comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nͥ ꝑuerse. ita ñ nͥ misere moueat᷑ : I net̃nũ ñ obtine¬
bit qͦd uult. &. qͦd ñ uult. inet̃nũ nichilominꝰ sustine¬
bit. Digne omnino. ut qͥ ad nichil afficit᷑. nũqͦ. qͦd dece¬
ał. ad nichil u̾quã qͦd libeat euadat. Quis hõc facit:
prauoq cͣueniet. Hec enĩ sibi inuicẽ aduersant᷑ . &. si ñ
inuicẽ ledant. Lȩ sio. alterius ẽ: absit ut dei Durũ tibi
ẽ inqͥt: ẽtra stimulũ caleitrare. Noc ẽ. ñ stimulo durũ:
s calcitranti. Est & turpiũ pęna d̾s. Lux ẽ enĩ. Et qͥd
tã iniusũ obscenis flagiciosisq mentibꝰ: Profecto om¬
nis qͥ male agit: odit lucẽ. Sed dico. Nũ qͥd ñ poterunt
declinare: Minime omnino. Lucet ubiq &. si ñ om̃ibꝰ.
Deniq intenebris lucet: & tenebre eã ñ cõpyehendũ.
Chidet tenebras lur: cui hoc ẽ uidere qͦd lucere. seo
ñ uicissim a tenebris ipsa uidet᷑: ꝙr. tenebre eã ñ cõprȩ¬
hendunt. Et uident᷑ gͦ ut eͣfundant᷑ .&. ñ uident. ne con¬

Expanded text:
ta non nisi misere moveatur? In aeternum non obtinebit quod vult; et quod non vult in aeternum nihilominus sustinebit. Digne omnino, ut quid ad nihil afficitur unquam quod deceat, ad nil unquam quod libeat, evadat. Quis hoc facit? pravoque conveniet. Haec enim sibi invicem adversantur, etsi non invicem laedant. Laesio alterius est: absit ut Dei. Durum tibi est, inquit, contra stimulum calcitrare ; hoc est, non stimulo durum, sed calcitranti. Et est turpium poena Deus: lux est enim. Et quid tam invisum obscenis flagitiosisque mentibus? Profecto omnis qui male agit, odit lucem . Sed dico: nunquid non poterunt declinare? Minime omnino. Lucet ubique, etsi non omnibus. Denique in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehendunt . Videt tenebras Lux, cui hoc est videre, quod lucere: sed non vicissim a tenebris ipsa videtur, quia tenebrae eam non comprehendunt 77. Et videntur ergo, ut confundantur: et non vident, ne con
Abbreviated transcription (Latin):
cia ꝑsonas. quȩ ipsa st̃: aut sine ꝑsonis ꝓprietates q̃
ipse st̃. Aut si diuidere qͥs conet᷑ uel ꝑsonas a substan¬
cia. uel ꝓprietates a ꝑsonis: nescio qͦmͦ trinitatis
se ꝓfiteri cultorẽ possit. qͥ uitanta rerũ excesserit¬
numerositatẽ. Dicamꝰ itaq tres. s ñ ad prȩ iudiciũ¬

Expanded text:
ia personas, quae ipsa sunt: aut sine personis proprietates, quae ipsae sunt. Aut si dividere quis conetur vel 453 personas a substantia, vel proprietates a personis, nescio quomodo Trinitatis se profiteri cultorem possit, qui in tantam rerum numerositatem excesserit
Abbreviated transcription (Latin):
Puto ĩa facile ẽ. quatuor nr̃a hȩc. quatuor. illis apłi assig¬
nare: dũ longitudinẽ cõprehendit meditacio ꝓmissoꝵ.
latitudinẽ. recordacio beneficioꝵ : sublimitatẽ. c̃tẽplaci
malestatis. ꝓfundũ. in spectio iudicioꝵ. Querendꝰ adhuc¬
fuerat. qͥ satis adhuc inuentꝰ ẽ : nec quęri nimis potest. at
orando forte quã disputando dignius quęrit᷑: & inueniet᷑
fac ilius. Proinde is sit finis libri: sed ñ finis quȩrendi.i.¬

Expanded text:
Puto jam facile est quatuor nostra haec, quatuor illis ApPuto jam facile est quatuor nostra haec, quatuor illis Apnare, dum longitudinem comprehendit meditacio promissorum, latitudinem recordacio beneficiorum, sublime contemplacio maiestatis, profundum in conspectu iudiciorum. fuerat, qui nec satis adhuc inventus est, nec quaeri nimis potest: at orando forte quam disputando dignius quaeritur, et invenitur facilius. Proinde is sit finis libri, sed non finis quaerendi.
Abbreviated transcription (Latin):
uet in terdũ qͣq uel ꝑ aliquas morulas stupore & extasi
suspensũ teneat admirantẽ. Scd̾a aũ: necessaria ẽ hiuc. Est
eñs intuens iudicia dei. Quo sane pauido aspectu. dũ ue¬
hem̃eius coneutit intuentẽ. fugat uicia: fundat uirtutes.
iniciat ad sapienciã: humilitatẽ seruat. Uirtutũ siqͥde bo¬
nũ qͦdda ac stabile fundamentũ: humilitas. Nempe si nuter
illa: uirtutũ aggregacio. ñ nisi ruina ẽ. Tercia ẽtẽ placio oc¬
cupat᷑. uel pocius ociat᷑ cirea memoriã beneficioꝵ. &. ne
dimitat ingratũ. sollicitat memorantẽ ad amorẽ bene¬
factoris. De talib dicit ꝓpħa:. loquens ad dm̃. Memo¬
riã habundanciȩ suauitatis tuȩ eructabunt. Quarta
quȩ retro st̃ obluuiscens: insola reqͥescit expectacione ꝓmis¬
soꝵ. Quȩ eñ sit meditacio et̃nitatis. siqͥdẽ quȩ ꝓmittuntur
ȩtna sunt: longanimitatẽ alit.s. ꝑ seueranciȩ dat uigorẽ.

Expanded text:
vet: interdum quoque vel per aliquas morulas stupore et ecstasi vet: interdum quoque vel per aliquas morulas stupore et ecstasi suspensum teneat admirantem. Secunda autem necessaria est huic; est enim intuens judicia Dei. Quo sane pavido aspectu, dum vehementius concutit intuentem, fugat vitia, fundat virtutes, initiat ad sapientiam, humilitatem servat. Virtutum siquidem bonum quoddam ac stabile fundamentum, humilitas. Nempe si nutet illa, virtutum aggregatio nonnisi ruina est. Tertia contemplatio occupatur, vel potius otiatur circa memoriam beneficiorum; et ne dimittat ingratum, sollicitat memorantem ad amorem benefactoris. De talibus dicit propheta loquens ad Dominum: Memoriam abundantiae suavitatis suae eructabunt . Quarta que retro sunt, obliviscens in sola requiescat expectacione promissorum; que cum sit meditacio eternitatis – siquidem que promittuntur, et
Abbreviated transcription (Latin):
diuinis quattuor respondere: facis hoc. si stupes. si paues: si
ferues. si sustines. Stupenda plane sublimitas maiestatis. Pa¬
uenda abyssus iudicioꝵ. ẜeruorẽ exigit caritas. et̃nitas.
ꝑ seueranciã sustinendi. Quis stupet: msi qͥ ẽtẽplatur głam
dei: Ouis pauet: nͥ qͥ serutat᷑. ꝓfundũ sapienciȩ: Quis fer¬
uet: nisi qͥ meditatur caritatẽ dei: Quis sustinet & ꝑ seuerat
in amore: nͥ qͥ emulat᷑ et̾nitatẽ caritatis: Nempe et̾nitatis
quandã imagnẽ: ꝑseuerancia prefert. Deniq sola ẽ. cui e¬
t̾nitas redditur: uel p ocius q̃ et̃ntati hominẽ reddit dicente
dño: qͥ ꝑse uerauerit usq infinẽ. hic saluus erit. Et nimc
aduerte in quatuor istis: contẽplacionis species
quatuor. Prima & maxima contẽplacio ẽ: admi¬
racio maiestatis. Nȩc reqͥrit cor purgatũ. ut
a uicus liberũ atq ex oneratũ peccatis. facile ad suꝑna le¬

Expanded text:
divinis quatuor respondere; facis hoc, si stupes, si paves, si divinis quatuor respondere; facis hoc, si stupes, si paves, si ferves, si sustines. Stupenda plane sublimitas majestatis: pavenda abyssus judiciorum. Fervorem exigit charitas, aeternitas perseverantiam sustinendi. Quis stupet, nisi qui contemplatur gloriam Dei? Quis pavet, nisi qui scrutatur profundum sapientiae? Quis fervet, nisi qui meditatur charitatem Dei? Quis sustinet et perseverat in amore, nisi qui aemulatur aeternitatem charitatis? Nempe aeternitatis quamdam imaginem perseverantia praefert. Denique sola est cui aeternitas redditur, vel potius quae aeternitati hominem reddit, dicente Domino: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . 32. Et nunc adverte in quatuor istis contemplationis species quatuor. Prima et maxima contemplatio est admiratio majestatis. Haec requirit cor purgatum, ut a vitiis liberum, atque exoneratum peccatis, facile ad superna le
Abbreviated transcription (Latin):
cõprehendunt. Quȩris qͦmͦ: Si sẽs es: cõprehendisti & no¬
sti. Si ñ: esto: & tuo exꝑim̃to scies. Scm̃ facit affectio sc̃a:
amplectit᷑ struigit. tenet.&. ait. Tenui eũ. nec dimiitam.
Et timor qͥde sublimi aꝓfundo. amor. lato longoq res¬
pondet. Quid tã timendũ. quã potestas cui ñ potes re¬
sistere: quã sapiencia eui abscondi ñ potes: Poterat
minꝰ timeri deus. alterutro carens. Nunc aũ ꝑfectȩ
op ortet timeas illũ. cui nec ocłs deest: omnia uidens.
nec manus ꝑ otens omnia. Quid itẽ tã amabile. quã a¬
mor ipse qͦ amas.& qͦ amaris : Amabiliorẽ tam̃. iuncta
ȩtͣnitas facit: quȩ dũ ñ excidit. foras muttit suspicio¬
nẽ. Ama gͥ ꝑ seuerant̃ .&. longanimit̃. & habes longitu¬
dinẽ. Dilatã amor̾e tuũ usq ad inimicos: & latitudinẽ
tenes. Esto etiã in omni sollicitudine timoratꝰ &. subh¬
me ꝓfundũq apprehendisti. Aut si maius quatuor eque tiuis.

Expanded text:
prehendunt. Quaeris quomodo? Si sanctus es, comprehendisti, et nosti: si non; esto, et tuo experimento scies. Sanctum facit affectio sancta, amplectitur, stringit tenet, et ait: Tenui eum, nec dimittam . Et timor quidem sublimi et profundo, amor lato et longo respondet. Quid tam timendum quam potestas, cui non potes resistere; quam sapientia, cui abscondi non potes? Poterat minus timeri Deus, alterutro carens. Nunc autem perfecte oportet timeas illum, cui nec oculus deest omnia videns, nec manus potens omnia. Quid item tam amabile, quam amor ipse, quo amas, et quo amaris? Amabiliorem tamen juncta aeternitas facit: quae dum non excidit, foras mittit suspicionem. Ama igitur perseveranter et longanimiter, et habes longitudinem: dilata amorem tuum usque ad inimicos, et latitudinem tenes. Esto etiam in omni sollicitudine timoratus, et sublime profundumque apprehendisti. 31. Aut si mavis quatuor aeque tuis,
Abbreviated transcription (Latin):
ribꝰ. infaucibꝰ gustat. tangit in toto reliqͦ corpore: sic
deus diuersa indiuersis sꝑitibꝰ oꝑat᷑ uerbi causa.
in aliis amantẽ se exbibens. in aliis agnoscentẽ: in aliis
alia facientẽ: sic̃ unicuiq datur manifestacio sꝑs adu¬
tilitatẽ. Quis ẽ iste tã cõmunis in uotibꝰ: tã longe rebꝰ:¬

Expanded text:
ribus, in faucibus gustat, tangit in toto reliquo corpore: sic ribus, in faucibus gustat, tangit in toto reliquo corpore: sic Deus diversa in diversis spiritibus operatur; verbi gratia, in aliis amantem se exhibens, in aliis agnoscentem, in aliis alia facientem, sicut unicuique datur manifestatio spiritus ad utilitatem . Quis est iste tam communis in vocibus, ta
Abbreviated transcription (Latin):
sa fortitudo ẽ. Uirtutes ꝓ suo ministerio &. potentatu:
satagunt excitare corda torpencia hominũ. inmoua¬
cione signoꝵ : uirtꝰ uͦ meis manens. ipsa facit oꝑa. Fã¬
eiunt &. ille: s in cõꝑacione eiꝰ ñ fac iunt. Deniq tan¬
tũ intͣ est: ut quasi singłarit᷑ ꝓpħa dicat ad eũ. Iues
d̾s qͥ facis mirabilia. Eẜ itẽ de eo. Qͥ facit mirabilia
magna solus. Ad sunt angeli &. archangeli. s ille ger¬
manior nobis. qͥ ñ mͦ ad est. s in est. Qͦa si dicas posse
in ee̾ &. angelũ. ñ inficior. Memini scriptũ: &. ange¬
lus qͥ loq̃bat᷑ in me. At qͥd differencia &. in hoc. In est
angelus suggerens bona: ñ ingerens. In est hortans
adbonũ: ñ bonũ creans. Deus sic in ẽ. ut afficiat. ut
infundat: uel pocius ut infundat᷑. & participet᷑: ita
ut contubernalis animȩ inẽ. deus ut uita. Itaq sic̃
anima uidet in ocłis. audit in auribꝰ. odorat inna¬

Expanded text:
sa fortitudo est. Virtutes pro suo ministerio et potentatu sa fortitudo est. Virtutes pro suo ministerio et potentatu satagunt excitare corda torpentia hominum innovatione signorum: virtus vero in eis manens, ipsa facit opera. Faciunt et illae, sed in comparatione ejus non faciunt. Denique tantum interest, ut quasi singulariter propheta dicat ad eum, Tu es Deus qui facis mirabilia : et idem de eo, Qui facit mirabilia magna solus . Adsunt Angeli et Archangeli: sed ille germanior nobis, qui non modo adest, sed inest. 12. Quod si dicas posse inesse et angelum, non inficior. Memini scriptum: Et angelus qui loquebatur in 450 me . Atqui differentia et in hoc. Inest angelus suggerens bona, non ingerens: inest hortans ad bonum, non bonum creans. Deus sic inest ut afficiat, ut infundat, vel potius ut infundatur et participetur, ita ut contubernalis animae inest, Deus ut vita. Itaque sicut anima videt in oculis, audit in auribus, odorat in na
Abbreviated transcription (Latin):
illos: unꝰ atq ide sũmꝰ sꝑs. diuidens singłis ꝓ ut uolu¬
it. Nec oꝑat᷑ in illis: Hec dedit oꝑari &. illis s aliter.
Ardent seraphin: s igne dei. uel pocius igne deo.
Qs p̃cipuũ ẽ in eis. amant. s ñ quantũ d̾s. nec quomͦ.
Lucent cherubin. & insciencia eminent. s participio
ueritatis: ac ꝑ hoc. ñ ut ueritas. nec quantũ. Sedent trho¬
ni: s insidentis beneficio Iudicant & ipsi cũ tranqͥllita¬
te. s ñ ad mensurã modũue pacis pacantis. pacis que ex-¬
uꝑat omñe sensũ. Dominant᷑ dominaciones: s sub dnõ
dñant᷑. s seruiunt parit̾. Quid hoc ad sũmũ: sempit̃¬
nũ. singłare dñiũ : Prȩsunt pͥncipatꝰ. s & regunt. sed
reguntur &. ipsi: ita ut regere iã ñ norant. si regi de¬
sierint. Precellit inpotestatibꝰ fortitudo: s cuidebent
qͦd fortes st̃.&. alit̾ ẽ fortis.& plus. Nec ta fortis: quã ip¬

Expanded text:
illos, unus atque idem summus Spiritus, dividens singulis prout voluillos, unus atque idem summus Spiritus, dividens singulis prout voluit. Haec operatur in illis, haec dedit operari et illis, sed aliter. Ardent Seraphin, sed igne Dei, vel potius igne Deo. Quod praecipuum est in eis, amant, sed non quantum Deus, nec quomodo. Lucent Cherubin, et scientia eminent, sed participio veritatis; ac per hoc non ut Veritas, nec quantum. Sedent Throni, sed insidentis beneficio. Judicant et ipsi cum tranquillitate, sed non ad mensuram modumve pacis pacantis, pacis quae exsuperat omnem sensum. Dominantur Dominationes, sed sub Domino dominantur, serviunt pariter. Quid hoc ad summum, sempiternum, singulareque dominium? Praesunt Principatus et regunt: sed reguntur et ipsi, ita ut regere jam non norint, si regi desierint. Praecellit in Potestatibus fortitudo: sed qui debent quod fortes sunt, et aliter est fortis, et plus; nec tam fortis quam ip
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ iũ constat. &. imꝑio uniuersitas atq et̃nitas t̃mini
st̃. Cernere ẽ in principatibꝰ principiũ exqͦ omnia:
&. qͦmͦ a cardine ostiũ. sic ab ipso regi uniuersitatẽ. Cer-¬
nere ẽ inpotestatibꝰ. quã potestatiue idẽ princeps qͦs
regit. ꝓtegit: contrarias potestates arcens &. ppulsan
Cernere ẽ inuirtutibꝰ. unã ubiq eqͣlit̃ presto eẽ uir¬
tutẽ: ꝑ quã omnia uiuifica efficacẽ. inuisibilẽ. in mo¬
bilẽq om̃ia tam̃ mouent̾ẽ utilit̾: tenent̾ẽ fortit᷑. Quȩ
cũ inminꝰ usitata effecta. apud mortales eruꝑit: mi¬
racła siue ꝓdigia uocant. Cernere postremo & mira-¬
ri ẽ in angelis &. archangelis ueritatẽ atq exꝑienciã
uocis illius. qm̃ ipsi cura ẽ de nobis: qͥ taliũ nos &. tan
toꝵ. ñ desut iocundare uisitacionibꝰ. instruere re¬
uel acionibꝰ. suggestionibꝰ cõmonere. sedulitate sola

Expanded text:
perium constat, et imperio universitas atque aeternitas termini perium constat, et imperio universitas atque aeternitas termini sunt. Cernere est in Principatibus principium ex quo omnia; et quomodo a cardine ostium, sic ab ipso regi universitatem. Cernere est in Potestatibus, quam potestative idem princeps quos regit, protegit, contrarias potestates arcens et propulsans. Cernere est in Virtutibus unam ubique aequaliter praesto esse virtutem, per quam omnia, vivificabilemque, omnia tamen moventem utiliter, tenentem fortiter: quae cum in minus usitata effecta apud mortales eruperit, miracula sive prodigia vocant. Cernere postremo et mirari est in Angelis et Archangelis veritatem atque experientiam vocis illius, Quoniam ipsi ctorum non desinit jucundare visitationibus, instruere revelationibus, suggestionibus commonere, sedulitate solat
Abbreviated transcription (Latin):
qͦmͦ amet qͥ unde amet ñ habet: s ẽ.&. qͥ nichil horũ
ignoraneiarũ eiꝰ ignis ille c̃sumens: ipsã sibi purgatis¬
simã . &. suo amore dignissimã readat. Cernere ẽ inche¬
rubin qͥ plenitudo scienciȩ dicit᷑ deũ scienciarum
dnm e̾ẽ: qͥsolus solã nesciat ignoranciã. qͥtotꝰ sit lux .e te¬
nebrȩ i eo ñ fint ullȩ: totꝰ sit ocłs. &. qͥ minime aliqͣndo
fallit᷑ qͥa minime claudit᷑: qͥ extra se ñ q̃rat lumen. eui
admoneat᷑ ut uideat ipse qͥ uidet: ipse unde uidet. Cer¬
nere ẽ intrhonis. quã ñ suspectꝰ omi innocenciȩ iudex
sedeat inhis. qͥ cut u̾uenire nolit. circũueniri ñ possit.
qppe sic amans. &. sic uidens. Nec uacat sessio: tranqͥllita¬
tis insigne ẽ. De uultutali iudiciũ meũ. ꝓdeat. opto:
cui insit amor error absit: absit &. ꝑ t᷑bacio. Cernere
ẽ in dñacionibꝰ. qͣntȩ sit dñs maiestatis. cui nutu in¬

Expanded text:
quomodo amet qui unde amet non habet, sed est et qui nihil horum quomodo amet qui unde amet non habet, sed est et qui nihil horum ignorantiarum ejus ignis ille consumens, ipsam purgatissimam et suo amore dignissimam reddat. Cernere est in Cherubin, qui plenitudo scientiae dicuntur, Deum scientiarum inum esse, qui solus solam nesciat ignorantiam, qui totus sit lux, et tenebrae in eo non sint ullae; totus sit oculus, et qui minime aliquando fallitur, quia minime clauditur; qui extra se non quaerat lumen, cui admoveatur ut videat, ipse qui videt, ipse unde videt. Cernere est in Thronis, quam non suspectus omni innocentiae judex sedeat in his, qui circumvenire nolit, circumveniri non possit; quippe sic amans, et sic videns. Nec vacat sessio: tranquillitatis insigne est. De vultu tali judicium meum prodeat opto, cui insit amor, error absit, absit et perturbatio. Cernere est in Dominationibus, quantae sit Dominus majestatis, cujus nutu im
Abbreviated transcription (Latin):
tari.&. sub altari qͦdeũq ẽ illud martyrũ reuisere
animas in pͥma stola. sedam pacientissimȩ expectan¬
tes. multo magis tẽ instabit loquens cũ ꝓpħa. unã pe¬
cii a dñõ. hanc reqͥrã: ut in habitẽ indomo dñi om̃ib
diebꝰ uitȩ mȩe: ut uideã uoluntatẽ dñi &. uisitẽ tem
plũ eiꝰ . Quid nifiuideat᷑ eor dei. qͥd ni ibi ꝓbet᷑ quȩ sit
uoluntas dei bona. & bene placens. & ꝑfecta: Bona
inse placens in effectibꝰ bene placens fruentibꝰ. ꝑfec¬
⁊a ꝑfectis .&. nichil ultra q̃rentibꝰ. Patent uiscera mise¬
ricordiȩ. patent cogitaeiones pacis. diuiciȩ salutis. my¬
steria bonȩ uoluntatis: benignitatis archana: q̃ elau¬
sa mortalib. etiã ipsis electis fuspecta st̃. Id qͥde salu¬
brit᷑ ne de sinant timere: dũ necdũ digne amare ido¬
nei inueniant᷑. Cernere ẽ in his qͥseraphin appellant᷑

Expanded text:
tari, et sub altari, quodcumque illud est, martyrum revisere tari, et sub altari, quodcumque illud est, martyrum revisere animas, in prima stola secundam patientissime exspectantes, multo magis tunc instabit loquens cum propheta: Unam petii a Domino: hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae, ut lum ejus? Quidni ibi videatur cor Dei? quidni ibi probetur quae sit voluntas Dei bona, et beneplacens, et perfecta? Bona in se, placens in effectibus, beneplacens fruentibus, perfecta perfectis, et nihil ultra quaerentibus. Patent viscera misericordiae, patent cogitationes pacis, divitiae salutis 449, mysteria bonae voluntatis; benignitatis arcana, quae clausa mortalibus, etiam ipsis electis suspecta sunt. Id quidem salubriter, ne desinant timere, dum necdum digne amare idonei inveniuntur. 10. Cernere est in his qui Seraphin appellantur,
Abbreviated transcription (Latin):
sint lucernȩ ardentes & lucentes. ardentes cirnguil
lucentes cognicione. O eugeni. quã bonũ ẽ nos hic
eẽ. qua fore meluis si qͣndo tam̃ totiseqmi q̃ eo parte
precessimꝰ precedimꝰ animo &. ne ipso qd̃e totõ s parte¬
s. parte modica nimis. Affect iacent. mole cor porta
prȩgrauati: &. luto herentibꝰ desidiis sola interimarida
&. tenius ẽsidacio prxuolat. Et tam̃ ex tantillo qͦd iã
dat᷑ libet exclamare. dnẽ. dilexi decorẽ domꝰ tuȩ &.
locũ habitacionis głȩ tuȩ. Quid si tot᷑a se colligat a¬
nima .&. reductis affectibꝰ e cunctis locis qͥbꝰ captiui
tenent᷑ timendo q̃ ñ oportet. amando q̃ ñ decet: do¬
lendo uane. gaudendo uanius: cũ his ineat tota li¬
bertate uolatũ. pulset inimpetu sꝑs: & impingue¬
dine gr̃ȩ illabat᷑. Nonne cũ cȩꝑit cireuire lucidas
mansiones & sinuĩ illũ etiã abrabȩ curiosius ꝑscru¬

Expanded text:
sint lucernae ardentes et lucentes; ardentes charitate, sint lucernae ardentes et lucentes; ardentes charitate, lucentes cognitione. 9. O Eugeni, quam bonum est nos hic esse! quam fore melius, si quando tamen toti sequamur quo ex parte praecessimus! Praecedimus animo, et ne ipso quidem toto, sed parte modica nimis. Affectus jacent mole corporea haerentibus desideriis, sola interim arida et tenuis consideratio praevolat. Et tamen ex tantillo quod jam datur, libet exclamare: Domine, dilexi decorem domus tuae, et locum habitationis gloriae tuae . Quid si totam se colligat anima, et reductis affectibus, e cunctis locis, quibus captivi tenentur, timendo quae non oportet, amando quae non decet, dolendo vane, gaudendo vanius, cum his ineat tota libertate volatum, pulset impetu spiritus, et in pinguedine gratiae illabatur? Nonne cum coeperit circuire lucidas mansiones, et sinum illum etiam Abrahae curiosius perscru
Abbreviated transcription (Latin):
ordinibꝰ ut respectu hor ceteri uideant᷑ om̃s admi¬
nistratoris sꝑs & ad istos tãꝙͣ. ad años referis iem¬
mina pͥncipatuũ tutamina potestatũ: oꝑaciones¬
uirtutũ. reuelaciones arehangeloꝵ. eura &. ꝓuiden¬
iã angeloꝵ Putemꝰ trbonos alto etiã ab hns euolas¬
se recessu qͥex eo qͦd sedent trbonidicunt᷑. &. ex eo
sedent. qd seo et in eis as. Neq enĩ sedere in eis ꝗnse
m̃a tranqͥllitatẽ. placidissimã serenitatẽ . pacẽ que
erupat omnẽ intellectũ salis ẽ qͥ sedet intrhonis
Qns sab aoth iudicans omnia ełi tranqͥllitate. placi¬
difsimꝰ serenissimꝰ piacatissimꝰ Et tales sibi ẽstitu¬
t tehonos simillimos sibi. Eutemꝰ cherub in ex ipso
sapiencie fonte.ore altissimi haurientes & refunden¬
tes fluenta scienciȩ iniuersis cnit  suis. Et efarae
uitatẽ. dei. Putemꝰ seraphin sꝑs totos diuino igne fuc¬
consos succendere uniuersa. ut singłi qiues. singule

Expanded text:
ordinibus, ut respectu horum caeteri videantur omnes admiordinibus, ut respectu horum caeteri videantur omnes administratorii spiritus, et ad istos, tanquam ad dominos, referri regimina PrincipatuuVirtutum, revelationes Archangelorum, curam et providentiam Angelorum. Putemus Thronos alto etiam ab his evolasse recessu, qui ex eo quod sedent, Throni dicuntur; et ex eo sedent, quod sedit in eis Deus. Neque enim sedere in eis qui non dissimam serenitatem, pacem quae exsuperat omnem intellectum. Talis est qui sedet in Thronis Dominus sabaoth, judicans omnia cum tranquillitate, placidissimus, serenissimus, pacatissimus. Et tales sibi constituit Thronos, simillimos sibi. Putemus Cherubin ex ipso sapientiae fonte, ore Altissimi haurientes, et refundentes fluenta scientiae universis civibus suis. Et vide ne vitatem Dei . Putemus Seraphin, spiritus totos divino igne succensos, succendere universa, ut singuli cives singulae
Abbreviated transcription (Latin):
prȩee̾ archangelos: q̃ conscii mysterioꝵ. diuinoꝵ ñ nͥ
ob precipuas & maximas causas mittunt᷑ E qͥbꝰ magnꝰ
ille archangelus gabrihel missus legit᷑ ad mariam. ob
causa utiq qua maior eẽ ñ potuit. Putemꝰ suꝑ istos uir¬
tutes ẽe̾. quoꝵ. nutu uel oꝑe. signa & ꝓdigia inelem̃tis
siue exelem̃tis facta apparent: ad cõmonicionẽ morta¬
liũ.Inde ẽ fortassis. qͦd cũ in euangeliis legas erunt sig¬
na insole & luna & stellis: paulo post habes. Nã uirtu
Pitemꝰ potestares suꝑiores istis. quarũ uirtute pore¬
tas tenebrarũ cõprimitur .s. choercet᷑ malignitas
aeris huiꝰ ne quantũ uult noceat.: ne malignari ñ
ut. ꝓsit. possit Putemꝰ pͥncipatꝰ bis qͦq pigiatos. quor
moderamine & sapiencia. omis interris pͥneipatus
c̃struit᷑ regit᷑. limitat᷑. transfert᷑ mutulat᷑. mutat᷑.
Putemꝰ anaciones a deo. cunctis suꝑ eminere p̃fatis

Expanded text:
praeesse Archangelos, qui conscii mysteriorum divinorum, nonnisi praeesse Archangelos, qui conscii mysteriorum divinorum, nonnisi ob praecipuas et maximas causas mittuntur. E quibus magnus ille archangelus Gabriel missus legitur ad Mariam , ob causam utique, qua major esse non potuit. Putemus esse super istos Virtutes esse, quorum nutu vel opere signa et prodigia in elementis, sive ex elementis facta apparent ad commonitionem mortalium. Inde est fortassis, quod cum in Evangeliis legas: Erunt signa in sole et luna et stellis, paulo post habes, Nam virtutPutemus Potestates superiores istis, quarum virtute potestas tenebrarum comprimitur, et coercetur malignitas aeris hujus, ne quantum vult noceat; ne malignari, nisi ut prosit, possit. Putemus Principatus his quoque praelatos, quorum moderamine et sapientia omnis in terris principatus constituitur, regitur, limitatur transfertur, mutilatur, mutatur. Putemus Dominationes adeo cunctis supereminere praefatis
Abbreviated transcription (Latin):
&. nomina q̃dã nota nobis simil it̾ exauditu: ꝑ quȩ ha¬
rũ beatitudinũ. etiã q̃ ñ liqͥdo mortaliũ ꝑcepit au¬
ditꝰ. officia merita. gradꝰ ordines: utcũq a nobis co-¬
nici & discerni quȩ unt. Sed enĩ qͦd exauditu ñ est. iã
ñ ex fide. Nlã fides ex auditu. Itaq op inando ista dixe¬
rimꝰ. Ad qͥd enĩ cȩlestiũ nomina in notuert̃: si ne opina¬
ri qͥdẽ salua fide aliqͥd licet. de rebꝰ quarũ nomina sunt:
Angeli. archangeli. uirtutes. potestates. principatꝰ. dña-¬
ciones: trhoni. cherubin .&. se raphi. Kec nomina. Que
uult gradalis distinctio hȩc. Putemꝰ angelos dici. nͣ
tu ẽueniencius aliqͥd ẽsid̾asti: qͥ singłi singłis homi¬
nibꝰ dati eredunt᷑ missi in ministeriũ scd̾m pauli doc¬
trinã ꝓptͣ eos qͥ hereditatẽ capiunt salutis. De qͥbꝰ sal¬
uator. Angeli eoꝵ semꝑ uident faciem patris. Putemꝰ his

Expanded text:
et nomina quaedam nota nobis similiter ex auditu, per quae haet nomina quaedam nota nobis similiter ex auditu, per quae harum beatitudinum, etiam quae non liquido mortalium percepit auditus, officia, merita, gradus, ordines, utcumque a nobis conjici et dicerni queunt. Sed enim quod ex auditu non est, jam non ex fide; nam fides ex auditu . Itaque opinando ista dixerimus. Ad quid enim coelestium nomina innotuerunt, si ne opinari quidem salva fide aliquid licet de rebus, quarum nomina sunt? Angeli, Archangeli, Virtutes, Potestates, Principatus, Dominationes, Throni, Cherubin, et Seraphin, haec nomina. Quae vult gradualis distinctio haec? Putemus 448 Angelos dici nisi ut convenientius aliquid considerasti qui singuli singulis hominibus dati creduntur; missi in ministerium, secundum Pauli doctrinam, propter eos qui haereditatem capiunt salutis : de quibus Salvator, Angeli eorum semper vident faciem Patris . Putemus his
Abbreviated transcription (Latin):
b memoratis uiis. caute & uigilant᷑ uestigemꝰ inue¬
stigabilia. quatinꝰ tam̃ licet uel magis quatenꝰ nobis
donabit᷑. Et pͥmo qͥdẽ ciues sꝑs ee̾ illic. potentes głosi
beatos. distinctos in ꝑsonas. disposito ᷤ in dignitates:
ab inicio stantes mordine suo. ꝑfectos ingenere suo:
corpore ethereos. in mortalitate ꝑ petuos. impassi¬
biles. ñ creatos. s factos: idest gra ñ natura. mente
puros. affectu benignos: religione pios. castimo¬
nia integros: unanimitate indiuiduos. pace se¬
curos. adeo conditos. diuinis laudibꝰ .&. obseqͥis
deditos. Nȩc omnia legendo cõꝑimꝰ. fide tenemꝰ.
Quãquã de corporibꝰ hoꝵ. ñ mͦ unde sint. s an aliqͣtenꝰ
sint. heret sentencia aliquoꝵ. Unde siqͥs intͣ opinabilia
magis ponendũ censuerit. ñ contendo. Porro intellecti
preditos. ñ fide. ñ opinione. s intellectu capimꝰ. qͥa nͣ
possunt huiꝰ ex ꝑtes.&. dei simul participes eẽ. Sunt

Expanded text:
bus memoratis viis caute et vigilanter vestigemus investigabilia: quatenus tamen licet, vel magis quatenus nobis donabitur. Et primo quidem cives spiritus esse illic potentes, gloriosos, beatos, distinctos in personas, dispositos in dignitates, ab initio stantes in ordine suo, perfectos in genere suo, corpore aethereos, immortalitate perpetuos, impassibiles non creatos, sed factos, id est gratia, non natura; mente puros, affectu, benignos, religione pios, castimonia integros, unanimitate individuos, pace securos, a Deo conditos, divinis laudibus et obsequiis deditos. Haec omnia legendo comperimus, fide tenemus. Quanquam de corporibus horum non modo unde sint, sed an aliquatenus sint, haeret sententia aliquorum. Unde si quis inter opinabilia magis id ponendum censuerit, non contendo. Porro intellectu praeditos, non fide, non opinione, sed intellectu capimus; quia non possunt hujus expertes, et Dei simul participes esse. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cia. Opinio ẽ quasi ꝓ uero habere aliqͥd qͦd falsũ e̾e̾
nescias. Ergo ut dixi. fides ambiguũ ñ habet: aut si
habet. fides ñ ẽ. s opinio. Qd gͥ distat ab intellectu:
Nempe qͦd & si ñ habet incertũ. ñ magis quã intel¬
lectus. habet tam̃ uolucrũ qͦd nͣ intellectꝰ. Deniq
qͦd intellexisti. ñ ẽ de eo qͦd ultra q̃ras: aut si ẽ. ñ intel¬

Expanded text:
tia. Opinio est quasi pro vero habere aliquid, quod falsum esse tia. Opinio est quasi pro vero habere aliquid, quod falsum esse nescias. Ergo, ut dixi, fides ambiguum non habet; aut si habet, fides non est, sed opinio. Quid igitur distat ab intellectu? Nempe quod etsi non habet incertum non magis quam intellectus, habet tamen involuerum, quod non intellectus. Denique quod intellexisti, non est de eo quod ultra quaeras: aut si est, n
Abbreviated transcription (Latin):
quã apprehendit. Omnino inhis cauenda confusio:
ne aut incertũ opimonis fides figat: aut qͦd firmũ
fixũq ẽ fid̾i. opinio reuocet in questione̾. E hoc
sciendũ: qͥa opinio si habet assercionẽ. temeraria
ẽ. Fides si habet hesitacionẽ: infirma ẽ. Itẽ intellectꝰ.
si signata fidei tẽptet irrũꝑe. reputat ur effractor:
scrutator maiestatis. Multi suã opinionẽ intellectũ pu¬
tauert̃ . .&. errauert̃. Et qͥdẽ opinio potest putari intel¬
lectꝰ: intellectꝰ opinio ñ potest. Unde hoc accidit Pro¬
fecto qͥa falli potest: ille nͣ potest. dut si falli potuit.
intellectꝰ ñ fuit. s opinio. Uerꝰ nẽpe intelletꝰ. certã
habet ñ mͦ ueritatẽ. s noticiã ueritatis. Possumus
singła hȩc: ita diffinire. Fides ẽ uoluntaria quędã
&. certa prelibacio: necdũ. ꝓpalate ueritatis. Intel¬
lectꝰ ẽ rei cuiꝰcũq inuisibilis. certa .e. manifesta noti¬

Expanded text:
quam apprehendit. 6. Omnino in his cavenda confusio, quam apprehendit. 6. Omnino in his cavenda confusio, ne aut incertum opinionis fides figat, aut quod firmum fixumque est fidei, opinio revocet in quaestionem. Et hoc sciendum, quia opinio, si habet assertionem, temeraria est: fides, si habet haesitationem, infirma est: item intellectus, si signata fidei tentet irrumpere, reputatur effractor, scrutator majestatis. Multi suam opinionem intellectum putaverunt, et erraverunt. Et quidem opinio potest putari intellectus; intellectus opinio non potest. Unde hoc accidit? Profecto quia haec falli potest, ille non potest: aut si falli potuit, intellectus non fuit, sed opinio. Verus nempe intellectus certam habet non modo veritatem, sed notitiam verivoluntaria quaedam et certa praelibatio necdum propalatae veritatis. Intellectus est rei cujuscunque invisibilis certa et manifesta noti
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ supra st̃: ñ te existimes mitti a me suspicere sole̾. lu¬
nã. stellas. ñ ipsũ firmam̃tũ: ñ aquas q̃ suꝑ celos st̾ Ista
siqͥde̾ om̃ia. & si supra loco. pͣcio infra st̃ .s. dignitate
naturȩ. Sunt enĩ corpora:. Tui poreio sꝑs ẽ. qͦ suꝑuis
angeli sẽi eẜ hi supra te. Sed d̾s natura: angeli gr̃a
suꝑiores st̃. Unuͣ siqͥdẽ tui & angeli optimũ: racio est
De̾us uͦ ñ sui aliqͥd optimũ habet: unũ optimũ totꝰ.
Is & qͥ cũ eo st̃ beati sꝑs. tribꝰ modis ueluti uiis totidẽ
nr̃a st̃ c̃sid̾acione uestigandi: opinione. fide. intel¬
lectu. Quor intellectꝰ racioni in nitit᷑: fides aucto¬
ritati: opinio sola ueri similitudine se tuet᷑. Habeñ
illa duo certa ueritatẽ: s fides clausam & inuolut᷑a:
intelligencia nudã & manifest᷑ã. Ceterũ opinio.
certi nl habens: uerũ ꝑ ueri similia qͣrit pocius

Expanded text:
quae supra sunt, non te existimes mitti a me suspicere solem, luquae supra sunt, non te existimes mitti a me suspicere solem, lunam, stellas, non ipsum firmamentum, non aquas quae super coelos sunt. Ista siquidem omnia, etsi supra loco, pretio infra sunt, et dignitate naturae: sunt enim corpora. Tui portio spiritus Angeli sancti, et hi supra te. Sed Deus natura, Angeli gratia superiores sunt. Unum siquidem tui et Angeli optimum, ratio est: Deus vero non sui aliquid optimum habet, unum optimum totus. Is, et qui cum eo sunt beati spiritus, tribus modis, veluti viis totidem, nostra sunt consideratione 447 vestigandi, opinione, fide, intellectu. Quorum intellectus rationi innititur, fides auctoritati, opinio sola veri similitudine se tuetur. Habent illa duo certam veritatem: sed fides clausam et involutam, intelligentia nudam et manifestam: caeterum opinio certi nihil habens, verum per verisimilia quaerit potius,
Abbreviated transcription (Latin):
tua ẽ. considãcio sensibꝰ. sensilibꝰq teb ordinate &.
socialit᷑ utens: ad .ꝓmerendũ dm. Etimatiua ẽ. con¬
sidacio prudent᷑ ac diligent̃. quȩq scrutans. & pon¬
derans: ad uestigandũ dm. Speculatuia ẽ. considã¬
cio se in se colligens. & quantũ diuinitꝰ ad iuuatur.
reb humanis exhibefis ad cont̾eplandũ dm. Puto
si ñ referant᷑ ad istã. qͦd dicunt᷑ uideri posse. s ñ eẽ.
E prior qͥdẽ absq intuitu huiꝰ multa serit. &. ni¬
chil metit. Sequens uͦ nͥ ad istã se dirigat: uadit.
s ñ euadit. Ergo qͦd pͥma optat᷑. scđa odorat tcia
gustat. Adque̾ tam̃ gustũ ꝓducunt &. cȩtere: & si tar¬
dius. Nisi qͦd pͥma laboriosius: scda qͥecius ꝑuenit᷑. Dxxi¬
habes. Falleris. si id sꝑas: in effabile ẽ. lu me ex istimas
mereat᷑ inta. puritas assequatur. Sane eoꝵ. ãmonitꝰ

Expanded text:
tiva est consideratio sensibus sensibilibusque rebus ordinate et tiva est consideratio sensibus sensibilibusque rebus ordinate et socialiter utens ad promerendum Deum. Aestimativa est consideratio prudenter ac diligenter quaeque scrutans et ponderans ad vestigandum Deum. Speculativa est consideratio se in se colligens, et, quantum divinitus adjuvatur, rebus humanis eximens ad contemplandum Deum. Puto si non referantur ad istam, quod dicuntur videri posse, sed non esse. Et prior quidem absque intuitu hujus multa serit, et nihil metit: sequens vero nisi ad istam se dirigat, vadit, sed non evadit. Ergo quod prima aptat, secunda odorat, tertia gustat. Ad quem tamen gustum perducunt et caeterae, etsi tardius: nisi quod prima laboriosius, secunda quietius pervenitur. CAPhabes. Falleris, si id speras: ineffabile est. Tu me existimas mereatur vita, puritas assequatur. Sane eorum admonitus
Abbreviated transcription (Latin):
humanȩ fragilitati fas ẽ. ñ ascensoriis gradib s opina-¬
tis excessibꝰ. auolare int̃dũ contẽplando ad illa sublm¬
a c̃sueuit. Ad hoc ultimũ genꝰ illos ꝑtinere reor. exces¬
sus pauli. Excessus: ñ ascensus. Nã raptũ pocius fuisse
quã ascendisse. ipse se ꝑhibet. Inde ẽ qͦd dicebat. Siue
mente excedimꝰ deo. Porro hec tria ita ẽtingunt: eũ ẽ¬
sidacio &. si in loco ꝑegrinacionis suȩ. uirtutis studio &.
adiutorio gr̃ȩ facta suꝑ ior: sensualitat᷑e aut premit
ne in soleseat. aut cogit ne euaget᷑ aut fugit ne in¬
quet. In pͥmo potencior. in scdo liberior intͣeio pu¬
rior. Puritatis siqͥdẽ & alacritatis parit alis: fit ille
uolatꝰ Uis tͥ has c̃sid̾acionis species. ꝓpriis distingui
nominibꝰ. Dicamꝰ si placet. prim̃a dispensatiuam:
scdam estimatiuã: t̃ciam. speculatiuã. Noꝵ nomi¬
nuͣ raciones.: diffiniciones declarabunt. Dispensa¬

Expanded text:
humanae fragilitati fas est, non ascensoriis gradibus, sed inopinahumanae fragilitati fas est, non ascensoriis gradibus, sed inopinatis excessibus, avolare interdum contemplando ad illa sublimia consuevit. Ad hoc ultimum genus illos pertinere reor excessus Pauli. Excessus, non ascensus: nam raptum potius fuisse, quam ascendisse ipse se perhibet . Inde est quod dicebat: Sive mente excedimus, Deo . Porro haec tria ita contingunt, cum consideratio, etsi in loco peregrinationis suae, virtutis studio, et adjutorio gratiae facta superior, sensualitatem aut premit ne insolescat, aut cogit ne evagetur, aut fugit ne inquinet. In primo potentior, in secundo liberior, in tertio purior. Puritatis siquidem et alacritatis pariter alis fit ille volatus. 4. Vis tibi has considerationis species propriis distingui nominibus? Dicamus, si placet, primam dispensativam, secundam aestimativam, tertiam speculativam. Horum nominum rationes definitiones declarabunt. Dispensa
Abbreviated transcription (Latin):
eit inlib̾tatẽ filioꝵ dei. Nẽpe er̃t hi om̃s docibiles dei
at nulla intueniente creatura. solo beati deo. Repatri¬
asse erit hoc: exisse de patria corpoꝵ in regionẽ sꝑuũ.
&. ne qͥd hic sibi usurpet sensus. seu imaginacio. ueritas
sensualitas regnat. &s ẽsid̾acio exulat. Inqua libere
qͥdo potestatiue seexerit se exerit sensus corporeus.
s intricatꝰ. calgat ocłs sꝑitalis. Qͥa gͥ mirũ: si ope in¬
digene aduena in diget: Felix scđ̾m tẽpꝰ uiator. qͥci¬
uiu beneficiũ sine qͦ transite ñ potest. inobseqũ con-¬
uertere poruit: litens. ñfruens urgens ñ petens: ex¬
luti enũ opes expendere satagit: dispensando in
suã & multoꝵ. salutẽ. Nec ille minor qͥhunc sibigradũ ad
illa iniusibilia philosophando ẽstituit.: nͥ qͦd hoc duleius.
illud utilius. hoc felicius: illud forcius ẽẽ constat. At om¬
mũ maximꝰ. qͥ spreto ipso usu rerũ &. sensuũ. qͣntũ qͥdẽ

Expanded text:
rit in libertatem filiorum Dei. Nempe erunt hi omnes docibiles Dei , et nulla interveniente creatura, solo beati Deo. Repatriasse erit hoc, exisse de patria corporum in regionem spiriet ne quid hic sibi usurpet sensus  al. add. carnis seu imaginatio, veritas sensualitas regnat, et consideratio exsulat: in qua libere quidem et potestative se exserit sensus corporeus, sed intricatus caligat oculus spiritualis. Quid igitur mirum, si ope indigenae advena indiget? Et felix secundum tempus viator, qui civium beneficium, sine quo transire non potest, in obsequium convertere potuit, utens, non fruens; urgens, non petens; exluti civium opes, expendere satagit, dispensando 446 in suam et multorum salutem. Nec ille minor qui hunc sibi gradum ad illa invisibilia philosophando constituit: nisi quod hoc dulcius, illud utilius; hoc felicius, illud fortius esse constat. At omnium maximus, qui spreto ipso usu rerum et sensuum, quantum quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ques ñ egent. s. exules. Quod uidit ipse huiꝰ sentenciȩ auc¬
tor: qͥ cũ diceret uisibilia ꝑ inuisibilia ẽspiei. signanter
posunt a creatura mundi. Et uere qͥd opꝰ scalis: tenen¬
ti iã soliũ: Creatura cęli illa ẽ: presto habens ꝑ qͦd poci¬
us ista intueat᷑. Uidet uerbũ.&. inuerbo facta ꝑ uerbũ.
nec opꝰ habet ex his q̃ facta st̃. factoris noticiã mendica¬
re.sleq enĩ ut uel ipsa nouerit. ad ipsa descendit: quȩ ibi
illa uidet. ubi longe melius st̾ quã inse ipsis. Unde nec
mediũ reqͥrit ad ea corꝑis sensũ. sensus ipsa sibi se ipsa sen¬
ciens. Optimũ uiuendi genꝰ. si nullius egueris. ad omne
fieriẽ. minꝰq aꝑfecto istud .&. minꝰ liberũ. Qͥd. qͦd &. in¬
ferioribꝰ egesꝰ N onne prȩposterũ hoc & indignũ: ꝑlane

Expanded text:
cives non egent, sed exsules. Quod vidit ipse hujus sententiae auccives non egent, sed exsules. Quod vidit ipse hujus sententiae auctor, qui cum diceret invisibilia per visibilia conspici, signanter posuit, a creatura mundi . Et vere quid opus scalis tenenti jam solium? Creatura coeli illa est, praesto habens per quod potius ista intueatur. Videt Verbum, et in Verbo facta per Verbum. Nec opus habet ex his quae facta sunt, Factoris notitiam mendicare. Neque enim ut vel ipsa noverit, ad ipsa descendit, quae ibi illa videt, ubi longe melius sunt quam in se ipsis. Unde nec medium requirit ad ea corporis sensum: sensus ipsa sibi, se ipsa sentiens. Optimum videndi genus, si nullius egueris, ad omne fieri est minusque a perfecto istud, et minus liberum. 2. Quid, quod et inferioribus eges? nonne praepost
Abbreviated transcription (Latin):
ibri suꝑiores .&. si de ẽsidacione inscribant᷑. pluri¬
mũ tam̃ habent actionis admixtũ: dũ res aliquas
ñ ẽsid̾andas tantũ. s agendas docent. uel monent
At qͥ in manibꝰ mͦ ẽ. sola in c̃sideracione uersabit᷑. Quȩ
enĩ supra st̃. id qͥdẽ instat. actu ñ indigent. s inspee¬
tu. Non ẽ qͦd in eis actites: quȩ uno mͦ semꝑ st̃ .&. in
et̃nũ. Porro aliqͣ .s. ab et̃no. Eẜ hoc uelim sollerter
aduertas uir sagacissime eugeni. qͥa tociens ꝑ egri¬
nat᷑ c̃sid̾acio tua: qͦciens ab illis rebꝰ ad ista deflee¬
tit᷑ inferiora & uisibilia: siue intuenda ad notiei¬
ã. siue appetenda ad usũ: siue ꝓ officio disponenda
uel actitanda. Si tam̃ ita uersat᷑ in his: ut ꝑ hec il¬
la reqͥrat haut ꝓeul exulat. Sic ẽsid̾are: appropia¬
re. repatriare ẽ. Sub limior iste p̃senciũ ae dignior
usus rerũ: cũ iuxta sapienciã pauli. inuifibilia des
ꝑ ea q̃ facta st̃. intellecta ẽspiciunt᷑. Sane hac scala

Expanded text:
ibri superiores, etsi de consideratione inscribantur, plurimum tamen habent actionis admistum dum res aliquas non considerandas tantum, sed agendas docent vel monent. At qui in manibus modo est, sola in consideratione versabitur. Quae enim supra sunt id quidem instat actu non indigent, sed inspectu. Non est quod in eis actites, quae uno modo semper sunt, et in aeternum; porro aliqua et ab aeterno. Et hoc velim solerter advertas, vir sagacissime Eugeni, quia toties peregrinatur consideratio tua, quoties ab illis rebus ad ista deflectitur inferiora et visibilia, sive intuenda ad notitiam, sive appetenda ad usum, sive pro officio disponenda vel actitanda. Si tamen ita versatur in his, ut per haec illa requirat, haud procul exsulat. Sic considerare, repatriare est. Sublimior iste praesentium ac dignior usus rerum, cum juxta sapientiam Pauli, invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. Sane hac scala
Abbreviated transcription (Latin):
rat eẽ suspectũ. ilico reiecisse: Sed o mͥ locũ suauẽ.
ubi incidit occasio memorandi & nominandi suauis¬
simi odoris uirũ ẜ pm loquor carnotensẽ gaufridũ.
qͥ legacionẽ in partibꝰ aqͥtaniȩ ꝓpriis sũptibꝰ stre¬
nuȩ administrauit: idq annos plures. Rem loquor.
quã uidi ipse. Erã cũ eo in tęrra illa: cũ a qͦda prb̃o
presentatꝰ illi ẽ piscis. quẽ uulgo uocant sturgione.
Pereunctatꝰ legatꝰ quanti uenierit. ñ accipio indͥt.
nisi receꝑis preciũ: &. resignauit solidos qnq iuto &
uerecundo. Itẽ cũ essemꝰ in qͦdã opido. dña illius opidi
optulit illi ꝓdeuocione cũ manu tergio duas ueltres
parapsides pulerhas: ligneas tam̃. Quas aliqͣndiu in¬
as refutauit: Non fuert qͥ possent legato dicere: di¬
tauimꝰ abrahã. Ipse uͦ cũ samuhele: libere conciona¬
bat᷑ ad om̃s. Loqͥmini de me corã dño &. corã xꝑo eiꝰ.¬

Expanded text:
rat esse suspectum, illico rejecisse? 14. Sed o mihi locum suavem, rat esse suspectum, illico rejecisse? 14. Sed o mihi locum suavem, ubi incidit occasio memorandi et nominandi suavissimi odoris virum, episcopum loquor Carnotensem Gaufridum, qui legationem in partibus Aquitaniae propriis sumptibus strenue administravit, idque annos plures. Rem loquor quam vidi ipse. Eram cum eo in terra illa, cum a quodam presbytero praesentatus illi est piscis, quem vulgo vocant sturgionem. Percunctatus legatus quanti venierit, « Non accipio, » inquit, « nisi receperis pretium. » Et resignavit solidos quinque invito et verecundo. Item cum essemus in quodam oppido, domina illius oppidi obtulit ei pro devotione cum manutergio duas vel tres paropsides pulchras, ligneas tamen: quas aliquandiu inas refutavit? Non fuerunt qui possent legato dicere: Ditavimus Abraham . Ipse vero cum Samuele libere concionabatur ad omnes: Loquimini de me coram Domino et coram Chri
Abbreviated transcription (Latin):
uenire factũ: dulcis memoriȩ orartin nr̃i. Nosti hos
s an memineris ignoro. Is cardinalis prb̃r. functꝰ ali
qͣndo legacione in dacia. tͣa pauꝑ remeauit: ut pene
expensis & eqͥs deficientibꝰ. uix ꝑ ueniret florenciã.
Ibi ep̃c loci donauit ei ȩquũ quo pisas usq iͥbi era¬
mꝰ tẽ. ꝑ uectꝰ ẽ. Post tridie credo secutꝰ ep̃s. erat enĩ illi
causa cũ aduersario. &. agendi erat dies: cepit reqͥre¬
re suffragia amicoꝵ. Cũq ꝑ singłos sollicitarentur.
uentũ ẽ ad martinũ. Fiducia erat maior in illo: qͥ
ñ posset immemor ee̾ recentis beneficii. Iũ martinus.
decepisti me inqͥt: nesciebã tͥ imminere negocium
lolle ȩquũ tuũ: ecce instabulo ẽ. E eadẽ hora: resigna¬
ut illi. Qͥd dicis mi eugeni : Nonne alterius secłi res
ẽ. redisse legatũ de tęrra auri sine auro: transisse ꝑ
terrã argenti. & argentũ nescisse: donũ insuꝑ qͦd pote¬

Expanded text:
venire factum dulcis memoriae Martini nostri. Nosti hoc; venire factum dulcis memoriae Martini nostri. Nosti hoc; sed an memineris, ignoro. Is cardinalis presbyter, functus 441 aliquando legatione in Dacia, tam pauper remeavit, ut pene expensis et equis deficientibus, vix perveniret Florentiam. Ibi episcopus loci donavit ei equum, quo Pisas usque, ubi eramus tunc, pervectus est. Postridie, credo, secutus episcopus erat enim illi causa cum adversario, et agendi aderat dies coepit requirere suffragia amicorum. Cumque per singulos sollicitarentur, ventum est ad Martinum. Fiducia erat major in illo, qui non posset immemor esse recentis beneficii. Tum Martinus: « Decepisti me, » inquit: « nesciebam tibi imminere negotium. Tolle equum tuum, ecce in stabulo est. « Et hora eadem resignavit illi. Quid dicis, mi Eugeni? Nonne alterius saeculi res est, redisse legatum de terra auri sine auro? transiisse per terram argenti, et argentum nescisse? donum insuper, quod pote
Abbreviated transcription (Latin):
euis sus pacifiiꝰ molestꝰ exitꝰ sit Quor sermo gcliasr¬
cacio. quor uita iusticia quor p̃seneia grã:gibꝵ
memoria inbenedictione. Qui se amabues praebtu
petipuerbo s oꝑe reuerendos exhibeanti sdetu
rohececant readant retribucionẽ suꝑbis quisi
de dotȩ iudus .&e. patrimonio erucifirasse aceppe¬
as qrare festinent: gratis dantes. qͦd gratis aecepes¬
s agantis facientes iudiciũ in iuria pacientibus¬
uindict᷑a innacionibꝰ: increpaciones in popłis. Qui de
pisse cernantur: ꝑ quẽ siue absentes. siue p̃sentes con-¬
tendant placere tibi. placere deo. Qui ad te redeant
fatigati qͥdẽ. s ñ suffarcinati. Simul & głantes. ñ qͦd
curiosa seu prȩciosa quȩq trarũ attulerint: s qͦd
reliq̃rint pacẽ regnis. legẽ barbaris: qͥetẽ monaste¬
riis. eccłiis ordinẽ. clericis disciplinã: deo popłm ac¬
ceptabilẽ. sec tatorẽ bonoꝵ. oꝑũ. Dignũ ad medium

Expanded text:
ingressus pacificus, molestus exitus sit; quorum sermo edifiingressus pacificus, molestus exitus sit; quorum sermo edificacio, quorum vita iusticia, quorum presencia gracia; quorum memoria in benedictnon verbo, sed opere: reverendos exhibeant, sed accoerceant, reddant retributionem superbis. Qui non de dote viduae, et patrimonio Crucifixi se vel suos ditare festinent, gratis dantes quod gratis acceperunt, gratis facientes judicium injuriam patientibusvindictam in nationibus, increpationes in populis. Qui de pisse cernantur , per quem sive absentes, sive praesentes contendant placere tibi, placere Deo. Qui ad te redeant fatigati quidem, sed non suffarcinati: simul et gloriantes, non quod curiosa seu pretiosa quaeque terrarum attulerint, sed quod reliquerint pacem regnis, legem barbaris, quietem monasteriis, ecclesiis ordinem, clericis disciplinam, Deo populum acceptabilem, sectatorem bonorum operum. CAPUT V. Exem
Abbreviated transcription (Latin):
ociosi: in hospicio ñ dissoluti. inconuiuio ñ effusi in
eura tei familiaris n anxis. aliȩne ñ cupidi sue
npdigi: ubiq & in om̃ib circũspecti. Qui legaci¬
one prꝑo fungi qͥciens opus erit nec iussi renuatt:
nec n iissi affectent. Qui qͦd uerecunde excusat̃
obstinacius ñ recusent. Qui missi. post aurũ non
eant s. rꝑm sequant᷑: qͥ questũ legacionẽ ñ efti¬
ment᷑: nec reqrant datũ s fructũ. Qui regibus
rohanne exhibent. egypciis moysenꝰ fornicantib
finees. helram idolatris. helyseũ auaris. petrum
mencientebꝰ paulia blasphemantibꝰ negoeiantib
puipentis tiant: paupes ñ grauent s foueant
turbs inteent nec cũna exeant. qui ece lasr sapt¬
lientꝰ sremendent. Qui marsupia nex hauriani
sieoidã refieiant s. crimina corrigant hamȩ cio¬
Seant suet nes inuideant aliene. Ouio randisfudi¬
aegerant & lisũ habeant. ac de ommnire. oraeiooꝵ
plus frant qua sue industrie uel iab ormeb oi f

Expanded text:
ociosi, in hospicio non dissoluti, in convivio non effusi, in cura rei familiaris non anxii, aliene non cupidi, sue non prodigi, ubique et in omnibus circumspecti; qui legacione pro Christo fungi, quociens opus erit, nec iussi rennuant nec non iussi affectent; qui quod verecunde excusant, obstinacius non recusent; qui missi post aurum non eant, sed Christum sequantur; qui questum legacionis non estiment nec requirant datum, sed fructum; qui regibus Iohannem exhibeant, Egipciis Moysen, fornicantibus Finees, Heliam ydolatris, Helizeum avaris, Petrum mencientibus, Paulum blasphemantibus, negociantibus t, pauperes non gravent, sed foveant, turba intrent nec cum ira exeant; qui ecclesias non spolient, sed emendent; qui marsupia ‹non› exhauriant, sed corda reficiant et crimina corrigant, fame provideant sue nec invideant aliene; qui orandi studium gerant usumque habeant, ac de omni ‹re› oracioni plus fidant quam sue industrie vel labori; quorum