comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meis. ut deusdonum nostri ibĩi p̃i pat̾ głe det uobis sp̃m
sapientie & reuclationis in agnitione eius illuminatos oeu¬
loscordisur̃i. Habebant gͦ isti fidem. habebant & oꝑa cari¬
tatis. quȩ neclaude poterant carere nec merito. S ꝓbis uir
hȩcdona uenisse. a quoseetiam pecere ꝓtestatur. ut quib
dectit fidem quȩ ꝑdilectionẽ oꝑatur. det sp̃m sapientiȩ
& intellectus. & inde se ephesi nouerint accepisse quod̃
babent. a quodiscunt sperare quod non habent. ⁊ pbily¬
pensibus quoq similes dõ gr̃as agit. & meritũ eoꝵ laude¬
q non supprinit. dicens. Gr̃as ago deo meo in omnimemo¬
riaur̃i. semꝑ in cunctis orationib meis ꝓ omnibus uobis
dep̃cationẽ faciens suꝑ communicatione ur̃a in engłio apͥ¬
ma dieusq nunc. confidens hoc ipsum quia qui cepit in
uob opus bonum. ꝑficiet usq indiem ib̃u xp̃i. Cuiis bie
bumane laudis acmeriti minc indeo causa suspenzi est.
quid uircutis autpietatis exceptum ẽ. quod ñ ex gr̃e fona

Expanded text:
et vobis Spiritum sapientiae et revelationis, in agnitione ejus 352 illuminatos oculos cordis vestri. Habebant ergo isti fidem, habebant et opera charitatis, quae nec laude poterant carere, nec merito; sed pro his haec dona venisse; a quo se etiam petere protestatur, ut quibus dedit fidem, quae per dilectionem operatur, det Spiritum sapientiae et intellectus: et inde se Ephesii noverint accepisse quod habeant, a quo discunt sperare quod non habent. Pro Philippensibus quoque similes Deo gratias agit, et meritum eorum laudemque non supprimit, dicens , Gratias ago Deo meo in omni memoria vestri, semper in cunctis orationibus meis pro omnibus vobisdeprecationem faciens super communicatione vestra in Evangelio, a prima die usque nunc; confidens hoc ipsum, quia qui coepit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Jesu Christi . Cujus hic humanae laudis ac meriti nunc in Deo causa suspensa est? quid virtutis aut pietatis exceptum est, quod non ex gratiae fonte
Abbreviated transcription (Latin):
Primum quidem grãs ago dõ meo.ꝑ iħm xp̃m ꝓomibꝰ¬
uobis quia fidesura an nuntiatur inuniũso mundo.
Ad cormthios quoq simili scribit affectu. dicens. grãs
ago deo meo semꝑ ꝓ uobis. in gr̃a dĩ quȩ dataẽ uobis
in xxp̃o ibu. quia in omnibus diuites facti estis in illo.
inomni ũbo & momniscientia. Numquidagendo
grãs do credentibus sustulit laudem: aut laudando cre¬
dentes. meritinegauit auctorẽ: de ephesioꝵ ⁊̃ fide qͥd

Expanded text:
Primum quidem gratias ago Deo meo per Jesum ChriPrimum quidem gratias ago Deo meo per Jesum Chriobis, quia fides vestra annuntiatur in universo mundo . Ad Corinthios quoque simili scribit affectu, dicens: Gratias ago Deo meo semper pro vobis, in gratia Dei, quae data est vobis in Christo Jesu; quia in omnibus divitesin omni verbo et in omni scientia. Numquid agendo gratias Deo, credentibus sustulit laudem? aut laudando credentes, meriti negavit auctorem? De Ephesiorum etiam fid
Abbreviated transcription (Latin):
cdatum de celo. Andicendum ẽ om̃s quidẽ turtutes int̃
deidona numerandas. s millis hominẽ quas de ꝓprio
habuerit eẽ laudabilẽ.⁊ ibi ẽẽ merita ubi dĩ dona ñ fuert̃
Igitur scđm regulam tuam quibus donatũ÷ ut non
solum crederent in xp̃m̃. s eciam ut paterentur ꝓipso.
& laudẽ ⁊ meritũ ꝑdiderunt. nechabent ueram głam
qui ñ inses in domino gloriantur. S rectius audiumꝰ
ꝓph̃am dicentem. Maledictus homo qui spem suã ba¬
bet in homine. & firmat carnẽ brachii sui. ⁊ adño dis¬
cedit cor eius. Et illum quiait. Diligam de dñe uirtus
mea. & in dñolaudabitur anima mea. et fortitudomea
& laudatio mea dominus. ut manifestissime nouerimꝰ
neclaudem eos ullam habere. nec mericũ: in quibus
ñ inueniuntur. que nsi dominus dederit ñ habent᷑.
Sicautem putasti detestimonio laudate fidei p̃iudi¬
cium donis gr̃e posse generari. quasifides ubi ostende¬
retur laudata. non doceret᷑ ẽẽ donata. Laudat apls ro¬

Expanded text:
t de coelo. An dicendum est omnes quidem virtutes inter Dei dona numerandas; sed in illis hominem quas de proprio habuerit esse laudabilem, et ibi esse merita ubi Dei dona non fuerint? Igitur secundum regulam tuam, quibus donatum est ut non solum crederent in Christum, sed etiam ut paterentur pro ipso, et laudem et meritum perdiderunt; nec habent veram gloriam qui non in se, sed in Domino, gloriantur. Sed rectius audimus prophetam dicentem , Maledictus homo qui spem habet in homine, et firmat carnem brachii sui, et a Domino discedit cor ejus; et illum qui ait , Diligam te, Domine, virtus mea; et , In Domino laudabitur anima mea; et , Fortitudo mea et laudatio mea Dominus. Ut manifestissime noverimus, nec laudem eos ullam habere, nec meritum, in quibus non inveniuntur quae, nisi Dominus dederit, non habentur. 2. Sic autem putasti de testimonio laudatae fidei praejudicium donis gratiae posse generari; quasi fides, ubi ostenderetur laudata, non doceretur esse donata. Laudat Apostolus Ro
Abbreviated transcription (Latin):
& non alius. Reposita ẽ bec spesmea insimimeo. Quod si de
incarnatione dñi nr̃i ihũ xp̃i ac resurrectione eiꝰ. qui est
primitiȩ dormienttũ. & desperedemptionis quȩ in ipso
dominũ in hoc scõ suo. quod postea in aplis & martyribus su

Expanded text:
et non alius: reposita est haec spes mea in sinu meo . Quod si de et non alius: reposita est haec spes mea in sinu meo . Quod si de incarnatione Domini nostri Jesu Christi, ac resurrectione ejus qui est primitiae dormientium, et de spe redemptionis quae in ipso Dominum in hoc sancto suo, quod postea in Apostolis et martyribus su
Abbreviated transcription (Latin):
tectione circumcegi. in carmis aũt suȩ animȩq tormentis. ñ
eguerit adiuuari. Si gͦ hac magnitudine animi. quam il¬
lata ꝑsingulos omnesq artus. tot mortiũ pena ñ suꝑat.
nichil plus inc̃ scõꝵ palmas memorabiliꝰ. nicħ inuenitar
illustrus. eamq asseris ex humana tantũ uirtute subsis¬
tere. quid erit laudis acmeriti. quod int̃ studia quietis et
pacis. nequeat arbitrii obtinere lib̾tas. quam in finetanti
ne cibi uir iste cum illis que legimus suppliciis ꝓbaretur.
habuisse in se sp̃m sc̃m. Si habuisse dicis. certum est quia ds̃ quẽ
non descruit adiuuit. Si aũt recessisse ab eo spm̃ sc̃m diceris.
ꝓphecicus ce eiusdẽ sermo conuincit dicens. Scioenim quod
redemptor meus uiuat. & in nouissimo de t̾ra surrecturus
sim. & rarsum circumdabor pelle mea. & in carne mea uide
bo dm. quem uisurus sum ego ipse. & oculi mei conspectarist̃

Expanded text:
rotectione circumtegi, in carnis autem suae animaeque tormentis non rotectione circumtegi, in carnis autem suae animaeque tormentis non eguerit adjuvari. Si ergo hac magnitudine animi, quam illata per singulos omnesque artus tot mortium poena non superat, nihil inter sanctorum palmas memorabilius, nihil invenitur illustrius; eamque asseris, ex humana tantum virtute subsistere: quid erit laudis ac meriti, quod inter studia quietis et pacis nequeat arbitrii obtinere libertas, quam in tanti fine e, videaturne tibi vir iste, cum illis quae legimus suppliciis probaretur, habuisse in se Spiritum sanctum. Si habuisse dicis; certum est quia Deus, quem non deseruit, adjuvit. Si autem recessisse ab eo Spiritum sanctum dixeris; propheticus te ejusdem sermo convincit, dicens: Scio enim quod Redemptor meus vivat, et in novissimo die de terra surrecturus sim; et rursus circumdabor pelle meam, quem visurus sum ego ipse, et oculi mei conspecturi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
d gtãm transtulisti. cipsoꝵ bonoꝵ desiderioꝵ uo¬
luntarios motus sine auxilio di. nezpuebi facereris posse nec
ꝑfici. Nunc uͦ remoto longiusdõ. & a sustentatione hominis
seꝑaco. cantam libero arbitrio potentiam tribuis. ait ñ solum
amissionem multiplicium facultatũ. & cocius sinrtl familie
acnecessicudinũ acerbissimũ finẽ constant̃ equanimit̃q
suscipiat. s ipsius quoq corꝑis ꝓprii in effabiles cruciatus
ꝓposico nude uoluntatis eiuncat. sẜ ut dubitari hinc. cispu¬
tante de nequeat. sc̃i iob constitius exemplũ. quia aduersus
illam insignẽ diabolice seuiciȩ crudelicatẽ sinedei p̃sidio
decertarit. & argumento ꝓbare iiteris. quod ipse cruentis¬
simus inuneus confessus sit. ñ dñi s iob se uirtare suꝑatum
in eoquod sibi in grauiore conflicta gr̃am dĩ obsticisse ñ dix̃.
quasi uir ille in dampnis atq orbitatibꝰ debuerit. suꝑna ꝓ¬

Expanded text:
ad gratiam transtulisti, ut ipsorum bonorum desideriorum voad gratiam transtulisti, ut ipsorum bonorum desideriorum voluntarios motus sine auxilio Dei nec provehi fatereris posse, nec perfici: nunc vero remoto longius Deo, et a sustentatione hominis separato, tantam libero arbitrio potentiam tribuis, ut non solum amissionem multiplicium facultatum et totius simul familiae ac necessitudinum acerbissimum finem constanter aequanimiterque suscipiat; sed ipsius quoque corporis proprii ineffabiles cruciatus proposito nudae voluntatis evincat. Et ut dubitari hinc disputante te nequeat, sancti Job constituis exemplum, qui adversum illam insignem diabolicae saevitiae crudelitatem sine Dei praesidio decertarit: et argumento probare niteris, quod ipse cruentissimus inimicus confessus sit, non Domini, sed Job se virtute superatum, in eo quod sibi in graviore conflictu gratiam Dei obstitisse non dixit: quasi vir ille in damnis atque orbitatibus debuerit superna p
Abbreviated transcription (Latin):
perat boni scientiã non amisisse confirmas. Cumq hoc ⁊̃
ex comꝑacione impioꝵ ꝓbare uoluisses. in idusq ꝓlaps ᷤᷤ
esut ꝓclamares. cauendũ nob̃ eẽ necta ad dñm omia scõ¬
cribamts nacurȩ. & ne hanc naturam ullas inp̃uaricatione
adȩ crederemus amisisse uirtutes. definistitã meolumes ẽẽ
omniũ hominũ ammas naturalit᷑. quam fuit prmbõis
ante peccatũ. dicendo. Dubitari gͦ non pocest. messe omni
aninȩ natarulit uirtcicũ semina beneficio creatoris inserta.
Consideratis gͣbis definitionibuscuis. ñ est occtiltum quantum
abillius sententie sanitate descuieris.in qua quod tribuen¬
dumerat gr̃e fallacit᷑ p̃di cando. catholicarum tibi aurium
iudicia conciliare. uoluisti. Quibusde p̃misse ꝓmissionis fron¬
de securis. facile sequentia ir reperent. si prima placuissent:
pare. ita uirtutũ meritoꝵq principia. aliberoarbitrio

Expanded text:
perat boni scientiam, non amisisse » confirmas. Cumque hoc etiam perat boni scientiam, non amisisse » confirmas. Cumque hoc etiam ex comparatione impiorum probare voluisses; in id usque prolapsus es, ut proclamares, « Cavendum nobis esse, ne ita ad Dominum omnia scribamus naturae. » Et ne hanc naturam illas in praevaricatione Adae crederemus amisisse virtutes, definisti tam incolumes esse omnium hominum animas naturaliter, quam fuit primi hominis ante peccatum, dicendo, « Dubitari ergo non potest, inesse omni animae naturaliter virtutum semina beneficio Creatoris inserta. » Consideratis ergo his definitionibus tuis, non est occultum, quantum ab illius sententiae sanitate desciveris, in qua quod tribuendum erat gratiae, fallaciter praedicando, catholicarum tibi aurium judicia conciliare voluisti; quibus de praemissae professionis fronte securis, facile sequentia irreperent, si prima placuissent. pare, ita virtutum meritorumque principia a libero arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdire principia. que tamen nisi a domino dirigantur:
ad consummationẽ uirtutũ ꝑuenire non possint. sẜ post
hȩc ut quosclam p̃ueniri ad grãm ostenderes. in quorũdã aũ
p̃euntibus meritis causam ꝑcipiendȩ gr̃e collocares. dixisti qͥd
ex quopendeat dubitari. idest utrũ quia iniciũ bone uolun¬
tats p̃buerimus. misereatur nr̃i ds̃: an quiads̃ misereat᷑
consequamur bonȩ uoluntatis iiciũ. Quas duas regalas
ne in ambiguum telinqueres. ucrumq exemplis ut aibi uisũ
ẽ idoneis. munire curasti. unam de pauliet mathei coacticia
conuersione confirmans. aliam de rachei ⁊ latronis uolunta¬
ria fide roborans: quorum desideriĩ tam iuolencũ dicis
fuisse. tit ad inuadendũ regnũ celoꝵ. specialia uocationis
merita p̃uenirent. Deuide ꝓgressu disputationis ut in colu¬
mitacẽ interioris hominis pacefacias. ipsum adamconoe¬
pisse quidẽ quam non habebat scientiã mali. s quam acce¬

Expanded text:
ntur, ad consummationem virtutum pervenire non possint. » Et post haec, ut quosdam praeveniri a gratia ostenderes, in quorumdam autem praeeuntibus meritis causam percipiendae gratiae collocares, dixisti, « Quid ex quo pendeat dubitari, id est, utrum quia initium bonae voluntatis praebuerimus, misereatur nostri Deus; an quia Deus misereatur, consequamur bonae voluntatis initium. » Quas duas regulas ne in ambiguo relinqueres, utramque exemplis, ut tibi visum est idoneis, munire curasti; unam de Pauli et Matthaei coactitia conversione confirmans; aliam de Zacchaei et latronis voluntaria fide roborans: quorum desiderium tam violentum dicis fuisse, « ut ad invadendum regnum coelorum specialia vocationis monita praevenirent. » Deinde progressu disputationis, ut incolumitatem interioris hominis patefacias; ipsum « Adam concepisse quidem, quam non habebat scientiam mali; sed quam acce
Abbreviated transcription (Latin):
Inde remoto ab ȩccłia barcinonensi. ac ad suamremisso
hyreneo ep̃o. sedatis ꝑ sacerdotalẽ modestiam uoluntati
que ꝑignorantiam ȩccłiasticarũ legum desiderant. qd ñlicet
qualem te p̃cipue frat̃ ascani oporteat elegere. & decet consecra¬
te. ne si alit̃ forte factum fuerit. ñ sine obiurgatione maxime
ti nomituis. retundat nr̃a p̃ceptio. quod ininuiriã dĩ. a quo
specialit̃ sacerdotalium ẽ gr̃a dignitatũ didicerimꝰ admissum.
Nec epts copalis bonor bereditariũ ius putet᷑ quod nob sola
uit. dicendo sacerdos uirginẽ uxorẽ accipiat. ñuiduam ñ
ñ ticuit. dicens unius uxcoris uirũ. Cuiistenore sententie
randari. In quibus etiã ꝑspiciendum ẽ. ne duosimulãt
unus pesiȩ saceraotes aut littarã ignaruis. aut carenda¬

Expanded text:
Unde remoto ab Ecclesia Barcinonensi, atque ad suam remisso Unde remoto ab Ecclesia Barcinonensi, atque ad suam remisso Hireneo episcopo, sedatis per sacerdotalem modestiam voluntatibus, quae per ignorantiam ecclesiasticarum legum desiderant. Quod non licet qualem te praecipue, frater Ascani, oporteat eligere, et deceat consecrare, ne si aliter forte factum fuerit, non sine objurgatione, maxime tui nominis retundat nostra praeceptio, quod in injuriam Dei, a quo specialiter sacerdotalium est gratia dignitatum didicerimus admissum. Nec episcopalis honor haereditarium jus putetur, quod nobis sola unt, dicendo: Sacerdos virginem uxorem accipiat, non viduam, non non tacuit, dicens: Unius uxoris virum . Cujus sane tenore sententiae runius Ecclesiae sacerdotes, aut litterarum ignarus, aut caren
Abbreviated transcription (Latin):
canonũ constituta temptetur.
Doc autẽ primum iuata eoꝵ dem patrũ regulas uolumus cus¬
inetropolitani aliquatenus consecrecur antistes. quiabocue¬
tusordo tenuit. hoc trecentoꝵ decẽ & octo patrũ scõꝵ defimuit
auctoritas. Cui quisquis obuias tecenderit manus. coꝵ secon¬
sortio facetur indignũ. quoꝵ p̃ceptiomib resultarit. .ii.
n quoꝵ concumeliam suꝑbos p̃uetiam pars illa ꝯtemint᷑.
que uretur. nequis etiam relicta eccłiasua. adalteram transire
p̃sumat. Quod nimis inꝓꝓbe coniuentib & ut doleat᷑ grauiꝰ
nobis asserentibꝰ. hireneus ep̃c conatur admictere. quod
nr̃a auctoritace toborare capicis. quos maxime de rebusiluitis
magna indignatione ꝓbatis accendi. lectis gͣ in conuentu fr̃m
quos natalis mei festiuitas congregarat. litt̃is ut̃is que deordinan
dis ep̃is scdm statuta canonũ. uelpredecessoꝵ meoꝵ ddecreta fuerit
plata sententia. gestoꝵ quȩ parit direocintis tenore disceais.. in

Expanded text:
canonum constituta tentetur. I. canonum constituta tentetur. I. Hoc autem primum juxta eorumdem Patrum regulas volumus cusmetropolitani, aliquatenus consecretur antistes, quia hoc et vetus ordo tenuit, hoc trecentorum decem et octo sanctorum Patrum definivit auctoritas, cui quisquis obvias tetenderit manus, eorum se consortio fatetur indignum, quorum praeceptionibus resultarit. II. In quorum contumeliam a superbo spiritu etiam pars illa contemnitur, qua cavetur ne quis relicta Ecclesia sua ad alteram transire praesumat. Quod nimis improbe conniventibus, et ut doleatur gravius, vobis asserentibus, Irenaeus episcopus conatur admittere: qui nostra auctoritate roborari cupitis, quos maxime de rebus illicitis magna indignatione probatis accendi. Lectis ergo in conventu fratrum, quos natalis mei festivitas cdis episcopis secundum statuta canonum vel praedecessorum meorum decreta fuerit probata sententia gestorum quae pariter direximus tenore discetis. III.
Abbreviated transcription (Latin):
Ut nullus ep̃oꝵ relicta ꝓpria eccłia ad aliam transeat.
y. thyteneus remotus abareinonensi. ad ꝓpria teuertat᷑.
II De remouendisep̃is quiillicite ordinati st̃. & ne in tina ecclia duo ep̃i babeant᷑.
U Dedamnatione yrenei si ad suam eccłiam ñ reuertitur.
ilectissimis fiatribus ascanio tuniũsis ep̃is
terraconensis ꝓuinciȩ hylariꝰ ep̃c. Postquam
lut̃as ur̃e dilectionis accepimus. quib pre¬
sumptiones siluani ep̃i calagursensium ec¬
calagurritanoꝵ. uaregensiũ triciensiũ ciuitatũ conseriptioni¬
bus. diuersoꝵ littas nob̾ constat ingestas: ꝑquas id quod de sil
politani. fr̾is ⁊ cocp̃i nr᷑i ascanii. ñnullis ciuitatib ordinatos cla¬
ruit sacerdotes. Undeqm̃ quicquid ab alterutra parte ẽ indi¬
catum. omni uidemus ꝑuersicace confusum. temꝑm necessitate
ꝑspecta hacracione deceruimus. ad ueniã ꝑtinere qd gestum ẽ.
ut nichil deinceps concra p̃cepta beatiapłi. nicħ contra nicenoꝵ

Expanded text:
Ut nullus episcoporum relicta propria Ecclesia, ad aliam transeat. 3. Ut Hireneus remotus ab Artimoniensi ad propria revertatur. 4. De removendis episcopis qui illicite ordinati sunt et ne in una Ecclesia duo episcopi habeantur. 5. De damnatione Hirenei, si ad suam Ecclesiam non revertitur. Dilectissimis fratribus ASCANIO et universis episcopis Tarraconensis provinciae, HILARIUS episcopus. Postquam litteras vestrae dilectionis accepimus, quibus praesumptiones Silvani episcopi Calagurensium EcCalagurtanorum, Virigensium, Triciensium civitatis cum scriptionibus diversorum litteras nobis constat ingestas, per quas id quod de Silpolitani, fratris et coepiscopi nostri Ascanii, nonnullis civitatibus ordinatos claruit sacerdotes. Unde quoniam quidquid ab alterutra parte est indicatum, omni videamus perversitate confusum, temporum necessitate perspecta, hac ratione decernimus ad veniam pertinere, quod gestum est, ut nihil deinceps contra praecepta beati Apostoli, nihil contra Nicaenorum
Abbreviated transcription (Latin):
& docemus. Dielu⁊ octies. Hec cenenda sunt hȩc seruanda õs
dictume quinquies. Poctrine ur̃e gr̃as agimus dictĩt dicis.
Ista ut in ꝑpetuũ seruentur rogamus. dictum ẽ quinquies.
Ista ꝑsc̃m petrũ ut in ꝑpetuũ seruent᷑ obtamus dictũ ẽ octis
He p̃sumptionũquãfiat. dictũ ẽ decies. Qui hȩc uiolauerit.¬
epłis sub certa relatione ꝑuenit. in quib dã locis puetaua¬
tum semina subinde nascuntur. Beniq ñ nulli ep̃atã. quiñ
insimeritis p̃cedentibus datur. ñ diuinũ munus s heredita¬
rium putant ẽẽ compendiũ. ⁊ credunt sicut res caducas atꝙ
sicuti. inlocum suum ferunturalios designatis nominbas
fubrogare. ut scilicet ñ legitima expcctetur electio. s defuncta
cimati. Atq ioeo si placet etiam hanclicentiã. generalit̃ de i¬
desus auferamus. ne quod curpedictuẽ homini quisq̃m quus
gantar. Paulus notariustecicauit. & statacũ ẽ nequid ulĩ
huiusmodi a sacerdotibꝰ p̃sumat᷑.¬

Expanded text:
 docemus dictum est octies. Haec tenenda sunt, haec servanda sunt: dictum est quinquies. Doctrinae vestrae gratias agimus: dictum est decies. Ista ut in perpetuum serventur, rogamus: dictum est quindecies. Ista per sanctum Petrum, ut in perpetuum serventur optamus: dictum est octies. Haec praesumptio nuepistolis, sub certa relatione pervenit in quibusdam locis perversitatum semina subinde nascuntur. Denique nonnulli episcopatum, qui non nisi meritis praecedentibus datur, non divinum munus, sed haereditarium putant esse compendium: et credunt, sicut res caducas atque stituti, in locum suum feruntur alios designatis nominibus subrogare: ut scilicet non legitima exspectetur electio, sed defunctitimate, atque ideo, si placet, etiam hanc licentiam generaliter de ecclesiis auferamus, ne quod turpe dictu est homini quisquam putet egantur. Paulus notarius recitavit. Et statutum est, ne quid ultra hujusmodi a sacerdotibus praesumat
Abbreviated transcription (Latin):
dens gressus meos dinumerasti s parcens peccatis meis
signasti quasi insacculo delicta mea: s curastimiquitatẽ
meam. Non ergo deseruerat dñs quẽ curabat. neq opem
suam abstalerat ab eo. cui purificatoria remedia. quib
cdarius intesceret adinociebat. Ad hancpassionũ coleran¬
tiam. in quahic sc̃s emicuit. etiam ille erat p̃paratꝰ adño.
qui dicebat. Nam et si ambulẽ in medio umbre mortis ñ
timebo mala qm̃ tumecũes. & illud. Salus iustoz a do¬
nimo. et ꝓtectoreoꝵ ẽ in tempore cribulationis. Ad hãc
tolerantiam etiam ille erat p̃paratus adomino. qui et
Iustificati gͥ ex fide pacẽ habeamus ad dm̃. ꝑ dñm nr̃m

Expanded text:
eos dinumerasti, sed parcis peccatis meis: signasti quasi in saeculo delicta mea, sed curasti iniquitatem meam ? Non ergo deseruerat Dominus, quem curabat; neque opem suam abstulerat ab eo, cui purificatoria remedia, quibus clarius nitesceret, admovebat. 47. Ad hanc passionum tolerantiam, in qua hic sanctus emicuit, etiam ille erat praeparatus a Domino, qui dicebat, Nam etsi ambulem in medio umbrae mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es : et illud, Salus justorum a Domino, et protector eorum est in tempore tribulationis . Ad hanc tolerantiam etiam ille erat praeparatus a Domino, qui et Justificati igitur ex fide pacem habeamus ad Deum per Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
inus sicut oues occisionis. & in his omnibꝰ suꝑamus ꝓpt̃ eũ
qui dilexit nos. Huius tolerantiȩ fortittido unde descend̾it
bratus petrus & in illo omnis eccłia uitatis ipsius uoce discebat
dicentis. Coce sathanas postulauit ut cribraret uossic̃ triticũ.
ego autem rogam ꝓ te petre. nedeficiat fides tua. Quisquis gͥ
nos inducas intemptationẽ s libera nos amalo. Qm̃ custo¬
dit dominus animas seruorum suoꝵ demanu peccatoris¬

Expanded text:
us sicut oves occisionis: sed in his omnibus superamus, per eum qui dilexit nos . Hujus tolerantiae fortitudo unde descenderit, beatus Petrus, et in illo omnis Ecclesia, Veritatis ipsius voce discebat, dicentis, Ecce satanas postulavit ut cerneret vos velut triticum: ego autem rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua . Quisquis iginferas nos in tentationem, sed libera nos a malo . Quoniam custodit Dominus animas servorum suo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectum desursum ẽ descendens a patreluminrũ qui et insp¬
tat quebona sunt. & exequicur & consummat in nob̃. Et
buius sententiȩ soliditate omnia hostiliũ reliquiarũ machi¬
namenta confregeras. Cur ꝓfessione mutata qdđ destruxis¬
ti edificas. quod tũ ebaris impugnas: Cur uiuictissime ueri¬
tatis arce deserta. gradatim ad precipicia pelagiana decur¬
ris: Quienim definieras neq scarũ cogitationũ. neq pia¬
rum uoluntatũ. neq bonoꝵ actuũ ex nob̃ eẽ principia. s
inspiratione dĩ gr̃eq eius auxilio. bonam nob̃ cuncta gene¬
rari. & ad ꝓfectum ꝑfectionemq ꝑduci. paulopost cepistido¬
nis gr̃ȩ liberi arbittii equare conatus. ut principia que cło
assignaueras. posse bommnẽ a semetipso habere monstrares.
dicendo. quia etiam sius int̃dum motib bomo ad uirtucũ¬
ad uirtucum appetitus possit extendi. semꝑ uͦ a dño inaige

Expanded text:
Patre luminum ; qui et inspirat quae bona sunt, et exsequitur et consummat in nobis: » et hujus sententiae soliditate omnia hostilium reliquiarum machinamenta confregeras. Cur professione mutata, quod destruxisti aedificas; quod tuebaris, impugnas? cur invictissimae veritatis arce deserta gradatim ad praecipitia Pelagiana decurris? Qui enim definieras, neque sanctarum cogitationum, neque piarum voluntatum neque bonorum actuum ex nobis esse principia; sed inspiratione Dei gratiaeque ejus auxilio bona in nobis cuncta generari, et ad profectum perfectionemque perduci: paulo post coepisti donis gratiae liberi arbitrii aequare conatus; ut principia quae Deo assignaveras, posse hominem a semetipso habere monstrares, dicendo, « Quia etiam suis interdum motibus homo ad virtutum appetitus possit extendi, semper vero a Domin
Abbreviated transcription (Latin):
aliquidminus babentes ad suꝑiorẽ ordinẽ ñ ꝑueniant.
IIII St ea quȩ illicite ep̃c uł decessor ei odinauit ab eo qui suꝑ c̃emendent᷑.
U. Ut nullus ep̃c sibieligat successor̃ẽ.
liqua parte mer̾ibror. autetiam expenitentibꝰ aliquis ad
sacrumministeriũ sinacur accedere. Nec tantũ puretis pe¬
ticiones ualere populoꝵ. uecum his parere cupitis uoluntatẽ
dĩ nr̃i que nospeccare ꝓhibet deseratis. Cuius in dignatio ex
hoc grauius commouetur. quia benignitas eiusdũ fiunt
illicita. ꝑ cos qui sunt interp̃tes placationis offenditur
t autem omnia bȩe scdm quȩ scripsimus
corrigantur. p̃sentes litt̾as traiano subdiacono nr̃o
ileniente direximus. Quod si yreneus ep̃c ad ȩccłiã suã
deposico imꝓbitatis ambitu redire neglecerit. quod ei non
iudicio s humanitate p̃stabitur. remouendũ se ab ep̃alicon¬

Expanded text:
aliquid minus habentes ad superiorem ordinem non veniant. 4. Ut ea quae illicite episcopus vel decessor ejus ordinavit, ab eo qui superest emendentur. 5. Ut nullus episcopus, sibi eligat successorem. liqua parte membrorum, vel etiam ex poenitentibus aliquis ad sacrum ministerium prorsus sinatur accedere. Nec tantum putetis petitiones valere populorum, ut cum his parere cupitis, voluntatem Domini nostri quae nos peccare prohibet, deseratis, cujus indignatio ex hoc gravius commovetur, quia benignitas ejus, dum fiunt illicita per eos qui sunt interpretes placationis, offenditur. VI. Ut autem omnia secundum haec quae scripsimus corrigantur, praesentes litteras Trajano subdiacono nostro veniente direximus. Quod si Irenaeus episcopus ad Ecclesiam suam, deposito improbitatis ambitu, redire neglexerit, quod ei non judicio, sed humanitate praestabitur, removendum se ab episcopali con
Abbreviated transcription (Latin):
crederet. nisi quȩ in collocutionibus domesticis sepedefensa
funt. etiam scripta legerentur: Ita ne in omnibus hominib
intelligentiȩ caligat obcucus. & a cunctis ȩccłĩȩ filiis sp̃s scientie
& pietatis abscessit: ut ñ erubescant ingere se iudiciislegenti¬
um taminanes fabulas caminbonesta mendatia ⁊ uir
grauis doctor sapiens tieraxe magister. redde nobis cacholi¬
cam definicionẽ. quam ut in icia disputacionis tue aures
ntas mentesq cepisti. P ronuncia uerax fidem xp̃iana uoce
eccłiasticam. non solum aduum uerum etiã eogitationum
bonarũ ado cẽ principiũ. qui nobis & inicia sce uoluntatis
inspirat. & uirtucẽ atq oportunitatẽ eoꝵ quȩ recte cupimꝰ

Expanded text:
crederet, nisi quae in collocutionibus domesticis saepe defensa crederet, nisi quae in collocutionibus domesticis saepe defensa sunt, etiam scripta legerentur? Itane in omnibus hominibus intelligentiae caligat obtutus, et a cunctis Ecclesiae filiis spiritus scientiae et pietatis abscessit, ut non erubescant ingerere se judiciis legentium tam inanes fabulas, tam inhonesta mendacia? Vir gravis, doctor sapiens, verax magister, redde nobis catholicam definitionem, qua inter initia disputationis tuae aures nostras mentesque cepisti. Pronuntiaveras fidem christiana voce ecclesiasticam, « Non solum actuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principium: qui nobis et initia sanctae voluntatis i
Abbreviated transcription (Latin):
one faffultus. multiplices illas atq tota inmici cruceli¬
tate quesitas temptationũ moles & exicia ꝑtalisset. qͦm̾
nonillam calumniosã diabolusquã prus emiserat uoce
aduersus eumiusttus iterasset: numquidtob gratisco
lit d̃m: nonne tu uallasti eum. & uniuet sam stibstantã
eius ꝑcuruitũ: s aufer. manũ itrã. hoc ẽ sine eũ susiecũ
uiribus decertare. nisi infaciẽ tuã benedixent cͥ. S cura
nullamhunscemodi querimoniã calumpiiosus hostis ꝑͦ
conflictũ andeat iterare. ñ dei s illus se uictũ uiribꝰ ꝯficet᷑.
licetenam gr̃a deinon in tocũ illi defunsse credenda sit. qus
resistendi nouerat habere uirtucẽ: non eũ ab illiusim¬
pugnatione sicꝓtegens. ut nullũ uirtuti humane it¬
iinqueret locum. s hoc tantum ꝓcurans. neuiolentisi¬
inus immnicus animam eiꝰ amentẽ faciens & inpocen
sensu. imparieum acq iniquo certaminis pondere

Expanded text:
ultiplices illas ac tota inimici crudeliultiplices illas ac tota inimici crudelitate quaesitas temptationum moles et exitia pertulisset, quomodo non illam calumniosam diabolus quam prius emiserat uocem aduersus eum iustius iterasset: numquid gratis Iob colit deum? nonne tu uallasti eum et uniuersam substantiam eius per circuitum.? sed aufer manum tuam, id est sine eum suis mecum uiribus decertare, nisi in faciem tuam benedixerit tibi. sed oum nullam huiuscemodi querimoniam calumniosus hostis post conflictum audeat iterare, non dei, sed illius se euictum uiribus confitetur: licet etiam gratia dei non in totum illi defuisse credenda sit, quaeresistendi nouerat habere uirtutem, non eum ab illius inpugnatione sic protegens, ut nullum uirtuti humanae relinqueret locum, sed hoc tantum procurans, ne uiolentissimus inimicus animam eius amentem faciens et inpotem sensu inpari eum atque iniquo certaminis pondere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ grãm. addit quedam ꝑplera atq confusa. ad ugorem
uberi arbitri demonstrandũ. & de his que iamdonatis
sibi uiribus facit. uult illa munire. quȩ ei naturalit̃ eẽ
definit. ut quodest ꝑ adiutoriũ di ꝑfecisse. hoc sit ex arbittii
lib̾tate cepisse. Uerum hec ut tolerabilia transeamus. qua
& nos ideo liberum arbitriũ dicimus. bonȩ uoluntatis
affectum fideiq principiũ oꝑante gr̃a concepisse. ut ꝑhe
quȩ illi nullo merito p̃eunte donata sunt. ea que oꝑataro
sunt ꝓmissa mereat᷑. abillosemꝑ petens posse aliquid boni
facere. quiait. Sine ne nicħ potestis facere. Hisitaq p̃ter¬
missis id quõ descĩ iob passionibꝰ posuit retractemus.
Aitenim. Quid etiam in iob ꝓbatissimo athlecasuo. cĩl
eum diabolus expetisset ad singularecertamen. dunã
leginus ꝓuidisse iusticiam: Si enim contra inimicam
non fua uirtute. s dei soliuis fuisset grã ꝓcegence congressus.
& absq ullauirture patientiȩ suȩ diuma tancũ opitulati

Expanded text:
 gratiam; addidit quaedam perplexa atque confusa, ad vigorem liberi arbitrii demonstrandum; et de his quae jam donatis sibi viribus facit, vult illa munire quae ei naturaliter inesse definit; ut quod est per adjutorium Dei perfecisse, hoc sit ex arbitrii libertate coepisse. Verum haec ut tolerabilia transeamus; quia et nos ideo liberum arbitrium dicimus, bonae voluntatis affectum fideique principium operante gratia concepisse, ut per haec quae illi nullo merito praeeunte donata sunt, ea quae operaturo sunt promissa mereatur; ab illo semper petens posse aliquid boni facere, qui ait, Sine me nihil potestis facere : his itaque praetermissis, id quod de sancti Job passionibus posuit, retractemus. Ait enim: « Quod etiam in Job probatissimo athleta suo, cum eum dilegimus providisse justitiam. Si enim contra inimicum non sua virtute, sed Dei solius fuisset gratia protegente congressus, et, absque ulla virtute patie
Abbreviated transcription (Latin):
ło. quia in natura bominis hic salutis eẽt affectꝰ. paulopꝰ ait.
Non quodnos dilexerimus dm̃. s qm̃ipse dilecit nos. litetũ
Nos diligamus dm̃. quia prior dilexit nos. Agnoscat gͦ
humana egestas. quod si hoc dequibꝰ libet bonis recte dicittr.
multo rectius fibi dici ddeeo. sine quo bona cuncta non ꝓsunt.
Ntuidenum habes quodñ accepisti. Si aũt accepisti quid
gloriaris quasi ñ accepis: Post bȩc cum cantũ hominitri

Expanded text:
Deo, quia in natura hominis hic satus esset affectus, paulo post ait, Deo, quia in natura hominis hic satus esset affectus, paulo post ait, Non quod nos dilexerimus Deum, sed quoniam ipse dilexit nos : et iterum, Nos diligamus Deum, quia prior dilexit nos . Agnoscat ergo humma egestas, hoc quod de quibuslibet bonis recte dicitur, multo rectius sibi dici de eo sine quo bona cuncta non prosunt; Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis
Abbreviated transcription (Latin):
in istis grẽ amatorib factumẽ. quale illi exꝑci ft̾ qui dice¬
bant. nonne cor nr̃m erat ardens. eum essemus cũillo
in uia & aꝑiret nobis scripturas. Sednec illud meisdem
actum est. quod in liddia cyuitatis thyatẏrenoꝵ purpura
tenditur credidisse. Cuius in quit cor aꝑuit ds̃. ut intende¬
ret his quȩ apaulo dicebantur. Ꝙ tanta ẽ scđ̃m istũ lib̾i
arbitrii incolumnitas & facultas. ut caritacẽ que inomni¬
um arce uirtutumẽ. non ex dĩ munere s exsola babeant
uoluntate. Quid gͦ in anima ascio edificatore reparatur.
aut qua largitate grẽ fiet ornatior. si illa sunteiꝓpria. sine
seuissimoꝵ supplicioꝵ ꝓdessetolerantiam. un de habeat᷑
ipsa caritas non tacet. Qm̃ caritas in quit dĩ diffusaẽ in
ẽẽ participes. Rm̃i inquit diligamus nos inuicẽ. quia dilce¬
tio ex deo est. E nepossimus opinari ido dilectionẽ dictã ex

Expanded text:
in istius gratiae amatoribus factum est, quale illi experti sunt, qui dicein istius gratiae amatoribus factum est, quale illi experti sunt, qui dicebant, Nonne cor nostrum erat ardens, cum essemus cum illo in via, et aperiret nobis Scripturas ? Sed nec illud in eisdem actum est, quod de Lydia, civitatis Thyatirorum purpurartenditur credidisse: Cujus, inquit, cor aperuit Deus, ut intenderet his quae a Paulo dicebantur ? Et tanta est secundum istum liberi arbitrii incolumitas et facultas, ut charitatem, quae in omnium arce virtutum est, non ex Dei munere, sed ex sola habeant voluntate? Quid ergo in anima a suo aedificatore reparatur ; aut qua largitate gratiae fiet ornatior, si illa sunt ei propria, sine saevissimorum suppliciorum prodesse tolerantiam ; unde habeatur ipsa charitas non tacet: Quoniam charitas, inquit, Dei diffusa est in esse participes. Charissimi, inquit, diligamus nos invicem, quia dilectio ex Deo est . Et ne possemus opinari ideo dilectionem dictam ex
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑarbitriũ. ex aliqua parce non constat. Siquidẽ multa
milia infantiũ mn regnũ dei assumptoꝵ. aut a regnodĩ extra¬
neoꝵ. sineullius suę uoluntatis arbitrio grãm dĩ aut acci¬
piant aut amitant. multiq excordes ad omnia ꝓrsus ⁊ fa¬
cu. ꝑ sacramentum regenerationis. ab ȩt̃nȩ mortis uincu¬
lis eruantur. Accipiamus tamen ita hoc dictum. ut ad eos
ꝓprie ꝑtineat bȩc definitio. qui uti possunt libera uoluntade.
Itane libera ẽ ista libertas. ut tantũ ex se habeat fastidii. ut
negligat grãm ãei: tantam ex sehabeat delectationis ut di¬
ligat: Ita ne uetuste illum infidelitatis glacialẽ rigorẽ.
nullus meridiam caloris sp̃s relaxauit. & torpor mentis obstric¬
tȩ de suo algore concaluit: & dicente dño. ignẽ uenimittere
int̾ram. nulla ad corfrigidũ scintilla ꝑtienit: & cmis morta¬
us exsemetipso in flammam caritatis exarsit. Nichiltale

Expanded text:
iberum arbitrium, » ex aliqua parte non constat: siquidem multa iberum arbitrium, » ex aliqua parte non constat: siquidem multa millia infantium in regnum Dei assumptorum, aut a regno Dei extraneorum, sine ullius suae voluntatis arbitrio gratiam Dei aut accipiant, aut amittant; multique excordes ad omnia prorsus et fatui, per Sacramentum regenerationis ab aeternae mortis vinculis eruantur. Accipiamus tamen ita hoc dictum, ut ad eos proprie pertineat haec definitio, qui uti possunt libera voluntate. Itane libera est ista libertas, ut tantum ex se habeat fastidii, ut negligat gratiam Dei: tantum ex se habeat delectationis, ut diligat? Itane illum vetustae infidelitatis glacialem rigorem nullus meridiani caloris spiritus relaxavit, et torpor mentis obstrictae de suo algore concaluit; et dicente Domino, Ignem veni mittere in terram , nulla ad cor frigidum scintilla pervenit, et cinis mortuus ex semetipso in flammam charitatis exarsit? Nihil tale
Abbreviated transcription (Latin):
saluos facere credentes. Quid illa scientiȩ sapientiȩq p̃sumptio ma¬
gis ineptum censeat: magisq ridendum. nisi sp̃c d̃i asꝑnationẽ
subegerit suꝑboꝵ: rationesq illas quȩ ignote uericati canina
facundia reptignabant. gr̃ȩ suȩ uirtuce destruaerit. ut sem̃
uerbi p̃sulcati cordis terra concipiat. & d̾ignos et̃ nis horreisfruc¬
dus dei agricultura ꝓducat: Postilludantẽ nullius aucborita¬
tis destimomiũ quod disputationisuȩ delibello pastoris inseru¬
it. ex quo ostendere uoluit int̃boni anglĩrmali contrarias
suasiones. ita omnẽ naturali uidicio hominẽ & ꝓpriediscre¬
tionis eẽ cominissum. ut ei non plus a dõ p̃sicdii quam adiabo¬
lo sit ꝑiculi. addiddit definitionis suȩ regulam dicens. & icciroo¬
manet inbomine liberum semꝑ arbitriũ qđ̃ grãm dĩ possit¬
uel negligere uelamare.¬

Expanded text:
salvos facere credentes ? Quid illa scientiae sapientiaeque praesumptio masalvos facere credentes ? Quid illa scientiae sapientiaeque praesumptio magis ineptum esse censeat, magisque ridendum, nisi Spiritus Dei aspernationem subegerit superborum, rationesque illas, quae ignotae veritati canina facundia repugnabant, gratiae suae virtute destruxerit; ut semen verbi praesulcata cordis terra concipiat, et dignos aeternis horreis fructus Dei agri cultura producat? 42. Post illud autem nullius auctoritatis testimonium, quod disputationi suae de libello Pastoris inseruit, ex quo ostendere voluit, inter boni et mali angeli contrarias suasiones, ita omnem hominem naturali judicio et propriae discretioni esse commissum, ut ei non plus a Deo praesidii, quam a diabolo sit periculi; addidit definitioni suae regulam, dicens, « manet in homine liberum semper arbitrium, quod gratiam dei possitvel neglegere uel amare.
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo ominia quȩ ad uitã ⁊ pietacẽ ꝑtinent. ñ ꝑ naturã que uici¬
ata est babemus: s ꝑ gr̃am qua natura reꝑat᷑ accepimus. Nec
iaco estimare aebemus in nacuralibus hesauris. principia eẽ
uirtucũ. quia multa laudabilia reꝑiunt᷑. etiam in ingenus
impioꝵ: quȩ ex natura quidem ꝓdeunt. sed qm̃ ab eo qui natu¬
ram condidit recesserunt. uirtutes eẽ non possunt. Quod enĩ
uero illuminacũ ẽ lumine lumenẽ. Et quodeodẽ caret lu¬
mine nox ẽ. quia sapientia huius mundi. stulticra ẽ apud
dm̃. Aesic uiciũ ẽ quod putatur eẽ uirtus. quando quidem
stulticia ẽ quod putatur ẽẽ sapientia. Quando aũt fieri po¬
test ut qui in naturaliũ uirtucũ seminibꝰ quȩ iste magnifi¬
cat głantur. ipsas uirtutes suas ei doctrinȩ subiciant ꝓuehen¬
das. quȩ dicit. siquis uidetur int̃ uos eẽ sapiens. stult᷑ fiat
dus ꝑ sapientiam dm̃. placuit dõ ꝑstulticiam p̃dicationis

Expanded text:
Ergo omnia quae ad vitam et pietatem pertinent, non per naturam, quae vitiata est, habemus; sed per gratiam, qua natura reparatur, accepimus. Nec ideo aestimare debemus, in naturalibus thesauris principia esse virtutum, quia multa laudabilia reperiuntur etiam in ingeniis impiorum: quae ex natura quidem prodeunt, sed quoniam ab eo qui naturam condidit recesserunt, virtutes esse non possunt. Quod enim vero illuminatum est lumine, lumen est, et quod eodem  nox est. Quia sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Ac sic vitium est quod putatur esse virtus, quandoquidem stultitia est quod putatur esse sapientia. Quando autem fieri potest, ut qui in naturalium virtutum seminibus, quae iste magnificat, gloriantur, ipsas virtutes suas ei doctrinae subjiciant provehendas, quae dicit, Si quis videtur inter vos sapiens esse, stultus fiat, dus per sapientiam Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis
Abbreviated transcription (Latin):
militatem suꝑbia destruxit. continentiam concupiscentia
elisit. infidelitas rapuit fidem. captiuitas abstulit lib̾tatẽ.
nec potuit ulla illic portio refidere uirtutũ: quotanta irru¬
perat curina uicioꝵ. Nemo enim potest duobus dominis ser¬
uire: & qui facit peccatum.seruus ẽ peccati. E aquo quis
suꝑatus ẽ. ei et seruus adãictusẽ. Nemo autẽ seruit nsi

Expanded text:
militatem superbia destruxit, continentiam concupiscentia militatem superbia destruxit, continentiam concupiscentia elisit, infidelitas rapuit fidem, captivitas abstulit libertatem: nec potuit ulla illic portio residere virtutum, quo tanta irruperat turba vitiorum. Nemo enim potest duobus dominis servire : et, Qui facit peccatum, servus est peccati : et, A quo quis superatus est ei et servus
Abbreviated transcription (Latin):
atunt dicens. & quomodo stabit illa dommi post p̃uarica¬
uonẽ prim hominis lata sentia. ecceadam factus ẽ sicut
unus exnobis sciens bonũ & malum: quasi drabolus ade
uera ꝓmiserit. & adam cransgrediendo mandatũdĩ. ꝓfe¬
cerit insimilitudinẽ dei. et hoc faisse collatũ qđ ꝓnunci¬
auerit ds̃. cuminbis uerbis significatũsit. pottus quia
ñ fuerit assecutas. qui supbieͤ a gressu s uiã qã habetat
amisit. dum quod ñ acceꝑat concupiuit. Nonminus
autem in ipsa huius sensus conclusione peccatum ẽ dũ
dicitur. Concepit gͦ adam post p̃uaricationẽ quam non
habuerat scientiam mali: boni uͦ quam habuerat scientiã
non amisit. Scientiam boui adam cunchabebant. qͣndo
bonum.sanctumq mandatum dĩ fideli corde seruabat.
& eratiustus manens in imagine creatoris sui. legisq eius
non obliuiscens. Post quam autẽ sebocimaginẽ & templũ
dei decepcori suo uendidit. amisit boniscientiã qr ꝑdidit
bonam conscientiam. Iusticiamenim iniquitas depulit.hu¬

Expanded text:
t. Et quomodo stabit illa Domini post praevaricationem primi hominis lata sententia: Ecce Adam factus est sicut unus ex nobis, sciens bonum et mvera promiserit, et Adam transgrediendo mandatum Dei profecerit in similitudinem Dei, et hoc ei fuisse collatum pronuntiaverit Deus: cum in his verbis significatum sit potius quid non fuerit assecutus, qui superbiae ingressus viam, quod habebat amisit, dum quod non acceperat concupivit. Non minus autem in ipsa hujus sensus conclusione peccatum est, dum dicitur: Concepit ergo Adam post praevaricationem, quam non habuerat, scientiam mali; boni vero, quam acceperat, scientiam non amisit. Scientiam boni Adam tunc habebat, quando bonum sanctumque mandatum Dei fideli corde servabat, et erat justus manens in imagine Creatoris sui, legisque ejus non obliviscens. Postquam autem se, hoc est imaginem et templum Dei, deceptori suo vendidit, perdidit boni scientiam, quia perdidit bonam conscientiam. Justitiam enim iniquitas depulit, hu
Abbreviated transcription (Latin):
Manensenim liberũ arbitriũ quod imnicuiq cũ ipso homine
d̾s condidit. auanitatib ⁊ cupiditatibꝰ sinis inquas neglec¬
ta legedei defluit. ñ aseipsos: acreatore mutatur. Ut quic¬
quid in eo inmelius reficitur. nec smne illo sit qui sanat᷑. nec ñ
ab illo sit qui medetur: cuius sumus noua creatura nouũq
ut m illis ambulemus. Nunciam uideamus. quo dispu¬
tantis ꝓgrediatur intentio. Dubitari gͦ inquit ñ potest mes

Expanded text:
Manens enim liberum arbitrium, quod utique cum ipso homine Manens enim liberum arbitrium, quod utique cum ipso homine Deus condidit, a vanitatibus et cupiditatibus suis, in quas neglecta Dei lege defluxit, non a se ipso, sed a Creatore mutatur; ut quidquid in eo in melius reficitur, nec sine illo sit qui sanatur, nec nisi ab illo sit qui medetur; cujus sumus nova creatura novumque UT XIII. 37. Nunc jam videamus, quo disputantis progrediatur intentio: « Dubitari ergo, » inquit, « non potest, ines
Abbreviated transcription (Latin):
romana eloquentia & totius mundiinquisitio eirra inue¬
mendũ summũ bonũ. acerrimis studiis excellentissimis
ingeniis laborando nicbilegerint. ni ut euanescerent in
cogitationib suis. & obscuraret᷑ cor insipiens eoꝵ. qui acd
cognoscendam u̾itatẽ semet ipsis ducib utebantar. Si gͦ
quis de erumnosisuanitatib & insaniis fallacib erubes¬
cens cenebras eẽ & mortẽ. quicquid ꝓbamine & uita amplecte¬
battr intelligit. & abhis seconatur abstrahere ñ ẽ ab ipso. qͣm¬
uis non sineipsosit ista conuersio. necꝓpria uirtute ad prin¬
cipia salutis enititur. s agit hec occulta & potens gr̃a dĩ. quȩ
remotis terrenarũ opinionũ & operũ mortuoꝵ fauillis. scin¬
tillam obruti cordis eoragitat. & desidĩo ueritatis inflãmat.
ñ ut inuitũ hominẽ subigat. s ut fubiectionis cupidũ faciat
uec ut ignorantẽ trahat. s ut incelligentẽ sequentẽꝙ p̃cedat.

Expanded text:
Romana eloquentia et totius mundi inquisitio circa inveRomana eloquentia et totius mundi inquisitio circa inveniendum summum bonum, acerrimis studiis, excellentissimis ingeniis laborando nihil egerint, nisi ut evanescerent in cogitationibus suis, et obscuraretur cor insipiens eorum , qui ad cognoscendam veritatem semetipsis ducibus utebantur. Si ergo quis de aerumnosis vanitatibus et insaniis fallacibus erubescens, tenebras esse et mortem quidquid pro lumine ac vita amplectebatur intelligit, et ab his se conatur abstrahere; non est ab ipso, quamvis non sine ipso sit ista conversio; nec propria virtute ad principia salutis enititur: sed agit haec occulta et potens gratia Dei, quae remotis terrenarum opinionum et operum mortuorum favillis, torrem obruti cordis exagitat, et desiderio veritatis inflammat; non ut invitum hominem subigat, sed ut subjectionis cupidum faciat; nec ut ignorantem trahat, sed ut intelligentem sequentemque praecedat.
Abbreviated transcription (Latin):
ad fidẽ corda conuertere. quos occulto iudiciods euugłm t̃e
nolebat audire: Aut quod eccłia coitidie ꝓmimicis suis orat.
id est ꝓhis quinecdum dõ crediderunt. nũquid ñ ex spũ dĩfac̃:
quis boc dixcerit. nisi qui boc ñ facit. aut quiputat fidẽ ñeẽ
didonum: Eetam̃ quod ꝓ omnib petitur. non ꝓomnibus
obtinetur. Nec ẽ inquitas apud dm̃ quisepe postulata non
tribuat. que postulare donauit. Bonam gͥ uoluntatẽ eã scilier
qua adheretur deo. nec negandum ẽ bominis ẽẽ ꝓpriã. ⁊ con¬
fitendum est dõ inspirante conceptam. Nam cũ nemosit
bonus nisi solus ds. quale erit bonum. quod auctorẽ non
habet bonũ: Nature quippe bumane cuius creator est
ds̃. ctiam post p̃uaricationẽ manet substantia. manet for¬
ma manet uita. & sensus ⁊ ratio cetãq corꝑis atq animi
bona. que etiam malis uiciosisq ñ desunt. Sed non inbis
babet ueri boni ꝑceptionẽ. quemortalẽ uitã honestare

Expanded text:
ad fidem corda convertere, quos occulto judicio Deus Evangelium tunc nolebat audire? Aut quod Ecclesia quotidie pro inimicis suis orat, id est, pro his qui necdum Deo crediderunt, numquid non ex Spiritu Dei facit? Quis hoc dixerit, nisi qui hoc non facit, aut qui putat fidem non esse Dei donum? Et tamen quod pro omnibus petitur, non pro omnibus obtinetur. Nec est iniquitas apud Deum, qui saepe postulata non tribuit, quae postulare donavit. 36. Bonam igitur voluntatem, eam scilicet qua adhaeretur Deo, nec negandum est hominis esse propriam, et confitendum est Deo inspirante conceptam. Nam cum nemo sit bonus, nisi solus Deus ; quale erit bonum, quod auctorem non habet bonum? Naturae quippe humanae, cujus creator est Deus, etiam post praevaricationem manet substantia, manet forma, manet vita, et sensus, et ratio, caeteraque corporis atque animi bona, quae etiam malis vitiosisque non desunt: sed non in his habet veri boni perceptionem, quae mortalem vitam honestare
Abbreviated transcription (Latin):
quod quisquam ad participationem gr̃ȩ tendat inuitus. quã
asserere. quod ullus adeam ñ spũdĩ uemiat incitat᷑. Cito gͦ bie
disputator p̃misse diffinitionis oblicas ẽ. cito a sentencia sua
instabili leuitate. discessit. Diaxcerat enim regularit̃. nonsolũ
actuum uerum etiam cogitationũbonarũ a dõẽe pͥncipiũ
& ne hoc de doctrina extrinsecus adhibita deberet intelligi.
tugilant᷑ addiderat. Qui nobis ⁊ inicia scẽ uoluntatis aspi¬
rat.⁊ uircutẽ acq oportanitatẽ eoꝵ que recte cupimus
tribuit ꝑagendi. Ome enin datumbonũ & ontne donũ desur¬

Expanded text:
quod quisquam ad participationem gratiae tendat invitus, quam quod quisquam ad participationem gratiae tendat invitus, quam asserere quod ullus ad eam non Spiritu Dei veniat incitatus. 7. Cito ergo hic disputator praemissae definitionis oblitus est, cito a sententia sua instabili levitate dissensit. Dixerat enim regulariter, Non solum actuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principium. Et ne hoc de doctrina extrinsecus adhibita deberet intelligi, vigilanter addiderat: Qui nobis et initia sanctae voluntatis inspirat, et virtutem atque opportunitatem eorum quae recte cupimus, tribuit