comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ñ est subiecta nec enim potest. uelut si
dicamꝰ. iniusticia iusticia esse ñ potest
Mundũ ait hoc loco significans dilectores
mundi: quȩ dilectio ñ est a patre. Pruden¬
tia carnis inimica est in dm: legi em̃ dei
ñ est subiecta. neq enĩ potest. In exposi¬
caritas legem impleat. prudentia uͦ
c̃arnis cõmoda temporalia sectando spi¬
ritali caritati adu̾satur. quomͦ potest le¬
gi dĩ esse subiecta. id est libenter atq obse¬
quenter implere iusticiã. eiq ñ adu̾sari:
Qnͣdo etiã dũ conatur. uincatur necesse est:
ubi inuenerit maiꝰ cõmodũ temporale
de iniquitate se posse assequi. qm si custo¬
diat equitatẽ. Sicut enim pͥma homi¬
nis uita est ante legem. cũ a nulla nequi¬
cia uł malicia ꝓhibetur. neq ulla ex par-¬
te prauis cupiditatib resistit. quia ñ est
qui ꝓhibeat: sic scda est sub lege ante
grãm. qnͣdo phibetur quidẽ. & conatur
a peccato abstinere s uincitur. qͥa ñdum

Expanded text:
Dei non est subjecta, nec enim potest. Velut si dicamus: Injustitia justitia non esse potest. Mundum quippe ait hoc loco, significans dilectores mundi: quae dilectio non est a Patre. Prudentia carnis inimica est in Deum, legi enim Dei non est subjecta; neque enim potest . Caritas Legem impleat, prudentia vero carnis commoda temporalia consectando spirituali charitati adversetur; quomodo potest Legi Dei esse subjecta, id est, libenter atque obsequenter implere justitiam, eique non adversari; quando etiam dum conatur, vincatur necesse est, ubi invenerit majus commodum temporale de iniquitate se posse assequi, quam si custodiat aequitatem? Sicut enim prima hominis vita est ante Legem, cum nulla nequitia et malitia prohibetur, neque ulla ex parte pravis cupiditatibus resistit; quia non est qui prohibeat: sic secunda est sub Lege ante gratiam, quando prohibetur quidem et conatur a peccato abstinere se, sed vincitur; quia nondum
Abbreviated transcription (Latin):
tiuantẽ me in lege peccati quȩ est in mẽ-¬
bris meis: potest uideri eũ apls describere.
qui sub lege adhuc uiuit. ñ dum sub gr̃a.
S sicut illa duo exposuimꝰ ꝓpter carnem
adhuc corruptibilem dicta: sic & hoc po¬
test intelligi. ut captiuantẽ dixerit carne
tiuantẽ me. quia & in ipsa carne ñ est alie¬
na natura. s nr̃a. Sicut gͦ exposuit ipse
qui dicit. scio enim quia ñ habitat in me
hoc est in carne mea bonum. sic iam ex illiꝰ
expositione hunc locũ debemꝰ accipe tan¬
qͣm dixerit captiuantẽ me. hoc est meã¬
carnẽ in lege peccati quȩ est in m̃bris me-¬
ls. Deinde subiungit. ꝓpter qd̾ dixerat.¬

Expanded text:
tiuantem in lege peccati, quaeest in memtiuantem in lege peccati, quaeest in membris meis, potest uideri apostolus tum describere, qui sub lege adhuc uiuit, nondum sub gratia. sed sicut illa duo exposuimus propter carnem adhuc corruptibilem dicta, sic et hoc potest intellegi, ut \'captiuantem me\' dixerit \'carntiuantem me\', quia et in ipsa carne non est aliena natura, sed nostra. sicut ergo exposuit ipse quid dixerit: scio enim quianon habitat in me, hocestin carne mea, bonum, sic etiam ex illius expositione hunc locum debemus accipere, tamquam dixerit: captiuantem me — hoc est \'carnem meam\' — lege peccati. quae est in membris meis. Deinde subiungit propter q
Abbreviated transcription (Latin):
oncupiscentiȩ ñ consentit ad malum.
Non enĩ qd̾ uolo facio inquit. s qd̾ nolo
malũ hoc ago. Si autẽ qd̾ nolo ego hoc
facio. iam ñ ego operor illud. s qd̃ habi¬
tat in me peccatum. Id repetiuit inculcais.
& tanqm tardissimos de somno excitans.
nuenio gͦ legem inquit nolenti mͥ facere
bonum: qm̃ mͥ malũ adiacet. Illud gͦ bo¬
num est nolentis facere. Adiacet autem
malũ ex concupiscentia. cui ñ consentit qͥ
dicit. iam ñ ego operor illud. Aꝑtius
autẽ qd̾ sequitur utrũq declarat. Con
delector enim legi dĩ scd̾m interiorem ho¬
minẽ. Uideo autẽ aliam legẽ in mẽbris
meis repugnantẽ legi m̃tis meȩ. & capti¬
uantẽ me in lege peccati que est in m̃bris
meis. S qd̾ dixit captiuantẽ me: potest
mouere. si nulla consensio est. Unde ꝓpter
ista tria. duo scilicet de quib iam disputa¬
uimꝰ. qd̃ ait ego autẽ carnalis sum & ue-
nundatus sub pectato. & hoc terciũ. cap¬

Expanded text:
concupiscentiae non consentit ad malum. concupiscentiae non consentit ad malum. non enim quod uolo facio bonum, inquit, sed quod nolo malum, hoc ago. si autem quod nolo ego hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatu 111. id repetiuit inculcans et tamquam tardissimos de somno excitans: inuenio ergo legem, inquit, mihi uolenti facere bonum, quoniam mihi malum adiacet. illa ergo bonum est uolenti facere, adiacet autem malum ex concupiscentia, cui non consentit qui dicit: iam non ego operor illud. Apertius autem quod sequitur utrumque declarat: c o ndelector enim legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et eaptiuantem me in lege peccati, quae est in membris meis. sed quod dixit \'captiuantem me\', potest mouere, si nulla consensio est. unde propter ista tria, duo scilicet, de quibus iam disputauimus, quod ait: ego au tem carnal is su m, et: u enundatus sub peccato, et hoc tertium: cap
Abbreviated transcription (Latin):
& implendi. s ipso motu concupiscendi.
Hinc gͦ inquit consentio legi qm̃ bona est
Consentio. quia nolo qd̾ uult. Deinde di¬
cit. Nunc autẽ iam ñ ego operor illud
s id qd̃ in me habitat peccatũ. Quid t̃
nunc autem. nisi iam nunc sub gr̃a. quȩ
liberauit delectationẽ uoluntatis a con¬
sentione cupiditatis: Non enim meliꝰ
intelligitur ñ ego operor. nisi quia non
consentit exhibere m̃bra sua arma mi¬
quitatis peccato. Nam & si concupiscit
& consentit & agit. quomͦ ñ ipse illud
oꝑatur etiam si oꝑari doleat & iunci gra¬
uiter ingemiscat: Iam illud qd̃ sequit.
ñne unde loquatur aꝑtissime ostendit.
Scio enim qd̾ ñ habitat in me. hoc est i
carne mea bonum. Si enim ñ exponesa
adiungendo hoc est in carne mea. aliis
fortasse acciꝑetur qd̾ dixit in me. ac b
hoc uersat hoc idem repetens & in culces
ut nec concupiscat homo: imꝑfectũ est
autẽ bonũ qͣndo concupiscit. etiam si

Expanded text:
et implendi, sed ipso motu concupiscendi. et implendi, sed ipso motu concupiscendi. Hinc ergo, inquit, consentio legi quoniam bona est: consentio, quia nolo quod non vult. Deinde dicit, Nunc autem jam non ego operor illud, sed id quod habitat in me peccatum. Quid est, Nunc autem; nisi, Jam nunc sub gratia, quae liberavit delectationem voluntatis a consensione cupiditatis? Non enim melius intelligitur, Non ego operor, nisi quia non consentit exhibere membra sua arma iniquitatis peccato . Nam si et concupiscit et consentit et agit, quomodo non ipse illud operatur, etiamsi se operari doleat et uinci grauiter ingemescat? Iam illud quod sequitur nonne unde loquatur apertissime ostendit ? scio enim quia non habitatinme, hocest in carne mea, bonum. si enim non exponeret adiungendo: hoc estin carne mea, aliter fortasse acciperetur quod dixit: in me. ac per hoc uersat hoc idem repetens et inculans: ut nec concupiscat homo; inperfectum est autem bonum, quando concupiscit, etiam si
Abbreviated transcription (Latin):
poris nr̃i. Si enim scđ̾m hoc se dicit ue¬
nundatũ sub peccato. qd̾ adhuc ñ est re¬
demptũ a corruptione corpus ciꝰ. uel ue¬
nundatũ aliqñdo in pͥma transgressio¬
ne eiꝰ p̃cepti. ut haberet corpus corrup¬
tibile qd̃ aggrauat animã. quid. phibet
etiam in ipso possit intelligi. etiã si in sua
ꝑsona ñ se solum s om̃s accipi uelit. qui
se nouerunt spiritali dilectione cũ car-¬
nis affectione sine consensione conflige¬
re. An forte metiumꝰ ea quȩ sequunt᷑:
Qd̾ enim operor ignoro. Non enĩ qd̃ uolo
hoc ago. s qd̃ odi illud facio. Ne forte
ex his u̾bis quisq consentire carnis con¬
cupiscentiȩ ad oꝑa mala sc̃m apłm sus¬
picetur: considerandũ est qd̃ adiungit.
Si autẽ qd̃ nolo hoc facio. consentio legi
qm̃ bona est. Magis enim se dicit legi
consentire. qmͣ carnis concupiscentiȩ.
Hanc enĩ peccati nomine appellat. Eacere
gͦ se dicit & oꝑari. ñ affesti consentiendi

Expanded text:
poris nostri. si enim secundum hoc se dicit ueporis nostri. si enim secundum hoc se dicit uenundatum sub peccato, quod adhuc non est redemptum a corruptione corpus eius, uel uenundatum aliquando in prima transgressione praecepti, ut haberet corpus corruptibile quod adgrauat animam, quid prohibet etiam in ipso possit intellegi, etiamsi in sua persona non sc solum, sed omnes accipi uelit, qui se nouerunt spiritali dilectione cum carnis affectione sine consensione confligere? An forte metuimus ea quae sequuntur: quod enim operor, ignoro; non enim quoduolo, hocago, sed quod odi, illud facio, ne forte ex his uerbis quispiam consentire carnis concupiscentiae ad opera mala sanctum aposed considerandum est quod adjungit: Si autem quod nolo, hoc facio, consentio legi quoniam bona est. Magis enim se dicit legi consentire, quam carnis concupiscentiae. Hanc enim peccati nomine appellat. Facere ergo se dixit et operari, non affectu consentiendi
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. An scd̾m corpus hoc dicit. Adhuc
enun erat in corpore. mortis huiꝰ. ñ dum
facto qd̾ alibi dicit. Seminatur corꝑus
animale. surgit corpus spiritale. Tunc
enĩ ex toto se id est ex utraq parte qua
constat spiritalis homo erit. qndo spi¬
ritale etiã corpus erit. Neq absurdũ est
ut sit in illa uita etiã caro spiritalis. si
potuit ẽẽ in hac uita in his qui ad huc
carnalia sapiunt. etiã sp̃c ipse carna¬
lis. Sic gͦ ideo dixit. ego autem carna¬
lis sum. quia ñdum spiritale corpus ha-¬
bebat apłs. sicut posset dicere. Ego au¬
tem mortalis sum. Qd̃ utiq ñ nisi scđ̾m
corpus intelligeretur dixisse. qd ñ dum
suerat ĩ mortalitate uestitum. Item qd̾
adiunxit uenundatus sub peccato. ne
quisqm eum ñdũ redemptũ xp̃i sangui¬
ne existimet. etiã hoc scdm̃ illu d potest.
intelligi qd̾ ait. & nos pͥmitias habentes
sp̃c & ipsi in nobismetipsis ingemiscim
adoptionẽ expectantes redẽptionẽ cor¬

Expanded text:
fuit? an secundum corpus hoc dicit? adhuc fuit? an secundum corpus hoc dicit? adhuc enim erat in corpore mortis huius nondum facto, quod alibi dicit: seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale. tune enim extoto se, id est ex utraque parte, qua constat, spiritalis homo erit, quando spiritale etiam corpus erit. neque enim absurdum est, ut sit in illa uita etiam caro spiritalis, si potuit esse in hac uita in his, qui adhuc carnalia sapiunt, etiam spiritus ipse carnalis. sic ergo ideo dixit: ego autem carnalis sum, quia nondum spiritale corpus habebat apostolus, sicut posset dicere: \'ego autem mortalis sum\'; quod utique non nisi secundum corpus intellegeretur dixisse, quod nondum fuerat inmortalitateuestitum. item quod adiunxit: uenundatus sub peccato, ne quisquam eum nondum redemptum Christi sanguine existimet, etiam hoc secundum illud potest intellegi, quod ait: et nos primitias habentes spiritus et ipsi in nobismet ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, redemptionem cor
Abbreviated transcription (Latin):
uod dixerat sine lege enĩ peccatũ mor¬
tuũ est. ñ intelligamꝰ nisi tanqͣm ñ
sit. latet. ñ apparet. penitus ignoratur.
tanqm in nescio quib ignorantie tenebris
sit sepultũ. Et qd̃ ait. ego autẽ uiuebã
aliqnͣdo sine lege. qͥd ait. nisi uiuere mͥ
uidebar: Et qd̾ adiunxit. adueniente
mandato peccatum reuixit. quid est ali¬
paradyso. qnͣdo contra datum p̃ceptum
satis apparebat admissũ. Cum autẽ a
nascentib trahitur. tanqͣm mortuũ sit
latet. donec repugnans iusticiȩ. malum
eius phibitione sentiatur. cum aliud
iubetur atq ꝓbatur. aliud delectat atq
dominat᷑. Tunc peccatũ quodamͦ in no¬
titia nati hominis reuiuiscit. qd̾ in no¬
ticia pͥmi facti hominis aliqñdo ia uixe¬
rat. S qd̾ sequitur ñ ita expeditum est:
quom de paulo possit intelligi. Scimus
enĩ inquit. qm̃ lox spiritalis est. ego autẽ
carnalis sum. Non ait fuit. s sum. Nũ-¬
quid gͦ apłs cum hec scriberet carnalis

Expanded text:
uod dixerat: sine lege enim peccatum mortuum est, non intellegamus nisi, tamquam non sit, \'latet, non apparet, penitus ignoratur\', tamquam in nescio quibus ignorantiae tenebris sit sepultum. et quod ait: ego autem uiuebam aliquando sine lege, quid ait nisi \'uiuere mihi uidebar\'? et quod adiunxit: ad ueniente autem mandato peccatum reuixit, quid est aliparadiso, quando contra datum praeceptum satis apparebat admissum; cum autem a nascentibus trahitur, tamquam mortuum sit, latet, donec repugnans iustitiae malum eius prohibitione sentiatur, cum aliud iubetur atque adprobatur, aliud delectat atque dominatur; tunc peccatum quodammodo in notitia nati hominis reuiueseit, quod in notitia primum facti hominis aliquando iam uixerat. Sed quod sequitur non ita expeditum est, quomodo de Paulo possit intellegi. scimus enim, inquit, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum. non ait \'fui\', sed \'sum\'. numquid ergo apostolus, cum haec scriberet, carnalis
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. Sapientia carnis inimica est in¬
dm̃. Legi enĩ dei ñ est subiecta: nec enim
potest. Qui autẽ in carne sunt. dõ pla-¬
cere ñ possunt. Sapientiã quippe car¬
nis dixit. ñ sapientiam desur sum de¬
scendentẽ: & in carne ñ esse eos qui ñ dũ
de corpore exierunt. s eos qui scł̃m car¬
nem uiuunt significatos esse manisestũ

Expanded text:
tum est : sapientia carnis inimica est Deo. legi enim Dei non est subjecta, nec enim potest. qui autem in carne sunt, Deo placere. non possunt. sapientiam quippe carnis dixit, non sapientiam de sorsum descendentem: et in carne esse non eos, qui nondum de corpore exierunt, sed eos, qui secundum carnem uiuunt, significatos esse manifestum
Abbreviated transcription (Latin):
apłs cum dicit. ñ gͦ regnet peccatum in
sit remissio peccatoꝵ. om̃ib immicis int̾¬
fectis quib separabam᷑ adõ. s manet in
uetustate carnis. tanqͣm suꝑatum & ꝑ-¬
emptũ si ñ illicitis consensionib quodamͦ
carnis in qua est lex ista pectati. uł pecca¬
tum iã remissũ. usq adeo sp̃c uita discer¬
nitur. in cuiꝰ nouitatẽ baptizati ꝑ dei
grãm renascuntur. ut parũ fuerit apło
dicere tales ñ esse in peccato. nisi etiã di-¬
ceret in ipsa carne illos ñ esse. anteqm ex
hac mortali uita migrarent. Qui enim
in carne sunt inquit: dõ placere ñ possus.
Uos autẽ ñ estis in carne s in sp̃u. si tam̃
t in carne sumꝰ: & in carne ñ sumꝰ.
In carne enĩ sumꝰ eo uinculo qd̃ ñ¬
in carne ex eo qd̾ sp̃c pͥmitias dedimus dõ.
pedib autẽ tanqm extremis animȩ par¬
tib adhuc lubricũ sentiamꝰ. Siquis

Expanded text:
um, cum ait, Rom. 6: Non regnet peccatum in fit remissio peccatorum omnibus inimicitiis interfectis, quibus separabamur a deo, sed manet in uetustate carnis tamquam superatum et peremptum, si non inlicitis consensionibus quodam carnis, in qua est lex ista peccati uel peccatum iam remissum, usque adeo spiritus uita discernitur, in cuius nouitate baptizati per dei gratiam renascuntur, ut parum fuerit apostolo dicere tales non esse in peccato, nisi etiam diceret in ipsa carne illos non esse, antequam ex hac mortali uita emigrarent; qui enim magis i m in carne sunt, inquit, deo placere non possunt; uos autem non estis in carne, sed in spiritu, si tamen t in carne sumus, et in carne non sumus in carne enim sumus eo vinculo quod nonin carne ex eo quod spiritus primitias dedimus Deo, pedibus autem tanquam extremis animae partibus adhuc lubricum sentiamus
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ñ tantum moriturũ ꝓpter animȩ
abscessum qui futurus est. s ꝓpter tantã
infirmitatẽ carnis & sanguinis etiã mor¬
tuum dicitur loquente apło. Corpꝰ qui¬
dẽ inquit mortuũ est. ꝓpter peccatum. sp̃c
autẽ uita est.ꝓpter iusticiã. Hec uita ex

Expanded text:
autem non tantum moriturum propter animae abscessum qui futurus est, sed tantum propter infirmitatem carnis et sanguinis, etiam mortuum dicitur, loquente Apostolo: Corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam, haec vita
Abbreviated transcription (Latin):
ñ quia dat alia bona quȩ dat & ñ bonis.
Pecuniam uisa deo: habet & latro. Uxo
rem. secunditate filioꝵ. salutẽ corporis.
dignitatem scłi. Attende qm multi male
habent. Hoc est totũ ꝓpter qd̾ eum colis
Nutabunt pedes tui. Putabis sine causa
colere. qͣndo in eis uides ista qui eum ñ
colunt. Ergo ista om̃ia dat etiã malis.
se solum seruat bonis. Uiuificabis nos.
Nam mortui eramꝰ. qnͣdo t̾renis reb inhe¬
rebamus. Mortui eramꝰ. qͣndo terreni
hominis imaginẽ portabamꝰ. Uiuifica¬
bis nos: Innouabis nos: uitam interioris
hominis dabis nobis. Et nom̃ tuũ inuo¬
cabimꝰ : id est te diligemꝰ. Tu nobis dul¬
cis eris remissor peccatoꝵ nr̃oꝵ : tu eris to¬
tum p̃miũ iustificatoꝵ. Qm̃ sapientia¬

Expanded text:
non quia dat talia bona quae dat et non bonis. non quia dat talia bona quae dat et non bonis. Pecuniam vis a Deo? Habrem, fecunditatem filiorum, salutem corporis, dignitatem saeculi? Attende quam multi mali habent. Hoc est totum propter quod eum colis? Nutabunt pedes tui, putabis te sine causa colere, quando in eis vides ista qui eum non colunt . Ergo ista dat omnia etiam malis; se solum servat bonis. Vivificabis nos: nam mortui eramus, quando terrenis rebus inhaerebamus; mortui eramus, quando terreni hominis imaginem portabamus. Vivificabis nos: innovabis nos; vitam interioris hominis dabis nobis. Et nomen tuum invocabimus: id est, te diligemus. Tu nobis dulcis eris remissor peccatorum nostrorum; tu eris totum praemium justificatorum. Domin
Abbreviated transcription (Latin):
re ne gratis colatur ds. S quia dat ali¬
quid in t̾ra. ideo diligatur. Quid amas.
ut d̾m ñ ames: Dic michi. Ama si potes
aliqͥd qd̃ ille ñ fecit. Circũspice uniu̾sã
qreaturam. Uide utrũ alicubi cupidita¬
tis uisco tenearis. & a diligendo creato¬
re impediaris. nisi ea re quã ipse creauit.
quẽ negligiꝰ. Quare autẽ amas ista. nisi
quia pulchra sunt: Possunt ẽẽ tã pul¬
chra. qm ille a quo facta sunt: Miraris
hȩc. quia illũ ñ uides. S ꝑ ea quȩ mira¬
ris: ama quẽ ñ uides. Int̾roga ciraturã
Si a seipsa est. remane in illa. Si autem
ab illo est. ñ ob aliud ꝑnitiosa est amato¬
ri. nisi qͥa p̃ponitur creatori. Quare hoc
dixi: Propter u̾sum istũ fr̃s. Mortui gͦ
erant. quia ꝓpt̾ea d̾m colebant. ut eis
scdm carnẽ bene esset. Saꝑe autẽ scd̃m
carnẽ. mors est. Et mortui sunt. quia ñ
gratis dm̃ colunt. id est quia ipse bonꝰ est.

Expanded text:
re, ne gratis colatur Deus; sed quia alire, ne gratis colatur Deus; sed quia aliquid dat in terra, ideo diligatur. Quid amas, ut Deum non ames? dic mihi. Ama, si potes, aliquid quod ille non fecit. Circumspice universam creaturam; vide utrum alicubi cupiditatis visco tenearis, et a diligendo Creatore impediaris, nisi ea re quam creavit ipse quem negligis. Quare autem amas ista, nisi quia pulchra sunt? Possunt esse tam pulchra, quam ille a quo facta sunt? Miraris haec, quia illum non vides: sed per ea quae miraris, ama quem non vides. Interroga creaturam; si a seipsa est, remane in illa: si autem ab illo est, non ob aliud perniciosa est amatori, nisi quia praeponitur Creatori. Quare hoc dixi? Propter versum istum, fratres. Mortui ergo erant, qui propterea Deum colebant ut eis secundum carnem bene esset: sapere enim secundum carnem mors est ; et mortui sunt qui non Deum gratis colunt, id est, quia ipse bonus est,
Abbreviated transcription (Latin):
bit tibi. Uirgo gͦ maria ñ concubuit &¬
concepit. s credidit & concepit. Natus est
enĩ mortalis mortalib. Quare morta¬
lis: Quia in similitudine carnis peccati.
Non in carne peccati. s ĩ similitudine carnis
peccati. Qͥd ħt caro peccati: Mortẽ & peccatũ
Qd habuit similitudo carnis peccati: Mor¬
tem sine peccato. Si haberet peccatũ caro
esset peccati. Si mortẽ ñ hab̾et: ñ eẽt similitudo
carnis peccati. Talis uenit saluator. Uenit.
mortuus est: s mort̾ẽ occidit. Einiuit
in se quã timebamꝰ. Suscepit illam. &
occidit illam. Quomͦ summꝰ uenator. leo¬
nem cepit & necauit. Nam prudentia
carnis mors est: prudentia autẽ sp̃c ui¬
iuificabis nos: & nom̃ tuũ in uoca-¬
bimus. Tu nobis dulcis eris. Uiui¬
ficabis nos. Nam priꝰ amauimꝰ t̾ram
ñ te. S mortificasti m̃bra nr̃a quȩ suꝗ
suꝑ t̾ram. Illud enĩ uetus testam̃tũ ha¬
bens ꝓmissa t̾rena. hoc uidetur suade-¬

Expanded text:
bit tibi . Virgo ergo Maria non concubuit et bit tibi . Virgo ergo Maria non concubuit et concepit: sed credidit et concepit. Natus est enim mortalis mortalibus. Quare mortalis? Quia in similitudine carnis peccati : non in carne peccati, sed in similitudine carnis peccati. Quid habet caro peccati? Mortem et peccatum. Quid habuit similitudo carnis peccati? Mortem sine peccato. Si haberet peccatum, caro esset peccati: si mortem non haberet, non esset similitudo carnis peccati. Talis venit, Salvator venit: mortuus est, sed mortem occidit: finivit in se quam timebamus; suscepit illoccidit illam, quomodo summus venator leonem suscepit et necavit. Nam prudentia carnis mors est; prudentia autem spiriivificabis nos, et nomen tuum invocabimus. Tu nobis dulcis eris; vivificabis nos. Nam prius amabamus terram, non te; sed mortificasti membra nostra quae sunt super terram . Illud enim Vetus Testamentum habens promissa terrena, hoc videtur suade
Abbreviated transcription (Latin):
late currens cũ paruulo suo dicit. Bap¬
rietur ut saluetur. Pelagiꝰ cont̃. Quid
saluetur: Non est qd̾ in eo saluetur. Ni¬
chil habet uitii: nichil ex traduce dam¬
nationis attraxit. si equalis est xp̃o. qͣre
querit xp̃m: Ecce dico tibi. Sponsus
filius dĩ qui uenit in carne saluator est¬
in carne uenisse¬
lit mercator iste. De regione ueni¬
ens sua iste mercator. inuenit in regione
Nasci & mori. Plena est t̾ra his mercib.
nasci & mori. Natus est. & mortuus est.
S qua uia natus est ad istam regionẽ ue¬
nit. s ñ ea uia qua nos. Decelo uenit a
patre. & tam̃ natus est mortalis. Natus
est de spu scõ. & maria uirgine. Nunqͥd
nos sic: Nos de adam & illa eua ꝑ concu¬
piscentiã carnis. ille autẽ ñ ꝑ ipsam.
Maria enĩ uirgo sine uirili amplexu. si¬
ne concupiscentiȩ estu: qm̃ ne pateretur
hunc estũ. ideo ei dictu est. Sp̃t sc̃s suꝑ¬
ueniet in te: & iurtus altissim obumbra¬

Expanded text:
tate currens cum parvulo filio dicit, baptate currens cum parvulo filio dicit, baptizetur ut salvetur. Pelagius contra. Quid salvetur? Non est quod in eo sanetur, nihil habet vitii, nihil ex traduce damnationis attraxit. Si aequalis est Christo, quare quaerit Christum? Ecce dico tibi: Sponsus Filius Dei qui venit in carne, salvator estin carne venisselit mercator iste. De regione sua veniens iste mercator invenit in regione Nasci et mori, plena est terra his mercibus, nasci et mori. Natus est et mortuus est. Sed qua via natus est? Ad istam regionem venit, sed non ea via qua nos. De coelo enim venit a Patre, et tamen natus est mortalis, natus est de Spiritu sancto ex Maria virgine. Nunquid nos sic? Nos de Adam et Eva: illa per concupiscentiam carnis; ille autem non per ipsam. Maria enim virgo sine virili amplexu, sine concupiscentiae aestu: quoniam ne pateretur hunc aestum ideo ei dictum est: Spiritus sveniet in te, et virtus Altissimi obumbra
Abbreviated transcription (Latin):
nista: Audi quid dicit. Uidetur con¬
fiteri xp̃m in carne uenisse. s discussus
inuenitur negare. Ap̃c enim in carne
uenit quȩ similitudo esset carnis peccati.
ñ esset caro peccati. Apli u̾ba sunt. Mi¬
sit ds filiũ suũ in similitudinem carnis
peccati. Non in similitudinẽ carnis qͣsi
caro ñ esset caro. s in similitudinẽ carnis
peccati. quia caro erat. s peccati caro non
erat. Iste autẽ pelaguis. & cet̾am carnẽ
omis infantis. carni xp̃i conatur equare.
Ion est ita kim̃. ñ ꝓ magno cõmendaret᷑
in xp̃o similitudo carnis peccati. nͥ om̃is.
nisi cet̾a caro esset caro peccati. Quid gͦ
ꝓdest quia dicis xp̃m in carne uenisse.
& om̃ium infantium carni eũ conaris
equare: Et tibi hoc dico qd donatiste.
ñ est ipse. Ecce uideo eccłiam matrem.
testimoniũ reddentẽ ipsis uberib suis.
Accurrunt matres cum paruulis filiis. in¬
gerunt saluatori saluandos. ñ pelagio
damnandos. Mater quelibet mulier pie¬

Expanded text:
dite quid dicit. Videtur condite quid dicit. Videtur confiteri Christum in carne venisse, sed discussus invenitur. Christus enim in carne venit: quae similitudo esset carnis peccati, non esset caro peccati. Apsit Deus Filium suum in similitudinem carnis peccati . Non in similitudinem carnis, quasi caro non esset caro; sed in similitudinem carnis peccati, quia caro erat, sed peccati caro non erat. Iste autem Pelagius et caeteram carnem omnis infantis carni Christi conatur aequare. Non est, charissimi. Non pro magno commendaretur in Christo similitudo carnis peccatinis caetera caro esset caro peccati. Quid ergo prodest quia dicis Christum in carne venisse, et omnium infantium carni eum conaris aequare? Et tibi hoc dico quod Donatistae, non est ipse. Ecce video Ecclesiam matrem testimonium reddentem ipsis uberibus suis. Accurrunt matres cum parvulis filiis, ingerunt Salvatori salvandos, non Pelagio damnandos. Mater quaelibet mulier pie
Abbreviated transcription (Latin):
nec in ipso corpore peccatum erat ullum
S similitudo carnis peccati erat in deo.
quia mors ñ est nisi de peccato: & utis
corpus illud mortale erat. Nam nisi
mors peccatũ quȩ facta est peccato. qͦmͦ
dicitur lingua greca. lingua latina.
ñ ipsum m̃brũ carnis. s qd̾ fit ꝑ m̃brũ
carnis. Nam lingua in m̃bris nr̃is unũ
est de cȩt̾is: sicut oculi. nasus. aures & ce-¬
tera. Lingua autẽ greca u̾ba greca suii:
ñ quia u̾ba lingua. s quia u̾ba ꝑ linguã
dicis de aliquo. Agnoui faciem ipsiꝰ.
de m̃bro corporis loqueris. Dicis etiã.
A gnoui & manũ ipsiꝰ. & absentis ñ ma¬
nũ in corpore. s scripturã quȩ facta
est ꝑ manũ quȩ erat in corpore. Sic gͦ pec¬
catũ dñi qd̃ factũ est de peccato. quia in¬
de carnẽ assumpsit. de massa ipsa quȩ
mortẽ meruerat ex peccato. Et enim ut
celeriꝰ dicam. maria ex adam mortua
tua. ꝓpter delenda peccata. Ex sermone

Expanded text:
nec in ipso corpore peccatum ullum erat, nec in ipso corpore peccatum ullum erat, sed similitudo carnis peccati erat in Domino; quia mors non est nisi de peccato , et utique corpus illud mortale erat. Nam nisi mors peccatum, quae facta est peccato, quomodo dicitur lingua graeca, lingua latina, non ipsum membrum carnis, sed quod fit per membrum carnis. Nam lingua in membris nostris unum est de caeteris, sicut oculi, nasus, aures, et caetera: lingua autem graeca, verba graeca sunt: non quia verba lingua, sed quia verba per linguam. Dicis de aliquo, Agnovi faciem ipsius, de membro corporis loquens: et dicis etiam, Agnovi manum ipsius absentis, non manum in corpore, sed scripturam quae facta est per manum quae erat in corpore. Sic ergo peccatum Domini, quod factum est de peccato, quia inde carnem assumpsit, de massa ipsa quae mortem meruerat ex peccato. Etenim ut celerius dicam, Maria ex Adam mortua tua est propter delenda peccata. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
primordia. quia talis ñ est creatus adam:
cur xp̃c longe excellentiꝰ. & certe sine ullo
peccato natus ex uirgine. in hac tam̃ infir¬
mitate atq ȩtate ꝓcreatus apparuit:
Huic ꝓpositioni respondemꝰ adam ꝓpterea
ñ talem creatum quia nulliꝰ parentis p̃¬
cedente peccato ñ est creatus in carne pec¬
cati: nos idõ tales quia illiꝰ p̃cedente pet¬
cato. nati sumꝰ in carne peccati. A p̃c ido̾
talis. quia ut de peccato damnaret pecca¬
tum. natus est in similitudine carnis
ilicium fortasse appellauit dñs car¬
nis suȩ mortalitatem. Quare ciliti¬
lim: Propt̾ similitudinẽ carnis peccali
Apls enim dicit. Misit ds filiũ suũ in si¬
militudinẽ carnis peccati. ut de peccato
damnaret peccatũ in carne. hoc est filiu
suum induit cilicio. ut de cilicio damna¬
ret hedos. ñ quia peccatũ erat. ñ dico in
u̾bo dĩ. s nec ipsa quidẽ dico anima sĩa
& mñte hominis. quẽ sibi ad unitatẽ ꝑso¬
nȩ u̾bũ dĩ & sapientia coaptauerat. sea

Expanded text:
primordia, quia talis non est creatus Adam; cur Christus longe excellentior, et certe sine ullo peccato natus ex virgine, in hac tamen infirmitate atque aetate procreatus apparuit? Huic propositioni respondemus: Adam propterea non talem creatum, quia nullius parentis praecedente peccato, non est creatus in carne peccati. Nos ideo tales, quia illius praecedente peccato, nati sumus in carne peccati. Christus ideo talis, quia ut de peccato condemnaret peccatum, natus est in similitudine carnis ilicium fortasse appellat carnis suae mortalitatem. Quare cilicium? Propter similitudinem carnis peccati. Apostolus enim dicit: Misit Deus Filium suum in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne : hoc est, Filium suum induit cilicio, ut de cilicio damnaret hoedos. Non quia peccatum erat, non dico in Verbo Dei, sed nec in ipsa quidem dico anima sancta et mente hominis, quem sibi ad unitatem personae Verbum Dei et Sapientia coaptaverat; sed
Abbreviated transcription (Latin):
dit. & infirmata est uł ipsa lex. uel ipsa
hereditas. Lex infirmata sic accipi potest
co qd̾ ñ impleretur. ñ qd̃ ipsa infirmata
sit. s qd̾ infirmos facit. minando penã
nec adiuuando ꝑ grãm. Nam & apłs ip¬
so u̾bo usus est ubi ait. qd̾ enim impossi¬
bile erat legi in quo infirmabatur ꝑ car-¬
nem. significare uolens quia ꝑ spm̃ im¬
pletur: tam̃ tpsam dixit infirmari. cum
ab infirmis ñ posset impleri. Qd̃ autem
sequitur tu uͦ ꝑfecisti eam. ad legem tta
refertur. quia scd̃m illud ꝑfecta id est im¬
pleta est. qd̾ dñs in eugli̾o dicit. Non ue¬
ni legem soluere. s adimplere. Unde &
apłs qui dixerat legem infirmatam eẽ ꝑ
carnem. quia caro ñ implet qd̃ ꝑ sp̃m im¬
pletur. id est ꝑ grãm spiritalem: item dix¬
it ipse. Ut iusticia legis impleret᷑ in nobis

Expanded text:
dit. Et infirmata est: vel ipsa Lex, vel ipsa dit. Et infirmata est: vel ipsa Lex, vel ipsa haereditas. Lex infirmata sic accipi potest, eo quod non impleretur: non quod ipsa infirma sit, sed quod infirmos facit minando poenam, nec adjuvando per gratiam. Nam et Apostolus ipso verbo usus est, ubi ait, Quod enim impossibile erat Legi, in quo infirmabatur per carnem; significare volens quia per spiritum impletur: tamen ipsam dixit infirmari, cum ab infirmis non possit impleri. Infirmsequitur, Tu vero perfecisti eam, ad Legem ita refertur, quia secundum illud perfecta, id est impleta est; quod Dominus in Evangelio dicit: Non veni Legem solvere, sed implere . Unde et Apostolus qui dixerat Legem infirmatam esse per carnem, quia caro non implet quod per spiritum impletur, id est per gratiam spiritualem; ipse item dicit: Ut justitia Legis impleretur in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c eius qui suscitauit ĩm ex mortuis ha
bitat in uobis. qui suscitauit uĩm xp̃m
ex mortuis. uiuificabit & mortalia cor¬
pora ur̃a ꝑ in habitantẽ spm̃ eiꝰ in uobis.
Uiuificatis gͥ mortalib corporib nr̃is. ñ
solũ ad peccandũ consensio nulla erit.
s nec ipsa cui consentiatur carnis concu-¬
piscentia remanebit. qm spũi resistentem
ñ habere in carne mortali ille tantũ ho-¬
mo potuit. qui ñ ꝑ ipsam ad homines
uenit. Et ideo apłos quia homines eran
& corpꝰ qd̃ corrũ pitur & aggrauat ani¬
mã. in huiꝰ uitȩ mortalitate portabaꝵ.
absit ut dicamꝰ sicut iste calumniatur
semꝑ immoderata libidine fuisse pollu¬
tos. S dicimꝰ a consensione prauarũ li¬
bidinũ liberos. de concupiscentia tamen
carnis quã moderando frenabant. tanta
humilitate & pietate gemuisse. ut optareis
egregauit itaq hanc pluuiã uolun¬
tariam ds hereditati sue qd̃ legẽ de¬

Expanded text:
spiritus eius, qui suscitaspiritus eius, qui suscitaqui suscitauit Christum Iesum a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per habitantem spiritum eius in uobis. uiuificatis igitur mortalibus corporibus nostris non solum ad peccandum consensio nulla erit, sed nec ipsa cui non consentiatur carnis concupiscentia remanebit. quam spiritui resistentem non habere in carne mortali ille tantum homo potuit, qui non per ipsam ad homines uenit. et ideo apostolos, quia homines erant et corpus, quod corrumpitur et adgrauat animam, in huius uitae mortalitate portabant, absit ut dicamus, sicut iste calumniatur, semper inmoderata libidine fuisse pollutos, sed dicimus a consensione prauarum libidinum liberos, de concupiscentia tamen carnis, quam moderando frenabant, tanta humilitate et pietate gemuisse, ut optarent Segregavit itaque pluviam hanc voluntariam Deus haereditati suae, quod Legem de
Abbreviated transcription (Latin):
catum ñ cognoui nisi ꝑ legẽ. & peccatũ
ut appareat peccatũ. ꝑ bonũ mͥ oꝑatum
est mortem. Quomͦ enim peccatum ꝑ le¬
gem cognouit qd̾ ignorat: Quomͦ appa¬
ret peccatũ qd̾ ignoratur: Sic enĩ dictã
est ignoro. ñ facio. quia nulla consensio¬
ne id ego ipse cõmitto. quomͦ dicturꝰ ẽ
dñs impiis ñ noui uos. quẽ ꝓculdubio
latere nichil potest. & sicut dictum est
eũ qui ñ nouerat. peccatũ. qd̾ ẽ ñ fecerat.
Neq enim ñ nouerat qd̃ arguebat. His
atq huiꝰ modi in istam scripturȩ apłicȩ
circũstantiã diligent̾ consideratis. recte
intelligitur apls. ñ quidẽ se solum in sua
ꝑsona. uerũ etiã alios sub gr̃ã constitutos
significasse. s ñdum in illa constitutos pa¬
cẽ ꝑfecta. a qua absorbebitur mors in uic¬
toria. de qua dicit apłs. Si autẽ xp̃c in uo¬
bis. corpus quidẽ mortuũ est ꝓpt̾ peccatũ:
sp̃c autẽ uita est ꝓpter iusticiam. Si gͦ

Expanded text:
catum non cognouinissper legem, et: peccatum, catum non cognouinissper legem, et: peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. quomodo enim peccatum per legem cognouit, quod ignorat? quomodo apparet peccatum, quod ignoratur? sic ergo dictum est \'ignoro\' \'non facio\', quia nulla consensione id ego ipse committo, quomodo dicturus est dominus impiis: nonouiuos, quem procul dubio latere nihil potest, et sicut dictum est: eum qui non nouerat peccatum, quod est \'uon fecerat\'; neque enim non nouerat quod arguebat. His atque huiusmodi in ista scripturae apostolicae circumstantia diligenter consideratis recte intellegitur apostolus non quidem se solum in sua persona, uerum alios etiam sub gratia constitutos significasse, sed secum nondum in illa constitutos pace perfecta, in qua absorbebitur mors in uictoriam. de qua post dicit: siautem Christus in uobis, corpus quidem mortuum est propter peccatum. spiritus autem uita estpropter iustitiam. si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
lum. ñ timore penȩ s amore iusticię.
hoc est enim condelectari. ñ nisi gre de¬
putanda sit. nam & illud ubi ait quis
me liberabit de corpore mortis huius.
quis neget apłm cum hec diceret adhuc
fuisse in corpore mortis huiꝰ. Aquo
utiq impii ñ liberantur. quib eadem
corpora ad torm̃ta tt̾na redduntur. Li¬
berari gͦ est a corpore mortis huiꝰ. om̃i
sanato languore concupiscentiȩ carnis
ñ ad penã corpus reciꝑe s ad głam. Huic
loco & illud satis consonat. etiam nos ipsi
pͥmitias habentes sp̃s. & ipsi in nobismet
ipsis ingemiscimꝰ. adoptionẽ expectan-¬
tes redemptionẽ corporis nr̃i. Nimirũ
enim gemitu isto ingemiscimꝰ in quo di¬
cimꝰ. miser ego homo quis me liberabit
de corpore mortis huiꝰ. Illud etiã in quo
ait qd̾ ego oꝑor ignoro. quid est aliud
qm nolo. ñ approbo. ñ consentio. ñ facio:
Alioquin. contrarium est his quȩ suꝑius
dixit. Per legem cognitio peccati. & pec¬

Expanded text:
lum non timore poenae, sed amore iustitiae — lum non timore poenae, sed amore iustitiae — hoc est enim condelectari — non nisi gratiae deputanda sit. Nam et illud ubi ait: quis me liberabit de corporemortis huius? quis neget apostolum, cum haec diceret, adhuc fuisse in corpore mortis huius? a quo utique impii non liberantur, quibus eadem corpora ad tormenta aeterna redduntur. liberari ergo est a corpore mortis huius omni sanato languore concupiscentiae carnis non ad poenam corpus recipere, sed ad gloriam. huic loco et illud satis consonat: etiam etnos ipsi primitias habentes spiritus et i psi in nobismet ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, renim gemitu isto ingemiscimus, in quo dicimus, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Illud etiam ubi ait, Quod enim operor, ignoro; quid est aliud, quam, Nolo, non approbo, non consentio, non facio? Alioquin contrarium est his, quae superius dixit, Per legem cognitio peccati; et, Pec
Abbreviated transcription (Latin):
nrm. Atq inde concludit. Igitur ipse
do m̃te seruio legi di: carne autem legi¬
pitati. Carne scilicet legi peccati concupis¬
ndo. m̃te autẽ legi di eidem concupiscen¬
lẜ ñ consentiendo. Nulla gͦ condemna¬
tio est nunc his qui sunt in xp̃o uĩu. Non
enĩ damnatur. nisi qui concupiscentiȩ
carnis consentit ad malũ. Lex enĩ sp̃s
peccati & mortis. ne scilicet consensionẽ
tuam concupiscentia sibi uendicet carnis.
Et ea quȩ sequuntur: eundẽ sensum magis
magisq demonstrant. S adhibendus
est modus. Uisum autẽ aliqnͣdo etiam
mͥ fuerat hominẽ. sub lege isto apłi sermo¬
ne describi. s uideri mͥ postea ista u̾ba fe¬
cerunt qd̾ ait: nunc autẽ iam ñ ego ope¬
ror illud. Ad hoc enim ꝑtinet qd̃ ait̃ po¬
stea. Nulla gͦ condemnatio est nc̃ his qͥ
sunt in xp̃o uĩu. Et quia ñ uideo qͦmͦ
diceret homo sub lege. condelector legi
dĩ scđ̾m interiorẽ hominẽ. cum ipsa de¬
lectatio boni quȩ etiã ñ consentit ad ma-¬

Expanded text:
m, atque inde concludit: igitur ipse ego menteseruio legidei, carne autem legipeccati, carne scilicet legi peccati concupiscendo, mente autem legi dei eidem concupiscentiae non consentiendo. nulla ergo condemnatio est nunc his, qui suntinChristoIesu. non enim damnatur, nisi qui concupiscentiae carnis consentit ad malum. lex enim spiripeccati et mortis, ne scilicet consensionem tuam concupiscentia sibi uindicet carnis. et ea quae sequuntur eundem sensum magis magisque demonstrant; sed adhibendus est modus. Visum autem aliquando etiam mihi fuerat \'hominem sub lege\' isto apostoli sermone describi sed uim mihi postea ista uerba fecerunt, quod ait: nunc autem iam non ego operor illud. ad hoc enim pertinet quod ait et postea: nulla ergo condemnatio est nunc his, qui sunt in Christo Iesu, et quia non uideo quomodo diceret homo sub lege: condelector legi dei secundum interiorem hominem, cum ipsa delectatio boniqua etiam non consentit ad ma
Abbreviated transcription (Latin):
adiecit. Puto autẽ & ego spm̃ dĩ habeo.
Proinde intelligendum est etiam ipsa quȩ
ñ a dño iubentur. s a scõ ciꝰ famulo it¬
liter suadentur. eodẽ dño inspirante
suaderi. Absit enĩ ut qͥsqm catholicus
dixerit. qñdo suadet sp̃c sc̃s̃ ñ dñm sua

Expanded text:
adiecit: puto autem, et ego spiritum dei habeo. adiecit: puto autem, et ego spiritum dei habeo. proinde intellegendum est etiam ipsa, quae non a domino iubentur, sed a sancto eius famulo utiliter suadentur, eodem domino inspirante suaderi. absit enim, ut quisquam catholicus dixerit. quando suadet spiritus sa
Abbreviated transcription (Latin):
incipient mori. s crunt equales angłis dĩ.
Eoꝵ itaq resurrectionẽ memorauit qui
resurgent ad uitam. ñ qui resurgent ad
penam. Potuit gͦ dicere erratis: nescien¬
tes scͥpturas neq uirtutẽ dĩ. In illa enim
resurrectione multinubȩ iste esse ñ pote¬
runt. Deinde addere nec aliqua ibi nu¬
bet. s nec ipse ut uidemꝰ tot maritoꝵ
mulierem. ulla suȩ sententiȩ significa¬
tione damnauit. Qua ꝓpt̾ nec contra
humanȩ uerecundiȩ sensũ audeo dicere.
ut quotiens uoluerit uiris mortuis nu¬
bat femina. nec ex meo corde p̃ter scͥptu¬
rȩ sc̃e auctoritatem quotalibet nuptias
audeo condemnare. Qd̃ autẽ dico umi¬
uirȩ uiduȩ. hoc dico om̃i iuduę. beati¬
or erit. si sic ꝑmanserit. Puto autẽ¬
um dixisset de mulie Pollentium.¬
re cuiꝰ uir mortuus fuerit. beatior
silium. ne qͥs hoc consiliũ tanqͣm huma¬
nũ & ñ diuinũ contemnendũ putaret:

Expanded text:
incipient mori, sed erunt aequales angelis dei. incipient mori, sed erunt aequales angelis dei. eorum itaque resurrectionem commemorauit, qui resurgunt ad uitam, non qui resurgunt ad poenam. potuit ergo dicere: erratis, nescientes scripturas neque uirtutem dei; in illa enim resurrectione multinubae istae esse non poterunt, deinde addere: quia nec aliqua ibi nubit. sed nec ipse, ut uidemus, tot maritorum mulierem ulla suae sententiae significatione damnauit. quapropter nec contra humanae uerecundiae sensum audeo dicere, ut, quotiens uoluerit, uiris mortuis nubat femina, nec ex meo corde praeter scripturae sanctae auctoritatem quotaslibet nuptias audeo condemnare. quod autem dico uniuirae uiduae, hoc dico omni uiduae: beatior eris, si sic um dixisset de muliere cujus vir mortuus fuerat, Beatior silium, ne quis hoc consilium tamquam humanum et non diuinum contemnendum putaret.
Abbreviated transcription (Latin):
& de ultra plũrib nuptiis. solent
homines mouere questionẽ. Unde ut
breuiter respondeam nec ullas nuptias
debeo damnare. nec eis uerecundiam
numerositatis auferre. S ne cuiqͣm bre¬
uitas huiꝰ responsionis mee forte displi¬
ceat. uberiꝰ disputantẽ rep̃hensorẽ meũ
audire paratus sum. Fortassis enĩ affert
aliqͣm rationẽ. qͣre sccde nuptiȩ ñ dam¬
nentur. terciȩ damnent᷑. Nam ego sicut
in exordio sermonis huiꝰ ammonui: ñ
audeo plus saꝑe qm oportet saꝑe. Quis
enim sum qui putem defimendum. qd̃
libet. s mulier inqͥt alligata est qmdiu
dño. Beatior autẽ erit. si sic ꝑmanserit.
Quid huic sententiȩ qnͣtum ad hanc rem
attinet addi. uł detrabi possit ignoro
cum ꝓposuissent mulierem ñ uniuiram
uł biuiram. s si dici potest septiuiram
in resurrectione cuiꝰ futura esset uxor.
increpans enĩ eos ait. Erratis. nescientes
scͥpturas neq uirtutẽ dĩ. In resurrectiõe
enĩ nec nubent neq uxores ducent. ñ est

Expanded text:
 de ultra pluribus nuptiis solent homines mouere quaestionem. unde ut breuiter respondeam, nec ullas nuptias audeo damnare nec eis uerecundiam numerositatis auferre. sed ne cuiquam breuitas huius responsionis meae forte displiceat, uberius disputantem reprehensorem meum audire paratus sum. fortassis enim adferat aliquam rationem, quare secundae nuptiae non damnentur, tertiae damnentur. nam ego, sicut in exordio sermonis huius admonui, non audeo plus sapere quam oportet sapere. quis enim sum, qui putem definiendum, quod libet; domino; beatior autem erit, si sic permanserit. quid huic sententiae, quantum ad hanc rem adtinet, addi uel detrahi possit, ignoro. cum proposuissent mulierem non uniuiram uel biuiram, sed, si dici potest, septiuiram in resurrectionem cuius futura esset uxor. increpans enim eos ait: erratis, non scientes scripturas neque uirtutem dei. in resurrectione enim nec nubent nec uxores ducent; non enim
Abbreviated transcription (Latin):
& omnẽ fidem. ita ut montes transferã.
caritatẽ autẽ ñ habeam. nichil sum.
Se dixit nichil ẽẽ. si ñ habeat caritatem.
ñ sacram̃ta & scientiam. & ꝓpħiam & fi¬
dem. Illa enim magna sunt. etiã si ille
nichil sit qui ea sine caritate. habuerit.
& eoꝵ ueritatem in sua iniquitate tenue¬

Expanded text:
 omnem fidem ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. se dixit nihil esse, si non habeat caritatem, non sacramenta et scientiam et prophetiam et fidem. illa enim magna sunt, etiamsi ille nihil sit, qui ea sine caritate habuerit et eorum ueritatem in sua iniquitate tenue
Abbreviated transcription (Latin):
tis homo. Baptizatus sacram̃tũ habet.
& magnũ sacram̃tũ. diuinũ. scm̃. in ef¬
fabile. Considera quale. ut nouũ ho¬
minẽ faciat. dimissione peccatoꝵ om̃iũ.
Attendat tam̃ in corde si ꝑfectũ est ibi.
qd̃ factum est in corꝑe. Uideat si habeat
caritatẽ. & tunc dicat. natus sum ex dõ.
Si autẽ ñ habet. caracterem quidẽ impo¬
sitũ habet. s desertor uagatur. Habeat
caritatẽ: aliter ñ se dicat natum ex do.
S habco inquit sacram̃tũ. Audi apłm.
Si sciam omĩa sacram̃ta & habeam omnẽ
fidem ita ut montes transferam. cari-¬
tatem autẽ ñ habeam. nichil sum.

Expanded text:
tis homo baptizatus; Sacramentum habet, et magnum Sacramentum, divinum, sanctum, ineffabile. Considera quale: ut novum hominem faciat dimissione omnium peccatorum. Attendat tamen in cor, si perfectum est ibi, quod factum est in corpore: videat si habet charitatem, et tunc dicat, Natus sum ex Deo. Si autem non habet, characterem quidem impositum habet, sed desertor vagatur. Habeat charitatem; aliter non se dicat natum ex Deo. Sed habeo, inquit, sacramentum. Audi Apostolum: Si sciam omnia sacramenta, et habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum .
Abbreviated transcription (Latin):
est. custos quidẽ maloꝵ ut abstineant
a malis. & abstinendo digni sint ad se
mittere caritatẽ. S illȩ ñ cogitant quẽ¬
admodũ ñ punant᷑ a dõ. s qͦmͦ placean
d̾o. pulchritudine int̾iore. decore occul¬
ti hominis. decore cordis. ubi illiꝰ oculis
nudȩ sunt. Nudȩ intus ñ foris: integrȩ
& intus & foris. Uel uirgines doceant
unt plusqͣm licet. illȩ ñ faciunt qd̾ licet.
inqͥt consecutus sum ut sim fidelis.

Expanded text:
est, custos quidem malorum, ut abstineant est, custos quidem malorum, ut abstineant se a malis, et abstinendo digni sint ad se admittere charitatem. Sed illae non cogitant quemadmodum non puniantur a Deo, sed quomodo placeant Deo, pulchritudine interiore, decore occulti hominis, decore cordis, ubi illius oculis nudae sunt: nudae intus, non foris; integrae et intus et foris. Vel virgines doceant unt plus quam licet; illi non faciant quod non licet. iam consecutus sum, ut fidelis essem,
Abbreviated transcription (Latin):
Non inqͥt in tortis crinib. neq auro uł
margaritis. uł ueste p̃ciosa: s ille abscon¬
ditus cordis homo qui est ante. dm̃ diues.
N eq enĩ ds̃ diuitias daret exteriori homi¬
n. & inopem relinqueret interiorẽ. De¬
dit inuisibili inuisibiles diuitias. & in¬
uisibilem ornauit inuisibiliter. His or¬
nec qd̾ licebat appetiuerunt. nec qd̾ co¬
gebantur consenserunt. Multȩ enĩ etiã
parentũ suoꝵ contrarios conatus. igni¬
te ardore suꝑni amoris suꝑauerunt.
Tratus est pater. plorauit mater. Non cu¬
rauit illa: cui ante oculos u̾sabatur speci¬
osus forma p̃ filus hominũ. Ei qͥppe se
ornari desiderauit ut tota eiꝰ curam gere¬
ret: quia quȩ nupta est cogitat quȩ sunt
mundi. qͦmͦ placeat uiro: quȩ autẽ innup¬
ta est cogitat quȩ sunt dĩ. qmͦ placeat do̾.
U idete qͥd sit amare. ñ dixit cogitat ne dã¬
netur a dõ. Adhuc enĩ iste timor seruilis

Expanded text:
Non inquit, in tortis crinibus, neque auro, vel Non inquit, in tortis crinibus, neque auro, vel margaritis, vel veste pretiosa; sed ille absconditus cordis homo, qui est ante Deum dives . Neque enim Deus divitias daret exteriori homini, et inopem relinqueret interiorem: dedit invisibili divitias invisibiles, et invisibilem ornavit invisibiliter. nec quod licebat appetierunt, nec quod cogebantur consenserunt. Multae enim etiam parentum suorum contrarios conatus igne superni amoris superaverunt. Iratus est pater, ploravit mater: non curavit illa, cui ante oculos versabatur speciosus forma prae filiis hominum . Ei quippe se ornari desideravit, ut tota ejus curam gereret. Quia quae nupta est, cogitat quae sunt mundi, quomodo viro placeat: quae autem innupta est, cogitat quae sunt Dei, quomodo placet Deo . Videte quid sit amare. Non dixit, Cogitat ne damnetur a Deo. Adhuc enim iste timor ille servilis
Abbreviated transcription (Latin):
aior amor. imposuit maiꝰ onus uir¬
ginb. Qd̃ licebat noluerunt. ut
plus placerent ei cui se uouerunt. Ambie.¬
runt illam maiorẽ pulchritudinẽ corꝑis
sui. Quid ibes: Tanqm dicerent. Qͥd
iubes: Ne adultere simꝰ. Hoc precipis.
qͣre hoc faciunt: Consiliũ autẽ do. Ille
autẽ amantes quib t̾renȩ nuptiȩ uilue¬
runt. quȩ t̾renos amplexus ñ desideraue¬
runt. s nsq adeo acceptauerunt p̾ceptũ:
ut ñ recusarent consiliũ. Ut plus place¬
rent: plus se ornauerunt. Corꝑis enĩ huiꝰ
id est exterioris hominis ornam̃ta qnͣto
ampliꝰ appetunt᷑. tanto sunt int̾ioris ma¬
iora detrim̃ta. Qnͣto autẽ minꝰ appetun¬
tur ornam̃ta ext̾ioris hominis. tantoma¬
gis morib pulchris homo int̾ior adorna¬
tur. Unde dicit & petrus. Ornantes se
ñ in tortis crinib. Cum enĩ dixisset or¬
nantes se. qͥd aliud a carnalib qm uisi¬
bilia ista ornam̃ta putarent᷑: Continuo
tulit cogitationi. qd̾ cupiditas inqͥrebat.

Expanded text:
ajor amor imposuit majus onus. Virgines quod licebat noluerunt, ut plus placerent ei cui se devoverunt. Ambierunt illam majorem pulchritudinem cordis sui. Quid jubes? Tanquam dicerent, Quid jubes? Ne adulterae simus, hoc praecipis? quare hoc faciunt? Consilium autem do . Illae autem amantes, quibus terrenae nuptiae viluerunt, quae terrenos amplexus non desideraverunt, usque adeo acceptaverunt praeceptum, ut non recusarent consilium: ut plus placerent, plus se ornaverunt. Corporis enim hujus, id est, exterioris hominis ornamenta quanto magis appetuntur, tanto sunt interioris majora detrimenta: quanto autem minus appetuntur ornamenta exterioris hominis, tanto magis moribus pulchris homo interior adornatur. Unde dicit et Petrus: Ornantes se non in tortis crinibus. Cum enim dixisset, Ornantes se; quid aliud a carnalibus, quam visibilia ista ornamenta putarentur? Continuo tulit cogitationi quod cupiditas inquirebat.