comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hic gͦ sp̃italis isrł ab illo israhele carnali qͥ est
uniuꝰ gnͣtis. nouitate gr̃ę. non nobilitate patriȩ:
& m̃te. ñ gente distinguit᷑: Sed altitudo ꝓphetica
dũ de illo uł ad illũ loquit᷑. latent̃ transit ad
hunc: & cũ iã de isto uł ad istũ loquat᷑. adhuc de
illo uł ad illũ uid&ur loqui. ñ intellectũ scriptura¬
rũ nob quasi hostilit̾ inuidens: sed exercens medi¬
cinalit̃ nr̃m. Unde & illud qͦd̃ ait. & inducã uos int̾rã
uram. & paulo pꝰ tanꝗͣm id ipsũ rep&ens. & habitabi
tis inquit in t̾ra quã dedi patrib ur̃is: ñ carnalit᷑
sic̃ carnalis isrł: so spĩtalit̃ sic̃ spiritalis isrł debemꝰ
acciꝑe: Eccła qͥppe sine macula &e ruga ex om̃ibus
gentibꝰ congregata. acq in ȩẽnũ regnatura cumap̃e
ipsa ẽ
terta beatoꝵ. t̾ra uiuentiũ: Ipsa intelligñda ẽ patribꝰ
data quando eis certa & inmutabili dĩ uolunta¬
te promissa ẽ: quonia ipsa ꝓmissionis uł pre¬

Expanded text:
hel spiritalis ab illo Israhel ca.rnali, qui est unius gentis, nouitate gratiae, non nobilitate patriae, et mente, non gente distinguitur. sed altitudo prophetioa, dum de illo uel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc et, cum iam de isto uel ad istum loquatur, adhuc de illo uel ad illum uidetur loqui, non intellectum scripturarum nobis quasi hostiliter inuidens, sed exercens medicinaliter nostrum. unde et illud quod ait: et inducam uos in terram uestram, et paulo post, tamquam id ipsum repetenstis, inquit, in terram, quam dedi patribus uestris, non carnaliter sicut carnalis Israhel, sed spiritaliter sicut spiritalis Israhel debemus accipere. ecclesia quippe sine macula et ruga, ex omnibus gentibus congregata atque in aeternum regnatura cum Christo, ipsa est terra beatorum, terra uiuentium, ipsa intellegenda est patribus data, quando eis certa et immutabili dei uoluntate promissa est, quoniam ipsa promissionis prae
Abbreviated transcription (Latin):
uerreate subnixa ꝓuidit: Nam qͥd in diuinis eloqͥis
Larguiꝰ & ubuiꝰ potuit diuntꝰ ꝓuidi: qua ut eadẽ
ũba plurib intelligant᷑ modis. quos alia ñ minꝰ di¬
uina constantia faciant approban: Ubi aut talis
sensus erintir. cuiꝰ incertũ certis scarũ scriptinrarũ testi¬
momis ñ possit aperiri: restat ut ratione reddita mam¬
festus appareat: &iam si ille cuiꝰ uerba intelligere q̃¬
rimus eũ forte ñ sensit: Sed hȩc consu&udo. ꝑiculosa
est.: Per sripturas. eñ diumas multo tieiuꝰ ambulatii:
Quas uerbis trans latis. opacatas cũ serntari uolimꝰ.
aut hoc inde exeat qđ non habeae controsiam: aut
si habeat. ex eadem scriptura ubicũq eiꝰ inuentis atꝙ
ad hibitis testibꝰ t̾minetitr

Expanded text:
ueritate subnixa, prouidit. nam quid in diuinis eloquiis ueritate subnixa, prouidit. nam quid in diuinis eloquiis largius et uberius potuit diuverba pluribus intelligantur modis, quos alia non minus divina contestantia faciant approbare? Ubi aut talis sensus eruitur, cuius incertum certis sanctarum scripturarum testimoniis non possit aperiri, restat, ut ratione reddita manifestus appareat, etiam si ille cuius uerba intellegere quaerimus eum forte non sensit. sed haec consuetudo periculosa est; per scripturas enim diuinas multo tutius ambulatur. quas uerbis translatis opacatas cum scrutari uolumus, aut hoc inde exeat quod non habeat controuersiam, aut, si habet, ex eadem scriptura ubicumque eius inuentis atque adhibitis testibus terminetur
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut iam ubicumq scutum ꝓ quõ uis munim̃to positũ¬
legerimꝰ: non accipiamꝰ nͥ bonã uoluntatẽ dĩ: Dictũe
enĩ. & scutũ fidei: in quo possit̃is inquit om̃s sagittas
maligni ignitas extinguere: Nec rursus idõ debenis
in armis huiche modi sp̃italib scuto tareũ modo fĩem
tribuere: cũ alio loco &iam Lorica dieta sit fidei Induti
inquit Lonicã fidei : & caritatis. Quando aut ex eisdem¬
serpturȩ u̾bis n unũ alqͥd. sed duo uł plinra sentunt. Euam
si late qͣ senserit ille qͥ serpst: iichil penculi ẽ. si qͥ libe
eoꝵ congriiere ueritati. ex alis locis sc̃arũ script̃arum
docer potest: id tam̃ eo conante qͥ diuina scrutatu
siue aliam sententiã. de illis ũbis q̃ fidei recte ñ te¬
frangat᷑ exculpat: destimoniũ habens a quo cumꝙ
alio Loco diunorũ gloquiori: Ille quippe auctor
in cisdem ũbis q̃ intelligere uolumꝰ & ip asen¬
tatione p̃udit: immo ut occurrer&e. quia & ipsa ẽ

Expanded text:
mus positum, non accipiamus nisi bonam voluntatem Dei: dictum est enim et scutum fidei, in quo possitis, inquit, omnes sagittas maligni ignitas exstinguere . Nec rursum ideo debemus in armis hujuscemodi spiritualibus scuto tantummodo fidem tribuere, cum alio loco etiam lorica dicta sit fidei: Induti, inquit, loricam fidei et charitatis . CAPUT XXVIra sentiuntur, etiam si latet quid senserit ille qui scripsit, nihil periculi est, si quodlibet eorum congruere ueritati ex aliis locis sanctarum scripturarum doceri potest, id tamen eo conante qui diuina scrutatur siue aliam sententiam de illis uerbis, quae fidei rectae non refragatur, exsculpat, testimonium habens a quocumque alio loco diuinorum eloquiorum. ille quippe auctor in eisdem uerbis, quae intellegere uolumus, et ipsam sentatione praeuidit, immo ut occurreret, quia et ipsa est
Abbreviated transcription (Latin):
bꝰ p̃ceptis: tota lex pend& & ꝓpħȩ : finis itaq precepti est
dilectio. & ea gemina: id ẽ dĩ & ꝓximi: Quod si te totũ intelligas
en ex anmo constat & corp̾e. nullũ rerũ dilgendarum¬
genus in his duob pͣcepris pret̾mistũ ẽ: Cũ enͣ precurrat
dilectio dĩ. eiꝰq dilectionis moð pͣscript᷑ appareat. itaut
c&era in illũ confluant: de dilectione tua nichil dictũ
uid & ur: Sed cũ dictũ ẽ diliges ꝓximũ tuũ tanquã te ip¬
sũ : simul. & tui dilectio ñ pret̾missa est Eaut̃ iuste

Expanded text:
bus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Finis itaque praecepti est bus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Finis itaque praecepti est dilectio , et ea gemina, id est Dei et proximi. Quod si te totum intelligas, enim ex anima constat et corpore — nullum rerum diligendarumgenus in his duobus praeceptis praetermissum est. cum enim praecurrat dilectio dei eiusque dilectionis modus praescriptus appareat, ita ut cetera in illum confluant, de dilectione tua nihil dictum uidetur, sed cum dictum est: diliges proximum tuum sicut te ipsum, simul
Abbreviated transcription (Latin):
dilgebant cõseq̃rentur: Non gͦ ꝓpt̾ea quisqua dicenoꝰ ẽ non
diligere salutẽ atq incolumitatẽ corpͥis sui: qͥr plus aliquid
dilgit: Nã & auarus quã uis pecuniã diligat: tam̃ eunt sibi
panẽ: Qd cũ facit. dat pecuniã quã multũ diligit & augere
desid̾at: s qͥa pluris estimat salutẽ corꝑis sui quȩ illo pane
fulcit᷑ Suꝑuaȩcaneum ẽ diutiuꝰ de re manifestissima disputare:
qͦd tñ plerũꝙ nos facere cogit error impioꝵ: Ergo quoniã¬
p̃cepto nͣ opꝰ ẽ. ut se. quisque & corpꝰ suũ diligat. id ẽ qm̃ id
diligim̃. quȩ in bestias &iam ꝓ mulgata ẽ: nã & bestiȩ. se atq
corꝑa sua diligunt. restabat ut &de illo qͦd supͣ nos ẽ & de
illo qđ iuxta nos ẽ precepta sumeremus Diliges inquit dñm
dñi tuũ ex toto corde tuo. & ex tota anima tua. & ex
totam̃te tua: & diliges. ꝓximũ tuũ taꝗͣ te ipsũ In his duo¬

Expanded text:
diligebant, consequerentur. Non ergo propterea quisquam dicendus est non diligebant, consequerentur. Non ergo propterea quisquam dicendus est non diligere salutem atque incolumitatem corporis sui, quia plus aliquid diligit. Nam et avarus quamvis pecuniam diligat, tamen emit sibi panem: quod cum facit, dat pecuniam quam multum diligit et augere desiderat; sed quia pluris aestimat salutem corporis sui, quae illo pane fulcitur. Supervacaneum est diutius de re manifestissima disputare, quod tamen plerumque nos facere cogit error impiorupraecepto non opus est ut se quisque et corpus suum diligat, id est, quonidiligimus, quae in bestias etiam promulgata est nam et bestiae se atque corpora sua diligunt; restabat ut et de illo quod supra nos est, et de illo quod juxta nos est, praecepta sumeremus. Diliges, inquit, Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua, et diliges proximum tuum tanquam teipsum. In his duo
Abbreviated transcription (Latin):
remaner&. quantꝰ erat in duobus. nͥ aliqua res qͣ pͣpo¬
nenda ess& urger&. Istis atq huiꝰmodi docuñtis. sa¬
tis ostendit᷑ eis qͥ sine ꝑtinatia uerũ requirunt. quã ce¬
ta sententia sit apłi ubi ait. Nemo em̃ umquã carnẽ
suã odio habuit: Addidit &iam: Sꝰ nutrit & fouse eã:¬
sic̃ ȩccłam: Mod uͦ diligñdi p̃ceptus est homini. id ẽ
quomͦ se diligat: ut ꝓsit sibi. Qum aut̃ se diligat & pro¬
desse sibi uelit. dubitare dem̃tis ẽ: Precipiendũ &rã
qͦmͦ corpꝰ suũ diligat: ut ei ordinate prudent̃q c̃sulat:
Nã qͦd̾ diligat &iam corpꝰ suũ. idq saluũ habere
atq integrũ uelit: a eque manifestũ ẽ: Aliqͥd itaq
diligere amplius aliqͥs potest: quã salutẽ atq in tegrta¬
tem corꝑis sui: Nam multi ⁊ dolores & amissiones non uulloꝵ
m̃broꝵ uoluntarias suscepisse inueniunt᷑ ss ut aliqͣ q̃ ãpliuꝰ

Expanded text:
remaneret, quantus erat in duobus, nisi aliqua res quae praeporemaneret, quantus erat in duobus, nisi aliqua res quae praeponenda esset, urgeret. Isto atque hujusmodi documento satis ostenditur eis qui sine pertinacia verum requirunt, quam certa sententia sit Apostoli, ubi ait: Nemo enim unquam carnem suam odio habuit. Addidit etiam: Sed nutrit et fovet eaipiendus est homini, id est, quomodo se diligat ut prosit sibi. Quin autem se diligat et prodesse sibi velit, dubitare dementis est. Praecipiendum etiam quomodo corpus suum diligat, ut ei ordinate prudenterque consulat. Nam quod diligat etiam corpus suum, idque salvum habere atque integrum velit, aeque manifestum est. Aliquid itaque amplius diligere aliquis potest, quam salutem atque integritatem corporis sui. Nam multi et dolores et amissiones nonnullorum membrorum voluntarias suscepisse inveniuntur, sed ut alia quae amplius
Abbreviated transcription (Latin):
in domitã carnalẽ cõsu&udinẽ. ad ũsꝰ quã sp̃c concu¬
piscit: ñ ut intimat corpꝰ. sed ut ccupiscentiã eiꝰ id ẽ
cõsu& udinẽ male domitã faciat spñi subugatam:
qđ naturalis ordo desidat: Quia enĩ hoc pͦ resurrectio¬
nẽ ut corpꝰ omimodo cũ qui&e sũma spũi subditũ in mor¬
talit̃ uigeat: hoc &iam in hac uita meditandũ ẽ. ut con¬
su&udo carnalis mutet᷑ in meliuꝰ: nec in ordinatis motib᷑
resistat spui. Quod donec fiat. caro c̃cupiscit adũfus
principatũ: quomagis qͦd̃ diligit uult subditũ eẽ melio¬
ri: nec ꝑ odiũ resistente carne. sꝰ ꝑ c̃fu&udinis uiculũ:
qͦd̃ a parentũ &iam ꝓpagine inueteratũ. nat᷑ali lege in¬
oleuit: Id gͦ agit sp̃c indomanda carne. ut soluat ma¬
lȩ c̃su&udinis quasi pacta ꝑu̾sa: & fiat pax ẽsu&udims
de testant᷑. parati essent unũ oculũ uł sine sensu do¬
Loris amit tere. &iam si in altero tantꝰ cernendi sens

Expanded text:
us quam spiritus concupiscit; non ut interimat corpus, sed ut concupiscentia ejus, id est consuetudine mala edomita, faciat spiritui subjugatum, quod naturalis ordo desiderat. Quia enim hoc erit post resurrectionem, ut corpus omni modo cum quiete summa spiritui subditum immortaliter uigeat, hoc etiam in hac uita meditandum est, ut consuetudo carnalis mutetur in melius nec inordinatis motibus resistat spiritui. quod donec fiat, caro concupiscit aduersprincipatum, quo magis quod diligit uult subditum esse meliori, nec per odium resistente carne, sed per consuetudinis uinculum, quod a parentum etiam propagine inueteratum naturae lege inoleuit. id ergo agit spiritus in domanda carne, ut soluat malae consuetudinis quasi pacta peruersa et fiat pax consuetudinis detestantur, parati essent unum oculum vel sine sensu doloris amittere, etiamsi in altero tantus cernendi sensus
Abbreviated transcription (Latin):
uł adiuuamꝰ uł adiuuam᷑ ab eis ad unũ illũ finẽ re¬
ferendũ est: Si enĩ in theatris neqͥtiȩ qͥ aliquẽ diligit
istrionẽ. & tanqu̾a magno uł &iam sũmo bono eiꝰ ar¬
te ꝑfrutt᷑. om̃s diligit qͥ secũ eũ diligunt. ñ ꝓptes

Expanded text:
eos adjuvamus vel adjuvamur ab eis, ad unum illum finem reeos adjuvamus vel adjuvamur ab eis, ad unum illum finem referendum est. Si enim in theatris nequitiae qui aliquem diligit histrionem, et tanquam magno vel etiam summo bono ejus arte perfruitur, omnes dili
Abbreviated transcription (Latin):
gendi sunt: Sꝯ cũ om̃ibꝰ ꝓdesse ñ possis. his potissimũ conse¬
lendũ ẽ: qͥ q locoꝵ & tẽporũ. uł quarũlibet rerĩ oportu¬
nitatib constricriꝰ tͥ quasi quadã sorte iunguntur: Sicut
eñ si tibi hahundar& aliquid qͥđ dare oporters ei qͥna
hab̾&. nec duobꝰ dari potuiss&. si tibi concurrerent
duo. quoꝵ neut̃ aliũ uł indigentia. uel erga te aliqua
necessitudine. suꝑar&: inchil iustuiꝰ faceres quã ut sor
te delgeres cui dandũ e&̃. qͦd dari utriꝰq ñ poss&.
Sic hominibꝰ qͥb om̃ibꝰ cõsulere nequeas ꝓ sorte ha¬
bendũ ẽ. ꝓut quisq tͥ tẽporalit̃ colligatiuꝰ adherere
potuerit: Omium aut̃ qͥ nob̃cũ frui possunt dõ. par¬
tim eos diligimꝰ quos ipsi ad iuuamꝰ. partim eos aqͥbꝰ
subuenim : partiꝰ qͥb nec ipsi cõferimꝰ aliqͥd commodi:
nec ab eis ut nob̃ cõferat᷑ attendimus. Uelle tamen
debemus ut om̃s nob̃cũ diligant dm̃. & totũ qͦd̃ eos

Expanded text:
gendi sunt; sed cum omnibus prodesse non possis, his potissimum consulendum est, qui pro locorum et temporum vel quarumlibet rerum opportunitatibus, constrienim si tibi abundaret aliquid quod dari oporteret ei qui non haberet, nec duobus dari posset, si tibi occurrerent duo, quorum neuter alium vel indigentia, vel erga te aliqua necessitudine superaret, nihil justius faceres, quam ut sorte legeres eligeres cui dandum esset quod dari utrique non posset; sic in hominibus, quibus omnibus consulere nequeas, pro sorte habendum est, prout quisque tibi temporaliter colligatius adhaerere potuerit. Omnium autem qui nobiscum frui possunt Deo, partim eos diligimus quos ipsi adjuvamus, partim eos a quibus subvenimus; partim quibus nec ipsi conferimus aliquid commodi, nec ab eis ut nobis conferatur attendimus. Velle tamen debemus ut omnes nobiscum diligant Deum, et totum quod vel
Abbreviated transcription (Latin):
te ipsũ: dm̃ uͦ ex toto corde. ex tota anima. ex tora mͣte: ut
oñs cogitationes tuas. & omẽm uitã. & omem intellectũ in il¬
lũ conferas: a qͦ habes sͣpsa ꝗͣ confers: Cum aut̃ ait toto
corde. tota anima. tora m̃te: nullã uitȩ nr̃ȩ partẽ reliquit
qͥ ua care debeat. & quasi locũ dare ut alia re uelit frii.
sed quicqͥd aliud diligendũ uenerit in ammũ. illuc rapiat᷑.
qͦ totꝰ dilectionis imp&eus currit: Quisquis gͦ recte dilgit
ꝓximũ. hoc cũ eo deb& agere.: ut &iam ipse toto corde.
tota anma. tota nĩte diligat dm̃ Siͨ em̃ eũ diligens tãqͣm¬
se ipsũ. totã dilecgionẽ sui & illiũ refert millã di. quę

Expanded text:
teipsum; Deum vero ex toto corde, et ex tota anima et ex tota mente ; ut teipsum; Deum vero ex toto corde, et ex tota anima et ex tota mente ; ut omnes cogitationes tuas et omnem vitam et omnem intellectum in illum conferas, a quo habes ea ipsa quae confers. Cum autem ait, toto corde, tota anima, tota mente, nullam vitae nostrae partem reliquit, quae vacare debeat et quasi locum dare ut alia re velit frui; sed quidquid aliud diligendum venerit in animum, illuc rapiatur, quo totus dilectionis impetus currit. Quisquis ergo recte proximum diligit, hoc cum eo debet agere, ut etiam ipse toto corde, tota anima, tota mente diligat Deum. Sic enim eum diligens tanqseipsum, totam dil
Abbreviated transcription (Latin):
Maledictus aut̃: qui sp̃e suã ponit in homine. S. ꝯ nec sẽ
ipso qͥs quã frui debet si liquide. adũtas: q nec se ipsũ deb&
propt̃ se ipsũ dilgere: so ꝓpt̃ illũ qͦ fruendũ est: Tunc ẽ
quippe optimꝰ homͦ. cũ uita sua ꝑgit in in comutabilẽ uitã.
& toto affectu in her& illi. Si aut̃ Pppt̃ se diligit. ñ se refert
ad dm̃: s adse ipsũ conũsus. ñ ad in cõmutabile aliqͥd conĩertͥ¬
& ꝓpt̃ea iã cũ defectu aliqͦ se fruitur. quia melior ẽ cũ totꝰ
her&. atq constringit᷑ in cõmutabili bono: quã cũ inde uł
ad seipsũ relaxatus: Si gͦ te ipsũ ñ ꝓp̃t te debes diligere. sed
ꝓpt̃ illi ubi dilectionis tuȩ rectissimꝰ finis ẽ: ñ fuccenseat
aliũ homͦ. si &ian ipsũ ꝓpt dm̃ diligis: Haec em̃ regula dilec¬
tionis.: dnunitꝰ c̃streuta est: Diliges inquit ꝓximũ tuũ sicut

Expanded text:
maledictus autem qui spem suam ponitmaledictus autem qui spem suam ponitquido advertas; quia nec seipsum debet propter seipsum diligere, sed propter illum quo fruendum est. Tunc est quippe optimus homo, cum tota vita sua pergit in incommutabilem vitam, et toto affectu inhaeret illi: si autem se propter se diligit, non se refert ad Deum; sed ad seipsum conversus, non ad incommutabile aliquid convertpterea jam cum defectu aliquo se fruitur; quia melior est cum totus haeret atque constringitur incommutabili bono, quam cum inde vel ad seipsum relaxatur. Si ergo teipsum non propter te debes diligere, sed propter illum ubi dilectionis tuae rectissimus finis est, non succenseat alius homo, si etiam ipsum propter Deum diligis. Haec enim regula dilectionis divinitus constituta est: Diliges, inquit, proximum tuum sicut
Abbreviated transcription (Latin):
omĩbꝰ reb illȩ tantũ sunt quibꝰ fruendũ ẽ. quas ȩt̃nas
at q in cõmutabiles com memorauimꝰ : e&eris aut̾ uten¬
dũ ẽ. ut ad illarũ ꝑfrui tionẽ ꝑuenire possimus: Hos
itaq qͥ fruim & utun̾ aliis rebꝰ res aliquȩ sum̃. Magua enĩ
q̃dã res ẽ homo. factus ad imagine & similitudinẽ dĩ. nͣ
inquantũ mortali corꝑe includit᷑ sed in quantũ bestias
rationalis animi honore p̃cedit: Itaq magna questio
ẽ. utrũ frui se homines debeant. an uti an utrũꝙ.
Prȩceptũ enĩ ẽ nobis ut diliganiꝰ inuicẽ: sed q̃rit᷑ utrũ. ppt᷑
se homͦ abhouine diligend sit: anꝙpt̃ aliud Si eñ propt
se frumꝰ: si propt̃ aliud: utim eo. lud&ur aut̃ mͥ ꝓpt̃ aliud
diligendus: Quod em̃ ꝓpt̃ se diligñdũ ẽ: in eo c̃stituit beata
uita: cuiꝰ eram si ñdũ res. tam̃ spes eiꝰ nos hoc tẽpr̃ consolat᷑:

Expanded text:
omnibus rebus illae tantum sunt quibus fruendum est, quas aeternas omnibus rebus illae tantum sunt quibus fruendum est, quas aeternas atque incommutabiles commemoravimus; caeteris autem utendum est, ut ad illarum perfructionem pervenire possimus. Nos itaque qui fruimur et utimur aliis rebus, res aliquae sumus. Magna enim quaedam res est homo, factus ad imaginem et similitudinem Dei, non in quantum mortali corpore includitur, sed in quantum bestias rationalis animae honore praecedit. Itaque magna quaestio est utrum frui se homines debeant, an uti, an utrumque. Praeceptum est enim nobis ut diligamus invicem; sed quaeritur utrum propter se homo ab homine diligese, fruimur eo; si prop ter aliud, utimur eo. uidetur autem mihi propter aliud diligendus. quod enim propter se diligendum est, in eo constituitur beata uita, cuius etiam si nondum res, tamen spes eius nos hoc tempore consolatur.
Abbreviated transcription (Latin):
lutio: Et quomͦ animꝰ pꝰ pęnitentiã qua pͥores mores
ꝑditos int̾emit reformat᷑ in meliuꝰ: sic &iam corpꝰ post
istã mortẽ qũa uinculo peccati om̃s debem̾. credẽdu
& sperandũ ẽ resurrectionis tẽprͣ in meliuꝰ cõmutari: ut
non caro & sanguis regnũ cȩlorũ possideat. qd fieri ñ po¬
test : sed corruptibile hoc induat in corruptionẽ. & mor¬
tale hoc induat inmortalitatẽ: nullãq faciens molestiã.
quia nullã patiet᷑ indigentiã: abeata ꝑfectaq anina cum
sũma qui&e ueg&etur: Cuiꝰ aut̃ animꝰ nͦ morit᷑ huic scło¬
neq incipit configurari ueritati. ingrauiorẽ mortẽ morte
corꝑꝰis trahit᷑: neq ad cõmutationẽ cȩlestis habitudinis
sed ad luenda supplicia reuiuiscit: Hoc itaq fides hab&¬
atq ita se. rem hab̾e credendũ ẽ. neq animũ neq corpꝰ
humanũ omimodo interitũ pati : sed impios resurgere

Expanded text:
lutio: et quomodo animus post poenitentiam, qua priores mores lutio: et quomodo animus post poenitentiam, qua priores mores perditos interemit, reformatur in melius; sic etiam corpus post istam mortem, quam vinculo peccati omnes debemus, credendum et sperandum est resurrectionis tempore in melius commutari, ut non caro et sanguis regnum Dei possideant, quod fieri non potest; sed corruptibile hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem , nullamque faciens molestiam, quia nullam patietur indigentiam, a beata perfectaque anima cum summa quiete vegetetur. CAPUT neque incipit configurari veritati, in graviorem mortem morte corporis trahitur; neque ad commutationem coelestis habitudinis, sed ad luenda supplicia reviviscet. CAPUT atque ita se rem habere credendum est, neque animum, neque corpus humanum omnimodum interitum pati; sed impios resurgere
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid eiꝰ modi: Porro quoniã in uia sum̃. nec ia ista lo¬
coꝵ ẽ sed affectuũ. quã int̾cludebant quasi septa q̃dã spi¬
nosa. pͣteritoꝵ malit̾ia peccatoꝵ: qͥd lib̾aliuꝰ & mise ricordiũ
facere potuit. qͥ se ipsũ uob̾ quã rediremus substernere
uoluit. nͥ ut om̃ia donar& peccata conu̾sis. & grant̃ fixa
int̃dicta reditus nr̃i ꝙ nob crucifixus e ueller&: Has igit᷑
sent in cȩlo. quȩ ligar& int̃ra ligata essent incęlo
scilic& ut quisquis in ȩccła eiꝰ dimitti sibi peccata non
cred&. ñ ei dinutterent᷑: quisquis aut̃ cred&e. seq ab his
correptus aũter& in eidẽ ȩccłȩ gremio c̃stitutꝰ eadem
fide atq correctione sanaretur: Quisquis em̃ nͣ cere¬
dit dimitti sibi posse peccata. fit det̾ior desꝑando:
quasi nichil illi meliuꝰ quã malũ e̾eͤ remaneat: ubi de
q̃dã mors ẽ uitȩ pͥoris morũq reliceio. q̃ fit penite¬
do : sic & iam corꝑͦis mors ẽ. animationis pristinȩ reso¬

Expanded text:
atriam. 16. Porro quoniam in via sumus, nec via ista locorum est, sed affectuum, quam intercludebat, quasi septa quaedam spinosa, praeteritorum malitia peccatorum; quid liberalius et misericordius facere potuit, qui seipsum nobis, qua rediremus, substernere voluit, nisi ut omnia donaret peccata conversis, et graviter fixa interdicta reditus nostri pro nobis crucifixus evelleret? sent in coelo; quae ligaret in terra, ligata essent et in coelo : scilicet ut quisquis in Ecclesia ejus dimitti sibi peccata non crederet, non ei dimitterentur; quisquis autem crederet, seque ab his correctus averteret, in ejusdem Ecclesiae gremio constitutus, eadem fide atque correctione sanaretur. Quisquis enim non credit dimitti sibi posse peccata, fit deterior desperando, quasi nihil illi melius quam malum esse remaneat, ubi de quaedam mors est, vitae prioris morumque relictio, quae fit poenitendo; sic etiam corporis mors est animationis pristinae reso
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitate. fustinere se illã lucẽ non posse ꝑsenserit.
In quinto gradu hoc ẽ in consilio miscdiȩ. purgat am¬
mã tuniultuantẽ quod ãmodo atq obstrepentẽ sibi.

Expanded text:
infirmitate sustinere se illam lucem non posse persenserit, infirmitate sustinere se illam lucem non posse persenserit, in quinto gradu, hoc est. in consilio misericordiae purgat animam tumultuantem quodammodo, atque obstrepentem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximi. sic̃ &iam nr̃i dilectio referat᷑ in dm̃ De quibꝰ
duob p̃ceptis cũ de reb agerem: libro suꝑiore trac̃¬
tauimus: Necesse ẽ gͦ ut pͥmo se quisq in scripturis
inueniat. amore huiꝰ scłi. hoc ẽ tẽporaliũ rerũ inplici¬
tũ. Longe se iunctũ ẽẽ atanto amore dĩ. & tanto a¬
more ꝓximi: quantũ script᷑a ipsa p̃scribit: Tum uero
ille timor qͦ cogitat de iudicio dĩ. & illa pi&as qͥ ñ
potest nͥ credẽ. & cedere auetoritati scoꝵ libroru:
cogit eũ se ipsũ lugere: Nã ista scientia bonȩ spes
hominẽ ñ se iactantẽ. s lam̃tantẽ facit: qͦ affecꝰtu
impetrat sedulis p̃cib c̃solationẽ diumni ad iutorii.
ne desꝑatione frangat᷑: & ẽẽ incipit: quarto gradu hoc :
fortitudins: quo esurit᷑ & sit̾it᷑ iusticia Hoc em̃ affec
xerit. quantũ potest in longinqͦ radiantẽ. suiq aspectꝰ

Expanded text:
oximi sicut etiam nostri dilectio referatur in deum. de quibus oximi sicut etiam nostri dilectio referatur in deum. de quibus duobus praeceptis, cum de rebus ageremus, libro superiore tractauimus. necesse est ergo, ut primo se quisque in scripturis inueniat amore huius saeculi, hoc est temporalium rerum, implicatum longe seiunctum esse a tanto amore dei et tanto amore proximi, quantum scriptura ipsa praescribit. tum uero timor ille, quo cogitat de iudicio dei, et illa pietas, qua non potest nisi credere et cedere auctoritati sanctorum librorum, cogit eum se ipsuhominem se non jactantem, sed lamentantem facit, quo affectu impetrat sedulis precibus consolationem divini adjutorii, ne desperatione frangatur, et esse incipit in quarto gradu, hoc est, fortitudinis. Quaeritur et sititur justitia; hoc enim affectxerit, quantum potest, in longinquo radiantem, suique aspectus
Abbreviated transcription (Latin):
Inte om̃ia igit᷑ opꝰ ẽ dĩ timore conũti. ad cognoscen¬
dã eiꝰ uoluntatẽ: qͥd nobis app&endũ fugiendumq
precipiat.: Iimor aut̃ iste cogitationẽ de nr̃a mortalita¬
te & de fitt᷑a morte necesse ẽ incutiat. & quasi clauatis
carnibꝰ. om̃ s suꝑbiȩ motꝰ ligno crucis affigat: demn¬
de mitescere opꝰ ẽ pieate: neq contͣdicere diuinȩ script̾ȩ
siue intellectȩ. si aliqͦ uitia nr̃a ꝑcutit. siue ñ intellectȩ
quasi nos meliũ sapere mebũq p̃ciꝑe possimꝰ: S cogitare
potiꝰ & crede. id e̾e̾ meliꝰ & uerius qͦd̾ ibi scriptũ ẽ. &iam
si lateat: quã id qͦd̃ n ꝑnos ipsos saꝑe possumꝰ: Post istos
duos grad timoris atq pi&atis. ad t̾ciuĩ uenit̃ scientiae
gradũ : de quo nc̃ agere institui Nã in eo se exerc&
om̃is diuinarũ scripturarũ studiosus: nichil in eis abud
ꝓpt̃ dm̃. Et illũ qͥdẽ ex toto corde. extota anima. ex

Expanded text:
Ante omnia igitur opus est Dei timore converti ad cognoscenAnte omnia igitur opus est Dei timore converti ad cognoscendam ejus voluntatem, quid nobis appetendum fugiendumque praecipiat. Timor autem iste cogitationem de nostra mortalitate et de futura morte necesse est incutiat, et quasi clavatis carnibus, omnes superbiae motus ligno crucis affigat. Deinde mitescere opus est pietate, neque contradicere Scripturae, sive intellectae, si aliqua vitia nostra percutit, sive e meliusque praecipere possimus, sed cogitare potius et credere id esse melius et uerius quod ibi scriptum est, etiam si lateat, quam id quod nos per nos ipsos sapere possumus. post istos duos gradus timoris atque pietatis ad tertium uenitur scientiae gradum, de quo nunc agere institui. nam in eo se exercet omnis diuinarum scripturarum studiosus, nihil in eis aliud et ex tota anima et ex
Abbreviated transcription (Latin):
mansosq transferre: Oues &iam iocundissime agnos¬
co de tonsas. onerib secularib tanquã uellerib positis.
& ascendentes de lauachro id ẽ de baptismate: ereare¬
quãsi nulla de dtuitis libris talis similieudo prome¬
ret᷑. cũ res eadem sit. eademq cogntio: difficile ẽ¬
dicere: & alia questio est. Nunc tam̃ nemo ãbigit. ꝑ simili¬
tudines libentuꝰ quȩque agnosci: & cũ aliqͦ diffilcultate
quesita. multo gratius inueniri Qeñ prorsus ñ inueniunt
qd̾ quȩrunt : faine laborant: Qui aut̃ ñ q̃runt: qͥa in ꝓmptu
habent fastidio sȩpe mnar cescunt: In utroque. Languor cauẽ.¬
dus ẽ Magnifice igit᷑ & salubrit̃ sp̃s sc̃s. ita script᷑as scas
modificauit. ut locis aꝑtioribꝰ fami occurrer&: obseuriorbꝰ
aut̃ fastidia det̾ger&. Nichil em̃ fȩre de illis obscuritatib
eruit᷑ : qd̾ ñ planissime dictũ alibi repperiature.

Expanded text:
mansosque transferre. oues etiam iocundissime agnosmansosque transferre. oues etiam iocundissime agnosco detonsas, oneribus saecularibus tamquam uelleribus positis, et ascendentes de lauacro, id est de baptismate, creaquam si nulla de divinis Libris talis similitudo promeretur, cum res eadem sit eademque cognitio, difficile edicere, et alia quaestio est. Nunc tamen nemo ambigit, et per similitudines libentius quaeque cognosci, et cum aliqua difficultate quaesita multo gratius inveniri. Qui enim prorsus non inveniunt qhabent, fastidio saepe mdus est. Magnifice igitur et salubriter Spiritus sanctus ita Scripturas sanctas modificavit, ut locis apertioribus fami occurreret, obscurioribus autem fastidia detergeret: nihil enim fere de illis obscuritatibus eruitur, quod non planissime dictum alibi reperiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cidit eos qui adse uemunt. & imitatione bonoꝵ
sibi& quodãmodo in corporat: Qui boni fideles
FdUAs & uere dĩ serui. deponentes onera seculi. ad sem̃
baptysmi lauachrũ uenerunt: atq inde as cendentes.
conceptione scĩ sp̃c. fructũ dant geninȩ caritatis. idẽ
dĩ & ꝓximi: Quid ẽ ergo quod hȩc quisq dicat. mius
delectat audientẽ: quã si ad eundẽ sensum locũ illũ ex¬
ponat de canticis canticorũ. ubi dictũ ẽ eccł̃ȩ. cũ tãqu̾ã
pul chia femina laudaret᷑. dentes tui sicut grex deton¬
sarũ. ascendens de lauachro. quȩ oñis geminos creant :¬
& sterilis non ẽ in illis. Num aliud homo dixie. quã cum
illud planissimis uerbis sine simileudinis hitiꝰ ãmini¬
culo audir& & tam̃ nescio quomͦ fuauiuꝰ in tueor scbs
cũ eos qͣsi denteᷤ eccłȩ uideo p̃cidereaberroribꝰ homines:
atq in eiꝰ corꝑe mollita duritia. quasi de morsos

Expanded text:
praecidit eos qui ad se ueniunt et imitatione bonorum praecidit eos qui ad se ueniunt et imitatione bonorum sibimet quodam modo incorporat; qui boni fideles et uere boni serui deponentes onera saeculi ad sanctum baptismi lauacrum uenerunt atque inde 85 ascendentes conceptione sancti spiritus fructum dant geminae caritatis, id est dei et proximi — quid est ergo, quod, si haec quisquam dicat, minus delectat audientem, quam si ad eundem sensum locum illum exponat de Canticis canticorum, ubi dictum est ecclesiae, cum tamquam pulchra quaedam femina laudaretur: dentes tui sicut grex detonsarum, ascendens de lauacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in illis? num aliud homo discit, quam cum illud planissimis uerbis sine similitudinis huius adminiculo audiret? et tamen nescio quomodo suauius intueor sanctos, cum eos quasi dentes ecclesiae uideo praecidere ab erroribus homines atque in eius corpus emollita duritia quasi demorsos
Abbreviated transcription (Latin):
ti rapit: Cuius suꝑ biȩ signi est erecta illa t̾ris inglũ ubi
homines impii. nͣ̃ solũ animos sꝯ &iam uoces dissonas hab̾e
meruerunt: Ex qͦ factũ ẽ: ut &iam script᷑a diuina qua
tantis morbis humanarũ uoluptatũ subuenit᷑ ab una
lingua ꝓfecta. quȩ oporeune potuit ꝑ orbẽ trarũ dis¬
seminari ꝑ uarias interp̃tũ linguas longe Lateq diffu¬
sas. innotescere gentibꝰ ad salutẽ: quã legentes mchi
aliud app&unt quã cogitationes uoluntateq illoꝵ a
quibꝰ conscripta ẽ inuenire: & ꝑ illas uoluntatẽ di s¬
cundũ qua tales homines locutos eredimus: Sis mu¬
tis & multiplicibꝰ obscuritatibꝰ & ãbiguitatib deci¬
unt᷑. qͥ temere legunt. aliud ꝓ alio sentientes. Qbi
suꝑbiã. & intellectũ afastidio renouandũ: cui facile
inuestgata plerũq inlescunt: Quid enĩ ẽ quȩso qͦd
siquis quã dicat scõs e̾eᷤ hommes atq ꝑfectos. quoꝵ

Expanded text:
tum rapit, cujus superbiae signum est erecta illa turris in coelum, ubi tum rapit, cujus superbiae signum est erecta illa turris in coelum, ubi homines impii non solum animos, sed etiam voces dissonas habere meruerunt. Ex quo factum est, ut etiam Scriptura divina, qua tantis morbis humanarum voluntatum subvenitur, ab una lingua profecta, qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari, per varias interpretum linguas longe lateque diffusa innotesceret gentibus ad salutem, quam legentes nihil aliud appetunt, quam cogitationesquibus conscripta est inuenire et per illas uoluntatem dei, secundum quam tales homines locutos credimus. Sed multis et multiplicibus obscuritatibus et ambiguitatibus decipiuntur qui temere legunt, aliud superbiam, et intellectum a fastidio revocandum, cui facile investigata plerumque vilescunt. Quid enim est, quaeso, quod si quisquam dicat sanctos esse homines atque perfectos, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
Uerba eñ prorsꝰ int̃ homines obtinuer pͥncipatũ significãdi
quȩcuq ammo concipiunt᷑. si ea qͥd ꝓd̃e uelit Nã & odore
ungenti dñs qͦ ꝑfusi simt pedes eiꝰ signũ aliqͦd dedit: & sa
eramto corꝑis & sangunis siq ꝑgustatũ significauit qͦđ̃ uolute:
Et cũ mulier tangendo fimbriã uestm̃ti eiꝰ salua facta ẽ.
ñ nichil significat: sed innumerabilis multitudo signorũ qͥbꝰ
suas cogitationes homines exerunt. in uerbi constituta est:
Nã illa signa om̃ia quoꝵ gͥnra breuit᷑ attigi. potui uerbis
enuntiare: uba uͦ illis signis nullo mͦ possẽ. Sed qr uerb̃ato
aere: statim transeunt. nec diutiꝰ manent quã sonant. insti¬
tuta sunt ꝑlitt̾as signa u̾boꝵ: &ita uoces oftendunt᷑. nse ipsas.¬
ẜ ꝑ signaq̃dã sua: Ita signa igit᷑ ñ potuer̃ e̾e cõmunia omibꝰ gen¬
tib peccato qͦdã disensionis humanȩ: cũ ad se quisque pͥncipa¬

Expanded text:
Verba enim prorsus inter homines obtinuerunt principatum significandi Verba enim prorsus inter homines obtinuerunt principatum significandi quaecumque animo concipiuntur, si ea quisque prodere velit. Nam et odore unguenti Dominus, quo perfusi sunt pedes ejus, signum aliquod dedit ; cramento corporis et sanguinis sui per gustatum significauit quod uoluit, et cum mulier tangendo fimbriam uestimenti eius salua facta est, nonnihil significat. sed innumerabilis multitudo signorum, quibus suas cogitationes homines exerunt, in uerbis constituta est. nam illa signa omnia, quorum genera breuiter attigi, potui uerbis enuntiare, uerba uero illis signis nullo modo possem. Sed quia uerberato aere statim transeunt nec diutius manent quam sonant, instituta sunt per litteras signa uerborum. ita uoces oculis os signa quaedam sua. Ista signa igitur non potuerunt communia esse omnibus gentibus, peccato quodam dissensionis humanae, cum ad se quisque principa
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ reꝑto cibo. dat signũ gallinȩ ut accurrat. Et colum.¬
bus gemitu columbã uocat. uel abea uicissim uocatur:
& multa huiꝰmodi anĩaduͣti solent. Quȩ utrũ sic̃ uultus
& adrem quȩ nc̃ agit᷑ ñ ꝑtin&: Quã partẽ: abhoc operi
rũ sensũ. pleraq ad aurium: paucissima ad ceteros sensus
Nã cũ innuinꝰ.: ñ dam signũ nͥ oculis eiꝰ quẽ uolum ꝑhoc
signũ uoluntatis nr̃ȩ participẽ facere: & qͥdã motus ma¬
nuu : pleraque significant: Et histriones om̃iũ m̃broꝵ motibꝰ
dant signa qͣdã scientib & cũ oculis eoꝵ quasi fabulantur..
Et uexilla draconesq militares ꝑoculos insinuant uoluntatem
ducũ: & sunt hȩc om̃ia quasi q̃dã uerba uisibilia. Ad aures
aut̃ q̃ ꝑtinent. ut dixi plura sunt : in u̾bis maxime: Nã & tuba
& tibia. &cythara. dant plerũque ñ solũ suauem: S &iam sig¬
nificantẽ sonũ:. S:omia signa uerbs comꝑata: paucissima st̃

Expanded text:
us reperto cibo, dat signum vocis gallinae ut accurrat; et columbus gemitu columbam vocat, vel ab ea vicissim vocatur; et multa hujusmodi animadverti solent. Quae utrum, sicut vultus et ad rem quae agitur non pertinet: quam partem ab hoc opere rum sensum, pleraque ad aurium, paucissima ad caeteros sensus. Nam cum innuimus, non damus signum nisi oculis ejus quem volumus per hoc signum voluntatis nostrae participem facere. Et quidam motu manuum pleraque significant: et histriones omnium membrorum motibus dant signa quaedam scientibus, et cum oculis eorum quasi fabulantur; et vexilla draconesque militares per oculos insinuant voluntatem ducum: et sunt haec omnia quasi quaedam verba visibilia. Ad aures autem quae pertinent, ut dixi, plura sunt, in verbis maxime. Nam et tuba, et tibia, et cithara, dant plerumque non solum suavem, sed etiam significantem sonum. Sed haec omnia signa verbis comparata paucissima sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
rũ: S unt alia tanquã ex diuso ordine. quȩ neq hunc
ordini neq int̃ se conectunt᷑. sic̃ ẽ lob̾. & Thobias. &
hesteR: & Iudit h. & MachabeoRum libri duo. & ESdre
duo: qͥ magis fubsequi indent᷑ ordinatã illã historiam.
usq ad regnorũ uł paralẏpomenon t̃minatã: de inde
prophȩ. in qͥb daud imꝰ lib̵ psalmoꝵ. & salomonis
tres: ꝓũbioꝵ. cantica canticoꝵ: & ecclesiastes: Nã illi
uibri duo: im̃ qͥsapieneia. & aliuꝰ qͥ ȩcel esiasticꝰ inscribitar¬
de quadã similitudine. ẽe dicuntur: Nã ihc sirach. eos con
te recipi meruerunt: int̃ ꝓpħicos numerandi sunt: Reliqͥ
pħaru libri singnb: qͥ conexi sibim&. qm̃ numqu̾a se iunc¬
ti sunt. ꝙ uno habentur: Quorũ ꝓpħarũ nonima. sunt hȩc:
Msee. lo hel: Amos. abdias. lonas. Micheas. Navca: Aba-¬
cuc: Sophomas. Alggeus. Zacharias. Malachias: Demde
quatuor ꝓpħȩ sunt maiorũ uolumina. Haias. Ihere nuas.

Expanded text:
rum: sunt aliae tarum: sunt aliae taordini, neque inter se convertuntur; sicut est Job, et Tobias, et Esther, et Judith, et Machabaeorum libri duo, et Esdrae duo, qui magis subsequi videntur ordinatam illam historiam usque ad Regnorum vel Paralipomenon terminatam. Deinde Prophetae, in quibus David unus liber Psalmorum; Salomonis tres, Proverbia, Cantica Canticorum, et Ecclesiastes. Nam illi duo libri unus qui Sapientia, et alius qui ecclesiasticus inscribiturde quadam simite recipi meruerunt, inter propheticos numerandi sunt. Reliquiphetarum libri singuli, qui connexi sibimet, quoniam nunquam sejuncti sunt, pro uno habentur. Quorum Prophetarum nomina sunt haec: Osee, Joel, Amos, Abdias, Jonas, Michaeas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggaeus, Zacharias, Malachias. Deinde quatuor prophetae sunt majorum voluminum, Isaias, Jeremias
Abbreviated transcription (Latin):
nib accipiunt̃ ȩccł̃ns catholicis. p̃ponat eis quas qͥdã
ñ accipiunt: in eis uͦ q̃ ñ accipiunt᷑ ab om̃ibꝰ. p̃ponat eas
quas plures grauioresq accipiunt: eis quas pauciores mino¬
risꝙ auctoritatis ȩccł̃ȩ tenent. Siaut̃ alias inuenerit apln¬
rib alias a grauioribꝰ hab̃i. quãqu̾a hoc inuenire ñ possit:
ȩqualis tam̃ auctoritatis eas habendas pueg
utꝰ aũ scanon scͥpt᷑raꝵ in quo istã confidationẽ uersandã
dicim his libris continet᷑. Quinq moyseos: id ẽ genesi
exodo. leuitico. numero. de utero nonio. & uno libro
ihũ naue: uno iudicũ. uno libello qͥ appellat᷑ ruhe. qui
magis ad regnoꝵ pͥncipiũ uid&ur ꝑtinere. deinde quatu¬
or. regnorũ. & duob paralypomenon. ñ conseqñtibꝰ sed
qͥsi alatere ad iunctis. simulq ꝑgentibus: Haec ẽ histo¬
ria q̃ fibim& adnexa. tẽpora contin& atꝙ ordinẽ re¬

Expanded text:
nibus accipiuntur Ecclesiis catholicis praeponat eis quas quidam nibus accipiuntur Ecclesiis catholicis praeponat eis quas quidam non accipiunt, in eis vero quae non accipiuntur ab omnibus, praeponat eas quas plures gravioresque accipiunt, eis quas paucioris minorisque auctoritatis Ecclesiae tenent. Si autem alias invenerit a pluribus, alias a gravioribus haberi, quanquam hoc invenire non possit, aequalis tamen auctoritatis eas habendas puto. Totus autem canon Scripturarum, in quo istam considerationem versandam dicimus his libris continetur ut Exodo, Levitico, Numeris, Deuteronomio; et uno libro Jesu Nave, uno Judicum, uno libello qui appellatur Ruth, qui magis ad Regnorum principium videtur pertinere; deinde quatuor Regnorum, et duobus Paralipomenon, non consequentibus, sed quasi a latere adjunctis simulque pergentibus. Haec est historia, quae sibimet annexa tempora continet, atque ordinem re
Abbreviated transcription (Latin):
dit ad sapientiã. q̃ ultima & septima ẽ : qua pacatꝰ tranqͥl¬
lusq ꝑfruitur: Initiũ em̃ sapientiȩ : timor. dñi ẽ: Ab il¬
lo enĩ usq ad ipsam: ꝑ hos gͣdus tendit᷑ & uenitur: S nos¬
ad t̾ciũ illũ gradũ consid̾ationẽ referamꝰ : de qͦ disserere
quod dñs fuggesserit atq tractare institui mus: Erit
igit᷑ diuinarũ script̾arũ sollertissim indagator: qͥ pͥmo
totas legerit notasq habuerit: &si ñdũ intellectu.
iam tam̃ lectione dũ taxat eas q̃ appellant᷑ canonicȩ
Nam c&era securuꝰ leg&. fide ueritatis instructus. ne pre
occupent in bexillũ animũ. & ꝑiculosis m̃ daciis atq fan¬
tasmatis eludentes: prenidicent aliꝗͥd contͣ sanã in¬
telligentiã: In canonicis autͣ scriptis ȩccłarũ catholi¬
carũ. qua pluriũ auctoritate sequat᷑. int̾ quas sane illȩ
igit᷑ hunc modũ in scripturis canonicis. ut eas quȩ abom¬

Expanded text:
dit ad sapientiam, quae ultima et septima est, qua pacatus tranquildit ad sapientiam, quae ultima et septima est, qua pacatus tranquillusque perfruitur. Initium enim sapientiae timor Domini . Ab illo enim usque ad ipsam per hos gradus tenditur, et venitur. ad tertium illum gradum considerationem referamus, de quo disserere quod Dominus suggesserit, atque tractare instituimus. Erit igitur divinarum Scripturarum solertissimus indagator, qui primo totas legerit, notasque habuerit, et si nondum intellectu, jam tamen lectione, duntaxat eas quae appellantur canonicae. Nam caoccupent imbecillum animum, et periculosis mendaciis atque phantasmatibus eludentes praejudicent aliquid contra sanam intelligentiam. In canonicis autem Scripturis, ecclesiarum catholicarum quamplurimam auctoritatem sequatur, inter quas sane illae igitur hunc modum in Scripturis canonicis, ut eas quae ab om
Abbreviated transcription (Latin):
lectionẽ. ascendit ͤ gͣdũ ubi iã ipsũ oculũ purgat. qͦ
uideri ds̃ potest: quantũ potest ab eis. qͥ buic scło mo.¬
riunt᷑ quantũ possit: Nã intantũ uident: in quantũ
moriunt᷑ huic scło: In quatũ aut̃ hic uiuunt. nͣuident.
Et ideo quauis iã certior. & ñ solũ tolerabilior. s &eiã
iocundior species lucis illiꝰ incipiat apparere inenig¬
mate. adhuc tam̃ ꝑ speculũ uideri dr̃: quia magis ꝑfi
dẽ. qua sfpeciem abulat᷑. cũ in hac uita ꝑegrinam̃: qua¬
uis conũsationẽ habeam᷑ in cȩlis.: In hoc aut̃ gradr tta
purgat oculum cordis: ut uentati ne. ssũ qui dem p¬
ferat aut conferat. ꝓximũ Ergo nec se ⁊psũ: quia nec
illũ quẽ diligit sicut se ipsũ: E rit etgo aste sc̃s tã sim¬
plici corde atq mundato. ut neq hominibꝰ. placendi stu-¬
dio detorqueat᷑ auero: nec respectu deuitandoꝵ quorũlib&
in cõmodoꝵ suoꝵ. quȩ adu̾sant̾ huic uitȩ: Talis filtus ascẽ¬

Expanded text:
in sextum gradum, ubi jam ipsum oculum purgat, quo videri Deus potest ab eis, qui huic saeculo moriuntur, nam in tantum vident, in quantum moriuntur huic saeculo, in quantum autem huic vivunt non vident, et ideo quamvis jam certior, et non solum tolerabilior, sed etiam jucundior species lucis illius incipit apparere, in aenigmate adhuc tamen et per speculum videri dicitur, quia magis per fidem quam per speciem ambulatur, cum in hac vita peregrinamur , quamvis conversationem habeamus in coelis In hoc autem gradu ita purgat oculum cordis, ut veritati ne ipsum quidem praeferat aut conferat proximum; ergo nec seipsum, quia nec illum quem diligit sicut seipsum. Erit ergo iste sanctus tam simplici corde atque mundato, ut neque hominibus placendi studio detorqueatur a vero, nec respectu devitandorum quorumlibet incommodorum suorum, quae adversantur huic vitae. Talis filius ascen
Abbreviated transcription (Latin):
De his aut causis ñ intelligunt᷑ ꝙ̃ consenpta sunt. sicut¬
Ignotis aut abiguis signis obreguntur. Sunt autẽ
signa: uł ꝓpͥa tͭrans lata: cꝓpria dicunt᷑. cũ his rebꝰ signifi¬
caudis ad hibent᷑. ꝓpt̃ quas sunt instituta. sic̃ dicimꝰ bouẽ¬
cũ intelligimꝰ pec. quod onĩs nob̾cũ latinȩ linguȩ homines
hoc nomine uocant: Trans lata funt: cũ & ipse qd̃ ꝓpͥis

Expanded text:
Duabus autem causis non intelleguntur quae scripta sunt, si autDuabus autem causis non intelleguntur quae scripta sunt, si autignotis aut ambiguis signis obteguntur. sunt autem signa uel propria uel translata. propria dicuntur, cum his rebus significandis adhibentur, propter quas sunt instituta, sicut dicimus boucum intellegimus pecus, quod omnes nobiscum latinae linguae homines hoc nomine uocant. translata sunt, cum et ipsae res, quas
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrunt uoluntatẽ dĩ : cuiꝰ oꝑis & laboris obseruatio ẽ
ut diximus. nosse istos libros: & si nondũ ad intellectũ. le¬
gendo tam̃ uel mandare memoriȩ. uł onũno incognitos
ñ habere: deinde illa quȩ in eis aꝑte posita sunt: uł pre¬
cepto uiuendi. uel regula credendi. sollertiuꝰ diligñtiq
in uestiganda sunt: Quȩ tanto quisq in eis plura inuenit:
quanto ẽ intelligentiȩ capatior In his em̃ quȩ ħi script̾is
ꝙ uiuendi. spem scilic& atq caritatẽ : de quibꝰ suꝑiore
libro tractauimus:. Tum uͦ facta quadã familiaritate. cũ
ipsa lingua diuinarũ script᷑arũ. in ea q̃ obseura sunt aꝑien¬
da & discutienda ꝑgendũ ẽ. ut obscuriores loquuitiones
illustrandas. de manifestioribꝰ sumant᷑ exẽpla: & quedã
certarũ sententiarũ testimonia. dubitatione incertis
auferant: In qua re memoria ual& plurimũ: quȩ si de¬
fuerit. non potest hspreceptis dari.¬

Expanded text:
quaerunt voluntatem Dei. Cujus operis et laboris prima observatio est, ut diximus, nosse istos libros, etsi nondum ad intellectum, legendo tamen vel mandare memoriae, vel omnino incognitos non habere. Deinde illa quae in eis aperte posita sunt, vel praecepta vivendi, vel regulae credendi, solertius diligentiusque investiganda sunt: quae tanto quisque plura invenit, quanto est intelligentiae capacior. In iis enim quae aperte que vivendi, spem scilicet atque charitatem, de quibus libro superiore tractavimus. Tum vero, facta quadam familiaritate cum ipsa lingua divinarum Scripturarum, in ea quae obscura sunt aperienda et discutienda pergendum est, ut ad obscuriores locutiones illustrandas de manifestioribus sumantur exempla, et quaedam certarum sententiarum testimonia dubitationem incertis auferant. In qua re memoria valet plurimum: quae si defuerit, non potest his praeceptis dari.
Abbreviated transcription (Latin):
transire non possint: Et hoc maxime interiectiomibꝰ accidit.
indignantis ẽe uocẽ: os anna L&antis: Sꝰ ñ ꝓpt᷑ hȩc pauca
q̃ notare atq int̾rogare facillimũ ẽ.: sꝯ ꝓpt̃ diu̾sitates ut
dictũ ẽ interpͣtum illarũ linguarũ ẽ cognitio necessara:
Qui em̃ script̾as ex hebrea lingua ĩ gͤcũ u̾ter̃t̃. numerari:

Expanded text:
transire non possint. Et hoc maxime interjectionibus accidit, transire non possint. Et hoc maxime interjectionibus accidit, indignantis esse vocem, Hosanna laetantis. Sed non propter haec pauca, quae notare atque interrogare facillimum est, sed propter diversitates, ut dictum est, interpretum, illarum linguarum est cognitio necessaria. Qui enim Scripturas ex hebraea lingua in g
Abbreviated transcription (Latin):
qd isto nonune appellari sol& Sed rurfus ꝑillud pecꝰ in¬
telligimꝰ euuangebistã : quẽ significauit̾ seript᷑a. int̃pre¬
tante apostolo dicens. B ouem triturantẽ ñ in frenabis:
rũ cognitio & latinȩ quidẽ linguȩ homines quos nunc
instruendos suscepimꝰ. duabꝰ aliis ad script᷑arũ diuina¬
rũ cognitionẽ opꝰ habent. hebrea scilic& & greca: ut ad
exẽplaria p̃cedentia recurrat᷑. si qua dubitationeni at¬
tulerit latinoꝵ. int̾p̃tũ infinita uari&as: quã qũa et
hebrea uerba ñ intpͣtata sepe inueniamꝰ in libris. sicut
anien. & alleluia. & racha. & osanna: & siqua st̃ alia.:
Quoꝵ partim ꝓpt᷑ sanctiorẽ auctoritatẽ quãuis interpͣ¬
tari potuissent. seruata ẽ antiqͥtas. sic̃ sam. & alleluia.
partĩ uͦ in aliã linguã tranfferri ñ potuisse dicunt̃: sicut
alia duo quȩ pofuimus: Sunt eiũ qͣdã uerba ceterarũ
linguarũ.: qͣ in usũ alt̾iuꝰ liiguȩ ꝑ iscerpͣtationem

Expanded text:
ppellari solet; sed rursus per illud pecus intelligimus evangelistam, quem significavit Scriptura, interpretante Apostolo, dicens, Bovem triturantem non infrenabis rum cognitio. Et latinae quidem linguae homines, quos nunc instruendos suscepimus, duabus aliis ad Scripturarum divinarum cognitionem opus habent, hebraea scilicet et graeca; ut ad exemplaria praecedentia recurratur, si quam dubitationem attulerit latinorum interpretum infinita varietas. Quanquam et hebraea verba non interpretata saepe inveniamus in libris, sicut Amen, et Alleluia, et Racha, et Hosanna, et si qua sunt alia: quorum partim propter sanctiorem auctoritateetari potuissent, servata est antiquitas, sicut est Amen et Alleluia: partim vero in aliam linguam transferri non potuisse dicuntur, sicut alia duo quae posuimus. Sunt enim quaedam verba certarum linguarum, quae in usum alterius linguae per interpretationem
Abbreviated transcription (Latin):
or libroꝵ euuangł̃ii: Scdm̃ matheuni. scdm marcum.
scdm̃ lucam: scđm Iohem̃ Quatuordecĩ epistolis
apłi pauli: ad Romanos. ad Chorinthios duabꝰ ad
galathas. ad ephesios. ad philipenses. ad thes salo-¬
nicenses duabus: ad colosenses. ad Fimotheum duab
abus. trib lohĩs: una ludȩ. &. una lacobi. Apostoloꝵ
actib libro uno. & apocalypsi lohis libro uno

Expanded text:
libris Evangelii secundum Matthaeum, secundum Marcum, secundum Lucam, secundum Joannem; quatuordecim Epistolis apostoli Pauli, ad Romanos una, ad Corinthios duabus, ad Galatas una, ad Ephesios una, ad Philippenses una, ad Thessalonicenses duabus, ad Colossenses una, ad Timotheum duabusabus, tribus Joannis, una Judae, et una Jacobi; Actibus apostolorum libro uno, et Apocalypsi Joannis libro uno