comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nare hierapolitane ȩccłiȩ sacerdote dionisioq co¬
rinthioꝵ ep̃o. ꝙ tatiano. & barsano & hireneo
fotini martyris successore. qui origenis heresim
singłoꝵs ex quib philosophoꝵs fontib emanaret
multis uoluminib explicart̃: Panthemis stoicę
secte philosophus ob p̃cipuȩ eruditionis głam a de¬
metrio alexandriȩ ep̃o missus ẽ indiam. ut xp̃m
apud bragmanas & illi gentis philosophos p̾dica
iudicio om̃ium eruditissimꝰ. octo scͥpsit stromatũ
libros. & totidẽ ypothiposeon. ꝙ alium contra gen¬
tes. pedagogi qͦq tria uolumina. Quid in illis
in doctũ. immo qͥd ñ de media philosophia ẽ
Hunc imitatꝰ origenes decem stromatheas scͥpsit. xꝑi
ꝙ om̃ia nr̃e religionis dogmata de platone & aristo¬
tile. numenio cornutoq confirmans. Seripsit ꝙ
la condiderunt. Ertant & ulii affricani libri.
qui tẽpors sc̾psit historiam. ꝙ theodori qͥ postea

Expanded text:
nari, Hierapolitanae ecclesiae sacerdote, Dionysioque, Conari, Hierapolitanae ecclesiae sacerdote, Dionysioque, Corinthiorum episcopo, et Tatiano et Bardesane et Irenaeo, Photini martyris successore, qui origines hereseon singularum, ex quibus philosophorum fontibus emanarint, multis uoluminibus explicarunt? Pantaenus, Stoicae sectae philosophus, ob praecipuae eruditionis gloriam a Demetrio, Alexandriae episcopo, missus est Indiam, ut Christum apud Bragmanas et illius gentis philosophos praediciudicio omnium eruditissimus, octo scripsit Stromatum libros et totidem Υποτυπώσεων et alium contra gentes, Paedagogi quoque tria uolumina. quid in illis indoctum, immo quid non de media philosophia est? hunc imitatus Oet omnia nostrae religionis dogmata de Platone et Aristotele, Numenio, Cornutoque confirmans. Scripsit et la condiderunt. Exstant et Julii Africani libri, qui temporum scripsit historias; et Theodori, qui postea
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑit Iosephus antiquitatẽ approbans iudaici
popłi duos libros scͥpsit contra apionẽ alexan¬
drinum grammaticũ. & tanta scłarium ꝓfert
testimonia. ut mͥ miraculũ subeat. qͦmͦ uis hebre¬
us & ab infantia sacris litteris eruditꝰ cunctam
grecoꝵ bibliothecam reuoluerit. Quid loquar
tonem cretici ꝓnuntiant: Currã ꝑ singłos:
tifex. nonne adriano pͥncipi eleusinȩ saera inui¬
senti librum ꝓ nr̃a religione tradidit. ꝙ tantȩ ad¬
illiꝰ excellens sedaret ingenium: Aristides phi¬
losophus uir eloquentissimꝰ eide pͥncipi apologe¬
ticum ꝓxp̃ianis optulit. contertũ philosophoꝵ
sententiis. Quẽ imitatꝰ postea iustinꝰ ꝙ ipse philo¬
sophus antonino pio ꝙ filiis er senatuiq librũ
contra gentes tradidit. defendens ignomiã crucis.
& resurrectionẽ rp̃i tota p̾dicans lib̾tate. Quid lo¬
quar de militone sardensis ep̃o. quid de apolli¬

Expanded text:
acceperit. Iosephus antiquitatem adprobans Iudaici acceperit. Iosephus antiquitatem adprobans Iudaici populi duos libros scribit contra Apionem, Alexandrinum grammaticum; et tanta saecularium profert testimonia, ut mihi miraculum subeat, quomodo uir Hebraeus et ab infantia sacris litteris eruditus cunctam Graecorum bibliothecam euoluerit. quid loquar tonem critici pronuntiant? Curram per singulotifex, nonne Adriano principi Eleusinae sacra inuisenti librum pro nostra religione tradidit et tantae adillius excellens sedaret ingenium? Aristides philosophus, uir eloquentissimus, eidem principi Apologeticum pro Christianis obtulit contextum philosophorum sententiis; quem imitatus postea Iustinus, et ipse philosophus, Antonino Pio et filiis eius senatuique librum contra gentes tradidit defendens ignominiam crucis et resurrectionem Christi tota praedicans libertate. quid loquar de Melitone, Sardensi episcopo, quid de Apolli
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵs auctoritati ut ęthnicꝰ contraire ñ ꝑ oterat.
Scͥpserunt contra nos celsꝰ atq porphiris. Priori
origenes. alteri methodiꝰ. eusebis. ꝙ apollina¬
ris fortissime responderunt. Quoꝵ origenes
octo scripsit libros. methodis usq ad decẽ milia
ꝓcedit uersuũ. eusebiꝰ & apollinaris uignti
quinq & triginta uolumina condidert̃. Lege
eos. &. inuenies nos cõꝑatione eoꝵs imꝑitissimos.
& ptꝰ tanti temporis otium uix quasi ꝑ sompni¬
um qd̾ pueri didicimꝰ recordari. Iulianꝰ augu¬
stus septẽ libros in expeditione partica adus
ense lacerauit. Si contra hunc scribere tẽptaue¬
ro. puto int̾dices mͥ ne rabidum canem philoso¬
phoꝵs & stoieoꝵs doctrinis. idẽ herculis clauo re¬
ꝑcutiam. qua qu̾a natareum nr̃m ꝙ uti ipse sole¬
bat dicere galileum statĩ in p̾lio senserit. ꝙ mer¬
ced̾e linguȩ putidissimȩ contumelia ꝑfossus

Expanded text:
quorum auctoritati ut ethnicus contra ire non poterat. quorum auctoritati ut ethnicus contra ire non poterat. scripserunt contra nos Celsus atque Porphyrius: priori Origenes, alteri Methodius, Eusebius et Apollinaris fortissime responderunt. quorum Origenes octo scripsit libros, Methodius usque ad decem milia procedit uersuum, Eusebius et Apollinaris uiginti quinque et triginta uolumina condiderunt. lege eos et inuenies nos conparatione eorum inperitissimos et post tanti temporis otium uix quasi per somnum, quod pueri didicimus, recordari. Iulianus Augustus septem libros in expeditione Parthica adueense lacerauit. si contra hunc scribere temptauero, puto, interdices mihi, ne rabidum canem philosophorum et historicorum doctrinis, id est Herculis claua, repercutiam? quamquam Nazareum nostrum et — ut ipse solebat dicere — Galileum statim in proelio senserit et mercedem linguae putidissimae conto ilia perfossus
Abbreviated transcription (Latin):
truncare. Legerat in deuteronomio dñi uoce
preceptũ mulieris captiuę. radendũ caput. suꝑ¬
cilia. om̃sq pilos & ungues corꝑis amputando.
& sic habendam coniugem. Quid gͦ mirum. si
& ego sapĩam scłarem ꝑpt̾ eloquii uenustatẽ &
m̃broꝵ pulchritudinẽ de ancilla atq raptiua
israhelitẽ facere cupio. & si qͥd in ea mortuum
idolatrie uoluptatis. erroris. libidinũ. uł p̾cido
uł rado. & mixtos purissimo cordi uernaculos
ex ea genero dño sabaoth: Labor ms̃ in familiã
xp̃i ꝓfic̃. stuprum in alienã auget numerũ conser¬
uorum. Osee accepit urorẽ filiam de belaimidẽ
ra peccantiũ radit. Iez echiel in typo fornicationis
iherłm tondet cesariẽ suam. ut quieqd in ea absq
sensu & uita ẽ auferat᷑. Ciprianꝰ uir & eloquentia
pollens ꝙ martirio firmiano narrante mordet᷑.
cur adũsꝰ demetrianũ seribens testimoniis usus
ẽẽ dicebat. & non potiꝰ philosophoꝵ ac poetarũ.

Expanded text:
truncare. Legerat enim in Deuteronomio Domini voce truncare. Legerat enim in Deuteronomio Domini voce praeceptum, mulieris captivae radendum caput, supercilia, omnes pilos et ungues corporis amputandos, et sic eam habendam conjugio. Quet ego sapientiam saecularem propter eloquii uenustatem et membrorum pulchritudinem de ancilla atque captiua Israhelitin facere cupio, si, quidquid in ea mortuum est idolatriae, uoluptatis, erroris, libidinum, uel praecido uel rado et mixtus purissimo corpori uernaculos ex ea genero domino sabaoth? labor meus in familiam Christi proficit, stuprum in alienam auget numerum conseruorum. Osee accipit uxorem filiam Debelaim, id era peccantium radit; Ezechiel in typo fornicantis Hierusalem tondet caesariem suam, ut, quidquid in ea absque sensu et uita est, auferatur. Cyprianus, uir et eloquentia pollens et martyrio, Firmiano narrante mordetur, cur aduersus Demetrianum scribens testimoniis usus esse ducebat, et non potius philosophorum ac poetarum,
Abbreviated transcription (Latin):
nes prudentię u̾sutiasq uerboꝵ. parabolas &
obseurũ sermonẽ. dicta sapientiũ & enigma¬
ta. quȩ ꝓprie dialecticoꝵ ꝙ philosophorũ sunt.
S ed ꝙ paulus apłs epimenidis poete abusꝰ u̾sicu¬
lo ẽ: scribens adtitum. Cretenses sẽꝑ m̃daces.
malȩ bestię. uentris pigri. Cuis heroici emisti chi¬
um pꝰtea callimacꝰ usurpauit. Neemirũ si apud
latinos metrũ nonseruet. ad u̾bum exp̾ssa trans¬
latio. cũ homerus eadẽ lingua uersus in prosam
uix eoherceat. In alia qͦq epła menandri ponit
senarium. Corrumpunt mores bonos colloqͥa
disputans. aratum testẽ uocat. Ipsio enĩ ꝙ genꝰ
ꝙ est elausula u̾sus heroiei. Ae ne parum hoc
eẽt. doctor xp̃iani exercitꝰ ꝙ orator inuictus pro
xp̃o eausam agens etiam inscͥptionẽ fortuitam
arte torquet in argum̃ tum fidei. Didicerat enĩ
a uero qđ detorquere de manib hostiũ gladi¬
um. ꝙ goliȩ suꝑbissimũ caput ꝓprio mucrone

Expanded text:
nes prudentiae uersutiasque uerborum, parabolas et nes prudentiae uersutiasque uerborum, parabolas et obscurum sermonem, dicta sapientium et enigmata, quae proprie dialecticorum et philosophorum sunt. sed et Paulus apostolus Epimenidis poetae abusus uersiculo est scribens ad Titum: Cretenses semper mendaces, malae bestiae, uentres pigri. cuius heroici hemistichium postea Callimachus usurpauit. nec mirum, si apud Latinos metrum non seruet ad uerbum expressa translatio, cum Homerus eadem lingua uersus in prosam uix cohaereat. in alia quoque epistula Menandri ponit senarium: corrumpunt mores bonos confabuladisputans Aratum testem uocat: ipsius enim et genus e clausula versus heroici. Ac ne parum hoc esset, ductor Christiani exercitus et orator invictus pro Christo causam agens etiam inscriptionem fortuitam arte torquet in argumentum fidei. Didicerat enim a vero David extorquere de manibus hostium gladium, et Goliae superbissimi caput proprio mucrone
Abbreviated transcription (Latin):
ebesium nrm̃ tuis monitis ꝓfecisse. non
tam epła tua qũa ipsiꝰ penitudine didicumꝰ¬
Et mirũ immodu plus correptꝰ placuit. qu̾a er¬
rans leserat. Certauert᷑ int̾ se indulgentia pa¬
rentis ꝙ filii pietas. dum alt̾ preteritoꝵ non
meminit: alt̾ in futurũ qͦq officia pollicetur.
Unde mutuo nob̾ tͥq gaudendũ ẽ: quia nos
filium recepimꝰ. tu discipulum comꝓbasti.
Quod aũ queris in calce epłȩ cur in opuseulis¬
nr̃is scłariũ litterarũ int̾dum ponamꝰ exẽpla.
& candorẽ eccłiȩ ȩthnicoꝵ sordibꝰ polluamꝰ.
breuit̾ responsũ habeto. Numquã hoc quere¬
res. nisi te totum tulliꝰ possideret: si scͥpturas
scãs legeres. su interpretes earũ omisso uulgato
euolueres. Qs enim nesciat & in moyse ꝙ in¬
ꝓpħarum uoluminib queda assumpta de gen-¬
tilium libris. & salomonẽ philosophis tẏri. &
ꝓposuisse ñ nulla. & aliqua respondisse: Unde
in exordio ꝓ u̾bioꝵ cõmonet ut intelligamꝰ sermo¬

Expanded text:
ebesium nostrum tuis monitis profecisse, non tam Epistola tua, quam ipsius poenitudine didicimu26 mirum in modum plus correptus placuit, quam errans laeserat. Certaverunt inter se indulgentia parentis, et filii pietas: dum alter praeteritorum non meminit, alter in futurum quoque officia pollicetur. Unde et mutuo nobis tibique gaudendum est: quia nos filium recepimus, tu discipulum comprobasti. 2. Quod autem quaeris in calce Epistollitterarum interdum ponamus exempla et candorem ecclesiae ethnicorum sordibus polluamus, breuiter responsum habeto: numquam hoc quaereres, nisi te totum Tullius possideret, si scripturas sanctas legeres, si interpretes earum omisso Uolcatio euolueres. quis enim nesciat et in Moysi ac prophetarum uoluminibus quaedam adsumpta de gentilium libris et Salomonem philosophis Tyri et proposuisse nonnulla et aliqua respondisse? unde in exordio Prouerbiorum commonet, ut intellegamus sermo
Abbreviated transcription (Latin):
cripsi duos libͦs ad prb̃rm ierommum
sedentẽ in bethleem: unũ de origine
ubi ait. quicumq totã legem obseruauerit
offendat aũ in uno.s factꝰ ẽ om̃iũ reus. de utͦq
consulens eũ. Sed in illo pͥore. questionẽ quã
ꝓposui. ipse ñ solui. in posteriori aũ qͥd mͥ sol
laudans eandẽ consultatiornem meã: sͥ tam̃
ad respondendu otium ñ eẽ respondit. Ego
uͦ quousq eẽt in corꝑe hos libͦs edere nolui.¬
di pͥorẽ. ut qui legit admoneat᷑ aut ñ querere
omino qͦmͦ detꝰ aĩa nascentib. aut certe de re
obscurissima eã solutionẽ questionis huiꝰ ad¬
mittẽ. quȩ contraria ñ sit aꝑtissimis rebꝰ. quas
de originali peccato fides catholiea nouit in
paruulis nͥ regenerent᷑ in xp̃o sine dubitatione
dapnandis: posteriorẽ uͦ ad hoc. ut q̃stioĩs de
qua ibi agit᷑ etiã q̃ nob̾ uisa ẽ solutio ipsa noseat᷑:.
Hoc opꝰ sic incipit. Dñm nr̃m qͥ nos uocauit.¬

Expanded text:
cripsi et duos libros ad presbyterum Hieronymum sedentem in Bethlehem, unum de origine ubi ait: « Quicunque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus : » de utroque consulens eum. Sed in priore quaestionem, quam proposui, ipse laudans eandem consultationem meam, sibi tamen ad id respondendum non esse respondit. ego uero, quousque esset in cordi priorem, ut qui legit admoneatur aut non quaerere omnino quomodo detur anima nascentibus, aut certe de re obscurissima eam solutionem quaestionis hujus admittere, quae contraria non sit apertissimis rebus, quas de originali peccato fides catholica novit in parvulis, nisi regenerentur in Christo, sine dubitatione damnandis: posteriorem vero, ad hoc ut quaestionis de qua ibi agitur, etiam quae nobis visa est solutio ipsa noscatur. Hoc opus sic incipit: Deum nostrum qui nos vocavit.
Abbreviated transcription (Latin):
non eẽ in scđõ die uidit ds quia bonũ ẽ. non
meũ accipiant testimoniũ. s cunctoꝵ hebre¬
orum ꝙ alioꝵs int̾pretũ. aquile uidelicet &
symaci & teodotionis. Siaũ seͥptũ ñ ẽ. cum in
ceteris dieb scͥptũ sit: aut reddant aliã ꝓba¬
biliorẽ causam. quare ñ scͥptũ sit: aut sinꝰ
repꝑerint in grati suscipient qͦd a nob̾ dictũ
est. Porro si in archanoe omĩa animalia que
quare scriptũ sit edisserant. Si aũ ñ edisserũt
quod a me expositũ ẽ. uelint nolint suscipient.
A ut ꝓfer meliores epulas ꝙ me conuiua utere.
aut qualicũq nr̃ã cenula contentꝰ esto. seili¬
cet nẽ mͥ enumerandũ ẽ. qui ȩccłiasticoꝵ de
impari numero disputauerint. Elemens. ypo¬
litus. origenes. dionisiꝯ. eusebiꝰ. didimo. nr̃o¬
rumqͦq t̾tullianꝰ. eyprianꝰ. uictorino. lactan¬
tis. hilario. Quors ciprianꝰ de septenario idẽ

Expanded text:
non esse in secundo die, « Vidit Deus quia bonum est: » non non esse in secundo die, « Vidit Deus quia bonum est: » non meum accipiant testimonium, sed cunctorum Hebraeorum, et aliorum Interpretum, Aquilae videlicet, et Symmachi, et Theodotionis. Si autem scriptum non est, cum in caeteris diebus scriptum sit, aut reddant aliam probabiliorem causam, quare non scriptum sit: aut si non repererint, ingratis 232 suscipiant quod a nobis dictum est. Porro si in arca Noe omnia animalia, ququare scriptum sit, edisserant. si autem non disserunt, quod a me expositum est, uelint nolint, suscipient. aut profer meliores epulas et me conuiua utere, aut qualicumque nostra cenula contentus esto. scilicet nunc enumerandum mihi est, qui ecclesiasticorum de inpari numero disputauerint: Clemens, Hippolytus, Origenes, Dionysius, Eusebius, Didymus, nostrorum quoque Tertullianus, Cypriantius, Hilarius: quorum Cyprianus de septenario, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
latur. Alios laudat. alios non despicit. Con¬
iugia ordeo. uirginitatẽ. xp̃i corꝑi cõparat.
Et puto multo minorẽ distantiã ẽẽ int̾ frumꝰ
Deinde nuptias dicit quasi necessitatis sarci¬
nam declinandam. & diffinitionẽ ee̾ eui¬
dentissime seruitutis. ꝙ multa alia quę in
trib libellis de uirginib latissime ꝓsecutus
est. Ex quib uniu̾sis ꝑspicuũ ẽ. me nichil
noui de uirginib nuptisq dixisse s maiorũ in
om̃ib secutũ ẽẽ sententiã tam huio uidelicet
qua reliquoꝵ qui de ȩccłiasticis dogiatib¬

Expanded text:
latur; alios laudat, alios non despicit; conlatur; alios laudat, alios non despicit; coniugia hordeo, uirginitatem Christi corpori conparat. et puto multo minorem distantiam inter frumentum deinde nuptias dicit et quasi necessitatis sarcinam declinandam et definitionem esse euidentissimae seruitutis et multa alia, quae in tribus libellis de uirginibus latissime prosecutus est. Ex quibus uniuersis perspicuum est me nihil noui de uirginibus nuptisque dixisse: sed maiorum in omnibus secutum esse sententiam, tam huius uidelicet quam reliquo
Abbreviated transcription (Latin):
da est. Lex enĩ astrinxit uxorẽ. ut in labori¬
bus & tristicia filios generet. conu̾sio eio ad ui¬
rum sit. ut eupse dominet᷑. Ergo laborib ꝙ
dolorib in generationẽ filioꝵ addicit᷑ nup¬
ta ñ uidua. & dñatui uiri sola subdit᷑. copu¬
lata ñ uirgo. Et in alio loco. Pretio inquit
empti estis. nolite fieri serui hominũ. Uidetis
quã euidens coniugalis sit definitio seruitu¬
tis. ꝙ post pusillũ. Sigͥ bonũ coniugium.
seruitus malũ quidẽ. qd̾ nequeant se inuicẽ
sc̃ificare s ꝑdere. Uniu̾sa quȩ nos de uirgini¬
tate ac nuptiis lato sermone diffundimꝰ. il¬
le breui arctauit compendio. in paueis mul¬
ta cõprehendens. Uirginitas ab eo ꝑsuasio
continentiȩ. nuptię remedia in continentiȩ
predicant᷑ ꝙ significat᷑ a maiorib ad minora
descensus. Uirginib brauiũ suꝑnę uocatio¬
nis ostendit. nuptas ne in uia deficiant conso¬

Expanded text:
da. lex enim adstrinxit uxorem, ut in laborida. lex enim adstrinxit uxorem, ut in laboribus et tristitia filios generet et conuersio eius ad uirum sit, quod ei ipse dominetur. ergo laboribus et doloribus in geuerationefiliorum addicitur nupta, non uidua, et dominatui uiri sola subditur copulata, non uirgo; et in alio loco: \'pretio\', inquit, \'empti estis, nolite fieri serui hominum\'. uidete, quam euidens sit coniugalis definitio seruitutis; et post pauxillulum: siigiturbonum coniugium seruitus, malum quid est, quando nequeunt se inuicem sanctificare, sed perdere? uniuersa, quae nos de uirginitate ac nuptiis lato sermone diffudimus, ille breui artauit conpendio in paucis multa conprehendens. uirginitas ab eo persuasio continentiae, nuptiae remedia incontinentiae praedicantur. et significanter a maioribus ad minora descensus: uirginibus brauium supernae uocationis ostendit, nuptas, ne in uia deficiant, conso
Abbreviated transcription (Latin):
tuor milia uirginum signatoꝵ qui eũ mulie¬
rib ñ sunt coinquinati. in qͦ ostendi uolumꝰ os
dignũ uidet᷑ tantã nos int̾ uirginitatẽ & nup¬
tias fecisse distantiã. quanta int̾ frumtũ est et¬
ordeum : legat sc̃i ambrosii de uidius librum.
& inueniet illũ int̾ cetera quȩ de uirginitate ec
nuptiis disputauit. etiã hoc dixisse. Neq ita
coniugiũ apłs p̾tulit ut studia integritatis ex¬
tingueret. s a continentie ꝑsuasione incipiens
ad in continentiȩ remedia descendit. Et cum
brauium suꝑnȩ uocationis fortib demonstrasset.
deficere tñ in uia neminẽ passus ẽ: ita plaudens
priorib ut nͣ despiceret & sequentes. Didice¬
rat enĩ & ipse. quia dñs iħe aliis pane̾ ordea¬
ccum ne in uia deficerent. aliis corpo suũ ut
ad regnũ contenderent demonstrauit. & in con¬
sequentibꝰ. Non gͦ copula nuptialis quasi cul¬
pauitanda. s quasi necessitatis sarcina declinan¬

Expanded text:
tuor millia virginum signatorum, qui cum mulietuor millia virginum signatorum, qui cum mulieribus non sunt coinquinati: in quo ostendi voluimus, omnes dignum uidetur tantam nos inter uirginitatem et nuptias fecisse distantiam, quanta inter frumentum et hordeum est, legat sancti Ambrosii de uiduis librum et inueniet illum inter cetera, quae de uirginitate et nuptiis disputauit, etiam ista dixisse: neque ita coniugium apostolus praetulit, ut studia integritatis extingueret, sed a continentiae persuasioneincipiens adincontinentiae remedia descendit et, cum brauium supernae uocationis fortibus demonstrasset, deficere tameninuianeminem passus est ita plaudens prioribus, ut non despiceret et sequentes. didicerat enim et ipse, quia dominus Iesus aliis panem hordeacium, ne in uia deficerent, aliis corpus suum, ut ad regnum contenderent, demonstrauit; et in consequentibus: non ergo copula nuptialis quasi culpa uitanda, sed quasi necessitatis sarcina declinan
Abbreviated transcription (Latin):
contuleris ñ subsistit. Ne tradas inquit hest̾ he¬
reditatẽ tuã his qui ñ sunt: uł idolis scilicet uł
dȩmonib Q certe erant idola uł demones quib
ne traderet᷑ orabat. In iob qͦq legimo ab aldac
dictũ de impio. Auellat᷑ de tab̾naculo suo fiducia
eio. &. calcet suꝑ eũ quasi rex interitꝰ. habitent in
tab̾naculo eio socii eiꝰ quiñ ẽ: haud dubiũ quin
diaboli. Qui cũ habeat socios. ñ aũ hab̾et nisi
licet uxoris nulla facta sit m̃tio. quia bonũ est
nꝰ tangere. & subiecimꝰ uirginitatẽ frum̃tum
nuptias ordeu. fornicationẽ stercꝰ bubalum
nuncupantes. Utiq & frum̃tũ & ordeũ creatu¬
radi est. Uerũ in ȩugłio maior turba ordeace¬
is panib.minor frum̃taceis pascit᷑: homines in¬
quit & ium̃ta. saluos facies dñe. Aliis uerb̾ id ip¬
sum locuti sumo. qndo aurũ uirginitatẽ. argen¬
tum nuptias diximꝰ. & centũ quadraginta qua¬

Expanded text:
contuleris, non subsistit. ne tradas, inquit Hester, hecontuleris, non subsistit. ne tradas, inquit Hester, hereditatem tuam his, qui non sunt, uel idolis scilicet uel daemonibus. et certe erant idola et daemones, quibus ne traderentur, orabat. in Iob quoque legimus a Baldad dictum de inpio: auellatur de tabernaculo suo fiducia eius et calcet super eum quasi rex interitus. habitent in tabernaculo illius socii eius, qui non est, haud dubium quin diaboli, qui cum habeat socios, non autem haberet, licet uxoris nulla facta sit mentio —, quia bonum est non tangere. et subiecimus uirginitatem frumentum, nuptias hordeum, fornicationem stercus bubulum nuncupantes: utique et frumentum et hordeum creatura dei est. uerum ineuangeliomaiorturbahordeaciispanibus, minor I frumquit, et jumenta salvos facies, Domine » . Aliis verbis id ipsum locuti sumus, quando aurum virginitatem, argentum nuptias diximus: et centum quadraginta qua
Abbreviated transcription (Latin):
da apłi sententia Non dix̃ bonuꝰ ẽ uxorẽ ñ ha¬
bere. s bonũ ẽ inquit mulierẽ ñ tangere. quasi
ꝙ in tactu eio ꝑiculũ sit: qͣsi qui eam tetigerit
non euadat. Uides gͥ ñ de coniugib nos expon̾e.
s de coitu simplicit̾ disputare. qd̾ ad cõparatio.¬
nem pudicitię & uirginitatis & angłicȩ simili¬
tudinis bonu̾ sit homini mulierẽ n tangere. Ua
qͦmͦ uniu̾sa uanitas: Si t̾ra uanitas. nũquid ꝙ
cęli. ꝙ angłi. & throni. dñationes. potestates
cȩterȩq uirtutes: Sed quȩ ꝑ se bona sunt ut
a bono creatore condita. ad cõꝑationẽ maioꝵ
uanitas appellant᷑. u̾bi grã. lucerna lampadis
cõꝑatione ꝓ nichilo ẽ. lampas stellȩ cõparatione
non lucet. Stellã lune confer. & eȩca ẽ. Lunã soli
unge. ñ rutilat. Solẽ xp̃o confer. & tenebre sunt.
Ego sum inquit qui sum. Omnẽ gͥ creaturã si dõ

Expanded text:
da apostoli prudentia. non dixit: \'bonum est uxorem non hada apostoli prudentia. non dixit: \'bonum est uxorem non habere\', sed \'bonum est mulierem non tangere\', quasi et in tactu periculum sit, quasi, qui illam tetigerit, non euadat. uides igitur non de coniugibus nos exponere, sed de coitu simpliciter disputare, quod ad conparationem pudicitiae et uirginitatis et angelicae similitudinis bonum sit homini mulierem non tangere. uanquomodouniuersa uanitas? si terra uanitas, numquid et caeli et angeli et throni, dominationes, potestates ceteraeque uirtutes? sed quae per se bona sunt ut a bono creatore condita, ad conparationem maiorum uanitas appellantur. uerbi gratia: lucerna lampadis conparatione pro nihilo est; lampas stellae conlatione non lucet; stellam lunae confer, et caeca est; lunam soli iunge, non rutilat; solem Christo confer, et tenebrae sunt. ego sum, inquit, qui sum. omnem igitur creaturam si deo
Abbreviated transcription (Latin):
tem u̾boꝵ eiꝰ maligna int̾p̾tatione detorsim.
Qui hoo arguet. de ipsis scͥpturis ꝓbet. Diximo.
Sibonũ ẽ mulierẽ ñ tangere. malũ ẽ gͦ tang̾e
Nic hil gͦ bono contrariuꝰ ẽ nͥ malũ: Siau̾ malũ
est. & ignoscit᷑. ideo concedit᷑ ne malo qͥd dete¬
rius fiat. & cętera usq ad ꝓpositionẽ alterio
capituli. Hoc ido subiecimo. qͥa apłs dixerat
bonum ẽ homini mulierẽ ñ tangere. ꝓpt̾ for¬
nicationẽ aũ unoquisq uxorẽ suã habeat. et
unaqueq uirũ suu̾ habeat. In quo differunt
u̾ba mea a sensu apłi. nͥ forte in eo qd̾ ille pro¬
nuntiat ego dubito. ille diffinit ego seiseitor.
ille aꝑte dicit bonũ ẽ hominimulierẽ ñ tange̾.
ego timide quero sibonũ ẽ mulierẽ n tangere:
Si dubitantis ẽ. ñ confirmantis. Ille dicit bonu̾
est ñ tangere. ego qͥd bono contrariũ ee̾ possit
adiungo Statĩq in consequentib animadu̾ten¬

Expanded text:
tem verborum ejus maligna interpretatione detorsimus. tem verborum ejus maligna interpretatione detorsimus. Qui hoc arguit, de ipsis Scripturis probet. « Diximus: Si bonum est mulierem non tangere, malum ergo est tangere: nihil enim bono contrarium est, ni malum. Si autem malum est et ignoscitur, ideo conceditur, ne malo quid deterius fiat: » et caetera usque ad propositionem alterius capituli. Hoc ideo subjecimus, quia Apostolus dixerat: « Bonum est homini mulierem non tangere: propter fornicationem autem I unusquisque uxorem suam habeat et unaquaeque . uirum suum habeat. in quo differunt mea uerba a sensu apostoli? nisi forte in eo, quod ille pronuntiat, ego dubito; ille definit, ego sciscitor; ille aperte dicit: bonum est homini mulierem non tangere, ego timide quaero, si bonum est mulierem non tangere. \'si\' dubitantis est, non confirmantis. ille dicit: bonum est non tangere, ego, quid bono contrarium esse possit, adiungo. statimque in consequentibus: animaduerten
Abbreviated transcription (Latin):
Alit̾ foris. alit̾ domi loquit᷑. Turbȩ parabolas.
discipłi audiunt ueritatẽ. Proponit pharise
cere discipulũ. aliud uincere adu̾sariũ. Miste¬
rium inquit meu̾ mͥ. mist̾ium meũ mͥ. ꝙ meis
Indignamini mͥ qđ iouinianũ ñ docuerĩ s ui¬
cerim. ĩmo indignant᷑ hii qui illũ anathema¬
tiratũ dolent. ꝙ cũ laudant qd̾ sunt : accu¬
sant qd̾ eẽ se simulant. Quasi uͦ rogandꝰ fuerit
ut mͥ cederet & ñ inuitꝰ ac repugnans in uin
cula ducendꝰ. ꝙ hȩc dixerĩ. si uincendi studio
contra regulã scͥpturarũ qͥppiã locutꝰ fuissem.
ꝙ. sic̃ uiri fortes in contͦuersiis solent facere.
culpam premio redimerẽ. Nunc uͦ cũ int̾pres
magis apłi fuerim quã dogmatistes. & cõm̃ta¬
toris usi simo officio: quicꝗͥd durũ uidet᷑ ei
magis imputet᷑ qu̾e exposiumꝰ quã nob̾ qͥ ex¬
posuimꝰ. nͥ forte ille alit̾ dix̃. & nos simplicita¬

Expanded text:
aliter foris, aliter domi loquimur? Turbae parabolas, aliter foris, aliter domi loquimur? Turbae parabolas, discipuli acere discipulum, aliud aduersarium uincere. mysterium, inquit, meum mihi, mysterium meum mihi et meis. Indignamini mihi, quod Iouinianum non docuerim, sed uicerim. immo indignantur hi, qui illum anathematizatum dolent, et, cum laudent, quod sunt, accusant, quod esse se simulant. quasi uero rogandus fuerit, ut mihi cederet, et non inuitus ac repugnans in ueritatis uincla ducendus. et haec dicerem, si uincendi studio contra regulam scripturarum quippiam locutus fuissem et, sicut uiri fortes in controuersiis solent facere, culpam praemio redimerem. nunc uero, cum interpres magis aptoris sim usus officio, quidquid durum videtur, ei magis imputetur quem exposuimus, quam nobis qui exposuimus. Nisi forte ille aliter dixit, et nos simplicita
Abbreviated transcription (Latin):
defendisse quã alios uidear accusasse. paulu̾
apłm ꝓferam. que quotienscũq lego uideor
non mͥ uerba audire s tonitrua. L egite epłas
eiꝰ. ꝙ maxime adromanos. ad galathas. ad
ephesios. in quib totus in certamine positꝰ
est: ꝙ uidebitis eũ in testimoniis quȩ suinit
de ueteri testam̃to. quã artifer. quã prudens
quã dissimulator sit eiꝰ qd̾ agit. Uident᷑ uer
ba simplicia & quasi innocentis hominis ae
rusticani. & qui nec facere nec declinare no¬
uerit insidias. s quocũq respexeris flumina
sunt: heret in causa. capit om̃e qd̾ tetigerit.
tergum u̾tit ut suꝑet. fugã simulat ut occi¬
dat. Calũpniem᷑ gͦ illum & dicamo er T̃ esti¬
monia quib contra iudeos uł cȩteras hereses
usus es alit̾ in suis locis. alit̾ in tuis epłis so¬
nant. Nidemo exempla captiua. seruierunt
tͥ aduictoriam. quȩ in suis uoluminib non
dimieant. Nonne nob̾ loquit᷑ eũ saluatorer

Expanded text:
defendisse quam alios uidear accusare: Paulum defendisse quam alios uidear accusare: Paulum apostolum proferam, quem quotienscumque lego, uideor mihi non uerba audire, sed tonitrna. legite epistulas eius et maxime ad Romanos, ad Galatas, ad Ephesios, in quibus totus in certamine positus est, et uidebitis eum in testimoniis, quae sumit de ueteri testamento, quam artifex, quam prudens, quam dissimulator sit eius, quod agit. uidentur quidem uerba simplicia et quasi innrusticani, et qui nec facere, nec declinare norit insidias: sed quocunque respexeris, fulmina sunt. Haeret in causa; capit omne quod ttergum uertit, ut superet; fugam simulat, ut occidat. calumniemur ergo illum atque dicamus: testimonia, quibus contra Iudaeos uel ceteras husus est, aliter in suis locis, aliter in tuis Epistolis sonant. Videmus exempla captiva, servierunt tibi ad victoriam, quae suis in vosuminibus non dimicant. Nonne nobis loquitur, cum Salvatore,
Abbreviated transcription (Latin):
bus. quasi ñ hȩc & ars su̾ma pugnantiũ sit.
alibi minitari. & alibi ꝑcutere. Legite ob¬
secro uos demostenem. legite tullium. ac ne
forsitan rethores uob̾ displiceant quoꝵs ar¬
tis est ueri sumilia magis quã uera dicere. le¬
gite platonẽ. theo frastũ. xenofontẽ. aristo¬
tilem. ꝙ reliquos. qui de soeratis fonte ma¬
nantes ꝙ diuisis eucurrere fluminibꝰ. Qͥd
in illis aꝑtũ. qͥd simplex ẽ: Quȩ u̾ba non
sensuũ: Qui sensꝰ ñ uictoriȩ: Origenis. me¬
todio. eusebiꝰ. apollinaris. multis u̾suũ mili¬
bus scribunt aduersꝰ celsum & porphirium.
Considerate quib argum̃tis &. quã lubricis.
ꝓblemata diaboli sꝑu conterta subu̾tant.
Et quia int̾dũ cogunt᷑ loqui ñ quod sentiunt
s qd̾ necẽẽ ẽ. dicant᷑ ẽẽ gentiles. Taceo de la¬
tinis scͥptorib t̾tulliano. cypriano. minutio.
uictorino. lactantio. hylarione. nꝰ tam me

Expanded text:
bus; quasi non et haec ars summa pugnantium sit, bus; quasi non et haec ars summa pugnantium sit, alibi minitari et alibi percutere. legite, obsecro uos, Demosthenen, legite Tullium; ac ne forsitan rhetores uobis displiceant, quorum artis est uerisimilia magis quam uera dicere, legite Platonem, Theophrastum, Xenophonta, Aristotelen et reliquos, qui de Socratis fonte manantes diuisis cucurrere fluminibus: quid in illis apertum, quid simplex est? quae uerba non sensuum? qui sensus non uictoriae? Origenes, Methodius, Eusebius, Apollinaris multis uersuum milibus scribunt aduersus Celsum et Porphyrium: considerate, quibus argumentis et quam lubricis problemata diaboli spiritu contexta subuertant et, quia interdum coguntur loqui, non quod sentiunt, sed quod necesse est, dicantur esse gentiles. taceo de Latinis scriptoribus, Tertulliano, Cypriano, Minucio, Victorino, Lactantio, Hilario, ne non tam me
Abbreviated transcription (Latin):
eos posse pugnare. qui me uiderint uulne¬
ratum. Nolo tale certam᷑ in quo te tantum
circu̾feras. Aut feriendũ tͥ ẽ. aut cadendũm.
Non possum te estimare uictorẽ. nͥ adu̾sariũ
uidero trucidatũ. Legimꝰ oeruditissime
uir in seolis parit̾ & aristotelia illa. uł de geor¬
gicȩ fontib manantia simul didicimo plura¬
ẽẽ uidelicet genera dicendi. & int̾ cętera aliud
in priori uagam eẽ disputationẽ. & adu̾sario
respondentẽ nẽ hȩc nẽ illa ꝓponere. argum̾¬
tari ut libet. aliud loqui. aliud agere. panẽ
ut dr̃ ostendere. lapidẽ tenere : in sequenti
aũ aꝑta frons. & ut ita dieam ingenuitas
necessaria ẽ. Aliud ẽ querere. aliud diffinire.
n altero pugnandũ. in alt̾o docenđu ẽ. Tu
me stantẽ in prelio & de uita ꝑielitantẽ studio¬
sus magister doceas: N oli ex obliquo & un¬
de ñ putaris uulnꝰ inferre. Directo ꝑcute
gladio. Turpe tͥ ẽ hostem dolis ferire nͦ uiri¬

Expanded text:
eos posse pugnare, qui me uiderint uulneeos posse pugnare, qui me uiderint uulneratum. nolo tale certamen, in quo te tantum circumferri. aut feriendum tibi est aut cadendum. non possum te aestimare uictorem, nisi aduersarium uidero trucidatum. Legimus, O eruditissimi uiri, in scolis pariter et Aristotelia illa uel de Gorgiae fontibus manantia simul didicimus, plura uidelicet esse genera dicendi et inter cetera aliud in priori uagam esse disputationem et aduersario respondentem nunc haec nunc illud proponere, argumentari, ut libet, aliud loqui, aliud agere, panem, ut dicitur, ostendere, lapidem tenere; in sequenti autem aperta frons et, ut ita dicam, ingenuitas necessaria est. aliud est quaerere, aliud definire: in altero pugnandum, in altero docendum est. tu me stantem in proelio et de uita periclitantem studiosus magister doceas. noli ex obliquo et, unde non putaris, uulnus inferre: directo percute gladio. turpe tibi est hostem dolis perire, non uiri
Abbreviated transcription (Latin):
detraherent mͥ. tͥbuerem ueniã imꝑitię. nec
accusationẽ reprehenderem ubi ñ uoluntatẽ
in culpa cernerem s ignorantiã. Qunc uͦ cũ
diserti homines & lib̾alib studiis rruditi magis
uelint ledere quã intelligere. breuit̾ ame
responsum habeant corrigere debere eos pec¬
cata ñ reprehendere. Patet campo. stat de
contra aties. adu̾sarii dogna manifestũ ẽ:
& ut uirgilianũ aliquid inferã. illũ aspice
contra qui uocat. Respondeant adu̾sario.
Aut̾ teneant modũ in disputando. alit̾ uirgã
in docendo. & me in libris suis qͥd uł pretꝰ.¬
miserim uł addiderĩ doceant. Rep̾hensor¬
ẽẽ ñ audeo. sequor magistros. delicata do¬
ctrina e̾ pugnanti. ictus dictare de muro.
& cũ ipse unguentis delibutꝰ sis: cruentũ
militẽ accusare formidinis. Nec hec dicens
statim iactantię reus sum: qd̾ cęteris dormi¬
entib solus certauerim. s hoc dico cautis

Expanded text:
detraherent mihi, tribuerem veniam imperitiae, nec detraherent mihi, tribuerem veniam imperitiae, nec accusationem reprehenderem, 222 ubi non voluntatem in culpa cernerem, sed ignorantiam. Nunc vero cum diserti homines, et liberalibus studiis eruditi, magis velint laedere, quam intelligere, breviter a me responsum habeant, corrigere eos debere peccata, non reprehendere. Patet campus, stat e contra acies, adversarii dogma manifestum est, et ut Virgilianum aliquid inferam « illum aspice contra, Qui vocat » : Respondeant adversario. Aliter teneant modum in disputando, aliter virgam in docendo; et me in libris suis, quid vel praetermiserim, vel addiderim, doceant. Reprehensores non audio, sequor magistros. Delicata doctrina est, pugnanti ictus dictare de muro, et cum ipse unguentis delibutus sis, cruentum militem accusare formidinis. Nec hstatim iactantiae reus sum, quod ceteris dormientibus solus pugnauerim, sed hoc dico, cautius
Abbreviated transcription (Latin):
rabile & necessariũ in om̃e opus bonũ & p̃para¬
tum. Quicꝗͥd inquã de laude dixerint nupti¬
arum libent̾ audiuimꝰ. laudari nuptias libent̾
audiuimo. & nuptias condepnamo: E ccłia
mat̾inonia ñ dampnat. s subicit. Uelitis noli¬
tis mariti. subicit uirginitati & uiduitati ȩccłia¬
nuptias. s nuptias in suo oꝑe ꝑmanentes sub¬
icit ñ dampnat. nec abicit s dispensat. In
potestate ur̃ã ẽ. si uelitis scdm pudicitię gra¬
dum scandere. Quid indignamini sunt̾cio
ꝙ ꝑ singła pene tractuũ milia cautꝰ uiator
dens ꝙ benignus lector etiã ea quȩ uidentur
dura estimare de ceteris. & ñ in uno atq eodẽ
libro criminari me diu̾sas sententias ꝓtulisse.
Q uis enĩ tam hebes & sic in scribendo rudis ut
idem dampnet ꝙ laudet. edificata destruat.
destructa ȩdificet. ꝙ cũ adu̾sariũ uicerit suo
nouissime muorone feriat᷑: Sirusticani homi¬
nes & uł rethoricȩ uł dialeticȩ artis ignari

Expanded text:
rium, in omne opus bonum praeparatum. quidquid, inquam, de laude dixerint nuptiarum, libenter audimus. laudari nuptias libenter audimus, et nuptias condemnamus? ecclesia matrimonia non damnat, sed subicit — uelitis nolitis, mariti, subicit — uirginitati et uiduitati. eccnuptias, sed nuptias in suo opere permanentes, subjicit, non damnat, nec abjicit, sed dispensat. In potestate vestra est, si velitis secundum pudicitiae gradum scandere. Quid indignamini, si in tertio et per singula pene tractuum millia, cautus viator dens et benignus Lector, etiam ea quae videntur dura, aestimare de caeteris, et non in uno atque eodem libro, criminari, me diversas sententias protulisse. Quis enim tam hebes, et sic in scribendo rudis est, ut idem laudet et damnet? aedificata destruat, et destructa aedificet? et cum adversarium vicerit, suo novissime mucrone feriatur? Si rusticani homines, et vel rhetoricae, vel dialecticae artis ignari
Abbreviated transcription (Latin):
estuemꝰ ad coitũ. dextera si manicheoꝵ sequa¬
mur errorẽ. & simulata pudicitia impudici¬
tiȩ retib implicem᷑. uia au regia sit ita appet̾e
uirginitatẽ. ne nuptię condepnentꝰ: Pret̾ea
quis tã iniquus meoꝵ opusculoꝵ uidex erit.
ut pͥma mat̾ͥmonia dap̾nare me dicat. cũ etiã
nuptias. s uolentibꝰ. s his qui se continere ñ
possunt. ne luxuriate in xp̃o nubere uelint.
habentes dãpnationẽ qd pͥmã fide irritã fece¬
rint. N. hoc concedit. quia multe abierunt
retrorsũ post satanan. Ceterũ beatiores erunt.
auctoritas apłi quasi leuior uideret᷑. addidit.
tinentiam ꝓuocat. ibi ñ hominis s sp̃s di¬
usus ẽ consilio. Ubi auͦ nubendi concedit
ueniã. sp̃m di ñ nominat. s prudentiȩ librat
consiliũ. ita singłis relaratis ut unꝰquisq
ferre potest. Propositis qͦq testimoniis suis
in quib apłs sedas nuptias concedit. statim¬

Expanded text:
aestuemus ad coitum dextra, si Manicbeorum sequaaestuemus ad coitum dextra, si Manicbeorum sequamur errorem et simulatae pudicitiae retibus inplicemur, uia autem regia sit ita adpetere. uirginitatem, ne nuptiae condemnentur. praeterea quis tam iniquus meorum opusculorum iudex erit, ut prima matrimonia damnare me dicat, cum etiam nuptias, sed uolentibus, sed his, quae se continere non possunt, ne luxuriatae in Christo nubere uelint habentes damnationem, quod fidem primam inritam fecerint, et hoc concedit, quia multae abierunt retro Satanan. ceterum beatiores erunt, auctoritas apostoli quasi leuior uideretur, addidit: tinentiam prouo\'cat, ibi non hominis, sed spiritus dei consilium est. ubi autem nubendi concedit ueniam, spiritum dei non nominat, sed prudentiae librat consilium ita singulis relaxans, ut unusquisque ferre potest. propositis quoque testimoniis, in quibus apostolus secundas concedit nupti
Abbreviated transcription (Latin):
In fine qͦq cõꝑationis nuptarũ ꝙ uirginũ dis¬
putationẽ nrãm hoc sermone conclusimꝰ. Ubi
bonũ ꝙ meliꝯ ẽ: ibi boni ꝙ melioris ñ unu̾ ẽ
premium. Et ubi unũ non ẽ p̾miũ. ibi utiq
tatẽ. quantũ int̾ ñ peccare &. benefacere. imo
ut leuio dicam quantũ int̾ bonũ ꝙ melio. Porro
in consequentib cũ dicimo finita disputatione
coniugioꝵs ꝙ uirginitatis & int̾ utraq cauto
moderamine p̾ceptoꝵ ut neo ad sinistrã nec
ad dexterã diuerteret. s uia regia graderetur.
& illud impleret ne sis multũ iustꝰ. rursus¬
monogamiã digamię cõꝑat. ꝙ qͦmͦ nuptias¬
sub diderat uirginitati. ita digamiã nuptiis
subicit. nͦne ꝑspieue ostendimo quȩ sit in sc̾ꝑ¬
turis scĩs sinistra. quȩ dextera. & ꝗqͥd significet
nesis multũ iustus. qđ uidelicet sinistra sit. si
iudeoꝵ & gentiliũ sequam᷑ libidinẽ. ꝙ semꝑ

Expanded text:
» In fine quoque comparationis nuptarum et virginum, dis» In fine quoque comparationis nuptarum et virginum, disputationem nostram hoc sermone conclusimus . Ubi bonum et melius est, ibi boni et melioris non unum est praemium, et ubi non est unum praemium, ibi utitatem: quantum inter non peccare et benefacere: imo ut levius dicam, quantum inter bonum et melius. » 8. Porro in consequentibus, cum dicimus : « Finita disputatione conjugiorum et virginitatis, ut inter utrumque cauto moderamine praeceptorum, ut nec ad sinistram nec ad dextram diuerteret, sed uia regia graderetur et illud inpleret: \'ne sis multum iustus\', rursummonogamiam digamiae conparat et, quomodonuptiassubdideratuirginitati, itadi gami am n uptiis subicit, nonne perspicue ostendimus, quae sit in scripturis sanctis sinistra, quae dextra, et quid significet: ne sis multum iustus? quod uidelicet sinistra sit, si Iudaeorum et gentilium sequamur libidinem et semper
Abbreviated transcription (Latin):
loco ꝓponentes apłi testimoniu in qͦ ait. alligatꝰ
es urori noli querere solutionẽ. solutꝰ es ab
urore noli querere uxorẽ. ilico ista subiecimꝰ.
Habet unusquisq nr̃m t̾minos suos. Redde¬
mͥ meum. & tu tene tuũ. Si alligatꝰ es uxori.
ne illides repudiũ. Si solutꝰ sũ ab uxore. non
querã urorẽ. Ut ego ñ soluo coniugia si semel
ligata sum: ita tuñ liges qd̾ solutũ ẽ. Sed et
in alio testimonio ꝗͥd de uirginitate & nupti¬
is senserimo. manifestissime declarat᷑. Non
imponit nob̾ apłs laqueũ. nec cogit eẽ qd̾ no¬
lumo: s suadet qd̾ honestũ ẽ & decorũ. ꝙ in¬
expectare paratã dñĩ uoluntatẽ. ut cũ qͥd im¬
perauerit quasi strennuus & armatꝰ miles
statĩ impleat qd̾ preceptũ ẽ. ꝙ hoc faciat sine
ulla distensione. quȩ data e̾ scđm ȩccłiasten.
hominib huis mundi. ut distendant᷑ in ea.

Expanded text:
loco proponentes apostoli testimonium, in quo ait: alligatus loco proponentes apostoli testimonium, in quo ait: alligatus es uxori: noli quaerere solutionem; solutus es ab uxore: noli quaerere uxorem, ilico ista subiecimus: habet unusquisque nostmihi meum, et tu tene tuum. Si alligatus es uxori tuae, ne illi des repudium. Si solutus sum ab uxore, non quaeram uxorem. Ut ego non solvo conjugia, si semel ligata sunt: ita tu non liges, quod solutum est. » Sed et in alio testimonio, quid de virginitate et nuptiis senserimus, manifestissime declaratur . « Non imponit nobis Apostolus laqueum, nec cogit esse quod nolumus, sed suadet quod honestum est et decorum, et inexspectare paratam Domini voluntatem, ut cum quid imperaverit, quasi strenuus et armatus miles, statim impleat quod praeceptum est, et hoc faciat sine ulla 218 distentione, quae data est secundum Ecclesiasten hominibus hujus mundi, ut distendantur in ea.
Abbreviated transcription (Latin):
pecta dũ sequit᷑. Si egeris patient̾. coniunx
mutabit᷑ in sororem. In eo qͦq loco uͥ tractauimꝰ
cur dixisset paulus de uirginib aũ p̾ceptum
dñi ñ habeo. consiliũ auͦ do tanquã miscdiam
consecutus adeo ut sim fidelis. ita uirginitatẽ
extulimꝰ. ut nuptiarũ ordinẽ seruaremꝰ. Si
uirginitatẽ dñs imꝑasset. uideret᷑ nuptias
condẽpnare. & hominẽ auferre seminariũ.
unde & ipsa uirginitas nascit᷑. Si precidisset
radicem. qͦmͦ fruges quereret: Nisi ante fun¬
dam̃ta iecisset. qua ratione edificiũ strueret:
& oꝑturũ cuncta desuꝑ culm̃ imponeret:
Siradicẽ nuptias. si uirginitatẽ fructus ẽẽ diximꝰ.
si fundam̃tũ matͥmoniũ. & ȩdificiũ uł culmen
ꝑpetuã castitatẽ. qͥs uł tam inuidus uł tã cȩcꝰ
obtrectator mei erit. ut in eałe domo ȩdifi¬
cium & culm̾ uideat. & fundam̃tum qd̾ et¬
edificium & culm̾ portat ignoret: Porro in alio

Expanded text:
pecta, dum sequitur. si egeris patienter, coniux pecta, dum sequitur. si egeris patienter, coniux mutabitur in sororem. In eo quoque loco, ubi tractauimus, cur dixisset apostolus: de uirginibus autem praeceptum domini non habeo; consilium autem do, tamquam misericordiam consecutus a donuptiarum ordinem seruaremus: si uirginitatem dominus imperasset, uidebatur nuptias condemnare et hominum auferre seminarium, unde et ipsa uirginitas nascitur. si praecidisset radicem, quomodo fruges quaereret? nisi ante fundamentaiecisset, qua ratione aedificium extrueret et operturum cuncta desuper culmen inponeret? si radicem nuptias, uirginitatem fruges diximus, si fundamentum matrimonium et aedificium uel culmen perpetuam castitatem, quisquam uel tam inuidus uel tam caecus obtrectator mei erit, ut in eadem domo aedificium et culmen uideat, fundamentum, quod aedificium et culmen portat, ignoret? porro in alio
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtissime seruauimo federa nuptiarũ: Diximꝰ enĩ.
Siin p̃putio quis uocatꝰ ẽ. ñ circũcidat᷑. Habe¬
causam putare discidii. quia in pace nos uoca¬
uit d̾s. Circũcisio nichilẽ. & p̃putiũ nichil
est. s obseruatio mandatoꝵ dĩ. Nichil enim
ꝓdest absq oꝑibꝰ cęlibatꝰ &. nuptiȩ. cũ etiam
mortua eẽ dicat᷑. ꝙ hac lege uirgines qͦq uestȩ
ꝙ iunonis uniiure in scãrũ queant ordine
numerari. Et pꝰt paululũ. Seruus uocatꝰ es. ñ
sit tͥ curȩ. sed et si potes fieri lib̾ magis utere.
Etiam si habes inquit urorẽ & illi alligatus es¬
& solius debitũ. ꝙ ñ habes tui corꝑis potesta¬
tem. atq ut manifestiꝰ loquar. seruus uroris
es. noli ꝑpt̾ hoc habere tristiciã. nec de amissa
uirginitate suspires. s etiã si potes causas aliqͦs
inuenire discidii ut lib̾tate pudicitiȩ ꝑfruaris.
noli salutẽ tuã cũ alterio interitu querere. Ha¬
beto paulisꝑ uxorẽ. nec p̃curras morantẽ. ex¬

Expanded text:
uptiarum? diximus enim: \'si in praeputio quis uocatus est, non circumcidatur.\' habecausam putare discidii, quia in pace nos uocauit deus. \'circumcisio nihil est et praeputium nihil est, sed obseruatio mandatorum dei\'. nihil enim prode est absque operibus caelibatus et nuptiae, cum etiam mortua esse dicatur et hac lege uirgines quoque Uestae et Iunonis uniuirae in sanctarum queant ordine numerari. et post paululum: \'seruus uocatus es: non sit tibi curae; sed et si potes liber fieri, magis utere\\ etiam si habes, inquit, uxoremetilli alligatuseset soluis debitum et non habes tui corporis potestatem atque — ut manifestius loquar — seruus uxoris es, noli propter hoc habere tristitiam nec de amissa uirginitate suspires. sed etiam sipotescausasaliquas inuenire discidii, ut libertatem pudicitiae perfruaris, noli salutem tuam cum alterius interitu quaerere. habeto paulisper uxorem nec praecurras morantem: ex
Abbreviated transcription (Latin):
docuit e̾ẽ nubendũ. E tune uirginitati posset
tias ptꝰ uirginitatẽ & uiduitatis castimoniam
non in gradu t̾cio poneremo. Nune aũ cũ here¬
ticorum sit dampnare coniugia ꝙ di sꝑnere
matͥmonia s subicit. nec abicit s dispensat:
sciens sic̃ supͣdiximꝰ in domomagna ñ solum
ẽe̾ uasa aurea & argentea s ꝙ lignea ꝙ fictilia.

Expanded text:
docuit esse nubendum, et tunc virginitati posset docuit esse nubendum, et tunc virginitati posset virginitatem, et viduitatis castimoniamnon in gradu tertio poneremus; nunc autem, cum hereticorum sit damnare coniugia et dei spernere amnat, sed subicit, nec abicit, sed dispensat sciens, ut supra diximus, in domo magna non solum uasa esse aurea et argentea, sed et lign
Abbreviated transcription (Latin):
& prb̾ris ꝙ diaconib. & uniu̾so elero sacerdota¬
liꝙ. leuitico. qui se nouerunt hostias offerre ñ
posse. si oꝑi seruiant coniugali. Sed ꝙ in eo loco
ubi de apocalypsi testimoniũ posuimo. ñne ma¬
nifestũ ẽ. qd̾ de uirginib ñ de uidius ꝙ coniu¬
gib senserimꝰ: Hu sunt qui cantant canticũ
nouum. qͦd nemo potest cantare nͥ qui uirgo
est: hii sunt pͥmitiȩ dĩ & agni sine macula. Si
uirgines pͥmitię dĩ sunt : gͦ uiduę ꝙ inmatri¬
monio continentes ert̃ pt pͥmitias. hoc ẽ scdo¬
maritatas ponimo. & heretico furore dicim᷑
oampnare nuptias: Multa sunt quȩ ꝑ omnem
librũ cauto moderamine de uirgmitate. de nup¬
tiis. de uidius diximꝰ. s breuitatis studio unũ
adhuc ponã testimoniũ: cui ñ reor contradictu¬
rum nͥ eũ qui aut inimicũ se ꝓbare uoluerit:
aut uecordem. Nam cũ ꝓposuissẽ qd̾ dñs isset
ad nuptias in chana galileȩ. post quęda etiam
hec addidi. Qui enĩ semel uiit ad nuptias. semel

Expanded text:
ris et diaconis et uniuerso choro sacerdotali et Leuitico, qui se nouerunt hostias offerre non posse, si operi seruiant coniugali. sed et in eo loco, ubi de Apocalypsi testimonium posuimus, nonne manifestum est, quid de uirginibus, uiduis et coniugibus senserimus? hi sunt, qui cantant canticum nouum, quod nemo potest cantare, nisi qui uirgo est. hi sunt primitiae dei et agni et sine macula. si uirgines primitiae dei sunt, ergo uiduae et in matrimonio continentes erunt pmaritatas: et haeretico furore dicimur damnare nuptias? » 11. Multa sunt quae per omnem librum cauto moderamine de virginitate, de viduis, de nuptiis diximus. Sed brevitatis studio unum adhuc ponam testimonium, cui non reor contradicturum, nisi eum, qui aut se inimicum probare 221 voluerit, aut vecordem. Nam cum proposuissem, quod Dominus isset ad nuptias in Cana Galilaeae, post quaedam etiam haec addidi : « Qui enim semel ivit ad nuptias, semel