comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nã desideras Illa propterꝰ desideriũ scm̃ di-
filios flentes. & tam qrĩa crudelem matrem
dolentes. quia uelut ꝑdiderat humanã mi-¬
sericordiam: quȩ ad diuinã festinabat coro-¬
nam. Nesciebat uero illa quid desiderar&
Quid calcaret s immo uero nouerat psal¬
lere. corã angelis dĩ: eorũq desiderare con-¬
sortiũ. amicitiã scãm & purã. ubi ulterius
iuilla uita nulla sunt bonae immo uero ibi
sola sunt bona. non malis mixta Bona secu¬
ritatis: inquibus gaudeas quantũ uis Et
nemo tibi dicat. tempera te. Hicautem
de bonis terrenis gaudere molestum est.
& periculo sũ nimis ne sic gaudeas ut hereas:
gaudendo male herras. Nam unde d̃s miso&
tribulationes gaudiis terrenis. nisiut tribula¬
tionẽ sentientes & amaritudinẽ: discamus
ȩternã desiderare dulcedinẽ : Quid ergo
petit uide amus. quo merito dixerit cito ex¬
audi me Quid eñi petis. ut cito ex audiaris.

Expanded text:
nam desideras. Illa propter desiderium sanctum diminam desideras. Illa propter desiderium sanctum dimifilios flentes et tanquam crudelem matrem dolentes, guia velut perdiderat humanam misericordiam, quae ad divinam festinabat coronam. Nesciebat vero illa quid desideraret, quid calcaret? Imo vero noverat psallere coram Angelis Dei, eorumque desiderare consortium, amicitiam sanctam et puram, ubi ulterius in illa vita nulla sunt bona? Imo vero ibi sola sunt bona, non malis mixta bona; securitates in quibus gaudeas quantum vis, et nemo dicat tibi, Tempera te. Hic autem de bonis terrenis gaudere molestum est, et periculosum nimis; ne sic gaudeas ut haereas, et gaudendo male pereas. Nam unde Deus miscet tribulationes gaudiis terrenis, nisi ut tribulationem sentientes et amaritudinem, discamus aeternam desiderare dulcedinem? 8. Quid ergo petit, videamus; quo merito dixerit, «Cito exaudi me.» Quid enim petis, ut cito exaudiaris?
Abbreviated transcription (Latin):
cata nr̃a. resurgens ꝓpter iustificationẽ
nr̃am: In plens fideles spũ sc̃o. mittens
prȩdi cari ꝑgentes: Agite pęmtentiam.
ad ꝓpinquauit enĩ regnũ cęlorũ Et ecce
huc loquente te dicam: ecce ad sum Quare
citos quia iã non peto felicitatẽ terrenã.
didici scm̃ desiderium de testamento nouo
Non peto terrã. non fȩcunditatẽ carnalẽ:
non salutẽ temporalẽ. non inimicorũ sub¬
iectionẽ : non diuitias non honores Nihil
horũ peto. ideo cito ex audimẽ Quia do-¬
cuisti quid petã: da quod peto Dicamus
buic Tale aliquid petis audiamus nos &¬
& uideamus quid petat: & discamus ꝑ eũ
petere: ut mereamur accipere Ueneras
ad aecclesiam: nescio quid hodie petiturꝰ.
Quid putamus eras petituruss ueneras cũ
desi derio tuo nescio quo. Utinã in nocenti.
& si carnali. sed remoue iniquitatẽ: remo-¬
ue carnalitatẽ: disce quid petas. Quid bo¬
die celebresad tende. Natalitiũ sc̃ę & beatȩ
feminȩ cęlebras: & forte cȩlebritatẽ terre.¬

Expanded text:
cata nostra, resurgens propter justificationem nostram , implens fideles Spiritu sancto, mittens praedicari per gentes, «Agite poenitentiam, appropinquavit enim regnum coelorum» : et ecce huc loquente te dicam, Ecce adsum» . Quare, «cito?» Quia jam non peto felicitatem terrenam, didici sanctum desiderium de novo testamento. Non peto terram, non fecunditatem carnalem, non salutem temporalem, non inimicorum subjectionem, non divitias, non honores; nihil horum peto: ideo «cito exaudi me.» Quia docuisti quid petam, da quod peto. Dicamus huic: Tale aliquid petis? Audiamus noet videamus quid petat; et discamus per eum petere, ut mereamur accipere. Veneras ad Ecclesiam, nescio quid hodie petiturus, Quid putamus veneras petiturus? Veneras cum desiderio tuo, nescio quo, utinam innocenti, etsi carnali. Sed remove iniquitatem, remove carnalitatem; disce quid petas, quid hodie celebres attende. Natalitium sanctae et beatae feminae celebras, et forte felicitatem terre
Abbreviated transcription (Latin):
organa in operando non cessent: uobis inui-¬
cẽ cantate cantica syon Quã libent᷑ audistis¬
tam libentius agite quod audistis : si non
uultis. ẽẽ salices babylo niȩ. pasti de flumini-¬
bus eiꝰ: & fructũ nullũ afferentes. Sed suspi¬
rate in aet̾nã iherłm Quo p̃cędit spes ur̃a:
& modo caput est Gubernat nos modo
de suꝑ. amplectet᷑ secũ in illa ciuitate : ae¬
÷̃ quales erimus angelis dĩ. Non auderemꝰ
hoc suspicari de nobis. insi ꝓiitter& ueri¬
tas. Hoc ergo concupiscite fr̃s. boc die
noctuq cogitate. Quid quid de mundo
feliriter arriserit: nolite prȩ sumere.
nolite libent᷑ conloqui cũ cupiditatib
ur̃is. Hostis maior est: occidat᷑ ad petrã
Breuis hostis est: elidat᷑ ad petrã. & maio¬
res in petra ocordite : & minores ad petrã
eledite Petra uincat inpetra ae difica-¬
mini. sinon uultis tolli aut a fluuio. aut
auentis. aut apluiia. Siuultis armati

Expanded text:
organa in operando non cessent; vobis inviorgana in operando non cessent; vobis invicem cantate cantica Sion. Quam libenter audististam libentius agite quod audistis; si non vultis esse salices Babyloniae, pasti de fluminibus ejus, et fructum nullum afferentes. Sed suspirate in aeternam Jerusalem; quo praecedit spes vestra,  nobis modo caput est; gubernat nos modo desuper: amplectetur secum in illa civitate; aequales erimus Angelis Dei. Non auderemus hoc suspicari de nobis, nisi promitteret Veritas. Hoc ergo concupiscite, fratres, hoc die noctuque cogitate. Quidquid de mundo feliciter arriserit, nolite praesumere: nolite libenter colloqui cum cupiditatibus vestris. Hostis major est, occidatur ad petram: brevis hostis est, elidatur ad petram. Et majores ad petram occidite, et minores ad petram elidite. Petra vincat. In petra aedificamini, si non vultis tolli aut a fluvio, aut a ventis, aut a pluvia. Si vultis armati
Abbreviated transcription (Latin):
sed ds̃ dedit nobis agnitionẽ si iam gran¬
dibus : ut non sequerem᷑ errores parentũ
nr̃orũ Quod & tunc cõmemoram p̃dictũ
apropheta Ad te gentes uenient ab
extremo terrȩ : & dicent uere mendatiũ
possiderunt patres nr̃i. Uanitatẽ : quȩ
illis non ꝓfuit lam iuuenes dicunt qui
occisi erant paruuili se quendo ipsas uanitates
Proioiendo autẽ uanitates. & reuiuiscendo
indiñ: ꝓficiant & retribuant babyloniae
Qualem retributionẽ illi retribuent s
Quã retribuit nobis. Paruuli eiꝰ uicissim
elidant᷑. immo paruuli eiꝰ uicissim elidant᷑
& moriant᷑ Qui sunt paruuli babybomiȩ e
nascentes malȩ cupiditates. Sunt eñi qui¬
 cũ ueteri cupiditate rixant᷑ Quando nas¬
cit̾ cupiditas. antequã robur faciat ad¬
uersũ te mala consuetudo: tũ paruula est.¬
Non enĩ cupiditas nequã. prauę consue¬
tudinis robur acceperat. Cũ paruula est
allide illã. Sed times neelisa non moriat᷑:

Expanded text:
sed Deus dedit nobis agnitionem sui jam gransed Deus dedit nobis agnitionem sui jam grandibus, ut non sequeremur errores parentum nostrorum. Quod et tunc commemoravi praedictum a propheta: «Ad te gentes venient ab extremo terrae, et dicent, Vere mendacium coluerunt» «patres nostri, vanitatem quae illis non profuit» . Jam juvenes dicunt, qui occisi erant parvuli sequendo ipsas vanitates: projiciendo autem vanitates, et reviviscendo in Deum proficiant, et retribuant Babyloniae. Qualem retributionem ei retribuent? Quam retribuit nobis. Parvuli ejus vicissim offocentur; imo parvuli ejus vicissim elidantur, et moriantur. Qui sunt parvuli Babyloniae? Nascentes malae cupiditates. Sunt enim qui cum vetere cupiditate rixantur. Quando nascitur cupiditas, antequam robur faciat adversum te mala consuetudo, cum parvula est cupiditas, nequaquam pravae consuetudinis robur accipiat; cum parvula est, elide illam. Sed times ne elisa non moriatur;
Abbreviated transcription (Latin):
Beatũ autẽ qui retribu& ei retributionẽ:
quã retribuit nobis Quȩrimus quã retri¬
butionẽ: Beatus inquit. qui tenebit. & al¬
lid& infantes tuos ad petrã Ipsa est re¬
tributio. Quid eñi fecit nobis babylonia
ista ᷤ ĩã cantauimus in illo psalmo Sermo¬
nes iniquorũ: p̃ualuerunt aduersus nos:
Quando enĩ nati sumus: paruulos nos in ue¬
nit ista confusio scłi huius. & offocauit nos
errorũ diuersorũ uanis opimonibus ad¬
huc infantes Natus infans. futurus ciuis
hierusalẽ : & in predestinatione dĩ iam
ciuis. Sed interim captiuatus ad tempus.
Quͥando discit amare. nisi qđ uisusurraue¬
rint parentes : Instruent. & docebunt
illũ auaritiã. rapinas. mendatia cotidiana.
diuersas culturas idolorũ & de moniorũ.
remedia inlicita p̃cantationũ. & ligaturarũ.
Quid factura est adhur infans anima
terrena. attendens ad maiores ꝗd agatur
nisi ut quod eos uiderit agere hoc sequatur e
Babylonia ergo ꝑ secuta est paruulos nos.

Expanded text:
 autem qui retribuet ei retributionem quam retribuit nobis. Quaerimus, quam retributionem: «Beatus,» inquit, «qui tenebit et elidet infantes tuos ad petram.» Ipsa est retributio. Quid enim fecit nobis Babylonia ista? Jam cantavimus in illo psalmo: «Sermones iniquorum praevaluerunt adversus nos» . Quando enim nati sumus, parvulos nos invenit ista confusio saeculi hujus; et offocavit nos errorum diversorum vanis opinionibus adhuc infantes. Natus infans futurus civis Jerusalem, et in praedestinatione Dei jam civis, sed interim captivatus ad tempus, quando discit amare, nisi quod insusurraverint parentes? Instruunt et docent illum avaritiam, rapinas, mendacia quotidiana, diversas culturas idolorum et daemoniorum, remedia illicita praecantationum et ligaturarum. Quid facturus est adhuc infans, anima tenera, attendens ad majores quid agant, nisi ut quod eos viderit agere hoc sequatur? Babylonia ergo persecuta est parvulos nos;
Abbreviated transcription (Latin):
excit& mentes hominũ in consuetudine corpo¬
rũ dormientes. Dimu lachra inquit gentium¬
argentũ & aurũ. Sed ds̃ fecit argentũ & aurũ.
opera inquit manuũ hominũ. Hoc enĩ uene¬
rantur quod ipsi ex auro argentoq fecerunt.
Sed enĩ & nos pleraq instrum̃ta. & uasa. ex huiꝰ.¬
cemodi materia. uel metallo habemus in usum
celebrandorũ sacramentorũ. quȩ ipso misterio
consecrata: scã dicantur. in eius honorẽ cui pro
salute nr̃a inde seruitur. & sunt ꝓfecto &iam
ista instrum̃ta uel uasa. quid aliud quam opera
manuũ hominũ : Uerumtamen numquid os
habent & non loquentur: Numquid oculos
& non uidebunt : Numquid eis supplicamus.¬

Expanded text:
excitet mentes hominum in consuetudine corpoexcitet mentes hominum in consuetudine corporum dormientes. «Simulacargentum et aurum, sed Deus fecit argentum et aurum, opera, inquit, manuum hominum. Hoc enim venerantur, quod ipsi ex auro argentoque fecerunt, sed enim et nos pleraque instrumenta et vasa, ex hujuscemodi materia, vel metallo habemus in usu celebrandorum sacramentorum, quae ipso ministerio consecrata sancta dicantur, et in ejus honore cui pro salute nostra inde servitur. Et sunt profecto etiam ista instrumenta vel vasa quid aliud quam opera manuum hominum? Verumtamen nunquid os habent et non loquuntur, nunquid oculos et non videbunt, nunquid eis supplicamus
Abbreviated transcription (Latin):
tus in sẽcula. Quis autẽ ad orat uel orat intu-¬
ens simulachrũ. qui ñ sic afficitur ab eo ut se
exauditt put&. ab eo sibi prestari quo desiderat
sper&. Itaq homines talib suꝑstitionib obli-¬
gati. plerumq ad ipsũ solẽ dorsũ ponunt: pre-¬
ces fundunt statuȩ quam solem uocant. & cum
sonitu maris a tergo feriunt᷑: neptuni statuã ꝗ
ꝓ ipso mari colunt. quasi sentientẽ gemitibus
feriunt. Hoc enĩ facit. & quodã modo extorqͥ&
illa figura menbrorũ. ut animus uiuens in sensi.¬
b corporis: magis arbitretur sentire corpus.
quod suo corpori simillimũ uid&. quã rotundũ
solem undasq diffusas : & quicquid non eius dẽ
lini amentis formatũ conspicit. quib illa forma¬
ta sunt: quȩ uuentia uidere consueuit. Con-¬
tra hunc affectũ quo humana & carnalis infir.¬
mitas facile capi potest. cantat scriptura dĩ
res ualde notissimas. quibus cõmemor& tamꝙ

Expanded text:
tus in saecula. 5. Quis autem adorat vel orat intutus in saecula. 5. Quis autem adorat vel orat intuens simulacrum, qui non sic afficitur, ut ab eo se exaudiri putet, ab eo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura membrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur sentire corpus quod suo corpori simillimum videt, quam rotundum solem undasque diffusas, et quidquid non eisdem lineamentis formatum conspicit, quibus illa formata sunt quae viventia videre consuevit. Contra hunc affectum, quo humana et carnalis infirmitas facile capi potest, cantat Scriptura Dei res valde notissimas, quibus commemoret et tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
Alio illud. alio illud sydus. uel illã uel illam
creaturam. Neq enĩ cuncta enumerare suffi¬
cimus. De quib rursus cum exagitari cȩperint
quod corpora colant : maximeq terrã. & ma-¬
re & aerẽ. & ignẽ. quorũ nobis usus in ꝓmptu
est.: Nã de cȩlestib quia nr̃o ea corpore. con¬
trectare atq contingere rusi oculorũ radus ñ
ualemus. ñ ita erubescunt: audent respondere.
non se ipsa corpora colere. sed quȩ illis regen¬¬
dis p̃sident numina. Itaq apłi una sententia
poenã istorũ dampnationẽq testatur. qui
ore parte huius sententię simulachra dampna.¬
uit. posteriore autẽ interp̾tationes simulachro.¬
rũ. Effigies enĩ a fabro factas. appellando
nominib: earũ rerũ quas fabricauit ds̃. trans.¬
mutant ueritatẽ dei inmendatiũ. res autem¬
e ipsas ꝓ diis habendo & uenerando seruiunt
creaturȩ potius quam creatori. quis ẽ benedic¬

Expanded text:
alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim cuncta enumerare sufficimus. De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora colant, maximeque terram, et mare, et aerem, et ignem, quorum nobis usus in promptu est nam de coelestibus quoniam nostro ea corpore contrectare atque contingere, nisi oculorum radiis non valemus, non ita erubescunt; respondere audent non se ipsa corpora colere, sed quae illis regendis praesident numina. Itaque Apostoli una sententia poenam istorum damnationemque testatur: «Quiore parte hujus sententiae, simulacra damnavit; posteriore autem, interpretationes simulacrorum: effigies enim a fabro factas appellando nominibus earum rerum quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsas pro diis habendo et venerando, serviunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedic
Abbreviated transcription (Latin):
uaria fallatia mortiferi seminantur &
multiplicantur errores. Aliis itaq locis
& contra ista diuinȩ litterȩ uigilant. ne qͥs.¬
quam dicat. cũ inrisa fuerint simulacra.
non hoc uisibile colo: sed numen quod illic in-¬
uisibilit̾ habitat. Ipsa ergo numina in alio psal¬
mo eadem scriptura sic dampnat. Qm̃ dugen
quȩ immolant gentes demonib im molant.
& non dõ. Nolo uos sotios fieri demoniorũ.
Uidentur autẽ sibi purgatioris ẽẽ religionis.
qui dicunt nec simulacrũ nec demoniũ colo.
sed effigiem corporalẽ. eius rei signũ intueor
quam colere debeo. Itaq int̾pretantur si-¬
mulacra ut alio dicant significari terrã : unde
templũ solent appellare telluris: alio mare.
sicut neptuni simu lacͥ̾rũ : alio aere̾ sicut uno¬
nis: alio igne̾ sicut uulcani. alio luciferũ sicut
treneris : alio solẽ: alio lunam: quoꝵ simula¬
chris eadem nomina sicut telluris imponunt

Expanded text:
varia fallacia mortiferi seminantur et varia fallacia mortiferi seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile colo, sed numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numina in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: «Quoniam diquoniam quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo. Nolo vos socios fieri daemoniorum» . 4. Videntur autem sibi purgatioris esse religionis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo; sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretantur simulacra, ut alio dicant significari terram, unde templum solent appellare Telluris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; alio acrem, sicut Junonis, alio ignem, sicut Vulcani; alio luciferum, sicut Veneris; alio solem, alio lunam, quorum simulacris eadem nomina sicut Telluris imponunt;
Abbreviated transcription (Latin):
uinus sermo contexuit. E Cur ergo tanto opere.
sp̃c sẽs curat scripturarũ plurimis locis hec insi¬¬
nuare. atq inculcare. uelut inscientib. quasi
ñ om̃ib aꝑtissima atq notissima. nisi quia spe-¬
ties menbrorũ quã naturalit̾ in animantib¬
uiuentẽ uiuentẽ uidere. atq in nobis m& ip¬¬
sis sentire consueuimus. quamq ut illi asse-¬
runt in signo aliquo fabre facta. atq emi.¬
nent̃ collocata suggesta. cũ adorari atq
honorari a multitudine cȩperit: parit in
uno quoq sordidissimũ erroris affectũ: ut
qm̃ in illo figmento ñ inuenit uitalẽ motũ.
credat num̃ occultũ. effigiem tam̃ uiuenti
corpori similẽ. seductus forma. & cõmotus
auctoritate. quasi sapientiũ institutorũ. ob-¬
sequentiũq turbarũ: sine uiuo aliquoͭ abi-¬
tatore esse non putantꝰ. Hinc & mala demo.¬
nia ad possidenda gentiũ simula cra. talis
hominũ affectus inuitat. quorũ p̃sidentiũ

Expanded text:
vinus sermo contexuit? Cur ergo tantopere vinus sermo contexuit? Cur ergo tantopere Spiritus sanctus curat Scripturarum plurimis locis haec insinuare atque inculcare velut inscientibus, quasi non omnibus apertissima atque notissima; nisi quia species membrorum, quam naturaliter in animantibus viventem videre, atque in nobismetipsis sentire consuevimus, quanquam, ut illi asserunt, in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seductus forma et commotus auctoritate quasi sapientium institutorum obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simulacra talis hominum affectus invitat, quorum praesidentium
Abbreviated transcription (Latin):
dã modo iudicant. in quib quia non sentiunt
humanã uitã: ñ curant humanã figuram.
ltaq in eis plerumq nidificant. & nisi humanis
nutib deterreantur : nulla sibiͭ abitacula mun¬
tiora conquirunt. Mou& ergo se homo ut
uiuentem bestiam a suo deo deterreat. & illũ
non se mouentẽ quasi potentẽ colit. a quo est¬
melior. Deterruit enĩ uidentẽ a cȩco. audi
entẽ a surdo clamantẽ a muto. ambulantẽ
ab immobili. sentientẽ ab insensato. uiuentẽ
a mortuo ĩmo deteriore quã mortuo. Mor¬
tuũ quippe sicut manifestũ est ñ uiuere: ita¬
& manifestũ est aliquando uixisse. Quaꝓpter
dm̃ qui nec uiuit nec uirit. ꝓfecto & mortuus
antecedit. Quid hoc manifestius fr̃s mei dilec-¬
t : quid euidentius : Quis puer interroga¬
tus non hoc certũ esse respondeat. quod simu.¬
laera gentiũ os habent & non loquentur:
oculos habent & ñ uidebunt. & cȩtera quȩ di.¬

Expanded text:
dammodo judicant, in quibus quia non sentiunt dammodo judicant, in quibus quia non sentiunt humanam vitam, non curant humanam figuram? Itaque in eis plerumque nidificant, et nisi humanis motibus deterreantur, nulla sibi habitacula munitiora conquirunt. Movet ergo se homo, ut viventem bestiam a suo deo deterreat; et illum non se moventem, quasi potentem colit, a quo meliorem dentem a surdo, clamantem a muto, ambulantem ab immobili, sentientem ab insensato, viventem a mortuo, imo deteriore quam mortuo. Mortuum quippe sicut manifestum est non vivere, ita manifestum est aliquando vixisse. Quapropter deum qui nec vivit nec vixit, profecto et mortuus antecedit. 3. Quid hoc manifestius, fratres mei dilectissimi? quid evidentius? Quis puer interrogatus, non hoc certum esse respondeat, quod «Simulacra gentium os habent, et non loquentur; oculos habent, et non videbunt,» et caetera quae di
Abbreviated transcription (Latin):
ore dixit. quod hominis ꝓ prium est. & post
enumerationẽ partiũ corporis. quam cõme¬
moratis pedib terminasse uidebatur : ad iunẽ.
non clamabunt in faucib suis: lectorẽ uel au-¬
ditorem fecit intentum. ut dum quęrit cur
additum sit : ammoneri se inueniat. simula.¬
eris gentium non tantum homines. sed &iã
beluas se debere p̾ponere. ut si pud& adorare
bestiam quam fecit ds uidentem. audientẽ
ad orantẽ. contrectantem. ambulantẽ. claman¬
tẽ infaucib suis: uiderent quam pudendũ eẽt
adorare mutũ. & carens uita sensuq simula.¬
crũ. cui ad hoc ineet similitudo menbrorũ. ut
aninia carnalib sensib dedita. quasi uiuenti
atq ammatȩ formȩ applicar& affectũ. cum
ea iuider& quȩ in suo corpore uiua atq anima¬
ta sentir&. Quanto ergo melius mures atq ser.¬
pentes & id genus animantiũ colerent: Cȩte¬
ra de simulacris gentiũ si ita dicendũ est. quo¬

Expanded text:
ore dixit, quod hominis proprium est, et post ore dixit, quod hominis proprium est, et post enumerationem partium corporis quam commemoratis pedibus terminasse videbatur, adjunxit, «Non clamabunt in faucibus suis;» lectorem vel auditorem fecit intentum, ut dum quaerit cur additum sit, admoneri se inveniat simulacris Gentium non tantum homines, sed etiam belluas se debere praeponere: ut si pudet adorare bestiam, quam fecit Deus videntem, audientem, odorantem, contrectantem, ambulantem, clamantem in faucibus suis, viderent quam pudendum esset adorare mutum, et carens vita sensuque simulacrum; cui ad hoc inesset similitudo membrorum, ut anima carnalibus sensibus dedita, quasi viventi atque animatae formae applicaret affectum, cum ea videret quae in suo corpore viva atque animata sentiret. Quanto ergo melius mures atque serpentes, et id genus animantium caetera, de simulacris Gentium, si ita dicendum est, quo
Abbreviated transcription (Latin):
mabunt in faucib suis. Namq cum superius
dixiss& os habent & non loquentur : quid opus
erat postquam a capite usq ad pedes menbra
decursa sunt: de fautium clamore repetere.
nisi quia illa quȩ de caeteris menbris cõmemo¬
rabat. cõmunia ẽẽ hominib beluisq sentinus:
Nam & uident & audiunt. & olefatiunt. & am¬
bulant. & quȩ dã sicut simiȩ manib contrectant
Illud autem quod de ore dixerat ꝓprium est
hominis : qm̃ bestiȩ non loquuntur. Neqͥ
ad sola humanorũ menbrorũ opera referret
quȩ dicta sunt : & dus gentiũ solos homines
anteponer& : post om̃ia sub didit dicens.
Non clamabunt infaucib suis. quod rursus
hominib. peccorib que cõmune est. Quod
si primo dixiss& cũ ab ore cepit menbra ꝑcur.¬
rere. os habent & non clamabunt: cunctagũ
sic ad naturam hominis referrentur. nec facile
ibi quicquam de cõmunione ferarum: sen¬
sus audientis ad uerter& Cum uero illud de

Expanded text:
mabunt in faucibus suis.» Namque, cum superius mabunt in faucibus suis.» Namque, cum superius dixisset, «Os habent, et non loquentur;» quid opus erat, postquam a capite usque ad pedes membra decursa sunt, de faucium clamore repetere; nisi, credo, quia illa quae de caeteris membris commemorabat, communia esse hominibus belluisque sentimus? Nam et vident, et audiunt, et olfaciunt, et ambulant, et quaedam, sicut simiae, manibus contrectant. Illud autem quod de ore dixerat, proprium est hominis; quoniam bestiae non loquuntur. Ne quis autem ad sola humanorum membrorum opera referret quae dicta sunt, et diis Gentium solos homines anteponeret; post omnia subdidit, dicens, «Non clamabunt in faucibus suis:» quod rursum hominibus pecoribusque commune est. Quod si primo dixisset, cum ab ore coepit membra percurrere, Os habent, et non clamabunt; cuncta etiam sic ad naturam hominis referrentur, nec facile ibi quidquam de communione ferarum sensus audientis adverteret. Cum vero illud de
Abbreviated transcription (Latin):
addere manus hominũ ut exeo metallo qđ fec̃
uerus deus: uelis facere falsum dm̃. Immo falsũ
hominẽ. quẽ ꝓ uero ueneraris deo. que quisquis
ꝓuero homine in amititiam reciper&. insanir&:
Ducit enim & affectu quodam infimo: rapit in.¬
firma corda mortaliũ formȩ similitudo & m̃.¬
brorum imitata compago. Sed sicut fabricata
singula ostendis : sic ostende offitia singulorũ.
quorũ te effigies o humana uanitas trahit.
Os enim habent & non loquentur. oculos ha-¬
bent & non uidebunt. Aures habent & non
audient. nares habent & non odorabunt. Manꝰ
habent & non contraectabunt. pedes habent : &
non ambulabunt. non clamabunt in gutture
suo. lam ergo artifex melior est eis quia ea
potuit menbrorũ motu atq officio fabri.¬
care. quem tam̃ artificem. te utiq puder&
adorare. Melior & tu quamuis ea quaȩ non
feceris. qm̃ quȩ illa non possunt facis. Melia¬
or & bestia. ad hoc enim additum est. non cli¬

Expanded text:
addere manus hominum, ut ex eo metallo, quod fecit addere manus hominum, ut ex eo metallo, quod fecit Deus verus, velit facere falsum Deum; imo falsum hominem, quem pro vero venereris Deo; quem quisquis pro vero homine in amicitiam reciperet, insaniret. Ducit enim, affectu quodam infirmo rapit infirma corda mortalium formae similitudo, et membrorum imitata compago. Sed sicut fabricata singula ostendis, sic ostende officia singulorum, quorum te effigies et humana vanitas trahit. Os enim habent, et non loquentur, etc. t non videbunt: aures habent, et non audient; nares habent, et non odorabunt: manus habent, et non contrectabunt; pedes habent, et non ambulabunt: non clamabunt in faucibus suis.» Jam ergo artifex melior est eis, quia ea potuit membrorum motu atque officio fabricare: quem tamen artificem te utique puderet adorare. Melior et tu, quamvis ea non feceris; quoniam quae illa non possunt facis. Melior et bestia: ad hoc enim additum est, «Non cla
Abbreviated transcription (Latin):
telligere debiustis. Nolite tamen seduci uanita.¬
tib ur̃is. quia uos ea quȩ colitis. digito potestis os-¬
tendere: Multo quippe honestius non habere¬
tis quod possetis ostendere : quam ut in eo quod istis
oculis a uobis ostenditur: ur̃i cordis caecitas osten¬
datur. Quid enĩ ostenditis nisi aurũ & argentum:
Habent quidẽ & aerea & lignea & fictilia simula.¬
q quod illi carius est erubuerit : multo facilius aũ.¬
titur a ueneratione uiliorũ. Nam dictũ: alio loco scrip¬
turarũ: de si mulaerorũ cultoribꝰ dicentes ligno pa.¬
ter meus estu: & lapidi tu me genuisti. Sed ne si bi
prudentior uideatur : qui hoc non ligno nec lapi¬
di dixerit : sed auro & argento: huc aspiciat. huc au.¬
rem cordis intendat. Simulacra gentiũ argentũ
& aurũ. Non abiectũ aliquid & asꝑnabile nomi¬
natũ est : & ei quidem animo qui t̾ra non est:
terra est & aurũ & argentum. sed speciosior est¬
atq fulgentior. solidior atq firmior. Noli ergo

Expanded text:
telligere debuistis; nolite tamen seduci vanitatibus vestris, quia vos ea quae colitis digito potestis ostendere. Multo quippe honestius non haberetis quod possetis ostendere, quam ut in eo quod istis oculis a vobis ostenditur, vestri cordis caecitas ostendatur: quid enim ostenditis, nisi aurum et argentum? Habent quidem et aerea, et lignea, et fictilia simulaque quod illi charius est erubuerit, multo facilius avertitur a veneratione viliorum. Nam dictum est alio loco Scripturarum de simulacrorum cultoribus: «Dicentes ligno, Pater meus es tu; et lapidi, Tu me genuisti» . Sed ne sibi prudentior videatur qui hoc non ligno et lapidi dixerit, sed auro et argento; huc aspiciat, huc aurem cordis intendat: «Simulacra Gentium argentum et aurum.» Non abjectum aliquid et aspernabile nominatum est: et ei quidem animo qui terra non est, terra est et aurum et argentum; sed speciosior atque fulgentior, solidior atque firmior. Noli ergo
Abbreviated transcription (Latin):
egimus quidẽ notissimũq retinemꝰ dilectis¬
simi fĩs qͦđ narrat᷑ in libro exodi populũ ifrł liberatũ ab ini¬
qua dominatione egyptiorũ. int̃ diuisos fluctꝰ maris
transisse ꝑ siccũ. iordinẽ quoq fluuiũ cũ ꝑ eũ in terram
ꝓmissionis intrarent. tactũ pedib sacerdotũ artam dnĩ
portantiũ. stetisse desuꝑ infrenato lapsu. ab interiore
autẽ parte defluxisse quo currebat in mare : donet in
sicco stantib sacerdotib transir& popłus uni uersus.
Nouimꝰ hȩc. nec tam̃ arbitrari nos oport& in hoc psalmo
cui nunc alleluia ꝓnuntiato cintatoq respondimus id

Expanded text:
egimus quidem, notissimumque retinemus, dilectissimi fratres, quod narratur in libro Exodi, populum Israel liberatum ab iniqua dominatione Aegyptiorum inter divisos fluctus maris transisse per siccum : Jordanem quoque fluvium, cum per eum in terram promissionis intrarent, tactum pedibus sacerdotum arcam Domini portantium, stetisse desuper infrenato lapsu; ab inferiore autem parte defluxisse, quod currebat in mare, donec in sicco stantibus sacerdotibus transiret populus universis : novimus haec, nec tamen arbitrari nos oportet in hoc psalmo, cui nunc «Alleluia» pronuntiato cantatoque respondimus, id
Abbreviated transcription (Latin):
tãquã fluuius in mare labit᷑ in huius scłi amaricantẽ ma.¬
liciã. Bonũ ergo illi est ut retrorsũ conuertat᷑. fiatq illi
as̃ ante faciem redeunti. quẽ sibi a tergo posuerat. & fiat
illi retro mare huius scłi. quod sibi ante faciem cum illic
laberet᷑ effecerat: & sic obliuiscat᷑ ea quȩ retro sunt. ut
in ea quȩ inante sunt extendat᷑ quod iã conuerso utile
est. Namq ante quã conuertat᷑. si ea quȩ retro sunt obli¬
uiscit᷑ : dm̃ obliuiscit᷑. quia ipsũ retro feterat: ad quẽ
dorfũ posuerat. Et si in ea quȩ ante sunt extenditur:
in setulũ extendit᷑: quia ipsũ sibi ante faciem posuerat:
t̃quo auidus irruebat. lordanis gͦ illos significat. qͥ grãm
baptismi ꝑcęrt̃. & sic iordanis conuertit᷑ retrorsũ : cum
illi conuertunt᷑ ad dm̃. ut eũ iam retro non habeant. sed
reuelata faciegłam dñi speculantes: in eandẽ imaginẽ

Expanded text:
tanquam fluvius in mare, labitur in hujus saeculi amaricantem matanquam fluvius in mare, labitur in hujus saeculi amaricantem malitiam. Bonum ergo est illi ut retrorsum convertatur, fiatque illi Deus ante faciem redeunti, quem sibi a tergo posuerat; et fiat illi retro mare hujus saeculi, quod sibi ante faciem, cum illuc laberetur, effecerat; et sic obliviscatur ea quae retro sunt, ut in ea quae ante sunt extendatur : quod jam converso utile est. Namque antequam convertatur, si ea quae retro sunt obliviscitur, Deum obliviscitur; quia ipsum retro fecerat, ad quem dorsum posuerat: et si in ea quae ante sunt extenditur, in saeculum extenditur; quia ipsum sibi ante faciem posuerat, quo avidus irruebat. Jordanis ergo illos significat, qui gratiam Baptismi perceperunt; et sic Jordanis convertitur retrorsum, cum illi convertuntur ad Deum, ut eum jam retro non habeant, sed revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
animũ subdere. carnalibusq huius mundi fictis relictis¬
atq abiectis. in quib sine fructu laborabat: tã qua in
egypto lateres sub dura dominatione diaboli facer&:
audita uoce dñi dicentis: uenite ad me om̃s qui laborats
& onerati estis & ego uos reficiã desertis atq abiectis
sub leuẽ xp̃i sarcinã currere . Recordet᷑ gͦ unus quis
urm̃: quẽ admodũ om̃a secularia impedim̃ta cesser̃
dissuadentiũ uoces aut erũpere non ausȩ sunt: aut con-¬
siderato xp̃i nomine ꝑ om̃s terras excaltato & honorato
treme factȩ siluert̃. Ergo mare uidit & fugit: ut tibi
sine contradictione ad libertatẽ spũalẽ panderetur uia
lordinis autẽ que admodũ retrorsũ conuersus sit: nolo
eetra uos quȩratis nolo mali aliquid suspicemini: Inre¬
pat enĩ dñs quosdã qui dorsũ ad eũ posuer̃t & non faciem:
& quisquis principiũ suũ deserit a suo creatore auertit᷑:

Expanded text:
animum subdere, carnalibusque hujus mundi factis ianimum subdere, carnalibusque hujus mundi factis in quibus sine fructu laborabat, tanquam in Aegypto lateres sub dura dominatione diaboli faceret, audita voce Domini dicentis, «Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam» , desertis atque abjectis sub levem Christi sarcinam currere: recordetur ergo unusquisque vestrum quemadmodum omnia saecularia impedimenta cesserunt, dissuadentium voces aut erumpere non ausae sunt, aut considerato Christi nomine per omnes terras exaltato et honorato tremefactae siluerunt. Ergo, «Mare vidit et fugit:» ut tibi sine contradictione ad libertatem spiritualem panderetur via. 7. «Jordanis» autem quemadmodum «retrorsum conversus» sit, nolo extra vos quaeratis, nolo aliquid mali suspicemini. Increpat enim Dominus quosdam qui dorsum ad eum posuerunt, et non faciem . Et quisquis principium suum deserit, et a suo Creatore avertitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ỹ qui estis domꝰ iacob: scđm ꝓmissionẽ heredes. cognoscite
&iam uos exisse ab egypto : qui huic sło renuntiastis:
exisse de populo barluro : qui confessione pietatis uos
ablasphemis seiunxistis. Non est enĩ lingua urã sed sͦ¬
barbara. qnȩ dm̃ laudare non nouit: cui uos cantatis
alleluia. F acta est enĩ iudea sc̃ĩficatio eius in uobis.
Non eni qui in manifesto iudeus est: neq quȩ in manifesto
in carne est circũcisio. sed qui in occulto iudeus est: &
cutũ cisione cordis. Interrogate gͦ corda ur̃a. si ea circũci¬
dit fides. si purgauit confessio in uobis. Facta est iudea
sc̃ificatio eius in uobis: isrł potestas eius. Dedit enĩ uobis
potestatẽ filios dĩ fieri. lam uero recordet᷑ unusquisq
urm̃. cũ dõ uelit cor applicare. eiusq suaui iugo. re¬
cedensa pristinis ignorantiȩ suȩ desideruis deuotum

Expanded text:
e, qui estis domus Jacob secundum promissionem haeredes, cognoscite e, qui estis domus Jacob secundum promissionem haeredes, cognoscite etiam vos exiisse ab Aegypto, qui huic saeculo renuntiastis; exiisse de populo barbaro, qui confessione pietatis vos a blasphemiis gentium sejunxistis. Non est enim lingua vestra, sed barbara, quae Deum laudare non novit, cui vos cantatis Alleluia. «Facta est» enim «Judaea sanctificatio ejus» in vobis: «Non enim qui in manifesto Judaeus est, neque quae in manifesto in carne est circumcisio; sed qui in occulto Judaeus est, et circumcisione cordis . Interrogate ergo corda vestra: si ea circumcidit fides, si purgavit confessio; in vobis «facta est Judaea sanctificatio ejus,» in vobis «Israel potestas ejus.» Dedit enim vobis potestatem filios Dei fieri . 6. Jamvero recordetur unusquisque vestrum, cum Deo vellet cor applicare, ejusque suavi jugo, recedens a pristinis ignorantiae suae desideriis, devotum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpora hȩc quȩ cõmemoraui cetinerit: tamen se futura
predicere sine ulla dubitatione testat᷑. Scđm dies inquit
ꝓfectionis eorũ ex egypto. ostendã mirabilia illis. Uide¬
bunt nationes & confundent᷑. Hoc est qͦđ hic dictũ est:
mare uidit & fugit. Si enĩ hic ꝑ uerba preteriti tẽporis
sicut est mare uidit & fugit. occulte futura prȩdicantur:
uidebunt certe & confundent᷑. quando futuri tẽporis
uerba sunt. quis audeat de rebus preteritis cogitare :
Et paulo post: ipsos hostes nr̃os fugientes ut interime¬
rent sequebant᷑ idẽ delicta nr̃a sicut egẏptios in mari
obrutos ita in baptismo de mersa & exxtincta luce cla¬
rius intimat dicens. Qm̃ uoluntarius & misericors est
ipse conuert& & miscrebit᷑ nr̃i. di merg& delicta nr̃a.
dimerg& in maris profundũ om̃s culpas nr̃as: Quia est:¬
carissimi qui uos cognoscetis israhelitas scđ̾m sem̃ abralũ.¬

Expanded text:
tempora haec quae commemoravi, cecinerit; tamen se futura tempora haec quae commemoravi, cecinerit; tamen se futura praedicere sine ulla dubitatione testatur. «Secundum dies,» inquit, «profectionis eorum ex Aegypto, ostendam mirabilia illis. Videbunt nationes, et confundentur.» Hoc est quod hic dictum est, «Mare vidit, et fugit:» si enim hic per verba praeteriti temporis, sicut est, «vidit» et «fugit,» occulte futura praedicantur; «Videbunt» certe «et confundentur,» quando futuri temporis verba sunt, quis audeat de rebus praeteritis cogitare? Et paulo post, ipsos hostes nostros, qui nos fugientes ut interimerent sequebantur, id est delicta nostra, sicut Aegyptios in mari obrutos, ita in Baptismo demersa et exstincta luce clarius intimat, dicens: «Quoniam voluntarius et misericors est, ipse convertet et miserebitur nostri; demerget delicta nostra, demergcharissimi? Qui vos cognoscitis Israelitas secundum semen Abraha
Abbreviated transcription (Latin):
& fugit prȩteriti tẽporis uerba sunt: & conuersus est
iordanis. & gestiert̃ montes & cõmota est terra: eodẽ
modo prȩterita sonant. sine prȩiudicio tamen intelli¬
gendi futura. Alio quin contra euangelicũ testimo¬
niũ cogimꝰ &iam ila non de futuro prȩnuntiati. sed de
bant. quod tanto post futurũ in passione dñi cõpleret᷑.
Sed tamen dilectissimi ꝓpheta iste quẽ cõmemoraui
&iam grossa cordalimaiuit. & ad intelligenda de prȩte¬
ritis reb gestis futura incunctant̃ extendit. ut non
solũ a postolici auctoritite figuras nr̃as illȩ fuisse creda¬
mus. sed tiet ab ipsis prophetis hoc preter missum esse :
ut &iam eorũ eloquio panderet᷑. uidentes atq gauden.¬
tes: certi ac seturi de thesauro dĩ & noua & uetera con-¬
cordit̃ sibim& coherentia ꝓferamꝰ. Cũ enĩ tanto post
egressũ populi illius ex egẏpto. & tanto ante ista aeccłȩ

Expanded text:
«fugit,» praeteriti «fugit,» praeteriti Jordanis,» et «gestierunt montes,» et «commota est terra,» eodem modo praeteritum sonant; sine praejudicio tamen intelligendi futura. Alioquin contra Evangelicum testimonium cogimur etiam illa non de futuro praenuntiata, sed de bant quod tanto post futurum in passione Domini compleretur. Sed tamen, dilectissimi, propheta iste quem commemoravi, etiam grossa corda limavit, et ad intelligenda de praeteritis rebus gestis futura incunctanter extendit; ut non solum apostolica auctoritate figuras nostras illas fuisse credamus, sed nec ab ipsis Prophetis hoc praetermissum esse, ut etiam eorum eloquio pandente, videntes atque gaudentes, certi ac securi, de thesauro Dei et nova et vetera concorditer sibimet cohaerentia proferamus. Cum enim tanto post egressum populi illius ex Aegypto, et tanto ante ista Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
inquit ꝓfectionis eorũ ex egypto. ostendã miribilia illis
Uidebunt nationes. & confundent᷑. Ab om̃i uigore eorũ.
manib ora eorũ obstruent. Aures ilis obsurdant᷑ dili¬
gentes terrã. uelut serpentes trahentes terrã. contur¬
babunt᷑ de conclusionib eorũ. in dño dõ ipsorũ excident
mente & turbabunt᷑ ate. Quis dõ tuo si milis auferens
iniquitatẽ. & transgrediens impietẽ residuis heredita-¬
tis tuȩ : & non continuit in testimoniũ irã suã. qm̃ uo
luntarius & misericors est: ipse conuert& & miserebit᷑
nr̃i. demerg& delicta nr̃a. dimerg& in maris ꝓfundũ
om̃s culpas nr̃as. Nempe aduertitis fr̃s manifestius hic
aperiri sacro scã misteria. In hoc ergo psalmo quã uis
futura intueat᷑ mirabilis ꝓphetiȩ sp̃s. tamen uidetur
uelut transacta narrare. Facta est inquit iudȩa. sc̃ifi¬¬
atio eius. Mare uidit & fugit: & facta est. & uidit

Expanded text:
inquit, «profectionis eorum ex Aegypto, ostendam mirabilia illis. inquit, «profectionis eorum ex Aegypto, ostendam mirabilia illis. Videbunt nationes, et confundentur ab omni vigore eorum: manibus ora sua obstruent, aures illis obsurdabuntur, delingentes terram, velut serpentes trahentes terram; conturbabuntur de conclusionibus eorum, in Domino Deo nostro excident mente, et terrebuntur a te. Quis Deo tuo similis, auferens iniquitatem, et transgrediens impietatem residuis haereditatis tuae? Et non continuit in testimonium iram suam, quoniam voluntarius et misericors est; ipse convertet et miserebitur nostri, demerget delicta nostra, demerget in maris profundum omnes culpas nostras» . Nempe advertitis, fratres, manifestius hic aperiri sacrosancta mysteria. In hoc ergo psalmo quamvis futura intueatur mirabilis prophetiae Spiritus, tamen videtur velut transacta narrare. «Facta est,» inquit, «Judaea sanctificatio ejus: mare vidit et fugit:» et «facta est,» et
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in nube & in mari. & om̃s eundẽ cybũ sp̃ualem¬
manducauert̃. & om̃s eundẽ potũ sp̃ualẽ biberunt.
Bibebant autẽ de spũali consequenti petra. petra autẽ
erat xp̃c. Sed non in om̃ib illis bene cõplacuit dõ:
prostrati enĩ sunt in deserto. Hȩc autẽ figurȩ nostrȩ
factȩ sunt. Quid uultis amplius fr̃s dilectissimi:
Certe maniifestũ est non humana suspitione. sed aposto¬
lico idest diuino & dñico magisterio. Ds̃ enĩ loquebat᷑
in eis & quãuis de carneis nubibus. tamen dñs intonabat.
Certe gͦ tanto testimonio manifestũ est illa om̃a figurate
gesta. nunc in nrã salute cõpleri. qͥa tunc futura ꝓnuntia-¬
bant᷑ nunc prȩterita legunt᷑. & prȩsentia cognoscunt᷑.
Audite quod est mirabilius. liborũ ueterũ sacramenta
occultata atq uelata. non nulla exparte a libris ueterib
reulari. Nam micheas ꝓpheta ita loquit᷑. Pro ut dies

Expanded text:
sunt, in nube et in mari . Maresunt, in nube et in mari . Marelem biberunt. Bibebant enim de spirituali sequente petra: petra autem erat Christus. Sed non in omnibus illis bene complacuit Deo: prostrati enim sunt in deserto. Haec autem figurae nostrae factae sunt» . Quid vultis amplius, fratres dilectissimi? Certe manifestum est non humana suspicione, sed apostolico, id est divino et dominico magisterio; Deus enim loquebatur in eis, et quamvis de carneis nubibus, tamen Dominus intonabat: certe ergo tanto testimonio manifestum est illa omnia figurate gesta, nunc in nostra salute compleri; quia tunc futura praenuntiabantur, nunc praeterita leguntur, et praesentia cognoscuntur. 4. Audite quod est mirabilius, Librorum veterum sacramenta occultata atque velata, nonnulla ex parte a Libris veteribus revelari. Nam Michaeas propheta ita loquitur: «Prout dies,»
Abbreviated transcription (Latin):
carnali uendidit primogenita sua ut non ad iacob: sed
adesau potius ꝑtinere. Scitis nĩq in hoc misterio
dictũ esse. qui maior serui& minori. Aegẏptus autem
qm̃ int̾pretat᷑ affuctionẽ. uel affligentẽ uel cõprimen¬
quisq Herusalẽ cȩlestis fit ciuis idoneus. cũ primũ huic
scło renuntiauerit. quẽ ad modũ ille populus in terram
ꝓmissionis duci non potuit: nisi prius ab ȩgẏpto rete¬
der& Sed sicut ille non inde discessit nisi diuino liberat᷑
auxilio. sic nemo corde ab hoc scło auertit᷑. nisi diuinȩ
miscđȩ munere adiutus. Quod enĩ illic semel prȩfigura¬
tũ est : hoc in istofine scłi. in hac sicut beatꝰ iohannes¬
scribit hora nouissima. cotidianis aeccłȩ fetib in uno¬
quoq credente cõplet᷑. Audite apostolũ doctorem¬
ignorare fr̃s. quia om̃s patres nr̃i sub nube fuerunt. &
om̃s per mare transiert̃. & om̃s in moysen baptizati

Expanded text:
carnali vendidit primogenita sua, ut non ad Jacob, sed carnali vendidit primogenita sua, ut non ad Jacob, sed ad Esau potius pertineret. Scitis namque in hoc mysterio dictum esse, «Quia major serviet minori» . 3. Aegyptus autem, quoniam interpretatur Afflictio, vel Affligens, vel Comprimenquisque Jerusalem coelestis fit civis idoneus, cum primum huic saeculo renuntiaverit; quemadmodum ille populus in terram promissionis duci non potuit, nisi prius ab Aegypto recederet. Sed sicut ille non inde discessit, nisi divino liberatus auxilio; sic nemo corde ab hoc saeculo avertitur, nisi divinae misericordiae munere adjutus. Quod enim illic semel praefiguratum est, hoc in isto fine saeculi, in hac, sicut beatus Joannesscribit, hora novissima , quotidianis Ecclesiae fetibus in unoquoque credente completignorare, fratres, quoniam omnes patres nostri sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes in Moyse baptizati
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ circũ cisionis his qui non solũ ex circũ cisione sunt ÷
sed & his qui setunt᷑ uestigia fidei. quȩ est in prȩputio
patris nr̃i ab rabã. Non enĩ carnalit̾ cutũcisȩ genti tantũ.¬
modo factus est pat̃ cui dictũ est. patrẽ multarũ gentiũ
posui te. Multarũ autẽ quia non quarundã. sed om̃ium
quod aꝑte dicit᷑ cũ eidicit᷑: & benedicent᷑ in te om̃sgentes
Nullus itaq xp̃ianorũ se a nomine iss ł arbitret᷑ eaxtraneũ
luis enĩ qui credidert̃ ex iudeis in quorũ numero prini¬
palit̃ apłos inuenimus. in angulari lapide copula mur
Hinc ait dñs alio loco. Habeo alias ouesquȩ non sunt ex
hoc ouili. oport& me & eas adducere. ut sit unus grex
& unus pastor. Populus ergo ap̃iinus magis isrł ÷e. ipse
potius domus iacob. Idẽ quippe isrł : qui iacob Iua uero
turba iudeorũ quȩ merito ꝑfidiȩ reꝓbata est : uoluptate

Expanded text:
pater circumcisionis his qui non solum ex circumcisione sunt, pater circumcisionis his qui non solum ex circumcisione sunt, sed et his qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae.» Non enim carnaliter circumcisae genti tantummodo factus est pater, cui dictum est, «Patrem multarum gentium posui te. Multarum» autem, non quarumdam, sed omnium ; quod aperte dicitur, cum ei dicitur: «Et benedicentur in te omnes gentes» . Nullus itaque Christianorum se a nomine Israel arbitretur extraneum. Illis enim qui crediderunt ex Judaeis, in quorum numero principaliter Apostolos invenimus, in angulari lapide copulamur. Hinc ait Dominus alio loco: «Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et illas adducere, ut sit unus grex et unus pastor» . Populus ergo christianus magis Israel, et ipse potius domus Jacob. Idem quippe Israel qui Jacob. Illa vero turba Judaeorum, quae merito perfidiae reprobata est, voluptate
Abbreviated transcription (Latin):
non legimꝰ: quȩ sic addidit. ut &iã ista om̃a repeterae
Nam cũ dixiss&. mare uidit & fugit. iordanis conuersus
est retrorsũ : contexuit: montes gestiert̃ uelut arietes
& colles uelut agni ouiũ. Eadẽq rursus interrogat quid
est tibi mare quod fugisti. & tu iordanis quia conuersus
es retrorsũ : montes quia gestistis uelut arietes & colles
uelut agni ouiũ. Adtendimꝰ gͦ quid admorieam̃. quia &
illa facta figurȩ nr̃ȩ fuert̃. & hȩc dicta ut nos ipsos recog¬
noscamꝰ hortant᷑. Si enĩ grãm dĩ quȩ data est nobis firmo
corde retinemꝰ. nos sumꝰ is ł semen abrahȩ. nobis dicit apło.
ergo semen abrahȩ estis. Quia sicut alio loco dicit non in
circũ cisione. sed prȩputio deputata est abrahȩ fides. ad
iusticiã & signũ accepit cirtũcisionis. signaculũ iusticiȩ fider
quȩ est in prȩputio: ut deputet᷑ & illis ad iusticiã. ut sit

Expanded text:
non legimus: quae sic addidit, ut etiam omnia ista repeteret. non legimus: quae sic addidit, ut etiam omnia ista repeteret. Nam cum dixisset, «Mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum;» contexuit, «Montes gestierunt velut arietes, et colles velut agni ovium: eademque rursus interrogat, «Quid est tibi, mare, quod fugisti; et tu, Jordanis, quia conversus es retrorsum? montes, quia gestiistis velut arivelut agni ovium?» 2. Attendamus ergo quid admoneamur; quia et illa facta figurae nostrae fuerunt, et haec dicta ut nos ipsos recognoscamus hortantur. Si enim gratiam Dei quae data est nobis firmo corde retinemus, nos sumus Israel semen Abrahae: nobis dicit Apostolus, «Ergo semen Abrahae estis» . Quia sicut alio loco dicit, «Non in circumcisione, sed in praeputio deputata est Abrahae fides ad justitiam, et signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio ut deputetur et illis ad justitiam; ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
barbaro. facta est iudea scĩficatio eius. isrł potestas eius.
mare uidit & fugit. iordanis conuersus est retrorsũ: ne sͣ¬
arbitremini nobis narrari preterita. sed potius futura
prȩdici. Quia illa quoq miracula cũ in illo populo fierent i
presentia quidẽ : sed non sine futurorũ significatione
gerebant᷑. Id eoq ut ostender& qui psallendo ista prȩdice¬
bat. eadẽ se uerbis agere quȩ illic figuris agebant᷑. uno
ed dẽq spũ operante. & illa facta. & hȩc dicta sunt : ut id
quod in fine setulorũ manifestandũ reseruabat᷑. figuris
rerũ atq uerborũ recurrentib nuntiaret᷑. Non om̃ino n¬
ea dixit quȩ ibi gesta st̃. sed alit̃ quȩdã quã illic lecta didicimꝰ:
ne uͦ putaret᷑ transacta retolere. potius quã uentura prȩui¬
dere. Primo enĩ iordanẽ istũ non reuersũ esse retrorsũ.
sed stetisse legimus ab ea parte qua aquȩ desuꝑ influebant:
cũ populus ille transir&e. De inde gestientes. montes collesq

Expanded text:
ificatio ejus, Israel potestas ejus; mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum:» ne arbitremini nobis narrari praeterita, sed potius futura praedici; quia illa quoque miracula cum in illo populo fierent, praesentia quidem, sed non sine futurorum significatione gerebantur. Ideoque ut ostenderet, qui psallendo ista praedicebat, eadem se verbis agere quae illic factis agebantur, uno eodemque Spiritu operante et illa facta et haec dicta, ut id quorerum atque verborum praecurrentibus nuntiaretur; non omnino ea dixit quae ibi gesta sunt, sed aliter quaedam quam illic lecta didicimus: ne vere putaretur transacta recolere, potius quam ventura praedicere. Primo enim Jordanem ipsum non reversum esse retrorsum, sed stetisse legimus ab ea parte, qua aquae desuper influebant, cum populus ille transiret; deinde gestientes montes collesque