comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est pater qui filium habet. et filius qui patrẽ:¬
et spiritus sanctus qui est a patre et filio. Et est
quidem pater sp̃e qm̃ deus est. et est pater simi¬
liter sanctus qm̃ deus est: sed uoluit fides unam
in truntate personã distinguere: cum diceret
sp̃m sc̃m. Ipsẽ enim est qui ad sanctificationẽ dat᷑
cum inspiratur sanctificandis: et tam̃ non uenit
sine patre et filio: qm̃ trinitas est indiuisa. S inspi
rari a patre et filio: hoc est illi uenientẽ esse a pa¬
tre et filio. Quod eternum illi est. ne nomen sit
perfunctionis. qui datur ex tempore et accipitur:
quia temporale non est illi esse a patre et filio. s
eternum: pro quo dari dicitur cum uenit a patre
sp̃e sanctus donum dei est quia donum est patris
et filii. et cum datur ex tempore datur. et datur
a patre et filio: et dari a patre et filio non aliud
sli est quam cum datur illi esse a patre et filio:

Expanded text:
est Pater qui Filium habet; et Filius qui Patreest Pater qui Filium habet; et Filius qui Patrem; Spiritus sanctus qui a Patre est et Filio. Et est quidem Pater Spiritus, quoniam Deus est. Et est Pater similiter sanctus, quoniam Deus est. Sed voluit fides unam in Trinitate personam distinguere, cum diceret Spiritum sanctum. Ipse enim est qui ad sanctificationem datur, cum inspiratur sanctificandis. Et non tantum venit sine Patre et Filio, quoniam Trinitas est indivisa. rari a Patre et Filio: hoc est illi venientem esse a Patre et Filio. Quod aeternum illi est ne nomen sit perfunctionis qui datur ex tempore et accipitur; quia temporale non est illi esse a Patre et Filio, sed aeternum. Pro quo dari dicitur: cum venit a Patre Spiritus sanctus donum Dei est, quia donum est Patris et Filii. Et cum datur ex tempore datur et datur a Patre et Filio; et dari a Patre et Filio, non aliud illi est quam cum datur esse a Patre et Filio;
Abbreviated transcription (Latin):
ille qui a nullo est. uel qui ab illo
tantum est. esse potest Itaq trimtas
uera est. et unitas manet ꝑfecta: qm̃ in deo niehil
esse potest quod deus non ẽ. Hatura siquidem in¬
iuisa et unitas uera scissionen prohibet: disere¬
tio uero et proprietas trutatem docet De disere¬
deo posuit nomina fides: quib significaretur
quod ereditur. Et dictus est pater in trinitate.
quia ad ipio filius erat. qui de sua substancia erat.
Qui enim gignit de sua substancia gignit: et id
quod ipse est gignit. Et ꝓpterea aquo erat qͥ cum
ipso erat. idem quod ipse erat pater dictus est: qr
Ab ipso erat filius. Qui autem ab utroq erat. utri¬
usq filius non erat: ne duo essent patres unius
filii. et pater qui filius diceretur. et confundere¬
tur trinitatis discrecio: sed sp̃e sanctus patris et
silii. procedens a patre et filio. Et professa est fi¬
des catholica. patrem et filium. et sp̃m sc̃m. Et

Expanded text:
ille qui a nullo est, vel qui ab illo ille qui a nullo est, vel qui ab illo tantum est, esse potest. Itaque Trinitas est vera, et unitas manet perfecta, quoniam in Deo nihil esse potest quod Deus non est. Natura siquidem indivisa et unitas vera scissionem prohibet; discretio vero et proprietas Trinitatem docet. CAP. XXte Posuitque nomina fides quibus significaretur quod creditur; et dictus est Pater in Trinitate, quia ab ipso Filius erat, qui de ipsius substantia erat. Qui enim gignit et de sua substantia gignit; id quod ipse est, gignit. Et propterea a quo erat qui cum ipso erat idem quod ipse erat, Pater dictus est; quia ab ipso erat Filius Qui autem ab utroque erat, utriusque Filius non erat, ne duo essent patres unius Filii; et Pater qui Filius diceretur, et confunderetur Trinitatis discretio; sed Spiritus sanctus Patris et Filii, procedens a Patre et Filio. Et professa est fides catholica Patrem et Filium et Spiritum sanctum. Et
Abbreviated transcription (Latin):
Et apparẽt tria quedã in uno. mens. sapientia. et
amor et est mens et sapiencia de mente: et de m̃
te sapientia et amor. Et surgit trinitas quedam
et unitas non recedit. sed sunt simul trinitas et
unitas: scđm potestatẽ et imaginis uirtutẽ. Et
conscendit mens ab istis per hec illuminata: et
cnsiderat creatorẽ suum. sapientẽ esse. et sapien¬
tiam habere. et ex ipio esse sapientiã suam. nec
fuisse unquã sine sapiencia: qm̃ semꝑ sapiens fu
amorem ad sapienciã suam: et erat ceternꝰ a mor
eterne et coeterne sapiencie sue. Et rursũ conside
rat quia non potest in deo esse aliquid diuersũ
ab ipso. et quia unũ est totũ qd̾ est: et ꝓpt̾ea uere
est trinitas. et unitas manet. Quia enim ibi est
qui a nullo est. et est ibi qui ab illo est: et pari¬
ter cum utroq qui ab utroq est. trinitas est.
Neq enĩ qui a nullo est esse potest ille qui¬
ab
alio est : et qui ab utroq est. uel

Expanded text:
Et apparent tria quaedam in uno: mens, sapientia et Et apparent tria quaedam in uno: mens, sapientia et amor: et est mens et sapientia de mente; et de mente et sapientia amor; et surgit Trinitas quaedam, et unitas non recedit, et sunt simul Trinitas et unitas secundum potestatem et imaginis virtutem. Et conscendit mens ab istis per haec illuminata, et considerat creatorem suum sapientem esse et sapientiam habere, et ex ipso esse sapientiam suam; nec fuisse unquam sine sapientia, quoniam semper sapiens fuihabuit ad sapientiam suam, et erat coaeternus amor aeterno et coaeternae sapientiae illiun potest in Deo esse aliquid diversum ab ipso, et quod unum est totum quod est; et propterea vere est Trinitas, et unitas manet. Quia enim ibi est qui a nullo est, et est ibi qui ab illo est, et pariter cum utroque qui ab utroque est, Trinitas est. Neque enim qui a nullo est, esse potest ille quiab alio est; et qui ab utroque est, vel
Abbreviated transcription (Latin):
Ut sunt in his simulachra quedam quasi de
longe significantia et habentia similitudi¬
Inem pro parte: quedam uero exp̃ssa ima¬
gine et perfecta emulacione consignata. claram
demõstracione efficiunt. In his ergo cicius qd inuisi¬
dile dei est agnoscitur: in quib euidentius manites¬
uit declaracione demõstratur. Ea nãq ꝑfectius
quetore suum marifestant: que illius similitudi¬
Iuicmnius appropinquãt. Hoc autem est ipsa racio¬
nilis creatura. que excellenter et proprie ad illius
similitudinẽ facta est: que tune cicnus creatorẽ suũ
quem non uidet agnoscit: cum se ipsam ad simili¬
tuamem illius factam intelligit. In hoc ergo primũ
trintatis uestigiũ inuentũ est. cum agnoscere cep̃
ipsa quod erat in se: et ex eo considerauit qd erat
supra se. Uidit enim qm̃ ex ipsa nascitur sapiencia
que est in ipsa. et diligit ipsa sapientiã suam: et
procedit amor ex ipsa sapiencia sua quo amat eã
genitam de se: et inse manentẽ non diuidit a se.

Expanded text:
t sunt in his simulacra quaedam quasi de longe significantia et habentia similitudinem pro parte. Quaedam vero expressa imagine, et perfecta aemulatione consignata, claram demonstrationem efficiunt. In his ergo citius quod invisibile Dei est agnoscitur in quibus evidentius manifesta declaratione demonstratur. Ea namque perfectius auctorem suum manifestant: quae illius similitudini vicinius appropinquant. Hoc autem est ipsa rationalis creatura, quae excellenter et proprie ad illius similitudinem facta est; quae tunc citius creatorem suum quem non videt agnoscit, cum seipsam ad illius imaginem factam intelligit. In hoc ergo primum Trinitatis vestigium inventum est cum agnoscere coepit ipsa quod erat in se, et ex eo consideravit quod erat supra se. Vidit enim quod ex ipsa nascitur sapientia quae est in ipsa; et diligit ipsa sapientiam suam; et procedit amor ex ipsa; et sapientia sua quo amat eam genitam de se, et in se manentem non dividit a se.
Abbreviated transcription (Latin):
ordo uidetur esse. ut fuerit uoluntas prima. et
post eam dispositio. et nouissime operacio subsecu¬
ta. Nisi enim uoluisset non disposuisset: et nisi
disposuisset non fecisset. Sed occurrit hic magna
racio: quia semꝑ in hominib precedit uoluntas
consilium: et consiliũ opus subsequitur. Quid gͦ
facimus: Nũquid audebimꝰ inducere tẽpora in
eternitatẽ: Nam si hec in deo sunt quẽ adinodũ
in hominib. aliquid in eo prius fuit. aliquid pos¬
terius: et non totus deus eternus est. S hoc nefas
et eterna sapiencia semꝑ disposuit: quod coet̾na
potestate aliquando facit. Et erant simul semper
bonitas. sapiencia. et potestas: nec diuidi nec sepa
ab his formã dedit operi suo artifex deus: quib
consũmata sunt omnia ab euo inchoacionis ⁊ et̃¬
nitatis principio ordinata: Quod per tria uisibilia

Expanded text:
ordo videtur esse, et fuisse voluntas prima, et ordo videtur esse, et fuisse voluntas prima, et post eam dispositio, et novissime operatio subsecuta. Nisi enim voluisset non disposuisset, et si non disposuisset, non fecisset. Et occurrit magna ratio, quia semper in hominibus praecedit voluntas consilium, et consilium opus subsequitur. Sed quid facimus? Nunquid audebimus inducere tempora in aeternitatem? Nam si haec in Deo sunt quemadmodum in hominibus, aliquid in eo prius fuit, aliquid posterius; et non totus Deus Deus aeternus est. Sed hoc nefas et aeterna sapientia semper disposuit, quod coaeterna potestate aliquando facit. Et erant simul semper bonitas, sapientia, et potestas; nec dividi vel separab his formam dedit operi suo artifex Deus, quibus consummata sunt omnia ab aevo inchoationis, et aeternitatis principio ordinata. CAP. XII. Quod tria
Abbreviated transcription (Latin):
na erat. et eum ipsa coeterna uoluntas erat.  sed̾m
uoluntatẽ ipsa dispositio erat: et tamen uoluntate
posterior non erat. Scd̾m uoluntatẽ quippe disposu¬
it quod uoluntate facturus fuit: et uoluntas et̾na
fuit. et opus uoluntatis eternũ non fuit. Semper
enim uoluit ut faceret. et non uoluit ut semꝑ fact¬
ret: sed ut aliquando faceret quod semꝑ uoluit
ut aliquando faceret. Sie uoluntas eterna fuit de
opere temporali: qm̃ et ipsum tempus in eterna
uoluntate fuit. quando fieret quod futurũ fuit.
Duo itaq hec in creatore erant pariter bonitas et
sapiencia: et hec eterna erant: et aderat simul
potestas coeterna. Nam bonitate uoluit. sapiencia
disposuit: potestate fecit. Et uidetur quasi quedã
esse distinctio et successio temporailis: et demõstrat
se consideracioni primũ bonitas quia per eã uo¬
luit deus. deinde sapiencia. quia per eam dispo¬
suit: nouissime potestas. quia per eam fecit: qm̃

Expanded text:
na erat; et cum ipsa coaeterna voluntas erat, et secundum na erat; et cum ipsa coaeterna voluntas erat, et secundum voluntatem ipsa dispositio erat et tamen voluntate posterior non erat. CAP. X. Quit quod voluntate facturus fuit; et voluntas aeterna fuit, et opus voluntatis aeternum non fuit. Semper enim voluit ut faceret, et non voluit ut semper faceret; sed ut aliquando faceret, quod semper voluit ut aliquando faceret. Sic voluntas aeterna fuit de opere temporali; quoniam et ipsum tempus in aeterna voluntate fuit, quando fieret quod futurum fuit. Duo itaque haec in Creatore pariter erant bonitas et sapientia, et haec aeterna erant; et aderat simul potestas coaeterna, et bonitate voluit, sapientia disposuit, potestate fecit. Et videtur quasi quaedam esse distinctio et successio temporalis; et demonstrat se considerationi prima bonitas, quia per eam voluit Deus, deinde sapientia, quia per eam disposuit, novissima potestas quia per eam fecit; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
crudelis putaretur qui mitis erit: et distincta sũt
personaliter que substancialiter ꝯmunia erant:
ut humana mens diuinorũ ueritatẽ. non scd̾m
humana estimare disceret: cum contra consuetu¬
dinem humanã quedam de deo dici audiret. Ds̃
ergo trinitas. unitas. hac uirtute omĩa oꝑa sua
consũmauit. ut ꝑfectum ꝑfecta sequerentur: et
emularent᷑ auetorẽ suum cuneta que fecerat. Qle¬
quid enim in tẽpore apparuit. ante tempora in
eternitate dispositum fuit: et ipsa dispositio et̾na
coeternam habuit causam rerum omniũ uolunta¬
tem creatoris. qua factum est ut fieret quicquid fac
iuina autem sapiencia. et sciencia uocatur:
et presciencia. et dispositio. et predestinacio.
et prouidencia. Sciencia existenciũ. presci¬
encia futurorũ. dispositio faciendorũ. predestinacio
saluandorũ: prouidencia subiectorum. Et totum
hoc una erat sapiencia. et una dispositio: et ipsa eter¬

Expanded text:
crudelis putaretur qui mitis erat; et distincta sunt crudelis putaretur qui mitis erat; et distincta sunt personaliter quae substantialiter communia erant, ut humana mens divinorum veritatem non secundum humana aestimare disceret, cum contra consuetudinem humanam quaedam de Deo dici audiret. Deus ergo Trinitas trina hac virtute omnia opera sua consummavit, ut perfectum perfecta sequerentur, et aemularentur auctorem suum cuncta quae fecerat. Quidquid enim in tempore apparuit, ante tempora in aeternitate dispositum fuit; et ipsa dispositio aeterna, coaeternam habuit causam omnium rerum voluntatem Creatoris, qua factum est ut fieret quidquid factomina sortitur. Divina autem sapientia et scientia vocatur, et praescientia, et dispositio, et praedestinatio, et providentia. Scientia existentium, praescientia futurorum, dispositio faciendorum, praedestinatio salvandorum, providentia subjectorum. Et totum hoc una erat sapientia, et una dispositio, et ipsa aeter
Abbreviated transcription (Latin):
tutis defectum. Sed occurrit scriptura et dix̃ patrẽ
potentẽ. ne crederes impotentẽ aut minus potentẽ.
nec solum potentẽ. sed etiam om̃ĩpotentẽ. Non gͦ
quia solus hoc est pater solus esse dicebatur. sed
quia minus hoc esse solus pater putabatur. Rur¬
sum cum diceret scriptura filium dm̃. ne putaret
homo qui humatia nouerat diuina non nouerat.
minoracionẽ quandã sensus et intelligentie esse
in filio: quasi adlue infra ꝑfectionẽ etatis ꝯsũmote
addidit sapientẽ: non quia singulariter hoc ipse
erat. quod esse cõmune om̃ibus erat: sed quia sin¬
gulariter ipse erat. de quo magis an hoc esset du¬
bitari poterat. Uocatus est etiam spiritus deus.
et dictus est sp̃m habere deus: et uidebutur hoc
quasi nomen inflacionis ⁊ tumoris: et confter¬
nabatur consciencia humana ad dm̃ ꝓ rigore
et crudelitate. Sed subsecuta est scriptura. ⁊ tem¬
perauit dictum suũ. sp̃m benignũ nominans. ne

Expanded text:
tutis defectum; et occurrit Scriptura et dixit Patrem tutis defectum; et occurrit Scriptura et dixit Patrem potentem ne crederes impotentem aut minus potentem; nec solum potentem, sed etiam omnipotentem. Non ergo quia solus hoc est Pater, solus hoc esse dicebatur; sed quia minus hoc esse solus Pater putabatur. Rursum cum diceret Scriptura Filium Deum, ne putaret homo qui humana noverat, divina non noverat, minorationem quamdam sensus et intelligentiae esse in Filio, quasi adhuc infra perfectionem aetatis consummatae, addidit sapientem; non quia singulariter hoc ipse erat quod esse commune omnibus erat; sed quia singulariter ipse erat de quo magis an hoc esset dubitari poterat. Vocatus est etiam Spiritus Deus, et dictus est Spiritum habere Deus; et videbatur hoc quasi nomen inflationis et tumoris; et consternebatur conscientia humana ad Deum pro rigore et crudelitate; et subsecuta est Scriptura, et temperavit dictum suum Spiritum benignum nominans, ne
Abbreviated transcription (Latin):
nem ꝑsonis assignauit. ut assereret qd̾ scdm ꝯmnuni¬
onem nature erant. Nominandus eiat in trinitate
pater et filius. et sũpta sunt uocabula ipsa ab usu
huinano cui prima data sunt: et quod scd̃m aliqͥd
tantũ simile erat. in toto similiter dicendũ erat. Et
cauit prudencia sacri eloquii. ne plena similitudo
crederetur inter disparia: si in deitate patri prior
aut filius posterior diceretur. Sic enim se in homi¬
nibus natura habet. ut pater esse non possit qui ñ
fuerit filio prior: neq filius. qui patre posterior
non sit. Ideo patri potencia assignata est. ⁊ sapiencia
filio: non quia magis erat. sed quia minus esse cre¬
di poterat. Dixerat enim scriptura sacra quia deus
pater est. et audiuit hoc homo qui hominẽ patrem
uiderat. dm̃ patrem non uiderat: et cogitare cepit
scđm hominẽ quem uideuit euum quoddam pro¬
lixum. et multitudinẽ annorũ preceritorũ. ⁊ senec¬

Expanded text:
nem personis assignavit ut assereret quod secundum communinem personis assignavit ut assereret quod secundum communionem naturae erant. Nominandus erat in Trinitate Pater et Filius; et sumpta sunt vocabula ipsa ab usu humano, cui primo data sunt. Et quod secundum aliquid tantum simile erat, in toto similiter dicendum erat. Et cavit prudentia eloquii sacri ne plena similitudo crederetur inter disparia, si in deitate Pater prior aut Filius posterior diceretur. Sic enim se in hominibus natura habet ut Pater esse non possit, qui non Filio fuerit prior; neque Filius qui Patre posterior non sit; ideo Patri potentia assignata est, et sapientia Filio; non quia magis erat, sed quia minus esse credi poterat. Dixerat enim Scriptura sancta quod Deus Pater est; et audivit hoc homo, qui hominem Patrem viderat, Deum Patrem non viderat; et cogitare coepit secundum hominem quem viderat aerum quoddam prolixum et multitudinem annorum praeteritorum et senec
Abbreviated transcription (Latin):
quasi non de suo potens. quia potencia pa¬
tris erat. neq pater de suo sapiens. quia sa¬
piencia filii erat: neq pater uel filius de suo bonꝰ.
quia sp̃e sancti bonitas erat. Sed si hoc diceretur.
scandalũ paciebatur ueritas. et unitas scissionem:
nec poterat in tribus perfectus diei unus. cui pro¬
prium deesset aliquid quod alter singulare habe¬
ret. Propt̃ea recte dicitur quia potencia patris erat.
et filii erait. et sp̃c sancti erat: et substancialit̃ erat
et equaliter erat. Et sapiencia filii erat. ⁊ patris
erat. et sp̃e sancti eiat: et substancialiter erat. ⁊ eqͣ¬
liter erat. Et bonitas sp̃c saneti erat. ⁊ partis erat.
et filii erat: et substancialiter erat. et equalit̃ erat:
et tamen causa erat. ut ꝑsonaliter diftingueretur
quod substancialiter idem erat. Neq enim his tribus¬
scđm proprietatẽ fides ꝑsonas significauit. qr scd̾m
substanciã erant: sed hec tria scdm necessariã notio¬

Expanded text:
quasi non de suo potens. Quia potentia Patris erat, neque Pater de suo sapiens, quia sapientia Filii erat; neque Pater vel Filius de suo bonus, quia Spiritus sancti bonitas erat; et si hoc diceretur scandalum patiebatur veritas, et unitas scissionem; nec poterat in tribus perfectus dici unus, cui proprium deesset aliquid, quod alter singulare haberet. Propterea potentia Patris erat, et Filii erat, et Spiritus sancti erat; et substantialipientia Filii erat, et Patris erat, et Spiritus sancti erat; et substantialiter erat, et aequaliter. Et bonitas Spiritus sancti erat, et Patris erat, et Filii erat; et substantialiter erat, et aequaliter erat, et tamen causa erat, ut personaliter distingueretur quod substantialiter idem erat. CAP. VIII. Qutem fides personas significavit, quia secundum substantiam erant; sed haec tria secundum necessariam notio
Abbreviated transcription (Latin):
mentum cognoscende ueritatis adiuncta fuisset. Postea
ostenso eo qui abintus erat inuestigationis uel re¬
uelacionis modo: statim de illo qui foris fit utroq
sentenciã simul subiungit dicens. Inuisibilia enim
ipsius a creatura mundi per ea que facta sunt. in¬
tellecta conspiciuntur. In uisibilia quippe dei q̃ intus
eraut et abscondita erant. per ea que foris erant
et nota erant. uisibilia uisa sunt: uel in condiciõe
rerum a racione humana. uel in gubernacione et ad¬
ministracione rerũ. uisibilia facta sunt reuelacione
diuina. Ita ergo ab inicio proditus est deus conscien
tie humane. et adiuta fides indiciis ueritatis confes¬
sa est deum esse: et ipsum unũ: deinde etiã trinũ
esse. Et in unitate quidem confessa est eternitatem
et ĩmensitatẽ. in eternitate autẽ in ꝯmutabilitadem
in ĩmensitate uero simplicitatẽ: hoc est eternitatem

Expanded text:
mentum cognoscendae veritatis adjuncta fuisset. Postea mentum cognoscendae veritatis adjuncta fuisset. Postea ostenso eo qui intus erat investigationis vel revelationis modo, statim de illo qui foris sit utroque, sententiam simul subjungit, dicens: Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur. Invisibilia enim Dei quae intus erant et abscondita erant, per ea quae foris erant et nota erant visibilia sunt visa vel in conditione rerum a ratione humana, vel in gubernatione et administratione visibilia facta sunt revelatione divina. tiae humanae et adjuta fides indiciis veritatis confessa est Deum esse, et ipsum unum. Deinde etiam trinum esse. Et in unitate quidem confessa est aeternitatem et immensitatem; in aeternitate autem incommutabilitatem; in im
Abbreviated transcription (Latin):
foris per doctrine erudicionẽ instruxit: uel per mi¬
raculorum ostensionẽ confirmauit. Utrũq manifes¬
tacionis diuine modũ. quo uel racione humana deus
ab homine cognitus est. uel reuelacione diuina ho¬
mini manifestatus: expofuit apłs dicens. Qd̃ notũ
dei erat in anifestũ est in illis: deus enim illis reuela¬
uit. Et deinde subiunxit. Inuisibilia enim ipsius:
a creatura mundi per ea que facta sunt intellecta
conspiciunt᷑. Cum enim dicit. quod notum d̾i erat.
id est noscibile de deo: oftendit nec totũ abscondi¬
tum. nec totũ manifestũ. Cum uero dicit manifestũ
diuina que facta illis fuerat: sed etiam racione hu¬
mana que in illis erat. notũ illis factũ erat. Cum aũ
subiungit deus enim illis reuelauit: ostendit quia
racio humana ad hec sublimia et alta inuestiganda
et intelligenda. infirina et insufficiens omĩno fuis¬
set: nisi diuina reuelacio illi in adiutoriũ et firma¬

Expanded text:
foris vel per doctrinae eruditionem instruxit, vel per miforis vel per doctrinae eruditionem instruxit, vel per miraculorum ostensionem confirmavit. Utrumque manifestationis divinae modum quo vel ratione humana Deus ab homine cognitus est, vel revelatione divina homini manifestatus, exponit Apostolus dicens: Quod notum Dei erat, manifestum est in illis; Deus enim illis revelavit . Et deia creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspisciuntur . Cum enim dicit: Quod notum Dei erat, id est noscibile de Deo, ostendit nec totum absconditum, nec totum manifestum. Cum vero dicit: manifestumdivina quae facta illis fuerat, sed etiam ratione humana in illis quae erat, notum illis factum erat. Cum autem subjungit: Deus autem illis revelavit, ostendit quia ratio humana ad haec sublimia et alta investiganda et intelligenda infirma et insufficiens omnino fuisset, nisi divina revelatio illi in adjutorium et firma
Abbreviated transcription (Latin):
prorsus nesciretur: et rursum ad aliquid ꝓditum
se et agnitũ occultaret. ne totus manifestaretur:
ut aliquid esset quod cor hominis enutriret cog¬
nitum: et rursus aliquid quod absconditum pro
primũ deus occultus et absconditus et
latens. intantũ a corde humano depre¬
hensus est. ut sciri potuisset quia deus erat: uel
quid erat credi. Modi sunt duo. et uie due. et
manifestaciones due: quibus a principio cordi
humano latens proditus est et indicatus oecul¬
tus deus: paͬtim scilicet racione humana. partĩ
reuelacione diuina. Et racio quidem humana
dupplici inuestigatione deũ deprebendit. par¬
tim uidelicet in se. partim in his que erãt extra
se. Similiter et reuelacio diuina insinuacione¬
dupplici. eum qui nesciebatur uel dubie crede¬
batur: et non cognitũ indicauit. et partim
creditum asseruit. Nam humanã ignoranciã nune ab in¬
tus per aspiracionem illuminans edocuit: nunc uͦ

Expanded text:
prorsus nesciretur; et rursum ad aliquid proditum prorsus nesciretur; et rursum ad aliquid proditum se et agnitum occultaret ne totus manifestaretur, ut aliquid esset quod cor hominis enutriret cognitum, et rursus aliquid quod absconditum provDeus occultus et absconditus et latens interim a corde humano deprehensus est, ut sciri potuisset quia Deus est, vel quod erat credi. Modi sunt duo et viae duae, et manifestationes duae, quibus a principio cordi humano latens proditus est et judicatus occultus Deus; partim scilicet ratione humana, partim revelatione divina. Et ratio quidem humana duplici investigatione Deum deprehendit; partim videlicet in se, partim in iis quae erant extra se. Similiter et revelatio divina duplici insinuatione eum qui nesciebatur vel dubie credebatur et non cognitum indicavit, et partim creditum asseruit. Nam humanam ignorantiam nunc intus per aspirationem illuminans edocuit, tunc vero
Abbreviated transcription (Latin):
criptura dicit. Deum nemo
uidit umnquã. Tamen fides
quod non uidet credit. Et
ex hoc meritum fidei ꝯstat:
non uidisse et credere. Unde
pulchrũ illud dictum est.
Nam si uides: non ẽ fides.
Credit ergo fides. quod non
uidet. Et non uidet qͥdem
quod credit: et uidet tam̃
aliquid per quod admonita est et excitata credere
quod non uidet. Deus enim sic ab inicio noticiam
suam ab homine tẽperauit. ut sicut nũquã quid
esset totum poterat comp̃hendi: sic quia esset nũ¬
quam prorsus posset ignorari. Propterea quippe¬
deus a principio nec totus consciencie humane
manifestus esse uoluit. nec totus absconditus: ne
si totus manifestus esset. meritũ fides non haberet.
nec in fidelitas locum: infidelitas enim de mani¬
festo conuinceretur. et fides de occulto non exer¬
ceretur. Si uero absconditus totus esset. fides qui¬
dem ad scienciã non adiuuaret᷑: et infidelitas de
ignorancia excusaretur. Quo cirea oportuit ut
proderet se occultũ deus. ne totus celaretur. et

Expanded text:
criptura dicit: Deum nemo vidit unquam ; tamen fides quod non videt credit. Et ex hoc meritum fidei constat non vidisse et credere. Unde pulchrum illud dictum est: Nam « si vides, non est fides. » Credit ergo fides quod non vidit; et non vidit quidem quod credit. Et vidit tamen aliquid per quod admonita est et excitata credere quod non vidit. Deus enim sic ab initio notitiam sui ab homine temperavit, ut sicut nunquam quid esset totum poterat comprehendi, sic quia esset nunquam prorsus posset ignorari. CAPDeus a principio nec totus conscientiae humanae manifestus esse voluit, nec totus absconditus; ne si totus manifestus esset, meritum fides non haberet, nec infidelitas locum. Infidelitas enim de manifesto convinceretur: et fides de occulto non exerceretur. Si vero absconditus totus esset, fides quidem ad scientiam non adjuvaretur, et infidelitas de ignorantia excusaretur. Quocirca oportuit ut proderet se occultum Deus ne totus celaretur et
Abbreviated transcription (Latin):
quod tria erant. Sic tribus admonita. dixit tres per¬
sonas tria. quia naturaliter deus erant et una substã¬
cIa: et ideo deus unus. Et assignauit potenciã patri.
sapienciã filio. bonitatẽ spiu sancto: ⁊ confessa est

Expanded text:
quod tria erant: et tribus admonita, dixit tres perquod tria erant: et tribus admonita, dixit tres personas tria; quia naturaliter Deus erant, et una substantia, et ideo unus Deus; et assignavit potestatem Patri, sapientiam Filio, bonitatem Spiritui sanc
Abbreviated transcription (Latin):
hec tria contiuẽt: potestas. sapientia. et bonitas.
Et plena sunt hec tria pariter. Si ĩmensũ nominas.
si ineorruptũ dicis. si eternũ. si in ꝯmutabilem. ⁊ que¬
cumq horum similia: totũ hoc potestatis est. Si sci¬
entem appellas. si ꝓuidum. si inspectorẽ. si scrutantẽ.
si considerantẽ. et discernentẽ: totum hoc sapiencie ẽ.
Si mitem. si mansuetũ. si cõpacientẽ. si benignũ. uel
quecumq his similia sunt uocas. totum hoc bonitatiᷤᷤ
est: ⁊ nichil est quod in istis non est. ⁊ quod in istis
est plenũ est. ⁊ consũmatũ totum. Propterea tria hec
specialiter discreta sunt. et suscepit fides catholica
trinitatẽ: quam nec numero augere uoluit. ne extͣ
tria aliquid confiteri uideretur. nec natura confun¬
dere: ne trium aliquod negare conuinceretur. Et inue¬
nit in deo tria esse. et in deo tria unum esse: nec ꝑpt̃ea
tria non esse quia unũ erant: neq unum non esse ꝓpt̃ea

Expanded text:
haec tria continent-potestas, sapientia et bonitas. haec tria continent-potestas, sapientia et bonitas. Et plena sunt haec tria pariter. Si immensum nominas, si incorruptum dicis, si aeternum, si incommutabilem, et quaecunque horum similia: totum hoc potestatis est. Si scientem appellas, si providum, si inspectorem, si scrutantem et considerantem, et discernentem: totum hoc sapientiae est. Si mitem, si mansuetum, si compatientem et benignum, vel quaecunque hujusmodi similia sunt vocas: totum hoc bonitatis est. Et nihil est quod in istis non est; et quod in istis est, plenum est et consummatum totum. Propterea tria haec specialiter discreta sunt; et suscepit fides catholica Trinitatem, quam nec numero augeri voluit, ne extra tria aliquid confiteri videretur; nec natura confundere, ne trium aliquid negare convinceretur. Et invenit in Deo tria esse; et in Deo tria unum esse. Nec propterea tria non esse, quia unum erant. Neque unum non esse, propterea
Abbreviated transcription (Latin):
uero creatorũ. potestas simul ⁊ bouitas: Quoo tria
rant enim tria quedam. ⁊ hec tas. iiii.
tria unum erant: et eterna erant tria hec.
Nam nichil perfectũ esse poterat sine his tribus: et
cum his nichil diminutũ. Constabat enim ut si ades¬
sent tria hec nichil perfectũ deesset: et si deesset de
his tribus unũ aliquid. consũmatũ esse non posset.
Hec autem tria erant potencia. sapiencia. uoluntas.
Et ad oinuẽ effectum concurrũt tria hec: nec aliqͥd
absoluitur. nisi ista affuerint. Uoluntas mouet. sapi¬
entia dispouit. potestas operatur. At si horum discre¬
tionem proponas. non est poue illud quod scire. neq
scire illud quod uelle: et tamen deo unum sunt. pos¬
se. scire. et uelle. Discerint quidem illa racio: sed na¬
tura non diuidit. Et uenit nobis trinitas indiuisa.
que totũ continet: et sine ipsa totum est nichil. Quic¬
quid de deo uere dicitur. aut pie credi potest in deo.

Expanded text:
vero creatorum, potestas simul et bonitas. CAP. VI. vero creatorum, potestas simul et bonitas. CAP. VI. Erant enim tria quaedam, et haec tria erant unum; et aeterna erant tria haec; et nihil perfectum esse poterat sine his tribus, et cum his nihil diminutum. Constabat enim ut si adessent tria haec, nihil perfectum deesset; et si deesset de his tribus unum, aliquid consummatum esse non posset. Et haec tria erant potentia, sapientia, voluntas: et ad omnem effectum concurrunt tria haec, nec aliquid absolvitur nisi ista adfuerint. Voluntas movet, scientia disponit, potestas operatur. Et si horum discretionem proponas non est posse illud quod scire, neque scire illud quod velle; et tamen Deo unum sunt posse, scire et velle. Et discernit illa ratio, et natura non dividit; et venit nobis Trinitas indivisa quae totum continet; et sine ipsa totum est nihil. Quidquid de Deo vere dicitur, aut pie credi potest in Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
& autem prima causa omĩum rerum: scd̾m
se et ꝓpter se operata est opus suum. Sed̾m
se. quoniã extrinsecus operis sui formam ñ
accepit: ꝓpter se. qm̃ aliunde causam operandi ñ
habuit. Fecit enim ad similitudinẽ suam qd dispo¬
nebat ad participationẽ suam: ut ex ipsa eandem
formã traheret. qd̾ cum ipsa idem bonum possidere
racionalis condicio. quia uoluit nos deus eterna bo¬
nitate sue beatitudinis participes fieri: quã uidit
et ꝯmunicari posse. et minui omĩno ñ posse. Illud
nãq: bonũ quod ipse erat. et quo ipse beatus erat.
bonitate sua non necessitate trahebatur ad cõmuni¬
candum: qm̃ et optimi erat prodesse uelle. et poten¬
la bonitate perfecta non fuisset. iisi pariter affuisset¬
et potestas: qm̃ id quod bonitate precunte uoluit.
potestate subsequente adimpleuit. In p̃destinacione
itaq creandorũ operata est bonitas. in creatiõe autẽ
p̃destinatorũ operata est potestas: in beatificatione

Expanded text:
aec prima causa rerum omnium secundum se et propter se operata est opus suum; secundum se, quoniam extrinsecus operis sui formam non accepit; propter se, quoniam aliunde causam operandi non habuit. Fecit enim ad similitudinem suam, quod disponebat ad participationem sui, ut ex ipsa eamdem formam traheret, quod cum ipsa idem bonum possidere rationalis conditio, quod voluit Deus aeterna bonitate suae beatitudinis participes fieri quam vidit et communicari posse, et minui omnino non posse. Illud itaque bonum quod ipse erat et quo ipse beatus erat, bonitate sola non necessitate trahebatur ad communicandum. Quoniam et optimi erat prodesse velle, et potenla bonitate perfecta non fuisset, nisi pariter adfuisset potestas; quoniam id quod bonitate praeeunte voluit, potestate subsequente adimplevit. In praedestinatione itaque cresudorum operata est bonitas; in creatione autem praedestinatorum operata est potestas, in beatificatione
Abbreviated transcription (Latin):
filii erat et sp̃c sancti erat: neq singulariter sap̃ia
persone filii erat. que patris erat et spiritus scĩ erat:
neq singulariter ꝑsone sp̃e sancti bonitas erat. que
patris erat. et filii erat. S predicabatur trinitas in
istis: non significabatur in istis. Et tamen hec tria
eterna erant. et causa omĩum erant: et per hec
facta sunt omĩa: et ipsa non sunt facta. Et assigna¬
uimus bonitati uoluntatẽ. et sapieneie disposicionẽ:
et potestati operacionẽ. Eoce autem oboritur conqui¬
fitio grauis. et inuestigatio profunda de sciencia dei.
et presciencia illius. et prouidencia. et disposicione

Expanded text:
Filii erat et Spiritus sancti erat; neque singulariter sapientia Filii erat et Spiritus sancti erat; neque singulariter sapientia personae Filii erat, quae Patris erat, et Spiritus sancti erat; neque singulariter personae Spiritus sancti bonitas erat, quae Patris erat, et Filii erat; sed praedicabatur Trinitas ex istis, non significabatur in istis; et tamen haec tria aeterna erant, et causa omnium erant et per haec facta sunt omnia, et ipsa non sunt facta; et assignavimus bonitati voluntatem, et sapientiae dispositionem; et potestati operationem. Et oboritur conquisitio gravis et investigatio profunda de voluntate Dei, et de praescientia illius, et providentia, et dispositione,
Abbreviated transcription (Latin):
trintas meffabilis. que in creatore quidem unũ sunt:
quia per creature speciem diuisim. se ad cognitionem
effundunt. Suscepit enim formã potestatis rerum un¬
mensitas: sapiencie uero pulchritudo. bonitatis utilitas.
Et uidebãtur hec foris: et concurrebant eum alio s¬
mulachro. quod intus ꝑfectus erat. Uenit enim creat᷑a¬
racionalis habens in se ꝑfectiorẽ horum similitudinẽ
in uoluntate et consilio et potencia: et cõparauit q̃
foris inuenit cum his que habuit intus. et coniunx̃
duo hec. ut per insibilia inuisibilia ideret: et uidit
creatoris potenciã. et sapienciã. et bonitatem. a semet¬
ipsa per ea que foris paruerunt in agnicionẽ excita¬
ta. Et hec erant quasi admonitio et recordatio pri¬
ma. trinũ esse deum. sed nondum perfecta consũma¬
tio agnitionis: qm̃ ad substanciam erant. nec pote¬
rant singulariter diuidi. que unum erant. Non
enim singulariter persone patris potencia erat. q̃

Expanded text:
nitas ineffabilis quae in Creatore quidem unum sunt, sed per creaturae speciem divisium se ad cognitionem effundunt. Suscepit enim formam potestatis rerum immensitas; sapientiae pulchritudo, bonitatis utilitas. Et videbantur haec foris et concurrebant cum alio simulacro quod intus perfectius erat. CAP. XIra venit habens in se perfectiorem horum similitudinem in voluntate et consilio et potentia; et comparavit quae foris invenit cum his quae habuit intus, et conjunxit duo haec, ut per visibilia invisibilia videret. Et vidit Creatoris potentiam et sapientiam et bonitatem a semetipsa, per ea quae foris apparuerunt in agnitionem excitata. Et haec erant quasi admonitio et recordatio prima trinum esse Deum; sed nondum perfecta consummatio agnitionis, quoniam ad substantiam erant; nec poterant singulariter dividi quae unum erant. Non enim singulariter personae Patris potentia erat quae
Abbreviated transcription (Latin):
sanctis uiris non libidinosũ. Qd̃ enim est cib ad salutem
hominis. hoc est concubitus ad salutẽ generis: et utrũq
non est sine deectacione carnali : que tamen modificata et refre¬
nante tempetontia. in usum naturalem redac̾ta. libido esse non
potest. Quod autem est in fustentando uictu illicitus cibus:
boc est in querenda prole fornicarius uel adulterinꝰ concubitꝰ.
Et quod est in cibo licito ĩmoderaior appetitus: hoc est in con¬
iugibus uenialis ille concubitus:t
discidiũ admittit. Inueniũt enim auctoritates qͣs¬
dam. et uerba scripturarũ diuinarũ a scĩs patrib

Expanded text:
sanctis viris non libidinosum. Quod enim est cibus ad salutem sanctis viris non libidinosum. Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et refrenante temperantia in usum naturalem redacta libido esse non potest. Quod autem est in sustentando victu illicitus cibus, hoc est in quaerenda prole fornicarius vel adulterinus concubitus; et quod est in cibo licito immoderatior appetitus, hoc est in conjugibus venialis ille concubitus. Cdissidium admittit. Inveniunt enim auctoritates quasdam et verba Scripturarum divinaru
Abbreviated transcription (Latin):
ut inde conubia sumerẽt initiũ. ubi honestius attenderet̃
exemplũ. Item idem. Sicut ñ est impar meritũ paciencie ĩ
petro qui passus est. et in iohanne qui passus ñ ẽ: sic non ẽ
impar meritũ continencie in iohanue qui nullas exꝑtus ẽ
nuptias. ⁊ in abraham qui filios generauit. Et illius enim
celibatus ⁊ istius conubiũ. pro tẽporũ distributiõe aͦ milita¬
uerunt: sed continenciã iohannes in oꝑe. abraham in solo ha¬
bitu habebat. Melior est autẽ castitas celibũ. quã castitas
nuptiarũ: quarũ abraham unã habebat inusũ. ambas in
habitu. Caste enim coniugalit̾ uix̃: esse autẽ castus sine con¬
iugio potuit: s tunc ñ oportuit. Idem. Iustus quãuis cupi¬
at dissolui. et ẽẽ cum xp̃o: tam̃ sumit alim̃tũ. ñ cupiditate
uiuendi. sed officio consulendi: ut maneat qd̾ necessariũ ẽ
ꝑpter alios. Sic misceri feminis iure nuptiarũ: officiũ fuit

Expanded text:
ut inde connubia sumerent initium, ubi honestius attenderetur ut inde connubia sumerent initium, ubi honestius attenderetur exemplum. Item idem: Sicut non est impar meritum patientiae in Petro qui passuinpar meritum continentiae in Iohanne, qui nullas expertus est nuptias, et in Abraham, qui filios generauit. et illius enim celibatus et illius conubium pro temporum distributione Christo militauerunt; sed continentiam Iohannes et bitu habebat. Melior autem est castitas caelibum quam castitas nuptiarum quarum Abraham unam habebat in usu, ambas in habitu. Caste enim conjugabiliter vixit; esse autem castus sine conjugio potuit; sed tunc non oportuit. Idem justus, quamvis cupiat dissolvi et esse cum Christo , tamen sumit alimentum non cupiditate vivendi, sed officio consulendi, ut maneat quod necessarium est propter alios: sic misceri feminis jure nuptiarum, officiosum fuit
Abbreviated transcription (Latin):
e hoc similiter beatus augustinus sic ait. Anti¬
quis tẽporib cũ adhuc salutis nr̃e misteriũ uela¬
retur. iusti officio ꝓpagandi nuptias contrahebãt:
non uicti libidine. s ducti pietate: qui multo facilius ꝯtin̾e
possent ⁊ uellẽt. Utebant᷑ tam̃ conugib. et plures uni ui¬
ro habere licebat. quas castius habebat: quã nũe unã qͥlibet
istorũ: in q uidemꝰ qd̾ scd̾m ueniã concedit apłs. Habebãt
enim eas in oꝑe generandi: non in morbo desiderii. Idem in
libro de uirginib. Antiqͥs iustis non fuit peccatũ qd pluri¬
bus fennnis utebant᷑. neq ꝯͣ naturã hoc faciebãt: cũ non
lasciuiendi causa. s gignendi hoc facerent: neq cont̾ morẽ
qr eo tẽpore ea fiebant: neq contra p̃ceptũ. qr nulla lege
erat ꝓhibitũ. Clerũptam̃ sicut idem alibi testatur. magis
ꝑtinet ad bonũ nuptiarũ. unũ eum una. quã cũ multis
copulari: qd indicat primi coniugii copula diuinitꝰ facta :

Expanded text:
e hoc similiter beatus Augustinus sic ait. Antiquis temporibus cum adhuc salutis nostrae mysterium velaretur, justi officio propagandi nuptias contrahebant, non victi libidine, sed ducti pietate, qui multo facilius continere possent et vellent. Utebantur tamen conjugibus et plures uni viro habere liistorum, quibus uidemus quid secundum ueniam concedat apostolus. habebant enim eas in operelibro De virginibus: Antiquis justis non fuit peccatum quod pluribus feminis utebantur, neque contra naturam hoc faciebant, cum non lasciviendi causa sed gignendi hoc facerent, neque contra morem, quia eo tempore ea fiebant, neque contra praeceptum quia nulla lege erat prohibitum. Verumtamen sicut idem alibi testatur, magis pertinet ad bonum nuptiarum unum cum una, quam cum multis copulari, quod indicat primi conjugis copula divinitus facta,
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte xp̃ianam religionẽ horierẽt. dispensatorie concessit
a quinto gradu consanguinitatis conugia copulare. In quo
apparet quia ea que aliquando dispensationẽ admittunt:
ut licite manifeste fiant. excusationẽ habent: etiã si preter
concessionẽ ignoranter fiant. Et idcirco fortassis ensinooi
quãdiu omĩno latent. ignorancia conuenientiꝰ estimentur
excusari: que tam̃ manifesta facta. qr contra p̃ceptionem
sunt. non debent tolerari. Hec autem dicta fũt contͣ illos
qui putant coniugiũ omĩno dici non posse: quod aliquando
dissolui potest Contra eos qui putant etiam inter

Expanded text:
ne forte Christianam religionem horrerent, dispensatorie concessit, ne forte Christianam religionem horrerent, dispensatorie concessit, a quinto gradu consanguinitatis conjugia copulare: in quo apparet quod ea quae aliquando dispensationem admittunt, ut licite manifeste fiant, excusationem habent, etiam si praeter concessionem ignoranter fiant. Et idcirco fortassis ejusmodi quandiu omnino latent ignorantia convenientius existimentur excusari, quae tamen manifesta facta, quia contra praeceptionem sunt, non debent tolerari. Haec autem dicta sunt contra illos qui putant conjugium omnino dici non posse quod aliquando dissolvi potest. CAP. XII. De his qui putant etiam inter
Abbreviated transcription (Latin):
saciam̃tũ dum est: quãuis minus utile sit illi in qͦ ẽ. Ad hũc
modum putamꝰ quedam coniugia uere dici posse. quãuis
scd̾m iudiciũ ecclese rata habentur: que tam̃ postmodũ
emergentib causis legitmis recte soluunt᷑: et si postea ꝯͣ
ecclesie prohibitionẽ. ꝑtinaci p̃sũptione tenentur : illicite¬
et illegitime copulationes iudicant᷑. Non tam̃ hoc de õĩb
sicut supra memoraui: sic senciendũ estimamꝰ. Nam facta
horroris nulla excufatione legitimorũ nom̃ poterũt reti¬
nere. Aliud est de illis ubi uenialiter peccatur: uidelicet si
quis infra septimũ aut sextum. aut etiam fortassis quintum
gradum. lineã propinquitatis ignorãs temeraret: qd̾ qͥdem
non tam contra naturalẽ siue antiquã legalem institucionẽ
quantũ contra subsequentẽ ecclesie p̃ceptionẽ esset. Legimꝰ
quod beatus gregorius anglis nouiter ad fidem conuersis:

Expanded text:
sacramentum, dum est, quamvis minus utile sit illi in quo est. Ad hunc sacramentum, dum est, quamvis minus utile sit illi in quo est. Ad hunc modum putamus quaedam conjugia vere dici posse, quandiu secundum judicium Ecclesiae rata habentur; quae tamen postmodum emergentibus causis legitimis recte solvuntur, et si postea, contra Ecclesiae prohibitionem pertinaci praesumptione tenentur, illicititimae copulationes judicantur. Non tamen hoc de omnibus, sicut supra memoravi, sic sentiendum existimamus. Nam facta horroris excusatione, nulla legitimorum nomen poterunt retinere. Aliud est de illis ubi venialiter peccatur, ut videlicet si quis infra septimum, aut sextum, aut etiam fortassis quintum gradum lineam propinquitatis ignorans temeraret, quod quidem non tam contra naturalem sive antiquam legalem institutionem, quam contra subsequentem Ecclesiae praeceptionem esset. Legimus quod beatus Gregorius Anglis noviter ad fidem conversis,
Abbreviated transcription (Latin):
cram̃tũ uerũ non esse apud fictum: et fictũ uere bapti ⁊atũ
non esse. qr ibi remissionẽ peccatorũ non oꝑatur. ⁊ uerũ cor¬
pus xp̃i non essi quod indigne ꝑcipitur: qr illic spiritalis
participatio &ͥ non confertur. Intelligãt gͦ qr qͦtiens etusmno¬
di spiritales effectus sacram̃tis diuinis attribuunt᷑. uirtus
ipsorũ sacram̃torũ exprunit᷑: in quo qͥdem non ostenoit.¬
quid scdm uitium sactimentis dei abutenciũ futurũ sit: sed potiꝰ
quid ex ipsis sed̾m efficatiam gracie spiritalis que in ipsis est.
si in prauitate abutenciũ non remaneat. fieri possit. Qui ergo
hoc conugiũ habere dixit. hoc utiq dicere uoluit: qr ꝯn¬
gium hoc quantũ in se est habere debet: si fuerit ubi ẽẽ debet.
Si autem forte non fuerit ubi esse debet. non mirũ est si eo
careat quod habere debet: neq ideo tam̃ minus uerum est

Expanded text:
cramentum verum non esse apud fictum, et fictum vere baptizatum cramentum verum non esse apud fictum, et fictum vere baptizatum non esse, quia ibi remissionem peccatorum non operatur; et verum corpus Christi non esse quod indigne percipitur, quia illic spiritualis participatio Christi non confertur. Intelligant ergo quod quoties hujusmodi spirituales effectus sacramentis divinis attribuuntur, virtus ipsorum sacramentorum exprimitur, in quo quidem non ostendituquid secundum vitium sacramentis Dei abutentium futurum sit, sed potius quid ex ipsis secundum efficaciam gratiae spiritualis quae in ipsis est, si in pravitate abutentium non remaneant, fieri possit. Qui ergo hoc conjugium habere dixit, hoc utique dicere voluit, quod conjugium hoc quantum in se est, habere debet, si fuerit ubi esse debet. Si autem forte non fuerit ubi esse debet, non est mirum si eo careat quod habere debet. Neque ideo tamen minus verum est
Abbreviated transcription (Latin):
git: siue potius confert quantũ inse est. sicut baptismi est re¬
missionẽ peccatorũ conferre: et uere dicitur. cum dicit̾ quia
baptismꝰ remissionẽ omĩum peccatorũ confert. sicut sacram̃¬
ti corporis. xp̃i uirtus est societatẽ et participationẽ ꝙͥ confer¬
re: et uere dicitur cum dr̃ quia susceptio corporis xͥ confert
spiritalẽ participacionẽ xp̃i: Itam̃ qui fictus baptismi sacra¬
mentũ accipit. remissionẽ peccatorũ ñ ꝑcipit: et qui indigne
istis aliquotiẽs inuenimꝰ. nec ideo minus ad illa ꝑtinẽt. qm̃ sine
istis sunt illa: quando uidelicet sunt ubi eẽ ñ debẽt. ⁊ apud
quos esse ñ debent: mirũ est siindiuiduã societatẽ ad ꝯiugiũ
ꝑtinere dicimꝰ: cũ tam̃ conugiũ site illa inueniamꝰ. qñ scilioet
coniugii sacram̃tũ non esse dicũt. q hoc non habet qd̾ habere
debet. qñ est ubi ẽẽ non debet. dicant similiter baptismi sa¬

Expanded text:
git, sive potius confert, quantum in se est. Sicut baptismi est regit, sive potius confert, quantum in se est. Sicut baptismi est remissionem peccatorum conferre, et vere dicitur cum dicitur quod baptismus remissionem omnium peccatorum confert; et sicut sacramenti corporis Christi virtus est societatem et participationem Christi conferre, et vere dicitur cum dicitur quod susceptio corporis Christi confert spiritualem participationem Christi; et tamen qui fictus baptismi sacramentum accipit, remissionem peccatorum non percipit, et qui indigne istis aliquoties inveniemus, nec ideo minus ad illa pertinent quando sine istis sunt illa; quando videlicet sunt ubi esse non debent, et apud quos esse non debent: mirum est si individuam societatem ad conjugium pertinere dicimus, cum tamen conjugium sine illa inveniamus, quando scilicet conjugii sacramentum non esse dicunt, quia hoc non habet quod habere debet, quando est ubi esse non debet, dicant similiter baptismi sa