comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ysaac ⁊ racob. et a¬
liis qui unum dm̃
una fide coluerũt
quia una fides est
quorum ⁊ moder¬
norum iustorum
seruio dico in con¬
scientia pura sio
sit ⁊ tua. ego dico
nocte ac die. De¬
siderans uidere te
sus esset confirma¬
deo de te bono im¬
plere gaudeo per¬
fecto. Unde saboit
desidero te uidere
ut impleat gaisois
de tua ꝑtectione.
sdeo quia memor
sum lacrimarum
tuarina fleuit e¬
nim tymocheus
a paulo dimissus
paratuscum ei ire
absens teteneat.
onemeius fidei que
m̃ te est non ficta
.i. non inuenticia.
uel fragilis que e¬
tiam commoneat
te. cum etiam in
feminis fuit fͥma
Unde sequit᷑. que
fides ⁊ habicauit
primum in auia
tua loyde. ⁊ ii¬

Expanded text:
saac, et Jacob, et aliis qui unum Deum vera fide coluerunt, quia una fides est quorum et modernorum justorum. Servio, dico, in conscientia pura, sic sit et tua. Ego, dico, nocte ac die desiderans videre te, sus esset tua confirmadeo de te bono, implerer gaudio de te perfecto. Unde subdit:desidero te videre, ut implear gaudio, de tua perfectione, et ideo quia memor sum lacrymarum tuarum. Flevit enim Timotheus a Paulo dimissus, paratus cum eo ire absens teneat. onem ejus fidei quae est in te non ficta, id est non inventitia vel fragilis, quae etiam commoneat te, cum etiam in feminis fuerit firma. Unde sequitur: quae fides et habitavit primum in avia tua Loide, et ma
Abbreviated transcription (Latin):
prosperorum uel aduersorimm. nel exhi¬
bontius tios ministros ꝑ gloriam eiuã¬
geluĩ ut predicemus ea tie uidentur
gloriosa et sunt. ⁊ ignobilitatem. ut ñ
pudeat predicare etram ea uerba euuan¬
geliĩ qne quidam hortent eodem modo
exhibeainus nos ministros ꝑ iñsamiam
fidei uel alicuis alterins rei ⁊ bonam tͣa¬
mam .i. si infamamur de aliquo scelere:
uel bonam famam habennis. de aliquo
bono oꝑe. Item exhibeamus nos deo

Expanded text:
prosperorum vel adversorum. Vel, exhibeamus nos ministros per gloriam Evangelii, ut praedicemus ea quae videntur esse gloriosa, et sunt, et ignobilitatem, ut non pudeat praedicare etiam ea verba Evangelii quae quidam horrent. Eodem modo exhibeamus nos ministros, per infamiam, fidei vel alicujus alterius rei, et per bonam famam, id est si infamamur de aliquo scelere. Vel, bonam famam habemus de aliquo bono opere. Item, exhibeamus nos
Abbreviated transcription (Latin):
de incognita liñgua ⁊ ꝑegrma obscuri
sunt ne uideantur a ꝑfidis ut cum an¬
tum est ne audientes intelligant. hoc
utiq fit infidelib quib tegunt᷑ sonsꝰ

Expanded text:
Dei incognita lingua et peregrina obscuri sunt ne videantur a perfidis, ut cum autum est ne audientes intelligant: hoc utique fit infidelibus quibus teguntur sensus,
Abbreviated transcription (Latin):
bus pp̃ peocata ñ p: uel ñ placet ui̾tas.
⁊ hoc itaq pater. ꝙ lingue aliqñ. ĩ sig¬
num sunt ñ fidelib s infideb quia dumi
dat deus loqui lingnis sine int̾p̃tatiõe sig¬
nificat᷑ pp̃ infideles hoc fieri ne eis reuelet᷑
nitas. uel ĩta aliislinguis loqui. ⁊ aliiͣs
labiĩs dicit ꝑ abolice ⁊ obscure loqni qͥualr
incredulis loquitur dominus fidelibus
cognite liugne obscurant᷑ ẜmones dei:
ne uideantur a ꝑfidis. ⁊ iõ lingua non ẽ
appetenda. ⁊ conuenit in ꝑte cum pre¬
cedente lectione. utraq onim ambrosii÷¬

Expanded text:
lacet veritas. Et hoc: Itaque, patet, quod linguae aliquando in signum sunt non fidelium, sed infidelium, quia dum dat Deus loqui linguis sine interpretatione, significatur propter infideles hoc fieri, ne eis reveletur veritas. Vel ita: aliis linguis loqui, et aliis labiis dicit parabolice et obscure loqui, qualiter incredulis loquitur Dominus; fidelibuscognitae linguae obscurantur sermones Dei, ne videantur a perfidis, et ideo lingua non est appetenda, et convenit in parte cum praecedente lectione; utraque enim est Ambrosii
Abbreviated transcription (Latin):
s. iudaico. ⁊ hoc facram ut uelsic ex¬
audiant me. ⁊ nec sic .i. signo mirã¬
culi ex andient me dicit dominus
in quo notat lingnas ẽẽ datas in sig
no crederent. Itaq lingne sunt in sig¬
num ñ fidelib qui credunt omniã
posse deum s infidelib ad fidom no¬
uitate miraculi monentis. nel ita. ĩ
lege. ⁊cͥ. dicit linguas quib nelatur
m̾tas non eẽ appetendas. qm̾a ⁊̃ om
mauelamina logis neteris dommnus
ꝑ ꝓph̃am ẽẽ mutanda dixit ut fideli¬
galium figurarum uelamine. ⁊ hac
si militudine oftñdit. linguas quib
tegit᷑ nĩtas non eẽ appetendas nec da¬
ri pp̃ fideles s mfsoeles. sient in ire¬
t̾i̾ lege uelamen cerat ut indignis ⁊ in¬

Expanded text:
 Judaico, et hoc faciam, ut vel sic exaudiant me, et nec sic, id est signo miraculi, exaudient me, dicit Dominus. In quo notat linguas esse datas in signno crederent. Itaque linguae sunt in signum non fidelibus, qui crederent omnia posse Deum, sed infidelibus, ad fidem novitate miraculis movendis. Vel, ita in lege, etc. Dicit linguas quibus velatur veritas non esse appetendas, quia etiam omnia velamina legis veteris Dominus per prophetam esse mutanda dixit, ut fideligalium figurarum velamine. Et hac similitudine ostendit linguas, quibus obtegitur veritas, non esse appetendas, nec dari propter fideles, sed infideles, sicut in veteri lege velamen erat, ut indignis et in
Abbreviated transcription (Latin):
iuda de tͥbu ad t¬
ut eadem sit sacdo¬
talis ⁊ regalis. ut
fuit melchysedech
qñ carnem suscepͭ
qñ sacͥficinm obtu¬
lit. in cna tribu
nichil de sacdotib
moy . lo. ẽ. ut de eã
aliquis esset sac̾dos
⁊ amplus quam
ꝑ tͥbum. adhuc
manifestum est
ꝙ tranffertur sac̾¬
dotium ⁊ surgi
alis. hec enim est
firmior ꝓbatio ꝑ¬

Expanded text:
Juda, de tribu ad triut eadem sit sacerdotalis et regalis, ut fuit Melchisedech quando carnem suscepit, quando sacrificium obtulit. In qua tribu nihil de sacerdotibus Moyses locutus est, ut de ea aliquis esset sacerdos. Et amplius quam per tribum adhuc manifestum est, quod transfertur sacerdotium, et surgit alius. Haec est enim firmior probatio
Abbreviated transcription (Latin):
t probetis .i. ut
probare ⁊ discerne̾¬
sciatis non solum
que sint bona et
que mala. s etiam
int̾ bona que sĩt
pociora ut pꝰt pro¬
bationem ⁊ discre¬
tionem sitis since̾s
in nobis .i. sine o¬
ꝑibus corruptõis
⁊ quantum ad ꝑ¬
xinam sine offen

Expanded text:
t probetis, id est ut probare et discernesciatis non solum quae sunt bona et quae mala, sed etiam inter bona quae sunt potiora, ut post probationem et discretionem, sitis sinceri in vobis, id est sine operibus corruptionis; et, quantum ad proximum, sine offen
Abbreviated transcription (Latin):
qui iuit cum pͥma
epła ad chorinthios.
⁊ renuntrauit apło¬
omnia que ficbant
ponitur. ut sciant
ea qua facrunt apo¬
stolum uon latere.
paulus intuam ⁊¬
tymotheus scribt̃
uel mandant hãc
ẽ corynchi cum scis
sanctis om
omnib .s. p̃sbitis.

Expanded text:
qui ivit cum prima a ad Corinthios, et renuntiavit Apoomnia quae fiebant ponitur, ut sciant ea quae faciunt, Apostolum non latere. Paulus, inquam,Timotheus scribunt vel mandant hanc est Corinthi cum omnibus sanctis, omnibus,
Abbreviated transcription (Latin):
irumest si in rrtie mor¬
tuorum gła distabit. Sequit᷑. Et sunt
corꝑa cele. ut uolatilium uelut sol ⁊ luna
⁊ stelle. et sunt corꝑa t̾restria ut pote
arborum ⁊ aliorum que terra gignit.
Ideo oum dixisset de carne: subdit decor¬
poribus cuna omnis qasdem caro est corpꝰ
s nom econu̾so. ut lignum. uł celestia cor¬
pora sunt resurgentia. t̾restria uo̾ añ¬
quam moriantur ait quia xp̃e celestis est
ex eo corꝑa celestia dicantur. ⁊ ñ iam caro
dicantur. Ex adam no̾ qr trestris est:
lum trestyia diffe

Expanded text:
irum est si in resurrectione mortuorum gloria distabit. Et sunt corpora coelestia, ut volatilium, velut sol, et luna, et stellae, et sunt corpora terrestria, utpote arborum et aliorum quae terra gignit. Ideo cum dixisset de carne, subdit de corporibus, quia omnis quidem caro est corpus, sed non e diverso, ut lignum. Vel coelestia corpora sunt, resurgentia; terrestria vero, antequam moriantur, ut quia Christus coelestis est, ex eo corpora coelestia dicantur, et non jam caro dicantur. Ex Adam vero quia terrestris est, lum terrestria diffe
Abbreviated transcription (Latin):
etram non insta¬
re diem domini
epłam legendo ꝑuenissent ad illum lo¬
um q ꝑtͤriti putantes uĩcimum diem
domiini ⁊ timentes ne dampnarentur
cum diabolo eo ꝙ tarde ad fsdem tieni¬
entes imꝑfect essent. Ideoq hoc com¬
ꝑto scripsit eis non nimine diem iisdnii
suo temꝑe ne apłs in hormentitus per
ominia reꝑbaret᷑. uel ne diabolus hoc ex¬
spectantibus iligna trande illisde̾t. corri¬
pit etiam asꝑins iñ quieros ⁊ est inten¬
tio Apłi in hac epła bonos ⁊ qmẽtos ad
patientiam monere ⁊ inquietos corrige̾
⁊ que bbscure in p̃cedenti epła dixerat
hic aliquatenus aꝑire. Modus talis. pri¬
mum salutat. deinde gr̃as agit de bonis
eorum. postea monet ad patientiam ⁊
crat. agens de abolitione romani regni
re solito. grã sit nobis ⁊ pax a dõ pr̃e

Expanded text:
etiam non instare diem Domini,Epistolam legendo pervenissent ad illum loumque perterriti, putantes vicinum esse diem Domini, et timentes ne damnarentur cum diabolo, eo quod tarde ad fidem venientes imperfecti essent. Ideoque hoc comperto scripsit eis non imminere diem judicii suo tempore, ne Apostolus in hoc mentitus per omnia reprobaretur, vel ne diabolus hoc exspectantibus aliqua fraude illuderet. Corrigit etiam asperius inquietos. Et est intentio Apostoli in hac Epistola bonos et quietos ad patientiam monere, et inquietos corrigere, et quae obscure in praecedenti Epistola dixerat hic aliquatenus aperire. Modus talis: primum salutat, deinde gratias agit de bonis eorum, postea monet ad patientiam et ad tiat, agens de abolitione Romani regni re solito: Gratia sit vobis et pax a Deo Patre
Abbreviated transcription (Latin):
cati estis bñ oꝑando.
Nõta ꝙͦ repetitam
conimictionem ñ
parnum pondus da
Omnia mͥ litent
⁊c̃. qr dixi potius
eẽ ferendum iiam
cansas male agere
nequis putet sua
nullomͦ ẽẽ repetẽde
Amea licent .i. lici¬
t᷑a sunt repeti .i. oĩa
mea licet repete̾ mͥ¬

Expanded text:
scilicet bene operando. Nota sed repetitam conjunctionem non parvum pondus darOmnia mihi licent, etc. Quia dixi id potius esse ferendum, quam causas male agere, ne quis putet sua ullo modo repetenda a mea licent, id est licita sunt repeti, id est omnia mea licet repete
Abbreviated transcription (Latin):
uiti estĩs in bap̃tis¬
si reditis. ⁊ non so¬
lum abluti s st̃ifi¬
cati estis .i. confir¬
mati ad bñ oꝑarid̃¬

Expanded text:
uti estis in baptissi reditis. Et non solum abluti, sed sanctificati estis, id est confirmati ad bene oper
Abbreviated transcription (Latin):
senti quidem non
ĩta. siquis modo
cogitat futura postea autẽ .i. in alia
uita ex̾ itatis ꝑ eam disciplinam redd
deus frnstum iusticie .i. quem iusticia
meretur. fructum dico. qui non erit
sicut fructus hinus munidi. qui nuĩqͣm
in transquillitate est. s pacatissimum
.i. in omni quiete possidendum .i. pacẽ
qua maior non est. Proptͤ ꝙ .s. ut
habeatis talem fru¬
fectum caritatis qͦ¬
deum olim comple¬
ctebamini modo¬
remissas .i. pigͣs
ad elemosmas. et
titudinem qua fir¬
mit̾ statur ut ge¬
nib que soluta est¬
refrigidata carita¬
te. erigite sursum¬
ad deum ut nec ocio
torpeatis. nec debi

Expanded text:
senti quidem non ita. Si quis modo cogitat futura. Postea autem, id est in alia vita, exercitatis per eam disciplinam reddet Deus fructum justitiae, id est qua justitiam meretur. Fructus, dico, qui non erit sicut fructus hujus mundi qui nunquam in tranquillitate est. Sed pacatissimum, id est in omni quiete possidendum, id est pacem qua major non est. Propter quod, scilicet ut habeatis talem fruaffectum charitatis qDeum olim complectebamini modoremissas, id est pigras ad eleemosynas, et titudinem qua fimiter statur in genibus quae soluta esrefrigidata charitate, erigite, sursumad Deum, ut nec otio torpeatis, nec debi
Abbreviated transcription (Latin):
dunt. neq de quibus ea affirmant.
.i. que probare intendunt. Si qñ enĩ
de praua ⁊ falsa opinone sua rep̃hen¬
di ⁊ conuinci ceꝑint ad defendendum
id ꝙ leuissima temi̾tate ⁊ aꝑtissima fal¬
sitate dixunt descĩs libris multa u̾ba
ꝑmunitiant uolentes eẽ legis doctores cil
tamon non intelligant que loquunt᷑
uel de cimbus. ⁊ ne uideretur legem ĩ¬
Non intelligunt nõs autem iñtelligi¬
inus nam ut hoc
stimus qr lex bõa¬

Expanded text:
dunt, neque de quibus ea affirmant, st quae probare intendunt. Si quando enim de prava et falsa opinione sua reprehendi et convinci coeperint, ad defendendum id quod levissima temeritate et apertissima falsitate dixerunt, de sanctis libris multa verba pronuntiant volentes esse legis doctores, cum tamen non intelligant quae loquuntur, vel de quibus. Et ne videretur legem inat: Illi non intelligunt, nos autem intelligus, nam ut hoc scimus quia lex bo
Abbreviated transcription (Latin):
quid eligam ne¬
dum appetam .s.
iori an uiuere. trasi nisi hic fruatꝰ
esset non est dubium qum mori elige¬
ideo ne dubitetis nos phylippenses mo¬
tõ xp̃m magnifico sinc uita si ne morte
hic ⁊ in fututuro. hic ꝑ fidem ⁊ spem
in futuro ꝑ sp̃em ꝓ hacuita mortale
corpus trãdit ut ip̃sum in mortale. in

Expanded text:
quid eligam nedum appetam, mori an vivere. Quasi dicat: Nisi hic fructus esset, non est dubium quin mori eligeideo ne dubitetis, Philippenses, mo sive vita sive morte, hic et in futuro: hic per fidem et spem, in futuro per speciem: pro hac vita mortale corpus tradit, ut recipiat ipsum immortale in
Abbreviated transcription (Latin):
bene oꝑari in carne quod mirum urͣ
cum mn carne non habitet nisi pc̃cm
quid eligam mori .s. an uiuẽre ¶oar¬
nim e duo

Expanded text:
bene operari in carne: quod mirum videtur, cum in carne non habitet nisi peccatquid eligam, mori scilicet an vivere. Coarnim vel au
Abbreviated transcription (Latin):
quia ita omnes p̃cedentes pres fecu̾nt usq
in p̃sens uł usq adhuc dicit quia ⁊ si ali¬
quis in simi abrahe constitutus dole̾ desti¬
tit. tamen in illis qui nondum sunt lib̾ati
ominis cͥatura ingemiscit ⁊ dolet adhuc si¬
eus ⁊ que precessit quia iñ hiis qui nõdũ
omnis c̾atura congenscit ⁊ dolet. Non .n.
hac uniuersali loquutione colligit sungła
omnium genu̾m. s gu̾a ominũ singłoꝵ¬

Expanded text:
es praecedentes patres fecerunt, usque in praesens. Vel, usque adhuc, dicit, quia etsi aliquis in sinu Abrahae jam constitutus dolere destitit, tamen in illis qui nondum sunt liberati, omnis creatura ingemiscit et dolet adhuc, sicut et quae praecessit, quia in his qui nondum omnis creatura ingemiscit et dolet. Non enim hac universali locutione colligit singula omnium generum, sed g
Abbreviated transcription (Latin):
tes uirtures ⁊ celũ
⁊ t̾ra ⁊ mare et
ominia que in eis sunt. s qiuã omnis o¬
acura est uł corꝑalis uel animalis. uel
spñalis. corꝑalis ꝑ loca ꝑtendr̃. auimat
uiuificat corꝑalem. spiritualis regit a¬
nimalem. Item ⁊ tunc bũ regit. cum

Expanded text:
s virtutes et coelum, et terra, et mare, et omnia quae in eis sunt, sed quia omnis creatura est, vel corporalis, vel animalis, vel spiritualis. Corporalis per loca tenditur, animalis vivificat corporalem, spiritualis regit animalem. Et tunc bene regit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit sp̃irut angeli. ⁊ sentit anima
creataͣ in homine est qui intelligit. ui¬
uit ⁊ corpus habet. s non tota in ip̃o
est quia sunt p̃tͤ eum ⁊ angeli ⁊ ana
que intelligunt inuunt ⁊ sunt. simile
dictimi est omnis homo uidet solem s
non totus quiã oonlis indet tantum: õis¬
s non tota .i. homo qui ht̃ communionẽ¬

Expanded text:
li; et sentit anima; creatura in homine est, quia intelligit, vivit, corpus habet; sed non tota in ipso est, quia sunt praeter eum, et angeli, et alia quae intelligunt, vivunt, et sunt. Simile dictum est, omnis homo videt solem, sed non totus, quia oculus tantum. sed non tota, id est homo qui h
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ grãm. Corꝑe dico minc mortali. ꝑ pccm
s fiet immortale in futuro si non regnet
rum est in etͥnum ꝙ regnanit peccatum¬
catum non sic manet in membris eceum¬
plena sit remissio peccatorum interfc̃is¬
in netustate carnis tanquam suꝑatum.
⁊ ꝑemptum nͥ illicito consensu quodam
modo reuiuiscat. ⁊ in regnum propriũ
dominationem q reuocetur. non regnet
dico. ut obedi atis consentiendo ⁊ oꝑan¬
do concupiscentiis enis ⁊ si cupitis ex in
peccato .i. concupis¬

Expanded text:
per gratiam. Corpore dico nunc mortali per peccatum; sed fiet immortale in futuro, si non regnet rum est in aeternum quod regnaverit peccatumuia lex vel peccatum non sic manet in membris eplena fit remissio peccatorum; sin vetustate carnis tanquam superatum et peremptum, nisi illicito consemodo reviviscat, et in regnum proprium dominationemque revocetur. Non regnet, dico, ita ut obediatis consentiendo et operando, concupiscentiis ejus, etsi cupitis ex infpeccato, id est concupis
Abbreviated transcription (Latin):
cato ⁊ non dehere uiuere in eo cumnemo
peccato sit det̾minat a quib maxime ẽ
caneradum. ut .s. non obediannis concupis¬
centiis eius quasi concludat illid ꝙ supra
iuerebatr .s. ꝑmancbimus iñ peccato:¬

Expanded text:
t non debere vivere in eo, cum nemo sine peccato sit, determinat a quibus maxime est cavendum, ut scilicet, non obediamus concupiscentiis, quasi concludat illud quod ilicet, permanebimus in peccato
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ discretionis. Noli
itaq erubesc̾e̾ testĩo¬
non crubescas testari¬
coram hominibus
dominum ẽẽ cruci¬
habendam docet nͦ
e rubescendum esse
in ꝓfessione non ẽ
enim mnde erubesca¬
tamen apparuit dẽ
⁊ si crucifixus est:
resurrexit tamen
a mortuis ⁊ multis
uidentib suscipien¬
te eum mide in ce¬
lum ascendit. ubi
gͦ putatur imbecil¬
litas ibi apparet po¬
tentia neq erubes¬
cas me uinctum ꝑ
p̃dicatione euuan¬
gelii eius quia neo
in hoc rubor est. sed
collabora michi iN
predicando euuan¬
lãbora mecum eiłn
dum nirtutem dei
p̃cio sanguinis sui.
liberanti conuiem̃t
cinus beneficiis cũ
digne respondere
non ualeamas uł
legationem eius
fidelit̾ ⁊ instant᷑
⁊ nocauit nos uo¬
catione interiori

Expanded text:
et discretionis, noli itaque erubescere testimonon erubescas testari hominibus Dominum esse crucihabendam docet, nec erubescendum esse in professione. Non est enim unde erubescatamen apparuit Deus, et si crucifixus est, resurrexit tamen a mortuis, et multis videntibus suscipiente eum nube, in coelum ascendit. Ubi ergo putatur imbecillitas, ibi apparet potentia. Neque, erubescas, me vinctum, pro praedicatione Evangelii ejus, quia nec in hoc rubor est, sed collabora mihi in praedicando Evanlabora mecum Evangdum virtutem Dei; retio sanguinis sui. liberanti convenit, cujus beneficiis cum digne respondere non valeamus, vel legationem ejus fideliter et instanter  vocavit nos vocatione
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃ ẽẽ iñ illo ut m̃¬
niar. dico. non hñs¬
meam iusticiam
que ex lege est Illa
est iusticia qua quĩ¬

Expanded text:
potest in illo esse ut memniar, dico, non hmeam justitiam, quae ex lege est. Illa est justitia qua qui
Abbreviated transcription (Latin):
da sunt mundis s
quidam infirmi
stiuendum. ⁊ ita intͤ romanos erat con¬
tentio. unde precipit hic apłs tales assu¬
mere non abicere. s paciendo ad fidem
exigere exemplo ⁊ nerbo. ⁊ si incognitil
est tino quis amino faciat. non m̃ disce¬
ptare. tales igit᷑ apłs tanquam egrosme¬
dicis offerens ait. infirmum autem. ⁊ cͤ
dendum est assumite ad sarandum sic̃
sumite dico non in disceptati onibus co¬
gitationum .i. non ita ut de occultis iudi
enim usurpemus diiudicare cogitationes
aliorum. s deo prebeamus cogitationes
ur̃as ⁊ faciem boni uidentes gaudeamus
cor uero deo committamus protrno ore¬
nius. dico assumitt infirmum ⁊ sunt int̾
nos quidam qni hoo possunt. alius enimne¬
strum in fido ꝑfectus credit se posse mã¬
dncare omnia. humanis usibuit data
potest as¬
summiere
mus est .i. qui cibos
discernit reputaas¬
alios mundos alios
immundos olus
manducet.

Expanded text:
da sunt mundis; sed quidam infirmi stinendum, et ita inter Romanos erat contentio. Unde praecipit hic Apostolus tales assumere, non abjicere; sed patiendo ad fidem erigere exemplo et verbo, etsi incognitum est quo quis animo faciat, non inde disceptare. Tales igitur Apostolus tanquam aegros medicis offerens ait: Infirmum autem, etc., redendum est, assumite ad sanandum. Augsumite dico, non in disceptationibus cogitationum, id est non ita ut de occultis judicn igitur nobis usurpemus dijudicare cogitationes aliorum, sed Deo praebeamus cogitationes nostras, et faciem boni videntes gaudeamus; cor vero Deo committamus, pro quo oremus. Dico, assumite infirmum, et sunt inter vos quidam qui hoc possunt. Alius enim vestrum, in fide perfectus, credit se posse manducare omnia, humanis usibus data; potest assumere d est qui cibos discernit reputaalios mundos, alios immundos, manducet
Abbreviated transcription (Latin):
mittitur edere olas
tim cibos discernit eo ꝙ iudei prohibit⁊
dicit apłs. necum scrupulo edat. uel in¬
firmus dicitur promis ad castm qui fa
fecta fidessit que omnia licere credit. tam̃
qui infirmmus est .i. qui timet casus intiorũ
mandutet olus .i. termes ⁊ aridos cibos qui
non funt fomentum nitiorum ⁊ abstine¬
at ab illis auib libido excitatur crassitudo
enim carnium et deliciose eprile prouocãt
ais ad libidinem. Is qui manitucat¬

Expanded text:
mittitur edere olus,qui cibos discernit, eo quod Judaei prohibiti uendum Apostolus, ne cum scrupulo edat. Vel infirmus dicitur pronus ad casum, qui faicet perfecta fides sit quae omnia licere credit, tamen qui infirmus est, id est qui timet casus vitiorum, manducet olus, id est tenues et aridos cibos qui non fomentum vitiorum, et abstineat ab illis quibus libido excitatur. Crassitudo enim carnium, et deliciosae epulae provocant corpus ad libidinem. Is qui manducat
Abbreviated transcription (Latin):
rogaui titum ut
⁊ misi cum illo f᷑ͣ
uit. Nonne eodem
te eadem ego ⁊ ip̃e
tytus ambulamts
nonne eisdem uesti¬
om̃b que dicunt᷑
uestigia quia per
eas apparer nolimitaᷤᷤ
an bona sit anmala.
uñ a fructib eaꝵ
cognoscetis eos. OŨ¬
qurasi rens dicam ꝙ¬
non granaui uos.
s loquim̃ur coram
deo .i. teste deo hoc
dico quis scit quod

Expanded text:
Rogavi Titum,  misi cum illo frat, non. Nonne eodem tate, ego et ipse Titus ambulavimus? Nonne eisdem vestionibus quae dicuntur vestigia, quia per eas apparet voluntas, an bona sit, an mala: Unde: A fructibus eorum cognoscetis eos Oquasi reus dicam,non gravavi vos. Sed loquimur hoc coram Deo, id est teste Deo, hoc dico, qui scit quod
Abbreviated transcription (Latin):
nos instos. solo u̾bo dĩ
.I. solins u̾bi fide. fine fsde mñcarnationis
liberari sine qua nec antiqui nec moder¬
ni liberari potuerunt. Ila enim fides sa¬
na est qua credimus iu ulum hominem
siue maioris siue ꝑmuileetatis liberari.
a contagione mortis alltifue ⁊ dhliga¬
tione peccati quod prima natius tate contͣ¬
xit nin ꝑ unum incoratorem dei ⁊ hominũ
dei saluberrima side. etiam illi iustisalm fa¬
cti funt qui peiisquam ueniret in cͣnem
credidu̾nt in carne uenturum eadem fi
te incarnationem sue pꝰt. nec uxerint
sub ceso in quo oportet nos saluari ex illo t̃c¬
ꝑs ualet ad faluandum gemis humamim
ex quo iñ adam uiciatum est. Ille uinuis i¬
num peccatam misit in minidum. Iste uͦ
inus. non solum illid unuim s cuncta ab¬
strilit qne addita iñuenit. Ec̃ce ostenstim
est quomodo xp̃i grã ade delictum suꝑar
tma nan solum originale ab adam ꝓpaga¬
ꝑ fidem uirtutem adultus iustificat᷑ ĩt̃a ⁊
ꝑfidei sacramentum pariulus .i. de imꝑio

Expanded text:
os justos solo verbo Dei, id est solius verbi fide sine fide incarnationis liberari, sine qua, nec antiqui, nec moderni liberari potuerunt. Illa enim sana fides est, qua credimus nullum hominem, sive majoris, sive parvulae aetatis, liberari a contagione mortis antiquae, et obligatione peccati quod prima nativitate contraxit, nisi per unum mediatorem Dei et hominum, Dei saluberrima fide, etiam illi justi salvi facti sunt, qui priusquam veniret in carnem, crediderunt in carne venturum. Eadem fidte incarnationem, sive post, nec vixerint, sub coelo in quo oportet salvari nos, ex illo tempore valet ad salvandum genus humanum, ex quo in Adam vitiatum est. Ille unus unum peccatum misit in mundum, iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta abstulit quae addita invenit. Ecce ostensum est quomodo Christi gratia Adae delictum superat, quia non solum originale ab Adam propagaper fidei virtutem adultus justificatur, ita et per fidei sacramentum parvulus, id est de impio
Abbreviated transcription (Latin):
.s. duri. incipientes ⁊ ꝑfecti. hiis omnibus
data est lex. s ñ ꝑ omnib. data est duris in
flagellum. Incipientib in pedagogum
Iustis in signum. s non ꝑ nĩstis data est. ut
enim alibi ait apłc. ꝑ ui̾sto lex positanonẽ
quia ꝑ eam nichil iusticie accreuit. legem
autem hic accipimus secundum legalia lega¬
lia u̾ dicimis que uĩ lege institata sunt ⁊¬
cum lege terminata. Lexautem data est ad
domandum suꝑbum. ad flagellandum du¬
rum. ad instruendum iñcipientem ad ostẽ¬
sionem delicti ⁊ humanc infirmitatis. ad
manifestationem ⁊ testimonium gre. ⁊
futuroruni significationem. Seqͣ. Ubi aũ¬
git de nirtute gr̃e
⁊ quanta efficit gͣ¬
tia ostendit. quasi
lege data habunda¬
uit delictum. s nõ
ideo despiciatur i¬
continua delictũ

Expanded text:
scilicet duri, insipientes et perfecti. His omnibus scilicet duri, insipientes et perfecti. His omnibus data est lex, sed non pro omnibus data est, duris in flagellum, insipientibus in paedagogum, justis in signum. Sed non pro justis data est lex. Ut enim alibi ait Apostolus: Justo lex posita non est , quia per eam justitiae nil accrevit. Legem autem hic accipimus secundum legalia. Legalia vero dicimus, quae in lege instituta sunt, et cum lege terminata. Lex autem data est ad domandum superbum, ad flagellandum durum, ad instituendum insipientem, ad ostensionem delicti et humanae infirmitatis, ad manifestationem et testimonium gratiae, et futurorum significationem. Ubi augit de virtute gratiae, et quanta efficit gtia ostendit; quasi dicat: Lege data abundadelictum, sed non ideo despiciatur continua: Delictum
Abbreviated transcription (Latin):
nen ẽẽ contraria pateat. sciendum est hec
cẽ dicta secimdum diu̾sas legis acceptiones
in quib non uiuam. Intelligendum est hoc de
p̃reptis legaliuum cerimonialium que dicinit᷑
nan bona nou quia mala essent. s quia non¬
bonos faciebant obsuantes secundum litta̾m¬
alia accipienda sunt que dicta sunt in hac
ꝑte. aue autem e contrario dicunt᷑ accipi¬
enda sunt de lege secundum spũalem sensũ
tolluntar. s adimplent᷑ sicut in matheo ostẽ¬
dẽ lex autem data est ppło uideorum tantũ
ideo quia ille solus popnlus unum deum co¬
lens dignus erat cui eloquia dei crederentar
etis ydola colentib. Ideo etiam quia de h
popudo nasciturus erat dei filuis. ⁊ iõ data fu¬
it ei lex ꝑquam illud intellig̾e̾t. ⁊ dei filium
uonturum exspectaret. Cum lexctata sit illi
Upopulo: data est etiam amnib hominũ
Q ͥ ns que erant iñ illo ppło. s ñ ꝑ omnib.
Q aart enim iñ illo ppło tria gn̾a homimut

Expanded text:
non esse contraria pateat, sciendum est haec esse dicta secundum diversas legis acceptiones. in quibus non vivent, intelligendum est hoc de praeceptis legalium caeremoniarum, quae dicuntur non bona, non quia mala essent, sed quia bonos non faciebant observantes, secundum littalia accipienda sunt quae dicta sunt in hac parte. Quae autem e contrario dicuntur, accipienda sunt de lege secundum spiritualem intetolluntur, sed adimplentur, sicut in Matthaeo ostenditur. Lex autem data est populo Judaeorum tantum, ideo quia ille populus solus unum Deum colens dignus erat, cui eloquia Dei crederentur, caeteris idola colentibus. Ideo etiam quia de hoc populo nasciturus erat Dei Filius, et ideo data fuit ei lex, per quam illud intelligeret, et Dei Filium venturum exspectaret. Cum lex data sit illi soli populo, data est etiam omnibus generibus hominum qui erant in illo populo, sed non pro omnibus. Erant enim in illo populo tria genera hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
data est lex. s ppłs netemusum seq̃ns multi¬
plicamt̃ peccata. ipso enim usu plus cepit pec¬
care quam ante peccana̾t. ⁊ sic fcm̃ est ut da¬
ta lege non minnerentur s habundarent
pectata drabolo inu̾tente legem bonam in
malum contra ꝙ dens omnia dimisit siẽ
consequent̾ ostendr̃ Uł ita. Lexsubintra¬
habundantins cognosceretur delictum. Si
enim lex non faiss peccatum late̾t. s ꝑ le¬
geign̾a pecc̃orum ⁊ p̃naricationis crimen
homo agnonit. ut qui in sordib erat p̃uari
pedagogum hr̃et. q̃ ꝑfectussignum. ⁊ durꝰ
seniret flagellum. Et quia hic de lege smo
magans occurit: nidendum ẽ quib modis
ta sit. postremo quib de cansis lex data sit
summatim dicendum est. lex eͦ aliqñ dici
iñ tabrlis aliqñ cerimonialiatantum .i. si
guratina secundum lictãm. aliañ lit̾a cũ
spĩtali intelligentia aliqñ obẜnantia alicuiꝰ¬

Expanded text:
data est lex, sed populus veterem usum sequens multiplicavit peccata. Ipso enim usu plus coepit peccare quam ante peccaverat; et sic factum est ut data lege non minuerentur, sed abundarent peccata diabolo invertente legem bonam in malum, contra quod omnia Deus dimisit, sicut consequenter ostenditur. Vel ita: Lex subintraabundantius cognosceretur delictum. Si enim lex non fuisset, peccatum lateret; sed per legem genera peccatorum, et praevaricationis crimen homo agnovit, ut qui in sordibus erat praevapaedagogum haberet, et perfectus signum, et durus sentiret flagellum. Et quia hic de lege magnus sermo occurrit, videndum est quibus modis ta sit, postremo quibus de causis data sit, summatim dicendum est. Lex ergo aliquando in tabulis, aliquando caeremonialia tantum, id est figuratura secundum litteram, aliquando littera cum spi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ huiꝰmõi. Inde ẽ ꝙ scĩ de lege uarie loq̃n¬
tes dissentire atq contͣradicere insdentur
Ait enim domnins ꝑ ezechielem. dedieis p̃¬
cepta ñ bona ⁊ instisicationes non bonas Ni
duib non ninent. Cu concordat apłc dicẽs
lex neminem ad ꝑfectum ꝑdiscit ⁊ Item

Expanded text:
 hujusmodi. Inde est quod sancti de lege varia loquentes dissentire atque contraria dicere videntur. Ait enim Dominus per Ezechielem: Dedi eis praecepta non bona, et justificationes non bonas, in quibus non vivent . Cui concordat Apostolus dicens: Lex neminem ad perfectum duxit . Et item:
Abbreviated transcription (Latin):
bitrii presumentib lex daretur. qua p̃na¬
lug̃ ricata siram infirmitatem ⁊ legis insuffici¬
entiam pecratum non consumentis in telli¬
gentes humiliarentur ⁊ ed subuenientẽ¬
ng̃ carrerent grattam Natis enim in pcc̃is¬
Io. ⁊ uirib funs multum alsignantib dat᷑ lex
dedit. quasi dicens hominib. Ecce do nobis
p̃cepta ne putetis deesse mbentem. ñ deest
qui iũbeat. s deest qui impleat qma homo
dispensatione lex data est ut cr̃escente pec
litͥ hoc fecit dens. s consilio medicine. asiqũta
enim uidetur homo sibi samis ⁊ egrotat. ⁊
quiã non sentit: medicum non querit. an¬
getur morbus. crescit molestia. querit᷑ me¬
dicus. ⁊ totum sanat᷑ corpuis. Magnumgͣ
consilium dei fuit. nt ꝑ legem habundaret
delictum ut in ansteritate legis suam intł¬
ligentes infirmstatem. infirini ad medicũ
confuge̾nt. ⁊ auxilmm gr̃ẽ quere̾nt. ꝑ le¬

Expanded text:
esumentibus lex daretur, qua praevaricata suam infirmitatem, et legis insufficientiam peccatum non consumentis intelligentes humiliarentur, et ad subvenientem currerent gratiam. Natis enim in peccatis, et viribus suis multum assignantibus, datur lex dedit, quasi dicens hominibus: Ecce do vobis praecepta, ne putetis deesse jubentem, non deesse qui jubeat; sed deest qui impleat, quia homo dispensatione leliter hoc fecit Deus, sed consilio medicinae. Aliquando enim homo videtur 28 sibi sanus, et aegrotat, et quia non sentit morbum, medicum non quaerit. Augetur morbus, crescit molestia, quaeritur medicus, et totum sanatur corpus. Magnum ergo Dei consilium fuit, ut per legem abundaret delictum, ut in austeritate legis suam intelligentes infirmitatem, infirmi ad medicum confugerent, et auxilium gratiae quaererent. Per le
Abbreviated transcription (Latin):
mittere omnia pes¬
cata tam origina¬
lia quam actualia
hic asodit quoniam¬
gis sint obnexiss. ꝗd.
habimidaret delistum .i. ut homo suꝑbe¬
fidens de fras uirsb acciꝑet precepta m¬

Expanded text:
mittere omnia pecata, tam originalia quam actualia. Hic addit etiamgis sint obnoxii, quasiabundaret delictum, id est ut homo supefidens de suis viribus acciperet praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
mortis mmꝑio. añ uo̾ dum sine lege timor
dei in tͦris non erat mors m̃ sim̃ules a de p̃¬
u̾aluit. ⁊ si ibi regniant mors. nultomag̃ au
homines accipientes habuntiam gratie ⁊̃
donationis ⁊ iusticie in uita regnabunt ꝑ
ñare debet que in plares transir quam mors
⁊ uitam confert et̾nam. ꝙ autem post dicit
omnes similitͥ peccantos accipit. Item om̃s
cdentes dicit ⁊ hoc ẽ ꝙ subdit. Igit᷑ si. ꝑ iiꝰ¬

Expanded text:
mortis imperio. Ante vero dum sine lege timor mortis imperio. Ante vero dum sine lege timor Dei in terris non erat, mors in similes Adae praevaluit; et si ibi regnavit mors, multo magis homines accipientes abundantiam gratiae et donationis, et justitiae in vita nare debet, quae in plures transiit quam mors, et vitam confert aeternam. Quod autem post dicit omnes, similiter peccantes accipit. Item omnes credentes dicit, et hoc est quod subdit: Ambrosius I
Abbreviated transcription (Latin):
⁊p̃m quam mortuisunt delicto ade nͦ mor¬
tui sunt cini insimilliudinem p̃uaticatio¬
nis ade peccam̾nt. gr̃a autem xp̃i ⁊ iñ eos
qui similit̾ peccaun̾t ⁊ in eos qui non peo¬
cau̾nt in similitudinem p̃uaricationis
ade: habundauit. Nam ⁊ in multos qͥ
neglecto deo ẜuierañt treature ne ab ħ
uita descedentes a secunda morte excipe¬
rent᷑. ⁊ in cultores uimis dei qui pat̾no
peccato ex dei sententia. apudm̃feros te¬
nebantur gr̃a habundant. in descensu fal¬
uatoris ꝯrmnib dans iñdulgentiam cum
triumpho sublatis eis in celum sequitar.¬
⁊ non sicut ꝑunum peccatum fit. fit. ⁊
ꝑ domim. nam iuditium. dei procedit ẽx
uno in condempnationem gr̃a aut̃ ex .in.¬
in uo peccato ade. similes ei dampna¬
ti sunt. gratia uero non ex uno s ex mł
quia. inimins hommnis denctu ꝑ unũ¬
concordans suꝑiori sensui ubi dixit mor¬
tem regnasse abadam usqad moysen
quiã qni ꝑ legem noto dei iuditio timo¬
rem euis habuerant subilatifant de

Expanded text:
delicto Adae, quo mortui sunt qui in similitudine praevaricationis Adae peccaverunt; gratia autem Christi, et in eos qui similiter peccaverunt, et in eos qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae abundavit. Nam et in multos qui neglecto Deo servierunt creaturae, ne ab hac vita decedentes a secunda morte exciperentur, et in cultores unius Dei qui paterno peccato ex Dei sententia apud inferos tenebantur, gratia abundavit in descensu Salvatoris, omnibus dans indulgentiam cum triumpho, sublatis eis in coelum. Et non sicut per unum peccatum fit, ita fit et per donum. Nam judicium Dei procedit ex uno in condemnationem, gratia autem ex in uno peccato Adae similes ei, damnati sunt; gratia vero non ex uno, sed ex mquia, in unius hominis delicto, concordans superiori sensui, ubi dixit mortem regnasse usque ad Mosen, quia qui per legem noto Dei judicio timorem ejus habuerunt, sublati sunt de
Abbreviated transcription (Latin):
in omnes homines credentes itum ẽ ĩ ius
uł instifĩcatio in omnib. uisde postea ait
multi. Sicutenim ⁊ c̾. Hic iam deter¬
minat delictum n¬
nius ut sicut illemi¬
to peccati ꝑdidit
ita iste merito in¬
sticie nos liberasse
assignationis. Uñ

Expanded text:
in omnes homines credentes, itum est in juvel justificatio in omnibus. Unde postea ait: Multi, sicut enim, etc. Hic jam determinat delictum unius, ut sicut illto peccati perdidit, ita iste merito stitiae nos liberasse assignationis, unde
Abbreviated transcription (Latin):
peccauit s tamen cansa ade nonẽ talis qͣ¬
lis causa xp̃i quia unm est delictum ade
quo młti .i. similiter preuaricantes mor¬
tui funtigratia uo̾ xp̃i in plures transqͣt.
quia in hos ⁊ in non similit᷑ p̃uaricantes
Attende ꝙ agit hic de actuali peccato ade
rñ quo dicit mortuos illos nus astualiter
peccau̾nt in similitudinem eins ⁊ legit᷑

Expanded text:
tamen causa Adae, non est talis qualis causa Christi, quia unum est delictum Adae, quo multi, id est similiter praevaricantes, mortui sunt; gratia vero Christi in plures transit, quia et in hos, et in non similiter praevaricantes. Et attende quod agit hic de actuali peccato Adae in quo dicit mortuos illos qui actualiter peccaverunt ad similitudinem ejus, et legitur,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut antem nallus est hamo p̃t᷑ illam ge¬
na̾tionem. sio nullus est iustas p̃t̾ istam¬
ig̃ ⁊ Iemo emm nascitur insi i concupiscen¬
tia carnali que trasta est ex primo homine.
⁊ nema renascitur nisi gr̃a spñali. que da¬
ta est a secundo homine eosdem post dicit¬
lmb̾. multos. alit̾ ab illo loco s ñ sicut delictũ
dixerat. ꝙ ridaan est foema futuri. forma

Expanded text:
lam gerationem, sic nullus est justus praeter istam. Nemo enim nascitur nisi in concupiscentia carnali, quae tracta est ex primo homine; et nemo renascitur nisi gratia spirituali, quae data est a secundo homine; eosdem post dicit multos, sed aliter, ab illo loco, sed non sicut delictum, etc., dixerat quod Adam est forma futuri.
Abbreviated transcription (Latin):
tair sicut infert dispaitatõm
suam in eodem qd̃
ꝓposuerat concbadẽs
confert igitur fic̃¬
.i. quam digne. per
unius delictam tͣn
siens non imitatõe
s ꝓpagatione i
omnes homines I¬
tam est ab homine¬
nel processit sententia
dei incondempnati¬
ualentem. in omnẽs
hommes si ipsi ue¬

Expanded text:
tis infert disputationem suam in eodem quod oposuerat concludens:confert, igitur siest quam digne. Per unius delictum, siens, non imitatione, sed propagatione, omnes homines, itum est ab hominevel processit sententia Dei in condemnativalentem, in omnes hom
Abbreviated transcription (Latin):
hec duo antequam iñ eis oriret᷑ mala no¬
limtas nifi bomini oꝑus dei. ⁊ bona et
landanda natura: ergo ex bono oritur
malum nec fuit homini. unde orrri pos¬
set insi ex bono. dico gͦ quiã uoluntatẽ¬
malm millum mabam. p̃cessit. Item dĩc
si nratura opuis dei est. ꝑ opus dei opus di¬
aboli transire non sintar. s nonne opns
draboli quando primum frat in angelo
tpa diabotus fastas est ortum est in oꝑe dĩ:
Quapp̃ simalum ꝙ omnino misquam
erat in dei oꝑe ortri patuit̃. cur maluro
t alicub iam erat ꝑ opus dei transire
non potuit. homines aut̃ stint opus dei
ꝑtransiit gͦ opus diaboli ꝑ opus dei. et
qa diabolus est factara nel opus dei ꝑ¬
transit opus oꝑis dei. ꝑ opus dei ⁊ uenit
aisq ad ꝑmilos qni in ramonichil com¬
mĩstuit. s in radice ꝑierunt. Nuichil hñt¬

Expanded text:
haec duo antequam in eis oriretur mala vohaec duo antequam in eis oriretur mala voluntas, nisi bonum opus Dei, et bona, et laudanda natura? Ergo ex bono oritur malum, nec fuit homini, unde oriri posset, nisi ex bono. Dico ergo quia malam voluntatem nullum malum praecessit. Item dicit: Si natura opus Dei est, per opus Dei opus diaboli transire non sinitur. Sed nonne opus diaboli, quando primum fuit in angelo, qui diabolus factus est, ortum est in opere Dei? Quapropter si malum, quod omnino nusquam erat, in Dei opere oriri potuit, cur malum, quod jam alicubi erat, per opus Dei transire non potuit? homines autem sunt opus Dei. Pertransiit ergo opus diaboli per opus Dei, et quia diabolus est factura vel opus Dei, pertransiit opus operis Dei per opus Dei, et venit usque ad parvulos, qui in ramo nil commiserunt, sed in radice perierunt: nil h
Abbreviated transcription (Latin):
ñ peccat ille qui gennit. non pectat ille qͥ
condidit. ꝑ quas igit᷑ rmias int̾ tot pec¬
sidia ninocentie peccatum fingis ingͥssumͦ.
amplius: Quid querit latentem rimam
cum habebat aꝑtissimam iannam: Item
inquit si ꝑ hominem peccatum iñtranit
iñ mundum peccatum uel ex uoluntate ł
exnatura est. si antem exuoluntate est
mila est nohuntas que peccatum facit. si ã
ex naturat mala est natura. cui respon¬
deo. ex uolmitate pecratum est. quetit for¬
te ntrum ceginale peccatum ex nolunta¬
te siti seadeo ꝓesus ⁊ origitiale pocratã ex
nolimratt ent qui hoc ex nolimitate pri¬
ins hominũ semtratum est ut in illo eẽt.
⁊ iñ omines transiret. & antemdixit si
ex natura piccatum est. tanomili ẽnͣ
re mala fieri omnia oꝑa mala ⁊ anquamo
frustus malos. s ip̃am malam noluntatẽ
uñ dicit exortam nisi in bono: Si enm̃
exangelo. Quid est angelus nisi bomim
opus doi: si ex homine: quid erat ip̃e ho
nisi bonui opris dei: Inmo quid erant

Expanded text:
cat ille qui genuit, non peccat iste qui condidit: per quas rimas inter tot praesidia innocentiae, peccatum fingis ingressum? atius? Quid quaerit latentem rimam, cum habeat apertissimam januam? Item inquit, si per hominem peccatum intravit iex natura est. Si ex voluntate est, mala voluntas est quae peccatum facit; si autem ex natura est, mala est natura. Cui respodeo: Ex voluntate peccatum est. Quaerit forte utrum originale peccatum ex voluntate si quia hoc ex voluntate primi hominis seminatum est, ut et in illo esset, et in omnes transiret. Quod autem dixit, si ex natura peccatum est, tunc mala est re mala fieri omnia opera mala tanquam fructus malos; sed ipsam malam voluntatem unde dicet exortam, nisi ex bono? Si enim ex angelo, quid est angelus nisi bonum opus Dei? Si ex homine, quid erat ipse homo, nisi bonum opus Dei? Imo quid erant
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. tota die expandi
manus meas. hooñ¬
dicit de manibus ex¬
tensis in cruce ubi to¬
ta die non fuit. s de
oꝑib cne illi popu¬
lo ex hibit᷑. ⁊ est tota die .i. toto tempore
no cum eis commoratus sum. ⁊ etiam mim¬
dimi illuminani. manus meas .i. oꝑa ⁊ astc̃s¬
expanci ad ppłm iudaicum .i. amplicea ostẽ¬
farmitates turauit. Ille enirã dicit᷑ mamisex¬
pandere qm poscentib beneficia largit᷑ tri¬
hoc accipi ut positam sit totum ꝓ parte.
te tocins. expanart
cruce manus meas¬
ad poprlum non cre

Expanded text:
i. Tota die expandi manus meas. Haimodicit de manibus extensis in cruce, ubi tota die non fuit, sed eribus quae illi populo exhibuit. Et est tota die, id est toto tempore quo cum eis commoratus sum, et mundum illuminavi. Manus meas, id estexpandi ad populum Judaeum, id est ampliora ostenfirmitates curavit. Ille dicitur manus expandere, qui poscentibus beneficia largiter triaccipi, ut positum sit totum pro parte. rte totius. Expandi in cruce manus measad populum non cre
Abbreviated transcription (Latin):
nente coram deꝙ .i.
in boneplacito dei.
uł hoc dico coram deo .i. teste doo cui nichil
occultum est testaonium dei implorat: ut¬
uera uel ipsi credatur. quo auctore p̃dicat.
atrende apłm implere: ꝙ dominus ait.
s  luce̾at luxur̃a coram hominibus ⁊ cͥ. ⁊
item. attendite ne iusticina nr̃am faciati
ntiq nos bona facere in conspoctu homimim.
s ad laudem dei tantimi᷑ non tir̃am. Ausdi pan¬
lum ntrumq facientem ⁊ docentem. Ait enĩ.
tommendantes nos ⁊ ẽ. ut ostendat se rmpłe. ⁊
illud luceat lux ur̃a ccram hominib
addit coram deo. ninnc ostendit se mailid̃.¬

Expanded text:
nente, coram Deo, id est in beneplacito Dei. Vel hoc dico, coram Deo, id est teste Deo, cui nihil occultum est. Testimonium Dei implorat, ut vel ipsi credatur quo auctore praedicat. Attende Apostolum implere quod Dominus ait: Sic luceat lux vestra coram hominibus, etc. . Et item: Atteitaque nos bona facere in conspectu hominum, sed ad laudem Dei tantum, non nostram. Audi Apostolum utrumque facientem et docentem. Ait enim, commendantes nosmetipsos, ut ostendat se implere etiam illud: Luceat lux vestra coram hominibus. Et addit, coram Deo, ut ostendat se impl
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ susꝑitiones ma¬
le qi hanc liberta¬
tem finxeriius
ad lacrimi ⁊ con¬
flistationes psen¬
do predicatornm¬
contra alios .s. ho¬
minum mente cor¬
ruptorum quoꝵ¬

Expanded text:
 suspiciones malae, quasi hanc liberttem finxerimus ad lucrum, et conflictiones pseudopraedicatorcontra alios, scilicet hominum mente corruptorum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
tatis faciunt .i. p̃dicant. ut lucrum tẽ¬
ꝑale ab auditoribus accipiant quia ꝓ
tnestu p̃dicant non pro tuturis. ¶Est
habet ille cui sua parua sufficiunt qñ
homo non plus defiderat habere quam
neccẽ est ꝙ decet. nichilenim nascendo
intulimus in hunc mundam haut .i.
nec dubium est quia nec moriendo
possimins anferre quid .i. aliquid do
mundo. unde iob. nudus ex iui de uto
ablaturi sumnis non tamen omnino
abitienda sunt hec temporalia. sed ha
qͣui ultra tendit malum inuenit. ũn
subdit. Nam qui uolunt diuites fi̾
lunt diuites
fieri incidũt
intemptati¬
onem et la¬
queum dia¬
boli et deside¬
ria multa¬
et inutilia
et nociua
que mergt
hominesin
int̾itum ⁊
ꝑditionem
Radix enĩ
omniũ ma¬
lorum est
cupiditas.

Expanded text:
tatis faciunt, id est praedicant ut lucrum temporale ab auditoribus accipiant, quia pro quaestu praedicant, non pro futuris. Est ahabet ille cui sua parva sufficiunt, quando homo plus non desiderat habere quam necesse est: quod decet. Nihil enim nascendo intulimus in hunc mundum, haud id est nec dubium est, quia nec moriendo possumus auferre quid, id est aliquid de mundo. Unde Job: Nudus exivi de uteroablaturi simus, non tamen omnino abjicienda sunt haec temporalia, sed habqui ultra tendit, malum invenit. Unde subdit: Nam qui volunt divites fierlunt diuites fieri, incidunt in temptationem et laqueum diaboli et desideria multa inutilia et nociua, quae mergunt homines in interitum et perditionem. radix enim omnium malorum est cupiditas
Abbreviated transcription (Latin):
incorrupta que uirginitas est omiium
fidelium. Onde in apocalypsi. hiĩ sunt
error ꝑ mulierem cepit. Ideo gͦ singulari¬
t̾ dixit. uirginem. qr ouines sunt una
spei. sincere daritatis. Cirgo sunt: quia
a pranitate erroris ⁊ ab oꝑemalo mñcon

Expanded text:
incorrupta, quae virginitas omnium est incorrupta, quae virginitas omnium est fidelium. Unde in Apocalypsi: Hi sunt querror per mulierem coepit. Ideo ergo singulariter dixit virginem, quia omnes sunt una spei, sincerae charitatis: Virgo sunt, quia a pravitate erroris et ab opere malo incon
Abbreviated transcription (Latin):
ut sustineatis. s ⁊ ꝑ recipio supportate me
nim .i. diligo uos dei emulatione .i. ad ho¬
norem non mecum non zelo sponsam dĩ
mꝰ s deo. Amieris enim sponsi sum. spon¬
sus fibi zelar sponsam. amicus uo sponsi
non sibi s sponsa. Et nota ꝙ enulatio
du płr accipitur. emulatio emm est pp̃oe
liciram statum motus mentis uel iñ bo¬
mim uel in malum. hic antem amoris
non liuoris tuia diligit eos dei emulati¬
one .i. que ad honorem dei est ⁊ quam d̃s
spñ suo insparat.ꝑ hoc ostendit ea q̃ dicet
amore eorum se dĩcturum ut non ad
laudem euis proficia at s ad horum ꝓ¬
fectum. Respondi enim. quasi ⁊ uere di¬
ligo nos quia ego qui sum amicus sponsi
despondi uos anulo fider. non multis sed
uni. non ad ultero. s uiro legitimo . s. xͦ
descend̾it uolens intelligi totami eccłtam
tatem corporis seruare. Uirginitas car¬
nis corpus est intactum que uirginitas
pancormi est. Clirginitas cordisfides ẽ

Expanded text:
ut sustineatis. Sed et, praecipio, supportate me,nim, id est diligo, vos Dei aemulatione, id est ad honorem Dei, non meum, non zelo sponsam Dei mei, sed Deo. Amicus enim sponsi sum. Sponsus igitur zelat sponsam; amicus vero sponsi non sibi, sed sponso. Et nota quod aemulatio dupliciter accipitur. Aemulatio enim est propter alienum statum motus mentis, vel in malum, vel in bonum; hic autem amoris est, non livoris, quia diligit eos Dei aemulatione, id est quae ad honorem Dei est, et quam Deus Spiritu suo inspirat. Per hoc ostendit ea quae dicet amore eorum se dicturum, ut non ad laudem ejus proficiant, sed ad horum profectum. Despondi enim. Quasi dicat: Et vere diligo vos, quia ego, qui sum amicus sponsi, despondi vos annulo fidei, non multis, sed uni, non adultero, sed viro legitimo, scilicedescendit, volens intelligi totam Ecclesiamitatem corporis servare. Virginitas carnis corpus est intactum, quae virginitas paucorum est. Virginitas cordis fides est
Abbreviated transcription (Latin):
qui uiui innenen¬
tuos de quib drbi
ut sint cum eo numortales ⁊ in eadenĩ
beatitudine. Miram rem ait apłs. x p̃m
lectos mortuos dicit dormientes. xp̃m gͦ
appellat mortuum ut dum audiuimus
illum mortuum fuisse ⁊ resurrexisse noᷤ
qͦ speremus resurrecturos ꝑ uirtutem
diuinitatis eins. electos autem iõ dicit dor¬
mientes quia nemo tam facile pot̃ sociũ
excitare a sompno quam facile omnes
extitabuntur a sompno mortis. Hoc emĩ¬
q. ⁊ ne̾ adducet. nã¬

Expanded text:
qui vivi inventuos de quibus dubiut sint cum eo, immortales, et in eadem beatitudine. Haimo Miram rem ait Apostolus, Clectos mortuos dicit dormientes. Christum ergo appellat mortuum, ut dum audimus illum mortuum fuisse, et resurrexisse, nos quoque speremus resurrecturos per virtutem divinitatis ejus. Electos autem ideo dicit dormientes, quia nemo tam facile potest socium excitare a somno, quam facile omnes excitabuntur a somno mortis. Hoc eniEt vere adducet, na
Abbreviated transcription (French):
nim dicuinis nob̾¬
in u̾bo domuni qr
hoc dens nos docuit¬
quia nos qui uuui¬
mus et qui residin
sumus in ad
dormierunt longo

Expanded text:
nim dicimus vobin verbo Domini, quia hoc Deus nos docuitquia nos qui vivimus et qui residui sumus in adv dormierunt longo