comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ret tͥ aquã uiuã. Huc usq suspendit.
Uiua aqua dr uulgo illa que de fonte
exit. Illa aũ quȩ colligit᷑ de pluiuia
in laciinas. aut in cisternas: aqua iuua
ñ dr̃. Et si de fonte manauerit & in loco
aliquo collecta steterit. nec ad se illud
uni manabat admiserit: s irrupto mea-¬
tu tãquã a sontis tramite separata fuerit:
ñ dĩ aqua uiua. Sed illa aqua uiua dr̃:
quȩ manans excipit᷑. Talis aqua erat in
illo fonte. Quid gͣ ꝓmittebat. qđ petebat:
Tam̃ mulier suspensa ait. Dñe neq in quo
haurias habes: & puteus altꝰ ẽ. Uidere. qͦmͦ
intellexerit aquã uiuã: aquã scił. quȩ e¬
rat in illo fonte. Tu mͥ uis dare aquã ui¬
uã: & ego fero. uñ hauriã: & tu ñ fers.
A qua uiua hic ẽ. Quomͦ mͥ daturus es: Ali¬
ud intelligens. & carnalit̃ sapiens: quodã¬
mͦ pulsat. ut aꝑiat magister qđ clausũ
ẽ. Pulsabat ignorantia ñ studio: adhuc
miseranda. ñdũ instruenda. Dicit aliqͥd

Expanded text:
ret tibi aquam vivam: huc usque suspendit. ret tibi aquam vivam: huc usque suspendit. Viva aqua dicitur vulgo illa quae de fonte exit. Illa enim quae colligitur de pluvia in lacunas aut cisternas, aqua viva non dicitur. Et si de fonte manaverit, et in loco aliquo collecta steterit, nec ad se illud unde manabat admiserit, sed interrupto meatu. tanquam a fontis tramite separata fuerit; non dicitur aqua viva: sed illa aqua viva dicitur, quae manans excipitur. Talis aqua erat in illo fonte. Quid ergo promittebat quod petebat? 13. Tamen mulier suspensa ait: Domine, neque in quo haurias habes, et puteus altus est. Videte quomodo intellexerit aquam vivam, aquam scilicet quae erat in illo fonte. Tu mihi vis dare aquam vivam, et ego fero unde hauriam, et tu non fers. Aqua viva hic est, quomodo mihi daturus es? Aliud intelligens et carnaliter sapiens quodammodo pulsat, ut aperiat magister quod clausum est. Pulsabat ignorantia, non studio; adhuc miseranda, non dum instruenda. 14. Dicit aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ritana. Quomͦ tu iudeus cũ sis bibere a
me poscis: quȩ sũ mulier samaritana:
Non enĩ coutunt᷑ iudei samaritanis. Uide¬
tis alienigenã. Omnino uasculis eoꝵ non
utebant᷑. Et qr ferebat secũ mulier uas¬
culũ uñ aquã hauriret: eo mirata ẽ. qr
iudȩus petebat ab ea bibere: qđ ñ sole¬
bant facere iudȩi. Ille aũ qui bibere quȩ¬
rebat: fidem ipsius mulieris sitiebat. De
niq audi quis petat bibere. Respondit
iħc: & dix̃ ei. Si scires donũ dĩ &x quis est
qui dic̃ tͥ da mͥ bibere: tu forsitan petisses
ab eo. & dedisser tͥ aquã uiuã. Petit bibe¬
re: & ꝓmittit bibere. Eget quasi acceptu¬
rus: &e asfluit tãquã satiaturus. Si scires
inquit donũ dĩ. Donũ dĩ ẽ: sp̃s sc̃s. S
adhuc mulieri tecte loquit᷑. & paulatim
intrat in cor. Fortassis iã docet. Quid
enĩ ista hortatione sua suauiꝰ &e benigniꝰ:
si scires donũ clĩ. & scires quis est qui dic̃
tͥ damͥ bibere. tu forsitan peteres. & da¬

Expanded text:
udaeus cum sis, bibere a me poscis, quae sum mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. » Videtis alienigenas: omnino vasculis eorum Judaei non utebantur. Et quia ferebat secum mulier vasculum unde aquam hauriret, eo mirata est, quia Judaeus petebat ab ea bibere, quod non solebant facere Judaei. Ille autem qui bibere quaerebat, fidem ipsius mulieris sitiebat. 12. Denique audi quis petat bibere. Respondit Jesus, et dixit ei: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam vivam. Petit bibere, et promittit bibere. Eget quasi accepturus, et affluit tanquam satiaturus. Si scires, inquit, donum Dei. Donum Dei est Spiritus sanctus. Sed adhuc mulieri tecte loquitur, et paulatim intrat in cor. Fortassis jam docet. Quid enim ista hortatione suavius et benignius? Si scires donum Dei, et scires quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu forsitan peteres, et da
Abbreviated transcription (Latin):
detraxit carnẽ uñ faceret mulierẽ: s de¬
traxit os. Et detracto osse formata ẽ mu¬
lier: & in locũ ossis. caro adimpleta ẽ. Pote¬
rat ꝓ osse os reddere: poterat ad faciendã
mulierẽ ñ costã. s carnẽ detrahere. Quid
gͥ significauit: Facta ẽ mulier in costa
tãquã fortis. factus ẽ ada in carne tãꝗͣ¬

Expanded text:
detraxit carnem unde faceret mulierem; sed dedetraxit carnem unde faceret mulierem; sed detraxit os, et detracto osse formata est mulier, et in locum ossis caro adimpleta est. Poterat pro osse os reddere, poterat ad faciendam mulierem non costam, sed carnem detrahere. Quid igitur significavit? Facta est mulier in costa tanquam fortis: factus est Adam in carne ta
Abbreviated transcription (Latin):
nos ueniret: nͥ formã uisibilis carnis as¬
sumeret: Quia gͦ uenire ad nos eo mͦ
dignatꝰ ẽ. ut in forma serui assũpta car¬
ne appareret: ipsa carnis assũptio. ẽ iter
ipsuis. Ideo fatigat᷑ ab itinere. Quid ẽ ali-¬
ud quã fatigatꝰ in carne: infirmꝰ in car¬
ne iħc: s noli tu infirmari. In illiꝰ infir¬
adam qui erat forma futuri p̾buit nob̾
magnũ indiciũ sacram̃ti: immo ds in illo
p̃buit. Nã & dormiens meruit accipere
De latere eiꝰ. de latere scił dormientis. qi
&e de latere in cruce pendentis lancea ꝑ¬
cusso. sacram̃ta ȩxcliȩ ꝓfluxert̃. Sed quare
hoc dicere uolui frs: Quia infirmitas xp̃i.
nos facit fortes. Magna ibi imago p̃cessit.
Potuit ds carnẽ detrahere hõi. uñ faceret
feminã: & magis uidet᷑ quasi congruere
potuisse. fiebat enĩ sexus infirmior. & ma-¬
gis de carne infirmitas fieri debuit. quã
de osse. Ossa enĩ in carne. firmiora st̃. Non

Expanded text:
nos veniret, nisi formam visibilis carnis asnos veniret, nisi formam visibilis carnis assumeret? Quia ergo venire ad nos eo modo dignatus est, ut in forma servi assumpta carne appareret, ipsa carnis assumptio est iter ipsius. Ideo fatigatus ab itinere quid est aliud, quam fatigatus in Carne? Infirmus in carne Jesus: sed noli tu infirmari; in illius infirAdam qui erat forma futuri , praebuit nobis magnum indicium sacramenti; imo Deus in illo praebuit. Nam et dormiens meruit accipere de latere ejus, de latere scilicet dormientis; quia et de latere in cruce pendentis lancea percusso Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Sed quare hoc dicere volui, fratres? Quia infirmitas Christi nos facit fortes. Magna ibi imago praecessit. Potuit Deus carnem detrahere homini unde faceret feminam, et magis videtur quasi congruere potuisse. Fiebat enim sexus infirmior, et magis de carne infirmitas fieri debuit quam de osse: ossa enim in carne firmiora sunt. Non
Abbreviated transcription (Latin):
didit nos fortitudine sua: quęsiuut nos
infirmitate sua. Nutrit gͦ ipse infirmus
infirmos: tãquã gallina pullos suos. Huic
enĩ se similẽ fecit. Quotiens uolui inqͥt
ad iherłm. congregare filios tuos sub alas
tãquã gallina pullos suos: & nolusti Hi¬
detis aũ fr̃s: quẽ admodũ gallina infir¬
met᷑ cũ pullis suis. Nulla alia auis. qđ
sit mat̾ agnoscit᷑. Uidemꝰ nidificare pas¬
seres quoslibet ante oculos nr̃os. hyrũdi¬
nes. cyconias. colũbas uidemꝰ cotidie nidi-¬
ficare. Quos nͥ qñ in nidis uidemꝰ: paren¬
tes eẽ ñ agnoscimꝰ. Gallina uͦ sic infirma¬
tur in pullis suis: ut etiã si ipsi pulli na¬
matrẽ tñ cognoscas. Ita fit alis dimissis.
plumis hispida. uoce rauca. oĩb m̃bris di¬
missa. & abiecta: ut quẽ admodũ dixi. etiã¬
si filios ñ uideas: matrẽ tñ intelligas. Sic
gͦ infirmꝰ iħc: fatigatꝰ ab itinere. Iter
enĩ iter habet qui ubiq ẽ. qui nusquã
deest: Quo it. aut unde it. nͥ qr ñ ad

Expanded text:
fortitudine sua, quaesivit nos infirmitate sua. 7. Nutrit ergo ipse infirmus infirmos, tanquam gallina pullos suos; huic enim se similem fecit: Quoties volui, inquit ad Jerusalem, congregare filios tuos sub alas, tanquam gallina pullos suos, et noluisti ? Videtis autem, fratres, quemadmodum gallina infirmetur cum pullis suis. Nulla alia avis quod sit mater agnoscitur. Videmus nidificare passeres quoslibet ante oculos nostros; hirundines, ciconias, columbas quotidie videmus nidificare; quos nisi quando in nidis videmus, parentes esse non agnoscimus. Gallina vero sic infirmatur in pullis suis, ut etiamsi ipsi pulli nmatrem tamen agnoscas. Ita fit alis demissis, plumis hispida, voce rauca, omnibus membris demissa et abjecta, ut quemadmodum dixi, etiamsi filios non videas, matrem tamen intelligas. Sic ergo infirmus Jesus, fatigatus ab itinere. Iter do enim iter habet qui ubique est, qui nusquam deest? Quo it, aut unde it, nisi quia non ad
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tis. Oportebat aũ eũ inquit trans¬
ire ꝑ samariã. Uienit gͦ in ciuitatẽ sama¬
riȩ. quȩ dr̃ sichar: uixta p̃diũ qđ dedit
iacob ioseph filio suo. Erat aũ ibi fons ia¬
cob. Puteus erat: s omnis puteus fons: ñ
omnis fons puteus. Ubi enĩ aqua de t̾ra
manat. & usui p̃bet᷑ haurientib: fons dr̃.
Sed si in ꝓmptu & suꝑficie sit. fons tm̃ dr:

Expanded text:
sacramentis. « Oportebat autem, inquit, eum transsacramentis. « Oportebat autem, inquit, eum transire per Samariam. Venit ergo in civitatem Samariae quae dicitur Sichar, juxta praedium quod dedit Jacob filio suo Joseph. Erat autem ibi fons Jacob. » Puteus erat: sed omnis puteus fons, non omnis fons puteus: Ubi enim aqua de terra manat, et usui praebetur haurientibus, fons dicitur: sed si in promptu et superficie sit, fons tantum d
Abbreviated transcription (Latin):
baptirabat & ñ baptriabat: Baptizabat
eñ. qr ipse mundabat: ñ baptizabat. qr ñ
ipse tinguebat. Prȩbebant discipuli
ministeriũ corporis: p̃bebat ille adiuto¬
riũ maiestatis. Quando enĩ cessaret a
baptizando. quãdiu ñ cessat a mundan¬
do: de quo dictũ ẽ ab eodẽ ioħe. ꝑ ioħis
baptistȩ ꝑsonã dicentis. hic ẽ qui bapti¬
zat:. Ergo iħc alhuc baptizat: & quousq
baptizandi sumꝰ. iħc baptizat. Securus
hõ accedat ad inferiorẽ ministrũ. hab&e
enĩ suꝑiorẽ magistrũ. Sed forte ait ali
quisquã etiã sacram̃to corporis & uisibi¬
lis baptisinatis imbuat᷑. Lis nosse quia¬
ipse baptizat. ñ solũ spu. s etiã aqua:
cro aquȩ in uerbo: ut exhiberet sibi ipse
głosam ȩccłiã. ñ habentẽ maculã aut ru¬
gã. aut aliquid huiusmodi. Mundans
eã. Unde: Lauacro aquȩ in uerbo. Quid
ẽ baptismꝰ xpĩ: Lauacrũ aquȩ in uerbo.
ad collocutionẽ cũ illa muliere: iudeamꝰ
quȩ restant. plena mysteriis. & grauida

Expanded text:
baptizabat, et non baptizabat? Baptizabat enim, quia ipse mundabat; non baptizabat, quia non ipse tingebat. Praebebant discipuli ministerium corporis, praebebat ille adjutorium majestatis. Quando enim cessaret a baptizando, quamdiu non cessat a mundando? De quo dictum est ab eodem Joanne, per Joannis Baptistae personam dicentis, Hic est qui baptizat . Ergo Jesus adhuc baptizat; et quo usque baptizandi sumus, Jesus baptizat. Securus homo accedat ad inferiorem ministrum; habet enim superiorem magistrum. 4. Sed forte ait aliqquisquam etiam sacramento corporalis et visibilis Baptisipse baptizat non solum spiritu, sed etiam aqua? cro aquae in verbo, ut exhiberet sibi ipse osam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi » . Mundans eam. Unde? Lavacro aquae in verbo. Quid est baptismus Christi? Lavacrum aquae in verbo. ad collocutionem cum illa muliere, videamus quae restant plena mysteriis, et gravida
Abbreviated transcription (Latin):
suã. Uideret᷑ aũ ibi seruus dĩ peccare si
faceret: nͥ infaciendo dñs p̃cessisset fecit
hoc ille magister bonꝰ: ut doceret. ñ qđ
timeret. Fortassis etiã hoc moueat. cur
dictũ sit. baptizabat iħc plures quã ioħs:
&e postea quã dictũ ẽ baptitabat. subiun¬
ctũ ẽ: quãquã iħc ñ baptizabat. s discipłi

Expanded text:
suam; videretur autem sibi servus Dei peccare si suam; videretur autem sibi servus Dei peccare si faceret, nisi in faciendo Dominus praecessisset, fecit hoc ille magister bonus ut doceret, non quod timeret. 3. Fortassis etiam hoc moveat, cur dictum sit, Baptizabat Jesus plures quam Joannes; et posteaquam dictum est, Baptizabat, subjectum est, Quanquam Jesus non bapt
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ: ne ĩmorantes in manifestis. angusti¬
as tẽporis patiamur ad obseura scrutan¬
da & aꝑienda uitiq dñs si sciret pharise
os ita de se cognouisse. qđ plures disci¬
pulos faceret. & qđ plures baptraret:
ut hoc eis ad salutẽ ualeret sequendi
eũ. ut & ipsi ẽẽnt discipuli. & ipsi uellẽt
ab cobaptizari: magis ñ relinqueret
iudeã terrã. s ꝓpt̃ illos maneret ibi. Ꝙ
uͦ cognouit eoꝵ scientiã simul cognouit
& inuidentiã: q ñ hoc ꝓpterea didicert̃
ut sequerent᷑. s ut ꝑsequerent᷑: abiit
inde. Poterat quide ille ce p̃sens ab his
ñ teneri si nollet. ñ occidi si nollet: qr
potuit & ñ nasci si nollet: sed quia in
omi re quã gessit ut hõ. hõib in se
credituris prebebat exemplũ: qi unus¬
quisq seruus di ñ peccat si secesserit in
aliũ locũ: uidens furorẽ forte ꝑsequen¬
tiũ se. aut quęxentiũ in malũ animam

Expanded text:
non est, ne immorantes in manifestis, angustinon est, ne immorantes in manifestis, angustias temporis patiamur ad obscura scrutanda et aperienda. Utique Dominus si sciret Phariss ita de se cognovisse quod plures discipulos faceret et quod plures baptizaret, ut hoc eis ad salutem pertineret  Aug., valeret sequendi eum, ut et ipsi essent discipuli, et ipsi vellent ab eo baptizari; magis non relinqueret Judaeam terram, sed propter illos maneret ibi: quia vero cognovit eorum scientiam, simul cognovit et invidentiam, quia non hoc propterea didicerunt ut sequerentur, sed ut persequerentur, abiit inde. Poterat quidem ille et praesens ab his non teneri, si nollet; non occidi, si nollet; quia potuit et non nasci, si nollet: sed quia in omni re quam gessit ut homo, hominibus in se credituris praebebat exemplum quia unusquisque servus Dei non peccat, si secesserit in alium locum, videns furorem forte persequentium se, aut quaerentium in malum animam
Abbreviated transcription (Latin):
on rude ẽ auri¬
uelut aquilam
uolare altiꝰ. cali¬
cendere: & lucẽ
ueritatis firmiorib oculis intueri.
Oulta enĩ iã ex eugłio eiꝰ ꝑ ministe¬
riũ nr̃m. dño aduiuante tractata st̃.
E x ordine aũ sequit᷑ hȩc lectio: quȩ ho-¬
die recitata ẽ. Ea quȩ dicturus sũ donan
te dño. multi sic audituri estis: ut ma¬
gis recognoscatis. quã discatis. Non ido
tñ pigra debet ẽẽ intentio: qr ñ ẽ cogni¬
tio s recognitio. Hoc lectũ ẽ & hanc le-¬
ctionẽ tractandã gestamꝰ in manibus:
qd dñs iħc ad puteũ iacob loquebat᷑
cũ samaritana muliere. Dicta enĩ ibi st̃
magna mysteria: & magnarũ similitudi¬
nes rerũ. pascentes animã esurientẽ: re¬
ficientes languentẽ. Dñs enĩ hȩc cũ audis¬
set. cognousse pharisȩos. qđ plures dis¬
cipulos faceret quã ioħs: & plures bap¬
cipuli eiꝰ. reliquit iudȩã terrã. & abiit
iterũ in galileã. Hinc duitiꝰ disputandũ

Expanded text:
on rude est aurivelut aquilam volare altius, calicendere, et lucem veritatis firmioribus oculis intueri. Multa enim jam ex Evangelio ejus per ministerium nostrum Domino adjuvante tractata sunt: ex ordine autem sequitur haec lectio, quae hodie recitata est. Ea quae dicturus sum Domino donante multi sic audituri estis, ut magis recognoscatis quam discatis. Non ideo tamen pigra debet esse intentio, quia non est cognitio, sed recognitio. Hoc lectum est, et hanc lectionem tractandam gestamus in manibus, quod Dominus Jesus ad puteum Jacob loquebatur cum Samaritana muliere. Dicta enim ibi sunt magna mysteria, et magnarum similitudines rerum; pascentes animam esurientem, reficientes languentem. 2. Dominus enim haec « cum audisset, cognovisse Pharisaeos quod plures discipulos faceret quam Joannes, et plures bapreliquit Judaeam terram, et abiit iterum in Galilaeam. » Hinc diutius disputandum
Abbreviated transcription (Latin):
mysteria. Non enĩ frustra fatigat᷑ iħc: ñ
enĩ frustra fatigat᷑ uirtꝰ di ñ enĩ frustra
fatigat᷑ ꝑ quẽ fatigati recreant᷑: ñ enĩ fru-¬
stra fatigat᷑: quo deserente fatigamur. qͦ
p̃sente firmamur. Fatigat᷑ tñ iħc: & fati¬
& hora sexta fatigatꝰ sedet. Omĩa ista.
innuunt aliquid: indicare uolunt ali¬
quid Intentos faciunt: ut pulsemꝰ hor¬
tant᷑. Ipse gͦ aꝑiat & nob̾ & uob̃: qͥ digna¬
tꝰ ẽ. ita hortari ut diceret. Pulsate. & aꝑi¬
et᷑ uob̾. Tibi fatigatꝰ ẽ ab itinere iħc. In¬
uenimꝰ uirtutẽ iħm: & inuenimꝰ infir¬
mũ iħm: fortẽ. & infirmũ iħm. Fortẽ.
quia in principio erat uerbũ: & uerbũ
erat apud dĩn: & ds erat uerbũ. Hoc
erat in pͥncipio apud dm. Uis uidere
quã iste filius dĩ fortis sit: oĩa ꝑ ipsum
facta sunt. & sine ipso factũ ẽ nichil: &
sine labore facta sunt. Quid gͦ illo for¬
tius: ꝑ quẽ sine labore facta sunt oĩa:
Infirmũ uis nosse: Uerbũ caro factum ẽ:

Expanded text:
Non enim frustra fatigatur Jesus; non enim frustra fatigatur Virtus Dei; non enim frustra fatigatur, per quem fatigati recreantur; non enim frustra fatigatur, quo deserente fatigamur, quo praesente firmamur. Fatigatur tteum sedet, et hora sexta fatigatus sedet. Omnia ista innuunt aliquid, indicare volunt aliquid; intentos nos faciunt, ut pulsemus hortantur. Ipse ergo aperiat et nobis et vobis, qui dignatus est ita hortari ut diceret, Pulsate, et aperietur vobis . Tibi fatigatus est ab itinere Jesus. Invenimus Virtutem Jesum, et invenimus infirmum Jesum; fortem et infirmum Jesum: fortbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Vis videre quam iste Filius Dei fortis sit? Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil; et sine labore facta sunt. Quid ergo illo fortius, per quem sine labore facta sunt omnia? Infirmum vis nosse? Verbum caro factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
eã de pectore dñi bibebat: Ipse enĩ est
per pectus dñi discũbebat: & quẽ dñs
caritatẽ debens õib tñ prȩ cȩteris dili¬
gebat. frgo ille falleret᷑: de ego recta sen¬
tuẽ: Immo si pie sapio obȩdient̃ audiã
qđ dix̃: ut merear sentire qđ sensit. Ac¬
cipite itaq carissimi quid hic sentiã. sine
pręuidicio. si uos meliꝰ aliquid senseritis.
Magistrũ enĩ om̃s unũ habemꝰ: &e in una
scola condiscipuli sumꝰ. Hoc gͦ sentio: &e
uidete si ñ aut uerũ ẽ. aut ꝓpinquat
ueritati qđ sentio. In samaria biduũ fe¬
cit: & credidert̃ in eũ samaritani. Tot
lei. Retexite uel recolite memoria. hest̾¬
ni diei & lectionẽ & sermonẽ. Uenit in
samaria ubi eũ pͥmo mulier illa p̃di¬
cauerat: cũ qua ad puteũ iacob loquutꝰ
erat magna mysteria. Eo uiso samari¬
tani & audito. credidert̃ in eũ ꝓpt̃ uer-¬
bũ mulieris: & firmiꝰ credidert̃ ꝓpt̾ uer¬

Expanded text:
eam de pectore Domini bibebat. Ipse est enim eam de pectore Domini bibebat. Ipse est enim per pectus Domini discumbebat; et quem Dominus charitatem debens omnibus, tamen prae caeteris diligebat . Ergo ille falleretur, et ego recta sentirem? Imo si pie sapio, obedienter audiam quod dixit, ut merear sentire quod sensit. 3. Accipite itaque, charissimi, quid hic sentiam, sine praejudicio, si vos melius aliquid senseritis. Magistrum enim unum omnes habemus, et in una schola condiscipuli sumus. Hoc ergo sentio, et videte si non aut verum est, aut propinquat veritati quod sentio. In Samaria biduum fecit, et crediderunt in eum Samaritani: tot runt Galilaei. Retexite vel recolite memoria hesterni diei et lectionem et sermonem. Venit in Samariam, ubi eum primo mulier illa praedicaverat, cum qua ad puteum Jacob locutus erat magna mysteria: eo viso Samaritani et audito crediderunt in eum propter verbum mulieris, et firmius crediderunt propter ver
Abbreviated transcription (Latin):
loquar. Questionẽ ꝓpositã cognoiustis so¬
lutionẽ eiꝰ exquirite. Sed repetamꝰ ꝓposi¬
tionẽ: ut solutionẽ desiderabiłẽ faciamꝰ.
Mouet nos cur eugłista dixerit: ipse enĩ
iħs testimoniũ phibuit. qđ ꝓpħa in pa¬
tria sua honorẽ ñ habet. Hoc ꝑmoti re¬
teximꝰ uerba suꝑiora. ut inueniamus
cur hoc eugłista dic̾e uoluerit: & inue¬
nimꝰ suꝑiora uerba eiꝰ ita narrantis q̃m
post biduũ ꝓfectus ẽ de samaria inga¬
lileã. Propt̃ hoc gͦ dixisti o eugłista te¬
stimoniũ ꝑhibuisse iħm qđ ꝓpħa in
patͥa sua honorẽ nͣ haberet: quia post
biduũ reliquit samariã. & ꝓperauit
uenire in galileã. Immo uͦ quasi uide¬
or mͥ congruentius intelligere: q si ho¬
norẽ in patͥa sua iħe ñ haberet: ñ ad e¬
ande relicta samaria festinaret. Sed ni
fallor: immo qr uerũ ẽ: & ñ fallor: me¬
lius enĩ quã ego uidit eugłista quid
diceret: meliꝰ me ueritatẽ uidebat: qr

Expanded text:
loquar. Quaestionem propositam cognovistis, soloquar. Quaestionem propositam cognovistis, solutionem ejus exquirite. Sed repetamus propositionem, ut solutionem desiderabilem faciamus. Movet nos cur Evangelista dixerit, Ipse enim Jesus testimonium perhibuit quod propheta in patria sua honorem non habet. Hoc permoti reteximus verba superiora, ut inveniamus cur hoc Evangelista dicere voluerit; et invenimus superiora verba ejus ita narrantis, quoniam post biduum profectus est de Samaria in Galilaeam. Propter hoc ergo dixisti, o Evangelista, testimonium perhibuisse Jesum qpatria sua honorem non haberet; quia post biduum reliquit Samariam, et properavit venire in Galilaeam? Imo vero quasi videor mihi congruentius intelligere, quia si honorem in patria sua Jesus non haberet, non ad eamdem relicta Samaria festinaret. Sed ni fallor, imo quia verum est, et non fallor, melius enim quam ego, vidit Evangelista quid diceret, melius me veritatem videbat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sensus ñ sunt in¬
uestigatione difficiles: s digni p̃dicatio¬
ne. digna ammiratione & laudatione.¬
Proinde locũ istũ eugłii cũ cõmendatio¬
ne cõmemoremꝰ potiꝰ: quã cũ difficulta¬
te tractemꝰ. Abiit enĩ iħc post biduum
qđ fecerat in samaria. in galileã: ubi nu¬
tritꝰ erat. Secutꝰ aũ eugłista ait. Ipse
enĩ iħc testimoniũ ꝑhibuit: qr ꝓpħa in
patria sua honorẽ ñ habet. Non ꝓpterea
post biduũ discessit de samaria iħc: qr
honorẽ in samaria ñ habebat. Non e¬
nĩ samaria patͥa ipsius erat: s galilea.
Cũ gͦ istos deseruisset tã cito. & ad gali¬
leã uenisset ubi nutritꝰ erat: quomͦ
attestat᷑ qr ꝓpħa in patͥa sua honorẽ ñ
habet: Dagis uidet᷑ attestari potuisse.
qđ ꝓpħa in patͥa sua honorẽ ñ haberet:
si contẽpueret ꝑgere in galileã. & in
samaria remansisset. Intendat gͦ cari¬
tas urã insinuatũ nob̃ ñ modicũ sacra¬
mentũ: suggerente dño. & donante qđ

Expanded text:
investigatione difficiles, sed digni praedicatione, digni admiratione et laudationeProinde locum istum Evangelii cum commendatione commemoremus potius, quam cum difficultate tractemus. Abiit enim Jesus post biduum quod fecerat in Samaria in Galilaeam ubi nutritus erat. Secutus autem Evangelista ait: Ipse enim Jesus testimonium perhibuit quia propheta in patria sua honorem non habet. Non propterea post biduum discessit Jesus de Samaria, quia honorem in Samaria non habebat: non enim Samaria patria ipsius erat, sed Galilaea. Cum ergo istam deseruisset tam cito, et ad Galilaeam venisset ubi nutritus erat; quomodo attestatur quia propheta in patria sua honorem non habet? Magis videtur attestari potuisse quod propheta in patria sua honorem non haberet, si contemneret pergere in Galilaeam, et in Samaria remansisset. 2. Intendat ergo Charitas vestra insinuatum nobis non modicum sacramentum, suggerente Domino et donante quod
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ ẽ duodecĩ electis & scĩs. tñ isrłita fuit.
de gente scil adni: thomas ille. qui in
loca uulnerũ digitos mittere cupi¬
ebat. Sic eũ arguit dñs: quomͦ istum
regulũ. Huic dix̃. nͥ signa &e ꝓdigia ui¬
deritis. ñ creditis. illi aũ dix̃. quia uidisti.
credidisti. Ad galileos uenerat post sama¬
ritanos. qui sermoni eiꝰ crediderant: apꝰ
quos nulla miracula fecerat: quos fir¬
mos in fide. securus cito dimiserat: qr
diuinitatis p̃sentia ñ dimiserat. Ergo
q̃n dicebat dñs thomȩ ueni mitte ma¬
nũ tuã & noli ẽẽ incredulus s fidelis:
& cũ ille exclamaret tactis uulnerum

Expanded text:
unus ex duodecim electis et sanctis, tamen Israelita fuit, unus ex duodecim electis et sanctis, tamen Israelita fuit, de gente scilicet Domini, Thomas ille, qui in loca vulnerum digitos cupiebat mittere. Sic eum arguit Dominus quomodo istum regulum. Huic dixit, Nisi signa et prodigia videritis non creditis: illi autem dixit, Quia vidisti, credidisti. Ad Galilaeos venerat, post Samaritanos qui sermoni ejus crediderant, apud quos nulla miracula fecerat, quos firmos in fide securus cito dimiserat, quia divinitatis praesentia non dimiserat. Ergo quando dicebat Dominus Thomae, Veni, mitte manum tuam, et noli esse incredulus, sed fidelis; et cum ille exclamaret, tactis vulnerum
Abbreviated transcription (Latin):
portendebant: aliqͥd illa oĩa p̃dicebant:
faciamꝰ mͦ nos patͥam dñi nr̃i iħu xp̃i
tende iudȩoꝵ turbas: attende iã gen¬
tẽ illã disꝑsam toto orbe t̾rarũ: & euul¬
sam radicib suis: attende ramos fra¬
ctos. concisos. dispsos. aridos: quib frac¬
tis inseri meruit oleaster: uide turbã
udȩoꝵ: quid dicit mͦ. Quẽ colitis. quẽ
adoratis: fr̾ nr̃ eiat. Et nos respondeamꝰ:
propħa in patͥa sua. honorẽ ñ habet.
Deniq illi ambulantẽ dñm iħm ĩ t̾ra.
facientẽq miracula. cęcos illuminan¬
tẽ. surdis aurẽ aꝑientẽ. mutoꝵ ora sol¬
uentẽ. paralyticoꝵ m̃bra stringentẽ.
dert̃. Populo di loquor. Lã multi credidimꝰ:
quȩ signa uidimꝰ Illud gͦ qđ tc̃ factũ ẽ.¬
hoc qđ nc̃ agit᷑ portendebat. Iudei fuert̃
uel st̃ similes galileis: nos similes illis sama¬
ritanis. Eugłiũ audiuimꝰ: eugłio consen

Expanded text:
portendebant, aliquid illa omnia praedicebant, portendebant, aliquid illa omnia praedicebant, faciamus modo nos patriam Domini nostri tende Judaeorum turbas, attende jam gentem illam dispersam toto orbe terrarum, et evulsam radicibus suis; attende ramos fractos, concisos, dispersos, aridos, quibus fractis inseri meruit oleaster : vide turbam Judaeorum, quid dicit modo? Quem colitis, quem adoratis, frater noster erat. Et nos respondeamus, Propheta in patria sua honorem non habet. Denique illi ambulantem Dominum Jesum in terra, facientemque miracula; caecos illuminantem, surdis aures aperientem, mutorum ora solventem, paralyticorum membra stringentem, derunt. Populo Dei loquor: tam multi credidimus, quae signa vidimus? Illud ergo quod factum eod nunc agitur portendebat. Judaei fuerunt vel sunt similes Galilaeis; nos similes illis Samaritanis. Evangelium audivimus, Evangelio consens
Abbreviated transcription (Latin):
Nã postea quã ei nuntiatũ ẽ sanũ ẽẽ filiũ
eiꝰ & inuenit ea hora sanatũ qua hora
dñs dixerat. uade filiꝰ tuus uiuit: & cre¬
didit inquit ipse. & domꝰ eiꝰ tota. Si gͦ
ꝓpterea credidit ipse & domꝰ eiꝰ tota qi
nuntiatꝰ est ei filiꝰ eiꝰ sanus. & cõparauit
horã nuntiantiũ. horȩ p̃nuntiantis: q̃n
rogabat. ñ dũ credebat. Samaritani nul¬
lũ signũ exspectauerant: uerbo eiꝰ tantũ¬
mͦ crediderant. Ciues aũ eiꝰ. audire me¬
ruert̃: nisi signa & ꝓdigia uideritis. ñ
creditis. Et ibi tñ facto tanto miraculo:
ñ credidit nͥ ipse & domꝰ eiꝰ. Ad solum
sermonẽ credidert plures samaritani:
ad illud miraculũ sola illa domꝰ credidit.
quid res illa: ñ enĩ sine causa dicta st̃
ꝓdigia. nͥ qr aliqͥd portendunt: Pdigiũ
enĩ appellatũ ẽ quasi ꝓdiciũ: qđ porro
dicat. porro significet: & aliqͥd fut᷑um ẽẽ
portendat. Quia gͦ aliquid illa omĩa

Expanded text:
Nam posteaquam ei nuntiatum est sanum esse filium Nam posteaquam ei nuntiatum est sanum esse filium ejus, et invenit ea hora sanatum, qua hora Dominus dixerat, Vade, filius tuus vivit; et credidit, inquit, ipse, et domus ejus tota. Si ergo propterea credidit ipse et domus ejus tota, quia nuntiatus est ei filius ejus sanus, et comparavit horam nuntiantium horae praenuntiantis; quando rogabat, nondum credebat. Samaritani nullum signum exspectaverant, verbo ejus tantummodo crediderant. cives autem ejus audire meruerunt, Nisi signa et prodigia videritis, non creditis; et ibi tamen facto tanto miraculo, non credidit nisi ipse et domus ejus. Ad solum sermonem crediderunt plures Samaritani: ad illud miraculum sola illa domus credidit, quid res illa; non enim sine causa dicta sunt prodigia, nisi quia aliquid portendunt: prodigium enim appellatum est quasi porrodicium, quod porro dicat, porro significet, et aliquid futurum esse portendat: quia ergo aliquid illa omnia
Abbreviated transcription (Latin):
erat turbis conuiuantiũ. factũ ẽ tam
magnũ miraculũ: & ñ in eũ credidert̃
nͥ discipuli eiꝰ. Hãc cuuitatẽ galileȩ. mͦ
repetiuit. Et ecce quidã regulus.
cuiꝰ filius infirmabat᷑ uenit ad eĩ: &
rogare cȩpit ut descenderet ad illam
ciuitatẽ uel domũ. & sanaret filiũ eiꝰ
Incipiebat enĩ mori. Qui rogabat: non
credebat:. Quid a me exspectas audire:
Dñm int̾roga: quid de illo senserit. Roga¬
irtꝰ enĩ. talia respondit. Nisi signa &r
ꝓdigia uideritis. ñ creditis. Arguit enĩ¬
hominẽ in side tepidũ. aut frigidum:
aut oĩno nulliꝰ fidei: s tẽptare cupien¬
tẽ de sanitate filii sui qualis ẽẽt xp̃e:
quis ẽẽt. quantũ posset. Uerba enĩ ro¬
gantis audiumꝰ. cor diffidentis ñ uidimꝰ:
sed ille ꝓnuntiauit. qui & uerba audiuit.¬
& cor inspexit. Deniq &e ipse eugłista te¬
stimonio narrationis suȩ ostendit: quia
ñdũ crediderat. qui uenire dñm ad do¬
mũ suã cupiebat. ad sanandũ filiũ eius.

Expanded text:
 tam magnum miraculum, et non in eum crediderunt nisi discipuli ejus. Hanc civitatem Galilaeae modo repetivit. Et ecce quidam regulus, cujus filius infirmabatur, venit ad eum, et rogare coepit ut descenderet, ad illam civitatem vel domum, et sanaret filium ejus; incipiebat enim mori. Qui rogabat, non credebat? Quid a me exspectas audire? Dominum interroga quid de illo senserit. Rogatus enim talia respondit: Nisi signa et prodigia videritis, non creditis. Arguit hominem in fide tepidum, aut frigidum, aut omnino nullius fidei: sed tentare cupientem de sanitate filii sui, qualis esset Christus, quis esset, quantum posset. Verba enim rogantis audivimus, cor diffidentis non videmus: sed ille pronuntiavit, qui et verba audivit et cor inspexit. Denique et ipse Evangelista testimonio narrationis suae ostendit quia nondum crediderat, qui venire ad domum suam Dominum cupiebat, ad sanandum filium ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ dicit: ñ sũ dignꝰ qui sub tectũ meũ in¬
tres. Multi ab oriente & occidente uenient.
& puta qͥauenient. Ed de illis fiet: Si enĩ ue¬
nient. iã precisi st̃ de silua. Ubi inserendist̾.
ne arescant: Et recu̾bent inqͥt cũ abraham.
& ysaac& iacob. In qͦ conuiuio: Ne forte non
inuites ad semꝑ uiuendũ. sed ad multũ bi¬
bendum: recumbent cũ abraham. & ysaac.
&o iacob. Ubi: In regno inqͥt cȩloꝵ. Et qͥd
erit de illis. qui uenerunt de styrpe abra¬
hȩ: Qͥd fit de ramis quibꝰ arbor plenaerat:
Qͥd.nͥ quia p̃cident᷑. ut isti inserant᷑: Doce
qr precidentur. filii autem regni. ibunt
in tenebras exteriores. Habeat gͦ apud nos
honorẽ ꝓpħa. qi ñ habuit honorẽ in pat̾a¬
sua. Non habuit honorẽ in patria in qua
conditus ẽ: habeat honorẽ in patͥa quã
condidit dn illa enĩ conditꝰ ẽ conditor
õiũ. conditꝰ in illa ẽ scdm formã serui.

Expanded text:
litatem, propter Non sum dignus ut sub tectum meum inlitatem, propter Non sum dignus ut sub tectum meum intres, Multi ab oriente et occidente venient. Et puta quia venient: quid de illis fiet? Si enim venient, jam praecisi sunt de silva: ubi inserendi sunt, ne arescant? Et recumbent, inquit, cum Abraham, et Isaac, et Jacob. In quo convivio; ne forte non invites ad semper vivendum, sed ad multum bibendum? Recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob. Ubi? In regno, inquit, coelorum. Et quid erit de illis qui venerunt de stirpe Abrahae? quid fiet de ramis quibus arbor plena erat? Quid, nisi quia praecidentur, ut isti inserantur? Doce quia praecidentur: Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores . 7. Habeat ergo apud nos honorem Propheta, quia non habuit honorem in patsua. Non habuit honorem in patria, in qua conditus est; habeat honorem in patria quam condidit. In illa enim conditus est conditor omnium, conditus in
Abbreviated transcription (Latin):
si ita ẽ. fiangant᷑ suꝑbi rami. humiliˢ
inseratur oleaster: maneat tñ radix illes
p̃cisis: istis receptis. Ubi manet radix: In
dix: abrahã. isaac. & iacob. patͥarche scĩ. Et
ubi isti: In requie apud dm. in honore
magno: ut in abrahȩ sinũ adiutꝰ ille pau¬
per post corporis exitũ leuaret᷑: de in a-¬
brahȩ sinu de longinquo a suꝑbo diui¬
te uideret᷑. Ergo radix manet. radix lau¬
dat᷑: s rami suꝑbi. & p̃cidi & arescere me¬
ruer̃t. Oleaster aũ humilis. illoꝵ p̃cisio¬
ne inuenit locũ. Audi gͦ quẽ admodũ
p̃cidant᷑ rami naturales. quẽ admodum
inserat᷑ oleaster. ex ipso centurione: quẽ
ꝓpt̃ cõparationẽ huiꝰ reguli cõmemoran¬
dũ putaui. Amen inquit dico uob̃: non
inueni tantã fidẽ in isrł. Propterea di¬
co uob̃: quia multi ab oriente & occiden¬
te.Quã late terrã occupauerat oleaster.
A mara silua mundus hic fuit. S ꝓpter humi¬

Expanded text:
si ita est, frangantur superbi rami, humilis si ita est, frangantur superbi rami, humilis inseratur oleaster: maneat tamen radix, illis praecisis, istis receptis. Ubi manet radix? In dix, Abraham, Isaac, et Jacob, patriarchae sancti. Et ubi isti? In requie apud Deum, in honore magno: ut in Abrahae sinum adjutus ille pauper post corporis exitum levaretur, et in Abrahae sinu de longinquo a superbo divite videretur . Ergo radix manet, radix laudatur: sed rami superbi et praecidi et arescere meruerunt; oleaster autem humilis illorum praecisione invenit locum. 6. Audi ergo quemadmodum praecidantur rami naturales, quemadmodum inseratur oleaster, ex ipso centurione, quem propter comparationem hujus reguli commemorandum putavi. Amen, inquit, dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel: propterea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente. Quam late terram occupaverat oleaster! Amara silva mundus hic fuit: sed propter humi
Abbreviated transcription (Latin):
in isrł. Quare ñ inuenit tantã fidẽ ĩ isrł:
Quia ꝓpħa in patͥa sua honorẽ ñ habet.
Nũquid ñ &e illi centurioni poterat dice¬
re dñs. qđ dix huic regulo: uade puer
tuus uiuit: Udete distinctionẽ. Re¬
gulus iste ad domũ suã dñ descende¬
re cupiebat: ille centurio indignũ se
eẽ dicebat. Illi dicebat᷑. ego uenio & cura¬
bo eũ. huic dictũ ẽ. uade filiꝰ tuus uiuit.
Illi p̃sentiã ꝓmittebat: hunc uerbo sana¬
bat. Iste tñ p̃sentiã eiꝰ extorquebat: ille
p̃sentia eiꝰ indignũ ẽẽ se dicebat. Hic
cessum ẽ elationi: illic concessũ ẽ humi¬
litati: tãquã huic diceret. Uiade filius
tuus uiuit: noli mͥ tediũ facere: nͥ signa
& ꝓcligia uideritis: ñ creditis. Pre sentiã
meã uis: In domo tua possũ & uerbo
iubere. Noli tu de signis credere. Centu¬
rio alienigena credidit me posse uerbo
facere: d ante quã facerẽ credidit: uos nͥ
signa & ꝓdigia uideritis. ñ creditis. Ergo

Expanded text:
 Quare non invenit tantam fidem in Israel? Quia propheta in patria sua honorem non habet. Numquid non et illi centurioni poterat dicere Dominus, quod dixit huic regulo, Vade, puer tuus vivit? Videte distinctionem: regulus iste Dominum ad domum suam descendere cupiebat; ille centurio indignum se esse dicebat. Illi dicebatur, Ego venio et curabo eum; huic dictum est, Vade, filius tuus vivit. Illi praesentiam promittebat; hunc verbo sanabat. Iste tamen praesentiam ejus extorquebat; ille se praesentia ejus indignum esse dicebat. Hic cessum est elationi; illic concessum est humilitati. Tanquam huic diceret, Vade, filius tuus vivit, noli mihi taedium facere. Nisi signa et prodigia videritis, non creditis: praesentiam meam vis in domo tua, possum et verbo jubere; noli tu de signis credere: centurio alienigena credidit me verbo posse facere, et antequem facerem credidit; vos, nisi signa et prodigia videritis, non creditis. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Quia uͭ apud alienigenas ꝓpħa iste hono¬
rẽ habet. quid sequit᷑: Beati qui ñ ui¬
dent. & credunt. Prȩdicti sumꝰ nos ẜ qd̃
dñs ante laudauit: & in nob̃ implere
dignatꝰ ẽ: uidert̃ qui crucifixer̃t̃: pal¬
pauert̃. & sic pauci credidert̃. Nos ñ ui-¬
dimꝰ. ñ contrectauimꝰ: audiuimꝰ. credidi¬
mꝰ: fiat in nob̾ ꝑficiat᷑ in nob̾ beatitudo
quã ꝓmisit: & hic qr patriȩ ipsius p̃lati
sumꝰ. & in futuro scło. qͥa ꝓ ramis fractis
inserti sumꝰ. Hos enĩ ramos se fracturũ
ẽẽ monstrabat. & hunc oleastrũ inser¬
turũ: qn cõmotꝰ centurionis fide qui
ei dix̃. ñ sum dignꝰ ut sub tectũ meũ
intres. s tm̃ dic uerbo & sanabit᷑ puer
m̃s: nã & ego hõ sũ sub potestate consti

Expanded text:
a iste honorem habet, quid sequitur? Beati qui non viderunt et crediderunt . Praedicti sumus nos; et quod Dominus ante laudavit, et in nobis implere dignatus est. Viderunt qui crucifixerunt, palpaverunt, et sic pauci crediderunt: nos non vidimus, non contrectavimus, audivimus, credidimus. Fiat in nobis, perficiatur in nobis beatitudo quam promisit; et hic, quia patriae ipsius praelati sumus; et in futuro saeculo, quia pro ramis fractis inserti sumus. 5. Hos enim ramos se fracturum esse monstrabat, et hunc oleastrum inserturum, quando commotus Centurionis fide, qui ei dixit, « Non sum dignus ut sub tectum meum intres; sed tantum dic verbo, et sanabitur puer meus: nam et ego homo su
Abbreviated transcription (Latin):
etiã psalmꝰ p̃locutꝰ ẽ dicens. Oat̃ syon
dicet hõ. Qͥd̃a hõ. mediator dĩ & hominũ:
homo. mat̾ syon dicit. Quare mat̾ syon dic̃:
Quia inde accepit carnẽ: inde uirgo maria.
de cuiꝰ utero serui forma suscepta ẽ: ĩ qua
dignatꝰ ẽ apparere humillimꝰ. Mat̃ syon
dicet hõ. Et hõ iste qͥ dicit mat̾ syon: fa¬
ctus ẽ in ea. Homo factus ẽ in eatnã ds̃
erat ante eã: & hõ factus ẽ in ea. Qui hõ
factus ẽ in ea: ipse fundauit eã altissimꝰ.
ñ humillimꝰ. Homo factus ẽ in ea humil

Expanded text:
am Psalmus praelocutus est, dicens, Mater Sion, dicet homo. Quidam homo, mediator Dei et hominum homo, Mater Sion dicit. Quare Mater Sion dicit? Quia inde accepit carnem, inde virgo Maria, de cujus utero servi forma suscepta est, in qua dignatus est apparere humillimus. Mater Sion dicit homo, et homo iste qui dicit Mater Sion, factus est in ea, homo factus est in ea. Nam Deus erat ante eam, et homo factus est in ea. Qui homo factus est in ea, ipse fundavit eam Altissimus , non humillimus. Homo
Abbreviated transcription (Latin):
xit: & uerissime dix̃. Ego &e pater
unũ sumꝰ. Si gͦ ille cũ patre unũ.
ȩqualis patͥ. ds de dõ. ds apud
dm. coȩternꝰ. immortalis. pariter
in cõmutabilis. parit̾ sine tẽpore.
parit̃ creator & dispositor tẽpoꝵ:
tñ qr uenit in tp̃r & formã ser¬
ui accepit. & habitu ẽ inuentus
ut homo. quęrit głam patͥs non
suã: quid tu hõ facere debes. qͥ
qñ aliquid boni facis głam tuã
queris: qñ aũ aliquid mali facis
do calũpniã meditaris: Intende
tibi. Creatura es: agnosce creato¬
rẽ. Seruus es: ne contẽpnas dnm̃.
Adoptatꝰ es: s ñ meritis tuis : Quęre
eiꝰ głam a quo habes hanc grãm
siuit qui ẽ ab illo unicus natus.
Qui aũ quęxit głam eiꝰ qui misit
illũ. hic uerax ẽ: & iniusticia ĩ illo
ñ ẽ. In antixp̃o autẽ iniusticia ẽ & ue¬

Expanded text:
et Pater unum sumus . Si ergo cum Patre unum, aequalis Patri Deus de Deo, Deus apud Deum, coaeternus, immortalis, pariter incommutabilis, pariter sine tempore, pariter creator, dispensator temporum, tamen quia venit in tempore, et formam servi accepit, et habitu est inventus ut homo, quaerit gloriam Patris, non suam: quid tu homo facere debes, qui quando aliquid boni facis, gloriam tuam quaeris; quando autem aliquid mali facis, Deo calumniam meditaris? Intende tibi, creatura es, agnosce Creatorem; servus es, ne contemnas Dominum; adoptatus es, sed non meritis tuis; quaere gloriam ejus a quo habes hanc gratiam, sivit, qui est ab illo unicus natus. Qui autem quaerit gloriam ejus, qui misit illum, hic verax est, et injustitia in illo non est. In Antichristo aute
Abbreviated transcription (Latin):
głam patris:ait ad iudȩos. Ego ue¬
ni in noĩe patͥs mei. & ñ suscepistis
me: aliꝰ ueniet in noĩe suo. & hc̃
suscipietis. Significauit eos antixp̃m
suscepturos: qui głam nõis sui quȩ¬
siturus ẽ inflatꝰ. ñ solidus: & ido ñ
stabilis. s utiq ruinosus. Dñs aũ¬

Expanded text:
gloriam Patris, ait ad Judaeos: Ego vegloriam Patris, ait ad Judaeos: Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me: alius veniet in nomine suo, hunc ssuscepturos, qui gloriam nominis sui quaesiturus est, inflatus, non solidus, et ideo non stabilis, sed utique ruinosus. Dominus au
Abbreviated transcription (Latin):
potest ẽẽ nulliꝰ s alicuiꝰ: & suam
doctrinã dix̃ seipsũ: & ñ suã. quia
patris ẽ uerbũ. Quid enĩ tã tuũ
quã tu: Et quid tã ñ tuũ quam
tu. si aliciuus est quod es: Uerbũ
gͦ &e d̾s ẽ. & doctrinȩ stabilis uer¬
bum ẽ: ñ sonabilis ꝑ syllabas. &
uolatilis: s manentis cũ patre: ad
quã conuertamur manentẽ. sonis
transeuntib admoniti. Non enim
nos ita admonet qđ transit: ut
ad transitoria uocet. Ad monemur
ut diligamꝰ dm. Totũ hoc quod
dixi. syllabȩ suert̃: ꝑcussum aerẽ
uerberauert̃: ut ad sensũ urãrum
auriũ ꝑuenirent. sonando transi¬
erunt. Non tñ illud qđ uos admo¬
nui transire debet: qr ille quem
uos diligere admonui. ñ transit.
Et cũ transeuntib syllabis admoni¬
ti. conuersi ad eũ fueritis. nec uos
transibitis: s cũ manente manebi¬
tis. Hoc ẽ gͦ in doctrina magnũ al¬
tũ & ȩternũ. qđ manet. quo uocan¬
tur oĩa quȩ tẽporalit̾ transeunt:

Expanded text:
 alicujus: et suam doctrinam dixit, seipsum; et non suam, quia Patris est Verbum. Quid enim tam tuum quam tu? et quid tam non tuum quam tu, si alicujus est quod es? 4. Verbum ergo et Deus est, et doctrinae stabilis Verbum est, non sonabilis per syllabas et volatilis, sed manentis cum Patre, ad quam convertamur manentem, sonis transeuntibus admoniti. Non enim nos ita admonet quod transit, ut ad transitoria vocet. Admonemur ut diligamus Deum. Totum hoc quod dixi, syllabae fuerunt; percussum aerem verberaverunt, ut ad sensum vestrarum aurium pervenirent, sonando transierunt: non tamen illud quod vos admonui, transire debet; quia ille quem vos diligere admonui, non transit; et cum transeuntibus syllabis admoniti, conversi ad eum fueritis, nec vos transibitis, sed cum manente manebitis. Hoc est ergo in doctrina magnum, altum et aeternum quod manet; quo vocant omnia quae temporaliter transeunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ sciret litteras quas ñ didi¬
cerat: Mea inquit doctrina ñ
ẽ mea: s eiꝰ qui misit me. Hȩc est
pͥma ꝓfuinditas. Uidet᷑ enĩ pau¬
cis uerbis: quasi contraria locutꝰ.
Non enĩ ait. ista doctrina ñ ẽ mea:
s mea doctrina ñ ẽ mea. Si non
tua: quomͦ tua: Si tua: quomͦ ñ tuaͣ
Tu enĩ dicis utrũq: & mea doctri¬
na. & ñ mea. Nã si dixisset ista
doctrina ñ ẽ mea: nulla esset
te quȩstionẽ: & sic ordine expe¬
ctate solutionẽ. Nã qui ñ uidet
quȩstionẽ quȩ ꝓponit᷑. quomͦ in¬
telligit qđ exponit᷑: Hoc est gͦ
in questione: qđ ait. mea ñ mea
Hoc uidet᷑ ẽẽ contrariũ. Quomodo
dicit sc̃s̃ eugłista. in pͥncipio erat
uerbũ. & uerbũ erat apud đm.
& ds erat uerbũ: uidemꝰ un pen¬
deat huiꝰ solutio quȩstionis. Quȩ¬

Expanded text:
quomodo sciret litteras, quas non didicerat? « Mea, inquit, doctrina non est mea, sed ejus qui misit me. » Hic est enim profunditas. Videtur enim paucis verbis contraria locutus: Non enim ait: Ista doctrina non est mea, sed, Mea doctrina non est mea. Si non tua, quomodo tua? Si tua, quomodo non tua? Tu enim dicis utrumque: et, mea doctrina; et, non mea. Nam si dixisset, Ista doctrina non est mea, nulla esset te quaestionem, et sic ordine exspectate solutionem. Nam qui non videt quaestionem quae proponitur, quomodo intelligit quod exponitur? Hoc est ergo in quaestione, quod ait, mea non mea: hoc videtur esse contrarium, quomodo dicit sanctus Evangelista, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat verbum ; inde pende
Abbreviated transcription (Latin):
tũ arbitror mirabant᷑: s ñ omes
conuertebant᷑. Et un ammiratio:
Quia multi nouerant ubi natus:
quẽ ad modũ fuerit educatꝰ. Nũꝗͣ
eũ uiderant litteras discentem:
audiebant aũ de lege disputan¬
tẽ: legis testimonia ꝓferentem:
quȩ nemo posset ꝓferre nͥ legis¬
setꝰ nemo legeret nͥ litteras didi¬
cisset: & ideo mirabant᷑. Eoꝵ autẽ
ammiratio: magistro facta ẽ. insi¬
nuandę altiꝰ ueritatis occasio.
Ex eoꝵ quippe admiratione &e uer¬
bis. dixit aliquid dñs profundum: &¬

Expanded text:
tum arbitror, mirabantur; sed non omnes tum arbitror, mirabantur; sed non omnes convertebantur. Et unde admiratio? Quia multi noverant ubi natus, quemadmodum fuerit educatus; nunquam eum viderant litteras discentem, audiebant autem de Lege disputantem, Legis testimonia proferentem, quae nemo posset proferre nisi legisset, nemo legere nisi litteras didicisset: et ideo mirabantur. Eorum autem admiratio Magistro facta est insinuandae altius veritatis occasio. Ex eorum quippe admiratione et verbis, dixit Dominus profundum
Abbreviated transcription (Latin):
Hesterno die hucusq lectũ erat: qr
licet ñ uidissent dñm iħm ĩ tẽplo
ꝑ diẽ festũ: loqͤbant᷑ tamen de illo. Et
alii dicebant bonꝰ est: alii aũ. non.
s seducit turbas. Dictũ ẽ enim hoc
ad eorum solaciũ: qui postea p̾dican¬
tes uerbũ di. futuri erant ut se¬
apłi eiꝰ: nec quisquã seductor deboe
eẽ xp̃ianꝰ. Si aũ seducere. aliunde
aliquẽ ad aliud ꝑsuadendo duce¬
re ẽ: quȩrendũ ẽ unde. & quo.Si
a malo ad bonũ: bonꝰ seductor ẽ.
Si a bono ad malũ: malus seductor
ẽ. In hanc gͦ partẽ qua seducunt᷑
homines de malo ad bonũ: utinã
om̃s seductores. & uocemur & simꝰ.
A scendit gͦ postea dñs ad diẽ festũ
mediante die festo. & docebat:
& inirabant᷑ udei dicentes. Quo¬
mͦ hic litteras scit. cũ ñ didicerit:
Ille qͥu latebat docebat: & palã
loquebat᷑. & ñ tenebat᷑. Illud enĩ
ut lateret. erat causa exempli:
hoc potestatis. Sed cũ doceret:
mirabant᷑ iudei. Om̃s quide quan¬

Expanded text:
sterno die huc usque lectum erat, quia licet non vidissent Dominum Jesum in templo per diem festum, loquebantur tamen de illo: Et alii dicebant, Bonus est; alii autem, Non, sed seducit turbas . Dictum enim hoc est ad eorum solatium, qui postea praedicantes verbum Dei, futuri erant ut seApostoli ejus; nec quisquam seductor debet esse christianus: si autem seducere, aliunde aliquem ad aliud persuadendo ducere est, quaerendum est unde et quo: si a malo ad bonum, bonus seductor est; si a bono ad malum, malus seductor est. In hanc ergo partem qua seducuntur homines de malo ad bonum, utinam omnes seductores et vocemur et simus! 2. Ascendit ergo postea Dominus ad diem festum, mediante die festo, et docebat. Et mirabantur Judaei dicentes: Quomodo hic litteras scit, cum non didicerit? Ille qui latebat, docebat; et palam loquebatur, et non tenebatur. Illud enim ut lateret, erat causa exempli, hoc potestatis. Sed cum doceret, mirabantur Judaei. Omnes quidem, quan
Abbreviated transcription (Latin):
ad uiam. Excelsa ẽ enĩ patͥa: humi¬
lis uia. Patͥa ẽ uita xp̃i: uia ẽ mors
xp̃i. Qui recusat uiã: quid quęrit
patriã: Deniq & illis hoc respon¬
dit: quęrentib altitudinẽ. Pote¬
stis bibere calicẽ quẽ ego bibiturꝰ
sũ: fcce. qua uenit᷑ ad celsitudinẽ
quã desideratis. Calicẽ quippe cõ¬
memorabat humilitatis. & passiõis.
semꝑ ẽ paratũ. Hoc ẽ tẽpus de qͦ
bo. Modo enĩ ñ ẽ tẽpus iudicandi:
s iniquos tolerandi. ferat gͥ mͦ
corpus xp̃i. et toleret iniquitatẽ
male uiuentiũ: habeat tñ iusticiã
mͦ. antequã habeat iudiciũ. ꝑ iu¬
sticiã enĩ: ꝑueniet ad iudicium
Tolerantib quippe m̃bris iniquitatẽ
scłi huiꝰ: quid scriptura sca dicit in
psalmo: Non repellet dñs plebem¬
suam. Laborat quippe plebs eius
inter indignos int̾ iniquos: int̾ blasphe¬
mantes. mmurantes. dethentes. insectan¬
tes: & si liceat ꝑimentes. Laborat

Expanded text:
ad viam. Excelsa est enim patria, humiad viam. Excelsa est enim patria, humilis via. Patria est vita Christi, via est mors Christi. Qui recusat viam, quid quaerit patriam? Denique et illis hoc respondit, quaerentibus altitudinem: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum ? Ecce qua venitur ad celsitudinem quam desideratis. Calicem quippe commemorabat humilitatis atque passionisemper est paratum. Hoc est tempus de quo bo . Modo enim non est tempus judicandi, sed iniquos tolerandi. Ferat igitur modo corpus Christi, et toleret iniquitatem male viventium. Habeat tamen justitiam modo, antequam habeat judicium: per justitiam enim perveniet ad judicium. Tolerantibus quippe membris iniquitatem saeculi hujus quid Scriptura sancta dicit in Psalmo? Non repellet Dominus plebemsuam. Laborat quippe plebs ejus inter indignos, inter iniquos, inter blasphemantes, inter murmurantes, detrahentes, insectantes, et si liceat, perimentes. Laborat