comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fecundatur. quando mite cor & docibile ꝑ amo¬
rem ꝓrimi actiuam. ꝑamorem dĩ contempla¬
tiuam adipiscitur uitam. ꝙ fp̃ualium orna¬
tur ꝑfectione uirtutum. In senario autem nu¬
mero quia mundi ornatus expletus ẽ. congrue
ꝑfectio bonȩ oꝑationis in adimpletione deca-¬
logi. sexagesimus fructus intelligitur. Tricesi¬
mus uͦ fructus ẽ. in fide sc̃ȩ trinitatis imple-¬
tio legis. Hȩc dicens clamabat. Qui ha-¬
bet aures audiendi audiat. U bicumq hȩc
ammonitio int̾ponitur mẏsticum. ẽẽ. & at¬
tentius querendum ostendit quoil dr̃. Igit̃
qui habet aures cordis. id ẽ. intelligentiam
mentis. audiat. hoc ẽ. sp̃ualit hec uerba intei¬

Expanded text:
fecundatur, quando mite cor et docile per amofecundatur, quando mite cor et docile per amorem proximi activam, per amorem Dei contemplativam adipiscitur vitam et spiritualium ornatur perfectione virtutum. In senario autem numero quia mundi ornatus expletus est, congrue perfectio bonae operationis, in adimpletione Decalogi, sexagesimus fructus intelligitur. Tricesimus vero fructus in fide sanctae Trinitatis impletio legis. Haec dicens clamabat: « Qui habet aures audiendi audiat. » Ubicunque haec admonitio interponitur mysticum esse, et attentius quaerendum ostendit, quod dicitur: qui habet aures cordis, id est intelligentiam mentis, audiat, hoc est spiritualiter haec verba intel
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habebat. Aititudo quidem terrȩ ẽ. ꝓbitas
animi disciplinis celestib eruditi. & in temp¬
tationib ꝓbati. Aua autẽ ceciderunt in
spinas. & creuerunt spinȩ & suffocauernt
ea. Aua semina ceciderunt inspinas. hoc
ẽ int spinas. Caddit quoq uerbum dĩ int̾
spinas cum suscipitur a corde diuitiarum
cura sollicito. & tunc multiplicatȩ diuitiȩ
quȩ ꝑ spinas intelliguntur. occupant men-¬
tem: ut fructus sp̃uals in ea ꝓficcre ñ possit.
Aua uͭ ceciderunt interram bonam. & dabant
fructum. aliud centesimum. aliud sexagesi¬
mum. auud tͥcesimum. Sicut in terra
mala tres fuere diuersitates: sic sunt in bona
tres. Auus enim bonus ẽ. aluis melor. & auꝰ
optimus. Cum adenarius numrꝰ. ꝓpfectio¬
ne soleat accipi. quia indecem p̃ceptis legis
custodia continetur. centenarius qui ꝑ mul¬
tipticatum denarium surgit. ꝓ magna ꝑtec¬
tione ponitur. Terra gͦ bona fructu centuplo

Expanded text:
non habebat. Altitudo quidem terrae, est probitas non habebat. Altitudo quidem terrae, est probitas animi disciplinis coelestibus eruditi, et in tentationibus probati. Alia autem ceciderunt in spinas, et creverunt spinae, et suffocaverunt ea. Alia semina ceciderunt in spinas, hoc est inter spinas. Cadit quoque verbum Dei inter spinas, cum suscipitur a corde divitiarum cura sollicito, et tunc multiplicatae divitiae quae per spinas intelliguntur, occupant mentem, ut fructus spiritualis in ea proficere non possit. Alia vero ceciderunt in terram bonam, et dabant fructum: aliud centesimum, aliud sexagesimum, aliud tricesimum. Sicut in terra mala tres fuere diversitates, sic sunt in bona tres. Alius enim bonus est, alius melior, et alius optimus. Cum denarius numerus pne soleat accipi, quia in decem praeceptis legis custodia continetur, centenarius qui per multiplicatum denarium surgit, pro magna perfectione ponitur. Terra ergo bona fructu centuplo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habebant radicem aruerunt. Semina
quȩ cadunt in petrosa idẽ. suꝑ terram petris
habundantẽ. germinare quidem cito queunt
s ñ figitur tadix. quoniã terrȩ altitudinem
hoc ẽ. ꝓfunditatem ñ habet. & iccirco estu solis
arescit. Petra significat hic duritiam ꝓteruȩ
mentis. terra lenitatem animȩ obedientis..
sol feruorem ꝑsecutionis. Cadit gͥ semen uer¬
bi suꝑ petram. quando dulceiline ꝓmissio¬
num mouet indomitum cor. nullo uerȩ fi¬
dei uomere penetratum. U bi ñ intiente ut
uicas ait humorem. id ẽ. uirtutis amorem.
Et statim exortum ẽ. ꝑ reccedationem tan¬
tumm̃. ñ ꝑefficatiam. qm̃ ñ habebat altitu¬
dinem terrȩ: id ẽ. ꝓfunditatem boni cordis
uͥ solide fundaretur. Et auando exortꝰ ẽ. sol.
idẽ. estus ꝑsecutionis. uel cuilibet tͥbulatio¬
nis. exestuauit. id ẽ. ad siccitatem uenit. &
ex toto aruit eo quod firmi desiderii radicẽ

Expanded text:
non habebant radicem, aruerunt. Semina non habebant radicem, aruerunt. Semina quae cadunt in petrosa, id est super terram petris abundantem, germinare quidem cito queunt, sed non figitur radix, quoniam terrae altitudinem, hoc est profunditatem non habet, et idcirco aestu solis arescit. Petra significat hic duritiam protervae mentis; terra, lenitatem animae obedientis; sol, fervorem persecutionis. Cadit ergo semen verbi supra petram, quando dulcedine promissionum movet indomitum cor, nullo verae fidei vomere penetratum. Ubi non invenit, ut Lucas ait, humorem , id est virtutis amorem. Et statim exortum est per recordationem tantummodo, non per efficaciam, quoniam non habebat altitudinem terrae, id est profunditatem boni cordis, ubi solide fundaretur. Et quando exortus est sol, id est aestus persecutionis, vel cujuslibet tribulationis, exaestuavit, id est ad siccitatem venit, et ex toto exaruit, eo quod firmi desiderii radicem
Abbreviated transcription (Latin):
arabola ẽ. rerum in natura discrepan¬
tium. sub aliqua simuitudine facta
ator qui exiit seminare ipse filius dĩ m¬
telligitur. qui exiens de sinu patris ue¬
nit in mundum. ad seminandum ꝑ se ac̃
ꝑ suos hominib uerbum ueritatis. quod apud
patrem uidit. Et dum seminat. quedã
ceciderunt secꝰ uiam & conculcata sunt. &
uenerunt uouicres cęli & comederunt ea.
runt subaudis grana uel semina secꝰ
uiam. Uiaẽ. mens malarum cogitationũ
sedulo meatu tͥta & arefacta. U ui duplicit̃
pit semen. quia transitu carnalium cogita¬
tionum conculcatur. & demones comedunt
illud. id ẽ. quadam delectatione rapuint.
Us abscebent. nt nec memoria mens teneit.
quod oꝑe exercere neglexit. Demones autẽ
uolucres cȩli appellantur. uel quia sunt cȩle¬
stis ꝙ sp̃ualis naturȩ. uel qiia in aere habitant.
Aua autẽ cecidetunt in petrosa. ubi non ba¬
bebant terram multam. Et continuo exor¬
ta sunt. quia non babebant altitudinem
terre. Sole autem erto estuauerunt. & quia

Expanded text:
arabola est rerum in natura discrepantium sub aliqua similitudine facta tor qui exiit seminare, Christus Filius Dei intelligitur, qui exiens de sinu Patris, venit in mundum ad seminandum per se ac per suos hominibus verbum veritatis, quod apud Patrem vidit. Et dum seminat, quaedam ceciderunt secus viam, et conculcata sunt, et venerunt volucres coeli, et comederunt ea. runt, subaudis: grana sive semina secus viam. Via est mens, malarum cogitationum sedulo meatu trita et arefecta. Ubi dupliciter perit semen, quia transitu carnalium cogitationum conculcatur, et daemones comedunt illud, id est, quadam delectatione rapiunt et absorbent, ut nec memoria mens teneat, quod opere exercere neglexit. Daemones autem volucres coeli appellantur, vel quia sunt coelestis et spiritualis naturae, vel quia in aere habitant. Alia autem ceciderunt in petrosa, ubi non habebant terram multam. Et continuo exorta sunt, quia non habebant altitudinem terrae. Sole autem orto, aestuaverunt, et quia
Abbreviated transcription (Latin):
ulto uidelicet minus. quia in lege magi¬
stri. ẽc̃. p̃sumitis. in uerbis aut̾e meis neq
magistri neq discipuli. ẽt̃. uultis. Ibi incoba¬
tio ꝑfectȩ uitȩ. hicu consummatio. Ibi sum
ꝓpb̃̾atus. bic uobis dico. ecce assum .L.x x xix
.lxxxix.

Expanded text:
ulto videlicet minus; quia in lege magistri esse praesumitis, in verbis autem meis neque magistri, neque discipuli esse vultis. Ibi inchoatio perfectae vitae, hic vero consummatio. Ibi sum prophetatus, hic vobis dico, ecce adsum. CAPUT LXXXIX.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dixisse. unde intelligimus & hunc dixisse
& alios. Lucas hoc p̃ocupauit ante latronis
insultationem. Nam semnel complecti uolu¬
it. quod a militib factum & dictum ẽ. u bi
mouere non debet quod non unum sed plures
dix̃ acetum optulisse. sicut iobannes. ge nus¬
enim locutionis tenuit. de quo supͣ tracta ui¬
mus. pluralem ꝓ singulari ponens.
magna L. pat̃ in manus tuas comm̃do sꝑin
meum. A. s inclinato capite. M. R. LA.
nfirmata &enum carne. mox diuina uirtꝰ in¬
ualuit. quȩ dicit. Aꝑite mͥ portas iusticiȩ
ingressꝰ in eas confitebor dño. Nos cum una
Mille cum exaltata uoce expirauit. qui de cȩlo
descendit. O8
nelinauit caput. & quasi supͣ patris gremium
repausans tradidit sꝑm. qui poterat illum
in sinu suo fouere. & confortare. Unde alibi di¬
cit. Nemo potest tollere a me animam meã
seo ego pono eam.B
atrem inuocaudo filium dĩ se cẽ. decla¬
rat. sp̃m uͦ comiñdando non defectum
suȩ uirtutis sed confidentiam eiꝰdem cum pa¬

Expanded text:
 AUGUST. Unde intelligimus et hunc dixisse et alios. Lucas hoc praeoccupavit ante latronis insultationem. Nam semel complecti voluit quod a militibus factum et dictum est. Ubi movere non debet, quod non unum, sed plures dixit acetum obtulisse, sicut Joannes genus locutionis tenuit, de quo supra tractavimus, pluralem pro singulari ponens. magna. L. Pater, in manus tuas commendo spiritum meum. A. Et inclinato capite. M. R. L. A. rmata etenim carne, mox divina virtus invaluit, quae dicit: Aperite mihi portas justitiae, ingressus in eas, confitebor Domino . Nos cum ima ille cum exaltata voce exspiravit, qui de coelo descendit. GREGOR. Inclinavit caput, et quasi supra Patris gremium repausans, tradidit spiritum, qui poterat illum in sinu suo fovere et confortare Unde alibi dicit: Nemo potest tollere a me animam meam, sed ego pono eam . BEDA. Patrem invocando, Filium Dei se esse declarat; spiritum vero commendando, non defectum suae virtutis, sed confidentiam ejusdem cum Pa
Abbreviated transcription (Latin):
derant sicut dic̃ tumẽ. ad illos. De hiis q̃ audierant
ab angłis laudabant dm̃. et de biis quȩ uide¬
rant in betblecm głificabant eum. Sed & magi¬
stri sp̃ualtum gregum. mͦ fidelium castra lustrant
ꝓbitatis exempla querendo. m̃ ad pastorale offici¬
um releunt docendo.

Expanded text:
ddab angelis laudabant Deum, et de his quae viderant in Bethlehem glorificabant eum. Sed et magistri spiritualium gregum modo fidelium castra lustrant, probitatis exempla quaerendo, modo ad pastorale officium redeunt docendo.
Abbreviated transcription (Latin):
irantur et de misterio inearnationis. & de pa-¬
storum attestatione tanta. qui fucare audita ues¬
cirent. sed simplici facundia uera p̃dicarent.
Sic dñs ũ ixtores. sed piscatores ad euangelitan¬
ilum destinauit. Sic &s in ueteri testamento suȩ
iupendeula pastorum attestatio. Maria
autem conseruabat omĩa nerba hec conferens
incorde suo. Maxia non iius ce pudica
quam corꝑe. tacita confert ea que uulerat cirea
sȩacta. & quȩ legerat in scripturis agenla. Lege¬
rat in ẏsaia. ecce uirgo concipiet & pariet filium
legerat. bos cognouit possessorem suum. S afinus
p̃sepe dñi sui. Uidelut in p̃sepi dĩ filium. suum
filium. unum filium uagientẽ. Uidebat se de
pisse. in bethlecm peꝑisse. quorum omniũ testi
rum facͣtis. & inomiub habet argumenta fidei.
Simaria a pastorib didicit. discamus s nos ã sa-¬
cerdotib Et reuersi pastores sunt głificantes
& laudantes dm̃i. in omnib quȩ audierant & .iii.¬

Expanded text:
irantur et de mysterio incarnationis, et de pastorum attestatione tanta, qui fucare audita nescirent, sed simplici facundia vera praedicarent. Sic Dominus non rhetores, sed piscatores ad evangelizandum destinavit. Sic et in Veteri Testamento suae on est parvi pendenda pastorum attestatio. Maria autem conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo. Maria, non minus ore pudica quam corpore, tacita confert ea quae viderat circa se acta, et quae legerat in Scripturis agenda. Legerat in Isaia: Ecce virgo concipiet et pariet filium . Legerat: Bos cognovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui . Videbat in praesepe Dei filium suum, Filium, unicum Filium vagientem. Videbat se de pisse, in Bethlehem peperisse, quorum omnium testimrum factis, et in omnibus habet argumenta fidei. Si Maria a pastoribus didicit, discamus et nos a sacerdotibus. « Et reversi sunt pastores glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et vi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ bona eũgl̃io comparata. quia meis quedam in¬
utilia. infirmoribus sensib agenda ꝑmissa sunt.
sient illud ubi ds̃ isrłitarum cupiditatẽ spolus
egyptiorum satiari ꝑmisit. Nam ꝓeo quod car¬
nalis popłs modum egrederetur uiidicte. lex per-¬
mitta carnalib uicen rependẽ inali. quod eũ¬
głium firmioribꝰ utat.
lugustinis in libro

Expanded text:
non bona, Evangelio comparate; quia in eis quaedam innon bona, Evangelio comparate; quia in eis quaedam inutilia infirmioribus sensibus agenda permissa sunt, sicut illud ubi Deus Israelitarum cupiditatem spoliis Aegyptiorum satiari permisit . Nam pro eo quod carnalis populus modum egrederetur vindictae, lex permittit carnalibus rependere vicem mali, quod Evangelium firmioribus vetat. » Junilius in libro
Abbreviated transcription (Latin):
scripta sunt & ꝓmissa. sed in lege mandata te¬
nentur. quȩ legem implere uel conseruare iubens.
ꝓmissa uͭ mȩũgłii plenitudine consummantur.
Item lex peccatum monstrauit. ñ abstulit. & sub
suo terrore redactos homines seruos effecit. ꝙ ĩde
sp̃m seruitutis habuisse pͥorem popłm apłs docu¬
it. Cũgłium uͥ ueniens erudelitatẽ legis amouit.
peccata quȩ lex pumebat ꝑ sp̃m seruitutis. laxa¬
uit ꝑsp̃m adoptionis. filios ex seruis redididit.¬
amorem inplendȩ legis omuibus donauit. & si
deuxceps punienda commiseruit. ꝑ eundem ad¬
optionuis sp̃m indulget. Formam bene ageudi p̃¬
buit. & ut possint agi quȩ docuit: adiutorẽ sp̃m
infundit. Nam p̃cepta legalia comꝑatione eũgłũ
etiam ñ bona dicuntur: quia quod p̃ciputut non
ꝑficuut. Gr̃a ũ eũgelii. quod externis imꝑat:
interuis ut ꝑficiatur iuuat. lecechielis emin
testrnoinio dicit᷑. Dedi eis p̃cepta ñ bona. Utiq

Expanded text:
scripta sunt scripta sunt nentur, quae legem implere vel conservare jubent, promissa vero in Evangelii plenitudine consummantur. Item: Lex psuo terrore redactos homines seruos effecit, et inde spiritum seruitutis habuisse príorem populum Apostolus docuit. Euangelium uero ueniens crudelitatem legis amouit; peccata, quae lex puniebat per spiritum seruitutis, laxauit per spiritum adoptionis, filíos ex seruis redamorem implendae legis omnibus donavit: et si deinceps punienda commiserint, per eumdem adoptionis spiritum indulget. Formam bene agendi praebuit, et ut possint agi quae docuit, adjutorem Spiritum infundit. Nam praecepta legalia comparatione Evangelii etiam non bona dicuntur, quia quod praecipiunt, non perficiunt; gratia vero Evangelii quod exterius imperat, interius ut perficiatur, juvat. Ezechielis enim testimonio dicitur: Dedi eis praecepta non bona . Utique
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o habetur. qui dixit. uenite ad me omnes
qui laboratis & honerati estis & ego reficiam uos.¬
& inuenietis requiem animabꝰ ur̃is. Illic a scĩs
animalia inmunda. ꝓbibentur. hic in corꝑe xp̃i
idest in scĩs suis non adinitat᷑ quicquic ꝑilla
inmunda animalia in mores hominum signifi¬
catur. Iiuic peccoribus inmolatis carnis & san¬
guinis hostiȩ offerebantur. hic sacrificium car¬
nis & sanguinis offertur xp̃i: quod ꝑilla anuma¬
lia sigurabatur. Iilic ex carne agni pascha cele¬
bratur. hic pascha nr̃m immolatus ẽ. xp̃c: qui ẽ
uerus agnus immaculatus. Illic neomenie. id ẽ.
nouȩ liȩ pͥncipia colebantur. hic noua crea¬
tura in xp̃o accipitur. ut paulus ait. Siqua
noua in xp̃o ereatura. uetera tͣnsierunt. ecce fae¬
ta sune nona. Quid plura: In lege quippe resge¬
stȩ. ꝓfigura in significatione fututorum annunti¬
abantur. ingr̃a uͦ euangłice ueritatis quȩ enun-¬
tiata fuerunt er plentur. Item in lege mandata

Expanded text:
enite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam, et invenietis requiem animabus vestris . Illic a sanctis animalia immunda prohibentur, hic in corpore Christi id est in sanctis suis, non admittitur, quidquid per illa immunda animalia in mores hominum significatur. Illic pecoribus immolatis carnis et sanguinis hostiae offerebantur, hic sacrificium carnis et sanguinis offertur Christi, quod per illa animalia figurabatur. Illic ex carne agni pascha celebratur, hic pascha nostrum immolatus est Christus , qui est verus Agnus immnouae lunae principia colebantur, hic noua creatura in Christo accipitur, ut Paulus ait: Si qua in Christo noua creatura, uetera transierunt, ecce facta sunt noua. Quid plura? In lege quippe res gestae per figuram in significationem futurorum adnuntiabantur, in gratia uero euangelicae ueritatis, quae illic enuntiata fuerunt, explentur. Item in lege mandata
Abbreviated transcription (Latin):
bene iosephauctus interp̃tatur. indicans nil uale¬
re instantiam loquentis magistri sine augmento
& reclinauit eum in p̃se pio: quia ñ erat eiꝰlocus
in diuersorio.
G regorius et Beda.
ui mundum uario uestit ornatu uilibꝰ
induitur. ut stolam immortalitatis reciꝑe¬
emus. Manus pedesq cunis asstringuntur. ut
pacis dirigantur. In p̃sepio reclinatur. ut fide¬
les om̃s sc̃a uidelicet animalia carnis suȩ frumen¬
to reficeret. qui panis ẽ. angeloeum. In angusto
p̃sepi continetur. ut nos ꝑcelestis regni gaudia
dilatet. Non in domo parentum natus ẽ. il ñs. ut
ostenderet quia ꝑbumanitatẽ assumptam qͣsi
in alieno nascebatur. ñ scdm̃ potestatem. sea se¬
cundum naturam humanitatis. Nanide po-¬
testate eius scriptum ẽ. in ꝓpͥa uenit. Et quia
om̃is caro senum. fac̾tus homo ds̃ fęnum nr̃m
uertit in frumentum. de seipso dicens. Nisi gra¬
num frumenti cadens interram mortuum fue¬

Expanded text:
bene Joseph auctus interpretatur, indicans nil valebene Joseph auctus interpretatur, indicans nil valere instantiam loquentis magistri sine augmento et reclinavit eum in praesepio, quia non erat ei locus in diversorio. GREGOR. - BEDA. Qui mundum vario vestit ornatu, vilibus induitur, ut stolam immortalitatis reciperemus. Manus pedesque cunis astringuntur, ut pacis dirigantur. In praesepio reclinatur, ut fideles omnes, sancta videlicet animalia, carnis suae frumento reficeret, qui panis est angelorum. In angusto praesepio continetur, ut nos per coelestis regni gaudia dilatet. Non in domo parentum natus est Dominus, ut ostenderet quia per humanitatem assumptam quasi in alieno nascebatur, non secundum potestatem, sed secundum naturam humanitatis. Nam de potestate ejus scriptum est: In propria venit . Et quia omnis caro fenum factus homo Deus, fenum nostrum vertit in frumentum, de se ipso dicens: Nisi granum frumenti cadens in terram, mortuum fue
Abbreviated transcription (Latin):
actum ẽ autem
cum ẽẽt ibi impleti sunt dies ut parerit.
et peꝑit filium suum pͥmogenitum. B eda.
eue tum ꝓpt̾ inditium stẽm̃matis regis
Itlim ꝓpt̾ nominis sacram̃tum dñs in bech¬
leem nascitur. Betbleem namq domꝰ panis utt p̃¬
tatur. & ibi panis uiuus qui de cȩlo descendit
apparet in carne. ȩsectorum mentes interna resi¬
ciens sacietate. Cotidie dñs in nazareth concipi¬
tur: in bechleem naseitur. cum qui libet fidelis
uerbi flore suscepto. domum se ȩt̾ni panis efficit.
sotidic in animo credentium quasi inutero uirgi
Cotulie ȩccła quasi dĩ genitͥx comitatur suum
docꝰtorem ut maria iosepb. de ruina nunlanȩ¬
conũfationis quod galilea sonat. asceudens in ci¬
uitatẽ uida. id ẽ. confessionis & laudis. ȩt̃noq
regi censum ꝑsoluit deuocionis. Quȩ ȩccła in
cremplum beatȩ mariȩ alii ẽ. quasi desponsata.
sed ab alio fecundata. dum iungitur pontifici
p̃posito sibi. sed cunulatur uirtute sp̃c sc̃i. Unde

Expanded text:
actum est autem cum essent ibi, impleti sunt dies ut pareret, et peperit filium suum primogenitum. BEDA. Bene tum propter judicium stemmatis regis, tum propter nominis sacramentum, Dominus in Bethlehem nascitur. Bethlehem namque domus panis interpretatur: et ibi panis vivus qui de coelo descendit , apparet in carne, electorum mentes interna reficiens satietate. Quotidie Dominus in Nazareth concipitur, in Bethlehem nascitur, cum quilibet fidelis verbi flore suscepto, domum se aeterni panis efficit. Quotidie in animo credentium quasi in utero virgiQuotidie Ecclesia quasi Dei Genitrix, comitatur suum docconversationis quod Galilaea sonat, ascendens in civitatem Juda, id est confessionis et laudis, aeternoque Regi censum persolvit devotionis. Quae Ecclesia in exemplum beatae Mariae, alii est quasi desponsata, sed ab alio fecundata, dum jungit pontifici proposito sibi, sed cumulatur virtute Spiritus sancti. Und
Abbreviated transcription (Latin):
x hoc loco intelligimus scribas & sac̾dotes cum
herode in necẽ dm̃ fuisse meditatos. Qui con¬
surgens accepit puerum & matrem eiꝰ & uenit
interram isrł. Audiens autẽ quod archelaus
regnaret in iudea ꝓ herode patre scio. timuit

Expanded text:
x hoc loco intelligimus, scribas et sacerdotes cum Herode necem Domini fuisse meditatos. Qui consurgens, accepit puerum et matrem ejus, et venit in terram Israel. Audiens autem quod Archelaus regnaret
Abbreviated transcription (Latin):
quam germinare. ꝓhibet. neq sterquilinio qͦd
agriculturam fecumdare ñ sinit. sic qui recedit
ab aguitione ueritatis. nec fruc̃tum boni oꝑis
ferre. nec alios excolere ualet. sed ab ȩccl̃a eicit᷑.
& in hec nerba irridrtur. Hic homo cȩpit edifi¬
care & ñ potuit consuminare. Ieronimus.
Iegimus urbes quasdam ira uictorum
sale seminatas. ut nullum in ipsis germ̃
oriretur. Itaq sal interdum obẽ. ut nisi condi-¬
at ad nichilum ualet. Beila.¬
ic sal sapientiȩ sine pace. ñ uirtutis ẽ. donum.
sed dampnationis augmentum. In excusabi¬
lit enim merebitur supplicium. qui si uoluis¬
set potuit uitare peccatum. Ideo marcus ait.
Habete in uobis salem. & pacem int uoᷤ.¬

Expanded text:
quam germinare prohibet, neque sterquilinio, quod quam germinare prohibet, neque sterquilinio, quod agriculturam fecundare non sinit ; sic qui recedit ab agnitione veritatis, nec fructum boni operis ferre, nec alios excolere valet; sed ab Ecclesia ejicitur, et in haec verba irridetur: Hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare . BEDA. Legimus urbes quasdam ira victorum sale seminatas, ut nullum ipsis germen oriretur. Itaque sal interdum obest, et nisi condiat, ad nihilum valet. Sic sal sapientiae sine pace non virtutis est donum, sed damnationis augmentum. Inexcusabiliter enim merebitur supplicium, qui si voluisset, potuisset vitare peccatum. Ideo Marcus ait: Habete in vobis sal et pacem int
Abbreviated transcription (Latin):
Apłi condientes genus hu¬
manum. merito sal terrȩ
sunt mncupati ꝑ uirtutẽ
doctrinȩ m̃ salliendi reseruantes corꝑa ȩternita¬
ti. Sal enim cybos condit. carnes siccat. & pre¬
dicatio a uermibꝰ & putrediue uitioꝵ illesam
seruat suo cieatori humanam naturam. Qd̃
uem ꝑseuerauerit. idõ apłi monentur in uirtu¬
tȩ traditȩ sibi potestatis ꝑsistere. ne accepti sa¬
poris sensu amisso. uuuficare corrupta ñ pos¬
sint. Maoister. et de eccła ꝓiecti conculcent᷑
ab hominib. id ẽ. uiles babeantur ab hominibꝰ.
sicut aliquul conculcatum. Be da.¬
i sal euanuerit. ulẽ. si doctor conduñto uerita¬
tis refec̃tus ad apostasiam redierit. quo alio me¬
letur: Hinc ẽ. illud cuiusdam sapientis Qͥs
medebitur incantatori a serpente ꝑcusso: Qua
sententia uide socios ipsumq designari. ñ un¬
merito credas: qui philargiria uictus dñm
cum ad condiendos cybos ualere desierit. nul¬
lo iam usui aptum erit. neq terrȩ ut lucas ait.

Expanded text:
toli condientes genus humanum, merito sal terrae sunt nuncupati per virtutem doctrinae modo saliendi, reservantes corpora aeternitati. Sal enim cibos condit, carnes siccat: et praedicatio a vermibus et putredine vitiorum illaesam servat suo Creatori humanam naturam. Quodnem perseveraverit, ideo apostoli monentur in virtute traditae sibi potestatis persistere, ne accepti saporis sensu amisso, vivificare corrupta non possint, et de Ecclesia projecti, conculcentur ab hominibus, id est viles habeantur ab hominibus, sicut aliquid conculcatum. Si sal evanuerit, id est si doctor condimento veritatis refectus, ad apostasiam redierit, quo alio corrigetur? Hinc est illud cujusdam sapientis: Quis me debitur incantatori serpente concusso . Qua sententia Judae socios, ipsumque designari non immerito credas, qui philargyria victus, Domicum ad condiendos cibos valere desierit, nullo jam usui aptum erit, neque terrae, ut Lucas ait,
Abbreviated transcription (Latin):
n̾atione. c̃ẽ. referuntur. Nam ut dictum. ẽ sic̃
boni sunt uua gcn̾atio. sic & mali altesa. B exa.
uare autem usq ad sangiunem ⁊achatiȩ
dictum sit querendum ẽ. cum & multi pꝰ
ẽum usq ad natiuitatem xp̃i. & ipso nato inuo¬
centes puerisint ab hac gen̾atione pempti. Seo
quia abel pastor ouium. ⁊acharias uͭ sacerdos fuit.
utruisq gradus martires. & laici scilicet. & altaris
officio mancipati sub eorum uoluit intimare

Expanded text:
neratione esse referuntur. Nam, ut dictum est, sicut neratione esse referuntur. Nam, ut dictum est, sicut boni sunt una generatio, sic et mali altera. BEDA. Quare autem, usque ad sanguinem Zachariae dictum sit, quaerendum est: cum et multi post eum usque ad nativitatem Christi, et ipso nato innocentes pueri sint ab hac generatione perempti. Sed quia Abel pastor ovium, Zacharias vero sacerdos fuit, utriusque gradus martyres, et laici scilicet et altaris officio mancipati, sub eorum voluit intimare
Abbreviated transcription (Latin):
gen̾ationem istam. Aitare incensi intra tem¬
plum erat. altare holocaustorum exteruis. int̾
quod & templum tacharias occisus.ẽ. Leronioꝰ¬
e adel nondubitatur. quin is sit quem
occidit caiti fẽ suus. ⁊achariam autẽ
quidam dicunt. ẽẽ. illum qui undecimus ẽ.
in duodecim ꝓpħ̃is. alii ⁊achariam patrem io¬
hannis. alii tachariam qui occisus. ẽ. a ioas
rege uidȩ inter templum & altare. sicut regũ
narrat hẏstoria. & quem scriptura refert fius¬
se filum ioiadȩ sacerdotis. Non fuit inquit re¬
cordatꝰ ioas patris cius ioiadȩ. quȩ sibi fecisset
bona. Cum gͦ locus consentiat occisionis in isto
& non in suꝑiorib. querimus quare barachiȩ di¬
catur filius. Barachias in lingua nr̃a benedio¬
tus dñi dicitur. in quo demonstratut bebreo
nomine iusticia sacerdotis ioiade. Et in euangłio
quo utuntur natarei. ꝓ filio barachiȩ filium io¬
iadȩ scriptum reꝑimus. Quia isti gesserunt
contra apłos similia cain & ioas. ideo de una ge¬

Expanded text:
ERON. Altare incensi, intra templum erat; altare holocaustorum, extra, inter quod et templum Zacharias occisus est. De Abel non dubitatur, quin is sit quem occidit Cain frater suus . Zachariam autem quidam dicunt esse illum, qui undecimus est in duodecim prophetis, alii Zachariam patrem Joannis, alii Zachariam qui occisus est a Joas rege Judae inter templum et altare, sicut Regum narrat historia, et quem Scriptura refert fuisse filium Joiadae sacerdotis: Non fuit, inquit, recordatus Joas patris ejus Joiadae, quae sibi fecisset bona . Cum ergo locus conveniat occisionis in isto, et non in superioribus, quaerimus quare Barachiae dicatur filius. Barachias in lingua nostra benedictus Domini dicitur, in quo demonstratur Hebraeo nomine justitia sacerdotis Joiadae. Et in Evangelio quo utuntur Nazarei, pro filio Barachiae, filium Joiadae scriptum reperimus. Quia isti gesserunt contra apostolos similia Cain et Joas, ideo de una ge
Abbreviated transcription (Latin):
ltio sanguinis omnium iustorum ab una ge¬
neratione requiritur. licet multi ante incar¬
nationem & pꝰ resurrectionem saluatoris ab
aliis siit nationib int̾empti. quia moris. ẽ.
scripturarum. duas generationes bonorum
scilicet malorumq computare. Omnes enĩ
mali una generatio sunt. una ciuitas. unũ

Expanded text:
ltio sanguinis omnium justorum, ab una generatione requiritur, licet multi ante incarnationem et post resurrectionem Salvatoris, ab aliis sint nationibus interempti; quia moris est Scripturarum, duas generationes, bonorum scilicet malorumque, computare Omnes enim mali, una generatio sunt, una civitas, unum
Abbreviated transcription (Latin):
auid temꝑale assit. quia nouit dñs auo in¬
digeamus. Curam autem p̃sentium mali¬
tiam uocat. quia pęnalis ẽ. & ꝑtinet ad mor¬
talitatẽ. quam peccando meruimus. que
in se satis honerosa ẽ. nedum futurorum cu-¬
ram suꝑaillamus. Hoc ioco uehementer ca-¬
uendum ẽ. ne cum uiderimus aliquem seruũ
dĩ ꝓuidere ne ista necessaria desint uel sibi.
uel sibi commissis. forte iudiccmus eum contra
p̾ccpta dĩ̃ facere. Nam & ipse dĩs loculos ha¬
bere dignatus ẽ. cum pecunia: ne quis ini hoc
scandalum pateretur. Paulus etiam uidetur
cogitasse de crastino cum dicit. De collectis
autem sicut ordinaui facite. Ad hanc qͦq
regulam totum hoc p̃ceptum dirigitur. ut
etiam in istoꝵ ꝓuisione regnum dĩ cogite¬
mus. in mulitia uͦ regni dĩ non ista cogitemꝰ.¬

Expanded text:
quid temporale adsit, quia novit Deus quid inquid temporale adsit, quia novit Deus quid indigemus. Curam autem praesentium malitiam vocat, quia poenalis est et pertinet ad mortalitatem quam peccando meruimus; quae in se satis onerosa est, necdum etiam futurorum curam superaddamus. Hoc loco vehementer cavendum est, ne cum viderimus aliquem servum Dei providere, ne ista necessaria desint vel sibi, vel sibi commissis, forte judicemus eum contra praecepta Domini facere. Nam et ipse Dominus loculos habere dignatus est cum pecunia: ne quis in hoc scandalum pateretur: Paulus etiam videtur cogitasse de crastino, cum dicit: « De collectis autem sicut ordinavi facite . » Ad hanc ergo regulam totum hoc praeceptum redigitur, ut etiam in istorum provisione regnum Dei cogitemus, in malitia vero regni Dei non ista cogitem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ dĩ regnum debemus oꝑari bonum. & ñ
in hac oꝑatione. uel solam uel cum regno di
mercedem temꝑalium cogitare. Quorum om¬
nium temꝑauum nomine. crastinum posu-¬
it dicens. Noute soliciti ẽẽ. de crastino. Aor
enu dr̃ crastinus dies nisi in tempe. Noli¬
te g̃ solliciti. ẽẽ. in crastinum. Crastinus enim
dies sollicitus erit sibi ipsi. Sufficit diei ma¬
e p̃sentib concedit. ẽẽ. sollicitos. non de futuris
futurum tempus intelligitur. dicente iacob.
& eraudiet me eras iusticia mea. O az̃.¬
er diem intelliguntur bomines. quorum dies
ẽ. ut ait apłs. Reilimentes tempꝰ. qm̃ dies ma¬
lsunt. Sensus g̃ ẽ. Dies crastinuis. id ẽ. futu¬
ri temꝑis homines. erunt solliciti sibi. Tuuͦ
sis sollicitus de te in p̃ientiarum. Soilicitus i
supradictis. significat anxietatẽ. Aus̃.¬
ic uͦ ꝓuidentiam quam futurum tempus af¬
feret secum. ut cum necesse erit. sumere ali-¬

Expanded text:
propter regnum Dei debemus operari bonum, et non propter regnum Dei debemus operari bonum, et non in hac operatione vel solam vel cum regno Dei mercedem temporalium cogitare. Quorum omnium temporalium nomine, crastinum posuit, dicens: Nolite solliciti esse de crastino. Non enim dicitur crastinus dies nisi in tempore. Nolite ergo solliciti esse in crastinum. Crastinus enim dies sollicitus erit sibi ipse. « Sufficit diei maesentibus concedit esse sollicitos, non de futuris.futurum tempus intelligitur, dicente Jacob: « Exaudiet me cras justitia mea . » Per diem intelliguntur homines quorum dies est, ut ait Apostolus: « Redimentes tempus quoniam dies mali sunt . » Sensus ergo est: Dies crastinus, id est futuri temporis, homines erunt solliciti sibi. Tu vero sis sollicitus de te in praesentiarum. Sollicitus in supradictis significat anxietatem; hic vero providentiam, quam futurum tempus afferet secum, ut cum necesse erit sumere ali
Abbreviated transcription (Latin):
subtrabuntur. ad ꝓbationemẽ. si dantur. ad
actionem gr̃arum: quia omnia cooꝑantur ĩ
stis medicus quid nobis daturus ẽ. ad con¬
Dationem. quid ũ subtracturus ad exercita¬
tionẽ. Nonenim bomo uimento suo cibaria
sine causa detbit. Cum dix̃ primum queri¬
te regnum. significauit temꝑaie posterius
quetendum. non temꝑe sea aignitate. Iilua
tanquam bonuni. boc tanquam necessariũ.
sea necessarium ꝓpt̾ illud bonum. Aꝑte enun
ostendit ñ temꝑaua. ẽẽ. appetenda nc̃. ut ꝓpt̾
ipsa bene facere debeamus. licet sint necessaria
Quecumq enum facuinus ꝓpt̾ regnum faccre
instituimur. Non enim euangelizare debemꝰ.
ut manducemus. sei manducare ut euange¬
iulius ẽ. quam ial ꝓpt̃ quod queritur. Non
om̃s ꝓpt̾ ȩccłȩ salutem nunistrant. seid ꝓpteꝵ
temꝑalia. aut ꝓpt̃ utrumq. Sed supͣdictum ẽ.
nemo potest quobꝰ dñis seruite. Ergo tantũmͦ

Expanded text:
subtrahantur, ad probationem est; si addantur, ad subtrahantur, ad probationem est; si addantur, ad actionem gratiarum, quia omnia cooperantur in stis medicus, quid nobis daturus est ad consolationem, quid vero subtracturus ad exercitationem. Non enim homo jumento suo cibaria sine causa detrahit. Cum dixit, primum quaerite regnum Dei, significavit temporale posterius quaerendum, non tempore, sed dignitate. Illud tanquam bonum, hoc tanquam necessarium, sed necessarium propter illud bonum. Aperte enim ostendit, non temporalia sic esse appetenda, ut propter ipsa benefacere debeamus, licet sint necessaria. Quaecunque enim facimus, propter regnum Dei facere instituimur. Non enim evangelizare debemus ut manducemus, sed manducare ut evangevilius est quam id propter quodnistrant, sed propter temporalia aut propter utrumque. Sed supra dictum est: Nemo potest duobus dominis servire . Ergo tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
uȩ purpura ragum. quȩ pictura textͥcum
Uotest floribꝰ comparari: Ma si ⁊ ea.¬
pse color dr̃ oꝑimentum florum. sicut dr̃ oꝑit
istum rubor. Si autem fenum agri quod
hodie ẽ. & cras in cubanum mittitur õs sic ue¬
stit. quantomagis uos minimȩ fidei: Uestit
id ẽ. adornat ds̃ fȩnum. hoc ẽ. herbas. & pulcͦ
colore & bono odore. quol cum desiccatum fue¬
rit. mittetur in clibanum. id ẽ. in aceruum.
babentem speciem clibani. Modica fides.ẽ.
quȩ nec de minimis certa ẽ. ne dum ȩt̃na sꝑet̃.
N olite gͦ solliciti. ẽẽ. idicentes quid manducabi¬
mus. aut quiad bibemus. aut quo oꝑiemur.
hec euini omnia gentes inquirunt. Scit enĩ
pat̃ ur̃. quia biis omnib indigetis. Querite
autem pmum regnum dĩ. & iusticiam eiuis.
& hec omĩa adicientur nobis. Be a.¬
entibꝰ nulla cura ẽ. de futuris. sed p̃sentia
querunt. fiiorum autem ẽ. querere reg¬
num. & bec omnia paterna gr̃a adicientur.
etiam ñ querentibꝰ ut nec in p̃senti nec in futu¬

Expanded text:
e purpura regum, quae pictura textricum potest floribus comparari? Ipse color dicitur operimentum florum, sicut dicitur, operit istum rubor. Si autem fenum agri quod hodie est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit: quanto magis vos minimae fidei? Vestit, id est, adornat Deus fenum, hoc est, herbas et pulchro colore et bono odore: quod cum desiccatum fuerit, mittetur in clibanum, id est, in acervum habentem speciem clibani. Modica fides est, quae nec de minimis certa est, nedum aeterna speret. Nolite ergo solliciti esse, dicentes: Quid manducabimus? aut quid bibemuHaec enim omnia gentes inquirunt. Scit enim pater vester quia his omnibus indigetis. Quaerite autem primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia adjicientur vobis. Gentibus nulla cura est de futuris, sed praesentia quaerunt; filiorum autem est quaerere regnum, et haec omnia paterna gratia adjicientur etiam non quaerentibus, ut nec in praesenti, nec in futu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. gentes tortuosas animo intrare ꝑan¬
gustum ostium regni cȩlestis. quam iudeos
duutes uisos in lege & ꝓpħis. Gentes habe¬
bant gibbum y dolatriȩ. sicut camelus habet
gibbum qui non ꝑmutit cum erigere collum.
qͥeus ẽ. fuius dĩ. cuiꝰ pͥma pars suptilis & acuta
agnifieat diuinitat̃ eiꝰ. nouisima mearnatio¬
nem. Totus ẽ. rectus filuis dĩ ut acus. non ba¬
bens scrupulum peccati. ꝑcuiꝰ uulnus passio¬
nis gentes ingressȩ sunt inuitam ȩternam
Ab es consuta ẽ. immortalitatis tunica. quȩ con¬
scisa erat inadam. Hic aeus consuit sp̃m car¬
ni. ꝙ nieaicum populum gentili. Unde apls̃.
Ipse ẽ. pix nĩa qui fecit utiaq unum. Hic
acus copulauit disruptam amiciam. angłoꝵ
a hominum. Hic acus figit & ꝑtransit. &
uulmis non facit. Auditis autẽ his disci¬
pili. mirabantur ualde dicentes. Quis gͦ
poterit saluus. ẽẽ: Beloa.

Expanded text:
est gentes tortuosas animo intrare per angustum ostium regni coelestis, quam Judaeos divites visos in lege et prophetis. Gentes habebant gibbum idololatriae, sicut camelus habet gibbum, qui non permittit eum erigere collum. Acus est Filius Dei, cujus prima pars subtilis et acuta, significat divinitatem ejus; novissima, incarnationem. Totus est rectus Filius Dei ut acus, non habens scrupulum peccati, per cujus vulnus passionis gentes ingressae sunt in vitam aeternam. Ab eo consuta est immortalitatis tunica, quae conscissa erat in Adam. Hic acus consuit spiritum carni, et Judaicum populum gentili. Unde Apostolus: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum . Hic acus copulavit diruptam amicitiam angelorum et hominum; hic acus figit et pertransit, et vulnus non facit. Auditis autem his discipuli mirabantur valde, dicentes: Quis ergo poterit salvus esse? BEDA.
Abbreviated transcription (Latin):
ota malum seruum dampnari. non
quia tardum putat. sed quia nou
diligit dñi aduentum. Hichil eium uit ẽ.
quod forte ita differenter opiliantur. qui
manifestationem dñi sitient̃ desiderant
iugilant᷑ expectant. fidelit̃ amant. U nꝰ
dicit. iugilemus & oremus. quia citius
uenturus. ẽ. dñs. Aiter dicit. uigilemus
& oremus quia breuis & incerta .ẽ. uita.
quamuis tardius uenturus sit dñs. Tet

Expanded text:
ota malum servum damnari, non quia tardum putat, sed quia non diligit Domini adventum. Nihil enim interest quod forte ita differenter opinantur, qui manifestationem Domini sitienter desiderant, vigilanter exspectant, fideliter amant. Unus dicit, vigilemus et oremus, quia citius uenturus est dominus". alter dicit: "uigilemus et oremus, quia breuis et incerta est ista uita, quamuis tardius ue
Abbreviated transcription (Latin):
is ẽ. fortia in xp̃o lapile. Scam̃ purificationẽ
uideorum ddictum ẽ. quia illi tantum popło
binas aliȩ t̾rias. sbinas uel f̾uas. ut ipsas dic̾et
binas quas ternas. Sunt gͦ due mensurȩ ĩ
scripturis. dlum rat & filius nominatur. s
ibi sp̃c qui patris ẽ. & fuũ intelligit᷑ ut ibi.
Omnia in sapientia il ẽ. in fuio fecisti. Tres
metretȩ sunt. dum nominato sp̃u scõ. trini¬
tas manifestius intelligitur. ut ibi: Bapti¬
tate eos in nomine patris & filii & sp̃c Sc̃i.¬

Expanded text:
id est fortia in Christo lapide. Secundum purificationem id est fortia in Christo lapide. Secundum purificationem Judaeorum dictum est, quia illi tantum populobinas, aliae ternas, sed binas vel ternas, ut ipse diceret binas quas ternas. Sunt ergo duae mensurae in Scripturis, dum Pater et Filius nominantur, sed ibi Spiritus qui Patris est et Filii intelligitur, ut ibi: « Omnia in sapientia , » id est in Filio fecisti. Tres metretae sunt, dum nominato Spiritu sancto Trinitas manifestius intelligitur, ut ibi: « Baptizate eos in nomine Patris, et Filii, et Spi
Abbreviated transcription (Latin):
tu hereditabis. in omnibꝰ gentibꝰ. Tanquam
diceretur. Dormisti uudicatus a terra: surge
ut uidices terram. In quinta ętate uidit ua-¬
mel lapidem p̾cisum de monte sinc manib.
& fregisse omnia regna terrarum. & creuisse
ulum lapidcm . & factum. ẽẽ. montem mag¬
num. ita rit impleret iuiiuersam faciem
terrȩ. De quo monte p̃ciditur. nisi de regno
oꝑe humano. quia sine amplexii maritali:
Ao sextam etatem ꝑtinet iobannes baptista
dicens Notite diceie patrem babemus abrabã.
Potens ẽ. ds̃. de lapidib istis iuscitare fiios abra¬
hȩ. lapides dicens gentes. ñ ꝓpt firmitatẽ. s
stonditatis duritiam. dum adorabant simu¬
lachra similes facti illis. U nde illud. Simi¬
les ulis fiant qui faciunt ea. & qui confiduis¬
ꝑfecta corida scõrum. in his ȩtatibꝰ receptui
scͥpturarum dĩ parata. mexemplum iuuen¬
di atq credendi ꝓposita. Et sunt lapidea.

Expanded text:
tu haereditabis in omnibus gentibus . Tanquam tu haereditabis in omnibus gentibus . Tanquam diceretur: Dormisti judicatus a terra, surge ut judices terram. In quinta aetate vidit Daniel lapidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum, et crevisse illum lapidem, et factum esse montem magnum ita ut impleret universam faciem terrae . De quo monte praeciditur nisi de regno est sine opere humano, quia sine amplexu maritali? Ad sextam aetatem pertinet Joannes Baptista, dicens: Nolite dicere: Patrem habemus Abraham; potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae : lapides dicens gentes, non propter firmitatem, sed stoliditatis duritiam, dum adorabant simulacra, similes facti illis. Unde illud: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunrfecta corda sanctorum, in his aetatibus receptui Scripturarum Dei parata, in exemplum videndi atque credendi proposita. Et sunt lapidea,
Abbreviated transcription (Latin):
tur. idcamus. Quie quid figurabatur in
adam de xp̃o. add omnes gentes ꝑtinebat. ut
in ea forma apparere hominib in qua ȩqua¬
lis ẽ. patͥ. Reliquit matrem. quanddo de Sy
nagoga transiit ad ȩccłam. Poterat ds̃ iugi¬
lanti adȩ cos tam sine dolore euellere. s ꝓcul-
dubio dormitio xp̃i. in cruce in eo significaba¬
tur. de cuius latere tanquam sponsa flure¬
runt sacram̃ta ȩccłe. De nino aliarum ydri-¬
arum bibamus. X p̃c figuratus ẽ. in noc.
Nam ideo in archa omiua animaua sunt
inclusa. ut om̃s gentes significarentur sai
creare omne genus anumalum. s: ido ꝑ lig¬
num saiuata sunt. quia & nos ꝑ lignum
sauandi eramus. Intercia ydria andiunt
abraham. in semine tuo beneidicentur oẽs
gentes. Quis ñ udet cuius figuram babu¬
it unicus euis ugna portans ad sacͥ ficium.
quo immolandus ducebatur: Portauit
cium dũs crucem suam. In quarta ydria
dicit dauia. Surge ds̃. iudica terram qm̃

Expanded text:
tur videamus. Quidquid figurabatur in tur videamus. Quidquid figurabatur in Adam de Christo, ad omnes gentes pertinebat, ut in ea forma apparere hominibus in qua est aequalis Patri. Reliquit matrem quandnagoga transivit ad Ecclesiam. Poterat Dominus vigilanti Adae costam sine dolore evellere, sed procul dubio dormitio Christi in cruce in eo significabatur, de cujus latere tanquam sponsa fluxerunt sacramenta Ecclesiae. De vino aliarum hydriarum bibamus; Christus figuratus est in Noe. Nam ideo in arca omnia animalia sunt inclusa , ut omnes gentes significarentur salvrursus creare omne genus animalium: sed ideo per lignum salvata sunt, quia et nos per lignum salvandi eramus. In tertia hydria audivit Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes . Quis non videt cujus figuram habuit unicus ejus, ligna portans ad sacrificium, quo immolandus, ducebatur? Portavit enim Dominus crucem suam. In quarta hydria dicit David: Surge Deus; judica terram, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ carnalia uidebantur. in lege sp̃ua¬
ua ostendit. & suꝑficiem litterȩ. plenam cȩ-¬
lesti uirtute uiaeri fecit. Ap̃c enim in ꝓpłuis
nondum manifestatus. quasi uinum in aqͦͣ
latuit. s cum discipulis aꝑuit sensum. ite in¬
telligerent scripturas: uinum inebrians fuit
ipse xp̃c. in lege & ppħis manifestatus. Tua
gͥ scriptura dum n ea sub uolamine idẽ. ad¬
oꝑationem ltterȩ latet xp̃c. sapit aquam in-¬
sipidam: cum uͭ aufertar uelamen. ẽ. uinũ
inebrians. Sex ydriȩ sex etates sunt. que ĩa-¬
nit̾ currerent. nisi xp̃c in cis p̃dicaretur.
Prima ȩtas ẽ. ab alam usꝙ: ad noe. scd̃a usq
ad abrabam. tercia uiq ad dauid. quarta usq
ad transmigrationem. quinta usq ad iohan¬
nem baptistam. Sexta inde usq ad finem scłi.
Propb̃ia insingulis etatib: quasi yariis scãin
litteram. acua insipula. quom in uinum mu-¬
tetur. cum ad xp̃m & ad omues gentes refera¬

Expanded text:
quae carnalia videbantur in lege, spirituaquae carnalia videbantur in lege, spiritualia ostendit, et superficiem litterae plenam coelesti virtute videri fecit. Christus enim in prophetiis nondum manifestatus, quasi vinum in aqua latuit; sed cum discipulis aperuit sensum ut intelligerent Scripturas, vinum inebrians fuit ipse Christus, in lege et prophetis manifestatus. Illa igitur Scriptura dum in ea sub velamine, id est, adopertione litterae latet Christus, sapit aquam insipidam. Cum vero aufertur velamen, est vinum inebrians. Sex hydriae, sex aetates sunt. Quae inaniter currerent, nisi Christus iPrima aetas est ab Adam usque ad Noe; secunda, usque ad Abraham; tertia, usque ad David; quarta, usque ad transmigrationem; quinta ad Joannem Baptistam; sexta, inde usque ad finem saeculi. Prophetia in singulis aetatibus, quasi hydrus. Secundum litteram aqua insipida, quomodo in vinum mutetur, cum ad Christum et ad omnes gentes refera
Abbreviated transcription (Latin):
suraculum aquȩ conuersȩ Ausus linꝰ.
inuinum miramur:. & ñ mirannir. quia oĩ
anno boc facit ds inuitib & de uno grano mul¬
ta facit. & quod maius ẽ. celum & terram de ni¬
chilo creauit. eaq mirabilit̃ gubernat. Eigo
qͥa homines inaluil intenti ꝑduderunt consi¬
aerationem opin añi. in qua eum cotidie lau-
darent. seruauit sibi quedam inusitata que fa¬
ceret. ut tanquam dormientes homines ad se
colendum mirabuib excitaret. Aquam uertit
ic in uinum. cum insipudam mentẽ carnali¬
um sapore scientiȩ cȩlestis imbuit. Eramus
enim aqua id ẽ. insipientes &s fecit nos uinũ
ulẽ sapientes fiaem ipsius. AIl sunis.
elaqua intelligitur scientia. mnundans
auditores a sordib: peccatoꝵ. Mas̃.¬
ne tunc conuertitur in uinum. quando
auquis ex toto obliuiscitur p̃teritorum
malorum. ne in ea meudat & incidit caiere
in dĩ amore. sicut uinum mebrians obliui¬
osos facit pocatores & calefacit. Auoꝰ¬
onuertit aquam xp̃c in uinum dum

Expanded text:
Miraculum aquae conversae in vinum miramur, et non miramur quia omni anno bene facit Deus in vitibus, et de uno grano multa facit. Et quod majus est coelum et terram de nihilo creavit, eaque mirabiliter gubernat. Ergo quia homines in aliud intenti, perdiderunt consideratiodarent, servavit sibi Deus quaedam inusitata quae faceret, ut tanquam dormientes homines ad se colendum mirabilibus excitaret. Aquam vertit Jesus, in vinum, cum insipidam mentem carnalium, sapore scientiae coelestis imbuit. Eramus enim aqua, id est, insipientes; et fecit nos vinum, id est, sapientes fidem ipsius. ALBINUS. Vel aqua intelligitur scientia, mundans auditores a sordibus peccatorum. Quae tunc convertitur in vinum, quando aliquis ex toto obliviscitur praeteritorum malorum, ne in ea incidat, et incipit calere in Dei amore, sicut vinum inebrians, obliviosus facit potatores et calefacit. Convertit aquam Christus in vinum, dum
Abbreviated transcription (Latin):
ib̃c in cbana gauleȩ. & mani festauit
głam suam. Int̾ multa signa aue fecit ib̾c
in chana galileȩ fuit boc pͥmum & quodam
dignitatis pͥuilegio. elem̃torum conuersione
manifestauit głam suam. ud ẽ. iatentem dei-¬

Expanded text:
et manifestavit gloriam suam. » Inter multa signa quae fecit Jesus in Cana Galilaeae fuit hoc primum, et quodam dignitatis privilegio elementorum conversione, manifestavit gloriam suam, id est latentem dei
Abbreviated transcription (Latin):
metreta nomen mensurȩ. Dicit eis ib̃e Im-¬
plett hyarias aq̃ . ẜ impleuert̃ eas usq ad sũmum.
E t dicit eis it̃c Haurite nẽ & ferte archit̾elmo. Et
tulert̃. Archit̾clinus : pͥnceps tͥclinii. id ÷ discũ¬
bentiũ ĩ tͥclinio. Tricliniũ u dicunt ẽẽ aulam
t̃ cameratã ł tres domo suie t̾s cameraᷤ. cũ testudine
factas. in quib sedebant discumbentes. quasi
sub tribꝰ arcub. Ut autem gustauit archi¬
t̾clinus aauam uinum factum. & ñ sciebat
unde. ẽẽt. ministri autem sciebant qui hau-

Expanded text:
metreta nomen mensurae. Dicit eis Jesus: Immetreta nomen mensurae. Dicit eis Jesus: Implete hydrias aqua, et impleverunt eas usque ad summum. Et dicit eitutelerunt. » Architriclinus est princeps triclinii, id est discunbentium in triclinio. Triclinium vero dicunt esse aulam tricameratam, vel tres domos vel tres cameras cum testudine factas, in quibus sedebant discumbentes, quasi sub tribus arcubus. « Ut autem gustavit architriclinus aquam vinum factum, et non sciebat unde esset, ministri