comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quę secũ ferunt aquȩ. utrãq materie̾ igne
plenam. minimisq m̃tib incalescentẽ. Di¬
uerse enĩ species aquarũ diuersos effectos
habentes congruas significationes inscͥp¬
turis u̾ͥnecesse ⁊ expͥmere possc. Illarũ enĩ
terũ. quȩ inscript̃ĩs inueniunt᷑ conuenit
ut significationes diligent᷑ exquirant᷑. quȩ
aũ alias ñ ÷ necesse exponi. Aquȩ in scͥptã
quentiũ demonstrare solent. ꝑaquã qͥ ꝑ¬
ne sc̃ĩ sp̃c infusio designat᷑ sicut meu̾głio¬

Expanded text:
nque secum ferunt aquae utramque materiem igne nque secum ferunt aquae utramque materiem igne plenam, minimisque motibus incalescentem. Diversae enim species aquarum diversos effectus habentes, congruas significationes in Scripturis, ubi necesse est, exprimere possunt. Illarum enim rerum, quae in Scripturis inveniuntur, convenit, ut significationes diligenter exquirantur: quae autem alias, non est necesse exponi. Aquae in Scripturquentium demonstrare solent. Per aquam quippe sancti Spiritus infusio designatur, sicut i
Abbreviated transcription (Latin):
no tenens: ex his unũ colorẽ. Introgoditis
lacus ⁊: ter indie fit amarũ. et deinde totienꝰ
dulcis. Ions siloa adradicẽ montis syoñ. Ñ
iugib aquis. s inceitis horis diebꝙ ebul¬
lit. Inuudea qͦndã riuus sabbatis oĩb sicea¬
bat᷑. Insardinia. fontes calidi ocłis medent᷑.
fures arguunt. nam cȩcitare decegit᷑ eoꝵ fa¬
cuꝰ. In epiro eẽ. fontẽ. in qͦ faces extinguntur
accense. accendunt᷑ extincte. Apud gramantas
fontẽ. sẽ. ita algentẽ die ut ñ bibat᷑. ita araen¬
tẽ nocte. ut ñ tangat᷑. Iam uͦ inmultis lociᷤᷤ
Aque manant. ꝑ petim feruentes tanta ui.
ut balnea calefaciant. Quȩdã enĩ terre sunt.
quȩ multũ sulphuris. et aluminis habert.
itaq cũ ꝑuenas calentes aqua frigida ue¬
nit. uicinos sulphuris calore contacta ex¬
candeset: nec talis ab origine effluit. s¬
ꝑmutat᷑ dum uenit. Sulphur enĩ alum̃¬

Expanded text:
no tenens ex his unum colorem. In Trogodytis no tenens ex his unum colorem. In Trogodytis lacus est; ter in die fit amarus et deinde totiens dulcis. Fons Siloa ad radicem montis Sion non iugibus aquis, sed in certis horis diebusque ebullit. In Iudaea quondam rivus sabbatis omnibus siccabatur. In Sardinia fontes calidi oculis medentur, fures arguunt; nam caecitate detegitur eorum facinus. In Epiro esse fontem in quo faces extinguntur accensae et accenduntur extinctae. Apud Garamantes fontem esse ita algentem die ut non bibatur, ita ardentem nocte ut non tangatur. Iam vero in multis locis aquae manant perpetim ferventes, tanta vi ut balnea calefaciant. Quaedam enim terrae sunt quae multum sulphuris et aluminis habent. Itaque cum per venas calentes aqua frigida venit, vicino sulphuris calore contacta excandespermutatur, dum venit. Sulphurem alume
Abbreviated transcription (Latin):
liratẽ fecundat: alt̃ fecundã sterilitatẽ fac̃.
Inthessalia duo st̃ flumina. ex uno biben¬
tes oues nigras fieri. ex altõ albas exutro q
uarias gignit. Clitumnꝰ lacus inumbria. ma¬
ximos boues. Reatinis unguł aquis. ium̃¬
toꝵ ungulas induari. In has faltite lacu ui¬
dee. niclnl mergi pot̃ quicqͥd animã hab&.
nindis uocari siden stagnũ. inquo nichil
innatat. s omiã mergunt᷑. Ad contͣ in alce
lacu. ꝑpossidamũ. omĩa fluitant. nichil
mergit᷑. Marside fons:. infrigia. saxa gerit.
inachaia aqua ꝓfiuet esaxis. Stix appellata
qd̾ ilico potata in clo conium stagnũ siciliȩ
tetro odore abigit ꝓximantes. Fons ⁊ maffri¬
ca cita tẽplum ammonis. qui humoris ne¬
xib humũ stringit. fauillas etiã incespitẽ
solidat. Ions iob inidumea quat̃ in annoꝙ
lorẽ mutare dt̃. Idem puluerulentũ sangui¬
neũ. uiridẽ et lĩpidũ. ternis m̃sib inan¬

Expanded text:
lem fecundat, alter fecundam sterilem facit. lem fecundat, alter fecundam sterilem facit. In Thessalia duo sunt flumina: ex uno bibentes oves nigras fieri, ex altero albas, ex utroque varias. Clitumnus lacus in Umbria maximos boves gignit. Reatinis paludis aquis iumentorum ungulas indurari. In Asphaltite lacu Iudaeae nihil mergi potest, quidquid animam habet. In Indis Siden vocari stagnum, in quo nihil innatat, sed omnia merguntur. At contra in Africae lacu Apuscidamo omnia fluitant, nihil mergitur. Marsidae fons in Phrygia saxa egerit. In Achaia aqua profluit e saxis Styx appellata, quae ilico potata interficit. Gelonium stagnum Siciliae tetro odore abigit proximantes. Fons est in Africa circa templum Ammonis, qui humoris nexibus humum stringit: favillas etiam in cespitem solidat. Fons Iob in Idumaea quater in anno colorem mutare dicitur: id est pulverulentum, sanguineum, viridem et limpidum; ternis mensibus in an
Abbreviated transcription (Latin):
Q de dnisitate aqͣrũ.
Quarum NatUrs
diuersitas multa. ẽ: alia
enim salis. aliȩ uitri. alie
aluminis. alie sulphuriͤ.
alie bituminis. Alie cu¬
ram morboꝵ adhiben¬
tes. dequo hystorici.
plura narrasse repꝑi¬
untur. Nam ut feit
Auxca romam albule aque uulnera medent᷑.
nitalia fons ciceronis ocłoꝵ uulnera sanat.
Inethioꝑia lacus ÷: quo ꝑfusa corꝑa. uelud
oleo nitescunt. Taeme fons ÷ inaffrica cano¬
ras uoces facit. Ex clinatoria lacu italiȩ. qui
biberint: uini tediũ hñt. Incio insula foutẽ
et̃. quo ȩbetes fiant. Imbo etiã duo fontes
alter memoriam. alcer obluuonẽ afferat. Cin¬
ci fons amorẽ ueneris tollit. Boetiae lacus fu¬
riał÷. dequo qui biberit. ardore libidinis ex
ardescit. In campania st̃ aquȩ quȩ sterilitatẽ
feminaris et uirorũ insaniã ab holere dñr.
nechiopiȩ fonte rubro. qui biberit limpha¬
ticus fit. Lȩch nꝰ fons archadie ab ortꝰ fieri Ñ
patit᷑. Insicilia fontes st̃ dequo quoꝵ unꝰ steri¬

Expanded text:
versitate aquarum. Aquarum naturae diversitas multa est. Aliae enim salis, aliae nitri, aliae aluminis, aliae sulphuris, aliae bituminis, aliae curam morborum adhibentes: de quo historici plura narrasse reperiuntur. Nam fertur juxta Romam Albulae aquae vulneribus medentur. In Italia fons Ciceronis oculorum vulnera curat. In Aethiopia locus est, quo perfusa corpora velut oleo nitescunt. Zamae fons in Africa canoras voces facit. Ex Clitorio, lacu Italiae, qui biberint, vini taedium habent. In Chio insula fontem esse aiunt, quo hebetes fiant. In Boeotia duo fontes, alter memoriam, alter oblivionem affert. Cyzici fons amorem Veneris tollit. Boeotiae lacus furialis est; de quo qui biberit, ardore liardescit. In Campania sunt aquae quae sterilitatem feminarum et virorum insaniam abolere dicuntur. In Aethiopiae fonte Rubro qui biberit lymphaticus fit. Leinus fons Arcadiae abortus fieri non patitur. In Sicilia fontes sunt duo, quorum unus steri
Abbreviated transcription (Latin):
eũgłista secutus adiunxit. Hoc aũ dixit
de sp̃u quẽ accepturi erant credentes ineũ.
Rursum ꝑ aquã scã scientia designat᷑. sic̃ dr̃
aqua sapientiȩ salutaris potauit eos. ꝑa
quã qͦ praua scientia appellari solet. sicut
apud salomonẽ. mulier que typũ hereseos
solent tribulationes intelligi. sid̃ ꝑ psalmistã
adanimã meã: ꝑ aquã ppłi designant᷑. sic̃
fluxus decurrentiũ ppłoꝵ. s etiã bonoꝵ m̃tes
ficłi p̃dicam̃ta sequentiũ designant᷑. sic̃ ꝓpħa
ait. Beati qui seminatis suꝑ om̃s aquas. ec ꝑ

Expanded text:
 dixit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum. Rursum per aquam sacra scientia designatur, sicut dicitur: Aqua sapientiae salutaris potabit eos . Per aquam quoque prava scientia appellari solet, sicut apud Salomonem mulier, quae typum haereseos mine nonnunquam solent tribulationes intelligi, sicut per Psalmistam ad animam meam fluxus decurrentium populorum, sed etiam bonorum mentes fidei praedicamenta sequentium designantur, sicut propheta ait: Beati qui seminatis super omnes aquas . Et per
Abbreviated transcription (Latin):
Oñicũ diem apłi ideo religiosa sollẽpnitate
sanxert᷑. quia in eodẽ redemptor nr̃ amor¬
tuis resurrexit. Quiq ideo dñicꝰ appellatur.
ut meo at̾renis oꝑib ł mundi illecebris absti¬
nentes. tantũ diumnis cultib seruiamꝰ: dan¬
tes scił diei huic honorẽ et reuerentiã ꝓpt̃
spem resurreccionis nr̃e quã habemꝰ mn illa.
tor nr̃ t̾cia die resurrexit amortuis. ita et
nos resurrecturos innouissimo die sꝑamꝰ.
Uñ etiã indm̃co die stantes oramꝰ. qd̾: signõ
futẽ resurrectionis. Hoc agie uniuersa eccła

Expanded text:
nicum diem apostoli ideo religiosa solemnitate sanxerunt, quia in eodem Redemptor noster a mortuis resurrexit, ideo Dominicus appellatur, ut in eo a terrenis operibus vel mundi illecebris abstinentes, tantum divinis cultibus serviamus, dantes scilicet diei huic honorem et reverentiam, propter spem resurrectionis nostrae, quam habemus in illa. tor noster tertia die resurrexit a mortuis, ita et nos resurrecturos in novissimo die speramus. Unde etiam in Dominico die stantes oramus, quod est signum futurae resurrectionis. Hoc agit Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
effusus sum. Aqua fluenta diuinȩ p̃dicatio¬
nis ut inesaia. dedi indeserco aquas: id ÷ in
ppło. Aqua sco̾r obscura p̃dicatio. ut in psal¬
mo: tenebrosa aqua innubib aeris. Et alibi.
amultitudine sonitꝰ aquarũ uocem dedert
nubes. Aqua baptismꝰ. ut inesaia. om̃s sitien¬
tes uenite adaquas. Et in erechiele effundã
suꝑ uos aquã mundã. item ibi. et ecce aqua
Aqua effusio lacrimarũ. ut quidã uolunt in¬
iob: si lotꝰ fuero. qͣsi aquis niuis. Aqua doc¬
trina iusti. ut insalomone:aqua ꝓfunda
u̾ba exore uiri. itẽ ibi: bibe aquã decisterna
tua. Aqua caritas aquib̾dã putat᷑ ut inpsal¬
mo: qui tegit in aquis suꝑiora eiꝰ. id ⁊ celum

Expanded text:
luenta divinae praedicationis, ut in Isaia: Dedit in deserto aquas , id est, in populo. Aqua, sanctorum obscura praedicatio, ut in Psalmo: Tenebrosa aqua in nubibus aeris . Et alibi: A multitudine sonitus aquarum vocem dederunt nubes . Aqua baptismus, ut in Isaia: Omnes sitientes venite ad aquas . Et in Ezechiele: Effundam super vos aquam mundam . Item ibi: Et ecce aqua Aqua effusio lacrymarum, ut quidam volunt: Si lotus fuero quasi aquis nivis . Aqua doctrina justi, ut in Salomone: Aqua profunda verba ex ore viri . Item ibi: Bibe aquam de tua cisterna . Aqua charitas a quibusdam putatur, ut in psalmo: Qui tegit in aquis superiora ejusdem , coelum
Abbreviated transcription (Latin):
die degelo data ⁊ pͥmo: sic enĩ dicit dñs
sex dieb collegetis manna: indie aũ sexto dup¬
plũ colligetis. Sexta enĩ dies. t̃. parasceue: que
ante sabbatũ ponit᷑. sabbatũ aũ septimꝰ dies:¬
quẽ sequit᷑ dñicꝰ. in quo pͥmũ manna decȩlo
uenit. Uñ intellegant iudei iam tc̃ p̃latam ẽẽ
iudaico sabbato dñicam nrãm. iam tẽ indica¬
tũ qd̾ insabbato ipsor gr̃adi decelo adeos nul¬
la descenderit. s indñica nr̃a. in qua pͥmum

Expanded text:
de coelo datum est. Sic enim dicit Dominus: Sex diebus colligetis manna, in die autem sexto duplum colligetis . Sexta enim dies est parasceve, quae ante Sabbatum ponitur. 4. Sabbatum autem diesquem sequitur Dominicus in quo primum manna de coelo venit. Unde intelligant Judaei jam tunc praelatam esse Judaico sabbato Dominicam nostram, jam tunc indicatum quod in sabbato ipsorum gratia Dei de coelo ad eos nulla descenderit, sed in nostra Dominica in qua primum
Abbreviated transcription (Latin):
one dñi declaratꝰ ÷: ec exilla hr̃e cȩpit festi¬
uitatẽ luã. Illis enĩ solũ cȩlebrandũ sabba¬
tũ traditũ ÷: quia erat antea requies mor¬
tuoꝵ. Resurrectio aũ nulliꝰ erat. qui re¬
surgens amortuis ñ morireret᷑. Postꝙͣ aut
facta ÷ tał resurrectio incorꝑe dñi. ut p̃iret
incapita: qd̾ corpꝰ eccłȩ speraret infine. iam
dies dñicꝰ. idẽ. occauus qui et pͥmꝰ celebrari

Expanded text:
et ex illa habere coepit festivitatem suam. Illis enim solum celebrandum sabbatum traditum est: quia erat antea requies mortuorum: resurrectio autem nullius erat, qui resurgens a mortuis non moreretur. Postquam autem facta est talis resurrectio in corpore Domini, ut praeiret in capite, quod corpus Ecclesiae speraret in fine: jam dies Dominicus, id est, octavus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Duab aũgenerib delet̃ exercitꝰ. aut interni
to. Spolia aũ hostiũ. preda manubiȩ exu¬
uie partes. Prȩda ap̃dando uocata. manu¬
bie eo qd̾ manib decrahunt᷑: hȩc et ex uiuȩ
ab exuendo diccȩ qͥa exuunt᷑ hȩc et partes
apari diuisione ꝓꝑsonarũ qualitate ec la¬
borũ iusta decisione. Chespolia aũ apalleis.
diabolũ uicit. et mortẽ suꝑauit. Spolia aũ
eiꝰ quȩ dehoste sũꝑpsit hoĩes sunt indm̃ cre¬
dentes qui depotestate diaboli exuti diabo¬
li regi suo legitimo sociant᷑: unde ipsa ueri¬
tas meu̾głio ait. dũ fortis armatꝰ custo dit
atriũ suũ. inpace sunt omĩa quȩ possidet.

Expanded text:
Duobus autem generibus deletur exercitus; aut internicDuobus autem generibus deletur exercitus; aut internicto. Spolia autem hostium, praeda, manubiae, exuviae, partes. Praeda a praedando vocata: manubiae eo quod manibus detrahuntur: hae et exuviae ab exuendo dictae, quia exuuntur: hae et partes a pari divisione, pro personarum qualitate, et laborum justa divisione. Spolia autem a palliis, diabolum vicit, et mortem superavit. Spolia autem ejus, quae de hoste sumpsit, homines sunt in Deum credentes: qui de potestate diaboli eruti, regi suo legitimo sociantur. Unde ipsa Veritas in Evangelio ait: Dum fortis armatus custodit atrium suum, in pace sunt omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ento exercitu deportasse. Pompa dicta ẽ.
greca significatione: anot oy notissiN.
hocẽ. publicȩ ostentari. Prece dit aũ uc¬
toria pompã. ideo qd̾ iturꝰ ad hoc certam̃
pͥmũ ẽ. iuetoriȩ uotũ. Tropheũ dictũ apo
tos troses. idẽ. a conu̾sione hostis et fuga.
nam abeo qd̾ hostẽ quis fugasset mere¬
bat᷑ tropheũ. qui occidisset. Triumphũ
qui diccus. ẽ ap̃otios triaaabes. idẽ. ab ex¬
ultatione. plene eñi uictoriȩ triumphus
Aebet᷑: semi plene thropheũ. qͥa nundũ ple¬
nã ẽ. uictoriã consecutꝰ. ñ enĩ optinuit s fu¬
gauit exercitũ: hȩc tam̃ noĩa scriptores con
fundunt. Erar aũ consuetudo romanoꝵ
mos ut triumphantes quadrigis ueherens
exillo qd̾ soliti sunt pͥores duces hoc habita
palmna aurea coronabant᷑ quia palmasti¬
mulos ht̃. qui uͦ sine conflictu fugientem ꝓ¬
strasset laurea: eo qd̾ hȩc arbor sine spinis ẽ.

Expanded text:
ento exercitu deportasse. Pompa dicta est ento exercitu deportasse. Pompa dicta est Graeca significatione apo tou pompeuein, hoc est, publice ostentari. Praecedit autem victoria pompam ideo, quod ituris ad hoc certamen prius est victoriae votum. Trophaeum dictum apo tes propes, id est, a conversione hostis et fuga: nam ab eo quod hostem quis fugasset, merebatur trophaeum: qui occidisset, triumphum, us dicitur, apotis triambes, id est ab exultatione. Plene enim victorie triumphus debetur, semiplene tropheum; quia nondum plenam victoriam est consecutus. Non enim obtinuit, sed fugavit exercitum: hecfundunt: erat autem Romanorum mos, ut triumphantes quadrigis veherentur, ex illo, quod soliti sint priores duces hoc habitu palma aurea coronabantur, quia palma stimulos habet: qui vero sine conflictu fugientem prostravisset, laurea: eo quod haec arbor sine spinis est.
Abbreviated transcription (Latin):
meam do uob̾: pacẽ relinqͦ uob̾. ipse eñi pax
inbello gerunt᷑. pugna. fuga. uictoria. pax.
Pacis uocabulũ uidet᷑ apacco sumptũ post̾iꝰ
aũ pax accipit᷑. fȩdꝰ pͥmũ init᷑. fedꝰ ÷ pax quȩ
fit int̾ dimicantes uł afide uł aficialib. idẽ.¬
a sacerdotib dictũ ꝑ ipsos eñĩ fiebant fȩd̾a:
sicut ꝑscła res bella. Alii fȩda dicta ꝓutant.
Aporca fide et crudelit᷑ occisa. cuiꝰ mors aꝑ¬
tabat᷑ ei qui apace resilisset: uirgiliꝰ et cȩsa
iungebant fȩdera porca fedis partes indu
bellis gerit᷑. uictoriis ꝓpagat᷑. Uictoria
dicta qd̾ ii. idẽ. uirtute adipiscat᷑. hoc ẽ.
enĩius gentium uim ui expellere. nam
turpis. ẽ. dolo quęsita uiccoria: certa aut̃
uictoria. ẽ. uł occisio hostis. uł expoliatio:
uł utrimꝙ. Non ẽ. aut̃ iocunda uictoria
quȩ ꝑ inm̃sa detrim̃ta contingit. ec hoc÷
qd̾ laudat salustius. duens uictoriã in cru¬

Expanded text:
meam do vobis, pacem meam relinquo vobis . Ipse est enim pax meam do vobis, pacem meam relinquo vobis . Ipse est enim pax in bello aguntur, pugna, fuga, victoria, pax. Pacis vocabulum videtur a pacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, fedus primum initur. Fedus est pax que fit inter dimicantes, vel a fecialibus, id est sacerdotibus dictum, per ipsos enim fiebant federa, sicut per seculares bella. Alii federa dicta esse putant a porca fede et crudeliter occisa, cuius mors optabatur ei qui a pace resilisset. Virgilius. Et cesa iungebant federa porca. Federis pbellis quaeritur, victoriis propagatur. Victoria dicta, quod vi, id est, virtute adipiscatur: hoc est enim jus gentium, vim vi expellere: nam turpis est dolo quaesita victoria. Certa autem victoria est, vel occisio hostis, vel exspoliatio, vel utrumque. Non est autem jucunda victoria, quae per immensa detrimenta contingit. Et hoc est, quod laudat Sallustius, duces victoriam incru
Abbreviated transcription (Latin):
duoꝵ ẽ. aliqndo sine ferro. Hec eñi bella
a pud carnales sunt: qui depotentia mun¬
clana confligunt. cȩrerũ apud xp̃ianos et
fideles di famulos. alius mos pugnandiẽ.
et potestates. aduersus mundi rectores. te
nebrarũ harũ. contra spĩtalia nequitiȩ
in cȩlestib. Ex item castigo inquit corpꝰ meũ.
et seruituti subicio: ne forte cũ aliis p̃dica¬
uerim ipse reꝑb efficiar. Item bella uł pu¬
qne certam̃ aduersus nequitias spitales
uł aduersus uitioꝵ conflictiones: ut in
apło. sic pugno: ñ qͣsi aerem uerberans.
Rursũ bella uł certam̃ diaboli aduersus
scõs ur in hieremia. et bellabt̃ aduersũ te. et
ñ p̃ualebt᷑. Semꝑ eni scĩ uiri contra uitia
et contͣ temptam̃ta diaboli contraꝙ oblecta
menta carnis in lȩcebras uoluptatũ dimicans.
ut sint sci et immaculati in conspectu dei
ꝑficientes scĩficationem intimore ipsius.
qͥb pax xp̃c ẽ. qui discipłis suis ait. pacem

Expanded text:
duorum est aliqduorum est aliqapud carnales sunt, qui de potentia mundana confligunt. Caeterum apud Christianos et fideles Dei famulos alius mos pugnandi est, et nebrarum harum, contra spiritalia nequitiae in coelestibus . Et item: Castigo, inquit, corpus meum, et servituti subjicio: ne forte, cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar . Item bella vel pugnae certamen adversus nequitias spiritales, vel adversus vitiorum conflictiones, ut in Apostolo: Sic pugno, non quasi aerem verberans . Rursum bella vel certamen diaboli adversus sanctos, ut in Jeremia: Et bellabunt adversum te, et non praevalebunt . Semper enim sancti viri contra vitia et contra tentamenta diaboli, contlecebras voluptatum dimicant: ut sint sancti et immaculati in conspectu Dei perficientes sanctificationem in timore ipsius, quibus pax Christus est qui discipulis suis ait: Pacem
Abbreviated transcription (Latin):
aũ differant utrunq cicero docet. Pot̃
tus ñ ꝑturbatio tanta. ut macor timor¬
oriatur: unde eriam dictus tumultꝰ qͣsi¬
timor multꝰ. grauiꝰ aũ eẽ. tumultũ ꝗͣ belly.
nam inbello uocationes ualent. intumul¬
liũ. nam bellũ uniuersũ dr̃ ut punicum.
cuiꝰ partes sunt pugnȩ ut cannentis. term̃siꝰ.
Rursũ inuna pugna multa p̾lia: aliud em̃
incornib: aliud in media. aliud in extrema
acie gerit᷑. Bellũ gͥ est totũ ꝑugna uniꝰ diei:
p̃lium pars pugn̾e ẽ. Bellũ antea duellũ
uocatũ. eo qd̾ due sint partes dimicantiũ.
uł qd̾ alterũ faciat uitorẽ: alterũ uictũ. ptꝰ¬
ea mutata et detracta litt̾a dictũ bellum.
sit pessimũ. Prȩlia dñr ab inpͥm̃do hostis
hostem. unde et p̃la ligna quib una p̃mit᷑.
Pugna uocata eo qd̵ minitio usus fuisset
inbello pugnis contendẽ. uł qd̾ pͥmo bello
pugnis incipiebant: unde et pugna etiã

Expanded text:
autem differant utrumque Cicero docet: « Potautem differant utrumque Cicero docet: « Pottus, nisi perturbatio tanta ut major timororiatur? Unde etiam dictus tumulttimor multus. 'Gravius autem esse tumultum quam bellum; nam in bello vacationes valent, in tumuloelium. Nam bellum universum dicitur, ut Punicum. Huius partes sunt pugnae, ut Cannensis, Thermensis. Rursus in una pugna multa sunt proelia. Aliud enim in cornibus, aliud in media, aliud in extrema acie geritur. Bellum igitur est totum, pugna unius diei, proelium pars pugnae est. Bellum antea duellum vocatum eo quod duae sint partes dimicantium, vel quod alterum faciat victorem, alterum victum. Postea mutata et detracta littera dictum est bellum. sit pessimum. Prelia dicuntur ab inpremendo, hostis hostem. Unde et prela ligna quibus uva premitur. Pugna vocata eo quod initio usus fuisset in bello pugnis contendere, vel quia primo bellum pugnis incipiebant. Unde et pugna etiam
Abbreviated transcription (Latin):
gente gessert̃. Plusꝗͣ ciuile bellũ. ẽ. uhi nͣ
solum ciues certant. s et cognati: quale ac¬
tum. ẽ. int̾ cesarẽ et pompeiũ. qñ gener
et socer inuicẽ dimicauer̃. siquidem iN
hac pugna fr᷑ cum fr̃e dimicauit. et pater
aduersus filium arma portauit: lucanꝰ. in
rentis cȩde ret. Bella itaq dñr int̾na. ext̾na:
seruilia. socialia: piratica. Nam ꝑiratica
bella sunt sparsa latronum agmina. per
maria. amo. paronib leuib et fugacib
ñ solum nauib cõmeatꝰ. s eciã in sulas ꝓ
peiꝰ pt multã uastationẽ quã t̾ra mariq
diu egerant. missa ceseritate comp̃ssit ac
suꝑauit. Sicut aũ biellũ uocat᷑ qd contra
hostes agit̃. ita tumultꝰ qd ciuili seditio¬
ne concitat᷑. Nam seditio. ẽ. dissentio ciui¬
um. dicta qd seorsũ alii adalios eant. ali
estimant dissentionẽ animoꝵ seditionẽ
uocari. quã greci diastasin uocant. Quo

Expanded text:
gente gesserunt. Plus quam civile bellum est ubi non gente gesserunt. Plus quam civile bellum est ubi non solum cives certant, sed et cognati; quale actum est inter Caesarem et Pompeium, quando gener et socer invicem dimicaverunt. Siquidem in hac pugna frater cum fratre dimicavit, et pater adversus filium arma portavit. Lucanus 2,rentis cederet. Bella itaque dicuntur interna, externa, servilia, socialia, piratica. Nam piratica bella sunt sparsa latronum per maria mioparonibus levibus et fugacibus, non solum navibus commeatus, sed etiam insulaspeius post multam vastationem, quam terra marique diu egerant, mira celeritate compressit ac superavit. Sicut autem bellum vocatur, quod contra hostes agitur: ita tumultus, quod civili seditione concitatur. Nam seditio est dissensio civium: dicta, quod seorsum alii ad alios eant. Alii aestimant, dissensionem animorum seditionem vocari, quam Graeci diastasin vocant: quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
Rimus Bella
rex assyriors.
ipse eñi finib
suis nequaqm
contemptus hu¬
mane sotietatis fedꝰ
inrumpens exercitus ducere. aliena
uastare. liberos ppłos aut trucidare aut
subicere cepit. uniuersamq asiam
usq ad libiȩ fines noua seruitute ꝑ do¬
muit. hinc etiam studuit urbes inmu¬
tuo sanguine alt̾na grassari cede. Quat¬
tuor aũ genera belloꝵ idẽ. iustum. iniustũ.
ciuile. et plusꝗͣ ciuile. Instum bellum est:
qd exp̃dicto gerit᷑ dereb repetitis aut ꝓ¬
pulsandoꝵ hostium causa. Inustum est
iniusta bella sunt quȩ sunt sine causa sus¬
cepta. nam extra ulciscendi aut ꝓpulsan¬
dorum hostium causa bellũ geri iustum
nullũ pot̾. Et hoc idem tullius parius int̾¬
iectis subdidit. nullũ bellũ iustũ habetur
nisi denunciatũ: nisi indictũ. nͥ derepeci¬
tis reb. Cauile bellũ ẽ. int̾ ciues orta sedi¬
tio et concitati tumultꝰ sicut int̾ siluã et
marium: qui bellum ciuile inuicẽ in una

Expanded text:
rimus bella us Assyriorum rex: ipse enim finibus suis nequaquam contentus, humane societatis fedus irrumpens, exercitus ducere, aliena vastare, liberos populos aut trucidare, aut subiicere cepit, universamque Asiam usque ad Libie fines nova servitute perdomuit. Hinc etiam studuit orbtuo sanguine alterna crassare caede. Quattuor autem sunt genera bellorum: id est iustum, iniustum civile, et plus quam civile. Iustum bellum est quod ex praedicto geritur de rebus repetitis aut propulsandorum hostium causa. Iniustum beliniusta bella sunt quae sunt sine causa suscepta. Nam extra ulciscendi aut propulsandorum hostium causa bellum geri iustum nullum potest.' Et hoc idem Tullius parvis interiectis subdidit: 'Nullum bellum iustum habetur nisi denuntiatum, nisi dictum, nisi de repetitis rebus.' Civile bellum est inter cives orta seditio et concitati tumultus, sicut inter Syllam et Marium, qui bellum civile invicem in una
Abbreviated transcription (Latin):
gis. ut quidã uolunt significant: unde legit᷑
inȩugłio. tc̃ duȩ ert̃ inmolendino: una assu¬
met᷑. et altã relinquȩt̃. Mole duȩ. spes et formi¬
do: indeutõ nomioaͣi atcipias loco pignoris
inferiorẽ et suꝑioiẽ mola. Cribrũ qd̾ ibi cur¬
rat frum̃tũ. quasi currifrugũ. Cribrũ upxta
allegoriã seꝑatio ẽ. fideliũ asocietare infide¬
lui dequo mamos m̃tiosit. et ineuangl̃io¬

Expanded text:
gis ut quidam volunt significant; unde legitur gis ut quidam volunt significant; unde legitur in Evangelio: Tunc duae erunt in molendino, una assumetur, et una relinquetur . Molae duae, spes et formido, ut in Deuteronomio: Non accipias loco pignoris inferiorem et superiorem molam . Cribrum, quod ibi currat frumentum, quasi currifrugum. Cribrum juxta allegoriam separatio est fidelium a societate infidelium. De quo in Amos mentio fit , et in
Abbreviated transcription (Latin):
mundi p̾terne peccata. neq parcere ĩpiis
nec placari. ut uiȩ pereant ĩpioꝵ scdm illud qd̾
inpͥmi psalmi fine ponit᷑. ec it̃ impioꝵ ꝑibit.
Sartago abstrepitu som uocata. qñ ardet i
ea oleũ. Itẽ sartago tribulatio uitȩ p̃sentis.
inpsalmo: ec ossa mea. idẽ. fortes eccłe. sicut in
frixurio confrixa st̃.Rursũ sartago ⁊ elus
recatudinis adu̾sus peccata. ec cõpunctio fr̃¬
ne infirmitatis. Inerechiel: et tu filihõis. po¬
ne sartagiẽ int̾te ec int̾ ciuitatẽ. Dehacsar¬
tagine loquit᷑ apłs. quis scandalirat᷑ ec ego
ñ uior. Mola dr̃ asui iotunditate uocata.
ur mala pomoꝵ: sic et greci. ꝑmolã exp̾mi¬
tͣ circuitꝰ uitȩ p̃sentis. et labor t̾renꝰ ineuan¬
głio: qui scandalirauerit unũ depusillisis¬
tis. expedit eiut suspendat᷑ mola asinaria
incollo eiꝰ. ec demergat᷑ inꝓfundũ maris.
hinc iisaia adũsus babiloniã dr̃. tolle mo¬
inminuto numõ. Mole duȩ duo testam̃ta le¬

Expanded text:
mundi praeterire peccata, neque parcere impiis, nec placari, ut viae pereant impiorum, secundum illud quod in primi psalmi fine ponitur: Et iter impiorum peribit. Sartago a strepitu soni vocata, quando ardet in ea oleum. Item sartago tribulatio vitae praesentis, ut in psalmo: et ossa mea, id est, fortes Ecclesiae, sicut in frixorio confrixa sunt . Rursum sartago zelus rectitudinis adversus peccata, et compunctio fraternae infirmitatis. In Ezechiel: Et tu, fili hominis, pone sartaginem inter te et inter civitatem . De hac sartagine loquitur Apostolus: Quis scandalizatur, et ego non uror? Mola dicitur a sui rotunditate vocata, ut mala pomorum, sicut et Graeci. Per molam exprimitur circuitus vitae praesentis, et labor terrenus. In Evangelio: Qui scandalizaverit unum de pusillis istis, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris . Hinc in Isaia adversus Babylonem dicitur: Tolle moin minuto numero . Molae duae, duo testamenta le
Abbreviated transcription (Latin):
stant fixa ut ostreȩ. icini. spungie. ex his alias
mares dici: eo qd tenues st̃ fistulȩ spissioresq.
alias feminas. qui maiorib fistuł st̃. ac ꝑpe¬
tuis. alias duriores qͦs greci appellant tragas.
et nos liyrcosas dicere possumꝰ: obasꝑitatẽ sui.
Mollissimũ genꝰ carũ penecilli uocant᷑. eo qd̾
apte sint adocłoꝵ tumores. et ad exẽgendas
lippitudines utiles. Candide spungie cura
fiunt. ꝑestatẽ enĩ adsolem sternunt᷑. et sicut
cera: punica candorẽ bibt̃. Animaliũ õnͣ

Expanded text:
stant fixa, ut ostreae, icini, spungistant fixa, ut ostreae, icini, spungimares dici, eo quod tenues sint fistulae spissioresque; alias feminas, quae maioribus fistulis sunt ac perpetuis; alias duriores, quas Graeci appellant τράγους, et nos hircosas dicere possumus ob asperitatem sui. Mollissimum genus earum penicilli vocantur, eo quod aptae sint ad oculorum tumores, et ad extergendas lippitudines utiles. Candidae sfungiae cura fiunt; per aestatem enim ad solem sternuntur, et sicut cera Punica candorem bibunt. Animalium omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ra tinguit᷑. et inde ostrũ appellatũ. qd̾ hȩc rinc
ꝗ cce st̃ crura habentes. inimica ostreis aĩalia:
eoꝵ enĩ carnib uiuunt. miro ingenio. qͥ a
ualida testa eiꝰ aꝑire ñ pot̃. exporat qñ ostrea
claustra testarũ aꝑiat. tc̃ cancer latent̃ lapillũ
inicit: atꝙ impedita cclusione ostreȩ carnes ero¬
det. Tradt̃ quidã decẽ cantris cũ otimi mani¬
pulo alligatis. om̃s qui ibi st̃ scorpiones adeu̾
locũ coituros. Duo st̃ aũ genera cancroꝵ. flu¬
uiales et marini. Ostrea dicta ÷ atesta qͥb mol
Spungia afingere dicta id ÷ nitidare et ex t̃gere.
de et dũ abscidit᷑ sanguinẽ remitit. Spongia
enĩ caua misticȩ significat dolosã infidelitatẽ
iudȩoꝵ. Deqͥb scriꝑtũ ÷ ineũgłio. Illi aũ spun¬
giã plenã aceto ysopo circ̃ponentes: aptulert
orieiꝰ. Nam deipsis animantib alia st̃ ui¬
uentia in aqͥs. et discurit̃ ut pisces: alia que

Expanded text:
ra tinguitur, et inde ostrum appellatum, quod haec tincra tinguitur, et inde ostrum appellatum, quod haec tincri, quae conchae sunt, crura habentes, inimica ostreis animalia. Eorum enim carnibus vivunt miro ingenio. Quae cum validam testam ejus aperire non potest, explorat, quando ostrea claustra testarum aperiat, tunc cancer latenter lapillum injicit, atque impedita conclusione ostreae carnes erodit. Tradunt quidam, decem cancris cum ozimi manipulo alligatis, omnes, qui ibi sunt, scorpiones ad eum locum coituros. Duo sunt autem genera cancrorum: fluviales et marini. Ostrea dicta est a testa quibusSpungia a fingere dicta, id est, nitidare et extergere. de et dum absciditur, sanguinem remittit. Spungia enim cava mystice significat dolosam infidelitde quibus scriptum est in Evangelio: Illi autem spungiam plenam aceto hysopo circumponentes obtulerunt ori ejus . Nam de ipsis animantibus alia sunt viventia in aquis et discurrunt, ut pisces: alia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
fundit. unde et uocatꝰ. Murenã greci miri¬
naͣ uocant. eo qd̾ cõplicet se incireulos: hanc
feminini tantũ sexus. &ẽ. tradt̃. et c̃cipe aser¬
pente: obid apiscatorib tanꝗͣ. sibilo serꝑentis uo
cat᷑ et capit᷑. ictu aũ fustis difficult̾ int̾imit᷑. Conce¬
et cocleȩ hac ex causa uocate. qr deficiente luna ca-
cunt. defectu euacuant᷑. Luna enĩ cũ augm̃to
fuerit auget humorẽ. cũ uͦ indefectu uenerit
humores minuunt᷑. Hoc enĩ phisici dicunt.
int̾ qͣs et margaretifere. ꝗͣ cocleȩ dñr: inquarũ
carne pͣtiosus calculꝰ solidat᷑. Deqͥb tradunt hi
qͥ deanimantiũ scripsere natͣis. eo qd̾ nocturno
tp̃r littora appetunt:et excelesti rore margare¬
tũ ccipiunt. unde et celoe nominant᷑. Murice
coclea ÷ maris dicta abacumine et asꝑitate: quȩ
alio nõe cͣquiliũ nominat᷑. ꝓpt̃ qd̾ circ̃cisa ferro
lacrimas pͣpurei coloris emitat. exqͥb purpu¬

Expanded text:
fundit: unde et vocatus. Murenam Graeci minafundit: unde et vocatus. Murenam Graeci minanam vocant eo quod complicet se in circulos. Hanc feminini tantum esse sexus tradunt et concipere a serpente. Ob id a piscatoribus, tanquam a serpente, sibilo vocatur et capitur: ictu autem fustis difficulter interimitur. Conet cochleae hac ex causa vocatae, quia deficiente luna cavacunt, defectu evacuantur. Luna enim cum in augmento fuerit, auget humorem: cum vero in defectus venerit, humores minuuntur. Hoc enim physici dicunt. inter quas et margaritiferae quae cochleae dicuntur, in quarum carne pretiosus calculus solidatur. De quibus tradunt hi, qui animantium scripsere naturis, eo quod nocturno tempore littora appetunt, et ex coelesti rore 84 margaritum concipiunt, unde et Celae nominantur. 50. Murex, cochlea alio nomine conchylium nominatur. Propter quod circumcisa ferro lacrymas purpurei coloris emittat, ex quibus purpu
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc pisces quidã serratã habentes christam.
tenera uentriũ deseccantes int̾imunt: solus
hinnito rostro resupinato apͥmis dentib cau¬
da tortuosa. die in aqͥs cõmorat᷑: nocte segeteᷤ
depascit᷑. et hc̃ niłꝰ gignit. Mullꝰ uocat᷑ quod
molł sit atq tenerrimꝰ. cuiꝰ cibo tradt̃ libidinẽ
nom̃ ht̃. qd̾ sit multũ agilis. Nam uͥ dispo¬
sitas senserit. piscatoꝵ insidias. confestim re
trorsũ regrediens ita transilit recte: ut piscẽ
uolare uideas. Anguillȩ similitudinẽ angͥs
nom̃ cdedit. origo huiꝰ ex limo: unde et qͣn ca¬
pit᷑. adeo lenis ÷: ut qnto fortiꝰ p̃sseriᷤᷤ tanto ci¬
tiꝰ ȩlabit᷑. ferunt aũ orientis fluuiũ gangen nõ¬
anguillã tricenis pedib gignere. Anguillę
uino necate. qͥ exeo biberint. tediũ uini hñt.
Draco marinꝰ aculeos inbranciis hnͣt. ad candã
spectantes: qͥdũ ꝑcusserit qͥqͥ ferit uene nũ

Expanded text:
Hunc, pisces quidam serratam 79 habentes, cristam Hunc, pisces quidam serratam 79 habentes, cristam tenera ventrium desecantes, interimunt. Solus hinnitda tortuosa, die in aquis commoratur, nocte segetes depascitur. Et hunc Nilus gignit. Mullus vocatus, quod mollis sit, atque tenerrimus, cujus cibo tradunt libidinem nomen habet, quod sit multum agilis; nam ubi dispositas senserit piscatorum introrsum rediens, ita transilit rete, ut volare piscem videas. Anguillae similitudo anguis nomen dedit. Origo ejus ex limo. Unde et quando capitur, adeo lenis est, ut quanto fortius presseris, tanto citius elabatur. Ferunt autem Orientis fluvium Gangen anguillas tricenis pedibus gignere. Anguillae vino necatae: qui ex eo biberint, taedium vini habent. Draco marinus aculeos in branciis habet ad caudam spectantes, qui dum percusserit, quaqua ferit, venenum
Abbreviated transcription (Latin):
÷ mare. Delfines certũ hñt uocabulũ. qd̾ uoces
hominũ sequant᷑. ł qd̾ ad symphoniã grega¬
tim conueniunt. Nichil inmare uelotiꝰ istis. Nã
plerunq salientes naues transuolant. qñ
aũ preludt̃ influctib et undarũ se molib salcu
p̃cipiti feriunt. tẽ pestates significare uidentur.
hi ꝓpͥe sy mones uocant᷑. Est et delfinũ genꝰ in ni¬
lo dorso serrato. qui corchodrillos tenera uen¬
triũ seccantes int̾imunt. Porci marini st̃ qui
uulgo uocant᷑ suilli. qr dũ escã quęrt̃ more su¬
is t̾ram sub aquis fodiunt. cirea guit᷑ enĩ hñt
oris officiũ. et nͥ rostrũ arenis imm̾gant. pas¬
tũ ñ colligt. Corchodrillꝰ acroceo colore dictꝰ.
gignit᷑ innilo animal quadrupes int̾ra et in
aquis ualens. longitudine plerunq xͣx. cubi¬
toꝵs: dentiũ et unguiũ immanitate armatũ
oua int̃ra fouet. mascuł et femina uices seruart

Expanded text:
 mare. Delfines certum habent vocabulum, quod voces  mare. Delfines certum habent vocabulum, quod voces hominum sequantur, vel quod ad symphoniam gregatim conveniunt. Nihil in mari velocius istis: nam plerumque salientes naves transvolant. Quando autem praeludunt in fluctibus, et undarum se molibus saltu praecipiti feriunt, tempestates significare videntur. Hi proprie Simones nominantur. Est et delfinum genus in Nilo dorso serrato, crocodilorum tenera ventrium secantes interimunt. Porci marini sunt, qui vulgo vocantur, ut suilli. Qui dum escam quaerunt more suis, terram sub aquis fodiunt. Circa guttur enim habent oris officium, et nisi rostrum arenis immergant, past. 19. Crocodilus, a creoceo colore dictus, gignitur in Nilo, animal quadrupes in terra, et in aquis valens, longitudine plerumque viginti cubitorum, dentium et unguium immanitate armatum, ova in terra ovet; masculus et femina vices servant.
Abbreviated transcription (Latin):
& uarii auarietate qͦs uulgo tructas uocant.
Afigura ut orb. qͣrotundꝰ ÷. totꝰq incapite con¬
stat. ut solia. qd̾ sit in star calciam̃tor solłs. A
sexu ut maͣsculꝰ qd̾ sit ballene mascuł. eiꝰ enĩ
coitu c̃ciꝑe liec belua ꝑhibet᷑: hinc et musculi
cloclearũ qͣ lacte c̾cipiunt ostreȩ. Ballene aũ
st̃ inm̃se magnitudinis bestiȩ. ab ȩmiitendo¬
et fundendo aqͣs uocatȩ: cȩtĩs enĩ bestiis mariᷤ.
altiꝰ iaciunt undas. Bahenĩ grece emittere dr̃.¬
manitatẽ. st eñi ingentia genera beluarũ
et equalia montiũ corꝑa. qual cȩtꝰ excepit ionã.
cuiꝰ aliuis tantȩ magnitudinis fuit. ut instar
oꝑtineret inferni. Dicente ꝓpħa ex audiuit
me deuentre inferni. Equi marini. qd̃ pͥma
parte eͥ st̃: postrema soluunt᷑ inpiscẽ. Bocas
dicunt. eẽ. boues marinos qͣsi boaccas. cerulei
acolore appellati: nã cerulũ ÷ uiride cũ nigro ut¬

Expanded text:
et varii a varietate, quos vulgo tructas vocant. et varii a varietate, quos vulgo tructas vocant. A figura: ut orbis, quia rotundus est totusque in capite constat; ut solea, quod sit instar calciamentorum soleis. A sexu: ut musculus, quod sit ballenae masculus; eius enim coitu concipere haec bellua perhibetur. Hinc et musculi coclearum, quorum lacte concipiunt ostreae. Ballenae autem sunt inmensae magnitudinis bestiae, ab emiet fundendo aquas vocatae. Caeteris enim bestiis maris altius jaciunt undas. Ballein enim Graece emittere dimanitatem. Sunt enim ingentia genera belluarum, et aequalia montium corpora: qualis cetus excepit Jonam, cujus alvus tantae magnitudinis fuit, ut instar obtineret inferni, dicente propheta: Exaudivit me de ventre inferi . Equi marini, quod prima parte equi sunt, postrema solvuntur in piscem. Bocas discunt esse boves marinos, quasi boacas. Caerulei a colore appellati: nam caeruleum est viride cum nigro, ut est
Abbreviated transcription (Latin):
is ces inde dicti. unde et pecꝰ. apascendo
tandi habeant spẽm. et naturã ꝗͣuis se in ꝑfun¬
dũ imm̃gant. tam̃ innatando repunt. Uñ
erdauid ait. hoc mare magnũ et spatiosũ.
genera pisciũ. inde dicta eo qd̵ ambulandi in
t̾ris usũ et natandi inaquis offitiũ habeant.
equi fluuiales. Pecorib aũ et bestiis et uolati¬
lib. antea hoĩes nõa imposuert̃. quã piscib:
qr pͥus uisa et cognita st̃. Pisciũ uͦ postea pau¬
latim cognitis generib nõa instituta st̃. aut
ex similitudine t̾restriũ ut rane. ut uituli.
et leones. et nigri meruli. et pauidiuersoco¬
lore dorso et callo picti. et turdi albo uarii. &¬
cȩtã: q̃ sibi iuxta spẽs t̾restriũ animalium
nõa uendicauert̃. Exmorib t̾̃restriũ. ut ca¬
nes inmari: at̃renis canib mincupati qd
mordeant. ec lupi qd̾ imꝓba uoracitate ali¬
os ꝑsequant᷑. A colore ut umbre qr colore. uin¬
bre st̃. Et aurate: qr incapite auri colorẽ hñt.

Expanded text:
isces dicti, unde et pecus, a pascendo tandi habent speciem et naturam, quamvis se in profundum mergant, tamen in natando repunt. Unde et David ait: Hoc mare magnum et spatiosum genera piscium, inde dicta eo quod ambulandi in terris usum, et natandi in aquis officium habeant. equi fluviales. Pecoribus autem et bestiis et volatilibus antea homines nomina imposuerunt, quam piscibus, quae prius visa et cognita sunt. Piscium vero postea paulatim cognitis generibus nomina instituta, aut ex similitudine terrestrium, ut ranae, et vituli, et leones, et nigri meruli, et pavi diverso colore dorso et ccetera quae sibi iuxta species terrestrium animalium nomina vindicaverunt. Ex moribus terrestrium: ut canes in mari a terrenis canibus nuncupati, quod mordeant; et lupi, quod inproba voracitate alios persequantur. A colore: ut umbrae, quia colore umbrae sunt; et auratae, quia in capite auri colorem habent;
Abbreviated transcription (Latin):
ne humana assiduo labore ꝑquirt̃. S
cũ sint pisces ec fluminu᷑. qd̾ hic posuit ma¬
ris. ꝓpt̃ eos qui sibi uident᷑. eẽ. sapientes. ue¬
rũ isti tales eoꝵq similes dñi pedib felicit̃
unde ineũgłio legit᷑. uenite pt᷑ me et faciã
uos piscatores hoĩm fieri. et inmalã partẽ
ꝑ ysaiã. lugebant piscatores. Pisces scĩ inȩ¬
nis. P isces reꝓbi ineũgłio. malos aũ foras
assatꝰ ineũgłio. posuert̃ corã eo partẽ pis¬
cis assi it fauũ mellis. Pisces duo cͣiuncti
qͥnq panib duo testam̃ta legis ł duo cari¬
tatis p̃cepta. siue due ꝑsone: regia et sac̾do
adiob loquensait. Nunqͥd attrahere pote¬
humani generis dũ ore piscis escã corꝑis
dñ ꝑpassionẽ momordit ȩnecatꝰ ÷ ꝑpoten¬
tiã diuinitatis. Item inmalã partẽ ꝓ diabo¬
lo ꝑ abbacuc. totũ in hamo suo subleuabit.

Expanded text:
ne humana, assiduo labore perquirunt. Sed ne humana, assiduo labore perquirunt. Sed cum sint pisces et fluminum, non vacat quod hic posuit, maris, propter eos qui sibi videntur esse sapientes. Verum isti tales, eorumque similes Domini pedibus feliciter Unde in Evangelio legitur: Ite post me, et faciam vos piscatores hominum fieri . Et in malam partem per Isaiam: Lugebunt piscatores . Pisces, sancti. In Enis . Pisces, reprobi. In Evangelio: Malos autem foras affatus. In Evangelio: Posuerunt coram eo partem piscis assi, et favum mellis . Pisces duo conjuncti quinque panibus, duo testamenta legis, vel duo charitatis praecepta, sive duae personae, regia et sacerdotad Job loquens ait: Nunquid abstrahere poteis antiquus humani generis, dum more piscis escam corporis Domini per passionem momordit, enecatus est per patientiam divinitatis. Item in malam partem pro diabolo per Habacuc: Totum in hamo suo levabi
Abbreviated transcription (Latin):
adȩxernum regnũ ap̃sentis scłi fluctib tͤhit᷑.
ne inet̾nȩ mortis ꝓfunda m̾gat᷑: q̃ ex omĩ
genere pisciũ c̃gregat. qr ad pecc̃oꝵ ueniam
sapientes et fatuos. lib̾os et seruos. diuitesã
pauꝑes. forteset infir mos uocat. S litꝰ hoc÷¬
recipient᷑ inuasa hocẽ. in et̃nas ducunt᷑ man¬
siones. mali aũ foras mutent᷑. in caminũ ui¬
delicet ignis. uͥ erre fletꝰ et stridor dentium.
Possunt et pisces sapientes istius mundi sig¬
pisces maris. qͥ ꝑ ambulant semiras mariᷤ.
uolucres celi suꝑbi st̃ hoĩes. qui inflati uen¬
to iactantiȩ quasi ꝑmare aeris efferuntur:
et humilia despitiunt. cũ altiꝰ eleuantur.
uolucres enĩ auolatu crebro diccȩ st̃. Pisceᷤ
enĩ maris pliylosophos fortasse significant.
qͥ huiꝰmundi naturã erratica curiositate
ꝑtractant. Nam sit̾ illi posita fronte itine¬
ra sili referant pelagiinundatione c̃fusa.
ita et isti capite demisso. uenas rerũ natio¬

Expanded text:
uctibus trahitur, ne in aeternae mortis profundo mergatur. Quae ex omni genere piscium congregat, quod ad peccatorum veniam sapientes, et fatuos, liberos et servos, divites et pauperes, fortes et infirmos vocat. Unde recipiuntur in vasa, hoc est, in aeternas ducentur mansiones: mali autem foras mittentur, in caminum, videlicet ignis, ubi erit fletus et stridor dentium. Possunt et pisces sapientes istius mundi sigpisces maris, qui perambulant semitas maris. Volucres coeli superbi sunt homines, qui inflati vento jactantiae, quasi per inane aeris efferuntur, et humilia despiciunt, cum altius elevantur. Volucres enim a volatu crebro dictae sunt. Pisces vero maris philosophos fortasse significant, qui hujus mundi naturam erratica curiositate pertractant. Nam sicut illi posita fronte itinera sibi reserant pelagi inundatione confusa, ita et isti capite demisso venas rerum ratio
Abbreviated transcription (Latin):
cõmuniũ t̾re et aqͣ: cancroꝵ concarũ. locu¬
starũ. peloridũ polippoꝵ. solearũ. lacercoꝵ.
ut iuligo: et huic similia. exqͥb multa qͦdã
nat᷑e intellectu ordinẽ tp̃roꝵ suoꝵ agnosct̃.
quȩdã uͦ insuis locis sine mutatione uagant᷑.
Inpiscib aũ feminis. aliȩ cõmixtione mas¬
culi ccipiunt et pariunt catulos: alie ponͣg
oua sine mascłi cͣce ꝑtione cͣcepta. ꝗͣ ita in¬
sequenta sui seminis iactu ꝑfunduntur
et quȩ munere fuerint afflata generabilia

Expanded text:
e et aquae, cancrorum, concharum, lucustarum, peloridum, polyporum, solearum, lacertorum, et lulliginum, et huic similia; ex quibus multa quodam naturae intellectu ordinem temporum suorum agnoscunt, quaedam vero in suis locis sine mutatione vagantur. In piscibus autem feminis aliae commixtione masculi concipiunt et pariunt catulos; aliae ponunt ova sine masculi susceptione concepta, qui idem insequens, sui seminis iactu perfunduntur; et quae hoc munere fuerint afflata generabilia
Abbreviated transcription (Latin):
obseruata. ut q̃ qͥnta.x ͣ. pt eqͥnoctiũ luna ex¬
titerit. pͥmũ sequentis anni m̃sẽ faciat. Quȩ
thamul uilio. qͥntꝰ ab augusto: Sexiꝰ elul
septẽber. septimꝰ theseri occober. Quẽ ꝓpter
collectionẽ frugũ. et celeberrimas inipso fe¬
stiuitates. nouũ annũ appellant. Octauus
maresuan nouember. Nonꝰ casleu. decẽber.¬
qui .xxuiiii. senis dieb constat. tricenis unde:¬
tricenisq dieb alt̾nantes. scd̃o demũ: łt̾cio
anno exacto m̃sẽ suꝑfluũ qui exannuis.xi.
ȩpaccarũ dieb confici solet int̾kalant. Uñ nͣ¬
nullo moueor scrupulo. qͦmͦ maiores nr̃i diẽ
qua lex data ẽ. que ÷ t̾cia m̃sis t̾cii qͥnqͥgesimã
abagni occisione computent. Ponentes uide¬
licet pͥmi m̃sis residuos dies numero .xͨ. et.uͭii.
scdi.xxx. t̾cii tres. qui fiunt simul dies .L. cum
cõputatꝰ xuii. sui cursus dies ptꝰ pascha reti¬

Expanded text:
observata, ut quae XV post aequinoctium luna exobservata, ut quae XV post aequinoctium luna exstiterit, primum sequentis anni mensem faciat; quae Thamul Julio, quintus Aab Augusto, sextus Elul Septembri, septimus Theseri Octobri, quem propter collectionem frugum et celeberrimas in ipso festivitates, novum annum appellant, octavus Maresuan Novembri, nonqui XXIX et semis diebus constat, tricenis undetricenisque diebus alternantes, secundo demum vel tertio anno exacto, mensem superfluum, qui ex annuis undecim epactarum diebus confici solet, intercalant. Unde nonnullo moveor scrupulo, quomodo majores nostri diem, qua lex data est, quae est tertia mensis tertii, quinquagesimam ab agni occisione computent, ponentes videlicet primi mensis residuos dies numero decem et septesecundi XXX, tertii tres, qui fiunt simul dies quinquaginta: cum computatus XVII sui cursus dies post Pascha reti
Abbreviated transcription (Latin):
amensura qua quisq eoꝵ mensurat᷑.
s meliꝰ aluna quȩ greco sermone me¬
ne uocat᷑. Nam et apud eos mͣses uocantur
menes. s et apud hebieos hieronimo teste
luna quã mare nominant. m̃sib nom̃ dedit.
uñ et iłic filiꝰ sirach. qui utiq ebraice scripsit
deluna loquens ait. m̃sis scd̾m nom̃ ẽ. eiꝰ. An¬
tiqui enĩ m̃ses suos ñ asolis s alune cursu cõ¬
putare solebant. Uñ quotiens inscrip tã sat¬
siue in lege. seu ante legẽ quota die m̃sis qͥd
factũ dictũue sit indicat᷑. ñ aliud quã lune
etas significat᷑. aqua semꝑ hebrei quib credi¬
ta st̃ ȩloquia cłi antiquo patrũ more m̃ses ob¬
seruare ñ cessant. Pͥmũ msem nouoꝵ qui pas¬
chȩ cęximoniis sacratꝰ ÷ nisan appellantes. qͥ
ꝓpt̾ multiuagũ lune discursũ. nc̃ in martiũ
m̃sẽ. nc̃ incidit in apͥlem. nc̃ aliqͦt dies maii
m̃sis occupat. S rectius apͥli deputant quia
tur. ea dũtaxat regula cuiꝰ et supͣ meminimꝰ

Expanded text:
mensura, qua quisque eorum mensuratur. Sed melius a luna, quae Graeco sermone μήνη vocatur; nam et apud eos menses vocantur μηνές. Sed et apud Hebraeos, Hieronymo teste, luna, quam jare nominant, mensibus nomen dedit; unde et Jesus filius Syrach, qui utique Hebraice scripsit, de luna loquens, ait: Mensis secundum nomen est ejus. Antiqui enim menses suos non a solis, sed a lunae cursu computare solebant; unde quoties in Scripturasive in lege, seu ante legem, quota die mensis quid factum dictumve sit indicatur, non aliud quam lunae aetas significatur. A qua semper Hebraei, quibus credita sunt eloquia Dei, antiquo Patrum more menses observare non cessant. Primum mensem novorum, qui Paschae caeremoniis sacratus est Nisan appellantes, qui propter multivagum lunae discursum, nunc in Martium mensem, nunc incidit in Aprilem, nunc aliquot dies Maii mensis occupat. Sed rectius Aprili deputatur, quia tur, ea duntaxat regula, cujus et supra meminimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. absq carnis uoluptate seruauert᷑. Ex se¬
quit᷑ deinde et int̾itũ meretricis babilonie.
et nuptias. agni: et aduentũ iudicii. et in¬
teritũ antixp̃i. et et̾nã punitionẽ diaboli.
et ultimã memorat resurrectionẽ mortuo¬
rũ: celiq nouitatẽ et t̾rȩ. descriptionẽ irłm:
flum̃ etiã baptismi mundũ. ec lignũ uite

Expanded text:
est, absque carnis voluptate servaverunt: exseest, absque carnis voluptate servaverunt: exsequitur deinde et interitum meretricis Babyloniae, et nuptias agni, et adventum judicii, et interitum Antichristi, et aeternam punitionem diaboli, et ultimam memorat resurrectionem mortuorum, coelique novitatem et terrae, descriptionemque Jerusalem: flumen etiam Baptismi mundum, et lignum vit