comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc uero ubi scriptũ est
ductꝰ est iesus in desertũ
a spũ ut tentarctur a dia¬
bolo: prius quidẽ quasi

Expanded text:
Hoc vero ubi scriptum est: Ductus est Jesus in desertum a spiritu, ut tentaretur a diabolo , prius quidem quasi
Abbreviated transcription (Latin):
sub quadã ambiguitate
crposin. sed candem dubi¬
tationẽ postinodũ certa
notatione coritri. Easdẽ
quoq onilias co quo dt̃c
sunt ordine in dnobus
codicib pouere curaui. ut
et priores uiginiti que ditẽ
sunt: et posteriores totidem
que sub oculis dicte. ĩ sin¬
gulis essent distincte cor¬
porib. Quod uero quedã
ante posite sũt que in cuã¬
gelio post legñt: quedam
ucro postposite que ante ꝑ
cuãgelistami scripte sunt
uere tnã fraternitatẽ debet.
quia sicut a me diuersis tẽ¬
porib dicte sũt. ita quoq
sũt ab cxccptorib in codici¬
bus affixc. tua itaq frater¬
nitas sacris semꝑ lectioĩb
intenta. si predictũ locumi¬

Expanded text:
sub quadam ambiguitate exposui, sed eamdem dubitationem postmodum certa notatione correxi. 1435 Easdem quoque homilias, eo quo dictae sunt ordine, in duobus Codicibus ponere curavi, ut et priores viginti, quae dictatae sunt, et posteriores totidem, quae sub oculis dictae, in singulis essent distinctae corporibus. Quod vero quaedam antepositae sunt quae in Evangelio post leguntur, quaedam vero postpositae quae ante per evangelistam scriptae sunt vere tuam fraternitatem debet, quia sicut a me diversis temporibus dictae sunt, ita quoque sunt ab exceptoribus in Codicibus affixae. Tua itaque fraternitas, sacris semper lectionibus intenta, si praedictum locum
Abbreviated transcription (Latin):
rit in perfectione. Dat lo¬
quendi ausũ ctiam resur¬
rttionis dominice tanta
solcnnitas. Quia et indi¬
gnũ ualde est ut co dic lau¬
des debitas taccat lingua
camis. quo iudelicet dic

Expanded text:
rit in perfectione. Dat loquendi ausum ipsa etiam resurrectionis Dominicae tanta solemnitas, quia et indignum valde est ut eo die laudes debitas taceat lingua carnis, quo videlicet di
Abbreviated transcription (Latin):
eltis nobis lectiomi¬
bns frẽs carissimi
ꝑ dictatũ lequi consucui:
sed quia lassescente stoma¬
co ca que dicta nero legrrt
ipse nõ possum: quosdam
uestrũ minus libenter au¬
dientes intucor. Ande nũc
ameniet ipso erigere cõtra
morẽ nolo: ut inter sacra
missarũ solennia lectionẽ
sancti euangilii nõ dictan¬
do sed colloquendo edisscrã
Sicq excipiatur ut sequi¬
mur: quia coflocutionis
nox corda torpentiũ plusꝙ̃
senno lectioins excitat. et
quasi quadã manu sollici¬
tudinis ut cuigilent pul¬
sat. Et quidẽ ad li opus
me sufficcre posse nõ uideo:
sed tamc̃ uices quas impe¬
ritia denegat: caritas mini

Expanded text:
ltis vobis lectionibus, fratres charissimi, per dictatum loqui consuevi; sed quia, lassescente stomacho, ea quae dictavero legere ipse non possum, quosdam vestrum minus libenter audientes intueor. Unde nunc a memetipso exigere contra morem volo ut inter sacra missarum solemnia lectionem sancti Evangelii non dictando, sed colloquendo edisseram. Sicque excipiatur ut loquimur, quia collocutionis vox corda torpentia plus sermo lectionis excitat, et quasi quadam manu sollicitudinis ut evigilent pulsat. Et quidem ad hoc opus me sufficere posse non video; sed tamen vires quas imperitia denegat charitas mini
Abbreviated transcription (Latin):
totidem quȩ sub oculis dicte. in sin¬
gulis essent distinete corporibus
Quod uͦ quȩdã ante posice quę in
euangłio post leguntur. quȩdã uͦ
post posite quȩ ante ꝑ euangłistã
scriptę sunt inueniunt᷑. nequaqula
mouere tuã fr̾nitatẽ debet. quia
sicut ame diuersis tẽporibꝰ dicte
surt. ita quoq ab exceptoribꝰ in
codicibus affixe. Tia iaq frat̾natis
sacris semꝑ lectionibꝰ intenta li
prȩdiccum locũ euangłi inuent̃
sub dubietate prosacũ .n. uł ea sdẽ

Expanded text:
totidem, quae sub oculis dictae, in sintotidem, quae sub oculis dictae, in singulis essent distinctae corporibus. Quod vero quaedam antepositae sunt quae in Evangelio post leguntur, quaedam vero postpositae quae ante per evangelistam scriptae sunt inveniuntur, nequaquam movere tuam fraternitatem debet, quia sicut a me diversis temporibus dictae sunt, ita quoque sunt ab exceptoribus in Codicibus affixae. Tua itaque fraternitas, sacris semper lectionibus intenta, si praedictum locum Evangelii invenerit sub dubietate prolatum, vel easdem
Abbreviated transcription (Latin):
Secundino coep̃o.
GAPBOXIUS seruus
seruorussi det
missarum
tnina exiis que diebus certis
ue eccła legi exmore solent
e uangelii quadraginta lectio
exposui. Et quarundã quidẽ
ita expositio assistenti pleb
ꝑ notarium recitata: quariin
u. explanationẽ coram popło
pse locutus sum: atq ita ut loque¬
bar excepta est. Sed quidĩ fr̃s
sacri uerbi studio feruentes. ante¬
quã ad propositũ modũ ea quȩ chi¬
xrerim subtili emendatione ꝑducerẽ.
transtulerunt. Quos recte eg̃o quiasi
quibusdã famelicis similes dixerĩ.
qui prius edere appetunt qua cibi
plenius excoquantur. H oc uͦ ubi
scriptũ est dactus est ir̃e in deser¬
tum a spiritu ut tẽꝑtaret᷑ adiabolo
prius quidem sub quadã ambiquitate
exposui. sed eandem dubitationẽ
postmodũ certa enodatione correxi
Casdem quoꝙ omelias eo quo dictę
sunt ordine in duobus codicibus
ponere curaui: ut & priores ingͥine
quȩ dictatę sunt & posteriores

Expanded text:
Secundino episcopo, Gregorius servus servorum Dei. missarum solemnia, ex his quae diebus certis in hac Ecclesia legi ex more solent sancti Evangelii quadraginta lectiones exposui. Et quarumdam quidem dictata expositio, assistente plebe, est per notarium recitata; quarumdam vero explanationem coram populo ipse locutus sum, atque ita ut loquebar excepta est. Sed quidam fratres, sacri verbi studio ferventes, antequam ad propositum modum ea quae dixeram subtili emendatione perducerem, transtulerunt. Quos recte ego quasi quibusdam famelicis similes dixerim, qui prius escas edere appetunt quam plenius excoquantur. Hoc vero ubi scriptum est: Ductus est Jesus in desertum a spiritu, ut tentaretur a diabolo , prius quidem quasi sub quadam ambiguitate exposui, sed eamdem dubitationem postmodum certa notatione correxi. 1435 Easdem quoque homilias, eo quo dictae sunt ordine, in duobus Codicibus ponere curavi, ut et priores viginti, quae dictatae sunt, et posteriores
Abbreviated transcription (Latin):
sole & luna & stellis. & in t̾ris pressura
gentiũ pre confusionẽ sonitꝰ maris
& fluctuũ. Ex quibꝰ ꝓfecto om̃ibꝰ
alia iam facta cernimꝰ: alia in ꝓximo
uentura formidamꝰ. Nã gente̾ suꝑ
gentẽ exurgere earũq pressuram
terris insistere. plus iã mnr̃is tribu¬

Expanded text:
 in terris pressura gentium prae confusione sonitus maris et fluctuum. Ex quibus profecto omnibus alia jam facta cernimus, alia in proximo ventura formidamus. Nam gentem contra gentem exsurgere, earumque pressuram terris insistere, plus jam in nostris tribu
Abbreviated transcription (Latin):
ñr paratos nos inue¬
iure desiderans sene.¬
scentẽ mundũ quȩ ma¬
la sequant᷑ denunciat: ut nos
ab eius amore cõpescat. Appro¬
pinquantẽ eiꝰ terminũ quantę
ꝑcussiones prȩueniant in notescit:
ut si dm̃ metuere in tranquillitate
non uolumꝰ uncinũ eiꝰ iudiciũ uel
ꝑcussionibꝰ attriti timeamꝰ. Huic

Expanded text:
os invenire desiderans, senescentem mundum quae mala sequantur denuntiat, ut nos ab ejus amore compescat. Appropinquantem ejus terminum quantae percussiones praeveniant innotescit, ut si Deum metuere in tranquillitate non volumus, vicinum ejus judicium vel percussionibus attriti
Abbreviated transcription (Latin):
lemi ꝑ dictatum
loqui consueui.
Sed quia lassescente
stomacho ea quȩ dicta¬
uero legere ipse non possum.
quosdam ur̃m minus libenter
audientes intueor. Unde ni
a memet ipso exigere conti
morẽ uolo: ut inter sacra m¬
rum solennia lectionẽ scĩci
gelu non dictando sed colloq¬
do edisserã. Sicq excipiacu
loquimur: quia collocution
corda torpentiũ plusquã sen
lectionis excitat. & quasi qua
manu sollicitudinis ut euigi
pulsat. Et quidem ad hoc õp
me sufficere posse non uideo
tamen uires quas imperitia
gat: caritas ministrat. Scio
qui dixit. Aperi os tuũ: &
ego adimplebo illud. Bonũ
opus nobis in uoluntate sit
ex diuino adiutorio erit in ꝑr¬
one. Dat loquendi ausũ etiãn
resurrectionis dominicȩ tanta
solennitas. Quia & indignũ u¬
de est ut eo die laudes debitas
taceat lingua carnis: quo uidel
die caro resurrexit auctoris.

Expanded text:
er dictatum loqui consuevi; sed quia, lassescente stomacho, ea quae dictavero legere ipse non possum, quosdam vestrum minus libenter audientes intueor. Unde nunc a memetipso exigere contra morem volo ut inter sacra missarum solemnia lectionem sancti Evangelii non dictando, sed colloquendo edisseram. Sicque excipiatur ut loquimur, quia collocutionis vox corda torpentia plus quam sermo lectionis excitat, et quasi quadam manu sollicitudinis ut evigilent pulsat. Et quidem ad hoc opus me sufficere posse non video; sed tamen vires quas imperitia denegat charitas ministrat. Scio namque qui dixit: Aperi os tuum, et ego adimplebo illud . Bonum ergo opus nobis in voluntate sit, nam ex divino adjutorio erit in perfectione. Dat loquendi ausum ipsa etiam resurrectionis Dominicae tanta solemnitas, quia et indignum valde est ut eo die laudes debitas taceat lingua carnis, quo videlicet die caro resurrexit auctoris. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã ad premia reserua nolu¬
it dm̃ misericordẽ dicere. se
hunc ipsam miscđiã uocauit dices
D s̃ m̃s miscđia mea. Reuocemꝰ
gͦ ante oculos mala quȩ fecimꝰ.
pensemꝰ ex quanta dĩ bengni¬
tate toleramur. Consideremꝰ
que sunt pietatis eiꝰ uiscera. ut
non solũ culpas indulgeat: sed
celeste regnũ poenitentibꝰ etiã
post culpas ꝓmittat. atq ex om̃ibꝰ
medullis cordis dicamꝰ singuli.

Expanded text:
tentiam ad praemia reservat, nolutentiam ad praemia reservat, noluit Deum misericordem dicere, sed hunc ipsam misericordiam vocavit, dicens: Deus meus misericordia mea . Revocemus ergo ante oculos mala quae fecimus, pensemus ex quanta Dei benignitate toleramur, consideremus quae sunt pietatis ejunon solum culpas indulgeat, sed coeleste regnum poenitentibus etiam post culpam promittat. Atque ex omnibus medullis cordis dicamus singuli,
Abbreviated transcription (Latin):
Q terre motꝰ urbes innumeribiles¬
obruat: ex aliis mundi partibꝰ scitis
qua frequent̾ audunmꝰ. Pestilentias
sine cessatione patim᷑. Signa uͦ in
sole & lunã & stellis adhuc aꝑte
minime uide̾mꝰ: sed quia & hec non
longe sint ex ipsa iã aeris immuta¬
tione colligimꝰ: quãuis prius quã
italia gentili gladio ferienda trade
¶onfusio autẽ maris & fluctuũ necdũ
noua est exorta: sed cũ mulia iam
prȩnunciata cõpleta sunt: dubium
non est qͦd sequant᷑ etiã pauca que
restant qͥa sequentiũ rerũ certitudo
est preteritarũ exhibitio. Hȩc nos¬
fr̃s Kini iccirco dicimꝰ. ut ad caurele
studiũ ur̃e mentes euigilent de
securitate torpeant. ne ignorantia
languescant. sed seꝑ eas & lonor
sollicitet & inbono oꝑe sollicitudõ
confirmet. ner saptes hoc qͦd redẽ¬
ꝑtoris nr̃i uoce sulrimgrur:
ȩternã nossuscipit: appellauit
etiã susceptorẽ. Sed considerans
qđ mala nr̃a aspicit & portat. cul¬
pas nr̃as tolerat & tam̃ nos ꝑpęni¬

Expanded text:
 terrae motus urbes innumeras subruat, ex aliis mundi partibus scitis quam frequenter audivimus. Pestilentias sine cessatione patimur. Signa vero in sole, et luna, et stellis, adhuc aperte minime videmus, sed quia et hlonge sint, ex ipsa jam aeris immutatione colligimus, quamvis prius quam Italia gentili gladio ferienda trader Confusio autem maris et fluctuum necdum nova exorta est; sed dum multa jam praenuntiata completa sunt, dubium non est quin sequantur et pauca quae restant, quia sequentium rerum certitudo est praeteritarum exhibitio. Haec idcirco diximus, ut ad cautelae studium vestrae mentes evigilent, ne securitate torpeant, ne ignoranlanguescant, sed semper eas et timor sollicitet, et in bono opere sollicitudo confirmet, pensantes hoc quod Redemptoris nostri voce subjungitur:eternam nos suscipit, appellat etiam susceptorem. Sed considerans quod mala nostra aspicit et portat, culpas nostras tolerat, et tamen nos per poeni
Abbreviated transcription (Latin):
unus in crimine reatus ligat: Quod bene acbreuiter insinuat
proph&a quiait: Ibiassur & omnis multitudo eius. & incircus¬
tucius sepulchra illius: Quis nam que assur superbi regis nomi¬
ne nisi ille per elationem cadens. antiquus hostis ex primit᷑
Qui pro eo quod multos adculpam pertrahit: cum cuncta sua mul¬
titudine ad inferniclaustra descendit: Sepulcra autem
mortuos tegunt: Et quis alius mortem acrius pertulit: quã
is qui conditorem suum despiciens. uitam reliquit Quẽ ui¬
delic& mortuum cũ humana corda suscipiunt: eius ꝓculdubio
sepulchra fiunt: Sed in circuitu illius sepulchra eius sunt.
quia in quorum sẽmentibus nunc perdesideria sepelit: hossibi
postmodum pertormenta coniungit: Et q̃maunc insem &ip¬
sis reprobimalignos sp̃s inlicita. perpetrando suscipiunt.
tunc sepulchra cum mortuis ardebunt: Eccequeman eat dam

Expanded text:
unus in crimine reatus ligat; quod bene ac breviter insinuat unus in crimine reatus ligat; quod bene ac breviter insinuat propheta qui ait: Ibi Assur, et omnis multitudo ejus et in circuitu ejus sepulcra illius . Quis namque Assur, superbi regis nomine, nisi ille per elatQui pro eo, quod multos ad culpam pertrahit, cum cuncta sua multitudine ad inferni claustra descendit. Sepulchra autem mortuos tegunt. Et quis alius mortem acrius pertulit quam is, qui conditorem suum despiciens vitam reliquit? Quem videlicet mortuum cum humana corda suscipiunt, eius procul dubio sepulchra fiunt. Sed in circuitu illius sepulchra eius sunt, quia in quorum se mentibus nunc per desideria sepelit, hos sibi postmodum per tormenta coniungit. Et quoniam nunc / in semetipsis reprobi malignos spiritus inlicita perpetrando suscipiunt, tunc sepulchra cum mortuis ardebunt. Sicut de
Abbreviated transcription (Latin):
non adtigit & uin cula incendit: Sc̃is que uiris & ad inferen¬
dum cormentum flamma friguit. & ad solutionis ministe¬
rium exarsit: Sicut ergo electis ignis ardere nouit ad solatiũ.
& tamen ardere adsupplicium nescit. Ita ediuerso gehennae
flamma reprobis: & nequa quam luc& ad consolationis gra¬
tiam. & tamen luc& adpoenã: Vt damnatorum oculis
ignis supplicii & nulla claritate candeat: & ad doloris cumu¬
lum: dilecti qualiter crucientur ostendat: Quid autem
sigehennȩ ignem credimus habere supplicium simul obscu¬
ritatis & luminis: quando experimento nouimus. quia &
taedarum flammaluc&: obscura tunc edax flãma combu¬
rit: quos nunc carnalis delectatio polluit: Tunc infinite
patens infernibaratrũ deuorat: quos nunc in anis elatio
exaltat: At que quolib& ex uitio hic uoluntatem callidi
persuasoris expleuerunt: tunc cum ducesuoreprobi adtor¬
menta pręueniunt: Et quam uis angelorum atque hominum
longesitꝰ natura dissimilis: una tamen poena inplicat: quos

Expanded text:
non attigit, et vincula incendit: sanctisque viris et ad inferendum tormentum flamma friguit, et ad solutionis mysterium exarsit. Sicut ergo electis ignis ardere novit ad solatium, et tamen ardere ad supplicium nescit, ita e diverso gehennae flamma reprobis, et nequaquam lucet ad consolationis gratiam, et tamen lucet ad poenam: ut damnatorum oculis ignis supplicii et nulla claritate candeat, et ad doloris cumulum dilecti qualiter crucientur ostemirum, si gehennae ignem credimus habere supplicium simul obscuritatis et luminis, quando experimento novimus, quia et taedarum flamma lucet obscura? Tunc edax flamma comburit quos nunc carnalis delectatio polluit; tunc infinite patens inferni barathrum devorat quos nunc inanis elatio exaltat; atque qui quolibet ex vitio hic voluntatem callidi persuasoris expleverunt, tunc cum duce suo reprobi ad tormenta perveniunt. Et, quamvis angelorum atque hominum longe sit natura dissimilis, una tamen poena implicat quos
Abbreviated transcription (Latin):
oxercitium scibperis cestantur: que electos sepituta sasto
prer enuue etabser Cinde hos quo que quos ꝑro aeritate passos
nanosunus greco eloquio margeres idest areste uoeuan i
nos deifiastiurat su dector a uitam prauitatinostrae contra¬
mos ludar guendos cos einsiruendos que ouatioliquae a gutta
nos ergo testes illius instaurantur: quiacun eter iuas agunnt

Expanded text:
exercitium sancti operis testantur quae electos secutura sint 329 praemia veritatis. Unde hos quoque quos pro veritate passos agnoscimus Graeco eloquio martyres, id est testes, vocamus. nos Dominus instaurat, cum electorum vitam pravitati nostrae contrariam ad arguendos nos instruendosque multiplicat. Contra nos ergo testes illius instaurantur, quia cuncta quae agunt
Abbreviated transcription (Latin):
quaeprius laeta periebat Beneergo conditori dicitur reueo¬
susque: mnirabiliter mecrucias. Quia omnmi potien ahie unde
snenten niara uisitans adamorem suũ erigit ende bence lacri¬
mas graunur asfligit : csiperte dicati Relioquendo me
ne quaqua ul sicit . Squia in sensibilemredduse edede lugere dus¬
nes urqtia quiadum te insinuas mili mequa sien lugendus
demonstras qlunde & ne quaquã sepoenalttersed mirab ilit
as soontruciari Quiaduper flecum mens ad sunta cupfic
conpunctiosis siae poenan  quidens minterar e Lie &casfic
quia asflictio neso  se consp. ct. ad alta sableuarer epe as̃t

Expanded text:
quae prius laeta peribat. Bene ergo conditori dicitur: Reversusque mirabiliter me crucias, quia omnipotens Deus unde mentem nostram visitans ad amorem suum erigit, inde hanc per lacrymas gravius affligit. Ac si aperte dicat: Relinquendo me nequaquam afficis, quia insensibilem reddis; sed cum reverteris crucias, quia dum te insinuas mihi me quam sim lugendus demonstras. Unde et nequaquam se poenaliter, sed mirabiliter asserit cruciari, quia dum per fletum mens ad summa rapitur, compunctionis suae poenam gaudens miratur; et libet affici, quia afflictione sua se cons
Abbreviated transcription (Latin):
icenã capiesme : Quia & liberhomo ꝑ cibã sibi mortẽ intulit &rediu¬
tus adueniã sub disciplina melius clausus uiuit: Quasi leenaergo
ꝓpt̃ suꝑbiã captus est: quia inde nunccũ disciplina suȩ corruptionis

Expanded text:
leaenam capies me, quia et liber homo per cibum sibi mortem intulit, et reducleaenam capies me, quia et liber homo per cibum sibi mortem intulit, et reductus ad veniam sub disciplina melius clausus vivit. Quasi leaena ergo propter superbiam captus est, quia inde nunc eum disciplina suae corruptionis
Abbreviated transcription (Latin):
suae mox carcerem pertulit: atque adauras liberas: gratia inter¬
ueniente reducitur: Sed cum multa agereconat᷑ & hon ual&
eius dem corruptionis suae obstaculis: quasi caueae uectib ligat᷑:
am quidem eam in qua ceciderat. damnationis foueam euasit: quia
secuturȩ mortis suppliciũ : manu redemptionis adiuta. ad ueniã
redeundo superauit: Sed tamen coartata caueã tolerat: quia
supernȩ quoque disciplinȩ nexibus cingitur: neꝑcarnis desideria
uagetur. Quaeergospontesua in foueã cecidit: ad au̾ras liberas
clausaredit: Quia & perlibertatem arbitru inculpã corruit: &
cam̃ hanc asuis motib conditoris gratia: coactam nolentem quȩ
constringic Post foueam itaq caueam patitur: quae erepta ex
aeterno supplicio a prauae libertatis motib sub celestis artificis
dispensatione religatur Recteigit᷑ dicit: & propt̾ suꝑbiã. quass

Expanded text:
suae mox carcerem pertulit; atque ad auras liberas, gratia intersuae mox carcerem pertulit; atque ad auras liberas, gratia interveniente, reducitur. Sed cum multa agere conatur, et non valet, ejusdem corruptionis suae obstaculis quasi caveae vectibus ligatur. Jam quidem eam in quam ceciderat damnationis foveam evasit, quia secuturae mortis supplicium, manu redemptionis adjuta, ad veniam redeundo superavit. Sed tamen coarctata caveam tolerat, quia supernae quoque disciplinae nexibus cingitur, ne per carnis desideria vagetur. Quae ergo sponte sua in foveam cecidit, ad auras liberas clausa redit, quia et per libertatem arbitrii in culpam corruit, et tamen hanc a suis motibus, conditoris gratia coactam nolentemque constringit. Post foveam itaque caveam patitur, quae, erepta ex aeterno supplicio, a pravae libertatis motibus, et sub coelestis artificis dispensatione religatur. Recte igitur dicit: Et propter superbiam, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
deponitur: ut illuc se eius appetitu proicere: leena ꝓ uocetur:
Quae angusta simul & alta praeparatur: ut in eã ruere ambiendo
t sed hanc saliendo nullo modo euadat: Alia quoq fot
quae priori cohereat effoditur: quae tamen ei in quaꝑ ecus est
ex tremae partis a pertione coniungitur: In quanimirũ cauea
ponitur ut leena corruens: quia de suꝑerforib: urguetur.
Cum quasi insecretiori parte foueae occultare seappetit: caueam
uolens intr&: Cuius iam sȩuitia nequaquã ꝑtimescitur: quae
clausa in caueam leciatur: Quae enĩ sua sponte in foueã corruit
ad superiores partes: circum septa uectib redit: Sic sic nimirũ
humana mens capta est: quae in libertate arbitrii condita: dum
nutrire desideria carnis appetiit: quasi leena catulis escam quȩ¬
siuit: At que in deceptionis suae foueam cecidit: quaesuadente
hoste: adcibum prohibitũ manum tetendit: Sed infoueã ꝓtinus
caueam inuenit: qui a sponte admortem ueniens. corruptionis

Expanded text:
deponitur, ut illuc se ejus appetitu projicere leaena provocetur: quae angusta simul et alta praeparatur, ut in eam ruere ambiendo valeat, sed hanc saliendo nullo modo evadat. Alia quoque fovea, quae priori cohaereat, effoditur, quae tamen ei, in qua pecus est, extremae partis apertione conjungitur. In qua nimirum cavea ponitur, ut leaena corruens, quia desuper terroribus urgetur, cum quasi in secretiori parte foveae occultare, se appetit, caveam volens intret; cujus jam saevitia nequaquam pertimescitur, quia clausa in cavea levatur. Quae enim sua sponte in foveam corruit, ad superiores partes circumsepta vectibus redit. Sic sic nimirum humana mens capta est, quae in libertate arbitrii condita, dum nutrire desideria carnis appetivit, quasi leaena catulis escam quaesivit, atque in deceptionis suae foveam cecidit, quae, suadente hoste, ad cibum prohibitum manum tetendit. Sed in fovea protinus caveam invenit, quia sponte ad mortem veniens corruptionis
Abbreviated transcription (Latin):
regeneruos passionis eiuis cẽpore telo ꝑfidȩ percoliton
dui nerebeati iob corpus adtirit : quia re demgror noster config
claues bcarucos patibulo ion dedignat᷑ Aplanta autipebũ
usq iduerticem auluera suscepit: quiascum erdesã quȩcorpul
eius est  inon sobi ꝑ extrema & ultima. sedusq ad sũ masnẽ bet

Expanded text:
 passionis ejus tempore telo perfidiae perculit. Vulnere beati Job corpus atteritur, quia Redemptor noster configi clavis in crucis patibulo non dedignatur. A planta autem pedis usque ad verticem vulnera suscepit, quia sanctam Ecclesiam, quae corpus ejus est, non solum per extrema
Abbreviated transcription (Latin):
beati iob dicta amicorum¬
que illius: mis tica proposui interpraecatione
discutere Quia cunceis uera scientibus
liquet quod redemp torem mundi: cotis
fus alligationibus curat sacrascriptura
promittere: Cumque pereleccos. omnes.

Expanded text:
cta, amicorumque illius mystica proposui interpretatione discutere; quia cunctis vera scientibus liquet quod redemptorem mundi totis suis allegationibus curat sancta scriptura promittere, eumque per electos omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
toriae ueritate: beati iob dicta amicorum¬
que illius mistica proposui interpraetatione
discutere. Qura cunces uera scientibus
li quet quo d redemꝑtoremmun di cotis
sus alligationibus corat sara scriptura
promittere : Cumque perelectos. omnes
ut per eias scilicet studuit membra signarere Un de cendẽ
beatusiob: latino do quio dolens dicit᷑ ut pereuis a namen
et uulnem redemproris nostri passio dessgnecseculit
Sequo propheta ansu Ucre laguores nostrosipsecudo
et dolores nostros ipsepor tauit: Cui tempcator ablatisoi¬

Expanded text:
toriae veritate beati Job dicta, amicorumque illius mystica proposui interpretatione discutere; quia cunctis vera scientibus liquet quod redemptorem mundi totis suis allegationibus curat sancta scriptura promittere, eumque per electos omnes, ut per ejus scilicet membra, studuit signare. Unde et idem beatus Job latino eloquio dolens dicitur, ut per ejus et nomen et vulnera, Redemptoris nostri passio designetur, de quo propheta ait: Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit
Abbreviated transcription (Latin):
contin& mo
quo substanti¬
sint. cum non sint substantialia
digeram. & paulo eiudentius mon¬
sit omnibus notum iter huius mo¬

Expanded text:
continet quo substantsint, cum non sint substantialia bona, digeram et paulo euidentius monsit omnibus notum iter huiusmo
Abbreviated transcription (Latin):
obis tamen &iam illud inspiciendum
an exbeati augustini scriptis semit¬
rationũ aliquos innos uenientia fruc

Expanded text:
obis tamen etiam illud inspiciendum est, an ex beati Augustini scriptis semrationum aliquos in nos uenientia fruc
Abbreviated transcription (Latin):
ne quid tamen cũ suis mortalibus &
carnalib sensib fallacit᷑ agi arbitͣrent
magͣis de ueterũ libroꝵꝰ cestificatione
firmauit dioens. Oportebat impleri
omĩa quȩ scripta sunt in lege moisi &
ꝓphetis & ꝓsalmis de me. Non itaq spe
nra in temporaliũ rerũ ꝓmissionẽ de¬
fixa est. quando quidem nec ipsos
illius temporis sc̃os̃ & spũales uiros
patriarchas & ꝓphetas: his terrenis
reb fuisse deditos credimus. Incellige

Expanded text:
ne quid tamen cum suis mortalibus et ne quid tamen cum suis mortalibus et carnalibus sensibus fallaciter agi arbitrarentur, magis eos de ueterum librorum testificatione firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. non itaque spes nostra in temporalium rerum promissione defixa est, quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spiritales uiros, patriarchas et prophetas, his terrenis rebus fuisse deditos credimus; intellege
Abbreviated transcription (Latin):
repmitcit. etiã sigratis eã michi testator
eius ingereret. fastidissem AyGUStIN¬
Semporaliũ quidẽ rerũ ꝓmissiones cestam¬
to ueteri contineri. & ideo uetꝰ testam̃tũ
appellari nemo nr̃m ambigit. qđ ȩternȩ
uitȩ ꝓmissio regnũq cȩloꝵ ad nouum pe¬
tinet cestamentum. Sed in illis tẽpora lib
siguras fuisse futurorũ quȩ implerentur
in nobis in quos finis scłoꝵ obuenit: non
suspicis mea sed apostolicus intellectus
est dcͥe ite paulo. cũ de talib loqueretur
Hȩc omĩi nr̃e figurȩ fuerunt. Et iterũ
scripta sunt autẽ ꝓpt̾ nos in quos finis
scłor obuenit. Nongͦ uetus testamentũ
ad consequendas illas ꝓmissiones. sed
ad intelligendas in eis noui testamenti
prȩnunciationes accipimus. Ueteris quis¬
pe testificatio. fidẽ nouo conciliat. Unde
dñs post ea quã resurrexit a mortuis. seq
non solũ intuendũ discipuloꝵ obtutib
sed etiã contrectandũ manib obtulit.

Expanded text:
repromittit, etiam si gratis eam mihi testator repromittit, etiam si gratis eam mihi testator suus ingereret, fastidirem. CAPUT Iestamento uetere contineri et ideo uetus testamentum appellari nemo nostrum ambigit, et quod aeternae uitae promissio regnumque caelorum ad nouum pertinet testamentum: sed in illis temporalibus figuras fuisse futurorum, quae inplerentur in nobis, in quos finis saeculorum obuenit, non suspicio mea, sed apostolicus intellectus est dicente Paulo cum de talibus loqueretur: haec omnia figurae nostrae fuerunt, et iterum: scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. non ergo uetus testamentum ad consequendas illas promissiones, sed ad intellegendas in eis noui testamenti praenuntiationes accipimus; ueteris quippe testificatio fidem nouo conciliat. unde dominus posteaquam resurrexit a mortuis seque non solum intuendum discipulorum oculis sed etiam contrectandum manibus obtulit,
Abbreviated transcription (Latin):
postea liberari posse prȩdicatis. Fargtus
ohȩreditas accipio. si non est ñ accipio
Impbitas enĩ hȩc quidẽ nimia est. usur pare
tabulas quȩ testontur exhȩredatũ. Anig¬
noiras testamentũ uetus chananeorum ter¬
ram repmittere. sed eam tamen uideis
id est circuncisis. & sacrificantib & absti¬
nentib aporcina ac reliquis carnib quas im¬
mundas morses appellat: sabbata obseruantib
&arimorũ solengnitatẽ. ac reliqua huius¬
modi quȩ eius ipse testator eis obseruan
placuere nemini: neq enim quisquam
nrr̃m ea custoditdignum est ut cum refusa
hȩreditate reddamus & tabulas. Hȩc engo
prima causa est: cur   testamentũ uetus
abiciendũ puto. nisi tu me prudentius
aliquid doceas. Scda uͦ causa est qđta
ctiam misera eius & torporalis ac longe
ab animȩ cõmodis hȩredicas est : ut polb
beatã illam noui testamenti pollicitatio¬
nem quȩ cȩlorꝰ michi regnũ & uitã ꝑpetũ

Expanded text:
postea liberari posse praedicatis! LIBER QUpostea liberari posse praedicatis! LIBER QUeo haereditas, accipio; si non est, non accipio. Improbitas enim haec quidem nimia est, usurpare tabulas quae testentur exhaeredatum. An ignoras Testamentum Vetus Chananaeorum terram repromittere ; sed eam tamen Judaeis, id est, circumcisis, et sacrificantibus, et abstinentibus a porcina, ac reliquis carnibus, quas immundas Moyses appellat, sabbata observantibus, et azymorum solemnitatem, ac reliqua hujusmodi, quae ejus ipse testator eis observandplacuere nemini; neque enim quisquam nostrorum ea custodit; dignum est ut cum refusa haereditate reddamus et tabulas. Haec ergo prima causa est cur ego Testamento Vetus abjiciendum puto: nisi tu me prudentius aliquid doceas. Secunda vero causa est, quod tam etiam misera ejus, et corporalis, ac longe ab animae commodis haereditas est, ut post beatam illam Novi Testamenti pollicitationem, quae coelorum mihi regnum, et vitam perpetuam
Abbreviated transcription (Latin):
secundũ diuinitatẽ. & filius hominisuerꝰ
scđ̃m carnẽ. ñ ex eo qđ est suꝑomnia ds̃
benedictus in scła ex femina natus est.
sed ex  illa infirmitate quam suscepit
ex nobis. ut in ea moreretur ꝓ nobis. & eã
sanaret in nobis Non exforma dĩ inqua
cũ esset᷑ ñ rapinã arbitratus est esse equa¬
lis dõnatus exfemina est: sed ex forma
serui quã accipiendo semet ipsũ ex ina¬
niuit. Neq enĩ obaliad exinanisse se dictꝰ
est nisi accipiendo formam serui non amit¬
tendo forma dĩ. Illa enĩ natura qua infor¬
ma dĩ equalis est patri in cõmutabilit᷑
ꝑmanente: suscepit mutabilẽ nram ꝑ quã
de uirgine nasceretur. Uos autẽ cucar¬
nem xp̃i uirginali utero cõmittere hor¬
retis ipsam cliuinitatẽ dei. non tantum
hominũ sed et canũ porcorũq uteriscom¬
musistis. Semel conceptã in utero uir
dei pantẽ diuinamq naturã. in omniũ
hominũ ac bestiarũ. masculinis seminib
& feminis uteris in om̃ib  & nec totam¬

Expanded text:
undum diuinitatem, et filius hominis uerus secundum carnem, non ex eo, quod est super omnia deus benedictus in saecula ex femina natus est, sed ex illa infirmitate, quam suscepit ex nobis, ut in ea moreretur pro nobis et eam sanaret in nobis; non ex forma dei, in qua cum esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, natus ex femina est. sed ex forma serui, quam accipiendo semet ipsum exinan uit. neque enim ob aliud exinanisse se dictus est nisi accipiendo formam serui, non amittendo formam dei. illa enim natura, qua in forma dei aequalis est patri, incommutabiliter permanente suscepit mutabilem nostram, per quam de uirgine nasceretur. uos autem, cum carnem Christi uirginali utero committere horretis, ipsam diuinitatem dei non tantum hominum, sed et canum porcorumque uteris commisistis, semel conceptam in utero uirgdei partem diuinamque naturam in omnium hominum ac bestiarum masculinis seminibus et femininis uteris, in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
eis ad est destruendũ ac ñ ꝑociꝰ id qđ eis
de usti ꝯstruen qͥ nͣ est  icut ad quos¬
dam imꝑfectos loquens apłs ait. Gau¬
dens & uidens urãm conuersationẽ. & id
qđ de est fidei urȩ̃ in ipõ. Cernebat
bat utrumq & unde giudenet e¬

Expanded text:
eis adest destruendum, ac non potius id quod eis adest destruendum, ac non potius id quod deest astruendum est? sicut ad quosdam inperfectos loquens apostolus ait: gaudens et uidens uestram conuersationem et id quod deest fidei uestrae in Christo. cernebat bat utrumque: et unde gauderet e
Abbreviated transcription (Latin):
& sub meo responsionẽ meam:
FAUSTUS
rib aciudaieȩ suꝑstitionis simul
& semi xp̃ianoꝵꝰ abunde detecta
fallacia: a doctissimo scilicet & solo
nobis post beatũ patrẽ nr̃m mani¬
cheũ studendo adimantho: non ab
das & astutas conferentiũ nobis cum
ꝓpositiones scribere. quocũ idem
uos exmore parentis sui serpentis capti¬
Qsis circumuenire quaestiunculis uolu¬
erint: & ipsi ad respondendum uigilant᷑
eis sitis instructi. Ita enĩ fiet. ut ad ea
ipsa quȩ ꝓposuerint religati: ulteriꝰ
huc atq illuc uagari ñ possint. Aene
ꝓfusa confusaue oratione legentium
mundarent᷑ ingenia.: tãbreuit᷑ quã dis¬
tincte exaduerso sibi ipsorũ atq nr̃oꝵs
esse dicis: nos aute pseudo xp̃ianos ca¬
uemus qđ uos esse ostendimꝰ. Nam qđ
semum est. ex quadã parte imꝑfectum.
Sex nulla tam̃ falsũ est. Quid ergo
Si aliquid de est fidei eorũ quos eireũ¬
uenire conamini. nunquid ideo id qđ

Expanded text:
et sub meo responsionem meam. et sub meo responsionem meam. FAUSTUS ribus ac Iudaicae superstitionis simul et semichristianorum abunde detecta fallacia a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem nostrum Manichaeum das et astutas conferentium nobiscum propositiones, scribere, quo cum iidem vos ex more parentis sui serpentis captiosis circumuenire quaestiunculis uoluerint, et ipsi ad respondendum uigilanter eis sitis instructi.ita enim fiet. ut ad ea ipsa, quae proposuerint, religati ulterius huc atque illuc uagari non possint. ac ne profusa confusaue oratione legentium inundarentur ingenia, tam breuiter quam distincte ex aduerso sibi ipsorum atque nostroesse dicis; nos autem pseudochristianos cauemus, quod uos esse ostendimus. nam quod semum est, ex quadam parte inperfectum, ex nulla tamen falsum est. quid ergo? si aliquid deest fidei eorum, quos circumuenire conamini, numquid ideo id quod
Abbreviated transcription (Latin):
t mileuitanus. eloquio suauis.
ingenio callidus. secta manicheus. ac
ꝑ hoc nefando errore peruersus. Noue¬
ram ipse hominẽ quẽ a dmodũ eiam
cominemoraui in libris confessionũ
mearum. hic quoddã uolum̃ edidit
aduersus rectã xp̃̾ianam fidem.
& catholicã ueritatẽ. Quod cum
ueniss et in manus nr̃as. lectumq
esset a fratrib: desiderauerunt¬
& iure caritatis ꝑ quã eis serumꝰ
flagitauerunt. ut ei respondere¬
mus. Hoc aggrediar nune in no¬
mine atq adiutorio dnĩ salira¬
toris nr̃i iħu xpisti. ut omnes qui
hȩc legent intellig̾at quã nichilsit
acutum ingenium & lingua expolita
nisi a dnõ gressus hominis dirigan¬
tur. Quod multis etiã tardiorib
& in ualidiorib occulta a equitate
diuinȩ misericordiȩ prȩstitũ est.
cum multi a cerrimi & facundissi¬
mi deserti adsutorio dĩ ad hoc
uelociter & pertinaciter currȩt¬
rent: ut a ueritatis uia longius
aberrare̾nt. Cõmodũ aut̃ arbitror
sub eiꝰ nomine uerba. eius ponere.

Expanded text:
 Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomine atque adiutorio domini et saluatoris nostri Iesu Christi, ut omnes, qui haec legent, intellegant, quam nihil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a domino gressus hominis dirigantur. quod multis etiam tardioribus et inualidioribus occulta aequitate diuinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub eius nomine uerba eius ponere
Abbreviated transcription (Latin):
eis ad est destruendũ ac ñ potiꝰ id qđ eis
de ost ꝯstruen uͣ est eicut ad quos¬
dam imꝑfectos loquens apłs ait. Gau¬
dens & uidens urãm conuersationẽ. & id
qđ de est fidei urẽ in ipõ. Cernebat
bat utrunq & unde gauderet &.¬

Expanded text:
eis adest destruendum, ac non potius id quod eis adest destruendum, ac non potius id quod deest astruendum est? sicut ad quosdam inperfectos loquens apostolus ait: gaudens et uidens uestram conuersationem et id quod deest fidei uestrae in Christo. cernebat bat utrumque: et unde gauderet
Abbreviated transcription (Latin):
& sub meo responsionẽ meam
FausTus
Srib aciudaicȩ suꝑstitionis simul
& semi xp̃ianoꝵꝰ abunde detecta
fallacia a doctissimo scilicet & solo
nobis post beatũ patrẽ nr̃m mani¬
cheũ studendo adimantho: non ab
das & astutas conferentiũ nobis cum
ꝓpositiones scribere. quocũ idem¬
S uos ex more parentis sui serpentis cͥapti¬
&sis circumuenire quaestiunculis uolu¬
erint: & ipsi ad respondendum uigilant̃
eis sitis instructi. Ita enĩ fiet. ut adea
ipsa quȩ ꝓposuerint religati: ulteriꝰ
huc atq illuc uagari ñ possint. Aene
ꝓfusa confusaue oratione legentium
E mundarent᷑ ingenia: tãbreuit̾ quã dis¬
tincte exaduerso sibi ipsorũ atq nr̃oꝵꝰ
esse dicis: nos aut̃e pseudo xp̃ianos ca¬
uemus qđ uos esse ostendimꝰ. Nam qđ
semum est. ex quadã parte imꝑfectum.
ex nulla tam̃ falsũ est. Quid ergo
Si aliquid de est fidei eorũ quosẽireũ¬
Quenire conamini. nunquid ideo id qđ

Expanded text:
et sub meo responsionem meam. et sub meo responsionem meam. FAUSTUS ribus ac Iudaicae superstitionis simul et semichristianorum abunde detecta fallacia a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem nostrum Manichaeum das et astutas conferentium nobiscum propositiones, scribere, quo cum iidem vos ex more parentis sui serpentis captiosis circumuenire quaestiunculis uoluerint, et ipsi ad respondendum uigilanter eis sitis instructi.ita enim fiet. ut ad ea ipsa, quae proposuerint, religati ulterius huc atque illuc uagari non possint. ac ne profusa confusaue oratione legentium inundarentur ingenia, tam breuiter quam distincte ex aduerso sibi ipsorum atque nostroesse dicis; nos autem pseudochristianos cauemus, quod uos esse ostendimus. nam quod semum est, ex quadam parte inperfectum, ex nulla tamen falsum est. quid ergo? si aliquid deest fidei eorum, quos circumuenire conamini, numquid ideo id quod
Abbreviated transcription (Latin):
t mileuitanus. eloquio suattis.
ingenio callidus. secta manicheus. ac
ꝑ hoc nefando errore peruersus. Noue¬
ram ipse hominẽ quẽ admodũ eian
cominemoraui in libris confessionũ
mearum. hic quoddã uolum̃ edidit
aduersus rectã xp̾ianam fidem.
& catholicã ueritatẽ. Quod cum
ueniss et in manus nras. lectumq
esset a fratrib: desiderauerunt¬
& iure caritatis ꝑ quã eis seriumꝰ
flagitauerunt. ut ei respondere¬
mus. Hoc aggrediar nunc in no¬
mine atq adiutorio dnĩ salira¬
toris nr̃i cħu xpisti. ut omnes qui
hec legent intellig̾at quã nichilsit
acutum ingenium & lingua expolita.
nisi a dno gressus hominis dirigan¬
tur. Quod multis etiã tardiorib
& in ualidiorib occulta a equitate
diuinȩ misericordiȩ prȩstitũ est.
cum multi acerrimi & facundissi¬
mi deserti ad sutorio dĩ ad hoc
uelociter & pertinaciter curret¬
rent: ut a ueritatis uia loñgius
aberrarent Cõmodũ aut̃ arbitror
sub eiꝰ nomine uerba. eius ponere.

Expanded text:
 Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomine atque adiutorio domini et saluatoris nostri Iesu Christi, ut omnes, qui haec legent, intellegant, quam nihil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a domino gressus hominis dirigantur. quod multis etiam tardioribus et inualidioribus occulta aequitate diuinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub eius nomine uerba eius ponere
Abbreviated transcription (Latin):
¶e reglõ in quo captĩtatis ob reli¬
gionem ecĩa sponte tolla̾ndimi eutat
exemplimi qd tñ illis deo colenti
prodesse non potint
¶ an scupris que eciã sacͣiũ uirgiͣ
force est passa. captĩtatis cõtamĩa¬
ri potiu̾it uirtus añ siue uolini¬
tatis assensu

Expanded text:
e Regulo, in quo captivitatis, ob religionem etiam sponte tolerandae, exstat exemplum: quod tamen illi deos colenti prodesse non potuit An stupris, quae etiam sacrarum forte uirginum est passa captiuitas, contaminari potuerit uirtus animi sine uoluntatis adsensu
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Qͥd ne romani quid ita ullas cepe¬
riut cmnitates ut in templis eqꝵ ꝓce
rent uictis¬
sunt de cousuetudine acciderĩt bedle
qui uero clement̾ de potencia pro¬

Expanded text:
 Quod ne Romani quidem ita ullas ceperint ciui- tates, ut in templis earum rent uictissunt, de consuetudine acciderint belli; quae vero clementer, de potentia pro
Abbreviated transcription (Latin):
est: in hoc homine qͥ primꝰ factꝰ ẽ. nondũ quidẽ scđm euidentiã. iam
tam̃ scđm dĩ prescientiã exortas fuisse existimemꝰ in genere hum a no
societates tanquã ciuitates duas. Ex illo enĩ futuri erant homines.
alii malis angłis insupplitio. alii bonis in p̃mio soci andi. quamus
occulto dĩ iuditio sed tam̃ iusto. Cũ enĩ scriptũ sit uniuersę uię

Expanded text:
imo homine, qui primitus factus est, nondum quidem secundum euidentiam, iam tamen secundum Dei praescientiam exortas fuisse existimemus in genere humano societates tamquam ciuitates duas. Ex illo enim futuri erant homines, alii malis angelis in supplicio, alii bonis in praemio sociandi, quamuis occulto Dei iudicio, sed tamen iusto. Cum enim scriptum sit: Uniuersae uiae
Abbreviated transcription (Latin):
XPTDITIS de nr̃i scł̃i exortu. & de initio generis
humani difficillimis questionibus: nunciã de lapsu
pͥmi hominis immo pͥmoꝵ hominũ. & de origine ac
ꝓpagine mortis humanę. disputacionẽ a nobis insti¬
tutam rerũ ordo deposcit. Non enĩ eo mͦ qͦ angłos
c̃diderat ds̃ homines: ut etiã si peccassent mori
omĩno ñ possent. sed ita ut ꝑ functos oboedientiae
munere sine int̾uentu mortis angłica in mortalitas & beata eter¬
nitas sequeret᷑. in oboedientes autẽ mors plecteret dã natione iustis¬
sima. Qđ etiã in libro suꝑiore iã diximꝰ. Sed de ipso genere mortis

Expanded text:
xpeditis de nostri saeculi exortu et de initio generis humani difficillimis quaestionibus nunc iam de lapsu primi hominis, immo primorum hominum, et de origine ac propagine mortis humanae disputationem a nobis institutam rerum ordo deposcit. Non enim eo modo, quo angelos, condiderat Deus homines, ut etiam si peccassent mori omnino non possent; sed ita ut perfunctos oboedientiae munere sine interuentu mortis angelica inmortalitas et beata aeternitas sequeretur; inoboedientes autem mors plecteret damnatione iustissima; quod etiam in libro superiore iam diximus. CAPUT II. De ea morte,
Abbreviated transcription (Latin):
leduab istis diuersis int̾se atq contrariis societatib an
quȩdam exordia duarũ etiã inreb humanis ciuitatũ. d
tũ quantũ adrationaliũ mortaliũ genus attinoe a¬
rebit exortus. sicut superiore libro apparuis sei
angłis iam uidetur. prius mͥ quȩdã deipsis angłis
deo .ẽẽ. dicenda. quib demonstret᷑ quantũ ai
potest : quã non in conueniens neq in congrua
cat᷑. ẽẽ. hominib angłisq societas. ut non qu.¬
tuor: duȩ scilico angłoꝵ totidemq hominus
sed duȩ potius ciuitates hoc est societates: me
ur. una in bonis alterainmalis non solũ angłis ueri
etiã hominib constitutȩ ANbeloꝵ bonorũ & maloꝵ int̾̃
contrarios appetitus. ñ naturis Aprincipusq diuersis. cun¬

Expanded text:
diuersis inter se adque contrariis societatibus aedam exordia duarum etiam in rebus humanis ciuitatum, deuitatum, quantum ad rationalium mortalium genus adtinet. apparebit exortus, sicut superiore libro apparuisse in angelis iam uidetur: prius mihi quaedam de ipsis angelis uideo esse dicenda, quibus demonstretur, quantum a nobis potest, quam non inconueniens neque incongrua dicatur esse hominibus angtuor, duae scilicet Angelorum totidemque hominum, sed duae potius civitates, hoc est societates, merito esse dicantur; una in bonis, altera in malis, non solum Angelis, verum etiam hominibus constitutae. 2. Angelorum bonorum et malorum inter se contrarios appetitus non naturis principiisque diversis, cu
Abbreviated transcription (Latin):
quã uis eiꝰ causa lateat. frustra gignitur: Ait quidã psalmꝰ sacer
Uenite & uidete oꝑa dñi. quę posuit ꝓdigia suꝑ t̾rã Cur gͦ ex latere
uiri femina facta sit . & hoc pͥmũ quodã mͦ ꝓdigiũ quid pfigurauerit:¬

Expanded text:
quamuis eius causa lateat, frustra gignitur? Ait quidam psalmus sacer: quamuis eius causa lateat, frustra gignitur? Ait quidam psalmus sacer: Venite et uidete opera Domini, quae posuit prodigia super terram. Quur ergo ex latere uiri femina facta sit, et hoc primum quodam modo prodigium quid praefigurauerit
Abbreviated transcription (Latin):
animaliũ qͦq uniuersoꝵ. hoc .ẽ. & animarũ & corporũ c̃ditorẽ agnostit
& p̃dicat Inqͥb t̾renis p̃cipuus ab illo ad eiꝰ imaginẽ homo ꝓpt̾ eã causã
quã dixi & si qua forte alia maior latet. factꝰ est unꝰ. sed ñ relictꝰ ẽ. solus.
N ichil enĩ. c̃. quã hoc genꝰtã discordiosũ uitio.tã sociale natura. N eq cõ¬
nodius contra uitiũ discordiȩ uł cauendũ ne existeret. uł sa
cũ extitisset. natura loqueret᷑ humana : quã recordationẽ illius paren¬
tis. quẽ ꝓpterea ds̃ creare uoluit unũ de qͦ multitudo ꝓpagaret᷑: ut
hac admonitione etiã in multis concors unitas seru aretur. Qd uͦ
femina illi ex eiꝰ latere facta ẽ: etiã hinc satis significatũ est quã
cara mariti & uxoris debeat ẽẽ coniunctio. Hec oꝑa dĩ ꝓpterea quia
credere. Neq enĩ & ipsa usitato naturę curriculo gignerent᷑: ꝓdigia
diceret᷑. Quid autẽ subtanta gubernatione diuinę̃ ꝓ uidentię

Expanded text:
lium quoque uniuersorum, hoc est et animarum et corpo- \' rum, conditorem agnoscit et praedicat. In quibus terrenis praecipuus ab illo ad eius imaginem homo propter eam causam, quam dixi, et si qua forte alia maior latet, factus est unus, sed non relictus est solus. Nihil enim est quam hoc genus tam discordiosum uitio, tam sociale natura. Neque commodius contra uitium discordiae uel cauendum ne existeret, uel sanandum cum extitisset, natura loqueretur humana, quam recordationem illius parentis, quem propterea Deus creare uoluit unum, de quo multitudo propagaretur, ut hac admonitione etiam in multis concors unitas seruaretur. Quod uero femina illi ex eius latere facta est, etiam hic satis significatum est quam cara mariti et uxoris debeat esse coniunctio. Haec opera Dei propterea credere; neque enim et ipsa, si usitato naturae curriculo gignerentur, prodigia dicerentur. Quid autem sub tanta gubernatione diuinae prouidentiae,
Abbreviated transcription (Latin):
mici aduersus quos defendenda ẽ. dĩ ciuitas. Quorũ tamen multi
correpto impietatis errore. ciues inea fiunt satis idonei. Multi uͦ
meũ tantis ęxardescunt ignib odioꝵrꝰ.tamq manifestis beneficiis
redeptoris eiꝰ ingrati Sunt: ut hodie contra eã linguas non mou¬
rent. nisi ferrũ hostile fugientes: insacratis eiꝰ locis uitã dequa
Suꝑbiunt inuenirent. Annon etiã illi romani xp̃i nomi
urbis ⁊ adse confugientes suos alienosq receperꝰ . Huc usq cru¬
entꝰ seuiebat inimĩcus. Ibi accipiebat limitẽ trucidatoris furor.
llo ducebant᷑ amiserantib hostib quib etiã extra ipsa loca pe¬
ꝓcerant. Nic in eos incurrerent qui Similẽ miscđiam non habeba
tam̃ etiã ipsi alib truces. atq hostili more seuientes: postea quã¬

Expanded text:
mici, aduersus quos defendenda est Dei ciuitas, quorum tamen multi mici, aduersus quos defendenda est Dei ciuitas, quorum tamen multi correcto inpietatis errore ciues in ea fiunt satis idonei; multi uero in eam tantis exardescunt ignibus odiorum tamque manifestis beneficiis redemtoris eius ingrati sunt, ut hodie contra eam linguas non mouerent, nisi ferrum hostile fugientes in sacratis eius locis uitam, de qua superbiunt, inuenirent. An non etiam illi Romani Christi nomini Urbis ad se confugientes suos alienosque receperunt. Huc usque cruentus saeuiebat inimicus, ibi accipiebat limitem trucidatoris furor, illo ducebantur a miserantibus hostibus, quibus etiam extra ipsa loca pepercerant, ne in eos incurrerent, qui similem misericordiam non habebant. Qui tamen etiam ipsi alibi truces adque hostili more saeuientes posteaqua