comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rit. uideret dm qui est ipsa caritas.
uisu interiore. quo uideri potest. Itaq
qui fratrẽ quẽ uidet non diligit. d̾m
quẽ. ꝓpterea non uidet quia deue¬
dilectio est qua caret. qui frẽm non dil¬
git. quom̃ potest diligere: Nec illa iam
questio moueat quantũ fratri caritatis
debeamꝰ impendere: quailtũ dõ. F ratri
enim: quantũ nobis ipsis. Nos autẽ
ipsos tantõ magis diligimꝰ. quantõ
Sed dm ꝓpter đm. nos autẽ & ꝓximũ
ꝓpter đm. Quid enim est queso qͦd̃ exar¬
descimꝰ cum audimꝰ & legimus. etce
nunc tempꝰ acceptabile ecce nunc dies
salutis. nullam in quoqu̾a dantes
offensione. ut non reprehendatur
ministerium nr̃m. sed in omnibus
commendantes nosmet ipsos ut dei
ministros. in multa patientia: in tri¬
bulationib. in necessitatib. in angu¬
stiis. in plagis. in carceribꝰ. in seditioni

Expanded text:
ret, uideret deum, qui est ipsa caritas, ret, uideret deum, qui est ipsa caritas, uisu interiore, quem uideri potest. itaque qui fratrem, quem uidet, non diligit, deum, quem propterea non uidet, quia deudilectio est, qua caret qui fratrem non diligit, quomodo potest diligere? nec illa iam quaestio moueat, quantum caritatis fratri debeamus impendere, quantum deo. fratri enim quantum nobis ipsis; nos autem ipsos tanto magis diligimus, quanto sed deum propter deum, nos autem et proximum propter deum. Quid enim est, quaeso, quod exardescimus, cum audimus et legimus: ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis, nullam in quoquam dantes offensionem, ut non reprehendatur ministerium nostrum, sed in omnibus commendantes nosmet ipsos ut dei ministros, in multa patientia, in tribulationibus, in necessitatibus, in angustiis, in plagis, in car
Abbreviated transcription (Latin):
ligimꝰ frẽm. Nec fieri potest ut eandẽ
dilectionẽ non precipue diligamꝰ. qua
fratrẽ diligimꝰ. Unde colligitur. duo
illa precepta non posse. sine inuicem.
Q mͣ quippe. ds diledio est. đm certe
diligit. qui diligit dilectionẽ. Dilectio¬
nem autẽ necesse. est diligat: qui diligit
frẽm. Et ido paulopost ait. Non po¬
test d̾m diligere que non uidet. qui
frem quẽ uidet ñ diligit. quia hȩc
illi causa est non uidendi dm. quod
non diligit frem. Qui enim non
diligit fratre. non est in dilectione.
Et qui non est in dilectione in deo
ñ est: quia d̾s dilectio est. Porro qui
non est in do non est inlumine: quia
d̾s lum̃ est: & tenebrȩ. in eo non sunt
ullȩ. Qui ergo non est in lumine:. qͥd
mirum si non uidet lumen:Id est ñ
uidet dm. qui in tenebris est. Erẽm
autẽ uidet humano uisu. quo uideri
d̾s non potest. Sea si eum quẽ uidet
humano uisu spiritali caritate dilige.¬

Expanded text:
ligimus fratrem nec fieri potest, ut eandem ligimus fratrem nec fieri potest, ut eandem dilectionem non praecipue diligamus, qua fratrem diligimus. unde colligitur duo illa praecepta non esse posse sine inuicem. quoniam quippe deus dilectio est, deum certe diligit qui diligit dilectionem. dilectionem autem necesse est diligat qui diligit fratrem. et ideo, quod paulo post ait, non potest deum diligere, quem non uidet, qui fratrem, quem uidet, non diligit, quia haec illa causa est non uidendi deum, quod non diligit fratrem. qui enim non diligit fratrem, non est in dilectione, et qui non est in dilectione, non est in deo, quia deus dilectio est. porro qui non est in deo, non est in lumine, quia deus lumen est et tenebrae in eo non sunt ullae. qui ergo non est in lumine, quid mirum, si non uidet lumen, id est non uidet deum, quia in tenebris est? fratrem autem uidet humano uisu, quo uideri deus non potest. sed si eum quem uidet humano uisu spiritali caritate dilige
Abbreviated transcription (Latin):
Dilectionẽ autẽ fraternam quantũ
commendat loħ̾s apłs: attendamus.
Qui diligit inquit frẽm suum. in lumi¬
ne manet: & scandalum in eonon est.
Manifestum est. quod iusticie ꝑfectio¬
nem in frĩs dilectione posuerit. Nam
in quo scandalum non est: utiq ꝑfectꝰ
est. Et tam̃ uidetur dilectionem dei
tacuisse. quod nunquã faceret. nisi qͥa
in ipsa fraterna dilectione uult intelli¬
gi dm. Aꝑtissime enim in eadem epła
paulopost ita dicit. Dilectissimi dili¬
gamꝰ inuicẽ. quia dilectio ex deo est.
Et om̃is qui diligit ex do natus est. &
cognouit dm. Q ui non diligit non cog-
nouit dm. quia ds dilectio est. Ista con¬
texio satis aꝑteq declarat. eandẽ ipsam
fraternã dilection̾ẽ. Nam fraterna dile.¬
ctio est qua diligimꝰ inuicem. & quod¬
ñ solum ex dõ sed ctiam dm ẽẽ tanta¬
uidemꝰ auctoritate. predicari. Qum gͦ
de dilectione. diligimꝰ frcm̃. de deo di-¬

Expanded text:
Dilectionem autem fraternam quantum Dilectionem autem fraternam quantum commendet Joannes apostolus, attendamus: Qui diligit, inquit, fratrem suum, in lumine manet, et scandalum in eo non est . Manifestum est quod justitiae perfectionem in fratris dilectione posuerit: nam in quo scandalum non est, utique perfectus est. Et tamen videtur dilectionem Dei tacuisse: quod nunquam faceret, nisi quia in ipsa fraterna dilectione vult intelligi Deum. Apertissime enim in eadem Epistola paulo post ita dicit: Dilectissimi, diligamus invicem, quia dilectio ex Deo est; et omnis qui diligit, ex Deo natus est, et cognoscit Deum. Qui non dnovit Deum, quia Deus dilectio est . Ista contexio satis aperte declarat, eamdem ipsam fraternam dilectionem nam fraterna dilectio est qua diligimus invicem non solum ex Deo, sed etiam Deum esse tanta auctoritate praedicari. cum ergo de dilectione diligimus fratrem, de deo di
Abbreviated transcription (Latin):
possum eam mente. conspicio. & cedo scri-¬
pturȩ dicenti qm̃ ds caritas est: & qui
manet in caritate. in do manet. Sed
cum illam uideo: non in ea uideo trini¬
tatem: Immo uͦ uides trinitatem. si
caritatẽ uides. Sed commonebo si pote.¬
ro ut uidere. te uideas. assit tantũ ipsa
ut moueam᷑ caritate. ad aliqđ̃ bonum.
Quia cum diligimꝰ caritatẽ. aliquid
diligentẽ diligimꝰ. ꝓpter hoc ipsum qͥ a
diligit aliquid. Ergo quid diligit ca-¬
ritas. ut possit etiam ipsa caritas diligi:
Caritas enim non est. quȩ nichil di-¬
ligit. Si autem se ipsam diligit. dili¬
gat aliquid oportet. ut caritatẽ se di¬
ligat. Sicut enim uerbum indicat ali.¬
quid. indicat etiam seipsum. sed ñ se
uerbum indicat nisi se aliquid indica-¬
re indicet. sic & caritas diligit quidem
se: sed nisi se aliquid diligentẽ diligat.
non caritatẽ se diligit. Q uid gͦ dili¬
git caritas. nisi qd̃ caritate. diligimꝰ :
Id̾ aut̃ẽ ut a ꝓxximo ꝓueam᷑. frater est

Expanded text:
possum eam mente conspicio, et credo Scripturae dicenti quoniam Deus charitas est, et qui manet in charitate, in Deo manet : sed cum illam video, non in ea video Trinitatem. Imo vero vides Trinitatem, si charitatem vides. Sed commonebo, si potero, ut videre te videas: adsit tantum ipsa, ut moveamur charitate ad aliquod bonum. Quia cum diligimus charitatem, aliquid diligentem diligimus, propter hoc ipsum quia diligit aliquid. Ergo quid diligit charitas, ut possit etiam ipsa charitas diligi? Charitas enim non est, quae nihil diligit. Si autem se ipsam diligit, diligat aliquid oportet, ut charitatem se diligat. Sicut enim verbum indicat aliquid, indicat etiam se ipsum, sed non se verbum indicat, nisi se aliquid indicare indicet: sic et charitas diligit quidem se, sed nisi se aliquid diligentem diligat, non charitatem se diligit. Quid ergo diligit charitas, nisi quod charitate diligimus? Id autem, ut a proximo provehamur, frater est.
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ uiuũ mouet᷑ aꝑit᷑ ulla uia oculis
nr̃is ad uidendum animũ rem quȩ
oculis uideri non potest. sed illi moli
aliquia inesse sentimꝰ. quale nobis
mest ad mouendũ similiter molem
nr̃am. quod est uita & anima. N eq
quasi humanȩ prudentiȩ. rationisq
ꝓprium est. Et bestiȩ quippe sentiuit
uiuere non tantũ scipsas. sed etiam
inuicem atq alterutrũ. & nos ipsos.
Nec animas nr̃as uident. sed ex moti¬
bus corporis. idq statim & facillime
quadam conspiratione naturali.
ctiam scire possumꝰ quia sit animus
consideratione nr̃i. habemꝰ enim ani¬
mũ. Sed quid sit ustus unde nouimꝰ
Dixeramus enim nos apłm non alia
causa diligere. nisi quod sit iustꝰ animꝰ.
Nouimꝰ gͦ & quia sit iustꝰ: sicut quid
sit animꝰ. Sed quia sit animꝰ ut di¬

Expanded text:
corpus vivum movetur, aperitur ulla via oculis corpus vivum movetur, aperitur ulla via oculis nostris ad videndum animum, rem quae oculis videri non potest: sed illi moli aliquid inesse sentimus quale nobis inest ad movendum similiter molem nostram, quod est vita et anima. Neque quasi humanae prudentiae rationisque proprium est. Et bestiae quippe sentiunt vivere, non tantum se ipsas, sed etiam se invicem atque alterutrum, et nos ipsos. Nec animas nostras vident, sed ex motibus corporis, idque statim et facillime quadam conspiratione naturali. s animum, sed etiam scire possumus quid sit animus consideratione nostri: habemus enim animum. Sed quid sit justus, unde novimus? Dixeramus enim nos Apostolum non alia causa diligere, nisi quod sit justus animus. Novimus ergo et quid sit justus, sicut et quid sit animus. Sed quid sit anim
Abbreviated transcription (Latin):
credimꝰ eum hominẽ fuisse: Non
utiꝙ. Alioquin nunc non est quem
ailigamꝰ. quando quid̃e homo ille iã
ñ est. Anima enim eius a corpore
scparata est. Sed id quod in illo ama¬
mus. etiam nunc uiuere credimues
Amamꝰ enĩ animũ iustũ. Ex qua
ꝑͦ generali aut speciali regula. nisi
quia scimꝰ & quid sit animꝰ. & quid
sit iustus: Et animꝰ quidem quid
sit non incongrue nos dicimꝰ ideo
nosse. quia & nos habemꝰ animum.
Neꝙ enim unqũa oculis uidimꝰ. & ex
similitudine. uisoꝵ plurium. notione.
generalem specialem ue. ꝑcepimꝰ. sed
potius ut dixi quia & nos habemus.
Quid enim tam intime scitur. seq
ipsum ẽẽ sentit. quã id quo etiam
cȩtera sentiuntur. id est ipse animꝰ:
Nam & motus corpoꝵ quibꝰ preter
nos alios uiuere sentimꝰ ex nr̃a simi¬
litudine agnoscimꝰ. quia & nos ita
mouemꝰ corpꝰ uiuendo. sicut illa corpo¬
ra moueri aduertimꝰ. Neq ẽnim cũ

Expanded text:
credimus eum hominem fuisse? Non credimus eum hominem fuisse? Non utique: alioquin nunc non est quem diligamus, quandoquidem homo ille jam non est; anima enim ejus a corpore separata est. Sed id quod in illo amamus, etiam nunc vivere credimus: amamus enim animum justum. Ex qua ergo generali aut speciali regula, nisi quia scimus et quid sit animus, et quid sit justus? Et animus quidem quid sit, non incongrue nos dicimus ideo nosse, quia et nos habemus animum. Neque enim unquam oculis vidimus, et ex similitudine visorum plurium notionem generalem specialemve percepimus; sed potius, ut dixi, quia et nos habemus. Quid enim tam intime scitur, seque ipsum esse sentit; quam id quo etiam caetera sentiuntur, id est, ipse animus? Nam et motus corporum, quibus praeter nos alios vivere sentimus, ex nostra similitudine agnoscimus: quia et nos ita movemus corpus vivendo, sicut illa corpora moveri advertimus. Neque enim cum
Abbreviated transcription (Latin):
gere: Sed quid sit mori & quid sit
uiuere utiq scimꝰ. quia & uiuimus.
& mortuos ac morientes aliquando
uidimꝰ. atq exꝑti sumꝰ. Quid est
autẽ aliud resurgere nisi reuiuiscere.
id est ex morte ad uitam redire:
Cum gͦ dicimꝰ & credimꝰ esse trini¬
tatem: nouimꝰ quid sit trinitas. qͥa
nouimꝰ quid sint tria. sed non hoc
diligimꝰ. Nam id ubi uolumꝰ facile
habemꝰ. ut alia omittam. uel mican-¬
do digitis tribꝰ. An uͦ diligimꝰ. non
quod om̃is trinitas. sed qđ trinitas
d̾s: Hoc gͦ diligimꝰ in trinitate qd̾
d̾s est. Sed d̾m nullum alium uidi-¬
mꝰ aut nouuimꝰ. quia unus est deus
ille solꝰ qũe nondũ uidimꝰ. & creden¬
do ailigimꝰ. Sed ex qua rerũ noti¬
rum similitudine uel comparau¬
one credamꝰ qd̾ etiam nondũ dm
diligamꝰ: hoc quȩritur. Redi ergo¬
nccum. & considercmꝰ cur diligamus
apłm. Nunquidña ꝓpter humanam
spetiem quã notissimã habemꝰ. cõqđ

Expanded text:
gere? Sed quid sit mori, et quid sit gere? Sed quid sit mori, et quid sit vivere, utique scimus: quia et vivimus et mortuos ac morientes aliquando vidimus et experti sumus. Quid est autem aliud resurgere, nisi reviviscere, id est, ex morte ad vitam redire? Cum ergo dicimus et credimus esse Trinitatem, novimus quid sit Trinitas, quia novimus quid sint tria; sed non hoc diligimus. Nam id ubi volumus, facile habemus, ut alia omittam, vel micando digitis tribus. An vero diligimus, non quod omnis trinitas, sed quod Trinitas, Deus? Hoc ergo diligimus in Trinitate, quod Deus est: sed Deum nullum alium vidimus, aut novimus, quia unus est Deus, ille solus quem nondum vidimus, et credendo diligimus. Sed ex qua rerum notarum similitudine vel comparatione credamus, quo etiam nondum notum Deum diligamus, hoc quaeritur. mecum, et consideremus cur diligamus Apostolum. Numquidnam propter humanam speciem, quam notissimam habemus, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
rit de illo cogitantib & hoc penitꝰ
ignoramꝰ. nouimꝰ tam̃ qͥd sit homo.
Ut enim longe non eamꝰ. hoc sumꝰ.
& illum hoc fuisse. & animam eius
corpori copulat᷑a mortalit᷑ uixisse
manifestum est. Noc gͦ de illo credi¬
mus quod inuenimꝰ in nobis iuxta
speciem uel genus. quo humana
om̃is natura pariter continetur.
Quid gͥ de illa excellentia trinitatis
siue specialit᷑ siue. generalit᷑ nouimꝰ.
quasi multȩ sint tales trinitates.
quarũ aliquas expti sumꝰ. ut per
regulam similitudinis impressam
uel specialem uel generalem noticiam.
illam quoq talem esse credamꝰ. atq
ita rem quã credimꝰ & nondũ noui¬
mus. ex parilitate rei quam nouimꝰ
diligamꝰ: Q uod utiq non ita est.
An queadmodum diligimꝰ in dño
uiu xp̃o quod resurrexit a mortuis.
quauis inde neminẽ. umqu̾a resur¬
rexisse uiderimꝰ. ita trinitatẽ quã
non uidemꝰ. & qualem nullam um¬
quã uidimꝰ possumꝰ credendo dili¬

Expanded text:
rit de illo cogitantibus, et hac penitus rit de illo cogitantibus, et hac penitus ignoramus, novimus tamen quid sit homo. Ut enim longe non eamus, hoc sumus: et illum hoc fuisse, et animam ejus corpori copulatam mortaliter vixisse manifestum est. Hoc ergo de illo credimus, quod invenimus in nobis, juxta speciem vel genus, quo humana omnis natura pariter continetur. Quid igitur de illa excellentia Trinitatis sive specialiter sive generaliter novimus, quasi multae sint tales trinitates, quarum aliquas experti sumus, ut per regulam similitudinis impressam vel specialem vel generalem notitiam, illam quoque talem esse credamus; atque ita rem quam credimus et nondum novimus, ex parilitate rei quam novimus diligamus? Quod utique non ita est. An quemadmodum diligimus in Domino Jesu Christo, quod resurrexit a mortuis, quamvis inde neminem unquam resurrexisse viderimus, ita Trinitatem quam non videmus, et qualem nullam unquam vidimus, possumus credendo dili
Abbreviated transcription (Latin):
sit nasci. & quid sit nomen ꝓprium.
non credimꝰ. sed ꝓrsus nouimus.
Utrum autem illa facies mariȩ fue-¬
rit quȩ occurrit animo cum ista lo¬
quimur aut recordam᷑. nec nouimꝰ
om̃ino nec credimꝰ. Itaq hic salua
fide licet dicere. forte talem habebat
faciem. forte non talem: Forte autẽ
de uirgine natus est xp̃c. nemo sal¬
ua fide. xp̃iana dixerit. Quamob¬
rem qm̃ trinitatis eernitatẽ & ȩqua¬
litatem & unitatẽ quantũ datur in¬
telligere. cupimꝰ. prius autẽ quam
intelligamꝰ credere. debemꝰ. uigilandũ¬
ꝙ nobis est ne ficta sit fides nostra.
Eademq trinitate nobis fruendum
est: ut beate. uiuamꝰ. Si aut̃e falsum
de illa crediderimꝰ. manis erit spes.
& non casta caritas. Q uomͦ gͥ eam
trinitatẽ quã non nouimꝰ credendo
ailigimꝰ: An scđ̾m specialem gene¬
ralemue noticiam. scđm qu̾a diligi¬
mus apłm paulumi: Qui etiam si
non ea facie fuit quȩ nobis occur¬

Expanded text:
sit nasci, et quid sit nomen proprium sit nasci, et quid sit nomen proprium non credimus, sed prorsus novimus. Utrum autem illa facies Mariae fuerit quae occurrerit animo cum ista loquimur aut recordamur, nec novimus omnino, nec credimus. Itaque hic salva fide licet dicere, Forte talem habebat faciem, forte non talem: Forte autem de virgine natus est Christus, nemo salva fide christiana dixerit. 8. Quamobrem quoniam Trinitatis aeternitatem, et aequalitatem, et unitatem, quantum datur, intelligere cupimus, prius autem quam intelligamus credere debemus, vigilandumque nobis est, ne ficta sit fides nostra: eadem quippe Trinitate fruendum est, ut beate vivamus; si autem falsum de illa crediderimus, inanis erit spes, et non casta charitas: quomodo igitur eam Trinitatem quam non novimus, credendo diligimus? An secundum specialem generalemve notitiam, secundum quam diligimus apostolum Paulum. Qui etiam si non ea facie fuit quae nobis occur
Abbreviated transcription (Latin):
ficta sit fides nr̃a. Neq enim nouimꝰ
faciem uirginis mariȩ ex qua ille ã
uiro intacta neq in ipso partu corru¬
pta mirabilit̾ natus est: nec quibus
membroꝵ liniamentis fuerit lararꝰ.
nec bethaniam. nec sepulchrum. lapi¬
demq illum quẽ. remoueri ussit cũ
eum resuscitaret uidimꝰ. nec monu¬
mentũ nouũ excisum in petra unde
ipse resurrexerit. nec in mont̾e oliue¬
ti unde ascendit in cęlum. nec omni.¬
no scimꝰ quicumq ista non uidimus.
an ita sint ut ea cogitamꝰ. iimo uero
ꝓbabilius existimamꝰ ita non esse.
Namq cum alicuiꝰ facies uel loci uel
hominiꝰ uel cuiꝰ libet corporis eadem
occurrerit oculis nr̃is. quȩ occurrebat
animo cum eam priusquã uideremꝰ
cogitabamꝰ. non paruo miraculo mo¬
uemur. ita raro & pene numquam
accidit. & tam̃ ea firmissime credimiꝰ.
quia scãm specialem generalemq
noticiam quȩ certa nobis est cogita
tur. Quid sit autem uirgo. & quid

Expanded text:
ficta sit fides nostra. Neque enim novimus ficta sit fides nostra. Neque enim novimus faciem virginis Mariae, ex qua ille a viro intacta neque in ipso partu corrupta mirabiliter natus est. Nec quibus membrorum lineamentis fuerit Lazarus, nec Bethaniam, nec sepulcrum lapidemque illum quem removeri jussit cum eum resuscitaret, vidimus, nec monumentum novum excisum in petra unde ipse resurrexit, nec montem Oliveti unde ascendit in coelum: neque omnino scimus, quicumque ista non vidimus, an ita sint ut ea cogitamus, imo vero probabilius existimamus non esse ita. Namque cum alicujus facies vel loci vel hominis vel cujuslibet corporis eadem occurrerit oculis nostris, quae occurrebat animo, cum eam priusquam videremus cogitabamus, non parvo miraculo movemur; ita raro et pene nunquam accidit: et tamen ea firmissime credimus, quia secundum specialem generalemque notitiam quae certa nobis est, cogitatur. Quid sit autem virgo, et quid
Abbreviated transcription (Latin):
diuersitate uariatur & fingitur. quȩ
sibi animꝰ fingit longe fortasse ali¬
ter quam se res habetꝰ. sea illud qd̾
scđ̾m speciem de homine. cogitamꝰ.
Habemꝰ enim quasi regulariter infi¬
quam quicqͥd tale aspicimꝰ. statim
hominẽ esse cognoscimꝰ. uel hominiᷤ
ꝓ nobis d̾m hominem factũ ad humi¬
litatis exemplum. & ad demonitran¬
dam erga nos dilectione di. Noc enm
nobis ꝓdest credere. & firmũ atq
inconcussum corde retinere humili¬
tatem quanatus est ds exfemina. & a
mortalibꝰ ꝑ tantas contumelias ꝑdu¬
tus ad mortẽ. summũ esse medica.¬
mentũ quo suꝑbiȩ nr̃e sanaretur tu¬
mor. & altum sacramentũ quo pecca¬
ti uinculum solueretur. Sic & uirtu¬
tem miraculoꝵ. & ipsius resurrectio¬
nis eiꝰ. qm̃ nouimꝰ quid sit omni¬
potentia. de omnipotente. do credimꝰ
& scd̃m species & genera rerum uel
natura insita. uel exꝑientia coͥlecta.
de factis huiꝰ cemodi cogitamꝰ. ut ñ

Expanded text:
diversitate variatur et fingitur, quae diversitate variatur et fingitur, quae sibi animus fingit, longe fortasse aliter quam res se habet, sed illud quod secundum speciem de homine cogitamus: habemus enim quasi regulariter infiquam quidquid tale aspicimus, statim hominem esse cognoscimus vel hominis pro nobis Deum hominem factum, ad humilitatis exemplum, et ad demonstrandam erga nos dilectionem Dei. Hoc enim nobis prodest credere, et firmum atque inconcussum corde retinere, humilitatem qua natus est Deus ex femina et a mortalibus per tantas contumelias perductus ad mortem, summum esse medicamentum quo superbiae nostrae sanaretur tumor, et altum sacramentum quo peccati vinculum solveretur. Sic et virtutem miraculorum ipsius et resurrectionis ejus, quoniam novimus quid sit omnipotentia, de omnipotente Deo credimus, et secundum species et genera rerum vel natura insita vel experientia collecta, de factis hujuscemodi cogitamus, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
sibi aliquid animꝰ in liniamentis
formisq corpoꝵ. sicut occurrerit es¬
gitanti quod aut uerum non sit
aut etiam si uerum est quod raris¬
sime potest accidere: non hoc tam̃
fide ut teneamꝰ quicqu̾a prodest.
sea aliud aliquid utile. qd̃ ꝑ hoc
insinuatur. Quis enim legentium
uel audientium quȩ scripsit apłs
paulus. uel quȩ de illo scripta sunt
non fingat animo & ipsius apłi fa¬
ciem. & om̃ium quoꝵ ibi nomina
commemorantur: Et cum in tan¬
ta hominũ multitudine. quib illȩ
littere notȩ. sunt. alius aliter liniam̃¬
ta figuramq illoꝵ corpoꝵ cogitet. qͥs
ꝓpinquius & similius cogitet. utiq
incertum est. Neq ibi occupatur fideᷤ
nr̃a qua facie corporis fuerint illi ho¬
mines. sed tantũ quia ꝑ d̃ĩ grãm ita
uixerunt. & ea gesserunt quȩ scrip¬
tura illa testatur. Hoc & utile. est
credere. & non desꝑandum. & appeten¬
dum. Nam & ipsius dñi facies car¬
nis innumerabilium cogitationũ

Expanded text:
sibi aliquid animus in lineamentis sibi aliquid animus in lineamentis formisque corporum, sicut occurrerit cogitanti, quod aut verum non sit, aut etiam si verum est, quod rarissime potest accidere: non hoc tamen fide ut teneamus quidquam prodest, sed ad aliud aliquid utile, quod per hoc insinuatur. Quis enim legentium vel audientium quae scripsit apostolus Paulus, vel quae de illo scripta sunt, non fingat animo et ipsius Apostoli faciem, et omnium quorum ibi nomina commemorantur? Et cum in tanta hominum multitudine quibus illae Litterae notae sunt, alius aliter lincamenta figuramque illorum corporum cogitet, quis propinquius et similius cogitet, utique incertum est. Neque ibi occupatur fides nostra, qua facie corporis fuerint illi homines; sed tantum quia per Dei gratiam ita vixerunt, et ea gesserunt quae Scriptura illa testatur: hoc et utile est credere, et non desperandum, et appetendum. Nam et ipsius Dominicae facies carnis, innumerabilium cogitationum
Abbreviated transcription (Latin):
mo diligit dm. antequã sciat. Et
quid est d̾m scire nisi eum mente.
conspicere firmeq ꝑcipere: Non
enim corpꝰ est: ut carneis oculis
inquiratur. Sed & priusquã ualea¬
mus conspicere atq ꝑcipere dm sicu¬
ti conspici & ꝑcipi potest. quod mun¬
dis cordibꝰ licet. beati enim mundi¬
cordes. quia ipsi dm uidebunt. nisi
ꝑ fidem diligatur non poterit cor
mundari. quo ad eum uidendum
sit aptum. atq idoneum. Ubi sunt
enim illa tria. ꝓpter quȩ in animo
edificanda. om̃ium aiuinoꝵ libroꝵ
machinamenta consurgunt. fides.
spes. caritas. nisi in animo credente
qd̾ nondũ uidet. & sꝑante atq a¬
mante. qd̃ credit: A matur gͦ &
quod ignoratur. sed tam̃ creditur.
Nimirum autẽ cauendum est ne
credens animꝰ id qd̾ non uidet. fin-¬
gat sibi aliquid quod non est. &
spet diligatq quod falsum est.
Quod si fit. non erit caritas de cor¬
de puro. & conscientia bona & fide.
non ficta. quȩ finis precepti est.
ta quȩ non uidimꝰ. credimꝰ. fingat

Expanded text:
mo diligit Deum antequam sciat. Et quid est Deum scire, nisi eum mente conspicere, firmeque percipere? Non enim corpus est, ut carneis oculis inquiratur. Sed et priusquam valeamus conspicere atque percipere Deum, sicut conspici et percipi potest, quod mundicordibus licet; Beati enim mundicordes, quia ipsi Deum videbunt : nisi per fidem diligatur, non poterit cor mundari, quo ad eum videndum sit aptum et idoneum. Ubi sunt enim illa tria, propter quae in animo aedificanda omnium divinorum Librorum machinamenta consurgunt, fides, spes, charitas ; nisi in animo credente quod nondum videt, et sperante atque amante quod credit? Amatur ergo et qui ignoratur; sed tamen creditur. Nimirum autem cavendum est, ne credens animus id quod non videt, fingat sibi aliquid quod non est, et speret diligatque quod falsum est. Quod si fit, non erit charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quae finis praecepti est, ta quae non vidimus, credimus, fingat
Abbreviated transcription (Latin):
qu̾e diligit. Ecce iam potest notiorẽ dm̃ habe¬
re. qm frẽm. Plane notigrem: quia
presentiorẽ. N otiorẽ: qͥa interiore.
Notiorẽ: quia certiorem. Amplectere
dilectionẽ dm. & dilectione. amplec¬
tere dm. Ipsa est dilectio. quȩ om̃s
bonos angłos & om̃s di seruos conso¬
tiat uinculo sc̃itatis. N osq & illos con¬
iungit inuicem nobis: & subiungit
sibi. Q uantõ igitur saniores sumꝰ
a tumore. suꝑbiȩ. tantõ sumꝰ dilectio¬
ne pleniores. Et quo nisi dõ plenus
est: qui plenus est dilectione:At
enim caritatẽ uideo. & quantum

Expanded text:
quem diligit. ecce iam potest notiorem deum habequem diligit. ecce iam potest notiorem deum habere quam fratrem, plane notiorem, quia praesentiorem, notiorem, quia interiorem, notiorem, quia certiorem. amplectere dilectionem deum et dilectione amplectere deum. ipsa est dilectio, quae bonos omnes angelos et omnes dei seruos consociat uinculo sanctitatis, nosque et illos coniungit inuicem nobis, subiungit sibi. quanto igitur saniores sumus a tumore superbiae, tanto sumus dilectione pleniores. et quo nisi deo plenus est qui plenus est dilectione? at enim caritatem uideo et, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
habet posse quicquia congruenter
potest. Et nouit potentius ẽe con-¬
uingi om̃ipotenti pia uoluntate.
contremiscant qui talia non possunt.
ut mirantes doceret ampliora.& temi¬
poribꝰ insolitis intentos atꝙ suspensoᷤ
Ad eterna atq interiora conuerteret.
uenite inquit ad me om̃s qui labora¬
tis & onerati estis. & ego reficiam uoᷤ.
tollite iugum meum sup uos. Et
non ait. Discite ame quatriduanoᷤ
mortuos suscitare. sed ait. discite. a
me quia mitis sum & humilis corde.
Potentior est enim & tutior solidissi¬
ma humilitas. qũ a uentosissima celsi¬
tudo. Et ideo sequitur dicens. & inue¬
nictis requiem animabꝰ ur̃is. Dilectio
enim non inflatur: & d̾s dilectio est.
Et fideles in ailectione adquiescent
illi. reuocati ab strepitu qui foris est.
ad gaudia silentia. Ecce ds dilectio ẽ.
Ut quid ñ imꝰ & currimꝰ in sublimia
Alagis enĩ nouit᷑ dilectionẽ qͣ diligit. qm frẽm

Expanded text:
habet posse quidquid congruenter habet posse quidquid congruenter potest: et novit potentius esse conjungi Omnipotenti pia voluntate, contremiscant qui talia non possunt. ut mirantes doceret ampliora, et temporalibus insolitis intentos atque suspensos ad aeterna atque interiora converteret: Venite, inquit, ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et reficiam vos; tollite jugum meum super vos. Et non ait, Dismortuos . suscitare, sed ait: discite a me, quia mitis sum et humilis corde. potentior est enim et iustior solidissima humilitas quam uentosissima celsitudo. et ideo sequitur dicens: et inuenietis requiem animabus uestris. dilectio enim non inflatur, et: deus dilectio est, et: fideles in dilectione adquiescunt illi, reuocati ab strepitu, qui foris est, ad gaudia, silentia. ecce deus dilectio est, et quid imus et currimus in sublimia magis enim nouit dilectionem, qua diligit, quam fratrem,
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓphietȩ. Et pleraq alia repperimꝰ
in litteris scĩs. in quibꝰ sola dilectio
ꝓximi ad ꝑfectionem precipi uidetur.
& taceri de dilectione di. cum in utroq
precepto lex pendeat & prophetȩ.
Sed & hoc iđo. quia & qui ꝓximum
ailigit consequens est ut ipsam pre¬
cipue dilectionẽ diligat. d̾s autem
dilectio eit. Et qui manet in dilecti¬
one. in do manet. Consequens gͦ est.
ut precipue. dm diligat. Quappter
qui quęrunt dm ꝑ istas potestates
quȩ mundo presunt. uel partibus
mundi. auferuntur ab eo longeq
iactantur. non interuallis locoꝵ sed
diuersitate affectuum. Exterius
enim conantur ire. & interiora sua
deserunt: quibꝰ interior deus esł.
uel audierunt uel uttumq cogitaue¬
runt. facta magis eius appetunt. quȩ
humana miratur infirmitas. non imni-¬
tantur pietatẽ qua diuina requies
comparatur. A alunt enim supbe hoc
posse. quod angłs. qũa deuote hoc eẽ
quod angłs. Non enim sc̃s quisqũa
potestatẽ. sua gaudet. sed eius a quo

Expanded text:
phetae. et pleraque alia reperimus in litteris sanctis, in quibus sola dilectio proximi ad perfectionem praecipi uidetur et taceri de dilectione dei, cum in utroque praecepto lex pendeat et prophetae. sed et hoc ideo, quia et qui proximum diligit consequens est, ut ipsam praecipue dilectionem diligat; deus autem dilectio est, et qui manet in dilectione, in deo manet. consequens ergo est ut praecipue deum diligat. Quapropter qui quaerunt deum per istas potestates, quae mundo praesunt uel partibus mundi, auferuntur ab eo longeque iactantur, non interuallis locorum, sed diuersitate affectuum; exterius enim conantur ire et interiora sua deserunt, quibus interior est vel audierint, vel utcumque cogitaverint, facta magis ejus appetunt quae humana miratur infirmitas, non imitantur pietatem qua divina requies comparatur. Malunt enim superbe hoc posse quod angelus, quam devote hoc esse quod angelus. Non enim sanctus quisquam potestate sua gaudet, sed ejus a quo
Abbreviated transcription (Latin):
tes ueritati iuste uiuamꝰ. & ideo con¬
tempnamꝰ om̃ĩa mortalia pre amore
hominũ. quo eos uolumꝰ iuste uiuere.
Ita enim & mori ꝓ fratribꝰ utiliter
enim duo precepta sint in quibꝰ tota
lex pendet & ꝓphete. dilectio dĩ & di¬
lectio ꝓximi non immerito plerumq
scriptura ꝓ utroq unũ ponit. siue
tantũ dĩ sicuti est illud. scimꝰ qm̃ dili¬
gentibꝰ d̾m om̃ia cooꝑantur in bonum.
Et iterum. Q uisquis autem diligit
dm̃. hic cognitꝰ est ab eo. & illud. qm̃
caritas d̃i diffusa est in cordib nr̃is¬
ꝑ spm̃ scm̃ qui datus est nobis. & alia
multa. quia & qui diligit dm̃. conse¬
quens est ut faciat quod precepit d̾s.
& in tantũ diligit in quantũ facit.
consequens gͦ est ut & ꝓximũ diligat.
quia hoc precepit d̾s. siue tantum
ꝓximi dilectionẽ scriptura cõmemorat.
sicuti est illud Inuicem onera ur̃a por¬
tate. & sic adimplebitis legem xpristi.
Et illud: Om̃is enim lex in uno ser¬

Expanded text:
tes ueritati iuste uiuamus et ideo contes ueritati iuste uiuamus et ideo contemnamus omnia mortalia prae amore hominum, quo eos uolumus iuste uiuere. ita enim et mori pro fratribus utiliter enim duo praecepta sint, in quibus tota lex pendet et prophetae, dilectio dei et dilectio proximi, non immerito plerumque scriptura pro utroque unum ponit, sine tantum dei, sicuti est illud: scimus, quia diligentibus deum omnia cooperantur in bonum, et iterum: quisquis autem diligit deum, hic cognitus est ab illo, et illud: quoniam caritas dei diffusa est in cordibus n sanctum, qui datus est nobis, et alia multa — quia et qui diligit deum, consequens est, ut faciat quod praecipit deus, et in tantum diligit, in quantum facit. consequens ergo est, ut et proximum diligat, quia hoc praecipit deus — siue tantum proximi dilectionem scriptura commemorat, sicuti est illud: inuicem onera uestra portate, et sic adimplebitis legem Christi, et illud: omnis enim lex in uno ser
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo quod iam tale aliquid nouimus.
Q uicquid enim tale aliquid aspexeris
ipsa est. & non est quicquã tale. qm̃
sola ipsa talis est: qualis ipsa esł.
Qui gͦ amat homines. aut quia iusti
sunt: aut ut iusti sut amare debet.
Sicenim & semetipsum amare debet.
aut quia iustꝰ est: aut ut iustus sit.
Sic enim diligit ꝓximum tanquam
seipsum. sine ullo ꝑiculo. Qui enim
alit̾ se diligit. iniuste se diligit. qm̃
ad hoc se diligit ut sit iniustꝰ. Ad hoc
gͦ ut sit malꝰ. ac ꝑ hoc iã ñ se diligit.
Q ui enim diligit iniquitatẽ. odit ani¬
mã suam. Q uappter non est p̃cipue¬
uꝰ
uidendum in hac questione quȩ de tri-¬
nitate nobis est. & de cognoscendo deo.
nisi quid sit uera dilectio. immo uero
quid sit dilectio. Sa quippe dilectio
dicenda. quȩ uera est. Alioquin: cu¬
piditas est. A.tq ita cupidi abusiue.
dicuntur diligere. quẽ ad modum
cupere abusiue dicuntur qͥ diligeint.
Nȩc est aut̃e uera dilectio. ut inheren¬

Expanded text:
ex eo quod jam tale aliquid novimus. ex eo quod jam tale aliquid novimus. Quidquid enim tale aspexeris, ipsa est: et non est quidquam tale, quoniam sola ipsa talis est, qualis ipsa est. Qui ergo amat homines, aut quia justi sunt, aut ut justi sint, amare debet. Sic enim et semetipsum amare debet, aut quia justus est, aut ut justus sit: sic enim diligit proximum tanquam se ipsum sine ullo periculo. Qui enim aliter se diligit, iniuste se diligit, quoniam se ad hoc diligit, ut sit iniustus, ad hoc ergo, ut sit malus, ac per hoc iam non se diligit. qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam. Quapropter non est praeue uidendum in hac quaestione, quae de trinitate nobis est et de cognoscendo deo, nisi quid sit uera dilectio, immo uero quid sit dilectio. ea quippe dilectio dicenda, quae uera est; alioquin cupiditas est. atque ita cupidi abusiue dicuntur qui diligere, quemadmodum cupere abusiue dicuntur qui diligunt. haec est autem uera dilectio, ut inhaeren
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ cernentes & dicentes iustũ esse
animũ. qui scientia atq ratione in
uita ac moribꝰ sua cuiq distribuit. sed
etiam ut ipsi iuste uiuant. iusteq mo-¬
rati sint. sua cuiq distribuendo. ut ne.¬
mini quicqu̾a debeant. nisi ut inuicẽ
diligant: Et undȩ inheretur illi for¬
mȩ. nisi amando: Cur gͦ alium dili¬
gimꝰ quẽ credimꝰ iustũ. & non dili¬
gimꝰ ipsam formã ubi uidemꝰ quid
sit iustꝰ animꝰ. ut & nos iusti ẽẽ possi¬
mꝰ: An uͦ nisi & utam diligeremus.
nullomͦ eum diligeremꝰ. quẽ diligimꝰ
ex ista: Sed dum iusti non sumꝰ minꝰ
eam diligimꝰ. quã ut iusti ẽe ualeamꝰ.
Homo gͦ qui creditur iustꝰ. ex ea for¬
ma & ueritate diligitur. quã cernit &
intelligit apud se ille qui diligit. ipsa
uero forma & ueritas ñ est quomo do
aliunde diligatur. N eq enim inueni¬
mꝰ aliquid tale preter ipsam. ut eam
cum incognita est credendo ailigamꝰ.

Expanded text:
tantum cernentes et dicentes justum esse tantum cernentes et dicentes justum esse animum qui scientia atque ratione in vita ac moribus sua cuique distribuit, sed etiam ut ipsi juste vivant justeque morati sint, sua cuique distribuendo, ut nemini quidquam debeant, nisi ut invicem diligant . Et unde inhaeretur illi formae, nisi amando? Cur ergo alium diligimus quem credimus justum, et non diligimus ipsam formam ubi videmus quid sit justus animus, ut et nos justi esse possimus? An vero nisi et istam diligeremus, nullo modo eum diligeremus quem diligimus ex ista, sed dum justi non sumus, minus eam diligimus quam ut justi esse valeamus? Homo ergo qui creditur justus, ex ea forma et veritate diligitur, quam cernit et intelligit apud se ille qui diligit: ipsa vero forma et veritas non est quomodo aliunde diligatur. Neque enim invenimus aliquid tale praeter ipsam, ut eam, cum incognita est, credendo diligamus,
Abbreviated transcription (Latin):
ipse est cernit. & dicit. Et ubi etiam
ipse cernit. nisi etiam apud se ipsum:
Sed hoc mirũ non est. Ubi enim se cer.¬
neret. nisi apud seipsum: Illud mi¬
rabile est. ut apud se animꝰ uideat.
quod alibi nusqu̾ã uidit. & uerum
uideat & ipsum uerũ. iustũ animũ
uideat. & sit ipse animꝰ. & non sit
iustꝰ animꝰ quẽ apud scipsum uidet.
Num est alius animꝰ iustꝰ. in animo
nondũ iusto: Aut si non est. quem
ibi uidet cum uidet & dicit quid sit
animꝰ iustꝰ. nec alibi quam in scipso
uidet. cum ipse. ñ sit animus iustus:
An illud quod uidet ueritas est interi-¬
or. presens animo qui eã ualet intu¬
eri: Neq om̃s ualent. Et qui intu¬
cri ualent. hoc etiam quod intuentur
non om̃s sunt. hoc est non sunt etiam
ipsi iusti animi. sicut possunt uidere
ac dicere quid sit uistꝰ animꝰ. Q uod
unde ẽẽ potuerunt. nisi inherendo
cidem ipsi formȩ quã intuentur. ut
inde forment᷑ & sint iusti animi. ñ

Expanded text:
ipse est cernit et dicit. Et ubi etiam ipse est cernit et dicit. Et ubi etiam ipse cernit, nisi apud se ipsum? Sed hoc mirum non est: ubi enim se cerneret, nisi apud se ipsum? Illud mirabile est ut apud se animus videat quod alibi nusquam vidit, et verum videat, et ipsum verum justum animum videat, et sit ipse animus et non sit justus animus, quem apud se ipsum videt. Num est alius animus justus in animo nondum justo? Aut si non est, quem ibi videt, cum videt et dicit quid sit animus justus, nec alibi quam in se ipso videt, cum ipse non sit animus justus? An illud quod videt, veritas est interior praesens animo qui eam valet intueri? Neque omnes valent: et qui intueri valent, hoc etiam quod intuentur non omnes sunt, hoc est, non sunt etiam ipsi justi animi, sicut possunt videre ac dicere quid sit justus animus. Quod unde esse poterunt, nisi inhaerendo eidem ipsi formae quam intuentur, ut inde formentur et sint justi animi; non
Abbreviated transcription (Latin):
cerent ipsa est: multum mirarer.
Atq intuens in animo meo ipsam id
est imaginẽ quasi picturam eiꝰ. ipsã
tam̃ esse nescirem. sed eis crederem
qui uisam tenerent. Non autẽ ita
quęro quid sit iustꝰ. nec ita inuenio.
nec ita intueor cum id eloquor. nec
ita ꝓbor cum audior. nec ita ꝓbo cũ
audio. quasi tale aliquia oculis uide¬
rim. aut ullo corporis sensu didice¬
rim. aut ab eis qui ita didicissent al-¬
dierim. Cum enim dico & sciens di-¬
co iustꝰ est animꝰ qui scientia atꝙ
ratione in uita & moribꝰ sua cuiꝙ
aistribuit. non aliquam rem absentẽ
cogito. sicut carthaginẽ aut fingo ut
possum. sicut alexandriam. siue ita sit
siue ñ ita. sed presens quiadam cerno.
& cerno apud me. & si non sum ipse.
quod cerno. & multi qui audiant ap¬
probabunt. Et quis me audit atq
scienter approbat. apua se & ipse hoc
idem cernit. etiam si non sit & ipse qđ
cernit. Iustus uͦ cum id aicit. id quod

Expanded text:
cerent, Ipsa est, multum mirarer, cerent, Ipsa est, multum mirarer, atque intuens in animo meo ipsam, id est imaginem quasi picturam ejus, ipsam tamen esse nescirem, sed eis crederem qui visam tenerent. Non autem ita quaero quid sit justus, nec ita invenio, nec ita intueor, cum id eloquor; nec ita probor, cum audior; nec ita probo, cum audio; quasi tale aliquid ocultis viderim, aut ullo corporis sensu didicerim, aut ab eis qui ita didicissent audierim. Cum enim dico et sciens dico, Justus est animus qui scientia atque ratione in vita ac moribus sua cuique distribuit; non aliquam rem absentem cogito, sicut Carthaginem, aut fingo ut possum, sicut Alexandriam, sive ita sit, sive non ita: sed praesens quiddam cerno, et cerno apud me, etsi non sum ipse quod cerno, et multi si audiant approbabunt. Et quisquis me audit atque scienter approbat, apud se et ipse hoc idem cernit, etiamsi non sit et ipse quod cernit. Justus vero cum id dicit, id quod
Abbreviated transcription (Latin):
am carthaginis. Sed eam ꝑ corpus
accepi idest ꝑ corporis sensũ. qm̃ pre-¬
sens in ea corpore fui. & eam uidi atq
sensi. memoriaq retinui ut apud me
inuenirem de illa uerbũ. cũ eam uel¬
lem dicere. Ipsa enim fantasia ciꝰ in me¬
moria mea uerbũ cius. ñ sonus iste.
trissillab cum carthago nominatur.
uel etiam cum tacite nom̃ ipsum per
spatia tempoꝵ cogitatur. sed illud qd̾
in animo meo cerno: cum hoc trissilla¬
bum uoce ꝓfero. uel antequa ꝓferam
Sic alexandriam cum eloqui uolo. qũa
nunqu̾ã uidi. presto est apud me fan¬
tasma eius. Cum enim a multis &
sicut mͥ narrari potuit. finxi animo
imaginẽ eius quã potui. & hoc est apud
me. uerbum ciꝰ cum eam uolo dicere.
antequã uoce quinq sillabas ꝓferã.
quod nom̃ eiꝰ fere om̃ib notum est.
Quã tam̃ imaginẽ si ex animo meo
ꝓferre possem. ad oculos hominu qui
alexandriam nouerunt. ꝓfecto aut
om̃s dicerent non est ipsa. aut si di¬

Expanded text:
am Carthaginis: sed eam per corpus am Carthaginis: sed eam per corpus accepi, id est per corporis sensum, quoniam prasens in ea corpore fui, et eam vidi atque sensi, memoriaque retinui, ut apud me invenirem de illa verbum, cum eam vellem dicere. Ipsa enim phantasia ejus in memoria mea verbum ejus, non sonus iste trisyllabus cum Carthago nominatur, vel etiam tacite nomen ipsum per spatia temporum cogitatur; sed illud quod in animo meo cerno, cum hoc trisyllabum voce profero, vel antequam proferam. Sic et Alexandriam cum eloqui volo, quam nunquam vidi, praesto est apud me phantasma ejus. Cum enim a multis ausicut mihi narrari potuit, finxi animo meo imaginem ejus quam potui: et hoc est apud me verbum ejus, cum eam volo dicere, antequam voce quinque syllabas proferam, quod nomen ejus fere omnibus notum est. Quam tamen imaginem si ex animo meo proferre possem ad oculos hominum qui Alexandriam noverunt, profecto aut omnes dicerent, Non est ipsa; aut si di
Abbreviated transcription (Latin):
etiam qui corpore distorti atꝙ defor¬
mes sunt. Sicut autẽ animꝰ ñ uide¬
tur oculis. ita nec pulchritudo eius.
Uhi gͦ nouit quid sit iustꝰ qui nondũ
est. atq ut sit diligit iustũ: An sig¬
na quȩdam ꝑ motũ corporis emicait̃.
quib ille. aut ille homo iustꝰ esse
apparet: Sed unde nouit illa signa
esse animi iusti. nesciens quid om̃ino
sit iustꝰ: Nouit ergo. Sedl ubi noui¬
mꝰ quid sit iuistꝰ. et̾iam cũ iusti non¬
dum sumꝰ: Si extra nos nouimus.
in corpore aliquo nouimꝰ. Seil non
est ista res corporis. In nobis igitur
nouimꝰ quid sit iustꝰ. Non enim ali¬
bi hoc muenio cum quęro ut hoc elo¬
quar. nisi apud me ipsum. Et si
interrogẽ alium quid sit iustꝰ. apud
scipsum quęrit qͥd respondeat. Et
quisqͥs hinc uerũ respondere potuit.
apud seipsum quid responderet inue-¬
nit. Et carthaginẽ quidem cũ eloqͥ
uolo. apud me ipsum quȩro ut eloquar.
Et apua meipsum inuenio fantasi¬

Expanded text:
etiam qui corpore distorti atque deforetiam qui corpore distorti atque deformes sunt. Sicut autem animus non videtur oculis, ita nec pulchritudo ejus. Ubi ergo novit quid sit justus, qui nondum est, atque ut sit diligit justum? An signa quaedam per motum corporis emicant, quibus ille aut ille homo esse justus apparet? Sed unde novit illa signa esse animi justi, nesciens quid omnino sit justus? Novit ergo. Sed ubi novimus quid sit justus, etiam cum justi nondum sumus? Si extra nos novimus, in corpore aliquo novimus. Sed non est ista res corporis. In nobis igitur novimus quid sit justus. Non enim alibi hoc invenio, cum quaero ut hoc eloquar, nisi apud me ipsum: et si interrogem alium quid sit justus, apud se ipsum quaerit quid respondeat; et quisquis hinc verum respondere potuit, apud se ipsum quid responderet invenit. Et Carthaginem quidem cum eloqui volo, apud me ipsum quaero ut eloquar, et apud me ipsum invenio phantasi
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum quia ustũ esse credit. si qͥd
sit iustꝰ ignorat. Scđ̾m quod suꝑius
demonstrauimꝰ neminẽ diligere. qd
credit & non uidet. nisi ex aliqua regu¬
la noticiȩ generalis siue. specialis.
Ac ꝑ hoc si non ailigit iustũ nisi u¬
stus. quomͦ uolet quisq iustꝰ ẽẽ qui
nondũ est: Non enim uult quisquã
esse. qđ non dũ diligit. Ut autẽ sit
iustꝰ qui nondũ est: uolet utiq iustꝰ
esse At aut̃e uelit: diligit iustum.
Diligit gͦ ustũ. & qͥ nondũ uistꝰ est.
Diligere autẽ iustũ non potest. si
qͥa sit uistꝰ ignorat. Proinde nouit
quia sit iustꝰ. etiam qui nondũ est.¬
Uui gͦ nouit: Num oculis uidit:
Aut ullum corpꝰ iustũ uelud album
aut nigrũ. aut quadrũ aut rotun¬
dum: Quis hoc dixerit: At oculis
non uidit nisi corpora. Iustus aut̃ẽ.
in homine non est. nisi animus.
Et cum homo dicitur iustꝰ ex animo
dicitur. non ex corpore. Est enun
quȩdam pulchritudo animi iusticia.
qua pulchri sunt homines pleriꝙ.

Expanded text:
redit, si quid sit justus ignorat; secundum quod superius demonstravimus, neminem diligere quod credit et non videt, nisi ex aliqua regula notitiae generalis sive specialis. Ac per hoc si non diligit justum nisi justus, quomodo volet quisque justus esse qui nondum est? Non enim vult quisquam esse quod non diligit. Ut autem sit justus qui nondum est, volet utique justus esse: ut autem velit, diligit justum. Diligit ergo justum et qui nondum justus est. Diligere autem justum non potest, qui quid sit justus, ignorat. Proinde novit quid sit justus, etiam qui nondum estubi ergo novit? num oculis vidit? An ullum corpus justum, velut album, aut nigrum, aut quadrum, aut rotundum? Quis hoc dixerit? At oculis non vidit nisi corpora. Justus autem in homine non est, nisi animus: et cum homo justus dicitur, ex animo dicitur, non ex corpore. Est enim quaedam pulchritudo animi justitia, qua pulchri sunt homines, plerique
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. Auertendo enim sese a summo
bono. amittit animꝰ ut sit bonus
animꝰ. non aut̃e amittit ut sit ani¬
mꝰ. cum & hoc iam bonũ sit. corpore
meliuis. Hoc gͦ amittit uoluntas.
qd̾ uoluntas adipiscitur. Iam enim
erat animꝰ. qui conuerti ad ld uellet
a quo erat. Qrui autem uellet esse.
antequã esset: nondũ erat. Et hoc
est bonum nr̃m. ubi uidemꝰ utru
cẽ debuerit. aut debeat quicqͥd ẽẽ
debuisse aut debere cõprehendimꝰ
Et ubi uidemꝰ esse non potuisse ni¬
si esse debuisset: quicqͥa etiam quo¬
mͦ esse debuerit ñ comprehendimus.
Hoc gͦ bonum. non longe positum
est ab uno quoꝙ nr̃m. In illo enim
rendum illi. ut presente ꝑfruamur
a quo sumꝰ. quo absente nec esse.
possumꝰ. Cum enim ꝑ fidem ad huc
ambrilamꝰ non ꝑ speciem. nondum
facie ad faciem. Quẽ. tamen nisi
nunc iam ailigamꝰ. nunqua uidebi¬
mus. Sed qͥs diligit qd̾ ignorat:
Sciri enim aliquid & non diligi po¬

Expanded text:
tatis. Avertendo enim se a summo tatis. Avertendo enim se a summo bono, amittit animus ut sit bonus animus; non autem amittit ut sit animus, cum et hoc jam bonum sit corpore melius: hoc ergo amittit voluntas, quod voluntas adipiscitur. Jam enim erat animus, qui converti ad id vellet a quo erat: qui autem vellet esse antequam esset nondum erat. Et hoc est bonum nostrum, ubi videmus utrum esse debuerit aut debeat, quidquid esse debuisse aut debere comprehendimus; et ubi videmus esse non potuisse nisi esse debuisset, quidquid etiam quomodo esse debuerit non comprehendimus. Hoc ergo bonum non longe positum est ab unoquoque nostrum: in illo enim rendum illi, ut praesente perfruamur a quo sumus, quo absente nec esse possemus. Cum enim per fidem adhuc ambulamus, non per speciem , nondum facie ad faciem : quem tamen nisi nunc jam diligamus, nunquam videbimus. Sed quis diligit quod ignorat? Sciri enim aliquid et non diligi po
Abbreviated transcription (Latin):
continuo beatificaberis. Pudeat au-¬
tem cum alia non amentur nisi qͥa
bona sunt. eis inherendo non ama¬
re bonum ipsum. unde bona sunt.
lulud etiam quod animꝰ tantum qͥa
est animꝰ. etiam nondum eo mͦ bonꝰ
quo se conuertit ad incõmutabile.
bonum. sed ut dixi tantũ animus.
cum ita nobis placet ut eum omni
etiam luci corporeȩ cum bene intel¬
ligimꝰ preferamꝰ. non inseipso nobiᷤ
placet. sed in illa arte qua factꝰ ẽ
Inde enim approbatur factus. unde
uidetur fuisse faciendꝰ. Hȩc esꝰt ueri¬
tas: & simplex bonum. N on enim
est aliud aliquid quam ipsum bonui
ac ꝑ hoc etiam summũ bonum.
Non enim minui uel augeri bonum
potest. nisi qd̾ ex alio bono bonũ ẽ
Ad hoc igitur se animꝰ conuertit
ut bonus sit: a quo habet ut animꝰ
sit. Tunc gͦ uoluntas naturȩ congru¬
it. ut ꝑficiatur in bono animus.
cum illud bonum diligitur conuer¬
sione uoluntatis. unde est & illud qd̾
non amittitur nec auersione uolun¬

Expanded text:
continuo beatificaberis. Pudeat aucontinuo beatificaberis. Pudeat autem, cum alia non amentur nisi quia bona sunt, eis inhaerendo non amare bonum ipsum unde bona sunt. Illud etiam, quod animus, tantum quia est animus, etiam nondum eo modo bonus quo se convertit ad incommutabile bonum; sed, ut dixi, tantum animus, cum ita nobis placet ut eum omni etiam luci corporeae cum bene intelligimus, praeferamus, non in se ipso nobis placet, sed in illa arte qua factus est. Inde enim approbatur factus, ubi videtur fuisse faciendus. Haec est veritas, et simplex bonum: non enim est aliud aliquid quam ipsum bonum, ac per hoc etiam summum bonum. Non enim minui vel augeri bonum potest, nisi quod ex alio bono bonum est. Ad hoc se igitur animus convertit ut bonus sit, a quo habet ut animus sit. Tunc ergo voluntas naturae congruit ut perficiatur in bono animus, cum illud bonum diligitur conversione voluntatis, unde est et illud quod non amittitur nec aversione volun