comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ merces erit ut eugłizans sine sumptu
ponã eugłm. ut ñ abutar potestate mea
in engłio: Continuoq subuucit quod
paulo ante cõmemoraui. Cũ enim liber
sim ex omib. om̃iũ me seruũ feci. ut plu¬
res lucrifacerem. Et sicut in om̃ib

Expanded text:
 merces erit? ut euangelizans sine sumptu ponam euangelium, ut non abutar potestate mea in euangelio. continuoque subiungit quod paulo ante commemoraui: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucrifacerem. item alio
Abbreviated transcription (Latin):
in qͥt immundi essent. nc̃ autẽ sci st̾.si
ad lucrandos coniuges & filios ap̃o eta
exemplis quȩ iam. ꝓuenerant uidet̃ hor¬
tatus: curg̾ ñ expediat etiã infidelis cor
uiges dimitu. a fidelib. causa cuidetor
exp̃ssa est. Non eñ ꝓpter unculũ cũ taliꝰ
xp̃o recedi ab infidelib coniugib aps
uetat. Multa sunt autẽ facienda ñu
bente. lege. s libera caritate. & ea sunt in
nr̃is officiis gratiora. quȩ cũ liceret nobu
etiã ñ impendere. tam̃ causa dilectionis
impendimꝰ. Unde pͥor ipse dñs cum se
tributũ ñ debere monstrasset. soluit tam̃
ne scan dalizaret eos quib ad ȩt̾nam sa¬
lutẽ gerens hominẽ consulebat. iam ũ
apls quẽ admodũ ista cõm̃det. ciꝰ uerba
testant᷑ ubi dicit. cũ enĩ liber sim ex om̃ib¬
om̃iũ seruũ me feci ut plures lucrifacer̃t
cũ paulo suꝑiꝰ dixisset. Nunqͥd ñ habemꝰ
licentiam manducandi & bibendi: Nun¬

Expanded text:
inquit, immundi essent; nunc autem sancti sunt . Sic inquit, immundi essent; nunc autem sancti sunt . Sic ad lucrandos conjuges et filios Christo, etiam exemplis quae jam provenerant, videtur hortatus. Cur eiuges dimitti a fidelibus, causa euidenter expressa est. non enim propter uinculum cum talibus ur in Christo, recedi ab infidelibus coniugibus apostolus uetat. Multa sunt autem facienda non iubente lege, sed libera caritate; et ea sunt in nostris officiis gratiora, quae cum liceret nobis etiam non inpendere, tamen causa dilectionis inpendimus. unde prior ipse dominus, cum se tributum non debere monstrasset, soluit tamen, ne scandalizaret eos, quibus ad aeternam salutem gerens hominem consulebat. iam uero apostolus quemadmodum ista commendet, eius uerba testantur, ubi dicit: cum enim liber sim ex omnibomnium me servum feci, ut plures lucrifacerem ; cum paulo superius dixisset: Nunquid non habemus licentiam manducandi et bibendi? Nun
Abbreviated transcription (Latin):
Isti gͦ qui dicunt ñ estis fr̃s nr̃i. paganos
nos dicunt. Idõ enĩ & rebaptizare nos uo¬
lunt. dicentes nos ñ habere qd̃ dant. Un¬
de consequens est error ipsoꝵ ut negent
nos frẽs suos cẽ. S qͣre nobis dixit ꝓpħa
uos dicite illis fr̃s nr̃i estis. insi quia nos
in eis agnoscimꝰ. qd̾ ñ repetimꝰ: Illigͦ ñ
noscendo ñ ipsoꝵ dicimꝰ eis fr̃s nr̃i estis.
Inde enim scis mulier. si uirũ saluũ
facies. Aut unde scis uir. si mulie¬
rem saluam facies: Nisi unicuiq sicut
diuisit dñs. Unũ quẽq sicut uocauit ds̃:
eddit etiã rationẽ cur ficri ñ expedi¬
at qmuis liceat. Qͥd enĩ scis inquit
mulier si uirũ saluũ facies. aut unde scis
uir. si uxorem saluã facies: Cũ enĩ suꝑiꝰ
dixisset scĩficatus est enĩ uir infidelis in
uxore. & scificata est mulier infidelis in
frẽ: hoc est in xp̃iano. alioqͥn filii ur̃i

Expanded text:
Isti ergo qui dicunt, Non estis fratres nostri, paganos Isti ergo qui dicunt, Non estis fratres nostri, paganos nos dicunt. Ideo enim et rebaptizare nos volunt, dicentes nos non habere quod dant. Unde consequens est error ipsorum, ut negent nos fratres suos esse. Sed quare nobis dixit propheta: Vos dicite illis, Fratres nostri estis: nisi quia nos in eis agnoscimus quod non repetimus? Illi ergo non noscendo nostrum, dicimus eis: Fratres nostri estis. nde enim scis, mulier, si uirum saluum facies? aut unde scis, uir, si mulierem saluam facies? nisi unicuique sicut diuisit dominus, unumquemque sicut uocauit deus, eddit etiam rationem cur fieri non expediat, quamvis liceat. Quid enim scis, inquit, mulier, si virum salvum facies? aut unde scis, vir, si uxorem salvam facies? Cum etiam superius dixisset, Sanctificatus est enim vir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre, hoc est, in christiano: alioquin filii vestri,
Abbreviated transcription (Latin):
infidelis inqͥt discedit. discedat.
Non enĩ est seruituti subiectus fr̃ aut so¬
ror in huiꝰ modi. id est si infidelis nolue¬
rit ẽe cũ coniuge fideli. Hic agnoscat
fidelis suã libertatẽ. ne ita se subiectũ
putet seruituti. ut ipsam dimitat fidẽ.
ne conuigẽ amittat infidelem. Ex tra¬
biscũ caput confitentes & a corpore
esse desinent fr̃s nr̃i: si destiterint dicere
pater nr̃. Dixit de quib dã ꝓpħa. His
qui dicunt uobis ñ estis fr̃s nr̃i: dicite
fr̃s nr̃i estis. Circũspicite de qͥb hoc di-¬
cere potuerit: nunqͥd de paganis. Non.
te apłm & uidete. quia fr̃s qndo dicit
apłs sine aliquo additam̃to. ñ uult in-¬
telligi nisi xp̃ianos. Non est autẽ subie¬
ctus inqͥt fr̃ aut soror in huiꝰmodi. Cñ
diceret de coniugio: frẽm & sororem
Tu autẽ qui iudicas frẽm tuũ. aut tu qͥd
spernis frẽm tuũ: Et alio loco. Uos inqͥt
iniquitatẽ facitis & fraudatis. & hoc fr̃ĩb

Expanded text:
infidelis, inquit, discedit, discedat; non est enim seruituti subiectus frater aut soror in huius modi, id est si infidelis noluerit esse cum coniuge fideli, hic agnoscat fidelis suam libertatem, ne ita se subiectum deputet seruituti, ut ipsam dimittat fidem, ne coniugem amittat infidelem. biscum caput confitentes et a corpore esse desinent fratres nostri, si desierint dicere, Pater noster . Dixit de quibusdam propheta: His qui dicunt vobis, Non estis fratres nostri; dicite, Fratres nostri estis . Circumspicite de quibus hoc dicere potuerit: numquid de Paganis? Non, te Apostolum, et videte quia fratres quando dicit Apostolus sine aliquo additamento, non vult intelligi nisi Christianos: Non est autem subjectus, inquit, frater aut soror in hujusmodi : cum diceret de conjugio, fratrem et sororem Tu autem quid judicas fratrem tuum, aut tu quid spernis fratrem tuum ? Et alio loco, Vos, inquit, iniquitatem facitis et fraudatis, et hoc fratribus .
Abbreviated transcription (Latin):
ubi sis. quid egeris uide. qͣre patiaris ui¬
de. & ibi uides quid patiaris. Ius & in ui-¬
ria. contraria sunt. lus enim est qd̾ iustũ
est. Neq enim qͣd̾ ius dicitur. ius est. Qͥd
si aliquis condat uis iniquũ: Nec ius
dicendum est. si iniustũ est. Illud gͦ ue¬
rum ius. qd̾ etiã iustũ est. Uide quid
feceris. ñ quid patiaris. Si ius fecisti:
iniuriam pateris. Si iniuriam fecisti.

Expanded text:
ubi sis, quid egeris vide, quare patiaris viubi sis, quid egeris vide, quare patiaris vide; et ibi vides quid patiaris. Jus et injuria contraria sunt. Jus enim est quod justum est. Neque enim omne quod jus dicitur, jus est. Quid si aliquis condat jus iniquum? Nec jus dicendum est, si injustum est. Illud ergo verum jus, quod etiam justum est. Vide quid feceris, non quid patiaris. Si jus fecisti, injuriam pateris: si injuriam fecisti,
Abbreviated transcription (Latin):
ens om̃s iniuriosos. Si gͦ fauebit inu¬
riam accipientib. & puniet iniuriosos:
uide mͦ de quoꝵ numero ẽẽ uis. Uide.
attende. utrũ in eis uelis ẽẽ qui iniuriã
accipiunt: an in eis qui iniuriã faciuis.
Statim enĩ ad te ꝓcedit uox apłica. & di¬
cit tibi. Iam quidẽ om̃ino delictum est.
quia iudicia habetis uobiscum. Quare
ñ inuiriam patimini:
Corripit homines. quia ñ patiunt᷑ in iu¬
riam. ñ ut patiaris molestiam te horta¬
tur. s ut patiaris iniuriam. Non enm
molestia iniuria est. Quicqͥd enĩ iure pa¬
teris: ñ est iniuria: ne forte diceres. &
ego inter iniuriam passos numeror. Nã
illud in illo loco & illud alia causa passus
sum. Uide si iniuriam passus es. Latro-¬
nes multa patiuntur. s ñ iniuria. Scele¬
rati. malefici. effractores. adulteri. cor¬
ruptores. om̃s patiunt᷑ multa mala: s
nulla est inuria. Aluid est pati inuriã.
aliud pati tribulationẽ. aut penã. aut
molestiam. aut suppliciũ. Considera

Expanded text:
iosos. Si ergo favebit injuriam accipientibus et puniet injuriosos, vide modo de quorum numero esse vis. Vide, attende utrum in eis velis esse, qui injuriam accipiunt, an in eis qui injuriam faciunt. Statim enim ad te procedit vox apostolica, et dicit tibi, «Jam quidem omnino delictum est, quia judicia habetis vobiscum. Quare juriam patimini» ? Corripit homines, quia non patiuntur injuriam. Non ut patiaris molestiam te hortatur, sed ut patiaris injuriam: non enim omnis molestia injuria est. Quidquid enim jure pateris, non est injuria. Ne forte diceres: Et ego inter injuriam passos numeror; nam illud in illo loco, et illud causa illa passus sum. Vide si injuriam passus es. Latrones multa patiuntur, sed non injuriam: scelerati, malefici, effractores, adulteri, corruptores, omnes patiuntur multa mala, sed nulla est injuria. Aliud est pati injuriam; aliud pati tribulationem, aut poenam, aut molestiam, aut supplicium. Considera
Abbreviated transcription (Latin):
frc̃m suũ diuudicare. s fr̃ cum fr̃ẽ uidi¬
tio contendit. & hoc apud infideles.
Dapientes gͦ qui in locis consistebant fide¬
lisiurrebant. taliũ negocioꝵ examina¬
dris esse uoluit. Unde nusqm de illo
sptum est qd̾ aliqnͣdo talib uacauit.
quib nos excusare ñ possumꝰ. etiã si con
amptibiles sumꝰ: quia & nos collocari uo
si sapientes defuissent. potiꝰ qm ut
sgotia xp̃ianoꝵ deferrentur in forum.¬
hl ous⁊ Quẽ tam̃ laborem ñ si
donsolatione dm̃ suscepimꝰ ꝓ spe uitę
seine. ut sructũ feram cũ patintia.
Serui enĩ sumꝰ eccłiȩ eius & maxime infir¬
miorib m̃bris. qualia libet in eodem
corpore m̃bra sumus. Quare non

Expanded text:
fratrem suum iudicare? sed frater cum fratre iufratrem suum iudicare? sed frater cum fratre iudicatur, et hoc apud infideles? sapientes ergo qui in locis consistebant fidediscurrebant, talium negotiorum examinatores esse uoluit. unde numquam de illo scriptum est, quod aliquando talibus uacuit, a quibus nos excusare non possumus, etiamsi contemptibiles simus; quia et hos collocari voluit, si sapientes defuissent, potius quam ut negotia Christianorum deferrentur in forum. Quem tamen laborem non sine consolatione domini suscipimus pro spe uitae aeternae, ut fructum feramus cum tolerantia. serui enim sumus eius ecclesiae et maxime infirmioribus membris, qualialibet in eodem corpore membra simus. omitto
Abbreviated transcription (Latin):
quo ñ solum cos a quib iudicandi sui
as grat colluctatio etiã cum ab hominib
udicari uiderentur. nec separaret eos a¬
xp̃o tribulatio. angustia. fames. nudi¬
dico testem inuoco suꝑ animã meã.
qͣm qnͣtũ ad meũ quidẽ attinet cõmodũ.
multo mallem ꝑ singulos dies certis horis
re. ad legendũ. & orandum. aut aliqͥd de
diuinis litt̾is agendũ liberas. qm tumul¬
mosissimas ꝑplexitates causarũ alienarũ
pati de negotiis scłarib. uł iudicando
dirimendis. uł int̾ueniendo p̃cidendis:
Quib nos molestiis idem afficit apls. nec
utiq suo. s eius qui ꝑ eum loquebatur
arbitrio. quas tam̃ ipsum ꝑpessum fuisse
ñ legimꝰ. Alit̾ enuim se habebat. apłatus
cius discursꝰ. Nec dixit scłaria gͥ iudicia
si habueritis ad nos deferte. aut nos con¬
stituite ad iudicandum. s eos qui contẽp¬
ubiles sunt in ecclia hos inquit collocate.
Iducretundiam uobis dico. Sic ñ est in¬
ar uos quisqͣm saplens qui possit inter

Expanded text:
quo non solum eos a quibus judicati sunt, eis erat colluctatio, etiam cum ab hominibus judicari viderentur. Non separet a Christo tribulatio, angustia, fames, nudidico, testem inuoco super animam meam, quoniam, quantum ad meum adtinet commodum, multo mallem per singulos dies certis horis,re ad legendum et orandum aut aliquid de diuinis litteris agendum liberas, quam. tumultuosissimas perplexitates causarum alienarum pati de negotiis saecularibus uel iudicando dirimendis uel interueniendo praecidendis: quibus nos molestiis idem adfixit apostolus non utique suo, sed eius qui per eum loquebatur arbitrio, quas tamen ipsum perpessum fuisse non legimus. aliter enim se habebant apostolatus eius discursus. nec dixit: saecularia igitur iudicia si habueritis, ad nos deferte aut nos constituite ad iudicandum, sed eos, qui contemptibiles sunt in ecclesia, hos, inquit, collocate? ad reuerentiam uobis dico. sic non est inter uos quisquam sapiens, qui possit inter
Abbreviated transcription (Latin):
tes & ñ regnantes. oportet tam̃ ut in uno
regno sint: ne in hostiũ aut alienoꝵ nu¬
mero deputentur. Om̃s enĩ romani. reg¬
nũ romanũ possident. qmuis ñ om̃s in
co regnent. s cet̾is regnantib pareant:
Non enim ait apls qui talia agunt ñ reg¬
nabunt cum dõ. s regnum dĩ ñ posside¬
bunt. Qd̃ etiam de carne & sanguine di-¬
ctum est. caro & sanguis regnum dĩ ñ
possidebunt. quia corruptibile hoc in¬
duet incorruptionẽ. & mortale hoc in¬
duet immortalitatẽ. Utinã ñ caro &
sanguis. s ex animali corpore spũalis

Expanded text:
tes et non regnantes; oportet tamen ut in uno tes et non regnantes; oportet tamen ut in uno regno sint omnes, ne in hostium aut alienorum numero deputentur. Omnes enim Romani Romanum regnum possident; quamvis non omnes in eo regnent, sed caeteris regnantibus pareant. Non autem ait Apostolus, Qui talia agunt, non regnabunt cum Deo; sed regnum Dei non possidebunt. Quod etiam de carne et sanguine dictum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt: quia corruptibile hoc induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem ; ut jam non caro et san
Abbreviated transcription (Latin):
t illud quale est in quo sibi blandi¬
untur. qui sua se uanitate. seducinii.
Per seuerantes enĩ in maliciis atq luxuriis
sius. cũ audiunt apłm dicentem. qm̃ qͥ
talia agunt regnũ dĩ ñ possidebunt. au¬
dent sibi p̃ter regnũ dĩ salutem quã desi¬
derant polliceri. atq inter se loquuntur
dũ recusant agere penitentiã ꝓ peccatis
suis. & ꝑditos mores aliqͣndo in meliꝰ cõ¬
mutare. Regnare nolo. sufficit mͥ saluũ
esse. In quo pͥmũ eos fallit. quia eoꝵ nec
Qͥd enim ait dñs. qm̃ abundauit iniqͥtas
refrigescet caritas multoꝵ. qui autẽ ꝑse
uerauerit usq in finẽ hic
saluus erit: Salutẽ utiq ꝓmisit ꝑseue¬
rantib in caritate. ñ in iniqͥtate. U̾bi autẽ
caritas est: oꝑa ulla mala a regno dĩ sepa¬
rantia esse ñ possunt. Om̃ĩs enim lex in
uno sermone impleta est in eo qd̾ scͥptũ est:
diliges ꝓximũ tuum tanqmͣ teipsum.
Deinde si est aliq̃ differentia inter regnan¬

Expanded text:
t illud quale est, in quo sibi blandiuntur, qui sua se vanitate seducunt? Perseverantes enim in malitiis atque luxuriis suis, cum audiunt Apostolum dicentem, Quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt: audent sibi praeter Dei regnum salutem, quam desiderant, polliceri; atque ita inter se loquuntur, dum recusant agere poenitentiam pro peccatis suis, et perditos mores aliquando in melius commutare: Regnare nolo, sufficit mihi salvum me esse. In quo primum eos fallit, quia eorum nec Quod enim ait Dominus, Quoniam abundavit iniquitas, refrigesceraverit usque in finem, hic salvus erit : salutem utique promisit perseverantibus in charitate, non in iniquitate. Ubi autem charitas est, opera illa mala a regno Dei separantia esse non possunt. Omnis enim lex in uno sermone impleta est, in eo quod scriptum est, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Deinde si est aliqua differentia inter regnan
Abbreviated transcription (Latin):
statas factos: Nescitis inquit qͥa angłos
iudicabimꝰ: Respondet gͦ turba. Quiad
te iactas iudicaturũ: Ubi sedebis: Duo¬
decim sedes dixit dñs. de duodecĩ aplis
unus cecidit. in locum ipsiꝰ sc̃s mathias
ordinatus est. Impletus est duodenariꝰ
numerꝰ sedium. Primo locũ inueni ubi
sedeas: & sic te minare iudicaturũ. Duo¬
decim gͦ sedes quid sibi uelint uideamꝰ.
Satram̃tũ est cuiꝰ dam uniu̾sitatis. quia ꝑ
totũ orbem t̾rarum futura erat ȩccl̃ia.¬
Non soligͦ illi duodecim. & apłs paulus:
s qͦtquot iudicaturi sunt. ꝓpt̾ significa¬
tionẽ uniu̾sitatis ad sedes duodecim
oriens. occidens. aquilo & meridies. Ist
quatuor partes. assidue nominantur in
tis se collecturum electos suos: ab om̃ib
gͦ istis quatuor uentis uocatur ȩccł̃ia.
Quom̾ uocatur undiq: In trinitate uo¬
catur. Non uocatur nisi in baptisino.
in nomine patris & filii & sp̃c sc̃i. Qua

Expanded text:
tas angelos? «Nescitis,» inquit, «quia angelos judicabimus» ? Responderet ergo turba: Quid te jactas judicaturum? Ubi sedebis? Duodecim sedes dixit Dominus duodecim Apostolis; unus cecidit Judas, in locum ipsius Matthias ordinatus est, impletus est duodenarius numerus sedium : primo locum inveni ubi sedeas, et sic te minare judicaturum. Duodecim ergo sedes quid sibi velint, videamus. Sacramentum est cujusdam universitatis; quia per totum orbem terrarum futura erat EcclesiaNon solum ergo illi duodecim et apostolus Paulus, sed quotquot judicaturi sunt, propter significationem universitatis, ad sedes duodecim Oriens, Occidens, Aquilo et Meridies. Istae quatuor partes assidue nominantur in tis se collecturum electos suos ; ab omnibus ergo istis quatuor ventis vocatur Ecclesia. Quomodo vocatur? Undique in Trinitate vocatur: non vocatur nisi Baptismo in nomine Patris, et Filii, et Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
uit ex seipso quisq auferat malũ ñ sic
esse intelligendum. s sic potiꝰ ut homo
malus auferatur ex hominib bonis. qd̃
fit ꝑ eccliasticam disciplinam satis greca
lingua indicat. ubi sine. ambiguitate
scͥptum est. ut intelligat᷑ hunc malum.
non hoc malum.¬

Expanded text:
Ut ex seipso quisque auferat malum , non sic esse intelligendum, sed sic potius ut homo malus auferatur ex hominibus bonis, quod fit per ecclesiasticam disciplinam, satis graeca lingua indicat, ubi sine ambiguitate scriptum est, ut intelligatur, Hunc malum, non, Hoc malum
Abbreviated transcription (Latin):
uid. qd & pascha a nobis obicit ce-¬
lebrari. ne qd̃ ita ut udei celebra-¬
mus insultat. cũ ouem magis nos ha-¬
bemiꝰ in re p̃sentis eugłii. ñ in umbra
futuri. eiusq occisionẽ cũ cotidie tum
maxime anniu̾saria sollemnitate non
uenturã p̃signemus. s factam cõmemo¬
remus: Ideo sane dies paschȩ sollemnita¬
tis nr̃e ad diem celebrationis umbraticȩ
iudeoꝵ ñ occurrit. ut & dm̃icum diem
quo xp̃c resurrexit cõplecterem᷑. Aui¬
ma uͦ qui rectȩ fidĩ xp̃iam sunt ñ in
ferm̃to uet̾is uitȩ hoc est maliciȩ. s in
ipsi fidĩ ueritate & sinceritate custoq¬
uit. ĩ septem dieb s om̃i die. qd si¬
nificatũ est numero dierũ septenano
quo cotidie om̃is uoluitur dies. Qu̾ s
aliqͣntũ laboriosum est in hoc scło qm
angusta & arta uia est quȩ ducit aSm
tam. merces tam̃ certa seruatur. Nam
ipse labor significatus est illis pycriaus
qd̾ aliqͣntulum subamara sint. Si ii¬
bremꝰ. quia illa erat uenturi ueri p̃figu¬

Expanded text:
uid? quod et pascha a nobis obicit celebrari nec quod ita ut Iudaei celebramus insultat. cum ouem magis nos habeamus in re praesentis euangelii, non in umbra futuri, eiusque occisionem cum cotidie tum maxime anniuersaria sollemnitate non uenturam praesignemus, sed factam commemoremus, ideo sane dies paschae sollemnitatis nostrae ad diem celebrationis umbraticae Iudaeorum non occurrit, ut et dominicum diem, quo Christus resurrexit, conplecteremur. azyma uero qui rectae fidei christiani sunt, non in fermento ueteris uitae, ipsius fidei ueritate et sinceritate custodiunt, non septem diebus, sed omni die: quod significatum est numero dierum septenario, quo cotidie omnis uoluitur dies. quod etsi aliquantum laboriosum est in hoc saeculo, quoniam angusta et arta uia est, quae ducit ad uitam, merces tamen certa seruatur. nam ipse labor significatus est illis picridiis, quod aliquantulum subamara sint. Penbramus: quia illa erat uenturi ueri praefigu
Abbreviated transcription (Latin):
alienȩ doctrinȩ hominib aue. ñ est di¬
cendum. Paulus autẽ apłs uehem̃tiꝰ
dicit. Si quis fr̃ nominatur inter uos
aut auarus. aut ebriosus & cęt̾a. cũ huiꝰ¬
modi ne quidẽ cibum simul sumere. &
tam̃ cum collegis feneratorib. insidio¬
sis. fraudatorib. raptorib. ñ pͥuatam
m̃sam. s dĩ altare habebat cõmune ꝙͥ¬
prianus. Quom autẽ hoc defendatur.
iam satis dictũ est
ulti xxp̃iam catholici uocantur. &
sunt adulteri. raptores. auari.
ebriosi. & quicqͥd aliud sanȩ doctrinȩ ad¬
nomine censeri uolunt. & ꝑ illam sana¬
nꝰ nolunt. Agnoscenda est em̃ paucitas
illa. quã dñs p̾cipue cõmendat. in in¬
genti atq innumerabili mulaituars
toto orbe diffusa. Quȩ tam̃ paucitda
scõꝵ atq fidelium qd sepe cõmendan

Expanded text:
alienae doctrinae hominibus haue non esse dicendum, Paulus autem apostolus uehementius dicit: si quis frater nominatur inter uos aut auarus aut ebriosus et cetera, cum eiusmodi ne quidem cibum simul sumere. et tamen cum collegis faeneratoribus insidiosis fraudatoribus raptoribus non priuatam mensam, sed dei altare habebat commune Cyprianus. quomodo autem hoc defendatur, is satis dictum estulti cbristiani catholici uocantur et sunt adulteri, raptores, auari, ebriosi et quicquid aliud sanae doctrinae adnomine censeri uolunt et per illam sanari uolunt. agnoscenda est enim paucitas illa, quam dominus praecipue commendat in ingenti atque innumerabili multitudine toto orbe diffusa: quae tamen paucitas sanctorum atque fidelium, quod saepe com
Abbreviated transcription (Latin):
putari uidiciũ habere adu̾sꝰ alte¬
rum ñ ẽẽ peccatũ. s tantũmͦ id extra çe¬
cłiam uelle iudicari. nisi secutus adiun
ita hoc excusaret. ut diceret iustũ se habe¬
re negociũ. s iniquitatẽ se pati quã uel¬
let a se iudiciaria sententia remoueri.
continuo talib cogitationib uł excusa¬
tionib occurrit atq ait. Quare ñ ma¬
gis iniquitatẽ patimini. qͣre ñ potius
fraudamini: ut ad illud redeatur qd̃ dñs
ait. Si qͥs uoluerit tunicã tuam tollere.
& iudicio tecũ contendere: dimitte ci
& palliũ. Et alio loco. Qui abstulerit
inquit tua: noli repetere. Prohibuit
itaq suos de scl̃arib reb cum aliis ha¬
bere iudiciũ. ex qua doctrina apls di-¬
cte esse delictum. Tam̃ cum sinit in gali.
talia iudicia finiri inter fr̃s frib mai¬

Expanded text:
putari judicium habere adversus alterum non esse peccatum, sed tantummodo id extra Ecclesiam velle judicari, nisi secutus adjungita hoc excusaret, ut diceret justum se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam velit a se judicum sententia removeri, continuo talibus cogitationibus vel excusationibus occurrit atque ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Ut ad illud redeatur quod Dominus ait: Si quis voluerit tunicam tuam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte illi et pallium . Et alio loco: Qui abstulerit, inquit, tua, noli repetere . Prohibuit itaque suos de saecularibus rebus cum aliis habere judicium; ex qua doctrina Apostoludicit esse delictum . Tamen cum sinit in Ecclesia talia judicia finiri inter fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
alis erat uidas. & tam̃ cum scĩs disci-¬
pulis undeci intrabat & exiebat. ad ip̃¬
sam cenã dñicam parit̾ accessit. Conũ¬
sari cum eis potuit. eos inquinare ñ
potuit. De uno pane & petrus accepit.
& uidas. Et tam̃ quȩ pars fideli cum
infideli. Petrus enim accepit ad uitã.
uidas ad mortem. Quomͦ enĩ ille odor
bonꝰ. sic ille cibꝰ bonꝰ. Sicut gͦ odor
bonꝰ. ita & cibꝰ bonus bonos inuificat.
malos mortificat. Qui enĩ manduca
tes buccellas ad indiciũ suum. Qui enĩ
manducat & bibit indigne: iudiciũ
sibi manducat & bibit. Non malũ est
qd̃ datur s bonũ malo in udicium
datur. Bene ẽẽ ñ potest male accipi¬
enti qd̾ bonum est.
Ex sermone de

Expanded text:
alis erat Judas, et tamen cum sanctis discipulis undecim intrabat et exibat. Ad ipsam coenam Dominicam pariter accessit, conversari cum eis potuit, eos inquinare non potuit. De uno pane et Petrus accepit et Judas, et tamen quae pars fideli cum infideli? Petrus enim accepit ad vitam, Judas ad mortem. Quomodo enim ille odor bonus, sic ille cibus bonus. Sicut ergo odor bonus, ita et cibus bonus, bonos vivificat, malos mortificat. Qui enim manducavtes buccellas ad judicium suum? qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . Non malum est quod datur, sed bonum male in judicium datur. Bene esse non potest male accipienti quod bonum est. » Et in sermone de
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posse cognouit: flere dulce habet. &
eum p̃cari ut etiã atq etiam misercatur
donec exuat totã miseriam. & p̃cari cũ
fiducia iam gratuito pignore salutis
accepto. ꝑ eiꝰ unicum saluatorẽ. hominis
& illuminatorẽ. hunc ita egentem & do-¬
lentem scientia ñ inflat: quia caritas edi¬
ficat. Preposuit gͦ caritatẽ scientie. Pre¬
posuit scire infirmitatẽ suam. magis
qm scire mundi męnia. fundam̃ta t̾ra¬
rum. & fastigia cęloꝵ. Et hanc appe¬
tendo scientiam: apposuit dolorem. Do¬
lorem ꝑegrinationis suȩ ex desiderio
patriȩ suȩ. & conditoris eiꝰ beati dĩ sui.

Expanded text:
non posse cognovit; flere dnon posse cognovit; flere deum precari, ut etiam atque etiam misereatur, donec exuat totam miseriam, et precari cum fiducia jam gratuito pignore salutis accepto per ejus unicum Salvatorem hominum et illuminatorem. Hunc vero ita egentem et dolentem scientia non inflat, quia charitas aedificat. Praeposuit enim scientiam scientiae; praeposuit scire infirmitatem suam, magis quam scire mundi maenia, fundamenta terrarum et fastigia coelorum; et hanc apponendo scientiam apposuit dolorem, dolorem peregrinationis suae ex desiderio patriae suae, et Conditoris ejus beati Dei sui.
Abbreviated transcription (Latin):
temptat inflatio hoc est elatio. ut ꝓpter
hoc uitiũ etiã tantus ille apłs appositũ
sibi ẽẽ diceret stimulũ carnis angłm sa-¬
thane a quo colafizaretur. Quo colafi¬
zatur caput ciꝰ tunditur. ne erigatur.
Et ibi de scientia metus erat inflationis.
hoc est elationis. Ait enĩ. In magnitudi¬
ne reuelationũ mearũ ne extollar. Ibi gͦ
metuenda est elatio. ubi erat rerũ mag-
magni estimare solet genus humanũ. in
quo ꝓfecto meliores sunt. qui huic scientiȩ
p̃ponunt nosse semetipsos. laudabiliorq
est animꝰ cui nota est uł infirmitas sua.
qmͣ qui ea ñ respecta uias syderũ scrutat᷑.
ctiã cogniturꝰ. aut qui iam cognitas tenet..
ignorans ipse qua ingrediatur ad salutẽ.
uit in dm spcscĩ calore excitatus. atq in
eiꝰ amore coram se uiluit. ad eumq in¬
trare uolens nec ualens. eoq sibi lucente
attendit in se. inuenitq se suamq
egritudinẽ illiꝰ mundicie contemꝑare

Expanded text:
tentat inflatio, hoc est, elatio, ut propter tentat inflatio, hoc est, elatio, ut propter hoc vitium etiam tantus ille Apostolus appositum sibi esse diceret stimulum carnis, angelum satanae, a quo colaphizaretur? Qui colaphizatur, caput ejus tunditur, ne erigatur: nam et ibi de scientia metus erat inflationis, hoc est elationis. Ait enim: In magnitudine revelationum mearum ne extollar. Ibi ergo metuenda erat elatio, ubi magnarum rerum magni aestimare solet genus humanum: in quo profecto meliores sunt qui huic scientiae praeponunt nosse semetipsos; laudabiliorque est animus cui nota est vel infirmitas sua, quam qui ea non respecta, vias siderum scrutatur etiam cogniturus, aut qui jam cognitas tenet, ignorans ipse qua ingrediatur ad salutem avit in Deum, Spiritus sancti calore excitatus, atque in ejus amore coram se viluit, ad eumque intrare volens nec valens, eoque sibi lucente attendit in se, invenitque se, suamque aegritudinem illius munditiae contemperari
Abbreviated transcription (Latin):
psa origo nominis demonũ. si diuinos
intueamur libros. aliqͥd affert cognitio¬
ne dignissimũ. Demones enĩ dicuntur.
qm̃ uocabulũ gretũ est. ab scien¬
Qd̃ recte alit̾ ñ intelligitur. nisi scientiam
tunc ꝓdesse. cum caritas in est. sine hac
autẽ inflare. id est in suꝑbiam inanissi¬
me qͣsi uentositatis extollere. Est gͦ in
demonib scientia sine caritate. & idõ
tam inflati. hoc est tam suꝑbi st̃. Ex
Iait apł̃s inflat. Quid est gͦ: Scienti¬
am fugere debetis. & electuri estis nichil
scire potiꝰ qm inflari: Utqͥd uobis lo¬
quim᷑. si melior est ignorantia qm scien¬
tia: Utqͥd uobis disputamꝰ: Ut qͥd ista
distinguimꝰ. Utqͥd qd̾ nostis ammone¬
mus. qd̾ ñ nostis inferimꝰ. si scientia ca¬
uenda est ne inflet: Ergo amate scien¬
tiam. s ante ponite caritatem. Scientia
scientia. ubi caritas ñ ȩdificat. Ubi autẽ.
edificat: solidata est. Non est ibi infla-¬
tio: ubi petra est fundam̃tũ. Qnͣtũ autẽ¬

Expanded text:
psa origo huius nominis, si diuinos intueamur libros, aliquid adfert cognitione dignissimum. Daemones enim dicuntur quoniam uocabulum Graecum est ob scienro aedificat; quod recte aliter non intellegitur, nisi scientiam tunc prodesse, cum caritas inest; sine hac autem inflare, id est in superbiam inanissimae quasi uentositatis extollere. Est ergo in daemonibus scientia sine caritate, et ideo tam inflati, hoc est tam superbi sunt, ait Apostolus, inflat. Quid ergo? scientiam fugere debetis, et electuri estis nihil scire potius quam inflari? Utquid vobis loquimur, si melior est ignorantia quam scientia? utquid vobis disputamus? utquid ista distinguimus? utquid quod nostis admonemus, quod non nostis inferimus, si scientia cavenda est, ne inflet? Ergo amate scientiam, sed anteponite charitatem. Scientia scientia, ubi charitas non aedificat: ubi autem aedificat, solidata est. Non est ibi inflatio, ubi petra est fundamentum. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
siue quia in hac uita usq ad mortẽ est
ñsura caritatis. sicut dũs ait. maiorem
bac caritatẽ nemo habet. qm ut animã
iam ponat quis ꝓ amicis suis: siue po
.quia si cut mors auellit animã a sen-¬
sib sarnis: sic caritas a concupiscentiis
rnalib. Huic subseruit scientia cum
atilis. Nam sine illa inflat: qd̃ ũ illa
scando impleuerit: nichil ibi ista
lane qd̾ inflet in ueniet. Utilem porro
uentiam definiendo demonstrauit. ubi
areiset. ecce pietas est sapientia. conti¬
nuo subiunxit. Abstinere uͦ a malis:
cientia inflat. Iam gͦ debemꝰ xxuͦii.
Iodisse scientiã: Absit. Et qͥd est sci¬
entia inflat: Sola sine caritate. Ideo ad¬
iunxit. Caritas uͦ edificat. Adde gͦ sci-¬
entiȩ caritatẽ & utilis erit scientia: ñ ꝑse

Expanded text:
siue quia in hac uita usque ad mortem est siue quia in hac uita usque ad mortem est mensura caritatis, sicut dominus ait: Maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis, siue potius quia, sicut mors animam auellit a sensibus carnis, sic caritas a concupiscentiis carnalibus. huic subseruit scientia, cum est utilis; nam sine illa inflat; quod uero illa aedificando impleuerit, nihil ibi ista inane, quod inflet, inueniet. utilem porro scientiam definiendo monstrauit, ubi. cum dixisset: Ecce pietas est sapientia, continuo subiunxit: Abstinere uero a malis cientia inflat. Jam ergo debemus odisse scientiam? Absit. Et quid est, Scientia inflat? Sola, sine charitate: ideo adjunxit, Charitas vero aedificat . Adde ergo scientiae charitatem, et utilis erit scientia; non pe
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. qͥd est insaniꝰ qmͣ putare ex dõ esse sci¬
entiã quȩ subdenda est caritati. & ex homi¬
nib caritatẽ. quȩ suꝑeminet scientiȩ
Fides autẽ uera & doctrina sana ambas di¬
ut eẽ ex dõ: quia sqͥptum est: a facie eiꝰ sci-¬
entia & intellectus ꝓcedit. & scͥptum est:
caritas uͦ ex dõ est. Et legimꝰ sp̃m̃ scien¬
tȩ & pietatis. legimus sp̃m uirtutis &
caritatis. & continentiȩ. s maus est donũ
caritas: qm scientia. Nam scientia qnͣ-¬
do est in homine: caritas est necessaria
ne infletur. Caritas autẽ ñ emulat᷑. ñ
agit pperam. ñ inflatur. Ex libro ad¬
uid autẽ est pietas: eronimũ .iͦ.¬
nisi dĩ cultus: Et unde ille colitur
nsi caritate. Caritas enĩ de corde puro
& conscientia bona. & fide ñ ficta. mag¬
la & uera uirtus est. quia & ipsa est finis
pcepti. Merito dictũ est fortis sicut mors:
siue quia nemo eam uicit sicut mortem.

Expanded text:
Christi ; quid est insanius, quam putare ex Deo esse sciChristi ; quid est insanius, quam putare ex Deo esse scientiam, quae subdenda est charitati, et ex hominibus charitatem, quae supereminet scientiae? Fides autem vera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia scriptum est, A facie ejus scientia et intellectus procedit : scriptum est, Charitas ex Deo est . Et legimus, Spiritum scientiae et pietatis : legimus, Spiritum virtutis et charitatis et continentiae . Sed majus est donum charitas quam scientia: nam scientia quando est in homine, charitas est necessaria, ne infletur; charitas autem non aemulatur, non agit perperam, non inflatur . CAPUT uid autem est pietas nisi dei cultus? et unde ille colitur nisi caritate? caritas enim de corde puro et conscientia bona et fide non ficta magna et uera uirtus est, quia ipsa est et finis praecepti. merito dicta est fortis sicut mors, siue quia nemo eam uincit sicut mortem
Abbreviated transcription (Latin):
on est mirũ si lux lucet bero arbitrio¬
in tenebris. & tenebrȩ eam ñ cõpre¬
henderunt. In ioh̾e lux dicit. ecce qua¬
lem dilectionẽ dedit nobis patir ut fili
di uocem̃ & simus. In pelagianis tenebs
dicunt dilectio nobis ex nobis et. quã si
ueram ia est ap̃ianam dilectionẽ habs¬
rent scu tit & unide haberent.: sicut sai¬
ex dõ est: ut sciamꝰ quȩ a dõ donata sunt
nobis. Ioh̾es dicit. Ds̃ dilectio est. Et
pelagiam ipsum dm̃ etiã ñ ex dõ s ex se¬
ppsis habere se dicunt. Et cum scientiã
legis ex dõ nobis ẽẽ fateantur. caritatẽ ex
nobisipsis uolunt. nec audiunt apłm
dicentem. scientia inflat. caritas autem
edificat. Quid est ineptiꝰ. immo uͦ qͥd est
amentiꝰ. & ab ipsa scĩtate caritatis aliemꝰ.
qͣm confiteri ex dõ ẽẽ scientiã quȩ sine ca¬
ritate inflat. & ex nobis ẽẽ caritatẽ quȩ fe-¬
cit ut scientia inflare ñ possit: Item cũ
dicat apłs suꝑeminentẽ scientiȩ caritatẽ

Expanded text:
on est mirum, si lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehendunt . In Joanne lux dicit, Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus . Et in Pelagianis tenebrae dicunt, Dilectio nobis ex nobis est. Quam si veram, id est, christianam dilectionem haberent, scirent et unde haberent; sicut sciex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Joannes dicit, Deus dilectio est . Et Pelagiani etiam ipsum Deum non ex Deo, sed ex semetipsis habere se dicunt: et cum scientiam legis ex Deo nobis esse fateantur, charitatem ex nobis ipsis volunt. Nec audiunt Apostolum dicentem, Scientia inflat, charitas autem aedificat . Quid est ineptius, imo vero quid est amentius, et ab ipsa sanctitate charitatis alienius, quam confiteri ex Deo esse scientiam, quae sine charitate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflare non possit? Item cum dicat Apostolus, supereminentem scientiae charitatem
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s quia cognouimꝰ id qd̃ a pͥnci-¬
pio est. quia fortes sumꝰ. quia cogno¬
iumꝰ patrem: om̃ĩa ista qͣsi cognitionẽ
cõmendant. caritatẽ cõmendant. Si
cognouimꝰ amemꝰ. nam cognitio sine
caritate. ñ saluos facit. scientia inflat.
caritas ȩdificat. Si confiteri uultis &
ñ amare: incipitis demonib ẽẽ similes.
Confitebantur demones filiũ dĩ & dice¬
bant. qͥd nobis & tibi: & repellebant.
Confitemini & amplectimini. Iili enim
timebant de iniqͥtatib suis. uos amate
dimissorẽ iniquitatũ ur̃arum. Ex li¬

Expanded text:
res, quia cognovimus id quod a principio est quia fortes sumus, quia cognovimus Patrem: omnia ista quasi cognitionem commendant, charitatem non commendant? Si cognovimus, amemus: nam cognitio sine charitate non salvos fecit. Scientia inflat, charitas aedificat . Si confiteri vultis et non amare, incipitis daemonibus similes esse. Confitebantur daemones Filium Dei, et dicebant, Quid nobis et tibi ? et repellebantur. Confitemini, et amplectimini. Illi enim timebant de iniquitatibus suis; vos amate dimissorem iniquitatum vestrarum. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
apłi auctoritas. ut qui se ñ continent.
nubant. Fiat aliqͥd unde puenatur
ad ueniam. Pertinet ad ueniam. ne irru¬
atur in ȩt̾nam penam. Fiat qd̾ licet. un¬
de ignoscatur qd̃ ñ licet. hoc indicat qd̃
sequitur. Mallem eos nubere qͣm uri.
Concessit inqm aliquid incontinentię. qͥa
pectat. & manet adultero s etiã hoc qd̃
comugati uicti concupiscentia utuntur
inuicẽ ultra necessitatẽ liberos ꝓcreandi:
ponam in his ꝓ quib cotidie dicit᷑. Di¬
mitte nobis debita nr̃a. sicut & nos dimit¬
timꝰ debitorib nr̃is. His autẽ qui

Expanded text:
Apostoli auctoritas, ut si se non continent, Apostoli auctoritas, ut si se non continent, nubant. Fiat aliquid, unde perveniatur ad veniam. Pertineat ad veniam, ne irruatur in aeternam poenam. Fiat quod licet, unde ignoscatur quod non licet. Hoc indicat quod sequitur: Mallem eos nubere, quam uri . Concessit, inquam, aliquid incontinentiae quia spectat et manet adulteros. Etiam hoc quod conjugati victi concupiscentia utuntur invicem ultra necessitatem liberos procreandi, ponam in his pro quibus quotidie dicitur, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris
Abbreviated transcription (Latin):
triꝰq sexus infirmitas ꝓpendens in
ruinam turpitudinis. recte excipit᷑
honestate nuptiarũ. ut qd̃ sanis eẽ posset
officium. sit egrotis remedium. Neq enĩ
quia incontinentia malũ est idõ conubi-¬
um. uł quo incontinentes copulant᷑ ñ est
bonũ. immo uͦ ñ ꝓpter illud malũ. cul-¬
pabile est hoc bonum. s ꝓpter hoc bonũ.
ueniale est illud malũ: qm̃ id qd̾ bontim
habent nuptiȩ. & qd̃ bonȩ. st̃ nuptiȩ.
peccatũ cẽ nunqm̃ potest. Hoc autẽt¬
ꝑtitũ est. fides. ples. sacram̃tũ. In fide
attendit᷑. ne p̃ter uinculũ coniugale q̃
altera uł cũ altero concũbatur. In ꝓle
ut amanter suscipiat᷑. benigne nutrat᷑.
religiose educctur. In sacram̃to. ut con¬
iugiũ non separetur. & dimissꝰ aut dimis¬
sa nec causa. plis alteri coniungat᷑. He
est tanqͣm regula nuptiarũ qua uel natu¬
re decoratur fecunditas. uł incontinentis
regitur prauitas. Ex sermone de bono¬
possũm̃. Suscipit te nutricatoria qued̾a

Expanded text:
triusque sexus infirmitas propendens in ruinam turpitudinis, recte excipitur honestate nuptiarum, ut quod sanis esse posset officium, sit aegrotis remedium. Neque enim quia incontinentia malum est, ideo connubium, vel quo incontinentes copulantur, non est bonum: imo vero non propter illud malum culpabile est hoc bonum, sed propter hoc bonum veniale est illud malum; quoniam id quod bonum habent nuptiae, et quo bonae sunt nuptiae peccatum esse numquam potest. hoc autem tripertitum est: fides, proles, sacramentum. in fide adtenditur, ne praeter uinculum coniugale cum altera uel altero concumbatur; in prole, ut amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religiose educetur; in sacramento, ut coniugium non separetur et dimissus aut dimissa nec causa prolis alteri coniungatur. haec est tamquam regula nuptiarum, qua uel naturae decoratur fecunditas uel incontinentiae regitur prauitas. possum. Suscipiat te nutritoria quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt scdm ueniam. ñ scd̾m imꝑium. Uolo
autẽ om̃s homines ẽẽ sicut meipsũ. S unꝰ¬
quisq ꝓpͥum donũ habet. a dõ. aliꝰ sic. aliꝰ
quidẽ sic. Uides etiam conuigalem pudici¬
tiam. & thori xp̃iani matrimonalem fidẽ
donũ ẽẽ & hoc a dõ: ut illud qd ultra li¬
beroꝵ ꝓcreandoꝵ necessitatẽ modũ concũ¬
bendi aliqͣtenꝰ concupiscentia carnalis ex¬
cedit. ñ nuptiarũ sit hoc malũ. s ueniale
sit ꝓpter nuptiarũ bonũ. Non enĩ de con
fide pudicitiȩ coniuigalis. & indissolubi¬
li qmdui ambo uiuunt matͥmonii sacra-¬
m̃to. quȩ omĩa bona sunt. se de illo in mo¬
dico carnis usu qui in infirmitate. conu¬
gum agnoscitur. & int̾uentu boni nuptia¬
lis ignoscitur. ait apls. scdm ueniam dico

Expanded text:
inquit, secundum ueniam, non secundum imperium. uolo inquit, secundum ueniam, non secundum imperium. uolo autem omnes homines esse sicut me ipsum: sed unusquisque proprium donum habet a deo, alius sic, alius quidem sic. Vides etiam coniugalem pudicitiam et tori christiani matrimonialem fidem donum esse et hoc a deo, ut illud, quod ultra liberorum procreandorum necessitatem modum concumbendi aliquatenus concupiscentia carnalis excedit, non nuptiarum sit hoc malum, sed ueniale sit propter nuptiarum bonum. non enim de conidorum causa et fide pudicitiae coniugalis et indissolubili, quamdiu ambo uiuunt, matrimonii sacramento, quae omnia bona sunt. sed de illo inmodico carnis usu, qui in infirmitate coniugum agnoscitur et interuentu boni nuptialis ignoscitur, ait apostolus: secundum ueniam dico,
Abbreviated transcription (Latin):
narũ & religiosarũ coniugatarũ hinc
intelligi potest. qd̾ cum de fugienda for¬
nicatione p̃ciꝑet. ubi utiq & coniuga¬
tos alloquebatur. nescitis inqͥt qͥa cor¬
bonũ est fidelis conuigii. ut etiam ipsa
m̃bra sint xp̃i. Hoc gͣ bono qm̃ meliꝰ est
bonũ continentiȩ uidualis. ñ hac ꝓfessi¬
one id agitur ut aliqͥd plus sit catholica
uidua qm m̃brũ xp̃i. s ut meliorẽ qmͣ
conugata locũ habeat inter m̾bra xp̃i.
Dicit quidẽ idem apłs. Sicut enim in uno
corpore. multa m̃bra habemꝰ. omia autẽ
m̃bra ñ eosdem actus habent: ita multi
unũ corpꝰ sumꝰ in xp̃o. singuli autẽ alter
alt̾iꝰ m̃bra. Habentes autẽ dona diu̾sa scđm
grãm quȩ data est nobis. Ido etiã cum cõ¬
moneret conugatos ne debito carnalis
cõmixtionis fraudarent inuicẽ. & ꝑ hoc
alter eoꝵ negato sibi debito comugali. ꝑ
intẽpantiam suam tẽptatus a sathana in
fornicationẽ plaberetur. hoc autẽ dico

Expanded text:
narum et religiosarum coniugatarum, hinc narum et religiosarum coniugatarum, hinc intellegi potest. quod, cum de fugienda fornicatione praeciperet, ubi utique et coniugatos adloquebatur, nescitis, inquit, quia corbonum est fidelis coniugii, ut etiam ipsa membra sint Christi. hoc autem bono quoniam melius est bonum continentiae uidualis. non hac professione id agitur, ut aliquid plus sit catholica uidua quam membrum Christi, sed ut meliorem quam coniugata . locum habeat inter membra Christi. dicit quippe idem apostolus: sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membraem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam quae data est nobis. Ideo etiam cum moneret coniugatos, ne debito carnalis commixtionis fraudarent inuicem et per hoc alter eorum negato sibi debito coniugali per intemperantiam suam temptatus a satana in fornicationem prolaberetur, hoc autem dico,
Abbreviated transcription (Latin):
eam tantũ intelligi uoluit quȩ nunqͣm
nupsit. s etiã eam quȩ nuptiarũ uincu¬
lo ꝑ uiduitatẽ liberata. nupta ẽẽ desti¬
tit. Nam ido & nuptã ñ dicit nͥ eã quȩ
uirũ habet. ñ etiam eam quȩ habuit &
ñ habet. Quaꝓpter uidua om̃is innup¬
ta est. S quia ñ om̃is innupta uidua
est. sunt enim & uirgines: idõ hic utraq
posuit ubi ait. Dico autẽ innuptis &
uiduis. Tanqͣm diceret. Qd̃ dico innup¬
tis ñ eis solis dico quȩ uirgines sunt. s
etiam eis quȩ uiduȩ sunt. bonũ ẽẽ illis
si sic ꝑmanserint sicut & ego. Ecce ẽ bo¬
nũ tuũ. ei bono cõparatũ qd dicit apłs
suum si fides ad est. immo quia fides ad¬
est. Breuis est ista doctrina. Nec ido con¬
temnenda quia breuis est. s ido faciliꝰ
& cariꝰ tenenda. quia in breuitate non
uilis. Non enĩ qualetũq bonũ hic com¬
mendaret apłs. qd̾ fidĩ nuptiarũ sine
ulla ambiguitate p̃posuit. Qnͣtum autẽ
bonum habeat nuptiarũ fides. id est xp̃ia¬

Expanded text:
eam tantum intellegi uoluit, quae numquam nupsit, sed etiam eam, quae nuptiarum uinculo per uiduitatem liberata nupta esse destitit: nam ideo et nuptam non dicit nisi eam quae uirum habet. non etiam eam, quae habuit et non habet. quapropter uidua omnis innupta est; sed quia non omnis innupta uidua est — sunt enim et uirgines — ideo hic utrumque posuit, ubi ait: dico autem innuptis et uiduis; tamquam diceret: quod dico innuptis, non eis solis dico, quae uirgines sunt, sed eis etiam, quae uiduae sunt, bonum esse illis, si sic permanserint, sicut et ego. Ecce est bonum tuum ei bono conparatum, quod dicit apostolus suum, si fides adest, immo quia fides adest. breuis est ista doctrina nec ideo contemnenda, quia breuis: sed ideo facilius et carius tenenda, quia in breuitate non uilis. non enim qualecumque bonum hic commendaret apostolus, quod fidei nuptarum sine ulla ambiguitate praeposuit. quantum autem bonum habeat nuptarum fides, id est christia
Abbreviated transcription (Latin):
exponere. & de his qd̃ dñs dederit. dis¬
putare. Ait itaq apls. doctor gentiũ.
uas electionis. Dico autẽ innuptis & ui¬
duis. bonũ est illis si sic ꝑmanserint si¬
cut & ego. Hȩc u̾ba intelligenda ita suis
ut ñ existimemꝰ uiduas ñ oportere in¬
nuptas dici. quia nuptias uident᷑ ex ꝑte
Innuptarũ enĩ nomine illa significat
quȩ ñ sunt nuptiis alligatȩ. siue fueruii
siue ñ fuerint. Qd̾ alio loco aꝑit ubi di¬
cit. Diuisa est mulier innupta & uir¬
go. Qnͣdo utiq & uirginẽ adiungit.
quid mulierem innuptã nisi uiduam
uult intelligi: Unde etiam deinceps
uno innupte nomine ꝓfessionẽ utrãq
cõplectitur dicens. Quȩ innupta est sol¬
licita est ea que sunt dñi. qͦm placeat dño.¬

Expanded text:
exponere et de his quod dominus dederit disputare. Ait itaque apostolus, doctor gentium, uas electionis: dico autem innuptis et uiduis bonum esse illis. si sic permanserint sicut et ego. haec uerba ita intellegenda sunt, ut non existimemus uiduas non oportere innuptas dici, quia nuptias uidentur expertae; innuptarum enim nomine illas significat, quae non sunt nuptiis alligatae, siue fuerint sine non fuerint. quod alio loco aperit, ubi ait: diuisa est mulier innupta et uirgo. quando utique et uirginem adiungit, quid mulierem innuptam nisi uiduam uult intellegi? unde etiam deinceps uno innuptae nomine professionem utramque conplectitur dicens: quae innupta est, sollicita est ea quae sunt domi
Abbreviated transcription (Latin):
ret hominẽ dĩ cohercitum potiꝰ tem¬
poralit̾ usq ad mortẽ: qm̃ punitũ eẽ
post mortẽ. De qua re apłs cum ꝓqua
dam offensa cõmemorasset infirmita¬
tes mortesq multoꝵ: si enim nosipsos
adducens illos ad penitentiã. fla¬
gellat bonos erudiens illos ad regnum
situs fueris ad dexteram: tunc dicetur
positis ad sinistram. ite in ignẽ et̾num
qui paratus est diabolo & angłis eius.

Expanded text:
ret hominem dei cohercitum potius temret hominem dei cohercitum potius temporaliter usque ad mortem, quam punitum esse post mortem. de qua re apostolus, cum dam offensas commemorasset infirmitates mortesque multorum: Si enim nos ipsos,adducens illos ad poenitentiam; flagellat bonos, erudiens illos ad regnum situs fueris ad dexteram, tunc dicetur positis ad sinistram: «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
quenitur in regnoꝵ libris mortius.
d̾s ꝑ ꝓpħam minari alteri ꝓpħȩ qui eiꝰ
transgressꝰ est u̾bum. qd ñ inferretur
cadauer in scpulchrũ patrũ eius. Quȩ
scͥptura sic se habet. Hȩc dicit dñs. Quia
inobediens fuisti ori dñi. & ñ custodisti
mandatum qd̃ tͥ p̃cepit dñs ds̃ tuus. &

Expanded text:
ueniatur in Regnorum libris deus per prophetam minari alteri prophetae, qui eius transgressus est uerbum, quod non inferretur cadauer eius in sepulcrum patrum eius. quae scriptura sic se habet. haec dicit dominus: quia inoboediens fuisti ori domini et non custodisti mandatum quod tibi praecepit dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Sermo autẽ scientiȩ qua continent᷑ omĩa
sacram̃ta quȩ uariant᷑ temꝑib tanqͣm
luna. & cet̾e noticie donoꝵ quȩ deinceps
tanqͣm stellȩ cõmemorata sunt. qntum
differunt ab illo candore sapientiȩ quo
gaudet p̃dictus dies. tantũ in pͥncipia
noctis sunt. His enĩ sunt necessaria qͥb
ille prudentissimꝰ seruus tuus ñ potu¬
it loqui qͣsi spũalib s quasi carnalib
ille qui sapientiam loquit᷑ inter ꝑfectos.
Amimalis autẽ homo tanqm partuilus
in xp̃o. lactisq potator. donec roboret᷑
ad solidũ cibum. & aciem firmet ad so¬
lis aspectum. ñ habeat desertam noctem
suã. s luce lunȩ stellarũq contentꝰ sit.

Expanded text:
ntiae qua continentur omnia sacramenta, quae variantur temporibus tanquam luna, et caeterae notitiae donorum quae deinceps tanquam stellae commemorata sunt, quantum differunt ab illo candore sapientiae quo gaudet praedictus dies, tantum in principio noctis sunt. His enim sunt necessaria, quibus ille prudentissimus servus tuus non potuit loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus , ille qui sapientiam loquitur inter perfectos . Animalis autem homo tanquam parvulus in Christo lactisque potator, donec roboretur ad solidum cibum, et aciem firmet ad solis aspectum, non habeat desertam noctem suam, sed luce lunae stellarumque contentus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
lestia das suꝑ t̾ram. Om̃ quidẽ alii dat᷑
ꝑ spm̃ sermo sapientiȩ. tanqm lumina¬
re maiꝰ. ꝓpter eos qui ꝑspicue ueritatis
luce delectant᷑ tanqm in pͥncipia diei.
alii autẽ sermo scientiȩ scdm eundem
spm̃ tanqͣm luminare minꝰ. alii fides.
alii donatio curationũ. alii oꝑationes
uirtutũ. alii. ꝓphetia. alii duudicatio
spũum. alt̾i genera linguarũ. & hec

Expanded text:
am quidem alii datur per spiritum sermo sapientiae tamquam luminare maius propter eos, qui perspicuae ueritatis luce delectantur tamquam in principio diei, alii autem sermo scientiae secundum eundem spiritum tamquam luminare minus, alii fides, alii donatio curationum, alii operationes uirtutum, alii prophetia, alii diiudicatio spirituum, alteri genera lingu