comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Dictio dita ẽ nec ipã lex defcrt set cõfir¬
urat mandatã ninditionẽ. Iddoq si
is qui mrandauit urrisdiccõem decesse¬
tit aute qm res ab eo cui urandata ẽ iu¬
usditcto geri coꝑit solui mandatũ. lab

Expanded text:
rt, sed confirmat mandatam iurisdictionem. ideoque si is, qui mandauit iurisdictionem, decesserit, antequam res ab eo, cui mandata est iurisdictio, geri coeperit, solui mandatum Lab
Abbreviated transcription (Latin):
tronũ aũt̃ acceptisi ⁊̃ si capite mniut̃
sit uł si lib̾tus capate iinutꝰ sit dũ ar¬
togetmr ꝑ obreptõem cũ ẽ hoc ipõ qd̃
arrogatur celat ⁊ ditõem ũ id actũ urͣ
ut ficret ingeriius s si tus aninoꝵ ac¬
capit puto eum reũentiam pationo ex¬
hib̾e deb̾e ¶muns omĩa ingenuitatis
insmia hãt altud ẽ siuatalibe sit resti

Expanded text:
capite minutus sit: uel si libertus capite minutus, dum adrogetur per obreptionem. cum enim hoc ipso, quo adrogatur, celat condicionem, non id actum uidetur ut fieret ingenuus.Sed si ius anulorum accepit, puto eum reuerentiam patrono exhibere debere, quamuis omnia ingenuitatis munia habet. aliud si natalibus sit resti
Abbreviated transcription (Latin):
re soleut ut quis eos nͣtolaret sĩc legat
gcetoꝵ ferunt ea q̃ uotant᷑ tericta. ¶Ine
nuritipris quo murtis ẽẽ sanctos sabi¬
num recte respondisse cassius refert ꝓ¬
lp̃ .ł.s Sacta loca ea siuit q̃ publice
sunt deditata siue in truitare sñt siũ in
agro. Sciend̾ ẽ lot publitũ tc̃ satrum
sĩ passe c̃ pͥnceꝑs eĩl deditauit uł deditãdi
ded̾it pocetarẽ. ¶ Illud uotand̾ ẽ aliud

Expanded text:
 quis eos violaret, sicut legati Graecorum ferunt ea quae vocantur cerycia. In municipiis quoque muros esse sanctos Sabinum recte respondisse Cassius refert Sacra loca ea sunt, quae publice sunt dedicata, sive in civitate sint sive in agro. Sciendum est locum publicum tunc sacrum fieri posse, cum princeps eum dedicavit vel dedicandi dedit potestatem.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ alt̃ iiriorẽ quãtitatẽ alt̃ traiorẽ pe¬
tat ap̃ cutd̃ indicẽ agend̃ ẽ eiqui q¬
citatẽ mitorẽ pecit ut in potestate ca¬
lumpitiosa adĩsatu mei sit an ap̃ cũd
litigaie possim. Si uita accõ cõnũtis
sit plium ꝑsonaꝵ ueliiti familit ħcis¬
cipride cõmumi diidundo fintũ regũ¬

Expanded text:
quantitatem, alter maiorem petat, apud eundem iudicem agendum est ei qui quantitatem minorem petit, ne in potestate calumniosa adversarii mei sit, an apud eum litigare possim. Si una actio communis sit plurium personarum, veluti familiae erciscundae, communi dividundo, finium regu
Abbreviated transcription (Latin):
Ig  ⁊ stituto pͥncipe dtum ẽ ei tus ut ꝙ
tus cimle qd stue stpto in sola prud̾¬
curi inc̃p̃tatõe cõsiccit aut sant leg¬
is accõ es q̃ formã agendi ⁊ tine̾t aut
pl ẽbiscitũ ꝙ sine auctoritate partũ ẽ cõ¬
situtĩ aut ẽ magrãtiũ edittũ. inĩ tus
hondeatiũ irascititi: aut seratꝰ ꝯsiatũ ꝙ

Expanded text:
 constituto principe datum est ei ius, ut quod ius ciuile, quod sine scripto in sola prudentium interpretatione consistit, aut sunt legis actiones, quae formam agendi continent, aut plebi scitum, quod sine auctoritate patrum est constitutum, aut est magistratuum edictum, unde ‹ius› honorarium nasc
Abbreviated transcription (Latin):
seruand̃ ẽ si inrem sitã fũit datꝰ. ¶ Let
edictum urtidit ñ solũ eo postułãte qui
aliquis debitor ip̃ius adĩcsus eũ ecceptõs
utat dem̃ tu in negotio ĩ quo spopõdisti
ħ impectare ⁊ si int̃dũ pactaris intintam
si solueado debitor ñ sit S si tu tricidisti
in editũ re quid̃ uret ᷑ exceꝑtõt tu ũo ñ
utcris nec peia tua ad reum ꝓmutẽdi
Si filius mĩs inmagrãtu in hoc ed̾itto

Expanded text:
suam fuerit datus. Haec edictum incidit, non solum eo postulante qui aliquis debitor ipsius adversus eum exceptione utatur, deinde tu in negotio, in quo spopondisti impetrare, etsi interdum patiaris iniuriam, si solvendo debitor non sit. sed si tu incidisti in edictum, reus quidem utetur exceptione, tu non utaris: nec poena tua ad reum promittendi Si filius meus in magistratu in hoc edictum
Abbreviated transcription (Latin):
cẽt ⁊ ħ ꝯdicõ lib̾cati apposita iam rrupl¬
cnda multeri ẽ f. ñ dũbitari d quĩ u¬
timꝰ lib̾ uascatur nec ẽ ugtura ꝑmisit
si muł iurio umpctu duos ifantes de
ut̾o mr̃is eꝑcede̾ ut oedire mc̃to nascẽ¬

Expanded text:
c condicio libertati adposita iam implenda mulieri est. sed non dubitari debet, quin ultimus liber nascatur: nec enim natura permisit simul uno impetu duos infantes de utero matris excedere, ut ordine incerto nasce
Abbreviated transcription (Latin):
tũe ꝓlubicus sit nec effectũ decrctũ hũit
ccllat edictũ nã statuit ubum rẽ ꝑfec¬
tam siguificit isũmatã iurtã ñ
hoc hãtaruee ẽ ulla suta cessie editũ
pucam᷑ quid e offint  ouatus tũ ĩ uita

Expanded text:
it, cessat edictum. nam statuit verbum rem perfectam significat et consummatam iniuriam, non hoc habetur nec est ulla sententia, cessare edictum putamus: quid enim offuit conatus, cum iniuria
Abbreviated transcription (Latin):
corporales sũt qͥdam in corporales. cor¬
porales ã sitrit hec q̃ sui natura tan¬
gr possant ureluti furidꝰ hõ uestis au¬
rum argentũ ⁊ demq alit res mini¬
m̃iabiles Incorporales sũt q̃ tangi ñ poᷤᷤ¬
sunt qualia sunt ea q̃ in inte ꝯsistũt¬
quomͦ cõtcaste nec ad rẽ ꝑtinet qd̾ in
hẽditate res corporales płmq dtinẽt᷑
lam ⁊ suuctus qui ex fitudo ꝑcipiũt᷑
corporales suit ⁊ id ꝙ eealiqua obliga¬
tione nob̃ deletur płimoe corporale ẽ ue¬
luti fundꝰ hõ peccunta. Iam ip̃m

Expanded text:
corporales sunt, quaedam incorporales. Corporales eae sunt quae sui natura tangi possunt: veluti fundus, homo, vestis, aurum, argentum et denique aliae res innumerabiles. Incorporales autem sunt quae tangi non possunt. qualia sunt ea qo contractae. nec ad rem pertinet quod in hereditate res corporales continentur: nam et fructus qui ex fundo percipiuntur corporales sunt, et id quod ex aliqua obligatione nobis debetur plerumque corporale est, veluti fundus, homo, pecunia: nam ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ad sora citudinẽ suã p̃sci ꝓuintie ituo¬
to sue teians uite homnies sub p̃tex¬
tu aduentꝰ offitioe uł mlitũ limmine
uuito mł becui suppellectiti ad alioꝵ
uu translatis nuitris ugaentr p̃ses ꝓ¬

Expanded text:
ad sollicitudinem suam praeses prouinciae reuocet.Ne tenuis uitae homines sub praetextu aduentus officiorum uel militum, lumine unico uel breui suppellectili ad aliorum usus translatis, iniuriis uexentur, praes
Abbreviated transcription (Latin):
auł .ł.s Si quis uolau̾̃it muros capite
pumatir situti hu qd̃ transitudũt scał
admotis uł alia qualibet ratõt. Namci¬
ues romaitos abas qͣm ꝑ portas eg̃di ũ
litet cũ illud hostile ahominand̾ sit
Nam romuli fr̃ reus octisus traditꝰ¬

Expanded text:
us.Si quis uiolauerit muros, capite punitur, sicuti si quis transcendet scalis admotis uel alia qualibet ratione. nam ciues Romanos alia quam per portas egredi non licet, cum illud hostile et ab‹omi›nandum sit: nam et Romuli frater Remus occisus tradit
Abbreviated transcription (Latin):
bacam cẽ opoetit taet ciniqͣm hontatũ is su¬
umi cͥt seutiã iã famẽ intolletadilẽ in¬
tiam deneget᷑ hiis qui iuste dep̾cint cõq
cognoscr de q̃reł eoꝵ qui ex familca tui
sabmi ad statam ⁊fugunt ut si uł du¬

Expanded text:
um ius suum contra saevitiam vel famem vel intolerabilem iniuriam denegetur his qui iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum, qui ex familia Iulii Sabini ad statuam confugerunt, et si vel du
Abbreviated transcription (Latin):
ad fabrũ cilonẽ p̃fectũ utlns missa de¬
ciaratur. ¶ Seruos qui ad statuas ⁊ fuꝰ¬
ꝙut uł sua pẽtua emptos ut mau¬
⁊ patronos egentis de suis lib̃tis q̃ren¬
aes audiet inꝓtime si egros se eẽ dicãt
gandi deportandis inĩsisiã qͣni ĩp̃r as¬

Expanded text:
ad Fabium Cilonem praefectum urbi missa declaratur.Seruos qui ad statuas confugerint, uel sua pecunia emptos ut manuet patronos egentes de suis libertis querentes audiet, maxime si aegros se esse dicant gandi deportandique ‹in› insulam, quam impera
Abbreviated transcription (Latin):
od ł regg̃.c. Erigo omne nis aut ꝯsẽ¬
suis fecit aut nec̃atas ⁊ scituit aut firm
aut in adqutcento aut ĩ cõscucando aut
in mniendo aũ e ħ agitur q̃m admod̃
qͥd e̾q fiat aut q̃madmod̾ quis rẽ suã¬

Expanded text:
o regularum Ergo omne ius aut consensus fecit aut necessitas constituit aut firmaaut in adquirendo aut in conservando aut in minuendo: aut enim hoc agitur, quemadmodum quid cuiusque fiat, aut quemadmodum quis rem
Abbreviated transcription (Latin):
suffectus sicat ⁊ houcẽt suscipent si plu¬
uañ suidiis oꝑam dedit ⁊totum auũ
ata dutisciat ut rome sex m̃sib cũ stud¬
tosis eẽt i sex m̃sib seced̾et ⁊ co scbeidis
lis oꝑami date itaq reliquit .xl. uolu¬
tur hu dico pͥmũ ueluti diũsas sectas
fec̃uit nami acteris capito in hris que ẽ
cradita fucrant ꝑscũabat lalco ingciui

Expanded text:
suffectus fieret et honorem susciperet, sed plurimum studiis operam dedit et totum annum ita diviserat ut Rome sex mensibus cum studiosis esset et sex mensibus secederet et conscribendis libris operam daret. Reliquit XL volumina. Hi duo primum veluti diversas sectas fecerunt. Nam Atheius Capito in his que ei tradite fuerant perseverabat. Labeo ingenii
Abbreviated transcription (Latin):
pteit̃m minoris diguitatis urto nich¬
oriuꝰ incõsular mautant dignitate
ut scio autonnum angustũ tlre mã¬
tie ꝯsobͥne sue ĩdulsiñe Senateres ã
accipaeud̃ ẽ eas qui ipacͥtus ⁊ dsul uab

Expanded text:
ptae iterum minoris dignitatis viro nihilominus in consulari maneant dignitate: ut scio Antoninum Augustum Iuliae Mamaeae consobrinae suae indulsisse. Senatores autem accipiendum est eos, qui a
Abbreviated transcription (Latin):
quĩs: locuti sumꝰ audiit institut᷑ ab allo
lutulo iusituttus aũt iuaxune a gallo
aquiho qui fuit tertiue itaq libri t̃ pl¬
ures eiꝰ ectant cͥciit ⁊fecti hic cũ in leg¬
attone ꝑiss statitã ei ppłs raman᷑ ꝓ rosti
posut hodieq extant ꝓ rostͥs au̾gusti

Expanded text:
quibus locuti sumus, audiit, institutus a Balbo Lucilio, instructus autem maxime a Gallo Aquilio, qui fuit Cercinae: itaque libri complures eius extant Cercinae confecti. hic cum in legatione perisset, statuam ei populus Romanus pro rostris posuit, et hodieque exstat pro rostris Augusti
Abbreviated transcription (Latin):
cã legionis crant celitis dutib pͥstiis
sigra in adirentinuĩ cransulerũt om̃isq
pleb̾s urbara mox eod̾ se cõtulit ppl̃q
dfensu partim intarc̃em irecati ita iutsus
res .p. sũ statum recepͤnt Deũ cum post
aliqͦt annos .xii. tabisle late sunt ⁊ Rebs
centend̾et cum patͥbus ⁊ uellet ex suo qͦrcor¬
pore cõsules creare ⁊ parrũ retusarẽt fcm ẽ

Expanded text:
ibus pristinis signa in Aventinum transtulerunt, omnisque plebs urbana mox eodem se contulit, populique consensu partim in carcere necati. ita rursus res publica suum statum recepit. Deinde cum post aliquot annos duodecim tabulae latae sunt et plebs contenderet cum patribus et vellet ex suo quoque corpore consules creare et patres recusarent: factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
cet̃i añt adhuc uł in latẽti ins cruile reti¬
ñe cogitabant solumq ⁊ sultorib uocare
potius qͣm disrect uoleritib se p̃stabant.¬
Fuit aũt ĩ pͥntis ꝑ itꝰ publuis papatꝰ qui
hunt apprits clindius eidem gñis inatui¬

Expanded text:
ceteri autem ad hunc uel in latenti ius ciuile retinere cogitabant solumque consultatoribus uacare potius quam discere uolentibus se praestabant.Fuit autem in primis peritus Publius Papirius, qui hunc Appius Claudius eiusdem generis maxim
Abbreviated transcription (Latin):
sicͥc cupientes. Uam nisi fallor philoso¬
plitam ũ simmilatã affẽctantis: Huiꝰ
studri duc sunt posiciones. paiblicũ ⁊ pͥ¬
uatum : publitũ tris ẽ. qd̃ ad statũ rei
torant spectat pͥuatum ẽ qd̃ ad sui¬
culoꝵ utiliratem. Sunt eͥ quedam pͣ¬

Expanded text:
ficere cupientes, ueram nisi fallor philosophiam, non simulatam affectantes. Huius studii duae sunt positiones, publicum et priuatum. publicum ius est quod ad statum rei Romanae spectat, priuatum quod ad singulorum utilitatem: sunt enim qu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝰ ⁊ libros de iute cuuli płimos ⁊ qͥ ꝑom¬
nẽ partani oꝑis fimdare̾t reliqͥt uani de
Itam ã eim ferunis duos libros ad brutit᷑
ꝑqͣm breuissimos ad edutũ supͣ scͥptos re¬
liciitit finit cod̾ terrpore ⁊ ctebatius qui
idem cortelii maximꝰ auditor fuit aulus ca¬
sellius quit᷑ nutꝰi uolusĩ auditor fuit¬
honoꝵẽ estam̃to publiũ muciũ uepaceai

Expanded text:
simus et libros de iure ciuili plurimos et qui omnem partem operis fundarent reliquit. nam de am ante eum Seruius duos libros ad Brutum perquam breuissimos ad edictum subscriptos reliquit. Fuit eodem tempore et Trebatius, qui idem Corneli Maximi auditor fuit: Aulus Cascellius, Quintus Mucius Uolusii auditor,honorem testamento
Abbreviated transcription (Latin):
cipat᷑ qui hictorias ⁊ sĩpsit si plus eloq̃ntie
quã scientie nris oꝑam dedit ĩ lutiꝰ ctas¬
cicero ait iuires ꝯsultoꝵ dissectissimũ p hos
qunnit᷑ mutius publii filius. põtifex maxriu
ins cutile pͥmus cõstituit gratim in libros
E⁊ uiti. redigendo. mucu audicores fũm
qͣm plines s p̃cipue aucoritatis aquili us
galbus balbus lntillus segtus paginius gaiuis
tubeucius ex quib gallũ maxime auctorita¬

Expanded text:
us eloquentiae quam scientiae iuris operam dedit: etiam Lucius CrasCicero ait iurisconsultorum disertissimum. Post hos Quintus Mucius Publii filius pontifex maximus ius civile primus constituit generatim in libros decem et octo redigendo. Mucii auditores fuerunt complures, sed praecipuae auctoritatis Aquilius Gallus, Balbus Lucilius, Sextus Papirius, Gaius Iuventius: ex quibus Gallum maximae auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
uta data ẽ quo faciltus ꝯsuli possit ¶ de̾o
quintꝰ multius qui ad cartaginẽses nuss¬
ẽ legat᷑ cũ eẽnt due tallece posite una pa¬
cis ałca lelle arbito sibi dato. urtã uellet
ueftrre tomã utrãq sustulit iait cartagi¬
uenses poc̃c deb̾e utrã mallẽt actipere.
post hos fuit tͥberuis coernicamꝰ ut dixi

Expanded text:
via data est, quo facilius consuli posset. deinde Quintus Mucius, qui ad Carthaginienses missus legatus, cum essent duae tesserae positae una pacis altera belli, arbitrio sibi dato, utram vellet referret Romam, utramque sustulit et ait Carthaginienses petere debere, utram mallent accipere. Post hos fuit Tiberius Coruncanius, ut dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
eumq restitĩe sim ticio rogatꝰ uidẽ¬
dimi ẽ quis dẽbeat cau̾e utum ticiꝰ ane¬
go qui legatarius sum an silud diconꝰ
mẽt̃ h̾edem acturrut̃ cum fidei mmussa¬
tio me ag̾e deb̾e ⁊ ẽ expedattus hoc di¬
cere. Si ra spes aliqua durat usintrꝰ
⁊ cum tu amiscas pot̃ ad me redite l
ẽ ad legatariũ itarem expediri ut tu
cõurtssarii cã isusftuttus in telutus ẽ
nec ẽ ulla sꝑes ad me reu̾tendi fruct᷑

Expanded text:
eumque restituere sim Titio rogatu‹s›, uidendum est, quis debeat cauere, utrum Titius an ego qui legatarius sum: an illud dicimus mecum heredem acturum, cum fideicommissario me agere debere? et est expeditius hoc dicere: si mihi s‹p›es aliqua durat usus fructus et, cum tu amiseris, potest ad me reccidere, hoc est ad legatarium, ita rem expediri, ut tu commissarii causa usus fructus mihi relictus est nec est ulla
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtent extinguitur fuoti acdo q̃ un cõ¬
petr erat ũ dum nditũ dedita
iec si postea alieuaũo eũ q̃m añ litẽ¬
tandus erit ueriditor
disset pariu ẽ refert cui utudid̾it¬
an adusario an alii suaq culpa li¬
tis excimatõiẽ subicurũ qu uẽdẽdo

Expanded text:
t, extinguitur furti actio, quae mihi conpetierat, nondum in iudicium deducta, nec si postea alienauero eum, quem ante litetdisset: parui enim refert, cui uendiderit, aduersario an alii: suaque culpa litis aestimationem sublaturum, qui uendendo
Abbreviated transcription (Latin):
sidaum locaitit płib om̃s tenebĩtur qͣr
in hoc cenatło hĩtantes uñ detectum ef¬
fusum ne ẽ int̃dum cũ grto sine captto¬
ne actoris fiat oportẽbit p̃torẽ equitate
mot̾ in cum potius dare accõem excmt
cubitło uł excora derectũ ẽ licet plutes ĩ
ceracło ꝙ derectum sit um̃ ẽ õs ceuũ.

Expanded text:
siduum locauerit pluribus, omnes tenebuntur quasi in hoc cenaculo habitantes, unde deiectum effusumue est.Interdum tamen, quod sine captione actoris fiat, oportebit praetorem aequitate motum in eum potius dare actionem, ex cuius cubiculo uel exedra deiectum est, licet plures in c
Abbreviated transcription (Latin):
rum uuilaꝵ agi ⁊̃ posse qr ñ sita spo̾te
set ꝑtusse retto redcsẽt Qaudã boues
irendidit ea lege uti daret exꝑtumdos p¬
ea dedit exꝑuidos emptoris seruꝰ in ex¬
ꝑtinido ꝑcussus ab alt̾o boue cormiẽ
ñrtbatur mĩ uenditor ẽꝑtori dãpirũ p̃st¬
are deb̾et. Rdi si emptor bouts ẽꝑtas hr̃et
pa hõis stm̃ eẽt ut aboue feriretur nõ¬

Expanded text:
rum mularum agi non posse, quoniam non sua sponte, sed percussae retro redissent.Quidam boues uendidit ea lege, uti daret experiundos: postea dedit experiundos: emptoris seruus in experiundo percussus ab altero boue cornu est: quaerebatur, num uenditor emptori damnum praestare deberet. respondi, si emptor boues emptos haberelpa hominis factum esset, ut a boue feriretur, no
Abbreviated transcription (Latin):
neq ⁊d mediti inscta aut dñi iregli¬
genita accidisset recte de triturta octiso
eo agitur. Tabtiat insemita noctu
supra lapidẽ lut̾itam posutrat qͥdã ꝑ̃¬
dolor uierat ñbare cab̃uarium ceꝑat¬

Expanded text:
neque id medici inscientia aut domini neglegentia accidisset, recte de iniuria occiso eo agitur.Tabernarius in semita noctu supra lapidem lucernam posuerat: quidam prdolor inerat, uerberare tabernarium c
Abbreviated transcription (Latin):
fetuus sciente dño fictũ fecit uł alłam
noxam cõmisit sctui noĩe accõ ẽ notał
ni dñs sico nomine tenctur at in lege.l¬
quilta iqͥt dõĩs suo nomine tenet ᷑ ñ
seam utusq legis reddit tacionẽ . xii.t¬

Expanded text:
seruus sciente domino furtum fecit uel aliam noxam commisit, serui nomine actio est noxalis nec dominus suo nomine tenetur, at in lege Aquilia, inquit, dominus suo nomine tenetur, non serui. utriusque legis reddit rationem,
Abbreviated transcription (Latin):
tercebẽ qͣnti hõ płim itenite potũit ĩ¬
eo anno ꝓrina quo uita egessit ĩ quo
p̃cium quor h̾editatis erit. esdem gͦ set¬
inoccisi nõe aluis maiorẽ alius miriorẽ
esturatõem prãbit Nec mir̃ tũ ut̾cũ

Expanded text:
tur, quanti homo plurimi uenire poterit in anno proximo, quo uita excessit, in quo pretium quoque hereditatis erit. eiusdem ergo serui occisi nomine alius maiorem, alius minorem aestimationem praestabit, nec mirum, cum uterque
Abbreviated transcription (Latin):
gna in cogente fu̾it fcm̃ ut celsus st̃¬
bat citta cum qui interidu artẽdi grã
uitinas edes int̾tidit siam hit scͥbit ces¬
sare leg̃ aqͥtie accõem ito eͥ metu ducctꝰ
ne ad se iiis ꝑliturtit uitmas edes int̃¬
cid̾it ⁊ sin ꝑuenit igͥs siue aũ exciastꝰ ẽ

Expanded text:
gna ui cogente fuerit factum, ut Celsus scribit circa eum, qui incendii arcendi gratia uicinas aedes intercidit: nam hic scribit cessare legis Aquiliae actionem: iusto enim metu ductus, ne ad se ignis perueniret, uicinas aedes intercidit: et siue peruenit i
Abbreviated transcription (Latin):
pimꝰ ut qui ꝓ hrb̾e potuit trtatar si ñ
fecit. Loge aquilia agi pot̃ ⁊ sartato u¬
ulũato seruo. ¶ Si utũ seruũ cũ lib̾¬
um putares occiois laege aquilia tenĩis
Cũ stram̃ta artentia cransilirent duo
occurterũt auiboq decid̾unt ⁊ alt̾ fla¬
uta ⁊ sumptꝰ ẽ. Nicħ eo nomine pot̃ agi
stñ intelligitur ict̃ ab utro eũsus sit.
¶Qui cum alr citeri se ñ possẽt dãpita¬

Expanded text:
pimus, ut qui prohibere potuit teneatur, si non fecerit. Lege Aquilia agi potest et sanato uulnerato seruo. Si meum seruum, cum liberum putares, occideris, lege Aquilia teneberis. Cum stramenta ardentia transilirent duo, concurrerunt amboque ceciderunt et alter flamma consumptus est: nihil eo nomine potest agi, si non intellegitur, uter ab utro euersus sit. Qui, cum aliter tueri se non possent, damni
Abbreviated transcription (Latin):
te habebam itudises posse ne sec̃ dãp¬
outtus erat citta scruitatẽ testͥpsit iure
num m ded̾it q̃itum ẽ q̃ accto in com¬
petit ⁊ ait ꝓculus si inpotestate nau¬
taꝵ fiit ne id accid̾et ⁊ culpa eoꝵ fcm̃
sit lege aqͥlta c̃ uautis agend̾ qr ꝑm
refeit an nauem ĩmittendo aut serra

Expanded text:
e habebam, reccidisses, posse me tecum damnuctus citra seruitutem, rescripsit iure num mihi dedit, quaesitum est, quae actio mihi competeret. et ait Proculus, si in potestate nautarum fuit, ne id accideret, et culpa eorum factum sit, lege Aquilia cum nautis agendum, quia parui refert nauem immittendo aut serra
Abbreviated transcription (Latin):
tocib ⁊ in antupib ꝓband̾. ¶ Si nauis
alt̃am ct se uementẽ obruisse ͭ aut in
gub̾nato ant inducatorẽ accõem cõꝑx¬
te dãpn ĩ mitte alfenus ait set si santa
iis nauis fcã sit q̃ cempari tĩ potuit.
nullã in dnm̃n dandã accp̃em. Sm aũt
culpa nautaꝵ aut ñ ita id fcm̃ sit ꝑ

Expanded text:
toribus et in aucupibus probandum.Si nauis alteram contra se uenientem obruisset, aut in gubernatorem aut in ducatorem actionem competere damni iniuriae Alfenus ait: sed si tanta uis naui facta sit, quae temperari non potuit, nullam in dominum dandam actionem: sin autem culpa
Abbreviated transcription (Latin):
ipm̃ quid̾ corrimpere ⁊ mutare nt
lex aruilr lot̃ hãt alta mulła ip̃tus
nuutadõe apꝑlicate altud C mole¬
ita separatto sit cum eo plane qui
unnim spuicauit uł esfudit ułace

Expanded text:
ere et mutare, ut lex Aquilia locum habeat, alia nulla ipsius mutatione applicare aliud, cuius molesta separatio sit.Cum eo plane, qui uinum spurcauit uel effudit uel acet
Abbreviated transcription (Latin):
udeo eqinus puto infactum actõẽ
dandan .s. si paries exustus sit. sin ã
ñ dũ in dampnũ ded̾is sec ita ignẽ
hãs ut metuam uemͥ dampiĩ des
dampni infecti puto suffit̾e cañtio¬
nẽ piulus ait c̃ colomi serii uitiã¬

Expanded text:
deo aequius puto in factum actionem dandam, scilicet si paries exustus sit: sin autem nondum mihi damnum dederis, sed ita ignem habeas, ut metuam, ne mihi damnum des, damni infecti puto sufficere cautionem.Proculus ait, cum coloni serui uilla
Abbreviated transcription (Latin):
hẽditate quidan accio remansit set te¬
de ammi legatatio hẽdem opoetett:
seruus nubĩatus mortifere poscea tu¬
rua uł nanfragio uł alio ictu matur¬
nus ꝑietit de oltiso agi ñ pose sec ꝙ¬

Expanded text:
hereditate quidem actio remansit, sed cedere ea legatario heredem oportet.Si seruus uulneratus mortifere postea ruina uel naufragio uel alio ictu maturius perierit, de occiso agi non posse,
Abbreviated transcription (Latin):
is ⁊. Secͣ isi q̃mãto alium farro se
petẽte᷑ quis occid̾it ñ iudebr inturta
octidisse ⁊ si metu quis mortis futẽ
occid̾itͥũ dubitabitut quin lege aqͥl.¬
ia ñtentatut fm ã tũ posset app̾hen

Expanded text:
.Sed et si quemcumque alium ferro se petentem quis occiderit, non uidebitur iniuria occidisse: et si metu quis mortis furem occiderit, non dubitabitur, quin lege Aquilia non teneatur. sin autem cum posset adprehen
Abbreviated transcription (Latin):
guita iub̾e bora ad u̾saru possid̃i ⁊ ñ
ante nĩ discede qͣmis actori ius acĩ
dutende Istituiss ⁊ fiqucd̃ qut aqͣm
dut̾e ꝓ hibitus eẽt sit ticatib detrum̃¬
ti cepisset ueluti si pacta ar̃bores ue

Expanded text:
gnita iubere bona aduersarii possideri et non ante inde discedere, quam is actori ius aquae ducendae constituisset et, si quid, quia aquam ducere prohibitus esset, siccitatibus detrimenti cepisset, ueluti si prata arboresue
Abbreviated transcription (Latin):
eus ctͣ naturam fcra mota pauꝑiem
ded̾it ideoq si ccuis dolore ⁊citatus tal¬
ce pecitrit cessare istam accõnem set
cum qui equũ ꝑcussent aut milr̃aũ¬
it infactũ mag̾e quam lege aquilra
enit acciomi locus. ¶ Et si alia quad¬
tupes : aliam ⁊citauit ut damꝑ¬
num daret eiꝰ qtadeupedis ꝙ cõci¬
tauit noĩt agend̾ erit. Suie añt¬
fuo corpore pauꝑiem quadeupes de¬
dit sine ꝑ aliam rem quam cetigit

Expanded text:
ens contra Naturam fera mota pauperiem dedit: ideoque si equus dolore concitatus calce petierit, cessare istam actionem, sed eum, qui equum percusserit aut uulnerauerit, in factum magis quam lege Aquilia erit actioni locus.Et si alia quadrupes aliam concitauit ut damnum daret, eius quae concitauit nomine agendum erit.Siue autem corpore suo pauperiem quadrupes dedit, siue
Abbreviated transcription (Latin):
tx supponẽs centtur. ¶ Sĩqs homine
famꝑ uetauit in fañ actione cem̃ ncr̃¬
ait ¶ Si setnum meum equitantẽ c̾ciere¬
tato equo efcc̾a ĩ flum̃ p̃cipitari atꝙ
aquilie locus ẽ set si cũ alii in campo ta¬
quilta cessit qͣm ñ dẽbuit ꝑ caripum ia¬
culatoriu it̃ intempestue fac̾e ꝙ tcĩ
data oꝑa in euu ꝑaculatis est utiq aqͥ¬
lud̾ent uehtm̃tius quis pala ꝑtussa ĩ
consoeis manũ eã deicc̃it ⁊ sit serm ꝙ̃
tonsor habebat gula sit p̃tisa abiecto
cultello inquocũꝙ. eoꝵ ailꝑa sit eũ le¬
culpã ⁊ sane si ibi toridebat nͥ exid̃suetu

Expanded text:
trix supponens tenetur.Si quis hominem fame necauerit, in factum actione teneri Neratius ait.Si seruum meum equitantem concitato equo effeceris in flumen praecipitari atque Aquiliae locus est: sed si cum alii in campo iaquilia cessat, quia non debuit per campum iaculatorium iter intempestiue facere. qui tamen data opera in eum iaculatus est, utique Aquluderent, uehementius quis pila percussa in tonsoris manus eam deiecerit et sic serui, quem tonsor habebat, gula sit praecisa ‹a›diecto cultello: in quocumque eorum culpa sit, eum leculpam: et sane si ibi tondebat, ubi ex consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
serititutẽ sibi deb̃i ait si ũoñ sũt ĩmis¬
sa cumi qui negat ⁊ siquid̃ is obtinũt
qui seruttutẽ sĩbi defcdit ñ debet ei fer¬
irastatã restiti ei oporcet q̃madinod̾
placet indiño edium. ¶ aristo cerelio

Expanded text:
 sunt immissa, eum qui negat.Et si quidem is optinuerit, qui seruitutem sibi defendit, non debet ei sercontestatam, restitui ei oportet, quemadmodum placet in domino aedium.Aristo Cerellio
Abbreviated transcription (Latin):
nes ꝯpetunt nob̾ ad exemplum ear
q̃ ad sisumfrintũ ꝑtunent tam ꝯfesso¬
ria qͣm negatorta cõfessorta ei quiser¬
uitutẽ sibi ⁊pet̾e ꝯtendit ntgatorta do¬
urao qui negat. Hec aũt inrem ac¬
cio ⁊fessorta nulli alti qͣm dnõ fundi
dpeit serututẽ enim iemo altus¬
itendicare pot̃ quam is qui dominũ

Expanded text:
nes conpetunt nobis ad exemplum earum quae ad usum fructum pertinent, tam confessoria quam negatoria, confessoria ei qui seruitutes sibi competere contendit, negatoria domino qui negat.Haec autem in rem actio confessoria nulli alii quam domino fundi competit: seruitutem enim nemo uindic
Abbreviated transcription (Latin):
s insito mat̾iam p̃cario qui seruitutẽ
tͥ debuit duxit ueq libtas usucapiet ᷑
getur ꝙ si donattonis cãm ꝑmiseris ⁊
hoc m̃tdc̃o ag̾e ñ pon̾s set seruitus do¬
uactone collicur¬

Expanded text:
si in suo maceriam precario, qui servitutem tibi debuit, duxerit, neque libertas usucapietur getur. quod si donationis causa permiseris, et interdicto agere non poteris et servitus donatione tollitur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ set ⁊ dep̾ssutum uł ad leuaturũ tru¬
um ꝑq̃m aqͣm iure duas potestator
um m liceat ut adite quã prime pp̾¬
sim ad reficiend̾ cum ego fab̾q mei
item ut spactũ relmiat mn dñs fĩdi

Expanded text:
est. sed et depressurum uel adleuaturum riuum, per quem aquam iure duci potestatem riuum liceat, ut adire, qua proxime possim, ad reficiendum eum ego fabrique mei, item ut spatium relinquat mihi dominus fundi,
Abbreviated transcription (Latin):
dantum esũ daupꝰ eis reutissum ẽ ꝙp
dare fat̾e posiũt uł diũsis temporibus
possint ⁊ tõ ñ prt̾ umi uł unius cedere
idemis dicend̃ ẽ si alt codat alcet loget
secintutes nam si om̃s soci legent sir¬
dici tuile ex̃ legatum si dũsis tempo

Expanded text:
us eis remissum est, quo dare facere possunt, uel diuersis temporibus possint, et ideo non potest uni uel unus cedere. idemque dicendum est et si alter cedat, alter leget seruitutes. nam si omnes socii legent serdici utile esse legatum: si diuersis tempo
Abbreviated transcription (Latin):
ita dix̾at ut aqͥm sulto aꝑco emptorie¬
duc̃e infinid̾ inferiorẽ recte liteat sic̃p¬
io ecalio fundo aqͣm acciperet ⁊ cũ n
nifetiorẽ duc̃e uellet q̃itum ẽ in pas¬
sit sꝯ sito uite fat̃e necne. R uich̾ am¬

Expanded text:
ita dixerat, ut aquam sulco aperto emptori educere in fundum inferiorem recte liceat: si emptor ex alio fundo aquam acciperet et eam in inferiorem ducere uellet, quaesitum est, an possit id suo iure facere nec ne. r
Abbreviated transcription (Latin):
ies ẽmis eẽt. q nes fĩ quid̃ posset ser
ut eidem muodi partes inꝑpetuũ eẽc
alitur cauisset ut serintutẽ p̃b̾et que
horius sium sustiñet si ea res q̃ sernt
cũ honꝰ ferret ꝑisset alii in locũ ẽ

Expanded text:
i quidem posset, sed uti eiusdem modi paries in perpetuum esset alicui cauisset, ut seruitutem praeberet, qui onus suum sustineret, si ea res quae seruit et tuum onus ferret, perisset, alia in locum eius
Abbreviated transcription (Latin):
usufnuct᷑ in alc̾uts p̃diis ad quifitꝰ ñ
it̃tumpit seruitutẽ.
lntutẽ pr̃aret deposint edificiũ ⁊ cedn¬
da erit legatario uił atcio qua ꝓhibe¬
atur hei si postea extolse supͣ pͥorẽ mo¬
d̃ edificiũ conab̾¬

Expanded text:
usus fructus in alterutris praediis adquisitus non interrumpit seruitutem. uitutemque praestaret, deposuit aedificium, concedenda erit legatario utilis actio, qua prohibeatur heres, si postea extollere supra priorem modum aedificium conab
Abbreviated transcription (Latin):
uitutẽ eum fac̾e nam ⁊ acbor officit uͦ
lum̃ quid̃ ncħ incipediat sõlẽ aut̃ ause¬
iat siquid̃ meo loci quo gratũ erat e¬
um ñ eẽ poc̾it diti nicħ ccͣ seruitutem
fat̾e si utro alio camino uł solato di¬
cend̾ ent qr umbam faut iloto tui
ramos quo fcõ locus opatus quondã
cepit solis ẽẽ plenus ñ facit cͣcͣ seriuitu¬
tem hant eniĩ debuit ne lumitib offi¬
ciat mnc uoͣ luminid officit set plus
equo lum̃ facit ¶Incerd̃ dcci poñit eum
quor quitollit edificiũ uł depͥmnt lum̃¬

Expanded text:
tem eum facere: nam et arbor efficit, quo lumen quidem nihil impediat, solem autem auferat, si quidem eo loci, quo gratum erat eum non esse, potest dici nihil contra seruitutem facere: sin uero heliocamino uel solario, dicendum erit, quia umbram facit in loco, ‹cui ramos, quo facto locus opacus quondam coepit solis esse plenus, non facit contra seruitutem: hanc enim debuit, ne luminibus officiat, nunc non luminibus officit, sed plus aequo lumen facit.Interdum dici potest eum quoqu
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo solo lib̾arer alt̾i nicħ̃omin᷑ seb¬
intutẽ deb̾m libtas seruituts usucapͣ
si edes possideantur quare si is qui altꝰ
edificiũ hẽbat ante statutum q̃is edes
possid̾e desut int̾pallata usucapio ẽ is ã
qui postea eascem edes pessid̾e ceꝑit ĩ¬
tegro stanto ip̃i lib̾ratẽ usucapiet n

Expanded text:
ab eo solo liberare‹r›, alter‹i› nihilo minus seruitutem deberem.Libertas seruitutis usucapitur, si aedes possideantur: quare si is, qui altius aedificatum habebat, ante statutum tempus aedes possidere desiit, interpellata usucapio est. is autem, qui postea easdem aedes possidere coeperit, integro statuto tempore libertatem usucapiet.
Abbreviated transcription (Latin):
tus int̾enit qͣmins arec ꝑs ẽ edifictum¬
Si secuit᷑ stĩllitidu imposita sit nõ
licet dnõ serientis ater ibi edificate
ii cassitato cepasset stillitidiũ si aũea
ex tegula cassitau̾̃it ut stillitidtũ p̾er
ex tabłito ułex alicta man̾a cassitape

Expanded text:
tus interit, quamuis area pars est aedificii.Si seruitus stillicidii imposita sit, non licet domino seruientis areae ibi aedificare, ubi cassitare coepisset stillicidium.Si antea ex tegula cassitauerit stillicidium, postea ex tabulato uel ex alia materia cassitare
Abbreviated transcription (Latin):
scͥꝑserunt i marea q̃ nulli setuitutẽ d
posse dũm uł aliũ uelutate eiꝰ edaifica¬
te int̾misso legitimo spatio anicura ĩli
nib officatito ⁊ ne ꝓfpccts offendat᷑¬
ciorẽ ꝓspectũ ⁊̃ lib̾um luminib aut̃
ñ officce ne luina eͥquã obscuriora fi¬
ant quocinmt gͥ faciat ad lumnĩ ĩ¬
peduñtũ ꝓhibi pot̾at. Si setuitꝰ dẽbe¬
atut opus q̃ ei nouĩt nũttari pot̾ si¬

Expanded text:
scripserunt in area, quae nulli seruitutem debet, posse dominum uel alium uoluntate eius aedificare intermisso legitimo spatio a uicina insunibus officiatur et ne prospectui offendattiorem prospectum et liberum, in luminibus autem, non officere ne lumina cuiusquam obscuriora fiant. quodcumque igitur faciat ad luminis impedimentum, prohiberi potest, si seruitus debeatur, opusque ei nouum nuntiari potes
Abbreviated transcription (Latin):
sclet ut ꝑ mnam publutã aqͣm dut̃c
sine incõmodo publito liteat Sat
⁊ taltgiosi loci int̾icentus ⁊̃ itiras ser¬
iritutem impedit cũ seruttus ꝑ es lo¬
ca misli deb̾i pot̾.¬

Expanded text:
solet, ut per uiam publicam aquam ducere sine incommodo publico liceat. sacri et religiosi loci interuentus etiam itineris seruitutem impedit, cum seruitus per ea loca nulli deberi pot
Abbreviated transcription (Latin):
fac̃e possit minore serurents fũai det
uec amplius mittand̾ eiꝰ potestacem
hxẽ sicuti sabiuo qͦr uidebatur qui arp̃¬
m̃to tiui utẽbatur qm pͥmo qualibet
dut̃e licuisset potea quã ductus eẽt

Expanded text:
facere possit minore servientis fundi detnec amplius mutandae eius potestatem haberet: sicuti Sabino quoque videbatur, qui argumento rivi utebatur, quem primo qualibet ducere licuisset, posteaquam ductus esset,
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ ł .i. Quiluminib initinoꝵ offic̾e ali¬
udue quid̃ fat̃e ccͣ cõmod̾ eoꝵ uellet sc¬
et se formam ac statũ autiquoꝵ edifici¬
oꝵ sustodice deb̾e. Si int̾ te ⁊umnũ tu¬
um ñcõuenit ad qͣm altitudiuẽ extolle

Expanded text:
lis.Qui luminibus uicinorum officere aliudue quid facere contra commodum eorum uellet, sciet se formam ac statum antiquorum aedificiorum custodire debere.Si inter te et uicinum tuum non conuenit, ad quam altitudinem ext
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ suĩa ht̃ rõtiem set ⁊ ipã stipulatio cõ¬
dici pon̾t.¶ Cum ususfriatꝰ ꝑccume le¬
gatus eẽt expͥmi debet. Hri duo casus
instipulatd̃e cum morretis aut capite
minĩas dari id cuto hu duo soli cafus

Expanded text:
rationem: sed et ipsa stipulatio condici poterit.Cum usus fructus pecuniae legatus esset, exprimi debent hi duo casus in stipulatione: 'cum morieris aut capite minueris, dari': idcirco hi duo soli casus
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ legatũ uid̃i. qr młi lic̃et legatatus
cuanis licet nicħ hĩturi eẽnt ex eo leg¬
ato. licet tam aligustus ẽ lagatariꝰ cu
dontius ufussegat᷑ ẽ ut ũ possit occupi¬
re cotiꝰ domꝰ usum tñ eis q̃ uacabunt
pͥetatiꝰ ñ. utetur qr litebit usuarto ali¬

Expanded text:
um uideri, quia nisi liceret legatariis uctuariis licet, nihil habituri essent ex eo legato.Licet tam angustus est legatariu‹s›, cui domus usus legatus est, ut non possit occupare totius domus usum, tamen eis quae uacabunt proprietarius non utetur, quia licebit usuario ali
Abbreviated transcription (Latin):
sufficit capere licet mediotͥs p̃du eo
m fructus ꝯsumrtur qr ⁊ dorno ⁊ seruo
ita utetur ut ut̃ alii fructꝰ nomine
br̃esset Sicuti is cui ususfutidi lega¬
tus ẽ quo minꝰ dñs agͥ colendi cã ibi
ieruetur ꝓhib̃e ñ pot alio quta ⁊ frm¬

Expanded text:
sufficiat capere, licet mediocris praedii eo modo fructus consumantur: quia et domo et seruo ita uteretur, ut nihil alii fructuum nomine superesset.Sicuti is, cui usus fundi legatus est, quo minus dominus agri colendi causa ibi uersetur, prohibere non potest alioquin et fr
Abbreviated transcription (Latin):
⁊tedẽ alui oꝑas porest tũ ipẽ uti debo¬
ant idem labeo putat si sund̃ ⁊ dux̾it
quis usuatum seruũ posse ibi oꝑa¬
ti quid ꝑiterest in qua re oꝑa etus
uttater. ¶ Quart ⁊ si lanã ⁊dirẽit nsuta¬

Expanded text:
ere alii operas poterit, cum ipse uti debeat? idem tamen Labeo putat, si fundum ‹c›onduxerit quis, usuarium seruum posse ibi operari: quid enim interest, in qua re opera eius utatur? quare et si lanam conduxerit usua
Abbreviated transcription (Latin):
ni uici ar̃ttratu ⁊ cum usussructꝰ ad
eum ꝑtiñe desiiet restituturũ ꝙ tñ
extabit ħ stipulatio simobił res sit
sute soli iñpora dẽbet illud scitrd̾ ẽ
ad fideitõmissa ⁊̃ aptari eam dẽb̾e pla¬
ne ⁊ si ex mortis cã donatione usuffrꝰ
ꝯstitiatur exemplo legatoꝵ debebi

Expanded text:
 ad eum pertinere desinet, restituturum quod inde exstabit.Haec stipulatio, siue mobilis res sit siue soli, interponi debet.Illud sciendum est ad fideicommissa etiam aptari eam debere. plane et si ex mortis causa donatione usus fructus constituatur, exemplo legatorum debebi
Abbreviated transcription (Latin):
usuis telm quatuo ominẽ ufum hãbebi
⁊ ad arand̾ ⁊ ad timcta ad qut boues
apti sunt eqͣuit quor legato usi in¬
dend̾ ire ⁊ domat possit ⁊ ad uehend̾ sħ
utgo uti ⁊ si forte auriga fuit cui us
equoꝵ telictus ẽ ñ puto eum incutẽ¬
fĩbi his usictũ qr quasi locare eos ut᷑

Expanded text:
usus relinquatur, omnem usum habebit et ad arandum et ad cetera, ad quae boues apti sunt.Equitii quoque legato usu uidendum, ne et domare possit et ad uehendum sub iugo uti. et si forte auriga fuit, cui usus equorum relictus est, non puto eum circensibus his usurum, quia quasi locare eos uide
Abbreviated transcription (Latin):
opid̃ defcrendi neq graue hotuis ẽ
coris risus ei telittus ẽ puta gregis ouil
adstecitrand̾ agiũ usinrum dũtaxat la¬
beo ait set neq lana neq agnis i lacte
usurum. ħ esũ mag̃ infrutu eẽ hoc

Expanded text:
oppidum deferenda, neque enim graue onus est coris ei usus relictus est, puta gregis ouilis, ad stercorandum usurum dumtaxat Labeo ait, sed neque lana neque agnis neque lacte usurum: haec enim magis in fructu esse. hoc
Abbreviated transcription (Latin):
stirctus longe lateq nemo dũbitat
Q quid mea cã sit iudend̃ ⁊ lãbeo ait
hitate eꝑm infundo posse dirm̃q ꝓ¬
ciorte ip̃ẽ ꝓ hibetur ⁊ famaltã ꝓhibẽ¬
dam e̾idem nitionis ẽ. ¶ Idem labeo
ait ⁊ cella ittuarta ⁊ olearta eũ ħso

Expanded text:
ctum longeque nemo dubitat. sed quid in ea causa sit, uidendum. et Labeo ait habitare eum in fundo posse dominumque ptione ipse prohibetur, et familiam prohibendam eiusdem rationis est. idem Labeo ait et c
Abbreviated transcription (Latin):
spatiose domus usus fit relictus ho¬
n nediotͥ ut portutula cõtemꝰ sit
S ⁊ cima hus quos loco seruoꝵ ĩ oꝑis
ht̃ hĩcabit licet lib̾i sint uł alten
serui. s̃ulicri aũt si usus reliotus sit

Expanded text:
s sit relictus homini mediocri, ut portiuncula contentus sit? sed et cum his, quos loco seruorum in operis habet, habitabit, licet liberi sint uel serui alieni.Mulieri autem si usus relictus sit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cum lib̾is lib̾asq hĩcate ⁊ cu parẽti¬
bus poc̾it ⁊ ita ⁊̃ atisto notat ap̃ sab
⁊ hoc usq erit ꝓtedend̃ ut eosdem
pitẽ reciꝑere pot qͣnisi is sit qui hore¬
omp .ł. i et noq locabũt scorsum
dent usum sec ⁊ si ufus edmm muli¬
eri saganis sit ea ꝯditione si auiro
diũtisset remittẽdm ecõdicõnẽ

Expanded text:
 cum liberis libertisque habitare et cum parentibus poterit: et ita et Aristo notat apud Sabinum. et huc usque erit procedendum, ut eosdem pitem recipere potest, quam si is sit, qui honem.Sed neque locabunt seorsum dent usum.Sed si usus aedium mulieri legatus sit ea condicione 'si a uiro diuortisset', remittendam ei condicionem
Abbreviated transcription (Latin):
finito aũt usufructu si coh̾edes extã
fidemssorra apentrentur eos mandati
ñ acturos ñ erũ accipisse mandatũ set
uoluntati paruisse derq cautõis le¬
gato lib̾atos de illo nec dni cractand̾ fu¬
set eiꝰ cur petuine ususftuctus reliatns¬

Expanded text:
finito autem usu fructu si coheredes ex causa fideiussoria convenirentur, eos mandati non acturos: non enim suscepisse mandatum, sed voluntati paruisse: denique cautionis legato liberatos. de illo nec diu tractandum fused eius, cui pecuniae usus fructus reli
Abbreviated transcription (Latin):
secutꝰ ẽ poselor debebit restuue sec si
forte terpoe ususfructꝰ amistus ẽ alio
qͥd Podlidenti alio ã litise offerente ñ
sufficit eũ usumfructũ it̾um tenona¬
re sĩm cau̾e que: cumi de eutõe usust᷑

Expanded text:
secutus est, possessor debebit restituere.Sed et si forte tempore usus fructus amissus est alio quidem possidente, alio autem liti se offerente, non sufficit eum usum fructum iterum renouare, uerum cauere quoque eum de euictione usus
Abbreviated transcription (Latin):
tuscitrand̃ decalumꝑnra reserenti de¬
sũtur qr ñ ẽ feradus actor si cõditiõi
quam ip̃e deculit de calutupitta sibi
ẽ ꝑomia refcmri custurand̾ cale quale
desertur forsitan ex dĩsitate rẽr uł
riecatẽ niducunt tõi siquit tale inci

Expanded text:
iusiurandum de calumnia referenti defertur, quia non est ferendus actor, si condicionis quam ipse detulit de calumnia uelit est per omnia referri iusiurandum quale defertur, forsitan ex diuersitate rerum uel rietatem inducunt: ideoque si quid tale inci
Abbreviated transcription (Latin):
cassit q̃ postea t̃ matito de gagẽda
tedote egit accepto lib̾ata ẽ q̃ situm est
ansi ꝓsocio ageret datis quanttatẽ
ꝑciuete deb̾asi forte cõierset int̃ so¬
sias ut decõmuni dis cõistitũtt᷑ dit
pactũ ñ es̃ nnquĩ stros siñ de alctus

Expanded text:
cessit: quae postea cum marito de exigenda dote egit, accepto liberata est. quaesitum est, an, si pro socio ageret, dotis quantitatem praecipere deberet, si forte convenisset inter socios, ut de communi dos constitueretur. dixi pa
Abbreviated transcription (Latin):
ad nĩcem em̃dam ꝑnt si ũo ante cola¬
tionem postei qͣm eam destinanes tũc
ñ societati petut. Si futusfanilias soci¬
etatem corenit dem̃ emantipatꝰ a pẽe fũ¬
it ap̃uibianũ q̃titur aneidem socetã
dircet anuero alia sit si forte post cra¬
ancipationẽ in sorietatẽ dutatura est

Expanded text:
si uero ante collationem, posteaquam eam destinasses, tunc non societati periit.Si filius familias societatem coierit, deinde emancipatus a patre fuerit, apud Iulianum quaeritur, an eadem societas duret an uero alia sit, si forte post emancipationem in societatem duratum est
Abbreviated transcription (Latin):
ł̾ .u. scͥbit. ¶ Rei emptõ sue ualet cũ abi¬
uitio idaggatur ut possõnẽ turat qͣ m for¬
de uendator hũit initudicõ possõnis potior
ẽẽt.  alia cã est degustandi alia m̃crendr.
gustus enĩ ad hoc ꝓfuit ut impbare lite¬

Expanded text:
ue scribit. Rei suae emptio tunc valet, cum ab initio id agatur, ut possessionem emat, quam forte venditor habuit, et in iudicio possessionis potior esset. Alia causa est degustandi, alia metiendi: gustus enim ad hoc proficit, ut improbare lice
Abbreviated transcription (Latin):
lem extunatõem ex fcõ hodis faciẽ¬
dam qr morte sotu dirimitur socie¬
tas. Socius cum resisc̾et. mumib
seruis uenalib ad fugã enimpentib
uulñat᷑ est tmptusã quã inturando se
ait qr id ñ in societatẽ qͣmuis propt̃ so¬
cietatem impensumr sit situti si pp̃ so
scetatem eum hedem cuus instituere
despae̾t aut legatum p̃teriuisiss aũ
patinoniũ sinm negligentiꝰ anr̃ist¬
tasset/ Nam nec ꝯpendiu ꝙ pp̃ soci¬

Expanded text:
lem aestimationem ex facto heredis faciendam, quia morte socii dirimatur societas.Socius cum resisteret communibus seruis uenalibus ad fugam erumpentibus, uulneratus est: impensam, quam in curando se ait, quia id non in societatem, quamvis propter societatem inpensum sit, sicuti si propter societatem eum heredem quis instituere desisset aut legatum praetermississet aut patrimonium suum neglegentius administrasset: nam nec compendium, quo
Abbreviated transcription (Latin):
n̾ aticto redimas srĩto sub ⁊ditone
pleatur malsam argento sooꝑitam
mͥ tgnoranti ꝓsolido uendadisti mi¬
prudens nulla empcio ẽ pecuma q̃ eo
nor̃e ẽ data ⁊dicetur.

Expanded text:
 Titio redimas". si vero sub condicione pleatur. Mensam argento coopertam mihi ignoranti pro solida vendidisti imprudens: nulla est emptio pecuniaque eo nomine data condicetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ita dictatũ ẽ ut socittas auitahat᷑ re¬
siut umꝰ iti soccetas cortasi łtẽ bonis
acreditoeib uenditis iiis sotu dut¬
rshi sotictatẽ laboo ait ¶ Si in rẽ c̃tã
em̃idam/ ⁊ ductisdã ite coita sit socretaᷤ
tunt ⁊̃ post alitus mortẽ t̃tudqͣ d luct¬

Expanded text:
ut societas distrahatur, resive unius rei societas coita sit. Item bonis a creditoribus venditis unius socii distrahi societatem Labeo ait. Si in rem certam emendam conducendamve coita sit societas, tunc etiam post alicuius mortem quidquid luc
Abbreviated transcription (Latin):
iatitus mantꝰ fac̾e ñ posset deuuo de
socictate dstitendã dotẽnͥ nomĩatim
tta ditenisset um ĩ ꝓposito largiꝰ int̾.¬
et̃ uidebatur dosirim̃ata eẽt anueto ꝓ¬
tuista nanisi filra datã dotẽ postea qͣm
alieno sonꝰ ñ obligatur nͥ in⁊minẽ¬

Expanded text:
aritus facere non posset, denuo de societate constituendam dotem, nisi si nominatim ita convenisset. verum in proposito largiter interesse videbatur, dos numerata esset an vero promissa: nam si filia datam dotem, posteaquam alieno socius non obligatur, nisi in
Abbreviated transcription (Latin):
timo obuenit an ⁊̃ ea q̃ cestam̃to ⁊ ꝓba¬
biliꝰ ẽ ad legitimã heditatẽ tm̃ hoc ꝑ¬
tiñe. Societas si dolo malo aut frand¬
andi cã coita sit ipõ iuite nussĩ mom̃¬
ti ẽ qr fides bona conttaria ẽ fraudr ⁊ do. n

Expanded text:
timo obuenit an etiam ea quae testamento? et probabilius est ad legitimam hereditatem tantum hoc pertinere.Societas si dolo malo aut fraudandi causa coita sit, ipso iure nullius momenti est, quia fides bona contraria est fraudi et dolo. 4
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝑtineat simili modo ⁊ dampnũt
aggnostat ꝙ cõtigit sie adhuc uti¬
o socio uectigali siutꝰ postea ꝙ ñ si mi¬
liter inuoluntaria socictate obserit¬
cur. ¶Si seruo mrl legatũ sine
lib̾tate unus ex dm̃s teligusd ħ ad so¬
lum socium ꝑtinet/ an tñ ꝓ socto in¬

Expanded text:
eum pertineat, simili modo et damnum adgnoscat quod contingit, siue adhuc uiuo socio uectigalis siue postea: quod non similiter in uoluntaria societate obseruatur.Si seruo communi legatum sine libertate unus ex dominis reliquit, hoc ad solum socium pertinet: an tamen pro socio i
Abbreviated transcription (Latin):
nuntꝰ utisał eẽt alt̃ ex hus petit ab alt̾o
ut ami fund̃ eñctita ut ea pars q̃ sut
finsdo mucta eẽt scbi ced̾etite moxip¬
se eum fund̃ ignoante uittito emiit
q̃rinir an alit̾m accõem cumeo it¬

Expanded text:
nalis esset, alter ex his petit ab altero, ut eum fundum emeret, ita ut ea pars, quae suo fundo iuncta esset, sibi cederetur: mox ipse eum fundum ignorante vicino emit: quaeritur, an aliquam actionem cum eo
Abbreviated transcription (Latin):
amplins debito exigatur. ¶ Si int̾ ma¬
ricum ⁊ socum id accũ eẽt uł tͣatito ĩ¬
cellectu ut honꝰ exhibende uxoris admu¬
aricum rediret prãnt e pr̃e dotis usur¬
as nuillam accõtm sr̃fore ad recipiend̾
batõem mandatie se doceat᷑ aciõem urã¬
dati ⁊pet̾e. lucius ciciꝰ frĩs filio ⁊misit

Expanded text:
amplius debito exigatur. Si inter maritum et socerum id actum esset vel tacito intellectu, ut onus exhibendae uxoris ad maritum rediret praestante patre dotis usuras, nullam actionem superfore ad recipiendum bitionem mandasse se doceat, actionem mandati competere. Lucius Titius fratris filio commisit
Abbreviated transcription (Latin):
senittant. ꝯlam situti luctum ita dãpri¬
pa sotu ⁊⁊ trngit. cum duo crãt argẽ¬
tatu somu alt eoꝵ aliquid separatĩ q̃ si¬
etat ⁊ lucri sensetat q̃ rebatur an tõm¬
us flauto felma in hec uerba rescͥpsit᷑

Expanded text:
sentient: nam sicuti lucrum, ita damnpa socii contingit. Cum duo erant argentarii socii, alter eorum aliquid separatim quaesierat et lucri senserat: quaerebatur, an commrus Flavio F
Abbreviated transcription (Latin):
issori danda eẽt imandatori. s cũ ꝓ¬
ponas eum abfinsse inuinũ ẽ aufer¬
ri ei eleccõem sicuti piguus aut pͥ¬
uilegium qui potunit p̾sens id ip̃¬
sum ꝓclamate nec desi d̾are dotreum
p̃torts nec erani siquis dix̃it sĩtmou¬

Expanded text:
ssori danda esset et mandatori. sed cum proponas eum afuisse, iniquum est auferri ei electionem sicut pignus aut privilegium, qui potuit praesens id ipsum proclamare nec desiderare decretum praetoris. nec enim si quis dixerit summo
Abbreviated transcription (Latin):
litiana atcõne ñ mutił̾r actutũ c̃ exioꝑ¬
cto tusti dñi cã coguita detur neq op¬
teat eum qui certi hõis fidem clegit
defendbas quãnis inceto eo c̃ hoc igs¬
uorastes ego puto mãdãti acc̃ocmi ad¬

Expanded text:
liciana actione non inutiliter acturum, cum exceptio iusti dominii causa cognita detur neque oporteat eum, qui certi hominis fidem elegit,defenderas quamvis mortuo eo, cum hoc ignorares, ego puto mandati actionem ad
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ti ꝓtiñeait ut si forte pͥusqͣm ẽpcõ fi¬
eret decesserim ⁊ tu cum scires me deccͤ
ligatus ⁊ rerro si alti iudidis anh̾e¬
di meo tenearis nam situidẽ sub cõ¬
dictone emptõ fcã indetur põt agi q̃m¬
admod̾ si q̃ tus ilta cõditõ postmortẽ

Expanded text:
tinere ait, ut, si forte prius quam emptio fieret decesserim et tu, cum scires me decessligatus, et retro, si alii vendideris, an heredi meo tenearis. nam si quidem sub condicione emptio facta videtur, potest agi, quemadmodum si quaevis alia condicio post morte