comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶N eugłio marci exceptis his que cũ ma¬
theo dixit. quomͦ nulla repugnantia de¬
monstret᷑ ab inicio usq ad illũd uͥ ait. &
ingrediunt᷑ capharnaũ. & statim sabbatis
docebat eos quõd cum luca dicit.ii.
De homine a qͣ sp̃c mimundus eiectꝰ ẽ conue¬
xans eũ qͦmͦ lucȩ qͥ hec cũ eo dicit ñ repugnat.
.IIII. Qod dix̃ qͣntomag̾ eis p̃cipiebat ut tacerent
tantomag̃ pł dicebant. qͦmͦ ñ repugnet p̃sci¬
entiȩ ipsiꝰ quȩ in eugłio cõmendatur. u¬
De qͦ suggessit ioħes. qd̾ in nomine eius eiceret
demonia ñ sociatus discipłis. & dixit nolite
ꝓbibere. qͥ enim contra uos ñ ẽ prouobis est.
quomodo ñ repugnet illi sententiȩ ubi ait.
qui non est mecum aduersũ me est.ui.¬
¶d̾ in occasione huiꝰ qͣ innoĩe xp̃i eiciebat demo¬
nia. qm̃uis cũ discipłis eũ non sequeret᷑. marus
ãplius q̃m lucas dũm lxise narrauit q̃modo
õstendatur ad hoc ip̃sum ꝑtinere quod ilũ

Expanded text:
ngelio Marci exceptis his, quae cum Mattheo dixit, quomodo nulla repugnantia demonstretur ab initio usque ad illud, ubi ait: et ingrediuntur Caphar naum et statim sabbatis docebat eos, quod cum Luca dicit. De homine, a quo spiritus inmundus eiectus est conuexans e u m, quomodo Lucae, qui hoc cum eo dixit, non repugnet. erit. Quod dixit: quanto magis eis praecipiebat ut tacerent, tanto magis plus dicebant, quomodo non repugnet praescientiae ipsius; quae in euangelio commendatur. De quo suggessit Iohannes quod in nomine eius eiceret demonia non sociatus discipulis et dixit: nolite prohibere, qui enim contra uos non est, pro uobis est, quomodo non repugnet illi sententiae, ubi ait: qui non est mecum, aduersus me est. Quod in occasione huius qui in nomine Christi eiciebat demonia, quamuis cum discipulis non sequeretur, Marcus amplius quam Lucas dominum dixisse narrauit, quomodo osten
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sententiam meã sed eugłii dili¬
go ueritatẽ. Atq utinã etĩa plureᷤ
ab aliĩs inueniantur huiꝰ exitus qͦ¬
stionis. Quod donec fiat. utere me¬
cum istõ si placet. Si enĩ nullus
alius exitus poterit inueniri. solus
iste sufficiet. Si autẽ potuerit. cũ
demonstratus fuerit eligemꝰ. Tan¬
tum ñ potest consequens eẽ. ut qͥli¬
bet omniũ quatuor eugłistarum
m̃titus sit. Aut in tanto & tam scõ
culmine auctoritatis errauerit. Si
autem quis dixerit. inde se conuin¬
cere ñ fusse horam terciam. cũ illud
uidei clamauerunt. quia postea¬
qͣm dixit idem marcus. pylatus aũ
it̾m respondens ait illis. quid ergo
uultis faciã regi uideorum. at illi
it̃m clamauert. crucifige eũ. ñ int̾
ponit᷑ aliqͥd morarũ ab eode mar-
com eus narratione. s continuo
ad id ꝑuenitur. ut traderet᷑ dñs ad
sexta factũ ẽẽ cõmemorat: intelli¬
gat qͥ hoc dicit multa p̃termissa

Expanded text:
enim sententiam meam, sed euangelii dilienim sententiam meam, sed euangelii diligo ueritatem. adque utinam etiam plures ab aliis inueniantur huius exitus quaestionis! quod donec fiat, utere mecum isto, si placet. si enim nullus alius exitus poterit inueniri, solus iste sufficiet; si autem potuerit, cum demonstratus fuerit, eligemus. tantum non putes consequens esse, ut quilibet omnium quattuor euangelistarum mentitus sit aut in tanto et tam sancto culmine auctoritatis errauerit. Si autem quis dixerit inde se conuincere non fuisse horam tertiam, cum illud Iudaei clamauerunt, quia, posteaquam dixit idem Marcus: Pilatus autem iterum respondens ait illis: quid ergo uultis faciam regi Iudaeorum? at illi iterum clrponitur aliquid morarum ab eodem Marco in ejus narratione, et continuo ad id pervenitur, ut traderetur ad crucsexta factum esse commemorat: intelligat qui hoc dicit, multa praetermissa
Abbreviated transcription (Latin):
re qͣndo ut dixi reum mortis ꝓ¬
nunciauerunt. nonã horã noc¬
tis ẽẽ potuisse: ex qua hora usq
ad horam qua sedit pylatus pro
tribunali quasi sexta hora fuit.
ñ diei s parasceues. id est unmo¬
sationis dm̃ quod uerum pascha
ẽ. ut plena sexta eiusdem paras¬
ceues que plena diei tercia occur¬
rebat. dñs suspenderet᷑ in ligno.
iue gͦ hoc potius intelligendu
eligatur. siue marcus terciã horã
recoluerit. eamq maxime ad con¬
deminationẽ iudeoꝵ in dñi cruci¬
fixione commemorare uoluerit.
qua intelliguntur clamare po¬
tuisse ut crucifigeretur. ut ipsos
potius crucifixisse acciꝑemꝰ quã
eos quoꝵ manib suspensus in
ligno ẽ. sicut ille centurio mag̾
accessit ad dñm qm illi amici qͦs
misit. ꝓcul dubio questio soluta ẽ.
de hora dñicȩ passionis que mari¬
me solet & contentiosorũ concitare
impudentiã: & infirmorum im¬
peritiam perturbare.
xiIII.

Expanded text:
re, quando, ut dixi, reum mortis pre, quando, ut dixi, reum mortis pronuntiauerunt, nonam horam noctis potuisse esse. ex qua hora usque ad horam, qua sedit Pilatus pro tribunali, quasi sexta hora fuit, non diei, sed parasceues, id est immolationis domini, quod uerum pascha est, ut plena sexta eiusdem parasceues, quae plena diei tertia occurrebat, dominus suspenderetur in ligno. siue ergo hoc potius intellegendum eligatur siue Marcus tertiam horam recoluerit eamque maxime ad condemnationem Iudaeorum in domini crucifixione commemorare noluerit, qua intelleguntur clamare potuisse, ut crucifigeretur, ut ipsos potius crueos quorum manibus suspensus in ligno est, sicut ille centurio magis accessit ad dominum quam illi amici, quos misit: procul dubio quaestio soluta est de hora dominicae passionis, quae maxime solet et contentiosorum concitare inpudentiam et infirmorum inperitiam perturbare. XIIII.
Abbreviated transcription (Latin):
sit aliquis articulus coniciab ho¬
ra nona noctis unde cepisse para¬
sceuen pasche nr̃i. id est p̃parati¬
onem mortis xp̃i congruenter in¬
telligamus.  Si eñĩ dicamꝰ eã cepiᷤᷤ¬
sequando a iuideis app̃hensus
ẽ dominus. adhuc noctis pͥmȩ
partes erant. Si qͣndo ad domũ
ꝑductus ẽ soceri caẏphȩ. uͥ &e au¬
uitus ẽ a pͥncipib sacerdotũ. ad¬
huc gallus ñ cantauerat. Quod
ex petri negatione colligimus q̃
cũ audiretur facla ẽ. Si quando
pylato traditus est: iammane
fuisse aꝑtissime scriptũ ẽ. Restat
gͦ. ut intelligamus tc̃ cepisse is¬
tam parasceuen pasche. id est p̃¬
parationẽ mortis dñi: qͣndo res¬
ponderunt om̃s pͥncipes sacer¬
dotum apud qͦs pͥmo audieba¬
tur & dixerunt reus ẽ mortis. q̃d̾
apud matħm & marcũ inuerit᷑.
ut recapitulando intelligantur
de petri negatione postea dixisse:
quod antea factum erat. Non e¬
nim absurde conicitur. eo tempo¬

Expanded text:
sit aliquis articulus conici ab hosit aliquis articulus conici ab hora nona noctis, unde coepisse parasceuen paschae nostrae, id est praeparationem mortis Christi, congruenter intellegamus? si enim dicamus eam coepisse, quando a Iudaeis adprehensus est dominus, adhuc noctis primae partes erant; si. quando ad domum perductus est soceri Caifae, ubi et auditus est a principibus sacerdotum, adhuc gallus ex Petri negatione colligimus, quae cum iam audiretur facta est; si autem, quando Pilato traditus est, iam mane fuisse apertissime scriptum est. restat ergo, ut intellegamus tunc coepisse istam parasceuen paschae, id est praeparationem mortis domini, quando responderunt omnes principes sacerdotum, apud quos primo audiebatur, et dixerunt: reus est mortis, quod apud Matthaeum et Marcum inuenitur, ut recapitulando intellegantur de Petri negatione postea dixisse quod antea factum erat. non enim absurde conicitur eo tempo
Abbreviated transcription (Latin):
pro tribunali: ut eadem tercia com¬
pleta uideatur q̃n crucifixus est.
Atq illo iam p̾edente in ligno aliȩ
tres horȩ ꝑacte sint. & reddiderit
sp̃m: ut ab ea hora qua defunetꝰ¬
est id est diei sexta tenebrȩ fierent
usq ad nonã. Dicunt eñ die qͥdem
illo quem dies sabbati sequebatur
parasceuen fuisse pasche uideorũ:
qd̾ ab eodem sabbato iam incipe¬
rent arima: sedtam̃ uerũ pascha
bere ab hora noctis nonan eo qd̃
dñs a uid̾is occidendꝰ p̃parabat᷑. para¬
sceue qͥppe int̾p̾tat᷑ pparatio. Ab illa
gͦ nona hora noctis. usq ad eiꝰ crucifixi¬
oñe occͣrit hora parasceues sexta scd̃m
ioħem. & hora diei t̾cia scd̾m marcũ
ut ñ marcus horam illam recorda¬
tam recapitulando cõmemorau̾it.
qua clamauerunt uidei. crucifige
crucifige. sed eam prorsus horam
terciam dixerit qua dñs est fixus
in ligno. Quis fidelis ñ huic faue¬
at solutioni questiomis:. si mͦ pos¬

Expanded text:
pro tribunali, ut eadem tertia conpro tribunali, ut eadem tertia conpleta uideatur, quando crucifixus est, adque illo iam pendente in ligno aliae tres horae peractae sint et reddiderit spiritum, ut ab ea hora, qua defunctest, id est diei sexta, tenebrae fierent usque ad nonam. dicunt enim die quidem illo, quem dies sabbati sequebatur. parasceuen fuisse paschae Iudaeorum, quod ab eodem sabbato iam inciperent azyma; sed tamen uerum pascha, bere, ab hora noctis nona in eo quod dominus a Iudaeis occidendus praeparabatur. parasceue quippe interpretatur praeparatio. ab illa ergo nona hora noctis usque ad eius crucifixionem occurrit hora parasceues sexta secundum Iohannem et hora diei tertia secundum Marcum, ut non Marcus horam illam recordatam recapitulando commemorauerit, qua clamauerunt Iudaei: crucifige, crucifige, sed eam prorsus horam tertiam dixerit, qua dominus est fixus in ligno. quis fidelis non huic faueat solutioni quaestionis, si modo pos
Abbreviated transcription (Latin):
attendere. qͣm oportuno loco mar¬
cus hoc de tercia hora posuerit ut
quisq ibi recordetur qua hora ui¬
dei crucifixerunt dñm: qͥ uolebait
in romanos uł pͥncipes uł milites
transferre ipsum facinꝰ uͥ factum
ministroꝵ militũ confirmatũ ẽ.
Ait enĩ. Et crucifigentes eũ dunse¬
runt uestim̃ta eius. mittentes sor
tes suꝑ eis qͥs quid tolleret. Qui
hoc nisi milites: sicut ioħes mani¬
festat. Erggo ne qͥsqͣm cogitationẽ
tanti criminis aduersus a uideis
inmilites illos conuerteret. erat aũ
inqͥt hora tercia & crucifixerunt eũ:
ut illi eum potius crucifixisse in¬
ueniantur. qͦs hora tercia ut cruci¬
figeretur clamare potuisse diligẽs
inquisitor inueniet. cũ aduerterit
hoc qd̾ a militib factũ est. hora sex¬
ta factum eẽ. qͣmqͣm ñ desint. qui
parasceues quã iohannes comine¬
moranit dicens. erat autẽ paras¬
ceue. hora fere sexta. horã diei t̾ciã
ueluit intelligi. qua sedit pylatꝰ

Expanded text:
adtendere, quam oportuno loco Maradtendere, quam oportuno loco Marcus hoc de tertia hora posuerit, ut quisque . ibi recordetur, qua hora Iudaei crucifixerint dominum, qui uolebant in Romanos uel principes uel milites transferre ipsum facinus, ubi factum ministrorum militum commemoratum est. ait enim: et crucifigentes eum diuiserunt uestimenta eius mittentes super eis, quis quid tolleret. Qui hoc, nisi milites, sicut Joannes manifestat? Ergo, ne quisquam cogitationem tanti criminis aversus a Judaeis, in milites illos converteret: Erat autem, inquit, hora tertia, et crucifixerunt eum; ut illi eum potius crucifixisse inveniantur, quos hora tertia, ut crucifigeretur, clamare potuisse diligens inquisitor inueniet, cum aduerterit hoc quod a militibus factum est hora sexta factum esse. Quamquam non desint qui parasceues — quam Iohannes commemorauit dicens: erat autem parasceue hora fere sexta — horam diei tertiam uelint intellegi, qua sedit Pilatus
Abbreviated transcription (Latin):
sa aliud uas in honorẽ. aliud incon¬
tumeliam. & dicitur carni & sangui¬
ni. O homo: tu quis es qͥ responde¬
as do.  Quis gͦ & in hac re cognos¬
cit intellectum dñi. aut consiliariꝰ
illi fuit. uͥ sic gubernat corda remi¬
ne sublimauit: ut ꝑ hȩc ipsaque
in eis contraria uideri possunt.
multi excecarent᷑. digne traditi in
concupiscentias cordis sui & repro¬
bum sensum: & multiexercerentir
ad elimandu pium intellectũ se¬
cundu occultam om̃ipotentis iusti¬
ciam. Dicit enĩ ꝓpheta dño. Ni¬
mis profundȩ factȩ st̃ cogitãtioẽs
tuȩ. Uir imprudens ñ cognoscet:
&e stultus ñ intelliget hec. Peto aũ
& ammoneo eos qͥ hȩc legunt. per
nos adiuuante dño elaborata: ut
huiꝰ sermonis quẽ hoc loco inter¬
ponendum arbitratus sum in oĩ
simili questionũ difficultate memi¬
nerint: ne sepius eadem repeten¬
da sint. facile autẽ uidebit. oui
sine impietatis duritra uoluerit

Expanded text:
sa aliud uas in honorem, aliud in consa aliud uas in honorem, aliud in contumeliam, et dicitur carni et sanguini: o homo, tu quis es, qui respondeas deo? quis ergo et in hac re cognoscit intellectum domini aut quis consiliarius illius fuit, ubi sic gubernauit corda remiculmine sublimauit, ut per haec ipsa quae in eis contraria uideri possunt multi excaecarentur digne traditi in concupiscentias cordis sui et reprobum sensum, et multi exercerentur ad elimandum pium intellectum secundum occultam omnipotentis iustitiam? dicit enim propheta domino: nimis profundae factae sunt cogitationes tuae, uir inprudens non cognoscit et stultus non intellegit haec. Peto autem et admoneo eos qui haec legunt per nos adiuuante domino elaborata, ut huius sermonis, quem hoc loco interponendum arbitratus sum in omni simili quaestionum difficultate meminerint, ne saepius eadem repetenda sint. facile autem uidebit qui sine impietatis duritia uoluerit
Abbreviated transcription (Latin):
gubernat aquã sicut scͥꝑtũ est.
qualiter illi placuerit. fluitat e¬
nĩ humana memoria ꝑ uarias
cogitationes. nec in cuiuisqͣm po¬
testate ẽ. quid & quando ei ueni¬
at in mentẽ. Cum gͦ illi scĩ & ue¬
races uiri. qͣsi fortiuta recordatio¬
nũ suarũ preter narrationis ordi¬
nemocculte cłi potestati cui nichil
forturtũ ẽ cominisissent᷑ ñ opor¬
tet quẽqͣm hominũ dicere. longe
abiectum ab oculis di & longe ꝑe¬
gͥnantẽ hoc loco poni debuit qd
ualde ignorat. cur eo loco ds pomi
uoluerit: qͥa & si obuelatũ ẽ eugłm
uelatum est. Et cum dixisset. aliĩs
qͥdem sumus odor uitȩ in uitam.
aliis odor mortis in mortẽ. subie¬
cit statim. & ad hȩc quis idoneus:
id est quis idoneus intelligere qͣm
iuste fiat. quod idem dñs dicit. e¬
go ueni ut qui ñ uident udeant:
&e qui uident ceci fiant. Ipsa est
enim altitudo d̃iuitiarum scientiȩ
& sapientiȩ di: qua fit ex eade mas¬

Expanded text:
gubernat aquam, sicut scriptum est, gubernat aquam, sicut scriptum est, qualiter illi placuerit. fluitat enim humana memoria per uarias cogitationes, nec in cuiusquam potestate est, quid et quando ei ueniat in mentem. cum ergo illi sancti et ueraces uiri quasi fortuita recordationum suarum propter narrationis ordinem occultae dei potestati, cui nihil fortuitum est, commisissent, non oportet quemquam hominum dicere longe abiectum ab oculis dei et longe peregrinantem: hoc loco poni debuit, quod ualde ignorat. cur eo loco deus poni uoluerit, quia: et si obuelatum est euanguelatum est, et cum dixisset: aliis quidem sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem, subiecit statim: et ad haec quis idoneus? id est quis idoneus intellegere, quam iuste fiat? quod idem dominus dicit: ego ueni, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. ipsa est enim altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei, qua fecit ex eadem mas
Abbreviated transcription (Latin):
dit dicebat. satis intimauit intelli¬
gentib. multis modis & sepe di¬
ctum ẽẽ. quousq inciꝑet hora sex¬
ta. Cogitemꝰ gͦ qm breuiter hoc di¬
xerit marcus. in comparatione ma¬
thei: qͣm breuiter matheus in com¬
paratione lucȩ quã breuiter lucas
nia resistendi credamꝰ duas horas.
& quiddã illo int̾uallo tͣnsire potu¬
isse. Quisqͥs autẽ dixerit. potusse
marcũ si ita eẽt eo tempore dicere.
fuisse horã terciam qͦ erat hora ter¬
cia cũ uox iudeoꝵ de crucifigendo
dño sonuisset: dicere etiã qd̾ eum
tunc ipsi crucifixerint. nimis su¬
ꝑbe leges narratorib u̾itatis i¬
ponit. Sic enim potest dicere. si ħ
ipse narraret: eo mͦ eodẽq ordine
ab om̃ib debuisse narrariqͦ ipse
narrauit. Dignet᷑ gͦ consilio mar¬
ci eugłiste suꝑari consiliũ suum:
qui eo loco id ponenłu iudicauit:
quo loco diuina inspiratione sug¬
gestum ẽ. Recordationes eñi eorũ
eius manu gubernatȩ sunt: qui

Expanded text:
ait: dicebat, satis intimauit intelleait: dicebat, satis intimauit intellegentibus multis modis et saepe dictum esse, quo usque inciperet hora sexta. cogitemus ergo, quam breuiter hoc dixerit Marcus in conparatione Matthei, quam breuiter Mattheus in conparatione Lucae, quam breuiter Lucas nia resistendi credamus duas horas et quiddam illo interuallo transire potuisse. Quisquis autem dixerit potuisse Marcum, si ita esset, eo tempore dicere fuisse horam tertiam, quo erat hora tertia, cum uox Iudaeorum de crucifigendo domino sonuisset, dicere etiam, quod eum tunc ipsi crucifixerint, nimis superbe leges narratoribus ueritatis inponit. sic enim potest dicere, si haec ipse narraret, eo modo eodemque ordine ab omnibus debuisse narrari, quo ipse narrauit. dignetur ergo consilio Marci euangelistae superari consilium suum, qui eo loco id ponendum iudicauit, quo loco diuina inspiratione suggestum est. recordationes enim eorum eius manu gubernatae sunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
ciis illuditur. simul eñi cũ illa ge¬
rerentur. etiam ꝯuitia iaciebant᷑
completa est & hora sexta. & factȩ
sunt tenebrȩ. quas matheus. et
marcus. et lucas cõmemorant.
hora crucifixum lingua iudeorũ.
& sexta manib militũ: qͥa in tu¬
multu iudeoꝵ & pylati estibus.
due ato: ampliꝰ horȩ p̃terierunt.
a uoce qua dixerunt crucifige.
Sed ipse marcus qui maxime breui¬
tatis sectator ẽ. breuiter uoluit in¬
timare pylati uoluntatẽ. & conatũ
pro dñi uita. Cum enĩ dixisset. at
illi it̾m clamauerunt crucifige eũ
ubi ostendit ꝯd̾ iam clamauerant.
cum uellent sibi dimitti barraban.
adiunxit. Pylatus uero dicebat eis
Quid enĩ mali fecit. ⁊ Hoc mͦ breuiter
insinuauit. qd̾ diu gestũ est. Memor
tamen ipse etiam quid uellet intel¬
ligi ñ ait. pylatus uero dixit es s
ait. pylatꝰ uero dicebat eis. qͥd enĩ
mali fecit. quia si dic̾e̾t dixit quasi
semel dictum intelligeremꝰ. qͥa uero

Expanded text:
ciis inluditur — simul enim, cum illa geciis inluditur — simul enim, cum illa gererentur, etiam conuicia iaciebantur —, conpleta est et hora sexta et factae sunt tenebrae, quas Mattheus et Marcus et Lucas commemorant. hora crucifixum lingua Iudaeorum et sexta manibus militum, quia in tumultu Iudaeorum et Pilati aestibus duae adque amplius horae praeterierunt a uoce, qua dixerunt: crucifige. sed ipse Marcus, qui maxime breuitatis sectator est, breuiter uoluit intimare Pilati uoluntatem et conatum pro domini uita. cum enim dixisset: at illi iterum clamauerunt: crucifige eum, ubi ostendit, quod iam clamauerant, cum uellent sibi dimitti Barabban, adiunxit: Pilatus uero dicebat eis: quid enim mali fecit? hoc modo breuiter insinuauit quod diu gestum est. memor tamen etiam iste quid uellet intellegi, non ait Pilatus uero dixit eis\', sed ait: Pilatus uero\' dicebat eis: quid enim mali fecit? quia, si diceret \'dixit\', quasi semel dictum intellegeremus; quia uero
Abbreviated transcription (Latin):
sexta. Ab illa gͦ uoce iudeoꝵ qua
pͥmo dixerunt crucifige. cũ ẽẽt ho
ra tercia. usq ad hoc qd sedit pro
tͥbunali: ꝑ medias horas cunctati¬
onis pylati. & tumultuantiũ uide¬
orũ. duȩ hore p̃terierant. & ꝑacta
qͥnta iam de sexta aliquid ceꝑat.
Sicit qͦ iudeis. Ecce rex ũr. Illi autẽ
clamabant. T olle tolle. crucifige
eum. Sed neq iam commotus
pylatus timore calumine facile ce¬
debat. Tunc eñi uxor eiꝰ ad eũ mise¬
rat secdentẽ pro tribunali: qͦd p̃oc¬
cupauit matheus qui hoc solus
cõmemorauit. anteqͣm ad eũ locũ
narrationis ueniret: ut ibi hoc po¬
neret ubi oportunũ iudicauit. Tem¬
ptans itaq pylatus ne qͥd ꝓficeret:
Dixit eis. Regem ur̃m crucifigã a
Responderunt pontifices. Non ha¬
bemus regem nisi cesarem. ẽ uncgͦ
tradidit eis illũ: ut crucifigeretur.
Et du ꝑgit. & dum crucifigitur cũ
duob latronib dũ uestes ei diui¬
titur. atq inter hȩc uariis coniu¬

Expanded text:
sexta. ab illa ergo uoce Iudaeorum, qua primo dixerunt: crucifige, cum esset hora diei tertia, usque ad hoc, quod sedit pro tribunali, per medias moras cunctationis Pilati et tumultuantium Iudaeorum duae horae praeterierunt et peracta quinta iam de sexta aliquid coeperat. dicit ergo Iudaeis: ecce rex uester. illi autem clamauerunt: tolle, crucifige eum. sed neque iam commotus Pilatus timore calumniae facile cedebat. tunc enim uxor eius ad eum miserat sedentem pro tribunali, quod praeoccupauit Mattheus, qui hoc solum commemorauit, antequam ad eum locum narrationis ueniret, ut ibi hoc poneret, ubi oportunum iudicauit. temtans itaque adhuc Pilatus, ne quid proficeret, dixit eis: regem uestrum crucifigam? responderunt pontifices: non habemus regem nisi Caesarem. tunc ergo tradidit illis eum, ut crucifigeretur. et dum pergit et dum crucifigitur cum duobus latronibus, dum uestes eius diuititur adque inter haec uariis conui
Abbreviated transcription (Latin):
ligno suspensꝰ ẽ. Unde posset
huiꝰ uł error corrigi. uł m̃daciũ
refutari. S quia sciebat a militi¬
bus suspensum dñm ñ a iudeis.
sicut iohannes aꝑtissime dicit:
occulte ostendere uoluit eos mag̃
crucifixisse qui clamauerunt ut
crucifigeret᷑. qm illos qͥ ministeri¬
um pͥncipi suo. scdm suũ officium
p̃buerunt. Intelligit᷑ gͦ fuisse ho¬
ra tercia cũ clamauerunt uideuit
dñs crucisigeret᷑. ut ueracissime de¬
monstretur. t̃c eos crucifixisse qͣndo
clamauerunt. maxime qͥa nolebãt
uideri se hoc fecisse. & propt̾ea eum
pylato tradiderunt: quod eoꝵ u̾ba
satis indicant scđm ioħem. Cum
enĩ dixisset eis pylatus. quã accusa¬
tionẽ affertis aduersus hominẽ hc̃.¬

Expanded text:
ligno suspensus sit, unde posset ligno suspensus sit, unde posset huius uel error corrigi uel mendacium refutari? sed quia sciebat a militibus suspensum dominum, non a Iudaeis, sicut Iohannes apertissime -dicit, occulte ostendere uoluit eos magis crucifixisse qui clamauerunt, ut crucifigeretur, quam illos qui ministerium principi suo secundum suum officium praebuerunt. intellegitura tertia cum clamaverunt Judaei, ut Dominus crucifigeretur, et veracissime demonstratur, tunc eos crucifixisse, quando clamaverunt, maxime quia nolebant videri se hoc fecisse; propterea eum Pilato tradiderant, quod eorum verba satis indicant secundum Joannem. Cum enim dixisset eis Pilatus: Quam accusationem affertis adversus hominem h
Abbreviated transcription (Latin):
ta qͥnta & inchoata sexta gererent᷑
hȩc que narrata sunt in crucifixi¬
one dñi nr̃i: donec completa sexta
illo pendente fierent tenebre. qͥb
tres eugłistȩ attestant᷑. matheus.
mairus. & lucas. Queramꝰ iam coi¬
sequenter. cur dixerit marcus. cũ
commnemorasset qd crucifigentes
eum diuiserunt uestim̃ta eiꝰ mit¬
tentes sortem suꝑ eis quis qͥd tol¬
leret. & secutus adiunxerit. erat
autẽ hora tercia &e crucifixer̃t eũ¬
 am certe dixerat: et crucifigente ᷤᷤ
eum duiserunt uestim̃ta eiꝰ. Sic
etiã ceteri attestantur: qͦd eo cruci¬
fixo uestim̃ta diuisa sunt. Si eiꝰ
rei gestȩ tempꝰ uoluit cõmemora¬
re marcus. sufficeret dicere. erat
autẽ hora tercia. Utqͥd adiun¬
git & crucifixerunt eũ. nͥ quia uo¬
luit aliquid recapitulando sig¬
nificare. quod quesitum inuemi¬
retur. cum scriptura ipsa illis tẽ¬
porib legeretur. qͥbus uniũse
eccłie notum erat. qua hora dñs

Expanded text:
ta quinta, et inchoata sexta, gererentur ta quinta, et inchoata sexta, gererentur haec quae narrantur, in crucifixione Domini nostri, donec completa sexta, illo pendente fierent tenebrae, quibus tres evangelistae attestantur Matthaeus, Marcus et Lucas. Quaeramus jam consequenter cur dixerit Marcus, cum commemorasset quod crucifigentes eum diuiserunt uestimenta eius mittentes sortes super eis, quis quid tolleret, secutus adiunxerit: erat autem hora tertia et crucifixerunt eum. iam certe dixerat: et crucifigentes eum diuiserunt uestimenta eius. sic etiam ceteri adtestantur, quod eo crucifixo uestimenta diuisa sunt. si eius rei gestae tempus uoluit commemorare Marcus, sufficeret dicere: erat autem hora tertia. ut quid adiunxit: et crucifixerunt eum, nisi quia uoluit aliquid recapitulando significare, quod quaesitum inueniretur, cum scriptura ipsa illis temporibus legeretur, quibus uniuersae ecclesiae notum erat. qua hora dominus
Abbreviated transcription (Latin):
pontifices. Non habemus regem
nisi cesarem. Tunc gͦ tradidit eis
illum ut crucisigeretur. Si gͥ ho¬
ra quasi sexta pylato sedente pro
est. sicut uerba marci ñ intelligen¬
tes qͥdam putauerunt. Orius enĩ
qua hora crucifigi potuerit iudea¬
mus: deinde uidebimus cur hora
tercia crucifixum dixerit marcus.
Hora erat quasi sexta. cũ traditus ẽ
crucifigendus a pylato. sedente ut
dictum ẽ pro tribunali. Non enĩ
iam plena sexta erat s qͣsi sexta
id est ꝑacta quinta. aliquid etiã
de sexta ẽẽ ceꝑat. Dumquã autẽ
isti cdicerent. qͥnta & quadrans ant¬
enim istum morẽ scripturȩ. ut a
parte totum ponant. maxime in
temporib. sicut de octo illis dieb.
post quos eum dicunt ascendis¬
se in montẽ: quoꝵ medios intu
hannes locutus ẽ ut ñ diceret sex¬
ta: s quasi sexta. Quod si ita ñ di¬
ceret. sed tantumm᷑ sextã diceret:
possemus nos ita intelligere quẽ¬
admołu loqui scripture solent.
sicut dixi a parte totum: ut pac¬

Expanded text:
bemus regem nisi Caesarem. Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretur . Si igitur hora quasi sexta Pilato sedente pro est, sicut verba Marci non intelligentes quidam putaverunt? 41. Prius enim qua hora crucifigi potuerit videamus; deinde videbimus cur hora tertia crucifixum dixerit Marcus. Hora erat quasi sexta cum traditus est crucifigendus a Pilato sedente, ut dictum est, pro tribunali. Non enim jam plena sexta erat, sed quasi sexta, id est, peracta quinta aliquid etiam de sexta esse coeperat. Nunquam autem isti dicerent, Quinta et quadrans, aenim istum morem Scripturae, ut a parte totum ponant, maxime in temporibus, sicut de octo illis diebus post quos eum dicunt ascendisse in montem, quorum medios intueannes locutus est, ut non diceret sexta, sed quasi sexta. Quod si ita non diceret, sed tantummodo sextam diceret, possemus nos intelligere, quemadmodum loqui Scripturae solent sicut dixi a parte totum, ut perac
Abbreviated transcription (Latin):
exiit iterũ pylatus foras. & dicit
eis. E cce adiluco uobis eũ foras ut¬
cognoscatis qͥa in eo nulla causã
inuenio. Exiit gͦ iħc portans spi¬
neam coronã & purpureũ uestim¬
tum: & dicit eis. Eoce homo: ut il¬
la uelut ignominiosa specie iuisa
placarentur. Sed adiungit & dic̃.
Cum gͦ uidissent eũ pontifices et
ministri clamabant dicentes. Eru¬
cifige crucifige eũ. Tunc horã ter

Expanded text:
exiit iterum Pilatus foras et dicit exiit iterum Pilatus foras et dicit eis: ecce adduco eum uobis foras, utcognoscatis, quia in inuenio. exiit ergo Iesus portans spineam coronam et purpureum uestimentum. et dicit eis: ecce homo, ut illa uelut ignominiosa specie uisa placarentur. sed adiungit et dicit: cum ergo uidissent eum pontifices et ministri. clamabant dicentes: crucifige, cru
Abbreviated transcription (Latin):
stabant uocib magnis postulan¬
tes ut crucifigeretur. & inualesce¬
bant uoces eorũ: satis etiã ipse si¬
gnificat magnũ tumultũ fuisse.
Et post qntum morarũ illis t̾cio
dixerit. quid enĩ mali fecit. licet
intelligere. quantũ indagande
ueritati satis ẽ. Et postea qd̾ ait
instabant uocib magnis & inua¬
lescebant uoces eoꝵ: quis ñ uide¬
at ideo factum. qͥa uidebant py¬
latum eis nolle tradere dñm.. Et
qui hoc magnoꝑe nolebat:non
utiq in mom̃to demporis cessit:
s uł duȩ horȩ uł aliquid ampliꝰ
in illa cunctatione transierunt.
Lohannẽ quoq int̾roga. & uide
qͣnta fuerit pylati illa cuntatio:
& recusatio tam fedi mynsteriĩ.
Idem namq multo explicatiꝰ ea nar¬
rat: qͣmuis nec ipse utiq dicat
aliqͥd preterfluxit. Tamencũ fla¬
gellasset iħm. & amilitib ueste
illusoria multisq illusionib ma¬
letractari ꝑmisisset. credo ut hoc
mͦ saltim eoꝵ. furorẽ mitigaret. ne
usq ad mortẽ seiire ꝑtenderent:

Expanded text:
uocibus magnis postulantes, ut crucifigeretur, et inualescebant uoces eorum, satis etiam ipse significat magnum tumultum fuisse, et post quantum morarum illis tertio dixerit: quid enim mali fecit? licet intellegere, quantum indagandae ueritati satis est, et postea quod ait: instabant uocibus magnis et inualescebant uoces eorum, quis non uideat ideo factum, quia uidebant Pilatum eis nolle tradere dominum? et qui hoc magnopere nolebat, non utique in momento temporis cessit, sed uel duae horae et aliquid amplius in illa cunctatione transierunt. Iohannem quoque interroga et uide, quanta fuerit Pilati ilia cunctatio et recusatio tam foedi ministerii. idem namque multo explicatius ea narrat, quamuis nec ipse utique dicat aliquid praeterfluxit. tamen, cum flagellasset legum et a militibus ueste inlusoria multisque inlusionibus male tractari permisisset — credo, ut hoc modo saltem eorum furorem mitigaret, ne usque ad mortem saeuire pertenderent —,
Abbreviated transcription (Latin):
ge. Iterũ aũ pylat᷑ sccłm eundem
lucam locutus ẽ ad illos. uolens
dimittere iħm. At illi succlama¬
bant dicentes. Crucifige crucifige
illũ. Tunc intelligitur fuisse ho¬
ra tercia. Quõd gͦ sequit᷑ lucas &
dicit. ille autẽ tercio dieit ad illos.
quid eñi mali fecit iste. nulła cau¬
sam mortis inuenio in eo. corripi

Expanded text:
ge. Iterum autem Pilatus, secundum eumdem ge. Iterum autem Pilatus, secundum eumdem Lucam, locutus est ad illos volens dimittere Jesum: at illi succlamabant dicentes, Crucifige, crucifige illum: tunc intelligitur fuisse hora tertia. Quod ergo sequitur Lucas, et dicit, Ille autem tertio dixit ad illos: Quid enim mali fecit iste? nullam causam mortis invenio in eo: corripi
Abbreviated transcription (Latin):
dicit matheus. Et exsꝑuentes in
eum. acce ꝑunt harundinẽ & ꝑcuti¬
ebant caput eiꝰ. Et postqͣm uluse¬
runt ei: exuerunt eum clamide &
induerunt eũ uestim̃tis eiꝰ a&e du¬
xerunt eum ut crucifigerent. Hoc
quod exuerunt clamide. & indu¬
erunt eum uestim̃tis sius: in fine
factum intelligit᷑. cũ iam duceret᷑.
Marcus hoc ita dicit. Et pꝰqͣm illu¬
serunt ei: exuerunt illum purpu

Expanded text:
dicit Mattheus: et expuentes in dicit Mattheus: et expuentes in eum acceperunt ha rundinemet percutiebant caput eius. et postquam inluserunt ei, exuerunt eum clamydem et induerunt eum uestimentis eius et duxerunt eum, ut crucifigerent. hoc, quod exuerunt clamydem et induerunt eum uestimentis eius, in fine factum intellegitur, cum iam duceretur. Marcus hoc ita dicit: et t postquam inluserunt ei, exuerunt illum purpu
Abbreviated transcription (Latin):
rundine: & conspuebant eũ. Et
ponentes genua adlorabant eũ.
Intelligitur itaq qd̾ matheus aut
clamidem coccineam citundede¬
runt ei. hoc marcum dixisse indu¬
tum purpura. Pro regia enĩ pur¬
pura. clames illa coccinea ab illu¬
dentib adhibita erat: & ẽ rubra
queda purpura cocco simillima
Potest etiam fieri. ut purpurã etiã
marcus cominemorauerit. quam
clames habebat. qͣmuis eẽt cocci¬
nea. Lucas hoc p̃termisit. Ioh̾es an
uit hoc dicens. T̃ unc gͦ app̃hen¬
dit pylatus iħm: & flagellauat.
Et milites plectentes coronã de spi¬
nis. imposuerunt capiti eiꝰ. & ue
ste purpurea circundederunt eñ.
Et ueniebant ad eũ: & dicebant.
Aue rex iudeoꝵ. E dabant ei alapaᷤ.
Unde apparet. matħm & marcum
recapitulando istud cõmemorasse.
ñ qd tc̃ factum sit. cũ eum pylatꝰ
iam crucifigendu tradidisset. Io¬
hannes enĩ apud pylatũ dicit hȩc
gesta satis euidenter. Unde isti
qd̾ pret̾ierant recoluerunt. Ad
hoc ꝑtinet: etiã qd̃ consequenter

Expanded text:
eum, et ponentes genua adorabant eum. intellegitur itaque quod Mattheus ait: clamydem coccineam circumdederunt ei, hoc Marcum dixisse: in purpuram purpuram. pre regia enim purpura clamys illa coccinea ab inludentibus adhibita erat, et est rubra quaedam purpura cocco simillima. potest etiam fieri, ut purpuram etiam Marcus commemorauerit, quam clamys habebat, quamuis esset coccinea. Lucas hoc praetermisit. Iohannes auit hoc dicens: Hunc ergo adprehendit Pilatus Iesum et flagellauit, \'et milites plectentes coronam de spinpurpurea circumdederunt eum et ueniebant ad eum et dicebant: haue, rex Iudaeorum, et dabant ei alapas. unde apparet Mattheum et Marcum recapitulando istud commemorasse, non quo tunc factum sit, cum eum Pilatus iam crucifigendum tradidisset. Iohannes enim aput Pilatum dicit haec gesta satis euidenter, unde isti quod praeterierant recoluerunt. ad hoc pertinet etiam quod consequenter
Abbreviated transcription (Latin):
in dextera eius. & genu flexo ante
eũ: illudebant dicentes. Aue rex u¬
deorũ. Hoc marcus in eõdem loco
narrationis ita dicit. Milites aũt
duxerunt eũ intro matriũ p̃torĩ.¬
& conuocant totam cohortẽ: & in¬
duunt eũ purpura: & imponunt

Expanded text:
in dextera ejus: et genu flexo ante eum illudebant, dicentes: Ave, rex Judaeorum » . Hoc Marcus in eodem loco narrationis ita dicit: « Milites autem duxerunt eum intro in atrium praetet convocant totam cohortem; et induunt eum purpur
Abbreviated transcription (Latin):
Exeuntes autẽ. inuenerunt
hominẽ cyreneũ nomine symo¬
nem. hunc angariauerunt. ut
tolleret crucem eius. Marcus qͦq
&e educunt illum inquit ut cru¬
cifigerent eũ. Et angariauerunt
pretereuntem symonem cy reneũ
uenientem de uilla. patrem alex¬
ẜ andri ce Rufiut tolleret crucẽ eiꝰ.
Hoc lucas itadicit. Et cũ lucerent
eum. app̃henderunt symonẽ quen¬
dam cyrenensem uenientẽ de uilla.
&e imposuerunt illi crucẽ porta¬
re post iħi. Iob̃es autẽ sic narrat.
Susceꝑunt autẽ iħm. & eduxerunt:
e baulans sibi crucẽ. exiit in eũ
qui dicitur caluarie locum. Hebra
ice golgatha ubi eũ crucifixer̃t.
Unde intelligit᷑. qd̃ ipse sibi porta¬
bat crucẽ cum exiret in locum cõ¬
memoratũ. symon autẽ ille in i¬
nere angariatus ẽ. de qͦ tres com¬
memorant: cui postea data ẽ portan¬
da crux usq ad socũ. Ita utrũq fac¬
tum inuenimꝰ. pͥmo id qͦd ioħes dix̃:
deinde qd̃ ceteri tres.x
equitur itaq matheus. Et ue

Expanded text:
texeuntes autem inuenerunt hominem Cyreneum, nomine Simonem; hunc angariauerunt, ut tolleret crucem eius. Marcus quoque: et educunt illum, inquit, ut crucifigerent eum. et angariauerunt praetereuntem Simonem Cyreneum uenientem de uilla, patrem Alexandri et Rufi, ut tolleret crucem eius. hoc Lucas ita dicit: et cum ducerent eum, adprehenderunt Simonem quendam Cyrenen sem uenientem de uilla et inposuerunt illi crucem portare post Iesum. Iohannes autem sic narrat: susceperunt autem Iesum et eduxerunt. et baiulans sibi crucem exiuit in eum qui dicitur Caluariae locum, Hebraice Golgotha, ubi eum crucifixerunt » . Unde intelligitur quod ipse sibi portabat crucem, cum exiret in locum memoratum. Simon autem ille in itinere angariatus est, de quo tres commemorant, cui postea data eda crux usque ad locum. ita utrumque factum inuenimus, primo id quod lohannes dixit, deinde quod ceteri tres. XI. Sequitur itaque Mattheus: sSe t ue
Abbreviated transcription (Latin):
inde adiungit idem matħs. Et de¬
derunt ei uinum bibere. cũ felle
mixtũ. Et cum gustasset. noluit
bibere. Noc marcus ita narrat. Et
& ñ accepit. Hoc intelligendum ẽ
matħm dixisse cum felle mixtum.
Fel quippe pro amaritudine posuit.
Et myrratum eñĩuinũ amarissimũ
ẽ. quamqͣ fieri possit. ut & felle et
myrra uinũ amarissimũ redderent.
Quod gͦ ait marcus ñ accepit. intelli¬
gitur ñ accepit ut biberet: gusta¬
uit autẽ sicut matheus testis est.
ut qͦd idem matheus ait noluit
bibere. hoc marcus dixerit ñ accepit:
tacuerit autẽ qd̾ gustauerit. xii¬
eqͥtur matheus: Postqͣm autem
crucifixerunt eũ diuiserunt ue¬
dentes: seruabant eũ. Hoc idem ma
cus sic. se crucifigentes eum. diuise¬
runt uestim̃ta eius. mutentes sor¬
tem suꝑ eis. quis qͥd tolleret. Hoc
lucas sic ait. Diuidentes uͦ uestim̃ta
exspectans. Breuiter a tͥb dictũ est.
Iohannes autẽ distinctiꝰ hoc explicat:
quemadinodu gestũ sit. Milites gͦ

Expanded text:
s: Et dederunt ei vinum bibere cum felle mixtum, et cum gustasset, noluit bibere . Hoc Marcus ita narrat: Et  et non accepit . Hoc intelligendum est Matthaeum dixisse, cum felle mixtum: fel quippe  Myrrhatum enim vinum est amarissimum; quanquam fieri possit ut et felle et myrrha amarissimum requod ergo ait Marcus: non accepit, intellegitur non accepit, ut biberet\'. gustauit autem, sicut Mattheus testis est, ut quod idem Mattheus ait: noluit bibere, hoc Marcus dixerit: non accepit, tacuerit autem, quod gustauerit. Sequitur Mattheus: postquam autem crucifixerunt eum, diuiserunt uedentes seruabant ercus sic: et crucifigentes eum diuiserunt uestimenta eius mittentes sortem super eis, quis quid tolleret. hoc Lucas sic ait: diuidentes uero uestimenta expectans. breuiter a tribus dictum est. Iohannes autem distinctius hoc explicat, quemadmodum gestum sit. milites ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
pẏlatum gesta.
Donsequens ẽ iamꝰ. ut ipsã dña
passionem scd̾m quatuor exi¬
Angelistarũ testimonia uideamus.
Quam matħeris sic incipit. Tunc mi¬
lites p̃sidis suscipientes iħm in pre¬
torio. congregauer̃t ad eũ uniuier¬
sam cohortem. Et exuenteᷤᷤ eũ clami

Expanded text:
Pilatum gesta. Consequens est iam, ut ipsam domini passionem secundum quattuor euangelistarum testimonia uideamus, quam Mattheus sic incipit: tunc milites praesidis suscipientes Iesum in praetorium congregauerunt ad eum uniuersam cohortem, et exuente
Abbreviated transcription (Latin):
moniis in unum redactis. & eugłi¬
ce narrationi collatis.diligentius
attentiq reqͥratur. Hec int̃posuit
matheus.de iuda traditore. uiit.
einde sequit᷑ & dicit. Iħe aũ
stetit ante p̾sidem. Et inter.¬
rogauit eũ preses dicens. Tu es

Expanded text:
moniis in unum redactis et euangelimoniis in unum redactis et euangelicae narrationi conlatis diligentius adtentiusque requiratur. haec interposuit Mattheus de Iuda traditore. VIII. Deinde sequitur et dicit: nIesus autem stetit ante praesidem et interrogauit eum praeses di
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ agro empto. ammoneat᷑ le¬
ctor utrũq conferre: & inde sensũ
enucleare ꝓphetiȩ: qͦ modo ꝑtine¬
at ad hoc quod in dño impletum
est. Nam illud qd̾ subiecit hiuc
testimonio matheus cũ ait. qd̾
appreciauerunt filii isrł. & dede¬
runt eos in agrum figuli sicut
constituit mͥ dñs. nec apud ihe¬
tur. Unde magis ex ꝑsona ip¬
sius eugłistȩ accipiendum est
eleganter & mystice insertũ. qͥa
ex dñi reuelatione. cognouerit ad
empti agri apud iheremiã. iube¬
tur mitti in uas fictile: & emit᷑
hic de precio dñi ager figuli. &¬
hoc ad sepulturã pegrinoꝵ. tam¬
qͣm ad ꝑmansionẽ quietis eoꝵ.
qui in hoc scło ꝑegͥnantes. conse¬
peliunt᷑ xp̃o ꝑ baptismũ. Nam
&e illam emptionem agri hoc si¬
gnificare iheremiȩ dicit dñs: qͥa
erit ꝑmansio de captiuitate libe¬
ratoꝵ. in illa terra. Hȩc tanquam
dilimanda arbitratus sũ. cũ am¬
monerẽ qͥd in his prophicis testi¬

Expanded text:
tamen agro emto, admoneatur letamen agro emto, admoneatur lector utrumque conferre et inde sensum enucleare prophetiae, quomodo pertineat ad hoc quod in domino impletum est. nam illud quod subiecit huic testimonio Mattheus, cum ait: quem adpretiauerunt filii Israhel et dederunt eos in agrum figuli, siconstituit mihi Dominus, nec apud Zactur. Unde magis ex persona ipsius Evangelistae accipiendum est eleganter et mystice insertum, quia hoc ex Domini revelatione cognoverit ad empti agri apud Jeremiam jubetur mitti in vas fictile , et emitur hic de pretio Domini ager figuli, hoc ad sepulturam peregrinorum tamquam ad permansionem quietis eorum qui in hoc saeculo peregrinantes consepeliuntur Christo per baptismum. nam et illam emtionem agri hoc significare Hieremiae dicit dominus, quia erit permansio de captiuitate liberatorum in illa terra. haec tamquam delinianda arbitratus sum, cum admonerem, quid in his propheticis testi
Abbreviated transcription (Latin):
da̾ ne amplius sermonem ꝓten¬
cdamꝰ quam huiꝰ oꝑis t̾minandi
necessitas efflagitat. cur hoc nom̃
iheremiȩ. in testimonio ⁊ achariȩ
sic manere ꝑmissum. uł potiꝰ scĩ
sp̃c auctoritate p̃ceptum sit. Est
apud iheremiã quod emerit agrũ
a filio fr̃is sui: & dederit eiargen¬
tum. ñ quide sub hoc nomine
precũ. quod positũ ẽ apd̃ ⁊ acba¬
riam tͥginta argenteis. Uerun
tam̃ agri emptio. ñ est apud za¬
chariã. Quod autẽ ꝓpħiam de
tͥginta argenteis ad hoc int̾p̃tatꝰ
sit eugłista. qd̾ mͦ de dño cõpletũ
ẽ: ut hoc ẽẽt eius p̃ciũ manifestũ
est. Sed ad hoc ꝑtinere etiã illud
deagro empto quod iberemias
dicit. hinc potuit mystice signifi¬
cari ut ñ hic zachariȩ nom̃ po¬
neretur. qͥ dixit tͥginta argenteis.
s iheremie qui dixit de agro em¬
pto̾ ut lecto eugłioatq inuento
nomine iherenniȩ. lecto autẽ ihe¬
renna & ñ inuento testimonio
de triginta argenteis. uniento

Expanded text:
da, ne amplius sermonem protenda, ne amplius sermonem protendamus, quam huius operis terminandi necessitas flagitat, cur hoc nomen Hieremiae in testimonio Zachariae sic manere permissum uel potius sancti spiritus auctoritate praeceptum sit. est aput Hieremiam, quod emerit agrum a filio fratris sui et dederit ei argentum, non quidem sub hoc nomine pretii, quod positum est aput Zachariam, triginta argenteis, uerum tamen agri emtio non est aput Zachariam; quod autem prophetiam de triginta argenteis ad hoc interpretatus sit euangelista, quod modo de domino conpletum est, ut hoc esset eius pretium, manifestum est; sed ad hoc pertinere etiam illud de agro emto quod Hieremias dicit hinc potuit mystice significari, ut non hic Zachariae nomen poneretur, qui dixit triginta argenteis, sed Hieremiae, qui dixit de agro emto, ut lecto euangelio adque inuento nomine Hieremiae, lecto autem Hieremia et non inuento testimonio de triginta argenteis, inuento
Abbreviated transcription (Latin):
alio dixisse se. ita se colligat ato
corrigat. ut tam̃ dicat bene dixi.
quid aliud intuens nͥ tantã inter
ambos ẽẽ concordiã. int̾ illũ scilicet
cuiꝰ uerba dicere uoluit. & aliũ cuiꝰ
ei nomen pro illius nomine occur¬
rit. ut tale sit hoc istũ dixisse. qͣle
si ille dixisset: qͣntomag̃ hoc de ꝓ¬
phetis sanctis intelligendũ. & ma¬
xime comm̃dandum fuit. ut om¬
niũ libros tanqͣm uniꝰ unũ librũ
acciꝑemꝰan qͦ nulla rerũ discrepan¬
tia crederetur. sicut nulla inueni¬
retur: & in qͦ maior eẽt constantia
ueritatis. qͣm si om̃ia illa unꝰ ħo
qͣmlibet doctissimꝰ loqueret᷑. d
gͦ hinc argum̃tum sumere conan¬
tur. uł infideles uł imꝑiti homine̾.
quasi ad ostendendam dissonantiã
scõꝵ eugłistarũ. hoc potiꝰ debent
assumere fideles & docti. ad osten¬
dendam unitatẽ scõꝵ etiã pro¬
pħarũ. Est alia causa. q̃ mͥ uidet᷑
alio tempore diligentiꝰ ꝑtractan¬

Expanded text:
alio se dixisse ita se colligat adque alio se dixisse ita se colligat adque corrigat, ut tamen dicat \'bene dixi, quid aliud intuens nisi tantam inter ambos esse concordiam, inter illum scilicet cuius uerba dicere uoluit et alium cuius ei nomen pro illius nomine occurrit, ut tale sit hoc istum dixisse, quale si ille dixisset, quanto magis hoc de prophetis sanctis intellegendum et maxime commendandum fuit, ut omnium libros tamquam unius unum librum acciperemus, in quo nulla rerum discrepantia crederetur, sicut nulla inueniretur, et in quo maior esset constantia ueritatis, quam si omnia illa unus homo quamlibet doctissimus loqueretur? quod ergo hinc argumentum sumere conantur uel infideles uel inperiti homines quasi ad ostendendam dissonantiam sanctorum euangelistarum, hoc potius debent adsumere fideles et docti ad ostendendam unitatem sanctorum etiam prophetarum. Est alia causa, quae mihi uidetur alio tempore diligentius pertractan
Abbreviated transcription (Latin):
indubitanter accipi debere. quȩcũ¬
q ꝑ eos sanctꝰ sp̃c dixit: & singula
ẽẽ omniũ. & om̃ia ẽẽ singulorũ.
tam sint ⁊ acharie qͣm iheremiȩ
&e que dicta sunt ꝑ zachariã tam
sint iheremiȩ qm ⁊ achariȩ.: quid
opus erat ut emendaret matheus.
cum aliud pro alio sibi nom̃ occur¬
rens.a se scriptum relegisset: ac ñ
potius sequens auctoritatẽ sp̃c sc̃ĩ.
a quo mentẽ suam regi plus nob̃
ille utiq sentiebat. ita hoc scriptũ
relinqueret. sicut eũ ammonendo
constituerat ei dñs. ad informan¬
dos nos tantã ũ̾boꝵ suoꝵ int̾ ꝓphe¬
tas ẽẽ concordiam: ut ñ absurde.
immo congruentissime etiã ihe¬
renuȩ deputaremus. qͦd ꝑ zacha¬
riã dictum reppiremus. Si enĩ
hodie quisquam uolens alicinus
uerba indicare dicat nom̃ alt̾ius
d̃ qͦ dicta sint. qui tam̃ sit amicis¬
simus &e familiaritate coniunctis¬
simus illius cuiꝰ uerba dicere uolu¬
it. & continuo recordatus aliũ pro

Expanded text:
indubi. tanter accipi debere quaecumindubi. tanter accipi debere quaecumque per eos sanctus spiritus dixit et singula esse omnium et omnia singulorum. m Hieremiae et quae dicta sunt per Zachariam tam nt Hieremiae quam Zachariae, quid opus erat, ut emendaret Mattheus, cum aliud pro alio sibi nomen occurrens a se scriptum relegisset ac non potius sequens auctoritatem spiritus sancti, a quo mentem suam regi plus nobis ille utique sentiebat, ita hoc scriptum relinqueret, sicut eum admonendo constituerat ei dominus, ad informandos nos tantam uerborum suorum inter prophetas esse concordiam, ut non absurde, immo congruentissime etiam Hieremiae deputaremus quod per Zachariam dictum repperiremus? si enim hodie quisquam uolens alicuius uerba indicare dicat nomen alterius, a quo dicta sint, qui tamen sit amicissimus et familiaritate coniunctissimus illius, cuius uerba dicere uoluit, et continuo recordatus alium pro
Abbreviated transcription (Latin):
cib tolleret᷑ fuit utiq causa: ut
hoc audax imꝑitia face̾t. cũ tur¬
baret᷑ questione. qd̾ hoc testimoni¬
um apud iberemiã ñ inueniret᷑.
Quid ergo intelligendũ ẽ. nͥ hoc ac¬
tum ẽẽ secretiore consilio ꝓuiden¬
tiȩ di . qua m̃tes eugłistarũ sunt
gubernatȩ.Potuit enĩ fierit
animo mathei engłm conscͥben¬
tis. pro ⁊ acharia iheremias occur¬
reret. ut fieri solet. Quod tamen
sine ulla dubitatione em̃daret.
saltim ab aliis ammonitus: qui
ipso adhuc in carne uiuente hoc
legere potuerunt. nͥ cogitaret re¬
cordationi suȩ quȩ sco spũ rege¬
batur. ñ frustra occurrisse aliud
ita constituerit dñs: pͥma illa cau¬
sa utilissima debet facillime cogi¬
tari. etiã sic ẽẽ insinuatũ. ⁊ ta om̃s
scõs ꝓpħas uno spũ locutos. mi¬
rabili inter se consensione consta¬
re. ut hoc multo ampliꝰ sit. qͣm
si omniũ omia propħarũ uno u¬
mius hominis ore dicerent᷑. & ido

Expanded text:
cibus tolleretur, fuit utique causa, ut cibus tolleretur, fuit utique causa, ut hoc audax imperitia faceret, cum turbaretur quaestione, quod hoc testimonium apud Jeremiam non inveniretur. 30. Quid ergo intelligendum est, nisi hoc actum esse secretiore consilio providentiae Dei, qua mentes Evangelistarum sunt gubernatae? potuit enim fieri, ut animo Matthei euangelium conscribentis pro Zacharia Hieremias occurreret, ut fieri solet, quod tamen sine ulla dubitatione emendaret saltem ab aliis admonitus, qui ipso adhuc in carne uiuente hoc legere potuerunt, nisi cogitaret recordationi suae, quae sancto spiritu regebatur, non frustra occurrisse aliud ita constituerit dominus, prima illa causa utilissima debet facillime cogitari etiam sic esse insinuatum ita omnes sanctos prophetas uno spiritu locutos mirabili inter se consensione constare, ut hoc multo amplius sit. quam si omnium omnia prophetarum uno unius hominis ore dicerentur, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
quis autẽ mouet᷑ qd̾ hoc testimo¬
niũ ñ inuenit᷑ inscriptura ihere¬
miȩ propħȩ. & ideo putat fidi eu¬
angesiste aliqͥd derogandũ: pͥmo
nou̾it ñ om̃s codices eugłiorum
habere. quod ꝑ iheremiã dictum
sit.s. tantũm᷑ ꝑ propħam. Pos¬
semꝰ gͦ dicere his potius codicib
ẽẽ credendum. qui iheremiȩ no¬
men ñ habent. Dictũ est enim
hoc ꝑ propħam: s zachariam.
Unde putatur codices ẽẽ m̃dosos
qͥ habent nom̃ iheremiȩ: qͥa uł
⁊achariȩ habere debuerunt uel
nulliꝰ sicut qͥdam: s tantũ per
ꝓpħam dicentẽ. qͥ utiq intelligi¬
tur ⁊acharias. S utatur ista de¬
fensione. cui placet. Michi aũt
cur ñ placeat hec causa ẽ. qͥa ae
plures codices habent iheremiȩ no¬
men: &e qͥ diligentiꝰ in grecis exem¬
plarib eugłm considerauerunt.
in antiqͥorib grecis ita se ꝑhibẽt
inuenisse. Et nulla fuit causa cur
adderetur hoc nomen ut m̃dositaᷤ
fieret: cur autẽ de nonnullis codi¬

Expanded text:
quis autem mouetur, quod hoc testimonium non inuenitur in scriptura Hieremiae prophetae, et ideo putat fidei euangelistae aliquid derogandum, primo nouerit non omnes codices euangeliorum habere, quod per Hieremiam dictum sit, sed tantummodo per prophetam. possemus ergo dicere his potius codicibus esse credendum, qui Hieremiae nomen non habent. dictum est enim hoc per prophetam, sed Zachariam, unde putatur codices esse mendosos, qui habent nomen Hieremiae, quia uel Zachariae habere debuerunt uel nullius, sicut quidam, sed tamen per prophetam dicentem, qui utique intellegitur Zacharias. sed utatur ista defensione cui placet; mihi autem cur non placeat. haec causa est, quia et plures codices habent Hieremiae nomen eplaribus Evangelium consideraverunt, in antiquioribus graecis ita se perhibent invenisse: et nulla fuit causa cur adderetur hoc nomen, ut mendositas fieret; cur autem de nonnullis codi