comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
candã. ł ꝓpt̃ annos et tẽꝑa qd̾ inse redeant.
ł ꝓpt̾ sapientiã qd̾ intꝰ acuta sit. In aliqͥb aũ
ciuitatib sat̃no lib̾os suos ap̃ gentiles i̾mo¬
labant: qd saturnũ poete libos suos deuo¬
dictꝰ. Et ioppit̃ qͣsi iuuans pat̾. hoc ÷ õib p̾stas.
hẽ et pͥuato titulo. iouẽ optimũ dixert̃.
dũ fuisset incestor insuis. impudicꝰ mextͣneis:
quẽ mͦ taurũ fingt̃ ꝓpt̾ europe raptũ. fuic em̃
ĩnaui cuiꝰ insigne erat taurꝰ. mͦ danaes ꝑ ĩbrẽ
aureũ appetisse c̾cubitũ. Ubi intelligit᷑ pudicraã
mulieris ab curo fuisse corruptã: mͦ insimilitu
et ido ñ fige̾ istȩ sc̃. s plane deu̾itate scelera.
Uñ turpe erat rales dos credi. qͥles hoẽs. eẽ. ñ
debeant. Ianũ dicunt qͣsi mundi ł cęli. ł mliũ
ianuã. Duas iã facies faciunt ꝓpt̃ orientẽ. et¬
ꝓpt̃ oceidentẽ: cũ uͦ faciunt eũ quadrifrontẽ. et

Expanded text:
candam; vel propter annos et tempora, quod in se redeant; candam; vel propter annos et tempora, quod in se redeant; vel propter sapientiam, quod intus acuta sit. In aliquibus autem civitatibus Saturno liberos suos apud gentiles immolabant, quod Saturnum poetae liberos suos de et Iupiter quasi iuvans pater, hoc est omnibus prestans, hunc et privato titulo Iovem optimum dixerunt, dum fuisset incestus in suis, impudicus in extraneis: quem modo taurum fingunt, propter Europe raptum fuit: enim in navi cuius insigne erat taurus modo Danaes per imbrem aureum appetisse concubitum; ubi intelligitur pudicitiam mulieris ab auro fuisse corruptam; modo in similiEt ideo non figure iste sunt, sed plane de veritate scelera: unde turpe erat tales deos credi, quales homines non esse debeant. Ianum dicunt quasi mundi, vel celi, vel mensium ianuam duas Iani facies faciunt, propter orientem et occidentem. Cum vero faciunt eum quadrifrontem et
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ qͦͣ scił nͥ hoĩm. qͥb inparadisũ semel cul¬
pã p̃uaricationis intulit: et hanc usq ad et̃¬
adrationes phisicas conant᷑ traduce̾. eaq
in causis ȩlem̃toꝵ cõposita eẽ. intͣp̾tant᷑. S
hoc apoetis totũ fictũ ÷: ut dos suos ornarent
aliqͥb fig̃is. qͦs ꝑditos ac dedecoris infamia
plenos fuisse hẏstoriȩ c̃fitent᷑. oĩno eñĩ fin. n¬
gendi locꝰ uo̾cat. uͥ u̾itas cessat. Saturnꝰ sat̃uꝰ.
origo doꝵ. et tonꝰ posti̾tatis apaganis de¬
signat᷑. hc̃ latini asaturando appellatũ fer̃.
qͣsi adipsũ satio omłiũ ꝑtineat rerũ. ł atpr̃is
longitudine qd̵ saturet᷑ annis. unde et eũ
suos fert᷑ deuorasse. hoc ÷ annos qͦs tẽpꝰ ꝓdu¬
xerit inse resoluit. ł qd̃ eo semina unde ori¬
unt᷑. inde redeunt. Hc̃ cȩ li patͥs abscidisse ge¬
niralia dict̃. qr nicħ incęlo deseminib nascit᷑.
Falce̾ tenet inqͥunt ꝓpt̃ agnculturã signifi¬

Expanded text:
et, nisi hominum quibus in paradiso semel culpam praevaricationis intulit, et hanc usque ad aetead rationes physicas conantur traducere, eaque in causis elementorum conposita esse interpretantur. Sed hoc a poetis totum fictum est, ut deos suos ornarent aliquibus figuris, quos perditos ac dedecoris infamia plenos fuisse historiae confitentur. Omnino enim fingendi locus vacat, ubi veritas cessat. Saturnus origo deorum et totius posteritatis a paganis designatur. Hquia ad ipsum satio omnium pertineat rerum; vel a temporis longitudine, quod saturetur annis. Unde et eum suos fertur devorasse, hoc est annos, quos tempus produxerit, in se revolvit; vel eo quod semina, unde oriuntur, redeunt. Hunc Coeli patris abscidisse genitalia dicunt: quia nihil in coelo de seminibus nascitur. Falcem tenet inquiunt, propter agriculturam signifi
Abbreviated transcription (Latin):
inplerisq et luterarũ sono. Qdã aũ arbitrant᷑
linguã ipsã. eẽ. chaldeã. qr abrahã dechadeis fuit.
qd̾ si hoc recipit᷑. qͦm indaniele hebrei pueri lin¬
guã quã ñ nouerant. doceri iubent᷑. Omnẽ aũ
lingua̾ unꝰ qͥsq hoĩm. siue grecã siue latina̾: siue
cȩ tãrũ gentiũ aut audiendo pot̾ tenere. aut le
gendo exp̃ceptore acciꝑe. Cũ aũ omniũ linguarũ
scientia difficił sit cuiꝗͣ. nemo tam̃ tã desidiosus ÷:
ut insua gente positꝰ. sue gentis linguã nesciat.
Nã qͥd aliud putandꝰ ⁊ nͥ aĩalib brutis deterior. illa
enĩ ꝓpͥe uocis clamorẽ expͥmunt: iste det̾ior qͥ ꝓpe
caret linguę notitia. Cuiꝰ modi auĩ lingua locutꝰ:
ds inpͥncipio mundi dicẽt. fiat ligx. inuenire dif¬
ficile ⁊: ñdũ enĩ erant linguȩ. Itẽ qͥ lingua inso¬
nuit ptꝰ ext̾iorib hoĩm aurib maximȩ ad pͥmũ
uox dicentis di. tu es filiꝰ m̃s dilectꝰ. Ubi adqͥbꝰdã

Expanded text:
 et litterarum sono. Quidam autem arbitrantur linguam ipsam esse Chaldaeam, quia Abraham de Chaldaeis fuit. Quod si hoc recipitur, a quomodo in Danielo Hebraei pueri linguam, quam non noverant, doceri iubentur? Omnem autem linguam unusquisque hominum sive Graecam, sive Latinam, sive ceterarum gentium aut gendo ex praeceptore accipere. Cum autem omnium linguarum scientia difficilis sit cuiquam, nemo tamen ita desidiosus est, ut in sua gente positus, suae gentis linguam nesciat. Nam quid aliud putandus est, nisi animalibus brutis deterior? illa enim propriae vocis clamorem exprimunt: iste deterior, qui propriae caret linguae notitia. Cujusmodi autem lingua locutus sit Deus in principio mundi, dum diceret: Fiat lux ; invenire difficile est, nondum enim erant linguae. Item qua lingua insonuit postea exterioribus hominum auribus, maxime ad primum vox dicentis Dei: 'Tu es Filius meus dilectus'; ubi a quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
bilonie ⁊ qd̾ int̃p̃tat᷑ uetꝰ. fuit enĩ hic belꝰ pat̾
nini: pͥmꝰ rex affirioꝵ. quẽ quidã saturnũ ap¬
pellant. qd̾ nom̃ et ap̃ assyrios et ap̃ afros pꝰea
cultũ ÷: unde et lingua punica balds dr̃. Ap̃
assyrios aũ belo ocat᷑. quadã sacroꝵ suoꝵ ra¬
tione et saturnꝰ et sol. Belphegor int̾ptat᷑ si¬
mulachrũ ignominie. idolũ enĩ fuit moab
cognom̃to baal suꝑ montẽ phegor: quẽ lati¬
ni pͥappũ uocant dͥm̃ ortoꝵ. fuit aũ delaꝑ¬
saco ciutare ellesponti deqͣ pullꝰ ÷. et ꝓpt̾ ui

Expanded text:
Fuit enim hic Belus pater Nini, primus rex Assyriorum, quem quidam Saturnum appellant; quod nomen et apud Assyrios et apud Afros postea cultum est, unde et lingua Punica Bal deus dicitur. Apud Assyrios autem Bel vocatur quadam sacrorum suorum ratione et Saturnus et Sol. Belphegor interpretatur simulacrum ignominiae. Idolum enim fuit Moab, cognomento Baal, super montem Phegor, quem Latini Priapum vocant, deum hortorum. Fuit autem de Lampsaco civitate Hell
Abbreviated transcription (Latin):
spatia. s ista caliginosa tenere ꝑpessi st̃: qͥ eis qͣsi
carcer ÷. usq ad tẽpꝰ iudicii. hi st p̃uaricatores
angłi. ꝗͣ diabolꝰ pͥnceps ÷. Diabolꝰ hebraice drͣ
deorsũ fluens. qi qͥetꝰ incęli culmine stare nͣ¬
potuit. s suꝑbiȩ pondere deorsũ corruens ceci¬
dit. Grece enĩ diabolꝰ criminator uocat᷑. qd̾ uł

Expanded text:
spatia, sed ista caliginosa tenere permissi sunt, qui eis quasi spatia, sed ista caliginosa tenere permissi sunt, qui eis quasi carcer est usque ad tempus iudicii. Hi sunt praevaricatores angeli, quorum Diabolus princeps est. Diabolus Hebraice dicitur deorsum fluens, quia quietus in caeli culmine stare contempsit, sed superbiae pondere deorsum corruens cecidit. Graece vero diabolus criminator vocatur, quod vel
Abbreviated transcription (Latin):
seruitꝰ siue cultͣa int̾p̾tat᷑. nam latria grece la¬
net. ñ nͥ uni ec soli debet᷑. Hanc sic̃ impia st̃¬
bia. siue hoĩm siue demonũ sibi exhib̾i. ł in¬
tendit. Idolũ aũ ÷ simulachtũ qd̾ humana
effigie faccũ et c̃secratũ ÷ uxta uocabuli int̾¬
p̃tationẽ. Idos enĩ g̾ce forma. sonat. et ab eo
ꝑdiminutionẽ idolũ deductũ eq̃ ap̃ nos
formulã facit. Igͥ oĩs forma ł formula adolũ
se diciexposcit: unde idolatria oiͣs cuca om̃e
idolũ nominatꝰ et seruitꝰ. Quidã uͦ latini
ignorantes grecã ĩꝑite dict̃. idolũ exdolo sũp¬
futã multa. unde ec solent responsa aliqͦ dare.
in ⁊ enĩ ilł cognitio rerũ plusꝙ̃ infirmitati
humane. partĩ subtiliori sensꝰ acumine: parti ex¬
ꝑientia longissime uite. partĩ ꝑd̾i iussũ angłica
reuelatione. Hi corꝑũ aerioꝵ natã uigent. ante
inͣsgressionẽ quidẽ olestia corꝑa gerebant lapsi
uͦ inaeriã qͣlitatẽ conu̾si st̃. nec aeris illiꝰ puriora

Expanded text:
servitus, sive cultura interpretatur. Nam latria Graece, launi et soli Deo debetur. Hanc sicut inpia superbia sive hominum sive daemonum sibi exhiberi vel iutendit. Idolum autem est simulacrum quod humana effigie factum et consecratum est, iuxta vocabuli interpretationem. Εἶδος enim Graece formam sonat, et ab eo per diminutionem idolum deductum aeque apud nos formulam facit. Igitur omnis forma vel formula idolum se dici exposcit. Inde idolatria omnis circa omnem idolum famulatus et servitus. Quidam vero Latini ignorantes Graece inperite dicunt idolum ex dolo sumpPraesciunt enim futura multa, unde et solent responsa aliqua dare. Inest enim illis cognitio rerum plus quam infirmitati humanae, partim subtilioris sensus acumine, partim experientia longissimae vitae, partim per Dei iussum angelica revelatione. Hi corporum aeriorum natura vigent. Ante transgressionem quidem caelestia corpora gerebant. Lapsi vero in aeriam qualitatem conversi sunt, nec aeris illius puriora
Abbreviated transcription (Latin):
gines. łeffigies tanꝗͣ. incęlũ receptis. ꝓquib
se int̾ris demones colenili supposuert: ecs̃
sacrificare adeceptis et ꝑditis ꝑsuasert̃. Simu¬
lat᷑ aũ asimilitudine ñcupata. eo qd̾ manu
artificis ex lapide aliaue mat̾ia hoꝵ uultus
pͥmũ ꝓmetheũ simulac̾ hoĩm deluto furxisse
ꝑhibent. Abeoꝙ natã. eẽ. artẽ. si mulacͣ ec sta¬
tuas fingendi. Uñ et poete abeo hões pͥmũ
nerue appellatione nomͣ sortita ẽ. Hic pͥmꝰ
o̾iũ iouẽ appellauit. simulat᷑ reꝑit. aras

Expanded text:
gines vel effigies tanquam in celum receptis; pro quibus gines vel effigies tanquam in celum receptis; pro quibus se in terris demones colendos supposuerunt et sibi sacrificari a deceptis et perditis persuaserunt. Simulachra autem a similitudine nuncupata, eo qartificis ex lapide aliave materia eorum vultus primum Prometheum simulacra hominum de luto finxisse perhibent, ab eoque natam esse artem simulacra et statuas fingendi. Unde, et poetae ab eo homines primum nervae appellatione nomen sortita est; hic primus omnium Jovem appellavit, et simulacra re
Abbreviated transcription (Latin):
nos pagani dõs assert̃
uita łmitis coli apͣ suos ptꝰ mortẽ cȩpert̃.
ut ap̃ egrptũ isis. apͣ cretã ioppit̾. ap̃ mauros
iuba. ap̃ latinos faunꝰ. ap̃ romanos qͥrinꝰ. Po¬
dẽ qͦ eiꝰ. ap̃ athenas minerua. ap̃ samum
iuno. ap̃ pafis uenꝰ. ap̃ lẽnos uulcanꝰ: apͣ
noxos lił. ap̃ delos apollo: inqͣ etiã lau¬
dib accesserẽ ec poete. et cõpositis carmini¬
b incelũ eos sustulert̃. Nã quoꝵdã et in¬
uentiones artiũ cultu reꝑisse dñr. ut asco
lapio medicina: auulcano fabrilia. Ab
aut urbiũ c̃ditores. qͥb mortuis hõẽs qͥ eos
dilexert̃ simulacͣ fincer̃t: ut hab̾ent ali¬
qd̵ eximaginũ cͣcẽplatione solatiũ. S pau¬
latĩ hc̃ errorẽ ꝑsuadentib demonib in
posteris irrepsisse. ut qͦs illi ꝓsola noĩs me¬
moria honorauert̃. successores dõs existi¬
marent: atq colerent. Simulachioꝵ usꝰ¬
exortꝰ ÷: cũ exdesidio mortuoꝵ cͣstituerent᷑ ima¬

Expanded text:
Quos pagani deos asserunt, vitae meritis coli apud suos post mortem coeperunt: ut apud Aegyptum Isis, apud Cretam Jovis, apud Mauros Juba, apud Latinos Faunus, apud Romanos Quirinus. Eodem quoque modo apud Athenas Minerva, apud Samum Juno, apud Paphos Venus, apud Lemnos Vulcanus, apud Naxos Liber, apud Delphos Apollo. In quorum etiam laudibus accesserunt et poetae, et compositis carminibus, in coelum eos sustulerunt. Nam quarumdam adinventiones artium reperisse dicuntur. Ut a Scolapio Aesculapio medicina, Vulcano fabrica. Ab aut urbium conditores, quibus mortuis homines, qui eos dilexerunt simulacra finxerunt, ut haberent aliquod ex imaginum contemplatione solatium, sed paulatim hunc errorem, persuadentibus daemoniis ita in posteris irrepsit, ut quos illi pro sola nominis memoria honoraverunt, successores eorum Deos existimarent, atque colerent. Simulacra exortus est, cum ex desiderio mortuorum constituerentur ima
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑ intuitũ m̃tis qͦ intellecra conspicit᷑ ueri¬
tas. sic̃ danihel p̃ditꝰ m̃te uidit qd̾ balthasar
uiderat corꝑe. sine qͦ genere illa duo ł infruc¬
tuosa st̃ łetiã inerrorẽ mictunt. omĩa tñ hec
genera sp̃c sc̃s moderat᷑. Habere aũ ꝓpħiam
ñ salũ bonꝰ s etiã malꝰ pot̃: nam inuenimꝰ
salilem regẽ ꝓpħasse. ꝑsequebat᷑ enĩ scm dauid:¬

Expanded text:
ntellecta conspicitur veritas; sicut Daniel praeditus mente vidit quod Balthasar viderat corpore: sine quo genere illa duo vel infructuosa sunt, vel etiam in errorem mittunt. Omnia tamen haec genera Spiritus sanctus moderatur. Habere autem prophetiam non solum bonus, sed etiam malus potest. Nam invenimus Saulem regem
Abbreviated transcription (Latin):
opħiȩ aũ genera septẽ st̃. pͥmũ genꝰ exta¬
sis qd̃ ÷ m̃tis excessꝰ. sic̃ uidit petrus uas
Sołm genꝰ uisio sic̃ apud esaiã legit᷑. uidi do¬
minũ sedentẽ suꝑ soliũ excelsũ. Tertiũ genꝰ
somniũ sic̃ iacob subnixã incelo scalam
dormiens uidit. Quartũ genꝰ ꝑnbẽ. sic̃ ad
moysen et adiob pꝰ plagã loquit᷑ d̾s. Quintũ
genꝰ uox decȩlo. sicͣ ad abrahã sonuit dicens.¬
genꝰ accepta parabola sic̃ apud salomonẽ in
ꝓu̾biis. et apud balaam cũ euocaret᷑ abalac
Septimũ genꝰ replecio sp̃s sc̃ĩ. sic̃ pene apud
lii tria genera uisionũ eẽ. dixert̃. unum
scd̾m ocłos corꝑis. sic̃ uidit abrahã tres ui¬
rõi sub ylice mambre. et moyses ignẽ in ru¬
bo: et discipłi transfiguratũ dnm in monte
int̾ moysen et heliã. et cȩt̾a huiꝰmodi. Alterũ¬

Expanded text:
e autem genera septem sunt. Primum genus, extasis, quod est mentis excessus; sicut videtur Petrus vas ndum genus visio; sicut apud Isaiam legitur: Vidi Dominum sedentem susomnium; sicut Iacob subnixam in caelo scalam dormiens vidit. Quartum genus per nubem; sicut ad Moysen et ad Iob post plagam loquitur Deus. Quintum genus vox de caelo; sicut ad Abraham sonuit dicensgenus accepta parabola; sicut apud Salomonem in Proverbiis, et apud Balaam, cum evocaretur a Balac. Septimum genus repletio sancti Spiritus; sicut pene apud Alii tria genera visionum esse dixerunt. Unum secundum oculos corporis; sicut vidit Abraham tres viros sub ilice Mambre, et Moyses ignem in rubo, et discipuli transfiguratum Dominum in monte inter Moysen et Heliam, et cetera huiusmodi. Alteru
Abbreviated transcription (Latin):
maria. são denłm. Qnͣtũ uͦ admisticos in¬
tellectꝰ qr samaria sẽꝑ ĩnheresib accipitur.
ordims uolum̃ c̾cexerat. Naum int̃p̃tat᷑
germ̃ siue consolator. increpat ꝙͦ ciuitatẽ
sanguinũ: et pt eũsionẽ illiꝰ consolat᷑ syori
dicens. ecce suꝑ montes pedes eũgłiz antis et
annuntiantis pacẽ. Hic qͦ sc̃õꝵ predicatoꝵ
typũ tenet. qͥciuitatẽ sanguinũ hoc ẽ baby¬
lonẽ spĩtalẽ increpantes arguunt. germ̃fi¬
dei et bonoꝵ oꝑũ abeis expecentes. si peni¬
tentiã egerint depeccatis suis: c̃solationẽ uenie
illis ꝓmittunt. Abacuc int̾precat᷑ amplexans.
qr łexeo qd̾ amabił dñi fuit uocat᷑ amplexa¬
tio. ł qd̾ incertam̃ cũdo cͣgredit᷑. amplectentiᷤ
idẽ. luctantis sortitꝰ : nom̃. nulłꝰ eñ tã audaci¬
uoce ausus ẽ. dm̃ addisceptationẽ iusticie ꝓ¬
uocare cur inreb humanis et mundi istius
tanta rerũ u̾saret᷑ inqͥtas. Significat enĩ

Expanded text:
 ad mysticos intellectus, quia Samaria semper in haeresibus accipitur, ordinis volumen contexerat. Nahum interpretatur germen, sive consolator. Increpat enim civitatem sanguinum, et post eversionem illius consolatur Sion, dicens: Ecce super montes pedes evangelizantis et annuntiantis pacem . Hic quoque sanctorum praedicatorum typum tenet, qui civitatem sanguinum, hoc est, Babylonem spiritalem increpantes arguunt, germen fidei et bonorum operum ab eis expetentes; si poenitentiam egerint de peccatis suis, consolationem veniae illis promittunt. Habacuc interpretatur amplexans. Quia vel ex eo quod amabilis Domini fuit, vocatur amplexatio, vel quod in certamine cum Deo congreditur amplexantis, idvoce ausus est Deum ad disceptationem justitiae provocare, cur in rebus humanis et mundi istius tanta rerum versetur iniquitas. Significat enim
Abbreviated transcription (Latin):
rũ narrant filios uidelicet chusi filiꝰ abdi. de
cognatione merari filii leui. łdeillis sapienti¬
b qͥb in libro regũ salomonis sapĩa prȩfert᷑.
sapĩa in qͥd echan exrahelica echeman. Tantȩ
gͥ scientie hoccarmͣ ẽ. ut sapientissimi illiꝰ
noĩe mereat᷑ a̾scribi. E man filiꝰ fuit iohel fi¬
lii samuhel. defamilia caath filii leui. unus¬
decantorib qͦsdauid iuellocatione arche p¬
fecit reliqͥs adcanendũ. E man int̃precatur

Expanded text:
rum narrant; filius videlicet Chusi, filii Abdi, de rum narrant; filius videlicet Chusi, filii Abdi, de congregatione Merari filii Levi; vel de illis sapientibus, quibus in libro Regum Salomonis sapientia praefertur: Sapientior, inquit, Ethan Ezrahelita et Eman . Tantae igitur scientiae hoc carmen est, ut sapientissimi illius nomine mereantur ascribi. Eman filius fuit Johel, filii Samude cantoribus quos David in collocatione arcae praefecit reliquis ad canendum. Hier
Abbreviated transcription (Latin):
a dño. qͦdã eñĩ p̃sagio futõꝵ noĩa ista soraita
st̃. Fuert̃ enĩ in adutoriũ et c̃solationẽ oĩ illi
ipulo redeunti adpatriã: nã et tẽplũ dñi iaẽ
reȩdificauert᷑. ec murors ac curriũ opꝰ ipsi re¬
toꝵ eũgłi xp̃i. qͥ spitale edificiũ dĩ pr᷑ exitũ
fideliũ debabylone istiꝰ mundi: atq regressũ
int̾rã reꝓmissionis. ũb̃ et exẽplis cotidie instau¬
rando rredificant: ut q̃ pͥus ꝑneglegentiã ul
desidiã pͥstinoꝵ habitatoꝵ corruerant. ipsi
instanti nisu ec studio ꝑfecto cũ coopatorib de¬
sydrac lingua chaldaica. qd̾ intp̃tat᷑ decorꝰ m̃s.
risus ułgaudiũ. Hi tres puerifigurã p̾ulert᷑
runt. Asaph int̾ptat᷑ synagoga. significans
c̃gregationẽ q̃ credidit. ñ ꝗ̃ obtinata pimansit.
Nam pꝰre surrectionẽ dñ efesta legimꝰ milta mi¬
interpͣtatur robustus. echan aũ iste sieut &¬
eman decantorib dauid regis. ẽ: qͦs u̾ba die¬

Expanded text:
dam enim presagio futuri nomina ista sortiti sunt: fuerunt enim in adiutorium et consolationem omni illi populo redeunti ad patriam. Nam et templum Domini reedificaverunt et murorum et turrium opus et ipsi reti, qui spiritale aedificium Dei post exitum fidelium de Babylone istius mundi, atque regressum in terram repromissionis, verbis et exemplis quotidie instaurando reaedificant, ut quae prius per negligentiam vel desidiam pristinorum habitatorum corruerant, ipsi instanti nisu et studio perfecto cum cooperatoribus deSidrac lingua Chaldaea, quod interpretatur decorus meus. risusrunt. Asaph interpretatur synagoga: significans congregationem quae credidit, non quae obstinata permansit. Nam post resurrectionem Domini confessa legimus multa minterpretatur robustus. Ethan autem iste sicut et Eman de cantoribus David regis est, quos Verba Die
Abbreviated transcription (Latin):
liũ.Idẽ aũ et greco sermone inlatinũ ũtitͣ coro¬
natꝰ. et hoc ꝓpħicȩ: ut qd̾ seq̃ret᷑ in re uaticinio
quodã futuri. priꝰ inuocabulo resonaret. pas¬
sus ẽ enĩ. et qd̾ uocabat᷑ acceꝑit. Stemina enĩ
corona dr̃. humilit̾ lapidatꝰ. et sublimit᷑ coro¬
natꝰ. Duo aũ st̃ martrii genera. unũ inaꝑta
passione: alterũ in occulta aĩe uirtute. Nam
incorde mactauert̾ etiã pacis tpr martyres fac
au uniu̾sał ATOE CEAEOΝ. idẽ. scdmtotũ.
Nonenĩ sic̃ conuenticła hereticor aliqͥb regio¬
nũ partib coartat᷑. s ꝑ totũ tͣrarũ orbẽ dilata
Grãs ago do meo ꝓ om̃ib uob̾: qr fides urã ad¬
nuntiat᷑ inuniũso mundo. Hinc et uniu̾si¬
tas ab uno cognoĩ̾ata ẽ: ꝓpt̃ qd̾ inunitate cal¬
ligit᷑. Uñ dñs ineuangłio ait. Qui mecũ non
colligit. spargit. Cair aũ eccła cũ una sit a
iołie septẽ scribunt᷑. nͥ ut una catholica septi¬
formis plena spu designat᷑: sic̃ et de dño no¬

Expanded text:
lium. Idem autem et Graeco sermone in Latinum vertitur, coronatus: et hoc prophetice: ut quod sequeretur in re, vaticinio quodam futuri prius in vocabulo resonaret. Passus est enim, et quod vocabatur, accepit. Stephanus enim, corona, dicitur: humiliter lapidatus: sed sublimiter coronatus. Duo autem sunt martyrii genera: unum in aperta passione, alterum in occulta animi virtute. Nam in corde mactaverunt, etiam pacis tempore martyres fact. Non enim sicut conventicula haereticorum, aliquibus regionum partibus coarctatur: sed per totum terrarum orbem dilatatGratias ago Deo meo pro omnibus vobis: quia fides vestra annuntiatur in universo mundo. Hinc et universitas ab uno cognominata est, propter quod in unitate colligitur. Unde Dominus in Evangelio ait: Qui mecum non colligit, spargit . Cur autem, Ecclesia cum una sit, a Joanne septem scribuntur? nisi ut una Catholica septiformi plena Spiritu designetur: sicut et de Domino no
Abbreviated transcription (Latin):
ciat intͣba qͥ sol :: Plura sc̃ enĩgenera mona¬
chors. Csȩnobite qͦs nos incõmune uiuences
possumꝰ appellare. ee nobiũ enĩ plurimoꝵ est.
Anachorite st̃. qͥ ꝓpt̃ ce nobialẽ uitã deserta pętus.
et soli habitant ꝑdeserta: et ab eo qd̾ ꝓcul aliho¬
minib recessert̃. tali nõe nuncupant᷑. S ana¬
chorice heliã et ioħm cȩ nobitȩ apłos imutant᷑.¬
Heremite in st̃ qͥ anachorite ab hoim c̃speccu
remoti heremũ et desertas solitudines appe¬
tentes. Nam heremũ dr̃ qͣsi remotũ. Abba aũ
syrũ nom̃. significat in latinũ ꝑat̃. qd pauł ro¬
mine pͥatre: et rursꝰ latine nominat idem
patrem.

Expanded text:
enera monachorum. Coenobitae, quos nos in communi viventes possumus appellare. Coenobium enim plurimorum est. Anachoritae sunt, qui propter coenobialem vitam deserta petunt, et soli habitant per deserta: et ab eo, quod procul ab hominibus recesserunt, tali nomine nuncupantur. Sed anachoritae Heliam et Joannem, coenobit4. Eremitae ii sunt qui et anachoritae, ab hominum conspectu remoti, eremum et desertas solitudines appetentes. Nam eremum dicitur quasi remotum. 5. Abba autem Syrum nomen, significat in Latinum pater, quod Paulus Romine patrem, et rursus Latine nominat itidem patrem.
Abbreviated transcription (Latin):
oNtes sunt tumoreᷤ
terrarum altissimi di¬
cti. qd̾ sint eminenteᷤ.
Quidã aũ ex ꝓpͥis cau¬
sis uocati st̃. ex qͥb no¬
tandi sunt qͥ oppuno¬
ne maxime cȩlebrant᷑.
Mons causus ab india
usq ad taurũ porrectꝰ
ꝓgentiũ ac linguarũ uarietate qͦq̃ u̾sũ uadit
diũsis nõib nuncupat᷑. Ubi aũ adorientem
inexcelsioiẽ consurgit. sublimitatẽ ꝓniuium
candore caucasꝰ nuncupat᷑. Nam orentali
lingͣ caucasũ significat candidũ. id ÷ niuib
densissimis candidatũ. Uñ et eũ sciche. qͥ eidẽ
monti iungunt᷑ chrocasũ uocauert̃. cassim¬
eñi. apud eos candor siue npx dr̃. mons taurꝰ.
aplerisq idẽ uocat᷑ et caucasus. Ararat mons
armeniȩ inquo archam hystorici pt̾ diluuiũ
sedisse testant᷑. unde et usq ibidẽ hodie lignaꝵ

Expanded text:
ontes sunt tumores terrarum, altissimi dicti, quod sint eminentes. Quidam autem ex propriis causis vocati sunt, ex quibus notandi sunt, qui opinione maxime celebrantur. Mons Caucasus ab India usque ad Taurum porrectus pro gentium ac linguarum varietate, quoquo versum vadit, diversis nominibus nuncupatur. Ubi autem ad orientem in excelsiorem consurgit sublimitatem, pro nivium candore Caucasus nuncupatur. Nam orientali lingua caucasum significat candidum, id est nivibus densissimis candicantem. Unde et eum Scythae, qui eidem monti junguntur, Croacasim vocaverunt. Casim apud eos candor sive nix dicitur. Mons Taurus a plerisque idem vocatur et Caucasus. Ararat mons Armeniae, in quo arcam historici post diluvium sedisse testantur. Unde et usque hodie
Abbreviated transcription (Latin):
solꝰ altior uideat᷑. Calpes mons mnultimis¬
finib aceani. qͥ dirimit europã ab affrica. qͣ
tr̃ ꝓ mechei fuit. ec rex affrice: aqͦ astrologie
ꝓpt̾ altitudinẽ suã qͣsi cęli machinã atq
astra sustentare uidet᷑. Montis uocabu

Expanded text:
se cernatur. Calpes mons in ultimifinibus Oceani, qui dirimit Europam ab Africa, quem frater Promethei fuit et rex Africae, a quo astrologiae propter altitudinem suam quasi caeli machinam atque astra sustentare videtur. Alpes au
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpta st̃. ut ꝑueniant ad salutẽ. Oñs aũ cir¬
ca archã incedt̃: qͥ ab ȩccłe sinu ñ decedt̃. sed
nobiliores illos eẽ. nouimꝰ. qͥ boni ipsiꝰ desi¬
derio ȩtnȩ benedictionis amore: qd̾ bonũ ÷

Expanded text:
scripta sunt, ut perveniant ad salutem. Omnes autem cirscripta sunt, ut perveniant ad salutem. Omnes autem circa arcam incedunt, qui ab Ecclesiae sinu non recedunt: sed nobiliores esse illos novimus, qui boni ipsius desiderio, aeternae benedictionis amore, quod bonum e
Abbreviated transcription (Latin):
metati st̃ filii isrł. Gebal mons int̾ra reꝑ¬
missionis. uͥ et imꝑio moysi altare c̃struc¬
tũ ÷. St̃ aũ iuxta huericho duo montes
uicini contͣ se inuicẽ respicientes. ex qͥb
unꝰ garizim alt̾ gelbal dr̃. porro samarita¬
ni arbitrant᷑ hos duos montes upxta nea¬
polim. ẽẽ. s ueliem̃t̃ errant. Plurumũ enĩ
int̾ se distant. nec posit̃ inuicẽ benedicen¬
tiũ siue maledicentiũ int̾ se audiri uoces.
qd scriptura cõmenorat. Gebal intͣp̃tat᷑ qg
montẽ gebal. Garizim int̃p̃tat᷑ diuisio
montẽ garizim incedt̃ ęlecti adbenedicen¬
dũ os figuralit̾ indicant. qͥ ñ metu pene sed
celestis ꝓmissionis amore succensi. ueniunt
adsalutẽ. Illiuͦ dimidii qͥ uixta montẽ gebal
incedt̃. in qͦ maledictionesplate sẽ illos indi¬
cant. qͥ nͣ amore benedictionũ ł ꝓmissionũ.
s fut᷑oꝵ supplitioꝵ timore cõplent: q̃ in lege

Expanded text:
metati sunt filii Israel. Gebal mons in terra repmetati sunt filii Israel. Gebal mons in terra repromissionis, ubi ad imperium Moysi altare constructum est. Sunt autem juxta Hiericho duo montes vicini contra se invicem respicientes, e quibus unus Garizim, alter Gebal dicitur. Porro Samaritani arbitrantur hos duos montes juxta Neapolim esse, sed vehementer errant. Plurimum enim inter se distant, nec possunt invicem benedicentium sive maledicentium inter se audiri voces: quod Scriptura commemorat. Gebal interpretatur,montem Gebal. Garizim interpretatur divisio montem Garizim incedunt electi ad benedicendum, eos figuraliter indicant, qui non metu poenae, sed coelestis promissionis amore succensi, veniunt ad salutem. Illi vero dimidii, qui juxta montem Gebal incedunt, in quo maledictiones prolatae sunt, illos indicant, qui non amore benedictionum vel promissionum, sed futurorum suppliciorum timore complent quae in lege
Abbreviated transcription (Latin):
ses legẽ accepit. et m̃surã uidendi ex dni
mandato nidi ppło scͥꝑsit. s tẽptatio ꝑsido¬
rũ ibi ñ defuit. nec sanqͥis essusio penitꝰ ces¬
sauit. Galaad mons ad quẽ septimo die
ꝓfectionis eharris iacob ꝓfugꝰ uenit. Est
aũ actõgũ phȩnicis et arabie colsib libani copu¬
lat extendit᷑q ꝑdesertũ usq adeũ locũ: ubi¬
tnͣsiordanen habitauit quondã seon rex
amorreoꝵ. Ctcidit aũ supͣdictꝰ mons in
sortẽ filioꝵ ruben et gad. ee dimidiȩ tribui
manasse. S ec hieremias loquit᷑. Gala ad
tum̾ iniciũ liban: a quo monte et ciuitas
in eo c̃dita sortita uocabulũ ÷. Qũã cepit
deamorreoꝵ manu galaad filiꝰ machir
filii manasse. Gala ad aũ qui int̾pͣtat᷑ aceriuiᷤ
cestimonii. ł tnͣsmigratio testimonii signi¬
ficat scãm scripturã. inqua fedꝰ et pactum
int̾ dm̃ et hoĩes constitutũ legit̃. ibi etiã
et rec̃ciliatio humani generis ꝑ xp̃m apud

Expanded text:
ses legem accepit, et mensuram vivendi ex Domini mandato rudi populo scripsit: sed tentatio perfidorum ibi non defuit, nec sanguinis effusio penitus cessavit. Galaad mons ad quem septimo die profectionis echaris Jacob profugus venit. Est autem ad tergum Phoenicis et Arabiae collibus Libani copulatus, extenditurque per desertum: usque ad eum locum trans Jordanem habitavit quandam Seon rex Amorraeorum. Cecidit autem supradictus mons in sortem filiorum Ruben et Gad et dimidiae tribus Manasse. Sed et Jeremias loquitur: Galaad tu mihi initium Libani ; a quo monte et civitas in eo condita sortita vocabulum est quam cepit de Amorraeorum manu Galaad filius Machir, filii Manasse. Galaad autem, qui interpretatur acervus testimonii et transmigratio testimonii, significat sanctam Scripturam, in qua foedus et pactum inter Deum et homines constitutum legitur. Ibi etiam et reconciliatio humani generis per Christum
Abbreviated transcription (Latin):
ta qͦs moyses deuto nomiũ scripsisse ꝑhibet᷑.
s et metallo aeris fano qd̾ nr̃o tpr corruit.
montes uenarũ auri plenas olim fiuisse uici¬
nos estimant. Goreb monsdi inregione ma¬
dian iuxra montẽ sỹna suꝑ arabiã indeser

Expanded text:
ta quos Moyses Deuteronomium scripsisse perhibetur, ta quos Moyses Deuteronomium scripsisse perhibetur, sed metallo aeris fano, quod nostro tempore corruit, montes venarum auri plenos esse vicinos aestimant. Choreb mons Dei in regione Madian juxta montem
Abbreviated transcription (Latin):
hodie uocabulo iuxta montẽ fagor nom̃ pͥ¬
stinũ retinentẽ. antiqua circa eũ regio usꝙ
de hac uita tnͣsiit. Nec enĩ poterat ꝑ moysen
ppłs isrłiticꝰ tnͣsire iordanẽ. et intͣre int̾rã reꝑi¬
missionis. s ꝑcducatũ iħu hoc faccũ÷. hoct
saluatoris nr̃i. qui dedeserto istiꝰ mundi ꝑ
bapttismi sacram̃tũ fideles suos introducit
int̾rã inuentiũ: et głam regni gelestis. Armon
mons amorreoꝵ. dequo dictũ ÷ quẽ femces
cultui habet᷑ eregione paneadis et libani.
S et t̾ra filioꝵ isrł tnͣsiordanen adsoł ortũ
apͣrupto arnonis usq ad montẽ hermon
extendit᷑. Armon aũ int̾pͣtat᷑ anathema.
łtristitia: significat aũ idoloꝵ culturã. uł
suꝑbie factũ: qͥb merito anathema dr̃ quia
ascĩs et fidelib uiris oĩs coͣmunio et sacietas
aͥ tenebras. nec ulla ÷ conuentio xp̃i adbelial:
Crata crysea il ÷ adaurea. st̃ aũ montes fertileᷤ
indeserto ꝓcul.xi. mansionib achoreb. iuix¬

Expanded text:
e vocabulo juxta montem Fogor nomen pristinum retinentem, a quo circa eum regio usque de hac vita transiit. Nec enim poterat per Moysen populus Israeliticus transire Jordanem, et intrare in terram repromissionis, sed per ducatum Jesu hoc factum est, hoc est, Salvatoris nostri, qui de deserto istius mundi per Baptismi sacramentum fideles suos introducit in terram viventium, et gloriam regni coelestis. Hermon mons Amorraeorum, de quo dictum est, quem Phoenices ethnicis cultui habetur, a regione Paneadis et Libani. Sed et terra filiorum Israel trans Jordanem a solis ortu a praerupto Arnonis usque ad montem Hermon extenditur. Hermon autem interpretatur, anathema, vel tristitia: significat autem idolorum culturam et superbiae fastum, quibus merito anathema dicitur, quia a sanctis et fidelibus viris omnis communio et societas ad tenebras, nec ulla est conventio Christi ad Belial . Catachryseia, id est, ad aura. Sunt autem montes auri fertiles in deserto procul ex mansionibus a Coreb, jux
Abbreviated transcription (Latin):
cuer̃t. Et qr ineis unctꝰ rex corꝑalit̾ morit᷑. ipsi
parturiunt᷑. Thabor enĩ di̾ ueniens lum̃. qd̾
spetialit̾ aduentũ dñi saluatoris significat.
deqͦ dictũ ÷ erat lum̃ uerũ qd illuminat omnẽ¬

Expanded text:
cuerunt, et quia in eis unctus rex corporaliter moritur, ipsi cuerunt, et quia in eis unctus rex corporaliter moritur, ipsi parturiunt. Thabor enim dicitur veniens lumen: quod specialiter adventum Domini Salvatoris significat, de quo dictum est: Erat lum
Abbreviated transcription (Latin):
ispidꝰ significet. ille qui hystoriã ia cob ec esa
legit. et bene intelligit: facile dinoscere pot̃. qr
iacob simplex significat simpliciratẽ ꝑccłe:esau
uͦ pilosꝰ ec ispidꝰ iudȩos et hȩxeticos seris uitioꝵ
sordidos. et secidos expͥmit. Baal hermori
mons cura libanłi. infinib allophyloꝵ. Gel¬
boe montes alienigenarũ insexto lapide asci
in his occubuit saul et ionathan: ob qd̾ male¬
dixro eis dauid dicens. montes gelboe. monteᷤ¬
uec ios nec pluuia ueniant suꝑ uos et cȩtera.
Quid gͦ montes gelboe saul in oriente deliqͥrt᷑.
quatinꝰ meis nec ros nec pluuia caderet. et ab
omi eos uireditatis germine sententiȩ sermo
siccaret: s qr gelboe int̃ptat᷑ decuriꝰ. ꝑsaul
aũ unccũ et mortuũ. mors nr̃i mediatoris ex¬
pͥmit᷑. Non inimĩto ꝑgelboe montes suꝑba
iudoꝵ corda signant᷑ q̃ dũ i huiꝰ mundi desi¬
deriis defluunt. in xp̃i id÷ uncti morte se mis¬

Expanded text:
hispidus, significet, ille qui historiam Jacob et Esau hispidus, significet, ille qui historiam Jacob et Esau legit et bene intelligit facile dignoscere potest, quia Jacob simplex significat simplicitatem Ecclesiae: Esau vero pilosus et hispidus Judaeos et haereticos setis vitiorum sordidos et fetidos exprimit. Baal Hermon mons circa Libanum in finibus allophylorum. Gelboe montes alienigenarum in sexto lapide Ascitur Gelbus. In his occubuit Saul et Jonathan, ob quod maledixit eis David dicens: Montes Gelboe, nec ros nec pluvia veniant super vos, etc. Quid ergo montes Gelboe Saul moriente deliquerunt, quatenus in eis nec ros nec pluvia caderet: et ab omni eos viriditatis germine sententiae sermo siccaret? Sed quia Gelboe interpretatur decursus, per Saul autem unctum et mortuum mors nostri Mediatoris exprimitur: non iJudaeorum corda signantur, quae dum in hujus mundi desideriis defluunt in Christi, id est uncti, se m
Abbreviated transcription (Latin):
tribuunt᷑ fidelib. Nabau qd̵ ebraicȩ dr̃ na¬
bo: mons suꝑ iordanẽ contͣ iericho int̾ra
moab: uͥ moyses mortuus ⁊ et usq hodie ex¬
tendit᷑ insexto miliario urb̾ esb contͣ orien¬
tẽ plagã. Nabau gͦ int̾p̃tat᷑ inc̾clusione. et
significat t̃minũ legis: sic̃ et mors moysi:
credenti. Or mons in qͦ mortuus ⁊ aaron
uixra ciuitatẽ petrã uͥ usq ad pͣsentẽ os¬
tendit᷑ rupes. qͣ ꝑcussa moyses aqͣs ppło
dedit. Or aũ int̾ptat᷑ irac̾dia et merito qr
ibi ꝓpt̃ dubitationẽ moysi et aaron: inꝓducti¬
one aꝗͣ depetͣ. int̾dictũ ÷ eis ne introducerent
filios isrł int̾rã reꝓmissionis. Gaas mons
intribu effrai̾: incuiꝰ sep̃tẽcrionali plaga se¬
na. qͣ exeo qd̾ esau pilosꝰ eẽt et ispidꝰ seir. hoc
ẽ. phylosophi nom̃ accepit. inqͥb locis añ ha¬
bitauit chiorreꝰ. quẽ int̾fecit chodorlaomor:
meminit montes seir. et isaias inuisione i¬
dumee. Quid aũ seir qͥ int̾p̃tat᷑ pilosus ł

Expanded text:
tribuuntur fidelibus. Naban, quod hebraice dicitur Nabo, mons super Jordanem contra Hierichum in terra Moab, ubi Moyses mortuus est, et usque hodie ostenditur in sexto milliario urbis Esbus contra orientalem plagam. Naban ergo interpretatur, in conclusione, et significat terminum legis, sicut et mors Moysi, credenti . Or mons, in quo mortuus est Aaron, juxta civitatem Petram, ubi usque ad praesentem ostenditur rupes qua percussa Moyses aquas populo dedit. Or autem interpretatur iracundia, et merito, quia ibi propter dubitationem Moysi et Aaron in productione aquae de petra interdictum est eis ne introducerent filios Israel in terram repromissionis. Gaas mons in tribu Ephraim, in cujus septentrionali plaga sena, quae, ex eo quod Esau pilosus esset et hispidus, Seir, hoc est pilosi, nomen accepit. In quibus locis ante habitavit Chorreus, quem interfecit Chodor Laomor. Meminit montis Seir et Isaias in visione Idumaeae. Quid autem Seir, qui interpretatur pilosus vel
Abbreviated transcription (Latin):
unde ueniet auxiliũ mͥ. Hoc si spĩcaliter
inqͥras omĩno ꝓficuũ ÷: ut ocłos cordlis sui
siue adscõs uiros. siue ad libios diuinos. si¬
ue adsublimes angłos credat᷑ ȩleuasse. qui
magnitudine et firmitate sua uere mon¬
tes st̃. unde etiã competens sustinebat auxi
u̾sũ orbẽ t̾rarũ. In contrariã uͦ partẽ montes si¬
gnificationẽ trahunt. unde scͥptũ ⁊: montes sic̃
hões. qͥ et scłi huiꝰ alticudines appetunt. et inseu¬
sata suꝑstitione durescunt. his mirabilit̾ cõꝑa¬

Expanded text:
iter inquiras, omnino proficuum est; ut oculos cordis sui, sive ad sanctos viros, sive ad libros divinos, sive ad sublimes angelos credatur elevasse, qui magnitudine et firmitate sua vere montes sunt, unde etiam competens sustinebatur auxiiversum orbem terrarum. In contrariam vero partem montis significatiohomines qui et saeculi hujus altitudines appetunt, et insensata superstitione durescunt. His mirabiliter compa
Abbreviated transcription (Latin):
sulphure dictꝰ. unde & gelienna c̃stat aũ hc̃
abea parte qͥ eurꝰ ł affricꝰ flat hab̾e speluncas
plenas sulphuris et usq admare deductas:
q̃ speluncȩ recipientes inse fluctꝰ uentłi creañ.
qui agitatꝰ inignẽ gignit exsulphure: unde :
qd̾ uidet᷑ incendiũ. Pirineꝰ et ipse acrebris¬
fulminũ ignib nuncupatꝰ. grece enĩ ignis

Expanded text:
sulphure dictus, unde et gehenna. Constat autem sulphure dictus, unde et gehenna. Constat autem ab ea parte, qua Eurus et Africus flat, habere speluncas plenas sulphuris, et usque ad mare deductas, quae speluncae recipientes in se fluctus, ventum creant, qui agitatus ignem creat ex sulphure. Unde est quod videtur incendium. Pyrenaeus et ipse a crebrisfulminum ignibus nuncupatus: Graece enim
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ nc̃ ÷ irłm et seruit cũ filiis suis. significat
aũ sinagogã iudȩoꝵ carnalẽ obseruantiam
tantũ inhystoriis gentiliũ reꝑit᷑. hoꝵ quippe
nõa. hic cũ ethimologiis eoꝵ cõmemorari suf
cipientes aportis ca̾piis usq ad fontẽ tigridiᷤᷤ
germanie st̃: aꝑpetuo uentoꝵ flatu nomina¬
ti. nã piꝗ̾ erĩ grece ĩpetꝰ et orine dr̃. Olimꝑꝰ
mons macedoniȩ nimiũ p̃ celsus. ita ut sub
cessir olimpꝰ. dictꝰ aũ olimpꝰ qͣsi olo lampus
id ÷ quasi celũ. hic mons macedoniã diuidet
atracia. Athos mons macedoniȩ et ipse alti¬
or nubib tantaq sublimis. ut inlẽno um
mino u̾tice ÷ exectꝰ incelũ. hic induo fundit̃
uiga: cirra etnisa. unde nuncupat᷑ eo qd̾
insingłis iugis colebant apollo et libet.ħ
iuga. Aduob frib citeron et ilicon appellats
Nam elicondictꝰ ab elicone fĩẽ citeronis Apen¬
ninꝰ mons appellatꝰ qͣsi alpes punicȩ. quia
appennine appellant᷑. Mons echina exigne &¬

Expanded text:
st Jerusalem, et servit cum filiis suis . Significat autem synagogam Judaeorum carnalem observantiam tantum in historiis gentilium reperitur. Horum quippe nomina hic cum etymologiis eorum commemorari sufferiam, incipientes a portis Caspiis usque ad fontem Tigridis Germaniae sunt, a perpetuo ventorum flatu nominati. Nam riphe Graece impetus et orme dicitur. Olympus mons Macedoniae nimium praecelsus, ita ut sub cessit Olympus. Dictus autem Olympus, quasi ololampus, id est, quasi coelum. Hic mons Macedoniam dividit a Thracia. Athos mons Macedoniae, et ipse altior nubibus, tantumque sublimis, ut in Lemno ummino vertice est erectus in coelum, hic in duo finditur juga, Cyrrham et Nissam. Unde nuncupatur, eo quod in singulis jugis colebantur Apollo et Liber. Haec juga a duobus fratribus Citheron et Helicon appellantur. Nam Helicon dictus ab Helicone fratre Citheronis. Apenninus mons appellatus, quasi Alpes Poeninae: quia Appenninae Alpes vocantur. Mons Aetna ex igne
Abbreviated transcription (Latin):
qñ offendant pedes ur̃i ad montes caliginosoᷤ.
Monec enĩ nos ꝓpħa ut caueamꝰ. ne forte grestꝰ
dentes incaliginẽ errors cadant. Diabolũ
uͦ significat mons: ubi in apocalipsi scͥptũ ÷
qd̾ mons magnꝰ miiꝰ sit instagnũ ignis ar¬
demis et sulphuris. qr cͣtumacia diaboli eõ¬
na pȩne gehiennȩ dãꝑnat᷑. Fundam̃ta mon

Expanded text:
 offendant pedes vestri ad montes caliginosos . Monet enim nos Propheta, ut caveamus, ne forte gressusorum offendentes in caliginem errorum cadant. Diabolum vero significat mons, ubi in Apocalypsi scriptum est : quod mons magnus missus sit in stagnum ignis ardentis et sulphuris: quia contumacia diaboli aeterna gehenna damnatur. Fundamenta mon
Abbreviated transcription (Latin):
apłos et ꝓpħas siue scõs uiros ꝓ celsitudine¬
irtutũ. et ȩcontrario aliqñ suꝑbos hões
et cumidos inpotentia mundani regni
de signat: aliqnͣ hȩreticos. aliqñ uͦ ipsũ
diabolũ. Mons enĩ dnm̃ saluatorẽ in
ꝓpħia significat uͥait. erit ĩnouissimis
dieb p̃ꝑatꝰ mons domꝰ dñi inu̾tice mon¬

Expanded text:
e sanctos viros pro celsitudinertutum. Et e contrario aliquando superbos homines et tumidos in potentia mundana regni designat, aliquando haereticos, aliquando vero ipsum diabolum. Mons enim Dominum Salvatorem in prophetia significat, ubi ait: Erit in novissimis dieb
Abbreviated transcription (Latin):
ualis atꝙ ab ineultis uationib adueneit. Hoc
lingͥ indicat hoes utiq medio eres. cedri aũ liba¬
ni declarant nobiles ac potentes. qͥ in humano
genere tanꝙ̃. cȩdri ȩminere noscimt̃. Libanus
eñi intͣprat̃ candidatio. scłi aũ huiꝰ potestas
qͣdã udet᷑. eẽ. festiuitas: uͥ diuites hoẽs ac po¬
tentes excełsi arq ꝓceri qͣsi mlibano monte
nascunt᷑. qͥ tam̃ aduerã religionẽ dñi mu¬
nere ꝑuenert᷑. Sophim mons effrai. in loco
armatẽ. Sophim uͦ int̾p̃tat᷑ specula siue sco¬
puł: et significat culm̃ ꝑfectionis. Uñ legitur
in regũ. uir unꝰ fuisse deramatha sophim de
monte effraim: in alta scił contẽplatione uir¬
tutũ. ut anulł subiacentib ec cirẽ latrantib
cogitationib m̃tis eiꝰ sublimitas diceret᷑. Sion
mons ÷ urb̾ irłm inaustrali parte c̃stitutꝰ. suꝑ¬
ȩminens ciuitati. Uñ et syon int̾p̃tat᷑ specłm
siue speculatio. et significat scãm ȩccłam: quȩ

Expanded text:
is atque incultis nationibus advenerunt. Haec ligna indicant homines utique mediocres, cedri autem Libani declarant nobiles ac potentes, qui in humano genere tanquam cedri, eminere noscuntur. Libanus enim interpretatur candidatio. Saeculi autem hujus potestas quaedam videtur esse festivitas, ubi divites homines ac potentes excelsi atque proceri quasi in Libano monte nascuntur, qui tamen ad veram religionem Domini munere pervenerunt. Sophim mons Ephraim in loco Ramathem. Sophim vero interpretatur specula, sive scopulus, et significat culmen perfectionis. Unde legitur in Regum vir unus fuisse de Ramatha Sophim de monte Ephraim, in alta scilicet contemplatione virtutum, ut a nullis subjacentibus et circumlatrantibus cogitationibus mentis ejus sus Jerusalem in australi parte constitutus supereminens civitati. Unde et Sion interpretatur speculum, sive speculatio: et significat sanctam Ecclesiam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
qr iln colligit᷑. cuiꝰ ea pars quȩ ⁊ suꝑ eũ adorien¬
tale̾ plagã respiciens antibanꝰ appellat᷑. id est
contͣ libanũ. Libanꝰ aũ pot significare scãm
eccłam sacro baptismate a peccatis mundatam.
et candore uͥtutũ dealbatã. unde drͣ in psal¬
mo. satiabunt᷑ omĩa ligna siluarũ. ec cedri li¬
bani qͣs plantasti. Ligna siluarũ ꝑlebes signifi

Expanded text:
quia ibi colligitur. Cujus ea pars, quae est super eum ad orientalem plagam respiciens, Antilibanus appellatur, id est contra Libanum. Libanus potest significare sanctam Ecclesiam sacro baptismate a peccatis mundatam, et candore virtutum dealbatam. Unde dicitur in psalmo: Satiabuntur omnia ligna silvarum et cedri Libani, quas pl
Abbreviated transcription (Latin):
ruptũ uocat᷑ excisus: et imminet mari mortuo
haut ꝓcul abarnone. fegor et bechfegor mons
moabitarũ adquẽ balac rex adduxit balaã
ariolũ insuꝑcilio libiadis. s et alia uilla so¬
dor: haut ꝓcuł abech lee̾ cernit᷑. quȩ nc̃ faor
ñcupat̃. Ab arim mons in quo mortuus ÷ moy¬
ses. Dr̃ aũ mons. ẽ. nabau uit̾ra moab contͣ

Expanded text:
m vocatur excisus, et imminet mari Mortuo haud procul ab Arnone. Fogor et Bethfogor mons Moabitarum ad quem Balaac rex adducit Balaam ariolum in supercilio Libiadis. Sed et alia villa Sodor haud procul a Bethleem cernitur, quae nunc Faor nuncupatur. Abarim mons, in quo mortuus est Moyses. Dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ depeccatore scriptũ ÷: eterit tanꝗͣ puluis
quẽ ꝓicit uentꝰ a faciȩ t̾re. Puluis eñi ut supͣ
diximꝰ ÷ resolutio t̾iȩ. et qr hõ t̾renꝰ qninflat᷑
s iuccorio uento suꝑbiȩ: desoliditate t̾rȩ ui¬
uentiũ qͣsi pulius abicit᷑. qr sua leuitate ad
firmanitũ mandatoꝵ se tenere ñ potuit Limꝰ
aũ t̾renã mat̾i̾ã humani corꝑis significat ut¬
⁊ illud. formauit gͥ dñs hominẽ delimo t̾rȩ.
et inspirauit infaciẽ eiꝰ spiracłm uite. et fact᷑:¬

Expanded text:
catore scriptum est: Et erit tanquam pulvis, quem projicit ventus a facie terrae . Pulvis enim ut supra diximus est resolutio terrae: et homo terrenus quando inflatur seductorio vento superbiae, de soliditate terrae viventium, quasi pulvis abjicitur: quia sua levitate ad firmamentum mandatorum se tenere non potuit. Limus autem terrenam materiam humani corporis significat, ut est illud: Formavit ergo hominem Dominus de limo terrae, et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, et fact
Abbreviated transcription (Latin):
nũ qd̾ fodit᷑ tͣnslucet ꝗͣ et u̾ret. qͦ solo exõib
geñib medici utunt᷑ alterũ qd̾ appellant¬
glebã usib tantũ fullonũ familiare t̾cium
liqͦr ⁊ usus eiꝰ adlanas soluendas qͦ candorẽ
mollitiẽq p̃stat. qrtũ ad licinia maxime cͥficien¬
da aptũ. Sulphuris tanta uis ⁊̃: ut morbos comi¬
tiales dep̃hendat intore suo impositꝰ ignib ar¬
descens incalice uini. pͥmaq subdita circ̃ferens
functors effundit. Quid insulphurȩ nͥ fecor car¬
nis: Er qͥd ꝑignẽ uͥ andor desidii carnał expͥmit᷑:
Cũ gͦ habitantiũ sodomis ł gomorra carnis soe¬
lera punire dñs decreuisset. impsa qͣlitate ultio¬
nis. innotuit maculã criminis. Sulphur qͥipe
fȩcorẽ ht̃ ignis ardorẽ: qͥ itaq ad ꝑu̾sa desid̾ia
ex carnis fȩcore arseit̾. dignũ fuit ut si mul sul¬
phurȩ ꝑirent et igne: qͣtinꝰ exiꝰta pęna discerent

Expanded text:
unum, quod foditur translucetque et viret, quo solo ex omnibus unum, quod foditur translucetque et viret, quo solo ex omnibus generibus medici utunttium liquor est, usus ejus ad lanas suffindas, quia candorem mollitiemque praestat. Quartum ad elychnia maxime conficienda aptum. Sulphuris tanta vis est, ut morbos comitiales deprehendat nidore suo impositus ignibus Anaxilaus calicem vini, prunaque subdita, circumferens functorum convivis offundit. Quid in sulphure, nisi fetor carnis, et quid per ignem nisi ardor desiderii carnalis exprimitur? Cum ergo habitantium Sodomis vel Gomorrhae carnis scelera punire Dominus decrevisset, in ipsa qualitate ultionis innotuit maculam criminis. Sulphur quippe fetorem habet, ignis ardorem. Qui itaque ad perversa desideria ex carnis fetore arserant, dignum fuit ut simul sulphure perirent et igne, quatenus ex justa poena discerent
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣta et qͣlia fieri debeant exibet. cũ nob̾ scͥꝑ¬
tura regulã iꝰttiȩ quã sequamͣ oftendit.
scõꝵq nob̾ exẽpla qͥ inigne tribulationũ
inuincibiles ꝑseuerauert̃. mnoĩb seqnda
p̃monstrant. Creta ab insula creta uͥ melior ⁊
nom̃ tͣxit. crera cimolia candida ẽ. acimea
italiȩ insula dicta. quarũ alt̾ã uestimͣtoꝵ
p̃tiosos colores emolliet cͣtrita cũ sulphurȩ.
quodã nitore exhilarat. alt̾a gemmis nitorẽ
p̃stat. Creca argentaria et ipsa candida appel¬
lata. eo qd̾ nitorẽ argento reddat. Ira samia
asamo insula dicta glutinosa et candida:
et linguȩ lęnis. medicam̃tis et uascłis necessa¬
ria. Sulphur uocatũ. qͥ igne accendit᷑. Ur em̃¬
ignis ÷: nã uis eiꝰ et in aqͥs feruentib sentit᷑.
neq alia res faciliꝰ accendit᷑. nascit᷑ in iꝰsulis
eoliis int̾ sicilia̾ et italiã. qͣs ardere dicͣt. in¬
uenit᷑ et aliis lociseffosũ. Huiꝰ gen̾a .iiii. u

Expanded text:
i debeant exhibet, cum nobis Scripturam regulam justitiae, quam sequamur, ostendit: sanctorumque nobis exempla, qui in igne tribulationum invincibiles perseverarunt, in omnibus sequenda praemonstrat. Creta ab insula Creta, ubi melior est, nomen traxit. Creta Cimolia candida est: a Cimaea Italiae insula dicta, quarum altera vestimentorum pretiosos colores emolliens, contristatos sulphure, quodam nitore exhilarat; altera gemmis nitorem praestat. Creta argentaria, et ipsa candida appellata eo quod nitorem argento reddat. Terra Samia a Samo insula dicta, glutinosa et candida, et linguae lenis, medicamentis et vasculis necessaria. Sulphur vocatum, quia igne accenditurignis est: nam vis ejus in ex aquis ferventibus sentitur; neque alia res facilius accenditur: nascitur in insulis Aeoliis, inter Siciliam et Italiam, quas ardere dicunt. Invenitur et in aliis locis effossum. Hujus genera quatuor:
Abbreviated transcription (Latin):
corrigit. recte gͥ fatiendo nom̃: et peccando
ãmutit᷑. Uñ et ap̃ uetẽs rale exat ꝓuerbiũ. rex
eris si recce facias: si nͣ facias ñ eris. Regie uir¬
tutes p̃cipuȩ t̾itia. et pieras. plus aũ inregibꝰ
laudat᷑ pietas. nã ai̾ntia ꝑse seueritas:. Reges aũ
obhanc causã ap̃ grecos basilei uocant᷑. qr tanquã
bases ppłm sustinent. unde et bases coronas hñt.
Qnͣto eñi qͥsq magis p̃ponit᷑. canto ãpliꝰ ponde̾ laboꝵ
pud uetẽs int̾ regẽ et tyrannũ nulla discretio ẽ. ut
pars pacis sit dexirã tetigisse tiranni. Fortes enĩ regeᷤᷤ¬
nent regna. Iam pꝰea iussũ occidit tirannos uoca¬
ri pessimos. atq ĩꝓbos reges. luxuriose dñationis
cupiditatẽ et crudelissimã dñationẽ inppłis exercen¬
tes. Rex misticȩ ds̃ intelligit᷑. ut ÷ illud inpsalterio.

Expanded text:
corrigit. Recte igitur faciendo nomen tenetur, peccando corrigit. Recte igitur faciendo nomen tenetur, peccando amittitur. Unde et apud veteres tale erat proverbium: Rex eris, si recte facias; si non facias, non eris. Regiae virtutes praecipuae, justitia et pietas; plus autem in regibus laudatur pietas, nam iustitia per se severa est. Reges autem ob hanc causam apud Grecos basilei vocantur, quod tamquam bases populum sustinent, unde et bases coronas habent. Quanto enim quisque magis preponitur, tanto amplius pondere laborum la discretio est, ut: Pars mihi pacis erit dextram tetigisse tyranni. Vel nent terram . Jam postea in usum accedit, tyrannos vocari pessimos atque improbos reges, luxuriosae dominationis cupiditatem et crudelissimam dominationem in populis exercentes. Rex mystice Deus intelligitur, ut est illud in psalmo: