comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
endꝰ. ꝓpt̾ qd̾ omĩa faciamꝰ quȩcũq facimꝰ.
S qͥa in hac uita militamꝰ. ut ad illud
regnũ ꝑuenire possimꝰ. quȩ uita sine his
necessariis agi ñ potest: apponent᷑ inqͥt
significauit qͥa hoc posteriꝰ querendũ est.
ñ tẽpore s dignitate. Iilud tanqm bonũ

Expanded text:
a faciamus quaecunque facimus. Sed quia in hac vita militamus, ut ad illud regnum pervenire possimus, quae vita sine his necessariis agi non potest. Apponentur haec significavit quod hoc posterius quaerendum est, non tempore, sed dignitate: illud tanquam bonum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ tanqm annonã & stipendia conse
uire. Ergo simplici corde tantũmͦ ꝓpt̾
regnũ dĩ debemꝰ oꝑari bonum ad om̃s:
ñ autẽ in hac oꝑatione uł solam uł cũ
regno dĩ mercedẽ tẽporalium cogitare.¬

Expanded text:
ia conseqs dominis servire. Ergo simplici corde tantummodo propter regnum Dei debemus operari bonum ad omnes; non autem in hac operatione, vel solam, vel cum regno Dei mercedem, temporalium cogitare
Abbreviated transcription (Latin):
aliqd̾ opꝰ aggredi. siue in opificũ labo¬
re u̾sari. Qui enim ait sine offensione
estote iudeis & gretis & ȩccl̃iȩ di. quos in
hac causa reuereri posset ignoro. Si iude¬
os dixerint. patriarchȩ pecora pauerug.
Si grecos qͦs etiã paganos dicimꝰ. etiã phẏ¬
losophos multũ sibi honorabiles sutores
habuerunt. Si eccłiam dĩ: homo ille u¬
stus. & ad testimoniũ coniugalis semper
mansurȩ uirginitatis electꝰ cui despon¬
sata erat uirgo maria quȩ peꝑit xp̃m:
faber fuit. Quicqͥd eoꝵ gͦ cũ innocentia &
sine. fraude homines oꝑant᷑. honum est.
Nam p̃cauet hoc & ipse apłs: ne qͥsqͣm ex
necessitate sustentandȩ uitȩ in mala oꝑa
delabatur. Qui furabatur inqͥt iam ñ
furetur: magis autẽ laboret manib suis
bonũ ut habeat unde tribuat cui opꝰ
est. Hoc gͦ scire sufficit. quia & in ipso
oꝑe corporali id qd̾ bonũ est oꝑabatur
apłs. qnͣdo autẽ solet oꝑari. id est quib

Expanded text:
aliquod opus adgredi siue in opificum laboaliquod opus adgredi siue in opificum labore uersari. qui enim ait: sine offensione estote Iudaeis et Graecis et ecclesiae dei, quos in hac causa reuereri posset ignoro. si Iudaeos dixerint, patriarchae pecora pauerunt; si Graecos, quos etiam paganos dicimus, etiam philosophos multum sibi honorabiles sutores habuerunt; si ecclesiam dei, homo ille iustus et ad testimonium coniugalis semper mansurae uirginitatis electus, cui desponsata erat uirgo Maria, quae peperit Christum, faber fuit. quidquid horum ergo cum innocentia et sine fraude homines operantur, bonum est. nam praecauet hoc et ipse apostolus, ne quisquam ex necessitate sustentandae uitae in mala opera delabatur. qui furabatur, inquit, iam non furetur; magis autem laboret manibus suis bonum, ut habeat unde tribuere cui opus est. hoc ergo scire sufficit, quia et in ipso opere corporali id quod bonum est operabatur apostolus. Quando autem soleret operari, id est quibus
Abbreviated transcription (Latin):
se usum ñ esse. nec om̃ino uti uelle ꝓfes¬
sus est: eo ipso factus infirmꝰ. quo pote¬
state sua uti noluit. tã miscricordi sci¬
licet indutus affectu. ut cogitaret quẽ¬
admodũ secũ agi uellet. si & ipse ita in¬
firmaretur. ut posset de illis. ꝑ quos sibi
engłm p̃dicaretur. si eos uideret sũptus
accipe. qͣsi mertimonioꝵ nundinas sus¬
porale opꝰ oꝑabatur apłs unde uitã istã
sustentaret. qd̾ erat ipsum opꝰ. &
care: Cui respondeo. Puta me nesci¬
re. Corꝑaliter tam̃ oꝑatũ esse & inde
tians de eugłio uiueret. ea quȩ supͣdi¬
cta sunt sine ulla dubitatione testant᷑.¬
fractor aut latro erat. nec auriga aut
uenator. nec histrio aut turpilucrus.
s innocenter aut honeste quȩ apta sug
humanis usib oꝑabatur. sicut se si ha¬
bent oꝑa fabroꝵ. structoꝵ. sutoꝵ. rusti¬
coꝵ. & his similia. Neq enĩ honestas ip¬
sa rep̃hendit qd̃ rep̃hendit suꝑbia cor

Expanded text:
se usum non esse nec omnino uti - uelle professe usum non esse nec omnino uti - uelle professus est, eo ipso factus infirmus, quo potestate sua uti noluit, tam misericordi scilicet indutus affectu, ut cogitaret quemadmodum secum agi uellet, si et ipse ita infirmaretur ut posset de illis, per quos sibi euangelium praediearetur, si eos uideret sumptus accipere, quasi mercimoniorum nundinas susporale opus operabatur apostolus, unde uitam istam sustentaret, quod erat ipsum opus et care? cui respondeo: puta me nescire; corporaliter tamen » operatum esse et inde tians de euangelio uiueret, ea quae supra dicta sunt sine ulla dubitatione testantfractor aut latro erat, nec auriga, aut venator, aut histrio, nec turpilucrus: sed innocenter et honeste quae apta sunt humanis usibus operabatur; sicut sese habent opera fabrorum, structorum, sutorum, rusticorum, et his similia. Neque enim honestas ipsa reprehendit, quod reprehendit superbia eorum
Abbreviated transcription (Latin):
cõpassionẽ. ñ ꝑ u̾sipellem simulationẽ.
id est ut eo modo subueniret & carnali
uideo uł pagano. quomͦ sibi ipse si hoc
esset subueniri uoluisset. portans utiq
eoꝵ infirmitatem in cõpassionis similitu¬
dine. ñ fallens in m̃datii fictione: sicut
continuo sequit᷑ & dicit. Eactus sum
infirmis infirmꝰ. ut infirmos lucrifa¬
cerem. Hinc enĩ loquebatur. cũ etiã
illa omĩa diceret. Sicut gͦ qd̃ factꝰ est
infirmis infirmꝰ ñ erat mendatiũ. sic
& cet̾a illa suꝑiꝰ. Quã eñ dicit infirmi¬
tatẽ suam erga infirmos fuisse. nisi cõpa-¬
tiendi eis: in tantũ ut ne uideretur uen¬
ditor cugłii. & u̾bi dĩ cursum apud im¬
ꝑitos in malam suspicationẽ decidens
impediret. nollet acciꝑe qd̃ ei iure. dm̃¬
co debebatur: Qd̾̃ si uellet ñ utiq men¬
tiretur. qͥa uere debebatur. & qͥa noluit
ñ utiq mentitus est. Neq enĩ dixit ñ
sibi deberi. s deberi ostendit. & debito

Expanded text:
conpassionem, non per uersipellem simulationem, conpassionem, non per uersipellem simulationem, id est ut eo modo subueniret carnali iudaeo uel pagano, quo modo sibi ipse, si hoc esset, subueniri uoluisset: portans utique eorum infirmitatem in conpassionis similitudine, non fallens in mendacii fictione, sicut continuo sequitur et dicit: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem. hinc enim loquebatur, ut etiam illa omnia diceret. sicut ergo quod factus est infirmis infirmus, non erat mendacium, sic et cetera illa superius. quam enim dicit infirmitatem suam erga infirmos fuisse nisi conpatiendi eis in tantum, ut, ne uideretur uenditor euangelii et uerbi dei cursum apud inperitos in malam suspicionem decidens inpediret, nollet accipere, quod iure dominico debebatur? quod si uellet, non utique mentiretur, quia uere debebatur; et quia noluit, non utique mentitus est. neque enim dixit non sibi deberi, sed deberi ostendit et debito
Abbreviated transcription (Latin):
circũ cidatur: facit illa quȩ ñ intelligen¬
tib & parũ attendentib finxisse putatꝰ
est. Iudeus enĩ erat: & circũcisus uocatꝰ
noluit adducere p̃putium. id est noluit
ita uiuere acsi cirtũcisus ñ esset. Hoc
enĩ iam in potestate. habebat. & sub le¬
ge quidẽ ñ erat. sicut illi seruiliter oꝑa¬
bantur. s tam̃ in lege xp̃i & dĩ. Non enĩ
alia erat lex ista. & alia lex dĩ. sicut ꝑdi¬
ti manichei solent dicere. Alioqͥn si cũ
illa fecit finxisse putandus est:
finxit & paganũ & sacrificauit ydolis.
quia dicit factum se fuisse his qui sine
lege sunt qͣsi sine lege. quos utiq ñ nisi
gentiles. quos paganos dicimꝰ uult intel¬
ligi. Aliud gͦ est esse sub lege. aliud in
lege. aliud sine lege. Sub lege carnales
iudei. in lege sp̃uales & udei & xp̃iani.¬
Unde illi seruauerunt morẽ illum pa-¬
trium. s onera insolita credentib gen¬
tib ñ imposuerunt. & idõ nec illi cir¬
se apłs congruisse testatur ꝑ misericordẽ

Expanded text:
it illa, quae non intellegentibus et parum adtendentibus finxisse putatus est; iudaeus enim erat et circumcisus uocatus; noluit adducere, id est noluit ita uiuere, ac si circumcisus non esset. hoc enim iam in potestate habebat. et sub lege quidem non erat sicut illi, qui eam seruiliter operabantur, sed tamen in lege dei et Christi. non enim alia erat lex illa et alia lex dei, sicut perditi Manichaei solent dicere. alioquin si, cum illa fecit, finxisse putandus est, finxit et paganum et sacrificauit idolis, quia dicit factum se fuisse his qui sine lege sunt quasi sine lege, quos utique nonnisi gentiles, quos paganos dicimus, uult intellegi. aliud ergo esse sub lege, aliud in lege, aliud sine lege. sub lege carnales iudaei; in lege spiritales et iudaei et christiaunde illi seruauerunt morem illum patrium, sed onera insolita credentibus gentibus non inposuerunt; et ideo et illi cirstolus congruisse testatur per misericordem
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ sine lege essem. cũ sine lege dĩ ñ essem.
s in lege essem xp̃i: ut lucrifacerem eos
qui sine lege erant. Quod ñ simu¬
landi uersutia faciebat. s cõpatiendi
miscdia. id est ñ qͣsi ut se fingeret iudeũ
sicut ñnulli putauerunt. qͥa legitima
uet̾a ierosolimis obseruauit. Fecit enim
hoc scdm liberam & manifestam sententiã
suam. in qua dicit. Circũcisus quis uo-¬
catus est ñ adducat p̃putiũ. id est ñ sic
est. Scd̃m gͦ hanc sententiã suã qua di-¬
cit circũcisus quis uocatꝰ est ñ adducat.¬

Expanded text:
 cum sine lege dei non sim, sed sim in lege Christi, ut lucrifacerem eos qui sine lege sunt. quod non simulandi uersutia faciebat, sed conpatiendi misericordia, id est non quasi ut se fingeret iudaeum, sicut nonnulli putauerunt, quia legitima uetera Hierosolymis obseruauit. fecit enim hoc secundum liberam et manifestam sententiam suam, in qua dicit: circumcisus quis uocatus est? non adducat, id est non sic uest. secundum hanc ergo sententiam suam, qua dicit: circumcisus quis uocat
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Ad hunc uidendũ sicut uideri pote¬
rit. eiq coherendũ. ab om̃i peccatoꝵ &
cupiditatũ malarũ labe mundam᷑. & eiꝰ
nomine consecram᷑. Ipse enĩ fons nr̃e bea¬
titudinis: ipse om̃is appetitionis est finis.
one tendimꝰ. ut ꝑueniendo quiescamus.
Ido beati. quia illo fine ꝑfecti E x libro iͦ¬

Expanded text:
tis. Ad hunc uidendum, sicut uideri potetis. Ad hunc uidendum, sicut uideri poterit, eique cohaerendum ab omni peccatorum et cupiditatum malarum labe mundamur et eius nomine consecramur. Ipse enim fons nostrae beatitudinis, ipse omnis adpetitionis est finis. one tendimus, ut perueniendo quiescamus, ideo beati, quia illo fine perfecti. Bon
Abbreviated transcription (Latin):
mortalib ac beatis. & nobis morta¬
lib ac miseris. ut immortales & beati
grece dicit᷑. siue in quibꝰq sacram̃tis. siue
in nobisipsis debemus. Huiꝰ enĩ templũ
om̃s simul. & singuli templa sumꝰ. quia
& om̃iũ concordiam & singulos in habi¬
tare dignatur. ñ in om̃ib qmͣ in singu¬
lis maior. qm̃ nec mole distenditur. nec
particione. minuitur. Cum ad illum
sursũ est eiꝰ est altare cor nrm. eiꝰ uni¬
genito eum sacerdote placamꝰ. ei cruen¬
tas uictimas cedimus. qñdo usq ad san¬
guinẽ ꝓ eiꝰ ueritate certamꝰ. cũ suauissi¬
mo adolemꝰ incenso. cũ in eiꝰ conspectu pio
scõq amore flagramꝰ : ei dona ciꝰ in no-¬
bis nosq ipsos uouemꝰ & reddimꝰ. ei be¬
neficioꝵ ciꝰ sollemnitatib festis. & dieb
statutis dicamꝰ sacramꝰq memoriã. ne.
uolumine tempoꝵ ingrata subrepat ob¬
liuio. ei sacrificamꝰ hostiã humilitatis &
laudis in ara cordis igne feruidam carita¬

Expanded text:
mortalibus ac beatis et nobis mortalibus ac miseris, ut inmortales ac beatiGraece dicitur, siue in quibusque sacramentis siue in nobis ipsis debemus. Huius enim templum simul omnes et singuli templa sumus, quia et omnium concordiam et singulos inhabitare dignatur; non in omnibus quam in singulis maior, quoniam nec mole distenditur nec partitione minuitur. Cum ad illum sursum est, eius est altare cor nostrum; eum Unigenito eius sacerdote placamus; ei cruentas uictimas caedimus, quando usque ad sanguinem pro eius ueritate certamus: eum suauissimo adolemus incenso, cum in eius conspectum pio sanctoque amore flagramus: ei dona eius in nobis quoque ipsos uouemus et reddimus; ei beneficiorum eius sollemnitatibus festis et diebus statutis dicamus sacramusque memoriam, ne uolumine temporum ingrata subrepat obliuio; ei sacrificamus hostiam humilitatis et laudis in ara cordis igne feruidam carita
Abbreviated transcription (Latin):
bent uoluntatẽ nocendi &r ano¬
ñem cogitandi sub diuinis legib. orat¬
nate: sunt. ne aliqͥd iniustum qͥla pia¬
atur uta omia & anunalia &e cor poia
ltr gan eu su o de in ordine sus dint¬
ne ꝓuidentiȩ. legib subdita ammini¬
strant᷑. Idõ dñs dicit. Nonne duo passe-¬
res asse ueneunt. & unꝰ eoꝵ ñ cadit in ter¬
ram sine uoluntate patris ur̃i: Hoc enĩ
dixit. uolens ostendere quicqͥd uilissimũ
homines putant. om̃ipotentia dñi gu-¬
bernari. Sic enĩ & uolatilia cęli ab eo
pasci. & lylia agri ab eo uestiri ueritas
loquit᷑. quȩ. capillos etiã nr̃os numeratos
eẽ dicit. S qm̃ mundas amimas rationa¬
les ꝑ seipsum ds̃ curat. siue in optimis &
magnis angłis. siue in hominib tota
sibi uoluntate seruientib. cet̾a uͦ ꝑipsos
gubernat. uerissime. dici potuit etiã il¬
lud ab apło: ñ enim de bob cura est dõ.
In scͥpturis enim scĩs ds̃ homines docet.
qͦm cũ hominibꝰ agant. & ipsi dõ serui¬

Expanded text:
bent uoluntatem nocendi et rationem cogitandi, sub diuinis legibus ordinatae sunt, ne aliquid iniustum quisque patiatur, ita omnia, et animalia et corporalia, in genere suo et in ordine suo diuinae prouidentiae legibus subdita administrantur. ideo dominus dicit: nonne duo passeres asse ueneunt? et unus eorum non cadit in terram sine uoluntate patris uestri. hoc enim dixit, uolens ostendere quidquid uilissimum homines putant omnipotentia dei gubernari. sic enim et uolatilia caeli ab eo pasci et lilia agri ab eo uestiri ueritas loquitur, quae capillos etiam nostros numeratos esse dicit. sed quoniam mundas animas rationales per se ipse deus curat, siue in optimis et magnis angelis siue in hominibus tota sibi uoluntate seruientibus, cetera uero per ipsos gubernat, uerissime dici potuit etiam illud ab apostolo: non enim de bubus cura est deo. in scripturis enim sanctis deus homines docet, quomodo cum hominibus agant et ipsi deo serui
Abbreviated transcription (Latin):
apłoꝵ. Respicite inqͥt uolatilia cęli.
qͥa ñ seminant neq metunt. neq congit¬
gant in horreũ. & pater ur̃ celestis pas¬
cit illa. Ergo & p̃ter hominẽ animalia
ista ꝑtinent ad curã dĩ ut pascant̃. ñ
ut legem accipiant. Qd̃ gͦ ad dandam
legẽ attinet de bobꝰ cura dõ ñ est. quod
autẽ ad creanda. pascenda. gubernan¬
cda. & regenda. omĩa ad dm ꝑtincut.
Nonne duo passeres asse ueneunt aũs aps¬

Expanded text:
olatilia coeli, quia non seminant, neque metunt, neque congregant in horrea; et Pater vester coelestis pascit illa» . Ergo et praeter hominem, animalia ista pertinent ad curam Dei, ut pascantur, non ut legem accipiant. Quod ergo ad dandam legem attinet, de bobus cura Deo non est; quod autem ad creanda, pascenda, gubernanda et regenda, omnia ad Deum pertinent. «Nonne duo passeres asse veneunt»
Abbreviated transcription (Latin):
uod attinet ad p̃cepta quȩ. hominib
data sunt. de bobꝰ cura ñ est dõ. Qd̃
non sic intelligit᷑ tanqm ñ ipse pascat
ea quȩ nec seminant nec metunt neq con¬
gregant in horreũ: s quia ei curȩ ñ est
pcepto monere. hominẽ qͦm boui suo
ecit enim celũ & t̾ram. mare & om̃ia
quȩ in cis sunt. Si gͥ omĩa que incis
sunt: & te. Parum dico te. passerem.
locustam. uermiculũ. Nichil hoꝵ ñ
ille fecit. & cura est illi de omĩb. ñ ad
p̃ceptũ cura est. Nam p̃ceptũ soli homi¬
ni dedit. Dicit enĩ psalmꝰ. Homines &
iuim̃ta saluos facies dñe. scdm multitu¬
dinẽ miscdĩȩ tuȩ ds̃. Scdm multitudi

Expanded text:
uod attinet ad praecepta quae hominibus data sunt, de bobus cura non est Deo ; quod non sic intelligitur, tanquam non ipse pascat ea quae nec seminant, nec metunt, neque congregant in horreum, sed quia ei curae non est praecepto monere hominem, quomodo bovi suo ecit» enim «coelum, et terram, et mare, et omnia quae in eis sunt.» Si ergo «omnia quae in eis sunt,» et te. Parum dico, te: passorem, locustam, vermiculum; nihil horum non ille fecit, et cura est illi de omnibus. Non ad praeceptum cura est; nam praeceptum soli homini dedit. Dicit enim psalmus: «Homines et jumenta salvos facies, Domine; secundum multitudinem misericordiae tuae., Deus»
Abbreviated transcription (Latin):
suam necessitatẽ: s ñ negligant ouium
infirmitatẽ. Non hoc ibi querant tanqͣm
cõmodũ suum. ut ex necessitate penuriȩ.
suȩ uideantur annuntiare engłm. s ho¬
minib illuminandis p̃beant lucẽ u̾bi
ueritatis. Sunt enĩ tanqm lucernȩ sicut
dictũ est. sint lumbi ur̃i p̃cincti & lucer¬
nȩ ardentes: & nemo accendit lucernam
& ponit eã sub modio. s suꝑ candelabrũ.

Expanded text:
suam necessitatem, sed non negligant ovium suam necessitatem, sed non negligant ovium infirmitatem. Non hoc ibi quaerant, tanquam commodum suum, ut ex necessitate penuriae suae videantur annuntiare evangelium, sed hominibus illuminandis parent lucem verbi veritatis. Sunt enim tanquam lucernae, sicut dictum est: Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes . Et, Nemo accendit lucernam, et ponit eam sub modio: sed super cand
Abbreviated transcription (Latin):
sine lactis ubertate. Itaq cũ esset quodã
tẽpore. in magna indigentia uinctus in
confessione ueritatis. missum est illi a
fr̃ib unde necessitati & indigentiȩ eiꝰ mi¬
nistraretur. Respondet autẽ illis grãs
agens. & dicit. Bene fecistis cõmunicare
necessitatib meis. ego enĩ didici in quib
sum sufficiens eẽ. scio & abundare. noui¬
& penuriam pati. Omĩa possum in eo
qui me confortat. Ueruntam̃ uos bene
fecistis usib meis mittere. S ut osten¬
deret in eo qd illi bene fecerunt qͥd ipse
quereret. ne inter illos esset qͥ seipsos pas¬
cunt ñ oues. ñ tam suȩ gaudet subuentũ
ẽe necessitati. qmͣ illoꝵ gratulat᷑ fecun¬
ditati. Qͥd gͦ ibi querebat: Non quia
quero inquit datũ. s requiro fructum.
Non ut ego inqͥt explear. s ne uos in anes
remaneatis. Qͥd gͦ: Non possunt face¬
re qd̾ paulus ut manib suis se transigan.
accipiant de lacte ouium. Sustentent

Expanded text:
sine lactis ubertate. Itaque cum esset quodam sine lactis ubertate. Itaque cum esset quodam tempore in magna indigentia, vinctus in confessione veritatis, missum est illi a fratribus unde necessitati et indigentiae ejus ministraretur. Respondit autem illis gratias agens, et dixit: Bene fecistis communicare necessitatibus meis. Ego enim didici in quibus sum sufficiens esse: scio et abundare, et penuriam pati; omnia possum in eo qfecistis, usibus mittere meis . Sed ut ostenderet in eo quod illi benefecerunt, quid ipse quaereret, ne inter illos esset, qui se ipsos pascunt, non oves: non tam suae gaudet subventum esse necessitati, quam illorum gratulatur fecunditati. Quid ergo ibi quaerebat? Non quia quaero, inquit, datum, sed requiro fructum. Non ut ego, inquit, explear, sed ne vos inanes remaneatis. Qui ergo non possunt facere quod Paulus, ut manibus suis se transigant, accipiant de lacte ovium: sustentent
Abbreviated transcription (Latin):
neam. & fructũ eiꝰ ñ edit: Quis pascit
gregem. & de lacte gregis ñ manducat:¬
quenimꝰ gͦ ẽẽ lac gregis. quicqͥd a plebe
dĩ distribuit᷑ p̃positis. ad sustentandum
uictũ tẽporalem. Inde enĩ loquebatur
elegerit manib suis transigi. & nec ipsũ
lac quȩrere ab ouib. tam̃ lactis ꝑcipien¬
di potestatẽ habere se. dixit. & sic dñm
disposuisse. ut qui eugłm annuntiant.
de eugłio uiuant. & dicit alios coaplõs
suos usos fuisse hac potestate. ñ usurpa¬
ta s data. Plus ille fecit. ut nec qd̃ debe¬
batur acciꝑet. Ipse gͦ donauit & debitũ.
s aliꝰ ñ exegit indebitũ. ille plus fecit.
Fortassis enim ipsum significabat. cui
egrũ cũ adduceret ad stabulũ. dicit.
Si qͥd ampliꝰ erogaueris: in redeundo
reddam tibi. De his gͦ qui ñ indigent
lacte gregis qͥd plura dicamꝰ: Misericordio¬
r es sunt. uł potiꝰ ipsiꝰ miscdĩe affectum
osas tam̃ oues suas cupiebat ẽẽ ñ steriles

Expanded text:
t gregem, et de lacte gregis non percipesse lac gregis, quidquid a plebe Dei tribuitur praepositis ad sustentandum victum tempelegerit manibus suis transigi, et nec ipsum lac quaerere ab ovibus, tamen lactis percipiendi potestatem habere se dixit, et sic Dominum disposuisse, ut qui evangelium annuntiant, de evangelio vivant. Et dicit alios coapsuos usos fuisse hac potestate; non usurpata, sed data. Plus ille fecit, ut nec quod debebatur acciperet . Ipse ergo donavit et debitum: sed alius non exigit indebitum: ille plus fecit. Fortassis enim ipsum significabat, qui aegrum cum adduceret ad stabularium, dixit: Si quid amplius erogaveris, in redeundo reddam tibi . De his ergo qui non indigent lacte gregis, quid plura dicamus? Misericordiores sunt, vel potius ipsius misericordiae officium osas tamen oves esse cupiebat, non steriles
Abbreviated transcription (Latin):
& cum dño iudicabunt. Terrȩ autẽ no¬
mine. ceterã multitudinẽ benedictoꝵ
qui constituent᷑ ad dexterã. ut ꝑ opera
miscdiȩ collaudati recipiantur ab eis in
tabernacula ȩt̾na. quos amicos sibi de
mammona iniquitatis in huiꝰ uitȩ mor-¬
talitate fecerunt. eis qͥppe dicit apłs. Si
nos uobis spiritalia seminauimꝰ. mag-¬
nũ est si ur̃a carnalia sumamus: Qd̾ etiã
his u̾bis dici potest. Si nos uobis celestia
saminauimꝰ: magnũ est si t̾rena ur̃a me¬
samus:. In cęlo gͦ respexit cȩlestia seminan¬
tis. in tra autẽ t̾rena reddentes. tam̃ hu-¬
miles & hos & illos. Humilia enim respi¬
tit in celo & in t̾ra: quia meminerunt
q qͥd fuerunt ꝑsuã maliciam. quid
asti sunt ꝑ dñi grãm. Ex sermone de
circa pauꝑes. & maxime circa scõs dĩ. ser¬
uitia debita. obsequia religiosa. Red¬
dunt᷑ enĩ ñ dantur. dicente. apłõ. Si nos
uobis sp̃ualia seminauimꝰ. magnũ est si
carnalia ur̃a metamꝰ: Bona sunt ex hor¬

Expanded text:
 autem nomine caeteram multitudinem benedictorum, qui constituentur ad dexteram, ut per opera misericordiae collaudati recipiantur ab eis in tabernacula aeterna, quos amicos sibi de mammona iniquitatis in hujus vitae mortalitate fecerunt . Eis quippe dicit Apostolus: «Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus» ? Quod etiam his verbis dici potest: Si nos vobis coelestia seminavimus, magnum est si terrena vestra metamus? In coelo ergo respicit coelestia seminantes, in terra autem terrena reddentes; tamen humiles et hos et illos. «Humilia» enim «respicit in coelo et in terra;» quia meminerunt utrique quid fuerint per suam malitiam, quid facti sint circa pauperes, et maxime circa sanctos Dei servitia debita, obsequia religiosa. Redduntur enim, non dantur, dicente Apostolo, Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si carnalia vestra metamus ? Bona sunt, exhor
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi p̃ceptum dedit. boui trituranti os ñ
bet hoc natura ipsa humana. Sic factꝰ
est homo ut norit consulere iuim̃tis suis.
nec inde p̃cepta a dõ accepit: s insinua¬
tum est in m̃te a dõ ut possit & sine pre¬
cepto facere. Eecit illũ talem ds̃. s quomͦ
regit pecꝰ regendus ab alio. ab eo qͦ regit᷑
p̃ceptũ accepit. Ad p̃cepti gͦ tenorem ñ
est de bob cura dõ: ad ꝓuidentiam uni

Expanded text:
Ubi praeceptum dedit: Bovi trituranti os non bet hoc natura ipsa humana. Sic factus est homo, ut norit consulere jumentis suis, nec inde a Deo praecepta accepit: sed insinuatum est illi in mente a Deo, ut possit et sine praecepto facere: fecit illum talem Deus. Sed quomodo regit pecus, regendus ab alio: ab eo qui regit, praeceptum accepit. Ad praecepti ergo tenorem non est de bobus cura Deo. Ad providentiam uni
Abbreviated transcription (Latin):
riore dĩ templo ipsam fidem acciꝑe
possumꝰ : cuiꝰ signũ est altare uisibile
Qd̾ libet enim munꝰ offerimꝰ. siue ꝓphetiã.
siue doctrinã. siue orationẽ. siue hym¬
num. siue psalmũ. & si qͥd tale aliud dõ.
nisi fidĩ sinceritate fulciatur. & ei fixe
atq immobili tanqm fundam̃to impo¬
natur. ut possit integrũ atq illibatum
ẽẽ qd̾ loquim᷑. Nam multi heretici ñ ha¬
bentes altare. id est ueram fidem. blasphe¬
mias ꝓ laude dixerunt. t̾renis uidelicet
opinationib aggrauati. uotũ suũ tanqͣm
in t̾ram ꝓicientes. S debet ẽẽ sana etiam
ri sumꝰ in corde nr̃o. id est in interiore
dĩ templo. Templũ enĩ dĩ sc̃m est inquit
qd̃ estis uos. & in interiore homine habi¬
tare xpm ꝑ fidem in cordib ur̃is. Ex

Expanded text:
riore Dei templo ipsam fidem accipere possumus, cujus signum est altare visibile. Quodlibet enim munus offerimus Deo, sive prophetiam, sive doctrinam, sive orationem, sive hymnum, sive psalmum, et si quid tanisi fidei sinceritate fulciatur, et ei fixe atque immobiliter tanquam imponatur, ut possit integrum atque illibatum esse quod loquimur. Nam multi haeretici non habentes altare, id est veram fidem, blasphemias pro laude dixerunt; terrenis videlicet opinionibus aggravati, votum suum tanquam in terram projicientes. Sed debet esse sana etiam ri sumus in corde nostro, id est in interiore Dei templo; Templum enim Dei sanctum est, inquit, quod estis vos ; et, In interiore homine habitare Christum per fidem in cordibu
Abbreviated transcription (Latin):
nos: S ñ usi sumꝰ hac potestate: uerũ
eugłio xp̃i. Qua potestate se dicit ñ
usum: nisi qͣm habebat in eos a dño ac¬
ceptam. ut eoꝵ carnalia meteret ad ui¬
ctum uitȩ. huiꝰ quȩ in carne agitur:
Cuiꝰ potestatis participes erant etiã alii
qui ñ eis pͥmo eugłm annuntiauerant
s ad eoꝵ eccłiam idipsum p̃dicantes po¬
stea uenerant. Ideo cũ dixisset si nos uo¬
bis sp̃alia seminauimꝰ magnũ est si
ura carnalia metamꝰ. subiecit. Si alio
ponestatis ur̃e participant. ñ magis nos
Et redit rursus. modisq om̃ib cta i
att enã comendat. qͥd sibi liceat & ⁊ aio

Expanded text:
 sumus usi hac potestate, sed euangelio Christi. qua potestate se dicit non usum, nisi quam habebat in eos a domino acceptam, ut eorum carnalia meteret ad uictum uitae huius, quae in carne agitur? cuius potestatis participes erant etiam alii, qui non eis primo euangelium adnuntiauerunt, sed ad eorum ecclesiam id ipsum praedicantes postea uenerunt. ideo cum dixisset: si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum est si carnalia uestra metamus? subiecit: si alii potestatis uestrae participant, non magis nosEt redit rursus modisque omnibus etiam atque etiam commendat, quid sibi liceat et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
dere. neq argentũ. neq pecuniã in zonis
ur̃is. ñ peram in uia. neq duas tunicas.
neq calciam̃ta. neq uirgam. Dignus est
oꝑarius cibo suo. Ecce ubi constituie dñs
qd̃ idem apłs cõmemorat. Ad hoc enim
dixit illa omĩa ne portarent. ut ubi opꝰ
esset ab eis accipent. quib annuntiabais
regnũ dĩ. Ne quis autẽ arbitretur solis
duodecim hoc fuisse ꝑmissum. uide quid
etiã lucas narret. Post hec inqͥt designa¬
uit dñs & alios septuaginta duos. & mi¬
sit illos binos ante faciem suam in omnẽ

Expanded text:
in zonis uestris, non peram in uia neque duas tunicas neque calciamenta neque uirgam; dignus enim est operarius cibo suo. ecce ubi constituit dominus quod idem apostolus commemorat. ad hoc enim dixit illa omnia ne portarent, ut, ubi opus esset, ab eis acciperent quibus adnuntiabant regnum dei. Ne quis autem arbitretur solis duodecim hoc fuisse concessum, uide quid etiam Lucas narret. post haec, inquit, designauit dominus et alios septuaginta duo et misit illos binos ante faciem suam in omne
Abbreviated transcription (Latin):
delissimȩ mulieres talia necessaria de su¬
is facultatib ministrabant. Amplius
autẽ fecit apłs paulus. ut de coapłis sius
docum̃tũ adhiberet huiꝰ licentie a dño
ꝑmisse. Neq enim rep̃hendens subiecit.
qd̃ ei licere acciꝑe cȩt̾oꝵ etiã cõmilitonũ
ciꝰ more ꝓbaretur. Aut solus ego &¬
barnabas. ñ habemꝰ potestatẽ hoc oꝑan¬
di: Quia om̃s eugłiste & ministri u̾bi
d̾i habebant potestatem a dño acceptã
ut ñ oꝑarentur manib suis. s ex eugłio
uiuerent. oꝑantes tantũmͦ spũalia in
p̃dicatione regni cęloꝵ. & edificatione
potestatem qua isti ñ utebantur. ampliꝰ
impendentes eccłiȩ. sicut in illis locis.
ubi euglizabant infirmis congruere
uidicabant. & ideo ne coapłos suos rep̃¬
hendisse uideretur: subiunxit & dicit.
uis militat suis stipendiis unqmͣ:
Quis plantat uineã. & frudũ eiꝰ
ñ clit: Quis pascit gregem: & de lacte

Expanded text:
delissimae mulieres talia necessaria de sudelissimae mulieres talia necessaria de suis facultatibus ministrabant? amplius autem fecit apostolus Paulus, ut de coapostolis suis documentum adhiberet huius licentiae a domino permissae. neque enim reprehendens subiecit: quod ei licere accipere ceterorum etiam commilitonum eius more probaretur. an ego solus et Barnabas non habemus potestatem noi quia omnes euangelistae et ministri uerbi dei habebant potestatem a domino acceptam, ut non operarentur manibus suis, sed ex euangelio uiuerent, operantes tantummodo spiritalia in praedicatione regni caelorum et aedificatione potestatem, qua isti non utebantur, amplius inpendendo ecclesiae, sicut in illis locis, ubi euangelizabant, infirmis congruere iudicabant. et ideo, ne coapostolos suos reprehendisse uideretur, subiungit et dicit: quis militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edet? quis pa
Abbreviated transcription (Latin):
sin autẽ ad uos reu̾tetur. In eadẽ autem
domo manete: edentes & bibentes que
apud illos sunt. Dignꝰ est eñi oꝑarius
mercede sua. Hic apparet ñ eẽ illa iussa
s ꝑmissa. ut qͥsqͥs uti uellet eo uteretur.
qd̃ sibi liceret ex dñi constitutione. Si qͥs
autẽ uti nollet. ñ contͣ iussum faceret.
s de suo iure cederet. misericordiꝰ & la-¬
boriosiꝰ conu̾satus in eugłio. in quo &
debitam mercedem nollet accipe. Alio¬
qͥn contra ussũ dñi fecit apłs. qui postea¬
qm ostendit sibi licere : statim subiecit.
s tam̃ ego ñ sum usus hac potestate.
S ad ordinẽ redeamꝰ: ac totũ ipsum epłȩ
locũ diligent̾ consideremꝰ. Nunquid ñ
habemꝰ licentiam inqͥt manducandi &¬
bibendi: Nunqͥd ñ habemꝰ licentiam
sororẽ mulierẽ cirtũ ducendi: Quã li¬
centiã dixit. nisi quã dedit dñs eis quos
ad p̃dicandũ regnũ celoꝵ misit dicens.
ea quȩ ab ipsis sunt manducate. dignꝰ
nens ad eiꝰdem potestatis exemplũ. cui fi-¬

Expanded text:
tetur. in eadem autem domo manete edentes et bibentes quae apud illos sunt; dignus enim est operarius mercede sua. hic adparet non esse illa iussa, sed permissa; ut quisquis uti uellet, eo uteretur, quod sibi liceret ex domini constitutione; si quis autem uti nollet, non contra iussum faceret, sed de suo iure decederet misericordius et laboriosius conuersatus in euangelio, in quo et debitam mercedem nollet accipere. alioquin contra iussum domini fecit apostolus, qui posteaquam ostendit sibi licere, statim subiecit: sed t a me n ego non sum usus hac potestate. Sed ad ordinem redeamus ac totum ipsum epistulae locum diligenter consideremus. numquid non habembibendi? numquid non habemus licentiam sororem mulierem circumducendi? quam licentiam dixit, nisi quam dedit dominus eis, quos ad praedicandum regnum caelorum misit dicens: ea quae ab ipsis sunt manducate; dignusnens ad eiusdem potestatis exemplum, cui fi
Abbreviated transcription (Latin):
luceat lumen ur̃m coram hominibꝰ ut
uideant oꝑa ur̃a bona. & głificent patrẽ.
urm qui in celis est. Si gͦ tibi lucerna ac-¬
cenderetur in domo. ñne adiceres oleũ
ne extingueret᷑. Porro lucerna si accep¬
to oleo ñ luceret. ñ erat plane digna quȩ
in candelabro poneretur: s quȩ continuo
frangeretur. Unde gͦ uiuitur. est necessita¬
tis acciꝑe. est caritatis p̃bere. ñ tanqͣm
qd̃ sumunt qui annuntiant. unde uiuaNs.
Si enim sic uendunt: magnam rem uili
uendunt. Accipiunt sustentationem ne¬
cessitatis a ppło: mercedẽ dispensationis
a dño. Non enĩ est idoneus ppłs reddere.
mercedem illis. qui sibi in caritate engłii
seruiunt. ñ expectant illi mercedẽ. nisi

Expanded text:
lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent patrem vestrum qui in coelis est . Si ergo tibi lucerna accenderetur in domo, nonne adjiceres oleum ne exstingueretur? Porro si lucerna accepto oleo non luceret, non erat plane digna, quae in candelabro poneretur, sed quae continuo frangeretur. Unde ergo vivitur, necessitatis est accipere, charitatis est praebere. Non tanquam quod sumunt qui annuntiant, unde vivant. Si enim sic vendunt, magnam rem vili pretio vendunt. Accipiant sustentationem necessitatis a populo, mercedem dispensationis a Domino. Non enim est idoneus populus reddere mercedem illis, qui sibi in charitate Evangelii serviunt. Non exspectent illi mercedem, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
nat mercedem: ita enim potest ñ coactꝰ
eugłrrare. s uolens. Si enim uolon
inquit hoc facio mercedem habeo. si au¬
tem inuitus. dispensatio mͥ credita eti
ia est si coactus mopia harũ reram qus
alii ꝑ me habebunt mercedem eugłii
qui eugłm ipsũ me p̃dicante diligent.
Ego autẽ ñ habeo. quia ipsum eugłm ñ
diligo. s eiꝰ p̃cium in illis tẽporalibꝰ con¬
cui dispensatio credita est: ut tanqͣm ali¬
enũ erogans. nichil inde ipse capiat. p̃-¬
ter cibaria. quȩ ñ de participatione.
regni. s ad sustentaculũ miserȩ seruitu-¬
tis dantur extrinsecus. qm̃qͣm alio loco¬
& dispensatorem se dicit. Potest enim &
scruus in filioꝵ numero adoptatꝰ. eandẽ
rem in qua coheredis sortem meruit fide¬
liter dispensare participib suis. S nunc
ubi ait. si autẽ inuitus. dispensatio mͥ
credita ẽ. talem dispensatorẽ intelligi uo¬
luit. qͥ alienũ dispensat. unde ipse nichil

Expanded text:
nat mercedem. Ita enim potest non coactus nat mercedem. Ita enim potest non coactus evangelizare, sed volens. Si enim volens, inquit, hoc facio, mercedem habeo; si autem invitus, dispensatio mihi credita est: id est, si coactus inopia earum rerum quae alii per me habebunt mercedem Evangelii, qui Evangelium ipsum me praedicante diligunt, ego autem non habeo, quia non ipsum Evangelium diligo, sed ejus pretium in illis temporalibus concui dispensatio credita est, ut tanquam alienum eroget, nihil inde ipse capiat praeter cibaria, quae non de participatione regni, sed ad sustentaculum miserae servitutis dantur extrinsecus. Quanquam et alio loco dispensatorem se dicat . Potest enim et servus in filiorum numerum adoptatus, eam rem in qua cohaeredis sortem meruit, fideliter dispensare participibus suis. Sed nunc ubi ait, Si autem invitus, dispensatio mihi credita est, talem dispensatorem intelligi voluit, qui alienum dispensat, unde ipse nihil
Abbreviated transcription (Latin):
uiunt. cũ altario participant᷑: Sic &
dñs ordinauit his qui eugłm annunti¬
ant de euglio uiuere. ego autẽ nulliꝰ
hoꝵ usus sum. Hinc ostendit ꝑmissũ
ẽẽ ñ iussum. Alioquin contͣ p̾ceptũ dñ
fecisse tenebitur. Deinde sequit᷑ & dicit.
Non autẽ scͥpsi hȩc. ut ita fiant in me.
qͥsqͣm inanem faciat. Hoc dixit. quia
iam statuerat. ꝓpt̾ quosda occasionẽ que¬
rentes manib sius uictum transigere.
est si ꝓpt̾ea eugłiz auero ut ad illa ꝑue¬
niam. & finem eugłii in cibo & potu &
uestitu collocauero. S qͣre ñ est ei gła:
Necessitas enĩ inquit mͥ incumbit. id est
ut idõ engłizem. quia unde uiuam ñ
habeo. aut ut adquirã temꝑalem fru¬
dum de p̃dicatione ȩt̾noꝵ. Sic enĩ iam
necessitas erit in eugłio. ñ uoluntas.
Ue mͥ enim erit inquit si ñ eugłriaus¬
ro. Sed qͦm᷑ debet eugłizare: Scili¬
cet ut in ipso eugłio & in regno d̃ĩ po¬

Expanded text:
viunt, altario compartiuntur: sic et viunt, altario compartiuntur: sic et Dominus ordinavit iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere: ego autem nullius horum usus sum. » Hinc ostendit permissum esse, non jussum; alioquin contra praeceptum Domini fecisse tenebitur. Deinde sequitur, et dicit: « Non autem scripsi haec, ut ita fiant in me. quisquam inanem faciat. » Hoc dixit, quia jam statuerat, propter quosdam occasionem quaerentes, manibus suis victum transigere. est, si propterea eniam et fidem euangelii in cibo et potu et uestitu collocauero. sed quare non est ei gloria? necessitas enim, inquit, mihi incumbit, id est: ut ideo euangelizem, quia unde uiuam non habeo aut adquiram temporalem fructum de praedicatione aeternorum. sic enim iam necessitas erit in euangelio, non uoluntas. uae enim mihi est, inquit, si non euangelizauero. quomodo debet euangelizare? scilicet ut in euangelio et in regno
Abbreviated transcription (Latin):
in manducando: necessariũ autẽ in eu-¬
głizando. Qd̃ etiam apłs ꝓhibet. cum
dicit licere sibi quidẽ & ꝑmissũ ẽẽ a dño.
ut qui eugłm annuntiant. de eugłio ui-¬
uant. id est de eugłio habeant ea quȩ
huic uitȩ sunt necessaria. s tam̃ ñ esse¬
se abusum hac potestate. Erant enim
multi qui occasionẽ habere cupiebant
uolens amputare. apls. manib suis ui¬
ctum suũ tolerauit. De his enĩ alio loco
dicit. Ut amputem occasionẽ his qͥ que¬
runt occasionẽ. qm̃qͣm etiã si ut cȩteri &¬
ñ in eo uicdu constitueret finẽ ȩugłizandi.
s magis ipsiꝰ uidtus sui finem in eugłio
collocaret. id est ut suꝑiꝰ dici ñ idõ eu¬
głraret ut ꝑueniret ad cibũ. & si qua
sunt alia necessaria. s ido ista sumeret
ut illud impleret. ne ñ uolens s necessi¬
tate. eugliz aret. Hoc eñĩ impbat cũ dic̃.
Descitis qm̃ qui in templo oꝑantur. quȩ
de templo sunt edunt. qui altario deser-¬

Expanded text:
in manducando, necessarium autem in evangelizando. Quod etiam Apostolus prohibet, cum dicit licere sibi quidem, et permissum esse a Domino, ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant, id est, de Evangelio habeant ea quae huic vitae sunt necessaria; sed tamen se non esse abusum hac potestate. Erant enim multi qui occasionem habere cupiebant bus cam volens amputare Apostolus, manibus suis victum suum toleravit . De his enim alio loco dicit, « Ut amputem occasionem, iis qui quaerunt occasionem » . Quanquam etiam si, ut caeteri non ideo in eo victu constitueret finem evangelizandi, sed magis ipsius victus sui finem in Evangelio collocaret: id est, ut superius dixi, non ideo evangelizaret, ut perveniret ad cibum, et si qua sunt alia necessaria; sed ideo ista sumeret, ut illud impleret, ne non volens, sed necessitate evangelizaret. Hoc enim improbat, cum dicit: « Nescitis quoniam qui in templo operantur, quae de templo sunt edunt; et qui altario deser
Abbreviated transcription (Latin):
um p̃dico. qmuis ex occasione. qmͣuis mea
querens. qmuis t̾reni emolum̃ti necessita¬
te cõpulsus alii ꝓficiant: ego autẽ mertẽ¬
dem apud dm̃ głosam illam sempit̾nãq
untiatio. Uide qͥdd respondeat.
fugłm: dest ut ñ sit credentib sump¬
osum cugłi. ne putent ad hoc sibi
eugłizari. ut id eugłistȩ quasi uendere
uideantur: & tam̃ redit etiã atq etiam
ut ostendat qͥd sibi iure dñĩco liceat:

Expanded text:
tem praedico, quamuis ex occasione, quamuis mea tem praedico, quamuis ex occasione, quamuis mea quaerens, quamuis terreni emolumenti necessitate conpulsus, alii proficiant, ego autem mercedem apud deum gloriosam illam sempiternamquronuntiatio, donec respondeat.euangelium, id est ut non sit credentibus sumptuosum euangelium, ne putent ad hoc sibi euangelizari, ut id euangelistae quasi uendere uideantur. et tamen redit etiam atque etiam, ut ostendat, quid sibi iure dominico liceat
Abbreviated transcription (Latin):
ixit dñm ordinasse his qui eugłm
annuntiant de eugłio uiuere. id est
uitã istam cui opꝰ est uictu & tegum̃to
de eugłio transigere. sicut suꝑiꝰ de suis
opariꝰ cibo suo. & dignꝰ est oꝑariꝰ merce¬
de sua. Hunc itaq cibum & hanc mer-¬
cedem sustentandȩ huiꝰ uitȩ debitum
eugłistis ab eis quib eugłizant ñ acce¬
pit apłs. uerũ dicens. ego autẽ nulliꝰ
noꝵ usus sum. sequit᷑ & adiungit. ne
forie qͥsqm arbitretur idõ ñ eum acce¬
uoluit apud dm̃. in xp̃o cõpatiens infir-¬
mis: Sicut mox aꝑtissime dicturus est.
quia fame cruciabor. & unde uiuam ñ
habeo. Nam sequit᷑ & dicit. Si enim
uolens hoc ago: mercedem accipio.
Uoluntate se dicit facere sine ulla uitȩ
bere. mercedem utiq apud dñm glȩ sem¬
piternȩ. Si autẽ inuitus: dispensatio
mͥ credita est: Id est si necessitate transi¬
gendȩ huiꝰ uite inuitus cogor eugłizare.
dispensatio mͥ credita est: ut scilicet ex
dispensatione. mea quia xp̃m qͥa uerita¬

Expanded text:
ixit dominum ordinasse his qui euangelium adnuntiant de euangelio uiuere, id est uitam istam, cui opus est uictu et tegumento, de euangelio transigere, sicut superius de suoperarius cibo suo, et: dignus est operarius mercede sua. hunc itaque cibum et hanc mercedem sustentandae huius uitae debitum euangelistis ab eis quibus euangelizabat non accepit apostolus uerum dicens: ego autem nullius horum usus sum. Et sequitur et adiungit, ne forte quisquam arbitretur ideo non eum acceuoluit apud deum, in Christo conpatiens infirmis, sicut mox apertissime dicturus est. quia fame cruciabor et unde uiuam non habebo. nam sequitur et dicit: si enim uolens hoc facio, merc e d e m habeo. uolentem se dicit facere, sine ulla uitae bere mercedem, utique apud deum gloriae sempiternae. si autem inuitus, inquit, dispensatio mihi credita est, id est si necessitate transigendae huius uitae inuitus cogor euangelizare, dispensatio mihi credita est, ut scilicet ei dispensatione mea, quia Christum, quia uerita
Abbreviated transcription (Latin):
suoluit ut se ad p̃paranda & ministran¬
anecessaria sequerent᷑. ostendens qd̾ cu¬
asqs eo qd̾ sibi debetur utti nolle: sicut
hls paułꝰ noluit. ampliꝰ impenderet.
ȩccłiȩ. ñ exigendo stipendium debitum.
s cotidianũ uictũ de suis laborib transi-¬
gendo. Audierat enĩ stabulariꝰ ad quẽ
uulneratꝰ ille ꝑductꝰ est: si qͥd ampliꝰ ero¬
gaueris. in redeundo reddam tibi. Am¬
pliꝰ gͦ erogabat apłs paulus. qui suis ut
ipse testatur stipendus militabat. In
eugłio enĩ scͥptũ est. Et factũ est deinceps
& ipse iter faciebat ꝑ ciuitatẽ & castellũ
p̃dicans & eugłizans regnum dĩ. & duo
decim cũ illo. & mulieres aliquȩ quȩ eras
curatȩ a spiritib immundis & infirmi¬
tatib. maria que uocatur magdalenȩ.
de qua demonia septem exierant. iohan¬
na uxor cuzȩ ꝓcuratoris herodis. & su¬
sanna. & aliȩ multȩ. quȩ ministrabant
eis de facultatib suis. Hoc exemplum

Expanded text:
s uoluit ut se ad praeparanda et ministrans uoluit ut se ad praeparanda et ministranda necessaria sequerentur, ostendens, quid eus eo quod sibi deberetur, uti nollet, sicut Paulus apostolus noluit, amplius inpenderet ecclesiae non exigendo stipendium debitum, sed cotidianum uictum de suis laboribus transigendo. audierat enim stabularius, ad quem uulneratus ille perductus est: si quid amplius erogaueris, in redeundo reddam tibi. amplius ergo erogabat apostolus Paulus, qui suis, ut ipse testatur, stipendiis militabat. in euangelio enim scriptum est: deinceps et ipse iter faciebat per ciuitatem et castellum praedicaquae erant curatae ab spiritibus malignis et infirmitatibus, Maria quae uocatur Magdalene, de qua daemonia septem exierant, Iohanna uxor Chuzae procuratoris Herodis et Susanna et aliae multae, quae ministrabant eis de facultatibus suis. hoc exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligentes. ñ sororẽ mulierẽ. cũ ille
diceret. nũqͥd ñ habemꝰ potestatẽ sororẽ.
mulierẽ circũ ducendi. s uxorẽ int̾preta¬
ti sunt. Fefellit eos u̾bi greci ambiguitas.
qd̾ & uxor & mulier eodẽ u̾bo grece dicit᷑.
qmqͣm hoc ita posuerit apłs. ut falli ñ
debuerint. quia neq mulierẽ tantũmͦ ait.
s sororẽ mulierẽ. neq ducendi. s circum-¬
Qd̃ qͥsqͥs putat ñ potuisse ab apłis fieri. ut
iñ cis sc̃ẽ conu̾sationis mulieres irent qua-¬
tũq cugłm p̃dicarent. ut eis de substan¬
lia sua necessaria ministrarent: cugłm au-¬
diant. & cognoscant quẽ admodũ hoc ipsiꝰ
possent angłi ministrare. & loculos habe¬
bit quo mitteret᷑ pecunia quȩ conferebat᷑
utiq a bonis fidelib eoꝵ uictui necessaria.
lotulos iudȩ cõmendanit. ut etiã fures
sicntare ñ possemꝰ. tolerare in ȩccłia dis-¬
artmꝰ. Ille enĩ ea que mittebantur sicut
lo scͥtum est auferebat. Et mulie¬

Expanded text:
 cum ille diceret: numquid non habemus potestatem sororem mulierem circumducendi? sed 'uxorem\' interpretati sunt. fefellit eos uerbi graeci ambiguitas, quod et uxor et mulier eodem uerbo graece dicitur, quamquam hoc ita posuerit apostolus, ut falli non debuerint, quia neque "mulierem" tantummodo ait, sed \'sororem mulierem\' neque <ducendi\', sed ccil\'cumQuod quisquis putat non potuisse ab apostolis fieri, ut cum eis sanctae conuersationis mulieres circuubstantia necessaria ministrarent, euangelium audiant et cognoscant, quemadmodum hoc ipsius possent angeli ministrare, et loculos habebat, quo mitteretur pecunia, quae conferebatur utique a bonis fidelibus eorum uictui necessaria: quos loculos Iudae commendauit, ut etiam fures, si euitare non possemus, tolerare in ecclesia disceremus. ille enim ea quae mittebantur, sicut de illo scriptum est, auferebat. et muliere
Abbreviated transcription (Latin):
ut om̃ia suis tẽporib distributa ex or¬
dine gerantur. nec animã humanam
durbulentis implicationib inuolutam
ost hec inquit egressus ab athenis uenit
corinthũ. Et cum inuenisset quendam
uideũ nomine aquilam. ponticũ genere.
ad illos. & ꝓpter artis similitudinẽ man¬
sit apud illos opꝰ faciens. erant enĩ ta¬
bernaculoꝵ artifices. Quis militat

Expanded text:
ut omnia suis temporibus distributa ex orut omnia suis temporibus distributa ex ordine gerantur, ne animum humanum turbulentis inplicationibus inuoluta postolus. posthaec, inquit, egressus ab Athenis uenit Corinthum. et cum inuenisset quendam iudaeum nomine Aquilam, Ponticum genere, ad illos et propter artis similitudinem mansit apud illos opus faciens; erant enim tabernaculorum artifices. hoc si conat
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. Quidã uͦ epycureoꝵ & stoicoꝵ
phylosophoꝵ conferebant cũ illo. Et
paulopost. Athemienses autẽ & aduene
hospites ad nichil aliud uacabant: qͣm
dicere. aliqͥd noui. & audire. Putemus
apłm illis omĩb dieb quib fuit athenis.
ñ fuisse oꝑatum. Propt̾ hoc enĩ & ex ma-¬
cedonia supplebatur eiꝰ indigentia. sicut
dicit in scd̃a epłã ad corinthios. qͣmqͣm
& aliis horis & noctib poterat. quia ita
ualebat & animo & corpore. S cum ab¬
athenis exisset: uideamꝰ qͥd dicit scͥptura.
Oiputabat inquit in synagoga ꝑ om̃e.
sabbatũ. Hoc apid corinthũ. In troa-
de gͦ ubi necessitate. imminentis ꝓfecti¬
oms usq ad mediũ noctis sermo ꝓtractꝰ¬
ist. una sabbati erat qui dies dñicus di-¬
citur. Unde intelligimꝰ eũ ñ fuisse cum
iudeis. s cũ xp̃ianis. qnͣdo etiã dicit ip¬
se narrator ad frangendũ panẽ fuisse
collectos. & ipsa est optima gubernatio.

Expanded text:
quitur: quidam uero epicureorum et stoicorum quitur: quidam uero epicureorum et stoicorum philosophorum conferebant cum illo. et paulo post dicit: Athenienses autem et aduenae hospites ad nihil aliud uacabant quam dicere aliquid noui Apostolum illis omnibus diebus quibus fuit Athenis, non fuisse operatum; propter hoc enim et ex Macedonia supplebatur ejus indigentia, sicut dicit in secunda ad Corinthios : quanquam et aliis horis et noctibus poterat, quia ita valebat et animo et corpore. Sed cum Athenis exisset, videamus quid dicit Scriptura: Disputabat, inquit, in synagoga per omne sabbatum: hoc apud Corinthum. In Troade vero, ubi necessitate imminentis profectionis usque ad medium noctis sermo protractest, una sabbati erat, qui dies dominicus dicitur: unde intellegimus eum non fuisse cum iudaeis, sed cum christianis, quando etiam dicit ipse narrator ad frangendum panem se fuisse conlectos. et ipsa est optima gubernatio,
Abbreviated transcription (Latin):
Quom autẽ ei uacaret oꝑari manib suld
nisi a d erogandũ u̾bum dĩ certa tẽposa
constitueret᷑: Neq enim & hoc als sartu
nos uoluit. Nam &e cuiꝰ artis opiste fus¬
nos aqluib: teporib uacaret dispensan
comi aus i ectas in una sabbati congi¬
gatis frĩb ad frangendũ panẽ tanta
fuit intentio. & tam necessaria disputa¬
no. ut sermo ꝓduceret᷑ usq ad mediũ
noctis. tanqm̃ excidisset cis. qd̾ eo die ñ
esset ieiuniũ: qnͣdo autẽ in alio loco im¬
moraturꝰ cotidie disputabat. quis dubi¬
tauerit horas dierũ eum habuisse ad hoc
officiũ deputatas: Namq apud athenas
cum esset quia studiosissimos rerũ in qui¬
sitores inuenerat: ita de illo scͥptum est.
Disputabat gͥ uideis in synagoga. & gentibꝰ
& incolis. & in foro. ꝑ omnẽ diem ad eos
qui aderant. Non enĩ in synagoga ꝑ
omnẽ diem ubi mos erat sabbato sermo¬
cinari. s in foro inqͥt ꝑ omnẽ diem. ꝓpt̾
studia utiq athemensium. Sic enĩ se.¬

Expanded text:
quomodo uacaret operari manibus suis, nisi ad erogandum uerbum dei certa tempora constitueret? neque enim et hoc deus latere nos uoluit. nam et cuius artis opifex fuerit et quibus temporibus uacaret dispensandconstitutum, etiam in una sabbati conggatis fratribus ad frangendum panem tanta fuit intentio et tam necessaria disputatio, ut sermo produceretur usque ad medium noctis, tamquam excidisset eis quod eo die non esset ieiunium; quando autem in aliquo loco inmoraturus cotidie disputabat, quis dubitauerit horas eum habuisse ad hoc officium deputatas? namque apud Athenas cum esset quia studiosissimos rerum inquisitores inuenerat, ita de illo scriptum est: disputabat igitur iudaeis in synagoga et gentibus in uiculis in foro per omnem diem ad omnes qui aderant. non enim in synagoga per omnem diem. ubi mos erat sabbato sermocinari, sed in foro, inquit, per omnem diem; propter studia utique Atheniensium. sic enim se