comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
OXOSÑ MIRegiS Nutu
angloꝵ Regi Uuille Mo :
Gẽmeticensis cęnobita omni ũ
cȩnobitarũ in dignissimus
Willelmꝰ: ad conterendos ho¬
stes samsonis fortitudinẽ. &
ad discernendũ iudiciũ Salomor
absssũ. Opus hoc prudentissin
Rex & serenissime in normanni
ducũ gestis de diuersis excerptuo
codicih nixta meȩ exiguitatem
industriȩ contexui. ur̃ȩq dicans idec
lsitudini. ob recolenda pͥscor patrũ int̾ p̃cipuas laicaru
Signitatũ administrationes pussimoꝵ actuũ exempla
cronicoꝵ bibliothetȩ delegandũ decreui. Quod ñ rethorĩ¬
anoo patrocinet᷑: qͥ adusq felicissimo cursu sub mundano diadem
consũmato in aulã uerȩ sũmeq beatitudinis patriã assumamir

Expanded text:
o, summi Regis nutu Anglorum regi, WILLELMO, Gemmeticensis coenobita omnium coenobitarum indignissimus WILLELMUS, ad conterendos hostes Samsonis fortitudinem et ad discernendum judicium Salomonis abyssum. Opus hoc, prudentissime rex et serenissime, in Northmannorum ducum gestis, de diversis excerptum codicibus, juxta meae exiguitatem industriae contexui; vestraeque dicans idem celsitudini, ob recolenda priscorum patrum, inter praecipuas laicarum dignitatum administrationes, piissimorum actuum exempla, chronicorum bibliothecae delegandum decrevi. Quod non rhetorando patrocinetur: quoadusque felicissimo cursu sub mundano diademate consummato, in aulam verae summaeque beatitudinis patriam assumamini
Abbreviated transcription (Latin):
conunt luctꝰ. His deniq franci calamitatib oppressi questuosis clamorib
ceminardũ appetunt unanimit᷑ conclamantes. xp̃ianũ popłm ob eiꝰ
mertia palganoꝵ incursib deꝑire. Quoꝵ querimonius rex lehement̃

Expanded text:
commune luctus. His denique Franci calamitatibus oppressi, querulis clamoribus commune luctus. His denique Franci calamitatibus oppressi, querulis clamoribus Carolum regem appetunt, unanimiter conclamantes Christianum populum ob ejus inertiam paganorum incursibus deperire. Quorum querimoniis rex vehe
Abbreviated transcription (Latin):
nos montis excelsa occupasse . qs ilico ꝑsequens. eꝰ ardua militib ne effugerant
cintit. Sed noctis medio normanni ꝑ francor castra uiolent᷑ erũpentes:
uite dispendiũ euasert̃. Eñ uͦ ebałus ollonẽ suꝑ suos irruisse suspicatus.
domũ cuidã fullonis subint᷑uit ibiq tota nocte tremebundus delituit
Porro franci facto diluculo paganos euasisse agnoscentes. citatis etius cal¬
carib eos in seqͥ ceꝑunt Quos reꝑtos expugnare ñ audentes. eo qͦd ex ani¬
maliũ cã dauerib sanguinc cruentatis in modũ castri se munissent. nulli
re psoc acta citiꝰ refugert᷑. normannis ita se lib̾antib. ducẽq suũ gatident᷑
fepetentib¬
it aq aollo infortunis militũq suoꝵ morte Fepetentib
Furibunde succensus. ad francoꝵ infestationẽ reliqͦs exaggtrat & ad
demolidnt iue eeetminandã patriã ob sociorꝑ ꝑniciẽ cos tocis conatibus
incttat. Nd plura Ut lupi uesꝑtini uehunt᷑ pagani ad caulas xp̃i. suc

Expanded text:
nos montis excelsa occupasse. Quos illico persequens, ejus ardua militibus, ne effugerent, cinxit. Sed noctis medio Northmanni per Francorum castra violenter erumpentes, vitae dispendium evaserunt. Enim vero Ebulus Rollonem super eos irruisse suspicatus, domum cujusdam fullonis subintravit, ibique tota nocte tremebundus delituit. Porro Franci, facto diluculo, paganos evasisse agnoscentes, citatis equis calcaribus, eos insequi coeperunt. Quos repertos expugnare non audentes, eo quod animalium cadaveribus sanguine cruentatis in modum castri se munissent, nulla re prospere acta citius refugerunt; Northmannis ita se liberantibus, ducemque suum gaudenter repetentibitaque Rollo infortuniis, militumque suorum morte furibunde succensus, ad Francorum infestationem reliquos exaggerat et ad demoliendam sive exterminandam patriam ob sociorum perniciem eos totis conatibus incitat. Quid plura? Ut lupi vespertini vehuntur pagani ad caulas Christi, s
Abbreviated transcription (Latin):
Urib Romane feritatis iugũ a ceruice ꝓpͥa pepulit.
ferinaq colla sub reggũ dominio flexit. xp̃i ec clesia
uehement᷑ adulta passim odoriferos fructꝰ ferens.
adusq occiduos limites floruit. Qua deniq tẽpestate
ipsi Regges rebs bellicis strenui. ac xp̃ianȩ fidei uigore
lti : circunquaq de inimicis ualidissimos sẽꝑ reportabant triup
ulit. Ex hac qͥppe quã plurima monachore ꝓrupert̃ ouilia: quȩ
lut apes ex suis alueariis. multimodos ex diuersis mundi uiolis faue
rã regis ęt̾ni obtutib ut stellȩ lucidȩ fulgent in ꝑpetuas ȩtͣntt¬
.s. Quȩ uidelicet ȩccła. multis francor tẽporib sub diuersis regibi
alida uirtute pollens uiguit: donec a pace qͣttuor ludouici imꝑa¬
ris filuis dissidentib ex magna gła regnũ francors quati cepit . ii
intũ ut collectis unde qͣq uirib in t̾ritorio autisiodorensi apuc
ntaneticũ uicũ. duo aduersus duos diabolo instigante confligent

Expanded text:
ribus Romanae feritatis jugum a cervice propria depulit, ferinaque colla sub regum dominio flexit, Christi Ecclesia vehementer adulta, odoriferos fructus ferens, ad usque occiduos limites floruit. Qua denique tempestate ipsi reges rebus bellicis strenui, ac christianae fidei vigore fulti, circumquaque de inimicis validissimos semper reportabant triumpulit ramos. Ex hac quippe quamplurima monachorum proruperunt ovilia, quae velut apes ex suis alveariis multimodis, ex diversis mundi violis in cocoram regis aeterni obtutibus ut stellae lucidae fulgent in perpetuas aeternitates. Quae videlicet ecclesia multis Francorum temporibus sub diversis regibus valida virtute pollens viguit, donec a pace quatuor Ludovici imperatoris filiis dissidentibus ex magna gloria regnum Francorum quati coepit: in tantum ut, collectis undequaque viribus, in territorio Autisiodorensi apud Fontaneticum vicum duo adversus duos diabolo instigante confligent
Abbreviated transcription (Latin):
choris subductis. celeri remigio parisiũ petit & obsidione cingit:
prȩda unde qͣq illo adducta. Quo illic moranti. exploratores suꝑueniunt:
nunciantes urbẽ baiocacensẽ a defensorib uacuã ẽt. & absq de trimento
cuilibet uictoris facilẽ capi. llico auulsis ab obsidione nauib. Baiocasium
ueliudo uenit cursis. Quã captã aliqͣtenꝰ subuertit: habitatorib eius
int̾ fectis in q̃ qͣndã nobilissimã puellã nomine popã. filiã scilicet berengeri
illustris uiri capiens ñ multo post mort danico sibi copulauit. Ex qua
buillelmũ genuit: filiãq nomine gerloc ualde decorã. Ea sic urbe de¬
molita Nollo concite luceciã regredit᷑. Cũq in expugnatione ciꝰ arietib
a balistis intenderet. misit exercitũ militũ ad ebroicã urbẽ. ut eã exter¬
minarent tp̃mq nomine sibar cũ suo popło trucidarent. Quo cũ uenissent.

Expanded text:
choris subductis, celeri remigio Parisium petit, obsidioneque cingit, choris subductis, celeri remigio Parisium petit, obsidioneque cingit, praeda undequaque illico adducta. Quo illic moranti exploratores superveniunt, nuntiantes Bajocacensem urbem a defensoribus vacuam esse et absque detrimento cujuslibet victoris facillime capi. Illico avulsis ab obsidione navibus, Bajocasium velivolo venit cursu. Quam captam aliquatenus subvertit, habitatoribus ejus interfectis. In qua quamdam nobilissimam puellam nomine Popam, filiam scilicet Berengarii illustris viri, capiens, non multo post more Danico sibi copulavit, ex qua Willelmum genuit, filiamque nomine Gerloc valde decoram. Ea sic urbe demolita, Rollo concite Lutetiam regreditur. Cumque in expugnatione ejus arietibus et balistis intenderet, misit exercitum militum ad Ebroicam civitatem, ut eam exterminarent, episcopum nomine Sibor cum su
Abbreviated transcription (Latin):
querentes uertit. Quibs ꝑactis: Rollo festine nauib mellende municipiũ
occuꝑat. Quo crudelit̾ subuerso: om̃s incolas gladio necat.
hastingũ : talib uerbis falso appetit illũ. Cur inqͥt insignissime uir
ignauia torpes: Ignoras regẽ harolũ te uelle morte oppetere. ob
xp̃ianor sanguinẽ a te olĩ fusũ iniuste : Reminiscit᷑ eñĩ maloꝵ: quȩ
impbe intorsisti & ideo te de t̾ra ext̾minare decernit. Manꝰ etiã tua ut
ipse ait: cũ Rollone pagano ad deluendos francos sentit. Qua de re: in ꝓtimo
pessime deleberis ab eis. Consule autẽ tibi: ne in consultꝰ puniaris. Quib uerb
hastingꝰ t̾ritꝰ. confestĩ carnotũ teoboldo uendidit. & distractis om̃ib ꝑegre
ꝑfectꝰ disparuit.
ainaldꝰ gͦ fugȩ dedetꝰ ñ ferens iterũ congregato exercitu maiore.
Ad lont̃ aggredit᷑ repente Cuiꝰ conatꝰ ipse p̃ueniens. qͦsdã suorũ
gladus optruncat : alios in decent̃ fugientes fugat. Ipsũ autẽ ramnaldũ

Expanded text:
erunt hilares. Quibus peractis, Rollo navibus festine Mellenti municipium occupat. Quo subverso, omnes incolas gladio necat.Hastingum, talibus verbis falso appetit illum: « Cur, inquit, insignissime vir, ignavia torpes? Ignoras regem Carolum te velle morte appetere, ob Christianorum sanguinem a te olim fusum injuste? Reminiscitur enim malorum quae improbe intorsisti, et ideo de terra te exterminare decernit. Manus etiam tua, ut ipse ait, cum Rollone pagano ad delendos Francos sentit. Qua de re in proximo pessime deleberis ab eis. Consule autem tibi, ne inconsultus puniaris. » Quibus verbis Hastingus territus, confestim Carnotenam urbem Tetboldi vendidit, et distractis omnibus peregre profectus disparuit.gato exercitu majore Rollonem aggreditur repente. Cujus conatus ipse praeveniens, quosdam suorum gladiis obtruncat, alios indecenter fugientes fugat. Ipsum autem Rainaldum
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ qͥs es qͥtã facete nobis loqueris: Adhȩc ille. Audistis infit aliqͣnoo
de qͦa hastingo qͥ ur̃is a partib exul cũ multitudine naunũ has adue¬
niens. hoc. francor regnũ magnã ex parte pessũdedit. & in solitudinem
redegit: Cui Nollo Audiuimꝰ inqͥt. hastingus eñi bono omine cepit. & cuncta
aollo intulit alicui subiciem᷑: sed qͣtunq armis adqͥremꝰ. nr̃o iuri uindi¬
cabimꝰ. Regi cuiꝰ te legatũ głaris: audita si uis renuncia. Hȩc hasting

Expanded text:
uis es, qui tam facete nobis loqueris? » Ad haec ille: « Audistis, inquit, aliquando de quodam Hastingo, qui a vestris partibus exsul cum multitudine navium huc adveniens, hoc Francorum regnum magna ex parte pessumdedit et in solitudinem redegit? » Cui Rollo: « Audivimus, inquit, Hastingus enim bono homine coepit et cuncta ait Rollo, alicui subjiciemur; sed quaecunque armis acquiremus, nostro juri vindicabimus. Regi cu
Abbreviated transcription (Latin):
onunt. Nã Bier totius excidii signifer. exercituũq rex: dũ natiu um solu.
epeteret. naufragiũ passus. uix apud anglos portũ optinuit. quã plurib de si
iauib sũmersis. indeq fresiã petens. ibidẽ obut mortẽ. Hastingus uͦ karol.
rancoꝵ regẽ adiens: pacẽ petiit. Quã adipiscens. urbẽ carnotensẽ stipeno
nere ab ipso accepit. & sic francia a tumultuũ fragorib aliqͣndiu respi¬
it. sententia ultionis ob enormitatẽ scelerũ debite suspensa. ꝓpiciat a
simi xp̃i clementia. cũ patrȩ & sc̃o sp̃u mundũ ineffabilit᷑ regentis ꝑ scl̃a

Expanded text:
onunt. Nam Bier totius excidii signifer, exercituumque rex, dum nativum solum repeteret, naufragium passus, vix apud Anglos portum obtinuit, quampluribus de suis navibus submersis. Indeque Frisiam repetens, ibidem obiit mortem. Hastingus vero Carolum Francorum regem adiens, pacem petiit, quam adipiscens, urbem Carnotensem stipendii munere ab ipso accepit. Et sic Francia a tumultuum fragoribus aliquandiu respiravit: sententia ultionis ob enormitatem scelerum debitae suspensa, propitiata piissimi Christi clementia, cum Patre et Spiritu sancto mundum ineffabil
Abbreviated transcription (Latin):
ũ hec gerunt̃. regis angloꝵ elfstanĩ
egati adueniunt depretatoria uerba relloni deferentes. ut q̃ncocius¬
ili auxiliũ ferat. Conspirauerant enĩ aduersus cũ qͥdã rebelles: arma.
mouentes. Cuiꝰ anxictati cõpatiens. & de urbis parisiacȩ expugnatione
diffidens. ob uidelicet aditꝰ difficultatt̃ & nimiã alimoniȩ intra eã copiam.
dimissa obsidione anglos aggredit᷑ Quo cũ uenisset: rebelles expug-¬
nans cũ austeritate cohercuit: acceptisq obsidib regi suo ꝓnos effecit:
gchinc it ato electa uiuenũ mulcitudine : cũ magnis munerib a rege sibi

Expanded text:
um haec geruntur, regis Anglorum Elstanni legati adveniunt, deprecatoria verba Rolloni deferentes, ut illi quantocius auxilium ferat. Conspiraverant enim adversus eum quidam rebelles, arma moventes. Cujus anxietati compatiens, de urbis Parisiacae expugnatione diffidens, ob videlicet aditus difficultatem et nimiam alimoniae intra eam copiam, dimissa obsidione, Anglos aggreditur. Quo cum venisset, rebelles expugnans, cum austeritate coercuit, acceptisque obsidibus regi suo pronos effecit. Exhinc iterato electa juvenum multitudine, cum magnis munerib
Abbreviated transcription (Latin):
me ingredientẽ uiã uniuersȩ carnis: ulteriꝰ habere ñ potestis. deposici
onere uitȩ corruptibilis. His ab eo lugubre ꝓlatis ꝓtinꝰ toca doraꝰ
concutit᷑ gemitib & lacrimis. Tandẽ fletib sopitis assensũ prebent
uoluntat ducis ricardũ adolescentẽ pacta ei fidelitate ȩq̃mmt̃
collaudantes pͥncipe chinc languore inguescente lecto ꝓstnt᷑¬
& libratis sursũ ocłis.
int̃ uerba orationis plenꝰ dierũ sp̃m efflauit.
uo usq digesta ꝓut a rodulfo comite huiꝰ ducis fr̃e magno & honesto
Quiro narrata sunt collegi: quȩ scolastico dictamine conseripntas
relinquo posteris. Obut autẽ apud fiscannũ Ricardus oux pͥmus
flentib popłis gaudentib angelis nongentesimo nonagesimo sexto

Expanded text:
 ingredientem viam universae carnis ulterius habere non potestis, deposito onere vitae corruptibilis. » His ab eo lugubre prolatis, protinus tota domus concutitur gemitibus et lacrymis. Tandem fletibus sopitis, assensum praebent voluntati ducis, Richardum adolescentem, pacta ei fidelitate, aequanimiter collaudantes principem. Dehinc languore ingravescente, lecto prost, libratis sursum oculis, inter verba orationis plenus dierum spiritum efflavit. Hucusque digesta, prout a Rodulpho comite hujus ducis fratre, magno et honesto viro, narrata sunt collegi; quae scholasti dictamine scripta relinquo posteris. Obiit autem apud Fiscannum Richardus dux primus, flentibus populis, gaudentibus angelis, nongentesimo nonages
Abbreviated transcription (Latin):
rodulfo comite. suo eqͥdẽ uterino fr̃e: consiliũ exigit. de patriȩ dispositione
ui nimio turbatꝰ dolore. ac aliqͣntisꝑ faccꝰ elinguis nouissime resũpto sp̃i
hȩc duci responsa reddit. Quamuis dulcissime fr̃ acq serenissme
senior uirib corporis uidearis destitui: tam̃ dũ in hac uita te
gaudemꝰ amplecti. tuũ ẽ de totius patriȩ statu disponere. Quo
audito dux suis undiq optimatib ascitis ricardũ filiũ suũ eora exponit
hoc eũ eloqͥo cõmendans & p̃ficiens. Hactenꝰ cõmilitones optimi ur̃ꝑ
militiȩ p̃fui: nõ uocante deo morbo crudescente cõpellor a uobis¬

Expanded text:
Rodulfo comite, suo equidem uterino fratre, consilium exigit de patriae dispositione. Rodulfo comite, suo equidem uterino fratre, consilium exigit de patriae dispositione. Qui nimio turbatus dolore, ac aliqantisper factus elinguis, novissime resumpto spiritu haec duci responsa dedit: « Quamvis, dulcissime frater, atque serenissime senior, viribus corporis videaris destitui, tamen, dum in hac vita te gaudemus amplecti, tuum est de totius patriae statu disponere. » Quo audito dux, suis undique optimatibus ascitis, Richardum filium suum coram exponit, hoc eum eloquio commendans et praeficiens: « Hactenus, commilitones optimi, vestrae militiae praefui; nunc vocante Deo, morbo crudescente, i
Abbreviated transcription (Latin):
ut pacificaret eũ cũ rege & francorp pͥncipib. hoc itaq ꝓ negocio dux c̃t᷑
regẽ hugonẽ ad placitũ ꝑgens ñ modo eũ paçificauit: s & cuncta illi ab¬
lata suis p̃cib restituit. Quo tẽpore morit᷑ isdẽ rex hugo: succedente
eiꝰ filio Rodberto rege pussimo. Huiꝰ gͥ beatitudinis p̾rogatiuis iste dux
ꝓfusius floruit qͥa qͦs audiebat discordes. aut ꝑ se aut ꝑ suos legatos
reddebat concordes. scriptura dicente.Beati pedes pacẽ portantes.
Srat autẽ statura ꝓcerus. uultu decorus integer corpore. barba ꝓlixa.
cano decoratꝰ capite. pussimꝰ monachorꝑ altox ꝓuidꝰ clericoꝵ suffraga-¬
cor suꝑborp conteptor. humiliũ amator. pauꝑũ sistentator orphanoꝵ tutor
uiduarũ pius defensor. & captiuoꝵ liberalis redẽptor.
is & huiꝰmodi boni odoris flosculis in laicali habitu redolens gẽma
xp̃i egritudine corporis coepit uehem̃t᷑ aggrauari. Conuocatoq

Expanded text:
ipibus. Hoc itaque pro negotio dux contra regem Hugonem ad placitum pergens, non modo eum pacificavit, sed et cuncta illi ablata suis precibus restituit. Quo tempore moritur isdem rex Hugo, succedente ejus filio Roberto rege piissimo. Hujus igitur beatitudinis praerogativis iste dux profusius floruit, quia quos audiebat discordes, aut per se aut per suos legatos reddebat concordes, Scriptura dicente: Beati pedes pacem portantes. Erat autem statura procerus, vultu decorus, integer corpore, barba prolixa, cano decoratus capite, pissimus monachorum altor, providus clericorum suffragator, superborum contemptor, humilium amator, pauperum sustentator, orphanorum tutor, viduarum pius defensor et captivorum liberalis redemptor.is et hujusmodi boni odoris flosculis in laicali habitu redolens gemma Christi, aegritudine corporis coepit vehementer aggravari. Convocatoque
Abbreviated transcription (Latin):
simo duce uuillelmo int̾ electos dei ut
tnslato. filiꝰ eiꝰ Richardꝰ sũmȩ ingenuitatis
tlis uelut surculus exdulciflua abscisus arbore.
⁊ pͥmeuo flore radicẽ figens. cepit odoriferos gͣtissimȩ
uericiȩ flosculos emittere & liberales sub pedagogi
sciplinis animos innormare. Ab illicitis uͦ teneri pecꝰ¬
is motꝰ nobili repͥmens continentia: spretis imbecillis

Expanded text:
simo duce Willelmo inter electos Dei, ut credimus, translato; filius ejus Richardus summae ingenuitatis titulo, velut surculus ex dulciflua abscissus arbore, in primaevo flore radicem figens, coepit odoriferos gratissimae pueritiae flosculos emittere, et liberales sub paedagogi disciplinis animos innormare. Ab illicitis vero teneri pectoris motus nobili reprimens continentia, spretis imbecillis
Abbreviated transcription (Latin):
lo denudarunt. Uudouicus & enĩ rex
e suscipientes. ut tanto regi congruit. eiꝰ se subegert᷑
famulatui. ꝑ fidelitate uidelicet sui tantilli dñi. Uidens autẽ rex
t̃rȩ ubertatẽ & aquarũ salubritatẽ. ac siluarũ plenitudinẽ:
cupiditate irretitꝰ fraudulent᷑ cepit eis ꝑmictere. qͦd alit̾ dis¬
ponebat sibi retorquere. Mittens enĩ Ricardũ puerũ suis iussit
aspectib p̾sentari. quẽ egregia forma ꝑspiciens decoratũ. cum
coetaneis pueris in suo palatio decreuit educandũ. Int̾ea dirus
rumor totã urbẽ concussit. rtcardũ suȩ spei depositũ sub captura
regis indecent̃ detineri. Qua dere ciues mixti cũ milit arib turmise
strictis gladus ꝑ ciuitatẽ discurrentes. curiam regis irrũpunt. feri¬
nis conatib illũ int̾unere festinantes. Quoꝵ tumultꝰ ut coperiu
uehement tritꝰ consilio bernarcd dacigenȩ puerũ in ulnis armiput̃.

Expanded text:
lo denudarunt. Ludovicus etenim rex  regali honore suscipientes, ut tanto regi congruit, ejus se subegerunt famulatui, pro fidelitate scilicet sui tantilli domini. Videns autem rex terrae ubertatem et aquarum salubritatem ac silvarum plenitudinem, cupiditate irretitus, fraudulenter coepit eis promittere quod aliter disponebat sibi retorquere. Mittens enim, Richardum puerum suis jussit aspectibus praesentari; quem egregia forma perspiciens decoratum, cum coaetaneis pueris in suo palatio decrevit educandum. Interea durus rumor totam urbem concussit: Richardum suae spei depositum sub captura regis indecenter detineri. Qua de re cives misti cum militaribus turmis, strictis gladiis per civitatem discurrentes, curiam regis irrumpunt, ferinis conatibus illum interimere festinantes. Quorum tumultus ut comperit, vehementer territus, consilio Bernardi Dacigenae puerum in ulnis arripuit,
Abbreviated transcription (Latin):
mine. sic in cuctis qͥb intendere. qͣ ꝑpende ꝓponitis mira
Qualere efficacia. multi multimode ꝓbauert᷑. Munuscłm
gͥ tantilli nr̃i laboris placida man̾u sumite. nobilissima
gesta celebri memoria dignissima ur̃a & antiqua
ꝑ has paginas recolite. Principiũ nãq narrationis usq
ad ricardũ scõm a dudonis ꝑiti uiri historia collegi. qͥ
qͦd posteris ꝓpagandũ karte com̃dauit. a Rodulfo comite
mi ricardi fr̃e diligent᷑ exqͥsiuit. Reliqͣ uͦ qͣ parti relatu
plurimoꝵ ad corroborandã fidẽ eque idoneor annis & rerum

Expanded text:
mine, sic in cunctis, quibus intendere, quae perpendere proponitis, mira mine, sic in cunctis, quibus intendere, quae perpendere proponitis, mira valere efficacia, multi multimode probaverunt. Munusculum igitur tantilli nostri laboris placida manu sumite, nobilissima gesta celebri memoria dignissima, vestra et antiqua per has paginas recolite. Principium namque narrationis usque ad Richardum II e Dudonis periti viri historia collegi, qui quod posteris propagandum chartae commendavit, a Rudolpho comite, primi Richardi fratre diligenter exquisivit. Reliqua vero, quae partim relatu plurimorum ad corroborandum fidem aeque idoneorum annis et rerum
Abbreviated transcription (Latin):
Gẽmeticensis cęnobita omniũ
cȩnobitarũ indignissimus
willelmꝰ: ad conterendos ho-¬
stes samsonis fortitudin̾e &
ad discernendũ iudiciũ Salomonis
absssũ.
pus hoc prudentissime
Rex & serenissime in normannor
ducũ gestis de diuersis excerptum
codicib rixta meȩ̨ exiguitatem
industriȩ contexui. ur̃eq dicans idem
celsitudini. ob recolenda p̾score patrũ int̾ p̃cipuas laicarum
dignitatũ administrationes pussimoꝵ actuũ exempla:
cronicoꝵ bibliothece delegandũ detreui. Quodñ rethorũ
uenusta exornatu gͣuitate.ñ politi sermonis uenali lepore¬
u nitore. sed inelimato stilo. tenui oratione ꝑ plana deduc¬
bitera ambiunt p̃clari uiri. litterarũ ꝑitia admodũ ẽtuditia
ꝗ strictis gladus ciuitat circueuntes. eluminatis prauorũ
insibus. lectulũ salomonis diuinȩ legis ꝑuigili munimine
satagunt tueri Subtilissimi qͦq ingenũ uigore cęlici os¬
penfatoris prerogatiua uobis collati qͣlit̾ in armoꝵ regi¬

Expanded text:
Gemmeticensis coenobita omnium coenobitarum indignissimus WILLELMUS, ad conterendos hostes Samsonis fortitudinem et ad discernendum judicium Salomonis abyssum. Opus hoc, prudentissime rex et serenissime, in Northmannorum ducum gestis, de diversis excerptum codicibus, juxta meae exiguitatem industriae contexui; vestraeque dicans idem celsitudini, ob recolenda priscorum patrum, inter praecipuas laicarum dignitatum administrationes, piissimorum actuum exempla, chronicorum bibliothecae delegandum decrevi. Quod non rhetorum venusta exornatum gravitate, non politi sermonis venali lepore seu nitore; sed inelimato stylo, tenui oratione per plana deducajestatis latera ambiunt praeclari viri, litterarum peritia admodum eruditi, qui strictis gladiis civitatem circumeuntes, eliminatis pravorum insidiis, tectum Salomonis divinae legis pervigili munimine satagunt tueri. Subtilissimi quoque ingenii vigorem coelici dispensatoris praerogativa vobis collati, qualiter in armorum regi
Abbreviated transcription (Latin):
de gallim. Ut hebrei tradunt ñ agnouit ẽã falti. qm sicognouis¬
sce niqu̾a dauidsibi eam postea Sociaset.quia in lege penitus
huiuscemodi prohibetur coidis. Falti inquit de galli. id est de in¬
undatione. In undatiolex intelligitur. Legis eñi doctor erat de
baur̃ĩ id est de electis. Quando enĩ asaule micol ei datur. falti eua-¬
assertio iudeorũ uidetir. ñ in om̃ib approbamus eam. sed iuditiolectoris reliti¬
quimus. Sequituir. Uenerunt ⁊ yphei ad saul dicentes. eece dauid latet apud
nos. Sed quid significent abunde superius dictum est. Nã it̃ demonstratum
est quado idem dauid fugiens afacie saul. in gressus est in caftra regis. cunt
dormientem in uenisset ñ ꝑcussit. ñ occidit. sed solã laceam qu erat ad caput
ents. & ieniculam sustulit dormientib cuntis. Egressus dec astris. Mnsiuit

Expanded text:
de Gallim. » Ut Hebraei tradunt, non cognovit eam Phalti: quoniam si cognovisde Gallim. » Ut Hebraei tradunt, non cognovit eam Phalti: quoniam si cognovisset, nunquam David sibi eam postea sociasset, quia in lege penitus hujuscemodi prohibetur coitus: Phalti, inquit, de Gallim, id est inundatione: Inundatio lex intelligitur. Legis enim doctor erat de Baurim, id est de electis. Quando enim a Saule Michol ei datur, Phalti evaassertio Judaeorum videtur, non in omnibus approbamus eam, sed judicio lectoris relinquimus. CAPUT XXVI. « Venerunt Ziphaei ad Saul dicentes: Ecce David latet apud nos. » Sed quid significent, abunde superius dictum est. Nam iter demonstratum est, quando idem David fugiens a facie Saul, ingressus est in castra regis, cum dormientem invenisset, non percussit, non occidit, sed solam lanceam, quae erat ad caput ejus et scyphum sustulit dormientibus cunctis. « Egressus de castris transivit
Abbreviated transcription (Latin):
itentibus suu ad uer sitatib. sic lapis funda circũ actus. sic instabilimotu per¬
ot iracłidos melius cotrigimus. sui mipsa irȩ sũs cõmotione dedinamꝰ ⁊ Ptũb
qppe qͥauduant ignorant. S& ad se reducti. tanto libentius erortationis uba
recppiant quato se granquillius tolerati erubeseunt. Menti aut̃e furore ebrię oõ
rett̃ quod dicitur ꝑ uersũ uidetur. Unde & recte nabal ebrioculp̃a suam
abigail laudabiliter tacuit: ꝗ digesto uino laudabilit̃ dĩx̃. Iegreo em̃ malũ
quod fecerat cognoscere potuit. qͥa hoc ebrius ñ audiuit. Porro uxta histo¬
riã qđ abigait ꝰ ad dauid. cũ ergo fecerit tibi dñs dñomeo om̃ia quȩ locutꝰ
est bona deti. & constituerit te duc̃e super isrł. Ñ erit tibi hoc insingultum
& inscruprilũ cordisita intelligitur. Non erit tͥ hoc in singultũ id. est ut nͥ
effundas sanguinẽ nabal. & ꝓpt̾ hoc flendũ tibi sit & pęnitendum.
dul autem dedit micol filiã suã uxorẽ dauid faltifiliolais qͥerat

Expanded text:
istentibus sibi adversitatibus, sicut lapis funda circumactus, sic instabili motu perquod iracundos melius corrigimus, si in ipsa irae suae commotione declinamus? Perturbquid audiant, ignorant: sed ad se reducti, tanto libentius exsultationis verba recipiunt, quanto se tranquillius tolerati erubescunt. Menti autem furore ebriae, omne rectum quod dicitur, perversum videtur. Unde et recte Nabal ebrio, culpam suam Abigail laudabiliter tacuit, quam digesto vino laudabiliter dixit. Idcirco enim malum quod fecerat cognoscere potuit, quia hoc ebrius non audivit. Porro juxta historiam quod ait Abigail ad David: « Cum ergo fecerit tibi Dominus domino meo omnia quae locutus est bona de te, et constet in scrupulum effundas sanguinem Nabal, et propter hoc flendum tibi sit, et poenitendum. « Saul autem dedit Michol filiam suam uxorem David, Palthi filio Lais, qui erat
Abbreviated transcription (Latin):
N imio enĩ timore fuerit ꝑ t̾ritꝰ uidens gladiũ angłi dñi Hexitq dauid
hȩc ÷ domꝰ dñi & hoc altare in holo caustũ isrł. & prȩcepit ut con¬
gregarent om̃s ꝓ seliti de t̃ra isrł. & constituit exeis la torios
ad cȩdendos lapides & poliendos. ut ȩdificaret᷑ domꝰ dñi. Inillo
si qͥdem loco ut hebrei autumant. aliquando contigerat abraa offen¬
re filiũ suuĩisaae. qͥndo cũ iã paratꝰ esset occidere filiũ & in holocau¬
stũ ex hibere:impiise aries apparuit & altare circunsteat. quẽ
abmam ꝓ filio ĩmolauit. Potest area a reuna ubi adauid altart con¬
structũ ⁊ aliuis intellig Quid ꝑ areã artuna iebusci. nisi eclamiex
gentib collestã significat: Inqua eccta postquã altare fider uer¬

Expanded text:
videns gladium angeli Domini. Dixitque David: Haec domus Domini, et hoc altare in holocaustum Israel. Et praecepit ut congregarentur omnes proselyti de terra Israel, et constituit ex eis latomos ad caedendos lapides et poliendos, ut aedificaretur domus Domini. » In illo siquidem loco, ut Hebraei autumant, aliquando contigerat Abraham offerre filium suum Isaac, quando, cum jam paratus esset occidere filium, et in holocaustum exhibere, improviso aries apparuit, et altare circumstetit, quem Abraham pro filio immolavit. Potest vero area Areuna ubi David altare construxit altius intelligi. Quid per aream Areuna Jebusaei, nisi Ecclesiam ex gentib
Abbreviated transcription (Latin):
nceriti auxdi id elentia tanquã quodã modo exthesatna sauitũ
seõrũ scilicet deetoꝵ duo murueta abstrahentes que itt potuinu
ingad opin laciũ dñi contulimꝰ ne ingrati ex nr̃e pauꝑatis ingento fortas¬
sis uderemꝰ adño ne talentũ etiã i ipsũ fragalitatis collatii nire defessia
in ueniret᷑ absconditũ & dĩ nationis pena multarem᷑ acerrime. vui aa mo¬
dẽi mastũ transiuimꝰ equor auxiliatiui delicet cunctipotentis ope adipa
uentib ne noceant pati. nunc siqdem quanquã pauidi t̃ciũ aggredi cona
dẽ frasta ueniaria scopulis. & surtĩ illisa ae dpemmenaremanta canina tan¬
de gurgiti sed ipso affil ante ac dignant᷑ opitulante portui quut uniu
outtis optueat. u te dominica qͦ damodo cõmercia illcsa ꝑmaneant ex e
tanta ꝓfiunarate uolumint s actes auro auinigia oie sipate inai came

Expanded text:
meriti auxiliati clementia, tanquam quodammodo ex thesauris divitum, sanctorum scilicet doctorum, duo minuta abstrahentes, quae, ut potuimus, in gazophylacium Domini contulimus, ne ingrati ex nostrae paupertatis ingenio fortassis videremur a Domino, ne talentum etiam idipsum frugalitatis collatum, rure defossum inveniretur absconditum, et damnationis poena mulctaremur acerrime. Ubi admodum vastum transivimus aequor, auxiliati videlicet Cunctipotentis ope, qui imperat ventis ne noceant rati. Nunc siquidem, quanquam pavidi, tertium aggredi conabdem fracta veniat in scopulis, et syrtim illisa demersa remaneat in reumate gurgitum: sed ipso afflante ac dignanter opitulante, portum quietudinis ovans obtineat, ut Dominica quodammodo commercia illaesa permaneant, et ex tanta profunditate
Abbreviated transcription (Latin):
cularib tum in diuinis excellen¬
tissime. que feliciter in oculis dei
uiuunt. utilit̾ ⁊ in hominũ noti¬
cia uiuant. Non enim popłari
aura leni s ꝑnicioso arrisublan¬
diente delectari. eaq illecebra
mundo implicari ꝯdecet. quẽ an¬
plectende meludunt. qdiẽ tam ha¬
bitus reuerentia quam uite ꝓfes¬
sio a mundo secludunt. En habetis
ur̃am sapientissune regnoꝵ domitor
& patem & bella simul piissimi ge¬
nitoris ur̃i głosissimi ducis Rob̾ti.
suꝑiorũq parentum. qui terrene
militie nominatissimi principes
sincerissima tam̃ fide: alacerti¬
ma spe. feruentissima caritate
ad celestia tendentes xp̃i maxime
strenui milites ac studiosissimi cul¬
tores extit̾unt. Imꝑator et̾no presi¬
dens imꝑio inquo confidens pluri-¬
ma seuissimorũ ꝑiełorum obstacła
admirandis ꝓuentib ouantissime
tum phando ꝓtͥuistis. ip̃e potentis¬
simus tutor incunctis gerendis uoᷤ
tutetur. prudentie ur̃e quam con¬

Expanded text:
cularibus tum in divinis excellencularibus tum in divinis excellentissimae, quae feliciter in oculis Dei vivunt, utiliter et in hominum notitia vivant. Non enim populari aura leni sed pernicioso arrisu blandiente delectari, atque illecebra mundo implicari condecet, quem anplectendae, includunt; quem tam habitus reverentia, quam vitae professio a mundo secludunt. En habetis vestram, sapientissime regnorum dominator, et pacem, et bella simul, piissimi genitoris vestri gloriosissimi ducis Roberti, superiorumque parentum; terrenae militiae nominatissimi principes, sincerissima tamen fide, alacerrima spe, ferventissima charitate ad coelestia tendentes, Christi maxime strenui milites ac studiosissimi cultores exstiterunt. Imperator aeterno praesidens imperio, in quo confidens plurima saevissimorum periculorum obstacula admirandis proventibus ovantissime triumphando protrivistis: ipse potentissimus tutor in cunctis gerendis vos tutetur; prudentiae vestrae, quam con
Abbreviated transcription (Latin):
le legis ꝑuigili mummine sata¬
gunt tuer. Subtilissimi quoq in¬
genii uigorem celiti dispensatoris
p̃rogatiua uobis collati. qualiter
in armorum regimine. sic incunc¬
tis quib intendere. que ꝑpendere
ꝓponitis. mira ualere efficacia mł
timode ꝓbauerunt. Munusculũ
igitur tantill nr̃i laboris placida
manu sumite nobilissima gesta
celebri memoria dignissima ur̃a
& antiqua ꝑ has paginas recolite.
Principium nãq narrationis usꝙ
ad Ricardum scđm a dudonis ꝑiti
uiri hẏstoria collegi. qui quod pos¬
teris ꝓpagandum carte omenda¬
uit. a Rodulfo comite pͥmi Ricar¬
di fr̃e diligent̃ exquisiuit. reliqͣ
uero que partumn relatu plurimoꝵ
ad corroborandam fidem eque ido¬
ci priuatim in ea dono. Uerum qui
sacris mancipatũ scolis forte pre¬
sumptionis aut alia qualibet cus¬
patali ꝓstudio notau̾it hanc huiꝰ
opusculi nou̾it oausã quam uoci
suꝑuacaneam arbitror. ut uirtu¬
tes optimorũ uirorum tum in se¬

Expanded text:
nae legis pervigili munimine satanae legis pervigili munimine satagunt tueri. Subtilissimi quoque ingenii vigorem coelici dispensatoris praerogativa vobis collati, qualiter in armorum regimine, sic in cunctis, quibus intendere, quae perpendere proponitis, mira valere efficacia, multi multimode probaverunt. Munusculum igitur tantilli nostri laboris placida manu sumite, nobilissima gesta celebri memoria dignissima, vestra et antiqua per has paginas recolite. Principium namque narrationis usque ad Richardum II e Dudonis periti viri historia collegi, qui quod posteris propagandum chartae commendavit, a Rudolpho comite, primi Richardi fratre diligenter exquisivit. Reliqua vero, quae partim relatu plurimorum ad corroborandum fidem aeque idoci; privatim mea dono. Verum, qui sacris mancipatum scholis forte praesumptionis aut alia qualibet culpa tali pro studio notaverit, hanc hujus opusculi noverit causam, quam non supervacaneam arbitror; ut virtutes optimorum virorum tum in sae
Abbreviated transcription (Latin):
io uictorioso
atq ortodoxo sũmi
regis nutu angloꝵ
regi wilło gẽmeti¬
censis cenobita õĩũ
cenobitarũ indig¬
nissimꝰ Wilłmus. ad ꝯt̾endos hostes
sansonis fortitudinẽ. ⁊ ad discer¬
nendum uidiciũ salomonis abys¬
sum. O pus hoc prudentissuerex
ꝗserenissime in normannorũ du¬
um gestis de diũsis excerptũ co¬
dal iuxta mee exiguritatem in¬
dustrie contexui. ureq dicans id̾
celsitudim: obrecolenda pͥscorum
parrum inter p̃cipuas laicarum
dignitatũ administrationes piissi¬
morum actuum exempla. chroni¬
nrum bibliothece delegandum de¬
treui. quod ñ rethorum uenusta
xxomatum grauitate ñ politi ser¬
monis uenali lepore seu nitore. sed
melimato stilo.tenui or̃one ꝑpla¬
na deductum. cuilibet lectori ad
liquidum elaboraui. Ur̃e quidem
maiestatis latera ambiunt p̃clari
uiri. litt̾arum ꝑitia ad modũ eru¬
diti: qui strictis gladĩs ciuitatẽ
artũeuntes. eliminatis prauorũ
insidĩs. lectulum salomonis diui¬

Expanded text:
io, victorioso atque orthodoxo, summi Regis nutu Anglorum regi, WILLELMO, Gemmeticensis coenobita omnium coenobitarum indignissimus WILLELMUS, ad conterendos hostes Samsonis fortitudinem et ad discernendum judicium Salomonis abyssum. Opus hoc, prudentissime rex et serenissime, in Northmannorum ducum gestis, de diversis excerptum codicibus, juxta meae exiguitatem industriae contexui; vestraeque dicans idem celsitudini, ob recolenda priscorum patrum, inter praecipuas laicarum dignitatum administrationes, piissimorum actuum exempla, chronicorum bibliothecae delegandum decrevi. Quod non rhetorum venusta exornatum gravitate, non politi sermonis venali lepore seu nitore; sed inelimato stylo, tenui oratione per plana deductum cuilibet lectori ad liquidum elaboravi. Vestraeque quidem Majestatis latera ambiunt praeclari viri, litterarum peritia admodum eruditi, qui strictis gladiis civitatem circumeuntes, eliminatis pravorum insidiis, tectum Salomonis divi
Abbreviated transcription (Latin):
Quod pagani comꝑientes illã uroẽ ñ
ẽẽ Romã diuisi sunt. ⁊ bier uolens redire
danamarcã apud frisiam obiit. hastingꝰ
uero pacificatus cum karolo rege. alce¬
pit ab eo loco stipendii urbẽ cartis inqla
⁊ habitaui

Expanded text:
Quod pagani, comperientes illam urbem non esse Romam, divisi sunt, et Bier volens redire Danamarcham apud Frisiam obiit: Hastingus vero pacificatus cum Carolo rege, accepit ab eo loco stipendii urbem Cartis, in qua et habitavi
Abbreviated transcription (Latin):
Quod postaq̃m francia paganorĩ s nun
oppressione afflicta ẽ fere .xxx. anis has¬
tingus nauigans Romã ut eam sube̾et
bier dño suo: tempestate compullus ap¬
pulit lunis urbem italie.

Expanded text:
Quod postquam Francia paganorum oppressione afflicta est fere XXX annis; Hastingus navigans Romam, ut eam subderet Bier domino suo, tempestate compulsus, appulit Lunis urbem Italiae.
Abbreviated transcription (Latin):
ua patͥ̾e incendia uͥꝙ ꝑpetrant᷑. Intan¬
do qͥppe dissensionũ turbĩe mars atro¬
sit̃ grassat᷑. ⁊ ñ modicus bellatoꝵ cuncꝰ
Frustra ꝯsumitur.
am hugo d̾ monte forti filiu
tustin cũ Walchelino de ferra¬
rhi cẽrtauit. ⁊ in eo ꝯflictu ut̃q occitꝰ
occubuit. Porro ĩmanis qͦrdã rabies
eructuat. ac ad patͥe detͥmentũ n¬
mis regnat. Siqͥdẽ sillebtꝰ comeso¬
censis filiꝰ Godefridi comitis. callid
et fortis tutor Wilłmi pueri s dñi
qͦdã mane dũ eqͥtans loqueret᷑ cũ
compĩe suo Wascelino d̾ ponte erchen¬
fredi nil mali suspicãs occidit᷑ cũ fulco¬
io filio seroii. Hoc uͦ malũ dolosis bor¬
Grossi. ⁊ audacis rob̃ti filii Geroii.
Denĩ turoldꝰ teneri ducis pedagog̾
ip̃o m ualle Rodoili securꝰ soporat᷑.
repente in stratu suo a Wilłmo Ro¬
gerii de monte Gũmeri filio iugu¬
iatur. Rogeriꝰ en ĩ ꝓꝑfidia suatũc

Expanded text:
va patriae incendia ubique perpetrantur. In tanva patriae incendia ubique perpetrantur. In tanto quippe dissensionum turbine Mars atrociter grassatur, et non modicus bellatorum cuneus frustra consumitur. am Hugo de Monteforti filius Tustini cum Walchelino de Ferrariis certavit, et in eo conflictu uterque occisus occubuit. Porro immanis quorumdam rabies eructat, ac ad patriae detrimentum nimis regnat. Siquidem Gislebertus comes Ocensis, filius Godefridi comitis, callidus et fortis, tutor Willelmi pueri, sed domini, quodam mane dum equitans loqueretur cum compatre suo Wascelino de Ponte Erchenfredi, nihil mali suspicans occiditur cum Fulcoio filio Geroii. Hoc vero malum dolosis horGrossi, et audacis Roberti filii Geroii. Deinde Turoldus, teneri ducis paedagoguipso in valle Rodoili securus soporatur, repente in statu suo a Willelmo Rogerii de Monte Gumeri filio jugulatur. Rogerius enim pro perfidia sua tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ducis actib ⁊ multoꝵ
sollexti indagine inti¬
ꝯmatis aurib ꝯpetens uidet᷑. ut ad
Wilłm filiũ eiꝰ articulꝰũtatur. subscͥ¬
bendo futuris. qͦ sudore laboris inimi¬
coꝵ laq̃oseuaserit. ⁊ suis eoꝵ ferina col¬
la uestigiis uirilit̾ iubstrau̾it. ple¬
risq et enĩ scͥpture repꝑit᷑ in pagi¬
nis. neqͥtia patͥs iniqͥ domũ filii subũ¬
riarũ tͥumphiᷤ inducatu claruerit ꝓuͭ
ordo rerũ u̾acissime ꝯꝑtarũ dictauerit.
libet uenturis notificare. uͦ tegant᷑
uani segnicie q̃ głose micuert̃ etatis
nr̃e tp̃e. Is itaq dux ĩpuerilib anniᷤ
patre orbatꝰ sagaci tutorũ ꝓuidentia
lib̾aliũ morũ instituebat᷑ ad increm̃ta.
Sub eiꝰ meunte etate normannoꝵ płi¬
ini aberrantes ab eiꝰ fidelitate. plura
ꝑ loca agg̾es erexert̃. ⁊ tutissimas sibi
munttiones ostrux̾unt. Crũ dũ audȩ¬
rent fisi munimine. ꝓtiniꝰ int̃ eos diũsi
motꝰ exoriunt᷑. seditiones ꝯcitant᷑. ac se¬

Expanded text:
ducis actibus et multorum solerti indagine intimatis auribus, competens videtur, ut ad Willelmum filium ejus articulus vertatur; subscribendo futuris, quo sudore laboris inimicorum laqueos evaserit, et suis eorum ferina colla vestigiis viriliter substraverit. Plerisque etenim Scripturae reperitur in paginis, nequitia patris iniqui domum filii subveriarum triumphis in ducatu claruerit, prout ordo rerum veracissime compertarum dictaverit, libet venturis notificare, ne tegantur inani segnitie, quae gloriosae micuerunt aetatis nostrae tempore. Is itaque dux in puerilibus annis patre orbatus, sagaci tutorum providentia liberalium morum instituebatur ad incrementa. Sub ejus ineunte aetate, Northmannorum plurimi aberrantes ab ejus fidelitate plura per loca aggeres erexerunt, et tutissimas sibi munitiones construxerunt. Quarum dum auderent fisi munimine, protinus inter eos diversi motus exoriuntur, seditiones concitantur, ac sae
Abbreviated transcription (Latin):
multo pꝰ ꝯdignã mercedẽ retͥbuente
deo nactus ẽ. Barno qͥppe de glotis
p̃positꝰ osb̾mi iniꝰtam necẽ dñi sui
cupiens ulcisci. nocte qͣdam expedi¬
tos pugiles ꝯg̾gauit ⁊ domũ uͥ uillmꝰ
et complices sui dorm iebãt adiic. ac
si mul om̃s sic̃ meruerãt statĩ truci

Expanded text:
multo post condignam mercedem retribuente Deo nactus est. Barno quippe de Glotis praepositus Osberni injustam necem domini sui cupiens ulcisci, nocte quadam expeditos pugiles congregavit, et domum, ubi Willelmus et complices sui dormiebant, adiit, ac omnes simul sicut meruerant, statim truci
Abbreviated transcription (Latin):
simos paganos ex solito discordia
exorta ẽ adeo maxima: ut patͥar¬
cha ur scilicet ꝑfectissime reli¬
gionis de ciuitate uũ expulsus ad
imꝑatorem constantinũ ⁊ filiũ eiꝰ
leonẽ qui tum temporis illis par-¬
tib imꝑitabat. constantinopolim
fugiendo cum aliis xp̃icolis ꝑuenit:¬

Expanded text:
discordia orta est adeo magna, quod patriarcha, vir perfectissime religionis, de civitate vi expulsus ad imperatorem Constantinum et filium eius Leonem, qui tunc temporis illis partibus imperabat, Constantinopolim fugiendo cum aliis Christiani
Abbreviated transcription (Latin):
Ntenor et alii ꝓ Incipit¬
fugi ab excidio troieabre.
asia ꝑuagata. frigaꝙ
rege facto. et cũ suis irt̃
macedones remanente
transactis meothidis paludib in
sinib pannonie edificauere crui¬

Expanded text:
nthenor et alii profugi ab excidio Troje, Asia pervagata, Frigeque rege facto et cum suis inter Macedones remanente, transactis Meothidis paludibus, in finibus Pannoniae edificavere civi
Abbreviated transcription (Latin):
x quo francoꝵ geus
resumptis uirib soma¬
ne feritatis tugum. a
ceruice ꝓpͥa pepulit. he¬
rinaq colla sub regum
dominio flexit: xp̃i eccłia uehemen¬
ter adulta passim odoriferos fruct
Qua deniq tempestate ip̃i reges

Expanded text:
Ex quo Francorum gens resumptis viribus Romanae feritatis jugum a cervice propria depulit, ferinaque colla sub regum dominio flexit, Christi Ecclesia vehementer adulta, odoriferos fructuQua denique tempestate ipsi reges
Abbreviated transcription (Latin):
opusculi nou̾it oausã quam uoci
suꝑuacaneam arbitror. ut uirtu¬
tes optimorũ uirorum tura in se¬
cularib tum in diuinis excellen¬
tissime. que feliciter in oculis dei
uiuunt. utilit̾ ⁊ in hominũ noti¬
cia uiuant. Non enim popłari
aura leni s ꝑnicioso arrisublan¬
diente delecfari. eaq illecebra
mundo implicari ꝯdecet. quẽ an¬
plectende meludunt. qdẽ tam ha

Expanded text:
opusculi noverit causam, quam non opusculi noverit causam, quam non supervacaneam arbitror; ut virtutes optimorum virorum tum in saecularibus tum in divinis excellentissimae, quae feliciter in oculis Dei vivunt, utiliter et in hominum notitia vivant. Non enim populari aura leni sed pernicioso arrisu blandiente delectari, atque illecebra mundo implicari condecet, quem anplectendae, includunt; quem tam ha
Abbreviated transcription (Latin):
uirtũeuntes. eliminatis prauorũ
insidĩs. lectulum salomonis diui¬
ne legis ꝑuigili mummine sata¬
gunt tueri. Subtilissimi quoꝙ in¬
genii uigorem celiei dispensatoris
p̃rogatiua uobis collati. qualiter
in armorum regimine. sic ineunc¬
tis quib intendere. que ꝑpendere
ꝓponitis. mira ualere efficatia mł
timode ꝓbauerunt. Munusculũ
igitur tantill nr̃i laboris placida
manu sumite nobilissima gesta
celebri meioria dignissima ur̃a
& antiqua ꝑ has paginas recolite.
Principium nãq narrationis usꝙ
ad Ricardum scdm a dudonis ꝑiti
uiri hystoria collegi. qui quod pos¬
teris ꝓpagandum carte omenda¬
uit. a Rodulfo comite pͥmi Ricar¬
di fr̃e diligerẽ exquisiuit. reliqͣ
uero que partim relatu plurimoꝵ
ad corroborandam fidem eque ido¬
ci priuatim inea dono. Uerum qui
sacris mancipatũ scolis forte pre¬
sumptionis aut alia qualibet cut¬
patali ꝓstudio notau̾it hanc huiꝰ

Expanded text:
circumeuntes, eliminatis pravorum circumeuntes, eliminatis pravorum insidiis, tectum Salomonis divinae legis pervigili munimine satagunt tueri. Subtilissimi quoque ingenii vigorem coelici dispensatoris praerogativa vobis collati, qualiter in armorum regimine, sic in cunctis, quibus intendere, quae perpendere proponitis, mira valere efficacia, multi multimode probaverunt. Munusculum igitur tantilli nostri laboris placida manu sumite, nobilissima gesta celebri memoria dignissima, vestra et antiqua per has paginas recolite. Principium namque narrationis usque ad Richardum II e Dudonis periti viri historia collegi, qui quod posteris propagandum chartae commendavit, a Rudolpho comite, primi Richardi fratre diligenter exquisivit. Reliqua vero, quae partim relatu plurimorum ad corroborandum fidem aeque idoci; privatim mea dono. Verum, qui sacris mancipatum scholis forte praesumptionis aut alia qualibet culpa tali pro studio notaverit, hanc hujus
Abbreviated transcription (Latin):
iłm orchodoxum anglorũ regem
in norhinannoꝵ ducum Gestis.
io uictorioso
atq ortodoxo sũmi
regis nutu angloꝵ
regi wilło gẽmeti¬
censis cenobita oĩũ
cenobitarũ indig¬
nissimꝰ Wilłmus. ad ꝯt̾endos hostes
sansonis fortitudinẽ. ⁊ ad discer¬
nendum uidiciũ salomonis abys¬
sum. O pus hoc prudentissunerex
x serenissime in normannorũ du¬
um gestis de diu̾̃sis excerptũ co¬
dicib iuxta mee exiguritatem in¬
dustrie contexui. ur̃eq dicans id̾
celsitudim: obrecolenda pͥscorum
patrum inter p̃cipuas laicarum
dignitatũ administrationes piissi¬
morum actuum exempla. chroni¬
num bibliothece delegandum de¬
neui. quod ñ rethorum uenusta
exomatum grauitate ñ politi ser¬
monis uenali lepore seu nitore. sed
melimato stilo. tenui or̃one ꝑpla¬
na deductum. cuilibet lectori ad
liquidum elaboraui. Ur̃ẽ quidem
maiestatis latera ambiunt p̃clari
uiri. litt̾arum ꝑitia ad modũ eru¬
diti: qui strictis gladiis ciuitatẽ

Expanded text:
M ORTHODOXUM ANGLORUM REGEM De Northmannorum ducum gestis. Pio, victorioso atque orthodoxo, summi Regis nutu Anglorum regi, WILLELMO, Gemmeticensis coenobita omnium coenobitarum indignissimus WILLELMUS, ad conterendos hostes Samsonis fortitudinem et ad discernendum judicium Salomonis abyssum. Opus hoc, prudentissime rex et serenissime, in Northmannorum ducum gestis, de diversis excerptum codicibus, juxta meae exiguitatem industriae contexui; vestraeque dicans idem celsitudini, ob recolenda priscorum patrum, inter praecipuas laicarum dignitatum administrationes, piissimorum actuum exempla, chronicorum bibliothecae delegandum decrevi. Quod non rhetorum venusta exornatum gravitate, non politi sermonis venali lepore seu nitore; sed inelimato stylo, tenui oratione per plana deductum cuilibet lectori ad liquidum elaboravi. Vestraeque quidem Majestatis latera ambiunt praeclari viri, litterarum peritia admodum eruditi, qui strictis gladiis civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
int̃sticiis francia ab
his tumultuũ fragorib paulisꝑ
sopita. it̾m danamarcha flammi.¬
uomos ext̾minii iure rationes
spargens. płimos tyrones a se ui¬
uenili flore ũnantes pͥscorũ pa¬
trum lege agenitasi solo eliminã¬
dos decernit. Illis uͦ indieb senex
qdam erat inpartib datie om̃ium
rerum affluentia locupletissimꝰ. in¬
numerabiliumq militũ frequen¬
tia undiq secus constipatꝰ qui nũ¬
quam colla sue ceruicis cuipiam
regi subegit. nec ouiꝰlibet manib
grã seruicii manꝰ suas mendando

Expanded text:
interstitiis, Francia ab his tumultuum fragoribus paulisper sopita, iterum Danamarcha flammivomos exterminii jure titiones spargens, plurimos tirones a se juvenili flore vernantes, priscorum patrum lege, a genitali solo eliminandos decernit. Illis vero in diebus senex quidam erat in partibus Daciae omnium rerum affluentia locupletissimus, innumerabiliumque militum frequentia undiquesecus constipatus, qui nunquam colla suae cervicis cuipiam regi subegit, nec cujuslibet manibus gratia servitii manus suas commendando
Abbreviated transcription (Latin):
rundã ꝓteruia imꝓboꝵ fecit tumidũ ⁊ rebellem. Is enĩ frat̾nio contub̾nio oc¬
simensẽ ab ip̃so accipiens mͣunere comitatũ. ut inde ẽi militie exib̾et statuta: pra¬

Expanded text:
rumdam protervia improborum fecit tumidum et rebellem. Is enim fraterno contubernio Orumdam protervia improborum fecit tumidum et rebellem. Is enim fraterno contubernio Oximensem ab ipso accipiens munere comitatum, ut inde exhiberet ei militiae statuta, pra