comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quidam habent intellegentiae ingenium
sed neglegunt lectionis studium Quod
legendo scirepotuerunt negle gendo
contempnunt. Quid ã uero amoremsci¬
endihabent sed turdita te sensus prae¬
pediuntur Quitamen assidua lectione
sapiunt. quod ingeniosi ꝑdesidiam non
nouerunt. Ingenio tardus & si non ꝑnatu¬
ram ꝑ assiduitatem tumen lectionis
scientiae quod neglegunt accipiunt
ut durius derebus credits. puniantur
Tardiores aut̃ideo quod screcupiunt diffi¬
culter inueniunt ut promaximo exerci¬
tio laboris maximũ praemiũ habeant re¬
tributionis
umsitutilis adinstruendũ lectio adhibi¬
ta aut̃ conlatione maiorem intellegen¬
tiam praeb & Melius estenim conferre
quam legere. Conlatio do cibilitatẽ facit
Quod enim obscurum est aut dubium.
conferendo cito ꝑspicitur Multo pro¬
sunt in conlatione figurae. Reseni
quaem inusꝑse aduertuntur ꝑ compu¬
rationererũ facile capiuntur. Sicut
instrueresole lectio ita contentio
destruit. haecenim electo sensu

Expanded text:
Quidam habent intelligentiae ingenium, sed negligunt lectionis studium; et quod legendo scire potuerunt, negligendo contemnunt. Quidam vero amorem sciendi habent, sed tarditate sensus praepediuntur; qui tamen assidua lectione sapiunt, quod ingeniosi per desidiam non noverunt. 6. Ingenium tardius etsi non per naturam, per assiduitatem tamen lectionis scientiae quod negligunt accipiunt, ut durius de rebus creditis puniantur. Tardiores autem ideo quod scire cupiunt difficulter inveniunt, ut pro maximo exercitio laboris maximum praemium habeant retributionisCum sit utilis ad instruendum lectio, adhibita tamen collatione, majorem intelligentiam praebet. Melius est enim conferre quam legere. Collatio docibilitatem facitQuod enim obscurum aut dubium est, conferendo cito perspicitur. 3. Multum prosunt in collatione figurae. Res enim quae minus per se advertuntur, per comparationem rerum facile capiuntuinstruere solet collacio, ita contencio destruere; hec enim relicto sensu
Abbreviated transcription (Latin):
endum uoddeẽ ut neque ꝑspem uenie
quam ꝓmittit ds̃ ꝑ seueranter peccemus
neque quia iuste peccata distringit ueni¬
am disperemus. Sed utroque periculo
euitato & emado declinemus & depi¬
& acedĩ ueniam speremus Om̃is quip¬
peiustus spe&formidine nit& quia
arites omnium uirtutum obtin&¬
principatum Unde & iunculum ꝑfactionis
caritas ab aposto lodicitur. quia omne
bonum qđ cgitur nimirum ꝑ illam ne
pereat ligitur. Acemptatore namque ci¬
tius qđ lib& opus euellitur si solutum auin¬
nulli fide ediqua operibus scis uidecen tur
ẽẽpcesticipes tamen qui apriuantur a ca¬
ritate fraternȩ dilectionis nullam habent
incremen tum uis tutis. Nam sicut ait
apłs Si tradidero corpus meum ut cer¬
deam caritatem non habuero nihilmi¬
hi prodest. Sine comore carieatis quã¬
uis quisque recto credat. ced becctitudi
est caritatis uircus ut nec fides nec spes¬

Expanded text:
endum valde est ut neque per spem veniae, quam promittit Deus, perseveranter peccemus; neque quia juste peccata distringit, veniam desperemus; sed utroque periculo evitato, et a malo declinemus, et de pietate Dei veniam speremus. Omnis quippe justus spe et formidine niaritas omnium virtutum obtinprincipatum. Unde et vinculum perfectionis charitas ab Apostolo dicitubonum, quod agitur, nimirum per illam, ne pereat, ligatur: a tentatore namque citius, et quodlibet opus evellitur, si solutum a vinnulli fide atque operibus sanctis videantur esse participes: tamen quia privantur charitate fraternae dilectionis, nullum habent incrementum virtutis. Nam sicut Apostolus ait: Si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest . Sine is quisque recte credat, sine charitate est charitatis virtus, ut etiam p
Abbreviated transcription (Latin):
non habent sed agnitionẽ. Sicut a postolus
ait. Est enimfidessperundurũ substan¬
tucrerũ argumentũ non apparentũ
sicias ait. Nisi credideritis non in tellegitis
tuncenim uere & intellegendũ sapimus cũ
cuncts quae conditor dicit. oredulitutis
nr̃ efidem p̃bemus quaesi non prima
in corde nr̃o gigni t̃ reliqua qua eq eẽ bo¬
nu nom possunt &icm sibonauideantur
Scriptũ quippe est Sine fidem possibile est
plu cere dõ. Hinc in eua ngelio ueritas ait:
Quicrediderit & baptiz utus fuerit saluuserit
q uiuero non crediderit. condem nubitur.¬

Expanded text:
non habent, sed agnitionem, sicut Paulus apostolus ait: Est enim fides sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium . Isaias ait: Nisi credideritis, non intelligetis . Tunc enim vere ad intelligendum sapimus, cum cunctis quae Conditor dicit credulitatis nostrae fidem praebemus. Quae si non prima in corde nostro gignitur, reliqua quaeque esse bona non possunt, etiamsi bona videantur. Scriptum quippe est: Sine fide impossibile est placere Deo . In Evangelio Veritas ait: Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit: qui vero non crediderit, condemnabitur
Abbreviated transcription (Latin):
ne aliquando fides ex primit. sicut scrip¬
tum est funiculus triplex difficilerũ pit
quicuidelic& fides qua ede cognitionetrini¬
ticts ab orep̃dicanti ũ texitur. fortis melac¬
tis ꝑmunens in solorȩ ꝓborũ corde diss̃patur
Idunam uocationis spem nequaquam
Aꝑtingitur si non cedeam una cumpre¬
ximis mente curratur. Sicut aitapłs¬

Expanded text:
ne aliquando fides exprimitur, sicut scriptum est: Funiculus triplex difficile rumpitur ; quia videlicet fides, quae de cognitione Trinitatis ab ore praedicantium texitur, fortis in electis permanens, in solo reproborum corde dissipaturitur vocationis spem nequaquam pertingitur, si non ad eam unita cum proximis mente curritur. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
quia sibona nr̃a sic omni potentis dĩdona
sunt utin eis aliquid nr̃m nonsit curnos
qua si ꝓmerctis a &ernãreributionem
qua erimus: si aut̃ itnrã sunt ut donoe
dĩ omni potentis non sint. cur ex eis om¬
nipotenti : dẽ gratias agimꝰ: sciendũ
aspirundo nos p̃uenit ut uelimus qui
adiuuando subsequitꝰ ne manit̃uelimꝰ secd pos¬
simus implerequae uolumus praeueni ente
gratia & bona uolunta tesubsequente hoc
quod mmini potis dĩ donum ẽ fit meritũ nr̃m
quod benep ulus breuisententia ixplicat
dicens. ꝑlus illis omnib: laboruui non autẽ

Expanded text:
quia si bona nostra sic omnipotentis Dei dona sunt, ut in eis aliquid nostrum non sit, cur nos quasi pro meritis aeternam retributionem quaerimus? si autem ita nostra sunt, ut dona Dei omnipotentis non sint, cur ex eis omnipotenti Deo gratias agimus? Sed sciendum aspirando nos praevenit ut velimus, qui adjuvando subsequitur ne inaniter velimus, sed possimus implere quae volumus. Praeveniente ergo gratia, et bona voluntate subsequente, hoc quod omnipotentis Dei donum est, fit meritum nostrum. Quod bene Paulus brevi sententia explicat, 127 dicens: Plus il
Abbreviated transcription (Latin):
olidum mentis nr̃ae aedificium pru¬
dentia. temperantia. forticudo. ad¬
que iustitia sustin&. Quia in his quat tuor
us tu tibus totabonioperis structura¬
consurgit. Vnde & quat tuor pacradisi
flumina terraminrigant quiadumhis
quat tuor uis tutibus corinsundit᷑ ab om¬
nidesiderioium carnedium estu tempera¬
tus. Nonnum quam dũmenti igncciua
supripit prudentia frigescit. Namom
cescit. Quantum enim aed delectatio¬
nem p̃sentium ducimur intantuminus
s&umorcordi insi nuct. &uires. nr̃ae
fortitudinisturbat: & eominores con¬
tra coduersa &istimus quo quȩdam ꝑde¬
re inmoderatius delic te formida mus
Nonnum quam uero amorsuus sementi
ingerit eam qu electenti motua recti cu¬
dine istiticae diuestit: & quo s& ottem
auctor reddere neglegit: eoinse iustitiae
sormis repleuerit ꝑficit eisq non solum
trinittis not ciam sed &iamuis tutum
quat tuor idest prudentiace temperan¬
aite foraitudinis atque iustrocce opera¬

Expanded text:
olidum mentis nostrae aedificium prudentia, temperantia, fortitudo, atque justitia sustinet; quia in his quatuor virtutibus tota bonolidum mentis nostrae aedificium pruconsurgit. Unde et quatuor paradisi flumina terram irrigant, quia dum his quatuor virtutibus cor infunditur, ab omni desideriorum carnalium aestu temperatur. Sed nonnunquam dum menti ignavia subripit, prudentia frigescit; nam cucescit; in quantum enim ad delectationem praesentium ducimur, in tantum minus timor cordi insinuat, et vires nostrae fortitudinis turbat; et eo minores contra adversa existimus, quo quaedam perdere immoderatius dilecta formidamus. Nonnunquam vero amor suus se menti ingerit, eamque latenti motu a rectitudine justitiae divertit; et quo se totam auctori reddere negligit, eo in se justitiae sTrinitatis notitiam, sed etiam virtutum quatuor, id est prudentiae, temperantiae, fortitudinis et justitiae opera
Abbreviated transcription (Latin):
heebierit succedat celiud iuxta ioh&
ꝓph&ae testimonium quiait.
Residuum eruce comedit locusta
& residuum lucustȩ̨ comedit brucus
& residuum bruci comedit rubigo.
Proidergo isto sub uitioium allegoria
colliguntur quia sequitur experges¬
cimini ebri & fl&e
Aliquando utiliter peccater inmini¬
mis uitiis ut maiora utilius cauean¬
tur: legepaulum apłm minora per¬
mittentem pacata.
Nemaiora ꝑp&rentur : ueraciterautem
sccnantur uitia quoce uistutibus
non uitiis &cluduntur.
quorundam autem quaedam laten

Expanded text:
abierit, succedat aliud, juxta Joelis abierit, succedat aliud, juxta Joelis prophetae testimonium, qui ait: Residuum erucae comedit locusta, et residuum locustae comedit bruchus, et residuum bruchi comedit rubigo . Per id ergo ista sub vitiorum allegoria colliguntur, quia sequitur: Expergiscimini, ebrii, et flete. 5. Aliquando utiliter peccatur in minimis vitiis, ut majora utilius caveantur. Lege Paulum apostolum minora permittentem peccata, ne majora perpetrentur. Veraciter autem sanantur vitia quae virtutibus, non vitiis, excluduntur. Quorumdam autem quaedam laten
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s uircutes in conspeccu conditoris ui¬
caria ope se subleuant. ut quia una
uistus sinecdia uel nullcest om¬
nino uelminima ui cissim sua com¬
umtione fulciantur. Mullahona s̃
c&era sioculti iudicis oculis casticte¬
ts testimonio non ad ꝓbantur. Si
uel castitatem humili tas deserat.
uel humilitacem castittes relinquat
Apud auctorem humitccs & mun¬
diticce ꝓdesse nihil p̃ uels uel suꝑ¬
bec castitcos uel humi liteos in qui¬
peccatee utdum non eui tac cur
pecrua incedectur in maeximis
Etdum defenduntur codmissa neo la¬
cemitur. undefit uteluplicati
sit criminis reus qui & ccdmit tit
scelera ꝑ uoluntectem & defen¬
dit eti ꝑ contuma ticce tumorem
Sicͦuitio uitium gignitur sicut uistus¬
uistuti concipitur. Ex uito enim
gigni tus uitium. sicut decuid qui
dum noneurcrat adulcerium ꝑ pe¬
trocuit & homicidium.
I cemuis tus uis tude concipitur. sicut
uircutem mar trrii cepłi meruerunt
Incordibus sȩculccriter uiuentium in ui¬
cem sibi succedunt uitia ut dum unũ

Expanded text:
mnes virtutes in conspectu Conditoris vicaria ope se sublevant; ut quia una virtus sine alia vel nulla est omnino, vel minima, vicissim sua conjunctione fulciantur. Nulla bona sunt caetera, si occulti Judicis oculis castigatis testimonio non approbantur, si vel castitatem humilitas deserat, vel humilitatem castitas relinquat, apud auctorem humilitatis et munditia prodesse nihil praevalet, vel superba castitas, vel humilitas coinquipeccata, ut dum non evitantur parva, incidatur in maximis, et dum defenduntur admissa, nec laam itur. Unde fit ut duplicati sit criminis reus qui et admittit scelera per voluntatem, et defendit ea per contumaciae tumorem. 2. Sic vitio vitium gignitur, sicut virtusvirtute concipitur. Ex vitio enim gignitur vitium. Sicuti David qui, dum non evitat adulterium, perpetravit et homicidium . 3. Item virtus virtute concipitur, sicut 236 virtutem martyrii apostoli meruerunt. 4. In cordibus saeculariter viventium invicem sibi succedunt vitia, ut dum unum
Abbreviated transcription (Latin):
Saepe e desiae censura arrogantib ui
fic : crudeliter fieri putatur a prauis.
qui nondiscernunt recto oculo. quod abo¬
nis recto fit animo. Notandum abom¬
ni pontifice uehementer. ut tanto cau¬
tius erga commissos agat. quanto du¬
rius axpo iudicari formidat. Nam
sicut scriptumest. Inqua mensura met¬
si fueritis. in ipsa rem&i&ur uobis.
Qotidie namq: omnes delinquimus. & in
in nris delicts clementes sumus. in ali

Expanded text:
Saepe ecclesiae censura arrogantibus viSaepe ecclesiae censura arrogantibus vifit, crudeliter fieri putatur a pravis: quia non discernunt recto oculo, quod a bonis recto fit animo. Notandum ab omni pontifice vehementer, ut tanto cautius erga commissos agat, quanto durius a Christo judicari formidat. Nam sicut scriptum est, in qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis . Quotidie namque omnes delinquimus Jacobin nostris delictis clementes sumus, in ali
Abbreviated transcription (Latin):
rente p̃ueniant. quiblando uerbo cas¬
ugatus non corrigitur. acrius neces¬
seest arguatur. Cumdolore enim
abscidanda sunt. quae leniter sanare
nom possunt. Qui ad monitus secr&im
arguendus est. Vt uulnus quod occul¬
te sanarinescit. manifeste debeat
emendari. manisesta peccata non sues
occulta correctione purganda. Palam
enim sunt arguendi quipalam nocent
ut dum aꝑta ob iurgatione sanantur
hi qui eos imitando deliquerant cor¬
rigantur. Dum unus corripitur.
plurimi emendantur. Necesse est
enim ut promultorum saluatione.
unus condempnxur. quam punius licer¬
cam mult periditentur. Itaergo deln¬
quentem sermoest proferendus sicut
eius qui corripitur Expostulat salus qđ si
opus est aliquam medicamenti salutem
uerbo increpationis as pargere : Lenita¬
cem tamen corde opusest r&inere. Doc¬
tores nannumquam duris feriunt inere¬
pationibus subdicos. qui tamen a caritate
eorum quos corripiunt non recedune

Expanded text:
rente praeveniant. 11. Qui blando sermone casrente praeveniant. 11. Qui blando sermone castigatus non corrigitur, acrius necesse est ut arguatur. Cum dolore enim abscindenda sunt quae leniter sanari non possunt. 12. Qui admonitus secrete arguendus est, ut vulnus, quod occulte sanari nescit, manifesemendari. Manifesta peccata non sunt occulta correctione purganda. Palam enim sunt arguendi, qui palam nocent, ut dum aperta objurgatione sanantur, hi qui eos imitando deliquerant, corrigantur. Dum unus corripitur, plurimi emendantur. Necesse est enim, ut pro multorum salvatione unus condemnetur, quam pro unius licentia multi periclitentur. Ita erga delinquentem sermo est proferendus, sicut ejus qui corripitur expostulat salus. Quod si opus est aliquam medicamenti salutem verbo increpationis aspergere, lenitatem tamen corde opus est retinere. Doctores nonnunquam duris feriunt increpationibus subditos, qui tamen a charitate eorum quos corripiunt, non recedunt.
Abbreviated transcription (Latin):
die ac nocte inter fectos populimei :
Tam quam propria igitur delicta ple¬
bis peccata sacerdos flere deb&. sed
as fectu conpatiendi non actione
commissi. Nonnulli p̃sulesgro¬
gis quosdam propeccato: acominunso¬
ns eiciunt ut pęnitean. sed qual sor¬
re uiuere debeant ad melius exoncer¬
dos nonuisitant. quibus congrue senas
quipascunt populum meum uos disper¬
sistis gregem meum eiecistis & non uisitas¬
tis eos ecce ego uisitabo suꝑ uos malitiã
studiorum uestrorum : bonorum studia
facor dotum multa diligentia &iam
P aua plebium facta ꝑquirunt. ut dũ¬
inminimis subditorum peccatis se acer¬
rimos prestant: maiores malos cautos sibi
subditosq ac sollicitos faciant. Si cut medi¬
ci morbos inminentes curandos suscipi¬
unt. futuros uero ne in ripiaft medicinȩ
ob iectu quadam p̃scientia ante cedurꝰ¬
ita & doctores boni sic ea quaemal .e
accasunt reusecant ut ea quae ad mit¬
tipossunt Neꝑp&rentur doctrina succur¬

Expanded text:
die ac nocte interfectos populi mei ? die ac nocte interfectos populi mei ? Tanquam propria igitur delicta, plebis peccata sacerdos flere debet: sed affectu compatiendi, non actione commissi. Nonnulli praesules gregis, quosdam pro peccato a communione ejiciunt, ut poeniteant: sed quali sorte vivere debeant, ad melius exhortando non visitant. Quibus congrue increpqui pascunt populum meum, vos dispersistis gregem meum: ejecistis, et non visitastis eos. Ecce ego visitabo super vos malitiam studiorum vestrorum . Bonorum studia sacerdotum, multa diligentia etiam parva plebium facta in minimis subditorum peccatis se acerrimos praestant, de majoribus malis cautos sibi, subjectosque, ac sollicitos faciant. 335 10. Sicut medici morbos imminentes curandos suscipiunt, futuros vero, ne irrepant, medicinae objecto quadam praescientia anteceduet doctores boni, sic ea quae male acta sunt resecant, ut ea quae admitti possunt, ne perpetrentur, doctrina succur
Abbreviated transcription (Latin):
abe clesia separentur. At rociter
arguuntur qui decipiendo peccantes
non solum quia non arguuNt propec¬
cato sed &iam adolanter decipiuN.
Dicente proph&a. Et erunt qui beatifi¬
cant populum istum seducentes. & qui
beatificantur praecipitati. At rociter
iterum arguuntur. qui pec cantem non
recipiunt sed despiciun & spernunt.
Nec alterius delictum tamquam propriũ
ingemescunt. D&alibus ꝑ isaiam dñs
comminans dicit. Quidicunt recedite
ame non ad propinques mihi quia in¬
mundus es. isti fumus erunt Infuro¬
remeo ignis ardens totadie. Inde est
quod & apostolus omnibus omnia fac¬
tus est Non imitatione erroris. sed con¬
passionis miseratione. Scilic& ut ita ui¬
tia aliena fler& quem ad modum sitali
& ipse inplicar&ur errore. Donipas¬
tores. populi debent delicta deflere.
& totos se planctibus tradere. Imitan¬
tes hieremiam proph&am dicentem
Quis dabit capitimeo aquam & oculis
meis fontem lacrimarum & plorabo

Expanded text:
ab ecclesia separentur. Atrociter ab ecclesia separentur. Atrociter arguuntur, qui decipiendo peccantes, non solum non arguunt pro peccato, sed etiam adulanter decipiunt, dicente propheta: Et erunt qui beatificant populum istum, seducentes: et qui beatificantur, praecipitati . Atrociter iterum arguuntur, qui peccantem non recipiunt, sed despiciunt et spernunt, nec alterius delictum, tanquam proprium, ingemiscunt. De talibus per Isaiam Dominus comminans, dicit: Qui dicunt, Recede a me: non appropinques mihi, quia immundus es, isti fumus erunt in furore meo, ignis ardens tota die . Inde est quod et Apostolus omnibus omnia factus est , non imitatione erroris, sed compassionis miseratione, scilicet ut ita vitia aliena fleret, quemadmodum si tali et ipse implicaretur errore. Boni pastores populi debent delicta deflere, et totos se planctibus tradere, imitantes Jeremiam prophetam dicentem: Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum, et plorabo
Abbreviated transcription (Latin):
acerdotes populorum iniquitate dam¬
nantur. sieos aut ignorantes non eru¬
diant. aut peccantes non arguant
Testante dño ad proph&am Speculato¬
rem te dedi domui israhel Si non fu¬
nIE locutus ut secustodiat impius aui
sua: ille in iniquitato sua morixur
sanguinẽ autem eius demanutua
rum iniquitate damnatus est. & lic&
eos delinquentes ad monuit. sed tamen
non ut oportebat redarguit : sacer¬
dores ex quirere debent peccata popu¬
lorum & sagaci sollicitudine unum¬
quemq probare. Iuxta testimoniũ
dñi adhieremiam loquentis. Proba¬
torem inquit dedite inpopulomeo ro¬
bustum & sciens & probabis uias eorum.
Sacer dotes studio corrigendi facta prae¬
scrutari debent sub iectorum. ut emen¬
datos lucre facere possint. Sicut autem
peccatorem conuenit argui. ita iustum
non ex ulcerari. Sacerdotes curam de¬
bent habere dehis qui pereunt. ut eius
redargutione aut corrigantur apec¬
catis. autsi in cor rectibiles existunt

Expanded text:
1. Sacerdotes pro populorum iniquitate dam1. Sacerdotes pro populorum iniquitate damnantur, si eos aut ignorantes non erudiant, aut peccdicente Domino ad prophetam: Speculatorem te dedi domui Israel. Si non fueris locutus, ut se custodiat impius a via sua, ille in iniquitate sua morietur, sanguinem autem ejus de manu tua rum iniquitate damnatus est, licet eos delinquentes admonuit, sed tamen non ut oportebat redarguit . Sacerdotes exquirere debent peccata populorum, et sagaci sollicitudine unumquemque probare juxta testimonium Domini ad Jeremiam loquentis: Probatorem, inquit, dedi te in populo meo robustum: et scies, et probabis vias eorum . Sacerdotes studio corrigendi facta perscrutari debent subjectorum, ut emendatos lucrifacere possint. Sicut autem peccatorem convenit argui, ita justum non exulcerari. Sacerdotes curam debent habere de his qui pereunt, ut sacerdotali redargutione aut corrigantur a peccatis, aut si incorrigibiles existunt,
Abbreviated transcription (Latin):
non aperit intellegentiae spiritalis
pro fundiora mysteria. necdum au¬
dita noncapiunt prius incipiant con
tempnere quam uenerari mandata
caelestia. Aliter est agendum erga
eos quinro committuntur regimini
dũ offendunt. atq aliter cumbis qu nobis
commissi non sunt : qui siiusti suNuene¬
randi sunt. Si uero delinquunt. proso¬
la caritate ut locus est corripiendisunt
Nontameꝵ cum seueritate. sicut hi quino¬
bis regendi commissisuts. Prius docen¬
disunt seniores plebis: ut ꝑeos infrapo¬
siti facilius doceantur. Vnde & a postolus
Haec inquit commenda fidelibus homini¬
bus qui idonei sunt & alios docere. In
genium boni doctoris est incipientis
alaudibus eorum quos salubriter ob¬
iurgatos corrigere cupiunt. Sicutia pos¬
colus adcorinthios facit quos a laudib
inchoat & increpationibus probat. sed
erant apud corinthios qui & laude & in¬
crepatione digniessent. Ille uero dis¬
ORU INHIS. QUI DELINUON

Expanded text:
non aperit intelligentiae spiritalis non aperit intelligentiae spiritalis profundiora mysteria: ne, dum audita non capiunt, prius incitemnere quam venerari mandata coelestia. 6. Aliter est agendum erga eos qui nostro committuntur regimini, si offendunt, atque aliter cum his qui nobis commissi non sunt; 331 qui si justi sunt, venerandi sunt; si vero delinquunt, pro sola charitate, ut locus est, corripiendi sunt, non tamen cum severitate, sicut hi qui nobis regendi commissi sunt. 7. Prius docendi sunt seniores plebis, ut per eos infra positi facilius doceantur. Unde et Apostolus: Haec, inquit, commenda hominibus fidelibus, qui idonei sunt et alios docere . 8. Ingenium boni doctoris est incipientis a laudibus eorum, quos salubriter objurgatos corrigere cupit, sicut apostolus ad Corinthios facit, quos a laudibus inchoat, et increpationibus probat. Sed erant apud Corinthios, qui et laude et increpatione digni essent. Ille vero indisotum in his qui delinquunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nifestentur statim aut de trabunt aut
neglegunt. prima quippe prudentiae
uirtusest eam quam docere oporteat
existimare ꝑsonam. sudibus populis
seu carnalibus plana at que communia
Non summa atq ardua p̃dicanda sunt
ue inmensitate doctrinȩ opprimantus
potius quam erudiantur. Vnde & pau¬
lus a postolus ait Non potui uobis lo¬
qui quasi spiritalibus. sed quasi carnali¬
bus tam quam paruulis in xp̃o lac uo¬
bis potum dediriones cam. Carnalib
quippe animis nec alta nimis decaelestib
edocere: Coruus dumsuos pullos ui¬
derit albi coloris nullis eoscibis alit
Sed tantundem adtendit: donec paterno
colore nigrescant. & sic illos frequenti
cibo reficiat. Ita &e desiae doctor
strenuus. Nisi eos quos doc& uiderit
ad suam similitudinem penitentiae con¬
fessione nigrescere & nitore saccula¬
ri deposito lamentationis abitum de
peccati recordatione induere : ut pote
adhuc exterioris. hocest carnalibus

Expanded text:
nifestentur, statim aut detrahunt, aut nifestentur, statim aut detrahunt, aut negligunt. Prima quippe prudentiae virtus est, eam quam docere oporteat, existimare personam. Rudibus populis, seu carnalibus, plana atque communia, non summa atque ardua, praedicanda sunt, ne immensitate doctrinae opprimantur potius quam erudiantur. Unde et apostolus Paulus ait: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus; tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam . Carnalibus quippe animis, nec alta nimis de coelestibuedoceri. Corvus dum suos pullos viderit albi coloris, nullis eos cibis alit: sed tantumdem attendit, donec paterno colore nigrescant, et sic illos frequenti cibo reficit. Ita et Ecclesiae doctor strenuus, nisi eos quos docet viderit ad suam similitudinem poenitentiae confessione nigrescere, et nitore saeculari deposito, lamentationis habitum de peccati recordatione induere, ut pote adhuc exterioribus, hoc est carnalibus,
Abbreviated transcription (Latin):
bene agere : ut sequenter possit bene¬
docere. Sicut innumisma m& allum &
figura & pondus inquiritur . ita inom¬
nidoctore e desiastico quid sequĩtur
quiddoceat quomodo uiuat. Perquali¬
tatom igitur m& alli: doctrina. Perfigu¬
ram similitudo patrum, Perpondus
humilitas designatur. quiergo abhis
tribus discrepauerit : Nonm& allum sed
terra erit.
on omnibus una eademq doctri¬
na est adhibenda. sed proqualitate
morum diuersa ex or̃atio erit dociorum
nam quosdam increpatiodura : quosdam
uero exoratio corrigit blanda sicut pe¬
riti medici aduarios corporis morbos di¬
uerso medicamine seruiuN. Ita ut iux¬
ta uulnerum uari&ates medicina diuer¬
sasit. sic & doctor er desiae singulis qui¬
busq congrium doctrino remedum ad¬
hibebit & quid cuiq oporteat prbiin¬
tedpro equha c professione adnunti¬
abito  on omnibus ea quae sunt clausa
aperienda sunt multisunt enim qui cape:¬
re nom possunt : quibus si indis cr&e ma¬

Expanded text:
bene agere, ut sequenter possit benebene agere, ut sequenter possit benedocere. Sicut in numismate metallum, figura et pondus inquiritur; ita in omni doctore ecclesiastico, quid sequatur, quid doceat, quomodo vivat. Per qualitatem igitur metalli, doctrina; per figuram, similitudo patrum; per pondus, humilitas designatur. Qui ergo ab his tribus discrepaverit, non metallum, sed terra erit. Non omnibus una eademque doctrina est adhibenda, sed pro qualitate morum, diversa exhortatio erit doctorum. Nam quosdam increpatio dura, quosdam vero exhortatio corrigit blanda. Sicut periti medici ad varios corporis morbos diverso medicamine serviunt, ita ut juxta vulnerum varietates, medicina diversa sit: sic et doctor Ecclesiae singulis quibusque congruum doctrinae remedium adhibebit, et quid cuique oporteat pro aetate, pro sexu ac professione, annuntiabit. Non omnibus ea quae sunt clausa, aperienda sunt. Multi sunt enim qui ea capere non possunt: quibus si indiscrete ma
Abbreviated transcription (Latin):
ostendendo adiuuat ut fiat. Perpro¬
ph&am dñs dicit. suꝑ montem excel sum
ascendetu. qui euangelizassion. Vt uide¬
lic& qui caelesti p̃dicatione utitur imalam
terrenorum operum deserens inrerum
culmine stare uideatur. Tantoq: faci¬
lius subditos ad meliora ꝑtrahat : quan¬
to ꝑuitae meritum desuꝑnis lamat
DEDOCIRINA ET INEMILIS
am doctaina quamuita c¬
rero deb& e desiasticus doctor Nam
doctrina sine uita. arrogantem red dit
uita sine doctrina inutilem facit. Sacer¬
dotis p̃dicatio operibus confirmanda
est Ita ut quod doc& uerbo: instruat
exemplo Vera est enim illa doctrina
quam uiuendi sequitur forma. Nam
nihil turpius est: quam sibonum quod
quisq sermone pdicat: ex plere opere
neglegat. Tunc enim p̃dicatio utiliter
profertur quando efficaciter adim
pl&ur Vnusquisq doctor & bonȩ acti¬
onis & bonȩ p̃dicationis habere deb&
studium. Nam alterum sine altero
non facit ꝑfectum. Sed p̃ced& iustus

Expanded text:
ostendendo adjuvat ut fiat. Per proostendendo adjuvat ut fiat. Per prophetam Dominus dicit: Super montem excelsum ascende tu qui evangelizas Sion . Ut videlicet qui coelesti praedicatione utitur, ima jam terrenorum operum deserens, in rerum culmine stare videatur; tantoque facilius subditos ad meliora pertrahat, quanto per vitae meritum de supernis clamatDe doctrina et exemplis Tam doctrina quam vita clarere debet ecclesiasticus doctor. Nam doctrina sine vita arrogantem reddit, vita sine doctrina inutilem facit. 2. Sacerdotis praedicatio operibus confirmanda est, ita ut quod docet verbo, instruat exemplo. Vera est enim illa doctrina, quam vivendi sequitur forma. Nam nihil turpius est quam si bonum, quod quisque sermone praedicat, explere opere negligat. Tunc enim praedicatio utiliter prpletur. Unusquisque doctor, et bonae actionis et bonae praedicationis habere debet studium; nam alterum sine altero non facit perfectum: sed praecedat justus
Abbreviated transcription (Latin):
dicamentum quod hunc morbum inmi¬
nuit. alteri uites iungit. & panis qui
uitam fortium roborat par uulorum
necat. proqualitate igitur audientum
formari deb& sermo dociorum. ut & ad
sua singulis congruat & tamep a communis
aedificationis arte numquam recedat
Quid enim sunt intente mentes auditorum
nisi ut ita dixerim quaedam in cythara
tensiones stratȩ cordarum. quas tangen¬
di artifex ut non sibi m& psi dissimile
canticum faciat dissimiliter pulsat.
&idcr co corde consonam modulationem
redduns : quia uno iđẽ plectro sed non
uno quidem inpulso feriuntur. Doctor
quisq: ut una cunctos uirtute caritatis
edific& exuna doctrina Non una ecidemq:
exortatione tangere corda audientium
deb&. Doctor &enim quiloci suineces¬
sitate exigitur summa dicere. haec ea¬
dem necessitate compellitur sumina mons¬
trare. Illanamq: uox libentius audito¬
rum cor pen&rat. quam dicentis uita
commendat. quia quod loquendo i perat

Expanded text:
dicamentum quod hunc morbum immidicamentum quod hunc morbum imminuit, alteri vires jungit: et panis, qui vitam fortium roborat, parvulorum necat. Pro qualitate igitur audientium formari debet sermo doctorum, ut et ad sua singulis congruat, et tamen a communis aedificationis arte nunquam recedat. Quid enim sunt intentae mentes auditorum, nisi, ut ita dixerim, quaedam in cithara tensiones stratae chordarum, quas tangendi artifex, ut non sibimetipsi dissimile canticum faciat, dissimiliter pulsat? Et idcirco chordae consonam modulationem reddunt, quia uno quidem plectro, sed non uno quidem impulsu feriuntur. Doctor quisque, ut una cunctos virtute charitatis aedificet, ex una doctrina, non una eademque exhortatione tangere corda audientium debet. Doctor etenim qui loci sui necessitate exigitur summa dicere, hac eadem necessitate compellitur summa monstrare. Illa namque vox libentius auditorum cor penetrat quam dicentis vita commendat, quia quod loquendo imperat,
Abbreviated transcription (Latin):
actionis meritum differendo. add&erio¬
arectore agitur: si suꝑne formidinis & di¬
lectionis spũ afflactas studiose qoti¬
die sacrieloquii p̃cepta medit&ur ut
in eo uim sollitudinis & erga caelestem
uitam prouidȩ circum spectionis quam
humanȩ conuersationis usus in desinen¬
ter desiruit diuinȩ ammonitionis uer¬
ba restaurent. & qui ad uetustatem ui¬
tae ꝑ soci&atem sȩcularium ducitur. ad
amorem semꝑ spititalis patriae conpunc¬
tionis ad spiratione renou&ur
QUALITERPRAELATISUB¬
IECIOSDOCEANTAC SEMEI¬
IPSOSDISCRETACIRCUM¬
SPECUIOUEPR OUIDEAU
uia icirur qualis EΕ̃ DBEXT
pastor superius ostendimus. punc qua¬
liter doceat demonstremus. Non una
eademq cunctis exortatio congruit
quia nec cutiotos par morum quali¬
tas adstringit. Saepe namq aluis offi¬
ciunt quac aliis prosunt. Quia & ple¬
rumq herbȩ quae haec animalia pu¬
triunt: alia occidunt. & lenis sibilus
equos mitigat. catulos instigat. & me¬

Expanded text:
actionis meritum differendo, ad deterioactionis meritum differendo, ad deterioa rectore agitur, si supernae formidinis et dilectionis spiritu afflatus studiose quotidie sacri eloquii praecepta meditetur; ut in eo vim sollicitudinis et erga coelestem vitam providae circumspectionis, quam humanae conversationis usus indesinenter destruit, divinae admonitionis verba restaurent; et qui ad vetustatem vitae per societatem saecularium ducitur, ad amorem semper spiritalis patriae compunctionis aspiratione renoveturQualiter praelati subjectos doceant ac semetipsos discreta circumspectione praevideant. Quia igitur qualis esse debeat pastor superius ostendimus, nunc qualiter doceat demonstremus. Non una eademque cunctis exhortatio congruit, quia nec cunctos par morum qualitas astringit. Saepe namque aliis officiunt quae aliis prosunt, quia et plerumque herbae quae haec animalia nutriunt, alia occidunt, et lenis sibilus equos mitigat, catulos instigat; et me
Abbreviated transcription (Latin):
non diligitur libenter audiatur. Deb&
men amorem suum prosem & ipsonon
quae rere. Neinueniatur ei cui seruire¬
ꝑ officium cernitur occulta cogitationis
crrannide resultare. Quod bene pau¬
lus a postolus insinuat cum sui Nobis
studu oc culta manifestat dicens. Si cut
& ego pomnia omnibus placeo. quitameri
rursus dicit si ad huc hominibus place¬
rem xp̃i seruus nonessem Plac& er¬
go paulus & non plac&. quia in eo quod
placere app&it non se sed ꝑse hominibus
placere ueritatem quaerit. Neces seest
ut rector animarum uirtutes ac uitia
uigilanti cura discernat. Ne aut cor tena¬
cia occup& & parcum seuideri indispen¬
sationibus exult&. Autcum effuse quid
ꝑditur largum se quasi miserando glo¬
ri&ur. aut remittendo quod ferire de¬
buit ad a&erna supplicia subditor ꝑ¬
trabat. Aut inmaniter feriendo. quod
delinquitur ipse grauius delinquat.
Aut hoc quod agi recte ac grauiter potuit.
inmature p̃ueniens leuig&. Aut bone

Expanded text:
non diligitur, libenter audiatur. Debet non diligitur, libenter audiatur. Debet men amorem suum pro semetipso non quaerere, ne inper officium cernitur occulta cogitationis tyrannide resultare: quod bene Paulus apostolus insinuat, cum sui nobis studii occulta manifestat, dicens: Sicut et ego per omnia omnibus placeo . Qui tamen rursus dicit: Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem : Placet ergo Paulus et non placet, quia in eo quod placere appetit, non se, sed per se, hominibus placere veritatem quaerit. Necesse esut rector animarum virtutes ac vitia vigilanti cura discernat, ne aut cor tenacia occupet, et parcum se videri in dispensationibus exsultet; aut cum effuse quid perditur, largum se quasi miserando glorietur; aut remittendo quod ferire debuit, ad aeterna supplicia subditos pertrahat; aut immaniter feriendo quod delinquitur, ipse gravius delinquat; aut hoc quod agi recte ac graviter potuit, immature praeveniens leviget; aut bonae
Abbreviated transcription (Latin):
actibs fulcus. aenundo und sus alie¬
nus hunc auctori reddet gxtranum
amcrsuus hostis redemptorisest
quiꝓ recta opera quac faci eius uus
ab e desia amari concupiscit. quia
ad ulterine cogitationis reus obo
placere puer sponse oculis app&t
ꝑ quem sponsus dona trans misi
Rectores bomi dum priuatos sedilige¬
re amore Nesciunt liberȩ puritatis
uerbum a subditis obsequium humi¬
litatis oreduN Necessarium ual¬
de rectoribus est ut cura regiminis
tanta moderaminuis arte temper&ir
quatenus subditorummens cumq dam
recte sentire potuerit. sic in uocis lib¬
tatem prodeat. ut tamen libertas in
suꝑbiam Nonerum pat. Nedum for
tores boni sic placere hominibus ap¬
p&ant. ut suae estimationis dulcedi¬
ne proximos in affectum ueritatis tra¬
hant Nonut se amari desiderent : seđ
ut dilectionem suam quasi quandam
uiam faciant. ꝑ quam corda audiex¬
tium ad amorem conditoris introdu¬
can. difficile quippe est ut quem¬
lib& recta denuntians praedicator: qui

Expanded text:
actibus fultus a mundo videtur alienus, hunc auctoris reddat extraneum amor suus. Hostis Redemptoris est qui per recta opera quae facit, ejus vice ab Ecclesia amari concupiscit; quia adulterinae cogitationis reus est, si placere puer sponsae oculis appetit per quem sponsus dona transmisit. Rectores boni, dum privato se diligere amore nesciunt, liberae puritatis verbum a subditis obsequium humilitatis credunt. Necessarium valde rectoribus est ut cura regiminis tanta moderaminis arte temperetur, quatenus subditorum mens, cum recte sentire potuerit, sic in vocis libertatem prodeat, ut tamen libertas in superbiam non erumpat; ne dum fortores boni placere hominibus appetant, sed ut suae aestimationis dulcedine proximos in affectum veritatis trahant, non ut se amari desiderent, sed ut dilectionem suam quasi quamdam viam faciant, per quam corda audientium ad amorem Conditoris introducant. Difficile quippe est, ut quamlibet recta denuntians praedicator qui
Abbreviated transcription (Latin):
congruo uistutessunt in congruo ui¬
tico deputentur. ueluti si fro frectris
coduentu canonicum non solucctur
ieiunium. Vistutum igitur discr&iꝰ¬
onem cepceu lo apło sume. Qui cedtẽ¬
pusagit quo d agendum ẽe omnino ꝓ hibu
it Item quȩdam uistutes dumdis ere¬
tioni non seruiunt inuitus transeunt
Namsepe iustitia dum suum modum &¬
cedit crudelitectis seuiciam gignit. Et
nimicopia&as dissolutionem dis cipli¬
nã pcesturit. & zelistudium dumplusẽ
quamopost& in iracundicce uitium tran¬
sit: & multa man su&udo torporis seg¬
nitiem gignit. Prudentis ecut uiri dis¬
cr&io sollerter prospicit : nebonum intẽ¬
peranter agat & deuistute in uitium oran¬
secet. Item cepud quosdam &x uis tute ui¬
tium gignitur dumquisq decastitatis
& odstinenticce merita glouactur.
Nam & qui elemosinam uanegloriae cau

Expanded text:
ruo loco virtutes sunt, incongruo viruo loco virtutes sunt, incongruo vitia deputentur, veluti si pro fratris adventu canonicum non solvatur jejunium. 3. Virtutum igitur discretionem a Paulo apostolo sume, qui ad tempus egit, quod agendum esse omnino prohibuit. 4. Item quaedam virtutes, dum discretioni non serviunt, in vitia transeunt. Nam saepe justitia, dum suum modum excedit, crudelitatis saevitiam gignit; et nimia pietas dissolutionem disciplinae parturit, et zeli studium, dum plus est quam oportet, in iracundiae vitium transit, et multa mansuetudo torporis segnitiem gignit. 237 5. Prudentis autem viri discretio solerter prospicit, ne bonum intemperanter agat, et de virtute in vitium transeat 6. Item apud quosdam ex virtute vitium gignitur, dum quisque de castitatis et abstinentiae meritis gloriatur. Nam et qui eleemosynam vanae gloriae cau
Abbreviated transcription (Latin):
trahat sicut est quum quosdam plusquã suNT
infirmos atq: intiles sibim&ipsis asserit
Vt dum senimis indignos considerant res
inquibus prodes se poteraint ministrare ꝑ¬
timescant. Vniuersauitia quae subuirtu¬
cũ specie antiquus hostis occultat. ualde
subtiliter manus compuntionis examinat
Quienim ueraciter intur dol&. qua e agenda
foras quaenon agenda sint forditer p̃uid&
Quaouis compunctionis nos in intimis afficat
omnis stropidus prauȩ suggestionis in mu¬
tescit quia sicor ueraciter dol& lingũã
contranos uitia non hab& Nam cum ple¬
nauita rectitudinis quaeritur suꝑ uacua
suggestio prauitatis obduratur.
nterdum & male usȩ uistutes. & seui tia
gignunt. Quodfit ꝑ in moderatum ani¬
mi app&itum cui non sufficit donum
quod meruit nisi inde aut lecudos aut
lucra aut damnum atquisierit. Int̃¬
dum uistutes uidac gignunt dum eli¬
quoendo ꝓtempore opostuno mini¬
me relaxantur Sicquefit ut quȩ loco¬

Expanded text:
trahat, sicut est cum quosdam plusquam sunt trahat, sicut est cum quosdam plusquam sunt infirmos atque inutiles sibimetipsis asserit, ut dum se nimis indignos considerant, res in quibus prodesse proximis poterant ministrare pertimescant. Universa vitia, quae sub virtutum specie antiquus hostis occultat, valde subtiliter manus compunctionis examinat . Qui enim veraciter intus dolet, quae agenda foras, quae non agenda sint, fortiter praevidet. Cum vis compunctionis nos in intimis afficit, omnis strepitus pravae suggestionis immutescit, quia si cor veraciter dolet, linguam contra nos vitia non habent . Nam cum plena vita rectitudinis quaeritur, supervacua suggestio pravitatis obduratur.nterdum et male usae virtutes ex se vitia gignunt: quod fit per immoderatum animi appetitum, cui non sufficit donum quod meruit, nisi inde aut laudes aut lucra damnanda quaesierit. 2. Interdum virtutes vitia gignunt, dum aliquando pro tempore opportuno minime relaxantur. Sicque fit, ut quae cong
Abbreviated transcription (Latin):
na suplicia subditos pertrahat. Aut ima¬
niter feriendo quod delinquitur ipregra¬
uius delinquat. Aut hoc quod agi recte ac
grauiter potuit. in mature p̃ueni& leuig&
Aut bonae actionis meritum differendo
add&eriora permut&. Aliquando anti
quus hostis humanaementi pium aliquid
insinuat. ut ad crudelitatis terminum de¬
ducat. sicut᷑ quum plecti perdisciplinã
culpa prohib& quatenus qua e hic non re¬
primitur. gehenna eigneferiatur. ali¬
quando discr&ionis imaginem oculis ho
minum inmundus sprobicit & td indiscre¬
tionis luqueos ꝑducit. sicut est cum in pul¬
sueius pro infirmiate nobis plus alimen¬
torum quasi discr& e concedimus sed indis¬
cr&e contranos bella carnis excitamus
Aliquando diabolus effectum simulat bonorũ
operum sed ꝑ hunc inqui &udinem in rogat
laborum sicut est quumquis quiescere non
ual& quasideotio iudi caritim&. Aliquando
humanigeneris aduersarius imaginẽ humi¬
litatis ostentat ut effectum utilitatis sub¬

Expanded text:
na supplicia subditos pertrahat. aut immana supplicia subditos pertrahat. aut immaniter feriendo, quod delinquitur, ipse gravius delinquat, aut hoc, quod agi recte ac graviter potuit, immature perveniens leviget, aut bonae actionis meritum differendo ad deteriora permutet. Aliqquus hostis humanae menti pium aliquid insinuat, ut ad crudelitatis terminum deducat, sicut est, cum plecti per disciplinam culpam prohibet, quatenus quae hic non reprimitur gehennae igne feriatur . Aliqminum immundus spiritus objicit, et ad indiscretionis laqueos perducit. Sicut est cum impulsu ejus pro infirmitate nobis plus alimentorum quam discreta concedimus, sed indiscrete contAliquando diabolus effectum simulat bonorum operum, sed per hunc inquietudinem irrogat laborum, sicut est cum quis quiescere non valet, et quasi de otio judicari timet. Aliquando humani generis adversarius imaginem humilitatis ostendit, ut effectum humilitatis sub
Abbreviated transcription (Latin):
Ideoq ꝑnitiosius suos sectatores decipiunt
quia sesub uelamine uistutum tegunt. Nam
uitia quaestatim uirtutum contraria appa¬
rent citodum in palam uenerint emendantꝰ
propter quod sequaceseorum d& alibus cri¬
minibus erubescunt. Carnales autem ple¬
rumq: ꝑinsualita tẽmentis non agnoscunt ui¬
tium esseculpabile quod dignum uid &ur
damnatione : Item quaedam uitia species
uirtutum esseuidentur sed tamen uirtu¬
tes non sunt. Nam interdum subpra& ex¬
tuiustitiae crudelitas augesur. & putatur
esseuistus. quod nimirum est uitium. saepe
inordinata remissio pi&as creditur & in
effrenata ira spitalis zeli uirtus estima¬
tur & saepepraecipitata actio uelocita¬
tis efficatia. Atq agendi tarditas gra¬
uitatis consilium putatur. Necesse est aut̃¬
ut elactus quisq uistuter acuitia uigilanti
cura discernat. neaut cum tenacia occup&
& parcum seuideri indis pensationibus ex¬
ult&. Aut cum effus e quid fuerit perditũ
remittendo quod feriredebuit ad a&er¬

Expanded text:
ideoque perniciosius suos sectatores decipiunt, quia se sub velamine virtutum tegunt. Nam vitia, quae statim virtutibus contraria apparent, cito, dum palam venerint, emendantur, propter quod sequaces eorum de talibus criminibus erubescunt. 2. Carnales autem plerumque per insensualitatem mentis non agnoscunt vitium esse culpabile, quod dignum videtur damnatione. 3. Item quaedam vitia species virtutum esse videntur, sed tamen virtutes non sunt. Nam interdum sub praetextu justitiae crudelitas agitur, et putatur esse virtus quod nimirum est vitium, inordinata remissio pietas creditur, et effrenata ira spiritualis zeli virtus existimatur. Et saepe praecipitata actio velocitatis efficacia, atque agendi tarditas gravitatis consilium putatur. Necesse est ut electus quisque virtutes ac vitia vigilanti cura discernat, ne aut cor tenacia occupet, et parcum se videri in dispensationibus exsultet, aut cum effuse quid fuerit perditum, , aut remittendo, quod ferire debuit, ad aeter
Abbreviated transcription (Latin):
domat. Nam quacntum corpus inedia
frengitur tantum mens cbin licito
a p&itu uacatur : aduersus irã toleran¬
tia dimicat. lraccũt sem& ipsam necat
sustinendo aut patientia uictoriã postat.
Tristicias merorẽ spes a&erm gccudii
superat. Etquam tur bata mens degȩ et¬
norbus afficit dulcedo interioris tranquil¬
litatis lenit Aduersus inuidiã p̃paratur
caritas. Et aduersus ireincendia man
susquam opponitur humilitas xp̃i qua
humili centur elacti. Principalium septẽ
uitiorum regina & mat̃ suꝑbiaẽ. Eadẽ¬
que septem principalia multa desepas tu¬
riunt uitia. Quia ita sibi m& quadam
cognatione iunguntur ut &ed tero alte¬
rom oriatur. Sicut princeps septem
uitioiũ suꝑbia nos corũpotestactibus sub¬
dit : itaxp̃s septi formis gratae plenus
adominatu uitiorum noseruit & quos
illa addicit septemplici uitio istelibe¬
rat septi formisgratiae dono.

Expanded text:
domat. Nam quantum corpus inedia domat. Nam quantum corpus inedia frangitur, tantum mens ab illicito appetitu revocatur. 4. Adversus iram tolerantia dimicat; ira autem semetipsam necat, sustinendo autem patientia victoriam portat. 5. Tristitiae moerorem spes aeterni gaudii superat; et quem turbata mens de exterioribus afficit, dulcedo interioris tranquillitatis lenit. 6. Adversus invidiam praeparetur charitas, et adversus irae incendia manssus quam opponitur humilitas Christi, qua humiliantur elati. 8. Principalium septem vitiorum regina et mater superbia est, eademque septem principalia multa de se parturiunt vitia, quae ita sibimet quadam cognatione junguntur, ut ex altero alterum oriatur. 9. Sicut princeps septem vitiorum superbia nos eorum potestatibus subdit, ita Christus septiformi gratia plenus a dominatu vitiorum nos eruit; et quos illa addicit septemplici vitio, iste liberat septiformis gratiae dono.
Abbreviated transcription (Latin):
uis tutum dona tribuit quaedam r&rahit
utdummens deeo quod heb& erigitur
Iterum deco quod nequaquam habere cog¬
noscitur humili &ur. Depu
unc seuiri scĩ ueratius auitiorum conluuio¬
ne d&ergunt dum ab eis conra singula
uitia uis tutes singulȩ opponun cur
Interdum uitia cum uistutib adutilito¬
tem confligunt ut ipio cesto mine uel
mens &erceatur uel cbelatione con¬
cus sus animus restringatur. Aduer¬
sus imp&us urtorum contraris uis cu¬
tibus est pugnaendum. contraluxuri ã
enim cordise adhibenda munditia. contra
odium dilectio praepacranda. contra ir¬
cundiam patientia ꝓponenda est. porro
contra timorem fidutiae adhibenda est
uistus contra torporem zeli pliũ otris¬
titiae quoque gaudium. accidiaȩ fostitudo
auaritiae lacrgitas. suꝑbiae humilitas
opponendecest. sic que singulȩ uirtutes
nascentia contrase uitia reprimunt. ac
temptationũ motus uis tute diuincce cari¬
tatis & tingunt. Libidinem abstinentia

Expanded text:
virtutum dona tribuit, quaedam retrahit, virtutum dona tribuit, quaedam retrahit, ut dum mens de hoc quod habet erigitur, iterum de hoc quod nequaquam habere cognoscitur humilietur. 10. unc se viri sancti veracius a vitiorum colluvione detergunt, dum ab eis contra singula vitia virtutes singulae opponuntur . Interdum vitia cum virtutibus ad utilitatem confligunt, ut ipso certamine, vel mens exerceatur, vel ab elatione concussus animus restringatur. Adversus impetus vitiorum contrariis virtutibus est pugnandum. Contra luxuriam enim cordis est adhibenda munditia, contra odium dilectio praepacundiam patientia proponenda est. Porro contra timorem fiduciae adhibenda est virtus, contra torporem zeli praelium; tristitiae quoque gaudium, accidiae fortitudo, avaritiae largitas, superbiae humilitas opponenda est. Sicque singulae virtutes nascentia contra se vitia reprimunt, ac tentationum motus virtute divinae charitatis exstinguunt. 3. Libidinem abstinentia