comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Scĩficata sunt enĩ quȩ de scriptura diuina¬
ꝓferunt ur. & dño oblata. P otest aut̃¬
adhuc & alio modo intelligi qͦd de uatillis
p̃cipit᷑ peccatorum. ut iisgant᷑ & socient᷑
ñ ociosum udebit᷑. Ui enĩ uerã est &
integra ũbi dĩ p̃dicatio. aut argentea ant
tem. & argentũ igne ꝓbatũ. eloquia exa
in sono tantũ uocis c̃sistunt ñ in iurtute sꝑs
o sunt ut apłs dic̃ ut eramentũ sonans.
idest hereticoꝵ uoces adhibeamꝰ ad altare
dĩ ubi diuinꝰ ignis est: ubi uera fidĩ p̃dica¬
tio. Meliꝰ ipsa ueritas ex falsoꝵ cõparatioe
fulgebit. Si enĩ ut ũbigrã dicã. ponam
ac scripturarũ diuinarũ cestimonus uelut
diuini altaris igne confucem. ñne euident̃
eoꝵ ex ipsa cõꝑatione apparebit impietas.
Nam si doctrina eccłastica simplex ẽẽt. &¬
nullis extͥnsecus hereticoꝵ dogiatũ asserti¬
onib cingeret᷑. ñ poterat cã clara & cam

Expanded text:
Sanctificata sunt enim, quae de divina Scriptura prSanctificata sunt enim, quae de divina Scriptura proferuntur et Domino oblata. Potest autem et alio modo adhuc intelligi, quod de batillis praecipitur peccatorum, ut jungantur et socientur non otiosum videbitur. Ubi enim vera fides est, et integra verbi praedicatio, aut argentea dicutem, et argentum igni probatum, eloquia examtur, in sono tantum vocis consistunt, non in virtute spiritus, et sunt ut Apostolus ait, aeramentum sonans id est, haereticorum voces, si adhibeamus ad altare Dei, ubi divinus ignis est, ubi vera fidei praedicatio, melius ipsa veritas ex falsorum comparatione fulgebit. Si enim, ut verbi gratia dicam, ponam ac Scripturarum divinarum testimoniis, velut divini altaris igne, confutem; nonne evidentior eorum ex ipsa comparatione apparebit impietas? Nam si doctrina ecclesiastica simplex esset, et nullis extrinsecus haereticorum dogmatum assertionibus cingeretur, non poterat tam clara et tam
Abbreviated transcription (Latin):
figi. Chore figurã cenet eoꝵ. qui contra
ȩccłasticã fidẽ. & doctrinã ueritatis insur¬
gunt. Scriptũ ẽ enĩ de chore & de cętu eiꝰ.
quod in uatillis aereis incensum obtulerint
ignis alieni. Iubetur adõ ignis quidem a-¬
lienus disꝑgi & effundi. uatilla uͦ inquit
quia scĩficata sunt facito eas laminas ducti¬
les. & circũda ex eis altare quia oblata st̃
corã dño & scĩficata sunt. Hoc gͦ mͥ ꝑhanc
figurã uidetur ostendi. qͦd uacilla ista
que scriptura nominat erea. figurã tene¬
ant diuine scripture. Cui scripture here¬
tici ignẽ alienũ imponentes. hoc ẽ sensũ
eccłarum sac̃dotib datur. ut siquaudo tale
aliquid fuerit exortum. ea quidẽ que a ue¬
ricate aliena sunt. ab eccła dĩ penitꝰ ab¬
strudantur. Si qua aut̃ etiã in ipsis here¬
cicoꝵ ũbis ex scripture diuine sensibus in¬
ueniunt᷑ inserta: ne p̃arit̾ cũ illis que ue¬
ritati & fidĩ sunt contraria respuantur.

Expanded text:
 Chore figuram tenet eorum qui contra ecclesiasticam fidem et doctrinam veritatis insurgunt. Scriptum ergo de Chore et de coetu ejus, quod in batillis aereis incensum obtulerit ignis alieni. Jubetur a Deo ignis quidem alienus dispergi et effundi. Batilla vero, inquit, quia sanctificata sunt, facito eas laminas ductiles, et circumda ex eis altare, quia oblata sunt coram Domino, et sanctificata sunt. Hoc ergo mihi per hanc figuram videtur ostendi, quod batilla ista quae Scriptura nominat aerea, figuram teneant Scripturae divinae: cui Scripturae haeretici ignem alienum imponentes, hoc est, sensuecclesiarum sacerdotibus datur, ut si quando tale aliquid fuerit exortum, ea quidem, quae a veritate aliena sunt, ab Ecclesia Dei penitus abstrudantur; si qua autem etiam in ipsis haereticorum verbis ex Scripturae divinae sensibus inveniuntur inserta, ne pariter cum illis, quae veritati et fidei sunt contraria, respuantur.
Abbreviated transcription (Latin):
libatum de ciuitate. Non hoc solũ. s in
onũi pene ꝓphetico stilo quȩ dicunt᷑. inuo¬
luto satis & obscuro sermone dicuntus.
slon enĩ placuit spui scõ qͥ de his scribi uo¬
luit. ut palã hec pedib ut ita dicam
imꝑitoꝵ conculcanda ponerent᷑. S ita
puidit. ut cũ publice haberi uideantur.
sermonũ tam̃ obscuritate recondita in ar-¬
chanis & secretis obtecta seruent᷑. Et nẽ
gͦ qͦd ait ꝑd& lib̾atũ de ciuitate. nͥ ad con¬
suetudinem ꝓpheticã respicias de qua dicit᷑.
om̃is ꝓphetia ñ potest ꝓpͥa absolutione
constare. ualde difficilis uidebit᷑ intellectꝰ.
Uideamꝰ tam̃ si forte hoc mͦ poterit expla¬
nari. Ciuitatem hunc mundũ intelligamus.
pidauit substantiã patͥs. qui adhesit ĩquit
ad qͦndã pͥmariũ ciuitatis in regione illa.
a quo receptꝰ. in agrum mictit᷑ porcos pas¬
cere. Et hec gͦ cuuitas cuiꝰ ille pͥmariuꝰ
erat : mundus hic intelligit᷑. lgitur
de hac ciuitate libatũ hoc est quẽ

Expanded text:
liberatum de civitate. Nec in hoc solum, sed in omni pene prophetico stylo quae dicuntur, involuto satis et obscuro sermone dicuntur. Non enim sanctos sprevit, qui de his scribi voluit, ut palam haec et pedibus, ut ita dicam, imperitorum conculcanda ponerentur; sed ita providit, ut cum publice habere videantur, sermonum tamen obscuritate condita in arcanis, et in secretis obtecta serventur. Et nunc ergo quod ait, perdet liberatum de civitate, nisi ad consuetudinem propheticam respicias de qua dicitur: Omnis prophetia non potest propria absolutione constare , valde difficilis videbitur intellectus. Videamus tamen, si forte hoc modo poterit explanari. Civitatem hunc mundum intelligamus, pidavit substantiam patris, quia accessit, inquit, ad quemdam primarium civitatis in regione illa, a quo receptus in agrum mittitur porcos pascere . Et haec ergo civitas cujus ille primarius erat, mundus hic intelligitur. Igitur de hac civitate liberatum, hoc est quem
Abbreviated transcription (Latin):
in specie columbe uenisse dr̃. & manisse
in eo. Et sic̃ uenisse sp̃m dĩ suꝑ eũ. &¬
mansisse in eo. ita accepimꝰ qͦd uũquã
ab eo recesserit sp̃s dĩ. ita & stella quȩ
uenit et stetit suꝑ eũ. accipiendum
ordo hec eadem conseqͦnt᷑ ostendit.
cũ de dĩtate quidẽ eius dic̃. orietur
stella ex iacob. de humana uͦ natura
& exurg& homo ex isrł. ut in utroq

Expanded text:
in specie columbae venisse dicitur et mansisse in eo; et sicut venisse Spiritum Dei et mansisse in eo ita accipimus, quod nunquam ab eo recesserit Spiritus Dei: ita et stellam, quae venit et stetit super eum, accipiendum phetiae haec eadem consequenter ostendit, cum de deitate quidem ejus dicit: Orietur stella ex Jacob, de humana vero natura, et exsur
Abbreviated transcription (Latin):
qui sub ipsoꝵ dñatione tenebant᷑. xp̃c
quasi p̃cdã uictorie sue ducit. & spolia salu¬
tis reportat. sic̃ & in aluis de eo scriptũ est
quia ascendens in altũ captiuã duxit cap¬
tiuitatẽ. Captiuitatẽ scilic& illam huma¬
ni generis. quã diabolus ad ꝑditionem
ceꝑat iste rursus captiuã duxit. & amor¬
te reuocauit ad uitã. Utinã & me cap¬
tiuũ habeat semꝑ iħc. & me ducat in
p̃dam suã. & ego tenear eiꝰ uinculis al¬
ligatus. ut & ego dici merear uinctꝰ xp̃i
Edom idem est qͥ & esau. Hic scdm
hystoriã quidẽ ũicus est isrł: s in ad¬
uentu inquit xp̃i etiã ipse hereditas eiꝰ
erit. hoc est recipietur ad fidẽ. nec ex¬
cludetur ab heredicate xꝑi. Si uͦ spũalit̃
intelligamus edom caro intelligit᷑. que
uentu gͦ xp̃i cũ subiecta fuerit caro spũi.
ꝑ resurrectionis spem. etiã ipsa ad here¬
ditatem ueniet. Non enĩ sola anuna
s & caro que aliqͦndo fuerat inimica.

Expanded text:
qui sub ipsorum dominatione tenebantur, Christus quasi praedam victoriae suae ducit, et spolia salutis reportat: sicut et in aliis de eo scriptum est, quia ascendens in altum, captivam duxit captivitatem . Captivitatem scilicet illam humani generis, quam diabolus ad perditionem ceperat, iste rursus captivam duxit, et a morte revocavit ad vitam. Utinam ergo a me captivum habeat semper Jesus, et me ducat in praedam suam, et ego tenear ejus vinculis alligatus, ut et ego dici merear vinctus Christi Edom idem est qui et Esau. Hic secundum historiam quidem inimicus est Israel, sed in adventu, inquit, Christi etiam ipse haereditas ejus erit: hoc est recipietur ad fidem, nec excludetur ab haereditate Christi. Si vero spiritaliter advertamus, Edom caro intelligitur, quae ventu ergo Christi, cum subjecta fuerit caro spiritui per resurrectionis spem, etiam ipsa ad haereditatem veniet. Non enim sola anima, sed et caro, quae aliquando fuerat inimica,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c ꝓphetatꝰ euident̃ appareat:
t uastabit pͥncipes moab. D loab¬
E quidẽ gens est : cuiꝰ pͥncipes ñ alios
esse quã spũales nequitias & pͥncipatus
illos adũsũ quos nob̃ luctam̃ est intelligimnꝰ.
Hos gͦ iste homo ex isrł uastabit. cũ exuet
pͥncipatus & potestates. & affigit illos
eruei sue. Neq enĩ poterat saluare moa¬
bitas. & ad dĩ agnitionẽ ꝑducere. nͥ pͥncipes
illos qui in eis duãtionem impietatis tenue¬
rint deuastasset. Et p̃dabit᷑ om̃s filios
sech. Sech hic filiꝰ est adam. de qͦ eua
dix̃ cũ natꝰ eẽt. Suscitauit enĩ mͥ ds̃ se¬
m̃ aliud ꝓ abel: quẽ occidit cam. Iste est
gͦ sech. ex qͦ om̃e humanũ in hoc mundo
ducit᷑ genus. Nam de cain qui nati fuerant
diluiuo ꝑierunt. Fili gͦ sunt sech huom̃s
homines qui in hoc mundo st̃. Et eum de
sic̃ & in suꝑiorib int̾p̃tati sumꝰ ubi¬

Expanded text:
prophetatus evidenter appareat. Et vastabit principes Moab. Moab quidem gens est, cujus principes non alios esse quam spiritales nequitias et principatus illos adversum quos nobis luctamen est intelligimus. Hos ergo iste homo ex Israel vastabit, cum exuet principatus et potestates, et affiget illos cruci suae. Neque enim poterat salvare Moabitas, et ad Dei agnitionem perducere, nisi principes illos, qui in eis dominationem impietatis tenuerant, devastasset. Et praedabitur omnes filios Seth. Seth filius est Adam, de quo Eva dixit cum natus esset: Suscitavit enim mihi Deus semen aliud, pro Abel quem occidit Cain . Iste est ergo Seth, ex quo omne humanum in hoc mundo ducitur genus. Nam de Cain, qui nati fuerant, diluvio perierunt. Filii ergo sunt Seth omnes homines qui in hoc mundo sunt. Et cum disicut in superioribus interpretati, su
Abbreviated transcription (Latin):
tatores & magos qui erant in om̃i regno¬
euis. Ex his gͦ om̃ib potest intelligi
qͦm & balaã dixerit de semet ipso. qui scit
scientiam excelsi scilic& ut ĩtelligatur
qͦd origo totius scientie ab ipso acceꝑit
exordium. uicio autẽ humane malitiȩ.
aspirantib & subripientib etiã demonib
in ꝑnitiem ũsa sint. qͦͤ ꝓ utilitate con¬
cessa sunt. Hec de eo qͦd dixit. sciens
scientiã excessi: a nob̃ ꝓ uirib discussa

Expanded text:
tatores et magos, quae erant in omni regiotatores et magos, quae erant in omni regione. Ex his ergo omnibus potest intelligi, quomodo et Balaam dixerit de semetipso: Qui scit scientiam Excelsi, scilicet ut intelligatur, quod origo totius scientiae, ab ipso acceperit exordium; vitio autem humanae malitiae aspirantibus et subripientibus etiam daemonibus, in perniciem versa sunt quae pro utilitate concessa sunt. Haec de eo, quod dixit, Sciens scientiam Excelsi, a nobis pro viribus discussa
Abbreviated transcription (Latin):
iele scripta sunt. de ipso danelẽ & trib
amicis eius qͦs uabugodonosorrex
trib annis erudiendos tradidit. uolens
eos in sua idẽ in patͥa babylonioꝵ. scientia.
sapientissimos fieri. Ibi gͦ scriptũ est. quia¬
dentiã in om̃i arte grãmatica. & dameli
ũbo & prudentia & disciplina. in quib¬
cũq quesiuit ab eis rex uiuenit eos decu¬
plo ampliꝰ quã erant sophiste & phylo¬
sophi. qui erant in omi regnõ eius. Et hec
quidem in exemplarib lxx int̾p̃tũ habent᷑¬
in hebreoꝵ uͦ codicib aliquid etiã uehem̃¬
tius repperi. quib quãuis ñ utamur. ta¬
men agnoscendi grã dicemꝰ etiã ibi que le¬
gimꝰ. Dedit inquit eis ds̃ intellectum &
prudentiã in om̃i grãmatica sapientia.
& daniel intellexit in om̃i uisione & som¬
nis. Et post pauca. Et steterunt in¬
quit in conspectu regis. & in om̃i uerbo
sapientiȩ & discipline in quo quesiuit ab
eis rex inuenit eos decuplo suꝑ om̃s incan¬

Expanded text:
niele scripta sunt, de ipso Daniele et tribus amicis ejus, quos Nabuchodonosor rex tribus annis erudiendos tradidit, volens eos in sua, id est patria Babyloniorum sapientia scientissimos fieri. Ibi ergo scriptum est: dentiam in omni arte grammativerbo, et prudentia, et disciplina. In quibuscunque quaesivit ab eis rex, invenit eos decuplo amplius, quam erant sophistae, et philosophi, qui erant in omni regno ejus . Haec quidem in exemplaribus Septuaginta vero codicibus, aliquid etiam vehementius reperi, quibus quamvis non utamur, tamen agnoscendi gratia dicemus etiam ibi quod legimus: Dedit, inquit, eis Deus intellectum et prudentiam in omni grammatica sapientia:  Daniel intellexit in omni visione et somnis . Et post pauca: Et steterunt in conspectu regis, et in omni verbo sapientiae et scientiae, in quo quaesivit ab eis rex, invenit eos decuplo super omnes incan
Abbreviated transcription (Latin):
cesserit magos usq in bethleem. & ueniens
steterit supͣ ubi erat puer. ultra non sit
dictũ quia uł discesserit inde ł euanuerit.
aut assumpta sit: aut aliquid omĩno de
hoc narratio euangłica designauerit
s hoc tantũ dixerit. qr uenit & stetit
supra ubi erat puer. Ne forte gͦ sic̃ tem

Expanded text:
cesserit magos usque ad Bethlehem, et veniens cesserit magos usque ad Bethlehem, et veniens steterit supra ubi erat puer , ultra non sit dictum, quia vel discesserit inde vel evanuerit, aut assumpta sit, aut aliquid omnino de hoc narratio evangelica designaverit, sed hoc tantum dixerit, quia venit et stetit supra ubi erat puer. Ne forte
Abbreviated transcription (Latin):
tempoꝵ. misit ds̃ filiũ suũ. S si sed̃m¬
beatifico & ñ appropinquat: non
ad hunc balaã ꝑ quẽ hec dicunt᷑. s ad
illos quoꝵ ꝑsonam haberi in hoc diximus
referuntui. Illi enĩ doctores legis & scribe.
ostendunt xpm in lege & ꝓpħetas ꝓphẽ¬
qͦ uenit. s cum plenitudo gentiũ intro¬
ierit & omnis isrł saluari incipiet. tunc
eũ ostendent. & tunc beatificabunt. quẽ
mͦ blasphemabant. S hoc tempus in quo
hec futura sunt. ñ appropinquat. Longe
enĩ est : & in ipso seculi fine sperandum.
& idõ ait. Ostendam illi & ñ modo. illi
hoc est popło qui tunc saluabit᷑. P ost hec
orietur inquit stella ex iacob: & exurg&¬
homo ex isrł. De his & in suꝑiorib dixinꝰ.
quia euident̃ de stella quȩ magis in orien¬
te apparuit ꝓphetet᷑. qua duce uenerunt
ad uideam. requirentes eũ qui natꝰ est
regem isrł. & reꝑtũ oblatis munerib
adorauerunt. S mouet me qͦd de ipsa stela
postea quã dictũ est in euangłio quia pre¬

Expanded text:
Filium suum. Sed si sebeatifico et non appropinquat: non ad hunc Balaam, per quem haec dicuntur, sed ad illos quorum personam haberi in hoc diximus, referetur. Illi enim doctores legis et scribae, ostendunt Christum in lege et prophetis prophequo venit, sed cum plenitudo gentium introierit, et omnis Israel salvari incipiet, tunc eum ostendent, et tunc beatificabunt, quem modo blasphemant. Sed hoc tempus in quo haec futura sunt, non appropinquat: longe enim est, et in ipso saeculi fine sperandum. Et ideo ait: Ostendam illi, sed non modo. Illi, hoc est populo qui tunc salvabitur. Post haec: Orietur, inquit, stella ex Jacob, e suis. De his in superioribus diximus, quia evidenter de stella quae magis in Oriente apparuit, profitetur: qua duce venerunt ad Judeam, requirentes eum qui natus est regem Israel; et repertum oblatis muneribus adoraverunt. Sed movet me quod ipsa stella posteaquam dictum est in Evangelio, quia prae
Abbreviated transcription (Latin):
pulo tuo : Requiramꝰ autẽ qͦmͦ intelligi de¬
beat qͦd scriptũ est. consiliũ tͥdo. de quo
sepe apud memet ipsũ requirens. nullũ po¬
tui exitum inuenire scientie. si hoc qͦd ait
c̃silio tͥ do cõmuni & usitãto more dictũ
putemus. s illud magis uidi esse conuenienꝰ.
qͦd ait. consiliũ do tibi. ut ita dixisse in¬
telligatur. Consiliũ diuinũ qͦd in nouissi¬
nus dieb implendũ ẽ. mͥ nc̃ reuelatum
aꝑio tͥ & manifesto. ut scias qͥd populus
hic faciet populo tuo. & hoc mͦ stare mͥ
uisũ est posse qͦdait. consiliũ tͥ do quid
facturus est popłs hic populo tuo: hoc est
consiliũ cdĩ enuntio tͥ et manifesto. Requi¬
renti sane mͥ sicubi forte in scripturis diuinis
sub hoc sermone simile aliquid dictũ possit
occurrere. uisũ est etiã illud similit̃ adũten¬
dũ qͦd apłs ait. Quis enĩ cognouit sensũ
dñi. aut quis ei consiliariꝰ fuit: Hic enim
quis. ñ ꝓ nullo s ꝓ raro uł ex uno habet᷑.

Expanded text:
uiramus ergo, quomodo intelligi debeat, quod scriptum est, consilium tibi do. De quo saepe apud meipsum requirens, nullum puto exitum invenire sententiae. Sed hoc quod ait, consilium tibi do, communi et usitato more dictum putemus. Sed illud magis vidi esse conveniens, quod ait, consilium tibi do, ut ita dixisse intelligatur: Consilium divinum, quod in novissimis diebus implendum est, nunc mihi revelatum, aperio tibi et manifesto, ut scias quid populus hic faciet populo tuo. Et hoc modo stare mihi visum est posse quod ait: Consilium tibi do, quid facturus est populus hic populo tuo, hoc est consilium Dei enuntio tibi et manifesto. Requirenti sane mihi, sicubi forte in Scripturis divinis sub hoc sermone simile aliquid dictum possit occurrere, visum est etiam illud similiter advertendum quod Apostolus ait: Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit? Hic enim quis, non pro nullo, sed pro raro vel eximio habetur.
Abbreviated transcription (Latin):
resecat. qui luxuriã eiꝰ resolutionẽq castigat.
& in nullo ꝓrsus facit uoluntatẽ suam s
uoluntatẽ dĩ. & ꝑ hec periire dr̃ anima.
Perit nãq uita eius pͥor: & incipit nouã
uitã que in xp̃o est ducere. Simile aut̃¬
etiã huic dicto illud est. si cõmorimur
& conuinemꝰ. Et illud. Si aut̃ mortui
estis ab elem̃tis mundi: qͦmͦ uelut uiuen¬
tes in hoc mundo decernitis. Necessario¬
gͦ etiã in his declarat᷑. quia ꝑdit animam
suã in hoc mundo qͥ cũ xp̃o morit᷑. & qui sic
eã ꝑdiderit. ĩueniet eam. Ubi: Sine du

Expanded text:
resolutionemque castigat, et in nullo prorsus facit voluntatem suam, sed voluntatem Dei, et per haec perire dicitur anima. Perit namque vita ejus prior, et incipit novam vitam, quae in Christo est, ducere. Simile autem huic dicto etiam illud est: Si commoriamur et convivemus . Et illud: Si autem mortui estis ab elementis mundi, quomodo velut viventes in hoc mundo decernitis? Necessara ergo in his declarantur, quia perdit animam suam in hoc mundo, qui cum Christo moritur; et qui sic eam perdiderit, inveniet eam, ib
Abbreviated transcription (Latin):
ipsolibello ĩ conseqͣntib diceretur. Non
est enĩ sapientia malitie disciplina. ꝑ
qͦd utiq doc&. qr om̃is disciplina qͦ falsi
aliquid asserit. etiã si uehemens uideatur
& uerȩ similis. & quȩ subũti difficile possit.
tam̃ nequaquã huiꝰ modi scientia ad sapientiȩ
titulum debeat applicari. Quid gͦ est qͦd
ait omnis sapientia a dõ est : Illud michi
sensisse uidetur. quia om̃is sapientia quȩ
uł erga artem aliquã usui humano neces¬
saria habeat᷑. uł cuiꝰ lib& rei scientia sa¬
pientia dr̃ adnõ daca. Deniq apud iob
scriptũ est. ui dedit muherib texendi¬

Expanded text:
ipso libello in consequentibus diceretur; non ipso libello in consequentibus diceretur; non est enim sapientia malitiae disciplina. Per quod utique docet, quia omnis disciplina quae falsi aliquid asserit, etiam si vehemens videatur, et veri similis, et quae subverti difficile possit, tamen nequaquam hujusmodi scientia ad sapientiae titulum debeat applicari. Quid ergo est quod ait: Omnis sapientia a Deo est? Illud mihi sensisse videtur, quia omnis peritia, quae vel erga artem aliquam usui humano necessaria habetur, vel cujuslibet rei scientia, sapientia dicatur a Domino data. Denique apud Job scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
erit tantũ istud intelligi de balaam qͦd
sciat scientiã exxcelsi. qui etiã balac
regem docuerit qͦmͦ scandalũ nitter& corã
filiis isrł ut manducarent immolata & for¬
nicarent᷑ . Uix enĩ de scĩs ꝓpħis aut apo¬
stolis inueniet aliquis dictũ. qr scientiam
sciant excelsi. Quãuis paulus dixerit audis¬
se se ũba in enarrabilia. qͤ ñ lico& homini
loqui: cam̃ ñ est ꝓfessus habere se scientiã
excelsi. Propt̃ qͦd diligentiꝰ intendamus.
si forte dignũ aliquid nob̃ ds̃ suꝑ hoc ser¬
mone reuelare dignabit᷑. In libro qui apud
nos quidẽ int̾ salomonis uolumina haberi
sol& & ecclesiasticus dici. apud grecos uͦ
sapientia ihũ filii syrac appellat᷑. scriptũ
est. Om̃is sapientia a dõ est. Eͦd fortas¬
sis ita possumꝰ intelligere. qͣsi a dõ sit et
illa sapientia mundi huiꝰ que destruenda
dr̃. & pͥncipũ mundi huiꝰ. &̃ si qua alia
est. ꝑ quã falsa scientia cõm̃dat᷑. nͥ in

Expanded text:
erit tantum istud intelligi de Balaam ut sciat scientiam Excelsi, qui etiam Balac regem docuerit, quomodo scandalum mitteret coram filiis Israel, ut manducarent immolata et fornicarentur. Vix enim de sanctis prophetis aut apostolis inveniet aliquis dictum, quia scientiam sciant Excelsi: quamvis Paulus dixerit, audisse se verba, inenarrabilia, quae non licet homini loqui ; tamen non est professus habere scientiam Excelsi. Propter quod diligentius intendamus, si forte dignum aliquid Deus nobis super hoc sermone revelare dignetur. In libro qui apud nos quidem inter Salomonis volumina haberi solet, et Ecclesiasticus dici, apud Graecos vero Sapientia Jesu filii Sirach appellatur, scriptum est: Omnis sapientia a Deo est . Quod fortasse possumus ita intelligere, quasi a Deo sit et illa sapientia mundi hujus, quae destruenda dicitur, et principum mundi hujus; et si qua alia est, per quam falsa scientia commendatur: nisi in
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ uri filii oꝵ ex tͥbu uda. & repleui eũ
spũ diuino sapientiȩ & intellectꝰ discipline.
ut in om̃i oꝑe intelligat. & sit architeetꝰ
ad oꝑandum argentũ & aurũ: aes & lapides
eum: s & eliab filiũ achisamach ex tribu
ut faciant omĩa quȩ c̃stitui tͥ. Considera
gͦ ex his om̃ib quomͦ a dño est sapientia
fabrilis. siue in auro siue in argento. siue
in alia quacũq materia. uł etiã textrini
sapientia. & uide quia uire dici de his
om̃ib potest. qͦd hoꝵ scientia ab excelso

Expanded text:
ex tribu Juda, et replevi eum Spiritu divino, sapientiae et intellectus et disciplinae, ut in omni opere intelligat et sit architectus, ad operandum argentum et aurum et aes, et lapides eum. Sed et Eliab filium Achisamach ex tribu ut faciant omnia quae constitui tibi . Considera ergo ex his omnibus quomodo a Domino sapientia fabrilis, sive in auro, sive in argento, sive in alia quacunque materia, vel etiam textrini sapientia: et vide quod a jure dici de his omnibus potest, quod horum scientia ab excelso
Abbreviated transcription (Latin):
in locũ meũ. Sciens balaã qͦd ñ sibi per
ministros solitos responsa deferrent᷑. s & ab
eo qui haberoꝵ om̃ium potestatẽ. recte uide¬
tur ꝓtestatꝰ. ñ posse se ũbũ dĩ transgredi.
& facere pusillũ aut magnũ apud semet¬
ipsũ. Non enĩ loquebat᷑ ei qui posset sacrifi¬
cus & munerib ꝑmutari. s ille erat apud
quẽ ñ est cõmutatio. nec cõmutationis umbra.
ds̃ munerib ñ mouet᷑. Discessurus camen
balaam : incipit iterũ ꝓphetare & dicit.¬

Expanded text:
 loquar. Sciens Balaam quod non sibi per ministros solitos responsa deferrentur, sed ab eo qui haberet omnium potestatem, recte videtur protestatus, non posse verbum Domini transgredi, et facere illuipsum. Non enim ille loquebatur ei, qui posset sacrificiis et muneribus permutari; sed ille erat, apud quem non est commutatio, nec commutationis umbra. Deus muneribus non movetur. Discessurus tamen Balaam, incipit iterum prophetare et dicit
Abbreviated transcription (Latin):
re. Ostendit in his. quia & balac intellexe¬
rit ñ iã demonũ ministĩo decipi bala am
s dĩ uirtute ad meliora transferri. & idõ
dix̃ balaam ad balac. Nonne & nuntus cuiᷤˢ
dederit balac plenã domũ suã argento

Expanded text:
. Ostenditur in his, quia et Balac intelligerit non jam daemonum ministerio decipi Balaam, sed Dei virtute ad meliora transferri: et ideo spondit Balaam ad Balac: Nuntiis tuis i Balac plenam domum su
Abbreviated transcription (Latin):
balaã ꝓphetare de his quȩ popłs israhel
facturus esset popło balac uł ceteris genti¬
b & qͦd in uirtute faciet ita. ut ñ relinqͦt
ex urbib moab ullũ qui saluus fiat. Sed
& ꝓphetia nichilominꝰ quã de xꝑo conun¬
git in c̃sequentib & dicit. orietur stella

Expanded text:
Balaam prophetare de his quae populus Israel facturus esset populo Balac, vel caeteris gentibus; et quod in virtute faciet, ita ut non derelinquat ex urbibus Moab ullum qui salvus fiat. Sed et prophetia nihilominus quam de Christo conjungit
Abbreviated transcription (Latin):
sis uicioꝵ specieb singulis tantũ uicib erra¬
uerit. Hec omĩa nos iuxta sapientiã dĩ que¬
rere scđm illud qͦd scriptũ ẽ. srutans corda
& renes ds̃. & supplicia quȩ ab eo irrogant᷑
sic intelligere qͦsi digna dõ et c̃uenientia
dispensationi eiꝰ. Non uult nos tantũmͦ cruciari.
Om̃ia qͥppe adhoc c̃didit ut eẽnt. & salutares
ferit generationes mundi. & ñ ẽ in eis medica¬
m̃tũ ꝑdicionis. Sed q qđ ille uoluit uos con

Expanded text:
rsis vitiorum speciebus singulis tantum vocibus errarsis vitiorum speciebus singulis tantum vocibus erraverit. Haec omnia nos juxta sapientiam Dei quecundum illud, quod scriptum est: Scrutans corda et renes Deus, et supplicia, quae ab eo irrogantur, sic intelligere, quasi digna Deo, et convenientia dispensationi ejus, nos vult non tantummodo cruciari. Omnia quippe ad hoc condidit, ut essent; et salutares fecit generationes mundi, et non est in eis medicamentum perditionis; sed quia quod ille voluit nos con
Abbreviated transcription (Latin):
baptizat. qr ñ potuerunt sp̃s sci purificati¬
one purgari. Sacram̃ta diuina sunt et in¬
effabilia. & soli dõ cognita. plus tamen in
grãrũ donatione quã in tormentoꝵ uarieta¬
tib constituta. Neq enĩ medici ex disciplina
artis suȩ rationabilit̃ eos quib medent᷑ secant.
urunt. dantq poculũ amarissimi tẽꝑamenti.
multaq alia ꝓut causa postulat faciunt. Ds̃
aut̃ uniũsitatis dñs. sine rationabili quadam
sapientia. et sine dispensatione digna maie¬
statis sue. penas tantũ infert peccatorib.
Neq enĩ ut existimant adhoc tantũ adhibet
supplicia ut torqueat. s qͣsi pat̾ scit uulne¬
ra om̃iũ nr̃oꝵ. scit qua ex causa qđ ulcus na¬
tum sit. quȩ putredo infelicis animȩ ex quo
ducat᷑ exordio. qͣlis species doloris ex qͦ pec¬
cato ueniat. scit et formas & modos et nume¬
sos peccatoꝵ. qͥ semel bis terq peccauerit.
qͥ in una specie delictoꝵ sepe ruit. qͥ in diũ¬

Expanded text:
baptizat, quae non potuerunt Spiritus sancti purificatione purgari. Sacramenta divina sunt ineffabilia, et soli Deo cognita: plus tamen in gratiarum donatione, quam in tormentorum varietatibus constituta. Neque enim medici ex disciplina artis suae rationabiliter eos, quibus medentur, secant, urunt, dantque poculum amarissimi temperamenti, 928 multaque alia, prout causa postulat, faciunt: Deus autem universitatis Dominus, sine rationabili quadam sapientia, et sine dispensatione digna majestatis suae poenas tantum infert peccatoribus. Neque enim, ut existimant, ad hoc tantum adhibet supplicia, ut torqueat, sed quasi pater scit vulnera omnium nostrum: scit qua ex causa, quod ulcus natum sit, quae putredo infelicis animae, ex quo ducatur exordio, qualis species doloris, ex quo peccato veniat: scit et formas, modos, et numeros peccatorum; qui semel, bis, terque peccaverit; qui in una specie delictorum saepe ruit, qui in dive
Abbreviated transcription (Latin):
tebat nos sedere & sollicito corde dicere. Si heri
peccauimꝰ. hodie penitentiam agamꝰ. Uerũ huic
palmiti. animal quippe ẽ qͥdicit. potens est
ds. et bonus ẽ agricola qͥ ñ me excidat & in
ignẽ mittat. respondebit agricola. Sed si talis
ẽ palmes. ut frustra mn uite: nũquid poterit
relinqui : Nonne si dimittat᷑ impediet uitem.
ne ꝓ sicco palmite uirides & fructuũ feraces
afferat palmites: Quomͦ enĩ boni agricolae
dere in escam igni infructuosos ramos. sic boni
dĩ est de om̃ib uitib infructuosos palmites
amputare. & igni tradere in ꝑditionem.
lserũ nos ips in nos lucdmꝰ. de decepii parit ac
entes uolumus magis er rare cũ plurunis quã ab es¬
rore conũti. cũ magis id querere debeamꝰ qđ ȩdi¬
fic&. qđ timorem di augeat. qđ ad penitentiam
reuocoꝵ. qđ in c̃fessionem sceleris adducat. quod
nos faciat dieb ac noctib cogitare. quomͦ dño

Expanded text:
tebat nos sedere, et sollicito corde dicere: Si heri tebat nos sedere, et sollicito corde dicere: Si heri peccavimus, hodie poenitentiam agamus. Verum huic palmiti animal quippe est qui dicit: Potens est Deus, et bonus agricola, qui non me excidat, et in ignem mittat: respondebit agricola: Sed si talis est palmes, ut frustra sit in vite, numquid poterit relinqui? Nonne si dimittatur impediet vitem, ne pro sicco palmite, virides et fructuum feraces afferat palmites? Quomodo enim boni agricolae dere in escam ignis infructuosos ramos: sic boni Dei est, de omnibus vitibus infructuosos 934 palmites amputare, et igni tradere in perditionem. Verum nos ipsi nos ludimus, et decepti pariter ac decipientes volumus magis errare cum plurimis, quam ab errore converti: cum magis id quaerere debeamus, quod aedificet, quod timorem Dei augeat, quod ad poenitentiam revocet, quod in confessionem sceleris adducat, quod nos faciat diebus ac noctibus cogitare, quomodo Domino
Abbreviated transcription (Latin):
est: qr annuã putationem eiꝰ c̃sumat ignis. Hec in
hie zechiel. Saluator uͦ huiꝰ parabolȩ sensum in
eugłio ita ꝑstrinxit dicens. Ego sum uitis. uos pal¬
mites: pat̾ m̃s agricola. Omnẽ palmitẽ qͥ in me
manet et fructũ affert. pat̾ meus putat ut
fructꝰ maiores afferat: palmitẽ qͥ manet in me &
fructũ ñ affert pat̾ m̃s excidit. & in ignẽ mit¬
tit. Uides uicinitatẽ utroꝵq sermonũ. uides
qͦmͦ pat̃ excidat & in ignẽ iaciat: Nos insen¬
sati qͣsi negligenda qͥdẽ scriptura sit. nolentes ea
discere que nob̃ incutiant metũ. s ea audire
cupientes quȩ prurientib aurib incutiunt
uoluptatem. libent̃ audimꝰ quȩ nos subũtant.
que decipiant. Qui dicit ꝓximo suo ignoscit
nob̃ peccata nr̃a ds̃. si qͥdem & in talib sacramentis
ludimus. uicissim nob̃ pollicentes mappã mittet
as̃. Et qr bonꝰ est & om̃iũ peccata dissoluit: opor¬

Expanded text:
est, quia annuam putationem ejus consumat ignis. Haec in est, quia annuam putationem ejus consumat ignis. Haec in Ezechielem. Salvator vero hujus parabolae sensum in Evangelio ita perstrinxit, dicens: Ego sum vitis, vos palmites, Pater meus agricola: omnem palmitem, qui in me manet, et fructus affert, Pater meus putat, ut fructus majores afferat: palmitem, qui manet in me, et fructum non affert, Pater meus excidit et in ignem mittit . Vides vicinitatem utrorumque sermonum? Vides quomodo Pater excidat, et in ignem jaciat? Nos insensati, quasi negligenda quidem Scriptura sit, nolentes ea discere, quae nobis incutiant metum, sed ea audire cupientes, quae prurientibus auribus incutiunt voluptatem, libenter audivimus quae nos subvertant, quae decipiant. Qui dicit proximo suo, ignoscit nobis peccata nostra Deus, siquidem et in talibus sacramentis ludimus, vicissim nobis pollicentes, mappam mittet Deus. Et quia bonus est, et omnium peccata dissolvit, 933 opor
Abbreviated transcription (Latin):
uxta qͣnlam dispensationẽ sapientiae diuinȩ. ex lig-¬
nis uiliorib aliqua domui necessaria fabricantur:
seq uͦ turberis. putans nos extra scripturas affir-¬
mare qͦd dicimꝰ futurũ ẽẽ ut de lignis siluȩ aliqͥd
utile fiat. idẽ de me ipso si ñ actulero ꝓprios
nature mee fructꝰ. Siquidẽ et apłs unaginem
qͣndam eoꝵ uasoꝵ quȩ st̃ in humana conũsatio¬
ne assumit dicens. In magna aut̃ domo non st̃
ctilia. Nota qr uasa lignea nuncuparit: & alia
qͥdem in honorẽ. alia uͦ in contumeliã. Ista uasa
lignea quȩ ẽẽ in magna domo apłs p̃dicat. ñ
st̃ facta de uitib ñ de palmitib uinearum:
s ex aliis lignis quȩ uilioris ordinis in nemori¬
bus fructificauerunt. Quantũ gͦ malũ est & quale
discrimen. ut ligna qͦndã uilia inueniant᷑ in mag¬
na patrisfamiliȩ domo. & palmes uitis mee inuti¬
lis dño sit: et in ignẽ ꝓiciatur. Hoc enĩ seriptũ

Expanded text:
intra quamdam dispensationem sapientiae divinae, ex ligintra quamdam dispensationem sapientiae divinae, ex lignis vilioribus aliqua domui necessaria fabricantur. Neque vero turberis, putans nos extra Scripturas affirmare quod dicimus futurum esse, ut de lignis silvae aliquid utile fiat, id est, de me ipso si non attulero proprios naturae meae fructus. Siquidem et Apostolus imaginem quamdam eorum vasorum, quae sunt in humana conversatione, assumit dicens: In magna autem domo, non suctilia nota quia vasa lignea nuncupaverit; et alia quidem in honorem, alia vero in contumeliam . Ista vasa lignea, quae esse in magna domo Apostolus praedicat, non sunt facta de vitibus, non de palmitibus vinearum, sed ex aliis lignis, quae vilioris ordinis in nemoribus fructificaverunt. Quantum ergo malum est, et quale discrimen, ut ligna quondam vilia inveniantur in magna patrisfamilias domo, et palmes vitis meae inutilis in domo sit, et in ignem projiciatur? Hoc enim scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
utile quid fieri ñ potest. s neq paxillus quidẽ
est utilis. Ait gͦ sermo diuinꝰ. qr ut palmes
uitis honorabilior fit cetis lignis si afferat
fructꝰ. sic ab om̃ĩb inferior iudicet᷑. si id ñ
habeat unde p̃cellit. atq in hẽ modũ eos qͥ
unbuti st̃ eloquiis dĩ honorabiliores ẽẽ om̃ib.
& qͦcũq mͦ in uinee positos dignitate. cum
afferant fructꝰ. botros salutis. de qua scriptũ
est. Ego uͦ te plantaui uineã frugiferam.
totã uerã. Et alibi. Uinea dñi. domꝰ isrł est.
&ͦ rursũ. Uineã de egypto transtulisti. et re¬
liqua. Si aut̃ ñ attulerint fructꝰ. in tantũ
ut adõ dici possit. qͦmͦ conũsa es in amaritu¬
dinẽ uitis aliene: tc̃ multo deteriores inue¬
niri ab his lignis. quȩ licoꝵ uiliora sint
tam̃ suos afferant fructꝰ. Quomͦi enĩ p̃cellunt
ligna siluarũ uineas inferaces. eodem mͦ

Expanded text:
utile quid fieri non potest, sed neque paxillus quidem utile quid fieri non potest, sed neque paxillus quidem est utilis. Ait ergo sermo divinus, quia ut palmes vitis honorabilior fit caeteris lignis, si afferat fructus: sic ab omnibus inferior judicetur, si id non habeat, unde praecellit; atque in hunc modum eos, qui imbuti sunt eloquiis Dei, honorabiliores esse omnibus, et quocumque modo in vineae positos dignitate, cum afferant fructus, botros salutis, de qua scriptum est: Ego vero te plantavi vineam fructiferam totam veram . Et alibi: Vinea Domini domus Israel est . Et rursum: 932 Vineam de Aegypto transtulisti , et reliqua. Si autem non attulerint fructus, intantum ut a Deo dici possit: Quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae? tunc multo deteriores inveniri ab his lignis, quae licet viliora sint, tamen suos afferunt fructus. Quomodo enim praecellunt ligna silvarum vineas inferaces, eodem modo,
Abbreviated transcription (Latin):
leuites et sac̃dos. canto maiora supplicia susti¬
nebit. Si aut̃ pͥnceps sac̃dotum peccauerit.
dicit ad eũ heli consacerdos suus. Si delinqͣns
peccauerit uir ĩ uirũ orabunt ꝓ eo. si aut̃
in dño peccauerit. qͥs orabit ꝓ eo . Hec in
expositione eiꝰ sermonis quo cõminabantur
& singule specialit̾ in peccatricẽ t̃ram ultio¬
nes. et parit̾ ẽgregate in infelicẽ hierusalẽ.
Uideamꝰ aũ et sequentia scripture. Quȩ cum
in parabola audierit ꝓpħa: nos tantũ sensũ
debemꝰ exponere. ipsũ testimonii ordinem
derelinquentes. & auditorẽ mittentes ad li¬
brũ. Lignũ uitis ut infructu ẽ honorabiliꝰ
lignis om̃ib. maxime his quȩ in saltu fructi¬
ficant : sic ad cetã oꝑa inutiliꝰ om̃ib ligniᷤ
est. Et uascula quedã possunt fieri. & in di¬
ũsa oꝑa necessarui usus ad ministrandũ: de pal¬
mitib aut̃ uitis ñ solũ uas aliquod & in opus

Expanded text:
Levites, et sacerdos, tanto majora supplicia sustiLevites, et sacerdos, tanto majora supplicia sustinebit. Si autem princeps sacerdotum peccaverit, dicit ad eum Heli consacerdos suus: Si delinquens peccaverit vir in virum, orabunt pro eo: si autem in Dominum peccaverit, quis orabit pro eo ? Haec in expositionem ejus sermonis, quo comminabantur et singulae specialiter in peccatricem terram ultionis, et pariter congregatae in infelicem Jerusalem. Videamus autem et sequentia Scripturae. Quae cum in parabola audierit propheta, nos tantum sensum debemus exponere, ipsum testimonii ordinem derelinquentes et auditorem mittentes ad librum: Lignum vitis ut in fructu est honorabilius lignis omnibus, maxime his quae in saltu fructificant: sic ad caetera opera inutillus omnibus lignis est . Et vascula quaedam possunt fieri, et in diversa opera necessarii usus ad ministrandum; de palmitibus autem vitis non solum vas aliquod, et in opus
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tinetur. recordat᷑ dicti illiꝰ. pondus ultra te ne
leues : s et illud. noli querere fieri iudex. ne ñ
ualeas auferre iniquitates. Quid mͥ ꝓdest qr pͥor
sedeo in cathedra resupinꝰ. honorẽ maioris accipio.
nec possũ habere dignitati meȩ oꝑa condigna:
Nonne maiori pena cruciabos: ꝙ honor iusti
mͥ ab om̃ib defert᷑. cũ peccator sim: Necessa¬
riũ fuit diligentiꝰ retractantẽ ea quȩ de qͣtuor
t̃re ultionib dicebant᷑ id addere qđ hierusalẽ
quippe erat in tͥbu beniamin. & sac̃dotes cẽpli
& leuite qͥ dĩ ministerus seruiebant. & cetĩ
ordines qͦs scripturarũ sermo cõp̃hendit in ea
morabant᷑. hec accipit qͣtuor ultiones pessimaᷤ.
quȩ ñ st̃ similes in his qui in ea habitant. Neq
tio dirigit᷑. Israhelices enĩ peccans: in israhe¬
liticũ delictũ corruit. Qui aũ maior ẽ ab isra¬
helita. qͣnto nobilior fuerit in ordine idest

Expanded text:
continetur, recordor dicti illius: Pondus ultra te ne continetur, recordor dicti illius: Pondus ultra te ne leves. Sed et illud: Noli quaerere fieri judex, ne non valeas auferre iniquitates. Quid mihi prodest quia prior sedeo in cathedra resupinus, honorem 931 majoris accipio, nec possum habere dignitate mea opera condigna? Nonne majori poena cruciabor, quia honor justi mihi ab omnibus defertur, cum peccator sim ? Necessarium fuit diligentius retractantem ea, quae de quatuor terrae ultionibus dicebantur, id addere, quod Jerusasacerdotes templi, et Levitae, qui Dei ministeriis serviebant, et caeteri ordines, quos scripturarum sermo comprehendit, in ea morabantur. Haec accipit quatuor ultiones pessimas, quae non sunt similes in his qui in ea habitant. Nequetio dirigitur. Israelites enim peccans in Israeliticum delictum corruit. Qui autem major est ab Israelita, quanto nobilior fuerit in ordine idem
Abbreviated transcription (Latin):
tuor ultiones pessimas. quȩ ĩducuntur super
hierlẽm. Et om̃s qͥdem qͥ didicimꝰ diuinas scriptu¬
ras. siue bene siue male uiuamꝰ. hierłem sumus.
Si male uiuimꝰ illa hierłem que eruciatib punit᷑.
& sustinet qͣtuor ultiones: si illa hierusalẽ que be
in dĩ sinu requiescit. & ẽ magna distantia ut
ĩ reliqͣ t̃ra sic et in ipsa hierłem. Om̃s enĩ qui in
eccła peccatores st̃: qͥ sermonẽ dĩ gustauert̃ et
tpansgrediunt᷑ eũ. merent᷑ quidẽ supplicia. ue¬
rũ ꝓmodo graduũ unꝰqͥsq corquebitur. Maiorẽ
penã habet qͥ eccłe p̃sidet et delinqͥt.An non
magis miscdiam ꝓmeret᷑ ad cõparationẽ fidelis.
catecuminꝰ. Nlon magis uenia dignꝰ ẽ laicus: si ad
diaconũ c̃ferat᷑  Et rursũ cõꝑatione prb̃i diaconus
ueniã plus meret᷑. Quȩ aut̃ sequant᷑. etiã me tacente
cognoscitis. Idcirco formidans uidiciũ dĩ. & ante ocu¬
los sibi ꝓponens illũ uidicu ordinẽ qͥ in scripturis

Expanded text:
tur super Jerusalem. Et omnes quidem, qui didicimus divinas Scripturas, sive bene, sive male vivamus, Jerusalem sumus. Si male vivimus, illa Jerusalem, quae cruciatibus punitur, et sustinet quatuor ultiones: si bene, illa Jerusalem, quae in Dei sinu requiescit. Et est magna distantia, ut in reliqua terra, sic et in ipsa Jerusalem. Omnes enim, qui in Ecclesia peccatores sunt, qui sermonem Dei gustaverunt, et transgrediuntur eum, merentur quidem supplicia; verum pro modo graduum unusquisque torquebitur. Majorem poenam habet, qui Ecclesiae praesidet, et delinquit. An non magis misericordiam promeretur ad comparationem fidelis Catechumenus? Non magis venia dignus est laicus, si ad diaconum conferatur? Et rursum comparatione presbyteri diaconus veniam plus meretur? Quae autem sequantur, me tacente, cognoscitis. Idcirco formidans judicium Dei, et ante oculos mihi proponens illum judicii ordinem, qui in Scripturis
Abbreviated transcription (Latin):
quas legimꝰ ĩ hierusalem. om̃s querimnonie quib eã
plangit ds̃ ad nos ꝑtinent: qͥ gustauimꝰ sermonẽ
dĩ. & postea mandatis eiꝰ contraria fecumnꝰ. Non¬
sic plectit᷑ salonionis iura c̃temnens. ñ sic punit᷑
lẏcurgi scita destituens. Aliud suppliciũ ẽ eus
qui legẽ dĩ ꝑ moysen tradicã c̃culcat & despicit.
maxima om̃iũ eiꝰ ẽ pena. qͥ p̃cepta filu dĩ ꝓ ni¬
chilo duxerit. Irritam enĩ quis faciens legem moy¬
si. sine ulla miseratione duob uł trib testib mo¬
rit᷑. qͣntomagis pucatis deteriora mereri suppli

Expanded text:
Jerusalem. omnes querimoniae, quibus eam plangit Deus, 930 ad nos pertinent, qui gustavimus sermonem Dei, et postea mandatis ejus contraria fecimus. Non plectitur Salomonis jura contemnens, non sic punitur Lycurgi scita destituens. Aliud supplicium est ejus, qui legem Dei per Moysem traditam conculcat, et despicit: maxima omnium est ejus poena, qui praecepta filii Dei pro nihilo duxerit. Irritam enim quis faciens legem Moysi sine ulla miseratione duobus vel tribus testibus moritur ; quanto magis pu
Abbreviated transcription (Latin):
narũ sustinebit. Hȩc specialit̃ ꝑ singula suppli¬
cia exposuimꝰ: que in extrema parte in unum
ꝓpħa consocians ait. Hec dicit adonay dñs.
Si aut̃ & qͣtuor uindictas meas pessimas rũpheã
& famẽ et bestias pessimas. & mortẽ unmisero.
Quo: Non suꝑ t̾rã s suꝑ hierusalẽ. Terra enim si
puniat᷑ sufficit ei una correptio. si aut̃ corri¬
piat᷑ hierłem suꝑ quã inuocatũ ẽ nom̃ dĩ. qͣtuor
ei eruciatꝰ parit̃ inferunt᷑. Multo nob̃ utiliꝰ

Expanded text:
narum sustinebit. Haec specialiter per singula supplinarum sustinebit. Haec specialiter per singula supplicia exposuimus, quae in extrema parte in unum propheta consocians ait: Haec dicit Adonai Dominus: Si autem quatuor vindictas meas pessimas, romphaeam, et famem, et bestias pessimas, et mortem immisero. Quo? non super terram, sed super Jerusalem. Terra enim si puniatur, sufficit ei una correptio. Si autem corripiatur Jerusalem, super quam invocatum est nomen Dei , quatuor ei cruciatus pariter inferuntur. Mult
Abbreviated transcription (Latin):
bestiae pessime. fuit qͥdã ante bestias pessimaᷤ
inimicus. fames. Hec omĩa inimica st̃ religio¬
nis inimicis. Si enĩ ñ uis amicꝰ fieri dõ inuitan¬
causaris cũ tui causa sis. qͥ sub inimicoꝵ imꝑio
ẽẽ uoluisti : An ignoras idcirco dm̃ in egypto
immisisse furorẽ & irã et angustiã immissionẽ
ꝑ angł̃os pessimos. qr inimici illiꝰ erant. & ab
eus adũsario regebant᷑ : ꝓcul aut̃ absint a
nob̃. quatuor istarũ supplicia penarũ. fames
bestie pessime. gladius. mors. Quicqͥd eñ horũ
fuerit illatum. ad eos uenit qͥ inimici dĩ sunt.
Amicos eiꝰ p̃terit. neq ausũ est eos c̃tingere
qͥ de eiꝰ necessitudine głant᷑. Et qͦmͦ de igne
bene creditũ ẽ scripturis testantib qr transeant
ꝑ eũ iusti & ñ cõburant᷑. nniꝰcuiꝰq enĩ opus
quale sit ignis ꝓbabit. sic  his supplicus in¬
ueniat᷑ aliqͥs daniel. noe et iob. & nichil pe¬

Expanded text:
bestiae pessimae: fuit quidam ante bestias pessimas bestiae pessimae: fuit quidam ante bestias pessimas inimicus, fames. Haec omnia inimica sunt religionis inimicis. Si enim non vis amicus fieri Deo invitancausaris, cum in causis sub inimicorum imperio esse voluisti? An ignoras idcirco Deum in Aegypto immisisse furorem et iram, et angustiam, immissionem per Angelos pessimos, quia inimici illius erant, et ab ejus adversario regebantur? Procul autem absint a nobis quatuor istarum supplicia poenarum, fames, bestiae pessimae, gladius, mors. Quidquid enim horum fuerit illatum, ad eos venit qui inimici Dei sunt: amicos ejus praeterit, neque ausum est eos contingere, qui de ejus necessitudine gloriantur. Et quomodo de igne bene creditum est, Scripturis testantibus, quia transeant per eum justi, et non comburantur: Uniuscujusque enim opus quale sit, ignis probabit: sic et in his suppliciis inveniatur aliquis Daniel, Noe, et Job, et nihil poe
Abbreviated transcription (Latin):
temnendo ñ fecunꝰ. & ille qđ cupierãt ñ exer¬
cuit in nob̃. Disputatio nos coegit. ut aliquid
de penarũ specie diceremꝰ. que inferunt᷑ ad
t̾̃ram. Debemꝰ aut̃ nosse. qr ñ statĩ ubi fames
fuerit. sequat᷑ et mors. Potest qͥppe fieri ut
aliqͥs famẽ sustinens ꝑseuer&: in uita. licoꝵ
inedia & squalore & macie discruciet᷑. Potẽ
fieri. ut immissis bestiis ñ mali statĩ om̃s pe¬
reant. fugȩ auxilio reseruati. Potest eueni¬
re. ut cedente rũphea cesset interitꝰ. Nam
uulnerant᷑ qͥdã et secant᷑. et ut ita dicã ere¬
bris ictib confodiunt᷑: nec tam̃ ꝑeunt. ldcir¬
co nc̃ pena nouissima ĩ enumeratione penarũ
mortis infert᷑. Istiꝰ modi qͥddã & sacratissimuᷤ
apłs sentiens loquebat᷑ : nouissimꝰ inimicus de¬
struet᷑ mors. Audebo dicere. si nouissimꝰ inimicꝰ
destruet᷑ mors: fuit qͥdã ante mortẽ iimieuᷤ¬
idẽ rũphea. fuit qͥdã ante morte uumicus

Expanded text:
temnendo non fecimus, et ille quod cupierat, non exercuit in nobis, disputatio nos coegit, ut aliquid de poenarum specie diceremus, quae inferuntur ad terram. Debemus autem nosse, quia non statim ubi fames fuerit, sequatur et mors. Potest quippe fieri, ut aliquis famem sustinens perseveret in vita, licet inedia, et squalore, et macie discrucietur. Potest fieri, ut, immissis bestiis malis, statim non omnes pereant, fugae auxilio reservati. Potest evenire ut, cedente romphaea, cesset interitus. Modo vulnerantur quidam, et secantur, et, ut ita dicam, crebris ictibus confunduntur, nec tamen pereunt. Idcirco nunc poena novissima in enumeratione poenarum mortis infertur. Istiusmodi quiddam et sacratissimus Apostolus sentiens loquebatur: Novissimus inimicus destruetur mors . Audebo dicere, sed novissimus inimicus destruetur mors. Fuit quidam ante mortem inimicu romphaea: fuit quidam ante mortem inimicus,
Abbreviated transcription (Latin):
ignis exustio: s utraq adhibeant᷑. quo urat᷑
et secetur : Audi saluatorẽ. rationem ignis
et ferri in duob locis significantẽ. in alio lo¬
co ait. ñ ueni mittere pacẽ suꝑ t̾rã s gladiũ:
in alio uͦ ignẽ ueni mictere suꝑ terrã. et uti¬
nã iã ardeat. lgit᷑ defert utrũq saluator.¬

Expanded text:
ignis adustio, sed utraque adhibeantur, quo uratur, ignis adustio, sed utraque adhibeantur, quo uratur, et secetur? Audi Salvatorem rationem ignis et ferri in duobus locis significantem. In alio loco ait: Non veni mittere pacem super terram, sed gladium . In alio vero: Ignem veni mittere super terram, et utina
Abbreviated transcription (Latin):
& candens inferat᷑ in corpus. duplicẽ tͥbuit eruei¬
atum adustionis et cedis: sic et rũphea quȩ ad
custodiam para dysi m̾emorat᷑ statuta. quã nunc
ob expositionẽ gladii p̃sentis assũpsimꝰ. duplicia
infert tormenta. dũ adurit et diuidit. Ut
aut̃ necessariũ aliquid ex quib ds̃ sensum nr̃m
illuminat in loco p̃senti int̾ponamꝰ. accipe
exemplũ. Aiunt studiosos medicuialis disci¬
plinȩ ad quasdã corporũ curationes necessari¬
am ẽẽ ñ solum sectionẽ ferri. uerũ etiã adusti¬
onem. Nam ad eos qͥ canceris ueterno cõputres¬
cunt. candentẽ siue nouaculȩ laminã. siue qͦd¬
cũq acutissimi ferri genus adhibent. ut per
ignẽ radices canceris euellant᷑. ꝑ incisionem
aut̃ & putrida caro truncet᷑. & uia pateat
medicaminib iniciendis. Quis putas nr̃m can¬
ceris ut ita dicã hab̾et simile peccatũ. ut non
ei sufficiat aut simplex acumen ferri. aut sola

Expanded text:
et caedens inferatur in corpus, duplicem tribuit cruciet caedens inferatur in corpus, duplicem tribuit cruciatum adustionis et caedis: sic et romphaea, quae ad custodiam Paradisi statuta memoratur, quam nunc ob expositionem gladii praesentis assumpsimus, duplicia infert tormenta, dum adurit et dividit. Ut autem necessarium aliquid, ex quibus Deus sensum nostrum illuminat, in loco praesenti interponamus, accipe exemplum. Aiunt studiosi medicinalis disciplinae, ad quasdam corporum curationes necessariam esse non solum sectionem ferri, verum etiam adustionem. Nam ad eos, qui canceris veterno computrescunt, candentem sive novaculae laminam, sive quodcumque acutissimi ferri genus adhibent, ut per ignem radices canceris evellantur, per incisionem autem putrida caro truncetur, et via pateat medicaminibus injiciendis. Quis, putas, nostrum canceris, ut ita dicam, habet simile peccatum, ut non ei sufficiat, aut simplex acumen ferri, aut sola