comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tione : uerbũ. ẽ. eiusde hominis quẽ cogitando dico. Habet gͥ mens
rationalis cũ se cogitando intelligit. secu imaginẽ suã. ex se natã: id ẽ
cogitationẽ sui. ad suã similitudine quasi sua imp̃ssione formatã: ꝗͣuiᷤᷤ
ipsa se a sua imagine ñ nͥ ratione sola separare possit. Quȩ imago eiꝰ:
uerbũ eiꝰ. ẽ. Hoc itaq mꝰ quis neget sũma sapientiã. cũ se dicendo intel¬
ligit gignere consubstantiale sibi similitudinẽ suã id ẽ. uerbũ suũ:
Qa uerbũ. licet de re tã singłarit᷑ eminenti. ꝓpͥe aliqͥd satis oonuenient̃
dioi ñ possit: ñ tam̃ inconuenient̃. sicut similitudo. ita & imago. &

Expanded text:
tione, verbum est ejusdem hominis, quem cogitando dico. Habet igitur mens tione, verbum est ejusdem hominis, quem cogitando dico. Habet igitur mens rationalis, cum se cogitando intelligit, secum imaginem suam ex se natam, id est cogitationem sui ad suam similitudinem, quasi sua impressione formatam, quamvis ipsa se a sua imagine, non nisi ratione sola, separare possit, quae imago ejus verbum ejus est. Hoc itaque modo, quis neget summam sapientiam, cum se dicendo intelligit, gignere consubstantialem sibi similitudinem suam, id est Verbum suum? Quod Verbum, licet de re tam singulariter eminenti proprie aliquid satis convenienter dici non possit, non tamen inconvenienter, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
dici potest uerbũ eiꝰ scđm superiorẽ ratione. quia eiꝰ ꝑfectã tenet simi¬
litudinẽ. Nã nulla ratione negari potest. cũ mens rationalis se ipsã co¬
gitando intelligit. imaginẽ ipsiꝰ nasci in sua cogitatione: immo ipsã cogi¬
tationẽ sui. e̾c̃ suã imaginẽ. ad eiꝰ similitudinẽ taꝗͣ ex eiꝰ imp̃ssione for¬
matã. Qũatũq enĩ re. mens seu ꝑ corporis imaginationẽ. seu ꝑ rationẽ
cupit ueracit̾ cogitare : eiꝰ utiq similitudinẽ quantũ ualet in ipsa sua co¬
gitatione conat᷑ exprimere. Qͦd quanto uerius facit : tanto uerius
rs̃ ipsã cogitat. Et hoc quidẽ. cũ cogitat aliqͥd aliud qͦd ipsa ñ .ẽ. & ma¬
xime cũ aliqͦd cogitat corpus: cdarius ꝑspicit᷑. Cũ enĩ cogito notũ mͥ
hominẽ absentẽ : format᷑ acies cogitationis meȩ in talẽ imaginẽ eiꝰ.
quałe ilła ꝑ uisũ oculoꝵ in memoriã at traxi. Quȩ imago in cogita¬

Expanded text:
dici potest Verbum ejus secundum superiorem rationem, quia ejus perfectam tenet similitudinem. Nam nulla ratione negari potest, cum mens rationalis seipsam cogitando intelligit imaginem ipsius nasci in sua cogitatione: imo ipsam cogitationem sui esse suam imaginem, ad ejus similitudinem, tanquam ex ejus impressione formatam. Quamcunque enim rem mens, seu per corporis imaginationem seu per rationem cupit veraciter cogitare, ejus utique similitudinem, quantum valet, in ipsa sua cogitatione conatur exprimere. Quod quanto verius facit, tanto rem ipsam verius cogitat; et hoc quidem, cum cogitat aliquid aliud quod ipsa non est, et maxime cum aliquod cogitat corpus. clarius perspicitur. Cum enim cogito notum mihi hominem absentem, formatur acies cogitationis meae in talem imaginem ejus qualem illam per visum oculorum in memoriam attraxi; quae imago in cogita
Abbreviated transcription (Latin):
bil intelligeret: gͦ sũma sapientia. quȩ ñ .ẽ. aliud ꝗ̃ ide sp̃s. nibil inte¬
lgeret qͦd ab surdis simũ ẽ. Quid gͦ: Si enĩ nibil intelligeret quom
qͥd suma sapientia se aliquando ñ intelligat: cũ rationalis mens possit
ũ solũ siuimet sed & ipsiꝰ sũmȩ sapientiȩ reminise & illã ⁊ se intelligeti
Sienĩ mens humana nulã eiꝰ aut sua habere memoriã aut intellign¬
tiã posset: nequaꝗͣ se ab irrationalib creaturis. x illã ab omi creatu¬
ra. secũ sola tacite disputando sicut nc̃ mens mea facit discerneret
Ergo sumꝰ ille sp̃s. sicut ẽ. ȩtͥnꝰ. ita ȩt̾nȩ sui memor ẽ & intelligit se a
similitudinẽ mentis rationalis. immo ñ ad ullius similitudine sedille pi¬
cipalit̃: & mens rationalis ad eiꝰ similitudinẽ. At si et̃ne se intelligit

Expanded text:
n est aliud quam idem spiritus, nihil intelligeret: quod absurdissimum est. Quid igitur? Si enim nihil intelligeret, quomodo quod summa sapientia se aliquando non intelligat; cum mens rationalis possit non solum suimet, sed et illius summae sapientiae reminisci; et illam, et se intelligere? Si enim mens humana nullam ejus aut sui habere memoriam aut intelligentiam posset, nequaquam se ab irrationalibus creaturis, et illam ab omni creatura, secum sola tacite disputando, sicut nunc mens mea facit, discerneret. Ergo summus ille spiritus, sicut est aeternus; ita aeterne sui memor est, et intelligit se ad similitudinem mentis rationalis; imo non ad ullius similitudinem, sed ille principaliter, et mens rationalis ad ejus similitudinem. At si aeterne se intelligit
Abbreviated transcription (Latin):
bũ: alicuiꝰ rei uerbũ est. Deniq si nũꝗͣ creatura e̾e̾t: nullũ eiꝰ
esset uerbũ. Quid gͥ: An concludendũ. ẽ. quia sinullo mͦ c̾e̾t
creatura: nequaꝗͣ esset uerbũ illud. qͦd. ẽ. sũma & nulliꝰ indi-¬
gens essentia: Aut fortasse ipsa sũma essentia quȩ uerbũ. ẽ.
essentia quidẽ eẽt ȩt̃na. sed uerbũ ñ e̾ẽt. sinihil umꝗͣ ꝑ illã fie

Expanded text:
bum alicujus rei verbum est. Denique si nunquam creatura esset, nullum ejus esset verbum. Quid igitur? An concludendum est quia si nullo modo esset creatura, nequaquam esset Verbum illud, quod est summa et nullius indigens essentia; aut fortasse ipsa summa essentia, quae Verbum est, essentia quidem esset aeterna, sed Verbum non esset, si nihil unquam per illa
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis. qͦd & ipsũ ẽ sũma ueritas. nullũ augmentũ uł detrim̃¬
tũ sentiet. scd̾m hoc qͦd magis uł minꝰ creaturis sit simile: sed
potius necesse erit om̃e qͦd creatũ. ẽ: tantomagis e̾ẽ. & tanto e̾̃e̾
prestantius quanto similius .ẽ. illi qͦd sũme. ẽ: & sũme magnu ẽ.
Hinc et enĩ fortasse. immo ñ fortasse sed ꝓcerto. hinc om̃is intellectꝰ
iudicat naturas quolibet modo uiuentes. pręstare ñ uiuentibrs:
sentientes ñ sentientib rationales irrationalibus. Qm enĩ suma
natura suo quodã singłari mͦ ñ solũ . ẽ. sed & uiuit. & sentit. & rati¬
onalis. ẽ: liquet qm̃ om̃iũ quȩ st̃. id qͦd aliquomͦ uiuit. magis. ẽ illi¬

Expanded text:
d et ipsum est summa veritas, nullum augmentum vel detrimentum sentiet, secundum hoc quod magis vel minus creaturis sit simile; sed potius necesse erit omne quod creatum est tanto magis esse et tanto esse praestantius, quanto similius est illi quod summe est, et summe magnum est. Hinc etenim fortasse, imo non fortasse, sed pro certo, hinc omnis intellectus judicat naturas quolibet modo viventes praestare non viventibus, sentientes non sentientibus, rationales irrationalibus. Quoniam enim summa natura suo quodam modo singulari non solum est, sed et vivit, et sentit, et rationalis est, liquet quoniam omnium qu
Abbreviated transcription (Latin):
bilis. & rationalis. ẽ. cogitatione auferat᷑ qͦd rationalis .ẽ. deinde qͥd sen-¬
sibilis. & postea qͦd uitalis. postremo ipsũ nudũ ẽe̾ qͦd remanet: quis
ñ intelligat. qͦd illa substantia. quȩ sic paulatĩ destruit᷑ ad minꝰ &
minꝰ ẽẽ. & ad ultimũ ad ñ e̾ẽ gradatĩ ꝑducit᷑: Quȩ aut̃ singłatĩ
absumpta. qualibet essentiã ad minꝰ & minꝰ e̾ẽ deduciuit: eadẽ
ordinatĩ assũpta. illã ad magis & magis ẽẽ ꝑducunt. Patet gͥ
quia magis. ẽ. uiuens substantia ꝗͣ ñ uiuens: & sensibilis. qua ñ
sensibilis. & rationalis. ꝗͣ ñ rationalis. Non. ẽ. itaq dubiũ. qͦd om̃iᷤ
essentia eo ipso magis. ẽ. & prȩstantior. ẽ: qͦ similior . ẽ. illi essen-¬
tiȩ. quȩ sũmȩ .ẽ. & sũme pręstat. Satis itaq manifestũ . ẽ. in
uerbo ꝑ qͦd facta st̃ om̃ia. ñ e̾e̾ ipsoꝵ similitudinẽ. sed uerã
simplicẽ q essentiã: in factis uͦ ñ e̾e̾ simplicẽ absolut᷑ãq es

Expanded text:
rationalis est, cogitatione auferatur quod rationalis est, deinde quod sensibilis, et postea quod vitalis, postremo ipsum nudum esse, quod remanet; quis non intelligat quod illa substantia quae sic paulatim destruitur, ad minus et minus esse, et ad ultimum ad non esse gradatim perducitur? Quae autem singulatim assumpta quamlibet essentiam ad minus et minus esse deducunt, eadem ordinatim assumpta, illam ad magis et magis esse perducunt. Patet igitur quia magis est vivens substantia quam non vivens, et sensibilis quam non sensibilis, et rationalis quam non rationalis. Non est itaque dubium quod omnis essentia eo ipso magis est, praestantiorque est, quo similior est illi essentiae quae summe est et summe praestat. Satis itaque manifestum est in Verbo, per quod facta sunt omnia, non esse eorum similitudinem, sed veram simplic
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ aut mat̾ amoris a se manantis. Nequaꝗͣ itaq uidet᷑ ueritati
conuenire: ut idẽ amor eoꝵ filius sit aut proles. Lui¬
ed uidet᷑ tam̃ amor idẽ. nec om̃ino scđm cõmunis locutioniᷤᷤ
usũ diciposse ingenitꝰ: nec ita ꝓpͥe sicut uerbũ genitꝰ. So¬
lemꝰ enĩ sepe dicere. aliqͥd gigni ex ea re de qua existit: ut cũ
dicimꝰ calorẽ aut splendorẽ gigni ab igne: seu aliqͦd effectum
ex causa sua. Scđm hanc gͥ rationẽ : amor a sũmo spũ exiens. non
ñ potest : qͥa uerbũ. uerissimã e̾ẽ ꝓłẽ. & uerissimũ filiũ: amorẽ
uͦ nullatenꝰ filiũ aut ꝓłe ẽẽ manifestũ . ẽ. Potest itaq immo de¬
bet. dici solus ille cuiꝰ uerbũ .ẽ. Genitor & ingenitꝰ : qͥa solus est
pat̃ & parens & nullo mͦ ab alio. ẽ. Solũ aut̃ uerbũ genitũ:
qͥa solũ filius & ples .ẽ. Solus uͦ amor utriusq. nec genitꝰ nec in¬

Expanded text:
pater aut mater amoris a se manantis. Nequaquam itaque videtur veritati pater aut mater amoris a se manantis. Nequaquam itaque videtur veritati convenire, ut idem amor eorum filius sit aut proles. ed videtur tamen amor idem, nec omnino, secundum communis locutionis usum, dici posse ingenitus; nec ita proprie, sicut Verbum, genitus. Solemus enim saepe dicere aliquid gigni ex ea re de qua existit: ut cum dicimus splendorem aut calorem gigni ab igne, seu aliquod effectum ex causa sua. Secundum hanc igitur rationem, amor a summo Spiritu exiens, non et verissimum filium; amorem vero nullatenus filium aut prolem esse, manifestum est. Potest itaque, imo debet dici solus ille, cujus Verbum est, genitor et ingenitus; quia solus est Pater et parens, et nullo modo ab alio est: solum autem Verbum genitum, qui solum filius et proles est. Solus
Abbreviated transcription (Latin):
imptã p̾ferendo parentis imaginẽ: sic amor aꝑte se prolem
negat qͥa dũ a patre & filio ꝓcedere intelligit᷑. ñ statĩ tam
ꝑspicuã exhibet se cont̾ẽplanti eiꝰ ex qͦ ẽ. similitudinẽ: quauis
ipsũ considerata ratio doceat. om̃ino idipsũ ẽẽ qͦd ẽ pat̾ &¬
filius. Deniq si ples eoꝵ est: aut alt̃ eoꝵ erit pat̾ eiꝰ alt̾ mat̾
aut ut̾q pat̾ suie mat̾. ẽ: quȩ omĩa ueritati repugnare ui¬
dent᷑. Qm̃ nãq nullatenꝰ alit̾ a patre ꝓcedit ꝗͣ a filio: nulla
ueritas patit᷑. ut dissimili uocabulo ad illũ pat̾ & filius refe¬
rant᷑ Non. ẽ gͥ alt̃ pat̃ eiꝰ: alt̃ orat᷑. Ut aut̃ duo aliqua sint.
quȩ singła ꝑfectã & nulla consideratione differentẽ habeant
parit̾ ad aliqͥd unũ. patris aut matris habitudinẽ : nulla natura
aliqͦ monstrari concedit exẽplo. Ergo ñ ẽ ut̃q soilicet pat̃ & filiꝰ.

Expanded text:
promptam praeferendo, parentis imaginem; sic amor aperte se prolem promptam praeferendo, parentis imaginem; sic amor aperte se prolem negat; quia dum a Patre et Filio procedere intelligitur, non statim tam perspicuam exhibet se contemplanti ejus, ex quo est, similitudinem, quamvis ipsum considerata ratio doceat omnino idipsum esse, quod est Pater et Filius. Denique si proles eorum est, aut alter eorum erit pater ejus, alter mater; aut uterque pater, sive mater est: quae omnia veritati repugnare videntur. Quoniam namque nullatenus aliter a Patre procedit, quam a Filio; nulla veritas patitur ut dissimili vocabulo ad illum Pater et Filius referantur: non est igitur alter pater ejus, alter mater. Ut autem duo aliqua sint, ae singula perfectam, et nulla consideratione differentem habeant pariter ad aliquid unum, patris aut matris habitudinem, nulla natura aliquo monstrari concedit exemplo. Ergo non est uterque, scilicet Pater et Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
ntuendũ ẽ diligent̃. utrũ sint duo amores. unꝰ a patre ꝓcedens
alt̃ a filio: an unꝰ ñ totꝰ ab uno ꝓcedens. sed partĩ a patre. partĩ
i filio an nec plures nec unꝰ parti ꝓcedens a singulis: sed unꝰ totus
a singłis. & idẽ totꝰ a duob simul. Sed huiꝰ dubitationis certitu¬
dohinc indubitant̃ cognoscit᷑: qͥa ñ ex eo ꝓcedit. in qͦ plures sunt
pat̾ & filius. sed ex eo in qͦ unũ st̃. Nã ñ ex relationib suis quȩ plu¬
res st̃. alia. ẽ. enĩ relatio patris. alia filii.: sed ex ip̃sa sua essen¬
manat totꝰ amor sũmi sp̃s. & a singło filio totꝰ & simul a patre
e filio. ñ duo toti. sed unus idemq totus. L u.¬
uid eroo: Cũ hic amor parit̾ habeat ẽẽ a patre & filio.
& sic similis sit ãbob ut nullatenꝰ dissimilis sit illis. sed omi¬
no idẽ sit qͦd illi nũqͥd filius eoꝵ aut ꝓles estimandus. ẽ Sed sic̃
uerbũ mox considerat᷑. se ꝓłe eiꝰ e̾ẽ. a qͦ ẽ. euidentissime ꝓbat

Expanded text:
Intuendum est diligenter utrum sint duo amores, unus a Patre procedens, alter a Filio: an unus, non totus ab uno procedens, sed partim a Patre, partim a Filio: an nec plures, nec unus partim procedens a singulis, sed unus totus a singulis, et idem totus a duobus simul. Sed hujusmodi dubitationis certitudo hinc indubitanter cognoscitur, quia non ex eo procedit, in quo plures sunt Pater et Filius, sed ex eo in quo unum sunt. Nam non ex relationibus suis, quae plures sunt, alia est enim relatio Patris, alia Filii; sed ex ipsa sua essenmanat totus amor summi Spiritus et a singulo Filio totus; et simul a Patre et Filio non duo toti, sed unus idemque totus. uid ergo? cum hic amor pariter habeat esse a Patre et Filio, et sic similis sit ambobus ut nullatenus dissimilis sit illis, sed omnino idem sit quod illi: nunquid Filius eorum, aut proles, aestimandus est? Sed sicut Verbum, mox ut consideratur, se prolem esse ejus, a quo est, evidentissime probat,
Abbreviated transcription (Latin):
At si dr̃ ꝑaliã aliquã naturã extitisse ex nichilo : ñ ẽ sũma om̃i¬
um. sed aliquo inferior: nec ẽ ꝑse hoc qđ ẽ. sed ꝑ aliud. Itẽ si ꝑ
aliquid ẽ ipsa ex nchilo: nd ꝑ qđ ẽ magnũ bonũ fuit. cũ causa¬
tanti boni fuit. At nuillũ bonũ potest intelligi ante illud bonũ. sine
quo nichil ẽ bonũ. Hoc aut bonũ. sine quo millũ ẽ bonũ : satis liqua
hanc ẽẽ sũmã naturã. de qua agit᷑. Quare nulla res uel intellectu

Expanded text:
At si dicitur per aliquam naturam aliam exstitisse ex nihilo, non est summa omniAt si dicitur per aliquam naturam aliam exstitisse ex nihilo, non est summa omnium, sed aliqua inferior; nec est per se hoc quod est, sed per aliud. Item: Si per aliquid est ipsa ex nihilo; id, per quod est, magnum bonum fuit, cum causa boni fuit. At nullum bonum potest intelligi ante illud bonum, sine quo nihil est bonum: hoc autem bonum, sine quo nullum est bonum, satis liquet hanc esse
Abbreviated transcription (Latin):
me subito ꝑ duxit hȩc mea meditatio: nullã uel simplicẽ pęneq
fatuã obiectionẽ disputanti mͥ occurrentẽ. neglegendo uolo p̃te¬
rire. Quatinꝰ & ego nichil ambiguũ inp̃cedentib relinquenscer
dus intellect ad audita facile possit accedere. Qđ igit᷑ illa natu¬
ra sine qua nulla ẽ natura sit nichil: tã falsũ ẽ. quã absurdũ erit.
si dicat᷑ quicqͥdẽ ichil ẽẽ. Per nichil uͦ nꝰ ẽ: qr nullo modo in¬
telligi potest: ut qđ aliquid ẽ. sitenichil. At si quomͦ ẽ ex nichi¬
lo: aut ꝑse. aut ꝑ aliud. aut ꝑnichil. ẽ ex nichilo. Sed constat
qr nullo mͦ aliquidẽ ꝑ nichul. Si igit᷑ ẽ aliquomͦ ex nichilo : aut
ꝑse. aut ꝑ aliud. ẽ exnichilo. Perse aut̃ nichil potest ẽẽ ex nichuilo:
igit᷑ hȩc essentia prior se ipsa ñ ẽ : nullo mͦ ẽͥ ex nichilo perse.

Expanded text:
me subito perduxit haec mea meditatio, nullam vel simplicem peneque me subito perduxit haec mea meditatio, nullam vel simplicem peneque fatuam objectionem mihi disputanti occurrentem, negligendo, volo praeterire: quatenus et ego nihil ambiguum in praecedentibus relinquens, cedus intellectus ad audita facile possit accedere. Quod igitur illa natura, sine qua nulla est natura, sit nihil, tam falsum est; quam absurdum erit si dicatur quidquid est nihil esse: per nihil vero non est, quia nullo modo intelligi potest, ut quod aliquid est sit per nihil. At si quo modo est ex nihilo, aut per se, aut per aliud, aut per nihil est ex nihilo; sed constat quia nullo modo aliquid est per nihil. Si igitur est aliquo modo ex nihilo; aut per se, aut per aliud est ex nic essentia prior seipsa non est, nullo modo est ex nihilo per se.
Abbreviated transcription (Latin):
quotsi ẽ ipsa ꝑsoꝰ Qđ enĩ dr̃ eẽ ꝑ aliqͥd udet ee aut peffi¬
ciens aut ꝑ materia. aut ꝑ aliqđ aliud adi um̃tũ uelut ꝑ in¬
strumentũ. Sed quic qͥd aliquo ex his trib modis ẽ : ꝑ aliud ẽ &
posterius. & aliquo mͦ minꝰ ẽ eo ꝑ qđ habet ut sit. At sũma natu.¬
rã nullatenus ẽ ꝑ aliud: nec ẽ posterior. aut minor se ipsa. aut ali¬
qua alia re. Quare sũma natura nec a se nec ab alio fieri potuit. nec
ipsa sibi nec aliud aliquid illi materia unde fieret fuit. Aut ipsa
se aliquomͣ. aut aliqua res illã ut eẽt qđ ñ erat ad iunt. Quid gͥ
Qđ enĩ ñ ẽ a quo faciente. aut ex qua materia. aut qͥb adium̃tis
adẽe ꝑuenerit: id uidet᷑ aut ẽẽ nichil. aut si aliquid ẽ. ꝑ nichil ẽẽ.
a ex nichilo. Quȩ licet ex iis q̃rationis luce desũma iã animadũti
substantia. putẽ millatenꝰ in illã posse cadere: ñ tam̃ negliga huiꝰ
rei ꝓbationẽ contexere. Qm̃ nãq ad magnũ & delectabile quiddã

Expanded text:
esse aut per efficiens, aut per materiam, aut per aliquod aliud adjumentum velut per instrumentum. Sed quidquid aliquo ex his tribus modis est, per aliud est; et posterius, et aliquo modo minus est eo, per quod habet ut sit: at summa natura nullatenus est per aliud; nec est posterior, aut minor seipsa, aut aliqua alia re. Quare summa natura nec a se, nec ab alio fieri potuit; nec ipsa sibi, nec aliquid aliud illi materia, unde fieret, fuit; nec ipsa se aliquo modo, aut aliqua res ipsam, ut esset quod non erat, adjuvit. Quid igitur? Quod enim non est a quo faciente, aut ex qua materia, aut quibus adjumentis ad esse pervenerit, id videtur aut esse nihil; aut, si aliquid est, per nihil esse, et ex nihilo. Quae licet ex iis, quae rationis luce de summa jam animadverti substantia, putem nullatenus in illam posse cadere; non tamen negligam hujus rei probationem contexere. Quoniam namque ad magnum et delectabile quidam
Abbreviated transcription (Latin):
& rationalis & homo : ñ uno modo uel consideratione. hȩc tria dr¬
Scđm aliud enĩ ẽ corpus. & sçđm aliud rationalis. & singulũ
hoꝵ ñ ẽ totũ hoc qđ ẽ homo. Illa uͦ sũma essentia nullo modo
sic ẽ aliqͥd. ut illud ide scđm aliũ modũ. aut scđm aliã con¬
siderationẽ ñ sit : qr quic qͥd aliquo mͦ essentialit᷑ ẽ. hoc ẽ totũ

Expanded text:
et rationaliset rationalism aliud est enim corpus, et secundum aliud rationalis, et singulum horum non est totum id quod est homo. Illa vero summa essentia nullo modo sic est aliquid, ut illud idem secundum alium modum, aut secundum aliam considerationem non sit; quia quidquid ali
Abbreviated transcription (Latin):
diget iis ex quib cõponit᷑. & illis debae qđ ẽ. qr quic qͥd ẽ. ꝑ illa
c̃ & illa qđ st̃. ꝑ illud ñ st̃. & idcuxo penitus sumũ ñ ẽ. Si igit᷑ illa
natura cõposita ẽ plurib bonis: hȩc om̃a ꝗ̃ om̃i cõposito inst᷑. in illã
incidere necesse ẽ. Qd nefas falsitatis: aꝑta ratione destruit. & ob¬
ruit. tota q̃ supͣ patuit necessitas ueritatis. Cũ igit᷑ illa natura nullo
mͦ cõposita sit. & tam̃ om̃imͦ tot illa bona sit. necesse ẽ. ut illa om̃a
ñ plura. sed unũ sint. Ide igit᷑ ẽ qđ lib& unũ eoꝵ qđ om̃a. siue¬
simul siue singula:. Ut cũ dr̃ iustitia uel essentia. ide significat qđ
alia. uel om̃a simul. uel singula. Quẽ admodũ itaq unũ eͣ. quic qͥd es-¬
sentialit᷑ de sũma substantia dr̃ : ita ipsa uno modo. una conside.¬
ratione. ẽ quicqͥd ẽ essentialit᷑. Cũ enĩ aliqͥs homo dicat᷑ & corpꝰ

Expanded text:
diget his ex quibus componitur; et illis debet quidem quod est, quiadiget his ex quibus componitur; et illis debet quidem quod est, quian est. Si igitur natura illa composita est ex pluribus bonis, haec omnia, quae omni composito insunt, in illam incidere necesse est: quod nefas falsitatis aperta ratione destruit et obruit tota, quae supra patuit, necessitas veritatis. Cum igitur illa natura nullo modo composita sit et tamen omnimodo tot illa bona sit, necesse est ut illa omnia non plura, sed unum sint. Idem igitur est quodlibet unum illorum, qusimul, sive singula; ut cum dicitur justitia, vel essentia, idem significat, quod alia, vel omnia simul, vel singula. Quemadmodum itaque unum est, quidquid essentialiter de summa substantia dicitur; ita ipsa uno modo una consideratione est, quidquid est essentialiter. Cum enim aliquis homo dicitur et corpus,
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ uͦ in exẽplo iustitiȩ ratũ eẽ conspicit᷑ : hoc de om̃ib ꝗ̃ similit
de ipsa suma natura dñr. intellectꝰ sentire ꝑ rationẽ constringit᷑.
Quicqͥd igit᷑ eoꝵ de illa dicat᷑ : ñ qualis uel qͣnta. sed magis quid
sit monstrat᷑. Sed palã ẽ. qr qđ. lib& bonũ sũma natura sit : sũme
illud ẽ. Illa igit᷑ ẽ sũma essentia. sũma uita. sũma ratio. sũma
salus. sũma istitia. sũma sapientia. sũma ueritas. sũma bonitas.
sũma magnitudo. sũma pulchritudo. sũma immortalitas. sũma
in corruptilitas. sũma immutabilitas. sũma beatitudo. sũma ȩt̃¬
nitas. sũma potestas. sũma unitas: qđ ñ ẽ aliud quã sũme ens.
sume uiuens. & alia similit᷑.
uid ergo Si illa sũma natura tot bona ẽ: eritne cõposita
tã plurib bonis: an potius ñ st̃ plura bona. sed unũ bonũ. tam
plurib nominib significatũ Om̃e enĩ cõpositũ. ut subsistat. in.¬

Expanded text:
similiter de ipsa summa natura dicuntur, intellectus sentire per rationem constringitur. Quidquid igitur eorum de illa dicatur, non qualis, vel quanta; sed magis quid sit monstratur. Sed palam est quia quodlibet bonum summa natura sit, summe illud est. Illa igitur est summa essentia, summa vita, summa ratio, summa salus, summa justitia, summa sapientia, summa veritas, summa bonitas, summa magnitudo, summa pulchritudo, summa immortalitas, summa incorruptibilitas, summa immutabilitas, summa beatitudo, summa aeternitas, summa potestas, summa unitas; quod non est aliud quam summe ens, summe vivens: et alia siQuid ergo, si illa summa natura tot bona est, eritne composita tam pluribus bonis; an potius non sunt plura bona, sed unum bonum tam pluribus nominibus significatum? Omne enim compositum, ut subsistat, in
Abbreviated transcription (Latin):
UR igit᷑ dubitẽ. qͦd supra dubiũ dimisera. scilicet utrũ
bȩc locutio. in plurib uerbis. an in uno uerbo consistat:
Na sisic ẽ sũmȩ naturȩ consubstantialis. ut ñ sint duo. sed unꝰ
sp̃s: utiq sicut illa sũme simplex.ẽ: ita & ista. Non gͥ constat
plurib uerbis: sed.ẽ. unũ uerbũ. ꝑ qͦd facta synt oornia. .xXXI.¬
ed ecce uidet᷑ mͥ suboriri. nec facilis. nec ullatenꝰ sub ambi¬
guitate relinquenda quȩstio. Et enĩ om̃ia huiusmodi
uerba. quib res quas libet mente dicimꝰ. id ẽ. cogitamꝰ. Simili¬
tudines & imagines st̃ rerũ. quarũ uerba st̃: & om̃is similiti¬

Expanded text:
ur igitur dubitem quod supra dubium dimiseram, scilicet, utrum ur igitur dubitem quod supra dubium dimiseram, scilicet, utrum haec locutio in pluribus verbis an in uno verbo consistat? Nam si sic est summae naturae consubstantialis, ut non sint duo, sed unus spiritus, utique sicut illa summe simplex est, ita et ista. Non igitur constat pluribus verbis; sed est unum Verbum, per quod facta sunt omnia. ed ecce videtur mihi suboriri nec facilis nec ullatenus sub ambiguitate relinquenda quaestio. Etenim omnia hujusmodi verba, quibus res quaslibet mente dicimus, id est cogitamus, similitudines et imagines sunt rerum quarum verba sunt; et omnis similit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ se ipsũ fieri potest: quia quicqͥd fit. posterius. ẽ. eo ꝑ qͦd fit :¬
& nihil . ẽ. posterius se ipso. Relinquit᷑ itaq: ut hȩc sũmi
sp̃s locutio. cũ creatura e̾c̾ ñ possit. ñ sit aliud ꝗͣ sũmus sp̃s.
Deniq hȩc ipsa locutio. nihil aliud potest intelligi: ꝗͣ eiusdẽ
sp̃s intelligentia. qua cuncta intelligit. Quid enĩ.ẽ. aliud
illi rẽ loqui aliqua hoc loquendi modo ꝗͣ intelligere: Nã
ñ ut homo. ñ semꝑ dicit qͦd intelligit. Si gͥ sũme simplex
natura. ñ.ẽ. aliud ꝗͣ qͦd .ẽ. sua intelligentia. que ad modũ est¬
idẽ qͦd ẽ. sua sapientia: necesse. ẽ. ut similit̾ ñ sit aliud qu̾a
qͥͦd . ẽ. sua locutio. Sed qͣm iã manifestũ.ẽ. sumũ sp̃m. unum
tantũ ẽẽ. & om̃imode indiuiduũ: necesse. ẽ. ut sic illi hȩc sua
locutio sit consubstantialis. ut ñ sint duo. Sed unius spiritus:¬

Expanded text:
per seipsum fieri potest, quia quidquid fit, posterius est eo per quod fit; eper seipsum fieri potest, quia quidquid fit, posterius est eo per quod fit; et nihil est posterius seipso. Relinquitur itaque ut haec summi spiritus locutio, cum creatura esse non possit, non sit aliud quam summus spiritus. Denique, haec ipsa locutio nihil aliud potest intelligi quam ejusdem spiritus intelligentia, qua cuncta intelligit. Quid enim est aliud illi rem loqui aliquam, hoc loquendi modo, quam intelligere? Nam non, ut homo, non semper dicit quod intelligit. Si igitur summe simplex natura nidem quod est sua sapientia, necesse est ut similiter non sit aliud quam quod est sua locutio. Sed quoniam jam manifestum est summum spiritum unum tantum esse, et omnimode individuum, necesse est ut sic illi haec sua locutio sit consubstantialis, ut non sint duo, sed unus spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ao uero iis quȩ de ꝓprietatib huius summȩ naturȩ
ad presens mihi ducem rationem sequenti occurre¬
runt. ꝑspectis: oportunũ existimo. ut de eius locutione
ꝑ qua facta sunt omĩa. si quid possũ considerẽ. Et enĩ
cũ om̃ia quȩ de illa supra potui animaduertere.
rationis robur inflexibile teneant: illud me maxime
cogit de illa diligentius discutere. quia id ipsum
quod ipse summus spiritus est. probatur osse.
Si emm ille nichil fecit nisi per se ipsum. et
quic quro ab eo fac tum est per illam est fac¬
tum. quomodo illa est aliud. quam quas¬
quod est idem ipse: Ao plius.¬
Asserunt utiq in expugnabilit ea quȩ iã inuenta sunt:
quia nihil om̃ino potuit umꝗͣ. aut potest subsistere. pret̾
creantẽ sp̃m. & eiꝰ creaturã. Hanc uͦ sp̃s eiusdẽ locutionẽ.
impossibile. ẽ. int̾ ereata contineri. qm̃ quicqͥd creatũ
subsistit. ꝑ illã factũ. ẽ: illa uͦ ꝑ se fieri ñ potuit. Nihil qͥppe

Expanded text:
am vero his quae de proprietatibus hujus summae naturae ad praesens mihi ducem rationem sequenti occurrerunt perspectis, opportunum existimo ut de ejus locutione, per quam facta sunt omnia, si quid possim, considerem. Etenim cum omnia quae de illa supra potuit animadvertere, rationis robur inflexibile teneant, illud me maxime cogit de illa diligentius discutere, quia id ipsum, quod ipse summus spiritus est, probatur esse. Si enim ille nihil fecit, nisi per seipsum, et quidquid ab eo factum est per illam est factum, quomodo illa est aliud quam quod est idem ipse? Ampliusasserunt utique inexplicabiliter ea quae jam inventa sunt, quia nihil omnino potuit unquam aut potest subsistere praeter creantem spiritum et ejus creaturam. Hanc vero spiritus ejusdem locutionem impossibile est inter creata contineri: quoniam quidquid creatum subsistit , per illam factum est; illa vero per se fieri non potuit. Nihil quippe
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ino uera. sed qualiscũq similitudo mutabiliũ. ẽ: ñ. ẽ uerbum
sũmȩ ueritatis om̃ino uerũ. qͦd absurdũ. ẽ. At si nullã mut abiliũ
habet similitudin̾e. quomͦ ad exẽplũ illiꝰ facta st̃: Uerũ forsi¬
tan nihil huiꝰ remanebit ambiguitatis: si quẽ ad modũ in uiuo
homine. ueritas hominis e̾ẽ dr̃. in picto uͦ similitudo. siue imago
illiꝰ ueritatis. sic existendi ueritas intelligat᷑ in uerbo cuiꝰ essentia
sic sũme ẽ. ut quodamͦ illa sola sit : in iis uͦ quȩ in eiꝰ cõparatione

Expanded text:
aliscunque similitudo mutabilium est, non est Verbum summae veritatis omnino verum: quod absurdum est. At si nullam mutabilium habet similitudinem, quomodo ad illius exemplum facta sunt? Verum forsitan nihil hujus remanebit ambiguitatis, si 16 quemadmodum in vivo homine veritas hominis esse dicitur, in picto vero similitudo sive imago illius veritatis, sic existendi veritas intelligitur in Verbo, cujus essentia sic summe est, ut quodammodo illa sola sit, in his vero quae in ejus comparatione
Abbreviated transcription (Latin):
lare . hoc. aut sic ex ponã. qr ipsũ nichil qđ significat ñ aliqͥd.
docuit me uolare. & erit falsũ. aut qr ñ me docuit aliqͥd
uolare: qđ ẽ uerũ. Prior itaq sensus ẽ. que sequit᷑ supͣ tractata
in conuenientia. & om̃i moda ratione ꝓ falso repellit᷑: Altͣ uero
t̃. qui superiorib ꝑspecta cohȩret conuenientia. & tota illoꝵ
contexrtione uerus ẽẽ cõpellit᷑. Quare cũ dr̃. qr nichil fuit¬
ante illã. scđm posteriorẽ intellectũ accipiendũ ẽ: nec sic ẽ
exponendũ. ut intelligat᷑ aliqͣndo fuisse qͣndo illa ñ erat. & in¬
chil erat. sed ita ut intelligatur. qr ante illã ñ fuit aliquid.
Eade ratio ẽ duplicis intellectus: si nichil dicat᷑ post illã ẽẽ
futurũ. Si gͦ hȩc int̾pretatio q̃ facta ẽ de nichilo. diligent᷑
discernit᷑ : uerissime. nec aliqͥd nec nichil sũmã essentiã aut
p̃cessisse aut sub secuturũ ẽẽ. & nichil fuisse ante. uel post illã

Expanded text:
hoc sic exponam, quia ipsum nihil, quod significat non aliquid, docuit me volare; et erit falsum: aut quia non me docuit aliquid volare, quod est verum. Prior itaque sensus est, quem sequitur supra tractata inconvenientia, et omnimoda ratione pro falso repellitur. Alter vero est, qui superioribus perfecta cohaeret convenientia et tota illorum contexione verus eante illam, secundum posteriorem intellectum accipiendum est; nec sic est exponendum, ut intelligatur aliquando fuisse, quando illa non erat, et nihil erat; sed ita ut intelligatur quia ante illam non fuit aliquid. Eadem ratio est duplicis intellectus si nihil dicatur post illam esse futurum. Si ergo haec interpretatio, quae facta est de nihilo, diligenter discernitur, verissime nec aliquid nec nihil summam essentiam aut praecessisse aut subsecuturum esse, et nihil fuisse ante vel post illam
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo illis conuenit simpliciter aut perfecte.
siue absolute esse & non magis uix esse aut fere non
esse: Cumque esse solius eiusdem in effabilis spi¬
ritus. nullo modo intelligi possit. aut ex non esse in¬
ceptũ. aut aliquẽ patiposse ex eo quod est in non esse
defectũ. & quicquid ipse est non sit ꝑ aliud quã ꝑ se.
id est ꝑ hoc quod ipse est: nonne huius esse merito solũ
intelligitur simplex ꝑfectũq & absolutũ: Quod uero
sic simplicit᷑ & omnimoda ratione solũ est ꝑfectũ. sim¬
plex & absolutũ : id nimirũ quođamͦ iure dici potest
solũ esse. Et econtra. quicqͥd ꝑ suꝑiorẽ rationẽ nec sim¬
plicit̃ nec ꝑfecte nec absolute esse. sed uix esse. aut fere
ñ esse cognoscit᷑: id utiq aliquo mͦ recte ñ esse dicit᷑.

Expanded text:
quomodo illis simpliciter convenit, aut perfecte sive absolute esse, et non magis fere vix non esse? Cumque esse solius ejusdem ineffabilis Spiritus intelligi nullo modo possit, aut ex non esse incoeptum, aut aliquem pati posse, ex eo quod est in non esse, defectum; et quidquid ipse est, non sit per aliud quam per se, id est, per hoc quod ipse est, nonne hujus esse merito solum intelligitur simplex perfectumque et absolutum? Quod vero sic simpliciter et omnimoda ratione solum est perfectum, simplex et absolutum, id nimium quodammodo jure dici potest solum esse: et econtra, quidquid per superiorem rationem, nec simpliciter, nec perfecte, nec absolute esse; sed vix esse, aut fere non esse cognoscitur; id utique aliquo modo recte, non esse dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ : aut tͣnsit cũ p̾senti qđ uix ẽ: aut uenturũ ẽ cũ futurõ. qđ
ñdũ ẽ. Nullatenꝰ nãq cogit᷑ uł ꝓhibet᷑ lege locoꝵ aut tẽpoꝵ
alicubi aut aliqͣndo ẽẽ uł ñ eẽ : qđ nullo mͦ intͣ locũ uł tãpus
claudit suũ ẽẽ. Nã si ipsa suma essentia dr̃ e̾ẽ in loco aut tẽpore:
quãuis de illa & de localib siue tẽporalib naturis una sit ꝓla¬
tio ꝓpt̾ loquendi consuetudinẽ. diu̾sus tam̃ ẽ intellectus ꝓpt̾ rerũ
dissimilitudinẽ. In illis naq duo quȩdã eade ꝓlatio significat:

Expanded text:
aut venturum est cum futuro, quod nondum est. Nullatenus namque cogitur vel prohibetur lege locorum vel temporum, alicubi aut aliquando esse vel non esse, quod nullo modo intra locum vel tempus claudit suum esse. Nam, si ipsa summa essentia dicitur esse in loco aut tempore, quamvis de illa et de localibus sive temporalibus naturis una sit prolatio, propter loquendi consuetudinem, diversus tamen est intellectus, propter rerum dissimilitudinem. In
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ familiarius posse ꝓferri: ꝗͣ si dicat᷑. ꝓpriũ ẽe̾ umꝰ nasci ex altero
& ꝓpriũ alterius. nasci alterũ ex ipso. Certũ nãq iã constat. qͥa uerbũ
sũmisp̃s ñ sic. ẽ. ex eo. queadmodũ ea quȩ ab illo facta st̃: sed quead modũ
creator de creatore. sũmũ de sũmo. & ut plenabreuitate om̃imoda ab¬
parentis teneat similitudinẽ. nec sic e̾e̾ ex ipso ut fiat ab eo: ꝓfecto nullo
mͦ conuenientius cogitari potest e̾ẽ ex illo. ꝗ̃ nascendo. Nẽpe si in nume¬
rabiles res indubitant᷑ dicunt᷑ nasoi ex iis ex qͥli habent ut sint. cũ nullã
eoꝵ de qͥb nasci dicunt᷑ teneant similitudinẽ sicut ꝓles parentis. dicmꝰ
enũ capillos nasci de capite. & poma ex arbore. licet nec illi capitis. nes
ista arboris similia sint: si inqua multa buiꝰmodi ñ absurde dicunt᷑ nasc
tanto congruentius dici potest. uerbũ sũmi sp̃s ex illo existere nascendo

Expanded text:
videtur familiarius posse proferri, quam si dicatur proprium esse unius nasci ex altero; et proprium alterius, nasci alterum ex ipso. Certum namque jam constat quia Verbum summi Spiritus non sic est ex eo, quemadmodum ea quae ab illo facta sunt; sed quemadmodum Creator de Creatore, summum de summo. Et ut plena brevitate omnimoda abparentis teneat similitudinem: nec si esse ex ipso ut fiat ab eo, profecto nullo modo convenientius cogitari potest ex illo esse quam nascendo. Nempe si innumerabiles res indubitanter dicuntur nasci ex his ex quibus habent ut sint; cum nullam eorum, de quibus nasci dicuntur, teneant similitudinem sicut proles parentis. Dicimus enim capillos nasci de capite et poma ex arbore, licet nec illi capitis, nec ista arboris similia sint. Si, inquam, multa hujusmodi non absurde dicuntur nasci, tanto congruentius dici potest Verbum summi Spiritus ex illo existere, nascendo;
Abbreviated transcription (Latin):
reo sensu quid uel qualis uel qͣnta sit ꝑcipit᷑: qͣnto minor eẽt. si
c̃ẽt aliqͥd eoꝵ q̃ corporeis sensib sub iacent: tanto maior eꝰ quã
qđ lib& eoꝵ Penitꝰ enĩ ipsa sũma essentia tacenda ẽ. ẽẽ aliqͥd
eoꝵ. qͥb ẽ aliqͥd qđ ñ ẽ qđ ipsa st̃ superiꝰ : & ẽ omino sicut ratio
docet dicenda. qđ lib& eoꝵ quib ẽ om̃e qđ ñ ẽ qđ ipsa st̃ infe-¬
rius. Quare necesse ẽ. eã eẽ uiuentẽ. sapiente. potentẽ & om̃ipo¬
tentẽ. uerã. iustã. beatã. et̾nã: & quic qͥd similit̾ absolute melius

Expanded text:
reo sensu quid, vel qualis, vel quanta sit percipitur; quanto minor esset, si reo sensu quid, vel qualis, vel quanta sit percipitur; quanto minor esset, si esset aliquid eorum quae corporeis sensibus subjacent, tanto major est, quam quodlibet eorum. Penitus enim ipsa summa essentia tacenda est esse aliquid eorum, quibus est aliquid, quod non est quod ipsa sunt, superius: et est omnino, sicut ratio docet, dicenda quodlibet eorum, quibus est omne, quod non est quod ipsa sunt, inferius. Quare necesse est eam esse viventem, sapientem, potentem et omnipotentem, veram, justam, beatam, aeternam, et qu
Abbreviated transcription (Latin):
que. scilicet homo & plũbũ sit ñ aurũ: tanto melius aliqͥd
ẽ homo quã aurũ. qͣnto inferioris ẽeͣt naturȩ si ẽẽt auxũ.
& plũbũ tanto uilius ẽ: qͣnto p̃ciosius ẽẽt si aurũ ẽẽt. Pat&e
aũt exeo qđ sũma natura sic intelligi potest ñ suma. ut
nec sumũ omĩno melius sit quã ñ sũmũ. nec ñ sũmũ alicui
meliꝰ quã sũmũ. mnulta relatiua ẽẽ. quȩ nequaq hac conti¬
ncant᷑ diuisione. Utrũ uͦ aliqua contineant᷑: inquirere suꝑ sedeo:
gula despiciant᷑. aut sit melius quã ñ ipsũ. aut n ipsũ in aliquo sit
meliꝰ quã ipsũ : sicut nefas ẽ putare. qđ substantia supremȩ naturȩ
sit aliquid. quo meliꝰ sit aliquomͦ ñ ipsũ. sic necesse ẽ. ut sit quic¬
quid omĩno meliꝰ ẽ quã ñ ipsũ. Illa enĩ sola ẽ. qua penitꝰ nichil ẽ
aliqͥd eoꝵ q̃corporei sensus discernt̃. Quippe his om̃ib meliꝰ
ẽ aliquid qđ  ñ ẽ qđ ipsa st̃. Mens enĩ rationalis. q̃ nullo corpo¬

Expanded text:
que, scilicet, homo et plumbum sit non aurum, tanto melius aliquid est homo quam aurum, quanto inferioris naturae esset, si esset aurum: et plumbum tanto vilius est quanto pretiosius esset, si aurum esset. Patet autem ex eo quod summa natura sic intelligi potest non summa, ut nec summum omnino melius sit quam non summum; nec non summum alicui melius quam summum: multa relativa esse, quae nequaquam hac contineantur divisione. Utrum autem aliqua contineantur, inquirere supersedeo, gula dispiciantur, aut ipsum sit melius quam non ipsum, aut non ipsum in aliquo sit melius quam ipsum: sicut nefas est putare quod substantia summae naturae sit aliquid, quo melius sit aliquo modo non ipsum; sic necesse est ut sit quidquid omnino melius est quam non ipsum. Illa enialiquid eorum quae corporei sensus discernunt. Quippe his omnibus melius est aliquid quod non est quod ipsa sunt. Mens enim rationalis, quae nullo corpo
Abbreviated transcription (Latin):
poris cogi: nͥ ea q̃ sic st̃ in loco uel tẽpore. Aut loci spaciũ aut
tẽporis diut᷑nitatẽ ñ excedant. Quare sicut de iis ꝗ̃ huius modi
st̃. unũ idẽq totũ simul ñ posse ẽẽ totũ indiu̾sis locis & tẽporib

Expanded text:
poris cogi, nisi ea quae sic sunt in loco vel tempore, ut loci spatium vel poris cogi, nisi ea quae sic sunt in loco vel tempore, ut loci spatium vel temporis diuturnitatem non excedant. Quare, sicut de his quae hujusmodi sunt, unum idemque totum simul non posse esse totum in diversis locis vel temp
Abbreviated transcription (Latin):
distincte. sicut nec simul. tota indiu̾sis singłis tẽporib. Si gͥ sicut
discussũ ẽ. nec sic ẽ tota in om̃ib locis uel tẽporib. ut semel sit to¬
ta inom̃ib & ꝑ partes insingłis. nec sic. ut tota sit insingłis : mani
pars sit ext̾ om̃em locũ aut tẽpus : impossibile ẽ ut sit ubiq
constae in expugnabilit᷑. ñ solũ qr ẽ ꝑse. & sine pͥncipio. & sine fi¬
nȩ sed qr aliqͥd sine ea nec usqͣm nec unqͣm ẽ: necesse ẽ illã esse
scađm ꝓ lationẽ. & tã necessaria scd̾m ꝓbationẽ : fortasse quodã
modo ẽ sũma natura in loco uł tẽpore. quo ñ ꝓhibet᷑ sic ẽẽ simul
tota insingłis locis uł tẽporib : ut tam̃ ñ sint plures totȩ. sed
mnisola tota nec eiꝰ ȩtas quȩ ñ ẽ ñ nera gt̃nitas. ñ sit distributa
in p̃teritũ. p̃sens. & futurũ. Non enĩ uident᷑ hac lege loci ac tẽ¬

Expanded text:
distincte, sicut nec simul tota in diversis singulis temporibus. Si igitur, sicut distincte, sicut nec simul tota in diversis singulis temporibus. Si igitur, sicut discussum est, nec sic est tota in omnibus locis vel temporibus, ut semel sit tota in omnibus, et per partes in singulis; nec sic, ut tota sit in singulis, manipars sit extra omnem locum vel tempus, impossibile est ut sit ubiqueconstet inexpugnabiliter non solum quia est per se, et sine principio, et sine fine; sed quia aliquid sine ea nec usquam nec nunquam est, necesse illam esse undum prolationem, et tam necessaria secundum probationem? Fortasse quodam modo est summa natura in loco vel tempore, quo non prohibetur sic esse simul tota in singulis locis vel temporibus, ut tamen non sint plures totae, sed una sola tota; nec ejus aetas, quae non est nisi vera aeternitas, non sit distributa in praeteritum, praesens et futurum. Non enim videntur hac lege loci ac tem
Abbreviated transcription (Latin):
& futurũ. Quid aut aliud ẽ eiꝰ uł etas ł existendi diut᷑nitas.
quã eiꝰ et̾nitas Ergo cũ eiꝰ ętnitas nichil aluid sit quã eiuis
essentia sicut supͣ ligesta ratio indubitabilit᷑ ꝓbat: si eiꝰ gtͣnta
habet p̃teritũ. p̾sens & futurũ. consequent᷑ quoq eiꝰ essentia hab&¬
psens. Quomꝰ gͥ stabit. qdđ supͣ rationabili & ꝑ spicna necessitate cla¬
ruit. scilicae qr illa sũma natura nullo mͦ cõposita. sed sũmȩ sim¬
plex ẽ. & sũme in cõmutabilis. si aliud & aliud ẽ indiusis tẽporib
& ꝑ tẽpora distributas hab& partes:Aut potius si illa uera st̃.
imo qr liqͥda uera st̃: quomͦ hȩc possibilia st̃  Nullo gͥ modo
creatrix essentia. aut ȩtas aut ȩt̾nitas eius : recipit pͣteritũ uł fu¬
turũ. Presens enĩ quomͦ ñ habae. si uere ẽ  Sed fuit. significat
p̃teritũ: & erit. futurũ. Nũqͣm igit᷑ illa fuit. uel erit. Quare ñ ẽ

Expanded text:
et futurum. Quid autem aliud est eius aetas, vel existendi diuturnitas, et futurum. Quid autem aliud est eius aetas, vel existendi diuturnitas, quam ejus aeternitas? Ergo cum ejus aeternitas nihil aliud sit quam ejus essentia, sicut supra digesta ratio indubitabiliter probat: si ejus aeternitas habet praeteritum, praesens et futurum, consequenter quoque ejus essentia habpraesens. Quomodo ergo stabit quod supra rationabili et perspicua necessitate claruit, scilicet, quia illa summa natura nullo modo composita, sed summe simplex et summe incommutabilis, si aliud et aliud est in diversis temporibus, et per tempora distributas habet partes; aut potius, si illa vera sunt; imo quia liquido vera sunt, quomodo haec possibilia sunt? Nullo igitur modo creatrix essentia, aut aetas, aut aeternitas ejus recipit praeteritum vel futurum. Praesens enim quomodo non habet, si vere est? sed fuit, significat praeteritum; et erit, futurum. Nunquam igitur illa fuit, vel erit; quare non est
Abbreviated transcription (Latin):
la essentia ẽ interĩ in aluis locis: qr sine ea ꝓrsus aliqͥd ñ existit.
Qđ absurdũ ẽẽ uł ipsa loca ꝓbant: q̃ ñ nichil. sed aliqͥd st̃. Non
ẽ itaq sũma natura tota in singłis locis: diu̾sis tẽporib. Qđ si nec
eode tẽpore. nec diu̾sis tẽporib tota ẽ insingłis locis: liquet qr
natura sit tota in singłis tẽporib aut simul aut distincte ꝑ sin¬
gła tẽpora. Sed quomꝰ ẽ aliqͥd totũ simul in singłis tẽporib si
ipsa tẽpora simul ñ st̃ ᷤ Si uͦ separatĩ & distincte tota ẽ in singłis
tẽporib. quẽ ad modũ aliqͥs homo totꝰ ẽ heri & hodie & cras: ꝓ¬
eius ȩt̾nitas : ñ ẽ tota simul. sed ẽ ..partib extensa ꝑ tẽpoꝵ
partes. At eiꝰ ȩtnitas : nichil aliud ẽ ꝗͣ ipsa. Sũma gͥ essentia
erit diuisa ꝑ partes. scđm tẽpoꝵ distinctiones. Si enĩ eiꝰ ȩtas ꝑ
tẽpoꝵ cursus ꝓducit᷑ : hab& cũ ipsis tẽporib p̾sens. p̃teritũ.

Expanded text:
 in aliis locis, quia sine ea prorsus aliquid non existit. Quod absurdum esse vel ipsa loca probant, quae nonnihil, sed aliquid sunt. Non est itaque summa natura tota in singulis locis, diversis temporibus. Quod si nec eodem tempore, nec diversis temporibus tota est in singulis lonatura sit tota in singulis temporibus, aut simul, aut distincte per singula tempora. Sed quomodo est aliquid totum simul in singulis temporibus, si ipsa tempora simul non sunt? Si vero separatim et distincte tota est in singulis temporibus, quemadmodum aliquis homo totus est heri, et hodie, et cras; pmul; sed est partibus extensa per temporum partes. At ejus aeternitas nihil aliud est, quam ipsa. Summa igitur essentia erit divisa per partes, secundum temporum distinctiones. Si enim ejus aetas per temporum cursus producitur, habet cum ipsis temporibus praesens, praeteritum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ẽ. ars ipsa idoirco cũ ipse sũmꝰ sp̃s dioit se ipsũ: dicit omĩa quȩ
factast̃. Nã & anteꝗͣ fierent. & cũ ia facta st̃. & cũ corrũpunt᷑. seu
aliquo mͦ uariant᷑: sẽꝑ in ipso st̃. ñ qͦd st̃ in se ipsis. sed qͦd ẽ idẽ ipse.
Etenĩ in se ipsis st̃ essentia mutabilis. scđm immut abilẽ rationẽ
creata: in ipso uͦ st̃ ipsa pͥma essentia. & pͥma existendi ueritas. cui
ꝓut magis ut cũq illa similia st̃: ita uerius & p̃stantius existurt.
Hoc itaq mͦ ñ irrationabilit̃ asseri potest : qͥa cũ se ipsũ dicit sũmꝰ
ille sp̃s. dicit etiã quicqͥd factũ. ẽ. uno eodẽq uerbo.Ĩ & x xu
ENU cũ constet. qͥa uerbũ eiꝰ consubstantiale illi. ẽ. & ꝑfecte
simile: necessario consequit᷑. ut om̃ia quȩ st̃ in illo. eadẽ &
eodẽ mͦ sint in uerbo eiꝰ. Quicqͥd gͥ factũ ẽ. siue uiuat siue ñ uiuat. aut

Expanded text:
t seipsum, dicit omnia quae facta sunt. Nam et antequam fierent, et cum jam facta sunt, et cum corrumpuntur, seu aliquo modo varientur, semper in ipso sunt, non quod sunt in seipsis, sed quod est idem ipse. Etenim in seipsis sunt essentia mutabilis, secundum immutabilem rationem creata; in ipso vero sunt ipsa prima essentia, et prima existendi veritas cui, prout magis utcunque illa similia sunt, ita verius et praestantius existunt. Hoc itaque modo non irrationabiliter asseri potest quia, cum seipsum dicit summus ille Spiritus, dicit eerum cum constet quia Verbum ejus consubstantiale est illi et perfecte simile, necessario consequitur ut omnia quae sunt in illo, eadem et eodem modo sint in Verbo ejus. Quidquid igitur factum est, sive vivat, sive non vivat, aut
Abbreviated transcription (Latin):
am ñ iminerito ualde moueor. quã studiose possũ inquirere.¬
quid om̃iũ quȩ de aliquo dici posst̃. huic tã admirabili naturȩ
queat conuenire substantialit᷑. Quã ꝗ enĩ mirer. si possit in nomi¬
nib uel uerbis. ꝗͣ aptamꝰ reb factis de nichilo. reperiri. qđ digne
dicat᷑ de creatrice uniu̾soꝵ substantia : tẽptandũ tam̃ ẽ. ad quid
hanc indagationẽ ratio ꝑducet. Itaq de relatiins quide nulli
dubiũ: qr nullũ eoꝵ substantiale ẽ illi. de quo relatiue dr̃. Quare
si quid de sũma natura dr̃ relatiue : ñ ẽ cuis significatiuũ substan¬
tiȩ. Unde hoc ipsũ qđ sũma om̃iũ. siue maior om̃ib quȩ ab illa
facta st̃. seu aliud aliqͥd similit᷑ relatiue dici potest: manifestu ẽ¬

Expanded text:
Jam non immerito valde moveor quam studiose possum inquirerequid omnium, quae de aliquo dici possunt, huic tam admirabili naturae queat convenire substantialiter. Quanquam enim mirer si possit in nominibus vel verbis, quae aptamus rebus factis de nihilo, reperiri quod digne dicatur de creatrice universorum substantia; tentandum tamen est ad quid hanc indagationem ratio perducet. Itaque de relativis quidem nulli dubium quia nullum eorum substantiale est illi, de quo relative dicitur. Quare si quid de summa natura dicitur relative, non est ejus significativum substantiae. Unde hoc ipsum quod summa omnium sive major omnibus quae ab illa facta sunt, vel aliud aliquid similiter relative dici potest, manifestum e
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ se dicit ex necessitate etͥ: qͥd uerius ꝗ̃ hoc uerbũ eiꝰ ñ ẽe aliud qua
qͦd ipse .ẽ. Ergo si & se ipsũ & ea quȩ sacit consubstantiali sibi uerbo
dicit: manifestũ.ẽ. qnia uerbi qͦ se dicit & uerbi qͦ creaturã dioit
una substantia ẽ. Quomͦ gͦ si una substantia ẽ.: duo uerba st̃ ꝰ Sex
forsitan ñ cogit identitas substantiȩ. uerbi unitatẽ admittere
hã idẽ psi qͥ bis uerbis loquit᷑. emnde alis habet sabstantiã. & tan

Expanded text:
tate esse, quid verius quam hoc Verbum ejus non esse aliud quam quod ipse est? Ergo si et seipsum, et ea quae facit, consubstantiali sibi Verbo dicit, manifestum est quia Verbi quo se dicit, et Verbi quo creaturam dicit, una substantia est. Quomodo ergo, si una substantia est, duo verba sunt? Sed 17 forsitan non cogit identitas substantiae Verbi unitatem admittere. Nam idem ipse qui his verbis loquitur, eamdem cum illis habet substantiam,
Abbreviated transcription (Latin):
plures st̃ & ȩquales: cũ ȩquales c̃ẽ ñ possint ꝑ diũsa quȩdã: sed
ꝑ idẽ aliquid. illud unũ ꝑ qđ ȩqualit᷑ tã magne st̃. aut ẽ icdipsũ
qđ ipsȩ st̃ id eꝰ ipsa carũ essentia: aut aliud quã qđ ipse sc  id
I nicsul e aluud. quã ipsa earũ essentia : sicut earũ essentiȩ ñ st
plures seduna ita ec naturȩ ñ st̃ plures secd una. Ide nãq naturã
hic intelligo. qđ essentiã. Si uero id ꝑ qđ plures ipse nature cã

Expanded text:
plures sunt et aequales, cum aequales esse non possint, per diversa quaedam, sed plures sunt et aequales, cum aequales esse non possint, per diversa quaedam, sed per idem aliquid, illud unum, per quod aequaliter tam magnae sunt, aut est idipsum quod ipsae sunt, id est, ipsa rerum essentia, aut aliud quam quod ipsae sunt. Sed si nihil est aliud quam ipsa earum essentia, sicut earum essentiae non sunt plures, sed una; ita et naturae non sunt plures, sed una. Idem namque naturam hic intelligo, quod essentiam. Si vero id, p