comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seruauerit: Anforte quia plenitudo legis caritas
est qua d̃s proximusq diligitur. inquib p̃ceptis
caritatis tota lex pendet & propħȩ : merito fit
reus omnium. qui contra illã facit inqua
pend̾et om̃ia: Nemo aũt peccat. nͥ aduersus
illã faciendo: quia ñ ad ulterabis. ñ homicidiũ
facies. nonfuraberis. ñ concupisces. & si qđẽ
aliud. mandatum in hoc sermone recapitu¬
tur: in eo qͦd diliges ꝓximũ tuũ tãqua te
ipsum. Dilictio ꝓocimi: malum ñ oꝑatut. Ple¬
nitudo autem legis: caritas. Nemo aut̃ dili¬
git ꝓtimum: nisi diligens dm̃. ut hoc quan¬
tum potest proximo inpendat. quẽ diligit
tanquam seipsum: ut & ille diligat dm̃. Quẽ
si ipse ñdiligit: nec se nec ꝓximũ diligit. Ac ꝑ
hoc qui totam legẽ seruauerit. si muno offen¬
derit. fit om̃iũ reus. quia contra caritatem
facit. unde tota lex penda. Reus itaq fit
omntum: faciendo contra eam inqua pendeis

Expanded text:
servaverit? An forte quia plenitudo Legis caritas servaverit? An forte quia plenitudo Legis caritas est , qua Deus proximusque diligitur, in quibus praeceptis caritatis, tota Lex pendet et Prophetae , merito fit reus omnium, qui contra illam facit, in qua pendent omnia? Nemo autem peccat, nisi adversus illam faciendo, quia non adulterabis, non homicidium facies, non furaberis, non concupisces, et si quod aliud est mandatum, in hoc sermone recapitulatur ineo, quod diliges proximum tuum tamquam te ipsum\'. dilectio proximi malum non operatur, plenitudo autem legis caritas. nemo autem diligit proximum nisi diligens deum, ut hoc, quantum potest, proximo inpendat, quem diligit tamquam se ipsum, ut et ille diligat deum, quem si ipse non diligit, nec se nec proximum diligit. ac per hoc, qui totam legem seruauerit, si in uno offenderit, fit omnium reus, quia contra caritatem facit, unde tota lex pendet. reus itaque fit omnium faciendo contra eam, in qua pendent
Abbreviated transcription (Latin):
minus q̃uã deb&. ex utio ẽ. Ex quo uitio.
ñ ẽ uistus interra qui faciat bonum & ñ pec̃
cabit: ex qͦ uitio. non ustificabitur inconspec¬
tu di om̃is uiuens. Propter qͦd uitium. si di¬
xcerimus quia peccatum ñ habemus. nos ipsoᷤᷤ
decipimus. & ueritas in nobis ñẽ. Propt̃ qͦd etiã
quantũ libo ꝓfecerimus. necessarium ẽ nobis
dioere. dimitte nobis debita nr̃a: cum iam dĩa
inbaptismo. dicta. facta. oogitata dimissa sint.
QA itaq ͤ qui recte uidet. ⁊ibi. & quando. &
unde speranda sit. illa ꝑfectio: cui nonsit qͦđ
adici possit : Siaũt p̃ce̾pta nonee̾nt: non u¬
tiq ess& ubi se homo certius inspicer&: & uide¬
ret unde auerteretur: quo coxonaretur. qͥre
gratularenur: quid p̃caretur. Magna ẽ gͦ utilitaᷤ
ẜceptoꝵ: sci libero arbitrioͣ detur: ut grã di am¬
plius honoretur. Quȩ si ita se habent: unde fit
omnium reus. si muno offendat. qui totã legẽ

Expanded text:
minus est quam debet ex uitio est. ex quo uitio minus est quam debet ex uitio est. ex quo uitio non est iustus in terra, qui faciat bonum cabit. ex quo uitio non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens. propter quod uitium, si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est; propter quod etiam, quantum libet profecerimus, necessarium est nobis dicere: Dimitte nobis debita nostra, cum iam omnia in baptismo dicta. facta, cogitata dimissa sint. uidet itaque, qui recte uidet, ubi et quando et unde speranda sit illa perfectio, cui non sit quod adici possit. si autem praecepta non essent, non utique esset, ubi se homo certius inspiceret et uideret, unde auerteretur, quo conaretur. qua re gratularetur, quid precaretur. magna est ergo utilitas praeceptorum, si libero arbitrio tantum detur, ut gratia dei amplius honoretur. Quae si ita se habent, unde fit omnium reus, si in
Abbreviated transcription (Latin):
fecto itͣa. qͥsq inlustratione pie caritatis asfec¬
tus ẽ. in alio actu magis in alio minus. inaliqͦ
nichil: sic dici potest habere aliam ñ habere. a¬
aliam magis. aliamminusue habere uirtutẽ.
Nam & maior ẽ. inisto caritas. qũa in illo.
recte possumus dicere: & aliqua in isto. nulla
in allo. quantum ꝑtinet ad caritatẽ qũt̃ pictã
tis est: & in ipso uno homine. qͦd maiorẽ habeãt
pudicitiam quam pacientiam: & maiorẽ hodie
qu̾a heriᷤ ꝓficit: & ad huc ñ habeat continentiã:
& habeat ñ paruũa miscdđiã: Et ut generalit᷑
breuiterq complectar quã de uirtute habeo
notionẽ : qͦd adrecte uiuendum attinet. uir¬
tus ẽ carttas: qua id qͦd diligendũ ẽ. diligit᷑.
Rec inaliis maior. in alĩis minor: in aliis
nulla ẽ. Plenissima uͦ quȩ iam ñ possit au¬
geri: quã du hic homo uiuit inneminem,
Quanduu aut̃ augeri potest: ꝓfecto illud qd̾

Expanded text:
rofecto ita, ut quisque inlustratione piae caritatis affecrofecto ita, ut quisque inlustratione piae caritatis affectus est in alio actu magis, in alio minus, in alio nihil, sic dici potest habere aliam, aliam non habere, aliam magis minusue habere uirtutem. nam et \'maior est in isto caritas quam in illo\' recte possumus dicere et \'aliqua in isto, nulla in illo\', quantum pertinet ad caritatem, quae pietas t, et in ipso uno homine, quod maiorem habeat pudicitiam quam patientiam et maiorem hodie quam heri, si proficit, et adhuc non habeat continentiam et habeat non paruam misericordiam. et ut generaliter breuiterque complectar quam de uirtute habeo notionem, quod ad recte uiuendum attinet: uirtus est caritas, qua id quod diligendum est diligitur; haec in aliis maior, in aliis minor, in aliis nulla est; plenissima uero quae iam non possit augeri, quamdiu hic homo uiuit, in nemine. quamdiu autem augeri potest, profecto illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
hic uiuit sine peccato. & hoc alius maius. alius
minus. optimus aut̃ ẽ. qui minimũ. Sed quid
ego tanquam oblitus cui loquot. doctori similis
factus sum. cum ꝓposuerim quid abste discere
uelim: Sed quia de peccatoꝵ parilitate unde
id qͦd agebã incidit quęstio. examinandã tͥ sen¬
tentiam meam ꝓmere statuerã : lam eam tan¬
dem aliquando concludã: quia & si uerũ ẽ eũ
qui habet unã om̃s habere uirtutes. eũ qui
unã ñ habet nullam habere: nec si peccata st̃
paria: quia ubi uirtus nulla ẽ. nichil quidẽ
rectum ẽ. nec tam̃ ido nonẽ prauo prauius:
distorioq distortius. Si aut̃ qđ puto esse uerui
sacrisq litteris congruentius. ita sunt animȩ in
tentiones ut corꝑis m̃bra. ñ quo uideantur locis.
sed qͦd sentiantur affectib. & aliud inlumina¬
tur Amplius aliud minus. aliud omnino cardo
lumine & tenebroso inumbratur obstaculo: ꝓ¬

Expanded text:
hic uiuit sine peccato et hoc alius magis alius hic uiuit sine peccato et hoc alius magis alius minus; optimus autem est, qui minimum. Sed quid ago? tamquam oblitus, cui loquar, doctori similis factus sum, cum proposuerim, quid abs te discere uelim. sed quia de peccatorum parilitate, unde in id, quod agebam, incidit quaestio, examinandam tibi sententiam meam promere statueram, iam eam tandem aliquando concludam, quia, etsi uerum est eum, qui habet unam, omnes habere uirtutes, eum, qui unam non habet, nullam habere, nec sic peccata sunt paria, quia, ubi uirtus nulla est, nihil quidem rectum est nec tamen ideo non est prauo prauius distortoque distortius. si autem, quod puto esse uerius sacrisque litteris congtentiones ut corporis membra, non quod uideantur locis, sed quod sentiantur affectibus, et aliud inluminatur amplius, aliud minus, aliud omnino caret lumine et tenebroso inumbratur obstaculo, p
Abbreviated transcription (Latin):
emergens sapientia repente respir&. Non mͥ
uidetur satis accõmodata nr̃arũ scripturarũ
auctoritati: sed illa pocius. ut uitum uel st¬
stulticia tenebris. luci autem uirtus uel sapi¬
entia cõparetur: quantum ista similia decor¬
poralib ad intelligibilia dici possunt. Non
itaq sic̃ de aquis inaerem surgens ubi earum
summũ transierit repente quantũ sufficit in¬
spitatur : sed sic̃ detenebris inlucẽ ꝓcedens : pau¬
latim ꝓ grediendo inluminatur. Qd donec ple¬
nissime fiat. lam eum tam̃ dicimus tanquam
de abditissima spelunca egredientẽ uicina lucis
affiatum. tanto magis quantomagis ꝓpinquat
egressui: ut illud qͦd in eo lucet. sit utiq ex lu¬
mine qͦ progreditur: illud autẽ qͦd. ad huc ob¬
curum. ẽ: sit ex tenebris. unde egreditur. Itaq
& ñ iustificabitur inconspectu di omnis uuienꝰ:
& tam̃ uistus ex fide uiuit : & induti sunt sc̃i
iusticia. Alius manis. alius minus : & nemo

Expanded text:
emergens in sapientiam repente respiret, non mihi emergens in sapientiam repente respiret, non mihi uidetur satis accommodata nostrarum scripturarum auctoritati, sed illa potius, ut uitium uel stultitia tenebris, luci autem uirtus uel sapientia comparetur, quantum ista similia de corporalibus ad intellegibilia duci possunt. non itaque sicut de aquis in aerem surgens. ubi earum summum transierit, repente. quantum sufficit, inspiratur, sed sicut de tenebris in lucem procedens paulatim progrediendo inluminatur. quod donec plenissime fiat, iam eum tamen dicimus tamquam de abditissima spelunca egredientem uicinia lucis afflatum tanto magis, quanto magis propinquat egressui, ut illud, quod in eo lucet, sit utique ex lumine, quo progreditur, illud autem, quod adhuc obscurum est, sit ex tenebris, unde egreditur. itaque et non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens et tamen iustus ex fide uiuit. et induti sunt sancti iustitia alius magis alius minus et nemo
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓsicientẽ hominẽ insapientia nolunt om¬
nino habere sapientiã. Sed tunc habere cũ
in ea fuerit omnino ꝑfectus: nonqr illum
ꝓuectum negant: sed nͥ exprofundo quodam
emergendo. repente emicetur in auras sapien¬
tiȩ liberas: nulla ex parte esse sapientem.
Sicut enim nichail inter est ad hominẽ prȩ¬
focandum. utrum aqu̾a stadis multis su¬
ꝑ se habeat altam. an unũ palmũ. aut uñ¬
digitum: sic illos qui tendunt ad sapientiã.
proficere quidẽ dicunt. tanqu̾a abimo sur¬
gentes gurgitis inacrẽ : sed nisi totã stulti¬
ciam uelut᷑ opprimentẽ aquã ꝓficiendo
uelut emergendo euaserint. ñ habere iuir¬
tutẽ. nec eise sapientes: ubi aũt euaserint.
max habere totam nec quicqu̾a stulticiȩ re
remanere. unde om̃ino ullum peccatũ pos¬
sit eristere: I ec similitudo ubi stulticia
uelut aqua. & sapientia uelut aer ponitur.
Ut animus a p̃focatione stulticiȩ tanquam

Expanded text:
quia proficientem hominem in sapientia nolunt omquia proficientem hominem in sapientia nolunt omnino habere sapientiam, sed tunc habere. cum in ea fuerit omnino perfectus, non quia illum prouectum negant, sed, nisi ex profundo quodam emergendo repente emicet in auras sapientiSicut enim nihil interest ad hominem praefocandum, utrum aquam stadiis multis super se habeat altam, an unum palmum vel digitum, sic illos qui tendunt ad sapientiam, proficere quidem dicunt, tanquam ab imo gurgitis surgentes in aerem, sed nisi totam stultit am velut opprimentem aquam proficiendo, velut emergendo, evaserint, non habere virtutem, nec esse sapientes: ubi autem evaserint, mox habere totam, nec quidquam stultitiae remanere, unde omsit existere. Haec similitudo, ubi stultitia uelut aqua et sapientia uelut aer ponitur, ut animus a praefocatione stultitiae tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
ta usq ad mortẽ. ẽ m̃sura caritatis: sic̃ dñs ait.
Maiorẽ hac karitatẽ nemo hab&. qũa ut a¬
nimã suã ponat quis ꝓamicis suis: siue po¬
cius. quia sic̃ mors animã auellit a sensib
carnis: sic caritas a concupiscentĩis carnalib¬
lł uic subseruit scientia: cũ ẽ utilis. Nam
sine illa inflat. Qd uͦ illa ȩdificando imple¬
uerit. nichil ibi ista inane qͦd inflo inue¬
niet. U tilem porro scientiã definiendo mon¬
strauit: ubi cum dixissa. ecce pietas ẽ sapien¬
tia: continuo subitx̃. Abstinere uͦ amalis.
scientia ẽ. Cur ꝙͥ ñ dicimus. qui hanc uirtutẽ
haba. habere om̃s: cum plenitudo legis sit cari¬
tas : anquanto magis ẽ in homine. tantoma¬
gis est uirtute p̾ditus: Quanto aut̃ minus.
tanto minus ẽ uirtute. quia ipsa ẽ uirtus:
it quanto minuis ẽ uirtus. tanto maiuis ẽ uiciũ:
uor gͦ illa plena oo ꝑfecta erit: nichil ex uicio
remanebit. Pro inde mͥ uidentur stoici falli.

Expanded text:
sura caritatis, sicut dominus ait: Maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis, siue potius quia, sicut mors animam auellit a sensibus carnis, sic caritas a concupiscentiis carnalibus. huic subseruit scientia, cum est utilis; nam sine illa inflat; quod uero illa aedificando impleuerit, nihil ibi ista inane, quod inflet, inueniet. utilem porro scientiam definiendo monstrauit, ubi. cum dixisset: Ecce pietas est sapientia, continuo subiunxit: Abstinere uero a malis scientia est. cur ergo non dicimus, qui hanc uirtutem habet, habere omnes, cum ple nit u dol e g is sit caritas? an quanto magis est in homine, tanto magis est uirtute praeditus, quanto autem minus. tanto minus inest uirtus, quia ipsa est uirtus, et quanto minus inest uirtus, tanto magis est uitium? ubi ergo illa plena et perfecta fuerit, nihil ex uitio remanebit. Proinde mihi uidentur Stoici ideo falli,
Abbreviated transcription (Latin):
ut eos qui sublege erant redimer&. ut ad optionẽ
filioꝵ reciperemus: & nequaquã sub pedagogo:
s subadulto & dño herede uiuamus. Sequitur
inȩpła tua. Non idõ petrum emendauit qͥd
paternas traditiones obseruar&: qͦd si facere
factus xp̃ianus. natum sibi filiũ circũcidat.
qui obseru& sabbatum. qui abstineat acibis
qͦ s ds̃ creauit ad utendum cũ gratiarũ acci¬
one: qui quarta decund die mensis pͥmi. ag¬
nũ macta ad uesꝑam: & cum hoc feceris. im¬
mo ñfeceris. scio enim te xpͣianũ & rẽ sacrilegã
ñ eẽ facturum. uelis nolis tuã sententiã reꝓbabis
& tunc scies oꝑe: difficius e̾e confirmare sua: ꝙͣ
aliena rep̃hendere. Ac ne forsitan tͥ ñ crederemꝰ.
immo ñ intelligeremus qͥd diceres. frequenter
enim inlongũ sermo ꝓtractus. car& intelligen¬
tia. & dũ ñ sentitur. ab imperitis minus rep̃¬

Expanded text:
ge erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus et nequaquam sub paedagogo, sed sub adulto et domino et herede uiuamus. Sequitur in epistula tua: non ideo Petrum emendauit, quod paternas traditiones obseruaret, quod si facere factus Christianus natum sibi filium circumcidat, qui obseruet sabbata, qui abstineat a cibis, quos deus creauit ad utendum cum gratiarum actione, qui quarta decima die mensis primi agnum mactet ad uesperam, et, cum hoc feceris, immo non feceris — scio enim te Christianum et rem sacrilegam non esse facturum —, uelis nolis tuam sententiam reprobabis et tunc disces opere difficilius esse confirmare sua quam aliena reprehendere. ac ne forsitan tibi non crederemus, immo non intellegeremus, quid diceres — frequenter enim in longum sermo protractus caret intellegentia et, dum non sentitur, ab inperitis minus repr
Abbreviated transcription (Latin):
remias quoq exꝑsona di uaticinatur. Ecce dies
ueniunt dicit dñs : & cũ sũmabo domui isrł. &
domui iuda testam̃tum nouum: ñ scd̾m testa¬
tnentum qͦd disposui patrib eoꝵ: indie qua.
app̃hendi manũ eoꝵ ut educerẽ eos de terra egyp
ti. Obserua qͥd dicat: qͦd ñ popło gentiliũ qui
ante sireceꝑat testam̃ium. sed popło iudeorum
cui legem dederat ꝑ moysen. testamentũ nouũ
ȩuangłii repromittat: ut nequaquã uiuant
in uetustatȩ litterȩ: s innouitate sp̃o. Pauluᷤ
aut̃ super euius nc̃ nomine quęstio uentilat᷑:
crebras hutus cemodi ponit sententias. Eqͥb
breuitatis studio pauca subnectam. Foce
ego paulus dico uobis: qm̃ si cirõcidamini¬
estis axp̃o. Qui ex lege iustificamini: a gr̃a ex¬
cidistis. & infra. Si spũ ducimini: iã ñ estis sub
lege. Ex qͦ appanae. qui sublege ẽ ñ dispͣnfatiue
legalia: dõ docente discamus. Ego inquit de¬
di eis p̃cepta ñbona. & iustificationes inqͥb

Expanded text:
remias quoque ei persona dei uaticinatur: Ecce dies ueniunt, dicit dominus, et consummabo domui Israhel et domui Iuda testamentum nouum non secundum testamentum. quod disposui patribus eorum in die. quando adprehendi manum eorum, ut edti. obserua, quid dicat, quod non populo gentilium, cum quo ante non fecerat testamentum, sed populo Iudaeorum, cui legem dederat per Moysen, testamentum nouum euangelii repromittat, ut nequaquam uiuant in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus. Paulus autem, super cuius nunc nomine quaestio uentilatur, crebras huiusce modi ponit sententias, e quibus breuitatis studio pauca subnectam: ecce ego Paulus dico uobis, quoniam, si circumcidaminiestis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis, et infra: Si spiritu ducimini, iam non estis sub lege. ex quo apparet, qui sub lege est non dispensatiue, legalia, deo docente discamus: Ego, inquit, dedi eis praecepta non bona et iustificationes, in quibus 11
Abbreviated transcription (Latin):
anda. cũ ĩa xp̃i eẽt. apłs. ut doceret ñ eẽ. ꝑniciosa
his qͥ ea uellent. sicut aparentib ꝑ legẽ acceꝑant custo¬
dire: Hursus obsecro te. ut pace tua meũ dolorem
audias. Iudeorũ paulus cerimonias obseruabat cum
qui eas uelint sic̃ aparentib aoceperint custodi¬
re Ego econtrario loquar. & reclamante mu¬
ndo libera uoce ꝓnunciemcerimonias uideoꝵ &
ꝑnitiosas eẽ & mortifgras xp̃ianis: & quicũq eas
obseruauerint. siue ex iudeis. siue ex gentib eũ

Expanded text:
doceret non esse perniciosa his, qui ea uellent, sicut a parentibus per legem acceperant, custodire. rursum obsecro te, ut pace tua meum dolorem audias. Iudaeorum Paulus caeremonias obseruabat, cumqui eas uelint, sicut a parentibus acceperint, custodire. ego e contrario loquar et reclamante mundo libera uoce pronuntiem caeremonias Iudaeorum et perniciosas esse et mortiferas Christianis et, quicumque eas obseruaue
Abbreviated transcription (Latin):
lus ȩqualier finxerunt legis se p̃cepta seruare:
Qua gͥ fronte qua audatia paulus in altero rep̃¬
kendat: qͦd ipse cõmisit: Ego immo alii ante me
exposuerunt causam quã putauerunt: ñ officiosũ
m̃datiũ defendentes sic̃ tuscribis. s docentes honẽ¬
tam dispensationẽ : ut & apłoꝵ prudentiã de mo¬
nstrarent. & blasphemantis porfirii inpruden¬
tiam coercerent: qui paulũ & petrum ꝑuerili dicit
inter se pugnasse certamine: immo exarsisse paulũ
inuidia uirtutum petri: & ea scripsisse iactanter.
uel quȩ ñ fecerit. uel si fecit. ꝓcaciter fecerit: id in
alio rep̃hendens. qͦd ipse cõmiserit. Interp̾tatist᷑
illi ut potuerunt : tu qͦmͦ istum locum ȩdisseras
utiq meliora dicturus qui ueterum sententiam
rȩꝓbasti: scripsisti ad me inȩpła tua. Neq enim
me docendus es: quomͦ intelligatur qͦd idẽ dicit.¬

Expanded text:
lus aequaliter finxerint legis se praecepta seruare. lus aequaliter finxerint legis se praecepta seruare. qua igitur fronte, qua audacia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commi- sit ? ego, immo alii ante me exposuerunt causam, quam putauerant, non officiosum mendacium defendentes, sicut tu scribis, sed docentes honestam dispensationem, ut et apostolorum prudentiam demonstrarent et blasphemantis Porphyrii inpudentiam cohercerent, qui Paulum et Petrum puerili dicit inter se pugnasse certamine, immo exarsisse Paulum inuidia uirtutum Petri et ea scripsisse iactanter, uel quae non fecerit uel, si fecit, procaciter fecerit id in alio reprehendens, quod ipse commiserit. interpretati sunt illi, ut potuerunt; tu quomodo istum locum edisseres? utique meliora dicturus, qui ueterum sententiam reprobasti. Scribis ad me in epistula tua: neque enim a me docendus es, quomodo intellegatur, q
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc paulus assũptis uiris postera die purificatꝰ
cum illis intrauit intemplum: ad nuntians ex¬
pletonẽ dierum purificationis. donec offerre¬
tur ꝓ uno qͦq eoꝵ oblatio. O paulȩ. & inkoc
te rursus interrogo. cur caput raseris. cur nudi¬
pedalia excrcueris de cerimoniis iudeoꝵ: cur
obtuleris sacrificia: & sod̾m legem hostie prote
fuerint inmolate. Utiq respondebis: ne scan¬
dalizarentur qui ex uideis crediderant. Sim¬
ulasti gͦ iudeum ut ui
iudeos lucri¬
faceres : & hanc ipsam
simulationẽ
Orta em̃ sedi¬
tione cũ occidendus esses. rapius es atribuno:
& abeo missus cesareã sub eustodia militum.
diligenti. ne te iudȩi quasi simulatore ac destruc¬
torem legis occiderent: atq inde romã ꝑueniens. in
hospicio qͦd tͥ conditreras. xp̃m & iudeis & gentibus
p̃dicasti: & sententia tua neronis glactio confirmata:
Didicimus : qͥd ꝓpt̾ metum uideoꝵ & petrus & pau¬

Expanded text:
tunc Paulus adsumptis uiris postera die purificatus tunc Paulus adsumptis uiris postera die purificatus cum illis intrauit in templum adnuntians expletio. nem dierum purificationis, donec offerretur pro unoquoque eorum oblatio. o Paule, et in hoc te rursus interrogo, cur caput raseris, cur nudipedalia exercueris de caerimoniis Iudaeorum, cur obtuleris sacrificia et secundum legem hostiae pro te fuerint immolatae. utique respondebis: \'ne scandalizarentur, qui ex Iudaeis crediderant\'. simulasti ergo Iudaeum, ut Iudaeos lucrifaceres, et hanc ipsam simulationem orta enim seditione cum occidendus esses, raptus es a tribuno et ab eo missus Caesaream sub custodia militum diligenti, ne te Iudaei quasi simulatorem ac destructorem legis occiderent, atque inde Romam perueniens in hospitio, quod tibi conduxeras, Christum et Iudaeis et gentibus praedicasti et sententia tua Neronis gladio confirmata est. Didicimus, quod propter metum Iudaeorum et Petrus et Pau
Abbreviated transcription (Latin):
ta p̃ceptum moysi facere consueuerunt: Uerũ.
hȩc ad cõꝑationẽ eius rei quȩ sequitur parua
sunt. Refert lucas sacre scriptor historiȩ.
Cum uenissemus hierosolimam. libenter sus¬
ceperunt nos fr̃s. Et sequenti die: iacob & om̃s
seniores qui cum eo erant. euangłio illius cõꝓ¬
bato dicerunt ei. Uides fr̃. quot milia sint in
iudȩa qui crediderunt in xp̃m : & hi om̃s emu¬
latores sunt legis. Audierunt aut̃ dete: qͦd dis ces
sionẽ deceas a moyse. eoꝵ. qui pergentes st̃ iudeoꝵ:
dicens. ñ debere eos circũcidere filios suos: neq
sodm consuetudinem ingredi. Quid gẽ s Utiq o¬
portet conuenire multitudinẽ : audierunt eñ te
suꝑ uenisse. Noc gͦ fac : qͦd tͥ dicimus. Sunt nobis
uiri quattuor uotũ habentes suꝑse: kis assũptis.
scĩfica te cum ipsis: & inpende in eos ut radant
capita : & sciant oñs qr quȩ dete audierunt fal¬
sa sunt: sed ambulas & ipse custodiens legem.

Expanded text:
ta praeceptum Moysi facere consuerunt ? Uerum ta praeceptum Moysi facere consuerunt ? Uerum haec ad conparationem eius rei, quae sequitur, parua sunt. refert Lucas, sacrae scriptor historiae: cum uenissemus Hierosolymam, libenter susceperunt nos fratres; et sequenti die Iacobus et omnes seniores, qui cum eo erant, euangelio illius conprobato dixerunt ei: uides, frater, quot milia sunt in Iudaea, qui crediderunt in Christo, et hi omnes aemulatores sunt legis. audierusionem doceas a Moyse, eorum qui per gentes sunt Judaeorum, dicens non debere eos circumcidere filios suos, neque secundum consuetudinem ingredi. Quid ergo est? utique oportet convenire multitudinem; audient enim te supervenisse. Hoc ergo fac, quod tibi dicimus: Sunt nobis viri quattuor votum habentes super se. His assumptis, sanctifica te cum ipsis et impende in eos, ut radant capita, et sciant omnes, quia, quae de te audierunt, falsa sunt, sed ambulas et ipse custod
Abbreviated transcription (Latin):
erant in illis locis. Sciebant enim om̃s: qͦd pater
cius gentilis cet. Obeate paulȩ apłe qui inpetro
rephenderas simulationẽ quare se subtraxisset a
gentib ꝑꝑ metum iudeoꝵ qui abiacobo uenerant:
cur timotheũ filium hominis gentilis utiq & ip¬
sum gentilem. Neq enim rudeus erat qui non
fuerat circũcisus : contra sententiã tuã circũci¬
dere cogeris: Respondebis mͥ: ꝓpt̾ iudeos qui
erant in illis locis. Qui gͥ tͥ ignoseis incircũci¬
sione discipłi uenientis exgentib: ignosce & pe
tro precessori tuo: qͦd aliqua fecerit metu fide¬
liũ iudeoꝵ. Rursum scriptũ ẽ. Paulus uero
cũ ad huc sustinuisset multos dies: fr̃ib uale
dicens nauigauit sẏriam. & cũ eo priscilla
& aquila : & totondit sibi incencris caput:
Uotum enim habuerat Esto: ubi iudeoꝵ timore
cõpulsus sit facere qͦd nolebat. Quare com̃ã nutri¬
uit exuoto: & post ea eam incenchris totondit ex
lege: qd nazarei qui se eam do deuouerant iur¬

Expanded text:
erant in illis locis; sciebant enim omnes, quod pater eius gentilis esset. o beate apostole Paule, qui in Petro reprehenderas simulationem, quare se subtraxisset a gentibus propter metum Iudaeorum, qui a Iacobo uenerant, cur Timotheum, filium hominis gentilis utique et ipsum gentilem — neque enim Iudaeus erat, qui non fuerat circumcisus —, contra sententiam tuam circumcidere cogeris? respondebis mihi: Propter Iudaeos, qui erant in illis locis\'. qui igitur tibi ignoscis in circumcisione discipuli uetro, praecessori tuo, quod aliqua fecerit metu fidelium Iudaeorum. rursum scriptum est: Paulus uero, cum adhuc sustinuisset dies multos, fratribus uale dicens nauigauit Syriam et cum eo Priscilla et Aquila et totondit sibi in Cenchris caput; uotum enim habuerat. esto, ut ibi Iudaeorum timore conpulsus sit facere, quod nolebat: quare comam nutriuit ex uoto et postea in Cenchris totondit ex lege, quod Nazaraei, qui se deo uouerint, iux
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ta reliquerat quȩ conuenienter ille popłs.
& legitimo tp̃r quo oportebat acceperat: idoq
suscepit ea cȩlebranda cum iã xp̃i ee̾t apostolũ.
ut docer& ñ e̾e̾ ꝑniciosa his qui ea uellent sic̃
aparentib ꝑ legem acceꝑant custodire etiã cũ
in xp̃m credidissent: ñ tam̃ in eis iam constitue
quȩ illis sacram̃tis significalierat ad uenerat.
Tocius sermonis tui quẽ disputatione longissi¬
ma ꝓtraristi. hic sensus ẽ: ut petrus ñ erraue¬
rit ineo. qͦd has qui ex iudeis crediderant puta¬
uerit legẽ esse tenendam .i. seruandã: sed ineo
arecli linea deuiarit qͦd gentes coget& iudarzare:
coger&e. aut̃ ñ docentis imꝑio. s conu̾sationis
eremplo: & paulus ñ contraria sit locutus
his quȩ ipse gesserat: s quare peirus eos qui ex
gentib erant iudarzare cõpellera. N gc gͦ sũma
est questionis. ummo sententiȩ tuȩ. ut post
ȩuangłium xp̃i benefacie̾nt credentes iudei

Expanded text:
querat, quae conuenienter ille populus et legitime tempore, quo oportebat, acceperat. ideoque suscepit ea celebranda, cum iam Christi esset apostolus, sed ut doceret non esse perniciosa his, qui ea uellent, sicut a parentibus per legem acceperant, custodire, etiam cum in Christo credidissent, non tamen inquae illis sacramentis significabatur, aduenerat. totius sermonis tui, quem disputatione longissima protraxisti, hic sensus est, ut Petrus non errauerit in eo, quod his, qui ex Iudaeis crediderant, putauerit legem esse seruandam, sed in eo a recti linea deuiarit, quod gentes cogeret iudaizare, cogeret autem non docentis imperio, sed conuersationis exemplo, et Paulus non contraria sit locutus his, quae ipse gesserat, sed quare Petrus eos, qui ex gentibus erant, iudaizare conpelleret. Haec ergo summa est quaestionis, immo sententiae tuae, ut post e
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ tusta illic: os homicidiĩ. & adulteriĩ & sa¬
dediuite & paupere. ad ista ñꝑtin&: quorum
siquis inuno offenderit. fiet om̃iũ reus: Sed
recolendum ẽ unde uenerit ista sententia. &e
que illam suꝑiorẽ pepererint: quibq conera
dependeat. fr̃e mei. nolite inquit. inꝑsonarũ
acceptione. habere fidẽ dñi nr̃i iłi xp̃i. głe.¬
Et enim si introierit inconuentu ur̃o uirau¬
reum anulũ habens inueste candida. Introierit
autẽ & pauper insordido kabitu. & intendatis:
ineum qui indutus ẽ ueste p̃clara. & dicatis tu sede
hic bene. paupi aut̃ dicatis. tusta illic aut sede
sub scabello pedum meoꝵ: nonne uidicatis a¬
pud uosmet ipsos: & facti estis uidices cogitatioñ

Expanded text:
autem: \'tu sta illic\', et homicidii et adulterii et saautem: \'tu sta illic\', et homicidii et adulterii et sade diuite et paupere, ad ista non pertinet, quorum si quis in uno offenderit, fiet omnium reus? sed recolendum est, unde uenerit ista sententia et quae illam superiora pepererint quibusque conexa dependeat. fratres mei, nolite, inquit, in personarum acceptione habere fidem domini nostri IeEtenim si introierit in conventum vestrum vir aureum annulum habens, in veste candida, introierit autem et pauper in sordido habitu, et intendatis in eum qui indutus est veste praeclara, et dicatis: Tu sede hic bene; pauperi autem dicatis, Tu sta illic, aut, Sede sub scabello pedum meorum, nonne judicatis apud
Abbreviated transcription (Latin):
uuli contradicat: negans eam e̾ẽ in isto malo.
Toc gͦ firmissime retento. qͦd anima paruilli
dereatu peccati liberanda ẽ. nec alio modo
nẽ nosse: uaniloquis. ñ disputatorib sed liti¬
gatorib: paratius instructiusq resistimus.
Si autem ñ possumus: non qr lata miseriş¬
principium: ido pigrescere misodiȩ deba offi¬
cium. Ad u̾sus eos aut̃ qui sibi uidentur scire
qd nesciunt. Noc tutiores sumus: qd̾ hanc igno¬
norantiam nr̃am ñ ignoramus. Aliud ẽ. enim
qͦd uescire malum ẽ: aliud qͦd sciri uel ñ potest
uel non opus ẽ: uel aduitã qua querimus in¬
dissertns ẽ. Loc uͦ qͥd de litteris apłi iacobi nc̃
requiro: in hac ipsa qua uiuimus. & ut semper
uiuamus dõ placere studemus actione ũsatur.
Quomͦ gͦ intelligendum ẽ. obsecro te quicũq
totam legẽ seruauerit. offendat aut̃ inuno.
factus ẽ om̃iũ reus: Itãne qui furtũ fecerit.
immo uͦ qui drxerit duuiti. hic sede. pauperi

Expanded text:
uuli contradicat negans eam esse in isto malo. uuli contradicat negans eam esse in isto malo. hoc igitur firmissime retento, quod anima paruuli de reatu peccati liberanda est nec alio modo nem nosse, uaniloquis non disputatoribus sed litigatoribus paratius instructiusque resistimus; si autem non possumus, non, quia latet miseriprincipium, ideo pigrescere misericordiae debet officium. aduersus eos autem, qui sibi uidentur scire, quod nesciunt, hoc tutiores sumus, quod hanc ignorantiam nostram non ignoramus. aliud est enim, quod nescire malum est, aliud, quod sciri uel non potest uel non opus est uel ad uitam, quam quaerimus, indifferens est. hoc uero, quod de litteris apostoli Iacobi nunc requiro, in hac ipsa, qua uiuimus et, ut semper uiuamus, deo placere studemus, actione uersatur. Quomodo ergo intellegendum est, obsecro te: quicumque totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus? itane, qui furtum fecerit, immo uero, qui dixerit diuiti: \'hic sede\', pauperi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃senti uita quomͦ aduitã perueniamus ecer¬
nam. ñ p̃terita ꝑscrutanda. qũa pęnitus de¬
mersit obliuio. sicuti ẽ illud qͦd de anima que¬
rendũ putaui: hȩc uertitur questio. Eleganter
aut̃ dictum. ẽc̾ narratur: qͦd huic rei satis apte
conuenit. Cum quidã tuisset inputeum ubi aqͣ
tanta erat ut eum magis erciper&. ne moreret᷑.
quã suffocares. ne loqueretur: accessit alius:
eoq uiso miserans ait. Quomͦ liuc cecidisti᷑ os
secro inquit cogita qͦmͦ hinẽ̾ liberes me. ñ quomͦ
huic occiderim quere. Ita qm̃ fatemur. & fide
catholica tenemus. de reatu pecrati tanqũa de
puteo. etiã paruuli infantis animã xp̃i gr̃a
liberandã: satis ẽ. ei. qͦd modũ quo salua fiat
nouimus: etiã sinuqũa quom inmalũ illud
deuenerit nouerimus. Sed idõ putaui esse
querendum : ne forte ex illis opinionib in¬
carnationis anime aliquã teneamus in cau¬
tius. que liherandam prorsus animã par¬

Expanded text:
praesenti vita, quomodo ad vitam perveniamus aeterpraesenti vita, quomodo ad vitam perveniamus aeternam, non de praeterita perscrutanda, quam penitus demersit oblivio, sicuti est illud quod de anima quaerendum putavi, haec vertitur quaestio. Eleganter autem dictum esse narratur, quod huic rei satis apte convenit: Cum quidam ruisset in puteum, ubi aqua tanta erat, ut eum magis exciperet ne moreretur, quam suffocaret ne loqueretur, accessit alius, eoque viso, miserans ait: Quomodo huc cecidisti? At ille: Obsecro, inquit, cogita quomodo hinc me liberes, non quomodo huc ceciderim quaeras. Ita quoniam fatemur et fide catholica tenemus, de reatu peccati tanquam de puteo, etiam parvuli liberandam, satis est ei, quod modum, quo salua fiat, nouimus, etiam si numquam, quomodo in malum illud deuenerit, nouerimus. sed ideo putaui esse quaerendum, ne forte ex illis opinionibus incarnationis animae aliquam teneamus incautius, quae liberandam prorsus animam par
Abbreviated transcription (Latin):
par uulos homines recentissime natos. adãpna¬
tione credit uͥ per grãm nominis xp̃i. quam
insuis sacram̃tis cõmendauit. posse liberari.
uod adte scripsi honorando m in uno.¬
inxp̃o frater hieronie. querens de an¬
ma humana. si nascentib singulis noue sin¬
gulȩ ñc usq funt: ubi peccati uinculũ con
tib recens natis ñdubitamus esse soluendũ:
cum non inpatuum uolumen ꝓcedert. nolui
ulla alia honerare questione: sed qͦd urgao atri¬
us. multominus ẽ negligendum. Ero inde quȩ
ro. & ꝑdñm obsecro. ut exponas micha quod
multis eristimo ꝓfuturũ: aut si iam uel abste
uel abalio aliqͦ expositum habes. dirigas nobis.
qͦmͦ accipiendum sit qͦd inepła iacobi apłi ẽ.
Quicũq enim totã legẽ seruauerit. offendat
aut̃ inuno: factus ẽ. omniũ reus. Quȩ res ta
lis actanta ẽ. ut qͥd hanc tibi ñ iam olim
scripsi. me multum pęniteat. De agenda n̾aꝙ

Expanded text:
paruulos homines recentissime natos a damnaparuulos homines recentissime natos a damnatione credit nisi per gratiam nominis Christi, quam in suis sacramentis commendauit, posse liberari. d ad te scripsi, honorande mihi in Christo frater Hieronyme, quaerens de anima humana, si nascentibus singulis nouae singulae nunc usque fiunt, ubi peccati uinculum cont in infantibus recens natis non dubitamus esse soluendum, cum in non paruum uolumen procederet, nolui ulla alia onerare quaestione. sed quod urguet acrius, multo minus est neglegendum. proinde quaero et per dominum obsecro, ut exponas mihi, quod multis existimo profuturum, aut, si iam uel abs te uel ab aliquo expositum habes, dirigas nobis, quomodo accipiendum sit, quod in epistula Iacobi apostoli est: qu icumque enim totam legem seruauerit, offendat autlis ac tanta est, ut quod hinc tibi jam non olim scripsi, me multum poeniteat: de agenda namque
Abbreviated transcription (Latin):
uotis ardentib ex optẽ. & ex pectẽ : ut ꝑte
mͥ dñs huius rei auferat ignorantiã : tam̃
si qͦd absit minime meruero. pacientiam
mͥ petam adño dõ nr̃o: inque sĩcredimus:
ut aliqua nobis ñ aperiri etiam pulsantib
nullomͦ adũsus eum murmurrare debeamꝰ.
Aleminerimus ipsis apłis dictum. Aulta ha
beo uobis dicere: sed non potestis illa portare
modo: In his quantum adme attinet etiam
hoc deputẽ: nec qui hoc seiam me indignes
indignum: ne hoc ipso etiam conuincat in¬
digniot. Multa enim alia similiter nescio:
quȩ cõmemorare uel numerare ñpossum.
Et hoc tolerabiliter ignorarẽ : nisi metuerẽ.
ne aliqua istarum opinionum: contra illud
qͥd firmissima retinemus fide. incautis ob¬
riper& m̃tib. Sed antequam sciã quȩ nã¬
carum pocius eligenda sit: hoc me ñtemere sen¬
tire ꝓfittor. eam quȩ uera ẽ non aduersari robus¬
tissime ac fundatissime fidĩ: qua xp̃i eocła. nec

Expanded text:
uotis ardentibus exoptem et expectem, ut per te uotis ardentibus exoptem et expectem, ut per te mihi dominus huius rei auferat ignorantiam, tamen, si — quod absit — minime meruero, patientiam mihi petam a domino deo nostro, in quem sic credimus, ut aliqua nobis non aperiri etiam pulsantibus nullo modo aduersus eum murmurare debeamus. meminerimus ipsis apostolis dictum: multa ha b eo uobis dicere, sed non potestis illa portare modo. in his, quantum ad me adtinet, etiam hoc deputem nec, qui hoc sciam, me indigner indignum, ne hoc ipso etiam conuincar indignior. multa enim alia similiter nescio, quae commemorare uel numerare possum; et hoc tolerabiliter ignorarem, nisi metuerem, ne aliqua istarum opinionum contra illud, quod firmissima retinemus fide, incautis obreperet mentibus. sed antequam sciam, quaenaearum potius eligenda sit, hoc me non temere sentire profiteor, eam, quae uera est, non aduersari robustissimae ac fundatissimae fidei, qua Christi ecclesia nec
Abbreviated transcription (Latin):
escõ. ñ consentio: primo. qm̃ ꝑ nescio quos
circuitus id agunt isti: ut post nescio quanta
uolumina seculoꝵ. uerum adistam sarcinã
corruptibilis carnis & supplicia pendenda
redeundum sit. Qua opinione qͥd horribiliuᷤ
cogitari possit: ignoro. Deinde quis tandẽ
iustus defunctus ẽ. deqͦ ñ si isti uera dicunt
solliciti ẽẽ debeamus : ne insuru abrabe pec¬
cans inflaminas illius diuitis deiciatur: Cur
enim non & post hoc corpus peceari possit :
si & ante potuit. Postremo longe aliud est
inadam peccasse. unde dicit apłs. inqͦ om̃s
ubi peccasse: & idõ inadam id ẽ incarne quȩ
exadam ꝓpagata ẽ. tanqua incarrerẽ trudi.
Illam uͦ opinionẽ qͦd ex una fiant om̃s a¬
nimȩ. nec discittere uolo. nisi necesse sit.
Atq utinam ista dequa ñc agimus. si uera
est. si uera ẽ. sic abste defendatur: ut hoc ne¬
cesse iam ñ sit. Qũã uis aũt desiderẽ. rogem.

Expanded text:
esco, non consentio: primo quoniam per nescio quos esco, non consentio: primo quoniam per nescio quos circuitus id agunt isti, ut post nescio quanta uolumina saeculorum iterum ad istam sarcinam corruptibilis carnis et supplicia pendenda redeundum sit, qua opinione quid horribilius cogitari possit, ignoro; deinde quis tandem iustus defunctus est, de quo non, si isti uera dicunt, solliciti esse debeamus, ne in sinu Abrahae peccans in flammas illius diuitis deiciatur? cur enim non et post hoc corpus peccari possit, si et ante potuit? postremo longe aliud est in Adam peccasse, unde dicit apostolus: In quubi peccasse et ideo in Adam, id est in carnem, quae ex Adam propagata est, tamquam in carcerem trudi. illam uero opinionem, quod ex una fiant omnes animae, nec discutere uolo, nisi necesse sit, atque utinam ista, de qua est, sic abs te defendatur, ut hoc necesse iam non sit. Quamuis autem desiderem, rogem,
Abbreviated transcription (Latin):
dissime atq inuictissime defendatur. Hec aut̃
difficultas etiam illos sequitus: qui iam existen¬
tentes alibi animas: & abinitio diuinoꝵ operũ
p̃paratas: adõ mitti opinantur incorꝑa. Nã
o abhis hoc idem queritur. Si animȩ incul¬
patȩ obedienter ueniunt quo mituntut: cur
inparuulis si n̾baptizati uitam istim suuerint.
puniunturͦ Eadem prorsus inutraq sententu.
difficultas ẽ. Iili sibi uidentur dehac facilius
exire questione : qui animas asseuerant ꝓmeri¬
tis uitȩ prioris. singulas singulis corꝑib impli¬
cari. Hoc enim put᷑ant ẽẽ madam mori: in
carne scilicet quȩ ꝓpagata ẽ. ex adam: suppli¬
cia pendere. A quo reatu inquiunt: gr̃a ap̃i
liberat pusillos cum magnis. Hoc quidẽ rec¬
te. ueraciter. optime. qͦd gr̃a ocp̃i liberat a
reatu peccatoꝵ pusillos cum magnis : sed in
alia superiore uita peccare animas. & inde
p̃cipitari incarceres carneos. ñ credo. ñ adqui¬

Expanded text:
idissime atque inuictissime defendatur. Haec autem idissime atque inuictissime defendatur. Haec autem difficultas etiam illos sequitur, qui iam existentes alibi animas et ab initio diuinorum operum praeparatas a deo mitti opinantur in corpora. nam et ab his hoc idem quaeritur: si animae inculpatae oboedienter ueniunt, quo mittuntur, cur in paruulis, si non baptizati uitam istam finieriut, puniuntur? eadem prorsus in utraque sententia difficultas est. illi sibi uidentur de hac facilius exire quaestione, qui animas adseuerant pro meritis uitae prioris singulas singulis corporibus implicari. hoc enim putant esse in Adam mori, in carne scilicet, quae propagata est ex Adam. supplicia pendere, a quo reatu, inquiunt, gratia Christi liberat pusillos cum magnis. hoc quidem recte, ueraciter, optime, quod gratia Christi liberat a reatu peccatorum pusillos cum magnis. sed in alia superiore uita peccare animas et inde praecipitari in carceres carneos non credo, non adqui
Abbreviated transcription (Latin):
puluis sic̃ fuit. & sp̃c reu̾tet᷑ ad dñm qͥdedit il¬
lum: istam confirmat sententiã quã ẽe̾ uo¬
lumus nr̃am: Plus enim hoc suffragatur eis:
qui ex una putant om̃s ẽẽ animas. Nã sicut
conuertitur inquiunt puluis interrã. sicut
fuit. ꝙ tam̃ caro dequa hoc dictum ẽ. ad ho¬
minẽ ñ reuertitur ex qua ꝓpagata ẽ. sed ad
terram unde primus homo factus ẽ. sic cospo
ex illius umius sp̃ũ ꝓpagatus. ñ tam̃ ad eum
reũtitur: sed ad dnm aquo illi datus ẽ. Uerũ
qui hoc testimoniũ ita ꝓistis sonat. ut non
om̃im hiue opimoni quã defendi uolo uide¬
atur esse contrarium : ad moxendã tantum
credidi prudentiã tuã: netalib testimonĩis
ex has angustũs me coneris eruere. Nã lic&e
nemo faciat optando ut uerum sit qͥd uerũ
non est: tam̃ si fieri poss&. optarem ut hȩc sen¬
tentia uera ẽẽt: sic̃ opto. ut siuera ẽ. abste liqͥ¬

Expanded text:
puluis, sicut fuit, et spiritus reuertetur ad dominum, qui dedit ilpuluis, sicut fuit, et spiritus reuertetur ad dominum, qui dedit illum, istam confirmat sententiam, quam esse uolumus nostram; plus enim hoc suffragatur eis, qui ex una putant omnes esse animas. nam sicut conuertitur, inquiunt, puluis in terram, sicut fuit, et tamen caro, de qua hoc dictum est, ad hominem non reuertitur, ex quo propagata est, sed ad terram, unde primus homo factus est, sic et spiritus ex illius unius spiritu propagatus non tamen ad eum reuertitur sed ad dominum, a quo illi datus est. uerum quia hoc testimonium ita pro istis sonat. ut non omni modo huic opinioni, quam defendi uolo, uideatur esse contrarium, admonendam tantum credidi prudentiam tuam, ne talibus testimoniis ex his angustiis me coneris eruere. nam licet nemo faciat optando, ut uerum sit, quod uerum non est, tamen, si fieri posset, optarem, ut haec sententia uera esset, sicut opto, ut. si uera est, abs te liqu
Abbreviated transcription (Latin):
nascentib : sipreter xp̃i sacram̃tum par¬
uuli moriuntut. Dapnari enim eas sisic
decorpore erierint. & sc̃a scriptura o sc̃aẽ.
testis eccła. Unde illa de animarum noua¬
rum creatione sententia. si hanc fidẽ fun
mͥ dicatur ꝓhac sententia debere accipi qđ
scriptum est. Quifurcit sp̃m hominis in
ipso: & qui furrit singillatim corda eorum.
Alioquid fortissimũ atq inuictissimum re¬
quirendum ẽ. qͦd nos non cogat. dm̃ credere
ullarum animarum sine culpa aliqua dãp¬
natorem. Nam uel tantũdem ual&. uel plus
ẽ. forsitan creare qu̾ã fingere: Mtam̃ scriptũẽ.
cor mundum orea ime dsꝰ. Nec idõ putari pot̃.
animam hoc loco optare se fieri: prtusquam
aliquid ẽẽt. Sicut gͦ iam eristens creatur in¬
nouatione iusticis: sic iam existens fingitur:
confirmatione doctrinȩ. Nec illud qd̃ ine¬
ccłasiastę scriptum ẽ. & tẽ conũtetur int̾rã

Expanded text:
nascentibus, si praeter Christi sacramentum parnascentibus, si praeter Christi sacramentum paruuli moriantur. damnari enim eas, si sic de corpore exierint. et sancta scriptura et sancta est testis ecclesia. unde illa de animarum nouarum creatione sententia, si hanc fidem fundmihi dicatur pro hac sententia debere accipi, quod scriptum est: Qui finxit spiritum hominis in ipso et: Qui finxit singillatim corda eorum. aliquid fortissimum atque inuictissimum requirendum est, quod nos non cogat deum credere ullarum animarum sine culpa aliqua damnatorem. nam uel tantundem ualet uel plus est forsitan creare quam fingere et tamen scriptum est: Cor mundum crea in me, deus. nec ideo putari potest anima hoc loco optare se fieri, priusquam aliquid esset. sicut ergo iam existens creatur innouatione iustitiae, sic iam existens fingitur conformatione doctrinae. nec illud, quod in ecclesiaste scriptum est: Tunc conuertetur in terram
Abbreviated transcription (Latin):
cyprianus ñ aliqͦd decretum condens nouum.
sed eccłȩ fidem firmissimã seruans: ad corrigen¬
dum eos qui putabant ante octauum diem
natiuitatis ñ ee̾ paruulum baptrandum.
ñ carnẽ sed animã dixͣ ñ e̾e̾ ꝑdendã: & max
natum rite baptizari posse. cum siis quib dã
coepis censuit. Sed contra cypriani aliquam
opinionẽ ubi qͦd uidendum fuit fortasse ñ
uidit. sentiat qusq qͦd lib&: tantũ contra
apostolicam manifestissimã fidẽ nemo
sentiat: qui ex unius delicto om̃s incondẽpna¬
tionem duci p̃dicat. Exqua condc̃pnationẽ
quo uno om̃s uiuificantur: quicũq utuifi¬
cantur. Contra ȩccłe fundatissimũ morem
nemo sentiat: ubi adbaptismu. si ꝓpt̾ par¬
uuloꝵ sola corꝑa curreretur: baptizandi of¬
ferrentur & mortui. Quȩcum ita sint: quȩ¬
renda causa ẽ. atq reddenda. quare dãpnan¬
tur animȩ quȩ nouȩ creantur. singulis qͥbꝙ

Expanded text:
Cyprianus non aliquod decretum condens nouum Cyprianus non aliquod decretum condens nouum sed ecclesiae fidem firmissimam seruans ad corrigendos eos, qui putabant ante octauum diem natiuitatis non esse paruulum baptizandum, non carnem sed animam dixit non esse perdendam et mox natum rite baptizari posse cum suis quibusdam coepiscopis censuit. Sed contra Cypriani aliquam opinionem, ubi. quod uidendum fuit. fortasse non uidit, sentiat quisque, quod libet; tantum contra apostolicam manifestissimam fidem nemo sentiat, qui ex unius delicto omnes in condemnationem duci praedicat. ex qua condemnatione nquo uno omnes uiuificantur, quicumque uiuificantur; contra ecclesiae fundatissimum morem nemo sentiat, ubi ad baptismum si propter paruulorum sola corpora curreretur, baptizandi offerrentur et mortui. Quae cum ita sint, quaerenda causa atque reddenda est, quare damnentur animae, quae nouae creantur singulis quibusque
Abbreviated transcription (Latin):
mortuoꝵ: ipsa ẽ qua in xp̃o om̃s iuuificabunt᷑.
Qui aut̃ male egeriͥnt: in resurrection̾e iudicii.
Qͥd haic gͦ de illis infantib intelligendum c̃. qui
priusquã possent agere uel bene uel male sine
baptismo corꝑe exuti sunt : Nichil hic detalib
dictum ẽ. Sed sicaro eoꝵ id̾o ñ resurgos. Inec bo¬
ni aliqͥd fecerunt nec mali: nec illoꝵ resurrectu¬
ra ẽ. Qui ꝑcepta baptismi gr̃a in illa ęxate de¬
functi sunt: inqua nichal bene uel male agere
potuerunt. Si aut̃ illi inter scõs resurgent:
id est inter eos qui bene egerunt: inter quos
& illi resurrecturi st̃. nͥ inter eos qui male ege¬
runt : ne aliquas humanas animas credamus
corꝑa sua ñ recepturas. siue in resurrectionem
uitȩ. siue in resurrectionẽ iudicii : Quȩ senten¬
tia priusqu̾a refellatur: ipsa nouitate ĩã dis¬
plic&. Deinde quis ferat. si credant illi qͥ adbap¬
tismum eũ suis paruulis currunt ꝓpt̃ carnes
eoꝵ ñ ꝓpt̃ animas currere : Beatus quidem

Expanded text:
qua in Christo omnes uiuificabuntur, qui autem male egerunt, in resurrectionem iudicii. quid hic ergo de illis infantibus intellegendum est, qui. priusquam possent agere uel bene uel male, sine baptismo corpore exuti sunt? nihil hic de talibus dictum est. sed si caro eorum ideo non resurget, quia nec boni aliquid egerunt nec mali, nec illorum resurrectura est, qui percepta baptismi gratia in illa aetate defuncti sunt, in qua nihil bene uel male agere potuerunt. si autem illi inter sanctos resurgent, id est inter eos, qui bene egerunt, inter quos et illi resurrecturi, sunt nisi inter eos, qui male egerunt, ne aliquas humanas animas credamus corpora sua non recepturas siue in resurrectionem uitae siue in resurrectionem iudicii? quae sententia, priusquam refellatur, ipsa nouitate iam displicet. deinde quis ferat, si credant se illi, qui ad baptismum cum suis paruulis currunt, propter. carnes eorum non propter animas currere? beatus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
dere conserere: breuiter de scripturis exem¬
pla ꝓponã. In actib apłor uor facta ẽ ad petrũ
dicens. Surge petre. occide & manduca:
Idesti omĩa animalia quadrupedũ & serpen¬
manducaui cõmune & inmundum.
dauit: tune cõmune daircris Iuit itaq cȩsaream: & in¬
gressus ad corneliũ appiensq ossuũ dicit. Inucritate

Expanded text:
dere conserere, breuiter de scripturis exemdere conserere, breuiter de scripturis exempla proponam. in actibus apostolorum uox facta est ad Petrum dicens: Surge, Petre, occide et manduca, id est omnia animalia quadrupedum et serpenmanducaui commune et inmundum. cauit, tu ne commune dixeris. iuit itaque Caesaream et ingressus ad Cornelium aperiens os suum dixit: In ueritate