comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tate. Caritas. illa uisio: illa simili¬
tudo ẽ. Quis non stupeat caritatẽ
dei. spien&e reuocantis: Merito ini¬
quus arguitur ille qui supra indue¬
tus ẽ. dei similitudinem usur pans
sibi: cum diligendo iniquitatem.
neq se possit diligere: neq deum.
Sie enim habes. Qui diligit iui¬
quitatem : odit animam suam.
facta ergo de medio iniquitate.
quȩ eam. quȩ ex parte ẽ. dissimili-¬
tudiuem facit: erit unio spiritus:
erit mutua uisio: mutuaq dilec¬
tio. Siquidem ueniente quod
ꝑfectum ẽ. euacuabitur quod
ex parte ẽ: eritq ad alterutrum
casta & consuminata dilectio: a¬
gnitio plena: uisio manifesta:
coniunctio firma : societas in¬
diuidua: similitudo perfecta.
Tune cognoscet anima ⁊ sicut co¬
gnita ẽ. tunc amabit sicut ama¬
ta ẽ: & gaudebit sponsus suꝑ
sponsam. cognoscens & cognit᷑.

Expanded text:
tate. Charitas illa visio, illa similitate. Charitas illa visio, illa similitudo est. Quis non stupeat charitatem Dei spreti et revocantis? Merito iniquus arguitur ille, qui supra inductus est, Dei similitudinem usurpans sibi, cum diligendo iniquitatem, neque possit se diligere, neque Deum: sic enim habes: Qui diligit iniquitatem, odit animam suam . Facta igitur de medio iniquitate, quae eam quae ex parte est dissimilitudinem facit, erit unio spiritus, erit mutua visio, mutuaque dilectio. Siquidem veniente quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est; eritque ad alterutrum casta et consummata 1557 dilectio, agnitio plena, visio manifesta, conjunctio firma, societas individua, similitudo perfecta. Tunc cognoscet anima, sicut cognita est ; tunc amabit, sicut amata est; et gaudebit sponsus super sponsam, cognoscens et cognitus,
Abbreviated transcription (Latin):
de natura: sed ue de industria quid̃.
Nẽpe sapĩa uinc̃ malicia n industria uł
nat᷑a. Nlec dĩ ẽ occasio p̃sum̃di: adu̾bũ ẽ¬
ꝯ̾sio eiꝰ. Nonẽ apud u̾bũ otiosa animȩ
generosa cognatio. de qua triduo iã
tractamus: & cognationis testis.
similitudo ꝑseuerans. Dignanter
admittit in societatem sp̃em: simi¬
lem in natura. Et çerte de ratione
naturae. similis similem querit.
ox requirentis. Reuertere suna¬
mitis: reuertere ut intueamur te
Intuebitur similem: qui dissimilẽ
non uidebat. Sed et se intuendũ
p̃stabit. Scimus quoniam cum
apparuerit. similes ei erimus: qui
urdebimus eum sicuti ẽ. Puta ergo
de difficultate magis quam de iui¬
possibilitate uenire illam ꝑcuncta¬
tiouem domine quis similis tibi.
Aut si hoc magis probas: uox ẽ
adinirantis. Adiniranda piorsus.
& stupenda illa similituoo quam
dei uisio comitatur. immo quȩ
dei uisio ẽ: ego autem dico in cari¬

Expanded text:
de natura, sed ne de industria quidem. de natura, sed ne de industria quidem. Nempe sapientia vincit malitiam , non industria, vel natura. Nec deest occasio praesumendi: ad Verbum esio ejus. Non est apud Verbum otiosa animae generosa cognatio, de qua triduo jam tractamus, et cognationis testis similitudo perseverans. Dignanter admittit in societatem Spiritus similem in natura. Et certe de ratione naturae, similis similem quaerit. Vox requirentis: Revertere, Sunamitis; revertere, ut intueamur te . Intuebitur similem, qui dissimilem non videbat; sed et se intuendum praestabit. Scimus quoniam, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Puta ergo de difficultate magis, quam de impossibilitate venire illam percunctationem: Domine, quis similis tibi? 8. Aut, si hoc magis probas, vox est admirantis. Admiranda prorsus et stupenda illa similitudo, quam Dei visio comitatur, imo quae Dei visio est; ego autem dico in chari
Abbreviated transcription (Latin):
sed quasi diffidens. pro tauta dis¬
similitudine quam uidebit puto
exclamabit & dicet. domine quis
similis tibi : Quod quidem dictũ
pro uoluntaria illa. & nouitia dis¬
similitudine: nam mauet pͥma
similituro. Et ideo illa plus dis¬
plicet: quod ista manet. O quan¬
tum bonum ista. quantumq
malum illa. emutua tamen
collatione utraq res in gen̾e̾ suo
pleminet. Cũ gͦ aia tantã ĩ se una rerũ
distantiã cͥnit. qͥd ni clamet prẽ sp̃e ⁊ de¬
sꝑationẽ utiq posita: dne qͥs simił tͥ.
Traditur in desꝑationem ꝓ tanto
malo: sed reuocatur in spema tan¬
to bono. Inde ẽ ut quo sibi plus
displicet in malo quod inse uroet.
eo se ardentius ad bonum quod
equȩ in se couspicit trahat: cupiat¬
q fieri ad quod facta ẽ. simplex
& recta. & timens deum: ae recedens
a malo: Qiuid in reded̾e possit: ad qd̾
accedere potuit: quid ni acceo̾e. a qͦ
decedere potuit:s quod tamen utrũq
dixerim de gratia p̾sumendum. ñ

Expanded text:
sed quasi diffidens pro tanta dissed quasi diffidens pro tanta dissimilitudine quam videbit, puto exclamabit, et dicet: Domine, quis similis tibi? quod quidem dictum pro voluntaria illa et novitia dissimilitudine. Nam manet prima similitudo: et ideo illa plus displicet, quod ista manet. O quantum bonum ista, quantumque malum illa! Ex mutua tamen collatione utraque res in genere suo plus eminet. 7. Cum ergo anima tantam in se una rerum distantiam cernit, quidni clamet, inter spem et desperationem utique posita: Domine, quis similis tui? Trahitur in desperationem pro tanto malo; sed revocatur in spem a tanto bono. Inde est ut quo sibi plus displicet in malo quod in se videt, eo se ardentius ad bonum, quod aeque in se conspicit, trahat, cupiatque fieri ad quod facta est, simplex et recta, et timens Deum, ac recedens a malo. Quidni recedere possit, ad quod accedere potuit? quidni accedere, a quo recedere potuit? Quod tamen utrumque dixerim de gratia praesumendum, non
Abbreviated transcription (Latin):
hoc se assimilat &e aunumerat çe¬
teris animanribus. quȩ natura
non iunlib̾tatem uocauit. s condi¬
dit in seruitutem seruire suo uen¬
tri. appetitui obedire: Nonne
tali m̾ito confunditur ꝑhiberi.
uel existimari similis deus:Idõq
ait. Existimasti iniq quod ero tui
simulis. Et infert. Arguam te. ce
statuam contra faciem tuam.
Non ẽ sese uidentis animȩ. deum
eristimare similem sibi animȩ dũ¬
tarat. qualis mea ẽ : peccatricis
& iniquȩ. Eiusmodi uamq ar¬
guitur. Ex istimasti iniq ait. et
non dicit eristimasti auima. uł
eristimasti homo quod ero tui si¬
milis. Sed si statuatur iniquus
ante faciem suam. & conira uul¬
tum quendam morbidum puti-¬
diunq interioris hominis sui si¬
statur. ut dissimulare aut decli¬
nare non queat impuritatem
conscientiȩ suȩ. sed uideat uel iu¬
uitus sordes peccatorum suoꝵ
uitiorum inspiciat deformita¬
tem: uequaquam iam poterit
existimare deum fore similem sͥ.

Expanded text:
hoc se assimilat et annumerat caehoc se assimilat et annumerat caeteris animantibus, quae natura non in libertatem vocavit, sed condidit in servitutem servire suo ventri, appetitui obedire? Nonne tali merito confunditur perhiberi vel existimari similis Deus? Ideoque ait: Existimasti inique, quod ero tui similis; et infert: Arguam te, et statuam contra faciem tuam . Non est sese videntis animae, Deum existimare similem sibi, animae duntaxat, qualis mea est, peccatricis et iniquae. Ejusmodi namque arguitur: Existimasti inique, ait; et non dicit: Existimasti, anima; vel, existimasti, homo, quod ero tui similis. Sed, si statuatur iniquus ante faciem suam, et contra vultum quemdam morbidum putidumque interioris hominis sui sistatur, ut dissimulare aut declinare non queat impuritatem conscientiae suae, sed videat vel invitus sordes peccatorum suorum, vitiorum inspiciat deformitatem; nequaquam jam poterit existimare Deum fore similem sibi,
Abbreviated transcription (Latin):
anima dissimilis deo. iude dissi¬
uiilis ẽ et sibi: inde comparata
iumentis insipientibus & similis
facta ẽ illis: inde quod legitur com¬
mutasse głam suam in similitiroi¬
nẽ uituli comedentis fenũ. Inde ho¬
mines tanquam uulpes. dupplici¬
tatis & fraudis foueam habent ⁊ &¬
quia pares uulpium se fecerunt.
partes uulpium eruit. Inde iuxta
salomonem unus exitus homini.
& iumento. Quid ni similiter
exeat: qui similiter uixit: Nore
bestiali incubuit terrenis: morte
bestiali excedit. tris. Audi aliut.
Quid mirum si similem sortu
exitum: qui&e similem habemus
introitum : lude enim hominib
nisi de similitudine bestiali. ille
tam intemporans ardor in coitu:
tam inmoderatus dolor in partu:
Ita homo in concepnie ortu. in
uita & morte comparatus e iuinẽ¬
tis insipientibus: & similis factꝰ
ẽ illis. Quid quod lib̾a creatura.
sibi subditum appetitum uon reg̃
ut domina : sed sequitur & obse¬
quitur ut ancilla. d Nonnece in

Expanded text:
anima dissimilis Deo, inde dissianima dissimilis Deo, inde dissimilis est et sibi; inde comparata jumentis insipientibus, et similis facta est illis; inde quod legitur commutasse gloriam suam in similitudinem vituli comedentis fenum; inde homines, tanquam vulpes, duplicitatis et fraudis foveas habent, et quia pares vulpibus se fecerunt, partes vulpium erunt; inde juxta Salomonem, unus exitus homini, et jumento . Quidni 1556 similiter exeat, qui similiter vixit? More bestiali incubuit terrenis, morte bestiali excedet terris. Audi aliud. Quid mirum si similem sortimur exitum, qui et similem habemus introitum? Unde enim hominibus, nisi de similitudine bestiali, ille tam intemperans ardor in coitu, tam immoderatus dolor in partu? Ita homo in conceptu et ortu, in vita et morte comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis. 6. Quid, quod libera creatura sibi subditum appetitum non regit ut domina, sed sequitur et obsequitur ut ancilla? Nonne et in
Abbreviated transcription (Latin):
quidem ut lib̾tate propria nu-¬
daretur: sed tamen suꝑ iuduere¬
tur sicut disploide confusione
sua. Et bene sicut diploide. ubi
ueste ueluti dupplicata. manen¬
te lib̾tate ꝓpter uoluntatem ÷ ser¬
uilis nichilominus conuersario:
necessitatem ꝓbat. Hoc de simpli¬
citate. hoc de iminortalitatȩ ani¬
mȩ adu̾terenr̃. & nil tibi in ea
si bene consid̾es apparebit. quod
mon sit istiusmodi similitudiniꝰ
pariter & dissimilitudinis diplo¬
ide ad oꝑtum. An non diplois.
ubi non inuata. sed affixa. et
quadam quasi acu peccati asfuta ẽ
simplicitati fraus. immortalitati
mors. necesfitas libertati: Neq
enim essentie simplicitati prescri¬
bit duplicitas cordis: non nature
immortalitati. mors. aut uo¬
luntaria peccati. aut necssarla
corporis: non arburii lib̾tati
necessitas uoluntarie seruitutis.
Ita bonis nature mala aduenticia.
dum non succedunt s accedunt.
turpant utiq ea. non extiuinant:
conturbant. non deturbant. Iude

Expanded text:
quidem ut libertate propria nuquidem ut libertate propria nudaretur; sed tamen superindueretur, sicut diploide, confusione sua . Et bene sicut diploide, ubi veste veluti duplicata, manente libertate propter voluntatem, servilis nihilominus conversatio necessitatem probat. Hoc de simplicitate, hoc de immortalitate animae advertere est: et nil tibi in ea, si bene consideres, apparebit, quod non sit istiusmodi similitudinis pariter et dissimilitudinis diploide adopertum. Annon diplois, ubi non innata, sed affixa, et quadam quasi acu peccati assuta est simplicitati fraus, immortalitati mors, necessitas libertati? Neque enim essentiae simplicitati praescribit duplicitas cordis; non naturae immortalitati mors, aut voluntaria peccati, aut necessaria corporis; non arbitrii libertati necessitas voluntariae servitutis. Ita bonis naturae mala adventitia, dum non succedunt, sed accedunt, turpant utique ea, non exterminant; conturbant, non deturbant. Inde
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾e̾. ul etiam ꝑd̾e timet. & timor
color ẽ. Is lib̾tatem dum tingit.
tegit: & eam nichilominus sibi¬
met redait dissimilem. Quam
dignius sua origine nichil cuꝑet.
ubi nichil merueret: ac per hoc a
seruili timore isto ingenitam
sibi defende̾t lib̾tatem: manen¬
tem in uigore & decore suo. Heu
non ita ẽ: mutatus ẽ color opti¬
mus. ẜugitas. & latitas: audis
uocem domini dei tui. & abscon¬
dis te. Cur hoc. uisi quia quem
amabas times ⁊ & lib̾tatis speni¬
em forma seruilis exclusit:ͦ Sed
& uoluntaria illa necessitas.
contraria lex inflicta meubris.
de qua proximo sermone disse¬
riu. eidem incubat lib̃tati ⁊ &
lib̾am natura creaturam per
ꝓpriam ipsius uoluntatem dũ
allicit subicit seruituti: im¬
plens faciem eius ignominia.
ita ut uł carne seruiat legi pecca¬
ti &e non uolens. Quia ergo
nature ingenuitatem morum
ꝓbitate defensare neglerit. iusto
auctoris iuditio. factum ẽ. non

Expanded text:
habere, id etiam perdere timet: et timor habere, id etiam perdere timet: et timor color est. Is libertatem dum tingit, tegit, et eam nihilominus sibimet reddit dissimilem. Quam dignius sua origine nihil cuperet, ubi nihil metueret, ac per hoc a servili timore isto ingenitam sibi defenderet libertatem, manentem in vigore et decore suo! Heu! non ita est! mutatus est color optimus. Fugitas, et latitas: audis vocem Domini Dei, et abscondis te. Cur hoc, nisi quia quem amabas times, et libertatis speciem forma servilis exclusit? 5. Sed et voluntaria illa necessitas, et contraria lex inflicta membris, de qua proximo sermone disserui, eidem incubat libertati, et liberam natura creaturam per propriam ipsius voluntatem, dum allicit, subjicit servituti, implens faciem ejus ignominia, ita ut vel carne serviat legi peccati, et non volens. Quia ergo naturae ingenuitatem morum probitate defensare neglexit; justo auctoris judicio factum est, non
Abbreviated transcription (Latin):
appetinis immoitalem mortali
similem. iimortali dissimilem
faciat Qui tangit picem. ait
sapiens: inquinabitur ab ea.
ẜruento mortalib mortalitatẽ
se induit. & uestem immorta¬
litatis incidente mortis. simili¬
tudine decolorauit. ñ exuit.
Euam attende. quomodo eius
anima unmorcalis. immortali¬
tans suȩ glȩ. fucum mortalita-¬
tis inuerit. mortalia uriq afferc¬
tando: Ut quid enim cum im¬
mortalis eet mortalia non com¬
tempsit & transitoria: contenta
sibi similibus inmortalibus. &
ȩtnis: S elidit inquit lignum
quod eẽt pulchrum occłis & aspec¬
tu delectabile. ac suaue ad uescen¬
dum. Non ẽ tua o mulier ista
suauitas. ista delectatio. istaq
pulchritudo. Et si tua pro parte
luti. non tua solius: s communis
cunctis animantibus terrȩ. Tua
q uere tua ẽ aliunde & alia: na
ȩterna ẽ de ȩtnitate. Quid tu
animȩ tuȩ alteram formam. im¬
mo de formitatem imprimis ali¬
enam: ᷤ Enim uero quod delectat

Expanded text:
appetitus immortalem mortali appetitus immortalem mortali similem, immortali dissimilem faciet? Qui tangit picem, ait Sapiens, inquinabitur ab ea . Fruendo mortalibus mortalitatem se induit, et vestem immortalitatis incidente mortis similitudine decoloravit, non exuit. 4. Evam attende, quomodo ejus anima immortalis, immortalitatis suae gloriae fucum mortalitatis invexit, mortalia utique affectando. Utquid enim, cum immortalis esset, mortalia non contempsit et transitoria, contenta sibi similibus, immortalibus et aeternis? Vidit, inquit, lignum quod esset pulchrum oculis, et aspectu delectabile, ac suave ad vescendum . Non est tua, o mulier, ista suavitas, ista delectatio, istaque pulchritudo: et si tua pro parte luti, non tua solius, sed communis cunctis animantibus terrae. Tua, quae vere tua est, aliunde, et alia est: nam aeterna est de aeternitate. Quid tu animae tuae aliam formam, imo deformitatem imprimis alienam? Enimvero quod delectat
Abbreviated transcription (Latin):
talitaf sed fusca &e tetra. ir.¬
ruente tenebrosa corpore mor¬
tis caligine. Nam &e si non
priuatur uita: uitȩ tamen be¬
neficium suo corpori iam non
sufficit uendicare. Quid qd̵
ne suam quidem spiritalem
dum taxat uitam retinet gͥ. d
Anima nempe quȩ peccauit:
ip̃a morietur. Nonne morte ista
duplici incursante. illa qualis¬
cumq immortalitas quam re-¬
tentat. tenebrosa saris redditur
& misella:ꝰ Aode quod appeten¬
tia terrenorum quȩ quidem
omnia ad interitum sunt den¬
sat tenebras. ita ut in anima
sic uiuente. nil a parte aliqua.
nisi pallida facies. & imnago que¬
dam mortis. apparere cernatur.
Cur non enim quȩ imnortalis
ẽ. similia sibi immortalia appe¬
tit. & ȩterna: ut quod ẽ appareat.
& quod facta ẽ uiuat.  Cȩterum
contraria sapit. & querit. &
mortalibus sese degeneri conu̾¬
sanone conformans. immorta¬
litatis candorem quodam mor¬
tifere consuerudinis piceo colore
denigrat. Quid immortaliũ

Expanded text:
talitas, sed fusca et tetra, irtalitas, sed fusca et tetra, irruente tenebrosa corporeae mortis caligine. Nam, etsi non privatur vita, vitae tamen beneficium suo corpori jam non sufficit vindicare. 1555 Quid, quod ne suam quidem spiritualem duntaxat vitam retinet sibi? Anima nempe quae peccaverit, ipsa morietur . Nonne morte ista duplici incursante, illa qualiscunque immortalitas, quam retentat, tenebrosa satis redditur, et misella? Adde quod appetentia terrenorum, quae quidem omnia ad interitum sunt, densat tenebras, ita ut in anima sic vivente nilla parte aliqua nisi pallida facies et imago quaedam mortis apparere cernatur. Cur non enim quae immortalis est, similia sibi immortalia appetit et aeterna, ut quod est appareat, et quod facta est vivat? Caeterum, contraria sapit et quaerit, et mortalitas sese degeneri conversatione conformans, immortalitatis candorem quodam mortiferae consuetudinis piceo colore denigrat. Quidni mortalium
Abbreviated transcription (Latin):
mutatum colorem oprimũ:
sed non fundamentum colo¬
ris euulsum. Manet in fun¬
damento prors. inconcussa sĩ¬
plicitas. sed minime apparet:
duplicitate oꝑta humane dolo¬
sitatis. simulationis. ypoc̾sis.
Quam in congrue simplicitan.
duplicitas admiscetur. quam
indigne tali fundamento. talis
str uetura committitur. Huius¬
modi sibi uersutiam serpens
induerat: cum seut deciꝑet co¬
siliarum exibebat. simulabat
amicum. huiusmodi quoq
seducri ab eo paradisi incole
induerant sibi. eum pudendã
iam nuditatem tegere conaren-¬
tur. & umbra frondosi ligni &
frondium suceineroriis. & u̾bis
ercusatoriis. Quam late extũe
& deinceps. omnem posterita¬
tem hereditarium hypocrisis
uirus infecit. Quem dabis de
filiis adam. qui quod ẽ. ñ dico
uelit. s uł patiatur uideri. d̾¬
Sed ꝑseuerat nichilominus
in omni anima cum origiuali
dupplicitate gen̾alis simplitas:
ut de collatione confusio au¬
geatur. Perseuerat equȩ immor¬

Expanded text:
mutatum colorem optimum, mutatum colorem optimum, sed non fundamentum coloris evulsum. Manet in fundamento prorsus inconcussa simplicitas, sed minime apparet duplicitate operta humanae dolositatis, simulationis, hypocrisis. 3. Quam incongrue simplicitati duplicitas admiscetur! quam indigne tali fundamento talis structura committitur! Hujusmodi sibi versutiam serpens induerat, cum se, ut deciperet, consiliarium exhibebat, simulabat amicum. Hujusmodi quoque seducti ab eo paradisi incolae induerant sibi, cum pudendam jam nuditatem tegere conarentur, et umbra frondosi ligni, et frondium succinctoriis, et verbis excusatoriis . Quam late extunc et deinceps omnem posteritatem haereditarium hypocrisis virus infecit! Quem dabis de filiis Adam qui quod est, non dico velit, sed vel patiatur videri? Sed perseverat nihilominus in omni anima cum originali duplicitate generalis simplicitas, ut de collatione confusio augeatur: perseverat aeque immor
Abbreviated transcription (Latin):
quod ero tui similis. & pleraq
alia. quȩ similitudinem dei
in homine pꝰ peccatum deletam.
concorditer asseuerare uidentur.
Quid ergo dicemus adhȩc: Ẽria
illa minime in deo eẽ. & sic alia
querenda. in quibus similitu¬
iinem assignemus. aut esse
quidem in deo. sed non in ani.¬
ma. & ne siquidem in his si¬
militudinem inuenri. aut eẽ
& in anima. seo posse etiam ñ
meẽ. ae ꝑ hoc non inseꝑabilia eẽ:
Absit. Et in deo. & in anima
sunt. & semꝑ in sunt. nec ẽ qđ
nos aliquia horum dixisse peui¬
teat. ita totum subuixum ẽ indu¬
bitata & absolutissima u̾itate. s
quod seripiura loquitur. dedis.¬
similitudine facta non quia si¬
militudo ista deleta sit loquitur:
sed quia alia suꝑducta. Non
plane anima natiuam se eriuit
formani: s suꝑ induit ꝑegrinã
Illa addita ista non ꝑdita ẽ. &
quȩ suꝑuenit. obseurare inge¬
nitam potuit. sed non extini¬
nare. Seniq obscuratum ẽ
plangit: sed aurum tamen

Expanded text:
quod ero tui similis : et pleraque quod ero tui similis : et pleraque alia, quae similitudinem Dei in homine post peccatum deletam concorditer asseverare videntur. Quid ergo dicemus ad haec? Tria illa in Deo minime esse, et sic alia quaerenda, in quibus similitudinem assignemus? aut esse quidem in Deo, sed non in anima, et ne sic quidem in his similitudinem inveniri? aut esse et in anima, sed posse etiam non inesse, ac per hoc non inseparabilia esse? Absit! Et in Deo, et in anima sunt, et semper insunt; nec est quod nos aliquid horum dixisse poeniteat, ita totum subnixum est indubitata et absolutissima veritate. Sed quod Scriptura loquitur de dissimilitudine facta, non quia similitudo ista deleta sit loquitur, sed quia alia superducta. Non plane anima nativam se exuit formam, sed superinduit peregrinam. Illa addita, non ista perdita est: et quae supervenit, obscurare ingenitam potuit, sed non exterminare. Denique: Obscuratum est plangit, sed aurum tamen;
Abbreviated transcription (Latin):
indeficiens. sapientiȩ salutaris:
quomodo sine inuidia uobis
communicaui & refudi: quisqͥd
michi infundere hactenus. dig.¬
natus ẽ ip̃e. Si ego uos fraudo:
a quo iam non uerear ip̃e frauda¬
ri: Ne a deo quidem. Est itaq
in his que dicta sunt. aliquid qd̾
ut uereor ego offendiculum dare
quȩat: si non complanetur. Et
nĩ fallor. sunt de hic stantibus
quibus iam scrupulunmouit.
quod dice̾ uolo. Trina illa u̾bi
similitudo quam auimȩ assig.¬
nauimus. immo quia insignitã
aduertimus. reolitis ne quod enã
inseꝑabiliter inesse illi uisa fuerit
nobis:  Ia quidem uideanir ali.¬
quibus seripturarum testimoni¬
is obuiare: ut uerbi gratia e illud
in psalmis. Homo eum in honore
eẽt non intellexit. comparatus ẽ
iumentis insipientib & simił
factus ẽ illis. Et item illud mu¬
tauerunt głam suam in simili¬
tudinem uituli comedentis fe-¬
num. sed & quod aꝑte dictum e.
in ꝑsona dei. existimasti iniquȩ

Expanded text:
indeficiens sapientiae salutaris, indeficiens sapientiae salutaris, quomodo sine invidia vobis communicavi, et refudi quidquid mihi infundere hactenus dignatus est ipse. Si ego vos fraudo, a quo jam non verear ipse fraudari? Ne a Deo quidem. 2. Est itaque in his quae dicta sunt aliquid, quod, ut vereor ego, offendiculum dare queat, si non complanetur. Et, ni fallor, sunt de hic stantibus, quibus scrupulum movit quod dicere volo. Trina illa Verbi similitudo, quam animae assignavimus, imo qua insignitam advertimus, recolitisne quod etiam inseparabiliter inesse illi visa fuerit nobis? Id quidem videatur aliquibus Scripturarum testimoniis obviare, ut verbi gratia, est illud in psalmis: Homo, cum in honore esset, non intellexit; comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis ; et item illud: Mutaverunt gloriam suam in similitudinem vituli comedentis fenum , sed et quod aperte dictum est in persona Dei: Existimasti inique,
Abbreviated transcription (Latin):
sumus ne
iam regredi ad exponendi ordinẽ.
unde digressi suinus: quia paret
propinquitas uerbi. & animȩ. pro
qua utiq demonstranda digressio
ip̃a facta ẽ:  Lossemus ut michi
uidetur. nisi parum quid dubi¬
etaris in his quȩ dieta sunt adhuc
residere sentirem. Nil furari uo¬
lo. Non libenter preteo. quod
uobis utilȩ putem. Et quomodo
id audeam. de his presertim quȩ
uobis accipioꝰ Scio hominem
aliquid aliquando iuter loquendũ
ex his quȩ suggerebat spiritus: &¬
si non infideli minus tamen fi¬
denti animo retentãtem. & reser¬
uantem sibi: ut haberet quid di¬
cẽt denuo tractaturus: & ȩccȩ uoy
ad eum. ut quidem ei uisum ẽ:
donec istud tenebis. aliud ñ accipies
Quid si renuisset non ꝓuidendo
suȩ iuopiȩ. sed frat̃nis profectibus
inuidendo: ᷤ Nonne m̾ito & hoc
ipsum quod uidebatur hab̾e affe.¬
rrenir ab eo: Q uod quidem lõ¬
ge a seruo ur̃o semꝑ faciat deus.
sicut semꝑ fecit. Sic michi iugit
habundare dignetur. fons ille

Expanded text:
musne jam regredi ad exponendi ordinem unde digressi sumus; quia patet propinquitas Verbi et animae, pro qua utique demonstranda digressio ipsa facta est? Possemus, ut mihi videtur, nisi parum quid dubietatis in his, quae dicta sunt, adhuc residere sentirem. Nil furari volo. Non libenter 1554 praetereo quod vobis utile putem. Et quomodo id audeam, de his praesertim quae vobis accipio? Scio hominem aliquid aliquando inter loquendum ex his quae suggerebat Spiritus, etsi non infideli, minus tamen fidenti animo retentantem et reservantem sibi, ut haberet quod diceret denuo tractaturus; et ecce vox ad eum, ut quidem ei visum est: « Donec istud tenebis, aliud non accipies. » Quid si retinuisset, non providendo suae inopiae, sed fraternis profectibus invidendo? nonne merito et hoc ipsum, quod videbatur habere, auferretur ab eo? Quod quidem longe a servo vestro semper faciat Deus, sicut et semper fecit. Sic mihi jugiter abundare dignetur fons ille
Abbreviated transcription (Latin):
quod in mente habet: An non
bonus qui consentit legi dei quo¬
niam bona e. ᷤ Nam& si se itide
fateatur seruire legi peccati: carne
hoc facit. non mente. Cum autẽ
mente qͥdem seruiat legi dei. car¬
ne autem legi peccati: quidnam
potissimum horum paulo impu¬
tandum putes. tu uideris: nam
michi fateor facile ꝑsuasum. qd̵
mentis quam quod carnis ẽ. plu¬
ris esse. Non solum michi: sed
& ipsi paulo ut ram dicnun e. qui
art. Si autem quod nolo illuo fa¬
cio. iam non ego operor illud: sed
quod habitat in me peccatum.
Sed de lib̾tate ista sufficiant.
In libello quem de gratia & lib̾o
arbitrio scripsi. diuersa fortasis
de imagine & similitudine dis¬
putata legiuitur: s ut arbitror
non aduersa. Legistis illa: ista
audistis: quȩ nam magis pro
ns.: in hoc gaudeo & gaudebo.
At quo quomͦ illa se habeant.
tria quedam in presentiarum p̾¬
cipua commendata teneris: sĩ¬
plicitatem. immortalitatem. li¬
b̾tatem. Et hoc uobis liquido ap¬

Expanded text:
quod in mente habet. Annon quod in mente habet. Annon bonus, qui consentit legi Dei, quoniam bona est? Nam, etsi se itidem fateatur servire legi peccati, carne hoc facit, non mente. Cum autem mente quidem serviat legi Dei, carne autem legi peccati; quidnam potissimum horum Paulo imputandum putes, tu videris. Nam mihi fateor facile persuasum, quod mentis quam quod carnis est, pluris esse, non solum mihi, sed et ipsi Paulo, ut jam dictum est, qui ait: Si autem quod nolo, illud facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum . 11. Sed de libertate ista sufficiant. In libello, quem de Gratia et Libero Arbitrio scripsi, diversa fortassis de imagine et similitudine disputata leguntur; sed, ut arbitror, non adversa. Legistis illa, ista audistis: quaenam magis probtis, in hoc gaudeo et gaudebo. At quoquo modo illa se habeant, tria quaedam impraesentiarum praecipua commendata tenetis; simplicitatem, immortalitatem, libertatem. Et hoc vobis liquido ap
Abbreviated transcription (Latin):
uon ꝓpterbonam bonus: An ma-¬
la sua ẽ. quȩ ẽ iicarne sua. & ideo
de mala malus: & minime bonus
debona.  Nonẽ ita. Lex dei eius in
mente ipsius: arqita inmente. ut
sit & mentis. Testis ẽ ipsequi ait.
Inuenio aliam legem in menbris
meis: repugnantem legi mentis
meȩ. Numquid suum quod car¬
nis suȩ ẽ. & non suum quod men¬
tis suȩ ẽ.. Ego dico et plus. Quid¬
ni dicam. quod idem ipse magi-¬
ster dieit. S Nam mente quidem
seruiens legi dei. carne autem legi
peccati: quid magis suum fateatur
e uidenter ostendit: cum malũ
quod in carne ẽ. ita asealienum
censet ut dicat. Itaq iam non ego
oꝑior illud: sed quod habitar in
me peccatum. Et ideo fortassis
signanter aliam dixerit legem
inuentam in menbris suis: qd̾
alienam hanc & quasi aduen¬
ticiam reputaret: elndez adhuc
ego aliquid audeo amplius.
haud remere quidem. Paulum .iii.¬
delicet. non iam malum propter
malum quod in carne habet: ma-¬
gis autem bonum. propt bonum

Expanded text:
non propter bonam bonus? An manon propter bonam bonus? An mala sua est quae est in carne sua, et ideo de mala malus; et minime bonus de bona? Non est ita. Lex Dei ejus in mente ipsius, atque ita in mente, ut sit et mentis. Testis est ipse qui ait: Invenio aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae. Nunquid suum quod carnis suae est, et non suum quod mentis suae est? Ego dico et plus. Quidni dicam, quod idem ipse magister dicit? Nam mente quidem serviens legi Dei, carne autem legi peccati; quid magis suum fateatur evidenter ostendit, cum malum quod in carne est, ita a se alienum censet, ut dicat: Itaque jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Et ideo fortassis signanter aliam dixerit legem inventam in membris suis, quod alienam hanc, et quasi adventitiam reputaret. Unde et adhuc ego aliquid audeo amplius, haud temere quidem: Paulum videlicet non jam malum, propter malum quod in carne habet; magis autem bonum, propter bonum
Abbreviated transcription (Latin):
me eripiet de manu peccatoris:
de manu contra legem a genris
et iniqui ᷤ Querit quis. de qͦ
querar ᷤ de me. Ego ille peccator
ille ex lex: ille iniquus. Leccator.
quia peccaui: ex lex: quia uolun¬
tate ꝑsisto. agere contra legem.
Nam mea uoluntas. ip̃a ẽlex
in menbris meis: legi diuinȩ
recalcitrans. Et quoniam lex
domini lex mentis mee. sicut
scripium ẽ. lex dei eius in corde
ipsiũs: ꝑ hoc& michi ip̃i mea
ipsius uoluntas contraria in¬
uenitur. quȩ ẽ iniquitas ma¬
xima. Cupa enim non iniquiiᷤ.
qui michi sum :  Qui sibi ne¬
quam ait. cui bonus. ᷤᷤ Fateor.
non sum bonus: quia non est
in me bonum. Consolabor me
tamen: quia  uox sãctorum
ista ẽ. Scio quia non ẽ in me
bonum inquit. Discernit tam̃
quot dicit in se. in carne sua
interpretans propter contradicto¬
riam legem quȩ in ea est. Nam
habet legem & in mente: eaq me¬
lior. Annon lex dei bona: Q d̃
si malus propt̾ legẽ malã: qͦmͦ

Expanded text:
me eripiet de manu peccatoris, et me eripiet de manu peccatoris, et de manu contra legem agentis et iniqui? 10. Quaerit quis, de quo querar? De me. Ego ille peccator, ille exlex, ille iniquus. Peccator, quia peccavi; exlex, quia voluntate persisto agere contra legem. Nam mea voluntas ipsa est lex in membris meis, legi divinae recalcitrans. Et quoniam lex Domini lex mentis meae, sicut scriptum est: Lex Dei ejus in corde ipsius ; per hoc et mihi ipsi mea ipsius voluntas contraria invenitur, quae est iniquitas maxima. Cui enim non iniquus, qui mihi sum? Qui sibi nequam, ait, cui bonus? Fateor, non sum bonus, quia non est in me bonum. Consolabor me tamen, quia et sanctorum vox ista est: Scio quia non est in me bonum, inquit. Discernit tamen quod dicit: In se. In carne sua interpretans, propter contradictoriam legem, quae in ea est. Nam habet legem et in mente, eaque melior. Annon lex Dei bona? Quod si malus propter legem malam, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
Miser: sed liber. Lib̃ quia homo:
miser. quia seruus. Lib̃ quia simi¬
lis deo: miserquia contrarius dõ.
O custos hominum. quare posui¬
sti me contrarium tibi :ᷤ posuisti
enim: cum non ꝓbuisti. Alioquin
ip̃e me posui: & factus sum michi¬
met ip̃i grauis. Iustissime quidẽ
ut hostis tuus hostis sit meus:
Ego uero qui tibi. ego qui michi¬
met contrarius facius sum: atq
in menbris meis inuenio quod
contradicat. & mentimee. & legi
nie. Quis me lib̾abit de manib
meis: Non enim quod uolo hoe
ago: sed me non alio prohibente.
Et quod odi illud facio: sed me
non alio compellente. Atq uti¬
nam prohibitio hȩc. & heç com¬
pulsio. ita eẽt uiolenta. ut ñ eẽt
uoluntaria: forsitan enim sic
possem excusari : aut certe ita
eẽt uoluntaria. ur ñ uiolenta:
profecto enim sic possem corrigi.
Nunc uero nusquam exitus
misero patet: quemae uoluntas
ur dixi mercusabilem ⁊ & in cor¬
rigibilem necessitas facit. Duis

Expanded text:
Miser, sed liber. Liber, quia homo; Miser, sed liber. Liber, quia homo; miser, quia servus. Liber, quia similis Deo; miser, quia contrarius Deo. O custos hominum, quare posuisti me contrarium tibi? Posuisti enim, cum non prohibuisti. Alioquin ipse me posui, et factus sum mihimetipsi gravis . Justissime quidem, ut hostis tuus hostis sit et meus; t mihi. Ego vero qui tibi, ego qui mihimet contrarius factus sum, atque in membris meis invenio quod contradicat, et menti meae, et legi tuae; quis me liberabit de manibus meis? Non enim quod volo, hoc ago, sed me, non alio prohibente, et quod odi, illud facio , sed me, non alio compellente. Atque utinam prohibitio haec, et haec compulsio, ita esset violenta, ut non esset voluntaria; forsitan enim sic possem excusari: aut certe ita esset voluntaria, ut non violenta; profecto enim sic possem corrigi. Nunc vero nusquam exitus misero patet, quem et voluntas, ut dixi, inexcusabilem, et incorrigibilem necessitas facit. 1553 Quis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Ergo quia uolens: seruam se
ip̃a non modo fscit. s facit. Meri.¬
to ꝓinde. quod sepe memorandu
ẽ. quis respondebit illi cum ip̃a
feci̾t. ip̃a & faciat: Sed non me
inquis decredere facies necessita¬
tem quam patior. quam in me¬
metipo erꝑior: contra quam &
assidue luctor. Ubi nam que sohãc
necessitatem senris: Nonne in
uoluntare: Non ergo parum
firmiter uis: quodo necessario uis.
Mumltum uis: quod nolle neque¬
as. ne multum obluctans. Porro
ubi uoluntas. & lib̾tas. Quod tam̃
dico de naturali. non de spirituali:
ubi spiritus: ibi lib̾tas. Ita anima
miro quodam & malo modo. sub
hac uoluutaria quadam ac male
lib̾a necessitate & aucilla tenetur. &
lib̾a: ancilla ꝓpter necessitatem. lib̾a
propter uoluntatem: & quod ma¬
gis mirum magisq miserum ẽ. eo
rea quo lib̾a : eoq ancilla quo rea:
acꝑ hoc eo ancilla quo lib̾a. Miser
ego hino: quis ine lib̃abit a calump¬
niã huius pudende seruitutis:

Expanded text:
est. Ergo quia volens, servam se est. Ergo quia volens, servam se ipsam non modo fecit, sed et facit. Merito proinde quod saepe memorandum est, quid respondebit illi, cum ipsa fecerit, ipsa et faciat. 9. Sed non me, inquis, decredere facies necessitatem quam patior, quam in memetipso experior, contra quam et assidue luctor. Ubinam, quaeso, hanc necessitatem sentis? Nonne in voluntate? Non ergo parum firmiter vis, quod et necessario vis. Multum vis quod nolle nequeas, nec multum obluctans. Porro ubi voluntas, et libertas. Quod tamen dico de naturali, non de spirituali, Ubi spiritus Domini, ibi libertas . Ita anima miro quodam et malo modo sub hac voluntaria quadam ac male libera necessitate, et ancilla tenetur, et libera: ancilla, propter necessitatem; libera, propter voluntatem: et quod magis mirum, magisque miserum est, eo rea quo libera, eoque ancilla quo rea, ac per hoc eo ancilla quo libera. Miser ego homo, quis me liberabit a calumnia hujus pudendae servitutis?
Abbreviated transcription (Latin):
tiendo: uoluntas nichilominus ẽ.
quȩ se sub peccato tenet. uolunta.¬
riȩ seruiendo. Uide quid dicas:
ait aliquis michi. Tu uoluntari¬
um dicis. quod iam necessarium
constat eẽ. erum quidem est.
quod uoluntas seipa addirerit
s non ip̃a se rerinet: magis retine¬
rur& nolens. Bene hoc saltem das:
quia retinetur. Sed uigilanter
retine. uoluntatem ẽe quam re¬
tineri fateris. Itaq uoluntatem
nolentem dicis: ᷤ Non utiq uolũ¬
tas retinetur non uolens: Uolun-¬
tas enim uolentis ẽ: non nolentiᷤ.
Duod si uolens rermetur: ip̃a se
retiner. Quid ergo dicet aut qͥs
respondebit ei. cum ip̃a fecerit:
Quid fecit: Seruam se fecit.¬
Unbe dicitur. Qui facit peccatũ:
seruus ẽ peccati. Proptea cum pec¬
cauit. peccauit autem. cum pecca¬
to obedire decreuit: seruam se fec.
Sed sit lib̾a: si non ad huc facit.
Fac̃ autem: in eadem seruiture se
rerinens. Neq enim non uolens
uoluntas tenerur: uoluntas enim

Expanded text:
tiendo: voluntas nihilominus est, tiendo: voluntas nihilominus est, quae se sub peccato tenet, voluntarie serviendo. 8. Vide quid dicas, ait aliquis mihi. Tune voluntarium dicis, quod jam necessarium constat esse? Verum quidem est, quod voluntas se ipsam addixerit: sed non ipsa se retinet; magis retinetur et nolens. Bene hoc saltem das, quia retinetur. Sed vigilanter retine voluntatem esse, quam retineri fateris. Itaque voluntatem nolentem dicis? Non utique voluntas retinetur non volens. Voluntas enim volenti est, non nolentis. Quod si volens retinetur, ipsa se retinet. Quid ergo dicet, aut quid respondebit ei, cum ipsa fecerit? Quid fecit? Servam se fecitunde dicitur: Qui facit peccatum servus est peccati . Propterea, cum peccavit peccavit autem cum peccato obedire decrevit, servam se fecit. Sed fit libera, si non adhuc facit. Facit autem, in eadem servitute se retinens. Neque enim non volens voluntas tenetur: voluntas enim
Abbreviated transcription (Latin):
immnortalit uiuat necesse ẽ. At
qualis uita in qua satius foret.
non nasci. quam non ab ea mori:
¶lors potius ẽ. & ideo grauior
quia peccati non nature. Peniq
mors peccatorum pessima. Ita
ergo quȩ secundum earnem ui¬
uit anima. uiuens mortua ẽ.
Quippe cui bonum erat omnino
non uiuere. quam sie uiuere. A
qua nimirum uitali quadam
morte minime iunquam resur.¬
get. nisi ꝑ uerbum uite. imno
ꝑ uerbum uitam: iiiuentem
utiq & uiuificantem. Alias
autem immortalis ẽ anima .&
in hoc nichilomiinus uerbo si¬
milis quidem. s ñ cqualis.
aduersus dominum. cum uolũ¬
tas sua ipsius potius incausa foret:
attende quid secutus intulerit. Qͥ a
dicam. aut quis respondebit michi
cum ip̃e fecerim: Premebatur iugo.
nou alio tamen quam uoluntarie
cuiiusdam seruitutis: et erat pro
seruiture quidem miserabił. sed
ꝓ uoluntate inexcus abił: Uolun¬
tas enim ẽ. quȩ se cum eet libera.
seruam fecit peccati. peccato assen¬

Expanded text:
immortaliter vivat necesse est. At immortaliter vivat necesse est. At qualis vita, in qua satius foret non nasci, quam non ab ea mori! Mors potius est: et ideo gravior, quia peccati, non naturae Denique mors peccatorum pessima . Ita ergo quae secundum carnem vivit anima, 1551 vivens mortua est; quippe cui bonum erat omnino non vivere, quam sic vivere. A qua nimirum vitali quadam morte minime unquam resurget, nisi per verbum vitae, imo per Verbum vitam, viventem utique et vivificantem. 5. Alias autem immortalis est anima, et in hoc nihilominus Verbo similis quidem, sed non aequalis.adversus Dominum, cum voluntas sua ipsius potius in causa foret, attende quid secutus intulerit: Quid dicam, aut quid respondebit mihi, cum ipse fecerim? Premebatur jugo, non alio tamen, quam voluntariae cujusdam servitutis; et erat pro servitute quidem miserabilis, sed pro voluntate inexcusabilis. Voluntas enim est, quae se, cum esset libera, servam fecit peccati, peccato assen
Abbreviated transcription (Latin):
nis. in eo dignitatis creata est:
uita. a uita. simplex a simplici.
immortalis. ab inmortali: ut
non sit longe a summo gradu.
ubi silicet id eẽ. quod beate uiu̾e
ẽ: in quo solus stat beatus. & solꝰ
potens rex regum. & dominus
dominantium: Accepit itaq
eẽ. posse tamen eẽ beata: sũio
ꝑ inde gradui. quantum licet
appropians. non ꝑtingens tam̃.
Neq enim ua ip̃ ut supradi¬
ximus. hoc erit aliquando eẽ.
quod beatum eẽ: nec quando be-¬
ata erit. Fatemur similitudinẽ:
equalitatem renuimus: ⁊serbi
causa. uita deus. uita & anima
ẽ. Similis quidem: sed dispar.
Porro similis quod uita: quod se
ip̃a uiuens: quod non tantum
uiuens. sed& uiuificans: sicut
& ille hec omnia ẽ. Dispar uero.
quantum acreante. creata. Dis¬
par. quod ut nisi ereata ab illo
non eẽt: sic nisi ab ip̃o uiuifica¬
ta. non uiueret. Non uiueret
dico. sed spirntuali uita: non na¬
turali. Nam naturali quidem.
etiam quȩ non spiritualit uiuit.

Expanded text:
nis, in eo dignitatis creata est, nis, in eo dignitatis creata est, vita a vita, simplex a simplici, immortalis ab immortali, ut non sit longe a summo gradu, ubi scilicet id esse quod beate vivere est, in quo solus stat beatus, et solus potens, Rex regum, et Dominus dominantium. Accepit  aliaesse, posse tamen esse beata; summo proinde gradui, quantum licet, appropians, non pertingens tamen. Neque enim vel ipsi, ut supra diximus, hoc erit aliquando esse quod beatam esse, nec quando beata erit. Fatemur similitudinem, aequalitatem renuimus. Verbi causa, vita Deus, vita et anima est; similis quidem, sed dispar. Porro similis, quod vita, quod se ipsa vivens, quod non tantum vivens, sed et vivificans, sicut et ille haec omnia est. Dispar vero, quantum a creante creata. Dispar, quod, ut nisi creata ab illo non esset, sic nisi ab ipso vivificata non viveret. Non viveret dico, sed spirituali vita, non naturali. Nam naturali quidem, etiam quae non spiritualiter vivit,
Abbreviated transcription (Latin):
facit: & forre eriam plus. Arbi¬
trii lib̾tas heç ẽ.: diuinum qͥd¬
dam p̃fulgens in anima tan¬
quam gemina in auro. Ex hae
nempe inest illi inter bonum
quidem& malum. nec non in¬
ter uitam&e mortem. set &
nichilominus. inter lucem &
tenebras: & cognitio iuoicii. &
optio eligendi. Et si qua sunt
alia que similiter circa animiha.¬
bitum sese e regione respicere.
uideantur nichilominus int̃
ip̃a censorius quidam arbitris
animȩ occłs. diiroicat & discer¬
nit: sicut arbiter in discernen¬
do. ita in eligendo liber. Unde
recurrat pͥncipium: uerbi causa.
aerad eiem: ignis ad ignem. & reli¬
qua in hunc modum. Nequaqua
igitur tali uitȩ idem eẽ & uiuere ẽ:
queȩa&e quando non uiuit. Porro
nichil horum quibus non hoc eẽ.
quod uiuere sit. ad bene beatẽq
uiuendum. quandoq ꝓficiet.
uel emerget. Quippe quod neq
ao hunc inferiorem gradum.
potuit ꝑuenire. Sola quȩ in ip̃o
stare cognoscitur. anima homi¬

Expanded text:
facit, et forte etiam plus. Arbifacit, et forte etiam plus. Arbitrii libertas haec est, plane divinum quiddam praefulgens in anima, tanquam gemma in auro. Ex hac nempe inest illi inter bonum quidem et malum, nec non inter vitam et mortem, sed et nihilominus inter lucem et tenebras, et cognitio judicii, et optio eligendi; et si qua sunt alia, quae similiter circa animi habitum sese e regione respicere videantur. Nihilominus inter ipsa censorius quidam arbiter is animae oculus dijudicat et discernit, sicut arbiter in discernendo, ita in eligendo liber. Undrecurrat principium; verbi causa, aer ad aerem, ignis ad ignem, et reliqua in hunc modum. Nequaquam igitur tali vitae idem esse et vivere est, quae est et quando non vivit. 4. Porro nihil horum, quibus non hoc esse quod vivere sit, ad bene beateque vivendum quandoque proficiet vel emerget: quippe quod neque ad hunc inferiorem gradum potuit pervenire. Sola, quae in ipso stare cognoscitur anima homi
Abbreviated transcription (Latin):
sit eẽ. quodãmodo necesse ẽ mo¬
riatur quod ẽ. ut eẽ incipiat
quod non ẽ. Quod si tot mor¬
tes quot mutationes: ubi im¬
mortalitas: Et huic uanitati
subiecta ẽ ipsa creatura non
uolens: sed ꝓptereum qui sub¬
iecit in spe. At tamen in mor¬
talis anima ẽ: quoniam cum
ip̃a sibi uita sit. sicut non est
quo cadat a se. sic non ẽ quo
cadat a uita. eserum cum
constet suis affectib imutari
eam ⁊ agnoscat ita se deo in
immortalitate similem. ut
sciat sibi deȩẽ non modicam
ĩmmortalitatis partem: soli
cedens absolutam ꝑfectamq im¬
mortalitatem apud quem non ẽ
transmutatio nec uicissitudinis
obumbratio. Non medioris
tamen animȩ dignitas. p̃senti
disputatione comꝑta ẽ: quȩ ge¬
mina quadam uicinitate natu¬
re. uerbo appropiare uidetur:
simplicitate essentiȩ. & ꝑpetuita¬
te uire. Sed enim abhuc unum
occurrit. quod minimȩ p̃teribo⁊
nec enim mimus insignem. si¬
milem ue minus. uerbo animã

Expanded text:
sit esse, quodam modo necesse est mosit esse, quodam modo necesse est moriatur quod est, ut esse incipiat quod non est. Quod si tot mortes quot mutationes, ubi immortalitas? Et huic vanitati subjecta est ipsa creatura non volens, sed propter eum qui subjecit eam in spe . Attamen immortalis anima est; quoniam cum ipsa sibi vita sit; sicut non est quo cadat a se, sic non est quo cadat a vita. Verum cum constet suis affectibus mutari eam; agnoscat ita se Deo in immortalitate similem, ut sciat sibi deesse non modicam immortalitatis partem, soli cedens absolutam perfectamque immortalitatem, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Non mediocris tamen animae dignitas praesenti disputatione comperta est, quae gemina quadam vicinitate naturae Verbo appropiare videtur, simplicitate essentiae, et perpetuitate vitae. 6. Sed enim adhuc unum occurrit, quod minime praeteribo: nec enim minus insignem similemve minus Verbo animam
Abbreviated transcription (Latin):
uitiatum deprehenderit in na¬
tura ⁊ studeat reformare industria.
ut digne suo genere. dei qui dem
munere se se regens. ad amplexuꝰ
uerbi fidenter accedat. Aduer¬
tat igitur ex hac diuine ingenui.¬
tate similuudinis. ineẽ sibi illã
suȩ substanniȩ naturalem simpli¬
citatem. qua hoc ẽ illi eẽ. quod
uiuere. & si non quod bene qd̃¬
ue beate uiuere: ut sit similitu¬
do non equalitas. Gradꝰ propin.¬
quus: gradus tamen. Neq e¬
nim unius excellentiȩ. paris ue
fastigii sunt. hoc habere eẽ qd
Nam in tantum suꝑ excellit
inmortalitas deitatis. ut apłs
dicat de deo qui solus habet in¬
mortalitatẽ. Quod ego reor pro
eo dietum quod solus sit natu¬
ra incomutabilis deus. qui ait.
Ego dominus. & non mutor.
Uera namq & integra in morta¬
litas. tam non recipit mutatio¬
nẽ quam nec finẽ: quod omĩs
mutatio quedam mortis imita¬
tio sit. Omne & enĩ quod muta¬
tur : dum de uno ad aliud tr̃ã-¬

Expanded text:
vitiatum deprehenderit in navitiatum deprehenderit in natura, studeat reformare industria; ut digne suo genere, Dei quidem munere, sese regens, ad amplexus Verbi fidenter accedat. 2. Advertat igitur ex hac divinae ingenuitate similitudinis inesse sibi illam suae substantiae naturalem simplicitatem, qua hoc est illi esse quod vivere, etsi 1550 non quod bene, quodve beate vivere, ut sit similitudo, non aequalitas. Gradus propinquus, gradus tamen. Neque enim unius excellentiae parisve fastigii sunt, hoc habere esse quod Nam in tantum superexcellit immortalitas Deitatis, ut Apostolus dicat de Deo: Qui solus habet immortalitatem . Quod ego reor pro eo dictum, quod solus sit natura incommutabilis Deus, qui ait: Ego Dominus, et non mutor . Vera namque et integra immortalitas tam non recipit mutationem, quam nec finem, quod omnis mutatio quaedam mortis imitatio sit. Omne etenim quod mutatur, dum de uno ad aliud tran
Abbreviated transcription (Latin):
aute de
affinitate
animȩ ad uerbum : atq id qui¬
dem necessariȩ. Quȩ enim con¬
uentio tante maiestati& tante
pauꝑtatr: ut more & amore sp̃o¬
sorum. ueluri ex equo se se com¬
plecti referantur sublimitas illa.
& illa humilitas. ad Nam si uere
id dicimus. ualde leta fidutia ẽ:
si falso. ualde puuienda audaria.
Proptẽa ergo de conuenientia ho¬
rum querendum fuit. quȩ quidẽ
iam multa inuenta ẽ: sed non
omnis. Quis enim uel nimis ebeᷤᷤ
non uideat. quam se euicino respi¬
tiant imago. & quod ad imagnẽ
ẽ. u Suorum utiq unum uni.
& alterum alteri. sermo si recolitis
assignauit hestrrnus. Nec de
imagine tantiun: etiam de simi¬
litudine demonstrata ibidem ꝑ¬
pinquitas ẽ: nisi quod ipsa si¬
militudo in quo uel inquibus
potissimum constet. nec duma
nob̃ ẽ declaratum. Age iam
intendamus declarationi huic:
ut quo anima plenius suam o¬
agnoscet originem: eo amplius
erubescat uitam hab̾e degene¬
rem. Immo uero quod peccato

Expanded text:
ante de affinitate animae ad Verbum, atque id quidem necessarie. Quae enim conventio tantae majestati et tantae paupertati, ut more et amore sponsorum, veluti ex aequo, sese complecti referantur sublimitas illa, et illa humilitas? Nam si vere id dicimus, valde laeta fiducia est; si falso, valde punienda audacia. Propterea ergo de convenientia horum quaerendum fuit: quae quidem jam multa inventa est, sed non omnis. Quis enim, vel nimis hebes, non videat quam se e vicino respiciant imago et quod ad imaginem est? Quorum utique unum uni, et alterum alteri sermo, si recolitis, assignavit hesternus. Nec de imagine tantum, sed etiam de similitudine demonstrata ibidem propinquitas est, nisi quod ipsa similitudo in quo vel in quibus potissimum constet necdum a nobis est declaratum. Age, jam intendamus declarationi huic, ut quo anima plenius suam agnoscet originem, eo amplius erubescat vitam habere degenerem; imo vero quod peccato
Abbreviated transcription (Latin):
maxime autem desectanda scĩmo¬
nia ⁊ pace et cordis puritate q̃renda¬
mum dñi decet sanctitudo ⁊ factꝰ
estin pace locus eiꝰ: et mundi corde
dm̃ uidebunt Quicqͥditaq siue
de his: siue de alũs quibiislibet uir-¬
tutib suggestũ aĩo fuĩt: significa-¬

Expanded text:
maxime autem de sectanda sanctimomaxime autem de sectanda sanctimonia et pace, et cordis puritate quaerendamum Domini decet sanctitudo ; et: Factus est in pace locus ejus ; et: Mundi corde Deum videbunt . Quidquid itaque sive de his, sive de aliis quibuslibet virtutibus suggestum animo fu