comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ desidium huiꝰ mũdi oꝑa ꝑagunt. & tam̃
de religioso habitu culm̃ honoris querunt.¬
In capite gͦ plateaꝵ disꝑsi sunt: quia &. iacẽt.
ꝑ minsteriũ oꝑis. & honorari uolunt de
imagine scitatis. Quanto autẽ iũdus gla-¬
dio ferrat᷑ aspicitis: quib cotidie ꝑcussionibꝰ
intereat ppłs uidetis. Cuiꝰ hoc nisi nr̃o p̾ci¬
pue peccato agitur: Ecce depopulate urbeᷤ
euersa castra. ęccłiȩ ac monasteria destructa
in solitudine agri redacti sunt. s nos pere¬
unte ppło: auctores mortis extitimꝰ. qͥ ẽẽ
debumꝰ duces ad uitam. Ex nr̃o enĩ pec¬
cato ppłi turba ꝓstrata ẽ. quia faciente nr̃a
ammas hominũ. nisi cibũ dm̃ dñ dixe¬
dant. Sed huius cibi condim̃tum nos ẽẽ debe¬
prȩdicatorib dr. uos estis salt̾rȩ. Si gͥ cibus
dĩ ẽ ppłs. condim̃tũ cibi sacerdotes eẽ debue¬
runt. Sed quia dũ nos ab orationis & erudi¬

Expanded text:
r desiderium, hujus mundi opera peragunt; et tamen r desiderium, hujus mundi opera peragunt; et tamen de religioso habitu culmen honoris veIn capite ergo platearum dispersi sunt, quia et jacent per ministerium operis, et honorari volunt de imagine sanctitatis. 16. Quanto autem mundus gladio feriatur aspicitis, quibus quotidie percussionibus intereat populus videtis. Cujus hoc nisi nopue peccato agitur? ecce depopulatae urbes, eversa castra, ecclesiae ac monasteria destructa, in solitudinem agri redacti sunt: sed nos pereunti populo auctores mortis existimus, qui esse debuimus duces ad vitam. Ex nostro etenim peccato populi turba prostrata est, quia, faciente animas hominum, nisi cibum Domini dixedant. Sed hujus cibi condimentum nos esse debupraedicatoribus dicitur: Vos estis sal terrae. Si igitur cibus Dei est populus, condimentum cibi sacerdotes esse debuerunt. Sed quia dum nos ab orationis et erudi
Abbreviated transcription (Latin):
optimꝰ ẽ mutatꝰ. quia ille scĩtatis habitꝰ ꝑ
t̾rena & abiecta oꝑa. ad ignominiã despec¬
tionis uenit. Lapides uero scuarii intrin¬
secus habebant᷑. nec sumebant᷑ in summi
sacerdotis corpore. nisi cũ sc̃a sc̃oꝵ ingredi¬
ens. in secreto sui conditoris apparebat.
qui apparere semꝑ debemꝰ in secreto dĩ. qͦs
nũquã necesse ẽ foris conspici. idẽ nũquam
in extraneis actionib uideri. Sed disꝑsi
sunt lapides scũarii in capite om̃iũ plateaꝵ
quia hi qui ꝑ uitã & orationẽ semꝑ intꝰ eẽ¬
debuerant. ꝑ uit̾a repbam foris iacent.
E cce iam pene nulla ẽ scl̃i actio. quã ñ sacer¬
doces amministrent. Dũ gͦ in sc̃o habitu
constituti exteriora sunt quȩ exhibent. qͣsi
scu̾arii lapides foris iacent. Quia enĩ greca
uoce platea altitudine uocat᷑. scũarii lapi¬
des in plateis sunt. cum religiosi quiq lata
mundi itinera sectant᷑. Non solum in plate¬
is. sed in capitae plateaꝵ disꝑsi sunt. quia &.¬

Expanded text:
uia ille sanctitatis habitus per terrena et abjecta opera ad ignominiam despectionis venit. Lapides vero sanctuarii intrinsecus habebantur, nec sumebantur in summi sacerdotis corpore, nisi cum, sancta sanctorum ingrediens, in secreto sui conditoris apparebat. qui apparere semper debemus in secreto Dei; quos nunquam necesse est foris conspici, id est nunquam in extraneis actionibus videri. Sed dispersi sunt lapides sanctuarii in capite omnium platearum, quia hi qui per vitam et orationem intus sedebuerant, per vitam reprobam foris vacant. Ecce jam pene nulla est saeculi actio, quam non sacerdotes administrent. Dum ergo in sancto habitu constituti, exteriora sunt quae exhibent, quasi sanctuarii lapides foris jacent. Quia enim graeca voce platea a latitudine vocatur, sanctuarii lapides in plateis jacent, cum religiosi quique lata mundi itinera sectantur. Nis, sed in capite platearum disperguntur, dum pe
Abbreviated transcription (Latin):
dit humanis oculis habitu. hoc ante cd̃i ocłos
morib p̃cendat. Iste itaq iam scs̃ ẽ: ammo¬
neat᷑ ut crescat:. Ille uero qͥ adhuc iniquus ẽ
ãmoneat᷑ ut se corrigat. quatinꝰ ut qͥsqͥs se
ad sacerdotem iunxerit. sale sermonis illius
conditꝰ redeat: Hȩc ft̃s lim̃i uobiscũ sollicite co¬
gitate. hȩc ꝓximis ur̃is impendite. om̃ipoten¬
ti do fructũ uos reddere de negotio qͦd accepi¬
stis sꝑate. Sed ista quȩ dicimꝰ. melius apud
uos orando quã loquendo optinebimus.
Oremus. Ds̃ qui nos pastores in ppło uo
dicimur: in tuis ocuilis eẽ ualeam᷑. ẜ dñm

Expanded text:
dit humanis oculis habitu, hoc ante Dei oculos dit humanis oculis habitu, hoc ante Dei oculos moribus praetendat. Iste itaque jam sanctus est, admoneatur ut crescat; ille vero adhuc iniquus est, admoneatur ut se corrigat, quatenus quisquis se ad sacerdotem junxerit, sale sermonis illius conditus recedat. Haec, fratres, vobiscum sollicite cogitate, haec et proximis vestris impendite; omnipotenti Deo fructum vos reddere de negotio quod accepistis parate. Sed ista quae dicimus melius apud vos orando quam loquendo obtinebimus. OREMUS. Deus, qui nos pastores in populos dicimur, in tuis oculis esse valeamus. Per Dom
Abbreviated transcription (Latin):
cotidie nobiscũ rationes. quas cũ nr̃o uidice
habituri sumꝰ. & sic debemꝰ agere curã nr̃i.
ut ñ negligamꝰ curã ꝓximi. ut qͥsqͥs ad nos
iungitur ex linguȩ nr̃e sale condiat᷑. Cum
uacantẽ quempiã & lubricũ uidemꝰ. ammo¬
nendus ẽ: ut comugio refrenare studeat im¬
quitatẽ suam. quatinꝰ ꝑ hoc qͦd licet. discat
suꝑare qͦd ñ licet. Cũ coniugatũ uidemꝰ am¬
monendus ẽ. ut sic exerceat curam scł̃i. ne
post ponat amorem dĩ. sic placeat uolunta¬
ti coniugis: ut ñ displiceat uoluntati con¬
ditoris. Cũ clericum uidemꝰ. ammonendꝰ
ẽ. quatinꝰ sic uiuat. ut exemplũ uite scłaribꝰ
p̃beat. ne siquid in illo iuste rep̃hendit᷑. ex
eus uitio ipsa religionis nr̃e estimatio dege¬
neretur. Cũ monachũ uidemꝰ. ãmonendͦ
ẽ ut renerentiã habitꝰ sui in actui. in locuti¬
one. in cogitatione sua semꝑ circũspiciat.
&. ea quȩ mũdi sunt ꝑfecte deserat. & qͦd osten¬

Expanded text:
udice habemus. Et sic debemus agere curam nostri, ut non negligamus curam proximi, ut quisquis ad nos jungitur ex linguae nostrae sale condiatur. Cum vacantem quempiam et lubricum videmus, admonendus est ut conjugio frenare studeat iniquitatem suam, quatenus per hoc quod licet discat superare quod non licet. Cum conjugatum videmus, admonendus est ut sic exerceat curam saeculi, ne postponat amorem Dei; sic placeat voluntati conjugis, ut non displiceat conditori. Cum clericum videmus, admonendus est quatenus sic vivat, ut exemplum vitae saecularibus praebeat, ne si quid in illo juste reprehenditur, ex ejus vitio ipsa religionis nostrae aestimatio gravetur. Cum monachum videmus, admonendus est ut reverentiam habitus sui in actu, in locutione, in cogitatione sua semper circumspiciat, ut ea quae mundi sunt perfecte deserat, et quod osten
Abbreviated transcription (Latin):
siderant. se hȩc facere licent᷑ putant. Hi quid
aliud faciunt nͥ pedes suos ex mortuoꝵ ani¬
maliũ inunire pellib conant᷑: Om̃is uero
qui salutat in uia: ex occasione salutat itine¬
ris. ñ ex studio optande eiusde salutis. Qui
gͦ ñ amore et̃nȩ patriȩ. s p̃mioꝵ ambitu sa¬
lutẽ audientib p̾dicat. quasi in itinere sa

Expanded text:
siderant, se haec facere licenter putant. Hi quid siderant, se haec facere licenter putant. Hi quid aliud faciunt, nisi pedes suos ex mortuorum animalium munire pellibus conantur? Omnis vero qui salutat in via, ex occasione salutat itineris, non ex studio optandae ejusdem salutis. Qui igitur non amore aeternae patriae, sed praemiorum ambitu salutem audientibus praedicat, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tur ad temporalia: minꝰ aliis ꝓuideat ȩt̃na. Cui
etiam ꝑ uã neminẽ salutare concedit᷑: ut sub
quanta festinatione iter p̃dicationis ꝑgere
debeat ostendat᷑. Quȩ siguis uerba etiam ꝑ
allegoriã uelit intelligi: in sacculo pecuna
git. quasi pecuniã in sacculo ligatã tenet.
Unde scͥptũẽ. Sapientia abscondita. &.
chesaurus occultus. quȩ utilitas in utrisq:
Quid uero ꝑ peram. nͥ onera scł̃i: E qͥd hoc lo¬
co ꝑ calciamenta. nͥ mortuoꝵ operũ exempla
signant᷑: Qui gͦ officium p̾dicationis susci-¬
pit. dignũ ñ ẽ ut onꝰ seculariũ negotiorũ
portet. ne dũ hoc eius colla deprimit. ad p̾di¬
canda cȩlestia ñ assurgat. Nec debet stultoꝵ
operum exempla conspicere. ne sua oꝑa qͥsi
ex mortuis pellib credat munire. Sunt &¬
em̃ multi. qͥ prauitatẽ suã ex alienis praui¬
catib tuent᷑. Quia eñ alios talia fecisse con¬

Expanded text:
tur ad temporalia, minus aliis provideat aeterna. Cui tur ad temporalia, minus aliis provideat aeterna. Cui etiam per viam neminem salutare conceditur, ut sub quanta festinatione iter praedicationis pergere debeat ostendatur. Quae si quis verba etiam per allegoriam velit intelligi, in sacculo pecuniagit, quasi pecuniam in sacculo ligatam tenet. Unde scriptum est: Sapientia abscondita, et thesaurus occultus, quae utilitas in utrisque? Quid vero per peram, nisi onera saeculi; et quid hoc loco per calceamenta, nisi mortuorum operum exempla signantur? Qui ergo officium praedicationis suscipit, dignum non est ut onus saecularium negotiorum portet, ne dum hoc ejus colla deprimit, ad praedicanda coelestia non assurgat. Nec debet stultorum operum exempla conspicere, ne sua opera quasi ex mortuis pellibus credat munire. Sunt etenim multi qui pravitatem suam ex alienis pravitatibus tuentur. Quia enim alios talia fecisse con
Abbreviated transcription (Latin):
malicie ñ habeamꝰ. Qui enĩ locũ p̃dicationis
suscipit. mala inferre ñ debet. s tolerare. ut ex
ipsa sua mansuetudine: nra sȩuientiũ mitiget.
& peccatoꝵ uulnera in aliis ipse afflictionib
uulneratꝰ sanet. Qu̾ẽ & siquando relus recti¬
tudinis exigit. ut erga subiectos seurat. furor
ipse de amore sit. non de crudelitate. quatinꝰ
&. iura discipline exhibeat. & intꝰ pat̾na pieta¬
te diligat. quos foris quasi inisequendo castigat.
Quod tt bene rector exhibet. cũ seipse diligere ꝑ
amorẽ priuatũ nescit. cum nulla quȩ mundi
sunt appetit. cũ t̾renȩ cupiditatis onerib neqͣ¬
qũa m̃tis colla supponit. Unde & subdit᷑. Noli¬
te portare sacculum. neq peram. neq calciam̃¬
ta .&. neminẽ ꝑ uiam salutaueritis. Prȩdicato
rienim tanta debet in do ẽẽ fidutia: ut p̃sentis
inte sumptꝰ quatus ñ ꝓuideat. tam̃ sibi hos
ñ deesse certissime sciat. ne dũ mens eiꝰ occupa¬

Expanded text:
malitiae non habeamus. Qui enim locum praedicationis malitiae non habeamus. Qui enim locum praedicationis suscipit, mala inferre non debet, sed tolerare, ut ex ipsa sua mansuetudine iram saevientium mitiget, et peccatorum vulnera in aliis ipse afflictionibus vulneratus sanet. Quem et si quando zelus rectitudinis exigit ut erga subjectos saeviat, furor ipse de amore sit, non de crudelitate, quatenus et jura disciplinae foris exhibeat, et intus paterna pietate diligat, quos foris quasi insequendo castigat. Quod tunc bene Rector exhibet, cum seipsum diligere per amorem privatum nescit, cum nulla quae mundi sunt appetit, cum terrenae cupiditatis oneribus nequaquam mentis colla supponit. 5. Unde et subditur: Nolite portare sacculum, neque peram, neque calceamenta, et neminem per viam salutaveritis. Praedicatori etenim tanta debet in Deo esse fiducia, ut praesentis vitae sumptus quamvis non provideat, tamen sibi hos non deesse certissime sciat, ne dum mens ejus occupa
Abbreviated transcription (Latin):
trahatur. ñ facile agnoscitur. Quia uͦ pastoris
taciturntas aliquando sibi. semꝑ autẽ subiec¬
tis noceat:. tertissime scit᷑. S utina si ad p̃dica.¬
tionis urtutẽ ñ sufficimꝰ: loci nr̃i officium
minnocentiã uitȩ teneamꝰ.: Nam subditur.
Ecce ego mito uos. sicut agnos int̾ lupos. Mul¬
ti autẽ cũ regiminis uira suscipiunt: ad
lacerandos subditos in ardescunt. Teriorẽ po¬
cestatis exhibent. &. qͥb ꝓdesse dubuerant: no¬
cent. Ẽ quia caritatis iuscera ñ habent: dñi
uideri appetunt. patres se ẽẽ minime recognos¬
cunt. Huimilitatis locũ in elatione dñationis
iminutãt.& siquando extͥnsecus blandiunt᷑:
in tͥnsecus seuiunt. De qͥb alias ueritas dic̃.
Ueniunt ad uos in uestim̃tis ouiũ: intͥnsecus
autẽ st̃ lupi rapaces. Contra quȩ omĩa consi¬
d̃andũ nobis ẽ. quia sicut agni int̾ lupos mit¬
timur. ut seruantes sensũ innocentiȩ. morsũ

Expanded text:
trahatur, non facile cognoscitur. Quia vero Pastoris trahatur, non facile cognoscitur. Quia vero Pastoris taciturnitas aliquando sibi, semper autem subjectis noceat, certissime scitur. 4. Sed utinam si ad praedicationis virtutem non sufficimus, loci nostri officium in innocentia vitae teneamus. Nam subditur: Ecce ego mitto vos sicut agnos inter lupos. Multi autem cum regiminis jura suscipiunt, ad lacerandos subditos inardescunt, terrorem potestatis exhibent, et quibus prodesse debuerant, nocent. Et quia charitatis viscera non habent, domini videri appetunt, patres se esse minime recognoscunt, humilitatis locum in elationem dominationis immutant, et si quando extrinseus saeviunt. De quibus alias Veritas dicit: Veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces . Contra quae, omnia considerandum nobis est quia sicut agni 1498 inter lupos mittimur, ut, sensum servantes innocentiae, morsum
Abbreviated transcription (Latin):
pensate qͦd drt. rogate dnm̃ messis. ut mittat
oꝑarios in messem suã. Uos ꝓ nobis petite. ut
digna uobis oꝑari ualeamꝰ: ne ab exhortatio¬
ne lingua corpeat. ne postqũã p̃dicationis locũ
suscipimꝰ: apud iustũ iudicẽ nr̃a nos taciturni¬
tas abdicat. Sepe enĩ ꝓ sua nequitia p̃dicanti
um restringit᷑ lingua. sepe uero ex subiectoꝵ
culpa agitur. ut eis qui p̃sunt p̃dicationis ser¬
mo subtrahat᷑. Ex sua quippe neqͥtia p̃dican¬
tis lingua restringit᷑: sic̃ psalmista ait. Pec¬
catori autẽ dixit d̃s. quare tuenarras iusticias
meas: E rursũ ex uitio fubiectoꝵ uox p̃dican¬
tiũ ꝓhibetur: sicut ad ierechielem dñs dicit.
Linguã cuã adherere faciam palato tuo. & eris
mutꝰ. nec quasi uir obiurgans: qͥa domꝰ exa¬
sperans ẽ. Ac si aꝑte dicat. Iccirco tͥ p̃dicatio¬
nis sermo tollit᷑. qͥa dũ me in suis actib plebꝰ
exasperat. ñ ẽ digna cui exhortatio ueritatis
fiat. Ex cuius gͦ uitio p̃dicatori sermo sub¬

Expanded text:
pensate quod dicitur: Rogate dominum messis, ut mittat operarios in messem suam. Vos pro nobis petite, ut digna vobis operari valeamus, ne ab exhortatione lingua torpeat, ne postquam praedicationis locum suscepimus apud justum judicem nostra nos taciturnitas addicat. Saepe enim pro sua nequitia praedicantium lingua restringitur: saepe vero ex subjectorum culpa agitur ut eis qui praesunt, praedicationis sermo subtrahatur. Ex sua quippe nequitia praedicantium lingua restringitur, sicut Psalmista ait: Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas? Et rursum ex vitio subjectorum, vox praedicantiueris mutus, nec quasi vir objurgans, quia domus exasperans est . Ac si aperte dicat: Idcirco tibi praedicationis sermo tollitur, quia dum me in suis actibus plebs exasperat, non est digna cui exhortatio veritatis fiat. Ex cujus ergo vitio praedicatori sermo sub
Abbreviated transcription (Latin):
a do sp̃m scm̃ ꝑcipiunt. atq ipsi ad regnum
celeste ꝑtingunt. & ecce nos ꝑ negligentiã
nr̃am deorsũ tendimꝰ. Ingrediunt᷑ electi sa¬
cendotum manib expiati cȩlestem patriam.
& sacerdotes ipsi ꝑ uitam repbam ad infer-¬
ni supplicia festinant. Cui gͦ rei. cui similes
dixerim sacerdotes malos. nisi aquȩ baptis¬
matis. quȩ peccata baptitatoꝵ diluens. illos
ad regnum celeste mittit. & ipsa in cloacas
descendit: Timeamꝰ hȩc fr̃s km̃i: conueniat
actioni nr̃e ipsum ministeriũ nr̃m. de pecca-¬
toꝵ nr̃oꝵ cotidie relaxatione cogitemꝰ. ne nr̃a¬
uita nequit̃ peccato obligata remaneat. ꝑ
quã omĩps ds cotidie alios soluit. Conside

Expanded text:
regnum coeleste pertingunt. Et ecce nos per negligentiam nostram deorsum tendimus. Ingrediuntur electi sacerdotum manibus expiati coelestem patriam, et sacerdotes ipsi per vitam reprobam ad inferni supplicia festinant. Cui ergo rei, cui similes dixerim sacerdotes malos, nisi aquae baptismatis, quae peccata baptizatorum diluens, illos ad regnum coeleste mittit, et ipsa in cloacas descendit? Timeamus haec, fratres. Conveniat actionem nostram ipsum ministerium nostrum. De peccatorum nostrorum cotidie relaxatione cogitemus; ne nostra vita peccato obligata remaneat, per quam omnipotens Deus quotidie alios solvit. »
Abbreviated transcription (Latin):
S acerdos eñ ñ distat a ppło. quando nullo ui¬
te suȩ merito uulgi transcendit actionẽ. Im
ploremꝰ iheremiȩ lacrimas. consideret mor¬
tẽ nr̃am. & deplorans dicat. Quomͦ obscu¬
ratũ ẽ aurũ: mutatꝰ ẽ color optimꝰ. disꝑsi
sunt lapides scuarii in capite om̃iũ platea

Expanded text:
Sacerdos enim non distat a populo, quando nullo merito suae vulgi transcendit actionem. 15. Imploremus Jeremiae lacrymas; consideret mortem nostram, et deplorans dicat: Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus, dispersi sunt lapides sanctuarii in capite omnium pla
Abbreviated transcription (Latin):
tit. quatinus hoc nobis tacitus innuat. qͥa
qui caritatẽ erga alterũ ñ habet. p̃dicationis
officium suscipere nullatenꝰ debet. Bene autẽ
đr: quia misit eos ante faciem suã in omnẽ ci¬
uitatẽ & locum quo erat ipse uenturꝰ. Prȩdi

Expanded text:
tit, quatenus hoc nobis tacitus innuat, quia qui charitatem erga alterum non habet, praedicationis officium suscipere nullatenus debet. Bene autem dicitur quod misit eos ante faciem suam in omnem civitatem et locum quo erat ipse venturus ; praedi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum ad se uenientibus
uerbũ uitȩ annunciabat.
sed etiam cutuiens ciuitates & castella ut
castellũ. ut presens euugłii lectio narrat.
Et mulier quȩdam martha nomine excepit
illum in domũ suã. Excepit autẽ illũ quasi
hosspitẽ. quasi peregrinũ: quasi illũ qui non
haberet ubi caput reclinaret. Et adhuc ex¬
cepit illũ. quasi uirũ magnũ & ꝓpħam eadẽ
deuotione qua uidua sarepthana quond̃a he¬
liam ꝓpħ̃am susceperat. Suiscepit illũ suscipi¬
endda ab illo: seminans ei sua carnalia. ut me¬
ceret illius spũalia. Huius autẽ soror erat ma¬
ria nomine: quia maria &. martha sorores
erant ñ solũ spũ. sed etiam carue gerinanȩ:
quarum frẽm lararũ dñs amortuis resuscita¬

Expanded text:
n solum ad se venientibus verbum vitae annuntiabat, sed etiam circuiens civitates et castella, ut castellum, » ut praesens Evangelii lectio narrat, « et mulier quaedam Martha nomine, excepit illum in domum suam. » Excepit autem illum quasi hospitem, quasi peregrinum, quasi illum qui non haberet ubi caput reclinaret. Et adhuc excepit illum quasi virum magnum et prophetam eadem devotione, qua vidua Sareptana quondam Eliam prophetam susceperat. Suscepit illum, suscipienda ab illo; seminans et sua carnalia, ut meteret illius spiritalia. Hujus autem soror erat Maria nomine; quia Martha et Maria sorores erant, non solum spiritu, sed etiam carne germanae, quarum fratrem La
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio in nocte p̾sentis uite ꝓ multoꝵ utili¬
tate laborare ꝑmittunt᷑. Postqu̾a autẽ liam
accepit. ad amplexiis rachel ꝑuenit: quia qͥ
bene in actiua uita laborauerint. diumo
cum haberet sollicitudinẽ om̃iũ eccł̃iarum.
quod ꝑtinet ad actiuam uit̾a: raptus ẽ usq
ad t̾cium celũ: quod ꝑtinet ad contemplati¬
uam. Has autẽ duas uitas. significauerunt
duȩ deuote sorores: que dñm susceperunt
in domũ suã. martha scilicet & maria.
Utrasq enim sca̾s. utrasq enĩ bonas & iustas
ẽẽ credimꝰ. Sed qualis sit melior ipse decla¬
rare dignatus ẽ. qui teste non eget dicens. Ma-¬
ria optim̃a partem elegit. quȩ non auferet᷑¬

Expanded text:
judicio in nocte praesentis vitae, pro multorum utilijudicio in nocte praesentis vitae, pro multorum utilitate laborare permittuntur. Postquam autem Liam accepit, ad amplexus Rachel pervenit: quia qui bene in activa vita laboraverint, divino cum haberet sollicitudinem omnium Ecclesiarum, quod pertinet ad activam vitam, raptus est usque ad tertium coelum, quod am. Has autem duas vitas significaverunt duae devotae sorores, quae Dominum susceperunt in domum suam, Martha scilicet et Maria. Utrasque enim sanctas, utrasque bonas et justas esse credimus. Sed qualis sit melior, ipse declarare dignatus est, qui teste non eget, dicens: « Maria optimam partem sibi elegit, quae non auferet
Abbreviated transcription (Latin):
sed infecunda erat. Per liam gͦ quȩ lippis erat
oculis sed fecunda ꝓle. actiua uita desiguat᷑.
quȩ cum mũdi cordis oculo dm̃ contemꝑ ari
ñ possit. tam̃ ꝑ p̃dicationẽ &. bonũ exemplũ
spũales filios d̃o generat. Unde bene lia labo¬
ciosa int̾pretatur: quia actiua uita in multis
laborib &. sollicitudinib ẽ occupata. Per ra-¬
chel uero quȩ pulchra erat faciȩ sed infecun¬
da: contemplatiuȩ uitȩ dulcedo exprimit᷑.
quia mens dũ ad uidendũ dm̃ se undiq col-¬
ligit. minus ꝑ p̃dicationẽ filios parit. Unde
bene rachel ouis uel uisum principium inter¬
p̃titur. quia mens in contemplatione dedita:
illũ uidere desiderat qui ait. Ego principiũ
qui &. loquor uobis. Iacob gͥ rachel cõncupi¬
uit. sed liam nocte nesciens accepit: quia sunt
ñnulli ut supra diximꝰ. qͥ ad contemplatiu̾ã
uitam ꝑuenire desicd̾ant. sed prius diumo

Expanded text:
sed infecunda erat. Per Liam ergo quae lippis erat sed infecunda erat. Per Liam ergo quae lippis erat oculis, sed fecunda prole, activa vita designatur. Quae cum mundo cordis oculo Deum contemplari non possit, tamen per praedicationis bonae exemplum, spiritales filios Deo generat. Unde bene Lia laboriosa interpretatur, quia activa vita in multis laboribus et sollicitudinibus est occupata. Per Rachel vero quae pulchra erat facie, sed infecunda, contemplativae vitae dulcedo exprimitur. Quia mens, dum ad videndum Deum se undique colligit, minus per praedicationem filios parit. Unde bene Rachel, ovis vel visus principium interpretatur, quia mens contemplationi dedita, illum videre desiderat qui ait: « Ego principium, qui et loquor vobis . » Jacob igitur Rachel concupivit, sed Liam nocte nesciens accepit: quia sunt nonnulli, ut supra diximus, qui ad contemplativam pervenire desiderant, sed prius divino
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑ diuturnũ actiue uitȩ laborem ad requiẽ
contemplationis transeunt. Quod quia ñ ꝓpria
uirtute. sed diuino fit munere: recte dr. E gre¬
dietur liber gratis. Quod ꝓprie illoꝵ ẽ. qͥ post
longa exercicia monasticȩ uitȩ. post diuturuã
monasterialem ꝓbationẽ. secreta sibi loca eligunt.
in quib illud apłicum implere possint. sine in¬
t̃missione orate. in om̃ib gr̃as agite. Sunt autẽ¬
ñ nulli. qui diuino feruentes amore. in ipso
exordio conuersionis ad contemplatiue uite
suauitatẽ incipiunt conuolare: sed diuina dis-¬
pensatione prius in actiua uita laborare per¬
mittunt᷑. ut tanto securnis. immo & felicius.
ad contemplatiuã uitã ꝑuemant. quanto ꝑfec¬
tus: in hac uita fuerint cõꝓbati. Quales sig¬
nificauerunt diȩ uxores sc̃i iacob patriarchȩ :
lia scilicet & rachel. Quaꝵ una lia lippis erat
oculis. fed fecunda ꝑle: rachel pulchra faciȩ

Expanded text:
qui post diuturnum activae vitae laborem ad requiem qui post diuturnum activae vitae laborem ad requiem contemplationis transeunt. Quod quia non propria virtute, sed divino fit munere, recte dicitur, egredietur liber gratis. Quod proprie illorum est, qui post longa exercitia monasticae vitae, post diuturnam monasterialem probationem, secreta sibi loca eligunt, in quibus illud Apostolicum implere possint: « Sine intermissione orate, in omnibus gratias agite . » Libenonnulli, qui divino ferventes amore, in ipso exordio conversionis ad contemplativae vitae suavitatem incipiunt convolare, sed divina dispensatione prius in activa vita liberari permittuntur. In tanto securius, imo et felicius, ad contemplativam vitam perveniunt, quanto perfectius in activa fuerunt vita comprobati. Quales significaverunt duae uxores sancti Jacob patriarchae, Liam scilicet et Rachel. Quarum una Lia lippis erat oculis, sed fecunda prole. Rachel autem pulchra facie,
Abbreviated transcription (Latin):
muntur. qͥ in ueritate dicere possint. nr̃a
autẽ conuersatio in cęlis ẽ. E illud. Siue
m̃te excedimꝰ d̃o. siue sobrii simꝰ uobis. Ordo
autẽ harũ uirtutũ exposcit: ut ꝑ actiuũ
laborem studeat qͥsq ꝑuenire ad contempla-¬
tiuã dulcedinẽ. Plerisq em̃ postquã in acti¬
uȩ uitȩ labore bene desudauerint. contem¬
platiuȩ uite suauitas in mercedẽ datur. Un-¬
de in lege figuralit̾ p̃cipitur. Siemeris sertũ
hebreũ sex annis seruiet tͥ: & in septimo
egrediet᷑ liber gratis. Hebreus quippe tran-¬
siens int̾prȩtatur. E seruus hebreus sp̃nalit
emitur: quando mens de t̾rena conuersatio¬
ne ad cȩleste desid̃ium transit. Senarius enim
numerus ad actiuȩ uitȩ laborem ꝑtinet: quia
sex sunt dies in quib oꝑari licet. Septenarius
autẽ ꝓpter sabbati requiem: dulcedinẽ contem¬
platiue uitȩ exprumit. Seruiis gͦ hȩbreus emp¬
tus. sex annis seruire p̃cipitur. & in septimo
uber gratis egredi uibetur: quia sunt ĩmulli

Expanded text:
re possint: « Nostra autem conversatio in coelis est . » Et illud: « Sive mente excidimus Deo, sive sobrii sumus, vobis . » Ordo autem harum virtutum exposcit, ut per activum laborem studeat quisque pervenire ad contemplativam dulcedinem. Plerisque enim, postquam in activae vitae labore bene desudaverint, contemplativae vitae suavitas in mercede datur. Unde in lege figuraliter praecipitur: « Si emeris servum Hebraeum, sex annis serviet tibi, et in septimo egredietur liber gratis . » Hebraeus quippe transiens interpretatur. Et servus Hebraeus spiritaliter emitur, quando mens de terrena conversatione ad coeleste desiderium transit. Senarius enim numerus ad activae vitae laborem pertinet, quia sex sunt dies in quibus operari licet, septenarius autem propter sabbati requiem, dulcedinem contemplativae vitae exprimit. Servus Hebraeus emptus sex annis servire praecipitur, et in septimo liber gratis egredi jubetur, quia sunt nonnulli
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit. quando exinauit semetipsum for¬
mã serui accipiens. insimilitudinẽ hominũ
factus. & habitu inuentus ut homo. Duȩ
autẽ deuotȩ sorores quȩ dnm̃ susceperunt
in domũ suam. duas eccliȩ uitas significant.
actiuam scilicet & contemplatiũa. Quarum
ꝓprietatẽ in suis actib demonstrant. cũ una
cirea frequens ministeriũ. altera uero secus dñ

Expanded text:
apparuit, quando « exinanivit semetipsum, forapparuit, quando « exinanivit semetipsum, formam servi accipiens in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo . » Duae autem devotae sorores quae Dominum susceperunt in domum suam, duas Ecclesiae vitas significant, activam scilicet et contemplativam. Quarum proprietatem in suis actibus demonstrant. Cum una circa frequen
Abbreviated transcription (Latin):
dete: qm̃ ipse ẽ ds. Ẽ illud quod ꝑ moy sen
d̃r. Et qui appropinquant pedib enus: acci¬
pient de doctrina euis. Sed quia om̃is qui¬
qui hospitem & peregrinum fuscipit. iuxta
possibilitatem suam temporale subsidiũ
ministrare debet: martha circa frequens
ministeriũ in tantum sollicita erat. ut ñ solũ
contra sororem. sed etiam contra ipsum dñm
quȩrelam assumeret dicens. Dñe ñ ẽ tͥ cure
lem quam carnalem. ita unius opus laudat.
ut alterius ñ uituperet. Ait uero. Martha¬
martha. sollicita es: & turbaris erga pluri¬
ma. Porro unũ ẽ necessarium. Ubi non opus
marthe reprehenditur: sed mariȩ laudatur
cum d̃r. Maria optimam partem elegit quȩ
ñ auferetur ab ea. Quod autẽ ait martha
martha: repeticio istius nominis. ammoni¬
cio ẽ piȩ intentionis. Hec ad litteram breuit᷑
dicta sunt. Sp̃ualiter autẽ castellum quod
dñs ingressus ẽ mundũ significat. Quasi eñ
castellum intrauit: quando mudo uisibilis

Expanded text:
 Moysen dicitur: « Et qui appropinquant pedibus ejus, accipiunt de doctrina ejus . » Sed quia omnis qui hospitem et peregrinum suscipit, juxta possibilitatem suam temporale subsidium ministrare debet, Martha circa frequens ministerium in tantum sollicita erat, ut non solum contra sororem, sed etiam contra ipsum Dominum querelam assumeret, dicens: « Domine, non est lem quam carnalem, ita unius opus laudat, ut alterius non vituperet; ait Martha, sollicita es et turbaris erga plurima. Porro unum est necessarium. » Ubi non opus Marthae reprehenditur, sed Mariae laudatur, cum dicitur: « Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab ea. » Quod autem ait: « Martha, Martha, » repetitio istius nominis admonitio est piae intentionis. Haec ad litteram breviter dicta sunt. Spiritaliter autem castellnus ingressus est, mundum significat. Quasi enim castellum intravit, quando mundo visibilis
Abbreviated transcription (Latin):
audiebat. Per martham gͦ quȩ circa frequens
ministeriũ satagebat. actiue uitȩ labor expri¬
tare sitientem. uestire nudũ. suscipere hospi¬
tem. usitare infirmũ. sepelire mortuũ. hii
etiam qui in regimine sunt. subiectoꝵ neces¬
saria laboriosa sollicitudine p̃uidere debent.
ꝑmariam uero quȩ sedens secus pedes dm̃: uer¬
cedo significatur. Cunis sapor quantoma¬
gis degustatur: eo amplius a reb uisibilib
& curarũ tumultib atq negotiis ammus
separatur. Spretis enĩ om̃ib curis. calcatis
om̃ib uitiis. sola mens cũ solo do eẽ desicd̃at.
Libet enim ei audire p̃cepta celestia. lectioni
&. orationi frequent incumbere: &. quantũ
mortalis fragilitas ꝑmittit. cȩtib angł̃orun.
interesse. Sed quia ab illoꝵ consortio aliquan¬
tulum separatur. cum spũali gaudio: necesse ẽ¬
ut amarissime defleat. Hanc grãm inestia¬
bilem. hanc felicitatem in comprehensibilem
dñs significare uoluit. cum dixit. porro unũ

Expanded text:
ativam. Per Martham ergo quae circa frequens ministerium erat, activae vitae labor expriitientem, vestire nudum, suscipere hospitem, visitare infirmum, sepelire mortuum; his etiam quae in regimine sunt subjectorum necessaria, laboriosa sollicitudine praevidere. Per Mariam vero quae sedens secus pedes Domini vercedo designatur. Cujus sapor quanto magis degustatur, eo amplius a rebus visibilibus, et curarum tumultibus atque negotiis animus separatur. Spretis enim omnibus curis, calcatis omnibus vitiis, sola mens cum solo Deo esse desiderat. Libet ei audire praecepta coelestia, lectioni et orationi frequenter incumbere, et quantum mortalis fragilitas permittit, coetibus angelorum interesse; et quia ab illorum consortio aliquantulum separatur, cum spiritali gaudio amarissime deflet. Hanc gratiam inaestimabilem, hanc felicitatem incomprehensibilem Dominus significare voluit, cum dixit: « Porro unu
Abbreviated transcription (Latin):
uta inuia ẽ: contemplatiua in patria. Acti¬
ua in necessitate: contemplatiua in dilectione.
⁊ ctitia in labore: contemplatiua in requie.
⁊ etua nãq in p̾senti uita incipit. &. cũ p̃senti
finitur mercede restante. Qͥs eñ in illa patria
esurientẽ reficiet : ubi nemo esurit: Qͥs midũ
uestiet: ubi uestis ẽ inmortalis: Qͥs infirmũ
uisitabit: ubi qui infirmetur ẽ nullus: Qs
mortuũ sepeliet: ubi ꝑpetua ẽ uita: Contẽ¬
platiua uero uita in p̾senti incipit: sed in fu¬
turo ꝑficietur. Uñ bene de denario d̃r. Opti¬
mã partem elegit matia. quȩ ñ auferetuir ab
ca: quia qͦd hic animꝰ parũꝑ degnstare incipit:¬

Expanded text:
vita in via est, contemplativa in patria. Activa in necessitate, contemplativa in dilectione. Activa in labore, contemplativa in requie. Activa namque in praesenti vita incipit, et cum praesenti finitur, mercede restante. Quis enim in illa patria esurientem reficiet, ubi esurit nemo? Quis nudum vestiet, ubi vestis est immortalis? Quis infirmum visitabit, ubi qui infirmetur est nullus? Quis mortuum sepeliet, ubi perpetua vita est? Contemplativa vero vita in praesenti incipit, sed in futuro perficietur. Unde bene de Maria dicitur: « Optimam partem elegit Maria, quae non auferetur ab ea. » Quia quod hic anim
Abbreviated transcription (Latin):
ut inhabitem in domo dñi om̃ib dieb uite
meȩ. Uia autem presens ẽ: Quam diu enin
uiuimus. in uia sumus: necdumq ad patri¬
am ꝑrienimus. Non uult enim dñs turbã
iciunam dimittere. ne deficiant in uia: qͥa
electi ne in presenti uita abono opere cessent.
pabulo uerbi dĩ pascendi sunt: qm̃ sicut defi¬
cit corpus sine cibo: ita anima sine uerbo dĩ.
Quo cibo refic desiderabat ille qui dicebat.
Dñs pascit me & nichil michi deerit: in loco
nerunt: sed ad utrumq ppłm referre uolue¬
rimus: populus iudeorum de prope uenit:
quia legis noticiam & dĩ coguitionem habuit.
De longe autem gentilis uenit: quando post
idolorum culturam. ad cd̃i cognitionẽ conuer¬
sus ẽ. Unde apłs ait. Ipse ẽ pax nr̃a: qui fe¬

Expanded text:
ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae . » Via autem praesens est vita. Quandiu enim vivimus, in via sumus, necdumque ad patriam pervenimus. Non vult ergo Dominus turbam jejunam dimittere, ne dificiant in via: quia electi ne in praesenti vita a bono opere cessent, pabulo verbi Dei pascendi sunt: quia sicut deficit corpus sine cibo, ita anima sine verbo Dei. Quo cibo refici desiderabat ille, qui dicebat: « Dominus pascit me, et nihil mihi deerit, » Si ad utrumque populum referre voluerimus, populus Judaeorum de prope venit, quia legis notitiam et Dei cognitionem habuit: de longe autem gentilis venit, quando post idolorum culturam ad Dei cognitionem conversus est. Unde Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
tes illud quod dñs ait. Qui ꝑseuerauerit
usq in finem: hic saluus erit. Siue quia
fidem bene credendi. & constantiam bene
uiuendi ꝑ quatuor cuuangeliorum doctri¬
nam discimus. recte quatuor milia hominũ
de septem panib refecta fuisse memorantur.
Non enm aliter credere aut uiuere debemus:
nisi quomodo quatuor euuangelia docent.
Unde iohannes in apocalipsi quatuor anima¬
lia ante thronum dĩ plena oculis ante &
& qui uenturus est.¬

Expanded text:
tes illud quod Dominus ait: « Qui perseveraverit tes illud quod Dominus ait: « Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . » Sive, quia et fidem bene credendi, et constantiam recte vivendi per quatuor Evangeliorum doctrinam discimus, recte quatuor millia hominum de septem panibus refecta fuisse memorantur. Non enim aliter credere aut vivere debemus, nisi quomodo quatuor Evangelia docent. Unde Joannes in Apocalypsi quatuor animalia ante thronum Dei plena oculis ante et et qui venturus est
Abbreviated transcription (Latin):
omnia. & in omĩb nobis. Duo ad geminã
dilectionem. uel duo testamenta. Tres ad
scãm indiuiduamq trinitatem. patris scili¬
cet. &. filii. &. sp̃c sc̃i. Quatuor ad grãm noui
testamenti. uel ad quatuor libros euuange¬
Iii: quod maxime in his asscribitur. Quia
ergo in quatuor libris euuangeliorum inue¬
nimus. qualiter unum dñi credamiis. & qua¬
liter geminam dilectionem habeamus. nec¬
non qualiter scam̃ indiuiduamq trinitatẽ¬
tuor milia hominum adõ saciata ẽẽ dinosci¬
refici audiuimus. nos mistice docemur. ut
sp̃ualiter refici uelimus ꝑ quatuor principa¬
les uirtutes. prudentiam scilicet. temperan
quadratus lapis non fluctuat. sed in quam¬
cumq partem uersus fuerit ȩqualit̾ iacet:
recte quaternario numero constantia scorũ
designatur. qui non circumferuntur omni
uento doctrine. sed ut firmi lapides siue
in prosꝑis. siue in aduersis. in bonis actibus
& fide constantissia ꝑseuerant: consideran¬

Expanded text:
omnia, et in omnibus nobis . » Duo, ad geminam dilectionem vel duo Testamenta. Tres, ad sanctam individuamque Trinitatem, Patris scilicet et Filii et Spiritus sancti. Quatuor autem ad gratiam Novi Testamenti, vel ad quatuor libros Evangelii, quae maxime in his describitur. Quia ergo in quatuor libris Evangeliorum invenimus, qualiter unum Deum credamus, et qualiter geminam dilectionem habeamus, necnon qualiter sanctam individuamque Trinitatetuor millia hominum a Domino satiata esse dignoscirefici audivimus, nos mystice docemur, ut si spiritaliter refici volumus, quatuor principales virtutes, prudentiam scilicet, temperantQuia enim quadratus lapis non fluctuat, sed in quamcunque partem versus fuerit, aequaliter jacet, recte quaternario numero constantia sanctorum designatur, qui non circumferuntur omni vento doctrinae, sed ut firmi lapides, sive in prosperis, sive in adversis, in bonis actibus et in fide constantissime perseverant, consideran
Abbreviated transcription (Latin):
Recte ergo de hac turba dicitur: quia ecce iam
triduo sustinent me. nec habent quod man¬
ducent. Turba enim triduo dnm̃ sustinet.
cum fidelis populus in confessione sc̃ẽ trinita¬
tis incessabiliter ꝑseueret. Sustinere enim
homo dm̃ dr̃. cum etiam nec inter ad uersa
ab ens deficit amore: imitans illum qui dice¬
bat. Dirige me in ueritate tua &. doce me.
quia tu es ad̃s saluator meus. & te sustimu to¬
ta die. Alter. Turba triduo dñm sustinet
cum electi intellectum. memoriam. & uo¬
luntatem. in bono opere occupant: suie cer¬
te dñm triduo sustinent. cum fidem. spem.
ac caritatem. iniuolabilem seruant: de quib¬
dicit apl̃. Maneant in uobis fides. spes. cari¬
tas. tria hoc: maior autem his ẽ caritas. Et
si dimisero cos ieuinos in domum suam: de¬
ficient in uia. Domus electorum ꝓprie celes¬
tis ẽ patria:. de qua dñs ait. In domo patris
mei. mansiones multe sunt. Ad quam ar¬

Expanded text:
» Recte ergo de hac turba dicitur: « Quia ecce jam » Recte ergo de hac turba dicitur: « Quia ecce jam triduo sustinent me, nec habent quod manducent. » Turba enim Dominum triduo sustinet, cum fidelis populus in confessione sanctae Trinitatis incessabiliter perseverat. Sustinere enim homo Deum dicitur, cum etiam nec inter adversa ab ejus deficit amore, imitans illum qui dicebat: « Dirige me in veritate tua et doce me, quia tu es Deus salvator meus, et te sustinui tota die . » Aliter: Turba triduo Dominum sustinet, cum electi intellectum, memoriam et voluntatem in bono opere occupant. Sive certe Dominum triduo sustinet, cum fidem et spem et charitatem inviolabilem servat, de quibit: « Maneant in vobis fides, spes, charitas, tria haec: major autem his est charitas . » « Et si dimisero eos jejunos in domum suam, deficient in via. » Domus electorum proprie coelestis est patria, de qua Dominus ait: « In domo Patris mei mansiones multae sunt . » Ad quam ar
Abbreviated transcription (Latin):
panibus reficitur. multitudo fidelium quȩ ꝑ
dam prȩuiderat: cum dicebat. Uenient ad
eum omnes gentes: & ibunt populi multi
& dicent. Domus iacob: uenite & ambulemꝰ
in lumine dñi. Ẽ psalmista. Om̃s gentes
quascumq fecisti uenient & ad orabunt corã
te dñe: & głificabunt nomen tuum inȩt̃nũ.
Et bene in illa refectione quȩ ex quinq panib
facta ẽ. ꝑ quam ppłm iudorum diximus sig¬
inficari. discipuli dnm̃ cominonuisse dicun¬
tur. ut dimitteret turbas emere sibi necessa¬
ria: quia idem populus ante aduentum dm̃
patriarchas & ꝓpħas suos int̾cessores habuit.
In hac autem ipse dñs ad miscliam commnoue¬
tur: quia gentilis populus non suis meritis
nec aliquo interueniente. sed sola gratuita
tem uidit. etiam cibo corporali reficit. ut
in illis adimpleret. quod ipse alibi promisit
dicens. Querite primum regnum dĩ & iusti¬
ciam eus: & hec omĩa adicientur uobis.

Expanded text:
panibus reficitur, multitudo hominum fideliumpanibus reficitur, multitudo hominum fideliumdam praeviderat, cum dicebat: « Venient ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Domus Jacob, venite, et ambulems gentes, quascunque fecisti, venient et adorabunt coram te, Domine, et glorificabunt nomen tuum in aeternum . » Et bene in illa refectione, quae ex quinque panibus facta est, per quam populum Judaeorum diximus significari, discipuli Dominum commonuisse dicuntur, ut dimitteret turbas emere sibi necessaria, quia idem populus ante adventum Domini patriarchas et prophetas suos intercessores habuit. In hac autem ipse Dominus ad misericordiam commovetur, quia gentilis populus non suis meritis, nec aliquo interveniente, sed sola gratuita tem vidit, etiam cibo corporali reficit, ut in illis adimpleret quod ipse alibi promisit, dicens: « Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia adjicientur vobis .
Abbreviated transcription (Latin):
socula. homo factus in fine
seculorum. ita opera sux¬
temperare dignatus est:
cionis serie cito cognoscimus: si hanc diligen¬
ter consideremus. Quod enim supra turbam
panib quatuor milia hominum reficit: di¬
uine pͥotestis ẽ declaratio. Nec putandum
ẽ. hanc eandem ẽẽ lectionem. ubi alii euuan¬
gelistȩ de quinq panib quinq milia hominũ
sacuta cẽ referunt. quia ibi discipuli anm̃
commonent. ut dimittat turbas emere guę
sibi necessaria sunt. hic autem suꝑ turbam
panes: hic septem fuisse memorantur. Ibi
ordeacei: hic cunus generis annonȩ fuerint:
non declaratur. Ibi quinq milia hominum
de quinq panib saturata sunt: hic de septẽ
pauib quatuor milia refecta. Ibi supra fenũ
oscubuerunt: hic suꝑ tertam. Unde ibi ꝑ
turban quȩ ex quinq panib saciata ẽ. populus
sub lege ueteris testamenti positus designatur:
qui quinq libros moysi ad suam eruditionem
accepit. Hic autem ꝑ turbam quȩ ex septem

Expanded text:
saecula, et homo factus in fine saeculorum, ita sua opera temperare dignatus est,  hujus lectionis serie cito cognoscimus, si hanc diligenter consideremus. Quod enim super turbam panibus quatuor millia hominum reficit, divinae potestatis est declaratio. Nec putandum est, hanc eamdem esse lectionem, ubi alii evangelistae de quinque panibus quinque millia hominum satiata fuisse referunt: quia ibi discipuli Dominum commonent, ut dimittat turbas emere quae sibi necessaria sunt, hic autem Dominus supdicitur: ibi quinque panes, hic septem fuisse memorantur: ibi hordeacei, hic cujus generis annonae fuerint, non declaratur: ibi quinque millia hominum de quinque panibus satiati sunt, hic de septem panibus quatuor millia refecta: ibi supra fenum discubuerunt, hic super terram. Unde ibi per turbam, quae ex quinque panibus satiata est, populus sub lege Veteris Testamenti positus esse designatur, qui quinque libros Moysi ad suam eruditionem accepit: hic autem per turbam, quae ex septem
Abbreviated transcription (Latin):
panes. grãs agens fregit. & dabat discipulis
suis. ut apponerent: & apposuerunt turbe.
Iam suꝑius septem paues. septem dona sp̃c sc̃i
figurare dixiius. Dominus ergo septem pa-¬
nes accepit: quia p̃ om̃ib hominib specialiter
septem dona sp̃c scĩ in se habuit: dicente ꝓpħa.

Expanded text:
as agens fregit, et dabat discipulis suis ut apponerent, et apposuerunt turbae. » Jam superius per septem panes, septem dona Spiritus sancti figurari diximus. Dominus ergo septem panes accepit, quia prae omnibus hominibus specialiter septem dona Spiritus sancti in se habuit, dicente propheta: «
Abbreviated transcription (Latin):
ut det illis ui tempore tritiei mensuram. Pul¬
chre in illa quȩ ex quinq panibus facta est:
duodecim cophini fraginentorum remansert̃.
quia udaicus populus duodecim apl̃os ple¬
nos spu sc̃o ad suam eruditionem habuit.
In ista autem iuxta numerum panum sep¬
tem sportȩ sustolluntur: quia eccłia ex genti
bratur. regitur. atq reficitur. In cuius tipo
iohannes in apocalipsi sua septem eccłias nu¬
merat: nec non & septem candelabra aurea:
&. septem cornua agni. Unde racharias ꝓpħa
ait. In lapide uno: septem sunt oculi. Rec¬
&. tela nequisimi ignea sp̃ualib armis extin¬
guentes. ad tropheum ꝑpetuȩ uictoriȩ ten¬
dunt. Sporta enim ex iunco & palma con¬
texitur: &. uncus quidem uixta humorẽ
aquȩ nasci consueuit: palma uero dicta ẽ
quasi pacis alma: quȩ uirtricẽ solebat orna¬
re manum. Sc̃ĩ ergo uiri quasi uncus uixta
aquam uiridescunt: quando meditationi

Expanded text:
ut det illis in tempore tritici mensuram . » Pulut det illis in tempore tritici mensuram . » Pulchre in illa, quae ex quinque panibus facta est, duodecim cophini fragmentorum remanserunt: quia Judaicus populus duodecim apostolos plenos Spiritu sancto ad suam eruditionem habuit. In ista autem, juxta numerum panum, septem sportae sustolluntur: quia Ecclesia ex gentbratur, regitur atque reficitur. In cujus typo Joannes in Apocalypsi sua septem ecclesias enumerat, necnon et septem candelabra aurea, et septem cornua agni. Unde Zacharias propheta ait: « In lapide uno septem oculi sunt . » Rec tela nequissimi ignea spiritalibus armis exstinguentes, ad tropaeum perpetuae victoriae tendunt. Sporta enim ex junco et palma contexitur, et juncus quidem juxta humorem aquae nasci consuevit, palma vero dicta est quasi pacis alma, quae victricem solebat ornare manum. Sancti ergo viri, quasi juncus juxta aquam virescunt, quando meditationi
Abbreviated transcription (Latin):
saturabuntur. & laudabunt dnm̃n qui requ¬
runt eum: uiuent corda eorum in seculim
seculi. Et sustulerunt quod superauerat
de fraginentis septem sportas. Hic dñ mia¬
culum. augmentatum ẽ. Magnum erat in
raculum. quod de septem panib quatuor mli¬
bus hominum saciatis tantum suꝑ eẽt. Sea¬
cum cieuit signum: auxit ammirationem.
Non solum de septem pamibus quatuor milra
hominum sacata sunt: sed etiam de fragm̃¬
cis iuxta ntimerum panum septem sportȩ re¬
pletȩ sunt. Quod ergo turba non capit. apł̃i
in sportis sustollunt: quia obscuriores senten¬
tus sacrȩ scripture quas simplices capere ne¬
queunt. magistri & doctores eccłiȩ in ꝓpriis
pectorib recondere debent. ut tempore doc¬
trinȩ unniciiq ꝑsone cibum spũalem tribue¬
re possint. quia turpe ẽ eo tempore discere.
quando quis debet docere: & sint de illis
de quib dñs ait. Fidelis seruus & prudens.
quem constituit dñs suꝑ familiam suam:

Expanded text:
saturabuntur, et laudabunt Dominum qui requsaturabuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum, vivent corda eorum in saeculum saeculi . » « Et sustulerunt quod superaverat de fragmentis, septem sportas. » Hic Domini miraculum augmentatum est. Magnum enim esset miraculum, si de septem panibus, quatuor millibus hominum satiatis, nihil sucrevit signum, auxit admirationem. Non solum enim de septem panibus quatuor millia hominum satiata sunt, sed etiam de fragmentis, juxta numerum panum, septem sportae repletae sunt. Quod ergo turba non capit, apostoli in sportis sustollunt: quia obscuriores sententias sacrae Scripturae, quas simplices capere nequeunt, magistri et doctores Ecclesiae in propriis pectoribus recondere debent, ut tempore doctrinae unicuique personae cibum spiritalem tribuere possint: quia turpe est eo tempore discere, quando quis debet docere; et sint de illis, de quibus Dominus ait: « Fidelis servus et prudens, quem constituit Dominus supra familiam suam,
Abbreviated transcription (Latin):
erant. infinita multitudo ex gentili ppło ad
fidem uenit: dño dicente. Multi uenient
ab oriente & occidente: & recumbent cum
abrabam. & isaac. & iacob. in regno celorum.¬
E manducauerunt & saturati sunt. Non oñs
equaliter manducauerunt: sed om̃s ad unã
sacietatem ꝑuenerunt: quia scripture sa¬
cre intellectum non om̃s ȩqualiter capiunt.
sed tamen om̃s pro modulo & ꝑsona fua
spũalem refectionẽ in ea inueniunt. Unde
bene de manna dicitur. Qui plus habuit ñ
habundauit: & qui minus ñ minorauit.
sed om̃s mensi sunt ad menfuram gomor.
Est enim scriptura sacra fluiuis quidam
magnus & paruus. excelsus & humilis: in
quo elephans natat. & agnus pedib ambu¬
lat: quia spũales & doctissimi uiri quanto
plenuis eus intellectum degustant. tanto
amplius ẽ quod in eo esuriant. & humiles
& paruuli scđ̃m modulum suȩ capacitatis
unde sacientur. in ea inuenient. De quib
ꝑ psalmistam dicitur. Edent pauperes s

Expanded text:
erant, et infinita multitudo ex gentili populo ad erant, et infinita multitudo ex gentili populo ad fidem venit, Domino dicente: « Multi venient ab oriente et occidente, et recumbent cum AbrahamNon omnes aequaliter manducaverunt, sed omnes ad unam satietatem pervenerunt: quia Scripturae sacrae intellectum non omnes aequaliter capiunt, sed tamen omnes pro modo et persona sua spiritalem refectionem in ea inveniunt. Unde bene de manna dicitur: « Qui plus habuit non abundavit: et qui minus, non minoravit, sed omnes mensi sunt ad mensuram gomor . » Est enim Scriptura sacra fluvius quidam, magnus et parvus, excelsus et humilis, in quo elephas natat, et agnus pedibus ambulat: quia spiritales et doctissimi viri, quanto plenius ejus intellectum degustant, tanto amplius est quod in eo esuriant: et humiles et parvuli, secundum modulum suae capacitatis unde satientur, in ea inveniunt. De quibus per Psalmistam dicitur: « Edent pauperes et