comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mauis dixit: quã est. sub arbo¬
re fici uidi te. Dlus est enĩquod
nos dñs uocatos iustificauit: qͣm
quod uidit iacentes sub umbra
mortis. Quid enĩ nob proderat
si ibi remansissemꝰ. ubi nos uidit:
Nunquid ñ iaceremus: Quid
est hoc maius: quando uidimꝰ
angłos ascendentes et descenden¬
des suꝑ filiũ hominis: Iam ali¬
quando de his ascendentib et
descendentib angłis dixeram:
sed ne obliti fueritis. breuit̃ di¬
co tanquã cominemorans. Plu¬
rib aũt dicerẽ: si ñ commnemora¬
rem. sed modo insinuarẽ. Sca¬
las uidit iacob per somniũ: et
in ipsis scalis uidit angłos ascen¬
dentes et descendentes: et lapi¬
dem quẽ sibi posuerat ad caput.
unocit. Audistis quia messias
xp̃c est: audistis quia unctus
xp̃c est. Non enĩsic ꝑosuit la¬
pidem unctum: ut ueniret &
adoraret. Alioquin ydolatria
esset: ñ significatio xp̃i. ⁊ acta ẽ
ergo significatio. quo usq opor¬
tuit fieri significationẽ: et sig¬
nificatus est xp̃c lapis unctus:

Expanded text:
uam est, sub arbore fici vidi te. Plus enim est quod nos Dominus vocatos justificavit, quam quod vidit jacentes sub umbra mortis. Quid enim nobis proderat si ibi remansissemus, ubi nos vidit? Numquid non jaceremus? Quid est hoc majus? Quando vidimus Angelos ascendentes et descendentes super Filium hominis? 23. Jam aliquando de his ascendentibus et descendentibus Angelis dixeram; sed ne obliti fueritis, breviter dico tanquam commemorans: pluribus enim dicerem si non commemorarem, sed modo insinuarem. Scalas vidit Jacob per somnium, et in ipsis scalis vidit Angelos ascendentes et descendentes; et lapidem quem sibi posuerat ad caput, unxit . Audistis quia Messias Christus est, audistis quia unctus Christus est. Non enim sic posuit lapidem unctum, ut veniret et adoraret: alioquin idololatria esset, non significatio Christi. Facta est ergo significatio, quo usque oportuit fieri significationem, et significatus est Christus. Lapis unctus,
Abbreviated transcription (Latin):
thanaelem eruditũ fuisse et pe¬
ritũ legis: propt̾ea illũ noluit
dñs inter discipulos ponere. qͥa
idiotas elegit: unde confunde¬
ret mundũ. Audi apłm dicen¬
tem ista. Uidete enĩ inquit uo¬
cationẽ ũram fratres: quia non
multi sapientes scđm carnẽ: ñ

Expanded text:
thanaelem eruditum et peritum Legis fuisse: propterea noluit illum Dominus inter discipulos ponere; quia idiotas elegit, unde confunderet mundum. Audi Apostolum dicentem ista: « Videte enim, inquit, vocationem vestram, fratres, quia non multi poten
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum preibit. Iste igiris in¬
flãmabit inimicos eius: ari¬
das arbores ignis comp̃hen¬
det. Tunc aride appare¬
bunt: quando illis dicetur.
E suriui: et ñ dedistis michi
manducare. In alia uero par¬
te. hoc est in dextera. appare¬
bit fecunditas fruictuũ: digni

Expanded text:
um praeibit: iste ignis inflammabit inimicos ejus ; aridas arbores ignis comprehendet. Tunc enim aridae apparebunt, quando eis dicetur, Esurivi, et non dedistis mihi manducare: in alia vero parte, hoc est in dextera, apparebit fecunditas fructuum, digni
Abbreviated transcription (Latin):
rum: quod illuminat omnẽ ho¬
minẽ uenientẽ in hunc mundũ.
Ab illo lumine illuminatus est
ioħs baptista: ab ipso & ipse io¬
hannes eugłista. E x ipso lumine
plenus erat: qui dixit. Non sũ
ego xp̃c: s qui post meuenit:
cuius ñ sum ego dignus corrigiã
calciamenti soluere. Ab ipso lumi

Expanded text:
rum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ab illo lumine illuminatus est Joannes Baptista; ab ipso et ipse Joannes evangelista. Ex ipso lumine plenus erat qui dixit: Non sum ego Christus; sed qui post me venit, cujus non sum ego dignus corrigiam calceamenti so
Abbreviated transcription (Latin):
transeundo uiluerunt. & nicħ ali¬
ud uident᷑ quã uerba. Est uerbũ &
in ipso homine: qd manet intus.
Nam sonus ꝓcedit ex ore. Est uer¬
bum. quod uere sp̃ualiter dicit᷑:
illud quod intelligis de sono. ñ ip¬
se sonus. Soce uerbũ dico. cũ dico.
d̃s. Quã breue est quod dixci. Qua¬
tuor litteras. & sillabas duas. Nun
quid nã hoc totũ est deus. qͣtuor
littere & due sillabe: An quantũ
in eis intelligit᷑: Quid factũ est in
corde tuo cũ audisses deus: Quid
factũ est in corde meo. cũ dicerẽ ds:
Magna & summa quedã substan¬
tia cogitata est. que transcendit om¬
nem mutabilem creaturã: carnalẽ
& animalẽ. Et si dicã tibi. deus mu¬
tabilis est an incõmutabilis: respon¬
debis statim. Absit. ut ego uł credã
uł sentiã cominutabilem deũ. In c̃õ¬
mutabilis est deus. Anima tua quan¬
uis parua. quanus forte adhuc car¬
nalis: ñ michi potuit respondere. nͥ
in cõmutabilem dm̃. Om̃is autem

Expanded text:
transeundo viluerunt, et nihil alitranseundo viluerunt, et nihil aliud videntur quam verba. Est verbum et in ipso homine, quod manet intus: nam sonus procedit ex ore. Est verbum quod vere spiritualiter dicitur, illud quod intelligis de sono, non ipse sonus. Ecce verbum dico, cum dico, Deus. Quam breve est quod dixi, quatuor litteras, quidnam hoc totum est, Deus, quatuor litterae et syllabae duae? an quantum in eis intelligitur, quid factum est. In corde tuo, cum audisses, Deus? Quid factum est in corde meo, cum dicerem, Deus? Magna et summa quaedam substantia cogitata est, quae transcendat omnem mutabilem creaturam, carnalem et animalem. Et si dicam tibi, Deus commutabilis est, an incommutabilis? respondebis statim, Absit ut ego vel credam vel sentiam commutabilem Deum: incommutabilis est Deus. Anima tua quamvis parva, quamvis forte adhuc carnalis, non mihi potuit respondere nisi incommutabilem Deum; omnis autem
Abbreviated transcription (Latin):
Inprincipio erat uerbũ. & uerbũ
erat apud dm: & deus erat uer¬
bũ. Ergo illa uita lux ẽ hominũ.
S forte ad huc stulta corda ca¬
pere istam lucẽ non possunt:
quia peccatis suis ad grauantur:
ut eam uidere ñ possint. Non
ideo cogitent quasi absentẽ esse
lucem: quia eã uidere ñ possũt.
Ipsi enĩ propt̃ peccata. tenebre
sunt. Et lux lucet in tenebris:
& tenebre eam ñ comp̃henderũt.
Ergo fratres quomodo homo po¬
situs insole cecus. p̃sens ẽ illi sol.
s ipse soli absens est: sic om̃is stul¬
tus. om̃is iniquus. om̃isin sipiens.
cecus est corde: p̃sens est sapientia.
S cũ ceco p̾sens est. oculis eius ab¬
sens est: ñ quia ipsa illi absens est.
s quia ab ipsa ipse absens ẽ. Quid
ergo faciat iste: Mundet unde
possit uideri d̃s. Quomodoͦ. Si
proptea uidere ñ posset quia sor¬
ruente puluere uł pituita uł fu¬
mo: diceret illi medicus. Purga de o¬
culo tuo quicquid mali est. ut pos¬
sis uidere lucẽ oculoꝵ tuoꝵ. Puluis.

Expanded text:
Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ergo, illa vita lux est hominum. 19. Sed forte stulta corda adhuc capere istam lucem non possunt, quia peccatis suis aggravantur, ut eam videre non possint. Non ideo cogitent quasi absentem esse lucem, quia eam videre non possunt: ipsi enim propter peccata tenebrae sunt. Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Ergo, fratres, quomodo homo positus in sole caecus, praesens est illi sol, sed ipse soli absens est; sic omnis stultus, omnis iniquus, omnis impius, caecus est corde. Praesens est sapientia, sed cum caeco praesens est, oculis ejus absens est: non quia ipsa illi absens est, sed quia ipse ab illa absens est. Quid ergo faciat iste? Mundet unde possit videri Deus. Quomodo si propterea videre non posset, quia sorruente pulvere vel pituita vel fumo, diceret illi medicus: Purga de oculo tuo quidquid mali est, ut possis videre lucem oculorum tuorum. Pulvis,
Abbreviated transcription (Latin):
it credent ei qui misit me. et
ideo uiuent: sed audiendo uo¬
cem filii dei: qui audierint.
hoc ẽ obaudierint filio dĩ. iu¬
uent. E rgo ex patre uiuent
cũ credent patri et ex filio ui¬
uent. cũ audierint uocẽ filii
dei. Quare ex patre uiuent. &
ex filio uiuent: Sicut enĩ pat̃
habet uitam in semet ipso: sic
dedit filio uitã habere in semet¬
ipso. Impleuit de resurrectione
animarũ: restat euidentius di¬
cere de resurrectione corporũ.
Et potestatẽ dedit ei. et iudi¬
crũ facere. Don solũ aninas
per fidem et sapientiã suscita¬
re. sed et iudiciũ facere. Qua¬
re aũt hoc: Quoniã filius ho¬
minis est. Facit ergo aliquid
pater per filium hominis. qđ
ñ facit ex substantia sua crrie¬
qualis est filius: sicut ipsũ na¬
sci. sicut ipsũ crucifigi. sicut
ipsũ mori: sicut ipsũ resurge¬
re. Don enĩ aliquid horũ
patri contingit: sic et resurre¬
ctionẽ corpoꝵ. Nam resur¬
rectionem ammarũ ex sub¬
stantia sua pater per substã¬

Expanded text:
it, Credent ei qui misit me, et ideo vivent; sed audiendo vocem Filii Dei, qui audierint, hoc est obaudierint Filio Dei, vivent. Ergo et ex Patre vivent, cum credent Patri; et ex Filio vivent, cum audient vocem Filii Dei. Quare et ex Patre vivent et ex Filio vivent? Sicut enim habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio habere vitam in semetipso. 15. Implevit de resurrectione animarum; restat evidentius dicere de resurrectione corporum. Et potestatem dedit ei et judicium facere: non solum animas per fidem et sapientiam suscitare, sed et judicium facere. Quare autem haec? Quia filius hominis est. Facit ergo aliquid Pater per Filium hominis, quod non facit ex substantia sua cui aequalis est Filius; sicut ipsum nasci, sicut ipsum crucifigi, sicut ipsum mori, sicut ipsum resurgere: non enim aliquid horum Patri contigit. Sic et resuscitationem corporum. Nam resuscitationem animarum ex substantia sua Pater facit per substan
Abbreviated transcription (Latin):
nem animarũ. Sicut enĩ pat̃
suscitat mortuos et uirificat:
sic et filius quos uult uiuifie¬
ficat pater. uiuificat filius.
quos uult pater. quos uult fi¬
filius: sed ipsos pater quos fili¬
us: quia om̃ia per ipsũ facta
sunt. Sicut enim pater susci¬
tat mortuos et uiuificat: sic
et filius quos uult uiuificat.
De resurrectione animarũ dictũ
est hoc. Quid de resurrectione
corpoꝵ: Redit et dicit. Neq
enim pater iudicat quenquã:
sed omne rudiciũ dedit filio.
Resurrectio animarũ fit per
substantiã patris et filii eter¬
uam et incommutabilem: re¬
surrectio uero corpoꝵ fit per di¬
spensationem humanitatis fi¬
lii temporalem: ñ patri coeter¬
nam. Ideo cũ commemoraret
uidicium ubi fieret resurrectio
inquit iudicat quenquã: sed
omne rudiciũ dedit filio. De
resurrectione aũt arimarũ. si¬
cut pater suscitat mortuos et
iuinficat: sic et filius qͦs uult

Expanded text:
nem animarum: Sicut enim Pater nem animarum: Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivifificat Pater, vivificat Filius; quos vult Pater, quos vult Filius: sed ipsos Pater quos Filius; quia omnia per ipsum facta sunt. Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. De resurrectione animarum dictum est hoc: quid de resurrectione corporum? Redit, et dicit, Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Resurrectio animarum fit per substantiam Patris et Filii aeternam et incommutabilem: resurrectio vero corporum fit per dispensationem humanitatis Filii temporalem, non Patri coaeternam. Ideo cum commemoraret judicium, ubi fieret resurrectio inquit, judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio: de resurrectione autem animarum, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult
Abbreviated transcription (Latin):
omia demonstrãt ei que ipse
facit. Ipse suscitat animas. sed
per filium: ut fruant᷑ anime
iuscitate substantia dĩ. hoc est.
patris et filii. Et maiora his de¬
monstrabit ei opera. Quibꝰ ma¬
iora: Sanitatib corporũ. Iam
et antea tractauumꝰ: nec imino¬
rari debemus. Maior est enim
resurrectio corporis meternum:
quã hec que ad tempus facta ẽ
in illo languido sanitas corpori.
Et maiora his demonstrabit
ci opera: ut uos miremini. De¬
monstrabit. quasi temporalit.
Ergo quasi homini facto intẽ¬
pore: quia uerbũ deus ñ est fac¬
tus. per quẽ facta sunt tempo¬
ra: sed homo factus xp̃c intem¬
pore. Apparet quo consule:
quo die: conceptum de spiritu
Ergo homo factus ẽ in tempi¬
re: per quẽ d̾m facta fũt tem¬
pora.Ideo tanquã in tempore
demonstrabit ei operamaiora
idest resurrectionem corporũ.
ut uos miremini factam per
filiũ resurrectionẽ corpoꝵ. De
inde redit ad uiã resurrectio¬

Expanded text:
omnia demonstrat ei quae ipse omnia demonstrat ei quae ipse facit. Ipse suscitat animas, sed per Filium, ut fruantur animae suscitatae substantia Dei, hoc est Patris et Filii. Et majora his demonstrabit ei opera. Quibus majora? Sanitatibus corporum. Jam et antea tractavimus , nec immorari debemus. Major est enim resurrectio corporis in aeternum, quam haec quae ad tempus facta est in illo languido sanitas corporis. Et majora his demonstrabit ei opera, ut vos miremini. Demonstrabit, quasi temporaliter: ergo quasi homini facto in tempore, quia Verbum Deus non est factus, per quem omnia facta sunt tempora: sed homo factus Christus in tempore. Apparet quo Consule, quo die conceptum de Spiritu ergo homo factus est in tempore, per quem Deum facta sunt tempora. Ideo tanquam in tempore demonstrabit ei opera majora, id est, resurrectionem corporum, ut vos miremini factam per Filium resurrectionem corporum. 13. Deinde redit ad illam resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrationẽ: nec aliud fili¬
um. aliud eius uisionẽ. Sed si
uix hoc cepimus. uix explica¬
re potiumus. quomodo memo¬
ria quod cepit extrinsecus. ostẽ¬
dat cogitationi. quanto minꝰ
capere aut explicare poterimꝰ.
quomodo pater deus demon¬
strat filio. quod ñ habet aliun¬
de:. uł quod ñ est aliud quã ip¬
se: Paruuli sumus. Loquor uo¬
bis quid ñ sit deus: ñ ostendo qͥd
sit. E rgo ut capiamus qͥd sit:
quid faciemus: Numquid a
me. numquid per me pote¬
ritis: Dicam hoc paruulis:
et uobis et michi. Est ꝑ quẽ
possimus : modo cant̾auimꝰ.
modo audiuimus: iacta in
dño curã tuã: et ipse te enutͥ¬
et. Ideo enĩ non potes ohomo:
quia paruulus es. Si paruulꝰ
es: nutriendus es. Nutritus.
grandis eris: et quod paruutꝰ
si poteras: grandis uidebis. S
ut nutriaris. iacta in dño curã
tuã: et ipse te enutriet. Modo
ergo percurramꝰ breuiter que
restant: et uidete hic que com¬
mendaui: quomodo dñs insi¬
nuet. Pater diligit filiũ : et

Expanded text:
demonstrationem; nec aliud Filium, aliud ejus visionem. Sed si vix hoc cepimus, vix explicare potuimus, quomodo memoria quod cepit extrinsecus, ostendat cogitationi; quanto minus capere aut explicare poterimus, quomodo Pater Deus demonstrat Filio quod non habet aliunde, vel quod non est aliud quam ipse? Parvuli sumus; loquor vobis quid non sit Deus, non ostendo quid sit: ergo ut capiamus quid sit, quid faciemus? Numquid a me, numquid per me poteritis? Dicam hoc parvulis, et vobis et mihi: est per quem possimus; modo cantavimus, modo audivimus, Jacta in Dominum curam tuam, et ipse te enutriet . Ideo enim non potes, o homo, quia parvulus es: si parvulus es, nutriendus es: nutritus, grandis eris; et quod parvulus non poteras, grandis videbis: sed ut nutriaris, Jacta in Dominum curam tuam, et ipse te enutriet 12. Modo ergo percurramus breviter quae restant, et videte hic quae commendavi, quomodo Dominus insinuet. Pater diligit Filium, et
Abbreviated transcription (Latin):
Amen amen dico uob̃. Iterũ
ad resurrectionem animarũ:
ut assidue dicentẽ capiamus:
quia uelut uolantẽ sermonẽ
sequi ñ poteramus. ecce immo¬
ratur nobiscũ sermo dei÷ecce qͣ¬
si habitat cum infirmitatibus
nostris: redit rursus ad comen¬
dationem resurrectionis ani¬
marũ. Amen amen dico uob̾.
quia qui uerbũ meũ audit.
et credit ei qui misit me. habet
uitam eternã: sed tanquã ex
patre: quia qui uerbũ meũ
audit. et credit ei qui misit
me ex patre. habet uitã eter¬
nam. credendo ei qui misit
sed transit amorte ad uitam:¬
sed ex patre iuiuificat᷑ eui credit.
Quid: T uñ uiuificas: uide
quia filius quos uult irrifi¬
cat. Amen amen dico uob. qͥa
ueniet hora quando mortui
audient uocem filii dei: et qͥ
audierint uiuent. Hic ñ dix

Expanded text:
Amen, amen dico vobis. Iterum redit Amen, amen dico vobis. Iterum redit ad resurrectionem animarum, ut assidue dicentem capiamus: quia velut volantem sermonem sequi non poteramus; ecce immoratur nobiscum sermo Dei, ecce quasi habitat cum infirmitatibus nostris: redit rursum ad commendationem resurrectionis animarum. Amen, amen dico vobis, quia qui verbum meum audit, et credit ei qui me misit, habet vitam aeternam: sed tanquam ex Patre. Quia qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, ex Patre habet vitam aeternam, cjam transit a morte animsed ex Patre vivificatur, cui credit. Quid, tu non vivificas? Vide quia et Filius quos vult vivificat. Amen, amen dico vobis, quia venit hora, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint vivent. Hic non dix
Abbreviated transcription (Latin):
dit filio: ut om̃s honorificent
filiũ. sicuit honorificãt patrẽ.
Hoc redditũ est de resurrectio¬
ne anmarũ. ut om̃s hono¬
rficent filium. Quomodo:
icut honorificant patrem.
Ammarũ enĩ resurrectionẽ sic
operatur filius quomodo pa¬
ter: sic uiuificat filius. qͦmo¬
do pater. Ergo in ammarũ
resurrectione om̃s honorificẽt
filiũ: sicut honorificãt patrẽ.
d de honorificatione ꝓpt̃̾ resur¬
rectionẽ corporis: Qͥ nͨ honorifi¬
cat filiũ: ñ honorificat patrẽ qͥ
misit illũ. Don dixit sic: sed
honorificat. et honorificat. Ho¬
noratur enĩ homo xp̃c: sed ñ
sicut pater d̃s. Quare: Quia
scđm hoc dixit. pater maior
me est. Quando aũt honorifi¬
catur filiuis: sicut honorificat᷑
pater: Cum in principio e¬
rat uerbũ. et uerbũ erat apuid¬
per ipsum facta sunt. Et id̃o
in hac honorificatione scd̃a qͥd
ait: Qui ñ honorificat filium:
ñ honorificat patrẽ qui misit
illũ. Non est missus filrus:
nisi quia factus est homo.

Expanded text:
nt Filium, sicut honorificant Patrem. Hoc redditum est resurrectioni animarum. Ut omnes honorificent Filium. Quomodo? Sicut honorificant Patrem. Animarum enim resurrectionem sic operatur Filius, quomodo Pater: sic vivificat Filius, quomodo Pater. Ergo in animarum resurrectione omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. Quid de honorificatione propter resurrectionem corporis? Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum. Non dixit, sicut; sed, honorificat, et honorificat. Honoratur enim homo Christus, sed non sicut Pater Deus. Quare? Quia secundum hoc dixit, Pater major me est . Quando autem honorificatur Filius, sicut honorificatur Pater? Cum in principio erat Verbum, et Verbum erat apudper ipsum facta sunt . Et ideo in hac honorificatione secunda quid ait? Qui non honorificat Filium, nec honorificat Patrem qui misit illum. Non est missus Filius, nisi quia factus est homo. 14.
Abbreviated transcription (Latin):
hirmilitatẽ. Ad extremũ.ip¬
sum audite concionantẽ. Ne¬
uite ad me qui laboratis. et
onerati estis. Tollite iugum
meũ super uos: et discite a
me quoniã mitis sũ et humi¬
lis corde. Et cum hoc didice¬
ritis: inuenietis requiem ani¬
mab uestris. unde ñ eiciami¬
ni foras: quia descendi de ce¬
lo. ñ ut faciã uoluntatẽ meã:
sed uoluntatẽ eius qui misit
me. Humilitatẽ enĩ doceo:
ad me uenire ñ potest nisi
humilis. Don mitcit foras
nisi suꝑbia. quomodo ñ exit
foras qui seruat humilitatẽ:
et ñ labitur aueritate. Dicta
sunt. quanta dici potuerunt
de abscondito sensu fratres.
Satis enĩ hic lacet sensus: et
nescio utrũ congrius uerbis a
me sit depromptus. et sculptꝰ.
quare ideo ñ eiciat foras qͥ ue¬
nit ad illũ. quia ñ uenit face¬
re uoluntatem suã. sed uolũ¬
tatem eius qui misit illũ. Hec
est aũt inquit uoluntas eius
qui misit me patris: ut om̃e
quod dedit michi ñ perdam
ex eo. Ipse illi datus est: qui

Expanded text:
humilitatem. Ad extremum, ipsum audite concionantem: Venite ad me, qui laboratis et onerati estis: tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde; et cum hoc didiceritis, invenietis requiem animabus vestris , unde non ejiciamini foras: quia descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me; humilitatem doceo, ad me venire non potest nisi humilis. Non mittit foras nisi superbia: quomodo exit foras qui servat humilitatem, et non labitur a veritate? Dicta sunt quanta dici potuerunt de abscondito sensu, fratres: satis enim hic latet sensus, et nescio utrum congruis verbis a me sit depromptus et exsculptus, quare ideo non ejiciat foras qui venit ad illum, quia non venit facere voluntatem suam, sed voluntatem ejus qui misit eum. 19. Haec est autem, inquit, voluntas ejus qui misit me Patris, ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo. Ipse illi datus est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
es mentiũ suarũ. Quã uideo
rusticiã hic constitutus. si ius¬
ticia est: ipsam uidet alius
nescio quot mansioinb a me
carne seiunctus: et in illius ru¬
sticie luce comunctus. E rgo
testimoniũ sibi perhibet lux:
aperit sanos oculos: et sibi ip¬
satestis est: ut cognoscat᷑ lux.
Sed quid agimus de infideli¬
bus: Numquid illis ñ est p¬
sens: E st presens et ipsis: sed
quib eũ uideant oculos ñ ha-¬
bent cordis. Atidi de ipsis ex
eugłio ipso prolatam sententi¬
am. Et lux lucet in tenebris:
et tenebre eam ñ comp̃hende¬
runt. Ergo ait dñs et uerũ
ait. et si ego de me testimoni¬
um perhibeo. uerũ est testi¬
moniũ meũ: quia scio unde
uenio et quo uado. Patrẽ uo
lebat incelligi: patrigłam da¬
bat. Si filius equalis glificat
eum a quo missus est.quan¬
tum debet homo głificare e¬
um a quo creatus ẽ: Scio un¬
de uemio. et quo uado. Iste qͥ
in presentia nob loquitur: ha¬
bet quod ñ deseruit: sed tam̃

Expanded text:
es mentium suarum. Quam video es mentium suarum. Quam video justitiam hic constitutus, si justitia est, ipsam videt justus nescio quot mansionibus a me carne sejunctus, et in illius justitiae luce conjunctus. Ergo testimonium sibi perhibet lux: aperit sanos oculos, et sibi ipsa testis est, ut cognoscatur lux. Sed quid agimus de infidelibus? numquid illis non est praesens? Est praesens et illis sed quibus eam videant, oculos non habent cordis. Audi de illis ex Evangelio ipso prolatam sententiam: Et lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt Ergo ait Dominus, et verum ait, Etsi ego de me testimonium perhibeo, verum est testimonium meum; quia scio unde veni, et quo vado. Patrlebat intelligi. Patri gloriam dabat Filius; aequalis glorificat eum a quo est missus: quantum debet homo glorificare eum a quo est creatus! Scio unde veni, et quo vado. Iste qui in praesentia vobis loquitur, habet quod non deseruit, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
strat: et se ipsũ. Accendis lucer¬
nam. uerbi gracia ut queras tu¬
nicã: et prestat tibi ardens lu¬
cerna ut inuemias tunicam.
Numquid accendis lucernã
ut uideas ardentẽ lucernã:
Lucerna quippe ardens ido¬
nea est et alia que denebris o¬
periebantur nudare: et se ip¬
demonstrare. Sic et dñs xp̃c et
inter fideles suos. et inter im¬
micos iudeos. tanquã inter lu¬
cem et tenebras distinguebat:
tanquã inter illos quoꝵ ocłos
bat. Nam etiã sol iste. et uidẽ¬
tis faciem illustrat: et ceci.
Ambo pariter stantes. et faciẽ
ad solem habentes. illustrant᷑
in carne: sed ñ ambo illumi¬
nantur in acie. Uidet ille:
ille ñ uidet. Ambobus sol p̃¬
sens est: sed presenti soli unus
est absens. Sic et sapientia dĩ.
ritas: ubiq est sapientia. In¬
delligit quis in oriente iustici¬
am : intelligit alius in occidẽ¬
te iusticiam. Dunqͥd alia ẽ
rusticia quã ilie intelligit:
alia quã iste: Separati funt
corpore: et in uno habent aci¬

Expanded text:
strat et seipsum. Accendis lucernam, verbi gratia, ut quaeras tunicam, et praestat tibi ardens lucerna ut invenias tunicam: numquid accendis lucernam ut videas ardentem lucernam? Lucerna quippe ardens idonea est et alia quae tenebris operiebantur nudare, et seipdemonstrare. Sic et Dominus Christus et inter fideles suos, et inimicos Judaeos, tanquam inter lucem et tenebras distinguebat; tanquam inter illos quos radio bat. Nam etiam sol iste et videntis faciem illustrat, et caeci: ambo pariter stantes, et faciem ad solem habentes illustrantur in carne, sed non ambo illuminantur in acie; videt ille, ille non videt; ambobus sol praesens est, sed praesenti soli unus est absens. Sic et Sapientia Dei, ritas, ubique est sapientia. Intelligit quis in oriente justitiam; intelligit alius in occidente justitiam: numquid alia est justitia quam ille intelligit, alia quam iste? Separati sunt corpore, et in uno habent aci
Abbreviated transcription (Latin):
faciat et uerbũ. Quid enĩ fecit
deus precer uerbũꝰ Si enim fe¬
cit: ñ omnia per uerbũ facta
sunt. Perdidisti quod tenebaᷤͤ.
Si autẽ omnia per uerbũ fac¬
da sunt: corrige quod male in¬
telligebas. Fecit pater. et ñ fecit
nisi per uerbũ. Quomodo at¬
tendit uerbũ. ut uideat pa¬
trem facientẽ sine uerbo: qđ
similiter faciat uerbũ: Quic¬
quid fecit pater per uerbũ fe¬
cit: aut falsum ẽ. omnia per
ipsum facta sunt. Sed uerũ
est. omma per ipsũ facta st̃.
Parum tibi fortasse uidebat᷑.

Expanded text:
faciat et Verbum. Quid enim facit faciat et Verbum. Quid enim facit Deus praeter Verbum? Si enim facit, non omnia per Verbum facta sunt; perdidisti quod tenebas: si autem omnia per Verbum facta sunt, corrige quod male intelligebas. Fecit Pater, et non fecit nisi per Verbum: quomodo attendit Verbum, ut videat Patrem facientem sine Verbo, quod similiter faciat Verbum? Quidquid fecit Pater, per Verbum fecit: aut falsum est, Omnia per ipsum facta sunt. Sed verum est, Omnia per ipsum facta sunt. Parum fortasse ti
Abbreviated transcription (Latin):
Tideamus si hec cogitatio no
stra inuemet exitum scdm il¬
la que iam de uerbo pariter
locuti sumus. pariterq senti¬
mus: quia deus uerbum. et
om̃ia per ipsũ facta sunt. Po¬
ne igitur patrem tanquã fa¬
brum. quedam opera facien¬
dem. filiũ aũt tanquã disci¬
pulum: qui ñ potest facere qͥe¬
quam: nisi quod uiderit patrẽ
facientẽ. Intendit enĩ quodã¬
modo in manus patris: ut qͦ¬
modo uiderit eum fabricare:
sic et ipse tale aliquid fabricet.
in operib suis. Sed pater iste.
omma uia que facit. et uult
ut attendat eũ filius: uit da¬
lia et ipse faciat per quẽ facit.
Eia. nunc est. ut adsis senten¬
tie tue priori. quã mecum re¬
cenfuisti.mecũꝙ teniusti:qͥa
in principio erat uerbũ. et a¬
pud dm uerbũ. et ds uerbũ:
et ominia per ipsũ facta sunt.
Tu ergo cum mecũ tenueris
rursus carnali sapore. et pueri¬
li motu facis tibi in animo de¬
um facientem. et uerbum at¬
tendentem: ut cũ fecerit deus.

Expanded text:
videamus si cogitatio haec videamus si cogitatio haec nostra inveniat exitum secundum illa quae jam de Verbo pariter locuti sumus pariterque sentimus, quia Deus Verbum, et omnia per ipsum facta sunt. Pone igitur Patrem tanquam fabrum, quaedam opera facientem, Filium autem tanquam discpulum, qui non potest facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: intendit enim quodammodo in manus Patris, ut quomodo viderit eum fabricare, sic et ipse tale aliquid fabricet in operibus suis. Sed Pater iste omnia illa quae facit, et vult ut attendat eum Filius et talia et ipse faciat; per quem facit? Eia nunc est ut adsis sententiae tuae priori, quam mecum recensuisti mecumque tenuisti, quia in principio Verbum, et apud Deum Verbum, et Deus Verbum, et omnia per ipsum facta sunt. Tu ergo cum mecum tenueris rursum carnali sapore et puerili motu facis tibi in animo Deum facientem, et Verbum attendentem, ut cum fecerit Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
recole mecũ quod de uerbo re¬
quirebamus. Iam tenemus: de¬
us erat uerbum. Adiungo
aliud. quia cũ dixisset. hoc e¬
rat in principio apud deum:
continro subiecit engłista.
omiria per ipsũ facta sunt.
Dunc te querendo exagito:
nunc de contra te moueo: et
de contra te interpello. Tene
tantũ memoriter ista de uer¬
bo : quia deus erat uerbũ : et
omnia per ipsũ facta sunt.
Audi iam uerba quib cõmo¬
tus es: ut minorem diceres fili¬
um. Nempe quia dixxit. ñ
potest filius a se facere quicꝗͣ
nisi quod uiderit patrẽ facien¬
tem: ita inquit. E xpone hoc
michi paululũ. Sic quantum
opinor intelligis. quoniã que¬
dam fecit pater. filius aũt at¬
tendit quemadmodũ faciat
pater. ut possit et ipse ea face¬
re que uiderit patrẽ facientẽ:
duos quasi fabros constituisti:
ita patrem et filiũ. ut etiam
magistrũ et discipłm. Qͦmo¬
do solent patres fabri docere
cendo ad carnalem sensum tu¬
um: ita interim cogito ut tu.

Expanded text:
recole mecum quod de Verbo rerecole mecum quod de Verbo requirebamus. Jam tenemus, Deus erat Verbum: adjungo aliud, quia cum dixisset, Hoc erat in principio apud Deum, continuo subjecit Evangelista, Omnia per ipsum facta sunt. Nunc te quaerendo exagito, nunc te contra te moveo, et te contra te interpello: tene tantum memoriter ista de Verbo, quia Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt. Audi jam verba quibus commotus es, ut minorem diceres Filium, nempe quia dixit, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Ita, inquit. Expone hoc mihi paululum: sic, quantum opinor, intelligis, quoniam quaedam facit Pater, Filius autem attendit quemadmodum faciat Pater, ut possit et ipse ea facere quae viderit Patrem facientem. Duos quasi fabros constituisti: ita Patrem et Filium, ut etiam magistrum et discipulum, quomodo solent patres fabri docere cendo ad carnalem sensum tuum, ita interim cogito ut tu:
Abbreviated transcription (Latin):
erat uerbũ. Et hoc inquit te¬
neo. Sed ille deus maior. ille
deus minor: iam nescio quid
paganũ redolet: cum xp̃iano
me loqui arbitrabar. Si est cls
maior. et est deus minor: duos
deos colimus. ñ unũ d̃m. Qua-¬
re inquit et tri ñ duos deos di¬
cis equales sibiꝰ᷑ Hoc egonon
dico. E qualitatem enim istam
sic intelligo: ut ibi intelligã
etiã indruiduã caritatẽ. Et
si indiuiduam caritatẽ: perfe¬
ctam unitatem. Si enĩ caritas
quã misit hominib deus. de
multis hominũ cordib facit
corunũ. et multas hominũ
antmas. facit animã unã. si¬
cut de credentib. seseq inuicẽ
diligentib scriptũ est in acti¬
bus apłoꝵ. erat illis anima u¬
na. et coruirum in dm: si ergo
auima mea.et anma tua. cũ
idem sapimus nosq diligimuiᷤ.
sit anima unaͥ quantomagis
pater deus. et filius deus. ⁊ fon-¬
te dilectionis deus unus ẽ: ¶Ie
ium ad hec uerba quib com¬
motũ est cortuũ: intende et

Expanded text:
erat Verbum. Et hoc, inquit, teerat Verbum. Et hoc, inquit, teneo: sed ille Deus major, ille Deus minor. Jam nescio quid paganum redolet: cum christiano me loqui arbitrabar. Si est Deus major, et est Deus minor; duos deos colimus, non unum Deum. Quare, inquit? et tu non duos deos dicis aequales sibi? Hoc ego non dico: aequalitatem enim istam sic intelligo, ut ibi intelligam etiam individuam charitatem; et si individuam charitatem, perfectam unitatem. Si enim charitas quam misit hominibus Deus, de multis hominum cordibus facit cor unum, et multas hominum animas facit animam unam, sicut de credentibus seseque invicem diligentibus scriptum est in Actibus Apostolorum, Erat illis anima una, et cor unum in Deum : si ergo anima mea et anima tua, cum idem sapimus nosque diligimus, fit anima una: quanto magis Pater Deus et Filius Deus in fonte dilectionis Deus unus est? 5. Verum ad haec verba, quibus commotum est cor tuum, intende, et
Abbreviated transcription (Latin):
iudeos ex hoc moueri quod
patri do equalem se faceret.ta¬
lia uerba subunxit: ut se eqͣ¬
lem ñ esse monstraret. Moue¬
batur enĩ iudeus aiunt aduer¬
sus xp̃m. quia equalẽ se facie¬
bat deo ⁊ et uolens eũ corrigen
ab hoc motu xp̃c. et ei demo¬
strare filiũ non esse equalempa¬
tri. idest. equalem deo: ait qua¬
si diceus. Quid irascimini. qͥd
indlignauriri: Don fũ equa¬
lis: quia ñ potest filius a se face¬
re quicquã: nisi quod iuiderit
patrẽ facientẽ. Qui enim in
quã. nisi quod uiderit patrẽ
facientẽ: utiq minor ẽ. none¬
qualis. In hac regula cordis si
distorta et praua hereticus au¬
diat nos nonlũ obiurgantes.
sed adhuc quasi querentes:
et explicet nobis quod sentit.
Puto enĩ o quisquis es ute. fa¬
ciamus enĩ eum tanquã ades¬
se presentem: denes nobiscum.
quia in principio erat uerbũ.
Teneo inquit. Et quia uer¬
bum erat apud d̃m: Et hoc
inquit teneo. Sequere ergo.
et hoc fortius tene: quia d̃s

Expanded text:
Judaeos ex hoc moveri, quod Judaeos ex hoc moveri, quod Patri Deo aequalem se faceret, talia verba subjunxit, ut se aequalem non esse monstraret. Movebat enim Judaeos, aiunt, adversus Christum, quia aequalem se faciebat Deo; et volens eos corrigere ab hoc motu Christus, et eis demonstrare Filium non esse aequalem Patri, id est, aequalem Deo, ait, quasi dicens, Quid irascimini? quid indignamini? Non sum aequalis, quia non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Qui enim ndquam, nisi quod viderit Patrem facientem, utique minor est, non aequalis. 4. In hac regula cordis sui distorta et prava, haereticus audiat nos nondum objurgantes, sed adhuc quasi quaerentes, et explicet nobis quod sentit. Puto enim, o quisquis ille es faciamus enim eum tanquam praesentem adesse, tenes nobiscum quia in principio erat Verbum. Teneo, inquit. Et quia Verbum erat apud Deum? Et hoc, inquit, teneo. Sequere ergo, et hoc fortius tene, quia Deus
Abbreviated transcription (Latin):
um dicebat cdm. equalem se faci¬
ens deo: uidentes carnẽ. non ui¬
dentes uerbũ. Loquatur ergo
et contra eos uerbũ per carnem.
et interior babitator sonet per
habitacłm suũ : ut qui potest.
nouerit quis intus habitet. ¶d
ergo eis dicit: Respondit itaq
iħc: et dicit eis commotis. quod
equalem se fecerit do. Amen a¬
men clico uobis. ñ potest filius
a se facere quicquã: nisi quod
uiderit patrẽ facientẽ. Ad hec
quid responderint iudei: scri¬
ptum ñ est. Et fortasse tacue¬
runt. Quidam tam̃ qui xp̃i¬
anos se haberi uolunt ñ tacẽt.
Et quodammodo ex his uerb̃
concipiunt quedã dicenda c̃õ¬
tra nos. que contemnenda ñ sũt:
et propter ipsos. et propt̾ nos.
Arriani quippe heretici dicen¬
tes. ñ per carnẽ. sed ante carnẽ
filiũ ipsũ qui suscepit carnem
minorem esse quã pater est. et
ñ esse eiuusdem substantie curiꝰ¬
est pater: capiunt ex his uer¬
bis causam calumnie. et re¬
spondent nob̃. Uidetis quia
dñs iħe cum anmaduerteret

Expanded text:
qualem se faciens Deo: videntes carnem, non videntes Verbum. Loquatur ergo et contra eos Verbum per carnem, et interior habitator sonet per habitaculum suum; ut qui potest, noverit quis intus habitet. 3. Quid ergo eis dicit? Respondit itaque Jesus, et dixit eis, commotis quod aequalem se faceret Deo, Amen, amen dico vobis, non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Ad haec quid responderint Judaei, scriptum non est: et fortasse tacuerunt. Quidam tamen, qui christianos se haberi volunt, non tacent, et quodammodo ex his verbis concipiunt quaedam dicenda contra nos: quae contemnenda non sunt, et propter ipsos et propter nos. Ariani quippe haeretici dicentes, non per carnem, sed ante carnem, Filium ipsum qui suscepit carnem, minorem esse quam Pater est, et non esse ejusdem substantiae cujus Pater est, capiunt ex his verbis ansam calumniae, et respondent nobis: Videtis quia Dominus Jesus, cum animadverteret
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo. maior carne: equalis ei
per quem fecit nos: maior eo
qui factus est propter nos. Ad
hanc regulam sanam. catholicã.
quã precipue nosse debetis. quã
denete qui nostis. a qua prorsus
fides uestra labi ñ debet qͦ nulliᷤᷤ
hominũ argumentis excorquẽ¬
da ẽ cordi uestro. dirigamus ea
que intelligimus: et que force ñ
intelligimus: dirigenda ad hãc
regulam quandoq differamus.
cũ idonei fuerimus. Nouimus
ergo equalempatri filiũ dr:. qui¬
a nouimus in principio dm uer¬
bum. Quid ergo: Iudei uolebãt

Expanded text:
Verbo, major carne; aequalis ei Verbo, major carne; aequalis ei per quem fecit nos, major eo qui factus est propter nos. Ad hanc regulam sanam catholicam, quam praecipue nosse debetis, quam tenete qui nostis, a qua prorsus fides vestra labi non debet, quae nullis hominum argumentis extorquenda est cordi vestro, dirigamus ea quae intelligimus; et quae forte non intelligimus, dirigenda ad hanc regulam quandoque differamus, cum idonei fuerimus. Novimus ergo aequalem Patri Filium Dei, quia novimus in principio Deum Verbum. Quid ergo Judaei vol
Abbreviated transcription (Latin):
dei uiuiꝰ. columna et funda¬
mentũ ueritatis. Pro modulo
meo capio quod uob appono.
Ubi aperitur. pascor uobiscũ:
ribi clauditur. pulso uobiscũ.
Commoti ergo sunt iudei: et
indignati sunt. Merito qui
dem. quod audebat homo se e¬
qualem facere deoͬ sed ido im¬
merito: quia in homine ñ intel¬
ligebant dm. Carnẽ uidebant:
dm nesciebant. Habitaculum
cernebant: habitatorẽ ignora¬
bant. Caro illa templũ erat:
deus inhabitabat intus. Non
ergo iħc carnẽ equabat patri:
ñ formam serui dño compara¬
bat. Don quod factum ẽ pro¬
pter nos: sed quod erat quan¬
do fecit nos. Quis nanq sit
xp̃c. catholicis loquor. nostis.
quia bene credidistis: non uer¬
bum tantũ. nec caro tantum:
sed uerbũ caro factum ẽ. ut ha
bo quod nosti. In principio erat
uerbũ ÷ et uerbũ erat apud d̃m:
et deus erat uerbũ. Hic equali¬
tas cũ patre: sed uerbũ caro fac¬
tum ẽ et habitauit in nob̾. Hac
carne. maior ẽ pater. Ita pater
et equalis et maior. E qualis

Expanded text:
Dei vivi, columna et firmamentum veritatis : pro modulo meo capio quod vobis appono; ubi aperitur, pascor vobiscum; ubi clauditur, pulso vobiscum. 2. Commoti sunt ergo Judaei, et indidem, quod audebat homo aequalem se facere Deo; sed ideo immerito, quia in homine non intelligebant Deum. Carnem videbant, Deum nesciebant; habitaculum cernebant, habitatorem ignorabant. Caro enim illa templum erat, Deus inhabitabat intus. Non ergo Jesus carnem aequabat Patri, non formam servi Domino comparabat: non quod factum est propter nos, sed quod erat quando fecit nos. Quis namque sit Christus, catholicis loquor, nostis, quia bene credidistis: non Verbum tantum, non caro tantum; sed Verbum caro factum est, et habo, quod nostis. In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hic aequalitas cum Patre. Sed Verbum caro factum est, et habitavit in nobis : hac carne major est Pater. Ita Pater et aequalis, et major: aequalis
Abbreviated transcription (Latin):
dentia: et queramus quomo¬
do dictum sit. ñ potest ã se¬
filius facere quicquã: insi qđ
uiderit patrem facientẽ. Que¬
ramus si digni sumus qui ap¬
prehendanus. Fateor enim.
magna res est: ardua omnino.
um. ñ singula opera faciente
patre et filio. sed quodlibet o¬
pus patrem per filiũ: ut nul¬
la opera fiant uł a patre sine
filio. uł a filio sine patre:qͥa
omnia per ipsum facta sunt.
et sine ipso factum est nichil
Quib in fundamento ficti fir¬
missime constitutis: iam qua
le est uidere. quia ñ potest fi¬
lius a se facere quicquã. nisi
quod uriderit patrẽ facientem:
Queris uit opinor nosse filiũ
facientẽ: quere prius nosse fi¬
lium uidentẽ. Certe enĩ qͥd
ait.ñ potest filius a se facere
quicquã. nisi quod uiderit
patrem facientẽ: Intende qd̃
cdicit. insi quod uiderit patrĩ
facientẽ. Precedit uisio: et seqͥ¬
tur effectio. Uidet enĩ. ut fa¬
ciat. T u quid queris iam nos¬
se quomodo faciat: dũ non¬
dum scias quomodo uideat:

Expanded text:
us quemadmodum dictum sit, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Quaeramus, si digni sumus qui apprehendamus. Fateor enim, magna res est, ardua omnino, um, non singula opera facientem Patrem et Filium sed quodlibet opus Patrem per Filium, ut nulla opera fiant vel a Patre sine Filio, vel a Filio sine Patre: quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Quibus in fundamento fidei firmisvidere, quia non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem? Quaeris, ut opinor, nosse Filium facientem; quaere prius nosse Filium videntem. Certe enim quid ait? Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Intende quod dixit, nisi quod viderit Patrem facientem. Praecedit visio, et sequitur effectio: videt enim ut faciat. Tu quid quaeris jam nosse quomodo faciat, dum nondum scias quomodo videat?
Abbreviated transcription (Latin):
ex eis uenit scđ̃m carnẽ. Sed hu¬
ius arboris radix abrahã. ysaac.
iacob: patriarche sc̃i. Et ubi isti:
In requie apud dm̃: in honore
magno: ut in abrahe sinũ ad¬
iutus ile pauper post corporis
exitum leuaretur: et in abra¬
he sinu de longinquo a suꝑbo
diuite uideretur. Ergo radix
manet: radix laudatur: sed ra¬
ini suꝑbi. et precidi et arescere
meruerunt.Oleaster autem
humilis illoꝵ precisione iuie¬
int locum. Audi ergo quẽad¬
modũ precidantur rami natu¬
rales: quemadmodũ inseratur
oleaster ex ipso centurione: quẽ
ꝓpter cõparationẽ huiꝰ regłi com¬
memorandũ putaui. Amen in¬
quit dico nobis. ñ inuemi tan¬
tam fidem in isrł. Propterea
dico uobis: quia multi ab ori¬
ente et occidente. Quã late
terram occupauerat oleaster.
Amara silua mundus hie fu¬
it: sed propter humilitatem.
ꝓpter ñ sum dignꝰqͥ sub tectum

Expanded text:
ex eis venit secundum carnem: sed huex eis venit secundum carnem: sed hujus arboris radix, Abraham, Isaac, et Jacob, patriarchae sancti. Et ubi isti? In requie apud Deum, in honore magno: ut in Abrahae sinum adjutus ille pauper post corporis exitum levaretur, et in Abrahae sinu de longinquo a superbo divite videretur . Ergo radix manet, radix laudatur: sed rami superbi et praecidi et arescere meruerunt; oleaster autem humilis illorum praecisione invenit locum. 6. Audi ergo quemadmodum praecidantur rami naturales, quemadmodum inseratur oleaster, ex ipso centurione, quem propter comparationem hujus reguli commemorandum putavi. Amen, inquit, dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel: propterea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente. Quam late terram occupaverat oleaster! Amara silva mundus hic fuit: sed propter humilitatem, propter Non sum dignus ut sub tectum
Abbreviated transcription (Latin):
Uidete distinctionẽ. Regulus
iste ad domũ suam dñm descẽ¬
dere cupiebat: ille centurio in¬
dignum se esse dicebat. Illi di¬
cebatur ego ueniã et curabo eũ:
huic dictum ẽ. uade filius truᷤ
uiuit. Ili presentiã promitte¬
bat: hunc uerbo sanabat. Iste
tam̃ presentiam eus extorque¬
bat: ille presentia eius indignũ
esse se dicebat. Huic cessum est
elatiom: illi concessũ est humi¬
litati: tanqtiã huic diceret.
Tlade filius tuus uiuit: noli
michi tediũ facere. nisi signa
et prodigia uideritis. ñ credi¬
tis. Presentiam meã uis in do¬
mo tuaͬ. possum et uerboiube¬
re: noli tu do signis credere. Cen¬
turio aliengena credidit me
facerẽ credidit: uos nisi signa
et prodigia uideritis. ñ creditis.
Eigo. si ita ẽ. frangant᷑ suꝑbi
rami: humilis inseratur oleas¬
der. Maneat tam̃ radix: illis
precisis. istis receptis.Ubi ma¬
net radix: In patriarchis. Et¬
enim patria xp̃i popłs isrł: qͥa

Expanded text:
Videte distinctionem: regulus Videte distinctionem: regulus iste Dominum ad domum suam descendere cupiebat; ille centurio indignum se esse dicebat. Illi dicebatur, Ego venio et curabo eum; huic dictum est, Vade, filius tuus vivit. Illi praesentiam promittebat; hunc verbo sanabat. Iste tamen praesentiam ejus extorquebat; ille se praesentia ejus indignum esse dicebat. Hic cessum est elationi; illic concessum est humilitati. Tanquam huic diceret, Vade, filius tuus vivit, noli mihi taedium facere. Nisi signa et prodigia videritis, non creditis: praesentiam meam vis in domo tua, possum et verbo jubere; noli tu de signis credere: centurio alienigena credidit me facerem credidit; vos, nisi signa et prodigia videritis, non creditis. Ergo si ita est, frangantur superbi rami, humilis inseratur oleaster: maneat tamen radix, illis praecisis, istis receptis. Ubi manet radix? In Patriarchis. Etenim patria Christi populus Israel, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Uiderunt qui crucifixerunt:
pal pauerunt: et sic pauci en¬
diderunt. Nos ñ uidimus.
contrectauimꝰ. Audiuimus
credidimus ⁊ fiat in nob̃. perfi¬
ciatur in nob̾ beatitudo quam
promisit: et hic quia patrie ip¬
sius prelati sumus : et in futu¬
ro secło. quia pro fractis ramis
inserti fumus. Hos enĩ ramos
se fracturũ esse monstrabat. et
hunc oleastrum inserturum:
quando commotus centuriomiᷤᷤ
fide qui ei dixcit. ñ sum dignus
ut sub tectum meũ intres. sed
tantũ dic uerbo et sanabitur
puer meus: nam et ego homo sũ
sub potestate consticut᷑. habens
sub me milites: et dico huic ua¬
de et uadit. et huic ueni et ue¬
uit. et seruo meo fac hoc et facit:¬
et conuersus ad eos qui se seque¬
bantur dixit. Amen dico uob̾.
ñ muem tantam fidem in isrł.
Quare ñ inuenit tantã fidem
in isrł: Quia propħa in patͥa
sua honorem ñ habet. Dunqͥd
ñ et illi centuriom poterat di¬
cere dñs. quod dixerat huic re¬
gulo: uade. puer tuus uuit:

Expanded text:
Viderunt qui crucifixerunt, Viderunt qui crucifixerunt, palpaverunt, et sic pauci crediderunt: nos non vidimus, non contrectavimus, audivimus, credidimus. Fiat in nobis, perficiatur in nobis beatitudo quam promisit; et hic, quia patriae ipsius praelati sumus; et in futuro saeculo, quia pro ramis fractis inserti sumus. 5. Hos enim ramos se fracturum esse monstrabat, et hunc oleastrum inserturum, quando commotus Centurionis fide, qui ei dixit, « Non sum dignus ut sub tectum meum intres; sed tantum dic verbo, et sanabitur puer meus: nam et ego homo sum sub potestate constitutus, habens sub me milites, et dico huic, Vade, et vadit; et huic, Veni, et venit; et servo meo, Fac hoc, et facit. Conversus ad eos qui se sequebantur, dixit, Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel. » Quare non invenit tantam fidem in Israel? Quia propheta in patria sua honorem non habet. Numquid non et illi centurioni poterat dicere Dominus, quod dixit huic regulo, Vade, puer tuus vivit?
Abbreviated transcription (Latin):
electis et sanctis: tam̃ isrłita
fuit. de gente scilicet dm̃ tho¬
mas ile: qui in loca uulnerũ
eum arguit dñs: quomodo is¬
tum regulũ. Hiric dixit. nisi si¬
gna et prodigia uideritis. non
creditis: illi autẽ dixit. quia
uidisti. credidisti. Ad galileos
uenerat post samaritanos qͥ ser¬
moni eius crediderant. apud qͦs
nulla miracła fecerat: quos fir¬
mos in fide. securus cito dimise¬
rat: quia diuinitatis presentia
ñ dimiserat. Ergo quando di¬
cebat dñs thome. ueni mitte
manũ tuam. et noli esse incre¬
dulus. sed fidelis: et cũ ille ex¬
clamaret tactis uulnerũ locis.
et diceret. dñs meus. et deus me¬
us: increpatur. et dicitur e
Quia iuidisti. credidisti. Qua¬
re. nisi quia propħa in patria
sua honorem ñ habet: Q uia
uero apud alienigenas ꝓphe¬
ta iste honorem habet. quid se¬
quitur: Beati qui ñ uident.
et credunt. Predicti sumus nos.
Et quod dñs aute laudauit: et
in nobis implere dignatus est.

Expanded text:
electis et sanctis, tamen Israelita electis et sanctis, tamen Israelita fuit, de gente scilicet Domini, Thomas ille, qui in loca vulnerum eum arguit Dominus quomodo istum regulum. Huic dixit, Nisi signa et prodigia videritis non creditis: illi autem dixit, Quia vidisti, credidisti. Ad Galilaeos venerat, post Samaritanos qui sermoni ejus crediderant, apud quos nulla miracula fecerat, quos firmos in fide securus cito dimiserat, quia divinitatis praesentia non dimiserat. Ergo quando dicebat Dominus Thomae, Veni, mitte manum tuam, et noli esse incredulus, sed fidelis; et cum ille exclamaret, tactis vulnerum locis, et diceret, Dominus meus, et Deus meus: increpatur et dicitur ei, Quia vidisti, credidisti. Quare, nisi quia propheta in patria sua honorem non habet? Quia vero apud alienigenas propheta iste honorem habet, quid sequitur? Beati qui non viderunt et crediderunt . Praedicti sumus nos; et quod Dominus ante laudavit, et in nobis implere dignatus est.