comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
icius hrdes in scituit sciam uror¬
em ex ꝑte duo detima meinimi
ex rcliquic ꝑtib et demonunen¬
to quod s̃ exstrin uolebat ita ca¬
uit corpus menz urori met tra
diuolo scpelicndum infunto il¬
lo et monumientum exstru us
adquidringentos aurcos. que¬
to cum ind̾uodecima ꝑte non

Expanded text:
stituit Seiam uxorem ex parte duodecima, Maeuiam ex reliquis partibus et de monumento quod sibi exstrui uolebat, ita cauit: 'corpus meum uxori meae uolo tradi sepeliendum in fundo illo et monumentum exstrui usque ad quadri‹n›gentos aureos'. quaero, cum in duodecima parte non
Abbreviated transcription (Latin):
mentum cet̾ q que uroris er̃a
comꝑantur. s que inteantur ur¬
incellium ita scripsit ꝙ in usui fr¬
cquentissime usatur ut in lega¬
tis uroris adiciatur que ciucꝰ cĩ
ꝑata sint. hanc int̾ ptacõnem op¬
tnunt q. magis uroris c̃i quam

Expanded text:
menta ceteraque, quae uxoris gratia parantur. sed quae uideantur uxUitellium ita scripsit: quod in usu frequentissime uersatur, ut in legatis uxoris adiciatur 'quod eius causa parata sint', hanc interpretationem optinuit, quod magis uxoris causa quam
Abbreviated transcription (Latin):
ta sit. dicendum ẽ medictũ
nicidisse eumi qui apint.
ꝑm ennm refert. utrum tot¬
um aups aputur. ¶ Siqu̾s
codicillos api̾m. testament¬
um no non apunit. medictũ
nicidit. namet coditilli ad ca̾
testamenti ꝑtinent. ¶item
siue uirc uilcat id quod aꝑ¬
tumẽ. siue non uleat. attñ
et de hus que ad cm̃ substõn
is ꝑtincut. ¶ Sipupillus i¬
pupilla ne occisus octisa necẽ
dicͥctur. ¶ Si alius apint aliͣ
rccitaint. alius descripsit: oũis
medictum incidunt. qui su¬
gula corum fccͥunt. ¶ non te¬
tm̃ citestimento s cciam ab

Expanded text:
ta sit, dicendum est in edictum incidisse eum qui aperuit: parui enim refert, utrum totum an pars aperiatur.Si quis codicillos aperuerit, testamentum non aperuerit, in edictum incidit: nam et codicilli ad causam testamenti pertinent.Item siue iure ualeat id quod apertum est siue non ualeat, attamen et de his, qis pertinent, si pupillus pupillave occisus occisave esse dicetur. Si alius aperuit, alius recitavit, alius descripserit, omnes in edictum incident, qui singula eorum fecerunt. Non tantum ex testamento, sed etiam ab
Abbreviated transcription (Latin):
ariorim hoc fcm̃ ꝙͣ uic nõ
grã collata dicendum enti
locum cẽ utili actõnei ad nͥ¬
suseum qui possidet ħrdi¬
tatem et recte dicetur. nͥcũ¬

Expanded text:
ariorum hoc factum, quamuis non a collata, dicendum erit locum esse utili actioni aduersus eum qui possidet hereditatem.Et recte dicetur, u
Abbreviated transcription (Latin):
ciptõne ireb ur̃is reuoca¬
urur etsic iniquum dãp¬
nosum inucnq c̃e offici¬
un suum. noc ad rem ꝑti¬
uet unus ab sit: in omnes
et si forte omuib ib scuti¬
b cuisa aliqui aꝑire tabu¬
lis urgert d ꝓcousul. cur¬
are ut int̾ uementib: opti¬
antur et post cescriptum
et recogintum fcm̃ ablriis¬
dem quib int̾uenientib
aptesunt obsiguenturr.¬

Expanded text:
s reuocamur et sit iniquum damnosum cuique esse officium suum. nec ad rem pertinet, unus absit an omnes. et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgueat, debet proconsul curare, ut interuenientibus optiantur et post descriptum et recognitum factum ab isdem, quibus interuenientibus apertae sunt, obsignentur
Abbreviated transcription (Latin):
quid ex iuditõ defuucti de¬
bi potiit. si non ab intesti¬
to possidctur ħrditas et in
cos actõnem pollicetur et
ꝑuire fcrt. utrum quis ꝑ
semet ip̃m an palium acq¬
acquisurt hrditatem mea

Expanded text:
quid ex iudicio defuncti deberi potuit, si non ab intestato possideretur hereditas, et in eos actionem pollicetur.Et parui refert, utrum quis per semet ipsum an per alium adqadquisiit heredi
Abbreviated transcription (Latin):
spici tescribiq postulat dicẽ¬
dum c̃ ptorem cuisa cogmi¬
ta statut id ccb̾c. ut siliciit
cum mnue non ꝑmittat in¬
spici tabulas ui ccam. ut ip¬
sam scripturam quis in¬
spicrat et sigulla etꝯudan¬
ud ex tabulis uelit ex pocta¬
re. ¶ inspocto tabularumi
ccum lectõnem earum in¬
dicit. ¶ diem autem et con¬
sulem tabulpum non pa¬
titur pͥtor describi. uł inspi¬
ci. idcͥco ne quid falsi fut i
timi falso fabricando insti¬
uere põt utrum antem in
continenti po̾tatem insꝑi
ticndi. ia cescribendi iubet
andesidanti tempuc dap¬
it ad cchibitõnem. et ma¬
rum angustus sen plixit¬
atertes. ¶Siquis uonne¬
gans aput se tabulie dẽ nõ
paciatur inspui et tescribi
omir̃o ad hce compel¬
ietur si tr̃ncget penes se
tabulas tẽ dictudum ẽ ai

Expanded text:
i describique postulat, dicendum est praetorem causa cognita statuere id debere, ut, si liquerit eum uiuere, non permittat. Inspici tabulas est, ut ipsam scripturam quis inspiciat et sigilla et quid aliud ex tabulis uelit spectare. Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat. Diem autem et consulem tabularum non patitur praetor describi uel inspici idcirco, ne quid falsi fiat: teriam falso fabricando instruere potest. Utrum autem in conciendi vel describendi iubet an desideranti tempus dabit ad exhibitionem? et marum angustias seu prolixitates. Si quis non negans apud se tabulas esse non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur: si tamen neget penes se t
Abbreviated transcription (Latin):
mt indeamus. et u̾uus est
in masculis quidem qͣrtum
decimum auium spectin¬
dum. infernus u̾o duode¬
cunum complctum. ¶utr
itili suo fecisse .xiiii. anno
um enim compiessc intctur
aunum qͣrͣtum decimum. u

Expanded text:
ideamus. verius est in masculis quidem quartum decimum annum spectandum, in feminis vero duodecimum completum. utrum ipso natali suo fecisse quarto iam enim complesse uidetur annum quartum decimum, u
Abbreviated transcription (Latin):
nũciare fidcicominiss mie ut uen¬
iant. r arbitrium ibiq cam suam
agant plerunq ⁊ creditorib. ut
de ere alieno probent. heat tñrõne
inlegitanis. item sideicõmussarusut
si offerat integrum ꝙ relictumẽ ħrs
desiderans cauere sibi stipulacõne
ancliatur. ¶ni legata quedem dicp̾¬
sentirelicta sunt quedam sub con¬
cdicõne int̾pouenda ent ista stipło
pp̃legata condicõnalia. dum modo
sint integra somantur. ¶Iulianus
conclicone ⁊ dodras pure legatus est
cau̾e debe qnͣto amplius ꝙͣ ꝑ legem
falcidiamlicrat ceprit idcli. ¶Iscip¬

Expanded text:
nuntiari fideicommissariis, ut ueniant ad arbitrum ibique causam suam agant, plerumque et creditoribus, ut de aere alieno probent. habet tamen rationem in legatariis, item in fideicommissariis, ut, si offerat integrum quod relictum est heres desiderans cauere sibi hac stipulatione, audiatur.Si legata quaedam praesenti die relicta sint, quaedam sub condicione, intlegata condicionalia, dummodo sint, integra soluantur.Iulianus condicione et dodrans pure legatus est, cauere debere 'quanto amplius, quam per legem Falcidiam liceat, ceperit, reddi'.Haec stip
Abbreviated transcription (Latin):
tracõne rerum que aput maritu
resecdisse constit̾int cum oetenis bou¬
is pro rata decem unciarum filiort
restitũe ħrditatem ticio pruus logit¬
timus ħre ertitit in rõne legis falci¬
die ponendi desiderat decluci sortes
ex quanim usuns. ilimenta impu¬
bos defũcta er person.⁊ testatncis suc
plunb debita p̾stitit. quesitum est.
an si eas deduxit caũc debeat defunc¬
torum alim̃tariorum pocõnes pro
modo sorcium se restituturum ren¬
di debere cuere post. alitmi ħ̾rdita¬
tem triennio eracto legatariis hrele¬
gem falcdiani opponit. id circo qu¬
od almm̃strauit tutelas testatorum
quarum ronon redclitasit. ⁊ quod
neget tm̃ recligiex nõĩb posse quͣ¬
tem fac̾e debeat. ne mpotite cuis sit
proferere quoduelit et perhoc in
fraudem legatirii deducantur.ix.

Expanded text:
tratione rerum apud maritum resedisse constiterit, cum ceteris bonis pro rata decem unciarum filio rerestituere hereditatem Titio, patruus legitimus heres exstitit: in ratione legis Falcidiae ponenda desiderat deduci sortes, ex qu‹a›rum usuris alimenta impubes defuncta ex persona testatricis suae pluribus debita praestitit: quaesitum est, an, si eas deduxerit, cauere debeat defunctorum alimentariorum portiones pro modo sortium se restituturum. respondit debere cauere.Post aditam hereditatem triennio exacto legatariis heres legem Falcidiam opponit idcirco, quod administrauit tutelas testator, quarum ratio nondum reddita sit et quod neget tantum redigi ex nominibus posse, qutem facere debeat, ne in potestate eius sit proferre quod velit et per hoc in fraudem legatarii inducantur.
Abbreviated transcription (Latin):
si ip̃e qui pͥstitit logatum eralia ci
sibi einc̾it. ut puta quia inuenitͤ
scqñti testam̃to scriptus in quo le¬
gatum iste logatarius non acceꝑat
dicemus commtti scipulonem

Expanded text:
si ipse, qui praestitit legatum, ex alia causa sibi evicerit, ut puta quia invenitur sequenti testamento heres scriptus, in quo legatum iste legatarius non acceperat, dicemus committi stipulationem
Abbreviated transcription (Latin):
licuerit legetur et ẽẽ di
nec ne subuenit p̾tor ħrdi. ut ei le¬
gatinue satiedet. ut si apparũit ei
amplius legitorum uomme acre¬
pisse qm̃ ex lege faladia capere nioe¬
uit. quantiea res erit tantam pecum¬
.nir det. dolus quia malus ab eo abfu
sit. n interest utrum inprinus tib¬
ulis hoc fiat. an inpupiliarib. aum
tis legatis tam is que ab ip̃o pupillo
qm hus que a substituto impubere
relicta sunt. ⁊ si non fuisset int̾posita
scipso ex psona pupilli tutele accõi
hrcli pupilli aluersus futorem cõ¬
petit s̃ ut pompomiꝰ. ait. uip̃i pupillo
et hrli eius pot̾it comnutti stipula¬
cio. ip̃i quoq cãuuiuo eo falcicdiam
aipit locum ħre. de tutele quoq accrõ¬
ne idem scribit. ¶ marcellus ait qui
quadragnitambonis ħrebat impu¬
bem filium hrdem institutit eiq sb̾¬
stituit ticuuri seium sinich apupi¬
llo testator leganit. si aticõ trescenta
utrum ducentaquit pͥstabuntur
an centum qͥnqͣgrita. nam trescenta¬

Expanded text:
licuerit legetur et dubitarinec ne, subuenit praetor heredi, ut ei legatarius satisdet, ut, si apparuerit eum amplius legatorum nomine cepisse quam e lege Falcidia capere licebit, quanti ea res erit, tantam pecuniam det dolusque malus ab eo afuturus sit.Neque interest, utrum in primis tabulis hoc fiat an in pupillaribus an itis legatis tam his, quae ab ipso pupillo quam his, quae a substituto impuberi relicta sunt.Si non fuisset interposita stipulatio ex persona pupilli, tutelae actio heredi pupilli aduersus tutorem competit. sed ut Pomponius ait, et ipsi pupillo et heredi eius poterit committi stipulatio, ipsi quo casu uiuo eo Falcidia incipit locum habere. de tutelae quoque actione idem scribit.Marcellus ait: qui quadringenta in bonis habebat, inpuberem filium heredem instituit eique substituit Titium et Seium: nihil a pupillo testator legauit, sed a Titio trecenta: utrum ducenta, inquit, praestabuntur an centum quinquaginta? nam trecen
Abbreviated transcription (Latin):
rum est ut palam sit. ⁊ ante cliem
uementem um falcidiam iocum
tñ quibrdam remitti diui fres res
pompeie crispine pr̃one tue relictos
ꝓponis atq fuit alm̃itorum ⁊ uesti¬
inde conueniri posse. ac sicauiss. oc¬
trros aũt cuiuscumq cdignititos sĩt
keciam legata pcepuit compelłdebe
quo repto ei anullud accipiamus
que eciam post soluta legata uoluit
stipulacõnem int̾pomi. ¶suegitanꝰ
h̾rdi qui contron̾siam hrditatem
patitur iam sp̾ratte restituendoleg¬
ato sibi p̾stito ciuent et cuicta hrditasᷤ
sit. s⁊ negligencia.ur dolo eius quile¬
gatum pͥscitit diccums non comni

Expanded text:
rum est, ut palam sit et ante diem rum est, ut palam sit et ante diem venientem iam Falcidiam locumn quibusdam remitti diui fratres rPompeiae Crispianae patronae tuae relictos proponis, atque fuit alimentorum et uestiinde conueniri posse, ac si cauisset. ceteros autem, cuiuscumque dignitatis sint, licet iam legata perceperint, compelli debequo rescripto etiam illud accipimus, quod etiam post soluta legata uoluit stipulationem interponi.Si legatarius heredi, qui controuersiam hereditatis patitur iam uel sperat, de restituendo legato sibi praestito cauerit et euicta hereditas sit, sed neglegentia uel dolo eius qui legatum praestitit, dicemus no
Abbreviated transcription (Latin):
relinquuitur. ¶ Interdumudle
gis falcidie. s ĩ alt̾ius legis instip¬
ulacõne hac racio facientu est. ut
putasipr̃onus exasse ħre institut᷑
sit ⁊ pure qͥncũx legatus sit. ⁊ sub
conclicõne aliquid supra debitam
patrono partem. nam nihũc casũ
rõ faciendu est ulius legis que pr̃on¬
os uocat non legis faladie. ¶Snts
que legatasit. ipud legarium iat̾ie¬
nt probundum est excepcõne succ
Isi dolo ip̃ius aliquid fcm̃sit tunc
tumm eciam exdoli clausula que ni
ista stipulicõne continetur teneb¬
itur ⁊ replicacõne repellipotent.
hec cancõ que pp̃legem falcidiamin¬
terponitur fideiussorum hat p̾stici¬
onem. ¶si inpiures dies pecumale¬
gata c̃ cumicertum fit legem falcidi¬
amlocum h̾re non stipłonis com¬
timetur qnͣti sit ꝙ ulrem legatũ
est. ⁊ tantum credatur eẽ legatumi
qũtum efficit estiacõ ut pro iͦ⁊
ciuis ex omĩib legatis statmnlegis fa¬
lcidie inc̃o hẽatur. ¶ quocicns futu¬

Expanded text:
relinquitur.Interdum non legis Falcidiae, sed etiam alterius legis in hac stipulatione ratio facienda est, ut puta si patronus ex asse heres institutus sit et pure quincunx legatus sit et sub condicione aliquid supra debitam patrono partem: nam in hunc casum ratio facienda est illius legis, quae patronos uocat, non legis Falcidiae.Si res, quae legata sit, apud legatarium interierit, probandum est exceptione succsi dolo ipsius aliquid factum sit: tunc enim etiam ex doli clausula, quae in ista stipulatione continetur, tenebitur et replicatione repelli poterit. Haec cautio, quae propter legem Falcidiam interponitur, fideiussorum habet praestationem. Si in plures dies pecunia legata est, cum certum sit legem Falcidiam locum habere, non stipulatiotimetur, quanti sit quod in diem legatum est et tantum credatur esse legatum, quantum efficit aestimatio, ut pro modo eius ex omnibus legatis statim legis Falcidiae ratio habeatur. Quotiens futu
Abbreviated transcription (Latin):
scitutis alias suꝑuacuam nã sud
genus condiciorus fu̾it q̃ inpotes¬
tate filucet ueluticum testamẽ¬
tum fecit putoeciam omissacõ¬
dicioue. fiũ locũ substitutis fac¬
e. si u̾o condicio ũ fu̾it in potestate
filii ucliti siticius cousul faccus
fu̾it tunc substitutus no adiuicti¬
tur. insi filius. abeo nommnatim
echudatus fu̾it ¶Si lib̾tus filiũ
emancipatum hrdem institu̾it ei¬
qr fideicominisent ut totam br

Expanded text:
stitutis, alias superuacuam: nam si id genus condicionis fuerit, quae in potestate filii esset, ueluti 'cum testamentum fecerit', puto etiam omissa condicione filium locum substitutis facere: si uero condicio non fuerit in potestate filii, ueluti 'si Titius consul factus fuerit', tunc substitutus non admittitur, nisi filius ab eo nominatim exheredatus fuerit. Si libertus filium emancipatum heredem instituerit eiusque fidei commiserit, ut t
Abbreviated transcription (Latin):
adbona eius uenire pot̃ qͣip atronus
soꝑas ei impon̾e nou pot nec im po¬
sitas abeopt̾e. s si defictus filio
suo legauit seruũ ragauit uteum
manunuttat camente ut plenum
inspacidinhꝰ at deffentendmm est p¬
tem e auolutate pecient ut cãmie
uctions sibi conseruet. no. iitꝭ
alienum emat legauit et consticu¬
it pationus. roseptiu̾elegatũ cc̃ta
bulas bouorum possoni. accipeñ
alien amrtm legaũ at ei ub̃tus q¬
apatronus ip̃eclitri libtouẽdid̾ at

Expanded text:
ad bona eius uenire potest quasi patronus: sed operas ei imponere non potest nec impositas ab eo petere. Sed si defunctus filio suo legauit seruum et rogauit, ut eum manumittat, ea mente, ut plenum ius patroni habeat, defendendum est ptem ea uoluntate petierit, ut causam euictionis sibi conseruet, non amittalienum emerat, legauit et constituit patronus ad se pertinere legatum: contra tabulas bonorum possessionem accipere alienam rem legauerit ei libertus, quia patronus ipse eum liberto uendiderat
Abbreviated transcription (Latin):
ptem bonorum que admamimis¬
soren iireciuili noptineas fiscor
ce uendicandam placet eadenir sen¬
uantur. ibonis corum qui metu.
accusacionis mortem sibi consau̾t
aut fuguit queindampuatorsi bo¬
ins constituta sunt. ¶.Aicbus.¬

Expanded text:
tem bonorum quae ad manumissorem iure ciuili non pertineat, fisco esse uindicandam placet. Eadem seruantur in bonis eorum qui metu accusationis mortem sibi consciuerint aut fugerint, quae in damnatorum bonis constituta sunt. 29 M
Abbreviated transcription (Latin):
sempino restituerit no miq̃ ꝑatr¬
onõbonorum possoptis debiteda¬
lrditas restituta est lib̾to h̾rs ex¬
titiss idem cũ filius brdicatem
lib̾ti ꝑatris omiserit. et coliꝰr sem̾
tocius Hclitatis honus suscepit
daud.a erit patronobonorum p

Expanded text:
ituerit: non inique patrono bonorum possessio partis debitae dahereditas restituta est liberto heres exstitisset. Item cum filius hereditatem liberti patris omiserit et coheres eius totius hereditatis onus susceperit, danda erit patrono bonorum p
Abbreviated transcription (Latin):
teappelłde decessent nbentus pa¬
tron filius adiittetuir adbo¬
uorum possõm quia autesẽtẽ¬
ciam lib̾tus morte subtracti
est. ¶ Sipationi fuins adriot.i¬
cionem accusatori libiti p̾stit¬
it nonẽ repellendus.uzerm
aduoratus accusat ¶Sipater
testamento canit. ut accusare
libertus quasi sibi nenenim
parass aut quid aluicd uise¬

Expanded text:
te appellatione decessit libertus, patroni filius admittetur ad bonorum possessionem, quia sententia‹e› libertus morte subtractus est. Si patroni filius aduocationem accusatori liberti praestitit, non est repellendus: neque enim aduocatus accusat. Si pater testamento cauerit, ut accusaretur libertus, quasi uenenum sibi parasset aut quid aliud i
Abbreviated transcription (Latin):
idisissi. iuagis est ut ignoscili
clus crimenenimqdinteudit e¬
penaii. beniguius autempum¬
tus ẽ lib̾tus uelutitantum rele¬
gatus decalũpinatore enĩsẽsit
erat seruitutis petentis semli¬
u̾tatem contradixit. u̾m isqer
lib̾tate petit ins nitutẽ. ¶Srecsi
quis nõ cocum suũ s ꝓp̃te uel¬
uti usũ fructũ m eo suu̾midicat
uii quid auudq heic uo pot inc

Expanded text:
isisset: magis est, ut ignosci liepellendus: crimen enim quod intendit epoenam, benignius autem punitus est libertus, ueluti tantum relegatus: de calumniatore enim sensitat seruitutis, petenti se in libertatem contradixit, uerum is, qui ex libertate petit in seruitutem. Sed et si quis non totum suum, sed pro parte uel usum fructum in eo suum dicat uel quid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
it diceudumẽ hunc nõexclucdi
siue ip̃e siue tuto eius ułcura¬
tor accus auit. ¶S si minor q dẽ
instituit accus acionem maior
neent dicendungnosci deb̾e̾.
qui aminorcepit. nrenim imp¬
utare ei possumus curno deser¬
uit accioneni ułcur absolucio
cte si abolicionem publice datã
repetit .i.uimaior dicendũ est
huc ẽe remonendum. maio
cin st̃s pocuit sine timore des¬
tau indicio. ippetit cums penia
aut supplicium bu̾it autexilũ
ꝙ sit uite deportacionis ut si cuu¬
t.is amittitur. ¶Sit amenquis
lib̾cum eocrimine accusauit c
pena nonest capitis. u̾intũ iudi¬
patronifilio qui ainen ĩenus
importanis. s si nõ accusau̾it. set
testimonium incaput libertidi¬
xit aut subiecit accusacorem eũ
inaiestatis patroni filium acc¬
usauit et patrom filius calũ ꝑ¬
me cumcapitis punmi desid̾a¬
uit nõdebet repelli s eclicto ¶d̾
putoet si abco petitus retorsit
incum crinina. ignoscendũ e¬
nimẽ siuoluit seulcis cipuca¬

Expanded text:
non excludi, siue ipse siue tutor eius uel curator accusauerit. Sed si minor quidem instituerit accusationem, maior ne erit dicendum ignosci ei debere, quia minor coepit neque enim imputare ei possumus, cur non deseruit accusationem uel cur abolitiote si abolitione publice data repetit iamiam maior, dicendum est hunc esse remouendum: maior enim factus potuit sine timore destali iudicio appetit, cuius poena aut supplicium habuit aut exilium, quod sit uice deportationis, ubi ciuitas amittitlibertum eo crimine accusaverit, cuius poena non est capitis, verumtamen iudipatroni filio, qui crimen leuius inportauit. Sed si non accusauerit, sed testimonium in caput liberti dixit aut subiecit accusatorem, maiestatis patroni filium accusauit et patroni filius calumniae eum capitis puniri desiderauit, non debet repelli hoc edicto. idem puto et si ab eo petitus retorsit in eum crimina: ignoscendum enim est ei, si uoluit se ulcisci prouoca
Abbreviated transcription (Latin):
tatemsuam p̾mum uocau̾it. ac
ueceum qui estimandus est sb¬
moin abonis lib̾ti quia ap̾mog̃¬
du exhrdatus er idem subsbsta¬
tutus est ergo is qui iusticutũ
sit h̃rs urp̾muo gradu ułscquẽ¬
ti uł ab alio quo gradul exh̃re
sit eodem test amento nou est.
subinonendus alibtibonis.
¶Patroni filius e mancipatus
siuoruit adire b̾rditatemurq
u potestate est retine unch̾onu¬
nus ub̾tibonorum possõn h̃e

Expanded text:
it. ac ne eum quidem existimandum est summoueri a bonis liberti, qui a primo gradu exheredatus et idem substitutus est. ergo is, qui institutus sit heres uel primo gradu uel sequenti uel alio quo gradu, licet exheres sit eodem testamento, non est summouendus a liberti bonis. Si patroni filius emancipatus noluerit adire hereditatem uel qui in potestate est retinere, nihilo minus liberti bonorum posse
Abbreviated transcription (Latin):
liquid ip̃e ꝓpupillo solu̾it.
nec ip̃e usuras conscquitur.
noc pupillo p̾stabit quare
etsi in usus suos comu̾tit de¬
inde aliquid impendit mrẽ
pupillarem impendit desi¬
uit utisse ex inde rsuras ñ
p̾stibit. et siante impcndit
inrempupislirem mox inu¬
sus suos nͥtit. non indebitur
uͥtisse qnͣtititem que concu¬
rrit cum qnͣtitate sibi debita.
ut eis sumime non pͥstet u¬
suras. ¶usuras utrum tar¬
dinconscquetur tutor ꝙͣ dui
tutorc̃. in cciam post funtã
tutclim uideamue.mn exin¬

Expanded text:
liquid ipse pro pupillo soluit, nec ipse usuras consequitur nec pupillo praestabit.Quare et si in usus suos conuertit, deinde aliquid impendit in rem pupillarem, quam impendit desinit uertisse et exinde usuras non praestabit. et si ante impendit in rem pupillarem, mox in usus suos uertit, non uidebitur vertisse quantitatem, quae concurrit cum quantitate sibi debita, ut eius summae non praestet usuras. Vsuras utrum tamdiu consequetur tutor quamdiu tutor est, an etiam post finitam tutelam, videamus, an ex m
Abbreviated transcription (Latin):
pecumam relicitam al. ilimenta
pucrorum falcidic sub iectaui ẽẽ.
et ut ydoneis om̃ib collocetur pocu¬
mam alcuram suam renocatu
io maxumo usuras p̾staturir
eum frustracõiis quibeneficiu
legis falcidie implorant. iroꝵ.
cepta certa pecuma ħrditatem resti¬
tuat uolutate eius qui testm̃ fecit
cdiscedat. ⁊ postea legis faicidic bñfi
ntiuor. ⁊ si nondeturei quo accep¬
to hrclitatem restituere rogatus ẽ
ñrfidei cominissum restitũe cogi

Expanded text:
pecuniam relictam ad alimenta puerorum Falcidiae subiectam esse et ut idoneis nominibus collocetur pecunia, ad curam suam reuocaturio Maximo usuras praestaturum eum, qui frustrationis causa beneficium legis Falcidiae implorauit. 90 cepta certa pecunia hereditatem restituat, a voluntate eius qui testamentum fecit discedat et postea legis Falcidiae beneficio uti volet: etsi non detur ei, quo accepto hereditatem restituere rogatus est, tamen fideicommissum restituere cogi
Abbreviated transcription (Latin):
ui adriam falcidie fitisfacit ei qñ¬
titas. cum apud hrdem remaneat s
falcictiam pacietur solus hrditas
centum peto restituas h̾rclitatem.
neq psonamdantis demonstran¬
it. quasi ret̾etam i p̾ceptam pecum
usi quarte sufficiat inluce trebe

Expanded text:
ui Hadriani Falcidiae satisfacit ea quantitas, cum apud heredem remanet. sed Falcidiam patietur solus cui hereditas centum peto restituas hereditatem' neque personam dantis demonstrauerit, quasi retentam et praeceptam pecuniam, si quartae sufficiat, inducere Trebe
Abbreviated transcription (Latin):
hrtem scribit. et ita substitu¬
it. sistichus h̾rs nouerit. sẽ¬
ꝓnius ħrs esto intelligit᷑
tile quid dr̃e sistichus u ip̃e.
fcc̾it. ałq quicum quem

Expanded text:
em scribit et ita substituit: 'si Stichus heres non erit, Sempronius heres esto', intellegitur tale quod dicere: 'si Stichus neque ipse cerit'. at qui eum, quem
Abbreviated transcription (French):
des scripti postta nẜuitute
etducti fu̾unt. ¶igitur si¬
iihoc eũi semisses funt ita
ut alt̾ semis int̾cum qui do¬
minus instituti ħr dis fu̾it
el substitutum equis porci¬

Expanded text:
des scripti postea in seruitutem deducti fuerint. igitur in hoc casu semisses fient ita, ut alter semis inter eum, qui dominus institu‹ti› heredis fuerit, et substitutum aequis porti
Abbreviated transcription (Latin):
diuis ẽ acactõne tenebit᷑
Si p̾ses pumac denunciare
magẽitus tm̃ defacultatib
tutoris nolinit ut ip̃e daret
inteamus anet quatinus
teneantur et cxtat duri m¬
arti rescriptum quo uolu

Expanded text:
ne tenebitur. Si praeses prouinciae denuntiare magistratus tantum de facultatibus tutorum uoluit, ut ipse daret, uideamus, an et quatenus teneantur. et extat diui Marci rescriptum, quo uolu
Abbreviated transcription (Latin):
lamilite scriptus hrs su
sponte adierit hrditatem
et rogatus totam ħr ditatẽ
restitint ex trebellanoi
tnͣseunt actõnies. ¶milce
testamento suo mammu¬
ttento ucħ efficit moo cui
libͥtas loge cliacencu ut a

Expanded text:
milite scriptus heres sua sponte adierit hereditatem et rogatus totam hereditatem restituerit, ex Trebelliano transeunt actiones. Miles testamento suo manumittendo nihil efficit in eo, cuius libertas lege Aelia Sentia
Abbreviated transcription (Latin):
alantur uł morantur. stand
ounino in primnis solet
exꝑsona excondicone. et
ex temꝑe constitue ubi ꝑ¬
ocius alendus sit.et non¬
tris recedit p̾tor. ¶temor
cum quidem testam̃to su¬
o cuuss. ut filius ap̾ sub¬
stitutum educ̾ctm. imp̃r
polliceatut se coacturum
bͥtun pirentem. uł quẽ

Expanded text:
alantur vel morentur, non omnino in pueris. Et solet ex persona, ex condicione et ex tempore statuere, ubi potius alendus sit: et nontris recedit praetor. denique cum quidam testamento suo cavisset, ut filius apud substitutum educetur, imperapolliceatur se coacturum,bertum, parentem vel quem
Abbreviated transcription (Latin):
locino celso suo salutem uiçio
ticius hus u̾bis ita cunt siqͥs
tabulis alione que gen̾e adi
hoc testimentum ꝑtincus re¬
liquero. ita nolo iule. quero
ancodicilli ꝯin añ hoc testam̃¬
tum scriptisunt debenit rati
c̃ẽ. iubencius celsus plociane
cum codicinos aocui scripsi¬
ss cecessit intestatus h̾rte co
relicto et qm̃ postea ꝓcrennt
agnatõne siłdis nemo dit̾it
codicillos enanusse. igitur si
int. et codicilli nou eumescũt.
et que relictasunt ꝓ ꝑte dimi¬
dia filius. ad quem codicitus
fcũs est solu̾e compellitur non
ccum postumus. s et si codicin¬
os reliquiss duob suꝑstitib
filiis decetins cum putaret al¬
t̾um ex hiis prius tecessisse: si¬
mili mõ dici põt omna ꝑ uite
deb̾e filium ad quem codicilli¬

Expanded text:
lotiana Celso suo salutem. Lucius Titius his uerbis ita cauit: 'si quid tabulis alioue quo genere ad hoc testamentum pertinens reliquero, ita ualere uolo'. quaero, an codicilli, qui ante hoc testamentum scripti sunt, debeant rati esse. Iuuentius Celsus Plotianaecum codicillos ad eum scripsisset, decessit intestatus herede eo et quem postea procreauit. adgnatione sui heredis nemo dixerit codicillos euanuisse: igitur si uit, et codicilli non euanescent et quae relicta sunt, pro parte dimidia filius, ad quem codicillus factus est, soluere compellitur, non etiam postumus. sed et si codicillos reliquisset duobus superstitibus filiis decedens, cum putaret alterum ex his prius decessisse, simili modo dici potest omnia perinde debere filium, ad quem
Abbreviated transcription (Latin):
condicõualis debitoris quim solu¬
tum repet̾e non ambigitur. ¶ Si
si drmpnatus sit ħrs furum lib̾are
nonadicit ulimus utrum accep¬
tilicõne filius an ꝑacto sit lib̾mdꝰ.¬

Expanded text:
condicionalis debitoris, quem solutum repetere posse non ambigitur. Sed si damnatus sit heres filium liberare, non adicit Iulianus, utrum acceptilatione filius an pacto sit lib
Abbreviated transcription (Latin):
cõnc dissessurum sit ame dom¬
unum. num et si exstipunone mͥ
stichus debeatur. cticum subcõ¬
crim et ca añ quani enuicctur.
uͥi legata sit. tem p̾ca cumcatur re¬
cte exͦ testamento pece cAI mͥ da
n opte. ¶ Fundus mͥ legatus est
ꝓpͥctatem ciuis funidi recemi detẽ¬
to usufructu pꝰca uendicator cap

Expanded text:
one discessurum sit a me dominium. nam et si ex stipulatione mihi Stichus debeatur et is, cum sub con›erim et ea antequam euinceretur mihi legata sit, deinde postea euincatur, recte ex testamento petam eam mihi dari oportere.Fundus mihi legatus est: proprietatem eius fundi redemi detracto
Abbreviated transcription (Latin):
probatur sup uxisse patnfiliuei
cium reuencia patronatus suggre¬
nte clicimus. ¶n maritus ⁊ urorsi¬
mul pierunt. stiyulacõ dedoteer
caplo si nmatrimonio młr decessi¬
cum filio pubere quem solum testõ
scͥptum br̾dem Ne̾bit hebat perier¬
uit intelligitur supiuxisse filius
patri et ex testõ hres tuisse ci fuh.¬

Expanded text:
probatur superuixisse patri filius: hoc enim reuerentia patronatus suggerente dicimus.Si maritus et uxor simul perierint, stipulatio de dote ex capitulo 'si in matrimonio mulier decessicum filio pubere, quem solum testamento scriptum heredem habebat, perierit, intellegitur superuixisse filius patri et ex testamento heres fuisse, et f
Abbreviated transcription (Latin):
nr᷑ mutilit̾ ibstituisse. ⁊ proriñ
agnatus intelligitur ĩ qui solꝰ
est q̾r nemmem. incedit. et hic
utriq qr neutri corum. alt̾ sup¬
stes fuit uitum pͥmi que obier¬
unt. ¶enmmnbello pater cum

Expanded text:
nutiliter substituisse: et proximus adgnatus intellegitur etiam qui solus est quique neminem antecedit: et hic utrique, quia neutri eorum alter superstes fuit, ultimi primique obierunt. Cum bello pater cum
Abbreviated transcription (Latin):
imo utero marẽ et feminam ir¬
ueriss. si quidem ctum ẽ quid pri¬
us eclicliss uondebent dr ip̃iuest¬
atu. ambigiutium liba cẽt. neci
ue l nec fiue. Nami si postei editiẽ
enit ingenua hoc. aũt incertumẽ
uec põt ysoti aitatem indicule

Expanded text:
o utero marem et feminam peperisset: si quidem certum est, quid prius edidisset, non debet de ipsius statu ambigi, utrum libera esset nec ne, sed nec filiae: nam si postea edita est, erit ingenua. sin autem hoc incertum est nec p
Abbreviated transcription (Latin):
uichil ꝓponicur. al mrem ptinẽt.¬
Scia testo suo ita leguit ticõ auri
pondo .u. ticius accusabat eim qd̾
prẽm suum mandass int̾ficiend̾
scia uost institutam accusacõem
coclicillo conficit. nec ademit ticõ ⁊¬
þunigno iegatimi. et. inte fincin
iccusicõnis decessit. ictacausa pio

Expanded text:
poni, cur ad matrem pertinerent.Seia testamento suo legauit auri pondo quinque: Titius accusauit eam, quod patrem suum mandasset interficiendum: Seia post institutam accusationem codicillos confecit nec ademit Titio priuigno legatum et ante finem accusationis decess
Abbreviated transcription (Latin):
ib̾tus qui in priore ꝑte testam¬
tlegatimi accepat. et ingratus
p̾ca eatem scriptuta atestato. e
appliatusc̃. cominntata uolũ¬
tatt actõnem extestamento
tat. quedam exhis abstulit. q̃¬
tum ut pͥstareutur ab ħrte suo
petit. in quib. et .xx. dti nolu¬
it huis u̾bis. hoc amplius to. lc¬
go. dan q uolo .xx. autilibras.
it tͥ .c. ut in primis sempinmm

Expanded text:
Libertus, qui in priore parte testamenti legatum acceperat et ingratus postea eadem scriptura a testatore appellatus est, commutata uoluntate actionem ex testamento uerat: quaedam ex his abstulit, quaedam ut praestarentur, ab herede suo petit, in quibus et uiginti dari uoluit his uerbis: 'hoc amplius do lego darique uolo uiginti auri libras' committo, ut in primis Semproniam
Abbreviated transcription (Latin):
ał int̾filios ficultatiddem
diisis fuum exrõne pͥimpili
cominotorum. cct. iuircos accipe
uoluit. ac pͦca depetinna cõmodo¬
ominus fr̃os et cohrdes sorori fi

Expanded text:
 inter filios facultatibus diuisis filiam ex ratione primipili commodorum trecentos aureos accipere uoluit ac postea de pecunia commodolo minus fratres et coheredes sorori fi
Abbreviated transcription (Latin):
si maliam psomm ciptaci¬
onem dircrit. ueluti suta
scripẜit. ticius si meinz
tabulis testi sui hrdem ase
possit. et crasse institutus

Expanded text:
in aliam personam captionem direxerit, veluti si ita scripserit: "Titius, si Maevium tabulis testamenti sui heredem a sepossit et ex asse sit institutus
Abbreviated transcription (Latin):
residuum mausit.tõ
mĩrnorum que inpanon¬
u possidebat lib̾tum hrdc̃
institint prnorum que he¬
bat insyria ticium iuire se¬
uusses. nubos hre consti¬
tit. s arbitrium duntente¬

Expanded text:
residuum mansit. 79 maternorum, quae in Pannonia possidebat, libertum heredem instituit, paternorum, quae habebat in Syria, Titium. iure semisses ambos habere constitit, sed arbitrum diuiden
Abbreviated transcription (Latin):
iciam furoris. uił quii lib̾os
poti ncutis ꝑsone furenti
dampini altutra ꝑs nici¬
dut. ¶Sin antem rascinsi¬
uno furore uulicre consti¬
tuta maritus dirne quid̃
nirnuoiium calliditatem
tatem uxoris et non ad cam
flectitur nullam q cicom¬
petentem cinam in ferre
ninifestissimum c̾. stab ut¬
tur tote tunc licenciami hãt
cer quatimnuis ucͣcͣtas impo¬
natur marito omncmi tilẽ
mułtis sustenticõncm suff¬
erre ctaluuta p̃rare et medi¬
cine euis succurrere et nich̾
quintitattm. ¶Sin no do¬
tem ita disupare cum mini¬
festumẽ ut non homnez
frugio tunc dotem scãstra¬
ri quatems exca mułr comp¬
etens b̾at solacium unacu
familia siu pactis uidel do¬
iptiarum nuta fi̾mt ĩ suo
statu durantib et altius

Expanded text:
itiam furoris uel, quia liberospoti mentis personae furenti damnum alterutra pars incidat.Sin autem in saeuissimo furore muliere constituta maritus dirimere quidem matrimonium calliditate tatem uxoris et non ad eam flectitur nullamque ei competentem curam inferre manifestissimus est, sed abutitur dotem: tunc  quatenus necessitas imponatur marito omnem talem mulieris sustentationem sufferre et alimenta praestare et medicinae eius succurrere et nihil quantitatem. sin uero dotem ita dissipaturus ita manifestus est, ut non hominem frugi oportet, tunc dotem sequestrari, quatenus ex ea mulier competens habeat solacium una cum sua familia, pactis uidelicet donuptiarum inita fuerint, in suo statu durantibus et alterius
Abbreviated transcription (Latin):
eriuis urbunis quideam urbana
mancipu. non loco s oꝑe scpant.
ut i in pͥdris rusticis suit tñ si
opus rusticum non facrunt ur¬
uani indentur. dicenoum autẽ
ẽ ꝙ urbam intelligendi sunt:
libellis familic. item excibariis
tepͥhendi põt. ¶ucratores et an¬
cupes uitum in urbanis. an inru¬
sticis contineantur. põt dubitri.
¶nuiliones de urbano iniist̾io
sunt. nisi pp̃ opus ruresire testat¬
or cos costinitos hebat. ¶cum
qui nitus ẽ exancilla urbana et
missus in uillam milricudus ẽ

Expanded text:
urbanis legatis quidam urbana mancipia non loco, sed opere separant, ut, licet in praediis rusticis sint, tamen si opus rusticum non faciant, urbani videntur. dicendum autem est, quod urbani intellegendi sunt, libellis familiae, item cibariis deprehendi poterit. Venatores et aucupes utrum in urbanis an in rusticis contineantur, potest dubitarMuliones de urbano ministerio sunt, nisi propter opus rurestre testator eos destinatos habebat. Eum, qui natus est ex ancilla urbana et missus in
Abbreviated transcription (Latin):
idicis int pouen duru est.
quitmus et finie et pr̃i comi¬
petent consulatur. ¶S et
silititet filu netali p̃ri cõ¬
sentire cogatur. puto diri
pr̃i non ẽe dandam actõmi.
conscutire filiam decct hoc ẽ
nite ꝓbate filia enis leuisin¬
ułr uł admodum iuuenis
uł uunua cita maritum nõ
mentem. diccudum t̃ poci
dureqr ei actõnem. ¶Si mi

Expanded text:
ndum est, quatenus et filiae et patri competenter consuletur. sed si latitet filia, ne tali patri consentire cogatur, puto dari patri non esse dandam actionem? consentire filiam decet, hoc est uitae probatae, fili‹a› leuis mulier uel admodum iuuenis uel nimia circa maritum non merentem, dicendum est patri dareque ei actionem.
Abbreviated transcription (Latin):
cia fuit dubitur ei exceptõ
quͣnus iure ciuili sit oblig¬
ata. ¶ Si mindicõ totis iͦ¬
tex ignorincia uiris lapsus
contempint maritum ĩ¬

Expanded text:
cia fuit, dabitur ei exceptio, quamvis iure civili sit obligata. Si in iudicio dotis iudex ignorantia iuris lapsus condemnaverit maritum i
Abbreviated transcription (Latin):
et et si o maritus ex dote
expendit utalatroinb red¬
nas. uł ut ex uinculis młr¬
nendicet deneccͣns sius ali¬
tõ dotis euanescit. et imulto
filie ut faciat dedit. s et siuo̾
pr etꝑiretur. s post mortẽ

Expanded text:
ed et si ideo maritus ex dote expendit, ut a latronibus rednas uel ut mulier uinculis uindicet de necessaris suis aliio dotis euanescit. et multo mfiliae ut faciat dedit: sed et si non pater experiretur, sed post mortem
Abbreviated transcription (Latin):
tindanonc̃. tutoris cnis ꝯ¬
illo eantum sit melius dr̃
rem sium restitui pupit¬
lo quam ncͥtum cancõie
cuentum cum spectare. q

Expanded text:
tanda non est, tutoris eius cillo cautum sit, melius dicitur rem suam restitui pupillo quam incertum cautionis euentum eum spectare: q
Abbreviated transcription (Latin):
petinna excinri usuris alim̃ta ꝑs¬
tentur. debebit. aũt i. qui accipiet
cane eis qui dabunt redditurum
se ut quis ex libtic decesẜit alio ne
quo quo monicuntate ec̃ desierit
tra ex sorte qnͣtum effecit ꝓ porcõ

Expanded text:
pecunia, ex cuius usuris alimenta praestentur. debebit autem is qui accipiet cauere eis qui dabunt redditurum se, ut quisque ex libertis decesserit alioue quo modo in ciuitate esse desierit, tantum ex sorte, quantum efficiet pro
Abbreviated transcription (Latin):
ti mipubes quisbiectus dicitur m
primapte bonorum possom acci¬
io qui sequentis gradus sut ũ
idmittuntur. incim cumem̃ p̾ce¬
dit alia bonorum possõ que sequi¬
tur accipe no pot̃. plane sicc̃ euta q¬

Expanded text:
pubes, qui subiectus dicitur, ex prima parte bonorum posio qui sequentis gradus sunt, non admittuntur interim: cum enim praecedit alia possessio, qui sequitur accipe
Abbreviated transcription (Latin):
iss filius enu hroititem honerate
restitin pͥcepit. mater intestata det¬
essit uttiusq lib̾ie legitimus b̾rdib¬
ue relictis. postea filius. mnimi
Aaqͣ anrita fidei cõmissum erte
stam̃cto patris porcionem brdita¬
tis petebat. et apud p̾sidem ꝓmuc¬
ie optinerat tutores ualerane fili¬
c antone egestatem eius pretend¬
ebãt recitabunt diui abriam coust¬
itucõm inqua qnͣtum alimim¬

Expanded text:
isset filius, eam hereditatem Honoratae restitui praecepit. mater intestata decessit utrisque liberis legitimis heredibus relictis. postea filius annum aa amita fideicommissum et ex testamento patris portionem hereditatis petebat: et apud praesidem optinuerat. tutores Ualerianae filiae Antonini egestatem eius praetendebant et recitabant diui Hadriani constitutionem, in qua quantum a
Abbreviated transcription (Latin):
te. alter heres solus extit̾it utrũ
pince racõ logis fucidie habeu¬
dasit. ac si statun ab micõ isso¬
lus ueres institutus cẽt. an sin¬
gulor um por cõmimi sepatim
ciuse crpectante sunt et plicet¬

Expanded text:
te alter heres solus exstiterit, utrum perinde ratio legis Falcidiae habenda sit, ac si statim ab initio is solus heres institutus esset, an singularum portionum separatim causae spectan
Abbreviated transcription (Latin):
iudicium pr̃is socutus sit. nec eĩ¬
accepit. idmitti ad bonorum possõ¬
neui sinc ab ħrdib institutis siue
abhus quicc̃ tabuias peciormit
acccꝑit. S⁊ illud obẜundum at
p̾torcum quib̾rs institutus adi¬
erit in eam ꝑtem qm̃ scriptus sit

Expanded text:
iudicium patris secutus sit: nec eacceperit, admitti ad bonorum possessionem, siue ab heredibus institutis siue ab his, qui contra tabulas petierint, acceperit. sed illud obseruandum, ut praetor eum, qui heres institutus adierit, in
Abbreviated transcription (Latin):
q casum recipcam substitu
ubo cos inuncem substitu¬
os: si sibi fu̾nt substituti¬
la nulgaris. hoc itaq cisu
singulis scpitim p̾r substi¬
tucꝰ debet. ut si pubes ħrs ñ
crtitit: impubes ei substitu¬
atur. si autem impubes ħrs
cm̃ in utrumq eucutum
substitutus indebitu. uc
simulgari mõ impubi quo

Expanded text:
 casum reciprocam substitutuerbo 'eosque inuicem substituo' sibi fuerint substitutila uulgaris. hoc itaque casu singulis separatim pater substituere debebit, ut, si pubes heres non exstiterit, impubes ei substituatur, si autem impubes herecasu in utrumque euentum substitutus uidebitur, ne, si uulgari modo impuberi quo
Abbreviated transcription (Latin):
scqui uelit cosic consequetur siq
amplins leg̃ui. uł legauero qͣm
per legem faicidiam licebit. tunci
qñtum. rlsuppiendaum quadrin¬
tem decluci oportet. exeo legato qd̃
ticõ dediłrs meus dampnas estodi¬
re. ¶ qui cducent.a in bonis relinque¬
bat loguut michicentum p̾sentu
clietibi eque sub condicõne post.a¬
liqͣntulum cemporis extitit condi¬
cis. ita tamen ut ex reddlitu cuisssi¬
me que tibi relicta ẽ non amplius

Expanded text:
sequi uelit, si‹c› consequetur: 'si quo sequi uelit, si‹c› consequetur: 'si quo amplius legaui uel legauero, quam per legem Falcidiam licebit, tum quantum ad supplendum quadrantem deduci oportet, ex eo legato quod Titio dedi heres meus damnas esto dare'.Qui ducenta in bonis relinquebat, legauit mihi centum praesenti die, tibi aeque centum sub condicione: post aliquantum temporis exstitit condicio, ita tamen, ut ex reditu eius summae, quae tibi relicta est, non amplius
Abbreviated transcription (Latin):
tum tibidatum uase clicanus le¬
gis falcdic locus erit. id̾oq deficieu¬
te conclicone nondebebitur rursꝰ
si qui a condicõ deficiat legatumi
ualiturarmi nonsit. legi faicidie lo¬
cus nouerit porro silegi faladielo¬
cus uonsit existente conclicõne le
gatum tibi debebitur. cuisi . iũtuo¬
luutatem testatoris enm fuisse. ap¬
pareat. ut p̃ptuum legatum cetero¬
rum legata minui uoll magis esti
ut statuere debeamus tunlegiti con¬
cdicõnem defecisse. quid ergo dice¬
mus si clucenta legauit ⁊ tibi siłr
suberdem conlicõne ducentale¬
gata cẽ. ꝓponantur. nam aut exti¬
tisse aut defeccisse logati tui con¬
dicõnem dicit. ut aut totum. aũ
nichiltibi debe̾tur. lũquum et cõ¬
tra nobiuitatem testatoris hoc eris¬
timabitur. rursus patem deberu
rõm non cõgruit. qmi necesse est
tocuislegati condicõnem. uł exti¬
tisse. ui defecisse. g̾ per excepc̃onem
doli mali tota ea res tempanda er¬
it.quare cum quis tale quid con¬

Expanded text:
tum tibi datum ualere dicamus, legi Falcidiae locus erit ideoque deficiente condicione non debebitur. rursus si, quia condicio deficiat, legatum ualiturum non sit, legi Falcidiae locus non erit: porro si legi locugatum tibi debebitur. cum autem uoluntatem testatoris eam fuisse appareat, ut propter tuum legatum ceterorum legata minui nollet, magis est, ut statuere debeamus tui legati condicionem defecisse. Quid ergo dicemus, si ducenta legavit et tibi similiter sub eadem condicione ducenta legata esse proponantur? nam aut exstitisse aut defecisse legati tui condicionem, ut aut totum aut nihil tibi debeatur, et iniquum et contra voluntatem testatoris existimabitur: rursus partemcongruit, quando necesse est totius legati condicionem uel exstitisse uel defecisse. ergo per exceptionem doli mali tota ea res temperanda erit.Quare cum quis tale quid con
Abbreviated transcription (Latin):
prius fint non ampliori legitade
beret substitutus qmquib pupi¬
llus obligatus fu̾at quianonidio
nomine obligatus erat. s defuncti
pupilli qui nich amplius ꝙ̃ semi¬
sis dodrantem p̾stare hũit necesse
quod si ex̃nei h̾rdis semis totusle¬
gatus fu̾it. isq pupulo aquo in¬
chil legatum erat ex substõe hrs
extiteret potert dici augen legata
ipernide augendum ac si cuilib
cohirdi substitutus fuiss eo qr im¬
ttente hrditatem exasse hrscrtitis¬
set. ¶ quia semper substitutue ra¬
cõnem legis falcidie ex qnͣtittebo¬
norum que pater reliquerat dectu¬

Expanded text:
legata debet substitutus, quam quibus pupillus obligatus fuerat, quia non suo nomine obligatur, sed defuncti pupilli, qui nihil amplius quam semissis dodrantem praestare necesse habuit.Quod si extranei heredis semis totus legatus fuerit isque pupillo, a quo nihil legatum erat, ex substitutione heres exstiterit, poterit dici augperinde agendum, ac si cuilibet coheredi substitutus fuisset eoque omittente hereditatem ex asse heres exstitisset, quia semper substitutus rationem legis Falcidiae ex quantitate bonorum, quae pater reliquerit
Abbreviated transcription (Latin):
in fundum solum inbonis centũ
relinquebat. si hrdem suumdam
h̾t itensiis qui duos fundos inbo¬
stituisset idampnass uc. ut ticio
fundum cornelianum .i. uenderẽ¬

Expanded text:
i fundum solum in bonis centum relinquebat, si heredem suum damhabet.Item ‹is›, qui duos fundos in bostituisset et damnasset me, ut Titio fundum Cornelianum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ creditor fui tui hrdem instituent:
legie falidie iõnem ponas peculuqͣn¬
titas que alite hrditatis tempore fu¬
Ligere põt. qmͣius testator ag̾c non po¬
tuent uluti situtor cum solu̾et lega¬
ta non in torposint stipulacõm qñ¬

Expanded text:
 creditor filii tui heredem te instituerit et legis Falcidiae rationem ponas, peculii quantitas, quod aditae hereditatis tempore fuagere potest, quamuis testator agere non potuerit: ueluti si tutor, cum solueret legata, non int
Abbreviated transcription (Latin):
u̾to queni rłm lex falcidia iccum
hre possit. cum ut᷑q hrdum unius
fundi ꝑtemdiudiam hrditario
iire hiturne sit. inqua ps dimd¬
ia h̾rditatis ẽ. nam certe quidam¬
pnatus ẽ furidum corneliauun
falcidie oeutum deduc̾e d qr si aliꝰ¬

Expanded text:
uerto, quemadmodum lex Falcidia locum habere possit, cum uterque heredum unius fundi partem dimidiam hereditario iure habiturus sit, in qua pars dimidia hereditatis est: nam certe qui damnatus est fundum Cornelianum Falcidi
Abbreviated transcription (Latin):
ad cum iretur cc̃ solos ficci¬
nssoros alt̾ nidex datus ẽ of¬
ficõ cognoscentis conneni¬
et si trtoros soluendo sint.
et ad ministrico nonẽ dis¬
par. s communs fuit por¬
ifidenissoros qui renisalua
fore pupillo caueant tuto¬
rem ad olescentis ut añ con¬
ueniret pecierant. at ĩo sti¬
puluiti ꝓmiserunt se red¬
dituros quod abco ẜnari nõ
potuissent placiit int̾cos q
soluendo eẽnt actõncm resi¬
di diuidi quod honis fide¬
uissorum susceptum ind̾e¬
tur. nam et si mindato płiũ
pecuma cͥortur cque diuidi¬
turactõ. ¶Sicium quod da¬
tum ẽ ꝓalio soluitur. curs¬

Expanded text:
iretur, contra solos fideiussores alter iudex datus est. officio cognoscentis conveniet, si tutores solvendo sint et administratio non dispar, sed communis fuit, porluam fore pupillo cauerant, tutorem adulescens ut ante conueniret petierant atque ideo stipulanti promiserunt se reddituros quod ab eo seruari non potuisset: placuit inter eos, qui soluendo essent, actionem residui diuidi, quod onus fideiussorum susceptum uideretur: nam et si mandato plurium pecunia credatur, aeque diuiditur actio: si enim quod datum
Abbreviated transcription (Latin):
uon post moram fem̃i aduen̾it
poͣtint cumi cum acceptum le¬
rante tomno subtrariss. cmẽ¬
didiss attilliemus in fcm̃ dan¬
dam actõnem. ut uł nore ẜuu¬

Expanded text:
non post moram factam id euenerit: potuit enim eum acceptum lerante domino subtraxisset et uendidisset, Atilicinus in factum dandam actionem, ut uel noxae
Abbreviated transcription (Latin):
enc cuuiq moram nonc̾e ftũrus
logatino qui rõne placint et si
alt᷑ ccesẜ it alt̾um ominniodo
pͥstandum fortassis. uł mortur
pͥcium. ¶ S si ambo sint in fu¬
ga non ita ciucndum ẽ. ut sim
pot̾ate ambo redirent. s⁊ si ural

Expanded text:
ens moram non est facturus legatario. qua ratione placuit et, si alter decesserit, alterum omnimodo praestandum, fortassis uel mortui pretium. sed si ambo sint in fuga, non ita cauendum, ut, 'si in potestate ambo redirent', sed 'si uel
Abbreviated transcription (Latin):
libatos dunte quociens plires st̃
hrdes ne asingulis ħ dib inniuta¬
tim alimienta petentes distingiã¬
tur q̃ dunsionem pm̃tueri oͦ at¬
lent ecum unimi clige ꝑ quem
alumenta pͥstentur. ant ex nolũ¬
tate defuncti. ant ꝓbitrio suo. ut
rpta adiccta ostendunt. exempi¬
um ubelli dicti mͥ alibtic filii nͥ no¬
bis sciens alexemplim istam it̃

Expanded text:
libertos diuidere, quotiens plures sunt heredes, ne a singulis heredibus minutatim alimenta petentes distringantur: quam diuisionem perinde tlent et unum eligere, per quem alimenta praestentur, aut ex uoluntate defuncti aut arbitrio suo, ut rescripta subiecta ostendunt: 'exemplum libelli dati mihi a libertis Silii misi uobis, sciens ad exemplum istam rem
Abbreviated transcription (Latin):
eq erim um potuit depte bo¬
teportati etfere omnos quites¬
tainenti factõnem non hñt. aui¬
lite ħrdes institm possint. s sis¬
num pene hrdem scribat iu stõ

Expanded text:
e enim iam potuit de parte boeportati et fere omnes, qui testamenti factionem non habent, a milite heredes institui possunt. sed si servum poenae heredem scrib