comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
melior est qui uincit irã : quã qui capit ciui¬
tatẽ. Meliorẽ dixit irȩ uictorẽ. quã ciui¬
tatis captiuatorẽ Habes ergo aduersariũ
magnũ in te ipso: cũ audito conuitio ira
cȩperit surgere. ut reddas malũ ꝓ malo:¬
Sed Recordare uerba apłi. Non reddentes malũ
ꝓmalo. neq maledictũ pro maledicto:
His uerbis recordatis. frangis irã. tenes forti¬
tudinẽ. Ꝙ quia corã te ille maledioit. non
post dorsũ tuũ: precinctus es. Illa iam cetera
audiamꝰ. breuis psalmꝰ est. Et enĩ confirma¬
uit orbẽ terrȩ qui .ñ. cõmouebit᷑. Videtis fr̃
multi credunt in xpm. magna turba est.
& tam̃ in hac magna turba. audistis modo cũ
in manu sua. & mundabit areã suã. Frum̃tũ
recond& in horreũ. paleas cõbur& igni in eo¬
tinguibili. Sunt ergo ꝑ totã terrã. & boni
& iali. Boni grana sunt mali palea. In
areã intrat tribula. palcã concidit. triticũ
purgat. Quis. ẽ. gͦ orbis terrarũ qui .ñ. cõmo¬

Expanded text:
incit iram, quam qui capit civitatem» . Meliorem dixit irae victorem, quam civitatis captivatorem. Habes ergo adversarium magnum in teipso. Cum audito convicio ira coeperit surgere, ut reddas malum pro malo, recordare verba Apostoli: «Non reddentes malum pro malo, neque maledictum pro maledicto» . His verbis recordatis frangis iram, tenes fortitudinem; et quia coram te ille tibi maledixit, non post dorsum tuum, praecinctus es illa. 5. Jam caetera audiamus: brevis est Psalmus, «Etenim confirmavit orbem terrae, qui non commovebitur.» Videtis, fratres, multi credunt in Christum, magna turba est: et tamen in hac magna turba, audistis modo cum in manu sua, et mundabit arcam suam; frumentum recondet in horreo, paleas comburet igni inexstinguibili . Sunt ergo per totam terram et boni et mali: boni grana sunt, mali palea. In aream intrat tribula: paleam concidit, triticum purgat. Quis est ergo orbis terrarum «qui non commo
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s. impletis detẽ dieb ꝓpt̾ quoddã sacram̃tũ mi¬
sit spin suũ scm̃. impleuit discpłos ipse sp̃s. Mag¬
nũ flum̃. unde impleta st̃ multa flumina. De
ipso flumine dicitalius psalmꝰ alio loco. Flumi¬
nis impetꝰ lȩtificat ciuitatẽ dĩ. Ergo facta scĩt
flumina currentia de uentre discipłoꝵ. cũ acce
flumina facti st̃. eleuauer̃ uocessuas. Quare
eleuauer̃: Quia primo time̾er̃: Petrus. ñ dũ habebi¬
fuit flum̃. qͣndo int̾rogatiouẽ ancillȩ ter ap̃or
negauit᷑ nescio hominẽ. Hoc timens mentit᷑.
ñ. dũ eleuat uocẽ. ñ .dũ. ẽ. flum̃. Ubi autẽ in¬
pleti st̃ spũ scõ. accersier̃ eos iudȩi. & p̃ceper̃
cis ne om̃ino loquerent᷑. neq docerent in nomi¬
ne iħu. Petrus autẽ & ioħs dixer̃ ad eos. Si ius¬

Expanded text:
em diebus propter quoddam sacramentum, misit Spiritum suum sanctum, implevit discipulos . Ipse Spiritus magnum flumen, unde impleta sunt multa flumina. De ipso flumine dicit psalmus alio loco: «Fluminis impetus laetificat civitatem Dei» . Ergo facta sunt flumina currentia de ventre discipulorum, cum acflumina elevaverunt voces suas? quare elevaverunt? Quia primo timuerunt. Petrus nondum fuit flumen, quando interrogatione ancillae ter Christum negavit: «Nescio hominem» . Hic timens mentitur; nondum elevat vocem, nondum est flumen. Ubi autem impleti sunt Spiritu sancto, accersierunt eos Judaei, et praeceperunt eis ne omnino loquerentur, neque docerent in nomine Jesu. Petrus autem
Abbreviated transcription (Latin):
na& qͦđ ibi scriptũ ẽ. Stetit autẽ petrus cum
undecĩ. & eleuata uoce dix̃ ad eos. Uiri iudȩi
& cetera qͥb adnuntiat ihm. sine timore cũ
magna fidutia. Cleuauer̃ enĩ flumina uocẽ
suã. a uocib aquarũ multarũ. Nã & cũ dimissi
essent apłi de concilio iudeorũ. uener̾ ad suos.
& indicauer̃ quanta eis sacerdotes & seniores
dixer̃. At illi audientes leuauer̃ uocẽ unani¬

Expanded text:
t autem Petrus cum undecim, et elevata voce dixit ad eos, Viri Judaei» ; et caetera quibus annuntiat Jesum sine timore cum magna fiducia. «Elevaverunt» enim «flumina vocem suam, a vocibus aquarum multarum.» Nam et cum dimissi essent Apostoli de concilio Judaeorum, venerunt ad suos, et indicaverunt quanta eis sacerdotes et seniores dixerunt: at illi audientes levaverunt vocem unani
Abbreviated transcription (Latin):
ad auid usq ad transinigrationẽ babyloniȩ
Quintũ tẽpus tãquã quintus dies: atrans¬
migratione babẏloniȩ. usq ad predicatio¬
nẽ iobannis. Sextus dies iam apredicatione
iohannis agit᷑. usq ad finẽ. Et post finen
sexti diei. ꝑuenimꝰ ad requiem. Modo ergo
seatus dies agit᷑. Si seactus die sagit᷑. uide¬
te quid habeat titulus. In diem ante sabba¬
tũ quando fundata est terra. lã audiuimꝰ
ipsũ psalmũ. ipsũ interrogemꝰ quomodo
fundata est terra ne forte tunc facta est
terra. Nec in genesi sic legimꝰ. Quando gͦ
fundata.ẽ. terra : Quando. Nisi cum fit.
quod lectũ est modo in apostolo: Si tamen
statis in fide ait stabiles. & iminobiles. Cũ
om̃s qui credunt ꝑ umuersã terrã immobi¬
les funt in fide. fundata c̃. terra. Tunc fit
homo ad imaginẽ dĩ. qͦđ significat seatus
ille dies de genesi. Sed quomodo illud fe¬
cit ds̃: Quomodo fundata est t̾ra: Xp̃c¬

Expanded text:
a David usque ad transmigrationem Babyloniae: a David usque ad transmigrationem Babyloniae: quintum tempus, tanquam quintus dies, a transmigratione Babyloniae usque ad praedicationem Joannis. Sextus dies jam a praedicatione Joannis agitur usque ad finem, et post finem sexti diei pervenimus ad requiem. Modo ergo sextus dies agitur. Si sextus dies agitur, videte quid habeat titulus: «In diem ante sabbatum, quando fundata est terra.» Jam audiamus ipsum Psalmum; ipsum interrogemus quomodo fundata est terra, ne forte tunc facta est terra: nec in Genesi sic legimus. Quando ergo fundata est terra? Quando, nisi cum fit quod lectum est modo in Apostolo: «Si tamen statis in fide,» ait, «stabiles et immobiles» ? Cum omnes qui credunt per universam terram immobiles sunt in fide, fundata est terra: tunc fit homo ad imaginem Dei. Quod significat sextus ille dies de Genesi. Sed quomodo illud fecit Deus? quomodo fundata est terra? Chri
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ est. Nũquid semꝑ erit hoc bonũ:
Hab& aliquantulũ laborẽ. sed hab& solatiũ
in spe future quietis. Quantũ autẽ laborem
hab& qͦđ uestis nudũ: Bonũ opus . ñ. multũ
laborat. Malũ opus hab& laborẽ. Qui enĩ
uestit nudũ. si hab& unde faciat. non labo¬
rat si non bab& unde faciat: gła in excelsis
dõ. & in terra pax hominib bonȩ uoluntatis.
Qui autẽ uult spoliare uestitũ. quantũ labo¬
r& quisenumerat: & tam̃ & ista transitura
sunt. cũ uenerimꝰ ad illã requiem. ubi nemo
nẽ. Uespera enĩ ꝓfine ponit᷑. Si ergo seato
die fecit ds̃ hominẽ ad unaginẽ suã. in ueni¬
reformaret᷑ homo ad imaginẽ dĩ. Primũ
cnĩ tẽpus. tãquã primꝰ dies ab adam usq
ad noe. Sec undũ tẽpus tãquã secundus
dies: a noe usq ad abrahã. Tertiũ tẽpus
tã quã tertius dies: ab abraham usq ad
dauid. Quartũ tẽpus tãquã quartꝰ dies:

Expanded text:
bonum opus est: numquid semper erit hoc opus bonum? bonum opus est: numquid semper erit hoc opus bonum? Habet aliquantulum laborem, sed habet solatium in spe futurae quietis. Quantum autem laborem habet quod vestis nudum? Bonum opus non multum laborat: malum opus habet laborem. Qui enim vestit nudum, si habet unde faciat, non laborat: si non habet unde faciat, «Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis» . Qui autem vult spoliare vestitum, quantum laboret, quis numerat? Et tamen et ista transitura sunt, cum venerimus ad illam requiem, ubi nemo nem: vespera enim pro fine ponitur. Sicut ergo sexto die fecit Deus hominem ad imaginereformaretur homo ad imaginem Dei. Primum enim tempus, tanquam primus dies, ab Adam usque ad Noe: secundum tempus, tanquam secundus dies, a Noe usque ad Abraham: tertium tempus, tanquam tertius dies, ab Abraham usque ad David: quartum tempus, tanquam quartus dies,
Abbreviated transcription (Latin):
nͣbona. Ad hoc exẽplũ scriptũ est de dõ re¬
quieuit ds̃ septimo die. cũ fetissor om̃a oꝑa
bona ualde. Non enĩ fatigatꝰ.ẽ. ut requies¬
illud enĩ iudeis qui carnalit̾ sentiebant de
dõ. nec intelligebant quia ds̃ ut cũq ope¬
ratus est. & sc̃ꝑ operat᷑: & sc̃ꝑ quictus est.
Ergo & nos quos in se uoluit ds̃ tunc figu¬
rare. post om̃a opera bona. habebimꝰ requi¬
em. Et quidẽ opera bona nr̃a fr̃s quȩ hic
operam̾ in scło. ante requiem: quasi cũ labo¬
re sunt. & requies illa in spe est: non dum
tenet᷑ in re. Et nisi ess& in spe: deficeremꝰ
in labore. Sed transcunt opera laboriosa &
bona. Quid enĩ tã bonũ quã porrigere panẽ
esurienti: Et quod audiebamꝰ modo cum
euangeliũ legeret᷑. quid tã bonũ quã id
quod ammonebat generalit̃. om̃is qui ha¬
b& duas tunicas d& non habenti: Et qui
hab& escas. pascat esurientẽ : Nudũ uestire

Expanded text:
bona. Ad hoc exemplum scriptum est de Deo, «Rebona. Ad hoc exemplum scriptum est de Deo, «Requievit Deus septimo die,» cum fecisset omnia opera bona valde . Non enim fatigatus est, ut requiesillud enim Judaeis, qui carnaliter sentiebant de Deo, nec intelligebant quia Deus cum quiete operatur, et semper operatur, et semper quietus est. Ergo et nos, quos in se voluit Deus tunc figurare, post omnia opera bona habebimus requiem. Et quidem opera bona nostra, fratres, quae hic operamur in saeculo ante requiem, quasi cum labore sunt; et requies illa in spe est, nondum tenetur in re: et nisi esset in spe, deficeremus in labore; sed transeunt opera laboriosa et bona. Quid enim tam bonum, quam porrigere panem esurienti? et quod audiebamus modo, cum Evangelium legeretur, quid tam bonum, quam id quod admonebat generaliter, «Omnis qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas, pascat esurientem» ? Nudum vestire,
Abbreviated transcription (Latin):
aeternũ. qui paratus est diabolo & angelis eiꝰ.
Non te ergo ista moueant. tranquillus esto.
SAloni nuits tytuluor
cũ ꝓnuntiaret᷑ audiuimus.
& quid sibi uelit de scriptura
dĩ. hoc est de libro genesis. ñ.
est difficile cognoscere
In titulo enĩ tãquã ammonem in limine.
quid interius quȩramꝰ. Inscriptꝰ ergo ẽ. ita.
Laus cantici ipsi dauidin diem ante sabbatũ.
quando fundata est terra. Recordantes gͦ
ꝑ om̃s dies quid fecerit ds̃. quando creauit
& ordinauit uniuersa. a primo die usq ad
sextũ diem. septimũ enĩ scĩficauit. quia in
illo requieuit post om̃a quę fecit bona ual¬
de. & inuenimꝰ eũ sexto die fecisse. qͥ dies
hic cõmemorat᷑. quia dicit ante sabbatum.
Om̃a animalia in terra. Deinde ipso die fe
causa illi dies sic sunt ordinati. nisi quia &
scła sic cursura erant. ante quã requies camꝰ
in dõ. Tunc autẽ requiescimꝰ. si facimꝰ opera

Expanded text:
aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus.» aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus.» Non te ergo ista moveant: tranquillus esto, Psalmi hujus titulum, cum pronuntiaretur, audivimus; et quid sibi velit, de Scriptura Dei, hoc est ex libro Genesis, non est difficile cognoscere: in titulo enim tanquam admonemur in limine quid intus quaeramus. Inscriptus ergo est ita: «Laus cantici ipsi» «David, in diem ante sabbatum, quando fundata est terra.» Recordantes ergo per omnes dies quid fecerit Deus, quando creavit et ordinavit universa a primo die usque ad sextum diem septimum enim sanctificavit, quia in illo requievit post omnia opera, quae fecit bona valde, et invenimus eum sexto die fecisse qui dies hic commemoratur, quia dicit, «ante sabbatum» omnia animalia in terra: deinde ipso die fec Non autem sine causa illi dies sic sunt ordinati, nisi quia et saecula sic cursura erant, antequam requiescamus in Deo. Tunc autem requiescimus, si facimus opera
Abbreviated transcription (Latin):
ad ducens illos ad pęnitentiã. flagellat bonos.
erudiens illos ad regnũ cęloꝵ. Non. ẽ. iniqͥtas
in eo. Noli ti mere: ecce ego flagellatꝰ sũ tantũ. ⁊̃¬
manifestũ est. Confiteor. peccaui. Non enĩ
dico me iustũ. hoc enĩ pleriq: Quando est:
forte quisq in aliqua miseria. in doloribus.
intras consolari illũ. E ille. Peccaui fatcor.
sunt peccata mea. agnosco illa. Sed nũquid nꝰ¬
tanta peccaui quanta ille: Ego noui quae
fecit ille. ego noui quanta cõmisit. Peccata
mea sunt. fateor illa dõ. sed minora sunt quã¬
illius. Et ecce ille nibil mali patit᷑. Noli tur¬
bari tranquillus esto. ut scias qm̃ rectꝰ dñs.
gellat modo. quia.ñ. tibi seruat ignẽ sẽpi¬
ternũ: Quid si illũ ꝓpterea dimittit modo.
quia auditurus est. ite in ignẽ acternũ :
Sed quando: Cũ tu positus fueris ad dexte¬
rã. tunc dic& positis ad sinistrã. Ite in ignẽ

Expanded text:
adducens illos ad poenitentiam; flagellat bonos, adducens illos ad poenitentiam; flagellat bonos, erudiens illos ad regnum coelorum; «non est iniquitas in eo:» noli timere. Ecce ego flagellatus sum tantum, manifestum est, confiteor, peccavi - non enim dico me justum. Hoc enim dicunt plerique. Quando est forte quisquam in aliqua miseria, in doloribus, intras consolari illum: et ille, Peccavi, fateor, sunt peccata mea, agnosco illa; sed numquid tanta peccavi, quanta ille? Ego novi quanta fecit ille, ego novi quanta commisit: peccata mea sunt, fateor illa Deo, sed minora sunt quaillius; et ecce ille nihil mali patitur. Noli turbari, tranquillus esto, ut scias «quoniam rectus gellat modo, quia non tibi servat ignem sempiternum? Quid, si illum propterea dimittit modo, quia auditurus est, «Ite in ignem aeternum?» Sed quando? Cum tu positus fueris ad dexteram, tunc dicetur positis ad sinistram: «Ite in ignem
Abbreviated transcription (Latin):
dite fr̃s. si plantati estis in domo dñi. si uultis flo¬
rere sicut palma: & multiplicare̾ sicut cȩdrus liba¬
ni. & .ñ. arescere sic̃ fenũ. sole tãdente sic ͫͣͣ qͥ
uident᷑ florere sole absente. Si gͦ. ñ. uultis esse
fȩnũ sed palma & cȩdrus quid ad nuntiaͥtis:
est iniqͥtas: Tanta mala facit. sanus est. filios
hab&. plenã domũ. abundat gła. exaltatur
homiribus. de inimicis uindicat᷑. & om̃a mala
cõmittit. Alius in nocens sui negotii: non n
rapiens aliena: non contra quẽquã facicns.
laborat in uinculis. in carcerib in inopia ȩs¬
tuat & suspirat. Quomodo.nͣ.ẽ. iniqͥtas in eo:
Esto tranquillus. & intelliges. Nã ꝑturbaris.
& in cubiculo tuo obscuras tibi lucẽ. Radiare
tibi uult acternus ds̃. noli tibi facere nubilũ
de ꝑturbatione. Esto tranquillus in te & uide nͣ¬
qͥđ tͥ dicã qͥa ds̃ act̾nus ẽ. qͥ modo parcit malis

Expanded text:
dite, fratres, si plantati estis in domo Domini, si vultis flodite, fratres, si plantati estis in domo Domini, si vultis florere sicut palma, et multiplicari sicut cedrus, Libani, et non arescere sicut fenum sole candente; sicut hi qui videntur florere sole absente. Si ergo non vultis esse fenum, sed palma et cedrus, quid annuntiabitis? est iniquitas? Tanta mala facit; sanus est, filios habet, plenam domum, abundat gloria, exaltatur honoribus, de inimicis vindicatur, et omnia mala committit: alius innocens sui negotii, non rapiens aliena, non contra quemquam faciens, laborat in vinculis, in carceribus, in inopia aestuat et suspirat. Quomodo «non est iniquitas in eo?» Esto tranquillus, et intelliges; nam perturbaris, et in cubiculo tuo obscuras tibi lucem. Radiare tibi vult aeternus Deus; noli tibi facere nubilum de perturbatione. Esto tranquillus in te, et vide quid tibi dicam. Quia Deus aeternus est, quia modo parcit malis,
Abbreviated transcription (Latin):
in senecta uberi: & tranquilli ert̃ ut adnuntient.
Hoc est sabbatũ quod uobis paulo ante cõmemo¬
raui. unde hab& titulũ psalmꝰ. Tranquilli er̃
ut adnuntient. Quare tranquilli ad nuntiant :
Non illos mou& fęnũ peccatorũ. Cedrus & pal¬
ma. nec in tẽpestatib curuant᷑. Ergo tranquil¬
li sint. ut adnuntient. Et uere quia modo
ad nuntiandũ est subsannantibus bominibus.
Omiseri homines. a matores mundi. ad nun¬
tiant uobis qui plantati sunt in domo dñi. qͥ
confitent᷑ dño in cantico & cithara. in uerbo
& opere. ad nuntiant uobis & dicunt uobis.
Nolite seduci felicitate in iquoꝵ. nolite ad¬
tendere florẽ feni. nolite ad tendere ad tẽ¬
pus beatos. in acternũ miseros. Nec istabeati n¬
tudo quȩ modo foris uidet᷑ uera est: nec in
corde beati. quia tor quentur mala conscientia.
Tu autẽ tranquillus esto. sperans de ꝓmissis dñi
dĩ tui. Quid enĩ ad nuntiabis in tranquillitate :¬

Expanded text:
in senecta uberi: et tranquilli erunt, ut annuntient.» in senecta uberi: et tranquilli erunt, ut annuntient.» Hoc est sabbatum quod vobis paulo ante commendavi, unde habet titulum Psalmus. «Tranquilli erunt, ut annuntient.» Quare tranquilli annuntiant? Non illos movet fenum peccatorum: cedrus et palma nec in tempestatibus curvantur. Ergo tranquilli sint, ut annuntient: et vere, quia modo annuntiandum est et subsannantibus hominibus. O miseri homines amatores mundi! annuntiant vobis qui plantati sunt in domo Domini; qui confitentur Domino in cantico et cithara, in verbo et opere, annuntiant vobis, et dicunt vobis: Nolite seduci felicitate iniquorum, nolite attendere florem feni; nolite attendere ad tempus beatos, in aeternum miseros. Nec ista beatitudo quae modo foris videtur, vera est; nec in corde beati sunt, quia torquentur mala conscientia. Tu autem tranquillus esto, sperans de promissis Domini Dei tui. Quid enim annuntiabis in tranquillitate? «
Abbreviated transcription (Latin):
sicut fęnũ: iustus ut palina florebit. In pal¬
ma altitudinẽ significauit. Forte & hoc
significauit in paliia. quia in nouissimis
suis pulchra est ut initiũ eius a terra Ducas.
finẽ ipsus in cacumine. ubi haboe totã pul¬
chritudinẽ: aspera radix uidet᷑ in terra
pulchra coma sub celo est. Erit gͦ & tua pul¬
chritudo in fine. Radix tua fixa sit. Sed
sursũ uersũs habemꝰ radicẽ nr̃am. Radix enĩ
nr̃a xpc̃ est: qui ascendit in cęlũ. Humiliatꝰ
exaltabit᷑. Uelut cedrus in libano multipli¬
÷ cabit᷑. Uidete quia arbores dixit: lustꝰ ut
palma florebit : uelut cedrus in libano mul¬
tiplicabit᷑. Nũ quid cũ soleierit arescit pal¬
ma: Nũquid aresat cedrus : Cũ autẽ sol
candens aliquando fuerit: a rescit fȩnum.
Ueni& gͦ iudiaũ et arescant peccatores: &
uirescant fideles. Uelut cȩdrus in libano mul¬
domꝰ dĩ nr̃i florebunt. Adhuc multiplicabunt᷑

Expanded text:
sicut fenum; «justus ut palma florebit.» In palsicut fenum; «justus ut palma florebit.» In palma altitudinem significavit. Forte et hoc significavit in palma, quia in novissimis suis pulchra est; ut initium ejus a terra ducas, finem ipsius in cacumine, ubi habet totam pulchritudinem: aspera radix videtur in terra, pulchra coma sub coelo est. Erit ergo et tua pulchritudo in fine. Radix tua fixa sit: sed sursum versus habemus radicem nostram. Radix enim nostra Christus est, qui ascendit in coelum. Humiliatus exaltabitur. «Velut cedrus in Libano, multiplicabitur.» Videte quas arbores dixit: «Justus ut palma florebit; velut cedrus in Libano, multiplicabitur.» Numquid cum sol exierit, arescit palma? numquid arescit cedrus? Cum autem sol candens aliquando fuerit, arescit fenum. Veniet ergo judicium, ut arescant peccatores, et virescant fideles. «Velut cedrus in Libano, mul«domus Dei nostri florebunt, Adhuc multiplicabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
est. sẽꝑ uirebit. Audistis de feno peccatorũ.
rat negotiũ. & ibi illũ ꝓbas. Incipis uiuere con¬
tra iniquitatẽ ipsius. & ibi uidebis quia quando
tibi blandiebat᷑ inimicus erat. sed non dum
pulsaueras non ut institueret᷑ in corde qͦđ ñ.
erat. sed ut crũper& qͦđ erat. Et respexit ocu¬
lus m̃s inimicos meos. & in eis qui insurgunt
in ine malignantib audi& auris mea. Quando:
In senecta. Quid est in senecta: In nouissimo.
& quid audi& auris mea : Stantes ad deaterã:
audiemꝰ quod dicet̾ eis qui sunt ad sinistram:
Ite in ignẽ aeternũ. qui paratus est diabolo
& angelis cius. Ab isto auditu malo. iustꝰ.ñ.
timebit. Scitis quia dictũ est in quodã psal¬
mo. in memoria aet̾na erit iustus. ab auditu
malo non timebit. Aquo auditu malo:
lte in ignẽ aet̾nũ. qui paratus est diabolo &
angelis eius. Et in eis qui insurgunt in me
Iustus ut palma florebit. Illi excoriuntur

Expanded text:
est, semper virebit. Audistis de feno peccatorum, est, semper virebit. Audistis de feno peccatorum, rat negotium, et ibi illum probas. Incipis venire contra iniquitatem ipsius, et ibi videbis, quia quando tibi blandiebatur, inimicus erat; sed nondum pulsaveras, non ut institueretur in corde quod non erat, sed ut erumperet quod erat. «Et respexit oculus meus in inimicis meis; et in audiet auris mea.» Quando? In senecta. Quid est, in senecta? In novissimo. Et quid audiet auris nostra? Stantes ad dexteram audiemus quod dicetur eis qui sunt ad sinistram: «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» . Ab isto auditu malo justus non timebit. Scitis quia dictum est in quodam psalmo: «In memoria aeterna erit justus; ab auditu malo non timebit» . Quo auditu malo? Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Et in eis qui insurgunt in me Justus ut palma florebit.» Illi exoriuntur
Abbreviated transcription (Latin):
mea in miscđa pingui. Quia dixit senectus
mea : Nouissima mea Iuomodo in aetatib
nr̃is nouissima senectus est : sic totũ hoc quod
modo patit᷑ corpus xp̃i. in laboribus. ierũp¬
nis. in uigiliis. in fame. in siti. in scandalis. in
iniquitatibus. in pressuris: iuuentꝰ ipsius est:
Senectꝰ ipsius. id ÷ nouissima ipsius. in lȩtitia er̃t
& intendat caritas urã qͥa diaẽ senectutẽ : ne putę¬
tis & mortẽ. Homo enĩ in carne. ideo senescit ut
moriat᷑. Senecta aeccłȩ candida recte factiserti.
morte autt̃ .ñ corrũpet᷑. Quod est caput senis
hoc ert̃ opera nr̃a. Videtis quẽ ad modũ canescat
caput & in albescat quantũcũq senectꝰ acce¬
dit. qui bene senescit ordine suo: quaeris
illi aliquando in capite capillũ nigrũ. &.ñ.
inuenis. Sic cũ fuerit uita nra talis. ut quę¬
rat᷑ nigredo peccatorũ. & non inueniatur:
Senecta ista iuuenilis est. senecta ista uiridis

Expanded text:
mea in misericordia pingui.» Quid dixit, «senectus mea in misericordia pingui.» Quid dixit, «senectus mea?» Novissima mea. Quomodo in aetatibus nostris novissima senectus est; sic totum hoc quod modo patitur corpus Christi in laboribus, in aerumnis, in vigiliis, in fame, in siti, in scandalis, in iniquitatibus, in pressuris, juventus ipsius est: senectus ipsius, id est, novissima ipsius in laetitia erunt. Et intendat Charitas vestra, quia dixit senectutem, ne putetis et mortem: homo enim in carne ideo senescit, ut moriatur. Senecta Ecclesiae candida erit recte factis, morte autem non corrumpetur. Quod est caput senis, hoc erunt opera nostra. Videtis quemadmodum canescat caput, et inalbescat, quantumcumque senectus accedit. Qui bene senescit ordine suo, quaeris illi aliquando in capite capillum nigrum, et non invenis: sic cum fuerit vita nostra talis, ut quaeratur nigritudo peccatorum, et non inveniatur; senecta ista juvenilis est, senecta ista viridis
Abbreviated transcription (Latin):
& iudiciũ suũ in omnẽ carnẽ adduxerit lunge
te scripturȩ dĩ. & dic illud cũ isto psalmo. Qm̃
ecce inimici tui peribunt: ne ibi inueniaris
dĩ peribunt. & disꝑgent᷑ om̃s qui operant᷑ ini¬
quitatẽ. tu qui int̃ ista scandala int̾ in iqͥtates
humanas gemis. qui tribularis in carne. sed
gaudes in corde. Quid tu: Quȩ tibi spes õ
rã patris. sed pedib tuis & mẽbris tuis laboras
in terra & dicis: saule saule. quid me ꝑsequȩ¬
ris : Tu quã spem habebis si immici dĩ peri¬
bunt. & disꝑgent᷑ om̃s qͥ operant᷑ iniquitatẽ :
Quid tibi erit: Et exaltabit᷑ sicut unicornis
cornu meũ. Quare dixit sicut unicornis :
Aliquando unicornis suꝑbiã significat: ali¬
quando uni cornis exaltationẽ unitatis signi¬
ficat. Quia unitas excaltat᷑. om̃s hereses cum
inimicis dĩ peribuntꝰ Eoxaltabit᷑ sicut unicor¬
nis cornu meũ. Et quando erit: Q senectꝰ

Expanded text:
et judicium suum in omnem carnem adduxerit. Junge et judicium suum in omnem carnem adduxerit. Junge te Scripturae Dei, et dic illud cum isto psalmo: «Quoniam ecce inimici tui peribunt.» Non ibi inveniaris, Dei peribunt, et dispergentur omnes qui operantur iniquitatem? tu qui inter ista scandala, inter iniquitates humanas gemis, qui tribularis in carne, sed gaudes in corde, quid tu? quae tibi spes, o ram Patris, sed pedibus tuis et membris tuis laboras in terra, et dicis, «Saule, Saule, quid me persequeris» ? tu quam spem habebis, si inimici Dei peribunt, et dispergentur omnes qui operantur iniquitatem? quid tibi erit? «Et exaltabitur sicut unicornis cornu meum.» Quare dixit, «sicut unicornis?» Aliquando unicornis significat superbiam, aliquando unicornis exaltationem unitatis significat: quia unitas exaltatur, omnes haereses cum inimicis Dei peribunt. «Et exaltabitur sicut unicornis cornu meum.» Et quando erit? «Et senectus
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemo dm̃ ꝑcutienꝰs. non tu disrũparis
Nã nihil facisdõ Sed inimici dĩ aperte :¬
blasphematores sunt. & cotidie occulti in¬
ueniunt᷑. Cauete tales inimicitias dĩ. Quosdã
enĩ occultos inimicos dĩscriptura aperit. ut qͥa ñ.
illos potes nosse corde tuo. noueris illos inscrip¬
tura dĩ. & caueas inueniri cũ illis. Aꝑte dicit
iacobus in epistola sua. Nescitis quia amicus hu¬
ius mundi inimicus dĩ constituit᷑ : Audisti
non uisesse inimicus dĩ: nolie̾ẽ. amicus huius
mundi. Nã si amicus fucris huius mundi: ini¬
micus eris dõ. Quomodo ergo non potest adul¬
tim&. non iusticia delectat᷑. Ergo inimicioiis
amatores mundi. om̃s inquisitores nugarũ. om̃s
consultores sortilogorũ. mathematicorũ. phi¬
tonũ. intrent aecdesias: non intrent᷑ acclesias:
inimici dĩ sunt. Ad tẽpus possunt florere sic̃
fenũ. Peribunt autẽ. cũ ille inspicere cȩperint.

Expanded text:
blasphemia Deum percutiens non tu disrumperis? blasphemia Deum percutiens non tu disrumperis? nam nihil facis Deo. Sed inimici Dei aperte blasphematores sunt, et quotidie occulti inveniuntur. Cavete tales inimicitias Dei. Quosdam enim occultos inimicos Dei Scriptura aperit; ut quia non illos potes nosse corde tuo, noveris illos in Scriptura Dei, et caveas inveniri cum illis. Aperte dicit Jacobus in Epistola sua: «Nescitis quia amicus hujus mundi, inimicus Dei constituitur» ? Audisti. Non vis esse inimicus Dei? Noli esse amicus hujus mundi: nam si amicus fueris hujus mundi, inimicus eris Deo. Quomodo enim non potest fieri adultimet, non justitia delectatur. Ergo inimici Dei omnes amatores mundi, omnes inquisitores nugarum, omnes consultores sortilegorum, mathematicorum, pythonum. Intrent ecclesias, non intrent ecclesias; inimici Dei sunt. Ad tempus possunt florere sicut fenum; peribunt autem, cum ille inspicere coeperit,
Abbreviated transcription (Latin):
tu autẽ altissimus in acternũ. dñe. Eapet᷑¬
tans de suꝑ  ae t̾nitate tua. quando transeat
tẽpus iniquoꝵ & ueniat tẽpus iustorum.
Qm̃ ecce. Intendite fr̃s. iã & ipsũ qͥ loquit᷑
Loquit᷑ enĩ ex ꝑsona nr̃a. loquit᷑ ex persona
idest in aeccła sua. lam iunxit se aet̾nitati
dĩ. sicut uobis paulo ante dicebã. Longaͣmis
ẽ ds̃ & patiens om̃a ista quȩ uid& mala. ama¬
lis ficri tolerat. Quare: Quia aet̾nus ẽ. &
uidet quid illis seru&. Uis & tu esse longa¬
nimis & patiens : Iunge te act̾nitatidĩ cũ
illo expecta illa quȩ infra te sunt. Cũ enĩ
adhȩserit cor tuũ altissimo. infra te erunt
peribunt. Qui modo florent. postea peribt̃
Qui sunt inimia dĩ: fr̃s. forte illos solos
putatis. inimicos dĩ.qui blasphemant. Sunt
quidẽ & ipsi & atroces isti qui nec lingua nec
cogitationib malis pareunt iniuriis dõ. &
quid faciunt dõ excelso aet̾no : Si pugnũ
in colũpnã ferias. tulederis. & putas quia

Expanded text:
Tu autem Altissimus in aeternum es, Domine.» Expectans desuper ex aeternitate tua quando transeat tempus iniquorum, et veniat tempus justorum. «Quoniam ecce.» Intendite, fratres. Jam et ipse qui loquitur loquitur enim ex persona nostra, loquitur ex persona se aeternitati Dei: sicut vobis paulo ante dicebam, longanimis est Deus et patiens, omnia ista quae videt mala a malis fieri tolerat. Quare? Quia aeternus est, et videt quid illis servet. Vis et tu esse longanimis et patiens? Junge te aeternitati Dei; cum illo exspecta illa quae infra te sunt: cum enim adhaeserit cor tuum Altissimo, infra te erunt e inimici tui peribunt.» Qui modo florent, postea peribunt. Qui sunt inimici Dei? Fratres, forte illos solos putatis inimicos Dei qui blasphemant? Sunt quidem et ipsi, et atroces isti qui nec lingua nec cogitationibus malis parcunt injuriis Dei. Et quid faciunt Deo excelso, aeterno? Si pugno in columnam ferias, tu laederis: et putas quia
Abbreviated transcription (Latin):
quando aliquid ad iungis lateri tuo ꝑ cine̾¬
tionẽ ideo accingere gladiũ tuũ. Gladius
est dñi unde debellauit orbẽ terrarũ. oc¬
diximꝰ sed tam̃ qͥa cõmemoratũ est. non est
pret̃mittendũ. Quid ẽ. accinctio gladii circa
femur: ꝑfem̾ carnẽ significat: Non enĩ n¬
alit̃ debellar& dñs orbẽ terrarũ. nisi in car¬
ne uenir& gladius ueritatis. Hic gͦ quare¬

Expanded text:
quando aliquid adjungis lateri tuo per cincquando aliquid adjungis lateri tuo per cinctionem; ideo, «Accingere gladium tuum.» Gladius Domini unde debellavit orbem terrarum, ocdiximus; sed tamen quia commemoratum est, non est praetermittendum. Quid est accinctio gladii circa femur? Per femur carnem significat. Non enim aliter debellaret Dominus orbem terrarum, nisi in carnem venir
Abbreviated transcription (Latin):
ignobilis contẽpnebat᷑. Decorẽ afferebat
eis quib placebat. fortitudinẽ aduersus
eos quib displicebat. Ꝙ sic enumerat om̃a.
usq in finẽ ubi dicit. quasi nihil habentes
& om̃a possidentes. Cũ om̃a possid& decorus
est. cũ nihil hab& fortis est. Non gͦ mirũ
si sequit᷑. & enĩ confirmauit orbẽ terrae
qui .ñ. cõmouebit᷑. Quomodo eñ .ñ. cõmoue¬
bit᷑ orbis terrarũ : cũ credunt in xp̃m om̃s
fideles & parati st̃ ad utrũq gaudere cũ giu¬
dentib fortes. ee aduersus uituperantes. ñ.
mollescere linguis laudantiũ. nec frangi
liuguis uituperantiũ. Forte queramꝰ & de
significat. Tunc enĩ se quisq cingit. cũ opera¬
turus est. Sed quare .ñ. dioe̾ cinctꝰ.ẽ. sed pre¬
cinctꝰ est : Dicit enĩ in alio psalmo. Accinge¬
re gladiũ tuũ circa femur potentissime :¬
płi sub te cadent. Non ibi dixẽ cingere neq
precingere. sed accingere. Accingeris enĩ:

Expanded text:
ignobilis contemnebatur. Decorem afferebat ignobilis contemnebatur. Decorem afferebat eis quibus placebat, fortitudinem adversus eos quibus displicebat. Et sic enumerat omnia usque in finem, ubi dicit: «Quasi nihil habentes, et omnia possidentes» . Cum omnia possidet, decorus est; cum nihil habet, fortis est. Non ergo mirum, si sequitur, «Etenim confirmavit orbem terrae, qui non commocredunt in Christum omnes fideles, et parati sunt ad utrumque; gaudere cum laudantibus, fortes esse adversus vituperantes; non mollescere linguis laudantium, nec frangi linguis vituperantium. 3. Forte quaeramus et de tio opera significat: tunc enim se quisque cingit, cum operaturus est. Sed quare non dixit, Cinctus est; sed, «praecinctus est?» Dicit enim in alio psalmo: «Accingere gladium tuum circa femur, potentissime; populi sub te cadent» . Nec ibi dixit, Cingere, neque, praecingere, sed, «accingere:» accingeris enim
Abbreviated transcription (Latin):
qui & bono odore ioriunt᷑. Non enĩait. illis
odor bonꝰ sumꝰ. illis malus odor sumꝰ. sed xp̃i
bonꝰ odor sumꝰ ait in om̃i loco: & in his qͥ salui
fiunt: & in his qui pereunt subietit᷑ statim.
Aliis quidẽ sumꝰ odor uitȩ in uitã: aluis odor
mortis in mortẽ. Quibͤ ^ erat odor uitȩ in ui¬
tã: decorẽ inducrat: Quib erat odor mortis
in mortẽ : fortitudinẽ induerat: Si autẽ tunc
gaudes quando te laudant homines. & placent
illis opera tua bona: cũ autẽ uituperint deficis
in bonis operibus: & quasi fructũ bonorũ operũ
te ꝑdidisse arbitraris. quia in uenis reprehen¬
sores: non stetisti in mobilis. non ꝑtines ad or¬
bẽ terrarũ. qui .ñ. cõmouebit᷑. Induit dñs for¬
titudinẽ & precinctus est. De ipso decore &
fortitudine. hab& aliũ locũ apłs paulus.
Per arma iusticiȩ dextra & sinstra: Uide ubi
Apud alios gloriosus predicabat᷑. apud alios

Expanded text:
qui et bono odore moriuntur. Non enim ait, Illis qui et bono odore moriuntur. Non enim ait, Illis bonus odor sumus, illis malus odor sumus; sed, «Christi bonus odor sumus,» ait, «in omni loco, et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt.» Subjecit statim, «Aliis quidem sumus odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem» . Quibus erat odor vitae in vitam, decorem induerat: quibus erat odor mortis in mortem, fortitudinem induerat. Si autem tunc gaudes, quando te laudant homines, et placent illis bona opera tua; cum autem vituperaverint, deficis in bonis operibus, et quasi fructum bonorum te perdidisse arbitraris, quia invenis reprehensores: non stetisti immobilis; non pertines ad «orbem terrarum, qui non commovebitur. Induit Dominus fortitudinem, et praecinctus est.» De ipso decore et fortitudine habet alium locum apostolus Paulus: «Per arma justitiae dextra et sinistra.» Vide ubi Apud alios gloriosus praedicabatur; apud alios
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ. Quare gͦ decorẽ. quare fortitudinẽ :
Utrũq enĩ dixit. Dñs regnauit decorẽ indu¬
it. induit dñs fortitudinẽ & pretiuctus est.
bat. aliis displicebat. Nã diuisę sunt ad uersus
se linguȩ iudeorũ. Alii dicebant quia bonus
est. alii dicebant non. sed seducit turbas. Alu
gͦ bona loquebant᷑. alii de trahebant laceralu
mordebant. conuitiabant᷑. Ad eos ergo quib
placebat decorẽ induit: ad eos quib displice¬
bat fortitudinẽ induit. Imitare ergo & tu
dnm̃ tuũ: ut possis esse uestis ipsius. Esto
cũ decore ad cos quib placent bona oꝑa tua
esto fortis aduersus detractores. Audi apłm
paulũ. imitantẽ dnm̃ suũ. quomodo & ipse
habuit decorẽ. habuit fortitudinẽ. Xp̃i bo¬
nus odor sumꝰ inquit in om̃i loco & in bisqui
salui funt. & in his qui pereunt. Quib enĩ
plac& bonũ. salui fiunt qui detrahunt bona
pereunt. Quod suũ erat. ille odorẽ habelut
bonũ. immo bonꝰ odor erat. Sed ue miseris.

Expanded text:
itudinem? Utrumque enim dixit: «Dominus regnavit, decorem induit; induit Dominus fortitudinem; et praecinctus est.»bat, aliis displicebat. Nam divisae sunt adversus se linguae Judaeorum: «Alii dicebant, Quia bonus est; alii dicebant, Non, sed seducit turbas» . Alii ergo bene loquebantur; alii detrahebant, lacerabant, mordebant, conviciabantur. Ad eos ergo quibus placebat, «decorem induit:» ad eos quibus displicebat, «fortitudinem induit.» Imitare ergo et tu Dominum tuum, ut possis esse vestis ipsius: esto cum decore ad eos quibus placent bona opera tua; esto fortis adversus detractores. Audi apostolum Paulum imitantem Dominum suum, quomodo et ipse habuit decorem, habuit fortitudinem. «Christi bonus odor sumus,» inquit, «in omni loco, et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt.» Quibus enim placet bonum, salvi fiunt; qui detrahunt bono, pereunt. Quod suum erat, ille odorem habebat bonum; imo bonus odor erat: sed vae miseris
Abbreviated transcription (Latin):
ad humilitatẽ dñi referre debemꝰ qͦđ precinctꝰ
est: scđ̾m cõmemorationẽ euangelii qͦđ prȩ¬
cinctus est ut lauar& pedes discipulis suis.
Est aliud qͦđ in hoc uerbo possimꝰ intelligere
Diximꝰ quia qui se pręcingit. ante se ponit
quod sibi adiungit. ut se cingat. Quia gͦ illi
qui detrahunt nobis. aliquando nobis absen¬
tibus faciunt. tãquã post dorsũ suũ. ali¬
quando corã in faciem. sicut dño faciebant
pendenti in cruce Si filius dĩ est. descendat
de cruce: Non ꝓpterea habes fortitudine.
quando tibi aliquis detrahit absenti. quia
non audis nec sentis. Si autẽ in faciem tibi
dicat: opus est ut fortissis Quid est fortis
sis: Ut feras ne forte ideo te putesfortẽ
cũ audieris. quia ꝑcutis pugno. uictꝰ conui¬
tio Non.ẽ. ista fortitudosi uictus ꝑcutias.¬

Expanded text:
ad humilitatem Domini referre debemus quod praecinctus ad humilitatem Domini referre debemus quod praecinctus est, secundum commemorationem Evangelii, quod praecinctus est, ut lavaret pedes discipulis suis. 4. Est aliud quod in hoc verbo possimus intelligere. Diximus quia qui se praecingit, ante se ponit quod sibi adjungit, ut se cingat. Quia ergo illi qui detrahunt nobis, aliquando nobis absentibus faciunt, tanquam post dorsum; aliquando coram in faciem, sicut Domino faciebant pendenti in cruce, «Si filius Dei est, descendat de cruce» : non opus habes fortitudine quando tibi aliquis detrahit absenti, quia non audis, nec sentis; si autem in faciem tibi dicat, opus est ut fortis sis. Quid est, Fortis sis? Ut feras: ne forte ideo te putes fortem, cum audieris, quia percutis pugno victus convicio. Non est ista fortitudo, si convicia
Abbreviated transcription (Latin):
illud forte sacram̃tũ & ait. Dñe non pedes
tantũ sed & caput t᷑antũ. Et ille. Qui lotus
est seiel. non hab& necessitatẽ iterũ lauan¬
nͣ di. sed c̃. mundus totus. Non gͦ ad sacram̃tũ
tãquã mundationis ꝑtinebat quod lauit eis
pedes. sed ad exẽpłu humilititis. Hoc enim
dixerat qͦd enĩ ego facio nescis. scies autem
postea. Uideamꝰ siscierunt postea. uideamꝰ
si aperuit illis qͦd faciebat. ut uideamꝰ dum̃
prȩcinctũ fortitudine. quia in humilitate¬
s̃ est tota fortitudo. Cũ lauiss& cis pedes. rur¬
sus discubuit & ait illis. Dicitis me magistrũ.
& uerũ dicitis. Sũ enim. Dicitis me dnm.
& uerũ dicitis. Sũ etũ. Siergo ego magist̃
hoc uobis inuicẽ faciatis : Si gͦ in humilita¬
te est fortitudo. nolite timere superbos.
Humiles tãquã petra sunt petra deorsum
uidet᷑. p̾ctra solida est. Su perbi quid:
Quasi fumꝰ. & si alti sunt euanescunt. Ergo

Expanded text:
illud forte sacramentum, et ait: «Domine, non pedes illud forte sacramentum, et ait: «Domine, non pedes tantum, sed et caput, et totum.» Et ille: «Qui lotus est semel, non habet necessitatem iterum lavandi, sed est mundus totus.» Non ergo ad sacramentum tanquam mundationis pertinebat, quod lavit eis pedes, sed ad exemplum humilitatis: hoc enim dixerat, «Quod enim ego facio, nescis; scies autem postea.» Videamus si scierunt postea, videamus si aperuit illis quod faciebat, ut videamus Dominum praecinctum fortitudine; quia in humilitate est tota fortitudo. Cum lavisset eis pedes, rursus discubuit, et ait illis: «Dicitis me Magistrum, et verum dicitis; sum enim: dicitis me Dominum, et verum dicitis; sum enim: si ergo ego Magister vobis invicem faciatis» ? Si ergo in humilitate est fortitudo, nolite timere superbos. Humiles tanquam petra sunt: petra deorsum videtur, sed solida est. Superbi quid? Quasi fumus: etsi alti sunt, evanescunt. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid: quo precingit᷑. Unde dictũ . ẽ. pre¬
cinctꝰ ẽ. linteo: & lauit pedes discipłoꝵ suoꝵ
Quia enĩ tc̃ humilis fuit quando linteo pre¬
cinctꝰ .ẽ. & lauit pedes discipulorũ. Om̃is aut̃ nͣ
fortitudo in humilitate. qͥa fragilis. ẽ. om̃is
suꝑbia. ldeo cũ de fortitudine dicer& addi¬
dit. precinctꝰ. ẽ. ut recolas dm̃ precinctũ. hu¬
milẽ. quando pedes discipuloꝵ lauit & ex¬
horruit petrus dnm̃ suũ. magistrũ suum.
Minus dioci magistrũ suũ. cũ diocissẽ dnm̃
suũ. curuantẽ se ad pedes suos. & lauantẽ
sibi pedes. expauit & dixit. Dñe .ñ. lauab̾
mͥ pedes. Et ille. Quod ego facio tu nescis
modo scies autẽ postea. Et ille. Non laua¬
bis mͥ pedes in aet̾nũ. Et ille. Si. ñ. lauero
tibi non habebis partẽ metũ. Iui primo petrus
expauerat dnm̃ lauantẽ sibi pedes. plus eo pa¬
uit non habebis partẽ mecũ. Et credidit. ñ.
sine causa hoc facere dnm̃. nisi quia aliquod erat

Expanded text:
d quo praecingitur: unde dictum est, «Praecinctus est linteo, et lavit pedes discipulorum suorum.» Quia enim tunc humilis fuit, quando linteo praecinctus est, lavit pedes discipulorum suorum. Omnis autem fortitudo in humilitate; quia fragilis est omnis superbia: ideo cum de fortitudine diceret, addidit, «praecinctus est;» ut recolas Deum praecinctum humilem, quando pedes discipulorum lavit. Et exhorruit Petrus Dominum suum, magistrum suum minus dixi magistrum suum, cum dixissem Dominum suum curvantem se ad pedes suos, et lavantem sibi pedes, expavit, et dixit: «Domine, non lavabis mihi pedes.» Et ille: «Quod ego facio, tu nescis modo; scies autem postea.» Et ille: «Non lavabis mihi pedes in aeternum.» Et ille: «Si non lavero te, non habebis partem mecum.» Qui primo Petrus expaverat Dominum lavantem sibi pedes, plus expavit, «Non habebis partem mecum;» et credidit non sine causa hoc facere Dominum, nisi quia aliquod erat
Abbreviated transcription (Latin):
es & bene eruditus. dicis. Ds iudicio suo seruat nͣ¬
om̃a. Boni laborant. quia flagellant᷑ ut filui.
mali eocultant. quia dãpnantur ut alieni.
Duos filios hab&r homo. alterũ castigat. alte¬
rũ dimittit. Facit unus male & .ñ. corripit᷑
a patre alt̾ max ut se mouerit. colaphis
cedit᷑. flagellat᷑. Unde ille dimittit᷑. ille
cedit᷑ nisi quia huic ceso hereditas seruat᷑.
ille autẽ dimissus exheredatus est : Tidet
eũ non habere spem. & dimittit illũ faciat
qͦđ uult. Puer autẽ qui flagellatur si cor nͣ¬
non habuerit. & in prudens fuerit & stultꝰ
gratulat᷑ fratri suo. qui non uapulat : & ge¬
mit de se. & dicit in corde suo. Tanta mala
facit frat̾ m̃s quicquid uult facit. contra
precepta patris mei : & nemo illi facit uerbũ
durũ. Ego mox ut me mouero. cedor
Stultus ẽ. in prudens est. Adtendit qͥđ patit᷑.

Expanded text:
es, et bene eruditus, dicis: Deus judicio suo reservat es, et bene eruditus, dicis: Deus judicio suo reservat omnia. Boni laborant, quia flagellantur ut filii: mali exsultant, quia damnantur ut alieni. Duos filios habet homo; alterum castigat, alterum dimittit: facit unus male, et non corripitur a patre; alter mox ut se moverit, colaphis caeditur, flagellatur. Unde ille dimittitur, ille caeditur, nisi quia huic caeso haereditas servatur, ille autem dimissus exhaeredatus est? Videt eum non habere spem, et dimittit eum ut faciat quod vult. Puer autem qui flagellatur, si cor non habuerit, et imprudens fuerit et stultus, gratulatur fratri suo qui non vapulat; et gemit de se, et dicit in corde suo: Tanta mala facit frater meus, quidquid vult facit contra praecepta patris mei, et nemo illi facit verbum durum; ego, mox ut me movero, caedor. Stultus est, imprudens est; attendit quid patitur,
Abbreviated transcription (Latin):
pleri om̃a. Quȩ om̃a: Ut dãpnent᷑ om̃s
impii. & coronetit᷑ om̃s boni. Istis dieb tuis.
uis hȩc impleri᷑ impl& illa ds̃ tempore suo.
Quqͥd autẽ diupateris & facis: acternus est
tardat. longanimis est. Tu autẽ dicis ideo
ego non sũ longanimis: quia tẽporalis sum
sed in potestate habes. lunge cor tuũ aet̾ni¬
tati dĩ. & cũ illo aet̾nus eris. Quid enĩ dictũ
est de tẽporaͥbus : Om̃is caro fenũ. & om̃is
claritas carnis ut flosfeni. Fęnũ aruit flos
decidit om̃a gͦ arescunt & decidunt. non
uerbũ illud. Uerbũ enĩ dnĩ. man& in aet̾nũ.
Transit fęnũ. transit claritas feni. sed non¬
habes quo te teneas. uerbũ dnĩ man& in
aeternũ. Dic illi. Ergo nimis ꝓfundȩ facte
sunt cogitationes tuȩ. Tenuisti lignũ. tran¬
sis ꝑ istã ꝓfunditatẽ. Uides ibi aliquid. intel¬
ligis ibi aliquid: Intelligo dicis si iã xp̃ianus

Expanded text:
pleri omnia. Quae omnia? Ut damnentur omnes pleri omnia. Quae omnia? Ut damnentur omnes impii, et coronentur omnes boni. Istis diebus tuis vis haec impleri? Implet illa Deus tempore suo. Quid tu taedium pateris et facis? Aeternus est; tardat, longanimis est: tu autem dicis, Ideo ego non sum longanimis, quia temporalis sum. Sed in potestate habes: junge cor tuum aeternitati Dei, et cum illo aeternus eris. Quid enim dictum est de temporanbus? «Omnis caro fenum, et omnis claritas carnis ut flos feni: fenum aruit, et flos decidit» . Omnia ergo arescunt et decidunt; non verbum illud: «Verbum» enim «Domini manet in aeternum.» Transit fenum, transit claritas feni; sed habes quo te teneas: «Verbum Domini manet in aeternum.» Dic ergo illi: «Nimis profundae factae sunt cogitationes tuae.» Tenuisti lignum, transis per istam profunditatem. Vides ibi aliquid? intelligis ibi aliquid? Intelligo, dicis: Si fam christianus
Abbreviated transcription (Latin):
tisse eũ scapulas a flagellis. non auertisse faci
eni eius asputis hominũ. nec auertisse maxil¬
n̾ lam apalmis corũ. Iuare om̃a ista pati uoluit.¬
ĩ nisi ut consolet᷑ pacientes : Et poterat & ipse
in fine resuscitare carnẽ suã. sed tu qui non
uideras non ess& quod sperares. Non distulit
resurrectionẽ suã. ne tu adhuc dubitares.
Eo ergo fine patere. & tolera tribulationes
in mundo. que adtendisti in xp̃o & . ñ. te
moueant qui faciunt mala. & in isto scło
florent. Nimis ꝓfundę factę sunt cogitatio¬
nesdĩ. ubi est cõgitatio dĩ: Presens abenas
laxat. sed postea astringłt. Noli gaudere
ad piscẽ qui in esca sua exultat. non dũ t᷑axit
manũ piscator. Nam iã ille hamũ habo& in
Oma ista cito transeunt. Quid est longa uita
hominis. ad aet̾nitatẽ dĩ : uisesse longa¬
nimis: Uide aet̾nitatẽ dĩ. Nã ad tendis ad
dies tuos paucos. & dieb tuis paucis uis im¬

Expanded text:
tisse eum scapulas a flagellis, non avertisse eum tisse eum scapulas a flagellis, non avertisse eum faciem a sputis hominum, non avertisse maxillam a psalmis eorum : quare omnia ista pati voluit, nisi ut consoletur patientes? Et poterat et ipse in fine rescuscitare carnem suam; sed tu qui non videras, non esset quod sperares: non distulit resurrectionem suam, ne tu adhuc dubitares. Eo ergo fine patere et tolera tribulationes in mundo, quem attendisti in Christo; et non te moveant qui faciunt mala, et in isto saeculo florent. «Nimis profundae factae sunt cogitationes Dei.» Ubi est cogitatio Dei? Ad praesens habenas laxat; sed postea astringet. Noli gaudere ad piscem qui in esca sua exsultat; nondum traxit hamum piscator: nam jam ille hamum habet in st: omnia ista cito transeunt. Quid est longa vita hominis ad aeternitatem Dei? Vis esse longanimis? Vide aeternitatem Dei. Nam attendis ad dies tuos paucos, et diebus tuis paucis vis im
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdit sabbatũ de corde iã incipit ad psalteriũ
hoc non ad tendere deuiauit inde sine causa
cantat. bonũ ẽ. confiteri dño. & psallere nomi¬
ni tuo altissime. lam ꝑdito sabbato ab interiore
homine & exclusa quiete cordis. & bona cogita¬
tione repulsa: incipit iã imitari illũ quẽ uid&
in malis florentẽ. & conuertit se & ipse ad fa¬
cienda mala. Ds̃ autẽ patiens est. quia ac t̾nus
cata sunt opera tua dñe : nimis ꝓfundę factȩ
sunt cogitationes tuȩ. Reuera fr̃s mei. nul¬
lũ mare tã ꝓfundũ est. quã est cogitatio dĩ
ut mali floreant. & boni laborent. Nihil tã
ꝓfundũ. nihil tã altũ. Ibi naufragat om̃is
infidelis. in isto alto: in isto ꝓfundo. Nis
transire ꝓfundũ hoc : Aligno xp̃i noli resile̾¬
re: non merges: tene te ad xp̃m. Quid ẽ. qͦđ
dico tene te ad xp̃m: Ideo uoluit ipse in t̃ra¬
: laborare. Audisti cũ ꝓpheta legeret᷑ .ñ. auer¬

Expanded text:
erdet sabbatum de corde: jam incipit ad psalterium erdet sabbatum de corde: jam incipit ad psalterium hoc non attendere; deviavit inde, sine causa cantat, «Bonum est confiteri Domino, et psallere nomini tuo, Altissime.» Jam perdito sabbato ab interiore homine et exclusa quiete cordis, et bona cogitatione repulsa, incipit jam imitari illum quem videt in malis florentem; et convertit se et ipse ad facienda mala. Deus autem patiens est, quia aeternus cata sunt opera tua, Domine! Nimis profundae factae sunt cogitationes tuae.» Revera, fratres mei, nullum mare tam profundum est quam est ista cogitatio Dei, ut mali floreant, et boni laborent: nihil tam profundum, nihil tam altum; ibi naufragat omnis infidelis, in isto alto, in isto profundo. Vis transire profundum hoc? A ligno Christi noli resilire; non mergeris: tene te ad Christum. Quid est quod dico, tene te ad Christum? Ideo voluit ipse in terra laborare. Audistis, cum propheta legeretur, non aver