comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inquiliorum insule ꝑsonas
cas exussis. uł legis aquilie
accõem competere celsus ait.
fundus sit colomim. s ⁊ infac¬
tum agendum. S sicolonuseã
ertuit cauere eum debere ampli
tiõe applicare aliud cuius mole
auit agĩposse aquilia celsus a¬
it. quia etiam esfusum uł acce¬
tum fc̃m cortupti appellatioe
continetur. ⁊ nõ negauit frac

Expanded text:
inquilinorum insulae personas eas exusseris, legis Aquiliae actionem competere Celsus ait. fundus sit, colonum, sed et in factum agendum, et si colonus eam exercuit, cauere eum debere ampliutione applicare aliud, cuius moleauit, agi posse Aquilia Celsus ait, quia etiam effusum et acetum factum corrupti appellatione continentur. Et non negat frac
Abbreviated transcription (Latin):
Iauł. Prom̃ si ẜuum occidi¬
sci quem sub pena tradendu
ꝓmisiutuitas uenit in hoc in¬
dicium ¶Item cͥause corpori co¬
aut gemelt aut qͣdrigariis ant
ex pan mulanum unum uł u

Expanded text:
um Proinde si servum occidisti, quem sub poena tradendum promisi, utilitas venit in hoc iudicium. Item causae corpori coaut gemellis aut quadriga aut ex pari mularum unum vel u
Abbreviated transcription (Latin):
compete meq cum cum cepero
reclibere. tibi accc̃em restitutuꝵ.
¶S ⁊ si ẜuus bonafide aucui s¬
uiat. anei competit aquilie accõ:
⁊ magis infc̃m acc̃o entdanda.
¶cum cui uestim̃̃ta commodatas¬

Expanded text:
competere meque, cum coepero redhibere, tibi restituturum. Sed si seruus bona fide alicui seruiat, an ei competit Aquiliae actio? et magis in factum actio erit danda. Eum, cui uestimenta commodata
Abbreviated transcription (Latin):
datum ẽ.annus autem retror¬
sum computatur et quoquiꝰ
occisus Eꝙ si mortifere fu̾it u¬
ulnatus ⁊ postea p̾lõgum int̾¬
uallum mortuus sit. m̃ amnũ
scribit. s utrum corpus eius

Expanded text:
datum est. Annus autem retrorsus computatur, ex quo quis occisus est: quod si mortifere fuerit uulneratus et postea post longum interuallum mortuus sit, inde annuscribit. Sed utrum corpus eius
Abbreviated transcription (Latin):
ille qĩ occid̾it tenetur. ꝙ si non
appareat omnes qĩ occidint te¬
nen iuliantis ait ⁊ sicumuno
agatur. ceti nõ lib̃antur. nam
to uulnere ꝑcusserit alius pos¬
tea examimauit pͥorem quideo

Expanded text:
ille quasi occiderit tenetur: quod si non apparet, omnes quasi occiderint teneri Iulianus ait, et si cum uno agatur, ceteri non liberantur: nam ro vulnere percusserit, alius postea exanimaverit, priorem quidem
Abbreviated transcription (Latin):
pegasus ait lege aquilia euz
teneri ita demum siue plus
uisto se honauit ł negligenci
ꝑ lubricum tñsienti ꝓinde si
quis alt̾ius impulsu damp¬
num ded̾it ꝓculus scribit. n e

Expanded text:
Pegasus ait lege Aquilia eum teneri ita demum, si uel plus iusto se on‹er›auerit uel neglegentius per lubricum transierit. Proinde si quis alterius inpulsu damnum de
Abbreviated transcription (Latin):
datum hoc antem in ẜuo ñ ꝓce¬
dit quoniam ingenuisolent
ditplane sinolentem pugna¬
te hoc ft̃m sit. tc̃ enimaquilia
cessat¶S siquis ẜuum oro¬
rit.labeo recte dicit lege aqlia
eumtem. Quia aliud alu mor¬
tiferum eẽ solet. celsus autco.
multum int̾ẽe dic̃. occicerit.
anmortis cãm p̾stiitut qui
rexit. nam nochunc lege aqui
ponte aliquem p̃cipitauit cels
nt siuc ipõ ictu ꝑient aut con¬
timo subm̃sus ẽ aut lassatris
in flumine ⁊ uictus ꝑient lege
aquilia tem̾. Quemadmodu

Expanded text:
datum. hoc autem in servo non procedit, quoniam ingenui solent dit. plane si cedentem vulnte hoc factum sit: tunc enim Aquilia cessat. Sed si quis serLabeo dicit lege Aquilia eum teneri, quia aliud alii mortiferum esse solet. Celsus autem multum interesse dicit, occiderit an mortis causam praestiterit, ut qui rexit: nam nec hunc lege Aquilponte aliquem praecipitauit, Celsus ait, siue ipso ictu perierit aut continuo submersus est aut lassatus ui fluminis uictus perierit, lege Aqui
Abbreviated transcription (Latin):
accõ Noxe autẽ ded̾e c̃ anim¬
al tradere uimm demum: Si
cõmiic płium sit animarad¬
u̾sus singulos ent insolidu
noxal accio sicuti in homine.
¶Intlum autẽ dominus ĩ hxc
ñ couenitur ut noxe cedat
abalio sit anmai occisum quia
domino legis aquilie accõ com

Expanded text:
actio. Noxae autem dedere est animactio. Noxae autem dedere est animal tradere vivum. demum si commune plurium sit animal, adversus singulos erit in solidum noxalis actio, sicuti in homine. Interdum autem dominus in hoc non convenietur, ut noxae dedatab alio sit animal occisum, quia domino legis Aquiliae actio com
Abbreviated transcription (Latin):
dederit. Ideoq sicquus dolore cõ¬
citatus calce pecierit. cessare istã
accc̃em. S cum quiequum ꝑ¬
cussent aut uulnau̾it. infcm̃
magis quam lege aquilia te
sicum equum ꝑmuisisset ꝗs
uł palpatus cẽt ⁊ calce eum ꝑ¬
cusscrit. ent accioni locus ¶ Et
si alia quadrupes aliam cõcita¬
uit ut dampnum dant qͣdru¬
peclis nomine que cõcitauit
agendument. ¶ Siue autez
corpore suo pauꝑiem qͣdrupe
cta Inbestus autem pp̃ natu¬
ralem feritatem hec accio locur
ñ ht ⁊ ideo si ursus fugit ⁊ sic
si ut sum occidimeum corpꝰ ẽ.
¶Cum anẽtes ł boues cominisi¬
ssenͣt ⁊ alt̾ alt̾um occidit quĩt᷑¬
dem is ꝑiss qui aggssus erat.
cessant acciosi s qui ñ ꝓucca¬
uerat. compet̾et accio quam¬
obrem eum sibi aut noxia
saitut aut mnoxam deceros
oportere. et cũm cuam in qua¬
drupetib noxa capiosequit.
adusus dominum hec accio
datur ñcuius fu̾it quadrupe
¶ plane si añlitem contestatam
decessent ammai exfincta erit

Expanded text:
dedit: ideoque si equus dolore concitatus calce petierit, cessare istam actionem, sed eum, qui equum percusserit aut uulnerauerit, in factum magis quam lege Aquilia tensi, cum equum permulsisset quis uel palpatus es‹s›et, calce eum percusserit, erit actioni locus. Et si alia quadrupes aliam concitauit ut damnum daret, eius quae concitauit nomine agendum erit. Siue autem cocta. In bestiis autem propter naturalem feritatem haec actio locum non habet: et ideo si ursus fugit et sic et si eum occidi, meum corpus est. Cum arietes uel boues commississent et alter alterum occidit, Quintdem is perisset qui adgressus erat, cessaret actio, si is, qui non provocaverat, competeret actio: "quamobrem eum sibi" aut noxam sarcire aut in noxam dedere oportere. Et cum etiam in quadrupedibus noxa caput sequitur, adversus dominum haec actio datur, non cuius fuerit quadrupe. Plane si ante litem contestatam decesserit animal, extincta erit
Abbreviated transcription (Latin):
leones. panthere elephanti aut
⁊ camcli qͣi mixti sunt. nam et
iuĩtorum oꝑam pr̃ant ⁊ nat᷑a
corum ferae̾ ⁊ ideo primocapite
contiñieas oportet.

Expanded text:
leones pantherae. elefanti autem et cameli quasi mixti sunt nam et iumentorum operam praestant et natura eorum fera est et ideo primo capite contineri eas oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
I quãdrupes paupiem
bit tc̃ hec actio locum ht̃ cum
commota feñtãte nocuit qua¬
drupes. puta si equus calcitro¬
nus euercit. hec accio cessabit.
dampnq inuine ageturS
⁊ sic̃anis cum ducẽtur ab aliqͦ
aspitate sua euasent ⁊ alicui
cio hec cessabit ⁊ tenebitur qui
canentẽnebat/ S ⁊ si instiga¬
tu ait̾uis fera damꝓminn dede¬
rit cessat hec accio et gen̾auter qͦt¬
rec accio locum ħt quociẽs cõtͣ
naturam fera mota pauꝑicor

Expanded text:
i quadrupes pauperieibit, tunc haec actio locum habet, cum commota feritate nocuit quadrupes, puta si equus calcitronus everterit, haec actio cessabit damnique iniuriae agetur. Sed et si canis, cum duceretur ab aliquo, asperitate sua evaserit et alicui actio cessabit et tenebitur qui canem tenebat. Sed et si instigatu alterius fera damnum dederit, cessabit haec actio. Et generaliter haec actio locum habet, quotiens contra naturam fera mota pauper
Abbreviated transcription (Latin):
lex aquilia plebiscitume. Cu
eam aquilius tubunus plebiꝰ
a pͣlebe rogauat. ad legẽ aquili
rnamue aliemim alienamue
nas esto.t ĩnfrade inde caue¬
tur: ut adusus inficiantem in
dupłimhec accio cer ut igitur

Expanded text:
lex Aquilia plebiscitum est, cum eam Aquilius tribunus plebis a plebe rogauerit. 2 Gaius liruamue alienum alienamue nas esto': et infra deinde cauetur, ut aduersus infitiantem in duplum actio esset. Ut igitur
Abbreviated transcription (Latin):
stitutus ẽ fuitus quoq in pri¬
stinum statum restituctur q
sud tempus p̃t̾ierit ut ẜuitus
amittatur. renouare cã cõgẽd̾ ẽ
uł ruma amissa c̃ uicins ꝓxi¬

Expanded text:
stitutus est, seruitus quoque in pristinum statum restituitur: quod si id tempus praeterierit, ut seruitus amittatur, renouare eam cogendus estuel ruina amissa est, uicinus
Abbreviated transcription (Latin):
fuctutem ignorauis eamtibi
legatam ẽẽ amittes uiam ñ utẽ¬
do ꝙ siintra id tp̃c añquam pe¬
scires tibilegatam eẽ ẜuitute
tuum fundum uendid̃is adẽ¬
ptorem uiam ꝑtinebit. si reliqͦ
dilegatum tibi possit cõtĩgert¬
mercẽnan lanncꝰ aut hospes a¬
ut medicuquine ad iusitãdu
Iñm uenit ł colomus an ftuctu

Expanded text:
uitutem ignoraueris eam tibi legatam esse, amittes uiam non utendo. quod si intra idem tempus, antequam rescires tibi legatam seruitutem, tuum fundum uendideris, ad emptorem uia pertinebit, si reliquodi legatum tibi possit contingermercennarius aut hospes aut medicus quiue ad uisitandum dominum uenit uel colonus aut fructu
Abbreviated transcription (Latin):
Rocuł.quam que oriebat᷑
in fundo uicini plures ꝑ eunde
ruum uire ducere solitisunt.
⁊ unus starito tẽpore quo ẜ ui¬
tus amittitur. ñ duxit. extimo
eum us clucende aque amisisse.¬

Expanded text:
rum. Aquam, quae oriebatur in fundo uicini, plures per eundem riuum iure ducere soliti sunt, et unus statuto tempore, quo seruitus amittitur, non duxit. existimo eum ius ducendae aqu
Abbreviated transcription (Latin):
obligat quam aucui doñat.
soluendi cã numeret an quã¬
ubet suam rcm insolutum
det. nam ⁊ siuenͣdidit rem su¬
am siue p̾cium acceptum ꝓ
alio soluit siue emptorem
delegauit clitori aueno: nõ
matris cius int̾cesserint. que¬

Expanded text:
obligat quam alicui donat. soluendi causa numeret an quamlibet suam rem in solutum det: nam et si uendiderit rem suam, siue pretium acceptum pro alio soluit siue emptorem delegauit creditori alieno, non matris eius intercesserint, qu
Abbreviated transcription (Latin):
Ad omnia uississe. nisic̾ta
ro an reuocare hoc uissum
añ quam c̾datur possit ⁊ pu¬
to posse. queniad modum si
mandasset ⁊ postea an ccͣtu

Expanded text:
ad omnia iussisse, nisi certa ro, an reuocare hoc iussum antequam credatur possit: et puto posse, quemadmodum si mandasset et postea ante
Abbreviated transcription (Latin):
ue. iudeatur iussisse. S ⁊ si
tesetur excã fideuussionis:
bere aliud fidẽ iubere. deniq
ieem scribit. si initiliter fide¬
nisserit.m cum nõ obligari
qĩ usserit que snia uĩor est.
Sirãtum hũit quisꝙ ẜ iui¬
euis gesserit uł fuiue ꝙ ussu
uo ccͣtum. item eius cuibõa
fide ẜuit. marcellus putat
ꝙ iussu dandam in cos accio¬
nem. quam sñiam ⁊ ego ꝓbo.
Sicuratore ad olescentic uł
furiosi uł ꝓdigi ubente cũ
ẜuo ccͣtum sit. putat lapeo dã¬
damꝙ uissu accioẽm in eoe q¬
auł. Situtoris iussu ẜuo
pupilli clitum sit puto si
ex utilitate pupilli fũit cre¬
clitum. in pupulum ẽe dan¬
dam accionem q iussit tu¬
tor. ¶Si iussu dñi ancille
łiussu patris filie c̾cditumsit
dandac ui eos ꝙ uissu accio.
Siinssu meo cum aueno ser¬
no cetum fucrit eumq poste

Expanded text:
e, videtur iussisse. Sed et si tenetur ex causa fideiussionis, bere, aliud fideiubere: denique idem scribit, etsi inutiliter fideiusserit, tamen eum non obligari quasi iusserit, quae sententia uerior est. Si ratum habuerit quis quus gesserit uel filius, contractum, item eius cui bona fide servit, Marcellus putat quod iussu dandam in eos actionem: quam sententiam et ego probo. Si curatore adulescentis vel furiosi vel prodigi iubente cum servo contractum sit, putat Labeo dandam quod iussu actionem in eos qum. Si tutoris iussu seruo pupilli creditum sit, puto, si ex utilitate pupilli fuerit creditum, in pupillum esse dandam actionem 'quod iussit tutor'. Si iussu domini ancillae uel iussu patris filiae creditum sit, danda est in eos quod iussu actio. Si iussu meo cum alieno serractum fuerit eumque poste
Abbreviated transcription (Latin):
maris accede ꝓhibetur piscan
nõ sunt uins gentium. sicut¬
⁊ diuus pius piscatorib formi¬
anis ⁊ capinatis rescͥpsit ¶ S ⁊
flumina peneorã. ⁊ portꝰ publica s̃:¬

Expanded text:
maris accedere prohibetur piscandnon sunt iuris gentium sicutet diuus Pius piscatoribus Formianis et Capenatis rescripsit. Sed flumina paene omnia et portus publica s
Abbreviated transcription (Latin):
idꝙ patrem de peculio uł in re
u̾so pͥstare oportebit estimare dc¬
bebit qͣntum sit eo tẽpore id ꝙ
ꝑmittitur. ut e summa dotis
eẽ indeatur ^ quã pĩem eo tẽpore
fuii nomine condempnan opõ¬
tebit. ꝙ siñ eudent᷑ apꝑan̾nt dc

Expanded text:
d patrem de peculio uel in rem uerso praestare oportebit, aestimare debebit quantum sit eo tempore id quod promittitur, ut ea summa dotis esse uideatur, qua patrem eo tempore filii nomine condemnari oportebit. quod si non euidenter apparuit, de
Abbreviated transcription (Latin):
Insla ꝑs dotał sit quetata sunt
lem solam ee̾. ¶ Simanto dotiᷤ
nomine scipulanti ꝓmisit per
erorem is qui exceptõe tutꝰ crat.
nec soluat. cogetur ei solue. ⁊ ha¬
tebit co̾dicitem adi̾isus miilie¬
rem aut preinut corum delega
ado. Iuuis neptis noĩe filie
naie geno dotem dedit ⁊ mors:
negat ẜuius dotem ad patrem
reuerti ⁊ ego cumẜiuo sencio qr
nõ pot̾ uiden abea ꝓfecta qr in
chil exhus sui habuiss spater
filie dotem nomine .c. dotuta
ꝓmisit cum cominoclissimu¬

Expanded text:
ars dotalis sit, quae data fuit lam dotalem esse. Si marito dotis nomine stipulanti promisit per errorem is qui exceptione tutus erat ne soluat, cogetur ei soluere et habebit condictionem aduersus mulierem aut patrem, uter eorum delega. Auus neptis nomine filio natae genero dotem dedit et moritur. negat Seruius dotem ad patrem reuerti et ego cum Seruio sentio, quia non potest uideri ab eo profecta, quia nihil ex his sui habuisset. Pater filiae nomine centum doti ita promisit 'cum commodissimu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmsit is q desuaatus sit fa¬
inltatib imputabitur ⁊rianto
cur cumi ñ conuenĩt. matime
ũ cenocessitate ñ er uoluntate
gie poss si comieniss condemp¬
naret. boc enmdinis pus rep¬

Expanded text:
tus sit facultatibus, imputabitur marito, cur eum non conuenerit, maxime si ex necessitate, non ex uoluntate cere posset, si conuenisset, condemnauerat. hoc enim diuus Pius re
Abbreviated transcription (Latin):
samꝙ extitit ingͥtano reebit.
cnmres indotemextimatas soni¬
to m̃ñuo itddi placuit. summa
dedent. nulla t̾ actio uiro. alioqĩ¬
matis ⁊ ĩtutis quamius eas mu¬
uer musu habeat. uindomĩniu
fc̾m indetur. ¶ Partum dotaltur
Ancillarum dotis ẽẽ portoem con¬
uenit. idecq frustra pacisciuꝵꝵ ut
int᷑ͣ uxorem⁊ se ꝑtus cõis sit.

Expanded text:
 exstiterit ingrata, non retinebit. Cum res in dotem aestimatas soluto matrimonio reddi placuit, summa dederit, nulla est actio uiro: alioqmatis et traditis, quamuis eas mulier in usu habeat, uiri dominium factum uideretur. Partum dotalium ancillarum dotis esse portionem conuenit ideoque frustra pacisci uirum, ut inter uxorem et se partus communis sit.
Abbreviated transcription (Latin):
cisu cdicipot᷑ uł titio dari posse. s
de dote uirum tenen queadmo¬
tem possit ddegante eo ami pro¬
mititit ¶⁊ sicdici solet alii quã ma¬
tite totis nommine miuerẽ ticꝰ
apolie obtigan/ hus enurieasib

Expanded text:
casu dici potest uel Titio dari posse, sed de dote uirum teneri, quemadmotem possit delegante eo alteri promittere, etsi dici solet alii quam marito dotis nomine mulierem non posse ob
Abbreviated transcription (Latin):
nelianum pignoris cs tibi tra¬
diclissem. postea ex comientõe
fundum titiamim in hoc tradi¬
denm tibi ut cornelianum mi¬
chi restitucres minime puto du
postea ꝑ ea in cotẽdate sunt. a fi¬

Expanded text:
elianum pignoris causa tibi tradidisse‹m›, postea ex conuentione fundum Titianum in hoc tibi tradiderim, ut Cornelianum mihi restitueres: minime puto dubpostea in dotem pro ea datae sunt, a fi
Abbreviated transcription (Latin):
nam ⁊ cum an̾ mipcias pat̾ mo¬
teretur nicħominus hĩtes cius
ex ꝓmissioe obligani manebũt.
gãtur. s efficitur ut id ꝙ accoẽ
de poculio ẜuari a pitre poterat.n
dotem sit marceilꝰ ait sũi igitur
cum fiuo post hoc siue cum̃ pr̃e
ag̾e instituerit. exceptce pacti cõ¬
uenti submouebitur. accõe antẽ
de dote sicoꝑiatur. cõsequetur q
inpecuno fuisse apparũt oo tẽpore

Expanded text:
nam et cum ante nuptias pater moreretur, nihilo minus heredes eius ex promissione obligati manebunt. gatur, sed efficit, ut id, quod actione de peculio seruari a patre poterat, in dote sit. Marcellus. Siue igitur cum filio post hac siue cum patre agere instituerit, exceptione pacti conuenti summouebitur: actione autem de dote si experietur, consequetur quod in peculio fuisse apparuerit eo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
cõunctõe ꝑseu̾auint. ita res mo¬
ceturr.ut si qua ex rebi corporano
uelut in dotem tempore ẜuitu¬
tis datis extit̾int. indeantur ea¬
⁊ tacite in dotẽ con̾sa ut eaꝵ esti¬
matio mulieri debeatur. ¶Si
erit nec ne. ut in castratõ dicas do

Expanded text:
coniunctione permanserint, ita res mode‹re›tur, ut, si quae ex rebus corporalibus uelut in dotem tempore seruitutis datis exstiterint, uideantur ea tacite in dotem conuersa, ut earum aestimatio mulieri debeatur. Si serit necne, ut in castrato dicas do
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ alius .s. donaturus eius pi¬
culo ait cui ad quirtur. ad qui¬
ri autem muuen accipiem̾ ad ꝙͣ
rti comodum respicit.
indotem uiro appendit. de indc
rem indotẽ iurodatam non cẽ
platuit qr res euicta e manto
alio ꝓmissam. siuir nonandicã
c̃ añ mulictis fuiss.¬

Expanded text:
d alius, scilicet donaturus, eius periculo ait, cui adquiritur: adquiri autem mulieri accipiemus, ad qu‹a›m rei commodum respicit. in dotem uiro adpendit: dein morrem dotem uiro datam esse placuit: quia res euicta est, maralio promissam si uir nouandi causa cum ante mulieris fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
ompꝰ. Si mancipia in dotem
stunata accepisti ⁊ pactum cõuẽ¬
tum fc̃m ẽ ut tm̃idem estimata
diuortio fcõ redd̾es: man̾e par¬
tum corum ap̃ te labeo ait. qr ⁊
mancipia tuo ꝑiculo fu̾int.

Expanded text:
m. Si mancipia in dotem aestimata accepisti et pactum conuentum factum est, ut tantidem aestimata diuortio facto redderes, manere partum eorum apud te Labeo ait, quia et mancipia tuo periculo fuerint.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥstare oportet tam dolum qua
culpam quia c̃ sui totem suã¬
accepit. s ⁊̃ cdiligenciam pr̃abit
quam insius ito exibet ¶Sĩ re
ectimata data mipcie secute nõ
sint uidendum ẽ ꝙͥ repeti debeat.
utrum res anetftimatio. s id a¬
gi uidetur u̾ita demum estima

Expanded text:
stare oportet tam dolum quam culpam, quia causa sua dotem accipit: sed etiam diligentiam praestabit, quam in suis rebus exhibet. Si re aestimata data nuptiae secutae non sint, uidendum est, quid repeti debeat, utrum res an aestimatio. sed id agi uidetur, ut ita demum aestima
Abbreviated transcription (Latin):
quia rõ hr̃ditatis cẽt ⁊ fit sĩpler
debitum. alioqum omins debi¬
tor eamcui obligans cẽt ex aliqͣ
tone ꝓhibetur sibifilioq suocõ¬
uigere ¶S⁊ is quipupillam ab¬
stinẽt bonis patris sui nõem eine
rei pr̃are debet ⁊ sic fiꝰ pot̾ ut ⁊ si
in cõsultuis hoc fec̾it ⁊ hoc nomi

Expanded text:
quia ratio hereditaria esset et sit simplex debitum: alioquin omnis debitor eam, cui obligatus esset ex aliqua ratione, prohibetur sibi filioque suo coniungere. Sed et is, qui pupillam abstinet bonis patris sui, rationem eius rei praestare debet et fieri potest, ut etsi inconsultius hoc fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
tendum ẽ. S benignius ẽ fauo¬
ie docium necessitatem imponi¬
ei h̃rdicõsentire ꝙ defunctus fec̃
aut si distulit uł absit etiamno¬
lente uł absente eodomimu
ad mantum ip̃o uurc tnsferrime
mulier maneat indotata. ¶Do¬
tis autem cã data acciꝑt debemꝰ
ca que in dotendantur. cet̾um

Expanded text:
tendum est. sed benignius est fauore dotium necessitatem imponi heredi consentire ei quod defunctus fecit aut, si distulerit uel absit, etiam nolente uel absente eo dominium ad maritum ipso iure transferri, ne mulier maneat indotata. Dotis autem causa data accipere debemus ea, quae in dotem dantur. Ceterum
Abbreviated transcription (Latin):
samꝑhibitionis nupcianmi cẽ¬
hdarum oro cliui marti conti¬
net. et siquis curator uentri
bonisq datus sit ꝓhibitẽem eu¬
demsenatus. cõ. inclucit. namet
hic d ronem reddere nec spacui
ad ministrationis mouere nos
d quia nec intutort nec incura¬
tore dicimus discrim̃ maioris

Expanded text:
hibitionis nuptiarum contrahendarum oratio diui Marci continet. Et si quis curator uentri bonis que datus sit, prohibitionem eiusdem senatus consulti inducit: nam et hic debet rationem reddere. nec spatium administrationis mouere nos debet, quia nec in tutore nec curatore discrimen maioris
Abbreviated transcription (Latin):
tutclam reuocan oporteat Ie u¬
no dubitan pot̃ si auus tuteia:
gessit neptis ex fiuo emacipato
nate annepoti ex atto fuio eam
collocare possit siue emancipato

Expanded text:
tutelam reuocari oporteat. De uno dubitari potest, si auus tutelam gessit neptis ex filio emancipato natae, an nepoti ex altero filio eam collocare possit siue emancipato
Abbreviated transcription (Latin):
nuptus cognatio cli sccdat anuo
t̾inam ⁊ uiugo quesitam sororẽ
quis uetatur nxorem ducere.
tur eam quoq uxorẽ duce que
ꝑ adoptõem filia neptisue et̃ ce
sum .s. siin familia eius sum. auo¬
quin si emancipatus fũo ab eo.
sine dubro nichilumpelit nup¬
cias .s. quia post emancipatõeo.¬

Expanded text:
nuptiis cognatio descendat an uero non: nam et uolgo quaesitam sororem quis uetatur uxorem ducere. tur eam quoque uxorem ducere, quae per adoptionem filia neptisue esse cosum, scilicet si in familia eius sim: alioquin si emancipatus fuero ab eo, sine dubio nihil impedit nuptias, scilicet quia post emancipatio
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem tutor pupulam suam
dueat t intelligendume mecde¬
fuir ten quidem posse. nam eñ
spondtar. quid ergo si adopti
cipatis senatum ñ sensisse.qr poᷤᷤ
emancipatõem intotum ad or¬
terie familie obliuis crntar. natu¬
rales lib̾il in adptẽe diti fuint
senatus constuto contigitturcid¬

Expanded text:
uxorem tutor pupillam suam ducat, tamen intellegendum est ne desponderi quidem posse: nam cum spondetur. Quid ergo si adoptiucipatis senatum non sensisse, quia post emancipationem in totum adoptiuae familiae obliuiscuntur. Naturales liberi licet in adoptionem dati fuerint, senatus consulto conti
Abbreviated transcription (Latin):
numeꝵ trum tutelaꝵ hec ĩpu¬
tantur ⁊ cõsequẽs ẽ hoc ꝓbare.
quid ergo si ronoris ca tutor dat᷑
s quatenus nec huuis moditu¬
tela in num̃um cõputat᷑ nũꝗd¬

Expanded text:
um trium tutelarum haec imputantur: et consequens est hoc probare. Quid ergo si honoris causa tutor datus sit? quatenus nec huiusmodi tutela in numerum computatu
Abbreviated transcription (Latin):
idn liccat lib̾te muito eo nuptias ccłẽ.
necessitate manumisent ñ suo ar¬
bitnomagis enim debitam litit¬
tatem p̾stitit. quam ullum bene¬
fitium in mulierẽ contulit.
uror quam a quo manumissa ẽ.

Expanded text:
it, liceat libertae inuito eo nuptias contrahnecessitate manumisit, non suo arbitrio: magis enim debitam libertatem praestitit quam ullum beneficium in mulierem contulit. duci potest quam a quo manumissa est,
Abbreviated transcription (Latin):
cesimumꝰ ⁊ scctum annum nõ
desponsatam a petre nec testõ de¬
stinatam ducat uxorem. ur cani
filio suo uingat quost̃o ut̾q in¬
famatur ⁊ ꝓclignitate pupiue
et̾ ordinemꝰ coartetur noc uit̾ est

Expanded text:
cesimum et sextum annum non desponsam a patre nec testamento destinatam ducat uxorem uel eam filio suo iungat: quo facto uterque infamatur et pro dignitate pupillae extra ordinem coercetur: nec interest
Abbreviated transcription (Latin):
si ⁊ triticum emit ⁊ obeam re
ꝙ ñ sit tͣclitum familia cius fa¬
me laborau̾it.nam p̾cium ttici
ñ ẜuorum fame necatorum cõ¬
sequitur. noc enim maior obli¬
gatio fit ꝙ tarhius agitur quã¬
ius gescat si ninumi hodie płi ᷤ
sit. merto quia siue datum cẽt
hr̃et emptor siuc ñ quonam
saltem hodic dandum ẽ ꝙ iaz
olundan oportuit. Si fũdu¬
tibi uendidero ut eum condu

Expanded text:
si triticum emerit et ob eam rem, quod non sit traditum, familia eius fame laborauerit: nam pretium tritici, non seruorum fame necatorum consequitur. nec maior fit obligatio, quod tardius agitur, quamuis crescat, si uinum hodie pluris sit, merito, quia siue datum esset, haberem emptor, siue non, quoniam saltem hodie dandum est quod iam olim dari oportuit. Si tibi fundum uendidero, ut eum condu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt.¶Castella plumbea pu¬
tea oꝑcula puteorum. ephi¬
thonea fistulis ad plumbata
aut que t̾ia continentur quã¬
ius ñsunt ad fixaedium ẽẽ
constat. Item constat sigilla
collumpnas quoq ⁊ ꝑsonas
quorum rostais aquã salre so¬
let uille ẽẽ sea quoq que exe¬
difitio distrãcta sunt ut repo
quiexemptisunt hac m̃te ut

Expanded text:
sunt. Castella plumbea, putea, opercula puteorum, epitonia fistulis adplumbata aut quae terra continentur, quamuis non sint adfixa aedium esse constat. Item constat sigilla, columnas quoque et personas, ex quorum rostris aqua salire so‹l›et, uillae esse. Ea, quae ex aedificio detracqui exempti sunt hac mente ut
Abbreviated transcription (Latin):
tor tem̃ d qͣnti inter ẽ nõ esse
deceptum. ⁊ siuenditor quoq
nesciat łuti sim̃sas qr̃ citreas
emat que nõ sunt. ¶Cum ꝑ
uenditorem stetit quo minꝰ
rem t̃dat. omnis utilitas em

Expanded text:
 debet, quanti interest non esse deceptum, etsi uenditor quoque nesciet: ueluti si mensas quasi citreas emat, quae non sunt. Cum per uenditorem steterit, quo minus rem tradat, omnis utilitas emp
Abbreviated transcription (Latin):
Iauł. Qum a te pecuniam
pet̾e̾ eoq nomine iudiciuor
acceptuim ẽ falso m ꝑsuasisti
uo modo michi succum pot᷑.
nam ex integro agert possu.
⁊ si obiciatr ercẽptio icͣi iudi¬
cate replicatione iure uti po
sit si quidem mortuo te cares
extit̾it agitur cum hĩde no.
siminus nõ agetur s utiq
inhr̃dem ꝑpetuo dabitur qr ñ
d lutran ex alicno dampno.
cui conueniens ẽ ut ⁊ ip̃m
qui dolum comiserit. m̾id qd̾
in fcm accio.

Expanded text:
um.Cum a te pecuniam p‹e›terem eoque nomine iudicium acceptum est, falso mihi persuasisti,lio modo mihi succurri potest: nam ex integro agere possum et si obiciatur exceptio rei iudicatae, replicatione iure uti potsit, si quidem mortuo te ea res extitit, agetur cum herede tuo, si minus, non agetur. sed utique in heredem perpetuo dabitur, quia non debet lucrari ex alieno damno. cui conueniens est, ut et in ipso, qui dolo commiserit, in id quod in factum actio.
Abbreviated transcription (Latin):
ei obici possit quia potuit ⁊ per
alium societatem amminist.¬
re uł socio cominitere. s fct ñ
alias nisi uaide sit ydoncus soci
aut facił abfutus ctramo eo
auum societatis admini stratẽ.
dat ñsi aliq̃ iusta rõ int̾tett:
noc uendere pot̾it nec aua rõne
efficiet ut diuidatur. di sane
pot̾ dici uenditionem quĩdeo.
ñ im̃pecliri s exceptioem adñ¬
suc emptorem locum hr̃c si aũ
diuidat quam duuderetis qm¬

Expanded text:
ei obici possit, quia potuit et per alium societatem administrare uel socio committere: sed hoc non alias, nisi ualde sit idoneus socius aut facilis afuturo etiam per alium societatis administratio.at, nisi aliqua iusta ratio intercedat, nec uendere poterit, ne alia ratione effici‹a›t, ut diuidatur. sed sane potest dici uenditionem quidem non impediri, sed exceptionem aduersus emptorem locum habere, si ante diuidat, quam diuideret is q
Abbreviated transcription (Latin):
uidatur: ñ iidetur cõuenisse
ne a societate abeatur. Q. tñ si ẜ
conuenit nc abeatur anuaie¬
at. elegant̾ pomp᷑ scribitꝰ ⁊ fru¬
stra hõc conuenut: nam ⁊ sino
conuen̾it si tamen ĩtẽrestiue
rom hr̃e renũciatio. nec tenebi¬
tur ꝑ socio qui icco renũciauit
quiã coclitio quedam qua socis¬
tas erat cotta ei nõ pĩatur duit
quid suta in iuriosus. ⁊ damp¬
nosus sccius sit. ut nõ erpedut¬

Expanded text:
uidatur, non uidetur conuenisse, ne societate abeatur. quid tamen si hoc conuenit, ne abeatur, an ualeat? eleganter Pomponius scripsit frustra hoc conuenire: nam et si non conuenit, si tamen intempestiuere renuntiatio. nec tenebitur pro socio qui ideo renuntiauit, quia condicio quaedam, qua societas erat coita, ei non praestatur: aut quid si ita iniuriosus et damnosus socius sit, ut non exped
Abbreviated transcription (Latin):
t̾u⁊ sicapite mimitus fu̾o
totum amitt̾e. s si extit̾it cõ¬
ditio totum usumfructum
ad te ꝑtinere si forte capite
dimimitus sum. set̾um cu
inmeo statu maneo cõmu¬
iicandum usumfructum.

Expanded text:
t si capite minutus fuero, totum amittere: sed si extiterit condicio, totum usum fructum ad te pertinere, si forte capite deminutus sum, ceterum cum in meo statu maneo, communicandum usum fructum.
Abbreviated transcription (Latin):
cxpectare. qui uti ⁊ frin possit.
Item si exdie ususf. legetur
lies euis nõ cecdit nisicum
dies uenit. posse enim usum
fructum ex lie legar.⁊ in di¬
em constat. hõ solum auteo.
ususf. añ ad itam hĩditateo
dies nõ ceclit. s nec accio de¬
agentem añ diem usust̃: in
chil facere quamuis auias qui
constat: s accionem de usu
fructus parui refert utrũ
iuire sit ꝯstitutus usust᷑. an¬

Expanded text:
pectari, qui uti et frui possit. Item si ex die usus fructus legetur, dies eius nondum cedet, nisi cum dies uenit: posse enim usum fructum ex die legari et in diem constat. Non solum autem usus fructus ante aditam hereditatem dies non ceagentem ante diem usus fructus nihil facere, quamvis alias qui constat, sed et actionem de usu fructu. et parvi refert, utrum iure sit constitutus usus
Abbreviated transcription (Latin):
tigalius suꝑficiano inre con¬
stĩtutus. cap̾itis duminutõe
sust. siiam ꝯstitittus e cete¬
rum si añ ad itam hr̃ditate
aut añ diem cedentem quis¬
o capite minutus ẽ constat
nõ amitti. ¶Sitibi fũduᷤᷤ
exlielegatus ẽ ⁊ usum fruc.
michi rogatus es restituere.

Expanded text:
tigali uel superficie non iure constitutus capitis minutione us est: ceterum si ante aditam hereditatem aut ante diem cedentem quis capite minutus est, constat non amitti. Si tibi fundus ex die legatus est et usum fructum mihi rogatus es restituere,
Abbreviated transcription (Latin):
cdlĩo fundi domini deducto
nsufructu ꝓpͥetatem tdidint.
ut eorum a miserit usumfruc.
ad ꝓpctatem redire s nõ ad to¬
tum s cuiusq nsumfructũ
ei parti accedere quam ip̃e t̃cli¬
dent. ad ea q enim ꝑtem redi
redr aqua minitio cliuisus
legͥatus ẽ. nam amittẽte u¬
sumfructum alt̾o cui erat le¬
gatus magis uire acc̾scendi
ad alt̾um ꝑtinet. quam rede¬
at ad ꝓpͥctatẽm nec nouum
ius accrescendi ñ parit. n ei
apud quem ꝯsolidatus ẽ n
abẽo ⁊ ip̃e quib moclis ad¬

Expanded text:
duo fundi domini deducto usu fructu proprietatem tradiderint, uter eorum amiserit, usum fructum ad proprietatem redire, sed non ad tot‹a›m, sed cuiusque usum fructum ei parti accedere, quam ipse tradiderit: ad eam enim partem redire debet, a qua initio diuisuslegatus est: nam amittente usum fructum altero, cui erat legatus, magis iure adcrescendi ad alterum pertinet quam redit ad proprietatem. nec nouum:ius adcrescendi non perit neque ei, apud quem consolidatus est, neque ab eo, et ipse quibus modis a
Abbreviated transcription (Latin):
usum fructum. mox ⁊ colle¬
tem contestatus ẽ adũsus
eum qui se liti o bñit a põ¬
ssõre consequitur pars eni
collegatanii ip̃i accrescit nõn

Expanded text:
usum fructum, mox et colletem contestatus est aduersus eum qui se liti optulit, a possessore consequitur: pars enim collegatarii ipsi adcrescit, non
Abbreviated transcription (Latin):
nõut ꝓpͥctas eo solo tempore
b hr̃dib instiitis deducto
usufructu ꝓpetas is legem
ius accrescendi hr̃dos nõ hr̃e
nam uideri usufructum cõ¬

Expanded text:
n, ut proprietas, eo solo tempore bus heredibus institutis deducto usu fructu proprietas legetur, ius adcrescendi heredes non habere: nam uideri usum fructum co
Abbreviated transcription (Latin):
ut unam hant hr̃des. scdãm
titius iciam meuius. nec eniz
int̾ c̃̾ ita legetur. illi ⁊ illi cum
is ususf. legetur amissis li¬
mĩt mortua lib̾i eius nich¬
ominus usum fructum hñt
iire accrescendi. nam ⁊ il. ł
diiminco qui solos ligos hr̃¬
des scripserit licet nõ ut le¬
gatanos eos nominauit s
mrem ita frurut libos secu
cummatre fru deberedici ma¬
trem legatanam ẽẽ intelligẽ¬
dam ⁊ ꝑ̃ omnia simile̾ cẽ ⁊ in
hoc casu uuris euentun¬

Expanded text:
ut unam habeant heredes, tertiam Attius, tertiam Seius: nec enim interest ita legetur "illi et illi cum is usus fructus legetur, amissis lmatre mortua liberi eius nihilo minus usum fructum habent iure adcrescendi. nam et Iuliadum in eo, qui solos liberos heredes scripserit, licet non ut legatarios eos nominauerit, sed matrem ita frui, ut liberos secum cum matre frui, debere dici matrem legatariam esse intellegendam et per omnia similem esse et in hoc casu iuris euentu
Abbreviated transcription (Latin):
S oportebit qi dom̃um lccae
nec balncum ibi faciendum
cliu̾soria uł fullonica appellãt.
ego quidem ⁊ si baleum sit
ini domo usib domimcis soli¬
tum uaccart inultima ꝑte do¬
mus uł intͣ cdietas ãmenas ñ
recte nec exbomi uin arbittu
fcũrum si id locare cepit ut pu¬
buce lauct ñ mag̾ quam si
domum adstationem iumẽ¬
torum locau̾itaut si stabulu
q erat domus iuñitis ⁊ caru¬

Expanded text:
 oportebit quasi domum locare. nec balineum ibi faciendum deversoria vel fullonica appellant. ego quidem, et si balineum sit in domo usibus dominicis solitum vacare in intima parte domus vel inter diaetas amoenas, non recte nec ex boni viri arbitratu facturum, si id locare coeperit, ut publice lavet, non magis quam si domum ad stationem iumentorum locaverit, aut si stabulum quod erat domus iumentis et car
Abbreviated transcription (Latin):
st. q si comiumi ẜuo usus
f᷑ sit relicius ⁊ utriq domino
acquisitus an alt̾o repudiãte
uł amitente usum .f. arter
totum hãt. ⁊ putat ad att̾u
ptinere totum⁊i dominiis

Expanded text:
tur, si communi seruo usus fructus sit relictus et utrique domino adquisitus, an altero repudiante uel amittente usum fructum alter totum habeat: et putat ad alterum pertinere, et licet dominis
Abbreviated transcription (Latin):
dunli debeant int̾ hr̃demf¬
ructuarit ⁊ rem publicam cͥ
ꝓpͥctas legata ẽ. Rꝵ. rem pu¬
nullam accioem hr̃e. frũctua¬
rie u̾o hidem sua dic scđm ea
in agro ferraniorum ꝑtem sex¬

Expanded text:
at inter heredem fructuariae et rem publicam, cui proprietas legata est. respondi rem punullam actionem habere, fructuariae uero heredem sua die secundum ea in agro Farrariorum, partem sex
Abbreviated transcription (Latin):
retictus ẽ quam dui de iure
suo pbetur. s ⁊ si ip̃i usuftu¬
tuano qõ moueatur inte¬
ronusussructus eius differ¬
tur s caui de restituendo eo
ꝙ ex his fructib pcepturus c̃¬
er̃. sufrũcͣuanus nouu
tiuum panctb nõ potest im¬
ponere. ¶Edificium in chea¬
tum frucłuarium consũma¬
re nõ posse. placet. etiam si eo
noco aliter uti nõ possit. s n
euis quidem usumfuctum
nar in saitib ur montib po¬
nõnis ꝓbe dicitur. nec apeni
aut c̾uum quem ceꝑit: ꝓpri¬
um dominic̃apits s ffuctꝰ
possit occide ñ possitalras si
quas minitio incluserit
ꝯpissio uł post sibimet ip̃e

Expanded text:
relictus est, quamdiu de iure suo probet. Sed si ipsi usufructuario quaestio moueatur, interim ususfructus eius differtur: sed caueri de restituendo eo, quod ex his fructibus percepturus rum Vsufructuarius novum rivum parietibus non potest imponere. aedificium inchoatum fructuarium consummare non posse placet, etiamsi eo loco aliter uti non possit, sed nec eius quidem usum fructunari in saltibus uel montibus possessionis probe dicitur: nec aprum aut ceruum quem ceperit proprium domini capit, sed ‹aut possit, occidere non possit? alias si quas initio incluserit operis suis uel post sibimet ipsae
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝓpͥetas inutĩt eẽt futura
semper abscendente usufruc.
s tn placiit dandam ẽẽ accõ¬
nem un scquens dubitatio
ẽ quonsq tuendi cẽnt in co
⁊nsufructu mumcipes ⁊ plã¬
cuit ꝑ .c. annos tuendos cẽ
municipes qr is finis uite
logeui honis ẽ.¬

Expanded text:
ne proprietas inutilis esset futura semper abscedente usu fructu. sed tamen placuit dandam esse actionem. unde sequens dubitatio est, quousque tuendi essent in eo usu fructu municipes: et placuit centum annos tuendos esse municipes, quia is finis uitae longaeui hominis e
Abbreviated transcription (Latin):
go te de nsufructu quere qui
legatus ẽ. Itaq si conditio
su ab co amissus fu̾it. ad
ita ut in eius ꝑsona omina
eadem ẜuantur. quead ami¬
tenlum usumfructum per¬
tment ⁊ ẜuan solent. cet̾um

Expanded text:
go te de usu fructu quaerere qui legatus est: itaque si condicio su ab eo amissus fuerit, adita ut in eius persona omnia eadem seruentur, quae ad amittendum usufructum pertinent et seruari solent. ceterum
Abbreviated transcription (Latin):
reficere S⁊ accione nagoꝵ gẽ
storum lib̾atur ¶Siuan de¬
duam etiam si ni tempestine
cesa sit. in frucru c̾e constat. sic̃
olea inmatura lecta. Item fe
omp̾. Sĩmichi⁊tib asem¬
logatus sitego inꝑtem semp¬
tu alfumquadrantem habebo
tu item inutruisq ꝑte eoꝵ q̃¬
auł.  ttris meiuo fundũ
tuscusanum reliquid eiusq
riam cogendis ⁊ necessanis ꝯ¬

Expanded text:
reficere, sed actione negotiorum gestorum liberatur. Siluam duam, etiamsi intempestive cesa sit, in fructu esse constat, sicut olea immatura lecta. Item fduam, etiamsi intempestive m. Si mihi et tibi a Semlegatus sit, ego in partem Sempii alterum quadrantem habebo, tu item in utriusque parte eoum. Titius Maeuio fundum Tusculanum reliquit eiusque riam cogendis et conseruandis
Abbreviated transcription (Latin):
quam qui principali reũtit
magis ẽ quia ⁊ ip̃c habent
aliquam utilitatem si quo
loco oportuno ponantur.
Elicet pͥclia quedam talia sũt
ut magis inca impendamꝰ
quam de ut acquiramus. t̾n

Expanded text:
quam qui principali re utitumagis est, quia et ipsae habent aliquam utilitatem, si quo loco oportuno ponantur. Licet praedia quaedam talia sint, ut magis in ea impendamus, quam de illis adquiramus, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
eacum sit sufficit emidem
Numum ꝑ singula quoꝵ
oena ferarum finitonsusruc¬
tu comino ꝓpctatis assignare
nu fuit cepti nsusf ᷑ tem¬

Expanded text:
ertum sit, sufficit eundem numerum per singula quoque genera ferarum finito usu fructu domino proprietatis adsignare, qui fuit coepti usus
Abbreviated transcription (Latin):
aul. A rbores initempestatiᷤᷤ
ñculpa fructuarii eusas ab
eo substitui ñ placet. Qucꝗd
infundo nascitur uł quicd
inde pcipitur ad fructuanu
ꝑtinet pensioes quoq iam
añ lecatorum agrorum si ipe
quoq sp̃aliter comp̾ hense sit̃.
ad exemplum uenditionis
nisi fu̾int sp̃aliter excepte. po¬
test ususfructuanus conducto¬
rem repellere. ¶ Cese anidiniꝰ¬

Expanded text:
ur. Arbores ui tempestatis, non culpa fructuarii euersas ab eo substitui non placet. Quidquid in fundo nascitur uel quidquid inde percipitur, ad fructuarium pertinet: pensiones quoque iam antea locatorum, agrorum, si ipsae quoque specialiter comprehensae sint. Sed ad exemplum uenditionis, nisi fuerint specialiter exceptae, potest usufructuarius conductorem repellere. Caesae harundini
Abbreviated transcription (Latin):
chi hr̃dem cius prestare oꝑt̾et
erceptus sit. nam siquide
solam ꝓpͥetatem hr̃dem debi¬
tuꝵ. S̾m autem id fcm sit ut
ꝓͣmissori dum tixat ususf.
reciꝑetur plenam ꝓpͥctatem
hrdemeius debͣiturum. hoc ĩ
schr̃c manifestius in c̃a lega
sit debiturꝰ. Idemq ẽ ⁊ si subs
C ⁊ cum ꝑhr̃dem staret quo
minus prestarctur.ẜuus mo¬
tuus ẽ. auud clici ñ posse ait
quam in id obligatum eẽ hr̃¬

Expanded text:
hi heredem eius praestare oportet. exceptus sit: nam si quidemsolam proprietatem heredem debiturum: sin autem id actum sit, ut promissori dumtaxat usus fructus reciperetur, plenam proprietatem heredem eius debiturum. hoc ita se habere manifestius in causa legatsit debiturus. idemque et si sub est: cum per heredem staret, quo minus praestaretur, seruus mortuus est: aliud dici non posse ait, quam in id obligatum esse h
Abbreviated transcription (Latin):
legatum datum./ Si no duoe
nisdem nominis fuint ⁊ ita
scriptum fu̾it. tinis ns un fru¬
ctum alt̾nis annis po. lego. nͥ¬
consenserint ut̾ e. rum prior
utatur inuicc̃. ⁊ sibi impediẽt.
o si titius os annoquo frue¬
s int̾im legatum no habebit
s ad menum altuis annis

Expanded text:
o eiusdem nominis fuerint et ita scriptum fuerit 'Titiis usum fructum alternis annis do': nisi consenserint, uter eorum prior utatur, inuicem sibi impedient. quod si Titius eo anno, quo frueset, interim legatum non habebit, sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
iam maturos reliquiss te¬
stãtor fructuanus eos feret
si die logati cedente ad huc pẽ
suas uti uł ad negociatõerr. u¬
tiq ꝓmutetur fructuario lo¬
care eas uł ad alias merces
⁊ illud i solum obẜuandũẽ
ne ł abutatur nsuftuctuari
uł ꝯtumeliose iniuinose ne
utatur usufruc: ¶s. Si ẜũiu
sufructis legatus ẽ cuius te¬
stator qͣi mmistio uacuo ute¬
batur. si eum clisciplinis uł
arte instituit ususfructuan¬
quid c hacani nomine debe¬
atur uł siquid ob formam
ani ꝑtinebit. S ⁊ siquid ad
collatrem uie puto hoc quoq
fructuanium subituim. ergo
⁊ ꝙ obt̃nsitum excercitus cõn¬
fertur exfructib. S ⁊ siquid
municipio. nam solent po¬
ssores c̾tam ꝑtem fructuum
tinebunt. Siqua ẜ uitus im¬
posita ẽ fundo necesse ha be¬
bit fructuans sustinere. un
⁊ si ꝑstipulatiõem ẜuitus de¬
beatur. idem puto dicendum
sit interdictis ẽtis locis quibꝰ¬
obẜuare alioqum nõ hõm
uiri arbittu utitur ⁊ fruit᷑.¬

Expanded text:
iam maturos reliquisset testator, fructuarius eos feret, si die legati cedente adhuc pendesuas uti uel ad negotiationem, utique permittetur fructuario locare eas et ad alias merces, et illud solum obseruandum, ne uel abutatur usufructuarius uel contumeliose iniurioseue utatur usu fructu. Si serui usus fructus legatus est, cuius testator quasi ministerio uacuo utebatur, si eum disciplinis uel arte instituerit usufructuaquid cloacarii nomine debeatur uel si quid ob formam arii pertinebit: sed et si quid ad collationem uiae, puto hoc quoque fructuarium subiturum: ergo et quod ob transitum exercitus confertur ex fructibus: sed et si quid municipio, nam solent possessores certam partem fructuum tinebunt. Si qua seruitus imposita est fundo, necesse habebit fructuarius sustinere: unde et si per stipulationem seruitus debeatur, idem puto dicendum. sit interdictis certis quibusobseruare: alioquin non boni uiri arbitratu utitur et fruit
Abbreviated transcription (Latin):
q ẽ ⁊ si forte stipulatus sit ẜ¬
uus minĩaturus pecuniam.
nam mimiatio declarabit cͥ
sit acquisita stipulatio. ergo
ostendimus inpendenti ce
tominium donec p̾cium nu

Expanded text:
et si forte stipulatus sit seruus numeraturus pecuniam: nam numeratio declarabit, cui sit adquisita stipulatio. ergo ostendimus in pendenti esse dominium, donec pretium nu
Abbreviated transcription (Latin):
lisufructu legato. aree ususfruct.
peti pot̾. quoniam quibonoꝵ
suorum usumf. legat nõ solũ
corum que in sp̃e sunt. S ⁊
substancis omins usum fruc.
leggare uidctur. In sub̾a autem¬

Expanded text:
usu fructu legato areae usus fructus peti poterit: quoniam qui bonorum suorum usum fructum legat, non solum eorum, quae in specie sunt, sed et substantiae omnis usum fructum legare uidetur: in sub
Abbreviated transcription (Latin):
gari ut ei ẜuitus imponat᷑
que alt̾i insule hr̃ditanie de¬
beatur hoc modo si ille hr̃di
meo ꝓmiserit ꝑ se ñ fore
quoaltius ea cclificia tollan¬
tur te eieorum edificiorum
usum fructum .do. lego.uł
sic eclium illarum quo ada¬
tius quam uti nc̃ sunt echi¬
ficate nõ erunt illi usuͣm. f
do. lego Si arbores uento
deiectas dominꝰ nõ tollat ꝑ¬

Expanded text:
gari, ut ei seruitus imponatur, quae alteri insulae hereditariae debeatur, hoc modo: 'Si ille heredi meo promiserit per se non fore, quo altius e‹a› aedificia tollantur, tum ei eorum aedificiorum usum fructum do lego' uel sic: 'Aedium illarum, quoad altius, quam uti nunc sunt, aedificatae non erunt, illi usum fructum do lego.' Si arbores uento deiectas dominus non tollat
Abbreviated transcription (Latin):
postea soluit dut uendicah
aut si fuint numi consup¬
trad condictiorm ꝑtinẽt si
ro sumul insi nuo sonut ri¬
chilfrcit accipientis ⁊ ideo ñ¬
dum acquisisse cuiquã diñ¬

Expanded text:
postea soluerit, aut uindicabit aut, si fuerint nummi consumpti, ad condictionem pertinent: si uero simul in sacculo soluit, nihil fecit accipientis et ideo nondum adquisisse cuiquam d
Abbreviated transcription (Latin):
& si nominatim sit stipula¬
tus nec clubitari debere quin
ad iecto nomine solidumei
queratur. Itq ait ⁊ si uissu
eius stipuletur. quoniam iu¬
ssum ꝓ nomine accipimus.
Idem ⁊ infrucͣtuariis dicend̃

Expanded text:
 si nominatim sit stipulatus, nec dubitari debere, quin adiecto nomine solidum ei quaeratur. idemque ait et si iussu eius stipuletur, quoniam iussum pro nomine accipimus. idem et in fructua
Abbreviated transcription (Latin):
S ⁊ sieccipiat ut pasc̾e sibił
inhitare liceat: ualetꝰ excep¬
tocum ex multis saltib pa¬
stione fructus ꝑciꝑetur ⁊ ha¬
bitationis exceptione suie
temporał siuc us ad morter
eius qui excepit. usus indetu
ꝓprictãtas legata sit ⁊ uiuo te¬
statore titius decedat. nichil
⁊ id neratius quoq scribit u¬
sufructum in quibdam
casib ñ ꝓpͥctatis effectum op¬
tinere comicipt. un si fructus
uł fundi põrͣtio petatur ⁊ ab¬
solutione secuta postea pars
altera que accreuit uendice

Expanded text:
sed et si excipiat, ut pascere sibi uel inhabitare liceat, ualet exceptio, cum ex multis saltibus pastione fructus perciperetur. et habitationis exceptione, siue temporali siue usque ad mortem eius qui excepit, usus uidetuprietas legata sit et vivo testatore Titius decedat, nihil a id Neratius quoque respondit. Vsum fructum in quibusdam casibus non partis effectum optinere convenit: unde si fundi vel fructus portio petatur et absolutione secuta postea pars altera quae adcrevit vindicet
Abbreviated transcription (Latin):
rius nec amitt̾e ẜuitutem.
acquirere plane ẜuitutem
cum posse etiam inuito frus.¬
tuario uilianus scripsit. ꝗb
conscqͣuenter fructuanus qd̾
acquirere fundo ẜ uitutem
nõ potest retinere aute̾ pot̾.
utente fructuario amisse. hoc

Expanded text:
rius nec amittere seruitutem: adquirere plane seruitutem eum posse etiam inuito fructuario Iulianus scripsit. quibus consequenter fructuarius quidem adquirere fundo seruitutem non potest, retinere autem potest: utente fructuario amissae, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
possit ⁊ ansto ap̾ cassĩ notat
plenissimam eum oohercioe
hr̃e simodo sine .o .ii. faci¬
at quamus ususfructuanꝰ
aec contrariis quidem mmi¬
stus aut munitatis artificino.
eius corrumpere possit. noc
ẜuimi cicatricib deform̃art.
xe dedere potit. si hoc sine. d.
m.faciat. Quoniam noxe
declitio uire nõ ꝑmiit usũ f.¬

Expanded text:
apud Cassium notat plenissimam eum coercitionem habere, si modo sine dolo malo faciat: quamuis usufructuarius nec contrariis quidem ministeriis aut inusitatis artificium eius corrumpere possit nec seruum cicatricibus deformare. xae dedere poterit, si hoc sine dolo malo faciat, quoniam noxae deditio iure non peremit usum f
Abbreviated transcription (Latin):
auum quimauena te tale qd
commiserit. Deniq cõnsultus
casus inquib cessat aquilic
accio ꝯideo iuidicem dariut
nam quiagnm nõ ꝓ scidit᷑

Expanded text:
aliena re tale quid commiserit. denique consultus,casus, quibus cessat Aquiliae actio, ideo iudicem dari, ut nam qui agrum non proscindit,
Abbreviated transcription (Latin):
fdem Diauue rei ususfruc¬
tue leppatus ent domimus po¬
t᷑ in cã re sansdatiõem desid̾a¬
re ut offitio iudicis hoc fiat inã
sicutid fructuaruis uti frui
ita ⁊ ꝓprictatis cominꝰ secur
d ẽẽ de ꝓprictate. hec autẽ ad
ominem usumfructum ꝑtinc¬

Expanded text:
ius rei usus fructus legatus erit, dominus potest in ea re satisdationem desiderare, ut officio iudicis hoc fiat: nam sicuti debet fructuarius uti frui, ita et proprietatis dominus securus esse debet de proprietate. haec autem ad omnem usum fructum pertin
Abbreviated transcription (Latin):
et nõ d n arboros fiugĩferas
excitere n uillam dirũcit. nec
quicquam facere inpnicieo
pprictatis. et si fortẽ uolup¬
manum fũit p̾dium. uiridi¬
ana uł gestationes nłd̾ am¬
bulationes arborib infruc¬
tuosis õpacas atq amenas

Expanded text:
et non debet neque arbores frugiferas excidere neque uillam diruere nec quicquam facere in perniciem proprietatis. et si forte uoluptarium fuit praedium, uirdiaria uel gestationes uel deambulationes arboribus infructuosis opacas atque amoenas