comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bus ipsa similit̃ uti sine lesione ñ pot̾. ut sunt ui¬
cia omĩa. quȩ amẽ corruptionem adducunt. St̃
item quȩdam intus salubria ⁊ necessaria. quibus
sine lesione carere ñ pot᷑. Quał ẽ cognitio dei ⁊ cog¬
ntio sui.⁊ iurtutes om̃s q̃ sanitatem am̃ę oꝑantur.
⁊ nutrimentum p̃stant. St̾ itẽ alia q̃ ad ẽẽ ⁊ ab eẽ
sine lesione possunt. ⁊ hȩc ad utrumlibet se habent.
q salutem nec impediunt quasi naria. nec ueliit
necessaria oꝑan tur. quał ẽ cognitio rerũ
⁊ alia quedam huius modi.
Ad necessaria g⁊ salubria ꝑtinet p̃ceptio. ad no¬
xia ꝓhibicio. ad media contessio. De gemina cus¬
ata ẽ homini rõ todia uitȩ inferioris
⁊ ꝓuidentia. ꝑ quam hanc uitam suam infe¬
riorem custodiret. eadem ꝓuidentia nat᷑ali fugien¬
do naria. salubria appetendo. mediis ad utrũlibet
utens. hac gͦ custodia munitus negligẽtiam uitare

Expanded text:
bus ipsa similiter uti sine laesione non potest, ut sunt vibus ipsa similiter uti sine laesione non potest, ut sunt vitia omnia quae animae corruptionem adducunt. Sunt item intus quaedam salubria et necessaria, quibus sine laesione carere non potest, qualis est cognitio Dei et cognitio sui, et virtutes omnes quae ad sanitatem animae operantur, et nutrimentum praestant. Sunt item alia quae adesse et abesse sine laesione possunt, et haec ad utrumlibet se habent, quia salutem non impediunt quasi noxia, nec velut necessaria operantur, qualis est cognitio rerum lia quaedam hujusmodi. Ad necessaria ergo et salubria pertinet praeceptio; ad noxia prohibitio; ad media concessio. CAP. IX. De gemina custodia vitae inferiorisvidentia per quam hanc vitam suam inferiorem custodiret; eadem providentia naturali fugiendo noxia, salubria expetendo, mediis ad utrumlibet utens. Hac ergo custodia munitus negligentiam vitare
Abbreviated transcription (Latin):
re. Quid gͦ cog¬
nicio faciendorum fuit. nisi que dam¬
dam adcor ho¬
minis facta p̾ceptio.⁊ qͥd rursũ cognitio intandoꝵ
fuit. nͥ quedam ꝓhibitio. Quid nͦ cognitio eorum que
media fuer̃ estimanda ÷. nͥ quȩdam cõcessio. ut illie
homo suo arbitrio relinqueretur. ubi quãcumq par¬
tem elegisset nͨ lederetur : Deo gͥ p̃ciꝑe erat. docere
demonstrare naria. cõde uͦ insinuare ad utruno. le¬
nreb enim uisibilibus quȩ ꝓpt̾ inferiorem
ata in ueniuntur. Quedam scileet ad usum ip¬
siꝰ uitȩ necessaria: in tantum ut ledat᷑ si eis non uta¬
tur. Quedam uͦ noria : quibus suititur leditur. Alia
aũt media s̃. qͥbus uti ⁊ non uti sine lesione potest.
Nam q uita ista inferior suꝑioris uite imago est.
congriuũ enat. ut in ilł quȩ ad hanc uitam factas.
mini ꝓponeretur. St̃ aũt que ꝑ ista foris demons¬
truri debuer̃. quȩdam intus naxia uite spuali. qͥ¬

Expanded text:
re. Quid ergo cogre. Quid ergo cognitio faciendorum fuit, nisi quaedam ad cor hominis facta praeceptio? et quid rursus cognitio vitandorum fuit nisi quaedam prohibitio? quid vero cognitio eorum quae media fuerunt existimanda est, nisi quaedam concessio? ut illic homo suo libero arbitrio relinqueretur ubi quamcunque partem elegisset non laederetur Deo igitur praecipere, erat docere demonstrare noxia. Concedere vero insinuare ad utrumlis quae per inferiorem ata inveniuntur. Quaedam scilicet ad usum ipsius vitae necessaria in tantum ut laedatur si non eis utatur. Quaedam vero noxia quibus si utitur laeditur. Alia autem media sunt, quibus uti et non uti sine laesione potest. Nam quia vita ista inferior superioris vitae imago est, congruum erat ut in illis quae ad hanc vitam facta sumini proponeretur. Sunt autem quae per ista foris demonstrare debuerunt, quaedam intus noxia vitae spirituali, qui
Abbreviated transcription (Latin):
missum fuerat aꝑiretur ua. ut quereretur ⁊ inueni¬
retur. Proptea ad bonum. datum posita ẽ custodia p̾¬
ceptum naturȩ.⁊ ad bonum ꝓmissum aꝑta ẽ ma p̃cep¬
tum disciplinȩ. Duo ista p̾cepta data sunt homini p̾¬
ceptum nature: ⁊ p̃ceptum disciplinȩ. ꝑ receptum nat᷑ȩ
fuit. quod intus aspiratũ ẽ ꝑ natinum E receptum uͦ
disciplinȩ. qd̾ foris appositum ẽ. ad disciplinam. Intus
ꝑsensum. foris ꝑu̾bum. In his duobus mandatis totũ
ꝯtinetur : qͥc qͥd hoĩ ł faciendꝰ ł cauendum p̃cipitur. In
p̃cepto natiurȩ tria sunt. Preceptio. ꝓ hibicio. concesio.
ł receptum aũt naturȩ nos nichil aliud intelligimꝰ.
ꝗͣ ipsam discrecionem naturalem q̃ intrinsecꝰ. aspirita
ẽ. ut ꝑ eam homo erudiretur. de his quę sibi uł appeten¬
da uł fugienda suerant. Quasi enim quod dam p̾cep¬
tum dare enit discretionem
⁊ in telligenti¬
am agendi cordi hoĩs aspira¬

Expanded text:
missum fuerat aperiretur via ut quaereretur et invenimissum fuerat aperiretur via ut quaereretur et inveniretur. Propterea ad bonum datum posita est custodia, praeceptum naturae; et ad bonum promissum aperta est via, praeceptum disciplinae. Duo ista praecepta data sunt homini: praeceptum naturae et praeceptum disciplinae. Praeceptum naturae fuit quod intus aspiratum est per naturam; praeceptum vero disciplinae quod foris appositum est ad disciplinam: intus per sensum, foris per verbum. In his duobus mandatis totum continetur quidquid bonum vel faciendum vel cavendum, praecipitur. In praecepto naturae tria sunt: praeceptio, prohibitio, concessio. Praeceptum autem naturae nos nihil aliud intelligimus, quam ipsam discretionem naturalem quae intrinsecus inspirata est ut per eam homo erudiretur de his quae sibi vel appetenda vel fugienda fuerunt. Quasi enim quoddam praeceptum dare erat, discretionem et intelligentiam agendi, cordi hominis aspira
Abbreviated transcription (Latin):
agnosceret. Et ut in tellig̾et quia quod ipse erat bo¬
num fibi sufficiens ñ erat. nͥ ⁊ illud quoq hr̃e mere¬
retur bonum aquo erat. Hoc aut̃ bonum illi fuit.
quod ipse sibi sufficiens ñ fuit. Magna quippe dig¬
nitas humane c̃ditionis quod tał facta ẽ ut nullum
ei bonum p̾t̾ sumium suffice̾t. Et rursum magna
libtas. quod in tantum arbitrio suo dimissa ẽ ut ad ip¬
sum bonum suum cogi ñ posset. qͣtiis sola. uoluntate
ad illud iret : qd sola dilectione posside deb̾et. Ut gͦ
int̾ioris uitȩ bonum querere ad disceret. ext̾ior uita eiꝰ
tał facta ẽ ut ad tempus ꝑse star ñ sufficiens. alio p̃t̃
se ⁊ extͣ se bono sustentante in digeret. De duobus p̃¬
onum. ceptis nat̾e et discipline.
homini adõ uł datum ł ꝓmissum nichil ꝓ¬
fuisset. nͥ ⁊ ad illud qd̾ datum fuerat appon̾e¬
tur. custodia ne amitteretur. ⁊ ad illud quod pro¬

Expanded text:
agnosceret, et ut intelligeret ipsa quia quod erat boagnosceret, et ut intelligeret ipsa quia quod erat bonum sibi sufficiens, non erat nisi illud quoque habere mereretur bonum a quo erat. Hoc autem bonum illi fuit, quod ipse sibi sufficiens non fuit. Magna quippe dignitas humanae conditionis, quod talis facta est, ut nullum ei bonum praeter summum sufficeret. Et rursum magna libertas, quod interim arbitrio suo dimissa est ut ad ipsum bonum summum cogi non possit, quatenus sola voluntate ad illud iret, quod sola dilectione possidere deberet. Ut ergo interioris vitae bonum quaerere addisceret; exterior vita ejus talis est facta ut ad tempus per se stare non sufficiens alio praeter se et extra se bono sustentante indigeret. CAP. tis naturae et disciplinae. homini a Deo vel datum vel promissum nihil profuisset, nisi et ad illud quod datum fuerat apponeretur custodia ne amitteretur, et ad illud quod pro
Abbreviated transcription (Latin):
tia in uincta ẽ illi ⁊ preceptum datum ut primũ
me̾retur. dem̃ remunerͣetur. Non remuneraretur in
in dig̾et. sed ut ipse homo u̾a bona m̾ito acquisita gło¬
suis possidẽt. Et quia plus erat sũme bonitati ⁊ m̾itũ
dare ⁊ p̾miũ. quam sine m̾ito solum p̾mium. Pro tem¬
pomalibus aut ⁊ tnͣsitoriis hõ seruire ñ debuit. nedig¬
nitas humanȩ ꝯdiciois ad uilitatem deduceretur. si ꝓhis
quȩ subiecta illi suerant seruire cog̾et᷑. Propt̃ hoc in¬
iisibilia quasi n̾a bene seruienti pꝰ m̾itum ꝓmittuntur.
Ista aũt quasi modica ⁊ tnͣsitoria gratis int̾ merendum
adiciuntur. Ista inti̾m ad solatium: illa pꝰ ea ad gaudium.
Ista ad sustentationẽ : illa ad głificationem. Sine ilł ñ pͥ
homo b̾atificari in pata. sine istis ñ pot̾ sustentari in ma
ꝓpt̃ quod ⁊ tał factus ẽ homo. ut intĩm nunc ad tẽpᷤᷤ
istis indig̾e̾t. quatinus ꝑista in digentiam suam in iłł

Expanded text:
tia injuncta est illi, et praeceptum datum, ut primum tia injuncta est illi, et praeceptum datum, ut primum mereretur, deinde remuneraretur. Non remuneraretur in indigeret, sed ut ipse homo vera bona merito acquisita gloriosius possideret. Et quia plus erat summae bonitati et meritum dare et praemium, quam sine merito solum praemium; pro temporalibus autem et transitoriis homo servire non debuit ne dignitas humanae conditionis ad utilitatem deduceretur, si pro his quae subjecta illi fuerant, servire cogeretur. Propter hoc invisibilia quasi vera bene servienti post meritum promittuntur; ista autem quasi modica et transitoria gratis inter merendum adjiciuntur. Ista interim ad solatium, illa postea ad gaudium; ista ad sustentationem, illa ad glorificationem. Sine illis non potest homo beatificari in patria, sine istis non potest sustentari in via. Propter quod talis factus est homo ut interim nunc ad tempus istis indigeret, quatenus per ista indigentiam suam in illis
Abbreviated transcription (Latin):
UIa nͦ homo exduplici natura cõpactus.
ꝯditor suus aprincipio p̃panbat. Unum uisibile: al¬
t̾um in uisibile. Unum corpotale: alt̾um spũale. Unũ
transitorium : alt̾um ȩt̃num. Utrũq plenum : ⁊ utr̃q
in suo gene̾ ꝑfectum. Unum carni. alt̾um sp̃ui. ut
in uno sensus carnis ad iocunditatem fou̾etur : in alt̾o
sensus m̃tis ad felicitatem repleretur. Carni uisibilia:
sp̃ui in infibilia. Carni ad solatium. sp̃ñi ad gaudiũ.
Ex his bonis unum dedit. aliud ꝓmisit. Unum ut
gͣtis possideretur. alterum ut ꝑmeritum quereretur.
Quod uisibile erat bonum. gͣtis delit. Quod autem
in nisibile erit. mito querendum ꝓposuit. ut ex dono
gͣtuito ꝓbaretur.⁊ excellentia ꝓmissionis.⁊ fides ꝓ¬
mittentis. Si .n. tale ⁊ tantum ẽ. qd̾ gͣtis dedit. qua¬
rit. Rursum sitanta bonitas illi in erit. ut nchil
mitis tam multa daret. quomodo malibia ei ineẽ
creatus dñs rerum constitutus. ẽ. Postea uͦ obedien¬

Expanded text:
us. Ex duplici natura compactus eDeus a principio praeparavit: unum visibile, alterum invitransitorium, alterum aeternum; utrumque plenum, et utrumque in suo genere perfectum; unum carni, alterum spiritui, ut in uno sensus carnis ad jucunditatem foveretur, in altero sensus mentis ad felicitatem repleretur. Carni visibilia, spiritui invisibilia; carni ad solatium, spiritui ad gaudium. Ex his bonis unum dedit, alterum promisit. Unum ut gratis possideretur, alterum per meritum quaereretur. Quod visibile erat bonum gratis dedit; quod autem invisibile erat merito quaerendum proposuit, ut ex dono gratuito promittentis. Si enim tale et tantum est, quod gratis dedit, quarit? Rursum si tanta bonitas illi inerat, ut nihil meritis tam multa daret, quomodo malitia illi inesse creatus, dominus rerum constitutus est. Post ea vero obedien
Abbreviated transcription (Latin):
ad animam cognitionem u̾itatis ⁊ scientiam. eam dumn¬
tarat. quȩ prue ꝑfectioni congrua fuit. ꝑfectam
mor c̃ditũ accepisse putamꝰ.⁊ ad illã ñ studio aut
diciplina aliqua ꝑ int̾ualla temporis ꝑfecisse. sed sunt¬
⁊ semel abipso. suȩ conditionis exordio. una ac sun¬
plici diuinȩ aspinitionis illuminatione illam ꝑcepis¬
se. Triplici aut̃ cognitione pͥmũ hominem eruditum
costat. cognitione scilicet creatoris sui ut agnosc̾e̾t
a quo factus erat. ⁊ agnitioẽ sui ut agnosc̾e̾t qd̾ factꝰ
erat. ⁊ qd̾ sͥ faciendus erat. dem̃ cognitione quoq illiꝰ

Expanded text:
ad animam cognitionem veritatis et scientiam eam dunad animam cognitionem veritatis et scientiam eam duntaxat quae primae perfectioni congrua fuit perfectam mox conditum accepisse putamus, et ad illam non studio aut disciplina aliqua per intervalla temporis profecisse; sed simul et semel ab ipso sui conditionis exordio una ac simplici divinae aspirationis illuminatione illam percepisse. Triplici autem cognitione primum hominem eruditum constat, cognitione scilicet creatoris sui ut cognosceret a quo factus erat, et cognitione sui ut cognosceret quid factus erat, et quid sibi faciendum erat. Deinde cognitione quoque i
Abbreviated transcription (Latin):
peccaret. ⁊ quał futurus fuisset si ñ peccasset. ⁊ incor¬
pore ⁊ in anima mortał an unmortał. passibił an in¬
passibił. de t̾mino. inferioris uite.⁊ de tͣnsitu ad suꝑt¬
orem : de qualitate ⁊ mͦ uiuendi. de ꝓpagatione filiorũ.
de uita  de mi̾tis nascentium ab ipso. ⁊ sequentium
pꝰ ipsum.⁊ multa alia quȩ licet aliquando curiosata¬
te quenint᷑. utilit̾ tam̃ souintur. sicum discrecione diᷤ¬
cutiant᷑. Nos uͦ uitam multis p̃cipue. que a nnm̃ in teb¬
ligentia ⁊ capacitate remota. s̃. responsionem mum
mod̾ari oportet.⁊ abhis quȩ dubia ñ sunt ea que
ꝓbabiliter dicuntur tantum distinge̾. Ita ꝑiculum.
diligentis inquisicionis nullum erit. si p̾sumtio te¬
m̾arie assertionis ñ fuerit.. De scientia h ominis¬
homine qͣł ante peccatum fuerit. scđ̾m ani¬
mam quidẽ rõnał fuit. habens discrecionem boni
⁊ mali. soientiam qͦq rerum quantum ad pͥncipiũ
conditionis ꝑtinut ꝑfectã. ħam sic̃ quantam ꝑtinet¬

Expanded text:
fuisset si non peccasset et in corpore et in anima, mortalis an immortalis; passibilis an impassibilis. De termino inferioris vitae, et de transitu ad superiorem; de qualitate et modo vivendi, et de propagatione filiorum, de vita et de meritis nascentium ab ipso, et sequentium post ipsum, et multa alia quae, licet aliquando cum curiositate quaeruntur, utiliter tamen sciuntur, si cum discretione discutiantur. Nos vero in tam multis praecipue quae a nostra intelligentia et capacitate remota sunt, responsionem nostram moderari oportet, et ab iis quae dubia non sunt, ea quae probabiliter dicuntur tantum distinguere. Ita periculum diligentis inquisitionis nullum erit, si praesumptio temerariae assertionis non fuerit. CAP. XIIhomine qualis ante peccatum fuerit, secundum animam quidem rationalis fuit, habens discretionem boni et mali; scientiam quoque rerum, quantum ad principium conditionis pertinuit perfectam. Nam sic
Abbreviated transcription (Latin):
sed totum contra laudem di. In .iiͦi. statu totum ad lau¬
dem. nichil p̾t̾. landem. nec c̃t ᷤ laudem. dĩ. Ad laudem
d̃i caritas. p̾t̾ laudem necessitas. contra landem innqͥtas.

Expanded text:
sed totum contra laudem Dei; in tertio statu totum ad laused totum contra laudem Dei; in tertio statu totum ad laudem: nihil praeter laudem, nec contra laudem Dei. Ad laudem Dei charitas, praeter laudem Dei necessitas, co
Abbreviated transcription (Latin):
humanȩ pͥma ꝯsid̾atione  distingͥmꝰ. ⁊ in his qͣt
homo fuerit. siue in corꝑre sũin amĩa. qnͣtũq
ab eo qd̾ primum factus ẽ. mutatus sit. aut
in quo idem ꝑstitĩt. necessario determinandũ. putamꝰ.
Primus status hominis fuit ante peccatum. in eo
qd̾ fuit conditus. Scđs status ẽ pꝰ pecoatum. sita¬
m̃ status dicendꝰ ẽ. ⁊ ñ potiꝰ ruina. in quem ꝑ pec
catum ⁊ ꝑpęnã pecci post peccatũ sequentem. ẽ.
lapsus. Tereuis statꝰ erit homĩs pꝰ resurrectionem
amortius. qñ plene  ꝑfecte tam apeccato quam
apena peccatis lib̾abit᷑. ⁊ ñ solum in id in qͦ fuit
conditis. s supͣ id ȩtiam usq ad illud ad quod conditꝰ
fuit restituetur. In pͥmo statu diuisit ds̃ ⁊ hõ. in scđo
statu diuisit diabolus ⁊ hõ. int̾rio statu totũ ds accipiet.
In primo istatu laus d̃i erat. ⁊ aliquid pt᷑ laudem. n¬
chil: tñ contra laudem đĩ. In .uͦ. statu nichil ad laudẽ.

Expanded text:
sideratione distinguimus, et in his qualis homo fuerit sive in corpore sive in anima quantumque ab eo quod primum factus est mutatus sit, aut in quo idem perstiterit necessario determinandum putamus. Primus status hominis fuit ante peccatum in eo in quo fuit conditus. Secundus status est post peccatum si tamen status dicendus est, et non pott peccatum sequentem, est lapsus. Tertius status erit hominis post resurrectionem a mortuis, quando plene et perfecte tam a peccato quam a poena peccati liberabitur; et non solum in id in quo fuit conditus, sed supra id etiam usque ad illud ad quod conditus fuit restituetur. In primo statu divisit Deus et homo; in secundo statu divisit diabolus et homo; in tertio statu, Deus totum accipit. In primo statu, laus Dei erat, et aliquid praeter laudem, nihil tamen contra laudem Dei; in secundo statu nihil ad laudem,
Abbreviated transcription (Latin):
sua ⁊ uirtute s indita ado potuit ꝯsernare. s iccir¬
co tantum lignum scientię boni ⁊ mali dr̃. quia ad
ꝓbandam obedientiam hoĩs siue in obedientiam
exꝑiendam ꝑ ababatur. Erant enim q̃dam bona
quȩ necdum hõ ꝑ exꝑientiã cognon̾at. ⁊ erant si¬
milit̃ quędã mala q̃ ꝑ exꝑientiam adhuc nescie¬
rat. Et positum ẽ quasi in medio lignũ scientię
boni ⁊ mali. ut ꝑ illud hõ uł obediendo ad bona
gustanda ⁊ cognoscenda trainsiret. uł ñ obediendo
ad mala sentienda ⁊ ꝑcipienda ꝑting̾et. Sic gͥ in
loco isto fiue boni siue mali 9 gnoscendi occasio¬
nem acciꝑe debuit. ñ tñ ex natura ligna q̃ hoc
hoĩ exse dare ñ potuit. s quia in eo ł obediendo
boni ł ñ obediendo mali ꝓ debita remuneratione

Expanded text:
sua et virtute sibi indita a Deo potuit conservare, sed idcirsua et virtute sibi indita a Deo potuit conservare, sed idcirco tantum lignum scientiae boni et mali dicitur; quia ad probandum obedientiam hominis, sive inobedientiam experiendam parabatur. Erant enim quaedam bona quae necdum homo per experientiam cognoverat; et erant similiter quaedam mala quae per experientiam adhuc nescierat. Et positum est quasi in medio lignum scientiae boni et mali, ut per illud homo vel obediendo ad bona gustanda et cognoscenda transiret, vel non obediendo ad mala sentienda et percipienda pertingeret. Sic igitur in loco isto sive boni sive mali cognoscendi occasionem accipere debuit; non tamen ex natura ligni quae hoc homini ex se dare non potuit, sed quia in eo vel obediendo boni vel non obediendo mali pro debita remuneratione
Abbreviated transcription (Latin):
dus positus ẽ. subsequitur scriptura ⁊ dicit. Pro¬
duxitq dñs ds̃ de humo omne lignum pulchrũ iu¬
su ⁊ ad nescendum suaue. lignum ętiam uitȩ in
medio ꝑadisi. Lignumq seientiȩ boni ⁊ mali.
fluuiꝰ eg̾diebatur deloco uoluptatis ad irrigandũ
ꝑadisum. qͥ inde diuiditur in quatuor capita. Pa¬
tet gͦ qnͣtȩ amenitatis locis ille fuit. in quo
natura hominis ad huc acorruptione aliena fou̾i
ac nutriri debint. qui fontibus ⁊ fluminibus ir¬
riguis. arboribus omnigenis frondosꝰ. nemoro¬
sus fructa tam pulchro aduidendum ꝗͣ suani ad
tur. qđ lignum ibi uitȩ ẽẽ dr̃. cuiꝰ uirtus tam
mirabił fuisse ꝑhibetur. ut certis temporibus sũp¬
tum uitam corporalem in homine quam aui ip¬
se hõ illo ut̾etur. ñ solum amorte. s ab omni etiã
defectui illesam custodire potiusset. De ligno
boni ⁊ mali hoĩ dare potuit. quem ad modum lig¬
num uitȩ uitam in homine corpotalem ex natum

Expanded text:
dus positus est, subsequitur Scriptura et dicit: Produxitque Dominus de humo omne lignum pulchrum visu, et ad vescendum suave: lignum etiam vitae in mediofluvius egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, qui inde dividitur in quatuor capita . Patet ergo quantae amoenitatis locus ille fuit in quo natura hominis adhuc a corruptione aliena foveri ac nutriri debuit, qui fontibus et fluminibus irriguis, arboribus omnis generis frondosus et nemorosus, fructu tam pulchro ad videndum quam suavi ad tur quod lignum ibi vitae esse dicitur, cujus virtus tam mirabilis fuisse perhibetur, ut in certis temporibus sumptum vitam corporalem in homine quandiu ipse homo illo uteretur non solum a morte, sed ab omni etiam defectu illaesam custodire potuisset. CAP. XXXIboni et mali homini dare potuit, quemadmodum lignum vitae vitam in homine corporalem ex natura
Abbreviated transcription (Latin):
intus enat. opus sapĩe pascua foris erat. ⁊ ad missus ẽ
sensus hoĩs ut ad utrumq iret.⁊ inuitͦq reffectionem
inueniret. Iret ꝑ cognicionem. reficeretur ꝑ dilectionẽ.
Sapientia lib erat scriptus intus. Opus sapĩȩ lib eut
scriptus foris. Uoluit aũt pꝰ ea adhuo alit̾ foris scribi
sapientia. nt manifestius uid̾ẽtur : ⁊ ꝑfectus cognos¬
c̾e̾tur. ut oçenlus hoĩs illumin aretur ad script᷑am scdam.
illuminauit. Assũpsit carnem ñ amittens diuinitatẽ.
⁊ꝓpositus ẽ lib̵ seriptus intus ⁊ foris. Foris in huma¬
nitate. intus in duunitate. Ut foris legeretur per
imitacionem. intus per contemplationem. Foris ad sa¬
nitatem. intus ad felicitatem. Foris ad meritum. in¬
tus ad gaudium. Intus in principio erat uerbum.
foris u̾bum caro factum ẽ. ⁊ habitauit in nb̵. Lib
gͦ unis erat semel intus scriptus. ⁊bis foris. Foris

Expanded text:
intus erat; opus sapientiae, pascua foris erat. Et admissus est intus erat; opus sapientiae, pascua foris erat. Et admissus est sensus hominis ut ad utrumque iret, et in utroque refectionem inveniret. Iret per cognitionem, reficeretur per dilectionem. Sapientia liber erat scriptus intus, opus sapientiae liber erat scriptus foris. Voluit autem postea adhuc, aliter scribi foris sapientia ut manifestius videretur et perfectius cognosceretur, ut oculus hominis illuminaretur ad scripturam secundam, illuminavit. Assumpsit carnem non amittens divinitatem, et positus est liber scriptus intus et foris; in humanitate foris, intus in divinitate, ut foris legeretur per imitationem, intus per contemplationem; foris ad sanitatem, intus ad felicitatem; foris ad meritum, intus ad gaudium. Intus: In principio erat Verbum ; foris, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Liber ergo unus erat semel intus scriptus, et bis foris. Foris
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ ꝑ ea similit᷑ in insibilia q̃ intus erant. qm̃ qui in¬
iisibilia uident. in ipsis nisibilia indent. qm̃ uisibilia¬
in innisibilibus cognoscuntur. s ñ eq̃ qui usibilia uident.
in usibilia in eis uident. quia sensus quo in uisibilia ꝑ-¬
cipunt᷑ in summis infima cõp̃hendit. sed sensus quo
uisibilia continguntur. in infimis sũma ñ cap̃. Sic ita¬
q unacrratura erat. cuiꝰ sensus totus intus erat. ⁊ alia
creatura erat. euiꝰ sensus totus foris erat. ⁊ pofitus
ẽ in medio hõ. ut intus ⁊ foris sensum hr̃et. Intus ad in¬
uisibilia.foris adiuisibilia. Intus ꝑsensum rõnis. foris ꝑ
sensum carnis. ut in gredetur ⁊ contemplaretur. ⁊. e¬
gͥcłetur ⁊ comtemplaretur. Intus sapientiam. foris oꝑa
sapĩȩ ut utr̃q contemplaretur. ⁊ utrĩq refic̾etur. Ui¬
d̾et ⁊ gauderet. amaretͥ. landaret. Sapiã pascua

Expanded text:
sed non per ea similiter invisibilia quae intus erant, quoniam qui insed non per ea similiter invisibilia quae intus erant, quoniam qui invisibilia vident, in ipsis visibilia vident; quoniam visibilia invisibilibus cognoscuntur, sed non aeque qui visibilia vident invisibilia in eis vident, quia sensus quo invisibilia percipiuntur in summis infima comprehendit, sed sensus quo visibilia continguntur in infimis summa non capit. Sic itaque una creatura erat cujus sensus totus intus erat, et alia creatura erat cujus sensus totus foris erat. Et positus est in medio homo ut intus et foris sensum haberet. Intus ad invisibilia, foris ad visibilia. Intus per sensum rationis, foris per sensum carnis, ut ingrederetur et contemplaretur; et egrederetur et contemplaretur, intus sapientiam, foris opera sapientiae, ut utrumque contemplaretur, et utrinque reficeretur; videret et gauderet, amaret et laudaret. Sapientia, pascua
Abbreviated transcription (Latin):
suul motus mentis ⁊ motus corpr̃is. seorsum motus
sensualitatis. ⁊ ꝑficitur iusticia.⁊ iniquitas cohibe¬
tur. De duplici sensu ani me.
nima aũt rõnał iecuro duplici sensu in strue¬
ta.. ut et iusibilia foris caꝑet ꝑ carnem. ⁊ in ui¬
sibilia intus ꝑ rõnem. quatinuis ⁊ uisibilia ⁊ in iusibilia
ad laudem creatoris illam excitarent. Neq enim in oĩ¬
bus oꝑibus suis ds arationali creatum laudaretur. siñ
omĩa oꝑa cdĩ arõnali creatun cognoscerentur. Ut gͦ
ꝑfectã eẽt laus dei. monstrata sunt rõnałi creature
oꝑa dcit eum intus ⁊ foris miuretur. ⁊ ꝑ admira¬
tionem ꝓfic̾e̾t ad dilectionem. Facta ÷ creatun una.¬
enit. ⁊i sensus brutaꝵ animalium foris enit. Angeli
quaꝵ sensus intus erat. contemplabantur quȩ intus
enint.⁊ ꝑ ea q̃ foris erant. Bruta animalia quoꝵ
sensus foris erat. contingebant uisibilia q̃ foris erãt.

Expanded text:
simul motus mentis et motus corporis, seorsum motus simul motus mentis et motus corporis, seorsum motus sensualitatis, et perficitur justitia, et iniquitas cohibetur. CAP. V. De duplici sensu animae. Anima autem rationalis idcirco duplici sensu instructa est, ut visibilia fortis caperet per carnem et invisibilia intus per rationem quatenus et visibilia et invisibilia ad laudem Creatoris illam excitarent. Neque enim in omnibus operibus suis Deus a rationali creatura laudaretur, si non opera Dei omnia a rationali creatura cognoscerentur. Ut ergo perfecta esset laus Dei, monstrata sunt rationali creaturae opera Dei, ut eum intus et foris miraretur, et per admirationem proficeret ad dilectionem. Facta est creaturaerat, et sensus brutorum animalium foris erat. Angeli quorum sensus intus erat, contemplabantur quae intus erant, et per ea quae foris erant. Bruta animalia quorum sensus foris erat contingebant visibilia quae foris erant,
Abbreviated transcription (Latin):
subiecto. ⁊ qñ abutit᷑ illo. uicium ẽ imꝑantis debi¬
tum obedientis. Nec culpatur qui ducitur.q neces¬
sitate ducitur. s culpatur qui ducit. quia in fubiec¬
tum lib̃tate abutitur. Porro uoluntas si iusticiã
tenuisset. hrẽt non solum motum corꝑ̃is obedien¬
tem : s motum sensualitatis consentientem. Hune
uero qm̃ rectitudinem suam ipsa non tenuit. ht̃
quidem ad huc ex indulgentia creatoris motum cor¬
poris obedientem : ex uindicta aũt motum sensuali¬
tatis contradicentem. Cuiꝰ molentiam aliqñ infirma¬
ta seqr̃. aliqñ aũt corrobonita coherret ⁊ moderatur.
Si aũt motus sensualitatis dominatur motui m̃tis.
dominatur ⁊ motui corꝑris qui subiectus ẽ. illi :⁊
tunc peccatum regnare incipit in nr̃o mortali cor¬
pore. si aũt ñ dominati.r. utitur mens seruicio cor¬
poris sui.⁊ exchibet membra sua arma iusticiȩ. ⁊ sunt

Expanded text:
subjecto; et quando abutitur illo, vitium est imperantis, debisubjecto; et quando abutitur illo, vitium est imperantis, debitum obedientis. Nec culpatur qui ducitur quia necessitate ducitur; sed culpatur qui ducit, quia in subjectum abutitur libertate. Porro voluntas si justitiam tenuisset, haberet non solum motum corporis obedientem, sed motum sensualitatis consentientem. Nunc vero quoniam rectitudinem suam ipsa non tenuit, habet quidem adhuc ex indulgentia Creatoris motum corporis obedientem; ex vindicta autem motum sensualitatis contradicentem. Cujus violentiam aliquando infirmata sequitur; aliquando autem corroborata coercet et moderatur. Si autem motus sensualitatis dominatur motui mentis, dominatur et motui corporis, qui subjectus est illi, et tunc peccatum regnare incipit in nostro mortali corpore. Si autem non dominatur, utitur mens servitio corporis sui; et exhibet membra sua arma justitiae, et sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ma fuit dispositio naturȩ. Nam motus mentis uolunta¬
riꝰ ẽ appetituis: inuoluntario libum : in appetitu arbiri¬
um. Mens gͥ ꝑse mouetur. ⁊ ẽ. pͥmus uoluntatis mo¬
tus. Motum uoluntatis. seqr̃ motus corꝑris. Mens ita¬
⁊ exẽplar. ⁊ ꝓposita regula quam sequatur. Et ꝓpt̃
hoc si sedm d̾m mouetur. hoc ẽ iusticia. si p̃t̃ dm̃ mo¬
uetur uł contmi dm̃. hoc ẽ in iusticia. Ergo motus
m̃tis iusticia semꝑ ẽ. uł in iusticia. motus aut̃ corꝑris
semꝑ ẽ obedientia. Quod enim menis̃ mouetur lib̾ta¬
te mouetur. quia uoluntarie mouetur. ⁊ ꝑse moue¬
tur ⁊ eius ẽ quod mouetur. ł ad meritum sibene:
uel si male ad culpam. Quod autem corpus mouet᷑.
necessitate mouetur : q ab alio mouetur. Hoc ẽ am̃¬
te. nec suum ẽ. qd̾ mouetur. s illiꝰ a quo mouetur.
sine ad meritum sibene : siue ad culpam si male. Ita
monis m̃tis dominatur motui corꝑris lege nat᷑e

Expanded text:
ma fuit dispositio naturae; nam motus mentis voluntama fuit dispositio naturae; nam motus mentis voluntarius est appetitus, in voluntario liberum, in appetitu arbitrium. Mens igitur per se movetur, et est primus voluntatis motus. Motum voluntatis sequitur motus corporis. Mens itaet exemplar et proposita regula quam sequatur. Et propter hoc, si secundum Deum movetur, hoc est justitia; si praeter Deum movetur vel contra Deum, hoc est injustitia. Ergo motus mentis justitia semper est, vel injustitia; motus autem corporis semper est obedientia. Quod enim mens movetur, libertate movetur, quia voluntarie movetur, et per se movetur; et ejus est quod movetur, vel ad meritum si bene, vel ad culpam si male. Quod autem corpus movetur necessitate movetur, qui ab alio movetur hoc est a mente. Nec suum est quod movetur; sed illius a quo movetur, sive ad meritum si bene, sive ad culpam si male. Ita motus mentis dominatur motui corporis lege naturae
Abbreviated transcription (Latin):
si ea quȩ sciendas prudent̃ discernit. E quał enĩ
stulticiȩ ẽ p̾sumere in his quȩ non posst᷑ sciri. ⁊ de¬
ficere in his quȩ ñ debent ignorari. ⁊ropt̃ea qnͣtũ
sane fidei satis ẽ. quenimꝰ agnoscere. ⁊ ea quȩ cu¬
riositas sola serutari suadet. desistamꝰ in uestigare.
Creauit ds̃ animam primi hoĩs de nichilo. ⁊ inspi¬
uuit eam corp̃ri de t̾ri. ꝑ mat̾iam sumpto ifor¬
mato. Dans ei sensum ⁊ discrecionem boni ⁊ mali.
ut corpus ipsum sibi sobiatum ꝑsensum uiuificaret.
ꝑ rõnem regeret. ⁊ in ipso homine sensus ẽẽt sub¬
orro tres sunt motus in homine. Motus
m̃tis. motus corp̃ris. motus sensualitatis. Oo¬
tus m̃tis inuoluntate ẽ: motus corpr̃is in oꝑe. motus
sensualitatis meduis in delectatione. In motu mentis
sola. lib̃um arbitriũ ẽ: in motu corporis ⁊ sensualitatis.
illa s̃ quȩ sequuntur lib̃um arbitruum. Sic enim pri¬

Expanded text:
si ea quae scienda si ea quae scienda stultitiae praesumere in iis quae non possunt sciri, et deficere in iis quae non debent ignorari. Propterea quantum sanae fidei satis est, quaeramus agnoscere, et ea quae curiositas sola scrutari suadet, desistamus investigare. Creavit Deus animam primi hominis de nihilo, et inspiravit eam corpori de terra per materiam sumpto et formato, dans ei sensum et discretionem boni et mali; ut corpus ipsum sibi sociatum per sensum vivificaret, per rationem regeret, et in ipso homine sensus esset sube libero arbitrio. Porro tres sunt motus in homine, motus mentis, motus corporis, motus sensualitatis. Motus mentis in voluntate est, motus corporis in opere, motus sensualitatis medius in delectatione. In motu mentis solo, liberum arbitrium est; in motu corporis et sensualitatis, illa sunt quae sequuntur liberum arbitrium. Sic enim pri
Abbreviated transcription (Latin):
ueruntur autem quam plurima de origi¬
ne am̃ȩ. qñ creata fuit. ⁊ unde creata fuit.
⁊ quał creata fuit. Nos uͦ in p̾senti adbrematione tã
multiplices opimones ꝑsequi suꝑuacuum ⁊ infruetuo¬
sum estimamus. ⁊ hoc solum nb̵ fuffic̾e̾ putamus. si
ea tm̃ q̃ sentienda ⁊ asserenda s̃ ꝓponimus In his gͦ
fides catholica hoc potiꝰ elegit. ⁊ ueritati mag̃̾ consen¬
taneum indicauit. ut eredamꝰ animã primi hoĩs qnͣfac¬
ta ẽ : ñ de p̃iacenti aliqua mat̾ia factã. s de nichilo
creatam. neq factam aprincipio qñ angłi facta s.
sed pꝰea cum corpꝰ ipsum cui infundenda fuerat for¬
matum ẽ. ab ipso ereatore simul ⁊ factam ⁊ corpri
sociatam. Utrum uͦ in corpr̃e uł ext᷑ corpꝰ oreata sit:
quanto difficiliꝰ ẽ scire. tn tominꝰ ẽ ꝑiculosum igno¬
nire. Neq uͦ in hoc ingenium homĩs approbandum
estimetur. sihis ꝗ̃ difficilia s̃ ꝑtinacit̃ in sistit. s potiꝰ

Expanded text:
uaeruntur autem quam plurima de origine animae, quando creata fuit, et unde creata fuit, et qualis creata fuit, nos vero in praesenti abbreviatione tam multiplices opiniones prosequi supervacuum et infructuosum existimamus; et hoc solum nobis sufficere putamus si ea tantum quae sentienda et asserenda sunt proponimus. In his ergo fides catholica hoc potius elegit et veritati magis consentaneum judicavit, ut credamus animam primi hominis quando facta est non de praejacenti aliqua materia factam; sed de nihilo creatam, neque factam a principio quando angeli facti sunt, sed postea cum corpus ipsum cui infundenda fuerat formatum est ab ipso creatore simul et factam et corpori sociatam. Utrum vero in corpore an extra corpus creata sit, quanto difficilius est scire, tanto minus est periculosum ignorare. Neque vero in hoc ingenium hominis approbandum existimetur, si in iis quae difficilia sunt pertinaciter insistit; sed potius
Abbreviated transcription (Latin):
uersi abono in quo erant. ⁊ similit̾ motu uolunta¬
tis factum ẽ ut bonẜ eẽnt cõu̾si abono in quo erant
ad bonum in quo ñdum erant. ꝓpt̾ea in motu uo
luntatis rõnał om̃ẽ meritum constabat. quoł boni
nel mali erant. Illic gͦialum ⁊ bomĩ queren¬
dum ẽ. ubi iustitia ⁊ culpa ẽ. qm̃ iustitia bonum ẽ.¬
⁊ culpa malum ẽ. Et ipsa culpa nec uoluntas erat.
qm̃ uoluntas malum ñ erat. qm̃ a dõ data erat.
nec motus uoluntatis malum erat. qm̃ eruoluntate
erat. et uoluntatis erat. et moueri uoluntas a deo
ceꝑat . nec id ad qđ motus uoluntatis erat malum
erait. qm aliqͥd erat. et om̃e quod aliqͥd erat. adeco
nõ erat ad quod ẽẽ debuerat. et ideo nõ erat
quia aliud ent ad qđ ẽt nõ debuerat. nec tam̃ ad hoc
cẽ sed ad illud nõ eẽ peccatum erat. quia si ilłd ñ ẽẽt.¬

Expanded text:
versi a bono in quo erant; et similiter motu voluntatis factum est ut boni essent conversi a bono in quo erant ad bonum in quo nondum erant, propterea in motu rationis voluntatis omne meritum constabat quo vel boni vel mali erant. Illic ergo et malum bonum quaerendum est ubi justitia et culpa est, quoniam justitia bonum et culpa malum est. Et ipsa culpa nec voluntas erat, quoniam voluntas malum non erat; quoniam a Deo data erat; nec motus voluntatis malum erat quoniam ex voluntate erat, et voluntatis erat, et moveri voluntas a Deo acceperat; nec id ad quod motus voluntatis erat malum erat, quoniam aliquid erat, et omne quod aliquid erat a Deo non erat ad quod esse debuerat? et ideo non erat quia ad aliud erat ad quod esse non debuerat, nec tamen ad hoc esse sed ad illud non esse peccatum erat, quia si illud non esset
Abbreviated transcription (Latin):
diuinum nunciant: omnes merito angeli nominã
interpretantur. ut totũ mundũ ide non so¬
lum uitam humanam. sed omĩa quȩ ad humanam.
uitam ꝑtinent. scdm dĩ dispensationem. ab angłis¬
ad ministrari putent. sub dõ ⁊ scđm dm. Malos aut
ex officio potestatem ñ hab̾e. sed aliqñ potestatem ex¬

Expanded text:
divinum nuntient - omnes merito angeli nominantdivinum nuntient - omnes merito angeli nominantinterpretantur, ut totum mundum, id est, non solum vitam humanam sed omnia quae ad humanam vitam pertinent secundum Dei dispensationem ab angelis ministrari putent, sub Deo et secundum Deum. Malos autem ex officio potestatem non habere, sed aliquando ex pe
Abbreviated transcription (Latin):
Q uidam putant in illa cęlesti curia om̃s quidẽ
nititi. s alios ex officio. qui ꝓprie angłi ł archan¬
geli nominantur. alios extempore ⁊ causa. extͣ
cominunẽ dispensationem oborta : qui  ipsi qͦ¬
q cum angelorum ministeriũ extempore susci¬
piunt. nom̃ in ministerio assumunt. sic̃ script᷑ ẽ.
qui facit angelos suos sp̃s. quia uidelicet. qui
semper natun sp̃s sunt: ꝓ tempore ⁊ officio a¬
liqñ angłi idẽ nuncii fiunt. Alii dicunt:
tres ordines suppremos. idẽ seraphin ⁊ cherubin.
et thronos. ad sola diuina &e int̾na conu̾sionem
hr̃e. semꝑq creatori assistere. Inferiores aut tres ad
exteriora agenda ⁊ nuncianda muti. Tres aũt
medios non solum dignitate ł loco.s officio etiam
inter utrosq consistere. qͥ p̃ceptum diuinum asuꝑio¬
ribus accipiunt.⁊ deferunt ad inferiores. Acꝑ hoc
cum sup̃mi mediis. medii imis. atq hi nb p̃ceptum

Expanded text:
Quidam putant in illa coelesti curia, omnes quidem Quidam putant in illa coelesti curia, omnes quidem mitti, sed alios ex officio qui proprie angeli sive archangeli nominantur; alios ex tempore et causa extra communem dispensationem oborta. Qui et ipsi quoque cum angelorum ministerium ex tempore suscipiunt, nomen in ministerio assumunt. Sicut scriptum est: Qui facit angelos suos spiritus . Quia videlicet qui semper natura spiritus sunt, pro tempore et officio aliquando angeli, id est nuntii fiunt. Alii dicunt tres ordines supremos, id est seraphim et cherubim, et thronos ad sola divina et interiora conversionem habere, semperque Creatori assistere. Inferiores autem tres ad exteriora agenda et nuntianda mitti. Tres autem medios non solum dignitate vel loco, sed officio etiam inter utrosque consistere; qui praeceptum Domini a superioribus accipiunt et deferunt ad inferiores. Ac per hoc cum supremi mediis, medii imis atque hi nobis praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
lectionis ardens ł succendens đr. Ad hune modum
ȩtiam de sequentibus intelligendum ẽ orainibus.
Utrũ om̃s sp̃c celestes mittant᷑.
ueritur ⁊ hoc utrum om̃s illi celestes sp̃s
ad exteriora nuncianda mĩtantur. Quidã
putant alios eẽ in illa multitudine qui foras pro-
officio ad ext̾iora nuncianda ereunt. alios qͥ intꝰ¬
semꝑ existunt. Sic̃ script᷑ ẽ. Miliꝗ milium minis¬
trabant ei. ⁊ decies milies centena asistebant ei
A płs aut̃ excellentiã filii c̃mendans p̃ angelis. õs
ad ministratorios sp̃s eẽ. in ininisteriũ missos ꝓpt᷑
eos quiħeditatem capuint salutis affirmat. ħme
questio nascitur quomͦ om̃s mittuntur. si quidam
semꝑ asistunt. Et si om̃s nuncii st̃ : quomͦ qui¬
dam assistere semꝑ dicuntur. Sienim om̃s nun¬
cii s̃. om̃s angłi sũt. Et sionĩs angelis. quomodo
unus tantum int̾ nouem ordo hoc nomine censet᷑:

Expanded text:
lectionis ardens vel succendens dicitur. Ad hunc modum lectionis ardens vel succendens dicitur. Ad hunc modum etiam de sequentibus intelligendum est ordinibus.Utrum omnes spiritus coelestes mittantur. Quaeritur et hoc, utrum omnes illi spiritus coelestes ad exteriora nuntianda mittantur. Quidam putat alios esse in illa multitudine qui foras pro officio ad exteriora nuntianda exeunt, alios qui intus assistunt, sicut scriptum est: Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia assistebant ei . Apostolus autem excellentiam Filii commendans pro angelis omnes administratorios spiritus esse in ministerium missos, propter eos qui haereditatem capiunt salutis confirmat. Hinc quaestio nascitur quomodo omnes mittuntur si quidam semper assistunt, et si omnes nuntii sunt, quomodo quidam semper assistere dicuntur. Si omnes nuntii sunt, omnes angeli sunt; et si omnes angeli sunt, quomodo unus tantum inter novem ordines ordo hoc nomine censetur?
Abbreviated transcription (Latin):
spĩnim hoc hic p̃cipue cõmemonind̾ putamus.
one. Illa gͦ dona gr̾arum in singłis denotantur ex
nomine. ñ q̃ singulariter s quȩ excellent᷑ data s̃ in
participatione. In illa enim celesti patria ubi pleni¬
tudo boni ẽ. licet quȩdam data sint excellenter. nichil
possidetur singulariter. Omina enim in omnibus sũt
ñ quidem equalit̾.q alii. aliis q̃dã sublimiꝰ possidẽt.
s cominuniter q om̃s omĩa habent. Item sciendꝰ q
omina dona grãrum suꝑiores ordines sublimiꝰ ⁊ per
minationem relinquunt. Ut n̾bi gr̃a semphin qͥ
ordo ercellẽtissimus omnium estimatur. tam dilec¬
tionem quam cognitionem deuinitatis. et cẽta iuir¬
tutum dona cẽtis om̃ibꝰ sublimiꝰ ꝑcipit. ⁊ mñ ab
excellentiore dono ide. caritate nocabulum tra¬
hens ceta sequentibus pꝰ se ordinibus ad denominatiõe
reliqt. Eximꝰ pꝰ hunc ordo ꝯprimo dono. idẽ cog¬
nicione u̾itatis cherubin appellatus ẽ : quod plenitu

Expanded text:
ituum hoc hic praecipue commemorandum putamus, one. Illa ergo dona gratiarum in singulis denotantur ex nomine; non quae singulariter sed quae excellenter data sunt in participatione. In illa enim coelesti patria ubi plenitudo boni est, licet quaedam data sint excellenter, nihil possidetur singulariter. Omnia enim in omnibus sunt non quidem aequaliter quia alii aliis quaedam sublimius possident, sed communiter, quia omnes omnia habent. Item sciendum quod omnia dona gratiarum superiores ordines sublimius et peminationem relinquunt. Ut verbi gratia Seraphim qui ordo excellentissimus omnium existimatur tam dilectionem quam cognitionem divinitatis, et caetera virtutum dona caeteris omnibus sublimius percipit, tamen ab excellentiori dono, id est charitate vocabulum trahens, caetera sequentibus post se ordinibus ad denominationem reliquit. Proximus post hunc ordo a proximo dono, id est cognitione veritatis cherubim appellatus est, quod plenitud
Abbreviated transcription (Latin):
ne creatoris sui acceꝑat ꝯditus : ꝑ grãm eiꝰdem post¬
rat sursum in cęlo mansionem ꝯstituens. illos uͦ qͦs
corporibus t̾renis soc iauenit. deorsum in t̾rena habi¬
tatione disponens. Utrisq regulam p̃ponens obedien¬
tiȩ . quatins ⁊ illi ab eo ubi erant ñ caderent : us¬
ta abeo ubi erant ad idubi ñ erant ascenderent.
Ut cum isti ꝑuenissent. ⁊ illi ñ discessissent : supͣ id
quod facti erant adid quod facti erant ꝑtingerent:
ut cum eo ẽẽnt aquofacti erant. Fecit itaq ds̃ ho¬

Expanded text:
ne creatoris sui acceperat conditus, per gratiam ejusdem postne creatoris sui acceperat conditus, per gratiam ejusdem postrat, sursum in coelo mansionem constituens; illos vero quos corporibus terrenis sociaverat deorsum in terrena habitatione disponens. Utrisque regulam proponens obedientiae, quatenus et illi ab eo ubi erant non caderent, et isti ab eo ubi erant ad id ubi non erant ascenderent, ut cum isti pervenissent et illi non cecidissent, supra id quod facti erant ad id ad quod facti erant pertingerent, ut cum eo essent a quo facti erant. Fecit itaque Deus ho
Abbreviated transcription (Latin):
gendo hominem. quam postea exhibiturus erat homi¬
nem głi. ando. ut sciret homo quia si potuit ds̃ tam dis¬
parem naturam corporis ⁊ animȩ ad unam fedationẽ
atq amiciciam coniungere. nequaꝗͣ ei impossibile futu¬
turum rõnał creaturȩ humilitatem licet longe inferi¬
orem ad suȩ głiȩ participationem sub limare. Rursum
si tantum gaudium ẽ. ⁊ tanta iocunditas uita ista mor¬
tał. que constat ex presentia sp̃s incorpore corruptibili.
quanta iocunditas foret. ⁊ quantum gaudium uita
illa immortał̃. ex p̾sentia dĩtatis inspũ rõnali. Quia
g᷑ in parte ꝓ exremplo uniu̾sitatis humiliatus ẽ rõnał¬
sp̃s usq ad consortim t̾remi corporis. ne forte hoc
ipsum ad depressionem eiis ꝑtinere uideretur. ad¬
uinrit ꝓuidentia a̾ei ut pꝰmodum cum eodem corprẽ
głificato ad consortium illorum qui in sua puritate
ꝑstiterant sublimaretur.ut qd̃ ninꝰ ex dispensatio¬

Expanded text:
gendo hominem, quam postea exhibiturus erat homigendo hominem, quam postea exhibiturus erat hominem glorificando. Ut sciret homo quod si potuit Deus tam disparem naturam corporis et animae ad unam foederationem atque amicitiam conjungere, nequaquam ei impossibile futurum, rationalis creaturae humilitatem licet longe inferiorem ad suae gloriae participationem sublimare. Rursus si tantum gaudium est et tanta jucunditas vita ista mortalis quae constat ex praesentia spiritus in corpore corruptibili, quanta jucunditas foret et quantum gaudium, vita illa immortalis ex praesentia Divinitatis in spiritu rationali? Quia ergo in parte pro exemplo universitatis humiliatus es usque ad consortium terreni corporis, ne forte hoc ipsum ad depressionem ejus pertinere videretur, adjunxit providentia Dei ut postmodum cum eodem corpore glorificato ad consortium illorum qui in sua puritate perstiterant sublimaretur, ut quod minus ex dispensatio
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudo nec angeri pot̾ omĩno qm̃ ꝑfecta ẽ: nec
minui qm̃ et̾̃na est. sola caritate nuilla sui necessitate
⁊ quo ipse beatus erat. participem fac̾e̾t. Uerum
quia hoc ad felicitatis illiꝰ augm̃tum ꝑtinuit. ut grãm
conditoris sui ꝑ quam głificandus enit agnosceret. uolu¬
it ipse conditor prius ei in sua con dicione ostend̾e. qd̾
pꝰmod̾ in ipso facturus eiat. ex dignatione. Creaturam
gͦ rõnalem quam fec̾at. uissit partim in sua puritate
ꝑsistere . partm eam corporeis indum̃tis ⁊ t̾renis mansio¬
nibus copulans. luteam materiam fec̃ ad uitȩ sensum ue¬
getare. Hoc siquidem ꝓ eremplo futurȩ societatis q̃ int̃
ipsuim ⁊ spm̃ rõnalem in głificationem eusdem ꝑficienda
fuenit ꝓposito. ut uidelicet ostenderetur quia qd̾ tunc
erat in condicione corpꝰ spñi. hoc scilieet aliquid pꝰ modilł
futurꝰ erit ex dignatione assumptꝰ sp̃s sibi. Com ꝓbauit
gͦ ds̃ potentiam suam ⁊ grãm ostendit. primum fin¬

Expanded text:
beatitudo nec augeri potest, quia perfecta est; nec minui, quia aeterna est: sola charitate, nulla sui necessitate et quo ipse beatus erat, participem faceret. Verum quia hoc ad felicitatis illius augmentum pertinuit ut gratiam conditoris sui per quem glorificandus erat agnosceret, voluit ipse conditor prius ei in sua conditione ostendere quod postmodum in ipso facturus erat ex dignatione. Creaturam ergo rationalem quam fecerat, jussit partim in sua puritate persistere; partim eam corporeis indumentis et terrenis mansionibus copulans, luteam materiam fecit ad vitae sensum vegetare. Hoc siquidem pro exemplo futurae societatis quae inter ipsum et Spiritum rationalem in glorificationem ejusdem perficienda fuerat proposito ut videlicet ostenderetur quia quod tunc erat in conditione corpus spiritui: hoc secundum aliquid postmodum futurus erat ex dignatione assumptus spiritus sibi. Comprobavit ergo Deus potentiam suam et gratiam ostendit. Primo fin
Abbreviated transcription (Latin):
sine t̾rore ⁊ spe in utroq. Ept̾ea monstratum ẽ
eis quid faciendum ẽẽt ñ qͥd ẽẽt futurum. ut nul¬
la necessitate ꝓuidentiȩ impelli uiderent᷑. s rõne
dirigi ⁊ ꝓpria. deflecti uoluntate in ambobꝰ.⁊
ita bonum fuit ⁊ conuemienꝰ. ⁊ ñ ẽ sic rep̃hensio¬
ne dignum opus dĩ qr ita fec̃ ut bonum fuit.

Expanded text:
sine terrore et spe in utroque. Propterea monstratum est sine terrore et spe in utroque. Propterea monstratum est eis quid faciendum esset non quid esset futurum, ut nulla necessitate providentiae impelli viderentur, sed ratione dirigi et propria deflecti voluntate in ambobus. Et ita bonum fuit et conveniens; et non est sic reprehensione dignum opus Dei, quia ita fecit ut bonum fu
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia data agnouer̃ quid futurum eẽnt suꝑ
eos. Uidetur enim utr̃ĩq aliquid in conueniẽtis oc¬
currere. Sienim qui futuri erant mali lapsum
debuenat ⁊ finiri non debuerat. tanta sibi ma¬
la ĩminere p̾uidentes. aut uitare uoluerunt s
non potuer᷑ et erant miseri. aut potuer̃ ⁊ noluer̃.
⁊ stulti erant.⁊ maligni. Si aut nesciuer ceci
erant neq agnouer̃ quo ꝑgerent. ⁊ in contĩgens
ac fortuitum miser̃ pedem. ut ultͣ ꝓcederent quo
nesciebant. Et uidetur quasi aliquid absurditatis
afferre si hoc dicatur.⁊ meluis sedẽ ⁊ aptum eẽ ma¬
g̃ ut seientes dicantur eoꝵ quę futura fuerant.
Et repugnat iter̃ alia. ratio quam contra posui¬
nius. ⁊ pot̾ facile mentibus infirmis scandalum
nasci malterutrũ nͥ conueniat. ꝓ pt̾ ħ dicimꝰ qr
ñ erant p̾scii euentus sui. neq eis data ẽ cogni¬
tio eoꝵ quȩ futura fuerant suꝑ eos. qm̃ ñ oportu¬
it ita ut libã hab̾ent electionem uoluntatis suȩ.

Expanded text:
sapientia data agnoverunt quid futurum esset super eos. Videtur enim utrinque aliquid inconvenientis occurrere. Si enim qui futuri erant mali, lapsum debuerat, et finiri non debuerat, tanta sibi mala imminere praevidentes aut vitare voluerunt sed non potuerunt, et miseri erant; aut potuerunt et noluerunt et stulti erant, et maligni. Si autem nesciverunt caeci erant, neque agnoverunt quo pergerent; et in contingens ac fortuitum miserunt pedem ut ultra procederent quo nesciebant. Et videtur quasi aliquid absurditatis afferre si hoc dicatur, et melius sedere et aptum esse magis, ut scientes dicantur eorum quae futura fuerant. Et repugnat iterum alia ratio quam contra posuimus, et potest facile mentibus infirmis scandalum nasci in alterutrum nisi conveniat. Propter hoc dicimus quod non erant praescii eventus sui, neque eis data est cognitio eorum quae futura fuerant super eos. Quoniam non oportuit ut ita liberam haberent electionem voluntatis suae
Abbreviated transcription (Latin):
bouos quam s̃ angeli mali. Mulioq plures homines
malos quam angłos malos. quia plures sunt homi¬
nes mali quam boni. cum plures sint homines bo¬
ni quam mali angeli. Hisi forte dicatur iccirco q
simul ñ subsistit genus hominum. s ꝑ temporum suc¬
cessionem alii post alios sequntur. posse eos qui in
hominibus simł subsistunt angłis ꝯꝑari num̾o. lixet
lius int̾ occulta deputatur. nͥ ignonaintia ñ cub

Expanded text:
bonos quam sint angeli mali, multoque plures homines bonos quam sint angeli mali, multoque plures homines malos quam angelos malos, quia plures sunt homines mali quam boni, cum plures sint homines boni quam mali angeli. Nisi forte dicatur idcirco quia simul non subsistit genus hominum; sed per temporum successionem alii post alios sequuntur, posse eos qui in hominibus simul subsistunt angelis comparari numero, licet melius inter occulta dep