comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intebatur Euinq hec ꝑdies plu¬
rimos faceret nullatenusqz me-¬
lioraretur. tandem uereus episcopꝰ
ne eum si inhoc piculo ꝑmuaneret
totum ꝑderet. cuidamt illum matro¬
ne sibi dilecte dom gracia obtulit
Quem illa acceptum diligenti
cura studiari fecit. Cuius cum dor¬
sum die quadam iter arripiens
insedisset statim calcib et stridori¬
b in mensis actus grauiter eam
cum fere annum eadem conquas¬
satione laborans egra decumb̾et
Que ninirum femma cum se
sentiret uehementer aggrauari re-¬
misit episcopo quem ded̾at equũ
⁊cunt eo piter pro munere exacer¬
batione ac pro gr̃arum accione ꝑ¬
bra mandauit. Quem episcopus
receptum rursus diligere iussit . ⁊¬
sed cuncta eius diligencia in cassũ
consumebatur. Et quantum plꝰ
cura adhibebatur. tantum semꝑ
idem in peius dilabebatur. Post
her autem extitit quidam presb̃r
religiosus qui daret ep̃o consilui
quatinus uideret cum nchil aput

Expanded text:
nitebatur. Cumque haec per dies plunitebatur. Cumque haec per dies plurimos faceret nullatenusque melioraret, tandem verens episcopus, ne eum, si in hoc periculo permaneret, totum perderet, cuidam illum matronae sibi dilectae doni gratia obtulit, quem illa acceptum diligenti cura studiari fecit. Cuius cum dorsum die quadam iter arripiens insedisset, statim calcibus et stridoribus inmensis actus, graviter eam viter, ut per totum fere annum eadem conquassatione laborans aegra decumberet. Quae nimirum femina cum se sentiret vehementer adgravari, remisit episcopo quem dederat equum et cum eo pariter pro munere exacerbationem ac pro gratiarum actione probra mandavit. Quem episcopus receptum rursus diligere iussit, sed cuncta eius diligentia in cassum consummabatur, et quantum plus cura adhibebatur, tantum semper isdem in peius delabebatur. Post haec autem extitit quidam presbiter religiosus, qui daret episcopo consilium, quatenus videret, cum nihil apud
Abbreviated transcription (Latin):
Um igitur adhut uiueret
uir beatus habuerat eqꝰ
unum inter ceteros man¬
suctissimum. cui cum necessicas po¬
poscisset plerumq sedere consueue¬
rat. Post cuius uidelicet discessum
ad dicionem abbatis qui eidem
ecclie pre erat idem equus ꝑuenãt
Suꝑ quem uir apostolicus inũ¬
molenus eiuscem loci epus in hy¬
auter siciens uioleuter ẽum p̃dc̃o
abbati sub ripuit suiq iuris uen¬
dicauit. Abbas u̾o uichil ei obten¬
dere audens adsanctum illico prex̾
eligium. eiqz multa deplorans cau¬
sam hanc comendauit. Cum ergo
predictus equus ad dicionem epis¬
scopi fuisset ꝑouctus cepit statim pe¬
dibz contolere. ac toto corpe marces¬
cente thabescens decidere. Tunt epi¬
scopus adhibito nulo medico iussit
ei studium impendere quo scilicet
sauan potuisset. Sed quiius ei cu¬
ra sedule impenderetur. nnchil pror¬
sus proficere poterat. Insuꝑ cum
ad eum aliquis accessisset. ueluti
fera agrestis infremitus ⁊ caltes
prosiliens lamare curatorem suũ

Expanded text:
um igitur adviveret vir beatus, habuerat equum unum inter ceteros mansuetissimum, cui, cum necessitas poposcisset, plerumque sedere consueverat. Post cuius videlicet discessum ad ditionem abbatis qui eiusdem basilicae praeerat isdem equus pervenerat; super quem vir apostolicus Mummolenus eiusdem loci episcopus inhianter sitiens, violenter eum praedicto abbati subripuit suique iuris vindicavit. Abbas vero nihil ei obtendere audens, ad sanctum ilico perrexit Eligium, eique multa deplorans causam hanc commendavit. Cum ergo praedictus equus ad ditionem episcopi fuisset perductus, coepit statim pedibus condolere, ac toto corpore marcescente, tabescens decadere. Tunc episcopus, adhibito mulomedico, iussit ei studium inpendere, quo scilicet sanari potuisset. Sed quamvis ei sedule inpenderetur, nihil prorsus proficere poterat; insuper etiam, cum ad eum aliquis accessisset, veluti fera agrestis in fremitus et calces prosiliens, laniare curatorem suum
Abbreviated transcription (Latin):
Ddite iam ⁊ alius quod
ad sacratissimum eligii
corpus gestum est mira¬
tulum. Quidam etemm uir illu¬
stris garifredus graffio uemens
ad basilicam sancti antistitis tũ
or̃one facta pre foribus astaret.
paupum illic turbam claman¬
tem audunt. Cumq ininime ad
presens hab̾et unde eis elemosĩaꝵ
mbuere posset misicord ĩa erga cõ
motus cepit uoluere mestus.
a uqͣm ait o miseritalem habe¬
bitis consolatorem qualẽ hunc
bcatum habuistis antistitem O
qualis ei pot̾at causa obsistere.
que cum a ur̃a miseratione ñqͣm
ppediret quo uos obscurata trans¬
iret aure sicuti nunc multi fati
ut ego miser. Et tum huiusinoĩ
adu̾sum se uteretur increpacõm¬
b uisum ei fuit ueluti in exthasi
astitisse sib iumomento sauctu
unum. Exqua uisione consterna¬
tus cum amiens peue astaret. re¬
ꝑit subito iumanu uel ueste sua
aurum quod pauꝑibz erogari
deberet. quod ⁊ protinus factum
est. Et ille multa secuni ex eo qd̃
acciderat cogitans exiit ab ecclĩa¬

Expanded text:
dite jam et aliud quod ad sacratissimum Eligii corpus gestum est miraculum: quidam etenim vir illustris Garifredus Graffio, veniens ad basilicam sancti antistitis, cum oratione facta pro foribus astaret, pauperum illic turbam clamantem audivit; cumque minime ad praesens haberet unde eis eleemosynam tribuere posset, misericordia erga eos motus coepit volvere moestus: Numquid, ait, o miseri, talem habetis consolatorem qualem hunc beatum habuistis antistitem? o qualis ei poterat causa obsistere, quae eum a vestra miseratione unquam praepediret, quo vos obturata transiret aure, sicuti nunc multi faciunt, et ego miser: et cum hujusmodi adversum se uteretur increpationibus, visum ei fuit veluti in extasi astitisse sibi in momento sanctum virum; ex qua visione consternatus, cum amens pene astaret, subito reperit in manu vel veste sua aurum quod pauperibus erogari deberet, quod et protinus factum est; et ille multa secum ex eo quod acciderat cogitans, exiit ab eccl
Abbreviated transcription (Latin):
Diciam quoq ⁊ illud qd̾
uiro deuoto fredeisilo pres¬
bitero narrante cognoui
Danidam enim ut agebat monã¬
chus nomonio ueniens reliq̃as
bti eligii secum detulit quas in¬
mirui ut decebat cum reueren¬
cia basilice indidit. Atq post ali¬
quot dies duo uiri iuiniscetus al¬
ter u̾o clandus fideliter illit extubã¬
tes solo saucti int̾uentu sanatist
suuirum cecus lumeu clauous
gressum recipiens. post adeptam
medelam regressus est uterq ao lo¬
ta ppria. Iu aliã inchiloiminus ba¬
silica que ad eius honorificentiã
in regione aquitama uuro elegã¬
tiqz oꝑe fuerat edificata. similiter
uir quidam pede claudicans me¬
dendi gracla aduenerat Qui tuz
ex oleo quod ante uenerandũ al¬
tare consueuit ardere fuiss ꝑuuctꝰ
neruorum uniculis resolutis ⁊ ip̃e
sanatus est

Expanded text:
diciam quoque et illud, quod, viro devoto Fredegisilo presbitero narrante, cognovi. Quidam enim, ut agebat, monachus a Noviomo veniens reliquias beati Eligii secum detulit, quas nimirum, ut decebat, cum magna reverentia basilicae indidit, atque post aliquot dies duo viri, unus caecus, alter vero clodus, fideliter illic excubantes, solo sancti interventu sanati sunt; nimirum caecus lumen, clodus gressum recipiens, post adeptam medelam regressi sunt uterque ad loca propria. In alia nihilominus basilica, quae ad eius honorificentiam in regione Aquitanica miro eligantique opere fuerat aedificata, similiter vir quidam pede claudicans medendi gratia advenerat; qui cum ex oleo quod ante venerandum altare consuevit ardere fuisset perunctus, nervorum vinculis resolutis, et ipse sanatus est
Abbreviated transcription (Latin):
proxinio carꝑet. huic
obiuam pauꝑini turram sua iã
oppositione collectani. Nib
elemosina sicut solebat data uo¬
luit in suꝑ siti facigatis laborez
temꝑare itiueris. Cepit ergo qͣ¬
rere in mirastris quis habet po¬
unus tandem reꝑitur qui ꝑun
cum uio uasculum se hre profi¬
fetur. Quod ꝓtinus allatum u̾
teret illico imꝑauit. Sed quid
erat tam exigua mensitra id est
quasi tria docta int̾ tantaz pair¬
pum turbam. Cuu eigo pincer¬
na pauxillum mitt̾et in cyphũ
ut pote cum nec mediis posset
sufficere merũ. mox increpatus
ab eligio uasculum miscere ius¬
sus est plenũ. Cui cum puer exi¬
guitatem flasconis obtenderet
statim ille signũ trucis opponẽs
eya tuquit eya miste craterã plo¬
nam. qm̃ larga et magna dm̃i
est tlementia. Sic ergo factum
est. ut ex eatem quantitate ⁊ uni¬
usi largissimos hausnnt ineros
⁊ exiguitas non cefetit potus ita
ut in illo uase quod uir sanctus
siguauut liquor umi nõ quide
angeretur sed pocius nasci crede

Expanded text:
proximo carperet, habuit obviam pauperum turbam sua jam opinione collectam, quibus eleemosyna sicut solebat data, voluit insuper siti fatigatis laborem temperare itineris. Coepit ergo quaerere in ministris quis haberet pounus tandem reperitur qui parvum cum vino vasculum se habere profitetur; quod protinus allatum vir ceret illico imperavit: sed quid erat tam exigua mensura, id est, quasi tria cotyla, inter tantam pauperum turbam? Cum ergo pincerna pauxillum mitteret in scyphum, ut pote cum nec mediis posset sufficere merum, mox increpatus ab Eligio vasculum miscere jussus est plenum, cui cum puer exiguitatem flasconis obtenderet, statim ille signum crucis opponens: Eia, inquit, eia, misce crateram plenam: quoniam larga et magna Domini est clementia. Sic ergo factum est, ut ex eadem quantitate et universi largissimum hauserint merum, et exiguitas non defecerit potus, ita ut in illo vase quod vir sanctus signaverat, liquor vini non quidem augeretur, sed potius nasci creder
Abbreviated transcription (Latin):
mo reuocaret. Moxergout hoc
mincciatum est cunctis loci illiꝰ
accolis exultantib. ⁊ opus ꝑfec¬
tum est. et eius diciomi cõmissũ
Quo mloco primũ ac potissim
uirorum dei coustruxit monastĩ¬
um. ubi eciam abbate constitu¬
to multos ex suis u̾naculis mã¬
cipauit. Plures quoq exduisis
ꝑuinciis usq ad centenarium
quam quinquagenarius sup¬
greditur mimerus monachos
congregrauit. tedditus eciam f̾re
qui affluent sufficere possent dele¬
gauit. Ip̃e uõ tarita se deuocione
tantoqz amore eo demloco diffu¬
dit. ut quid quid habere potinssẽt
quidꝙ regi auferre quitquid dig¬
ne aliquio comꝑare quidquiõ
etiam gratuito et aponentib
largitum esset cuncta predco lo¬
co destinaret. Uidẽs plaustra ue¬
here onera coꝑiosa uascula uti¬
q usib necessaria erea sumul ⁊
lignea. uestimenta eciam ⁊ lectu¬
aria ac lintheamnina mensalia.¬
necnon ⁊ uolumima sacpaꝵ scrip¬
tutarum qͣm plurima sed ⁊ om¬

Expanded text:
nio revocaret. Mox ergo ut hoc nio revocaret. Mox ergo ut hoc nuntiatum est, cunctis loci illius accolis exultantibus, et opus perfectum est et eius dicioni commissum. Quo in loco primum ac potissimum virorum Dei construxit monasterium; ubi etiam, abbate constituto, multos ex suis vernaculis inancipavit, plures quoque ex diversis provinciis usque ad centenarium, quem quinquagenarius supergreditur numerus, monachos congregavit, reditus etiam terrae, qui affluenter sufficere possint, delegavit. Ipse vero tanta se devotione tantoque amore eodem loco diffudit, ut quicquid habere potuisset, quicquid regi auferre, quicquid digne aliquid conparare, quicquid etiam gratuitu ei a potentibus largitum esset, cuncta praedicto loco distinaret. Videres plaustra vehere onera copiosa, vascula utique usibus necessaria, aerea simul et lignea, vestimenta etiam et lectuaria ac linteamnecnon et volumina sacrarum Scripturarum quamplurima, sed et om
Abbreviated transcription (Latin):
Eniq inter cet᷑a expetuiꝰ¬
ab eo uillam quandaz
inrure lemonentino i¬
ꝯgnommante solempiaco di¬
cens. Hant michi domine mi rex
serenitas tua concedat quo possi
ibi et michi ⁊ tibi scalam constru¬
ere. ꝑ quam meamur ad celestia
regna uterq conscentẽ. Quami
eius peticionem libent᷑ rex sicut
solebat anuit. ⁊ quodquod popos¬
cerat sine mora dato preceptõ cõ¬
tessit. Erat enim tempus quo cẽ¬
sus ꝑublicus ex eodem pago regi
thesauro exigebatur inferendus
Sed cum omins census in unu
collectus regi ptaretur ferendus
at uellet domestitus simul ⁊ mo¬
netarius adhuc aurum ip̃m for¬
nacis toctione purgare. ut iuxta
ritun purissimũ ac rutilu aule
regis pñtaretur metallũ. Nescie¬
ebat enim p̃du esse eligio con¬
cessum. toto insu at conatu ꝑtri-¬
duũ uel quadriduũ labori iisis¬
tentes. nulla potant deo id p̃pedi¬
ente arte perficere usq quo ab i¬
eligio preuenens minus opus
ceptum intcipet. ioq eius domi¬

Expanded text:
enique inter cetera expetiit ei villam quandam in rure Lemoveceno cognominante Solemniaco, dicens: 'Hanc mihi, domine mi rex, serenitas tua concedat, quo possim ibi et mihi et tibi scalam construere, per quam mereamur ad caelestia regna uterque conscendere'. Quam eius petitionem libenter rex, sicut solebat, annuit et quod poposcerat sine mora dato praecepto concessit. Erat enim tempus, quo census publicus ex eodem pago regis thesauro exigebatur inferendus. Sed cum omni censo in unum collecto regi pararetur ferendum hac vellet domesticus simul et monetarius adhuc aurum ipsum fornacis coctionem purgare, ut iuxta ritum purissimus ac rutilus aulae regis praesentaretur metallus, – nesciebant enim praedium esse Eligio concessum – toto nisu atque conatu per triduum vel quatriduum laboris insistentes, nulla poterant, Deo id praepediente, arte proficere, usquequo ab Eligio praeveniens nuntius opus coeptum interciperet idemque eius domi
Abbreviated transcription (Latin):
ad culmuims tessitudinez
libenter subleuare. prudentiam
scilicet iustitiam fortitudinem
et temꝑanciam ita in se cõnexas si¬
biq mutuo cohentes excoluit ut
pene in singulis emineret. Habu¬
it nempe prudentiam in discemẽ¬
do iusticiam in iudicando ĩ arepto
ꝓposito fortitudinem in qualita¬
te discretionis temꝑanciam. Qd
enum eo prudentus qui cõtemp¬
ta mundi stultitia xꝑm secutus ẽ
dei uirtutem ⁊ dei sapientiam Qd
iustius qui omi substancia pau¬
ꝑib distributa docuit diuitias
õbxpi dileccionem penitus esse
contempnendas. Quid fortius.
qui inter francorum ꝓterua gẽ¬
tem barbaras qz uaciones ⁊ arro¬
ganciam ꝓlurosas contumelias
spiritum semꝑ seruauit inictuz
Quid temꝑantius qui nobilui
felicitate spreta maliut in humi¬
liorib tuto gressu ꝑgere qui pen¬
dulo gradum sublinib fluctita¬
re. Magno oꝑe etemm concupi¬
uit inter honines ẽẽ inglorius
ut coram deo esset gloriosus. Mẽ¬
teq in xꝑo fundata. celestia poti¬

Expanded text:
ad culminis celsitudinem libenter sublevare, prudentiam scilicet, justitiam, fortitudinem et temperantiam, ita in se connexas, sibique mutuo cohaerentes excoluit, ut pene in singulis emineret: habuit nempe prudentiam in discernendo, justitiam in judicando, in arrepto proposito fortitudinem, in qualitate discretionis temperantiam. Quid enim eo prudentius, qui contempta mundi stultitia Christum secutus est, Dei virtutem et Dei sapientiam Quid justius, qui omni substantia pauperibus distributa, docuit divitias ob Christi dilectionem penitus esse contemnendas? Quid fortius, qui inter Francorum protervam gentem barbarasque nationes, et arrogantium probrosas contumelias spiritum semper servavit invictum? Quid temperantius qui nobilium felicitate spreta, maluit in humilioribus tuto gressu pergere, quam pendulo gradu in sublimibus fluctuare? Magnopere etenim concupivit inter homines esse inglorius ut coram Deo appareret gloriosus; menteque in Christo fundata, coelestia poti
Abbreviated transcription (Latin):
ruitus se conu̾teret. Quis autez
ferremu possideret pectus uel stoli¬
dum. ut cum regniam cum princi¬
pib deflentem intueretur non pro¬
tinus in lamenta se funderet. Q̾s
uero ueint siccis oculis recordaĩ po¬
terit cum ꝑuentum est corpus ad
lotum sepulchri quo andoris deside¬
rio quo amoris affectu quo dolo¬
ris impulsu tenebatur arrebatur
retrahebatur feretrum a ppło retror¬
sum ut uel uno momento adhuc
suꝑesset corpus in ꝓpaculo quo uel
sit ut cumq suo satisfacerent deside¬
rio. Sicquidem studiose tardabant
omnes inoras innectentes ne clau¬
deretur sepulchrum. quia nmirũ
non poterant eius ferre absentiaz
dost tandemergo uix ppłus pre tep¬
tus atq ut ita dixerim fortiter a for¬
ciorib raptus ab ep̃is qui aderant
est mancipatus. Ubi satis festine
saxo optus sub magins iam serũ¬
tur honorib ubiq uallatus tum¬
ba surrecturus iacet ini gloria. Sic
demum uenerabilis regina cum ple¬

Expanded text:
rugitus se converteret? Quis autem ita rugitus se converteret? Quis autem ita ferreum possideret pectus vel stolidum, ut cum reginam cum principibus deflentem intueretur, non protinus in lamenta se funderet? Quis vero etiam nunc siccis oculis recordari poterit, cum perventum est corpus ad locum sepulcri, quo ardoris desiderio, quo amoris affectu, quo doloris impulsu tenebatur? Arcebatur, retrahebatur feretrum a populo retrorsum, ut vel uno momento adhuc superesset corpus in propatulo, quo vel sic utcunque suo satisfacerent desiderio: siquidem studiose tardabant omnes, moras innectentes ne clauderetur sepultura, quia nimirum non poterant ejus ferre absentiam. Post tandem ergo vix populis praereptus, atque, ut ita dixerim, fortiter a fortioribus raptus, ab episcopis qui aderant sepulcro est mancipatus, ubi satis festine saxo opertus sub magnis jam servatus honoribus, ibique vallatus tumba surrecturus jacet in gloria. Sic demum venerabilis regina cum ple
Abbreviated transcription (Latin):
illit aginina plebium continua¬
bant eulatum. Patrem se ⁊ nutci-¬
cium ꝑdere omnes clamabant. et
inter quatientes singultus uix hec
u̾ba promebant. Cui pastor bone
seruandam cõmuctis plebem uel
cui caulis gregis tradis turã pas¬
toris. D eligii dulcedo tu paupin
fortitudo debilium tu protector ⁊ im¬
par egentium consolator. Quis
iam post hec elemosinam sicut
tu dabit largani uel quis nr̃i erit
protector. sicut tu bone pastor. Des
tecum piter intenre nobis t̾buat.
hodie essetqz mors dulcior ꝙͣ tu a
presentia carere Huiuscemodi ergo
modo cum ꝓperant ad sepulchrum
omnes simul in confusas uoces da¬
bant ad celos. Nec erat facile inter
geminos tantaꝵ uocum accentus
cantum at fletum clerum psallen
tem au plebem discernere ullulan¬
tem. Quis enim mn illo die ꝙͣuis
sine uiscerib esset cum paupui
lamenta audiret non statim in
fletu prorumꝑet. Aut quis ita in¬
misericors plebem omnem uoct¬
ferantem cerueret ⁊ non illico in

Expanded text:
illinc agmina plebium continuaillinc agmina plebium continuabant heiulatum; patrem se et nutricium perdere omnes damabant et inter quatientes singultus vix haec verba promebant: 'Cui, pastor bone, servandam committis plebem, vel cui caulis gregis tradis curam pastoris? O Eligi, dulcedo tu pauperum, fortitudo debilium, tu protector, inpar egentium consolator! Quis iam post te elemosinam sicut tu dabit largam, vel quis nostri erit protector sicut tu, bone pastor? Quis tecum pariter interire nobis tribuat liodie, essetque mors dulcior quam tuam praesentiam carere?' Huiuscemodi ergo modo cum properant ad sepulchrum, omnes simul inconfusas voces dabant ad caelos, nec erat facile inter geminos tantorum vocum accentus cantuman tem, an plebem discernere ululantem. Quis enim in illo die, quamvis sine visceribus esset, cum pauperum lamenta audiret, non statim in fletus prorumperet? Aut quis ita immisericors plebem omnem vociferantem cerneret, et non illico in
Abbreviated transcription (Latin):
nus tempus palus imensa nul¬
latenus suaderi potuit ut rehitło
uteretur equi. sed pedestri ⁊ graui
labore sequens feretrum ꝑ palu-¬
dem lamenta continua cum soci¬
abat familia. Oquantus luctus
omnnum quantus precipue mo-¬
nathorum fletus ⁊ pauꝑum qui
eo die ibi conflux̾ant ꝑ plateas õs
ꝑstrepebant. Chori siquidem ꝑsal¬
iencumi lacunias reddebant uotes
Cantus et aguuna flentium lu-¬
gubres reboabant in aere fletus
Omnem ppłus urbeni quaciebat
genntib. celsumqz culmen olymi¬
pi implebatur plangorib. Accẽ¬
tus antiphonatum concrepabat
in choro ⁊ luctus nomoniacensiũ
resonabat in celo. Euuereos cantꝰ
omnes reddebat tramites ullula¬
tus dirus curctas compleuerast
edes Eiulaus ppło sitas ita omneᷤ
se fuderat porbitas flebilib qz in
plebant uocib auiis. Tali pont¬
pa uallatus enuuebat pastor extĩt¬
tus tali conscipatus caterua fere¬
batur corpus ad tunibam. Hint
pret̾ea chori p̃cedebant canentium

Expanded text:
mis tempore palus inmensa, nulmis tempore palus inmensa, nullatenus suaderi potuit, ut vehiculo uteretur equi, sed pedestri et gravi labore sequens feretrum, per paludem lamenta continua cum omni sociabat familia. O quantus luctus omnium, quantus praecipue monachorum fletus et pauperum, qui eo die ibi confluxerant, plateas omnes perstrepebant! Chori siquidem psallentum lacrimosas reddebant voces, cantus et agmina flentium lugubres reboabant in aere fletus; omnem populus urbem quatiebat gemitibus celsumque culmen Olimpi implebatur plangoribus; accentus antiphonarum concrepabat in choro et luctus Noviomagensium resonabat in caelo; funereos cantus omnes reddebant tramites, ululatus dirus cunctas compleverat aedes; heiulans populositas omnes se fuderat per orbitas, Flebilibusque implebant vocibus auras. Tali pompa vallatus eminebat pastor extinctus; tali constipatus caterva ferebatur corpus ad tumbam. Hinc praeterea chori praecedebant canentium,
Abbreviated transcription (Latin):
q totis unib intens inhiant pug¬
uaret ⁊ quasi montem imanem.
pulsaret nichil prorsus proficere
potuit. Tunc ergo conu̾sa adopti¬
mates ait. Ecce iam liquide cognos¬
cunus non esse uoluntatis eius ut
cum alicubi feramus. Concedamꝰ
igitur huic plebi uel inuiti quod ac¬
tenus noluimus uoluntarii. Pla¬
cuit autem hoc consilium tunctis
⁊ decreuerunt eum uno omnes ore
in eodem oꝑido sepellire. Itaq post
hanc defunictionem cum rursus fe¬
retrum subleuare temptarent tan¬
ta mox teleritate leuigatum suble¬
uatum qz est ut facile iam aduob
portaretur qui ante horam nec a
plurims mouebatur. Quod mi̾a¬
culum cuncti cures cum reginia cer¬
nentes gloriam domini magnifi¬
cabant dicentes. Magna ⁊ mr̃abi¬
lia sunt oꝑa tua domine uirtutum
⁊ imrabilis es deus in sanctis tus
Denide iam cum deferretur corpus
ad sepulchrum tota pene cuutas
ruit iobsequio funeris cũ luctu
Nam ⁊ regia deuota cum esset hye¬

Expanded text:
que totis viribus nitens inhianter pugque totis viribus nitens inhianter pugnaret et quasi montem inmanem pulsaret, nihil prorsus proficere potuit. Tunc ergo conversa ad optimates, ait: 'Ecce! iam liquide cognoscimus non esse voluntatis eius, ut eum alicubi feramus; concedamus igitur huic plebi vel inviti, quod actenus noluimus voluntarii'. Placuit autem hoc consilium cunctis et decreverunt eum uno omnes ore in eodem oppido sepelire. Itaque post hanc definitionem, cum rursus feretrum sublevare temptarent, tanta mox celeritate levigatum sublevatumque est, ut facile iam a duobus portaretur, qui ante horam nec a plurimis movebatur. Quod miraculum cuncti cives cum regina cernentes, gloriam Domini magnificabant, dicentes: Magna et mirabilia sunt opera tua, Domine virtutum, et: Mirabilis es, Deus, in sanctis tuis. 38. Deinde iam cum deferretur corpus ad sepulchrum, tota paene civitas ruit in obsequio funeris cum luctu, Nam et regina devota, cum esset hie
Abbreviated transcription (Latin):
rat inter eos alteruacio ꝑia uicissim
denotione pro sancta rapina dectan¬
tes qui nani iustius eius mereturi
reliquias ac sepulturam possidere
Sed cumi ep̃i ⁊ prestanciores quiq
qui aderant ꝑtibz regine fauerent
acq ad eius eum monast̾ium fe¬
rendum deceruerent orta est ingens
uotiferacio ⁊ tumultus magnus ab
regnia puidentis consilio utens et iu¬
dicio dei ommpotentis causani com¬
mittens ait. Seponantur iam am¬
bages u̾borum. ⁊ si est domini uolũ¬
tas aut sancti huius ut illuc eat qͦ
ego cupio sine ulla iam dilacione.
leuetur sin uõ alias modo probabi¬
mus. Post hec u̾ba cum accessissent
ad fcretium ⁊ temptarent eũ leua̾e
ut nec mouere quidem aloco illum
possent. Deinde alii atqz alii uitis¬
sim sibi succedentes nichil uspiam
preualere potuerunt. Postremo oĩ¬
um regina accedens ip̃aqz ꝑse pro¬
lure uolens ulius exertis ac rebra¬
chiatis cepit pulsare ut uł unum
feretri corm ualeret mouere. Cum¬

Expanded text:
rat inter eos altercatio, pia vicissim rat inter eos altercatio, pia vicissim devotione pro sancta rapina decertantes, quinam iustius eius mereretur reliquias ac sepulturam possidere. Sed cum episcopi et praestantiores quique qui aderant partibus reginae faverentur adque ad eius eum monasterium ferendum decernerent, orta est ingens vociferatio et tumultus magnus ab regina prudentiori consilio utens et iudicio Dei omnipotentis causam committens, ait: 'Seponantur iam ambages verborum, et si est Domini voluntas aut sancti huius, ut illuc eat quo ego cupio, sine ulla iam dilatione levetur ; sin vero alias, modo probabimus'. Post haec verba cum accessissent ad feretrum et temptarent eum levare, ut nec movere quidem a loco illum possent. Deinde alii atque alii vicissim sibi succedentes nihil uspiam praevalere potuerunt; postremo omnium regina accedens ipsaque per se probare volens, ulnis exertis ac rebrachiatis, coepit pulsare, utrum vel unum feretri cornu valeret movere. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
satis fateret reuelata eius facie in
lugubre osculum ruens cepit ma¬
nus pectusqz lambere as genas
copioso lacrimaꝵ ymbre pfundẽ
Et repente ecce dum sanctum cor¬
pus exosculans palparet miratu¬
luni non silendum illico contigit
Nam cum esset hyemis tempus ⁊
corpus iaui dudum mortuum.
totum decũberet gelidum. fortuitu
unda sangiomis ex narib lacenti
profluens cepit ubertun genas scĩ
rigare. Quod uidelicet conspienteᷤ
episcopi ⁊ regiia xpistianssima
confestim subpositis indebillers ł
sponte decurrit sangimem colle¬
gerunt. ac pro magno iuunere ser¬
uandum deinceps inpigneribus
segregarunt. Interca ut predictum
est ieuinio expleto satagebat omni¬
modis regina ut quoquo modo cor¬
pus sancti um in cala monasteium
sum transferre. econtra alia pars.
conabatur eum pisius ciuitatem d̾¬
ferre. Utriusq cum obsistebant cuies
nomomacenses iustissimam sibi
heres itatem iembra sui ancistitis
uendicantes. Hos ergo moco orta e¬

Expanded text:
satisfaceret, revelata eius facie, in satisfaceret, revelata eius facie, in lugubro osculo ruens, coepit manus pectusque lambere ac genas copiosa lacrimarum imbre perfundere. Et ecce! repente, dum sanctum corpus exosculans palparet, miraculum non silendum ilico contigit. Nam cum esset hieme tempus et corpus iam dudum mortuum totum decumberet gelidum, fortuitu unda sanguinis ex naribus iacentis profluens, coepit ubertim genas sancti rigare. Quod videlicet conspicientes episcopi et regina christianissima, confestim subpositis hinc inde billsponte decucurrit, sanguinem collegerunt ac pro magno munere servandum deinceps in pignoribus segregarunt. Interea, ut praedictum est, ieiunio expleto, satagebat omnimodis regina, ut quo modo corpus sancti viri in Cala monasterium suum transferret; e contra alia pars conabatur eum Parisius civitatem deferre: utrisque tamen obsistebant cives Noviomagenses, iustissimam sibi hereditatem membra sui antistitis vindicantes. Hoc ergo modo orta e
Abbreviated transcription (Latin):
Acto auten mane conue¬
int ingens in opidum
utriusq sexus mulcitudo
affuit etiam et regiia balchil¬
dis cumi filiis ⁊ optimatibus
exercitiiq copioso. Que uelociter
ingressa celeriq tursu fineri accur¬
rens ingenti uoce in fletu prorupͭ
plorans atq euilans ꝙ eum unũ
muume reꝑisset. Cumqz dintissie
feretro incumbens lamenta gemi¬
naret. rogat interim p̃pari que ad¬
modum corpus beati uiri ad cala
monast̾ium suum transferre. Sed
cum uoluisset eum leuare ⁊ non p̃¬
ualuisset exloco mouere. tristis ad¬
modum effecta indixit ecclie tridu¬
anum ieuium celebrare cum si¬
lentio. Quod cumt fieret ip̃a quo¬
qz cumi optimatibz sius ꝑiter cum
clero inhianter ꝑsistens indesinen¬
ter ꝑ illud tridim extubie celebra¬
te sunt. Dum het igitur agerent᷑
ipsa uenabłs regnia inmis intol¬
lerabilit lugens nullo gene afletu
cohibere se potat. demq eum ex in¬
mio dolore absenciam sancti uni f¬
re non posset tandem ut desiderio suo

Expanded text:
acto autem mane convenit ingens in oppidum utriusque sexus multitudo. Adfuit etiam et regina Balthildis cum filiis et obtimatibus exercituque copioso; quae velociter oppidum ingressa celerique cursu funeri accurrens, ingenti voce in fletum prorupit, plorans atque eiulans, quod eum vivum minime repperisset. Cumque diutissime feretro incumbens lamenta geminaret, rogat interim praeparari, quemadmodum corpus beati viri ad Cala monasterium suum transferret; sed cum voluisset eum levare et non praevaluisset ex loco movere, tristis admodum effecta, indixit ecclesiae triduanum ieiunium celebrare cum psallentio. Quod cum fieret, ipsa quoque cum obtimatibus suis pariterque cum clero inhianter persistens, indesinenter per illud triduum excubiae celebratae sunt. Dum haec igitur agerentur, ipsa venerabilis regina nimis intolerabiliter lugens, nullo genere a fletu cohibere se poterat. Denique cum ex nimio dolore absentiam sancti viri ferre non posset, tandem ut desiderio suo
Abbreviated transcription (Latin):
candelabium extinctum deperde¬
ret. Cumqz duiflens atqz eulãs
eo in loco ꝑsisteret. seq illic mori
insi lux amissa rediret uoce pub¬
lica proclamaret. tandem satisfat¬
cione eius suscepta luxcaudebab
ablata denuo rediit diumitus a¬
mssa. Tunc ille quantulũcũq
recreatus iussit continuo famu¬
lum uas sibi preciosum cito defre
argenteum. Quo accepto ueluti.
pacis obsidem xꝑi confessori ob¬
tulit ac iuxta eus tumbam depo¬
suit pronittens insup nõnulla
ex facultatib siis eidem basilice
collaturum tantur ut culꝑa in
sancto uiro adiuissa haberet iam¬
iamq t̾minum. Sic demũ ado¬
rans ⁊ glorificans potencia sal¬
natoris lummine cecindilli mican¬
te ex eodem letus loco discessit to¬

Expanded text:
candelabrum extinctum dependecandelabrum extinctum dependeret. Cumque diu flens atque eiulans eo in loco persisteret seque illic mori, nisi lux amissa rediret, voce publica proclamaret, tandem satisfactione eius suscepta lux candelabri ablata denuo rediit, divinitus admissa. Tunc ille, quantulumcumque recreatus, iussit continuo famulum vas sibi praetiosum cito deferre argenteum, quo accepto, veluti pacis obsidem Christi confessori obtulit ac iuxta eius tumbam deposuit, promittens insuper nonnulla ex suis facultatibus eidem basilicae conlaturum, tantum ut culpa in sancto viro admissa haberet iamiamque terminum. Sic demum adorans et glorificans potentiam salvatoris, lumine cecindilli micante, ex eodem laetus loco discessit
Abbreviated transcription (Latin):
sus fiusset etcliam statun reddi
diuinitus lumie ceciidillus
solicun profudit fulgorem. Ita¬
qz cum predictus uir ꝑatus esset
iain equm assendere. quidaz ex
famuulis eius qui posterior basi¬
licaui fuerat egressus rem exordi¬
ne uatranit sicut gestum consta¬
bat. Quod tum ille audiss tris¬
tis admodum effectus archana
conscientie sue ceꝑit discutere qd
esset facinus pro quo istud porte¬
tum esset ostensum. Et cumi cul¬
pam suam deprehendisset. remi¬
inscens que aliquando in uirum
sanctuni admmiserat. confestim re¬
u̾tens retrorsum fores basilice ad¬
iit. Sed ubi primum gradum in
ꝑ auimento inpressit mox lium¬
ne subtracto iterum cecindillus.
uisus est deprehendere extinctus.
Tunt ille palam id ceruens iaz
secum laniento ⁊ ingenti ruitu.
coram saucti sepulchro Ac sit di¬
utissime culpe sue satisfaciens ce¬
pit a ꝑtis fletib seremii sẽ mdig¬
num scq infelicem accusare. ob̃
cuius uidelicet noxam in loco scõ

Expanded text:
sus fuisset ecclesiam, statim reddito sus fuisset ecclesiam, statim reddito divinitus lumine, cecindillus solitum profudit fulgorem. Itaque cum praedictus vir paratus esset iam equum ascendere, quidam ex famulis eius, qui posterior basilicam fuerat egressus, rem ei ex ordine narravit, sicut gestum constabat. Quod cum ille audisset, tristis admodum effectus, archana conscientiae suae coepit discutere, quod esset facinus, pro quo istud portentum esset ostensum. Et cum culpam suam depraehendisset, reminiscens, quae aliquando in sanctum virum admiserat, confestim revertens, retrorsum fores basilicae adiit, sed ubi primum gradum in pavimento inpressit, mox lumine subtracto iterum cecindillus visxis est dependere extinctus. Tunc ille palam id cernens, iam se cum lamento et ingenti rugitu coram sancti sepulchro, ac sic diutissimae culpae suae satisfaciens, coepit apertis fletibus se reum, se indignum seque infelicem accusare, ob cuius videlicet necem in loco sancto
Abbreviated transcription (Latin):
Nter cetera quoqz que illit
ex diuina gracia moꝑabã¬
tur nuiracula cecuidillus.
qui ad caput bt̃i uiri depen¬
debat. Cum die quadani peue cõ¬
staret seuuuatuus. repente subi¬
ta inundacione repletus atq ex
semetip̃o diuinitus lunine gig¬
uente acceusus plerumq deiceꝑ
⁊ ardet ⁊ suꝑfunditur. Demqz au¬
dite quale dominus peundem ce¬
cuidillum pro meritis tanti uiri
ostenderit miraculum. Dum ad¬
huc uir btus in corpe degete quidã
comes uerinandensis garifridus
nomine habuit adũsus eniui scͥ¬
pulum quoddam. Quod innu¬
rum piatulum cum btũs eligiꝰ
nugrasset de corpe. multũ ad huc
remausit a put hominem. Post
longum u̾o int̾uallum uegligẽ¬
ter oblicus piaculum uenit tan¬
dem acorare ad saucti sepulchiz
Cuniqz tunt ex more ad confes¬
soris saput cecindillus arderet il¬
lo ingrediente ecclesie lunen con¬
festun extinctum est candelabri
luincu. Quod cum ille flico am̃¬
adutisset tremens ꝑalleus qz oi¬
uit. post oracionem uero cũ egres¬

Expanded text:
nter cetera quoque, quae illic ex divina gratia inoperabantur miracula, cecindillus qui ad caput beati viri dependebat, cum die quadam paene constaret semivacuus, repente subita inundatione repletus atque ex semet ipso, divinitus lumine gignente, accensus, plerumque deinceps et ardet et superfunditur. Denique audite, quale Dominus per eundem cecindillum pro meritis tanti viri ostenderit miraculum. Dum adhuc igitur vir beatus in corpore degeret, quidam comes Vermandensis Garifredus nomine habuit adversus eum scrupulum quoddam, quod nimirum piaculum, cum beatus Eligius migrasset de corpore, inultum adhuc remansit apud hominem. Post longum vero intervallum neglegenter oblitus piaculum, venit tandem adorare ad sancti sepulchrum, cumque tunc ex more ad confessoris caput cecindillus arderet, illo ingrediente ecclesiae limen, confestim extinctum est candelabri lumen. Quod cum ille ilico animadvertisset, tremens pallensque oravit; post orationem vero, cum egres
Abbreviated transcription (Latin):
in sese reu̾sa intellexit se ex hoc
mundo uocari. Et protinus con¬
uocans omnes sorores cepit ua¬
ledicere singulis sequestrans exe-¬
is non nullas que eam cõmita¬
rentur int ceteras. Deinde iam ip¬
sa inigrante ad dominũ. ⁊ relique
inchilominus subsecute sunt a¬
deo ut ea tempestate ex eodem mo
de portento garifredo p̃ ostenso

Expanded text:
in sese reversa, intellexit se ex hoc in sese reversa, intellexit se ex hoc mundo vocari; et protinus convocans omnes sorores, coepit valedicere singulis, sequestrans ex eis nonnullas quae eam comitarentur inter caeteras: deinde jam ipsa migrante ad Dominum, et reliquae nihilominus subsecutae sunt demum, adeo ut ea tempestate ex eodem mon CAPUT LIV. De portento Garifredo praeostenso
Abbreviated transcription (Latin):
phanda clades depopula¬
retur uibem parisiatam.
i nou nuille iam uirgines ex mo¬
nast̾io sancti urri ubi aurea no¬
mine pre erat abbatissa ad dñi
protessissent apparuit quadaz dte
utus eligius cuidam a dolescenti in
uasilica puellaꝵ ueste candida amiᷤ¬
tus toganum uelannĩe comptus.
Cuinqz is qui aderat minio paus¬
re ꝑterritus latibulum queret blan¬
de eum leuiterq compellans uir
beatus precepit ut iens cito dicẽt
matri uirginum qd̃ adse quanto¬
cius cum deputatis ꝓperaret ugi¬
nib. Currens autem is qui au¬
dierat ⁊ cicius auream p̃uemiens
Surge in quit uelociter quia dñs
eligius in ecclesiam te uocat. Qd̃
cum illa audisset gaudio magn̾
repleta sine mora ꝓperauit. s ta-¬
men cum uenisset uisio beati uiri
iam abolita erat. Ecclesia uo ad
firimtatis indium ꝙ illit ẽet ui¬
sus eligus nebula quadam re-¬
pleta monstrabatur intantum
ut candelabra queq ⁊ uela subita
roris mundancia distillare uide¬
rentur. Tunt ergo predicta aurẽ.

Expanded text:
anda clades depopularetur urbem Parisiacam, et nonnullae jam virgines ex monasterio sancti viri, ubi Aurea nomine praeerat abbatissa, ad Dominum praecessissent, apparuit quadam die beatus Eligius cuidam adolescenti in basilica, puellarum veste candida amictus, togarum velamine comptus: cumque is quia aderat nimio pavore perterritus latibulum quaereret, blande eum leniterque compellans vir beatus, praecepit ut iens cito diceret matri virginum quod ad se quantocius cum deputatis properaret virginibus. Currens autem is qui audierat, et citius Auream praeveniens: Surge, inquit, velociter, quia dominus Eligius in ecclesiam te vocat. Quod cum illa audisset, gaudio magno repleta sine mora properavit; sed tamen cum venisset, visio beati viri jam abolita erat; ecclesia vero ad firmitatis indicium quod illic esset visus nebula quadam repleta monstrabatur, in tantum ut candelabra quoque et vela subita roris inundantia distillare viderentur. Tunc ergo praedicta Aurea
Abbreviated transcription (Latin):
clamantem sibi qz quid nescio
pollicentem. Cumq ex recipro¬
ta uoce eiuugilasset. ꝑterrita mini
cepit mirari que nam esset hec ui¬
sio. Interea uenit tempus pien¬
di. ⁊ premagnntudine dolons ce¬
pit mater piclitan. Tocauut
autem quendam religiosum pres¬
uiterimi bomi testimonii uirum.
ut ꝑro eadem orare deberet. Qui cumi
ueniret ad eam quasi ꝓphetico mox
usurꝑans u̾bo ait ad illam. Noli
inquiens mater timere. quomam
undictum ꝑtum tibi dominus dĩg¬
nabitur laigni. Erit enĩ uir scus
ac degente sua electus uocabitur¬
qr magnus in eccłia xꝑi sacerdos

Expanded text:
clamantem, sibique quid nescio pollicentem, cumque ex reciproca voce evigilasset, perterrita nimis coepit mirari quaenam esset haec visio. Interea venit tempus pariendi, et prae magnitudine doloris coepit mater periclitari; vocaverunt autem quemdam religiosum presbyterum boni testimonii virum, ut pro eadem orare deberet; qui cum venisset ad eam, quasi prophetica mox usurpans verba, ait ad illam: Noli, inquiens, mater, timere, quoniam benedictum partum tibi Dominus dignabitur largiri; erit enim vir sanctus ac de gente sua electus, vocabiturque magnus in Ecclesia Christi sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
fite composuit. netnon ⁊ axes in
circuitu throm altaris auro ope¬
ruit. ⁊ posuit meis poma aurea
rotundilia atq genimata. Ope¬
ruit quoq ⁊ lectorium ⁊ ostia dili¬
genter de metallo argenti. Sed ⁊
tectum throni altaris axib ope¬
ruit agenteis. fecit quoq ⁊ reꝑã
in loco anteris tinuuli. et altare
extruisetus adpedes sancti mris
fabricauit. tantumq illit subpe¬
ditante rege sua exetcuit indus
Ut pene singulare sit in galliis
ornanientum ⁊ in magna omi
admiracione usq in hodiemnum
diem:¬

Expanded text:
fice composuit, necnon et axes in fice composuit, necnon et axes in circuitu throni altaris auro operuit, et posuit in eis poma aurea rotundilia atque gemmata: operuit quoque et lectorium et ostia diligenter de metallo argenti; sed et tectum throni altaris axibus operuit argenteis; fecit quoque et repam in loco anterioris tumuli, et altare extrinsecus ad pedes sancti martyris fabricavit; tantumque illic, suppeditante rege, sua exercuit industut pene singulare sit in Galliis ornamentum, et in magna omnium admiratione usque in hodiernum diem
Abbreviated transcription (Latin):
It ibidem uir beatus int̾
cetera bonorum oꝑum
in sigiia multa sãncto
uo arentoq ⁊ gemiuis
fabritauit sepulchra. id est g̾ma¬
ni seuerim piatonis quintim.
lucii genonefe columbe maximi
am lolian ⁊ iuliam. adhuc aut
⁊ aliorum multoꝵ. Sed precipue
berto rege inpensas p̾bente miro
opificio ex auro ⁊ geuimus conte¬
xit sepulchrum. necnon ⁊ tumbã
sancti brictii ⁊ aliam ubi corpus
bt̃i martim dudum iacuerat ur¬
bane composuit. Magnũ insuꝑ
bñfitium eidem eccl̃ie aput regez
obtinut. Namq pro reuentiã
sancti confessoris martim eligio
rogante ominem censũ qui regi¬
publice soluelatur ad integrum da¬
gobertus rex eidem ecclĩe inclusit.
census ecclie rendicat. ut usq ho¬
die in eadem urbe ꝑpontificis lit¬
teras comes constituatur. Pretea
eligius fabritauit mansoleum sc̃-
murtis dyomisii parisius ciuitate
⁊ tugurium suꝑ ip̃m marmõe im
ro oꝑe de auro ⁊ genimis. tistam
quoqz ⁊species defronte magni¬

Expanded text:
ic idem vir beatus inter cetera bonorum operum insignia multa sanctorum auro argentoque et gemmis fabricavit sepulchra, id est Germani, Severini, Piatonis, Quintini, Lucii, Genovefae, Columbae, Maximiani et Loliani, Iuliani, adhuc autem et aliorum multorum. Sed praecipue berto rege impensas praebente, miro opificio ex auro et gemmis contexit sepulcrum, necnon et tumbam sancti Brictionis, et aliam ubi corpus B. Martini dudum jacuerat, urbane composuit; magnum insuper beneficium eidem ecclesiae apud regem obtinuit: namque pro reverentia sancti confessoris Martini, Eligio rogante, omnem censum, qui reipublicae solvebatur, ad integrum Dagobertus rex eidem Ecclesiae indulsitcensus Ecclesia vindicat, ut usque hodie in eadem urbe per pontificis litteras comes constituatur. Praeterea Eligius fabricavit et mausoleum sancti martyris Dionysii Parisiis civitate, et tugurium super ipsum marmoreum miro opere de auro et gemmis: cristam quoque et species de fronte magni
Abbreviated transcription (Latin):
ui igitur uir bt̃us nullo modo se abofficio disposito discu¬
te posset ne tamen in ullo catholice regule deiutare uideretur
non se ꝑmisit prius sacercotem consecrari inisi sub normula
clericatus iliqua terporis curritula exigeret. Tempore ergo dilacio¬
nis transacto atq audoceno deꝑtibus ligeritans reducto iamq
eo p̃sbitero a domino deo dato mathacensis yrbis ep̃o oromato mi¬
to consilio ꝑiter subunius diet artitulo aplicam benediccionem me¬
tuerunt grãtuitu Re Celsa fide

Expanded text:
 beatus cum se nullo modo ab officio disposito discutere posset, ne tamen in ullo catholicae regulae deviare videretur, non se permisit prius sacerdotem consecrari, nisi sub normula clericati aliqua temporis curricula exigeret. Tempore ergo dilationis transacto atque Audoino de partibus Transligeritanis reducto iamque eo presbitero a domno Deodato Matascensis urbis episcopo ordinato, inito consilio, pariter sub unius diei articulo apostolicam benedictionem meruerunt gratuitu. Erat e
Abbreviated transcription (Latin):
nescio quam obcansant¬
nisi ꝙ facile datur intelli¬
gi fidelitatis obtentu. Dumni aput
regem puerulus hĩtarem quadam
dic rotoilo in agro accito. tex Ely¬
gio coram reliquiis sc̃orum p̾cipie¬
bat ei. ut iupositione manuum sa¬
cris ꝑignerib donaret iuram̃tum
Sed ille diuinũ intuitum uerens
recusare humilit̾ omni in su temp¬
tabat. Cumq instantius id fac̾e
compelletur. anxius ualde cepit
ubertim lacrimas profundere me¬
tuens scilicet regem offendere. sep¬
tuplum pauens sanctis ꝑigneri¬
b manus inpon̾e. Ituens itaq̃z
iex eius tuuorem. simnulq mirãs
tam uiri tenotionem. desiit ultra
eum cogere. Sed magis blande
icuit᷑qr demulcens. letissimo il¬
lum wltu dimisit. pollicens se
plus eum exhoc iam credituru
qͣm si multimoda tũc dediss iura

Expanded text:
nescio quam ob causamnisi quod facile datur intellegi fidelitatis obtento, dum apud regem puerolus habitarem, quadam die Rotoilo in agro accito rex Eligio quoram reliquias sanctorum praecipiebat ei, ut inpositione manuum sacris pignoribus donaret sacramentum; sed ille divino intuitu vereng, recusare humiliter omni nisu temptabat. Cumque instantius id facere conpelleretur, anxius valde coepit mox ubertim lacrimas profundere, metuens scilicet regem offendere septuplumque pavens sanctis pignoribus manus inponere. Intuens itaque rex eius timorem simulque mirans tantam viri devotionem, desiit ultra eum cogere, sed magis blande liniterque demulcens laetissimo illum vultu dimisit, pollicens se plus eum ex hoc iam crediturum, quam si multimoda tunc dedisset iura
Abbreviated transcription (Latin):
discedente extimplo febre sanita¬
ten pristinam recepit. Regma
uõ non ambigua de confessoris
suꝑ se quitquid ornamentorum
reseruauit. Ommiaq in clemosi¬
nis disꝑtiens potiora queq ĩ cru¬
tis oꝑe aptauit. Quam minrũ
eleganter ꝑficiens adcaput sant¬
ti eligii stabiliri precepit. Iussit p̃¬
terea ⁊ crepami exauro atq̃ argen¬
to mirifice fabritare quam supra
confessoris membra depolle deberet
In quo oꝑe copiosam molem ar¬
genti ⁊ auri ipsa prebuit dicens.
Hit beatissimus multoꝵ sancto¬
rum fabritauit sepulchra. et ego
ut dignum est si quiuero fabrita
bo memoriam eius. Efactũq est
ita. ⁊ cum stabilita in locum tu-¬
muli fuisset tanta deinceps copia
auri uel genimaꝵ infibulis ac di¬
u̾sis specieb apotentib eodem lo¬
co collata est ut eai sermo narrã¬
tis uix sufficiãt expouere capłin¬

Expanded text:
discedente extimplo febre, sanitadiscedente extimplo febre, sanitatem pristinam recepit. Regina vero non ambigua de confessoris super se quicquam ornamentorum reservavit: omnia itaque in elemosinis dispertiens, potiora quaeque in crucis opere aptans; quam nimirum eliganter perfieiens, ad caput sancti Eligii stabiliri praecepit. Iussit praeterea et crepam ex auro atque argento mirifice fabricare, quam supra confessoris membra deponere deberet. In quo opere copiosam molem argenti et auri ipsa praebuit, dicens: 'Hic beatissimus multorum sanctorum fabricavit sepulchra, et ego, ut dignum est, si quivero, fabricabo eius memoriam'. Factumque est ita, et cum stabilita in loeum tumuli fuisset, tanta deinceps copia auri vel gemmarum in fibulis ac diversis speciebus a potentibus eodem loco conlata est, ut eam sermo narrantis vix sufficiat exponere
Abbreviated transcription (Latin):
llud etiam adnectendu cre¬
didi quod nuꝑime post obi¬
tum suum apparuit uir bea¬
tus in uisione noctis cuida
ꝑsone in aula regis hĩtanti
Cui in habitu prefulgido assistens
precepit ut sine aliquo contamĩe
adiens reginam balchildem com¬
mouere cam deberet. quo insignia
auri gemimaꝵqz ornamenta qui¬
bus adhue incultu utebatur obxpi
iain reuenciam deponere non grã¬
uaretur. Quod cum is cui iussũ
erat negligenter silendo preteribet
appuit nichilominus ⁊ nocte scdͤa
atq̃ eandem qua pridie serie com¬
monuit. Sed cum nec tius quidẽ
cum magna appens cõminacio¬
ne eadem que prius mandanerãt
ingeminando subuuixit. Cũqs
nec sic quitqͣm regine auderet in¬
dicare. emissa subito corpi febre
cepit uehementer angi. Quem
tum regina egrotantem uisitaet
causas egritudins sciscitari stu¬
duit. Tunt eger opportuntate ĩ¬
uenta secreta cordis detexit. man¬
data regine indicauit atq om̃ez
ei tenoren uisioins exposut nec
mora ⁊ post rerum narracionen

Expanded text:
llud etiam adnectendum credidi, quod nuperrime post obitum suum apparuit vir beatus in visione noctis cuidam personae in aula regis habitanti, cui in habitu praefulgido adsistens praecepit, ut sine aliquo cunctamine adiens reginam Balthildem, commoneri eam deberet, quod insignia auri gemmarumque ornamenta, quae adhuc in cultu utebatur, ob Christi iam reverentiam deponere non gravaretur. Quod cum is cui iussum erat neglegenter silendo praeterisset, apparuit nihilominus et nocte secunda atque eadem quae pridie eodem serie commonuit. Sed cum nec tunc quidem cum magna apparens comminatione, eadem quae prius mandaverat ingeminando subiunxit, cumque nec sic quicquam reginae auderet indicare, emissa subito corpori febre coepit vehementer angeri. Quem cum regina aegrotantem visitaret, causas aegritudinis sciscitari studuit. Tunc aeger, oportunitate inventa, secreta cordis detexit, mandata reginae indicavit atque omnem ei tenorem visionis exposuit. Nec mora, et post rerum narrationem
Abbreviated transcription (Latin):
linquebat proculdubio amine sue
obesse. Sed ille semꝑ sicut rapidus
ita tenax ⁊ auarus dum moras di¬
lacionis longus in nectit repente
miser spiritum exalauit. Quiꝰ cor¬
pus eligius setum pro misicordia
referens sepulture tradidit. ac sit
uba cunctis manifeste completa
demorte flauadi ab eo an p̃dc̃a

Expanded text:
linquebat, procul dubio animae suae linquebat, procul dubio animae suae obesse. Sed ille, sicut semper, rapidus, ita tenax et avarus, dum moras dilationis longius innectit, repente miser spiritum exhalavit; cujus corpus Eligius secum pro misericordia referens, sepulturae tradidit, ac sic verba sua cunctis manifeste completa De morte Flavadi ab eo ante pra