comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
noster ꝓ inuicem gemat ad dnm̃.
ipse enim gemitus columbe est.
Si gͦ gemitus eolumbe ẽ. ¶ qd̃¬
om̃s nouimus: gemunt aũ colũbe
in amore: audite qͥd dicit apłs. Et
nolite mirari: quia specie columbȩ
nim oremus sicut oportet inqͥt nes¬
cimus: s ipse sp̃s interpellat gemi¬
tib inenarrabilib Quid gͦ fr̃s mei:¬

Expanded text:
noster pro invicem gemat ad Deum: ipse enim gemitus columbae est. 2. Si ergo gemitus columbae est, qomnes novimus, gemunt autem columbae in amore; audite quid dicat Apostolus, et nolite mirari quia in columbae specie nim oremus, sicut oportet, nescimus; sed ipse Spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus, quia ipse
Abbreviated transcription (Latin):
gemere. Alulti enim gemunt in in¬
falicitate terrena uł quassati dãpnis.
uł egritudine corporis pregͣ¬
uati. uł carcerib in clusi. uł catenis
tu gemunt: non amore dĩ gemuit:
non sꝑu gemunt. Ad eo tales cum
ab ipsis pressuris fuerint liberati:
exultant ingrandib uocib. Ubi
apparet: quia corui sunt non colũbe
Merito de archa missus ẽ coruus. &
non est reuersꝰ: missa ẽ columba &
reuersa ẽ. Illas duas aues misit noe:
habebat ibi coruum. habebat colũ¬
bam. Utrumq hoc genus: archa illa
continebat. Et si archa figurabat
eccłiam: uidetis utiq quĩa necesse ẽ
ut in isto diluuio scłi. utrumq genꝰ
contineat eccła. &e coruũ ce colũbã.
Qui sunt corui. Qui sua quert̃. Qui
columbe: Qui ea quȩ xp̃i sunt quȩ¬

Expanded text:
gemere. Multi enim gemunt in ingemere. Multi enim gemunt in infelicitate terrena, vel quassati damnis, vel aegritudine corporis praegravati, vel carceribus inclusi, vel catenis tu gemunt, non amore Dei gemunt, non spiritu gemunt. Ideo tales cum ab ipsis pressuris fuerint liberati, exsultant in grandibus vocibus: ubi apparet quia corvi sunt, non columbae. Merito de arca missus est corvus, et non est reversus; missa est columba; et reversa est: illas duas aves misit Noe . Habebat ibi corvum, habebat et columbam; utrumque hoc genus arca illa continebat: et si arca figurabat Ecclesiam, videtis utique quia necesse est ut in isto diluvio saeculi utrumque genus contineat Ecclesia, et corvum, et columbam. Qui sunt corvi? Qui sua quaerunt. Qui columbae? Qui ea quae Christi sunt qu
Abbreviated transcription (Latin):
dei filius d̾s &e pater ds. Ter dixi d̾s̃:
s non dixi tres deos. Magis enim deus
metipsum in illa trinitate. in illa
beatitudine. in illa eternitate substã¬
tiȩ gemit: s in nob̃ gemit. quia ge¬
mere nos facit. Nec parua res ẽ: quod
nos docet sp̃s sc̃s gemere. In sinuat
enim nobis quia ꝑegrinamur. & do¬
cet nos in patriam suspirare. de ipso
desiderio gemimus. Cui bene est in
hoc scło. immno qui putat qd ei bene
sit. qui leticia rerum carnaliũ & abñ¬
dantia temporalium. &e uana feli¬
citate exultat: habet uocem corui.
uox enim corui clamosa ẽ ñ geme¬
bunda. Qui aũ nouit in pressura
mortalitatis huiꝰ ꝑ egrinari se adño.
nondum tenere illam ꝑpetuã que
nobis ꝓmissa ẽ beatitudinem. sed
habere illam in spe. habiturꝰ in re.
cum. Quenerit dñs in manifesta¬
tione preclarus. qui prius
in humilitate uenit occultꝰ: qui
hec nouit gemit. Et quandiu ꝓpt̃
hoc gemit: bene gemit. Sꝑs illum
docuit gemere. A columba didicit

Expanded text:
Dei Filius Deus, et Pater Deus. Ter dixi Deus, sed non dixi tres deos: magis enim Deus metipsum in illa Trinitate, in illa beatitudine, in illa aeternitate substantiae gemit: sed in nobis gemit, quia gemere nos facit. Nec parva res est, quod nos docet Spiritus sanctus gemere: insinuat enim nobis quia peregrinamur, et docet nos in patriam suspirare, et ipso desiderio gemimus. Cui bene est in hoc saeculo, imo qui putat quod ei bene sit, qui laetitia rerum carnalium, et abundantia temporalium, et vana felicitate exsultat, habet vocem corvi: vox enim corvi clamosa est, non gemebunda. Qui autem novit in pressura se esse mortalitatis hujus, et peregrinari se a Domino , nondum tenere illam perpetuam quae nobis promissa est beatitudinem, sed habere illam in spe, habiturus in re, cum Dominus venerit in manifestatione praeclarus, qui prius in humilitate venit occultus; qui hoc novit, gemit. Et quamdiu propter hoc gemit, bene gemit: Spiritus illum docuit gemere, a columba didicit
Abbreviated transcription (Latin):
uid enim aliud significat qd̾ dicit᷑.
deum requieuisse ab omnibus
requiem nr̃am quam nob̃ daturus
est ab omnib oꝑib nr̃is: si & nos
bona oꝑa fecerimus : Scdm ipsam
figuram locutionis. dicit apłs.
gemit. quasi indigeat aut angusti¬
as patiatur. qui scd̾m dm̃ int̾pellat
pro sanctis: s quia iꝑse nos mouet
ad orandum. cum gemimus. qd ipso
mouente nos facimus. ipse facere di
dm̃. Non enim ut sciat ipse quẽ nicħ
latet: s ut scire nos faciat quantũ
in eius dilectione ꝓfecerimus. temꝑ¬
tari nos ꝑmittit. Scd̾m ipsam lo¬
cutionem dicit &e dñs nr̃: nescire se
diem & horam de fine scłi. Quid enĩ
potest ẽẽ quod ipse nesciret: S quia
nescientem se ẽẽ dixit: quia illos nes¬
cientes occultando faciebat. Scd̃m
hanc figuram etiam patrem solum
scire dixit ipsum diem: quia eun¬
dem filium scire faceret. Ex libro¬

Expanded text:
uid enim aliud significat, quod dicitur Deus requievisse ab omnibus requiem nostram, quam nobis daturus est ab omnibus operibus nostris, si et nos bona opera fecerimus? Secundum ipsam figuram locutionis dicit et Apostolus: gemit, quasi indigeat aut angustias patiatur, qui secundum Deum interpellat pro sanctis: sed quia ipse nos movet ad orandum cum gemimus, quod ipso movente nos facimus, ipse facere dictis eum . Non enim ut sciat ipse quem nihil latet, sed ut scire nos faciat, quantum in ejus dilectione profecerimus, tentari nos permittit. Secundum ipsam locutionem dicit et Dominus noster, nescire se diem et horam de fine saeculi . Quid enim potest esse quod ille nesciat? Sed quia nescientem se esse dixit, quia illos nescientes ohanc figuram et Patrem solum scire dixit ipsum diem, quia eumdem Filium scire faceret. Eod
Abbreviated transcription (Latin):
malo: s de bonitate. Ipsa ẽ enĩ uera
contentio uł certam̃ salubre: ut sit bonꝰ
contra malũ. ñ ut sint duo mali. E¬
i tu iam

Expanded text:
malo, sed bonitate. Ipsa est enim vera contentio, vel certamen salubre, ut sit bonus contra malum, non ut sint duo mali. Si tu jam
Abbreviated transcription (Latin):
imago dĩ. S ce incelis sedes. dñatiões.
principatus. potestates. arcͥangłi. angłi.
maiora facit: qui oꝑante in se xp̃o coo¬
ꝑatur ȩc̃nam salutem. ac iustificationẽ¬
suam: Non hic audeo p̃cipitare sentẽ¬
tiam. Intelligat qui potest:. iudicet qͥ
potest: utrum maius sit iustos creare
quam imꝑios iustificare. Certe enim
si equalis ẽ utrumq potentie: hoc ma¬
ioris ẽ miscłie. Hoc ẽ enim pietatis¬

Expanded text:
imago Dei. Sed in coelis sedes, dominationes, imago Dei. Sed in coelis sedes, dominationes, Principatus, Potestates, Archangeli, Angeli majora facit, qui operante in se Christo, cooperatur aeternam salutem ac justificationesuam? Non hic audeo praecipitare sententiam: intelligat qui potest, judicet qui potest, utrum majus sit justos creare quam impios justificare. Certe enim si aequalis est utrumque potentiae, hoc majoris est misericordiae. Hoc est enim ma
Abbreviated transcription (Latin):
iunqͥd inter credentes indm̃ ñ ẽ
cumputandus: qui ñ fec̾it oꝑa maiora
quam xꝑc ͤ Durum ẽ. absurdum est:
inquit in eum qui iustificat impiũ:
deputatur fides eiꝰ adiusticiam. In hoc
oꝑe facimus oꝑa xꝑi: quia & ipsum
credere in xꝑ̃m. opus ẽ xp̃i. hoc oꝑat᷑
innobis: non utiq sine nob̃. Audi ia
gͦ ce intellige. Qui credit in me: oꝑa
que ego facio ce ipse faciet. Prius ego
facio deinde te ipse faciet: quia facio
ut faciat. Que oꝑa: nͥ ut ex impio iustꝰ
fiat : Et maiora hoꝵ faciet. Quoꝵ ob¬
secro: Numqͥd nam omniũ oꝑum xꝑi
maiora facit: qui cũ tumore & tremore
suã ipsius salutẽ oꝑat᷑: Qͦd utiq in illo:
s ñ sine illo. xꝑc oꝑatur. Prorsus maiꝰ
hoc eẽ dixerim: quã ẽ celũ ce t̾ra. ce q̃c̃q
cernuntur incelo & interra. Et cȩlum
enĩ &e t̾ra transibunt: p̃destinatoꝵ aũ¬
salus ce iustificatio ꝑmanebit. In illis
tantum oꝑa dei: in his aũ ẽ etiam

Expanded text:
id inter credentes in Christum non est computandus, qui non fecerit opera majora quam Christus? Durum est, absurdum est, inquit, in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . In hoc opere faciamus opera Christi, quia et ipsum cin nobis, non utique sine nobis. Audi ergo jam et intellige: « Qui credit in me, opera quae ego facio et ipse faciet ? » Prius ego facio, deinde iut faciat. Quae opera, nisi ut ex impio justus fiat? 3. Et majora horum faciet. Quorum, obsecro? Numquidnam omnium operum Christi majora facit, qui cum timore et tremore suam ipsius salutem operatur ? Quod utique in illo, sed non sine illo Christus operatur. Prorsus majus hoc esse dixerim, quam est coelum et terra, et quaecumque cernuntur in coelo et in terra. Et coelum enim et terra transibit ; praedestinatorusalus et justificatio permanebit. In illis tantum opera Dei, in his autem est etiam
Abbreviated transcription (Latin):
obdurat. Talib itaq cum apło dica¬
mus. Non enun melius illo inueni¬
re possumus quid dicamus. O hõ:
tu quis es qui respondeas deo: Que¬
rimus enim meritũ obdurationis:
& inuenimus. Merito namq peccati:
uniuersa massa dampnata ẽ. Hlec ob¬
durat d̾s imꝑtiendo malitiã: s ñ im¬
ꝑtiendo miscd̃iam. Quib enim non
imꝑtitur. nec digni sunt nec merent᷑
ac potus ut ñ imꝑtiatur. hoc digni
sunt hoc merentur. Querimus autẽ
meritum miscdie. nec inuenimꝰ qͥa
nullum ẽ: ne gr̃a uacuetur si ñ gͣtis
donatur. s meritis redditur. Si enim
dixerimus fide p̃cessisse inqua esset
meritũ gr̃ẽ: quid meriti habebat hõ
ante fidẽm ut acciꝑet fidems Qͥd enĩ
habet q̃d ñ acceꝑit: Siaũ accepit: qͥd
głatur quasi ñ acceꝑit: Sicut enĩ non
haberet homo sapĩam. intellectũ. consi¬
liũ. fortitudinem. scientiã. pietatem.

Expanded text:
obdurat. talibus itaque cum apostolo dicaobdurat. talibus itaque cum apostolo dicamus — non enim melius illo inuenire possumus, quid dicamus -:s o homo. tu quis es. qui respondeas deo? Quaerimus enim meritum obdurationis et inuenimus. merito namque peccati uniuersa massa damnata est nec obdurat deus impertiendo malitiam sed non impertiendo misericordiam. quibus enim non impertitur. nec digni sunt nec merentur ac potius, ut non impertiatur, hoc digni sunt hoc merentur. quaerimus autem meritum misericordiae nec inuenimus. quia nullum est. ne gratia euacuetur. si non gratis donatur, sed meritis redditur. Si enim dixerimus fidem praecessisse. in qua esset meritum gratiae, quid meriti habebat homo ante fidem, ut acciperet fidem? quid enim habet, quod non accepit? si autem accepit. quid gloriatur. quasi non acceperit? sicut enim haberet homo sapientiam, intellectum, consilium, fortitudinem, scientiam, pietatem,
Abbreviated transcription (Latin):
cum id supplicium recipiant uasa irȩ.
quod pariter omnib debebatur. Satis
sit interim xꝑiano ex fide adhuc ui¬
uenti. & nondum cernenti qd̾ ꝑfectũ
ẽ. s ex parte scienti. nosse uł credere.
q̃d neminẽ d̃s̃ liberet nisi gratuita
non lib̾et. scrutetur qui potest. iudici¬
oꝵq eius tam magnum ꝓfundum:
uerumptam̃ caueat precipitiũ. Nũ¬
qͣd enĩ iniquitas apud dm: Absit.
S inscrutabilia sunt iudicia eius: & in
liberi arbitrii defensores. immo dccep¬
tores. quia inflatores: & inflatores.
quia presumptores: ñ aduersum nos
s adu̾sum euangłium locuturi: qͥd
aliud dicent. quam id quod apłs sibi
quasi atalib diceretur obiecit: Dicis
itaq mͥ. Quid adhuc conqueritur:
Dam uoluntati eius quis resistit:
Hanc contradictionẽ sibimetipsi tãꝙͣ
ab altero opposuit: uelut ex eoꝵ uocȩ
qui noluit acciꝑe quod suꝑiꝰ dixerat.
gͥ cuius uult miseretur. & quẽ uult

Expanded text:
cum id supplicium recipient uasa irae, cum id supplicium recipient uasa irae, quod pariter omnibus debebatur? satis sit interim Christiano ex fide adhuc uiuenti et nondum cernenti, quod perfectum est, sed ex parte scienti nosse uel credere. quod neminem deus liberet nisi gratuita non liberet, scrutetur, qui potest, iudiciorum eius tam magnum profundum. uerum tamen caueat praecipitium. numquid enim iniquitas apud deum? absit! sed inscrutabililiberi arbitrii defensores. immo deceptores quia inflatores et inflatores quia praesumptores non aduersus nos sed aduersus euangelium locuturi quid aliud dicent quam id, quod apostolus sibi, quasi a talibus diceretur. obiecit? Dicis itaque mihi: \'Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit?\' hanc contradictionem sibimet ipsi tamquam ab altero opposuit uelut ex eorum uoce. qui nolunt accipere, quod superius dixerat: Ergo, cuius uult, miseretur et, quem uult,
Abbreviated transcription (Latin):
Audiat hec ce non contempnat. Qd̃
si contempserit: etiam ut contemp¬
neret se inueniat obduratũ. Si aũ
non contempserit: etiã ut ñ con¬
tempneret se credat adiutũ. S ob
Quonam se isti excusabunt modo:
Dempe illo quẽ breuiter tamquã
ex eoꝵ uoce sibi obiecit apłs: ut dicaũ
Quid adhuc conqueritur: nã uolun¬
tati euis quis resistit: Hoc ẽ enĩ dicere.
Quid de nobis fit querela quod dñm
offendamus male uiuendo cum illuis
uoluntati nemo possit resistere. qͥ nos
obdurauit miscdiam non prestandoᷤ
Si gͦ illos non pudet hac excusatiõe
non nobis. s apło contradicere: cur
nos pigeat eis quod dixit apłs hoc
idem atq ideintidem dicere: O homo
tuquis es qui respondeas deo: Nũqͥd
dicit fignientum ei qui fuixit se. qͣre
me sic fecisti: An non habet potesta¬
tem figulus liti. ex eadem iassa utiq
merito recteq dampnata. facere aliud
uas in honorem indebitum. ꝓpter mi¬
scd̃ie gr̃am: aliud incontumeliam

Expanded text:
Audiat hoc, et non contemnat. Quod Audiat hoc, et non contemnat. Quod si contempserit, etiam in hoc ut contemneret, se sciat obduratum; si autem non contempserit, etiam ut non contemneret, se credat, adjutum, sed debito Quonam se isti excusabunt modo? nempe illo, quem breuiter tamquam ex eorum uoce sibi obiecit apostolus. ut dicant: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit? hoc est enim dicere: \'Quid de nobis fit querela, quod deum offendamus male uiuendo. cum illius uoluntati nemo possit resistere. qui nos obdurauit misericordiam non praestando?\' si ergo illos non pudet hac excusatione non nobis sed apostolo contra dicere, cur nos pigeat eis, quod dixit apostolus, hoc idem atque identidem dicertu quis es qui respondeas Deo? Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Utquid me sic fecisti? An non habet potestatem figulus luti ex eadem massa. utique merito recteque damnata facere aliud uas in honorem indebitum propter misericordiae gratiam, aliud in contumeliam
Abbreviated transcription (Latin):
consequenter assumens. sic̃ scͥptũ ẽ
inquit: iacob dilexi. esau autẽ odio
habui. Et continuo. Quid gͦ dicemꝰ
inquit: nũqͥd iniquitas apud dm̃:
& hoc absit. Aloyses enim dicit. Mise¬
rebor cui misertus ero: ce miscdiã p̃sta¬
bo cui misericors fuero. Igitur non
uolentis neq currentis: s miserentis
est dei. Atq in uasis quȩ ꝑfecta sunt
ad ꝑditionem. que dampnatȩ debita
ẽ masse: agnoscant uasa ex ead̾e massa
in honorem facta. qͥd eis miscd̃ia diui¬
na largita sit. Dicit enim in qͥt scͥpt᷑a
pharaoni. quia ad hoc te excitaui ut
ostendam in te potentiam meã: ut
glificetur nom̃ meum inuniu̾sa t̾ra.
Deniq adutrumq concludit. Ergo
cuius uult miseretur: & quem uult
obdurat. Hoc facit apud quem non ẽ
iniquitas. Aliseretur itaq gratuito¬
dono: obdurat aũ iustissimo merito.
S dicat adhuc suꝑbi & infidelis ela¬
tio: uel puniti dampnabilis excusa
& audiat quid conuenit homini
Ohomo tuqͥs es qui respondeas dõs

Expanded text:
consequenter adsumens: Sicut scriptum est, inquit, \'Iacob dilexi. Esau autem odio habui,\' et continuo: Quid ergo dicemus? inquit, numquid iniquitas apud deum? et hoc absit: Moysi enim dicit: \'Miserebor, cui misertus ero, et misericordiam praestabo, cui misevolentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Atque ut in vasis quae perfecta sunt in perditionem, quae damnatae debita est massae, agnoscant vasa ex eadem massa facta in honorem, quid eis misericordia divina largita sit, dicit enim, inquit, Scriptura ad Pharaonem: Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te patientiam meam, et ut glorificetur nomen meum in universa terra . Denique ad utrumque concludit: Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Hoc facit apud quem non est iniquitas. Miseretur itaqdono; obdurat autem justissimo merito. Sed dicat adhuc superba et infidelis elatio, vel puniti damnabilis excusathoc, et audiat quod convenit homini. « O homo, tu qui es, » ut « respondeas Deo? »
Abbreviated transcription (Latin):
nolit eum de quo dictum ẽ iacob dilexi.
nisi in dño głari: ut cũ ex eodem patre
eadem matre uno concubitu. antequã
aliquid egissent boni aut mali. altũ
cob ex illa massa originalis iniquitatiᷤ
ubi fratrẽ cum quo habuit causam
uidet ꝑ iusticiam meruisse dãpnari.
ñ nͥ ꝑ grãm se potuisse discerni: ñdũ
enim nascentib inquit. nec aliquid
agentib boni aut mali. ut scd̃m e¬
lectionem ꝓpositũ dĩ maneret. non ex
oꝑib s ex uocante dic̾tum ẽ ei maior
seruiet minori. Electionẽ aũ gratie
nullis fieri oꝑum precedentib meri¬
tis. alio loco aꝑtissime dicit idem apłs.¬

Expanded text:
nolit eum, de quo dictum est: Iacob dilexi. nolit eum, de quo dictum est: Iacob dilexi. nisi in domino gloriari, ut. cum ex eodem patre. eadem matre, uno concubitu. antequam aliquid egissent boni aut mali, alterucob ex illa massa originalis iniquitatis, ubi fratrem, cum quo habuit communem causam, uidet per iustitiam meruisse damnari, nonnisi per gratiam se potuisse discerni. nondum enim nascentibus. inquit, nec aliquid agentibus boni aut mali. ut secundum electionem propositum dei maneret, non ex operibus sed ex uocante dictum est ei: Maior seruiet minori.\' Electionem autem gratiae nullis fieri operum praecedentibus meritis alio loco apertissime idem apos
Abbreviated transcription (Latin):
ac inquit uocabitur tͥ sem̃. Hoc ẽ ñ
qui filii carnis hi filii dei. s. filii ꝓmissi¬
onis deputantur insemen. Pmissioĩs
enim uerbum hoc ẽ. Ad hoc tempus
ueniam: & erit sare filius. Non solum
aũ inquit: s ce rebecca ex uno concu¬
bitu habens ysadc patris nr̃i. Quo
ꝑtinuit ut adderet. ex uno concubitu:
nisi ut ñ solum desuis. neq de paren¬
tum meritis alioꝵ. s nec de ipsuis
quidem unius patris mutata forte
inmelius uoluntate głaretur iacob
dicens. ideo se acreatore dilectũ. quia
pater euis quando eum seminauit¬
melioribꝰ laudabilior moribus fuit:
Ex uno inquit concubitu. Unum tunc
ad eos seminandos patris. unum ad con¬
cipiendos meritum matris: quia & si
mater eos donec pareret uiscerib por¬
tauit inclusos. & forte uoluntates af¬
fectionesq uariauit: ñ uni s ambobꝰ
utiq uariauit: quos pariter uentre
portauit. Intentio igitur intuenda ẽ

Expanded text:
ac, inquit, uocabitur tibi semen. hoc est non ac, inquit, uocabitur tibi semen. hoc est non qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. promissionis enim uerbum hoc est: \'Ad hoc tempus ueniam et erit Sarrae filius.\' non solum autem. inquit, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. quo pertinuit, ut adderet\'ex uno con cubitu\'. nisi ut non solum de suis neque de parentum meritis aliorum sed ne de ipsius quidem unius patris mutata forte in melius uoluntate gloriaretur Iacob dicens ideo se a creatore dilectum, quia pater eius, quando eum seminauitmelioribus laudabilior moribus fuit? ex uno,\' inquit, \'concubitu\': unum tunc ad eos seminandos meritum patris. unum ad concipiendos meritum matris, quia, etsi mater eos. donec pareret, uisceribus portauit inclusos et forte uoluntates affectionesque uariauit, non uni sed ambobus utique uariauit. quos pariter uentre portauit. Intentio igitur intuenda est
Abbreviated transcription (Latin):
neq currentis: s miserentis ẽ di
bi nunc merita: ubi oꝑauł p̾t̾ita
Nonne aꝑtam ꝓtulit apłs de gratui¬
de gre. hoc est uerȩ gr̃e cõmendatiõe
sententiam: nonne ds̃ stultam fecit
hereticoꝵ sapientiam: Quid autem
agebatur. ut hoc apłs diceret : ut eoꝵ
geminoꝵ cõmendaret exemplum: qͥd
ꝑsuadere moliebatur. quid inculcare
cupiebat: siempe hoc quod ipsoꝵ op¬
pugnat amentia:. quod suꝑbi non ca¬
piunt. qd̾ sãꝑe nolunt: qui ignoranteᷤᷤ
dei iusticiam. & suam uolentes consti¬
tuere. iusticie dei non sunt subiecti.
De ipsa quippe grã satis agebat apłs:
Qd̃ enim ꝓmittit ds: non facit nisi
ds̃. Commendans gͦ filios ꝓmissionis:
hoc prius significatum ostendit. per
ysaac filium abrahe. Fuidentius nãq
apparet opus dei. ineo quẽ ñ genuit
usitatus ordo nature. de sterilibus
uiscerib &e senec̃tute confectis: ut in
filiis dĩ qui futuri p̃mnciabantur

Expanded text:
neque currentis, sed miserentis est Dei. neque currentis, sed miserentis est Dei. Ubi nunc merita, ubi opera vel praeNonne apertam protulit Apostolus de gratuiae, hoc est uerae gratiae commendatione sententiam? nonne stultam fecit deus haereticorum sapientiam? ; Quid autem agebatur, ut hoc apostolus diceret, ut eorum geminorum commemoraret exemplum? quid persuadere moliebatur? quid inculcare cupiebat? nempe hoc, quod ipsorum oppugnat amentia, quod superbi non capiunt, quod sapere nolunt. qui ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. de ipsa quippe grQuod enim promittit Deus, non facit nisi Deus. Commendans ergo filios promissionis, hoc primum ostendit significatum per Isaac filium Abrahae. Evidentius quippe apparet opus Dei in eo quem usitatus ordo naturae de sterilibus uisceribus et senectute confectis. ut in filiis dei, qui futuri praenuntiabantur,
Abbreviated transcription (Latin):
in esau ante quam natus fecisset aliqd
maliꝰ: nisi originale peccatũ: Nã nec
in illo diligeret iusticiam. quã nullã
ille fecerat: neq in isto odisset naturã.¬
quam bonam ipse feterat. Cum enĩ
rem stupendam ꝓposuisset. quomͦ de
nondum natis nec aliquid agentib
boni aut mali. recte dici potuerit qͣd
unũ dilexerit d̾s alterũ odio habu̾it. ipse
sibi obiecta q̃stione motum expͥmens
Num quid iniquitas ẽ apud dm̃: Absit.
ic ergo bocus erat ut diceret: qd
isti sentiunt. futura enimd̃s oꝑa
preuidebat: quando minori maiorẽ
seruiturum eẽ dicebat. Non aũ hoc
grãm & głam cõmendandã uoluit
ualere quod dicit. Cum enĩ dixisset
absit ut sit iniquitas apud dm̃: tan¬
quã ei diceremus. unde hoc ostendis.
cum asseras non exoꝑib. s ex uocan¬
de dictum eẽ. maior seruiet minori:
moyses enim dicit inquit. Miserebor
cui misertus ero: oe miscd̃iam p̾stabo
cui misericors fuero. Igitur ñ uolentis

Expanded text:
in Esau, antequam natus fecisset aliquid in Esau, antequam natus fecisset aliquid mali, nisi originale peccatum? nam nec in illo diligeret iustitiam, quam nullam ille fecerat. neqquam bonam ipse fecerat. Cum enim rem stupendam proposuisset, quomodo de nondum natis, nec aliquid agentibus boni vel mali, recte dici potuerit, quod unum Deus dilexerit, alterum odio habuerit, ipse sibi objecta quaestione motum exprimens numquid iniquitas apud Deum? Absit. Hic ergo erat locus, ut diceret quod isti sentiunt: Futura enim Deus opera praevidebat, quando minori majorem serviturum esse dicebat. Non autem hogratiam et gloriam commendandam voluit valere quod dixit. Cum enim dixisset, Absit ut sit iniquitas apud Deum; tanquam ei diceremus, Unde hoc ostendis, cum asseras non ex operibus, sed ex vocante dictum esse, Major serviet minori? Moysi enim dicit, inquit, Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Igitur non volentis
Abbreviated transcription (Latin):
gratuite dĩ ꝑtinacissima aduer¬
sentur insania. Signent filiũ hoĩs
inqualibet etate querere. & saluum
facere quod ꝑierat: nec de inscrutabi¬
lib iudiciis euis audeant uidicare.
cur muna eademq causa. suꝑ aliũ
ueniat miscd̃ia eius: suꝑ aliũ mane¬
at ira eius. Qui enim sunt isti qͥ respõ¬
deant deoꝰ quando quidẽ illi rebecee
habenti geminos ex uno concubitu
ysaac patris nr̃i. cũ illi ñdum nati
nichil egissent boni uł mali. ut se
debiti. electionem qua eligendos facit
ipse non inuenit. non ex oꝑib sed
ex uocante dicit minori seruiturũ
ẽẽ maiorẽ: Inquam sententiã beatꝰ
apłs etiam testimoniũ ꝓpħe longe
posterioris assumpsit. iacob dilexi.
esau aũ odio habui: ut intell igeret᷑
hoc aꝑtum postea ꝑ ꝓpħam: quod an¬
te quam illi nascerentur. erat. in dei
predestinatione ꝑ gr̃am. Quid enim
diligebat in iacob antequã natus
fecisset aliquid boni: nisi gratiitũ
miscłiȩ sue donum: Et quid oderat

Expanded text:
gratuitae dei pertinacissima aduersentur insania. sinant filium hominis in qualibet aetate quaerere et saluum facere, quod perierat, nec de inscrut-abilibus iudiciis eius audeant iudicare, cur in una eademque causa super alium ueniat misericordia eius, super aliuat ira ejus. Qui enim sunt isti qui respondeant Deo, quandoquidem ille Rebeccae habenti geminos ex uno concubitu Isaac patris nostri, cum illi nondum nati, nihil egissent boni vel mali, ut secdebiti, electipse. non inuenit, non ex operibus sed ex uocante dicit minori seruiturum esse maiorem? in quam sententiam beatus apostolus etiam testimonium prophetae longe posterioris adsump- sit: Iacob dilexi. Esau autem odio habui, ut intellegeretur hoc apertum postea per prophetam. quod. antequam illi nascerentur. erat in dei praedestinatione per gratiam. quid enim diligebat in Iacob. antequam natus fecisset aliquid boni. nisi gratuitum misericordiae suae donum? et quid oderat
Abbreviated transcription (Latin):
accepisset sꝑm sapientie & intellectus.
consilii & fortitudinis. scientie & pieta¬
tis. & timoris diꝰ sicut non haberet iur¬
tutem. caritatem. continentiam. nͥ accep¬
to sꝑu de quo dicit apłs. ñ enim accepi¬
mus sp̃m timoris. s uirtutis. & caritatis.
& continentie: ita ñ haberet fidem nisi
accepisset sp̃m fidei de quoidem ipse
ait. Habentes autem eundem sꝑm fi¬
dei. scđm quod scriptum ẽ. credidi ꝓpter
q̃d locutus sum: ce nos credinns ꝓpter
quod & loquimur. Non aũ merito ac¬
cipi. s miscd̾ia euis qui cuius uult mise¬
retur. manifeste ostendit: ubi de seipso
dit. Mliscdiam consecutus sum: ut fi¬

Expanded text:
ccepisset spiritum sapientiae et intellectus. consilii et fortitudinis. scientiae et pietatis et timoris dei, sicut non haberet uirtutem, caritatem. continentiam, nisi accepto spiritu, de quo dicit apostolus: Non enim accepimus spiritum timoris sed uirtutis et caritatis et continentiae, ita non haberet fidem, nisi accepisset spiritum fidei, de quo idem ipse dicit: Habentes autem eundem spiritum fidei. secundum quod scriptum est: ‛Credidi, propter quod et locutus sum\', et nos credimus, propter quod et loquimur. non autem merito accipi sed misericordia eius. qui. cuius uult. miseretur, manifestissime ostendit. ubi de se ipso ait: Misericordiam consecutus sum. ut fi
Abbreviated transcription (Latin):
pellat apłs cum dicit. non gͦ regnet
peccatum in ur̃o mortali corpore ad
obediendum desideriis eiꝰ. ñ sic manet
in menbris eoꝵ qui ex aqua &e sp̃u
renati sunt. tamquam non sit eius
factaremissio: ubi omnino plena ce
ꝑfecta fit remissio peccatoꝵ. omnib
inimicis interfectis. quib separabam
a deo. S manet inuerustate carnis
tamqͣm suꝑatum & ꝑemptũ si non
illicitis consensionib quodammodo
reuiuiscat: & in regnum ꝓpͥum dña¬
tionemq reuocetur. Abhac autem
uetustate carnis in qua ẽ lex ista pecca¬
ti. uł peccatum iam remissum. usq
ad eo sp̃s uita discernitur. in cuiꝰ no¬
uitatem baptizati ꝑ dĩ grãm renascun¬
tur: ut parum fuerit apło dicere tales
non ẽẽ inpeccato: nisi etiam diceret
inipsa carne illos ñ eẽ antequã ex hac
mortali uita migrarent. Qui enim
incarne sunt inquit: deo placere ñ
possunt. Uos aũ non estis incarne sed in
sꝑu: si tamen sp̃s di habitat in uobis.

Expanded text:
pellat apostolus, cum dicit: non ergo regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, non sic manet in membris eorum, qui ex aqua et spiritu renati sunt, tamquam non sit eius facta remissio, ubi omnino plena et perfeeta fit remissio peccatorum omnibus inimicitiis interfectis, quibus separabamur a deo, sed manet in uetustate carnis tamquam superatum et peremptum, si non inlicitis consensionibus quodam modo re- . uiuescat et in regnum proprium dominationemque reuocetur. ab hac autem uetustate carnis, in qua est lex ista peccati uel peccatum iam remissum, usque adeo spiritus uita discernitur, in cuius nouitate baptizati per dei gratiam renascuntur, ut parum fuerit apostolo dicere tales non esse in peccato, nisi etiam diceret in ipsa carne illos non esse, antequam ex hac mortali uita emigrarent; qui enim magis i m in carne sunt, inquit, deo placere non possunt; uos autem non estis in carne, sed in spiritu, si tamen spiritus dei habitat in uobis.
Abbreviated transcription (Latin):
que aliquam potestatem in hoc mun¬
do tenet: toto mundo ẽ omĩno sub¬
limior mens inherens deo. Sin illa
urtus dicta est que ipsius animi
nr̃i rectissima affectio est: si in aliqͦ ẽ.
fauet ut coniungamur deo. Si in no¬
bis ẽ ipsa conungit. Non separant
instantes molestię. Hoc enim leuiores
eas sentimiis: quo ei aquo nos separare
moliuntur. arciis in heremus. Non
separat ꝓmissio futuroꝵ. Nam & qͥe¬
quid boni futurum ẽ: certius ꝓmittit
deus. Et nichil est ipso deo melius:
qui iam ꝓfecto bene sibi inherentib
mentior contestante mͥ conscientia
mea in spũ scõ: quia tristicia michi ẽ
magna. &e continuus dolor cordi meo.
Optabam enim ego ipse anathema ẽẽ¬

Expanded text:
quae aliquam potestatem in hoc munquae aliquam potestatem in hoc mundo tenet, toto mundo est omnino sublimior mens inhaerens deo; sin illa uirtus dicta est, quae ipsius animi nostri rectissima affectio est, si in alio est, fauet ut coniungamur deo; si in nobis est, ipsa coniungit. non separant instantes molestiae; hoc enim leuiores eas sentimus, quo ei a quo nos separare moliuntur artius inhaeremus. non separat promissio futurorum; nam et quidquid boni futurum est, certius promittit deus et nihil est ipso deo melius, qui iam profecto bene sibi inhaerentibus mentior, contestante mihi conscientia mea in Spiritu sancto, quia tristitia est mihi magna, et continuus dolor cordi meo: optabam enim ego ipse anathema e
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑe nobis prescribas: quo nos sũmo
amore tendere iubes. Diliges inquit
dnn dm̃tuum ex toto corde tuo: & ex
tota anima tua. &e ex tota mente tua.
Quid uis amplius: Et paulus. Dili¬
gentib in quit dm̃: omnia ꝓcedunt
in bonum. Dicit etiã ipsiꝰ dilectionis
modum. Quis gͦ nos separabit a ka¬
ritate xꝑiͦ Et cetera. Et post pauca.
Certus sum. quia neq mors neq uita
&e reliqua. Si gͦ nulla res ab eiꝰ kari¬
tate nos separat: quid ẽẽ non solum
melius. s etiam certius hoc bono ꝑo¬
dest: Nemo nos separat inde minan¬
do mortem. Idipsum enim qd̃ diligimꝰ
dm̃ mori non potest. nisidum non
diligit dm̃. eui mors ipsa ẽ ñ diligere
dm̃: quod nicħ ẽ aliud quã ei quicqͣm
diligendo atq sequendo preponere.
Nemo inde sẽparat pollicendo uitã.
Nemo enim ab ipso fonte seꝑat: aquã
pollicendo. Non separat angłs: non
enim ẽ angłs cum in heremus deo
nr̃a mente potentior. Non separat
uirtus. Si illa uirtꝰ hic nominata ẽ.

Expanded text:
e, praescribas, quo nos summo amore tendere iubes. diliges, inquit, dominum deum tuum ei toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua. quid uis amplius? et Paulus: diligentibus, inquit, deum omnia procedunt in bonum. dicit etiam ipse dilectionis modum: quis ergo nos separabit a caritate Christi? et cetera; et post pauca: certus sum enim quia neque mors neque uita et reliqua. si ergo nulla res ab eius caritate nos separat, quid esse non solum melius sed etiam certius hoc bono potest? nemo nos inde separat minando mortem; id ipsum enim quod diligimus deum mori non potest, nisi dum non diligit deum, cui mors ipsa est non diligere deum, quod nihil est aliud quam ei quicquam in diligendo atque sequendo praeponere. nemo inde separat pollicendo uitam; nemo enim ab ipso fonte separat aquam pollicendo. non separat angelus; non enim est angelus, cum inhaeremus deo, nostra mente potentior. non separat uirtus; si illa uirtus hic nominata est,
Abbreviated transcription (Latin):
stus ꝑ naturã &e liberũ arbitrium: an
ñ potuit : Si potuisse dicunt: ecce qd̃
ẽ crucem xꝑi euacuare: sine illa quẽꝙͣ
ꝑ naturalem legem &e uoluntatis ar¬
bitrium iustificari posse contendere.
Dicamus ce hic. Ergo xꝑc gratis mortiuiᷤ
ẽ. hoc enim om̃s possent: etiã si mortu¬
us ille ñ eẽt. Et si iusti eẽnt: quia uellent
ẽẽnt: non quia iusti ẽẽ non possent. Si
autẽ sine xꝑi gr̃ã omnino iustificari ñ
potuit: etiam istum si audet absoluat
dientiam uniꝰ hominis peccatores con¬
stituti st̃ multi: ita &e ꝑ unius obeditio¬
nem iusti constituentur multi. Ex¬

Expanded text:
stus per naturam et liberum arbitrium, an stus per naturam et liberum arbitrium, an non potuit? si potuisse dicunt, ecce quod est crucem Christi euacuare, sine illa quemquam per naturalem legem et uoluntatis arbitrium iustificari posse contendere. dicamus et hic: ergo Christus gratis mortuus est. hoc enim omnes possent, etiam ei mortuus ille non esset, et, si iniusti essent, quia uellent, essent, non quia iusti esse non possent. si autem sine Christi gratia iustificari omnino non potuit, etiam istum si audet absoluat dientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita per unius obeditionem justi constituentur multi.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s homines iniustificationem uitȩ
nullus pret̾inissus ẽ: ñ quia õs ineum
credunt. & baptismo eiꝰ abluuntur:
s quia nemo iustificat᷑. nͥ in eũ credat
&e baptismo eius abluat᷑. Itaq om̃s di¬
ctum ẽ: ne aliquo modo alio prẽt ipsũ
quisquã saluus fieri posse credatur. Ego¬
dico paruulũ natum in eo loco ubi ei
non potuit ꝑ xp̃i baptismũ subueniri
morte preuentum: idcirco talem fuisse
id ẽ sine lauachro regeneratiõĩs exisse:
qͥa eẽ aliud non potuit. Absoluat gͦ
eũ: &e aꝑiat ei contra sententiã dñi re¬
gnum cȩloꝵ. S non eũ absoluit apłs. qͥ¬
ait. ꝑ unum hominẽ peccatũ intrauit
in mundum. oe ꝑ peccatũ mors: &e ita
inom̃s homines ꝑtransiit. in quo õs
peccauer̃t. Recte ergo ea dampnatioẽ
que ꝑuniu̾sam massam currit. ñ ad¬
mittitur in regnum celoꝵ: qͣmuis xꝑia¬
nus ñ solum ñ fu̾it. s nec ẽẽ potuerit.
senex in ea regione defunctus ẽ: ubi ñ

Expanded text:
s homines in iustificationem uitae, nullus praetermissus est, 11011 quia omnes in eum credunt et baptismo eius abluuntur, sed quia nemo iustificatur nisi in eum credat et baptismo eius abluatur. itaque \'omnes\' dictum est. ne aliquo modo alio praeter ipsum quisquam saluns fieri posse credatur. dico, paruulum natum in eo loco, ubi ei non potuit per Christi baptismum subueniri morte praeuento, idcirco talem fuisse , id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. absoluat ergo eum et aperiat ei contra sententiam Domini regnum caelorum. sed non eum absoluit aposum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. recte ergo ea damnatione, quae per uniuersam massam currit, non admittitur in regnum caelorum, quamuis Christianus non solum non fuerit sed nec esse potuerit. senex in ea regione defunctus est, ubi no
Abbreviated transcription (Latin):
sint aũ facta carnis quȩ oꝑib spirita¬
lib mortificanda sunt: alio loco demõ¬
strat dicens. Manifesta aũ st̃ oꝑa carnis.
que st̃ fornicationes ĩ mũdicie. idoloꝵ seruitꝰ.¬

Expanded text:
sint autem facta carnis, quae operibus spirituasint autem facta carnis, quae operibus spiritualibus mortificanda sunt, alio loco demonstrat, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, immunditiae, impudicit
Abbreviated transcription (Latin):
ri ꝑfide. Nã iustificatꝰ ꝑfidẽ. qͦmͦ potest nͥ
Quod si cum crediderit. mox de hac
uita discesserit. iustificatio fidei ma¬
nec consequentib quia in hac uita eẽ
ñ sinitur. Unde manifestum ẽ quod
paulus apłs dicit. arbitramur enim
iusti ficari hominẽ ꝑ fidem sine oꝑib:
non ita intelligendum eẽ. ut accepta
fide siuixerit. dicamus eũ iustũ etiã¬
si male uixerit. Ideo exemplo abrahe
ce apłs paulus utitur. quia sine oꝑi¬
b legis quam non acceꝑat ꝑ fidẽ iusti¬
ficatus ẽ: & iacob. quia fidem ipsiuᷤ
abrahe oꝑa bona consecuta eẽ demon
sunt arbitrari etiam ipsũ paulum sͥ
eẽ contrariũ: quia dicit alio loco. Non
enim auditores legis iustisunt. apud
dm̃: s factores legis iustificabuntur.
Et alio loco. S fides que ꝑdilectionem
oꝑatur. Et iterum. Si enim scdm carnẽ
uxeritis: moriemini. Si aũsꝑu facta
carnis mortificaueritis: uiuetis. Quȩ

Expanded text:
ri per fidem. Nam justificatus per fidem quomodo potest nisi ri per fidem. Nam justificatus per fidem quomodo potest nisi Quod si cum crediderit, mox de hac vita decesserit, justificatio fidei manec consequentibus, quia in hac vita esse non sinitur. Unde manifestum est, quod Paulus apostolus dicit, Arbitramur enim hominem justificari per fidem sine operibus , non ita intelligendum esse, ut accepta fide, si vixerit, dicamus eum justum, etiamsi male vixerit. Ideo exemplo Abrahae et apostolus Paulus utitur, quia sine operibus legis, quam non acceperat, per fidem justificatus est; et Jacobus, quia fidem ipsius Abrahae opera bona consecuta esse demonssunt arbitrari etiam ipsum Paulum sibi esse contrarium, quia dicit alio loco: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Et alio loco: Sed fides quae per dilectionem operatur . Et iterum: Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis . Quae
Abbreviated transcription (Latin):
płs predicans iustificari hominẽ
ꝑ fidem sine oꝑib ñ bene intellect᷑ꝰ ẽ
ab eis qui sic dictum acceꝑunt. ut pu¬
tarent cum semel in xp̃m credidisseit
etiã simale oꝑarentur. & facinorose
flagitioseq uiuerent: saluos se ẽẽ ꝑ
sensum pauli apłi quomodo sit intelli¬
emplo utitur. uacuam ẽẽ fidem si non
bene oꝑetur: qm̃ abrahe exemplo etia
paulus apłs usus ẽ. ut ꝓbaret iusti¬
ficari hominem ꝑfidem sine oꝑibꝰ le¬
gis. Cum enim bona oꝑa cõmemorat
abrahȩ que eius fidei comitata sunt.
satis ostendit apłm paulum ñ ita ꝑ a
braham docere iustificari hominem ꝑ
fidem sine oꝑib: ut siqͥs credid̾it. ñ ad
tionis que ẽ infide. In hoc enim se gen¬
tib inxꝑm credentib iudei preferre cu¬
piebant: quod dicebant se meritis bo
lizabantur multi qui ex eis credid̾ant:
quod incircumcisis gentib xp̃i gr̃a
traderetur. Unde paulus apłs dicit: pos¬
se hoĩem sine oꝑib. s p̃cedentib iustifica¬

Expanded text:
s praedicans justificari hominem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic dictum acceperunt, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiam si male operarentur, et facinorose flagitioseque viverent, salvos se esse per sensum Pauli apostoli quomodo sit intelliemplo utitur, vacuam esse fidem si non bene operetur, quoniam Abrahae exemplo etiam Paulus apostolus usus est, ut probaret justificari hominem per fidem sine operibus Legis . Cum enim bona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit Paulum apostolum non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad tionis, quae est in fide. In hoc enim se Gentibus in Christum credentibus Judaei praeferre cupiebant, quod dicebant se meritis bon scandalizabantur multi, qui ex eis crediderant, quod incircumcisis Gentibus Christi gratia traderetur. Unde apostolus Paulus dicit posse hominem sine operibus, sed praecedentibus, justifica
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrii utiq lib̾tatem sonare: ubi
autem sp̃s dñi: ibi libertas. An ita st̃¬
liberi: ut nec illi uelint habere do¬
minum qui eis dicit. sine me nichil
potestis facere: Et si uos liberauerit¬
filius: tunc uere liberi eritis. Quid gͦ
scd̃m carnem: Si enim abraham exoꝑi¬
b iustificatus ẽ: habet głam. s non
apud dm̃.¬

Expanded text:
arbitrii utique libertatem sonare; ubi arbitrii utique libertatem sonare; ubi autem spiritus domini, ibi libertas. si liberi, ut nec illum uclint habere dominum, qui eis dicit: sine me nihil potestis \\facere, et: si uos filius liberauerit. tunc uere liberi eritis ? Quaeret secundum carnem? Si enim Abraham ex operibus iustificatus est, habet gloriam, sed non apud D
Abbreviated transcription (Latin):
struimus ꝑfidem: Absit. S legẽ sta¬
gem cognitio peccati: ꝑ fidem impetra¬
tio gr̃e contra peccatum. E grãm sanatio
animȩ a uicio peccati ꝑ aĩȩ sanitatẽ
lib̾tas arbitrii. ꝑliberũ arbitriũ: iusti¬
ciȩ delectatio. ẜ iusticie delectationem:
trat grãm. qua lex impleat᷑. Gratia¬
sanat uoluntatem: qua iusticia lib̾e
diligat᷑. Omĩa hec que uelut catena¬
tim conexui: habent uoces suas in
scripturis scĩs. Lex dicit. Non concu¬
pisces. fides dicit. Sana animã meã.
quia peccaui tibi. Grã dicit. Ecce sanꝰ
factus es: iam noli peccare: ne qͥd tibi
deteriꝰ contingat. Sanitas dicit.
me. Liberum arbitrium dicit. Uolũ¬
tarie sacrificabotibi. Delectatio iusti¬
cie dicit Narrauert̃ mͥ iniusti delecta¬
tiones: s ñ sicut lex tua dñe. utqͥd eͦ
miseri homines aut de libero arbitͥo
audent suꝑbire antequã liberent᷑:
aut de siuis uirib si iam liberati st̃.
nec attendunt in iꝑso nomine lib̾i

Expanded text:
struimus per fidem? Absit! sed legem stape cognitio peccati, per fidem impetratio gratiae contra peccatum, per gratiam sanatio animae a vitio peccati, per animae sanationem libertas arbitrii, per liberum arbitrium justitiae dilectio, per justitiae dilectionem ltrat gratiam, qua lex impleatsanat uoluntatem, qua iustitia libere diligatur. omnia haec, quae uelut catenatim conexui, habent uoces suas in scripturis sanctis. lex dicit: non c o ncupisces; fides dicit: sana animam meam, quoniam peccaui tibi; gratia dicit: ecce sanus factus os; iam noli peccare, ne quid tibi deterius contingat; sanitas dicit: me; liberum arbitrium dicit: uoluntarie sacrificabo tibi; dilectio iustitiae dicit: narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed non sicut lex tua, domine. ut quid ergo miseri homines aut de libero arbitrio audent superbire. antequam liberentur, aut de suis uiribus, si iam liberati sunt? nec adtendunt in ipso nomine liberi
Abbreviated transcription (Latin):
illam fidem que sufficere ad salutẽ
quibꝰdam uidetur. ita nicħ prodesse
asseuerat.: ut dicat Si habeam omnẽ
fidem. ita ut montes transferam: cari¬
tatem aũ ñ habeam: nicħsũ. Ubi aũ
fidelis caritas oꝑatur: sine dubio bene
uiuitur. Pienitudo aũ legis: ẽ caritas.
Unde euident̃ in scda epła sua petrus
cum ad uite moꝵq scĩtatem hortaret᷑.
mundumq istum transiturũ p̃nun¬
ciaret. celos uͦ nouos. ce trã nouã expec¬
tari. quȩ iustis inhabitanda traderet᷑:
ut ex hoc atcenderent. qualit̃ eos opor¬
teret uiuere. ut habitatione illa digni
fierent. sciens de apłi pauli quibꝰdam
subobseuris sententiis non nullos inioͦᷤ
accepiss e occasionẽ. ut tamꝙͣ securi de
salute que infide ẽ. bene uiuere ñ cura¬
rent: commemorauit quedam ad in¬
delligendum difficilia eẽ in epłis eius
que homines ꝑuerterent. sicut &e alias

Expanded text:
illam fidem, quae sufficere ad salutem illam fidem, quae sufficere ad salutem quibusdam uidetur, ita nihil prodesse adseuerat, ut dicat: si habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. ubi autem fidelis caritas operatur, sine dubio bene uiuitur; plenitudo enim legis caritas. Vnde euidenter in secunda epistula sua Petrus, cum ad uitae morumque sanctitatem hortaretur mundumque istum transiturum praenuntiaret, caelos uero nouos et terram nouam expectari, quae iustis inhabitanda traderetur, ut ex hoc adtenderent, qualiter eos oporteret uiuere, ut habitatione illa digni fierent, sciens de apostoli Pauli quibusdam subobscuris sententiis nonnullos iniquos accepisse occasionem, ut tamquam securi de salute, quae in fide est, bene uiuere non curarent, commemorauit quaedam ad intellegendum difficilia esse in epistulis eius, quae homines peruerterent sicut et alias
Abbreviated transcription (Latin):
qui edificauit domũ suã supͣ harenã.
dicit unꝰ iustificari hominẽ ꝑ fide sine
oꝑib. &e alius dicit inanem ẽẽ fidẽ sine
oꝑib: quia ille dicit de oꝑib que fide
precedunt. iste aũ de his que fidem se¬
cuntur: sicut etiam ipse paulus mul¬
tis locis ostendit. De eodem libro:¬
um gͦ dicit apłs arbitrari se iusti¬
ficari hominẽ ꝑ fidẽ sine oꝑib le¬
gis. ñ hoc agit. ut ꝑcepta ac ꝓfessa fide
oꝑa iusticie contempnantur÷ s ut sciat
se quisq ꝑfidem posse iustificari. cẽ si
legis oꝑa non precesserint: secunt᷑ enĩ
iustificatum. ñ precedunt iustificandũ.
Qm̃ gͦ hec opinio tunc fuerat exorta: aliȩ
tra eam maxime dirigunt intentionẽ.
ut uehementer asstruant fide sine
oꝑib ñ ꝑdesse: sicut etiã ipse paulus
ñ quamlibet fidem qua indm̃ credit᷑.
s eam salubrem planeq euangłicã
definuit. cuiꝰ oꝑa ex dilectioẽ ꝓced̃t.
fides inqͥt quȩ ꝑdilectionẽ oꝑatur. Und

Expanded text:
avit domum suam super arenam, dicit unus justificari hominem per fidem sine operibus, et alius dicit inanem esse fidem sine operibus: quia ille dicit de operibus quae fidem praecedunt, iste de iis quae fidem sequuntur; sicut etiam ipse Paulus multis locis ostendit. LXXVII. De timoum ergo dicit apostolus arbitrari se iustificari hominem per fidem sine operibus legis, non hoc agit, ut percepta ac professa fide opera iustitiae contemnantur, sed ut sciat se quisque per fidem posse iustificari, etiamsi legis opera non praecesserint. sequuntur enim iustificatum, non praecedunt iustificandum.go haec opinio tunc fuerat exorta, aliae bi, Judae, contra eam maxime dirigunt intentionem, ut vehementer astruant fidem sine operibus non prodesse: sicut etiam ipse Paulus, non qualemlibet fidem, qua in Deum creditur, sed eam salubrem planeque evangelicam definiuit, cuius opera ex dilectione procedunt. et fides, inquit, quae per dilectionem operatur. unde
Abbreviated transcription (Latin):
nus enim d̃s qui iustificat circũ
cisionem ex fide &e preputium ꝑ
fidem: quod ñ ad aliquam differentiã
dictum ẽ. tamquã aliud sit ex fide ali¬
ud ꝑfidem: s ad uarietatẽ locutionis.
Alio loco quippecũ degentib diceret.
hoc ẽ de preputio: preuidens inqͥt scͥpt᷑a
quia ex fide iustificat gentes ds̃. Itẽq
cum de circumcisione loqueret᷑ unde
erat: nos inquit natura iudei. ce ñ
exgentib peccatores: scientes quia ñ ui¬
stificabitur homo ex oꝑib legis nͥ ꝑfidẽ¬

Expanded text:
nus enim deus qui iustificat circum cisiouem ex fide et praec put i um per fidem; quod non ad aliquam differentiam dictum est, tamquam aliud sit \'ex fide fidem\'. sed ad narietatem locutionis. alio quippe loco cum de gentibus diceret, hoc est de praeputio: praeuidens, inquit, scriptura. quia ex fide iustificat gentes deus. itemque cum de circumcisione loqueretur. unde erat ipse. nos. inquit. natura Iudaeiet non ex gentibus peccatores sci entes quia non iustificatur homo ex operibus legis nisi pe
Abbreviated transcription (Latin):
tentiis manifestissime docet. non eos
preterito bono oꝑe adiustificationem
possidebunt: satis ostendit. iam ex qͦ
crediderunt. bene debere oꝑari. Quod
&e iacob dicit: & multis omnino loci
idem apłs paulus satis aꝑteq p̃dicat.
recte uiuendum omĩb qui inxꝑin
crediderunt: ne ad penas ꝑueniant
Non omnis qui dicit mͥ dñe dñe. intra¬

Expanded text:
tentiis manifestissime docet non eos praeterito bono opere ad fidei justificationem m Dei non possidebunt; satis ostendit, jam ex quo crediderunt, bene operari debere. Quod et Jacobus dicit, et multis omnino locis idem apostolus Paulus satis aperteque praedicat, recte vivendum omnibus qui in Christo crediderunt, ne ad poenas perveniant. Non omnis qui dicit mihi, Domin
Abbreviated transcription (Latin):
elegi uos de mundo: ꝓpt̾ea odit uos mũ
dus. Ergo & ipsi inde erant. Unde ut ñ
ẽẽnt. electi sunt inde non meritis suis.
quoꝵ nulla bona p̃cesserant oꝑa: ñ
natura quȩ tota fuerat ꝑ liberum ar¬
bitrium in ipsa radice uiciata: s gra¬
tiuta. hoc ẽ uera grã. Qui enĩ de mundo
mundũ elegit: fecit qd eligeret ñ inue¬

Expanded text:
eleeledus. » Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, quorum nulla praecesserant bona opera, non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non inve