comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sum uitis uera: & pateͬr meus
agricola est. Augustinus.¬
e dicit caput ȩccłȩ & dis¬
cipulos menbra.
Unius naturȩ sunt
uitis & palmes. ꝓpt̾ quod factus. ẽ. homo. ut
nr̃am naturam haberet. Quare addidit ue¬
ra. cum ꝑ similitudinem uitis dicatur ut leo.
agnus & non ꝑ ꝓpͥetatem: Quia ab illa uite
se discreuit cui dr̃. Quom̃ conu̾sa es in ama¬
ritudinem uitis alienȩ. Non fuit uera uitis.
cundum hoc quod ait ego & pater unum
sumus. etiam ipse agrieola. ẽ. non extrinsecꝰꝰ
oꝑaudo. sed intrinsecus incrementum dan¬
do. ut ait a płs. Neq qui plantat ẽ. aliquid
neq qui rigat. sed qui incrementum dat d̾s.
Omnem palmitem in me non ferentem fruc¬
tum tollet cum. & omnem qui fert fructum
purgabit eum. ut fructum plus afferat.
uanto mundiores. tanto fructuosiores.
Mundat õs mundata corda. sỹm caritatis
amplius infundendo. Qui ũ in uite planta¬
ti fuerunt sed aruerunt. qui scilicet in eccła
fide herent. nec tam̃ caritate pingueseunt.

Expanded text:
sum vitis vera, et pater meus agricola est. AUGUST. Se dicit caput Ecclesiae, et discipulos membra. Unius naturae sunt vitis et palmes, propter quod factus est homo, ut nostram naturam haberet. Quare addidit, vera, cum per similitudinem vitis dicatur, ut leo, agnus, et non per proprietatem? Quia ab illa vite se discrevit, cui dicitur: Quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae? Non fuit vera vitis, cundum hoc quod ait, Ego et Pater unum sumus , etiam ipse agricola est, non extrinsecus operando, sed intrinsecus incrementum dando, ut ait Apostolus: Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eum, et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat. Quanto mundiores, tanto fructuosiores. Mundat Deus mundata corda spiritum charitatis amplius infundendo. Qui vero in vite plantati fuerint sed aruerunt, qui scilicet in Ecclesia fide haerent nec tamen charitate pinguescent,
Abbreviated transcription (Latin):
quantum ad tempus cirini. nam antea sepe des¬
scriptȩ fuerunt plerȩq partes terrarum. Cirinus
a cesare missus ius dare gentib & censor patrimo¬
niorum futurus. in syram nenit. Magis tex.¬
It quia uidea quasi umbilicus tocius texre ẽ.
census pͥmum in medio terrȩ crigitur. ut
inde postea usq usq ad fines orbis requiratur.
Hic pͥmum facta ẽ. iudea stipenbara romanis.
mꝑante augusto & p̃sidente eyrino iban Beda.
om̃s ad descriptionẽ. ut singuli in suam ciuitatẽ
reuersi. ꝓfiterentur debitum census. Sie gͦ nune¬
imꝑante xp̃o & p̃mia pollicente ꝑ doctores eccłȩ
p̃sides. censum iusticie ꝓfiteamur. uigum eius
quoil leue ẽ. subeainus. & inueniemus requiem
animab nr̃is. Cesari soluebatur denarius quide¬
cem nũmos habebat. qui etiã nomine cesaris ti¬
tulabatur. & nos offeramius regi nr̃o decalogum
legis. in quo uultum regis nr̃i. id ẽ. agnitionẽ

Expanded text:
quantum ad tempus Cyrini; nam antea saepe dequantum ad tempus Cyrini; nam antea saepe descriptae fuerunt pleraeque partes terrarum. Cyrinus a Caesare missus jus dare gentibus, et censor patrimoniorum futurus Syriam venit. Et quia Judaea quasi umbilicus totius terrae est, census primum in medio terrae exigitur, ut inde postea usque ad fines orbis requiratur. Hic primum facta est Judaea stipendiaria Romanis; imperante Augusto et praesidente Cyrino ibant omnes ad descriptionem, ut singuli in suam civitatem reversi profiterentur debitum census. Sic ergo nunnte per doctores Ecclesiae praesides, censum justitiae profiteamur, jugum ejus quod leve est subeamus, et inveniemus requiem animabus nostris . Caesari solvebatur denarius, qui decem nummos habebat, qui etiam nomine Caesaris titulabatur: et nos offeramus regi nostro Decalogum legis, in quo vultum regis nostri, id est, agnitionem
Abbreviated transcription (Latin):
Iuxta fidem hẏstoriarum tanta pace regnauit
augustus annis duodecim circa tempus do-¬
minicȩ natiuitatis. ut tam forinsecis quam
cuiilib bellis. toto orbe sopitis. etiam ad litt̾am
completum uideatur illud ꝓpħicum. Confla¬
bunt gladios suos inuomeres & lanceas in fal¬
ces. Non leuabit gens cont̃ gentem gladium.
acatissimo audem temꝑe con Ma¬
gtue nascitur xp̃c. quia ds̃ erat in ixꝑo. mũñ¬
dum reconcilians sibi. Hec itaq par quam
fecit augustus significalut pacem q̃m medi
ut tremenda romani nominis umnbra ꝓtegeren¬
tur. discipuli. quocumq ad p̃dicandum transi
Nam sicut a cesare erigebat᷑ B eta. Irent.¬
p̃fessio̾ censꝰ ab uniuerso cebe. sic a xp̃o exigenda
erat fidei ꝓfessio. intoto mundo. Unde illud.Cun¬
tes in mundum uniu̾sum. p̃dicate euangelium
om̃i ciraturȩ. Hȩc descriptio pͥma facta ẽ. a p̃side
siriȩ cirino. Et ibant om̃s ut ꝓfiterentur singu¬
li insuam ciuitatẽ. Hȩc descriptio pͥma dicit᷑

Expanded text:
uxta fidem historiarum tanta pace regnavit Augustus annis duodecim circa tempus Dominicae nativitatis, ut tam forinsecis quam civilibus bellis toto orbe sopitis etiam ad litteram completum videatur illud propheticum: Conflabunt gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces. Non levabit gens contra gentem gladium ; pacatissimo autem tempore congrue nascitur Christus quia Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi . Haec itaque pax, quam fecit Augustus, significabat pacem quam mediaut tremenda Romani nominis umbra protegerentur discipuli, quocunque ad praedicandum transirent. Nam, sicut a Caesare exigebatur professio census ab universo orbe, sic a Christo exigenda erat fidei professio in toto mundo. Unde illud: Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae . Haec descriptio prima factabant omnes ut profiterentur singuli in suam civitatem. » Nec descriptio prima dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa firmentur. Calciamenta denuntiant
offitium euangłii. ut cur sus mentis ad cȩle¬
stia tendens. inuolatus a terrenis seruenir.
pͥorumq munitus cremplis. suꝑserpentes
& scorpiones sccurus incedat. Uitulus sagina¬
tus ẽ. ipic dñs. Et bene saginatus. quia caro
eiꝰ adeo sp̃uauum ẽ. opima uirtutum. ut
ꝓtociꝰ mundi salute. sufficeret offerri in odore m
enim cuiq quasi recens occiditur. cum credit
occisum. Tunc caro eiꝰ comeditur. cum eiꝰ
passionis sacramentum. & ore ad emundatio¬
nem ꝑcipitur. & corde ad imitationem cogita¬
tur. N on solum filius inuentus epulatur.
id ẽ. reficitur carne sacrosc̃i utuli. uerum &.
pat̾ & scrui illius. quia patris cibus salus est
nr̃a. & patris gaudium. remissio ẽ. peccatoꝵ
nr̃orum. N otandum quod stola pͥma & anu¬
lus & calciamenta. ante p̾stantur quam uitu¬
lus ĩ moletur. quia nisi quisq spem unmor¬
talitatis induerit. nisi anulo fidei oꝑa pre¬

Expanded text:
opera firmentur. Calceamenta denuntiant opera firmentur. Calceamenta denuntiant officium Evangelii, ut cursus mentis ad coelestia tendens, inviolatus a terrenis servetur, piorumque munitus exemplis, super serpentes et scorpiones securus incedat. Vitulus saginatus est ipse Dominus. Et bene saginatus est, quia caro ejus adeo est spiritualium opima virtutum, ut pro totius mundi salute sufficeret offerri in odorem senim cuique quasi recens occiditur, cum credit occisum. Tunc caro ejus comeditur, cum ejus passionis sacramentum et ore ad emundationem parcipitur, et corde ad imitationem cogitatur. Non solum filius inventus epulatur, id est, reficitur carne sacrosancti vituli, verum et pater et servi illius; quia patris cibus, salus est nostra; et patris gaudium, remissio est peccatorum nostrorum. Notandum quod stola prima, et annulus, et calceamenta ante praestantur, quam vitulus immoletur: quia nisi quisque spem immortalitatis induerit, nisi annulo fidei opera prae
Abbreviated transcription (Latin):
N unc manent fides. spes. caritas. tria hec.
Maior autem his ẽ. caritas. Eides declinat
uitia obmetum udicii ac suppliciorum. spes
contempnit uoluptates expectatione cȩlestiũ
p̃miorum. caritas succendit nos ad mortem.
& ad fructum sp̃ualum uirtutum. Dixit
autem pat᷑ ad seruos suos. C ito ꝓferte stolã
pͥmam & induite illum & date anulum in
cite uitulum saginatum & occidite. & man¬
ducemus & epulemur. quia hic filiꝰ m̃s mortu-¬
ns erat & reuixit. ꝑierat & inuentus.ẽ. E t
cȩꝑunt ȩpulari. Stola pͥma ẽ. uestis inno¬
centiȩ. quam homo bene conditus accepit. s
male ꝑsuasus amisit. Serui sunt p̾dicatores.
qui stolam annuntiant reconciliato. Ami-¬
uis ẽ. signaculum similitudinis xp̃i. & exp̃s¬
nem. quȩ digito bene signatur. U el ita.
Anulus ẽ. signum fidei. uel pignus nupti¬
arum. ecclẽ xp̃o coniunctȩ. Qui bene in ma¬
nu datur. ut ꝑ oꝑa fides clarescat. & ꝑ fidem

Expanded text:
Nunc Manent, fides, spes, charitas, tria haec, Nunc Manent, fides, spes, charitas, tria haec, major autem horum est charitas . Fides declinat vitia ob metum judicii ac suppliciorum; spes contemnit voluptates exspectatione coelestium praemiorum, charitas succendit nos ad mortem, et ad fructum spiritualium virtutum. Dixit autem pater ad servos suos: Cito proferte stolam primam, et induite illum: et date annulum in manducemus, et epulemur, quia hic filius meus mortuus erat, et revixit: perierat, et inventus est. Et coeperunt epulari. Stola prima est vestis innocentiae, quam homo bene conditus accepit: sed male persuasus amisit. Servi sunt praedicatores, qui stolam annuntiant reconciliato. Annulus est signaculum similitudinis Christi et expresrtitionem quae digito bene signatur. Vel ita: Annulus est signum fidei, vel pignus nuptiarum Ecclesiae Christo conjunctae. Qui bene in manum datur, ut per opera fides clarescat, et per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
ncubuit pat̾ suꝑ collum reuer masum papã.¬
tentis. quia brachium. id ẽ. filium in ample¬
xui eiꝰ humiliauit. uel quia leue nigum dilec¬
tionis sibi imposuit. Rediens autẽ osculum
caritatis a patre accipit. dum ꝑ grãm certifica¬
tur de indulgentia. Dirtq ei filius. Pater
peccaui incȩlum & coram te. iam non sum
dignus uocari filius tuus. Peccaui contra
celum. quia cȩlestem ierłm reliqui. & contra
te. quia te deserto colui idola. Be o a.
onstitutus inceclã facit confessionem.
nec dicit quod dicturum se ꝓmiserat. fac
me sicut unum de mercennariis tuis. quia ꝑ
grãm intendit sibi fieri: unde ꝑ merita in¬
dignus extiterat. Intelligit namq int̾ filium
& mercennarium & seruum non minimam
distantiam. c̃ẽ. seruum uidelicet. ẽẽ. qui me¬
tu gebennȩ sirie legum p̃sentium non audet
peccare. mercennarium.& ui spe regni cȩloꝵ
se tempat a uitiis. filium. aui affectum bo¬
ni habet amore uirtutum. Huic ait apłs.

Expanded text:
ncubuit pater super collum revertentis, quia brachium id est, filium in amplexu ejus humiliavit, vel quia leve jugum dilectionis sibi imposuit. Rediens autem osculum charitatis a patre accipit, dum per gratiam certificatur de indulgentia. Dixitque ei filius: Pater, peccavi in coelum et coram te, jam non sum dignus vocari filius tuus. Peccavi contra coelum, quia coelestem Jerusalem dereliqui; et contra te, quia te deserto idola colui. BEDA. Constitutus in Ecclesia, facit confessionem; nec dicit quod dicturum se promiserat, fac me sicut unum de mercenariis tuis, quia per gratiam intendit sibi fieri, unde per merita indignus exstiterat. Intelligit namque inter filium et mercenarium et servum non minimam distantiam esse: servum videlicet esse, qui metu gehennae sive legum praesentium, non audet peccare; mercenarium, qui spe regni coelorum se temperat a vitiis; filium, qui affectum boni habet amore virtutum. Hinc ait Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
rando. ea tamen concupicrunt & cupiunt
sibi dari a uero dõ. U̾ nde &e statim sequitur.
Fili tu semꝑ mecum es. Ideo quoq multi
tanquam mercennarii legem custo dierunt. ne
ob eius p̃uaricationẽ. ds̃ terrenam felicitatem
subtraberet. Et niuiquam didisti mͥ hcdũ
ut cum amicis mcis epularer. Hedus solet
significare peccatorem. s hic significat xꝑ̃m.
non quia peccatum unquam fecerit. s quia iu¬
dei reputaueruit eͥum peccatorem. Hic hedꝰ
nondum datus ẽ. iudeis ad epulandum. quia
nondum credunt ineum. Quoil dicit cum
amicis. intelligitur ex ꝑsena principum. ut
cum plebe. uel ex ꝑsona populi ierosolunitani.
ut eum cȩteris tribubꝰ isrł epularentur.

Expanded text:
rando, ea tamen cupierunt, et cupiunt rando, ea tamen cupierunt, et cupiunt sibi dari a vero Deo. Unde et statim sequitur: Fili, tu semper mecum es. Ideo quoque multi tanquam mercenarii legem custodierunt, ne ob ejus praevaricationem Deus terrenam felicitatem subtraheret Et nunquam dedisti mihi haedum, ut cum amicis meis epularer. Haedus solet significare peccatorem, sed hic significat Christum, non quia peccatum unquam fecerit, sed quia Judaei reputaverunt eum peccatorem. Hic haedus nondum datus est Judaeis ad epulandum, quia nondum credunt in eum. Quod dicit, cum amicis, intelligitur ex persona principum, ut cum plebe, vel ex persona populi Hierosolymitani, ut cum caeteris tribubus Israel epularentur.
Abbreviated transcription (Latin):
natus ẽ. autẽ & nolebat iutroire. Pater gͦ illiꝰ
egressus cȩpit rogare ilum. B e o a.
nus de scruis quem uocat ẽ. aliauis de ꝓph̃is
quem legit. querens unde talia festa cele-¬
brentur in eccłã. Quod cum ibi inuenit
quasi respondente ei ꝓph̃a indignatur. & non
uult introire ia ẽ. credere. Pater tam̃ egres¬
sus ad eum ꝑ p̃dicatores rogat illum ut in¬
troeat .s. adhuc hodie ꝓpt̾ inuidiam fr̃ĩs. uo¬
luntatem patris nesciens. foris stat. Intrabit
tamen insine. pꝰquam gentium plenitudo
intrauerit. At ille respondens dix patri
suo. E cee tot annuis seruio tͥ. & nunquam
mandatum tuum p̃terii. Queritur quo
m populus ille nunquam mandatum dĩ
p̃teriit. s facile solutio occurrit. Non ẽ. dic
tum hoc de omni mandato.s: de hoc quod
uissus ẽ. colere nullum alium dm̃. quam ip¬
sum creatorem omnium. Et iste tenet hic ꝑ-¬
sonam illorum. qui nunquam ab uno deo
aa symulaera conuersi sunt. Qui quam¬
iuis in agro fuerint. uel unt: terrena desidae¬

Expanded text:
e. Pater ergo illius egressus, coepit rogare illum. BEDA. Unus de servis quem vocat, est aliquis de prophetis, quem legit, quaerens unde talia festa celebrentur in Ecclesia. Quod cum ibi invenit, quasi respondente ei propheta, indignatur et non vult introire, id est, credere. Pater tamen egressus ad eum per praedicatores, rogat illum ut introeat, sed adhuc hodie propter invidiam fratris, voluntatem patris nesciens, foris stat. Introibit tamen in fine, postquam gentium plenitudo intraverit. At ille respondens, dixit patri suo: Ecce tot annis servio tibi, et nunquam mandatum tuum praeterii. Quaeritur ql  nunquam mandatum Dei praeteriit, sed facile solutio occurrit. Non est hoc dictum de omni mandato, sed de hoc quod jussus est colere nullum alium Deum quam ipsum Creatorem omnium. Et iste tenet hic personam illorum, qui nunquam ab uno Deo ad simulacra conversi sunt. Qui, quamvis in agro fuerint vel sint, terrena deside
Abbreviated transcription (Latin):
in toto mundo. Erat autẽ filius ciꝰ senior
in agro: La ẽ. intertenis oꝑib longe a patris
consilio. Iste filnis ẽ. isrłiticus populus. qui li¬
cet ad colendda idola non clongauerat. tamen
domi non erat. quia inttriora legis & ꝓpħarum
non intellexit. s: uiterȩ terrena expectando ad¬
ic ẽ. qui agrum emit. & quinq iuga boum.
legisq onere p̃ssus. terrenis sensib fruitur.
& uxorem ducit in affectum carns. Et cũ
ueniret & appropinquaret domui. audunit
sinphoniam & chorum. Appropinquans
domui. i ẽ. ȩccłẽ. imꝓbato seruilis oꝑis labore.
audiuit simphoniam il ẽ. concordiam legis
& cuangłii. audiuit chorum id ẽ. in concor¬
ilia caritatis uiuere cetum eccłasticum. Ma¬
ie antem quidam de latinis. symphoniã pu¬
tant cẽ q̃ddã genus organi. nam sẏmphonia
in latitum. consonantia ex pͥmitur. Chorꝰ
quoq ẽ. ubi diuersȩ cordȩ unum canticum
faciunt. Et uocauit unum de seruis. &

Expanded text:
in toto mundo. Erat autem filius ejus senior in agro. Id est, in terrenis operibus longe a patris consilio. Iste filius est Israeliticus populus, qui licet ad colenda idola non elongaverat, tamen domi non erat, quia interiora legis et prophetarum non intellexit, sed litterae terrena exspectando adic est qui agrum emit et quinque juga boum, legisque onere pressus, terrenis sensibus fruitur, et uxorem ducit in affectu carnis. Et cum veniret et appropinquaret domui, audivit symphoniam et chorum. Appropinquans domui, id est, Ecclesiae, improbato servilis operis labore, audivit symphoniam, id est, concordiam legis et Evangelii: audivit chorum, id est, concordia charitatis vivere ecclesiasticum coetum. Male autem quidam de Latinis, symphoniam putant esse genus organi: nam symphonia in Latinum consonantia exprimitur. Chorus quoque est, ubi diversae chordae unum canticum faciunt. Et vocavit unum de servis, et
Abbreviated transcription (Latin):
concipi. aubi nasci uoluit dñs. ut insidiantis
herodis furorẽ facilius enaderet. Gregorius.¬
ascituro dño describitur mindus. quia
ille apparebat in carne. qui ȩlectos asscribe¬
ret in ȩt̃nitate. E contͣ. de reꝓbis. Deleantur de
libro iuuentium & cum iustis ñ scribantur.

Expanded text:
concipi, alibi nasci voluit Dominus, ut insidiantis Herodis furorem facilius evaderet. Nascituro Domino describitur mundus, quia ille apparebat in carne, qui electos ascriberet in aeternitate. Econtra de reprobis: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur .
Abbreviated transcription (Latin):
non seminasti. p̃cidens falce gentiles iu¬
⁊aiei. quib scripturam legis non commisisti.
Congregas etiam in regno tuo de gentib. ubi
semen p̃dicationis non sparsisti. Hinc intelli¬
ginus etiam gentilium. & phylosophorum bo.¬
nam uitam reciꝑe: dñm. & ad comꝑationem
eorum qui naturali legi seruunt. condemp¬
nari cos qui script᷑am negligunt. G regoriꝰ.
unt pleriq intra ęccłam. quoꝵ malus
seruus imaginem tenet. qui melioris
uitȩ uias aggredi metuunt. & tam̃ iacere in
sui torporis ignauia non ꝑtimescunt. Cumq¬
se peccatores considerant. sc̃itatis uias arriꝑe
trepidant. ꝙ remanere in sius iniquitatib

Expanded text:
non seminasti, praecidens falce judicii gentiles, quibus Scripturam legis non commisisti. Congregas etiam in regno tuo de gentibus, ubi semen praedicationis non sparsisti. Hinc intelligimus etiam gentilium et philosophorum bonam vitam recipere Dominum, et ad comparationem eorum qui naturali legi serviunt, condemnari eos qui scriptam negligunt. GREGOR. Sunt plerique intra Ecclesiam, quorum malus servus imaginem tenet, qui melioris vitae vias aggredi metuunt, et tamen jacere in sui torporis ignavia non pertimescunt. Cumque peccatores se considerant, sanctitatis vias arripere trepidant, et rem
Abbreviated transcription (Latin):
in medio stans.
emansit solus scilicet ab illis. quia dis¬
cipuli manent cum eo. in medio quoꝵ
stat mulies. Ideo iterum scͥpsit. interra ex
more consuetudiis humanȩ uultum alio uer¬
tens. ut ulis liberum. ẽẽt exire. quos p̃uidebat
citiꝰ exituros. Quam plura interrogaturos.
uerso itaq uultu non. Augustinus.

Expanded text:
in medio stans. Remansit solus, scilicet ab illis, quia discipuli manent cum eo, in medio quorum stat mulier. Ideo iterum scripsit in terra ex more consuetudinis humanae, vultum alio vertens, ut illis liberum esset exire, quos praevidebat citius exituros, quam plura interrogaturos. Averso itaque vultu, non dignatu
Abbreviated transcription (Latin):
me dereliquisti. illud ostendere uolens ꝑ hec.
qm̃ uolens dereliquisti me pat̃. & talib exai¬
nanitum calamitatib tradidisti. ut ppłs qui
fuerat apud te honoratꝰ recipiat quȩ in me
ausꝰ ẽ. implens mensuram patrum suoꝵ.
tuȩ ꝓspectionis. & efficiatur intenebris qͣsi
te dõ nequaquam eis p̃sente. Sed & ꝓsalute
gentium dereliquisti me. ut derelicto isrł
ficret gentium salus. Uel ita. Ũidens pecca¬
ta hominum ꝓ quib patiebatur. dicebat.
Quare me dereliquisti ut ficrem quasi qui
colligit stipulam inmesse. & sicut qui colli¬
git racemos in uindena. cum non sit bo¬
trio. ad manducandum pͥmitiua. Et bȩc di-¬
co quia pit timoratꝰ a terra. & qui corrigat
int̾ homines non ẽ. Priusꝗͣ finiatur nona
clamauit dñs noce magna. quasi postulans
INut oriatur sol terrȩ solueus in ea tenebras tri¬
um horarum scđ̃m quod tradidunus sũpra.
Factus enun ꝓ nobis maledictum. quia

Expanded text:
me dereliquisti? Illud ostendere volens per haec me dereliquisti? Illud ostendere volens per haec quoniam volens dereliquisti me, Pater, et talibus exinanitum calamitatibus tradidisti, ut populus qui fuerat apud te honoratus, recipiat quae in me ausus est, implens mensuram patrum suorumtuae prospectionis, et efficiatur in tenebris quasi te Deo nequaquam eis praesente. Sed et pro salute gentium dereliquisti me, ut derelicto Israel, fieret gentium salus. Vel ita: Videns peccata hominum pro quibus patiebatur, dicebat: Quare me dereliquisti? Ut fierem quasi qui colligit stipulam in messe, et sicut qui colligit racemos in vindemia, cum non sit botrio ad manducandum primitiva? Et haec dico, quia periit timoratus a terra: et qui corrigat, inter homines non est. Prius quam finiatur nona, clamavit Dominus voce magna, quasi postulans ut oriatur sol terrae, solvens in ea tenebras trium horarum, secundum quod tradidimus supra. Factus enim pro nobis maledictum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
erucis. quȩ int̾ homines tur pissuma. cẽ. ui¬
detur. Extremum autẽ derelictionis ei erat
& il lud quod uit̃ latrones ẽ. crucifuꝰ. & quod
p̃tereuntes blasphemabant eum inouentes
bis dicebant. Auos saluos fecit. seipsum ñ po-¬
test saluum facere: Adhuc autẽ & illud qͦd
etiam latͦnes impꝑabant ei in cruce. E rgo
manifeste intelligere poteris. quid sit quod dicit
quare ine dereliquisti. faciens comꝑationẽ głe
illiꝰ quam habuit aput patrẽ. ad confusionẽ
quam contempnens sustinuit crucẽ. Sedes
cnum illiꝰ erat sicuit sol in conspectu dĩ. & siẽ
luna ꝑfecta inȩternum. & erat testis eiꝰ fideł
in cęlo. Postea autẽ & ꝓquib dicit. quare me
dereliquisti. supaidldidit dicens. Tu autẽ rep¬
pulisti & ꝓ nichilo deduxisti. & distulisti xꝑm
tuum. E uertisti testam̃tum serui tui. ꝓpha¬
nasti in terra sc̃itatem eiꝰ & cętera. Uidens
gͦ tenebras factas. dixit magna uoce sua. qͣre

Expanded text:
crucis, quae inter homines turpissima esse vicrucis, quae inter homines turpissima esse videtur. Extremum autem derelictionis ejus erat et illud, quod inter latrones crucifixus est; et quod praetereuntes blasphemabant eum, moventes nt, Alios salvos fecit, seipsum non potest salvare. Adhuc autem et illud, quod etiam latrones improperabant ei in cruce. Ergo manifeste intelligere poteris, quid sit quod dicit, quare me dereliquisti? Faciens comparationem gloriae illius quam habuit apud Patrem, ad confusionem quam contemnens sustinuit crucem. Sedes enim illius erat sicut sol in conspectu Dei, et sicut luna perfecta in aeternum, et erat testis ejus fidelis in coelo. Postea autem et pro quibus dicit, Quare me dereliquisti, superaddidit dicens: Tu autem repulisti, et pro nihilo deduxisti, et distulisti Christum tuum. Evertisti testamentum servi tui, profanasti in terra sanctitatem ejus, etc. . Videns ergo tenebras factas, dixit magna voce sua: Quare
Abbreviated transcription (Latin):
romanos. qui non uitelligebant hebre¬
um. Sin autẽ hos intelligunus fuisse ude¬
os. imbecillitatẽ dñi uolebant infamare.
Et enum ut homo loquitur. ue homo flet. ut
homo turbatur. ut homo crucifigitur. susceptȩ
naturȩ in pͥmis parentib corruptȩ deplorans
miserias. In quo ostendit quantũ flere debe¬
art qui peccant. quando sic fleuit. qui nunqͣ
peccauit. Principio uicesinu pͥmi psalmi usꝰ
ẽ. quod enim in medio uersiculi legitur. respi
impii sunt qui psalmum ex ꝑsona dauid siue
hester. siue mardochei dictum putant. O rigenes.¬
t quia ointus uox xpi filii dĩ magna
existuanda ẽ. & si fuerit leuis requiren¬
dum c̃. aliquid absconditum magnum. qm̃
clamat ad dm̃ dicens. Quare me dereliquisti
Sed quantum ad illa in quib fuerat forma
dĩ inuisibilis & imago scdm patrẽ. derelictꝰ
a patre ẽ. quando suscepit formam serui. & de¬
relictus. ẽ. ꝓbominib ut talia & tanta susci¬
ꝑet. ut usq ad mortem ueniret. & mortem

Expanded text:
omanos, qui non intelligebant Hebraeum. Sin autem hos intelligimus fuisse Judaeos, imbecillitatem Domini volebant infamare. Etenim ut homo loquitur, ut homo fiet, ut homo turbatur, ut homo crucifigitur, susceptae naturae in primis parentibus corruptae deplorans miserias, in quo ostendit quantum flere debeant qui peccant, quando sic flevit, qui nunquam peccavit. Principio vigesimi primi psalmi usus est. Quod enim in medio versiculi legitur, respicimpii sunt, qui psalmum ex persona David, sive Esther, sive Mardochei dictum putant. Et quia omnis vox Christi filii Dei magna existimanda est, etsi fuerit levis, requirendum est aliquid absconditum magnum, quoniam clamat ad Deum, dicens: Quare me dereliquisti? Sed quantum ad illa in quibus fuerat forma Dei visibilis et imago secundum Patrem, derelictus est a Patre, quando suscepit formam servi; et derelictus est pro hominibus, ut talia et tanta susciperet, ut usque ad mortem veniret et mortem
Abbreviated transcription (Latin):
lum factȩ sunt tenebrȩ suꝑ egy ptios
teuentes dĩ seruos in seruitute. ita & xp̃o in
sexta bora manus extendente in cruce ad cȩlũ.
suꝑ ppłm qui clamauerat tolle de terra huuc
& crucifige cum. factȩ sunt tenebrȩ. & ab om̃i
luiniue iunt pͥuati. ł tem sub moyse facłȩ suuit
tenebre suꝑ omuem terrã egypti trib diebꝰ.
om̃ibꝰ autẽ filiis isrł erat lum̃ ĩ omnib locis.
ni quib commnorabantur. S ub xꝑo autẽ te¬
nebiȩ factȩ sunt suꝑ omnẽ terram iudeam tͥb
horis. lumen autem fuit suꝑ omnem reliquã
terram. quod ubiꝙ illuminat omnẽ ȩccłam
dĩ in xꝑo. Si enum suꝑ omnẽ terram tenebre
tunc factȩ fuissent. sinc dubio inueniret᷑ in
historiis aliquib eorum qui in ehronixis con¬
scripserunt noua talia facta. Et si usq ad no¬
nam boram tenebrȩ fuerunt. suꝑ omnẽ terrã
refulsit. quia cum plenitudo gentium intra¬
uerit. tunc omnis isrł saluus futurꝰ ẽ. Quod

Expanded text:
lum, factae sunt tenebrae super Aegyptios , tenentes Dei servos in servitutem; ita et Christo in sexta hora manus extendente in cruce ad coelum, super populum qui clamaverat, tolle de terra hunc, et crucifige eum, factae sunt tenebrae, et ab omni lumine sunt privati. Item sub Moyse factae sunt tenebrae super omnem terram Aegypti tribus diebus, omnibus autem filiis Israel erat lumen omnibin quibus commorabantur. Sub Christo autem tenebrae factae sunt super omnem terram Judaeam tribus horis, lumen autem fuit super omnem reliquam terram, quod ubique illuminat omnem Ecclesiam Dei in Christo. Si enim super omnem terram tenebrae tunc factae fuissent, sine dubio inveniretur in historiis aliquibus eorum qui in chronicis conscripserunt nova talia facta. Et si usque ad nonam horam tenebrae fuerunt super omnem terram refulsit, quia cum plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus futurus est . Quod
Abbreviated transcription (Latin):
pem nundi. ut doceat humilitatẽ. & ne ad¬
huc rudes & imꝑfecti disciplĩ maioris p̃dica¬
tionis mole opprimerentur. Teronimus.¬
ompleto autẽ passionis sacramento. opor¬
tunius dicitur apłis. Suntes doccte
omnes gentes. Exinde cepit ir̃c ostende¬
re discipulis suis quia oportet erim ire ie¬
rosolumani. & multa pati a senioribꝰ & scribis.

Expanded text:
pem mundi, et doceat humilitatem, et ne adhuc rudes et imperfecti discipuli, majoris praedicationis mole opprimerentur. Completo autem passionis sacramento, opportunius dicitur apostolis: Euntes, docete omnes gentes . Exinde coepit Jesus ostendere discipulis suis, quia oportet circumire Hierosolymam, et multa pati a seniorib
Abbreviated transcription (Latin):
autem de costa erꝰ. significat nos fortes futu¬
ros de infirmitate xp̃i. E ortitudo naniq eiꝰ
creauit. infirmitas recreauit. Fortitudo fe¬
cit ut quod non erat. ẽẽt. infirmitas fecit ut
quod erat non piret. Sic udelicet fatigatꝰ¬
exitinere sedit. tanquam magister bumilis
docturus accedentes & possessurus. Sexta bo¬
nit muuer de samaria haurire aquam. Dicit
ei rãc. Dam̃ bibere. Discipuli enim erꝰ abie-¬
rant iu ciuitatẽ. ut cybos enerent. Uenit
samaritana infigura ecclȩ de gentib. que pͥ¬
us yaria cupiditatis hauriebat aquam de
puceo. id ẽ. uoluptatem seclĩ. de ꝓfunditate te-¬
nebrosa. s: nune ex fidem sitit itĩc & petit
ab ea potari. Petit quasi accepturus. & affluit
tanquam satiaturus. In ciuitate discipłi emunt
cybos a iudeis. quoꝵ corda p̃ilicatione fidei dco
student comparare. Dicit g̃ ei mulier sama¬
ritana. Quom̃ tu uideus cum sis bibere ã me

Expanded text:
autem de costa ejus, significat nos fortes futuautem de costa ejus, significat nos fortes futuros de infirmitate Christi. Fortitudo namque ejus creavit, infirmitas recreavit. Fortitudo fecit, ut quod non erat esset; infirmitas fecit, ut quod erat non periret. Sic videlicet fatigatus itinere, sedit tanquam magister humilis, docturus accedentes et possessurus. Sexta ho. Dicit ei Jesus: Da mihi bibere. Discipuli enim ejus abierant in civitatem, ut cibos emerent. Venit Samaritana in figura Ecclesiae de gentibus, quae prius hydria cupiditatis hauriebat aquam de puteo, id est, voluptatem saeculi de profunditate tenebrosa; sed nunc ejus fidem sitit Jesus, et petit ab ea potari. Petit quasi accepturus, et affluit tanquam satiaturus. In civitate discipuli emunt cibos a Judaeis, quorum corda praedicatione fidei Deo student comparare. Dicit ergo ei mulier illa Samaritana: Quomodo tu Judaeus cum sis, bibere a me
Abbreviated transcription (Latin):
Sychar. uixta p̃dium q̃a de¬
dit iacob ios epb filio suo. Erat
antem ibi fons iacos. Mag̾.
lue dñs de uudea in Galileam. seu de galilea
inuideam ꝑ samariam transierit. cum ea
que sequuntur facta fuerint. ex ouglĩca lec¬
tione nequaquam certum ẽ. quoniam sepis¬
sune tempoꝵ seriem s̃postero oraine ꝑmu¬
tat. Ii figura xp̃i qui ẽ. legitinus heres pa¬
tͥarcharum habens hereditatem ingentibꝰ. sus¬
cepit iosepba iacos predii hercditatem. quam
gentes inhabitant. & in qua ꝑtẏ pum sama¬
ritane mulicris xpo adherent. Auoustin.¬
si aqua insuꝑticie terrȩ manat. fons dr̃¬
ubi uͦ in ꝓfundo. & fons & puteus uocat᷑.
tĩc gͣ fatigatus ex itinere. sedebat sic suꝑ fon¬
tem. Hora erat quasi sexta. F atigatur ddo¬
muxꝰ scdm carnem. qui condidit nos fortitu¬
aine sua. Suscepit enĩ oĩa quȩ sunt nr̃e in¬
firmitatis sine peccato. & nutrit quasi infirmꝰ
infirmos. Quod factus ẽ. adam in carne. eua

Expanded text:
dium quod dedit Jacob Joseph filio suo. Erat autem ibi fons Jacob. Sive Dominus de Judaea in Galilaeam, seu de Galilaea in Judaeam per Samariam transierit, cum ea quae sequuntur facta fuerint, ex Evangelica lectione nequaquam certum est: quoniam saepissime temporum seriem praepostero ordine permutat. In figura Christi, qui est legitimus haeres patriarcharum, habens haereditatem in gentibus, suscepit Joseph a Jacob praedii haereditatem, quam gentes inhabitant, et in qua per typum Samaritanae mulieris Christo adhaerent. Ubi aqua in superficie terrae manat, fons dfundo, et fons et puteus vocatur. Jesus autem fatigatus ex itinere, sedebat sic super fontem. Hora autem erat quasi sexta. Fatigatur Dominus secundum carnem, qui condidit nos fortitudine sua. Suscepit enim omnia quae sunt nostrae infirmitatis sine peccato, et nutrit quasi infirmus infirmos. Quod factus est Adam in carne, Eva
Abbreviated transcription (Latin):
ad paties nr̃os. abraham & semini eiꝰ in secła.
Adansit autem maria cum illa quasi m̃sib
tͥbus. & reũsa ẽ. in domum suam.Iii.¬
lisabeth autem impletum ẽ tempꝰ parien-
di. & peꝑit filiũ. Et audierunt uicini
& cognati eiꝰ. quia magnificauit dñs¬

Expanded text:
ad patres nostros Abraham et semini eius in saecula mansit autem Maria cum illa quasi mensibus tribus et reversa est in domum suam Elisabeth autem impletum est tempus pariendi et peperit filium et audierunt vicini et cognati eius quia magnificavit D
Abbreviated transcription (Latin):
nathanael dũm corpalit̃ absentem uidisse
quȩ ipse mialio loco gesserat. id ẽ. quom̃ & ubi sub
quallam arbore fici uocatus sit a philippo. quod
e indienuim dĩtatis. fatetur ñ solum rabbi: id ẽ.
magistrum. seil & dĩ filium. ac regem isrł .i. xp̃m.
simulatione. S i enim peccata habebat. conficeba¬
tur ea. Pharisei uͦ dolosi sunt. qui se bonos p̃di¬
cant eum suit mali. Inuenimus arborem fici ma¬
ledictam. quia fructum uͦ habuit. Et cum adam
os eua peccassent. de foliis ficulncis suecinctoria¬
sibi fecerunt. Folia g illa peccata intelliguntur.
Erat autẽ nathanael sub arbore fici. tanquam

Expanded text:
Nathanael Dominum corporaliter absentem vidisse quae ipse in alio loco gesserat, id est, quomodo et ubi sub quadam arbore fici vocatus sit a Philippo, quod est indicium Deitatis, fatetur non solum Rabbi, id est magistrum, sed et Dei Filium ac regem Israel, id est simulatione. Si enim peccata habebat, confitebatur ea. Pharisaei vero dolosi sunt, qui se bonos praedicant, cum sint mali. Invenimus arborem fici maledictam, quia fructum non habuit . Et cum Adam et Eva peccassent, de foliis ficulneis susibi fecerunt. Per folia ergo ficulneae intelliguntur peccata. Erant autem sub arbore fici, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
ret mundum.
ei fortassis miratus nathanael quod de gali¬
lea ñ de iudea surgeret ꝓph̃a: ait. A natareth
potest aliquiã boni. ẽe: Uiditih̾e nathanael ue¬
nientem ai se & dicit. deeo. Eccc uere isiłita in q̃

Expanded text:
ret mundum. Vel fortassis miratus Nathanael quod de Galilaea, non a Judaea surgeret propheta, ait: A Nazareth potest aliquid boni esse? Vidit Jesus Nathanael venientem ad se, et dicit de
Abbreviated transcription (Latin):
in domo iacos inȩternum: Recte gͦ clamant
osanna in excelsis. i.ẽ. salua nos incȩlestib:
uͥ scilicet omne genu sibi flectitur. cȩlesti¬
um. terrestrium. & infernoꝵ. N otandũ
quod osanna hebraicum uerbum composi¬
tum. ẽ. ex corrupto & integro. S alua namꝙ
siue saluifica. apud eos dr᷑ osi. & anna. ẽ.¬
interiectio dep̃cantis. Deniq in psalmo
centesimo septuo decimo. uͥ septuaginta
int̾pretes transtulerunt. o dñe saluum me
fac. in hebreo scriptũ. ẽ. anna. adonay. os i. anna.
Quod interpres nr̃ ieronimus diligentiꝰ eluci¬
dans. ita transtulie. Obsecro dñe salua obsecro.
Idem namq significat o dñe ꝑ interiectionẽ
obsecrantis. quod obsecro dñe ꝑ ipsum uerbũ
obsecrationis. O sarna itaq salua obsecio signi¬
ficat. consumpta uocali quȩ uerbum antece¬
dens termnat. eum ꝑfecte dr̃ osi. Quod
metrici inscanlendis uersib sinalimpham
uocant. quamuis scriptani litteram scanden¬

Expanded text:
in doin doHosanna in excelsis, id est, salva nos in coelestibus, ubi scilicet omne genu sibi flectetur coelestium, terrestrium, et infernorum . Notandum quod hosanna Hebraicum verbum, compositum est ex corrupto et integro. Salva namque sive salvifica apud eos dicitur hosi; et anna, interjectio est deprecantis. Denique in psalmo centesimo septimo decimo, ubi septuaginta interpretes transtulerunt, O Domine salvum me fac, in Hebraeo scriptum est, anna adonai osi anna. Quod interpres noster Hieronymus diligentius elucidans, ita transtulit: Obsecro, Domine, salva, obsecro. Idem namque significat: O Domine, per interjectionem obsecrantis: quod, obsecro, Domine, per ipsum verbum obsecrationis. Hosanna itaque, salva, obsecro, significat: consumpta vocali quae verbum antecedens terminat, cum perfecte dicitur osi. Quod metrici in scandendis versibus synaloepham vocant, quamvis scriptam litteram scanden
Abbreviated transcription (Latin):
implemus.
uem autẽ iudei fideles crediderunt.
uenturum. hunc nos uenisse credi¬
mus. In eiꝰ quippe laude cȩlestia & terrena
concinunt. quia quo nascente celestes uirtu¬
tes decantant gła in excelsis dõ & in terra pax
hominib. eo de mundi pͥncipe triumphatiro
mortales uicẽ laudis rependunt. dicentes. pax
urbȩ quidẽ refectȩ de quinq panib &
duob piscib uoluerunt raꝑe itĩm &
constituere regem. s ipse fugit in montem.
Nunc autẽ non repͥmit uoces eoꝵ. qui reg¬
num dauid restaurandum. in eo concinunt.
In quo aꝑte docet quod ȩterni imꝑii. ẽẽt. rex
incęlis. non tantum in terris. ad quod ꝑ con¬
temptum mortis. & głam resurrectionis. &
triumphum ascensionis ꝑueniret. Hinc
pꝰ resurrectionẽ ait discipulis. Data. ẽ. mͥ oĩs
potestas in celo & in terra. Consonat laus tur¬
bȩ uoci gabrielis. qui ait matri dñi. Hicerit
magnus & filius altissimi uocabitur. & dabit
illi añs d̾s sedem dauid patris etꝰ. & regnabit

Expanded text:
implemur. Quem autem Judaei fideles crediderunt venturum, hunc nos venisse credimus. In ejus quippe laude coelestia et terrena concinunt, quia quo nascente coelestes virtutes decantant: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus : eo de mundi principe triumphaturo, mortales vicem laudis rependunt, dicentes: Pax urbae quippe refectae, de quinque panibus et duobus piscibus voluerunt rapere Jesum et constituere regem, sed ipse fugit in montem. Nunc autem non reprimit voces eorum qui regnum David restaurandum in eo concinunt. In quo apte docet quod aeterni imperii rex esset in coelis, non tantum in terris. Ad quod per contemptum mortis, et gloriam resurrectionis, et triumphum ascensionis perveniret. Hinc post resurrectionem ait discipulis: « Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra . » Consonat laus turbae voci Gabrielis, qui ait matri Domini. « Hic erit Magnus et Filius Altissimi vocabitur, et dabit illi Dominus Deus sedem patris David ejus, et regnabit
Abbreviated transcription (Latin):
idutiam p̃dicandi docet ne Terouimus.¬
apłi abscondantur ob metum & sint similes
lucernȩ submodio. sed tota lib̃tate se pdant.
ũ similes suit ciuitati supͣ moutem positȩ.
& lucernȩ ardenti suꝑͣ candelabrum. Rasanꝰ.¬
hoe itaq sunt lux mundi. quia illuminati
arpo lucem fidei &e iscientiȩ patenter. uerbo

Expanded text:
iduciam praedicandi docet, ne apostoli abscondantur ob metum, et sint similes lucernae sub modio, sed tota libertate se prodant, ut similes sint civitati supra montem positae, et lucernae ardenti super candelabrum. Inde itaque sunt lux mundi, quia illuminati a Christo, lucem fidei et scientiae patenter verbo
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. daus in se potestatem. ut quia uo¬
luntas crimen ꝓ facto pensatur. inuidia pi¬
geret re quod uoliuitate um fecerat. Festinat
añs in bonum salitis fidelium. quod iudas
oꝑatur sea non sibi. Mutti quippe bonum
ut uidas faciunt. sed nichil ꝓficit illis.
oc autem nemo scuut discumbentium.
ad quiad dixerit ei. Quidam enim
putabant quia loculos habebat iudas. quod
dicit ei it̃s. eine ca quȩ opꝰ sunt nobis ad diẽ
festum. aut egenis ut aliquid daret.

Expanded text:
dixit, dans in se potestatem, ut quia voluntatis crimen pro facto pensatur, invidia perageret re, quod voluntate jam faceret. Festinat Dominus in bonum salutis fidelium, quod Judas operatur, sed non sibi. Multi quippe bonum ut Judas faciunt, sed nihil proficis illis. Hoc autem nemo scivit discumbentium, ad quid dixerit ei. Quidam enim putabant quia loculos habebat Judas, quod dicit ei Jesus: Eme ea quae opus sunt nobis ad diem festum, aut egenis ut aliquid daret.
Abbreviated transcription (Latin):
lud udit. & aliud credidit. homine m
iudit. dĩ confessus. ẽ. Nonait tetigisti.
scd iudisti: quia genalis quodam sensus c̃. uis̃.
Ham ꝑ alios quatuor nominari solet. ut cum
dicimus. audi & uide quam beue souet. olfac
s uide quam bene oleat. gusta & uide quam
bene sapiat. tange & unde quam bene caleat.
U nde & hic dñs inquit. Infer digitum tuum
huc. & uide manuis meas. Hoc ẽ. tange & uide.
U idit ꝙͥ siue solumm intuendo siue etiam tan¬
gendo. dici enuim pocest non ausum tunc fuisse
discipulum tangere dñm. Non enim scͥptũ
ẽ. tetigit thomas. sed quia uidit eredidit.
B eati qui non iuderunt & credidetunt. C õ¬
mendat fidem gentium. sed p̃teriti temꝑis usꝰ
ẽ uerbis. ut ille qui id quod erat futurum. in
sua nouerat p̃destinatione iam factum. Greg̾.¬
ciendum ẽ illum uere credẽ. qui fidem im¬
Iplet oꝑe. Dchis auttẽ qui fidem nominete nꝰ¬

Expanded text:
ud vidit et aliud credidit: hominem vidit, et Deum confessus est. Non ait tetigisti, sed « vidisti, » quia generalis quodam modo sensus est visus; nam per alios quatuor nominari solet ut cum dicimus: Audi et vide, quam bene sonet, Olfac, et vide quam bene oleat. Gusta et vide quam bene sapiat, tange et vide quam bene caleat. Unde et hic Dominus inquit: « Infer digitum tuum huc, et vide manus meas, » hoc est tange et vide. Vidit ergo solummodo intuendo, sive etiam tangendo. Dici enim potest non ausum tunc fuisse discipulum tangere Dominum. Non enim scriptum est: Tetigit Thomas, sed quia vidit et credidit. « Beati qui non viderunt et crediderunt. » Commendat fidem gentium, sed praeteriti temporis usus est verbis ut ille qui id quod erat futurum in sua noverat praedestinatione jam factum. Sciendum est illum vere credere qui fidem complet opere. D
Abbreviated transcription (Latin):
sunt p̃destinati. Rete eium rumpitur in eccła
circuincisionis. qm iudas ꝓlitoe & symon ma¬
gus pisces nequissimi & ananias & sapbira &s
multi alii abierunt retro. antequam baruabas
et paulus al gentium aplatum fuissent segre¬
gati. Et uenerunt et impleuerunt ambas
nauiculas: ita ut pene mergerentur. Hȩc umn¬
pletio usq infinem scłi crescit. M erguntur hoc
ẽ. in submersione p̃muntur. non enim sunt
submersȩ sed ꝑielitatȩ. U̾nde apłs. In nouissi¬
inis dieb erunt temꝑa ꝑiculosa. & homines
scipsos amantes. Mergig̾ naues: ẽ. homines in
scłm relabi. quos petrus adbuc in infirmitate
positus demonstrat hiis uerbis.L.XXXI¬
uod cum uideret Symon petrus ꝓcidit ad genua

Expanded text:
sunt praedestinati. Rete enim rumpitur in Ecclesia sunt praedestinati. Rete enim rumpitur in Ecclesia circumcisionis, quoniam Judas proditor et Simon Magus, pisces nequissimi, et Ananias et Saphira, et multi alii abierunt retro, antequam Barnaet Paulus ad gentium apostolatum fuissent segregati. « Et venerunt et impleverunt ambas naviculas. ita ut pene mergerentur. » Haec impletio usque in in finem saeculi crescit. Merguntur, hoc est in submersione premuntur. Non enim sunt submersae, sed periclitatae. Unde Apostolus: « In novissimis diebus erunt tempora periculosa, et homines seipsos amantes . » Mergi ergo naves est homines in saeculum relabi, quos Petrus adhuc in infirmitate positus demonstrat his verbis: « Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad ge
Abbreviated transcription (Latin):
apłos ꝓnauigantib ꝓpbas. ꝓ mari uetus testa¬
mñtum & nouum. Comnuttamus gͥ nos pelagi
huiris ꝓfundo. ad ꝑquirendam in scripturis
diuinis margaritam latentem. Et respou¬
uens sy mon clix̃ illi. Preccptor ꝑ totam noc̃tem
laborantes nicbil cȩpimus. in uerbo autẽ tuo lax
uerit auditoꝵ. doctor in nocte laborat. Nisi
in gra suꝑna laxatȩ fuerint dispritationes. fru¬
stra p̃dicator iaculatur uoces. quia fides ñ uerbi
sapientia. ꝓnente. sea manere duuno. St eũ¬
boc fecisent. concluserunt piscium multitudi-¬
nem copiosam. R umpelutur autem rete eorum.
cte rumpebatur: quia nunc ad confessionẽ ficdĩ
tot cum ȩlectis etiam reꝓbi intraut. ut beresibꝰ
ȩcclãm scindant. Rumpitur rete. sed ñ labitur
piscis. quia suos dñs etiam int̾ ꝑsequentium
scanidala seruat. Et annuerunt sociis qui
erant in alia naui: ut uenirent & adiuuarent
eos. Alia nauis ẽ. ȩccła legentib. quia ñ sunt
de iudea tot credituri. quot ad uitam eternã

Expanded text:
pro navigantibus prophetas, pro mare Vetus Testamentum, et Novum. Committamus ergo nos pelagi hujus profundo, ad perquirendam in Scripturis divinis margaritam latentem. « Et respondens Simon dixit: Praeceptor, per totam noctem laborantes, nihil cepimus, in verbo autem tverit auditorum, doctor in nocte laborat; nisi in gratia superna laxatae fuerint disputationes, frustra praedicator jaculat voces, quia fides non verbi sapientia provenit, sed munere divino. hoc fecissent, concluserunt piscium multitudinem copiosam. Rumpebatur autem rete eorum. Rete rumpebatur, quia nunc ad confessionem fidei tot cum electis etiam reprobi intrant, ita ut haeresibus Ecclesiam scindant. Rumpitur rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. Alia navis, est Ecclesia de gentibus; quia de Judaea non sunt tot credituri, quot ad vitam aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
cum illo erant incaptura piscium quam cȩꝑant.
Similit̃ autem iacobum & iohannem filios ⁊e¬
bedei. qui erant socũ symonis. Carnales in
ȩccła regimen sp̃ualium in quib maxime ꝑso
na rp̃i eminet. a se quodam m repellunt. non
lingua sed morib & actione. timentes nͥ posse pa-¬
ti regien eorum. & tam̃ eos maxune honorant.
licet ab eis morib & factis dissentiant. Hono¬
rificentia significaũ petrus cadens ad pedes diu
Mores autem dissimiles. in eo quod ait. exi ã me
quia homo peccator sum dñe. Dñs tam̃ non
recessit ab eo. quod significat sp̃uales uiros ñ de¬
bere commoneri peccatis turbarum. ut deserat̃
confortandi sunt a sp̃ualibꝰ. ne de conscientia
culpȩ suȩ timentes. & alioꝵ innocentia stupen-¬
tes. sc̃itatis iter formident aggredi. Quoid au¬
tem sequitur ex hoc iai homines eris capiens.
ad petrum specialit̃ ꝑtinet. cni dñs exponit
quod captura piscium significabat capturam
hominum ꝑeum.

Expanded text:
captura piscium, quam coeperant. Similiter autem Jacobum et Joannem filios Zebedaei, qui erant socii Simonis. Carnales in Ecclesia, regimen spiritualium, in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodammodo repellunt, non lingua, sed moribus et actione, timentes non posse pati regimen eorum: et tamen eos maxime honorant, licet ab eis moribus et factis dissentiant. Honorificentiam significavit Petrus, cadens ad pedes Domini; mores autem dissimiles in eo quod ait: Exi a me, quia homo peccator sum, Domine. Dominus tamen non recessit ab eo: quod significat, spirituales viros non debere commovere movere peccatis turbarum, ut deserant mconfortandi sunt a spiritualibus, ne de conscientia culpae suae timentes, et aliorum innocentiam stupentes sanctitatis iter formident aggredi. Quod autem sequitur: Ex hoc jam homines eris capiens, ad Petrum specialiter pertinet, cui Dominus exponit, quod captura piscium significabat capturam hominum per eum.
Abbreviated transcription (Latin):
dus dõ reconciliatur. Unde apłs. Michi
mentum hẏrcorum &s utulorum fuit san¬
guine dedicatum. Igitur quia impossibile
ẽ. sanguine hircorum peccata tolli. necessa¬
rio effunditur sangus xꝑi in remissionẽ
peccatorum. ꝑ multis effunditur quia ñ
omnes emundat. quamus emundare õs
sufficeret. si fide & dilectione & sacramen-¬
torum participatione. uirtutem eiꝰ attin¬
gerent. Dico autem uobis: ñ bibam
amͦ de boc genimine uitis. usq in diem
illum cum illud bibam uob̾cum nouum
in regno patris mei.e ronimus¬
e carnalib transit ad sp̃ualia. T̃estatur scͥp¬
tura populum isrł appellatum esse uineã.
Dicit gͥ dñs se de bac uinea non bibiturum
nisi in regno pats sui. Regnum patris.
fidem puto. ẽẽ. credentium. U nde apłs. Regnũ
dĩ intra uos. ẽ. Attendite dictum. ẽẽ. patris. non
dĩ. Omnis pater nomen. ẽ. filii. Cum inquã
crediderit in dm̃ patrem & addurerit eos pat̃

Expanded text:
dus Deo reconciliatur. Unde Apostolus: Mdus Deo reconciliatur. Unde Apostolus: Mmentum hircorum et vitulorum fuit sanguine dedicatum. Igitur quia impossibile est sanguine hircorum peccata tolli , necessario effunditur sanguis Christi in remissionem peccatorum. Pro multis effunditur, quia non omnes emundat, quamvis emundare omnes sufficeret, si fide ac dilectione et sacramentorum participatione virtutem ejus attingerent. Dico autem vobis, non bibam amodo de hoc genimine vitis, usque in diem illum, cum illud bibam vobiscum novum in regno Patris mei. De carnalibus transit ad spiritualia. Testatur Scriptura populum Israel appellatum esse vineam. Dicit ergo Dominus se de hac vinea non bibiturum, nisi in regno Patris sui. Regnum Patris, fidem puto esse credentium. Unde apostolus: Regnum Dei intra vos est . Attendite dictum esse Patris, non Dei. Omnis pater nomen est filii. Cum enim crediderint in Deum Patrem, et adduxerit eos Pater