comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
serit calis ẽ ut qui destatꝰ eit ĩple¬
n solum modo ꝯditõem uoluit
ñ satis exeg̾it qñeq n̾o ⁊ si uiuo
pleri debeat.s ⁊ enĩ nronom̃s coͥ¬
inctõnes implẽt conditõem. pñ¬
tacrim ñdum nubił etatis ĩ do¬
camĩ trubendo postea parere ꝯdi
ingo sensił puto defectã ꝯditõ¬
impleuta ꝯdicõem defestã. Si sic
legatum sit. si uauisexasia ue

Expanded text:
lis est, ut qui testatus est impleri solummodo condicionem uoluerit, non satis egerit quando: et ideo et si uiuo pleri debeat. sed enim non omnes coniunctiones implent condicionem: puta enim nondum nubilis aetatis in dotamen nubendo postea parere condiugo sensit, puto defectam condicioimpletam condicionem defectam.Si sic legatum sit 'si nauis ex
Abbreviated transcription (Latin):
ñ põt. iusitotam pecciñam nui¬
merass dissmulie ẽ cã cum du¬
obeadem res sli ꝯd itõe legata
ẽ. in hac enim q̃onestatimate¬
stam̃to quo płib conditõ appo¬
sitaẽ duusa quori singłas ꝑ¬

Expanded text:
non potest, nisi totam pecuniam numerasset. dissimilis est causa, cum duobus eadem res sub condicione legata est: in hac enim quaestione statim a testamento, quo pluribus condicio adposita est, diuisa quoque in singulas p
Abbreviated transcription (Latin):
euiꝰ cui fundus legatus ẽ si ca¬
licnaco cum quo testĩ factõem
ñ habebat ce dedisset. ꝯditõmi
peredebet.⁊. ic dare ut ad eum
legatus fundꝰ ꝑtineat. licet mĩ¬
mos non fatiataccipientis. qͥo
int̾est utrum tau ꝑsone dare
iubeatur. an auquoloco pon̾e

Expanded text:
us, cui fundus legatus est, si Callimacho, cum quo testamenti factionem non habebat, ducenta dedisset: condicioni parere debet et ducenta dare, ut ad eum legatus fundus pertineat, licet nummos non faciat accipientis: quid enim interest, utrum tali personae dare iubeatur an aliquo loco ponere
Abbreviated transcription (Latin):
Seruo lib̾catem ita deditilie si
menserit lib̾esto legatum nel
hr̃ditatem sine ꝯditõe ci deoit de¬
indeennauienau̾it debebitur
sues adit pot̾itnamid expͥssit si
ineus erit. ułm lib̾tatemdandã¬

Expanded text:
Seruo libertatem ita dedit: 'ille, si meus erit, liber esto': legatum uel hereditatem sine condicione ei dedit: deinde eum alienauit. debebitur ssu eius adiri poterit: nam id expressit 'si meus erit' in libertate danda
Abbreviated transcription (Latin):
ulp̃. P ro uoluptariis inpen¬
os insiꝑata sitmulier pati ma¬
titum tollentem exactõem ꝓa¬
patitiuinam si uult habere¬
rem mulier reddere ea que m¬
pensa sunt d marito. aut si ñ
milt patid tollere si modo re

Expanded text:
um.Pro uoluptariis impensis, nisi parata sit mulier pati maritum tollentem, exactionem patitur. nam si uult habere mulier, reddere ea quae impensa sunt debet marito: aut si non uult, pati debet tollentem, si modo re
Abbreviated transcription (Latin):
auł Etuntotum id uidetur
necͣciis impensis contineri. qd̾
si a marito omisstm sit iudex
tanti enm ꝯdempnabit qͣnti
misaeris int̾suerit eas in ꝑẽsas
fieri s in hoc differt ꝙ factaꝵ
raso habetur. ⁊ si res male ge¬
sta est non factaꝵ ita siob id
res maie gesta est. Itaq s⁊ ful¬
septinsulam ruentem. atq
cxusta sit impensas ꝯsequit᷑
si non fec̾it densta ea nichil

Expanded text:
um.Et in totum id uidetur necessariis impensis contineri, quod si a marito omissum sit, iudex tanti eum damnabit, quanti mulieris interfuerit eas impensas fieri. sed hoc differt, quod factarum ratio habetur, etsi res male gesta est, non factarum ita, si ob id res male gesta est: itaque si fulserit insulam ruentem eaque exusta sit, inpensas consequitur, si non fecerit, deusta ea nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ud corpꝰet enim absurdum ẽ
dimiutõem corꝑis fieri ꝓpt̾
pettiũam. cet̾n ħeres faciet de¬
sinere ẽẽ fundun dotalem. ł
ꝑtem eiis manebit igitur mͣ¬
ritus in rerum detenta tõne
donet ei satisfaciat. nouenim
ip̃o uire corpoꝵ s dotis fit di¬
imutio. ibiergo admitamꝰ
diminurd̃em dotis ip̃o uire fi¬
eri ubi uon sunt sorꝑa s pet¬
cunia. nam in peccuma ratio
aduraatit dimimitõem fieri
ꝓunde si extimata corꝑa ĩ dotem
data sunt ipõ uire dos diminu¬
de huis ipensis dictum ẽ que ĩ
dotem ipãm facte sunt. cet̾m
si extrinsetꝰ nen dimmuent.
dotem. ¶Sed si ipenss
neccͣiis mulier satiffec̾it utrũ
dos crescat. an uero dicimuis
ex integro inderi dotem. ⁊ ego
ubi peccimia data est nõ du¬
bito dotem inderi creuisse.¬
sidos tota soluta sit non ha¬
bita uatõnẽ impensaꝵ iudend̾
estan edici possit. id ꝙ ꝓ inpẽ¬
sis necͣtͣiis compensatio soler.¬

Expanded text:
iud corpus: etenim absurdum est deminutionem corporis fieri propter pecuniam. ceterum haec res f‹a›ciet desinere esse fundum dotalem uel partem eius. manebit igitur maritus in rerum detentationem, donec ei satisfiat: non enim ipso iure corporum, sed dotis fit deminutio. ubi ergo admittimus deminutionem dotis ipso iure fieri? ubi non sunt corpora, sed pecunia: nam in pecunia ratio admittit deminutionem fieri. proinde si aestimata corpora in dotem data sint, ipso iure dos deminude his inpensis dictum est, quae in dotem ipsam factae sint: ceterum si exstrinsecus, non imminuent dotem.Sed si inpensis necessariis mulier satisfecerit, utrum dos crescat an uero dicimus ex integro uideri dotem? et ego, ubi pecunia est, non dubito dotem uideri creuisse.Si dos tota soluta sit non habita ratione inpensarum, uidendum est, an condici possit id, quod pro impensis necessariis compensari solet.
Abbreviated transcription (Latin):
auł. ꝙ uod si heeres in quibꝰ
irapense facte sunt ꝓmertaleᷤᷤ
sũmttaei imapense non uol
arsto scribit. net si uolm tate
mulieris facte sunt exactõem
parere. ¶Donationem int̾ in¬
rum ⁊ uxorem circa ipensas
quo inbibitam uere sabimuis

Expanded text:
um. Quod si hae res, in quibus impensae factae sunt, promercales fuerint, tales impensae non uoluAristo scribit nec si uoluntate mulieris factae sunt, exactionem parere. Donationem inter uirum et uxorem circa impensas quoque inhibitam uere Sabinus s
Abbreviated transcription (Latin):
est alumi tutorem possedaꝵ qͣi
si nepõti tutorem dedit habet
disceptatõnem analiquo casu
situtilis datio. ut puta s ꝓponaᷤᷤ
filium uiuo pai e decessisse. ⁊
nepotem rex eo successisse. i¬
uoano. fortius dicendum est
tutelam quo ex lege aila uel

Expanded text:
est alium tutorem posse dari, quasi si nepoti tutorem dederit, habet disceptationem, an aliquo casu non sit utilis datio: ut puta si proponas filium uiuo patre decessisse et nepotem ex eo successisse uiuo auo. et fortius dicendum est tutelam quoque e lege Iun‹i›a Uel
Abbreviated transcription (Latin):
iegatis submouendus erit q̃q
ex uolimtate testatoris ad cure¬
lam uocatur. ¶ Inpub̾i pͣaͣfro¬
no sisxitus srustia tutorem da¬
bit s uolinitatem enssi fides
qui se testamento pupirio tu¬
torem scriꝑsit cimantem pa¬
tris uolinitas hoc ip̃m maiui sua
declarantis ambigua non eẽt
cum qͣmuisalii tutores eẽnt cã¬
tarem danoum. sꝵ. nec admt¬
tendam excͣationem qͣm iure
spuplico habedat. qͣm ꝑmisiste
iudetant᷑ net ut suspectum re
necapparet de quostusit testa¬
ceuola. Si patet ex hegate
siie tutores decerit testom̃tum
eis iuptum dicatur nato po¬
stimo ꝯmodissimũ est eosdẽ
tutores pupaledari ad petendã
intestati hereditatem. ñ est¬

Expanded text:
egatis summouendus erit, quae ex uoluntate testatoris ad tutelam uocatur. Impuberi liberto patronus frustra tutorem dabit, sed uolqui se testamento pupillo tutorem scripsit: cum autem patris uoluntas hoc ipsum manu sua declarantis ambigua non esset, eum, quamuis alii tutores essent, curatorem dandum respondi, nec admittendam excusationem, quam iure publico habebat, quoniam promisisse uidebatur, nec ut suspectum remnec apparet, de quo sensit testaum. Si pater exheredatae filiae tutores dederit et testamentum eius ruptum dicatur nato postumo, commodissimum est eosdem tutores pupillae dari ad petendam intestati hereditatem. 32 P
Abbreviated transcription (Latin):
tencia qͥnti quoiutu fint. et
anuano ꝑbutur. eoq uire ut¬
imuut non cesset cum si tute¬
le etasindigebat. Quare si tuco¬
res habent ꝑ furorem curam
non redigentur siue non ha-¬
beant. et futor eis accessitanch̾
res non admitmꝰ. idcuro puta¬

Expanded text:
ntia Quinti quoque Mucii fuit et a Iuliano probatur eoque iure utimur, ut cesset cura, si tutelae aestas indigeat. quare si tutores habent, per furorem in curam non rediguntur, siue non habent et furor eis accesserit, nires non admittimus, idcirco puta
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ꝑuuctitur qui sunt eius¬
dem ꝓuincie. uel ibidem domi
res datiappenassent. quidam aũ
uonadeent diuns pius rescrip¬
sitdandum temꝑarum tuio¬
rem qui tutela fungatur.
omĩb magrãtib mnunricipali¬
s illum qui ab eodem inuici¬
piouel agro eiusdem munici

Expanded text:
tantum permittitur, qui sunt eiusdem prouinciae uel ibidem domicres dati appellassent, quidam autem non adessent, diuus Pius rescripsit dandum temporarium tutorem, qui tutela fungatur.omnibus magistratibus municipalised illum, qui ab eodem municipio uel agro eiusdem munici
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmins enim pretor uel preses sit
uet furor ei magistratum abro¬
get. at tam̃ datio nullinis erit
mom̃ti. ¶ Oantutor oĩ die po¬
t̾it. ¶ Furioso et furiose ⁊ muto
et surto tutor uel curator apeeto¬
reuel preside dari pot̾it.
a denidam ut tucor detur ex cau
benti s absente eo qͣi non ħnti
datus sitdatio nulla ẽ uam ⁊ qͦqͦ
modo in petitõne tutoris. si erra¬
tum fu̾it in facticausa maxime
post constitutõnem diuoꝵ fratrũ¬

Expanded text:
is enim praetor uel praeses sit nec furor ei magistratum abroget, attamen datio nullius erit momenti. Dari tutor omni die poterit. Furioso et furiosae et muto et surdo tutor uel curator a praetore uel praeside dari poterit.adeundam ut tutor detur, ex caubenti, sed absente eo quasi non habenti datus sit, datio nulla est: nam et quoquo modo in petitione tutoris si erratum fuerit in facti causa, maxime post constitutionem diuorum fratru
Abbreviated transcription (Latin):
is tutores non deo̾itiqͣntum eĩ
ad tuteiam ꝑtinet intestatus
ẽ. idem dican᷑ situtoe testam̃to
manente decessit.nam tutela
enisad agnatum reu̾titurꝰ
Lanis. E untantemagnati
qui ꝑ uirilis sexus ꝑsonas ceg¬
tia patre ueluti frater eodem pa¬
trenatus fratris aaius. nepos¬
ue. ex eo. Itẽ ratͥms ⁊ patͥi filu¬

Expanded text:
is tutores non dedit: quantum enim ad tutelam pertinet, intestatus est. idem dicemus, si tutor testamento manente decesserit: nam tutela ei'. Sunt autem agnati per uirilis sexus personas cogcognati, ueluti frater eodem patre natus, fratris filius neposue ex eo, item patruus et patrui fil
Abbreviated transcription (Latin):
stratib dant᷑. quesitum ẽ an
uni dec̾m tuteia possit. ⁊ ait
labeo ⁊ inurette tutelam det᷑¬
in posse. emm auiguos uel ab¬
sentes nei simosos ẽẽ. que sen¬
tencia utilitatis grãadmutẽ¬
da est.ut ⁊ uui det̾naturadi¬
instratio. an eigto ⁊ ꝑuocare se
in incem secindum supiorẽ
clausulam possint. ⁊ magis ẽ
ut si om̃s satisnon deo̾nt. uel
si infipita est satudatio. non

Expanded text:
antur, quaesitum est, an uni decerni tutela possit. et ait Labeo et uni recte tutelam decerni: posse enim aliquos uel absentes uel furiosos esse: quae sententia utilitatis gratia admittenda est, ut uni decernatur administratio. An ergo et prouocare se inuicem secundum superiorem clausulam possint? et magis est, ut, si omnes satis non dederint uel si finita
Abbreviated transcription (Latin):
forte etrubrimo senatus ꝯsul¬
topuenitad lib̾tatem non ba¬
bebit cum tutorem qui rogat᷑
estis ortinus lib̾tus effectus
ad fimciam testatoris ꝑtine¬
bit. in qua spetie incipit᷑ tutela
ad liberos pattomi primos ꝑtin̾e
que ad patronos nouꝑtinint. ꝙ¬

Expanded text:
briano senatus consulto peruenerit ad libertatem, non habebit tutorem eum qui rogatus est, sed orcinus libertus effectus ad familiam testatoris pertinebit. in qua specie incipit tutela ad liberos patroni primos pertinere, quae ad patronos non
Abbreviated transcription (Latin):
ubi cessat satisdatio. ⁊ puto ĩ
patroras non oportere admiiti
nisduminuat.nam si patrono
tuleia non su̾it ꝯiissa pot̾it
ꝑ conpatronum dampnoaffi¬
crqui solus tem pupnu male
admmnistrat. ¶ Si legitims

Expanded text:
ubi cessat satisdatio? et puto in patronis non oportere admitti nis deminuat: nam si patrono tutela non fuerit commissa, poterit per compatronum damno adfici, qui solus rem pupilli male administrat. Si
Abbreviated transcription (Latin):
saluam fore satudare plerisq i¬
deatinas hoc cansacognita preto¬
rem statueredebete mauis est
utium debeat. satudare patro
honesta sit remutatur ei catis¬
datio. et maxime si up̃ti suba
modita fit᷑.Si autem patton
ꝑsona mugaris uei minus ho¬
nesta sit ibi dicendum ẽ satis

Expanded text:
saluam fore satisdare plerisque uideatur. sed hoc causa cognita praetorem statuere debere melius est, utrum debeat satisdare patronhonesta sit, remittatur ei satisdatio et maxime, si substantia modica sit: si autem patroni persona uulgaris uel minus honesta sit, ibi dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
cultatum datia patre. non iure
tre exarserunt.
tris uoluntatem pretorita acciꝑe
debet. si non fut ignarus scilic¬
⁊ eorum que ip̃e pretor de tutore tõ¬
parata habet. Qud demq si post
codicilłue non uire dedit scripsi̾t

Expanded text:
cultatium dati non iure tre exarserunt, tris uoluntatem praetor ita accipere debet, si non fuit ignarus scilicet eorum, quae ipsa praetor de tutore comperta habet. quid denique si postcodicillisue non iure dedit, scripsit
Abbreviated transcription (Latin):
noluncatem seqͣndam decren̾it
sliccessor eius aĩam qͣm leges
nr̃e non admitͥent recte sequi¬
tur.¶honaeis cansa tutor datꝰ
non indetur quem patera cet̾is
tutoris quib negocia gerenda in¬
andauit rationes acciꝑe uoiuit.
¶Dropt᷑ litem mofficiosi testamẽ¬
ti ordmandism exbedato filio cͥ
tum decessisse patrem pupau
nomune desendatur. falsum ue
et si pattuus exstet legitumus
tutor suturus ab intestato qui¬
a tutorẽ habentitutor datinõ
potest. nam ꝯmodius ip̃e aui
scriptura continet᷑a pretoreda¬
uituut sineulo ntis p̾iidicio
iustus tutoranctori pupillo ad
eam litem fiat cum auteri ip̃e
patrinis quem tutorem legiti¬
et ad selegitimam ħebicimam¬
hereditatem ꝑtinere conten¬
detanum tutorem petendum

Expanded text:
uoluntatem sequendam decreuerit, successor eius sententiam, quam leges nostrae non admittunt, recte sequetur. Honoris causa tutor datus non uidetur, quem pater a ceteris tutoribus, quibus negotia gerenda mandauit, rationes accipere uoluit. Propter litem inofficiosi testamenti ordinandam exheredato filio, cutum decessisse patrem pupilli nomine defendatur falsumue et si patruus exstet legitimus tutor futurus ab intestato, quia tutorem habenti tutor dari non potest. nam commodius ipse, qui scriptura continetur, a praetore dabitur, ut sine ullo litis praeiudicio iustus tutor auctor pupillo ad eam litem fiat. Cum autem ipse patruus, quem tutorem legitiur et ad se legitimam hereditatem pertinere contenderet, alium tutorem petendum
Abbreviated transcription (Latin):
scripsittutorem pupilli fauore
⁊ pupliceutilitatis. assumpta
libertas sit in ꝑsona eius qui tu¬
tor scriptas est. potestigitur fi
dei ꝯmissaria libertas defendi.
si uolimtas aꝑtissimenon refͣ¬
diotempoie alius tucor dãsus ẽ
qͣmis legitimum tutorem ꝑ¬
upillus uabeat sciendum est e¬
uim qͣmdiu testam̃taria tute¬
la sꝑaratur legitimã cessare
⁊ si semel ad testam̃tariumde¬
uoluta sit fu̾it tutela deinde
extusatus at tucor testam̃tariꝰ¬
tutelis ad hnc dicimus in locum
excusati dandum ñ ad legitim̃
tutorem rediretutelã. Idem di¬
cimuus ⁊ si fuerit remotus. siã
⁊ idcirco abiit ut alius detur.
Quod si tutortestam̃to datus
decesseritad legitimum tuto¬
rem redit quia hic senatus ꝯ¬
suitũs cessat ¶ plane si duo
plures ue su̾int tucores testam̃¬
tanriinilecum eius qua deces¬
serituelin cuutatem ee desiit.¬

Expanded text:
scripserit, cum pupilli favore et publicae utilitatis adsumpta libertas sit in persona eius, qui tutor scriptus efideicommissaria libertas defendi, si uoluntas apertissime non refdio tempore alius tutor dandus est, quamvis legitimum tutorem pupillus habeat: sciendum est enim, quamdiu testamentaria tutela speratur, legitimam cessare. Et si semel ad testamentarium devoluta fuerit tutela, deinde excusatus sit tutor testamentarius, adhuc dicimus in locum excusati dandum, non ad legitimum tutorem redire tutelam. Idem dicimus et si fuerit remotus: nam et  idcirco abit, ut alius detur. quod si tutor testamento datus decesserit, ad legitimum tutela redit, quia hic senatus consultum cessat. Plane si duo pluresue fuerint tutores testamentarii, in locum eius, qui decessit uel in ciuitate esse desiit
Abbreviated transcription (Latin):
nonutiq suum illi ꝑtum effi¬
crcogendum. tm̃ alere. cet̾m si
eẽt᷑ datͥis mumosum ait ¶ Si
sus uxorem p̾gnatem inuen̾it
⁊ idarco reiet̾itur. ¶ Si quid
ex hiis que senatus ꝯsub ꝯtinen¬
cr. ¶ Ex hiisapparet siue uxor o¬
muit que eam ex senatꝰc. ob ser¬
uare oportuit nichil p̾dicare fi¬
lio si filius est. non tantum in
dem scd̾m diui pii sptum. siue
cusare filiumsplane si denumci¬
ante muliere negau̾it ex se eẽ.
p̾gnantem. tam ⁊ si custodes nõ
misi̾t non euitabit. quonins q̃¬
raturan ex eo mmissier p̾gnans
sit. Que causa si fu̾it acta apud
uidicem ⁊ ꝓmniciau̾it cum de
ħ agͥetur ꝙͣ ex eo pͥgnans fu̾it
⁊ fiatrib sinsꝯsangͥneus erit.¬
ulp̃ E meconita ꝓnunciau̾it
non fore suum ꝗͣuis suus fu̾it
placet eium eiꝰ re uidicem ius

Expanded text:
non utique suum illi partum effici, cogendum tamen alere: ceterum ‹esse› satis iniuriosum ait, si su‹s› uxorem praegnatem inuenerit et idcirco reiecerit, si quid ex his, quae senatus consulto continenci. Ex his apparet, sive uxor omisserit, quae eam ex senatus consulto observare oportuit, nihil praeiudicare filio, si filius est, non tantum in dem secundum divi Pii rescriptum: sive poterit filium. Plane si denuntiante muliere negauerit ex se esse praegnatem, tametsi custodes non misserit, non euitabit, quo minus quaeratur, an ex eo mulier praegnas sit. quae causa si fuerit acta apud iudicem et pronuntiauerit, cum de hoc agetur quod ex eo praegnas fuerit et fratribus consanguineus eritue contra pronuntiauerit, non fore suum, quamuis suus fuerit: placet enim eius rei iudicem ius
Abbreviated transcription (Latin):
gat. qͣiuis uerlu eoutiad te¬
stam̃tanios ꝑtineant. ¶ Test¬
amento datus postunotinor
mnidum est tutor nisi postu¬
msedatur. daturtamenaduer¬
sus eum substituto pupilli ne¬
gacioꝵ gestoꝵ auct. S si part̾
editus fuit dem̃ hic tutor pri¬
qͣm quicqͣm gereret. remotus
a tutela fin̾t. ⁊hic ea attione
tenebitur. si ꝙ plane gessis
posteoitum partum de eo ꝙͦ
quod antegessit tuitie uidi¬
cio tenebitu. et om̃s admĩ¬
stratio i hac accõne ueĩet.
aulus. ¶ tutor incertus da¬
ri non potest testamento. Ꝙ¬
libet possumus in tutorem da¬
resiue is pretor siue ꝯssil sit. qr¬

Expanded text:
gat, quamuis uerba edicti ad testamentarios pertineant. Testamento datus postumo tutor nondum est tutor, nisi postumus edatur: datur tamen aduersus eum substituto pupilli negotiorum gestorum actio. sed si partus editus fuerit, deinde hic tutor, priusquam quicquam gereret, remotus a tutela fuerit, et hic eadem actione tenebitur. si quid plane gessit post editum partum, de eo quoque, quod ante gessit, tutelae iudicio tenebitur et omnis administratio in hac actione ueniet.um. Tutor incertus dari non potest. Testamento quemlibet possumus tutorem dare, siue is praetor siue consul sit, q
Abbreviated transcription (Latin):
ut tm̃ pupillo⁊ pupille tutor
foreab herede caueatur: postea
eo serueturtu reta lib̾tas data
tũ senatus ꝓ extraneo haberiuo
berem. ⁊ ius quidem lib̾ti quod
habeti quia ex cansa fidei ꝯmis¬
si manimittit non eẽ ei abla¬
tam. tutelam u̾o sineiuncłõ
cantionis non cõmictit᷑. Quid
ergo si non caueat:nondubie
tutera noneritapud patronũ
S si ꝓuella .xiiii. annũ imple¬
tores dari soleut. si curator patͦ¬
uus petatur sides inquisitõnis
ꝓ uinculo cedet. cautionis¬

Expanded text:
ut tamen pupillo pupillae tutor fore ab herede caveatur. posteaeo seruetur, cui directa libertas data tamen senatus pro extraneo haberi uoberem: et ius quidem liberti, quod habet, quia ex causa fideicommissi manumittit, non est ei ablatum, tutela uero sine uinculo cautionis non committitur. quid ergo si non caueat? non dubie tutela non erit apud patronum. Sed si puella duodecimum annum implerantibus curatores dari solent, si curator patronus petatur, fides inquisitionis pro uinculo cedet cautionis
Abbreviated transcription (Latin):
stratiom s⁊ accessionis uire con¬
uenin posteatp cec̾os tutores
quieodem testam̃to datisunt.
Qntius ticius ħedes instituit fili¬
os suos pupilians etatis eisq tu¬
tores hiis nerbis dedit. filis meis

Expanded text:
nistrationis et accessionis iure conueniri posse atque ceteros tutores, qui eodem testamento dati sunt. Lucius Titius heredes instituit filios suos pupillaris aetatis eisque tutores his uerbis dedit: 'filiis mei
Abbreviated transcription (Latin):
mis dederit tutores. hii q uiuo¬
Etem saluam fore certo certius
est. s nicħ̾ominus cum quis
offert satudatõnem ut solus¬
⁊ admĩstret audiendus ẽ ut edic¬
to cauet᷑. S recte pretor etiam
detulit cer̾is hanc condraonem.
si ⁊ ip̃i uelunt satisdar. nams
ip̃i parati sunt dare non de ͣ
excludi alterins obiatione. s
impieta intencet ab omĩbus
satudatione om̃s gerent. it qͥ
contempꝑtus ẽ magis satis acci¬
ꝑere qͣm gerere. seturus eri eẽt¬
ssion om̃i modo autem ꝑis qui
satis det preferendus ẽ. Quid e¬
num si siuspecta sit ꝑsona uel
temꝑis cui tutellam ꝯmuti

Expanded text:
mis dederit tutores hique virem saluam fore certo certius est: sed nihilo minus cum quis offert satisdationem, ut solus administret, audiendus est, ut edicto cauetur. sed recte praetor etiam ceteris detulit hanc condicionem, si et ipsi uelint satisdare: nam et si ipsi parati sunt satisdare, non debent excludi alterius oblatione, sed impleta uidelicet ab omnibus satisdatione omnes gerent, ut qui contentus est magis satis accipere quam gerere, securus esset. Non omnimodo autem is qui satisdet praeferendus est: quid enim si suspecta persona sit uel turpis, cui tutela commi
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ data sit possessio eas si mͥ
rusta causa indebitur ei ñ dabo.
QQuamius sit mamfestissimũ
edictum pretoris. at tamen non
negugenda int̾pretatio eius de¬
numcare igitur inulierem oꝑt
hiis scilicet quoꝵ int̾est ꝑtum ñ
edi nel totam habituris ħeditatẽ
uei partem eius siuicab intestato
uel ꝑtem ex testamento. ¶ Set
⁊ si seruus institutus fu̾it si nẽo
natus sit aristo sccibit huic quo
seruo qͣmius non omĩa q̃dam
tamen circa ꝑtum custodient̾
arbitrio pretoris esse ꝯcedenda ꝙͣ
sentenciam puto ueram. pupli¬
ceenu int̾est partus non subi¬
crutordinmi drgnitas famili¬
aꝵ quo salua sit. Ideoq etiam
seruus iste cum sit in spe ꝯstitu¬
tus successioris qualis qualisq
sit debet andiri rem ꝑublicam
et suam gerens. ¶ Senuntiari
autem oportet hiis quos ꝓxiia
spes successions ꝯtingat᷑. ut pu
testato sit pater famiuas hiis
qu prims locum ab intestato te¬
nem ñ daturum uel accionem
deuegat᷑am eo ꝑtinet. ut si per

Expanded text:
ata sit, eas, si mihi iusta causa uidebitur esse, ei non dabo'. Quamuis sit manifestissimum edictum praetoris, attamen non est neglegenda interpretatio eius. Denuntiare igitur mulierem oportet his scilicet, quorum interest partum non edi, uel totam habituris hereditatem uel partem eius siue ab intestato siue ex testamento. Sed et si seruus heres institutus fuerit, si nemo natus sit, Aristo scribit, huic quoque seruo quamuis non omnia, quae dam tamen circa partum custodiendum arbitrio praetoris esse concedenda. quam sententiam puto ueram: publice enim interest partus non subici, ut ordinum dignitas familiarumque salua sit: ideoque etiam seruus iste, cum sit in spe constitutus successionis, qualisqualis sit, debet audiri rem et publicam et suam gerens. Denuntiari autem oportet his, quos proxima spes successionis contingit, ut putestatus pater familias sit, ‹ei› qui primum locum ab intestato tesionem non daturum uel actiones denegaturum, eo pertinet, ut, si per
Abbreviated transcription (Latin):
c fiuum ꝑtinet. ergo tuteia ad so¬
lum sinum descendit pꝰt aaã
tuncad nepotem. Queri põt
si patrom funis sitremotus uł
extusatus. annepoti tutela defe¬
ratumet marcelrm ea senten¬
cia est ut succedi non possescri¬
bat. idcirto emimabierunt tu¬
tela ut ⁊ani in locum eoꝵ astu¬
tur. non ut suigessio admutat᷑.
non tm̃antem morte uerum
⁊̃ capitis duimutõne. suctessio
debetu legitima tutela adunt¬
ti. Quare si ꝑximorcapitedi-¬
mimtus dit qui post eum est
succedet intutelead mũstratõ¬
nent ¶ Si parens fauimua
filiam uei uepotemnes demcepͤ¬

Expanded text:
 filium pertinet. ergo et tutela ad solum filium descendit, post filium tunc ad nepotem. Quaeri potest, si patroni filius sit remotus uel excusatus, an nepoti tutela deferatur. et Marcellus in ea sententia est, ut succedi non posse scribat: idcirco enim abierunt tutela, ut alii in locum eorum dentur, non ut successio admittatur. Non tantum autem morte, uerum etiam capitis deminutione successio debet in legitima tutela admitti: quare si proximior capite deminutus est, qui post eum est succedit in tutelae administratione. Si parens filium uel filiam uel nepotem uel nept
Abbreviated transcription (Latin):
datus ess non solum eo noĩe
curator eẽt. ꝙ age̾t pupillus
pupina ue. s inuicem quo
ꝙ cum hiis ageret. ¶ Sossũt
auteni nei plures in pluriũ
locum. uel innis in plurium
nei unus loco. uel munam li¬
tem uł i ꝑlures curator peti
litem curator peti non potest.
duoꝵ curatoꝵ locimi obtineat
ꝙ quidem ⁊ adu̾sus eumdemac¬
cidet.si indiu̾sas lites in diu̾sis
temꝑib idem petatur.
tein pub̾ib tutorem dari posse
uerius ẽ s anaucoritas eis ac¬
cõmodari possit dubitatur. et
si potest tacenti ⁊ muto ꝓotest.
auctoritatem posse accõmoda¬
i. ¶ Sub ꝯditionea p̾sidibus
ꝓunciaꝵ non possedari tutorẽ
placet et si datus sit nullius
mom̃tieẽ dationem ⁊ ita põ¬
ponius ait. hancaũtadiectio¬
nem qͣm presides ꝓuinciarum
facimt. tutoremto si satis de¬
derit. uon ꝯditõem in se hab̾e.¬

Expanded text:
e curator esset, quod ageret pupillus pupillave, sed invicem quoque quod cum his ageretur. Possunt autem vel plures in plurium locum vel unus in plurium vel unus unius loco vel in unam litem vel in plures curator peti.litem curator peti non potest. um curatorum locum optineat. quod quidem et aduersus eundem accidet, si in diuersas lites in diuersis temporibus idem petatur. tae impuberibus tutorem dari posse uerum est: sed an auctoritas eis accommodari possit, dubitatur. et si potest tacenti, et muto potest. auctoritatem posse accommodare. Sub condicione a praesidibus prouinciarum non posse dari tutorem placet et, si datus sit, nullius esse momenti dationem: et ita Pomponius ait: hanc autem adiectionem, quam praesides prouinciarum faciunt 'tutorem do, si satisdederit' non condicionem in se habe
Abbreviated transcription (Latin):
rei uel cause datur.
tutor datus rei affricane uel
tei fitiacie utils datio est. hoc
liis meis tutorem do mea con¬
dinone estut tam filiis qͣm
firab dedisse iudeatur ⁊ f¬
horum eim appelatione et
Ifilie ꝯtinentut. ¶ Si quis fi¬
lio tutorem debit. ⁊ plures si¬
lios habeat. an om̃ib faus
dedisse uideatu. et hoc pom¬
ponuis dubitat magisautẽ
estutom̃ib deoisse uideat᷑.
Si quis int̾uemit particeps

Expanded text:
rei uel causae datur.tutor detur rei Africanae uel rei Syriaticae, utilis datio est: hoc liis meis tutorem do', in ea condicione est, ut tam filiis quam filiabus dedisse uideatur: filiorum enim appellatione et filiae continentur. Si quis filio tutorem dederit et plures filios habeat, an omnibus filiis dedisse uideatur? et de hoc Pomponius dubitat: magis autem est, ut omnibus dedisse uideatur. Si q
Abbreviated transcription (Latin):
talem cuatorem neminidare
possenisi presentẽ.neq cuiq
tisi presenti ⁊ postulanti.itaq
infantinon põtdar idem cas¬
fius ait si pupiua. si puptuus
minus cum eo agatur cegi eũ
a pretore debuisse: ¶Quolibet
scripsit. ¶ Si pupillus petat
talem curatorem net addat ĩ
⁊stas datus sit et ait celsus serui¬
un constituisse m om̃s rerda

Expanded text:
talem curatorem neminem dari posse nisi praesentem neque cuique nisi praesenti et postulanti, itaque infanti non potest dari. idem Cassius ait, si pupillus curatorem minus cum eo agatur, cogi eum a praetore debuisse. Quolibetscripsit. Si pupillus petat talem curatorem nec addat in rsias datus sit? et ait Celsus Seruium constituisse in omnes res da
Abbreviated transcription (Latin):
atiamus. In concubinam
potest eẽ ⁊ aliena lib̾ta ⁊ inge¬
mia maxime ea que obsturo
loco nata est. uel questum cor¬
pore fecit alioquiñ s honeste
uite ⁊ ingenuam mulierem
in concubmatu haberemalũ¬
erit sine tentatõne hocinam¬
festum facientenon ꝯcedit ᷑
si neccesse est ei uel uxroreme¬
am hader e uel hocretusan¬
testuprum cum ea ꝯmittere
tra legis penam ẽ ut ⁊ marcei¬

Expanded text:
tionum. In concub‹in›atu potest esse et aliena liberta et ingenua et maxime ea quae obscuro loco nata est uel quaestum corpore fecit. alioquin in honestae uitae et ingenuam mulierem in concubinatum habere maluerit, sine testatione hoc manifestum faciente non conceditur. sed necesse est ei uel uxorem eam habere uel hoc recusantem stuprum cum ea committere:tra legis poenam est, ut et Marcel
Abbreviated transcription (Latin):
natu estab inuito patrono po¬
terit discedere ⁊ aueri seaut
in mat̾monium aut in con¬
cubinatu dare. etgo quidem¬
probo inconcubinra adimen¬
dum ei comibim s pattonũ
inuitum deserat. quupe cum
honestius sit patrono l̾tam
bere. tum atilicino sentio.⁊
puto solas eas mconcubinatu
uabere posse sinemetu crim̃is
in quas auprum non ꝯmitit᷑.
q̃uiantem dimpnatam adul¬
terii inconcubiatu habu̾it
non ꝓuto lege niua deadult̾iis
teneti. qͣmuis siutorem eam
patrom fin̾it concubinam. de¬
nidem filiis ẽẽ cepit. uel nepo¬
tis uel contra. non puto eam
recte facere. quia ppenefaria
est huꝰ modi ꝯunictio. ⁊ ideo
hunus modi facinus phibend̾
est. ¶ Cimiscumq etatis con¬
cubinam hr̃e posse paiam ẽ

Expanded text:
natu est, ab inuito patrono poterit discedere et alteri se aut in matrimonium aut in concubinatum dare? eprobo in concubina adimendum ei conubium, si patronum invitum deserat, quippe cum honestius sit patrono libertam habere. Cum Atilicino sentio et puto solas eas in concubinatu habere posse sine metu criminis, in quas stuprum non committitur. Qui autem damnatam adulterii in concubinatu habuit, non puto lege Iulia de adulteriis teneri, quamvis, si uxorem eam patroni fuit concubinatu, deinde filii esse coepit uel in nepotis, uel contra, non puto eam recte facere, quia prop‹e› nefaria est huiusmodi coniunctio, et ideo huiusmodi facinus prohibendum est. Cuiuscumque aetatis concubinam habere posse palam est,
Abbreviated transcription (Latin):
uocet ad satudatõnem s existat
quidam qui tutornon eẽt. desi¬
deretutant sa tisdent rutores
aut nondent. parato sibi satis¬
dareꝯmutant tutelam. nonẽ
audiendus. neq cmmaut extõ
¶cõtiittenda est tutela. aut testa¬
mento dacitutores. contra ius
satisdatõni subiciendi sunt. ¶¬
hoc eoictum de satisaltionead
tutores testam̃carios ꝑtinet. s
⁊ si ex inquisitõnedatisunt cu¬
isli clansule sunt subiectrut
si ciumaior pars tutoꝵ det̾nat

Expanded text:
prouocet ad satisdationem, sed exsistat quidam qui tutor non est desideraretque, ut aut satisdent tutores aut, si non dent, parato sibi satisdare committant tutelam, non est audiendus: neque enim aut extero committenda tutela est, aut testamento dati tutores contra ius satisdationi subiciendi sunt. Hoc edictum de satisdatione ad tutores testamentarios pertinet: sed et si ex inquisitione dati sint tuilli clausulae sunt subiecti, ut, si cui maior pars tutorum decernat
Abbreviated transcription (Latin):
ipiams. Ei quistutorem
dedit fiuio suo seruum quem
Datur illi aut silis fuiis mcis
utrieoꝵ ueuet titius tutoresto
quidemmdicemꝰ si titiuscõ¬
sinierenolit uni ex filiis tutor
eẽ uelit. ata antem recte tutorda¬
uitur. ticius si uolet illi filiom̃õ
sinta pretore turatorem posci
litis canta suꝑnacuim ẽ quia
aitero auctore cumaltero agi

Expanded text:
ictum. Si quis tutorem dederit filio suo seruum, quem datur: 'illi aut illi filiis meis, utri eorum uolet, Titius tutor esto'; quid enim dicemus, si Titius constituere nolit, utri ex filiis tutor esse uelit? Ita autem recte tutor dabitur: 'Titius si uolet illi filio meo sint, a praetore curatorem posci litis causa superuacuum est, quia altero auctore cum altero agi
Abbreviated transcription (Latin):
datum. ꝓculus existimat ꝙ si
re tutorem cum sapere ceperit.
¶Seriuis auenus ita daritutoꝵ
potest. ai liber crirtutor esto. qͥn
sino ⁊ si puredatus sit indebitur
meẽ hec conditio cum lib̾ erit.¬

Expanded text:
datum Proculus existimat: quod si re tutorem, cum sapere coeperit. Servus alienus ita dari tutor potest"si liber erit, tutor esto". quin immo et si pure datus sit, videtur inesse haec condicio "cum lib
Abbreviated transcription (Latin):
mento tinorem dat set s̃ dare.¬
dedit derreto pretoris ua iconꝯ¬
silis ex inquisltione ꝯfutgibit᷑
uet satisdabit pupillo rem sai¬
uam fac̾e. s ⁊ sicuratoramatͤ
testamento datie faiiseius de¬
mento aut non ut lege preti
dilexituteum ħetem ĩstitũet¬

Expanded text:
ento tutorem dat: sed si dederit, decreto praetoris uel proconsulis ex inquisitione confirmabitur nec satisdabit pupillo rem saluam fore. Sed et si curator a matre testamento datus sit filiis eius, demento aut non ut lege praecidilexit, ut eum heredem institue
Abbreviated transcription (Latin):
surus en ut si ex filio eius susteꝑtꝰ
ꝓbetur uidend̾ est quid dici debat.
de ꝑtu agnoscendo similit̾agen¬
dum eẽ. quid si hoc ip̃m ĩ q̃onem
ueniat uctum inmat̾monio an
et iuł .uii.ł ceciliano affricano
tenend̾ est senatus ꝯsuat̾o pͣt mor¬
tem ꝑentis cessare. si is suꝑsit in
ciuus põtatem recasuriñ sunt.
ꝯ uid ergo: est. in petitõirem u̾e¬
ditatis qm silius intendit. q̃retur.
uttim ex eonatus sit cuiꝰ h̾edita¬
uo patre redditur sit p̾iudicuim.¬

Expanded text:
lio eius susceptus probetur? uidendum quid dici debeat. de partu agnoscendo similiter agendum. Quid si hoc ipsum in quaestionem ueniat, utrum in matrimonio an et Iulianus Sexto Caecilio Africano tenendum haec senatus consulta post mortem parentis cessare, si is supersit, in cuius potestate recasuri non sunt. quid ergo est? in petitione hereditatis, quam filius intendit, quaeretur, utrum ex eo natus sit cuius hereditauo patre redditum sit praeiudici
Abbreviated transcription (Latin):
iempossõnem mmulierem quia
hoc sinon suisset adeuindo here
fuit adm heditatem. lib̾tati pra¬
ne subueiendum eritadu̾sus eũ
qui ꝓterbeditatem hatactõne
egif stiicetut fidei ꝯmissarias
cogtaturis pr̃are qui precium uti
ꝙ eorum consequitur: s ⁊ adire¬
ctis creto pretorem succiurere oꝑ¬
tere. ut intuentu suo tueatur eo¬
tumlib̾tatem. ¶si dolus fait¬

Expanded text:
essione muliere‹m›, quia hoc si non fuisset, adeundo heredfuit adiri hereditatem. Libertat‹i› plane subueniendum erit aduersus eum, qui propter hereditatem hac actione egit, scilicet ut fideicommissarias cogatur is praestare, qui pretium utique etiam eorum consequitur: sed et directis credo praetorem succurrere oportere, ut interuentu suo tueatur eorum libertatem. Si dolus fi
Abbreviated transcription (Latin):
nedumn fanorẽ
partus possõnem
pouiceatur aliis
prede occasionem
prebeat Iacuro ꝯstitut actionẽ
in mulierem quem anum hãc
possõnem doiomaio fͣnstulit nõ
solum mulierem pretor coher¬
i sius mistris .i. agentis nam ⁊ sus ⁊ eciam antoritate sus. iidetiu ħ

Expanded text:
dum in fauorem partus possessionem polliceatur, aliis praedae occasionem praebeat: Idcirco constituit actionem in mulierem, quae in alium hanc possessionem dolo malo transtulit. non solum mulierem praetor coeri
Abbreviated transcription (Latin):
anqñtutdiem hsiti. propteradu̾¬
samtutorisualitudinem. nel se¬
mum etatis. quod inagis admini¬
strator rerum qͣm curator intesłi¬
giturꝰ  Est eniam aduitortutele
quem solet pretor ꝑmitae tutoribꝰ
constituere. quia non possit suffi¬
cere admustratõm tutele ita t¬
tamen ut stne ꝑiculo ꝯstituant᷑.¬
ipiamiis. S iacrogati sunt ad¬
hucmpubes uel deportati sunt
pupab tutoreshabere desinunt.
Item si in serututem pupaus
redigaturlitiq sinitur tutela.
aliis quo modis desimunt ẽẽ tuto¬
ressi forte quis ab hostib fuerit
captus uei pupillus ueltutor s
⁊ siad tempus su̾it quis datus
pret᷑ea si suspectus quis fu̾it uem¬
otus desunt ẽt̃ tutor s ⁊ siad t̾¬
tam conditõnem datus sit eq¬
te coudicione.
deur ¶ iquis tutor non sit da
receptus ab eis. aut tͣnffugit. quia

Expanded text:
ando tutorem habenti propter adversam tutoris valetudinem vel senium aetatis: qui magis administrator rerum, quam curator esse intellegitur. Est etiam adiutor tutelae, quem solet praetor permittere tutoribus constituere, qui non possunt sufficere administrationi tutelae, ita tamen ut sinum. Si adrogati sunt adhuc impuberes uel deportati sint pupilli, tutores habere desinunt. Item si in seruitutem pupillus redigatur, utique finitur tutela. Aliis quoque modis desinunt esse tutores, si forte quis ab hostibus fuerit captus uel pupillus uel tutor. Sed et si ad tempus fuerit quis datus, Praeterea si suspectus quis fuerit remotus, desinit esse tutor. Sed et si ad certam condite condicione. quis tutor non sit capreceptus ab eis, aut transfugerit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
inmedio pereat.
tutora pretore datus sit.siquidẽ
pater tutelam agnouit. in soli
dum teneri dsi non agnouit
diun taxat depeculio agnouis
se indetur. siue gessit sine regẽ¬
ti filio consensit. siue omĩo at¬
tragit tutelam. undecum qͥ¬
dam filio stripsiss ut diligen¬
ter tuteram gereret. cum scias
dixi hunc quo inderi agnonis¬
se. plane si solum monuit si¬
lumi non indetur agnita.

Expanded text:
in medio pereat. tutor a praetore datus sit, si quidem pater tutelam agnouit, in solidum debet teneri, si non adgnouit, dumtaxat de peculio. adgnouisse autem uidetur, siue gessit, siue gerenti filio consensit siue omnino attigit tutelam. unde cum quidam filio scripsisset, ut diligenter tutelam gereret, 'cum scias'dixi hunc quoque uideri adgnouisse: plane si solum monuit filium, non uidetur agnita.
Abbreviated transcription (Latin):
ne qͣ earum dimi insꝑicit in¬
uita muliere uentrem tãgat.
ciet hiis ad quos ea res ꝑtinz
ꝓcuratorib ue eoꝵ ut mt᷑¬
tant si uelint qui uentrẽ
custodiant. ¶ In quo ꝯclaui
mulier paritura erit. ibi ne
plures aditus sint qͣm unus.
si erunt. exutraq ꝑte tabulis
ꝓsigantim ante hostium eiꝰ
ꝯcdauis liberitres. ⁊ tres lib̾e
cum binis comitib c̾codrãt.¬
¶ Quocienso mulier in id con¬
daue aliud ue: ꝙ siue ĩ balne¬
um ibit custodes si uolu̾it id
autem ꝑspiciant. ⁊ eos qui n¬

Expanded text:
ne qua earum dum inspicit inuita muliere uentrem tangat. tiet his ad quos ea res pertinet procuratoribusue eorum, ut mittant, si uelint, qui uentrem custodiant. in quo conclaui mulier paritura erit, ibi ne plures aditus sint quam unus: si erunt, ex utraque parte tabulis praefigantur. ante ostium eius conclauis liberi tres et tres liberae cum binis comitibus custodiant. quotienscumque ea mulier in id conclaue aliudue quod siue in balineum ibit, custodes, si uolent, id ante prospiciant et eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
tum sic pretorait. Si mulier
mortuo mauto p̾gnantem
se ẽẽ dicet.isad quos ea res ꝑti¬
nebit. ꝓcuratoriue eoꝵ bis m
mense demĩciandum ut mit¬

Expanded text:
tu sic praetor ait: 'Si mulier mortuo marito praegnatem se esse dicet, his ad quos ea res pertinebit procuratoriue eorum bis in mense denuntiandum curet
Abbreviated transcription (Latin):
diuoꝵ fratrum cum
hocm̃cidiss ut maritus
quid̾ p̾gnantẽ mulierẽ dĩet
uxor negaret consulti uakano¬
pͥrsciano prtori urbano sxpsert.¬

Expanded text:
um fratrum cum hoc incidisset, ut maritus quidem praegnatem mulierem diceret, uxor negaret, consulti Prisciano praetori urbano rescr
Abbreviated transcription (Latin):
ħeditatis lib̾ti punient᷑. non a¬
test. Omꝑatoris cõmodi constõ
talis ꝓfertur. cum ꝓbatum sit
⁊ corneuii patronos a lib̾tis esse
molatos. uł illata manu atro¬
cius eẽ se prilsatos. aut ⁊̃ panꝑ¬
⁊ tate uł corꝑis nalitudĩe laborã¬
tes relictos pͥmum eos põtate pa¬
fuisse dicit᷑ matͥmoñm et̃ ꝯtras¬
tum eo ꝙ eam que seuxorem fu¬
isse dicit ancillam ẽẽ ꝓbare ꝑatꝰ
sit almm̃ta quid̾ qui lib̾is pr̃are

Expanded text:
nietur: non atest. Imperatoris Commodi constitutio talis profertur: 'Cum probatum sit contumeliis patronos a libertis esse uiolatos uel illata manu atroci esse pulsatos aut etiam paupertate uel corporis ualetudine laborantes relictos, primum eos in potestate pafuisse dicitur matrimonium esse contractum eo, quod eam quae se uxorem fuisse dicit ancillam esse probare paratus sit, alimenta quidem liberis prae
Abbreviated transcription (Latin):
auł. n bonis suꝑstitutũ liber¬
toꝵinum omĩonis patroni. li¬
beri uepatronoꝵ hãnt. insi tam
eẽ seisirmos. tamq pauꝑes p̾¬
sidib ꝓbau̾int. ut m̾ito m̃struis
alim̃tis a lib̾tis sins aduiuari de¬
beant. idq uis płimis p̾ncipu
ꝯstitutõnib manifestatur.

Expanded text:
us. In bonis superstitum libertorum nullum omnino ius patroni liberiue patronorum habent, nisi si tam esse infirmos tamque pauperes praesidibus probauerint, ut merito menstruis alimentis a libertis suis adiuuari debeant. idque ius ita plurimis principum constitutionibus manifestatur.
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tos cognosce. eos oportebit. qr
si lib̾ros eẽ constitit cum demũ
detͥnereut alat᷑. nec cam̃ alimẽ¬
toꝵ decretum tosiet. lib̾to facł¬
tatem quominꝰ p̾iudicio c̾ta¬
repossit. si lib̾tum seneget.
scilicet patronus. cet̾m si sit ũ¬
de se exhibeant.cessabunt ꝑtes
iuditis utrͫ aucem tm̃ parromi
alendi sunt an enam patrono¬
tum liberi traccari põt. ⁊ puto
causa cognita iudices ⁊ liberos
quo patronoꝵ alendos decern̾e.
non quidem tam facie ut p̃a
cogit᷑. ¶ Si quis alib̾to lib̾ti
ali se desid̾et. ułab eo quem ex
tausa fidei ꝯmissi manimisit
quemꝙ sus mĩmis redemit.
non daudiri ut marcelł. scͥbit.
exequatq eum qui m̾cedes
exgendo nis lib̾coꝵ amisi̾t. s ⁊
patrom faliu ꝙ capitis accus¬
auit lib̾tum pat̾ronũ negat e¬
xhibendum s ⁊ lib̾ta cegitur
ub̾tum alere. ¶ dealim̃tis pa¬
trom arbit̾ sol darrarbittatu¬
rus qͣntum sit in facultatib
ut ꝑiñ possint almmĩta ꝯmode¬

Expanded text:
ognoscere eos oportebit: quod si libertos constiterit, tunc demum decernere, ut alant: nec tamen alimentorum decretum tollet liberto facultatem, quo minus praeiudicio certare possit, si libertum se neget.scilicet patronis: ceterum si sit unde se exhibeant, cessabunt partes iudicis. Utrum autem tantum patroni alendi sint an etiam patronorum liberi, tractari potest. et puto causa cognita iudices et liberos quoque patronorum alendos decernere, non quidem tam facile ut patrcogitur. Si quis a liberti liberto ali se desideret uel ab eo, quem ex causa fideicommissi manumisit quemque suis nummis redemit, non debet audiri, ut et Marcellus scribit, exaequatque eum, qui mercedes exigendo ius libertorum amisit. Sed et patroni filium, qui capitis accusauit libertum paternum, negat exhibendum. Sed et liberta cogitur patronum alere. De alimentis patroni arbiter solet dari arbitraturus, quantum sit in facultatibus, ut perinde possint alimenta mode
Abbreviated transcription (Latin):
sit. tamen sinemqnisitõne n¬
confirmetur nisi causa cogni¬
ta propter quam danis indeba
tur. in eo mutata sit. neluti si
uel siliis tutorer ded̾it postine
appellatõne filioꝵ ⁊ ip̃is tutores
est ut ip̃is quo datiuideantur
lii aliterne potes appellantur.
plane si postimns deb̾it. tam fi¬
lii postim qͣm cer̾i liberi con
de s a testatore ꝓtinus ꝓficiscõ¬
tuismił atꝙ heres aliquis ex
titisset. nam ⁊ ip̃e heres tritor

Expanded text:
sit, tamen sine inquisitione sit, tamen sine inquisitione confirmatur, nisi si causa, propter quam tur, in eo mutata sit, veluti si vel filiis tutores dederit, etiam appellatione filiorum et ipsis tutores est, ut ipsis quoque dati videantur, lii, aliter nepotes appellantur. plane si ‘ postumis lii postumi quam ceteri liberi contrede, sed a testatore protinus proficiscuntur, simul atque aliquis heres exstitisset: nam et ipse heres tuto
Abbreviated transcription (Latin):
mini sexussi modo in potestate¬
sunc tiriores dare. ¶ Itcm scire de¬
bemus etiam postumus filiis uł
nepotib uel cet̾is lib̾is licere pa¬
qui modom ea cansa sint. ut si
inuo conati su̾int in põtate eꝰ
suturi sunt neq testam̃tum
rupturi. ¶Item ignorandum
non esteum qui filium ĩ potes¬
tate et nepotem ex eo esue in
potestatem habebit. si nepoti tu¬
torem ded̾it ita recte dedissem
deri. si nepos post mortem eius i
mortem recasurus non sit ꝙ e
uenit sumno testatore filius
retasus in potestate tutorem
daare posse adiuis fratrib rescͥp¬
dem. Testamento datos tu¬
tores accipere deberus cos qui
codicilis testam̃to consirma-¬
tis sccipti sunt s eos demnm te¬
stamento dacos acciꝑe nos oꝑt
qui iure dati sut᷑
stituto aͥso exhedato tutorem
dare põt. mat̾ autem non. insi
instituto qͣr in rem potius qͣm
in ꝑsonam tutorem dare iide¬
qui matris testam̃to datus est
tutor oportebit cuma patreda¬
tus qͣmins intnis uire datus

Expanded text:
testamento dare. Item scire debemus etiam postumis filiis uel nepotibus uel ceteris liberis licere paqui modo in ea causa sint, ut, si uiuo eo nati fuerint, in potestate eius futuri sint neque testamentum rupturi. Item ignorandum non est eum, qui filium in potestate et nepotem ex eo aeque in potestate habebit, si nepoti tutorem dederit, ita recte dedisse uideri, si nepos post mortem eius in m recasurus non sit: quod euenit, si uiuo testatore filius recasuris in potestatem tutorem dare posse a diuis fratribus rescm. Testamento datos tutores accipere debemus etiam eos, qui codicillis testamento confirmatis scripti sunt. Sed eos demum testamento datos accipere nos oportet, qui iure dati sunt. 4 stituto filio uel exheredato tutorem dare potest, mater autem non nisi instituto, quasi in rem potius quam in personam tutorem dare uidequi matris testamento datus est tutor, oportebit, cum a patre datus, quamuis minus iure datus
Abbreviated transcription (Latin):
nonitalere. trebratios demq mat̾i¬
no rescriptum ẽ m̾ito patrem eũ
nollealere qui eum detusat uon
nera liberoꝵ patrem a iuidice co¬
gi debere. xescriptis ꝯtiuent. ¶ Si
impubes fanis at emancipatus
patrem mopemalere cogetur.
in facitatib. ¶ Si materalim̃¬
ta que fecit in filium a patre re¬
petat cum modo eam audiendã¬
carta duuus marcus sꝑsit anto¬
qͣntum tibi almĩtoꝵ noĩe quibꝰ
neccͣio filiam tuam exhibinsti
sa patre enis pr̃ari oꝑteat iudices
estimabunt. nec ipetrare deses
en q̃ exigente mat̾no affectu ĩ
filiam tuam erogatura cẽs. ⁊̃¬
si a pr̃e suo eoucaret. ¶ Amili¬
lite quo filio qui in facultatibꝰ
sit exhibendos parentes eẽ pieta¬
iis a filio ali naturali ratõne de¬
beant. tamen es alienũ eiꝰ ñoĩe
ex officio pietatis sue dabiͣt. inui¬
tos cogi non oꝑtere iisi ĩ sũmã
egestatem par̾ deductus ẽ. ¶ So¬
ient iuidicermnt̾ cognosc̾e. ⁊ int̾
patronos ⁊ lib̾tos si dealendis

Expanded text:
nolit alere: Trebatio denique Marino rescriptum est merito patrem eum nolle alere, quod eum detulerat. Non nera liberorum patrem ab iudice cogi praebere rescriptis continetur. Si impubes sit filius emancpatrem inopem alere cogetur: in facultatibus. Si mater alimenta, quae fecit in filium, a patre repetat, cum modo eam audiendam. ita divus Marcus rescripsit Antoquantum tibi alimentorum nomine, quibus necessario filiam tuam exhibuisti, a patre eius praestari oporteat, iudices aestimabunt, nec impetrare debes ea, quae exigente materno affectu in filiam tuam erogatura esses, etiamsi a patre suo educaretur". A milite quoque filio, qui in facultatibus sit, exhibendos parentes esse pietaali a filio ratione naturali debeat, tamen aes alienum eius non esse ex officio pietatis suae dabit, inuitos cogi non oportere, nisi in summam egestatem pater deductus est. Solent iudices cognoscere et inter patronos et libertos, si alendis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ partum ⁊ infantem oportet.
do partu deragatorim ẽ eius qd̾
ad carbomani decreti exemplũ e
iꝑiciammulieris factum fuerit᷑
neuent᷑ insprceretur aut partus
anius. Qu uentri substitutꝰ
est uel mstitutus a uentrem ser¬
uare uelit audiendus est.
debonis ꝑueniss uorori ꝑfide̾ cõ¬
missimi relutum erat decessit
postuma berede instituta ⁊ sub¬
stitutisaliis. Quesitum ẽ cum
uixor desimcti pregnantem sedi¬
cat an sorori ꝓtinatori ue cuis se¬
cundum foraam eoutiuentrẽ
ispicere. ⁊ uentrem custodire ꝑ¬
mittendͥ sit. Ꝙ. In cius mõi spt

Expanded text:
 partum et infantem oportet. do partu derogatorium est eius, quod ad Carboniani decreti exemplum coimperitia mulieris factum fuerit, ne uenter inspiceretur aut partusium. Qui uentri substitutus est uel institutus, si uentrem seruare uelit, audiendus est. ex bonis peruenisset, sorori fideicommissum relictum erat, decessit postuma herede instituta et substitutis aliis: quaesitum est, cum uxor defuncti praegnatem se dicat, an sorori procuratoriue eius secundum formam edicti uentrem inspicere et partum custodire permittend