comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
glorieris de ꝓmissis: & dimittas
te non custodire. Tunc eris filiꝰ
uauid si custodieris. si autẽ non:
non eris filius dauid.filiis dauid
ꝓmisit d̃s. Noli dicere filius sũ
daud: si degeneras. Si iudei il¬
lud non dicunt. qui de ipsastir¬
penati sunt. immo dicunt illud.
sed delirant᷑. aꝑte enim dñs ait.
si filii abrahȩ estis. facta abrahe
facite. inde illos negauit filios.
quia facta non faciebant. nos quo¬
modo nos dicimus filios dauud:
nem: restat ut filii non simus.
nisi imitando fidem: nisi colen¬
do dm̃. sicut ille coluit.Si ergo
tibi per stirpem non speras. per
facta non uis assequi. quomͦ in
te complebit᷑. quia sedebis super
sedem dauid: Et si non in te cõ¬
plebitur. putas quia non com¬
plebitur : E quomͦ inuenit eã
in campis saltuũ. & quomͦ stete¬
runt pedes eius: Qualiscũq
ergo fuerit illa domus stabit:¬
s Qm̃ elegit dñs syon: & p̃elegit
Seam in habitationem sibi. Sẏon

Expanded text:
glorieris de promissis, et dimittas glorieris de promissis, et dimittas te non custodire. Tunc eris filius David, si custodieris; si autem non, non eris filius David. Filiis David promisit Deus. Noli dicere, Filius sum David, si degeneras. Si Judaei illud non dicunt, qui de ipsa stirpe nati sunt imo dicunt illud, sed delirant. Aperte enim Dominus ait: «Si filii Abrahae estis, facta Abrahae facite» quia facta non faciebant; nos quomodo nos dicimus filios David, nem? Restat ut filii non simus, nisi imitando fidem, nisi colendo Deum, sicut ille coluit. Si ergo quod tibi per stirpem non speras, per facta non vis assequi; quomodo in te complebitur quia sedebis super sedem David? et si non in te complebitur, putas quia non complebitur? Et quomodo invenit eam in campis saltuum? et quomodo steterunt pedes ejus? Qualiscumque ergo fuerielegit Dominus Sion; praeelegit eam in habitationem sibi.» Sion
Abbreviated transcription (Latin):
nerauerunt in operib bonis:
& hoc illis seruatur in posterũ.
quia & ipsa posteritas in filis
appellari solet. Aut si filios ip¬
sos homines accipis: intellige ce
de ipsis dictũ. si custodierint te
stamentũ meũ & testimonia
mea hec que docebo eos: ut iste
sit sensus. Si custodierint fibii
tui testamentũ meũ. & testimo¬
nia mea hec que docebo illos & fi¬
lii eoꝵ. id est si custodierint. ut hic
subdistinguas. & deinde inferas.
sedebunt in eternũ suꝑ sedem tu¬
am: id est & filii tui & filii eoꝵ. sed¬
& om̃s si custodierint. Quid ergo:
Si non custodierint perit ꝓmis¬
sio dei : Non. Sed ideo dictũ est.
& ideo ꝓmissũ est: quia p̾uidit
d̃s. Qiuid nisi credituros: Sed
ne aliquis quasi minaret᷑ pro¬
missis dei. & in potestate sua uel¬
let ponere qd̃ ꝓmisit d̃s̃. ut un¬
pleretur: ideo & iurauit: dixit.
in quo ostendit quia sine dubio
uenturũ est. Quomͦ ergo posu¬
it ibi si custodierint: Ne iam

Expanded text:
neraverunt in operibus suis. neraverunt in operibus suis. Et hoc illis servatur in posterum, quia et ipsa posteritas in filiis appellari solet. 20. Aut si filios ipsos homines accipis, intellige et de ipsis dictum. «Si custodierint filii tui testamentum meum, et testimonia mea haec quae docebo eos;» ut iste sit sensus: «Si custodierint filii tui testamentum meum, et testimonia mea haec quae docebo illos, et filii eorum,» id est, si custodierint; ut hic subdistinguas, et deinde inferas, «sedebunt in aeternum super sedem tuam,» id est, et filii tui et filii eorum, sed omnes si custodierint. Quid ergo si non custodierint? periit promissio Dei? Non: sed ideo dictum est, et ideo promissum est, quia praevidit Deus; quid, nisi credituros? Sed ne aliquis quasi minaretur promissis Dei, et in postestate sua vellet ponere quod promisit Deus ut impleretur; ideo et «juravit» dixit: in quo ostendit quia sine dubio venturum est. Quomodo ergo posuit ibi, «Si custodierint?» Ne jam
Abbreviated transcription (Latin):
petentes ut adiuuet nos quo im¬
pleamus qd̃ iubet. nũquid iam
sedemus in illis sedib beatitudi¬
nis que nobis ꝓmittunt᷑: Non.
Sed mandata tenentes: speramꝰ
hoc futurũ. Ipsa spes tanquã in
filiis dicta est: quia hominis in
hac uita iuiuentis spes filii sunt
fructus filii sunt. Propterea & ho¬
mines excusantes auaritiã suã.¬
se dicunt filiis suis seruare qd̃
seruant:nolentes dare inopi.
Pietatis autẽ nomine se excusãt.:
uruunt: spem suam dicunt fili¬
os generare &e relinquere. Ideo
nomine filioꝵ spem ipsam posu
it. & ait. Si custodierint filii tui
testamentũ meũ & testimonia
mea hec que docebo eos: & filii eoꝵ
sedebunt in eternũ suꝑ sedem
tuam. id est tales fructus habe¬
bunt. ut spes eoꝵ non fallat: ut
illuc ueniant quo sperant se
uenturos. Modo ergo tanquã pa¬
tres sunt homines spei future.
Cũ autem adepti fuerint qd̾ spe¬
rant. filii sunt. quia illud quod
adipiscunt᷑ pepererunt & ge¬

Expanded text:
petentes ut adjuvet nos, quo impetentes ut adjuvet nos, quo impleamus quod jubet; numquid jam sedemus in illis sedibus beatitudinis, quae nobis promittuntur? Non: sed mandata tenentes speramus hoc futurum. Ipsa spes tanquam in filiis dicta est; quia hominis in hac vita viventis spes filii sunt, fructus filii sunt. Propterea et homines excusantes avaritiam suam, dicunt se filiis suis servare quod servant; et nolentes dare inopi, pietatis nomine se excusant, qc saeculum vivunt, spem suam dicunt, filios generare et relinquere. Ideo nomine filiorum spem ipsam posuit, et ait, «Si custodierint filii tui testamentum meum, et testimonia mea haec quae docebo illos; et filii eorum sedebunt in aeternum super sedem tuam:» id est, tales fructus habebunt, ut spes eos non fallat, ut illuc veniant quo sperant se venturos. Modo ergo tanquam patres sunt, homines spei futurae: cum autem adepti fuerint quod sperant, filii sunt; quia illud quod adipiscuntur, pepererunt et ge
Abbreviated transcription (Latin):
sedebunt suꝑ sedem tuã. Si filii
tui custodierint: & filii eoꝵ sede¬
bunt meternũ. Meritũ filiis pa¬
rentes faciunt. Qd̃ si filii ipsut̾
custodierint. & filii eoꝵ non eu¬
stodierint: quare ad meritũ pa¬
trũ ꝓmittitur beatitudo filioꝵ:
Quid enim ait. si custodierint fi¬
lii tui & filii eoꝵ sedebunt ineter¬
nũ. non ait si custodierint filii
tui sedebunt suꝑ sedem tuam.
& si custodierint filii eoꝵ & ipsi se¬
debunt suꝑ sedem tuamͥ sed ait.
si filii tui custodierint. & filii eoꝵ
sedebunt suꝑ sedem tuam. nisi
quia hic filios uoluit intelligi
fructus ipsoꝵ: Si filii tui inquit
custodierint legem meã. & man¬
data mea hec que docebo eos ser¬
uauerint: filii tui & filii eoꝵ sede¬
bunt super sedem tuam: id est
hic erit fructus eoꝵ ut sedeant su¬
per sedem tuam. Modo enĩ fr̃es
om̃s qui laboramus in xp̃o. om̃s
qui contremiscimus uerba ipsiꝰ.
qui quomcũq conamur facere
uoluntatẽ ipsius. & ingemiscimꝰ

Expanded text:
tuam.» Si filii tui custodierint, et filii eorum sedebunt in aeternum. Meritum filiis parentes faciunt. Quid si filii ipsius custodirent, et filii eorum non custodirent? Quare ad meritum patrum promittitur beatitudo filiorum? Quid enim ait, «Si custodierint filii tui, et filii eorum sedebunt in aeternum» non ait, Si custodierint filii tui, sedebunt super sedem tuam; et si custodierint filii eorum, et ipsi sedebunt super sedem tuam: sed ait, «Si filii tui custodierint, et filii eorum sedebunt super sedem tuam», nisi quia filios hic voluit intelligi fructus ipsorum? «Si filii tui,» inquit, «custodierint legem meam, et mandata mea haec quae docebo eos» servaverint filii tui; «et filii eorum sedebunt super sedem tuam:» id est, hic erit fructus ipsorum, ut sedeant super sedem tuam. Modo enim, fratres, omnes qui laboramus in Christo, omnes qui contremiscimus verba ipsius, qui quomodocumque conamur facere voluntatem ipsius, et ingemiscimus
Abbreviated transcription (Latin):
an ipsũ erit tabernaculũ tuũ. ribi
inueneris locũ dño: Quare: Quia
ipse eris locus dñi: & cũ eis qui fu¬
erint locus dñi unũ eris. Abstine¬
amus ergo nos fres apossessione
rei priuate:aut ab amore. si non
possumus a possessione: & facimꝰ
locum dño. Multũ est ad me ait
aliquis: sed uide quid sit factus
locus dño. Si uellet apud te hospi¬
ciũ habere aliquis senator. ñ dico
senator. ꝓcurator alicuiꝰ magni
quiddam in domo tua. & siama¬
res hoc auferres tamen.ne eum
offenderes: cuius amicitiã ambi¬
res. Et quid tibi prodest hominis
amicitia: forte ibi non solũ nullũ
auxiliũ: sed & periculũ inuenires.
Nam multi non periclitabantur:
anteqͣm maiorib iungerent᷑. Exop¬
tarunt maioꝵ amicitias: ut ma¬
iora pericula incurrerent. Secu¬
rus opta amicitiam xp̃i. Hospita¬
riapud te uult. Fac illi locum.
Quid est fac illi locũ : Noli ama¬
re te ipsũ: illũ ama. Si te ama¬

Expanded text:
An ipsum erit tabernaculum tuum, ubi An ipsum erit tabernaculum tuum, ubi inveneris locum Domino? Quare? Quia ipse eris locus Domini, et cum eis qui fuerint locus Domini, unum eris. 6. Abstineamus ergo nos, fratres, a possessione rei privatae; aut ab amore, si non possumus a possessione; et facimus locum Domino. Multum est ad me, ait aliquis. Sed vide quis sis, facturus locum Domino. Si vellet apud te hospitium habere aliquis senator, non dico senator, procurator alicujus magniquiddam in domo tua; etsi amares hoc, auferres tamen ne eum offenderes, ad cujus amicitiam ambires. Et quid tibi prodest hominis amicitia? Forte ibi non solum nullum auxilium, sed et periculum invenires. Nam multi non periclitabantur antequam majoribus jungerentur; exoptarunt majorum amicitias, ut majora pericula incurrerent. Securus opta amicitiam Christi: hospitari apud te vult; fac illi locum. Quid est, fac illi locum? Noli amare teipsum, illum ama. Si te ama
Abbreviated transcription (Latin):
habebat. Cũ autẽ quod ꝓprium
erat cõmune fecit: & ea que erãt
ceteroꝵ ipsius facta sunt. Intendat
caritas ur̃a: quia ꝓpter illa que
singuli possidemus existunt li¬
tes. inimicitiȩ: discordie: bella in¬
ter homines. tumultus. dissensi¬
ones aduersũ se: scandala. pec¬
cata. iniquitates. homicidia. ꝓp¬
ter que:Apter ipsa que singu¬
li possidemus. Nũquid ꝓpt̃ ista
que cõmuniter possidemus liti¬
gamus: Ferem istũ cõmuniter
ducimus: solem cõmuniter om̃s
uidemus. Beati ergo qui sic faci¬
unt locũ dño: ut priuato suo ñ
gaudeant. Talem ergo describe¬
bat iste qui dicebat. Si introiero
in tabernaculũ domus meȩ Pri¬
uatũ hoc erat. Sciebat se priuato
impediri: ne faceret locũ dño. Et
ea cõmemorat que ad se ipsũ per¬
tinebant. Non introibo in taber¬
naculũ domus meę: donec inue¬
niam. Quid: Cũ inueneris locũ
dño. intrabis in tabernaculũ tuũ.

Expanded text:
habebat: cum autem quod proprium habebat: cum autem quod proprium erat, commune fecit; et ea quae erant caeterorum, ipsius facta sunt. Intendat Charitas vestra: quia propter illa quae singuli possidemus, existunt lites, inimicitiae, discordiae, bella inter homines, tumultus, dissensiones adversum se, scandala, peccata, iniquitates, homicidia. Propter quae? Propter ipsa quae singuli possidemus. Numquid propter ista quae communiter possidemus, litigamus? Aerem istum communiter ducimus, solem communiter omnes videmus. Beati ergo qui sic faciunt locum Domino, ut privato suo non gaudeant. Talem ergo describebat iste, qui dicebat, «Si introiero in tabernaculum domus meae.» Privatum hoc erat. Sciebat privato se impediri, ne faceret locum Domino, et ea commemorat quae ad seipsum pertinebant: non introibo «in tabernaculum domus meae, donec inveniam:» quid? cum inveneris locum Domino, intrabis in tabernaculum tuum?
Abbreviated transcription (Latin):
tum. si ipse dicit & non facit. &¬
fit per linguam eius in alio lo¬
cus dño: non autem fit ipse locu̾
dño. Qui autẽ que docet bene
facit & sic docet. fit locus dño cũ
eo quem docetꝰ. quia om̃s creden¬
tes unũ locũ faciunt dño: quia¬
diderunt fr̃es mei: quando p̃cia
rerũ suarũ posuerunt ad pedes
apłoꝵ. Sed quid de illis dicit scͥp¬
tura: Certe facti sunt templũ
dei. non tantũ templũ dei singu¬
li: sed & om̃s templũ dei simul.
facti sunt ergo locus dño. Et ut
noueritis quia unus locus factus
est dño in om̃ib: scriptura dicit.
locũ dño sua querunt. sua dili¬
gunt: potestate sua gaudent:
primatũ suũ concupiscunt. Qui
autẽ uult facere locũ dño: non
de priuato sed de cõmuni debet
gaudere. Hoc illi fecerunt de re¬
bus suis priuatis. fecerunt illas
cõmunes. Quod habebant suũ
nũquid amiserunt: Si soli ha¬
berent. & unusquisq suũ habe¬
ret: hoc solũ haberet quod sirũ

Expanded text:
tum, si ipse dicit et non facit; et tum, si ipse dicit et non facit; et fit per linguam ejus in alio locus Domino, non autem fit ipse locus Domino. Qui autem quae docet bene facit, et sic docet, fit locus Domino cum eo quem docet: quia omnes credentes unum locum faciunt Domididerunt, fratres mei, quando pretia rerum suarum posuerunt ad pedes Apostolorum! Sed quid de illis dicit Scriptura? Certe facti sunt templum Dei; non tantum templum Dei singuli, sed et omnes templum Dei simul. Facti sunt ergo locus Domino. Et ut noveritis quia unus locus factus est Domino in omnibus, Scriptura dicit: locum Domino, sua quaerunt, sua diligunt, potestate sua gaudent, privatum suum concupiscunt. Qui autem vult facere locum Domino, non de privato, sed de communi debet gaudere. Hoc illi fecerunt de rebus suis privatis; fecerunt illas communes. Quod habebant suum, numquid amiserunt? Si soli haberent, et unusquisque suum haberet; hoc solum haberet quod suum
Abbreviated transcription (Latin):
quam iurare. Iurare est autem:
firme ꝓmittere. Attendite uo¬
tũ hoc: id est quid uouerit. quo
amore. quo desiderio: & tamen
ad hoc implendũ dm̃ dep̾catus
est dicens. Memento dñe dauid:
& om̃is mansuetudinis eius. In
hac mansuetudine uouit uotũ:
Suit sit domus dei. Si introiero in
tabernaculũ domus mee̾. si ascen¬
dero in lectũ stratus mei: si dede¬
ro somnũ oculis meis. Parũ ui¬
sus est dicere somnũ oculis meis:
S& ꝓalpebris meis dormitationẽ.
Et requiem temporib meis si de¬
sdero. quoadusq inueniam locũ
sdño: tabernaculũ deo iacob. ybi
querebat locũ dño: Si mansue¬
tus erat: in se querebat. Quomͦ
Suꝑ quem requiescet sp̃c meus:
Super humilem & quietũ. & tre
mentem uerba mea. uis esse lo¬
cus dñi: Esto humilis & quietus.
& tremens uerba dei: & tu ipse ef¬
ficieris quod queris in altero. Si
enim in te non fiat quod queris
in altero. quid tibi ꝓdest: Ope¬
ratur quidẽ d̃s aliquando per
eugłistam salutem alterius tan¬

Expanded text:
quod votum. Jurare est autem firme promittere. Attendite votum hoc, id est, quod voverat quo amore, quo desiderio; et tamen ad hoc implendum Dominum deprecatus est dicens. «Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus.» In hac mansuetudine votum vovit, ut sit domus Dei: «Si introiero in tabernaculum domus meae, si ascendero super lectum stratus mei. Si dedero somnum oculis meis.» Parum visus est dicere, «somnum oculis meis: Et palpebris meis dormitationem; et requiem temporibus meis» si dedero, «quoadusque inveniam locum Domino, tabernaculum Deo Jacob.» Ubi quaerebat locum Domino? Si mansuetus erat, in se quaerebat. Quomodo «Super quem requiescet Spiritus meus? Super humimentem verba mea» . Vis esse locus Domini? Esto humilis, et quietus, et tremens verba Dei, et tu ipse efficieris quod quaeris. Si enim in te non fiat quod quaeris, in altero quid tibi prodest? Operatur quidem Deus aliquando per evangelistam salutem alterius tan
Abbreviated transcription (Latin):
s tatem: &e non penitebit eum.
Quid est iurauit: dmissũ ꝑ¬
semet ipsũ firmauit. Quid ẽ
non penitebit eũ: Non muta¬
bit. Non enim dolorem peni¬
tentiȩ patitur d̃s. aut in aliqͦ
fallitur: ut uelit corrigere in
quo errauit. Sed quomodo ho¬
minẽ cũ penicet. mutare uult
quod fecit: sic ubi audis quia pe¬
nitet dm̃. mutationẽ ipsã spera.
Aliter illam fecit d̃s quamuis¬
eam nomine penitentiȩ appel¬
let:aliter tu. Tu enim facis quia
errauerasꝰ. ille autẽ facit quia
uindicat: aut quia liberat. Mu.¬
tauit regnũ saul. cũ peniteret
eũ sicut dictũ est: & in eoipso lo¬
co ubi scriptura dicit. penituit
eũ. ibi paulo post dicitur. Non
enim sic est ut homo: ut peni¬
teat eum. Cũ ergo mutat opera
sua per incõmutabile consiliũ
suũ: ꝓpter ipsam non consilii
sed operis mutationẽ penitere
dicitur. Hoc autẽ sic ꝓmisit ut
non mutaret: quomodo dicit᷑
& illud. Iurauit dñs & non pe¬
nitebit eũ. tu es sacerdos in eter¬

Expanded text:
 non poenitebit eum.» Quid est, «juravit?» Promissum per seipsum firmavit. Quid est, «non poenitebit eum?» Non mutabit. Non enim dolorem poenitentiae patitur Deus, aut in aliquo fallitur, ut velit corrigere in quo erravit. Sed quomodo hominem cum poenitet, mutare vult quod fecit; sic ubi audis quia poenitet Deum, mutationem ipsam spera. Aliter illam facit Deus, quamvis nomine poenitentiae appellet, aliter tu: tu enim facis, quia erraveras; ille autem facit, quia vindicat, aut quia liberat. Mutavit regnum Saül, cum poeniteret eum sicut dictum est: et in eo ipso loco ubi Scriptura dicit, «Poenituit eum;» ibi paulo post dicitur, «Non enim sic est ut homo, ut poeniteat eum» . Cum ergo mutat opera sua per incommutabile consilium suum; propter ipsam, non consilii, sed operis mutationem, poenitere dicitur. Hoc autem sic promisit, ut non mutaret. Quomodo dicitur et illud, «Juravit Dominus, et non paenitebit eum, Tu es sacerdos in» «aeter
Abbreviated transcription (Latin):
uenit: Queramus ergo quid
sit eufrata. ubi audiuit. Itẽ que¬
ramus quid sit in campis saltu¬
um: ubi inuenit. Eufrata uer¬
bũ hebreũ: interp̃tatur latine
speculũ sicut tradiderunt qui
uerba hebrea in scripturis posita
in aliam linguã transtulerunt:
ut ad nos ꝑueniret intellectus.
Nam ex hebrea transtulerunt
in grecam: ex greca trans lata st̃
nobis in latinam. fuerunt enĩ
qui uigilauerunt in scripturis.
Si ergo eufrata specuilũ: illa do¬
musque inuenta est in campis
saltuũ. in speculo audita ẽ. Spe¬
culũ imaginẽ habet. Om̃is pro¬
phetia imago est futuroꝵ. Domꝰ
ergo dei futura in imagine pro¬
phetiȩ p̾dicata ẽ. Audiuimus
enim illam in speculo: id est au¬
diuimus in eufrata. inuenimus
in campis saltuũ. Qui sunt cã¬
pisaltuũ : Campi siluarũ Non¬

Expanded text:
venit? Quaeramus ergo quid venit? Quaeramus ergo quid sit «Ephrata,» ubi audivit; item quaeramus quid sit «in campis saltuum,» ubi invenit. Ephrata verbum hebraeum interpretatur latine, Speculum, sicut tradiderunt qui verba hebraea in Scripturis posita in aliam linguam transtulerunt, ut ad nos perveniret intellectus. Nam ex hebraea transtulerunt in graecam, et ex graeca translata sunt nobis in latinam. Fuerunt enim qui vigilarent in Scripturis. Si ergo Ephrata speculum, illa domus quae inventa est in campis saltuum, in speculo audita est. Speculum imaginem habet: omnis prophetia imago futurorum. Domus ergo Dei futura, in imagine prophetiae praedicata est. Audivimus enim illam in speculo, id est, «Audivimus in Ephrata. Invenimus in campis saltuum.» Qui sunt campi saltuum? Campi silvaru
Abbreviated transcription (Latin):
tubernales dicunt᷑ milites: qua¬
si tabernacula eadem habentes.
cũ quo pugnemus: tabernaculũ
deo facimus. Cum autẽ transie¬
rit tempus pugnȩ:. & uenerit
pax illa que precellit omnẽ in¬
tellectũ. sicut dicit apłs. & pax¬
xp̃i que p̃cellit omnẽ intellectũ:
quantũcũq enim cogitaueris
de pace illa. minus eam capit ani¬
mus adhuc in ista corporis graue¬
oine constitutus: cũ illa uenerit
illa patria iam domus erit Nul¬
lus aduersarius temptabit: ut
tabernaculũ uocetur. Non ꝓce¬
demus ad pugnandũ: sed ꝑmane¬
bimus ad laudandũ. Quid enĩ
dicitur de illa domo: Beati qui
naculo adhuc genimus: in do¬
mo laudabums. Quare : Quia
gemitus est peregrinantiũ. lau¬
datio iam in patria cõmanenti¬
um. Hic primo queratur taber¬
mus eam in eufrata. Quã eam:
Sedem dñi. Audiuimus in eu¬
frata: inuenimus eam in cam¬
pis saltuũ. Ibi audiuit ubi inue¬
nit. an alibi auchiuit. & alibi in¬

Expanded text:
tubernales dicuntur milites, quatubernales dicuntur milites, quasi tabernacula eadem habentes ecum quo pugnemus, tabernaculum Deo facimus. Cum autem transierit tempus pugnae, et venerit pax illa quae praecellit omnem intellectum, sicut dicit Aposi quae praecellit omnem intellectum» ; quantumcumque enim cogitaveris de pace illa, minus eam capit animus adhuc in ista corporis gravedine constitutus: cum venerit illa patria, jam domus erit, nullus adversarius tentabit, ut tabernaculum vocetur. Non procedemus ad pugnandum, sed permanebimus ad laudandum. Quid enim dicitur de illa domo? «Beati quinaculo adhuc gemimus, in domo laudabimus. Quare? Quia gemitus est peregrinantium, laudatio jam in patria commanentium. Hic primo quaeratur taber Quam «eam?» Sedem Domini. «Audivimus in Ephrata. Invenimus eam in campis saltuum.» Ibi audivit, ubi invenit; an alibi audivit, et alibi in
Abbreviated transcription (Latin):
Timpora circa oculos sunt. ye¬
luti futurus sommus: grauedo
timpoꝵ est. Nam om̃ib dormi¬
turis grauari timpora incipi¬
unt: & cũ senserint sibi graua¬
ri timpora. ĩminet iam somnꝰ.
qui si dandus est oculis dant re¬
quiem timporib suis. & uenit
somnus. Si non dederint requi¬
em timporib suis:non uenit
somnus. Cũ ergo ceperit te ali¬
catũ: iam grauantur tibi timpo¬
ra. Uis euigilare & non dormire
nec dormitare: Noli te credere
tali delectatiom: maiores doloreᷤ
habebis quam suauitates. Ista
cogitatione quasi confricans
frontem excutis somnũ. & pa¬
ras locũ dño: donec inuenias lo¬
cũ dño. tabernaculũ deo iacob.
Quanquã aliqͣndo clicitur tab̃¬
naculũ dei domus dei. & domꝰ
dei tabernaculũ dei: distinctius
autẽ eccłia celestis iherłm quo
ibimus. Tabernaculũ enĩ tan¬
quam militantiũ & pugnanti¬
um. Tabernacula militũ in ꝓ¬
cinctu.. in expeditione. unde cõ¬

Expanded text:
Tempora circa oculos sunt. VeTempora circa oculos sunt. Veluti futurus somnus, gravedo temporum est. Nam hominibus dormituris gravari tempora incipiunt; et cum senserint sibi gravari tempora, jam imminet somnus: qui si dandus est oculis, dant requiem temporibus suis, et venit somnus; si non dederint requiem temporibus suis, non venit somnus. Cum ergo coeperit te alicatum, jam gravantur tibi tempora. Vis evigilare, et non dormire, nec dormitare? Noli te credere tali delectationi; majores dolores habebit quam suavitates. Ista cogitatione quasi confricans frontem, excutis somnum, et paras locum Domino. 10. «Donec inveniam locum Domino, tabernaculum Deo Jacob.» Quanquam aliquando dicitur tabernaculum Dei domus Dei, et domus Dei tabernaculum Dei: distinctius autem Ecclesia coelestis Jerusalem, quo ibimus. Tabernaculum enim tanquam militantium et pugnantium: tabernacula militum in procinctu, in expeditione; unde con
Abbreviated transcription (Latin):
sed eiugilabit & pauꝑ erit. sic
om̃ia ista uana huiuus scłi. de
quib homines gaudent. in som¬
no gaudent. Euigilabunt qͣn¬
do nolunt. si non modo euigilãt
quando utile est: & iuement
somnia fuisse illa. & transisse si¬
cut dicit scriptura: ueluti som¬
niũ exurgentis. Et alio loco. Dor¬
mierunt somirũ suũ: & nichil
inuenerunt om̃s uiri diuitiarũ
in manib suis. Dormierũt som¬
nũ suũ. Finitus est somms. et
nichil inuenerunt in manib
suis: quia in somnis uidebant
uiuitias transituras. Iste gͦ qui
uult inuenire locũ dño: crixit
etiam si dedero somnũ oculisme¬
is.Sunt autem qui non dormi¬
unt: sed dormitant. Aliquantũ
retrahunt se ab amore tempora¬
liũ: & rursus reuoluunt᷑ in eũ:
quasi dormitantes. caput crebro
inclinant. Eugila. excute som¬
nũ: dormitando casurus es. Non
uult psalmus oculis suis dare
sominũ. nec palpebris dormita
timporib meis. A requie tun¬
poꝵ: somnus uenit ad oculos.

Expanded text:
sed evigilabit, et pauper erit: sic sed evigilabit, et pauper erit: sic omnia ista vana hujus saeculi, de quibus homines gaudent, in somno gaudent: evigilabunt quando nolunt, si non modo evigilant quando utile est; et invenient somnia fuisse illa, et transisse, sicut dicit Scriptura, «veluti somnium exsurgentis» : et alio loco, «Dormierunt somnum suum, et nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis» . «Dormierunt somnum suum,» finitus est somnus, «et nihil invenerunt in manibus suis;» quia in somnis videbant divitias transitorias. Iste ergo qui vult invenire locum Domino, dixit etiam, «Si dedero somnum oculis meis.» Sunt autem quidam qui non dormiunt, sed dormitant. Aliquantum retrahunt se ab amore temporalium, et rursus revolvuntur in eum; quasi dormitantes, caput crebro inclinant. Evigila, excute somnum; dormitando casurus es. Non vult Psalmus, oculis suis dare somnum, nec palpebris dormitat«temporibus meis.» A requie temporum somnus venit ad oculos.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ lectũ strati mei. Priuata e¬
nim res ipsa ubi homo adquie¬
scit suꝑbos facit: ideo cdicit si as¬
cendero. In re quam priuatam
quisq possidet: necesse est suꝑ¬
bus sit. Inde enim se tencdit ho¬
mo ad hominẽ: cũ sint ambo ca¬
ro. Quid est enim homo fr̃es: Ca¬
ro. Et quid est alter homo: Alte¬
ra caro. & tamen caro diues ex¬
tendit se contra carnem paupe¬
rem: quasi aliquid illa caro at¬
tulerit. quando nata est: aut ali¬
quid auferat cũ moritur. Ad hoc
plus habuit: ut plus tumeret.
Iste uero qui uult inuenire locũ
lis meis. Multi enim cũ dormi¬
unt: non faciunt locũ dño. Tales
excitat apłs. Surge qui dormis. &
exurge a mortuis: & illuminabit
te. xp̃c. Et alio loco. Nos autẽ qui
diei sumus: ugilemus & sobriz
simus. Nam qui dormiunt noc¬
te dormiunt: & qui mebriantur
nocte ebrii sunt. noctem dicens
inquitatem: in qua illi obdor¬
miunt cupientes ista terrena.
um. Ee quomͦ qui uidet thesau¬
ros in somnis dormiens diues ẽ:

Expanded text:
super lectum stratus mei.» Privata enim res ipsa, ubi homo acquiescit, superbos facit; ideo dixit, «Si ascendero.» In re quam privatam quisque possidet, necesse est superbus sit: inde se enim tendit homo ad hominem, cum ambo sint caro. Quid est homo, fratres? Caro. Et quid est alter homo? Altera caro. Et tamen caro dives extendit se contra carnem pauperem; quasi aliquid illa caro attulerit quando nata est, aut aliquid auferat quando moritur. Ad hoc plus habuit, ut plus tumeret. Iste autem qui vult invenire locum lis meis.» Multi enim cum dormiunt, non faciunt locum Domino. Tales excitat Apostolus: «Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis; et illuminabit te Christus» ; et alio loco, «Nos autem qui diei sumus, vigilemus, et sobrii simus: nam qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui inebriantur, nocte ebrii sunt» . Noctem dicens iniquitatem, in qua illi obdormiunt cupiendo ista terrena. um. Et quomodo qui videt thesauros in somnis, dormiens dives est;
Abbreviated transcription (Latin):
ri & nutriri debebant. ut cresce¬
rent ad capiendũ uerbũ dm̃ a¬
pud dm̃: in forma dei equalem
patri. Uisa est hic quidem ab his
qui ante nos ista tractauerunt
& alia sententia & alius intellec¬
tus in his uerbis: quem ñ tacebo
caritati ur̃ȩ. Hoc enim dixerũt.
Om̃is superb displicet deo. & de¬
bet se anma humiliare: ne deo
displiceat: & toto corde intueri
qd̃ dictũ est. Quanto magnus
es tanto humilia de in om̃ib: &
coram deo inuenies grãm. Sed
rursus sunt quidam homines.
qui cũ audierint quia humiles
esse debent. dimitunt se. nichil
uolunt discere: putantes quia
sialiquid didicerint suꝑbient.
& remanent in suo lacte. Quos
rep̾hendit scriptura dicens. et
facti estis opus habentes lacte: ñ
solido cibo. Sic enim nos d̃s uult
nutriri lacte. ut non ibi rema¬
neamus. sed crescendo per lac ad
solidũ cibũ perueniamus. Ergo
ñ debet homo extollere corsuũ
in suꝑbiam: sed debet leuare

Expanded text:
ri et nutriri debebant, ut cresceri et nutriri debebant, ut crescerent ad capiendum Verbum Deum apud Deum, in forma Dei aequalem Patri. 12. Visa est hic quidem ab his qui ante nos ista tractarunt, et alia sententia, et alius intellectus in his verbis, quem non tacebo Charitati vestrae. Hoc enim dixerunt: Omnis superbus displicet Deo, et debet se humana anima humiliare, ne Deo displiceat, et toto corde intueri quod dictum est, «Quanto magnus es, tanto humilia te in omnibus, et coram Deo invenies gratiam» . Sed rursus sunt quidam homines, qui cum audierint quia humiles esse debent, dimittunt se, nihil volunt discere, putantes quia si aliquid didicerint superbi erunt; et remanent in solo lacte. Quos reprehendit Scriptura, dicens: «Et facti estis opus habentes lacte, non solido cibo» . Sic enim nos Deus vult nutriri lacte, ut non ibi remaneamus; sed crescendo per lac, ad solidum cibum perveniamus. Ergo non debet homo extollere cor suum in superbiam, sed debet levare
Abbreviated transcription (Latin):
hoc non fit in amma. & tamen
non dicit nisi me: ꝓpter unitatẽ.
panem se fecit nobis lac. incarna¬
tus & apparens mortalib ut in
eo finiretur mors: & non aberra¬
remus a uerbo credentes in carnẽ.
qd̃ factũ est uerbũ. Hinc crescamꝰ.
ipso lacte nutriamur. antequã
ualidi simus ad capiendũ uer¬
bum: non recedamus a fide lac¬
tis nr̃i. Illi autẽ heretici uolenteᷤᷤ
disputare de eo quod ñ poterant
capere. dixerunt quia filius ẽ
gradus: & ĩmiserunt in eccłiam
tres deos. Non enim possunt ne¬
gare dm̃ esse patrem. nec possũt
negare dm̃ filiũ: nec possunt ne
tres dii. Disputantes ergo quod
capere non poterant. elati sunt
in suꝑbiam. & factũ est in eis qd̃
dicitur in isto psalmo. Si ñ hu¬
militer sentiebam. sed exaltaui
amiã meam quẽad modũ qui
ablactatus est a lacte suꝑ matrẽ
suam: sic retributio in anima
mea. Mater enum eccłia dei est:
unde illi separati sunt. Ibi lacta¬

Expanded text:
hoc non fit in anima; et tamen hoc non fit in anima; et tamen non dicit, nisi, me, propter unitatem panis, se fecit nobis lac, incarnatus et apparens mortalis; ut in eo finiretur mors, et non aberraremus a Verbo, credentes in carnem quod factum est Verbum. Hinc crescamus, ipso lacte nutriamur; antequam validi simus ad capiendum Verbum, non recedamus a fide lactis nostri. Illi autem haeretici volentes disputare de eo quod non poterant capere, dixerunt quia Filius mingradus, et immiserunt in Ecclesiam tres deos. Non enim possunt negare Deum esse Patrem, nec possunt negare Deum esse Filium, nec possunt negtres dii. Disputantes ergo quod capere non poterant, elati sunt in superbiam; et factum est in eis quod dicitur in isto psalmo, «Si non humiliter sentiebam, sed exaltavi animam meam; quemadmodum qui ablatus est a lacte super matrem suam, sic retributio in animam meam.» Mater enim Ecclesia Dei est, unde illi separati sunt: ibi lacta
Abbreviated transcription (Latin):
non est mutatus in hominẽ: quo¬
modo non potest dici non te pas¬
sum iniuriam. si uestis tua con¬
scidatur. Et quando quereris uł
amicis uel in iudicio: hoc dicis u¬
dici conscidit me. non dicis cõsci¬
oit birrũ meũͥ sed conscidit me.
Si potuit & meruit dici uestis tua.
tu que ñ es tu. sed uestis tua. qͣn¬
to potius hoc meruit audire caro
xp̃i templũ uerbi unitũ cum
uerbo. ut quicquid in carne pade¬
retur d̃s ipse pateretur. quãuis
uerbũ nec mori potuerit nec cor¬
rumpi. nec mutari. nec occidi.
sed quicquid hoꝵ passũ est in car¬
ne passum est: Et noli mirari
quia uerbũ nichil passũ est. nec
anima hominis potest pati ali¬
quid occisa carne: dicente ipso
oño. Nolite timere eos qui cor¬
pus occidunt:animã autẽ non
possunt occidere. Si anima ñ po¬
test occidi. uerbũ dei poterat oc¬
cidi : Et tamen quid dicit : Fla¬
gellauit me:colafitauit me:ꝑ
cussit me: dilaniauit me. Totũ

Expanded text:
non est mutatus in hominem: quonon est mutatus in hominem: quomodo non potes dicere non te passum injuriam, si vestis tua conscindatur. Et quando quereris vel amicis vel in judicio, hoc dicis judici, Conscidit me: non dicis, Conscidit birrum meum; sed, Conscidit me. Si potuit et meruit vestis tua dici tu, quae non est tu, sed vestis tua; quanto potius meruit audire caro Christi, templum Verbi unitum cum Verbo, ut quidquid in carne pateretur, Deus ipse pateretur: quamvis Verbum nec mori potuerit, nec corrumpi, nec mutari, nec occidi; sed quidquid horum passum est, in carne passum est? Et noli mirari quia Verbum nihil passum est: nec anima hominis potest pati aliquid occisa carne, dicente ipso Domino, «Nolite timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere» . Si anima non potest occidi, Verbum Dei poterat occidi? Et tamen quid dicit? Flagellavit me, colaphizavit me, percussit me, dilaniavit me: totum
Abbreviated transcription (Latin):
in cęlo potestates & uirtutes sp̃c
intellectuales pascerentur: ho¬
mo autẽ infirmus & carne inuo¬
lutus iaceret in terra. nec posset
ad eũ peruenire panis celestis.
ut panem angłoꝵ manducaret
homo. & manna descenderet ad
uberiorem popłm isrł: uerbũ
caro faccũ est & habitauit in no¬
bis. Quaꝓpter ipsis infirmiᷤ pau¬
lus apłs hoc dicit: quos dicit am¬
males & carnales. Nũquid dixi
me scire aliquid in uobis nisi ihe
cipio erat uerbũ & uerbũ erat
apud dm̃: & d̾s erat uerbũ. Et
quia ipsũ uerbũ caro factũ est. &
ipsũ uerbũ crucifixũ est. sed non
est mutatũ in homine: homo in
illo mutatus est. Outatus ẽ homo
in illo ut melior fieret. quã erat:
non ut in ipsam substantiam
uerbi conuerteret᷑. Per id ergo qd̃
homo erat mortuis est d̃s: & per
id quod d̾s erat excitatus est homo.
& surrexit & ascendit in cęlum.
Quicquid passus est homo non
potest dici non passus est d̃s: quia
d̃s erat hominẽ assumendo.sed

Expanded text:
in coelo Potestates et Virtutes, spiritus intellectuales pascerentur; homo autem infirmus et carne involutus jaceret in terra, nec posset ad eum pervenire panis coelestis: ut panem Angelorum manducaret homo , et manna descenderet ad veriorem populum Israel, «Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . 10. Quapropter ipsis infirmis Paulus apostolus hoc dicit, quos dicit animales et carnales : «Numquid dixi me scire aliquid in vobis, nisi Jescipio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum.» Et quia ipsum «Verbum caro factum est,» et ipsum Verbum crucifixum est: sed non est mutatum in hominem; homo in illo mutatus est. Mutatus est homo in illo, ut melior fieret quam erat, non ut in ipsam substantiam Verbi converteretur. Per id ergo quod homo erat, mortuus est Deus; et per id quod Deus erat, excitatus est homo, et surrexit, et ascendit in coelum. Quidquid passus est homo, non potest dici non passus Deus, quia Deus erat hominem assumendo; sed
Abbreviated transcription (Latin):
tatem: expulsi sunt nec potue¬
runt stare. Ergo domus dei cu¬
ius pedes stant. Unde ille gau
dio gaudet ꝓpter uocem sponsi.
Merito stat: quia ꝓpter uocẽ spon¬
si gaudet. Nanisi ꝓpter uocem
suam gauderet: caderet. Iam gͦ¬
uidetis quare ceciderint: qui ad
uocem suam gaudent. Amicus
autẽ ille sponsi dicebat. Hic est
qui baptirat. Quidam autem
dicunt nos baptizamus. Ad uo¬
cem suam gatusi stare non po¬
tuerunt. & non ꝑtinent ad illã
domũ de qua dicitur: ubi stete
dicit exurge. Iam nostis quis dor¬
miuit: & quis resurrexit. Ipse enĩ
quodam loco dicit in psalmo: dor¬
miui conturbatus. Bene dicitur

Expanded text:
tatem; expulsi sunt, nec potuetatem; expulsi sunt, nec potuerunt stare» . Ergo domus Djus pedes stant. Unde ille gauddio gaudet propter vocem sponsi» . Merito stat, quia propter vocem sponsi gaudet: nam si propter vocem suam gauderet, caderet. Jam videtis ergo quare ceciderint qui ad vocem suam gaudent. Amicus enim ille sponsi dicebat: «Hic est qui baptizat» . Quidam dicunt, Nos baptizamus: ad vocem suam gavisi, stare non potuerunt; et non pertinent ad istam domum de qua dicitur, «Ubi stetedicit, «Exsurge.» Jam nostis quis dormivit, et quis resurrexit. Ipse enim quodam loco dicit in psalmo: «Dormivi conturbatus» . Bene illi dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ubi steterunt pedes eius. Et enim
qui non perseuerant: nec stant
pedes eoꝵ in eis. Non sunt ergo
ipsi eccłia. non ipsi ꝑtinent ad
illud modo tabernaculũ: tunc
domũ. Sed ubi steterunt pedes
enus: Qm̃ abundauit miqui¬
tas: refrigescet caritas multorũ.
In his in quib caritas refrigescit:
non stant pedes eius. Sed quid se¬
quutus est: Qui autẽ perseue¬
rauerit usq in finem: hic saluus
erit. Ecce in quib steterunt pedes
eius. In eo loco adora. ad est de ta¬
lib esto: in quib steterunt pedeᷤ
dñi. Si autẽ de ipsadomo intel¬
ligere uolueris. ubi steterunt
pedes eius domus: pedes tui in
xp̃o stent. Tunc autẽ stabunt
pedes: si ꝑseueraueris in cristo.
Quid enim dicitur de diabolo:
Ille homicida erat ab initio: & in
ueritate non stetit. Diaboli gͦ
pedes non steterunt. Item de
suꝑbis quid dicit: Non ueni¬
at michi pes superbiȩ: & manꝰ
peccatoris non moueat me. Ibi
ceciderunt qui operant᷑ iiqui¬

Expanded text:
«Ubi steterunt pedes ejus.» Sunt enim «Ubi steterunt pedes ejus.» Sunt enim qui non perseverant, nec stant pedes ejus in eis. Non sunt ergo ipsi Ecclesia; non ipsi pertinent ad illud modo tabernaculum, tunc domum. Sed ubi steterunt pedes ejus? «Quoniam abundavit iniquitas, refrigescet charitas multorum.» In his in quibus charitas refrigescit, non stant pedes ejus. Sed quid secutus est? «Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit» . Ecce in quibus steterunt pedes ejus: in eo loco adora, id est, de talibus esto in quibus steterunt pedes Domini. 14. Si autem de ipsa domo intelligere volueris, «Ubi steterunt pedes ejus» domus; pedes tui in Christo stent. Tunc autem stabunt pedes, si perseveraveris in Christo. Quid enim dicitur de diabolo? «Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit» . Diaboli ergo pedes non steterunt. Item de superbis quid dicit? «Non veniat mihi pes superbiae, et manus peccatorum non moveat me. Ibi ceciderunt qui operantur iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
Quando ad eũ uenerunt ipsi
filii abrahȩ ut baptirarentur
in aqua penitentie: non eis di¬
xit generatio abrahe: sed uipe¬
rarũ. Tales enim erant quales
quos imitabant᷑: non filii abra¬
he.sed filii amorrei. chananei.
gergesei. iebusei: & om̃ium qui
offenderunt dm̃. Ipsoꝵ filii e¬
rant: quia ipsoꝵ facta imita¬
bantur. Generatio iperarũ.
quis ostendit uobis fugere a
uentura ira : facite gͦ fructum
patrem habemus abraham. Po¬
tens est enum d̃s de lapidib istis
suscitare filios abrahȩ: Hescio qͦs
lapides tunc uidebat in campis
saltuũ: unde suscitati sunt filii
abrahȩ. filii enĩ magis qui fidẽ
imitati sunt: quã qui de carne
nati sunt. Nemo ergo minetur
uomui dei: quasi dicat subtraho
me. & ruet domus. Bonũ est illi
ut coedificetur: & habeat carita¬
tem. Nam si ipse ruerit: stabit
domus. Itaq fr̃es in his est domꝰ
dei: quos p̃destinauit & p̃sciuit
ꝑseueraturos. De illis dictũ est.

Expanded text:
Quando ad illum venerunt ipsi Quando ad illum venerunt ipsi filii Abrahae, ut baptizarentur in aqua poenitentiae, non eis dixit, Generatio Abrahae, sed «viperarum.» Tales enim erant, quales quos imitabantur; non filii Abrahae, sed filii Amorrhaei, Chananaei, Gergesaei, Jebusaei, et omnium qui offenderunt Deum: ipsorum filii erant, quia ipsorum facta sectabantur. «Generatio viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira? Facite ergo frPatrem habemus Abraham. Potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae» . Nescio quos lapides tunc videbat in campis saltuum, unde suscitati sunt filii Abrahae. Filii enim magis qui fidem imitati sunt, quam qui de carne nati sunt. Nemo ergo minetur domui Dei, quasi dicat: Subtraho me, et ruet domus. Bonum est enim illi ut coaedificetur, et habeat charitatem. Nam si ipse ruerit, stabit domus. Itaque, fratres, in his est domus Dei, quos praedestinavit et praescivit perseveraturos: de illis dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
illius. Intrabimus in tabernacu¬
lũ eius: adorabimus in loco ubi
steterunt pedes eius. Cuius pe¬
des: Oñiꝰ an ipsius domꝰ dñi:
Domus enim dñi est. uibi dicit
quia debet adorart: adorabimꝰ
in locũ ubi steterunt pedes eiꝰ.
Preter quam donrũ suam non
exaudit d̃s: ad uitam eternam.
Iue enim ad domũ dei ꝑtinet:
qui est in caritate compagina¬
tus lapidib uiuis. Qui autẽ
caritatem non habuerit.riunã
facit: & illo ruente domus stat.
Nemo eĩ minetur domui. ubi
esse quasi lapis cepit.si ruere uo¬
luerit: quasi aliquid domui no¬
ceat. Sic enim suꝑbierat & pri¬
mus popls iudeoꝵ dicens. neq
enim fraudaturus est d̃s patrẽ
abraham: cui ꝓmisit tanta de
semine eius. Et faciebant om̃ia
mala tanquã securi de pollici¬
tatione dei. qd̃ non ꝓ illoꝵ me¬
ritis qui scelera faciebant. sed ꝓ
meritis abrahȩ parceret eis: &
qualescũq malos filios abrahȩ
congregaret in domũ suam ad
uitam eternam. Seã quid iohes:
Generatio inquit uperarum.

Expanded text:
Intrabimus in tabernacula ejus.» 13. «Adorabimus» «in loco ubi steterunt pedes ejus.» Cujus pedes? Domini, an ipsius domus Domini? Domus enim Domini est, ubi dicit quia debet adorari. «Adorabimus in loco ubi steterunt pedes ejus.» Praeterquam domum suam, non exaudit Deus ad vitam aeternam. Ille enim ad domum Dei pertinet, qui est in charitate compaginatus lapidibus vivis. Qui autem charitatem non habuerit, ruinam facit; et illo ruente domus stat. Nemo enim minetur domui, ubi esse quasi lapis coepit, si ruere voluerit, quasi aliquid domui noceat. Sic enim superbierat et primus populus Judaeorum, dicens, Neque enim fraudaturus est Deus patrem Abraham, cui promisit tanta de semine ejus: et faciebant omnia mala tanquam securi de pollicitatione Dei, quod non pro illorum meritis qui scelera faciebant, sed pro meritis Abrahae parceret eis, et qualescumque malos filios Abrahae congregaret in domum suam ad vitam aeternam. Sed quid Joannes? «Generatio,» inquit, «viperarum.»
Abbreviated transcription (Latin):
nu fortis: operando uincat. Cũ
autẽ corpus xp̃i est & templũ &
domus. & ciuitas. & ille qui ca¬
put corporis est. & habitator do¬
mus est. & sc̃ificator templi est.
& rex ciuitatis est: quomͦ ecclesia
om̃ia illa. sic xp̃c om̃ia ista. Quid
ergo uoumus deo nisi ut simꝰ
templũ eius: Nichil gratius ei
possumus offerre: quam ut di¬
camus ei qd̃ dicitur in ysaia. pos¬
side nos. Et quidẽ in istis posses¬
sionib terrenis patrifamilias p̃¬
statur: quando ei possessio dat᷑.
Non sic est possessio que ẽ eccłia.
Ipsi possessioni p̃statur: ut a tali
possideatur. Quid ergo dicit:
Sicut iurauit dño: uotũ uouit
deo iacob. Uideamus. Qd̃ uotũ¬

Expanded text:
nu fortis, operando vincat. Cum nu fortis, operando vincat. Cum autem corpus Christi est et templum, et domus, et civitas; et ille qui caput corporis est, et habitator domus est, et sanctificator templi est, et rex civitatis est: quomodo Ecclesia omnia illa, sic Christus omnia ista. Quid ergo vovimus Deo, nisi ut simus templum Dei? Nihil gratius ei possumus offerre, quam ut dicamus ei quod dicitur in Isaia, «Posside nos» . Et quidem in istis possessionibus terrenis patrifamilias praestatur, quando ei datur possessio: non sic est possessio, quae est Ecclesia; ipsi possessioni praestatur, ut a tali possideatur. 4. Quid ergo dicit, «Sicut juravit Domino, votum vovit Deo Jacob?» Videamus quod votu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisit. Ipse dauid uouit tanqͣm
in potestate habens: & rogat dm
ut impleat qd̃ uouit. Est deuo¬
tio uouentis: sed est humilitas
dep̃cantis. Nemo p̾sumat uirib
suis se reddere quod uouerit.
Qui te hortatur ut uoueas: ip¬
se te adiuuat ut reddas. Quid
ergo uouit uideamus: & hinc
intelligimus quẽadmodũ sit
accipiendus in figura dauid. Da¬
iud autẽ interp̃tatur manu for¬
tis. Erat enim magnus bellige
cit bella om̃ia: ꝓstrauit om̃s mi¬
micos suos. deoͬ se adiuuante: quẽ¬
admodũ se habebat illiꝰ imperii
dispensatio: p̃figurans tamen
fortem manuquendã. ad debel¬
landos inimnicos. diabolũ & an¬
gelos eius. Hos autẽ inimicos.
eccłia debellat. Et quomͦ debel¬
lat: Mansuetudine. Mansuetu¬
dine enim ipse rex ñr uicit dia¬
bolũ. Sernebat ille: iste suffere¬
bat. Uictus est qui seuiebat: ui¬
cit qui sufferebat. In ista man¬
suetudine corpus xp̃i qd̃ est ec¬
clesia uincit inimicos. Sit ma¬

Expanded text:
promisit. Ipse David vovit tanquam promisit. Ipse David vovit tanquam in potestate habens, et rogat Deum ut impleat quod vovit: est devotio voventis, sed est humilitas deprecantis. Nemo praesumat viribus suis se reddere quod voverit: qui te hortatur ut voveas, ipse adjuvat ut reddas. Quid ergo vovit videamus, et hinc intelligimus quemadmodum sit accipiendus in figura David. David autem interpretatur, Manu fortis. Erat enim magnus belligercit bella omnia, prostravit omnes inimicos suos, Deo se adjuvante, quemadmodum se habebat illius imperii dispensatio; praefigurans tamen fortem manu quemdam ad debellandos inimicos, diabolum et angelos ejus. Hos autem inimicos Ecclesia debellat. Et quomodo debellat? Mansuetudine. Mansuetudine enim ipse Rex noster vicit diabolum. Saeviebat ille; iste sufferebat: victus est qui saeviebat; vicit qui sufferebat. In ista mansuetudine corpus Christi, quod est Ecclesia, vincit inimicos. Sit ma
Abbreviated transcription (Latin):
rat in potestate. & non necessita¬
te. sed uoluntate peꝑcerat: & no¬
luit occidere. Forte ipsam mansu¬
etudinẽ cõmendauit modo di¬
cens. Memento dñe dauid: & om¬
nis mansuetudinis eius. Hoc se¬
cundũ rerũ gestarũ fidem: quã
scriptura diuina ut diximus cõ¬
tinet. Sed solemus in psalmis ñ
ad litteram attendere: sicut in
om̃i ꝓphetia: sed per litterã scru¬
tari misteria. Et memunit cari¬
tas ur̃a. quia cuiusdam hominis
uocem in om̃ib psalmis solemꝰ
audire:qui unus habet caput
& corpus. Caput in celo est. corpꝰ
in terra. sed quo precessit caput:¬
& corpus secuturũ est. Et iam ñ
dico quis caput sit. qui corpus
sint: quia scientib loquor. Com¬
mendatur ergo humilitas dauid.
cõmendatur mansuetudo da¬
uid. & dicitur deo. memento dñe
dauid: & om̃is mansuetudinis
eius. Ad quam rem memento
oñe dauid: Sicut urauit dño:
uotũ uouit deo iacob. Ergo ad
hoc memento: ut impleat qd̃

Expanded text:
rat in potestate; et non necessitarat in potestate; et non necessitate, sed voluntate pepercerat, et noluit occidere . Forte ipsam mansuetudinem commendavit modo dicens, «Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus.» Hoc secundum rerum gestarum fidem, quam Scriptura divina, ut diximus, continet. Sed solemus in Psalmis non ad litteram attendere, sicut in omni prophetia, sed per litteram scrutari mysteria. Et meminit Charitas vestra quia cujusdam hominis vocem in omnibus Psalmis solemus audire; qui unus habet caput et corpus. Caput autem in coelo est, corpus in terra: sed quo praecessit caput, et corpus secuturum est. Et jam non dico quis caput sit, qui corpus sint; quia scientibus loquor. 3. Commendatur ergo humilitas David, commendatur mansuetudo David; et dicitur Deo, «Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus.» Ad quam rem «memento, Domine, David? Sicut juravit Domino, votum vovit Deo Jacob.» Ergo ad hoc memento, ut impleat quod
Abbreviated transcription (Latin):
malũ pro malo reddiderit. Serua¬
uit autẽ erga eũ tantam humili¬
tatem. ut illũ regem fateretur
se autem canem: & non ꝓterue
nec suꝑbe. cũ esset in deo potenti¬
or respondebat regi. sed eũ pla¬
care potius affectabat humilita¬
te. quam concitare suꝑbia. Etiã
in potestate datus est ei saul. et
hoc a dño deo: ut ei faceret quic¬
quid uellet. Sed quia p̾ceptum
illi non erat ut occideret. sed tan¬
tum in potestate datũ illi erat᷑.¬
licet autẽ homini uti potestate
sua: ad lenitatem potius deflexit
qd̃ ei d̃s concessit. Qui si uellet
occidere: careret inimico. Sed
quomodo diceret. dimitte mi¬
chi debita. sicut & ego dimitto
debitorib meis: In speluncam
intrauit saul ubi erat dauid:
nesciens quod illic esset dauid.
Ad necessaria uentris ille intra¬
uit. Surrexit dauid sensim. et
lente post illũ p̃cidit illi de ue¬
ste panniculũ. quem illi ostende¬
ret: ut nosset quia illũ habue¬

Expanded text:
malum pro malo reddiderit. Servamalum pro malo reddiderit. Servavit autem erga eum tantam humilitatem, ut illum regem fateretur, se autem canem: et non proterve nec superbe, cum esset in Deo potentior, respondebat regi; sed eum placare potius affectabat humilitate, quam concitare superbia. Etiam in potestate datus est ei Saül, et hoc a Domino Deo, ut ei faceret quidquid vellet: sed quia non praeceptum illi erat ut occideret, sed tantum in potestate datus illi erat licet autem homini uti potestate sua; ad lenitatem potius deflexit quod ei Deus concessit. Qui si vellet occidere, careret inimico: sed quomodo diceret, Dimitte mihi debita, sicut et ego dimitto debitoribus meis . In speluncam intravit Saül ubi erat David, nesciens quod illic esset David: ad necessaria ventris ille intravit. Surrexit David sensim et lente post ipsum, praecidit illi de veste panniculum, quem illi ostenderet, ut nosset quia illum habue