comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
breui sermone soluamꝰ. Pret̾ mitto salu̾ationis of
sicia:. quib meũ demulces caput. Taceo deblandi¬
tiis. quib rẽp̃hensionẽ meam niteris consolarr: ad
ipsas causas ueniã. Dicis accepisse te librũ meum.
aquodã fr̃ẽ. qui titulũ ñ habetet: in quo scriptoreᷤᷤ ec¬
csiasticos. tã grecos quã latinos enumerauerĩ. Cũq
abeo quereres. ut tius u̾bis utar. cur liminaris pagi¬
na ñ eẽt scripta. uł quo censeret᷑ nomine: repondisse
appellari eũ epithaphiũ. Q argum̃taris. qd̾ recte
sic uocaret᷑. si eorũ tantũ uł uitas uel scripta ibi
legisses. qui iam defuncti c̾e̾nt. Cũ uͦ multorũ et
eo tp̃e quo scribebapt᷑. et nunc usq uiuentium
ibi cõmemoxrent᷑ opuscula: mirari te cur ei non
tytulũ imposuerim. Puto intelligere prudentiã
tuam: qd̾ ex oꝑe ipso titulũ potueris intelligere.
Legisti enĩ. et grecos. & latinos. qui uitas uirorũ

Expanded text:
istus iusserit, sermone soluamus, praetermitto salutationes et istus iusserit, sermone soluamus, praetermitto salutationes et officia, quibus meum demulces caput; taceo de blanditiis, quibus reprehensionem mei niteris consolari; ad ipsas causas ueniam. a quodam -fratre, qui titulum non haberet, in quo scriptores ecclesiasticos tam Graecos quam Latinos enumerauerim. cumque ab eo quaereres, ut tuis uerbis utar, cur \'liminaris pagina\' non esset inscripta uel quo censeretur, nomine, respondisse appellari -Epitaphium. et argumentaris, quod recte sic uocaretur, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legisses, qui iam defuncti essent; cum uero multorum et eo tempore, quo scribebatur, et nunc usque uiuentium ibi memorentur opuscula, mirari te, cur ei hunc titulum inposuerim. puto intellegere prudentiam tuam, quod ex opere ipso titulum potueris intellegere. legisti enim et Graecos et Latinos, qui uitas uirorum
Abbreviated transcription (Latin):
tatis et sordiũ. int̾ huiꝰ scłi turbidines insensib suis
eẽ monstrabat. bibens detorrente inuia. id circo ex¬
aitauit caput. et suꝑbissimũ goliam suo potis¬
simũ mucrone truncauit ꝑcutiens in fronte blaᷤᷤ¬
phemũ. & inea parte corporis uiuerans. inqͣ et pre¬
cor meũ. cantabo & psallã ingła mea. exurge psal¬
teriũ et cythara exurgã diluculo: ut in nobis pos¬
sit impleri. aꝑi ostuũ. et ego implebo illud.: ⁊ dñs
dabit u̾bũ euãgłitantib uirtute multa. Te quog hoc
uiceris. & ego uinca. si meũ errorẽ intellexero:
et econtrario me uincente tu suꝑas. qi ñ filii pa¬
rentib. s parentes filiis thesaurirant. E ĩparali¬
pomenon libro legimꝰ. qd̾ filii isrł ad pugnandũ
ꝓcesserint mente pacifica. int̾ ipsos quoq gladi¬
os. et effusiones sanguinis. et cadauera ꝓstratorũ.
ñ suã s pacis uictoriam cogitantes. Respondea mus

Expanded text:
tatis et sordium inter hujus saeculi turbines, in sensibus suis tatis et sordium inter hujus saeculi turbines, in sensibus suis esse monstrabat, bibens de torrente in via: et idcirco exaltavit caput, et superbissimum Goliath suo potissimum mucrone truncavit, percutiens in fronte blasphemum ; et in ea parte corporis vulnerans, in qua et praecor meum; cantabo et psallam in gloria mea; exsurge psalterium et cithara, exsurgam diluculo, ut in nobis possit impleri: Aperi os tuum et implebo illud, et: Dominus dabit uerbum euangelizantibus uirtute multa. te quoque uiceris, et ego uincam, si meum errorem intellexero, et e contrario me uincente tu superas, quia non filii parentibus sed parentes filiis thesaurizant. et in Paralipomenon libro legimus, quod filii Israhel ad pugnandum processerint mente pacifica inter ipsos quoque gladios et effusiones sanguinis et cadauera prostratorum non suam sed pacis uictoriam cogitantes. respondeamus i
Abbreviated transcription (Latin):
Tres simł epłas. immo libel
ut tu nominas questiones.
ut ego sentio repreh ensiones meorũ opusculoꝵ
continentes. Ad quas si respondere uoluero. ubri
magnitudine opꝰ erit. Tam̃ conabor quantũ fa¬
c̾e possũ. modũ ñ egredi epłe longioris. et festinan¬
ti fr̃i morã ñ face̾. qui ante triduũ quã ꝓfecturus
erat. a me epłas flagitauit. ut pene inprocinctu.
hec qualiacũq st̃ effutire cõpellar. et tumultua¬
rio respondere sermone. ñ maturitate scribentis.
s dictantis temeritate. que plerũq ñ indoctrinã.
s incassũ u̾tit᷑. ut fortissimos quosq milites subita
institutio. qͥ scribit ad ephesios. Assumite arma di:
ut possitis resistere indie malo. & rursũ. State
p̃cincti lũbros ur̃os inueritate & indutilorica
iustitie. &e calciati pedes in p̃parationẽ euãgłii pa¬
cis suꝑ om̃ia accipientes scutũ fide inquo possitis.
unu̾sa tela maligni ignita extinguere: & galeam

Expanded text:
Tres simul epistulas, immo libellut tu nominas, quaestiones, ut ego sentio, reprehensiones meorum opusculorum continentes. ad quas si respondere uoluero, libri magnitudine opus erit; tamen conabor, quantum facere possum. modum non egredi epistulae longioris et festinanti fratri moram non facere, qui ante triduum, quam profecturus erat, a me epistulas flagitauit, ut paene in procinctu haec, qualiacumque sunt, effutire compellar et tumultuario respondere sermone non maturitate scribentis sed dictantis temeritate, quae plerumque non in doctrinam sed in casum uertitur, ut fortissimos quoque milites subita institutio, qui scribit ad Ephesios: Adsumite arma dei, ut possitis resistere in die malo; et rursus: State succincti lumbos uestros in ueritate et induti lorjustitiae, et calceati pedes in praeparationem Evangelii pacis: super omnia accipientes scutum fidei, in quo possitis universa tela mali
Abbreviated transcription (Latin):
tur qd̃ idẽ dicit. factus sũ iudcis tanqͣ. uideus. ut iudeoᷤᷤ
lucrifacetẽ &e cet̾a que ibi dicunt᷑ cõpassione miscđie.¬
ñ simulatione fallacie. fit enĩ tanꝗͣ. eger. qui ministiat
egroto: ñ cũ sefebres habere mentit᷑. s cũ animo condo¬
lentis cogitat. quẽ ad modũ sibi seruiri sebi uelit. supse
egrotaret. Nam utiq iudeus erat. xp̃ianus aut̃ factus
ñ uideorũ sacram̃ta reliquerat. que conuenient ile

Expanded text:
tur, quod idem dicit: \'factus sum Iudaeis tamquam Iudaeus, ut Iudaeos tur, quod idem dicit: \'factus sum Iudaeis tamquam Iudaeus, ut Iudaeos lucrifacerenon simulatione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quem ad modum sibi seruiri uellet, si ipse aegrotaret. nam utique ludaeus erat, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conuenienter ille
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ. Didicimꝰ qd̾ ꝓpt̾ metũ iudeorũ. &e petrus et paulꝰ
equalit fixert̃ legis se. precepta seruare. Qua gͥ fronte.
cõmisit: Ego. ĩmo alii ante me exposuert̃ causam
quã putauert̃. ñ offitiosũ mendatiũ defendentes sicut
tu scribis. s docentes honestam dispensationẽ: ut et
apłorũ prudentiã de monstrarent. et blasphemantis
porphirii imprudentiã cohercerent: qui paulũ. et
petrũ puerili dic̃ int̾ se pugnasse certamine. immo
exatsisse paulũ inuidia uirtutũ petri. & ea scripsisse
iactant̃. uł que ñ fecerit. uł si fecit ꝓcacit̾ fecerit. id in
alio rep̃hendens qd̃ ipse cõmiserit. Interp̃tati st̃ illi ut
potuert̃: tu quomͦ istũ locũ edisseris. Utiq meliora dic¬
turꝰes: qui ueterũ sententiã reꝓbasti.Scripsisti ad me
inepła tua. Neq enĩ ame docendus es qd̾ quomͦ intelliga¬

Expanded text:
ta est. Didicimus, quod propter metum Iudaeorum et Petrus et Paulus ta est. Didicimus, quod propter metum Iudaeorum et Petrus et Paulus aequaliter finxerint legis se praecepta seruare. qua igitur fronte, commi- sit ? ego, immo alii ante me exposuerunt causam, quam putauerant, non officiosum mendacium defendentes, sicut tu scribis, sed docentes honestam dispensationem, ut et apostolorum prudentiam demonstrarent et blasphemantis Porphyrii inpudentiam cohercerent, qui Paulum et Petrum puerili dicit inter se pugnasse certamine, immo exarsisse Paulum inuidia uirtutum Petri et ea scripsisse iactanter, uel quae non fecerit uel, si fecit, procaciter fecerit id in alio reprehendens, quod ipse commiserit. interpretati sunt illi, ut potuerunt; tu quomodo istum locum edisseres? utique meliora dicturus, qui ueterum sententiam reprobasti. Scribis ad me in epistula tua: neque enim a me docendus es, quomodo intellega
Abbreviated transcription (Latin):
iegẽ. Tunc paulus. assũptis uiris. posteriori die purifica¬
tus cũ illis. intrauit intẽplũ. annuntians expletionẽ
dicrũ purificationis. donec offerret᷑ ꝓunoquoq eorũ
oblatio. O paule. in hoc te rursus interrogo. cur caput ra¬
seris. cur nudipedalia exereueris de cerimoniis ui¬
deorũ: cur optuleris sacrificia. et scd̃m legẽ hostie pro te
fuerint immolate. Utiq respondebis. ne scandalirarẽ¬
tur qui exuideis credi derĩ. Simulasti gͦ uideũ. ut iu¬
deos lucri faceres. et hanc ipsã simulationẽ iacob et cet̾i
cũ occidendus ees. raptus es atribuno. et abeo missus cesa¬
ream sub custodia militũ diligenti. ne te iudei qͣsi simu¬
latorẽ ac destructorẽ legis occident᷑: atq inde romã ꝑtie¬
niens. in hospitio qd tͥ conduxeras. xp̃m & iudeis et gẽ¬
tiles p̃dicasti: et sententia tua neronis gladio confirma¬

Expanded text:
egem. tunc Paulus adsumptis uiris postera die purificaegem. tunc Paulus adsumptis uiris postera die purificatus cum illis intrauit in templum adnuntians expletionem dierum purificationis, donec offerretur pro unoquoque eorum oblatio. o Paule, et in hoc te rursum interrogo, cur caput raseris, cur nudipedalia exercueris de caeremoniis Iudaeorum, cur obtuleris sacrificia et secundum legem hostiae pro te fuerint immolatae. utique respondebis: \'Ne scandalizarentur, qui ex Iudaeis crediderant\'. simulasti ergo Iudaeum, ut Iudaeos lucrifaceres, et hanc ipsam simulationem Iacobus te et cecum occidendus esses, raptus es a tribuno et ab eo missus Caesaream sub custodia militum diligenti, ne te Iudaei quasi simulatorem ac destructorem legis occiderent, atque inde Romam perueniens in hospitio, quod tibi conduxeras, Christum et Iudaeis et gentibus praedicasti et sententia tua Neronis gladio confirma
Abbreviated transcription (Latin):
hec ad cõparationẽ eiꝰ rei que sequit᷑. parua st̃. Refeit
lucas. sacre scriptor hystorie. Cũ uenissemꝰ hierosoli¬
mã. libent̃ suscepert̃ nos fr̃s: et sequenti die iacobus
& om̃s seniores qui cũeo erant. euãgłio illꝰ cõꝓbato. dixe¬
runt ei. Uides fr̃ quot milia ft̃ in iudea. qui credidert̃
in xp̃o: &e hi om̃s emulatores sunt legis. Audiert̃ aut̃
de te. qd̃ discessiones doceas a moyse. eorũ qui ꝑgentes
st᷑ uideorũ: dicens. ñ debere eos circũcid̾ẽ filios suoᷤ. neq
scđm consuetudinẽ ingredi. Quid gͦ est : Utiq opor¬
tet conuenire multitudinẽ: audiert̃ enĩ te suꝑuenis
se. Hoc gͦ fac. qd̾ tibi dicimꝰ. St̃ nobis uiri quatuor. uo¬
tũ hñteᷤᷤ suꝑ se. his assũptis. scĩfica te cũ ipsis. et impen¬
de ineos ut radant capita: et sciant om̃s. quia que de
te audierunt falsa sunt: s ambulas &e ipse custodiens

Expanded text:
haec ad comparationem eius rei, quae sequitur, parua sunt. refert haec ad comparationem eius rei, quae sequitur, parua sunt. refert Lucas, sacrae scriptor historiae: Cum uenissemus Hierosolymam, libenter exceperunt nos fratres et sequenti die Iacobus et omnes seniores, qui cum eo erant, euangelio illius corunt ei: Vides, frater, quot millia sunt in Judaea, qui credidere in Christo, et ii omnes aemulatores legis. Audierunt autem de te, quod dissensionem doceas a Moyse eorum, qui per gentes sunt Judaeorum, dicens: Non debere eos circumcidere filios suos, neque secundum consuetudinem ingredi. Quid ergo est? utique oportet convenire multise. Hoc ergo fac, quod tibi dicimus: sunt nobis viri quatuor votum habentes super se: his assumptis, sanctifica te cum ipsis, et impende in eos, ut radant capita, et sciant omnes, quia quae de te audierunt, falsa sunt, sed ambulas et ipse custodiens
Abbreviated transcription (Latin):
se substraxisset agentib. propt̾ metũ iudeorũ qui
a lacobo uenerant: cur timotheũ filiũ hominiᷤᷤ gẽ¬
tilis. utiq &e ipsũ gentilẽ. neq em̃ iudeus erat. quiñ
fuerat circũcisus. contͣ sententiã tuam circuncid̾e
cogeris: Respondebit mͥ. ꝓpt̾ iudeos qͥ erant ĩilliᷤ
locis. Qui gͥ tibi ignoscis. incircuncisione discipłi
uenientis exgentib: ignosce & petro p̃cessori tuo.
qd̾ aliqͣ fecerit metu fideliũ iudeorũ. Rursũ scrip¬
tũ est. Paulus uͦ cũ adhuc sustinuisset dies multos:
fr̾ib ualedicens nauigauit syriam. & cũ eo pͥscilla
et aquila: &e totondit sibi incencris caput. Uotũ eñi
habuerat. Esto. ibi iudeorũ timore cõpulsus fit fac̾ẽ
qd̃ nolebat: quare comã nutriuit ex uoto. & postea
incencris totondit exlege. qd̾ nararei qͥ scdo uoue¬
runt. uxta preceptũ moysi facere consueuert̃: Her̃

Expanded text:
se subtraxisset a gentibus propter metum Iudaeorum, qui se subtraxisset a gentibus propter metum Iudaeorum, qui a Iacobo uenerant, cur Timotheum, filium hominis gentilis utique et ipsum gentilem — neque enim Iudaeus erat, qui non fuerat circumcisus —, contra sententiam tuam circumcidere cogeris? respondebis mihi: Propter Iudaeos, qui erant in illis locis\'. qui igitur tibi ignoscis in circumcisione discipuli uenientis ex gentibus, ignosce et Petro, praecessori tuo, quod aliqua fecerit meta fidelium Iudaeorum. rursum scriptum est: Paulus uero cum adhuc sustinuisset dies multos, fratribus \'uale\' dicens nauigauit Syriam et cum eo Priscilla et Aquila et totondit sibi in Cenchris caput; uotum enim habuerat. esto, ut ibi Iudaeorum timore compulsus sit facere, quod nolebat: quare comam nutriuit ex uoto et postea eam in Cenchris totondit ex lege, quod Nazaraei, qui se deo uouerint, iuxta praecepta Moysi facere consuerunt? Verum
Abbreviated transcription (Latin):
timor ẽ iudeorũ. Dicit enĩ scriptura. qd̾ pͥmũ ede¬
bat cũ gentib. Cũ aũt uenissent quidã aiacobo.
su btrahebat se & segregabat: timenᷤ eos qui ex cir¬
imitator pastoris boni. ꝑdẽt gregẽ sibi creditũ.
Sicut gͥ ostendimꝰ. petrũ bene quidẽ sensisse. de
abolitione legis mosayce. s ad simulationẽ obser¬
uande eiꝰ timore cõpulsũ: uideamꝰ anipse paulus.
qui aliũ arguit. tale qͥd fecerit. Legimꝰ in eodẽ li¬
bro. ꝑambulabat aut̃ paulus syriã. & ciliciã. con¬
firmans eccłias: ꝑuenitq inderben. et lẏstrã. Et ec¬
ce discipłs quidã erat ibi nomine thimotheus. filiꝰ
mulieris uidue fidelis. patre aut̃ gentili. Huic testi¬
moniũ reddebant. qui inlystris erant & iconio fr̃s.
hunc uoluit paulus secũ ꝓficiscĩ et assumens cir¬
cũcidit eũ. ꝓpt̾ iudeos qui erant iniiis locis scie¬
bant enĩ om̃s qd̾ pat̾ eius gentilis ẽct. Obeate apłe
paule. qui inpetro rep̃henderas simulationẽ. quare

Expanded text:
timor est Judaeorum. Dicit enim Scriptura quod primum edebat cum Gentibus; cum autem venissent quidam a Jacobo, subtrahebat se et segregabat, timens eos qui ex cirimitator pastoris boni, perderet gregem sibi creditum. 9. Sicut ergo ostendimus, Petrum bene quidem sensisse de abolitione Legis Mosaicae, sed ad simulationem observandae ejus timore compulsum; videamus an ipse Paulus qui alium arguit, tale quid fecerit. Legimus in eodem libro: « Perambulabat autem Paulus Syriam, et Ciliciam, confirmans Ecclesias: pervenitque in Derben, et Listram; et ecce discipulus quidam erat ibi, nomine Timotheus, filius mulieris viduae fidelis, patre autem gentili. Huic testimonium bonum reddebant, qui in Lystris erant et Iconio fratres. Hunc voluit Paulus secum proficisci: et assumens circumcidit eum, propter Judaeos qui erant in illis locis. Sciebant enim omnes, quod pater eius gentilis esset. o beate apostole Paule, qui in Petro reprehenderas simulationem, quare
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ hec nobis incũbit necessitas. unt iudeos cũ legi¬
timis sitis suscipiamꝰ. et licebit eos obseruare in ec¬
elesi is xp̃i qd̾ exercuert̃ insynagogis sathane. di¬
cã qͥd sentio. Non illi xp̃ram ficnt᷑. s nos uideos facient.
netur. Iudeus erat paulus. xp̃ianus aut̃ factus.
ñ uideorũ sac̾menta reliquerat. que conuenienter
ille popłs. & legitime. tẽpore quo oportebat accepe¬
iat. ideo q suscepit ea celebranda cũ iam xp̃i ẽẽt apłs.¬
ut doceret ñ cͥe ꝑnitiosa. his qui ea uelient sicut a parẽ¬
tib plegẽ acceꝑant custodre. Ritfũ obsecro te. ut pacetua dolo
rẽ meũ audia. Indeoꝵ patilꝰ ccrimonias obseruabat. c̃ iã x ett apłs:¬

Expanded text:
autem haec nobis incumbit necessitas, ut Iudaeos cum legiautem haec nobis incumbit necessitas, ut Iudaeos cum legitimis suis suscipiamus. et licebit eis obseruare in ecclesiis Christi, quod exercuerunt in synagogis satanae, — dicam, quod sentio — non illi Christiani fient, sed nos Iudaeos facient. netur: Iudaeus erat Paulus, Christianus autem factus non Iudaeorum sacrameille populus et legitime tempore, quo oportebat, acceperat. ideoque suscepit ea celebranda, cum iam Christi esset apost doceret non esse perniciosa his, qui ea uellent, sicut a parentibus per legem acceperant, custodire. rursum obsecro te, ut pace tua meum dolorem audias. Iudaeorum Paulus caeremonias obseruabat, cum iam Chris
Abbreviated transcription (Latin):
hoc solũ aparentib anathematirati st̃. qd̾ legis ceri¬
monias xp̃i euãgłio miscuert̃: et sic noua confessist̃
ut uet̾a ñ amitterent. Quid dicã dehebicionitiᷤ. qui
xp̃ianos c̾e sesimulant: Usq hodie ꝑtotas orientis¬
synagogasant̾ iudeos heresis ẽ. que dr̃ mineorũ & apha¬
riseis nunc usq dãnat᷑. quos utlgo naztos zareos ñ¬
cupant: qui credt̃ in xp̃m filiũ ci. natũ de oatura uir¬
gine. & eũ dicunt ẽe. qui subpontio pilato passus est
et resurrexit: inquẽ & nos credimꝰ. S dũ uolunt et
iudei ẽẽ & xp̃iam:. nec iudei st̃ nec xp̃iani. Oro gͦ te ut
qui nr̃o uul nusculo medendũ putas qd̾ accuforatum.
immo punctũ dr̃. huius sententie medearis uulne¬
ri. qd̾ lancea & ut ita dicã phalarica mole ꝑcussũ ẽ.
Neq em̃ eiusdẽ ẽ criminis in explanatione scup¬
turarũ diu̾sas maiorũ sententias ponere: &e here¬
sim sceleratissimã tutsũ ineccłiam introduc̾e. Sin

Expanded text:
hoc solum a parentibus anathematizati sunt, quod legis caeremonias Christi euangelio miscuerunt et sic noua confessi sunt, ut uetera non amitterent. quid dicam de Hebionitis, qui Christianos esse se simulant? usque hodie synagogas inter Judaeos haeresis est, quae dicitur Minaeorum, et a Pharisaeis nunc usque damnatur: quos vulgo 747 Nazaraeos nuncupant, qui credunt in Christum Filium Dei, natum de virgine Maria, et eum dicunt esse, qui sub Pontio Pilato passus est, et resurrexit, in quem et nos credimus: sed dum volunt et Iudaei esse et Christiani, nec Iudaei sunt nec Christiani. oro ergo te, ut, qui nostro uulnusculo medendum putas, quod acu foratum. immo punctum dicitur, huius sententiae medearis uulneri. quod lancea et, ut ita dicam, phalaricae mole percussum est. neque enim eiusdem est criminis in explanatione scripturarum diuersas maiorum sententias ponere et haeresin sceleratissimam rursus in ecclesiam introducere. sin
Abbreviated transcription (Latin):
et prb̃os hierosolimã suꝑ hac re questione. Cũq hie¬
rosolimã ꝑ rexissent: & surrexert̃ quidã de heresi pha¬
riseorũ. qui crediderant inxp̃mdicentes. Oportet circũci¬
di eos: ce p̃ciꝑe illis ut seruent legẽ moysi. Et cũ mag¬
na suꝑ hoc u̾bo oriret᷑ questio: petrus solita libertate. ui¬
ri inqͥt fr̃s. uos scitis. qm̃ abantiquis dieb in nobis eleg̃
ds. ꝑ osmeũ audire gentes u̾bũ euãgłii. et credẽ: &e qui
notut corda ds. testimoniũ ꝑhibuit. dans illis spm̃ scm̃

Expanded text:
cumque Hiecumque Hierosolymam perrexissent et surrexissent quidam de heresi Pharisaeorum, qui crediderant in Christo, dicentes: oportet circumcidi eos et praecipere illis, ut seruent legem Moysi, et magna super hoc uerbo oriretur quaestio, Petrus solita libertate: uiri, inquit, fratres, uos scitis, quoniam ab antiquis diebus in nobis elegit deus per os meum audire gentes uerbum euangelii et credere et, qui nouit corda, deus testimonium perhibuit
Abbreviated transcription (Latin):
et gentes receperunt u̾bũ di. Cũ aut̃ ascendisset pe¬
trus hicosolimã. disceptabant ad u̾sus illũ qui erant
excirtũcisione dicentes. Quare introisti ad uiros p̃pu¬
tiũ habentes. et manducasti cũ illis: Quib om̃i ratiõe
ex posita. nouissime orationẽ suam hoc sermone conclu¬
sit. Sigͦ eandẽ gram dedit illis ds sicut et nobis qui cre¬
ꝓhibere dm̃ : His auditis. tacuerĩ: et głificauert̃ dm̃
dicentes. Ergo & gentib ds penitentiã ad uitã dedit.
Rursũ cũ multo post tẽpore. paulus et barnabas ue¬
nissent antiochiam. et congregata eccłia retulissent.
quanta fecisset ds cũ illis. & quia aꝑuisset d̾s gentib
ostiũ fidi: quidã descendentes de uidea docebant fra¬
tres atq dicebant. Nisi circũcidamini scd̃m morem
moysi. ñ potestis salui fieri. Cõmota gͥ seditione ñ mi¬
nima. ad u̾sus paulũ et barnabã. statuert̃. ascendere
& ipsi qui accusabant᷑. & hi qui accusabant ad apłos

Expanded text:
n Iudaea, quia et gentes recepissent uerbum dei. cum autem ascendisset Petrus Hierosolymam, disceptabant aduersus illum, qui erant ex circumcisione, dicentes: Quare introisti ad uiros praeputium habentes et manducasti cum illis? quibus omni ratione exposita nouissime orationem suam hoc sermone conclusit: Si ergo \'eandem gratiam dedit illis deus sicut et nobis, qui cree deum? his auditis tacuerunt et glorificauerunt deum dicentes: Ergo et gentibus deus paenitentiam ad uitam dedit. rursum, cum multo post tempore Paulus et Barnabas uenissent Antiochiam et congregata ecclesia rettulissent, quanta fecisset deus cum illis et quia aperuisset gentibus ostium fidei, quidam descendentes de Iudaea docebant fratres atque dicebant: Nisi circumcidamini secundum morem Moysi, non potestis salui fieri. commota igitur seditione non minima aduersum Paulum et Barnaban statuerunt ascendere et ipsi, qui accusabantur, et hi, qui accusabant, ad apos
Abbreviated transcription (Latin):
to et tyto. Ascendi aut̃ scdm reuelationẽ. & erposui
eis euãgłiũ. qd̾ p̃dico int̾ gentes: ostendens non babuis¬
se securitatẽ euãgłiĩ p̃dicandi nͥ petri & quicũ eo erãt.
fuisset sententia roboratũ. Statimq sequit᷑. Separatĩ
aut his qͥ uidebãt᷑ aliqͥd e̾e. neforte inuacuũ currerem
aut cucurrissẽ. Quare separatĩ &e ñ publice: Nefor
te fidelib ex numero iudeorũ. qui legẽ putabant esse
seruandã. &e sic credendũ in dño saluatore. fiłi scanda¬
lũ nasceret᷑. Ergo eo tẽpore cũ petrus uenisset anti¬
ochiam licet hoc apłorũ acta ñscribant. s affirman¬
te paudlo credendũ sit. infaciem illi patilus restitisse
scribitut. quia rep̃hensibilis erat. Ptius eñi quã
uenirent quidã a iacobo cũ gentib edebat. Cũ aut̃

Expanded text:
o. Ascendi autem secundum revelationem, et exposui eis Evangelium quod praedico inter Gentes: » ostendens se non habuisse securitatem Evangelii praedicandi, nisi Petri, et qui cum eo erant, fuisset sententia roboratum. Statimque sequitur: « Separatim autem his, qui uidebantur, ne forte in uacuum currerem aut cucurrissem. quare separatim et non in publico ? ne fidelibus ex numero Iudaeorum, qui legem putabant esse seruandam et sic credendum in domino saluatore, fidei scandalum nasceretur. ergo et eo tempore, cum Petrus uenisset Antiochiam—licet hoc apostolorum Acta non scribant, sed adfirmanti Paulo credendum sit — in faciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. prius enim, quam uenire
Abbreviated transcription (Latin):
lingue sue habent int̾icctionẽ. ut qñ uolunt auim̃
deprecati. ponant u̾bũ petentis affectu. et dicant
terpretat᷑. Anna int̾iectio deprecantis est. Siex duo¬
b uelis cõpositũ u̾bũ fac̾e. dices osianna. siue ut nos
loquim᷑ ofanna. media uocali litcã elisa. sicut facere
Asolemus inu̾sib uirgilii. qñ męne incepto desistẽ
uicdtam siandimus menincepto. Aiegh namq lita
prima u̾ibi sequentis. extremã prioris u̾bi.y. inueniens.
exclusit. Qua propt̾ ut ad questionis originẽ reu̾tamur:
ubinos legimus in latino. õ dñe saluũ me fac. o dñe bñ
cõplace. benedictus qui uenit in nomine dñiauxta he¬
bitũ sensũ legerepossirmus Obsecro dñe saluũ fac. ob

Expanded text:
linguae suae habent interiectionem, ut, quando uolunt dominum linguae suae habent interiectionem, ut, quando uolunt dominum deprecari ponant uerbum petentis affectu et dicant terpretatur, anna interiectio deprecantis est. si ex his duobus uelis conpositum uerbum facere, dices \'osianna\' siue, ut nos loquimur, \'osanna\' media uocali littera elisa, sicuti facere solemus in uersibus, quando meneincepto desistere uictam scandimus \'men incepto\'. aleph quippe, littera prima uerbi sequentis, extremam prioris uerbi inueniens exclusit. quapropter, ut ad quaestionis originem reuertamur, ubi nos legimus in Latino : odomine. saluum fac, odomine, bene conplace; benedictus, qui uenit in nomine domini, iuxta Hebraeum sensum legere possumus: obsecro, domine, saluum fac,
Abbreviated transcription (Latin):
Et deeo quidẽ qd̾ facile ex primi poterat. benedictus
qui uenit in nomine dñi om̃iũ euangłistarũ scͥp¬
tura consentit. Deuerbo uͦ osianna quia ingrecum
non poterant tͣnsferre sermonẽ. sicut inalleltua.
&e inam̃ et inpletisq factũ uidemus. ipsũ hebre¬
ũ posuert̃ dicentes ostãna. Lucas gͥ qui int̾ euãglis
tas greci sermonis eruditissimus fuit. quippe ut me¬
dicus. et qui ingreco euangłiũ scripserit: quia se ui¬
dit propͥetatẽ sermonis tͣnsferre non posse. meliꝰ arbi¬
tratus ẽ tacere. quã id ponere qd̾ legenti facẽt questio¬
nẽ. Ad sũmã. sicuti nos inlingua latina habemꝰ et in¬
t̾iectiones quasdã. ut eruitando dicamus ua. et ĩam¬
mirando pape. & dolendo heu. et quando silentiũ
uolumꝰ ĩꝑare sttictis dentib spm̃ cartamꝰ. et agimus
tantũ sibilũ insonando. St. ita : hebrei ĩt reliqͣs ꝓpetates

Expanded text:
Et de eo quidem, quod facile exprimi poterat, « Benedictus Et de eo quidem, quod facile exprimi poterat, « Benedictus qui venit in nomine Domini, » omnium Evangelistarum Scriptura consentit. De verbo autem OSIANNA, quia in Graecum non poterant transferre sermonem, sicut in ALLELUIA, et in AMEN, et in plerisque factum videmus, ipsum Hebraeum posuerunt, dicentes, OSIANNA. Lucas igitur, qui inter omnestas Graeci sermonis eruditissimus fuit, quippe ut medicus, et qui Evangelium Graecis scripsit, quia se vidit proprietatem sermonis transferre non posse, melius arbitratus est tacere, quam id ponere quod legenti faceret quaestionem. 5. Ad summam, sicuti nos in lingua Latina habemus interjectiones quasdam, ut insultando dicamus vah, et in admirando papae, et in dolendo heu: et quando silentium volumus imponere, strictis dentibus spiritum coarctamus et agimus tantum sibilum, insonando sith: ita Hebraei inter reliquas proprietates
Abbreviated transcription (Latin):
tiam tribuunt. ad explanandi cõpendiũ uenio:
ut dicã ea que de.cͣ. septimo decimo psalmo. qui
manifeste dexp̃o propħat. & insinagogis iudeorũ
celeberrime legebat᷑. unde et popłis notior erat. hoᷤ
uersus e̾e assũptos: qd̾ ille qui repromitabat᷑ de
gene dauid uenetit saluaturuis isrł. dicente dauid.
Lapidẽ quẽ reprobauert̃ edificantes: hic factus ẽ
incaput anguli. A domino factũ ẽ: hic ẽ mirabi¬
lis in oculis nt̃is. Hec ẽ dies quã fecit dñs: exulte
Unde & inuangłistarũ scriptura cõmemorat᷑ pha¬
riseos et scribas hinc indignatos. qd̾ uidett̃ popłm
psalmi propħiam suꝑ xp̃o intelligere cõpletã. et cla¬
mantes paruulos osianna filio dauid. dixisse ei. Au¬
dis quid isti loquunt᷑: & ihm̃ respondisse cis. ñquã
legistis quia exore infantiũ &e iactantiũ ꝑfecisti
laudẽ. cxyn psilmũ octuiipsalmi assertione firmantẽ.

Expanded text:
tiam tribuunt, ad explanandi conpendium uenio, tiam tribuunt, ad explanandi conpendium uenio, ut dicam de centesimo septimo decimo psalmo, qui manifeste de Christo prophetat et in synagogis Iudaeorum celeberrime legebatur, unde et populis notior erat, hos uersus esse adsumptos, quod ille, qui repromittebatur de genere Dauid, uenerit saluaturus Israhel dicente Dauid: lapidem, quem reprobauerunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. a domino factus est hoc et est mirabilunde et euangelistarum scriptura commemorat pharisaeos et scribas haec indignatos, quod uiderunt populum psalmi prophetiam super Christo intellegere conpletam et clamantes paruulos: osianna filio Dauid, di- I xisse ei: audis, quid isti loquuntur? et Iesum respondisse:  numquam legistis, quia ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem? cen
Abbreviated transcription (Latin):
tio cũ interp̃tib septuaginta ita congruit: ut uͥ ect̾i
posuert̃ uaẽ. illi scripserĩtuͦ. Et quia osianna. quod
nos corrupte ꝓpt̾ ignorantiã dicimus osanna. osian¬
na saluifica. siue saluũ mefac ex pͥmat᷑. om̃iũ int̃¬
pretatione signatũ est. Nunc illud incura ẽ: quid
sine ad iectione saluandi. solus anna sermo signi¬
ficet. Sciendũ squia in hoc loco ter dicat᷑ anna : et
primũ quidẽ ac scd̾m cisdẽ ucteris scribit᷑. aleph.
one consenserat. ut nobis maniststatiorẽ tribue
ille obsecro tͣnͣstulit: aquila et cet̾is editionibus
ipͣ de. int̾pretantib inhebreo scribitur anna. uerũ
ita ut inptincipio aleph habeat ñ heth. Exquo ani¬
madiitimus. si exaleph sctibit᷑ anna. signif.cari ob¬
secro᷑. Siaut̃ ex hech coniunctionẽ cͥe siue int̾iectio¬
nẽ. que apud grecos ponit᷑ aue ccc inu. caniai: cuius
minutie. & istiꝰ modi disputationis atchanũ. ꝓpt̃
barbariẽ lingue parit̾. ac literarũ legenti moles¬

Expanded text:
tio cum interpretibus septuaginta ita congruit, ut, ubi ceteri posuerant w δή, illa scripserit w. et quia \'osianna\', quod nos corrupte\'propter ignorantiam dicimus \'osanna\', \'saluifica\' siue \'saluum fac\' exprimatur, omnium interpretatione signatum est; nunc illud in cura est, quid sine adiectione saluandi solus \'anna sermo significet. sciendumque. quia in hoc loco ter dicatur \'anna\'; et primum quidem ac secundum eisdem litteris scribitur, aleph, interpretatione consenserat, ut nobis manifestiorem tribuerille \'obsecro transtulerunt, Aquila et ceteris editionibus w δή interpretantibus, in Hebraeo scribis \'anna\', uerum ita, ut in principio aleph habeat, non heth. ex quo animaduertimus, si ex aleph scribatur anna, significari \'obsecro\', si autem ex heth, esse coniunctionem siue interiectionem, quae apud Graecos ponitur δή et est in aomv δή, cuiusminutiae et istiusmodi disputationis arcanum propter barbariam linguae pariter ac litterarum legenti moles
Abbreviated transcription (Latin):
ultz suꝑ hoc sermone di¬
u̾sa fĩxerunt. Equib nr̃
hilarius in cõmentariis
mathe ita posuit. Osan¬
na hebreo sermone. signi¬
ficatur redẽptio domus¬
dauid. Primũ redẽptio

Expanded text:
ulti super hoc sermone diuersa finxerunt, e quibus noster Hilarius in commentariis Mathei ita posuit: \'osanna\' Hebraico sermone significatur\'redemptiodomusDauid\'. primum \'redemptio
Abbreviated transcription (Latin):
uũ fac aut̃ dicit᷑ : ut subaudiamꝰ popłm tuũ istł. siue
generalit̃ mundũ. Deniq matheris qui euãgliũ he¬
breo sermone conscripsit. ita posuit. O sanna barta¬
ma. idẽ osauna in excelsit᷑. Qd saluatore nascente. at¬
usq ĩ celũ. usq id est etiã ad excelsa ꝑuenerit. pace fac¬
ta. ñ solũ int̾ra. s et incelo: ut iam dici aliquando
cessaret. in ebriatus ẽ gladius ms incelo. Hec interĩ
iuxta mediocritatẽ sensus m̾i. breuit̃ strictumnq di¬
ctaui. Ceterũ sciat beatitudo tua. inistius modi dispu¬
tationib molestiam legendo ñ debere subriꝑe. quia
facile &e nos potuimꝰ aliqͥd emetiri quod er una uoce
solu̾et questionẽ. sicut & ceto̾s fecisse monstrauimꝰ.
S magis condecet obueritatẽ laborare paulisꝑ. et
ꝑegrino aurẽ accõmodare sermoni: quã de aliena
lingua ficta alibi ferre sententiam. Ex plicit.

Expanded text:
audiamus \'populum tuum Israhel\' siue generaliter \'mundum\'. denique Matheus, qui euangelium Hebraeo sermone conscripsit, ita posuit: \'osianna barrama\', id est \'osanna in excelsis\', quod saluatore nascente salus in caelum usque, id est etiam ad excelsa, peruenerit pace facta non solum in terra, sed et in caelo, ut iam dici aliquando cessaret: inebriatus est gladius meus in caelo. Haec interim iuxta mediocritatem sensus mei breuiter strictimque dictaui. ceterum sciat beatitudo tua in istiusmodi disputationibus molestiam in legendo non debere subrepere, quia facile et nos potuimus aliquid ementiri, quod exuna uoce solueret quaestionem, sicuti et ceteros fecisse monstrauimus. sed magis condecet ob ueritatem laborare paulisper et peregrino aurem adcommodare sermoni, quam de aliena lingua fictam ferre sententiam.. XXI.
Abbreviated transcription (Latin):
in nomine dñi. pax incelo & gła inexcelsis. Igitur
ut diximus ipsa hebrea u̾ba ponenda sunt. et om¬
nũ int̾pretũ opimo digerenda:. quo faciliꝰ qͥd suꝑ hoc
sentirudũ sit. ex retractatiõe cunctorũ ipse sibi lector

Expanded text:
in nomine domini, pax in caelo et gloria in excelsis. igitur, in nomine domini, pax in caelo et gloria in excelsis. igitur, ut diximus, ipsa Hebraea uerba ponenda sunt et omnium interpretum opinio digerenda, quo facilius, quid super hoc sentiendum sit, ex retractatione cunctorum ipse sibi lector
Abbreviated transcription (Latin):
grãm: cũ gr̃a thoda. siue anna ñ cupet᷑. Restat
Sͦ ut omissis opimonũ riuulis. ad ipsũ fondem¬
unde ab euãgłistis sumptũ est recurramus. Nã
quomͦ illud. neq in grecis. neq inlatinis codici¬
b possumus inuenire. ut cõpleret᷑ id qd̾ dictũ ẽ¬
ꝑ propħas. qm̃ natareus uocabit᷑. & illud. ex egyp¬
to uocaui filiũ meũ: ita et nunc in hebreis codici¬
b ueritas expͥmenda ẽ: unde in hanc uocẽ uulgꝰ.
& maxime consona int̾ se paruulorũ turba ꝓruꝑit
dicente matheo. Turbe aut̃ que precedebant & que
sequebant᷑. clamabant dicentef. Osanna fllio dauid:
benedictus qui uenit in nomine dñi. ofanna in ex¬
celsis. Marcus uͦ ita posuit. Clamabant dicentes.
osanna. benedictꝰ qͥ uenit innoĩe dñi. benedictũ qd̾
pari uoce consentit. Et clamabant osianna in be¬
nedictus qui uenit in nomine dm̃ rex isrł. Soli
lucas. u̾bũ ofianna ñ posuit᷑: in reliqua int̃ pretati¬
onis parte consentiens. B mnedictus qui uenit rex

Expanded text:
gratia\' \'thoda1 siue \'anna\' nuncupetur. Restat ergo, ut omissis opinionum riuulis ad ipsum fontem/unde ab euangelistis sumptum est, recurramus. nam quomodo illud neque in Graecis neque in Latinis codicibus possumus inuenire: ut conpleretur id, quod dictum et illud: ex Aegypto uocaui filium meum, ita et nunc ex Hebraeis codicibus ueritas exprimenda est, unde in hanc uocem uulgus et maxime consona inter se paruulorum turba proruperit dicente Matheo: turbae autem, quae praecedebant et quae sequebantur, clamabant dicentes: osanna filio Dauid ; benedictus, qui uenit in nomine domini, osanna in excelsis. Marcus uero ita posuit: clamabant dicentes: osanna, benedictus, qui uenit in nomine domini; benedictum, quod u Iohannes quoque pari uoce consentit: et clamabant: osanna, benedictus, qui uenit in nomine domini, rex Israhel. solus Lucas uerbum \'osanna non posuit in reliqua interpretationis parte consentiens: benedictus, qui uenit rex
Abbreviated transcription (Latin):
eatissimo pape theophilo ierontinus. Meminit
beatitudo tua qd eo tempore quo tacebas. nun¬
quam ab officiis ms sermo cessaueritꝰ. nec con¬
sideraui quid tu prodispensatione tunc faces.
s quib me facere contieniret. & ninc sumptis dignatiõis
tuȩ epłis. stuctam aliquẽ cepisse me indeo euiũglicȩ
lectionis. Si enim duri udicis sententiam crebra mu¬
leris aexit peticio. quantomagis uiscera paterna inter¬
pellatione sedula molliuntur: quod de canonicis eccłus¬
ticis monitis gr̃ãs aguntis. Quem enim diligit añs corri¬
pitꝰ. et castigat omnem filium quẽ recipit. S tamen
scito nobis nichil c̾e antiquius quam xp̃i uira seruare. nec
patrum transferre terminos. semꝑq meminisse romanã
fidem apłicoore laudatam. cutus se ẽẽ participem alexan
patientiam geris. ce putas eccłiȩ uirib incubantes tua pos¬
se corrigi lenitate. multis scĩs displicet: nedũ paucorũ pem¬
tentiam prestolaris. nutrus audatiam ꝑditorum. et factis

Expanded text:
EATISSIMO PAPAE THEOPHILO HIERONYMUS. 1. Meminit Beatitudo tua, quod eo tempore quo nobiscum tacebas, nunquam ab officiis meus sermo cessaverit: nec consideraverim, quid tu pro dispensatione tunc faceres; sed quid me facere conveniret. Et nunc sumptis Dignationis tuae epistolis, fructum aliquem coepisse me video Evangelicae lectionis. Si enim duri judicis sententiam creba mulieris inflexit petitio , quanto magis paterna viscera interpellatione sedula molliuntur? 2. Quod de Canonibus Ecclesiasticis mones, gratias agimus; « Quem enim diligit Dominus, corripit; castigat autem omnem filium, quem recipit. sed tamen scito nobis esse nihil antiquius quam Christiani iura seruare nec patrum transferre terminos semperque meminisse Romanam fidem apostolico ore patientiam geris: et putas Ecclesiae visceribus incubantes tua posse corrigi lenitate, multis Sanctis displicet: NE DUM PAUCORUM poenitentiam praestolaris, nutrias audaciam perditorum, et factio
Abbreviated transcription (Latin):
le. eccc dics salutis. quando om̃s peccauerunt. simil in
utiles facti sunt. ñ fuit qui faceret bonum. ñ fuit usq ad
tinum. Incredibilis gͦ bonitas. et maudita dementea.
mori pro impiis. Uix enim prouisto aliquem et probo
no suum sanguinem fundere. metu moitis cuncta ter¬
re iusta ce bora audtat moni. Caritas aut aci quam in
nobis habuit. hinc maxime comprobatur: qd cũ adhuc
peccatores cͥcmus. xp̃c pro nobis mortuus ẽ. et sublata est
de terra uita eus. &e pro inquitatib popsi auctusẽ ad
mortem. et portauit peccata nr̃a. et tradita c̃ inmortẽ am¬
ma ilius. & cum unquis reputatus ẽ. ut nos impios et
infirmos et peccatores. pios et robustos &e iustos factret.
Nonnulli ita interpretantur. Si uic pro nobis impuis
mortuus ẽ & peccatorib: quantomagis nos absq dubi¬
tatione proiusto et bono xp̃o debemus occumbere:
Iustum aũt &e bonum ñ putemus ẽc diuersumꝰ: nec ali¬

Expanded text:
le, ecce dies sale, ecce dies sautiles facti sunt, non fuit qui faceret bonum, non fuit usque ad unum . Incredibilis ergo bonitas, et inaudita clementia mori pro imno suum sanguinem fundere metu mortis cuncta terre iusta et bona audeat mori —, caritas autem dei, quam in nobis habuit, hinc maxime conprobatur, quod, cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est et sublata est de terra uita eius et pro iniquitatibus populi ductus est ad mortem et portauit peccata nostra et tradita est in morte anima illius et cum iniquis reputatus est, ut nos inpios et infirmos et peccatores pios et robustos et iustos faceret. nonnulli ita interpretantur: si ille pro nobis inpiis mortuus est et peccatoribus, quanto magis nos absque ulla dubitatione pro iusto et bono Christo debemus occumbere! iustum autem et bonum non putemus esse diuersum nec ali
Abbreviated transcription (Latin):
eiter hunc exponit locum: hoc potest dicere. qd̾ inue¬
teri lege inqua iusticia ẽ. uix pauci inuenti sunt qͥ
suum fuderunt sanguinem. in nouo aũt instrum̃to
inquo bonitas ẽ atq clementia innumerabiles extite¬
runt martires: s ex co qd̾ possuit. forsitan quis aude¬
at mori. et penctulo gradu sententiam temꝑauiit. inue¬
mari posseñnullos qui audeant mori pro euuãglio.
ostendit non sic accipiendum. s ex suꝑiorib et inferio¬
tib sensum loci huius debere tractari. Dicens cuiti
paulus apłs se głari intribulationib quiatribula¬
tio patientiam oꝑatur. patientia probationẽ. probatio
spem. spes uͦ ñ confundit. que ex cocertam habeat pro
miratur bonitatem xp̃i. qd̾ pro instrimis ceimpiis et pec¬
catorib mori uoluerit. & mori oportuno tempore. dequo
ipse dicit. tempore oportuno exaudiui te. et indie salu¬
tis aupxiliatus sum titi. &e tur stim. ccce tempus acccptabi¬

Expanded text:
citer hunc exponit locum, hoc potest dicere, quod in ueciter hunc exponit locum, hoc potest dicere, quod in ueteri lege, in qua iustitia est, uix pauci inuenti sint, qui suum fuderint sanguinem, in nouo autem instrumento, in quo bonitas est atque clementia, innumerabiles extiterint martyres. sed ex eo, quod posuit: forsitan quis etiam audeat mori et pendulo gradu sententiam temperauit, inueniri posse nonnullos, qui audeant mori pro euangelio, ostendit non sic accipiendum, sed ex superioribus et inferioribus sensum loci huius debere tractari. dicens enim Paulus apostolus se gloriari in tribulationibus, quia tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem, spes uero non confundit, quae ex eo certam habeat prommiratur bonitatem Christi, quod pro infirmis et inpiis et peccatoribus mori uoluerit et mori oportuno tempore, de quo ipse dicit: tempore oportuno exaudiui te et in die salutis auxiliatus sum tui et rursum: ecce tempus acceptabi
Abbreviated transcription (Latin):
dñm &e creatorem legis facit ce propłarum. bonum
aut euuãgłiorum et apłorum. cuius uult ee filiũ
xp̃m. duos introducit deos: alterum iustum &e bonũ:
et pro iusto asserit uel nullos uel paucos appetisse mor¬
tem. pro bono aut̃ idẽ xp̃i patre inmimerabiles mar¬
tires extitisse. Porio arrius uistum ad xp̃m refert.
ae quo dictum ẽ. ds iudictum tuum regida. et iusti¬
ciam tuam filio regis. & ipse de se incuuagłio. ñ enĩ
pat̾ udicat quẽ quam. s omne iudicium dedit filio.
cẽ ego sicut audio ita tudico. bonum aut am̃ patrem.
dequo ipse filius confitetur. quid inc dicis bonum. nemo
est bonus. nsi unus ds pat. Cumq huc usꝙ blasphemis
suȩ deuios calles potuerit inuenire. inconsequentibus
impingit et corruit. Quomꝰ enim pro patre quis auaet
mori. &e pro filio itix moritur: cum propt̃ nom̃ xp̃i tan¬
tus irartirum sanguis effusus sit: Qui igitur smpli¬

Expanded text:
deum et creatorem legis facit et prophetarum, bonum deum et creatorem legis facit et prophetarum, bonum autem euangeliorum et apostolorum, cuius uult esse filium Christum, duos introducit deos: alterum iustum et alterum bonum. et pro iusto adserit uel nullos uel paucos obpetisse mortem, pro bono autem, id est Christo, innumerabiles martyres extitisse. porro Arrius iustum ad Christum refert, de quo dictum est: deus, iudicium tuum regi da et iustitiam tuam filio regis ipse de se in euangelio: non enim pater iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit filio et: ego, sicut audio, ita iudico —, bonum autem deum patrem, de quo ipse filius confitetur: quid me dicis bonum? nemo est bonus nisi unus deus pater. cumque hucusque blasphemiae suae deuios calles potuerit inuenire, in consequentibus inpingit et corruit. quomodo enim pro patre quis audet mori ct pro filio uix moritur, cum propter nomen Christi tantus martyrum sanguis effusus sit? qui igitur simpli
Abbreviated transcription (Latin):
sis ep̃s quid dehoc loco senserit. incommnentariis eius
legere poteris. Origenis et didni inhac parabola expli¬
nationem inuenire ñ pottii:. et utrum abolita sit tẽ¬
porum uetustate. anipsi ñ scripsetint. incertũ habco.
Michi uixta ptiorẽ interpretationẽ hoc uidetur qd̾
de iniquo mammona debeamus nobis amicos fac̾e.
non quosuibet pauꝑes. s nõs qui cõs possint reciꝑe
indomos suas. & inet̾na tabernacula: ut cum eis
parua prebuerimus. recipiamus abillis magna.
ce dantes aliena. nr̃a suscipiamus: et seminemus in
benedictione. ut metamus benedictionẽ. Qui enim
parce seminauerit. parce & metet.
uo sensi accipiendum st. qd̾ in epła legi¬
mus ad romanos. uix enim pro iusto qͥs
moritur.: nam probono forsitan quis au¬
seat᷑ mnori. Duc hereises ex occasione hutus testimo¬
nĩi qd intelligunt᷑ ñ diaerio quadem ettore. s pati
impietate blasphemant. Oarcion enim qui iustum

Expanded text:
sis episcopus, quid de hoc loco senserit, in commentariis eius sis episcopus, quid de hoc loco senserit, in commentariis eius legere poteris. Origenis et Didymi in hanc parabolam explanationem inuenire non potui et, utrum abolita sit temporum uetustate an ipsi non scripserint, incertum habeo. mihi iuxta priorem interpretationem hoc uidetur, quod de iniquo mamona debeamus nobis amicos facere non quoslibet pauperes, sed eos, qui nos possint recipere in domos suas et in aeterna tabernacula, ut, cum eis parua praebuerimus, recipiamus ab illis magna et dantes aliena nostra suscipiamus et seminemus in benedictione, ut metamus benedictionem; qui enim parce seminauerit, parce et metet. Quo sensu accipiendum sit, quod in epistula legimus ad Romanos: uix enim pro iusto quis moritur; nam pro bon a forsitan quis audeat mori. - Duae hereses ex occasione huius testimonii, quod non intellegunt, diuerso quidem errore, sed pari inpietate blasphemant. Marcion enim, qui iustum
Abbreviated transcription (Latin):
cuuaguio patabolam. inqua alteri quingenti. alteri
quinqͣginta deratii dimittunt᷑. Sca̾m atĩc uocauit
popłm uideorum. qui tritico mandatoꝵ di mitritus
erat.&e debebat ei centenariũ numerum. &e coegit ut
decentum octoginta faceret. id ẽ crederet indñi resutrec¬
tione quȩ octaui dici numero continetur: et de octo
compleretur decadib. ut de sabbato transiret ad pͥmã
sabbati. Oyhanc causam a dño predicatur qd benefece¬
titꝰ. et pro salute sua tneuiiagłii clementiam de legis
austeritate mutatus sit. Qd si quesicris quare uocetur
ullicus iniquitatis. inlege quȩ deiẽ mniqtius erat tuilli¬
cus. quibene quidem offerebat. s ñ bene diuidebat.
credens in patrem. s filium ꝑseguens. habens dm̃ om
patilus apłs intransgressione legis filiis quondã lucis:
qui inlegis obscruatione uersati. xp̃m qui dei patris
uerumlitmenẽ ꝑdiderunt. Ambrosuis mediolanen¬

Expanded text:
euangelio parabolam, in qua alteri quingenti, alteri euangelio parabolam, in qua alteri quingenti, alteri quinquaginta denarii dimittuntur. secundum autem uocauit populum Iudaeorum, qui tritico mandatorum dei nutritus erat et debebat ei centenarium numerum, et coegit, ut de centum octoginta faceret, id est crederet in domini resurrectionem, quae octauae diei numero continetur, et de octo conpleretur decadis, ut de sabbato transiret ad primam sabbati. ob hanc causam a domino praedicatur, quod bene fecerit et pro salute sua in euangelii clementiam de legis austeritate mutatus sit. quodsi quaesieris, quare uocetur \'uilicus iniquitatis\' in lege, quae dei est: iniquus erat uilicus, qui bene quidem offerebat, sed non bene diuidebat credens in patre, sed filium persequens, habens deum omPaulus apostolus in transgressione legis filiis quondam lucis, qui in legis obseruatione uersati Christum, qui dei patris uerum lumen est, perdiderunt. Ambrosius, Mediolanen
Abbreviated transcription (Latin):
ma enim mandata legis quȩ teriȩ incumbebant
cerno destructa: et legem ce propb̃as usq ad ioħ̾em
baptistam ẽẽ fctos. Mendicare erubesco. ut qui doc¬
tor fueram uideorum. cogar agentib ce a discipło
anama salutis et fidei mendicare doctitnam. faciã
gͥ quod michi utile ẽe intelligo. ut post quã proice¬
tusfutro acuillicatione mea. recipiant me xp̃iam
in domos suas. Cepiq eos qui pitus uersabantur.
inlege. ⁊e sic in xp̃m crediacrant ne arbitrarent᷑
se inlege iustificandos. docere legem abolitam. propħas
preterisse. et qui antea prolucto fuerint. reputari in
sterana. Uocauit itaq cduos de pltirib debitorib. Pti¬
mum qui aebebat centum batos olci. eos uidelicet᷑ quiꝰ
fuerant exgentib congregati. et magna indigebant
misdia dñi. et decentenario numero qui plenus est
atq ꝑfectus. facit cos scribere quinquagenariũ. qui
proprie penitentiũ ẽ .iuxta uibeleum. et illam in

Expanded text:
nia enim mandata Legis, quae terrae incubabant, nia enim mandata Legis, quae terrae incubabant, cerno destructa: et Legem atque Prophetas usque ad Joannem Baptistam esse finitos. Mendicare erubesco, ut qui doctor fueram Judaeorum, cogar a gentibus et a discipulo Anania, salutis ac fidei mendicare doctrinam. Faciam igitur quod mihi utile esse intelligo: ut postquam projectus fuero de villicatione mea, recipiant me Christiani in domos suas. coepitque eos, qui prius uersabantur in lege et sic in Christo crediderant, ut arbitrarentur se in lege iustificandos, docere legem abolitam, prophetas praeterisse et, quae antea pro lucro fuerint, reputari in stercora. uocauit itaque duos de pluribus debitoribus. primum, qui debebat centum batos olei, eos uidelicet, qui fuerant ex gentibus congregati et magna indigebant misericordia dei, et de centenario numero, qui plenus est atque perfectus, fecit eos scribere quinquagenarium, qui proprie paenitentium est iuxta iubeleum et illam in