comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
teris sub eodem titulo ꝓlixior.
Non ergo immoremur nisi ubi
necessitas coegerit. ut totũ si deus
permiserit explicare possimus:
quia & uos non tanquã rudes
om̃ia debetis audire. Aliquid &¬
& de preteritis auditionib adui¬
uare nos debetis: ne omnia tan¬
quam noua a nobis dici neces¬
se sit. E noui quidẽ esse debe¬
mus. quia uetustas nobis obri¬
pere non debet: sed etiam cre-¬
scendũ & ꝓficiendũ nobis ẽ. De
ipso quippe ꝓfectu ait apłs. Et si
exterior homo noster corrũpitur:
sed interior renouatur de die
in diem. Non sic ꝓficiamus. ut
ex nouis ueteres efficiamur: sed
ipsa nouitas crescat. Memento
uñe dauid & om̃is mansuetudi¬
nis enus: sicut iurauit dño uo
Stum uouit deo iacob. Daiud se¬
cundũ fidem rerũ gestarũ unꝰ
homo erat. rex isrł: filius iesse.
Erat quidẽ & ipse mansuetus
sicut eum indicat atq cõmemo¬
rat scriptura diuina: & ita man¬
suetus. ut nec ꝑsecutori suo sauli

Expanded text:
teris sub eodem titulo prolixior. teris sub eodem titulo prolixior. Non ergo immoremur, nisi ubi necessitas coegerit; ut totum, si Dominus permiserit, explicare possimus. Quia et vos non tanquam rudes omnia debetis audire; aliquid et de praeteritis auditionibus adjuvare nos debetis, ne omnia tanquam nova a nobis dici necesse sit. Et novi quidem esse debemus, quia vetustas nobis obrepere non debet; sed etiam crescendum et proficiendum est. De ipso quippe profectu ait Apostolus: «Etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem» . Non sic proficiamus ut ex novis veteres efficiamur, sed ipsa novitas crescat. 2. «Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus. Sicut juravit Domino; votum vovit Deo Jacob.» David secundum fidem rerum gestarum unus homo erat, rex Israel, filius Jesse. Erat quidem et ipse mansuetus, sicut eum indicat atque commendat Scriptura divina, et ita mansuetus ut nec persecutori suo Saüli
Abbreviated transcription (Latin):
tum ex hoc nunc & usq in scłm.
Sed non semꝑ scłi nomen hoc se¬
culũ significat. sed aliquando et̃¬
nitatem: quia ȩternũ duob mo¬
dis intelligitur. Usq in eternũ.
id est aut semꝑ sine fine: aut
quousq ueniamus ad eternita¬
dem. Hic ergo quomͦ intelligen¬
dũ est: Quousq ueniamus ad
eternitatẽ speremus in dñm dm̃:
quia cũ uenerimus ad eternita¬
tem. iam spes non erit: sed ipsa
potius audiremus. collegam me¬
um p̃sentem om̃ib modis. Et
modo non negauit: sed distulit.
Et ideo hoc indico caritati ur̃e:
ut mecũ ꝓmissũ teneatis. Non
fuit autẽ absurdũ caritati u̾re:
ut prior obtemperarem iubenti.
Extorsit enim michi ut esset mo¬
do auditor meus. eo sane pacto.
ut & ego sim ipsius.: quia in ip¬
sa caritate om̃s eius auditores
sumus:qui unus nobis in celo
magister est. Ergo anrmũ inten¬
dite ad psalmũ: quem in ordi¬
ne sicut nostis tractandũ habe¬
mus. Est etiam ipse p̾notatus
canticũ graduũ: & aliquanto ce¬

Expanded text:
t, «ex hoc nunc et usque in saeculum.» Sed non semper saeculi nomen hoc saeculum significat, sed aliquando aeternitatem; quia aeternum duobus modis intelligitur; usque in aeternum, id est, aut semper sine fine, aut quousque veniamus ad aeternitatem. Hic ergo quomodo intelligendum est? Quousque veniamus ad aeternitatem, speremus in Dominum Deum; quia cum venerimus ad aeternitatem, jam spes non erit, sed ipsa potius audiremus collegam meum, praesentem omnibus nobis. Et modo non negavit, sed distulit: et ideo hoc indico Charitati vestrae, ut mecum promissum teneatis. Non fuit autem absurdum Charitati vestrae, ut prior obtemperarem jubenti: extorsit enim mihi ut esset modo auditor meus, eo sane pacto ut et ego sim ipsius, quia in ipsa charitate omnes ejus auditores sumus, qui unus nobis in coelo Magister est . Ergo animum intendite ad Psalmum, quem in ordine, sicut nostis, tractandum habemus. Est etiam ipse praenotatus, «Canticum graduum;» et aliquanto cae
Abbreviated transcription (Latin):
saltus ille uerbi gr̃a centurias
habens tot. Saltus ꝓprie ad huc
locus incultus: & siluester dicit᷑.
Nam & quidam codices: in cam¬
pis silue habent. Qui ergo erãt
campi saltuui. nisi gentes incul¬
te: Qui erant campi salturũ.
nisi ubi adhuc uepres erant ydo¬
latriȩ: Sic tamen quomͦ uepres
ibi erant ydolatrie: ibi mueni¬
mus locũ dño. tabernaculũ deo
iacob. Qd̃ audiuimus in eufra¬
ta. inuenimus in campis saltu¬
um: qd̃ predicatũ est in imagi¬
ne iudeis: manifestũ est in fide
Qui intrant ut inhabitent: ip¬
si sunt qui intrant ut inhabi¬
tentur. In domũ tuam ut in ha¬
bites intras: in domũ dei ut in¬
habiteris. Est melior dñs: qui
cũ te ceperit in habitare beatũ
de facit. Nam si tu ab illo non
habiteris: miser eris. In sua po¬
testate uoluit esse ille filius qui
dixit: da michi partem patrimo¬
nii que me tangit. Bene serua¬
batur apud patrem: ne cũ me¬
retricib dissiparetur. Acceꝑit:
facta est in eius potestate. Profec¬

Expanded text:
verbi gratia, centurias habens tot. Saltus proprie, locus adhuc incultus et silvester dicitur. Nam et quidam codices, «in campis silvae,» habent. Qui ergo erant campi saltuum, nisi gentes incultae? qui erant campi saltuum, nisi ubi adhuc vepres erant idololatriae? Sic tamen quomodo vepres ibi erant idololatriae, ibi invenimus locum Domino, tabernaculum Deo Jacob. Quod «audivimus in Ephrata, invenimus in» «campis saltuum;» quod praedicatum est in imagine Judaeis manifestatum est in fide Qui intrant ut inhabitent, ipsi sunt qui intrant ut inhabitentur. In domum tuam ut inhabites intras, in domum Dei ut inhabiteris. Est enim melior Dominus, qui cum te coeperit inhabitare, beatum te faciet. Nam si tu ab illo non inhabiteris, miser eris. In sua potestate esse voluit ille filius qui dixit: «Da mihi partem patrimonii quae me tangit.» Bene servabatur apud patrem, ne cum meretricibus dissiparetur. Accepit, facta est in ejus potestate; profec
Abbreviated transcription (Latin):
cbi lacrimȩ meȩ panes die ac noc¬
te: dũ dicitur michi cotidie ubi
est d̾s tuus. Ut autẽ inueniret
dm̃ suũ quid egit: Hec medita¬
tus sũ inquit: & effudi suꝑ me
animã meam. Ut inueniret
dm̃: effudit super se animã su¬
am. Non ergo tibi sic dicit᷑ hu¬
milis esto ut non sapias. Humi¬
lis esto ꝓpter suꝑbiam: altus esto
ꝓpter sapientiam. Audi euiden¬
tem sententiã de hac re. Nolite
pueri effici sensib. sed malicia in¬
fantes estote:ut mentib perfec¬
ti sitis. Certe explicatũ est fr̃es
mei.ubi nos uoluit dñs esse hu¬
miles:ubi altos.Humiles ꝓpter
cauendam suꝑbiam: altos ꝓpt̃
capiendam sapientiã. Lactare
ut nutriaris. sic nutrire ut cre¬
scas: sic cresce ut panem mandu¬
ces. Cum enim ceperis panem
manducare ablactaberis: id est
iam non tibi opus erit lac sed so¬
lidus cib Et hoc uidetur dixisse. si
non humiliter sentiebam. sed ex¬
altaui animã meã: id est siñ m̾¬

Expanded text:
die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie, Ubi est Deus tuus?» Ut autem inveniret Deum suum, quid egit? «Haec meditatus sum,» inquit, «et effudi super me animam meam» . Ut inveniret Deum, effudit super se animam suam. Non ergo sic tibi dicitur, Humilis esto, ut non sapias. Humilis esto, propter superbiam; altus esto, propter sapientiam. Audi evidentem sententiam de hac re: «Nolite pueri effici mentibus; sed malitia infantes estote, ut mentibus perfecti sitis» . Certe explicatum est, fratres mei, ubi nos Deus voluit esse humiles, ubi altos: humiles, propter cavendam superbiam; altos, propter capiendam sapientiam. Lactare, ut nutriaris; sic nutrire, ut crescas; sic cresce, ut panem manduces. Cum enim coeperis panem manducare, ablactaberis, id est, jam tibi non opus erit lac, sed solidus cibus. Et hoc videtur dixisse: «Si non humiliter sentiebam, sed exaltavi animam meam;» id est, si
Abbreviated transcription (Latin):
mendaretur deu̾non ut ꝓprie de
illo sic audiamus ista. & intelliga¬
mus. quasi peniteat dm̃. & modo
discat aliquid quod non nouerat.
& intelligat aliquid qd̃ non intel¬
ligebat: & reminiscatur qd̾ oblitꝰ
erat. Talia enim animȩ sunt non
dei. Nisi enim transierit & mo¬
dũ ammȩ suȩ: non uidebit qͥa d̾s ẽ¬
qd̃ est qui dixit. Ego sum qui sũ.

Expanded text:
mendaretur Deus; non ut proprie de illo sic audiamus ista, et intelligamus quasi poeniteat Deum, et modo discat aliquid quod non noverat, et intelligat quod non intelligebat, et reminiscatur quod oblitus erat. Talia enim animae sunt, non Dei. Nisi ergo transierit et modum animae suae, non videbit quia Deus est
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ illam sibi assumat: qͥa
ipse scificat. Alioquin non erit
uerũ. suꝑ ipsum autẽ florebit
scificatio mea. Gła scĩficationis
florebit. Sc̃ificatio ergo. xp̃i in
ipso xp̃o: potestas scĩficationis d̾i
in xp̃o. florebit enim qd̃ dixit:
ad głam uult ꝑtinere. Quan¬
do enun florent arbores: tunc
pulchrȩ sunt. Ergo scificatio in
Unde cessit mundus huic pul¬
chritudini: Quia in xp̃o floret.
Nam pone illam in hominis
potestate. quomͦ floret. quan¬
do om̃is caro fenũ. & om̃is clari¬
tas eius ut flos fȩni: Erplicit

Expanded text:
hominum illam sibi assumat, quia ipse sanctificat; alioquin non erit verum, «Super ipsum autem florebit sanctificatio mea.» Gloria sanctificationis florebit. Sanctificatio ergo Christi in ipso Christo, potestas sanctificationis Dei in Christo. «Florebit» enim quod dixit, ad gloriam vult pertinere: quando enim florent arbores, tunc pulchrae sunt. Ergo sanctificatio in t mundus huic pulchritudini? Quia in Christo floret: nam pone illam in hominis potestate; quomodo floret, quando omnis caro fenum, et omnis claritas carnis ut flos feni .
Abbreviated transcription (Latin):
tremuerunt tantũ posse erus
nomen.qui quasi inter manus
eoꝵ nichil poterat: & compuncti
corde iam credentes diuinitatẽ
occultam fuisse in illo. quem ce¬
teris similem hominib puta¬
uerunt. & consiliũ petentes ab
Ergo quia ad rudicandos eos a
quib crucifixus est surrexit
xp̃c: & auertit faciem suam a
iudeis. & conuertit ad gentes̾.
tanquã rogatur d̃s ꝓpter reli¬
quias isrł: & dicitur ei. hꝑter
dauid seruũ tuũ: ne auertas
faciem xp̃i tui. Si palea damna¬
ta est frumenta colligantur:
reliquiȩ saluȩ fiant sicut dicit
ysaias. E planȩ facte sunt reli¬
quiȩ saluȩ. Inde erant duodecĩ
apłi: inde plusqͣm quingenti
fratres. quib se dñs demonstra¬
uit. post resurrectionẽ: inde
tot milia baptiratoꝵ. qui p̾cia
rerũ suarũ ante pedes apłoꝵ po¬
nebant. Ergo impletũ est qd̃
hic rogatus est d̃s: ꝓpter dairid
seruũ tuũ. non auertas faciem

Expanded text:
tremuerunt tantum posse ejus tremuerunt tantum posse ejus nomen, qui quasi inter manus eorum nihil poterat; et compuncti corde, jam credentes divinitatem occultam fuisse in illo quem caeteris similem hominibus putaverunt, et consilium petentes ab Ergo quia ad judicandos eos a quibus crucifixus est, surrexit Christus, et avertit faciem suam a Judaeis, et convertit ad Gentes; tanquam rogatur Deus propter reliquias Israel, et dicitur ei, «Propter David servum tuum, ne avertas faciem Christi tui.» Si palea damnata est, frumenta colligantur. «Reliquiae salvae fiant» , sicut dicit Isaias. Et plane factae sunt reliquiae salvae: inde erant duodecim Apostoli, inde plus quam quingenti fratres quibus se Dominus demonstravit post resurrectionem ; inde tot millia baptizata, quae pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponebant . Ergo impletum est quod hic rogatus est Deus, «Propter David servum tuum, ne avertas faciem
Abbreviated transcription (Latin):
iustus ex fide uiuit. & accepto
pignore sp̃c sc̃i letentur menbra
spe resurrectionis: que p̃cessit
in capite. Eis enim apłs dicit.
uũ tuũ: non auertas faciem xp̃i
tui. Hoc deo patri dictũ est ꝓpt̃
dauid seruũ tuũ: non auertas
faciem xp̃i tui. Crucifixus est
oñs in iudea. crucifixus est aui¬
deis : ab ipsis turbatus dormiuit.
Inter quoꝵ manus seuientiũ dor¬
muuit. ad eos iudicandos surre¬
xit: & dicit quodam loco. exusci¬
ta me & reddam illis. Et reddi¬
uit: & redditurus est. Nam qͣn¬
ta iudei postea passi sunt occiso
dño: norunt & ipsi. De ipsa ciui¬
tate ubi illũ occiderunt om̃s ex¬
pulsi sunt. Quid ergo: Etiam¬
om̃s de stirpe dauid. om̃s perie¬
runt & de tribu iuda: Non.
Nam crediderunt inde aliquiͥ
& multa milia hominũ credi¬
derunt inde: & hoc iam post
resurrectionẽ dñi. Seuierunt
ut crucifigerent: & postea cepe¬
runt uidere fieri miracula in
nomine xp̃i crucifixi. & plus cõ¬

Expanded text:
justus ex fide vivit ; et accepto justus ex fide vivit ; et accepto pignore Spiritus sancti, laetentur membra spe resurrectionis, quae praecessit in capite: eis enim Apostolus dicit, vum tuum, ne avertas faciem Christi tui.» Hoc Deo Patri dictum est, «Propter David servum tuum, ne avertas faciem Christi tui.» Crucifixus est Dominus in Judaea; crucifixus est a Judaeis; ab ipsis turbatus dormivit. Inter quorum saevientium manus dormivit, ad eos judicandos surrexit: et dicit quodam loco, «Et suscita me, et reddam illis» . Et reddidit, et redditurus est. Nam quanta postea Judaei passi sunt occiso Domino, norunt ipsi. De ipsa civitate, ubi illum occiderunt, omnes expulsi sunt. Quid ergo? etiam de stirpe David omnes perierunt, et de tribu Juda? Non: nam crediderunt inde aliqui, et multa millia hominum crediderunt inde, et hoc jam post resurrectionem Domini. Saevierunt, ut crucifigerent, et postea coeperunt videre fieri miracula in nomine crucifixi; et plus con
Abbreviated transcription (Latin):
non turberis: quia xp̃c surgens
a mortuis iam non moritur: et
mors illi ultra non dominabit᷑.
Ipsius est uox in alio psalmo.
dormiuit. ipsi dicitur. exurge
dñe in requiem tuã. tu & arca
scificationis tuȩ: id est exurge
ut exurgat & arca sc̃ificationis
tuȩ. quam sc̃ificasti. Ipse caput
nr̃m. Arca eius: eccłia eius. Sur¬
rexit prior: surget & ecclesia.
Non autem auderet sibi resur¬
rectionem corpus ꝓmittere: nisi
prior resurgeret caput. Erurge
dñe in requiem tuam: tu & ar¬
ca sc̃ificationis tuȩ. E corpus xp̃i
qd̃ ex maria natũ est intellectũ
est a quib dam arca sc̃ificationis:
ut hoc diceret. exurge dñe in re¬
quiem tuã. tu & arca sc̾ificatio¬
nis tuȩ. Cũ corpore exurge: ut
palpent qui non credebant. Ex¬
urge dñe in requiem tuã: tu &e
arca scĩficationis tuȩ. Sacerdotes¬
tui induantur iusticiã: & sc̃i tui
letent᷑. Te exurgente a mortuiᷤ.
& eunte ad patrem. regale illd̃
sacerdotiũ induatur fide. quia

Expanded text:
beris; quia Christus surgens a mortuis, jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Ipsius est vox in alio psalmo: dormivit, ipsi dicitur, «Exsurge, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae:» id est, exsurge, ut exsurgat et arca sanctificationis tuae, quam sanctificasti. Ipse caput nostrum; arca ejus, Ecclesia ejus: surrexit prior, surget et Ecclesia. Non autem auderet sibi resurrectionem corpus promittere, nisi prius resurgeret caput. «Exsurge, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae.» Et corpus Christi quod ex Maria natum est, intellectum est a quibusdam arca sanctificationis; ut hoc diceret, «Exsurge, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae:» Cum corpore exsurge, ut palpent qui non credebant. «Exsurge, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuaetui induantur justitiam, et sancti tui laetentur.» Te exsurgente a mortuis, et eunte ad Patrem, regale illud sacerdotium induatur fidem, quia
Abbreviated transcription (Latin):
d̃s uobis reuelabit. Si forte erras
in aliquo. quare non redis ad
lac matris: Quia si non extolli
mini. quia si non exaltatis cor ue¬
strũ. quia si non ingredimini
in mirabilib suꝑ uos. sed seruatiꝰ
humilitatem: reuelabit d̃s uob
qd̃ aliter sapitis. Si autẽ hoc ip¬
sũ quod aliter sapitis defende¬
re uultis. & ꝑtinaciter astruere
contra pacem eccłiȩ. fit uobis ma¬
ledictũ hoc qd̃ dixit. suꝑ matrẽ
cũ estis: & foris a lacte separabi¬
mini. foris a iuscerib matris:¬
& fame moriemini.Si autẽ ꝑse¬
ueraueritis in pace catholica: si
quid forte aliter sapitis quã opor¬
det sapere. d̃s uobis reuelabit hu¬
milib Quare: Quia d̃s suꝑbis
resistit: humilib autẽ dat gra¬

Expanded text:
vobis Deus revelabit» . Si forte erras vobis Deus revelabit» . Si forte erras in aliquo, quare non redis ad lac matris? Qumini, quia si non exaltatis cor vestrum, quia si non ingredimini in mirabilibus super vos, sed servatis humilitatem, revelabit vobis Deus quod aliter sapitis. Si autem hoc ipsum quod aliter sapitis defendere vultis, et pertinaciter astruere, et contra pacem Ecclesiae, et vobis maledictum hoc quod dixit super matrem cum estis, ut foris a lacte separemini, foris a visceribus matris fame moriamini. Si autem perseveraveritis in pace catholica, si quid forte aliter sapitis quam oportet sapere, Deus vobis revelabit humilibus. Quare? quia Deus superbis resistit, humilibus autem dat gra
Abbreviated transcription (Latin):
sat alloqui me. Ergo fr̃es. non ces¬
sat d̃s alloqui nos. Nam si cessat.
quid est qd̃ agimus: Quid est
qd̃ agunt lectiones diuinȩ. & can¬
tica diuina: Obluuscimini ergo
que retro sunt: & in ea que ande
uos sunt extendite. Sic sugite lac:
ut crescatis ad cibũ. Cum ergo ue¬
adhuc attendite apłm sequi ad
palmam suꝑne uocationis. Di¬
cit enim. Quot quot gͦ ꝑfecti su¬
mus: hoc sapiamus. Non loquor
inquit imꝑfectis. quib adhuc
non possũ loqui sapientiam. qui
adhuc lacte potantur. non soli¬
do cibo pascuntur. sed illis dico
qui iam manducant solidũ ci¬
bũ. iam uident᷑ esse ꝑfecti: quia
intelligunt equalitatẽ uerbi
cũ patre. Adhuc non sic uidẽt.
quomͦ uidendũ est facie ad faci¬
em. adhuc ex parte in eniginate.
Currant ergo quia cũ uia fini-¬
ta fuerit: tunc redimus ad patri¬
am. Currant. extendant se. Quot¬
quot ergo ꝑfecti hoc sapiamus:
& si quid aliter sapitis. hoc quoq

Expanded text:
sat alloqui me. Ergo, fratres, non cessat alloqui me. Ergo, fratres, non cessat Deus alloqui nos. Nam si cessat, quid est quod agimus? quid est quod agunt lectiones divinae et cantica divina? Obliviscimini ergo quae retro sunt, et in ea quae ante sunt vos extendite. Sic sugite lac, ut crescatis ad cibum. Cum ergo veadhuc attendite Apostolum sequi ad palmam supernae vocationis. Dicit enim: «Quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus.» Non loquor, inquit, imperfectis, quibus adhuc non possum loqui sapientiam, qui adhuc lacte potantur, non solido cibo pascuntur; sed illis dico, qui jam manducant solidum cibum. Jam videntur esse perfecti, quia intelligunt aequalitatem Verbi cum Patre: adhuc non sic vident, quomodo videndum est, facie ad faciem; adhuc ex parte, in aenigmate . Currant ergo, quia cum via finita fuerit, tunc redimus ad patriam: currant, extendant se. «Quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; et si quid aliter sapitis, hoc quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ta ei reuelabant᷑ ꝓpter ipsam
magnitudinem reuelationũ qua
poterat extolli: nisi acciperet ange¬
lũ sathane. & tamen qui tanta re¬
uelabant᷑ quid ait : Fr̃es ego me
non arbitror apprehendisse. Pau¬
lus dicit. frẽs ego me ñ arbitror
apprehendisse: qui ad hoc accepit
colaphizantem angłm sachanȩ:
ne extolleretur magnitudine re¬
uelationũ. Quis audet dicere qͥa
comp̃hendit: Ecce paulus ñ app̃¬
hendit: & dicit. non me arbitror
apprehendisse. Et quid agiso paui¬
le: Ad hoc curro inquit ut app̃¬
hendam. Adhuc paulus in uia
est. & tu te putas in patria:Unũ
autẽ inquit que retro sunt obli¬
tus. Hoc fac & tu. uitia & p̃terita
mala obliuiscere. Si te delectauat
aliquando uanitas:non te delec¬
in ea que ante sunt extentus: se¬
cundũ intentionẽ sequor ad pal
dio uocem dei desuꝑ. & curro ut
app̃hendam. Non enim dimisit
me in uia remanere: quia ñ ces¬

Expanded text:
ta ei revelabantur! propter ipsam ta ei revelabantur! propter ipsam magnitudinem revelationum, quia poterat extolli, nisi acciperet angelum satanae: et tamen cui tanta revelabantur, quid ait? «Fratres, ego meipsum non arbitror apprehendisse.» Paulus dicit, «Fratres, ego meipsum non arbitror apprehendisse;» qui ad hoc accepit colaphizantem angelum satanae, ne extolleretur in magnitudine revelationum suarum. Qui audet dicere quia comprehendit? Ecce Paulus non apprehendit, et dicit, «Non me arbitror apprehendisse.» Et quid ais, o Paule? «Adhuc curro», inquit, «ut apprehendam.» Adhuc Paulus in via est, et tu te putas in patria? «Unum autem,» inquit, «quae retro sunt oblitus.» Hoc fac et tu, et vitam praeteritam malam obliviscere. Si te delectavit aliquando vanitas, non te delec«in ea quae ante sunt extentus, secundum intentionem sequor ad palmam dio vocem Dei desuper, et curro ut apprehendam. Non enim dimisit me in via remanere, quia non ces
Abbreviated transcription (Latin):
ra te ne scrutatus fueris: id est
ad que capienda minus idoneus
es. Et quid facio inquis: Sic re¬
cem eccłiȩ noli dimittere: in ho¬
minẽ spem noli ponere: deside¬
rando miracula noli temptare
om̃. Si iam est in te fructus. cog¬
noscis quia cũ bonis toleras ⁊ira¬
nia usq ad messem: quia cũ ma¬
lis ad tempus potes esse non in
eternũ. Palea hic tibi mixta ẽ in
hoc tempore in area: in horreo
separaberis quoadusq suꝑ ma¬
trem tuam es: ne prius fame mo¬
riaris. antequã panem mandu¬
care sis idoneus. Cresce. erunt
ualidȩ uires tuȩ. & uidebis quod
non poteras: & capies quod ñ ca¬
piebas. Quid: Ergo cum uidero
que non poteram uidere. & ce¬
pero que non poteram capere.
iam securus eroͥ ꝑfectus ero: Non.
quãdii hic iuis. Ipsa est perfec¬
tio ñra humilitas. Audistis quo
conclusit modo apłica lectio. si
hesit in memoria ur̃a. quomo¬
do ille qui accepit colafum ne
extolleretur in reuelationib qͣn¬

Expanded text:
ra te ne scrutatus fueris;» id est, ra te ne scrutatus fueris;» id est, ad quae capienda minus idoneus es. Et quid facio, inquis? sic recem Ecclesiae noli dimittere, in homine spem noli ponere, desiderando miracula noli tentare Deum. Si jam est in te fructus, cognoscis, quia cum bonis toleras zizania usque ad messem ; quia cum malis ad tempus potes esse, non in aeternum. Palea hic tibi mixta est in hoc tempore in area; in horreo separaberis quoadusque super matrem tuam es; ne prius fame moriaris, antequam panem manducare sis idoneus. Cresce; erunt validae vires tuae, et videbis quod non poteras, et capies quod non capiebas. 14. Quid ergo? cum videro quae non poteram videre, et cepero quae non poteram capere, jam securus ero? perfectus ero? Non, quamdiu hic vivis. Ipsa est perfectio nostra, humilitas. Audistis quo conclusit modo apostolica lectio, si haesit in memoria vestra; quomodo ille qui accepit colaphum ne extolleretur in revelationibus quan
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s possunt crescendo. Qui cre¬
scit & sic ablactatur. bonũ illi ẽ:
qui autẽ adhuc suꝑ matrẽ suam
pus ablactetur. Nam om̃is gran¬
dis puer: separatur a lacte. Sed
ne quis tunc a lacte separetur:
quando adhuc suꝑ matrẽ suã
est. Cũ autẽ portatur manib
matris qui portatus est inute¬
ro.portatus est enim in utero ut
nasceretur. portatur manib ut
crescat: lacte opus habet. adhuc
suꝑ matrem suam est. Non ergo
uelit tunc exaltare animã suã.
cũ forte minus idoneus est ad
capiendũ cibũ. sed impleat pre¬
cepta humilitatis. Habet ubi se
exerceat: credat in xp̃m: ut pos¬
sit intelligere xp̃m. Uidere uer¬
bũ non potest. capere non potest
equalitatem uerbi cũ patre. equa¬
litatem sp̃c sc̃i cũ patre.
&e uerbo. nondũ potest uidere:
credat hoc & sugat. Securus est
quia cũ creuerit manducabit:
qd̃ non poterat antequã sugendo
cresceret: & habet ubi se extendat.
Altiora te ne quesieris: & fortio¬

Expanded text:
omnes possunt crescendo. Qui creomnes possunt crescendo. Qui crescit, et sic ablactatur, bonum est illi; qui autem adhuc super matrem suam pus ablactetur. Nam omnis grandis puer separatur a lacte. Sed ne quis tunc a lacte separetur, quando adhuc super matrem suam est. Cum autem portatur manibus matris, qui portatus est utero portatus est enim utero, ut nasceretur; portatur manibus, ut crescat, lacte opus habet; adhuc super matrem suam est. Non ergo velit tunc exaltare animam suam, cum forte minus idoneus est ad capiendum cibum, sed impleat praecepta humilitatis. Habet ubi se exerceat: credat in Christum, ut possit intelligere Christum. Videre Verbum non potest, capere non potest aequalitatem Verbi cum Patre, aequalitatem Spiritus sancti cum Patre et Verbo nondum potest videre; credat hoc, et sugat. Securus est, quia cum creverit, manducabit, quod non poterat antequam sugendo cresceret: et habet ubi se extendat. «Altiora te ne quaesieris, et fortio
Abbreviated transcription (Latin):
Dñe non est exaltatũ cor meũ:
neq in altũ elati sunt oculi mei.
neq ingressus sũ in magnis: neq
in mirabilib suꝑ me. Ecce quia
malicia paruulus fui. sed quia
sensu non fui paruulus:si non
humiliter sentiebam sed exalta¬
iu anmã meã: retribuatur mi¬
chi qd̃ retribuitur paruulo. qui
ablactatur a matre. ut iam pa-
nem idoneus sit manducare.
Et hec ergo fr̃es sententia non di¬
splicet: quia non est contra fidẽ.
Mouet me tamen quia ñ tantũ
dictum est quẽadmodũ qui
ablatus est a lacte. sic retributio
in animã meam: sed additum
quẽadmodũ qui ablatus est a
lacte suꝑ matrẽ suam: sic re¬
tributio in ammã meam. Hic
michi nescio quid tale occurrit.
ut uideam quia maledictũ ẽ.
fblactatur enim non infans:
sed iam grandiusculus. Qui
autẽ infirmus est. prima in¬
fantia que uera infantia est:
suꝑ matrem suam ẽ. Si forte fu¬
erit a lacte ablatus extinguitur.
Non frustra gͦ additũ est super
matrem suam. Ablactari enim

Expanded text:
cor meum, neque in altum elati sunt oculi mei; neque ingressus sum in magnis, neque in mirabilibus super me.» Ecce quia malitia parvulus fui. Sed quia sensu non fui parvulus; «Si non humiliter sentiebam, sed exaltavi animam meam;» retribuatur mihi quod retribuitur parvulo qui ablactatur a matre, ut jam panem sim idoneus manducare. 13. Et haec ergo, fratres, sententia non displicet, quia non est contra fidem. Movet me tamen, quia non tantum dictum est, «Quemadmodum qui ablatus est a lacte, sic retributio in animam meam;» sed additum est, «Quemadmodum qui ablatus est a lacte super matrem suam, sic retributio in animam meam.» Hic mihi nescio quid tale occurrit, ut videam quia maledictum est. Ablactatur enim non infans, sed jam grandiusculus: qui autem infirmus est prima infantia, quae vera infantia est, super matrem suam est; si forte fuerit a lacte ablatus, exstinguitur. Non frustra ergo additum est, «super matrem suam.» Ablactari enim
Abbreviated transcription (Latin):
tibi straui ad patriam: noli de
uia recedere. Talem uiã muni¬
ui: ut lagro ad te ñ audeat ac¬
cedere. Tu ab illa noli recedere:

Expanded text:
tibi stravi ad patriam; noli de via recedere. Talem viam munivi, ut latro ad te non audeat accedere; tu ab illa noli recedere
Abbreviated transcription (Latin):
antẽ. cu ceperit te delectare quod
dicit sermo dei. Iam qui erat ad¬
uer sarius. fit amicus. Sic finita
iua: non erit oii  tadat udici.
ses legem

Expanded text:
autem, cum coeperit te delectare facere quod dicit sermo Dei. Jam qui erat adversarius, fit amicus: sic, finita via, non erit qui tradat te judici. pter legem
Abbreviated transcription (Latin):
rietem macerie soluit: quia filii
hereditatem habemus. & quid
uocabitur ipsa hereditas nisi pax:
Et uidete quia exheredati sunt
qui non amant pacem. non au¬
tem amant ꝓacem: qui diuidt̃
unitatem. Pax possessio pioꝵ: pos¬
sessio heredũ. & qui sunt heredeᷤ:
filii. Audi eugłm. Beati pacifici:
q̃m ipsi fili dei uocabuntur. Au

Expanded text:
rietem maceriae solvit» . Quia filii rietem maceriae solvit» . Quia filii sumus, haereditatem habebimus. Et quid vocabitur ipsa haereditas, nisi pax? Et videte quia exhaeredati sunt qui non amant pacem: non autem amant pacem, qui dividunt unitatem. Pax possessio piorum est, possessio haeredum. Et qui sunt haeredes? Filii. Audite Evangelium: «Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vo
Abbreviated transcription (Latin):
Bene fac dñe: bonis & rectis corde.
Sicut autẽ declinat a malo & fa¬
cit bonũ rectus corde. quia ñ zelat
in peccatorib pacem peccatoꝵ in¬
tuens: sic prauicordis qui scanda¬
lizatur in uiis dñi declinat a deo
& facit malũ. & inescatur dulcedi¬
ne scłi. &e ea illaqueatus & captus:
amaras penas luit. Declinãti enĩ
a do cuius disciplinam ferre nolu¬
it. fit illi per iudiciũ dei uerus la¬
queus falsa maloꝵ felicitas. Unde
continuo subringit. Declinantes
autẽ in transguillationẽ addu¬
id est quoꝵ facta imitati sunt. qͥa
eoꝵ p̃sentes leticias amauerunt:
& futura supplicia ñ crediderunt.
Qui ergo recti sunt corde & ñ de¬
clinant: quid habebunt: Iam ue¬
niamus ad ipsam hereditatem
frẽs: quia filii sumus. Quid pos¬
sidebimus: Que est hereditas:
Quẽ patria nr̃a: Quid uocatur :
Pax. Per hanc uos salutamus. hãc
uobis annuntiamus. hanc susci¬
piant montes & colles iusticiam.
qui fecit utraq unũ. & mediũ pa¬

Expanded text:
Benefac, Domine, bonis, et rectis corde.» 10. Sicut autem declinat a malo, et facit bonum rectus corde , quia non zelat in peccatoribus, pacem peccatorum intuens ; sic pravi cordis, qui scandalizatur in viis Domini, declinat a Deo, et facit malum, et inescatur dulcedine saeculi, et ea illaqueatus et captus amaras poenas luit. Declinanti autem a Deo, cujus disciplinam ferre noluit, fit illi per judicium Dei verus laqueus falsa malorum felicitas. Unde continuo subjungit: «Declinantes autem in strangulationem abduid est, quorum facta imitati sunt; quia eorum praesentes laetitias amaverunt, et futura supplicia non crediderunt. Qui ergo recti sunt corde, et non declinant, quid habebunt? Jam veniamus ad ipsam haereditatem, fratres, quia filii sumus. Quid possidebimus? quae est haereditas? quae patria nostra? quid vocatur? Pax. Per hanc vos salutamus, hanc vobis annuntiamus, hanc suscipiunt montes, et colles justitiam . qui fecit utraque unum, et medium pa
Abbreviated transcription (Latin):
in iherłm. Non cõmouebuntur
gͦ ineternũ qui habitant uisio¬
nem pacis: & pax suꝑ isrł. Ergo
isrł qui uidens dm̃ est uidens
pacem est. & ipse isrł est & iherłm
quia popłs ille dei ipsa est ciuitã
dei. Sigͦ uidens pacem. hoc est ui¬
dens dm̃: merito & d̾s ipse ẽ par.
Ergo quia. xp̃c filius dei par est.
ideo uenit colligere suos: ce secer¬
nere ab iniquis. Aquib iniquis:
Qui oderunt iherłm. qui odert̃
pacem. qui uolunt conscindere
unitatem: qui ñ credunt paci:
qui falsam pacem ꝓnuntiant
in popło. & ñ illam habent. Qui¬
bus respondetur cũ dixerĩt pax
uobiscũ & cũ sp̃u tuo: falsũ dic̃t
&e falsũ audiunt. Quib dicunt
par uobiscũ: Quos separant a
pace orbis t̾rarũ. Et quib dicit᷑
ce cũ sp̃u tuo: Qui dissensiones
amplectunt᷑: & odiunt pacem.
Siemm in sp̃u eoꝵ esset pax. non¬
ne unitatem diligerent: & relin¬
querent dissensionẽ: falsũ ergo
ꝓnuntiantes: falsũ audiunt:
Nos uerũ ꝓnuntiemus: & uerũ

Expanded text:
ovebuntur ergo in aeternum, qui inhabitant visionem pacis. Et «pax super Israel.» Ergo Israel qui videns Deum est, videns pacem est: et ipse Israel est et Jerusalem; quia populus ille Dei, ipsa est civitas Dei. Si ergo videns pacem, hoc est videns Deum; merito et Deus ipse est pax. Ergo quia Christus Filius Dei pax est, ideo venit colligere suos, et secernere ab iniquis. A quibus iniquis? Qui oderunt Jerusalem, qui oderunt pacem, qui volunt conscindere unitatem, qui non credunt paci, qui falsam pacem pronuntiant in populo, et non illam habent. Quibus respondetur, cum dixerint, Pax vobiscum, Et cum spiritu tuo: falsum dicunt, et falsum audiunt. Quibus dicunt, Pax vobiscum? quos separant a pace orbis terrarum. Et quibus dicitur, Et cum spiritu tuo? Qui dissensiones amplectuntur, et odiunt pacem. Si enim in spiritu eorum esset pax, nonne unitatem diligerent, et relinquerent dissensionem? Falsum ergo pronuntiantes, falsum audiunt. Nos verum pronuntiemus, et verum
Abbreviated transcription (Latin):
Quid michi ꝓdest quia iustuꝰ
sum: Semꝑ michi dñabitur ini¬
quus: & seruus ero. faciam gͦ &
ego iniquitatẽ: quia nichil pro¬
dest tenere iusticiã. Ne autem
hoc dicat. insinuat᷑ illi fides: qͥa
ad tempus potest esse uirga pec
quitatẽ. non faciant. Melius est
enĩ inusticiam ferre: quam fa¬
cere. Unde non semꝑ erit: Quia
non derelinquet uirgam pecca¬
toꝵ super sortem iustoꝵ. Hoc cogi¬
tant qui recto sunt corde: de qui¬
bus paulo ante dixi: qui uolun
illũ p̃cedentem & se sequentes. ñ
audem se p̾cedentes & illũ sequen¬
tem. & in om̃ib eũ bonũ inueni¬
unt siue emendantem siue con¬
solantem. siue exercentẽ. siue coro¬
nantem: siue pugnantẽ suie illu¬
minantem. sicut apłs ait. Scimꝰ¬

Expanded text:
Quid mihi prodest quia justus Quid mihi prodest quia justus sum? Semper mihi dominabitur iniquus, et semper servus ero? Faciam ergo et ego iniquitatem; quia nihil prodest tenere justitiam. Ne autem hoc dicat, insinuatur illi fides, quia ad tempus potest esse virga peccquitatem, non faciant. Melius est enim injustitiam ferre quam facere. Unde non semper erit? «Quia non derelinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justotant qui recti sunt corde, de quibus paulo ante dixi, qui voluntillum praecedentem, et se sequentes; non autem se praecedentes, et illum sequentem: et in omnibus eum bonum inveniunt, sive emendantem, sive consolantem, sive exercentem, sive coronantem, sive purgantem, sive illuminantem, sicut Apostolus ait, «Scim
Abbreviated transcription (Latin):
multos dños inter oues. multos
seruos inter hedos. Non enim
quia sic consolati sumus seruioᷤ
om̃s serui boni sunt: aut quia
sic repressimus suꝑbiam dñoꝵ.
om̃s dñi mali sunt. Sunt boni
fideles dm̃i. & sunt mali: sunt
bom fideles serui & sunt mali
Sed quã diu serui boni seruiũt
malis dñis. ferant ad tempus:
quia ñ derelinquet uirgam
peccatoꝵ super sortem iustoꝵ.
Quare hoc: Ut ñ extendant
iusti ad iniquitatem manus
suas. ut ad tempus ferant iu¬
sti iniquos dñantes. & intelligãt
non esse hoc sempiternũ: sed p̃¬
parent se ad possidendam here¬
reditatem: Ubi destruet᷑ om̃is
potentatus. & om̃is potestas: ut
sit ds om̃ia in om̃ib fd hoc se ser¬
uantes. & hoc corde contemplan¬
tes. & adhuc in fide se retinentes.
&e ut uideant ꝑdurantes: non
extendunt manus ad iniquita¬
tem. Nam si uideant quia sẽꝑ
est uirga peccatoꝵ suꝑ sortem ui¬
stoꝵ: cogitant apud se & dicunt.

Expanded text:
multos dominos inter oves, multos multos dominos inter oves, multos servos inter haedos. Non enim quia sic consolati sumus servos, omnes servi boni sunt; aut quia sic repressimus superbiam dominorum, omnes domini mali sunt. Sunt boni fideles domini, et sunt mali: sunt boni fideles servi, et sunt mali. Sed quamdiu servi boni serviunt malis dominis, ferant ad tempus: «Quia non derelinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorum.» Quare hoc? «Ut non extendant justi ad iniquitatem manus suas:» ut ad tempus ferant justi iniquos dominantes, et intelligant non esse hoc sempiternum, sed praeparent se ad possidendam semreditatem? Ubi destruetor omnis potentatus, et omnis potestas, ut sit Deus omnia in omnibus . Ad hoc se servantes, et hoc corde contemplantes, et adhuc in fide retinentes, et ut videant perdurantes, «non» extendunt «manus suas in iniquitatem.» Nam si videant quia semper est virga peccatorum super sortem justorum, cogitant apud se, et dicunt:
Abbreviated transcription (Latin):
scebant nisi illũ qui in cęlo erat.
Si quando uolebat ut idola cole¬
rent: ut turificarent. p̃ponebãt
illi dm. Quando auitẽ dicebat
ꝓclucite aciem. ite contra illam
gentem: statim obtemperabant.
Distinguebant dñm eternũ a do¬
mino temporali: & tamen subdi¬
ti erant ꝓpter dñm eternũ etiã
dño temporali. Sed nũquid sic e¬
rit semꝑ: ut iniqui imperent
iustis: Non sic erit. Uidete enĩ
quid dicat iste psalmus. Qm̃
ñ derelinquet dñs uirgã pecca¬
toꝵ: suꝑ sortem iustoꝵ. Sentitur
ad tempus uirga peccatoꝵ super
sortem iustoꝵ: sed ñ ibi relinquit᷑.
nerit in eternũ. Ueniet tempuꝰ
qͣndo unus agnoscat᷑ d̃s. ueniet
tempus qͣndo xp̃c in claritate
sua apparens congreget ante se
om̃s gentes: & diuidat eas sicut
diuiit pastor hedos ab ouibus.
Ques ponet ad dexteram: hedos¬
autẽ ad sinistram. Et uidetis
ibi multos seruos inter oues. mul¬
tos años inter hedos: & rursus

Expanded text:
scebant nisi illum qui in coelo erat. scebant nisi illum qui in coelo erat. Si quando volebat ut idola colerent, ut thurificarent; praeponebant illi Deum: quando autem dicebat, Producite aciem, ite contra illam gentem; statim obtemperabant. Distinguebant dominum aeternum a domino temporali; et tamen subditi erant propter dominum aeternum, etiam domino temporali. 8. Sed numquid sic erit semper, ut iniqui imperent justis? Non sic erit. Videte enim quid dicat iste psalmus: «Quoniam non derelinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorum.» Sentitur ad tempus virga peccatorum super sortem justorum; sed non ibi relinquitur, non erit in aeternum. Veniet tempus, quando unus agnoscatur Deus; veniet tempus, quando Christus in claritate sua apparens congreget ante se omnes gentes, et dividat eas, sicut dividit pastor haedos ab ovibus: oves ponet ad dexteram; haedos ad sinistram . Et videbis ibi multos servos inter oves, et multos dominos inter haedos; et rursus
Abbreviated transcription (Latin):
si a malis seruis: Nam si fuissẽt
bom serui honorarent dñm:
sed quia mali serui erant
iniiriauerunt. Iule quid con¬
tra: Reddidit dilectionẽ ꝓ odio.
Ait enim. Pater ignosce illis: quia
nescrunt quid faciunt. Si dñs cȩ¬
li &e terre ꝑ quem facta sunt om̃a
seruiuit indignis. rogauit ꝓ se
uientib & furentib & tanqͣm
medicus se exhibuit adueniens.
nam & medici & arte & sanitate
meliores seruiunt egrotis: quan¬
tomagis ñ debet dedignari homo
ex animo & ex tota animi uolun¬
tate. cũ tota dilectione seruire do¬
mino etiã malo: Ecce seruit me¬
lior deteriori: sed ad tempuis. Qd̃
autẽ dixi de dño & seruo: hoc in¬
telligite de potestatib & regibꝰ:
de om̃ib culminib huiꝰ scłi. Ali¬
qͣndo enim potestates bonȩ sunt.¬
& timent dm̃: aliqͣndo ñ timent
dm̃. Iulianus extitit imperator¬
infidelis: extitit apostata. iniquiꝰ.¬
ydolatra. Milites. xp̃iani seruiert᷑
imperatori infideli: ubi uenie¬
batur ad causam xp̃i: non agno¬

Expanded text:
si a malis servis? Nam si fuissent boni servi, honorarent dominum. Sed quia mali servi erant, injuriaverunt. Ille quid contra? Reddidit dilectionem pro odio: ait enim, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Si Dominus coeli et terrae, per quem facta sunt omnia, servivit invientibus et furentibus, et tanquam medicum se exhibuit adveniens nam et medici et arte et sanitate meliores serviunt aegrotis; quanto magis non debet dedignari homo, ex toto animo, et ex tota bona voluntate, cum tota dilectione servire domino etiam malo? Ecce servit melior deteriori, sed ad tempus. Quod autem dixi de domino et servo, hoc intelligite de potestatibus et regibus, de omnibus culminibus hujus saeculi. Alindo potestates bonae sunt, timent Dominum, aliquando non timent Dominum. Iulianus extitit infidelis idololatra: milites christiani servierunt imperatori infideli; ubi veniebatur ad causam Christi, non agno
Abbreviated transcription (Latin):
& facta bona esurit dñs. Pasca¬
mus illũ bene uiuendo: & pascet
nos inȩternũ uiuere donando.

Expanded text:
 facta bona esurit Dominus. Pascamus illum bene vivendo, et pascet nos in aeternum nobis vivere donando.
Abbreviated transcription (Latin):
seruierunt. Illi ergo homines
cũ uidissent quod fecerat sig¬
nũ: dicebant. Quia hic ẽ ue¬
re ꝓpheta: qui uenturus est in
mundũ. Recte quidẽ dicebant
dñm ꝓphetam magnũ. magne
salutis p̃conem iam mundo fu¬
turũ. Nam & ipse ꝓphetam
uocare dignatur. ubi ait. quia
non capit ꝓphetam perire extͣ
iherłm. Sed necdũ plena fide
ꝓficiebant qui hunc etiã dñm
dicere nesciebant.Ergo illi
uidentes signũ quod fecerat
iħe: dixerunt. Quia hic est
uere ꝓpheta: qui uenturus ẽ
in mundũ. Nos certiori cog¬
nitione ueritatis & fidei. un¬
dentes mundũ quem fecit iħc
& signa quib illũ repleuit. di¬
camus quia hic est uere medi¬
ator dei & hominũ. qui im
plet mundũ diuinitate. & mũ¬
dus per ipsũ factus est. qui in
ꝓpria uenit genus humanũ
querere. & saluare quod perie¬
rat: ac recreare mundũ quem
fecerat. qui cũ suis fidelib per
p̃sentiam diuinitatis est in
mundo om̃ib dieb usq ad

Expanded text:
servierunt . Illi ergo homines servierunt . Illi ergo homines cum vidissent, quod fecerat signum, dicebant, Quia hic est vere propheta qui venturus est in mundum. Recte quidem dicebant Dominum prophetam magnum, magnae salutis praeconem jam mundo futurum. Nam et ipse prophetam se vocare dignatur, ubi ait: Quia non capit prophetam perire extra Jerusalem . Sed nondum plena fide proficiebant, qui hunc etiam Deum dicere nesciebant. Ergo illi videntes signum quod fecerat Jesus, dixerunt, Quia hic est vere propheta qui venturus est in mundum. Nos certiori agnitione veritatis et fidei videntes mundum quem fecit Jesus, et signa quibus illum replevit, dicamus: Quia hic est vere Mediator Dei et hominum, plet mundum divinitate, et mundus per ipsum factus est, qui in propria venit, genus humanum quaerere et salvare, quod perierat, ac recreare mundum, quem fecerat, qui cum suis fidelibus per praesentiam divinitatis est in mundo omnibus diebus usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
desidia pereant. plebibusq tol¬
lantur: qui hec dño donante
int̾pretando colligere norũt
Collegerunt ergo inquit et
impleuerunt duodecim cophi¬
nos fragmentoꝵ. Quia duo¬
denario numero solet perfec¬
tionis cuiuslibet sũma figu¬
rari: recte per duodecim cophi¬
nos fragmentoꝵ plenos.omnis
mitur. qui obscura scriptura¬
rũ que per se turbe nequeunt
& meditando colligere. & me¬
ditata & mandata litteris: suo
pariter & turbarũ usui conser¬
uare iubentur. Hoc ipsi fecere
& ꝓphetarũ dicta mistica suis
interp̃tatione addita inseren¬
do opusculis. hoc sequaces eoꝵ
eccłiȩ doto orbe magistri: etiã
indegros non nulli utriusq
testamenti libros diligentiori
explanatione discutiendo:qui
quamiuis hominib despecti.
celestis tamen gr̃ȩ sunt pane
fecundi. Nam seruilia cophi¬
nis solent opera fieri unde de
populo qui in luto ac laterib
seruiebat in egipto: dicit psal¬
mista. Manus etus in cophino

Expanded text:
desidia pereant, plebibusque toldesidia pereant, plebibusque tollantur, qui haec Domino donante interpretando colligere norunt. Collegerunt, inquit, et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Quia duodenario numero solet perfectionis cujuslibet summa figurari, recte per duodecim cophinos fragmentorum plenos omnis mitur, qui obscura Scripturarum, quae per se turbae nequeunt, et meditando colligere, et meditata et mandata litteris suo pariter et turbarum usui conservare jubentur. Hoc ipsi fecere et prophetarum dicta mystica suis interpretatione addita inserendo opusculis. Hoc sequaces eorum Ecclesiae toto orbe magistri, etiam integros nonnulli utriusque Testamenti libros diligentiori explanatione discutiendo: qui quamvis hominibus despecti, coelestis tamen gratiae sunt pane fecundi. Nam servilia cophinis solent opera fieri. Unde de populo, qui in luto quondam ac lateribus serviebant in Aegypto, dicit Psalmista: Manus ejus in cophino
Abbreviated transcription (Latin):
at saluti: Narrat eugłista lu¬
inimici. eoꝵq nomina scrip¬
ta indicasse in celis: & statim
infert. In ipsa hora exultauit
in sp̃u sc̃o & dixit. Conficeor
tibi pater dñe celi & terre: quod
abscondisti hec a sapientib &
prudentib & reuelasti ea par¬
uulis. Claret ergo quia saluti
ac uitȩ fideliũ congratuletur.
qui patrem gr̃as agendo collau¬
dat. quod ea que superbientib
abscondit: humilib sp̃u secre¬
ta reuelauerit. Quod autem
satirrata multitudine iussit
discipulos colligere que supera¬
uerant fragmenta ne perirẽt:
hoc ꝓfecto signat. quia pleraq
sunt archana diuinoꝵ eloqͥoꝵ.
que uulgi sensus non capit:
nonnulla que per se quidem
minus docti assequi nequeũt.
sed a doctorib exposita: mox
intelligere queunt. Hec ergo
necesse est.ut qui ualent dili¬
gentius scrutando colligant.
& ad eruditionem suoꝵ suo uł
dicto uel scripto faciant ꝑue¬
mre ne alimenta uerbi illoꝵ

Expanded text:
at saluti? Narrat evangelista Luat saluti? Narrat evangelista Luinimici, eorumque nomina scripta indicasse in coelis ; et statim infert: In ipsa hora exsultavit Spiritu sancto, et dixit: Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quod abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Claret ergo quia saluti ac vitae fidelium congratuletur, qui Patrem gratias agendo collaudat, quod ea quae superbientibus abscondit, humilibus spiritu secreta revelaverat. Quod autem saturata multitudine, jussit discipulos colligere quae superaverunt fragmentorum, ne perirent, hoc profecto signat sunt arcana divinorum eloquiorum quae vulgi sensus non capit, nonnulla quae per se quidem minus docti assequi nequeunt, sed a doctioribus exposita mox intelligere queunt. Haec ergo necesse est ut qui valent diligentius scrutando colligant, et ad eruditionem minorum suorum dicto vel scripto faciant pervenire, ne alimenta verbi illorum
Abbreviated transcription (Latin):
feminea mollicies nulla corrũ¬
pit. quales cupit esse eos. quib
uicit apłs. Uigilate. state in fi¬
de. iurilit̾ agite & confortamini.
Millenarius autẽ numerus
ultra quem nulla nr̃a compu¬
tatio succrescit: plenitudinem
rerũ de quib agitur indicare
consueicit. Quinario uero nu¬
mero. quinq notissimi corporiͤ¬
ñr̃i sensus exprimunt᷑: uisus
uidelicet. auditus. olfactus. gu¬
stus. & tactus: in quib singulis
quicũq uiriliter agere & confor¬
tari satagunt. sobrie & iuste
& pie uiuendo ut celestis sapi¬
entiȩ mereantur dulcedine. re¬
creari: hi nimtrũ quinq mili¬
bus uiroꝵ quos dñs misticis da¬
pib satiauit figurant᷑. Nec p̃¬
tereundũ. quod refecturus mul¬
titudinem gr̃as egit. Egit quip¬
pe gr̃as. ut & nos de ꝑceptis celi¬
tus munerib gr̃as semꝑ agere
uoceret. & ipse quantũ de nr̃is
ꝓfectib gratuletur. & de ñr̃a
spiritali refectione gaudeat
intimaret. Uultis & enim nos

Expanded text:
feminea mollities nulla corrumfeminea mollities nulla corrumpit, quales cupit eos esse quibus dicit Apostolus: Vigilate, state in fide, viriliter agite et confortamini . Millenarius autem numerus, ultra quem nulla nostra computatio succrescit, plenitudinem rerum de quibus agitur indicare consuevit; quinario vero numero quinqnostri sensus exprimuntur, visus videlicet, auditus, gustus, olfactus et tactus. In quibus singulis quicunque viriliter agere, et confortari satagunt, sobrie, et juste, et pie vivendo, ut coelestis sapientiae mereantur dulcedine recreari; hi nimirum quinque millibus virorum, quos Dominus mysticis dapibus satiavit, figurantur. Nec praetereundum quod refecturus multitudinem gratias egit. Egit quippe gratias, ut et nos de perceptis coelitus muneribus gratias semper agere doceret, et ipse quantum de nostris profectibus gratuletur, de nostra spiritali refectione gaudeat, intimaret. Vultis etenim noss
Abbreviated transcription (Latin):
gerent om̃ia que scripta essẽt
in lege moysi & ꝓphetis. & psal¬
mis de ipso. Discipuli apposue¬
runt turbis: quando ꝓfecti p̃¬
dicauerunt ubiq dño coope¬
rante & sermonẽ confirman¬
de. sequentib signis. Fenũ in
quo discumbens turba reficit᷑.
concupiscentia carnalis intelli¬
gitur. quam calcare ac p̃mere
oebet om̃is. qui spiritalib alim̃¬
tis satiari desiderat. Om̃is enĩ
caro fenũ: & om̃is głia eius tan¬
quam flos fem. Discumbat er¬
go suꝑ fenũ. ut florem feni con¬
terat: id est castiget corpus suũ
& seruituti subiciat. uoluptates
carnis edomet̾. luxuriȩ fluxa re¬
stringat. Quisq panis urui cu¬
pit suauitate refici. quisq suꝑ¬
nȩ gr̃e dapib renouari amat.
ne infima uetustate deficiat:
caueat. Qumnq milia uiroꝵ qui
manducauerunt:perfectionẽ
eoꝵ qui uerbo uitȩ reficiunt᷑
insinuant. Uiroꝵ quippe no¬
mine. solent in scripturis per¬
fectiores quiq figurari. quos

Expanded text:
gerent omnia quae scripta essent gerent omnia quae scripta essent in lege Moysi et prophetis et Psalmis de ipso. Discipuli apposuerunt turbis, quando profecti praedicaverunt ubique, Domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis. Fenum in quo discumbens turba reficitur, concupiscentia carnis intelligitur, quam calcare et premere debet omnis, qui spiritualibus alimentis satiari desiderat. Omnis enim caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos feni. Discumbat ergo super fenum ut florem feni conterat, id est, castiget corpus suum, et servituti subjiciat, voluptates carnis edomet, luxuriae fluxa restringat quisquis panis vivi cupit suavitate refici; quisquis supernae gratiae dapibus renovari amat, ne infima vetustate deficiat, caveat. Quinque millia viri qui manducaverunt, perfectionem eorum qui verbo vitae reficiuntur, insinuant. Virorum quippe nomine solent in Scripturis perfectiores quique figurari, quos