comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uolens post magnum periculũ non
remanere fine plebr. Vnde & iam
nobrs uidetur. aliouando te quoque
in non nullis falsi potiusse. Dicis me
in iona ꝓpħa male quiddam in terpre.¬
tatum &e seditione populi conclaman¬
te ꝓpter unius uerbi dissonantiam
xp̃m pene sacerdotium ꝑdidisse. &e
quid sit illud quod male int̾p̃tatus
sim subtrabis. auferens mͥ occasionr̃
defensionis meȩ ne quicquid dixeris
mie respondente soluatar. nisi forte
uit ante annos plurimos eucurbita
uenit in medium. asserente illius
trporis cornelio &e asinio pollione
Super quare in cõmentario ionȩ ꝓpħȩ
plenius respondimus. hoc tantũ nunc
dixisse contenti. quod ineo loco ubi
septuaginta interp̾tes cucurbitam
& aquila cum reliquis hederã trans.¬
tuberunt id ẽ. kariacon inhebreo
uolumure c̃ĩc eion seriptũ hab&e.
quam uulgo syri ciceiam uocant.
Est autẽ genus uirgulti lata habens
folia in modũ papini. Cumq plan¬
tatũ firerit. eito consurgit in arbuscu.¬

Expanded text:
lum non remanere sine plebe. unde etiam nobis uidetur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse. Dicis me in Iona propheta male quiddam interpretatum et seditione populi conclamante propter unius uerbi dissonantiam episcopum paene sacerdotium perdidisse. et quid sit illud, quod male interpretatus sim, subtrahis auferens mihi occasionem defensionis meae, ne, quicquid dixeris, me respondente soluatur, nisi forte ut ante annos plurimos cucurbita uenit in medium adserente illius temporis Cornelio et Asinio Pollione super qua re in commentario Ionae prophetae plenius respondimus hoc tantum nunc dixisse contenti, quod in eo loco, ubi septua- ginta interpretes \'cucurbitam\' et Aquila cum reliquis \'hederam\' transtulerunt, idest κιττόν, in Hebraeo uolumine \'ciceion\' scriptum habet, quam uulgo Syri \'ciceiam\' uocant; est autem genus uirgulti lata habens folia in modum pampini, cumque plantatum fuerit, cito consurgit in arbuscu
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ meminisse potuisti. scriptores
aecelefiasticos & eoꝵ scripta cõniemoras.¬
ti. commodius ut arbitror fier& sino-¬
minatis eis quos heresiotas esse nosti.
ouando ne ipsos quidẽ pretermittere
uolurris. sub iungeres & iam inquibus
cauendi essent. quãꝗ non nullos & iam
preterreris quod scire cuperẽ quo con.¬
silio factum sit. aut si illud uolumen
forte onerare uolusti. ut cõmemoratis
hereticis. ñ adderes in quib eos catholi.¬
ca damnarit auctoritas. Peto ne graue
sit litrerario labori tuo. quo non me¬
diocriter ꝑ dm̃ dĩ nr̃i grãm inlatina
lingua scoꝵ studia & accendisti & adiu¬
uisti. id quod tibi ꝑ humilitatẽ mram
fraterna caritas indicit. ut si occupatio.¬
nes tue sinunt omniũ hereticoꝵ per.¬
uersa dogmata qui rectitudinr̾ fidei
xp̃iane usq ad hoc tempus uel inprui.¬
dentia irel ꝑuicatia deprauare conati
sunt uno libello breuiter digesta edas
in notitiam eoꝵ quib aut non uacat

Expanded text:
quorum meminisse potuisti, scriptores quorum meminisse potuisti, scriptores ecclesiasticos et eorum scripta commemorasti, commodius, ut arbitror, fieret, si nominatis eis, quos haeresiotas esse nosti, quando ne ipsos quidem. praetermittere uolueris, subiungeres etiam, in quibus cauendi essent, quamquam nonnullos etiam praeterieris. quod scire cuperem, quo consilio factum sit, aut, si illud uolumen forte onerare noluisti, ut commemoratis haereticis non adderes, in quibus eos catholica damnarit auctoritas, quaeso, ne graue sit litterario labori tuo, quo non mediocriter per domini nostri gratiam in latina lingua sanctorum studia et accendisti et adiuuisti, id quod tibi per humilitatem meam fraterna caritas indicit, ut, si occupationes tuae sinent, omnium haereticorum peruersa dogmata, qui rectitudinem fidei Christianae usque ad hoc tempus uel inpudentia uel peruicacia deprauare conasunt, uno libello breviter digesta edas, in notitiam eorum, quibus aut non vacat
Abbreviated transcription (Latin):
operis parte mentiri. Scripseram
hinc iam aliquando ad te epistolam
quȩ ñ ꝑlata ẽ. quia nec perrexit cui
ꝑferendam tradideram. ex qua illud
mihi suggestũ ẽ. cum istam dictarem
quod in hac quoq p̾termittere ñdebur
ut si alia ẽ. sententia tua eademqur
melior timori meo libenter ignoscas.
Si eium aliter sentis uerumq tu fentis.
nani nisi uerũ sit melius eẽ non potest.
ut non dicam nulla certe ñ magna culpa
meus error ueritan fauoe. si recte in
quoquã urritas potest fauere medatio.
De origine autr̃ quod rescribere dignatꝰ
es. iam serebam ñ tantũ inarclesiasticis
litteris. sed iom̃ib recta & uera quȩ in¬
uenerimus ad ꝓbare atq laudare. falsa
urro & praua in ꝓbare atq rep̃hendere.
sed illud deprudentia doctrinaq tua
desiderabam & adhuc defidero. ut nora
nobis facias ea ipsa eus errata quibus
a fide ueritatis ille uir tantus recessisse
conuincitur. In libro &iam qͦ cunctos

Expanded text:
operis parte mentiri. Scripseram operis parte mentiri. Scripseram iam hinc aliquando ad te epistulam, quae non perlata est, quia nec perrexit, cui perferendam tradideram. ex qua illud mihi suggestum est, cum ista dictarem, quod in hac quoque praetermittere non debui, ut, si alia est sententia tua eademque est melior, timori meo libenter ignoscas. si enim aliter sentis uerumque tu sentis — nam, nisi uerum sit, melius esse non potest —, ut non dicam nulla, certe non magna culpa meus error ueritati fauet, si recte in quoquam ueritas potest fauere mendacio. De Origene autem quod rescribere dignatus es, iam sciebam non tantum in ecclesiasticis litteris, sed in omnibus recta et uera, quae inuenerimus, adprobare atque laudare, falsa uero et praua inprobare atque reprehendere. sed illud de prudentia doctrinaque tua desiderabam et adhuc desidero, ut nota nobis facias ea ipsa eius errata, quibus a fide ueritatis ille uir tantus recessisse conu
Abbreviated transcription (Latin):
factus sum ut om̃s lucrificarẽ. ad hoc
referenda intelligatur ut cuiusque
infirmitati tamꝗ inseipso miferatus
appareat. Non eñi & cum dicer& quis
infirmanir. & ego ñ infirmore Infir¬
mitatẽ alterius simulasse potius quã
condoluisse uolebat intelligi. Quarẽ
arripe obsecro te ingenuam & utre
xp̃ianã cum caritate feueritatem.
ad illud opus corrigendũ atq eñidandũ.
& palinodian ut dicitur canȩ. Incõpara¬
biliter rnĩ pulchrior ẽ. ueritas xp̃anoꝵ.
quã helena grecoꝵ. Pro ista enim for.¬
tius nr̃i martyres aduersus hanc sodo.¬
mã. quã ꝓ illa illi heroes aduersus
troiam dimicauert̃. Neq hoc ego
dico ut oculos cordis recipias quod absit
ut amiseris. sed ut aduertas. quos cum
habras sanos & uigiles. nescio qua dis.¬
simulatione a uertisti. ut non intende¬
res quȩ consequantur aduersa. si semel
creditũ fuerit posse honeste ac pre
scriptorẽ diuinoꝵ libroꝵ inalia sui

Expanded text:
factus sum, ut omnes lucrifacerem, ad hoc factus sum, ut omnes lucrifacerem, ad hoc referenda intellegatur, ut cuiusque infirmitatem tamquam in se ipso miseratus appareat. non enim et cum diceret: quis infirmatu-r et ego non infirmor?, infirmitatem alterius simulasse potius quam condoluisse uolebat intellegi. Quare arripe, obsecro te, ingenuam et uere Christianam cum caritate seueritatem ad illud opus corrigendum atque emendandum et παλίνωδίαν, ut dicitur, cane. incomparabiliter enim pulchrior est ueritas Christianorum quam Helena Graecorum. pro ista enim fortius nostri martyres aduersus hanc Sodomam quam pro illa illi heroes aduersus Troiam dimicauerunt. neque hoc ego dico, ut oculos cordis recipias, quos absit ut amiseris, sed ut aduertas, quos cum habeas sanos et uigiles, nescio qua dissimulatione auertisti, ut non intenderes, quae consequantur aduersa, si semel creditum fuerit posse honeste ac pie scriptorem diuinorum librorum in aliqua sui
Abbreviated transcription (Latin):
quebantur. hos atq huiusmodi trro¬
res & uitia dicit fe damnare & stercora
arbitratũ ut xp̃m lucrificarte. ñ obser¬
uationes legis simore patrio celebrarent᷑.
sicut abipso cęlebratȩ sunt sine ulla sa.¬
lutis necessitate. ñ sicut uidȩi cele.¬
brandas putabant. aut fallaei simulatio.¬
ne quod inpetro rep̃henderat. Nam
si ꝓprerea illa sacram̃ta cebebrauit qr
simulauit fe iudȩum ut illos lucrifica¬
r&. cur non &iam saerificauit cum
gentib quia & his qui sine lege erant
tamꝗ sine lege factus ẽ. ut eos quoq
lucrificaroe: nisi quia o illud fecit ut
natura iudeus. & hoc totũ dixit. non
ut fallaciter se finger& eẽ. quod ñ erat.
sed ut misericorditer eis ita sub ueniendũ
eẽ. sentiret. ac si ipse in eodẽ errore labo¬
rar&. Non scilic& mentientis astu. sed
cum pacientis affectu. ficut eo ipso loco
generaliter intulit. factussũ infirmis
infirmus. ut infirmos lucrificaren.
ut sequeus conclusio omia omnibus

Expanded text:
usmodi errores et vitia, dicit se damna et stercora arbitratum, ut Christum lucrifaceret : non observationes legis, si more patrio 407 celebrarentur: sicut ab ipso celebratae sunt sine ulla salutis necessitate: non sicut Judaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. nam si propterea illa sacramenta celebrauit, quia simulauit se Iudaeum, ut illos lucrifaceret, cur non etiam sacrificauit cum gentibus, quia et his, qui sine lege erant, tamquam sine lege factus est, ut eos quoque lucrifaceret, nisi quia et illud fecit ut natura Iudaeus et hoc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse, quod non erat, sed ut misericorditer ita subueniendum esse sentiret, ac si ipse in eodem errore laboraret, non scilicet mentientis astu sed conpatientis affectu? sicut eo ipso loco generaliter ihtulit: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem, ut sequens conclusio: omnibus omnia
Abbreviated transcription (Latin):
lante conscientia & qur̃admodũ uel qđ
uctitat uel quod aquib dam forsitan
creditur in sinistris armis dẽputes. quib
non minus quã dextris contra diabolũ
dimicatur : Uerũ tamen illum malue¬
rim aliquomodo mitiorẽ: quã te isto
modo armatiorẽ. hoc magnũ & triste
miraculũ ẽ. ex amicituis talib adhas
inimicitias ꝑuenisse. Tetũ erit &
multo mauis ex inimicitus talibus ad
pristinam concordiam reuertisse.

Expanded text:
lante conscientia et quem ad modum, uel quod lante conscientia et quem ad modum, uel quod iactitat uel quod a quibusdam forsitan creditur, in sinistris armis deputes, quibus non minus quam dextris contra diabolum dimicatur? uerum tamen illum maluerim aliquo modo mitiorem quam te isto modo armatiorem. hoc magnum et triste miraculum est ex amicitiis talibus ad has inimicitias peruenisse. laetum erit et multo maius ei inimicitiis talibus ad pristinam concordiam reuertisse.
Abbreviated transcription (Latin):
te. indõ man&. quẽ si deseruerit. tantũ
faciat necesse ẽ. dolorẽ. quantũ manens
feeerat gaudium. Cerũtamen ex ami.¬
co in timo factus inimicus. quaerat
sibi potius quod fingat astutus. non
inueniat quod ꝓdat iratus. Hoc autem
unusquisq facibe assequitur. non occul.¬
tando quod fecerit. fed non faciendo qđ
occultari uelit. Quod miscłia dĩ bonis
pusq concedit. ut inter inimicos quos¬
lib&e futuros liberi securiq uersentur.
alrena peccata sibi cõmissa non ꝓdant.
quȩ proditi meant ipsi nulla cõmittant.
Qum enĩ falsũ quiddam mabedico
fingitur aut omnino ñ creditur. aut
certe integra salute sola fama uexatur.
Quod autẽ malũ perpetratur. hostis ẽ.
inimus & iã si nullius intimi loquatitate
aut lite uulgenir. Qua ꝑpt̾ quis pruden¬
tium non uideat &ĩa tu quã tolberabilit̃
feras amicissimi quondã & familiaris.¬
simi. in credibiles nunc inimicitias conso.¬

Expanded text:
te, in deo manet. quem si deseruerit, tantum te, in deo manet. quem si deseruerit, tantum faciat necesse est dolorem, quantum manens fecerat gaudium. uerum tamen ex amico intimo factus inimicus quaerat sibi potius, quod fingat astutus, non M inueniat, quod prodat iratus. hoc autem unusquisque facile adsequitur non occultando, quod fecerit, sed non faciendo, quod occultari uelit. quod misericordia dei bonis piisque concedit, ut inter inimicos quoslibet futuros liberi securique uersentur, aliena peccata sibi commissa non prodant, quae prodi timeant, ipsi nulla committant. cum enim falsum quid a maledico fingitur, aut omnino non creditur aut certe integra salute sola fama uexatur. quod autem malum perpetratur, hostis est intimus, etiam si nullius intimi loquacitate aut lite uulgetur. quapropter quis prudentium non uideat, etiam tu quam tolerabiliter feras amicissimi quondam et familiarissimi incredibiles nunc inimicitias conso
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinoe adoffensionẽ tuam cũ te indigna.¬
tũ sensero. nihil aliud quã ueniam de¬
precabor. Nec omnino arbitror te sue.¬
eensere potuisse. nisi aut hoc dicerẽ qđ
non debui aut non sic dicerẽ ut debui:
quia nec miror minus nos seire inuicẽ.
quam scimur a coniunctissimis & fami.¬
liarissimis nr̃is. inquoꝵ ego caritatem
fateor facile me totũ ꝓicio presertim
fatigatũ scandalis scłi. & inta sine ulla
sollicitudine requieseo. Deum quippe
illic eẽ sentio. inque̾ me securus ꝓicio.
& in quo fecurus requresco: irec in hac
mea securitate erastinũ illud humanȩ
fragilitatis incertũ de quo superius ge-¬
mui omnino formido. Ctum eium
hominẽ xp̃iana caritate flagrantem
ea quȩ mihi fidelẽ amicũ factum esse
sentio quicquid ei consilioꝵ meorum
cogitationũq cõmitro. non homini
cõmitto. sed illi in quo man&e ut talissit.
Ds̃ enĩ caritas ẽ. & qui manoe in carita.¬

Expanded text:
pertinet ad offensionem tuam, cum te indignapertinet ad offensionem tuam, cum te indignatum sensero, nihil aliud quam ueniam deprecabor. Nec omnino arbitror te suscensere potuisse, nisi aut hoc dicerem, quod non debui, aut non sic dicerem, ut debui, quia nec miror minus nos scire inuicem, quam scimur a coniunctissimis et familiarissimis nostris. in quorum ego caritatem, fateor, facile me totum proicio praesertim fatigatum scandalis saeculi et in ea.sine ulla sollicitudine requiesco. deum quippe illic esse sentio, in quem me securus proicio et in quo securus requiesco. nec in hac mea securitate crastinum illud humanae fragilitatis incertum, de quo superius gemui, omnino formido. cum enim hominem Christiana caritate flagrantem eaque mihi fidelem amicum factum esse sentio, quicquid ei consiliorum meorum cogitationumque committo, non homini committo sed illi, in quo manet, ut talis sit; deus enim caritas est et, qui manet in carita
Abbreviated transcription (Latin):
discordiȩ corda nr̃a pascaniur. Fiat. Si
autem non possum dicere quid michi
emendandũ uideatur inscriptis tuis nec
tu in meis nisi eũ suspitione inuidrȩ
ant lȩsione amicitiȩ. qurescamus abhis.
& nr̃ȩ tritȩ salutiq parcamus. Minus
certe ad sequatur illa quȩ inflat. dũ non
offendatur illa quȩ aedificat. Eigo me
longe ẽẽ. fentio ab illa ꝑfectione de qua
seripiũ ẽ. Siquis in uerbo non offeudit
hic ꝑfectꝰ ẽ. uir: sed plane indei miscdĩa
puto me posse facibe abste petere ueniam
siquid offendi quod mihi aperire debes.
ut cum te audiero lucreris fratrẽ tuiũ.
Neque enĩ quia hoc ꝑpt̾ longinquita.¬
tem terrarum ñ potes facere inter me
& te. ꝑpterea debes sinere errare nie.
prorsus quod ad ipsas res quas nosse
uolumus atun&. Et siquid ueri me
tenere uel scio urel credo urel puto in quo
tu aliter fentis. quantũ dat dñs. sine tua
iniuria conabor asferere. Quod auten

Expanded text:
discordiae corda nostra pascantur fiat. si discordiae corda nostra pascantur fiat. si autem non possum dicere, quid mihi emendandum uideatur in scriptis tuis nec tu in meis nisi cum suspicione inuidiae aut laesione amicitiae, quiescamus ab his et nostrae uitae salutique parcamus. minus certe adsequatur illa, quae inflat, dum non offendatur illa, quae aedificat. ego me longe esse sentio ab illa perfectione, de qua scriptum est: Si quis in uerbo non offendit, hic perfectus est uir. sed plane in dei misericordia puto me posse facile abs te petere ueniam, si quid offendi. quod mihi aperire debes, ut, cum te audiero, lucreris fratrem tuum. neque enim, quia hoc propter longinquitatem terrarum non potes facere inter me et te, propterea debes sinere errare me. prorsus quod ad ipsas res, quas nosse uolumus, adtinet, si quid ueri me tenere uel scio uel credo uel puto, in quo tu aliter sentis, quantum dat dominus, sine tua iniuria conabor adserere. quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
ut timeo. prociderẽ ad pedes ur̃os flerem
quaniũ ualerẽ. rogarẽ quantũ amarem.
pro alterutro & ꝓaliis. ac maxinte infir.¬
mis pro quib xp̃s mortuus ẽ. qui uos tãꝗ
intheatro uitȩ huius cum magno sui
periculo spectant. ne de uobis ea conseriben.¬
do spargatis. quȩ qm̃ concordantes delere
non poteritis concordare nolitis. aut quȩ
concordes legere timeatis. ne iterũ liti¬
getis. Uerũ dico caritati tirȩ. nihil nre
magis quã hoc exemplũ tremuisse. cũ
quedam ad me in epistola tua legerem
tuȩ indignationis inditia. non tam illa
de entello & debour lasso ubi mihi hilarit᷑
iocari quã iracundȩ in mari uisus es. quã
illud quod feriote scripsisse satis apparoe.
unde supra locutus sũ plus fortasse qua
chebui. sed ñ plus quã timui. ubi agis te
ne forte bȩsus iuste expostulares. Rogo te
si fieri potest. ut inter nos queramus & dis.¬
seramus aliquid quo sure a maritudiire

Expanded text:
ut timeo, prociderem ad pedes uestros, flerem. ut timeo, prociderem ad pedes uestros, flerem. quantum ualerem, rogarem, quantum amarem,  utrumque pro alterutro et pro aliis ac maxime infirmis, pro quibus Christus mortuus est, qui uos tamquam in theatro uitae huius cum magno sui periculo spectant, ne de uobis ea conscribendo spargatis, quae quoniam concordantes delere non poteritis, concordare nolitis aut quae concordes legere timeatis, ne iterum litigetis. Verum dico caritati tuae nihil me magis quam hoc exemplum tremuisse, cum quaedam ad me in epistula tua legerem tuae indignationis indicia, non tam illa de Entello et de boue lasso, ubi mihi hilariter iocari quam iracunde minari uisus es. quam illud, quod serio te scripsisse satis apparet, unde supra locutus sum plus fortasse, quam debui, sed non plus, quam timui, ubi aisti: Ne forte laesus iuste expostulares. rogo te, si fieri potest, ut inter nos quaeramus et disseramus aliquid, quo sine amaritudine
Abbreviated transcription (Latin):
sima. & ea facio uicissim mea. utinãm
ullomodo poss& quod ego docerem.
In his autẽ uerbis non iam tuis tantum
sed &iam meis. ubi. delector & reficior
& ipso quamuis prndente & ñ attingen.¬
te utriusq nr̃m desiderio non parua
exparte consolor. ubi rursus acerrimis
doloꝵ stimulis fodior. dum cogito inter
uos quib ds̃ hoc ipsũ quod uterque
nrm oprauit largum ꝓlixũq conces.¬
serat. ut coniunctissimi mella scritura.¬
rum scãrũ pariter laberetis tantȩ ama¬
ritudinis in repsisse pernitem. quando
non ubi non cui non homini formidan.¬
dam. cum eo tẽpore quo abiectis iam rx
uinebans simul inqua dñs humanis
pedib ambulans. pace mram inquit
do uobis. pacẽ neã relinquo uobis. uiris
artate maturis. & ineloquio dñi habitan.¬
tib uobis accedere potuit. Uere tẽp.¬
tano ẽ. uita humana super terram.
Heu mihi qui uos alicubi simul inuenire
non possum. forte ut mouror ut doleo.

Expanded text:
sima et ea facio uicissim mea: utinam msima et ea facio uicissim mea: utinam mullo modo posset, quod ego te docerem ! In his autem uerbis non iam tuis tantum, sed etiam meis ubi delector et reficior et ipso quamuis pendente et non adtingente utriusque nostrum desiderio non parua ex parte consolor, ibi rursus acerrimis doloris stimulis fodior, dum cogito inter uos, quibus deus hoc ipsum, quod uterque nostrum optauit, largum prolixumque concesserat, ut coniunctissimi et familiarissimi mella scripturarum sanctarum pariter lamberetis, tantae amaritudinis inrepsisse perniciem quando non, ubi non, cui non homini formidandam, cum eo tempore, quo abiectis iam saruiuebatis simul, in qua dominus humanis pedibus ambulans: pacem meam, inquit, d o uobis, pacem meam relinquo uobis, uiris aetate maturis et in eloquio domini habitantibus uobis accidere potuit. uere temptatio est uita humana super terram. ei mihi, qui uos alicubi simul inuenire non possum! forte, ut moueor. ut doleo,
Abbreviated transcription (Latin):
putẽ. quando ne ipse quidẽ sibi homo
ẽ nonuis inposterũ: Nouit enĩ ut cũq
uix forte nc̃ qualis sit. qualis autem
postea futurus sit ignorat. hȩc porro
non tantũ screntia qualis quisq scit. uerũ
oꝵ iam p̃stnta qualis fupurus sit si est
in sc̃ĩs & bratis angelis. quomodo fuerit
diabolus bratus aliquando cum adhue
angeluis bonus ess&. & sciens futuram
iniquitatẽ suam & fempiternũ suppliciũ.
omnino non uideo. De quare si tamen
eam nosse opus ẽ. uellẽ audire quid sen¬
tias. Gide quid faciant terrȩ ac maria.
quȩ nos corporaliter diriniunt. sed hare
epistola mea quã legis ego effem. iam mͥ
diceres quod quȩfiui. Nunc uero quando
rescribis. quando mitus quando ꝑuenit
quando accipiam: Et tam̃ utinam
quandoq fiat quod tã cito fieri ñ posse
quã uolumus quanta possumus tollerantia
sustinemus. Vnde recurro ad illa uerba
epistolȩ tue dulcissima scĩq desiderii plenis.¬

Expanded text:
putem, quando ne ipse quidem sibi homo putem, quando ne ipse quidem sibi homo est notus in posterum? nouit enim utcumque — uix forte —, nunc qualis sit; qualis autem postea sit futurus, ignorat. Haec porro non tantum scientia, qualis quisque sit, uerum etiam praescientia, qualis futurus sit, si est in sanctis et beatis angelis, quomodo fuerit diabolus beatus aliquando, cum adhuc angelus bonus esset, sciens futuram iniquitatem suam et sempiternum supplicium, omnino non uideo. ae qua re, si tamen eam nosse opus est, uellem audire, quid sentias. uide, quid faciant terrae ac maria, quae nos corporaliter dirimunt. si haec epistula mea, quam legis, ego essem, iam mihi diceres, quod quaesiui; nunc uero quando rescribes ? quando mittes ? quando perueniet ? quando accipiam ? et tamen utinam quandoque fiat, quod tam cito fieri non posse, quam uolumus, quanta possumus, tolerantia sustinemus! unde recurro ad illa uerba epistulae tuae dulcissima sanctique desiderii plenis
Abbreviated transcription (Latin):
pene arcclesus notissimo amicitiae
uinculo copulatas tantũ malum
exstrcisse discordiȩ. Et nu quidem
quantũ tibi modereris quantũq teneas
aculeos indignationis tue. ne reddas
maledictũ ꝓ mabedicto satis intuis lit¬
teris emin&e. Gerũtanen si eas ipsas
cũ begissem contabui dolore & obri¬
gui timore. quid deme illa facerte
quȩ inte seripsit si inmanus mras
forte uenissent: Oe mundo abscanda.¬
lis. Ecee fit ecce lepsus impletur
quod ueritas ait. qm̃ habundabit ini¬
quitas. refrigescoe caritas multorum.
Que sibi enĩ iam fila pectora tuto¬
ore fundantur. in cuius fensus tota se
proiciat secura dilectio: Quis deniq
amicus ñ formidetur quasi futurus
inmicus si potuit inter hieroni mũ
& rufinũ. hoc quod plangimus exoriri:
Omisera & miseranda conditio. õ infi¬
da inuoluntatib amicoꝵ screntia pre.¬
sentium. ubi nulla ẽ. p̃sentia futuroꝵ.
Sed qͥd hoc alteri de altero gerendũ

Expanded text:
paene ecclesiis notissimo amicitiae paene ecclesiis notissimo amicitiae uinculo copulatas tantum malum extitisse discordiae. et tu quidem quantum tibi modereris quantumque teneas aculeos indignationis tuae, ne reddas maledictum pro maledicto, satis in tuis litteris eminet. uerum tamen, si, eas ipsas cum legissem, contabui dolore et obrigui timore, quid de me illa facerent, quae in te scripsit, si in manus meas forte uenissent? uae mundo ab scandalis! ecce fit, ecce prorsus inpletur, quod ueritas ait: quoniam abundabit iniquitas, refrigescet caritas multorum. quae sibi enim iam fida pectora tuto refundantur? in cuius sensus tota se proiciat secura dilectio? quis denique amicus non formidetur quasi futurus inimicus, si potuit inter Hieronymum et Rufinum V hoc, quod plangimus, exoriri? o misera et miseranda condicio, 1 o infida in uoluntatibus amicorum scientia praesentium, ubi nulla I est praescientia futurorum! sed quid hoc alteri de altero gemendum W
Abbreviated transcription (Latin):
ne curante. homo enĩ qui tam tunc
acceperat. nec ad te ꝑtulerit nec ad me
retulerit. Tante mͥ autẽ in litteris tuis
quȩ in manus nras irenire poturrunt
apparent litterȩ. ut nihil studioꝵ meoꝵ
mallem si possem. qua inherere lateri
tuo. Quod ego quia ñ sũ. aligur̾ nr̃oꝵ
in dño filioꝵ erudrendũ nobis ad te mit.¬
tere cogito. si & iã de hac re tua scripta
meruero Nam neq innre tantum
serentiȩ scripturarũ diuinarũ ẽ. aut
eẽ. iam poterit. quantũ in essoe ibi uideo.
Et siquid in hac re habro facultatis.
rit cñq impendo populo dĩ. uacare aut̃
studiosis diligentius quã populi audi¬
unt instruendis. ꝑpt̾ aeccbesiasticas
occupationes omnino non possum.
Nescio qua scripta mabedica suꝑ tuo
nomine ad africam ꝑuenisse nescimꝰ.
Accepimus tamen quod dignatus es
mittere. illis respondens maledictis.
quo ꝑlecto fateor multũ dolui. inter
tam caras familiaresq ꝑsonas cunctis

Expanded text:
me curante. homo enim, qui eam tunc me curante. homo enim, qui eam tunc acceperat, nec ad te pertulit nec ad me retulit. tantae mihi autem in litteris tuis, quae in manus nostras uenire potuerunt, apparent litterae, ut nihil studiorum meorum mallem, si possem, quam inhaerere lateri tuo. quod ego quia non possum, aliquem nostrorum in domino filiorum erudiendum nobis ad te mittere cogito; si etiam de hac re tua rescripta meruero. nam neque in me tantum scientiae scripturarum diuinarum est aut esse iam poterit, quantum inesse tibi uideo, et, si quid in hac re habeo facultatis, utcumque inpendo populo dei. uacare autem studiosis diligentius, quam populi audiunt, instruendis propter ecclesiasticas occupationes omnino non possum. Nescio qua scripta maledica super tuo nomine ad Africam peruenisse nescimus. accepimus tamen, quod dignatus es mittere illis respondens maledictis. quo perlecto, fateor, multum dolui inter tam caras familiaresque personas cunctis
Abbreviated transcription (Latin):
& si bos ut tibi uideris lassus senectute
forte corporis ñ uigore animi tamen
i narea dominica fructuosȩ labore.
desudans erce sũ. Siquid ꝑperã dixi.
fortius fige prdem. ñ mihi rx̃. deboe
mobestũ pondus aetatis tux̧. dum conte.¬
ratur palra culpe meȩ. Prolnde illud
quod in extremo epistoly tuȩ posuisti.
cum magni desiderii suspirio uel lego
uel recolo. utinã inquis mereremur
conplexus tuos & conlanone mutua
uel doceremus aliqua uel disceremus.
Ego autẽ dico unnam saltẽ ꝓpinquis
terrarũ locis habitaremꝰ. ut si ñ possent
misceri nr̃a conloquia. litterȩ possent
eẽ. crebriores. Nunc uero tanto locoꝵ
interuallo absumꝰ asensib nr̃is. ut de
illis uerbis apostoli ad galathas iuurnẽ
me ad tuam sc̃ĩtatẽ scripsisse memineri:
& ecce iam senex nondum rescripta
meruerim. faciliusq ad te exemplaria
epistolȩ meȩ ꝑuenerint nescio qua
occasione ꝓuentente quã ipsa epistola

Expanded text:
etsi bos, ut tibi uideris, lassus senectute etsi bos, ut tibi uideris, lassus senectute forte corporis, non uigore animi tamen, in area dominica fructuoso labore desudans, ecce sum: si quid perperam dixi, fortius fige pedem. non mihi esse debet molestum pondus aetatis tuae, dum conteratur palea culpae meae. Proinde illud, quod in extremo epistulae tuae posuisti, cum magni desiderii suspirio uel lego uel recolo. utinam, inquis, mereremur complexus tuos et conlatione mutua uel doceremus aliqua uel disceremus! ego autem dico: utinam saltem propinquis terrarum locis habitaremus, ut, si non possunt misceri nostra conloquia, litterae possent esse crebriores! nunc uero tanto locorum mterualio absumus a sensibus nostris, ut de illis uerbis apostoli ad Galatas iuuenem me ad tuam sanctitatem scripsisse meminerim et ecce iam senex nondum rescripta meruerim faciliusque ad te exemplaria epistulae meae peruenerint nescio qua occasione praeueniente quam ipsa epistula
Abbreviated transcription (Latin):
accipiam. &iam si rep̾hendi ñ meruit.
quod recte defendi ñ potest. aut agnoscã
simul & bemuolentiam tuam & culpã
neam. & quantũ dñs donat inalio gratꝰ
inalio rm̃danis inireniar. Quid ergo
fortasse dura sed certe salubria uerba
tua. tamꝗ cestus entelli ꝑtimescam:
Cedebatur ille non curabatur. & idõ
uincebatur non sanabatur. E go autẽ
si nredicinalẽ correctionẽ tuam tran.¬
quillus accepero. non doleo. Si uero
infirmitas uelut humana uel mea
&iam cũ urraciter arguor. non potest
nisi ali quantulũ contristari. nrelius tu¬
mor capitis dolo dũ enratur. nã dũ ri
parcitur. ñ sanatur. Hoc ẽ. enĩ quod acu¬
te uidit qui dixit. utiliores rẽ pberumq
imicos iurgantes. quã amicos obiurgare
metuentes. Illi eñi dum rixantur dict̃
aliquando uera quȩ corrigamus. isti
autem minorẽ quã oporite exhibent
iustitiꝵ libertatẽ. dũ amicitie timent
exasperare dulcedinx̃. Qua propter

Expanded text:
accipiam, etiam si reprehendi non meruit, accipiam, etiam si reprehendi non meruit, quod recte defendi potest, aut agnoscam simul et beniuolentiam tuam et culpam meam et, quantum dominus donat, in alio gratus, in alio emendatus inueniar. Quid ergo fortasse dura, sed certe salubria uerba tua tamquam caestus Entelli pertimescam? caedebatur ille, non curabatur, et ideo uincebatur, non sanabatur. ego autem, si medicinalem correptionem tuam tranquillus accepero, non dolebo. si uero infirmitas uel humana uel mea, etiam cum ueraciter arguor, non potest nisi aliquantulum contristari, melius tumor capitis dolet, cum curatur, quam, dum ei parcitur, non sanatur. hoc est enim, quod acute uidit, qui dixit utiliores esse plerumque inimicos iurgantes quam amicos obiurgare metuentes. illi enim, dum rixantur, dicunt aliquando 20 uera, quae corrigamus; isti autem minorem, quam oportet, exhibent iustitiae libertatem, dum amicitiae timent exasperare dulcedinem. 1 quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
meas er̃. illas litteras nosses. atq ita qr
ñ credo quod iniuste me ledentẽ puta¬
res. suꝑ ẽ. ut agnoscã peecatũ nteitm
quod te illis litteris leferim. quas
meas eẽ. negare non possũ. Cur itaq
conor contra fluminis tractũ ac non
potius ueniam prto: Obseero ergo te
ꝑ mansuriudiie xp̃i. ut si lesi te duuit¬
tas mihi: nec nie uicissim lȩdendo malũ
ꝓmalo reddas. Tedes autẽ nre si nrihi
tacueris errorẽ neũ que̾ forte murne¬
ris infactis uel dictis meis. Nam si ea
innie rep̾henderis quȩ rep̾hendenda
ñ sunt. te lȩdis magis quã nre. Quid¬
si absit amorib & sc̃o ꝓposito tuo ut
hoc facias uoluntate lȩdendi. culpans
innix aliquid dente mabedico quod
mente ueredica scis ñ rẽ. culpandum.
ac ꝑhoc aut brmuolo corde argues &ĩa
potest eñĩ fieri ut tibi aliud uideatur
quam ueritas hab&. dum tam̃ abste
aliquid fiat quam caritas hab&e. & ego
amicissimã rep̾hensionẽ gratissime

Expanded text:
meas esse illas litteras nosses. atque ita, quia meas esse illas litteras nosses. atque ita, quia non credo, quod iniuste me laedendum putares, superest, ut agnoscam peccatum meum, quod prior te illis litteris laeserim, quas meas esse negare non possum. cur itaque conor contra fluminis tractum ac non potius ueniam peto? obsecro ergo te per mansuetudinem Christi, ut, si laesi te, dimittas mihi nec me uicissim laedendo malum pro malo reddas. laedes autem me; si mihi tacueris errorem I meum, quem forte inueneris in factis uel dictis meis. nam si ea in me reprehenderis, quae reprehendenda non sunt, te laedis magis quam me — quod absit a moribus et sancto proposito tuo, ut hoc facias uoluntate laedendi culpans in me aliquid dente maledico. quod mente ueridica scis non esse culpandum — ac per hoc aut beniuolo corde argues, etiam potest enim fieri, ut tibi aliud uideatur, quam ueritas habet, dum tamen abs te aliud non fiat, quam caritas habet. et ego amicissimam reprehensionem gratissime
Abbreviated transcription (Latin):
non me putares lȩdi posse rescriptis tui.
Nullo enm modo id de te opinatꝰ fuero
quod ñ te arbitrans lȩsũ. sic tam̃ rescri.¬
bis ut lȩdas. Aut site ñ sic rescribente.
ego propt̃ nimiam stultitiam mram
ledi posse putatus sũ. hoc ipso lȩsisti
plane quo de me ita fensisti. S nullo
modo tu me quẽ nũꝗ talẽ exꝑtus es.
temere talt̃ crederes. qui litterar um
mearum exemplarib & iã cũ stilum
meũ nosse tenere eredere noluisti.
S̾i enĩ ũ in merito uidisti ure iuste rx.¬
postulaturũ fuisse. si tenere crederes
esse litreras mras quȩ non essent meȩ.
quanto iustius expostularẽ meipstim
temere putatũ talẽ qualẽ mr ñ nossor
qui putauiss&: Nequaquã ergo ita
prolabereris ut tẽ non rescribente quo
lȩderer. me tamen existimares nimis
insiprentẽ. &iã tali tuo rescripto lȩdi
potuisse. Restat igitur ut lȩdere ne re¬
scribendo disponeres. si certo documento

Expanded text:
non me putares laedi posse rescriptis tuis. non me putares laedi posse rescriptis tuis. nullo enim modo id de te opinatus fuero, quod non te arbitrans laesum sic tamen rescribis, ut laedas. aut si te non sic rescribente ego propter nimiam stultitiam meam laedi posse putatus sum, hoc ipso laesisti plane, quod de me ita sensisti. sed nullo modo tu me, quem numquam talem expertus es, temere talem crederes, qui litterarum mearum exemplaribus etiam, cum stilum meum nosses, temere credere noluisti. si enim non inmerito uidisti me iuste expostulaturum fuisse, si temere crederes esse litteras meas, quae non essent meae, quanto iustius expostularem me ipsum temere putatum talem, qualem me non nosset, qui putauisset! nequaquam ergo ita prolabereris, ut te non rescribente, quo laederer, me tamen existimares nimis insipientem etiam tali tuo rescripto laedi potuisse. Restat igitur, ut laedere me rescribendo disponeres, si cerato documento
Abbreviated transcription (Latin):
postea iubras si mea ẽ epła aperte me
seribere. aut mittere exemplaria uerio¬
ra ut absq ulla rancora stomachi in
seripturarum disputatione uersemur:
Quo pacto enĩ possinus in hac dispu¬
tatione sine rancore uersari sime lede.
abste lesus iustȩ expostolarẽ. quod pro.¬
bare ante debuisfes meum eẽ sermonẽ
& sic rescribere. hoc ẽ. & sic lȩdere:
Nisi enĩ rescribendo besisses. go iuste
expostulare non possem. Promde cũ
ita reseribis ut lȩdas. quis locus nobis
relinquitur indisputatione scriptii.¬
rarũ sine ullo rancore uersandi:
Ego quidem absit ut ledar. si mihi
certa ratione uolueris & potueris
drmonstrare illud exepistola apłi.
uel quid aliud scripturarũ scãrum
te uerius intellexisse quã me: immo
uero absit ut ñ cũ gr̃arũ actione
lucris mris depute. si fuero te docen:¬
te instructus aut emendante correctꝰ.
Merũtamen tu mi frater carissine
nisi te putares lȩsum seripus meis.

Expanded text:
postea jubeas, si mea est epistola, aperte me postea jubeas, si mea est epistola, aperte me scribere aut mittere exemplaria ueriora, ut absque ullo rancore stomachi in scripturarum disputatione uersemur. quo pacto enim possumus in hac disputatione sine rancore uersari, si me laedereabs te laesus iuste expostularem, quod probare ante debuisses meum esse sermonem et sic rescribere, hoc est et sic laedere? nisi enim rescribendo laesisses, ego iuste expostulare non possem. proinde, cum ita rescribis, ut laedas, quis locus nobis relinquitur in disputatione scripturarum sine ullo rancore uersandi? ego quidem absit ut laedar, si mihi certa ratione uolueris et potueris demonstrare illud ex epistula apostoli uel quid aliud scripturarum sanctarum te uerius intellexisse quam me; immo uero absit, ut non cum gratiarum actione lucris meis deputem, si fuero te docente instructas aut emendante correctus. Uerum tamen tu, mi frater carissime, nisi te putares laesum scriptis meis,
Abbreviated transcription (Latin):
oruo correctus petam ut cognoscat
si meam culpam ipse cognouero.
rantissimo fr̃i & conpresbitero
hieronimo. augustinus indño salutẽ.
Quamuis rxistimẽ ante quã istas
sumeres urnisse in manus tuas litte¬
ras meas. quas ꝑdĩ feruũ filiũ nr̃m
cyprianum diaconum misi. quibus
cerissime agnoserres mram ẽẽ. xpłam
cuius exemplaria illuc ꝑuenisse com.¬
memorasti. unde me iam arbitror
rescripus tuis uelut entillinis gran¬
dib atq acrib cestib tamq audacẽ
clare tam cępisfe pulsari atq uersari.
nunc tamen ris ipsis respondeo litte.¬
ris tuis quas mihi per scm̃ filiũ nrm̃
ame tuȩ offensionis indicia. Itaque
ubi mulcebar legens ibi continuo ferie.¬
bar. hoc sane uel maxime ammirans
quod cũ te dicas exemplarib litterarim
mearũ idõ temere non putasse ereden¬
dum. ne forte respondente besus iuste
expostularem quod ꝓbare ante debuisses
nreum esse sermone᷑. Et sic reseribere.

Expanded text:
quo correctus petam, ut ignoscat, quo correctus petam, ut ignoscat, si meam culpam ipse cognouero. rantissimo fratri et conpresbytero Hieronymo Augustinus in domino salutem. Quamuis existimem, antequam istas sumeres, uenisse in manus tuas litteras meas, quas per dei seruum, filium nostrum 4 Cyprianum diaconum misi quibus certissime agnosceres meam esse epistulam, cuius exemplaria illuc peruenisse commemorasti — unde iam me arbitror rescriptis tuis uelut Entellinis grandibus atque acribus caestibus tamquam audacem Dareta coepisse pulsari atque uersari —, nunc tamen eis ipsis respondeo litteria me tuae offensionis indicia. Itaque ubi mulcebar legens, ibi continuo feriebar: hoc sane vel maxime admirans, quod cum te dicas exemplaribus litterarum mearum ideo non temere putavisse credendum, ne forte, te respondente, laesus juste expostularem, quod probare ante debuisses, meum esse sermonem, et sic rescribere;
Abbreviated transcription (Latin):
alipyum. ut nieo obsequio salutes obse.¬
cro Sc̃i fratres qui nobiscum inmo¬
nasterio dño seruire festinant. oppido
te falutant. In coluntẽ te & memorẽ¬
mei. xp̃s ds̃ noster tueatur omniporens.
dnẽ uere scẽ & suscipiende papa.
EPTA SC̃I ANGUSTINI AB̃PRESIDIŨ
omino beatissimo & merito
uenerando frĩ & consacerdori
presidio. augustinus in dño salutem.
Sicut p̾sens rogaui sinceritatem tuã.
nc̃ quoq cõmoneo ut litteras meas
scõ fr̃ĩ & conpresbitero nr̃o hieroni¬
mo mitrere non graueris. Ut autẽ
nourrit caritas tua qur̃admodum
&iam tu illi pro mea causa scribere
debeas. misi exemplaria litterarum
mearũ ad ipsum. & ad me ipsius. Quib
lectis. ꝓ tua prudentia facibe uidebis
& modũ mrũ quẽ seruandũ put̃aui
& motũ eiꝰ quẽ non frustra timui.
Aut si ego quod non debui uel quomͦi
non debui aliquid scripsi. ñ ad illum
de nre. sed ad meipsum potius fra.¬
terna dibectione mitte sermonem.

Expanded text:
Alypium ut meo obsequio salutes, obseAlypium ut meo obsequio salutes, obsecro. sancti fratres, qui nobiscum in monasterio domino seruire festinant, oppido te mei, Christus Deus noster tueatur omnipotens, domine vere sancte et suscipiende papa. EPISTULA AUGUSTINI AD PRAESIDIUM. Domino beatissimo et merito uenerando fratri et consacerdoti Praesidio Augustinus in domino salutem. Sicut praesens rogaui sinceritatem tuam, nunc quoque commoneo, ut litteras meas sancto fratri et conpresbytero nostro Hieronymo mittere non graueris. ut autem nouerit caritas tua, quem ad modum etiam tu illi pro mea causa scribere debeas, misi exemplaria litterarum et mearum ad ipsum et ad me ipsius. quibus lectis pro tua sancta prudentia facile uidebis et modum meum, quem seruandum putaui, et motum eius, quem non frustra timui. aut si ego, quod non debui, uel, quo modo non debui, aliquid scripsi, non ad illum de me, sed ad me ipsum potius fraterna dilectione. mitte sermonem,
Abbreviated transcription (Latin):
dres multos. fr̃ib uale dicens. nauigauit
syriam. & cum eo priscilla & aquila.
& totondit sibi intenebris caput. uotũ
enĩ habebat. Esto ut ibi udeoꝵ timo¬
re conpulsus sit facere quod nolebat.
quare coniã nuitriuit ex uoto. & postea
eam incenchris totondit ex lege. quod
nazarei qui se dõ uouerint iuxta prę¬
cepta moysi facere consuerunt : Oerũ
hȩc ad comparationẽ eius rei quȩ sequi¬
tur parua sunt. Refert lucas sacrar
scriptor hẏstoriȩ. Qum urnissemus
hirrosolymã. libenter excxperunt nos
fr̃s. & sequenti die iacob & om̃s senio¬
res qui cum eo erant euangelio illius
comꝓbato dixerunt ei. Uides frater
quot milia sunt iniudea qui credide¬
runt in xp̃o: Et hi om̃s emulatores¬
sunt legis: audiert̃ autẽ de te quia dis.

Expanded text:
dies multos, fratribus \'uale\' dicens nauigauit dies multos, fratribus \'uale\' dicens nauigauit Syriam et cum eo Priscilla et Aquila et totondit sibi in Cenchris caput; uotum enim habuerat. esto, ut ibi Iudaeorum timore compulsus sit facere, quod nolebat: quare comam nutriuit ex uoto et postea eam in Cenchris totondit ex lege, quod Nazaraei, qui se deo uouerint, iuxta praecepta Moysi facere consuerunt? Verum haec ad comparationem eius rei, quae sequitur, parua sunt. refert Lucas, sacrae scriptor historiae: Cum uenissemus Hierosolymam, libenter exceperunt nos fratres et sequenti die Iacobus et omnes seniores, qui cum eo erant, euangelio illius comprobato dixerunt ei: Vides, frater, quot milia sunt in Iudaea, qui crediderunt in Christo et hi omnes aemulatores legis. audierunt autem
Abbreviated transcription (Latin):
ben &e lystrã. & eece discipulus quidã
erat ibi nomine timotheus filius mu¬
lieris uiduȩ fidelis. patre gentili. Hiuc
testimonium reddebant qui inlistris
erant & iconio fr̃s. hunc uoluit pau.¬
lus secum ꝓficisci. & assumens circum.¬
cidit eum. ꝑpter iudeos qui trant in
illis locis. serebant enĩ om̃s. quod pat᷑
eius gentilis ess& O brate apostole
paule qui inperro rep̾henderas simu.¬
lationẽ. quare se subtraxiss& agentib
ꝑpier metũ iudxoꝵ qui aiacobo uene.¬
rant. cur timotheum filium hominis
gentilis utiq & ipsum gentilẽ. neque
enĩ iudeus erat qui non fuerat circũ¬
cisus. contra sententiam tuam
circũcidere cogeris : Respondebis mͥ.
ꝓpitr iudeos qui erant in illis locis.
Qui igiur tibi cognoscis in circũ cisiore
discipuli uenientis ex gentib. ignosce &
petro precessori tuo quod aliqua fecerit
metu fidelium iudeoꝵ. Rursũ seriptũ
est. Paulus uero eũ adhue sustinuissoe

Expanded text:
ben, et Listram; et ecce discipulus quidam ben, et Listram; et ecce discipulus quidam erat ibi, nomine Timotheus, filius mulieris viduae fidelis, patre autem gentili. Huic testimonium reddebant qui Listris erant et Iconio fratres. Hunc voluit Paulus secum proficisci; et assumens circumcidit eum propter Iudaeos, qui erant in illis locis; sciebant enim omnes, quod pater eius gentilis esset. o beate apostole Paule, qui in Petro reprehenderas simulationem, quare se subtraxisset a gentibus propter metum Iudaeorum, qui a Iacobo uenerant, cur Timotheum, filium hominis gentilis utique et ipsum gentilem — neque enim Iudaeus erat, qui non fuerat circumcisus —, contra sententiam tuam circumcidere cogeris? respondebis mihi: Propter Iudaeos, qui erant in illis locis\'. qui igitur tibi ignoscis in circumcisione discipuli uenientis ex gentibus, ignosce et Petro, praecessori tuo, quod aliqua fecerit meta fidelium Iudaeorum. rursum scriptum est: Paulus uero cum adhuc sustinuisset
Abbreviated transcription (Latin):
recte ingrediebatur adueritatẽ euangelii.
dixi petro coram om̃ibus. Si tu udȩus
cum sis gentiliter & non iudaicę uiuis.
quomodo gentes cogis iudaizare: Eit
petrus apłs fentente huius cuius nẽ
p̃uaricator arguitur. primus auctor
extiterit. Causa autẽ prȩuaricationis.
timor ẽ. iudeoꝵ. Dicit enĩ scriptura
quod primũ edebat cum gentibus.
cum autẽ uenissent quidam aiacobo
subtrahebat se & segregabat. timens ros
qui excircũcisione erant. Tim&e autẽ
iudeos quoꝵ erat apłs. ne ꝑ occasionẽ
gentilium a fide xp̃i recederent. &
imitatur pastoris boni ne perdero
gregẽ fibi creditum. Sicut igitur
ostendimus petrũ bene quidem fensis¬
se deabolitione legis musaice sed ad
simulationẽ obseruande eius timore
conpulsum. uideamus an ipse paulus
qui alium arguit tabe quid fecerit.
Legimus ineodem libro. Perambula.¬
bat autẽ paulus syriam & ciliciam con.¬
firmans aecclesias. peruenitq in der¬

Expanded text:
recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixi Iudaeus, gentiliter et non Iudaice uiuis, quem ad modum gentes cogis iudaizare?\' et Petrus apostolus sententiae hujus, cujus nunc praevaricator arguitur, primus auctor extiterit. Causa autem praevaricationis, timor est Judaeorum. Dicit enim Scriptura quod primum edebat cum Gentibus; cum autem venissent quidam a Jacobo, subtrahebat se et segregabat, timens eos qui ex circumcisione erant. Timebat autem Judaeos quorum erat apostolus, ne per occasionem Gentilium a fide Christi recederent, et imitator pastoris boni, perderet gregem sibi creditum. 9. Sicut ergo ostendimus, Petrum bene quidem sensisse de abolitione Legis Mosaicae, sed ad simulationem observandae ejus timore compulsum; videamus an ipse Paulus qui alium arguit, tale quid fecerit. Legimus in eodem libro: « Perambulabat autem Paulus Syriam, et Ciliciam, confirmans Ecclesias: pervenitque in Der
Abbreviated transcription (Latin):
urlationẽ & exposui illis euangelium.
quod p̾dico inter gentes. ostendens
non habuisse se securitatẽ euangelu
p̃dicandi. nisi petri & ceteroꝵ qui
cum eo erant fuiss& sententia robora¬
tum. Staumq sequitur Srparatĩ
autẽ his qui uidebamur ne forte in
uacuum currerẽ aut cucurrissem.
Quare separatim & non in publico:
ne forte fidelib exnumero iudeorum
qui legẽ putabant esse feruandam. &
sic eretdendum in dño saluatore. fidei
scandalum nasceretur. Ergo & eo
tempore cum peirus ueniss&e antiochi.¬
am licae hoc apłoꝵ acta ñ scribant. sed
affirmanti paulo credendũ fit. in faci¬
em illi paulus restitisse scribit. quia
rep̃hensibilis erat. Prius enim quani
uenirent quidam aiacobo. cũ gentibus
edebat. Cum autẽ uenisfent subtrahe.¬
bat se & segregabat. timenis eos qui ex
circũ cisione erant. Et consenserunt
cũ illo ceteri iudei. ita ut & barnabas
duceretur ab his in illa simulatiore:
Sed cum uidissem inquit quod non

Expanded text:
uelationem et exposui illis euangelium, uelationem et exposui illis euangelium, quod praedico inter gentes, ostendens non habuisse se securitatem euangelii praedicandi, nisi Petri et ceterorum, qui cum eo erant, fuisset sententia roboratum. statimque sequitur: Separatim autem his, qui uidebantur, ne forte in uacuum currerem aut cucurrissem. quare separatim et non in publico? ne fidelibus ex numero Iudaeorum, qui legem putabant esse seruandam et sic credendum in domino saluatore, fidei scandalum nasceretur. ergo et eo tempore, cum Petrus uenisset Antiochiam, licet hoc apostolorum acta non scribant, sed adfirmanti Paulo credendum sit, in faciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. prius enim, quam uenirent quidam a Iacobo, cum gentibus edebat; cum autem uenissent, subtrahebat se et segregabat timens eos, qui ex circumcisione erant. et consenserunt cum illo ceteri Iudaei, ita ut et Barnabas duceretur ab his in illa simulatione. sed cum uidissem, inquit, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum euangelii & credere. & qui
nouit corda ds̃ testimoniũ perhibuit.
dans illis spm̃ scm̃ sicut & nobis. &
nihil discreuit inter nos & illos. fide
purificans corda eoꝵ. Nunc ergo
quid tẽptatis dm̃ inponere iugum
super ceruicem discipuloꝵ quod neq
patres nr̃i neq nos portare potuimus:
saluari quẽ ad modũ & illi. Tacuit autẽ
om̃is multitudo. & insententiam eius
ia cobus apostolus & om̃s simul prȩsbite.¬
ri transierunt. Haec non debent mo.¬
lesta esse lectori. sed & illi & mihi utilia.
ut probemur ante apłm paulũ ñ igno¬
rasst petrũ. immo principẽ huius fuis.¬
se decreti legẽ post ruangelium non
toritatis fuit. ut paulus uepistola sua
scripserit. deinde post annos tres ueni
hierosolimã uidere petrũ. & mansi
apud illũ dieb quindecim. Rursumq
in consequentib post annos quattuordecĩ
ascendi iterũ hiero solymã cũ barnaba
assũpto & tito. Ascendi autẽ scđm re.¬

Expanded text:
uerbum euangelii et credere et, qui uerbum euangelii et credere et, qui nouit corda, deus testimonium perhibuit dans illis spiritum sanctum sicut et nobis et nihil dis-. creuit inter nos et illos fide purificans corda eorum. nunc ergo quid temptatis deum inponere iugum super ceruicem discipulorum, quod neque patres nostri neque nos portare potuimus? saluari, quem ad modum et illi. tacuit autem omnis multitudo et in sententiam eius Iacobus apostolus et omnes simul presbyteri transierunt. Haec non debent molesta esse lectori sed et illi et mihi utilia, ut probemus ante apostolum Paulum non ignorasse Petrum, immo principem huius fuisse decreti legem post euangelium non toritatis fuit, ut Paulus in epistula sua scripserit: Deinde post annos tres ueni Hierosolymam uidere Petrum et mansi apud illum diebus quindecim, rursumque in consequentibus: Post annos quattuordecim ascendi iterum Hierosolymam cum Barnaba adsumpto et Tito; ascendi autem secundum re