comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.&. c̃gelantibꝰ nubilis niuẽ.
& turbule ncius õgelantibꝰ
densioribꝰ nubilis grandi¬
nẽ.& distentꝰ serenũ facit:
occultis imꝑiis & oꝑe dei.
a sũmis ad infima uniuersa
q̃ creauit amministrantis.
Unde in illo psalmo cũ com¬
memorata essent. ignis gran¬
do .nix. glacies. sꝑs tẽpes¬
tatis: ne talla diuina sine
ꝓuidencia fieri moueriq
putarent᷑ c̃tinuo subiecit.
qͣ faciunt uerbũ eiꝰ. Si aũ
trans gressores illi antequã
transgrederent᷑. cȩlestia cor¬
pora gerebant:neq hoc mi
ra atq puriora. s ista caligi¬
nosa tenere ꝑmissa st̾. qͥ eis
ꝓ suo genere qͥdã quasi car-¬
cer est usq ad tẽpꝰ iudicii.
E fiqͥd de his transgressoribꝰ
angelis diligencius reqͥren¬
dũ ẽ: alius erit accõmodaci¬
or scripture locꝰ. Proinde
nc̃ qͦd satis ẽ. si hec spacia tur¬
bida & ꝓcellosa ꝓpt̾ deris na¬
turã usq adundas terrasq
porrecta possunt aeria cor-¬

Expanded text:
et congelantibus nubilis niuem et congelantibus nubilis niuem et turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem et distentus serenum facit occultis imperiis et opere dei a summis ad infima uniuersa, quae creauit, administrantis. unde in illo psalmo, cum commemorata essent: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis, ne talia sine diuina prouidentia fieri mouerique putarentur, continuo subiecit: quae faciunt uerbum eius. Si autem transgressores illi, antequam transgrederentur, caelestia corpora gerebant, neque hoc mira atque puriora, sed ista caliginosa tenere permissi sunt, qui eis pro suo genere quidam quasi carcer est, usque ad tempus judicii. Et si quid de his transgressoribus angelis diligentius requirendum est, alius erit accommodatior Scripturae locus. Proinde nunc quod satis est: si haec spatia turbida et procellosa propter aeris naturam usque ad undas terrasque porrectam possunt aeria cor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓducta indicat uolatilia:
qͥa subti. lioris qͥdẽ &
in auras exhalati atq disten¬
ti. s tam̃ humoris locꝰ uola¬
tilibꝰ datꝰ ẽ: aer aũ a c̃finio¬
luminosi cȩli usq ad aqͦrũ
nit: ñ tam̃ totũ spaciũ eiꝰ
exhalaciones humidȩ infus¬
cant. s usq ad eũ finẽ unde
incipit iã terra nominari.
laudate dñm de terra: sũ¬
ꝑior uͦ pars aeris ꝓpt̃ purã
tranqͥllitatẽ cęlo cui colli¬
mitatur. cõmuni pace cõn¬
iungit᷑: &. eiꝰ uocabulo con¬
nuncupat᷑. In qua fortassis
parte si fuer̃t ante trans¬
gressionẽ suã transgresso¬
res angeli. cũ pͥncipe suo
nc̃ diabolo.tẽ archangelo.
nã ñ nulli nr̃i ñ eos putant
cȩlestes. uel suꝑ cȩlestes an¬
gelos fuisse: ñ mirũ si post
peccatũ in istã st̃ de trusi
caliginẽ. ubi tam̃ & aer sit.¬
&. humore tenui contexa¬
tͣ: qͥ cõmotꝰ uentos .&. uehe¬
mencius concitatꝰ. etiã
ignes ac tonitrua. & c̃tractꝰ
nubila . & c̃spissatꝰ pluuiã.

Expanded text:
ducta indicat volatilia; quia subtilioris quidem et in auras exhalati atque distenti, sed tamen humoris locus volatilibus datus est. Aer autem a cluminosi coeli usque ad aquarum nit; non tamen totum spatium ejus exhalationes humidae infuscant, sed usque ad eum finem, unde incipit jam terra nominari, laudate dominum de terra. superior uero pars aeris propter puram tranquillitatem caelo, cui conlimitatur, communi pace coniungitur et eius uocabulo connuncupatur. in qua fortassis parte si fuerunt ante transgressionem suam transgressores angeli cum principe suo, nunc diabolo, tunc archangelo — nam nonnulli nostri non eos putant caelestes uel supercaelestes angelos fuisse —, non mirum, si post peccatum in istam sunt detrusi caliginem, ubi tamen et aer sit et humore tenui contexatur, qui commotus uentos et uehementius concitatus etiam ignes ac tonitrua et contractus nubila et conspissatus pluuiam
Abbreviated transcription (Latin):
libent᷑ audiunt & atten¬
dunt. Siẽ sol oriens effu¬
gat caliginẽ. ita sc̃oꝵ doe¬
trmna a sensibꝰ nr̃is expelht
tenebras. E uita qͣso uiros
suꝑbos. inuidos detracto¬
res. mendaces. ꝑ uros. & sa¬
lutẽ suã negligentes: qͥmor¬
tui st̃ uirtutib &. letantur
inꝓpriis uoluptatibꝰ: ut
gaudis careant diuinis.
N dieo ut uel unũ talẽ in
domo tua habeas: s etiã
ubicũq tales ee̾ audieris.
hos. de uita. Cũ eiꝰmodi ho¬
minibꝰ. nulla tͥ cõmixtio
uel familiaritas sit: neq
uelis eũ eis sermoeinare.
si ñ ualeas dño miserante
eos ab errore suo reuoca¬
re. Na sepe ꝑ ouẽ uña mor¬
bida. polluitur totꝰ grex
&̾ modica pars fellis. mag¬
nũ dulcorẽ uertit in a¬
maritudinẽ. Nã talis si in
habitu iudeat᷑ tͥ clarus ac
nobilis. & dulcia tͥ uerba ꝓ¬
ferat: oꝑibꝰ tam̃ si agat te¬
cũ cͣtrariis. magis nocet il¬
lius talis fictura: qua pla

Expanded text:
libenter audiunt, et attendunt. Sicut enim sol oriens effugat caliginem, ita sanctorum doctrina a sensibus nostris expellit tenebras. Evita, quaeso, viros superbos, invidos, detractores, mendaces, perjuros, slutem suam negligentes, qui mortui sunt virtutibus, et laetantur in propriis voluptatibus, ut gaudiis careant divinis. Non dico, ut vel unum talem in domo tua habeas: sed etiam ubicumque tales esse audieris, hos devita. Cum ejusmodi hominibus nulla tibi commixtio vel familiaritas sit: nec velis cum eis sermocinari; si non valeas, Domino miserante, eos ab errore suo revocare. Nam saepe per ovem unam morbidam polluitur totus grex: et modica pars fellis magnum dulcorem vertit in amaritudinem. Nam talis si in habitu videatur tibi clarus ac nobilis, et dulcia tibi verba proferat; operibus tamen si agat tecum contrariis, magis nocet illius talis factura, quam pla
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ Rm̃e. si dnͣs & saluator
nr qͥ nullũ peceatũ habu¬
it. tanto affectu & tanta
dilectione nos peccatores
amare dignat᷑. ut qͦd nos
patim᷑ se ipsũ pati testat᷑
quare nos qͥsne peccato
caritat᷑e redimere possu¬
mꝰ ñ tã ꝑfecto amore eũ
diligimꝰ dũ tanto nos dile¬
.xit. ut etiã ꝓpriũ filtum
suũ ꝓ nobis peceatoribꝰ
morti traderet: &. dũ tan¬
t̃a benignitat᷑e & miscdiã
erga nos exhibuit. uigile¬
mꝰ ne ꝑdamꝰ bonũ qͦd nob̾
dedit & sacram̃tũ baptis.
abrenuineiare diabolo
&. pompis eiꝰ & peccatis om̃ibꝰ.
¶ẜ si trans gredim᷑ in aliquo
peccato post baptismũ
pius d̾s dedit scdm baptis¬
mũ. id est fontẽ lacrima¬
rũ: & ordinauit nobis pe¬
nitenciã ꝓpt̾ fragilitatẽ

Expanded text:
me, si Dominus et Salvator noster, qui nullum peccatum habuit, tanto affectu et tanta dilectione nos peccatores amare dignatur, ut quod nos patimur, se ipsum pati testetur: quare nos, qui sine peccato charitatem redimere possumus, non tam perfecto amore eum diligimus, dum tanto nos dilexit, ut etiam proprium Filium suum pro nobis peccatoribus morti traderet? Et dum tantam benignitatem et misericordiam erga nos exhibuit, vigilemus ne perdamus bonum, quod nobis dedit, et sacramentum baptismi abrenuntiare diabolo et pompis ejus et peccatis omnibus. Et si transgredimur in aliquo peccato post baptismum, pius Deus dedit secundum baptismum, id est fontem lacrymarum, et ordinavit nobis poenitentiam p
Abbreviated transcription (Latin):
lestẽ quã nobis dñs ab ini¬
cio mundi preꝑauit. si ser¬
uiamꝰ ei in iusticia &. seĩta¬
te .&. puritate cordis .&
caritate ñ ficta: claman¬
tes cũ apło &s nos separa¬
bit a caritate xꝑiͦ Tri¬

Expanded text:
ab initio mundi praeparavit, si serviamus ei in justitia, et sanctitate, et puritate cordis, et charitate non ficta, clamantes cum Apostolo: Quis nos separabit a charitate Christi? Tri
Abbreviated transcription (Latin):
dolet: s qͦd peius ẽ.forte e¬
tiã gaudet. E qͥa iã ẽ alienꝰ
a corꝑe. ido affectũ caritatis
ñ tenet in corde. dũ apłs p̃
cipiat gaudere eũ gauden¬
tibꝰ. flere cũ flentibꝰ. idipsũ
inuicẽ seneientes. E salomon
ne de ruina fratrũ nr̃oꝵ
gaudeamꝰ: manifestissime
admonet. Nos uͦ mi fr. si ue¬
sic̃ nos ipsos studeamꝰ dilige
głanr̃a . & nos ꝑ concordiam
caritatis. dilectione scili¬
cet dei & ꝓximi quasi ue¬
ra & ꝑfecta mẽbra illius.
absq̃ ullo dolo maliciȩ
uel inuidiȩ. om̃s homines
sic̾ nos ipsos amantes: cum
ipso apparere meream᷑ in
gła. Ipse & enĩ art ineuan¬
gelio. In hoc eognoseent
om̃s qr mei estis dise ipuli:
si dilectionẽ habueritis
ad inuiẽe. Dil ectio & eñi

Expanded text:
dolet, sed, quod pejus est, forte etiam gaudet. Et quia jam est alienus a corpore, ideo affectum charitatis non tenet in corde, cum Apostolus praecipiat, Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus, idipsum invicem sentientes . Et Salomon ne de ruina fratrum nostrorum gaudeamus, manifestissime admonet . Nos vero, mi frater, si vesicut nosmetipsos studeamus diligerra, et nos per concordiam charitatis, dilectionem scilicet Dei et proximi, quasi vera et perfecta membra illius absque ullo dolo malitiae vel invidiae, omnes homines sicut nos ipsos amantes, cum ipso apparere mereamur in gloria. Ipse etenim ait in Evangelio, In hoc cognoscent omnes, quia mei estis discipuli, si dilectionem habueritis ad invicem . Dilectio eni
Abbreviated transcription (Latin):
ramꝰ. Ecce ĩã ut diximꝰ pati¬
t᷑ aliqͥs tribulacionẽ. aut dãp¬
nũ huiꝰ secłi. aut ꝓ eulpis
sius carcerẽ iubente imꝑi ĩ
fublimitate retrudit᷑. Tri¬
stat᷑ parentũ siue amicoꝵ.
morte: si dolemꝰ ꝓ illo. incor¬
pore eccłȩ istituti sumꝰ. Si
nͣ dolemꝰ. iã corꝑe pͣcisi sumꝰ.
Caritas q̃ colligit & uiuificat
om̃ia eccłe mẽbra. si nos ui¬
deat de alterius ruma gau¬
dere: statim nos precidit a
corꝑe. Forte gͥ ñ dolemꝰ de ru¬
gent᷑ attendamꝰ. qͥa tadiu do¬
let mẽbrũ. quãdiu incorpo¬
re eͣtinet᷑. Si aũ ab sessũ fue¬
rit.: nec dolere poterit. nee
sentire. Cũ eñĩ manꝰ aut
aliquid mẽbrũ fuerit absci¬
sũ a corꝑe: si totũ corpꝰ tunc
inmultis partibꝰ diuidat᷑.
manꝰ illa ñ sentit: q̃ ĩa are¬
liquor mẽbror socetate

Expanded text:
titur aliquis tribulationem, aut damnum hujus saeculi; aut pro culpis suis carcere jubente imperiali sublimitate retruditur; tristatur parentum sive amicorum morte: si dolemus pro illo, in corpore Ecclesiae constituti sumus; si non dolemus, jam a corpore praecisi sumus. Charitas quae colligit et vivificat omnia Ecclesiae membra, si nos videat de alterius ruina gaudere, statim nos praecidit a corpore. Forte igitur non dolemus de rugenter attendamus, quia tandiu dolet membrum, quandiu in corpore continetur: si autem abscisum fuerit, nec dolere poterit, nec sentire. Cum enim manus aut aliquod membrum fuerit abscisum a corpore, si totum corpus tunc in multis partibus dividatur, manus illa non sentit, quae jam a reliquorum membrorum societate
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Nic enĩ laboremꝰ. & inuic̾e
onera nr̃a portemꝰ. Quo eñi
p̃cessit caput. & cet̾a m̃ebra
secutura ert. Teneamꝰ sic̃ ĩã
supns in sertũ ẽ. fidẽ recꝰtã.
spem cert̃a. caritate ꝑfectã.
caritas. tãꝙ̃. nr̃a sanitas. Fides
credit. caritas oꝑat᷑. spes ro¬
borat .&. quãuis diuersa mẽ¬
bra diuersa habeant officia.
si caritatis tam unitate te¬
neant᷑ ꝯmĩa mebra: tc me¬
rebunt᷑ ire post caput. Ca
de suis fidelibꝰ ait. Si quis
mͥministrat. me sequat᷑. &
ubi sũ ego. illic &. mini¬

Expanded text:
mus. Hic enim laboremus, et invicem mus. Hic enim laboremus, et invicem onera nostra portemus. Quo enim praecessit caput, et caetera membra sest, fidem rectam, spem certam, charitatem perfectam, charitas tanquam nostra sanitas. Fides credit, charitas operatur, spes roborat: et quamvis diversa membra diversa habeant officia, si charitatis tamen unitate teneantur omnia membra, tunc merebuntur ire post caput. Capde suis fidelibus ait: Si quis mihi ministrat me sequatur: et ubi ego sum, illic et mini
Abbreviated transcription (Latin):
ditemꝰ. hȩc in animo firmi¬
tͣ teneamꝰ & caueamꝰ nos
ab om̃i peccato & iniqͥta¬
te: inuerbo. infacto.ineo¬
gitacione. in manibꝰ. inpe¬
dibꝰ. inuisu. in auditu: cu¬
stodiamꝰq corpꝰ nrm & ani¬
ds &. dei filius: descendit
de cęlo intͣrã. ut nos de t̃¬
ra ad sȩlũ secũ portaret.
Pronobis peccatoribꝰ cru¬
c̃ẽ ascendit: ut nos de cru¬
ciatu diaboli libaret. Ab
inimicis pęn̾ã suscepit ut
nos de pęna sẽpit̃na liba¬
ret. Mortẽ suscepit:ut nos
de morte eriꝑet. Amortu¬
is resurrexit: ut nos resur¬
gamꝰ anima & corꝑe indie
magno iudicii Id̾o dũ tẽp
habemꝰ. laboremꝰ & bona
oꝑa deoq placita. una cũ
dei adutorio sẽꝑ facere
studeamꝰ. ne subito prȩoc¬
cupati die mortis. q̃ramꝰ
spaciũ penitenciȩ: & inue¬
nire ñ possimꝰ. Dũ sumꝰ in hoc
t̃ẽ pore. seminare nos oportet.
tͣẽpore eñi suo. idest post mor-¬
tẽ. siue in die iudicii metemꝰ.
qͦd inuita ȩt̃na habere de be¬

Expanded text:
docet. Haec in animo firmiter teneamus, et caveamus nos ab omni peccato et iniquitate, in verbo, in facto, in cogitatione, in manibus, in pedibus, in visu, in auditu, custodiamusque corpus nostrum et aniDeus et Dei Filius, descendit de coelo in terram, ut nos de terra ad coelum secum portaret; pro nobis peccatoribus crucem ascendit, ut nos de cruciatu diaboli liberaret; ab inimicis poenam suscepit, ut nos de poena sempiterna liberaret; mortem suscepit, ut nos de morte eriperet; a mortuis resurrexit, ut nos resurgamus anima et corpore in die magno judicii. Ideo dum tempus habemus, laboremus, et bona opera Deoque placita una cum Dei adjutorio semper facere studeamus: ne subito praeoccupati die mortis quaeramus spatium poenitentiae, et invenire non possimus. Dum sumus in hoc tempore, seminare nos oportet: tempore enim suo, id est, post mortem sive in die judicii metemus, quod in vita aeterna habere debe
Abbreviated transcription (Latin):
in illius diei natura quẽ
primitꝰ ẽdidit. si sps intel¬
lectualis diesille recꝰte
accipit᷑. hanc faciende
anime causalẽ racionem
ds inseruit. cũ sexto die
fecit ds̃ hominẽ ad ima¬
ginẽ suã. causã scilicet ra

Expanded text:
in illius diei natura, quem primitus condidit, si spiritus intellectualis dies ille recte accipitur, hanc faciendae animae causalem rationem Deus inseruit, cum sexto die fecit hominem ad imaginem suam; causam sc
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ prorsus inferoꝵ substan¬
cia s eã sꝑitalẽ arbitror ẽẽ
ñ corꝑalẽ: nec audiendi st̃
qͥ affirmant inferos in hac
uita explicari. nec e̾e̾ post
mortẽ. Uidint enĩ quẽ admo¬
dũ poetica figm̃ta int̃pre¬
tent᷑ nos ab quct oritate di¬
uinarũ scripturarũ qͥbꝰ so¬
lis de hac re fides habenda
ẽ recedere ñ debemꝰ quãꝗͣ.
possimꝰ oftendere illoꝵ qͦq
sapientes de inferoꝵ substan
tã excipit animas mortuoꝵ.
Cnde aũ sub tęrris dicant᷑¬
ẽẽ inferi. si corꝑalia loca nͣ
st̃. aut unde inferi appel
me putare. s plane scire
audeo ꝓfiteri: tam̃ habe¬
re posse si militudinẽ cor

Expanded text:
ergo prorsus inferorum substanergo prorsus inferorum substantia, sed eam spiritalem arbitror esse, non corporalem. Nec audiendi sunt, qui adfirmant inferos in hac uita explicari nec esse post mortem; uiderint enim, quemadmodum poetica figmenta interpretentur. nos ab auctoritate diuinarum scripturarum, quibus solis de hac re fides habenda est, recedere non debemus. quamquam possimus ostendere illorum quoque sapientes de inferorum substaitam excipit animas mortuorum. unde autem sub terris esse dicantur inferi, si corporalia loca non sunt, aut unde inferi appellme putare, sed plane scire, audeo profiteri: tamen habere posse similitudinem cor
Abbreviated transcription (Latin):
lia ꝓ aliis apꝓbaret. Quam¬
uis gͦ ñ sint corꝑalia s simi¬
lia corꝑalibꝰ. qͥbꝰ animȩ cor¬
ꝑibꝰ exute afficiunt᷑. seu
bene seu male. cũ & ipse
corpibꝰ suis similes sibimet
appareant: st̃ tam̃. & uera
leticia ẽ. & uera molestia
facta de substancia sꝑitali.
slã .ꝙ. in somnis magni int̾est
utrũsletis. an intristibꝰ simꝰ.
Vnde qͥdã in rebꝰ quas con¬
cupierant c̃stituti se euigi¬
lasse doluert: & rursus gra¬
uibꝰ t̃roribꝰ atq cruciatibꝰ
eragitati atq uerati. cũ ex¬
ꝑge facti essent. dormire ti¬
iuer̃t: ne meadẽ mala re¬
uocarent᷑. Et utiq dubitan¬
dũ ñ ẽ. qͦd expressiora sint
illa q̃ inferna dicunt᷑: atq
obhoc uehem̃cius senciant᷑.
slã & qͥ subtracti st̃ sensibꝰ
corꝑis: minꝰ qdẽ quã si omnimͦ
morerent᷑. s tam̃ amplius
quã si dormirent: expressi¬
ora se uidisse narrar̃t. quã
si somnia nairauissent. Est

Expanded text:
lia pro aliis adprobaret. quamlia pro aliis adprobaret. quamuis ergo non sint corporalia, sed similia corporalibus, quibus animae corporibus exutae adficiuntur seu bene seu male, cum et ipsae corporibus suis similes sibimet adpareant, sunt tamen et uera laetitia est et uera molestia facta de substantia spiritali. nam et in somnis magni interest, utrum in laetis an in tristibus simus. unde quidam in rebus, quas concupiuerant, constituti se euigilasse doluerunt et rursus grauibus terroribus atque cruciatibus exagitati atque uexati, cum expergefacti essent, dormire timuerunt, ne in eadem mala reuocarentur. et utique dubitandum non est, quod expressiora sint illa, quae inferna dicuntur, atque ob hoc uehementius sentiantur. nam et qui subtracti sunt sensibus corporis, minus quidem quam si omni modo morerentur, sed tamen amplius quam si dormirent, expressiora se uidisse narrarunt, quam si somnia narrauissent. est
Abbreviated transcription (Latin):
ti narrauer̃t: & ñ habeat
cũ ꝑfecta morte penit᷑
de corꝑe exierit Aut gͦ ad
illa fert᷑ pęnalia. aut ad
illa itidẽ similia corꝑalibꝰ.
nec tam̃ pęnarũ s qͥetis at¬
q gaudioꝵ: neq enĩ recꝰte
dici potest uel illas falsas
ee̾ pęnas. uel illã falsã re¬
qͥem atq lȩticiã. Iunc enĩhȩc
falsa st̃. quando ꝑ opinaei¬
onis errorẽ alia ꝓ aliis pu¬
tant᷑. Nã petrus ñ solũ cũ
discũ illũ uidebat . &. ineo
ñ similitudines corpoꝵ s
corꝑa putabat. in hoc utiq
fallebat᷑ uerũ etiã cum
alio tẽpore ab angelo solu¬
tꝰ e uinculis ibat incorꝑe
ambulans . &. p̃sentatꝰ cor¬
poralibꝰ formis. & putabat
se uisũ uidere: nchilominꝰ
fallebat᷑. Nã & ille in disco
erant sꝑitales formȩ cor¬
ꝑalibꝰ similes : &. ista corꝑabs
expressio soluta de uincu¬
lis ꝓpt̃ miraculũ. sꝑ itali si¬
milis erat. Fallebatur autẽ
anima inutrisq: ñ nͥ cũ a¬

Expanded text:
ti narrauerunt, et non habeat, ti narrauerunt, et non habeat, cum perfecta morte penitus de corpore exierit. aut ergo ad ilia fertur poenalia aut ad illa itidem similia corporalibus nec tamen poenarum, sed quietis atque gaudiorum. Neque enim recte dici potest uel illas falsas esse poenas uel illam falsam requiem atque laetitiam: tunc enim et falsa sunt, quando per opinationis errorum alia pro aliis putantur. nam Petrus non solum cum discum illum uidebat et in eo non similitudines corporum, sed corpora putabat, in hoc utique fallebatur, uerum etiam cum alio tempore ab angelo solutus e uinculis ibat in corpore ambulans et praesentatus corporalibus formis et putabat se uisum uidere, nihilominus fallebatur. nam et illae in disco erant spiritales formae corporalibus similes et ista corporalis expressio soluti de uinculis propter miraculum spiritali similis erat. fallebatur autem anima in utrisque, nonnisi cum a
Abbreviated transcription (Latin):
suo etiã supra se uidet¬
qͥd etiã inse intelligendo
nima de corꝑe exierit.
utrũ ad aliqua loca cor¬
poralia ferat᷑ an ad incor¬
poralia corꝑ alibꝰ simili.
a. anuͦ nec ãd ipsa ẜ ad il¬
lud qͦd & corꝑibꝰ &. simili¬
tudinibꝰ corpoꝵ. ẽ excel¬
lencius: cito qͥdẽ respon¬
der̃ĩ ad corꝑalia loca eã
uel ñ ferri nͥ cũ aliqͦ cor¬
pore: uel ñ localt̃ ferri
ã utrũ habeat aliqͦd cor¬
pꝰ cũ de hoc corꝑe exierit.
ostendat qͥ potest: ego
aũ ñ puto Ad sꝑitalia uͦ
ꝓ meritis fert᷑. aut adlo¬
ca pęnalia similia corꝑibꝰ.
qualia sepe demonstrata
st his qͥ rapti st̃ a corpis
sensib & mortuis similes
quandã similitudinẽ corꝑis
sui: ꝑ quã possent ad illa fer¬
ri .& talia similibꝰ sensibꝰ
ex ꝑiri. Neq enĩ uideo cur
habeat anima simihtudi¬
nẽ corꝑis sui. cũ iacente
sine sensu ipso corꝑe. ñdũ
tam̃ pęnitꝰ mortuo udet
talia. qualia multi ex il¬
la sub ductiõe uniis reddi¬

Expanded text:
suo, etiam supra se uidetdquid etiam in se intellegendo nima de corpore exierit, utrum ad aliqua loca corporalia feratur an ad incorporalia corporalibus similia, an uero nec ad ipsa, sed ad illud, quod et corporibus et similitudinibus corporum est excellentius, cito quidem responderim ad corporalia loca eam uel non ferri nisi cum aliquo corpore uel non localiter ferri. iam utrum habeat aliquod corpus, cum de hoc corpore exierit, ostendat qui potest; ego autem non puto. ad spiritalia uero pro meritis fertur aut ad loca poenalia similia corporibus, qualia saepe demonstrata sunt his, qui rapti sunt a corporis sensibus et mortuis similes quandam similitudinem corporis sui, per quam possent ad illa ferri et talia similibus experiri. neque enim uideo, cur habeat anima similitudinem corporis sui, cum iacente sine sensu ipso corpore nondum tamen penitus mortuo uidet talia, qualia multi ex illa subductione uiuis reddi
Abbreviated transcription (Latin):
ista seriptura ñ poneret.
Dicã sane qͦd sencio: hȩc
quo indubitata preloquens.
nec deũ uelut post laborẽ
desid̾atũue negocii sui fi¬
ne᷑. tẽporali quadã requie
delectatũ: nec has litteras
auctoritate tanta meri¬
to preminentes. frustra
falsoq dixisse qͦd ds ab om.¬
nibꝰ oꝑib suis q̃ fecit. in
septimo die reqͥeuerit
eaq causaeundẽ dlem
sc̃ĩficauerit ..xiii. Nimi¬
rũ gͦ qͥa uiciũ ẽ &. infirmi¬
tas animȩ. ita suis oꝑibꝰ de¬
lectari. ut pocius in eis
in illa sit qͦ ea facta funt.
quã ipsa quȩ facta sunt.
insinu̾at᷑ nobis d̾s ꝑ hanc
scripturã qua đr reqͥe¬
uisse ab omnibꝰ oꝑibꝰ suis
q̃ fecit. nullo oꝑe suo
sic delectatꝰ. quasi faci¬
endi eiꝰ eguerit: uel mi

Expanded text:
ista scriptura non poneret. dicam sane, quod sentio, haec duo indubitata praeloquens nec deum uelut post laborem desideratumue negotii sui finem temporali quadam requie delectatum nec has litteras auctoritate tanta merito praeminentes frustra falsoque dixisse, quod deus ab omnibus operibus suis, quae fecit, in septimo die requieuerit eaque causa eundem diem sanctificauerit. Nimirum ergo, quia uitium est et infirmitas animae ita suis operibus delectari, ut potius in eis in illa sit, quo ea facta sunt, quam ipsa, quae facta sunt, insinuatur nobis deus per hanc scripturam, qua dicitur requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, nullo opere suo sic delectatus, quasi faciendi eius eguerit, uel mi
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicant qͦd una anima
ds fecerit quã susf lauit
infaciem hominis quẽ de
puluere finxerat: ut ex
illa iã cȩtere crearent᷑
animȩ hominũ: sic̃ ex illi¬
us carne om̃is etiã caro
hominũ: qm̃ pͥmo ada for¬
matꝰ ẽ. deinde ȩua. Et il¬
le qͥdẽ unde habuerit corpꝰ.
unde animã dictũ ẽ. corpꝰ
ui delicet puluere ꝑrę.
animã uͦ flatu dei. At illa
de illius latere cũ facta
do similit̾ animauerit.
tã ꝗͣ. utrũq de illo factũ
sit qͥa ia fuerat animatꝰ
ut enĩ taceri oportuit
inqͥunt etiã de anima ui¬
intelligere mꝰ uel certe ere¬
deremꝰ. aut si hoc ꝓpterea
scriptura ñ tacuit. ne a¬
nimã qͦq sic̃ hominis carne
de terra factã eẽ putaremꝰ.
debuit & de mulieris ani¬
ma n taceri ne putaret᷑
ex traduce: si boc uerũ ñ est.
Qua ꝓptͣ id̾o tacitũ ẽ in qui

Expanded text:
ut dicant, quod unam animam deus fecerit, quam sufflauit in faciem hominis, quem de puluere finxerat, ut ex illa iam ceterae crearentur animae hominum sicut ex illius carne omnis etiam caro hominum, quoniam primo Adam formatus est, deinde Eua. et ille quidem unde habuerit corpus, unde animam, dictum est: corpus uidelicet puluerem terrae, animam uero flatum dei; at illa de illius latere cum facta do similiter animauerit, tamquam utrumque de illo ductum sit, qui iam fuerat animatus. aut enim taceri oportuit, inquiunt, etiam de anima uiintellegeremus uel certe crederemus, aut, si hoc propterea scriptura non tacuit, ne animam quoque sicut hominis carnem de terra factam esse putaremus, debuit et de mulieris anima non taceri, ne putaretur ex traduce, si hoc uerum non est. quapropter ideo tacitum est, inqui
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ scandalizare. nul¬
li me preferre. s in om¬
nib inferior̾ẽ iudicare
Reuerenciã & honore
ñ ꝓptͣ timor̾ẽ potentũ.
s ob altissimũ dm exhi-¬
bere: senioribꝰ obȩdien¬
ciã .&. caritat̾e equalibꝰ
offerre: grãm op ortune
dilectionis iumiorib
ostendere: fratͣna one¬
ra siue ꝑicła ȩquani¬
mit᷑ sustinere: cunctis
simul ꝓ desse ñ obesse.
nulli nocere: nulli ad¬
uersari. nullũcalump¬
mari. nulli offendicu
Ilum
ponere. nullũ iudicare:
nullũ detrahere. nullũ

Expanded text:
nullum scandalizare, nulnullum scandalizare, nulli me praeferre, sed omnibus inferiorem judicare, reverentiam et timorem non propter timorem potentum, sed ob Altissimum exhibere; senioribus obedientiam, et charitatem aequalibus offerre: gratiam opportunae dilectionis junioribus ostendere; fraterna onera sive pericula aequanimiter sustinere; cunctis simul prodesse, non obesse; nulli nocere, nulli adversari, nullum calumniari, nulli offendiculum ponere, nullum judicare, nulli detrahere, nullu
Abbreviated transcription (Latin):
aga: uel qͥd mali refugiã.
fac me post hec mitem.
beniuolã. pacificã man¬
suet᷑a: mode stã. sine s¬
mulacione ee̾. om̃ibꝰ bo¬
nis concordẽ: inuigiliis.
in ieiuniis. in oracionibꝰ
c̃stant᷑ strenuã. Da etiã
in mansuetudine mode¬
ratũ sermonẽ: adipisei
silenciuͣ. ut loquar qͦd
condecet: taceã qͦd loqͥ
ñ oportet. uel qͥcqͥd ex
uirtutũ fructib con¬
ferre dignaberis. Da sine
aliqͦ errore immacula¬
tã tibi seruare fidẽ. &
iuxta fidẽ digna ee̾ oꝑa
nr̃a. ut fidẽ rectã opere
prauo ñ polluã. &. te quẽ
bene credendo confite¬
or: male iuuendo nͣ dene¬
gẽ: & te quẽ strenua fi-¬
de sequor actu negli¬
genciȩ oꝑibꝰ ñ offendã.
ꝓposito. sequi iusticiã.
diligere miscdia. amare
meditarł uel loqͥ. le in¬
desinent timere. te a¬
mare. te diligere: tua
prȩcepta seruare. pace
cũ om̃ibꝰ sine dolo reti¬
nere: discordes sine simu¬
lacioe ad concordiam
ꝓuocare: caritate cune¬
tis insimulat᷑a offerre:

Expanded text:
agam, vel quid mali refugiam. Fac me post haec mitem, benevolam, pacificam, mansuetam, modestam, sine simulatione esse, omnibus bonis concordem, in vigiliis, in jejuniis, in orationibus constanter strenuam. Da etiam in mansuetudine moderatum sermonem, adipisci silentium; ut loquar quod condecet, taceam quod loqui non oportet: vel quidquid ex virtutum fructibus conferre dignaberis. Da sine aliquo errore immaculatam tibi servare fidem, et juxta fidem digna esse opera mea: ut fidem rectam opere pravo non polluam; em credendo confiteor, male vivendo non denegem; et te quem strenua fide sequor actu, negligentiae operibus non offendam. proposito, sequi justitiam, diligere misericordiam, meditari vel loqui; te indesinenter timere, te amare, te diligere, tua praecepta servare, pacem cum omnibus sine dolo retinere, discordes sine simulatione ad concordiam provocare, charitatem cunctis insimulatam offerre,
Abbreviated transcription (Latin):
omne lignũ p̃ciosũ ad as¬
pectũ & bonũ ad escam:
nec tam̃ dicendũ ẽ eũ ali¬
qͥd addidisse tẽ crea¬
ture qͦd ante ñ fecerat.
qͦa uelut illi ꝑfectioni quia
oninia bona ualde sexto die
c̃ sũmauit. post esset adden¬
dũ: s qͥa ĩã om̃s naturȩ fruti¬
cũ atq lignoꝵ in pͥma ẽdici¬
one facta fuerant. a qua con¬
dicione ds reqͥeuit. mouens
de inde administransq tem¬
porales cursus. in illa ipsa
q̃ condidit. &. a qͥbꝰ c̃ditis re¬
quieuit: ñ solũ tẽ plantauit
paradysũ. s etiã nẽ omnia
q̃ nascunt᷑. Qͥs enĩ alius etiã
nc̃ ista creat: nͥ qͥ usq nc̃ oꝑa¬
t᷑. Sed creat hȩc mͦ ex his q̃¬

Expanded text:
omne lignum speciosum ad asomne lignum speciosum ad aspectum et bonum ad escam.. nec tamen dicendum est eum tunc aliquid addidisse creaturae, quod ante non fecerat, quod uelut illi perfectioni, qua omnia bona ualde sexto die consummauit post esset addendum; sed quia iam omnes naturae fructicum atque lignorum in prima conditione factae fuerant, a qua conditione deus requieuit, mouens deinde administransque per temporales cursus illa ipsa, quae condidit et a quibus conditis requieuit, non solum tunc plantauit paradisum, sed etiam nunc omnia, quae nascuntur. quis enim alius etiam nunc ista creat, nisi qui usque nunc operatur? sed creat haec modo ex his, q
Abbreviated transcription (Latin):
cietas atq unitas suꝑ celes¬
tiũ angeloꝵ atq uirtutũ
ẽ: ꝓcul dubio longe aliter
nõta ẽ angelis creatura de¬
i. alit̃ nobis: excepto qͦd eã
in uerbo dei nouerͣt ꝑ qͦd fac¬
ta st̾ omnia: etiã inse ipsa
dico alitͣ eis notã ee̾ quã no¬
bis. Illis enĩ pͥmordialit᷑ ut
ita dicã uel originalit᷑ sic̃
eã ds pͥmitꝰ ẽdidit. &. post eã
c̃dicionẽ a suis oꝑib reqͥe
uit . ñ condendo aliqͥd am¬
plius: nobis aũ scđm rerũ
antea conditarũ amminis¬
tracionẽ. iã ꝑ ordines tẽpoꝵ.
scđm quã d̾s iã illis rebꝰ sena¬
ria ꝑfectione c̃sũmatis. us
gͦ tẽ dictũ ẽ ꝓduxisse t̃rã
herbã & lignũ. id est ꝓdu¬
cendi accepisse uirtutẽ. In
ea qͥppe iã tanꝗͣ. in radicib
ut ita dixerim tẽpoꝵ facta
erant: q̃ ꝑ tẽpora futura e¬
rant. Nã utiq postea plan¬
tauit ds paradysũ iuxta o¬
rientẽ. & eiecit ibi de tȩrra

Expanded text:
cietas atque unitas supercaelescietas atque unitas supercaelestium angelorum atque uirtutum est, procul dubio longe aliter nota est angelis creatura dei, aliter nobis; excepto, quod eam in uerbo dei nouerunt, per quod facta sunt omnia, etiam in se ipsa dico longe aliter eis notam esse quam nobis: illis enim primordialiter, ut ita dicam. uel originaliter, sicut eam deus primitus condidit et post eam conditionem avit, non condendo aliquid amplius: nobis autem secundum rerum antea conditarum administrationem, jam per ordines temporum, secundum quam Deus jam illis rebus per senariam perfectionem consummatergo tunc dictum est produxisse terram herbam et lignum, id est producendi accepisse uirtutem. in ea quippe iam tamquam in radicibus, ut ita dixerim, temporum facta erant, quae per tempora futura erant; nam utique postea plantauit deus paradisum iuxta orientem et eiecit ibi de terra
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ. & lignũ fructuosũ
faciens fructũ: cuiꝰ semen
UII. His enĩ uerbis magis ap¬
paret semina e̾e̾ oita ex
herbis & lignis: ñ aũ illa
ex seminibꝰ. s ex terra: prȩ¬
sertim qͥa & ipsa uerba
dei sie se habent. Non eni
ait. germinent semina in
tȩrra berbã feni &. lignũ
fructuosũ: s ait. germinet
terra herbã feni seminans
semen: ut sem̃ ex herba. ñ
herbã insinuaret ex semi¬
ne. Et sic ẽ factũ. & ꝓduxit
terra. Id est pͥus sic est factũ
in cognieione illius dier&
ꝓduxit terra: ia ut hoc fie¬
ret.etiã in ipsa cre atura qͣ
suꝑ terrã .&. anteqͣ exorirent᷑.
quasi aliud eis fuerit fieri
Cũ cȩlo & terra quando fac¬
Fꝰ ẽ dies ille musitatꝰ atq in¬
cognitꝰ nobis. quẽ pͥmũ ds̃
fecit. aliud aũ ex oriri iam
suꝑ tȩrrã. qͦd ñ fit nͥ ꝑ hos
dles qͦs cireuitꝰ solis facit.
ꝑ tẽpoꝵ. moras suo cuiq ge¬
neri accõmodatas:¶ uiii.¬
Quod si ita ẽ. diesq ille so¬

Expanded text:
nem, et lignum fructuosum faciens fructum, cuius semen ram. his enim uerbis magis adparet semina esse orta ex herbis et lignis, non autem illa ex seminibus, sed ex terra, praesertim quia et ipsa uerba dei sic se habent. non enim ait: germinent semina in terra herbam feni et lignum fructuosum, sed ait: germinet terra herbam feni seminans semen, ut semen ex herba, non herbam insinuaret ex semine. et sic est factum. et produxit terra, id est: prius sic est factum in cognitione illius diei, et produxit terra. iam, ut hoc fieret etiam in ipsa creatura, quae  terram et antequam exorerentur? quasi eis aliud fuerit fieri cum caelo et terra, quando factus est dies ille inusitatus atque incognitus nobis, quem primum deus fecit, aliud autem exoriri iam super terram, quod non fit nisi per hos dies, quos circuitus solis facit per temporum moras suo cuique generi adcommodatas? quod si ita est diesque ille so
Abbreviated transcription (Latin):
cens. cũ factꝰ ẽ dies. fecit ds
celũ & terrã. & omne uiride
agri: ut istũ diem ꝙ sepci¬
es intelligas repetitũ ut fi¬
erent sept̾ẽ dies: & cũ audis
cioꝵq tẽporaliũ factã si pos¬
sis apprehendas: si aũ ñdũ pos¬
sis. hȩc relinquas c̃spicienda
Uualentibꝰ: tuqũ cũ scrip¬
tura ñ deserente in firmi¬
tatẽ tuã.& mat̃no incessu
tecũ tardius ambulante
ꝓficias: q̃ sic loqͥt᷑ ut altitudi

Expanded text:
cens, Cum factus est dies, fecit Deus cens, Cum factus est dies, fecit Deus coelum et terram, et omne viride agri: ut istum diem et septies intelligas repetitum, ut fierent septem dies; et cum audis tiorumque temporalium factam, si possis, apprehendas; si nondum possis, haec relinquas conspicienda valentibus: tu autem cum Scriptura non deserente infirmitatem tuam, et materno incessu tecum tardius ambulante proficias; quae sic loquitur, ut altitudi
Abbreviated transcription (Latin):
di c̃suetudo poscebat: s ait.
hic ẽ liber creature cęli &
t̃rȩ. cũ factꝰ ẽ dies. fecit d̾s̾
cȩlũ & terrã & omne uiride
agri: tanꝗͣ. illud insinuans.
cũ factꝰ ẽ dies. tẽ fecisse deũ¬
ride agri. Porro aũ suꝑior
narracio factũ diem pͥmitꝰ
indicat. eũq unũ diem de¬
putat: postquẽ scdm adnu¬
merat qͦ factũ ẽ firmam̃tũ:
&. t̃ciũ qͦ species t̃re maris¬
q digeste st̃: & lignũ atq
herbã terra ꝓduxit. iiii.
An forte hoc illud ẽ qͦdin
racionis illa contextio eũ
sex dierũ ordine creata
cuncta & c̃sũmata memo¬
rasset. nc̃ ad unũ diem om¬
nia redigunt᷑ nomine cȩli
&. terte. adiuncto etiam
fruticũ genere: Nimurũ ꝓptͣ
qͦd supra dixi: ut si fortassis
ex hac nr̃a ẽsuetudine in¬
telligeret᷑ dies. corrigeret᷑
lector. cũ recoleret uiride
agri ante istũ solarẽ diem
deũ dixisse ut tęrra ꝓdu
ds creauerit: s uicina testi¬
fieacio pagine c̃sequentis
ex hac re nos ammonet di¬

Expanded text:
 ait: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, tamquam illud insinuans, cum factus est dies, tunc fecisse deuride agri. Porro autem superior narratio factum diem primitus indicat eumque unum diem deputat; post quem secundum adnumerat, quo factum est firmamentum, et tertium, quo species terrae marisque digestae sunt et lignum atque herbam terraAn forte hoc illud est, quodrationis illa contextio, cum sex dierum ordine creata cuncta et consummata memorasset, nunc ad unum diem omnia rediguntur nomine coeli et terrae, adjuncto etiam fruticum genere? Nimirum propter quod supra dixi, ut si fortassis ex hac nostra consuetudine intelligeretur dies, corrigeretur lector, cum recoleret viride agri ante istum solarem diem Deum dixisse ut terra producDeus creaverit ; sed vicina testificatio paginae consequentis ex hac re nos admonet, di
Abbreviated transcription (Latin):
Tꝰ ẽ dies ille. qͥ etiã ipse om̃ino
ñ erat: sꝑitalis uide licet atq
intellectualis creatura.
Facta itaq creature motibꝰ.
ceper̃t currere tẽpora: un¬
de ante creaturã frustra
tẽpora reqͥrunt᷑: quasi pos¬
sint inueniri ante tẽpora.
tẽpora. Motꝰ enĩ si nullus
ee̾t uel sꝑitalis uel corpora¬
lis creaturȩ. qͦ ꝑ prȩsens
prȩteritis futura succederent:
nullũ ee̾t tẽpus omnino.

Expanded text:
mnino non erat, spiritalis uidelicet atque intellectualis creatura. Factae itaque creaturae motibus coeperunt currere tempora: unde ante creaturam frustra tempora requiruntur, quasi possint inueniri ante tempora tempora. motus enim si nullus esset uel spiritalis uel corporalis creaturae, quo per praesens praeteritis futura succederent, nullum esset tempus omnino.
Abbreviated transcription (Latin):
ne suꝑbos irrideat: ꝓfundita¬
te attentos t̃reat: ueritate
magnos pascat: affabilitate
paruuilos nutriat.ui. Quid
& omne uiride agri. anteꝗͣ
essent suꝑ terrã . &. omne
fenũ agri anteꝗͣ. exortũ ẽ.
Qͥd ẽ hoc: Nonne q̃rendũ ẽ
ubi ea fecerit anteꝙͣ. ẽe̾nt
suꝑ tęrrã & anteqͣ exorta
st̃: Qͥs enĩ nͣ ꝓclnuis crede¬
ret tc̃ ea d̾m fecisse cũ exor¬
moneret᷑ hoc diuino eloqͥo
ista d̾m ante fecisse quã ex o¬
rirent᷑: ut si ubi facta sint
inueniri ñ possit. credat
tam̃ ante facta quã exorta.
qͥsqͥs huic scripturȩ pie cre¬
dit. impie qͥppe ñ credit
Qͥa gͦ dicemꝰ. An qͦd ñ nulli
putauert in ipso uerbo dei
facta omnia: anteꝗͣ. ex ori¬
rent᷑ in terra. Sea si hoc mͦ¬
N facta st̃: ñ cũ factꝰ ẽ dies s an¬
teꝗͣ. fieret dies facta st̃. Aꝑte
aũ scriptura dicit. Cũ factꝰ ẽ
dies. fecit ds cȩlũ & tȩrrã &e
omne uiride agri anteqͣ. e̾et
suꝑ terrã. & omne fenũ an-

Expanded text:
ne superbos irrideat, profunditate attentos terreat, veritate magnos pascat, affabilitate parvulos nutriat. CAPUT ri, antequam esset super terram, et omne fenum agri, antequam exortum est. quid est hoc? nonne quaerendum est, ubi ea fecerit, antequam essent super terram et antequam exorta sunt? quis enim non procliuius crederet tunc ea deum fecisse, cum exormoneretur hoc diuino eloquio ista deum ante fecisse, quam exorerentur, ut, si ubi facta sint inuenire non possit, credat tamen ante facta quam exorta quisquis huic scripturae pie credit; inpie quippe non credit. Quid ergo dicemus? an, quod nonnulli putauerunt, in ipso uerbo dei facta omnia. antequam exorerentur in terra? sed, si . hoc modo facta sunt, non cum factus est dies, sed antequam fieret dies, facta sunt; aperte autem scriptura dicit: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, antequam esset super terram, et omne fe
Abbreviated transcription (Latin):
bo dei ante omnẽ creaturã
st̃.: ñ utiq facta st̃. Nlec autẽ
facta st̃ cũ factꝰ ẽ dies: sic̃
scripturȩ uerba declarant.
Sed tam̃ anteꝗͣ. ee̾nt suꝑ
tȩrrã. &. anteꝗͣ. exorirent᷑
qͦd de uiridib & feno agri
dictũ ẽ. Ubigͦ : An in ipsa
terra causalit̃ &. raciona¬
bilit: sic̃ inseminibꝰ iãsuñ
omnia anteꝗͣ. euoluant
qͦdãm atq explicent incre¬
m̃ta & species suas ꝑ nume¬
ros tẽpoꝵ : Sedista semina
q̃ uidemꝰ. iã suꝑ terrã sunt.
iã ex orta st̃. An ñ erant suꝑ
tȩrr̃a. sed infra tȩrr̃a: & aido an¬
teꝗͣ ex orta st̃ facta st̃. qͥa tẽ
exorta st̃ cũ semina germi¬
nart .&. accessuicrementoꝵ
in auras erupert̃. qͦd ꝑ mo¬
ras tẽpor nc̃ fieri uidemꝰ. su¬
o cuiq generi distributas:
Nũ gͦ semina tc facta st̃ eũ
factꝰ ẽ dies. &. in ipsis erat om¬
ne iuride agri &. omne fenũ
ñdu ea specie qua sunt suꝑ
tȩrra iã ex orta.s ea inqua
st̃ in racionibꝰ seminũ Se¬

Expanded text:
ante omnem creaturam sunt, non utique facta sunt; haec autem facta sunt, cum factus est dies, sicut scripturae uerba declarant, sed tamen antequam essent super terram et antequam exorerentur: quod de uiridibus et feno agri dictum est. Ubi ergo? an in ipsa terra causaliter et rationabiliter, sicut in seminibus iam sunt omnia, antequam euoluant quodammodo atque explicent incrementa et species suas per numeros temporum? sed ista semina, quae uidemus, iam super terram sunt, iam exorta sunt. an non erant super terram, sed infra terram, et ideo, antequam exorta sunt, facta sunt, quia tunc exorta sunt, cum semina germinarunt et accessu incrementorum in auras eruperunt, quod per moras temporum nunc fieri uidemus suo cuique generi distributas? num ergo semina tunc facta sunt, cum factus est dies, et in ipsis erat omne uiride agri et omne fenum nondum ea specie, qua sunt super terram iam exorta, sed ea ui, qua sunt in rationibus seminum? se
Abbreviated transcription (Latin):
dicens &. qͣ st̃ in eis. ut qͥcqͥd
hor. diceret ibi intellige¬
remꝰ & diem. siue quẽ pri¬
mitꝰ c̃didit. siue istũ quẽ
p̃sencia solis facit: ñ ita dixͣ
s intͣposuit diem. dicens
cũ factꝰ ẽ dies: nec ita lo¬
quutꝰ ẽ ut diceret. hic est
liber creaturȩ diei & cȩli
&. t̃re. tanqͣ. hoc ordine qͦ
facta narrant᷑: nec ita hic

Expanded text:
dicens: et quae sunt in eis, ut, quidquid dicens: et quae sunt in eis, ut, quidquid horum diceret, ibi intellegeremus et diem, siue quem primitus condidit, siue istum, quem praesentia solis facit: non ita dixit, sed interposuit diem dicens: cum factus est dies. nec ita locutus est, ut diceret: hic est liber creaturae diei et caeli et terrae, tamquam hoc ordine, quo facta narrantur, nec ita: hic
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ ẽ dies. Cito enĩ qͥsꝗͣ.
putaret hunc diem lu¬
cis corporeȩ cõmendatũ.
qͦ cireueunte nobis uicis¬
situdo diurni nocturniq
tẽporis exhibet᷑. Sed ẽu
creaturarũ conditarũ or¬
dinẽ recolimꝰ & inuenimꝰ
omne iuiride agri tͣcio die
creatũ. anteꝗͣ sol fieret qͥ
sencia dies iste cotidianus
usitatꝰq ꝑ agit᷑ quando au¬
dimꝰ cũ factꝰ ẽ dies fecit ds
cȩlũ &s tȩrrã . &. omne uri¬
de agri: ammonem de ipso
die cogitare: quẽ siue cor¬
poralẽ in nescio qua luce
nobis in cognita. siue sꝑi-¬
tase in societate unitatis
angelicȩ. nͣ tam̃ talẽ qua¬
lẽ hic nouimꝰ intellectu
uestigare conemͣ. Illud
etiã ñ absre fuerit intue¬
ri. qͦd cũ posset dicere. hic
ẽ liber creaturȩ cȩli & tͣrȩ
cũ fecit ds cęlũ & tȩrr̃a.
ut incȩlo & tȩrra intelli¬
diuina seriptura ẽsueuit.
ut nomine cȩli & t̃rȩ sepis¬
sime int̃dũ addito & maris
uniuersã insinuet erea¬
tur̃a. aliqͣndo ad iungens &

Expanded text:
factus est dies. cito enim quisquam putaret hunc diem lucis corporeae commendatum, quo circumeunte nobis uicissitudo diurni nocturnique temporis exhibetur. sed cum creaturarum conditarum ordinem recolimus et inuenimus omne uiride agri tertio die creatum, antequam sol fieret. qui sentia dies iste cotidianus usitatusque peragitur, quando audimus: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, admonemur de ipso die cogitare, quem siue corporalem in nescio qua luce nobis incognita siue spiritalem in societate unitatis angelicae non tamen talem, qualem hic nouimus, intellectu uestigare conemur. Illud etiam non ab re fuerit intueri, quod, cum posset dicere: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum fecit deus caelum et terram, ut in caelo et terra intellediuina scriptura consueuit, ut nomine caeli et terrae saepissime, interdum addito et maris, uniuersam insinuet creaturam, aliquando adiungens et
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣndo & hec falsa. aliqͣn
bata. aliqͣndo tranquilla
ipsa auͣ uera aliqͣndo fu¬
turis om̃ino similia uel
aꝑte dicta. aliqͣndo ob¬
scuris significacionibꝰ . &
quasi figuratis loquu¬
cionib prennciata:
sic etiã illa. Sed amant
homines in exꝑta mira¬
ri. & causas. insolitoꝵ reqͥ¬
rere: cũ cotidiana plerũ¬
q talia sepe etiã latenei¬
oris originis nosse ñ eu¬
rent.Nã quẽadmodũ in
uocibꝰ. hoc ẽ signis qͥbꝰ in
loquendo utimur. audi

Expanded text:
aliquando et haec falsa, aliquanbata, aliquando tranquilla; ipsa autem vera, aliquando futuris omnino similia, vel aperte dicta, aliquando obscuris significationibus et quasi figuratis locutionibus praenuntiata: sic etiam illa omnia. Sed amant homines inexperta rimari, et causas insolitorum requirere, cum quotidiana plerumque talia saepe etiam latentioris originis nosse non curent. Nam quemadmodum in vocibus, hoc est signis quibus loquendo utimur, audi
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ deu̾ diceremꝰ tãꝗͣ. cor¬
porei mundi huiꝰ anima.
cui mundꝰ ipse e̾e̾t tanꝗͣ.
corpꝰ unius animantis.
recte ñ eũ diceremꝰ suf

Expanded text:
Si ergo Deum diceremus tanquam corporei mundi hujus animam, cui mundus ipse esset tanquam corpus unius animantis, recte non eum diceremus suf
Abbreviated transcription (Latin):
in qua post hanc uitã ui¬
uendũ ẽ mȩt̃nũ. Et cur
ñ dicat᷑ iste paradysus ex¬
cepto illo in qͦ corꝑalit ui¬
xit adã int ligna nemoro¬
sa atq fructuosa: quan¬
gat incaritatis sinũ. pa¬
radysus dicta

Expanded text:
in qua post hanc uitam uiuendum est in aeternum? et cur non dicatur iste paradisus excepto illo, in quo corporaliter uixit Adam inter ligna nemorosa atque fructuosa? quangat in caritatis sinum, paradisus dicta
Abbreviated transcription (Latin):
ds. eũ inpͥncipio fecit ds celũ
ꝓ trã: anteꝗͣ fieret lux q̃ inbac
sonante uoce facta ẽ.eł sita ẽ
qua lingua sonuit ista uox. di¬
cente deo fiat lux: Qa ñ aũ e¬
rat linguarũ diuersitas: q̃ po¬
stea facta ẽ inedificacione t᷑ris
pꝰ diluuiũ. Que nã erat lingua
una &. sola: qua ds locutꝰ ẽ fiat
lux ẽẜ qͥs erat quẽ oportebat
audire .&. intelligere: ad quem
uox huiꝰmodi ꝓferret᷑ An hec
absurda carnalisq cogitacio
ẽ. atq suspicio. Qd gͦ dicemꝰ. An
id qͦd intelligit᷑ in sono uoeis cũ
đr fiat lux ñ aũ ipse corꝑeus
sonꝰ hoc bene accipit᷑ ee̾ uor &r̃
Eẜ utrũ hoc ipsũ ad naturã ꝑti¬
neat uerbi eiꝰ de qͦ dr. in p̾ͥnci¬
pio erat uerbũ. &. uerbũ erat
apud dm .&. ds erat uerbũ. C̃ũ
enĩ de illo ar. om̃ia ꝑ ipsũ fac

Expanded text:
deus, cum in principio fecit deus caelum deus, cum in principio fecit deus caelum et terram, antequam fieret lux, quae in hac sonante uoce facta est. et si ita est, qua lingua sonuit ista uox dicente deo: fiat lux? quia nondum erat linguarum diuersitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluuium. quaenam lingua erat una et sola, qua deus locutus est: fiat lux, et quis erat quem oportebat audire atque intellegere, ad quem uox huius modi proferretur? an haec absurda carnalisque cogitatio est atque suspicio? quid ergo dicemus? an id quod intellegitur in sono uocis, cum dicitur: fiat lux, non autem ipse corporeus sonus, hoc bene accipitur esse uox dei? et utrum hoc ipsum ad naturam pertineat uerbi eius, de quo dicitur: in principio erat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus erat uerbum? cum enim de ill
Abbreviated transcription (Latin):
ralit̃: an inuerbi ȩt̾nitate. Et
si tẽporalit᷑: utiq mutabilit̃.
Qͦ mͦ gͦ posset intelligi hoc di¬
cere d̾s: nͥ ꝑ creaturã: Ipse qͥp¬
pe ẽ in mutabilis. Et si ꝑ creatur᷑a
dix̃ d̾s. fiat lux. qͦmͦ ẽ pͥma
creatura lux. sierat iã erea¬
tura ꝑ quã ds diceret fiot lux
An ñ ẽ lux pͥma creatura. qͥ a
iã dictũ erat. inpͥncipio fecit
d̾s cȩlũ & terrã & poterat
ꝑ cȩlestẽ creaturã uox fieri
tẽꝑalit̾ atq mutabilit̾ qua
diceret᷑ fiat lux. Qͦd si ita est.
corꝑalis lux facta ẽ ista quã
corporeis ocłis cernimꝰ. dicen¬
te deo ꝑcreaturã sꝑitalẽ quã
uds iã fecerat. cũ inpͥncipio
fecit cȩlũ & tȩrrã. fiãt lux.
eo mͦ qͦ ꝑ talis creaturȩ inte¬
riorẽ.&. occultũ motũ aiuinitꝰ dici
potuit. fiat lux An etiã corꝑalit̃
soniuit uox dicentis dei. fiat lux.
sic̃ corꝑalit̃ sonuit uox dicentis
dĩ. tues filius meus dilectꝰ. & hoc
ꝑ creaturã corꝑalẽ quã fecerat

Expanded text:
raliter, an in Verbi aeternitate? et si temporaliter, utique mutabiliter. Quomodo ergo possit intelligi hoc dicere Deum nisi per creaturam? ipse quippe est incommutabilis? Et si per creaturam dixit Deus, Fiat lux; quomodo est prima creatura lux, si erat jam creatura, per quam Deus diceret, Fiat lux? An non est lux prima creatura; quia iam dictum erat: in principio fecit deus caelum et terram? et poterat per caelestem creaturam uox fieri temporaliter atque mutabiliter, qua diceretur: fiat lux. quod si ita est, corporalis lux facta est ista, quam corporeis oculis cernimus, dicente deo per creaturam spiritalem, quam deus iam fecerat, cum in principio fecit caelum et terram: fiat lux, eo modo, quo per talis creaturae interiorem et occultum motum diuinitus dici potuit: fiat lux. an etiam corporaliter sonuit uox dicentis dei: fiat lux, sicut corporaliter sonuit uox dicentis dei: tu es filius meus dilectus? et hoc per creaturam corporalem, quam fecerat
Abbreviated transcription (Latin):
p osita .& tenebre erant suꝑ
abissũ. qͥbꝰ uerbis uidet᷑ infor¬
mitatẽ signistcare substanciȩ
corꝑalis: an utriusq informi¬
tas. his etiã posterioribꝰ uer¬
bis significat᷑ corꝑalis qͥde eo
qͦd dictũ ẽ. tȩrra erat inuisi¬
bilis .s. incõposita. sꝑitalis aũ
eo qͦd dictũ ẽ. & te nebre erãt
suꝑ abyssũ. ut transiato uer
bo tenebrosã abyssii intelli¬
gamꝰ naturã uite in formẽ
nͥ conuertat᷑ adcreatorẽ: qͦ
solo mͦ formari potest ut ñ
sit abyssus .& il. uminari ut ñsit
tenebrosa. Et qͦmͦ dictũ ẽ. tene¬
bre erant suꝑ abyssũ : An qͥa ñ
exat lux. Quȩ si e̾e̾t: utiq suꝑ¬

Expanded text:
posita, et tenebrae erant super posita, et tenebrae erant super abyssum; quibus uerbis uidetur informitatem significare substantiae corporalis. an utriusque informitas his etiam posterioribus uerbis significatur, corporalis quidem eo quod dictum est: terra erat inuisibilis et incomposita; spiritalis autem eo quod dictum est: tenebrae erant super abyssum, ut translatabyssum intelligamus naturam vitae informem, nisi convertatur ad Creatorem: quo solo modo formari potest, ut non sit abyssus; et illuminari, ut non sit tenebrosa? Et quomodo dictum est, Tenebrae erant super abyssum? an quia non erat lux? quae si esset, utique su