comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ubi poneret᷑. & transacto sabbato emert aromata
ꝙ uenerunt ad monum̃tum. S utiq ait. Qũa mi¬
alie feminȩ curã sepulturȩ iħu habuerint. matrẽ
eiꝰ dicamꝰ absentẽ. aut alterã e̾ẽ mariã nescio quã
p̾sentẽ fuisse qndo illam dñs de cruce iam uiduam
ut matrẽ ioħi cõm̃dabat. Aut nũqd eugłistȩ ꝙ
fallunt᷑ & fallunt. ut eors mariã matrẽ dicerent.

Expanded text:
ubi poneretur: et transacto sabbato, emerunt aromata, ubi poneretur: et transacto sabbato, emerunt aromata, et venerunt ad monumentum. Et utique ait: Quam mialiae feminae curam sepulturae Jesu habuerint, matrem ejus dicamus absentem: aut alteram esse Mariam, nescio quam,  fuisse, quando illam de cruce Dominus jam viduam, ut matrem Joanni commendabat. Aut numquid Evangelistae et falluntur et fallunt, ut eorum Mariam matrem dicerent,
Abbreviated transcription (Latin):
Apetrũ ꝙ iacobũ frẽm dñi. & rursꝰ alio loco. Num¬
qͥd ñ habemꝰ potestatẽ manducandi ꝙ bibendi:
iudeoꝵ testimoniũ ñ admitteret. qͥ etiã nomina
alio loco nominari. ꝙ eosdẽ ẽẽ fr̃s dñi filios ma¬
riȩ. Matħ̾s loquit᷑. Erant aũ ibi haud dubium
quin ante crucẽ dñi etiã mulieres multȩ. alonge
expectantes. quȩ secute fuerant iħm agalilea
dei. Item marcꝰ. Erant aũ & mulieres a longe
aspicientes. int̾ quas erat iaria mago alene & ma¬
ria iacobi minoris. & ioseph mat̾ & salome. Ibiq
pꝰtmođu. Et aliȩ multȩ quȩ descenderant cũ eo
in iherłm. Necnon & lucas. Erant aũ maria mag
ꝙ sententiã suã non cestimoniis scͥpturarũ. s lu¬
brica disputatione conuulsam. Ecee inqͥt ioseph¬
fr̃s. ecce maria iacobi minoris & ioseph mat̾. Mi¬
noris aũ iacobi. ad distinctionẽ maioris qui erat
filiꝰ ⁊ebedei sicuti in alio loco marcꝰ ponit. Alaria
aũ magdalene & maria iacobi & ioseph uiderunt

Expanded text:
in alio loco: 217 Numquid non habemus potestatem manducandi et bibendi? Judaeorum testimonium non admitteret, qui etiam nomina alio loco nominari, et eosdem esse fratres Domini, filios Mariae. » Matthaeus loquitur: Erant autem ibi haud dubium quin ante crucem Domini et mulieres multae a longe spectantes, quae secutae fuerant Jesum a Galilaea, iliorum Zebedaei . Item Marcus: Erant autem et mulieres a longe aspicientes, inter quas erant Maria Magdalene, et Maria Jacobi minoris, et Joseph mater, et Salome : ibique post modicum: Et aliae multae quae ascenderant cum eo in Jerusalem. Necnon et Lucas: Erant autem Maria Maet sententiam suam, non testimoniis Scripturarum, sed lubrica disputatione convulsam. « Ecce, inqui. Ecce Maria Jacobi minoris et Josetis mater. Minoris autem Jacobi, ad distinctionem majoris, 218 qui erat filius Zebedaei, sicut et in alio loco Marcus ponit: Maria autem Magdalene, et Maria Jacobi, et Josetis, viderunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ non erit de illis fr̃ibꝰ de quib scͥptũ ẽ. Neq enĩ
tunc fr̃s eiꝰ credebant in eum. Sinon ẽ apłs. t̾eius
ad distinctionẽ maioris appellabit᷑ minor. cũ ma¬
ior & minor non int̾ tres sed int̾ duos soleant pre¬
deinde p̾t̾ triennum ueni ierosoli mam uidere
petrũ ꝙ mansi apud eum dieb S quindecim.
alium aũ apłors uidineminẽ nͥ iacobũ frẽm

Expanded text:
et non erit de illis fratribus, de quibus, scriptum est: Neque enim et non erit de illis fratribus, de quibus, scriptum est: Neque enim tunc fratres ejus credebant in eum. Si non est Apostolusad distinctionem majoris appellabitur minor, cum major et minor, non inter tres, sed inter duos soleant praeDeinde post triennium veni Jerusalem videre Petrum, et mansi apud illum diebus quindecim. Alium autem Apo
Abbreviated transcription (Latin):
matrẽ eiꝰ fuisse p̾sentẽ. dicis ioħi discipło ob uidu¬
itatem & solitudinẽ fuisse cõm̃datã. quasi iuxta
te non haberet quatuor filios. & innumeras filias.
quarũ consortio frueret᷑. Niduã qͦq nominas.
qͦd scͥptura non loquit᷑: & cum om̃ium eugłistarũ
exempla ꝓponas. soliꝰ tͥ u̾ba ioħis ñ complacent.¬
Dicis transitoriȩ ad crucẽ dñi eam fuisse presentẽ.
ne consulto p̾terisse uidearis: & tam̃ quȩ cũ illa mu¬
ueres fuerint siles. Ignoscerẽ nescienti. nisi uiderẽ
consulto reticentẽ. Audi itaq ioħes eugłista qͥd dicat
S tabant aũ iuxta crucẽ iħu mat̾ eiꝰ. & soror matris
eiꝰ maria cleophe: ꝙ maria magdalene. Nulli dubi¬
um est duos fuisse apłos. lacobi uocabulo nuncupa¬
tos. ia cobum rebedei. ꝙ iacobũ alpher. Istum mino
rem nescio qũe iacobũ. quẽ mariȩ filiũ nec tamen
matris dñi scͥptura cominemorat. apłm uis ẽe an
non  Siapłs ẽ: alphei filiꝰ erit. ꝙ credet in iħm:

Expanded text:
rem ejus fuisse praesentem, dicis Joanni discipulo ob viduitatem et solitudinem commendatam: quasi juxta te non haberet quatuor filios, et innumeras filias, quarum consortio frueretur? Viduam quoque nominas, quod Scriptura non loquitur. Et cum omnia Evangelistarum exempla proponas, solius tDicis transitorie, ad crucem Domini eam fuisse praesentem, ne consulto praeterisse videaris: et tamen quae cum illa mulieres fuerint, siles. Ignoscerem nescienti, nisi viderem consulto reticentem. Audi, itaque, Joannes quid dicat: Stabant autem juxta crucem Jesu mater ejus, et soror matris ejus Maria Cleophae, et Maria Magdalene . Nulli dubium est, 219 duos fuisse Apostolos Jacobi vocabulo nuncupatos, Jacobum Zebedaei, et Jacobum Alphaei. Istum, nescio quem minorem Jacobum, quem Mariae filium, nec tamen matris Domini Scriptura commemorat, Apostolum vis esse, an non? Si Apostolus est, Alphaei filius erit; et credet in Jesum;
Abbreviated transcription (Latin):
tes suꝑ his quȩ dicebant᷑ de eo. ꝙ bis similia quȩ iã
enumerauimꝰ ꝙ in quibꝰ parentes uocant᷑. Ae ne for¬
te de exemplarioꝵ uarietate causeris. qua tibi
stultissime ꝑsuasisti grecos codices eẽ falsatos. ad
ioħis eugłm uenio. in quo plenissime scribit᷑. Inue¬
nit philippꝰ nathanael: ꝙait illi. Quẽ scripsit moy
ana tareth. Certe hoc in tuo codice continet᷑. Re
sis hebes dicẽ ñ audebis di an putabat᷑: Cod̾e mͦ
estiment᷑ ꝙ fr̃s. quo estimatus ẽ & pat̾. Et qm̃ iam¬

Expanded text:
s super his quae dicebantur de eo , et his similia, quae jam enumeravimus, in quibus parentes vocantur. Ac ne forte de exemplariorum varietate causeris, quia tibi stultissime persuasisti Graecos codices esse falsatos, ad Joannis Evangelium venio, in quo planissime scribitur: Invenit Philippus Nathanael, et ait illi: Quem scripa Nazareth . Certe 225 hoc in tuo codice continetur. Resis hebes, dicere non audebis? An putabatur? Eodem modo aestimentur et fratres, quo aestimatus est et pa
Abbreviated transcription (Latin):
terra egypti. a pͥmogenito pharaonis qͥ sedebat
suꝑ thronũ. usq ad pͥmogenitos captiue que ẽ
ad lacũ. & om̃e pͥmogenitũ pecoris. Responde m.
qui tunc ab ext̾minatore fuerint int̾empti. pri
uocantꝰ qui fr̃s habent. gͦ ab int̾nitione unigeni¬
ti liberati sunt. Si aũ & unigeniti cęsi sunt: con¬
tra sententiã factũ ẽ. ut int̾ pͥmogenitos ꝙ unige¬
niti morerent᷑. Aut unigenitos liberabis a pęna.
& ridiculꝰ eris: aut si confiteberis int̾fectos: ingra¬
ti obtinebimꝰ & unigenitos pͥmogenitos appel
genito uoluerit ostendere fr̃s dñi in eugłiis no¬

Expanded text:
o Pharaonis, qui sedebat super thronum ejus, usque ad primogenitum captivae, quae est ad lacum, et omne primogenitum pecoris . Responde mihi, Qui tunc ab exterminatore fuerant interempti, primvocantur, qui fratres habent, ergo ab internecione unigeniti liberati sunt. Si autem ut unigeniti caesi sunt, contra sententiam factum est, et inter primogenitos et unigeniti morerentur. Aut unigenitos liberabis a poena, et ridiculus eris: aut si confiteberis interfectos, ingratis obtinebimus, et unigenitos primogenitos appellgenito voluerit ostendere, fratres Domini in Evangeliis no
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s dñi in eugłio intelligas appellari. Iuxta naturã:
S ed scͥptura ñ dic̃. nec marię eos uocans filios nec ioseph
Iuxtagentẽ.: S absurdũ ẽ ut pauci ex iudeis uocati sint
fr̃s. cuͦ om̃s qͥ ibi erant hac lege udei fr̃s potuerĩt appella¬
uocabat ꝙ fr̃s: Et si om̃s qͦq homines fr̃s. stultũ
cum generalit̾ om̃s homines hoc iure sint fr̃s. Re¬
stat gͥ ut iuxta suꝑiorẽ expositionẽ fr̃s intelligas

Expanded text:
res Domini in Evangelio intelligas appellari. Juxta naturam? Sed Scriptura non dicit, nec Mariae eos vocans filios, nec Joseph. Juxta gentem? Sed absurdum est, ut pauci ex Judaeis vocati sint fratres, quum omnes qui ibi erant hac lege Judaei, fratres potuerint appellavocabat et fratres? Aut si omnes quia homines, fratres, 223 stultum cum generaliter omnes homines hoc jure sint fratres. Restat igitur, ut juxta superiorem expositionem fratres eos intelligas
Abbreviated transcription (Latin):
Et in alio loco. Si aũ fuerit adolescentula desponsa¬
ta uiro & inuenerit eã homo in ciuitate ꝙ dormi¬
erit cum ea. educetis utrũq ad portã eiuitatis illiꝰ
ꝙ lapidabunt᷑ lapidib & morient᷑. adolescentula
num ex uob̃ ipsis Clecñ & alibi. Et quis ille homo
desponsata & non potiꝰ sine sponso siue ut scͥptura
appellat marito uirgo conceꝑit. seiat tͥplicem fuis¬
se rationem. pͥmo ut ꝑ genealogiam ioseph euiꝰ ma¬
ne uxta legem moysi quasi adult̾a lapidaret᷑ a ppło:
t̾eio ut ad egiptũ fugiens haberet solatium custodis
exemplum susannȩ sententia om̃ium condẽpnas¬
sec. cum hodie toto eredente iam mundo argumen¬
tent᷑ uidei ẏsaia dicente. ecce uirgo in utero ẽcipiet

Expanded text:
Et in alio loco: Si autem fuerit adolescentula desponsaEt in alio loco: Si autem fuerit adolescentula desponsata viro, et invenerit homo eam in civitate, et dormierit cum ea, educetis utrumque ad portas civitatis illius, et lapidabuntur lapidibus, et morientur. Adolescentula num ex vobismetipsis . Necnon et alibi: Et quis ille homo,desponsata, et non potius sine sponso, sive ut Scriptura appellat marito, virgo conceperit, sciat triplicem fuisse rationem. Primo, ut per genealogiam Joseph, cujus Ma09 Secundo, ne juxta legem Moysi ut adultera lapidaretur a populo. Tertio, ut ad Aegyptum fugiens haberet solatium, custodis exemplum Susannae, sententiae omnium condemnassent, cum hodie, toto jam credente mundo, argumententur Judaei, Isaia dicente, Ecce virgo in utero concipiet
Abbreviated transcription (Latin):
inciꝑet. quasi dixerit antequã oscula complexꝰq
miscerent anteꝗͣ rem agerent nuptiarũ. inuenta
a ioseph: qui sponse uterũ tumentẽ pene iam licen¬
tia maritali ꝙ curiosis oculis dep̾hendit. Non tam̃
sequit᷑ ut pͥorib docuimꝰ exemplis eũ eũ maria
conuenisse pt partum. ouiꝰ conueniendi deside¬
rium uteri conceptione sublatũ ẽ. Qd̾ autẽ in
sompnis đr ad ioseph. ne timeas mariã acciꝑe con¬
iugem tuam. & rursũ exurgens aũ ioseph a somp¬
no fec̃ sic̃ p̾cepit ei angłs dñi. & accepit uxorẽ suã.
nullum debet mouere quasi ex eo qd̾ uxor ẽ appel¬
lata sponsa eẽ desierit. cũ hanc scͥpture diuine con¬
suetudinẽ nouerimꝰ. ut sponsas appellet uxores
sic̃ ꝙ in sequentib deuteronomii testimoniis ap¬
probat᷑. Si quis inquit inuenerit uirginẽ desponsa¬
tam uiro in campo. & uim faciens dormierit cũ ea
morte moriat᷑: qͥa humiliauit uxorẽ ꝓxum sui.

Expanded text:
inciperet. Quasi dixerit: Antequam oscula amplexusque inciperet. Quasi dixerit: Antequam oscula amplexusque miscerent; antequam rem agerent nuptiarum, inventa a Joseph, qui sponsae uterum tumentem pene jam licentia maritali, et curiosis oculis deprehendit. Non tamen sequitur, ut prioribus docuimus exemplis, eum cum Maria convenisse post partum, cujus conveniendi desiderium, uteri conceptione sublatum est. Quod autem in somnis dicitur ad Joseph: Ne timeas accipere Mariam uxorem tuam. Et rursum: Exsurgens autem Joseph a somno, fecit sicut praecepit ei Angelus Domini, et accepit uxorem suam, nullum movere debet, quasi ex eo quod uxor est appellata, sponsa esse desierit: cum hanc esse Scripturae divinae consuetudinem noverimus, ut sponsas appellet uxores. Sicut in sequentibus Deuteronomii testimoniis approbatur: Si quis, inquit, invenerit virginem desponsatam viro in campo, et vim faciens dormierit cum ea, morte moriatur, quia humiliavit uxorem proximi sui .
Abbreviated transcription (Latin):
deret. doleãne an rideã nescio. imꝑitiȩ arguã. an
temeritatis accusem. quasi si ꝗͥs dixerit. anteꝗͣ. in
portu pranderẽ ad affricã nauigaui. nĩ possit sta¬
re sententia: nͥ ei in portu qͣndoq prandendũ sit:
Aut si uelimꝰ dice̾. Paulꝰ apłs antequã ad ispanias per
geret romȩ in uineula comectꝰ ẽ. aut certe illud helui¬
dius anteꝗͦ. penitentiã ageret morte preuentꝰ est.
statim aut paulo pt uincula ad ispanias sit eundu.
aut heluidio penitentia agenda pͦt mortẽ. cum
scͥptura dicat in inferno aũ qͥs confitebit᷑ tͥ An po¬
tius sic intelligendii. qd̾ ante p̃positio lieet sepe ꝙ¬
consequentia indicet. tam̃ ñ nũꝗͣ. ea tantũ quę
priꝰ cogitabantꝰ ostendat. nec necesse sit ut cogita¬
ta fiant. cum ideo aliud int̾uenerit ne ea quȩ cogi¬
tata sunt fierent: Igitur eum eugłista dieat pͥusꝙͣ.
conuenirent. ꝓximũ nuptiarũ tempꝰ ostendit. ꝙ
in eo iam rẽ fuisse. ut quȩ priꝰ sponsa fuerat ẽẽ uxor

Expanded text:
deret, doleamne, an rideam, nescio. » Imperitiae arguam, an temeritatis accusem? Quasi si quis dixerit: Antequam in portu pranderem, ad Africam navigavi, non possit stare sententia, nisi ei in portu prandendum quandoque sit. Aut si velimus dicere: Paulus apostolus antequam ad geret, Romae in vincula coniectus est. Aut certe illud, Helvidius antequam poenitentiam ageret, morte praeventus est: statim, aut paulo post vincula ad Hispanias sit eundum, aut Helvidio poenitentia agenda post mortem, cum Scriptura dicat: In inferno autem quis confitebitur tibi? tius sit intelligendum, quod, ante, praepositio, licet saepe consequentiam indicet, tamen 208 nonnumquam ea tantum quae prius cogitabantur, ostendat. Unde nec necesse sit ut cogitata fiant, cum aliud ideo intervenerit, ne ea quae cogitata sunt, fierent. Igitur cum Evangelista dicat: priusquam convenirent, proximum nuptiarum tempus ostendit, et in eo jam rem fuisse ut, quae prius sponsa fuerat, esse uxor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ accepit uxorẽ suã ꝙ ñ fuit ampliꝰ ausꝰ ẽtingere eam.
sic̃ de thamar dix̃ ꝙ iuda: An defuerunt matheo u̾ba.
quibꝰ ia qd̾ uolebat intelligi posset effari: Non cogno¬
uit in qͥt eam. donec peꝑit filium. Post partũ gͦ cog¬

Expanded text:
Et accepit uxorem suam, et non fuit amplius ausus contingere eam : Et accepit uxorem suam, et non fuit amplius ausus contingere eam : sicut de Thamar dixit et Juda? Aut defuerunt Matthaeo verba quibus id quod intelligi volebat, posset effari? Non cognovit, inquit, eam donec peperit filium Matth. I,
Abbreviated transcription (Latin):
seđm uerbum tuũ in pace. quia uidert̃ oeuli mei sa¬
lutare tuum. qui annã ꝓphetissã. magos. stellam.
herodem. angłm. uiderat. qui inquã miracula tan¬
ta cognouerat. di templũ sꝑ̃s scĩ sedem. dni sui ma¬
trem audebat attingere: Et certe maria c̃seruabat
omĩa u̾ba hec conferens in corde suo. Ac ne impuden¬
ter neges ista ignorasse ioseph: & erat inqͥt lucas
pat̾ illiꝰ ꝙ mat̾ ammirantes suꝑhis quȩ dicebantur
de eo. licet tumira imprudentia hȩc in grecis eodi¬
cibꝰ falsata contendas. quȩ ñ solũ om̃s pene gretiȩ
tractatores in suis uoluminib reliquert. s ñnulli
qͦq latini ita ut in grecis habetꝰ assũpsert̃. Nec ne¬
cesse ẽ. nẽ de exemplarioꝵ uarietate tractare. cum
om̃e ꝙ ueteris & nouȩ scͥpturȩ instrum̃tũ in latinũ
sermonẽ translatũ sit: ꝙ multo purior manare
nuge sunt: ꝙ argum̃tatio suꝑflua. ꝙ disputatio
magis curiosa quã uera: Nlũ qd potuit scͥptura dic̃e

Expanded text:
m verbum tuum in pace: quia viderunt oculi mei salutare tuum : qui Annam prophetissam, Magos, stellam, Herodem, Angelos viderat; qui, inquam, miracula tanta cognoverat, Dei templum, Spiritus sancti sedem, Domini sui matrem audebat attingere? Et certe Maria conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo . Ac ne impudenter  Al. imprudenter neges, ista ignorasse Joseph: Et erant, inquit Lucas, pater illius, et mater admirantes super his, quae dicebantur de eo. Licet tu mira impudentia haec in Graecis codicibus falsata contendas, quae non solum omnes pene Graeciae Tractatores in suis voluminibus reliquerunt; sed nonnullie Latinis, ita ut in Graecis habetur, assumpserint. Nec necesse est nunc de exemplariorum varietate tractare, cum omne et veteris et novae Scripturae instrumentum in Latinum sermonem exinde translatum sit, et multo purior manare nugae sunt. et argumentationes superfluae, et disputatio magis curiosa, quam vera. Numquid non potuit Scriptura dicere:
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ haalma. ñ bethtula: adu̾sum qͥͦs in alio loeo eõ¬
petentis disseremꝰ. Deniq excepto ioseph & elisabeth
ꝙ ipsa maria paucisq admodũ siqͦs ab his audisse
seph. in tantũ ut etiã eugłiste opimonẽ uulgi ex¬
prim̃tes quȩ uera hẏstoriȩ lex est: patrẽ eum dixe¬
rint saluatoris ut ibi. ꝙ uenit in sp̃u in tempłu. haud
dubiũ quin symeon: & cũ inducerent parentes pu
erum iħm ut facerent de illo scđ̾m consuetudinẽ
legis. S alibi. Et erant pat̾ eis ꝙ mat̾ ad mirantes
qͦmͦ erit hoc quia uirũ ñ cognoui. qđ de ioseph lo¬
quat᷑ ausculta. fili qͥd fecisti nob̾ sie: Eece pat̾ tuus
ꝙ ego dolentes querebamꝰ te. Non hic udeoꝵs ut
pleriq argum̃tant᷑. ñ illudentiũ uor ẽ. Eugliste¬

Expanded text:
n BETHULA? Adversus quos in alio loco competentius disseremus. Denique excepto Joseph, et Elisabeth, et ipsa Maria, paucisque admodum, si quos ab his audisse seph: intantum, ut etiam Evangelistae opinionem vulgi exprimentes, quae vera historiae lex est, patrem cum dixerint Salvatoris, ut ibi, Et venit in spiritu in Templum haud dubium quin Simeon et cum inducerent parentes ejus puerum Jesum, ut facerent de illo secundum consuetudinem legis . Et alibi: Et erant pater illius et mater admirantes Quomodo erit hoc, quia virum non cognovi, quid de Joseph loquitur, ausculta: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego, dolentes quaerebamus te . Non hic Judaeorum, ut plerique argum
Abbreviated transcription (Latin):
t̾tulliano quidẽ nichil ampliꝰ dico. quã ȩccłiȩ ho¬
minem ñ fuisse. de uictorino uͦ id assero. qd̾ & de eu̾¬
gelistis. fr̃s eum dixisse dñi ñ filios marię. fr̃s aũt
eo sensu quẽ suꝑiꝰ exposuimꝰ. ꝓpin quitate ñ matre.
Uerum nugas terimꝰ ꝙ fonte ueritatis amisso opi¬
nionũ riuulos consectam᷑. Num qͥd ñ possum tibi
totam ueterũ scͥptoꝵs seriẽ cõmouere ignatiũ. po¬
li carpũ. hẏreneum. iustinũ mrẽm. multosq apłi

Expanded text:
uidem nihil amplius dico, quam Ecclesiae hominem non fuisse. De Victorino vero id assero, quod et de Evangelistis, fratres eum dixisse Domini, non filios Mariae. Fratres autem eo sensu, quem superius exposuimus, propinquitate, non natura. Verum nugas terimus, et fonte veritatis omisso, opinionum rivulos consectamur. Numquid non possum tibi totam veterum Scriptorum seriem commovere: Ignatium, Polycarpum, Irenaeum, Justinum Martyrem, multosque ali
Abbreviated transcription (Latin):
famam conseruandã pat̾ sit ab om̃ibꝰ estimatus.
in tantũ suũ ñ ẽẽ qui c̃ceptꝰ fuerat confidebat. S ed
iam satis docendi magis quã respondendi studio
disputatũ ẽ. cur ioseph pat̾ dñi. eur maria appella
tio: nẽ illud ẽ disserendu qͦmͦ scͥptura dicit. Ex¬
urgens aũ ioseph a somno. fec sic̃ p̾cepit ei angłs
dĩ. & accepit uxorẽ suã ꝙ ñ cognoscebat eam
donec peperit filiũ suũ ꝙ uocauit nom̃ eiꝰ iħm.
n quo pͥmũ adu̾sariꝰ suꝑfluo labore desudat cog¬
noscendi uerbũ ad coitũ magis quã ad scientiã refe¬
rendum. quasi hoc qͥsqͦ negauerit. & eas ineptias
quas redarguit aliquando prudens quispiã potue.¬
rit suspicari Deinde uult dicere. qd̾ donec siue
usq aduerbiũ certum tempꝰ significet. qͦ eõ pleto
fiat id quod usq ad illud tẽporis qd̾ p̾scͥptũ ẽ. non
fiebat uelut in p̃senti & ñ eognoscebat eã donec
peꝑit filium. apparet inqͥt cognitã ee̾ post par¬

Expanded text:
ae conservandam, pater sit ab omnibus aestimatus, 210 Intantum suum non esse, qui conceptus fuerat, confidebat. Sed jam satis docendi magis, quam respondendi studio disputatum est, cur Joseph pater Domini, cur Maria appellattio: nunc illud est disserendum, quomodo Scriptura dicat: Exsurgens autem Joseph a somno, fecit sic non cognoscebat eam, donec peperit filium, et vocavit nomen ejus Jesum . In quo primum adversarius superfluo labore desudat, cognoscendi verbum ad coitum magis, quam ad scientiam referendum: quasi hoc quisquam negaverit, et eas ineptias quas redarguit, aliquando prudens quispiam potuerit suspicari. Deinde vult docere, quod donec, sive usque, adverbium, certum tempus significet: quo completo fiat id, quod usque ad illud temporis quod praescriptum est, non fiebat, velut in praesenti: Et non cognoscebat eam, donec pe
Abbreviated transcription (Latin):
telligit᷑ de ioseph eugłistam id indicasse de quo
scandalum pot̾it moueri. ñ eã cognitam ẽẽ a uiro
suo usq ad partũ. ut multomagis intelligeremꝰ eo¬
gnitam ñ fuisse pꝰt partũ. a qua tune abstinuit
cum adhuc de uisione poterat fluctuare. Ad sũmã
illud requiro. quare se abstinuerit ioseph usq ad
partꝰ diem. Respondebit utiq. quia angłm au¬
dierit dicentẽ. qd̾ enĩ in ea natũ ẽ de spu sc̃o est.
Ad quod nos inferimꝰ. Et certe audierat ioseph fili
dauid ne timeas acciꝑe mariã coniugẽ tuã. Prohi¬
bitum ei fuerat ne relinqueret. ne adulterã estima¬
ret uxorem. Nũqͥd & a congressu ẽiugis seꝑatꝰ fue¬
rat. cum utiq ne separaret᷑ magis fiusset ammonitꝰ:
Et audebat inquiunt uir iustꝰ di in utero audiens
filium de uxoris coitu eogitare: Pulchre. Qui gͦ
somnio tantũ credidit ut uxorẽ ñ auderet attin¬
gere. is pꝰtꝗͣ. pastoꝵ uoce cognouerat angłm dñi

Expanded text:
telligitur de Joseph, Evangelistam id indicasse, de quo telligitur de Joseph, Evangelistam id indicasse, de quo scandalum poterat moveri, non eam cognitam esse a vito suo usque ad partum, ut multo magis intelligeremus cognitam non fuisse post partum, a qua tunc se abstinuit, cum adhuc de visione poterat fluctuare. 8. Ad summam, illud requiro, quare se abstinuerit Joseph usque ad partus diem. Respondebit utique, quia Angelum audierit dicentem: Quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est . Ad quod nos inferimus, et certe audierat, Joseph, fili David, ne timeas accipere Mariam uxorem tuam . Prohibitum ei fuerat, ne relinqueret, ne adulteram existimaret uxorem. Numquid et a congressu conjugis separatus fuerat, cum utique ne separaretur magis fuisset admonitus? Et audebat, inquit, vir justus, Dei in utero audiens filium, de uxoris coitu cogitare? Pulchre. Qui ergo somnio tantum credidit, ut uxorem non 213 auderet attingere: is postquam pastorum voce cognoverat, Angelum Domini
Abbreviated transcription (Latin):
& sepeliuit in gech ꝓpe domũ phegor: & nemo
scit sepulchrũ eiꝰ usq in hodiernũ diem. Certe
hodiernꝰ dies illiꝰ tẽporis estimandꝰ ẽ: quo ipsa¬
historia conterta ẽ. Siue moysen dicere uolueris.
auctorẽ pentatheuci. siue ez drã eiꝰde instauratorẽ
oꝑis. ñ recoso. Nunc hoc querit᷑. ut id qd̾ dictũ
est. usq in diẽ istũ. ad illã referat᷑ ętatẽ quo libri
tot iam annoꝵ usq nos uoluminib exactis. aut
aut moysi tumulũ inuestigatũ. qͥa obnixe asserit
post. donec. & usq eẽ inciꝑe. qd̾ tam diu ñ fuit qũa
diu compleret᷑ ꝙ donec. Quinpotiꝰ animadu̾tat
scͥpture sc̃e ydioma. ꝙ nob̾cũ in quo hesitabat
intelligat ea de quib posset ambigere si ñ fuissent
seripta signari. cetera uͦ nr̃e intelligentiȩ derelinqͥ.
Si enim adhuc recenti tẽpore uiuentib his qui uide¬
rant moysen sepulchrũ eiꝰ potuit ignorari multo
magis tot sełis p̾t̾euntib: iuxta quod ꝙ aliud in¬

Expanded text:
 eum in Geth, prope domum Phegor, et nemo scit sepulcrum ejus usque in diem istum . Certe hodiernus dies illius temporis aestimandus est, quo historia ipsa contexta est, sive Moysen dicere volueris auctorem Pentateuchi, sive Ezram ejusdem instauratorem operis, non recuso. Nunc hoc quaeritur, an id quod dictum est, usque in diem istum, ad illam referatur aetatem, qua libri tot jam annorum usque ad nos voluminibus exactis, aut aut Moysi tumulum investigatum, quia obnixe asserit, post donec et usque, esse incipere, quod tamdiu non fuit quamdiu usque compleretur et donec. Quin potius animadvertat Scripturae sanctae idioma, et nobiscum, in quo haesitabat, intelligat ea, de quibus posset ambigi, si non fuissent scripta, signari, caetera vero nostrae intelligentiae derelinqui. Si enim adhuc recenti tempore, viventibus his qui viderant Moysen, sepulcrum ejus potuit ignorari, multo magis tot saeculis praetereuntibus. Juxta quod et illud in
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i concubitꝰ suspitione tueat᷑. Ipse qͦq d̾s pat̾
est imp̃candꝰ ut matrẽ filii sui uirginẽ ostendat
fuisse post partum. quȩ fuit antequã nupta
cticorũ tendicula s nec aristotilis spmeta conqͥ¬
rimꝰ: ipsa scͥpturarũ u̾ba ponenda st̃: ipsis quibꝰ
adũsum nos usus ẽ testimoniis reuincat᷑. ut in¬

Expanded text:
omni concubitus suspicione tueatur. Ipse quoque Deus Pater omni concubitus suspicione tueatur. Ipse quoque Deus Pater est imprecandus, ut matrem Filii sui, virginem ostendat fuisse post partum, quae fuit mater antequam nupta.lecticorum tendiculas, nec Aristotelis spineta conquirimus: ipsa Scripturarum verba ponenda sunt: ipsis quibus adversum nos usus est testimoniis, revincatur, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
luidi uis ellũ responderẽ fac̾e distul. ñ¬
qd̾ difficile fuerit hominẽ rusticanũ & uix pͥmis
qͦq imbutũ litteris suꝑ ueri assertione conuincere.
sed ne respondendo dignꝰ fieret qͥ uinceret᷑. Huc ac¬
cedebat qd homo turbulentꝰ & solꝰ in uniu̾so mun¬
do sibi ꝙ laicꝰ ꝙ sac̾dos. qui ut ait ille loquacitatẽ
nȩ conseientiȩ signũ arbitraret᷑. accepta materia
disputandi ampliꝰ inciꝑet blasphemare. ꝙ quasi
de sublimi loco in totũ orb̾e ferre sententiã meq
quia ueritate ñ posset laceraret conuituis. Uerũ¬
quia hȩc omĩa tam iusta & silentii causa ob scan¬
dalum fr̃m qui ad eiꝰ rabiem mouebant᷑ iustiori
fine cessarẽ iam ad radicẽ infruotuosȩ arboris
eugłii securis ẽ admouenda & cum in fecundita¬
te folioꝵ tradenda flammis. ut diseat aliqndo
reticere qͥ nũꝗͣ didicit loqui. Igitꝰ sc̃s̃ mͥ inuocan¬
tris hospitiũ cuiꝰ decẽ m̃sib inhabitator fuit. ab

Expanded text:
lvidii responderem, facere distuli: nquod difficile fuerit, hominem rusticanum, et vix primis quoque imbutum litteris, super veri assertione convincere; sed ne respondendo dignus fieret, qui vinceretur. Huc accedebat quod homo turbulentus, et solus in universo mundo sibi et laicus et sacerdos qui, ut ait ille, loquacitatem nae conscientiae signum arbitratur accepta materia disputandi, amplius inciperet blasphemare, et quasi de sublimi loco in totum orbem ferre sententiam: meque quia veritate non posset, laceraret  Al. quia hae omnes tam justae silentii mei causae, ob scandalum fratrum, qui ad ejus rabiem movebantur, justiori fine cessarunt, jam ad radices infructuosae arboris Evangelii securis est admovenda , et cum infecunditate foliorum tradenda flammis, ut discat aliquando 206 reticere, qui numquam didicit loqui. 2. Igitur sanctus mihi invocantris hospitium, cujus decem mensibus inhabitator fuit, ab
Abbreviated transcription (Latin):
Esto. De homine dictum sit: ñ negamꝰ. de eo qui
passus ẽ. crucẽ. qui pꝰtea iubet᷑ sedere adextris.
Qͥ d sibi uult hoc quod ait. oportet enĩ illũ regnare.
donec ponat om̃s inimicos suos sub pedibꝰ eiꝰ: Nũ qͥd
regnare desistere. cum utiq tune magis regnare
dñm. quã diu misediam impetret. & ptͦ impetra¬
tam miscđiam oculos retorquebit ad t̾ras. qui in
alioloco dic̃. oculi mei defecert in salutare tuum. &
in u̾bum iusticię tuȩ: Poterã innumerabilia suꝑ
hoc exempla congerere. ꝙ omnẽ lacessentis ꝓcacita¬
tem testimonioꝵ nube celare. Uerum adhuc pau¬
ca subiciã. ut his similia ipse sibilector inueniat.
Loquit᷑ in genesi sermo diuinꝰ. Et tradidert iacob
deos alienos qͥ erant in manib eoꝵ. & in aures quȩ
erant in auriculis eoꝵs. ꝙ abscondit eas iacob sub
therebintũ quȩ ẽ in sicimis. ꝙ ꝑdidit eas usq in ho¬
diernũ diẽ. Item in fine deutero nomii. Et defun¬

Expanded text:
Istud de homine dictum non negamus, de eo qui passus est crucem, qui postea sedere jubetur a dextris. Quid sibi vult hoc quod ait: Oportet enim illum regnare donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus? Nunquid regnare desistet: cum utique tunc magis regnare Dominum, quamdiu misericordiam impetret, et post impetratam misericordiam, oculos torquebit in terram? Qui in alio loco dicit: Oculi mei defecerunt in salutare tuum, et inexempla congerere, et omnem lacessentis procacitatem, testimoniorum nube celare; verum adhuc pauca subjiciam, ut his similia ipse sibi lector inveniat. 7. Loquitur in Genesi sermo divinus: Et tradiderunt Jacob deos alienos, qui erant in manibus eorum, et inaures quae erant in auriculis eorum. Et abscondit ea Jacob subter terebinthum, quae est in Sichimis, et perdidit ea usque in hodiernum die
Abbreviated transcription (Latin):
dienda siutm corꝑis menbra c̃eutiens. Ad qd nos
breuit᷑ respondemꝰ. Q cognoscebat & usq ser¬
monẽ in scpturis scĩs duplicit̾ intelligi. Et de eo
quidẽ quod scͥptũ ẽ. cognoscebat ad coitũ ẽẽ refe¬
rendum ipse disseruit. nullo dubitante qͥn ad soi¬
entiã sepe referat᷑ ut ibi. remansit puer ihe in ie¬
rusalem: & non cognouert parentes eiꝰ. nẽ illuo ẽ
ostendendũ. ut qͦmͦ ibi scͥpturȩ c̃suetudinẽ secutꝰ¬
est: sic etiã indonec eiꝰd̾e scͥpturȩ auctoritate fran¬
gatur. quȩ sepe certũ tempꝰ sic̃ ipse disseruit ineiꝰ
assumptione significat. sepe infinitũ ut ẽ illud qd̾
donec consenescatis ego sum. Numꝗͥd pꝰtꝗͣ. illi senu¬
erint ds ẽẽ desistet: & saluator in eu̾głio ad apłos.¬
Ecce inqͥt ego uob̾eũ sum om̃ib dieb usq ad eon¬
summationẽ scłi. Ergo pt consummationẽ scłi
a discipulis dñs abscedet: Et tune qͣndo in duo¬
decim soliis iudicaturi st̃ duodecĩ trib isrł dñi

Expanded text:
s. --Ad quod nos breviter respondemus, et cognoscebat, et usque, sermonem, in Scripturis sanctis, dupliciter intelligi. Et de eo quidem quod scriptum est, cognoscebat, ad coitum esse referendum, ipse disseruit: nullo dubitante, quin ad scientiam saepe referatur, ut ibi: Remansit puer Jesus in Jerusalem, et non cognoverunt parentes ejus. Nunc illud est ostendendum, ut quomodo ibi est, sic etiam in donec, ejusdem Scripturae auctoritate frangatur, quae saepe certum tempus ut ipse disseruit in ejus assumptione significat, saepe infinitum, ut est illud, qdonec senescatis ego sum . Numquid postquam illi senuerint, Deus esse desistet? Et Salvator in Evangelio ad Aposvobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Ergo post consummationem saeculi a discipulis suis Dominus abscedet, et tunc quando in duodecim soliis judicaturi sunt duodecim tribus Israel , Domini
Abbreviated transcription (Latin):
uestigiis ꝑsequentes pugnantia int̾ se dixisse doce¬
amꝰ Desponsata confitetꝰ. ꝙ statĩ uxorẽ uult ẽẽ
quã confessꝰ ẽ sponsam. Rursum quã uxorẽ no¬
minat. dic̃ non ob aliud desponsatã. nͥ qndoq nu¬
pturam. Et ne parũ hoc arbitrem᷑. habes inquit
desponsatã ñ comm̃datã. idẽ necdũ uxorẽ. n ecdu

Expanded text:
pugnantia inter se dixisse doceamus. Desponsatam confitetur: et statim uxorem vult esse quam confessus est sponsam. Rursum quam uxorem nominat, dicit non ob aliud desponsatam, nisi quandoque nupturam. Et ne parum hoc arbitremur: « Habes, inquit, desponsatam, et non commendatam, id est, necdum uxorem, necdum
Abbreviated transcription (Latin):
ris. quȩ in diu̾sis codicib ita uaria est ut tolera¬
ri uix possit. & ita suspecta ne in greco aliud
inueniat᷑. ut inde aliqͥd ꝓbare aut ꝓferre dubi¬
tetur. breuẽ putabam futuram hanc epłam. s
nescio qͦmͦ istud mͥ dulce factũ ẽ in ea ꝓgredi. ac
si tecũ loquerer. S ed obsecro te ꝑ dñm: nete pi¬
geat ad omĩa respondere. & p̾stare mͥ qnͣtũ po¬
tueris presentiam tuam.¬
ad ugustinum.x

Expanded text:
ris, quae in diuersis codicibus ita uaria est, ut toleraris, quae in diuersis codicibus ita uaria est, ut tolerari uix possit, et ita suspecta, ne in Graeco aliud inueniatur,\' ut inde aliquid proferre aut probare dubitetur. breuem putabam futuram hanc epistulam, sed nescio quo modo ita mihi dulce; factum est in ea progredi, ac si tecum loquerer. sed obsecro te per dominum, ne te pigeat ad omnia respondere et praestare mihi, quantum potueris, praesentiam tuam.AD AUGUSTINUM.
Abbreviated transcription (Latin):
plura: Coactꝰ ẽ ħo uelut m̃dositatẽ corrigere:
uolens pt magnũ ꝑiculũ non sine plebe rema
nere. Vnde etiã nob uidetꝰ aliqnͣdo te qͦq in
nonnullis falli potuisse Ꝙ uide hoc quale sit
in eis litteris. quȩ ñ possunt collatis usitata¬
rum linguarũ testimoniis em̃dari. Pinde ñ
ex greco int̾p̾tatꝰ es: quia ꝙ pene in om̃ib
nulla offensio ẽ. cũ scͥpturã grecã contule¬
rimꝰ. Unde si qͥs ꝗͣ ueteri falsitati contentiosꝰ
fauerit. ꝓlatis collatisq codicib uł docetur
facillime uł refellit᷑. Et si quedã uerissime me¬
rito mouerit: qͥs tam durꝰ ẽ qͥ labori tã utili
non facile ignoseat. cui uicẽ laudis referre ñ
sufficit: Qdͥ aũ cͥ uideat᷑ eur in multis alit̾
se habeat hebreoꝵ codicũ auctoritas. alit̾
re. Neq enĩ paruum pondꝰ ħt illa quȩ sic me¬
ruit diffamari. ꝙ qua usos apłos ñ solũ res
ipsa indicat. s etiã te attestatũ ẽẽ memini. ac

Expanded text:
gere, volens, post magnum periculum, non remanere sine plebe. Unde etiam nobis videtur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse. Et vide hoc quale sit, in eis litteris, quae non possunt collatis usitatarum linguarum testimoniis emendari. 6. Proinde non ex Graeco interpretatus es: quia pene in nulla offensio est, cum scripturam Graecam contulerimus. unde, si quisquam ueteri falsitati contentiosus fauerit, prolatis conlatisque codicibus uel docetur facillime uel refellitur. et si quaedam rarissime merito mouent, quis tam durus est, qui labori tam utili non facile ignoscat, cui uicem laudis referre non sufficit? quid tibi autem uideatur, cur in multis aliter se habeat Hebraeorum codicum auctoritas, aliterre. neque enim paruum pondus habet illa, quae sic meruit diffamari et qua usos apostolos non solum res ipsa indicat, sed etiam te adtestatum esse memini. ac
Abbreviated transcription (Latin):
dum qͦmͦ sponsa dicat filii matͥs meȩ pugna¬
uerunt adu̾sum me: & qnͣdo adu̾sꝰ eã fr̃m
pugna surrexit. Uide paulum ȩccłiȩ ꝑsecu¬
torem. & intelliges qͦmͦ filiꝰ matris eiꝰ pugna¬
uerit contͣ eam. ꝑ secutores ȩccłiȩ egerunt pe¬
nitentiã: ꝙ adu̾sarii eiꝰ rursꝰ ad sororis signa
conu̾si. p̃dicauer̃t fid̃e quã ante destruebant.
Hoc ꝓpħico spũ sponsa nune cantans ait.
Dimicauerunt in me: posuerunt mę custođe in ui¬
neis. uineam meã ñ custodiui.

Expanded text:
dum quomodo sponsa dicat: Filii matris meae pugnaverunt adversum me. Et quando adversus eam fratrum pugna surrexit. Vide Paulum Ecclesiae persecutorem: et intelliges quomodo filius matris ejus pugnaverit adversus eam. Persecutores Ecclesiae egerunt poenitentiam, et adversarii ejus rursum ad sororis signa conversi, praedicaverunt fidem, quam ante destruebant. Hoc prophetico spiritu sponsa nunc cantans, ait: Dimicaverunt in me, posuerunt me custodem in vineis: vineam meam non custodivi.
Abbreviated transcription (Latin):
tractatione cunctoꝵ ipse sibi lector inueniat.
Incentesimo septimo decimo psalmo uͥ nos le¬
gimus o dñe saluum me fac o dñe benepro¬
sꝑare. benedictꝰ qui uenit in nomine dñi.
in hebreo legit᷑. anna adonay osyanna. anna
adonay. as liena. barue. abbabasen adonay.
quod aquila & simmachꝰ. ꝙ theodotion. & qͥn¬
ta editio. ne quid in latino uideam᷑ mutare. ita

Expanded text:
tractatione cunctorum ipse sibi lector inueniat. tractatione cunctorum ipse sibi lector inueniat. In centesimo septimo decimo psalmo, ubi nos legimus: o domine, saluum me fac, o dttmine, beneprospera; benedictus, qui uenit in nomine domini, in Hebraeo legitur: anna adonai, osianna, anna adonai, aslianna; baruch abba basem adonai. quod Aquila, Symmachus, Theodotion et quinta editio, ne quid.in Latino mutare uideamur, ita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝓpħas qm̃ nazareus uocabit᷑. ꝙ illud. ex egyp¬
to uocaui filium meũ: ita ꝙ nunc in hebreis
codicib ueritas expͥmenda ẽ. unde in hanc
uocem uulgꝰ ꝙ maxime consona int̾ se paruu¬
loꝵs turba ꝓruꝑit. dicente matheo. Turbe aũ
quȩ p̾cedebant & quȩ sequebant᷑ clamabant
dicentes. Osyanna filio dd̃. benedictꝰ qui uenit
in nomine dñi: osyanna in excelsis. Marcꝰ uͦ
ita posuit. Clamabant dicentes. O syanna
benedictꝰ qͥ uenit in noĩe dñi: benedictum¬
quod uenit in nomine dñi regnũ pat̾s nr̃i
dauid. osyanna in excelsis. Ioħs qͦq pari uoce
consentit. & clamabant. O sanna. benedictꝰ
qui uenit innoĩe dñi. rexisrł. Solꝰ lucas u̾bũ
osyanna ñ posuit. in reliqͣ int̾p̃tationis par¬
te consentiens. benedictꝰ qui uenit rex in
nomine dñi. pax in celo & gła in excelsis.
Igitur ut diximus ipsa hebrea uerba ponen¬
da sunt. ꝙ om̃ium int̾p̃tum opinio digeren¬
da. qͦ faciliꝰ quid suꝑ hoc sentiendũ sit ex re¬

Expanded text:
abitur, et illud: ex Aegypto uocaui filium meum, ita et nunc ex Hebraeis codicibus ueritas exprimenda est, unde in hanc uocem uulgus et maxime consona inter se paruulorum turba proruperit dicente Matheo: turbae autem, quae praecedebant et quae sequebantur, clamabant dicentes: osanna filio Dauid ; benedictus, qui uenit in nomine domini, osanna in excelsis. Marcus uero ita posuit: clamabant dicentes: osanna, benedictus, qui uenit in nomine domini; benedictumquod uenit in nomine domini, regnum patris nostri Dauid, osanna in excelsis. Iohannes quoque pari uoce consentit: et clamabant: osanna, benedictus, qui uenit in nomine domini, rex Israhel. solus Lucas uerbum \'osanna non posuit in reliqua interpretationis parte consentiens: benedictus, qui uenit rex in nomine domini, pax in caelo et gloria in excelsis. igitur, ut diximus, ipsa Hebraea uerba ponenda sunt et omnium interpretum opinio digerenda, quo facilius, quid super hoc sentiendum sit, ex re
Abbreviated transcription (Latin):
dictꝰ qui uenit innoĩe dñi. benedicimꝰ uob̃ de
starum scͥptura cõmemorat phariseos & seri¬
bas suꝑ hȩc indignatos qđ uiderint popłm
psalmi ꝓphetiam suꝑ xp̃o intelligere comple¬
tam. & clamantes paruulos osyanna filio
dd. dixisse ei. audis quid isti loquunt᷑. & iħ m
respondisse. numꝗͣ legistis quia ex ore infan¬
tium ꝙ lactentiũ ꝑfecisti laude. centesimũ
septimũ decimũ psalmũ octaui psalmi as¬
sertione firmantẽ. Q de eo quide qd facile
expͥmi poterat benedictꝰ qui uenit in noĩe
dñi om̃ium eugłistarũ scͥptura consentit.
de u̾bo uͦ osyanna. quia in grecum ñ pote-¬
rant transferre sermonẽ sic̃ in alła & in am̃¬

Expanded text:
ine domini. benediximus uos de, starum scriptura commemorat pharisaeos et scribas haec indignatos, quod uiderunt populum psalmi prophetiam super Christo intellegere conpletam et clamantes paruulos: osianna filio Dauid, di- I xisse ei: audis, quid isti loquuntur? et Iesum respondisse:  numquam legistis, quia ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem? centesimum septimum decimum psalmum octaui psalmi adsertione firmantem. et de eo quidem, quod facile exprimi poterat: benedictus, qui uenit in nomine domini, omnium euangelistarum scriptura consentit; de uerbo uero \'osianna3, quia in Graecum non poterant transferre sermonem, sicuti et in
Abbreviated transcription (Latin):
ma id ẽ osianna in ex celsis: qđ saluatore
atus ẽ gladiꝰ m̃s in cęlo. Hȩc interĩ iuxta
medio cͥtatẽ sensꝰ mei breuit᷑ stͥctimq di¬
ctaui. cȩterum sciat beatitudo tua in istiꝰ¬
modi disputatiõibꝰ molestiã legendo ñ de¬
bere surriꝑe. qͥa facile ꝙ nos potuimꝰ aliqͥd
em̃tiri qđ ex una uoce solueret questionẽ.
sic̃ ꝙ ceteros fecisse monstrauimꝰ. s magis
condecet & ob ueritatẽ laborare paulisꝑ. &
ꝑegͥno aurem accõmodare sermoni. quã de
aliena lingua fictam falsãue ferre sententiã.¬

Expanded text:
ma\', id est \'osanna in excelsis\', quod saluatore ma\', id est \'osanna in excelsis\', quod saluatore iatus est gladius meus in caelo. Haec interim iuxta mediocritatem sensus mei breuiter strictimque dictaui. ceterum sciat beatitudo tua in istiusmodi disputationibus molestiam in legendo non debere subrepere, quia facile et nos potuimus aliquid ementiri, quod exuna uoce solueret quaestionem, sicuti et ceteros fecisse monstrauimus. sed magis condecet ob ueritatem laborare paulisper et peregrino aurem adcommodare sermoni, quam de aliena lingua fictam ferre sententiam.
Abbreviated transcription (Latin):
eugłistas greci sermonis eruditissimꝰ fuit.
quippe ut medicꝰ. & qui in grecis eu̾głium
scͥpserit. quia se uidit ꝓprietatẽ sermonis
quã id ponere qdđ legentib faceret questionẽ.
Ad summã. sicuti nos in lingua latina habemꝰ
int̾iectiones quasda. ut exultando dicamus
uah. ꝙ in admirando papȩ. & in dolendo heu.
tib spm coartamꝰ. & cogimꝰ in sonandum: ita
& hebrei int̾ reliquas ꝓprietates linguȩ suȩ
habent int̾iectionem. ut quando uolunt dñm
dep̾cari. ponant u̾bum petentis affectu.
precantis ẽ. Si ex duob uelis cõpositũ u̾bũ
media uocali litt̾a elisa. Sie facere solemꝰ¬
desistẽ uictam. scandiuiꝰ men incepto. Aleph
qͥppe litt̾a pͥma uerb̾ sequentis. extremã
pͥoris u̾bi. Yanueniens exclusit. Qua ꝓpt̾ ut
ad questionis origine reu̾tam᷑. uͥ nos legimꝰ
um sensũ legẽ possumꝰ. Obseero dñe saluũ.
diam popłm tuũ isrł. siue generalit̾ mun¬
mone conscͥpsit. ita posuit. Osianna barra¬

Expanded text:
elistas Graeci sermonis eruditissimus fuit, quippe ut medicus et qui in Graecis euangelium scripserit, quia se uidit proprietatem sermonis quam id ponere, quod legenti faceret quaestionem. Ad summam, sicuti nos in lingua Latina habemus et. interiectiones quasdam, ut in exultando dicamus ua\' et in admirando \'papae\' et in dolendo \'heutibus spiritum coartamus et cogimus in sonandum \'st\', ita et Hebraei inter reliquas proprietates linguae suae habent interiectionem, ut, quando uolunt dominum deprecari ponant uerbum petentis affectu precantis est. si ex his duobus uelis conpositum uerbum media uocali littera elisa, sicuti facere solemdesistere uictam scandimus \'men incepto\'. aleph quippe, littera prima uerbi sequentis, extremam prioris uerbi inueniens exclusit. quapropter, ut ad quaestionis originem reuertamur, ubi nos legimus um sensum legere possumus: obsecro, domine, saluum diamus populum tuum Israel, sive generaliter munmone conscripsit, ita posuit: \'osianna barra
Abbreviated transcription (Latin):
transtulert̃. aquila ꝙ ceteris editionib uͦ A eͤ
int̾ptantib : in hebreo dr anna. uerum ita
ut in pͥncipio aleph habeat ñ bech. Ex quo
animadu̾timꝰ si ex aleph scribat᷑ anna. signifi¬
cari obsecro. si aũ ex beth ẽẽ coniunctionẽ siue
int̾iectionẽ. quȩ ap̃ grecos ponit᷑ anͣ neecr¬

Expanded text:
transtulerunt, Aquila et ceteris editionibus w δή interpretantibus, in Hebraeo scribis \'anna\', uerum ita, ut in principio aleph habeat, non heth. ex quo animaduertimus, si ex aleph scribatur anna, significari \'obsecro\', si autem ex heth, esse coniunctionem siue interiectionem, quae apud Graecos ponitur δή e
Abbreviated transcription (Latin):
expͥmit. Sed qm̃ hee minutie ꝙ istimodi
disputationis archanum ꝓpt̾ barbariem lingue
parit̾ ac litt̾arum legenti molestiã tͥbuunt:
ad explanandi compendium uenio. ut dicam
de centesimo septimo decimo psalmo qui ma
erat. hos uersꝰ ẽẽ assumptos. qđ ille qui re¬
ꝓmittebat᷑ de genere dauid uenerit. salua¬
turꝰ isrł: dicente dd. Lapidẽ quẽ reꝓbaue¬
runt ȩdificantes. hic factꝰ ẽ in caput̾ anguli.

Expanded text:
exprimit. Sed quoniam hae minutiae et istiusmodi disputationis arcanum propter barbariam linguae pariter ac litterarum legenti molestiam tribuunt, ad explanandi conpendium uenio, ut dicam de centesimo septimo decimo psalmo, qui maerat, hos uersus esse adsumptos, quod ille, qui repromittebatur de genere Dauid, uenerit saluaturus Israhel dicente Dauid: lapidem, quem reprobauerunt aedificantes, hic factus est in caput anguli.
Abbreviated transcription (Latin):
illi scͥpsert .ωͦ. Et quia ossanna qđ nos cor¬
rupte ꝓpt̾ ignorantiam dicimꝰ osanna salui¬
fica siue saluũ fac expͥmat᷑. om̃ium intpta¬
tione signatum ẽ: nc̃ illud in cura ẽ. qd sine
adiectione saluandi solꝰ anna sermo signifi¬
cet. Sciendũq quia in hoc loco ter dicat᷑ an¬
na. & pͥmum qͥde ac sedm eisdẽ litteris scribi¬
psalmo cum om̃ium int̾p̃tatione consenserat.
ut nob manifestiorẽ tͥbueret intellectũ. in

Expanded text:
illa scripserit w. et quia \'osianna\', quod nos corrupte\'propter ignorantiam dicimus \'osanna\', \'saluifica\' siue \'saluum fac\' exprimatur, omnium interpretatione signatum est; nunc illud in cura est, quid sine adiectione saluandi solus \'anna sermo significet. sciendumque. quia in hoc loco ter dicatur \'anna\'; et primum quidem ac secundum eisdem litteris scribimo decimo psalmo cum omnium interpretatione consenserat, ut nobis manifestiorem tribueret intellectum, in
Abbreviated transcription (Latin):
mone diu̾sa finxer̃t. equib nr̃ hi¬
lariꝰ in comm̃tariis mathei ita posu¬
it. O sanna hebraieo sermone signi¬
gͦ ut omissis opinioꝵ riuulis ad ipsum fontẽ¬
unde ab ȩugłistis sũptum ẽ recurramꝰ. N am
quomͦ illud neq in grecis neq in latinis codicibꝰ

Expanded text:
mone diuersa finxerunt, e quibus noster Hilarius in commentariis Mathei ita posuit: \'osanna\' Hebraico sermone signiergo, ut omissis opinionum riuulis ad ipsum fontem/unde ab euangelistis sumptum est, recurramus. nam quomodo illud neque in Graecis neque in Latinis codici
Abbreviated transcription (Latin):
icut nescis uiam sp̃s & aĩȩ ingredientis
in paruulũ. ꝙ ignoras ossuun & uena¬
rum uarietates in uentre pregnantis. qͦmͦ ex
uili elem̃to corpꝰ hoĩs in diu̾sas effigies artꝰq
uariet᷑. ꝙ de eode semine aliud mollescat in
carnib aliud duret᷑ in ossib: aliud in uenis
palpitet. aliud liget᷑ inneruis: ita di oꝑa sci¬
re ñ poteris. qui factor est omnium
pͥmo hõi data ẽ. si cȩt̾e ꝓpagent᷑. an singłis qui¬
b qr nouȩ etiã mͦ fiant. an alicubi iã existentes
uł mittant᷑ diuinitꝰ uł sponte labant᷑ in cor¬
pora. quȩnã sit eligenda opinio scire desidero:
unmo maxime ȩccłasticȩ questionis. utrum
platonici & origenes putant. an a ꝓpͥa dei
sub̾a ut stoici manicheꝰ ꝙ spaniȩ pͥscillianȩ he¬
reses suspicant᷑. an in thesauro di olim condi
tȩ ut quidã eccłastici stulta ꝑsuasione confi-¬
dunt. an cotidie ado frant & mittant᷑ in cor¬
pora. scdm illud qđ in eugłio scͥptũ ẽ. pater

Expanded text:
icut nescis viam spiritus et animae ingredientis in parvulum, et ignoras ossium et venarum varietates in ventre praegnantis, quomodo ex vili elemento corpus hominis in diversas effigies artusque varietur, et de eodem semine aliud mollescat in carnibus, aliud duretur in ossibus, aliud in venis palpitet, aliud duretur in nervis: ita Dei opera scire non poteris, qui factor est omnium.primo homini data est, sic caeterae propagentur? an singulis quibusque novae etiam modo fiant: an alicubi jam existentes vel mittantur divinitus, vel sponte labantur in corpora? Quaenam sit eligenda opinio scire desidero. mmo maximae ecclesiasticae quaestionis. Utrum Platonici, et Origenes putant: an a propria Dei substantia, ut Stoici, Manichaeus, et insana Priscilliani haeresis suspicantur: an in thesauro Dtae, ut quidam ecclesiastici stulta persuasione confidunt, an cotidie a deo fiant et mittantur in corpora secundum illud, quod in euangelio scriptum est: pater
Abbreviated transcription (Latin):
UMQNaal fili occeane
putabam fore. ut indulgentia pͥnci-¬
pis calũpniã sustineret reoꝵ. & de car¬
eribꝰ exeuntes. pꝰ sordes ac uestigia catenarũ
dolerent alios relaxatos. In euglłio audit inuidꝰ
salutis alienȩ. Amice. si ego bonꝰ. qͣre oculus

Expanded text:
umquam, fili Oceane, fore putabam, ut indulgentia principis calumniam sustineret reorum et de carceribus exeuntes post sordes ac uestigia catenarum dolerent alios relaxatos. in euangelio audit inuidus salutis alienae: amice, si egobonus, quare oculus