comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod illi actuale fuit originale habemus. quia in
nos ꝑsolam natiuitatem descendit. quod iillo
ꝑ actionem fuit. Hatura enim nr̃a corruptionẽ
quam in illo ꝑ illiꝰ actionem concepit. ꝑna̾m
solum adnos natiuitatem transducit. ⁊ ideo nos
nascendo  peccatum concipinus. quod ille ñ
nascendo s agendo habuit. a quo ꝑnatiuitatem
uenimus. Iillo quippe. sp̃s ꝑ suꝑbiam contra cre¬
atorem tumens. obedientiam ñ tenuit. ⁊ iccirco
creator adisleiscendam inuiriam suam spm̃ qͥdẽ
ignerantia. carnem uero conenpiscentia damna¬
uit. ut in se bonum agendo ñ uideat. incarne
antem sua malum age̾ concupiscat. Hȩc duo ui¬
cia ad puniendam suꝑbiam hoĩs nste in ipso ꝯfir¬
marentur. Ignorantia quidẽ. dum ab animo sub¬
trahitur lumen u̾itatis. Concupiscentia uero: dũ
caro ꝑcutit᷑ pęna mortalitatis. Hanc gͥ origina¬
lem corruptionem natura primum inciata ad poᷤ¬

Expanded text:
quod illi actuale fuit, originale habemus, quia in quod illi actuale fuit, originale habemus, quia in nos per solam nativitatem descendit quod in illo per actionem fuit. Natura enim nostra corruptionem quam in illo per ipsius actionem concepit, per nostram solum ad nos nativitatem traduxit. Et ideo nos nascendo peccatum concipimus, quod ille non nascendo sed agendo habuit, a quo per nativitatem venimus. In illo quippe spiritus per superbiam contra Creatorem tumens obedientiam non tenuit; et idcirco creato ad ulciscendam injuriam suam spiritum quidem ignorantia, carnem vero concupiscentia damnavit, ut in se bonum agendum non videat; in carne autem sua malum agere concupiscat. Haec duo vitia ad puniendam superbiam hominis juste in ipso confirmantur. Ignorantia quidem, dum ab animo subtrahitur lumen veritatis; concupiscentia vero, dum caro percutitur poena mortalitatis. Hanc igitur originalem corruptionem natura primum vitiata ad pos
Abbreviated transcription (Latin):
untur uniu̾si. qui abillo ꝑ carnis ꝓpagationemtns¬
ducuntur. Hoc autẽ uiciũ originis humanȩ. du¬
plici corruptione naturam inficit. ignorantia car¬
nem scilicet mentẽ. et concupiscentia carnẽ. Hȩc
duo mala in pͥmo quid erĩ parente pena fuer̃
p̃cedentis culpȩ. et culpa actuał. in nob̾ aũ: eul¬
pa. subsequentis penȩ. et culpa similis et pena
originalis. Q uando ergo originale peccatum.
quantũ ad pͥmum hominẽ dicimus. intelligimus
prima culpam mnobedientiȩ illius que illi qui dẽ
originalis dr̃. non quod ab illa ł cum illa origi¬
nem acceꝑit natura illius. set quod ex illa qua¬
si prima omnium pꝰmod̾ orta fint. ⁊ exierunt.
subsequentia mala oĩa illius. Quia antem mil¬
lo aprima origine nullum peccatum descendit.¬
⁊ illud ętiam petcatum quod iillo origiiole
dr̃. actuale illiꝰ fuit. quia ꝓfecto quinas cendo
peccatum ñ tͥrit. peccatum non habuit. nͥ quod

Expanded text:
versi oriuntur, qui ab illo per carnis propagationem traversi oriuntur, qui ab illo per carnis propagationem traducuntur. Hoc autem vitium originis humanae duplici corruptione naturam inficit; ignorantia scilicet mentem, et concupiscentia carnem. Haec duo mala in primo quidem parente poena fuerunt praecedentis culpae et culpa actualis; in nobis autem culpa subsequentis poenae, et culpa simul et poena originalis. Quando ergo originale peccatum quantum ad primum hominem dicimus, intelligimus primam culpam inobedientiae illius quae illi quidem originalis dicitur; non quod ab illa vel cum illa originem acceperit natura illius, sed quod ex illa quasi prima omnium postmodum orta sint, et exierint subsequentia omnia mala illius. Quia autem in illo a prima origine nullum peccatum descendit, illud etiam peccatum quod in illo originale dicitur actuale illius fuit. Quia profecto qui nascendo peccatum non traxit, peccatum non habuit nisi quod
Abbreviated transcription (Latin):
uantio gͥ caro mortalis ꝑ coitum ad gen̾an¬
dam ꝓlem seminatur in concupiscentia. ad
nascituram ꝓlem in carne ꝑ concupiscentiam
transit pęna ⁊ culpa. Quando uero ꝑsacramentum
redemptionis regenerantur qͥ gen̾ati sunt in pęna
⁊ culpa. emundandis ꝑ sp̃m regenerationis in ipso
originali uicio tollitur ñ pęna s eulpa. Culpa qrup¬
pe iecͥco tollitur. ut iustificentur. pęna uͦ iccireo re¬
e originali pecc̃o multȩ ac
nen possunt. tractentur ignoro. Primum queri¬
turqͥd sit originale pecc̃m. dem̃ quomodo apatͥ¬
bus p̃cipue abhis in quibus ꝑsac̾mentum rege¬
nationis solutum ẽ infilios traducatur. Utrum
ꝑsolam animam siue ꝑsolam carnem. ł ꝑ animã
simut ⁊ carnem.⁊ si ꝑsolam animam. utrum
nem quare in anima redundat quod ñ ẽ ex ami
pot᷑. siue indelicet prima. illa in obe¬
dientia hominis. quȩ prima omnium peccatoꝵ
fuit.⁊ subsequentium ominum origo ertitit.
siue uitiun illud cum quo abillo trans ducto ori¬

Expanded text:
uando igitur caro mortalis per coitum ad generandam prolem seminatur in concupiscentia, ad nascituram prolem in carne per concupiscentiam transit poena et culpa. Quando vero per sacramentum redemptionis regenerantur qui generati sunt in poena et culpa; emundandis per spiritum regenerationis in ipso originali vitio tollitur non poena, sed culpa. Culpa quippe idcirco tollitur ut justificentur, poena vera idcirco ree originali peccato. De non possunt tractentur ignoro. Primum quaeritur quid sit originale peccatum, deinde quomodo a patribus, praecipue ab iis in quibus per sacramentum regenerationis solutum est in filios, traducatur, utrum per solam animam, an per solam carnem, an per animam simul et carnem. Et si per solam animam, utrum nem quare in animam redundat quod non est ex anpotest, sive videlicet prima illa inobedientia hominis quae prima omnium peccatorum fuit et subsequentium origo omnium exstitit, sive vitium illud cum quo ab illo traducto uni
Abbreviated transcription (Latin):
ut deĩ lib̾aret ꝑuisticiã. hocẽ q homo exse usticiam eua¬
dendi ñ abuit. ds homini ꝑmiscd̾am iusticiã dedit. neq
enĩ ereptio hominis ꝑfecte rõnabił eẽt. nisi exut᷑q parte
uista fieret. hoc ẽ sic̃ as̃ iusticiam habuit hominẽ requiren¬
di:ita ⁊ homo iusticiã hrẽt euadendi. S hanc iusticiã¬
hõ nunquã hr̃e potusset. nisi ds̃ illã ꝑmisca̾am suã illi

Expanded text:
iam: hoc est, quia homo ex se justitiam evadendi non habuit, Deus homini per misericordiam justitiam dedit. Neque enim ereptio hominis perfecte rationabilis esset, nisi ex utraque parte justa fieret, hoc est, sicut Deus justitiam habuit hominem requirendi, ita et homo justitiam haberet evadendi. Sed homo hanc justitiam nunquam habere potuisset, nisi Deus ei per mis
Abbreviated transcription (Latin):
scđm solam animam. siue scdm solam carnem. siue
scđm utr̃q. Quidam originale peccatum non
solum ꝑ carnem. set etiam ꝑ animam apatribus
Sic̃ enim ingen̾atione ꝓł decarne paterna
substantiałr caro trahitur. ita ȩtiam de gignen¬
tis anima. anima geniti eẽntialit̃ deduci abhis
existimatur. Propt᷑ quod sic̃ de corrupta carne
caro corrupta seminatur. ita etiam de anima
ꝑeccatrice anima peccatrix corruptione origiali
rõnes ⁊ auctoritates opp osuisse in ueniun¬
tur. quibus ñ animam s solam carnem
extraduce eẽ astruere conati s. ⁊ħ quidẽm rõ¬

Expanded text:
m solam animam, an secundum solam carnem, an secundum utrumque. Quidam originale peccatum non solum per carnem sed etiam per animam a patribus Sicut enim in generatione prolis de carne paterna substantialiter caro trahitur, ita de gignentis anima, anima geniti essentialiter deduci ab istis existimatur, propter quod sicut de corrupta carne caro corrupta seminatur, ita et de anima peccatrice anima peccatrix corruptione originali rationes et auctoritates opposuisse inveniuntur, quibus non animam sed solam carnem ex traduce esse astruere conati sunt. Et
Abbreviated transcription (Latin):
onem incessisset. ꝑfectam iusticiam tenusset.
⁊ sic̃ alienus fuisset aculpa. ita ętiam lib ⁊
imimunis ꝑmansisset apęna. Ut aut̃ huius in¬
stitutionis modum utrinq ꝑfectius agnoscamus.
uitam spectare uidentur bona. eorumq usum di¬
ligentius nos considare oporiet. Deinstitutione hoĩs

Expanded text:
onem incessisset, perfectam justitiam tenuisset; onem incessisset, perfectam justitiam tenuisset; et sicut alienus fuisset a culpa, ita etiam liber et immunis permansisset a poena. Ut autem hujus institutionis modum utrinque perfectius agnoscimus, vitam spectare videntur bona, eorumque usum diligentius non considerare oportet. CAP. XXVIII, De ins
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinebant. sp̃ui qui ipsi carni in hoĩe p̃sidebat
cum inuncta ẽ. quatenus scilicet alterum hoc
ẽ corponile bonum ad lisum in ferioris uutȩ.
ꝓuidentiam disponeret. alterum nͦ hoc ẽ spñale
bonum ad fructum uitȩ suꝑioris ꝑ obedientiã
tt et carni suę ꝓuideret ⁊ sibi. carni quidem
suȩ in bono qd̾ s ad usum eiusdem carnis erat
subditum. sibi aũt inbono illo qd̾ non solum car¬
ni. sed ipsi quoq qui in carne suꝑior fuit. ex¬
titit dignitate prelatum. Qua ꝓpt̾ ad inferiꝰ
quidem bonum conseruandum ꝓuidentia ꝑtini¬
it. ad suꝑiꝰ aut̃ bonum optinendum. obedientia
necessaria fuit.ꝓ uidentia ex rõne: obedientia
ex p̃ceptione. ꝑrouidentia in p̃cepto nature: obe¬
dientia in p̾cepto discipline. Sic itaq primus
homo in stitutus ẽ. ut uitȩ inferioris bonum ꝑ
ꝓuidentiam custodiret. iute suꝑioris bonum ꝑ
obedientiam quereret. Si gͦ scđm hanc iustituti¬

Expanded text:
pertinebant spiritui qui ipsi carni in homine praesidebat pertinebant spiritui qui ipsi carni in homine praesidebat cura injuncta est, quatenus scilicet alterum hoc est corporale bonum ad usum inferioris vitae per providentiam disponeret, alterum vero hoc est spirituale bonum ad fructum vitae superioris per obedientiam  pertinuit, ut et carni suae provideret et sibi. Carni quidem suae in bono quod sibi ad usum ejusdem carnis erat subditum: sibi autem in bono illo quod non solum carni, sed ipsi quoque qui in carne superior fuit exstitit dignitate praelatum. Quapropter ad inferius quidem bonum conservandum providentia pertinuit; ad superius autem bonum obtinendum obedientia necessaria fuit. Providentia ex ratione, obedientia ex praeceptione; providentia in praecepto naturae, obedientia in praecepto disciplinae. Sic itaque primus homo institutus est, ut vitae inferioris bonum per providentiam custodiret; vitae superioris bonum per obedientiam quaereret. Si ergo secundum hanc instituti
Abbreviated transcription (Latin):
discrecionis peruen̾i̾nt contingat eos si grãm adiu¬
uantem ñ habuerint acognitione u̾itatis illa dũ¬
tarat quȩ ad salutem ꝑtinet ppdiri. Quod siuer̃
ẽ. neq uicium fuisset iłł qui sine pecc̾o nasceren¬
tuir. sine cognitione ̃ nasci. quia. nichil inse nas¬
cendo haberent. unde pꝰea cum adtempus cognos¬
cendi ꝑuenissent. potuissent a cognitione u̾itatis p̃pe-¬
diri. Et nos quidem scđm hunc modum in rebus
occultis ea quȩ mag̃ ꝓbabilia nob̃i iidebantur ele-¬
gimus. ita tñ ut in nulla parte dubra. ꝓcertis as¬
etiam qd̃ seqr̃. hoc eĩ scilitet qualit᷑ in stitutus sit
acieo qnͣtum in tum animo occurrerit. ⁊ ꝓposito
uita iocunditatem suam hr̃et. alia ad fom̃tum.
alia ad gaudiũ. alia ad necessitatem. alia ad felicita¬
tem. alia adusum temporis alia ad fructum ȩt̃¬
nitatis. horum itaq bonorum ꝙ̃ adutrãq initam

Expanded text:
discretionis pervenerint contingat eos si gratiam adjudiscretionis pervenerint contingat eos si gratiam adjuvantem non habuerint a cognitione veritatis illa praesertim quae ad salutem pertinet praepediri. Quod si verum est, neque vitium fuisset illis qui sine peccato nascerentur, sine cognitione etiam nasci; quia nihil in se nascendo haberent unde postea cum ad tempus cognoscendi pervenissent, potuissent a cognitione veritatis praepediri. Et nos quidem secundum hunc modum in rebus occultis ea quae magis probabilia nobis videbantur eligimus, ita tamen ut in nulla parte dubia pro certis asetiam quod sequitur, hoc est scilicet qualiter institutus sit a Deo quantum interim animo occurrerit, et proposito vita jucunditatem suam haberet. Alia ad fomentum, alia ad gaudium; alia ad necessitatem, alia ad felicitatem; alia ad usum temporis, alia ad fructum aeternitatis. Horum itaque bonorum quae ad utramque vitam
Abbreviated transcription (Latin):
mum legitime copulata dr̃. nisi quinq sensus cor¬
poris scd̃m quos prima etaᷤ uitȩ humanȩ sine rõ¬
nis discrecione gub̃natur: Seđm quorum iudelicet¬
sensum affectus in cedẽ.si illi ȩtati ñ natum s mei¬
um ẽẽt. nequaꝗͥ ipsi sensus uiri. s ad ulteri potuis
appellati fuissent. ꝓ pt̃ea cum postea subiunctũ ẽ q
ille quem habebat uir enis non cẽt. manifeste de¬
monstratum ẽ. quia hi quos prius habuerat.U.
eins. hog õ legitum in̾on. alieni suissent. Naturale
si quidem humanȩ naturȩ ẽ. in prima ȩtate scdm
solos sensuum affectus. mon̾i atq incede. Cum nͦ
ad annos discrecionis ꝑuen̾it: si relicta u̾itate er¬
rorem seqr̃. ipse ei error tunc non maritus s ad ult᷑
appellatur. Q uod aũt prius scđ̃m solum motum sen¬
siuim in cedens oꝑatur. nẽo malum. ei ad culpam
nec bonum. ad meritum reputatur. Non gͥ in fan¬
cet uicio nasci. unde post modum eum ad annos

Expanded text:
mum legitime copulata dicitur, nisi quinque sensus cormum legitime copulata dicitur, nisi quinque sensus corporis, secundum quos prima aetas vitae humanae sine rationis discretione gubernatur; sesensuum affectus incedere si illi aetati non natura, sed vitium esset; nequaquam ipsi sensus viri, sed adulteri potius appellati fuissent. Praeterea cum post ea subjunctum est, quod ille quem habebat vir ejus non esset; manifeste demonstratum est quod ii quos prius habuerat quinque ejus, hoc est legitimi, et non alieni fuissent. Naturale siquidem humanae naturae est, in prima aetate secundum solos sensuum affectus moveri atque incedere. Cum vero ad annos discretionis pervenerit, si relicta veritate errorem sequitur; ejus error tunc non maritus, sed adulter appellatur. Quod autem prius secundum solum motum sensuum incedens operatur, nec malum ei ad culpam, nec bonum ad meritum reputatur. Non igitur infancet vitio nasci unde postmodum cum ad annos
Abbreviated transcription (Latin):
quid minus ꝑfecte scit. statim ignorantiam habere si¬
ue inignorantia eẽ dicendus ẽ s quia ignorantia nõ
dicitur. nisi tunc solum cum id quod ignorari non
debuisset nescitur. T̾ał itaq ignorantia ñ nisi ex
pęna peccati in eẽ cognoscitur. cum ms alumine u̾i¬
tatis excecata. ne ea q̃ scnre deb̾et cognoscere ualeat ꝓ¬
prio uicio obseuratur. Illam uͦ quȩ in nascentibus cunc¬
tis ⁊ nune aprincipio in ẽẽ uidetur. ⁊ tunc quoq
in eẽ debuisse creditur. sensus siue cognicionis imper¬
fectionẽ naturȩ eẽ ñ culpȩ. Exhoc manifeste ec̃ li¬
quet. quia dominus menangelio eum subtypo ani¬
mȩ samaritanam deoccultis sis conueniret. pͥmũ
eam qͥnq uiros habuisse. acdeinde quem nunc ht̃
uirum enis ñ eẽ testatus ẽ dicens .U̾. enim iuros
habiusti. ⁊ nunc quem habes non ẽ tuns uir. Qui
sunt enim quinq niri quibus anima ronał pri¬

Expanded text:
quid minus perfecte scit, statim ignorantiam habere siquid minus perfecte scit, statim ignorantiam habere sive in ignorantia esse dicendus est; quia ignorantia non dicitur nisi tunc solum cum id quod ignorari non debuisset, nescitur. Talis itaque ignorantia non nisi ex poena peccati inesse cognoscitur, cum mens a lumine veritatis excaecata ne ea quae scire deberet, cognoscere valeat, proprio vitio obscuratur. Illam vero quae in nascentibus cunctis et nunc a principio inesse videtur, et tunc quoque inesse debuisse creditur, sensus sive cognitionis imperfectionem, naturae esse non culpae: ex hoc manifeste liquet quod Dominus in Evangelio cum sub typo animae Samaritanam de occultis suis conveniret; primum eam quinque viros habuisse ac deinde quem tunc habebat virum ejus non esse testatus est, dicens: Quinque enim viros habuisti; et nunc quem habes, non est tuus vir . Qui sunt quinque viri quibus anima rationalis pri
Abbreviated transcription (Latin):
interualla temporum crescendo ad ꝑfectionem ue¬
nire nõ possunt. Hoc in arboribus. ⁊ plantis. ⁊ ger¬
minibus cunctis. hoo in bestiis. ⁊ cimctis uiuentibꝰ
cernimꝰ. quia amodico uni̾sa incipiunt. ac dem̃
paulatim ꝑ merem̃ta ordine ad ꝑfectionem enadũt
Q uoc̾ca nequaquam ꝓuicio humane nate depu¬
tandũ ẽ. si in pn̾cipio suo aꝑfecto in choata ꝑsub¬
sequentem ꝓpagationem amodico ad maiora ⁊ me¬
liora ꝓficiat. ⁊ de corpore quidem humano for¬
tassis difficile ñ erit. neq inconueniens indebitur
hoc in estimationem reciꝑe. uerum de sensu ⁊ eog
quod scilicet hi quisme pecc̃o nasc̾entur. sensu ⁊ intelli¬
gentia m̃tis imꝑfecti nascerentur. ꝓpt̾a quod omĩs
ignorantia in rõnali ereatura. ñ nisi expena pecca¬
ti ẽẽ uideatur. Sed siqͥ hoc dicunt non satis diligent᷑
considerunt quia ñ om̃is qui aliquid nescit. aut ali¬

Expanded text:
intervalla temporum crescendo ad perfectionem veintervalla temporum crescendo ad perfectionem venire non possunt. Hoc in arboribus et plantis et germinibus cunctis; hoc in bestiis et cunctis viventibus cernimus. Quia a modico universa incipiunt; ac deinde paulatim per incrementa ordine ad perfectionem evadunt. Quocirca nequaquam pro vitio humanae naturae deputandum est si in principio suo a perfecto inchoata, per subsequentem propagationem a modico ad majora et meliora proficiat. Et de corpore quidem humano fortassis difficile non erit, neque inconveniens videtur hoc in existimationem recipereut, scilicet hi qui sine peccato nascerentur, sensu et intelligentia mentis imperfecti nascerentur, propterea quod omnis ignorantia in rationali creatura non nisi ex poena peccati esse videatur. Sed qui hoc dicunt, non satis diligenter considerant quod non omnis qui aliquid nescit aut ali
Abbreviated transcription (Latin):
iuero querit᷑ quales homo scientia.¬
filios generate debuissit sinon peccasset.
utrum udelicet quem ad modum ipse pͥmus hõ⁊
scđ̃m staturam corporis ⁊ scdm sensum mentis per¬
fectus mor conditus ẽ ita quoq qui exeo nascituri
fuissent. tam corpore quam sensu in ipso mox natuui¬
tatis suȩ exondio ꝑfecti eẽ deberent: nos scđm estima¬
tionem nrãm id magͥ approbamus ut primus quidẽ
hõ sic̃ diximus ⁊ corpore ⁊ sensu ꝑfec tus. max fae¬
tus fuisse credatur. illos uͦ qui exipso nascerenturi ea¬
dẽ lege qua ⁊ nc̃ natiuitatem humanam ordinatam
c̾itimus. paruos nascituros adeinde ꝑ int̾ualla tem¬
porum tam in sensu animi qͣ in statura corponili
in crem̃ta accepturos. Sic enim in omni gene̾ re¬
rum aliam legem primam conditionẽ habuisse cer-¬
minus: atq aliam subsequentem ꝓpagationem. Pri¬
ma enim omnia ꝑfecta facta s̃. cet̾a aut̃ omĩa
quȩ exipsis ornintur et pꝰ ipsa subsequuntur: nͥ ꝑ

Expanded text:
vero quaeritur quales homo generarfilios debuisset si non peccasset, utrum videlicet quemadmodum ipse primus homo secundum staturam corporis et secundum sensum mentis perfectus mox conditus est, ita quoque qui ex eo nascituri fuissent, tam corpore quam sensu in ipso mox nativitatis suae exordio perfecti esse deberent. Nos secundum existimationem nostram id magis approbamus, ut primus quidem homo, sicut diximus, et corpore et sensu perfectus mox factus fuisse credatur; illos vero qui ex ipso nascerentur eadem lege qua et nunc nativitatem humanam ordinatam cernimus parvos nascituros; ac deinde per intervalla temporum tam in sensu animi quam in statura corporali incrementa accepturos. Sic enim in omni genere rerum aliam legem primam conditionem habuisse cernimus: atque aliam subsequentem propagationem. Prima enim omnia perfecta facta sunt; caetera autem omnia quae ex ipsis oriuntur et post ipsa subsequantur, nisi per
Abbreviated transcription (Latin):
posset etiam siuellet creata innchilum redige̾. Past
opus s quies debetur. Hȩc oꝑa iccirco distinrimus
ꝓpt̾ eos qui mirari solent ł potiꝰ dubitare. quomodo
decosta uiri mulier facta sit.⁊ quomodo demodico
pat̾no semine tam nim̾osa ꝓles ex crescere possit.¬

Expanded text:
posset etiam si vellet, creata in nihilum redigere. Post posset etiam si vellet, creata in nihilum redigere. Post  non opus sed quies debetur. Haec opera idcirco distinximus propter eos qui mirari solent, imo potius dubitare quomodo de costa viri mulier fit, et quomodo de modico paterno semine tam numerosa proles excrescere possit.
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicationem a simplici ẽẽntia plurima exiuer̃. t̾ci¬
um opus ẽ. quod utrum in occulto naturȩ sinu cͥea ali¬
qs eẽntias dinina potentia oꝑetur. ut scilicet aliqua
amultiplicitate ad simplicitatem reducat. q̃ pͥus ad sim¬
plicitate ad multiplicitatem ꝓdix̾at. sic̃ scire non pos-¬
sumꝰ ita etiam ꝑtinacit᷑ negare ñ debemus. Hoc tan¬
tum considandum ẽ. q aliud opꝰ ẽ. cum simplex eẽn¬
tia multiplicatur. aliud cum multiplex in simplicita¬
tem reducitur. Post ista tͥa oꝑa quȩ soli deo possibi¬
lia s. seqr̃ quarium ⁊ quintum opus q̃ ȩtiam creatu¬
rȩ ꝯueniunt. in quibus nichil aliud ẽ fac̾e̾. quam ł ꝯ
nincta disiungere. ł seꝑata ꝯuingere. Sextum opus hoc
ẽ aliquid in nichilum redige̾. soli deo possibile ẽ. Quod
siue aliquando faciat. siue ñ faciat ds̃. hoc tamen om¬
nino certum ẽ q qui potuit de nichilo omina creat᷑e.

Expanded text:
multiplicationem a simplici essentia plurima exiverunt tertimultiplicationem a simplici essentia plurima exiverunt tertium opus est, quod utrum in occulto naturae sinu circa aliquas essentias divina potentia operatur, ut scilicet aliqua a multiplicitate ad simplicitatem reducat quae prius a simplicitate ad multiplicitatem produxerat, sicut scire non possumus, ita etiam pertinaciter negare non debemus. Hoc tantum considerandum est quod aliud opus est cum simplex essentia multiplicatur; aliud cum multiplex in simplicitatem reducitur. Post ista tria opera quae soli Deo possibilia sunt, sequitur quartum et quintum opus etiam quae creaturae conveniunt; in quibus nihil aliud est facere quam vel conjuncta disjungere, vel separata conjungere. Sextum opus hoc est aliquid in nihilum redigere. Soli Deo possibile est. Quod sive aliquando faciat Deus, hoc tamen omnino certum est; quod qui potuit de nihilo omnia creare,
Abbreviated transcription (Latin):
Heq ꝯuenit ut costam illam ertrinsecꝰ ad ditam̃tum
accepisse dicamus. quatinus. en eam quantitatem erc̃s¬
ceret. que corpori mulieris formando sufficere. potus¬
sec. qm̃ si hoc uerum eẽt. non de costa quidẽ s de il¬
lo qd p̃t̃ costam ad ditum ẽ. qͣ utiq multo mag̾ fuit
corpus mulieris factum ẽẽ ꝯuenienaus dici debuis¬
set. Hoc siquidem in mat̾ia mauis ⁊ pn̾cipalis fuis¬
set et principalis mat̾ia nocari debuisset. Non itaq
sa diuina uuirtute oꝑante multiplicata ẽ. quemadino¬
dum pꝰ ea naturam humanam aprimis parentibus
in sub sequentem gen̾ationem seminatam. amodieo iã
in tantum multiplicatam cernimus. ut multa homi¬
num milia ex ea iam ercreuisse uideamus. ⁊ hoc to¬
tum ad scdm opus ꝑtinent. quando de aliquo fiunt
aliqua in maiꝰ. Cum aũt ꝑcolloctionem ⁊ iinonem mul¬
ta insimplicem eẽntiam redeunt. sic̃ prius crescendo per

Expanded text:
t. Neque enim convenit ut costam illam extrinsecus additamentum t. Neque enim convenit ut costam illam extrinsecus additamentum accepisse dicamus quatenus in eam quantitatem excresceret, quae corporis mulieris formando sufficere potuisset; quoniam si hoc verum esset, non de costa quidem, sed de illo quod praeter costam additum est quod utique multo majus fuit corpus mulieris factum esse convenientius dici debuisset. Hoc siquidem in materia majus et principalius fuisset et principalis materia vocari debuisset. Non itaquesa divina virtute cooperante multiplicata est, quemadmodum postea naturam humanam a primis parentibus in subsequentem generationem seminatam a modico jam in tantum multiplicatam cernimus, ut multa hominum millia ex ea jam excrevisse videamus. Et hoc totum ad secundum opus pertinet quando de aliquo fiunt aliqua in majus. Cum autem per collectionem et unionem multa in simplicem essentiam redeunt sicut prius crescendo per
Abbreviated transcription (Latin):
quales s̃ incorꝑei sp̃s. qui neq ex matĩa s̃ quia simpliest̃¬
sũt. neq matĩa eẽ possunt. quia corpora ñ s̃. Alia quidẽ
initatem suam fuul ex multis ñ colligt̃. quia s̃ simpli¬
cia. s tñ uitatem suam in multa effundunt. q mul¬
tiplicantur et funt matĩa. qualia s̃ coꝑa simplicia. qͦs
attomos dicunt. Quȩ quidem exmat̾ia  ñ s̃ quia simpli¬
cias. s tam̃ mat̾ĩa fiunt.q insemet ipsis multiplicantur.
⁊ mangm̃tum excrescunt. Quando gͦ simpler matĩa
sue attomꝰ simplex factus ẽ de nichilo. aliquid factum
e. qñ n᷑ id ipsum simplex corpus inse met ipso multipli¬
catur. ⁊ in plura excrescit. fit aliquid. de aliquo in
manis. Qđ licet mirabile uideatur. mauis tñ ẽ. de ni¬
chilo aliquid face. ꝗͣ de aliquo plus facere. hoc modo
oꝑandi de suba coste in se diuina nͥtute. absq extͥnseco

Expanded text:
Quales sunt incorporei spQuales sunt incorporei spsunt, neque materia esse possunt, quia corpora non sunt. Alia quidem unitatem suam simul ex multis non colligunt, quia sunt simplicia; sed tamen unitatem suam in multa effundunt, quia multiplicantur et fiunt materia. Qualia sunt corpora simplicia, quae atomos dicunt; quae quidem ex materia non sunt, quia simplicia sunt; sed tamen materia fiunt, quia in semetipsis multiplicantur et in augmentum excrescunt. Quando ergo simplex materia sive atomus simplex factus est, de nihilo aliquid factum est. Quando vero idipsum simplex corpus in semetipso multiplicatur et multiplex excrescit, fit aliquid de aliquid in majus. Quod licet mirabile videatur, majus tamen est de nihilo aliquid facere quam de aliquo plus facere. Hoc modo operandi de substantia costae in se divina virtute absque extrinseco
Abbreviated transcription (Latin):
exprimamus. Omne qd̾ ẽ unum ẽ.⁊ om̃e qđ unũ
eẽ desut in hoc ipso ⁊̃ ẽẽ desinit. qd̾ unum eẽ de¬
suit. Ita sine unitate nichil subsiste̾ pot᷑. Uer̃ ex
his q̃ s̃. ⁊ unum sunt. alia unitatem suam etę mul¬
tis colligunt. qualia s̃ ꝯposita ⁊ expartibus ꝯsisten¬
ꝯstãt ex pluribus. alia unitatem suam eruno hñt.
⁊ in huno hñt. quia unum ⁊ idem ẽ. ipsum ex
quosũt. ⁊ ipsum quod sunt. qͣlia s simplicia omĩa
⁊ ex partibus ñ ꝯsistentia. Compositis gͦ unum eẽ
aliuid ñ ẽ. ꝗͣ unita eẽ. ⁊ ideo uere unum eẽ ñ est.
quia ermultis ⁊ in multis ẽ. Quibus autem
simplex ẽẽ ẽ. uere unum eẽ ẽ. quia unum est
totum et qđ ẽ. ⁊ ex quo ẽ. Sed ex his rursumq̃
simplicitate unum s̃. alia unitatem suam exmultis
ñ colligt̃. q ñ s̃ ꝯ posita. nec unitatem suam in multa
effundunt. quia multiplicari ñ posst̃. neq eẽ matĩa

Expanded text:
exprimamus. Omne quod est unum et omne quod unum exprimamus. Omne quod est unum et omne quod unum esse desinit in hoc ipso esse etiam desinit quod unum esse desinit. Ita sine unitate nihil sustinere potest. Verum ex his quae sunt et unum sunt, alia unitatem suam ex multis colligunt, qualia sunt composita et ex partibus consistenconstant ex pluribus. Alia unitatem suam ex uno habent, et in uno habent; quia unum et idem est ipsum ex quo sunt et ipsum quod sunt, qualia sunt simplicia omnia et ex partibus non consistentia. Compositis ergo unum esse, aliud non est quam unita esse; et ideo vere unum esse non est, quia ex multis et in multis est. Quibus autem simplex est esse vere unum esse est, quia unum est totum et quod est, et ex quo est. Sed ex his rursum quae ex simplicitate unum sunt, alia unitatem suam ex multis non colligunt quia non sunt composita; nec unitatem suam in multa effundunt, quia multiplicari non possunt, neque esse materia.
Abbreviated transcription (Latin):
prius nichil erat. ut aliquid ẽẽt factum ẽ.
Cum aũt postea id quod prius parui fac
aliquando fit. de aliquo aliquid in minus fit. ꝑri¬
mum ẽ. opus creationis. scdm ẽ: opus multiplicatioĩs.
tõuim ẽ: opus unionis. siue collectionis. In primo oꝑe
fit aliqͥd ⁊ de nichilo. in .uiͦ. oꝑe. fit aliquid ⁊ de
aliquo. In .iiͦi. oꝑe fit aliquid quidem sed nõ de ni-
ohilo.q qđ fit ht̃ matĩam. neq de aliquo. q
c̃fit ipsum ht̃ in matĩa formam. s cum duo sint.
unum fit aliuid ⁊ tnͣsit in illud. ut sit illud.⁊
desuit quidem ẽẽ quod ẽ : ⁊ tñ ñ desinit eẽ. quia
incipit ẽẽ quodñ ẽ. Et cum fit illud quod ẽẽ inci¬
pit. aliquid fit. q iłłd aliquid ẽ quodeẽ in cipit. ⁊
hoc fieret aliqͥd fuit. nec rursum de aliquo illud fit.
qd̵ fit. q definit ẽẽ quod pͥus fuit. qnͣdo et̃. incipit.
ħ qd̵ prius ñ fuit. Q uod dicimus ꝓ exemplo in aliqͦ

Expanded text:
prius nihil erat ut aliquid esset factum est. prius nihil erat ut aliquid esset factum est. Cum autem postea id quod prius parvum factaliquando fit, de aliquo aliquid in minus fit. Primum est opus creationis; secundum est opus multiplicationis; tertium est opus unionis sive collectionis. In primo opere fit aliquid et de nihilo. In secundo opere fit aliquid et de aliquo; in tertio opere fit aliquid quihilo, quia quod fit habet materiam neque de aliquo; quia cum fit ipsum habet in materia formam, sed cum duo sint unum fit aliud et transit in illud ut sit illud, et desinit quidem esse quod est; et tamen non desinit esse, quia incipit esse quod non est. Et cum fit illud quod esse incipit aliquid fit, quia illud aliquid est quod esse incipit, et hoc fieret aliquid fuit, nec rursum de aliquo illud fit quod fit quia desinit esse quod prius fuit, quando esse incipit hoc quod prius non fuit. Quod dicimus pro exemplo in aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
sub̃am ⁊ qͣntitatem in minus. Sertum opus ẽ.
de aliquo nichil face̾. Ex his ser oꝑibus. iii. soli
do possibilia sunt. Duo reliqua tantum ereaturȩ
possibilitati c̃ueniunt. De nichilo enim aliquid fac̾e̾
de aliquo aliqua. non inmaiꝰ sicut cum totum
in partes diuiditur. ł de aliquibus aliquid non in
minus. quemadmodum cum ꝑ artes in toto unum¬
tur ereatura face̾ pot᷑. Cuuis opus recte ꝓpt̾ea i
c̃iungendo diuisa. siue in diuidendo ꝯm̃cta. nichil
tollitur uł ꝯfertur. Ubi aũt de nichilo aliquid
fit : aliquid fit. quia hoc ipsum aliquid ut sit in
eo fit. quod nͥ fieret id ipsum quod ẽ aliquid ñ
eẽt. Rursum eum de aliquo plus fit. aliquid
fit quia nͥ in eo quod iam aliquid ẽ. aliquid fie¬
ret: ipsum quod postea plus ibi ẽ ñ eẽt. Rut¬
sum cum de aliquibus aliquid fit. aliquid fit.¬
quia nͥ iłld quod prius ibi plus fuit. aliquid
factum ẽẽt: in eo quod minus mͦ ẽ illud omi¬
no ñ eẽt. Denichilo aliquid factum ẽ. qñ id qd̾

Expanded text:
am et quantitatem in minus. Sextum opus est de aliquo nihil facere. Ex his sex operibus quatuor soli Deo possibilia sunt; duo reliqua tantum creaturae possibilitati conveniunt. De nihilo enim aliquid facere,de aliquo aliqua non in majus, sicut cum totum in partes dividitur, vel de aliquibus aliquid non in minus quemadmodum cum partes in toto uniuntur, creatura facere potest. Cujus opus recte proptereaconjungendo divisa, sive in dividendo conjuncta nihil tollitur vel confertur. Ubi autem de nihilo aliquid fit aliquid fit; quia hoc ipsum aliquid ut sit in eo fit, quod nisi fieret idipsum quod est, aliquid non esset. Rursum cum de aliquo plus fit aliquid fit, quia nisi in eo quod jam aliquid est aliquid fieret: ipsum quod postea plus ibi est, non esset. Rursum cum de aliquibus aliquid fit, quia nisi illud quod prius ibi plus fuit aliquid factum esset in eo quod minus modo est, illud omnino non esset. De nihilo aliquid factum est, quando id quod
Abbreviated transcription (Latin):
A nomͦ aut̃ anima quȩ munda acsine uicio ereat᷑.
particeps fiat illuis uiciĩ quod ꝑsolã carnẽ ad duci¬
tur. dignũ in qͥsicione eẽt. si aliqua hoc diligentia in¬
nestigari potiusset. Nuc̃ aũt q scientiȩ humanȩ exe positũ ñ ẽ.¬
nb c̾dẽdũ ẽ ñ curiositate ĩ qͥrẽdũ. Nã si dix̾imꝰ animã qñ corpori
ꝯmiscet᷑ uoluntate quadã ad delectationẽ culpȩ in elinari.
iã nõ originali tantũ s actuali quoq pecc̃o obneriã eẽ demõs¬
tramꝰ. si uͦ necessitate aliqͣ ad cõsortiũ corꝑũ et ad cõtagiũ uitũ

Expanded text:
o autem anima quae munda ac sine vitio creatur, particeps fiat illius vitii quod per solam carnem adducitur, dignum inquisitione esset, si aliqua hoc diligentia investigari posset. Nunc autem quia scientiae humanae expositum non e credendum est, non curiositate inquirendum. Nam si dicimus animam quando corpori commiscetur voluntate quadam ad delectationem culpae inclinari; jam non originali tantum sed actuali quoque peccato obnoxiam esse demonstramus. Si vero necessitate aliqua ad consortium corporis et ad contagium vi
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ. Sient enim datum illi ẽ. quod c̃modum ẽ.
appetere. ita ętiam ꝓhibitum illi ẽ. appetẽ. qd̾ ẽ in or¬
dinatum. Cum gͦ inunum con curr̃. quod aliquo¬
mͦ comodum ẽ.⁊ quod ordinatum non ẽ : si appetitꝰ ẽ
ad cõmodum maffectu. quia hoc nature ẽ infitũ.
refrenandus tam̃ ẽ ab effectu ꝓpt̃ debitum. rõnis:
cui ad mordinata ire ñ ẽ ꝯcessum. In hoc enim pul¬
chritudo apparet ⁊ dignitas rõnis. quod affectum
suum ab mordinatis cohibet. qm̃ iccirco plura cõmo¬
da eẽ debuer̃. aquibus dum rõ presidens affectum
quantum inse erat effluentem restringeret: quan¬
ta foret dignitas ⁊ excellentia ipsius appareret.

Expanded text:
non est. Sicut enim datum illi est quod commodum est non est. Sicut enim datum illi est quod commodum est appetere, ita etiam prohibitum est illi appetere quod inordinatum est. Cum ergo in unum concurrunt quod aliquomodo commodum est et quod ordinatum non est, si appetitus est ad commodum in affectu quia hoc naturae est insitum refrenandus est tamen ab effectu propter debitum rationis cui ad inordinata ire non est concessum. In hoc enim pulchritudo apparet et dignitas rationis quod affectum suum ab inordinatis cohibet. Quoniam idcirco plura commoda esse debuerunt, a quibus dum ratio praesidens affectum quantum in se erat effluentem restringeret, quanta foret dignitas et excellentia illius appareret.
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ appetẽ eo modo quo cõmodum ñ ẽ atq¬
aliud id quod ꝯmodum ẽ. desidare eo modo quo
ꝯmodum ẽ. Omne enim qd̾ cõmodum ẽ aliquo mͦ
cõmod̾ ẽ. ⁊ similit̃ omne quod in cõmodum ñ ẽ.
aliquo modo incõmodum ẽ. ⁊ ñ uniu̾saliter. Qui
gͦ appetit quod aliquo modo cõmodum ẽ. ⁊ ñ ap¬
petit eo modo quo cõmodum ẽ : tam̃ putans ꝯmo¬
dum et̃. eo modo quo appetit. iste ñ isi cõmodũ
appetit. quãnis cõmodum ñ sit illud quod appe¬
tit. q̃ ꝓpter c̃modum appetit. quod appetit. ⁊ pu¬
tat cõmod̾ suum ce̾ in illo quod appecit. ħon ergo
decipitur in eo quod cõmodum suum appetit
quia scit ꝯmodum suum eẽ quod appetit. s decipit̃
in eo quod ꝯmodum suum ȩẽ putat ubi non ẽ. in
illo uidelicet quod ꝓpt̾ cõmͦdum sium appetit. Qui
autem appetit quod ꝯmodum ẽ. ⁊ eo mͦ appetit quo
cõmodum ẽ. ordinatum tñ ñ ẽ : ñ in malum. ꝯstat
quod appetit. qd̾ ꝯmodum ẽ: s in eo quod ordinatũ

Expanded text:
appetere eo modo quo commodum non est, atque id aliud quod commodum est desiderare eo modo quo commodum est. Omne enim quod commodum est, aliquo modo commodum est; et similiter omne quod incommodum est, aliquo modo incommodum est, et non universaliter. Qui ergo appetit quod aliquo modo commodum est et non appetit eo modo quo commodum est, tamen putans commodum esse eo modo quo appetit; iste non nisi commodum appetit, quamvis commodum non sit illud quod appetit, quia propter commodum appetit quod appetit; et putat commodum suum esse in illo quod appetit. Non ergo decipitur in eo quod commodum suum appetit; quia scit commodum suum esse quod appetit, sed decipitur in eo quod commodum suum esse putat ubi non est: in illo videlicet quod propter commodum suum appetit. Qui autem appetit quod commodum est, et eo modo appetit quo commodum est, ordinatum tamen non est; non in eo malum constat quod appetit quod commodum est, sed in eo quod ordinatum
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃mio ȩ̨tiam supͣ naturam remunerari dignȩ̨ s̃.
ut quib amor dĩ causa ẽ in oꝑe. p̾sentia dei p̃mi¬
um sit in retͥbutione. Si inhis uirtutibus q̃ ꝑ gr̃am¬
reꝑatͥcem s̃. pͥmum sp̃s sc̃s bonam uoluntatem oꝑa¬
tur. dem̾ bonȩ uoluentati mouenti se & oꝑanti co¬
oꝑatur. ꝑrunum bonam uoluntatem aspira. ut sit :
deinde bone uoluntati in spiat ut moueatur ⁊ o¬
ꝑetur : ut uacua non sit. Primum oꝑatur eam.
deinde oꝑatur ꝑ eam. Bona uolantas enim in¬
artifex primum instrum̃tam oꝑatur. dem̃ ꝑ instru

Expanded text:
in praemio et supra naturam remunerari dignae sunt, in praemio et supra naturam remunerari dignae sunt, ut quibus amor Dei causa est in opere, praesentia Dei praemium sit in retributione. Sed in his virtutibus quas bonam voluntatem operatur; deinde bonae voluntati moventi se et operanti cooperatur. Primum bonam voluntatem aspirat ut sit, deinde bonae voluntati inspirat ut moveatur, et operetur ut vacua non sit. Primum operatur eam, deinde operatur per eam. Bona enim voluntas inartifex. Quem
Abbreviated transcription (Latin):
nult aliquid. ⁊ ꝓpt̾ea solum mͦ uult quod uult qua
natum hoc uult. uelle ht̃ exnatura. qui aũt ali¬
quid nult ⁊ ꝓpt̃ea uult quod nult. quia ds̃ hoc uult.
uelle ht̃ ex gra . ⁊ in hoc meritum hominis ẽ. quod
ꝓpt̾ d̃m uult qd̾ uult. ⁊ ꝓpt̾ am̃ facit quod facit.
hoc namq ds̃ reddẽ ht̃ quod ꝓpt̾ ipsum sit. sui uo¬
luntate sola in uolendo siue ⁊ uoluntate ⁊ oꝑe in
faciendo. Bona gͥ naturȩ ⁊ affectus ordinati scđm
naturam. iirtutes sunt natuules que ⁊ silandabi¬
les sunt quia bonȩ sunt. ⁊ anatuma sũt. ñ s̃ tamen
digne mito illo quod ẽ supͣ naturam. quia nichil
in se habent p̃t̃ naturam. Nichil tñ mereri ȩtiã
huius modi uirtutes ñ mͥ cõuenient̃ dici posse inde¬
tur quamnis extra bona hȩc quȩ ꝓpt̾ naturam ẽdi¬
ta s̃. nichil m̾eantur. quȩ ex sola sunt natura. Uir¬
tutes ant qͥs grã reꝑatrix naturȩ suꝑ ad dita for¬
mat. quia in mito aliquid supͣ naturam ac cipiunt.

Expanded text:
vult aliquid et propter ea solummodo vult quod vult quia natura hoc vult, velle habet ex natura; qui autem aliquid vult, et propterea vult quod vult, quia Deus hoc vult, id velle habet ex gratia, et hoc meritum hominis est quod propter Deum vult quod vult, et propter Deum facit quod facit. Hoc namque Deus reddere habet quod propter ipsum fit, sive voluntate sola in volendo, sive voluntate et opere in faciendo. Bona igitur naturae et affectus ordinati secundum naturam virtutes sunt naturales, quae et si laudabiles sunt quia bonae sunt et a natura sunt, non sunt tamen dignae merito illo quod est supra naturam, quia nihil in se habent praeter naturam. Nihil tamen mereri etiam hujusmodi virtutes non mihi convenienter dici posse videtur, quamvis extra bona haec quae propter naturam condita sunt nihil mereantur, quae ex sola sunt natura. Virtutes autem quas gratia reparatrix naturae superaddita format quia in merito aliquid supra naturam accipiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
rum mala futura timuisset. ꝑ ropt̾ hoc gͥ mag̾ con¬
ueniens indicatur primum hominem eorum quidẽ
quę facienda fuerant scientiam ⁊ p̾ceptum accepisse.
s eorum q̃ uentura erant p̃scientiam ñ habuisse. ut
lib̾um ad utiumq partem arbitrium staret. Et hec
quidem de scientia hominis quantum ad primum statũ
e arbitrii nͦ lib̾tatetres status.

Expanded text:
rum mala ventura timuisset. Propter hoc igitur magis conrum mala ventura timuisset. Propter hoc igitur magis conveniens judicatur primum hominem eorum quidem quae facienda fuerant, scientiam et praeceptum accepisse; sed eorum quae futura erant praescientiam non habuisse, ut liberum ad utramque partem arbitrium staret. Et haec quidem de scientia hominis quantum ad primum statum i arbitrii per tres status.
Abbreviated transcription (Latin):
homo non habuisset. semet ipsum ñ cognouisset.
neq p̾uaricationis horum pꝰ modum extitisset reus.
sipruis ad eorum cognationem ñ fuisset illuminatꝰ.
Si aũt q̃ritur utrũ homo iam tunc apncipio cogni¬
tionem eorum que circa ipsum uent᷑a fuer ha¬
buerit. ide silapsum suum ⁊ ruinam p̾scierit.
⁊ cet᷑a mala omĩa. quȩ primum in ipsum. postea
ꝑipsum in omnes qui fuer̃ ex ipso transierunt.
⁊ similit̾ si p̾scierit bona queabituris fuisset.si in
obedientia ꝑstitisset. illud omĩno ꝓbabile ⁊ c̃ seqñs
eẽ iudetur. quod ad institutionem ⁊ formam rec¬
te inuendi. mag̃ spectabat. ut ei facienda in¬
dicerentur. potiꝰ ꝗͣ ut futuna p̃dicerentur. Illud
nanq ⁊ arbitrii lib̾tatẽ ⁊ obedientie puritatem
minuere ominino uideretur. si ipse hõ ante meritũ
futumꝵ p̾scis diceretur. quia nec bona sꝑare cum
p̃scientia maloꝵ potuisset: neq cum p̃seientia bono¬

Expanded text:
homo non habuisset semetipsum non cognovisset: homo non habuisset semetipsum non cognovisset: neque praevaricationis horum postmodum exstitisset reus, si prius ad eorum cognitionem non fuisset illuminatus. Si autem quaeritur utrum homo tunc a principio cognitionem eorum quae circa ipsum ventura fuerunt habuerit, id est lapsum et ruinam suam praescierit, et caetera omnia mala quae primum in ipsum; postea per ipsum in omnes qui fuerunt ex ipso transierunt, et similiter utrum praescierit bona quae habiturus fuisset si in obedientia perstitisset. Illud omnino probabile, et consequens esse videtur, quod ad institutionem et formam recte vivendi spectabat magis ut ei facienda indicerentur potius quam ut futura praedicerentur. Illud namque et arbitrii libertatem et obedientiae puritatem minuere omnino videretur, si ipse homo ante meritum futurorum praescius diceretur; quia nec bona sperare cum praescientia malorum potuisset, neque cum praescientia bono
Abbreviated transcription (Latin):
subsequentem ignoraintiam prime cogniciomi mul¬
tum abstulit. sic ei dem cognitioni si mobediendia
hõ ꝑstitisset. ꝑ subsequentem reuelationem plurimũ
ad dendũ fuit. Modum uͦ diuine cognicionis. qͣm¬
primus ille homohabuisse creditur. explicare dif¬
ficile ẽ. ercepto eo quod diximus. quia ꝑ int̾nã as¬
pirationem uisibilit̾ edoctus. nullatenus de ipso
cieatore suo dubitare potuit. De cognitione sui
orro cognitionem sui eandem¬
hominem. aprima cognicione sua talem
accepisse credimus. ut debitum obedientiȩ suȩ erga
suꝑiorem agnosc̾et: ⁊ debitum ꝓuidentiae sue gͣ in¬
feriorem ñ ignoniret. Hoc siquidem erat semet¬
ipsum agnosce̾r. conditionem ⁊ ordinem ⁊ debitũ
suum siue supͣ se. siue in se. siue subse ñ ignorare.
Intellig̾e quał factus eẽt. ⁊ qualit̾ in cede deb̾et.
qͥd ag̾e. quid cau̾e similit᷑. Hoc totum erat. semet¬
ipsum agnosc̾e̾. Si hoꝵ cognitionem ⁊ discrecionẽ

Expanded text:
subsequentem ignorantiam primae cognitioni mulsubsequentem ignorantiam primae cognitioni multum abstulit, sic eidem cognitioni si inobedentia homo perstitisset per subsequentem revelationem plurimum addendum fuit. Modum primus homo, habuisse creditur explicare difficile est, excepto eo quod diximus quod per internam inspirationem visibiliter edoctus, nullatenus de ipso creatore suo dubitare potuit. CAP. XV. De cognitione suiorro cognitionem sui eumdemhominem a prima cognitione sua talem accepisse credimus, ut et debitum obedientiae suae erga superiorem agnosceret, et debitum providentiae suae erga inferiorem non ignoraret. Hoc siquidem erat semetipsum agnoscere, conditionem et ordinem et debitum suum sive supra se, sive in se, sive sub se non ignorare; intelligere qualis factus esset et qualiter incedere deberet, quid agere, quid cavere similiter. Hoc totum erat semetipsum agnoscere. Si horum cognitionem et discretionem
Abbreviated transcription (Latin):
in rebus transitoriis tam magnam scientiam accep̃
multomagis ꝓuita ęt̾̃na ad ipiscenda excellentiorem
⁊ habundandiciorem in cęlestibus cognicionem habȩ
debuit. Cognouit gͦ homo ereatorem suum. non
ea cognitione que foris ex auditu solo ꝑcipitur. seb
ea potius q̃ intus ꝑ aspirationem ministratur. Nõn
ea qua ds modo acredentibus absens fide queritur.
s ea qua tunc ꝑ p̾sentiam contemplationis scienti
manifestus cernebatur. Sciendum tam̃ ẽ. quod illã
primam cognitionem hominis quam de creatore
suo habuit. sic̃ maiorem ⁊ certiorem illa cognitio¬
ne quȩ nunc in sola fide constat. uenacit᷑ dicimus.
ita ȩtiam illa quȩ pꝰmodum in excellentia contem¬
plationis diuinȩ manifeste reuelabitur. minorem
necesse ẽ. confiteam̃. Cognouit gͦ creatorem suum
homo. ñ tam̃ ita excellent̃ sic̃ pꝰ ea cognosce̾ debuis¬
set si ꝑstitisset. Sic̃ enim in obetuienta hominis ꝑ

Expanded text:
in rebus transitoriis tam magnam scientia accepit, in rebus transitoriis tam magnam scientia accepit, multo magis pro vita aeterna adipiscenda excellentiorem et abundantiorem in coelestibus cognitionem habere debuit. Cognovit ergo homo creatorem suum, non ea cognitione quae foris ex auditu solo percipitur, sed ea quae potius intus per inspirationem ministratur. Non ea quidem qua Deus modo a credentibus absens fide quaeritur; sed ea qua tunc per praesentiam contemplationis scienti manifestius cernebatur. Sciendum tamen est quod illam primam cognitionem hominis quam de creatore suo habuit, sicut majorem et certiorem illa cognitione quae nunc in sola fide constat, veraciter dicimus: ita etiam illa quae postmodum in excellentia contemplationis divinae manifeste revelabitur, minorem necesse est confiteamur. Cognovit ergo creatorem suum homo, non tamen ita excellenter sicut postea cognoscere debuisset si perstitisset. Sicut enim inobedientia hominis per
Abbreviated transcription (Latin):
bet. qnͣtum uidelicet siue ad animȩ erudicionem.
siue ad corꝑnł usus necessitudinem ꝑtinere uidebat᷑
Nam ⁊ iceuro ipse cieator non ase aut ab angelo
aliquo singuł quibusq animalibus. sed ab hoĩe
nomina formari uoluit. ut manifeste ostendet
qd singłoꝵ naturam ⁊ usum ⁊ officia ex insita s
hõ rõue agnouit. Quȩ enim ꝓpt̾ illum creata erãt
ab illo regenda ⁊ disponenda erunt : ⁊ iccͥco hoꝵ oĩũ
ds̃ illi ⁊ scientiam tͥbuit. ⁊ ꝓuidentiam reliquit.
illiꝰ regerent᷑. ut aquibus debuerat obsequiur
acciꝑe. sciret etiam ilł necessaria ꝓuidere. Hanc aut
scienciam quemadmod̾ ⁊ illam quã earnis suȩ̨ cõmo¬
da ⁊ necessaria ꝓuidẽ debuenit. quia hõ peccando
ñ ꝑcadit. iccirco dĩ pꝰmodum illum ꝑscripturas suas
đ̾ eiꝰmodi erudire non curauit. Descientĩa uero ani¬
mȩ sola ieeirco homo cum reꝑabatur erudiendus fu¬
it. quoniam solam illam prius pee cando amisit.

Expanded text:
sive ad animae eruditionem, sive ad corporalis usus necessitudinem pertinere videbatur. Nam idcirco ipse creator non a se aut ab angelo aliquo singulis quibusque animalibus, sed ab homine nomina formari voluit, ut manifeste ostenderet quod singulorum naturam et usum et officia ex insita sibi ratione homo agnovit. Quae enim propter illum creata erant, ab illo regenda et disponenda erant, et idcirco horum omnium Deus illi et scientiam tribuit et providentiam reliquit. illius regerentur, ut a quibus debuerat obsequium accipere, sciret etiam illis necessaria providere. Hanc autem scientiam quemadmodum et illam qua carnis suae commoda et necessaria providere debuerat quia homo peccando non perdidit; idcirco Deus postmodum illum per scripturas suas de ejusmodi erudire non curavit. De scientia vero animae sola idcirco homo cum reparabatur erudiendus fuit, quoniam solam illam prius peccando amisit. C
Abbreviated transcription (Latin):
oia .iii. gula. In suꝑbia ⁊ auaricia. in obedientia fuit.
dep̃cepto nature. Ingala. sola in obedientia fuit. de
p̃cepto discipline. Nusquam enim legitur ds̃ ꝓhibuis¬
se homimi. ne similitudinem diuinitatis ł scientiam bo¬
ni ⁊ mali ꝯ cupisceret. Quia tam̃ mordinate hec cõ¬
cupiscens. ꝯtͣ rationem suam fecit. quodam mͦ nat᷑ał
p̃cepti p̃uaricator ertitit. De solo ligno scientiȩ boni
⁊ mali legimus. qr ꝓhibuit ds̃ homini. ne illud ꝯtin¬
ge̾t. ⁊ iecͥto dum mulier illud appetendo tetigit. de
p̾cepto disciplinȩ in obedientiȩ reatum in currit.

Expanded text:
tia, tertia gula. In superbia et avaritia, inobedientia fuit de praecepto naturae; in gula sola, inobedientia fuit de praecepto disciplinae. Nusquam enim legitur Deus prohibuisse homini ne similitudinem divinitatis, vel scientiam boni et mali concupisceret. Quia tamen inordinate hoc concupiscens, contra suam rationem fecit, quodammodo naturalis praecepti praevaricator exstitit. De solo ligno scientiae boni et mali legimus quod prohibuit Deus homini ne illud contingeret; et idcirco dum mulier illud appetendo tetigit, de praecepto reatum disciplinae inobedientiae incurrit.
Abbreviated transcription (Latin):
quod mulier timuit malum. negando remo¬
uit. ac dem̃ qd̃ ipse intendit malum lib̾e ꝑ suasit.
N ouissume aũt̃ ad ipsam ꝑsuasionem suffulciendam.
ꝓmissionem aduuxit. et ut eadem ꝑsuasio citiꝰ reci¬
ꝑetur. ꝓmissionem ãuplicauit. Ꝙui enim uuam tan¬
tum ꝯmestionem suassit ꝓuna duo reponens inp̃mi¬
o similitudinem dei scientiamq boni ⁊ mali spo¬
pondit. In ꝑsuasione gͥ cibi hoiẽm temptauit gu¬
la. inꝓmisione d̃itatis ⁊ cognitionis uana gła
et anaricia. Immod̾ata namq edendi ꝯcupiscen¬
tia gula ÷: desiderium aũt mordinatum excellen¬
di. nana gła. mimus uͦ appetitus habendi uł ꝑ ossi¬
noriginali gͥ pecc̃o peccato.

Expanded text:
quod mulier timuit malum negando remoquod mulier timuit malum negando removit, ac deinde quod ipse intendit malum libere persuasit. Novissime autem ad ipsam persuasionem fulciendam promissionem adjunxit, et ut eadem persuasio citius reciperetur promissionem duplicavit. Qui enim unam tantum comestionem suasit, per una duo reponens in praemio similitudinem Dei scientiamque boni et mali spopondit. In persuasione igitur cibi hominem tentavit gula. In promissione divinitatis et cognitionis vana gloria et avaritia. Immoderata namque edendi concupiscentia, gula est. Desiderium autem inordinatum excellendi, vana gloria. Nimius vero appetitus habendi vel possin