comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ticas ꝑsonas. aut uiditia scłaria exceite̾ ñ pet̃. ẜ ot̃ tũ munistro e¬
hab̾e laicas ꝑsonas. ꝑ qͦs iunt a iudicia ad t̾renam potestatẽ ꝑtinen¬
tia scđm tenorẽ legũ  debitũ uiris tr̃ent excerce̾at. sic tñ ut ⁊
ipsũ qͦd potestatẽ hab&r. a pͥncipe tr̃eno se hab̾e cognoscat. ⁊ ipsas
possessiones numꝗͣ ita a regia potestate elongari posse intelligat.
qͥn si rtio postulau̾it. & nessc̾ssitas. & illis ipsa potestas d̾ebeat
patrociniũ. & illi ipsȩ possestiones debeant ĩ necessitate obseqͥ ũ.
Sic̃ enĩ regia potestas pat̾ciniũ qͦd deb&. alt̾i ñ pot᷑dare: sic ipsa
possessio etiam ab ȩccłasticis ꝑsonis obtenta obseqͥũ qͦdr regie pe¬
testati ꝓ patrocinio debet᷑: iure negare ñ pot̃. sic̃ scͥptũ ẽ. Rcddi¬

Expanded text:
ticas personas, aut judicia saecularia non pote quas jura ac judicia ad terrenam potestatem pertinentia secundum tenorem legum, et debitum juris terreni exerceat. Sic tamen ut et ipsum quod potestatem habet a principe terreno se habere agnoscat; et ipsas possessiones nunquam ita a regia potestate elongari posse intelligat, quando si ratio postulaverit et necessitas, et illis ipsa potestas debeat patrocinium, et illi ipse possessiones debeant in necessitate obsequium. Sicut enim regia potestas patrocinium quod debet alteri non potest dare; sic ipsa possessio etiam ab ecclesiasticis personis obtenta, obsequium quod regiae potestati pro patrocinio debetur jure negare non potest. Sicut scriptum est: Reddi
Abbreviated transcription (Latin):
qłꝰ n se simul erat. aꝑuit.⁊ qd ipse abinicio plenũ ⁊per¬
festũ haþebat. hiemque cogsuoioni ꝑ qsdã ꝓfectꝰ reuela¬
tionis se hab̾e mag̾ uc mag̃ ꝓut. opertebat ostendit.
S dicũt. Si in xͦ hoe abinicio ex obedientia suscipiende
passioi n̾itũ fuit. in ħ ipse iã ꝯstat. qr si ꝑassitꝰ ñ fuiss et.
ab micio m̾itũ obelientię paciendi habe ñ potuisset. Si

Expanded text:
n se simul erat aperuit, et quod ipse ab initio plenum et perfectum habebat humanae cognitioni per quosdam profectus revelationis se habere, magis ac magis prout oportebat ostendit. Sed dicunt: Si in Christo homine ab initio ex obedientia suscipiendae passionis meritum fuit, in hoc ipso jam constat quod, si passurus non fuisset ab initio, merit
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ omĩs potestas in gelo. ⁊ in t̾ra.  Unde gͦ pͥꝰ demonib
ĩ ꝑauit. angłos imistros habuit. hescm̃ta ad nictũ ĩꝑii
sui in clmanit.: den forte q orãntẽ legis. qͣse p̃õib opti¬
nuisse putas. qd̾ pͥꝰ ipse ñ potuit.s Pat̾ inqt. darifica fi¬
et iterũ clarificabo. Audisti filiũ postulantẽ : patrẽ annu¬
entẽ. Eutas q p̃cib optinuerit qd̾ ñ optinusset. si p̃ ces
ñ fudisset: Audi qd̾ seqͥt᷑. Nõ ꝓpt̃ me inqtͥ facta ẽ uex ista:
s ꝓpt᷑ uos. Si responsio ꝓpt̃ me facta ñ ẽ : nec postulatio
ꝓpt me facta ÷ Sicꝰ ego responsionẽ patͥs ñ accipio. ut

Expanded text:
mihi omnis potestas in coelo et in terra? Unde ergo prius daemonibus imperavit, angelos ministros habuit, elementa ad nutum imperii sui inclinavit? An forte quia orantem legis quasi precibus obtinuisse putas, quod prius ipse non potuit? Pater, inquit, clarifica Fistis Filium postulantem. Patrem annuentem. Putas quod precibus obtinuerit quod non obtinuisset si preces non fudisset? Audi quod sequitur: Non propter me, inquit, facta est vox ista, sed propter vos . Si responsio propter me facta non est, nec postulatio propter me facta est. Sicut ergo responsionem Patris non accipio, ut
Abbreviated transcription (Latin):
fugientes deser̃. cũ ipse unicã illã ouẽ. ⁊ agnũ illũ oiis uͥgi¬
nis filiũ. quẽ ñ solũ custodiendũ. s &̃ głificandũ scep̃ lupo
ueniente deseruit. Buis pꝰ de pastore secura. ueniente lupo¬
qͣre derelispusti me : Solꝰ hõ fuit. ⁊ ds̃ ñ fuit. ⁊ iã ds̃ hõ ñ
fuit. q iã ab hoẽ recesscrat dĩ. nec hõ ds̃ fuit. qͥ ad huc ineru¬

Expanded text:
et agnum illum ovis Virginis filium, quem non solum custodiendum, sed etiam glorificandum suscepit, lupo veniente, deseruit? Ovis prius de pastore secura, veniente lupo no« Quare dereliquisti me? » Solus homo fuit, et Deus non fuit, et jam Deus homo non fuit, quia jam ab homine recess
Abbreviated transcription (Latin):
semmnandũ partũ. Et qͥdẽ in muliere amor uiri. in
uiro aut̃ amor mulieris id ag̾e̾ solet. ut q in alt̃o solũ
sem̃ humani partꝰ a sola muliere formandũ ꝯcipit᷑
qd̾ simul auiro. ⁊ muliere seminat᷑. Qd̃ qͥd̾ sic̃ iam
dictũ ÷ in muliere ꝑ amorẽ uiri.⁊ in uito ꝑ amorẽ
muł ieris natã oꝑat᷑. Propt̃ qd̾  &̃ mulier ñ nͥ auiro ꝯciꝑe

Expanded text:
seminandum partum. Et quidem in muliere amor viri, in seminandum partum. Et quidem in muliere amor viri, in viro autem amor mulieris id agere solet, ut quia in altero solum semen humani partus a sola muliere formandum concipitur, quod simul a viro et muliere seminatur. Quod quidem, sicut jam dictum est, in muliere per amorem viri; et in viro per amorem mulieris, natura operatur. P
Abbreviated transcription (Latin):
qͦmꝰ cõpleat᷑ intueam᷑. In parentib carnalit̾ gen̾a̾ntib.
⁊ ꝑcarnis coitũ nascititrã carnẽ excarne fabͥcantibi utͦbi¬
q nat᷑a substanciã ministrat partui creando. ut ex utͦq
carne ꝓcedat. q̃ solũ in uniꝰ carne formanda ⁊ caro. La¬
m̃ hoc nectigal qd nat᷑a qͣsi debitũ qd̾dã ex instituto c̾a¬
toris ad fabricã humani corꝑis absoluendã ĩpendit. ita
ꝓrsꝰ sine ulla necessitate. aut coactione abca reqͥmiᷤ. at
nͥ sola dilectione. ⁊nt sic direrĩ spontanea uoluntate
ad tͥbuendũ id ñ inclinet᷑. Nicħ enĩ pt̃ solã dilectionẽ¬
qd̃ ħ debitũ anat᷑a extorqͣre possit.s cũ spontanen fu̾it
caritate ꝑsuasa : tc̃ nimirũ iͥ ad inuicẽ ad opꝰ ꝯsũian¬
dũ erutͣq parte libent̃ atq gratant̃ occurrit. Sa¬
ne qͥcqͥd uiolent̃ nolenti arripit᷑. ad eiꝰ modi causȩ effec¬
tũ in ꝯgruũ ꝓrsꝰ. atq in efficar demõst̃at᷑. Sola gͥ dilec¬

Expanded text:
 compleatur intueamur. In parentibus carnaliter generantibus, et per carnis coitum nascituram carnem ex carne fabricantibus, utrobique natura substantiam ministrat partui creando, ut ex utriusque carne procedat et quod solum in unius carne formanda est caro. Tamen hoc vectigal quod natura quasi debitum quoddam ex instituto Creatoris ad fabricam humani corporis exsolvendam impendit, ita prorsus sine ulla necessitate, aut coactione ab ea requiritur, ut nisi sola dilectione, et ut sic dixerim spontanea voluntate ad tribuendum id non inclinetur. Nihil enim est praeteossit, sed cum spontanea fuerit charitate persuasa, tunc nimirum sibi ad invicem ad opus consummandum ex utraque parte libenter atque gratanter occurrit. Sane quidquid violenter nolenti arripitur; ad ejusmodi causae effectum incongruum prorsus atque inefficax demonstratur. Sola ergo dilec
Abbreviated transcription (Latin):
ut eadẽ passione bonũ aliqd̾ ad comodũ. uł utilitate ł
głam suã eũ optimiusse c̃tendat. qd̾ iuste hab̾e ñ pot̾uss
si passꝰ ñ fuisset : xpm plane in necessitatẽ passiois deducit.
⁊ parit̾ redẽptiois grãm quȩ in morte ipsuis erhibita ÷
ĩminuere. ł potiꝰ enacuare c̃ tuincit᷑. qͥ cau̾sã. passionis eiꝰ ñ¬

Expanded text:
utilitatem vel gloriam suam eum obtinuisse contendat, quod juste habere non potuisset, si passus non fuisset, Christum plane in necessitatem passionis ducit, et pariter redemptionis gratiam quae in morte ipsius exhibita est imminuere, vel potius evacuare convincitur; qui causam passionis ejus n
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑfectionẽ. ł ad ꝓbationẽ expectatꝰ 2ͣ Et iccircosic̃ libã
arbitriũ habuit. nec tam̃ ita ut peccare posset. ita qͦ
⁊ ĩmortalitatẽ qnͣtũ in se erat habe debuit. ⁊ ita ut
illa ĩ mortalitas debebat᷑. ꝗͣ pͥmꝰ hõ habuit ante p̃naricõẽ.¬
s illa qͦ ꝗͣ nc̃ scd̾s habet pꝰ resurrectiõẽ. ut indelicet sic̃
ex cõsorcio dĩtatis spũ ꝯfirmatꝰ erat adu̾itatẽ. ut peccare
ñ poss : ita qͦ exmito uirtutis carne ꝯfirmatꝰ. eẽt. ad in¬
corruptionẽ. ut mori ñ poss. S ꝙ catõ pecdat᷑ͥr a pena
peccati lib̾ari ñ potuit. nͥ eiꝰ caro qͥsinẽ peccato erat pa
t̾et᷑ : infirmitatẽ passibilitatis. ⁊mortalitatis mc̃ar ne
assũpta retinuit potestate. sustiniut uoliuitate. ñ pas
sꝰ: necessitatẽ. Desensu aũt passiois incarne & qͥdã ma¬
circa eã.⁊ inea exhibitas passiois gen̾a similitudinẽ
qͥdẽ passiõis. ⁊ doloris suscepisse. s nullũ oĩo. dolorẽ aut

Expanded text:
ad perfectionem vel ad probationem, expectatus non est, et idcirco sicut liberum arbitrium habuit, nec tamen ita ut peccare posset ita quoque et immortalitatem, quantum in se erat, habere debuit, et ita ut illa immortalitas debebatur, quam primus homo habuit ante praeet sicut ex consortio Deitatis spiritu confirmatus erat ad veritatem, ut peccare non posset, ita quoque ex merito virtutis carne confirmatus esset ad incorruptionem, ut mori non posset. Sed quia caro peccatrix a poena peccati liberari non potuit, nisi ejus caro quae sine peteretur, infirmitatem passibilitatis et mortalitatis in carne assumpta retinuit potestate, sustinuit voluntate, non passus est necessitate. De sensu autem passionis in carne circa eam exhibita sunt passionis genera; similitudinem quidem passionis et doloris suscepisse, sed nullum omnino dolorem aut
Abbreviated transcription (Latin):
ego possũ. qͥ filiꝰ sũ patł. Omĩa eñi quȩ pat̾ faẽ : hȩc
et filiꝰ fac̃ similit̾. Ex qͦ enĩ ut filiꝰ dĩ pats ee̾m hõ accep̃i.
tatẽ ⁊ bonitatẽ habuit. et plene ac ꝑfecte hu̾it. q plene
ac ꝑfecte fuit. Aut idõ ab inicioħ ñ fuit. q ab inicio hoc
ñ dix̃. Hȩc in qͥt ab incio ñ dixi nob̾. G ab micio xͦ hõ¬

Expanded text:
 Patris. Omnia enim quae Pater facit, haec et Filius facit similiter . Ex quo enim ut Filius Dei Patris, essem homo accepi, tatem et bonitatem habuit; et plene ac perfecte habuit, quia plene ac perfecte fuit. Aut ideo ab initio hoc non fuit, quia ab initio hoc non dixit? Haec, inquit, ab initio non dixi vobis . Ergo ab initio
Abbreviated transcription (Latin):
dilectio in corde eiꝰ ñ scep̃ sociũ : eiꝰ oꝑacio in carne illiꝰ
ñ habebat erẽplũ. Hoc gͥ solũ uirgo c̃cep̃. qd̾ de sua car¬
seminis admirtione filiũ genuit. Nõ gͦ libido carnis ꝯ¬
ceptionẽ in uͥgine oꝑata ẽ: q̃nec de uiri carne sem̃ accep̃.
nec desua carne ꝑ amorẽ uiri c̃cep̃. s ꝑ amorẽ. ⁊ oꝑationẽ

Expanded text:
dilectio in corde illius non suscepit socium, ejus operatio in carne illius non habebat exemplum. Hoc igitur solum virgo concepit, quod de sua carseminis admistione filium genuit. Non ergo libido carnis conceptionem in virgine operata est, quae nec de carne viri semen accepit, nec de sua carne per amorem viri concepit, sed per amorem et operationem
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. in qͣ eqͣt fuit. Alia scͥpt̾ã dic̃. Didic̃ ex his q̃ passꝰ ẽ: obȩ¬
dientiã. Didicit qd̾ nescunt. Id neseuut: Obedieneiã. Sub¬
et nescit. Nõ potuit in eõ qd̾ eqͣt erat. eẽ. inferior. P rop¬
t̾ea didic̃ qd̾ nesciũ. qr id qd̾ in excellentia dĩtatis exꝑtꝰ ñ
fuit. ꝑ inferiorẽ natam inusũ assũpsit. F actꝰ: obediẽ.

Expanded text:
x his quae passus est, obedientiam . Didicit quod nescivit. Quid nescivit? Obedientiam. Subesse nescivit; non potuit in eo quod aequalis erat esse inferior. Propterea didicit quod nescivit, quia id quod in excellentiam Deitatis expertus non fuit, per inferiorem naturam in usum assumpsit. Factus est obediens.
Abbreviated transcription (Latin):
finiendũ. q c̾denda s. Quȩramꝰ gͦ qͥd ꝯcep̃ maria. Ant
carnẽ ñ ꝯcep̃. ⁊ carnẽ ñ genuit. aut si carnẽ genuit. car¬
nẽ ꝯcep̃. Qd̾ enĩ ꝯcepit. hoc genuit. S qͦmͦ carnẽ minist᷑¬
re potuit ñ caro. aut ñ carnẽ gigne̾ caro. Ista ꝑplexa
in qͥsicio. sine q̃rendi ratio quẽad modũ sane. ⁊ cõpetent̾

Expanded text:
finiendum, quia credenda sunt. Quaeramus ergo quid concepit Maria. Aut carnem non concepit, et carnem non genuit, aut si carnem genuit carnem concepit. Quod enim concepit, hoc genuit. Sed quomodo carnem ministrare potuit non caro? aut non carnem gignere caro? Ista perplexa inquisitio sive
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbandus erat. tał eẽ. debuit. qͥ et peccare ⁊ ñ peccare
potuisset : ut uoluntatis ñ necessitatis eẽt utrũq Neq
enĩ ł obedienti mitũ. uł ñ obedienti culpa eẽ. potuisset:
nͥ ⁊ obedientia ⁊ p̃uaricatio uoluntaria fuiss Itaq qr
ad ꝓbationẽ utrinq uoluntas eiꝰ expectabat᷑  ad utrũq
ei possibilitas p̃stabat᷑. Qͥa uͦ peccandi. ⁊ ñ peccandi
possibilitatẽ habuit : oportebat ut et moriendi. ⁊ ñ
moriendi possibilitatẽ hab&. Si enĩ er necessitate ĩ¬
mortalis suisset. oẽ p̃naricator. ⁊ peccator mori non
potusset. Atq ita inobedientia penã debitã ñ hab̾a
nec se recognosc̾e̾t aliqñ peccator. simortuꝰ intꝰ sẽꝑ foris
uiue̾t. Itẽ si ex necessitate mortał fuiss. &ẽ in obedien¬
tia ꝑsistens mori debusset. ⁊ in iuste sine culpa puniret᷑.¬

Expanded text:
peccare potuisset, ut voluntatis non necessitatis esset utrumque. Neque enim vel obedienti meritum, vel non obedienti culpa esse potuisset, nisi et obedientia et praevaricatio voluntaria fuisset. Itaque quia ad probationem utrinque voluntas ejus exspectabatur, ad utrumque ei possibilitas praestabatur. Quia vero peccandi et non peccandi possibilitatem habuit, oportebat ut et moriendi et non moriendi possibilitatem haberet. Si enim ex necessitate immortalitas fuisset, et praevaricator et peccator mori non potuisset, atque ita inobedientia poenam debitam non haberet, nec se recognosceret aliquando peccator si mortuus intus, foris semper viveret. Item si ex necessitate mortalis fuisset, etiam in obedientia persistens, mori debuisset; et injuste sine culpa puniretur
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ humanȩ natȩ ꝗ̃ pęna ÷ solũ cũ susceptioẽ carnis xͫ
assũpsasse u̾atit᷑ dicimꝰ : illã uꝰ q̃ sic pęna ÷ ut &ẽ culpa sit.
nullatenꝰ admississe in dubitant̃ affirmamꝰ. Neq enĩ sic
nictorẽ uiciꝵ dice̾ uolumꝰ. ut eñ ipsa q̃ uinco̾e intia por¬
tasse aliqñ. aut sensisse dicamꝰ. Proptẽa enĩ ꝑsolã pęnã in¬
firmari ꝯsensit. ut eos qͥ et inculpa. ⁊ inpena egͦtabat̃.
pͥmũ aculpa iustificaret. pꝰea apena lib̃ar&. Qmͦ ĩt elligñdũ¬

Expanded text:
est, solum cum susceptione carnis Christum assumpsisse veraciter dicimus; illam vero quae sic poena est ut etiam culpa sit, nullatenus admisisse indubitanter affirmamus. Neque enim sic victorem vitiorum dicere volumus, ut cum ipsa quae vinceret vitia portasse aliquando ac sensisse dicamus. Propterea enim per solam poenam infirmari consensit, ut eos qui et in culpa et in poena aegrotabant: primum a culpa justificaret, postea a poena liberaret. CAP. VI
Abbreviated transcription (Latin):
in oꝑe. q qd sit opꝰ ÷ bonitatis. ⁊ ipsũ mitũ tñ cũ oꝑe
et in oꝑante ñ in cip̃. qm̃ et ante exhibicionẽ oꝑis bonitas
fuit oꝑantis. Similit̾ ds̃ hõ qͥ sic̃ in dutinitate sua ab ȩt̾no ꝑ¬
fectã bonitatẽ habuit : ĩmo ipse ꝑfecta bonitas fuit. ita
inhumanitate sua apͥma ꝯceptione plenã. ⁊ ꝑfectã boni¬
tatẽ accep̃. ñ tc̃ pͥmũ obędientiã paciendi.⁊ moriendi hab¬

Expanded text:
in opere, quia quod fit opus est bonitatis, et ipsum meritum tamen cum opere et in operante non incipit, quoniam et ante exhibitionem operis, bonitas fuit operantis. Similiter Deus homo, qui sicut in divinitate sua ab aeterno perfectam bonitatem habuit; imo ipse perfecta bonitas fuit, ita in humanitate sua a prima conceptione, plenam et perfectam bonitatem accepit; non tunc primum obedientiam patiendi
Abbreviated transcription (Latin):
in fert̃ aliqͥd eũ pꝰ ñ debitũ sͥ oꝑando optimusset᷑. qd̾ ÷ dic̾e. q aͦ¬
ant bona oꝑa ñ fec̃: aut aliqͥd qd̾ pͥꝰ s̃ ñ debebat᷑ oꝑando ꝓ
mu̾it. S uidete ꝗͣstalta sit ista assercio. Qͥd enĩ. G ds̃ bo
nũ opꝰ face̾ ñ pot̾. qui nicħ ñ debitũ s̃ ꝓme̾ri pot̃. Ant
siñ oꝑet᷑. Quando nb bñficia ĩpendit
as̃. et dona magnificenti& largit᷑. ñne hȩc ipsa faciendo a nb̾
ꝓbene ficiis sius amari ce laudari m̾et᷑. Aut q m̾et᷑.
idõ pꝰ dignꝰ ñ fuit. aut minꝰ fuit. ⁊ oꝑe tẽꝑali creuit mu̾itũ
dĩ. ⁊ melior se ipso factus ÷ ds̃. Nunqͥd ñ meliꝰ ÷ ⁊ multo
meliꝰ ut dicamꝰ. q ȩtña bonitate q̃ in ipso ñ ꝗͣ creuit. q ple¬
na in ipso ⁊ ꝑfecta sẽꝑ fuit. plene sẽꝑ ⁊ ꝑfecte bonꝰ fuit.

Expanded text:
xaltationis causa, humiliatio fuit. Ergo in humiliatione meruit qui in exaltatione humiliationis praemium recepit. Si autem merendo ad gloriam pervenit, quomodo ad illam pervenire potuisset, si non meruisset? Sic ergo isti argumentando de propositione erroris ad conclusionem mendacii n operetur? Quando nobis beneficia impendit Deus, et dona munificentiae largitur; nonne haec ipsa faciendo a nobis pro beneficiis suis amari et laudari meretur? Aut quia meretur, ideo prius dignus non fuit aut minus fuit et opere temporali crevit meritum Dei, et melior seipso factus est Deus? Nunquid non melius est et multo melius, ut dicamus quod aeterna bonitate quae in ipso nunquam crevit virtutis, aut justitiae eum non fecisse. S
Abbreviated transcription (Latin):
desccidente ad ortum direxit. nec solũ modo opus eius fuisse qd
lux facta est: s qd̾ directa ipso gubnante ⁊ dirigente carsũ
exrplent. E od̾ modo. d. iiͦ. die dicet᷑ qn firmam̃tũ factũ est. et
ctr aestionis ꝓꝓotuȩ p̾ceptũ simul et legẽ accepit. Hoc etiam
partis assertionem elegerit. Sicui añt ista intpͣtatio nimis
obscnra nidebit᷑. maxime qd̾ demotu firmam̃ti. nec dũ nta
sit assertio. adillam alt̾am ꝗͣ ꝓposuimꝰ recurrat exposicio¬
nem q̃ facilior est. et sȩꝓmptiꝰ ad intelligendñ cõmodat ratioĩ.
Dicet ĩgitur dm̃ ser diebꝰ oꝑatũ. et . uii. dem̃ die requieuis¬
se ab oꝑe. q millus desex in uenit᷑ diebꝰ in quo opꝰ nõ feu̾it

Expanded text:
de occidente ad ortum direxit. Nec solummodo opus ejus fuisse quod de occidente ad ortum direxit. Nec solummodo opus ejus fuisse quod lux facta est, sed quod directa, ipso gubernante et dirigente, cursum explevit. Eodem modo de secunda die dicetur, quando firmamentum factum est, et circumactionis perpetuae praeceptum simul et legem accedit. Hoc etiam partis assertionem elegerit. Si cui autem ista interpretatio nimis obscura videbitur, maxime quod de motu firmamenti necdum rata sit assertio, ad illam alteram quam proposuimus recurrat expositionem, quae facilior est et se promptius ad intelligendum commodat rationi. Dicet igitur Deum sex diebus operatum et septima deinde die requievisse ab opere; quia nullus de sex invenitur diebus in quo opus non fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
dereb dubus nemo est qͥ possit aligind aisininre. Si ds̃ ꝑ .ui.¬
di es sine ĩteruallo oꝑatꝰ ẽ siue alio qͦlib& mͦ
olum ad huc illud deoꝑatione pͥme dici in quirendum res
epertũ sequentis dici qñ firmam̃tũ fecit ab oꝑe casasse ete¬
dendus sit. cũ scͥptura .u. iͭ. oũ die demũ roquicuise tstorur.
Cui q̃stioĩ gemina responsione obriamus. Qut em̃ aicemus
dm̃ isł serdiebis oꝑationẽ suam ita cõtinna ꝑseuerantia ꝓdurl¬
se. ut nullo tpris int̾uallo aboꝑando desierit. aut ita ser diebꝰ
oꝑatum ut nullum quid̾ diem in oꝑando int̃̾miserit. non qͥb
nullo tpris spacio oꝑari cessanerit. Et si qͥd illã assereionẽ
pbare uoluinꝰ qd̾ cõtimia fueit euis oꝑatio. dics potimꝰ qd prima
die lucem i erorta ipsius diei fec̃. dem̃ ut cursu suo diem noc¬
temq distingueret. prumum degriente ad eccasum. et rursũ

Expanded text:
de rebus dubiis nemo est qui possit de rebus dubiis nemo est qui possit dies sine intervallo operatus est, sive alio quolibet modo. Solum adhuc illud de operatione primae diei inquirendum restortum sequentis diei quando firmamentum fecit ab opere cessasse credendus sit, cum scriptura septima eum die demum requievisse testetur? Cui quaestioni gemina responsione obviabimus; aut enim dicemus Deum in illis sex diebus operationem suam ita continua perseverantia produxisse, ut nullo temporis intervallo ab operando desierit. Aut ita sex diebus operatum, ut nullum quidem diem in operando intermiserit; non quod nullo temporis spatio operari cessaverit. Quia, siquidem illam assertionem probare volumus, quod continua fuerit ejus operatio dicere poterimus, quod prima die lucem in exortu ipsius diei fecit; deinde ut cursu suo diem noctemque distingueret; primum de oriente ad occasum, et rursum
Abbreviated transcription (Latin):
Situr dc̃ priꝰ uucẽ facere uoluit ad illummandum muno ẽ¬
dum at eq̃ solem ereant ope uicaria p̾currentem. donei
uenie ꝗ ꝑfectũ :÷. Et sunt qui querint quid aeula luce
sactũ sit. ꝓpt̾ea qd iam mulla eiuas nestigia reꝑi possinnt. er quo
lucendi  aluminandi emmisisse. suꝑ ee tũ ad huc qedam tenieᷤ
uaiqas quȩ ambitu. firmam̃ti intnsecꝰ huc ialacq sparsim aue¬
lgentus in tuentibꝰ nocte demonstrentur: die uero maiori
oas neinde ualeant soł claritato abscõdi. Seqͥq sras opmi¬
unos oro en ꝓt posuibile et cõfingt̃. S qͥl scit airsa s adem
lnir postea in soł subã trns lata sit. et ampliata claritate for¬
mam meliorem. accepit. quẽ admodũ iniptiũ iħs aeaqͥs unũ
fec̃ ut resd̾mationis statũ in meliꝰ. et restauratiois sacium̃tum
lemõstraret:: Nam qd enat lux añ ꝗͣ scl factus et. ħerit
aqua prius ꝗͣ inuinum mutata ẽ. ut non aliud fieret ꝯs
poti orhibiatm est s dc eo ipso qd̾ añ uiliꝰ hobebatur. ł a

Expanded text:
itur Deus prius lucem facere voluit ad illuminandum mundum antequam solem crearet ope vicaria praecurrentem, donec veniret quod perfectum est. Et sunt qui quaerant quid de illa luce factum sit, propterea quod jam nulla ejus vestigia reperiri possunt ex quo lucendi et illuminandi amisisse; superesse tamen adhuc quasdam tenues reliquias quae in ambitu firmamenti intrinsecus huc illucque sparsim diligentius intuentibus nocte demonstrentur; die vero eas majori ne videri valeant solis claritate abscondi. Sic quique suas opiniones prout possibile est confingunt. Sed quis scit utrum ipsa eadem lux postea in solis substantiam translata sit, et ampliata claritate formam meliorem acceperit, quemadmodum in nuptiis Jesus de aquis vinum fecit, ut reformationis statum in melius et restaurationis sacramentum demonstraret? Nam erat lux antequam sol factus est; hoc erat aqua priusquam in vinum mutata est, ut non aliud fieret quod potius exhibitum est; sed de eo ipso quod ante vilius habebatur. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
ait cantela bono oꝑi adhibenda. In principio omniũ
operum tuoꝵ uide ut habeas lucẽ inite. ut oĩa oꝑa
tua lucis sint: et non tenebrarũ. Postea cõsidera diligenter
utrũ ne luxtua pura sit ⁊ ñ fuscata. ⁊ ẽ in ueneris quia bona
est tunc demum diuide eam atenebris. et uoca lucẽ diem.⁊
tenehrs noctem. Deuide reliqua oꝑa tua q̃ inlnce fec̾is inde
si ⁊ i in ipsa bona sunt. et nullũ om̃io opus sine iudicio ꝑtran¬
seas: donec agnoscas cuncta quȩ fecisti. Ita geminum est
uidieũ  P ranaa in quolupuidicat᷑. et uidetur aibona :
at diudat᷑ atenebris. Scđ̃m est udicuĩ qñ opera ipsa¬

Expanded text:
 cautela bono operi adhibenda. In principio omnium operum tuorum vide ut lucem habeas in te, ut omnia opera tua lucis sint et non tenebrarum. Postea considera diligenter utrumne lux tua pura sit et non fuscata; et cum inveneris quia bona est, tunc demum divide eam a tenebris, et voca lucem diem, et tenebras noctem. Deinde reliqua opera tua quae in luce feceris, vide si etiam ipsa bona sunt; et nullum omnino opus sine judicio pertranseat, donec agnoscas cuncta quae fecisti. Ita geminum est judicium: primum in quo lux judicatur et videtur si bona est ut dividatur a tenebris, secundum est judicium q
Abbreviated transcription (Latin):
tut mͥ iudet᷑ eodẽ ꝓriꝰ tꝑis mom̃to qͦ uisibilit᷑ ⁊ corꝑa¬
lit᷑ duusa ÷ lux atenebris. in iusibilit̃ ꝙͣ boni anglĩ
disc̃tis amał. illis intenebris peccati cadentibꝰ.istis acdlucẽ
iusticie ꝯu̾sis illum inatisq alnce ut lux ee̾nt. ⁊ ñ tenebi.
plũ. Dunsa ÷ gͦ lux atenebris. ⁊ erat lux uisibił. ⁊ iusibi¬
les tenebiꝵ erant. similit̾ ⁊ lux in nisibił erat. & tenebre
inisibiles erant. ⁊ utr̾inq dunsio facta ẽ. ⁊isit facta ÷
disio tenebrarũ ⁊ lucis. ⁊ nocata ÷ lur cdies. ⁊ tenebrenar

Expanded text:
to quo visibiliter et corporaliter divisa est lux a tenebris; invisibiliter quoque boni angeli discreti sunt a malis illis in tenebras peccati cadentibus: et istis ad lucem justitiae conversis illuminatisque a luce, ut lux essent et non tenebrae. plum. Divisa est lux ergo a tenebris; et erat lux visibilis et visibiles tenebrae erant; similiter et lux invisibilis erat, et tenebrae invisibiles erant; et utrorumque divisio facta est; et simul facta est divisio tenebrarum et lucis. Et vocata est lux dies et tenebrae nox.
Abbreviated transcription (Latin):
aut si opꝰ cuis fuit bonum fuit. Si aut̃ bonum fuit. ⁊ opꝰ
eius fuit. iudit utiq q bonũ fuit. quinõpotuit ignorare
qs fuit. suic bonum siue malũ fuit. Quare gͦ hie nõ die
tum est uidit dc̃ qd̾ esset bonum sicutialibi ubiq dictũ ẽ
udit ac̃ qd̾ esset bonum : Nam sicieo alibi dic tũ ẽ. q fac¬
tum est. cur etiã. hic dici nõ debuit si factũ fuit: Fortas¬
sis quia binarus signũ diuisionis ẽ qͥ. iꝰ. abunitate disced̾.
sacram̃tũ aliqd̾ hic cõmendat᷑. Q̾ nonsunt laudata oꝑa
scda non q bona non eẽnt s q maloꝵ signum eẽnt.
Prima enĩ oꝑa fecit as̃. et illa omĩa bona ualae erant.
qͥb neq in eratꝰ corruptio. necdeerat ꝑfectio. S ueñ de

Expanded text:
aut si opus ejus fuit, bonum fuit. Si autem bonum fuit et opus aut si opus ejus fuit, bonum fuit. Si autem bonum fuit et opus ejus fuit, vidit utique quod bonum fuit qui non potuit ignorare quod fuit, sive botum est: Vidit Deus quod esset bonum, sicut alibi ubique dictum est: Vidit Deus quod esset bonum . Nam si ideo alibi dictum est quia factum est, cur etiam hic dici non debuit si factum fuit? Fortassis quia binarius signum divisionis est, qui primus ab unitate discedit: sacramentum aliquod hic commendatur. Et non sunt laudata opera secunda, non quia bona non essent, sed quia malorum signum essent. Prima enim opera fecit Deus et illa omnia bona valde erant ; quibus neque inerat corruptio, neque deerat perfectio.
Abbreviated transcription (Latin):
quia ⁊ aliud est qd̾ fubtus caro ex infermitate pssa aue¬
petitꝰ᷑. ⁊ aliud qd̾ sp̃s sursũ ꝑ contemplationẽ ueritatis ele¬
uatus in tenł. S fit aliquociens ut cõtrarii motꝰ ẽ¬
fufionẽ gignant. nisi ratio media int̾lieniens duudat
ab inuicem. et dis cͥnat uoluntates et appetitus. aesid̾iaq
Ai uidicet. quid sit ud et qd̾ excarne deorsũ trahit. quid
qd e fpu in suꝑna uihiat. sũmum illud ⁊ in mortale bo¬
num ambiens. Ham cũ ipsa racio fortiter uidicii censura
quasi firmam̃tũ quod dã in medio sese collocat. atq hĩc suꝑ¬
poñ. non pot̃ in feriꝰ corruptela suꝑiorem aĩę puritatem
infic̾e. neq ipsa quȩ sursum est sinceritas ad ea quȩ subt̾
sunt abiecta et uilia. sinitursese in clinare. Quare ñ dr̃
bonum. sic̃ in cęt̾is oĩbꝰ diebꝰ idisse legitur. et iudit
as̃ qd eẽt bonum. Aut em̃ opꝰ nõ fuit. ⁊ bonum nõ fuit

Expanded text:
quia et aliud est quod subtus caro ex infirmitate pressa apquia et aliud est quod subtus caro ex infirmitate pressa appetit, et aliud quod spiritus sursum per contemplationem veritatis elevatus intendit. Sed fit aliquoties ut contrarii motus confusionem gignant; nisi ratio media interveniens dividat ab invicem, et discernat voluntates et appetitus, desideriaque dijudicet. Quid sit videlicet quod ex carne deorsum trahit; quid quod ex spiritu in superna inhiat, summum illud et immortale bonum ambiens. Nam, cum ipsa ratio fortiter judicii censura quasi firmamentum quoddam in medio sese collocat, atque hinc supratim, non potest inferior corruptela inferiorem animae puritatem inficere; neque ipsa quae sursum est sinceritas, ad ea quae subter sunt abjecta et vilia sinitur sese inclinare. CAP. XX. Quare bonum, sicut in caeteris omnibus diebus vidisse legitur et vidit Deus quod esset bonum. Aut enim opus ejus non fuit et bonum non fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
dum uidetur. qͣs nec ratio ulla cõp̃hendit. nec auctoritas
cui fides adhibenda sit ꝓbat. Solum ħ quod legimꝰ cred̾e̾
sine dubitatione debemꝰ. quia factũ est firmam̃tum ut
diud̾et aquas abaquis. ħ ÷ ut partem aquarum intra
ambitum suum cõcluderet. partem uero extrinsecꝰ segͥgaret.
partimq supͣ atq in fra. partim earumndẽ aquarum
nat̾a. cõusteret: nõ g̃rat extra se qͥhec ꝓpt̃̾ se facta creit.
Nam est in illo qͥ int̾iꝰ fabricatus est mundo quia dam
huiꝰ oꝑis formam ⁊ exemplat hñs. uͥ t̾ra q̃dã deorsum
posita cõsistit sensualis nat᷑a hoĩs. celum aut̃ sursum pu¬
ritas in telligentie.⁊ qͣsi quodã in mortał uitȩ motu
uegetata intio. duas uero istas tam dissimiles in uno ho¬
mine nat̾as magna quebã desiderioꝵ moles hiẽ iñ fluc¬
tuantiũ. ⁊ i cõtraria seꝑo motu altuo tendentiũ obenat.¬

Expanded text:
dum videtur, quas nec ratio ulla comprehendit nec auctoritas dum videtur, quas nec ratio ulla comprehendit nec auctoritas cui fides adhibenda sit probat. Solum hoc quod legimus credere sine dubitatione debemus, quod factum est firmamentum ut divideret aquas ab aquis; hoc est ut partem aquarum intra ambitum suum concluderet, partemque extrinsecus segregaret. partimque supra atque infra, partim earumdem aquarum natura consisteret, non quaerat extra se, qui haec propter se facta credit. Nam est illo qui interius fabricatus est mundo, quiddam hujus operis formam et exemplar habens, ubi terra quaedam deorsum posita consistit sensualis natura hominis; coelum autem sursum puritas intelligentiae, et quasi quodam immortalis vitae motu vegetata ratio. Duas vero istas tam dissimiles in uno homine naturas, magna quaedam desideriorum moles hinc inde fluctuantium, et in contraria saepe motu alterno tendentium oberrat
Abbreviated transcription (Latin):
diei qn̾ factum ẽ firma met
Et uet deus qd̾ esset bonũ ⁊ ait. Fiat firmam̃tũ m
madio aquarum. Noluit igitur as̃ ad sequẽs opus tͣnͣ¬
sire. donec duudicasset primum. Cũ ergo uidisset deluce qd
formã erutum. et factũ firmam̃tũ. ut ambitu suo mediũ
quodã modo int̾neniens magnam illam aquaaum in rãsãq
⁊ subtuis se cõtineret: et aquas quas extrinsecus ⁊ supͣ
desumam̃ti nat᷑a animum pulsare gestioẽ possent.
shec humana in uestigatio religñda potiꝰ quam discucien¬
da nonuideret. Nam utrũ expuro igne factũ sit. siue exra¬
ere. aut ȩtiã exaqua. ł postremo ex duobꝰ aut tribus
horum cõmixtis. ⁊ si sub̃am solidam natuiñq polpabilẽ
hat quanta ł credenda sit spissitudo eiꝰ ⁊ urũ ipsũ calidum
ł frigidum. aut cuius alterius qualitatis existat m̾ito
quę retur. si iñ aliquid certum sciri potuisset. Nc̃ antem
in questio nibus harum rerum non michi multũ laboran¬

Expanded text:
diei quando factum est firmamentum. Et vidit Deus quod esset bonum; et ait: Fiat firmamentum in medio aquarum . Noluit igitur Deus ad sequens opus transire, donec dijudicasset primum. Cum ergo vidisset de luce quod formam erutum et factum firmamentum ut ambitu suo medium quodam modo interveniens magnam illam aquarum immensamque et subtus se contineret et aquas quas extrinsecus et supra rmamenti natura animum quaestione pulsare possent, si haec humana investigatio relinquenda potius quam discutienda non videret. Nam utrum ex puro igne factum sit, sive ex aere; aut etiam ex aqua; vel postremo ex duobus aut tribus horum commistis, et an substantiam solidam naturaque palpabilem habeat, quantave credenda spissitudo ejus, et utrum ipsum calidum an frigidum; aut cujus alterius qualitatis existat merito quaereretur: si inde aliquid certum sciri potuisset. Nunc autem in quaestionibus harum rerum non mihi multum laboran
Abbreviated transcription (Latin):
qs supͣ collo candũ ẽ. Nouissime seqͥt᷑ in dispositioĩs ordine.
opꝰ t̃ie dici ut cõgregent᷑ aq̃ q̃ sub cȩlo st̃. in locũ unũ. ne car¬
nis aesideria flura sint. et ult᷑ metã senecesitatis expandant.
ut totꝰ ho adstrtũ nat̾ẽ reuocatus. ⁊ scd̃m ordinẽ rõnis dispo¬
litu̾s. anlocĩ. unũ om̃e deiderium colligat. qͥtinꝰ et caro spiu
et sõs libiaatꝰ at ctͥatori. uis qͥs se ordinatꝰ ẽ digoꝰ : lumine
sotꝰ. ut mnte sursũ erecta. et desiderio insuperna defixo. lum̃
sume ueritatis cõtẽplanti irradiet. et iã nõ ꝑ speculũ ĩ enigma¬
to. set in seppsa ut ẽ u̾itatẽ agnoscat oe sapiat. Set et alud

Expanded text:
quod supra collocandum est. Novissime sequitur in dispositionis ordine quod supra collocandum est. Novissime sequitur in dispositionis ordine opus tertiae diei, ut congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum, ne carnis desideria fluxa sint, et ultra metam se necessitatis expandant, ut totus homo ad statum naturae revocatus, et secundum ordinem rationis dispositus, in locum unum omne desideriumitus subjectus sit Creatori. Quisquis sic ordinatus est dignus est lumine solis, ut mente sursum erecta et desiderio in superna defixo, lumen summae veritatis contemplanti irradiet, et jam non per speculum in aenigmate , sed in seipsa ut est veritatem agnoscat et sapiat. Sed et illud
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlo sunt in locũ unũ. manifestari aridã. et uestiri graminibꝰ
suis. Oiã aũt hȩc. sp̃alia p̃fer̃ docum̃ta. ꝑrimũ in corde pec¬
catoris crect᷑ lux. qñ semetipsũ agnosc̾e incip̃. ut diuidat
in t̾ lucẽ et tenebras et apellare incipiat lucẽ diẽ. et tene¬
bius noctẽ: ⁊ nõsit iam deqͥbꝰ dicit᷑. Ue qͥ dicunt bonũ ma¬
lũ. et malũ bonũ. ponentes lucẽ tenebs. et tenebras. lucẽ.
Pos̃t hȩc ant̃. cũ coꝑit int̾ lucẽ et tenebras diudere. et lucẽ
diẽ. tenebras qͦq apellare noctẽ id ÷ cũmala sua uenacit᷑ ꝑ
iudiciñ incioĩs imꝓbare. et quȩ sũt bona et laudabilia
lucis oꝑa edigͣe ceꝑit. restat ut fiat in eo firmam̃tũ ħ ẽ ut
ĩ bono ꝓposito corroboret᷑. dnnd̃e int᷑ aqͣs suꝑiores. et aqͥͦs
in feriores: id: darderia carnis et sp̃s. ut mediꝰ et modi¬
ator duo s̃ ad u̾santia. nec ꝑmisceri sinat. neç transponi
nec sint sit qd cͥuudi debet. aut suꝑͣ qd subt᷑: aut subt̃

Expanded text:
cum unum; jubeturque manifestari arida et vestiri graminibus suis. Omnia autem haec spiritualia praeferunt documenta. Primum in corde peccatoris creatur lux, quando semetipsum agnoscere incipit, ut dividat inter lucem et tenebras, et appellare incipiat lucem diem et tenebras noctem; et non sit jam de quibus dicitur: Vae qui dicunt bonum malum, et malum bonum; ponentes lucem tenebras, et tenebras lucem . Post haec autem cum coeperit inter lucem et tenebras dividere, et lucem diem, tenebras quoque appellare noctem, id est cum mala sua veraciter per judicium rationis improbare, et quae sunt bona et laudabilia lucis opera eligere coeperit, restat ut fiat in eo firmamentum, hoc est in bono proposito corroboretur: dividere inter aquas superiores et aquas inferiores, id est desideria carnis et spiritus, ut medius et mediator duo sibi adversantia nec permisceri sinat nec transponi; nec simul sit quod dividi debeat, aut supra quod subter, aut subter
Abbreviated transcription (Latin):
ab manifestũ erit deoĩ bace sibona ẽ. et sic fiducialit᷑ duudemnꝰ
luco at enehris et uidicabimꝰ nõ solũ int̃ tenebras et lucẽ h
eiã int̃ liicẽ et lucem nndicabimꝰ. Nõ solũ inter noctẽ et diẽ
s etiã int̃ diẽ. ⁊ diem uidicabimꝰ: et iudicabimꝰ omnem dient.
tenebras et lueẽ diuidere. ħ ⁊ uirtutes auiciis seq̃stãre
ħͥ sciamꝰ ȩciã int̾ diẽ et dic̃ iudicare. et sciamus omnem diem
uidicare. ut sapiamꝰ qui suit illi motꝰ qui subuirtutun
specie qͣs luce aliena ad nos nemũt. et quitursum illi suit
qui ueram nirtutis claritatem p̃tendunt. ⁊ on in ipsis
quoq nirtitib non solum quȩ bona sint. ħ que ssurt is¬

Expanded text:
s manifestum erit de omni luce utrum bona est; et sic fiducialiter dividemus lucem a tenebris, et judicabimus non solum inter tenebras et lucem, sed etiam inter lucem et lucem judicabimus; non solum inter noctem et diem, sed etiam inter diem et dietenebras dividere: hoc est virtutes a vitiis sequestrare, nisi sciamus etiam inter diem et diem judicare, et sciamus omnem diem judicare, ut sapiamus qui sint illi motus qui sub virtutum specie quasi luce aliena ad nos veniunt, et qui sursum illi sint, qui veram virtutis claritatem praetendunt; et in ipsis quoque virtutibus non solum quae bona sint, sed eti
Abbreviated transcription (Latin):
fec̃. siue ex his quȩ nos fecimꝰ mala. q̃ oĩa ipse non maleo
s benemdit. ⁊ ibi udit uͥ nuillũ malũ fuit. Hec ipsa brx et.
qͥ ec nos utd̾e oportet omnem lncẽ fibona et. nec poterunꝰ
tuidicare uere deluce sibona ẽ. doneo esta luce allemmnati fuet un
qugise bona ẽ. Spua em̃ cimidieat oĩa. et ipse anemine uder

Expanded text:
fecit, sive ex iis quae nos fecimus mala, quae omnia ipse non male fecit, sive ex iis quae nos fecimus mala, quae omnia ipse non male sed bene vidit. Et ibi vidit ubi nullum malum vidit: haec ipsa lux est qua et nos videre oportet omnem lucem an bona est; nec poterimus judicare vero de luce an bona est, donec ista luce illuminati fuerimus, q
Abbreviated transcription (Latin):
Sed nec tenebrȩ sine luce uident᷑. ꝗͣtomagis lux nõiuidet sine
luce: Quȩ fuit engo lla lur ꝑ ꝗͣ ac̃ uidit hicẽ qdꝰ eẽt bona.
et diuifit lucẽ atenebris et .u.l.d. ⁊ .t.n: An ꝑseipsam¬
nõ habuisset. ꝑ ꝗͣ. ⁊ ĩ qua ipsa lucẽ udisset qdꝰ ẽẽt bono. nã
siundit qd esset bona lux ista et uere ud̾inaliquo uidit decꝰ
bonitate dubitari nõ potuit. Sͦ alia lux fuit incieata. incͣ
sta ln ⁊ creata uidebat᷑ qd̾ esset bona. q ilã imitabat᷑ quę
sẽꝑ est bona. In ala enuĩ luce cũ ppsa solũ sit bona. uident᷑ et ma¬
la. et bona. et non solũ mala. et bona. in ca uident᷑. s mala
malũ ec̃ iudet᷑. et qd̾ ei simile eẽ indet᷑: bonũ ec̃ iudet᷑
et utrũq nõ nisi impsa et ꝑ ipisã uidet᷑. ꝑ lucẽ engo ꝓbaũ
lnce̾. qs inluce in cõmutabili uid̾ qd̾ lux ista cõmutabił solũ
fine illa luce uid̾ .ł. bonũ. ł. malũ. sine ethisq̃ ipse bona

Expanded text:
sed nec tenebrae sine luce videntur, quanto magis lux non videtur sine luce? Quae fuit ergo illa lux per quam Deus vidit lucem quod esset bona, et divisit lucem a tenebris? An non habuisset per quam et in qua ipsam lucem vidisset quod esset bona? Nam, si vidit quod esset bona lux ista et vere vidit, in aliquo vidit de cujus bonitate dubitari non potuit. Ergo, alia lux increata, in qua ista lux creata videbatur quod esset bona; quia illam imitabatur quae semper est bona. In illa enim luce cum ipsa solum sit bona, videntur et mala et bona; et non solum mala et bona in ea videntur, sed mala malum esse videtur; et quod ei simile esse videtur, bonum esse videtur; et utrumque non nisi in ipsa et per ipsam videtur. Per lucem ergo probavit lucem: quia in luce incommutabili vidit quod lux ista commutabilis suo sine illa luce vidit, vel bonum vel malum; sive ex iis quae ipse bona
Abbreviated transcription (Latin):
añ factũ solẽ dies eẽ. potuit: q añtͣ sol fieret lux eint.
Et iudit dr̃ lucẽ qͦd. e̾e̾t. bonũ. ⁊ uocauit lucẽ diẽ. Et
tenebras noctẽ. ⁊ ipsa lux tres illᷤ pͥmos cdies faciebat.
añ ꝙͣ sol ficret. & illuminaret mundũ. S qͥd si̾gcat qͦd ñ
statĩ factus ⁊ sol. ex qͦ lucẽ fieri oportuit. s ut qͣsi lux eẽt.
pꝰ qͣ dara lux: E t fortassis c̃ fusio plena luce digna ñ erat.
aliqͣ tñ lucẽ accepit: ut udet exire ad ordinẽ. ⁊ disposi
P go puto magnũ hic aliqͦd sacͥm̃tũ cõm̃dari. q oĩs aĩa
ꝗͣ dui in peccato : qͣsi in tenebris ÷ qͥbꝰdã. ⁊ ꝯfusione.¬
S ñ pot̾ enade ꝯfusionẽ suã. ⁊ ad ordinẽ iusticiȩ formãq
disponi. nͥ illuminet᷑ pͥmũ ude mala fua. ⁊ discern̾e lucẽ
atenebris. ħ ÷ uirtutes auiciis: ut se disponat ad ordinẽ.
ꝯformet mi̾tati. Hoc gͥ aĩa inco̾fusione iacens sine luce facẽ

Expanded text:
um solem dies esse potuit; quia antequam sol fieret lux erat: Et vidit Deus lucem quod esset bonum et vocavit lucem diem, et tenebras noctem . Et ipsa lux tres illos primos dies faciebat antequam sol fieret et illuminaret mundum. Sed quid significat quod non statim factus est sol ex quo lucem fieri oportuit, sed ut quasi lux esset priusquam clara lux? Et fortassis confusio plena luce digna non erat; aliquam tamen lucem accepit, ut videret exire ad ordinem et disposit operum. Ego puto magnum hic aliquod sacramentum commendari; quia omnis anima quandiu in peccato est, quasi in tenebris est quibusdam  formamque disponi, nisi illuminetur primum videre mala sua, et discernere lucem a tenebris, hoc est virtutes a vitiis, ut se disponat ad ordinem et conformet veritati. Hoc igitur anima in confusione jacens sine luce facere
Abbreviated transcription (Latin):
q bona ẽ. tc̃ dͥemũ diuidamꝰ lucẽ atenebris. et uocemꝰ lucẽ
ddiem. et tenebias noctẽ. Ergo ñsolũ studendũ est ut lux
p̃cedat i oꝑibꝰ nr̃is. ⁊ ut in luce fiant oꝑa mr̃a s ipsa q̃q
lu pꝰ indenda c̃. et cfidanda diligent̃. et sic postremo c̃ iad̾i¬
niꝰ lucẽ quia bona c̃ diuidamꝰ lucẽ atenebris : et uocemꝰ
lu cẽ dic̃. et tenebras noctem. Quare cdic̃ scriptum uidit

Expanded text:
vocemus lucem diem et tenebras noctem. Ergo non solum studendum est ut lux praecedat in operibus nostris, et ut in luce fiant opera nostra; sed ipsa quoque lux prius videnda est et consideranda diligenter; et sic postremo cum viderimus lucem quia bona est, dividamus lucem a tenebris, et vocemus lucem diem, et tenebras nocte
Abbreviated transcription (Latin):
fusa. urũ in mota. ł ĩmobił. qͣntũ ego arbitt rectissime respõ¬
det᷑. corꝑalib rebꝰ ⁊ isibilibꝰ illuminandis ñ nͥ lucẽ corpeã
ꝯgruere potutuisse. Om̃e aũ corpꝰ ꝗͣ libet subtile. ⁊ spitali
nat᷑e apparimãs: loco curc̃ scͥbi nece̾e ÷ R sũq nisi mobit fuis¬
s lux illa. neqͣꝗͣ alt̾na uicissitudine diẽ. ac noctẽ distingue
nec t̃ꝑis spatiũ ulla tenꝰ sine motu ꝑage̾ uoliusset. Sedm̃m¬
hanc itaq ꝯsiderationẽ ꝯ uenientiꝰ puto. u̾ credamꝰ lucẽ illã
inpͥncipio factã ad illuminanda corꝑea sine dubio corpeã
fauisse. qͣle fortasse e̾e. potiusset corpꝰ aliqͦd lucidũ. cꝰ p̃sentia
cuncta illustret᷑. quẽ admodũ nc̃ insole iudi pot᷑. ipsãq tuee
loco soł factã. u intim motu suo circũ agitaret᷑. ⁊ noctẽ diẽ¬
q discerno̾e. Cñ qͣqi dies pͥma ex orta ẽ. ego credid̾im magͣ
illa qñ facta : ibidẽ pͥmũ apparuisse. uͥ sol cotidiano cursu

Expanded text:
a, utrum in motu an immobilis; quantum ego arbitror rectissime respondetur, corporalibus rebus et visibilibus illuminandis, non nisi lucem corpoream congruere potuisse. Omne autem corpus quantumlibet subtile et spirituali naturae approximans, loco circumscribi necesse est. Rursumque nisi mobilis fuisset lux illa, nequaquam alterna vicissitudine diem ac noctem distinguere, nec temporis spatium ullatenus sine motu pehanc itaque considerationem, convenientius puto ut credamus lucem illam in principio factam ad illuminanda corporea sine dubio corpoream fuisse, quale fortasse esse potuisset corpus aliquod lucidum, cujus praesentia cuncta illustrarentur, quemadmodum nunc in sole videri potest, ipsamque vice et loco solis factam, ut interim motu suo circumagitaretur, et noctem diemque discerneret. Cum qua quia dies prima exorta est ego crediderim magis illam q
Abbreviated transcription (Latin):
ma. Nã quẽ ad modũ illa formandoꝵ corpoꝵ mat̾ia qͣnͣ
pͥmũ ce̾ata ẽ. & ꝗͣdã formã hu̾it. in qͣ subsiste̾ cȩpit. ⁊ tñ
in formis erat. q necdũ disposita. ⁊ ordinata fuit : ita ꝓris
dẽ ꝑsapientiã.⁊ disc̾tionẽ formata ẽ. s qr illi sũmo. ⁊ uͦ bono
in quo beatificanda erat ñ dũ se ꝑ ꝯu̾sionẽ amoris inp̃sserat.
qͦdã mͦ adhuc in forms ꝑmanebat. Utͣq gͦ nat᷑a. ⁊ corꝑea¬

Expanded text:
illa formandorum corporum materia quando primum creata est, et quamdam formam habuit in qua subsistere coepit, et tamen informis erat, quia necdum disposita et ordinata fuit; ita prorsuidem per sapientiam et discretionem formata est; sed, quia illi summo et vero bono in quo beatificanda erat nondum se per conversionem amoris impresserat, quodammodo adhuc informis permanebat. Utraque ergo natura et cor
Abbreviated transcription (Latin):
mũ corꝑeȩ creat̾ȩ ꝑtingit. totũq ħ spaciũ qͦd a suꝑficie t̾rȩ me¬
dio iacentis loco. usq ad extremũ sup̃mũq ambitꝰ celi limitẽ
corꝑe fut᷑a aqͥs receptacła ꝑata erant. in qͥbꝰ c̾e magna illa
abissus. de qͣ omĩũ fluenta aqͣrũ ꝓc̾ucentia siue diriuanda
fuerant. patulo adhuc hiatu. uacnoq horrendũ mane p̃ferebat¬
ta erat nebula tendebat᷑. qs ut ego arbitr᷑ tenebras scͥpt᷑a cũ
celũ ⁊ t̾ra crearent̃ sr̃ faciẽ abissi fuisse testat᷑. Talis mundi
facies in pͥncipio. pͥꝰꝗͣ formã reciꝑoe. Aut disposicionẽ ꝑ scͥptu¬

Expanded text:
mum corporeae creaturae pertingit. Totumque hoc spatium quod a superficie terrae memum corporeae creaturae pertingit. Totumque hoc spatium quod a superficie terrae medio jacentis loco usque ad extremum supremumque ambitus coeli limitem corpore futura aquis receptacula parata erant. In quibus etiam magna illa abyssus de qua omnium fluenta aquarum producenda sive derivanda fuerant patulo adhuc hiatu vacuoque horrendum in prata erat nebula tendebatur; quas, ut ergo arbitror, tenebras, Scriptura cum coelum et terra crearentur super faciem abyssi fuisse testatur. Talis mundi facies in principio priusquam formam reciperet aut dispositionem, per Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
eodẽ mom̾̃to simul ⁊ iusibiliũ mati̾a ec̾ntialit᷑ creata ͥ
⁊ inuisibiliũ nat᷑a. nicħq pꝰ ea factũ cꝰ in ipso pͥmordiõ.
aut matĩa ut in corporibꝰ aut similitudo ut insꝑitibꝰ ñ
ereat᷑a ñ fit. qs in angłicis sꝑitibꝰ iã tc̃ qnͣdo creabant᷑
enis similitudo p̃cessit. Duo aut̃ nc̃ nb discucienda oc¬
fuit. & ꝗͣ diu mundus in illa ꝑ mansit.
UAN TuM conic̾e poti ex his ꝗͦ inscͥpturis dehac rema
uͥ nc̃ formata subsistat. E ratq t̾renũ ħ elem̃tũ medio eodẽq
umo loco subsidens : cȩteris in una c̾fusione ꝑmixtis forma me¬
liore p̃ditũ. s hisdẽ circ̃qͣq in modũ cuiꝰdã nebulȩ oppansis. ita
in uolutũ. ut appare ñ posset qͦd fuit. Illa uͦ tria in una sic̃ dic¬
tũ ẽ adhuc c̃fusione ꝑmixta. siue potiꝰ in una ꝑmirtione ꝯfu¬
sa. circqͣq suspñsa. eo ñq in altũ porrigebant᷑. qͦuĩq nc̃ sũ¬

Expanded text:
mul et visibilium materia essentialiter creata est et invisibilium natura; nihilque postea factum cujus in ipso primordio aut materia ut in corporibus aut similitudo ut in spiritibus non creatura non fit; quia in angelicis spiritibus jam tunc quando creabantur ejus similitudo praecessit. Duo autem nunc nobis discutienda ocfuit, et quandiu mundus in illa permansit. Quantum conjicere potui ex iis quae in Scripturis de hac re sive rodiit, ubi nunc formata subsistit. Eratque terrenum hoc elementum medio eodemque imo loco subsidens caeteris in una confusione permistis forma meliore praeditum; sed iisdem circumquaque in modum cujusdam nebulae oppansis ita involutum ut apparere non posset quod fuit. Illa vero tria in una, sicut dictum est, adhuc confusione sa, circumquaque suspensa, eousque in altum porrigebantur quousque nunc sum
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ genesis. exͥodꝰ. leuiticꝰ. lib niii. deutero nomiũ Genesis aũ age¬
natione dr᷑. Eoxodꝰ ab exitu. Leuiticꝰ alenuitis. Lib mimi. qr ineo
numerant᷑ filii isrł. Dent̾o nomiũ scd̾alex. Heb̃ice aũ bresith.
hellemoth. uaiec̾. uaielaber: ad̾ abarĩ ¶I n ondine ꝓħ arũ octos
uolumina. E rimꝰ lib iosiȩ. qͥ ⁊ cħunaue. ⁊ iosuebennũ. id: fi¬

Expanded text:
i, Deuteronomium. Genesis autem a generatione dicitur; Exodus ab exitu; Leviticus a levitis. Liber numeri, quia in eo numerantur filii Israel. Deuteronomium secunda lex, Hebraice autem , bresith, hellesmoth, vagetra, vegedaber, adabarim: In ordine prophetarum octo sunt volumina. Primus liber Josue, qui et Jesu Nave, et Josue Bennun, id
Abbreviated transcription (Latin):
et ipso xp̃s humanitatẽ suã demonstrauit pꝰ. ut pꝰ manifesta¬
ret diuinitatẽ: et nͥq lux lucẽ p̃cedit. luxq peccatores ad tusti¬
tiã illuminat. illã lucẽ q̃ ustificatoᷤ adbeatitudinẽ illustrnt.
Ergo facta ÷ lux . pꝰ ꝗͣ soł claritas manifestaret᷑. et dies erat.
et tres dies erant. qñ luy erat. et sol non erat. Quarta
die iłlur̃ sol. et illa dies clara enit: q lum̃ uerũ habuit.
⁊ tenebrȩ nõ erant ulle. Sicnulla anima meret᷑ lum̃ soł
acciꝑe. et sũme ueritatis claritatẽ cõtẽplari: niũ tres isti
dies mea p̃cedant. Prima qͥđ die fit lux. et diudunt᷑
lux et tenebrȩ. uocat᷑q lux. dies. et tenebre nax. Secta die
fit firmam̃tũ collocari int̾ aqͥs suꝑiores. et aqͣs inferiores. &¬

Expanded text:
t post manifestaret divinitatem, et ubique lux lucem praecedit. Lux quae peccatores ad justitiam illuminat, illam lucem quae justificatos ad beatitudinem illustrat. Ergo facta est lux priusquam solis claritas manifestaretur; et dies erat: et tres dies erant quando lux erat et sol non erat. Quarta die illuxit sol, et illa dies clara erat; quia lumen verum habuit, et tenebrae non erant ullae. Sic nulla anima meretur lumen solis accipere et summae veritatis claritatem contemplari, nisi tres dies isti in ea praecedant. Prima quidem die fit lux, et dividuntur lux et tenebrae; vocatur fitque lux dies, et tenebrae nox. Secunda die firmamentum, colloca