comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ mentis ẽ dure: corruet in malũ.
Leo rugiens. & ursus esuriens: &¬
pͥnceps impiꝰ suꝑ popłm pauꝑem.
Dux indigens prudentia: multos
oppͥmit ꝑcalumpniã. Qui autẽ
odit auaritiam: longe fient di¬
es eius. Hominẽ qͥ calũpniat᷑ animȩ
sangͥnẽ: siusq ad lacũ fugit nemo sus¬
tentet. Qui ambulat simplicit̃. saluus
erit. Qꝑũsis ingredit᷑ uiis: concidet se¬
mel. Qui oꝑat᷑ t̾ram suã saturabit᷑ panib:
qui sectatur ocium replebitur egesta¬
te. Uir fidelis. multum laudabit᷑: qui
autem festinat ditari: non erit innocen.
Qui cognoscit in iudicio faciem: non
facit bene. Iste & ꝓbucella panis: dese¬
rit ueritatem. Uir qui festinat ditari
& aliis inuidet: ignorat quod egestas
suꝑ ueniet ei. Qui corripit hominẽ
grãm postea inueniet apud eum: ma¬
gis quam ille qui ꝑlinguȩ blandim̃ta
decipit. Qui subtrahit aliquid apatre
suo & a matre &edicit. hoc ninẽ pecca
tum: particeps homicide ẽ. Qui se

Expanded text:
 mentis est durae corruet in malum leo rugiens et ursus esuriens princeps impius super populum pauperem dux indigens prudentia multos opprimet per calumniam qui autem odit avaritiam longi fient dies eius hominem qui calumniatur animae sanguinem si usque ad lacum fugerit nemo sustentet qui ambulat simpliciter salvus erit qui perversis ingreditur viis concidet semel qui operatur terram suam saturabitur panibus qui sectatur otium replebitur egestate vir fidelis multum laudabitur qui autem festinat ditari non erit innocens qui cognoscit in iudicio faciem non facit bene iste et pro buccella panis deserit veritatem vir qui festinat ditari et aliis invidet ignorat quod egestas superveniat ei qui corripit hominem gratiam postea inveniet apud eum magis quam ille qui per linguae blandimenta decipit qui subtrahit aliquid a patre suo et matre et dicit tum, particeps homicidae est. qui se
Abbreviated transcription (Latin):
Memento creatoris tui indieb uuen¬
tutis tuȩ : antequã ueniat tempꝰ afflic¬
tionis tuȩ. & appropinquent anni de
quib dicas non mͥ placent. ante quã te¬
nebrescant & lumen. & luna. & stelle:
& reuertant᷑ nubes post pluuiam. Quan¬
do cõmouebunt᷑ custodes domus: & nu
tabunt uiri fortissimi. Et ociose erunt
molentes inminuto numero. õ tene¬
brescent uidentes ꝑforamina. & clau¬
dent ostia in platea in humilitate uo¬
cis molentis. & consurgent ad uocẽ uo¬
lucris. & obsurdescent om̃s filiȩ car

Expanded text:
memento creatoris tui in diebus iuvenmemento creatoris tui in diebus iuventutis tuae antequam veniat tempus adflictionis et adpropinquent anni de quibus dicas non mihi placent antequam tenebrescat sol et lumen et luna et stellae et revertantur nubes post pluviam quando commovebunttabuntur viri fortissimi: et otiose erunt molentes in minuto numero. Et tenebrescent videntes per foramina, et claudent ostia in platea: in umilitate vocis molentis. Et consurgent ad vocem volucris: et obsurdescent omnes filie
Abbreviated transcription (Latin):
cumq loco cetiderit ibi erit. Qui obser¬
uat uentum non seminat. & qui con¬
siderat nubes numquã metet. Quomͦ
ignoras quȩ sit iua sp̃s : & qua ratione
compingant᷑ ossa inuentre pregnan¬
tis: sic nescis oꝑa dei. qui fabricator ẽ¬
XXUI omniũ. Mane semina semen tuum:
& uesꝑe ne cesset manus tua. quia nes¬
cis quid magis oriatur hoc an illud. łt
si utrumq simul: melius erit. Dulte
lumen. & delectabile ẽ. oculis uidete
solem. Si annis multis uixerit homo
demhis om̃ib letus fuerit: meminis¬
se debet tenebrosi temporis & dietĩ
multoꝵ: qui cum uenerint uanitali
arguentur p̃terita. Letare gͦ iuuenis
in adolescentia tua: & in bono sit cortu¬
um indieb iuuentutis tuȩ. & ambula
inuiis cordis tui: & in intuitu oculoꝵ
tuoꝵ. & scito quod in om̃ib his acddu¬
cet te ds̃ iniudicium. Aufer iram acor¬
de tuo: & amoue malitiam acarne tua.
Adolescentia & uoluptas uana sunt.

Expanded text:
cumque loco ceciderit, ibi erit. Qui obsercumque loco ceciderit, ibi erit. Qui observat ventum, non seminat: et qui considerat nubes, numquam metet. Quomodo ignoras quae sit via spiritus, et qua ratione compingantur ossa in ventre praegnantis: sic nescis opera Dei, qui fabricator est omnium. Mane semina semen tuum, et vespere ne cesset manus tua: Quia nescis quid magis oriatur, hoc an illud, et si utrumque simul, melius erit. Dulce lumen, et delectabile est oculis videre solem. Si annis multis vixerit homo, et in his omnibus laetatus fuerit: Meminisse debet tenebrosi temporis et dierum multorum qui cum venerint vanitatis arguentur praeterita laetare ergo iuvenis in adulescentia tua et in bono sit cor tuum in diebus iuventutis tuae et ambula in viis cordis tui et in intuitu oculorum tuorum et scito quod pro omnibus his adducet te Deus in iudicium aufer iram a corde tuo et amove malitiam a carne tua adulescentia enim et voluptas vana sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quis illi poterit indicare: Labor
stultoꝵ affliget eos: qui nesciunt in
urbem ꝑgere. Ue tibi terra cuius rex ẽ
puer: & cuius pͥncipes mane comeduñ.
Beata terra cuius rex nobilis ẽ : & cuiꝰ
pͥncipes uescuntur intẽpore suo. ad resi¬
ciendum & non ad luxuriam. In pigri¬
tiis humiliabtt᷑ contignatio: & in in¬
firmitate manuũ ꝑstillabit domus.
Inrisu faciunt panẽ & uinũ: ut epu¬
lentur iniuent᷑es. Et pecume obediunt
omĩa. Incogitatione tua regi ne detra¬
has: & insecreto tubiculi tui ne male¬
dixeris diuiti: quia aues celi portabunt
uocem tuã. & qui habet pennas annur¬
tiabit sententiam. M itte panẽ tuũ
fuꝑ transeuntes aquas: quia post mul¬
ta tempora inuenies illum. Da partẽ
septem necnon & octo: quia ignoras
quid futurum sit mali suꝑ terram.
Si replete fuerint nubes: imbres suꝑ
terram effundent. Siceciderit lignũ
ad austrum aut ad aquilonẽ. in quo¬

Expanded text:
est quis illi poterit indicare labor est quis illi poterit indicare labor stultorum adfliget eos qui nesciunt in urbem pergere vae tibi terra cuius rex est puer et cuius principes mane comedunt beata terra cuius rex nobilis est et cuius principes vescuntur in tempore suo ad reficiendum et non ad luxuriam in pigritiis humiliabitur contignatio et in infirmitate manuum perstillabit domus in risu faciunt panem ac vinum ut epulentur viventes et pecuniae oboedient omnia in cogitatione tua regi ne detrahas et in secreto cubiculi tui ne maledixeris diviti quia avis caeli portabit vocem tuam et qui habet pinnas adnuntiabit sententiam mitte panem tuum per transeuntes aquas quia post multa tempora invenies illum da partem septem necnon et octo quia ignoras quid futurum sit mali super terram si repletae fuerint nubes imbrem super terram effundead austrum, aut ad aquilonem, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
piens sit. om̃s stultos estimat. Si sp̃s
potestatẽ habentis ascenderit suꝑ te:
locum tuũ ne dimiseris. quia cura¬
tio cessare faciet peccata maxima.
Est malum quod uidi sub sole: quasi
perrorem egrediens a facie pͥncipis.
Positum stultum indignitate subli¬
mi: & diuites sedere deorsum. Uidi
seruos in equis. & pͥncipes ambulan¬
tes quasi seruos suꝑ terrã. Qui fodit
foueam: incidet in eam. Et qui dissi¬
pat sepem: mordebit eum coluber.
Qui tͥnffert lapides: affligetur meis.
Et qui scindit ligna: uulnerabit᷑ ab
eis. Si tunsũ fuerit ferrũ: & hoc ñ ut
prius. s hebetatũ erit: multo labore
exacueti. & post industriam sequẽt᷑
sapientia. Si mordeat serpens insilen¬
tio: nichil eo minus habet qui occulte
detrahit. Uerba oris sapientis gr̃a:
& labia insipientis p̃cipitabunt eum.
Initiũ uerboꝵ eius stultitia: & nouis¬
simũ oris illius etror pessimus. Stul¬
tus uerba multiplicat. Ignorat homo
qͥd ante se fuerit. & quod post futurũ

Expanded text:
piens sit, omnes stultos aestimat. Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimiseris: quia curatio cessare faciet peccata maxima. Est malum quod vidi sub sole, quasi per errorem egrediens a facie principis: Positum stultum in dignitate sublimi, et divites sedere deorsum. Vidi servos in equis, et principes ambulantes quasi servos super terram. Qui fodit foveam, incidet in eam: et qui dissipat sepem, mordebit eum coluber. Qui transfert lapides, affligetur in eis: et qui scindit ligna, vulnerabitur ab eis. Si retusum fuerit ferrum, et hoc non ut prius, sed hebetatum erit: Multo labore exacuetur, et post industriam sequetur sapientia. Si mordeat serpens in silentio, nihil eo minus habet qui occulte detrahit. Verba oris sapientis gratia: et labia insipientis praecipitabunt eum: Initium verborum ejus stultitia, et novissimum oris illius error pessimus stultus verba multiplicat ignorat homo quid ante se fuerit et quod post futurum
Abbreviated transcription (Latin):
posse resistere eoꝵ uolentie. tunctoꝵ
auxilio destitutos: & laudaui magis
mortuos quã uiuentes: & feliciorem
utroq iudicaui qui necdũ natus ẽ:
nec uidit mala quȩ sub sole. fiunt.
Rursus contemplatus sum om̃s labores
hominũ: & industrias. Animaduerti
patere inuidiȩ ꝓximi. Et in hoc gͦ ua¬
nitas: & cura suꝑflua ẽ. Stultus com¬
plicat manus suas: & comedit carnes
suas dicens. Melius pugillus cum re-¬
quie: quã plena utraq manꝰ tum la¬
bore & afflictione animi. Consideranᷤ
repꝑi & aliam uanitatẽ subsole. Unus
ẽ. & sccłm non habet: non filiũ. non
fr̃ẽm: & tamen laborare non cessat. nec
saciantur oculi diuitiis: nec recogi¬
tat dicens. Qui laboro. & fraudo ani
oerit: ab alt̾o fulcietur. Ue soli: quia
cum cetiderit non habet subleuantẽ.
Et si cdormierint duo: fouebunt᷑
mutuo. Unus quomͦ calefiet : Et si
quispiã p̃ualuerit contra unũ: duo
resistunt ei. Funiculus triplex diffi¬
cile rumpit᷑. Melior ẽ puer pauꝑ õe

Expanded text:
sse resistere eorum violentiae, cunctorum auxilio destitutos. Et laudavi magis mortuos, quam viventes: et feliciorem utroque judicavi, qui necdum natus est, nec vidit mala, quae sub sole fiunt. Rursum contemplatus sum omnes labores hominum, et industrias: Animadverti patere invidiae proximi: et in hoc ergo vanitas, et cura superflua est. Stultus complicat manus suas, et comedit carnes suas, dicens: Melior est pugillus cum requie, quam plena utraque manus cum labore, et afflictione animi. Considerans reperi et aliam vanitatem sub sole: unus est, et secundum non habet, non filium, non fratrem, Et tamen laborare non cessat, nec satiantur oculi ejus divitiis: Nec recogitat, dicens: Cui laboro, et fraudo animo fulcietur: Vae soli; quia cum ceciderit, non habet sublevantem se. Et si dormierint duo, fovebuntur mutuo; unus quomodo calefiet? Et si quispiam praevaluerit contra unum, duo resistunt ei: funiculus triplex difficile rumpitur. Melior est pauper et
Abbreviated transcription (Latin):
quod sufficit tibi: ne forte saciatus ẽ¬
uomas illud. Subtrahe pedem tuũ de¬
domo pximi tur: ne forte saciatus ode¬
rit te. Iaculũ & gladius & sagitta acu¬
ta: homo qui loquitur contra ꝑximũ
suũ testimoniũ falsum. Dens putridꝰ
&pes lassus: qui sꝑat suꝑ in fideli in
die angustiȩ: & amitrit palliũ indie
frigoris. Acetũ in nitro: & qui can¬
tat carmina cordi pessimo. di esurie¬
rit inimicus tuus : ciba illum. Si fi¬
tierit: da ei aquam bibere.Prunas
enim congregabis suꝑ caput cius : &
dñs redet ei. Uentus aquilo dissipat
pluuias: & facies tristis linguã detra¬
hentem. Melius ẽ sedere in angulo do¬
matis: quã cum muliere litigiosa. &
indomo cõmuni. Aqua frigida animȩ
sitienti: & nuntius bonus de terra
longinqua. Eons turbatus pede. & ue¬
na corrupta: iustus cadens corã in¬
pio. Sic̃ qui mel comedit multũ ñ ẽ¬

Expanded text:
quod sufficit tibi, ne forte satiatus evquod sufficit tibi, ne forte satiatus evomas illud. Subtrahe pedem tuum dedomo proximi tui, ne quando satiatus oderit te. Jaculum, et gladius, et sagitta acuta, homo qui loquitur contra proximum suum testimonium falsum. Dens putridus, et pes lassus, qui sperat super infideli in die angustiae, et amittit pallium in die frigoris. Acetum in nitro, qui cantat carmina cordi pessimo. Si esurierit inimicus tuus, ciba illum: si sitierit, da ei aquam bibere: Prunas enim congregabis super caput ejus, Et Dominus reddet tibi. Ventus aquilo dissipat pluvias, et facies tristis linguam detrahentem. Melius est sedere in angulo domatis, quam cum muliere litigiosa, et in domo communi. Aqua frigida animae sitienti, et nuntius bonus de terra longinqua. Fons turbatus pede, et vena corrupta, justus cadens coram impio. Sicut qui mel m
Abbreviated transcription (Latin):
tabile. Aufer rubiginẽ de argento: &
egredietur uas purissimũ. Aufer im¬
pietatẽ de uultu regis: & firmabit᷑
iusticia thronus eius. Ne głosus ap¬
pareas coram rege: & in loco magnoꝵ
ne steteris. Melius ẽ enim ut dicatur
tibi ascende huc: quã ut humilieris
coram pͥncipe. Quȩ uiderunt oculi
tui ne ꝓferas in iurgio cito: ne postea
emendare ñ possis cum de honesta¬
ueris amicũ tuũ. Causam tuã tracta
cum amico tuo: de secretũ ex traneo
ne reueles: ue forte insultet tͥ cum
audierit: & exꝓbrare ñ cesset. Mala
aurea in lectis argenteis: qui loqui¬
tur uerbũ intempore suo. In auris
aurea & margaritũ fulgens: qui ar¬
guit sapicutẽ & aurẽ obedientẽ. dic̃
frigus niuis indie messis: ita legatꝰ
fidelis ei qui misit eum: animã illiꝰ
requiescere facit. Nubes & uentus &
pluius non sequentes: uir głosus &
ꝓmissa non complens. Sapientia leni¬
etur pͥnceps: & lingua mollis confrin¬
get duritiam. Mel inuenisti comede

Expanded text:
 de argento et egredietur vas purissimum aufer impietatem de vultu regis et firmabitur iustitia thronus eius ne gloriosus appareas coram rege et in loco magnorum ne steteris melius est enim ut dicatur tibi ascende huc quam ut humilieris coram principe quae viderunt oculi tui ne proferas in iurgio cito ne postea emendare non possis cum dehonestaveris amicum tuum causam tuam tracta cum amico tuone reveles: Ne forte insultet tibi cum audierit, et exprobrare non cesset. Mala aurea in lectis argenteis, qui loquitur verbum in tempore suo. Inauris aurea, et margaritum fulgens, qui arguit sapientem, et aurem obedientem. Sicut frigus nivis in die messis, ita legatus fidelis ei, qui misit eum, animam ipsius requiescere facit. Nubes, et ventus, et pluviae non sequentes: vir gloriosus, et promissa non complens. Patientia lenietur princeps, et lingua mollis confringet duritiam. Mel invenisti, comede
Abbreviated transcription (Latin):
sanas feriente desiꝑ pilo: non auferet᷑
abeo stultitia eius. Diligenter agnosce
uultũ petoris tui: tuosq greges consi¬
dera. Non enim habebis iugiter potes¬
tatem: s corona tribuet᷑ ingenerati¬
ne generationũ. Aꝑta sunt prata & ap¬
paruerunt herbe uirentes: & collecta

Expanded text:
sanas feriente desuper pilo non auferetur sanas feriente desuper pilo non auferetur ab eo stultitia eius diligenter agnosce vultum pecoris tui tuosque greges considera non enim habebis iugiter potestatem sed corona tribuetur in generatione generationum aperta sunt prata et apparuerunt herbae virente
Abbreviated transcription (Latin):
entie fili mi. & letifica cor meũ: ut pos¬
sis exꝓbranti respondere sermonẽ. Afl¬
tus iidens malum absconditus ẽ. pal¬
iuili tnͣseuntes sustinuere dispendia. uol¬
le uestimentũ eius qui spopondit ꝓex
traneo: & ꝓalienis aufer ei pignus. Qui
benedicit ꝓximo suo uoce grandi de
nocte consurgens: maledicenti similis
erit. Tecta ꝑstislantia indie frigoris:
litigiose mulieri comparant᷑. Qui reti¬
net eam quasi qui uentũ teneat: & ole¬
um dext̾e suȩ uacuabit ferrum ferro
acuitur: & homo exacuit faciem ami¬
ci sui. Qui seruat ficum comedet fruc¬
tus eius: & qui custos ẽ domꝰ sue głifica¬
bitur. Quomͦ in aquis resplendent uul
tus ꝓspicientiũ: sic corda hominũ ma¬
nifesta sunt prudentib. Infernus & ꝑ¬
ditio non replebunt᷑: similiter & oculi
hominũ insatiabiles. Quomͦ ꝓbatur
inconflatorio argentũ & infornace
aurum: sic ꝓbatur homo ore laudantis.
Si contuderis stultum inpila quasi pthi¬

Expanded text:
entiae, fili mi, et laetifica cor meum: ut posentiae, fili mi, et laetifica cor meum: ut possis exprobranti respondere sermonem. Astutus videns malum, absconditus est: parvuli transeuntes sustinuerunt dispendia. Tolle vestimentum ejus, qui spopondit, pro extraneo: et pro alienis, aufer ei pignus. Qui benedicit proximo suo voce grandi, de nocte consurgens maledicenti similis erit. Tecta perstillantia in die frigoris, et litigiosa mulier comparantur: Qui retinet eam, quasi qui ventum teneat, et oleum dexterae suae vocabit. Ferrum ferro acuitur, et homo exacuit faciem amici sui. Qui servat ficum, comedet fructus ejus: et qui custos est Domini sui, glorificabitur. Quomodo in aquis resplentus prospicientium sic corda hominum manifesta sunt prudentibus infernus et perditio non replentur similiter et oculi hominum insatiabiles quomodo probatur in conflatorio argentum et in fornace aurum sic probatur homo ore laudantis si contuderis stultum in pila quasi ti
Abbreviated transcription (Latin):
odium fraudulenter: reuelabtt᷑ mali¬
tia eius inconcilio. Qui fodit foueam
incidet ineam: & qui uoluit lapidem
reuertet᷑ adeum. Lingua fallax non
amat ueritatẽ: & os lubricum oꝑat᷑
quid suꝑ uentura pariat dies. Laudet te
alienus & non os tuũ: extraneus. & non
labia tua. Graue ẽ saxum & onerosa ha¬
rena: s ira stulti utroq grauior. Ita non
habet miscdiam : nec erumpens furor.
Et impetũ concitati ferre quis poterit:
Melior ẽ manifesta correptio: quã ame
absconditus. Meliora sunt uulnera di¬
ligentis: quã fraudulenta odientis os
Anima esuriens: & amarũ ꝓdulet su¬
met. Sic̃ auis tͣnsinigrans de nido suo:
sic uir qui relinquit locum suum. Un¬
gento & uariis odorib delectatur cor:
& bonis amici consilus anima dulcora¬
tur. Amicũ tuũ & amicũ patris tui ne
dimiseris: & domũ fr̃is tui ne ingredi¬
aris indie afflictionis tue. Melior ẽ uici¬
nus urxta. quã frater ꝓcul. Stude sapi¬

Expanded text:
odium fraudulenter: revelabitur maliodium fraudulenter: revelabitur malicia ejus in concilio. Qui fodit foveam: incidit in eam: et qui revolvit lapidem: revertetur ad eum. Lingua fallax non amat veritatem: et os lubricum operatur quid superventura pariat dies. Laudet te alienus, et non os tuum: extraneus, et non labia tua. Grave est saxum, et onerosa arena: sed ira stulti utroque gravior. Ira non habet misericordiam, nec erumpens furor: et impetum concitati ferre quis poterit? Melior est manifesta correptio, quam amor absconditus. Meliora sunt vulnera diligentis, quam fraudulanima esuriens et amarum pro dulce sumet sicut avis transmigrans de nido suo sic vir qui relinquit locum suum unguento et variis odoribus delectatur cor et bonis amici consiliis anima dulcoratur amicum tuum et amicum patris tui ne dimiseris et domum fratris tui ne ingrediaris in die adflictionis tuStude sapi
Abbreviated transcription (Latin):
leena inttinerib. Sicut ostium uerti¬
tur incardine suo: ita piger in lecto suo.
Abscondit piger manus sub ascellas
suas: & laborat si ados suũ eas conuer¬
terit. Sapientior sibi piger uidet᷑ sep¬
tem uiris: loquentib sententias. Sicut
qui app̃hendit aurib canem: sic qͥ tran¬
sit & impatiens cõmiscetur rixe alteriꝰ.
Sicut noxius ẽ qui mittit lanceas & sa¬
gittas in mortẽ: sic uir qui fraudulen¬
ter nocet amico suo: & cum fuerit
dep̃hensus. dicit. ludens feci. Cum be¬
fecerint ligna: extinguetur ignis.
Et susurrone subtracto: iuirgia con¬
quiescunt. Sicut carbones ad prunas
& ligna ad ignem: sic homo iracundꝰ
uentris. Quomͦ si argento sordido or¬
nare uelis uas fictile: sic labia tuma¬
tia cũ pessimo cortle sociata. Labiis suis
intelligitur immicus: cum incorde teͣ¬
tauerit dolos. Quando sũmiserit uo¬
cem suam ne credideris ei: qm̃ septẽ
nequitiȩ sunt in corde illiꝰ. Qui oꝑte

Expanded text:
leo in itineribus. sicut ostium uertileo in itineribus. sicut ostium uertitur in cardine suo, ita piger in lecto suo. abscondit pigesua, et laborat si ad os suum eas converterit. Sapientior sibi piger videtur septem viris loquentibus sententias. Sicut qui apprehendit auribus canem, sic qui transit impatiens et commiscetur rixae alterius. sicut noxius est qui mittit lanceas et sagittas et mortem, sic uir, qui fraudulenter nocet amico suo et, cum fuerit deprehensus, dicit: ludens feci. cum defecerint ligna, extinguetur ignis: et susurrone detracto iuquiescunt. Sicut carbones ad prunas et ligna ad ignem: sic homo iracundusentris. Quomodo si argento sordido ornare velis vas fictile: sic labia tumentia cum pessimo corde sociata. Labiis suis intelligitur inimicus: cum in corde tractaverit dolum. Quando submiserit vocem suam: ne credideris ei quoniam septem nequicie sunt in corde illius. Qui operit
Abbreviated transcription (Latin):
non potest in loquendo cohibere sp̃m¬
ad alia tnͣsuolans. & passer quolibet
uadens: sic maledictum frustra pla¬
tum inquẽpiã suꝑ ueniet. Fagellũ
equo & camus asino: & uirga indorso
imprudentiũ. Ne respondeas stulto uix
ta stultitiam suam: ne efficiaris ei si¬
milis. Responde stulto uicta stultitiã
suam: ne sibi sapiens ẽẽ uideatur. Clau¬
dus pedib & iniquitatẽ bibens: qui
mittit uerba ꝑnuntiũ stultũ. Quomͦ
pulchras frustra habed claudꝰ tibias :
sic indecens ẽ inore stultoꝵ parabola.
Sicut qui mittit lapidem maceruum
mercurii : ita qui tribuit insipienti ho¬
norem. Quomͦ si spina nascatur in ma¬
nu temulenti : sic parabola inore stul¬
toꝵ. Iudiciũ de terminat causas: &
qui imponit stulto silentiũ. iras miti¬
gat. Sicut canis qui reuertitur ad uo
mitũ suũ: sic imprudens qui iterat
stultitiã suã. Uidisti hominẽ sapien¬
tem sibi uideri: magis illo spem ha¬
bebit. stultus. Dicit piger. leo inuia:

Expanded text:
loquendo cohibere spirad alia transuolans et passer quo libet uadens, sic male dictum frustra prolatum in quempiam superueniet. flagellum equo et camus asino et uirga dorso inprudentium. ne respondeas stulto tiam suam, ne efficiaris ei similis. Responde stulto juxta stultitiam suam, ne sibi sapiens esse videatur. Claudus pedibus, et iniquitatem bibens, qui mittit verba per nuntium stultum. Quomodo pulchras frustra habet claudus tibias: sic indecens est in ore stultorum parabola. Sicut qui mittit lapidem in acervum Mercurii: ita qui tribuit insipienti honorem. Quomodo si spina nascatur in manu temulenti: sic parabola in ore stultorum. Judicium determinat causas, et qui imponit stulto silentium, iras mitigat. Sicut camitum suum, sic inprudens, qui iterat stultitiam suam. uidisti hominem sapientem sibi uideri? magis illo spem habebit stultus. dicit piger: leaena in uia,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq sapientib: cognoscere ꝑsonam
iniudicio non ẽ bonũ. Qui dicit im¬
pio iustus es: maledicent ei popłi. &
detestabunt᷑ eum trib. Qui argu¬
unt laudabunt: & suꝑ ipsos uemet
benedictio. Labia de osculabit᷑: qui
recta uerba respondit. Prepara fo

Expanded text:
quoque sapientibus: cognoscere personam quoque sapientibus: cognoscere personam in iudicio non est bonum. qui dicit impio: iustus es, maledicent ei populi, et detestabuntur eum tribus. qui arguunt, laudabuntur, et super. ipsos ueniet benedictio. labia deosculabitur qui recta uerba respondit. Et po
Abbreviated transcription (Latin):
titudo tua. Erus eos qui ducunt᷑
ad mortẽ : & qui trahunt᷑ ad inte¬
ritum liberare ne cesses.Si dixeris
uires non suppetunt: qui inspector
ẽ cordis ipse intelligit : & seruatorẽ
anime tuȩ nil fallit. reddetq ho¬
mini iuxta oꝑa sua. Comede mel qͥa
bonũ ẽ: & fauum dulcissimũ gut¬
turi tuo. Sic & doctrina sapientie.
animȩ tuȩ. Quam cum in ueneris
habebis innouissimis spem: & spes
tua non ꝑibit. Ne insidieris & queras
impietatẽ in domo nisti: neq uastes
requiem eius. Septies enm cadet ius¬
tus & resurget: impii autẽ corruent
inmalũ. Cum cetiderir inimicus tu¬
us ne gaudeas: & inruina eius. ne ex¬
ultet cor tuũ: ne forte uideat dñs &
difpliceat ei: & auferat abeo iram suã.
Ne contendas cum pessimis. nec emu¬
leris impios: qm̃ non habent futuroꝵ
spem mali: & lucerna impioꝵ extm¬
guetur. Time dñm fili mi & regem:
& cum detractorib non cõmiscearis:
qm̃ repente consurget ꝑditio eoꝵ.¬

Expanded text:
titudo tua erue eos qui ducuntur titudo tua erue eos qui ducuntur ad mortem et qui trahuntur ad interitum liberare ne cesses si dixeris vires non suppetunt qui inspector est cordis ipse intellegit et servatorem animae tuae nihil fallit reddetque homini iuxta opera sua comede fili mi mel quia bonum est et favum dulcissimum gutturi tuo sic et doctrina sapientiae animae tuae quam cum inveneris habebis in novissimis et spes tua non peribit ne insidieris et quaeras impietatem in domo iusti neque vastes requiem eius septies enim cadet iustus et resurget impii autem corruent in malum cum ceciderit inimicus tuus ne gaudeas et in ruina eius ne exultet cor tuum ne forte videat Dominus et displiceat ei et auferat ab eo iram suam ne contendas cum pessimis nec aemuleris impios quoniam non habent futurorum spem mali et lucerna impiorum extinguetur time Dominum fili mi et regem et cum detractoribus non commiscearis quoniam repente consurget perditio eoru
Abbreviated transcription (Latin):
erit inuitro color eius. Ingreditur blan¬
de. s innouissimo mordebit ut coluber:
& sicut regulus uenena diffundet. Ocu¬
li tui uidebunt extraneas &e cortuũ
loquetur ꝑuersa. Et eris sicut dormi xluii¬
ens in medio mari: & quasi sopitus
gub̾nator amisso clauo: & dices. uerbe¬
rauerunt me: s non dolui. traxerunt
me: & ego non sensi. Quando euigila
eis: quia rapinas meditat᷑ mens eoꝵ:
& fraudes labia eoꝵ loquunt᷑. Sapi¬
entia edificabitur domus: & pru¬
dentia roborabitur. Indoctrina re
plebunt᷑ cellaria uniuersa substan¬
tia p̃tiosa. & pulcherrima. Uir sa¬
piens fortis ẽ. & uir doctus. &ro¬
bustus. & ualidus : quia cum dispo¬
sitione uttur bellũ. Eterit salus:
ubi multa consilia sunt. Recelsa
stulto sapientia: inporta non ape¬
riet os suũ. Qui cogitat mala face¬
re: stultus uocabitut. Cogitatio stul¬
ti peccatũ ẽ : & ab hominatio homi¬
nũ detractor. di desperaueris las¬
sus indie angustis: imininuet᷑ for¬

Expanded text:
in vitro color eius ingreditur blande sed in novissimo mordebit ut coluber et sicut regulus venena diffundet oculi tui videbunt extraneas et cor tuum loquetur perversa et eris sicut dormiens in medio mari et quasi sopitus gubernator amisso clavo et dices verberaverume, et ego non sensi: quando evigilabeis: Quia rapinas meditatur mens eorum, et fraudes labia eorum loquuntur. Sapientia aedificabitur domus, et prudentia roborabuniversa substantia pretiosa et pulcherrima. Vir sapiens, fortis est: et vir doctus, robustus et validus. Quia cum dispositione initur bellum: et erit salus ubi multa consilia sunt. Excelsa stulto sapientia, in porta non aperiet os suum. Qui cogitat mala facere, stultus vocabitur. Cogitatio stulti peccatum est et abominatio hominum detractor si desperaveris lassus in die angustiae inminuetur for
Abbreviated transcription (Latin):
noli uendere sapientiã & doctrinã
& intelligentiã. Exultat gaudio pater
iusti. Qui sapientẽ genuit: letabit᷑
ineꝯ. Gaudeat pater tuus & mater
tua: & exultet qui genuit te. Prebe
fili mi cor tuũ mͥ. & oculi tui uias me¬
as custodiant. Fouea enim ꝓfunda ẽ

Expanded text:
noli vendere sapientiam et doctrinam noli vendere sapientiam et doctrinam et intellegentiam exultat gaudio pater iusti qui sapientem genuit laetabitur in eo gaudeat pater tuus et mater tua et exultet quae genuit te praebe fili mi cor tuum mihi et oculi tui vias meas custo
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ ne introeas. Propinquus enim
coꝵ fortis ẽ: & ipse iudicabit contra
te causam illoꝵ. Ingrediat᷑ ad doctͥ¬
nam cor tuũ: & aures tue aduerba¬
Iiuii scientiȩ. Noli subtrahere apuero dis
ciplinam. si enim ꝑcusseris eum uir¬
ga. non moriet᷑. Tu uirga ꝑcuties eũ :
& auimã euts de inferno liberabis.
fili mi si sapiens fuerit animꝰ tuus:
gaudebit tecũ cor meũ. & exultabunt
renes mei cum locuta fuerint rectũ
labia tua. Non emuletur cor tuũ pecca¬
tores: s intimore dm̃i esto tota die. qͥa
habebis spem in nouissimo. & p̃stolatio
tua non auferetur. Audi fili mi &eesto
sapiens : & dirige inuia animũ titũ. No¬
li ẽẽ in conuiiis potatoꝵ: nec in cõmes
sationib eoꝵ qui carnes ad uescendũ
conferunt: quia uacantes potib et
dantes symbola consument᷑. & uestiẽt
pannis dormitatio. Audi patrẽ tuũ
qui genuit te: & ne contẽpnas cũ se¬
nuerit mater tua. Ueritatẽ eme. &

Expanded text:
lorum ne introeas propinquus enim lorum ne introeas propinquus enim eorum Fortis est et ipse iudicabit contra te causam illorum ingrediatur ad doctrinam cor tuum et aures tuae ad verba scientiae noli subtrahere a puerociplinam: si enim percusseris eum virga, non morietur. Tu virga percuties eum: et animam ejus de inferno liberabis. Fili mi, si sapiens fuerit animus tuus, gaudebit tecum cor meum: Et exsultabunt renes mei, cum locuta fuerint rectum labia tua. Non aemuletur cor tuum peccatores: sed in timore Domini esto tota die: Quia habebis spem in novissimo, et praestolatio tua non auferetur. Audi, fili mi, et esto sapiens: et dirige in via animum tuum. Noli esse in conviviis potatorum, nec in comessationibus eorum qui carnes ad vescendum conferunt quia vacantes potibus et dantes symbola consumentur et vestietur pannis dormitatio audi patrem tuum qui genuit te et ne contemnas cum senuerit mater tua veritatem eme et
Abbreviated transcription (Latin):
li uio: ne tͣns grediaris terminos anti¬
quos: quos posuerunt patres tui. ui¬
disti uirum uelocẽ moꝑe suo: coram
regib stabit. nec erit ante ignobiles.
Quando sederis ut comedas cũ pͥncipe.
diligenter atrende que posita sunt an¬
te faciem tuã: & statue cultrũ inguitu¬
re tuo: si tamen habes potestatem in¬
ammã tuam. Ne desideres de cibis eiꝰ:
inquo ẽ panis mendacii. Noli labora¬
re ut diteris : s prudentie tue pone
modũ. Ne erigas oculos tuos ad opes
quas habere non potes: quia facient
sibi pennas quasi aquilȩ. & uolabuis
incelum. Ne cõmecdas cum homine
inudo. & ne desideres cibos eius:
qm̃ insimilitudine arioli & comec¬
toris estimat quod ignorat. Comede
& bibe dicet tibi: & mens eius non
ẽ tecũ. Cibos quos comederas euomes:
& ꝑdes pulchros sermones uios. In auribꝰ
insipientiũ ne loquaris: quia despici¬
ent doctrinam eloquii tui. Ne attingas
terminos paruuloꝵ: & agrum pupil¬

Expanded text:
li tuo ne transgrediaris terminos antili tuo ne transgrediaris terminos antiquos quos posuerunt patres tui vidisti virum velocem in opere suo coram regibus stabit nec erit ante ignobiles quando sederis ut comedas cum principe diligenter adtende quae posita sunt ante faciem tuam et statue cultrum in gutture tuo si tamen habes in potestate animam tuam ne desideres de cibis eius in quo est panis mendacii noli laborare ut diteris sed prudentiae tuae pone modum ne erigas oculos tuos ad opes quas habere non potes quia facient sibi pinnas quasi aquilae et avolabunt in caelum ne comedas cum homine invido et ne desideres cibos eius quoniam in similitudinem arioli et coniectoris aestimat quod ignorat comede et bibe dicet tibi et mens eius non est tecum cibos quos comederas evomes et perdes pulchros sermones tuos in auribus insipientium ne loquaris quia despicient doctrinam eloquii tui ne adtingas terminos parvulorum et agrum pupil
Abbreviated transcription (Latin):
ligata ẽ in corde pueri: & uirga dis¬
cipline fugabit eam. Qui calump¬
niatur pauꝑem ut augeat diuitias
suas: dabit ipse ditiori & egebit. Incli
na aurem tuam & audi uerba sapi¬
entiũ: appone autẽ cor addoctnam
meã que pulchra erit tibi cũ serua
tua. unde & ostendi eam tͥ hodie. fece
descripsi eam tͥ tripliciter in cogita¬
tionib & scientia. ut ostenderem tibi
firmitatẽ & eloquia ueritatis. respon¬
dere exhis illis qui miserunt te. Non
facias uiolentiã pauꝑi quia pauꝑ ẽ:
neq conteras egenũ in porta quia dñs
iudicabit causam eius: & configet eos
qui confixerunt anmã eius. Noli ami &l
tus ẽẽ homim iracundo neq ambu¬
les cũ inro furioso: ne forte discas se¬
ntas eius. & sumas scandalum amme
tuȩ. Noli ẽẽ tum his qui defigunt manꝰ
suas: & qui uades se offerunt ꝓdebitis.
Si enim non habes unde restituas: qͥd
cause ẽ ut tollant oꝑimentũ decubi¬

Expanded text:
ligata est in corde pueri et virga disligata est in corde pueri et virga disciplinae fugabit eam qui calumniatur pauperem ut augeat divitias suas dabit ipse ditiori na aurem tuam, et audi verba sapientium: appone autem cor ad doctrinam meam. Quae pulchra erit tibi, cum servatua, unde et ostendi eam tibi hodie. Ecce descripsi eam tibi tripliciter, in cogitationibus et scientia: Ut ostenderem tibi firmitatem, et eloquia veritatis, respondere ex his, illis qui miserunt te. Nfacias uiolentiam pauperi, quia pauper est, neque conteras egenum in porta, quia dominus iudicabit causam eius et configet eos qui confixerunt animam eius. noli esse amicus homini iracundo, neque ambules cum viro furioso ne forte discas semitas eius et sumas scandalum animae tuae noli esse cum his qui defigunt manus suas et qui vades se offerunt pro debitis si enim non habes unde restituas quid causae est ut tollat operimentum de cubi
Abbreviated transcription (Latin):
Diues & pauꝑ obuiauerunt sibi: ut¬
usq oꝑator ẽ dñs. Callidus uidit
malum & abscondit se: in nocens ꝑ¬
transiit. & afflictus ẽ damno. Finis
modestiȩ timor dñi : diuitie & gła &
uita. Arma &e gladii. inuia ꝑuersi:
custos autẽ animȩ suȩ longe recedit
ab eis. Prouerbiũ ẽ. ad olescens iux¬
ta uiam suam: etiam cum senuerit
non recedet abea. Diues pauꝑib im¬
perat: & qui accipit mutuũ. seruus
ẽ fenerantis. Qui seminat iniquita¬
tem metet mala: & uirga ire sue con¬
sũmabitur. Qui ꝓnus est ad miscłiã
benedicet᷑: de panib enim suis dedit
pauꝑi. fice derisorem & ex ibit cũ eo
iurgium: cessabuntq cause & con¬
tumeliȩ. Qui diligit cordis mundi¬
tiam ꝓpter grãm labioꝵ suoꝵ: ha¬
bebit amicum regem. Oculi dm̃ cu¬
stodiunt scientiã: & supplantant᷑
uerba iniqui. Dicit piger. leo ẽ foris:
inmedio platearũ occidendus sum.
Fouea ꝓfunda os aliene: cui iratus
ẽ dñs. incidet in eam. Stulatia col¬

Expanded text:
: utriusque operator est Dominus. Callidus vidit malum, et abscondit se: innocens pertransiit, et afflictus est damno. Finis modestiae timor Domini, divitiae et gloria et vita. Arma et gladii in via perversi: custos autem animae suae longe recedit ab eis. Proverbium est: Adolescens juxta viam suam, etiam cum senuerit, non recedet ab ea. Dives pauperibus imperat et qui accipit mutuum servus est fenerantis qui seminat iniquitatem metet mala et virga irae suae consummabitur qui pronus est ad misericordiam benedicetur de panibus enim suis dedit pauperi eice derisorem et exibit cum eo iurgium cessabuntque causae et contumeliae qui diligit cordis munditiam propter gratiam labiorum suorum habebit amicum regem oculi Domini custodiunt scientiam et subplantantur verba iniqui dicit piger leo foris in medio platearum occidendus sum fovea profunda os alienae cui iratus est Dominus incidet in eam stultitia con
Abbreviated transcription (Latin):
lio audicii: dissipat omne malũ in¬
tuitu suo. Quis potest dicere mun¬
dum ẽ cor meũ. purus sum a peccato:
Pondus & pondus. mensura &e mensu¬
ra: utrumq ab hominabile ẽ apud dm̃.
Ex studus suis intelligit᷑ puer: si
munda & recta sunt oꝑa ens. Aurẽ
audientẽ & oculũ uidentẽ: dñs fe¬
cit utrumq. Noli diligere somnũ: ne
te egestas oppͥmat. Aperi oculos tuos:
& saturare panib. Malum ẽ malũ ẽ
dicit om̃is emptor: & cum recesserit
tunc glabitur. Aurum & multitudo
gemmarũ & uas p̃ciosum: labia sci¬
entiȩ. Tolle uestimentũ eiꝰ qͥ fideius¬
sor extitit alieni: & ꝓextraneis aufer
pignus abeo. Suauis ẽ homini panis
mendatii: & postea implebit os eius
calculo. Cogitationes consilus robo¬
rabunt᷑: & gub̾naculis tractanda sunt
bella. Ei qui reuelat misteria & am¬
bulat fraudulent. &e dilatat labia
sua: ne cõmiscearis. Qui maledicit pa¬
tri suo & matri: ex tinguet᷑ lucerna

Expanded text:
lio iudicii dissipat omne malum inlio iudicii dissipat omne malum intuitu suo quis potest dicere mundum est cor meum purus sum a peccato pondus et pondus mensura et mensura utrumque abominabile est apud Deum ex studiis suis intellegitur puer si munda et si recta sint opera eius aurem audientem et oculum videntem Dominus fecit utrumque noli diligere somnum ne te egestas opprimat aperi oculos tuos et saturare panibus malum est malum est dicit omnis emptor et cum recesserit tunc gloriabitur est aurum et multitudo gemmarum vas autem pretiosum labia scientiae tolle vestimentum eius qui fideiussor extitit alieni et pro extraneis aufer pignus ab eo suavis est homini panis mendacii et postea implebitur os eius calculo cogitationes consiliis roborantur et gubernaculis tractanda sunt bella ei qui revelat mysteria et ambulat fraudulenter et dilatat labia sua ne commiscearis qui maledicit patri suo et matri extinguetur lucerna
Abbreviated transcription (Latin):
etis sapientẽ: intelliget disciplinã.
Qui affligit patrem & fugit matrẽ:
ignominiosus ẽ & infelix. Non cesses
fili audire doctrinã: nec ignores ser¬
mones scientie. bestis unrquus derias
iudiciũ : & os impioꝵ deuoratiniqͥ¬
tatem. Parata sunt derisorib uidi¬
cia: & mallei ꝑcutientes stultoꝵ cor¬
porib. Luxiriosa res uinũ: & tu¬
multuosa ebrietas. Quicũq his de-
lectatur: non erit sapiens. Sicut ru¬
gitus leonis. ita & terror regis: qui ꝑ¬
uocat eum. peccat in animã suã. ho¬
nor ẽ homini qui separat se aconten¬
tionib. Om̃s autẽ stulti: miscent᷑
contumeliis. Propt̃ frigus piger ara¬
re noluit: menclicabit gͦ estate. &
ñ dabit᷑ ei. Sic̃ aqua ꝓfunda. sic con¬
silium incorde uiri: s homo sapi¬
ens exhauriet illud. Multi hominꝰ.
imsericordes uocant᷑: uirũ autẽ fide¬
lem quis inueniet: Iustus qui ambu¬
sat insimplicitate sua : beatos post se
filios derelinquet. Rex qui secdet inso¬

Expanded text:
s sapientem, intelleget disciplinam. qui adfligit patrem et fugit matrem, ignominiosus est et infelix. non cesses, fili, audire doctrinam, nec ignores sermones scientiae. testis iniquus deridet iudicium, et os impiorum deuorat iniquitatem. parata sunt derisoribus iudicia et mallei percutientes stultorum corporibus. Luxuriosa res uinum et tumultuoslectatur, non erit sapiens. Sicut rugitus leonis, ita terror regis: qui provocat eum, peccat in animam suam. Honor est homini, qui separat se a contentionibus: omnes autem stulti miscentur contumeliis. Propter frigus piger arare noluit: mendicabit ergo aestate, et non dabitur ei sicut aqua profunda sic consilium in corde viri sed homo sapiens exhauriet illud multi homines misericordes vocantur virum autem fidelem quis inveniet iustus qui ambulat in simplicitate sua beatos post se filios derelinquet rex qui sedet in so
Abbreviated transcription (Latin):
men autẽ iustoꝵ saluabitur. Circulus
aureus innarib suis : mulier pulchra
& fatua. Desideriũ iustoꝵ omne bo¬
nũ ẽ: p̃stolatio impioꝵ furor. Alii
diuidunt ꝓpria. & ditiores fiunt.
alii rapiunt non sua: & semꝑ meges¬
tate sunt. Anima que benedicit im¬
pinguabit᷑: & qui in ebriat ipse qͦq
inebriabitur. Qui abscondit frum̃ta xxuii
maledicetur in popłis: benedictio
autẽ suꝑ caput uendentiũ. Bene con¬
surgit diluculo. qui querit bona: qͥ
autem inuestigator maloꝵ ẽ : oppͥme¬
tur abeis. Qui confidit indiuitus
suis corruet: iusti autem quasi ui¬
rens folium germinabunt. Qui con¬

Expanded text:
men autem iustorum salvabitur circulus men autem iustorum salvabitur circulus aureus in naribus suis mulier pulchra et fatua desiderium iustonum est: praestolatio impiorum furor. Alii dividunt propria, et ditiores fiunt: alii rapiunt non sua, et semper in egestate sunt. Anima, quae benedicit, impinguabitur: et qui inebriat, ipse quoque inebriabitur. Qui abscondit frumenta, maledicetur in populis: benedictio autem super caput uendentium. bene consurget diluculo qui quaerit bona: qui. autem inuestigator malorum est, opprimetur ab eis. qui confidit in diuitiis suis, hic corruet: iusti autem quasi uirens folium germinabunt. Et pos
Abbreviated transcription (Latin):
amicũ suũ: iusti autem liberabunt᷑
scientia. In bonis iustoꝵ exultabit
ciuitas : & inꝑditione impioꝵ erit
laudatio. Benedictione iustoꝵ exal¬
tabitur ciuitas: & ore impioꝵ sub¬
uertet᷑. Qui despicit amicũ suum
indigens corde ẽ: uir autẽ prudens
tacebit. Qui ambulat fraudulent̃
reuelat archana: qui autem file¬
lis ẽ. celat anini cõmissum. Ubi ñ
ẽ gubernator. popłs corruet: salus
autem ubi multa consilia. Affliget᷑
malo. qui fidem facit extraneo : qͥ
autem cauet laqueos. securus est.
Mulier gratiosa inuemiet głam: o
robusti habebunt diuitias. Benefa¬
cit animȩ suȩ uir misericors: qui
autẽ crudelis ẽ: & ꝓpinquos abicit.
Impius facit opus in stabile. semi¬
nanti autẽ iusticiã: merces fide¬
lis. Glementia p̃parauit uitam: &
sectatio maloꝵ mortẽ. Abominabile
dño cor prauũ : & uoluntas eius inhis
qui simpliciter ambulant. Manus.
inmanu non erit innocens malus : se¬

Expanded text:
amicum suum iusti autem liberabuntur amicum suum iusti autem liberabuntur scientia in bonis iustorum exultabit civitas et in perditione impiorum erit laudatio benedictione iustorum exaltabitur civitas et ore impiorum subvertetur qui despicit amicum suum indigens corde est vir autem prudens tacebit qui ambulat fraudulenter revelat arcana qui autem fidelis est animi celat commissum ubi non est gubernator populus corruet salus autem ubi multa consilia adfligetur malo qui fidem facit pro extraneo qui autem cavet laqueos securus erit mulier gratiosa inveniet gloriam et robusti habebunt divitias benefacit animae suae vir misericors qui autem crudelis est et propinquos abicit impius facit opus instabile seminanti autem iustitiam merces fidelis clementia praeparat vitam et sectatio malorum mortem abominabile Domino pravum cor et voluntas eius in his qui simpliciter ambulant manus in manu non erit innocens malus se
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑. Expectatio iustoꝵ leticia: spes
autẽ impioꝵ ꝑibit. Bortitudo simpli
cis uia dñi : & pauor his qui oꝑant᷑
malũ. Iustus in et̾num ñ cõmouebit᷑:
impii autẽ ñ habitabunt suꝑ t̾ram.
Os iusti parturiet sapientiã: lingua
prauoꝵ ꝑibit. Labia iusti conside¬
rant placita: & os impioꝵ ꝑuersa.
Statera dolosa ab ominatio ẽ apud dm̃:
& pondus equũ uoluntas eius. Ubi fu¬
erit suꝑbia. ibi erit & contumelia: ub
autem humilitas. ibi & sapientia. Sim¬
plicitas iustoꝵ diriget eos: & supplan
tatio ꝑuersoꝵ uastabit illos. Non ꝓ¬
derunt diuitie indie ultionis: iusti¬
tia autem liberabit amorte. Iusticia
simplicis diriget uiam eius : & inim¬
pietate sua corruet impuis. Iusticia
rectoꝵ liberabit eos : & in insidus
suis capientur iniqui. Mortuo ho¬
mine impio: nulla erit ultra spes.
& expectatio sollicitoꝵ ꝑibit. Iustus¬
impius ꝓeo. Simulator ore decipit

Expanded text:
buntur expectatio iustorum laetitia spes buntur expectatio iustorum laetitia spes autem impiorum peribiti et pavor his qui operantur malum iustus in aeternum non commovebitur impii autem non habitabunt in terram os iusti parturiet sapientiam lingua pravorum peribit labia iusti considerant placita et os impiorum perversa statera dolosa abominatio apud Dominum et pondus aequum voluntas eius ubi fuerit superbia ibi erit et contumelia ubi autem humilitas ibi et sapientia simplicitas iustorum diritatio peruersorum perdet illos. non proderunt diuitiae in die ultionis: iustitia autem liberabit a morte. iustitia simplicis diriget uiam eius et in impietate sua corruet impius. iustitia rectorum liberabit eos, et in insidiis suis capientur iniqui. mortuo homine impio nulla erit ultra spes, et expectatio sollicitorum peribit. Et posimpius pro eo simulator ore decipit
Abbreviated transcription (Latin):
uor pauꝑum egestas eoꝵ. Opus iusti ad
uitam: fructuis autem impii ad peccatũ.¬
pf. Uia uite custodienti disciplinã: qui au¬
tem increpationes relinquit errat. Ab¬
scondunt odiũ labia mendatia. qui
ꝓfert contumelias: in sipiens ẽ. In mul¬
tiloquio peccatũ non dẽ erit: qui autẽ
moderatur labia sua. prudentissimꝰ
ẽ. Argentũ electum lingua iusti: cor
impioꝵ ꝓnichilo. Labia iusti erudi¬
unt plurimos. qui autem indocti
sunt: in cordis egestate morientur.
Benedictio dm̃i diuites facit: neo so¬
cabitur eis afflictio. Quasi ꝑrisum
stultus oꝑatur scelus: sapientia autẽ
ẽ uiro prudenti. Quod timet impiꝰ
ueniet suꝑ eum: desideriũ suũ uis¬
tis dabitur. Quasi tempestas tͣnsiens
non erit impius: iusti autẽ quasi
fundamentũ sempit̃num. Dicut ace¬
tum dentib & fumꝰ oculis. sic piger
his qui miserunt eum. Timor dni ap¬
ponit dies: & anni impioꝵ breuia¬

Expanded text:
vor pauperum egestas eorum opus iusti ad vor pauperum egestas eorum opus iusti ad vitam fructus impii ad peccatum via vitae custodienti disciplinam qui autem increpationes relinquit errat abscondunt odium labia mendacia qui profert contumeliam insipiens est in multiloquio peccatum nontissimus est argentum electum lingua iusti cor impiorum pro nihilo labia iusti erudiunt plurimos qui autem indocti sunt in cordis egestate morientur benedictio Domini divites facit nec sociabitur ei adflictio quasi per risum stultus operatur scelus sapientia autem est viro prudentia quod timet impius veniet super eum desiderium suum iustis dabitur quasi tempestas transiens non erit impius iustus autem quasi fundamentum sempiternum sicut acetum dentibus et fumus oculis sic piger his qui miserunt eum timor Domini adponet dies et anni impiorum brevia
Abbreviated transcription (Latin):
ilius sapiens letificat patrẽ: filiꝰ
uͦ stultus mesticia ẽ matris sus.
Non ꝓderunt thesauri impietatis.
iusticia u̾ liberabit amorte. Non affl¬
get dñs fame animã iusti: & insidus
impioꝵ subuertet. Egestatẽ oꝑatas
manus remissa: manus autẽ fortiũ
diuitias parat. Qui congregat in me¬
se: filius sapiens ẽ: qui autẽ stertte
estate. filius confusionis. Benedictio
dñi suꝑ caput iusti: os autẽ impioꝵ
oꝑit inquitas. Memoria iusticũ
cet. Sapiens corde p̃cepta suscipies.
stultus ceditur labiis. Qui ambu¬
lat simpliciter. ambulat confide¬
ter: qui autẽ deprauat uias suas m¬
infestus erit. Qui annuit oculo:
dabit dolorem. stultus labiis uebs¬
rabitur. Wena uitȩ os iusti: &osi
tat rixas: & uniuersa delicta ops
caritas. In labiis sapientis inueniet᷑ sapi¬
entia: & uirga indorso eius qui indiget
corde. Sapientes abscondunt scientiam:
os autem stulti confusioni ꝓximũ ẽ. dub¬
stantia diuitis urbs fortitudinis eius: pa¬

Expanded text:
filius vero stultus moestitia est matris suae. Non proderunt thesauri impietatis: justitia vero liberabit a morte. Non affliget Dominus fame animam justi, et insidias impiorum subvertet. Egestatem operata est manus remissa: ÷ manus autem fortium divitias parat. Qui congregat in messe, filius sapiens est: qui autem stertit aestate, filius confusionis. Benedictio Domini super caput justi: os autem impiorum operit iniquitatem. Memoria justi cum us: Sapiens corde praecepta suscipiet: stultus caeditur labiis. qui ambulat simpliciter, ambulat confidenter: qui autem deprauat uias suas, manifestus erit. qui annuit oculo, dabit dolorem: stultus labiis uerberabitur. uena uitae os iusti: et tat rixas et universa delicta operit caritas in labiis sapientis invenietur sapientia et virga in dorso eius qui indiget corde sapientes abscondunt scientiam os autem stulti confusioni proximum est substantia divitis urbs fortitudinis eius pa
Abbreviated transcription (Latin):
inuenientib scientiam. Accipite disci¬
plinam meã & non pecuniã: doctͥnam
magis quam aurũ eligite. Melior est
enim sapientia cunctis p̃ciosissimis:
& ome desiderabile ei non potest cõ¬
parari. Ego sapientia habito in con¬
silio: & eruditis intersũ cogitationib.
Timor dñi: odit malũ. Arrogantiã

Expanded text:
entibus scientiam accipite disciplinam meam et non pecuniam doctrinam magis quam aurum eligite melior est enim sapientia cunctis pretiosissimis et omne desiderabile ei non potest conparari ego sapientia habito in consilio et eruditis intersum cogitationibus timor Domini odit malum arrogantiam
Abbreviated transcription (Latin):
turabtt panib: qui autẽ sectatur
ocium stultissimꝰ ẽ. Desideriũ im¬
pii monumentũ ẽ pessimoꝵ: radix
autẽ iustoꝵ ꝓficiet. Propt̃ peccata
labioꝵ ruina ꝓximat malo: effugi¬
et autẽ iustus de angustia. De fruc¬
tu oris sui unꝰ quisq replebitur bo¬
nis : & iuxta oꝑa manuũ suarũ re-¬

Expanded text:
autem sectatur otium stultissimus est desiderium impii munimentum est pessimorum radix autem iustorum proficiet propter peccata labiorum ruina proximat malo effugiet autem iustus de angustia de fructu oris sui unusquisque replebitur bonis et iuxta opera manuum suaru