comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
addentes p̃uaricationẽ : quo cestimo¬
nio discimꝰ id circo dnm ꝑcutere de¬
linquenter ut ꝓcussos corrigat &
ñ tã poena sit: quã em̃dictio: estq
sensus : ñ inuenio quã plagis urir pos¬
sim adhibere medicinã : Omĩa mẽ¬
braur̃a plenas uulnerũ nullã par¬
tẽ corporis quue non sit ante per¬
cussa repperio: uelcerte hoc modo
nullus inuenio plagas quib: uram
frangã duritiã: Quanto enĩ torm̃¬
ta maiora sunt. tanto magis cres¬
cit impietas & iniquitas: siue ut tͥeo¬
dotio transtulit declinatio ut rece¬
datis & declinctis u dño quule ẽ
illud hieremiȩ: sine causa ꝓcursi fili¬

Expanded text:
addentes praevaricationem? Quo testimoaddentes praevaricationem? Quo testimonio discimus idcirco Dominum percutere delinquentes, ut percussos corrigat, et non tam poena sit, quam emendatio. Estque sensus: Non invenio quam plagis vestris possim adhibere medicinam: omnia membra vestra plena sunt vulnerum: nullam partem corporis quae non sit ante percussa, reperio. Vel certe hoc modo: nullas invenio plagas, quibus vestram frangam duritiam. Quanto enim tormenta majora sunt, tanto magis crescit impietas et iniquitas, sive, ut Theodotio transtulit, declinatio, ut recedatis et declinetis a Domino. Quale est illud Jeremiae: Sine causa percussi fili
Abbreviated transcription (Latin):
isrł : propriae deiudȩis dicitur con¬
cdamantib: ñ habemꝰ igã nisi cȩsarẽ
et non nehicẽ fabrisilius & demo¬
niũ hab& & samaritanꝰ ẽ quiaigi
tror sum ut qui appellabantur pars
& filiidĩ postea dicerentur filii ali¬
enim̃titi sunt mihi p̃cepit saluator¬
ulne ad p̃henso aratrorespiciamus pꝰ
tergum nelmitemur uxorm loch.
unđ & apostolus extendenrse in
priora posteriorum obliuiscitur
Quod aut̃ dix̃. iuxtu lax populo
pleno peccatis. ostendit. nullũ spe¬
ciẽ peccatorũ inisrł populo ñ fuisse
Sin aut̃ legerimur ut in hebrȩico ẽ
populo graui iniquitate. illius tes¬
cimonu recordemur ꝗd iniquitas
sedeat suꝑtalentũ plũbi & expec¬
catorir ꝑsonadiatur in psalmo
xxXuii. eleuater̃ iniquitater ieȩ
suꝑ caput meũ. quasionus gncueiu¬
grauatȩ sunt suꝑme: manifesta
ͣtranscurrimꝰ ut in obscurioribus
et in his quȩ ex plunatione indigent
inmoremur. inquo ꝑcutiã uos ultra

Expanded text:
Israel, proprie de Judaeis dicitur conIsrael, proprie de Judaeis dicitur conclamantibus: Non habemus regem, nisi Caesarem ; et: Nonne hic est fabri filius ; et, Daemonium habet, et Samaritanus est . Quia igittrorsum, ut qui appellabantur pars et filii Dei, postea dicerentur: Filii alieni mentiti sunt mihi . Praecepit Salvator, ne apprehenso aratro, respiciamus post tergum , ne imitemur uxorem Lot. Unde et Apostolus extendens se in priora, posteriorum obliviscitur . Quod autem dixit juxta LXX, populo pleno peccatis , ostendit nullam speciem peccatorum in Israel populo non fuisse. Sin autem legerimus, ut in Hebraico est, Populo gravi iniquitate, illius testimonii recordemur, quod iniquitas sedeat super talentum plumbi, et ex peccatoris persona dicatur in psalmotates meae super caput meum: Quasi onus grave ingravatae sunt super me . Manifesta transcurrimus; ut in obscurioribus, et in his quae explanatione indigent, immoremur. . In quo percutiam vos ultra
Abbreviated transcription (Latin):
Mirrł ab alienatir̃ ixtror sũ : hoc quod
inultimo posuii ab alienatis̃ recrorsũ
LXX int̃p̃tes ñ habent ec ꝓblur phe¬
s mauer̃ scribitur in eis adiracundiã
concitauer̃. & ꝓsemine quã semen
pessimũ qđ ceteri sequentes hebrricũ
merchim. int̃p̃tatis̃ pessimonim. Vt¬
nontũ seminis uitiũ sit neboni& mali
diuersa putetur eẽ. natura: quã co¬
nũm alitiȩ qui uoluntate ꝓpria dnm̃
dereliquer̃. In principio uoluminis
titulus ẽ ꝑsonã causã tẽpusq c̃me¬
moranr i insecundo: intentos audi¬
tores fucit : Tertio narrat quid
locutur sit dñr: inquarto quasi in
excersib gentẽ increpat peccatricẽ
& populũ plenũ uł grauẽ iniquitate.
non quo alia sit gens & aliurpopulur
ut quidã putant. sed ipse isrł & gens
uppellatum & populus & filii scole¬
rati siue iniqui. ut qui primũ per
beneficiũ filii appellatis̃ dñi postea
uitio suo uocarentur filiiin quitatis
siue ut reliqͥ consona uoce dixer̃ filu

Expanded text:
 abalienati sunt retrorsum. Hoc quod in ultimo posui: abalienati sunt retrorsum, LXX Interpretes non habent et pro blasphemaverunt, scribitur in eis, ad iracundiam concitaverunt: et pro semine nequam, semen pessimum. Quod caeteri sequentes, Hebraicum MEREIM interpretatinon tam seminis vitium sit ne boni et mali diversa putetur esse natura quam eorum malitiae, qui voluntate propria Dominum dereliquerunt. In principio voluminis titulus est, personam, causam, tempusque commemorans: in secundo intentos auditores facit: in tertio narrat quid locutus sit Dominus: in quarto quasi in excessibus gentem increpat peccatricem, et populum plenum vel gravem iniquitate. Non quo alia sit gens et alius populus, ut quidam putant, sed ipse Israel, et gens appellatur et populus, et filii scelerati, sive iniqui: ut qui primum per beneficium filii appellati sunt Domini: postea vitio suo vocarentur filii iniquitatis; sive ut reliqui consona voce dixerunt, filii
Abbreviated transcription (Latin):
dese & deceteris euangeliscisait:
quamspeciosi pedes euangelizan¬
tiumbona. euangelirantium
pacem. Et ad ipsum quasi ada¬
postolum loquitur dr̃. Quẽ mit¬
tam & quiribit ad populum istũ
Et illererpondit. Ecccego mit¬
teme Nullusq put& mouolu¬
minis istius argum̃tum breui
cupere sermone conprachen¬
dere. cum uniuersa dñi sac nc¬
menta praesens scriptura con¬
tineat et tamnatur deuirgine
enima nuhol quã in lustriũ para¬
tor oporim atq signorũ mortu¬
us acsepultus & resurgens ab
inferis & saluator uniuersa nũ
gentium p̃dicatur. Quidlo¬
duar dephrsica et brcꝗdeulo¬
gica : quid quid scãnim .ẽ scrib:¬
turanim quid quid potest huma¬
nalingua proferre & mostaliũ
sensus accipere isto uolumine con¬
tinetur decuius mysterur testa¬
tur ipse quiscripsit & erit uobis
uisio omniũ sicut uerba librisigna¬
ti Quc̃ cum dederint scientilit¬
teras dicent. lege istum. Et rer

Expanded text:
de se et de caeteris evangelistis ait: de se et de caeteris evangelistis ait: Quam speciosi pedes evangelizantium bona, evangelizantium pacem . Et ad ipsum quasi ad Apostolum loquitur Deus: Quem mittam, et quis ibit ad populum istum? Et ille respondit: Ecce ego, mitte me . Nullusque putet, me voluminis istius argumentum brevi cupere sermone comprehendere: cum universa Domini sacramenta praesens Scriptura contineat; et tam natus de Virgine Emmanuel, quam illustrium patrator operum atque signorum: mortuus ac sepultus, et resurgens ab inferis, et Salvator universarum gentium praedicetur. Quid loquar de physica, ethica et logica? Quidquid sanctarum est Scripturarum: quidquid potest humana lingua proferre, et mortalium sensus accipere, isto volumine continetur. De cujus mysteriis testatur ipse qui scripsit: Et erit vobis visio omnium, sicut verba libri signati: quem cum dederint scienti litteras, dice
Abbreviated transcription (Latin):
explanationuro hbris & in danihe¬
lem commentariis. Cõgisme uir
goxp̃i cus tochium transire adisai¬
am Et quod scaẽ matritis paulȩ
dumiuuer& pollicitus sum tibi redde¬
re: q uod quidem et eroditissimo
iuiro sratricuio pammadio promis¬
sis some memini Cumque in affectu
ihi & illipe teroddo quod debeo oboc¬
diens xip̃i preccptis quiait: scru
hi uenietis Neillud audiam cum lu¬
deir erraus. nestinter scripturas
nque uertutem di. Sienim iuxta
apostoliini paulunt x pr dĩ uirtus.¬
est diquerapientia & hescit scrib¬
turar uescit dĩ uirtutem ciusq.
cipientiã Ignoratio scribtura¬
sum ignoratio xpiest unde
orationin tuarum fiatus auxilio
quaediebus ac noctib: indilege
Imitabor patremf amiliar qui
dethes auro suo profere noua&
uetera & sponsam dicentẽ in
cantico canticonim noua & uetera
fratruelis meus seruauit mib
sicq: exponã isaiã : ut illum non
solum proph&ã sedeuangelistã
et apͥos colum doceam ipse enĩ

Expanded text:
explanationum libris, et in Danielem Commentariis, cogis me, virgo Christi Eustochium, transire ad Isaiam: et quod sanctae matri tuae Paulae, dum viveret, pollicitus sum, tibi reddere. Quod quidem et eruditissimo viro fratri tuo Pammachio promisisse me memini; cumque in affectu tibi et illi per te reddo quod debeo, obediens Christi praeceptis, qui ait: Scrutrite, et invenietis . Ne illud audiam cum Judaeis: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei . Si enim juxta apostolum Paulum est, Deique sapientia; et qui nescit Scripturas, nescit Dei virtutem ejusque sapientiam: ignoratio Scripturarum, ignoratio Christi est. Unde orationum tuarum fultus auxilio, quae diebus ac noctibus in Dei lege imitabor patremfamilias, qui de thesauro suo profert nova et vetera; et sponsam dicentem in Cantico Canticorum: Nova et vetera, fratruelis meus, servavi tibi ; sicque exponam Isaiam, ut illum non solum Prophetam, sed evangelistam et Apostolum doceam. Ipse enim
Abbreviated transcription (Latin):
si sunt corpore ⁊ Vulnur inquit
& liuor & plugatumens. aut enĩ
uerberib: liuent corporu aut
plugir cument. auchiunt uulne¬
ribus: Quuerimus cuihuec tẽpo¬
ri couptundu sint. post babrlo¬
niũ cuptiui tatẽ subrorobabel
& ezru acneemia i prahel re¬
uersur est iniudeum & untiquũ
recepit stutum. sub diuersis quo

Expanded text:
si sunt corpore. Vulnus, inquit, si sunt corpore. Vulnus, inquit, et livor et plaga tumens: aut enim verberibus livent corpora, aut plagis tument, aut hiant vulneribus. Quaerimus, cui haec tempori coaptanda sint. Post Babylonicam captivitatem sub Zorobabel, et Ezra, ac Neemia Israel reversus est in Judaeam, et antiquum re
Abbreviated transcription (Latin):
nsuꝑfilius ur̃as. cũ suerint fornicatȩ
& supernurus urãrcũ ad ulteraue¬
rint : Et ꝑ erechiel ⁊ elus m̃rrece¬
det ate. &niras cartibi amplius
dequib & inpsalmir legimus nonẽ¬
fprmam̃tũ inplugueonm in labo¬
rib hominũ nonr̃ neccũ hominib:
flugellabuntur : Omne caput
lunguidũ & omnecor merens
Animilȩtitia int̃dũ dolorescor¬
poris mitigut. quod sia degro¬
tationẽ corporis accedat ȩgritu¬
do animi duplicatur infirmitas ÷
interipsos quoq: sensur & omĩa
membru corporis principulẽ
locũ obtin& caput. in quouisur
& odoratus uuditur & gustus ẽ:
Cũ igitur caput doluerit᷑ om̃ia mẽ¬
imperitũ uulgur innullo sit sa¬
nitas. sed om̃s in impietate pari
ardore consentiunt ÷ A planta
pedis urq: ad uertiaẽ ñ est incora¬
nitus uulnus & liuor & plagatu¬
mens: seruat coeptũ trunsluti¬
onẽ u pedib: usq ad uerticẽ id ẽ
a summo usq: ad sũmũ: ab extro¬
mis usq: ad primos. Toto confos¬

Expanded text:
rint fornicatae; et super nurus vestras, cum adulteraverint . Et per Ezechielem: Zelus meus recedet a te: et non irascar tibi amplius . De quibus et in Psalmis legimus: Non esfirmamentum in plaga eorum; et in laboribus hominum non sunt, nec cum hominibus flagellabuntur . Omne caput languidum, et omne cor moerens. Animi laetitia interdum dolorem corporis mitigat: quod si ad aegrotationem corporis accedat aegritudo animi, duplicatur infirmitas. Inter ipsos quoque sensus, et omnia membra corporis, principalem locum obtinet caput, in quo visus et odoratus, auditus et gustus est. Cum igitur caput doluerit, omnia memimperitum vulgus in nullo sit sanitas: sed omnes in impietatem pari ardore consentiant. A planta pedis usque ad verticem, non est in eo sanitas: vulnus, et livor, et plaga tumens. Servat coeptam translationem: a pedibus usque ad verticem, id est, ab imo usque ad summum, ab extremis usque ad primos, toto confos
Abbreviated transcription (Latin):
mul inutiler fuctir̃ non ẽ quifa¬
ciut bonũ non .ẽ usq ad unum
Quodq: infertur ñ ẽ in eosanitas
uelin populo intellego uł incorpo¬
reuł incupite: Non ẽ circũ ligu¬
tu Neccurut a medicamine. neq
focuoleo. proquo lxxtrans cu¬
ler̃ ñ ẽ malugma inponero neq
oleũ neq allegaturas. urq hodie
uulnus & liuor & pluga tumens
populiurł non ẽ circũ liguta
siccandã saniem & purblentius ex¬
trahendas. iniciuntur uulneribur :
Neq fotuoleo ut eorim duritia
lacrimis paenitentiȩ mollietur:
profasgolis quibiisrlir nequaquã
circũ ligatar̃ uulnera. Lex malag¬
ma tranrtuler̃. Iac& ergo con¬
fossus et contrucidatur isrł:
quia int̃ fecit medicũ. quiad
curandã uenerat domũ isrł un

Expanded text:
l inutiles facti sunt: Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Quodque infertur: non est in eo sanitas, vel in populo intellige, vel in corpore, vel in capite. . Non est circumligata, nec curata medicamine: neque fota oleo. Pro quo LXX transtulerunt: Non est malagma imponere, neque oleum, neque alligaturas. Usque hodie vulnus et livor, et plaga tumens populi Israel non est circumligata siccandam saniem, et purulentias extrahendas injiciuntur vulneribus. Neque fota oleo: ut eorum duritia lacrymis poenitentiae molliretur. Pro fasciolis, quibus Israelis nequaquam circumligata sunt vulnera, LXX malagma transtulerunt. Jacet ergo confossus et contrucidatus Israel, quia interfecit medicum, qui ad curandam venerat domum Isr
Abbreviated transcription (Latin):
gustiur fabricatũ õ intantũ ut &iã
ex t̃nanim gentiũ lace demonionĩ
& atheniensiũ acromanorim mo¬
rerentur amicitiar. ergo hoc
quod dicit ñ est in cosanitas. adex¬
tremũ refert captiuitutẽ quun¬
do posttitum & uerpusianũ & ul¬
timũ euersionẽ hierus alẽ sub helio¬
s hadriu noursq ad p̃sens tẽpur nul¬
lũ remediũ ẽ impleturq quod

Expanded text:
ius fabricatum est, in tantum ut etiam externarum gentium, Lacedaemoniorum, et Atheniensium, ac Romanorum mererentur amicitias. Ergo hoc quod dicit: Non est in eo sanitas, ad extremam refert captivitatem: quando post Titum et Vespasianum, et ultimam eversionem Jerusalem, sub Aelio Hadriano usque ad praesens tempus nullu
Abbreviated transcription (Latin):
et sc& populus omnis epbraim etha¬
bitanter samariã insuꝑbia. & magni¬
tudine cordis dicenter. laterescecder̃
sed quadris lapidibur aedificabimur sr̃¬
comori cecidor̃. sed cedror in muta¬
bimus Et eleuauit dñs hoster. tasim.
suꝑ oum. & inimicos eius intum ultũ
uertet sriam ab oriente. & phibir¬
tum ab occidente & d euorabunt isrł
toto ore in omnibur his non est auer¬
nin suror cius redadhuc manur ciur ex¬
tenta. & populur ponẽ reuernir
ad ꝑcutientemse. & dnm̃ exercitu¬
um non in quisicrunt: Legimur su¬
pra quod in diebus har fili io athã
filii otiae regiriuda ascenderit
rasin rexsrriae & facee filiur ro¬
meliae rexirrł in hierusalem
ut expugnarent eam. Et quod
mirnirtteaias ꝓpheta in occur¬
sum ahar cumia rib filio suo. ut
oidicere netimer& & cor illiur
ne formidar& aduobus caudir
titionum fumigantium. eo quod
in ipsis e& seriae & ierł impori¬
um finiendum quo non credente
ꝓpt̃ rei magnitudinem & prae¬
senr periculum iubetur uerbi

Expanded text:
et sciet populus omnis Ephraim et habitantes Samariam in superbia et magnitudine cordis dicentes lateres ceciderunt sed quadris lapidibus aedificabimus sycomoros succiderunt sed cedros inmutabimus et elevabit Dominus hostes Rasin super eum et inimicos eius in tumultum vertet Syriam ab oriente et Philisthim ab occidente et devorabunt Israhel toto ore in omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta, et populus non est reversus ad percutientem se, et Dominum exercituum non inquisierunt. Legimus supra quod in diebus Achaz filii Joathan, filii Oziae regis Juda, ascenderit Rasin rex Syriae, et Phacee filius Romeliae rex Israel in Jerusalem, ut expugnarent eam. Et quod missus sit Isaias propheta in occursum Achaz cum Jasub filio suo, ut ei diceret, ne timeret, et cor illius ne formidaret a duabus caudis titionum fumigantium, eo quod in ipsis esset Syriae et Israel imperium finiendum. Quo non credente propter rei magnitudinem et praesens periculum, jubetur ut sibi
Abbreviated transcription (Latin):
nac qualer dictamus libror & ꝓ
diuerntate uisionum acrensuum.
aliur contrahitur alius exten¬
ditur. Ita que finito tertio uo¬
lumine transimus ad quastum.
q ui terda mensura uersuum pri¬
oreminor .ẽ. praesertim cum
quintur quẽ. huic libro nubieci¬
mus historsae explanationir nt
& paene duplicem numero habeat.
Dum enim nolumus coniuncta diuide¬
ne & olim interpretata trannre
cursum dirigente nrm̃ elabemur
inpelagus dcente te uir goxp̃i eus¬
thochium: Aquat tuor uentir cae¬
li ueni sp̃s et mortua orra uiuifica.
ut quae  iacebant interracpulue¬
re spirante dño susutentur : Ver¬

Expanded text:
naequales dictamus libros, et pro diversitate visionum ac sensuum, alius contrahitur, alius extenditur. Itaque finito tertio volumine, transimus ad quartum, qui tertia mensura versuum priore minor est, praesertim cum quintus, quem huic libro subjecimus, historicae explanationis sit, et pene duplicem numerum habeat. Dum enim nolumus conjuncta dividere, et olim interpretata transire, cursum dirigente nostrum, elabitur in pelagus, dicente te, virgo Christi Eustochium: A quatuor ventis coeli veni, spiritus, et mortua ossa vivifica : ut quae jacebant in terrae pulvere, spirante Domino, suscitentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut homo quaceri desuc conditionenon
poss&e: simul quȩ hoctos timonium
consequenter superiorib copulabitur
inquibus ait ⁊ quispoterit adornare
quod peruerterit dsiomtua trida
in diebus uacnitactis meae: estiustus
periens iniustitiasucc & est impius

Expanded text:
ut homo queri de sua conditione non ut homo queri de sua conditione non posset. Simulque hoc testimonium consequenter superioribus copulabitur, in quibus ait: Quis poterit adornare quod perverterit Deus? Omnia vidi in diebus vanitatis meae. Est justus periens in jus
Abbreviated transcription (Latin):
facere. Lccbora: ut postea ipse securus.
indiemalo hocest indiem iudicu tor¬
queri alios uideas: sicut enim procesens
saeculum fecit ds̃ in quo nobis fructum.
bonorum operũ. possumus prace panxre.
ita & futurum in quo nullac boni operis
dectur facultas: Usus est quidem suac de¬
re cumdicer& audientes sed mihi ui¬
d&ur alius eẽ. sensus: quem &sim machus.
trans tulit dicens: Indiebono esto: in bono:
Diem uero malum untuere: siquidem
hoc stmile huic fecit ds̃: ut non inueniret
homo quod contra eum quaerer &ur
& bona inquid & mala prout tibi
euenerit sustine: Nec putes uelbo¬
norum. tantum. uel ialorũ in mun¬
gidis. siccis & umentibus duris & mol¬
libus tenebrosis. & lucidis malis
&ebonis Hoc autem fecit ds̃ ut habeat
locum sapientiam & elegendo bono
& uitandomalo. liberũ homini
relinquatur arbitrium: Nesedicat
insensibilem &stolidum ado ẽẽ. gene¬
rar tum: sed eum ideo fecis se diuersa

Expanded text:
facere, labora, ut postea ipse securus facere, labora, ut postea ipse securus in die malo, id est, in die judicii, torqueri alios videas. Sicut enim praesens saeculum fecit Deus, in quo nobis fructum bonorum operum possumus praeparare; ita et futurum, in quo nulla boni operis datur facultas. » Visus est quidem suadere, cum diceret audientibus: sed mihi videtur alius esse sensus, quem et Symmachus transtulit, dicens: In die bono esto in bono; diem vero malum intuere. Siquidem hoc simile huic fecit Deus, ut non inveniret homo quod contra eum quereretur. Et bona, inquit, et mala, prout tibi evenerint, sustine. Nec putes vel bonorum tantum, aut malorum in mungidis, siccis et humentibus, duris et mollibus, tenebrosis et lucidis, malis et bonis. Hoc autem fecit Deus, ut habeat locum sapientia in eligendo bonum, et vitando malum, et liberum homini relinquatur arbitrium, ne se dicat insensibilem, et stolidum a Deo esse generatum; sed eum ideo fecisse diversa,
Abbreviated transcription (Latin):
tacte fuerit anteperuersus: Iuxtacillud
quoq quod in leuitico scriptum ẽ:
Si cmbulauerint adme peruersi
& ego ambulcbo adeos. infuroremeo:
peruersus: quod quidem & illud pote¬
rit exponere quare induror uerit dscor
farconis: quo modo enim unacatq:
eadem solisoperartio lique facit cęnam
& sic catlutum & prosus tantio succ
celiques cit cęrar. & sic catur lutum sic &¬
uncdĩ inccegipto. signorum opera¬
tio. molliebat corda credentium:
& incredulos indunbat: quia utxta
duriticm sucm corinpaenitens: the¬
sauri zabant sibi irem indieirȩ:
&his mirabilibus. quecum uidẽrent
fieri non credebant: Iadaeboatatis
esto inbono: & indiem clo uide
& quidem istud congruum huic fecitds̃
ad loquendum ut inuenicit homo
posteum quic quaem: suio etimeaudis¬
se in ec clesicc ab eo qui putuebatur
habere scientiam scripturerum
itacos uersiculos. edissere: dum inpuresen¬
ti seculo ẽs & bonus quod oper̃is. potes

Expanded text:
tate fuerit ante perversus. Juxta illud tate fuerit ante perversus. Juxta illud quoque, quod in Levitico scriptum est: Si ambulaverint ad me perversi, et ego ambulabo ad eos in furore meo perversus . Quod quidem et illud poterit exponere, quare induraverit Dominus cor Pharaonis. Quomodo enim una atque eadem solis operatio liquefacit ceram, et siccat lutum, et pro substantia sua liquescit cera, et siccatur lutum: sic una Dei in Aegypto signorum operatio molliebat corda credentium, et incredulos indurabat, qui juxta duritiem suam, et impoenitens cor, thesaurizabant 442 sibi iram in die irae ex his mirabilibus, quae cum viderent fieri, non credebant. In die bonitatis esto in bono, et in die malo vide. Et quidem istud congruum huic fecit Deus ad loquendum, ut non inveniat homo post eum quidquam. Scio me audisse in Ecclesia ab eo, qui putabatur habere scientiam Scripturarum, ita hos versiculos edissertos. « Dum in praesenti saeculo es, et boni quid operis potes
Abbreviated transcription (Latin):
Inumbrac eius uiuemus: ingentibus:
omnis nostrac in hacuita proietio
instaer umbraest siuescepientice
siue suprae dicti. argenti donecas¬
pis r&dios & amoueantur umbras
Sym machus moresuo & icm in
hoc loco manifestius: inter prae¬
tectus ẽ dicens: quomodo protegit
sapͥientia similiter protegit
pecuma sequens cutem uersi¬
culus. per spicure adstudium
scientiae cohartactur uidi
openrdĩ qm̃quis poterit adornare
quemds peruerterit: & in hoc loco
ita symmachus transtulit: disceope¬
redĩ quiane mopoterit. corrigere
de scmpturis sc̃ĩs siue exipsec contem¬
platione elementorum feire & intel¬
legere quoce factsunt non tamep
causces yationesq ꝑquirere ł quare
Curcicecus: & surdus. & mutus. itec
creatisunt &c&era his similice
sumendum ẽ. in hocloco testimoniũ
deseptimo decimiipsalmo in quo ad
dm̃ dicitur: Cum sc̃osc̃s eris: &cũ
peruerso peruerteris: &dicen
tlum dm̃ scm̃ ẽẽ: cum eo quisc̃s est:
qd ꝑ uer̃turapud eum qui succ uolun¬

Expanded text:
In umbra ejus vivemus in gentibus . Omnis nostra in hac terra protectio instar umbrae est, sive sapientiae, sive supradicti argenti, donec aspiret dies, et amoveantur umbrae. Symmachus more suo etiam in hoc loco manifestius interpretatus est, dicens: Quomodo protegit sapientia, similiter protegit pecunia. Sequens autem versiculus perspicue ad studium scientiae cohortatur. Vide opera Dei, quoniam quis poterit adornare quem Deus pervertit? Et in hoc loco ita Symmachus transtulit: Disce opera Dei, quia nemo poterit corrigere, de Scripturis sanctis, sive ex ipsa contemplatione elementorum, scire et intelligere quae facta sunt: non tamen causas rationesque perquirere quare Cur caecus et surdus et mutus ita creati sunt, et caetera his similia? Sumendum in hoc loco testimonium de septimo decimo psalmo, in quo ad Dominum dicitur: Cum sancto sanctus eris, et cum perverso perverteris. Et dicentum Dominum esse cum eo, qui sanctus est, et perverti apud eum, qui sua volun
Abbreviated transcription (Latin):
quirex filius dĩ pectris. regis est filius
in tobiae libro scribitur: mysterium
regis abscondere bonumest: & prreci¬
pue mon& nere tractemus. quec reds
unum quodq prireceperit. sed quo dcũ¬
que uiderit. eẽ. mandatum. hoc pia
mens hominis implere festin&. &esit

Expanded text:
. Qui rex Filius Dei, Patris regis est Filius.. Qui rex Filius Dei, Patris regis est Filius.in Tobiae libro scribitur: Mysterium regis abscondere bonum est . Et praecipue monet, ne tractemus, quare Deus unumquodque praeceperit, sed quodcumque viderit esse mandatum, hoc pia mens hominis implere festinet. Et
Abbreviated transcription (Latin):
tui dñe: sapientiam ccutem hic homi¬
nis non alicm dicit quac̃ sapienticmdĩ
Quacecum sccpientiadisit. iux ta pos¬
sibilitatem capacitatis hominiseͤius
incipit qui sehabere meruerit : om¬
nes her&icus. & falsum dogma defendens
inpudenticce uultus esł Denique mar¬
tion. & uaden tinus & melibs. eẽ. dicunt.
Naturc ẽẽ. quemn conditor est & hoc
possit aliquid expcerte ferri sispem
sehuius reihabere contenderint: & ñ
iampossidere natunrm: ERGOos
regis. custodio & loquellam iura men¬
tidĩ inefestines a faciedĩ abire: & ne
festines inuerbo medo qt omne quod
uoluerit faci& si cut dixerit: Rex pores¬
tactem habens. & quis dicit ei quid facis:
ui d&ur quidem prrecipere iux ta
pracibus impereti᷑ quo modo dicentib
osregis custodi. sedego puto deillo rege
nuncdici. de quodacuad ait: Dñe in cur¬
tutetua letabitur rex: & malioloco:
ut pcctris & filii unum regnum signifi
quam. sed omne iudicium deditfilio

Expanded text:
tui, Domine . Sapientiam autem hic homitui, Domine . Sapientiam autem hic hominis non aliam dicit absque sapientia Dei. Quae cum sapientia Dei sit, juxta possibilitatem capacitatis hominis ejus esse incipit, qui se habere meruerit. Omnis haereticus et falsum dogma defendens, impudenti vultu est. Denique Marcion et Valentinus melioris se dicunt naturae esse, quam conditor est. Et hoc posset aliqua ex parte ferri, si spem se hujus rei habere contenderent, et non jam possidere naturam. Ego os regis custodio, et loquelam juramenti Dei. Ne festines a facie ejus abire, et ne stes in verbo malo, quoniam omne quod voluerit, faciet. Sicut dixerit rex, potestatem habens: et quis dicet ei, Quid facis? Videtur quidem praecipere juxta pretibus imperativo modo dicentibus: Os regis custodi; sed ego puto de illo rege nunc dici, de quo David ait: Domine, in virtute tua laetabitur rex . Et in alio loco, ut Patris et Filii unum regnum significquam, sed omne judicium dedit Filio
Abbreviated transcription (Latin):
dis intraere: oblique ccutem deseloqui¬
tur quo dnemo iteefuerit scepiens. ut ip¬
decta sit populo: quece non solum intrin¬
secus lictuerit. sed & insuperficie corpo¬
ris. & speculo uultus. eluxerit ultrĩque
omnes homines prudentiam mentis
infaciesua pinxerit: septuacginte peo¬
nos diximus. & fortis faciem suacm cõma¬
tacuit: posuerunt. & inpudens uulso suo
odiur: & reuera cum multis int quisa¬
pienticm repromit teent. Difficilein¬
uenitur qui discernere quec eat. horũ
sapientem ab his quiui dentur essesapi¬
entes & cum sint plurimi quiscriptu¬
rarum occulta dicent posse se soluere
recfus est quiuerã inueniat solutionem:
quo decutem sequitur. sapientia homi¬
nis inluminauit uultum eius. & in prob
faciesuc odi&ur: Itccpossumus expla¬
nare ut pauli uerba ponamus: Nosau¬
tem omnes reuelata faciȩ gloricm dñi
contem plantes &psalmiste canentis
signactum est supernos lumen uultus

Expanded text:
dis intrare. Oblique autem de se loquidis intrare. Oblique autem de se loquitur, quod nemo ita fuerit sapiens, ut ipdata sit populo, quae non solum intrinsecus latuerit, sed et in superficie corporis et speculo vultus eluxerit, ultraque omnes homines prudentiam mentis in facie sua pinxerit. Multi sunt nos diximus: Et fortis faciem suam commutabit, posuerunt: Et impudens vultu suo odietur. Et revera cum multi sint, qui sapientiam repromittant, difficile invenitur, qui discernere queat verum sapientem ab his qui videntur esse sapientes. Et cum sint plurimi, qui Scripturarum occulta dicant posse se solvere, rarus est, qui veram inveniat solutionem. Quod autem sequitur: Sapientia hominis illuminabit vultum ejus, et improbus facie sua odietur, ita possumus explanare, ut Pauli verba ponamus: Nos autem omnes revelata facie gloriam Domini contemplantes : et Psalmistae canentis: Signatum est super nos lumen vultus
Abbreviated transcription (Latin):
cione peruersa &x trinsecus. putsroin
Inmille ecutem uiris inueniuerum bomi¬
nem qui iux tecimaginem ereactoris
puris simi permanserunt: hac tamul
omnicc. tropice accipienda: In mul¬
nitur cogitctus purus. & uiridgnds
uo eecbulo ⁊ possumus &cogriatus
prouiris accipere : mulieres. proope¬
rib dicere quod difficile cogitectio
alicuius punt inueniri quec eat¬
c pera uero quix per corpus adminis cren¬
inter pi&atus est symmachas: unũ
adunum inuenire irtionem : quod
enimnos solemus absolute & natura¬
litet apellare: id est hocquacesiui is¬
tud uolui inuenire hebrei feminino
genere pronuntuent. sicut & in psal¬
mo: Vnampetii ad ño hancrequinẽ
proeo quod est unumquis. ut sa¬
sacpien᷑ hominis. inluminauit uultum
eius & fortis facciem suam. cominuta¬
uit: supnr docuerat difficilebonum
hominem repperiri: &uenientẽ
contra eliserat questonem adõ
bonos homines cõnditos sed spon¬
tesuce ad peccacta delcepsos Nuniquid
bonihomini. dederit ds̃. quee siglori¬

Expanded text:
erversa extrinsecus turbaretur. In mille autem viris inveni hominem, qui juxta imaginem conditoris purissimi permanserunt. Haec autem omnia tropologice accipienda. In mulnitur cogitatus purus, et viri dignus vocabulo. Possumus et cogitatus pro viris accipere, mulieres pro operibus, et dicere, quod difficile cogitatio alicujus pura inveniri queat. Opera vero, quia per corpus administreninterpretatus est Symmachus unam ad unam invenire rationem. Quod enim nos solemus absolute et neutraliter appellare, id est, hoc quaesivi, istud volui invenire, Hebraei feminino genere pronuntiant, sicut in psalmo: Unam petii a Domino, hanc requiram , pro eo quod est, unum. CaSapientia hominis illuminabit vultum ejus: et fortis faciem suam commutabit. Supra docuerat difficile bonum hominem inveniri, et venientem contra eliserat quaestionem: a Deo bonos homines conditos, sed sponte sua ad peccata delapsos. Nunc quid boni homini dederit Deus, quasi glori
Abbreviated transcription (Latin):
post dm̃ liberos uxorem propinquos
& tempus odiendieos in martyrio
cumpro xp̃o confessione rigidos. pia&as
obpugnat inimicco uelcerte tempus
amandilegem & ea quaelege fucrant
impenata. circumcisionẽ. hostics:
sabbectum neo menias. & tempus odi¬
endieas euangelii grartia succedente:
Nec non & hoc dicipotest: qm̃ nunc ꝑspe¬
culum uidemus in enigmacte. tempus eẽ

Expanded text:
post Deum, liberos, uxorem, propinquos, post Deum, liberos, uxorem, propinquos, et tempus odiendi eos in martyrio, cum pro Christi confessione rigidos pietas oppugnat inimica. Vel certe tempus amandi Legem, et ea quae a Lege fuerant imperata, circumcisionem, hostias, sabbathum, neomenias, et tempus odiendi ea, Evangelii gratia succedente. Necnon et hoc dici potest, quoniam nunc per speculum videmus in aenigmate
Abbreviated transcription (Latin):
di populum oxgentibus: ce cempais ꝑden¬
di populum ud acorum Stempus cu¬
podiendi credentes ex nactionib ÷ &tẽ¬
pus abiciendi ingedulos exis rechel
Hecopus teccendi: &r tempus
loquitidi Pyt bagoricos reor quo¬
rum disciplinacest tacere perquinꝰ¬
quennium & postecc eruditos loqui:
Hincoriginem suitter xis se decreti
ut postea adloquendum ora resere¬
mus: si leumus certo tempore: ad
precepioris eloquia pendeamus:
nibil nobis uidectur rectum ẽẽ: nisiqđ
discimus. ut post multum sylentium
de discipulis efficicmur magistri: Nunc
uero prosaeculorum quot tidice in peius
labentium uitio. docemus in ec desus:
quod nescimus. & si compositione uerboꝵ
uel instinctum dicboli. qui fautor er¬
rorum est plicusus. populi exciticueri¬
mus: contra conscientiaẽ nr̃am. scire
nos arbititmur. ⁊ De quocliis potuimus
ꝑsucc dere omnes artes absq: doctore
indige at prceceptore:eenrus aandi
& tempus odiendi ⁊ tempus amandi

Expanded text:
di populum ex gentibus, et tempus perdendi populum ex gentibus, et tempus perdendi populum Judaeorum. Tempus custodiendi credentes ex nationibus, et tempus abjiciendi incredulos ex Israel. Tempus tacendi, et tempus loquendi. Pythagoricos reor, quorum disciplina est tacere per quinquennium, et postea eruditos loqui, hinc originem sui traxisse decreti. ut postea ad loquendum ora reseremus. Sileamus certo tempore, et ad praeceptoris eloquia pendeamus, Nihil nobis videatur rectum esse, nisi quod discimus, ut post multum silentium, de discipulis efficiamur magistri. Nunc vero pro saeculorum quotidie in pejus labentium vitio, docemus in Ecclesiis, quod nescimus. Et si compositione verborum, vel instinctu diaboli, qui fautor errorum est, plausus populi excitaverimus, contra conscientiam nostram scire nos arbitramur, de quo aliis potuimus persuadere. Omnes artes absque doctore indigeat praeceptore. Tempus amandi, et tempus odiendi. Tempus amandi
Abbreviated transcription (Latin):
pleai porto quice non potest hunce¬
sus animus. semper in sublimetendi
&diuinis. & altioribus cogitecre
nec iugiter ẽẽ in contemplatione re
rũ calestium sed interdum neces¬
sitictibus corporis: indulgere
propterea tempus est amplex anddi
sapienticm & camstrictius continen¬
di & tempus relaexandi. mentem¬
ab in tuitu conplexuq sapientict
& curȩ corporis. & hisquibus uitae
nrãe absque peccato indig& serui¬
amus tempus quae rendi &tẽ¬
pusꝑdendi: tempus custodiendi:
& tempus proiciendi: subdiuersis
sȩ̃monibus idemnunc qui supite¬
& in fracsensus est: In eoquod ait
Tempus destruendi & tempusae¬
deficen edi  aedeinde : Tempus sen¬
denelis&e tempus consuendi : quo nodo
consucentur: Qued eucon golis te Srguli
perpanerant᷑ dlge & prophoris
aluentus dominici tes timonice consu¬
odis nditi &tempus fuit quicerendi & cas¬
uodicndi ssechel: Tompus perdendi ego
ꝗciooidi illum uelaerte tempusquas reri¬

Expanded text:
plexu. Porro, quia non potest humaplexu. Porro, quia non potest humanus animus semper in sublime tendi, et de divinis et altioribus cogitare, nec jugiter in contemplatione esse rerum coelestium, sed interdum necessitatibus corporis indulgere, propterea tempus est amplexandi sapientiam, et eam strictius continendi, et tempus relaab intuitu complexuque sapientiae, ut curae corporis, et his quibus vita nostra absque peccato indiget, serviamus. Tempus acquirendi, et tempus perdendi. Tempus custodiendi, et tempus projiciendi. Sub diversis sermonibus, idem nunc, qui supra et infra, sensus est, in eo quod ait: Tempus destruendi, et tempus aedificandi. Ac deinde: Tempus scindendi, et tempus consuendi. Quomodo consuantur, quod Evangelistae singuli perpetrarunt, de Lege et Prophetis adventus Dominici testimonia consuentes: ita et tempus fuit quaerendi et custodiendi Israel, tempus perdendi et projiciendi illum. Vel certe tempus quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
dx in benigna non parcens : pecan¬
tem interfecit ⁊ Euangelugratix
iiserour: & adpenitenticm prouo¬
cart: & hocesse tempus. mittendorũ
lacpidum. siue congregandorum
quod lacpidesmit tantur in lege colli¬
gantur in euangelio: hoc utrum uere
nec nedictum sit: suo in put&ur auctori
Tecqius amplexandi: & tempus
longofieri ab amplexu. Iux ta simpli¬
cem intellegenticm manifestus est
congruente: Nolite fraudarẽ in¬
uicem nisi forte ex consensu ad tempus
ut ueccotis. orationi : Liberis dandam
openaem & rursum continentiae
uel quod tempus fuerit amplexan¬
di quando uigebat illa sententia
Crescite & multiplicamin. & reple¬
teternem: & tempus procul a con¬
plexusieri⁊ suc cessitaempus inangus¬
toest. super est. ut qui habent. uxo¬
res sic sint qua sinonhabeant: si au¬
tem uoluerimus ad altioric ascendere
uidebimus sapientiem aanpbreeri
uindetones suos: honoraequippe ennsu
agreinium strictiore eosesterenou¬

Expanded text:
da, inbenigna, non parcens, peccanda, inbenigna, non parcens, peccantem interficit. Evangelii gratia miseretur, et ad poenitentiam provocat. Et hoc esse tempus mittendorum lapidum, sive congregandorum, quod lapides mittantur in Lege, colligantur in Evangelio. Hoc utrum vere nec ne dictum sit, suo imputetur auctori. Tempus amplexandi, et tempus longe fieri ab amplexu. Juxta simplicem intelligentiam manifestus est congruente: Nolite fraudare ad invicem, nisi forte ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi , liberis dandam operam, et rursum continentiae. Vel quod tempus fuerit amplexandi, quando vigebat illa sententia: Crescite, et multiplicamini, et replete terram . Et tempus procul a complexu fieri, quando successit: Tempus in angusto est. Superest, ut et qui habent uxores, sic sint quasi non habeant . Si autem voluerimus ad altiora conscendere, videbimus sapientiam amplexari amatores suos: Honora, quippe ait, et gremium strictiore eos tenere com
Abbreviated transcription (Latin):
Tem pus spargendi laayides. &tẽ¬
pus colligendi lapides: miror quo¬
modo uirdisertus. remridiculosam
in hoc locodixerit: Dedes tructionoe
inquiens & aedificictione domo rum
salomonis sermoest: quod homines
nunc destruant: nunc aedificent
Ali congregent lupides ad aedificia
construenda. aliiquae ox trueteesint
destrucnt secundum illud hora tianũ
diruit: aedificat mutet quec dneta
rotundis aestucit: & uiticedis conuenit
ordinc toto hocutrum reciȩ bancꝑpro¬
hecum dixeritlecioris arbitrio decelin¬
quo nosprioris explunatiomis se quee¬
mur ordinem: tempus spargendorũ
& congregandorum lapidum et̃ dicentes
Iux tac illud quod ineucengelio scriptũ ẽ
ꝑotensẽ ds̃ delapidibus istis susciticre fili¬
os hecbro hȩ quod tempus suerit gentilis
populi disꝑgendi & tempusrur sum
in aec desim congregandi: legi inquo
di lcepides: & tempus colligendi : seue¬
riactem legis antiquae euangolu grae¬
tiam temperatam: Lex quippȩ rigi¬

Expanded text:
Tempus spargendi lapides, et temTempus spargendi lapides, et tempus colligendi lapides. Miror, quomodo vir disertus rem ridiculam in hoc loco dixerit: De destructione, inquiens, et aedificatione domorum Salomonis sermo est, quod homines nunc destruant, nunc aedificent: alii congregent lapides ad aedificia construenda, alii quae exstructa sunt, destruant, secundum illud Horatianum : Diruit, aedificat, mutat quadrata rotundis. Aestuat, et vitae disconvenit ordine toto. Hoc utrum recte, an perperam dixerit, lectoris arbitrio derelinquo. Nos prioris explanationis sequamur ordinem: Tempus spargendorum et congregandorum lapidum esse dicentes, juxta illud quod in Evangelio scriptum est: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Quod tempus fuerit gentilis populi dispergendi, et tempus rursum in Ecclesiam congregandi. Legi in quodi lapides, et tempus colligendi  severitatem Legis antiquae, Evangelii gratia temperatam. Lex quippe rigi
Abbreviated transcription (Latin):
proclu modo non agentib eis paceniten¬
ticem. & tempus peccis infuturo quan¬
dointraente plenitudine gentium
omnes isrł saluuserit t ecopus occi¬
DeNDi. & tempus sanandi: & occiden¬
di tempusẽ. & sanandiquiccit. ego
occidoem & egouiuificaebo: sanat
ad paenitentiam : ꝓuocaens: occidit uex¬
tac illum sensum in mactutino inter¬
ficiebam omnes peccatores terraer
tecipus destruendi: & tempus aedi¬
ficandi: non possumus aedificccre
bona nisi prius destruxerimus malx
atque plantar& ⁊ enpus plangendi
& tempus ridendi: Nunc flendi tem¬
pusẽ & infuturo ridendi: beatienim
flentes. qm̃ ipsiridebunt tecopus
plangendi & tempus scdtandi: Idcir¬
cocorripiuntur in euangelio quibus
dñsait. La mentauimus uobis & non
planxistis canticuimus. & nonsal¬
tictis plangendum ẽ inpnresentia¬
rum ut postea scltare ualeamus
Illam saltactionem quã dauid saltauit
ante arcam testamenti. & saulis filiae
dis plicens: magis pliccuit dõ:

Expanded text:
praelii, modo non agentibus eis poenitenpraelii, modo non agentibus eis poenitentiam, et tempus pacis in futuro, quando intrante plenitudine gentium, omnis Israel salvus erit. Tempus occidendi, et tempus sanandi. Et occidendi tempus est et sanandi, qui ait: Ego occidam, et ego vivificabo . Sanat ad poenitentiam provocans. Occidit, juxta illum sensum: In matutino interficiebam omnes peccatores terrae . Tempus destruendi, et tempus aedificandi. Non possumus aedificare bona, nisi prius destruxerimus mala.atque plantaret . 409 Tempus flendi, et tempus ridendi. Nunc flendi tempus est, et in futuro ridendi: Beati enim flentes, quoniam ipsi ridebunt . Tempus plangendi, et tempus saltandi. Idcirco corripiuntur in Evangelio, quibus Dominus ait: Lamentavimus vobis, et non planxistis: cantavimus, et non saltastis . Plangendum est impraesentiarum, ut postea saltare valeamus illa saltatione, qua David saltavit ante arcam Testamenti: et Saulis filiae displicens, magis placuit Deo .
Abbreviated transcription (Latin):
isre hel intellegunt & quico non ne¬
ces se est ꝑ singulos uer susponere quid in
ris ingenio derelinquens Tempus fuit
genendi & plantandi is uebelem
Tempus moriendi & ducendi inciptiui¬
lctem : tempus occidendi eosquiime¬
gipto & tempus decgypio libenendi
Tempus destruendi templi subnabucho¬
do nosor: & tempus aedificendi subdecrio
Tempus. plangendi euersionem urbis
& temridendi atq saltiendi sub zoro¬
babel & hesdite & necmiia : tempus
dis ꝑgendi isrł. & tempus in unum con¬
gregandi Tempus quisi cingulum
& badteum circumdecridõ populum
iudacorũ: & tempus ducendi eos in
babiloniam. captiuitatem & ibi
isrł & tempus iterum consuendii
Tempus tacendiproph&es nunc incap¬
tiuitate romana : & tempus loquen¬
dieos tunc. quando eos inostiliteria
dĩ consolitione & alloquia non care¬
bant: tempus dilectionis. quo eos sub
pactrib antedilexi: & tempus odiiquo
in xp̃m intulerunt manus:. Tempus

Expanded text:
Israel intelligunt. Et quia non neIsrael intelligunt. Et quia non necesse est per singulos versus ponere, quid inris ingenio derelinquens. Tempus fuit generandi et plantandi Israelem, tempus moriendi, et ducendi in captivitatem. Tempus occidendi eos in Aegypto, et tempus de Aegypto liberandi. Tempus destruendi templi sub Nabuchodonosor, et tempus aedificandi sub Dario. Tempus plangendi eversionem urbis, et tempus ridendi atque saltandi sub Zorobabel, Esdra, et Neemia. Tempus dispergendi Israel, et tempus in unum congregandi. Tempus quasi cingulum et baltheum circumdari Deo populum Judaeorum, et tempus ducendi eos in Babyloniam captivitatem, et ibi Israel, et tempus iterum consuendi. Tempus tacendi Prophetas, nunc in captivitate Romana, et tempus loquendi eos, tunc quando etiam in hostili terra Dei consolatione et alloquio non carebant. Tempus dilectionis, qua eos sub patribus ante dilexit, et tempus odii, quia in Christum intulerunt manus. Tempus
Abbreviated transcription (Latin):
uancesunt & sp̃s prre sumptione con¬
posita ⁊ namirandum quod dixerit
peccuori dedit ds̃ sollititudinẽ: & cetera
adillum enim sensum dequo sepius trtc¬
ticui. hoc roserendum ẽ propterea
ce succ antepecct uerit: om nibus
tempus ẽ & tempus omnirei subcaelo¬
Incertum &fluctu ante stactum
conditionis bumane in superiorib:
sibi inmundo esse contreria. & nihil
stare ꝑp&cuũ eorum dumtarxat.
caelo nec tempore continentur:
quod plantatumest. nulli dubium quod
&ortus & interitus. hominum dõ notus
sit & finitus & idipsum ẽẽ picrere quod
plantare mori quod plantatumest
euellere : sed quia ines aiclegimus.
atimore tuo dñe concepimus & paertu¬
ribimus & peperimus: Hocdicen¬
dum est quod perfecto uiro partus iste
quidetimore natus est cũdõ amare
coeperit moritur: Perfecta quippedilec¬
tio. foras mittit timorem: hebrȩi om
ne quod de contra ria &ate. temporũ
seriptum est usque ad illum locũ inquoait:
Tempus belli & tempus pacis: super

Expanded text:
vana sunt, et spiritus praesumptione composita. Nec mirandum, quod dixerit: Peccatori dedit sollicitudinem, et caetera. Ad illum enim sensum de quo saepe tractavi, hoc referendum est: Propterea te sua ante peccaverit. Omnibus tempus est, et tempus omni rei subIncertum et fluctuantem statum conditionis humanae in superioribus sibi in mundo esse contraria, et nihil stare perpetuo, eorum duntaxat qcoelo, nec tempore continentur. quod plaet ortus et interitus hominum, Deo notus sit et praefinitus, et idipsum esse parere, quod plantare: mori, et quod plantatum est evellere. Sed quia in Isaia legimus: A timore tuo, Domine, concepimus, et parturivimus, et peperimus: hoc dicendum est, quod perfecto viro, partus iste, qui de timore natus est, cum Deum amare coeperit, moritur. Perfecta quippe dilectio foras mittit timorem . Hebraei omne hoc, quod de contrarietate temporum scriptum est, usque ad illum locum, in quo ait: 408 Tempus belli, et tempus pacis, super
Abbreviated transcription (Latin):
trumest: & cum adiudicandum salucctos
defuturo sacculo cogitat: quod ducit ad
terem: Quiuero insipiens. de prccesenti
quod positum est insinistra: Qucce quide
institutionem sucrũ operelitie re mem¬
nit & dedextris ac sinistris. hoc est dec
tutib acuitus plenissimae disputauit
Necputemus huic sententiolae illud ẽẽ.
contrarium in quo dicitur. ne dedines
indexterae neque insinis trac ⁊ hinc enim
dext racpars: ꝓbonoaccipitur ⁊ Ibi ues
nontam dextrr quam declinati od extel
accusator Neplus sapiam: quã sipere nos necese¬

Expanded text:
trum est. Et cum ad judicandum Salvator de futuro saeculo cogitat, quod ducit ad dextram. Qui vero insipiens, de praesenti, quod positum est in sinistra. Quae quidem Institutionum suarum opere Y litterae meminit, et de dextris ac sinistris, hoc est, de virtutibus et vitiis plenissime disputavit. Nec putemus huic sententiolae illud esse contrarium, in quo dicitur: Ne declines in dexteram, neque in sinistram . Hic enim pars dextera pro bono accipitur: ibi vero non tam dextera, quam declinatio dextrae accusatur: ne plus sapiamus quam sapere nos neces
Abbreviated transcription (Latin):
omni quod facctum est subsole ita intellegant
utdiccnt eos. in hoc sac culo. & sub hoc solequẽ
noscernimus nullã habere cõnmunionem
hebere uero subcclio saeculo de quoscelucctor
ait: ego nonsum dehocmundo & sub soleius¬
ticce & ponex dudiopinationem quȩ conten¬
dit pest quam m hoc saeculo migra uerimus
& offendere posse crectunas ratio nabiles
& ꝑmereri, aliter: referebat bebreus uersi¬
culum istum in quodiatur: melior est canis
uiuens : suꝑleone mortuo: Itc apud suos ex¬
ponit meliorem esse quacuis indoctum:
& eum quiodhuc uiuaet & doceat aprerecep¬
core perfecto qui: iam mortuus sit: Uerbi
causc. utcanem intelleger& unum quem¬
lib & depluribus preceptorem: & leon ẽmoy¬
sen aut celium quem lib& proha&cerum: sed

Expanded text:
omni quod factum est sub sole, ita intelligunt, omni quod factum est sub sole, ita intelligunt, ut dicant eos in hoc saeculo, et sub hoc sole, quem nos cernimus, nullam habere communionem: habere vero sub alio saeculo, de quo Salvator ait: Non sum ego de hoc mundo ; et sub sole justitiae; et non excludi opinationem, quae contendit, postquam de hoc saeculo migraverimus, et offendere posse creaturas rationabiles, et promereri. Aliter referebat Hebraeus versiculum istum, in quo dicitur: Melior est enim canis vivens super leone mortuo, ita apud suos exponi: Utiliorem esse quamvis indoctum, et eum qui adhuc vivat et doceat, a praeceptore perfecto, qui jam mortuus est. Verbi causa, ut canem intelligeret unum quemlibet de pluribus praeceptorem: et leonem Moysen, aut alium quemlibet prophetarum. S
Abbreviated transcription (Latin):
& post hacc omnia mortefiniri: Nuncea¬
dem complor e reporit : donec uiuunt homi¬
nes posse eos iustos ficri: post mortem uero
nullum bonioperis. occacsionem decri:
Pec cactor enim uiuens. po tmelior ẽe. iusto
mortuo siuoluerit eius transire uirtutes: ue
certe abeo quise in macliticc potentico ꝓca¬
ciucte iactebat. & mortuus fueratmeli¬
or potest quiuis pecuper eẽ. uilissimus
quare : quicc uiuentes moctumortis pos¬
sunt bona opertperpanrre: Mortui uer
nihil uadent: ad idadicere quod semel sea
tollere deuitac: & obliuione in uolutecsint
omnice  Iuxta illud quod in psclmo scri¬
tumest: obliuionidectus sum quc simor¬
hcbere potuerunt mortis finitur aduen
Nec iuste quippe icm possunt agere
nec pec cacre nec uirtutes adicere necuitice
Licee quidam huic expositioni contrae diccom
adserentes &iem: post interitum. & crescere
non posse sed decrescere & ineo quod nunc
ait: & pcersnoneritcis. adhunc in saeculo in

Expanded text:
et post haec omnia morte finiri: nunc eaet post haec omnia morte finiri: nunc eadem complet et repetit, donec vivunt homines, posse eos justos fieri, post mortem vero nullam boni operis dari occasionem. Peccator enim vivens potest melior esse justo mortuo, si voluerit ad ejus transire virtutes. Vel certe eo, qui se in malitia, potentia, procacitate jactabat, et mortuus fuerit, melior potest quis pauper esse et vilissimus. Quare? quia viventes metu mortis possunt bona opera perpetrare: mortui vero nihil valent ad id adjicere, quod semel secum tulere de vita: et oblivione involuta sunt omnia, juxta illud quod in psalmo scriptum est: Oblivioni datus sum, tamquam morhabere potuerunt, mortis finitur adventu: nec juste quidquam jam possunt agere, nec peccare, nec virtutes adjicere, nec vitia. Licet quidam huic expositioni contradicant, asserentes, etiam post interitum crescere nos posse et decrescere, et in eo quod nunc ait: Et pars non erit eis adhuc in saeculo, in