comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& uesciclicuius putcess&. ẽẽ. momenti
meliorest. iRa quamrisus: quicc in
me rore uultus emendare turcoꝵ:
Risus dissolu& uidentem : irx corripit
& emendet: Irascacmur & nobis. si
quandopeccamus: inescamur: & aliis
Per tristiticm quippe uultus melior
fice animus ut interprar&atus est sym¬
machus: &idcirco: uenuncriden¬
tibus qm̃ ipsi lugebuntORs api¬
ettrium Indomoluctus & corin¬
sipientis indomo laiticce:
Beccti inqui salucctor lugentes:
qm̃ ipsi consolabuntur Lugebat
& samuhel regem sccul omnibus
diebus uitae succe: et pcculus super
eos qui post peccacta uaric: nolu¬
erant agere penitentiam: lugere
sẽ dicit:. Cor igitur sccpientis uccdat
addomum tcclis uiri: quise corri¬
picct delinquentem. & adducct
adlacrimas. qui prouoc&. propria
flere peccata: & non eat addomũ
cipit: ubi non con uersecti onem au¬
dientium sed plccusus quecerit & lau¬
dem: Tclis prreceptor plangitur
diues insermone: diues in uerbis:

Expanded text:
et vesci alicujus putasset esse momenti. et vesci alicujus putasset esse momenti. Melior est ira quam risus, quia in moerore vultus emendabitur cor. Risus dissolvit ridentem: ira corripit et emendat. Irascamur et nobis, si quando peccamus, irascamur et aliis. Per tristitiam quippe vultus, melior fiet animus, ut interpretatus est Symmachus. Et idcirco: Vae nunc ridentibus, quoniam ipsi lugebunt . Cor sapientium in domo luctus, et cor insipientium in domo laetitiae. Beati, inquit Salvator, lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Lugebat et Samuel regem Saul omnibus diebus vitae suae . Et Paulus super eos, qui post peccata varia noluerant agere poenitentiam, lugere se dicit . Cor igitur sapientis vadat ad domum talis viri, qui se corripiat delinquentem, ut adducat ad lacrymas, qui provocet propria flere peccata, et non eat ad domum cipit, ubi non conversionem audientium, sed et plausus quaerit et laudem. Talis praeceptor plangitur, dives in sermone, dives in verbis,
Abbreviated transcription (Latin):
gredientem mundum haec omnia
sustinere ⁊ uelcerte quod inmor¬
te quaclessimus notumsit : in exor¬
ignor&ur ⁊ Aut quo dnatiuitas
mors resoł uat meliusesn ire addo¬
mum luctus quam ire addomũ
conuiiui: in quofinis ẽ omnis homi¬
nis. & quiuiuit debit ad corsuũ:
Vtlius est ad ex equics funeris : quã
addomum ire conuiuii: quicc ibi
conditionis nr̃ae & fiagilitactis hu¬
mane expraesenti cadicuere
commonemur: in conuauii autem
liccitice. &icm sȩquid timoris ha¬
bere uidebamur amittimus:
Nouis simum uersum apertius in¬
ter pra&ectus est sim machus di¬
cens: & quiuiuit. bresps& admen¬
tem ex quibus ad probatur ineo
quod superius cibum. & potum ui¬
sus ẽ. ad probare non cum uolup¬
ttem rebus praceferre cunctis
ut plerique male aestimant.
sed & conpcnx tionem auacritie
& animat parcitictis: lic&.
quis suis opibus perfrucctur: Num¬
quam enim tristicicm luctus festi¬
ui tacti conuiuii pra&uliss&. siuiuere

Expanded text:
gredientem mundum, haec omnia gredientem mundum, haec omnia sustinere. Vel certe quod in morte, quales simus, notum sit: in exorignoretur. Aut quod nativitas mors resolvat. Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii, in quo finis est omnis hominis: et qui vivit, dabit ad cor suum. Utilius est ad exsequias funeris, quam ad domum ire convivii, quia ibi conditionis nostrae et fragilitatis humanae ex praesenti cadavere commonemur. In convivii autem laetitia, etiam si quid timoris habere videbamur, amittimus. Novissimum versum apertius interpretatus est Symmachus, dicens: Et qui vivit, respiciet ad mentem. Ex quibus approbatur, in eo quod superius cibum et potum visus est approbare, non eum voluptatem rebus praeferre cunctis, ut plerique male aestimant: sed ad comparationem avaritiae et nimiae parcitatis, licet d momentum quis suis opibus perfruatur. Numquam enim tristitiam luctus, festivitati convivii praetulisset, si bibere
Abbreviated transcription (Latin):
quid sit post illum subsole cũ inqui
ignor&e homo destatu sdo. & quae¬
cum que uid&ur scire &cernere
uideat nec futunt cognoscat
& inmultilo quio. nec effugi at pec¬
catũ: silentium ponat orisuo.
&credat eum uenis se quiscriptus ẽ :
quomodo & sc̃s &e qualis uenerit
non requirens: Bo¬
super oleum bonum. & dies mortis
super diem nectiuitactis eius Consi¬
dera inquid o homo in cuid diestuos
breues & quicccito eẽ. solutae car¬
ne cessabis: Factibi famcm longiorẽ
ut quo do unguentum. nares. odore
delectat sic cedtuum uocibulum:
cuncta posteritas. delectetur quod
per spicucce interpraetatus ẽ. sum¬
machus. dicens: Melius ẽ. nomen
bonum. quamungentum bene o¬
lens: siquidem moris est ebreorũ.
ungentum bonum oleum nuncu¬
pacre: quodccutem ait. & diemmor¬
tis. superdiem natiuitactis eius
uel hoc ostendit melius ẽ exire: desae¬
culo &cacrere de ribulactionibus
atq incerto uitcces tectu: quec̃ in¬

Expanded text:
quid sit post eum sub sole? Cum, inquit, quid sit post eum sub sole? Cum, inquit, ignoret homo de statu suo, et quaecumque videtur scire et cernere, aginem videat, nec futura cognoscat, et in multiloquio non effugiat peccatum; silentium ponat ori suo, et credat eum venisse qui scriptus est, quomodo, et quantus, et qualis venerit, non requirens. Bsuper oleum bonum, et dies mortis super diem nativitatis ejus. Considera, inquit, o homo, dies tuos breves, et quia cito esse, soluta carne, cessabis: fac tibi famam longiorem, ut quomodo unguentum nares odore delectat, sic ad tuum vocabulum cuncta posteritas delectetur. Quod perspicue interpretatus est Symmachus, dicens: Melius est nomen bonum, quam unguentum bene olens. Siquidem moris est Hebraeorum unguentum bonum, oleum nuncupare. Quod autem ait: Et dies mortis super diem nativitatis ejus, vel hoc ostendit, melius esse exire de saeculo, et carere tribulationibus atque incerto vitae statu, quam in
Abbreviated transcription (Latin):
necultrx quam nobis deoscriptũ ẽ
requinemus. necuellit homo plus
scire quam seripturx tes ucta est
cum enim destatunro ignoremus.
& uitec nostrax quac si umbia pertran¬
secct & futurir incertecsint: non
nobis expodit: ut mociorac quam
possumus. inquinamus: Non nul¬
li illud anhodoco significacriputant.
quod omnium qui futurisunt &e ho¬
minum ccapores.circum dandi:
iamds̃ uocaebulum nouerit nec pos¬
sit homo respondere contra arti¬
ficem suum: queere itee uelitce fac¬
tus sit: quanto enim amplius.
quacesierimus: unto magis. osten¬
diucnitactem nrãm & uerbasuꝑflu¬
a & non ex prae scienticdi liberum
tolli arbitrium. sed eccusas anteprire¬
cedere quacre unum quidque sic fac¬
tum sit quia Sunt uerba multac
multiplicaentice uanitactẽ: quid
ẽ. amplius homini : quisenim cog¬
nouit quid sit bonũ homini inui¬
ta numerum dierum uitue uani¬
tictis eius & faci eus quasi umbrt̃.
quic quis cadnuntiecuit homini

Expanded text:
ne ultra quam de eo nobis scriptum est, ne ultra quam de eo nobis scriptum est, requiramus, ne velit homo plus scire, quam Scriptura testata est. Cum enim de statu nostro ignoremus, et vita nostra quasi umbra pertranseat, et futura incerta sint, non nobis expedit, ut majora, quam possumus, inquiramus. Nonnulli illud in hoc loco significari putant, quod omnium, qui futuri sunt, et hominum corpore circumdandi, jam Deus vocabulum noverit: nec possit homo respondere contra artificem suum, quare ita vel ita factus sit. Quanto enim amplius quaesierimus, tanto magis ostendi vanitatem nostram et verba superflua: et non ex praescientia Dei liberum tolli arbitrium, sed causas ante praecedere, quare unumquodque sic factum sit. Quia sunt verba multa multiplicantia vanitatem. Quid est amplius homini? Quis enim cognovit quid sit bonum homini in vita, numero dierum vitae vanitatis ejus? et faciet eos quasi umbram, quia quis 436 annuntiabit homini,
Abbreviated transcription (Latin):
el ait. qui cmbulat inuoluntate
cordissui uelcerte superbum & sibi
placcentem arguit ⁊ & meliorem
dicit ẽẽ. eum qui cuncta sensuagit:
quam illum cuinihilplac& nisi quod
ipse fecerit: quod nihil est d&xerius:
&omni uento inanius Rur sum
& hic prae sumptionem sp̃s. aquila
& theodotiopaslionem uenti. inter¬
prętatisunt: simmachus uero:
adflictionem sp̃s: Porro sciendum
quod apud hebreos & sp̃s & uentus
similiter appellentur nidẽ r̃uha:
quideet quod futurum ẽ & ium
uocatumẽ nomen eius & cognitum.
quic ẽ homo & non poterit iudicce¬
ri cumfortiorese: aperte desalua¬
coris. prrediccctur aduentu. quod
qui futdrus est ante quam incorpore
cerner&ur: iccmuocactum est inscrip¬
turis nomen eius & cognitum prophe¬
tis & scĩsdĩ: quicchomosit. & iuxta
hoc quodhomoest nonpossit secon¬
ferre cum pactre: & ineucengelio
dicact: Pater qui me misit macior
me est unde & in conse quentib p̃cipit᷑

Expanded text:
el ait: Qui ambulant in voluntate el ait: Qui ambulant in voluntate cordis sui . Vel certe superbum et sibi placentem arguit, et meliorem dicit esse eum, qui cuncta provideat, quam illum, cui nihil placet, nisi quod ipse fecerit: quo nihil est deterius, et omni vento inanius. Rursum et hic praesumptionem spiritus, Aquila et Theodotio, pastionem venti, interpretati sunt: Symmachus vero afflictionem spiritus. Porro sciendum est, quod apud Hebraeos, et spiritus et ventus similiter appellentur, id est, RUHA. Quid est, quod futurum est: jam vocatum est nomen ejus, et cognitum, quia homo est, et non poterit judicari cum fortiore se. Aperte de Salvatoris praedicatur adventu, quod qui futurus est, antequam in corpore cerneretur, jam vocatum est in Scripturis nomen ejus, et cognitum prophetis et sanctis Dei: quia homo sit, et juxta hoc quod homo est, non possit se conferre cum Patre, et in Evangelio dicat: Pater qui me misit, major me est . Unde et in consequentibus praecipitur,
Abbreviated transcription (Latin):
lecm utilitatem anima &x refectio¬
ne corpusculi cacpicet & cibos tam
sapienti quem stulto communis
sit & illuc uacdat pccuper ubiopes
ẽẽ perspexit. Melius est ccutem
hoc intellegi de ecclesicestico tuiro
qui inscripturis cadestib eruditus
omnem laborem suũ hab& inore
suo & cnimac eius non impl&ur.
dumsem per cupit dissere & in eo
plus hab& sapiens quam insipiens:
quam cum pccuperem ẽẽ. sesentiat:
pauper emccutem illum. qui in euan¬
gelio becctus dicitur propenrt
adea conprae hendenda quaeui¬
tae sunt. & cembulcet artam & an¬
gustam uicm queceducit ad uitcc̃:
Et pccuper ẽ. amalis operibus
Melior ẽ aspectus oculorum super
ambulantem in anima. sed & hoc
uanitas & prae sumptio sp̃s ⁊
Dilucide hocinter praatus est
summa chus dicens: Melius est pro¬
uidere. quam ambulcre ut lib&:
Id ẽ meliusest iux tesensum cuncta
agerȩ qui animae ẽ oculus : quacmn
uoluntactem cordis sequi hoc ẽ. enĩ
ambulare inanima: sicut e zechi¬

Expanded text:
lam utilitatem anima ex refectiolam utilitatem anima ex refectione corpusculi capiat, et cibus tam sapienti quam stulto communis sit, et illuc vadat pauper, ubi opes esse perspexerit. Melius est autem hoc intelligi de Ecclesiastico viro, qui in Scripturis coelestibus eruditus, omnem laborem habet in ore suo, et anima ejus non impletur, dum semper cupit discere. Et in eo plus habet sapiens, quam insipiens: quia cum pauperem esse se sentiat pauperem autem illum, qui in Evangelio beatus dicitur properat ad ea comprehendenda, quae vitae sunt quae ducit ad vitam, et pauper est a malis operibus, Melior est aspectus oculorum super ambulantem in anima. Sed et hoc vanitas et praesumptio spiritus. Dilucide hoc interpretatus est Symmachus, dicens: Melius est providere, quam ambulare, ut libet; 435 id est, melius est juxta sensum cuncta agere, qui animae est oculus, quam voluntatem cordis sequi. Hoc est enim ambulare in anima, sicut Ezechi
Abbreviated transcription (Latin):
insidiis insepultus abiciactur.
siue quod melius puto nihil bonifa¬
cinoris egerit: ex quo sibiquȩ apud
posteros memoriae companere
& non uitam silentio traensire ue¬
lud pecudes. cumhcebuerit mate¬
riem perquȩ potuerit apparere
quoduixerit ompis laboꝵ homipis
in oreeius & quidem anima nonim¬
plebitur: quid enim ẽ: amplius
sapienti. astulto: quid pccuperi. nisi
scire ut ua dcr contra uitem ⁊ omne
quod laboraent homines in hocmundo
õre consumitur: & adtritũ. denti¬
bus: uentri traditur digerendum ⁊
Cumq: pacululum gulam delectaue¬
rit : tm diu uidecur tribuere uolup¬
tactem quam diugut ture conti¬
n&ur ⁊ cum uero incluum traensi¬
erit: desinit intercibtis. eẽ. distan¬
ticc⁊ & posthaec omniccnonre¬
pl&ur anima comedentis: siue qđ
rursum. desider& quod comedit:
& tacm sapiens quam stultus absq
cibo neque at uiuere: &pccuper
organum. su corpusculi sustenture
neçinterire inedicc siue quod nul¬

Expanded text:
insidiis, insepultus abjiciatur, insidiis, insepultus abjiciatur, sive, quod melius puto, nihil boni facinoris egerit, ex quo sibi queat apud posteros memoriam comparare, et non vitam silentio transire, velut pecudes, cum habuerit materiam, per quam potuerit apparere quod vixerit. Omnis labor hominis in ore ipsius, et quidem anima non implebitur. Quid enim est amplius sapienti a stulto, quid pauperi, nisi scire, ut vadat contra vitam? Omne quod laborant homines in hoc mundo, ore consumitur, et attritum dentibus ventri traditur digerendum. Cumque paululum gulam delectaverit, tamdiu videtur tribuere voluptatem, quamdiu gutture continetur. Cum vero in alvum transierit, desinit inter cibos esse distantia. Et post haec omnia, non impletur anima comedentis: sive quod rursum desideret, quod comedit, et tam sapiens quam stultus absque cibo nequeat vivere, et pauper organum sui corpusculi sustentare, nec interire inedia: sive quod nul
Abbreviated transcription (Latin):
or tiuus quc̃c auicrus ille longeus
& tamen abo aequeli finerapi¬
cintur. dum & hic & ille. morte
simili subtrahuntur Potest hoc
& de isrł accipi. quod dederit eids̃
legem & proph&cs. & testamen¬
tum. & repromissionem. salucc¬
toredicente: Aufer&ur auobis
regnumdĩ &d abitur gentifacienti
fructus eius: Haec omina ad alienũ
& peregrinum degentibus transla¬
ta sint populum &uideant illi bona
suce & non frucentur. Multoqu e
nos conditionis cẽ. melioris quiqua¬
si ab ortiui & nouelli putabacmur
ab eis quisibi mnantiquitatem ad¬
plcudebant de pactribus glorian¬
tes atq: dicentes: pater noster est
abrham. & tamen adunum
locum & nos & illos properare. idẽ
adiudicium dĩ: quod cuitẽ in medio
ait. & quidem sepulchrum non fuit
ei siue hoc significat quod diues
ille desua morte non cogito. & cũ
omnia possideat &iam in extructi¬
one sepulchri auccrussit: siue quod
sȩpe propter ipsces diuitices occisus

Expanded text:
ortivus, quam avarus ille longaevus: ortivus, quam avarus ille longaevus: et tamen ambo aequali fine rapiantur, dum et hic et ille morte simili subtrahuntur. Potest hoc et de Israel accipi, quod dederit illi Deus Legem, et Prophetas, Testamentum, et repromissionem, Salvatore dicente: Quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Haec omnia ad alienum et peregrinum de gentibus translata sint populum, et videant illi bona sua, et non fruantur. Multoque nos conditionis esse melioris, qui quasi abortivi, et novelli putabamur ab eis, qui sibi in antiquitate applaudebant de patribus gloriantes atque dicentes: Pater noster est Abraham : et tamen ad unum locum et nos et illos properare, id est, ad judicium Dei. Quod autem in medio ait: Et quidem sepulcrum non fuit ei; sive hoc 434 significat, quod dives ille de sua morte non cogitet, et cum omnia possideat, etiam in exstructione sepulcri avarus sit; sive quod saepe propter istas divitias occisus
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit ei dixi melius abeo eẽ abor¬
tiuum: Inuacnitate quippe uenit
& intenebris uocdit. & in tenebris
nomen eius abscond&ur: & quidẽ
solem non uidit nec cognouit Requi¬
es huic maegis quac̃ illi  & siuixerit
mille annos duplices. & bonitatẽ
non uidit. non ne adlocum unum
omnia properient: describit aua¬
rum diuitem: & hor c malum fre¬
quens. ẽe. in hominibus ad serit.
quod nihil eorum quace in mundo
putaentur boneceidesit. &nibil¬
o minus stultis sim& parcitate secru¬
ci& Aliis deuoraendac conseruans:
nec non & illud i perbolice adicit
quod &iam sicentum liberos procre¬
ar& & non ut adam propemille
sed duobus millibus annis uixerit
& anima eius cupiditacte & auacri¬
tic contabescat multode terioris
conditionis sit abortiuo. quistu¬
tim ut nectus uid&ur interuit:
Ille enim nec malauidit necbona.
iste uero cumbonapos siderit semꝑ
tristitus & cogractione cruciatus ẽ
Magis que requiem habeat ab¬

Expanded text:
fuerit illi dixi melius ab eo esse aborfuerit illi dixi melius ab eo esse abortivum. In vanitate quippe venit, et in tenebris vadit, et in tenebris nomen ejus abscondetur. Et quidem solem non vidit, nec cognovit, requies huic magis quam illi. Et si vixerit mille annos duplices, et bonitatem non vidit, nonne ad locum unum omnia properant? Describit avarum divitem, et hoc malum frequens esse in hominibus asserit, quod nihil eorum, quae in mundo putantur bona, ei desit, et nihilominus stultissima parcitate se cruciet, aliis devoranda conservans. Necnon et illud hyperbolice adjicit, quod etiam si centum liberos procreaverit, et non, ut Adam, prope mille, sed duobus millibus vixerit annis, et anima ejus cupiditate et avaritia contabescat: multo deterioris conditionis sit abortivo, qui statim ut natus videtur, interiit. Ille enim nec mala vidit, nec bona: iste vero, cum bona possederit, semper tristitiis et cogitatione cruciatus est: magisque requiem habeat ab
Abbreviated transcription (Latin):
sed melius ẽ. iuta apostolum spiri¬
tcclemescam. spiritalem potum ado
datum intellegi. & uiderebonitatẽ
in omni laboresuo quia ingentila¬
bore&s tudio: uentpossumus contẽ¬
placribona & haec ẽ paers nostra
ut innostro studio & labore la&a¬
mur quodlic& bonum sit tamen
do nec xp̃s manifes tetur uitanos¬
tra. necdum plenis simebonumẽ.
& ideo non multum recordabitur
ds̃ dierum uitae nr̃ae: nontann¬
in melioriparte accipitur prooccu¬
pactione spiritadis uere quaelcce¬
titiccȩ est malũ quoduidisub sole
& frequens apud homnes ⁊ uircui
dedit ds̃ diuitices & substanticc̃ & gloriã
& nihilde ẽ animae eius oxomnibus
quece desiderac uit: & non dedit
ei potestatem ds̃. ut manducar&
exeo seduir alienus comedit illud.
haec cianitas & languor pessimus ẽ:
sigenuerit uircentum & annis mul¬
tis uixerit &plures fuerint dies
annorum eius & animaeius non
replecctur bonis. nec sepulchrum

Expanded text:
Sed melius est juxta Apostolum , spiriSed melius est juxta Apostolum , spiritualem escam et spiritualem potum a Deo datum intelligi, et videre bonitatem in omni labore suo, quia ingenti labore et studio vera possumus contemplari bona. Et haec est pars nostra, ut in nostro studio et labore laetemur. Quod licet bonum sit, tamen, donec Christus manifestetur vita nostra, nec dum plene bonum est. Et ideo non multum recordabitur Deus dierum vitae nostrae. Notanin meliori parte accipitur pro occupatione spiritualis veraeque laetitiae. Est malum, quod vidi sub sole, et frequens apud homines. Vir cui dedit 433 Deus divitias, et substantiam, et gloriam, et nihil deest animae ejus ex omnibus, quae desideravit, et non dedit ei Deus potestatem, ut manducaret ex eo, sed vir alienus comedit illud. Haec vanitas est, et languor pessimus. Si genuerit vir centum, et annis multis vixerit, et plures fuerint dies annorum ejus, et anima ejus non repleatur bonis, nec sepulcrum
Abbreviated transcription (Latin):
num quod est optimum: comeder&
bibere . & cernere iocundiratem. in
omnilabore suo quodla bonruit subsole
numero dierum uitȩ succe quod dedit
cids̃: Haec quippeest pars eitissed &om¬
nis homo cuidedit ds̃ diuitices & sabstan¬
ticm: & conces sit ei ut uescolur ex eis
& coller& partem succm & la& are¬
tur delcboresuo. hocdĩ donumest:
non enim multum recordabitur
dierum uitae succe. quice ds̃ occupat
in la& iticc cor eius: Acon parationẽ
eius. qui operib suis incunarum tene¬
bris uescitur. & cum graꝰ diui uate tȩdi¬
o peritura compacnaet. meliorem
dicit. eẽ. eum qui praesentibus fruitur:
Hic enim uel parua uoluptas ẽ. infru¬
endo: ibiuero sollicitudinum tantũ¬
modo magnitudo: Et r& dit cau¬
sces. quac redĩ donumsit suis frui
pos sediuitus. qm̃ non multum recor¬
decbitur dierum uitae succe . Auo¬
ccct quippe eum ds in lu&itia cordis
sui non erit intristitice. non cogita¬
tione uexcebitur abductus la&itiu¬

Expanded text:
num, quod est optimum, comedere, et num, quod est optimum, comedere, et bibere, et cernere jucunditatem in omni labore suo, quo laboravit sub sole, numero dierum vitae suae, quos dedit ei Deus, haec quippe est pars ejus. Sed et omnis homo, cui dedit Deus divitias, et substantiam, concessitque ei, ut vesceretur ex eis, et tolleret partem suam, et laetaretur de labore suo, hoc Dei donum est. Non enim multum recordabitur dierum vitae suae, quia Deus occupat in laetitia cor ejus. Ad comparationem ejus, qui opibus suis in curarum tenebris vescitur, et cum grandi vitae taedio peritura comportat, meliorem dicit esse eum, qui praesentibus fruitur. Hic enim vel parva voluptas est in fruendo: ibi vero sollicitudinem tantummodo magnitudo. Et reddit causas, quare Dei donum sit frui posse divitiis. Quoniam, non multum recordabitur dierum vitae suae. Avocat quippe eum Deus in laetitia cordis sui: non erit in tristitia, non cogitatione vexabitur, abductus laeti
Abbreviated transcription (Latin):
quacs nobis cumpossumus auferre
morientes intristitia. in gemitu.
in indignactione inlitibus. casso
labore conquirere: & haec se¬
cundum simplicem sensum⁊
Ceterum ut edtius leuemur. dophi¬
losopͥhis mibi uid&ur uelhereticis
dicere qui congregant diuitices. dog¬
mactum malum suum. & nec reꝑto¬
res utilitactem possunt aliquecm
consequi nec sectictoribus suis. fruc¬
tum relinquere perp&uum. sed
& ipsi & discipuli reuertuntur inter¬
nrm & perdunt diuitices ab ec qui
dixit: perdam sapientiã sapienuũ.
& prudenticm prudentium rebo:
Uere quip pe sicut egressisunt ddeute¬
lic& ecdesice eius que contraria.
de quec scriptum ẽ: quaeau tem sur
libonentes. quidefecerunt scru¬
tantes scrutimo. & feruntur omni
uento doctrinae nechabent lucem:
sed intenebris suac comedent sacra¬
menta: & semper in in firmitacte
semper in irc cundicsunt. thesccuriz an¬
tes sibi inaem indiȩ irȩ nec habentes.
propitium dm̃: ec cequodui diegobo¬

Expanded text:
quas nobiscum possumus auferre quas nobiscum possumus auferre morientes, in tristitia, in gemitu, in indignatione, in litibus, casso labore conquirere? Et haec secundum simplicem sensum. Caeterum ut altius elevemur, de philosophis mihi videtur, vel haereticis dicere, qui congregant divitias dogmatum in malum suum, et nec repertores utilitatem possunt aliquam consequi, nec sectatoribus suis fructum relinquere perpetuum. Sed et ipsi, et discipuli revertuntur in terram, et perdunt divitias ab eo qui dixit: Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo . Vere quippe, sicut egressi sunt de utelicet Ecclesia, ejusque contraria, de qua scriptum est: Quae autem surslaborantes. Qui defecerunt scrutantes scrutinio , et feruntur omni vento doctrinae, nec habent lucem, sed in tenebris sua comedunt sacramenta. Semper in infirmitate, semper in iracundia sunt, thesaurizantes sibi iram in die irae, nec habentes propitium Deum. Ecce quod vidi ego bo
Abbreviated transcription (Latin):
Vcce uobis diuites: quia recepistis
consolationem uestram: Est LAN¬
Guoꝵ pessimus. quem uidi subsole diui¬
tias custodiri adño inmalum eius
& perierunt diuiticce illȩ indisten¬
tione pessima. & genuit filium & ñ
est in manib eius quic quam. sicut
dus reuertetur. ut ueni⁊
& nihil tollit laboris sui. ut uocdat
inmanib cius sed & hoclangbr pessi¬
mus. quicc sicðnuenit sic & uocdit:
Quidergo haebebit amplius quicclabo¬
rauit inuentum. & omnibus diebus
suis intenebris comedit: & in indig¬
natione plurima & minfirmitaie
ge quod sequitur: ecdesiceste diuite
describente quinec ipse poss& suisdi¬
uitus. per frui. &crobro propter
eccs in discrimen uenict. nechere¬
di quod congregecuit relinquat
sed & ipsifilii sui sicut uenerunt nudi.
it anudi reuertantur inter rocm
& ni hil eos suorum comitour lac¬
borum: nonne enim languor est
pessimus. prodiuitiis cogitatione
torqueri. & perituras opes. nec

Expanded text:
Vae vobis divitibus, quia recepistis Vae vobis divitibus, quia recepistis consolationem vestram . Est languor pessimus, quem vidi sub sole, divitias custodiri a domino in malum ejus. Et perierunt divitiae illae in distentione pessima. Et genuit filium, et non est in manibus ejus quidquam. Sicut dus revertetur, ut venit, et nihil tollet laboris sui, ut vadat in manibus ejus. Sed et hoc languor pessimus, quia sicut venit, sic et vadit. Quid ergo habebit amplius, quia laboravit in ventum? Et omnibus diebus suis in tenebris comedet, et in indignatione plurima, et in infirmitate, ge quod sequitur: Ecclesiaste divitem describente, qui nec ipse possit suis divitiis perfrui, et crebro propter eas in discrimen veniat, nec haeredi, quod congregavit, relinquat; sed et ipse et filius ejus, sicut venerunt nudi, ita nudi revertantur in terram, et nihil eos suorum comitetur laborum. Nonne enim languor est pessimus, pro divitiis cogitatione torqueri, et perituras opes, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsunt diuiticce possidenti nisi hoc
solum ut uideat quod possid&:
Quaento enim maior fuerit substan¬
ticc: tan toplures ministros. habebit
qui opes deuoro congrega tas:
Illeccutem uidecet tantum quod ha¬
b& & plus quam unius hominis cibũ
capere non possit: dulcison nus
openantisiue pccululum siueplusco¬
mederit: & scc turitas. diuitiss non
sinit eum dormire: Adhuc dediuit e¬
& aucro sermoest. & conpanatur
openanti & absq sollicitudine dor¬
mienti: siue pacrum siue multum
comederit: quod ille labore operis.
& sudore quelem uis cibum digerat.¬
& dulcisomno per frucctur: Diues uero
distentus. dccpibus & cogitationibus
indiuersa lacentus dormire non ua¬
lecct: redundante craepulc & in¬
cocto cibo instoma chi angustus aes¬
tucnte:. Porroquice somnus & com¬
munis de acuita exitus apellactur
melior erit requies eius qui o penctur
in prae senti : & secundum uires succs
inbonis operibus conuerscctur quã
eorum diuitice. dequib scribitur

Expanded text:
prosunt divitiae possidenti, nisi hoc prosunt divitiae possidenti, nisi hoc solum ut videat quae possidet. Quanto enim major fuerit substantia, tanto plures ministros habebit, qui opes devorent congregatas. Ille autem videat tantum, quod habet, et plus quam unius hominis cibum capere non possit. Dulcis somnus operanti, sive paululum, sive plus comederit. Et saturitas divitis non sinit eum dormire. Adhuc de divite et avaro sermo est, et comparatur operanti, et absque sollicitudine dormienti, sive parum, sive multum comederit, quod ille labore operis et sudore qualemvis cibum digerat, et dulci somno perfruatur. Dives vero distentus dapidus, et cogitationibus 431 in diversa laceratus, dormire non valeat, redundante crapula, et incocto cibo in stomachi angustiis aestuante. Porro, quia somnus, et communis de hac vita exitus appellatur, melior erit requies ejus qui operatur in praesenti, et secundum vires suas in bonis operibus conversatur, quam eorum divitiae, de quibus scribitur:
Abbreviated transcription (Latin):
diu agermundi istius plenus excola¬
tur: quodccutem ager inter prae¬
tetur mundus. dñs inpecraebola RyZA¬
niorum & tritici exposuit quia quidili¬
git argentum non implebitur argento.
& qui dilihit diuiticcs. nonfrue tur eis.
sed & hoc uanitus In multitudine
eorum bonorum. multi sunt qui co¬
medcent ea. & quae ẽ.fortitudo
hebentiilla: nsiut uideat oculis suis:
ubicumq argentum ponimus: secun¬
dum greci sermonis ambi guitatẽ
potest & pecunia traenᷤ ferre:¬
ficat. Porrotullius. pecumiosois.
primitus eos dicto refert quiplunt
habuis sent pecur & idest pecorc.
Ita enim ea antiquitus appellabant:
Paulictim autem per abusionem
nomen᷑ aliud de uolutum est:
Auccrus ergo describitur. quodnum¬
quam opibus explecctur: & quanto
plus habuerit. tantoplus cupicet:
Flacc ci quoque superhoc con cor deen¬
te sententic qui ait: semper auarus
egor et nobilis historiti quod auacri¬
cctur: Nihil ergo inquid ec lesi cestes.

Expanded text:
diu ager mundi istius excoladiu ager mundi istius excolatur. Quod autem ager interpretetur mundus, Dominus in parabola zizaniorum et tritici exposuit . Qui diligit argentum, non implebitur argento, et qui diligit divitias, non fruetur eis. Sed et hoc vanitas. In multitudine enim bonorum multi sunt, qui comedunt ea, et quae est fortitudo habenti illa, nisi ut videat oculis suis? Ubicumque argentum ponimus, secundum Graeci sermonis ambiguitatem, potest et pecunia transferri:ficat. Porro Tullius pecuniosos primitus eos dictos refert, qui plura habuissent peculia, id est, pecora. Ita enim ea antiquitus appellabant. Paulatim autem per abusionem, nomen ad aliud devolutum est. Avarus igitur describitur, quod numquam opibus expleatur, et quanto plus habuerit, tanto plus cupiat. Flacci quoque super hoc concordante sententia, qui ait : Semper avarus eget. et nobilis historici, quod avari copia minuatur. Nihil ergo, inquit Ecclesiastes,
Abbreviated transcription (Latin):
Nedixeris in conspectu angeli qm̃ igno¬
rrtio est: neinascactur ds̃ super uocetua
& reliqua: & aduersum eos fuerat
loquutus. quinegarent prouidentia dĩ¬
res humana regi: Quic igitur aduer¬
sus hoc praeceptum suboriebatur
questio & quacre iusti cadumniam
sustinent quecre iniqueefiunt into¬
to orbe iudicic & non est ultords̃.
nunc infert & soluit quod opponipo¬
tenrt dicens: siuideris ccclũ niccm
pccuperis. quibectus in euangelio
praedicatur & resugere noniusti¬
tiã: nemireris & tibi nouũ aliquid
esse uidecctur Oc celsus quippe suꝑ¬
excelsos haec respicit ds̃ quic ange¬
los suos super iudices. & reges ter¬
rae praeposuit quipossunt utiq
prohibere iniustiticem: & magis
interra ualere quam quoceuis
hominum potesictes. sed quõ
seruat infine iudicium: & in con¬
sumatione mundi quan domatu¬
rax seges fuerit & messoresuenerint.
ius surus est ut separ&ur triticum
& lolium tradatur incendio. Ideo nunc
expectat. & differt sententiam: quam¬

Expanded text:
ixeris in conspectu angeli, quoniam ignorantia est, ne irascatur Deus super vocem tuam, et reliqua: et adversus eos fuerat locutus, qui negarent providentia res humanas regi. Quia igitur adversus hoc praeceptum suboriebatur quaestio, quare justi calumniam sustinerent, et quare iniqua fiant in toto orbe judicia, et non est ultor Deus; nunc infert et solvit, quod opponi poterat, dicens: Si videris calumniam pauperis, qui beatus in Evangelio praedicatur, et res vi geri, non justitia, ne mireris, et tibi novum aliquid esse videatur. Excelsus quippe suexcelsos haec respicit Deus, qui angelos suos super judices et reges terrae praeposuit: qui possunt utique prohibere injustitiam, et magis in terra valere quam quaevis hominum potestates. Sed quoniam servat in fine judicium et consummationem mundi, quando matura seges fuerit, et messores venerint, jussurus est, ut separetur triticum, et lolium tradatur incendio: ideo nunc exspectat et differt sententiam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
& de une mento &uerbodi nefestines
a faciedĩ ambulares sciendum iurames¬
tum dĩ indiuinis uoluminibus eẽ. cons¬
criptum hocitaque iunrmentum
dedi uerbo ficrum & archanum: non
debemus quib cumque narrare ꝓfer¬
re in medium excitatam de coferre
senten tiam: neque ut moyses festines
uidere faciem dĩ sedicm diu sũs tine
donec ipsepertran secit: &taentum
eius posteriotee conspiciaes nec non
& illud. quod sequitur nestes inuer¬
bomalo. &e coent: superco intellega¬
mus qui inheres coserrores prereuen¬
tusest: uel super illo quicum ecclesi ae
fidem habecat. tamen peccatis uinci
dine: quod siper seuenaueris : rexui¬
tiorum. atq: peccati dicbolus opera¬

Expanded text:
verbo Dei ne festines a facie ejus ambulare: sciendum juramentum Dei in divinis voluminibus esse conscriptum. Hoc itaque juramentum, de Dei verbo sacrum et arcanum, non debemus quibuscumque narrare, et proferre in medium, et citam de eo ferre sententiam. Neque, ut Moyses, festines videre faciem Dei, sed tamdiu sustine, donec ipse pertranseat, et tantum ejus posteriora conspicias. Necnon et illud quod sequitur: Ne stes in verbo malo, et caetera, super eo intelligamus, qui haereseos errore praeventus est: vel super illo, qui cum Ecclesiae fidem habeat, tamen peccatis vincitdine. Quod si perseveraveris, rex vitiorum atque peccati diabolus opera
Abbreviated transcription (Latin):
siqui dem & desceluactore sic ser iptũ
cictum: dspronobis peccatum fecit
ꝓuerbo quoque symmachus rem
intet practatus est dicens: quicus¬
iodit mandatum non experiorur
rem malcm prarcepit cutemre¬
gis imperium: conseruandume
&escire quid. & quaere. & quo tem¬
pore iubecet: quicc omninegotioe
tempus &iudicium afflic cio quippe
hominis multa supeum quiadesciti
quod futurum est: sicut enim erit
quis adnanticcuit ei lic&ẽ diuerse
ueniant & non possit iustus scire
qui dei futurum sit nec singularum
rerum: eccusa sractiones quae cognos¬
ctii tiemoẽ enim conscius. futuro¬
reio tremen scitadõ cum inucilitao¬

Expanded text:
de Salvatore sic scriptum ccatum, pro nobis peccatum fecit . Pro verbo quoque Symmachus rem interpretatus est, dicens: Qui custodierit mandatum, non experietur rem malam. Praecepit autem regis imperium conservandum, et scire quid, et quare, et quo tempore jubeat. Quia omni negotio est tempus et judicium. Afflictio quippe hominis multa super eum, quia nescit quod futurum est; sicut enim erit, quis annuntiabit ei? Licet diversa eveniant, et non possit justus scire quid ei futurum sit, nec singularum 452 rerum causas rationesque cognoscere nemo enim est conscius futurorum, tamen scit a Deo cu
Abbreviated transcription (Latin):
cum cordemeo dicens: ecce ego mag¬
nificatus sum. & adiecisapienticm
suꝑ omnes quisuerunt antemẽ in bie¬
rusalem & cormeum uidĩmultam
sapientiam aescientiam ⁊ sapien¬
tior fuit salomon. non abnaebam
& moysen & coreris sc̃s sed his quisue¬
itent antese in hierusalem
Legimus & in regnorum libris multae
sapientice fuisse salomonem & hoc
ado donum prae teteris postulas se :
Mundiergo cordis oculus: multam sapien¬
tiam &scientiam contu&ur: quia non
ait multam sapientiam & scientia
sum locutus: sedmultam sapientiam
& scentiam uidit cormeum. non enĩ
possumus eloqui: omnia quae sentimus
ETDEDI cormeum ut nos semsapien¬
tiã & scientiam. errores &stulticiã
cognoui quic̃ hoc pasti o uenti siue
pracesumtio sp̃s : Contrae rias contra¬
ria intelleguntur. & sapientia pri¬
maẽ stultitia caruisse: stultitia
autem carere non potest nisi quiin¬
tellexerit eam: Vnde cplurima in
rebus noxia sunt creata ut dumuitamus

Expanded text:
cum corde meo, dicens: Ecce ego magcum corde meo, dicens: Ecce ego magnificatus sum, et adjeci sapientiam super omnes, qui fuerunt ante me in Jerusalem, et cor meum vidit multam sapientiam et scientiam. Sapientior fuit Salomon, non Abraham, et Moyse, et caeteris Sanctis, sed his qui fuerunt ante se in Jerusalem. Legimus et in Regnorum libris, multae sapientiae fuisse Salomonem, 395 et hoc a Deo donum prae caeteris postulasse. Mundi ergo cordis oculus multam sapientiam et scientiam contuetur; quia non ait: Multam sapientiam et scientiam sum locutus; sed, Multam sapientiam et scientiam vidit cor meum. Non enim possumus eloqui omnia, quae sentimus. Et dedi cor meum, ut nossem sapientiam et scientiam, errores et stultitiam: cognovi quia et hoc est pastio venti, sive praesumptio spiritus. Contrariis contraria intelliguntur. Et sapientia prima est, stultitia caruisse. Stultitia autem carere non potest, nisi qui intellexerit eam. Unde et plurima in rebus noxia sunt creata, ut dum vitamus
Abbreviated transcription (Latin):
hereticos quiquas damnaturas in¬
troducunt qui non recipiant sani¬
tatẽ & quiccinminutio hoc est
quod de est non potesł numenri:
propterea tantum primogenita
is rarhel numerata sunt : feminȩ uero
& serui& paruuli: & uulgus ex acgip¬
to ne qͣuã plenitudo sed inminutio
ex ercitus absque numero: pra&er¬
missisunt ⁊ Potest & hic eẽ sensus
tantamalitia ir mundi huius capite
uersatur ut ad iñ tegrum bonis tantum
mundus redire uex ualeat ⁊ Nec possit
facile recipere or dinem & perfectio¬
nemsuam. in quibus primumi conditus
est: aliter ⁊ omnibus. perpenitentiã
in integrum restitutis. solus dicbolus.
in suo permanebit errore ⁊ Cunta
enim quae subsole facta sunt illius
arbitrio & spuma lignitatis euersa
sunt . dum ad eius instinc tum pecca¬
tis peccata cumulantur: Demq
tantus .ẽ numerus seductorum
& eorum qui degrege dñi ab eo rapti
sunt ut subputationẽ nonque at¬
s conprebendi locutus suit

Expanded text:
haereticos, qui quasdam naturas inhaereticos, qui quasdam naturas introducunt, quae non recipiunt sanitatem. Et quia imminutio, hoc est, quod deest, non potest numerari: propterea tantum primogenita Israel numerata sunt. Feminae vero, et servi, et parvuli, et vulgus ex Aegypto, nequaquam plenitudo, sed imminutio exercitus, absque numero praetermissi sunt. Potest et hic esse sensus: Tanta malitia in mundi hujus capacitate versatur, ut ad integrum boni statum mundus redire vix valeat, nec possit facile recipere ordinem et perfectionem suam, in quibus primum conditus est. Aliter, Omnibus per poenitentiam in integrum restitutis, solus diabolus in suo permanebit errore. Cuncta enim, quae sub sole facta sunt, illius arbitrio et spiritu malignitatis eversa sunt, dum ad ejus instinctum peccatis peccata cumulantur. Denique, Tantus est numerus seductorum et eorum qui de grege Domini ab eo rapti sunt, ut supputatione non queat comprehendi. Locutus sum ego
Abbreviated transcription (Latin):
Dicitur autem quod agat unus quisq quod
uelit & sibirectum ẽẽ uideatur. Atq
indiuersa libero homines ferantur
arbitrio & uana sunt uniuersa sub
sole dum inuicem nobis. inbonorum
& malorum finibus displicemus:
Dicebat mihi hebreus. quos scriptura s
scãs instituentes. perlegi quod supra scrip¬
adflictionem & maliciam quẽc passio¬
nem & uoluntatẽ significar& :¬
Et non amalo quod est contra riũbono
sed abeo quod in euangelio scribitur
Cufficit diei malicia suce ⁊ quamgre¬
cant & ẽȩ sensum. Consideraui uni¬
uer saquece in mundosiunt & nihil
aliud deprehendi quim uanitatem
& malitias: Idest iniserias sp̃s quibus
anima diuersis cogitationibus ad flic¬
tatur peruer sus non poteritad¬
ornari. & inminutio non poterit
numerari: Quiperuersus est antecor¬
rigatur non poterit adornari ⁊ Rectoẽ
ornatum recipiunt curua correcti¬
onem: Per uersus nondicitur nisi
qui deprruatus. arecto est:. Hoc contra

Expanded text:
Dicitur autem, quod agat unusquisque quod Dicitur autem, quod agat unusquisque quod velit, et sibi rectum esse videatur, atque in diversa libero homines ferantur arbitrio, et vana sint universa sub sole, dum invicem nobis in bonorum et malorum finibus displicemus. Dicebat mihi Hebraeus, quo 394 Scripturas sanctas instituente perlegi, quod supra scripafflictionem, et malitiam, quam pastionem, et voluntatem significaret: non a malo, quod est contrarium bono, sed ab eo, quod in Evangelio scribitur: Sufficit diei malitia sua . Quam Graecant, et esse sensum: Consideravi universa, quae in mundo fiunt, et nihil aliud deprehendi, quam vanitatem, et malitias, id est miserias spiritus, quibus anima diversis cogitationibus afflictatur. Perversus non poterit adornari, et imminutio non poterit numerari. Qui perversus est, nisi ante corrigatur, non poterit adornari. Recta ornatum recipiunt, curva correctionem. Perversus non dicitur, nisi qui depravatus a recto est. Hoc contra
Abbreviated transcription (Latin):
scribitur propter quod traedidit eos ds̃
inpas siones ignominiae ꝯ & iterum
Propter quod tradidit eos inre ꝓbum
Aedrinde: propter quod tradidit
eos ds̃ indesideria cordis sui: in mun¬
ditim: & ad the selonicenses:
Propterea mittit eis ds̃ operationem
erroris: & prius cause ostenduntur
quare uel pas sionibus. ignominice.
uel sensui reprobo uel cordis suidesiderus
concedantur : Aut quid fecerint ut
operationem erroris. accipicent:
Ita & in pracesen tucrum idcirco ds̃
distentionem malcm dedit hominibus
ut distendantur in ea: quia prius spon¬
te suc & propricuoluntate. haec
nicuanitas. & pricesumptio sp̃s
n ecessitate conpellimur. ut crebrius
quam uolumus de uerbis hebreicis
disseramus: nec enimpos sumus
scire sensum. nisi eum per uerba
interpretes. non bebreum sermonem.
ex praes sere desyrum dicentes it paiposin :¬
one uocabuilum est. et IΡΟΑΡΕ cic melius
uoluntatem quam praesumtio nemsonat:

Expanded text:
scribitur: Propter quod tradidit eos Deus scribitur: Propter quod tradidit eos Deus in passiones ignominiae . Et iterum: Propter Ac deinde: Propterea tradidit eos Deus in desideria cordis sui in immunditiam . Et ad Thessalonicenses: Propterea mittet eis Deus operationem erroris . Et prius causae ostenduntur, quare vel passionibus ignominiae, vel sensui reprobo, vel cordis sui desideriis concedantur  Al. concidantur, aut quid fecerint, ut operationem erroris accipiant. Ita et in praesentiarum idcirco Deus distentionem malam dedit hominibus, ut distendantur in ea, quia prius sponte sua et propria voluntate haec vnia vanitas, et praesumptio spiritus. Necessitate compellimur, ut crebrius, quam volumus de verbis Hebraicis disseramus. Nec enim possumus scire sensum, nisi eum per verba  autem Interpretes non Hebraeum sermonem expressere, sed Syrum, dicentes προαίρεσιν. one vocabulum est: προαίρεσις autem melius voluntatem, quam praesumptionem sonat.
Abbreviated transcription (Latin):
traens tulerunt : quod indistentione
latinus interpres expressis. eo quodin
uccricos sollicitudines mens hominidis¬
tenta lani&ur: sim machus uero
axocnat. idesł occupactionem traenstu¬
lit : quicc igitur sepius. in hoc uolumine
nominatur siue occupationem siue dis¬
tentionem siue quid aliud dixerimus
ad superio rem sensum cunc tare ferant᷑:
Dedit ergo ec desices tes primo omniũ men¬
tem sucm. ad sapientiam requirendam:
& ultric licitum seextendens: uoluit cau¬
sas rationesq cognoscere. quare pccruuli
corriperentur adȩmonȩ curnaufragia
& iustos & impios pariter absorberent
utrum & haec & hissimilia casueueni¬
rent. aniudiciodĩ: & sicasu. ubi pro¬
uidenticc: siuditio ubiius ticiaedĩ
Haec inquit nosse desidenens intellexi
super fluam curirm & sollititudinem
perdiuersaicruciantem. ado homi¬
nibus dcctam. ut scire cupiant quod
scire non litum est: Pulchre autem
causa prȩmissa. adõ dacta distentio ẽ :
ꝗ uomodo enim inepistola ad romanos

Expanded text:
transtulerunt, quod in distentionem Latinus Interpres expressit, eo quod in varias sollicitudines mens hominis distenta lanietur. Symmachus vero ἀσχολίαν, id est, occupationem transtulit. Quia igitur saepius in hoc volumine nominatur, sive occupationem, sive distentionem, sive quid aliud dixerimus, ad superiorem sensum cuncta referantur. Dedit ergo Ecclesiastes primo omnium mentem suam 393 ad sapientiam requirendam, et ultra licitum se extendens, voluit causas, rationesque cognoscere: quare parvuli corriperentur a daemone, cur naufragia et justos, et impios pariter absorberent. Utrum haec, et his similia casu evenirent, an judicio Dei. Et si casu, ubi providentia? si judicio, ubi justitia Dei? Haec, inquit, nosse desiderans, intellexi superfluam curam, et sollicitudinem per diversa cruciantem a Deo hominibus datam, ut scire cupiant, quod scire non licitum est. Pulchre autem causa praemissa, a Deo data distentio est. Quomodo enim in Epistola ad Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
iampossidere natunrm: ERGOos
regis. custodio & loquellam iura men¬
tidĩ inefestines a faciedĩ abire: & ne
festines inuerbo medo qt omne quod
uoluerit faci& si cut dixerit: Rex pores¬
tactem habens. & quis dicit ei quid facis:
ui d&ur quidem prrecipere iux ta
pracibus impereti᷑ quo modo dicentib
osregis custodi. sedego puto deillo rege
nuncdici. de quodacuad ait: Dñe in cur¬
tutetua letabitur rex: & malioloco:
ut pcctris & filii unum regnum signifi
quam. sed omne iudicium deditfilio
quirex filius dĩ pectris. regis est filius
in tobiae libro scribitur: mysterium
regis abscondere bonumest: & prreci¬
pue mon& nere tractemus. quec reds
unum quodq prireceperit. sed quo dcũ¬
que uiderit. eẽ. mandatum. hoc pia
mens hominis implere festin&. &esit

Expanded text:
jam possidere naturam. Ego os jam possidere naturam. Ego os regis custodio, et loquelam juramenti Dei. Ne festines a facie ejus abire, et ne stes in verbo malo, quoniam omne quod voluerit, faciet. Sicut dixerit rex, potestatem habens: et quis dicet ei, Quid facis? Videtur quidem praecipere juxta pretibus imperativo modo dicentibus: Os regis custodi; sed ego puto de illo rege nunc dici, de quo David ait: Domine, in virtute tua laetabitur rex . Et in alio loco, ut Patris et Filii unum regnum significquam, sed omne judicium dedit Filio . Qui rex Filius Dei, Patris regis est Filius.in Tobiae libro scribitur: Mysterium regis abscondere bonum est . Et praecipue monet, ne tractemus, quare Deus unumquodque praeceperit, sed quodcumque viderit esse mandatum, hoc pia mens hominis implere festinet. Et
Abbreviated transcription (Latin):
odiur: & reuera cum multis int quisa¬
pienticm repromit teent. Difficilein¬
uenitur qui discernere quec eat. horũ
sapientem ab his quiui dentur essesapi¬
entes & cum sint plurimi quiscriptu¬
rarum occulta dicent posse se soluere
recfus est quiuerã inueniat solutionem:
quo decutem sequitur. sapientia homi¬
nis inluminauit uultum eius. & in prob
faciesuc odi&ur: Itccpossumus expla¬
nare ut pauli uerba ponamus: Nosau¬
tem omnes reuelata faciȩ gloricm dñi
contem plantes &psalmiste canentis
signactum est supernos lumen uultus
tui dñe: sapientiam ccutem hic homi¬
nis non alicm dicit quac̃ sapienticmdĩ
Quacecum sccpientiadisit. iux ta pos¬
sibilitatem capacitatis hominiseͤius
incipit qui sehabere meruerit : om¬
nes her&icus. & falsum dogma defendens
inpudenticce uultus esł Denique mar¬
tion. & uaden tinus & melibs. eẽ. dicunt.
Naturc ẽẽ. quemn conditor est & hoc
possit aliquid expcerte ferri sispem
sehuius reihabere contenderint: & ñ

Expanded text:
it. Et revera cum multi sint qui sapientiam repromittant, difficile invenitur qui discernere queat virum sapientem ab his qui videntur esse sapientes. Et cum sint plurimi qui Scripturarum occulta dicant posse se solvere, rarus est qui veram inveniat solutionem. Quod autem sequitur, sapientia hominis illuminabit vultum ejus, et improbus facie sua odietur, ita possumus explanare, ut Pauli verba ponamus: Nos autem omnes revelata facie gloriam Domini contemplantes : et Psalmistae canentis: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Sapientiam autem hic hominis non aliam dicit absque sapientia Dei. Quae cum sapientia Dei sit, juxta possibilitatem capacitatis hominis ejus esse incipit, qui se habere meruerit. Omnis haereticus et falsum dogma defendens, impudenti vultu est. Denique Marcion et Valentinus melioris se dicunt naturae esse, quam conditor est. Et hoc posset aliqua ex parte ferri, si spem se hujus rei habere contenderent, et non
Abbreviated transcription (Latin):
Inumbrac eius uiuemus: ingentibus:
omnis nostrac in hacuita proietio
instaer umbraest siuescepientice
siue suprae dicti. argenti donecas¬
pis r&dios & amoueantur umbras
Sym machus moresuo & icm in
hoc loco manifestius: inter prae¬
tectus ẽ dicens: quomodo protegit
sapͥientia similiter protegit
pecuma sequens cutem uersi¬
culus. per spicure adstudium
scientiae cohartactur uidi
openrdĩ qm̃quis poterit adornare
quemds peruerterit: & in hoc loco
ita symmachus transtulit: disceope¬
redĩ quiane mopoterit. corrigere
de scmpturis sc̃ĩs siue exipsec contem¬
platione elementorum feire & intel¬
legere quoce factsunt non tamep
causces yationesq ꝑquirere ł quare

Expanded text:
In umbra ejus vivemus in gentibus . Omnis nostra in hac terra protectio instar umbrae est, sive sapientiae, sive supradicti argenti, donec aspiret dies, et amoveantur umbrae. Symmachus more suo etiam in hoc loco manifestius interpretatus est, dicens: Quomodo protegit sapientia, similiter protegit pecunia. Sequens autem versiculus perspicue ad studium scientiae cohortatur. Vide opera Dei, quoniam quis poterit adornare quem Deus pervertit? Et in hoc loco ita Symmachus transtulit: Disce opera Dei, quia nemo poterit corrigere, de Scripturis sanctis, sive ex ipsa contemplatione elementorum, scire et intelligere quae facta sunt: non tamen causas rationesque perquirere quare
Abbreviated transcription (Latin):
qui in uenit anmam suã per d& eam
& quiperd&x ani mam sut̃ ꝓpterme
in ueni&eam ⁊ coac chabei. ꝓlege
dĩ. atque iustitic uisi sunt in succperi¬
re iustitia: & marres qui sanguinem

Expanded text:
 perdet eam, et qui perdiderit animam suam propter me, inveniet eam . Macchabaei pro lege Dei atque justitia visi sunt in sua perire justitia, et martyres, qui sanguinem