comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ctrina quȩ toto isto tempore¬
dispensatur: tran sit. Inde dicit
apłs: & scientia destruetur: & ꝓphetia
euacuabitur. Quare euacuabunt᷑ ista:¬
Ex parte enim scimꝰ: &e exparte ꝓpħamꝰ.
Cum autẽ uenerit qđ ꝑfectũ ẽ: qđ ex
parte ẽ euacuabitur. Nisi forte putat
caritas ur̃a. quia in illa cruitate cui dr̃.¬

Expanded text:
ctrina quae toto isto tempoctrina quae toto isto tempodispensatur, transit. Inde dicit Apostolus: «Et scientia destruetur, et prophetia evacuabitur.» Quare ista evacuabuntur? «Ex parte enim scimus, et ex parte prophetamus: cum autem venerit quod perfectum est, quod ex parte est evacuabitur» . Nisi forte putat Charitas Vestra quia in illa civitate cui
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ iam nostis: duodenarius etiã numerꝰ
discipłorum. Non enin frustra: duod ecĩ
habere uoluit. Et ille numerꝰ ita sacratꝰ
ẽ: ut in locum uniꝰ qui ceciderat. ñ pos¬
enim qͥtuor s̃ orbis partes: & totꝰ orbis in
euangłio uocabatur. Unde quatuor euan-¬
głia conscripta sunt: & totꝰ orbis in no¬
nune trinitatis uocabat᷑: ut congreget᷑¬
in ȩccła. Quatuor ter ducta : xiͥi. fiunt. Ergo
non miremur. si de illis aquis int̾ mediũ
montium ꝑtranseuntib. in illa doctrina
apuca fluente in medio ꝓpt̾ concordiam
cominumionis. omnes bestiȩ silue. Om̃s e
mactat & manducat petrus: quia pe-¬
trus pecra: pecra ȩccła. Quid ẽ mactare
& mauducare : Occidere ui eis qđ erant:
& in sua uiscera assumere. Dissuasisti
pagano sacrilegia: occidisti qđ erat.
dato sacramento. xp̃i. incorꝑasti eccłie.
manducasti ipse. E rgo bestiȩ portant
istas aquas ꝑtranseuntes: tam̃ ñ manen¬
des. sed ꝑtranseuntes. Omis enĩ do¬
Omis enĩ do¬

Expanded text:
sicut jam nostis, duodenarius etiam numerus discipulorum. Non enim frustra duodecim habere voluit; et ita numerus ille sacratus est, ut in locum unius qui ceciderat, non posenim quatuor sunt orbis partes, et totus orbis in Evangelio vocabatur, unde quatuor Evangelia conscripta sunt, et totus orbis in nomine Trinitatis vocatur, ut congregetur Ecclesia: quatuor ter ducta, duodecim fiunt. Ergo non miremur si de illis aquis inter medium montium pertranseuntibus, in illa doctrina apostolica fluente in medio propter concordiam communionis, omnes bestiae silvae bibunt.mactat et manducat Petrus; quia Petrus petra, petra Ecclesia. Quid est mactare et manducare? Occidere in eis quod erant, et in sua viscera assumere. Dissuasisti pagano sacrilegia, occidisti quod erat; dato sacramento Christi incorporasti Ecclesiae, manducasti. 3. Ipsae ergo bestiae potant istas aquas, pertranseuntes tamen: non manentes, sed pertranseuntes. Omnis enim do
Abbreviated transcription (Latin):
popłi. Hȩc sunt atria domꝰ dñi. ille om̃is popłs¬
eius. hec uera iherłm. Audiant magis illi qͥ huiꝰ
ciuitatis filii eẽ uoluer̃. cũ se ab omĩũ gentium
miscdia eius: & ueritas dm̃ manet inȩt̾̃num.
Hec s̃ iluo illa miscłia ce ueritas: quȩ in cen¬
desimo tercio decimo psalmo memoriȩ cõm̃¬
danda cõmonui. Confirmata ẽ aut̃ suꝑ nos

Expanded text:
populi.» Haec sunt atria domus Domini, ille omnis popera Jerusalem. Audiant magis illi qui hujus civitatis filii esse noluerunt, cum se ab omnium gentium a ejus, et veritas Domini manet in aeternum.» Haec sunt duo illa, misericordia et veritas, quae in centesimo tertio decimo psalmo memoriae commendanda commonui. «Confirmata» «est» autem «super nos
Abbreviated transcription (Latin):
repbauer̃.S in eo qđ dũs occulte edificabat.
fecit ucaput anguli qđ illi reꝓbauer̃. Et ẽ.
mirabilis in oculis nr̃is. In oculis urteri¬
oris hominis. in oculis credentiũ sꝑanti¬
um. diligentiũ: ñ in oculis carnalibꝰ eoꝵ
se dixisse in suꝑiorib psaliis. qm̃ iticlina¬
uit aur̃e suam mͥ: & indieb meis inuocaui. Dies
bili exaudiui te. & indie salutis adiuui te:
idem dies de qͦ ille mediator factꝰ ẽ in caput
anguli. Exultemꝰ gͦ: & iocundem᷑ in ea. O dñe¬

Expanded text:
runt; sed in eo quod Dominus occulte aedificabat, fecit in caput anguli quod illi reprobaverunt. «Et est mirabilis in oculis nostris:» in oculis interioris hominis, in oculis credentium, sperantium, diligentium; non in oculis carnalibus eorum se dixisse in superioribus psalmis, «Quoniam inclinavit aurem suam mihi, et in diebus meis invocavi» ; dies bili exaudivi te, et in die» «salutis adjuvi te» ; id. est, dies quo ille mediator factus est in caput anguli. «Exsultemus» ergo «et jucundemur in eo.»
Abbreviated transcription (Latin):
ordo contexit᷑. Nani ipsũ dñm caput eccłe. re
cte accipimꝰ circundatũ a ꝑ secutoribꝰ sic̃ cirẽ¬
dant apes fauũ. Ed enim ab ignorantibꝰ gestũ
sit: inistica subtilitate sp̃s sp̃s loquit᷑. mel qͥp¬
pe: apes oꝑant᷑ in fauis. Hescientes aut̃ ꝑse¬
cittores dñi. fecer̃ eum nob̃ ui passione dulci

Expanded text:
ordo contexitur. Nam ipsum Dominum caput Ecclesiae recte accipimus circumdatum a persecutoribus, sicut circumdant apes favum. Quid enim ab ignorantibus gestum sit, mystica subtilitate Spiritus sanctus loquitur. Mel quippe apes operantur in favis: nescientes autem persecutores Domini, fece
Abbreviated transcription (Latin):
tiẽscumꝙ iude cogitare temptaui: semꝑ ui¬
res nr̃ȩ intentionis excessit. Quanto enim ui¬
det᷑ aꝑtior: tanto mͥ ꝓfundior uideri solet:
tta ut etiam quã sit ꝓfund̾ demonstrare
non possim. Aliorum quippe qͥ difficile intelli¬
gunt᷑: etiam si in obscuritate sensus latec. Ppͤa
tam̃ apparet obscuritas. Huiꝰ aut̃ nec ipsa:
qm̃ talem p̾bet suꝑficiem: ut lectorem at
q auditorem necessariũ habere credit᷑. Et nc̃
in eo possim ꝓrsus ignoro. Spero tam̃ ut ali¬
qͥd possim: ad futurũ atq adiuturũ dm̃.
Sic erum feci de om̃ibꝰ. Quec̃q sufficient᷑ cũ
prius mͥ ad intelligendũ uł explicandũ
difficilia ac pene impossibilia uiderent᷑:
exposui. Statui aut̃ ꝑ sermouss id agere.
uocant. Hoc enim iustiꝰ ẽẽ arbitror: ut cõ¬
uentꝰ eccłiastici ñ fraudent᷑. etiam ꝑsalmi
huiꝰ intelligentia: cuius ut aliorũ delecta¬

Expanded text:
tiescumque inde cogitare tentavi, semper vitiescumque inde cogitare tentavi, semper vires nostrae intentionis excessit. Quanto enim videtur apertior, tanto mihi profundior videri solet; ita ut etiam quam sit profundus, demonstrare non possem. Aliorum quippe, qui difficile intelliguntur, etiamsi in obscuritate sensus latet, ipsa tamen apparet obscuritas: hujus autem nec ipsa; quoniam talem praebet superficiem, ut lectorem atque auditorem, non expositorem necessarium habere credatur. Et nunc in eo possim, prorsus ignoro: spero tamen, ut aliquid possim, adfuturum atque adjuturum Deum. Sic enim fecit in omnibus quaecumque sufficienter, cum prius mihi ad intelligendum vel explicandum difficilia ac pene impossibilia viderentur, exposui. Statui autem per sermones id agere, vocant. Hoc enim justius esse arbitror, ut conventus ecclesiastici non fraudentur etiam psalmi hujus intelligentia, cujus, ut aliorum, delecta
Abbreviated transcription (Latin):
illi ꝑse ipsum clamat istam uocẽ. & dilectio
ipsa uox ẽ. Itaq sicut cȩpit laudẽ: ita t̃minat.
eiꝰ. Hinc cȩpit psalmꝰ: huc desinit. Qm̃ sic̃ ab i¬
iitio qđ dͥeseruimꝰ: ita i finẽ quo redimꝰ. ñ ẽ
aliqͥd qđ salubrius delectet. quã laus dĩ et
almos om̃s cȩteros qͦs codicẽ psal¬
morum nouimꝰ continere. qͦd ec¬
clesiȩ consuetudine psalterium
nuncupat᷑: partĩ sermocinando
in popłis: partĩ dictando exposui. douante
dño sic̃ potui. Psaluũ uͦ centesimũ octanum
decimũ: ñ tam ꝓpt̾ eiꝰ notissimã longitudinẽ:
quã ꝓpt̾ altituduiẽ paucis cognoscibilẽ differe¬
baui. Et cum molestissime ferrent fr̃s mei eiꝰ
soliꝰ expositionẽ. quantũ ad eiꝰdẽ corꝑis psal¬
nu psalmos ꝑtinet decẽ opusculis nr̃is: meq
adħ soluendum debitũ uehem̃t̃ urgerent
diu pententib iubentibꝰq ñ cessi : quia quo¬

Expanded text:
illi per seipsam clamat istam vocem, et dilectio illi per seipsam clamat istam vocem, et dilectio ipsa vox est ista. Itaque sicut coepit laudem, ita terminat:  Hinc coepit Psalmus, huc desinit; quoniam sicut ab mitio quod deseruimus, ita in finem quo redimus, non est aliquid quod salubrius delectet, quam laus Dei, et almos omnes caeteros, quos codicem Psalmorum novimus continere, quod Ecclesiae consuetudine Psalterium nuncupatur, partim sermocinando in populis, partim dictando exposui, donante Domino, sicut potui: psalmum vero centesimum octavum decimum, non tam propter ejus notissimam longitudus profunditatem paucis cognoscibilem differebam. Et cum molestissime ferrent fratres mei, ejus solius expositionem, quantum ad ejusdem corporis Psalmos pertinet, deesse opusculis nostris, meque ad hoc solvendum debitum vehementer urgerent, diu petentibus jubentibusque non cessi; quia quo
Abbreviated transcription (Latin):
te diem sollemnẽ in frequentationibꝰ: usq
ad cornũ altaris. Id÷ usq ad interiorẽ do¬
mũ dĩ. de qua uos benediximꝰ: uͥ s altaria
excelsa. Constituite diem festũ: ñ tepideac
segnit̃: s in confrequentationibꝰ. Ipsa ẽ enĩ
uox exultationis soni festiuitatẽ celebran¬
tis: ambulantiũ in loco tab̃naculi. aditra¬
‸bilis
usq ad domumi dĩ. Si enim ẽ ibi sp̃itale sacrifitiũm
sempit̃num. sacrisitium laudis. & sacerdos sempit̃¬
nus. ẽ. & altare sempit᷑num. pacata mens ipsa
iustorum. Hoc aꝑtiꝰ dicimꝰ fr̃s. quic̃q dm̃ uerbũ
intelligere uolunt. ñ eis suffitiat caro qͦd ꝑꝑ
eos uerbum factũ ẽ. ut lacte nutrirent᷑. nec
in t̾ra sufficiat iste dies festꝰ quo agnꝰ occisusẽ
s constituat᷑ in confrequentationibꝰ quo usq ꝑ¬
aliud. nͥ laudes eius cantabimꝰ: Quid ibi alia
audisti me: & factus ẽ mͥ in salutẽ. Non stre¬
pitu uerborum ista dicimꝰ. s dilectio inberenᷤ

Expanded text:
 usque ad cornua» «altaris:» id est, usque ad interiorem domum Dei, de qua vos benediximus, ubi sunt altaris excelsa. «Constituite diem festum,» non tepide ac segniter, sed «in confrequentationibus.» Ipsa est enim vox «exsultationis, soni festivitatem celebrantis,» ambulantium in loco «tabernaculi admirabilis ue ad domum Dei.» Si enim est ibi spirituale sacrificium, sempiternum sacrificium laudis, et sacerdos sempiternus est, et altare sempiternum pacata mens ipsa justorum. Hoc apertius dicimus, fratres: quicumque Deum Verbum intelligere volunt, non eis sufficiat caro, quod propter eos Verbum factum est, ut lacte nutrirentur; nec in terra sufficiat iste dies festus quo agnus occisus est: sed constituatur in confrequentationibus, quousque paliud, nisi laudes ejus cantabimus? Quid ibi aliud audisti me, et factus es mihi in salutem?» Non strepitu verborum ista dicemus, sed dilectio inhaerens
Abbreviated transcription (Latin):
dies salutis ẽ. Et saluũ fac: qͥa de longinqua
peregrinatione reuertentes seuingimi ab eis
qͥ oderant pacẽ: cum quibꝰ eramꝰ pacifici: et
cũ loqueremur eis. debellabant nos gratis.
Bene psꝑa it̃ redeuntibꝰ: qͥa tu nob̃ factus es

Expanded text:
ac:» quia de longinqua peregrinatione revertentes sejungimur ab eis qui oderant pacem, cum quibus eramus pacifici, et cum loqueremur eis, debellabant nos gratis; «bene prospera iter» redeuntibus, quia tu nobis factus es
Abbreviated transcription (Latin):
ũ. S uide quẽ ad modũ intret᷑ inportas
iustitiȩ. hȩ portȩ dñi in qͥt. iusti intra¬
bt̃ in eas. has saltim nemo intrabit inuistꝰ
in illam iherłm. quȩ ñ recipit incircũcisũ
uͥ dr̃ canes foras. Satis sit qͦd in longiiqua
peregrinatione mea inhabitaui cũ tab¬
naculis cedar: & cum hisqͥ oderant pacẽ. erã
pacificus. ꝑtuli usq in finẽ ꝑmixtionẽ ma

Expanded text:
 Sed vide quemadmodum intretur in portas justitiae. «Hae portae Domini,» inquit, «justi intrabunt in eas.» Has saltem nemo intret injustus, in illam Jerusalem quae non recipit incircumcisum, ubi dicitur, «Canes foris» . Satis sit quod in longinqua peregrinatione mea «inhabitavi cum tabernaculis Cedar,» et «cum his qui oderunt pacem eram pacificus» : pertuli usque in finem permix
Abbreviated transcription (Latin):
euangłio. Ego ueni in nomine patris mei ce
ñ accepistis me: si aliꝰ uenerit in nomine suo.
illũ accipietis. Benediximꝰ uos de domo dñi. Cre¬
do qđ ista uox magnorũ ẽ ad pusillos. eorũ
scilicet magnorũ qui uerbum dm̃ aput dm̃ sic̃
in hac uita posst̃ m̃te contingunt: & tam̃ ser¬
monẽ suũ ꝓpt̾ paruulos temperant. ut possuit
sincerit̃ dicere. qđ ait apłs. Suie enĩ m̃te excessimꝰ
dõ. siue temperantes sumiꝰ uob̾: caritas enĩ xp̃i
cõpellit nos. Ipsi paruulos benedicunt de in¬
teriore domo diũ: uͥ laus illa in scła scłorum
ñ deficit: & ideo uidete qͥd uide anñtient. Ds̃¬

Expanded text:
dicit: «Ego veni in nomine Patris mei, et non accepistis me: si alius venerit in nomine suo, illum accipietis» . «Benediximus vos de domo Domini.» Credo quod ista vox magnorum est ad pusillos, eorum scilicet magnorum qui Verbum Deum apud Deum, sicut in hac vita possunt, mente contingunt; et tamen sermonem suum propter parvuicere quod ait Apostolus: «Sive enim mente excessimus Deo, sive temperantes sumus vobis; charitas enim Christi compellit nos» . Ipsi parvulos benedicunt de interiore domo Domini, ubi laus illa in saecula saeculorum non deficit: et ideo videte quid inde annuntient.
Abbreviated transcription (Latin):
dñs: & morti ũ tradidit me. Non gͦ qͥc¬
quam uiribꝰ sitis licuisse arbitret᷑ frenutꝰ.
impiorum. Non haberet istã potestatẽ:
nͥ sibi datum eẽt desuꝑ. Sepe filio pat̾ fa¬
milias ꝑ nequissimos seruos em̃dari ui¬
bet: cum illi hereditatẽ illis compedes
p̃paret. Quȩ ẽ ista hereditas: auri ẽ. at
rumq prediorum: Uide qua intret᷑: & co
ciȩ. Ecce audiuimꝰ portas. Qd ẽ intus: In¬
gressus inqͥt in eas confitebor dño. Illa con

Expanded text:
Dominus, et morti non tradidit me. Non ergo quidquam viribus suis licuisse arbitretur fremitus impiorum; non haberent istam potestatem, nisi sibi data esset desuper. Saepe filios paterfamilias per nequissimos servos emendari jubet; cum illis haereditatem, illis compedes praeparet. Quae est ista haereditas? Auri est, anrumque praediorum? Vide qua intretur, et ctiae.» Ecce audivimus portas. Quid est intus? «Ingressus,» inquid, «in eis» «confitebor Do
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ gaudentes. Et iterũ. Non solũ aut̃: ẜ etiam
głamur inqͥt in tribulationibꝰ. Dextera¬
diũ fecit uirtutẽ. Quam uirtutẽ dicit: Dex¬
tera inqͥt dñi exaltauit me. Magna uirtꝰ
exaltare hunulem. dĩficare mortalem. pre¬
bere de infirmitate ꝑfectionẽ. de subiectio¬
ne głam. de passione uiccoriam. qare auxi¬
lium de tribulatione. ut affliccis uera sa¬
lus dĩ patesceret. affligentibꝰ aut̃e uana sa¬
lus hominis remarieret. Magna hȩc. S ea
qͥd nuraris Audi qͥd repetat. Non hõ se
exaltauit. ñ hꝰ se ꝑficit. ñ sibi homo głam
dedit. ñ h uincit. ñ hͦ sibi saluti fuit. Aer
ferientes. paciendo facientes. diligendo

Expanded text:
tem gaudentes» ; et iterum, «Non solum autem, sed etiam tem gaudentes» ; et iterum, «Non solum autem, sed etiam gloriamur,» inquit, «in tribulationibi fecit virtutem.» Quam virtutem dicit? «Dextera,» inquit, «Domini exaltavit me.» Magna virtus exaltare humilem, deificare mortalem, praebere de infirmitate perfectionem, de subjectione gloriam, de passione victoriam, dare auxilium de tribulatione; ut afflictis vera salus Dei patesceret, affligentibus autem vana salus hominis remaneret. Magna haec; sed quid miraris? audi quid repetat. Non homo se exaltavit, non homo se perfecit, non sibi homo gloriam dedit, non homo vicit, non homo sibi saluti fuit: «Dexferientes; patiendo, impatientes; diligendo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥndo in eũ creditũ ẽ. qui & singulos & om̃s
ubiq susciperet. Quia in eis inuocantib:
datio mea diĩs: & factꝰ ẽ mͥ in salutẽ. Qui
gͦ cadunt cum impellunt᷑. nͥ qͥa sibi for¬
titudo. & sua sibi ẽẽ uolunt laudatio
Nullus quippe in certamine cadit: nͥ cuiꝰ
fortitudo & laudatio cadit. Qua ꝓpter
cuiꝰ fortitudo & laudatio ẽ dñs: tam nõ
cadit. quã ũ cadit dñs: & ideo factus ẽ in
salutẽ. Non qͥa ipse aliqͥd faccus ẽ qđ ante
ñ erat: s qͥa ipsi cum in eũ crederent. qđ ñ
erant facti s̃ etiam ipsi ñ sibi: ẜ illis. Quod
Auersisa se. ñ erat salus: cȩpit eẽ conuersis.
Tox leticiȩ & salutis: in tabuaculis iustorũ:
Ubi uocẽ meroiis & exitii putabant eẽ. qui
in eorum corꝑa sȩuiebant. Non enum sentie¬
bant interiora gaudia scõrum: de spe futura.
Unde &e apłs dicit. Quasi aut̃ tristes: semꝑ au¬

Expanded text:
quando in eum creditum est, qui et singulos et omnes quando in eum creditum est, qui et singulos et omnes et ubique susciperet; quia eis invocantibus datio mea Dominus; et factus est mihi in salutem.» Qui ergo cadunt, cum impelluntur, nisi qui sua sibi fortitudo, et sua sibi volunt esse laudatio? Nullus quippe in certamine cadit, nisi cujus fortitudo et laudatio cadit. Quapropter cujus fortitudo et laudatio est Dominus, tam non cadit quam non cadit Dominus. Et ideo eis factus est in salutem; non quia ipse aliquid factus est quod ante non erat, sed quia ipsi cum in eum crederent, quod non erant facti sunt, et jam ipse non sibi, sed illis, quod aversis a se non erat, salus coepit esse conversis.ox laetitiae et salutis in tabernaculis justorum:» ubi vocem moeroris et exitii putabant esse, qui in eorum corpora saeviebant. Non enim sentiebant interiora gaudia sanctorum de spe futura. Unde et et Apostolus dicit, «Quasi tristes, semper au
Abbreviated transcription (Latin):
exarser̃ uelut ignis inspinis: in eius corꝑe.
hoc ẽ in popło ubiq diffuso. meliꝰ intelli¬
git᷑ quẽ circundeder̃ onĩs gentes. cũ sit col¬
lectus de onũbꝰ gentibꝰ. Exarser̃ quippe
uelut ignis inspius: qnͣdo peccatricem car¬
nem. atꝙ huius mortalis uite eȩlestis mole¬
stissimas compunctiones ꝑ secutionis incen¬
dio cremauer̃. & in nomune inqͥt dm̃i ul¬
tꝰ sum eos. Siue qͥa & ipsi malitia quȩ ine
is iustos ꝑ sequebat᷑ extincta xp̃iano pꝰpło
sociati sc̃: siue qͥa cȩceri corum qͥ contẽpser̃
hoc tempore uocantis miscđiam: ueritat̃e
pit me. Quãuis enim eẽt. iã magna multi¬
tudo credentiũ q̃si harene innumerabili cõ¬
paranda. & in unã societatẽ. tanꝗͣ in cumulũ
ducta. Tam̃ quid ÷ homo. nͥ qđ memor es eiꝰꝰ
Non dixit abundantiam numeri mei. nu
suscepit me. Multitudiniẽ gͦ fidelium it u¬
nitate fidĩ simul habitantẽ. ꝑsecutio gen¬
tium qͦ impelleret ut deiceret ñ habebat.

Expanded text:
exarserunt velut ignis in spinis:» in ejus corpore, hoc est, in populo ubique diffuso melius intelligitur; quem circumdederunt omnes gentes, cum sit collectus de omnibus gentibus. «Exarserunt» quippe «velut ignis in spinis,» quando peccatricem carnem atque hujus mortalis vitae molestissimas compunctiones, persecutionis incendio cremaverunt. «Et in nomine,» inquit, «Domini ultus sum eos:» sive quia et ipsi, malisequebatur exstincta, christiano populo sociati sunt; sive quia caeteri eorum qui contempserunt hoc tempore vocantis misericordiam, veritatem pit me.» Quamvis enim esset jam magna multitudo credentium, quasi arenae innumerabili comparanda, et in unam societatem tanquam in cumulum ducta; tamen quid est homo, nisi quod memor es ejus ? Non dixit, Abundantiam numeri mei, nums,» inquit, «suscepit me.» Multitudinem ergo fidelium in unitate fidei simul habitantem persecutio gentium quo impelleret, ut dejiceret, non habebat:
Abbreviated transcription (Latin):
& factus es mͥ in salutẽ. Quã sepe ostendit᷑
laudis eẽ ista confessio. ñ uuluera medico
ostendens: s de ꝑcepta sanitate gr̾as agens.
put anguli. ut duos conderet in se. in unũ
nouũ hominẽ faciens pacẽ: & cõmutaret in¬
utrosꝙ uiuno corpore dño. circũ cisionẽ
scilicet & p̃putũt. A dño factũ ẽ ei. Ia ÷

Expanded text:
et factus es mihi in salutem.» Quam saepe ostenditur laudis esse ista confessio, non vulnera medico ostendens, sed de percepta sanitate gratias agens. put anguli; ut duos conderet in se, in unum novum hominem, faciens pacem, et connecteret utrosque in uno corpore Deo , circumcisionem sci
Abbreviated transcription (Latin):
sitas: ut dicere audeat etiam ipsũ dnm̃
Qđ si aliquis impiꝰ ꝓpt̃ nom̃ confessionis tẽ¬
ptaret obicere: facilline refelleret᷑ ipsa cõ-¬
textione uerborum SSic eium loquit᷑. Con¬
disti hȩc a sapientibꝰ & prudentibꝰ: & re¬
uelasti ea paruulis. Ita pat̃: qm̃ sic placitũ
ẽ coram te. Quis ñ eum intelligat in laude
patris hȩc dicere: Quis ñ uideat istã con¬
fessionem ñ ad dolorem cordis. s ad gau-¬
dium ꝑtinere cum etiam p̃cesserit euan¬
głista dicens. in ipsa hora exultauit in sp̃u
qm̃ uullo mͦ ẽ omĩno dubitandũ tot
congruentib testimoniis. qͦnr̃ similia
in scripturis ꝑ uosipsos potestis aduert̾e:
ñ tm̃ in peccatiss & in laudibꝰ dĩ confessio¬
nem diumis litteris solere uominari.
Quid congruentius in hoc psalmo qͦndo
alła cantamꝰ.¶audate dnm̃. nos ad mo¬
ueri intelligimͣ cum audimꝰ: Pcalmnus.¬
onfitemini dño : am̃ idipͤũ
scilicet ut laudemꝰ dm̃: Nõ

Expanded text:
sitas, ut dicere audeat etiam ipsum Dominsitas, ut dicere audeat etiam ipsum DominQuod si aliquis impius propter nomen confessionis tentaret objicere, facillime refelleretur ipsa contextione verborum. Sic enim loquitur: «Condisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis; ita, Pater, quoniam sic placitum est coram te.» Quis non eum intelligat in laude Patris haec dicere? Quis non videat istam confessionem non ad dolorem cordis, sed ad gaudium pertinere; cum etiam praecesserit Evangelista dicens: «In ipsa hora exsultavit Spiritu m nullo modo est omnino dubitandum, tot congruentibus testimoniis, quorum similia in Scripturis per vos ipsos potestis advertere, non tantum in peccatis, sed et in laudibus Dei confessionem divinis Litteris solere nominari; quid congruentius in hoc psalmo, quandot, Laudate Dominum, nos admoneri intelligimus, cum audimus, «Confitemini Domino,» quam idipsum, scilicet ut laudemus Dominum?
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ confessionis offeramꝰ dõ. Con
fitem᷑ omibꝰ nota ẽ: ita ut hanc solã dici cõ¬
fessionẽ in scripturis scĩs minꝰ erudita esti¬
met multitudo. Nam uͥ ħ uerbũ lectoris o¬
re sontierit: continuo strepitꝰ pius pecto¬
ra tundentiũ conseqͥt᷑. S debent adutere:
qͣmͦ dictũ sit inalio psalmno. Qm̃ ingrediar
in loco tab̾naculi. admirabilis usq aã domũ
dĩ. Inuoce exultationis & confessionis: soni
festiuitatẽ celebrantis. Hic enĩ certe manife¬
stũ ẽ. uocem confessionis & sonũ: ñ ad merorẽ
penitentie. s ad letitiam festiuitatis celeber¬
rime ꝑtiuere. Aut si detam manifesto de¬
stimonio quisꝗͣ adhuc dubitat. qͥd diccri¬
rꝰ ẽ. ad illud qđ iuȩccłistico scriptũ ẽ. be¬
uedicite dñm onĩa oꝑa ipsiꝰ. date nõi eiꝰ
magnificentiã. & conficemum in laudem
ipsiꝰ. in canticis labiorũ & in citharis.
dissimꝰ ambigit confessionem in dĩ laudibꝰ
poni: nͥ forte tanta ẽ. in cuiusꝗͣ m̃te ꝑuer¬

Expanded text:
ium confessionis offeramus Deo. Confitemur, omnibus nota est; ita ut hanc solam dici confessionem in Scripturis sanctis minus erudita existimet multitudo: nam ubi hoc verbum lectoris ore sonuerit, continuo strepitus pius pectora tundentium consequitur. Sed debent advertere quomodo dictum sit in alio psalmo: «Quoniam ingrediar in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei, in voce exsultationis et confessionis, soni festivitatem celebrantis» . Hic enim certe manifestum est vocem confessionis et sonum, non ad moerorem poenitentiae, sed ad laetitiam festivitatis celeberrimae pertinere. Aut si de tam manifesto testimonio quisquam adhuc dubitat, quid dicturus est ad illud quod in Ecclesiastico scriptum est: «Benedicite Dominum omnia opera ipsius, date nomini ipsius magnificentiam, et confitemini in laudem ipsius in canticis labiorum et in citharis; dissimus ambigit confessionem in Dei laudibus poni; nisi forte tanta est in cujusquam mente perver
Abbreviated transcription (Latin):
O tui iherłm  Tunc ẽ eiũ qdđ reddit᷑ gratũ: si de
pace atq in pace reddat᷑. Qui aut̃ filiĩ huiꝰ an¬
r̃. Neqͥs aut̃ existunet atria domꝰ dñi & omnẽ
popłm eius iudȩos significari. qͥa ita clausit
iste psalmꝰ ut diceret. in medio tui iħerłm: cu¬
ius nomine carnales israhelite gloriant᷑.¬

Expanded text:
o tui, Jerusalem?» Tunc est enim quod redditur gratum, si de pace atque in pace reddatur. Qui autem filii hujus anrunt. Ne quis autem existimet atria domus Domini, et omnem populum ejus Judaeos significari, quia ita clausit iste psalmus, ut diceret, «In medio tui, Jerusalem,» cujus nomine carnales Israelitae gloriant
Abbreviated transcription (Latin):
Quem diabolũ alio loco dicit. pͥncipẽ pote¬
statis aeris huiꝰ. Audi gͦ qđ sequit᷑. Dñs inͥ
aduitor: & ego despitiã inumicos meos. Ex
qlibet genere iniuici exurgant. siuie ex nu¬
mero malorum homnum. siue ex nume¬
ro malorum angłorũ: in dñi aduitorio ae¬
spitient᷑ cui cõfitem᷑ laudẽ. cui cantamꝰ alła¬
me cogitet᷑ ait. ut in eo confide debeam.
Nemo eiũ bonꝰ: nͥ solus ds̃. Et cũ uidet᷑ ad¬
iiuare hͦ uł angłs. cũ hoc uera dilectione
facituit: ille ꝑ eos facit qͥ eos ꝓ modo eorũ

Expanded text:
o dicit principem potestatis aeris hujus . Audi ergo quod sequitur: «Dominus mihi adjutor, et ego despiciam inimicos meos.» Ex quolibet genere inimici exsurgant, sive ex numero malorum hominum, sive ex numero malorum angelorum; in Domini adjutorio despicientur cui confitemur laudem, cui cantamus Alme cogitetur, ut in eo confidere debeam: nemo enim bonus, nisi solus Deus; et cum videntur adjuvare homo vel angelus, cum hoc vera dilectione faciunt, il
Abbreviated transcription (Latin):
ne uiuorũ. Confidimꝰ aut̃ & bene arbitra¬
mͣ magis peregrinare a corꝑe. & ininane¬
re ad dũm: & idõ ambimꝰ siue in manen¬
tes siue peregrinantes placentes illi ẽẽ.
Ambigimꝰ quidem nc̃: qͥa expectamꝰ ad¬
huc redemptionẽ corꝑis nr̃i. d cũ absorta
fuerit mors inuictoria. & corruptibile ħ
in querit incorrciptionẽ. & mortale hoc
induerit ĩmortalitatẽ: uullus erit fletꝰ.
qͥa nullus lapsus. Et nullus lapsus: qͥa
nulla corruptio. Et idõ iã ñ ambigemꝰ
placere: s omnino placebimꝰ in conspe¬
ctu dñi in regione uinorum¬

Expanded text:
rbitramur magis peregrinari a corpore, et immanere ad Dominum; et ideo ambimus, sive immanentes, sive peregrinantes, placentes illi esse» . «Ambimus» quidem nunc, qui exspectamus adhuc redemptionem corporis nostri : sed cum absorpta fuerit mors in victoriam, et corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem ; tunc nullus erit fletus, quia nullus lapsus; et nullus lapsus, quia nulla corruptio. Et ideo jam non ambiemus placere, sed omnino placebimus in conspectu Domini, in regione vivorum
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃nuntiatione futuroũ. liberato ab õi
labore &e captiuitate ꝑ egrinationis. & ab
omĩ ꝑmixtione iniquorũ. qđ ei ꝑ gr̾am
dĩ p̃stitũ ẽ. ñ solũ ñ retribuentis mala ꝓ
malis. s etiam retribuentis bona ꝓ mał:
conuenientissime adunctũ ẽ. qm ir scłm

Expanded text:
in praenuntiatione futurorum liberato ab omni labore et captivitate peregrinationis, et ab omni permixtione iniquorum, quod ei per gratiam Dei praestitum est, non solum non retribuentis mala pro malis, sed etiam retribuentis bona pro malis, convenientissime adjunctum est, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
Disrupisti uincula mea. ł sacrificabo sacrifi¬
cium laudis. Neq enum inuenio ulla merita
mea: qͣndo tu disrupisti uincula mea: ideo sa¬
crifitium laudis tͥ debeo. Quia &e si głabor qd̾
seruus sim tuus. & filius ancille tuȩ: ñ in
me s inte dño meo głabor. Q disrupisti uin¬
cula mea ut a fuga rediens religarer tͥ. uo
Qs uouisti sactumas: quȩ incensa: Quȩ ho¬
locausta: An ad illud respicis qđ paulo ante
dixisti. calicẽ salutaris accipiã. & nom̃ dñi
inuocabo. & tͥ sacrificabo sacrifitiũ laudis
Et reuera quisqͥs bene cogitat. qͥd uoueat
dũo. & quȩ uota redãat. seipsũ uoueat: se¬
ipsum reddat. hoc exigit᷑. hoc debet᷑. Inspe¬
cto nũmo dñs: dicit. Reddite cesari quȩ ce¬
saris sunt: ae dõ quȩ dĩ st̃. Imago sua red¬
dit᷑ cesari: umago sua redãat᷑ dõ. S qͥ memi¬
nit ñ solũ seruũ se eẽ dĩ ᷤ & filiũ ancillȩ dĩ
uidet uͥ redd̃at uota sua confirmat᷑ xp̃o

Expanded text:
Disrupisti vincula mea; tibi sacrificabo sacrificium laudis.» Neque enim inveni ulla merita mea, quando tu disrupisti vincula mea; ideo sacrificium laudis tibi debeo: quia etsi gloriabor quod servus tuus sim et filius ancillae tuae; non in me, sed in te Domino meo gloriabor, qui disrupisti vincula mea, ut a fuga rediens religarer tibi. 8Quas vovisti victimas? quae incensa? quae holocausta? An ad illud respicis, quod paulo ante dixisti, «Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo;» et, «Tibi sacrificabo sacrificium laudis?» Et revera quisquis bene cogitat quid voveat Domino et quae vota reddat, seipsum voveat, seipsum reddat: hoc exigitur, hoc debetur. Inspecto nummo Dominus dicit; «Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt» : imago sua redditur Caesari, imago sua reddatur Deo. 9. «venit non solum servum se esse Dei, sed et filium ancillae Dei, videt ubi reddat vota sua, conformatus Christo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ peccatũ fugȩ suȩ dep̃datus: Ideo emptꝰ.
qͥa redemptꝰ ẽ. Filuis enim ẽ ancillȩ. sođm qͦd
om̃is creatura subdita creatori ẽ & uerissimo
dño uerissimũ debet famulatũ. Quẽ cũ exhi¬
bet libera ẽ: hanc accipiens adño grãm ut ei ñ
necessitate s uoluntate deseruiat. Ergo iste filiꝰ
ẽ iherłm cȩlestis quȩ sursum ẽ: mat̾ om̃ium
nr̃orũ libera. Et lib̃̾a quidẽ peccato: s ancilla
iustitiȩ. Cuius filiis adhuc ꝑegrinantibꝰ dr̃.
uos inlibertatẽ uocasti estis.S rursus eos ser¬
uos facit dicrns: s in caritate seruite inuicẽ.
Quibꝰ itẽ dr̃. Cum serui eratis peccato: liberi
eratis iustitia. Nc̃ uͦ lib̾ati apeccato. serui autẽ
facti dõ: habetis fructũ ur̃m in scĩficationẽ.¬

Expanded text:
 fugae suae depraedatus, et ideo emptus, quia redemptus est? Filius enim est ancillae secundum quod omnis creatura subdita Creatori est, et verissimo Domino verissimum debet famulatum: quem cum exhibet, libera est, hanc accipiens a Domino gratiam, ut ei non necessitate, sed voluntate deserviat. Ergo iste filius est Jerusalem coelestis, quae sursum est, mater omnium nostrum libera . Et libera quidem a peccato, sed ancilla justitiae: cujus filiis adhuc peregrinantibus dicitur, «Vos in libertatem vocati estis;» et rursus eos servos facit, dicens, «Sed in charitate servite invicem» : quibus item dicitur, «Cum serviebatis peccato, liberi eratis a justitia; nunc vero liberati a peccato, facti autem servi Deo, habetis fructum vestrum in s
Abbreviated transcription (Latin):
hominis. ut om̃iũ donorum dĩ. ñ adcribu¬
tio s retributio uocari possit: Quȩ p̃ces¬
serant hominis nͥ peccata: retribuit gͦ ds̃
bona ꝓ malis: cui homines retribuunt
malis ꝓ bonis. H ec enun retribuer̃ qͥ dixer̃.
hic ẽ heres: uenite occidamꝰ eum. S quęrit¬
iste qͥd retribuat dñõ & ñ inuenit: nͥ exeis
quȩ iꝑse dñis retribuit. Calicem inqͥt saluta¬
ris accipiam: & nom̃ dñi uiuocabo. O hõ
peccato tuo m̃dax: dono dĩ uerax. Et ideo iã
ñ homo. Quis tͥ dedit calicem salutaris.
quẽ accipiens & uiuocans nom̃ dm̃i retri¬
bues ei ꝓ om̃ibꝰ quȩ retribuit tͥ: Quis nͥ
ille qͥ ait : potestis bibere calioe quẽ ego bi¬
biturꝰ sũ: Es tͥ dedit unitari passiones su¬
as. nͥ qͥ ꝓ te passus ẽ prior: Ideoq Preciosa in
conspectu dñi mors sc̃orũ eius. Cinit enĩ
eã sanguine suo. quẽ prior fudit ꝓsalute
seruorũ ne ꝓ dñi nomine serui fundere
dubitarent qͦd tam̃ eorũ ñ dñi utilitati ꝓ¬

Expanded text:
s, ut omnium donorum Dei non attributio, sed retributio vocari possit? quae praecesserant hominis nisi peccata? Retribuit ergo Deus bona pro malis, cui homines retribuunt mala pro bonis: haec enim retribuerunt qui dixerunt, «Hic est haeres; venite, occidamus eum» . iste quid retribuat Domino, et non invenit, nisi ex eis quae ipse Dominus retribuit. «Calicem,» inquit, «salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo.» O homo, peccato tuo mendax, dono Dei verax, et ideo jam non homo; quis tibi dedit calicem salutaris, quem accipiens, et invocans nomen Domini, retribues ei pro omnibus quae retribuit tibi? quis nisi ille qui ait, «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum» ? Quis tibi dedit imitari passiones suas, nisi qui pro te passus est prior? Ideoque, «Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus.» Emit eam sanguine suo, quem prior fudit pro salute servorum, ne pro Domini nomine servi fundere dubitarent; quod tamen eorum, non Domini utilitati, p
Abbreviated transcription (Latin):
dis s̃. In qͥbꝰ scĩs requiẽ habens: his pusil¬
lanimis: dat magnanimitatẽ. Dans uti¬
ꝙ magnanunitatẽ: excelsos facit. In qͥ¬
b requiem habens: in excelsis habitat.
S qͥa pusillanimis dat magnanmita¬
tẽ: eadẽ excelsa in qͥb habitat. hunulia
respicit. S humilia inqͥt respicit in cȩlo
& in t̾ra: & excitauit nos etiam quȩrere.
utrũ eadem in celo & quȩ in t̾ra: analia
in cȩlo alia in t̾ra huntilia respiciat dñs
ds̃ nr̃. Si enĩ eadẽ uideo. quẽadinodũ
hoc intelligã. scd̾m apłm dicentẽ: in¬

Expanded text:
dis sunt» . In quibus sanctis requiem habet, his pusildis sunt» . In quibus sanctis requiem habet, his pusillanimis dat magnanimitatem. Dans utique magnanimitatem excelsos facit, in quibus requiem habens in excelsis habitat. Sed quia pusillanimis dat magnanimitatem, eadem excelsa in quibus habitat, humilia respicit. Sed «humilia,» inquit, «respicit in coelo et in terra.» 5. Et excitavit nos etiam quaerere utrum eadem in coelo, quae in terra; an alia in coelo, alia in terra humilia respiciat Dominus Deus noster. Si enim eadem, video quemadmodum hoc intelligam secundum Ap
Abbreviated transcription (Latin):
nr: qui in altis habitat. & humilia re¬
spicit. Quis quã putaret qđ in altis cȩlis ha¬
bitet. unde humilia t̃rena respiciat:
s humilia respicit in celo & in t̃ra. In
quibꝰ gͦ altis habitat. ude hunulia
respiciat: in cęlo & in t̃ra. An inquib
altis habitat : etiã ipsa humilia respi¬
cit. Sic enĩ exaltat humiles: ut ñ faci¬
at suꝑbos. Itaq et in altis habitat. qͦs
exaltat. facitq sibi eos cȩlũ. hoc ẽ sedẽ
suam: & eos tam̃ ñ suꝑbos. s semꝑ sub¬
ditos intuendo. etiã in ipso cȩlo humi¬
lia resꝑicit. in quibꝰ excelsis habitat.
Sp̃s enuĩ ꝑ isaiam loquit᷑. hȩc dicit altis¬
simꝰ in excelsis habitans. in et̃nũ: no¬
exposuit qͥd dixerit. in excelsis habitans.
hoc enm planius ẽ locutus. In scĩs in qͥt
requiem habens. S qui s̃ sc̃i nͥ humiles.
qui pueri laudant dnĩnc itaq adiun-¬
git. Et pusillanimis dans magnanimi¬
tatẽ. & dans uita. qͥ in humilitate cor¬

Expanded text:
noster, qui in altis habitat, et humilia respicit?» Quisquam putaret quod in altis coelis habitet, unde humilia terrena respiciat; sed «humilia respicit in coelo et in terra.» In quibus ergo altis habitat, unde humilia respiciat in coelo et in terra? An in quibus altis habitat, etiam ipsa humilia respicit? Sic enim exaltat humiles, ut non faciat superbos. Itaque et in aliis habitat quos exaltat, facitque sibi eos coelum, hoc est sedem suam; et eos tamen non superbos, sed semper subditos intuendo, etiam in ipso coelo humilia respicit, in quibus excelsis habitat. Spiritus enim per Isaiam ita loquitur; «Haec dicit Altissimus in excelsis habitans, in aeternum noExposuit quid dixerit, «in excelsis habitans;» hoc enim plenius elocutus, «in sanctis,» inquit, «requiem habens.» Sed qui sunt sancti, nisi humiles, qui pueri laudant Dominum? Itaque adjungit: «Et pusillanimis dans magnanimitatem, et dans vitam qui in humilitate cor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutoribꝰ & impendentibꝰ passionis cru¬
ciatꝰ. aut mortis humana infirmitas pa
tit᷑. hoc enim uitelligimꝰ: qͥa in isto psal¬
mo uox martirũ apparet. Nã &e alio mͦ
dr̃ extasis: cũ mens ñ pauore alienat᷑. s ali¬
qua inspiratione reuelationis assuinit᷑.
Ego aut̃ dixi in extasi mea: om̃is hõ m̃idar.
Cont̾ritꝰ enim respex̃ infirmitatẽ suã: & ui¬
dit ñ de se eẽ sibi p̃sum̃dũ. Quantũ enĩ ad
ipsum hominẽ ꝑtinet: m̃dax ẽ.d gr̃a dĩ
uerax effectꝰ ẽ: ne p̃ssuris mnunicorũ cedens
ñ loqueret᷑ qͦd crediderat. s negaret. sicut
petro accidit. qm̃ de se p̃sumpserat. & do¬
cendꝰ erat de homine eẽ ñ p̃sum̃dũ. & si
de homine ñ debet qͥsq p̃sumere: utiq
nec de seipso qͥa hͦ est. Bene gͦ iste uidit
in pauore suo. omnẽ honunẽ ẽẽ m̃dacẽ:
qͥa & illi qͥ nullo pauore uanescunt. ne ꝑ¬
sequentibꝰ cedendo m̃tiant᷑ inuneribꝰ dĩ tales

Expanded text:
persecutoribus, et impedientibus passionibus humana infirmitas pain isto psalmo vox martyrum apparet. Nam et alio modo dicitur ecstasis, cum mens non pavore alienatur, sed aliqua inspiratione revelationis assumitur. «Ego autem dixi in ecstasi mea, Omnis homo mendax.» Conterritus enim respexit infirmitatem suam, et vidit non de se sibi esse praesumendum. Quantum enim ad ipsum hominem pertinet, mendax est: sed gratia Dei verax effectus est, ne pressuris inimicorum cedens non loqueretur quod crediderat, sed negaret; sicut Petro accidit, quoniam de se praesumpserat, et docendus erat de homine non esse praesumendum. Et si de homine non debet quisque praesumere, utique nec de seipso; quia homo est. Bene ergo iste vidit in pavore suo omnem hominem esse mendacem; quia et illi qui nullo pavore vanescunt, ne persequentibus cedendo mentiantur, muneribus Dei tales
Abbreviated transcription (Latin):
cunt. ñ ipsa ueritas quã credit & loquit᷑:
Unde aeapłs cum de catena sua diceret:
s sermo inqͥt dĩ ñ ẽ alligatꝰ. Sic et iste qͥa
ipsa ẽ una ꝑsona scorũ testium. hoc ẽ mar¬
tirum dĩ: credidi inqͥt ꝓpt̃ qđ locutꝰ sũ.
ꝓtuli. s ego humiliatꝰ sum nimis. Ego¬

Expanded text:
cunt, non ipsa veritas quam credit et loquitur? cunt, non ipsa veritas quam credit et loquitur? Unde et Apostolus, cum de catena sua diceret: «Sed sermo,» inquit, «Dei non est alligatus» . Sic et iste, quia ipsa est una persona sanctorum testium, hoc est, martyrum Dei,  ad ego humiliatus sum nimis.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ intra in gaudiũ dñi tui: exultet & dicat.
ꝑfecte credidi. Non enĩ ꝑfecte cre-¬
dunt: qͥ qͦd credt̃ loqui nolunt.
dd ipsam enĩ fidẽ ꝑtinet. etiam illud crede
qđ dictũ ẽ. Qui me confessus fuerit corã ho¬
minib: confitebor eũ corã angłis dĩ. Ex hoc
enim ẽ appellatꝰ fidelis ille seruus. ñ tantũ
qͥa accepit: s qͥa impendit atq lucratꝰ ẽ.
lta &e hoc loco. nait credidi & locutꝰ sũ: sed
ꝓpt̾ hoc dicit se locutũ ẽẽ qͥa credidit. Si¬
mul enum cradidit: & qđ p̃miũ loquendosꝑa¬
ret. & quã penã tacendo timere deberet.
atus sum nimis. Pas sus ẽ enĩ multas tri¬
bulationes ꝓpt̃ uerbũ qͦd fidelit̃ tenebat.
fidelit̾ impendebat: & humliatꝰ ẽ niis
qͦd illi timuer̃. qui amauer̃ głam hominũ
magis quã dĩ. S qͥd ẽ ego aut̃  diceret potiꝰ.
credidi ꝓpt̃ qͦd & locutus sũ: & humiliatus
sũ nimis. Cur addidit ego aut̃. nͥ quia hõ¬
hunuliari potest abeis qui ueritati contradi¬

Expanded text:
ni tui;» exsultet, et dicat, perfecte credidi. Non enim perfecte credunt qui quod credunt loqui nolunt: ad ipsam enim fidem pertinet etiam illud credere quod dictum est, «Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor eum coram Angelis Dei» . Ex hoc enim est appellatus fidelis ille servus, non tantum quia accepit, sed quia impendit atque lucratus est. Ita et hoc loco non ait, Credidi, et locutus sum; sed propter hoc dicit se locutum esse, quia credidit. Simul enim credidit, et quod praemium loquendo sperare, et quam poenam tacendo timere deberet. go autem humiliatus sum nimis.» Passus est enim multas tribulationes, propter verbum quod fideliter tenebat, fideliter impendebat; et humiliatus est nimis: quod illi timuerunt qui «amaverunt gloriam hominum magis quam Dei.» Sed quid est, «Ego autem?» Diceret potius, Credidi, propter quod et locutus sum, et humiliatus sum nimis: cur addidit, «Ego autem,» nisi quia hohumiliari potest ab eis qui veritati contradi
Abbreviated transcription (Latin):
co in euangłio diccũ ẽ: qđ multi ex pͥncipi¬
bꝰ uid̾ȩorũ credidissent ineũ. ẜ ñ eũ confice¬
bant᷑. ne expellerent᷑ de sinagogis. S etiam
ipsi rep̃hensi: atq imꝓbati s. Secͥt᷑ enĩ euã¬
gelista dicens. A mauer̃ enũ głam hominũ:
magis quã dĩ. Si gͦ & illi quiuerũ qđ locũ¬
t᷑ & ñ credunt. & illi qͥ uerũ qͦd credunt & ñ
ne serue. qm̃ in modico fidelis fuisti. supra
Talis itaq seruiis: nec anteꝗͣ credat loquit᷑.
ne cũ credidit tacet. Uel sic eroget ut ipse
ũt habeat: uł qđ habet ñ erogando ñ habe¬
at. Sic enuim dictũ ẽ. Qui habet dabit᷑ ei. qui
aut̃ ñ habet. & qd habet auferet᷑ ab eo. Dicat

Expanded text:
principibus Judaeorum credidissent in eum, sed non eum confitebantur, ne expellerentur de synagogis; sed etiam ipsi reprehensi atque improbati sunt: sequitur enim Evangelista dicens, «Amaverunt enim gloriam hominum magis quam Dei» . Si ergo et illi qui verum quod loquuntur non credunt, et illi qne serve, quoniam in paucis fidelis fuisti, supra Talis itaque servus nec antequam credat loquitur, nec cum crediderit tacet; ne vel sic eroget ut ipse non habeat, vel quod habet non erogando non habeat. Sic enim dictum est: «Qui habet, dabitur ei; qui aut
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. Quos alio loco dicit. ñ exueritate. s ex occa¬
sione p̃dicare uerbum dĩ: ñ caste id÷ sĩ ex ani¬
mo purȩ ac fincerȩ caritatis. Aliud enimi senti¬
ebant. qđ in corum moribꝰ apparebat: & aliud
p̃dicabant ut sco nomine placerent hominibꝰ.
sam de his iterum dic̃. Neq enĩ isti dõ serui¬
unt: s suo uentri. Quos tam̃. xp̃m annunti¬
are ꝑmittit. Quãuis enim ea potius crede¬
rent quȩ ipsi faciebant ut moͬrentur: ea ta-
m p̃dicabant quȩ si alii credentes facerent
saluarent᷑. Non enim aliud anuintiabant: p̃¬
ter regłam fidĩ. Eos quippe exdudit apł̃s di¬
cens. Si quis uob̃ aununtiauerit p̾t̃ id qd acce

Expanded text:
i» : quos alio loco dicit non ex veritate, sed ex occasione praedicare verbum Dei, non caste , id est, non ex animo purae et sincerae charitatis. Aliud enim sentiebant, quod in eorum moribus apparebat; et aliud praedicabant, ut sancto nomine placerent hominibus: nam de his iterum dicit, «Neque enim isti Deo serviunt, sed suo ventri» . Quos tamen Christum annuntiare permittit. Quamvis enim ea potius crederent quae ipsi faciebant, ut morerentur: ea tamen praedicabant, quae si alii credentes facerent, salvarentur; non enim aliud annuntiabant praeter regulam fidei. Eos quippe excludit Apostolus, dicens: «Si qui
Abbreviated transcription (Latin):
stis aut̃ dicit qͦd xp̃m annuntiant. s ñ caste:
id ÷ ñ animo simplici & puro ex fide siricera. q̃
ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. Terrenis qͥppe cupiditatib
consulentes regnũ cȩlorũ annuntiabant: ha¬
bentes in pectore falsitatẽ. in lingua ueritatẽ.
Sciens itaq apłs etiam ꝑ iudã euangłuan¬
tẽ. credentes ẽẽ liberatos: istos qͦq ita ꝑmit¬
tit. Suie inqͥt occasione. siue ueritate xp̃c
an nuntiet᷑. U eritatẽ qͥppe annuntiabant:
eti am siñ ueritatẽ. id ÷ ñ uͦ animo isti lo¬
quunt᷑. qđ ñ credunt. Et idõ reꝓbati st̃.
quãuis sint utiles eĩ qͦs instruit dñs dicens.
quȩ dicunt facite. quȩ aut̃ faciunt facere
nolite. Dicunt enĩ & ñ faciunt. Unde nͥ quia

Expanded text:
stis autem dicit quod Christum annuntient; sed non caste, id est, non animo simplici et puro, et fide sincera quae per dilectionem operatur : terrenis quippe cupiditatibus consulentes, regnum coelorum annuntiabant, habentes in pectore falsitatem, in lingua veritatem. Sciens itaque Apostolus etiam per Judam evangelizantem credentes esse liberatos, istos quoque ita permittit: «Sive,» inquit, «occasione, sive veritate Christus annuntietur» . Veritatem quippe annuntiabant, etiamsi non veritate, id est non vero animo. Isti loquuntur quod non credunt, et ideo reprobati sunt; quamvis sint utiles eis quos instruit Dominus, dicens: «Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et
Abbreviated transcription (Latin):
nũqͥd oculos habent. & ñ uidebt̃: Nũqͥde¬
is supplicarĩ. qͥa ꝑ oꝑa supplicamꝰ dõ: Iila
causa ẽ inaxima impietatis in saniȩ. qđ plus ualet
in affectib miserorũ utuenti sinulis forma quȩ
sibi efficit supplicari: quã qđ eã manifestũ ẽ ñ eẽ
utuentẽ. ut debeat a uiuente coutemini. Piuis enim
ualent simulachra ad curuandã iufelicẽ anutĩa.
qđ os habent. oculos habent. aures habent.
nares. manꝰ habent. pedes habent: qđ ad cor¬
rigendã qđ ñ loquent᷑. ñ uidebt̃. ñ audient. ñ odorabunt
Ot scilicet Sumiles illis fiant om̃s qui fatuint
ea: et om̃s qui confidunt in ea. Uideant gͦ isti
aꝑtis et seutientibꝰ oculis & adorent clausis.

Expanded text:
numquid oculos habent, et non videbunt? numquid enumquid oculos habent, et non videbunt? numquid eis supplicamus, quia per ea supplicamus Deo? Illa causa est impietatis insanae, quod plus valet in affectibus miserorum viventi similis forma quae sibi efficit supplicari, quam quod eam manifestum est non esse viventem, ut debeat a vivente contemni. Plus enim valent simulacra ad curvandam infelicem animam quod os habent, oculos habent, aures habent, nares habent, manus habent, pedes habent, quam ad corrigendam quod non loquentur, non videbunt, non audient, non odorabunt,ut scilicet, «Similes illis fiant omnes qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis.» Videant ergo isti apertis et sentientibus oculis, et ador
Abbreviated transcription (Latin):
qđ suo corpori simillimũ uridet. quã rotun¬
aũ solem undasq diffusas. et qͥcquia ñ eisdẽ
luuam̃tis formatũ conspicit quabꝰ illa for¬
mata s̃ quȩ inuientia uidere consueuit. Con¬
tra huuc affectũ qđ humana ce carnalis in¬
firmitas facile capi potest: cantat scriptu¬
ra dĩ res ualde notissimas quibꝰ cõmemo¬
raet & tanꝗͣ excitet m̃tes hominũ it cõsu¬
etudine corporũ dormientes Simulachra
inqͥt gentiũ: argentũ et aurũ. d d̃s̃ fec̃
argentũ & aurũ. Oꝑa inqͥt manuũ ho
niuiũ. hoc enĩ uenerant᷑: qđ ipsi ex auro
argentoq fecer̃. S enũ et nos pleraq iustru¬
iñta ce uasa ex huiꝰcemodi materia uel
metallo habeniꝰ in usu celebrandoꝵ sacͣ¬
iñtorũ. quȩ ipso ministerio consecrata.
sc̃a dicunt᷑ in eiꝰ houore cui ꝓ salute nr̃a
unde seruit᷑. ce s̃ ꝓfecto etiã ista instrum̃ta
Uerunt̃ñ: nunqͥdos habent et ñ loquent᷑

Expanded text:
quod suo corpori simillimum videt, quam rotunquod suo corpori simillimum videt, quam rotundum solem undasque diffusas, et quidquid non eisdem lineamentis formatum conspicit, quibus illa formata sunt quae viventia videre consuevit. Contra hunc affectum, quo humana et carnalis infirmitas facile capi potest, cantat Scriptura Dei res valde notissimas, quibus commemoret et tanquam excitet mentes hominum in consuetudine corporum dormientes. «Simulacra,» inquit, «Gentium argentum et aurum.» Sed Deus fecit argentum et aurum. «Opera,» inquit, «manuum hominum. Hoc enim venerantur, quod ipsi ex auro argentoque fecerunt, sed enim et nos pleraque instrumenta et vasa, ex hujuscemodi materia, vel metallo habemus in usu celebrandorum sacramentorum, quae ipso ministerio consecrata sancta dicantur, in ejus honorem cui pro salute nostra inde servitur: et sunt profecto etiam ista instrumenta Verumtamen numquid os habent, et non loquentur?
Abbreviated transcription (Latin):
priore parte huiuisce sententiȩ simula chra
damnauit: posteriore aut̃ int̾p̃tationes
simulachimũ. effigies eitm a fabto factas
appellando nonimbꝰ earũ rerũ qͣs fabrica¬
unt ds̃ transmutant ueritatẽ dĩ in mndati¬
ũ. res aut̃ apsas ꝑ dris habendo & ueneran
do seruiunt creaturȩ potiꝰ ꝗͣ creatori qui est
benedictꝰ in scła. Quis aut̃ adorat aut orat.
untuens simulachrũ. qͥ ñ sic efficit᷑ ut ab
eo se exauddiri pucet. ab eo sibi p̃stari qđ
desidat speret ⁊ Itaq homines talib suꝑ¬
stitionibꝰ obligati: plerumq adipsũ solem
dorsum ponentes. p̃ces fundunt statuȩ
quem solem uocant. Et cũ sonitu mariͦ
at᷑go feriant᷑: neptũ statuam ꝗͣ ꝓ ipso
mari colunt. q̃si sentientẽ genictibꝰ feri¬
unt. hoc enĩ fac̃ & qͦdãmͦ extorquet illa fi¬
gurũ m̃brorũ: ut anmus uiuens in sen¬
sibꝰ corporis magis arbitret᷑ sentire corpꝰ

Expanded text:
priore parte hujus sententiae, simulacra priore parte hujus sententiae, simulacra damnavit; posteriore autem, interpretationes simulacrorum: effigies enim a fabro factas appellando nominibus earum rerum quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsasdo, serviunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula. 5. Quis autem adorat vel orat intuens simulacrum, qui non sic afficitur, ut ab eo se exaudiri putet, ab eo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura membrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur sentire corpus