comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eius uelut hedus caprarũ. Quid enĩ fieret
populus fremens. nisi languidus peccator:
Occisa autẽ illa feritate. iam non sic fremit
regia potestas. non sic fremit populus gentiũ.¬
non it in obuiam xp̃o. Immo uero in ipso reg¬
no gentiũ. inuenimus leges pro aeccła. tãquã
fauum in ore leonis. Quid ergo iam metuam
aquã contradictionis. quȩ prope iam tota sicca¬
ta est : Illa pene iam sil&. si amurca non con¬
tradicat. Quantũ lib& mali seuiant alieni:
osi eos non adiuuent mali nr̃i. Exaudiui te
in abscondito tẽpestatis. probaui te apud aquã
contradictionis. Retolitis quid de xp̃o dictũ
sit. natũ cũ esse in multorũ ruiuã. & multoꝵ
resurrectionẽ. & in signũ cui contradicetur :
Nouimus. uidemus. Signũ crucis erectũ est
& contradictũ est ei. Contradictũ est gloriȩ
crucis. sed titulus erat suꝑ crucẽ qui non cor¬
rumpebatur. Est enĩ titulus in psalmo. in

Expanded text:
ejus velut haedus caprarum. Quid enim fieret ejus velut haedus caprarum. Quid enim fieret populus fremens, nisi languidus peccator? Occisa autem illa feritate, jam non sic fremit regia potestas, non sic fremit populus Gentium in obviam Christo: imo vero in ipso regno Gentium in venimus leges pro Ecclesia, tanquam favum in ore leo nis . Quid ergo jam metuam aquam contradictionis, quae prope jam tota siccata est? Illa pene jam silet, si amurca non contradicat. Quantumlibet mali saeviant alieni, o si eos non adjuvent mali nostri! «Exaudivi te in abscondito tempestatis, probavi te in aqua contradictionis.» Recolitis quid de Christo dictum sit, sic natum eum esse in multorum ruinam, et multorum resurrectionem, et in signum cui contradicetur . Novimus, videmus: signum crucis erectum est, et contradictum est ei. Contradictum est gloriae crucis; sed titulus erat super crucem, qui non corrumpebatur. Est enim titulus in psalmo: «In
Abbreviated transcription (Latin):
ris in aqua contradictionis: ore confessio fit ad
salutẽ. Quanta est enĩ ipsa aqua contradictio¬
nis : Iam pene siccata est. Senserunt illam
maiores nr̃i. quando uerbo dĩ. quando mysterio
xp̃i acriter resistebant gentes: turbatͥur aqua.
Aquas enĩ pro populis aliquando intelligendas.
euidenter a pocalypsis scriptura de monstrat:
ubi aquę multȩ cũ uiderent᷑. & quę reret᷑ quid
essent: responsũ est populi sunt. Pertulerunt
ergo illi aquã contradictionis. quando fremuer̾
gentes & populi meditati sunt inania. Quando
adstiterunt reges terrȩ & principes conuener̃
in unũ aduersus dnm̃ & aduersus xp̃m cius.
Quando fremuer̃ gentes : tunc leo ille uiro
forti samson. uenienti ad ducendã de alienige¬
nis uxorem: xp̃o scilic& descendenti ad haben¬
dam aeccłam de gentibus. fremens ibat in ob¬
uiam. Sed quid egit : Accepit. tenuit. fre¬
git. dissipauit leonẽ. factus est in manibus

Expanded text:
ris in aqua contradictionis, ore confessio fit ad ris in aqua contradictionis, ore confessio fit ad salutem . Quanta est enim ipsa aqua, contradictionis? jam pene siccata est. Senserunt illam majores nostri, quando verbo Dei, quando mysterio Christi acriter resistebant gentes; turbabatur aqua aquas enim pro populis aliquando intelligendas evidenter Apocalypsis scriptura demonstrat, ubi aquae multae cum viderentur, et quaereretur quid essent, responsum est, «Populi sunt» . Pertulerunt ergo illi aquam contradictionis, quando fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania; quando astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum, adversus Dominum et adversus Christum ejus . Quando fremuerunt gentes, tunc leo ille viro forti Samson venienti ad ducendam de alienigenis uxorem, Christo scilicet descendenti ad habendam Ecclesiam de Gentibus, fremens ibat in obviam. Sed quid egit? Accepit, tenuit, fregit, dissipavit leonem; factus est in manibus
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Reuera fr̃s. reuera quia exauditus est in
abscondito tẽpestatis: deb& probari in aqua contra¬
dictionis. Cũ enĩ crediderit. cũ baptiratus fu¬
erit. cũ uiã dĩ carpere cęperit: cũ in gemellariũ
eliquari intenderit. & amurta publice curren¬
te se extraxerit: habebit multos exagitatores.
multos insultatores. multos detractores. dehor¬
tatores. minantes &tiam ubi possunt. terrentes
deprimentes. Hacc tota aqua contradictionis
est. Puto esse hodie hic sic. Arbitror esse hic
non nullos. quos amici sui uolebant rapere ad
circum. & ad nescio quas hodiernę festiuitatis
nugas. Forte ipsi illos adduxerunt ad aeccłam.
Sed siue ipsi illos adduxerunt. siue ab eis ad
cirtum ad duci non potuerunt. in aqua contra¬
dictionis probati sunt. Non ergo erubescaspre¬
dicare quod nosti. defendere & int̾ blasphemos¬
 quod credidisti. Si enĩ exaudiris in abscondito
tẽ pestatis: corde creditur ad iusticiã. Si proba¬

Expanded text:
nis.» Revera, fratres, revera, qui exauditus est in nis.» Revera, fratres, revera, qui exauditus est in abscondito tempestatis, debet probari in aqua contradictionis. Cum enim crediderit, cum baptizatus fuerit, cum viam Dei carpere coeperit, cum in gemellarium eliquari intenderit, et ab amurca publice currente se extraxerit; habebit multos exagitatores, multos insultatores, multos detractores, dehortatores, minantes etiam ubi possunt, deterrentes, deprimentes: haec tota aqua contradictionis est. Puto hodie esse hic sic; arbitror esse hic nonnullos quos amici sui volebant rapere ad circum, et ad nescio quas hodiernae festivitatis nugas: forte ipsi illos adduxerunt ad ecclesiam. Sed sive ipsi illos adduxerunt, sive ab eis ad circum abduci non potuerunt, in aqua contradictionis probati sunt. Non ergo erubescas praedicare quod nosti, defendere et inter blasphemos quod credidisti: si enim exaudiris in abscondito tempestatis, corde creditur ad justitiam; si proba
Abbreviated transcription (Latin):
ibi portabat. quia lateres faciebat Manus eiꝰ
conscientia xp̃iana. si de uote transierit mare
rubr̃ũ. Si cũ fide credendi & obseruandi lin¬
guã quã non nouerat audiuit: recognoscat
se in tribulatione exauditũ. Ipsa enĩ magna
tribulatio erat. p̾rȩmi sarcinis peccatoru
Quantũ gaud& se leuata conscientia: Ecce
biptitatus es. Conscientia quȩ heri prȩmeba¬
tur. hodie gratulat᷑. Exauditus es in tribu¬
latione. menento tribulationis tuȩ. Ante¬
qũã accederes ad aquã. quid solliaitudinis gere¬
bas: Quid ieiuniorũ exhibebas : Quid tribu¬
lationũ in corde gestabas : Orationũ interna¬
rũ piarũ. deuotarũ : Occisi sunt hostes tui.
om̃a peccata tua deleti sunt. In tribulatione
inuocasti me. & erui te: & exaudiui te in ab¬
scondito tẽpestatis. Non in tẽpestate maris.
sed in tẽpestate cordis. Exaudiui te in abscon¬
dito tẽpestatis. probaui te in aqua contradictio¬

Expanded text:
ibi portabat, quia lateres faciebat: «Manus ejuibi portabat, quia lateres faciebat: «Manus ejuconscientia christiana, si devote transierit mare rubrum, si cum fide credendi et observandi linguam quam non noverat, audivit; recognoscat se in tribulatione exauditam. Ipsa enim magna tribulatio erat, premi sarcinis peccatorum; quantum gaudet relevata conscientia! Ecce baptizatus es; conscientia quae heri premebatur, hodie gratulatur. Exauditus es in tribulatione; memento tribulationis tuae. Antequam accederes ad aquam, quid sollicitudinis gerebas? quid jejuniorum exhibebas? quid tribulationum in corde gestabas, orationum internanarum, piarum, devotarum? Occisi sunt hostes tui, omnia peccata tua deleta sunt: «In tribulatione invocasti me, et erui te.» 11. «Exaudivi te in abscondito tempestatis:» non in tempestate maris, sed in tempestate cordis. «Exaudivi te in abscondito tempestatis; probavi te in aqua contradictio
Abbreviated transcription (Latin):
lexerunt. & ad clamauerunt. Reliqui mihi muti
steterunt. qͥa ñ dũ linguã quã .ñ. nouerant audier̃¬
Accelerent ergo transeant. discant lingũa quã
ille qui clamauit. uenite ad me om̃s qui labora¬
tis & onerati estis : Alio modo hoc idem signifi¬
catur. Quod faciebat in secutͥo egyptiorum:
hoc faciunt sartine peccatorũ. Auertit ab oneri¬
bus dorsũ eius. & quasi diceres quib oneribus :¬
Manus eius it cophino seruierunt. Per co¬
phinũ: significant᷑ opera seruilia. Mundare sterco¬
rare. terrã portare. cophino fit: seruilia sunt
opera. quia om̃is qui facit peccitũ. seruus est peccati.
Et si uos filius liberauerit. tunc uos liberi er itis.
Merito & abiecta mundi. quasi cophini deputan¬
tur. Sed & cophinos ds̃ bucellis impleuit. Duo¬
decim cophinos buccellarũ impleuit: quia ab¬
iecta huius mundi clegit. ut confunder& fortia.
Sed quando in cophino seruiebat ioseph: terrã

Expanded text:
lexerunt, et acclamaverunt; reliqui muti lexerunt, et acclamaverunt; reliqui muti steterunt, quia nondum linguam quam non noverant, audierAccelerent ergo, transeant, discant: «Linguam quaille qui clamavit: «Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis» ? Alio modo hoc idem significatur. quod faciebat insecutio Aegyptiorum, hoc faciunt sarcinae peccatorum. «Avertit ab oneribus dorsum ejus.» Et quasi diceres, Quibus oneribus? «Manus ejus in cophino servierunt.» Per cophinum significantur opera servilia. Mundare, stercorare, terram portare, cophino fit; servilia sunt opera; quia omnis qui facit peccatum servus est peccati; et si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Merito et abjecta mundi quasi cophini deputantur: sed et cophinos Deus buccellis implevit; duodecim cophinos buccellarum implevit ; quia abjecta hujusmundi elegit, ut confunderet fortia . Sed et quando in cophino serviebat Joseph, terram
Abbreviated transcription (Latin):
nisi abundantiam p̃teritorum delictorum.
Uudetis euidentissima sacramenta: p̃munt
egyptii urgent. Instant ergo peccata sed usq
ad aquam. Quid ergo times. quinondum
uenisti uenire adbaptis mum xp̃i. transire ꝑ
mare rubrum: ꝗuid est rubrum: sangui¬
ne domini consecratum. Quid times uenire:¬
conscientia forte aliquorum immanium de¬
lictorum stimulat. & exeritiat intẽ animum.
& dicit tibi tammagnum esse alud quod
commisisti. ut desperes tibi dimitti. Timẽ
ne remaneat aliquid peccatorum: si uixit ali¬
quis aegyptiorum. Cum autem transieris
rubrum mare. cum eductus fueris adilgctis
tius. in manu potenti. & brachio forti. per¬
cepturus es misteria quȩ noueras. quia & ipse
ioseph cũ excir& de terra egypti linguã quã non
nouerat audiuit. Audies lingũi quã non noue¬
ras. quã modo audiunt & recognoscunt testan¬
tes &scientes qui norunt. Audies ubi debeas
habere cor. quod modo cũ dicerem multi intel¬

Expanded text:
nisi abundantiam praeteritorum delictorum. nisi abundantiam praeteritorum delictorum. Videtis evidentissima sacramenta: premunt Aegyptii, urgent; instant ergo peccata, sed usque ad aquam. Quid ergo times, qui nondum venisti, venire ad baptismum Christi, transire per mare Rubrum? Quid est rubrum? Sanguine Domini consecratum. Quid times venirConscientia forte aliquorum immanium delictorum stimulat, et excruciat in te animum, et dicit tibi tam magnum esse illud quod commisisti, ut desperes tibi dimitti: time ne remaneat aliquid peccatorum, si vixit aliquis Aegyptiorum. Cum autem transieris rubrum mare, cum eductus fueris a delictis tuis in manu potenti et brachio forti , percepturus es mysteria quae non noveras; quia et ipse Joseph, «cum exiret de terra Aegypti, linguam quam non noverat, audivit.» Audies linguam quam non noveras: quam modo audiunt et recognoscunt, testantes et scientes qui norunt. Audies ubi debeas habere cor: quod modo cum dicerem, multi intel
Abbreviated transcription (Latin):
ant: Testimoniũ in ioseph posuit illud. Cia
fr̃s quid est: ioseph interpretat᷑ augmentatio.
Meministis nostis ioseph in egẏptũ uenditũ:
xp̃c đd gentes transiens. Ibi ioseph post tribu¬
lationes exaltatus. & hic xp̃c post passionem
martyrũ glorificatus. Ergo ad ioseph magis
gentes pertinent. & ideo augmentatio. quia
multi filii deferte. magis quã eius quȩ hab&
uirũ. Testimoniũ in iosepħ posuit illud. dum
exir& de terra egypti. Uidete & hic signifi¬
cari quintã sabbati. quando exut de terra egyp¬
ti ioseph. id est populus multiplicatus ꝑ ioseph.
per mare rubrũ transiectus est. Et tunc ergo
ꝓdurerunt aquȩ reptilia animarum uiuarum:
Nihil aluid tunc infigura ptendebat transitꝰ
populi ꝑ mare. nisi transctum sidelium ꝑ
baptisinum. Testis est ap̃ls̃. Nolo enim uos
inquit ignorare fr̃s. Niuia patresur̃i omnes¬
Tati sunt. Nichil ergo aliud significabat
transitus ꝑmare. nisi sacramentũ baptiza¬
torum. Nichil aliud insequentes egyptii.

Expanded text:
6. Testimonium in Joseph posuit illud.» Eia, fratres, quid est? Joseph interpretatur Augmentatio. Meministis, nostis Joseph in Aegyptum venditum: Christus ad Gentes transiens. Ibi Joseph post tribulationes exaltatus , et hic Christus post passionem martyrum glorificatus. Ergo ad Joseph magis Gentes pertinent: et ideo augmentatio; quia multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum . «Testimonium in Joseph posuit illud, dum exiret de terra Aegypti.» Videte et hic significari quintam sabbati: Quando exiit de terra Aegypti Joseph, id est, populus multiplicatus per Joseph, per mare Rubrum trajectus est . Et tunc ergo produxerunt aquae reptilia animarum vivarum. Nihil aliud tunc in figura portendebat transitus populi per mare, nisi transitum fidelium per Baptismum; testis est Apostolus: «Nolo enim vos,» inquit» . Nihil ergo aliud significabat transitus per mare, nisi Sacramentum baptizatorum; nihil aliud insequentes Aegyptii,
Abbreviated transcription (Latin):
scelus fieri dissimulando siluerant: quomodo
increpandi. aut ne increpandi quidẽ. sed qua
seueritate dãpnandi sunt. qui hoc consilio
quod sequit᷑. rectissime congruit. Nescier̃.
non intellexer̃: in tenebris ambulant.
Quia & illi si cognouissent: nũquã dnm głe
crucifixissent. & illi si cognouissent. nũquã

Expanded text:
scelus fieri dissimulando siverunt; quomodo scelus fieri dissimulando siverunt; quomodo increpandi, aut ne increpandi quidem, sed qua severitate damnandi sunt qui hoc consilio quod sequitur, rectissime congruit: «Nescierunt, et non intellexerunt, in tenebris ambulant.» Quia et illi, si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixis
Abbreviated transcription (Latin):
Hic est heres uenite occidamꝰ eũ. & nr̃a erit
s hereditas. Auferte ergo in opem: & pauperẽ
de manu peccatoris eruite. Hȩc dicta sunt ut
sciret᷑ in eo populo. in quo natus & occisus est
xp̃c. nec illos fuisse a tanto scelere in munes.¬
qui cũ essent tantȩ multitudinis. ut eos sicut
euangeliũ loquit᷑ timerent iudei: & propte¬
rea in xp̃m manũ mittere non auderent: pos¬
tea conhibuerunt : eumq interimi malignis
& in uidis iudeorũ principibus permiserunt
Qui si uoluissent timerent᷑ semꝑ. ut nũquã
in illũ sceleratorũ prȩualer& manus. De his
quippe & alibi dicit᷑: Canes muti. nescierunt
latrare: De his & iam illud. ecce quomodo ius¬
tus perit. & nemo considerat: Perit quantũ
in ipsis est: qui ꝑdere uoluerunt. Nã quomodo
ille poss& perire moriendo. qui eo modo po¬
tius quod erat ꝑditũ requirebat: Porro si isti ĩ¬
iuste increpant᷑. & merito arguunt᷑qui tantum

Expanded text:
«Hic est haeres, venite, occidamus eum, et nostra erit «Hic est haeres, venite, occidamus eum, et nostra erit haereditas» . «Auferte» ergo «inopem, et pauperem de manu peccatoris eruite.» Haec dicta sunt, ut sciretur in eo populo in quo natus et occisus est Christus, nec illos fuisse immunes a tanto scelere, qui cum essent tantae multitudinis, ut eos sicut Evangelium loquitur, timerent Judaei, et propterea in Christum manum mittere non auderent , postea conniverunt, eumque interimi a malignis et invidis Judaeorum principibus permiserunt; qui si voluissent, timerentur semper, ut nunquam in illum sceleratorum praevalerent manus. De his quippe et alibi dicitur: «Canes muti nescierunt latrare» . De his etiam illud: «Ecce quomodo justus periit, et nemo considerat» . Periit, quantum in ipsis est, qui eum perdere voluerunt: nam quomodo ille posset perire moriendo, qui eo modo potius quod erat perditum requirebat? Porro, si isti juste increpantur, meritoque arguuntur, qui tantum
Abbreviated transcription (Latin):
si .ñ. acceperis: Audi & uocẽ dĩ disceruentis:
audi & uocẽ dñi diuidentis flammam ignis.
sUsque quo iudicatis iniquitatem. & facies
peccantium sumitis : Sicut alibi. usque¬
÷ quo graues corde. Numquid & usque ad¬
s aduentum eius. qui lumen est cordis : Dedi
legẽ. duriter restitistis. misi ꝓphetas iniu¬
ris affeꝗtis. aut interfecistis. aut hȩc agentib¬
s cohibuistis. Sed cũ illis nec loqui dignũ sit: qui
occider̃ seruos dĩ prȩmissos ad se. uos qui cum
hȩc fierent tacuistis. idest uos qui eos qͥ tunc
tacuer̃. uelut in nocentes imitari uoluistis:
usquequo iudicatis iniquitatẽ. & faciem pec¬
cantiũ sumitis : Nũquid &iã nunc & ipse he¬
s̃ res ueniens occidendus est: Nonne ipse ꝓpt̃
uos sine patre esse uoluit tãquã pupillus:
Nonne propt̃ uos esurut & sitiuit ut egenꝰ :
Nonne ad uosclamauit. discite ame quoniã
mitissũ & humilis corde : Nonne pauꝑ
factus est cũ diues ess&. ut ipsius paupertãte

Expanded text:
tis, audi et vocem Domini dividentis flammam ignis : «Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccantium sumitis?» Sicut alibi: «Usquequo graves corde» ? Numquid et usque ad adventum ejus qui lumen est cordis? Dedi legem; duriter restitistis: misi Prophetas; injuriis affecistis, aut interfecistis, aut haec agentibus connivistis. Sed ut illis nec loqui dignum sit, qui occiderunt servos Dei praemissos ad se; vos qui cum haec fierent tacuistis, id est, vos qui eos qui tunc tacuerunt, velut innocentes imitari voluistis, «Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccantium sumitis?» Numquid etiam nunc et ipse haeres veniens occidendus est? Nonne ipse propter vos sine patre esse voluit tanquam pupillus? nonne propter vos esurivit et sitivit ut egenus? nonne ad vos clamavit, «Discite a me quia mitis sum et humilis corde» ? Nonne pauper factus est, cum dives esset, ut ipsius paupertate
Abbreviated transcription (Latin):
sum missus nisi ad oues quȩ perier̃ domus isrł.
Dicit᷑ & causa. In medio autẽ deos discernere.
Agnosco igit᷑ dm̃ stetisse in synagoga dȩorũ.
enĩ star& ds̃ in sẏnagoga deorũ. ad hoc ex ip¬
sis scđm carnẽ. Sed quis ds̃: Neq enĩ quales
illi in quorũ deorũ synagoga stetit. sed sicut
illic apłs sequit᷑. qui est suꝑ om̃a ds̃ benedictus
in scła. Agnosco in quã stetisse. agnosco & in me¬
dio dm̃ sponsũ. de quo amicus eius quidã dicit:
in medio urm stat: quẽ uos nescitis. Quipꝑe de
quib paulopost in hoc psalmo dicit᷑. nescierunt
non intellexer̃. in tenebris ambulant. Testifi
cat᷑ & apłs. qđo cȩtitas ex parte isrł facta est:
ut plenitudo gentiũ intrar&. Stantẽ quippe
in medio sui uidebant eũ. sed .ñ. uidebant diñ.
qualẽ se uolebat uideri dicens. Qui me uidet.
uid& & patrem. Discernit autẽ deos non eorũ

Expanded text:
sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel» . sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel» . Dicitur et causa: «In medio autem deos discernere.» Agnosco igitur Deum stetisse in synagoga deorum, enim staret Deus in synagoga deorum, ad hoc ex ipsis secundum carnem. Sed quid Deus? Neque enim quales illi, in quorum deorum synagoga stetit; sed, sicut illic Apostolus sequitur, «qui est super omnia Deus benedictus in saecula» . Agnosco, inquam, stetisse; agnosco et in medio Deum sponsum, de quo amicus ejus quidam dicit: «In medio vestrum stat, quem vos nescitis» . Quippe de quibus paulo post in hoc psalmo dicitur, «Nescierunt, neque intellexerunt, in tenebris ambulant:» testam caecitas ex parte Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret» . Stantem quippe in medio sui videbant eum; sed non eum videbant Deum, qualem se volebat videri, dicens: «Qui me vidit, vidit» «et Patrem» . Discernit autem deos, non corum
Abbreviated transcription (Latin):
facile est hoc eliquare. quia & non corporalẽ
sed sp̃ualẽ dĩ presentiã quę congruit eius sub¬
stantiȩ: negari non potest ad esse conditis reb:
mirabili uidelic& & uix pauas intelligibili mo¬
do cui dicit̾ Si ascendero in celũ tu ibi es si
descendero in infernũ: ad es. Unde merito
ꝑhibet̾ stare ds̃ in congregatione hominum
inuisibilit̾̃: sicut cęlũ & tertã ipse cõpl& qͦd
per ꝓphetã de se ipse prȩdicat. Nec tantun
ꝑhibet᷑. sed pro captu mentis humanae. ut¬
cũq cognoscit᷑ stare in eis quȩ creauit. si & ho¬
most& & audiat eũ & gaudio gaudeat propt̃
eius intimã uocẽ. Ueruntamen quantũ arbi¬
tror. psalmus iste aliquid insinuare molit᷑.
quod ex quodã tẽpore factũ est. ut stara dĩ
in synagoga deorũ. Nam illa statio qua cęlũ
& terrã impl&. nec ad synagagã ꝓprie ꝑtin&.
nec tẽpore uariat᷑. Ds̃ itaq stetit in synago¬
ga deorũ. nimirũ ille qui de sedixit. non

Expanded text:
are; quia et non corporalem, sed spiritualem Dei praesentiam, quae congruit ejus substantiae, negari non potest adesse conditis rebus, mirabili videlicet et vix paucis intelligibili modo, cui dicitur: «Si ascendero in coelum, tu ibi es; si descendero in infernum, ades» . Unde merito perhibetur stare Deus in congregatione hominum invisibiliter, sicut coelum et terram ipse implet, quod per prophetam de se ipse praedicat : nec tantum perhibetur, sed pro captu mentis humanae utcumque cognoscitur stare in eis quae creavit, si et homo stet et audiat cum, et gaudio gaudeat propter ejus intimam vocem . Verumtamen, quantum arbitror, psalmus iste insinuare aliquid molitur, quod ex quodam tempore factum est, ut staret Deus in synagoga deorum. Nam illa statio qua coelum et terram implet, nec ad Synagogam proprie pertinet, nec tempore variatur. «Deus» itaque «stetit in synagoga deorum,» nimirum ille qui de se dixit: «Non
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ illi populo dicit᷑. Om̃s educti sumus de
terra ȩgypti. om̃s ꝑ mare rubrũ transiuimus:
inimici nr̃i ꝑsequentef nos. in aqua perierunt.
Non simus ingrati dõ nr̃o. non obliuiscanur dm̃
manentẽ. & fabricemus in nobis dm̃ recentem.
Qui eduxi te de terra egypti. loquitur ds̃
Dilata os tuũ & adimplebo illud. Angustias
patͤris in te. propt̾ recentẽ dñ constitutũ in
corde tuo frange uanũ simulacrũ. deice de
conscientia fictũ idolũ. Dilata os tuũ confiten¬
do. amando. & implebo illud. qm̃ apud me

Expanded text:
illi tantum populo dicitur: omnes enim educti sumus de illi tantum populo dicitur: omnes enim educti sumus de terra Aegypti, omnes per mare Rubrum transivimus, inimici nostri persequentes nos in aqua perierunt. Non simus ingrati Deo nostro; non obliviscamur Deum manentem, et fabricemus in nobis deum recentem. «Qui eduxi te de terra Aegypti:» loquitur Deus. «Dilata os tuum, et adimplebo illud.» Angustias pateris in te propter deum recentem constitutum in corde tuo; frange vanum simulacrum, dejice de conscientia tua fictum idolum: «dilata os tuum,» confitendo, amando; «et adimplebo illud,» quoniam apud me
Abbreviated transcription (Latin):
aurea & argentea sed & lignea & fictilia.
&alia quidẽ sunt in honorẽ : alia uero in
contumeliã. Siquis autẽ mudauerit seab
huius modi. erit uas in honorẽ utile dño ad
omne opus bonũ paratũ. & ideo nec caudas
uulpium nec faces uulpiũ ꝑtimescit. Sed uide¬
amus de populo isto. Si me audieris inquit.
non erit in te ds̃ recens. Mou& me quod dixit
in te. Non enĩ dixit ad te quasi simulacrum
forinsecus adhibitũ. sed in te incorde tuo. In
imagine fantasinatis tui. in deceptionẽ erroris
tui. tetũ portabis dm̃ tuũ recentẽ. remanens
uctustus. Siergo audieris me inquit. quia ego
sum qui sum. non erit in te ds̃ recens. Neq ad¬
orabis dm̃ alienũ. Si enĩ in te non sit. non ado¬
rabis dĩ alienũ. Si tu non cogites dm̃ falsum.
est: Ego enĩ sum dñs ds̃ tuus. Quia ego sum
qui sum. & ego quidẽ inquit sum. qui sũ super
omnẽ treaturã. tibi tamen tẽporaliter quid
prestiti: Qui eduxi te de terra aegypti. Non

Expanded text:
sed et lignea et fictilia: et alia quidem sunt in honorem, alia vero in contumeliam. Si quis autem mundaverit se ab hujusmodi, erit vas in honorem, utile Domino, ad omne opus bonum paratum» ; et ideo nec caudas vulpium, nec faces vulpium pertimescet. Sed videamus de populo isto: «Si me audieris,» inquit, «non erit in te deus recens.» Movet me, quod dixi, «in te:» non enim dixit, A te, quasi simulacrum forinsecus adhibitum; sed, «in te,» in corde tuo, in imagine phantasmatis tui, in deceptione erroris tui tecum portabis deum tuum recentem, remanens vetustus. «Si» ergo «me audieris; me,» inquit, quia ego sum qui sum ; «non erit in te deus recens, nec adorabis deum alienum.» Si enim in te non sit, «non adorabis deum alienum:» Si tu non cogites deum falsum, est? «Ego enim sum Dominus Deus tuus:» quia ego sum qui sum. Et ego quidem sum, inquit, qui sum super omnem creaturam: tibi tamen temporaliter quid praestiti? «Qui eduxi te de terra Aegypti.» Non
Abbreviated transcription (Latin):
imaginẽ portabamus. Uiuificabis nos. in no¬
uabis. Uitã in terioris hominis dabis nobis.
& nomen tuũ in uocabimus. id est te diligemꝰ.
Tu nobis dulcis eris. remissor peccatorũ nr̃orũ:
tu eris totũ pręmiũ iustificatorũ. Dñe ds̃
uirtutum conuerte nos. & ostende faciem
tuam & salui erimus.

Expanded text:
imaginem portabamus. Vivificabis nos: innoimaginem portabamus. Vivificabis nos: innovabis nos; vitam interioris hominis dabis nobis. Et nomen tuum invocabimus: id est, te diligemus. Tu nobis dulcis eris remissor peccatorum nostrorum; tu eris totum praemium justificatorum. Domine Deus virtutum, converte nos; et ostende faciem tuam, et salvi erimus.
Abbreviated transcription (Latin):
amas ista. nisi quia pulchra sunt: Possunt. c̾e̾ tam̃ tã¬
pulchra quã ille aquo facta sunt: Miraris hȩc
quia illũ non uides. sed per eaquȩ miraris. ama
qu̾ȩ non uides. Interroga creaturã si ase ipsa
est . remane in illã. Si autẽ ab illo est: non
ob aliud ꝑnitiosa est amatori : nisi quia prȩpo¬
nitur creatori. Quare hoc dixit: Propter
uersũ istũ. Fratres. mortui ergo erant : qui
propterea dm̃ colebant. ut eis scđ̾m carnem
sbene ess&. Sapere ergo scđm carnẽ morsest
Ꝙ mortui sunt. qui non dm̃ gratis colunt
dignitatẽ seculi. Attende quã multi mali
habent: hoc est totũ propt̾ quod eũ colis:
Nutabunt pedes tui putabis te sine causa cole¬
re.: quando in eis uides ista qui eũ non colunt
⁊ Ergo om̃a ista dat & iam malis. se solũ seruat
bonis. Vunficabis nos Nam mortui eramꝰ:
quando terrenis imaginibus inherebamus.
Mortui eramus quando terreni hominis

Expanded text:
amas ista, nisi quia pulchra sunt? Possunt esse tam amas ista, nisi quia pulchra sunt? Possunt esse tam pulchra, quam ille a quo facta sunt? Miraris haec, quia illum non vides: sed per ea quae miraris, ama quem non vides. Interroga creaturam; si a seipsa est, remane in illa: si autem ab illo est, non ob aliud perniciosa est amatori, nisi quia praeponitur Creatori. Quare hoc dixi? Propter versum istum, fratres. Mortui ergo erant, qui propterea Deum colebant ut eis secundum carnem bene esset: sapere enim secundum carnem mors est ; et mortui sunt qui non Deum gratis colunt,dignitatem saeculi? Attende quam multi mali habent. Hoc est totum propter quod eum colis? Nutabunt pedes tui, putabis te sine causa colere, quando in eis vides ista qui eum non colunt . Ergo ista dat omnia etiam malis; se solum servat bonis. Vivificabis nos: nam mortui eramus, quando terrenis rebus inhaerebamus; mortui eramus, quando terreni hominis
Abbreviated transcription (Latin):
bene cũ uinea tua. Perfice illã qm̃ cecitas ex
parte in isrł facta est. ut plenitudo gentiũ
introir&. & sic omis isrł saluus fier&. De mons¬
trata facie tua suꝑ uirũ dexterȩ tuȩ quẽ confir¬
masti tibi. non discedimus ate. Quamdiu nos
increpas. quã diuaccusas hoc fac & non discedi¬
mus ate. uiuificabis nos & nomen tuũ inuoca¬
bimus. Tu nobis dulcis eris uiuificabis nos.
Nã primis a mauimꝰ terrã non te. sed mortifi¬
casti mẽbra nr̃a quę̧ sunt suꝑ terrã. Illud enĩ
uetus testamentũ habens promissa terrena:
boc unidetur sudere: ne gratis colat᷑ ds̃. sed quu¬
dait aliquid in terra ideo diligat᷑. Quid amasut
dm̃ nonames : Dic mibi. Ama si potes aliquid
quod ille non fecit. Circuinspice uniuersam
creaturã uide utrũ alicubi cupiditatis uisco te¬
nearis & adiligendo creatore impediaris. nisi
⁊eate qua ereauit ipse qu̾e neglegis Quare autẽ

Expanded text:
bene cum vinea tua, perfice illam, quoniam caecitas ex bene cum vinea tua, perfice illam, quoniam caecitas ex parte Israel facta est, ut plenitudo Gentium introiret, et sic omnis Israel salvus fieret . Demonstrata facie tua super virum dexterae tuae quem confirmasti tibi, non discedimus a te: quamdiu nos increpas? quamdiu accusas? Hoc fac, et non discedimus a te: Vivificabis nos, et nomen tuum invocabimus. Tu nobis dulcis eris; vivificabis nos. Nam prius amabamus terram, non te; sed mortificasti membra nostra quae sunt super terram . Illud enim Vetus Testamentum habens promissa terrena, hoc videtur suadere, ne gratis colatur Deus; sed quia aliquid dat in terra, ideo diligatur. Quid amas, ut Deum non ames? dic mihi. Ama, si potes, aliquid quod ille non fecit. Circumspice universam creaturam; vide utrum alicubi cupiditatis visco tenearis, et a diligendo Creatore impediaris, nisi ea re quam creavit ipse quem negligis. Quare autem
Abbreviated transcription (Latin):
quã foderat: Amor quippe inflãmat. timor
humiliat Idõ peccata mali amoris. igne
succensa sunt. Peccata mali timoris effossa
atq utiliter: nã & colonus intercedens proar¬
bore quȩ fructus nondabat. ne sub uerteret᷑:
ait. Circũ fodio eam & adhibeo cophinum
stercoris. Fossa significat piã humilitatẽ tim̃¬
tis. & stercoris cophinus. sordes utiles poeni¬
tentis De igne autẽ boni amoris. ignẽ ueni
feruentes. & dĩ ac proximi caritate flagrantes.
Ac ꝑ hoc sicut om̃ia iusta o pera bonotimore
& bono amore fiunt: sic malo amore & malo
timore peccata om̃ia cõmittuntur. Ergo suc¬
censa & effossa. om̃ia scilicet peccata. ab in¬
crepatione uultus tui peribunt. Fat minus
tua suꝑ uirũ dexterȩ tuȩ̨. & suꝑ filiũ hominis quẽ
confirmasti tibi. & non discedimꝰ ate. Quamdiu
generatio praua & amaricins & quȩ cor non diri¬
git suũ. dicat a saph. ostendat se miscđa tua. fac

Expanded text:
quam effoderat. Amor quippe inflammat; timor quam effoderat. Amor quippe inflammat; timor humiliat: ideo peccata mali amoris, igne succensa sunt; peccata mali timoris, effossa atque aliter. Nam et colonus intercedens pro arbore, quae fructus non dabat, ne subverteretur, ait: Circumfodio eam, et adhibeo cophinum stercoris . Fossa significat piam humilitatem timentis, et stercoris cophinus sordes utiles poenitentis. De igne autem boni amoris Dominus diciferventes, et Dei ac proximi charitate flagrantes. Ac per hoc, sicut omnia justa opera bono timore et bono amore fiunt; sic malo amore et malo timore omnia peccata committuntur. Ergo, Succensa igni et effossa, omnia scilicet peccata, ab increpatione vultus tui peribunt. 14. verstua super virum dexterae tuae, et super filium hominis quem confirmasti tibi. Et non discedimus a te. Quamdiu generatio prava et amaricans, et quae cor non dirigit suum ? Dicat Asaph: Ostendat se misericordia tua; fac
Abbreviated transcription (Latin):
iniquo promiserit mundus. numquid potest
dare quantũ dabit iusto ds̃: Quicquid tibi iusto
minatus fuerit mundus. nũquid potest facere¬
ỹ quod facit iniquo ds̃ : Uis uidere quid daturus
est ds̃ si iuste uixeris : Uenite benedicti patris
mei. ꝑcipite regnũ quod uobis paratum est ab
origine mundi. Uis uidere quid facturus est
impiis: Ite in ignẽ aeternũ qui paratus est
diabolo & angelis eius. Bene quidẽ tu nihil
aliud uis. quã bene tibi sit. Nã in eo quod
amas. uis ut bene tibi sit. & in eo quod times:
non uis ut male tibi sit. Sed non in ea regio¬
ne quęris. inqua quęrendũ est festinas. nã & si¬
ne indigentia ius e̾e̾: & sine molestia. Bonũ ÷
qđ uis. sed tolera qđ nonuis. ut consequaris qđ
uis: Proinde illius facies delens peccata quid
faciet: quȩ sunt peccata: Succensa igni & ef¬
fossa. quid fecerat amor malus : tãqũã ignem
succenderat: Quid fecerat timor malus: tã¬

Expanded text:
iniquo promiserit mundus, numquid potest iniquo promiserit mundus, numquid potest dare quantum dabit justo Deus? Quidquid tibi justo minatus fuerit mundus, numquid potest facere quod facit iniquo Deus? Vis videre quid daturus est Deus, si juste vixeris? Venite, benedicti Patris mei; percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi. Vis videre quid facturus est impiis? Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Bene quidem nihil tu aliud vis, quam ut bene tibi sit. Nam in eo quod amas, vis ut bene tibi sit; et in eo quod times, non vis ut male tibi sit: sed non in ea regione quaeris, in qua quaerendum est. Festinas; nam et sine indigentia vis esse, et sine molestia: bonum est quod vis, sed tolera quod non vis, ut assequaris quod vis. Proinde illius facies delens peccata, quid faciet? quae sunt peccata succensa igni et effossa? Quid fecerat amor malus? Tanquam ignem succenderat. Quid fecerat timor malus? Tan
Abbreviated transcription (Latin):
homini si totũ imundũ lucret᷑. animȩ̨ autẽ suȩ
detrimentũ patiat᷑. Ueniat autem contra
timorẽ in mentẽ. nolite timere eos qui corpus
occidunt. animã autẽ non possunt occidere. qui¬
cũq te uult occidere : usq ad corpus ei lic& usq
ad animã non lic&. Anima tua non moriet᷑:
nisi tu eam uolueris occidere. Perimat aliena
iniquitas carnẽ tuã : dũ seru& ueritas animã
tuã. Si autẽ aueritate resilieris. quid tibi
amplius facturus est inimicus quã tu tibi ipse
facis: In imicus sȩuiens carnẽ potest occidere:
tu autẽ dicendo falsũ testimoniũ. animã occi¬
des. Audi scripturã. Os quod mentit᷑. occidit
animã. ltaq fr̃s mei. ad om̃e recte factum
dm̃. & timesdm̃. Ut facias male: amas mundũ.
& times mundũ. Hȩc duo conuertantur ad
bonũ. Amabas terrã. ama uitã aeternam.
Timebas mortẽ. time gehennã. Quicquid tibi

Expanded text:
homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur; veniat etiam contra timorem in mentem, Nolite timere eos qui corpus occidunt; animam autem non possunt occidere . Quicumque te vult occidere, usque ad corpus ei licet; usque ad animam non licet. Anima tua non morietur, nisi tu eam volueris occidere. Perimat aliena iniquitas carnem tuam, dum servet veritas animam tuam. Si autem a veritate resilieris, quid tibi amplius facturus est inimicus, quam tu tibi ipse facis? Inimicus saeviens carnem potest occidere: tu autem dicendo falsum testimonium animam occidis. Audi Scripturam: Os quod mentitur, occidit animam . Itaque, fratres mei, aut autem facias male, amas mundum, et times mundum. Haec duo convertantur ad bonum: amabas terram, ama vitam aeternam; timebas mortem, time gehennam. Quidquid tibi
Abbreviated transcription (Latin):
as. Uidete utrũ possint esse peccata. nisi aut
cupiendo aut timendo. Proponit᷑ prȩmium
ut pecces. id est quod te delectat: facis Propt̃
quod cupis: Sed forte duceris donis. Terre¬
risminis: facis propt̾ quod times. Corrũ pere te
uult aliquis. ut dicas uerbi gr̃a falsũ testimo¬
niũ. In numerabilia sunt. sed planiora ꝓpo¬
no de quibus cetera conitiatis. Attendisti tu
dm̃. & dixisti in animo tuo. Quid prodest
homini si totũ mundũ lucret᷑. animę autẽ suȩ
detrimentũ patiat᷑: Non adducor pręmio.
ut ꝑdã animã meaĩ pro lucro pecuniȩ. Conuer¬
tit se ille ad incutiendũ metũ. qui prȩmio
corrũ pere non ualuit: incipit minari dãpnũ.
expulsionẽ cedes. fortassis & mortẽ. Ibi iam si
cupiditas non ualuit. forte timor ualebit ut¬
ĩ pecces. Porro autẽ si de scripturis sicut contra
cupiditatẽ uenit tibi in metitẽ. quid prodest

Expanded text:
as; videte utrum possint esse peccata, nisi aut as; videte utrum possint esse peccata, nisi aut cupiendo, aut timendo. Proponitur praemium ut pecces, id est, quod te delectat; facis propter quod cupis. Sed forte non induceris donis, terreris minis; facis propter quod times. Corrumpere te vult aliquis, ut dicas, verbi gratia, falsum testimonium. Innumerabilia sunt, sed planiora propono, de quibus caetera conjiciatis. Attendisti tu Deum, et dixisti in animo tuo: Quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur ? Non adducor praemio, ut perdam animam meam pro lucro pecuniae. Convertit ille se ad incutiendum metum; qui praemio corrumpere non valuit, incipit minari damnum, expulsionem, caedes fortassis et mortem: ibi jam, si cupiditas non valuit, forte timor valebit ut pecces. Porro autem si de Scripturis contra cupiditatem venit tibi in mentem, Quid prodest
Abbreviated transcription (Latin):
uineã istã. quã plantauit dextera tua
Sed ubi ꝑficit: Et suꝑ filiũ hominis que
confirmasti tibi. Quid euidentius : Quid
adhuc expectatis. ut uobis disputando ex¬
ponamus & non potius uobiscũ ammiran¬
do clamemus. perfice uineã istã quã plan¬
tauit dextera tua. & suꝑ filiũ hominis
eã ꝑfice : Qũe filiũ hominis: Quẽ con¬
firmasti tibi Magnũ firmamentũ.
aedifica quantũ potes. Fundamentũ aliud nemo
potest ponere. pret̾ quã quod positũ est quod
tione uultus tui peribunt. Quȩ sunt succensi
igni & effossa. quȩ peribunt ab increpatione
uultus eius: Videanius & intelligamꝰ quȩ suat
igni succensa & effossa. Quid increpauit xp̃c:
Peccata. Ab increpatione uultus eius periert̃
peccata. Quare ergo peccata igni succensa &
effossa: Om̃a peccata. duȩ res faciunt in homi¬
ne. cupiditas & timor. Cogitate. discurrite.
in terrogate corda ur̃a. ꝑscrutamini conscienti¬

Expanded text:
vineam istam quam plantavit dextera tua. vineam istam quam plantavit dextera tua. Sed ubi perficit? Et super filium hominis quem confirmasti tibi. Quid evidentius? quid adhuc exspectatis ut vobis disputando exponamus, et non potius vobiscum admirando clamemus: Perfice vineam istam quam plantavit dextera tua, et super filium hominis eam perfice? Quem filium hominis? Quem confirmasti tibi. Magnum firmamentum! aedifica quantum potes. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter quam quod positum est, quod tione vultus tui peribunt. Quae sunt succensa igni et effossa, quae peribunt ab increpatione vultus ejus? Videamus et intelligamus quae sint igni succensa et effossa. Quid increpavit Christus? Peccata: ab increpatione vultus ejus peccata perierunt. Quare ergo peccata igni succensa et effossa? Omnia peccata duae res faciunt in homine; cupiditas, et timor. Cogitate, discutite, interrogate corda vestra, perscrutamini conscienti
Abbreviated transcription (Latin):
porcus aduersus est. & inporcoponunt tãqũa
in munditiã gentiũ. Agentibus autẽ euersa
est gens iudea. Sed rex ille qui euertit ñ tantũ
porcus in mundus. sed etiã aper fuit. Quid enĩ
apernisi porcus sexus. porcus suꝑbus: Aper de
silua uastauit eã. Desilua. degentib Et enĩ illa
uineaerat. gentes autẽ siluȩ erant. Sed quan¬
do credederunt gentes quid dictũ est: Tunc
exultabunt om̃ia ligna siluarũ. Deuastauit
eam aper desilua. & singularis ferus depastus
eã. Quid est singularis ferus: Ipse aper qui
deuastauit. singularis ferus. Singularis. quia
superbus. Hoc enĩ dicit om̃is superbus. Ego
tere uero. respice decęlo. & uide & uisita ui¬
neã istã & ꝑfice eã qu̾a plantauit dextera
tua Non aliã ĩstitue sed hanc ꝑfice. Ipsũ
est enĩ semen abraham. ipsũ est enĩ sem̃
in quo benedicunt᷑ om̃s gentes. Ibi est radix.
ubi portatur oleaster insertus. Perfice

Expanded text:
porcus adversus est, et in porco ponunt tanquam porcus adversus est, et in porco ponunt tanquam immunditiam Gentium. A Gentibus autem eversa est gens Judaea: sed rex ille qui evertit, non tantum porcus immundus, sed etiam aper fuit. Quid enim aper, nisi porcus saevus, porcus superbus? Aper de silva vastavit eam. De silva: de Gentibus. Etenim illa vinea erat; Gentes autem silvae erant. Sed quando crediderunt Gentes, quid dictum est? « Tunc exsultabunt omnia ligna silvarum . Devastavit eam aper de silva, et singularis ferus depastus est eam. » Quid est, « singularis ferus? » Ipse aper qui devastavit eam, singularis ferus. Singularis, quia superbus. Hoc enim dicit omnis superbus: Ego tere vero. Respice de coelo, et vide, et visita vineam istam. Et perfice eam quam plantavit dextera tua. » Non aliam institue, sed hanc perfice. Ipsum est enim semen Abraham, ipsum est semen in quo benedicuntur omnes Gentes : ibi est radix, ubi portatur oleaster insertus. Perfice
Abbreviated transcription (Latin):
Sed seruos ad se missos & petentes mercedẽ. coloni
flagellauerunt. ceciderunt occiderunt. Uenit
& unicus filius. Dixerunt. hic est heres. uenite & oc¬
cidamus eũ & nr̃a erit hereditas. Occiderunt & ex¬
tra uineã proiecerunt. Proiectus. magis possedit.
unde ꝓrectus est. Sic ei minatur perisaiã. Destruãs
maceriã eius. Quare : Ex pectaui tã ut facer&
uuã. fecit autẽ spinas. Ex pectaui inde fructũ.
& inueni peccatũ. Quid ergo quȩris o asaph. Vt¬
quid destruisti iaceriã eius : tu enĩ nescis. Quare :
Expectaui ut faceret iudiciũ fec̃ aut̃ iniquitatem
Nonerat destruenda maceria eius: Et uenerunt
gentes Destructa maceria inuasa est uinea. de
letũ regnũ uidȩorũ. Hoc primo plangit. sed non
sine spe. Dedirectione enĩ cordis iã loquitur id÷
proassrriis ꝓdirigentib psalmus est. Vt quid
destruxisti maceriã eiꝰ : & uindemi ant eã om̃s
transeuntes uiam: Quid est transeuntes uiam : nͣ¬

Expanded text:
. Servos ad se missos et petentes mercedem coloni . Servos ad se missos et petentes mercedem coloni flagellaverunt, ceciderunt, occiderunt. Venit et unicus Filius; dixerunt, Hic est haeres, venite occidamus eum, et nostra erit haereditas: occiderunt et extra vineam projecerunt . Projectus, magis possedit unde projectus est. Sic enim ei minatur per Isaiam: Destruam maceriam ejus. Quare? Exspectavi enim ut faceret uvam; fecit autem spinas: exspectavi inde fructum, et inveni peccatum. Quid ergo quaeris, o Asaph, Utquid destruxisti maceriam ejus? Tu enim nescis quare? Exspectavi ut faceret judicium, et fecit iniquitatem : non erat destruenda maceria ejus? Et venerunt Gentes, destructa maceria, invasa est vinea, ac deletum regnum Judaeorum. Hoc primo plangit, sed non sine spe. De directione enim cordis jam loquitur, id est, pro Assyriis, pro dirigentibus Psalmus est. Utquid destruxisti maceriam ejus; et vindemiant eam omnes transeuntes viam? Quid est, viam transeuntes?
Abbreviated transcription (Latin):
 terrã: Primo ubi fuit: operuit montes umbra
eius. Qui sunt montes: Propbetȩ. Quare
operuit illos umbra eius. Quia obscure locuti
sunt. Quare futura adnuntiata sunt : Audis
aprophetis. obserua sabbatũ. octauo die circũcide
infantẽ Offer sacrificiũ arietis. uituli hrrci: noli
moueri. umbra eiꝰ est cooperiens montesdĩ. Ueniet¬
& post umbrã manifestatio. & arbusta eius cedros dĩ
Id est cooperuit cedros dĩ altissima. sed dĩ. Sunt
enĩ cedri. significantes suꝑbos euertendos. Ce¬
dros libani altitudines mundi. operuit crescen¬
do uin ea ista & montes dĩ : om̃s scõs ꝓphetas.
Inde quid: Vt quid destriusti macheriã eius :
Iã uidetis euersam illã gentẽ uideorũ. iã exalio
psalmo audistis. indo labro & fractorio deiecer̃
eam. Quando fieret. nisi eius macheria destru¬
tretur : quȩ est macheria eius : munitio eius.
Extitit enĩ suꝑba aduersus plantatorẽ suum:¬

Expanded text:
t terram, primo ubi fuit? Operuit montes umbra t terram, primo ubi fuit? Operuit montes umbra ejus. Qui sunt montes? Prophetae. Quare operuit illos umbra ejus? Quia obscure locuti sunt quae futura annuntiata sunt. Audis a Prophetis, Observa sabbatum, Octavo die circumcide infantem, Offer sacrificium arietis, vituli, hirci: noli moveri; umbra ejus est cooperiens montes Dei, veniet post umbram manifestatio. Et arbusta ejus cedros Dei: id est, cooperuit cedros Dei, altissimas, sed Dei. Sunt enim cedri significantes superbos evertendos. Cedros Libani, altitudines mundi operuit crescendo vinea ista, et montes Dei, omnes sanctos Prophetas, Inde quid? Utquid dextruxisti maceriam ejus? Jam videtis eversam illam gentem Judaeorum; jam ex alio psalmo audistis, In dolabro et fractorio dejecerunt eam . Quando fieret, nisi ejus maceria destrueretur? Quae est maceria ejus? Munitio ejus. Exstitit enim superba adversus plantatorem suum
Abbreviated transcription (Latin):
eius & plantasti radices eius & impleuit terrã:
Cũ tibi ergo prȩdixiss& ꝑfectionẽ : redimꝰ ad
initiũ de quo initio sit facta ꝑfectio. In itiũ
uis audire: Usq ad mare & usq ad flumen
finẽ uis audire: Dominabit᷑ amari usq ad ma¬
re & aflumine usq ad terminos orbis terrae.
Hoc est impleuit terrã. Uideamꝰ gͦ testimoniũ
a saph. quid factũ est primȩ uineȩ. quid est
exspectandũ setundȩ uincȩ. imino eidẽ uineȩ
ipsa est enĩ. non enĩ altera est. Inde ap̃i salus ex
iudȩis. inde apłi. inde primi credentes. & pre¬
cia rerũ suarũ ante pedes apostolorũ ponentes.
Inde om̃a hȩc. & si aliqui ex ramis fracti sunt.
propt̃ incredulitatẽ fracti sunt. Tu autẽ popłs
gentiũ fidesta. Noli altũ sapere sed tune.
Nam si ds̃ naturalibus ramis non pepercit: neq
tibi parc&. Si autẽ altũ sapis. non tu radicem
portas. sed radix te. Quid ergo uinea ante cu¬
ius conspectũ facta est uia. facta est ut impler&¬

Expanded text:
plantasti radices ejus, et implevit terram. Cum tibi ergo praedixisset perfectionem, rediit ad initium, de quo initio sit facta perfectio. Initium vis audire? Usque ad mare et usque ad flumen. Finem vis audire? Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae : hoc est, implevit terram. Videamus ergo testimonium Asaph; quid factum est primae vineae, quid est exspectandum secundae vineae, imo eidem vineae: ipsa est enim; non enim altera est. Inde Christus salus ex Judaeis , inde Apostoli, inde primi credentes, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponentes ; inde omnia haec. Et si aliqui ex ramis fracti sunt, propter incredulitatem fracti sunt: tu autem, populus GentNam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Si autem altum sapis, non tu radicem portas, sed radix te . Quid ergo, vinea ante cujus conspectum facta est via, ut implere
Abbreviated transcription (Latin):
re cognoscant. qui uł non audierunt uł non
meminerunt: discant. Istorũ duorũ organoꝵ
musycorũ: psalterii & citharȩ: hȩc differen¬
tia est. quod psalteriũ lignũ illud concauum
unde canorȩ cordȩ reddunt᷑. in superiore
parte hab&. Pe orsũ feriunt᷑ cordȩ ut desuꝑ
sone: In cythara uero hȩc eadem concauitas
ligni partẽ inferiorẽ ten&. tãquã illud sit
de cȩlo hoc de terra. Cęlestis enĩ est predica¬
tio uerbi dĩ. Sed si exspectamus cȩlestia.
non simus pigri ad operanda terrena. quia
psalteriũ iocundũ. sed cũ cythara. Hoc alio hic¬
modo dictũ est. quod supra. accipite psalmũ &
date tympanũ: hoͥc pro psalmo psalterium:
pro tympano cithara posita est. Hoc tamen
ad moniti sumus. ut᷑ pͥredicationẽ uerbi dĩ
corporalibus respondeamus operibus. Tuba
canite. Hoc est clarius & fidentius predicate.
ne terreamini sicut ait propheta quodã loco.
luna est: Noua luna: noua uita est Quid

Expanded text:
recognoscant; qui vel non audierunt, vel non recognoscant; qui vel non audierunt, vel non meminerunt, discant. Istorum duorum organorum musicorum, et psalterii et citharae haec differentia est, quod psalterium lignum illud concavum, unde canorae chordae redduntur, in superiore parte habet; deorsum feriuntur chordae, ut desuper sonent: in cithara vero haec eadem concavitas ligni partem inferiorem tenet; tanquam illud sit de coelo, hoc de terra. Coelestis enim est praedicatio verbi Dei; sed si exspectamus coelestia, non simus pigri ad operanda terrena; quia «psalterium jucundum,» sed «cum cithara.» Hoc alio modo dictum est quod supra, «Accipite psalmum, et date tympanum:» hic pro psalmo psalterium, pro tympano cithara posita est. Hoc tamen admoniti sumus, ut praedicationi verbi Dei corporalibus respondeamus operibus. 6. «vers. 4. Tuba canite.» Hoc est, clarius et fidentius praedicate; ne terreamini: sicut ait propheta quodam loco, luna est; nova luna, nova vita est. Quid