comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit. conumgit tacite no¬
uissimũ diem qͦ ascendit in cełu.
ita narrans. Eduxit autẽ illos
foras in bethaniã: & eleuatis ma¬
nib suis benedixit eis. & factum
ẽ cum benediceret illis. recessit
ab eis: & ferebatur in cȩłu. uide¬
runt gͦ eum preter qd̃ in terra
iuderant: etiam du ferretur in
celum. Totiens gͦ in engłicis li¬
bris cõmemoratus ẽ ab homimi¬
bus uisus. anteqͣ ascendisset in
celũ. in terra scilicet noiies: & in
aere semel ascendens. Sed ñ om¬
na scͥpta sunt. sicut ioħes fatet᷑.
Crebra enĩ erat eiꝰ cũ illis conu̾satio
ꝑ dies quadraginta. pͥusꝙͣ ascen¬
disset in celum. Non tam̃ eis ꝑ
om̃s quadraginta continuos ap¬
paruerat. Nam post diẽ pͥmum
resurrectionis eiꝰ. alios octo dies in¬
teruenisse dicit loħes. post quos
eis rursus apparint:. tercio autem
ad mare tyberialis. fortasse con¬
tinuo sequenti die nichil enĩ re¬
pugnat. & deinde qͣndo uoluit:

Expanded text:
apparuit, coniungit tacite noapparuit, coniungit tacite nouissimum diem, quo ascendit in caelum, ita narrans: eduxit autem foras in Bethaniam, et elevavit manus suas et benedixit eis. Factumque est cum benedixit illis discessit ab eis et ferebatur in caelum. uiderunt ergo eum, praeter quod in terra uiderant, etiam dum ferretur in caelum. totiens ergo in euangelicis libris commemoratus ab hominibus uisus, antequam ascendisset in caelum: in terra scilicet nouies aere semel ascendens. Sed non omnia scripta sunt, sicut Joannes dicit . Crebra enim erat ejus cum illis conversatio per dies quadraginta, priusquam ascendisset in caelum. non tamen eis per omnes quadraginta continuos apparuerat. nam post diem primum resurrectionis eius alios octo dies interuenisse dicit Iohannes, post quos eis rursus apparuit, tertio autem ad mare Tiberiadis. fortassis continuo consequenti die — nihil enim repugnat — et deinde, quando uoluit,
Abbreviated transcription (Latin):
eum in monte galileȩ scdm ma¬
theũ discipłi undecim uiderunt.
qͦ eos scłm constitutũ p̃cesserat.
eugłistas decies cõmemoratum
dñm uisum ẽẽ ab hominib pꝰt
resurrectionẽ. Semel ad monum¬
tum mulierib: it̾m eisde regre¬
dientib a monumñto in itinere.
t̃cio petro: quarto duob euntib
in castellum: qͥnto plurib in ihe¬
rusalem ubi n erat thomas. sexto
uͥ eum uidit tħomas. septimoad
mare tyberiadis:. octauo in mon¬
de galilee scd̾m matħm:. nono qd̾
dicit marcus nouissime recũben¬
tib. qͥa ram ñ erant in terra cum
illo coninuatirri. decimo in ipso
die ñ iam in terra s eleuatũ in
nubem cũ in celum ascenderet.
qd marcus & lucas cõmemorant:
marcus qͥdem post illũd q̃d es
discũbentib apparuit. ita conti¬
sis om̃ib que ꝑ quadragintadi¬
es agi ab illo cum discipłis potu¬
erunt. illi pͥmo diei resurrectio¬
nis eiꝰ qnͣdo in iherłm plurib

Expanded text:
eum in monte Galilaeae secundum Maeum in monte Galilaeae secundum Matthaeum discipuli undecim viderunt, quo eos secundum constitutum praecesserat, Evangelistas decies commemoratum Dominum visum esse ab hominibus post resurrectionem: semel ad monumentum mulieribus, iterum eisdem regredientibus a monumento in itinere, tertio Petro, quarto duobus euntibus in castellum, quinto pluribus in Hierusalem ubi non erat Thomas, sexto ubi eum uidit Thomas, septimo ad mare Tiberiadis, octauo in monte Galilaeae secundum Mattheum, nono, quod dicit Marcus, nouissime recumbentibus, quia iam non erant in terra cum illo conuiuaturi, decimo in ipso die, non iam in terra, sed eleuatum in nubem, cum in caelum ascenderet, quod Marcus et Lucas commemorant, Marcus quidem post illud, quod eis discumbentibus apparuit, ita contisis omnibus quae per quadraginta dies agi ah illo cum discipulis potuerunt illi primo diei resurrectionis eius, quando in Hierusalem pluribus
Abbreviated transcription (Latin):
thomas eũ uidisset. ab undecim
qͥbusq discipłis dñm uisũ ñ erit
hoc ad mare tyberiadis tercio ma
nifestatũ ẽẽ. s quarto. Quod qui¬
dem cauendi ẽ neqͥs existimet
tercio ioh̾em dixisse. tanqͣm tres
solȩ facte fuerint manifestationes
eius. s hoc intelligendus ẽ ad nu¬
merũ dierũ retulisse. ñ ad numerũ
ipsarum manifestationũ. nec con¬
tinuoꝵ dierũ s ꝑ interualla: sicut
idem ipse testatur. Nã pͥmo ipso
die resurrectionis suȩ excepto qd
d mulierib uisus ẽ. idẽ quod in
eugłio claret. ter se manifestauit
erat unus cleophas: t̾cio plurimiᷤᷤ
iam inde colloquentib noctis ex¬
ordio. Sed hoc totũ ioħes ad unũ
diem referens. semel complitat.
I t̾m autẽ hoc ẽ alio die quando
eũ iuidit & thomas. t̾cio uͦ ad ma¬
re tyberiadis. hoc ẽ tercio die ma¬
nifestationis eiꝰ. ñ t̾cia manifesta¬
tione: ac ꝑ hoc posthec omĩa ço¬
gimur intelligere. factũ ẽẽ q̃d̃

Expanded text:
Thomas eum uidisset, ab undecim Thomas eum uidisset, ab undecim quibusque discipulis dominum uisum, non erit hoc ad mare Tibnifestatum esse, sed quarto. Quod quidem cavendum est, ne quis existimet tertio Joannem dixisse, tanquam tres solae factae fuerint manifestationes ejus: sed hoc intelligendus est ad numerum dierum retulisse, non ad numerum ipsarum manifestationum; nec continuorum dierum, sed per intervalla, sicut idem ipse testatur. Nam primo ipso die resurrectionis suae, excepto quod a mulieribus visus est, id est quod in Evangelio claret, ter se manifestavit; unus erat Cleophas, tertio plurimis jam inde colloquentibus noctis exordio: sed hoc totum Joannes ad unum diem referens semel computat; iterum autem, hoc est alio die, quando eum vidit et Thomas; tertio vero ad mare Tiberiadis, hoc est tertio die manifestationis ejus, non tertia manifestatione. Ac per hoc post haec omnia cogimur intelligere factum esse, quod
Abbreviated transcription (Latin):
pe quando illos undeci memora¬
uit: ñ utcũq undeci: s illis in qͥt
undecĩ apparuit. Lucas etiã. re¬
gressi sunt inqͥt iherłm. &e mue
nerunt conggatos undecĩ: & eos
qui cũ ipsis erant. Et iste osten¬
dit illos undecim. hoc ẽ apłos fu¬
isse. Ham cum adiuxit. & eos
qui cũ ipsis erant. satis utiq de¬
clarauit eminentiꝰ illos undecun
appellatos cũ qͥbus erant cȩterrac
ꝑ hoc illi intelligunt᷑ qͥ iam uoca¬
bantur apłi. Hõc proinde fieri
potuit. ut ex numero apłoꝵ & ali¬
orũ discipłoꝵ undecim discipłi cõ¬
plerentur: qui uiderent intra illoᷤᷤ
octo dies in galileȩ monte iħm.
Sed occurrit alũd qd̾ obsistat. Ioħs
enĩ qnͣdo cominemorauit ñ in
monte abuindecim. s ad marety¬
beriadis a septem piscantib uisũ
ẽe dñm: hoc iam tercio inqͥt ma¬
nifestatus ẽ iłc discipłis cũ resur¬
rexisset a mortuis. Si autẽ acceꝑi¬
mus intra illos octo dies anteqͣm

Expanded text:
pe, quando illos undecim memorape, quando illos undecim memorauit, non utcumque undecim, sed illis, inquit, undecim apparuit. Lucas etiam: regressi sunt, inquit, Hierusalem et inuenerunt congregatos undecim et eos qui cum ipsis erant. et iste ostendit illos undecim, hoc est apostolos fuisse. nam cum adiunxit: et eos qui cum ipsis erant, satis utique declarauit eminentius illos undecim appellatos, cum quibus erant ceteri, ac per hoc illi intelleguntur qui iam uocabantur apostoli. hoc proinde fieri potuit, ut ex numero apostolorum et aliorum discipulorum undecim discipuli conplerentur, qui uiderent intra illos octo dies in Galilaeae monte Iesum. Sed occurrit aliud quod obsistat. lobannes enim, quando commemorauit non in monte ab undecim, sed ad mare Tiberiadis a septem piscantibus uisum esse dominum, hoc iam tertio. inquit, manifestatus est Iesus discipulis, cum resurrexisset a mortuis. si autem acceperimus intra illos octo dies, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
uenti sunt. s scłm id qd̾ dicit ma¬
theus. uͥ erant undeq̃ in monte:
qͦ eos scdm predictionẽ angłi iħc
p̾cesserat. Nam ita narrari appa¬
ret. qd̃ illic eum repperint: quia
utiq scdm constitutũ p̃cesserat.
Non cͦs ipso die qͦ resurrexit. neq in
consequentib octo dieb post qͦs
dicit ioħes discipłis appariusse
eum ñ iuderat die resurrectionis
eiꝰ. Nam utiq si intra eosde .uiͦii.
dies eum in monte galileȩ iam illi
undecim uiderant: quomͦ post. uiͦ.
dies eum pͥmũ uidit thomas qui
in illis undecim fuerat: nͥ qͥs dicat
ñ illos undecim qui rã t̾c apłi uo¬
cabant᷑. s discipulos illic undec̃i
fuisse ex multo numero discipłoꝵ
Soli quippe adhuc uocabant᷑ apłi
illi undecĩ. s ñ soli erant discipłi.
Potest gͦ fieri ut ñ om̃s. s aliqui eo¬
rũ ibi fuerĩt. alii uͦ discipłi cũ eis.
ita ut undec̃ĩ cõplerentur. ac sic
ñ ibi fuisse thomã. qͥ post illos uii.
dies pͥmo dñm uidit. Marcus qͥp¬

Expanded text:
unt: sed secundum id quod dicit Matthaeus, ubi erant undecim in monte, quo eos secundum praedictionem angeli Jesus praecesserat. Nam ita narrare apparet, quod illic eum repererint, quia utique secundum constitutum praecesserat. Non ergo ipso die quo resurrexit, neque in consequentibus octo diebus, post quos dicit Joannes discipulis apparuisse eum non uiderat die resurrectionis eius. nam utique si intra eosdem octo dies eum in monte Galilaeae iam illi undecim uiderant, quomodo post octo dies eum primum uidit Thomas, qui in illis undecim fuerat? nisi quis dicat non illos undecim, qui iam tunc apostoli uocabantur, sed discipulos illic undecim fuisse ex multo numero discipulorum. soli quippe adhuc uocabantur apostoli illi undecim, sed non soli erant discipuli. potest ergo fieri, ut non omnes, sed aliqui eorum ibi fuerint, alii uero discipuli cum eis ita, ut undecim conplerentur, ac sic non ibi fuisse Thomam. qui post illos dies octo primo dominum uidit. Marcus quip
Abbreviated transcription (Latin):
dum uniuersum: p̃dicate eugłm
om̃i creature. Qui crediderit & bap¬
tizatus fuerit. saluus erit. Qui uͦ
ñ crediderit. condemnabitur. Hoc
cꝰ p̃dicaturi qm̃ qui ñ crediderit
condemnabitur. cum id utiq ñ
crediderit qd̾ ñ uidit̾ nonne ipsi
pͥmitus fuerant obiurgandi. ꝯd̃
anteqm dñm uidissent ñ credide¬
srunt eis. qͥbus pͥus appariusseru
Hanc autẽ nouissimam fuisse cor
ut credamus: qd̾ ita seqͥtur idem
marcus. Signa autẽ eos qui cre¬
derint. hec sequentur. In nomine
meo demonia eicient. lingus lo¬
quentur nouis. serpentes tollent.

Expanded text:
dum universum praedicate Evangelium dum universum praedicate Evangelium omni creaturae. qui crediderit et baptizatus fuerit saluus erit; qui uero non crediderit condemnabitur. hoc ergo praedicaturi. quoniam qui non crediderit condemnabitur, cum id utique non crediderit quod non uidit. nonne ipsi primitus fuerant obiurgandi, quod, antequam dominum uidissent, non crediderunt eis quibus prius apparuisset? Hanc autem nouissimam fuisse corput credamus. quod ita sequitur idem Marcus: signa autem eos qui crediderint haec sequentur: in nomine meo demonia eicient. linguis loquentur nouis; ser
Abbreviated transcription (Latin):
postea dñm intrasse. marcus aũt
qui dicit. nouissime recũbentib
illis undecim apparuit. etrã tho¬
mam illic fuisse cogit fateri: nisi
forte qͣmius uno absente. undecĩ
tamen uoluit appellare: quia eade
tunc apłica societas hoc numero
nuncupabat᷑. anteꝙͣ. mathias in
locum iudȩ subrogaretur. Aut si
hoc durum ẽ sic acciꝑe᷑. illud gͦ ac¬
cipiamus. post multas demonstra¬
tiones eiꝰ quib ꝑ dies quadragin¬
ta discipulis p̃sentatus ẽ. eũ enã
nouissime recumbentib illis un¬
decim apparusse. id ẽ ipso quadra¬
gesimo die: & qm̃ iam erat ab eis
ascensurus in celum. hoc eis illo
die maxime exprobrare uoluisse.
quia his qui uiderant eũ resurre.¬
xisse ñ crediderant. anteqͣ. ipsi eñ
uiderent: cũ utiq post ascensionẽ
suam p̾dicantib illis eugłm. etiã
gentes quod ñ uiderunt fuerant
crediturȩ. Post illam quippe exꝑ¬
brationem secuius ait idem mar¬
cus. & dixit eis. Euntes in mun¬

Expanded text:
postea dominum intrasse. Marcus autem, postea dominum intrasse. Marcus autem, qui dicit: nouissime recumbentibus illis undecim apparuit, etiam Thomam illic fuisse cogit fateri. nisi forte quamuis uno absente undecim tamen uoluit appellare, quia eadem tunc apostolica societas hoc numero nuncupabatur, antequam Matthias in locum Iudae subrogaretur. aut si hoc durum est sic accipere, illud ergo accipiamus, post multas demonstrationes eius, quibus per dies quadraginta discipulis praesentatus est, eum etiam nouissime recumbentibus illis undecim apparuisse, id est ipso quadragensimo die, et quoniam iam erat ab eis ascensurus in caelum. hoc eis illo die maxime exprobrare uoluisse, quia his qui uiderant eum resurrexisse non crediderant, antequam ipsi eum uiderent, cum utique post ascensiosuam praedicantibus illis Evangelium, gentes, quae non viderunt, fuerant crediturae. Post illam quippe exprobrationem secutus, ait idem Marcus: Et dixit eis: Euntes in mun
Abbreviated transcription (Latin):
dicit discumbentib & adhuc inde
sicut lucas dicit loquentib. stetit
in medio eoꝵ dñs & ait illis pax
uobiscum: sicut referunt lucas & io¬
hes. fores autẽ clause erant cũ ad eos
intrauit: qd̃ solus ioħes cõmemorat
Uerbis itaq dñi que t̾c eũ locutum
ẽẽ discipłis lucas ioħesq dixerunt.
int̾ponitur & illa exprobratio de
qua marcus dicit: qͦd ñ crediderint
eis qui eũ resurrexisse uiderant.
Sed hoc rursus mouet. quomͦ discũ¬
bentib undecim dicit dñm appa¬
ruisse marcus: si illud tempꝰ est
diei dm̃ici iam noctis iicio. qd̾ lu¬
cas iohesq mrminerunt. Aperte
quippe ioħes dicit. ñ cum eis tunc
fuisse apłm thomã: quẽ credimus
exisse inde. anteꝙͣ ad eos dñs intra¬
ret. postea qͣm illi duo redeuntes
de castello cum ipsi undecim collo¬
cuti sunt. sicut apud lucã inuenit᷑.
Sed lucas in sua narratione dat locũ.
quo possit intelligi dum hec loque¬
rentur. pͥus inde exisse thomã. &

Expanded text:
dicit, discumbentibus, dicit, discumbentibus, sicut Lucas dicit, loquentibus stetit in medio eorum dominus et ait illis: pax uobiscum, sicut Lucas et Iohannes. fores autem clausae erant, cum ad eos intrauit, quod solus Iohannes commemorat. uerbis itaque domini, quae tunc eum locutum esse discipulis Lucas Iohannesque dixerunt, interponitur et illa exprobratio, de qua Marcus dicit, quod non crediderint eis qui eum resurrexisse uiderant. Sed hoc rursus mouet, quomodo discumbentibus undecim dicit apparuisse Marcus, si illud tempus est diei dominici iam noctis initio, quod Lucas Iohannesque meminerunt. aperte quippe Iohannes dicit non cum eis tunc fuisse apostolum Thomam, quem credimus exisse inde. antequam dominus ad eos intraret, posteaquam illi duo redeuntes de castello cum ipsis undecim conlocuti sunt, sicut aput Lucam inuenitur. sed Lucas in sua narratione dat locum, quo possit intellegi, dum haec loquerentur, prius inde exisse Thomam et
Abbreviated transcription (Latin):
Remanet gͥ. ut intelligamus eunde
diem resurrectionis eius id ẽ unam
sabbati. quando eum post dilucu¬
lum uidit maria & aliȩ cũ illa mu-¬
lieres: qñ etiam petrus: qndo & illi
duo quorũ erat unus cleophas.
qͦs uidetur etiã idem marcus com¬
memorare. qñ iam circa noctẽ illi
undecim preter thomã. & qui cum
eis erant: qnͣdo eis & isti quod ui¬
derant narrauerunt. ñc etiã mar¬
cum more suo breiter cõmemora¬
re uoluisse: & ideo dixisse nouissime.
qͥa ipso die hoc nouissimũ fuit iã
incipiente nocturno tempore pꝰtea¬
qm illi de castello ubi eum in fra¬
ctione panis agnouerant. redier̃t
cas illos undecim. & eos qui cũ illis
erant iam colloquentes de resur¬
rectione dm̃: & quod uisus fuerit
petro: quib & ipsi narrauerunt
qd̃ in uia gestum erat: & qͦmͦ eum
cognouerint in fractione panis.
Sed erant ibi utiq ñ credentes. Unde
uerũ est qd̃ marcus dicit. necillis
crediderunt. His gͦ ram sicut marcꝰ

Expanded text:
remanet igitur, ut intellegamus eundem remanet igitur, ut intellegamus eundem diem resurrectionis eius, id est unam sabbati, quando eum post diluculum uidit Maria et aliae cum illa mulieres, quando etiam Petrus, quando et illi duo, quorum erat unus Cleopas. quos uidetur etiam idem Marcus commemorare, quando iam circa noctem illi undecim praeter Thomam et qui cum eis erant, quando eis et isti quod uiderant narrauerunt, nunc etiam Marcum more suo breuiter commemorare uoluisse et ideo dixisse nouissime, quia ipso die hoc nouissimum fuit iam incipiente nocturno tempore, posteaquam illi de castello, ubi eum in fractione panis agnouerant, redieruntcas, illos undecim et eos qui cum illis erant iam conloquentes de resurrectione domini et quod uisus fuerit Petro, quibus et ipsi narrauerunt quod in uia gestum erat et quomodo eum agnouerunt in fractiSed erant ibi utique non credentes: unde verum est quod Marcus dicit, Nec illis crediderunt. His ergo jam, sicut Marcus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illa erant: qndo eis & ad monum̃¬
tum apparint. & inde redeuntib
initinere occurrit. Nam ita con¬
texit narrationẽ idem marcus. cũ
commemorasset breuiter de duo¬
bus illis. quib apparuit in uilła
euntib. quod nunciassent cȩteris:
nec illis creditum ẽẽt. Pouissime
inquit recumbentibꝰ illis undecĩ
apparint: & exprobrauit incredu¬
litatem illorũ. & duriciam cordis:
quria his qui uiderant eñ resurre¬
xisse ñ crediderant. Quomͦ gͦ no¬
uissime: quasi iam ultra eum ñ
uiderint.a Nouissimũ quippe
illud ẽ. quo dñm apłi in terra u¬
derunt. quando ascendit in oełu:
qd̃ factum ẽ quadragesimo die
post eius resurrectionẽ. A unqͥd
nam exprobraturus erat. qd̃ non
credidisent eis qͥ eum uiderant
resurrexisse. qͣndo iam & ipsi post
resurrectionẽ tociens eũ uiderant:
& maxime ipso die resurrectionis
eius. id est una sabbi iã cura noctẽ.
sicut lucas iohesq commemorant..

Expanded text:
cum illa erant, quando eis et ad monumecum illa erant, quando eis et ad monumentum apparuit et\' inde redeuntibus in itinere occurrit. nam ita contexit narrationem idem Marcus, cum commemorasset breuiter de duobus illis, quibus apparuit in uillam euntibus, quod nuntiassent ceteris nec illis creditum esset: nouissime, inquit, recumbentibus illis undecim apparuit et exprobrauit incredulitatem illorum et duritiam cordis, quia his qu-l uiderant eum resurrexisse non crediderant. quomodo ergo n\'ouissime, quasi iam ultra eum non uiderint nouissimum quippe illud est, quo dominum apostoli in terra. uiderunt, quando ascendit in caelum, quod factum est quadragensimo die post eius resurrectionem. num quidnam tunc . exprobraturus erat, quod non credidissent eis qui eum uiderant resurrexisse, quando iam et ipsi post resurrectionem totiens eum uiderant et maxime ipso die resurrectionis eius, id est una sabbati iam circa noctem, sicut Lucas Iohannesque commemorant?
Abbreviated transcription (Latin):
pondit tħomas: & dixit ei. Dñs
meris & ds m̃s. Dicit ei iħc. Quia
uidistime credidisti. beati qui ñ
uiderut & crediderunt. Hanc se¬
cunda dñ uisionẽ erga discipu¬
los factam. id est quã scło loco io¬
hannes cõmemorat apud marcũ
possemus cognoscere breuiter eã
sieuti assolet ꝑstringentẽ: nͥ moue¬
ret qd ibi ait nouissime recumben¬
tib illis undecim apparuit: ñ ideo
quia ioħes tacuit recumbentes. po¬
tuit enĩ hoc p̃termittere. s qͥa iste
dreit nouissime. quali ultta iamñ
eis apparu̾it: cum ad huc ioh̾es ter¬
ciam sit eius narraturus demon¬
strationẽ. ad mare tyberiadis. Dein¬
de quod dicit idem martus. expro¬
brans illis incredulitatem illorum
& duriciam cordis. quia his qui ui¬
Derant eum resurrexisse ñ credide¬
rant: illis iudelicet duob quibus
in uillam eimtib apparuit poste¬
a qͣm resurrexit: & petro ci primi¬
tus eum apparuisse apud lucam
inuestigatum ẽ. fortasse & mariȩ
magdalenȩ & aliis mulierib quȩ

Expanded text:
dixit ei: dominus meus et deus meus. dicit ei Iesus: quia uidisti, credidisti; beati qui non uiderunt et crediderunt. hanc secundam domini uisionem erga discipulos factam, id est quam secundo loco Iohannes commemorat, aput Marcum possemus agnoscere breuiter eam, sicuti adsolet, perstringentem, nisi moueret, quod ibi ait: nouissime recumbentibus illis undecim apparuit, non ideo quia Iohannes tacuit recumbentes - potuit enim hoc praetermittere —, sed quia iste dixit: nouissime, quasi ultra iam non eis apparuerit, cum adhuc Iohannes tertiam sit eius narraturus demonstrationem ad mare Tiberiadis; deinde, quod dicit idem Marcus, exprobrans illis incredulitatem illorum et duritiam cordis, quia his qui uiderant\' eum resurrexisse non crediderant, illis uidelicet duobus, quibus in uillam euntibus apparuit, posteaquam resurrexit, et Petro, cui primitus eum apparuisse aput Lucam inuestigatum est, fortasse et Mariae Magdalenae et aliis mulieribus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
cipulis suis. quia oporteret eũ ire
iherosolimã. & multa pati a senio¬
rib & scribis: & cȩtera usq ad illud
ubi ait. Non sapis ea que di sunt.
s ea que hominũ. Hȩc eode ordi¬
ne subnectunt marcus & lucas:
Sed lucas de petro qd̃ passiomi xp̃i
contradixerit tacet. liiii.¬

Expanded text:
quia oporteret eum ire Hierosolyma et multa. pati a senioribus et scribis, et cetera usque ad illud ubi ait: non sapis ea quae dei sunt, sed ea quae hominum. haec eodem ordine subnectunt Marcus et Lucas; sed Lucas de Petro, quod passioni Christi contradixerit. tacet. Sequi
Abbreviated transcription (Latin):
militatis expressit.: unde ab eadem
uoluntate ñ aberrauit. Utilis gͥ
modꝰ. & memoriȩ maxime cõmen¬
dancdus. cũ de conuenientia discimꝰ
eugłistarum: ñ ẽẽ mendaciũ. cum
quisq etiã dicens aliud aliqͥd. qd̾¬
ille etiam ñ dixit de quo aliquid
narrat. uoluntatẽ tamen eus hanc
explicat: qͣm etiam ille qui eiꝰ u̾ba
cõmemorat. Ita enĩ salubriter disci¬
mus. nichil aliud ẽẽ querendu. qͣm
qͥd uelit ille qui loquit᷑. Seqͥtur gͦ¬

Expanded text:
militatis expressit, unde ab eadem militatis expressit, unde ab eadem uoluntate non aberrauit. utilis igitur modus et memoriae maxime commendandus, cum de conuenientia diciEvangelistarum, non esse mendacium, cum quisque etiam dicens aliquid aliud quod etiam ille non dixit de quo aliquid narrat, voluntatem tamen ejus hanc explicat, quam etiam ille qui ejus verba commemorat. Ita enim salubriter discimus, nihil aliud esse quaerendum, quam quid velit ille qui loquitur. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
tuit narrare qd̾ dixit. Qui autẽ ali¬
ud. & si ñ ẽ mentitus: certe uł oblitꝰ
aliud pro alio dixisse putabit᷑. Omnẽ
aũ falsitatẽ abesse eugłistis decet:. ñ
solum eam quȩ mentiendo ꝓmitur:
s etiã eam quȩ obliuiscendo. Itaq si
calciam̃ti soluere: qͥd aliud accipien¬
dum recte existimaueris. nͥ iohannẽ
utrũq dixisse: siue aliud alio tẽpo¬
re siue contextim. d Potuit eñi sic
dicere. cuiꝰ ñ sum dignus corrigiam
calciam̃ti soluere. nec calciam̃ta por¬
tare: ut unus eugłistarũ. hinc ali¬
ud. aliĩ uero aliud: om̃s tam̃ uerũ
narrauerint. Si aute nicbil inten¬
dit ioħes. cũ de calciam̃tis dm̃i dice̾t.
nisi excellentiã eius & humilitatem
suam: quodlibet hoꝵ dixerit. siue
de soluenda corrigia calciamentorũ.
siue de portandis calciam̃tis. eande
tamen sententiã tenuit. quisqͥs etiã
uerbis suis ꝑ calciamentoꝵ cõmemo¬
rationẽ. eandem significationẽ hu¬

Expanded text:
tuit narrare quod dixit, qui autem alituit narrare quod dixit, qui autem aliud, etsi non est mentitus, certe uel oblitus aliud pro alio dixisse putabitur. omnem autem falsitatem abesse ab euangelistis decet, non solum eam quae mentiendo promitur, sed etiam eam quae obliuiscendo. itaque sicalciamenti soluere, quid aliud accipiendum recte existimaueris nisi Iohannem utrumque dixisse, siue aliud alio tempore siue contextim? potuit enim sic dicere cuius non sum dignus corrigiam calciamenti soluere nec calciamenta portare\', ut unus euangelistarum hinc aliud, alii uero aliud, omnes tamen uerum narrauerint. si autem nihil intendit Iohannes, cum de calciamentis domini diceret, nisi excellentiam eius et humilitatem suam, quodlibet horum dixerit, siue de soluenda corrigia calciamentorum siue de portandis calciamentis, eandem tamen sententiam tenuit, quisquis etiam uerbis suis per calciamentorum commemorationem eandem significationem hu
Abbreviated transcription (Latin):
nes inueniremꝰ. ut inter eugł̃istas ua¬
riate sunt: simul etiam qd̃ ad doctri¬
nam fidelem maxime ꝑtinet intellige¬
remus. ñ tam uerboꝵ qͣm rerum que¬
rendam uł amplectenda ẽẽ ueritatẽ:
q̃n eos qui ñ eadem locutione utunt᷑.
cum rebus sententiisq ñ discrepent.
in eadem ueritate constitisse appro¬
bamus. Quid gͦ in his que de narra¬
tionib eugłi starũ collata ꝓposui: pu¬
tandu ẽ esse contrariũ. . An qd̃ alius
dixit. cuiꝰ ñ sum dignus calciamenta
portare: alii uero corrigiã calciam̃ti
soluere. ⁊ Non enĩ uerbis aut uerbo¬
rum ordine aut aliquo genere locuti¬
onis: s etram re ipsa udet᷑. aliud ẽẽ
calciam̃ta portare: aluid corrigiã cal¬
ciam̃ti soluere. Merito gͦ queri potest.
qͥd ioħes dixerit ñ se dignũ ẽẽ: utrũ
calciam̃ta portare: an corrigiã calciam̃¬
ti soluere. Si enĩ alterũ hoꝵ dixit:
ille uerum uidet᷑ narrasse: qui hoc po¬

Expanded text:
nes inueniremus, ut inter euangelistas uanes inueniremus, ut inter euangelistas uariatae sunt, simul etiam, quod ad doctrinam fidelem maxime pertinet, intellegeremus non tam uerborum quam rerum quaerendam uel amplectendam esse ueritatem, quando eos qui non eadem locutione utuntur, cum rebus sententiisque non discrepant, in eadem ueritate constitisse adprobamus. Quid ergo in his quae de narrationibus euangelistarum conlata proposui putandum est esse contrarium? an quod alius dixit cuius non sum dignus calciamenta portare, alii uero corrigiam calciamenti soluere? non enim uerbis aut uerborum ordine aut aliquo genere locutionis, sed etiam re ipsa uidetur aliud esse calciamenta portare, aliud corrigiam calciamenti soluere. merito ergo quaeri potest, quid Iohannes dixerit non se dignum esse, utrum calciamenta portare an corrigiam calciamenti soluere. si enim alterum horum dixit, ille uerum uidetur narrasse qui hoc po
Abbreviated transcription (Latin):
are. Quisqͥs autẽ dicit eugłistis cer¬
te ꝑ sp̃c sancti potentiã debuisse con¬
cedi. ut nec in genere uerboꝵ. nec in
ordine. nec in numero discreparent:
ñ intelligit qͣnto amplus eugłista¬
rum excellit auctoritas. tantomag̃
ꝑ eos fuisse firmandu ceteroꝵ homi¬
num uera loquentiũ securitatẽ: ut
pluribus eandem rem forte narran¬
tibus. nullo mͦ quisqͣm eoꝵ de men¬
dacio recte arguatur. si ab altero ita
discrepauerit ut possit etiã eugłi¬
starum exemplo p̃cedente defendi.
Cum enĩ fas ñ sit eugłistarum aliquẽ
mentitũ fuisse uł existimare uł dice¬
re: sic apparebit nec eũ fuisse menti¬
tum. cui recordanti tale aliqͥd accide¬
rit: quale illis accidisse monstrat᷑.
Et qͣntomagis ad mores optimos ꝑ¬
tinet cauere m̃dacium: tantomag̃
tã eminenti auctoritate regi debeba¬
mus. ne putaremꝰ ẽẽ mendacia. cũ
sic inter se uariari aliqͥrũ narratio¬

Expanded text:
are. quisquis autem dicit euangelistis cerare. quisquis autem dicit euangelistis certe per spiritus sancti potentiam id debuisse concedi, ut nec in genere uerborum nec in ordine nec in numero discreparent, non intellegit, quanto amplius euangelistarum excellit auctoritas, tanto magis per eos fuisse firmandam ceterorum hominum uera loquentium securitatem, ut pluribus eandem rem forte narrantibus nullo modo quisquam eorum de mendacio recte arguatur, si ab altero ita discrepauerit, ut possit etiam euangelistarum exemplo praecedente defendi. cum enim fas non sit euangelistarum aliquem mentitum fuisse uel existimare uel dicere, sic apparebit nec eum fuisse mentitum, cui recordanti tale aliquid acciderit, quale illis accidisse monstratur. et quanto magis ad mores optimos pertinet cauere mendacium, tanto magis tam eminenti auctoritate regi debebamus, ne putaremus esse mendacia, cum sic inter se uariari aliquorum narratio
Abbreviated transcription (Latin):
net. ꝑ creaturã temporalib signis
e lingus hominũ dispensato. sum¬
mũ culmen auctoritatis obtinuit:
ñ nos debere arbitrari mentiri quẽ¬
qͣm. si pluribus rem quã audierunt
uł uiderunt reminiscentib. ñ eode
modo atq eisdem uerbis. eadẽ tamen
res fuerit indicata: ut siue mutet᷑
ordo uerboꝵ. siue alia pro aliis quȩ
tamen idem ualeant uerba ꝓferan¬
tur. siue aliqͥd uł qd recordanti ñ
ocurrit. uł qd̾ ex aliis que dicunt᷑
possit intelligi minꝰ dicat᷑. siue ali¬
orũ que magis dicere statuit narran¬
doꝵ gr̃a. ut congruus tempori mo¬
dus sufficiat. aliqͥd sibiñ totũ expli¬
candum. s ex parte tangendu qͥsq
suscipiat: siue ad illuminanda de¬
clarandamq sententiã. nichil quide
rerum. uerborũ tamen aliqͥd addat:
cui auctoritas narrandi concessa ẽ:
siue rem bene tenens. ñ assequatur
qͣmius id oonetur. memoriter etiam
uerba que audiuit ad integrũ eñti¬

Expanded text:
net, per creaturam temporalibus signis net, per creaturam temporalibus signis et linguis hominum dispensato summum culmen auctoritatis optinuit, non nos debere arbitrari mentiri quemquam, si pluribus rem, quam audierunt uel uiderunt, reminiscentibus non eodem modo adque eisdem uerbis eadem tamen res fuerit indicata, aut siue mutetur ordo uerborum, siue alia pro aliis quae tamen idem ualeant uerba proferantur, siue aliquid uel quod recordanti non occurrerit uel quod ex aliis quae dicuntur possit intellegi minus dicatur, siue aliorum quae magis dicere statuit narrandorum gratia, ut congruus temporis modus sufficiat, aliquid sibi non totum explicandum, sed ex parte tangendum quisque suscipiat, siue ad inluminandam declarandamque sententiam nihil quidem rerum, uerborum tamen aliquid addat, cui auctoritas narrandi concessa est, siue rem bene tenens non adsequatur, quamuis id conetur, memoriter etiam uerba, quae audiuit, ad integrum enunti
Abbreviated transcription (Latin):
eũ illi dixisse cõmemorant: repetisse
autem & commnemorasse qd̾ iam dix¬
isset. cum ait: hic erat quẽ dixi qͥ post
me uenit. Si cͦ queritur que uerba
potiꝰ ioħes baptista dixerit. utrum
que matħs. an quȩ lucas eũ dixisse
coͣmemorat. an quȩ marcus in ipsis
paucis quȩ illum dixisse posuit. ta¬
cens cetera: nullomodo hinc laborandũ
ẽẽ iudicat. qui prudenter intelligit.
ipsas sententias esze necessarias cog¬
noscende ueritati: quibis libet uerbis
fuerint explicatȩ. qd̃ eñĩ alius alium
ordinẽ tenet: ñ est utiq contrarium.
Neq illud contrariũ ẽ si alius dicit. qd̾
alius p̃termittit. Ut enĩ quisq memi¬
nerat. & ut cuiq cordi erat. uł breuiꝰ
uł prolixius eandem tamen explica¬
re sententiã: ita eos explicasse manife¬
stum est. Et in hoc sats apparet. qd̾
ad rem maxime ꝑtinet. q̃m ueritas
eugłii. uerbo dĩ qd̃ supra omñe crea¬
turã eternũ atq incõmutabile ꝑma¬

Expanded text:
eum illi dixisse commemorant, repetisse eum illi dixisse commemorant, repetisse autem et commemorasse quod iam dixisset, cum ait: hic erat quem dixi: qui post me uenit. Si ergo quaeritur, quae uerba potius Iohannes baptista dixerit, utrum quae Mattheus an quae Lucas eum dixisse commemorat an quae Marcus in ipsis paucis quae illum dixisse posuit tacens cetera, nullo modo hinc laborandum esse iudicat qui prudenter intellegit ipsas sententias esse necessarias cognoscendae ueritati, quibuslibet uerbis fuerint explicatae. quod enim alius alium uerborum ordinem tenet, non est utique contrarium. neque illud contrarium est, si alius dicit quod alius praetermittit. ut enim quisque meminerat et ut cuique cordi erat uel breuius uel prolixius eandem tamen explicare sententiam, ita eos explicasse manifestum est. Et in hoc satis apparet, quod ad rem maxime pertinet, quoniam ueritas euangelii uerbo dei, quod supra omnem creaturam aeternum adque incommutabile perma
Abbreviated transcription (Latin):
autem. cuiꝰ ñ sum dignus soluere
corrigiam calciam̃torum. Qd & mar¬
cus dicit: cũ cetera taceat. Nam post
cõmemoratũ habitũ. & uictũ eius. se¬
cutus ait. & p̃dicabat dicens. Uenit
fortior me post me: cuiꝰ ñ sum dignꝰ¬
ꝓcumbens soluere corrigiã calciam̃
toꝵ. Ego baptizo uos aqua:. ille uͦ
baptirabit uos sp̃u scõ. De calciam̃¬
tis ergo hoc a luca distat: qd̃ addidit
ꝓcumbens. De baptismo autẽ hoc
ab utroq quia ñ dixit & igni. sed
tantũ in sp̃u scõ. Sicut enim matħs
ita & lucas dixit. & eodem ordine. iꝑ¬
se uos baptizabit in sp̃u & igni nͥ
qd̾ lucas ñ addidit sancto: sicut ma¬
t heus dixit. in sp̃u sancto & igni. hiᷤ
trib attestatur ioħes engłista: cum
dicit. Ioħ̃es testimoniũ ꝑhibet de
ipso: & clamat dicens. Hic erat quẽ
dixi. Qui post me uenit ante me fa¬
ctus ẽ: quia pͥor me erat. Sic eñi os¬
tendit tõ eum hoc dixisse. quando

Expanded text:
autem: cuius non sum dignus soluere autem: cuius non sum dignus soluere corrigiam calciamentorum eius. quod et Marcus dicit, cum cetera taceat. nam post commemoratum habitum et uictum eius secutus ait: et praedicabat dicens: uenit fortior me post me, cuiprocumbens soluere corrigiam calciamentorum eius. ego baptizaui uos aqua, ille uero baptizabit uos spiritu sancto. de calciamentis ergo hoc a Luca distat, quod addidit procumbens, de baptismo autem hoc ab utroque, quia non dixit et igni, sed tantum spiritu sancto. sicut enim Mattheus, ita et Lucas dixit et eodem ordine: ipse uos baptizabit in spiritu et igni, nisi quod Lucas non addidit sancto, sicut Mattheus dixit in spiritu sancto et igni. his tribus adtestatur Iohannes euangelista, cum dicit: Iohannes testimonium perhibet de ipso et clamat dicens: hic erat quem dixi: qui post me uenit ante me factus est, quia prior me erat. sic enim ostendit tunc eum hoc dixisse, quando
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑmundabit areã suam: & congre¬
gabit triticũ suum in horrea: paleas
autẽ cõburet igni in extinguibili. Hȩc
omĩa dicit & lucas: eadem pene u̾ba
ioħis expͥmens. Et ubi aliquid uariũ
ẽ in uerbis. ab eade tam̃ sententia ñ
receditur: uelut cũ dicit matħs ioħem
dixisse. & ne uelitis dicere intra uos.
patr̃ẽ habemꝰ abraham: ille autẽ et
ne ceꝑitis dicere patr̃e habemꝰ abraħa.
Iste. ego qͥdem uos baptizo in aquam
in penitentiã. ille int̾ponit int̾roga¬
tionem turbarũ. quid facerent: &
eis respondentẽ iohannẽ de bonis
oꝑibus. tanqͣm de fructib penitentiȩ.
quod matħs omisit: deinde in cordi¬
bus suis cogitantib de illo utrũ ip¬
se eet xp̃c. eum dicit respondisse. ego
quicde aqua baptizo uos: ñ dixit in
penitentiã. Deinde matħs. qui autẽ
inquit post me uenturus ẽ. fortior
me est: ille uero. uenit autẽ moruit
fortior me. Item matħs. cuius ñ sũ
inqͥt dignus calciam̃ta portare: ille

Expanded text:
et permundabit aream suam et congregabit triticum suum in horreum, paleas autem conburet igni inextinguibili. haec omnia dicit et Lucas eadem paene uerba Iohannis expromens. et ubi aliquid uarium est in uerbis, ab eadem tamen sententia non receditur, uelut cum dicit Mattheus Iohannem dixisse et ne uelitis dicere intra uos: patrem habemus Abraham, ille autem et ne coeperitis dicere: patrem habemus Abraham, iste ego quidem uos baptizo in aqua in paenitentiam, ille interponit interrogationem turbarum, quid facerent, et eis respondentem Iohannem de bonis operibus tamquam de fructibus paenitentiae, quod Mattheus omisit, deinde in cordibus suis cogitantibus de illo, utrum ipse esset Christus, eum dicit respondisse ego quidem aqua baptizo uos, non dixit in paenitentiam\'. deinde Mattheus: qui autem, inquit, post me uenturus est fortior me est, ille uero: uenit autem, inquit, fortior me. item Mattheus: cuius non sum, inquit, dignus calciamenta portare, ille
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum centurio: rogans eũ & dicẽs.
Puer m̃s tacet in domo paralyticus.
Qui uidetur repugnare. qd̾ ait lucas.
Et cum audisset de iħu. misit ad eũ
seniores iudeorũ: rogans eũ ut ueni¬
ret & saluaret seruum eius. At illi
cum uenissent ad iħm: rogabant eũ
sollicite dicentes ei. Quia dignũ est.
ut hoc illi prestes. Diligit enĩ gen

Expanded text:
ad eum centurio rogans eum et dicens: ad eum centurio rogans eum et dicens: puer meus iacet in domo paralyticus. cui uidetur repugnare quod ait Lucas: et cum audisset de Iesu, misit ad eum seniores Iudaeorum rogans eum, ut ueniret et saluaret seruum eius. at illi cum uenissent ad Iesum, rogabant eum sollicite dicentes ei: quia dignus est, ut hoc illi praest
Abbreviated transcription (Latin):
ra. Hoc de puero centurionis etiam
lucas cõmemorat:. ñ sicut iste post
leprosum mundatũ. quẽ ille p ostea
recordatus cõmemorauit: s post fi¬
nem illuis prolixioris sermonis: qd̾
ita coniungit. Cum autẽ imꝑlesset
omĩa uerba sua in aures plebis. in¬
trauit capharnaũ. Centurionis aũ
cuiusda seruus male habens erat
moriturus. qui illi erat preciosus.
& cetera usq in eum locũ qͦ sanatꝰ ẽ.
Hic intelligendu ẽ cũ implesset qui¬
dem om̃ia uerba sua in aures ꝓ lebis.
intrasse xp̃m capharnaũ. hoc est
qͥanõ anteqm hec uerba terminas¬
set intrauit:. s ñ ẽẽ expressũ post
quantũ temporis interuallũ. cum
istos sermones terminasset intra¬
uerit capharnaum. Ipso quippe
interuallo leprosus ilse mundatus
ẽ quẽ loco suo matheus interꝑonit:
iste autẽ postea recordatur. Iam
gͦ uideamus. utrũ s de hoc seruo
centurionis matheus lucasq consen¬
tiant. Alatheus enĩ dicit. Accessit

Expanded text:
ra . Hoc de puero Centurionis etiam ra . Hoc de puero Centurionis etiam Lucas commemorat: non, sicut iste, post leprosum mundatum, quem ille postea recordatus commemoravit, sed post finem illius prolixioris sermonis, quod ita conjungit: Cum autem implesset omnia verba sua in aures plebis, intravit Capharnaum: Centurionis autem cujusdam servuoriturus, qui illi erat pretiosus, et cetera usque in eum locum, quo sanatus est. hic intellegendum est, cum implesset quidem omnia uerba sua in aures plebis, intrasse Christum Capharnaum, hoc est, quia non, antequam haec uerba terminasset, intrauit, sed non esse expressum, post quantum temporis interuallum, cum istos sermones-. mones terminasset, intrauerit Capharnaum. ipso quippe interuallo leprosus ille mundatus est, quem loco suo Mattheus interponit, iste autem postea recordatur. Iam ergo uideamus, utrum sibi de hoc seruo centurionis Mattheus Lucasque consentiant Mattheus enim dicit: accessit
Abbreviated transcription (Latin):
atq ita illis ceterisq turbis p̃sentib
unum habuisse sermonẽ: quẽ matħs
lucasq narrarunt. diuerso narrandi
modo. s eadem ueritate rerum et
sententiarũ quas ambo dixerunt.
Iam enĩ premonumꝰ. qd̾ & nullo p̃¬
monente unicuiq sponte uidendu
fuit: siquis p̃termitrat aliquid qd̾
alius dicat non ẽẽ contrariũ: nec si
alius asio modo aliqͥd dicat. dũ eadẽ
rerum sententiarũq ueritas explicet᷑.
ut qd matheus dicit. cũ aũ descendis¬
set de monte. simul eẽ de illo capestͥ loco.
qui in latere montis ẽẽ potuit in¬
telligatur. Deinde matheus de le¬
proso mundato narrat: qd̾ etiam
marcus & lucas similiter. xx.
osthec matheus seqͥtur & dicit.
Cum autẽ introisset caphar¬
naum: accessit ad illũ centurio ro
gans eum &e dicens. Dñe puer m̃s
iacet in domo paralyticus & male
torquetur. et cȩt̾a. usq ad eũ locũ
ubi ait. & sanatus ẽ puer ex illa ho¬

Expanded text:
adque ita illis ceterisque turbis praesentibus adque ita illis ceterisque turbis praesentibus unum habuisse sermonem, quem Mattheus Lucasque narrarunt diuerso narrandi modo, sed eadem ueritate rerum et sententiarum, quas ambo dixerunt. iam enim praemonuimus, quod et nullo praemonente unicuique sponte uidendum fuit, si quis praetermittat aliquid quod alius dicat, non esse contrarium, nec si alius alio modo aliquid dicat, dum eadem rerum sententiarumque ueritas explicetur, ut quod Mattheus ait cum autem descendisset de monte, simul etiam de illo campestri loco, qui in latere montis esse potuit, intellegatur. deinde Mattheus de leproso mundato narrat, quod etiam Marcus et Lucas similiter. XX. Post haec Mattheus sequitur et dicit: cum autem introisset Capharnaum, accessit ad illum centurio rogans eum, et dicens: Domine, puer meus jacet in domo paralyticus, et male torquetur, et caetera, usque ad eum locum ubi ait, Et sanatus est puer ex illa ho
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse. ñ solum quẽ matħs uerũ etiã
quem lucas interponit. Neq enim
apparet post descensionẽ de monte qͣn¬
tum temporis fuerit interpositum.
Sed hoc solum uoluit significare ma¬
theus. post illam descensionẽ multas
turbas fusse cum dño. quando lepro¬
sum mundauit. ñ qͣntum temporis
interfuerit. presertim cũ eunde lepro¬
sum. lucas ram in ciuitate posito dño
bicat ẽẽ mundatũ: qd̾ matheus dice¬
re ñ curauit. Quãqͣm etiam illud poᷤ¬
sit occurrere. in aliqua excelsiore par¬
te montis pͥmo cũ solis discipłis do¬
minũ fuisse. qndo ex eis illos duode¬
cum elegit: deide cum eis descendis¬
se. ñ de monte s de ipsa montis celsi¬
tudine. in campestre locum id ẽ in
aliquã equalitate. quȩ in latere mon¬
tis erat. & multas turbas caꝑe pote¬
rat. atq ibi stetisse. donec ad eum tur¬
be congregarent᷑: ac postea cũ sediss.
accessisse ꝓpinquius discipulos eius.

Expanded text:
fuisse, non solum quem Mattheus, uerum etiam fuisse, non solum quem Mattheus, uerum etiam quem Lucas interponit. neque enim apparet post descensionem de monte quantum temporis fuerit interpositum, sed hoc solum uoluit significare Mattheus post illam descensionem multas turbas fuisse cum domino, quando leprosum mundauit, non quantum temporis interfuerit, praesertim cum eundem leprosum Lucas iam in ciuitate posito domino dicat esse mundatum, quod Mattheus dicere non curauit. Quamquam etiam illud possit occurrere, in aliqua excelsiore parte montis primo cum solis discipulis dominum fuisse, quando ex eis illos duodecim elegit, deinde cum eis descendisse, non de monte, sed de ipsa montis celsitudine in campestrem locum, id est in aliquam aequalitatem, quae in latere montis erat et multas turbas capere poterat, adque ibi stetisse, donec ad eum turbae congregarentur, ac postea cum sedisset, accessisse propinquius discipulos eius
Abbreviated transcription (Latin):
tib immnundis: curabant᷑. Et om̃is
turba querebat eũ tangere: qͥa uirtꝰ
de illo exibat & sanabat omnes.
Et ipse eleuatis oculis in discipulos
suos: dicebat. Beati pauꝑes. quia
ur̃m est regnum di: & oet̾a. hic po¬
test intelligi. cum in monte duode¬
cim discipulos elegit ex pluribus.
quos apłos nominauit. qd̾ matħs
pret̾misit: tunc illum habuisse ser¬
monẽ. quẽ matheus interposuit.¬
& lucas tacuit hoc ẽ in monte: ac
deinde cum descendisset in loco cã¬
pestri habuisse alterum simiłe de
quo matħs tacet. lucas ñ tacet: et
utrumq sermonẽ eodem modo ẽẽ
conclusum. Quod autẽ matħs isto
sermone terminato seqͥtur & dicit.
&e factum ẽ cum consummasset iħo
nã eius: potest uideri discipulorũ
turbas dixisse: ex quib illos duode¬
cim elegerat. quod uero mox ait. cũ
autẽ descendisset de monte. secute
sunt eum turbȩ multe. & ecce lepro¬
sus ueniens adorabat eũ: potest in¬
telligi post utrũq sermonẽ factũ

Expanded text:
ibus immundis, curabantur. Et omnis turba quaerebat eum tangere, quia virtus de illo exibat, et sanabat omnes. Et ipse elevatis oculis in discipulos suos dicebat: Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei, etc. . Hic potest intelligi cum in monte duodecim discipulos elegit ex pluribus, quos Apostolos nominavit, quod Matthaeus praetermisit, tunc illum habuisse sermonem quem Matthaeus interposuit, et Lucas tacuit, hoc est in monte; ac deinde cum descendisset, in loco campestri habuisse alterum similem, de quo Matthaeus tacet, Lucas non tacet: et utrumque sermonem eodem modo esse conclusum. 46. Quod autem Matthaeus isto sermone terminato sequitur et dicit, Et factum est, cum consummasset Jesus nam eius, potest uideri discipulorum turbas dixisse, ex quibus illos duodecim elegerat. quod uero mox ait: cum autem descendisset de monte, secutae sunt eum turbae multae, et ecce leprosus ueniens adorabat eum, potest intellegi post utrumque sermonem factum
Abbreviated transcription (Latin):
le ẽ:. qd̾ unusqͥsq eugłistarum eo
se ordine credidit debuisse narrare.
quo uoluisset ds ea ipsa que nar¬
rabat. eiꝰ recordationi suggerere. in
eis duntaxat reb quarũ ordo siue
ille siue ille sit. nichil minuit au¬
prout uult. & ideo mentes quoq
sanctoꝵ eugłistarũ ꝓpter libros
in tante auctoritatis culmine collo¬
candos. in recolendo quȩ scriberent
sine dubio gubernans & regens.
alium sic. alium uͦ sic narrationẽ
suã ordinare ꝑmiserit: quisquis
pia diligentia quesierit: diuinitus
ñ ẽ huiꝰ oꝑis munus. qd̾ ñc suscepi¬
mus: tantũ ut demonstremꝰ eugłistaᷤᷤ
neq sibi neq inter se repugnare.
quolibet ordine: uł easlem res uel
alias factoꝵ dictorũq xp̃i. unusqͥs¬
q eoꝵ potuerit uoluerit ue narra¬
re. Quapropt̾ ubi ordo dempoꝵ ñ
apparet: nichil nr̃a interesse debet
quẽ narrandi ordmẽ qͥlibet eorũ
tenuerit. Ubi autẽ apparetꝰ. siqͥd

Expanded text:
le est quod unusquisque euangelistarum eo le est quod unusquisque euangelistarum eo se ordine credidit debuisse narrare, quo uoluisset deus ea ipsa quae narrabat eius recordationi suggerere in eis dumtaxat rebus, quarum ordo, siue ille siue ille sit, nihil minuit auprout uult et ideo mentes quoque sanctorum propter libros in tanto auctoritatis culmine conlocandos in recolendo quae scriberent sine dubio gubernans et regens alium sic, alium uero sic narrationem suam ordinare permiserit, quisquis pia diligentia quaesierit, diuinitus non est huius operis munus, quod nunc suscepimus, tantum ut demonstremus euangelistas neque sibi neque inter se repugnare, quolibet ordine uel easdem res uel alias factorum dictorumque Christi unusquisque eorum potuerit uolueritue narrare. quapropter ubi ordo temporum non apparet, nihil nostra interesse debet, quem narrandi ordinem quilibet eorum tenuerit, ubi autem apparet, si quid
Abbreviated transcription (Latin):
enim post qd̾ narratur: post hoc
etiã factum necesse ẽ intelligatur.
Nimirũ tamen iste hoc recoluisse in¬
delligitur. ꝗd̾ pͥus omiserat. Nam
id marcus narrat. anteqͣmͣ illud de
leproso mundato cõmemoret: quod
post sermonẽ in monte habitum
de quo ipse tacuit. uidet᷑ int̃posu¬
isse. Itaq & lucas post hoc factum
narrat de socru petri. post qd̾ et
marcus. ante sermonem etiam iꝑ¬
se quẽ prolixum interposuit. qui
potest idem uideri. quẽ dicit habi¬
tum in monte matheus. Quid autẽ
int̾est quis quo loco ponat. suie qͥd̃
ex ordine inserit. siue qd̵ omissum
recolit. siue qd postea factũ ante
p̃occuꝑat: dum tam̃ ñ adũsẽtur
eadem uł alia narranti nec sibi nec
alteri. Quia eñĩ nullius in pote¬
state ẽ. quãuis optime fideliterq
res cognitas quo quisq ordine re¬
cordetur: qͥd enĩ prius posteriis ue
homini ueniat in mentẽ. ñ ẽ ut
nolumus. s ut datur satis ꝓbabi¬

Expanded text:
enim post quod narratur, post hoc enim post quod narratur, post hoc etiam factum necesse est intellegatur. nimirum tamen iste hoc recoluisse intellegitur quod prius omiserat. nam id Marcus narrat, antequam illud de leproso mundato commemoret, quod post sermonem in monte habitum, de quo ipse tacuit, uidetur interposuisse. itaque et Lucas post hoc factum narrat de socru Petri, post quod et Marcus, ante sermonem etiam ipse, quem prolixum interposuit, qui potest idem uideri quem dicit habitum in monte Mattheus. quid autem interest, quis quo loco ponat siue quod ex ordine inserit siue quod omissum recolit siue quod postea factum ante praeoccupat, dum tamen non aduersentur eadem uel alia narranti nec sibi nec alteri? quia enim nullius in potestate est, quamuis optime fideliterque res cognitas quo quisque ordine recordetur — quid enim prius posteriusue homini ueniat in mentem, non est ut uolumus, sed ut datur —, satis probabi
Abbreviated transcription (Latin):
Porro autẽ lucas ideo totũ quẽ admo¬
dum gestum ẽẽt aꝑuit: ut ex hoc
intelligere cogeremur. quẽadmo¬
dum eum accessisse dixerit alius.
qui mentiri ñ potuit. Sic enim
& illa mulier quȩ fluxum sangui¬
nis patiebat᷑. qͣmius fimbriam
uestim̃ti euis tenuerit. magis tamen
tetigit dñm. qͣm illȩ turbe a quib
premebatur. Ut enim hec quo mia¬
gis credidit. eo magis detigit dr̃m:
ita & centurio quo magis credidit.
es mag̃ accessit ad dñm. Iam cetera
in hoc capitulo que alter dicit et
alter p̃termittit. suꝑfluo ꝑtractan¬
tur: cum ex illa regula pͥmitus com¬
mendata nichil inueniantur ha¬
bere contrarium .xxi.
equitur matheus & dicit. Et
cum uenisset iħc in domũ pe¬
der uidit socrum eius iacentem &
febricitantem. Et tetigit manũ eiꝰ:
& dimisit eã febris. & surrexit: et
ministrabat eis. Hoc quando fac¬
tum sit. id est post quid uł ante
quid: ñ expressit matheus. Non

Expanded text:
porro autem Lucas ideo totum quemadmoporro autem Lucas ideo totum quemadmodum gestum esset aperuit, ut ex hoc intellegere cogeremur, quemadmodum eum accessisse dixerit alius qui mentiri non potuit. sic enim et illa mulier, quae fluxum sanguinis patiebatur, quamuis fimbriam uestimenti eius tenuerit, magis tamen tetigit dominum quam illae turbae, a quibus premebatur. ut enim haec, quo magis credidit, eo magis tetigit dominum, ita et centurio, quo magis credidit, eo magis accessit ad dominum. iam cetera in hoc capitulo quae alter dicit et alter praetermittit superfluo pertractantur, cum ex illa regula primitus commendata nihil inueniantur habere contrarium. XXI. Sequitur Mattheus et dicit: et cum uemsset Iesus in domum Petri, uidit socrum eius iacentem et febricitantem. et tetigit manum eius, et dimisit eam febris, et surrexit et ministrabat eis. hoc quando factum sit, id est post quid uel ante quid, non expressit Mattheus. non