreviated transcription (Latin):
ci. Proinde carissimos nr̃os. qui nr̃is laborib
sincerissime fauent. hoc potius quanta possu¬
mus instantia doceamꝰ. quo sciant fieri pos¬
se. ut int̾ carissimos aliqͥd alterutro sermone
cuntradicat᷑. nec tñ caritas ipsa minuatur.
nec ueritas odiũ pariat. que debet᷑ amiticie.
siue illud uerũ sit. qd̾ contradr̃. siue corde ue¬
raci qualecũq sic dicit᷑. ñ retinendo inmente
qd̃ clistit alabiis. Credant itaq fc̃s ntĩ. famili¬
ares tui. quib testimoniũ ꝑhibes. qd̾ sunt ua¬
sa xp̃i me inuito factũ. nec mediocrẽ dehac
re dolorẽ inc̾e cordi meo. qd̾ luttere mee pre
inmultorũ manus uenert᷑ quã adte ao quc̃
scripte sunt ꝑuenire potuerunt. Quo aut̃
modo id acciderit. & longũ ẽ narrare. &
nisi fallor suꝑfluũ: cũ sufficiat. si qͥd michi
in hoc creditur. ñ eo factũ animo quo puta¬
tur: nec omnino mee fuisse uoluntatis. aut

Expanded text:
ci. Proinde carissimos nostros, qui nostris laboribus ci. Proinde carissimos nostros, qui nostris laboribus sincerissime fauent, hoc potius, quanta possumus instantia, doceamus, quo sciant fieri posse, ut inter carissimos aliquid alterutro sermone contra dicatur nec tamen caritas ipsa minuatur nec ueritas odium pariat, quae debetur amicitiae, siue illud uerum sit, quod contra dicitur, siue corde ueraci, qualecumque sit, dicitur non retinendo in mente, quod distet a labiis. credant itaque fratres nostri, familiares tui, quibus testimonium perhibes, quod sint uasa Christi, me inrito factum nec mediocrem de hac re dolorem inesse cordi meo, quod litterae meae prius in multorum manus uenerunt, quam ad te, ad quem scriptae sunt, peruenire potuerunt. quo autem modo id acciderit, et longum est narrare et, nisi fallor, superfluum, cum sufficiat, si quid mihi in hoc creditur, non eo factum animo, quo putatur, nec omnino meae fuisse uoluntatis aut
Abbreviated transcription (Latin):
alabiis. Certe factus es etiã tu. tanquã ego. ñ mẽ¬
tientis astu s cõpatientis affectu. cũ cogitares.
tam me ñ derelinquendũ mea cipa. inquam
me ꝓlapsũ existimastiquã nec te ueles. si eo mͥ
ꝓlapsus e̾ẽs. Unde agens grãs beniuole men¬
ti. erga me tue. simul posco. ut etiã m ñ suicen¬
seas. qd̾ cũ in opusculis tiuis aliqua memoue¬
rent. motũ meũ intimaui tibi. hoc eiga me
abom̃ib seruari uolens. qd̃ erga te scruaui:
ut qͥcquid imꝓbandũ putant inscriptis me¬
is. nec claudant subdolo pectore. nec ita rep̃¬
hendant apud alios. ut taceant apud me.
hinc potius existimans sedi amiticiam. et ne¬
cessitudinis uira uiolari. Nescio eñiutrũ xp̃i¬
ane amicitie pud̾ande sint. inquib magis
ualet uulgare proubiũ. obsequiũ amicos. ue¬
ritas odiũ parit: quã eccłiasticũ. fiddeliora st̃
uulnera amici. quã uoluntaria oscuia inimi

Expanded text:
a labiis. Certe factus es etiam tu tamquam ego non mena labiis. Certe factus es etiam tu tamquam ego non mentientis astu sed compatientis affectu, cum cogitares tam me non relinquendum in ea culpa, in quam me prolapsum existimasti, quam nec te uelles, si eo modo prolapsus esses. unde agens gratias beniuolae menti erga me tuae simul posco, ut etiam mihi non suscenseas, quod, cum in opusculis tuis aliqua me mouerent, motum meum intimaui tibi hoc erga me ab omnibus seruari uolens, quod erga te ipse seruaui, ut, quicquid inprobandum putant in scriptis meis, nec claudant subdolo pectore nec ita reprehendant apud alios, ut taceant apud me, hinc potius existimans laedi amicitiam et necessitudinis iura uiolari. nescio enim, utrum Christianae amicitiae putandae sint, in quibus magis ualet uulgare prouerbium: Obsequium amicos, ueritas odium parit>, quam ecclesiasticum: Fideliora sunt uulnera amici q
Abbreviated transcription (Latin):
necesitudinis itta uiolant᷑. ne uidcam certare
puerilit̾. & fautorib inucẽ. uel detractoribus
nrĩs temporib tribuere materiã contendendi.¬
hec abste uerba ñ solũ exammo dicta sentio
uerũ etiã benigno animo ad consulendũ mͥ.
& dicis. Hec scribo quia te pure et cxpĩane di¬
ligere cupio: nec quicquã inmea mente retine¬
re. qd̾ distet alabiis. Ouir sc̃e mͥq ut ds uidet.
animã meam ueraci corde dilecte. hoc ipsũqd̾
posiusti inlittis tuis. qd̾ te mͥ exhibuisse ñ aubi¬
to᷑. hoc ipsũ omnino. paulũ apłm credo exhibu¬
isse inlitteris suis. ñ um cuilibet homimi. s u¬
deis. et grecis. & om̃ib gentib. filiis sius quos in
euãgłio genuerat. et quos pariendos parturie¬
bat: & deinde post̾iorũ tot milib fideliũ tp̃ia¬
norũ. propt̃ quos illa memorie mandabatur
epła. ut nichil insua mente retineret. qd distatet

Expanded text:
necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendiHaec abs te verba, non solum ex animo dicta, sentio, verum etiam benigno animo ad consulendum mihiet dicis Haec scribo, quia te pure et Christiane diligere cupio, nec quidquam in mea mente retinere quod distet a labiis: O vir sancte mihique ut Deus videt animam posuisti in litteris tuis, quod te mihi exhibuisse non dubito, hoc ipsum omnino Paulum apostolum credo exhibuisse in litteris suis non uni cuilibet homini sed Iudaeis et Graecis et omnibus gentibus filiis suis, quos in euangelio genuerat et quos pariendos parturiebat, et deinde posterorum tot milibus fidelium Christianorum, propter quos illa memoriae mandabatur epistula, ut nihil in sua mente retineret, quod distaret
Abbreviated transcription (Latin):
ales estis. instruite huiꝰ modi in spũ lenitatis intẽ¬
dens te ipsũ ne & tu tempteris. Hide si ñ arit fie¬
ri tanquã uie. ut illũ lucrifacias. ñ utiq ut ip¬
sũ delictũ fallacit̾ ageret. aut se io habere simu¬
laret᷑. s ut mait̾ius delicto. quid etiã sibi accid̾e
posset attenderet: atq ita alt̾i tanquã sibi ab al¬
tero uellet. miscłit̾ subueniret. hoc ẽ ñ mentientĩ
astu. s cõpatientis affectu. Sic uideo. sic gentil.
sic cusuibet homini paulus mnerrore uel peccato
aliquo constituto. ñ simulando qd̾ ñ erat. s cõpa¬
tiendo q ẽẽ potusset. tanquã qui se hominem
cogitaret. om̃ib omĩa factus ẽ.: ut om̃s lucriface̾t
Tcipsũ si placet obsecro. te paulisꝑ intuere te ip¬
sũ inquã erga me ipsũ ce recole uelsihabes cons¬
stĩ quã ueraci quã germano. quã pleno caritatis
affectu. cũ queda me inte comifisie er postiiasies
gtauit᷑. subiuxisti. In hoc ledit̃ amiticia. in hoc

Expanded text:
u lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique, ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtenderet atque ita alteri, tamquam sibi ab altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu, sed conpatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed conpatiendo, quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret. Te ipsum, si placet, obsecro te, paulisper intuere, te ipsum, inquam, erga me ipsum et recole uel, si habes conssti, quam ueraci, quam germano. quam pleno caritatis affectu, cum quaedam me in te commisisse expostulasses, grauiter subiunxisti: in hoc laeditur amic
Abbreviated transcription (Latin):
sathanas ꝑsuaserit. & titũ propt̾ea ñ circuncidit.
ne occasionẽ daret eis. qui sine illa cirtuncisione.
dicebant credentes saluos ẽẽ ñ posse. ad deceptio¬
nẽ gentiũ hoc etiã paulũ sentire iactarent. qd̾ iꝑ¬
se satis significat. ubi ait. S neq titus qui mecũ
erat cũ eet grecus. cõpulsus ẽ circũcidi. Propter
sub introductos acit falsos fr̃s. gui sub intioierant
ꝑscrutari libertate nr̃ãm. ut nos inseruitutẽ reoi¬
gerent. quib nec adhorã cessimꝰ sub iectioni: ut ul¬
ritas euãgłii ꝑmaneat ad uos. Hic apparet. qͥd eos
captare intellexerit. ut ñ faceret qd intimotheo se¬
cerat: qd ea libertate fac̾e poterat qua offenders
illa sacramenta. neo tanquã necessaria debere ap¬
peti: nec tanquã sacrilega debere dampnari. S
cauendũ est uiadicet in hac disputatione. nesici
phulosophi queda facta homi nuĩ media dicamiss

Expanded text:
satanas persuaserit; et Titum propterea non circumcidit, satanas persuaserit; et Titum propterea non circumcidit, ne occasionem daret eis, qui sine illa circumcisione dicebant credentes saluos esse non posse, et ad deceptionem gentium hoc etiam Paulum sentire iactarent. quod ipse satis significat, ubi ait: sed neque Titus, qui mecum erat, cum esset Graecus, conpulsus est circumcidi, propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierant perscrutari libertatem nostram, ut nos in seruitutem redigerent, quibus nec ad horam cessimus subiectione, ut ueritas euangelii permaneat ad uos. hic apparet, quid eos captare intellexerit, ut non faceret, quod in Timotheo fecerat, quod ea libertate facere ; poterat, qua ostenderet illa sacramenta nec tamquam necessaria debere appeti nec tamquam sacrilega debere damnari. Sed cauendum est uidelicet in hac disputatione, ne sicut philosophi quaedam facta hominum media dicamus
Abbreviated transcription (Latin):
nouerat. siue qd̾ cũ eo contulerat euãgłiũ. siue
qd incorneliicenturionis uocatione. etiã diuim¬
tus eũ de hac re ammonitũ acceꝑat. siue qd ante¬
quã illi quos timmuerat uenissent antniochiam
cũ gentib eũ conuesci uidetat. Neq enĩ negamus
in hac sententia fuisse iam petrũ. inqua & pau¬
lus fuit. Non itaq tunc eũ. qͥd in ea re uerũ esset
docebat. s eius simulationẽ qua gentes iudairart
cogebant᷑ arguebat: ñ obaliud nisi q sic illa omia
simulatoria gerebant᷑: tanquã uerũ ẽet qd dicebãt
illi qui sine circũcisione preputii. atq aliis obset¬
uationib umbre futurorũ. putabant credentes
saluos ẽe ñ posse. Ergo & thimotheũ ꝓpterea ci¬
cuncidit: ne uideis et maxime cognationi eiul
mat̾ne. sic uiderentur qui exgentib in xp̃m cie¬
ddiderant de testari circũcisionẽ. sicut idolatria
detestanda est: cũ illam ds fieri preceꝑit. hanc

Expanded text:
nouerat, siue quod cum eo contulerat euangelium siue nouerat, siue quod cum eo contulerat euangelium siue quod in Cornelii centurionis uocatione etiam diuinitus eum de hac re admonitum acceperat siue quod, antequam illi, quos timuerat, uenissent Antiochiam, cum gentibus eum conuesci uiderat. neque enim negamus in hac sententia fuisse iam Petrum, in qua et Paulus fuit. non itaque tunc eum, quid in ea re uerum esset, docebat, sed eius simulationem, qua gentes iudaizare cogebantur, arguebat non ob aliud, nisi quia sic illa omnia simulatoria gerebantur, tamquam uerum esset, quod dicebant illi, qui sine circumcisione praeputii atque aliis obseruationibus umbrae futurorum putabant credentes saluos esse non posse. Ergo et Timotheum propterea circumcidit, ne Iudaeis et maxime cognationi eius maternae sic uiderentur, qui ex gentibus in Christum crediderant, detestari circumcisionem, sicut idolatria detestanda est, cum illam deus fieri praeceperit, hanc
Abbreviated transcription (Latin):
nec uideos tc̃ abeis tanꝗͣ anefariis ꝓhibendos. nec
gentiles adea canꝗͣ ad necessaria cõpeslendos. Nã
si reuera sic ea repbaret quẽadmodũ deillo au¬
ditũ erat. ⁊ id̾o celebranda susciꝑet. ut actione
quisquã gentes cogeret iudaizare: ñ aut decrtue¬
rant. ne quisꝗͣ. tunc uideos uidaitare prohiberet:
quãuis ctiã ipsos iam doctrina xpĩana ñ cogeret.
Dromide si post hoc apłorũ decretũ. pettus habuit
illam inanthiochnia simulationẽ. que gentes cogẽt
cõmendanda eloquia dci. que uideis ft̃ credita ñ pro¬
hibebat᷑. qͥd mirũ si constringebat eũ paulus libere
asserere. qd̾ cũ ceteris apłis se hierosolimis decre¬
nisse meminerat: Si aut̃ hoc qd̃ magis arbitror.
ante illud hierosolimitarũ conciliũ petrus fecit:
nec mirũ est. sic qd̾ eũ uolebat paulus ñtimide ob¬
tegere. s fident̾ asserere. qd̾ eũ parit̾ sentire iam

Expanded text:
nec Iudaeos tunc ab eis tamquam a nefariis prohibendos nec nec Iudaeos tunc ab eis tamquam a nefariis prohibendos nec gentiles ad ea tamquam ad necessaria compellendos. Nam si re uera sic ea reprobaret, quem ad modum de illo auditum erat, et ideo celebranda susciperet, ut actione quisquam gentes cogeret iudaizare, non autem decreuerant. ne quisquam tunc ludaeos iudaizare prohiberet, quamuis etiam . ipsos iam doctrina Christiana non cogeret. proinde si post hoc apostolorum decretum Petrus habuit illam in Antiochia simulationem. qua gentes cogeret commendanda eloquia dei, quae Iudaeis sunt credita, non prohibebatur, quid mirum, si constringebat eum Paulus libere adserere, quod cum ceteris apostolis se Hierosolymis decreuisse meminerat ? Si autem hoc, quod magis arbitror, ante illud Hierosolymitanum concilium Petrus fecit, nec sic mirum est, quod eum uolebat Paulus non timide obtegere, sed fidenter adserere, quod eum pariter sentire iam
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ex om̃i parte uerar atq indubitanda ꝑsistat.
Nam sihoc fecit petrus. qd̾ facere debuit: menti¬
tus ẽ paussus quod eũ uiderit. ñ recte ingredien¬
tẽ ad ueritatẽ euãgłii. Quisqͥs em̃ facit. hoc quod
facere debet. recte utiq facit: & icdo faisũ de u¬
lo dicit. qui dicit eũ. ñ recte fecisse. qd̾ eũ nouit
facere debuisse. Si aut̃ uerũ scripsit paulus:
uerũ est. qd̃ petrus ñ recte tunc. ingrediebatur
ad ueritatẽ euãgłii. Idgͦ faciebat. qd fac̾e ñ debe¬
bat. & si tale aliquid paulus ipse iam fecerat. cor¬
rectũ potius etiã ipsũ. credã coapłi su correctio¬
nẽ ñ potuisse negligere: quã mendacit̃ aliqͥd in
sua epła posuisse. et epła qualibet. Quantomagiᷤ
inula. ingua p̃locutus ait. que aũt scribo uobis.
ecce corã deo. quia ñ mentior: Ego quidẽ illuo
petrũ sic egisse credo: ut gentes cogeret iudarra¬

Expanded text:
ta ex omni parte uerax atque indubitanda persistat. ta ex omni parte uerax atque indubitanda persistat. nam si hoc fecit Petrus, quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum uiderit non recte ingredientem ad ueritatem euangelii. quisquis enim hoc facit, quod facere debet, recte utique facit et ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod eum nouit facere debuisse. si autem uerum scripsit Paulus, uerum est, quod Petrus non recte tunc ingrediebatur ad ueritatem euangelii; id ergo faciebat, quod facere non debebat. et si tale aliquid Paulus ipse iam fecerat, correctum potius etiam ipsum credam coapostoli sui correctionem non potuisse neglegere, quam mendaciter aliquid in sua epistula posuisse, et epistula qualibet, quanto magis in illa, in qua praelocutus ait: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior. Ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret iudaiza
Abbreviated transcription (Latin):
cũ corruptorib ꝑspicuitate conuincitur quia
inaliũ sensũ de torquere ñ posst̃ falsa ẽe con¬
tendunt. ita tamen ut eandẽ falsitatẽ ñ scriben¬
tib apłis tribuant. s nescio quib codicũ corrup¬
b eremplarib. nec p̃cedentis lingue auctori¬
tate. unde latini libri interp̃tati sunt ꝓbare
aliquando potuerunt:. notissima om̃ib uerita¬
te suꝑati. confusiq discedunt. Ita ne intelligit.
sca prudentia tua. quanta mautie illorũ patẽ¬
cat occasio. si ñ abaliis apłicas lutteras ẽẽ falsa¬
tas. s ipsos apłos faisa scripsisse dicamus: Non
est inquis credibile hoc. inpetro. paulũ qd̾ ipse
paulus fecerat arguisse. Non nunc quero quid
fecerit. qͥd scripserit quero. Hoc ad questionẽ
quã suscepit maxime ꝑtinet: ut ueritas diui¬
narũ scripturarũ ad nrãm fidẽ edificandam
memorie cõmendata. ñ aquiblibet. s abipsisapłis
ac ꝓhoc incanonicũ auctoritatis culmen recep¬

Expanded text:
um perspicuitate conuincitur, quia in alium sensum detorquere non possunt, falsa esse contendunt, ita tamen, ut eandem falsitatem non scribentibus apostolis tribuant sed nescio quibus codicum corrupbus exemplaribus nec praecedentis linguae auctoritate, unde Latini libri interpretati sunt, probare aliquando potuerunt, notissima omnibus ueritate superati confusique discedunt. itane non intellegit sancta prudentia tua, quanta malitiae illorum patescat occasio, si non ab aliis apostolicas litteras esse falsatas, sed ipsos apostolos falsa scripsisse dicamus? \'Non est\', inquis, \'credibile hoc in Petro Paulum, quod ipse Paulus fecerat, arguisse\'. non nunc quaero, quid fecerit; quid scripserit, quaero. hoc ad quaestionem, quam suscepi, maxime pertinet, ut ueritas diuinarum scripturarum ad nostram fidem aedificandam memoriae commendata non a quibuslibet, sed ab ipsis apostolis ac per hoc in canonicum auctoritatis culmen recep
Abbreviated transcription (Latin):
tissima. & in explicabilis templi edificatio. uarietas.
uos cupitis cõmendari. tantus ac talis ẽ. &e sic eru¬
ditus in lege dñi: ut absq nr̃o rogatu instruere.
uos possit. et nr̃ãm suꝑ cunctis questionib scrip¬
turarũ promodulo cõmunis ingenii erplicare

Expanded text:
tissimi et inexplicabilis templi aedificatio, uarietas mtissimi et inexplicabilis templi aedificatio, uarietas muos cupitis commendari, tantus ac talis est et sic eruditus in lege domini, ut absque nostro rogatu instruere uos possit et nostram super cunctis quaestionibus scripturarum pro modulo communis ingenii explicare
Abbreviated transcription (Latin):
uocabisu:. diuig tacui. sciens empus e uct ma¬
rũ. Hoc aut̃ anno. cũ tres explicassem libros. su¬
bitus impetus barbarorũ. dequib tuus dicit uir¬
gilius. lateq uagantes barchei. et sc̃a scriptura
tabit: sic egypti limitẽ. palestine. phenicis. syrie.
ꝑ cucurrit. ad instar torrentis cuncta secũ tra
terarma leges. quantomagis studia scriptura¬
rũ. que &e librorũ multitudine. & suentio. ac
te & otio dictantiũ indigẽt: Duos itaq libros.
misi sc̃ẽ filie mee fabiole: quorũ exempla si uo¬
lueris. ab ipsa poteris mutuare. Pro angustia
quoq temporis. alios de scribere ñ potui. Quo
cũ legeris. et uestibula uideris: facilis comectu¬
ra erit. qualis ipsa futura sit domus. S credo
indei miscđiam. qui nos aduiuit indifficuuli¬
mo principio supradicti oꝑisq̃d̃ ipse ad iuuet.
et inpenultimis propħe partib. inquib gog. et
magog bella narrant᷑ & inextremis inquib sacra¬

Expanded text:
uocabulum, diuque tacui sciens tempus esse lacrimauocabulum, diuque tacui sciens tempus esse lacrimarum. hoc autem anno, cum tres explicassem libros, subitus impetus barbarorum, de quibus tuus dicit Vergilius: \'Lateque uagantes Barcaei\' et sancta scriptura t a b i t, sic Aegypti limitem, Palaestinae, Phoenices, Syriae percucurrit ad instar torrentis cuncta secum trahter arma leges\', quanto magis studia scripturarum, quae et librorum multitudine et silentio ac ecuritate et otio dictantium indigent! duos itaque libros misi sanctae filiae meae Fabiolae, quorum exempla, si uolueris, ab ipsa poteris mutuari; pro angustia quippe temporis alios describere non potui. quos cum legeris et uestibula uideris, facilis coniectura erit, qualis ipsa futura sit domus. sed credo in dei misericordia, qui nos adiuuit in difficillimo principio supra dicti operis, quod ipse adiuuet et in paene ultimis prophetae partibus, in quibus Gog. et Magog bella narrantur, et in extremis, in quibus sacra
Abbreviated transcription (Latin):
li cũ brutis animantib conditione subsistat. Su¬
ꝑ quo. quid mͥ uidet᷑. in opusculis contra rufinum.
sctipsisse me noui. aduersus eum libeilũ. quẽ sc̃e
memorie anastasio ep̃o romane eccłie edidit. inquo
lubrica et subdola. immo stulta confessione dũ aui¬
ditorũ simplicitat illudere nititur. sue fide ĩmoꝑ
fidie illurit. Quos libros reor scm parentẽ ur̃m ha¬
bere occeanũ. Olim eni editist᷑. muitis rusini libriᷤ
adu̾sꝰ no̾calũnias respuentes. Certe habes ibi uitũ
scm̃. & eruditũ augustinũ epm̃. qui uiua. ut ai¬
unt uoce docere te pͥoterit: & suam immo ꝑse nr̃ã
explicare sententiã. Hierechielis uolumen olim
aggredi uolui. & sponsionẽ crebetrimã studio¬
Ns lectorib reodere: sinipso dictandi erordio.
ra animus m̃s occidentaliũ prouinciarũ & ma¬
rime urbis rome uastatione confusus est ut uita
uuigare prouerbiũ. propriũ quoq ignorarem

Expanded text:
li cum brutis animantibus condicione subsistat. suli cum brutis animantibus condicione subsistat. super quo quid mihi uideretur, in opusculis contra Rutinum olim scripsisse me noui aduersus eum libellum. quem sanctae memoriae Anastasio, episcopo Romanae ecclesiae, dedit, in quo lubrica et subdola, immo stulta confessione, dum auditorum simplicitati inludere nititur, suae fidei, immo perfidiae inlusit. quos libros reor sanctum parentem uestrum habere Oceanum; olim enim editi sunt multas Rufini libri aduersus nos calumnias respuentes. certe habes ibi uirum sanctum et eruditum Augustinum episcopum, qui uiua, ut aiunt, uoce docere te poterit et suam, immo per se nostram explicare sententiam. Ezechielis uolumen olim adgredi uolui et sponsionem creberrimam studiosis lectoribus reddere, sed in ipso dictandi exordio ita animus meus occidentalium prouinciarum et maxime urbis Romae uastatione confusus est, ut iuxta uulgare prouerbium proprium quoque ignorarem
Abbreviated transcription (Latin):
indño salutẽ. Tandẽ ex
affrica ure litt̾as unani¬
mitatis acccpi: et ñ me pe¬
nitet ĩ pudentie. quia tacentib uobis. epłas meas
frequent̾ ingessi: ut rescriptũ mererer. et uosẽt̃
sospites non aliis nuntiantib. s ur̃o potissimũ
sermone cognoscerẽ.Su ꝑ anime statu memini
urẽ questiuncule. immo maxime eccłiastice queᷤ¬
tionis. utrũ lapsa decelo sit. ut phitagoras phylo¬
sofus. om̃sq platonici. et origenes putant: anapro¬
ptia dei substantia. ut stoici. manicheus. & ispane
prisculian hereses suspicant᷑: an inthesauro ha¬
beantur dei olim condite. ut quidã eccłiastici
stulta ꝑsuasione conficlunt: an cotidie ado fiat̃.
et mittantur in corpore. scđm illud qd̾ in euãgłio
scriptũ est pat̾ meus usq modo oꝑatur & ego
oꝑorᷤ: ancerte extraduce. ut tertullianus apolunariᷤ.
et maxima pars occidentaliũ auitumat. ut quomͦ
corpus excorpore. sic anima nascat᷑ eranima. & sumi¬

Expanded text:
O SALUTEM. Tandem ex Africa uestrae litteras unanimitatis accepi et non me paenitet inpudentiae, qua tacentibus uobis epistulas meas frequenter ingessi, ut rescriptum mererer et uos esse sospites non aliis nuntiantibus sed uestro potissimum sermone cognoscerem. super animae statu memini uestrae quaestiunculae, immo maximae ecclesiasticae quaestionis, utrum lapsa de caelo sit, ut Pythagoras philosophus omnesque Platonici et Origenes putant, an anippoia dei substantiae, ut Stoici, Manichaeus et Hispana Priscilliani haeresis suspicantur, an in thesauro habeantur dei olim conditae. ut quidam ecclesiastici stulta persuasione confidunt, an cotidie a deo fiant et mittantur in corpora secundum illud, quod in euangelio scriptum est: Pater meus usque modo operatur et ego operor, an certe ex traduce, ut Tertullianus, Apollinaris et maxima pars occidentalium autumat, ut quo modo corpus ex corpore sic anima nascatur ex anima et simi