comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝑ oculũ carnis hoc cernit᷑. Inti¬
ma scientia ẽ qua nos uiuere scimꝰ:
ubi ne illud qͥdẽ achademicus
dicere pot̃. fortasse dormis ⁊ nescis.
& in sõnis uides. Uisa quippe som¬
niantiũ: simillima ẽẽ iuigilantium
qͥs ignorẽt: S qͥ certus ẽ de suȩ ui¬
tȩ scientia. nͣ in ea dicit. scio me ii.¬
gilare: sed scio me uiuere. Siue gͦ
dormiat suie uigilet. uiunt: nec in
ea scientia ꝑ sõnia falli pot̾: qr ⁊ dor¬
nure ⁊ in sõnis uide uiuentis est.
dec illud pot̾ achademicus aduer¬
sus istã sententiã dicere. fortasse fu¬
ris ⁊ nescis. qr sanoꝵ uisis simillima
st̃ ctiã uisa furentiũ. S qͥ furit:
uiuit. nec contͣ achademicos dic̃
scio me nͣ furere: sed scio me uiu̾e.
Nunꝗͣ gͦ falli nͣec m̃tiri pot̾: qͥ se
unuere dixerit scire. A ille itaq
fallaciũ uisoꝵ genera obiciant᷑ ei
qͥ dic̃ scio me uiuere: nichil hoꝵti.

Expanded text:
nec per oculum carnis hoc cernitur. Intinec per oculum carnis hoc cernitur. Intima scientia est qua nos vivere scimus, ubi ne illud quidem Academicus dicere potest: Fortasse dormis, et nescis, et in somnis vides. Visa quippe somniantium simillima esse visis vigilantium quis ignorat? Sed qui certus est de vitae suae scientia, non in ea dicit, Scio me vigilare; sed, Scio me vivere: sive ergo dormiat, sive vigilet, vivit. Nec in ea scientia per somnia falli potest; quia et dormire et in somnis videre, viventis est. Nec illud potest Academicus adversus istam scientiam dicere, Furis fortassis et nescis; quia sanorum visis simillima sunt etiam visa furentium: sed qui furit vivit. Nec contra Academicos dicit, Scio me non furere; sed, Scio me vivere. Nunquam ergo falli nec mentiri potest, qui se vivere dixerit scire. Mille itaque fallacium visorum genera objiciantur ei qui dicit, Scio me vivere; nihil horum
Abbreviated transcription (Latin):
ueracit᷑ cogitatio nr̃a format᷑
quando  q̃ scimꝰ loqͥm᷑: quał aut qͣn¬
ta pot̃ homini ꝓuenire quãlibet
ꝑitissimo atq doctissimo. exceptis
enĩ quȩ in animũ ueniunt a sensib
corporis. in quib tã multa st̃ aliter
quã uident᷑. ut eoꝵ ueri similitudi¬
ne nimiũ constipat᷑. sanꝰ sibi uide
at᷑ ẽẽ qͥ insanit. unde achademica
philosophia sic inualuit. ut de om-¬
nib dubitans. multo miserus in¬
saniret. his gͣ exceptis. quȩ a corporis
sensib in animũ ueniunt. quantũ
rerũ remanet qđ ita sciamꝰ sicut nos
uiuere scimꝰ: In qͦ ꝓrsus ñ metuunꝰ.
ne aliqua ueri similitudine forte fal.¬
lamͣ: qm̃ certũ ẽ. etiã eũ qͥ fallit᷑ uiue¬
re. Nec in eis uisis habet᷑ hoc que
obiciunt᷑ extrinsecus: ut in eo sic
fallat᷑ ocłs quẽ admodũ fallit᷑ cũ
in aqua remus uidet᷑ infractus &
nauigantib tͣrss mouers: & alia sex¬
centa quȩ alit̾ sunt quã uident᷑. qr

Expanded text:
citer cogitatio nostra formatur, quando quae scimus loquimur, qualis aut quanta potest homini provenire, quamlibet peritissimo atque doctissimo? Exceptis enim quae in animum veniunt a sensibus corporis, in quibus tam multa aliter sunt quam videntur, ut eorum verisimilitudine nimium constipatus, sanus sibi esse videatur qui insanit; unde Academica philosophia sic invaluit, ut de omnibus dubitans multo miserius insaniret: his ergo exceptis quae a corporis sensibus in animum veniunt, quantum rerum remanet quod ita sciamus, sicut nos vivere scimus? in quo prorsus non metuimus, ne aliqua verisimilitudine forte fallamur, quoniam certum est etiam eum qui fallitur vivere; nec in eis visis hoc habetur , quae objiciuntur extrinsecus, ut in eo sic fallatur oculus, quemadmodum fallitur cum in aqua remus videtur infractus, et navigantibus turres moveri, et alia sexcenta quae aliter sunt quam videntur; quia
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsũ ꝑceptiones uerarũ rerũ qua¬
le ẽ illud qd̾ dixi. scio me uiuere:
nequaquã in dubiũ uocare potuer̃t.
S absit a nob: ut ea quȩ ꝑ sensus cor¬
poris didicimꝰ: uera ẽẽ dubitemus.
ꝑeos quippe didicimꝰ cęlũ ⁊ terrã
⁊ ea quȩ in eis nota sunt nob̾: qͣntũ
ille qͥ ⁊ nos ⁊ illa condidit. innotes¬
cere nob̾ uoluit. Absit etiã ut sci¬
re nos negemꝰ quȩ testimonio didi¬
cimꝰ alioꝵ: alioqͥn ee̾ nescimꝰ ocea¬
nuͣ. nesciꝰ eẽ t̾ras atq urbes quas
celeberrima fama cõmͣdat: nescimꝰ
fuisse hoĩnes ⁊ oꝑa eoꝵ. q̃ historica
lectione didicimꝰ. Nescimꝰ quȩ co-¬
tidie undecũq nͣciant᷑. ĩndiciis con¬
sonis contestib ꝙ̃ firmant᷑. Postre¬
mo nescimꝰ quib: in locis ł ex quib
homuub fuerimꝰ exorti: qr hȩc om¬
nia testimoniis credidimꝰ aliorẜ.
Qđ si absurdissimũ ẽ dicere: ñ solũ

Expanded text:
se ipsum perceptiones rerum verarum, quase ipsum perceptiones rerum verarum, quale illud est quod dixi, Scio me vivere, nequaquam in dubium vocare potuerunt. Sed absit a nobis ut ea quae per sensus corporis didicimus, vera esse dubitemus: per eos quippe didicimus coelum et terram, et ea qui in eis nota sunt nobis, quantum ille qui et nos et ipsa condidit, innotescere nobis voluit. Absit etiam ut scire nos negemus, quae testimonio didicimus aliorum: alioquin esse nescimus Oceanum; nescimus esse terras atque urbes, quas celeberrima fama commendat; nescimus fuisse homines et opera eorum, quae historica lectione didicimus; nescimus quae quotidie undecumque nuntiantur, et indiciis consonis contestantibusque firmantur; postremo nescimus in quibus locis, vel ex quibus hominibus fuerimus exorti; quia haec omnia testimoniis credidimus aliorum. Quod si absurdissimum est dicere; non solum
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. addit quantũ uult rerũ nume¬
rũ cognitarͣ: ⁊̃ numerũ e̾e̾ ꝑspicit in¬
finitũ. Qͥ enĩ dic̃ nolo me falli ⁊ hoc
me nolle scio ⁊ hoc me scire scio ĩa ⁊
sinͣ cõmodã elocutione potͣ hĩc infi¬
nitũ numer ostendẽ. Et alia reppiun¬
t᷑ q̃ adu̾sus achademicos ualeant: qͥ
nichil ab homine sciri posse conten¬
dunt. S modus adhibendus ẽ: p̃ser¬
tĩ qr in hoc oꝑe ñ hoc suscepimꝰ. Sutł
in de libritres nri. pͥmo nr̃e conu̾siõis
tpr̃e conscripti: qͦs qͥ potuerit ⁊ uolu.¬
erit legere. lectosq intellexerit: nicħ
eũ ꝓfecto quȩ ab eis contͣ ꝑceptionẽ
ueritatis arguita multa inuenta st̃.
ꝑmouebunt. Cũ enĩ duo sint gene¬
ra rerũ quȩ sciunt᷑. unũ ear̃ q̃ ꝑsen¬
sus corporis ꝑcipit animꝰ. alterͣ earu
quȩ ꝑ se ipsũ: multa illi philosophi
garrierunt contra corporis sensus:
Animi autẽ quasdã firmissunas ꝑ

Expanded text:
dicat, addit quantum vult rerum numedicat, addit quantum vult rerum numerum cognitarum, et numerum esse perspicit infinitum. Qui enim dicit, Nolo me falli et hoc me nolle scio, et hoc me scire scio; jam et si non commoda elocutione, potest hinc infinitum numerum ostendere: et alia reperiuntur, quae adversus Academicos valeant, qui nihil ab homine sciri posse contendunt. Sed modus adhibendus est, praesertim quia in opere isto non hoc suscepimus. Sunt inde libri tres nostri, primo nostrae conversionis tempore conscripti, quos qui potuerit et voluerit legere lectosque intellexerit, nihil eum profecto quae ab eis contra perceptionem veritatis argumenta multa inventa sunt, permovebunt. Cum enim duo sint genera rerum quae sciuntur, unum earum quae per sensus corporis percipit animus, alterum earum quae per se ipsum: multa illi philosophi garrierunt contra corporis sensus; animi autem quasdam firmissimas per
Abbreviated transcription (Latin):
re e. Sic pot̃ addere ⁊ qͣrtũ ⁊ qͥntũ.
⁊ innumerabilia si sufficiat. S qr in¬
numerabilẽ numerũ ł comp̾hende¬
re singła addendo. ł dicere innume.¬
rabilit̾ ñ pot̃. hoc ipsũ certissue cõ¬
p̃hendit ac dic̃ei uerũ hoc ẽẽ: & tã in¬
numerabile: ut ueri eiꝰ infinitũ nu¬
merũ ñ possit compͣhende ac dicere.
Hoc ⁊ inuoluntate certa similiter¬
aduerti pot̾. Qͥs ẽ enĩ cui nͣ ĩpru¬
dent᷑ respondeat᷑. forte falleris: dicen¬
ti. uolo beatꝰ ẽẽ: Ec si dicat scio me
hoc uelle. ⁊ hoc me scire scio: iahis
duob ⁊ t̾ciũ pot᷑ addẽ qđ hȩc duo
sciat. & qͣrtũ qđ hȩc duo scire se
sciat: ⁊ similit̾ in infinitũ numer̃
ꝑgere. Itẽ si qͥspiã dicat errare nolo.
ñne siue erret siue ñ erret errare
tam̃ eũ nolle uerũ erit: Qisẽ qͥ hinc
ñ ĩpudentissime dicat. forsitan fal¬
leris: cũ ꝓfecto ubic̃q fallat᷑ falli ta
m̃ se nolle ñ fallit᷑.: Et si hoc scire se

Expanded text:
re est: sic potest addere et quartum, et quintum, et innumerabilia, si sufficiat. Sed quia innumerabilem numerum vel comprehendere singula addendo, vel dicere innumerabiliter non potest, hoc ipsum certissime comprehendit ac dicit, et verum hoc esse, et tam innumerabile, ut vere ejus infinitum numerum non possit comprehendere ac dicere. Hoc et in voluntate certa similiteradverti potest. Quis est enim cui non impudenter respondeatur, Forte falleris, dicenti, Volo beatus esse? Et si dicat, Scio me hoc velle, et hoc me scire scio; jam his duobus et tertium potest addere, quod haec duo sciat; et quartum, quod haec duo scire se sciat, et similiter in infinitum numerum pergere. Item si quispiam dicat, Errare nolo; nonne sive erret sive non erret, errare tamen eum nolle verum erit? Quis est qui huic non impudentissime dicat, Forsitan falleris? cum profecto ubicumque fallatur, falli se tamen nolle non fallitur. Et si hoc scire se
Abbreviated transcription (Latin):
cecus :⁊ ab om̃ĩ luce decoris alienꝰ. ac te¬
nebris dedecoris inuolutꝰ. ut eũ qͥ ne-¬
qͥter uiuit ac turpit. ⁊ nullo ꝓhiben¬
te nullo ulciscente. & nullo saltẽ re¬
p̃hendere audente. insuꝑ ⁊ laudan-¬
tib plurunis. qm̃ sic̃ ait scriptura
diuina laudat᷑ peccator in desideri¬
is animȩ suȩ. ⁊ qͥ iniqͣ gerit benedicit᷑

Expanded text:
caecus, et ab omni luce decoris alienus ac tecaecus, et ab omni luce decoris alienus ac tenebris dedecoris involutus, ut eum qui nequiter vivit ac turpiter, et nullo prohibente, nullo ulciscente, et nullo saltem reprehendere audente, insuper et laudantibus plurimis, quoniam sicut ait Scriptura divina, Laudatur peccator in desideriis animae su
Abbreviated transcription (Latin):
N forte illud ẽ qđ nos ab his angus.¬
Itus possit eruere: ut qͣm diximꝰ
ibi qͦsq posuisse beatã uita qđ eos ma¬
xime delectauit. ut uoluptas epycu¬
rũ. uirtus zenonẽ. sic aliũ aliquid
aliud. nichil dicamꝰ ẽẽ beatȩ uiue¬
re. nͥ uiuere scđm delectationẽ suã:
& ido falsũ ñ ee̾ qđ om̃s beatȩ uiuere
uelint: qr om̃s ita uolunt ut quẽq:
delectat. Nã ⁊ hoc pͥpło si ꝓñciatũ
ẽẽt in theatro: om̃s id insuis uolun¬
tatib inuenirent. S hoc qͦq cycero
cũ sibi ͤ eaduerso ꝓposuisset. ita redar¬
guit: ut qͥ hoc sentiaͣnt erubescant.
dit enĩ. Ecce autẽ ñ philosophi qͥdẽ s
prompti tam ad disputandũ. om̃s
aiint ẽẽ beatos: qͥ uiuant ut ipsiue¬
lectat. S mox ille subiecit. Falsũ
id qͥdẽ. Uelle enĩ qđ ñ deceat: idip.¬
sũ ẽ miserrimũ: nec tũs miserũ ẽ
ñ adipisci qđ uelis. quã adipisci uelle
qđ ñ oporteat. Preclarissime omino:
atq uerissime. Quisnãq ita sit m̃te

Expanded text:
n forte illud est quod nos ab his angustiis possit eruere, ut quoniam diximus ibi quosque posuisse beatam vitam quod eos maxime delectavit, ut voluptas Epicurum, virtus Zenonem; sic alium aliquid aliud, nihil dicamus esse beate vivere, nisi vivere secundum delectationem suam, et ideo falsum non esse quod omnes beate vivere velint, quia omnes ita volunt ut quemque delectat? Nam et hoc populo si pronuntiatum esset in theatro, omnes id in suis voluntatibus invenirent. Sed hoc quoque Cicero cum sibi ex adverso proposuisset, ita redarguit, ut qui hoc sentiunt, erubescant. it: \'Ecce autem alii non philosophi quidem sed prompti tamen ad disputandum omnes aiunt esse beatos, qui uiuunt, ut ipsi uelectat. Sed mox ille subjecit: Falsum id quidem. Velle enim quod non deceat, idipsum miserrimum est: nec tam miserum est non adipisci quod velis, quam adipisci velle quod non oporteat. Praeclarissime omnino atque verissime. Quis namque ita sit mente
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis ⁊ si miser e: minꝰ tam̃ ẽẽt. si
nichil eoꝵ que ꝑperã uoluisset. habe¬
re potuisset Mala eñ uoluntate
uel sola quisq miser efficit᷑: sed mi¬
serior potestate qua desideriũ malȩ
uoluntatis implet᷑. Qua ꝓpt̾ qm ue
rũ ẽ qđ om̃s homines beati ẽẽ uelinit.
idq unũ ardentissimo amore appe-¬
tant. ⁊ ꝓpt̃ hoc cetera quȩcũq appe¬
tunt: nec qͥsꝗͣ. potest amare qđ om.¬
nino qͥd uel quale nescit. nec potest
nescire qͥd sit qđ uelle se scit: Seqͥt᷑
ut om̃s beatã uitã sciant. Om̃s aut̃
beati habent qđ uolunt: quãuis nͣ
om̃s qͥ habent qđ uolunt. continuo
sint beati: continuo autẽ miseri qͥ
uel ñ habent qđ uolunt uł id ha¬
bent q ñ recte uolunt. Beatꝰ gͥ ñẽ.¬

Expanded text:
miser esset, minus tamen esset, si nihil eorum quae perperam voluisset, habere potuisset? Etiam mala enim voluntate vel sola quisque miser efficitur: sed miserior potestate, qua desiderium malae voluntatis impletur. Quapropterum est quod omnes homines esse beati velint, idque unum ardentissimo amore appetant, et propter hoc caetera quaecumque appetunt; nec quisquam potest amare quod omnino quid vel quale sit nescit, nec potest nescire quid sit quod velle se scit; sequitur ut omnes beatam vitam sciant. Omnes autem beati habent quod volunt, quamvis non omnes qui habent quod volunt continuo sint beati: continuo autem miseri, qui vel non habent quod volunt, vel id habent quod non recte volunt. Beatus
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ aliqͥd eiusmodi accidẽ nͣ potest
& ido sola ẽ incõmutabił substantia.
uel ẽẽntia quȩ ds ẽ: cui ꝓfecto ipsũ
ee unde essentia nominata eͣ. maxi.¬
me ac uerissime competit. Qdenĩ
mutat᷑. ñ seruat ipsũ eẽ. & qđ mu¬
tari potest etiã si nͣ mutet᷑. potest qđ
fuerat nͥ ẽẽ: ac ꝑ hoc illud solũ quod
nͣ tantũ nͣ mutat᷑. uerũ etiã mutari
om̃ino nͣ potest. Sine scrupulo occur¬
rit qđ uerissime dicat᷑ esse. Ill

Expanded text:
ccidere non potest; et ideo sola est incommutabilis substantia vel essentia, qui Deus est, cui profectio ipsum esse, unde essentia nominata est, maxime ac verissime competit. Quod enim mutatur, non servat ipsum esse; et quod mutari potest, etiamsi non mutetur, potest quod fuerat non esse: ac per hoc illud solum quod non tantum non mutatur, verum etiam mutari omnino non potest, sine scrupulo occurrit quod verissime dicatur esse.
Abbreviated transcription (Latin):
incipit racio: ubi hõ interior iã possit
agnosci. Qui cuã ipse si ꝑillã ratio¬
nẽ cui tp̃raliũ rerũ ãministratio
delegata ẽ ĩ modato ꝓgressu nimis
in exteriora ꝓlabit᷑ consentiente sibi
capite suo. id ÷ ñ eã cohibente atq
refrenante illa quȩ in specula con¬
silu p̃sidet quasi uirili portione:
inueterat᷑ int̾ inimicos suos uirtu¬
tis inuidos demones cũ suo pͥncipe
diabolo. et̃noꝵq illa uisio ab ipso¬
etiã capite cũ conuige uetitũ man¬
ducante subtrahit᷑: ut lum̃ ocłoꝵ
eiꝰ ñ sit cũ ille. Ac sic ab illa illustra¬
tionȩ ueritatis ãbo nudati. atq aꝑ¬
tis oculis conscientiȩ ad uidendũ
quã inbonesti atq indecori reman¬
serint. tanꝗͣ. folia dulciũ frcictuũ.
s sine ipsis fructib ita sine fructu
boni oꝑis. bona uerba contexunt.
ut male uiuentes. quasi bene loqͣn¬
do contegant turpitudinẽ suam.

Expanded text:
 iam homo interior possit agnosci. qui etiam si per illam rationem, cui temporalium rerum administratio delegata est, iam moderato progressu nimis in exteriora prolabitur consentiente sibi capite suo, id est non eam cohibente atque refrenante illa quae in specula consilii praesidet quasi uirili portione, inueteratur inter inimicos suos, uirtutis inuidos daemones cum suo principe diabolo, aeternorumque illa uisio ab ipso capite cum coniuge uetitum manducante subtrahitur, ut lumen oculorum eius non sit cum illo; ac sic ab illa inlustratione ueritatis ambo nudati atque apertis oculis conscientiae ad uidendum, quam inhonesti atque indecori remanserint, tamquam folia dulcium fructuum, sed sine ipsis fructibus, ita sine fructu boni operis uana uerba contexunt, ut male uiuentes quasi bene loquendo contegant turpitudinem suam.
Abbreviated transcription (Latin):
hic debeamꝰ acciꝑe dictũ ẽẽ dilecti.¬
onẽ dm merito quęrit᷑. Pat̃ eñi solus
ita d̾s eͣ. ut ñ sit ex dõ: ac ꝑ hoc dilec¬
tio quȩ ita dͣs ẽ ut ex dõsit: aut filiꝰ
qua nos eũ .s qua nos ipse dilexit:
& misit filiũ suũ litatorẽ ꝓ pecc̾is
nrͣis. ⁊ hinc exhortatꝰ ee̾t ut ⁊ nos
inuicẽ diligamꝰ. atq ita in nobis ds¬
maneat: qr utiq dilectionẽ dm̃ dixe¬
rat. statĩ uolens de hac re aꝑtius a¬
liqͥd eloqͥ: in hoc inqͥt cognoscimꝰ qr
in ipso manemꝰ ⁊ ipse in nob̾: qr de
qͦ dedit nob̾: facit nos in dõ manere.
⁊ ipsũ in nobis. Hoc aut̃ fac̃ dilectio.
Ipse ẽ gͥ d̾s dilectio. Deniq paulopꝰ.
cũ hoc ipsũ repetisset atq dixisset.
d̃s dilectio ẽ: continuo subiecit. E
qͥ manet in dilectiõe. in do manet.
& ds in eo. Uñ supͣ dixerat. In hoc¬

Expanded text:
dictum esse dilectionem Deum, merito quaeritur. Pater enim solus ita Deus est, ut non sit ex Deo: ac per hoc dilectio quae ita Deus est, ut ex Deo sit, aut Filiusqua nos eum, sed qua Ipse dilexit nos, et misit Filium suum litatorem pro peccatis nostris; et hinc exhortatus esset ut et nos invicem diligamus, atque ita Deus in nobis maneat, quia utique dilectionem Deum dixerat, statim volens de hac re apertius aliquid eloqui, In hoc, inquit, cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse in nobis, quia de quo dedit nobis, facit nos in deo manere et ipsum in nobis; hoc autem facit dilectio. ipse est igitur deus dilectio. denique paulo post, cum hoc ipsum repetisset atque dixisset: deus dilectio est, continuo subiecit: et qui manet in dilectione, in deo manet et deus in eo
Abbreviated transcription (Latin):
datꝰ fuerit homini. accendit eũ in
dilectionẽ di ⁊ ꝓximi: & ipse dilec¬
tio ẽ. Non enĩ habet hõ uñ d̃m di¬
ligat.: nͥ ex dõ: ꝓpt̾ qđ paulopꝰ dicit
diffusa ẽ in cordib nr̃is. ꝑ sp̃m sc̃m

Expanded text:
datus fuerit homini, accendit eum in dilectionem Dei et proximi, et ipse dilectio est. Non enim habet homo unde Deum diligat, nisi ex Deo. Propter quod paulo post dicit: diffusa est in cordibus nostris, per
Abbreviated transcription (Latin):
ipse aut̃ ⁊ sibi ⁊ illis tantũ memine¬
rit. ⁊ filius nec meminerit nec diligat
sibi. s meminerit ei pat̃ ⁊ diligat ei
sp̃s sc̃s. ipse aut̃ ⁊ sibi ⁊ illis tantũmͦ
rit nec intelligat sͥ s meminerit ei
natura. nec distent in eis ista. Sicͣ in nob̾
alud ẽ memoria aliud intelligentia.
aliud dilectio. siue caritas: s unũ aliqͥd
sint qđ omia ualeat. sic̃ sapientia. &
sic habeat᷑ inunius ciuiusq natlra. ut
qͥhabet hoc sit qđ habet. sic̃ iunmuta¬
bił simplexq substantia. Si gͦ hȩc in¬
tellecta st̃. ⁊ quantũ nob̾ in reb tantis
uidere ł coniectare concessũ ẽ. tiera ẽẽ
claruer̾t: nescio cur ñ sicͣ sapientia &

Expanded text:
ipse autem et sibi et illis tantum meminerit, et filius nec meminerit nec diligat sibi, sed meminerit ei pater et diligat ei spiritus sanctus, ipse autem et sibi et illis tantummodo rit, nec intelligat sibi; sed meminerit ei natura nec distent in eis ista, sicut in nobis aliud est memoria, aliud est intellegentia, aliud est dilectio siue caritas, sed unum aliquid sit, quod omnia ualeat, sicut ipsa sapientia, et sic habetur in uniuscuiusque natura, ut qui habet hoc sit quod habet, sicut immutabilis simplexque substantia. si ergo haec intellecta sunt et, quantum nobis in rebus tantis uidere uel coniectare concessum est, uera esse claruerunt, nescio, cur non, sicut sapientia et
Abbreviated transcription (Latin):
lata ẽ de monte sina: ꝓpħar̃ autem
nõie etiã psalmi significati st̃. Et
tam̃ alio loco ipse saluator: oporte¬
bat inqͥt ĩpleri oĩa q̃ scripta st̃ in
lege ⁊ ꝓpħis ⁊ psalmis de me. hic
rursus ꝓpħar̃ nom̃ exceptis psalmis
intelligi uoluit. Dicit᷑ gͦ lex uniu̾¬
ꝗ̃ ꝑ moysen data ẽ. Itẽ dicunt᷑ co.¬
munit̃ ꝓpħȩ simul cũ psalmis. di¬
eunt᷑ ⁊ ꝓpͥe. pret᷑ psalmos. Et mul¬
tis aliis exemplis doceri pot̾. multa rerũ
uocabula ⁊ uniuersalit poni: & ꝓpͥȩ qͥb¬
dã reb adhiberi. nͥ in re aꝑta uitanda
sit longitudo sermonis. Ftex uło dixi.
ne qͥsquã ꝓpt̾ea nos inconuenient exis¬
timet sp̃m sc̃m caritatẽ appellare: qr¬

Expanded text:
lata est de monte Sina. prophetarum autem lata est de monte Sina. prophetarum autem nomine etiam psalmi significati sunt, et tamen alio loco ipse saluator: oportebat, inquit, impleri omnia quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. hic rursus prophetarum nomine exceptis psalmis intellegi uoluit. dicitur ergo lex uniuer Mosen data est. item dicuntur communiter prophetae simul cum psalmis, dicuntur et proprie praeter psalmos. et multis aliis exemplis doceri potest multa rerum uocabula et uniuersaliter poni et proprie quibusdam rebus adhiberi, nisi in re aperta uitanda sit longitudo sermonis. hoc ideo dixi, ne quisquam propterea nos inconuenienter existimet caritatem appellare
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcecłe repꝑit᷑. S hoc qͦq illi patͣ dedit.
ñ iã existenti ⁊ ñdũ habenti: s quic¬
qͥd utnigenito u̾bo dedit. gignendo de¬
dit. Sic gͦ illũ genuit. ut etiã de illo
transeunt᷑. sed diligent᷑ intuenda in¬
separabilis tͥnitatis ista distinctio.
Huic em̃ factũ ẽ ut ꝓpͥe dĩ uerbum.
aptius quã ut hoc sit sp̃c sc̃s: ut¬
scilicet in illa simplici sũmaq na¬
tura ñ sit aliud substantia ⁊ altud
caritas. s substantia ipsa sit caritas.
⁊ caritas ipsa substantia. siue in pa¬
tre suie in filio. siue in sp̃u sc̃o. &
significant᷑ eloqͥa. Nã ex ꝓpħa ysa¬
ia testimoniũ ponens apłs uͥ ait. in
aliis linguis ⁊ in aliis labiis loquar
p̃pło huic p̃misit tam̃ in lege scriptũ
ẽ: & ipse dñs in lege inqͥt eoꝵ scrip¬
hoc legamꝰ in psalmo: aliqñ aut̃ ꝓpͥe
uocat᷑ lex q̃data ẽ ꝑ moysen. scd̾m
&. in his duob p̃ceptis tota lex pen¬
det ⁊ ꝓpħȩ Hic utiq ꝓpͥe lex appel¬

Expanded text:
e reperitur. sed hoc quoque illi pater dedit non iam exsistenti et nondum habenti, sed quidquid unigenito uerbo dedit, gignendo dedit. sic ergo eum genuit, ut etiam de illo transeunter, sed diligenter intuenda inseparabilis trinitatis ista distinctio. hinc enim factum est, ut proprie dei uerbum eaptius, quam ut hoc sit spiritus sanctus? ut in illa simplici summaque natura non sit aliud substantia et aliud caritas, sed substantia ipsa sit caritas et caritas ipsa substantia, ita siue in patre siue in filio siue in spiritu sancto; et significantur eloquia. nam ex propheta Esaia testimonium ponens apostolus, ubi ait: in aliis linguis et in aliis labiis loquar populo huic, praemisit tamen: in lege scriptum est. et ipse dominus: in lege, inquit, eorum scriphoc legatur in psalmo. aliquando autem proprie uocatur lex quae data est per Mosen, secundum et: in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae; hic utique proprie lex appel
Abbreviated transcription (Latin):
cientia mea: ñ utiq ꝓpterea dictũ est.
qr dĩ substantia nr̃a ẽ patientia: s qđ ab
ipsã nob̾ eͣ sic̃ alibi legit᷑. qm̃ ab ipso ẽ
pacientia mea. Hunc quippe sensum
facile repellit scripturarũ ipsa locu¬
tio. Iale ẽ eñĩ tu espatientia mea. qͣle
mea: ⁊ multa similia. Non ẽ autem
dictũ dñe caritas mea aut tu es caritas
mea. aut tu dĩ caritas mea: s ita dictũ
ẽ d̾s caritas ẽ. sic̃ dictũ ẽ. d̃s sp̃s ẽ łtoc¬

Expanded text:
t, quia Dei substantia est nostra patientia; sed quod ab ipso nobis est, sicut alibi legitur, Quoniam ab ipso est patientia mea . Hunc quippe sensum facile refellit Scripturarum ipsa locutio. Tale est enim, Tu es patientia mea; quale mea; et multa similia. Non est autem dictum: Domine, charitas mea, aut, Tu es charitas mea, aut Tu Deus, charitas mea; sed ita dictum est: Deus charitas est: sicut dictum est, Deus Spirit
Abbreviated transcription (Latin):
Unc de sp̃y sco qͣntũ
insinuat caritatẽ. Ut aut̃ẽ nos exer¬
ceret sermo diuinꝰ. ñ res in promp¬
tu sitas. s in abdito scrutandas atq
ex abdito eruendas : maiore stu-¬
dio fecit inqͥri. Non itaq dix̃ scͥp¬

Expanded text:
unc de spiritu sancto, quantum insinuat caritatem. ut autem nos exerceret sermo diuinus, non res in promtu sitas, sed in abdito scrutandas, ex abdito eruendas maiore studio fecit inquiri. non ita dixit scrip
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ atq idẽ sp̃c: diuidens ꝓpͥa uni.¬
cuiq ꝓ ut uult. Non ẽ illic condi¬
tio dati. ⁊ d̾natio dantiũ: s concor¬
dia dati ⁊ donantiũ. Qua ꝓpt̃ sic̃
sc̃a scriptura ꝓclamat. ds caritas ẽ illa¬
quȩ ex dõ ẽ. ⁊ in nob̾ id agit ut in
dõ maneamꝰ: ⁊ ipse in nob̾ ⁊ hoc
inde cognoscimꝰ ꝙ de sp̃u suo ded̃
nob̾ ipse sp̃s eiꝰ ẽd̾s caritas. Deinde
si in donis dĩ nichil maius ẽ karita¬
te. ⁊ nullũ ẽ maius donũ dĩ quam
consequentius
ipse sit caritas. que dr ⁊ d̃s. ⁊ ex d̃oͤ
Et si caritas qua pat̾ diligit filiũ. &
patrẽ diligit filius in effabilit cõ
munionẽ demonstret ãboꝵ: quid
conuenientius quã ut ille ꝓpͥe dica¬
tͣ caritas qͥ sp̃c ẽ cõmunis ambobus.
trinitate. s. ñ frustra ꝓpͥe caritas ñcupet᷑.
ꝓpt̾̃ illa quȩ dicta st̃. sic̃ ñ solus ẽ in

Expanded text:
unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult. Non est illic conditio dati et dominatio dantium, sed concordia dati et dantium. 37. Quapropter si sancta Scriptura proclamat, Deus charitas est; illaque ex Deo est, et in nobis id agit ut in Deo maneamus, et ipse in nobis, et hoc inde cognoscimus, quia de Spiritu suo dedit nobis, ipse Spiritus est Deus charitas. Deinde, si in donis Dei nihil majus est charitate, et nullum est majus donum Dei quam consequentius quam ut ipse sit caritas quae dicitur Deus et ex Deo? Et si caritas, qua Pater diligit Filium et Patrem diligit Filius, ineffabiliter munionem demonstrat amborum; quid conuenientius, quam ut ille proprie dicatur caritas, qui spiritus est communis ambobus? trinitate, sed non frustra proprie caritas nuncupetur propter illa quae dicta sunt, sicut non solus est in
Abbreviated transcription (Latin):
diligunt dm̃ s nimis longũ ẽ cun¬
cta colligere. Et qͥd eis satis ẽ quib
hȩc quȩ diximꝰ satis ñ sunt: Sane
locutiõis agnoscant qͦ dictũ ẽ. in ex¬
poliationẽ corporis carnis. Sic̃ eñi
corpꝰ carnis nichil ẽ aliud quã caro:

Expanded text:
diligunt deum. sed nimis longum est cuncta colligere, et quid eis satis est quibus haec quae diximus satis non sunt? Sane locutionis agnoscant, quod dictum est: in expoliatione corporis carnis. sicut enim corpus carnis nihil
Abbreviated transcription (Latin):
nificantes d̃m. De qͦ facto suo qđ in¬
circũcisos baptrrauerat. qr pͥus ꝙͣ bap¬
tuarent᷑. ut nodũ questioĩs huiꝰ au¬
ferret. in eos uenerat sp̃c scͥs. cũ perrꝰ
postea redderet rationẽ fr̃ib qͥerant
hierosolumis. ⁊ hac audita re moue¬
bant᷑: ait post cȩt̾a. Cũ cepissẽ autẽ

Expanded text:
de quo facto suo, quod incircumcisos baptizauerat, quia, priusquam baptizarentur, ut nodum quaestionis huius auferret, in eos uenerat spiritus sanctus, cum Petrus postea redderet rationem fratribus, qui erant Hierosolymis et hac re audita monebantur, ait post cetera: cum coepissem autem
Abbreviated transcription (Latin):
racionalẽ ł intellectualẽ creaturã q̃
facta ẽ ad ymagũe di: ꝑ qͦtd uelut specłm
quantũ possent si possent. cernerent
trinitatẽ dͣm. in nr̃a memoria. intel¬
ligentia. uoluntate. Quȩ tria. insua
m̃te naturalit᷑ diuinitꝰ instituta: quis¬
qͥs uniuacit᷑ ꝑspicit. ⁊ quã magnũ
sit in ea. ũn pat̾ etiã sempit̾na in-¬
mutabilisq natura recoli. conspici.¬
ãplecti. concupisci. reminiscit᷑ ꝑ me¬
moriã: intuet᷑ ꝑ intelligentiã. ample¬
ctit᷑ ꝑ dilectionẽ: ꝓfecto repꝑit sũmȩ
illiꝰ tͥnitatis ymaginẽ ad quã sũmã
tͥnitatẽ reminis cendã. uidendã. di.¬
ligendã. ut eã recordet᷑. eã contẽplet᷑
ea delectet᷑. totũ debet referre qd ui¬
uit. Uerũ ne hanc ymaginẽ ab ea-¬
dẽ tͥnitate fact᷑a. ⁊ suo uicio in deteri¬
us cͣomutat᷑ã. ita cid̃e cõparet tͥnita¬
trut omim᷑ existimet similẽ sed

Expanded text:
rationalem uel intellectualem creaturam, quae rationalem uel intellectualem creaturam, quae facta est ad imaginem dei, per quod uelut speculum, quantum possent, si possent, cernerent trinitatem deum in nostra memoria, intellegentia, uoluntate. quae tria in sua mente naturaliter diuinitus instituta quisquis uiuaciter perspicit et quam magnum sit in ea, unde potest etiam sempiterna immutabilisque natura recoli, conspici, concupisci — reminiscitur per memoriam, intuetur per intellegentiam, amplectitur per dilsummae Trinitatis imaginem. Ad quam summam Trinitatem reminiscendam, videndam, diligendam, ut eam recordetur, eam contempletur, ea delectetur, totum debet referre quod vivit. Verum ne hanc imaginem ab eadem Trinitate factam, et suo vitio in deterius commutatam, ita eidem comparet Trinitati, ut omni modo existimet similem; sed
Abbreviated transcription (Latin):
si responderet nolens. seq̃ret᷑ illa
miseria: quã de do crede magna
insania ẽ si autẽ diceret uolens:
responderet᷑ ei. ergo ⁊ ipse uolun¬
tate sua oͣs ẽ ñ natura. Qͥd gͦͣ res¬
tabat. nͥ ut obmutesceret: & sua cuim¬
int̾rogatiõe obligatũ. in solubili
uinło se uideret S uoluntas
d̃ĩ si ꝓps dicenda ẽ aliqua intri¬
uitate ꝑsona: magis hoc nomen
sp̃ui scõ conuenit. sic̃ caritas. Na
qd ẽ aliud caritas quã uoluntas:
Uideo me de sp̃u scõ in isto libro
scđm scripturas scas hoc disputasse. qd̾
sc̃m. nec alterius substantiȩ. nec mino¬
rẽ quã ẽ patͣ. ⁊ filius. qđ insuꝑiorib
libris scd̾m easdẽ scripturas sc̃as uer̃
ẽẽ dociumꝰ. De creatura etiã quã fecit
ds̃ quantũ ualuimꝰ admonuimꝰ eosqͥ
rationẽ de reb talib poscunt ut inui¬
sibilia eiꝰ ꝑ ea q̃ facta sunt sic̃ possent
intellecta conspicerent: & maxime ꝑ

Expanded text:
si responderet nolens, sequeretur illa si responderet nolens, sequeretur illa miseria, quam de deo credere magna insania est, si autem diceret uolens, responderetur ei: "ergo et ipse uoluntate sua deus est, non natura". quid ergo restabat, nisi ut obmutesceret et sua interrogatione obligatum insolubili uinculo se uideret? sed uoluntas dei si et propria dicenda est aliqua in trinitate persona, magis hoc nomen spiritui sancto competit sicut caritas. nam quid est aliud caritas quam uoluntas? Video me de spiritu sancto in isto libro secundum scripturas sanctas hoc disputasse quod iritum sanctum, nec alterius substantiae nec minorem, quam est pater et filius, quod in superioribus libris secundum easdem scripturas sanctas uerum esse docuimus. de creatura etiam, quam fecit deus, quantum ualuimus, admonuimus eos qui rationem de rebus talibus poscunt, ut inuisibilia eius per ea quae facta sunt, sicut possent, intellecta conspicerent, et maxime per
Abbreviated transcription (Latin):
dici pot̃. Mlultȩ uoluntates in corde
uiri: uoluntas aut̃ dñi manet inȩt̾¬
nũ. Qdã ne filiũ consilii ł uolunta¬
tis di dictrent unigenitũ uerbum:
ipsũ consiliũ seu uoluntatẽ pats idẽ
uerbũ ẽẽ dixer̃t. S. meliꝰ quantum
existimo dicit᷑ consiliũ de consilio.
⁊ uoluntas de uoluntate. sic̃ substan¬
tia de substantia. sapientia de sapi¬
entia: ne absurditate illa quã iam
refellimꝰ filiꝰ dicat᷑ patrẽ facere sapi¬
entẽ. ł uolentẽ: si ñ habet pat̾ in sub¬
stantia sua consiliũ uel uoluntat᷑e.
Acute sane qͥdã respondit heretico
u̾sutissime int̾roganti utrũ dͣs filiũ
uolens annolens genuerit: ut sidi¬
ceret nolens: absurdissime̾ dĩ mise¬
ria sequeret᷑: si aut̾ẽ uolens. conti¬
nuo qđ intendebat uelut inuicta
ratione concluderet: ñ naturȩ ẽẽ
filiũ sed uoluntatis. At ille uigilan¬
tissimȩ quȩsiuit uicisũ ab eo utrũ
õs pat̾ uolens an nolens õs ẽet: ut

Expanded text:
es in corde viri; voluntas autem Domini manet in aeternum. Quidam ne filium consilii vel voluntatis Dei dicerent unigenitum Verbum, ipsum consilium seu voluntatem Patris idem Verbum esse dixerunt. Sed melius, quantum existimo, dicitur consilium de consilio, et voluntas de voluntate, sicut substantia de substantia, sapientia de sapientia: ne absurditate illa quam jam refellimus, Filius dicatur Patrem facere sapientem vel volentem, si non habet Pater in substantia sua consilium vel voluntatem. Acute sane quidam respondit haeretico versutissime internolens an nolens genuerit, ut, diceretur nolens, absurdissima dei miseria sequeretur, si autem nolens, continuo quod contendebat uelut inuicta ratione concluderet, non naturae esse filium, sed uoluntatis. at ille uigilantissime uicissim quaesiuit ab eo, utrum deus pater uolens an nolens sit deus, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
łmn quantulũ cũq coniciendo uideret᷑.
in memoria ⁊ intelligentia m̃tis nrͣȩ
significare curaui: memoriȩ tribu¬
ens om̃ia quȩ scimꝰ etiã si nͣ inde co
memoria rursus relinqͥmꝰ. S illa:
abstrusior ꝓfunditas nr̃ȩ memoriȩ:
uͥ hoc etiã primũ cũ cogitaremꝰ in¬
uenimꝰ. & gignit᷑ intimũ uerbum
qđ nullius linguȩ sit. tanꝗͣ scientia
de scientia:⁊ uisio de uisiõe. ⁊ intel¬
ligentia q̃ apparet in cogitatiõe de
intelligentia quȩ in memoria ĩa fue¬
rat. s latebat: quãquã ⁊ ipsa cogitatio
quandã suã memoriã nͥ haberet non
reuerteret᷑ ad ea quȩ in memoria re-¬
liquerat. cũ alia cogitaret. De sp̃r
aut̃ sc̃o nichil in hoc eniginate qđ
ei simile uideret᷑ ostendi. nͥ uolun¬
tatẽ nr̃am. ł amorẽ. seu dilectionem

Expanded text:
antulumcunque conjiciendo videretur in memoria, et intelligentia mentis nostrae significaretur, curavi: memoriae tribuens omne quod scimus, etiamsi non inde cogmemoria rursus relinquimus. Sed illa est abstrusior profunditas nostrae memoriae, ubi hoc etiam primum cum cogitaremus invenimus, et gignitur intimum verbum, quod nullius linguae sit, tanquam scientia de scientia, et visio de visione, et intelligentia quae apparet in cogitatione, de intelligentia quae in memoria jam fuerat, sed latebat: quanquam et ipsa cogitatio, quamdam suam memoriam nisi haberet, non reverteretur ad ea quae in memoria reliquerat cum alia cogitaret. De Spiritu autem sancto nihil in hoc aenigmate quod ei simile videretur, ostendi, nisi voluntatem nostram, vel amore
Abbreviated transcription (Latin):
alii alia: quãuis ips ũ donũ a qͦ cuq
ꝓpͥa diuidunt᷑. om̃s habeant: ĩd est
sp̃m sc̃m. Nã ⁊ alibi cũ multa do.¬
na cõmemorasset: õmĩa inqͥt hȩc ope¬
rat᷑ unꝰ atq idẽ spͣs: diuidens unicu¬

Expanded text:
alii alia: quamvis ipsum donum a quo cuique alii alia: quamvis ipsum donum a quo cuique propria dividuntur omnes habeant, id est, Spiritum sanctum. Nam et alibi cum multa dona commemorasset, Omnia, inquit, haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m scm. qͦ ĩpleti qͥ credid̾ant. lingͥs
omniũ gentiũ loq̃bant᷑. Nec moue¬
at qđ ait dona ñ donũ. Id enĩ testimo¬
niũ: de psalmo posuit. Hoc autẽ.
in psalmo ita legit᷑. Ascendisti in altũ:
captiuasti captiuitatẽ: accepisti do.¬
na in hoĩnib Sic enĩ plures codices
habent ⁊ maxime grec. & ex hebreo
sic intͣpretatũ habemꝰ. Dona itaq dix̃
apłs quẽadmodũ ꝓpħa: ñ donũ. Sed
ẽ diuini sermonis auctoritas. sensus
plenissimꝰ reddet᷑. Utrũq eñi uerũẽ.
in hoĩnib Dedit hõinib tanꝗͣ caput
mẽbris suis. accepit in horunib idẽ
ipse utiq in mẽbris suis ꝓpt̃ quȩ mẽ¬
bra sua clamauit de cȩlo: saule saule
qͥd me ꝑseq̃ris. E de quib mẽbris
suis ait. Quando uni ex minimis me¬
tẽ dona ob hoc ãbo dixer̃t̃:⁊ ꝓpħa ⁊ a¬
omib mẽbris xp̃rmulta dona quȩ
sint quibꝰq ꝓpͥa diuidunt᷑. Non enĩ
singuli qͥq habent omĩa. s. hi illa.

Expanded text:
rediderunt linguis omnium gentium loquebantur. nec moueat quod ait: dona, non "donum". id enim testimonium de psalmo posuit; hoc autem in psalmo ita legitur: ascendisti in altum, captiuasti captiuitatem, accepisti dona in hominibus. sic enim plures codices habent, maxime graeci, et ex hebraeo sic  quemadmodum Propheta, non, donum. Sed est divini sermonis auctoritas, sensus plenissimus redderetur. Utrumque enim verum est, in hominibus. Dedit hominibus, tanquam caput membris suis: accepit in hominibus idem ipse utique membris suis, propter quae membra sua clamavit de coelo, Saule, Saule, quid me persequeris ? et de quibus membris suis ait, Quando uni ex minimis metem dona ob hoc ambo dixerunt, et omnibus membris Christi multa dona, quae sunt quibusque propria, dividuntur. Non enim singuli quique habent omnia, sed hi illa,
Abbreviated transcription (Latin):
si absurdissimũ ẽ: restat ut ñ solus
Qd aut̃ dictũ ẽ filii caritatis suȩ.
nichil aliud intelligat᷑ quã filu sui
dilecti: quã filii postremo subs¬
tantiȩ suȩ. Caritas quippe patris
quȩ in natira eiꝰ ẽ in effabilit᷑ sĩplici:
nichil ẽ alud quã ipsa eiꝰ natura ał¬
q substantia. ut sepe iã diximꝰ : ⁊ se

Expanded text:
si absurdissimum est, restat, ut non solus quod autem dictum est: filii caritatis suae, nihil aliud intellegatur quam filii sui dilecti, quam filii postremo substantiae suae. caritas quippe patris, quae in natura eius est ineffabiliter simplici, nihil est aliud quam eius ipsa natura atque subst
Abbreviated transcription (Latin):
captiui tenebant᷑ de his edificat᷑ cor
pꝰ xp̃i: quȩ domꝰ appellat᷑ eccłia. Hanc
autẽ captiuitatẽ ipse captiuauit: qui
diabolũ uicit. Et ne illa quȩ futura
potentiȩ uincuł alligauit. Ipse itaq di¬
abolus ẽ appellata captiuitas. q̃uã cap¬
tiuauit qͥ ascendit in cͣelu: & dedit do-¬
na hominib ł accepit in hominibus.
tib qͥd gͦ faciemꝰ fr̃s. monstrate nob̾:
dix̃ ad eos. Agite penitentiã: ⁊ bapti¬
in remissione peccatoꝵ: & accipietis

Expanded text:
aptiui tenebantur, de his aedificatur corpus Christi, quae domus appellatur ecclesia. hanc autem captiuitatem ipse captiuauit, quia diabolum uicit. et ne illa quae futura potentiae uinculis alligauit. ipse itaque diabolus est appellata captiuitas, quam captiuauit qui ascendit in altum et dedit dona hominibus uel accepit in hominibus. tibus: quid ergo faciemus, fratres? monstrate nobis, dixit ad eos: agite paenitentiam, et baptiin remissione peccatorum, et accipietis
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s Cui petrus. pecunia inqͥt tua te¬
cũ sit in ꝑditionẽ: qr donũ dĩ te ex¬
istimasti pecunia posside. Et alio
eiusdẽ libriloco. cũ petrus cornelio
⁊ eis qͥ cũ illo fuerant loq̃ret᷑ amĩci¬

Expanded text:
 cui Petrus idem: pecunia, inquit, tua tecum sit in perditione, quia donum dei aestimasti pecunia possidere. et alio eiusdem libri loco, cum Petrus Cornelio et eis qui cum illo fuerant loqueretur annunti
Abbreviated transcription (Latin):
niꝰ. Utrũ aut̃ donũ d̾i sit appellata aqua
ita inuenimꝰ alibi in ipso euu̾gelio.
hanc aquã di donũ appellatã. Nã
dñs ide qñ cũ samaritana muliere
ad puteũ loq̃bat᷑ cuii dixerat da m bib̾e.
cũ illa respondiss: qđ uidi ñ conterent᷑
samaritanis: respond̃ iħs. ⁊ dix̃ ei. Si
scires donũ d̾i.⁊ qͥsẽ qͥ dic̃ tͥ da mͥbib̾e:

Expanded text:
sumus. utrum autem donum dei sit appellata aqua ita inuenimus alibi in ipso euangelio hanc aquam dei donum appellatam. nam dominus idem quando cum Samaritana muliere ad puteum loquebatur, cui dixerat: da mihi bibere, cum illa respondisset, quod Iudaei non conterentur Samaritanis, respondit Iesus et dixit ei: si scires
Abbreviated transcription (Latin):
ista inuenimꝰ ibi qñ nos cogitando ĩue¬
nimꝰ ⁊ intelligere aliqͥ ⁊ amare. quȩ
ibi erant ⁊ q̃n inde ñ cogitabamꝰ: &
sic̃ inẽ memoria. inẽ dilectio huic
intelligentiȩ q̃ cogitatiõe formatur.
qđ uerbũ uerũ sine ullius gentis
lingua intꝰ dicimꝰ qñ qđ nouimꝰ di¬
cimꝰ. Nã nͥ reminiscendo ñ redit
ad aliqͥd. ⁊ nͥ amando redire ñ curat
nr̃ȩ cogitatioĩs intuitus: ita dilec.¬
tio quȩ uisionẽ in memoria consti¬
tutã ⁊ usionẽ cogitatiõis inde forma.¬
tã quasi parentẽ ꝓleq coniungit.
nͥ haberet appetendi scientiã. quȩ si¬
ne memora ⁊ intelligentias potest
e̾e: qͥd recte diligeret ignoraret .

Expanded text:
sta invenimus ibi, quando nos cogitando invenimus et intelligere aliquid et amare, quae ibi erant et quando inde non cogitabamus: et sicut inest memoria, inest dilectio huic intelligentiae quae cogitatione formatur; quod verbum verum sine ullius gentis lingua intus dicimus, quando quod novimus dicimus; nam nisi reminiscendo non redit ad aliquid, et nisi amando redire non curat nostrae cogitationis intuitus: ita dilectio quae visionem in memoria constitutam, et visionem cogitationis inde formatam quasi parentem prolemque conjungit, nisi haberet appetendi scientiam, quae sine memoria et intelligentia non potest sse, quid recte diligeret ignoraret.
Abbreviated transcription (Latin):
b̾e: tu forsitan petisses ab eo. & delisset̃
tͥ aquã uiuã. Nã qđ ibi ait flumina
de uentre eiꝰ fluent aq̃ uiuȩ: hoc in
isto loco fiet inqͥt in eo fons aquȩ sa¬
lientis in uitã ẽt̾nã. Paulus qͦq apłs

Expanded text:
bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam uiuam. nam quod ibi ait: flumina de uentre eius fluent aquae uiuae, hoc in isto loco: fiet, inquit, in eo fons aquae salutis in uita aeterna. Paulus uero apos
Abbreviated transcription (Latin):
na dicunt᷑. Quȩ magnitudo utiq
magnꝰ ẽ. alioquin illa erit maior
magnitudo quã oͣs. do aute nonẽ
aliqͥd maius. Ea gͥ magnitudine
magnꝰ eͥ qua ipse ẽ eade magnitu.¬
do: & ido sicuti dicimꝰ tres essentias.
sic nec tres magnitudines. Hoc est.
sa nec magnos tres dicimꝰ. s unum
magnũ. q nͣ participatione magni¬
tudinis ds magnꝰ eͣ: sed se ipso mag¬
no magnꝰ ẽ: qr ipse sua ẽ magnitu.¬
do. Hoc ⁊ de bonitate ⁊ de ȩtͣnitate
⁊ de omĩpotentia di dictũ sit: om̃i¬
b:q omĩno pͣdicam̃tis quȩ de deo
posst̃ ꝓnciari. qđ ad se ipsũ dr̃: non
trans late ac ꝑ similitudinẽ .s. ꝓpͥe:
sitam de illo ꝓpͥȩ aliqͥd dici ore hoĩs
nullomodo ad se ipsa .s. ad inuicem:
aut ad creaturã dicunt᷑. & ido ea re¬
latiue ñ substantialit dici manife¬
stũ ẽ. Sicut eñi trinitas unꝰ ds dicit᷑
se sua si dici potest ditas. ipse sua mas¬
nitudo. ipse sua bonitas. ipse sua ȩter¬

Expanded text:
na dicuntur. Quae magnitudo utiquena dicuntur. Quae magnitudo utiquemagnus est: alioquin illa erit major magnitudo quam Deus, Deo autem non est alia sic ait: Ea igitur magnitudine magnus est, qua ipse est eadem magnitudo. Et ideo sicut non dicimus tres essentias, sic nec tres magnitudines: hoc est sa nec magnos tres dicimus, sed unum magnum; quia non participatione magnitudinis Deus magnus est, sed seipso magno magnus est; quia ipse sua est magnitudo. Hoc et de bonitate, et de aeternitate, et de omnipotentia Dei dictum sit, omnibusque omnino praedicamentis, qupossunt pronuntiari, quod ad se ipsum dicitur non translate ac per similitudinem, sed proprie: si tamen de illo proprie aliquid dici ore homininullo modo ad seipsa, sed ad invicem, aut ad creaturam dicuntur; et ideo relative, non substantialiter ea dici manifestum est. Sicut enim Trinitas unus dse sua sic dici potest deitas, ipse sua magnitudo, ipse sua bonitas, ipse sua aeter
Abbreviated transcription (Latin):
usian tris ypostasis. qđ ẽ latine
unã essentiã tres substantias. S qr
nr̃a loquendi consuetudo iã opti.¬
nuit. ut hoc intelligat᷑ cũ dicimus
essentiã. qđ intelligit᷑ cũ dicimus
substantiã: non audemꝰ dicere unã
essentiã tres substantias. sed unã
⁊ digni auctoritate. dixer̃t: cũ ali¬
ũ modũ aptiorem ñ inuenirent.
qͦ eñciarent uerb̾. qđ sine uerbis
intelligebant. Reuera enĩ qd̵ patͣ

Expanded text:
tres hypostases, quod est Latine unam essentiam tres substantias. Sed quia nostra loquendi consuetudo jam obtinuit, ut hoc intelligatur cum dicimus essentiam quod intelligitur cum dicimus substantiam, non audemus dicere unam essentiam tres substantias; sed unam et digni auctoritate dixerunt, cum alium modum aptiorem non invenirent, quo enuntiarent verbis quod sine verbis intell
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa tͥnitate ñ pluralit᷑ s singłaritͣ
dicit᷑. Qm̃ quippe ñ aliud ẽ dõ. ẽẽ.
⁊ aliud magnũ ẽẽ.s hoc idem illi ẽ
cimꝰ tres e̾e̾ntias. sic ñ dicimꝰ tres
magnitudines: sed unã e̾ẽntiã. &
unã magnitudinẽ. Essentiã dico
quȩ u sya grece dr̃ quã usitatius
substantiã uocamꝰ. Dicunt qͥdẽ &
illi ynoctacin: sed nescio qͥd uolunt
inter c̾e̾. int̾ usian ⁊ ypostasin: ita

Expanded text:
nitate, non pluraliter, sed singulariter dicitur. Quoniam quippe non aliud est Deo esse, et aliud magnum esse, sed hoc idem illi est cimus tres essentias, sic non dicimus tres magnitudines, sed unam essentiam et unam magnitudinem. Essentiam dico, quae οὐσία graece dicitur, quam usitatius substantiam vocamus. 10. Dicunt quidem et illi hypostasim; sed nescio quid volunt interesse inter usiam et hyposta
Abbreviated transcription (Latin):
& spͣs scͥs ds̃ e. qđ seđm substantiã dici
nemo dubitat: ñ tam tres dõs s unũ
d̾m dicimꝰ eã ipsã p̃stantissimã trinita¬
tẽ: ita magnus pater. magnꝰ filius. mag¬
nusis pͣs sc̃s: nec tam̃ tres magni s unꝰ
magnus. Non enĩ de patre solo sicut
⁊ spͣu sc̃o scriptũ eͥ: tu es solus deus
bone. tanquã hominẽ cõpellans. scđ̾m
hominẽ tantũmͦ intelligeret᷑. ideo ñ
ait. nemo bonꝰ nͥ solus pat: sed nemo
bonꝰ nͥ unꝰ dõ. In pat̾s enĩ nomine
dere suꝑ cherubin dicit᷑. qđ ad sitũ
amictus qđ ad habitũ.: & anm tui
ñ deficient. qđ ad tẽpus.: &. si ascendo

Expanded text:
antiam dici nemo dubitat; non tamen tres deos sed unum Deum dicimus eamdem ipsam praestantissimam Trinitatem. Ita magnus Pater, magnus Filius, magnus Spiritus sanctus; nec tamen tres magni, sed unus magnus. Non enim de Patre solo, sicutet Spiritu sancto scriptum est: Tu es solus Deus bone , tanquam hominem compellans, secundum hominem tantummodo intelligeretur, ideo non ait, nemo bonus nisi solus Pater, sed: Nemo bonus nisi unus Deus. In Patris enim nomine, dere super Cherubin dicitur , quod ad situm amictus , quod ad habitum. Et: Anni tui non deficient
Abbreviated transcription (Latin):
osissime sparsa ꝑ om̃s scripturas
inuenit qͥsquis ad eã querendam
ocłm amoris intenderit: sola ẽ sũ¬
mũ bonũ nr̃m: cuiꝰ adipiscendi
causa p̃cipim᷑ agere. quicqͥd recte
agimꝰ. Uisio uͦ illa filii hominis
quȩ p̃ñciata ẽ. cũ congregabunt᷑
ante eũ om̃s gentes: roicent ei. d̾ne
quando te uidimꝰ esurientẽ ⁊ siti.¬
entẽ ⁊ cetera. nec bonũ erit ĩpiis.
qͥ mittent᷑ inignẽ et̾nũ: nec sum¬
mũ bonũ erit iustis. ad huc enim
uocat eos ad regnũ: qđ eis paratũ
ẽ aborigine muncdi. Siẽ eñ illis
dicet. ite in ignẽ et̾nũ: sicꝰ istis.
uenite benedicti patͥs mei posside¬
te paratũ uob̾ regnũ: & sicuti illi u De his scripture locis de qͥb dubiũ ẽ an pꝑ

Expanded text:
pturas invenit quisquis ad eam quaerendam oculum amoris intendit: sola est summum bonum nostrum, cujus adipiscendi causa praecipimur agere quidquid recte agimus. Visio vero illa filii hominis quae praenuntiata est, cum congregabuntur ante eum omnes gentes, et dicent ei, Domine, quando te vidimus esurientem et sitientem? et caetera, nec bonum erit impiis qui mittentur in ignem aeternum, nec summum bonum erit justis. Adhuc enim vocat eos ad regnum, quod eis paratum est ab initio mundi. Sicut enim illis dicet, Ite in ignem aeternum; ita istis, Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum . Et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ut cognoscant te inqͥt unũ uerũ dm̃.
⁊ quẽ misisti iħm xp̃mꝰ sed ĩa in ea
claritate de qua dicit patri: quã ha¬
bui apł te prius quã mundus fierq.
Tunc enĩ tradet regnũ dõ ⁊ patri.
ut intret seruus bonꝰ in gaudiũ
dłni sui: ⁊ abscond st eos quos possi¬
det ds in abscondito uultꝰ sui a con¬
turbatiõe hominũ. eoꝵ scilicet qͥ te
conturbabunt᷑ audientes illã senten¬
tiãꝰ a qͦ auditu malo iustꝰ ñ timebit.
si mͦ ꝓtegat᷑ in tab̾nacło. id: in fide
recta catholicȩ eccłiȩ. a contͣdictiõe
linguar̃: id: a calũnus hereticoꝵ.
Siuͦ ẽ alius intellectꝰ uerboꝵ dñi qͥb¬

Expanded text:
ut cognoscant te, inquit, unum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum? Sed jam in ea claritate de qua dicit Patri, Quam habui apud te, priusquam mundus fieret . Tunc enim tradet regnum Deo et Patri , ut intret servus bonus in gaudium Domini sui , et abscondat eos quos possidet Deus in abscondito vultus sui a conturbatione hominum, eorum scilicet qui tunc conturbabuntur audientes illam sententiam: a quo auditu malo justus non timebit , si modo protegatur in tabernaculo, id est in fide recta catholicae Ecclesiae, a contradictione linguarum , id est a calumniis haereticorum. Si vero est alius intellectus verbo
Abbreviated transcription (Latin):
maioris bonitatis ẽẽ pat̾s quã filii
substantia scđm quã uerbũ ẽ per
qđ facta st̃ omĩa. nichilq ab horret
a sana doctrina: securi utam᷑ non
uno tantũ. s quotqͦt repꝑiri potue¬
rint. Tanto enĩ fortius conuincun¬
t᷑ heretiq quanto plures exitus pa¬
tent ad eoꝵ laq̃os euitandos. S ea q̃
adhuc considanda st̃: alio ĩa pe¬
tamus exordio: Explicit liber

Expanded text:
ris bonitatis esse Patris quam Filii substantia, secundum quam Verbum est per quod facta sunt omnia, nihilque abhorret a sana doctrina: securi utamur, non uno tantum, sed quotquot reperiri potuerint. Tanto enim fortius convincuntur haeretici, quanto plures exitus patent ad eorum laqueos evitandos. Sed ea quae adhuc consideranda sunt, ab alio jam petamus exordio. LIBER