comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reliqͥ om̃s sc̃o sꝑu pͣdicantes: &
ex ꝑsecutore apłs uas elecho¬
nis tuȩ paulus: in ꝓfundo ma¬
ris uiuens. in cȩlo tcio homo. in
paradyso ante martyriũ. in mar¬
tẏrio ꝑfectȩ fidi c̃summata li¬
tꝰ sũ. his immedicabilit᷑ imbutꝰ
nec em̃dari possũ .&. cõmori pos¬
sũ. Tarde michi hos impiissi¬
mos. qͣntũ ego arbitror docto¬
res ȩtas huiꝰ ñc secłi ꝓtulit. se¬
ro hos habuit fides mea quam
Tuerudisti magistros. In audi¬
tis gͦ his om̃ĩbꝰ. inte ita credidiꝰ
ꝑ te ita renatꝰ sũ. & exinde tu¬
us ita sũ. Onmipotent̾ẽ te scio:
nec consciȩ ł tantũ atq ipsi
unigenito tuo. natiuitatis in¬
ȩnarrande ex specto racionẽ.
Impossibile eñĩ tibi nichil est
&. genitũ a te filiũ omnipo¬
tenciȩ tuȩ uirtutȩ ñ ambigo.
Ambigens eni: iã omnipotentẽ
te negabo. Bonũ te etiã ex na¬
tiuitate mea didici: atq ob id
nͣ inuidũ te bonoꝵ. tuoꝵ. in u¬
nigeniti tui natuntate ẽẽ e̾fi¬

Expanded text:
u praedicantes, et ex persecutore apostolus vas electionis tuae Paulus , in profundo maris vivens , in coelo tertio homo , in paradiso ante martyrium, in martyrio perfectae fidei consummata litus sum, his immedicabiliter imbutunec emendari possum, et commori possum. Tarde mihi hos impiissimos, quantum ego arbitror, doctores aetas hujus nunc saeculi protulit. Sero hos habuit fides mea, quam tu erudisti, magistros. Inauditis ego his nominibus in te ita credidi, per te ita renatus sum; et exinde tuus ita sum. Omnipotentem te scio, nec consciae tibi tantum atque ipsi Unigenito tuo nativitatis inenarrandae exspecto rationem. Impossibile enim tibi nihil est, et genitum a te filium omnipotentiae tuae virtute non ambigo. Ambigens enim, jam omnipotentem te negabo. Bonum te etiam ex nativitate mea didici: atque ob id non invidum te bonorum tuorum in Unigeniti tui nativitate esse confi
Abbreviated transcription (Latin):
se .&. ex do exisse. ñ est significaci¬
onis eiꝰde̾ .&. qͥntũ inter ẽ nasci ad
ẽȩ.tantũ a se utͣq sermo discerni¬
t᷑: cũ aliua sit ad̾o in sub stanciã
natiuitatis exisse: aliud a patre
inhũc mundũ ad c̃sũmanda sa¬
lutis nr̃e sacram̃ta uenisse . E. qͥ de¬
ordinem. oportunissimꝰ hic nobis
locꝰ ẽ ut t̾eio nc̃ doceamꝰ filiũ dei
ditũ. ñ exnuncupacione. sed ex
natura: neq ex ad opcione. sed ex
natiuitate. Q uãꝙͣ eñi plures .&.
maxime ad huc unigeniti de se di
extent. ꝓfessiones. qͥbꝰ gene racio¬
nis suȩ ueritatẽ sine leui saltem
emenciende licet calũpniȩ occasi¬
one testet᷑ : tamͣ qͥa neq legenci¬
ũ onerandꝰ ẽ sensus. eo aceruatis
ad copiã dictis. & cũ ĩa nͣ milla
de ꝓprietate natiuitatis ostensa
sint: cȩt̾a om̃ia. aliis er̃t questio¬
nibꝰ reseruanda. Nunc uͦ qͥa hic
sermonis nr̃i ordo institutꝰ ẽ. ut
post patris ẽtestacionẽ. post filii

Expanded text:
 ex Deo exisse, non est significationis ejusdem: et quantum interest nasci, et adesse, tantum a se uterque sermo discernitur. Cum aliud sit a Deo in substantiam nativitatis exisse, aliud est a Patre in hunc mundum ad consummanda salutis nostrae sacramenta venisse. 32. Chrisordinem opportunissimus hic nobis locus est, ut tertio nunc doceamus Filium Deiditum non ex nuncupatione, sed ex natura; neque ex adoptione, sed ex nativitate. Quamquam enim plures et maximae adhuc unigeniti de se Dei exstent professiones, quibus generationis suae veritatem sine levi saltem ementiendae licet calumniae occasione testetur: tamen 157 quia neque legentium onerandus est sensus coacervatis ad copiam dictis, et cum jam nonnulla de proprietate nativitatis ostensa sint, caetera omnia aliis erunt quaestionibus reservanda. Nunc vero quia hic sermonis nostri ordo institutus est, ut post Patris contestationem, post Filii
Abbreviated transcription (Latin):
meus & hic est . &. filius est. Quid
post hec intelligencie poterit
eẽ: ne ñ eẽ credat᷑ e hec qͥdem
patͣnȩ uocis significacio ea fuit: ne
qͥ ad implendã omnẽ iusticiã bap¬
tirandꝰ ee̾t. qͥd ẽe̾t ignoraret᷑. seo
ut qͥ ad saeram̃tũ salutis nr̃e homo

Expanded text:
meus est, et hic est, et filius est? Quid meus est, et hic est, et filius est? Quid post haec intelligentiae poterit esse, ne non esse credatur? Et haec quidem paternae vocis significatio ea fuit, ne qui ad implendam omnem justitiam baptizandus esset, quid esset ignoraretur: sed ut qui ad sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
aũ significacio ẽ: ub i &. hic ẽ. dictũ
eẽ audit᷑ & meus est. E intellige
q̃ sit ueritas. &. racio dictor. Lege¬
ras. filios genui & exaltaui s ñ le¬
geras. filios meos. Genuerat enim
eos sibi ꝑ diuisionẽ geneu̾ & ple¬
bẽ hereditatis. infilios. Ne gͥ ꝑ cõ¬
munionẽ adoptuȩ hereditatis. cog¬
nom̃tũ filii unigenito do addere¬
tͣ naturȩ ueritas ꝑ significacionẽ
ꝓpͥetatis ostensa ẽ. Assignet᷑ sane
hoc cõmunionis in xꝑo nom̃ ut fi¬
lius sit. si de qͦquã dictũ repꝑietur.
hic ẽ filius meus. Sin uͦ ꝓpriũ ae sin¬
głare ei ẽ. hic ẽ filius meus: qͥd ca¬
lũpniã do patri ꝓfessȩ de filio ꝓ¬
dicit᷑. hic est. ñ hoc significari ui¬
det᷑: alios qͥde cognominatos ha
heo infilios s hic filius meus est:
Donaui adopcionis plurimis no¬
m̃: sed iste infilius ẽ. Ne quęras a¬
liũ ne ñ hũc ẽẽ credas. Hunc ergo
canꝗͣ. digito indice. hac uerbi sig¬
nificacione ẽtingo: qua dico. &.

Expanded text:
 ubi et hic est dictum esse auditur, et meus est. Et intellige quae sit veritas et ratio dictorum. Legeras: Filios genui, et exaltavi : sed non legeras, filios meos: genuerat enim eos sibi per divisionem gentium, et plebem haereditatis in filios. Ne igitur per communionem adoptivae haereditatis cognomentum filii unigenito Deo adderetur, naturae veritas per significationem proprietatis ostensa est. Assignetur sane hoc communionis in Christo nomen, ut filius sit, si de quoquam dictum reperietur: Hic est filius meus. Sin vero proprium ac singulare ei est: Hic est filius meus; quid calumniam 149 Deo patri professae de filio dicicitur, hic est, non significari videtur, alios quidem cognominatos ab eo in filios, sed hic Filius meus est, donavi adoptionis plurimis nomen, sed iste mihi Filius est: ne quaeras alium, ne non hunc esse credas; hunc ego tanquam digito indice ac verbi significatione contingo, qua dico, et
Abbreviated transcription (Latin):
tũ d̾m sciamꝰ ee̾ dĩ filiũ. uox ẽ cȩ¬
lis rursũ ab apłis iterate huiꝰ sig¬
nificacionis audit᷑: ut id firmi¬
us crederet᷑ ad uitã: qͦd ñ credi¬
disse. mors ee̾t. Nãq cũ dñs in
monte maiestatis sue habitu c̃¬
stitisset: moyse atq helya assisten¬
tibꝰ. atq ad uisionis ac uocis fidẽ
tribꝰ colũpnis eccłarũ testibꝰ as¬
sumptis hȩc uox pat̾na de cȩlo
ẽ. Hic ẽ filius meus dilectꝰ in qͦ cõ¬
placui: hũc audite. Non ad ẽfir¬
macionẽ honoris claritas c̃spec¬
ta satis fuerat: uoce designatur.
hic filius meus ẽ. Apłi głam dei
ñ ferunt: & mortales ocłi hebe¬
tant᷑ adiusũ.&. c̃sternata ad me¬
tũ petri & iacobi & iohannis fi¬
des concidit. Ad est aũ auctorita¬
tis pat̾nȩ ꝓfessio: & fililius hic
ꝓprietate significacionis ostendit᷑
neq solũ ueritas filii ꝑ hoc qͦd¬

Expanded text:
tum Deum sciamus esse Dei filium; vox e coelis rursum ab Apostolis iteratae hujus significationis auditur; ut id firmius crederetur ad vitam, quod non credidisse mors esset. Namque cum Dominus in monte majestatis suae habitu constitisset, Moyse atque Elia assistentibus, et ad visionis ac vocis fidem tribus columnis ecclesiarum testibus assumptis, haec vox paterna de coelo est: Hic est filius meus dilectus, in quo complacui, hunc audite . Non ad confirmationem honoris claritas conspecta satis fuerat; voce designatur: Hic filius meus est. Apostoli gloriam Dei non ferunt, et mortales oculi hebetantur ad visum, et consternata ad metum Petri et Jacobi et Joannis fides concidit: adest tamen auctoritatis paternae professio, et filius hic per proprietatem significantis ostenditur. Neque solu
Abbreviated transcription (Latin):
niũ filii c̃firmat᷑ intͣra: nã audien.¬
dꝰ ostendit᷑. ełquãꝗͣ. ambiguitas ꝑ
ꝓfessionẽ pat̾na ñ relinquat᷑. ta¬
mͣ & filii de se ꝓfessio credenda
decernit᷑ eo usq ueritas in eo fi¬
lii docet᷑. ut patͣnȩ uocis ẽfirma¬
cio. audiendi a nobis filii postu¬
let obsequęlã. Igit᷑ qͥa patͣne uo¬
luntatis hec uox est. ut filius
audiat᷑. audiamꝰ filiũ de se qͥd

Expanded text:
diendus ostenditur. Et quamquam ambiguitas per professionem paternam non relinquatur, tamen et Filii de se professio credenda decernitur, et eo usque veritas in eo filii docetur, ut paternae vocis confirmatio audiendi a nobis postulet obsequelam. Igitur quia paternae voluntatis haec vox est, ut Filius audiatur; audiamus Filium de se quid
Abbreviated transcription (Latin):
uertibilis . &. corpꝰ scđm illos &. qͥntũ
in ipsis ẽ. c̃sequencia corꝑis susti¬
nens sine corpore ds. Grauis &
multe difficultatis labor e̾e̾t ue¬
ritatẽ religionis aduersũ falsi¬
tatis impietat̾e tueri: si qͥntũ au¬
det impietas. in tantũ consuleret
prudent̃. Sed bene. qͦd irreligio¬
sitatis uoluntas. ex inopia pru¬
denciȩ ẽ. eẜ iccireo cũ facilis sit
aquersũ stulticiã responsio: em̃¬
dacio tam̃ difficilis ẽ: ꝑ quã pri¬
mũ &. racio intelligenciȩ ñ quę¬
rit᷑. &. de inceps ab intelligente
intimata ñ capit᷑. Sed si qͦs ti¬
mor di .&. intelligenciȩ ignoraci
o. ñ impietatis uoluntas ꝑ stulti¬
ciȩ sensũ detinuerit in errore:
sꝑo ut ad em̃ dacionẽ ꝓcliues sN
cũ impietatis stulticiã. ab solu¬
tȩ ueritatis sit de monstracio ꝓ¬
ditura. Dixistis o stulti. qͥ & hodie
idem dicitis: nescientes ind̾m sa¬
ꝑe. Si enĩ qͦd ex ipso .& qͦd ex ute¬
ro: & qͦd ex patre ex iur.& ueni.

Expanded text:
m illos, et, quantum in ipsis est, consequentia corporis sustinens sine corpore Deus. » Gravis et multae difficultatis labor esset veritatem religionis adversum falsitatis impietatem tueri, si quantum audet impietas, in tantum consuleret prudenter. Sed bene, quod irreligiositatis voluntas ex inopia prudentiae est. Et idcirco cum facilis sit adversum stultitiam responsio, emendatio tamen difficilis mum et ratio intelligentiae non quaeritur, et deinceps ab intelligente intimata non capitur. Sed si quos timor Dei et intelligentiae ignoratio, non impietatis voluntas per stultitiae sensum detinuerit in errore, spero ut ad emendationem proclives sint; cum impietatis stultitiam absolute veritatis sit demonstratio proditura. idem dicitis, nescientes in Deum sapere, si enim quod ex ipso, et quod ex utero, et quod ex Pater exivi et veni.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ creauit. ex creacione substite¬
rit: a& tecũ iccirco ñ ẽ d̾s. qͥa ma¬
nente d̾o uno. ñ teneat filius
originis suȩ in natiuitate natu¬
rã: s insi oo stancia altera c̃dicio.
ipse t̾aꝗͣ unigenitꝰ c̃dicionibꝰ &.
facturis cȩt̾is p̃stancior sit sub¬
stitutꝰ: tam̃ ut creacionis indul¬
te sibi habeat substitucionẽ. ñ
di attulerit exgeneracione na¬
turã. &. natũ dicas qͦd substitit
ex nichilo: filiũ aũ iccirco nin

Expanded text:
qui creavit, ex creatione substitequi creavit, ex creatione substiterit. Et tecum idcirco non Deus est, quia manente Deo uno, non teneat Filius originis suae in nativitate naturam; sed in substantiam alteram conditio, ipse tamquam unigenitus conditionibus et facturis caeteris praestantior sit: substitutus tamen, ut creationis indultae sibi habeat substitutionem, non Dei attulerit ex generatione naturam; et natum dicas, quod substitit ex nihilo: filium a
Abbreviated transcription (Latin):
extendit qͦd sibi e̾e̾t infiliũ. Quid
sollicitꝰ es. ne demutabilis d̾s sit:
Nos natiuitatẽ c̃fitem᷑ : nos unige¬
nitũ pͣdicamꝰ ex do docti.: tu ne
natiuitas maneat. ne uingenitꝰ
d̾s ineccłȩ fide fit. naturã indemu¬
tabilis di quȩ nec extendi. nec
cextendi possit. opponis. Afferrẽ
tͥ infelix error. etiã inͣ rebꝰ mim¬
di quarũda naturarũ quȩ gig¬
nunt᷑ exemplũ. ne natiuitatẽ
ꝓtensionẽ ex istimares. ne nascen¬
ciũ naturas detrimta crederes
ee̾ gignenciũ. ut etiã multa sine
corporali admixtione. ex iuuen¬
tib inuuentes animas gigne¬
rent᷑ m̃si nefas eẽt deo de se tes¬
tante ñ credidisse: & ultimi furoris
uesania udicaret᷑ adimere aucto¬
ritatẽ ad fidẽ. cui ueneracionẽ ꝓ¬
des aũ uite qͦmͦ in eo ẽ. qͥ sibi de se
enĩ impiissimȩ heretice natunta¬
tẽ filii ad creacionis uoluntatẽ.
ut ñ ex d̾o natꝰ sit. s uolente eo

Expanded text:
extenderit, quod sibi esset in filium! Quid extenderit, quod sibi esset in filium! Quid sollicitus es, ne demutabilis Deus sit? Nos nativitatem confitemur, nos unigenitum praedicamus ex Deo docti: tu, ne nativitas maneat, ne unigenitus Deus in Ecclesiae fide sit, naturam indemutabilis Dei quae nec extendi nec protendi possit opponis. Afferrem tibi, infelix error, etiam ex rebus mundi quarumdam naturarum quae gignuntur exemplum, ne nativitatem protensionem existimares, ne nascentium naturas detrimenta crederes esse gignentium, ut etiam multa sine corporali admixtione ex viventibus in viventes animas gignerentur: nisi nefas esset, Deo de se non credidisse; et ultimi furoris vesania judicaretur, adimere auctoritatem ad fidem, cui venerationem prodes autem vitae quomodo in eo est, qui sibi de se enim, impiissime haeretice, nativitatem Filii ad creationis voluntatem; ut non ex Deo natus sit, sed volente eo
Abbreviated transcription (Latin):
ex utero. ñ ex nichilo ereacio sub¬
stitisse. sed ex se unigeniti sui na¬
turalis natiuitas doceret᷑. Postre¬
mo qͦd dixͣ ex patre exiui&. ueni
utrũ ambiguitatẽ reliqͣrit. qͣuii in¬
telligeret᷑ ñ aliunde quã expa¬
tre ee̾ qͦd dĩ est: Ex patre eñi exi¬
ens. neq aliã natuntatis habuit
naturã. neq nullã: sed eum sibi
te stat᷑ auctorẽ. ex qͦ se ꝓfitet᷑ exisse.
De his aũ de monstrandisatq intelli¬
nis fiducia intelligenda de d̾o in¬
hibent᷑: quȩ qͦd ad̾o de sedicta sunt
ñ negant᷑. O grauissimũ huma¬
nȩ stultieie atq insolenciȩ dẽdecꝰ:
ꝓfessionis suȩ de se d̾m ñ mͦ argue¬
re ñ credendo. s em̃dando damp¬
nare :&. illud in effabile in eo natu¬
rȩ sue uirtutisq secretũ. huma¬
nis c̃taminare &. impugnare doe¬
trinis .&. hȩc audere loqui.Si in¬
qͥt ex d̾o ẽ filius: de mutabilis &. cor¬
poreus ds ẽ. qͥ exse ꝓtulerit uel

Expanded text:
ex utero, non ex nihilo creatio subex utero, non ex nihilo creatio substitisse, sed ex se Unigeniti sui naturalis nativitas doceretur. Postremo quod dixit: Ex Patre exivi, et veni , utrum ambiguitatem reliquerit, quin intelligeretur non aliunde quam ex Patre esse quod Deus est? Ex Patre enim exiens, neque aliam nativitatis habuit naturam, neque nullam: sed eum sibi testatur auctorem, ex quo se profitetur exisse. De his autem demonstrandis atque intellinis fiducia intelligenda de Deo inhibentur, quae quod a Deo de se dicta sint non negantur. O gravissimum humanae stultitiae atque insprofessionis suae de se Deum non modo arguere non credendo, sed emendando damnare; et illud ineffabile in eo naturae suae virtutisque secretum, humanis contaminare et impugnare doctrinis, et haec audere loqui: Si, inquit, ex Deo est Filius, demutabilis et corporeus Deus est, qui ex se protulerit vel
Abbreviated transcription (Latin):
tutibꝰ trac tabimꝰ: interim tam̃
unius cuiꝰq intelligeneiã ẽsulo.
qͥd eristimet in eo cũ dictũ sit ex
ipso: utrũne ex altero intelligen¬
dũ sit. anne ex nullo: an uͦ ipse il¬
le credendꝰ sit. Ex altero nͣ ẽ. qͥa
ex do ds sit. ẜ x nichilo ñẽ: qͥa ex
ipso ẽ. De monstrat᷑ enĩ natura:
unde natiuitas ẽ. Ipse ñ ẽ. qͥa ubi
ex ipso ẽ. natiuitas filii refert᷑
ex patre. Deinde cũ significat᷑
ex utero: int̾rogo ancredi possit
ẽẽ natꝰ ex nichilo: cũ naguitatis
ueritas ꝑ corporaliũ efficiencia¬
rũ nomina reuelet᷑. Non enim
mẽbris corporalibꝰ c̃sistens ds. cũ
generacionẽ filii cõmemoraret.
ait.ex utero ante luciferũ genui
te: s in enarrabilẽ illã ungeni¬
N ex se filii naquitatẽ. ex diuini¬
tatis suę ueritate c̾firmans: ad
intelligeneiȩ fide locutꝰ ẽ. ut de
diuinis suis rebꝰ. sodđm humanã
naturã. humanȩ naturȩ sensũ ad
fidi scieneiã erudiret: ut cũ ait.

Expanded text:
tutibus, tractabimus. Interim tamen uniuscujusque intelligentiam consulo, quid existimet in eo, cum dictum sit ex ipso: utrumne ex altero intelligendum sit, an ne ex nullo, an vero ipse ille credendus sit? Ex altero non est: quex Deo Deus sit. Ex nihilo non est: quia ex ipso est; demonstratur enim natura unde nativitas est. Ipse non est: quia ubi ex ipso est, nativitas filii refertur ex patre. Deinde cum significatur ex utero, interrogo an credi possit esse natus ex nihilo, cum nativitatis veritas per corporalium efficientiarum nomina reveletur? Non enim membris corporalibus consistens Deus, cum generationem 144 Filii commemoraret, ait: Ex utero ante luciferum genui te ; sed inenarrabilem illam unigeniti ex se filii nativitatem ex divinitatis suae veritate confirmans, ad intelligentiae, fidem locutus est; ut de divinis suis rebus, secundum humanam naturam, humanae naturae sensum ad fidei scientiam erudiret: ut cum ait
Abbreviated transcription (Latin):
garet . &. cepisset ee̾ de nichilo.
cui ante natiuitatẽ suã existens.
ñ daret᷑ auctoritas. Tum p orro
si irreligiose hoc dictũ existuna¬
ret᷑ ad eẽt ei prompta de fensio.
qͥa nasei qͥ erat ante ñ poturt:
neq qͥ antea e̾e̾t. nascendi causã
ꝑ quã ee̾t habiusset cũ natiuitas
adid ꝓficiat. ut subsistat ee̾ qͥ
nascit᷑. O stulte atq impiȩ: qͥs
naquitatẽ exspectet in eo qͥ sine
natiuitate subsistat. Aut qͦmͦ qͥ
ẽ. nasci ex istimandꝰ ẽ.: cũ natui¬
tas natura nascendi sit: Sed sub¬
dole ad denegandã ex do patre
imigenitid̾i natiuitatẽ ẽtendens.
ꝑ id qͦd ñ fuit anteqͣ nasceretur.
euadere uoliusti. qͦd ds ex qͦ dei
filius natꝰ ẽ. erat. maneretq di
natura. exqua filius ds natiui¬
tate subsistit. Si gͥ ex d̾o natꝰ est.
manentis nature cͣfitenda na¬
tiuitas ẽ ñ ut ds qͥerat nasceret᷑
s ut ex do qͥerat. di natiuitas in¬

Expanded text:
garet, et coepisset esse de nihilo, garet, et coepisset esse de nihilo, cui ante nativitatem suam existens non daretur auctoritas: tum porro si irreligiose hoc dictum existimaretur, adesset ei prompta defensio, quia nasci qui erat non potuit; neque qui antea esset, nascendi causam per quam esset habuisset; cum nativitas ad id proficiat, ut subsistat esse qui nascitur. O stulte atque impie, quis nativitatem exspectet in eo, qui sine nativitate subsistat? Aut quomodo qui est nasci existimandus est, cum nativitas natura nascendi sit? Sed subdole ad negandam ex Deo patre unigeniti Dei nativitatem contendens, per id quod non fuit ante quam nasceretur evadere voluisti; quod Deus, ex quo Dei filius natus est, erat; maneretque Dei natura, ex qua filius Deus nativitate subsistit. Si igitur ex Deo natus est, manentis naturae confitenda nativitas est; non ut Deus qui erat nasceretur, sed ut ex Deo qui erat Dei nativitas in
Abbreviated transcription (Latin):
se d̾m exeo qͦd d̾s nascit᷑. audeat
nͣdicare: Non eñi qͥ manebat ds.
sed ex manente d̾o qd s nat ẽ tenens
inse natura gignentis innaguita¬
tis natura. Natiuitas aũ di quȩ ex
d̾o ind̾m extitit. ñ quȩ nͣ erant
tenet : sed qͣ di manebãt &. manẽt.
obtinuit ueritate nascendi. Non
sime doctrinȩ suȩ p̃ꝑauit. ut
unigenitũ d̾m negatura. tamꝗͣ.
racione ueritatis ante pͣmissa.
ex nichilo pocius quã exdeo na¬
tũ p̃dicaret: natiuitatẽ eiꝰ adcre¬
acionis referens. de nͣ ex tantibꝰ
pit dicens. Eilius aũ sine tẽpore
editꝰ . &. ante secła creatꝰ &. funda¬
tꝰ. ñ fuit anteꝗͣ. nasceret᷑. Tem¬
perauit se quantũ putat here¬
ticꝰ sermo .&. ad impietatis ẽ fir¬
macionẽ .& ad calũpniȩ. si questi¬
o intenderet᷑ ex cusacionẽ dicens.
ñ erat anteꝗͣ. nasceret᷑: ut in eo
qͦd ñ fuit anteꝗͣ. nasceret᷑. natu¬
rã ei subsistentis originis dene¬

Expanded text:
se Deum ex eo quod Deus nascitur audeat se Deum ex eo quod Deus nascitur audeat praedicare? Non enim qui manebat Deus, sed ex manente Deo Deus natus est, tenens in se naturam gignentis in nativitate naturae. Nativitas autem Dei, quae ex Deo in Deum exstitit, non quae non 142 erant tenet, sed quae Dei manebant et manent, obtinuit veritate nascendi. Non simae doctrinae suae praeparavit: ut Unigenitum Deum negatura, tamquam ratione veritatis ante praemissa, ex nihilo potiusquam ex Deo natum praedicaret, nativitatem ejus ad creationis referens de non exstantibuspit dicens: Filius autem sine tempore editus et ante saecula creatus et fundatus, non fuit antequam nasceretur. Temperavit se, quantum putat, haereticus sermo et ad impietatis confirmationem, et ad calumniae, si quaestio intenderetur, excusationem, dicens: non erat antequam nasceretur: ut in eo quod non fuit antequam nascitur, naturam ei subsistentis originis dene
Abbreviated transcription (Latin):
ex tantibꝰ natꝰ ẽ: sed natiuitatis
suȩ uiuentẽ habuit naturã. Nec
ide ds qͥerat. sed d̾s ex do qͥ erat
natꝰ ẽ .&. natiuitas habuit origi-¬
nis suȩ in ipsa sua natiuitate na-¬
turã. Si eñi ex nr̃o loquim᷑. in so¬
lentes sumꝰ: sin uͦ ad loquendũ
edoctos nos ꝑ d̾m do cebimꝰ. nati¬
uitas di scđm doctrinã di ẽ con¬
fitenda. Hanc gͥ in patre &. filio
nature unitatẽ .&. hoc uuentis
natiuitatis in enarrabile sacra¬
m̃itũ. excludere hereticꝰ furor
temptans: ait. Non eũ qͥ fuit an-¬
te postmodũ natũ: nec suꝑcrea¬
tũ infiliũ. Qͥs eñi tam uesamis
erit. ut defecisse a se patrẽ pu¬
tet: ut id̾e qͥ fuerat postea nas¬
ceret᷑ uel suꝑcrearet᷑ in filium.
& ee̾t ab olicio di. ut succederet
de ab olicione natiuitas: cũ na¬
tiuitas manent̾ẽ testet᷑ aucto¬
rẽ: Uel qͥs tã demens: ut substi¬
tisse filiũ. nͥ ex natiuitate fateat᷑.
¶ͥs porro tã uecorsꝰ qͥ ñ exstitis¬

Expanded text:
ativitatis suae viventem habuit naturam. Nec idem Deus, qui erat; sed Deus ex Deo, qui erat, natus est: et nativitas habuit originis suae in ipsa sua nativitate naturam. Si ex nostro loquimur, insolentes sumus: sin vero ad loquendum edoctos nos per Deum docebimus, nativitas Dei secundum doctrinam Dei est confitenda. Hanc igitur in Patre et Filio naturae unitatem, et hoc viventis nativitatis inenarrabile sacramentum excludere haereticus furor tentans ait, « Non eum, qui fuit ante, postmodum natum vel supercreatum in filium. » Quis enim tam vesanus erit, ut defecisse a se Patrem putet; ut idem, qui fuerat, postea nasceretur vel supercrearetur in filium; et esset abolitio Dei, ut succederet de abolitione nativitas, cum nativitas manentem testetur auctorem? Vel quis tam demens est, ut substitisse filium nisi ex nativitate fateatur? Quis porro tam vecors, qui non exstitis
Abbreviated transcription (Latin):
filius ds. ñ aliene a patre diuer¬
seq naturȩ: sed eiꝰdẽ ẽẽ diuinita¬
tis. ꝑ ueritatẽ natiuitatis exis¬
tens. possit intelligi. Nec sane
quenqͣ. tam amentẽ posse e̾e̾ ex¬
istimo: qͥ d̾i de se ꝓfessiones aut̃
cognitas ñ intelligat. aut in¬
tellectas a se. nolit intelligi.
aut emendandas putet humanȩ
opinionis prudencia. Sed anteꝗͣ.
res ipsas salutariũ sacram̃toꝵ. loqͥ
incipiamꝰ: ne in aliqͦ sib̾i heditis
hereticoꝵ nominibꝰ heresis ꝓfes¬
sio bla̾ndiat᷑. de monstrandũ ẽ om¬
ne huiꝰ argute malicie uelamen:
ut ꝑ qͦd se uirꝰ latens ẽtegit. ꝑ id
ipsũ ꝓditũ & reuelatũ. adblan

Expanded text:
s non alienae a Patre diversaeque naturae, sed ejusdem esse divinitatis, per veritatem nativitatis existens, possit intelligi. Nec sane quemquam tam amentem posse esse existimo, qui Dei de se professiones aut cognitas non intelligat, aut intellectas a se nollet intelligi, aut emendandas putet humanae opinione prudentiae. Sed antequam res ipsas salutarium sacramentorum loqui incipiamus; ne in aliquo sibi, editis haereticorum nominibus, haeresis professio blandiatur, demonstrandum est omne hujus argutae malitiae velamen: ut per quod se virus latens contegit, per id i
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ om̃is sermo ad id ꝓficiet.
ut qͥd̾s uerus ee̾ intelligitur.
ñ in d̾m alterũ deputetur:
& qͦd ad alterũ nͣ ꝓficit. ad
unũ intelligat᷑. Unũ autẽ
illud ñ subsistentẽ naturã
ꝑimat in filio: sed in deo &.
deo. naturã dĩ c̃seruet unius.
Ueritatis racio postulat ab eo
iniciũ intelligenc iȩ
istius sumi: ꝑ quẽ manifestari
secło ds cȩptꝰ ẽ. Moyses nãq¬
ẽ.: cuiꝰ ore hȩc de se unigenitꝰ
ego sũ d̾s: & ñ est d̾s prȩtͣ me.
Ac ne forte dicti huiꝰ uirtutẽ
heretica impietas ad patrem
in nascibilẽ d̾m referat. &. ip.¬
sa dicti racio .&. apłs auetor
occurrit. qͥ exꝑsona unige¬
niti dei. sicut suꝑius dociumꝰ
intelligendi tocius huiꝰ ser¬
monis intͣpres ẽ.&. hoc quod
dic tũ ẽ.lȩtamini gentes

Expanded text:
o ad id proficiet, ut qui Deus verus esse intelligitur, non in Deum alterum deputetur; et quod ad alterum non proficit, ad unum intelligatur: unum autem illud non subsistentem naturam perimat in Filio, sed in Deo et Deo naturam Dei conservet unius.--Veritatis ratio postulat, ab eo initium intelligentiae istius sumi, per quem manifestari saeculo Deus coeptus est, Moyse namque, cujus ore haec de se unigenitus ego sum Deus, et non est Deus praeter me . Ac ne forte dicti hujus virtutem haeretica impietas ad patrem innascibilem Deum referat; et ipsa dicti ratio, et Apostolus auctor occurrit, qui ex persona unigeniti Dei, sicut superius docuimus, intelligendi totius hujus sermonis interpres est; et hoc quod dictum est, Laetamini g
Abbreviated transcription (Latin):
ta escit heretica ꝑuersitas
unũ d̾m uerũ nosse & c̃fite¬
ri .& extra impietatis sensũ.
c̃fessionis huiꝰ ẽ &. fides &. in¬
tellige neia. Prius ẽfitendꝰ ẽ
pat᷑ &. filius. ut unꝰ uerꝰ ds̃
possit intelligiꝰ. e cognitis
sacram̃tis salutis humane.
quȩ in nobis ꝑ regeneraciõis
uirtutẽ in patre & filio con-¬
sũmant᷑ ad uitã: legis & ꝓphe¬
tarũ st̃ misteria c̃sequenda.
Unũ d̾m uerũ ñ apprehendit.
ignara euangelicȩ &. apłicȩ¬

Expanded text:
escit haeretica perversitas unum Deum verum nosse et confiteri; et extra impietatis sensum, confessionis hujus est et fides et intelligentia. Prius confitendus est Pater et Filius, ut unus verus Deus possit intelligi: et cognitis sacramentis salutis humanae, quae in nobis per regenerationis virtutem in Patre et Filio consummantur ad vitam, legis et prophetarum sunt mysteria consequenda. Unum Deum verum non apprehendit ignara evangelicae et ap
Abbreviated transcription (Latin):
sũpcionis pocius sit. quã ẽfiten¬
tis nature: quȩ c̃scia natiuitatis
suȩ. teneat ueritatis nom̃ in patre.
Humilitatis gͥ ꝓfessio frequens ñ
habet hoc insolenciȩ uiciũ: ut si¬
bialiena uendicet &. ñ sua defen¬
dat.: &. ꝓpͥe do eoeqͣnda p̃sumat.
nec pari temeritate qua patrȩm
nuncupat. se qͦq filiũ. ꝓfiteat᷑ di¬
cens. Nec enĩ misit ds filiũ suũ in
hũe mundũ. ut iudicet mundũ:
sed ut saluus fiat mundꝰ ꝑ eũ. Uel
iterũ. Iu credis infiliũ di . Quid
ñc agimꝰ concedentes tantũ ihesu

Expanded text:
sumptionis potius sit, quam confidentis naturae, quae conscia nativitatis suae teneat veritatis nomen in patre. Humilitatis igitur professio frequens non habet hoc insolentiae vitium, ut sibi aliena vendicet, et non sua defendat, et proprie Deo coaequanda praesumat. Nec pari temeritate, qua patrem nuncupat, se quoque filium profiteatur dicens: Nec enim misit Deus filium suum in hunc mundum, ut judicet mundum, sed ut salvus fiat mundus per eum ; vel iterum: Tu credis in filium Dei ? Quid nunc agimus, concedentes tantum Jesu
Abbreviated transcription (Latin):
mͣ nouu uocet᷑ .& interris
d̾s uerus benedieat᷑. atq ui¬
ret᷑. Prophecia loqͥt᷑. euange¬
liũ testat᷑. apłs intͣpretatur.
ȩccla ẽfitetur d̾m uerũ ẽẽ
qͥ uisus sit: cũ tam̃ dm patr̃ẽ ui¬
sũ nemo fateat᷑ . &. eo heretici
furoris ꝓrupit in sania. ut dũ
c̃fiteri se simulat. denegaret.
Negat enĩ nouo c̃fessionis
impioq c̃silio: & arte subdola.
fid̃e dũ mentitur elidit. Cũ
enĩ ẽfesso uno d̾o. eodeq uero
& solo iusto. solo sapiente. solo
inde mutabili. solo immortali.
solo potente. subicit᷑ &. filius
indiuersitate substanciȩ. nͣ
ex d̾o natꝰ ind̾m. sed ꝑ ereaci¬
oñe susceptꝰ infiliũ. ñ natu

Expanded text:
 et in terris Deus verus benedicatur atque juretur. Prophetia loquitur, Evangelium testatur, Apostolus interpretatur, Ecclesia confitetur, Deum verum esse qui visus sit; cum tamen Deum patrem visum nemo fateatur: et eo haeretici furoris prorupit insania, ut dum confiteri se simulat, denegaret. Negat enim novo confessionis impioque consilio; et arte subdola fidem dum mentitur, eludit. Cum enim confesso uno Deo eodemque vero et solo justo, solo sapiente, solo indemutabili, solo immortali, solo potente, subjicitur et filius in diversitate substantiae, non ex Deo natus in Deum, sed per creationem susceptus in
Abbreviated transcription (Latin):
ciat lubricos serpentinȩ uiȩ
flexus uel tortuosis spiris nodos
iuꝑ eos ñ intelligat: qͥbꝰ uenena¬
ti oris pͥncipalis potestas collee¬
to inflexi corꝑis orbe concludi¬
t Sed extensis om̃ibꝰ atq ab so¬
tis: totũ occultati capitis uirꝰ pa¬
tebit. Ingert eñĩ nobis pͥmũ no¬
mina ueritatis: ut uir᷑us falsita¬
tis introeat. Bonũ in ore ẽ: ut
de corde malũ subeat .e. int̾ hec
nusꝗͣ. audio ab his dđ̾m d̃i filium
dici: nusꝗͣ. filiũ inuenio ita pͣ¬
dicatũ ẽẽ. qͦd filius sit. Nomͣ fi¬
lii ingerit᷑ ut natura taceat᷑
natura adimit᷑. ut nom̃ alienũ
sit. Here ses cȩterȩ prȩtendunt᷑
ut de se heresis mene iat᷑. U nꝰ

Expanded text:
tiat lubricos serpentinae viae flexus, vel tortuosis spiris nodos vipereos non intelligat, quibus venenati oris 136 principalis potestas collecto inflexi corporis orbe concluditur? Sed extensis omnibus atque absolutis, totum occultati capitis virus patebit. Ingeruntur enim nobis primum nomina veritatis, ut virus falsitatis introeat. Bonum in ore est, ut de corde malum subeat. Et inter haec nusquam audio ab his Deum Dei filium dici: nusquam Filium invenio ita praedicatum esse, quod filius sit. Nomen filii ingeritur, ut natura taceatur; natura adimitur, ut nomen alienum sit. Haereses caeterae praetenduntur, ut de se haer
Abbreviated transcription (Latin):
enͣi irreligiositatis sensũ: religi¬
ose doc trinȩ institucio ñ adit
Ex qͦ fit. ut quȩ ad sacram̃tũ sa¬
lutis humane ds in homine nas¬
cendo gessit. mens irreligiosa
ñ capiat: dũ opꝰ salutis suȩ nͣ
intelligit di e̾e̾ uirtutẽ .&. con¬
tẽplando partũ natiuitatis.
in fanciȩ infirmitatẽ. puerici
e ꝓfectũ. iuuentutis ȩtat̃e. cor¬
poris passiones . & passionũ cru¬

Expanded text:
nsum religiosae doctrinae institutio non adit. Ex quo fit, ut quae ad sacramentum salutis humanae Deus in homine nascendo gessit, mens irreligiosa non capiat: dum opus salutis suae non intelligit Dei esse virtutem. Et contemplando partum nativitatis, infantiae infirmitatem, pueritiae profectum, juventutis aetatem, corporis passiones
Abbreviated transcription (Latin):
norifieat filiũ ñ honorificat pa¬
trẽ qͥ misit illũ. ad honorifican¬
dũ patr̾e. ꝑ honorẽ filii se refer
lȩtalis inpopłos ꝓrimȩ lues qͣ
ingenti grassata ẽtagio. ruinã
miserandȩ mortis inuexit. Non
enĩ tantũ aut eͣsideneiũ in cha¬
os. cũ popłis suis repens urbiũ
uastitas. aut frequentes belloꝵ
& fimebres mortes. aut imme¬
dicate egritudinis populosa
c̃tagia deseuiert: in quantũ ad
exiciũ generis humani. heresis
hec funesta grassata ẽ. Deo enim
cui om̃ia in morte uiuunt: hoc
solũ ꝑit. qͦd sibi deꝑit. Nã uidi¬
caturꝰ ipse de om̃ib & ꝓ maiesta¬
tis suȩ miscdia pęne meritũ ig
noranti moderaturꝰ errori. ne¬
gantes se ñ ĩa udicabit utiq sed
negabit. Negat eni. negat furens
heresis sacram̃tũ uere fid̾i: ad
impietatis suȩ doctrinã. religi¬
onis usa pͥncipiis: cũ infidelita¬
tis suȩ exposicione̾. ut suꝑ iori¬
bꝰ libris c̃tinet᷑. ita cȩpit. Noui

Expanded text:
norificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum , ad honorificandum Patrem per honorem Filii se referrletalis populis proxime lues, quae ingenti grassata contagio ruinam miserandae mortis invexit. Non enim tantum aut considentium in chaos cum populis suis repens urbium vastitas, aut frequentes bellorum et funebres mortes, aut immedicatae aegritudinis populosa contagia desaevierunt, in quantum ad exitium generis humani haeresis haec funesta grassata est. Deo enim, cui omnia in mortuis vivunt, hoc solum perit quod sibi deperit. Nam judicaturus ipse de omnibus, et pro majestatinoranti moderaturus errori, negantes se jam non judicabit utique, sed ndat. --Negat enim, negat furens haeresis sacramentum verae fidei, ad impietatis suae doctrinam religionis usa principiis, cum infidelitatis suae expositionem, ut superioribus libris continetur, ita coepit: « Novi
Abbreviated transcription (Latin):
cii necessitatẽ. qua hoc eccłȩ epi¬
scopus pͣdicacionis euangelicȩ
debeo ministeriũ: tam̃ eo ꝓpensi¬
or cura ad scribendũ fuit. qͦ ma¬
gis plures ꝑ icło in fidelis intel¬
ligenciȩ detinebant᷑ uberius
gaudiũ c̃sectans ex salute mul¬
tor. si cognitis sacram̃tis ꝑ fec¬
te in d̾m fiłi. impia humanȩ
stulticiȩ instituta desererent. &¬
se deo redderent. hereticis re¬
pudiatis: atq a cibo mortis qͦ in
laqueũ aues solent illici. in uo¬
latũ se libere securitatis erige¬

Expanded text:
cii necessitatem, qua hoc Ecclesiae epicii necessitatem, qua hoc Ecclesiae episcopus praedicationis evangelicae debeo ministerium; tamen eo propensior cura ad scribendum fuit, quo magis plures periculo infidelis intelligentiae detinebantur; uberius gaudium consectans ex salute multorum, si cognitis sacramentis perfectae in Deum fidei, impia humanae stultitiae instituta desererent, et se Deo redderent haereticis repudiatis, atque a cibo mortis, quo in laqueum aves solent illici, in volatum se liberae securitatis erige
Abbreviated transcription (Latin):
nescius
diffic illi¬
mo me
asꝑrimoq
tempore
scribere
hee ad¬
Quersũ uesanam impioꝵ he¬
Sresim di filiũ creaturã e̾e af¬
firmantẽ. ag̾gressũ fuisse.
multis iã ꝑ om̃s ferme roma¬
ni imꝑii ꝓuincias eccłiis. morbo
pestifere huiꝰ p̃dicacionis infec¬
ł is & uelut ad piȩ fid̾i huiꝰ ma¬
le usurpata ꝑ suasionẽ. longo
doctrine usu & ementito no¬
mine uere religionis imbutis.
ñ ignorans difficilẽ e̾e̾ ad emen¬
dacionis ꝓfectũ uoluntatẽ. quã
in erroris sui studio ꝑ plurimũ
assensũ auctoritas publice ĩa
sentenciȩ cͣtineret. Cꝯrauis e¬
nĩ & ꝑ icłosus ẽ error inpluri¬
mis. &. multoꝵ. lapsus etiã si
se intelligat. tam̃ exsurgendi
pudore auctoritatẽ sibi prę¬
sumit ex numero: habens hoc
impudenciȩ. ut qͦd errat. pru.¬
denciã uelit existimari . &. qͦd
cũ multis errat. intelligeneiã
eẽ asserat ueritatis: dũ minꝰ
erroris ẽẽ existimat᷑ in multis. Ae

Expanded text:
nescius, difficillimo me asperrimoque tempore scribere haec adversum vesanam impiorum haeresim, Dei filium creaturam esse affirmantem, aggressum fuisse; multis jam per omnes ferme Romani imperii provincias ecclesiis morbo pestiferae hujus praedicationis infectis, et velut ad piae fidei hujus male usurpatam persuasionem, longo doctrinae usu, et ementito nomine verae religionis imbutis, non ignorans difficilem esse ad emendationis profectum voluntatem, quam in erroris sui studio per plurimorum assensum auctoritas publicae jam sententiae contineret. Gravis enim et periculosus est error in plurimis: et multorum lapsus, etiamsi se intelligat, tamen exsurgendi pudore auctoritatem sibi praesumit, ex numero habens hoc impudentiae, ut quod errat, prudentiam velit existimari; et quod cum multis errat, intelligentiam esse asserat veritatis, dum minus erroris esse existimatur in multis. 133
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uersatꝰ ẽ. Quid aliũ dm infi¬
lio deo heretice supponis: Dis¬
ce unũ d̾m uerũ intelligere:
& ẽ fiteri. Non alius dĩ ad xꝑm
deputat᷑: ut d̾s sit. Deus ẽ ex na¬
tura: ex natiuitate. ex deo. Qͦs
eni d̾s ẽ. ex deo ẽ: ñ etiã deus
alius ẽ. Alius enĩ ad eũ ñ depu¬
tat᷑: qͥa ñ ẽ in eo alia prẽt̃ quã
quȩ dei ẽ ueritas. Quid uerũ
bilẽ: qͥd diuersũ & ñ diuersum.
sub unius di ementita religi¬
one cõponis : Deus ẽ patͣ: deus
ẽ &. filius. In deo ds ẽ.&. prȩtͣ
eũ ds nͣ ẽ. Non alt̾ ad eũ depu¬
tat᷑: ut ds sit. In his si unũ uta¬
gis quã solitariũ d̾m intelligis:
eccłȩ religionẽ ꝓfiteberis: quȩ
patrẽ in filio confitet᷑. Sin uero
unũ dm ad solitarii significaei¬
oñe. sacram̃ti cȩlestis ignarus
obtendisꝰ extra cognicionẽ
dei es: deũ in deo e̾e̾ ñ confi¬

Expanded text:
est . Quid alium Deum in filio Dei Deo haeretice supponis? Disce unum Deum verum intelligere et confiteri. Non alius Deus ad Christum deputatur ut Deus sit. Deus est ex natura, ex nativitate, ex Deo. Quod enim Deus est, ex Deo est, non etiam Deus alius est. Alius enim ad eum non deputatur; quia non est in quae Dei est veritas. Quid verum bilem, quid diversum et diversum sub unius Dei ementita religione componis? Deus est pater, Deus est et filius. In Deo Deus est; praeter eum Deus non est, non alter ad eum deputatur ut Deus sit. In his si unum magis quam solitarium Deum intelliges; Ecclesiae religionem profiteberis, quae Patrem in Filio confitetur. Sin vero unum Deum, ad solitarii significationem, sacramenti coelestis ignarus obtendis; extra cognitionem Dei es, Deum in Deo esse non confi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpheciȩ sꝑs ꝑ ysaiã loquitur.
tͣ te. In eñĩ es ds .& nesciebamꝰ.
ds isrł saluator. Inserat se in
hanc .&. naturȩ &. nominis in¬
separabiłẽ ꝓfessionẽ. hereticȩ
impietatis desꝑatꝰ furor: & hȩc
si potest dictis ac rebꝰ unita. ra¬
bido uesaniȩ suȩ ore concer¬
pat. In deo deus est . &. prȩt̾ eum
ds ñ est. Dissoluat eũ qͥ in est. ab
eo inqͦ inest: & sacram̃ti huits
intelligenciã diuidat. Nã in eo

Expanded text:
quitur: te Deus. Tu enim es Deus, et nesciebamus, Deus, Israel salvator . Exserat se in hanc et naturae et nominis inseparabilem professionem haereticae impietatis desperatus furor: et haec, si potest, dictis ac rebus unita, rabido vesaniae suae ore concerpat. In Deo Deus est, et praeter eum Deus non est; dissolvat eum qui inest, ab eo in quo inest: et sacramenti hujus int
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ. Numꝗͣ. ñ ex causa ẽ. eũ ẽ¬
suetudo p̃dicacionis excedit᷑
& racionẽ nouitatis. racio ueri¬
tatis inducit. Cũ eñĩ antea tan¬
tȩ de d̾o ꝓpheciȩ extitissent.¬
& ad dei dignitatẽ ac naturam
demonstrandã. simplex &. solũ
dei nom̃ cõmemoratũ fuisset
qͣrendũ ẽ qua racione nẽ ꝑ y

Expanded text:
. Numquam non ex causa est, cum consuetudo praedicationis exceditur: et rationem novitatis ratio falsitatis inducit. Cum enim antea tantae de Deo prophetiae exstitissent, et ad Dei dignitatem ac naturam demonstrandam simplex et solum Dei nomen commemoratum fuisset; quaerendum est, qu
Abbreviated transcription (Latin):
in e̾e̾t. Hoc uͦ qͦd t̃ciũ est. tues
ds q nesciebamꝰ. humanȩ intel¬
ligenciȩ piã &. fidelẽ testatur
ꝓfessionẽ: quȩ cognitis nati
teretur. tu eñi es d̾s & nescie¬
bamꝰ. as isrł saluator. subsisten¬
tẽ in eo di naturã intelligen¬
tes. cũ in do dͥs insit. nec prȩt̃
ipse ds .&. in eo dͣs. alterius no¬
bis cuiusꝗͣ. dei ñ relinquat er¬
rorẽ .¶. hẽc qͥd̾e ysaias indi¬
uiduã atq inseparabilẽ patris
& filii diuuinitatẽ testatꝰ. ita
pari ꝓpheciȩ uirtute in discre¬
te a d̾eo patre naturȩ. unigemitũ
ee̾ d̾m ita docuit: dicens. Hic ds̃
nͣrͣ est: &. nͣ deputabit᷑ alt̾ ad eũ.
Qui inuenit omnẽ uiã scienci¬
e &. dedit eã iacob puero suo &.

Expanded text:
d tertium est, Tu es Deus, et nesciebamus, humanae intelligentiae piam et fidelem testatur professionem, quae cognitis nativteretur, Tu enim es Deus, et nesciebamus, Deus Israel salvator: subsistentem in eo Dei naturam intelligentes, cum in Deo Deus insit, nec praeteripse Deus, et in eo Deus, alterius nobis cujusquam Dei non relinquat errorem. Et haec quidem Esaias, individuam atque inseparabilem Patris et Filii divinitatem testatus, ita pari prophetiae virtute, indiscretae a Deo patre naturae unigenitum esse Deum ita docuit, dicens: Hic Deus noster est, et non deputabitur alter ad eum. Qui invenit omnem vitam scientiae, et dedit ea
Abbreviated transcription (Latin):
ad absolutissimã uere pieta¬
tis ꝓfessionẽ. ex ipsis eoꝵ. doc¬
⁊rinis prestabimꝰ. ut indiui¬
sus atq inseparabilis. ñ ex ꝑso¬
na.sed ex natura subsistens. ex
patre unigenitꝰ intelligatur.
& ꝑ id unꝰ d̾s fit. qͥa ex natura
di ds sit: tam̃ ex ꝓpheticis dic¬
⁊is ꝑfectȩ huiꝰ uernatis fides
ẽ astruenda &. hinc euangeli¬
cȩ domꝰ. st̃ ponenda fundami¬
na: ut ꝑ eand̾e natur̃a diumi¬
tatis unius. unꝰ ds ꝑ id intel¬
ligat᷑. qͦd in d̾m alterũ ds̃ u¬
nigenitꝰ ñ refert᷑. ẽ. enuimus
eñi omi hoc sermonis nt̃i h¬
bello eũ ordine. ut in qbꝰ su-¬
ꝑniore libro đm filiũ docue¬
ramꝰ.: in ipsis nẽ uerũ d̾m os-

Expanded text:
pietatis professionem, ex ipsis eorum doctrinis 127 praestabimus; ut indivisus atque inseparabilis, non ex persona, sed ex natura, subsistens ex Patre unigenitus intelligatur; et per id unus Deus sit, quia ex natura Dei Deus sit: tamen ex propheticis dictis perfectae hujus unitatis fides est exstruenda, et hinc evangelicae domus sunt ponenda fundamina; ut per eamdem naturam divinitatis unius unus Deus per id intelligatur, quod in Deum alterum Deus unigenitus non refertur. Tenuimus enim omni hoc sermonis nostri libello eum ordinem, ut in quibus superiore libro Deum filium docueramus, in ipsis nunc Deum
Abbreviated transcription (Latin):
nec diminucionẽ ee̾ gignentis:
nec infirmitat̾ẽ nascentis. Si ex
se scit: infer calũpniã temere
usurpate scieneiȩ. Si uͦ de dño
suo didicit: natiuitatis sue seien¬
ciã ꝑmitte naseenti. Hec enim
ita ei a do unigenito cõꝑta st̃.
qͦd pat̾ &. filius unũ st̃. qͦd ple¬
nitudo diuinitatis infilio est:

Expanded text:
nec diminutionem esse gignentis, nec diminutionem esse gignentis, nec infirmitatem esse nascentis. Si ex se scit, infer calumniam temerarie usurpatae scientiae: si vero de Domino suo didicit, nativitatis suae scientiam permitte nascenti. Haec enim ita ei a Deo unigenito comperta sunt, quod Pater et Filius unum sunt, quod plenitudo deitatis in Filio est:
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ unius substanciȩ p̃dicauit:
& id filiũ intelligi uoluit qͦd ex
di substaneia parte aliqͣ deduc¬
⁊ũ. apparuerit in carne. Ut gͥuni¬
geniti filii natiuitas .&. unius sub¬
stanciȩ nom̃ tolleret᷑. porcio u¬
nius substanciȩ infilii natiuita
ex porcione unius substanciȩ
natiuitas asserta ẽ p̃dicat᷑. pͥ
mũ natiuitas ipsa ñ ee̾t. quȩ in
manicheo e̾e̾t ex porcionis ꝓfes¬
sione dampnata: tunc deinde no¬
m̃ ac fides unius substanciȩ tol¬
leret᷑. qͥa apud hereticos ex por¬
cione cõpeteret:& ꝑ id nͣ ex do
ds ẽe̾t. qͦd in eo diuinȩ naturȩ
ꝓprietas ñ in e̾e̾t. Qͥd uesanas sol¬
licitudines ementita. religiõis
specie impius furor simulat:
Manicheũ sed̾m hereticȩ in sa¬
niȩ p̃dicatores: piȩ eccłe fides
dampnat. Ne scit eñs in filio por¬
cionẽ: sed scit dm totũ. ex deo
toto. Scit ex uno unũ: ñ desec¬
tũ. sed natũ. Scit natiuitatẽ dei

Expanded text:
nem unius substantiae praedicavit, nem unius substantiae praedicavit, et id Filium intelligi voluit, quod ex Dei substantia parte aliqua deductum apparuerit in carne. Ut igitur unigeniti filii nativitas, et unius substantiae nomen tolleretur, portio unius substantiae in nativitate ex portione unius substantiae nativitnativitas ipsa non esset, quae in Manichaeo esset ex portionis professione damnata; tum deinde nomen ac fides unius substantiae tolleretur, quia apud haereticos ex portione competeret; et per id non ex Deo Deus esset, quod in eo divinae naturae proprietas non inesset. Quid vesanas sollicitudines 139 ementita religionis specie impius furor simulat? Manichaeum, secundum haereticae insaniae praedicatores, pia Ecclesiae fides damnat. Nescit enim in Filio portionem: sed scit Deum totum ex Deo toto: scit ex uno unum; non desectum, sed natum: scit nativitatem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
exemplo origo nascenciũ. quȩ
habet inse & coitũ & conceptũ.
&. tẽpꝰ. &. partũ: cũ ds ex do natꝰ .ni¬
chil aliud intelligendꝰ sit ee̾ quã
natꝰ . E. qͥd̃ẽ de diuinȩ natiuita¬
tis scđ̾m fide euangelicã atq apo¬
stolicã ueritate: suo loco tracta¬
bimꝰ Interim tam̃ hereticȩ artis
ingeniũ ostendi de buit: ne ad
ueritatẽ natiuitatis abolendam.
placionis nom̃ extingueret. Te¬
net uͦ etiã incȩteris eiꝰdẽ artis
suȩ maligna fraudulenciã: di¬
cens. Nec sicut manicheus par¬
te̾ unius substancie patͥs natũ
exposuit. Negata suꝑius ꝓlaci
Oẽ. ut natiuitas negaret᷑: nũc
qͦq sub manichei nomine ne-¬
ganda unius substaneiȩ infert᷑
.&. porcio: ne ds ex do ee̾ credat᷑
Manicheus enĩ abr̾upti in imꝓ¬
banda lege ac ꝓpħis fur̾oris.
ac diaboli qͥntũ in se ẽ ꝓfessus
assertor. ut soli sui nescius cul¬
tor: id qͦd in uirgine fuit. p orcio¬

Expanded text:
exemplo origo nascentium, quae exemplo origo nascentium, quae habet in se et coitum, et conceptum, et tempus, et partum; cum Deus ex Deo natus nihil aliunatus. Et quidem de divinae nativitatis, secundum fidem evangelicam atque apostolicam, veritate suo loco tractabimus: interim tamen haereticae artis ingenium ostendi debuit, quae, ad veritatem nativitatis abolendam, prolationis nomen exstingueret. vero etiam in caeteris ejusdem artis suae malignam fraudulentiam, dicens: « Nec sicut Manichaeus partem unius substantiae Patris Natum exposuit. » Negata superius prolatio est, ut nativitas negaretur: nunc quoque sub Manichaei nomine neganda unius substantiae infertur et portio, ne Deus ex Deo esse credatur. Manichaeus enim abrupti in improbanda lege ac prophetis furoris, et diaboli quantum in se est professus assertor, et solis sui nescius cultor, id quod in Virgine fuit, portio
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓlacio ipsa natiuitas e̾e̾ exis¬
timet᷑: icenco tẽptatũ ẽ ꝑ ua¬
lentini heresim: ꝓlacionis nom
excludi. ne natiuitatis ueritas
ꝑ maneret: qͥa ꝓlacionis intelli¬
geneia opinione t̃rena. ñ mul¬
tũ e̾e̾t a natura t̾renȩ natiuita¬
tis aliena. Naturȩ humanȩ tar¬
da ac difficilis ad res diuinas in¬
telligen̾eia exigit. de his quȩ
semel dicta a nobis st̃. frequen¬
cius ad monere: ne satisfacere
sacram̃tis diuinȩ uirtutis. hu¬
mane cõparaciõis exempla cre¬
dant᷑: s tantũ ad imbuendũ
spiritalit̾ de celestibꝰ sensũ. spe¬
ciem tͣreni generis afferri: ut
ꝑ hunc naturȩ nr̃ȩ gradũ. ad in¬
telligeneiã diuinȩ magnificen
manarũ natiuitatũ ꝓlacionẽ
dei natiuitas ex istimanda. Ubi e¬
nĩ unꝰ ex uno ẽ .&. d̾s natꝰ ex do ẽ.
affert tantũ significacionis in¬
telligenciã tęrrena natiuitas:
cȩterũ ñ satisfacit cõparaciõis

Expanded text:
ut prolatio ipsa nativitas esse exisut prolatio ipsa nativitas esse existimetur: idcirco tentatum est per Valentini haeresim prolationis nomen excludi, ne nativitatis veritas permaneret; quia prolationis intelligentia, opinione terrena, non multum esset a natura terrenae nativitatis aliena. Naturae humanae tarda ac difficilis ad res divinas intelligentia exigit, de his, quae semel dicta a nobis sunt , frequentius admoneri, ne satisfacere sacramentis divinae virtutis, humanae comparationis exempla credantur; sed tantum ad imbuendum spiritaliter de coelestibus sensum, speciem terreni generis afferri, ut per hunc naturae nostrae gradum ad intelligentiam divinae magnificenmanarum nativitatum prolationes, Dei nativitas aestimanda . Ubi enim unus ex uno est, et Deus natus ex Deo est, affert tantum significationis intelligentiam terrena nativitas: caeterum non satisfacit comparationis
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ. neq adiecissent .&. patr̃e.
ut unius ueritatis e̾ẽ patr̃e & fi¬
liũ exclusa ꝓprietate natiuita¬
tis negarent. dixert̃. nec ut ua¬
mentatus ẽ: ut sub specie here¬
seos ualentinianȩ. nomine ꝓlaci¬
onis imꝓbato. natiuitatẽ di exdo
imꝓbarent. Ualentinꝰ enĩ ridicła
q̃dã & feda cõmentans: cũ prętͣ
principẽ đm. familiã deoꝵ. &. nu¬
merosas uanitatũ potestates in¬
uoluntatis asseruit. Hanc ergo
in anẽ ꝓlacionẽ temerarii ac
stulti auetoris furore q̃sitã:
nescit. Ignorat eñĩ ualentim bẏ¬
thona .&. silenciũ. & ter deos eo¬
ñas. Scit uͦ nichil aliud quã u¬
nũ d̾m patrẽ. ex qͦ om̃ĩa st̃.&. u
nũ dñm iħ m xꝑm. ꝑ quẽ om̃ia.
natũ ex dõ d̾m. Sed qͥa ex do ds
natꝰ. neq ꝑ natiuitatẽ suam deo
adimit ẽe qͦd ds ẽ. neq ipse in na¬
pit ee̾. sed natus ex do ds est .& qͦd
nascit᷑ id ipsũ sed̾m humanȩ na¬
turȩ sensũ uidet᷑ e̾ẽ ꝓlatũ. ita

Expanded text:
erum, neque adjecissent et patrem; ut unius veritatis esse Patrem et Filium exclusa proprietate nativitatis negarent, dixerunt, « Nec ut Vamentatus est: » ut sub specie haereseos Valentinae, nomine prolationis improbato, nativitatem Dei ex Deo improbarent. Valentinus eniquaedam et foeda commentans, cum praeter principem Deum, familiam deorum et numerosas aeternitatum potestates involuntatis asseruit. Hanc ergo inanem prolationem, temerarii ac stulti auctoris furore quaesitamnescit. Ignorat enim Valentini bythona, et silentium, et ter denos aeonas: scit vero nihil aliud quam unum Deum patia, natum ex Deo Deum. Sed quia ex Deo Deus natus, neque per nativitatem suam Deo ademit esse quod Deus est, neque ipse in napit esse, sed natus ex Deo est; et quod nascitur, id ipsum secundum humanae naturae sensum videtur esse prolatum, ita