comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
futurũ fuisse tempꝰ quo inter temptatio¬
nes tribulationesq huiꝰ sęculi iam iamq
ciꝰ expectaretur & sꝑaret᷑ aduentꝰ. tanqmͣ
ꝓpinquus & imminens ad quẽ se p̃pareis
qui inciꝰ ẽẽ familia uident᷑. Hoc est enĩ
qd̃ ait exisse obuiam sponso & sponsȩ.
tardante autẽ sponso dormierunt.
Ion enim tunc ueniet cũ sꝑatur. s media
nocte cũ ualde obscurũ est. id est occultũ
cõmemorat apls̃ ubi ait. canet enĩ tuba.
& mortui resurgent incorrupti. Tubȩ
nomine aliqͥd euidentissimũ & p̃claris¬
simũ signũ uult intelligi. quã uocem
m̃tis sunt. & ꝓcedent. Surgunt gͦ om̃s
illȩ uirgines & sapientes & stultȩ. & ap¬
tant lampades suas. id est rationẽ p̃pa¬
rant reddere de oꝑib suis. S tunc illiꝰ
clamoris euidentia & resurrectione mor¬
tuoꝵ quia nulla erit dubitatio iam in¬
stantis p̃sentisq iudicii: subtrahetur
om̃e solatium laudis humanȩ. Neq
enĩ uacabit de alio disceptare uł de alio

Expanded text:
futurum fuisse tempus, quo inter tribulationes temptationesque huius saeculi iam iamque eius expectaretur et speraretur aduentus tamquam propinquus atque imminens, ad quem se praeparent, qui in eius esse familia uidentur. hoc est enim, quod ait exisse obuiam sponso et sponsae, Tardante autem sponso dormierunt omnes. non enim tunc ueniet, cum speratur, sed media nocte, cum ualde obscurum, id est occultum commemorat apostolus, ubi dicit: Canet enim tuba et mortui resurgent incorrupti. tubae nomine aliquod euidentissimum et praeclarissimum signum uult intellegi, quam uocem mentis sunt, et procedent. surgunt ergo omnes illae uirgines et sapientes et stultae et aptant lampades suas, id est rationem praeparant reddere de operibus suis. Sed tunc illius clamoris euidentia et resurrectione mortuorum quia nulla erit dubitatio iam instantis praesentisque iudicii, subtrahetur omne solatium laudis humanae. neque enim uacabit de alio disceptare uel de alio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficict᷑ mom̃to resurretionis. de quo
Ait apłs paulus. inictu oculi. in nouis¬
siina tuba. & mortui resurgent incor¬
rupti & nos immutabim᷑. In ipso namq
itu ocali ante iudiciũ resurget in uir¬
tate. in incorruptione. ingła corpꝰ spũa¬
le. qd̾ nunc seminat᷑ in infirmitate. in¬
corruptione. in contumelia corpꝰ anima¬
Ie. Imago uͦ quȩ renouat᷑ in sp̃u m̃tis.
in agnitione dĩ. ñ exteriꝰ s interiꝰ de die
in diem. ipsa ꝑficietur uisione. Quȩ tunc
ꝗit post iudiciũ facie ad faciem. nunc
autẽ ꝑficit ꝑ speculum in eniginate. Prop¬
ter cuiꝰ ꝑfectionem dictũ intelligendũ ẽ
sumles ei eruꝰ. qm̃ uidebimꝰ eum sicuti
est. Hoc enĩ donũ tunc nobis dabit᷑. cum
ditum fuerit uenite benedicti patris mei
possidete uobis paratũ regnũ. Tunc qͥppe
tolletur impiꝰ ne uideat maiestatem dñi.
qͣndo ibunt simstri in suppliciũ et̾num.
cuntib dextris in uitam ȩternã. Hȩc est

Expanded text:
rficietur momento resurrectionis, de quo ait apostolus Paulus, In ictu oculi, in novissima tuba, et mortui resurgent incorrupti; et nos immutabimur . In ipso namque ictu oculi ante judicium resurget in virtute, in incorruptione, in gloria corpus spirituale, quod nunc seminatur in infirmitate, corruptione, contumelia corpus animale. Imago vero quae renovatur in spiritu mentis in agnitione Dei, non exterius, sed interius de die in diem, ipsa perficietur visione, quae tunc erit post judicium facie ad faciem, nunc autem proficit per speculum in aenigmate . Propter cujus perfectionem dictum intelligendum est, Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Hoc enim donum tunc nobis dabitur, cum dictum fuerit, Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum . Tunc quippe tolletur impius, ut non videat claritatem Domini , quando ibunt sinistri in supplicium aeternum, euntibus dextris in vitam aeternam . Haec est
Abbreviated transcription (Latin):
nec respondebit ille. ñ fecistis. Non enĩ
inconspectu tanti iudicis mentiri aude¬
bunt. aut iactare que ñ fecerunt. S
quia caritatẽ ñ habuerunt: respondet
om̃ib illis. Non noui uos. Quomͦ au¬
tẽ habet uł exiguam caritatẽ. qui etiã
conuictus ñ amat unitatem:

Expanded text:
Nec respondebit ille, Non fecistis. Non enim Nec respondebit ille, Non fecistis. Non enim in conspectu tanti judicis mentiri audebunt, aut jactare quae non fecerunt. Sed quia charitatem non habuerunt, respondebit omnibus illis: Non novi vos . Quomodo autem habet vel exiguam charitatem, qui etiam convictus non amat unitatem?
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ta. & habuero omnẽ ꝓpħiam.
& omnẽ fidem ita ut montes tranffe¬
ram. caritatẽ autẽ ñ habeam: nichil
sum. Magna gͦ res est. postremo fides
montes transferens. Illa quidẽ magna
sunt. S si ego hec sine caritate habeã
inquit. ñ illa s ego nichil sum. S ad¬
huc istos ñ tetigit. qui falso martyrii
nomine in passionib głantur. Audi¬
te ut eos tangat. immo potiꝰ ut trans¬
fodiat. Si distribuero inqͥt omĩa mea
pauꝑib. & tradidero corpꝰ meũ ut ar-¬
quid sequit᷑. Caritatẽ autẽ ñ habeam.
nichil mͥ ꝓdest. Ecce uenit᷑ ad passionẽ
oecce uenitur & ad sanguinis fusionem.
ntuenit᷑ & ad corpoꝵ incensionem. & tam̃
nichil ꝓdest quia caritas deest. Adde
⁊ caritatẽ. ꝓsunt omĩa. Detrahe carita¬
luminosiꝰ. qͥd securiꝰ: Multa sunt di
dona. quȩ tam̃ habent & mali qui dic¬
turi sunt. dñe in nomine tuo ꝓpħaui¬
mꝰ. in nomine tuo demonia eiecimus.
in nomine tuo iurtates multas fecimꝰ.

Expanded text:
ta, et habuero omnem prophetiam, et omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum. Magna ergo res est postremo fides montes transferens. Illa quidem magna sunt: sed si ego haec sine charitate habeam, inquit, non illa, sed ego nihil sum. Sed adhuc istos non tetigit, qui falso martyrii nomine in passionibus gloriantur. Audite ut eos tangat, imo potius ut transfodiat. Si distribuero, inquit, omnia mea pauperibus, et tradidero corpus meum ut arquid sequitur: Charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Ecce venitur ad passionem, ecce venitur et ad sanguinis fusionem, venitur et ad corporis incensionem: et tamen nihil prodest, quia charitas deest. Adde charitatem, prosunt omnia: detrahe charitautilius? quid securius? Multa sunt Dei dona, quae tamen habent et mali, qui dicturi sunt, Domine, in nomine tuo prophetavimus, in nomine tuo daemonia ejecimus, in nomine tuo virtutes multas fecimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ero omĩa mea pauꝑib. & tradidero
corpꝰ meũ ut ardeam. caritatẽ autem
ñ habeam: nichil mͥ ꝓdest. Tanqͣm si
diceret. Si distribuero omĩa mea pau¬
Caritas enim ñ inflatur. nec est uera dĩ
caritas in eo qui ingratus est spũi sc̃õ ciꝰ.¬

Expanded text:
pauperibus, et tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest. Tanquam si diceret: Si distribuero omnia mea pauCharitas enim non inflatur ; nec est vera Dei charitas in eo qui ingratus est sancto
Abbreviated transcription (Latin):
est nobis. In hac diffusione latitudo ẽ.
in qua sine angustiis uia qͦ ambulatur.
angusta. donante illo cui dictum est.
Dilatasti gressꝰ meos subtus mẽ. & ñ sug
infirmata uestigia mea. Ex sermoue
amimã posuit: Quid paulꝰ. qͥd ceteri
apłi: Quid eoꝵ tẽpora consequentes
anꝰ: Nonne om̃s pastores boni. ñ mer-¬
cennarii. de qͥb dicit᷑. am̃ dico uobis.
ꝑceꝑunt mercedem suam: Om̃s gͦ
isti pastores boni. ñ solũ quia sangui¬
nem fuderunt. s quia ꝓ ouib fudert̃.
Non enĩ fuderunt elatione. s caritate.
Nam & apud hereticos qui ꝓpt̾ iniqͥtates
& errores suos aliqͥd molestiarũ ꝑpessi
fuerunt. ñne mr̃es se iactant. ut hoc
pallio dealbati faciliꝰ furent᷑ qͥa lupi
sunt: Si autẽ scire uultis in qͦ numero
passione etiã ignib tradunt. estiman¬
di sunt sanguinẽ fudisse p ouib .s.
potiꝰ contra oues. Si linguis hominũ
loquar & angłoꝵ. caritate autẽ ñ ha¬

Expanded text:
est nobis . In hac diffusione latitudo est, in qua sine angustiis via quoque ambulatur angusta, donante illo cui dictum est, «Dilatasti gressus meos subter me, et non sunt infirmata vestigia mea» . Latum ovibus posuit? Quid Paulus? Quid caeteri Apostoli? Quid eorum tempora consequentes anus? Nonne omnes pastores boni; non mercenarii, de quibus dicitur, Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam . Omnes ergo isti pastores boni, non solum quia sanguinem fuderunt, sed quia pro ovibus fuderunt. Non enim fuNam et apud haereticos, qui propter iniquitates et errores suos aliquid molestiarum perpessi fuerint, nomine martyrii se jactant, ut hoc pallio dealbati facilius furentur, quia lupi sunt. Si autem scire vultis in quo numero passione etiam ignibus tradunt, aestimandi sunt sanginem fudisse pro ovibus, sed potius contra oves. Si linguis, inquit, hominum loquar et Angelorum, charitatem autem n
Abbreviated transcription (Latin):
ritas. securꝰ esto. nichil mali ꝓcedere
uit occulta: Om̃ ꝓpt̾ te mortificamur
tota die. deputati sumꝰ uelut oues occi-¬
sionis. Potes enĩ uidere mortificari ho-¬
minẽ: quare mortificet᷑ nescis. Ds̃ hoc
nouit. Res in occulto est. S dicit mͥ
aliqͥs. Ecce ꝓ nomine xp̃i detinet᷑. nom̃
t᷑: S ñ tam̃ ꝓpt̾ ipsũ moruint᷑. Erorsꝰ in ipsa
eccłia dicam catholica putatis defuisse
aut dcesse posse. qui causa uane gle pa¬
terent᷑: S si ñ essent huiꝰ modi homi¬
nes. ñ diceret apłs. si dedero corpꝰ meũ
ut ardeam. caritatem autẽ ñ habeã: ni¬
chil mͥ ꝓdest. Sciebat gͦ posse eẽ qͦs dã
qui hoc iactatione facerent. ñ dilectio¬
ne. ideo obscurũ est. Ds̃ hoc solus ui¬
det. nos ñ possumꝰ. Ipse solus potest
iudicare. qui nouit occulta cordis.

Expanded text:
ritas? securus esto, nihil mali procedere ritas? securus esto, nihil mali procedere uae occulta? Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis. Potes enim videre mortificari hominem; quare mortificetur, nescis: Deus hoc novit; res in occulto est. Sed dicit mihi aliquis: Ecce pro nomine Christi detinetur, nomen tamen jam propter ipsum moriuntur? Prorsus in ipsa Ecclesia, dicam, catholica, putatis defuisse aut deesse posse, qui causa humanae gloriae paterentur? Si deessent hujusmodi homines, non diceret Apostolus: Si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Sciebat ergo esse posse quosdam qui hoc jactatione facerent, non dilectione. Ideo obscurum est; Deus hoc solus videt, nos non possumus. Ipse solus potest judicare, qui novit occulta cordis.
Abbreviated transcription (Latin):
ascit miscdia. pascit & suꝑbia. Hos¬
pitẽ suscipit miscłia. hospitẽ susci¬
pit & suꝑbia. Int̾cedit ꝓ̃ pauꝑe miscdia.
int̾cedit & suꝑbia. Quid est hoc: In oꝑib
ñ discernimꝰ. Audeo aliqͥd dicere: s ñ ego.
Paulꝰ dĩx̃. Morit᷑ caritas. idẽ homo habens caritatẽ.
Consitet᷑ nom̃ xͥ. ducit martyriũ. Confitetur &
suꝑbiaducit martyriũ. Iue habet caritatẽ.
ille ñ habet caritatẽ. S audiat ab apłõ
ille qui ñ habet caritatem. Si distribu¬
ero omĩa mea pauꝑib. & si tradidero
corpꝰ meũ ut ardeam. caritatẽ autẽ ñ
habto. nichil mͥ ꝓdest. Ergo scͥtura
diuina intro nos reuocat a iactantia huiꝰ
faciei forinsecꝰ. & ab ista suꝑficie quę
iactat᷑ ante homines. reuocat nos intro.
Redi ad conscientiã tuam. ipsam int̾roga.
Ioli attendere qd̾ floret foris: s quȩ ra-¬
dix est int̾na. Radicata est cupiditas.
specics potest ẽẽ bonoꝵ factoꝵ. uere bo-¬
na oꝑa cẽ ñ possunt. Radicata est ca-¬

Expanded text:
ascit misericordia, pascit et superbia; hospitem suscipit misericordia, hospitem suscipit et superbia; intercedit pro paupere misericordia, intercedit et superbia. Quid est hoc? In operibus non discernimus. Audeo aliquid dicere, sed non ego; Paulus dixit: moritur charitas, id est, homo habecit martyrium; confitetur et superbia, ducit et martyrium. Ille habet charitatem, ille non habet charitatem. Sed audiat ab Apostolo ille qui non habet charitatem: Si distribuero omnia mea pauperibus, et si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest . Ergo Scriptura divina intro nos revocat a jactatione hujus faciei forinsecus; et ab ista superficie quae jactatur ante homines, revocat nos intro. Redi ad conscientiam tuam, ipsam interroga. Noli attendere quod floret foris, sed quae radix est in terra. Radicata est cupiditas? species potest esse bonorum factorum, vere opera bona esse non possunt. Radicata est cha
Abbreviated transcription (Latin):
in corde ipsiꝰ. ñ homines quib loque¬
bat᷑. ait illis. Michi autẽ minimũ est
ut a uobis uidicer. aut ab humano die.
Et ostendit etiã ipse quoda loco quia so¬
lent ista fieri inani iactantia. ñ firma¬
m̃to caritatis. Ait enim cũ de ipsiꝰ cari¬
tatis cõm̃datione loqueretur. si distri¬
buero omĩa mea pauꝑib. & tradidero
corpꝰ meũ ut ardeam. caritatẽ autẽ ñ
habeam: nichil mͥ ꝓdest. Potest eum
quisqm̃ hoc facere sine caritate: Po¬
test. Nam qui ñ habent caritatem
diuiserunt unitatẽ. Querite ibi.¬
& multos uidebitis multa tribuȩrt
pauꝑib. uidebitis alios paratos ad sus-¬
cipiendam mortẽ: ita ut desistente ꝑ¬
sccutore scipsos p̃cipitent. Isti sine. du¬
bio sine caritate hoc faciunt. Reuocem᷑
gͣ ad conscientiã. de qua dicit apls. nam¬

Expanded text:
e ipsius, non homines quibus loquebatur, ait illis, Mihi autem minimum est ut a vobis dijudicer, aut ab humano die . Et ostendit etiam ipse quodam loco quia solent ista fieri inani jactantia, non firmamento charitatis: ait enim cum de ipsius charitatis commendatione loqueretur, Si distribuero omnia mea pauperibus, et tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Potest enim quisquam hoc facere sine charitate? Potest. Nam qui non habent charitatem, diviserunt unitatem. Quaerite ibi, et videbitis multos multa tribuere pauperibus; videbitis alios paratos ad suscipiendam mortem, ita ut desistente persecutore, seipsos praecipitent: isti sine dubio sine charitate hoc faciunt. Revocemur ergo ad conscientiam, de qua dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑib. Multi hoc iactantia faciunt. ñ
dilectione. Potest ẽẽ manifestiꝰ opꝰ. qmͣ
mori ꝓ fr̃ib. Et hoc multi uolunt pu¬
tari facere iactantia nominis cõparan¬
di. ñ uiscerib dilectionis. Restat ut di
ligat ille frẽm. qui ante dm̃ ubi solus
uidet cordi suo ꝑsuadet. & int̾rogat cor
suũ an uere ꝓpter frm̃ dilectionẽ hoc
faciat. & ꝑhibet illi testimoniũ oculꝰ qui
penetrat cor: quo homo attendere non
potest. Ido paulꝰ apłs quia paratꝰ erat

Expanded text:
hoc jactantia faciunt, non dilectione. Potest esse majus opus, quam mori pro fratribus? Et hoc multi volunt putari se facere, jactantia nominis comparandi, non visceribus dilectionis. Restat ut ille diligat fratrem, qui ante Deum ubi solus videt, cordi suo persuadet, et interrogat cor suum an vere propter fratrum dilectionem hoc faciat; et perhibet illi testimonium oculus qui penetrat cor, quo homo attendere non potest. Ideo Paulus apostolus, quia paratus erat
Abbreviated transcription (Latin):
uid gͦ uos tanqm̃ de xp̃iana paup¬
tate iactatis. cum xp̃iana caritatẽ
careatis: Habent enĩ inter se quã cari¬
tatem uocant etiã latrones. sibi deben¬
tes facinorosam flagitiosamq conscien¬
tiam. S caritatẽ quã cõmendat apls.
ut eam acȩt̾is imꝓbandis repudiandisq
secerneret: ait alio loco. Einis autẽ p̃¬
cepti est caritas. de corde puro. & consci¬
entia bona. & fide ñ ficta. Ex tractꝰ¬

Expanded text:
uid ergo uos tamquam de christiana paupertate iactatis, cum christiana caritate careatis ? habent enim inter se quam caritatem uocant etiam latrones sibi debentes facinorosam flagitiosamque conscientiam, sed non caritatem, quam commendat apostolus. et ut eam a ceteris inprobandis repudiandisque secerneret, ait alio loco: finis autem praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta.
Abbreviated transcription (Latin):
nis uidi finẽ. latũ mandatũ tutĩ
nimis. Intrauerat qͥppe in scũariũ di:
& intellexerat in nouissima. Om̃is con¬
sumatio autẽ mͥ uidet᷑ hoc loco intelli¬
genda usq ad mortẽ ꝓ ueritate certare.
& ꝓ uero ac sũmo bono mala omĩa tole¬
rare. cuiꝰ consũmationis finis est. excel¬
lere in regno xp̃i qd̃ ñ habet finẽ. & ha-¬
bere ibi sine morte. sine dolore. & cũ
magno honore uitam. morte huiꝰ uitȩ
ac dolorib & obꝓbriis adquisitã. Qd̃
autẽ. addidit latũ mandatũ tuũ ual¬
de. ñ intelligo nisi caritatẽ. Quid enĩ
ꝓfuisset quacũq morte. imminente. &
inter qnͣtacũq torm̃ta illa martẏria
confiteri. si caritas in confitente ñ esset:
Audiamꝰ apłm. Et si tradidero corpus¬

Expanded text:
nis vidi finem; latum mandatum tuum valde.» Intraverat quippe in sanctuarium Dei, et intellexerat in novissima . Omnis autem consummatio mihi videtur hoc loco intelligenda, usque ad mortem pro veritate certare , et pro vero ac summo bono mala omnia tolerare: cujus consummationis finis est excellere in regno Christi, quod non habet finem; et habere ibi sine morte, sine dolore, et cum magno honore vitam, morte hujus vitae ac doloribus et opprobriis acquisitam. Quod autem addidit, «Latum mandatum tuum valde;» non intelligo nisi charitatem. Quid enim profuisset quacumque morte imminente, et inter quantacumque tormenta illa martyria confiteri, si charitas in confitente non esset? Audiamus Apostolum: «Etsi tradidero
Abbreviated transcription (Latin):
habet int̾p̃tationis suȩ uocẽ : & ma¬
gͣni sacram̃ti. Int̾pretat᷑ enim aceriuis
testimonii. Qnͣtus aceruus testimonii
in martyrib. Ms̃ est galaath. m̃s est
aceruus testimonii. mei sunt martyres
ueri. Moriant᷑ alii ꝓ uentistate. uani-¬
ntate sine sale.Nuinqͥd ꝑtinent ad acer¬
uum testimonii: Quia & si tradidero
corpꝰ meũ ut ardeam. caritatem autẽ
ñ habeam. nichil mͥ ꝓdest. Ex tractꝰ¬

Expanded text:
ationis suae vocem et magni sacramenti: interpretatur enim Acervus testimonii. Quantus acervus testimonii in martyribus? Meus est Galaad: meus est acervus testimonii, mei sunt Martyres veri. Moriantur alii pro vetusta vanitate sua sine sale; numquid pertinent ad acervum testimonii? Quia et si tradidero corpus meum ita ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil m
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓcedat. Neq enĩ frustra idem sp̃c
& patris & filii sp̃c dicit᷑. Nec uideo qͥd
aliud significare uoluerit cum sufflans
ait. accipite sp̃m sc̃m. Neq enĩ flatus
ille corporeus cũ sensu corporalit̾ tangen¬
di ꝓcedens ex corpore substantia sp̃c scĩ
fuit. s demonstratio ꝑ congruam signi¬
ficationẽ ñ tantũ a patre. s a filio ꝓce¬
dere sp̃m scm̃. Quis enĩ dem̃tissimꝰ dixe¬
rit alium fuisse sp̃m quẽ sufflans dedit.
& aliũ quẽ post ascensionẽ suam misit:

Expanded text:
non procedat; neque enim frustra idem Spiritus et Patris et Filii Spiritus dicitur. Nec video quid aliud significare voluerit, cum sufflans ait: Accipite Spiritum sanctum . Neque enim flatus ille corporeus, cum sensu corporaliter tangendi procedens ex corpore, substantia Spiritus sancti fuit, sed demonstratio per congruam significationem, non tantum a Patre, sed et a Filio procedere Spiritum sanctum. Quis enim dementissimus dixerit, alium fuisse Spiritum quem sufflans dedit, et alium quem post ascensionem suam misit
Abbreviated transcription (Latin):
absit ut sc̃arum uiduarũ iste sit sensus.
ut xp̃c eis uideatur qͣsi scds martius. Ip¬
sum eñĩ habebant & antea qnͣdo uiris suis
uirũ: cui eccłia ipsa cuiꝰ m̃bra st̃ comunx
est. quȩ fidĩ. spei. & caritatis integritate
ñ in solis uirginib scĩs. s etiam in uidu¬
is & conuigatis fidelib tota uirgo est.
U niu̾se qͥppe ȩccliȩ cuiꝰ illa omĩa m̃bra st̃.
apls dicit. Aptaui uos uni uiro uirgi¬
nem castam exhibere xp̃o. Nouit autẽ
ille coniugẽ uirginẽ sine corruptione
fȩtare. quẽ in ipsantiã carne potuit ma¬
ter sine corruptiõne ꝓcreare. Quaꝓpter
lapsus & ruinas a castitate sanctiore quȩ
uouetur dõ. adulteriis eẽ peiores. Si enĩ
qd̾ nullomͦ dubitandũ est ad offensionẽ
xp̃i ꝑtinet cum m̃brũ eiꝰ fidem ñ seruat
marito: qnͣto grauiꝰ offenditur. cũ illi
ipsi ñ scruatur fides in eo qd̃ exigit obla¬
tum. qui ñ exegerat offerendum: Cum
enĩ quisq ñ reddit qd ñ imꝑio cõpulsꝰ.

Expanded text:
absit, ut sanctarum uiduarum iste sit sensus, ut Christus eis uideatur quasi secundus maritus; ipsum enim habebant et antea, quando uiris suis uirum: cui ecclesia ipsa, cuius membra sunt, coniux est, quae fidei, spei, caritatis integritate non in solis uirginibus sanctis, sed etiam in uiduis et coniugatis fidelibus tota uirgo est. uniuersae quippe ecclesiae, cuius illa omnia membra sunt, apostolus dicit: aptaui uos uni uiro uirginem castam exhibere Christo. nouit autem ille coniugem uirginem sine corruptione fetare, quem in ipsa etiam carne potuit mater sine corruptione procreare. fit lapsus et ruinas a castitate sanctiore, quae uouetur domino, adulteriis esse peiores. si enim, quod nullo modo dubitandum est, ad offensionem Christi pertinet, cum membrum eius fidem non seruat marito, quanto grauius offenditur, cum illi ipsi non seruatur fides in eo quod exigit oblatum, qui non exegerat offerendum ! cum enim quisque non reddit, quod non imperio conpulsus,
Abbreviated transcription (Latin):
let ostendere. hȩc in pͥmis duo posuit di¬
cens. Alii quidẽ datur ꝑ spm̃ sermo sa¬
pientie. hoc eẽ arbitror. solem in pote¬
statẽ dici. alii sermo scientiȩ scd̾m eun
alii fides in eodẽ spũ. alii curationũ do¬
natio in uno spũ. alii oꝑationes uirtu¬
tum. alii ꝓphetia. alii diuidicatio sp̃uũ
alii genera linguarũ. alii int̾pretatio

Expanded text:
let ostendere, haec in primis duo posuit dilet ostendere, haec in primis duo posuit dicens, «Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae;» hoc esse arbitror, «Solem in potestatem diei: Alii sermo scientiae secundum e«Alii fides in eodem Spiritu, alii curationum donatio in uno Spiritu, alii operationes virtutum, alii prophetia, alii dijudicatio spirituum, alii genera linguarum, alii i
Abbreviated transcription (Latin):
in intellectu. spũales scõs suos quib
ni tantũ credere. uerũ etiam intelligere
diuina. donauit. Hoc qui ñdum posst̃¬
& solam fidem firmissimã tenent. tan¬
qmͣ infra celos. tr̃ȩ nomine figurantur.
quia in baptismo quẽ acceꝑunt incon¬
cussa credulitate. consistunt. ido dictũ
thesauri sapientie & scientiȩ abscondi-¬
ti: hec autẽ duo id est sapientiã & scien¬
tiam distare inter se aliquid. alia quoq
scͥpturarũ testantur eloquia. maxime
loquente sco iob. ubi quodãmͦ singula
manet. qd̾ ds est. Nam & qd̾ ait ecce pie¬
tas est sapientia: theosebia dicta est in
greco. Qd̃ ut totum latine expͥmatur
di cultus dici potest. abstinere. autẽ a
malo qd̃ dixit ẽẽ scientiam. qͥd est aliud
qm̃ in medio nationis tortuose & ꝑu̾se¬
tanqm in nocte huiꝰ sclĩ caute pruden-¬
terq u̾sari. ut abstinendo quisq ab ini¬
quitate ñ confundat᷑. tenebris ꝓprii mu¬
dem gr̃arum ueritatẽ in hominib dĩ uel¬

Expanded text:
ales sanctos suos, quibus non tantum credere, verum etiam intelligere divina donavit: hoc qui nondum possunt, et solam fidem firmissimam tenent, tanquam infra coelos terrae nomine figurantur. Et quia in Baptismo quem acceperunt, inconcussa credulitate consistunt; ideo dictum thesauri sapientiae et scientiae absconditi» ; haec autem duo, id est sapientiam et scientiam, distare inter se aliquid, alia quoque Scripturarum testantur eloquia, maxime loquente sancto Job, ubi quodammodo singula manet, quod Deus est. Nam et quod ait, «Ecce pietas est sapientia,» θεοσέβεια dicta est in graeco: quod ut totum latine exprimatur, Dei cultus dici potest. «Abstinere autem a malo,» quod dixit esse scientiam, quid est aliud, quam in medio nationis tortuosae tanquam in nocte hujus saeculi, caute prudenterque versari ; ut abstinendo quisque ab iniquitate non confundatur tenebris, proprii mudem gratiarum varietatem in hominibus Dei vel
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ in malis sumꝰ a quib abstinere de¬
bemꝰ. ut ad alia etn̾a bona ueniamus.
Om̃obrem quicqͥd prudent̾. fortiter. tem¬
ꝑanter. & iuste agimus. ad eam ꝑtinet
scientiã siue disciplinã. qua in eutan-¬
dis malis bonisq appetendis actio nr̃a
u̾satur. & quicqͥd ꝓpter exempla uł cauen¬
da uł imitanda. & ꝓpter quarũq rerum
quȩ nr̃is accõmodata sunt usib necessa-¬
tia docum̃ta. hystorica cognitione colli¬
gimꝰ. De his gͦ sermo cũ fit. cũ scientiȩ
sermonẽ puto discernendũ a sermone
sapientiȩ. ad quã ꝑtinent ea quȩ ñ fue-¬
runt nec futura sunt. s sunt. & ppt̾ eter-¬
nitatẽ in qua sunt & fuisse. & eẽ. & futu¬
ia ẽẽ dicunt᷑. sine ulla mutabilitate tẽ¬
poꝵ. Non enĩ sic fuerunt ut ẽẽ desine¬
rent. aut sic futura sunt qͣsi ñ sint: s
idipsũ esse semꝑ habuerunt. semꝑ ha¬
bitura sunt. Manent autẽ ñ tanqͣm in
spaciis locoꝵ fixa. ueluti corpora. s in

Expanded text:
tinere debemus, ut ad illa bona aeterna veniamus. Quamobrem quidquid prudenter, fortiter, temperanter et juste agimus, ad eam pertinet scientiam sive disciplinam, qua in evitandis malis bonisque appetendis actio nostra versatur; et quidquid propter exempla vel cavenda, vel imitanda, et propter quarumque rerum quae nostris accommodata sunt usibus necessaria documenta, historica cognitione colligimus. 23. De his ergo sermo cum fit, eum scientiae sermonem puto, discernendum a sermone sapientiae, ad quam pertinent ea quae nec fuerunt, nec futura sunt, sed sunt, et atem in qua sunt, et fuisse et esse et futura esse dicuntur, sine ulla mutabilitate temporum. Non enim sic fuerunt ut esse desinerent, aut sic futura sunt quasi nunc non sint: sed idipsum esse semper habuerunt, semper habitura sunt. Manent autem, non tanquam in spatiis locorum fixa veluti corpora: sed in
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ scientiã ꝑtinere. Pietatẽ qͥppe hob
loco posuit cłi cultũ. quȩ grece dicit̃ thto¬
sebia. Nam hoc u̾bũ habet ista sontens¬
amor eiꝰ. quo nunc desideramꝰ eũ uide-¬
re. credimꝰ q & sꝑamus nos ẽẽ uisuros.
& qͣntũ. ꝓficimꝰ. uidemꝰ nunc ꝑspeculũ
in enigmate. tunc autẽ: manifestatio¬
ciem. hoc etiã qd̃ ioh̃s ait. dilectissimi
nunc filii dĩ sumꝰ. & ñdum apparuit
quid erimꝰ. scimꝰ quia cũ apparuerit

Expanded text:
nem scientiam, pertinere. Pietatem quippe hoc nem scientiam, pertinere. Pietatem quippe hoc loco, posuit cultum Dei; quae Graece dicitur theoέβεια. Nam hoc verbum habet ista sentenamor ejus, quo nunc desideramus eum videre, credimusque et speramus nos esse visuros; et quantum proficimus videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem in manifestatiociem : hoc etiam quod Joannes, Dilectissimi, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus; scimus quia cum ap
Abbreviated transcription (Latin):
dũ suum bonũ. si qͥd in ea inflat
uł inflare assolet. ęt̾noꝵ caritate uincat᷑
quȩ ñ inflat. s ut sciamus ȩdificat.
Sine scientia qͥppe nec uirtutes ipsȩ quib
recte uiuit᷑ possunt haberi. ꝑ quas hec
uita misera sic gubernet᷑. ut ad illam
quȩ uere beata est ꝑueniat᷑ ęt̾nam. Distat
tam̃ ab ęt̾̃noꝵ contẽplatione actio qua
bene utimur tẽporalib reb. & illa sapi¬
entiȩ hec scientiȩ deputatur. qͣmuis enĩ
& illa quȩ sapientia est possit scientia
nunc scio ex parte. tunc autẽ cognoscam
sicut & cognitus sum: quã scientiã ꝓfe¬
cto contẽplationis dĩ uult intelligi. qd̃
hec unq duo sine dubitatione distin¬
guit: licet ñ ibi explicet qͥd int̾sit & un¬
de possit utrũq dinosci. Uerũ scͥptua¬
rum scãrum multiplicẽ copiam scru¬
tatꝰ: inuenio scͥptum cẽ in libro iob.
eodem scõ uiro loquente. Ecce pietas
est sapientia. abstinere autẽ a malis
dũ ad contẽplationẽ sapientiã. ad actis¬

Expanded text:
dum suum bonum, si quod in ea inflat vel inflare assolet, aeternorum charitate vincatur, quae non inflat, sed, ut scimus, aedificat . Sine scientia quippe nec virtutes ipsae, quibus recte vivitur, possunt haberi, per quas haec vita misera sic gubernetur, ut ad illam quae vere beata est, perveniatur aeternam. 22. Distat tamen ab aeternorum contemplatione actio qua bene utimur temporalibus rebus, et illa sapientiae, haec scientiae deputatur. Quamvis enim et illa quae sapientia est, possit scientia Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum ; quam scientiam profecto contemplationis Dei vult intelligi, quod haec utique duo sine dubitatione distinguit, licet non ibi explicet quid intersit, et unde possit utrumque dignosci. Verum Scripturarum sanctarum multiplicem copiam scrutatus, invenio scriptum esse in libro Job, eodem sancto viro loquente: Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis est ad contemplationem sapientiam; ad actio
Abbreviated transcription (Latin):
oculi. qnͣtus est ictus oculi ñ quo palpe¬
mꝰ. s ictum dicit oculi emissionẽ ra-¬
dioꝵ ad aliquid uidendũ. Mox enĩ ut
dico ad parietẽ. primũ. s mont̾ẽ longe
distantẽ. nec dico ad montẽ qui in t̾ra

Expanded text:
ur. Quid est ictus oculi? Non quo palpemus: sed ictum dicit oculi emissionem radiorum ad aliquid cernendum. Mox enim ut dico ad parietem proximum, sed ad montem longe distantem: nec dico ad montem, qui ideo pr
Abbreviated transcription (Latin):
ut estimari cõparariq ñ possit. Nempe
hic & illa omĩa tam ampla imm̃saq
spacia simul uno ictu transiri manife¬
stum est. & qͥd priꝰ posteriꝰq transeatur
nichilominꝰ certũ est. Merio resurrecti¬
onis nr̃ȩ celeritatem cũ expͥmere uellet
apls̃. in ictu oculi dixit fieri. Neq enĩ
aliqͥd in rerũ corporearũ motib uł idi

Expanded text:
ut aestimari conpararique non possit. nempe ut aestimari conpararique non possit. nempe hic et illa omnia tam ampla inmensaque spatia simul uno ictu transiri manifestum est et. quid prius posteriusque transeatur, nihilo minus certum est. Merito resurrectionis nostrae celeritatem cum exprimere uellet apostolus, in ictu oculi dixit fieri. neque enim aliquid in rerum corporearum motibus uel
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ qui suꝑ mare qd̃ primũ occurrit ex¬
tendit᷑: faciamꝰ iam post illas transmari¬
nas t̾ras: ñ insi oceanum remanere.
Nunqͥd & acrem qui suꝑ occanũ diffundit᷑
potest transire acies nr̃a. nisi pͥus transi¬
erit quicqͥd aeris citra oceanum suꝑ t̾ram
est: Occani autẽ magnitudo incõpara¬
bilis ẽẽ phibetur. S qͣntacũq sit. prius
oportet acrem qui supra est transeant ra
tum demũ ad solem ꝑuẽmant quẽ uide¬
mus. Num gͥ quia tociens hic diximus
pͥus & postea. ideo ñ simul om̃ia uno ictu
transit nr̃ obtutus: Si enĩ clausis oculis
faciem contra uisuri solem ponamꝰ. ñ ne
mox ut eos aꝑuerimꝰ ibi potiꝰ aciem nrãm
nos inuenisse qmͣ illuc eam ꝑduxisse pu¬
tabimꝰ: ita ut nec ipsi oculi pͥus aꝑti fu
isse uideant᷑ qm illo quo intenderant
ꝑuenisse. Et certe corporeȩ lucis est ra¬
dius emicans ex oculis nr̃is. & tam longe
posita & tanta celeritate contingens:

Expanded text:
illius, qui super mare, quod primum occurrit, exillius, qui super mare, quod primum occurrit, extenditur. faciamus iam post illas transmarinas terras nonnisi oceanum remanere. numquid et aerem, qui super oceanum diffunditur, potest transire acies nostra, nisi prius transierit quidquid aeris citra oceanum supra terram est? oceani autem magnitudo inconparabilis perhibetur; sed quantacumque sit, prius oportet aerem, qui supra est, transeant radtum demum ad solem perueniant, quem uidemus. num igitur quia totiens hic diximus „prius" et "postea-, ideo non simul omnia uno ictu transit noster obtutus? si enim clausis oculis faciem contra uisuri solem ponamus, nonne mox, ut eos aperuerimus, ibi potius aciem nostram nos inuenisse, quam illuc eam perduxisse putabimus, ita isse videantur, quam illo quo intenderantperuenisse? et certe iste corporeae lucis est radius, emicans ex oculis nostris et tam longe posita tanta celeritate contingens,
Abbreviated transcription (Latin):
ampliꝰ ammiram᷑ in uno seminis grano
tam paruulo omĩa que laudant᷑ in arbo¬
re tanqm liciata latuisse. quã mundi
huiꝰ tam ingentẽ sinũ quȩ de corꝑib hu¬
manis delabunt᷑ absũpta resurrectioni
futurȩ tota & integra redditurũ. Ex
intuem᷑ orientem. certe manifestũ
est qd̃ ad eum acies nr̃a ꝑuenire ñ possẽt
nisi transiret totum aeris cęliq spacium.
qd̃ inter nos & ipsum est. Hoc autẽ cuiꝰ
longinquitatis sit. quis estimare suffi¬
ciat: Nec utiq ꝑueniret eadem acies
uł radiꝰ oculoꝵ nr̃oꝵ ad transeundum
aerem qui est suꝑ mare nisi pͥus transis¬
set cum qui est suꝑ t̾ram. in qualibet me¬
diterranea regione simꝰ ab eo loco ubi
sumꝰ usq ad litus maris. Deinde si ad
eandem lineã contuitꝰ nr̃i adhuc post
mare t̾rȩ adiacent. eum qͦ aerem qui suꝑ
illas transmarinas t̾ras est transire acies
nr̃a ñ potest. insi pͥus ꝑacto spacio aeris

Expanded text:
amplampltam parvulo grano, omnia quae laudamus in arbore tanquam liciata latuisse, quam mundi hujus tam ingentem sinum, quae de corporibus humanis dum dilabuntur assumit, resurrectioni futurae tota et integra redditurum. 6. intuemur orientem, certe manifestum est, quod ad eum acies nostra peruenire non posset, nisi transiret totum aeris caelique spatium, quod inter nos et ipsum est. hoc autem cuius longinquitatis sit, quis aestimare sufficiat? nec utique perueniret eadem acies uel radius oculorum nostrorum ad transeundum aerem, qui est super mare, nisi prius transisset eum, qui est super terram, in qualibet mediterranea regione simus, ab eo loco, ubi sumus, usque ad litus maris. deinde, si ad eandem lineam contuitus nostri adhuc post mare terrae adiacent, eum quoque aerem, qui super illas transmarinas terras est, transire acies nostra non potest, nisi prius peracto spatio aeris
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ xp̃i corpꝰ ñ dissolutũ tabe atq
putredine die t̾tio resurrexit. nr̃a
uero post longũ tempꝰ ex quadam qua
soluta discesserint collapsione repara-¬
bunt᷑. humanȩ facultati utrũq impos-¬
sibile est. diuinȩ autẽ potestati utrumq
facillimũ. Ut enim radiꝰ oculi nr̃i ñ citiꝰ
ꝑuenit ad ꝓpinquiora. tardiꝰ ad longin¬
quiora. s utraq int̾ualla parili celerita¬
te contingit: ita cum in ictu oculi sicut
apls̃ dicit fit resurrectio mortuoꝵ om̃i¬
potentiȩ dĩ & ineffabili nutui tam facile.
est queq recentia qm̃ diuturno tẽpore
dilapsa cadauera suscitare. Incredibilia
sunt hȩc quib dã quia in exꝑta. cũ om̃is
natura rerũ tam sit plena miraculis. ut
ñ qͣsi facili ꝑuestigatione rationis. s ui-¬
dendi consuetudine mira ñ sint. Quȩ
ob hoc nec consideratione nec inquisitio¬
ne digna uidentur. Nam ego & mecũ
quicũq inuisibilia dĩ ꝑ ea quȩ facta st̃
intellecta conspicunt. aut ñ minꝰ aut

Expanded text:
i corpus non dissolutum tabe atque putredine die tertio resurrexit, nostra uero post longum tempus ex quadam, quo soluta discesserint, confusione reparabuntur, humanae. facultati utrumque inpossibile est, diuinae autem potestati utrumque facillimum. ut enim radius oculi nostri non citius peruenit ad propinquiora tardius ad longinquiora, sed utraque interualla parili celeritate contingit, ita cum in ictu oculi, sicut apostolus dicit, fit resurrectio mortuorum, omnipotentiae dei et ineffabili nutui tam facile est quaeque recentia quam diuturno tempore dilapsa cadauera suscitare. incredibilia sunt haec quibusdam, quia inexperta, cum omnis natura rerum tam sit plena miraculis, ut non quasi facili peruestigatione rationis sed uidendi consuetudine mira non sint atque ob hoc nec consideratione nec inquisitione digna uideantur. nam ego et mecum quicumque inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellegere moliuntur, aut non minus aut
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ mundi. & lauda consiliũ crra¬
&e tripsum amatorẽ suũ ad imaginẽ suã
pientib occupatis circa treaturas quidsa¬
torẽ negligenter querert uoluerunt ne
inuenire. potuerunt. abscondita
sunt illa de quib dixit xp̃c. abscondisti
hec a sapientib & prudentib. mirabie
est sapientes & prudentes dep̾hensos. qͥ

Expanded text:
ritudinem mundi, et lauda consilium Crearitudinem mundi, et lauda consilium Creaet te ipsum amatorem suum ad imaginem suam pientibus occupatis circa creaturas, qui Creatorem negligenter quaerere voluerunt, nec invenire potuerunt, abscondita sunt illa, de quibus dixit Christus, Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus: mirabilius est sapientes et prudentes dep
Abbreviated transcription (Latin):
ber sapientie. ubi dicit᷑. Si enim tantum
occupationes disputationũ suarũ: in ꝑ¬
scrutanda & quodamͦ metienda creatu-¬
ra. Quesierunt incatus syderũ. int̾ualla
stellarũ. itinera cȩlestiũ corpoꝵ. ita ut
cõputationib quib dã ad eam scientiã
ꝑuenirent. ut p̃dicerent defectũ solis.
defectũ lunȩ. & qnͣdo p̃dicerent eueni¬
ret eo die. & ea hora tantũ. & tanta par-¬
te ex qnͣta parte illi p̃dixerant. Magna
industria. magna sollertia. S ibi crea-¬
torẽ scrutati sunt. positũ ñ longe a se
& ñ inuenerunt. quẽ si inuenissent ha-¬
berent apud se. Optime itaq rectissime
accusati sunt. qui potuerunt inuestiga¬
re numeros syderũ. int̾ualla tẽpoꝵ. de¬
fectũ luminũ cognoscere. p̃dicere. Recte
accusati sunt: qm̃ a quo facta ista atq
orlinata sunt ñ inuenerunt. qͥa quere¬
re neglexerunt. Tu autẽ ñ ualde cures¬
si gyros syderũ. & celestiũ t̾renoꝵ ue cor¬
porũ numeros ignores. Uide pulet¬

Expanded text:
ber Sapientiae, ubi dicitur: Si enim tantum occupationes disputationum suarum in perscrutanda et quodam modo metienda creatura: quaesierunt meatus siderum, intervalla stellarum, itinera coelestium corporum, ita ut computationibus quibusdam ad eam scientiam pervenirent, ut praedicerent defectum solis, defectum lunae; et quando praedicerent eveniret, eo die, et ea hora, tantum et tanta parte, ex quanta parte illi praedixerant. Magna industria, magna solertia. Sed ibi Creatorem scrutati sunt positum non longe a se, et non invenerunt. Quem si invenissent, haberent apud se. Optime itaque et rectissime accusati sunt, qui potuerunt investigare numeros siderum, intervalla temporum, defectum luminum cognoscere et praedicere: recte accusati sunt, quoniam a quo ista facta atque ordinata sunt, non invenerunt, quia quaerere neglexerunt. Tu autem non valde cursi gyros siderum et coelestium terrenorumve corporum numeros ignores. Vide pulch
Abbreviated transcription (Latin):
pnitib scĩs. Nec p̃sumã inqm in sapientia
nctoritatt contentus. simplicitati potius
sudes qͣm t̾mori. S ieliꝰ inquis ratigne
am̃ testimoniis edocetur. Quidgͥ: Ouã
as onie asstrit potes. si partũ p̃dices uirgi
sira ditos oculos ñ neges cetis. si sepus
alise ostendas a mortuis e Sigͥ hon¬

Expanded text:
ntibus sanctis, nec praesumam unquam in sapientia auctoritate contentus, simplicitati obedire potius studeo quam tumori. Sed melius, inquis, ratione quis quam testimoniis edocetur. Quid ergo? quam rationem afferre potes, si partum praedicas virginis, si redditos oculos non negas caecis, si sepultos redisse ostendis a mortuis? Si
Abbreviated transcription (Latin):
uidendo. Euanuerunt in cogitationib
suis. & obscuratũ est insipiens cor eoꝵ.
Deniq attende qd sequitur: & uide unde
tota causa pendeat. Dicentes enim se
t̃ sapientes. stulti facti sunt. Sibi arro¬
gando qd̃ p̃stiterat ds: tulit qd̾ dederat
Ergo supbis ipse abscondit se: qui
paraturam diligenter scrutantib crea¬
bor  insinuauerat ñ nisi se. Bene gͦ dñs.
sondisti hec a sapientib & prudentib.
ne ab illis qui multiplicib disputati¬
mib & sollertissima inquisitione. ab
uestigationẽ creature ꝑuenerunt. s
atoitꝰ minime cognouert̃. siue ab illis
Ail dognoscentes alm ñ sicut amiglisuca

Expanded text:
ehendendo. Evanuerunt in cogitationibus ehendendo. Evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. Denique attende quod sequitur, et vide unde tota causa pendeat: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Sibi arrogando quod praestiterat Deus, tulit quod dederat Deus. Ergo superbis ipse abscondit se, qui per creaturam diligenter scrutantibus Creatorem insinuaverat nonnisi se. Bene ergo Dominus, Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus: sive ab illis qui multiplicibus disputationibus et solertissima inquisitione ad investigationem creaturae pervenerunt, sed Creatorem minime cognoverunt; sive ab illis, qui cognosc
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ cius a constitutione mundi ꝑ ea quȩ
facta sunt intellecta conspiciunt᷑. seni¬
pitna qͦ uirtuseiꝰ ac diuinitas. Quare
manifestauit. Ut sint in excusabiles.
Si mani festauit ut sint in excusabiles:
unde gͦ culpabiles: Quia cognoscentes
qd̾ dicis ñ sicut dm̃ glificauerunt: Nec
gras egerunt. Hoc est gͦ głificare d̃m
gras agere dõ. Hoc enĩ sane. Quid enĩ
pcius. si ad imaginẽ dĩ creatus. cognito
dõ eris ingratus: Hoc est. ꝓrsus. hoc est
glificare dm̃. grãs agere deo. Norunt
fdeles. ubi & quando dicat᷑. grãs agamꝰ
dño deo nr̃o. Quis autẽ gras agit dño :
nisi qui sursum cor habet ad dñm: Er¬
go illi culpabiles qui sunt in excusabiles.
quia cognoscentes dm̃. ñ sicut dm̃ głifi-¬
cauerunt. nec gr̃as egerunt. S quid:
S cuanuerunt in cogitationib suis. Un¬
de euanuerunt. nisi qͥa suꝑbi fuerunt:
E uanescit & fumꝰ in altũ surgendo. & ma¬
gis ignis lucet & roboratur humiliꝰ app̃¬

Expanded text:
a constitutione mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus ejus et divinitas. Quare manifestavit? Ut sint inexcusabiles. Si manifestavit ut sint inexcusabiles, unde ergo culpabiles? Quia cognoscentes d dicis, Non sicut Deum glorificaverunt? Nec gratias egerunt. Hoc est ergo glorificare Deum, gratias agere Deo? Hoc sane. Quid enim pejus, si ad imaginem creatus, cognito Deo eris ingratus? Hoc est prorsus, hoc est, glorificare Deum, gratias agere Deo. Norunt fideles ubi et quando dicatur, Gratias agamus Domino Deo nostro. Quis autem gratias agit Deo, nisi qui sursum cor habet ad Dominum? Ergo illi culpabiles qui sunt inexcusabiles, quia cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, nec gratias egerunt. Sed quid? Sed evanuerunt in cogitationibus suis. Unde evanuerunt, nisi quia superbi fuerunt? Evanescit et fumus in altum surgendo, et magis ignis lucet et roboratur humilius appr
Abbreviated transcription (Latin):
tiatur errori. Qui ꝓfecto quẽ ad modũ
uanitatẽ existimant ueritatẽ: sic stupo¬
rẽ deputant sanitatẽ. ignorantes sic ho¬
minis animũ quẽ ad modũ corporis mem¬
brũ desꝑatiꝰ egrotare. qnͣdo & doloris

Expanded text:
tiatur errori: qui profecto quemadmodum tiatur errori: qui profecto quemadmodum vanitatem existimant veritatem, sic stuporem deputant sanitatem; ignorantes sic hominis animum, quemadmodum corporis membrum, desperatius aegrotare, quando et doloris
Abbreviated transcription (Latin):
mundi: Qd̃ uͦ dicitur sapientia abusio¬
ne u̾bi : & in mala consuetudine. quidẽ
scͥpturarũ nr̃arũ. Nam quẽ ad modum
loquant᷑ auctores mundi. qͥd ad nos: Ha¬
bes in genesis libro. Erat ibi serpens. sa¬
pientior om̃ib bestiis. Iste sapientior
omib bestiis. acutus & astutus ad deci¬
ꝑiendũ agnoscitur. Ex tract eugłii s¬
ereant argum̃ta phyloso ioħem. Eͦx¬
phoꝵ: qui negant in sapientem ca¬
dere pturbationes animoꝵ. Stultam
fecit ds̃ sapientiã huiꝰ mundi. Et dñs
nouit cogitationes hominũ. qm̃ uanȩ
sunt. Turbetur plane animꝰ xp̃ianus.
ñ miseria s miscdia. Timeat ne ꝑeant
homines xp̃o. letetur cũ adquirunt᷑ ho¬
mines xp̃o. Timeat & sibi ne pereat xp̃o.
Contͥstetur peregrinari se a xp̃o. concu-¬
piscat regnare cũ xp̃o. Letetur dũ sꝑat
regnaturũ se ẽe cum xp̃o. Istȩ sunt certe.
quatuor quas ꝑturbationes uocant. li-¬
mor & tristicia. amor & leticia. Habeais
eas iustis de causis animi xp̃iani. ne phy

Expanded text:
dicitur sapientia abusione verbi et in malo, consuetudine quidem Scripturarum nostrarum, nam quemadmodum loquantur auctores mundi, quid ad nos? habes in eodem libro, Erat ibi serpens sapientior omnibus bestiis . Iste sapientior omnibus bestiis, astutus et acutus ad decipiendum agnoscitur. Postea non ei ereant argumenta philosophorum, qui negant in sapientem cadere perturbationes animorum. Stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ; et Dominus novit cogitationes hominum, s. Turbetur plane animus Christianus non miseria, sed misericordia. Timeat ne pereant homines Christo, laetetur cum acquiruntur homines Christo: timeat et sibi ne pereat Christo, contristetur peregrinari se a Christo; concupiscat regnare cum Christo, laetetur dum sperat se regnaturum esse cum Christo. Istae sunt certe quatuor quas perturbationes vocant, timor et tristitia, amor et laetitia. Habeant eas justis de causis animi christiani, nec
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s acciꝑent. s quia sic ex eius plenitudi¬
ne ipse acceꝑat baptizandi potestatem.
ut ioħis baptismꝰ diceretur. nesciebat
daretur siue excellentioris gr̃ȩ ministrũ
sine inferioris. siue ꝑ centeni fructus ho¬
minẽ. sine sexageni. siue triceni. siue ꝑ
frum̃tũ siue ꝑ paleam. ñ nisi illiꝰ unrꝰ
ẽẽ cognosceretur. & hoc ꝑ spm̃ didicit. ue¬
lut ꝑ colũbam descendentẽ & maneatiuu
suꝑ eum. Itaq inuenimus dictũ ab aplis
niferiũ meũ. & prudentiã meam. s c¬
atꝙ. donatũ: baptisimꝰ autẽ m̃s neml
oꝵ dicit om̃ino. Neq enim om̃ium
qqualis est gła nec ministrant om̃s ȩqͣ¬
lu nec equali prudentia sunt om̃s p̃-¬
aiu. & in eugłirando aliꝰ alio meliꝰ oꝑa-¬
tu. Et ideo dici potest alius alio docti-¬
or & ipsa doctrina salutari: alius autẽ
ilio maiꝰ miniis ue baptizatus dici ñ po-¬
sea: siue ab inferiori siue a maiori bap-¬

Expanded text:
omnes acciperent, sed quia sic ex eius plenitudiomnes acciperent, sed quia sic ex eius plenitudine ipse acceperat baptizandi potestatem, ut Iohannis baptismus diceretur, nesciebat,daretur siue excellentioris gratiae ministrum siue inferioris siue per centeni fructus hominem siue sexageni siue triceni siue per frumentum siue per paleam, non nisi illius unius esse cognosceretur; et hoc per spiritum didicit uelut columbam descendentem et manentem super eum. Itaque inuenimus dictum ab apostolis nisterium meum et prudentiam meam adque donatum, baptismus autem meus nemo eorum dixit omnino. neque enim omnium aequalis est gloria nec ministrant omnes aequaliter nec aequali prudentia \' sunt omnes praediti et in euangelizando alius alio melius operatur et ideo dici potest alius alio doctior et ipsa doctrina salutari: alius autem alio magis minusue baptizatus dici non potest, siue ab inferiore siue a maiore bap
Abbreviated transcription (Latin):
uĩs baptismi sui potestatẽ dare alisi
uł aliquib p̃cipuis seruis suis quos iam
fecisset amicos suos: qualib ait. lam ñ ci
cam uos seruos s amicos. ut quẽa dmodũ
ꝑ uirgam florentẽ demonstratus est aaron
sacerdos. ita in eius ȩccłia ubi plura &
maiora miracula facta sunt. ꝑ aliquod
signũ demonstrarent᷑ excellentioris sc̃i¬
tatis ministri. & dispensatores mysterioꝵ
qui soli baptizare deberent. S si hoc fie¬
ret. qm̃uis eis a dño attributus. tam̃ ip¬
soꝵ iam baptismꝰ diceretur. sicut baptis¬
mꝰ ioh̾is fuit. Idõ paulus grãs agit deo
qd̃ neminẽ ipsoꝵ baptizauerat. qui tan¬
qm obliti in cuiꝰ nomine baptizati essen.
ꝑ hominũ se nomina diuidebant. Cũ
net illiꝰ. s xp̃i esse cognoscitur. qd̃ in ipso
dño ioħes ꝑ illam colum bȩ speciem se di-¬
dicisse testatur. Nam scđm quid aliud
dixerit & ego nesciebam eũ ñ plane. uideo.
cet sponsum filiũ dĩ de cuiꝰ plenitudine

Expanded text:
us baptismi sui potestatem dare alicui uel aliquibus praecipuis seruis suis quos iam fecisset amicos suos, qualibus ait: iam non uos dicam seruos sed amicos, ut, quemadmodum per uirgam florentem demonstratus est Aaron sacerdos, ita in eius ecclesia, ubi plura et maiora miracula facta sunt, per aliquod signum demonstrarentur excellentioris sanctitatis ministri et dispensatores mysteriorum, qui soli baptizare deberent. sed si hoc fieret, quamuis eis a domino adtributus tamen ipsorum iam baptismus diceretur, sicut baptismus Iohannis fuit. ideo Paulus gratias agit deo, quod neminem ipsorum baptizauerat, qui tamquam obliti in cuius nomine baptizati essent per hominum se nomina diuidebant. cum nec illius, sed Christi esse cognoscitur; quod in ipso domino Iohannes per illam columbae speciem se didicisse testatur. nam secundum quid aliud dixerit: et ego nesciebam eum, non plane uideo. cet sponsum filium dei de cuius plenitudine