comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rem sese habere cultores eius terrȩ putant. quã pau¬
cissimis dicã. Cȩterũ fides eius re .⁊. penes auctores
erit. Africã. initio habuere getuli. & libies. asperi.
incultiq quis. cib erat caro ferina. atq humi pabulũ
uti pecorib. Hineq morib neq lege. autimperio
cuiusq regebantur. Uagi. palantes. quas nax coegerat
sedes: habebant. Sa postquã in hispania hercules
sicuti afri putant interuit. exercitus eius cõpositus
exuarus gentib amisso duce. ac passim multis sibi
quisq imperiũ petentib breui dilabitur. Eixeo
numero: medi. & ꝑsȩ . & armeni nauib: in africam
trans uecti. ꝓxrimos nr̃o ari locos occupauere.
Sa. ł sȩ intra oceanũ magis. P Suq al ueos naiium
inuersos. ꝓtugurus habuere. qr neq matheria in
agris. neq ab hispanis em̃di. aut mutandi copra erat
Pare magnũ. & ignara lingua. cõmertia ꝓhibebar ꝓ.

Expanded text:
rem sese habere cultores eius terrae putant, quam paurem sese habere cultores eius terrae putant, quam paucissimis dicam. Ceterum fides eius rei penes auctores erit. Africam initio habuere Gaetuli et Libyes, asperi incultique, quis cibus erat caro ferina atque humi pabulum uti pecoribus. Ii neque moribus neque lege aut imperio cuiusquam regebantur: uagi palantes quas nox coegerat sedes habebant. Sed postquam in Hispania Hercules, sicuti Afri putant, interiit, exercitus eius, compositus ex variis gentibus, amisso duce ac passim multis sibi quisque imperium petentibus brevi dilabitur. Ex eo numero Medi, Persae et Armenii nauibus in Africam transuecti proximos nostro mari locos occupauere, sed Persae intra Oceanum magis, iique alueos nauium inversos pro tuguriis habuere, quia neque materia in agris neque ab Hispanis emendi aut mutandi copia erat: mare magnum et ignara lingua commercio prohibebant.
Abbreviated transcription (Latin):
narrauerim. Cȩterũ quã paucissimis absoluam. In
diuisione orbis terrȩ. pleriq: in parte tertia afri¬
cã posuere. Pauci. tantũ modo. asiam. & euro pam
esse. seda fricã ineuropa. Sa. fines hab& abocciden
fretũ nr̃imaris. & oceani. ab ortu solis. aeliuẽ
latitudinem. Quẽlocũ. catabathmon. in colȩ
appellant. mare seuum. imporeuosum Ager
frugũ fertilis. Bonus pecori. arbori infecundus.
cę̧lo. terraq penuria aquarũ. genꝰ hominũ
salubri corpore: uelax. patiens laborũ. pleros¬
q senectꝰ dissoluit: nisi quiferro. autbestus. in¬
terierst. Nam inorb haut sȩpe quẽq superat
Aahoc malefici generis. plurima animalia. Sa
qui mortales mitio africã habuerint. quiq
postea accesserint: aut quomodo int̾se permix¬
ti sint. quãꝗ ab ea fama quȩ plerosq obtin& di¬
uersum est: tamen uti ex lilrif punicis qui regis
hiemsalis dicebantur int̾petatũ nobis est. ut q

Expanded text:
narrauerim. Cetera quam paucissimis absoluam. In narrauerim. Cetera quam paucissimis absoluam. In divisione orbis terrae plerique in parte tertia Africam posuere, pauci tantummodo Asiam et Europam esse, sed Africam in Europa. Ea finis habet ab occidente fretum nostri maris et Oceani, ab ortu solis decliuem latitudinem, quem locum Catabathmon incolae appellant. mare saevum, importuosum; ager frugum fertilis, bonus pecori, arbori infecundus; caelo terraque penuria aquarum. genus hominum salubri corpore, velox, patiens laborum; ac plerosque senectus dissoluit, nisi qui ferro aut bestiis interiere, nam morbus haud saepe quemquam superat; ad hoc malefici generis plurima animalia. Sed qui mortales initio Africam habuerint quique postea accesserint aut quo modo inter se permixti sint, quamquam ab ea fama, quae plerosque obtinet, diuersum est, tamen, uti ex libris Punicis, qui regis Hiempsalis dicebantur, interpretatum nobis est utique
Abbreviated transcription (Latin):
ante ferebat. Decretũ fit ut decẽ legati regnum:
qđ micipsa obtinuerat. int̾iugurxham & adierłu¬
lem diunderent. Quius leganonis princans. snit .L.
opimus. homo clarus & tum̃ inserare botens. quia
consubbo. graceo & marco fuluio flauco incer¬
fectis: a cerrime uicoriã nobilitatis implebemi
exercuerat: Nune igurcha uma si romȩ ina¬
micis habuerat: tamet accumto sime recepie.
Sando: & pollicento: multa ꝑfecit. ut i famu. fule
postremo om̃i: suis rebus. cõmodũ regis antre¬
ferrae. Reliquos legatos. eade ina aressus ipte¬
rosq capit. piuicis. carior fides quã pecuima fuitr
ndiuisione: quȩ pars numidiȩ maurtiniã. atingic
agro uirisq: oe ulentior iugurtho tradirtirs
llam alterã sperie quã usu nõtiore qrortuo¬
sior: ⁊ edificus nagis exornata ent. acherbat
tiones. obcalorẽ. autasperitatẽ. itẽ solitudines.
minus frequentata sunt. dehis. aud facile cõpertũ

Expanded text:
retum fit, uti decem legati regnum, retum fit, uti decem legati regnum, quod Micipsa obtinuerat, inter Iugurtham et Adherbalem dividerent. Cuius legationis princeps fuit L. Opimius, homo clarus et tum in senatu potens, quia consul C. Graccho et M. Fuluio Flacco interfectis acerrime victoriam nobilitatis in plebem exercuerat. Eum Iugurtha tametsi Romae in amicis habuerat, tamen accuratissime recepit, dando et pollicendo multa perfecit, uti fama, fide, postremo omnibus suis rebus commodum regis anteferret. Relicuos legatos eadem via aggressus plerosque capit, paucis carior fides quam pecunia fuit. In divisione, quae pars Numidiae Mauretaniam attingit, agro virisque opulentior, Iugurthae traditur; illam alteram specie quam usu potiorem, quae portuosior et aedificiis magis exornata erat, Adherbal tiones ob calorem aut asperitatem, item solitudines minus frequentata sunt, de iis haud facile compertum
Abbreviated transcription (Latin):
respondent. Inemsalem obseuitiã suã ab namidis
interfectũ : a therbalem. ultro bellũ inferentem:
postauã superatus est. queri qđ iuriã facere
ne quianssa÷ iuguntłi a senatu petere. nese
altum: pamrent: acnimantiȩ. cognitus ess&:
neu ũba inieraci. ute facta sua ponerent. Dein¬
de utriq curia egrediuntur. Senat᷑. scatim consu¬
litur ł asimes legatorũ peerea senatus magna
pars. grã deomune ꝗtherbalis dicta c̃tẽpnere.
dgurthe eui titẽ utollere laudib Qrã. uoce.
eenioue disũb modis prcalicno scelere. & fla¬
gti sua quasi pro gła nitebantur. Atcontra
anu. quib bonũ & eq̃ diuitus cirius erat.
sin uemierdũ atherbali. xhictusil i mortem.
maturie emiliuis scaurus. homo nobilis enpier
fatieis auidus pcrõnue: honens diuitiarũ.
ettr cimiasba cailide occultaus Is post quã
ide dars largitionõ famosam mnpudeniẽq
ueritus qđ intalire sol&. nepelluta licentia inuidiam

Expanded text:
respondent: Hiempsalem ob saevitiam suam ab Numidis respondent: Hiempsalem ob saevitiam suam ab Numidis interfectum, Adherbalem ultro bellum inferentem, postquam superatus sit, queri, quod iniuriam facere nequiuisset. Iugurtham ab senatu petere, ne se alium putarent ac Numantiae cognitus esset, neu verba inimici ante facta sua ponerent. Deinde utrique curia egrediuntur. Senatus statim consulitur. Fautores legatorum, praeterea senatus magna pars gratia deprauata Adherbalis dicta contemnere, Iugurthae virtutem extollere laudibus; gratia, voce, denique omnibus modis pro alieno scelere et flagitio, sua quasi pro gloria, nitebantur. At contra pauci, quibus bonum et aequum divitiis carius erat, subueniendum Adherbali et Hiempsalis mortemmaxime Aemilius Scaurus, homo nobilis impiger factiosus, auidus potentiae honoris divitiarum, ceterum vitia sua callide occultans. Is postquam videt regis largitionem famosam impudentemque, veritus, quod in tali re solet, ne polluta licentia invidiam
Abbreviated transcription (Latin):
partes rei .p. placent: Quẽ amicũ. quẽ inimicũ
habes: Cui inciuitate insidias fecisti. An ei lares¬
quo iure cũ deexilio tuo diracho reclisti eũ seque¬
ris: Quos tyrannos apellabas : eoꝵ potentiç faues
Quitͥ ante optimates iudebant᷑ : eosdẽ dem̃tes ac
furiosos uocas. Uatini causã agis. disertio male
existimans. Bibulũ petul antisimis uerbis le¬
dis. laudas cesarẽ. Quẽ maxime odisti: ei maxi¬
me obsequeris. aliud stans. Aliud sedens dere .p.
sentis. His male dicis. illos odisti leuissime trans¬
fuga neq hac. neq in hac parte fidẽ habens.

Expanded text:
partes rei publicae placent? Quem amicum, quem inimicum partes rei publicae placent? Quem amicum, quem inimicum habes? Cui in civitate insidias fecisti, ancillarisQuo auctore de exsilio tuo Dyrrhachio redisti, eum sequeris. Quos tyrannos appellabas, eorum potentiae faves! Qui tibi ante optimates videbantur, eosdem dementes ac furiosos vocas! Vatini causam agis, de Sestio male existimas. Bibulum petulantissimis verbis laedis, laudas Caesarem. Quem maxime odisti, ei maxime obsequeris. Aliud stans, aliud sedens sentis de re publica. His male dicis, illos odisti, levissime transfuga, neque in hac neque in illa parte fidem habens.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpensaẽ : cũ tu ꝑ turbata re .p. metu ꝑculsus:
om̃s bonos parere crudelitatituȩ cogebas.
Cũ omĩa iuditia. om̃s boleges. in tua libicline
erant. Cũ tu sublata lege porcia: erepta liber¬
tate : omĩum nroꝵ : uitȩ. necisq potestatẽ:
adte unũ reuocaueras. Atq parũ quod inpune
fecisti. Uerũ &tiã conmemorando exꝓbras
Neq licet obliuisci suȩ seruitutis. Egeris oro
cicero. ꝓcfeceris ꝗdlib&. satis ẽ ꝑ pessos eẽ & iãne
aures tuas odio onerabis. &iã molestissimis
uerbis insectabere. Cerlant arma toge: con¬
cetlat laurea linguȩ. Quasi uͦ togatus ⁊ ñ ar¬
matꝰ eaquȩ gloriaris : c̃feceris. Atq int̾te scillãq
dictatorẽ p̃t᷑ nom̃ ĩperu quicꝗ int̾fuit : Sed
quid ego plura ele tua insolentia cõmemorẽ
gia tua uirtute om̃s paulos fabios. scipiones suꝑasti
quẽ tandẽ locũ in hac ciuitate obtines. Iuȩ tibi

Expanded text:
perpessa est, cum tu perturbata re publica metu perculsos perpessa est, cum tu perturbata re publica metu perculsos omnes bonos parere crudelitati tuae cogebas, cum omnia iudicia, omnes leges in tua libidine erant, cum tu sublata lege Porcia, erepta libertate omnium nostrum vitae necisque potestatem ad te unum revocaveras. Atque parum quod impune fecisti, verum etiam commemorando exprobras neque licet oblivisci his servitutis suae. Egeris, oro te, Cicero, perfeceris quidlibet; satis est perpessos esse; etiamne aures nostras odio tuo onerabis, etiamne molestissimis verbis insectabere? "Cedant arma togae, concedat laurea linguae." Quasi vero togatus et non armatus ea, quae gloriaris, confeceris, atque inter te Sullamque dictatorem praeter nomen imperii quicquam interfuerit. Sed quid ego plura de tua insolentia commemorem?gia tua virtute omnis Paulos, Fabios, Scipiones superasti, quem tandem locum in hac civitate obtines? Quae tibi
Abbreviated transcription (Latin):
accreuerit: qua expecunia domũ paraueris.
tusculanũ & põpeianũ infinito sũptu edificaue¬
ris. aut si retices. ciu pot̃ dubium esse. quinopu¬
lentiã istã ex sanguine ac miseris ciuiũ parasti :
Verũ ut opinor homo nouus arpinas exm. cassi
familia : eiꝰ uircutẽ imitat᷑. Contẽ pnut simulta
neq grã remouet᷑. Aliud iͦ amicitiȩ tantũ ac uirtꝰ
est aninii. Immo uͦ homo leuissimus supplex ii¬
micis. amicis contumeliosus. modo harũ mͦ illarũ
parciũ. fidus nemini. leuissimꝰ senator. mercen¬
narius patronꝰ cuiꝰ nulla pars corporis atͣpitudine
uacat. lingua uana manus rapacissimȩ. gula in¬
mensa. pedes fugaces. Quȩ honeste nominari ñ
possunt in honestissima. atq iscũ huiꝰ modisit :
tam̃ audet elicere. fortunatã natã secsule romã.
Te consule fortunatã cicero: Immo uͦ infelicẽ
& miserã quȩ crudelissimã ꝓscriptionẽ eam

Expanded text:
accreverit, qua ex pecunia domum paraveris, accreverit, qua ex pecunia domum paraveris, Tusculanum et Pompeianum infinito sumptu aedificaveris, aut si retices, cui dubium potest esse, quin opulentiam istam ex sanguine et miseriis civium pararis? Verum, ut opinor, homo novus Arpinas, ex M. Crassi faneque gratia removetur a vero, amicitia tantum ac virtus est animi. Immo vero homo levissimus, supplex inimicis, amicis contumeliosus, modo harum, modo illarum partium, fidus nemini, levissimus senator, mercennarius patronus, cuius nulla pars corporis a turpitudine vacat, lingua vana, manus rapacissimae, gula immensa, pedes fugaces; quae honeste nominari non possunt, inhonestissima. Atque is cum eius modi sit, tamen audet dicere: "O fortunatam natam me consule Romam!" "Te consule fortunatam," Cicero? Immo vero infelicem et miseram, quae crudelissimam proscriptionem eam
Abbreviated transcription (Latin):
delicet ut nos cõmonefacias : quã conuersasit .r.p.
cicero dicit inconcilio deoꝵ ĩmortalium fius¬
se inde missũ huic urbi. ciuibq custodẽ. absq
carnificis nomine. Qui ciuitatis in cõmodũ: ingłam
suã ponit. uasi uero non illus causa coniurationis
fuerit consulatus tiuis. & id circo .r.p. disiecta est¬
eo tẽpore quote custodẽ habuit. Sed ut opinor
illa te magis extollunt. quȩ post consulatũ cũ
terentia uxore. dere .p. consuluisti. cũ legis
plauciȩ iuditia clomo faciebatis. Ex c̃iuratis
alios pecunia conclẽpnabas. cũ tibi alius tusculanũ
alius pompeianã uillã exedificabat. alius clo¬
mũ emebat. Quixꝰ nihil poterat: iserat calũ¬
niae pooimus. Is clomũ tuã oppugnatũ aut ue¬
nerat. aut insilias senatiu fecerat. de eocleniq
tibi cõꝑtũ erat. Iuȩ sitibi falsa obicio: reddera¬
tionẽ quãtũ patrimonũ acceperis ꝗd tibi litib:

Expanded text:
delicet, ut nos commonefacias, quam conversa res sit, delicet, ut nos commonefacias, quam conversa res sit, Cicero dicit in concilio deorum immortalium fuisse, inde missum huic urbi civibusque custodem absque carnificis nomine, qui civitatis incommodum in gloriam suam ponit. Quasi vero non illius coniurationis causa fuerit consulatus tuus et idcirco res publica disiecta eo tempore, quo te custodem habebat. Sed, ut opinor, illa te magis extollunt, quae post consulatum cum Terentia uxore de re publica consuluisti, cum legis Plautiae iudicia domo faciebatis, ex coniuratis aliquos pecunia condemnabas, cum tibi alius Tusculanam, alius Pompeianam villam exaedificabat, alius domum emebat; qui vero nihil poterat, is erat calumniae proximus, is aut domum tuam oppugnatum venerat aut insidias senatui fecerat, denique de eo tibi compertum erat. Quae si tibi falsa obicio, redde rationem quantum patrimonii acceperis, quid tibi litibus
Abbreviated transcription (Latin):
rauiter & iniquo animo maleclicta tua
paterer. marte tulli: site scirẽ uiclicio ma¬
gis: quã morbo animi ista petulantia uti.
anima luerto : respondebo tibi. ut si quã male
dicendo uoluptatẽ coepisti: eam. maledicendo
qui ita largitionib ccrruptuse᷑. ut se ipse ac for¬
tunas suas uenales habeat. An apuel uos .p.c. quaꝵ
ordine ita moderat᷑ quasi unꝰ ereliquis : exfami¬
acpaulo ante insitus huic urbicuus. An uero o.
tulli facta. ac dicta tua obscura sunt: Annon ita
apueritia uixisti ut nihil flagitiosũ corporituo
putares. quod alicui collibuisset Aut scilicet
istã in mocleratã eloquentiam apud marcũ.
pisonẽ non pudicitiȩ iactura ꝑclidicisti: Itaq:
quã turpissime parasti. Uerũ ut opinor splen¬
dor domesticꝰ tibi animos tollit .vxor sacrilega.
ac ꝑiuriis dedita. filia. matris pelex. tibi iocundia
atq obsequentior quã parenti par ẽ. Domũ ipsã
tuã iii. & rapinis funestã tibi ac tius p᷑arasti. ui¬

Expanded text:
raviter et iniquo animo maledicta tua paterer, M. Tulli, si te scirem iudicio magis quam morbo animi petulantia ista uti. animadverto, respondebo tibi, ut, si quam male dicendo voluptatem cepisti, eam male audiendo ulum Romanum? qui ita largitionibus corruptus est, ut se ipse ac fortunas suas venales habeat. An apud vos, patres consordine ita moderatur, quasi unus reliquus e famicius, ac paullo ante insitus huic urbi civis? An vero, M. Tulli, facta tua ac dicta obscura sunt? An non ita a pueritia vixisti, ut nihil flagitiosum corpori tuo putares quod alicui collibuisset? At scilicet istam immoderatam eloquentiam apud M. Pisonem non pudicitiae iactura perdidicisti? Itaquequam turpissime parasti. Verum, ut opinor, splendor domesticus tibi animos tollit, uxor sacrilega ac periuriis delibuta, filia matris paelex, tibi iucundior atque obsequentior quam parenti par est. Domum ipsam tuam vi et rapinis funestam tibi ac tuis comparasti; vi
Abbreviated transcription (Latin):
rũ cimalat. pͥmos & extremos cũ ex peditis ma¬
nipulis tribimos locauerat. Perfuge minime
hariae regtonũ scientissimi hostiũ it̃ explora¬
bant. Simul esul quaũ nullo in posito omĩa
ꝓuulere. anud om̃s adeẽ. laudare ⁊ incre¬
paremerentes ipse armatꝰ intentꝰq it ẽmmlites
cogeliat. neq secus atq it̃ factre castramunire.
excubitũ in porta cohortes exlegionib ꝓcastris
ñtã disfidentia futuriquȩ in ꝑaniss&: qua uu
mnilitib ex quatꝰ. cũ in ꝑatore labor uolentib
eet . & sane mariꝰ illoq alisq. tẽporib iugur¬
tim belli pudore magis ꝗ malo exercitũ coner¬
cebat Qd̾multi ꝑ abitionẽ fieri aiebant. Ad
apueritia c̃suetã duriciã ⁊ alia q̃ cecerimise¬
rias uocant. uoluptati habiusso& nintamꝰ rei¬

Expanded text:
rum curabat. Primos et extremos cum expeditis marum curabat. Primos et extremos cum expeditis manipulis tribunos locauerat. Perfugae, minime cari et regionum scientissimi, hostium iter explorabant. Simul consul quasi nullo imposito omnia prouidere, apud omnis adesse, laudare et increpare merentis. Ipse armatus intentusque, item milites cogebat. Neque secus atque iter facere, castra munire, excubitum in porta cohortis ex legionibus, pro castris non tam diffidentia futurum quae imperauisset, quam uti militibus exaequatus cum imperatore labor volentibus esset. Et sane Marius illoque aliisque temporibus Iugurthini belli pudore magis quam malo exercitum coercebat. Quod multi per ambitionem fieri aiebant: quod a pueritia consuetam duritiam et alia, quae ceteri miserias vocant, voluptati habuisse; nisi tamen re
Abbreviated transcription (Latin):
magnoq hortam̃to erant. Nurimũ uͦ
lux aduentabatt elefessis iã hostib ac
paulo ante sõno captis: de inꝓiuiso uer¬
tigales it̾e cohortiũ turmarũ. legionũ.
tubicines simul om̃s signa canere. milites cla¬
morẽ tollere. aut portis erũꝑe nib&. Mauri
atq: getuli ienoto atq: horribili sonitũ repente
exciti neq fugere neq arma caꝑe. neq: omĩno
focere. aut ꝓuedẽ quice pot̾ant. Ita cunctos
strepitu clamore. nullo subueniente. nr̃isins
stantib: tumultu t̃ror. formidine. quasiue¬
cordia acceꝑat. Deniq: om̃s fusi fugatiq: Arma
⁊ signa militaria pleraq: capta Muresq: eo plio
ꝗ om̃ib suꝑiorib: intẽpti. Nã sõno ⁊ metu in¬
re decreuerat. Neq: tam̃ uictoria socors aut
in solens factus. sed parit̾ atq in conspectu hos¬
trũ. qua arato agmne incedẽ. Silla cũ eqͥtatu
apud dextinios insinistra parte : aulus manliꝰ
cũ fiditorib: n sagitariis ptea cohortes ligu¬

Expanded text:
magnoque hortamento erant. Plurimum vero magnoque hortamento erant. Plurimum vero lux adventabat, defessis iam hostibus ac paulo ante somno captis, de improuiso vigiles, item cohortium turmarum legionum tubicines simul omnis signa canere, milites clamorem tollere atque portis erumpere iubet. Mauri atque Gaetuli, ignoto et horribili sonitu repente exciti, neque fugere neque arma capere neque omnino facere aut prouidere quicquam poterant: ita cunctos strepitu clamore, nullo subueniente, nostris instantibus, tumultu formidine terrore quasi vecordia ceperat. Denique omnes fusi fugatique arma et signa militaria pleraque capta, pluresque eo proelio quam omnibus superioribus interempti. Nam somno et metu inre decreverat; neque tamen victoria socors aut insolens factus, sed pariter atque in conspectu hostium quadrato agmine incedere. Sulla cum equitatu apud dextimos, in sinistra parte A. Manlius cum funditoribus et sagittariis, praeterea cohortis Ligu
Abbreviated transcription (Latin):
laborantib: suis succurrere modo hostes ube
c̃fertissimi obstiterant: inuađẽ mani. con¬
tẽ ꝓserati acrius instare. Tunc marius exco¬
pia rerũ c̃siliũ trait. atq: utisius receptu
locꝰ t̃et: colles duos ꝓpmqnos int̾se occupat
quorũ in uno castris parũ amplo fons aquȩ
magnꝰerat. Alt̃ usui oportunꝰ quia magna
parte editꝰ. & p̃ceps paucamunim̃ta gere¬
bat. Cet̾um apud aquã sillã cũ eqͥtib noctẽ
minꝰ hostib: c̃turbatis inunũ c̃trait. Deinde
custos pleno gradu in collẽ subducit. Itare¬
ges locidifficultate coacti. p̃lio det̾rentur.
Neq tam̃ suos largius abire sinunt. sediueroq:
colle multitucline circũdato. effusi c̃sedere.
Dein crebris ignib: factis plerũq noctis bar¬
barimore suo letari exultare streꝑeuo
cib &r ipsi ducesferoces qd ñ fugere. aut
ꝓiictorib agere. sed caciicta romanis
ex tenebris. ⁊ eliciorib locis facilia ui fu

Expanded text:
laborantibus suis succurrere, modo hostis, ubi laborantibus suis succurrere, modo hostis, ubi confertissimi obstiterant, invadere; manu contem pro se rati acrius instare. Tum Marius ex copia rerum consilium trahit atque, uti suis receptui locus esset, collis duos propinquos inter se occupat, quorum in uno castris parum amplo fons aquae magnus erat, alter usui opportunus, quia magna parte editus et praeceps pauca munimenta quaere ceterum apud aquam Syllam | cum equitibus noctem minus hostibus conturbatis in unum contrahit, dein cunctos pleno gradu in collem subducit. Ita reges loci difficultate coacti proelio deterrentur, neque tamen suos longius abire sinunt, sed utroque colle multitudine circumdato effusi consedere. Dein crebris ignibus factis plerumque noctis barbari more suo laetari, exultare, strepere vocibus; et ipsi duces feroces, quia non fugerant, pro victoribus agere. Sed ea cuncta Romanis ex tenebris et editioribus locis facilia visu
Abbreviated transcription (Latin):
pexilii phaleras. aliamilataria dona
Preterea cicatrices ad ũsop atoro hesunt
mee imagines. hec nobilitas. non heredaa¬
te relicta ut illa illis. sed qui ego meis plu¬
rimis laborib a ꝑicuilis quesiui. Nonsunt
c̃posita mea uerba. parũ id facio apsa sose
uasis sacusar indit. Illis artificio opus ẽ. ut tur¬
prafacta oracione tegant. Neq litteras grecas
didicr parũ placebat cas discere. quippe quae
adiurtutẽ doctorib nibil ꝓfuerunt. At illa
agitare n lnł mectutre dusiturpẽ famã. hiemẽ
& gtaitꝰ iucta pati humirequitscent. eodẽ tẽ¬
pori mopiã & laborẽ tolerare. Hnsergo p̃ceptis
milites hortalor Meq llos arte colã meopulũt
neq głam meã laborẽ illorũ faciã. Hoc rutile
hoc t᷑ ciuiledi ꝑiũ.Nãq cũtute ꝑ mollitiẽ agis

Expanded text:
uexillum, phaleras, alia militaria dona, uexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices aduerso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego meis plurimis laboribus et periculis quaesiui. Non sunt composita verba mea: parui id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici: parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. At illa agitare, nihil metuere nisi turpem famam, hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. his ego praeceptis milites hortabor, neque illos arte colam, me opulenter, neque gloriam meam, laborem illorum faciam. hoc est utile, hoc civile imperium. namque quom tute
Abbreviated transcription (Latin):
romȩ relictꝰ erat. Sed qm̃ nos tanti uiri res am¬
monuit : idoneũ uisũ ÷ denatura cultuq: eius
paucis dicere. Neq enĩ alio loco desillȩ rebus
dicturi sumꝰ. & .l. si senna optime. ⁊ diligentis¬
sime omium quieas res dixere ꝓsecutus: parũ
mͥ libero ore locutꝰ udet᷑. Igit᷑ silla gentis patri¬
tiȩ nobilis fuit. familia ꝓpeiã extmͤta maioꝵ
ignauia. litteris grecis. atq: latinis uixta atq:
doctissime eruditꝰ animo ingenti. cupiđ uolup¬
tatũ. sed głe cupidior ocio luxurioso e̾ẽ. tam̃
ab negocus nũ quoluptas remorata. nisi quod
de uxore potuit honestius consuli. facundus.
calliđ. ⁊ amicitia facilis. ad simulanda nego cia
altitudo ingenu incredibilis. multarũ rerũ
acmaxime pccuniȩ largitor Atq illifelicissi

Expanded text:
Romae relictus erat. Sed quoniam nos tanti viri res adRomae relictus erat. Sed quoniam nos tanti viri res admonuit, idoneum visum est de natura cultuque eius paucis dicere. Neque enim alio loco de Sullae rebus dicturi sumus et L. Sisenna, optime et diligentissime omnium, qui eas res dixere, persecutus, parum mihi libero ore locutus videtur. Igitur Sulla gentis patriciae nobilis fuit, familia prope iam extincta maiorum ignavia, litteris Graecis atque Latinis iuxta atque doctissime eruditus, animo ingenti, cupidus voluptatum, sed gloriae cupidior; otio luxuriose esse, tamen ab negotiis numquam voluptas remorata, nisi quod de uxore potuit honestius consuli; facundus, callidus et amicitia facilis, ad simulanda negotia altitudo ingeni incredibilis, multarum rerum ac maxime pecuniae largitor. Atque illi felicissi
Abbreviated transcription (Latin):
extͣ uneas ẽ egressus testitudine acta succeełẽ.
& simul hostẽ torm̃tis sagitarisq: ⁊ funditouib
eminꝰ terrere. At numidȩ sepe antea uineis
romanoꝵ sub uersis itẽ incensis. ñ castelli me¬
nib sesetutabant᷑. sed ꝓmuro dies noctesq: a¬
gitare maledicere romanis ac mario uecordi¬
am obiectare. militib nr̃is iugurte serutiũ
minari secundis reb feroces cẽ. Int̾imomib
romanis hostibq plio intentis. magna utrĩq
ropente a tergo signa canere. Ac pͥmo mulieres
⁊ pueri quiuisũ ꝓcesserant. fugere. Deinde
uti quis qi muro ꝓximꝰ erat : postremo cuncti
armati mermesq. Qd ubi accidit eorenani aoriꝰ
inst are funđẽ acplerosq tantũ mͦ saueiare
demsuꝑ occisoꝵ corpora uadere. auidi ał
damorari. Sic forte corrupta marurtemie¬
mes głam exculpa inuenit. Cet̾um dũ caris
gent̃ : L. silla questor cũ magno equitatu in
castra uenit qui uti ex lacio asocuis coger&i

Expanded text:
extra vineas extra vineas t simul hostem tormentis sagittariisque et funditoribus eminus terrere. At Numidae, saepe antea vineis Romanorum subuersis, item incensis, non castelli moenibus sese tutabantur, sed pro muro dies noctisque agitare, male dicere Romanis ac Mario vecordiam obiectare, militibus nostris Iugurthae servitium minari, secundis rebus feroces esse. Interim omnibus, Romanis hostibusque, proelio intentis, magna utrimquerepente a tergo signa canere; ac primo mulieres et pueri, qui visum processerant, fugere, deinde uti quisque muro proximus erat, postremo cuncti, armati inermesque. Quod ubi accidit, eo acrius Romani instare, fundere ac plerosque tantummodo sauciare, dein super occisorum corpora uadere, auidi gloriae  omnium praeda morari. Sic forte correcta Mari temeritas gloriam ex culpa invenit. Ceterum, dum ea res geritur, L. Sulla quaestor cum magno equitatu in castra venit, quos uti ex Latio et a sociis cogeret,
Abbreviated transcription (Latin):
armis depugnare quasi planre expiaturus om̃e preteritũ dedetꝰ
de gladiatore muneractor fuisset Inde iam consulares qͦ aggres¬
sus in appẽnino lentuli exercitũ ꝑtecidit apud mutinã gan
cassii castra delenit Quibus elatus uictorns de inuadenda
urbe romana quod satis est turpitudini nr̃e deliberauit Tadẽ
eciam totis imperii neribus contra mirmillonem consugit
pudorem q Romanũ licimus crassus asseruit aquo pulsi
fugati ꝙ pudet dicere hostes in extrema italie refugerũt
Ibi cuta boncianũ angulum clusi cũ fugam in siciliam
pararent / neq nauigia suppeterent ratẽs ꝙ ex eratibus
et dolia connexa nugultis in Rapidissimo foeto foustra
ex ꝑrentin tandem cenpcione facta dignã obrere mortem
qsdi sus gladiatore duce oportuit sine amissione pugnatũ
est Opartatus ip̃e in primo agnine fortissime dimitãs
quasi imꝑator occisus est

Expanded text:
armis depugnare, quasi plane expiaturus omne praeteritum dedecus, si armis depugnare, quasi plane expiaturus omne praeteritum dedecus, si de gladiatore munerarius tum fuisset. Inde iam consulares quoque adgressus in Appennino Lentuli exercitum percecidit, apud Mutinam Gai Crassi castra deleuit. Quibus elatus uictoriis de inuadenda urbe Romana — quod satis est turpitudini nostrae — deliberauit. Tandem enim totis imperii uiribus contra myrmillonem consurgunt pudoremque Romanum Licinius Crassus adseruit; a quo pulsi fugatique — pudet dicere — hostes in extrema Italiae refugerunt. Ibi circa Bruttium angulum clusi, cum fugam in Siciliam pararent neque nauigia suppeterent, ratesque ex trabibus et dolia conexa uirgultis in rapidissimo freto frustra experirentur, tandem eruptione facta dignam uiris obiere mortem et, quod sub gladiatore duce oportuit, sine missione pugnatum est. Spartacus ipse in primo agmine fortissime dimicans quasi imperator occisus est
Abbreviated transcription (Latin):
placuiti Ibi dum obsiderentur a cladio glabro ꝑ fauces
cami montis itincas dilapsi curniculis alias iuncalis¬
ad ymas eius descendere radices et exitu muio nchil
tale opmãtis ducis subito impetu castra euperunt inde
mam / nec illarũ atq incorũ uastatione contenti nolam
atq miteriam turios atq metapontũ terubili strage ppłant᷑
affluentibus in diem copiis cũ iam esset instus exercitus
enmũbus. pecudum q teguinentis incoditos sibi clipcos
e ferio ergastuloꝵ recõcto gladios ac tela fecerunt/ at
ne quidem decus iusto deesset ex̾citi domitis obuus gregib
patatur equitatus capta q de pretoribus insignia et fãstẽ
ad ducem detulere nec obuinit ille de saꝑendiario trace
miles de milite desertor inde latro dem in honorem
urrium gladiator qui de functoꝵ qͦ prelio ducum fuera
impectctoris relebrauit exequiis captinos q cirta yogñ iussit

Expanded text:
placuit. Ibi cum obsiderentur a Clodio Glabro, per fauces placuit. Ibi cum obsiderentur a Clodio Glabro, per fauces caui montis uitineis delapsi uinculis ad imas eius descendere radices et exitu inuiso nihil tale opinantis ducis subito impetu castra rapuerunt; inde niam. Nec uillarum atque uicorum uastatione contenti Nolam atque Nuceriam, Thurios atque Metapontum terribili strage populantur. Adfluentibus in diem copiis cum iam esset iustus exercitus, e uiminibus pecudumque tegumentis inconditos sibi clipeos et ferro ergastulorum recocto gladios ac tela fecerunt. Ac ne quod decus iusto desset exercitui, domitis obuiis etiam gregibus paratur equitatus, captaque de praetoribus insignia et fasces ad ducem detulere. Nec abnuit ille de stipendiario Thrace miles, de milite desertor, inde latro, deinde in honorem uirium gladiator. Qui defunctorum quoque proelio ducum funera imperatoriis celebrauit exsequiis, captiuosque circa rogum iussit
Abbreviated transcription (Latin):
se nisi suppłicioꝵ metui uoluntariã mortem pretulissent
ac nec de duce quidem supplicium exigi potutt ꝙmo in
manus uenerit quippe dum cirta ad comprehendendum
eum multitudo contendit anter rixancii manus epreda
lacerata est
ñuero seruilium armorum dedetus feras nam et ip̃i
per fortunam in omia obnoxii tñ ⁊ quasi setundũ
hõim genuo sunt et in bona libertatis mẽ adoptantu bellũ
spartaco duce concitatũ quo nonũe appellem nestio quiꝓpe
cli serui militanerint gladiatores imꝑanerint Illi infime
sortis hons hn pessinam auxere ludibrio calamitatoin
Spartatus casne enomans effratto lentuli ludo cũ tagĩta
haud̃ amplius eiusdem fortioe niris erupere capua ẜuis¬
q ad nexillum et auxilium nocatis eũ statimm decẽ ãpluis
nulia coissent hoĩts non modo effugisse contenti iam
iuditari nolebant Prmia uelut ara ruris mons uesons

Expanded text:
se, nisi suppliciorum metu uoluntariam mortem praetulissent. se, nisi suppliciorum metu uoluntariam mortem praetulissent. Ac ne de duce quidem supplicium exigi potuit, quamuis uiuus in manus uenerit; quippe dum circa adprehendendum eum multitudo contendit, inter rixantium manus praeda lacerata est. Enimuero et seruilium armorum dedecus feras; nam etsi per fortunam in omnia obnoxii, tamen quasi secundum hominum genus sunt et in bona libertatis nostrae adoptantur: bellum Spartaco duce concitatum quo nomine appellem nescio, quippe cum serui militauerint, gladiatores imperauerint, illi infimae sortis homines, hi pessumae auxere ludibriis calamitatem. Spartacus, Crixus, Oenomaus effracto Lentuli ludo cum triginta aut amplius eiusdem fortunae uiris erupere Capua; seruisque ad uexillum uocatis cum statim decem milia amplius coissent, homines non modo effugisse contenti, iam et uindicari uolebant. Prima sedes uelut ara Veneris mons Vesuuius
Abbreviated transcription (Latin):
nastauit qͥn illud qͦ ultiniũ uelli dedecus/ capta sunt
castra pretorũ nec noĩare ip̃os pudebit castra mamilii
qurebantur Tandem ppenna impatorũ supplitiũ de eio
sumptum est hit em̃ iuttos et apud ethña nomssime
obsessos cum fame quasi pestilencia con sipsisset reli¬
quias latronũ compedibus chathenis religanit centib¬
q puniunt fuit q de ẜuis onacione contentus ne dig̃¬
nitatem touim phi seruili inscriptione molaret uix dũ
cilicem athemo pastor interfecto domino familiam ergastlo
liberatem sus sigins ordinat ip̃e ueste pmpurea argẽtto¬
ꝙ baculo et regnũ in morem fronce redimita nõ minorẽ
ꝓ ille phanaticus prior confłat exertitũ acrnis q młto
castra capta luculli S aquilius ꝑpennt usuo eoẽ plo
interelusum hostem cõmeatibus ad exrcemia compialit
cõnuitas q eopias armis famne facile delemt dedissent

Expanded text:
uastauit. Quin illud quoque ultimum dedecus belli, capta sunt uastauit. Quin illud quoque ultimum dedecus belli, capta sunt castra praetorum — nec nominare ipsos pudebit — castra Manli,quebantur. Tandem Perperna imperatore supplicium de eis sumptum est. Hic enim uictos et apud Hennam nouissime obsessos cum fame quasi pestilentia consumpsisset, reliquias latronum compedibus, catenis crucibusque puniuit; fuitque de seruis ouatione contentus, ne dignitatem triumphi seruili inscriptione uiolaret. Vixdum Cilicem. Athenio pastor interfecto domino familiam ergastulo liberatam sub signis ordinat. Ipse ueste purpurea argenteoque baculo et regium in morem fronte redimita non minorem quam ille fanaticus prior conflauit exercitum, acriusque multo, castra, capta Luculli. Sed Titus Aquilius Perpernae usus exemplo, interclusum hostem commeatibus ad extrema compulit comminutasque copias fame armis facile deleuit; dedidissent
Abbreviated transcription (Latin):
obsessum est et a consule captum / s hio tunultus
magis fuit ꝙ̃ bellum / mox imꝑio ꝑ dui̾sa trrrarũ
occũpato quis credecet sitiliam multo crnencius ẜnale
ꝓepminco bello esse nostatam terca frugũ ferax et
quodam modo suburbana prouincia late fundit cuuũ roma¬
noꝵ tenebatur hic ad cultum aga frequencia ergastula
cathenati ꝙ custores materiam belło prebuere. Sirus quidẽ
nomñe enꝰ mag̾tudo cladium facit ut memineramus pha¬
natico furore simuilato dñ sprie dee comas iactat ad li¬
bertatem et arma sernos quasi munimũ imꝑio concitauit
q ot duinitas fieri probaret in ore abdita nuite quam
sulphure et igne stipauerat leuiter inspirans flãmam
intra uerba fundebat hoc miraculũ prio duo milia ce
obiuis mox ire belli refrattis ergastulis.ho. amplins
niliũ fecit exercitũ regns ne quid mali deesset decorat᷑
insignibus castella neos oppida miserabl direpcione

Expanded text:
obsessum est et a consule receptum; sed hic tumultus obsessum est et a consule receptum; sed hic tumultus magis fuit quam bellum. Mox imperio per diuersa terrarum occupato, quis crederet Siciliam multo cruentius seruili quam Punico bello esse uastatam? terra frugum ferax et quodam modo suburbana prouincia latifundis ciuium Romanorum tenebatur. Hic ad cultum agri frequentia ergastula catenatique cultores materiam bello praebuere. Syrus quidam nomine Eunus — magnitudo cladium facit ut meminerimus — fanatico furore simulato dum Syriae deae comas iactat, ad libertatem et arma seruos quasi numinum imperio concitauit; idque ut diuinitus fieri probaret, in ore abdita nuce quam sulpure et igne stipauerat, leniter inspirans flammam inter uerba fundebat. Hoc miraculum primo duo milia ex obuiis, mox iure belli refractis ergastulis sexaginta amplius milium fecit exercitum; regisque, ne quid malis deesset, decoratus insignibus castella, uicos, oppida miserabili direptione
Abbreviated transcription (Latin):
Ette occritulum ecte grumentũ / ecte fesule ecte carseo.
res erait amicema et pitencia cedibus ferro et igne uastãtur
fuse entilii copre,/ fuse cepronis, nã cum ip̃e iulius
etsar exertitu amisso in uibem couentus referretur cũ
miserabili fuirere mediam urbem ꝑmam ferit S
magna ppłi romani fortuna et semꝑ in malis maioi
totis denno mrib resurexit aggressi ꝙ singuli ppłos
cato disentit etoustos. ꝙ. amiꝰ marsos Tarbo lucanos
silla samuites strabo uero pompenis om̃ĩa ferro flãnus
q ppłatus non prins finem cedium fecit ꝙͣ estuli eu̾ frõe
manibus tot ex̾citũ consulum dueptarũ ꝙ uibĩ dus
litaretm
lbmq et si cum socus nefas cum liberis tñ et
ingenins dumcatũ est Euir equo aĩo ferat in
p rnicipe gentium ppło uello sernorum Priiũ ẜuile
est cũ occupata tribunicus seditionibus eiuitate capitolũ

Expanded text:
Ecce Ocriculum, ecce Grumentum, ecce Faesulae, ecce Carseoli, Ecce Ocriculum, ecce Grumentum, ecce Faesulae, ecce Carseoli, Aesernia, Nuceria, Picentia caedibus, ferro et igne uastantur. Fusae Rutili copiae, fusae Caepionis. Nam ipse Iulius Caesar exercitu amisso cum in urbem cruentus referretur, miserabili funere mediam urbem peruiam fecit. Sed magna populi Romani fortuna, et semper in malis maior, totis denuo uiribus consurrexit; adgressique singulos populos Cato discutit Etruscos, Gabinius Marsos, Carbo Lucanos, Sulla Samnites; Strabo uero Pompeius omnia flammis ferroque populatus non prius finem caedium fecit, quam Asculi euersione manibus tot exercituum, consulum direptarumque urbium diis litaretur mque. Etsi cum sociis — nefas — cum liberis tamen et ingenuis dimicatum est: quis aequo animo ferat in principe gentium populo bella seruorum? primum seruile urbe temptatum est, cum occupata tribuniciis seditionibus ciuitate Capitolium
Abbreviated transcription (Latin):
cun ome lacium atq picenũ etonria om̃is atq campama
postremo italia contra matrem at partutem suã in sẽ
consurgerent cũ om̃t iobn fortissimo ꝵ fidelissimorũ¬
ꝓ. fociorum sus suis quisq sigme hberent mumcipalia
totus senatus consules sanuiũ lucaniãq celesinus cũ
Regum et gentium arbitti ppłs ip̃m se iegere nõ posset
ut ittrpo aẜre enrope q a confimo roma peteretiu primũ
fuit in abbano monte consilium ot festo die latinaꝵ̃ Iulius
cesar et mareius. philippus consules inter sacr et aras
munolarentur postꝙͣ id nefas ꝑdicione discussumm est
estulo furor om̃is erupit In ip̃a quidem ladorũ fiequẽcia
toncedatis qui tñ aderant ab ibe legatis hoc fint impni
sacramentum Inde iam passi ab om̃i eparte italie duce et
anctore belli distui sante popedio dinerfi ꝑ ppłos ⁊ in bes
signa cecmrere, net hannibalis nec piri tanta funt nastacio

Expanded text:
Cum omne Latium atque Picenum, Etruria omnis atque Campania, Cum omne Latium atque Picenum, Etruria omnis atque Campania, postremo Italia contra matrem suam ac parentem urbem consurgerent; cum omne robur fortissimorum fidelissimorumque sociorum sub suis quisque signis haberent municipalia Plotius, Egnatius Etruscos, Samnium Lucaniamque Telesinus; cum regum et gentium arbiter populus ipsum se regere non posset, ut uictrix Asiae et Europae a Corfinio Roma peteretur. Primum fuit belli in Albano monte consilium, ut festo die Latinarum Iulius Caesar et Marcius Philippus consules inter sacra et aras inmolarentur. Postquam id nefas proditione discussum est, Asculo furor omnis erupit, in ipsa quidem ludorum frequentia trucidatis qui tunc aderant ab urbe legatis. Hoc fuit inpii belli sacramentum. Inde iam passim ab omni parte Italiae duce et auctore belli discursante Poppaedio diuersa per populos et urbes signa cecinere. Nec Hannibalis nec Pyrrhi fuit tanta uastatio.
Abbreviated transcription (Latin):
diusit ꝙͣ sangnis in orti et occulos redii daret Sic
pudde late nisse q leges s preciũ rogationis statim
socii flagitate cum interim dousum egoum quẽ rerñ
temere motarũ natura ut intali distrniue mors abltulit
uet ideo munis socii promissa drusia ppło romano repostẽ
cromuis desiermnt
ciale bellum nocetur licet ut extenuemus mudia¬
si uerum tñ uolumus illud ciuile bellum fuit
mppe cũ połs romanus etoustos latinos sabmos ꝙ
mistuedit et unũ ex omibus sanguinẽ ducat corpis
ex membris et omibus umus nec mĩore flagiero soeni¬
nita italiam ꝙͣ eiues intri uobem rebellant Itaq cum
tuste ciuitates quas inribus auorrant socii instissime
postularent/ ad quam spem eos cupidine dñationis diusus
ecex erat postꝙͣ ille domestico scelere oppressus est cadẽ
fraux que illum cremauit sotios in arma et expugnatõem
uobis accendit/ Quid hac clade tastins quid calamitosmi

Expanded text:
dimisit quam sanguis in os et oculos redundaret. Sic dimisit quam sanguis in os et oculos redundaret. Sic per uim latae iussaeque leges, sed pretium rogationis statim socii flagitare, cum interim inparem Drusum aegrumque rerum temere motarum matura, ut in tali discrimine, mors abstulit. Nec ideo minus socii promissa Drusi a populo Romano reposcere armis desierunt. Sociale bellum uocetur licet, ut extenuemus inuidiasi uerum tamen uolumus, illud ciuile bellum fuit. Quippe cum populus Romanus Etruscos, Latinos Sabinosque sibi miscuerit et unum ex omnibus sanguinem ducat, corpus fecit ex membris et ex omnibus unus est; nec minore fintra Italiam quam intra urbem cives rebellabant. Itaque cum ius civitatis, quam viribus auxerant, socii iustissime postularent, quam in spem eos cupidine dominationis Drusus erexerat, postquam ille domestico scelere oppressus est, eadem fax, quae illum cremavit, socios in arma et expugnationem urbis accendit. Quid hac clade tristius? Quid calamito-sius?
Abbreviated transcription (Latin):
nectegalibus spetulabantur suo ire rem prᶜᵃᵐ Senatus
exilio metelli dampnationt intilii de bilitatus ome decus
marestatis amisirat In hoc statu rerũ pares opibus aĩs
dignitate Gnde et natalimo druso enmlario accesserat
eqͣuitem sermlius cepro senatũ linius drusus assere re
Signa et aquile et nexilla aderant Ceterumi sic in
Gibe una quasi in bnũs castas dissidebatu Prior cepio
in senatũ impetu facto reos ambitũ staurũ et philippam
poincipes nobilitatis elegit hus motib ut resifreret
diusus plebem ad se gractaniu legibue eisden socios dd
plebem spe cunitatis ecexit Extat nox ip̃is nchie f
ad largitionem ulli reliquisse nisi si quis aut cenũ diidere
nellet aut celum aderat promulgand dres cũ subito tanta
ius hom̃ł undiq apparint ut hostium aduentu os sessa
ciuitas inderetur ansus tñ abrogare de legibus consul
philippus s apprehensum fancibus nctor non inde

Expanded text:
uectigalibus peculabantur suo iure rem publicam; senatus uectigalibus peculabantur suo iure rem publicam; senatus exilio Metelli, damnatione Rutili debilitatus omne decus maiestatis amiserat. In hoc statu rerum pares opibus, animis, dignitate unde et nata Liuio Druso aemulatio accesserat equitem Seruilius Caepio, senatum Liuius Drusus adserere. Signa et aquilae et uexilla deerant: ceterum sic urbe in una quasi in binis castris dissidebatur. Prior Caepio in senatum impetu facto reos ambitus Scaurum et Philippum principes nobilitatis elegit. His ut motibus resisteret Drusus, plebem ad se Gracchanis legibus, isdemque socios ad plebem spe ciuitatis erexit. Exstat uox ipsius, nihil se ad largitionem ulli reliquisse, nisi si quis aut caenum diuidere uellet aut caelum. Aderat promulgandi dies, cum subito tanta uis hominum undique apparuit, ut hostium aduentu obsessa ciuitas uideretur. Ausus tamen obrogare legibus consul Philippus, sed adprehensum faucibus uiator non ante
Abbreviated transcription (Latin):
meninũ competitorem interftti iussit et in eo tumultu regem
ex satellitibus se appellatum letus accepit/ Tum nero Iam¬
ex comfpiracione senatus ip̃o q iam mario consule qr tueri
nron poterat aduerso duecte in foro a cies ex pulsus inde
capitołium muasit s eũ abruptis inuculis obsideretur
seuatin q ꝑ legatos penitencit fidem faceret ab arce
digressus cum ducibus faction̾is Receptus in curiã est
stremo lmius drusus non tabunatus modo muib¬
s ip̃ius eciam senatus anctoritate totius q italre
sensu casdem leges asserere conatus dũ aliuud captat
ex olio tantũ conflauit incendium ut ne prima illuis
flãma posset susereri et subita morte correptus hereditariũ
in posteros suos bellũ ꝓpagaret Indiciaria lege O.¬
gram diuiserant ppłm Romanũ et bicipitem ex una feeerat
cuictatem equites romam tanta potestate subuxi Et qui
fata fortimas q principũ habecent in mani integceptis

Expanded text:
Memmium competitorem interfici iussit, et in eo tumultu regem Memmium competitorem interfici iussit, et in eo tumultu regem ex satellitibus suis se appellatum laetus accepit. Tum uero iam conspiratione senatus, ipso quoque iam Mario consule, quia tueri non poterat, aduerso, directae in foro acies; pulsus inde Capitolium inuasit. Sed cum abruptis fistulis obsideretur senatuique per legatos paenitentiae fidem faceret, ab arce degressus cum ducibus factionis receptus in curiam est. Postremo Liuius Drusus non tribunatus modo uiribused ipsius etiam senatus auctoritate totiusque Italiae consensu easdem leges adserere conatus, dum aliud captat ex alio, tantum conflauit incendium, ut nec prima illius flamma posset sustineri et subita morte correptus hereditarium in posteros suos bellum propagaret. Iudiciaria lege Gracchi diuiserant populum Romanum et bicipitem ex una fecerant ciuitatem. Equites Romani tanta potestate subnixi, ut qui fata fortunasque principum haberent in manu, interceptis
Abbreviated transcription (Latin):
nede qͦ obma senatus manu as opimno consule opõssua
est Insultatũ qr mortis reliquũs et od satco sanctum
ccput tabum plebis ꝓcussoribus amo pensatũ est
ithilominne apulenis satuminꝰ gaattanas asstiere
Seges non destitit tantũ aĩorum iunto marius
dabilt᷑ qui nobilititi semꝑ ñmuitus consulatu sno p̃t̾ea
confisus occiso palam comicus annno competitore rabu¬
natus subrogare conatus est in enus locũ. S. gractim
ip̃e se adoptabat cũ tot tantis ꝙ ludibrus exultaret
impnne dogandis graciams legibus sit uehementer
intubuit ut senatum q cogeret in uerba iurare cum
aminẽtibus aqua et ꝑgni interdicturũ se minaretm uiiit
tñ extitit qui mallet exilim Igitur post metelli fugam
omi nobilate ꝑculsa cum iam temiũ annũ dñaretur eo uesane
progressire Ge consulatia ꝙͦ comicia nona cede turbaret quppe
ut satellicam firioris sui clantiam consultin faceret. ⁊.

Expanded text:
inde quoque obuia senatus manu ab Opimio consule oppressus inde quoque obuia senatus manu ab Opimio consule oppressus est. Insultatum quoque mortis reliquiis, et illud sacrosanctum caput tribuni plebis percussoribus auro repensatum. ihilo minus Apuleius Saturninus Gracchanas adserere leges non destitit. Tantum animorum uiro Marius dabat, qui nobilitati semper inimicus, consulatu suo praeterea confisus Occiso palam comitiis A. Ninnio competitore tribunatus subrogare conatus est in eius locum C. Gracchum, ipse se adoptabat. Cum tot tantisque ludibriis exsultaret inpune, rogandis Gracchorum legibus ita uehementer incubuit, ut senatum quoque cogeret in uerba iurare, cum abnuentibus aqua et igni interdicturum minaretur. Vnus tamen exstitit, qui mallet exilium. Igitur post Metelli fugam omni nobilitate perculsa cum iam tertium annum dominaretur, eo uesaniae progressus est, ut consularia quoque comitia noua caede turbaret. Quippe ut satellitem furoris sui Glauciam consulem faceret, C.
Abbreviated transcription (Latin):
magr̃atu cogeretir sic triũuiratus ereatus duedendis agis
cũ ad ꝑpetranda cepta die comitiorũ prorogari sibi uelia
imperium obmna nobilium manu eorũ q quos agrs mo¬
uerit cedes a foro cepit Inde cũ in capitolium profugisse
plebem q ad defensio nen salutis sire caput manũ tã¬
gens hortareti prebuit speciem regnũ sibi ⁊ diadema
postentis atq ita duce selpione uasita concitato in¬
coma ppło quasi uire oppressus est¬
statim et mortis et legũ factus sui mudep nõ minore
impetu intalunt. G. grattus qui eũ pari tumusti
atq lecore plebem in aiitos a gore accersiet/ et recentẽ
attali hereditatem in alimenta ppło polliceretui Iamꝙ
niiꝰ et potens altero tabuatu seda plebe nolitaret᷑
abro gare auso legibus suis mimitio tribuno fretns
comituã manu fatale familie sue capitoliũ iuasit᷑ Inde
pdoximorũ cede de pulsuo cũ se in anentinũ retepisset

Expanded text:
magistratu cogeretur. Sic triumvir creatus dividendis agris, magistratu cogeretur. Sic triumvir creatus dividendis agris, cum ad perpetranda coepta die comitiorum prorogari sibi vellet imperium, obvia nobilitas manu eorum, quos agris moverat. Caedes a foro coepit; inde cum in Capitolium profugisset plebemque ad defensionem salutis suae manu caput tangens hortaretur, praebuit speciem regnum sibi et diadema poscentis, atque ita duce Scipione Nasicaarma populo, quasi iure oppressus estStatim et mortis et legum fratris sui uindex non minore impetu incaluit C. Gracchus. Qui cum pari tumultu atque terrore plebem in auitos agros arcesseret, et recentem Attali hereditatem in alimenta populo polliceretur, iamque nimius et inpotens altero tribunatu secunda plebe uolitaret, obrogare auso legibus suis Minucio tribuno, fretus comitum manu fatale familiae suae Capitolium inuasit. Inde proximorum caede depulsus cum se in Auentinum recepisset,