comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc gͦ mouet. o homo tu quis es qui
respondeas deo: Arbitror enim sub e¬
adem sig̃catione positum. qd̾ dictum
ẽ ohomo: sub qua ⁊ illud dicit᷑. Non¬
ne homines estis: ⁊ scd̾m hominẽ am¬
ei qui se finrit: quare sicme fecisti:
Aut ñ habec potestatem figulus luiti
ex eadem massa aliud quidem uas
U buniũsa ista massa  uams¬
merito dampnata ẽ. contumeliam
debitam reddit iusticia. honorẽ do¬
nat indebitum gr̃a: ñ meritoꝵ p̃ro¬
gatiua. ñ fatal necessitate. ñ deme¬
ritate fortune. s altitudine diuici¬
aꝵ sapienciȩ ⁊ sciencie d̾i: quã non
aꝑit s clausam miratur apłs cla¬
mans. Oaltitudo diuiciaꝵ sapien¬
cie ⁊ sciencie dĩ qm inscrutabilia st̃
uidicia euss.⁊ inuestigabiles ue eiꝰ
Siuid apło responsuri sunt. qui cũ
⁊ hosgeminos ad docum̃tum gͣtui¬
te gre cõmemorandos uideret. ndũ
enim natis inquit. nec aliqͥd agen¬
tib boni aut mali. ut scd̾m electio¬

Expanded text:
hoc ergo movet; O homo, tu quis es, qui hoc ergo movet; O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Arbitror enim sub eadem significatione positum, quod dictum est, homo; sub qua et illud dicitur, Nonne homines estis, et secundum hominem amei qui se finxit, quare me sic fecisti? aut non habet potestatem figulus luti ex eadem massa aliud quidem vas quia universa ista massa merito damnata est, contumeliam debitam reddit justitia, honorem donat indebitum gratia, non meriti praerogativa, non fati necessitate, non temeritate fortunae, sed altitudine divitiarum sapientiae et scientiae Dei; quam non aperit, sed clausam miratur Apostolus, clamans: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! Quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae uid apostolo responsuri sunt. qui. cum et hos geminos ad documentum gratuitae gratiae commemorandos uideret: Nondum enim natis, inquit, nec aliquid agentibus boni aut mali, ut secundum electio
Abbreviated transcription (Latin):
turaꝵ locos: qd noluit credere ⁊
recte uiuere. Hñ ⁊ fideles ⁊ faci¬
entes uoluntatem eius conser¬
uari dicuntur sine querela: qͦd de
illis ñ queratur scͥptura. S quid con¬
queritur ait: Nam uoluntati eiꝰ
quis resistit: qͣndo cuius uult mise¬
ret᷑.⁊ quem uult obdurat: Huus¬
dit apłs. Ohomo cu quis es qͥ respon¬
deas deor Sic enim respondet deo cũ
ei displicet qd̃ de peccatorib conque¬
ritur d̾s. quas quemqͣm d̾s peccare
tib miscd̾iam iustificationis sue ñ
largiatur: ⁊ obhoc dicatur obdura
re peccantes quosdam. qr ñ eoꝵ mi¬
seretur. ñ qr impellit ut peccent. E¬
oꝵ aũ ñ miseretur. quib miscdiam
ñ eͣe p̃bendam equicate occultissima.
⁊ ab humanis usib sensib remotissi¬
luntati eius nullus resistit. qr cui
uult subuenit. ⁊ quem uult deserit:
cum ⁊ ille cui subuenit. ⁊ ille queo
deserit ex cadem massa sint peccatoꝵ:
⁊qͣmuis debeat ut̃q supplicium. ab
uno tam̃ erigat᷑. alteri donetur: si

Expanded text:
cos, quod nolint credere et recte vivere. Unde fideles et facientes voluntatem Dei conversari dicuntur sine querela , quod de illis non queratur Scriptura. Sed, Quid conqueritur, ait? nam voluntati ejus quis resistit, quando cujus vult miseretur, et quem vult obdurat? Et tdit Apostolus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Sic enim respondet Deo, cum ei displicet quod de peccatoribus conqueritur Deus, quasi quemquam Deus peccare tibus misericordiam justificationis suae non largiatur, et ob hoc dicare peccatores quosdam, quia non eorum miseretur, non quia impellit, ut peccent. Eorum autem non miseretur, quibus misericordiam non esse praebendam, aequitate occultissima, & ab humanis sensibus remotissiluntati ejus nullus resistit, quia cui vult subvenit, et quem vult deserit; cum et ille cui subvenit, et ille quem deserit, ex eadem massa sint peccatorum, et quamvis debeat uterque supplicium, ab uno tamen exigatur, alteri donetur: si
Abbreviated transcription (Latin):
ĩplicianũ quomͦ dic̾tum ẽ. ñ uolentis. neq
currentis. s miserentis ẽ d̾i: ita
etiam dictum ẽ. ñ uolentis. neq
currentis. s obdurantis ẽ dei. Uñ
datur intelligi qd̃ infra utrũq
posuit. gͦ cuius uult miseretur.
⁊ quẽ uult obdurat: ita sentenciȩ
suꝑiori posse congruere. ut obdu¬
ratio d̾i. sit nolle misereri. ut ñ
abillo irrogetur aliquid quo sit
homo deterior s tantum qͦ sit me¬
lior ñ erogetur. Qd̃ si fit nulla di¬
stinctione meritoꝵ: quis ñ erũ¬
pat in eam uocẽ quam sibi ip¬
se obiecit apłs: Ticis itaq michi.
Qd̃ adhuc conquerit᷑ꝰ NIam uolun¬
tati eius quis resistit: Tonque

Expanded text:
olentis neque currentis, sed miserentis est Dei; sic etiam dictum est, non nolentis neque contemnentis, sed obdurantis est Dei. Unde datur intelligi, quod infra utrumque posuit, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat, ita sententiae superiori posse congruere, ut obduratio Dei sit nolle misereri: ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior non erogetur. Quod si fit nulla distinctione meritorum, quis non erumpat in eam vocem, quam sibi ipse objecit Apostolus? Dicis itaque mihi: Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? Conque
Abbreviated transcription (Latin):
nisi defonte iusticie. fonsaũ uil cic.¬
sticiȩ qͥs ẽ. nisi ds: Primum gͦ fun¬
dam̃tum fidei pone. Nunqͥd iniqͥ¬
tas apud dm: Latere equita ᷤᷤ põ¬
test. esse ibi iniquitas apud dm̃
ut dicam tͥ quare cui uult mise¬
ret᷑. ⁊ quẽ uult obdurat. Expectas
ame homo.Sritu homo. ⁊ ego ho¬
mo: ambo audiuimꝰ. O homo tu
qͥs es qui respondea ᷤᷤ deo: Melior
gͦ fidelis ignorancia. qͣm temera
noui iusticiamd̃i: Si homo suo. le¬
ñ indignor. Excedam hominẽ si
possum: ⁊ fontẽ attingam. Si at
tingero: homini ñdica. Excedat
⁊ ip̃se: ⁊ attingat mecũ. Et qͥs est
inqͥs qui hominẽ ercedat: Ergo
cũ enimdicitis. ego pauli ego apol¬
lo.nonne homines estis: ͥdeo ᷤ fa¬
cere uolebat. quib egpbrat quod
homines erant: Homo es: adadam ꝑti¬
nes. ꝑtine ad filium hominiᷤs: ⁊ forte¬

Expanded text:
nisi de fonte justitiae: fons autem junisi de fonte justitiae: fons autem justitiae quis est, nisi Deus? Primum ergo fundamentum fidei pone: Numquid iniquitas apud Deum ? Latere te aequitas potest, esse ibi iniquitas non potesut dicam tibi, quare cui vult miseretur, et quem vult obdurat? Exspectas a me, homo? Si et tu homo et ego homo, ambo audiamus, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Melior est enim fidelis ignorantia, quam temerarnovi justitiam Dei? Si homo sum, non indigner: excedam hominem, si possum, et fontem attingam. Sed et si attigero, homini non dicam: excedat et ipse, et attingat mecum. Et quis est, inquis, qui homo hominem excedat? Ergo  et dicit, Cum enim dicitis, Ego Pauli, ego Apollo, nonne homines estis ? Quid eos facere volebat, quibus exprobrabat quod homines erant? Homo es, ad Adam pertines. Pertine ad Filium hominis. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ro. Sigͦ uniũsus mundꝰ sub captiuita¬
te cenebat᷑: bene dictum ẽ. misereborcu
misertꝰ fuero: ⁊miscd̾iam p̃stabo cui mi¬
sericorᷤs fuero. Si enĩ totus mundꝰ sub
captiuitate. totꝰ mundꝰ inpeccato. totꝰ
mundus iustissime supplicio destinatus.
s ex parte ꝑmiscd̾iam lib̾atu s: qͥs dicat
do quare dampnas mundũ: Quomͦ ac
cusat᷑ udex d̾. q̃ndo dampnat᷑ mundꝰ
reuse Reuses. Si qͥd debeaᷤ. consideres:
pena uocat᷑. Nec cũ ate debitũ erigitur.
exactor uiste rep̃hendat᷑. Rep̃hendatur
exactor: si indebitum erigit. Cum uͦ de¬
bitum erigit: quis rephendat eractorẽ.
qͣmuis expectet donatorem: Cuiꝰ uult
michi. Qͥd adhuc conqueritur: ⁊ Iã
uoluntati eius qͥs resistit: Dhomo
cu qͥs es qui respondea ᷤᷤ deo: Nuis
Illed̾s ẽ: tu homo. S iusticiam lo
qui uideris tu ⁊ fons ille iusticie sics¬
catus ẽs Si iustũ loqueri s: uñ tͥ
Aut iniustũ loqueris ⁊ debes tace¬
re: aut iustũ loqueris. ⁊ ñ habes

Expanded text:
aptivitate tenebatur, bene dictum est, Miserebor cui misertus fuero, et misericordiam praestabo cui misertus fuero. Si enim totus mundus sub captivitate, totus mundus in peccato, totus mundus justissime supplicio destinatus, sed ex parte per misericordiam liberatus, quis dicat Deo, Quare da quando damnatur mundus reus? Reus es: si quid debeas consideres, poena vocatur; nec cum a te debitum exigitur, exactor juste reprehenditur. Reprehendatur exactor, si indebitum exigit: cum vero debitum exigit, quis reprehendat exactorem, quamvis exspectet donatorem? CAPUT III.mihi: Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? O homo, tu quis es qui respoIlle Deus est, tu homo. Sed justitiam tibi loqui videris tu, et fons ille justitiae siccatus est? Si justum loqueris, unde Aut injustum loqueris, et debes tacere: aut justum loqueris, et non habes
Abbreviated transcription (Latin):
sationisᷤ animaꝵ añ corpu ᷤ incelo.
Si enĩ iam ib conũsati sunt. iã aliqͥd
boni egert̃ uel mali: ⁊ ꝓmeritiᷤs suis
ad corpora t̃rena detrus st̃. Si pla
sentenciã respuit catholica fides. qͦd
animȩ incelis pͥus uiuant ⁊ conuer¬
sent᷑. ⁊ illic recipiendoꝵ corpoꝵ meri¬
da assumant. modo isti nouelli non
sicut audiuimꝰ ipsoꝵ itadisputant.
Orsus inquiunt ꝓmeritis suis om̃s
homines morunt᷑: qr peccart. Non
enĩ eet morᷤ. nisi ueniens de peccato.
Optime quidẽ ⁊ uerum dictumẽ. Non
eet mors: nͥ ueniens de peccato. S e¬
gocũ hec audio. id̾o laudo: qr illam

Expanded text:
animarum ante corpus in coelo. Si enim ibi jam conversatae sunt, jam aliquid boni egerunt vel mali, et pro meritis suis ad corpora terrena detrusae sunt. Si placesententiam respuit catholica fides, quod animae in coelis prius vivant et conversentur, et illic recipiendorum corporum merita assumant, modo isti novelli non sicut audivimus, ipsorum ita disputant: Prorsus, inquiunt, pro meritis suis omnes homines moriuntur, quia peccaverunt; non enim esset mors, nisi veniens de peccato. Optime quidem et vere dictum est, Non esset mors, nisi veniens de peccato. Sed ego, cum hoc audio, ideo laudo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
incredulitate: ut omnuo misereatur.
Ex pͥma enim t̾nsgressione pͥmi homi¬
nis uniũ sũ genus humanũ natũ cuꝯ
obligatione peccati. uictor diabolꝰ pos¬
sidebat. Si enĩ sub captiuitate ñ tenere¬
mur: redemptore ñ indigeremꝰ. Uenit
ad captiuos ñ captiis. Uenit ad captiuos
redimendos nichil in se captiuitatiꝰ. hoc
ẽ iniquitatis habens: s carne mortal
p̃cium nr̃m portans. Sienĩ carnẽ mor¬
talem ñ haberet: unde in ũbo sanguis.
quem ꝓ captius funderet: Ille aũ ad
captiuitatẽ nr̃am uenit cũ similitudi¬

Expanded text:
. Ex prima enim transgressione primi hominis, universum genus humanum natum cum obligatione peccati, victor diabolus possidebat. Si enim sub captivitate non teneremur, Redemptore non indigeremus. Venit ad captivos non captus: venit ad captivos redimendos nihil in se captivitatis, hoc est, iniquitatis habens, sed carne mortali pretium nostrum portans. Si enim carnem mortalem non haberet, unde in Verbo sanguis, quem pro captivis funderet? Ille autem qui ad captivitatem nostram venit cum similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
Iabes aꝑte scͥpturam dicentẽ
diuoce. Iacob dileri. esau aũ odio
habui. Istos duos genuit rebecca
iacob ⁊ esau. Unus ĩn eligit᷑ alius
imꝓbatur. Unus succedit in he¬
reditatẽ: alt̃ exheredatur. Non fa¬
cit ppłm suũ d̾s de esau s facit de
lacob. Sem̃ unum: dũsi qͥ concep¬
tist. Lterus unus. diũsi qͥ nati st̃.
Nunqͥd ñ libera peperit iacob. q̃ li¬
bera peperit esau: Luctabant᷑
inuentre mat̾s suȩ: ⁊ dictum ẽ
rebeccȩ cũ ib luctarent᷑. Duo ppłi
sunt in utero tuo. Quo homines:
duo ppli. Bonus ppłs. malus ppło:
s tam̃ in uno uentre luctant᷑. Quanti
mali st̃ in eccłia: ⁊ unus uterꝰ por¬
tat donec in fine discernant᷑. Et
boni adũsus malo ᷤᷤ clamant.⁊ ma¬
ii adũsus bonos reclamant: ⁊ in
unis uiscerib utͥq luctant᷑. Nun¬
qͥd semꝑ simul erunt: In fine eri¬
tur ad lucẽ. Declarat᷑ natiuitas
q̃ lic in sac̃mento figurabat᷑ ⁊ tẽ
apparebit. iacob dileri. esau aũ odio

Expanded text:
abes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob dilexi. Esau autem odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus succedit in haereditatem, alter exhaeredatur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. Semen unum, diversi qui concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus portat, donec in fine discernantur: et boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc apparebit, Jacob dilexi, Esau autem odi
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi: nequaq̃m diceret ñ ex o¬
perib. s diceret ex futuris oꝑibus.
Eoq mͦ istam solueret questionem.
ĩmo nullã quam solu opus esset
faceret m̃tionem. Nunc uͦ cum res¬
pondisset absit: idc̃ absit ut sit ini¬
quita s apud dm: mor ut ꝓbaret
nulla hoc iniquitate di fieri. moy
dm iniquũ pucet: siue iudicium pe¬
nale ingerat digno. siue miscd̾iam
p̃stet indigno: Deniq infert: idicit.
Igitur ñ uolenti ᷤᷤ neq currentis s mi¬
serentis ẽd̃. Amboitaq gemini na¬
tura filii ire nascebantur: nullis
quidem oꝑib ꝓpriis. s originaliter
ex adam uinculo dampnationiᷤꝰᷤ ob¬
stͣcti. S qui dirit. miserebor cui mi¬
sertus ero: iacobdilexit ꝑ miscd̾iam¬
qͣtuitam: esau aũ odio habuit ꝑ
iudicium debitum. Qd̾cum debe¬
ñ de suis distantib meritis sib e̾e
głandum. qd in eadẽ causa idem¬
iuppliciuo ñ incurrit ẜ de diuinȩ

Expanded text:
intelligi, nequaquam diceret, non ex ointelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed diceret, ex futuris operibus; eoque modo istam solveret quaestionem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniquitate Dei fieri, inqDeum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ambo itaque gemini natura filii irae nascebantur , nullis quidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo damnationis obstricti. Sed qui dixit, Miserebor cujus misertus ero, Jacob dilexit per misgratuitam, Esau autem odio habuit per judicium debitum. Quod cum debenon de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa supplicium non incurrit, sed de divinae
Abbreviated transcription (Latin):
porro tã impie desipiat: ut dicat dm
malas hominũ uoluntates quaᷤ uo¬
luerit. qͣndo uoluerit ubi uoluerit
in bonum ñ posse conũtere:S cum
facit ꝑmiscd̾iam facit: cum aũ nõ
facit. ꝑ uidicuio ñ facit: q̃m cuius
uult miseret᷑. ⁊ quẽ uult obdurat. Qd̾
ut diceret apłs: gr̃am comm̃dabat.
Adcuiꝰ cõmendationẽ. de illi s in rebec¬
&e utero geminis fuerat iã locutus.
quib ñdum natis nec aliqͥd agentib¬
seu boni seu mali ut sodmelectionẽ
ꝓpositum d̾ maneret: ñ ex oꝑib s
ex uocante dictum ẽ qr maior ser¬
iuet minori. Ppt̃ qd̾ adhibuit alte¬
rum ꝓphicum testimoniũ: ubi scͥp¬
tum ẽ. Iacobdilexi. esau aũ odio ha¬
bui. Sentiens aũ quẽ admodũ posset
qͦd dictum ẽ ꝑmouere eoꝰ qui pene¬
trare incelligendo ñ possunt hanc
maloꝵ oꝑum meritiᷤᷤ unũ d̾s dili¬
gat. odderit alterum. Qua in re. si
futura oꝑa uł bona huuis uel ma¬
la illius q̃ ds utiq p̃sciebat. uellet

Expanded text:
porro tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit, in bonum non posse convertere? Sed cum facit, per misericordiam facit: cum autem non facit, per judicium non facit. Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quod ut diceret Apostolus, gratiam commendabat: ad cujus commendationem de illis in Rebeccae utero geminis fuerat jam locutus, quibus nondum natis, nec aliquid agentibus boni seu mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori. Propter quod adhibuit alterum propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc malorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stitero. Quib ũbiᷤ phibuit homi¬
nẽ uelut de ꝓpriaꝵ uircutũ meritiᷤ
son enĩ ait muerebor talib ueltalib.
s cui misericor ᷤ fuero. ut neminẽ
p̃cedentem bonis oꝑib suiᷤs miscdiã
tante uocationis meruisse demon¬

Expanded text:
ibuit hominem velut de propriarum virtutum meritis Non enim ait, Miserebor talibus vel talibus, sed, cui misericors fuero; ut neminem praecedentibus bonis operibus suis misericordiam tantae vocationis meruisse demon
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ mors. ⁊ ita in om̃s homines
ꝑtͥnsiit: in qͦ om̃s peccauert̃. Om̃s e¬
nĩ unus fuert̃. Sic audio dicentẽ. mor¬
tẽ hominis de peccato ẽẽ. Non inqͥt.¬
nͦ Et qͥd dicis: Omnẽ hominẽ ds ĩmorta¬
lem creat. Mirabilis nouitaᷤ. Qd
dicis: Orsus inqͥt omnẽ hominem
d̾s imortalem creat. quare gͦ mori¬
unt᷑ paruul infantes: Nã si dicam
quare moriunt᷑ grandes homines. di¬
cturus es michi. Peccauert̃. Ergo de¬
de maioꝵ etate ñ disputabo. Pariui¬
loꝵ infanciam contͣce testem citabo.
ces. in suis utiq oꝑib innocentes st̃.
nichil secum nis qͦd de pͥmo homine
tͣrerunt habentes. Quib ꝓpterea ẽ
gr̃a ap̃i necessaria ut in ap̃o uiuifi¬
cent᷑ qui in adam mortu st̃: ut qr in¬
quinati st̃ generatione. purgentur
regeneratione. Ipsos gͦ destes citabo.s ex libͦ¬
Responde mͥ quare moriunt᷑ si om̃s ꝗstionũ
homines ĩmortales nascunt᷑. ⁊ q̃m geuesis
peccant. id̾o moriunt᷑. Qd putatis titulo¬

Expanded text:
omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Omnes enim unus fuerunt. Sic te audio dicentem mortem hominis de peccato esse? Non, inquit. Et quid dicis? Omnem hominem Deus immortalem creat modo. Mirabilis novitas. Quid dicis? Prorsus, inquit, omnem hominem Deus immortalem creat. Quare ergo moriuntur parvuli infantes? Nam si dicam, Quare moriuntur grandes homines? dicturus es mihi, Peccaverunt. Ergo de majorum aetate non disputabo: parvulorum infantiam contra te testem citabo. tes in suis utique operibus innocentes sunt, nihil secum nisi quod de primo homine traxerunt habentes: quibus propterea est gratia Christi necessaria, ut in Christo vivificentur, qui in Adam mortui sunt; ut quia inquinati sunt generatione, purgentur regeneratione. Ipsos ergo testes citabo. Responde mihi: Quare moriuntur, si omnes homines immortales nascuntur, et quoniam peccant, ideo moriuntur? Quid putatis
Abbreviated transcription (Latin):
Isti qui nati st̃ ut arbitraris peccart̃.
Namsi ñ peccarentinquis: ñ moreren¬
tur quid de illis d cis qui in utero
moriuntur: Dangustia. Et ips inqͥt
peccauerunt: ideo moriunt᷑. Mentiris.
aut falleris. Contͣdicit apł̃s. Nondũ
natis. nec aliqͥd agentib boni aut mal.
xlagis apłm audio qͣmte. Magis apło
credo quam tib: ñdum natis nec ali¬
qͥd agentib boni aut mali. Si aũ hoc
testimonium refellis: uade tib potiꝰ
ad illaᷤ uagationes. ⁊ dic qr in celo pec¬
carunt. ⁊ inde in corpora precipitati sc̃.
Nondico inqͥt. Quare ñ dicis: Nuia di¬
cit apłs ñdum natis. neq aliquid agen¬
tib boni aut mal. Sigͦ ñ eo ᷤs accusas
in cȩlo: quare accusas in utero: Adu¬
trumq respondet apłs.⁊ eis respondet
qͥdicunt in celo pecrauer̃t: ⁊eis respon¬
det. qui dicunt in utero peccauert̃. qr
adutrumq ualent ũba illa q̃ditunt
anteqͣm nascerent᷑ nichil egisse uł bo¬
ni uelmali Ut sed̾m electionẽ ꝓposi

Expanded text:
Isti quia nati sunt, ut arbitraris, peccarunt. Nam si non peccarent, inquis, non morerentur. Quid de illis dicis qui in utero moriuntur? O angustia! Et ipsi, inquit, peccarunt, ideo moriuntur. Mentiris, an falleris? Contradicit Apostolus: Nondum natis, nec aliquid agentibus boni aut mali. Magis Apostolum audio quam te: magis Apostolo credo quam tibi. Nondum natis, nec aliquia agentibus boni aut mali. Si autem hoc testimonium refellis, vade tibi potius ad illas vagationes, et dic: Quia in coelo peccarunt, et inde in corpora praecipitantur. Non dico, inquit. Quare non dicis? Quia dicit Apostolus, Nondum natis, nec aliquid agentibus boni aut mali. Si ergo non eos accusas in coelo, quare accusas in utero? Ad utrumque respondet Apostolus, et eis respondet qui dicunt, In coelo peccaverunt; et eis respondet qui dicunt, In utero peccaverunt, quia ad utrumque valent illa verba quae dicunt, antequam nascerentur, nihil egisse vel boni vel
Abbreviated transcription (Latin):
teriorib sicut putant gͣuior corpor
implicitus. ⁊ ob hoc cordis obtusi. cum
carnis illecebͥs ardentissima cupidine
uinceret᷑.⁊ ꝑ nequissimam uitã pecca¬
tis pͥstinis quib ad hoc uenire meril¬
erat adderet peiora terrena: aut in
cruce tam̃ audiuit. hodie mecũ eris
inꝑadyso: aut alicui cohesit apło. cu
uis p̃dicatione mutatus ⁊ ꝑlauacrũ
regenerationis saluus effectus ẽ. ut
ub abundauit peccatum. supera¬
bundaret gr̃a. Quid hinc respon¬
deant om̃ino ñ uideo: qui uolen¬
tes humanis coniecturis iusticiã
d defendere.⁊ ignorantes altitu¬
dinem gr̃e fabulas imꝓbabiles
creari arbitror. ut qui possunt in
uult᷑ spirat. obhoc om̃e ingenii
hemne filiis p̃terire: ut qͥ głatur.
sentiamus auctoritati sc̃e scͥpture. enchiri
que nescit fall nec fallere: Et si dion.¬
cut ñdum natos ad discernenda
merita eoꝵ aliquid bonz uel ma¬
l egisse ñ credimus: ita om̃s sub

Expanded text:
terioribus, sicut putant, grauiori corpori terioribus, sicut putant, grauiori corpori inplicitus et ob hoc cordis obtunsi, cum carnis inlecebris ardentissima cupidine uincerctur et per nequissimam uitam peccatis pristinis, quibus ad hoc uenire meruerat, adderet peiora terrena, aut in cruce tamen audiuit: hodie mecum eris in paradiso, aut alicui cohaesit apostolo, cuius praedicatione mutatus et per lauacrum regenerationis saluus effectus est, ut ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia. quid hinc respondeant omnino non uideo, qui nolentes humanis coniecturis iustitiam dei defendere et ignorantes altitudinem gratiae fabulas inprobabiles creari arbitror, ut qui possunt intui ubi unit spirat, ob hoc omne ingenii hennae filiis praeterire, ut qui gloriatur sentiamus auctoritati sanctae scripturae, qu ae nescit falli nec fallere, et, sicut nondum natos ad discernenda merita eorum aliquid: boni uel mali egisse non credimus, ita omnes sub
Abbreviated transcription (Latin):
tardus ingenio. libidinosus. deditꝰ fla¬
giciis. ⁊ facinorib cooptus. ita guber¬
net᷑ ut audiat. credat. babtiretur: rapi¬
atur: aut si decentus hic fuerit. lauda¬
bilit̃ hic iuuat. Eib duoisti tam diuer¬
sa merita cont᷑rerunt: ⁊ondico ut
iste credat. ille ñ credat. qd̾ ẽ ꝓprie uo¬
luntatis: s ut iste audiat qd̾ credat.
ille ñ audiat. Hocenim non ẽ in ho¬
minis potestate. Ubi inqͣm hec tam
diũsa merita cont̾rerunt: Si in ce¬
lo egerunt aliquã uitam ut ꝓ suis
act̾ib ꝓpellerent᷑. uł laberentur in
terras. congruisq suȩ ãnacte uite
corporeis receptaculis tenerent᷑. ille
utiq melius añ hoc mortale corpus
urrisse credendus ẽ qui eo ñ multum
meruit p̃grauari. ut ⁊ bonũ haberet
ingeniũ. ⁊ concupiscenciis eiuᷤs mitio¬
rib urgeretur. quas posset facile su
ñ meruit. qua sola posset a scd̃e mor¬
tis ꝑnicie liberari: ille aũ ꝓ meriti de¬

Expanded text:
tardus ingenio, libidinibus deditus, flatardus ingenio, libidinibus deditus, flagitiis et facinoribus coopertus ita gubernetur, ut audiat, credat, baptizetur, rapiatur aut, si detentus hic fuerit, laudabiliter uiuat? ubi duo isti tam diucrsa merita contraxerunt, non dico, ut iste credat, ille non credat, quod est propriae uoluntatis, sed ut iste audiat quod credat, ille non audiat — hoc enim non est in hominis\' potestate — ubi, inquam, haec tam diuersa merita contraxerunt? si in caelo egerunt aliquam uitam, ut pro suis actibus propellerentur uel laberentur in terras congruisque suae ante actae uitae corporeis receptaculis tenerentur, ille utique melius ante hoc mortale corpus uixisse credendus est, qui eo non multum meruit praegrauari, ut et bonum haberet ingenium et concupiscentiis eius mitioribus urgeretur, quas posset facile supcari non meruit, qua sola posset a secundae mortis pernicie liberari; ille autem pro mentis de
Abbreviated transcription (Latin):
nori. Qd̾ apłs magnum uult intel¬
ligigr̃e docum̃tum: qr ñdum illis
natis. nec aliqͥd agentib bon seu
mali. sine ullis meritis eligitur mi¬
nor maiore repbato: qͣndo ꝓculdu¬
bio q̃ntuo attinet ad originale pec¬
catum ambopares erant. qͣntum
aũ ad ꝓprium. ullius coꝵ nullus
inquit. neq qui aliquid egerint¬
bon aut mali. ut scdm elec̾tionẽ
ꝓpositum d̾i maneret: ñ ex oꝑib s
ex uocante dictum ẽ. qd̾ maior ser¬
uiet minori: nec ipsi tam̃ qui hoc
sentiunt euadunt huius questio¬
nis angustias: s in eis coartati ⁊
herentes similit o altitudo excla¬
mare cogunt᷑. Uñ enim fit ut ho
libidinũ uictor. qui oderit auari¬
ciam. luxuriam dedestet᷑. atq ad
uirtutes ceteras ꝓuectior. aptiorq
consurgat: ⁊ tamen eo locosit ubi
ei p̃dicari gr̃a. xp̃iana ñ possit¬
Quomͦ enim inuocabunt: inquẽ ñ
crediderunt: ⁊ lut quomͦ credent
quem ñ audierunt: Quom̾ autẽ
audient sine predicante: Allius autẽ

Expanded text:
olus magnum uult intellegi gratiae documentum, quia nondum illis natis nec aliquid agentibus boni seu mali sine ullis bonis meritis eligitur minor maiore reprobato; quando procul dubio, quantum adtinet ad originale peccatum, ambo pares erant; quantum autem ad proprium, ullius eorum nullepudiatumque sentiendum est, quod animae prius in caelesti habitatione um dei maneretnon ex operibus, sed ex uocante dictum est, quod maior seruiet minori, nec ipsi tamen qui hoc sentiunt euadunt huius quaestionis angustias, sed in eis coartati ct haerentos similiter \'o altitudo!4 exclamare coguntur. unde enim fit, ut holibidinum uictor, qui oderit auaritiam, luxuriam detestetur atque ad uirtutes ceteras proucctior aptiorque consurgat, et tamen eo loco sit, ubi ei praedicari gratia christiana nonpossit-quomodo enim inuocabunt, in quem non crediderunt? ant quomodo credent, quem non audierunt? quomodo autem audient sine praedicante? — alius autem
Abbreviated transcription (Latin):
delligencia carnales in ppło di signi¬
ficant᷑ ꝑmaiorem filiũ. ⁊ spiritales per
minore: qr sicut dicit apłs ñ prus qͦd
spiritale. s qͦd animale. postea spirita¬
le.Solet ⁊ sic intelligi hoc qͦd dictuorẽ.
ut mnesau figuratus sit maior ppłs d̾
hocẽ isrłiticus sod̾m carnẽ: ꝑ iacobaũ
figuratus sit ipse iacob scd̃m sp̃italem
ꝓgeniem. S etiam historica ꝓprie¬
tate hoc responsum inuenitur ẽẽ
completum: ub ppłs isrł hoc ẽ ia¬
cobminor filuiᷤ suꝑauit idumeos.
hoc ẽ gentẽ qͣm ꝓpagauit esau. eos¬
q fecerunt tͥbutarios ꝑdauid Qͦds
dui fuert̃ usq ad regem sub qͦ idu. istioi¬
aceruice sua deposuert. Sicut scͥp tulo.¬

Expanded text:
tellegentia carnales in populo dei significantur per maiorem filium et spiritales per minorem, quia, sicut dicit apostolus, non prius quod spiritale sed quod animale, postea spiritale. solet et sic intellegi hoc quod dictum est, ut in Esau figuratus sit maior populus dei, hoc est Israheliticus secundum carnem. per Iacob autem figuratus sit ipse Iacob secundum spiritalem progeniem. sed etiam historica proprietate hoc responsum inuenitur esse completum, ubi populus Israhel, hoc est Iacob minor filius, superauit Idumaeos, hoc est gentem, quam propagauit Esau, eosque fecerunt tributarios per Dauid: quod diu fuerunt usque ad regem, sub quo Idumaa ceruice sua deposuerunt secundum pro
Abbreviated transcription (Latin):
uel miscdiam uolumꝰ impetrare cũ
dicimꝰ. frat uoluntas tua sicut in celo:
c iusti int̾ra: uel ne nos inferas in temptati¬
onem. s libera nos amalo. Ut qͥd enĩ
ista orando tanto gemitu petimus:
si uolentis hominis ⁊ currentis. ñ mise¬
rentis ẽ d̾i Nonqr hoc sine uolunta
fidei sanitas que nos facit orare. q̃re¬
re ut inueniamꝰ: petere ut accipi¬
amꝰ. pulsare ut aꝑiatur nobi. Con¬
tra istam qui disputat. contͣ se ip¬
sũ claudit ostium miscd̃iȩ di. Nolo
plura dicere de retanta: qr meluis
eam cõmitto fideliũ gemitib quã
sermonib meis. Et in dño cre

Expanded text:
re, quam uolumus impetrare cum dicimus: fiat uoluntas tua sicut in caelo ita et in terra. uel: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo. ut quid enim ista orando tanto gemitu petimus, si uolentis hominis et currentis, non miserentis est dei? non quia hoc sine uoluntatfidei sanitas, quae nos facit orare: quaerere, ut inueniamus, petere, ut accipiamus, pulsare, ut aperiatur nobis. contra istam qui disputat, contra se ipsum claudit ostium misericordiae dei. nolo plura dicere de re tanta, quia melius eam committo fidelium gemitibus quam sermonibus meis. Videte
Abbreviated transcription (Latin):
s ⁊ rebecea ex uno concubitu baben
ysaac patͥs nr̃i. N on solum aũ i¬
quit ysaac ꝓmisis ẽ cum dictum est
ad hoc tempus ueniam. ierit sare fila¬
isꝰ. qui utiq nullis oꝑib ꝓmeruerat
d̾m̃ ut nasciturus ꝓmitteret᷑ ut in
Ysaa uocaret᷑ semen abrahȩ. idẽ als
ñ suꝑbientes demeritis sunꝰ s gr̃s uo
eationis deputantes qd̾ coheredes es¬
sent ap̃i: cum enĩ ꝓmissum ẽut ẽent.¬

Expanded text:
 Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. Non solum inquit Isaac promissus est, cum dictum est, ad hoc tempus veniam, et erit Sarae filius , qui utique nullis operibus promeruerat Deum, ut nasciturus promitteretur, ut in Isaac vocaretur semen Abrahae, id est, illi non superbientes de meritis suis, sed gratiae vocationis deputantes, quod cohaeredes essent Christi. Cum enim promissum est, ut essent
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ⁊ Ibienĩ grata ẽ indulgencia ub ui¬
sta posset esse iundicta: ut hinc eui¬
dencius appareret apena debita libe¬
rato ⁊ gͣtis iustificato. qͣntum bene¬
fici conferatur: qd̾ alter equalit̃ reuꝰ
sine punientis iniquitate punit᷑.
Deniq subuingit. ⁊ dicit. Igit᷑ ñ uo¬
lentis neq currentis: s miserentis
ẽ dei. Hoc ꝓpt̃ eo s dictum ẽ qui ꝑ

Expanded text:
est? Ibi enim gratia est indulgentia, ubi juest? Ibi enim gratia est indulgentia, ubi justa posset esse vindicta. Et hinc evidentius apparet, a poena debita liberato et gratis justificato quantum beneficii conferatur, quod alter aequaliter reus sine punientis iniquitate punitur. 17. Denique subjungit et dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei:
Abbreviated transcription (Latin):
dos s facit. Uiditutiq quid his andi¬
tis humana posset infirmita s. uel ig¬
norancia cogitare:⁊ eamdem questi¬
onẽ sibi ipse ꝓponens. quid gͦ dicemus
inqͥd ⁊ ũquid iniquitaᷤs ẽ aput dma
Continuo respondit: Ibsit. Rationẽq
reddens cur absit. idẽ cur ñ sit miqͥtas
apud dm̃: ñ ait. merita enim uel oꝑa
uidicat etiam paruuloꝵ. etiamsi ad¬
huc sint in materno utero constituti.
Quomꝰ enim hoc diceret. qui iam drce¬
rat de ñdum natis. ⁊ de his qu nichil
adhuc egerant boni aut mali qd̾ ñ
ex oꝑib s ex uocante dictum sic. ma¬
ior seriuiet minoꝵi: S cum uellet osten¬
derecur mnbis ñsit iniquitas apud
misericorꝰ fuero. Quid nos hic docuit.
niss ex illa massa primmi hominiᷤᷤ cus
merito mors debetur. ñ ad meritabo¬
minũ s ad de miscdiam ꝑtinere qd̾
quisq liberatur: atq ita ñ esse mi¬
quitatem apud dm. qr neq remitten¬
do. neq erigendo qͦd debetur inuistꝰ

Expanded text:
derit. uidit utique, quid his auditis humana posset infirmitas uel ignorantia cogitare. et eandem quaestionem sibi ipse proponens: Quid ergo dicemus inquit; numquid iniquitas est apud deum? continuo respondit: Absit. rationemque reddens, cur absit, id est cur non sit iniquitas apud deum, non ait: \'Merita enim uel opera iudicat etiam paruulorum, etiamsi adhuc sint in materno utero constituti\' — quo modo enim hoc diceret, qui iam dixerat de nondum natis et de his, qui nihil adhuc egerint boni aut mali, quod non ex operibus sed ex uocante dictum sit: Maior seruiet minori? — sed cumuellet ostendere, cur in his non sit iniquitas apud misericors fuero. Quid nos hic docuit, nisi ex illa massa primi hominis, cui merito mors debetur, non ad merita hominum, sed ad Dei misericordiam pertinere quod quisque liberatur: atque ita non esse iniquitatem apud Deum; quia neque remittendo, neque exigendo quod debetur, injustus
Abbreviated transcription (Latin):
tra dm enĩ loquimini dicendo: nos fa¬
cimꝰ qd̃ ille facturum se c̾e ꝓmisit. In
ysa ac quippe qui abrahȩ pmissus ẽ
filius. hi p̃figurati sunt. ñ qui se ip¬
so ᷤᷤ iustos. s quos d̾s fuerat ipse factu¬

Expanded text:
tra Deum enim loquimini, dicendo, Nos facimus: quod ille se facturum esse promisit. In Isaac quippe, qui Abrahae promissus est filius, hi praefigurati sunt, non qui se ipsos justos, sed quos Deus fuerat ipse factu
Abbreviated transcription (Latin):
habet ullam cunctationem apłi¬
ca illa sentencia de geminiꝰ in re
beccȩ utero. ñdum agentib aliqͥd
boni aut mali: nec tam̃ frustra
scͥptum ẽ nec infantẽ mundum
e̾e apeccato. cuius ẽ uniꝰ diei uita
suꝑ t̾ram. Et illud inpsalmo. Ego
in iniquitatib conceptus sũ: ⁊ in
peccatis mater mea me in utero
aluit. Et qd in adam om̃s mori¬
untur. in quo om̃s peccauert̃. Nunc
aũ liquido teneamus quelibet paren¬
tum merita traiciantur in ꝓlem̾̃ que¬
cũq gr̃a d̾i anteq̃m nascatur quemq
scĩficet: nec iniquitatem ẽẽ apud d̾m.
nec boni maliue agere quemq̃m qd̃
ad ꝓpriam ꝑsonã ꝑtineat añquam
natus ẽ. Illamq sentenciã qua non¬
null putant alibi peccasse magis
minusq animas : ⁊ ꝓ diũsoꝵ meritis
peccatoꝵ indiũsa corpora ẽẽ decru¬
sas. aplicȩ ñ conuenire sentencie cum

Expanded text:
habet ullam cunctationem apostolica illa sententia de geminis in utero Rebeccae nondum agentibus aliquid boni aut mali. Nec tamen frustra scriptum est nec infantem mundum esse a peccato, cuius est unius diei uita super terram, et illud in psalmo: ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit, ed quod in Adam omnes moriuntur, in quo omnes peccauerunt. nunc autem liquido teneamus, quaelibet parentum merita traiciantur in prolem, quaecumque gratia dei, antequam nascatur, quemque sanctificet, nec iniquitatem esse apud deum nec boni maliue agere quemquam, quod ad propriam personam pertineat, antequam natus est, illamque sententiam, qua nonnulli putant alibi peccasse magis minusque animas et pro diuersorum meritis peccatorum in diuersa corpora esse detrusas, apostolicae non conuenire s
Abbreviated transcription (Latin):
luit ⁊ eucurrit iacob s̃ d̾ouoluit ⁊ cucurrit i abd
qr misertus ẽ d̾s. Paratur eñĩudlu tas
a dño. ⁊ a dño gressus hominiꝰ dirigen¬
tur:⁊ uiam eus uolet. Deinde q ꝓpĩ
ia cob dicta ẽ ista sentencia generalis
ñ uolentis neq currentiᷤ. s miserentis
ẽ der: datur etiam eremplũ de pharas

Expanded text:
luit et cucurrit Jacob; sed ideo voluit et cucurrit Jacob, quia misertus est Deus. Paratur enim voluntas a Domino : et a Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet . Deinde, quia propter Jacob dicta est ista sententia generalis, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei:
Abbreviated transcription (Latin):
concludit᷑. Ergo cuius uult mise¬
ret᷑. ⁊ quem uult obdurat. S mi
seretur utiq scdm gr̃am q̃ gratis
dat᷑ ñ meritis reddit᷑. obdurat aut̃
scd̾m iudiciũ. qd̾ m̃itis redoit᷑. De massa
qͥppe dãpnata facẽ uaᷤᷤ in honorẽ. manife¬
sta ẽ gr̃a. facere aũ ĩn uas in contume¬

Expanded text:
ceret: ergo cuius uult miseretur et quem uult obdurat, sensiseretur utique secundum gratiam, quae gratis datur, non meritis redditur; obdurat autem secundum judicium, quod meritis redditur. De massa quippe damnata facere vas in honorem, manifesta e
Abbreviated transcription (Latin):
pus significatumꝰ ostendit ꝑysaac
filium abrahȩ. Euidentius namq
apparet opus d̾i in eo quem ñ genuit
usitatus ordo nature desterilib us¬
cerib ⁊ senec̾tute confectis: ut in fili¬
is di qui futuri p̃nunciabant᷑ hoc
eet signum diuni oꝑis. ñ humani.
In ysaae inqͥt uocabitur tͥ sem̃. Hoc
ẽ ñ qui filii carnis hi filii d̾. s filii

Expanded text:
prius significatum ostendit per Isaac. prius significatum ostendit per Isaac. filium Abrahae. euidentius namque opus dei apparet in eo. quem non genuit usitatus ordo naturae de sterilibus uisceribus et senectute confectis. ut in filiis dei, qui futuri praenuntiabantur, hoc esset signum diuini operis non humani, in Isaac, inquit, uocabitur tibi semen. hoc est non qui filii carnis, hi filii dei, sed f
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stabo. cui misericors fuero. Igit᷑
ñ uolentis neq currentis. s mise¬
rentis ẽ di. Ubi nunc merita: ub
oꝑa uł p̃terita. uel futura. canqͣm
liberi arbitrii uirib adimpleta.
siue adimplenda: t onne aꝑtam
uerȩ gr̃e cõmendatione sentenciã:
Nonne stultam fecit d̾s hereticoꝵ
sapienciam: Quid aũ agebatur
ut hoc apłs diceret: Ut eoꝵ ge¬
minoꝵ cõmemoraret eremplum:
quid ꝑsuadere moliebat᷑: Dd in¬
culcare cupiebat: Nempe hoc qd̾
ipsoꝵ oppugnat amencia: qd̾ suꝑ¬
b ñ capiunt. qd̾ sapere nolunt qͥ
ignorantes d̾i iusticiam: ⁊ suã uo¬
lentes constituere. iusticie d non
st̃ subiecti. De ipsa qͥppe gr̃asatis
oᷤ cõmemorabat. Qd enim ꝓmit¬
tit d̾s. ñ facit nisi ds. Habet nãq
aliquidrationis ⁊ iũtatis. ut homo
ꝓmittat ⁊ d̾s faciat: ut aũ homo
se facere dicat qd ꝓmiseritds. suꝑ¬
bȩ impietatis ẽ reꝓbus sensus. Cõ¬
mendans gͦ filios ꝓmissionss: hoc

Expanded text:
stabo, cui misericors fuero\\ igitur stabo, cui misericors fuero\\ igitur non uolentis neque currentis sed miserentis est dei. ubi nunc merita, ubi opera uel praeterita uel futura tamquam liberi arbitrii uiribus adimpleta siue adimplenda? nonne apertam uerae gratiae commendatione sententiam? nonnsapientiam? 36. Quid autem agebatur, ut hoc Apostolus diceret, ut eorum geminorum commemoraret exemplum? quid persuadere moliebatur? quid inculcare cupiebat? Nempe hoc quod ipsorum oppugnat amentia, quod superbi non capiunt, quod sapere nolunt qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justititiae Dei non sunt subjecti : de ipsa quippe gratia satis os commemorabat. quod enim promittit deus. non facit nisi deus; habet namque aliquid rationis et ueritatis. ut homo promittat et deus faciat; ut autem homo se facere dicat, quod promiserit deus, superbae impietatis est reprobus sensus. Commendans ergo filios promissionis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
fintit: quare me fecisti sicꝰ An nõ
habet potestatem figulus luti ex
eadẽ massa facere aliud uas in
honorem. aliud in contumeliam: Hec
massa si ee̾t utiq media. ut quẽad
modũ nichil boni. nec mali aliqͥd
mereretur. ñ frustra uideret᷑ iniqui¬
tas: ut ex ea fierent uasa in contu¬
meliam. Cum uͦ ꝑ liberum arbitri¬
um pͥmi hominis in condempna¬
tionem uniũsa defluxerit: procul
dubio qd̾ex ea fiunt uasa in hono¬
sit ut sit apud dm̃. s iudicio depu¬
tandum ẽ. Hoc quisqͥs cum eccłia
catholica sapit. ñ contͣ gr̃am ꝓme
ritis disputat. s miscdiam ⁊ uidici¬
um dño cantat: ut nec miscdiam
recuset ingratus. nec iuidicium ac¬
Cum enĩ ñdũ nati fuissent: aut ali¬
qͥd egissent bonũ aut malum.
um ysaac d̾m roganti ut pare¬
set dñs qd̾ pecebat. atq haberet illa
conceptum: gestiebant gemini ad¬
huc in utero cius inclusi. Qua mo¬
lestia cum agitaret᷑. dñm int̾ro¬
gauit. accepitq responsũ. Due

Expanded text:
on habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud uas in honorem aliud in contumeliam? haec massa si esset ita media, ut quem ad modum nihil boni ita nec mali aliquid mereretur, non frustra uideretur iniquitas, ut ei ea fierent uasa in contumeliam; cum uero per liberum arbitrium primi hominis in condemnationem ex uno uniuersa defluxerit, procul dubio, quod ex ea fiunt uasa in honosit ut sit apud deum, sed iudicio deputandum est. hoc quisquis cum ecclesia catholica sapit, non contra gratiam pro meritis disputat, sed misericordiam et iudicium domino cantat, ut nec misericordiam recuset ingratus nec iuim nondum nati fuissent, aut aliquid egissent bonum aut malum. Cum Isaac Deum roganti ut pareset Dominus quod petebat, adque haberet illa conceptum, gestiebant gemini adhuc in utero eius inclusi. Qua molestia cum angeretur, Dominum interrogauit accepitque responsum: Duae
Abbreviated transcription (Latin):
s ⁊ rebectaex uno concubitu habenꝰs s̃ cer¬
ysaac pats nr̃i. Uigilantissime acert aauil.
eruno concubitu gemini enĩ concep anũi.
tierant. ne uel patnis merits tͥoue¬
retur. si quisqͣ̃m forte diceret dotals
natus ẽ filiusꝰ qr pater ita asteet i al¬
lo intempore cum seuit inutero mato.
aut ita erat mater affecta cum eum
concepit. Simul enĩ ambosc̃ uno ui¬
intellexit alit̃ quã maiorem ppłm
udeoꝵ minori ap̃iano ppło seruiturũ.
nam ⁊ esau uocabat᷑ ⁊ edom uñ idumei.
hoc uideri possit impletũ q postra sio¬
panda erat appło qui ortus e ermino¬
men aliquidmauis intentam finsse
istam ꝓpħiam qua dictum ẽ ppłs pplm

Expanded text:
 Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. Vigilantissime ait, ex uno concubitu gemini enim concepti erant: ne vel paternis meritis tribueretur, si quisquam forte diceret, Ideo talis natus est filius, quia pater ita erat affeillo in tempore quo eum sevit in utero matris; aut ita erat mater affecta, cum eum concepit. Simul enim ambos uno intellexit. quam maiorem populum Iudaeorum minori Christiano populo seruiturum. nam et Esau uocabatur et Edom, unde Idumaei, hoc uideri possit inpletum, quia postea superanda fuerat a populo, qui ortus est ex minomen in aliquid maius intentam fuisse istam prophetiam, qua dictum est: Populus populum
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s. cum de ancilla ⁊ filio eiꝰ foras eici¬
endis. uoluntatẽ coniuigsᷤ nollet
implere: in ysaac uocabitur tͥ sem̃
Et certe ibi sequit᷑ ac dicit᷑. Et filiũ
aũ ancille huuss in magnã gentẽ
faciam illum: qr sem̃tuum ẽ. Quo
mͦ gͥ dictum ẽ inysaac uocabitur sex lib̃¬
t semen: cum. ⁊ ismahelem d̾s semen de gei

Expanded text:
s, cum de ancilla et filio eius foras eiciendis uoluntatem coniugis nollet inplere: In Isaac uocabitur tibi semen. Et certe ibi sequitur ac dicitur: Et filium autem ancillae huius in magnam gentem faciam illum, quia semen tuum est. Quo modo ergo dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, cum et Ismaelem Deus semen
Abbreviated transcription (Latin):
nesciebat qͥd loqueret᷑ tantus apłs.
qui duo testam̃ta in ancilla ⁊ libera
allegorica significatione distincta
eẽ dicebat. ueteri filios carnis. nouo
filios ꝓmissionis atcͥbuens. Non qu
filii carnis inquit. hi filii dr: s filii
ꝓmissionis deputant᷑ in sem̃. filii gͦ
carnis ꝑtinent ad t̾renã ierłm quẽ
seruit cum filiis suis: filii aũ ꝓmis¬
sionis ad eam q̃ sursum ẽ liberã ma¬
trem nr̃am et̾nam in celis. Uñ ꝑspi¬
cit᷑ qui ad regnum t̃renum. ⁊ qͥ ꝑtine¬
ant ad regnum celoꝵ. Istam distinc¬
tionẽ qui etiam illo tempore ꝑ di gr̃am
intelligentes. filii ꝓmissionis effec¬
ti st̃ noui destam̃ti heredes in occul¬
tod̃ iudicio consilio deputati sc̃. eciã¬
siuetus testam̃tuo ꝓ tempoꝵ dist̾butione
diuinitis datum ppł o ueteri congru¬

Expanded text:
nesciebat enim quid loqueretur tantus apostolus, qui duo testamenta in ancilla et libera allegorica significatione distincta esse dicebat ueteri filios carnis, nouo filios promissionis attribuens. non qui filii carnis, inquit, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. filii ergo carnis pertinent ad terrenam Ierusalem, quae seruit cum filiis suis, filii autem promissionis ad eam quae sursum est, liberam matrem nostram aeternam in caelis. unde perspicitur qui ad regnum terrenum et qui pertineant ad regnum caelorum. istam distinctionem qui etiam illo tempore per dei gratiam intellegentes filii promissionis effecti sunt, noui testamenti heredes in occulto dei consilio deputati sunt, etiamsi uetus testamentum per temporum distributionem diuinitus datum populo ueteri congru
Abbreviated transcription (Latin):
sam uidet ꝑiusticiã meruisse damp¬
nari. ñ nisi ꝑ gr̃am se potuisse discer¬
ni. Nondũ enim nascentib inquit.
nec aliqͥd agentib boni aut mal. ut
scd̃m electionẽ ꝓpositum di maneret:
ñ ex oꝑib s ex uocante dictum ẽ ei.
maior seruiet minori. Eiectionem aũ
gr̃e nullis fieri oꝑum p̃cedentibus
meritis. alio loco aꝑtissime idẽ apłs
ostendens. sic gͦ inquit.⁊ in hoc tem¬
pore reliquiȩ ꝑelectionẽ gr̃ȩ salue

Expanded text:
sam, uidet per iustitiam meruisse damsam, uidet per iustitiam meruisse damnari, nonnisi per gratiam se potuisse discerni. nondum enim nascentibus. inquit, nec aliquid agentibus boni aut mali. ut secundum electionem propositum dei maneret, non ex operibus sed ex uocante dictum est ei: Maior seruiet minori.\' Electionem autem gratiae nullis fieri operum praecedentibus meritis alio loco apertissime idem apostolus ostendens: Sic ergo. inquit, et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae sal
Abbreviated transcription (Latin):
pus ueniam ⁊ erit sarȩ filius. Non
solum aũ inquit: s ⁊ rebecca exuno
concubitu habens ysaac patͥs nr̃i.
Quo ꝑtinuit ut adderet exuno concu¬
bitii: nis ut ñ solum de suis. neq de
parentũ meritis alioꝵ. s nec de ipsi¬
us quidẽ unius patͥs mutata forte
in meliꝰ uoluntate głaret᷑ iacob di¬
cens. ideo se a creatore dilectũ. qr pa¬
der eius qͣndo seminauit eum meli¬
orib laudabilior morib fuit: Eoc
uno inqͥt concubitu. Unũ tunc ad
eos seminandos meritum patͥs: unĩ
ad concipiendos meritum matͥs. qr
⁊ si mater eos donec pareret uisceri¬
b portauit inclusos. ⁊ forte uolunta¬
tes affectionesq uariauit: ñ uni s
ambob utiq uariauit. qͦs pariter
uentre portauit. Intentio gͥ intuen
cob diler. nis in dño głari. ut cum
ereodem patre. eadem matre. uno
concubitu añquam aliquid egissent
terum odit: intelligat iacob ex illa
massa originaliᷤ iniquitatis. ub fra¬
trẽ suum cum qͦ habuit cõmunẽ cau¬

Expanded text:
rit Sarrae filius.\' non solum autem. inquit, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. quo pertinuit, ut adderet\'ex uno con cubitu\'. nisi ut non solum de suis neque de parentum meritis aliorum sed ne de ipsius quidem unius patris mutata forte in melius uoluntate gloriaretur Iacob dicens ideo se a creatore dilectum, quia pater eius, quando eum seminauit, melioribus laudabilior moribus fuit? ex uno,\' inquit, \'concubitu\': unum tunc ad eos seminandos meritum patris. unum ad concipiendos meritum matris, quia, etsi mater eos. donec pareret, uisceribus portauit inclusos et forte uoluntates affectionesque uariauit, non uni sed ambobus utique uariauit. quos pariter uentre portauit. Intentio igitur intcob dilexi. nisi in domino gloriari, ut. cum ex eodem patre. eadem matre, uno concubitu. antequam aliquid egissent it alterum, intellegat Iacob ex illa massa originalis iniquitatis, ubi fratrem, cum quo habuit communem cau
Abbreviated transcription (Latin):
dem continenciã. nisi accepto sp̃u de
qͦdicit apłs. ñ enĩ accepimꝰ sp̃m timori ᷤ.
s uirtutis ⁊ caritatis. ⁊ continencie:
ita ñ haberet fidem nisi accepisset
sp̃m fide. de qͦ idem ipsẽ dicit. Habentes
aũ eumdem sp̃m fidei. sedm qd̾ scͥptum
ẽ. Qredidi ꝓpt̃ qd̾ locutus sum. ⁊ noi cre¬
dimus ꝓp̾ter quod ⁊ loquim᷑ Nonau
meritõ accipi.s misedia cius qui ciꝰ
uult miseretur: manifestissime os¬
tendit ub de se ipso ait. Misedia con¬
secutus sũ: ut fidelis eͥcͥm. Item lecti

Expanded text:
de quo dicit apostolus: Non enim accepimus spiritum timoris sed uirtutis et caritatis et continentiae, ita non haberet fidem, nisi accepisset spiritum fidei, de quo idem ipse dicit: Habentes tem eundem spiritum fidei. secundum quod scriptum est: ‛Credidi, propter quod et locutus sum\', et nos credimus, propter quod et loquimur. non autem merito accipi sed misericordia eius. qui. cuius uult. miseretur, manifestissime ostendit. ubi de se ipso ait: Misericordiam consecutus sum. ut fidelis essem. Si di
Abbreviated transcription (Latin):
npaulus ostendere qd ea que ꝓmisit
uiliañ. ds potens ẽ ⁊ facere. ubi marime
gr̃a comm̃datur cuius estis inimi¬
ci᷑ neq enim in potestate hominũ
ẽ ut d̾s impleat q̃ ꝓmisit. ⁊ ñ in ip¬
sius qui ꝓmisit: uolens gͦ id osten¬
dere. ñ potest inquit excidere uer¬
bum di. Nonenim om̃s qͥ ex isrł.
hii sunt istlte: neq qͥsunt semen
abrahe: om̃s filii. s in ẏsaac uocabitur¬

Expanded text:
Paulus ostendere, quod ea quae promisit Deus, potens est et facere; ubi maxime gratia commendatur, cujus estis inimici: neque enim in potestate hominum est, ut Deus impleat quae promisit, et non in ipsius qui promisit: volens ergo id ostendere, Non potest, inquit, excidere verbum Dei: non enim omnes qui ex Israel, hi sunt Israel; neque quia sunt semen Abraham, omnes filii