comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rit gloriã eius quimisit illũ: hic uerax est
& inuistitia millotionẽ. Seutique dñs his
uerbis insinuat : quicũ per diuinitatẽ aeqͣ¬
lis ẽet patri : tamen ꝑ susceptã seruiformã
apparens intẽ pr̃. qui erat creator tẽporũ:
ut nos qui puri homines sumus. nec ex nobis
boniquic quã possumus. totũ dõ tribuamus.
Adeius laudẽ & gloriam. referamus. cũ uel
boni aliquid facimus uel eius largiente cle¬
mentia recte scripturas illius intelligi¬
mus Sed nos econtra bonaꝰ agimus nobis
suꝑbe ascribimus. mala uero nr̃a creatori
nr̃o ir rogamus causantes quod tales nos
fecerit: xp̃s uero dñs noster gloriam pa¬
tris querebat : & idcirco uerax est & in¬
iustitia in illo non est. In antixp̃o uero in¬
iustitia est. & uerax nonẽ. quia suã non
dĩ gloriã quesiturus est. non adõ missus
sed ueni reꝑmissus Nonne moyses dedit
uobis legem. & nemo ex uobis facit legẽ.
quid me queritis interficere : illi quidẽ

Expanded text:
rit gloriam ejus qui misit eum, hic verax est, et injustitia in illo non est. Se utique Dominus his verbis insinuat, qui cum per divinitatem aequalis esset Patri, tamen per susceptam servi formam apparens in tempore, qui erat creator temporum, ut nos qui puri homines sumus, nec ex nobis boni quidquam possumus, totum Deo tribuamus, ad ejus laudem et gloriam referamus, cum vel boni aliquid facimus, vel ejus largiente clementia recte Scripturas illius intelligimus. Sed nos e contrario bona quae agimus, nobis superbe ascribimus, mala vero nostra creatori nostro irrogamus causantes quod tales non fecerit. Christus vero Dominus noster gloriam Patris quaerebat, et idcirco verax est, et injustitia in illo non est. In Antichristo vero injustitia est, et verax non est, quia suam, non Dei gloriam, quaesiturus est. Non est a Deo missus, sed venire permissus. Nonne Moyses dedit vobis legem? et nemo ex vobis facit legem: quid me quaeritis interficere? Illi quidem
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Colamus ergodm̃ nontureis uapo¬
ribus. non taurorum mugientiũ iugulis
sed gratissimis ficlei & dilectionis. uicti¬
mis. faciamus uolunta temeius hoc est
manclata illius impleamus : & timorem
illius & scãm spẽ promissi onum eius in riris¬
mentibus habeamus quoniã bene placitu

Expanded text:
dit. Colamus ergo Dominum, non thuris vapodit. Colamus ergo Dominum, non thuris vaporibus, non taurorum mugientium jugulis, sed gratissimis fidei et dilectionis victimis; faciamus voluntatem ejus, hoc est, mandatum ejus impleamus, et timorem illius, et sanctam spem promissionum ejus in mentibus habeamus, quoniam beneplacit
Abbreviated transcription (Latin):
rum fuit. non suffecit credere quinetiã
ꝓcidens ad orauit eũ ꝑ hoc quodam modo
contestans dm̃ secredere quem adorabat
Sed inter haec quid nobis super est quusta
legimꝰ ꝓbter ques&iam scripta sunt : que¬
cumq enĩ scripta sunt ut apłsdicit ad nos¬
tram doc trinam scripta sunt Quidigit᷑
nobis agendũest : nisi ut ei que inscriptu¬
ris legimus uel audimus. iitari sa tagamus:
Multum est enĩ dicere ut imitemur petrũ
apłm. cuius uestigi is marese calcabile prebu¬
it: Nonigitur petrũ. non reliquos apłos no¬
bis in exemplũ ꝓponere necesse est: hunc
saltem. hunc ante modicũ caecũ. iam bene
in luminatum imitemur. quem nontrucu¬
lentorũ mine principũ non eatenus geste
nagoga eiectio. non haec itaqneq aliapo¬
tuerunt seclucere & a confessione supyn¬
mere ueritatis. Audiamus praedicantem
& uerȩ ꝓfitentem. quia siquis dĩ cultor
est & uoluntatem eius facit. hunc exau¬

Expanded text:
rum fuit. Non sufficit credere, quin etiam rum fuit. Non sufficit credere, quin etiam procidens adorat eum, per hoc quodammodo contestans Deum credere, quem adorabat. Sed inter haec, quid nobis superest, qui ista legimus, propter quos etiam scripta sunt? Quaecunque enim scripta sunt, ut ait Apostolus, ad nostram doctrinam scripta sunt . Quid igitur nobis agendum est, nisi ut ea quae in Scripturis legimus, vel audivimus, imitari satagamus? Multum est dicere, ut imitemur Petrum apostolum, cujus vestigiis mare se calcabile praebuit. Non igitur Petrum, non reliquos apostolos nobis in exemplum proponere necesse est, hunc saltem mendicum caecum jam bene illuminatum imitemur, quem non truculentorum minae principum, non eatenus gestae nagoga ejectio, non haec neque alia potuerunt seducere, et a confessione veritatis supprimere. Audiamus praedicantem, et bene profitentem, quia si quis Dei cultor est, et voluntatem ejus fecerit, hunc exau
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi certe eũ inter rogauerant: ipsi eũ coe¬
gerant. ut diceret quid de xp̃osuo in lu¬
minatore sentiret: Et nunc confitentem ar¬
guunt. & desynagoga propellunt Nã sequit᷑.
eiecerunt eũ foras. Iiliquidem eiciebant. sed
xpseũ suscipiebat : Tunc magis meruit cognes¬
cere xp̃m. cũ eiectus est de consortio in imico¬
rũ xp̃i Audiuit namque iłis quia eiecissent
eũforas. Et cũ iuenisset illũ dixit ei: Tucre¬
dis infiliũ dĩ : sed illequi eũ tantũ corpore¬
is oculis uidebat. corde eũ non intellegebat:
respondit Quis ẽ dñe ut credã in eũ : quibus
uerbis ostendit iam dudũ paratũ se. corad
credendũ habuisse : sed inquem deberet
credere ignorasse: Ait illidñs. & udistieũ
& quiloquit᷑ tecũ ipse est Lãdñs in unctũ
faciem lauat : lam cordis oculos inlumilat.
Deniq ille iam lotus & in luminatus spin¬
taliter respondit Credo dñe sed hoc pa¬

Expanded text:
Ipsi certe eum interrogaverunt, ipsi coeIpsi certe eum interrogaverunt, ipsi coegerunt, ut diceret quid de Christo suo illuminatore sentiret, et nunc confitentem arguunt, et de synagoga propellunt. Nam sequitur: Et ejecerunt eum foras. Illi quidem eum ejiciebant, sed Christus suscipiebat. Tunc magis meruit cognoscere Christum, cum ejectus est de consortio inimicorum Christi. Audivit namque Deus, quia ejecissent eum foras: et cum invenisset eum, dixit illi: Tu credis in Filium Dei? Sed ille, qui eum tantum corporeis oculis videbat, corde nondum intelligebat. Respondit: Quis est, Domine, ut credam in eum? Quibus verbis ostendit jam dudum se paratum cor ad credendum habuisse, sed in quem deberet credere ignorasse. Ait illi Dominus: Et vidisti eum, et qui loquitur tecum ipse est. Jam Dominus inuncti faciem lavat, jam cordis oculos illuminat, denique ille lotus et illuminatus spiritualiter respondit: Credo, Domine. Sed hoc pa
Abbreviated transcription (Latin):
in iustus uenerat ad templũ Exaudiun¬
tur ergo ut dic ł ũ est peccatores. sed si
resipiscunt apeccatis. si mala preterita
lacrimis abluunt. & excorde ab negant
eẽ quod fuerant A scło non est audi¬
tũquia aperuit quis oculos caecinati.
Nisi esset hic adõ non poteset facere
quicquam: In gensfiducia: liberacon¬
stantia. Principes seuiebant : ille indig¬
natione eorũ post habita confessus ẽ.
ueritatem. Quis enĩ alius tanta & ta¬
lia faceret nisids.c Sed & siquisunt qui¬
haec aliquando fecerunt. ab ipso ut fa¬
cere possent habuerunt ipse enĩ dixit.
sine me. nichil potestis facere: Responde¬
runt & dixerunt: in peccatis totus natus¬
es id est cũ clausis oculis In ꝓperant enĩ
qd ꝓbter parentũ peccatasic natus sit.
Sed quioculos aperuit totũ saluauit.
qui que foris in luminauit. ipse tot illius
abomni iniquitatis nubilopurgauit In
peccatis natus es totus. & tudocesnos:

Expanded text:
injustus venerat ad templum. Exaudiuninjustus venerat ad templum. Exaudiuntur ergo, ut dictum est, peccatores, si resipiscant a peccatis, si mala praeterita lacrymis abluant, et ex corde abnegent se esse quod fuerunt. A saeculo non est auditum quia aperuit quis oculos caeci nati, nisi esset hic a Deo, non posset facere quidquam. Ingens fiducia, libera constantia. Principes saeviebant, ille indignatione eorum postposita, confessus est veritatem. Quis enim alius tanta et talia faceret, nisi Deus? Sed et si qui sunt qui aliquando fecerunt, ab ipso ut facere possent habuerunt. Ipse enim dixit: Sine me nihil potestis facere . Responderunt et dixerunt: In peccatis natus es totus, id est, cum clausis oculis. Improperant enim ei, quod propter parentum peccata sic natus sit. Sed qui oculos aperuit, totum salvavit, quique foris illuminavit, ipse cor illius ab omni iniquitatis nubilo purgavit? In peccatis natus es totus, et tu doces nos?
Abbreviated transcription (Latin):
centis & habitũ pastoralem contemp¬
nebat. Simili modo miserandi homines
dĩfiliũ cernentes hominem. intantũ
contẽptibilem & nouissimũ iudicabant
ut dicerent nescimus unde sit consu¬
etomore hominũ. quiquos abiciunt.
nescire sedicunt Respondit ille
& clixit. In hoc mirabi le est quiauos
nescitis unde sit. & aperuit oculos
meos: Tamquã diceret. Hicquem uosnes¬
ciredicitis. latet humilitate. prodit᷑
signorũ uirtute : nescitur undesit.
sicut ds̃ cȩ cos uide re facit Scimus aut̃.
quia peccatores ds̃ non audit. Sed siquis
cultor dĩ est & uoluntatem eius facit.
hunc exaudit. Tanquã inunctus &
nec dũ in luminatus loquitur. Exau¬
dit namq ds̃ &iã peccatores Denique
exauditus est publicanus qui intemplo
dĩ a longe stans: & oculos interram cle¬
mittens pectusq pugnis ꝑcutiens di¬
cebat: dspropitius esto michi peccato¬
ri. Quaconfessione sic exauditus est.
ut iustificatiis a templo rediret. qui

Expanded text:
centis et habitum pastoralem contemcentis et habitum pastoralem contemnebat. Simili modo miserandi homines, Dei Filium cernentes hominem, in tantum contemptibilem et novissimum judicabant, ut dicerent: Nescimus unde sit, consueto more hominum, qui quos abjiciunt, nescire se dicunt. Respondit ille et dixit: In hoc mirabile est, quia vos nescitis unde sit, et aperuit oculos meos. Tanquam diceret: Hic quem vos nescire vultis, latet humilitate, proditur signorum virtute. Nescitur unde sit, et sicut Deus caecos videre facit. Scimus autem, quia Deus peccatores non audit: sed si quis Dei cultor est, et voluntatem ejus facit, hunc exaudit. Tanquam inunctus, et necdum illuminatus loquitur: exaudit namque Deus etiam peccatores. Denique exauditus est publicanus, qui in templo Dei a longe stans, et oculos in terram demittens, pectusque pugnis percutiens, dicebat: Deus, propitius esto mihi peccatori . Qua confessione sic exauditus est, ut justificatus a templo rediret, qui
Abbreviated transcription (Latin):
male dictũ est: quia hoc maledicen¬
tis affectu protulerunt. Si uerouer¬
ba ipsaꝑpendas: exobtabilis est be¬
nedictio Quis enĩ non desideret dis¬
cipulus eẽ xp̃i: nos inquit morsi dis¬
cipulisumus: Ealluntur. semet ipsos
decipientes Namsi discipuli morsi
essent. crederent mossi xp̃m annun
praenuntiatus est Sieñi ait dñs crede¬
retis morsi : crederetis & michi. Nosci¬
mus quia morsi locutus est dñs Hunc
autem nescimus unde sit. Despicienta¬
ũ uerba sunt. Nam quo modonesciebat
unde esset. cũ & ubinatus fuisset. & de
quatribueẽt nossent: hinc & supra
dixerunt. Sed hunc scimus unde sit.
Tale quid & in regũ libro legimus Cũ
enĩdauid adolescensgoliam iurib for¬
tibus formilabilem strauisset. ait sa¬
uladabner. Cuius filius est iste puer
abner  certear miger eiusfuerat:
Citharã coram eo crebroꝑ cusserat. &
nunc quis esses interrogat.: Q uasieñ
nonagnoscebat. in quo aetatẽ adoles¬

Expanded text:
maledictum est, quia hoc maledicenmaledictum est, quia hoc maledicentis affectu protulerunt. Si verba ipsa perpendas, exoptabilis est benedictio. Quis enim non desideret discipulus esse Christi? Nos, inquiunt, Mosi discipuli sumus. Falluntur, semetipsos decipientes. Nam si discipuli Mosi essent, crederent Mosi annuntpraenuntiatus est. Sic enim ait Dominus: Si crederetis Mosi, crederetis et mihi . Nos scimus quia Mosi locutus est Deus, hunc autem nescimus unde sit. Despicientium verba sunt. Nam quomodo nesciebant unde esset, cum et ubi natus fuisset, et de qua tribu esset, nossent? Hinc et supra dixerunt: Sed hunc scimus unde sit. Tale quid et in libro Regum legimus: Cum enim David adolescens Goliam viris fortibus formidabilem stravisset, ait Saul ad Abner: Cujus est iste puer, Abner ? Certe armiger ejus fuerat, citharam coram eo crebro percusserat, et tunc quis esset interrogabat. Quasi enim non agnoscebat, in quo aetatem adoles
Abbreviated transcription (Latin):
qiud est aliul dicere dagloriam dõ. nisi
negadonũ quod ac cepisti: Cũ certe hoc
Sic illũ uolebant dare gloriam dõ: ut sicut
neq pateret calumniȩ. neque ueritatem
sub caelaret : nondixit scio eũ iustũ. sed
respondit. Sipeccator ẽ nescio Unũ scio:
quia cũ caecus essem modo uideo Dixerunt
ergo illi Quid fecit tibi : quomodo ape¬
ruit tibi oculos: illequi totiens interroga¬
tus totiens responderat. lamquasi quodã
tedio affectaretur propter illorũ duritiã
& in credulitatem. cũ quadam aporia respon¬
dit. Dixiuobis iam & audistis quiditerũ
uultis audire: nũquid& uos uultis disci¬
puli eius fieri : quia enĩ ipse iã credebat.
iã dñi discipulus fac tuserat: ideo dicebat.
& ut ego in eũ credere & discipu latiu¬
ueritatis inherere : Maledixerunt
eidixeruntq Tudiscipulus illius sis:
abaletit tũ hoc ueniat suꝑ nos
xp̃ianos Si enĩ cor illorũ intuearis

Expanded text:
quid est aliud dicere, da gloriam Deo, quam quid est aliud dicere, da gloriam Deo, quam nega donum quod accepisti? cum certe hoc Sic illum volebant dare gloriam Deo, ut, sicut neque pateret calumniae, neque veritatem subcelaret, non dixit, Scio eum justum, sed respondit: Si peccator est nescio: unum scio, quia caecus cum essem, modo video. Dixerunt ergo illi: Quid fecit tibi? quomodo aperuit tibi oculos? Ille qui toties interrogatus, toties responderat, jam quasi quodam taedio affectaretur, propter illorum duritiam et incredulitatem, cum quadam aporia respondit: Dixi vobis jam et audistis; quid iterum vultis audire? Nunquid et vos vultis ejus discipuli fieri? Quia enim ipse jam credebat, jam Domini discipulus factus erat, ideo dicebat: vultis in eum credere, et discipulatui ejus inhaerere? Maledixerunt ei, et dixerunt: Tu discipulus illius sis. Maledictum hoc veniat super nos Christianos. Si enim cor eorum intuearis,
Abbreviated transcription (Latin):
Scimus quia hic est filius noster. & quiace¬
cusnatus est. Si autem uultis scire quomo¬
do nunc uideat: Interragare eumdebetis
quia aetatẽ habet olĩ loquitur. Iuste
quippe pro infante loqui cogeremur.
quia ifansper aetatem loquirationabi¬
liter non potest. Haec aute mad illos. non ob
ignorantiam sed ob metũ dixisse ostendit¬
eũassglista cũ subdit. Haec dixerunt pa¬
rentes eius: quia timebant iudaeos lam
enĩ conspirauerant iudaei: ut siquis eũ
ris ducebatur: sialiquẽ desynagoga eie¬
cissent. Sicut enĩ modo homicidȩ uł ad¬
ulteri. uel c&eris capitalib criminibus
rei ab ec clesia pelluntur .: itatunc con¬
fessores xp̃i asynagoga iudeorũ elimina¬
bantur hoc metuebant incur rere pa¬
rentes caeci . ideoque dixerunt. ipsede
seloquatur. uocauerunt rursus homi¬
nẽ quifuerat eecus & dixerunt ei : da
gloriam dõ Gloriamdõ dare est: ueri¬
tatẽde aliquare quasi presentedõ loqui:
Sed isti uolebant: ut negaret. xp̃m Nam

Expanded text:
filius noster et quia caecus natus est. Si autem vultis scire quomodo nunc videat, ipsum interrogare debetis, quia aetatem habet, olim loquitur. Juste quippe pro infante loqui cogerentur, quia infans per aetatem loqui rationabiliter non potest. Haec autem illos non ob ignorantiam, sed ob metum dixisse evangelista ostendit, cum subdit: Haec dixerunt parentes ejus, quia timebant Judaeos. Jam enim conspiraverant Judaei, ut si quis eumris ducebatur, si quem de synagoga ejecissent. Sicut enim modo homicidae, vel adulteri, vel caeteris capitalibus criminibus rei, ab Ecclesia pelluntur, ita tunc confessores Christi a synagoga Judaeorum eliminabantur. Hoc metuebant incurrere parentes caeci nati, ideoque dixerunt: Ipse de se loquatur. Vocaverunt rursum hominem qui caecus fuerat, et dixerunt ei: Da gloriam Deo. Gloriam Deo dare est veritatem de aliqua re quasi praesente Deo loqui. Sed isti volebant ut negaret Christum. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
tus quippe cecus nonclũ uidet donec
uenit innatatoria syloe. quodinter¬
pretatur missus. Nonuacat quodeu
pretationem: quod inquiens in ter¬
pretatur missus: quis est enĩ mis¬
sus nisi illequidicit. non ueniame¬
ipso sed apatre sũ missus Xp̃s igitur
est uerus mis sus. qura nisi illefuisset
todimissus. Piscina ergo illa baptis¬
mus est xp̃i lauit cȩcus inpiscinã
syloe quod inter pretatur missus
& in luminatus est : quia inap̃o¬
baptitati in luminamur: Cũ ergo in unc¬
tus est: quasicatecuminus factus est:
Sedege bat lauari. id est baptitaru
ut inluminaretur. Catecuminus enĩ
inungitur: ut cloceatur. Nam catecu¬
minus grece instructus dicitur la¬
tine ħaptitatur uero ut uerũ lumen
agnoscat: & remissionẽ omniũ peccato¬
rũ accipiat Itaque uicini & qui noue¬
rant eum prius quia mendicus erat.
dice bant. Non ne hic est qui sede bat
& menlicabat: Aludicebant quia
hic est. alii dicebant non sed similis est

Expanded text:
tus jam caecus nondum videt, donec tus jam caecus nondum videt, donec venit in natatoria Siloe, quod interpretatur missus. Non vacat a mystpretationem, quod inquiens interpretatur missus. Quis enim missus nisi ille qui dicit: Non veni a meipso, sed a Patre missus sum? Christus enim vere est missus, quia nisi ille fuisset sset dimissus. Piscina ergo illa, baptismus est Christi. Lavit caecus in piscina Siloe, quod interpretatur missus, et illuminatus est, quia in Chrbaptizati illuminantur. Cum ergo inunctus est, quasi catechumenus factus est; sed egebat lavari, id est, baptizari, ut illuminaretur. Catechumenus vero inungitur ut doceatur. Nam catechumenus Graece, Latine instructus dicitur. Baptizatur vero, ut verum lumen agnoscat, et remissionem omnium peccatorum accipiat. Itaque vicini, et qui noverant eum prius, quia mendicdicebant: Nonne hic est qui sedebat et mendicabat? Alii dicebant quia hic est; alii autem: Non, sed similis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ame ope rarii iniquitatis Promde
audiamus apłm dicentem Nũtẽ pus
habemus operemur bonũ adomnes.
Nunc est tempus ope randi. tunc uero
recipiendi quod fueris operatus.
Seduideamus qued dñs fecerit: Haec
cũ dixis set. expuit interiam. & fe¬
cit lutũ exsputo. & limuit suꝑ ocu¬
los eius & dixit: uade laua innata¬
toria syloe quod interpretatur
missus Mirabilis & ipsasui in nouita¬
testupenda caeci curatio: Magnũ
suntellegamus cõmendat miste¬
riũ Exspuens quippe intei ram fe¬
cit lutũ & oculos cȩci munxit: spu¬
tũ quod a capite mosdefluit. diuimi¬
tatẽ xpi significat. quia caput xp̃i
ds Etsapientia loquitur: Ego exo¬
re altis simiprodiur primogenita an¬
te omnẽ creaturam: & salomon
tutis dĩ & emanatio quedã maies¬
tatis eius sincer: lutũ de terra:
caro xp̃i est. Exspuens ergo inter¬
rã lutũ fecit : quia uerbũ carofac¬
tũ est & habitauit innobis. In unc¬

Expanded text:
a me, operarii iniquitatis . Proinde a me, operarii iniquitatis . Proinde audiamus Apostolum dicentem: Dum tempus habemus operemur bonum . Nunc est tempus operandi bonum, tunc vero recipiendi quod fueris operatus. Sed videamus quid Dominus fecerit. Haec cum dixisset, exspuit in terram, et fecit lutum ex sputo, et linivit super oculos ejus, et dixit: Vade, lava in natatoria Siloe, quod interpretatur missus. Mirabilis et ipsa sui novitate stupenda caeci curatio, magnum, si intelligamus, commendat mysterium. Exspuens quippe in terram fecit lutum, et oculos caeci inunxit. Sputum quod a capite in os defluit, divinitatem Christi significat, quia caput Christi Deus. Et Sapientia loquitur: Ego ex ore Altissimi prodivi, primogenita ante omnem creaturam . Et Salomon tutis Dei, et emanatio quaedam majestatis est ejus sincera . Lutum de terra, caro Christi est. Exspuens ergo in terram lutum fecit, quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Inunc
Abbreviated transcription (Latin):
nemo potest operari Et certe ipse alibi
repromisit. Ecce ego uobiscũ sum omnib
diebus usque ad consũmationẽ scłi Si
semperoperatur usq ad finẽ scłi Qui e nĩ
tunc presentia corporali fuit in mundo
nunc diuina potentia ubique presens
est muncdo querendũ ergo quesit ista
nox quanemo potest operari Nox ista¬
est impiorũ qui bus dicetur Ite male¬
dicti inignẽ aeternũ qui preparatus
est diabolo & angłis eius noxistaerit.
quando dampnatis reprobis omnibus
nullus iã locus penitentiae. nulla facul¬
tas uenie restabit. quia minfernonemo
confitebitur dño. Operatur ergodñs
donec dies est: quia dũ hic uiuiꝰmus
expectat: hortatur ad conuersionem.
& punire detrectat. ad est omnibus
inuocantibis se mueritate: Uemt nox
quanemo operatus : quia finito mun¬
tio. uanus labor est & sera poenitudo.
Clamantibus enĩ dñe dñe aperinobis:
Respondrbit nescio uos: Discedite

Expanded text:
nemo potest operari. Et recte ipse alibi nemo potest operari. Et recte ipse alibi repromisit: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Si semper operatur usque ad finem saeculi. Qui enim tunc praesentia corporali fuit in mundo, nunc divina potentia ubique praesens est mundo. Quaerendum ergo quae sit ista nox, qua nemo potest operari? Nox ista impiorum est, quibus dicetur: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus . Nox ista erit, quando damnatis omnibus reprobis, nullus jam locus poenitentiae, nulla facultas veniae restabit, quia in inferno nemo confitebitur Domino. Operatur ergo Dominus donec dies est, quia dum hic vivimus, exspectat et hortatur ad confessionem, et punire detrectat, adest omnibus invocantibus se in veritate. Venit nox qua nemo potest operari, quia finito muntio, vanus labor est, et sera poenitentia. Clamantibus enim: Domine, Domine, aperi nobis, respondebit: Nescio vos: discedite
Abbreviated transcription (Latin):
tus est in ore enis. Hlinc est qđ scđm alterius
loci parabolam. samaritanus secus sauciũ ue¬
nit quod enĩ ibi ꝑ sauciũ. hoc signatur hic
terut. uenit ergo dñs secus sauciũ: & pre¬
teriens indit cȩcũ. quia ad propinquauit
uie mortalitatis nostrȩ non tamenfixit
uestigiũ inuia pecca torum Lienit enĩ
ut caecitatẽ morũ peccatorũ tolleret.
non ut ipse eam susciperet: haec ergo ope¬
rapatris sedicebat oportere operari.
quia uenerat querere ꝑdita. restaurare
cor rupta donec inquit dies est. Ilenit
nox quanemo potest operari Quã diem
uult intellegere diffinite expressit cũ
sump iungit: quã diusũ in mundo. lux
sum mundi. Sed quid est quod dicit. me
donec dies est: nũquid eñi tantũ modo
operatus est quã diu praesentia corpora¬
li fuit immundo : Sienĩ hoc receperi¬
mus iãpost eius ascensionẽ est ista terri¬
bilis & metuenda nox inmundo: qua

Expanded text:
tus est dolus in ore ejus . Hinc est quod, secundum alterius tus est dolus in ore ejus . Hinc est quod, secundum alterius loci parabolam, Samaritanus secus saucium venit. Quod enim ibi per saucium, hoc significatur hic teriit. Venit ergo Dominus secus saucium, et praeteriens vidit caecum, quia appropinquavit viae mortalitatis nostrae, non tamen fixit vestigium in via peccatorum. Venit enim ut caecitatem peccatorum nostrorum tolleret, non ut eam susciperet. Haec ergo opera Patris se dicebat oportere operari, quia venerat quaerere perdita, restaurare corrupta. Donec, inquit, dies est. Venit nox quando nemo potest operari. Quam diem vellet intelligi, definite expressit, cum subjungit: Quandiu sum in mundo, lux sum mundi. Sed quid est quod dixit: Me donec dies est? Nunquid enim tantummodo operatus est, quando praesentia corporali fuit in mundo? Si enim hoc receperimus, jam post ejus ascensionem est illa terribilis et metuenda nox in mundo, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
filius. Ista erant opera dĩ patrisꝓpterqu
cabatur generis humani: Miraculade¬
niq nr̃i redemptoris ita iuxta lit teram
facta creduntur. ut mysticȩ considera¬
ta. aliquid innuant faciendum Caecus
ergo iste genus humanũ significat. quod
inprimoparente caecatũ est: quia exillo
omnes traximus non solũ originem mor¬
tis : sed &ciam iniquitatis. Etbene non
solũ caecis. sed &iã caeciis anatiuitate
dicitur. quia om̃s homines excepto illo qui
deuirgine natus est. cũ peccato originali
nascimur: & grauissima caecitatede pres¬
si inmandũ uenimus: Quã cecitate de ra¬
dice primi parentis contraximus. qui be¬
ne uidens conditus fuerat. sed diaboli
suasionibus obtemperando caecitatẽ
incurreratequã in omnes suos posteros
trans mit tebat. Pre teriens autẽ dñs ui¬
dit cȩcum Non enĩ stans sed preceriens
ti apparuit Sed inuia peccato rũ nonste¬
tit quia peccatũ nonfecit. nec dolus inuen¬

Expanded text:
filius. Ista erant opera Dei Patris, proptefilius. Ista erant opera Dei Patris, proptecabatur humani generis. Miracula denique nostri Redemptoris, ita juxta litteram facta creduntur, ut mystice considerata, aliquid innuant faciendum. Caecus ergo iste genus humanum praesignat, quod in primo parente caecatum est, quia ex illo omnes traximus non solum originem mortis, sed etiam iniquitatis. Et bene non solum caecus, sed etiam caecus a nativitate dicitur, quia omnes homines excepto illo qui de virgine natus est cum peccato originali nascimur, et gravissima caecitate depressi, in mundum venimus quam caecitatem de radice primi parentis contraximus. Qui bene videns conditus fuerat, sed diabolicis persuasionibus obtemperando, caecitatem incurrerat, quam in omnes suos posteros transmittebat. Praeteriens autem Dominus vidit caecum. Non enim stans, sed praeteriens is apparuit, sed in via peccatorum non stetit; quia peccatum non fecit, nec inven
Abbreviated transcription (Latin):
&ciã uiuendo & conuersando in mundo
non plura peccata addiderat : siergo¬
& hic & parentes eius pec catũ habebant.
quare dñs dixit. neq hic peccauit neq
parentes eius sed sciendũ: quia cdñs ael
rem dequa fuerat interrogatus responolit:
Illi enĩ interrogauerant. ut rũ prosuo
uel parentũ peccato cecus natis fuisset.
ad hoc respondit dñs neq ipsũ neq: paren¬
tes eius pec casse: hoc nimirũ ut illece¬
cus nasceretur. Habebat ergo & ipse &
parentes eius peccata innumera: sel non
propter illa ipse cecus editus fuerat:
Quare ergo sed ut inquit manifesten¬
tur operadĩ meo ueritatis magister
docet qđ ad hoc natus sit ut operadĩ¬
in eomanifestentur : quatinus ab ingeni¬
ta caecitate illũ liberando & lumenres¬
tituendo filius dei esse omnibus aper¬
te claresceret. Meo portet operariopera
enis quimisit me clonec dies est. Sicut ubiq
ita & nunc omnemgloriã dõpatriattribu¬
it. eius sedicens opera facere cuius erat

Expanded text:
etiam vivendo et conversando in mundo, non plura peccata addiderant? Si ergo hic et parentes ejus peccatum habebant, quare Dominus dixit, Neque hic peccavit, neque parentes? Sed sciendum quia Dominus ad rem de qua fuerat interrogatus respondit. Illi enim interrogaverant utrum de suo, vel parentum peccato caecus natus fuisset. Ad hoc respondit Dominus neque illum neque parentes ejus peccasse hoc, nimirum ut ille caecus nasceretur. Habebant ergo ipse et parentes ejus peccata innumera, sed non propter illa ipse caecus editus erat. Quare ergo? Sed, inquit, ut manifestarentur opera Dei in illo. Veritatis magister docet, quod ad hoc sic natus sit, ut opera Dei manifestarentur in eo, quatenus ab ingenita caecitate illum liberando, et lumen restituendo, Filium Dei se esse omnibus aperte monstraret. Me oportet operari opera ejus qui misit me, donec dies est. Sicut ubique, ita et nunc omnem gloriam Deo Patri attribuit, ejus se dicens opera facere, cujus erat
Abbreviated transcription (Latin):
re. credendo diligere. menhnseius in credendo
corporar. haec est fides quam a nobis¬
ds̃ exigit quȩ perdi lectionem operat᷑
Siquis ergo faciat uolunta tempatris.
credendo infiliũ eius: cognoscet de
doctrina eius. quia non aliunde. non
denichilo: sed de patre est. manens
inpatre aequalis patri
Quasemet ipso loquitur gloriam propriã
querit : quibus uerbis antixp̃m notat.
thes aurũ malitiae & perditionis filiũ:
Qui ut apłs ait. aduersatur & extollitur
supra omne qđ dicitur ds̃ aut quod colitur
it aut intemplo dĩ sedeat. oftendens setã¬
quã sit ds̃ Hic ergo cũ uenerit: a semet ipso
loquetur. suase auc toritate uenisse non adõ
de quo alibi dñs dicit ego ueni in nomine

Expanded text:
re, credendo diligere, membris ejus credendo re, credendo diligere, membris ejus credendo incorporari. Haec est fides quam a nobis exigit Deus, quae per dilectionem operatur. Si quis ergo facit voluntatem Patris credendo in Filium ejus, cognoscet de doctrina Christi, quia non aliunde, non de nihilo, sed de Patre est, manens in Patre, aequalis Patri. Qui a semetipso loquitur, gloriam propriam quaerit. Quibus verbis Antichristum notat, thesaurum malitiae, et perditionis filium: Qui, ut Apostolus ait, adversatur et extollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur, ita ut in templo Dei sedeat, ostendens se tanquam sit Deus . Hic ergo cum venerit, a semetipso loquetur sua se auctoritate venisse, non a Deo De quo alibi dicit: E
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit infiliũ eius credere. cognos¬
cet dedoctrina Ea hoc ẽ intelliget.
Ergo intellectus merces fidei est Non
ergo in telligendũ est. ut credamus
sed prius credendũ ut intelligamus:
Scrptũ nãq est si non credideritis:
non intelligetis. Ergo faciamus uolun¬
tatẽpatris hoc est credamus infiliũ
dĩ patris. hoc est uoluntas patris iuxta
quod alibidicit idẽ filius hoc est opus
dĩ: ut credatis in eũ quem misit ille.
Cognoscenda sane ẽ necessario huius
uerbi structura. Aliud eñi est cũ dici¬
mus perdatiuũ casũ credo tibi. Aliud
per ac cusatiuũ credo inte. Dicimus cer
te credere nos paulo sed non inpaulũ.
dicimus nos credere petro sed non in pe¬
trũ. Ergo aliud est crederedõ aliud
credere in dm̃ Credere enĩdõ est: uer¬
bis illius fidẽ ac cõmodare. Scđm quod
& demones credunt & contremiscunt :
credere uero ineũ est: dm̃ credendo a ma¬

Expanded text:
voluerit in Filium ejus credere, cognosvoluerit in Filium ejus credere, cognoscet de doctrina mea, hoc est, intelliget. Ergo intellectus est merces fidei. Non ergo intelligendum est ut credamus, sed prius credendum ut intelligamus. Scriptum namque est: Si non credideritis, non intelligetis . Ergo faciamus voluntatem Patris, hoc est, credamus in Filium Dei Patris. Haec est voluntas Patris, juxta quod alibi idem Filius dicit: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille . Cognoscenda sane est necessario hujus verbi structura; aliud enim est cum dicimus per dativum casum Credo tibi, aliud per accusativum, Credo in te. Dicimus certe nos credere Paulo, sed non in Paulum. Dicimus credere nos Petro, sed non in Petrum. Ergo aliud est credere Deo, aliud credere in Deum. Credere enim Deo, est verbis illius fidem accommodare, secundum quod etiam daemones credunt ei, et contremiscunt. Credere vero in Deum, est Deum credendo ama
Abbreviated transcription (Latin):
sua sed recolamus quid beatus lohannes in
exordio huius euangłu dixerit : & ibire pe¬
rire poteranus solutionẽ huius questionis.
Ait enĩ. in principio erat uerbũ. & uerbũ
erat apud dm̃ & dĩ erat uerbũ que est er¬
go doc trina patris. nisi uerhũ patris: uer¬
bũ em̃ alicuius est uerbũ Et ideo suam doc tri¬
nã non essesuã. quia ipse nonase est. sed est¬
uerbũ patris: Quod ergo ait. meadoc trina
non est mea. taleest ac sidiceret. Egoquido¬
ceo: non sum a me ipso Cũ em̃ credamiis & con¬
genitũ. uel naturȩ uel substantiae differen¬
tiã tamen ille pater. ille filius. Et pater
quidẽ denullo. quia deseds̃ est. Filius uero
hi tres unũ sunt. unus ds̃ unũ lumen. una
potentia : una maiestas. Sed quia hoc
tã profundũ misteriũ uidebat nonom̃s
intellegere posse : dat consiliũ quid
agentes ad illud ꝑtingere ualerent.
Siquis inquit uoluerit uoluntatẽ eius

Expanded text:
sua? Sed recolamus quid beatus Joannes in sua? Sed recolamus quid beatus Joannes in exordio hujus evangelii dixerit, et ibi reperire poterimus hujus solutionem quaestionis. Ait enim: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Quae est ergo doctrina Patris, nisi verbum Patris? Verbum enim, alicujus est verbum. Et ideo suam doctrinam dixit non suam, quia ipse non a se est, sed verbum Patris est. Quod ergo ait: Mea doctrina non est mea, tale est ac si diceret: Ego qui doceo, non sum a meipso. Cum enim credamus et congenitum vel naturae vel substantiae differentiam, tamen ille Pater, ille Filius. Et Pater quidem de nullo, quia de se Deus est. Filius vero hi tres unus Deus, unum lumen, una potentia, una majestas. Et quia hoc tam profundum mysterium videbat non omnes posse intelligere, dat consilium quid agentes ad illud pertingere valerent. Si quis, inquit, voluerit voluntatem ejus
Abbreviated transcription (Latin):
mnatentur aperitur cũ subditur. Anide
hic litteras scit cũ nondilicerit: nouerant
ubinatus. & quẽ ad modũ fuenit educatus:
Nũ quã eũ uiderant litteras eliscentem.
audiebant tameneũ delegedisputantem.
legis & prophactarũ testimonia proferentẽ
quod nemo alius faceret : qui ipsam legẽ non
legisset Nemo autr̃ ipsam legem legeret.
nisi prius litteras didicisset: hac de causa
luissent: nequaquã mirarentur sulle legẽ
nos set. qui ipsam legẽ dedissec. Ulerũ haec
illorũ admiratio facta est ueritatis magis¬
tro altioris doctrine insinuande occasio.
Respondit enĩ dñs aliquid profundũ & at¬
tentius inspiciendũ. Nã se quittir. Rospondit
eis ihs mea doctrina nonest mea: sed eius
qui me misit: Paucis uerbis quasi contrariũ
aliquid dns dixis seuidetur. Non eñĩait.
ista doc trina non est mea. sed mea doctr.¬
na non est mea querendũ ergo quid sit. mea
doctrina non est inea Si enĩ sua quo modo ñ

Expanded text:
rarentur aperitur, cum subditur: Unde rarentur aperitur, cum subditur: Unde hic litteras scit, cum non didicerit? Noverant ubi natus, et quomodo fuerat educatus. Nunquam eum viderant litteras discentem, audierant tamen eum de lege disputantem, legis et prophetarum testimonia proferentem, quod nemo alius faceret qui legem ipsam non legisset. Nemo autem ipsam legem legeret, nisi prius litteras didicisset. Hac de causa oluissent, nequaquam mirarentur, si ille legem nosset, qui ipsam legem dedisset. Verum haec illorum admiratio, facta est veritatis magistro, altioris doctrinae insinuandae occasio. Respondit enim Dominus aliquid profundum, et attentius inspiciendum. Nam sequitur: Respondit eis Jesus: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit. Paucis verbis quasi contrarium aliquid Dominus dixisse videtur. Non enim ait, Ista doctrina non est mea, sed Mea doctrina non est mea. Quaerendum ergo quid sit, mea doctrina non est mea. Si enim sua, quomodo non
Abbreviated transcription (Latin):
ire in ucdeã : q̃m iudei quere bant eũ oc¬
cidere Cũ ergo ibi esset & ut ita dictũ sit
propter concitatã contrase persecutionem
delitesceret essetquȩ in proximo dies festus
scenophegie: dixerunt fratres eius ad eum
dens dns labilẽ & caducam huius mnundiglo¬
riã que rere. & cȩlestẽ parui penderẽ
dos confundendosq humana laude cupidos ẽẽ:¬
nitas licut nunc lectũ est. & ipse ihũs ascendit.
Et mirabantur iudei dicentes. quo modo hic lit¬
teras scit cũ nondidicerit: quid nã hoc est quod
antequã dñs ad festiuita tẽ ueniret que rebant
eũ & murmur magnus deeo erat: Ecce ad est
qui querebatur docet qui latebat. palã loquitur
& non tenttu : Sed illud erat exẽpli. hoc potes¬
tatis. Latuit erĩ .: ut nos doceret ꝑsecutionẽ fuge¬
re. Scđm quod & alibi praecepit. siuos psecuti fue¬
rint. in una ciuitate : fugite in aliam. Et mina¬
bantut inquit iudȩi. Mirabantur non tamen
ab nfidelitate conuerte bantur. Seclun de

Expanded text:
ire in Judaeam, quoniam Judaei quaerebant eum occidere. Cum ergo ibi esset, et ut ita dictum sit propter concitatam contra se persecutionem delitesceret, essetque in proximo dies festus Scenopegiae, dixerunt fratres ejus ad eum: dens Dominus labilem et caducam hujus mundi gloriam quaerere, et coelestem parvipendere, dos confundendosque humanae laudis cupidos nitas, sicut nunc lectum est, et ipse Jesus ascendit. Et mirabantur Judaei dicentes: Quomodo hic litteras scit, cum non didicerit? Quidnam hoc est quod Dominus antequam ad festivitatem veniret, quaerebant eum, et murmur magnus erat de ipso? Ecce adest qui quaerebatur, docet qui latebat, palam loquitur, et non tenebatur. Sed illud erat exempli, hoc potestatis. Latuit enim, ut nos doceret persecutionem fugere, secundum quod alibi praecipit: Si persecuti vos fuerint in una civitate, fugite in aliam . Et mirabantur, inquit, Judaei. Mirabantur, non tamen ab infidelitate convertebantur. Sed unde
Abbreviated transcription (Latin):
tot dies maedificatione corporis dm̃
quot annos infabricatione templi¬
legimus numerantur. Possumus quo¬
que hunc ipsum numerum in nomi¬
ne adam. supputato ipsarum lit te¬
rarũ numero inuenire Cuius nomen
ex principalibus quatuor limatũ
mundi litteris apud grecos con¬
stat: perquod innuitur ipsũ pri¬
mũ parentem nr̃m depara dỹso
eiectũ & in tetũ orbem fuis se dis¬
seminatum. Nomina quippe quatu
or partiũ mundi scđm grecos sunt.¬

Expanded text:
tot dies in aedificatione corporis Domini, tot dies in aedificatione corporis Domini, quot annos in fabrica legimus, numerantur. Possumus quoque ipsum hunc numerum in nomine Adam, supputato ipsarum litterarum numero, invenire, cujus nomen ex principalibus quatuor climatum mundi litteris apud Graecos constat. Per quod innuitur, ipsum primum parentem nostrum de paradiso ejectum, et in totum orbem fuisse disseminatum. Nomina quippe quatuor mundi partium secundum Graecos sunt
Abbreviated transcription (Latin):
gladiũ tenerent altera lapidem inpa¬
N &istructura ponerent. Atq ita fac¬
tum est ut ꝑ qua chraginta sexannos incho¬
ata tẽpli fabrica urx potuerit imple¬
ri Nic autem annorũ numerus. per¬
fectioni dominici corporis abtissi¬
me congruit : Tracdunt namque
phisici: tot dierũ spatio. formam
humanicorporis inutero matris per¬
fici. Susceptũ nãq semen primis sex
aconceptione diebus lactis habet¬
similitudinẽ nouem sequentibus uer¬
titur in sanguinẽ. reliquis duodecĩ
coagulatur & in carneam solidita¬
tem redigitur Aliis uero decẽ & octo
formatur usq adꝑfecta menbrorũ
liniamenta. hinc iãusq ad tempus
acditionis magnitudine semper
augetur. Sex ai̾ttem & nouem & clu¬
odecim: & decẽ & octo insuma col¬
lecti quadraginta quinque faciunt:
Quibus supsum ediem adicias quodis¬
cretũ ꝑmenbra corpis incipit sume¬
re crementũ quadraginta sex absq
errore reperies Perquod udelicet

Expanded text:
gladium tenerent, altera lapidem in pagladium tenerent, altera lapidem in parietis structuram ponerent. Atque ita factum est, ut per quadraginta sex annos inchoata templi fabrica, vix potuerit impleri. Hic autem annorum numerus, perfectioni Dominici corporis aptissime congruit. Tradunt namque physici, tot dierum spatio formam humani corporis in utero matris perfici. Susceptum namque semen primis sex a conceptione diebus, lactis similitudinem habet, novem sequentibus vertitur in sanguinem, reliquis duodecim coagulatur, et in carneam soliditatem redigitur, aliis vero decem et octo formatur usque ad perfecta membrorum lineamenta, hinc jam usque ad tempus editionis magnitudine semper augetur. Sex autem et novem et duodecim, et decem, et octo in summa collecti, quadraginta quinque faciunt. Quibus si ipsum diem adjicias, quo discretum per membra corpus incipit sumere incrementum, quadraginta sex absque errore reperies. Per quod videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
am sed honesto uerbo uos inquit solui¬
te. Neque eñi conuenit ut nos ipsi nobis
manus inferamus: Nos ergo ait soluite
ciandus: & crucifigendus erat Meri¬
to igitur de templo illo typico eiecti fu¬
erant qui ipsum dĩ uerum templũ in quo
nulla prorsus peccatimacula esse pote¬
rat soluere per mortẽ querebant. Dixe¬
clesincorporis templa dixerat: hoc
istide materi ali templo dictum puta¬
bant. Uerũ cũ dicunt quadaraginta &e
sex annis templum aedi ficatu: non pri¬
mam sed scđam eius indicant aedifica¬
tionem. Primo namq tẽplũ ipsum asalo¬
mone in magima regni pace decentissimo
opere septẽ annorũ spatio perfectũ ẽ
Noc destructũ a chaldeis rur sum post
septuaginta an nos iubente regepersa¬
rum: relaxato populi captiuita te
a filiis trans migrationis sub torobabel
& iesu principibus re aedificariceptũ ẽ
Inquo opere sic mpeditisunt impugnan¬
tibus se incinis gentibus ut una manu

Expanded text:
am, sed honesto verbo, Vos, inquit, solviam, sed honesto verbo, Vos, inquit, solvite. Neque enim convenit, ut nosipsi nobis manus inferamus. Vos ergo ait solvite, ciandus et crucifigendus erat. Merito igitur de templo illo typico ejecti fuerant, qui ipsum verum Dei templum, in quo nulla prorsus peccati macula esse poterat, solvere per mortem quaerebant. Dixe de sui corporis templo dixerat, hoc isti de materiali templo dictum putabant. Verum quod dicunt quadraginta et sex annis templum aedificatum non primam, sed secundam indicant aedificationem. Primum namque templum a Salomone, in maxima regni pace, decentissimo opere, septem annorum spatio perfectum est. Hoc destructum postea a Chaldaeis, rursum post septuaginta annos jubente rege Persarum, relaxata populi captivitate, a filiis transmigrationis sub Zorobabel et Jesu principibus reaedificari coeptum est. In quo opere sic impediti sunt impugnantibus se vicinis gentibus, ut una manu
Abbreviated transcription (Latin):
possumus zelamiis cotidie domũ dĩ
& ne quid prauũ meogeratur. studiose
curemus. qđ tunc recte agimus sĩfratre
quitemplũ dĩ ẽẽ debuerat. idemus uel
suꝑbia tumidũ uel luxuria eneruatũ
uel ebrietati deditum sru cuilibet uitio
substratũ & in quantũ uires sub petunt
corrigere & ademendatioris uitae
orcdinem reducere satagimus uel &iã¬
nestũ aut indeces agatur solli cite pro¬
curemus Res ponderunt ei uidȩi. qued¬
signũ osten dis nobis quiahec facis.: res¬
pondit eis ihus Soluite templũ hoc
& intribus diebus excitabo illud. de
quo templo hoc dixerit. ostendit enuangłis¬
ta cu subdit. hoc autem dicebat de tẽplo
corporis sui Templũ clignissime sc̃m corpus
suum dicit. sacrariu diuinitatis quia ut
ait apłs. Inipso habitat omnis plenitudo
cdiuinitatis corporaliter. & sunt in illo
omnes repleti tesauri quoq sapientiae &
scientiae abs conditi. hoc templũ soluen¬
dum erat inpassione. ex citandum citis¬

Expanded text:
possumus, zelemus domum Dei, possumus, zelemus domum Dei, et ne quid pravum in ea geratur, studiose curemus: quod tunc recte agimus, si fratrem qui templum Dei esse debuerat, videamus vel superbia tumidum, vel luxuria enervatum, vel ebrietati deditum, seu cuiquam vitio substratum, et in quantum vires suppetunt, corrigere, et ad emendatioris vitae ordinem reducere satagimus. Vel etianestum aut indecens agatur, sollicite procuremus. Responderunt Judaei, enum ostendis nobis quia haec facis? Respondit illis Jesus: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. De quo templo hoc dixerit ostendit evangelista cum subdit: Hoc autem dicebat de templo corporis sui. Templum dignissimum, sanctum corpus suum dicit, sacrarium divinitatis, quia, ut Apostolus ait, In ipso habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, et sunt in illo omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Hoc templum solvendum erat in passione, excitandum citis
Abbreviated transcription (Latin):
runt. & minis teriũ qđ ac ceperunt
non simplici intentione sed prohuma¬
na retributione in ec da peragunt.
nec student ut ds̃ in hisquȩ agunt glo¬
rificetur. sed ut ipsipotus laudentu
& remunerentur. Sed & hoc non ne¬
gligenter prae tereundũ qđ hic utraq
dmi saluatoris natura cõmendatur huma¬
naquidem : quia sicut homo ad celebran¬
dam pascȩ sollempnitatem cũ ceceris ascr¬
dit. Siuina uero scđm quã his quos cdetĩ¬
plo eiciebat: dixit nolite face redomũ
patris mei domũ negotiationis. A per¬
tenãq filiũ dei se ostendit: quitẽ plũ
dĩ suipatris domũ appellat Recorda¬
tisunt uero discipuli euis quia scriptũ
est: ⁊ elusdomis tue comedit me
Telus hoc loco inbonã partẽ accipit᷑.
Est enĩ telus feruorquidã: quo mem
reiecto humano timore prode fensi¬
one. ueritatis accenditur. ⁊ elo ergo
clĩ patris: saluator impios negotiato¬
res eiecit detẽplo. Sed& nos in quantũ

Expanded text:
runt, et ministerium quod perceperunt, runt, et ministerium quod perceperunt, non simplici intentione, sed pro humana retributione in Ecclesia peragunt; nec student ut Deus in his quae agunt glorificetur, sed ut ipsi potius laudentur et remunerentur. Sed et hoc non negligenter praetereundum est, quod hic utraque Domini salvatoris natura nobis commendatur. Humana quidem, quia sicut homo ad celebrandam Paschae solemnitatem cum caeteris ascendit. Divina vero, secundum quam his quos ejiciebat de templo, dixit: Nolite facere domum Patris mei domum negotiationis. Aperte namque se Filium Dei ostendit, qui templum Dei Patris sui domum appellat. Recordati vero discipuli sunt, quia scriptum est: Zelus domus tuae comedit me . Zelus in hoc loco, in partem bonam accipitur. Est enim zelus fervor quidam, quo mens, rejecto humano timore, pro defensione veritatis accenditur. Zelo ergo Dei Patris Salvator impios negotiatores ejecit de templo. Sed et nos quantum
Abbreviated transcription (Latin):
gello de resticulis eiecit de templo
quiel per funiculum. nisi crementam
culis peccatorũ suorum unusquisq con¬
stringitur . cum enim peccator aliquis
prioribus peccat sgrauiora accumu¬
lec : quasi funiculum quo flagel letur
paulatim agendo prolongat Eiecit
erge dñs hos eiecit cũ ois oues simul¬
& boues ceteraq uenalia quiataliũ
doc trina patrũ cũ suis auctoribus re¬
probanda est. & ado modĩ depellen¬
&da Nũ mulariorum quoque effuditur
aes. & mense sub uertuntur quiadã¬
natis infine mundi rebrobis &iã illa¬
rũ rerum quas dilexerunt auferet᷑
figura Iuxta qđ iohannes dicit: mun¬
dus transit & concupiscentia eius
Et hisquicolumbas uende bant dixit.
Auferte ista hinc & nolite facere do¬
mum patris mei domũ negotiationis
lienditionem columbarum intemplo
lessunt scribis & phariseis: domũ uero
dĩ faciunt domũ negotiationis qui
sacros ordines dando uel accipiendo
praemiũ uel amanu uel ab ore requi¬

Expanded text:
gello de resticulis ejecit de templo. gello de resticulis ejecit de templo. Quid per funiculum, nisi crementa culis peccatorum suorum unusquisque constringitur . Cum enim peccator aliquis prioribus peccatis graviora accumulat, quasi funiculum quo flagelletur, paulatim agendo prolongat. Ejecit ergo hos Dominus, ejecit cum eis boves et oves, caeteraque venalia, quia talium doctrina pariter cum suis auctoribus reprobanda est, et a domo Dei depellenda. Nummulariorum quoque aes effunditur, et mensae subvertuntur, quia damnatis in fine mundi reprobis, etiam illarum rerum quas dilexerunt auferentur figurae, juxta quod Joannes dicit: Mundus transit, et concupiscentia ejus . Et his qui columbas vendebant, dixit: Auferte ista hinc, et nolite facere domum Patris mei domum negotiationis. Venditionem columbarum in temploles sunt Scribis et Pharisaeis. Domum vero Dei faciunt domum negotiationis, qui sacros ordines dando vel accipiendo praemium vel a manu vel ab ore requi
Abbreviated transcription (Latin):
custodiamus illud cũ tremore recolen¬
tes quod dicit apłs. Si quis templũ dĩ
inolauerit disꝑdet illumds Notan¬
dũ autem est qđ uoudebantur intem¬
plo boues & oues & colũbae Boues quippe
terram exarant : & suscipiendis semini¬
bus praeparant. quid ergb houes nsi
cdoctrinacȩlestis accipitur : boues igitur
uendunt : qui uerbũ euangłii non pro
auditorũ utilitate nec causa amoris
tũ inpendũnt. Oues simplicia & man¬
sueta animalia : uestiendis hominib
sua uellera praestant. Et quid ꝑoues.
nisi opera simplicitatis & in nocentiae
signantur.: uendunt ergo oues quigra¬
tia humanȩ laudis operã agunt piaeta¬
tis. de qualibus dr̃ receperunt mer¬
cedẽ suam. Quid uero ꝑ colũbam que
folle caret nisi sp̃s scs intellegitur. qui
in speti&e huius uolucris suꝑ baptizatũ
dñm ostensus est Colũbas igitur uen
fauorem tribuunt qui sacros ordines
non prouitae merito sed pro gratia las¬

Expanded text:
custodiamus, illud cum tremore recolencustodiamus, illud cum tremore recolentes quod dicit Apostolus: Si quis templum Dei violaverit, disperdet illum Dominus . Notandum autem est, quod vendebantur in templo oves et boves et columbae. Boves quippe terram exarant, et suscipiendis seminibus praeparant. Quid ergo per boves, nisi doctrina coelestis accipitur? Boves ergo vendunt, qui verbum Evangelii non pro auditorum utilitate, nec causa amoris bus impendunt. Oves, simplicia et mansueta animalia, vestiendis hominibus sua vellera praestant. Et quid per oves, nisi opera simplicitatis et innocentiae signantur? Vendunt ergo oves, qui gratia humanae laudis opera agunt pietatis. De quibus dicitur: Receperunt mercedem suam . Quid vero per columbas, quae felle carent, nisi Spiritus sanctus intelligitur, qui in specie columbae super baptizatum Dominum ostensus est? Columbas igitur vendfavorem tribuunt, qui sacros ordines non pro vitae merito, sed pro gratia la