comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& philtppi deinceps quattuor filias pro¬
phetasse. & ꝓpheten agabum repperiri:
paulum multa defuturis heresib & de
fine scłi ꝓpħasse: sciant anobis ñ tam
ꝓphetiam repelli: quȩ dñi signata ẽ. pas¬
sione: qua eos ñ recipi. qui cum scripturȩ
ueteris & noue auetoritate ñ congruant.
Primũ infidi regula discrepamus nos
ꝑsona ponimus. lic& substantia copulemꝰ.
illi sabelliĩ dogma sectantes. trintatem
in unius ꝑsone angusti is cogunt: Nos
sccłas nuptias non tam appetimus quã
concedimus: paulo iubente ut uiduş
scelerata coniugia: ut qui cũq hoc fecerit ad¬
illi tres inanno faciunt quadragesimas. quasi tres
passi sint saluatores: non quo &s ꝑ totum annum.
excepto pentecoste ituinare ñ liceat. sed qͦd ali¬
ud sit necessitate. aliud uoluntate. munus offer¬
ri apud nos apłoꝵ locum ep̃i tenent: apud
eos ep̃c tertius ẽ. N abent enim primos depe¬

Expanded text:
et Philippi deinceps quattuor filias proet Philippi deinceps quattuor filias prophetasse et propheten Agabum repperiri ePaulum multa de futuris heresibus et de fine saeculi prophetasse, sciant a nobis non tam- prophetiam repelli, quae domini signata est passione, quam eos non recipi, qui cum scripturae ueteris et nouae auctoritate non congruant. Primum in fidei regula discrepamus. nos umquemque persona ponimus, licet substantia copulemus; illi Sabellii dogma sectantes trinitatem in unius personae angustias cogunt. nos secundas nuptias non tam adpetimus, quam concedimus Paulo iubente, ut uiduaerata putant iterata coniugia, ut, quicumque hoc fecerit, adngruo ieiunamus; illi tres in anno faciunt quadragesimas, quasi tres passi sint saluatores, non quo et per totum annum excepto pentecosten ieiunare non liceat, sed quod aliud sit necessitate, aliud uoluntate munus offerri. apud nos apostolorum locum episcopi tenent; apud eos episcopus tertius est. habent enim primos de Pe
Abbreviated transcription (Latin):
euanglio congregata. tibi quidam
montani sectator ingessit: in quib salua¬
tor nr̃ se adpatrẽ iturum missurũq pa¬
raclitum pollicetur : in quo ꝓmissa sint
testantur decima diȩ dixit post ascensio
nẽ dñi. hoc ẽ. quinqͦgasima post repr¬
rectionẽ sp̃m sc̃m descendisse: lingualqꝙ
credentium esse diuisas: ita ut unus qͥsq
om̃iũ gentium sermone loqueretur: quan¬
do quidam adhuc parũ credentiũ eos mus¬
to ebrios adserebant: & petrus stans in
medio apłoꝵ. & om̃is conuentus ait. uiri
iudei & om̃s quihabitatis in hierusalem:
hoc uobis notum sit. & aurib ꝑcipite ũba
mea. Non enim sic̃ estimatis hi ebrii st̃.
na. ẽ. hora diei tertia: sed hoc ẽ. qđ dietũ
ẽ. ꝑ ionel ꝓpħam. In nouissimis dieb dicit
& quidem inseruos meos & ancillas effun¬
dñs fundauit ęccłam & ꝓphetiam & pro¬
missionẽ dñi illo tp̃r cõpletam memera¬
iit: quomͦ possumus nobis tẽpus aliud
uendicare. Qͦd si uoluerint respondere.

Expanded text:
euangelio congregata tibi quidam Montani sectator ingessit, in quibus saluator noster se ad patrem iturum missurumque paraclitum pollicetur, in quod promissa sint rum Acta testantur: decima die post ascensum domini, hoc est quinquagesima post resurrectionem, spiritum sanctum descendisse linguasque credentium esse diuisas, ita ut unusquisque omnium gentium sermone loqueretur, quando quidam adhuc parum credentium eos musto ebrios adserebant et Petrus stans in medio apostolorum omnisque conuentus ait: uiri Iudaei et omnes, qui habitatis in Hierusalem, hoc uobis notum sit et percipite amea. Non enim sicut vos existimatis, hi ebrii sunt: nam est hora diei tertia: sed hoc est quod dictum est per Joel Prophetam: in novissimis diebus, dicit et quidem in servos meos, et ancillas meas effunnus fundauit ecclesiam, et prophetiam et promissionem domini illo tempore conpletam memorauit, quomodo possumus nobis tempus aliud uindicare? quodsi uoluerint respondere
Abbreviated transcription (Latin):
sisse peccatum : Si id qͦd ait nescio hominẽ:
ridicule uoluerit interp̾tari: ñ ap̃m eũ
negasse. s hominẽ: m̃dacẽ faciet salua¬
torẽ: qui se hoc ẽ. filiũ dĩ negandum esse
p̃dicerat. Si aut̃ negauit filium dĩ. unde
& arnare fleuit. & trinã negationem
trina postea confessione deleuit: mani¬
festum ẽ. peccatum in sp̃m sc̃m id ñ posse
dimitti. q habeat blasphemiã: ut cum
uideas inuirtutib dm̃. beelzebub calũp¬
nieris infactis Doceat gͥ aliquẽ negatorẽ.
beelzebub uocasse.xp̃m : & ultro referam
gradum. negatorẽ non posse ueniã con¬
sequi Aliud. ẽ. torm̃tis cedere. & se xp̃i¬
anum negare: aliud xp̃m diabolũ di¬
cere: sic̃ tibi ipsa scriptura atq conter¬
tus attentius lecta. potert̃ de monstrare:
fuerat quidẽ ꝓlirius disserendũ: sed qm
&& amicis qui ad nr̃m hospitiolũ conue¬
nerunt. p̾sentiã nr̃am negare ñpossumus:

Expanded text:
sisse peccatum? si id, quod ait: nescio hominem, sisse peccatum? si id, quod ait: nescio hominem, ridicule uoluerit interpretari non Christum eum negasse, sed hominem, mendacem faciet saluatorem, qui se, hoc est filium dei, negandum esse praedixerat. si autem negauit filium dei, unde et amare fleuit et trinam negationem trina postea confessione delenit, manifestum est peccatum in spiritum sanctum id non posse dimitti, quod habeat blasphemiam, ut, cum uideas in uirtutibus deum, Belzebub calumnieris in factis. doceat igitur aliquem negatorem Belzebub uocasse Christum, et ultro referam gradum negatorem non posse ueniam consequi. aliud est tormentis cedere et se Christianum negare, aliud Christum diabolum dicere, sicut tibi ipsa scriptura atque contextus adtentius lecta poterunt demonstrare. Fuerat quidem prolixius disserendum, sed quoniam et amicis, qui ad nostrum hospitioltfm conuenerunt, praesentiam nostram negare non possumus
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis sanare languentes: & seipsum de
obsessis fugare corꝑib : Prob& itaq nouatianꝰ
aliquẽ de his qui sacrificare conpulsi st̃. ante
tribunal iudicis respondisse: om̃ia quȩ in ȩ
uangłio scripta sunt ñ afilio dĩ. sed abeelzebub
principe demonioꝵ esse ꝑfecta: & tunc poterit
ad ꝓbare inremissibilẽ in sp̃m sc̃m esse blasphe¬
sero uxta sensum illuis. eos qui xp̃m inꝑsecuti¬
one negauerint. contra filiũ hominis dixisse. &
non infp̃m sc̃m blasphemasse: Qui enim inter¬
rogatur anxp̃ianus sit: & xp̃ianũ se ñ esse res
gando negauit & sp̃m. edisserat hȩreticus. qͦm
non peceat insp̃ũ qui filium hominis denegarit:
Aut si sp̃m sc̃m hoc loco intelligendũ patrem
putat: patris nulla ẽ. a negatore mentio fac¬
ta. Cum negar& petrus apostolus. eo tp̃r cũ
ancillȩ interrogatione ꝑterritus dñm negaũ:
infilium hominis. an in sp̃m sc̃m uidet᷑ cõmi¬

Expanded text:
uoluntatis sanare languentes et se ipsum de uoluntatis sanare languentes et se ipsum de obsessis fugare corporibus? probet itaque Nouatianus aliquem de his, qui sacrificare conpulsi sunt ante tribunal iudicis, resvangelio scripta sunt, non a Filio Dei, sed a Beelzebub principe daemoniorum fuisse perfecta, et tunc poterit approbare irremissibilem in Spiritum Sanctum esse blasphesero juxta sensum illius, eos qui Christum in persecutione negaverint, contra Filium hominis dixisse, et non in Spiritum Sanctum blasphemasse. Qui enim interrogatur, an Christianus sit, et Christianum se non esse resgando negauit et spiritum, edisserat hereticus, quomodo non peccet in spiritum, qui filium hominis denegarit. aut si spiritum sanctum hoc loco intellegendum patrem putat, patris nulla est a negatore mentio facta, cum negaret. Petrus apostolus eo tempore, cum ancillae interrogatione perterritus dominum negauit, in filium hominis an in spiritum sanctum uidetur commi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m scm̃ ñ remittetur ei neq in hoc soło. neq
infuturo. Nouatianus ad fumat non posse
ea negauerit: manifestum ẽ. iudeos qui eo
tp̃r blasphemabant. peccato blasphemiȩ non
teneri. quippe qui impiĩ colomi interfectis
ꝓpħis. de nece dñi cogitabant : & intantũ erag̃
ꝑditi. ut ad saluandos eos se dĩ filius uenissẽ
esponderit: Unde &e de toto scripture ipsius
ordine conuincendi st̃: non his inremissibi¬
lemdictam blasphemiã qui torm̃tis cõpulsice
uariis euiscerasti cruciatib dñm denegassent:
sed his qui cum uideant inuirtutib oꝑa di ca¬
lumnientur. & clamitent demonis esse uirtu¬
tem: & om̃ia signa quȩ facta st̃. ñ adduunam
magnificentiam : sed ad diabolum ꝑtinere.
unde os saluator toto responsionis suȩ hoc
agit argum̃to : ut doceat ñposse ã sathana
eici sathanan: & regnum eius inter se ñ esse
diuisum Cum enim diaboli studiũ sit dei
ledere creaturam: quomͦ eiusdẽ esse poterit

Expanded text:
sanctum, non remittetur ei neque in hoc saeculo neque infuturo, Nouatianus adfirmat non posse ea negauerit, manifestum est Iudaeos, qui eo tempore blasphemabant, peccato blasphemiae non teneri, quippe qui, inpii coloni, interfectis prophetis de nece domini cogitabant et in tantum erant perditi, ut ad saluandos eos se dei filius uenisse responderit. unde et de toto ipsius scripturae ordine conuincendi sunt, non his inremissibilem dictam blasphemiam, qui tormentis conpulsi et uariis euiscerati cruciatibus dominum denegassent, sed his, qui, cum uideant in uirtutibus opera dei, calumnientur et clamitent daemonis esse uirtutem et omnia signa, quae facta sunt, non ad diuinam magnificentiam, sed ad diabolum pertinere. unde et saluator toto responsionis suae hoc agit argumento, ut doceat non posse a satana eici satanan et regnum eius inter se non esse diuisum. cum enim diaboli studium sit dei laedere creaturam, quomodo eiusdem esse poterit
Abbreviated transcription (Latin):
manicheo dicunt hominẽ peccatũ uitare
ñ posse: qua illos. qui cũ iouiniano asser̃t
hominẽ ñposse peccare. Uterq eni: tollit
arbitriĩ libertatẽ. Nos uͦ dicimus hominẽ
semꝑ & peccare. & non peccare posse. ut
semper nos liberi confiteamur esse arbitrii

Expanded text:
Manichaeo dicunt hominem peccatum vitare Manichaeo dicunt hominem peccatum vitare non posse, quam illos, qui cum Joviniano asserunt hominem non posse peccare. Uterque enim tollit arbitrii libertatem. Nos vero dicimus hominem semper et peccare, et non peccare posse; ut semper nos liberi confiteamur esse arbitrii
Abbreviated transcription (Latin):
Animas ado daricredimus. quas abipso fac¬
tas dicimus: anathematirantes eos. qui ani¬
mam quasi partẽ dĩ. diuinȩ dicunt ẽe subs¬
stantiȩ. Eorum quoq condẽpnamus errorẽ:
qui eas ante peccasse uel incęlis conuersatas
fuisse dicunt. quã incorꝑa nutterentur.
Execramur etiã eoꝵ blasphemiã. qui dic̃r
inpossibile aliquid homini adeo ẽe p̾ceptũ:
& mandata di ñ asingulis. sed abom̃ib in
cõmune posse seruari: uel qui primas nup¬
tias cum manicheo: aut scđas cũ catafrigis
dãpnant. Anathematizamus etiã illos
qui di filium necessitate caris m̃tiu esse
dicunt: & eũ ꝓpter assũptum homin̾e. ñ
om̃ia facere potuisse quȩ uoluit. Iouiniani
qͦꝙ dãpnamus heresim. qui dicit nullã
in futuro meritoꝵ e̾ẽ distantiã: nosq eas
ibi habituros e̾e̾ uirtutes. quas hic habere
neglexerimus. Liberum sic confitemur
gere auxilio: & tam illos errare qui cũ

Expanded text:
Animas a Deo dari credimus quas ab ipso facAnimas a Deo dari credimus quas ab ipso factas dicimus, anathematizantes eos qui animas quasi partem Dei divinae dicunt esse substantiae. Eorum quoque condemnamus errorem qui eas ante peccasse vel in coelis conversatas fuisse dicunt quam in corpora mitterentur. Exsecramur etiam eorum blasphemiam qui dicunt impossibile aliquid homini a Deo esse praeceptum, et mandata Dei non a singulis, sed ab omnibus in commune posse servari, vel qui primas nuptias cum Manichaeo, aut secundas cum Cataphrygis damnant. Anathematizamus etiam illos qui Dei Filium necessitate carnis mentitum esse dicunt, et eum propter assumptum hominem non omnia facere potuisse quae voluit. 12. Joviniani quoque damnamus haeresim, qui dicit nullam in futuro meritorum esse distantiam, nosque eas ibi habituros esse virtutes, quas hic habere neglexerimus. 13. Liberum sic cogere auxilio: et tam illos errare, qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
se ẽ confiteri. Mortuus ẽ. gͦ d̃i filius sodm scrip¬
turas urcta i̾ qͦd mori poterat. resurrexit ter¬
tia die. ascendit incelum. sedet addexterã dĩ
patris: manente ea natura carnis inqua etiã re
nita ẽ. humanitatis substantia: sed glorificata:
& ineternum cumdĩtate mansura. Accepta gͦ
terra. uenturus ẽ adiudicium uiuoꝵ ao mortu¬
orum: ut & iustos remunera. & pumat pecca¬
tores. Resurrectionẽ carnis credimus: ut dica¬
mus nos ineadem inqua nc̃ sumus ueritate
menbroꝵ esse reparandos: qualesq semel post
resurrectionẽ fuerimus effecti. inꝑpetuo per¬
catoꝵ quoq c̾ẽ supplicia. Baptisma unũ te¬
nemus : qͥd isdem sactam̃ti sibis in infantib:
minẽ si post baptismũ lapsus fuerit: ꝑpeni¬
tentiã credimus. posse saluari. Nouũ & uetꝰ
testam̃tum recipimus. ineo libroꝵ numero:
quẽ sõȩ catholicȩ ȩocłe tradit auctoritas.

Expanded text:
se est confiteri. Mortuus est ergo Dei Filius secundum Scripse est confiteri. Mortuus est ergo Dei Filius secundum Scripturas, juxta id quod mori poterat, resurrexit tertia die, ascendit in coelum, sedet ad dexteram Dei Patris manente ea natura carnis in qua natus et nita est humanitatis substantia, sed glorificata, in aeternum cum deitate mansura. Accepta ergo ra. Venturus est ad judicium vivorum et mortuorum, ut et justos remuneret, et puniat peccatores. Resurrectionem carnis ita credimus, ut dicamus nos in eadem in qua nunc sumus, veritate membrorum esse reparandos; qualesque semel post resurrectionem fuerimus effecti, in perpetuum percatorum quoque esse supplicia. Baptisma unum tenemus, quod iisdem Sacramenti verbis in infantibus, minem si post baptismum lapsus fuerit, per poenitentiam credimus posse salvari. Novum et Vetus Testamentum recipimus in eorum librorum numero quem sanctae catholicae Ecclesiae tradidit auctoritas.
Abbreviated transcription (Latin):
alud esse mutata. Qui tam dm̃ inꝑfectum in
filio. quã hominẽ confitentur: ut nec dm̃ uere
nec homine tenere credantur. Nos aut̃ ita
dicimus susceptũ adi filio passibile nr̃m: ut
dĩtas inpassibilis per maner&. Passus enĩ filiuᷤ¬
ñputatiue sed uere. om̃ia quȩ scriptura testat᷑.
id̾ ẽ esuriem. Sitim. lassitudinẽ. dolorẽ. mortẽ.
oȩtera huius modi : scd̾m illud passus ẽ. qͣd
pati poterat: id ẽ. ñ scd̾m illam substantiam
que assupsit : sed sca̾m illam quȩ assũpta est.
Ipse enim dĩ filius. sod̾m diratẽ suã inpassibi¬
lis ẽ. ut pater: incõp̃hensibilis ut pat᷑. inuisi¬
bilis ut pater: inconũtibilis ut pater. & qũa¬
uis ꝓpͥa ꝑsona filiĩ. id ẽ dĩ ubum. suscepit
passibilẽ hominẽ : ita tam̃ eius habitatione
scđ̾m suam substantiã ditatis ũbi. nichil pas¬
sa ẽ: ut tota triitas: quam inpassibilẽ neces¬

Expanded text:
aliud esse mutata: qui tam Deum imperfectum in aliud esse mutata: qui tam Deum imperfectum in Filio, quam hominem confitentur; ut nec Deum verum, nec hominem tenere credantur. 5. Nos autem dicimus susceptum ita a Deo Filio passibile nostrum, ut Deitas impassibilis permaneret. Passus est eninon putative sed vere, omnia quae Scriptura testatur, id est esuriem, sitim, lassitudinem, dolorem, mortem et caetera hujusmodi secundum illud passus est quod pati poterat, id est, non secundum illam substantiam quae assumpsit, sed secundum illam quae assumpta est. Ipse enim Dei Filius secundum deitatem suam impassibilis est ut Pater, incomprehensibilis ut Pater, invisibilis ut Pater, inconvertibilis ut Pater. Et quamvis propria persona Filii, id est, Dei Verbum suscepit passibilem hominem, ita tamen ejus habitatione secundum suam substantiam deitas Verbi nihil passa est, ut tota Trinitas quam impassibilem neces
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatum. Sic autẽ confitemur in xp̃o unã filii ẽẽ
ꝑsonam. ut dicamus duas ꝑfectas atq integras
ex anima continetur & corpȩ. Atq ut condẽpna¬
mus fotinum qui solum mnudum hominẽ confi¬
tetur inxp̃o: ita anathematizamus apollinarẽ.
& eius similes: qui dicunt di filium minus aliqͥd
de humana suscepisse natura: & uel incarne uł
in anima. uel insensu: assũptũ hominẽ his ꝓpt̾
qͦs assũptus ẽ. fuisse dissimilẽ. Que absq sola
peccati macula que naturalis ñ est: nobis confite¬
mur fuisse conformẽ. Illoꝵ quoq similiter ex¬
ecramuf blaspbemiã. qui nouo sensu asserere
conantur. A tp̃r suscepte carnis om̃ia quȩ erant
ditatis in hominẽ demigrasse: & rursum quȩ
erant humanitatis. indm̃ esse transfusa: ut qͥd
nulla umquã heresis dicere ausa ẽ. iudeatur
hac confusione utraq ex inanita substantia. de¬
itatis scilicet & humanitatis: & aꝓpͥostatu in

Expanded text:
operatum. Sic autem confitemur in Christo unam Filii esse operatum. Sic autem confitemur in Christo unam Filii esse personam, ut dicamus duas perfectas atque integras ex anima constat et corpore. Atque ut condemnamus Photinum, qui solum et nudum hominem confitetur in Christo; ita anathematizamus Apollinarem et ejus similes, qui dicunt Dei Filium minus aliquid de humana suscepisse natura, et vel in carne, vel in anima, vel in sensu assumptum hominem his, propter quos assumptus est, fuisse dissimilem, quem absque sola peccati macula quae naturalis non est nobis confitemur fuisse conformem. Illorum quoque similiter exsecramur blasphemiam, qui novo sensu asserere conantur, a tempore suceptae carnis, omnia quae erant Deitatis in hominem demigrasse; et rursum quae erant humanitatis in Deum esse transfusa: ut quod nulla unquam haeresis dicere ausa est videatur hac confusione utraque exinanita substantia, Deitatis scilicet et humanitatis, et a proprio statu in
Abbreviated transcription (Latin):
arrium. unã eandẽq dicimus trinitatis. ẽc̃ sub¬
stantiã. & unũ intrib ꝑsonis fatemur dm̃: ita
impietatẽ sabellii declinantes. tres ꝑsonas ex¬
pressas. subꝓprietate distinguimus: Non ipsum
sibi patrem. ipsum sibi filium. ipsum sp̃m scm.
etiam nominũ ꝓprietates id ẽ personas: uebut
greci exprimunt ypostasis. hoc ẽ subsistentias
excludit: nec rurrus filius. aut sp̃c sẽs patriᷤ nom̃
ꝑsonãq recipit: sed pater semꝑ pater ẽ: filuis semꝑ
sunt. ꝑsonis ac nominib distingunt᷑. Ipsũ aut̃
di filium. qui absq mnitio ȩternitatẽ cũ patre
& sp̃u scõ possidet. dicimus infine scłoꝵ ꝑfectũ
naturȩ nr̃e hominẽ suscepisse ex maria semꝑ
uirgine. & ũbum carnẽ ẽẽ factum: ad sum̃do
hominẽ : nec ꝑmutando ditatẽ. Nec ut qͥdam
sceleratissime opinantur. sp̃m scm̃ dicimus fuis¬
se ꝓsemine : sed potentia. ac uirtute creatoris

Expanded text:
Arium unam eamdemque dicimus Trinitatis esse subArium unam eamdemque dicimus Trinitatis esse substantiam, et unum in tribus personis confitemur Deum; ita impietatem Sabelli declinantes, tres personas expressa sui proprietate distinguimus, non ipsum sibi Patrem, ipsum sibi Filium, ipsum sibi Spirietiam nominum proprietates, id est, personas, vel, ut Graeci exprimunt, ὑποστάσεις, hoc est, subsistentias, iquando excludit; nec rursus Filius aut Spiritus sanctus Patris nomen personamque suscipit: sed Pater semper Pater est, Filius semper sunt, personis ac nominibus distinguuntur. Ipsum autem Dei Filium, qui absque initio aeternitatem cum Patre et Spiritu sancto possidet, dicimus in fine saeculorum perfectum naturae nostrae hominem suscepisse ex Maria semper virgine, et Verbum carnem esse factum; sed assumendo hominem, non permutando deitatem. Nec, ut quidam sceleratissime opinantur, Spiritum sanctum dicimus fuisse pro semine, sed potentia et virtute creatoris
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m iłim acp̃m ꝑque creata sunt omnia:
uerum dm̃. unigenitum. & uerũ dã filium:
ñ factũ. aut ad optatiuum. sed genitũ. &
gradu. neo potestate possit esse inferior.
tantũq ẽẽ confitemui illũ qui ẽ genitus:
quantus ẽ. ille qui genuit. Non autẽ dicimus ge¬
nitũ apatre filium. diuinȩ & ineffabili generati
oni aliqͦd tempus ascribimus: sed nec patrem
aliquando cȩpisse nec filium. Non enm aliter
confiteri possumus ȩternũ patrem: nͥ confiteam᷑
etiam coeternum filium. Ex filio enĩ: pat̾ dr̃.
& qui semꝑ pater fuit: semper habuit filiũ. Cre
equalẽ ꝑomnia patri & filio: uoluntate. potes¬
tate. eternitate. substantia. Neo ẽ ꝓrsus aliqͥs
intrinitate gradus: nichil qͦd inferius superiusue
dici possit: sed tota ditas. sui ꝑfectione ȩqualis ẽ:
ut exceptis uocabulis quȩ ꝓprietatẽ ꝑsonarum
indicant: quieqͥd de una ꝑsona dr̃. de trib dig¬
nissime possit intelligi. Atq ut confundantes

Expanded text:
 per quem creata sunt omnia, verum Deum, unigenitum, et verum Dei Filium, non factum, non adoptivum; sed genitum, etgradu, nec potestate possit esse inferior: tantumque confitemur esse illum qui est genitus, quantus est ille qui genuit. Non autem quia dicimus genitum a Paoni aliquod tempus ascribimus, sed nec Patrem aliquando coepisse nec Filium; non enim aliter confiteri possumus aeternum Patrem, nisi confiteamur etiam coaeternum Filium: ex Filio enim Pater dicitur, et qui semper Pater fuit, semper habuit Filium. Credequalem per omnia Patri et Filio voluntate, potestate, aeternitate, substantia. Nec est prorsus aliquis in Trinitate gradus, nihil quod inferius superiusve dici possit, sed tota Deitas sui perfectione aequalis est; ut exceptis vocabulis quae proprietatem personarum indicant, quidquid de una persona dicitur, de tribus dignissime possit intelligi. Atque ut confutantes
Abbreviated transcription (Latin):
referimus ad diuinã eius głam. aliud ad nr̃am
salutẽ. Proquib non rapinã arbitratus est.
ẽẽ se ȩqualẽ dõ. sed semet ipsum ea in aniuit
formã serui accipiens. factus obediens łisq
ad mortẽ patri. mortẽ aut̃ crucis: & uerbum
caro factum s̃. & habitauit innobis Miror
autẽ montanum & insanas feminas eiꝰ abor
do & alium paraclitum mitto uobis: & postea
lucas ȩuangłista narrat qͦd apłi acceperint.
qͦd ꝓmissumẽ. id multo post tp̃e inse dicere
fuisse cõpletum Apłis enim ꝓmissumẽ. ego
mittam sponsionẽ patris mei inuos: & uos
sedete inciuitate quo adusq induamini uir¬
millam: & illis ait: quoꝵ dimiseritis peccata
dimittuntur eis: & quoꝵ detinueritis deten¬
tenta sunt. Apłis inquam p̾cepit ne recede¬
rent ab huierosolimis. sed expectarent ꝓmissi¬
onem patris: & postea qͦd ꝓmissum. ẽ. ex ple¬
uobis. & se ostendit. ẽẽ. paraclitum. qui appel¬

Expanded text:
referimus ad divinam ejus gloriam, aliud ad nostram referimus ad divinam ejus gloriam, aliud ad nostram salutem, pro quibus non copinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinait factus oboediens patri usque ad mortem et mortem crucis. et uerbum caro factum est et habitauit in nobis. miror autem Montanum et insanas feminas eius, abodo et alium paracletum mittam uobis et postea Luca euangelista narrante, quod apostoli acceperint, quod promissum est, id multo post tempore in se dicere fuisse conpletum. apostolis enim promissum est: ego mittam sponsionem patris mei in uos et uos sedebitis in ciuitate, quoad usque induamini uirmillae — et illis ait: quorum dimiseritis peccata, dimittentur et, quoepit, ne discederent ab Jerosolymis, sed exspectarent promissionem Patris. Et postea quod promissum est, explevobis, et se ostendit esse Paracletum, qui appel
Abbreviated transcription (Latin):
deuentre eoꝵ fluebant gr̃ȩ spiritales: quia
dñs ñdum fuerat glorificatus. Quesit aute
gła. ipse in euangłio loquitur. Pater glorifica
me gła quã apud te habui: priusqu̾a mundus
ess&. G ła saluatoris : patibulum trium phantise
Crucifigitur ut homo: glorificatur ut ds̃
Deniq sol fugit: luna mutatur. insanguinẽ¬
& terrȩ motus insolito more contre mescit. ape¬
riuntur inferi: mortui ambulant: sararu¬
puntur: Iec. ẽ gła dequa loquebatur inpsal¬
mo Excurge gła mea: exurge psalteriũ et
cythara: ipsa que dese respondit. gła & dispe¬
satio carnis assumpte: exurgam ddiluculo
ut impleatur uicesimi primi psalmi titulus.
passũptione matutina. I eo dicimus: non qͦ
alium dm̃ & alium hominẽ. ẽe. credamus:
& duas ꝑsonas faciamus in uno filio dĩ. sic̃ noua
heresis calumniatur : sed unus atq id̃s filius dĩ
& filius hominis. ẽ. & quicqͥd loquitur. aliud

Expanded text:
de uentre eorum fluebant gratiae spiritales, quia de uentre eorum fluebant gratiae spiritales, quia dominus nec- J dum fuerat glorificatus. quae sit autem gloria, ipse in euangelio loquitur: pater, glorifica me gloria, quam apud te habui prius, quam mundus esset. glona saluatoris patibulum triumphantis est. crucifigitur ut homo, glorificatur ut deus. denique sol fugit, luna mutatui in sanguinem, terra motu insolito contremiscit, aperiuntur inferi, mortui ambulant, saxa rumpuntur. haec est gloria, de qua loquebatur in psalmo: exsurge, gloria mea, exsurge, psalterium et cithara. ipsaque de se respondit gloria et dispensatio carnis adsumptae: e xsurgam diluculo, ut impleatur uicesimi primi psalmi titulus: pro adsumptione matutina. haec dicimus, non quod alium deum et alium hominem esse credamus et duahaeresis calumniatur; sed unus atque idem Filius Dei et filius hominis esset. Quidquid loquitur aliud
Abbreviated transcription (Latin):
nec potuis se signa facere absq sp̃s sc̃ĩ gr̃a: sed
ꝓmodulo atq mensura. Unde saluator intẽplo
olamabat dicens Qui sitit ueniat & bibat. adme¬
Quicredit in me sic̃ dicit scriptura: flumina
de uentre eius fluent aquȩ uiue. Ioc autẽ
dicit de sp̃u quae accepturi erant credentes in
eum. & in eodem loco infert. Nondum eñĩ sp̃s
erat datus. quia iłis nondum fuerat glorificat᷑.
Nonquo non ess& ineis sp̃s sc̃s dicente dño sal¬
uatore. si aut̃ ego in sp̃u sc̃o eicio demonia :
sed qui erat indño. nec dum totus in apłis mo¬
rabatur Qũa obrem deterrentur ad passionẽ
eius. & negant: & xp̃m nescire se iurant. Post¬
qũa aũt baptizantur insp̃u sc̃o & effunditur
in eis sp̃s sc̃i gr̃a. tunc libere loquuntur adpͥn¬
hominib : mortuos suscitant: inter flagella
letantur : fundunt sanguinẽ : & suis suppliciis
coronantur. Nondum em̃ erat sp̃s in apłis. nec

Expanded text:
nec potuisse signa facere absque spiritus sancti gratia, sed nec potuisse signa facere absque spiritus sancti gratia, sed pro modulo atque mensura. unde saluator clamabat in templo dicens: qui sitit, ueniat ad me et bibat. qui credit in me, sicut dicit scriptura, flumina de uentre eius fluent aquae uiuae. hoc autem dixit de spiritu, quem accepturi erant credentes in eum. etin eodem loco infert: nondum enim erat spiritus datus, quia Iesus nondum fuerat glorificatus, non quo non esset spiritus sanctus dicente domino saluatore: si autem ego in spiritu sancto eicio daemonia, sed, qui erat in domino, necdum totus in apostolis morabatur. quam ob rem deterrentur ad passionem eius et negant et Christum nescire se iurant. postquam autem baptizantur in spiritu sancto et effunditur in eos spiritus sancti gratia, tunc libere loquuntur ad prinhominibus? mortuos suscitant, inter flagella laetantur, fundunt sanguinem et suis suppliciis coronantur. nondum ergo erat spiritus in apostolis nec
Abbreviated transcription (Latin):
uenisse describat: sed ꝓfectus apostolicꝰ
est: ut qui primo remittendoꝵ peocatoꝵ
gr̃am acceperant. postea acciperent oꝑa¬
tiones uirtutũ: & cuncta donationũ ge¬
nera quȩ ab apło deseripta cõmemora¬
uimus: & qd̃ magis necessarium erat di¬
uersitatem linguarum: uniũ soꝵ gentiũ:
ut ad nuntiaturi xp̃m nullo egerent
interp̃te: Unde & in licaonia cum audissent
paulum & barnaban loqui linguis suis deos in
homines conuersos. Eẽ. credebant. & reuera
indum̃tũ uirtutis sp̃s sc̃i gr̃ei. ẽ: qu̾a possiden¬
tes iudicum tribunalia & regum purpurã
ñ timebant. Promiserat enim dñs priusqũa
pateretur. & dicerat. Cũ aut̃ tradent uos
nolite cogitare quomͦ aut qͥd loquamini: da
bitur enim uobis in illa hora qͥd loquamini.
Non enim uos estis qui loquimini: sed sp̃s patriꝰ
uri qui loquitur inuobis. Ego audacter & tota
crediderunt. semper eos habuisse sp̃m sc̃m:

Expanded text:
uenisse describat, sed profectus apostolicus uenisse describat, sed profectus apostolicus est, ut, qui primum remittendorum peccatorum gratiam acceperant, postea acciperent operationes uirtutum et cuncta donationum genera, quae ab apostolo descripta memorauimus, et — quod magis necessarium erat — diuersitatem linguarum uniuersarumque gentium, ut adnuntiaturi Christum nullo egerent interprete. unde et in Lycaonia, cum audissent Paulum et Barnaban loqui linguis suis, deos in homines conuersos esse credebant. et re uera indumentum uirtutis spiritus sancti gratia est, quam possidentes iudicum tribunalia et regum purpuras non timebant. promiserat enim dominus, priusquam pateretur, et dixerat: cum autem tra dent uos, nolite cogitare, quomodo aut quid luobis in illa hora, quid loquamini. non enim uos estis, qui loquimini, sed spiritus patris uestri, qui loquitur in uobis. ego audacter et tota omino crediderunt, semper eos habuisse spiritum sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc completum. ẽ. illud qͦd ls gitur
in iohel. & erit innouissimis dieb dicit
dñs: effundam de sp̃u meo suꝑ omnem
carnem. & ꝓphetabunt filii ur̃i & filiȩ
ure. & iuuenes uri uisiones uidebunt.
Uerbum aũt effusionis significat gr̃e
largitatem : & ipsum sonat qd̾ dñs repro¬
misit. Uos aũt baptizabimim sp̃u sco:
ñ post multos hos dies. Intantum aut̃
tota domus ubi erant sedentes: & ignis
sp̃s sc̃i stationẽ in eis inuenir& optatã:
linguasq diuidero: & sođm isaiam qui¬
in munda labia habere se dixerat. pur¬
gar& labia eoꝵ. ut guangłium xp̃i pu¬
rius p̃dicarent. Et in ysaia quidem
suꝑ liminare templi dicitur fuisse cõmo¬
tum : &. repleta ẽ. om̃is domus fumo: id.ẽ.
errore & tenebris. ueriq ignorantia.
Inprincipio aut̃ euangłii repletur sp̃u
sc̃o eccła ut gr̃a eius atq feruore om̃iũ
Non ergo iohannes lucasq discordant:
ut qͦd ille prima resurrectionis die da¬
tum esse significat. hic die quinqͦgasima

Expanded text:
tunc conpletum est illud, quod legitur in Iohel: et erit in nouissimis diebus, dicit dominus, effundam de spiritu meo super omnem carnem et prophetabunt filii uestri et filiae uestrae et iuuenes uestri uisiones uidebunt. uerbum autem effusionis significat gratiae largitatem et id ipsum sonat, quod dominus repromisit: uos autem baptizabimini spiritu sancto non post multos hos dies. in tantum enimtota domus, ubi erant sedentes, et ignis spiritus sancti stationem in eis inueniret optatam linguasque diuideret et simmunda labia habere se dixerat, purgaret labia eorum, ut Evangelium Christi purius praedicarent. Et in Isaia quidem superliminare Templi dicitur fuisse commotum; et repleta est omnis domus fumo, id est, errore, et tenebris, verique ignorantia. In principio autem Evangelii repletur Spiritu Sancto Ecclesia, ut gratia ejus, atque fervore, omnium non ergo Iohannes Lucasque discordant, ut, quod ille prima resurrectionis die datum esse significat, hic die quinquagesimo
Abbreviated transcription (Latin):
& pendens incruce loqueretur. Pater ignosce
tierat: multaq statim de iudeis milia credi¬
derunt: & usq ad quadragesimũ annũ scdm
datum ẽ. tempus penitentiȩ. Post quos ꝑse¬
uerantib illis inblaphemiam: egressi su̾nt
duo ursi desiluis gentium romanoꝵ uespa¬
sianus & titus. & blasphemantes pueros. as¬
cendenti uero heliseo intemplum di. hoc
enim interpretatur bechel. uoce consona
spiritaliter uocatur sodoma & egyptus: ut
edificetur ꝓea noua ciuitas quam fluminis
impetus letificat: equa media ingreditur fonᷤ
qui totius orbis amaritudinẽ mitigauit: ut
miserabilis hierusalem runas tẽpli nudatis
plangat lacertis: & inxp̃m turba credentiũ
noua cotidie uideat eccłȩ tecta consurgere:
&dicat syon angustus mͥ locus. ẽ: impleaturq
illud qͦd̾ in ysaia scriptum ẽ. & erit sepulchru
eius inclitum.

Expanded text:
et pendens in cruce loqueretur: pater, ignosceet pendens in cruce loqueretur: pater, ignoscetierat, multaque statim de Iudaeis milia crediderunt et usque ad quadragesimum secundum annum datum est tempus paenitentiae, post quos perseuerantibus illis in blasphemia egressi sunt duo ursi de siluis gentium Romanorum, Uespasianus et Titus, et blasphemantes pueros ascendentique uero Heliseo in domum dei — hoc enim interpretatur Bethel — uoce consona spiritaliter uocatur Sodoma et Aegyptus, ut aedificetur pro ea noua ciuitas, quam fluminis impetus laetificat et de cuius medio egreditur fons, qui totius orbis amaritudinem mitigauit, ut miserabilis Israhel ruinas templi nudatis plangat lacertis et in Christum turba credentium noua cotidie uideat ecclesiae tecta consurgere et dicat Sion: angustus mihi locus est impleaturque illud, quod in Esaia scriptum est: et erit sepulchrum eius inclitum.
Abbreviated transcription (Latin):
apetra hoc ẽ axp̃o cum apłis petre uoca¬
bulum susceperunt: ut quicquid meis duro
legis uelamine claudebatur. scissum patirs
gentib. Monumenta quoq dequib scriptũ ẽ:
uos estis sepulchra extrinsecus de albata. q̃ in¬
tus plena sunt ossib mortuoꝵ. ido sunt aꝑta.
ut egrederentur dehis qui prius infidelitate
mortui erant: & cum resurgente xp̃o atq ui¬
uente uiuerent: & ingrederentur celestẽ hie¬
rusalem. & haberent municipatum .i. honorẽ¬
cuilem nequaquã interra sed incęlo: morien¬
tesq cũ terreno adam. resurgerent cũ adam
celesti Porro sodm litterã nulli uiolentũ. Ee.
uideatur mortuo saluatore appellari hiero¬
solimam scãm ciuitatẽ : cum usq ad destructi¬
onẽ eius. semper apłi templũ ingressi sint :¬
& obscandalum eoꝵ qui de iudeis crediderant.
legis exercuẽre cerimonias. Intantũ aut̃ hie
rusalem amauit dñs ut fler& eã & planger&:

Expanded text:
a petra Christo cum apostolis petrae uocaa petra Christo cum apostolis petrae uocabulum susceperunt, ut, quicquid in eis duro legis uelamine . claudebatur, scissum pateret gentibus. monumenta quoque, de quibus scriptum est: uos estis sepulchra extrinsecus dealbata, quae intus plena sunt ossibus mortuorum, ideo sunt aperta, ut egrederentur de his, qui prius in fidelitate mortui erant, et cum resurgente Christo atque uiuente uiuerent et ingrederentur caelestem Hierusalem et haberent municipatum nequaquam in terra, sed in caelo, morientesque cum terreno Adam resurgerent cum Adam caelesti. porro secundum litteram nulli uiolentum esse uideatur mortuo saluatore appellari Hierusalem sanctam ciuitatem, cum usque ad destructionem eius semper apostoli templum ingressi sint et ob scandalum eorum, qui de Iudaeis crediderant, legis exercuerint caerimonias. in tantum autem amauit Hierusalem dominus, ut fleret eam et plangeret
Abbreviated transcription (Latin):
passione dñi illud uelũ. ẽe. conscissum qd̃ &
intabernaculo & intemplo fuerat positum.
& appellabatur exterius: quia ñc ex parte
uidemus. & ex parte cognoscimus. Cumq aut
uenerit qͦd ꝑfectum ẽ. tunc etiam uelum
interius disrumpendum: ut om̃ia quȩ nc̃
nobis abscondita sunt domus dĩ sacram̃ta
uideamus: quid significent duo cherubim
quid oraculum. qͥd uas aureum. in quo man¬
na reconditum fuit Nc enim ꝑspeculum
uidemus in enigmate: & cum historiȩ nob
uelum scissum sit. ut ingrediamur atrium
di: tam̃ secreta eius & uniuersa misteria
scire ñ possumus. Igitur inpassione dñi t̾ra
cõmota. ẽ. iuxta illud qͦd scriptũ ẽ. in agge
Ad huc ego semel mouebo celum & terrã. et
ueniet desideratus cunctis gentib ut abo¬
riente & occidente uenient & recumbem
cũ abraham & isaac. & iacob Et petre sen¬
se sunt. dura corda gentilium. siue petrȩ
imiuersa uaticinia ꝓpłiarum. qui & ip̃si

Expanded text:
passione domini illud uelum esse conscissum, quod et passione domini illud uelum esse conscissum, quod et in tabernaculo et in templo foris positum fuit et appellabatur exterius, quia nunc ex parte uidemus et ex parte cognoscimus; cum autem uenerit, quod perfectum est, tunc etiam uelum interius disrumpendum, ut omnia, quae nunc nobis abscondita sunt, domus dei sacramenta uideamus: quid significent duo cherubin, quid oraculum, quid uas aureum, in quo manna reconditum fuit. nunc enim per speculum uidemus in imagine et, cum historiae nobis uelum scissum sit, ut ingrediamur atrium dei, tamen secreta eius et uniuersa mysteria, scire non possumus. igitur in passione domini terra commota est iuxta illud, quod scriptum est in Aggeo: adhuc ego semel mouebo caelum et terram et ueniet desideratus cunctis gentibus, ut ab oriente et occidente ueniant et recumbant cum Abraham, Isaac et Iacob. et petrae scissae sunt: dura corda gentilium; siue petrae uniuersa uaticinia prophetarum, qui et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑta sunt. in signum future resurrectionis:
multaq sc̃oꝵ corꝑa ex euntia de sepulchris
uenerunt inscãm ciuitatẽ & apparuerunt mul¬
tis Sc̃ãm ciuitate hicrosolimã debemus aoci¬
pere: ã distinctionẽ omniũ ciuitatũ: q̃
tunc idous seruiebant. In hac enim sola fu¬
erat templum: & unius cultus dĩ &uera re¬
ligio. & non om̃ib apparuert. sed multis:
qui resurgentẽ dñm susceperunt: De inde
qͦd inclamante iħu & emittente sp̃m. uelũ
templi scissum sit. induas partes a sum mo usq
deorsum. Om̃ia legis sunt reuelata misteria:
ut que prius recondita tenebantur uniũsis
gentib ꝓderentur: Induas aut̃ partes inue¬
tus & nouum testamentum. & asummo usq
deorsum abinttio mundi quando homo condi
tus. ẽ. & reliqua quȩ facta in medio saera nar¬
rat historia. usq ad consummationẽ mundi:
& querendum quomodo uelum templi scissũ
sit exterius an interius. michiq uidetur in

Expanded text:
aperta sunt — in signum futurae resurrectionis — aperta sunt — in signum futurae resurrectionis — multaque sanctorum corpora exeuntia de sepulchris uenerunt in sanctam ciuitatem et apparuerunt multis. sanctam ciuitatem Hierosolymam debemus accipere ad disttunc idolis serviebant. In hac enim sola fuit Templum, et unius Dei cultus, et vera religio: et non omnibus apparuerunt, sed multis, qui resurgentem Dominum susceperunt. 2. Deinde od inclamante Jesu, et emittente spiritum, velum Templi scissum sit in duas partes a summo usque deorsum: 832 et omnia Legis sint revelata mysteria; ut quae prius recondita tenebantur, universis gentibus proderentur. In duas autem partes, in vetus et novum Testamentum; et a summo usque deorsum, ab inititus est et reliqua, quae facta in medio sacra narrat historia, usque ad consummationem mundi. et quaerendum, quod uelum templi scissum sit, exterius an interius; mihique uidetur in
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ qui dormierant surrexerunt: & ex eun¬
tes demonumentis post resurrectionem
eius uenerunt in scãm ciuitatẽ. & apparu¬
erunt multis & de hoc loco inhisdẽ cõ¬
mentariis disseruimus Primumq dicen¬
dum qͦd diuinȩ potentiȩ indiciũ sit po¬
nere animã quando uoluerit: & rursũ
accipere eam: Deniq centurio uidens eũ
dixisse ad patr̃e in manus tuas cõmendo
sp̃m meum. & statim sponte sp̃m dimisis¬
se: commotus signi magnitudine ait:
Uere filius di erat iste. Uelum quoq
templi scissum ẽ. induas partes: ut cõ¬
pleretur illud qͦd refert iosephus. p̃sidẽ
templi dixisse uirtutes: transeamus ex
his sedib. In euangłio aũt̃ qͦd hebraicis
litteris scriptum est. legimus ñ uelum
templi scissum. sed suꝑ siminare tẽpli
mire magnitudinis corruisse Terra
inquit mota ẽ. pendentẽ dñm suum
ferre ñ sustinens: & petre scisse sunt
ut indicarent duriciam iudeoꝵ. qui p̾sentẽ
dĩ filium intelligere noluerunt: & monumta

Expanded text:
euntes de monumentis post resurrectionem eius uener unt in sanctam ciuitatem et apparuerunt multis. — Et\' de hoc loco in isdem commentariis disseruimus. primumque dicendum, quod diuinae potentiae indicium sit ponere animam, quando uoluerit, et rursum accipere eam. denique centurio uidens eum dixisse ad patrem: in manus tuas commendo spiritum meum et statim sponte spiritum dimisisse commotus signi magnitudine ait: uere dei filius erat iste. uelum quoque templi scissum est in duas partes, ut conpleretur id, quod refert Iosephus praesides templi dixisse uirtutes: \'transeamus ex his sedibus\'. in euangelio autem, quod Hebraicis litteris scriptum est, legimus non uelum templi scissum, sed superliminare templi mirae magnitudinis conruisse. terra, mquit, mota est — pendentem dominum suum ferre non sustinens — et petrae scissae sunt — ut indicarent duritiam Iudaeorum, qui praesentem dei filium intellegere noluerunt — et monumenta
Abbreviated transcription (Latin):
inquit ꝑ osmeum. quia iohannes quide
baptizauit aqua. uos aut̃ bapti zabi¬
mini sp̃u sc̃o ñ post multos hos dies. Rur¬
sum infinẽ euangłii sođm iohannem.
eo die quo resurrexerat id .ẽ. die dñica
clausis ianuis ad apłos introisse narrat᷑:¬
& dixisse eis sodo. pax uobis. & intulisse.
Sic̃ misit me pater & ego mitto uos Ftoc
cum dixiss& insufflauit & dixit eis: Ac

Expanded text:
 os meum, quia Iohannes quidem baptizauit aqua, uos autem baptizabimini spiritu sancto non post multos hos dies, rursum in fine euangelii secundum Iohannem eo die, quo resurrexerat, id est die dominica, clausis ianuis ad apostolos introisse narratur et dixisse eis secundo: pax uobis et intulisse: sicut misit me pater, et ego mitto uos. hoc cum dixisset, insufflauit et dicit eis: ac
Abbreviated transcription (Latin):
cata dimiterent & baptizarent & filios
dĩ facerent: & sp̃m ad optionis credentib
ut baptizarentur sp̃u sc̃o. & induerent᷑
tis gentib p̃dicarent: iuxta illud qͦđ
ũbum ȩuangłi ⁊ antib uirtutẽ multã:
ut haberent oꝑationẽ uirtutũ: & gr̾am
sanitatum. & predicaturi multis gentib
acciperent genera linguarum : ut iam
tunc cognosceretur qui apłoꝵ quibus
deberent gentib nuntiare. Deniq apłs
paulus qui de hierusalẽ usq ad hili¬
ricum p̃dicauit. & inde ꝑrom̾ã ad his¬
panias ire festinat: gr̃as agit dõ quod
cunctis aptis magis lingusꝰ loquat᷑:
Qui enim cunctis gentib ad nuntiaturus erat:
multarum linguarum. acceperat gr̃am. Q ͤ
reꝓmissio sp̃s sc̃i die decimo post ascensio¬
nem saluatoris expleta. ẽ: luca referente
qui scripsit. Cumq cõplerentur dies pen¬
tecostes erant om̃s pariter incodẽ loco. &
faotus est repente decęlo sonus tanquam

Expanded text:
cata dimitterent et baptizarent et filios dei facerent et spiritum adoptionis credentibus ut baptizarentur spiritu sancto et induerentur tis gentibus praedicarent, iuxta illud, quouerbum euangelizantibus uirtute multa, ut haberent operationem uirtutum et gratiam sanitatum et praedicaturi multis gentibus acciperent genera linguarum, ut iam tunc cognosceretur, qui apostolorum quibus deberent gentibus nuntiare. denique apostolus Paulus, qui de Hierusalem usque in Illyricum praedicauit et inde per Romam ad Hispanias ire festinat, gratias agit deo, quod cunctis apostolis magis linguis loquatur. qui enim multis gentibus adnuntiaturus erat, multarum linguarum acceperat gratiam. quae repromissio spiritus sancti die decimo post ascensionem saluatoris expleta est Luca referente, qui scribit: cumque conplerentur dies pentecostes, erant omnes pariter in eodem loco et factus est repente d
Abbreviated transcription (Latin):
tollebatur: in altero autẽ tanta famili¬
aritate erat. & ꝑseuerantia. ut cum eis
pariter uesceretur. Unde & paulus apłs
refert eum quingentis simul apparuis¬
se discipłis: & in iohanne legimus qͦd pis¬
cantib apłis inlittore stererit: & partẽ
assi piscis fauumq mellis comederit: que
uere resurrectionis indicia sunt. In hie¬
rusalem aut nichil horum fecesse nar

Expanded text:
tollebatur, in altero autem tanta familitollebatur, in altero autem tanta familiaritas erat et perseuerantia, ut cum eis pariter uesceretur. unde et Paulus apostolus refert eum quingentis simul apparuisse discipulis et in Iohanne legimus, quod piscantibus apostolis in litore steterit et partem assi piscis fauumque comederit, quae uerae resurrectionis indicia sunt. in Hierusalem autem nihil horum fecisse n
Abbreviated transcription (Latin):
luerat. & quȩ nulli mortalium cognita
est. indicasse qd factum ẽ: & sepulchr̾u
uacuũ reuolutione lapidis & sui osten¬
disse p̃sentiã : quȩ om̃ia uidebantur
splendentis faciei ipsus. & horrorem
tenebrarum fulguris claritatẽ umcentẽ:
uomodo
matheus scribit & marcus qͦd man¬
datumꝰ sit apłis ꝑmulieres ut p̃cederent¬
saluatorẽ ingalileam & ibi eum uide¬
rent: lucas aut̃e & iohannes in lueru¬
salem eum ab apłis uisum ẽẽ cõmemoren:¬
Aliud. ẽ. undecim se offerre discipłis qui ꝓ¬
pter metum udeoꝵ absconditi erant qͣndo
adeos clausis ingressus ẽ. ianuis. & putan¬
tib qͦd uideretur in sp̃u manus & latus ob¬
tulit. clauis & lancea uulneratũ: aliud
quando sodm lucã p̃buitse eis in multis
argumentis. ꝑdies quadraginta apparenꝰ
eis. & loquens de regno dĩ. & conuescens
p̃cepit eis abhierosolimis ne discederent.
In altero enim ꝓconsolatione mentium
uidebatur breuiter. rursumq ex oculis

Expanded text:
luerat et quae nulli mortalium cognita luerat et quae nulli mortalium cognita est, indicasse, quod factum est, et sepulchrum uacuum reuolutione lapidis et sui ostendisse praesentiam. quae omnia uidebantur splendente facie ipsius et horrorem tenebrarum fulgoris claritate uincente. Quomodo Matheus scribit et Marcus, quod mandatum sit aposJesum in Galilaeam, et ibi eum viderent: Lucas autem et Joannes in Jerusalem eum ab Apostolis visum commemoranAliud est undecim se offerre discipulis, qui propter metum Judaeorum absconditi erant, quando ad eos clausis ingressus est januis, et putantibus quod videretur in spiritu, manus, et latus obtulit, clavis, et lancea vulneratum: aliud quando secundum Lucam, praebuit se eis in multis argumentis per dies quadraginta, apparens eis et loquens de regno dei et conuescens praecepit eis, ab Hierosolymis ne discederent. in altero enim 2 pro consolatione mentium uidebatur et uidebatur breui rursumque ex oculis
Abbreviated transcription (Latin):
eum & cet̾. usq & facti sunt uelut mor¬
tui Igitur qui fuerant tanto tunore
ꝑ territi. ut mortui putarentur: aut
dimississe sepulchrum & fugisse. creden¬
obtorpuisse. ut ñ dicam uiros: sed nec
mulierculas quidẽ sepulchrum intrare
cupientes auderent ꝓhibere. Magnus
enim timor eos ex terruerat: uidentes
lapidem reuolutum. & terre motum¬
magnũ factum. non ex more solito sed
magͦnum : qui cuncta concuter&. & e¬
uersionẽ terre funditus minaretur.
Angłm quoq descendisse decȩlo t̃a cla¬
ro uultu ñ ut lampadẽ humano lumine¬
uł arte succensam : sed fulgõr imitaret᷑
cȩli : quo illustrantur om̃ia. Unde & in
tenebris uidere potuerunt. Itaq libere
introeunt: uUenerat enĩ maria magda¬
lene q̃ eis nuntiauerat lapidẽ reuolutũ.
& corpus dñi de monumento esse subla¬
tum Angłm aut̃ ñputemus idcirco
uenisse ut aperir& sepulchr̃ũ dño re¬
surgenti. ut reuoluer& lapidẽ: sed post¬
quam dñs resurrexit hora qua ipse uo¬

Expanded text:
unt custodes et facti sunt uelut mortui. qui igitur fuerant tanto timore perterriti, ut mortui putarentur, aut dimisisse sepulchrum et fugisse credenobtorpuisse, ut non dicam uiros, sed nec mulierculas quidem sepulchrum intrare cupientes auderent prohibere. magnus enim timor eos exterruerat uidentes lapidem reuolutum et terrae motum factum non ex more solito, sed magnum, qui cuncta concuteret et euersionem terrae funditus minaretur, angelum quoque dei descendisse de caelo tam claro uultu, ut non lampadas et 1 humana lumen arte succensum, sed fulgur imitaretur caeli, quo inlustrantur omnia. unde et in tenebris uidere potuerunt. itaque libere introeunt; uenerat enim Maria Magdalene, quae eis nuntiauerat lapidem reuolutum et corpus domini de monumento esse sublatum. angelum autem non putemus idcirco uenisse, ut aperiret sepulchrum domino resurgenti et reuolueret lapidem, sed, postquam dominus resurrexerit hora, qua ipse uo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetauerunt. non qͦd iohes ꝓphetarũ sit
finis. & legis: sed ille qui iohis testimonio
p̃dicatus. est: Iohannes aũt sodm misteriũ
qđ inmalachia seriptum. ẽ. ipse. ẽ. helias
qui uenturus. ẽ. non qͦd eadem anima ut here¬
thuici suspicantur. & inhelia & in iohanne fu¬
erit: sed qͦd eandẽ habuerit sc̃ĩ sp̃s gr̃am ⁊ ona
cinctus ut helias: uiuens inheremo ut helias:
ꝑsecutionẽ passus abherodiade ut ille susti¬
nuit ab iezabel: ut quomͦ helias scdĩ p̃cursor
ad uentus.ẽ. ita ioħes uenturũ incarne dñm
saluatorẽ ñsolum inheremo. sed & in matris
utero salutarit: & ex ultatione corꝑis nuntiarn
Uid significc&e
qͦd in matheo scriptũ ẽ. harumdinẽ qͦs

Expanded text:
prophetauerunt, non quod Iohannes prophetarum sit prophetauerunt, non quod Iohannes prophetarum sit finis et legis, sed ille, qui Iohannis testimonio praedicatus est. Iohannes autem secundum mysterium, quod in Malachia scriptum est, ipse est Helias, qui uenturus est, non quo eadem anima, ut heretici suspicantur, et in Helia et in Iohanne fuerit, sed quod eandem habuerit sancti spiritus gratiam zona cinctus ut Helias, uiuens in heremo ut Helias, persecutionem passus ab Herodiade, ut ille sustinuit ab Iezabel, ut, quomodo Helias secundi praecursor aduentus est, ita Iohannes uenturum in carne dominum saluatorem non solum in heremo, sed et in matris utero saltu et exultatione corporis nuntiarit. Quid significet, quod in Matthe