comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est locus mnorientis partib consti¬
tutꝰ. cuiꝰ uocabulũ exgreco in latinũ
uertit᷑ ortꝰ. Porro ebraicȩ eden dicit᷑. qđ
iunctũ facit oitũ delitiarũ. Est eñi om̃i
genere ligni et pomiferarũ arboꝵ consitꝰ.
hñs etiã et lignũ uite. ñ ibi frigꝰ. ñ estas. s
ꝑpetua aeris tẽꝑies. Ecuiꝰ medio fons ꝓrũ¬
pens. totũ nem ĩrrigat. diuidit᷑q in .imͦi.
nascentia flumina. cuiꝰ loci pꝰt peccatũ
hoĩs aditiis int̾clusus ÷. Septꝰ ⁊ enĩ un¬
diq romphea. flãmea. idẽ. mruro igneo
accinctꝰ. ita ur eiꝰ cũ cȩlo pene ungat in
malos angłi submoueant: necui carni¬
ł sp̃ui transgressionis aditꝰ paradisi pa¬
teat. Paradisus. idẽ. ortꝰ delitiarũ mistice
aut eccła m p̃sentẽ significat. aut t̾ram
uiuentiũ: uͥ illi qͥ merent᷑ ꝑfidẽ rectã
et bona oꝑa uicturi st̃ inꝑpetuũ. Deqͦ
dñs ad latronẽ incruce confitentẽ ait.
am̃ dico tibi. hodie mecũ eris inpara¬

Expanded text:
est locus in orientis partibus constitutus, cuius vocabulum ex Graeco in Latinum vertitur hortus: porro Hebraice Eden dicitur, quod iunctum facit hortum deliciarum; est enim omni genere ligni et pomiferarum arborum consitus, habens etiam et lignum vitae: non ibi frigus, non aestus, sed perpetua aeris temperies. E cuius medio fons prorumpens totum nemus inrigat, dividiturque in quattuor nascentia flumina. Cuius loci post peccatum hominis aditus interclusus est; septus est enim undique romphea flammea, id est muro igneo accinctus, ita ut eius cum caelo pene iungat incmalos angeli submovel spiritui transgressionis aditus paradisi pateat. Paradisus, id est hortus deliciarum, mystice aut Ecclesiam praesentem significat, aut terram viventium, ubi illi qui merentur per fidem rectam et bona opera victuri sunt in perpetuum. De quo Dominus ad latronem in cruce confitentem ait: Amen dico tibi, hodie mecum eris in para
Abbreviated transcription (Latin):
saẽ. in amorẽ eiꝰ. pulcͥtudine qu̾a sese ore ferers
uirture ꝗͣ forti pectore ec armis. oratione heuqͥb
Itẽ ineligenda uxore. inͣi. res impellunt ho¬
minẽ adamorẽ. pulcͥtudo. genꝰ. diuiciȩ. mo¬
res. meliꝰ tam̃ si inea mares magis quã pulc̾tu¬
do querat᷑. Nunc aũ ille quȩrunt᷑ qͣs aut
diuitiȩ. aut forma. ñ qͣs ꝓbitas morũ cõmen¬

Expanded text:
sa est in amorem ejus. Pulchritudine: Quem sese ore ferens sa est in amorem ejus. Pulchritudine: Quem sese ore ferens Virtute: Quam forti pectore, et armis. Oratione: . . . .um. 29. Item in eligenda uxore, quatuor res impellunt hominem ad amorem: pulcritudo, genus, divitie, mores; melius tamen si in ea magis mores quam pulcritudo querantur, nunc autem ille queruntur quas divitie aut forma non quas probitas morum commen
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi duab łtrib maritis. Uidua uocata qd̃¬
cũ auiro suo diuisa fuerit. nec cirra c̃sortiũ
alt̾iꝰ uiri ptͦ mortẽ c̃iugis pͥmi adheserit. Nã
q̃ alt̾i ptꝰ mortẽ pͥoris uiri nupserint. uiduȩ
fr̃m uxores ianetrices uocant᷑. qͣsi eandẽ ianuã
tͣrentes. ł ꝑeandẽ ianuã it habentes. uiriso¬
ror glos appellat᷑. sororis uir speciale nom̃
ñ ht̃: nec uxoris fr̃. Matrimoniũ÷ nobiliũ iꝰta
conuentio et cͣditio. cͣiugiũ ÷ legicimarũ ꝑsona¬
rũ. int̾ se cocundi et copulandi nuptiȩ. Tres auͣ¬
ob causas ducit᷑ uxor. pͥma ÷ causa ꝓlis deqͣ legit̃
ingenesi: et benedix̃ eos dicens. crescite t̾r multi¬
plicamini. Scła causa adiutorii. deqͦ ibi inge
marito .iiii. expeccari solent. uirtꝰ. geñ. pulcͥtudo.
sapĩa. ex his sapiã potentior⁊ adamoris affectũ.i
Referc hȩc . iiͦiiͬ. uirgiliꝰ de ȩnea. qd̾ his dido ĩpul¬

Expanded text:
quasi duarum vel trium maritus. Vidua vocata, qquasi duarum vel trium maritus. Vidua vocata, qnec circa consortium alterius viri post mortem coniugis primi adhaeserit. Nam quae alteri post mortem prioris viri nupserint, viduae inter se fratrum uxores ianetrices vocantur, quasi eandem ianuam er eamdem januam iter habentes. Viri soror glos appellatur. 18. Sororis vir speciale nomen non habet, nec uxoris frater. 19. Matrimonium est nobilium justa conventio et conditio. 20. Conjugium est legitimarum personarum inter se coob causis ducitur uxor. Prima est causa prolis, de qua legitur in Genesi: Et benedixit eos dicens: Crescite et multiplicamini . Secunda causa adjutorii, de qua ibi in Gemarito quattuor spectari solent: virtus, genus, pulchritudo, sapientia. Ex his sapientia potentior est ad amoris affectum. Refert haec quatuor Virgilius de Aenea, quod his Dido impul
Abbreviated transcription (Latin):
titores ap̃cando et petendo dicti. ꝓnuba dicca
ipsa ÷ et para nimpha. Nam nimpha sponsa in
nuptiis. et nimpha ꝓlauationis officio. qd et ad
nom̃ nubentis adludit᷑. Comuges appellatiꝓpi
iugũ qd̾ ĩponit᷑ matrimonio c̃uingendis. iugo
enĩ nubentes subici solent: ꝓpt̾ futurã c̃c̃ordiã
ne separent᷑. Coniuges aũ ueriꝰ appellant᷑ a
pͥma disponsations fide: ꝗͣuis adhuc int̃ eos
uocat᷑. int̾ qͦs nec fuerat nec futa erat carnis ul¬
la cõmixtio. Matrona ÷ qͣ iam nupsit. et dicta
matrona qͣsi mat̾ matura: ł qiam mat̾ fieri
pot̃. unde et matrimoniũ diccũ. Distinguit᷑
aũ int̾ matronã et familias. nã matrone qr
iã inmatrimoniũ conuenert̃: matres q ge¬
nuert. Matres familie qr ꝑ qͣndã uiris sollep̃¬
nitatẽ. infamiliã mariti transiert̃. Mono¬
gamꝰ dictꝰ qr uni tantũ nupsit. mono enĩ
apud grecos unũ dr̃. gamos nuptiȩ int̾pre¬
tant᷑. Digamꝰ aũ et trigamꝰ anuo uxoꝵ uocat᷑

Expanded text:
titores, a procando et petendo dicti. Pronuba dictIpsa est et paranympha. Nam nympha sponsa in nuptiis; et nympha pro lavationis officio, quod et ad nomen nubentis adluditur. Coniuges appellati propter iugum, quod inponitur matrimonio coniungendis. Iugo enim nubentes subici solent, propter futuram concordiam, ne separentur. Coniuges autem verius appellantur a prima desponsationis fide, quamvis adhuc inter eos vocatur, inter quos nec fuerat nec futura erat carnis ulla commistio. Matrona est, quae jam nupsit, et dicta matrona, quasi mater nati: vel quia jam mater fieri potest. Unde et matrimonium dictum. Distinguitur autem inter matronam et matremfamilias. Nam matronae, quae jam in matrimonium convenerunt: matres, quae genuerunt: matresfamiliae, quae per quamdam juris solemnitatem in familiam mariti transierunt. Monogamus dictus, qui uni tantum nupsit. Monos enim apud Graecos unum dicitur: gamos nuptiae interpretantur. Digamus autem et trigamus a numero uxorum vocatus,
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ÷ eccła. quȩ utiq diuinis sponsionib fuit ꝓ¬
missa. Uñ incantico canticoꝵ dr̃ ueni deliba¬
no sponsa mea: ueni delibano ueni. libanus
candor int̾p̃tat᷑. idẽ. anima bonis actib can¬
didata ꝗ̃ t̾tio hortat᷑ sponsꝰ ut ueniat. pͥmo
iuuent᷑ incarne ꝑbona oꝑa. scda absoluta car¬
ne adꝑcipiendã uitã beatã. t̾cio recepto corꝑe
ad fruendũ ptꝰ resurrectionẽ gaudio ꝑfecto. Itẽ¬

Expanded text:
inis sponsionibus fuit promissa. Unde in Cantico Canticorum dicitur: Veni de Libano, sponsa mea, veni de Libano, veni . Libanus candor, interpretatur, id est, anima bonis actibus candidata, quam tertio hortatur 197 sponsus ut veniat. Primo vivens in carne per bona opera; secundo, absoluta carne ad percipiendam vitam beatam; tertio, recepto corpore ad fruenda post resurrectionem gaudia perfecta.
Abbreviated transcription (Latin):
inderiuatione maritꝰ. Spons absponden¬
do uocatꝰ. nam ante ipsũ ⁊abellarũ matrimo¬
nii cautiones sibi inuicẽ ȩmitcebant. inqͥb
spondebant se inuicẽ consentire iniura matri¬
monii:etfide iussores dabant. unde et ad¬
missũ ÷ ut sponsũ dicamꝰ uirũ abspondendo.
et sponsã similit̃: cȩterũ ꝓpͥȩ spondẽ uelle ÷.¬

Expanded text:
in derivatione maritus. 3. Sponsus a spondenin derivatione maritus. 3. Sponsus a spondendo vocatus. Nam ante usum tabellarum matrimonii cautiones sibi invicem emittebant, in quibus spondebant se invicem consentire in jura matrimonii, et fidemissum est, ut sponsum dicamus virum ab spondendo, et sponsam similiter. Caeterum proprie spondere velle
Abbreviated transcription (Latin):
truus suscipit. et qͣsi filiũ lege tuet᷑. Auun¬
culꝰ: frͣ matris. cuiꝰ nom̃ formã diminutiue
hr̃e uidet᷑. qr ab auo uenire monstrat᷑. A¬
mita ẽ. soror patris. qͣsi alia mat̃. Mat̾cera
sorror matris. qͣsi alt̾a mat̾. Socer qͥ filiã
dedit. gener qͥ filiã dux̃. Gener aũ dictꝰ.
qd̾ asciscat᷑ adaugendũ genꝰ: socer aũ et
socrus qd̾ gencrũ łmirũ sibi adsociant.
uitricꝰ: qui uxorẽ exalio uiro filiũ aut filiã
habentẽ duxit. et dictꝰ uictricꝰ qͣsi nouitricꝰ.
qd̾ a matre suꝑ ducat᷑ nouus. Priuignꝰ ÷
qui exalio patre natꝰ ÷: et pͥuignꝰ dici putat᷑
qͣsi pͥuigen᷑. qr pͥus genit᷑ unde et uulgo añ¬
natꝰ dr̃. Uocabula agente hȩc uident̃ declinata.
genitor genitrix: agnati agnate. cognati cognate.
ꝓgenitores ꝓgenitrices. germani germanȩ.
fin sexum
et amare maritꝰ qͣsi mas. Est enĩ nom̃ pͥme
positionis qd̾ facit indiminutione masculis:

Expanded text:
truus suscipit, et quasi filium lege tuetur. Avuntruus suscipit, et quasi filium lege tuetur. Avunfrater matris, cujus nomen formam diminutivi habere videtur, quia ab avo venire monstratur. Amita est soror patris, quasi alia mater. Matertera, soror matris quasi altera mater. Socer, quia filiam dedit. Gener, quia filiam duxit. Gener autem dictus, quod asciscatur ad augendum genus. Socer autem et socrus, quod generumVitricus est, qui uxorem ex alio viro filium aut filiam habentem duxit. Et dictus vitricus quasi novitricus, quod a matre superducatur novus. Privignus est qui ex alio patre natus est; et privignus dici putatur quasi privigenus, quia prius genitus. Unde et vulgo annatus. Vocabula a gente haec videntur declinata: genitor, genetrix, agnati, agnatae, cognati, cognatae, progenitores, progenetrices, germani, germanae. ir sexum et a mare MARITUS, quasi mas. Est enim nomen primae positionis, quod facit in diminutione masculus,
Abbreviated transcription (Latin):
fideł accipi pot̃. Uñ incantico canticor spon-¬
sus ad sponsã dicit. quã pulchre stͣ manimȩ
ruȩ soraͣ mea sponsa. pulchriora ub̃a tua
uino. et odor unguentoꝵ tuoꝵ suꝑ omnia
aromata. In mãmis scĩ doccores incelligunt᷑. q mãm¬
ꝓpt̃ consolationẽ infirmoꝵ. et paruuloꝵ
sustentationẽ. quȩ lacte expͥmit᷑. In ub̃ib
suauitas grẽ designat᷑. quȩ pulchrior ẽ
austeritate legis. Inodore unguentoꝵ tuoꝵ
fama suauissima insinuat᷑ diffusȩ fidi.
qͣ ꝑ totũ orbẽ spargit᷑. hȩc qͦ legr ueteri
pͣfert᷑. qͣ in sola iudea cangustata diu lace¬
bat. fr̃s patrueles dicti. eo qd̵ patres eorũ
germani fr̃s int̾ se fuert̃. Consobrini uͦ
uocati. qr aut exsorore et frẽ: aut exduob
sororib sunt nati. qͣsi consobrini. fratueles
aũ mat̾cere filii st̃. Sobrini consobrinoꝵ
filii. Patruus frͣ patris : quasi pat̃ alius.¬
undẽ et moriente patre pupillũ pͥor pa¬

Expanded text:
n Cantico canticorum sponsus ad sponsam dicit: Quam pulchrae sunt mammae tuae, soror mea sponsa! Pulchriora ubera tua vino: et odor unguentorum tuorum super omnia aromata . In mammis sancti doctores intelliguntur propter consolationem infirmorum, et parvulorum sustentationem, quae lacte exprimitur. In uberibus suavitas gratiae designatur, quae pulchior est austeritate legis. In odore unguentorum fama suavissima insinuatur diffusae fidei, quae per totum orbem spargitur. Haec quoque legi veteri praefertur, quae in sola Judaea coangustata diu latebat. Fratrum patrueles dicti eo quod patres eorum germani fratres inter se fuerunt. Consobrini vero vocati, quia aut ex sorore et fratre, aut ex duabus sororibus sunt nati, quasi consorini. Matrueles autem materterae filii sunt. Sobrini, consobrinorum filii. Patruus frater patris est, quasi patUnde et moriente patre pupillum prior pa
Abbreviated transcription (Latin):
esau. et iacob. andreas. et petrꝰ. iacobꝰ. et ioħs.
Gente. ut om̃s iudi frs int̃ se uocant᷑. unde¬
cant̃. qui st̃ deuna familia. idẽ. patria. quas
latini pat̾nitaces nt̃pretant᷑. cũ exuna ra¬
dice mulra genĩs turba diffundit᷑. et ingenesi
dixit abiahã adloth: ñͣsit rixa int̃ me et tẽ.
et int̾ pastores tuos et pastores meos. qr om̃s
nos fis̃ sumꝰ. Et certe loth ñ erat frͣ ab rahȩ.
s filiꝰ frĩs eiꝰ aram. Quarto mͦ affectu fr̃s dici
qͥ induo scindunt᷑. spiͣtale ec cõmune. Sp̃ita
le qͥõs xp̃iani frs̃ uocamꝰ. et ecce ꝗͣ bonũ et
ꝗͣ. ioc̃dũ habitare frs̃ inunũ. in cõmune cũ &
om̃s haes exuno patre nati patri int̾ nos ger¬
manidate c̃iungimͣ᷑: scriptã loquente. dicite
ut inpsalmo narrabo nom̃ tuũ fr̃ib meis. et
maliã partẽ ut inioli: fr̃s mei pͣterier̃t me sicͣ

Expanded text:
Esau et Iacob, Andreas et Petrus, Iacobus et Iohannes. Esau et Iacob, Andreas et Petrus, Iacobus et Iohannes. Gente, ut omnes Iudaei fratres inter se vocantuvocantur, qui sunt de una familia, id est, patria, quas Latini paternitates interpretantur, cum ex una radice multa generis turba diffunditur. Et in Genesi dixit Abraham ad Lot: Non sit rixa inter me et te, et inter pastores tuos et pastores meos, quia omnes nos fratres sumus . Et certe Lot non erat frater Abrahae: sed filius fratris ejus Aaron. Quarto modo affectu fratres dici, qui in duo scinduntur, spiritale et commune: spiritaiani fratres vocamur: ut: Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum ; in commune, cum et omnes homines ex uno patre nati pari inter nos germanitate conjungimus, Scriptura loquente: Dicite ut in psalmo: Narrabo nomen tuum fratribus meis . Et in aliam partem, ut in Job: Fratres mei praeterierunt me sicut
Abbreviated transcription (Latin):
sacra ñ tantũ cognati illi dñr. qui hystoria¬
lit̾ quadã ꝓximitate c̃sanguinitatis soti¬
ati uident᷑. s etiã illi qͦs cognatio spiritał
infide et bonis oꝑib c̃iungit. qd̾ ibi monstͣ¬
tur: uͥ fideles degentib semͣ habrahe ñcu¬
pant᷑. Unde apłi dicit. ñ om̃s qͥ ex abrahã
nati st̃ filii dñr ab rahã. s qui exfide ab rabȩ
st. illi estimant᷑ insemine quia exfide sunt
illi filii st̃ abrahȩ. Eximi aũ mistite fide ꝓpinqͥ
inrelligunt᷑. ut ÷ illud insalomonẽ. uenite et man¬
ducate eobibicȩ et mebriamini ꝓximĩ. Uicimꝑ
ex eodẽ semine nati. Germani uͦ deeadẽ ge¬
̃ nitrice mantes. nͣ ut multi dicunt deeode̾
fructu. germani exeadẽ genitricȩ mananteᷤ.
Uterini uocati qd̾ sint exdiu̾sis patrib & uno
ucero editi: naͣ uteio tantũ mulieris ÷. iui.
aũ modis in script᷑is diuinis fr̃s dicic̾stat.¬
nat᷑a gente: cognatione. affectu. Natã. ut

Expanded text:
dicuntur, qui historialiter quadam proximitate consanguinitatis sociati videntur: sed etiam illi, quos cognatio spiritalis in fide et bonis operibus conjungit. Quod ibi monstratur, ubi fideles de gentibus semen Abrahae nuncupantur. Unde Apostolus dicit: Non omnes qui ex Abraham nati sunt, filii dicuntur Abraham: sed qui ex fide Abrahae sunt, illi aestimantur in semine: quoniam qui ex fide sunt, illi filii sunt Abrahae . Proximi autem mystice fide propinqui intelliguntur: ut est illud in Salomone: Venite et manducate et bibite et inebriamini, proximi . Vicini, ex eodem nati semine. Germani vero de eadem genitrice manantes, non ut multi dicunt de eodem fructu, germani ex eadem genitrice manantes. 7. Uterini vocati, eo quod sint ex diversis patribus, et uno utero editi; nam uterus tantum mulieris est. modis in Scripturis divinis fratres dici: natura, gente, cognatione, affectu. Natura, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt ꝑ uirił sȩtits ꝑsonas. ueluti fr̃ eodẽ
parie natꝰ᷑: ł fr̃is filiꝰ nepos. łexeo itẽ patruuᷤ.
Cognati dicti qi st̃ et ipsi ꝓpinqͥtate cognatio q̃¬
nis coniuncti. qui inde pt᷑ agnotos habent᷑:
qr ꝑfemini sexus ꝑsonas ueniunt. nec st̃
agnati. s alias naturali iuiꝑ cognati. Eximꝰ

Expanded text:
veniunt per virilis sexus personas, veluti frater eodem veniunt per virilis sexus personas, veluti frater eodem patre natus, vel fratris filius neposve ex eo; item patruus. Cognati dicti, quia sunt et ipsi propinquitate cognationis coniuncti. Qui inde post agnatos habentur, quia per feminini sexus personas veniunt, nec sunt agnati, sed alias naturali iure cogn
Abbreviated transcription (Latin):
re eiꝰ eri puisse. Nepos ÷ qͥ ex filio nat᷑ ÷: dictꝰ
aũ nepos qͣsi nat̾ pt. pͥmũ enĩ filiꝰ uascitur
deinde nepos. gradꝰ enĩ substitutionis ÷ hino:
et posteritas quasi ꝑ ostera etas. Nepos aũ
utriꝰq sexus ÷: nam ut neptis dicamꝰ iniu¬
re . ꝓpt̃ discretionẽ successionis amissam.
ꝓ nepos qͣsi natꝰ porro pꝰt᷑. Ex hoc ꝙͦ uocari
filii et nepotes ñ sunt ꝓgenies. qr nͣ ÷ in eis
longa posticas. Sic̃ aũ inferiꝰ longe ediciꝓge¬
nitoresappellant᷑. qͣsi porro generantes. ꝓ¬
Minores aũ ñdicimꝰ nͥ qͦciens graduũ deficit no¬
m̃. ut pore filiꝰ. nepos ꝓ nepos. ab nepos. ad ne¬
postrinepos. uͥ isti gradꝰ defecerint. merico iã
dicimꝰ minores: sicut et maiores dicimꝰ patͣ
cabulum:. ¶de agnatis ⁊ coguatis.
gnati dicti eo qd̾ accedant ꝓnatis dũde qag¬
st̃ filii. qͥdo priꝰ ingente agnoscunt᷑: qr

Expanded text:
re ejus eripuisse. Nepos est, qui ex filio natus est. Dictus re ejus eripuisse. Nepos est, qui ex filio natus est. Dictus autem, quasi natus post. Primum enim filius nascitur, deinde nepos. Gradus enim substitutionis est. Hinc et posteritas, quasi postera aetas. Nepos autem utriusque sexus est. Nam ut neptis dicamus, in jure est propter discretionem successionis amissam. pronepos, quasi natus porro post. Ex hoc quoque filii et nepotes non sunt progenies, quia non est in eis longa posteritas. Sicut autem inferius longe editi progegenitores appellantur, quasi porro generantes. PMinores aumen, ut puta filius, nepos, pronepos, abnepos, adnepos, trinepos. Ubi isti gradus defecerint, merito iam dicimus minores, sicut et maiores dicimus, post cabulum. § 6 De agnatis et cognatis. Agnati dicti eo, quod accedant pro natis, dum desunt filii. Qui ideo prius in gente agnoscuntur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
S iste minor÷. ille maior. semꝑ enĩ plureᷤ¬
płm suꝑat. et maior seruit minori:ser¬
uit et enĩ caro sp̃ui. ex uitia uirtutib cȩdt̃.
Pt᷑ humꝰ uocat᷑. eo qd pt᷑ humacionẽ pa
accipit: sic enĩ lex uoluit. ut qͥ defuncto
depatre nobili et matre ignobili gignit᷑.
sic̃ exc̃cubina. ÷ aũ hoc nom̃ grecũ et in la¬
titutate defecit huic contrariꝰ: spuriꝰ qui
dematre nobili et patre ignobili nascitur:.
Itẽ spuriꝰ patre incerto. matre uidua genitꝰ
uelud tantũ spurii filiꝰ. qr muliebrẽ natu¬
rã ueteres spuriã uocabant. Latine aũͣ spu¬
rii qͣsi extͣ puritatẽ. id÷ qͣsi immundi. Le¬
git᷑ enĩ in libro regũ uirũ spuriũ nõe go¬
liad decastris phylistinoꝵ ꝓcessisse quẽ danid
uicit atq ꝑcussit. qd̾ significat redẽptore nrm
qͥ fortis manu. goliad qͥ transmigrans intͣp̃¬
tat᷑ ec significat diaboli suꝑbiã sigulari cer¬
ta mine c̃gressã ꝓtrauisse: ac ppłm clĩ atimo¬

Expanded text:
 iste minor est, ille major. Sempepulus major servivit minori. Servit enim caro spiritui, et vitia virtutibus.Posthumus vocatur eo quod post humationem pataccepit. Sic enim lex voluit, ut qui defuncto icitur, qui de patre nobili et matre ignobili gignitur, sicut ex concubina. Est autem hoc nomen Graecum, et in latinitate defecit. Huic contrarius est spurius, qui de matre nobili et patre ignobili nascitur. Item spurius patre incerto, matre vidua genitus, velut tantum spurii filius: quia muliebrem naturam veteres spuriam vocabant. Latine autem spurii, quasi extra puritatem, id est quasi immundi. Legitur enim in libro Regum vir spurius, nomine Goliath, de castris Philistinorum processisse, quem David vicit, atque percussit , quod significat Redemptorem nostrum, qui fortis manu Goliath, qui transmigrans interpretatur, et significat diaboli superbiam, singulari certamine congressum prostravisse, ac populum Dei a timo
Abbreviated transcription (Latin):
nitꝰ. ante q̃ millꝰ. Unigenitꝰ. pꝰ quẽ nunꝰ. Mediꝰ.
dendo antiqͥores existunt: iuͦ etiã modis filii
appellant᷑. nata imittatione: adoptione doc¬
trina. Hatã ueluti cũ dnr filii abrahe uidĩ.
imitatione: ut ipsiꝰ abrahȩ fidẽ imitantes ex
gentib. dicente ęugłio potens: ds delapidi¬
os dñs filios. eẽ. dicit diaboli. aqͦ ñnati s quẽ¬
fuerant imitati: adoptione qͦ qd̾ huma¬
na consuetudine nullilicet nescire ł sic̃ nos
deo ñ uatura s adoptione dicimꝰ. pat̃ nr̃ qͥ¬

Expanded text:
. dendo antiquiores existunt. 15. Quatuor etiam modis filii appellantur, natura, imitatione, adoptione, doctrina 441 Natura, veluti cum dicuntur filii Abrahae Judaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitantes ex gentibus, dicente Evangelio: Potens est Deus de lapidieosfuerant imitati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire: vel sicut nos Deo, non natura, sed adoptione dicimus: Pater
Abbreviated transcription (Latin):
siue carnał genãtio ÷: ut psalmista dicit. Qm̃
pat̾ m̃s et mat̾ mea dereli quert̃ me. Pater¬
familias aũ dictꝰ. qd om̃ib infamilia sua po¬
sitis seruis. tanꝗͣ pat̃ filiis: patria dilectio¬
ne consulit. seruoꝵq conditionẽ afilioꝵ affec
tu ñ discernit. s qͣsi unu m̃brũ complectit᷑.
hinc aũ exortũ ÷ nom̃ patris familias: qͥ auͣt
iniq̃ dñant᷑ inseruis. hoc se nõe nequaꝗͣ pu¬
tent appellari. Qui sit aũ pat̾ familias misti¬
c̃e intelligendꝰ parabola eũgłica docet cũ
ibi ita legit᷑. Simile ÷ regnũ celoꝵ homini
patri familias qui exiit pͥmo mane c̃ducere
oꝑarios inuineã suã. Quis uͦ patris familias

Expanded text:
io carnalis est, ut Psalmista dicit: Quoniam pater meus et mater mea dereliquerunt me . Paterfamilias autem dictus, quod omnibus in familia sua positis servis, tanquam pater filiis, patria dilectiontu non discernit, sed quasi unum membrum amplectit. Hinc enim exortum est nomen patri familias. Qui autem inique dominantur in servis, hoc se nomine nequaquam putent appellari. Qui sit autem paterfamilias mystice intelligendus, parabola evangelica docet, cum ibi ita legitur: Simile est regnum coelorum patrifamilias, qui exiit primo mane conducere operarios
Abbreviated transcription (Latin):
Quare adu̾sũ preceptũ hoc  doctorẽ gentiũ apłis.
ẽẽ. dixerit. aut qͣmͦ uulgato sermone maxi¬
me inpalestine. inegypti monasteriis se inuicem
patres uocent qd̾ sic soluit᷑. aliud. eẽ. natura pa-¬
trẽ ł magistrũ. aliud in dulgentia. Nos siho¬
minẽ patrẽ uocamꝰ. honorẽ ȩcati deferimꝰ: ñ
auctorẽ nr̃e ostendimꝰ uitȩ. qr nec initiũ uitȩ ex
eis habemꝰ. s transitũ uitȩ ꝑeos cepimꝰ. Magi¬
ster qͦ dr̃ exconsortio ueri magistri. et ne in¬
ita et unꝰ pat̾ et magist̃ p̃iudicat aliis: ne ab u¬
siue appellent᷑ patres et magistri. Ma t̾ dẽ
qd̾ exinde efficiat᷑ aliqͥd. Mat̾ enĩ qͣsi mati̾a.
nã causa pat̾ ÷. Mat̾ significat ȩccłam ut ⁊ ild
pssalmistȩ: qͥ habitare facit sterilẽ indomo: ma

Expanded text:
quare adversum hoc praeceptum doctorem gentium Apostolus esse se dixerit: aut quomodo vulgato sermone, maxime in Palestinae et Aegypti monasteriis se invicem patres vocent? Quod sic solvitur, aliud esse natura patrem vel magistrum, aliud indulgentia. Nos si hominem patrem vocamus, honorem aetati deferimus, non auctorem nostrae ostendimus vitae: quia nec initium vitae ex eis habemus, sed transitum vitae per eos accepimus. Magister quoque dicitur ex consortio veri magistri. Et ne inita et unus pater et magister non praejudicat aliis, ne abusive appellentur patres et magistri. Mater dicitur quod exinde efficiatur aliquid. Mater enim quasi materia. Nam causa pater est. Mater significat Ecclesiam, ut est illud Psalmistae: Q
Abbreviated transcription (Latin):
aten est aquo initiũ nascit᷑ genĩs.
itaq is pat̾ familias uocitat᷑. Pater
aũ dictꝰ eo qd̾ patratione ꝑacca fi¬
liũ ꝓcreet. Patratio enĩ ÷ rei uenerie c̃sũ¬
matio. lucretiꝰ et bene patratio patrũ. Ge¬
nicores aũ agignendo. et parentes qͣsi pa¬
rientes: idẽ ec creatores. Crem̃tũ enĩ ÷ sem̃
masculi. unde animaliũ et hoĩm corꝑa c̃c̃i¬
punt᷑: hĩc creatores: parentes dñr. Multiᷤᷤ
oĩa: qͣ ab eo oĩa originẽ hñt. Aut generatiõe:
sic̃ nominat᷑ pat᷑ ab hoc qd̾ filiũ genuit:
ut ÷ illud. Abrahã genuit ysaac: ysaac aũ
genuit iacob et cȩt̾a. et post̾i̾tatẽ gentis ab
eo orte. Sic̃ in euͣgłio legit᷑ iudeos dño dixis¬
se. pat᷑ nr̃ abrahã ÷. ec diues ininferno positꝰ.
patrẽ uocauit abrahã. Pat̾ uͦ hõ pͥmꝰ adam

Expanded text:
ater est, a quo initium nascitur generis. Itaque is paterfamilias vocitatur. Pater autem dictus eo quod patratione peracta filium procreet. Patratio enim est rei veneriae consummatio. Lucretius4, 1129: Et bene patra patrum. Genitores autem a gignendo; et parentes quasi parientes. Idem et creatores. Crementum enim est semen masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc creatores parentes dicuntur. ia ab eo omnia originem habent; aut generatione, sicut nominatur ab eo, quod filium genuit, ut est illud: Abraham genuit Isaac, Isaac autem genuit Jacob , etc.; aut posteritatem gentis ab eo ortae: sicut in Evangelio legitur, Judaeos Domino dixisse: Pater noster Abraham est , et dives in inferno positus patrem vocavit Abraham . Pater vero homo prim
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ ÷ traditꝰ inalienã potestatẽ. qͥ utriꝰq
fert nomͣ. ut fabiꝰ ȩmiliꝰ. ł scipio paulinꝰ. Mi¬
stice aũ adoptiui filii intelligunt᷑. eẽ. xpĩani
qͦs d̾is pat̾ mictens unigenitũ suũ filiũ in¬

Expanded text:
tionem est traditus in alienam potestatem, qui utriusque tionem est traditus in alienam potestatem, qui utriusque fert nomen, ut Fabius Emilius, vel Scipio Paulinus. Mystice autem adoptivi filii intelliguntur esse Christiani, quos Deus Pater mittens unigenitum Filium suum im
Abbreviated transcription (Latin):
hereticoꝵ discipłi in iob si multiplicari fue¬
rint filii eiꝰmngladio ert̃. filii reꝑbi om̃s ut
in ep̃is ioħs in hocmanifesti sunt dĩ et filii
diaboli. filia anima fideł siue ȩccła ut in psa¬
mo. audi filia et uide. et in malã parcẽ. filia
babilonis misera. filiȩ aĩȩ scõꝵ. ut inꝓpħa:¬
lib̾i appellant᷑. ut isto uocabulo secernantur
aseruis. qi sic̃ seruus inpocestate÷ dm̃. sic fi¬
lius inpotestate. ẽ. patris. inde etiã filio fit ȩman¬
cipatio. ut sic lib̾ apatre. sicͣ fit seruo manus¬
missio ut sit lib̾atꝰ adño. Itẽ lib̾idicti qr exli¬
bero sunt matrimonio orti. nã filii ex lib̃̾o
et anclla seruł c̃ditionis sc̃: semꝑ eñ qͥ nas¬
cit̃ deceriorẽ parentis statũ sumit. Nat᷑ales
aũ dñr ingenuarũ c̃cubinarũ faii. qͦs sola
nat᷑a genuit. ñ honestas coniugii. idẽ ec pue¬
riapube. Ad optiuus filiꝰ÷ qͥaut patre i̾to.¬
aut auo. aut ꝓauocuiꝰ potestate ꝑmancipa¬

Expanded text:
 discipuli, ut in Job: Si multiplicati fuerint filii ejus, in gladio erunt . Filii, reprobi omnes: ut in Epistola Joannis: In hoc manifesti sunt filii Dei et filii diaboli . Filia, anima fidelis sive Ecclesia, ut in psalmo: Audi, filia, et vide . Et in malam partem: Filia Babylonis misera . Filiae, animae sanctorum, ut in pliberi appellantur, ut isto vocabulo secernantur a servis; quia sicut servus in potestate est domini, sic filius in potestate est patris. Inde etiam filio fit emancipatio, ut sit liber a patre, sicut fit servo manumissio, ut sit liberatus a domino. Item liberi dicti, quia ex libero sunt matrimonio orti. Nam filii ex libero et ancilla servilis condicionis sunt. Semper enim qui nascitur deteriorem parentis statum sumit. Naturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola tura genuit, non honestas coniugii. Idem et pueri a pube. Adoptivus filius est, qui aut patre iaut avo, aut proavo, cuius potestate per mancipa
Abbreviated transcription (Latin):
xorcismꝰ grece latine coniuratio. siue
sermo increpationis ÷: adu̾sus diabo¬
lũ ut discedat. sic̃ ⁊ illud inracharia: et osten¬
dit mͥiħm sac̾dotim magnũ stantẽ coram
angło di. et sathan stabat addexiris eiꝰ. ut ad¬
u̾saret᷑ ti. Et dix̃ dñsadsathan. Increpet dñs
diabolũ. Unde sciendũ qd̾ ñtreatã di in infan¬
tib exorcirat᷑. aut exsufflat᷑: s ille sub qͥ sunt

Expanded text:
xorcismus Graece, Latine conjuratio, sive sermo increpationis est adversus diabolum, ut discedat, sicut est in Zacharia: Et ostendit mihi Jesum sacerdotem magnum stantem coram angelo Domini, et Satan stabat a dextris ejus, ut adversaretDiabolum. Unde sciendum quod, non creatura Dei in in infantibus exorcizatur aut exsufflatur: sed ille, sub quo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
.tẽ. celi et tĩe. et creaturarui omniũ. quȩ gene¬
ralit̾ mundi noĩe appellant᷑. Totus itaq
mundꝰ seruit suo creatori. ñ deceptori. redẽp¬
tori ñ int̾emptori. et regit᷑ dispensatione
diuina. ñ inimici u̾sutia subu̾it᷑. p̃cer ho¬
mines partis illiꝰ. qͥ ꝓpͥa uoluntate ñ necessi¬
tate aliqua se subiciunt diabolo. Aliqͣndo
etiã ipsa ambitio t̾renarũ rerũ mundi noĩe
de signat᷑ unde dicit iołis apłs. Holite dili¬

Expanded text:
aturarum omnium, quae generaliter mundi nomine appellantur: totus itaque suo servit Creatori, non deceptori, Redemptori, non interemptori, et regitur dispensatione divina, non inimici versutia subvertitur, praeter homines partis illius qui propria voluntate, non necessitate aliqua, se subjiciunt diabolo. Aliquando etiam ipsa ambitio terrenarum rerum mundi nomine designatur. Unde dicit Joannes apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
uentꝰ significat. ppłm iudaicũ. lum̃ scientiȩ in
scriptis legis: et ꝓpħarũ habente sic̾ aquilo gen¬
tilẽ iitenebris infidelitatis. et stultitia erraris
inaustro blandim̃ta designant᷑: qua gemina
expugnatione ꝓbat᷑ ȩccła. et ꝑ constantiã fidĩ.
mirũ odorẽ uirtutũ disꝑsit. Uñ sponsa incan¬
tico canticoꝵ dicit.Surge aquilo et ueni aust̾.

Expanded text:
ventus significat populum Judaicum lumen scientiae in ventus significat populum Judaicum lumen scientiae in Scripturis legisque prophetarum habentem, sicut aquilo gentilem in tenebris infidelitatis et stultitia erroris in austro blandimenta designantur. Qua gemina expugnatione probatur Ecclesia et per constantiam fidei mirum odorem virtutum dispergit. Unde sponsa in Cantico ca
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit diabolũ. ł frigꝰ infidelitatis. de quo
scriptũ ÷: aquilonẽ et mare tu creasti. tha
bor ec hermon innoĩe tuo exultabt̃ tuum
brachiũ cũ potentia. ꝑ aquilonẽ de signamꝰ
diabolũ. qui dixit: ponã sedem meã inaqͥ¬
lone. et ero simił altissimo: unde alibi legit᷑
aquilo durꝰ÷ uentꝰ qui alio noĩe dext̃ uocat᷑.
eo qd̾ diaboł nom̃ sibi dextri p̃sumat tanꝙͣ
boni. siue qd occidentẽ. idẽ. peccatũ. respicien¬
tib dext̾ fiat. Aquilo significat ppłm gentiũ
ut inisaia: dicã aquiloni dã. et inpsalmo. la¬
tera aquilonis ciuitas regi magni. et in iob:
abaquilone aurũ uenit. Meridiana aũ pla¬
ga mundi. que et austrał abaustro uento uo¬
cat᷑: cłore suo frigꝰ dissipat. et glaciẽ soluit.
frigꝰ infidelitatis expellit. et pecco̾ꝵ duritiã
dissoluit. unde scriptũ ÷. Conu̾te dñe caꝑti¬
uitatẽ nram sic̃ torrens in austro. Qui etiam

Expanded text:
ostendit diabolum vel frigus infidelitatis, de quo ostendit diabolum vel frigus infidelitatis, de quo scriptum est: Aquilonem et maret, tuum brachium cum potentia ; per aquilonem designans diabolum, qui dixit: Ponam sedem meam in aquilone, et ero similis Altissimo . Unde alibi legitur: Aquilo durus est ventus, qui alio nomine dexter vocatur, eo quod diabolus nomen sibi dextri praesumat, tanquam boni: sive quod Occidentem, id est, peccatum respicientibus dextra fiat. Aquilo significat populum gentium, ut in Isaia: Dicam aquiloni: Da . Et in Psalterio: Latera aquilonis civitas regis magni . Et in Job: Ab aquilone aurum venit . Meridiana autem plaga mundique et australis ab austro vento vocatur, calore suo frigus dissipat et glaciem solvit: frigus infidelitatis expellit, et peccatorum duritiam dissolvit. Unde scriptum est: Converte, Domine, captivitatem nostram sicut torrens in austro
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ: sic̃ indeutero nomio. ꝓ eo qui nocfno
polluit᷑ somnio. hoc ÷ occulta cogita. one.
ut ñ reuertat᷑ priꝰ in castra: quã lauet uestifñ¬
ta sua. et occidat sol. Rursũ oriens designat
initiũ bone uitȩ nr̃e. occasus male deuotio¬
nis affectꝰ. ut ÷ illud inpsalmo. Qnͣtũ distat
oriens ab occasu. ȩlongauit a nob̾ iniqͥtates
nr̃as. In occasu enĩ eramꝰ. cũ peccati uincło
tenebam̃ astricti. In oriente aũ sumꝰ. qñ ꝑaꝗͣ
bras facit nr̃oꝵ discedere peccoͣꝵ. Tantũ gͦ
iniqͥtates nr̃e longe st̃: cũ nob̾ peccata nra
clonant᷑. qnͣto pot̃ clara dies a tenebrosa no
ccȩ distare. Siue ꝑorientẽ significat regnũ
di. ꝑ occasũ uͦ gehennã. quȩ tantũ ab eatoꝵ
sede dissotiata est : qnͣtũ dicit abrabã
loquens addiuitem.int̃ uos et nos cha¬
os magnũ firmatũ ÷ Seꝑtemtrionał aũ par ᷤᷤ
mundi. unde gelu et siccitas ꝓcedt̃: ꝑ figurã

Expanded text:
tionem: sicut in Deuteronomio pro eo, qui nocturno tionem: sicut in Deuteronomio pro eo, qui nocturno polluitur somno, hoc est, occulta cogitatione, ut non revertatur prius in castra, quam lavet vestimenta sua, et occidat sol. Rursum Oriens designat initium bonae vitae nostrae: Occasus malae conversationis affectus, ut est illud in Psalmo: Quantum distat Oriens ab Occasu, elongabit a nobis iniquitates nostras . In Occasu enim eramus, cum peccati vinculo tenebamur astricti: in Oriente autem sumus, quandobras facit nostrorum discedere peccatorum. Tantum ergo iniquitates nostrae longae sunt cum nobis peccata nostra denotantur, quantum potest clara dies a teregnum Dei, per Occasum vero gehennam, quae tantum a beatorum sede dissociata est, quantum dicit Abraham, loquens ad divitem, Inter nos et vos chaos magnum firmatum est . Septentrionalis autem pars mundi, unde gelu et siccitas procedunt, per figuram
Abbreviated transcription (Latin):
trionẽ. et meridiẽ. Oriens abortu solis est
ñcupatꝰ: occidens qd̾ diẽ faciat occidere. atꝙ
int̾ire. Ab scondit enĩ lum̃ mundo. et tene¬
bras suꝑ inducit. Septentrio aũ. a septem
poeta ait. uercitur in terea celum. Meridi
ł qr tunc puriꝰ micat ȩdier. merum enĩ purũ dr̃.
Mistice aũ oriens dñm significat saluatorẽ. de
quo inluca striptũ ÷: uisicauit nos oriens exal¬
to. Et inzacharia ꝓpħa. ecce uir oriens nom̃ eiꝰ.
Oriens ppłs iudeoꝵ. siue illuminatio fidi. sic̃
inysaia eccłȩ dr̃. Aboriente adducã sem̃ tuum.
Occidens ppłs gentiũ. ubi supͣ: et abocq̃ deype
qͣgregabo. Occidens aũ significat uite meliqlis
defectũ. Poccasũ mortis. unde peccatosib in
ꝓpħa scriptũ ÷ Occider uob sol in merilie. et
psalmista: it̃ inqͥd facite. ei qͥ ascendit suꝑ occa¬
sũ: dñs nomͣ ⁊ ei. Itẽ occasus significat. pt cẽp¬
tationis ardores incentiue libidinis refrigera¬

Expanded text:
trionem et meridiem. Oriens ab exortu solis est trionem et meridiem. Oriens ab exortu solis est nuncupatus. Occidens, quod diem faciat occidere atque interire. Absconditi enim lumen mundo et tenebras superinducit. Septentrio autem a septem poeta ait: Vertitur interea coelum . . . . vel quia tunc purius micat aether. Merum enim purum dicitur. Mystice autem Oriens Dominum significat Salvatorem, de quo in Luca scriptum est: Visitavit nos Oriens ex alto . Et in Zacharia propheta: Ecce vir, Oriens nomen ejus . Oriens, populus Judaeorum, sive illuminatio fidei sicut in Isaia Eccleium. Ubi et supra: Et ab Occidente congregabo te . Occidens autem significat vitae melioris defectum, vel occasum mortis. Unde peccatoribus in Propheta scriptum est: Occidet vobis sol in meridie . Et Psalmista: Tunc, inquit, facite ei qui ascendit super occasum, Dominus nomen est ei . Item occasus significat post tentationis ardores incentivae libidinis refrigera
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e qd̾ inmundo ÷ c̃cupiscentia carnis est:¬
et c̃ͣcupiscentia ocłoꝵ. et suꝑbia uite. Om̃e
qd̾ inmundo ẽ: dicit om̃s quim̃te in habi¬
tant mundũ. qui amore incolunt mundũ:
sit̃ clũ inhabitant ꝗͣ cor sursum÷. qͣnuis car¬
ne ambulent int̾ra. Om̃e qd̾ inmundo ẽ. id
om̃s mundi amatores. ñ hñt nͥ c̾cupiscentiã
Concupiscentia carnis÷ omẽ qd̾ aduoluꝑta¬
tẽ et delitias corꝑis ꝑtinet: inqͥb st̃ maxi¬
ma cib et potꝰ. et c̃̾ctibitꝰ. quȩ tria salomon
sanguisugis cõꝑat. Concupiscentia ocłoꝵ.
qͣ fit indiscendis artib nefariis. inc̾te mplan-¬
dis spectacłis turpib. ł suꝑuacuis in adqͥ¬
rendis reb tẽꝑalib. indinoscendis et car¬
pendis ꝓxximoꝵ uitiis. Suꝑbia uite ÷.cũ
se quis iaccat in honorib. ꝑ hȩc tria cupidi¬
tas humana tẽptat᷑: ꝑhȩc adam et dñs ipse
tẽptatꝰ: Quattuor aũ. eẽ. climata mundi a¬
iunt. id÷ plagas orientẽ. et occidentẽ. septẽ¬

Expanded text:
ia carnis est, concupiscentia oculorum et superbia vitae . Omne quod in mundo, dicit omnes, qui mente inhabitant mundum, qui amore incolunt mundum; sicut coelum inhabitant, quorum cor sursum est, quamvis carne ambulent in terra. Omne quod in mundo est, id est, mundi amatores non habent nisi concupiscentiam Concupiscentia carnis est, omne quod ad voluptatem et delicias corporis pertinet, in quibus sunt maxima, cibus et potus, et concubitus: quae tria Salomon sanguisugis comparat. Concupiscentia oculorum, quae fit in discendis artibus nefariis, in contemplandis spectaculis turpibus vel supervacuis, in acquirendis rebus temporalibus, in dignoscendis et carpendis proximorum vitiis. Superbia vitae est, cum se quis jactat in honoribus. Per haec tria cupiditas humana tentatur: per haec Adam et Dominus ipse tentatus est. Quatuor autem esse climata mundi aiunt, id est, plagas: orientem et occidentem, septen
Abbreviated transcription (Latin):
tur. loquente do sterit ppłs alonge. qr uͭ spĩta¬
les qͥ: allegoriarũ nubẽ ꝑt̾ransiit. ut spitalit̃
di u̾ba cognoscant. Moyses accessit ad cali¬
ginẽ. inqua erat dã.Icirco nos in ħoꝑe¬
uͥ dererũ uaria significatione scrib̾e
deposuimꝰ: res ipsas pͥmũ notamꝰ. deinde sig¬
nificationẽ earũ breuit̃ disseramꝰ: ita ut amũ¬
do incipientes. partes eiꝰ sub sequent̃ disseren¬
do ponamꝰ. Mundꝰ ÷ cȩlũ et t̾ra. mare et quȩ
motꝰ sit: ut celũ. sol. luna. aer. maria. Nulla
enĩ requies eiꝰ ȩlem̃tis d̾cessa ÷: idoq sẽꝑ inmotu
ẽ. Greci uͦ nom̃ mundo deornam̃to accõ moda¬
uert̃ ꝓpt diu̾sitatẽ elem̃toꝵ. et pulchritudi¬
nem syderum. Appellatur enĩ apud eos
cosmos. qd̾ significar ornam̃tũ. nicħ enĩ
mundo pulchriꝰ ocłis carnis aspicimꝰ. Mundꝰ

Expanded text:
e Deo stetit populus a longe: quia vero spiritales quique allegoriarum nubem penetrant, ut spiritaliter Dei verba cognoscant, Moyses accessit ad caliginem, in qua erat Deus. Idcirco nos in houm varietate varia significatione scribere disposuimus, res ipsas primum notamus: deinde significationem earum breviter disseremus, ita ut a mundo incipientes, patres ejus subsequenter disserendo ponamus. Mundus est coelum et terra, mare et quae motu sit, ut coelum, sol, luna, aer, maria. Nulla enim requies ejus elementis concessa est, ideoque semper in motu est. Graeci vero nomen mundo de ornamento accommodaverunt propter diversitatem elementorum, et pulchritudinem siderum. Appellatur enim apud eos cosmos, quod significat ornamentum. Nihil enim mundo pulchrius oculis carnis aspicimus. Mundus
Abbreviated transcription (Latin):
meridianũ ẽ: in mane ꝑicłm. feruore ꝑsecu¬
tionis accensũ: uͥruina plerũq metuitur.¬
ut in ꝓpħa: qui habitatis int̾ra austri. ferte
colore accensa.
inmundo corꝑũ partes: tam minutis

Expanded text:
meridianum est immane periculum fervore persecutionis accensum: ubi ruina plerumqut in Propheta: Qui habitatis in terra austri, ferte calore accensa. in mundo corporum partes tam minutis
Abbreviated transcription (Latin):
gentie magna discretio est. sepe enĩ
inquibusdam locis illiꝰ et lystoria ser¬
uanda ẽ. et allegoria. et sepe inqͥbꝰdam
sola exquirenda ẽ. allegoria. Aliqͣndo
uͦ sola necesse ÷ ut teneatur hystoria.
Nam inqͥbꝰdam locis sic̃ diximꝰ. hysto¬
ria simul tenenda ÷ et allegoria. ut tar¬
diores pascant᷑ ꝑ hiystoriã et uelociores
ingenio ꝑ allegoriã. Unde cũ loquente
deo ppłs lampades et sonitũ bucine.
et montẽ fumigantẽ cerneret: ꝑt̾ritus
petiit. ut eis ꝑ moysen dñs loqueretur.¬
Unde scriptũ ÷. Stecit ppłs delonge.
moyses aũ accessit adcaliginẽ inqua

Expanded text:
gentiae magna discretio est. Saepe enim in quibusdam locis illius et historia servanda est et allegoria: et saepe in quibusdam sola exquirenda est allegoria; aliquando vero sola necesse est ut teneatur historia. Nam in quibusdam locis, sicut diximus, historia simul tenenda est et allegoria: et ut tardiores pascantur per historiam, et velociores ingenio per allegoriam. Unde cum loquente Deo populus lampades et sonitum buccinae et montem fumigantem cerneret, perterritus petiit ut eis per Moysen Dominus loqueretur. Scriptum est: Stetit populus de longe: Moyses accessit ad caliginem
Abbreviated transcription (Latin):
tigna aũ iuncta trabẽ faciunt: trabes aũ
sunt: cũ sunt dolate. Detrabib aũ in libro
regũ ita scriptũ ÷: posuit salo mon trabes in
domo ꝑcuruitũ forinsecꝰ. ut ñhererent nu¬
ris templi eo cȩt̃a. Itaq quid ꝑtrabes domꝰ.
quȩ tabulata portabant. nͥ p̃dicatores scĩ
st᷑ tipicȩ designati: Qdñ ipsi sublimͣ. att
honorabilẽ ineccła locũ ditenent. infirmi¬
ores qͦ acfragiles suis p̃dicationib ab infi¬
moꝵ appetitu sustollunt. atq ad cȩlestia
desidanda ac sꝑanda suspendt̃. suis etiã
int̾cessionibꝰ. ut inceptis ꝑsistant adiu

Expanded text:
tigna enim juncta trabem faciunt. Trabes autem tigna enim juncta trabem faciunt. Trabes autem sunt, cum sunt dolatae. De trabibus autem in libro Regum ita scriptum est: Posuit Salomon trabes in domo per circuitum forinsecus, ut non haererent muris templi, etc. Qui itaque trabes domus, qusunt typice designati? qui dum ipsi sublimem atque honorabilem in Ecclesia Dei locum tenent, infirmiores quosque ac fragiles, suis praedicationibus ab infirmorum appetitu sustollunt, atque ad coelestia desideranda ac speranda suspendunt: suis etiam intercessionibus, ut in coeptis persistant, adju
Abbreviated transcription (Latin):
Et siue ex nouit credentib domũ do edifi¬
cant. siue ex his qͦs heretici atꝙ scismatici ꝑ
errorẽ carruꝑant. itm illos increpando atꝙ
corrigendo adspĩtale ȩdificiũ di restaurant.
Uñ ec mȩxodo carpentarii legunt᷑. et inre
gũ fabri lignoꝵ ec cȩm̃tarii describunt̃: qͥ
instaurabant sartatecta domꝰ di. Materia
inde r om̃e lignũ. qd̾ ex ea aliqͥd efficiat᷑
uł si adianuã referas. uł ad statuã: mati̾a
erit. Ad aliquid enĩ semꝑ matĩa accipien¬
da ẽ. sic̃ elemͣta materiam rerũ. ẽẽ. dicimꝰ.
qͥa inde ea quȩ sunt facta uidemꝰ: et matia
qͣsi mat̾ dicta. In materia enĩ misticȩ iN¬
tesligi pot̾ humana creat᷑a. unde artifex sũ¬
mꝰ ꝑ opifices suos hocẽ. doctores scõs mul¬
tiplicẽ p̃ꝑat ornatũ eccłȩ. ex uasa apta ad
ministeriũ suũ edificat. Trabes uocate
qd intͣnsu̾so positȩ. utrosq parietes cͣtine¬
ant. Aliud aũ sunt tigna aliud trabes.

Expanded text:
oviter credentibus domum Deo aedificant, sive ex his, quos haeretici atque schismatici per errorem corruperant, iterum illos increpando, atque corrigendo, ad spiritale aedificium Dei restaurant. Unde et in Exodo carpentarii leguntur, et in libro Regum fabri lignorum, et caementarii describuntur, qui instaurabunt sartatecta domus Dei. Minde dicitur omne lignum quod ex ea aliquid efficiatur; vel si ad ianuam referas vel ad statuam, materia erit. Ad aliquid enim materia semper accipienda est, sicut clementa materiam rerum esse dicimus: quia inde ea, quae sunt facta videmus: et materia, quasi mater, dicta. In materia enim mystice intelligi potest humana creatura: unde artifex summus per opifices suos, hoc est, doctores sanctos multiplicem praeparat ornatum ecclesiae, et vasa apta ad ministerium suum aedificat. Trabes vocatae, quod in transverso positae utrosque parietes contineant. Aliud autem sunt tigna, aliud trabes:
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ⁊ pot̃ referri et adhereseos pͥncipes qͥ
simt lac̃ dogmatũ suoꝵ aatq indacu arifici
corde comy onuntieo uenerant᷑ ea quȩ a se
sciunt. eẽ. simulata. nec sufficit eis error ꝓpͥꝰ¬
nͥ simplices qͦsq adulatione deceꝑine. Qui
q̃stũ putano eẽ. piecatẽ. et deuorant domos
iuduarũ. abutentesq uulgi imꝑitia ia
arte dialectica qͣsi ascia. terebro et lima. et rũ¬
cina formant dm̃ suũ. ec cudunt malleo.
atq inaurant sermonis rechorici uenusta
alt̃a fossoria. hȩc apud ueteres penna uo ca¬
baeͣ: utrãq aũ hñs aciem bipennis. Nam
bipennis dr̃. qd exutraq parte habeat acu¬
tã aciem: qͣsi duas pinnas. piennũ aũ an¬
tiqui acutũ dicebant. Desecuri aũ ioħs ba¬
dices arboꝵ posica ẽ. Arbor huiꝰ mundi est
uniu̾sũgenꝰ humanũ. securis uͦẽ. redẽptor
nr̃. qui uelut ex manubrio ec ferro constat:
tenetq ex humanitate s incidit exdiuini¬
tate. qr uidelicet securis iam ad radice arbo¬

Expanded text:
dictum est, potest referri, et ad herese ωn principes, qui simulacra dogmatum suorum atque mendacii, artifici corde componunt, et venerantur ea quae a se sciunt esse simulata. Nec sufficit eis error p simplices quosque eorum adulatione deceperint, qui quaestum putant esse pietatem, et devorant domus viduarum , abutentesque vulgi imperitia, ita arte dialectica, quasi ascia, terebro et lima et runcina, formant dogma suum, et cudunt malleo atque inaurant sermonis rhetorici venustataltera fossoria. Haec apud veteres penna vocabatur; utrimque autem habens aciem, bipennis. Nam bipennis dicitur quod ex utraque parte habeat acutam aciem, quasi duas pinnas. Pennum autem antiqui acutum dicebant; unde et avium dices arborum posita est. Arbor hujus mundi est universum genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro constat, teneturque ex humanitate, sed incidit ex divinitate. Quae videlicet securis jam ad radicem arbo
Abbreviated transcription (Latin):
celũ. Somnꝰ iste iacob mors sua et passio xp̃i
appellari. domꝰaũ dĩ bechleẽ dr̃. quia ibi na
dit. ibi it̃m adcelũ conscendit. Erectio aũ la¬
pidis resurrectio xp̃i ÷: porroscala xp̃c est.
qͥ dix̃ ego sũ uia. ꝑ hanc ascendebant et des¬
cendebant angłi. In quib significati sunt
eũgłistȩ. p̃dicatores xp̃i. ascendentes uiꝙ
cũ adintelligentiã eiꝰ suꝑ eminentissimã

Expanded text:
. Somnus iste Jacob, mors sive passio Christi adit, ibi iterum ad coelum conscendit, erectio autem lapidis resurrectio Christi est. Porro scala Christus est, qui dixit: Ego sum via . Per hanc ascendebant et descendebant angeli, in quibus significati sunt evangelistae, praedicatores Christi, ascendentes utique cum ad int
Abbreviated transcription (Latin):
uexam. Seqr̃. Et inira tua turbab̾ eos. Sepe
iam dixi iram diuinitati ñ posse cͣgruere.
s ab hõib tractũ ÷. qͥ qñ sceleratos iudicant.
feruore aĩ cõmonent᷑. nec alit̃ addãpnandũ
hominẽ ueniunt. nͥ decõmissis eoꝵ crimi¬
nib excitent᷑. Psecutionẽ aũ pͣuoꝵ. ille
u̾sus significat exꝑsona dñi ꝓlatꝰ. Ueni in
altitudinẽ maris. et tẽpestas lemersit me.
Ille qͥ pͣ maria fixis gressib ambulauit. qui
petro dexterã ne mergeret᷑ exendit. quẽad¬
modũ se tẽpestate dicit. eẽ. demersũ: hic
aluitudo maris. copiosa ppłi significatur
insania. Item tẽpestas ÷ seditio cc̃itata dem̃¬
.ipsa enĩ demersit dñm saluatorẽ: qnͣ eũ
ꝑuenire fecit ad crucẽ.

Expanded text:
vexamur. Sequitur: Et in ira tua conturbabis eos. Saepe vexamur. Sequitur: Et in ira tua conturbabis eos. Saepe jam dixi iram Divinitati non posse congruere: sed ab hominibus tractum est, qui quando sceleratos judicant, fervore animi commoventur: nec aliter ad damnandum hominem veniunt, nisi de commissis eorum criminibus excitenversus significat ex persona Domini prolatus: Veni in altitudinem maris, et tempestas demersit me . Ille, qui super maria fixis gressibus ambulavit, qui Petro dexteram, ne mergeretur, extendit, quemadmodum se tempestate dicit esse demersum? Hic altitudo maris copiosa populi significatur insania. Item tempestas est seditio concitata dementium. Ipsa enim demersit Dominum Salvatorem, quando eum pervenire fec
Abbreviated transcription (Latin):
strat᷑. in illa ꝑsuadet᷑ aĩe ut ꝓficiat. inistã
repͥmit᷑ quȩ ꝓficit: inilla discit qd̾ appetat.
imista qd̾ metuat. ꝑillã dicit. gaude et lȩta¬
re syon filia qr ecce uenio. et habitabo in
inturbine uiȩ eiꝰ. b̾landꝰ quippe ÷: qui ut in
medio inhabitet uenit. cum uͦ se ꝑtẽpestatẽ
et turbinẽ insinuat: nimirũ quȩ tangit cor
da ꝑturbat. aiq ad edomandã elationẽ se
exerit. qñ potens et terribił in notescit. hinc
inpsalt̾io scriptũ ÷: ꝑsequeris eos intẽpesta¬
te tua. et inira tua ͤ tcurbab̾ eos. intẽpestate
dicit. hoc ẽ. udicii tpr̃. Item tẽpestas exam̃
iudicii significat. ut in psalt̾io. incireuitu
eiꝰ tẽpestas ualida. Qd tẽpestati merito com
fragore c̃turbat. ec locũ tollit consilio. repen¬
tina ꝑicłi magnitudo. Tempestas enim
imbriũ aeris ÷ quȩdã c̃c̃itata seditio. in ꝗͦ
uehem̃t᷑ terremͣ. dum aquarũ nimietate

Expanded text:
stratur. In illa persuadetur animae, ut proficiat: in ista stratur. In illa persuadetur animae, ut proficiat: in ista reprimitur, quae proficit. In illa discit, quod appetat: in ista, quod metuat. Per illam dicit: Gaude et laetare, filia Sion, quia ecce venio et habitabo in in turbine viae ejus . Blandus quippe est qui ut in medio inhabitet venit. Cum vero se per tempestatem et turbinem insinuat, nimirum quda, perturbat atque ad edomandam elationem se exerit, quando potens et terribilis innotescit. Hinc in psalmo scriptum est: Persequeris eos in tempestate tua, et in ira tua conturbabis eos . In tempestate dicit, hoc est, judicii tempore. Item tempestas examen judicii significat, ut in psalmo: In circuitu ejus tempestas valida ; quod tempestati merito compfragore conturbat: et locum tollit consilio repentina periculi magnitudo. Tempestas enim imbrium aeris est quaedam concitata seditio, in qua vehementer terminatur, dum aquarum nimietate