comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fidelium gentiliũ ꝙ inter¬
fecit ineis uicia ꝙ pecca¬
ta. ut posset resurgere
sanitas uirtutum. Corona
autem scd̃m hunc sensum
dupliciter potest incelligi.
uel uictoria iuidelicet scõꝵ
de diabolo & ꝑsecutoribus
huius mundi. uel etiam
multitudo subiectorum
fidelium pro quibꝰ ipsi re¬
munerationem ȩterni reg¬
ni ꝑcipiunt sicut apłs¬
suis auditoribus dicit.
Quod gaudium aut quȩ
corona gaudii mei. non¬
ne uos estis : Exiuit hinc
ordo p̃dicatorum a iudea
cum suo equite hoc ẽ cũ
xp̃o sibi dicente. Ite ĩmũ¬
dum uniuersum ꝙ cet̾a.
Uincens primũ diabolum
inse ipso ut uinceret illũ
postea in aliis. quos ab
ỹdolatria traxerunt ad
xp̃i culturam.
c eum aperuisset sigil¬

Expanded text:
da gentilium, et interfecit in eis vitia et peccata, ut posset resurgere sanitas virtutum. Corona autem secundum hunc sensum dupliciter potest intelligi: Vel victoria videlicet sanctorum de diabolo et persecutoribus hujus mundi, vel etiam multitudo subjectorum fidelium, pro quibus ipsi remunerationem aeterni regni percipiunt, sicut Apostolus auditoribus dicit : Quod gaudium aut quae corona gaudii mei, nonne vos estis? Exivit hic ordo praedicatorum a Judaea cum suo equite, hoc est, cum Christo sibi dicente: Ite in mundum universum. Vincens primo diabolum in seipso, ut vinceret illum postea in aliis, quos ab idololatria traxerat ad Christi culturam. Et cum aperuisset sigil
Abbreviated transcription (Latin):
in telleximus corpꝰ xp̃i hoc
est scam̃ eccłam a pecca¬
to mundam. ꝑ baptismũ
ꝙ xp̃i passionem. sic ĩ hoc
loco ꝑ equũ rufum debe¬
mus intelligere omne
corpus diaboli. hoc est õs
reprobos. quia sieut xp̃c̃
est caput om̃iũ fideliũ
ꝙ om̃s fideles corpus eius
inquibus ipse ꝑfidemha¬
bitat. ita caput om̾iũ
reproborum est diabolꝰ
& omnes reprobi corpꝰ eiꝰ
inquibus ipse habitat.¬
ꝑfidemt Equus itaq rufꝰ
antiqui hostis est corpus.
peccatis eruentatũ. ꝙ ani¬
marum interfectionibus
sanguineum. Quod enim
sanguis peccata significet.
psalmista manifestat qui

Expanded text:
intelleximus corpus Christi, hoc est, sanctam Ecclesiam a peccato mundam per baptismum et Christi passionem, sic in hoc loco per equum rufum debemus intelligere omne corpus diaboli, hoc est, omnes reprobos: quia sicut Christus est caput omnium fidelium, et omnes fideles corpus ejus in quibus ipse per fidem habitat, ita caput omnium reproborum est diabolus, et omnes reprobi corpus ejus, in quibus ipse habitat. Equus itaque rufus antiqui hostis est corpus peccatis cruentatum, et animarum interfectionibus sanguineum. Quod enim sanguis peccata significet, Psalmista manifestat qui
Abbreviated transcription (Latin):
um dicitur. quia ꝓfec¬
to eccła iustorumꝰ sempi¬
terna sapientia illustra¬
tur. de qua salomon dic̃.
accipite sapientiam sic̃
aurum. Recte quoq an
sunt omnes p̃dicatores.
Inde & inueteri testam̃¬
to sepe legimus sangui¬
nem suꝑ cornua altaris
positum. Significabant᷑
enim inhoc. sancti maR¬
tyres ꝓprio sanguine ꝓ¬
fundendi. Unum aut̃
cornu altaris hic ẜ petia¬
liter: positum. debe mꝰ
in tellegere dominum
đi & hominum. Qui p̃ci¬
pit sexto angelo. idest
omnieccłe. ut soluat
quatuor angelos. ꝑ quos
quatuor regna princi¬
palia. & quãtuor potes¬
taces ipsorum. atq omne
corpus diaboli incellegit᷑.
Soluit uero eccła quatuor
angelos. idest omnes demo¬
nes. incapite suo aquo au¬
diuit in petro. Quod cumq
ligaueris suꝑ terram. li
gatum erit & incęlo. &

Expanded text:
um dicitur, quia profecto Ecclesia justorum sempiterna sapientia illustratur, de qua Salomon dicit: Accipite sapientiam sicut aurum. Recte quoque ansunt omnes praedicatores. Unde et in Veteri Testamento saepe legimus sanguinem super cornua altaris positum: significabantur enim in hoc sancti martyres proprio sanguine perfundendi. Unum hoc cornu altaris hic specialiter positum, debemus intelligere Dominum Dei et hominum, qui praecepit sexto angelo, id est omni Ecclesiae, ut solvat quatuor angelos, per quos quatuor regna principalia, et quatuor potestates illorum atque omne corpus diaboli intelligitur. Solvit vero Ecclesia quatuor angelos, id est omnes daemones in capite suo, a quo audivit in Petro: Quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelo .
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlo.Quaternarius enim¬
tate ponitur. unde & in
fine seculi aquatuor uen
tis celi. electi ꝑ angelos as¬
sumi ꝑhibentut. Uel dicit᷑
ei solue. idest soluendos
predic tempore ancxp̃i.
Modo enim ligati sunt
quia non possunt nocẽ
quantum uolunt. ex quo
dominus ueniens eis po¬
testatem abstulit. Quo in
loco considerandum est
quantum se uirent si
soluti essent. qui modo
etiam ligati tantum se¬
iuiunt. Tale est illud in
euuangelio deficulnea
quod dominus cultori
dic̃. Abscide illam. id est
abscidendam p̃dic. Neq
enim apłi exciderunt
iudeos. s abscidendos a

Expanded text:
ctum. Quaternarius enitate poni solet; unde in fine stis coeli electi per angelos assumi perhibentur. Vel dicitur ei solve, id est solvendos praedic tempore antichristi. Modo enim ligati sunt, quia non possunt nocere quantum volunt, ex quo Dominus veniens eis potestatem abstulit. Quo in loco considerandum est, quantum saevirent si soluti essent, qui modo etiam ligati tantum saeviunt. Tale est illud etiam in Evangelio de ficulnea, quod Dominus cultori dicit: Abscinde illam, id est praedic abscindendam. Neque enim apostoli absciderunt Judaeos, sed abscindendos a
Abbreviated transcription (Latin):
ministratorii sunt missi
in ministerium propter
eos qui hereditatẽ capi¬
unt salutis: Non ẽ enĩ
dubium quod de repa-¬
ratione humani generi
ipsi quoq angłi sunt le¬
tati qui priꝰ homines a
suo consorcio deputabant
extraneos. Unde nato do¬
mino affuit multitudo ĩ¬
numerabilis cum subiin¬
gitur. Et erat numerꝰ
enim certum numerũ
posuiss summã eorum
exprimens ꝙ diceret .x.
milia. aut centũ milia.
aut si quid huiusmodi.
utiq finitum ostenderet
numerum. Tale quoq
legimus in danielis uolu¬
mine qui dicit milia mi¬
lium ministrabãt ei ꝙ c̃.
Innumerabilis itaq nu¬
merus angelorũ. in nume¬
rabilem significat mul¬
titudinem electorũ. In nu

Expanded text:
ministratorii sunt, missi in ministerium, propter eos qui haereditatem capiunt salutis . Non dubium est enim quod de reparatione humani generis ipsi quoque angeli sunt laetati, qui prius homines a suo consortio deputabant extraneos. Unde nato Domino, adfuit multitudo numerabilis, cum subjungitur: Et erat numerusenim certum numerum posuisset, summam eorum exprimens, et diceret decem millia, aut centum millia, aut si quid hujusmodi, utique finitum ostenderet numerum. Tale quoque legimus in Danielis volumine, qui dicit, Millia millium ministrabant ei . Innumerabilis utique numerus angelorum numerabilem significat multitudinem electorum. Tot qu
Abbreviated transcription (Latin):
terremotus factus ẽ magnꝰ.
Quia sicut dñs dicit. talis
erit tunc tribulacio qͥlis
non fuit neq fiet. ex quo
homines esse ceperunt.
Et sol factus est niger.
tamꝗͣ saccus cilicinus.
Cilicio peccatores homines
ꝙrei induuntur. Sol aut̃
xp̃m significat de quo scͥp¬
tum est. uobis timentibus
nomen meum. orietur sol
iusticiȩ. De quo etiam impii
dicturi sunt gementes. ꝙ
sol iusticiȩ non luxit nobis.
fiet utiq tunc sol tamquã
sacculus cilicinꝰ. quando ĩ
iniquoꝵ cordibus lucebit
xp̃e pro nichilo ducentur
& ueluti peccatores ꝙ rei.
interficientur a ministris auti¬
xp̃i. Aliter. sol ipsos signifi¬
cat pͣdicatores quibꝰ dñs
dicit uos estis lux mundi
qui utiq tunc fient tãꝗͣ
saccus cilicinus. quia cela¬
bunt coram impiis quic¬
quid habet luminis q uir¬
tutis. in illis quoq obscura¬
bitur sol qui timore con¬
cussi aut blandiciis deli¬
niti. negabunt xp̃m. &

Expanded text:
terraemotus factus est magnus, quia sicut Dominus dicit, talis erit tunc tribulatio, qualis non fuit, neque fiet ex quo homines esse coeperunt. Et sol factus est niger sicut saccus cilicinus. Cilicio peccatores homines et rei induuntur. Sol autem Christum significat, de quo scriptum est: Vobis timentibus nomen meum orietur sol justitiae . De quo etiam impii dicturi sunt gementes, Et sol justitiae non luxit nobis. Fiet itaque tunc sol tanquam saccus cilicinus, quando hi in quorum cordibus lucebit Christus, pro nihilo ducentur, et veluti peccatores et rei interficientur a ministris Antichristi. Aliter: sol ipsos significat praedicatores, quibus Dominus dicit: Vos estis lux mundi . Qui utique tunc fient tanquam saccus cilicinus, quia celabunt coram impiis quidquid habebunt luminis et virtutis. In illis quoque obscurabitur sol, qui timore concussi, aut blanditiis deliniti, negabunt
Abbreviated transcription (Latin):
insinuat. Unũ scilicet ꝑ qͦd
possimꝰ. ipsũ eẽ & dm̃ ante
tempora & homine infine
scłorum. gositientib
dabo fonte aque uitȩ grats.
Sitientib. idest esurientib
inseparabilis tͥnitas incelli¬
git᷑. Pater eñĩ fons. filiꝰ fons.
Sp̃s sc̃s fons. Unde & psalmi.¬
sta dicit. Apud te fons uite.
Sitientib gͦ dm̃ se ipsũ dabit
in remunerationẽ. in cuius
comtẽplatione erit refectio
et̾ne satietatis. Quo fonte
satiari psalmista desiderans.
dicebat. Sitiut anima mea
ad dm̃ fontẽ uiuum. Dequo
fonte qui biberit: uitã habe¬
bit. habendo eñi dm̃. habe¬
bit uitã ȩt̃nam que est ds̃.
Unde ipse dicit. Hec est
uita et̃na. & c̃. Gratis iste
fons dat᷑ fidelib. hoc ẽ sine
ullis p̃cedentib hominis
meritis. ni uicerit diabo¬
li tẽptamenta incentiua car¬
nis sue aduersi tates pͣuoꝵ
hominũ. possidebit hec que
suꝑius dicta sunt. idest dm̃
omipotent̾ẽ. carnis inmorta

Expanded text:
insinuat: unum scilicet per quod insinuat: unum scilicet per quod possimus, ipsum esse Deum ante tempora et hominem in fine saeculorum. Ego sitientibus dabo fontem aquae vivae gratis. Sitientibus, id est esurientibus inseparabilis Trinitas intelligitur. Pater enim fons, Filius fons, Spiritus sanctus fons. Unde Psalmista dicit: Apud te est fons vitae. Sitientibus ergo Deum, seipsum dabit in remunerationem, in cujus contemplatione erit refectio aeternae satietatis. Quo fonte Psalmista satiari desiderans, dicebat: Sitivit anima mea ad Deum fontem vivum . De quo fonte dicit: Qui biberit, vitam habebit. Habendo enim Deum, habebit vitam aeternam, quae est Deus, unde ipse dicit: Haec est vita aeterna , etc. Gratis iste fons datur fidelibus, hoc est, sine ullis praecedentibus hominum meritis. Qui vicerit diaboli tentamenta, incentiva carnis suae, adversitates pravorum hominum, possidebit haec, quae superius dicta sunt, id est Deum omnipote
Abbreviated transcription (Latin):
net. que intabulis cordis
carnalib uerba dĩscribe¬
re iubetur.
ec uerba que abinitio
ift̾ius libri diuinitꝰ tibi st̃
ostensa. fidelissima & uera
Acsi di ceret. Eo incor¬
dis memoria artius debẽt¬
depͥmi que loquunt᷑. quo de
tota fidei sũma de tota spei
fiducia. proferunt᷑.
t dixit mͥ factũ ẽ. ꝓ eo
quod ẽ fiet. idest comple¬
bunt᷑ omia que suꝑuis
sunt clicta. siue de remune¬
ratione iustoꝵ ⁊ seude dã¬
natione reꝓboꝵ. Quia eñi
hec omĩa. tempore suo ꝓcerto
complebit᷑. quasi iã facta st̃
dĩ omĩpotentis uoce firmant᷑.
incuiꝰ p̃sentia omĩa futura
p̃sentialit̾ manent. Unde
est qͥ fec̃ que futura sunt.
mitium & finis non quod
untiũ babeat intempore
uel finẽ. sed quia ab illocun¬
cta sumpserunt initium.¬
num. Deqͥb satis supͣdictũ
ẽ. Quod aũt dñs hoc iam ter¬
cio ꝑangłm in hac apocaly¬
psi. ita nomͣ suũ inculcat
dicens. Ego sũ alfa ꝙ i. duo
phoc factum quedã nobis

Expanded text:
lis cordis carnalibus verba Dei scribere videtur. Haec verba, quae ab initio istius libri divinitus tibi sunt ostensa, fidelissima et vera ac si diceret: Eo in cordis memoria arctius deprimantur, quae loquuntur, quo de tota fidei summa, de tota spei fiducia proferuntur. Et dixit mihi: factum est. Pro eo quod est fiet, id est, complebuntur omnia quae superius sunt dicta, sive de remuneratione justorum, seu de damnatione reproborum Quia enim haec omnia tempore suo pro certo complebuntur, quasi jam facta sint Dei omnipotentis voce firmantur, in cujus praesentia omnia futura praesentialiter manent, unde est: Qui fecit quae ventura sunt. initium et finis; non quod initium habeat in tempore vel finem, sed quia ab illo cuncta sumpserunt initiumnum. De quibus satis supradictum est. Quod autem Dominus hoc jam tertio per angelum in hac Apocalypsi ita nomen suum inculcat dicens: Ego sum α et ω, duo per hoc factum, quaedam nobis
Abbreviated transcription (Latin):
borare se ostendit paulus
dicens. Uideo aliã legem
in membris meis & oetera.
Semꝑ fit eñi hic clamor.
quiã semꝑ caro spũi resi¬
stit. sed cum corruptibile
hoc induerit incorrupti¬
onẽ. & mortale hoc indue¬
rit in mortalitatẽ. cessabit
clamor tu multuari con
cessabit omĩs praua sug¬
gestio: uͥ nulla erit carmᷤ
delectatio. Sedet dolor pꝰ
hec non erit. quia uideli¬
cet caro electoꝵ ultra
spinas & pugnationes pec¬
catorũ ꝓqͥb dolere debe¬
ant non generabit.
ue pͥma fuerunt: quia
ip̃senti scło hec omnia
sustinẽt. S cũ innouata
celũ & tra fuerint: tunc¬
& ipsi elect innouabunt᷑
& nequaꝗͣ p̃teritas passi¬
ones suffinebunt.
t dixit qͥsedebat inthro
ea scilicet que suꝑius di¬
cta sunt: int̾q etiã celũ
q terramn ouabunt᷑.
tdicit mͥ scribe incor¬
de tuo uel etiã licteris cõ

Expanded text:
borare se ostendit Paulus, dicens: Video aliam legem in membris meis , etc. Semper fit enim hic clamor, quia semper caro spiritui resistit. Sed cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem, cessabit clamor tumultuari contcessabit omnis prava suggestio, ibi nulla erit carnis delectatio. Sed et dolor post haec non erit, quia videlicet caro electorum ultra spinas et punctiones peccatorum pro quibus dolere debeant, non generabit. Quia prima abierunt, quia in praesenti saeculo haec omnia sustinent, sed cum innovata coelum et terra fuerint, tunc electi innovabuntur, et nequaquam praeteritas passiones sustinebunt. Et dixit qui sedebat in thronEa scilicet quae superius dicta sunt, inter quae etiam coelum et terra innovabuntur. Et dicit mihi: Scribe. In corde tuo, ve
Abbreviated transcription (Latin):
in dextera manu ⁊ infrontib
siuz. et sũt etiã nunc tã extͣ
eccłam quam intͣ. Extͣ eccłã
sunt uid̃i intͣ falsi xp̃iani.
Quid autẽ ꝑ dexterã manũ
reꝓborum intelligit᷑ nisi o
nisi fides expͥmitur. Hñt gͦ
caracterem in dextera manu
⁊ infrontib suis quia uͥ de¬
buerant habere pura oꝑauir¬
tutum ⁊ fid̃. ibi inueniunt᷑
macula criminis deturꝑati.
Inmanu hñt uidi eiꝰ carac¬
terem: qui oꝑa diabolica fa¬
ciunt. Infronte. qui in eum
credunt. ⁊ illũ recepturi ex¬
pectant. iuxta illud. Egoue¬
ni innõie patris mei. ⁊ non
suscepistis me. Alius uenit
in nomine suo. Illũ suscipie¬
tis. S imilit hñt ⁊ illi qui fi¬
dẽ uerbotenus hñt. s oꝑe
fidiñ hñt. ꝓ priȩ autẽ ad
illud tp̃s ꝑtinet hic. qñ mali

Expanded text:
in frontibus suis, et sunt etiam nunc tam extra Ecclesiam quam intra. Extra Ecclesiam sunt Judaei, intra falsi Christiani. Quid autem per dexteram manum reproborum intelligitur, nisi opnisi fides exprimitur? Habent ergo characterem in dextera manu et in frontibus suis, quia ubi debuerunt habere pura opera virtutum et fidei, ibi inveniuntur macula criminis deturpati. In manu habent Judaei ejus characterem, quia opera diaboli faciunt: in fronte, quia in eum credunt, et illum recepturi exspectant, juxta illud: Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me: alius veniet in nomine suo, illum suscipietis. Similiter habent et illi qui fidem verbotenus habent, sed opera fidei non habent. Proprie autem ad illud tempus pertinet hoc, quando mali
Abbreviated transcription (Latin):
tribuo .i. hoc annuntiat
qd̃ ex maria initiũ sũp
t ut loquat᷑ serit.
imago bestie datũẽ
escere dicent. set etiam
p̃dicabunt illũ loqui
quippe signis ⁊ miracu¬
lis preualebit. ut asius
cultorib multa falla¬
cia dabit responsa. olĩ
loquendo ꝑ ora idolaꝵ.
Et faciet ut quicũꝙ ñ
adorauint imaginẽ
bestiȩ occidantur. Idẽ
quicũq ñ audierint
cos ut colant antixp̃m
qui cos secunt᷑. sic̃ heb¬
as ⁊ enoch. ⁊ multi alu.
t facri om̃s pusillos
⁊ magnos et diuites:
pauꝑes. ⁊ libos ⁊ seruo
habere caracterẽ inde¬
xt̃a manu ⁊ infrontib
suis. Pusilli sũt. ꝗ ma¬
lũ qd̃ intelligunt ⁊ uo¬
lunt. ꝑficere ñ p̾sut̃
Magni qui scđm suũ li¬
bitum oꝑant᷑ malũ. Di

Expanded text:
tribuo, id est hoc annuntio tribuo, id est hoc annuntio quia ex Maria initium sumpserit. Et ut loquatur imago bestiae. Datum est escere dicent, sed etiam praedicabunt illum loqui,quippe signis et miraculis praevalebit, ut a suiscultoribus multa fallacia dabit responsa, sicut olim loquendo per ora idolorum. Et faciat ut quicunque non adoraverint imaginem bestiae, occidantur. Id est quicunque non audierint eos, ut colant Antichrisqui eos sequentur: sicut Elias et Enoch et multi alii. Et faciet omnes pusillos, et magnos, et divites, et pauperes, et liberos et servos habere characterem in dextera manu aut in frontibus suis. Pusilli sunt, qui malum quod intelligunt et volunt, perficere non possunt. Magni sunt qui secundum suum libitum operantur mal
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ. quia antixp̃s di¬
cit se itfectũ ⁊ resurrexi¬
sse amortus. In cõspectu
huiꝰ bestie młta signa faci¬
ent quib seducent terrã.
ꝗa ubicũq fui̾nt ita eius
uoluntate implebt̃. ⁊ ea
que illi placere cognoset̃
facient qua si sẽꝑ illi pre¬
sentes adfistant.
t datu ẽ illi ut daret
sp̃m imagini bostiȩ. idẽ
ipsis ministris antixp̃ida
tum est ado. hoc est ꝑmĩ¬
sum ut daret sp̃m ⁊magini
bestie. Imago bestie ipse
homo dãpnatus intelligr̃
in quo diabolus habitabit.
cua p̾dicatores falsi spm̃
dabunt. hoc ẽ plenitu¬
dinem sp̃s sc̃i in eoreq¬
escere dicent. Dicimus
enim nos date honorẽ
do. Et rursus. Exaltabo
te d̃s m̃s rex. Quomodo
enim illi honorẽ dare
possumꝰ. aut quom̃o il¬
lũ exaltare ualemꝰ qͥnõ
ht̃ quo exaltetur: Set
exaltemꝰ illũ qñ excelsũ
dabunt sp̃m imaginis
bestie p̃dicantes enim
primũ eẽ diuinitate.
Fam ⁊ fotinus dic̃ ego
xp̃i principiũ ex maria

Expanded text:
ctum est, quia Antichristus dicet se interfectum et resurrexisse a mortuis. In conspectu hujus bestiae multa signa facient, quibus seducent terram: quia ubicunque fuerint, ita ejus voluntatem implebunt, et ea quae illi placere cognoscunt, facient, quasi semper illi praesentes assistant. Et datum est illi ut daret spiritum imagini bestiae. Id est ipsis ministris Antichristi datum est a Deo, hoc est, permissum est ut daret spiritum imagini bestiae. Imago bestiae, ipse homo damnatus intelligitur, in quo diabolus habitabit, cui praedicatores falsi spiritum dabunt, hoc est, plenitudinem Spiritus sancti in eo requiescere dicent. Dicimus enim nos: Date honorem Deo. Et rursus: Exaltabo te, Deus meus rex . Quomodo enim illi honorem dare possumus? aut quomodo illum exaltare valemus, qui non habet quo exaltetur? Sed exaltamus illum, quando excelsum dabunt spiritum imagini bestiae, praedicantes eum plenum esse divinitate. Nam et Photinus dicit: Ego Christo principium ex Maria
Abbreviated transcription (Latin):
zeli incelestib animis
electorũ ut eos condẽp¬
nent. Et hoc est quod
iam supradictum est
ꝗa siquis cos uolu̾it no¬
cere ignis exibit de ore
cos illoꝵ.
Et sedux̃ in habitantes t̾rã¬
gladui et uixit. ꝑ terram
ut sepe dictũ ẽ terrem in¬
telligunt᷑. Qui id cco scdu¬
nem bestie facient. hoc
est fidem illiuis inmita
erilĩt intelligere debe¬
mus qo̾ facturi sint ali¬
quam imaginẽ. quã se¬
cum ferant. s imaginẽ illiꝰ
facicut .i. fidem eiꝰ habebt̃

Expanded text:
zeli in coelestes animas electorum ut eos condemnent. Et hoc est quod etiam supradictum est, quia si quis eos voluerit nocere, ignis exibit de ore cos illorum. Et seducet inhabitantes tergladii, et vixit. Per terram, ut saepe dictum est, terreni intelliguntur, qui idcirco sedunem bestiae facient, hoc est fidem illius tenebunteriliter intelligere debemus, quod facturi sunt aliquam imaginem quam secum ferant, sed imaginem illius f
Abbreviated transcription (Latin):
uel .iiiiͦ. uͥtutes pͥncipales.
Qa auͣt incubito manus
ẽ. recte ꝑcubitũ oꝑatioma¬
nus expͥmit᷑. oꝯuri aũt ipsa
ẽ ciuitas. Mensus ẽ itaq
angłs muros ciuitatis cen

Expanded text:
vel quatuor virtutes principales. Quia autem in cubitu manus est, recte per cubitum operatio manus exprimitur. Muri autem ipsa est civitas. Mensus est itaque angelus muros civitatis cen
Abbreviated transcription (Latin):
telligit᷑. dequa dñs dic̃. Accipi¬
te sapientiã sic̃ aurũ. Inuitro
uͦ. puritas cordiũ intelligit᷑.
Nam exceteris metallis sicon¬
ficit᷑ uas aliqͥd. qͥcqͥd intrinsecꝰ
ponit᷑: extrinsecus minime
uidet᷑. Inuitro aũt. quicqͥd
interius ponit᷑ totũ exterius
ꝑspicit᷑. Atq ideo ꝑuitrũ pu¬
rita s designat᷑ cordis omniũ

Expanded text:
nus dicit: Accipite sapientiam sicut aurum. In vitro vero puritas cordium intelligitur: nam ex caeteris metallis, si conficitur aliquod vas, quidquid intrinsecus ponitur, extrinsecus minime videtur. In vitro autem, quidquid interius ponitur, totum exterius perspicitur. Atque ideo per vitrum puritas designatur cordis omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ ꝑpendit & considerat
qͣntũ singuli electoꝵ ꝑ aucto¬
borant in legis decalogo
qͣntamq ꝑfectionẽ mentis
consecunt᷑ ut adsocietatẽ
angłoꝵ ꝑuenire possint.
Unde sequit᷑. Mensura ho¬
minis que ẽ angłi. Qͣntuor
adlitterã ꝑtinet. hic osten¬
dit᷑ ipsũ angłm qui hec os¬
tendebat ioħi infigura
hominis apparuisse. Qntũ
auͣt ad altiorem ꝑtinẽt in¬
tellectũ. mͣsura hominis qͦ ẽ
metit᷑. qͥa uidelicet gła an¬
głoꝵ & hominũ incẽlesti
beatitudine eqͣlis erit. Un¬
de in euangłio ipse dic̃. Neq
nubent. neq nubent᷑. seder̃t
sic̃ angħ dĩ incelo. Uel idõ
mensura hominis. q̃ ẽ angħi
dicit᷑. qͥa quot angħ reman¬
sert incelo. post casũ archan¬
geli: tot homines deterris
st̃ ascensuri incelo.
t erat structura. idest edi¬
ficatio muri eius ex lapide
iaspide. Iaspis. lapis uiridi
est coloris. atq ideo dñm ie¬
sũ xp̃m significat. qͥ ẽ refec¬
tio scõꝵ anmaliũ. Incontẽ

Expanded text:
pendit et considerat, quantum singuli electorum, per auctoborant in legis decalogo, quantamque perfectionem mentis consequuntur, ut ad societatem angelorum pervenire possint, unde sequitur: Mensura hominis quae est angeli. Quantum ad litteram pertinet, hic ostenditur ipsum angelum, qui haec ostendebat Joanni in figura hominis apparuisse: quantum autem ad altiorem pertinet intellectum, mensura hominis, quae est metitur, quia videlicet gloria angelorum et hominum in coelesti beatitudine aequalis erit. Unde in Evangelio ipse dicit: Neque nubent neque nubentur, sed erunt sicut angeli Dei in coelo . Vel ideo mensura hominis, quae est angeli, dicitur, quia quot angeli remanserunt in coelo post casum archangeli, tot homines de terris sunt ascensuri in coelos. Et erat structura, id est aedificatio, muri ejus ex lapide jaspide. Jaspis lapis viridis est coloris, atque Dominum Jesum Christum significat, qui est refectio sanctorum animalium. In cont
Abbreviated transcription (Latin):
me collocauit. Sine etiam
ꝑ lapidẽ iaspidẽ electi expͥ¬
mar ces cit. s inuiriditate
oꝑationis constat. Ex lapid̾
gͦ iaspide structura ciuita¬
tis efficit᷑. qͥa pͥus meccłia funda¬
mͣtũ xp̃c constituit᷑. cui etiam
om̃s fideles suꝑponunt᷑ uixta
illud apł̃i adquem accedendes
lapidẽ uiuũ. & ipsi tamqͣ. lapi¬
des uiui suꝑ edificamim. Nam
sic̃ in muri edificatione pͥmo
ponunt᷑ lapides magni & qua¬
drati qͥ alios suꝑ se positos por¬
tant qͥ & ipsi iterũ alios portenł.
sicq om̃is edificatio construit᷑.
usqͦ adultimũ lapidẽ ꝑueniat᷑.
qͥ cũ portet᷑ abomnib ipse ne¬
tyres. deinde confessores. uͥgines
uidue. ceteriq sc̃i qui se om̃s
inuicem portant passiones sue
mͣtis libentissime tolerantes.
iuxta illud apłi. alter alteriꝰ
onera portate: uel etiã exem¬
plo semet ipsos inuicẽ fouenteᷤ.
Et ita agit᷑ usq ad finẽ scħ
qͣndo ultimus electus innouiᷤᷤ¬
simo culmine huiꝰ edificii po¬

Expanded text:
collocavit . Sive etiam per lapidem jaspidem, electi exprmarcescit, sed in viriditate operationis constat. Ex lapide ergo jaspide structura civitatis efficitur, quia prius in Ecclesia fundamentum Christi constituitur, cui etiam omnes fideles superponuntur, juxta illud Apostoli: Ad quem accedentes lapidem vivum, et ipsi tanquam lapides vivi superaedificamini domsicut in muri aedificatione primo ponuntur lapides magni et quadrati, qui alios super se positos portant, qui et ipsi iterum alios portant, sicque omnis aedificatio construitur usquequo ad ultimum lapidem perveniatur, qui cum portetur ab omnibus, ipse netyres, deinde confessores, virgines, viduae, caeterique sancti, qui se omnes invicem portant, passiones suae mentis libentissime tolerantes, juxta illud Apostoli: Alter alterius onera portate . Vel etiam exemplo semetipsos invicem foventes, et ita agitur usque ad finem saeculi, quando ultimus electus in novissimo culmine hujus aedificii po
Abbreviated transcription (Latin):
harundine. qͥa unicuiq se¬
cundũ capacitatẽ sui intel¬
lectus diftribuit doctrinã
scientie. Om̃s tamͣ qͦs tan¬
git. inhis qͦ acceꝑunt ꝑfecdos
ostendit. Et unusqͥsq qͦd
non accepit inse. ꝑcarita¬
tis studiũ possidet in alte¬
ro: ut exmultis membris
unũ efficiat᷑ corpus. uł sic̃
supͣdictũ ẽ. Alii tribuit
sermonẽ scientie. alii gene¬
ra linguaꝵ & c̃. Et hi lico¬

Expanded text:
ine, quia unicuique secundum capacitatem sui intellectus distribuit dotcrinam scientiae. Omnes tamen quos tangit in his quae acceperunt perfectos ostendit; et unusquisque quod non accepit in se, per charitatis studium possidet in altero, ut ex multis membris unum efficiatur corpus. Vel, sicut supradictum est, alii tribuitur sermo scientiae, alii genera lingua
Abbreviated transcription (Latin):
titudo eiꝰ equalia sunt. qͥa
qͣntũ patiens fuerit mens. ꝑ
loganuntatẽ. tancũ lataerit
ꝑ amorẽ. & qͣntũ patiene fue¬
rit ꝑ longanimitatẽ. qͣntuq
lata ꝑ amorẽ. tautũ erit et
alta ꝑcontẽplationẽ. Unꝰqͥsq
adaltiora ꝑcontẽplationem
erigit᷑. inquantũ semet ipsũ
humiliat intolerando mala
proximoꝵ. Longitudo it aq
eccłe latitudo & altitudo e¬
qͣlia sunt: qͥa in qͣntũ longa

Expanded text:
titudo ejus, aequalia sunt, quia titudo ejus, aequalia sunt, quia quantum patiens fuerit mens per longanimitatem, tantum lata erit per amorem: et quantum patiens fuerit per longanimitatem, quantumque lata per amorem, tantum erit et alta per contemplationem; unusquisque ad altiora per contemplationem erigitur, inquantum semetipsum humiliat in toleranda mala proximorum. Longitudo itaque Ecclesiae latitudo et altitudo, aequalia sunt, quia inquantum longa
Abbreviated transcription (Latin):
nis ꝑcepturi sunt. Sedcũ
miro consilio auctor acdi¬
sponsator nr̃. huic illa lar¬
giat᷑ q̃ alii denegat huic¬
di aidet᷑. qͥsqͥs posse plusꝗͣ
acceꝑit conat᷑. unde plerũq
amittit. & hoc qͦd peterat. qͥa
officia distincte seruamus.
Lucẽ eñi oculis ceruimꝰ uocẽ
uͦ aurib audimus. Siqͥs aũt
mutato ordine offici a desert.
adaliena non adsurgunt.
ongitudo. & latitudo.
et altitudo eius eqͣlia st̃. Hec
ẽ illa soliditas qͦdrate sigure
deqͣ suꝑiꝰ dixit. & ciuitas in
qͥdro pͥosita erat. Longitudo
ꝑtinet ad fidẽ. altitudo ad
spem. latitudo ad caritatẽ.
de qͣ scͥptũ ẽ. Latũ mandatũ
tuum nimis. Siue etiã lon¬
gitudo ꝑtinet ad longani¬
mitatẽ. altitudo ad condem¬
plationẽ. latitudo sine dubio
caritatẽ designat. que in
tantũ lata ẽ. ut non adamico s.
sed etiã usq ad ipsos ꝑueniat
mimicos. iuxta illud. diligite
inimicos ur̃os benefacite hiᷤᷤ
qͥodert uos. Longitudo itaq
ciuitatis & latitudo atq al¬

Expanded text:
cepturi sunt. Sed cum miro consilio auctor et dispensator noster huic illa largiatur, quae alii de negat, extnon videtur. Quisquis posse plus quam accepit conatur, inde plerumque amittit; et hoc quod poterat, quia officia distincta servamus. Lucem enim oculis cernimus, vocem vero auribus audimus. Si quis autem mutato ordine, officia deserit, ad aliena non assurgit. Et longitudo et latitudo et altitudo ejus aequalia sunt. Haec est illa soliditas quadratae figurae, de qua superius dixit: Et civitas in quadro posita erat. Longitudo pertinet ad fidem, altitudo ad spem, latitudo ad charitatem, de qua scriptum est: Latum mandatum tuum nimis . Sive etiam longitudo pertinet ad longanimitatem, altitudo ad contemplationem; latitudo sine dubio charitatem designat, quae in tantum lata est, ut non solum ad amicos, sed etiam usque ad ipsos perveniat inimicos. Juxta illud: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos . Longitudo itaque civitatis, et latitudo atque al
Abbreviated transcription (Latin):
licet fide & dilectione. Luceis
uerbo & opere.
uartus smaragdus. Sina¬
ragdus p̃tiosus ẽ lapis insua
natura. s p̃tiosior in electorũ
figura. qui lapis tante uiri¬
ditatis ẽ. ut omnẽ uirorem
herbarum suꝑec: & aerem etiã
circũfusũ uiridem reddat.
Reddit etiam imagines aspi

Expanded text:
licet fide et dilectione, lucens licet fide et dilectione, lucens verbo et opere. Quartum smaragdus. Smaragdus pretiosus lapis est in sua natura, sed pretiosior in electorum figura. Qui lapis tantae viriditatis est, ut omnem virorem herbarum superet, et aerem etiam circumfusum viridem reddat. Reddit etiam imagines aspi
Abbreviated transcription (Latin):
exeum colorẽ recinet. atq
ideo scõs significat qͥ celestia
mente petunt. dicentes euo
ercius calcedonius.
Galcedonius lapis ẽ multo
uilior. qͣm saphirus innat᷑a.
sed inmysticis sensib ualde
inuenit᷑. & ipse p̃ciosus. Est
eñi fortissime nat᷑e ut om̃iũ
sculpentiũ argumentis re¬
sistat. aq ideo significat̃
scõs qui inuictissimi sunt int̾
aduersa huiꝰ scħ. Quorum unꝰ
dicit. Quis nos separabit aca¬
ricate xp̃i: Et iterum. Certꝰ
sum. qͥa neq mors. neq uita.
neq angłi. & cet̾a poterit nos
separare acaritate xp̃i. Et ta¬
les bene infundam̃to eccłie
constituunt᷑. qͥa aliis exemplo
dinẽ lucerne pallentis. Et in
hoc humilitatẽ scoꝵ significat.
qui inp̃senti uita pallidi ha¬
bent᷑ qͥa despiciunt᷑ contẽnunt᷑.
& ueluti nichilũ reputant᷑. At¬
tamͣ ipsi inobscuroloco lucent.
aliisq lumͣ scientie atq ardoriᷤᷤ
demonstrat. Unde & ex uno
illoruͣ dicit᷑. ille erat lucerne
ardens & lucens. Ardens uide¬

Expanded text:
aereum colorem retinet, atque ideo sanctos significat, qui coelestia mente petunt, dicentes cum Tertium chalcedonius. Chalcedonius lapis multo est vilior quam sapphirus in natura, sed in mysticis sensibus valde invenitur et ipse pretiosus. Est enim fortissimae naturae, adeo ut omnium sculpentium argumentis resistat: atque ideo significat sanctos, qui invictissimi sunt inter adversa hujus saeculi. Quorum unus dicit: Quis nos separabit a charitate Christi ? Et iterum: Certus sum quia neque mors, neque vita; neque angeli, et caetera, poterunt nos separare a charitate Christi ; et tales bene in fundamento Ecclesiae constituuntur, quia aliis exempla dinem lucernae pallentis, et in hoc humilitatem sanctorum significat, qui in praesenti vita pallidi habentur, quia despiciuntur, contemnuntur et velut in nihilum reputantur. Attamen ipsi obscuro loco lucent, aliisque lumen scientiae atque ardoris demonstrant. Unde et ex uno illorum dicitur: Ille erat lucerna ardens et lucens . Ardens vide
Abbreviated transcription (Latin):
conscientie. cunctis manifesta¬
bunt᷑. Quicqͥd em̃ cogitatum
fuerit abaliqͦ. totũ uidebit᷑
abaltero. Sicq unꝰqͥsq tunc e¬
rit conspicabilis alteri. sicut
nunc ẽe. non potest conspica¬
bilis sibi. Uel ꝑaurum sic̃
dictũ ẽ. intelligit᷑ sapientia
suꝑna. ꝑ iuitru uͦ puritas fi¬
dei. Nam inuitro sicͣ dictũ ẽ.
quicqͥd ponit᷑ interius. totũ
uidet᷑ exterius. Et ꝑhoc pu¬
ritas fidei designat᷑. qͣui scĩ
tenent corde mainfestant
etiã ore. nec quicqͣm intus
agit᷑ ꝑ simulationẽ qͦd non
uideat᷑ exterus ꝑ purã oris
atq oꝑis confessionẽ.
undam̃ta muri ciuitatis.
om̃i lapide p̾cioso ornata.
fundam̃ta ciuitatis. idest ec¬
clesie. sunt patͥarche. ꝓpħe.
& ceteri p̾dicatores suꝑ quoꝵ
doctͥuã uł exempla constat
eccłie structura. Qfundam̃ta
onr̃i lapide p̃cioso. id ẽ. om̃ibꝰ
uͥtutib: fide. scilicet spe. cari¬
tate. hospitalitate. ieiuno.
abstinentia. ceterisq st̃ orna¬

Expanded text:
conscientiae cunctis manifestabuntur. Quidquid enim cogitatum fuerit ab aliquo, totum videbitur ab altero. Sicque unusquisque tunc erit conspicabinunc esse potest conspicabilis sibi. Vel per aurum sicut dictum est, intelligitur sapientia superna. Per vitrum vero puritas fidei; nam in vitro, sicut dictum est, quidquid ponitur interius, totum videtur exterius, et per hoc puritas fidei designatur, quam sancti tenentes corde, manifestant etiam ore. Nec quidquam intus agitur per simulationem, quod non videatur exterius per puram oris et operis confessionem. Et fundamenta muri civitatis omni lapide pretioso ornata. Fundamenta civitatis, id est Ecclesiae, sunt patriarchae, prophetae et caeteri praedicatores, super quorum doctrinam vel exempla, constat Ecclesiae structura. Quae fundamenta omni lapide pretioso, id est, omnibus virtutibus, fide scilicet, spe, charitate, hospitalitate, jejunio, abstinentia, caeterisque sunt orna
Abbreviated transcription (Latin):
supra. Set cum ille dice¬
ret non petam et non
temptabo dominum con¬
uersus propheta addomũ
daund dixit. Propter hoc
dicit dominus ecce uob̃
dabit sigiuim. ecce uirgo
concipiet et pariet filiũ.¬
&cet̾a. Magnum quippe
fuit signum. quando u̾r¬
go concepit et peperit. et
post partum uirgo ꝑ ma-¬
sit. Et in celo hoc factum ẽ.
id est in ecclesaa cuiꝰ et

Expanded text:
supra. Sed cum ille diceret, Non petam, et non tentabo Dominum, conversus propheta ad domum David, dixit: Propter hoc dicit Dominus: Ecce dabo vobis signum: Ecce virgo concipiet et pariet filium. Magnum quippe fuit signum, quando virgo concepit et peperit, et post partum virgo permansit. Et in coelo hoc factum est, id est in Ecclesia, cujus et
Abbreviated transcription (Latin):
alius alium fortitudine p̃
Et si eciam alius plus aliꝰ
minus inuinea dnĩ labo¬
laborem denariũ recipĩt.
Et si enĩ erit ibi diuersitaᷤ
mansionum. tamen una
erit remuneratio. qͥa om̃s
in cõmune possidebunt de¬
um. Et quod inse quis ñ
habebit. habebit in altero.
utiq. quia erit illis ds oĩa
inomibus. Et u̾nũ &
oleum ne leseris. Quod
suꝑiꝰ significatur ꝑ frum¬
tum. hoc hic intelligitur
ꝑ uinũ. Et quod supra ꝑ
ordeum. hoc nunc ꝑ oleũ
id est om̃s scĩ ineccła gene¬
rali. Lecte enĩ ꝑ uinũ &
oleum ipsi expͥmuntur.
quia sicut uinũ ꝙ oleum
ex multis botris in prelo
p̃ssis producitur. ita illi
multis tribulatio nibus
apotecis do minici cella¬
riĩ conduntur. Et quia

Expanded text:
alius alium fortitudine et Etsi etiam alius plus, alius minus in vinea Domini labolaborem denarium recipiunt. Etsi enim erit ibi diversitas mansionum, tamen una erit remuneratio: quia omnes in commune unum possidebunt Deum, et quod in se quis non habebit, habebit utique in altero, quia erit illis Deus omnia in omnibus. Et vinum et oleum ne laeseris. Quod superius significatur per frumentum, hoc hic intelligitur per vinum: et quod supra per hordeum, hoc nunc per oleum, id est, omnes sancti in Ecclesia generali. Recte enim per vinum et oleum ipsi exprimuntur, quia sicut vinum et oleum ex multis botris in praelo pressis producitur, ita illi multis tribulationibus apothecis Dominici cellarii conduntur. Et quia
Abbreviated transcription (Latin):
similũ ẽ intelligentlum. ꝗa
cum sint etiam sine macu
te iam apeccatis om̃ib ex¬
purgati. ad comꝑationem

Expanded text:
similiter intelligendum, quia cum sint etiam sancti sinte jam peccatis omnibus expurgati, ad comparationem
Abbreviated transcription (Latin):
exprimunt. Unde est. qui
docti fuerant. fulgebunt
sieut stellȩ firmamenti. Ip̾e
itaq uiuis apparens post
mortem matutina stella ne¬
bif nobis factus est. quia
dum insemet ipso exempłu
nobis resurrectionis p̾buit.
quȩ lux sequeretur indica¬
uit. Stellam gͦ matutinam
uincentibus dare se ꝓficet᷑
id est semetipsum. ꝙ głam

Expanded text:
exprimuntur; unde est: Qui exprimuntur; unde est: Qui docti fuerint fulgebunt sicut stellae firmamenti . Christus itaque apparens vivus post mortem matutina nobis stella factus est, quia dum in semetipso exemplum nobis resurrectionis praebuit, quae lux sequeretur indicavit. Stellam ergo matutinam vincentibus se dare profitetur, id est semetipsum et g
Abbreviated transcription (Latin):
id est post euersionẽ non
impii. s pii ꝑ manebunt.
Quo contra alibi dicitur:
destrue illos ꝙ non edifi¬
eabis eos. Et dabo illi stel¬
lam matutinam. Qui ha¬
bet aures audiat quid sp̃c¬
Idieat ecclesiif S̾tellam ma¬
tutinam quantum ad lit¬
teram appellat luciferum.
qui oriens suo ortu uicinũ
solis demonstrat aduentũ.
Spiritaliter stella matuti¬
na xp̃c intelligitur qui
surgens a mortuis tenebrã
huius seculi fugauit. ꝙ lu¬
ce fidei totum repleuit mũ¬
dum. ꝙ fulgore sui luminis
illuminauit tenebras nr̃e
inmortalitatis. De hac stella
petrus fidelibus dicit. donec
dies illucescat. ꝙ luciferꝰ ori¬
atur incordibus ur̃is. Nam
in seriptura saera cũ singu¬
lari numero stella matuti¬
na ponitur. ꝑ hanc homo
pluraliter astra matutina
interserunturꝰ. angelicam
creaturam designant. Und
est cum me laudarent si¬
mul astra macutina. S &
cum simpliciter ac sine ad¬
dimento stelle ponuntur:
doctores eccłȩ non nũquã

Expanded text:
id est, post eversionem non id est, post eversionem non impii, sed pii permanebunt. Quo contra alibi dicitur: Destrues illos, et non aedificabis eos . Et dabo illi stellam matutinam. Qui habet aurem audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis. Stellam matutinam quantum ad litteram, appellat luciferum, qui oriens suo ortu vicinum solis demonstrat adventum. Spiritualis stella matutina Christus intelligitur, qui surgens a mortuis tenebras hujus saeculi fugavit, et luce fidei totum replevit mundum, et fulgore sui luminis illuminavit tenebras nostrae mortalitatis. De hac stella Petrus fidelibus dicit: Donec dies illucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris . Nam in Scriptura sacra cum singulari numero stella matutina ponitur, per hanc homo pluraliter astra matutina interseruntur, angelicae creaturae designantur. Unde est: Cum me laudarent simul astra matutina . Sed et cum simpliciter ac sine additamento stellae ponuntur, doctores Ecclesiae nonnunquam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ flexibilem uirgam portat.
ł contra dñs ad monet dicẽs
Nolite iudicare ꝙ ñ iudica¬
licet equaliter quisq pre¬
latus sibi ꝙ gregi: subiecto
parcere atq equalicer se
subiectumq gregem debet
corrigere. Bene autem gen¬
tes in xp̃m credentes uasi
comparantur fictilibus. qͥa
infragilitate carnis thesau¬
rum a seculis absconditũ
habent reconditum. E inc
paulus dicit. Nabemꝰ thes¬
aurum istum inuasis fic¬
tilibus. Quod autem uasa
tactu uirge confringi di¬
cuntur dupliciter potest
intelligi. quia quidam dis¬
sipantur ut in melioris
uite studium cõmutent᷑.
quidam uͦ ut ȩterualiter
pereant. Atq ideo una
eademq uirga regit ad ui¬
tam p̃ ordinatos. destruit
ꝙ confruigit ad mortẽ pre¬
scitos. N inc estꝰ  ieremiã dñs
ad domum figuli ire iubet.
ibiq uas dissipatum atq
a figulo inine luis reforma
etiam alibi. ipsi figulo hu¬
mani geueris dicitur: Uer¬
te impios ꝙ non erunt.

Expanded text:
et flexibilem virgam portat. et flexibilem virgam portat. Econtra Dominus admonet dicens: Nolite judicare, et non judicalicet aequaliter quisque praelatus sibi et gregi subjecto parcere, atque aequaliter se subjectumque gregem debet corrigere. Bene autem gentes in Christum credentes, vasis comparantur fictilibus, quia in fragilitate carnis thesaurum a saeculis absconditum habent reconditum. Hinc Paulus dicit: Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus . Quod autem vasa tactu virgae confringi dicuntur, dupliciter potest intelligi, quia quidam dissipantur, ut in melioris vitae studium commutentur: quidam vero ut aeternaliter pereant, atque ideo una eademque virga regit ad vitam praeordinatos, destruit et confringit ad mortem praescitos. Hinc est quod Jeremiam Dominus ad domum figuli ire jubet, ibique vas dissipatum atque a figulo in melius reformatetiam alibi ipsi figulo humani generis dicitur: Verte impios et non erunt ,
Abbreviated transcription (Latin):
uide sequaces illoꝵ accepe¬
runt. quibus data est potes¬
tas ligandi atq soluendi.
Sciendum autem quia cum
pͣdicatores potestatem super
alios accipiunt. sibimecipsis
prius dominantur. quia sic
se ab illicitis compescunt si¬
cut subditos compescere sat¬
agunt. Nam ꝙ illorum re¬
gimen ꝑ uirgam ferream
ex primitur. quȩ rectitudinẽ
habet. molliciem ñ habet.
quia uidelicet sancti pͣdica¬
tores nec sibi nec alũs con¬
tra iusticiam parcere noue¬
runt. qui ꝙ inse ꝙ in aliis
tantum iusticię tramitem
dirigere student. Unde ca¬
piti eorum dicitur. uirga
recta est. uirga regni tui.
Quod protinus quid sit ape¬
ritur cum dicitur. dilexisti
iusticiam ꝙ odisti iniquita¬
tem. Quo contra mollis ꝙ
distorta est uirga quorũda
in ȩccła p̃positorum ipsa
uisticiȩ ꝑ mutacio. Dũ enĩ
ȩqualiter grex pastorq pec¬
cat ꝙ tamen qui pre est
molliter delinquens se pal¬
pat. subditos uero tempora¬
li potencia grauiter exag¬
gerat. mollem proculdubio

Expanded text:
de sequaces illorum acceperunt, quibus data est potestas ligandi atque solvendi. Sciendum autem quia cum praedicatores potestatem super alios accipiunt, sibimetipsis prius dominantur, qui sic se ab illicitis compescunt, sicut subditos compescere satagunt. Nam et illorum regimen per virgam ferream exprimitur, quae rectitudinem habet, mollitiem non habet, quia videlicet sancti praedicatores nec sibi nec aliis contra justitiam parcere noverunt, qui et in se et in aliis tantum justitiae tramitem dirigere student, unde capiti eorum dicitur : Virga recta est virga regni tui. Quod protinus quod sit, aperitur cum dicitur: Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem. Quo contra mollis et distorta est virga quorumdam in Ecclesia praepositorum, ipsa justitiae permutatio. Dum enim aequaliter grex pastorque peccat, et tamen qui prius est molliter delinquens se palpat, subditos vero temporali poenitentia graviter exaggerat, mollem procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
ipsuis int̾pretatione noĩs
latens altius penetrare myᷤ¬
terium. Ab imelech quippe
int̾pͣtatur patris mei reg¬
num. significans uideos.
in quorum conspectu uer
informa serui humiliauit
semet ipsum usq admortẽ
erueis aidimus eum nõ
habentem speciem neq
decorem.ꝙ quasi abscondi¬
tus uultus eius ꝙ despec-¬

Expanded text:
ipsius interpretatione nominis ipsius interpretatione nominis latens altius penetrare mysterium. Abimelech quippe interpretatur patris mei regnum, significans Judaeos, in quorum conspectu veruin forma servi, humiliavit semetipsum usque ad mortem crucis. Vidimus eum non habentem speciem neque decorem, et quasi absconditus vultus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
parabolarum qui tam rela-¬
tu uerborum quam actu
conficitur oꝑum. qui in tan¬
tum est multiplex atq oc¬
cultus. ut non solum multa
quȩ iuxta litteram nõ pos¬
sunt ad nuttat. uerũ etiã
quibusdam in locis mystica
narraturus testimonium
de hystoria assumens. ipsũ
lutere gustum inmutet.
parabolis enim uerborum
hic modus conficitur. ex qui¬
bus illud est. ierunt ligna
ut ungerent suꝑ se regẽ.
ꝙ cet̾a. Neq enim ligna am¬
bulare. possunt aut̃ sibi re¬
gem constituere. s aliud
quiddam ꝑcongruam sig¬
nificationem metaforice ta¬
libus scͥpturarum sentenenᷤ
profertur. In mutatur aut̃
ut dictum est ipsus litt̾e
textꝰ aliquando propter
mysticum intellectum. ut
intitulo psalmi tricesimi
tercii dicitur. psalmꝰ ipsi
dauid. quando cõmutauit
uultum suum coram abi¬
melech. ꝙ dimisit eum &
abiit. eum hoc factum sit
coram achis rege geth. sic̃
liber regum narrat. Cum
gͣ pro achis abimelech po¬
nitur. utiq ostenditur. ex

Expanded text:
parabolarum, qui tam relaparabolarum, qui tam relatu verborum quam actu conficitur operum, qui in tantum est multiplex atque occultus, ut non solum multa, quae juxta litteram non possunt, admittat, verum etiam quibusdam in locis mysteria narraturus, testimonium de historia assumens, ipsum litterae gestum immutet. Parabolis enim verborum hic modus conficitur, ex quibus est illud: Ierunt ligna ut ungerent super se regem , etc. Neque enim ligna ambulare possunt, aut sibi regem constituere, sed aliud quoddam per congruam significationem metaphorice talibus Scripturarum sententiis profertur. Immutavit autem, ut dictum est, ipsius litterae textus, aliquando propter mysticum intellectum, ut in titulo psalmi tricesimi tertii dicitur, Psalmus ipsi David, quando commutavit vultum suum coram Abimelech, et dimisit eum et abiit, cum hoc factum sit coram Achis rege Geth, sicut liber Regum narrat . Cum ergo pro Achis Abimelech ponitur, utique ostenditur ex
Abbreviated transcription (Latin):
braham duos filio ᷤᷤ habuit.
qui sicut apłs scribit duo
significant testamenta. iitra
hunc modum ꝙ illud cõ¬
na deuotione dispositus.
ligna sibi baiulasse dicit᷑.
singulariter xp̃i passionẽ
designans quem pater pro
om̃ibꝰ tradidit. propriãq
baiulare passus est erucẽ.
Quio etiam modo de late¬
re dormientis uiri forma¬
ta mulier. ȩccłam signifi¬
cabat ex latere xp̃i in
eruce pendentis edifican¬
dam. Quartꝰ modus est
quo nobis aliquando ꝓ¬
prie. aliquando uero mys¬
tice creatoris nr̃i diumitaᷤ
sacris intunatur oraculis.
proprie scilicet sicut ip¬
se moysi dicit. Ego sum
qui sum ꝙ sic dices filiis
isrł. qui est misit me ad
uos. A ystice uero ut oip̃c
ds̃ sicut plaustrũ honus¬
tum feno se stridere dic̃.
cum grauia hominum
peccata portare se indi¬
cat. uelsicut esaias suꝑ
solium excelsum ꝙ eleua¬
licas significans potestate.
quas sibi ad quod uolunit
subicit. Quincus modꝰ est

Expanded text:
braham duos filios habuit, braham duos filios habuit, qui, sicut Apostolus scribit , duo significant Testamenta. Intra hunc modum et illum conrna devotione dispositus, ligna sibi bajulasse dicitur, singulariter Christi passionem designans, quem Pater pro omnibus tradidit, propriamque bajulare passus est crucem. Quo etiam modo de latere dormientis viri formata mulier, Ecclesiam significabat, ex latere Christi in cruce pendentis aedificandam. Quartus modus est, quo nobis aliquando proprie, aliquando vero mystice Creatoris nostri divinitas sacris intimatur opusculis. Proprie scilicet sicut Moysi dicit: Ego sum qui sum, et sic dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos . Mystice vero, ut omnipotens Deus sicut plaustrum onustum feno stridere se dicit, cum gravia hominum peccata portare se indicat, vel sicut Isaias super solium excelsum et elevalicas significans potestates, quas sibi ad quod voluerit subjecit. Quintus modus est
Abbreviated transcription (Latin):
currit. qui licet aliquid gestũ
narret. gestus tamen ille totꝰ¬
repuratur. allegoricus unde ñ
inusu frequentat᷑. hinc est
quod in omnibus finibus
isrł puella queritur regi da¬
uid & inuenitur tam feruenᷤ
ut algentis senis membra
calefaciat cale factum tam̃
ad libidinem non prouocat
ꝑ quam designatur sapientia
que eibm in senibus non se¬
nescit. s in suꝑ eos igne diui-¬
ti amous ascendit. Ad hunc
pertinet etiam modum qd̃
populus isrłiticus in deserto
aserpentibus per cussus. aspec¬
tu aenei serpentis sanabat᷑.
ꝑ quem redemptor noster
intelligitur in cruce suspen¬
sus qui nos amortu diabo¬
li liberans. beate in mortalita¬
tis remedia fidelibus tͥbuit.
Hec enim si adlitteram discus¬
sa trat᷑tentur. ludica ꝓtem¬
pore putabuntur. Sinuero
inisteriis. amplicentur: mag¬
na insinuant sacramenta.
Teñius modus uterq est histo¬
ricus scilicet atq allegoricus.
quo scribitur quoniam ha-¬

Expanded text:
currit. Qui licet aliquid gestum currit. Qui licet aliquid gestum narret, gestus tamen ille reputatur totus allegoricus, unde nec in usu frequentatur. Hinc est quod in omnibus finibus Israel puella quaeritur regi David, et invenitur tam fervens, ut algentis senis membra calefaciat, calefactum tamen ad libidinem non provocet. Per quam designatur sapientia, quae etiam in senibus non senescit, sed insuper eos igne divini amoris accendit. Ad hunc pertinet etiam modum, quod populus Israeliticus in deserto a serpentis percussu aspectu aenei serpentis sanabatur. Per quem Redemptor noster intelligitur in cruce suspensus, qui nos a morsu diaboli liberans, beatae immortalitatis remedia fidelibus tribuit. Haec enim si ad litteram discussa tractentur, ludicra pro tempore putabuntur. Si vero mysteriis applicantur, magna insinuant sacramenta. Tertius modus uterque est historicus scilicet atque allegoricus, quo scribitur, quoniam A