comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ ñ ẽ intelligendũ qͣsi a patre
ꝑ filiũ minorẽ mittatur uelsit:
s qr ex patre & filioẽ. & mittitur
ab utroq S hoc ipsũ ht̃ filius a
patie: ut ab ip̃o & sit: & mittatur
sp̃c sc̃s. Hoc gͦ uoluit sigrificare
hylarius significationẽ faciens in
locutione: ut ostende̾t in patre
ce̾ auctoritatẽ. Inde ẽ ũ qd̾ u̾itas
ostendens patrẽ ẽẽ auctorẽ ꝓcessio¬
nis qua ꝓcedit sp̃c afilio: dixit
in eũgłio de patre ꝓcedit: cũ de

Expanded text:
d non est intelligendum quasi a Patre per Filium minorem mittatur vel sit, sed quia ex Patre et Filio est et mittitur ab utroque, sed hoc ipsum habet Filius a Patre, ut ab ipso sit et mittatur Spiritus sanctus. Hoc ergo voluit significare Hilar., distinctionem faciens in locutione, ut ostenderet in Patre esse auctoritatem. Inde est etiam quod veritas ostendens Patrem esse auctorem processionis, qua procedit Spiritus a Filio, dixit in Evangelio: De Patre procedit, cum et de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ filiũ: & a patre ẽẽ ꝑfiliũ. Unde
hylarius ad dm̃ patrẽ de spũ sc̃o.
tuus ex te natus manet. ita qd̃ ex
su non ꝑcipiã: tam̃ teneo consci¬
entia. Inspũalib enĩ reb tuis he¬
bes sũ. Itẽ in eodẽ. Conserua hauc
oro fidi mȩẽ religionẽ. ut qd̾ in
regu̾ationis mȩȩ sunbolo ꝓfessus

Expanded text:
per Filium, et a Patre esse per Filium, unde Hilar. ad Deum Patrem de Spiritu sancto tuus ex te natus manet, ita quod exsu non percipiam, tamencia. In spiritualibus enim rebus tuis ebes sum. Idem, ibidem: Conserva hanc, oro, fidei mee religionem, ut, quod in regeneracionis mee symbolo professus
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ spm̃ scm̃ de patre ꝓced ere
ut urtelligat᷑ qd̾ ĩ ꝓcedit de filio.
de patre ẽẽ filio. Si enĩ qͥcqͥd ħt
de patre ħt filius: de patre ħt
utiq. utsde illo ꝓcedat sp̃c sc̃s.
Sed nulla ibi temꝑa cogitentur
que hat prius & posterius: qr¬
ibi omĩno nulla sunt. Quare¬

Expanded text:
tum sanctum de Patre procedere, ut intelligatur quod etiam procedit de Filio de Patre esse et Filio. Si enim quidquid habet de Patre habet Filius, de Patre habet utique ut de illo procedat Spiritus sanctus. Sed nulla ibi tempora cogitantur, quae habent prius aut posterius, quia omnino ibi nulla sunt. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
qui misit me. Si hic gͥ intelligit᷑
eius doctrina: quã tñ ñ dix̃ fuã
s patris: quantomagis illic in
ubi sic ait. de patre ꝓcedit: ut ñ
diceret de me ñ ꝓcedit : a quo aũ
ht̃ filius ut sit d̾s : ẽ enĩ de do ds̃:

Expanded text:
qui misit me. Si ergo hic intelligitur ejus doctrina, quam tamen non dixit suam sed Patris, quanto magis illic intubi sic ait: De Patre procedit; ut non diceret: De me non procedit. A quo autem habet Filius ut sit Deus est enim Deus de Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
lio sp̃c sc̃s ꝓcedẽ repꝑitur. S hoc
quoq illo pat̾ dedit ñ iã existen¬
ti. & ñdũ habenti.S qͥcqͥd unige¬
into ũbo dedit. gignendo dedit.
Sic gͦ eũ genuit. ut etiã de illo cõ
met quomͦ sp̃c pͥncipaliter ꝓce¬
dat a patre: ñ qr pͥus uel magis
ꝓcedat a patre quã a filio: s qr
cũ ꝓcedat᷑ a filio. hoc ipsũ ht fi
cedc̾ de patre. Uñ ieromimꝰ.

Expanded text:
e reperitur; sed hoc quoque illi Pater dedit non jam existenti, et nondum habenti; sed quidquid unigenito Verbo dedit, gignendo dedit. Sic ergo eum genuit, ut etiam de illo donumet quomodo Spiritus principaliter procedat a Patre, non quia prius vel magis procedat a Patre quam a Filio, sed quia cum procedat a Filio, hoc ipsum habet e de Patre, unde Hieron.
Abbreviated transcription (Latin):
.i. tres subsistentiȩ .s. tres entes. pro
quo grecidñt tres ypostas es.
oftendit uerba augustim con¬
uentre huic sententiȩ.

Expanded text:
 tres substantiae, scilicet tres entes; pro quo Graeci dicunt tres hypostases. 6. Ostendit verba Augustini convenire huic sententiae.
Abbreviated transcription (Latin):
postases. Sic gͦ nos ita accipimus
ꝑsonas. ut illi accipiunt. sub̾as uł
ẏpostases. at illi alit̾ accipiunt
ypostases quã nos sub̾am. alit̃ gͦ
nos accipimꝰ ꝑsonas quã sub̾am.
cũ gͦ dñis tres ꝑsonas. ñ ibi ꝑsone.¬

Expanded text:
d est, hypostases. Sic ergo nos ita accipimus personas, ut illi accipiunt substantias, vel hypostases; at illi aliter accipiunt hypostases, quam nos substantiam; aliter ergo nos accipimus personas quam substantiam. Cum ergo dicimus tres personas, non ibi pe
Abbreviated transcription (Latin):
ueri etiam solet. cuius
figuiȩ sit cęlum. Sed
spiritus sẽs quãuis aucto¬
res nr̃i sciuerĩt per eos dicẽ
noluit. nͥ quod ꝓsit saluti. Qe¬
ritur etiã si stet. an moueatur
cȩlum. Si mouetur inquiunt.
quomͦ est firmamentum: Si
stat. quomͦ mn ea fixa fydera.
curueunt: S firmamentũ
dicipot̾. non pp̃stacionem.
s ꝓpter firmitatẽ. uel termi¬
num aquarum. intrans gressi¬
bilem.Si autem stat. nichil
impedit moueri. & curuire

Expanded text:
eri etiam solet cujus figurae sit coelum. Sed Spiritus sanctus, quamvis auctores nostri sciverint, per eos dicere noluit, nisi quod prosit saluti. Quaeritur etiam si stet an moveatur coelum. Si movetur, inquiunt, quomodo est firmamentum? Si stat, quomodo in eo fixa sidera circumeunt? Sed firmamentum dici potest, non propter stationem, sed propter firmitatem num aquarum intransgressibilem. Si autem stat, nihil impedit moveri et circumire
Abbreviated transcription (Latin):
tem alit̾ etiam q mala.¬
ostendit᷑ quod d̾o auctore id
ẽuolente ñ fiunt mala: qr ip̃e
non ẽ causa tendendi ad non
eẽ. Tendere enim ad ñ esse. ma¬
lum ẽ. Ipse autem auctor. ma¬
li ñ est. Tendit uͦ ad ñ esse. qui
oꝑatur malum. Non gͦ deo auc¬
tore ẽ quod aliqͥs operatur ma¬
lũ. Non ẽ gͦ bonũ qd aliquis

Expanded text:
tem aliter etiam ostenditur quod Deo auctore, id est, volente non fiunt mala, quia ipse non est causa tendendi ad non esse. Tendere enim ad non esse, malum est; ipse autem auctor mali non est: tendit vero ad non esse qui operatur malum; non ergo Deo auctore est quod aliquis operatur malum. Non est
Abbreviated transcription (Latin):
nus in eodẽ libro aꝑte explicat
ita dicens. Qui om̃ium que st̃
auctor ẽ. & ad cuius bonitatẽ
id pertinet ut sit om̃e quod
ẽ. bom tantũmͦ causa ẽ. Quo¬
cura mali auctor ñ est. Et ideo
ip̃e sũmũ bonum ẽ. a quo in
nullodefice̾ bonum est: ꝙ ma¬
lũ est defice̾. Non ẽ gͥ causa. de¬
ficiendi. idẽ tendendi. ad ñeẽ:
qͥ ut ita dicam efficiendi cau¬
sa est. qr omnnium que st̃ auc¬
tor ẽ: que in quantũ sunt bo¬
na sunt. Ecce aꝑte habes. qd̾ de¬
ficere a dõ qui ẽ summũ bonũ
malũ est. Mala gͦ facere malũ
est.Non gͦ deo auctore.ueluo¬
lente mala funt. Obiectio qͦr¬
dã sophistica qua ꝓbare intum¬
t᷑ ex deo eẽ qd̾ mala fiunt.
am sufficienter ostensũ est.
quod dõ auctore ñ fiunt ma¬
la. Quidam tñ sophistice ince¬
dentes. & id̾o deo odibiles. ꝓba¬
re conantur: ex deo auctore eẽ
qd̾ mala fiunt hoc mͦ. Qd mala
fiunt uerũ est. om̃e autẽ uerũ
qd̃ est: ẽ aueritate que d̾s est. a

Expanded text:
ncipio et fine, aperte explicat ita dicens: Qui omnium quae sunt auctor est, et ad cujus bonitatem id pertinet ut sit omne quod est, boni tantummodo causa est. Quocirca mali auctor non est, et ideo ipse summum bonum est, a quo in nullo deficere bonum est, et malum est deficere. Non est ergo causa deficiendi, id est, tendendi ad non esse, qui, ut ita dicam, essendi causa est; quia omnium quae sunt auctor est, quae, in quantum sunt, bona sunt. Ecce aperte habes quod deficere a Deo qui summum est bonum, malum est; mala ergo facere malum est; non ergo Deo auctore vel volente mala fiunt. 13. Objectio quorumdam sophistica, qua probare nituntur ex Deo esse quod mala fiant. Jam sufficienter ostensum est quod Deo auctore non fiunt mala. Quidam tamen sophistice incedentes, et ideo Deo odibiles, probare conantur ex Deo auctore esse quod mala fiunt, hoc modo: Quod mala fiunt, verum est: omne autem verum quod est, a veritate est, quae Deus est; a
Abbreviated transcription (Latin):
orũ gͦ & similiũ ẽ docet.
ans. ueritatisq disciplinam.
tradens. dm̃i in principio ip̃m
mundũ creasse. & ante temꝑa
et̾naliter extitisse significat:
ipsius et̾ntatem & ommipo¬
tentiam cõmendans. Cui uolu¬
isse facere.ẽ: quia ut p̃dirimꝰ
e& eius uoluntate & bonitate
res noue exutunt. Credamus
gͥ rerũ creatarum cęlestium¬
uel terrestiũ. insibilium. uel in¬
uisibilium. causam ñ esse. nisi
bonitatẽ cieatoris. qͥ est d̾s u¬
nus. & uerus. cuiꝰ tanta ẽ bomi¬
tas. ut sũme bonus beatitu¬
diris suȩ qua etnaliter beatus
ẽ. alios uelit ẽẽ participes: quã
uidit. & cõmunicari posse. et
minui omino non posse. Illud
gͥ bonũ quod ip̃e erat. & quo
beatus erat. sola bonitate non
necessitate alii cõmunicari
uoluit. qr summe bom erat.
ꝓdesse uelle. ꝙ om̃ipotentissi¬
mi nocẽ non possẽ. Quare

Expanded text:
orum ergo et similium errorem ans, veritatisque disciplinam tradens, Deum in principio temporum mundum creasse, et ante tempora aeternaliter extitisse significat, ipsius aeternitatem et omnipotentiam commendans, cui voluisse, facere est; quia, ut praediximus, ex ejus voluntate et bonitate res novae existunt. Credamus ergo rerum creatarum coelestium, terrestrium, visibilium vel invisibilium causam non esse nisi bonitatem Creatoris, qui est Deus unus et verus. Cujus tanta est bonitas, ut summe bonus beatitudinis suae qua aeternaliter beatus est, alios velit esse participes, quam videt et communicari posse, et minui omnino non posse. Illud ergo bonum quod ipse erat, et quo beatus erat, sola bonitate, non necessitate, aliis communicari voluit, quia summe boni erat prodesse velle, et omnipotentissim
Abbreviated transcription (Latin):
subtilitate sui sensus & cor¬
poris. semina istarũ ierum.
nobis occultiora. nouerunt.
& ea ꝑ congruas temꝑationes
elementoꝵ latenterspargunt.
atq ita & gignendarũ rerum.
& accelerandoꝵ incrementor.
p̃bent occasiones. Sed necbo¬
ni hoc. nisi quantũ deus u¬
bet. nec malihoc iniuste fa¬
ciunt. nͥ quantũ iuste ipse ꝑ¬

Expanded text:
subtilitate sui sensus corporis semina istarum rerum nobis occultiora noverunt, et ea per congruas temperationes elementorum latenter spargunt, atque ita et gignendarum rerum et accelerandorum incrementorum praebent occasiones. Sed nec boni haec nisi quantum Deus jubet, nec mali haec injuste faciunt nisi quantum juste ipse p
Abbreviated transcription (Latin):
tio sint in diuina eẽntia. cum
eã non det̾minent: non id̾o pot̾
dici qd̾ diuma ee̾ntia & generet¬
& generetur: uel qd̾ eadem res
sit sibi pater. & filius. Ita enun
proprietas det̾minat ꝑsonam.
ut hac ꝓprietate ypostasis sit
geuerans. & illa alia ypostasis
sit geuita. & ita ũ idem gene¬
rat. & generatur: sed alt̾ alterũ.

Expanded text:
tio sint in divina essentia, cum tio sint in divina essentia, cum eam non determinent, non ideo potest dici quod divina essentia et generet et generetur; vel quod eadem res sit sibi Pater et Filius. Ita enim proprietas determinat personam, ut hac proprietate hypostasis sit generans, et illa alia hypostasis sit genita; et ita non idem generat et ge
Abbreviated transcription (Latin):
i paternitas & filiatio in
do siue in diuina essentia
sunt. eadem gͥ res sibi pater est¬
& filius. Nam in quo paternitas
est pater ẽ: & in quo filiatio fili¬
ats filius ẽ.Sigͥ una eademq
res ht in se paternitatem. &. filia¬
tionẽ. ipsa & generat & generat᷑.
qd̾ dicentes. in sabellianam here¬
sim ꝑtrahuntur. extendentes pa¬
trẽ infilium. cũ ipsum sibi filiũ
ipsũ ꝓponant & prem. Si uͦ nega¬
ueruit in una d̾i essentia pater¬
nitatẽ ẽẽ & filiationem: quomͦ
gͦ dicunt esse dm̃. His aliis atqꝰ
argumentoꝵ aculeis utuntur
insuȩ opimonis assertionẽ. ut
ueritatis formã dissecent. Res¬
ponsio contra hanc eoꝵ oppo¬
uor audacie resistentes at¬
q ignorantiȩ ꝓuidentes:
audebimꝰ aliquid suꝑ hoc loqͥ
Paternitas. & filiatio ñ ita esse
bus ita sũt. quod eas det̾minãt.
terminatiue ꝓprietates yposta¬
seos. & ñ nature: & enim yposta¬
sim determminant: & non natu¬
rã. Ideoq licet pat̾ntas & filia¬

Expanded text:
i paternitas et filiatio in Deo sive in divina essentia sunt, eadem ergo res est sibi Pater et Filius. Nam in quo paternitas est, Pater est; et in quo filiatio est, Filius est. Si ergo una eademque res habet in se paternitatem et filiationem, ipsa generat et generatur: quod dicentes, in Sabellianam haeresim pertrahuntur, extendentes Patrem in Filium, cum ipsum sibi Filium proponant et Patrem. Si vero negaverint in una Dei essentia paternitatem esse et filiationem, quomodo ergo dicunt esse Deum? His atque aliis argumentorum aculeis utuntur in suae opinionis assertionem, ut veritatis formam dissecent. 7. Responsio contra hanc eorum oppoum audaciae resistentes atque ignorantiae providentes, audebimus aliquid super hoc loqui. Paternitas et filiatio non ita esse bus ita sunt, quod eas determinant,terminativae proprietates hypostaseos et non naturae; etenim hypostasim determinant et non naturam. Ideoque licet paternitas et filia
Abbreviated transcription (Latin):
sidorus peccatũ geritur scili¬
cet ignorantia. infirmitate.
industria. Et grauius ẽ infirmi¬
tate peccare quã ignorantia.
grauiusq industria quã infir¬
mitate. sua autem uidet᷑. ex
ignorantia peccasse: qr seduc¬
ta fuit. adã uͦ ex idustria. qr
ñ fuit seductus. ut apłs ait.¬

Expanded text:
 peccatum geritur, scilicet ignorantia, infirmitate, industria. Et gravius infirmitate peccare quam ignorantia, graviusque industria quam infirmitate. Eva autem videtur ex ignorantia peccasse, quia seducta fuit. Adam vero ex industria, quia non fuit seductus, ut Apost
Abbreviated transcription (Latin):
ic considerari oportet. utrũ
scientia. uel p̾scientia. ułdis¬
positio. uel p̾destinatio. potue¬
runt eẽ in deo. si uulla eẽnt futu¬
ra. Cũ enum prescientia sit futu¬
rorũ. & dispositio faciendoꝵ. et
p̃destiuatio saluandoꝵ.si nulla
eẽnt futura. si nicbil ẽẽt facturꝰ
ds. uel aliquos saluaturus. non
uidet᷑ potuisse. in dõ esse presci¬
entia. uel dispositio. uel p̃desti¬
natio. Potuit autẽ deus nulla
p̃scue futura. potuit non crea¬
re aliqͥd. uel ñ saluare aliquos
potuit. ergo ñ esse in dõ prescien¬
entia uł dispositio. uel pred esti¬
d hoc autem ita a qͥbidã.

Expanded text:
 utrum scientia, vel praescientia, vel dispositio, vel praedestinatio potuerit esse in Deo, si nulla fuissent futura. Cum enim praescientia sit futurorum, et dispositio faciendorum, et praedestinatio salvandorum, si nulla essent futura, si nihil esset facturus Deus, vel aliquos salvaturus, non videtur potuisse in Deo esse praescientia, vel dispositio, vel praedestinatio, potuit autem Deus nulla praescire futura, potuit non creare aliquid, ut non salvare aliquos, potuit ergo in Deo non esse praescientia, vel dispositio, vel praedestid hoc autem ita a qui
Abbreviated transcription (Latin):
rouidentia autẽ est guber¬
nandoꝵ: que utiq eodem
mͦ uideturꝰ accipi quo disposi¬
tio quterdum ta proutocitia:
accipitur: ꝓ prescientia. De sa¬
pientia uel scientia & de quib¬

Expanded text:
rovidentia autem est gubernandorum; quae utique eodem modo videtur accipi, quo dispositio. Interdum tamen providentia accipitur pro praescientia. Sapientia vero vel scientia de omnib
Abbreviated transcription (Latin):
di. scilicet ñ concupisces rem
ꝓximitui. Cur aũ ħ duo diuersa
mandata sint. qͥb illa duo pir¬
hibent᷑. patet illa duo. diũsas
ẽẽ p̃uaricationes. diuersa gͥ
peccata. Responsio. Ad quod
etiã illi dñt diu̾sa qͥdẽ ẽẽ man

Expanded text:
as, scilicet, Non concupisces rem proximi tui. Cum autem haec duo diversa mandata sint quibus illa duo prohibentur, patet illa duo diversas esse praevaricationes; diversa igitur peccata. Ad quod etiam illi dicunt, diversa quidem
Abbreviated transcription (Latin):
llis qui senciunt paruulos na¬
tos in statura corporis & usum̃¬
broꝵ ꝑ ascessum temporis pro¬
fecturos ñ diffitentur. eotoem
in exordio natiuitatis sensu mꝑ¬
fectos ex istere. & ꝑ interuallũ
temporis in sensu. & in cogni¬
tionẽ ꝓficere. usq ad ꝑfectum.
Contra illoꝵ sententiã opponũt

Expanded text:
lli qui sentiunt parvulos natos in statura corporis et usu membrorum per accessum temporis profecturos, non diffitentur eosdem in exordio nativitatis sensu imperfectos existere, et per intervallum temporis in sensu et cognitione proficere usque ad perfectum. 9. Contra illorum se
Abbreviated transcription (Latin):
icut gͥ non ex uicio. sed
ex naturȩ coudicione e¬
rat qd̃ ante peccatũ homo ci¬
bis ñ indigebat. ita ex incio
ñ eẽt. sed de natura. si homi¬
nis condicio in principio suo.
io est in primo parente a per¬
fecto inchoata. idest in subse¬
quenti ꝓpagatione. a modico.
ad maiora ꝓficeret. ut scilicet
per iunterualla temporis sta¬
tuiȩ corpoixe. increm̃ta usũq
menbroꝵ susciperet. Utrum
sicut statura corꝑis ita etiã
sensu ñitis ꝑ aruuli nascẽnt᷑
&. ꝑ ascensũ temꝑis ꝓficerent
mens hoc estimare. queri so¬
let utrũ de sensu ammnȩ. & cog¬
nitione ueritatis. eodem mode
sciendũ sit. ut scilicet hii qui
sine peccato nascerentur sen¬
su & intelligentia mentis inper¬
fecti existerent. & ꝑ accessũ tem¬
poris in his ꝓficerent. usq ad ꝑ¬
fectionẽ. an mox conditi ꝑfec¬
tionẽ sensus & cognitionis per¬

Expanded text:
icut ergo non ex vitio, sed ex naturae conditione erat quod ante peccatum homo cibis indigebat, ita non ex vitio esset, sed de natura, si hominis conditio in principio suo, id est, in primo parente a perfecto inchoata, in subsequenti propagatione a modico ad majora proficeret; ut, scilicet, per intervalla temporis, staturae corporeae incrementa usumque membrorum susciperet. 8. Utrum sicut statura corporis, ita etiam sensu mentis parvuli nascerentur, et per accessum temporis proficerent niens hoc existimare, quaeri solet utrum de sensu animae et cognitione veritatis eodem modo sentiendum sit, ut, scilicet hi qui sine peccato nascerentur, sensu et intelligentia mentis imperfecti existerent, et per accessum temporis in his proficerent usque ad perfectionem; an mox conditi perfectionem sensus et cognitionis per
Abbreviated transcription (Latin):
d quod dicipot᷑ qd̾ fames
uere deiectus ẽ. & pena pec¬
cati ẽ em̃ ininoderatus appetitꝰ
edendi. sui ñ subiacuisset ho¬
mo si ñ peccasset. s proculdu¬
bio peccaret. nͥ hunc defectũ
cibo preuemret. habebat em̃
naturalem appetitũ & mode¬
ratũ. cui ita satis faciendũ erat
nec defectus famis sentiretur:

Expanded text:
d quod dici potest quod fames vere defectus est et poena peccati. Est enim immoderatus appetitus edendi, cui non subjacuisset homo si non peccasset; sed procul dubio peccaret nisi hunc defectum cibo praeveniret. Habebat enim naturalem appetitum et moderatum, cui ita satisfaciendum erat, ne defectum famis sentiret.
Abbreviated transcription (Latin):
turalis potentiȩ actus pec¬
catũ sit. si aliarũ potentiarũ.
actꝰ pecc̃a ñ sũt. scilicet poten¬
tiȩ memorandi. cuiꝰ actus est
memorare. & potentiȩ intelli¬
gendi. cuiꝰ actus ẽ intelligere.
ad qd̃ & ip̃i dñt quia alt̾iusge¬
neris ẽ actus ille uoluntatis ꝙͣ.
Nic enĩ actus ẽ ad aliqͥd adi

Expanded text:
turalis potentiae actus peccatum sit, si aliarum potentiarum actus peccata non sunt, scilicet, potentiae memorandi, cujus actus est memorare, et potentiae intelligendi, cujus actus est intelligere. Ad quod et ipsi dicunt quia alterius generis est actus ille voluntatis, quam Hic
Abbreviated transcription (Latin):
elle enĩ mala malũ ẽ. set
intelligere. uel memorare
mala malũ ẽ. ñ quãuis eoꝵ qͥ¬
dã etiã hos actus malos ẽẽ int̾¬
dũ. ñ improbare asserant Me¬
faciat. & queri intelligere. ue¬
rsi. ut sciat impugnare. Ecce
qͣlit̃ soluit᷑. p̃missa questio ab
his qͥ tradunt om̃ia ẽẽ bona.

Expanded text:
elle enim mala malum est, sed intelligere vel memorare mala malum non est. Quamvis eorum quidam etiam hos actus malos esse interdum non improbe asserant. Mefaciat, et quaerit intelligere verum ut sciat impugnare. Ecce qualiter solvitur praemissa quaestio ab his qui tradunt omnia esse bona
Abbreviated transcription (Latin):
nata st̃ pecc̃a ñ sunt : In ordina¬
ta uͦ st̃ sic̃ uoluntas c̃ ad rectũ
finẽ ñ tendunt. eoꝵq actus.
p̃uaricatioẽs existunt. ad qd̾
illi dñt. Uoluntatis nomine
lendi. aliqñ actũ ip̃iꝰ unsfig¬
nificari. Uis aũ ip̃a naturalit᷑
aĩȩ insita. nũquã pecc̃m est.
sic̃ nͨ uis memorandi uel intel¬

Expanded text:
unt? Inordinata vero sunt, sicut voluntas, cum ad rectum finem non tendunt, eorumque actus praevaricationes existunt. Ad quod illi dicunt voluntatis nomine lendi, aliquando actum ipsius vis significari. Vis autem ipsa naturaliter animae insita, nunquam peccatum est, sicut n
Abbreviated transcription (Latin):
ed queritur utrũ sicut dr̃
elegisse quosdã ut bomi fie¬
rent & fideles: ita etiam concedi
debeat reprobasse. quosdam ut
mali essent & infideles. & obdu¬
rare ut peccent. quod nullatenꝰ
concedi oportet. Respons

Expanded text:
ed quaeritur utrum sicut dicitur elogisse quosdam ut boni fierent et fideles, ita etiam concedi debeat reprobasse quosdam ut mali essent et infideles, et obdurare ut peccent; quod nullatenus concedi oportet. Non
Abbreviated transcription (Latin):
nĩaduerte pͥmo. quareꝰ c̃a¬
tura sit multiplex: & nul¬
lo mͦ uere simplex: Et pͥmũ de cor¬
porali: pꝰ ea de spiritali creatura.¬
tib constat. ita ut sit ibi
alia pars maior. alia minor: et
& in uno qͦ corpore. aliudẽ
magnitudo. aliud color. aliud
tudine man̾e idẽ color. & eadẽ
fig᷑a. & colore mutato. man̾e ea¬
dẽ figa. & eadẽ magnitudo ac ꝑ¬
E
hoc multiplex ẽẽ comuncit᷑ nat᷑a
corꝑis. Simplex aũ nullomͦ. Hic¬

Expanded text:
nimadverte primo quare omnis creatura sit multiplex, et nullo modo vere simplex; et primum de corporali, postea de spirituali creatura.tibus constat, ita ut sit ibi alia pars minor, alia major; et in unoquoque corpore, aliud est magnitudo, aliud color atque aliud tudine manere idem color, et eadem figura, et, colore mutato, manere eadem figura, et eadem magnitudo: et per hoc multiplex esse convincitur natura corporis, simplex autem nullo m
Abbreviated transcription (Latin):
duus particeps existere aliqͥs
nͥ ꝑ intelligentiam que quan¬
tomagis intelligitur tanto
plemus habetur. fecit ds ratio¬
nalem cieaturam. qͦ suminũ bo¬
nũ intelligeret. & intelligendo
amaret. & amando possid eret.
ac possidendo frueretur: Camq
hoc mͦ disturit ut pars in sui
puritate ꝑmaneret. nͨ corpori
unuretur scilicet angłi. pars cor¬
pori iungeret᷑. scilicet amimiȩ.
Distincta est itaq rationalis
creatiua. mincorpoream & coi¬
poream. Et incorporea qͥdẽ an¬
gelus. corporea qͥdem hõ uoca¬
tur: ex amina rationali & car¬
ne subsistens. Conditio gͦ ratio¬
nalis creaturȩ. pͥmam causam
habuit d̾ĩbonitatem. Quare
creatus sit homo uel angelus.
deoq si queritur qͣre creatus¬
sit homo uel angłs. breui¬

Expanded text:
s particeps existere aliquis nisi per intelligentiam, quae quanto magis intelligitur, tanto plenius habetur, fecit Deus rationalem creaturam quae summum bonum intelligeret, et intelligendo amaret, et amando possideret, ac possidendo frueretur. Eamque hoc modo distinxit, ut pars in sui puritate permaneret, nec corpori uniretur, scilicet, angeli, pars corpori jungeretur, scilicet, animae. Distincta est utique rationalis creatura in incorpoream et corpoream; et incorporea quidem angelus, corporea vero homo vocatur, ex anima rationali et carne subsistens. Conditio ergo rationalis creaturae primam causam habuit Dei bonitatem. 5. Quare creatus sit homo vel angelus. Ideoque si quaeratur quare creatur homo vel ang
Abbreviated transcription (Latin):
ualent & facientib sua ꝓpria
uel pacientib aliena ꝓst̃ electistũ.
uic patet quod ex malis
que fiunt aliquod ꝓuenit
bonũ. dum bona magis pla¬
cent. & laudabiliora ex istunt. Ip¬
sis etiam facientib ex malisqͦ
faciunti interdũ bona ueniunt.
si scđm ꝓpositũ uocati sunt
sc̃i. Talib em̃ ut ait augustinꝰ.

Expanded text:
alent, et facientibus sua propria, vel patientibus aliena prosunt, electis tamen. Hinc patet quod ex malis quae fiunt aliquod provenit bonum, dum bona magis placent et laudabiliora existunt. Ipsis etiam facientibus, ex malis quae faciunt interdum bona proveniunt, si secundum propositum vocati sunt sancti. Talibus
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad eo deus om̃ia cooperat᷑
m bonũ. ut si qui hoꝵ. deuiant
& exorbitant. etiam hoc ipsum
eis faciat ꝓficere. in bonũ. qui
a humiliores redeunt atq doc¬
tiores ut petrus. Illa etiam ma¬
la. que ab unquis pie fideles ꝑ
ferunt. ut ait augustinus n
libro detrinitate ipsis utiq ꝓ¬
sunt. uel ad emendanda pec¬
cata. uel ad exercendam ꝓban¬
damq iusticiam. uel ad demõ¬
strandã huius uitȩ miseriam.
sathanȩ stimulũ sensit. & uteiq
profecit: quia malũ portauit.

Expanded text:
usque adeo Deus omnia cooperatur in bonum, ut si qui horum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum; qa humiliores redeunt atque doctiores, ut Petrus; illa etiam mala, quae ab iniquis fideles pii perferunt, ut ait Augustinus in libro de Trinitate, ipsis utique prosunt, vel ad delenda peccata, vel ad exercendam, probandamve justitiam, aut etiam demonstrandam hujus vitae miseriam. Satanae stimulum sensit; et uterque bene profecit, quia malum bene porta
Abbreviated transcription (Latin):
cũ gͦ bonum usũ eius uirtu¬
tem esse dixit. nomine uir¬
tutis ipsius usũ signicauit.
Quod idem usus ẽ uirtu¬
Itis ⁊ lib̾i arbitͥ. s uͥtutiꝰ pͥncipalit̃
dem nempe usus bonus ex
uirtute ẽ. & ex libero arbi¬
trio. s ex uirtute pͥncipalit̃.
& bonus ille usus in magnis
boms annumerandus est.

Expanded text:
Cum ergo bonum usum ejus virtutem esse dixit, nomine virtutis ipsius usum significavit. 9. Quod idem usus est virtutis, et liberi arbitrii; sed virtutis principaliter. Idem nempe usus bonus ex virtute est, et ex libero arbitrio; sed ex virtute principaliter. t bonus ille usus in magnis bonis annumerandus est.
Abbreviated transcription (Latin):
lla aũ gracia p̃ueniens qͤ
uirtus est. ñ usus liberi ar¬
bitrii. ẽ. s ex ea pocius ẽ bo¬
nus usus liberi arbitrii. que
nobis ẽ a deo. ñ a nobis. U¬
sus uͦ bonus arbitrii & ex do
ẽ & ex nobis.&. id̾̃o bonũ me¬
ritũ ẽ. Ibi enim solus deus o¬
peratur. hic deus & homo:
hoc meritũ ex illa purissima
gr̃a prouenit. quod apłc no¬
te graciam nomunat. primũ
enĩ solam graciã dat deus.
& non nͥ graciam cũ non p̃¬
cedunt nisi mala incrita. S
post ꝑ gr̃am incipiũt bona
merita. & ut ostenderet etiã
liberũ arbitrium. ad dit. et
gracia eius in me̾ uacua ñ
fuit. & ne ipsa uoluntas sine
̃gracia dei putetur aliquid
bomi posse. subdit. son autẽ
ego solus scilicet sine gr̃a.s
gra dei mecũ. toẽ cũ libero
arbitrio plane cũ data fue¬
rit gr̃a. Incipiunt em̃ bona¬
nr̃a merita. ꝑ illam tamen.qr
si illa defuerit. cadit homo.
Alioꝵ sententia hic ostendit᷑
qͥ dñt uirtutes esse bonos usus.

Expanded text:
lla autem gratia praeveniens, quae et virtus est, non usus liberi arbitrii est, sed ex ea potius est bonus usus liberi arbitrii, quae nobis est a Deo, non a nobis. Usus vero bonus arbitrii, et ex Deo est, et ex nobis; et ideo bonum meritum est. Ibi enim solus Deus operatur hic, Deus et homo. Hoc meritum ex illa purissima gratia provenit: quod Apostolus note gratiam nominat, primum enim solam gratiam dat Deus, et nonnisi gratiam, cum non praecedant nisi mala merita: sed post per gratiam incipiunt bona merita. Et ut ostenderet etiam liberum arbitrium, addit: Et gratia ejus in me vacua non fuit. Et ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur aliquid boni posse, subdit: Non autem ego solus, scilicet, sine gratia; sed gratia Dei mecum, id est, cum libero arbitrio. Plane cum data fuerit gratia, incipiunt esse nostra merita bona; per illam tamen, quia si illa defuerit, cadit homo. 10. Aliorum sententia hic ostenditur, qui dicunt virtutes esse bonos usus
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ducta. sinsq ammalibus de¬
siguata subnectit scriptura. In
misit dñs soporem madam:
cũq obdormisset tulit unam
de costis eius. & informauit e¬
am mulierem. Qu. ne prius
uixo ereainit ñ simul utrũq
ic attendendũ est quare
ñ creauit sunul uirũ &
mulierem. sicut angelos: sed
lierem. Ideo scilicet ut unum
eẽt generis humam principi¬
um. quatinus in hoc & super¬
bia diaboli confunderetur et
humilitas hominis de similitu¬
dine sublunaretur. Diabolus
quippe aliud adeo principiũ.
ẽẽ concupierat. idoq ut eius
suꝑbia reconderetur. hoc ho¬
mo ininunere accepit. quod
diabolus ꝑuersȩ. imperare uo¬
luit. s obtinere non potuit: et
ꝑ hoc ẏmago dei cũ homine
apparunt. Alia ratio quare

Expanded text:
eum ducta, suisque nominibus deeum ducta, suisque nominibus designata, subnectit Scriptura, Gen. 2: Immisit Deus soporem in Adam. Cumque obdormisset, tulit unam de costis ejus, et formavit eam creavit, non simul utrumque. Hic attendendum est quare non creavit simul virum et mulierem, sicut angelos; sed viro. Ideo scilicet, ut unum esset generis humani principium, quantenus in hoc et superbia diaboli confunderetur, et hominis humilitas Dei similitudine sublimaretur. Diabolus quippe aliud a Deo principium esse concupierat. Ideoque ut ejus superbia retunderetur, hoc homo in munere accepit, quod diabolus perverse rapere voluit, sed obtinere non potuit. Et per hoc imago Dei in homine apparuit;
Abbreviated transcription (Latin):
entes ẽẽnt. nec contra p¬
ceptum peccassent: non ideo
tam̃ inuius diceretur lignũ sci¬
tactu accideret. si usur paretur.
aligno gͥ homo probibitus
est quod malũ non erat. ut ip¬
sa p̃cepti conseruatio bonum
illi eẽt. transgressio malum. nec
melius consideratur quantũ
malũ sit mobedientia. quam
casset. nec penam sensisset. Si
eñi uenenosam herbam prohi¬
bitus tetigeris pena sequitur:
& si nemo ꝓhibuisset. similit̃¬
prosequeretur. Si etiam ꝓhibe¬
pecuma. id̃o ꝓbibitio ẽ pecca¬
tũ. quod ꝓhibenti ẽdampno¬
sum. cũ uͦ tangitur quod nec
tangenti obest si non ꝓhibet᷑.
nec cuilibet si tangatur. id̾o
ꝓhibetur ut ꝑse bonũ obedien¬
tiȩ. & malũ mobedientiȩ osten¬
datur. sicut pͥmus homo a rebo¬
na ꝓhibitus. penam incurrit.
ut non ex re mala. s ex mobedi¬
entia pena ẽẽ monstratur. sicut
ex obedientia palma. De for
uiri sicut post plantatum pa¬
tadisũ. hominẽq in eo positũ
& post uinuersa aminalia ad

Expanded text:
entes essent, nec contra praeceptum peccassent, non ideo tamen minus diceretur lignum scitactu accideret si usurparetur. A ligno ergo prohibitus est quod malum non erat, ut ipsa praecepti conservatio bonum illi esset, transgressio malum. Nec melius consideratur quantum malum sit inobedientia, quam casset, nec poenam sensisset. Si vero venenosam herbam prohibitus tetigeris, poena sequitur; et si nemo prohibuisset, similiter sequeretur. Sic etiam prohibpecunia; ideo prohibitum est peccatum, quia prohibenti est damnosum. Cum vero tangitur quod nec tangenti obest si non prohibetur, nec cuilibet si tangatur; et ideo prohibetur, ut per se bonum obedientiae et malum inobedientiae monstretur. Sicut primus homo a re bona prohibitus poenam incurrit; ut non ex re mala, sed ex inobedientia poena esse monstretur, sicut ex obedientia palma. DISTINCstantia viri; sicut post plantatum paradisum, hominemque in eo positum, et post universa animalia ad
Abbreviated transcription (Latin):
unigenitũ dm̃ conficem᷑. S natũ
autẽ temꝑa: uec antete̾ quã natũ.
nec ante natũ. quã eẽ. Quia nasci
qd̃ erat. iam ñ nasci ẽ: s seipsũ de¬
mutare nascendo hoc aũ huma¬
nũ sensũ & intelligentiã mundi
excedit. Non hoc capit rõ humane
untelligentiȩ: s prudentiȩ fidelis

Expanded text:
unigenitum Deum confitemur, sed natum ante tempora, nec ante esse quam natum, nec ante natum quam esse, quia nasci quod erat jam, non nasci est, sed seipsum demutare nascendo. Hoc autem humanum sensum et intelligentiam excedit mundi, non hoc capit ratio humanae intelligentiae, sed prudentiae fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
cbidion. Neqͣꝗͣ. dubitare debe¬
mꝰ rerũ bonarũ. qͥ ad nos ꝑti¬
nent causã non ẽẽ nͥ bonitatẽ
no deficientẽ bom mutabilis
uoluntatẽ pͥus angłi. postea
hoĩs. hoc pͥmũ ẽ cratiueᷤ rati¬

Expanded text:
tare debemus rerum bonarum quae ad nos pertinent, causam non esse nisi bonitatem no deficientem boni mutabilis voluntatem, prius angeli, postea hominis; hoc primum est creaturae rati
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ humana nat᷑a. Prima gͥ ori¬
go & causa pecc̃i bonũ fuit. et
sccła malũ. qd̾ ortũ ẽ ex bono.
In qͣ re sit pecc̃m. an in bona
recte acuteq sapiunt ñ nͥ inbo¬
no malũ ẽẽ intelligũt. idẽ in
nat᷑a bona. Malũ ẽ enĩ corrup¬

Expanded text:
Prima ergo origo et causa peccati, bonum fuit; et secunda, malum quod ortum est ex bono. 4. In qua re sit peccatum, an in bona recte acuteque sapit, non nisi in bono malum esse intelligit, id est, in natura bona. Malum enim est corrup
Abbreviated transcription (Latin):
uit ds̃ qͥ natura inuisibilis ẽ.¬
Itiã a uisibilib posset sciri:
opꝰ fecit. qd̾ opificẽ uisibili¬
tate sui manifestauit. ut ꝑ
certũ. incertũ posset sciri:
& ille d̾s om̃iũ ẽẽ crederet᷑.
qͥ hoc fecit. qd̾ ab homine
gͦ cognoscere siue cognoueñt:
ultia om̃em creaturã ẽẽ illũ.
qͥ ea fecit. que nulla creatu¬
rarũ. facẽ uel destruere ua¬
let. accedat quecũq uis cre¬
atura. & faciat tale cęlũ. &
S qr nulla creatura talia
fac̾e̾ ualet: constat supͣ om̃ẽ
creaturã ẽẽ illũ qͥ ea fecit.

Expanded text:
ut Deus, qui natura invisibilis est, a visibilibus posset sciri, opus fecit, quod opificem visibilitate sui manifestavit: ut per certum incertum posset sciri, et ille Deus omnium esse crederetur, qui hoc fecit, quod abnt cognoscere sive cognoverunt ultra omnem creaturam esse illum, qui ea fecit, que nulla creatura facere au t destruere valet. Accedat quecumque vis creatura et faciat tale celum et Sed quia nulla creatura talia facere potest, constat super omnem creaturam esse illum, qui ea fecit
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ amma. s ex carne contra¬
xit. Natura quippe humana
ñ opere dĩ cũ uicio pͥmitusẽ
instituta. s ex uoluntatis ar¬
bitrio prioꝵ. hominũ uemien¬
ti uicio ẽ sauciata. ita ut ñ sit
in carne bonũ. sed uicium qͦ
inficitur anima. De causa
originalis peccati q̃ ẽ in car¬
ne. utrũ sit culpa an pena.

Expanded text:
 se, sed ex carne contraxit. Natura quippe humana non opere Dei cum vitio primitus est instituta, sed voluntatis arbitrio priorum hominum venienti vitio est sauciata, ita ut non sit in carne bonum, sed vitium quo inficitur anima. 5. De causa originalis peccati, quae est in carne, utrum sit culpa, an poena.
Abbreviated transcription (Latin):
cio anima macłatur peccato
ꝑto gͦ quod facti causa ma¬
net. inhabitare. dr peccatum
in carne. hec ẽ lex carnis. Idẽ.
Non habitat peccatũ in am¬
na sed in carne.qr peccati
peccati in se non habet. aug̃
quoq ex carne peccatũ ani¬
mã contrahere in sermone qͦ¬
dã de uerbis apłi. ostendit di

Expanded text:
tio anima maculatur peccato. tio anima maculatur peccato. Per id ergo quod facti causa manet, inhabitare dicitur peccatum in carne; haec est lex carnis. Idem: Non habitat peccatum in anima, sed in carne, quia peccati peccati non habet. Aug. quoque ex carne peccatum animam contrahere in sermone quodam de Verbis Apostoli ostendit, di
Abbreviated transcription (Latin):
culpa nͥ excusetur ꝑ bona con¬
iugii. In concupiscentia gͥ et
libidinẽ concipitur caro for¬
manda incorpus ꝓlis. Unde
caro ip̃a que concipitur m in¬
ciosa libidims concupiscentia
polluitur & corrũpitur. Excu¬
ius tactu amina cũ infunditur
macłam trahit. qua polluitur
& fit rea. idẽ uciũ concupiscen¬
tiȩ quod ẽ originale peccatũ.
Quod ꝓpt̃ corruptionẽ carnis
que ẽ causa pecc̾̃i. đr pecc̃m
esse incarne.
deoq ipsũ peccatũ dicitur
manere in carne. saro gͥ que
inconcupiscentia libidinis se¬
minatur nec culpã habet. nec
actũ culpȩ. s causam. In eo gͦ
quod seminatur. corruptio est.
In eo aũ quod nascitur. concu
Quomͦ habitat peccatũ in car¬
nẽ cũ non sit sub̾a. s priuatio
bomi: fece pͥmi homuns cor¬
pus corruptũ est ꝑ peccatũ.
Ip̃aq corruptio ꝑ conditionẽ
offensionis manet incorpo¬
re robur tenens diuinȩ senten¬
tiȩ madã date cuius consor¬

Expanded text:
culpa nisi excusetur per bona conculpa nisi excusetur per bona conjugii. In concupiscentia ergo et libidine concipitur caro formanda in corpus prolis. Unde caro ipsa quae concipitur, in vitiosa concupiscentia polluitur et corrumpitur; ex cujus contactu anima, cum infunditur, maculam trahit qua polluitur et fit rea, id est, vitium concupiscentiae, quod est originale peccatum. 4. Quod propter corruptionem carpeccatum esse in carne. Ideoque ipsum peccatum dicitur manere in carne. Caro ergo quae in concupiscentia libidinis seminatur, nec culpam habet, nec actum culpae, sed causam. In eo ergo quod seminatur, corruptio est; in eo autem quod nascitur, concupQuomodo habitat peccatum in carne, cum non sit substantia, sed privatio boni? Ecce primi hominis corpus corruptum est per peccatum, ipsaque corruptio per conditionem offensionis manet in corpore, robur tenens divinae sententiae datae in Adam, cujus consor
Abbreviated transcription (Latin):
tͣducat᷑ dicit. & qͦmͦ ostendit.
oc aũ fides catholica respu¬
it. & tanquã ueritati ad¬
uersũ dampnat. que ñ anmã
s carnẽ solam. sicut suꝑius
diximus ex traduce eẽ admit¬
tit. Non gͦ scdm aminã. sed se¬
cundũ caruem solam peccatũ
originale trabitur a parenti¬
b: Est eñ peccatũ originale
ut supra diximus concupis¬
centiã. non qͥdem actus s ui¬
lerium. Ipsa concupiscentia
ẽ lex in enbroꝵ. uel carnisque
ẽ morbidus qͥdã affectus. uel
languor qͥ cõmouet illicitũ
desideriũ. idẽ carnalem concu¬
piscentiam. que lex peccati
corruptionẽ carns in amina
sit. Causã corruptionis carnis.
ostendit. ex qua in aĩa pecẽm sit.
Arupta fuit in ada. ad eo ut
cũ ante peccatũ uir aut mu¬
lier sine incentiuo libidims ⁊
concupiscentiȩ feruore possẽt
conuenire eẽtq thorus inma¬
culatus. iã post peccatũ non
ualeat fieri carnalis copula
absq libidinosa concupiscen¬
tia que semꝑ uiciũ ẽ. ꝙ etiam

Expanded text:
peccatum dicit, et quomodo ostendit. Hoc autem fides catholica respuit, et tanquam veritati adversum damnat; quae non animas, sed carnem solam, sicut superius diximus, ex traduce esse admittit. Non ergo secundum animam, sed secundum carnem solam, peccatum originale trahitur a parentibus. Est enim peccatum originale, ut supra diximus, concupiscentia, non quidem actus, sed viIpsa concupiscentia est lex membrorum vel carnis, quae est morbidus quidam affectus, vel languor qui commovet illicitum desiderium, id est, carnalem concupiscentiam, quae lex peccati corruptionem carnis in anima fit. 3. Causam corruptionis carnis ostendit, ex qua in anima peccatum fit. rupta fuit in Adam, adeo ut cum ante peccatum vir et mulier sine incentivo libidinis et concupiscentiae fervore possent convenire, essetque thorus immaculatus, jam post peccatum non valet fieri carnalis copula absque libidinosa concupiscentia, quae semper vitium est et etiam
Abbreviated transcription (Latin):
unc suꝑest ut disposi¬
tionẽ illam qualiter ꝑ¬
fecta sit ordine ꝓsequamur
Sex dieb sicutꝰ docet scrip¬
tura genesis distinr it deus
& informas redegit ꝓprias
cunctaq simul materialit̃
fecerat. ꝑfecitq opus suum
Sex enim dieb. sex rerum
genera distinxit. mchilq pꝰ¬
ea fecit. quod in aliquo illo¬
rũ ñ contineatu. operatus est
tam̃ postea sicut ueritas in
eugłio ait. pater meus oꝑat᷑¬

Expanded text:
Nunc superest ut dispositionem illam qualiter perfecta sit ordine prosequamur. Sex diebus, sicut docet Scriptura Genesis, distinxit Deus, et in formas redegit proprias, cuncta quae simul materialiter fecerat. Perfecitque opus suum Sex enim diebus sex rerum genera distinxit, nihilque postea fecit, quod in aliquo illorum non contineatur: operatus est tamen postea, sicut Veritas in Evangelio ait: Pater meus o
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntates pioꝵ fidelium. qͥ
nolebant apłmpaulum ihe¬
rusalem pergere ne ibi pate¬
bat. pro annuncianda fide a p̃i
deus bonã uoluntatem suam

Expanded text:
voluntates piorum fidelium, qui nolebant apostolum Paulum Jerusalem pergere, ne ibi patebat pro annuntianda fide Christi, istam bonam voluntatem suam
Abbreviated transcription (Latin):
possumus uelle & nol¬
le. & utrũq bona uoluntate.
si rectos nobis ꝓponamus fines.
sui eiñ placuit pauli passio. eo
fine quia p̃mium eius ꝑ hoc
actum & paratũ cernebat. bo¬
nam indetur habuisse uolun¬
tatem. quem uoluntati eius con¬
gruebat. q̃ cupiebat dissolui &

Expanded text:
possumus velle et nolle, et utrumque bona voluntate si rectos nobis proponamus fines. Cui enim placuit Pauli passio eo fine, quia praemium ejus per hoc auctum et paratum cernebat, bonam videtur habuisse voluntatem, quae voluntati ejus congruebat, quia cupiebat dissolvi et
Abbreviated transcription (Latin):
las. & ad eũ pocius ꝑtinebant.
qͥ nolebant. qt̾ uolebantꝰ quã
illi ꝑ quos uolentes factũ est.
qd̃ uolebat. qr id ipsum mala
uoluntate fecerũt. quod ds̃
bona uoluntate uoluit. Ita et
in passione xp̃ifactum ẽ Qs
em̃ deus uoluit. ħ idem uidas.¬
iud eus. & diabolus. s illi mala
uoluntate. t̃s bonauoluntate

Expanded text:
potius pertinebant qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes factum est quod volebat, quia idipsum mala voluntate fecerunt quod Deus bona voluntate voluit. Ita et in passione Christi factum est, quod enim Deus voluit, hoc idem Judaei et diabolus; sed illi mala voluntate,
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃c s c̃s ds. sur ñ dicant᷑ tres
dii: Ecce ꝓposuit questionẽ. at¬
tende quid respondeat subdens.
aͥn idõ ñ dñr tres dii qr scriptu¬
ra ñ dic̃ tres dos. S ñ tres ꝑsonas
alicubiscriptimȩ textus cõme¬
morat. an id̾o lieuit loquendi
& disputandi necessitate tres ꝑso
nas. dicẽ. non quia scriptura di¬
cit. s qr scriptura ñ contradicit:
Si aũ diceremꝰ tres d̾os contradice¬
ret scriptura dicens. Audi isrł.¬

Expanded text:
 sanctus Deus, cur non dicuntur tres dii? Ecce proposuit hanc quaestionem; attende quid respondeat, subdens: An ideo non dicuntur tres dii, quia Scriptura non dicit tres deos? Sed nec tres personas alicubi Scripturae textus commemorat. An ideo licuit loquendi et disputandi necenas dicere, non quia Scriptura dicit, sed quia Scriptura non contradicit: si autem diceremus tres deos, contradiceret Scriptura, dicens, Audi, Isr
Abbreviated transcription (Latin):
is autem respondemus
duplicẽ uerbor intelligen¬
tiam aperientes. & ab eis unuo¬
luta reuoluentes. sic. non pot̃¬
deus facere nͥ quod bonũ ẽ. et
iustum: idest non pot̾ facere
nͥ illud. qd̃ si faceret bonũ esset¬
& iustum. Uerũ est. S: multa
pot̾ facere. que uec boua sũt
nec iusta. qr nec sunt. nec ert.
nec beue fiuint. uel fient. qr
sua erigit. & ñ potest to facere.
qõ iusticia sua exigit ut ñfiat. Di¬
cimus qr exactionis uerbũ de dõ
congrue ñ dicitur. nec ꝓprie ac¬
cipitur: & inhis locutionib du¬

Expanded text:
is autem respondemus duplicem verborum intelligentiam aperientes, et ab eis involuta evolventes sic: Non potest facere Deus nisi quod bonum est et justum, id est, non potest facere nisi illud quod si faceret bonum et justum esset, verum est; sed multa potest facere quae non bona sunt nec justa, quia nec sunt, nec erunt, nec bene fiunt, nec fient quia sua exigit; et, non potest id facere quod justitia sua exigit ut non fiat. Dicimus quia exactionis verbum de Deo congrue non dicitur, nec proprie accipitur, et in il
Abbreviated transcription (Latin):
facere nͥ quod debet: ñ ergo po¬
cest facere nͥ quod facit. Item.
aut debet duniitere qd dimitut
ne faciat: aut nou debet.Si non
debet. ñ recte dumittit si uͦ de¬
bet dimittere: gͦ non debet fa¬
cere Si aũ non debet nec decet.
uec oportet eũ facere ꝙ si uon
decet nec oportet eũ facere. gͦ
ñ potest facere: ñ gͦ potest fa¬
cere nͥ quod facit. nec potest di
mittere illud qd̾ facit. quin fa¬
ciat. qr illud debet facere. ꝙ qt̾
debet facere non potest illud di¬

Expanded text:
facere nisi quod debet, non ergo pofacere nisi quod debet, non ergo potest facere nisi quod facit. Item, aut debet dimittere quod dimittit ne faciat, aut non debet: si non debet, non recte dimittit; si vero debet dimittere, ergo non debet facere. Si autem non debet nec decet, non oportet eum facere: et si non decet nec oportet eum facere, ergo non potest facere; non ergo potest facere nisi quod facit, nec potest illud dimittere quod facit quin faciat, quia debet illud facere: et quod debet facere, non potest illud di
Abbreviated transcription (Latin):
sua uult. falsũ dicis. Iusticia em̃¬
dei ipsius equissima uoluntas ac¬
cipitur: qualiter accipit augusti
quam facere donec illo introe¬
as. expouens ñ posse inqͥt se di¬
xit. qd̾ sine dubio poterat ꝑ po¬
tentiam.s ñ poterat ꝑ iusticiam
qͣsi poterat qͥdem s non uole¬
bat: & illa uoluntas iusta eratisi
ũ per hec uerba intelligis eũ ñ
posse facere nͥ illuo. qũ si fieret.
iusticiȩ  eius conueniret. uerũ di¬
cis. Similĩt distingue illut non
erigit ut ñ faciat. idẽ non pot̾
facere id qd̾ ipsẽ qͥ est sũma iusti¬
cia ñ uult facere falsũ est.Si aũ
his uerbis intelligas eñ nonpos¬
se facere it. qd̾ iusticiȩ eius con¬
uennie ñ potest. uerum dicis.
Tercia illorum ratio.
ddunt quoq & alia dicen¬
tes. non pot̃ deus facere nisi
qd̾ debet facere: non autem de¬
bet facere. nͥ quod facit. Si enim
debet alia facere & ũ facit: non
gͦ facit om̃e quod debet. Si ergõ
facit om̃e qd̾ debet. nec potest

Expanded text:
sua justa vult, falsum dicis. Justitia enim ipsius Dei aequissima voluntas accipitur: qualiter accipit Aug. illquidquam facere donec illuc introeas, exponens: Non posse, inquit, se dixit, quod sine dubio poterat per potentiam, sed non poterat per justitiam; quasi poterat quidem, sed non volebat, et illa voluntas justa erat. Si vero per haec verba intelligis eum non posse facere nisi illud quod si fieret, justitiae ejus conveniret, verum dicis. Similiter distingue illud: Non exigit ut non faciat, id est, non potest facere id quod ipse, qui est summa justitia, non vult facere, falsum est. Si autem his verbis intelligas eum non posse facere id quod justitiae ejus convenire non potest, verum dicis. 4. Tertia illorum ratio. Addunt quoque et alia dicentes: Non potest Deus facere nisi quod debet; non autem debet facere nisi quod facit: si enim debet alia facere, non ergo facit omne quod debet; si vero facit omne quod debet, nec potest
Abbreviated transcription (Latin):
habuit in creationẽ.
ic de origine anmȩ plu¬
ra querisolent. scilicet
unde creata fuerit. & quando.
& quã grãm habuerit in crea¬
tione. Sicut hominis forma¬
cio. scđm corpus describitur.
cũ dicitur. formauit deus
hominẽ de limo terre: ita eius

Expanded text:
HARUERIT IN CREATIONE. 1. Hic de origine animae plura quaeri solent, scilicet unde creata fuerit, et quando, et quam gratiam habuerit in creatione. Sicut hominis formatio secundum corpus describitur cum dicitur: Formavit Deus hominem de
Abbreviated transcription (Latin):
Qt̾ homines assumuntur urx¬
ta inimierũ stantiũ ñ lapsoꝵ.
on enĩ urta numerũ.
eor qui ceciderunt. s
eor qui ꝑmanserunt. homi¬
nes ad b̾eatitudinẽ adinittun
mus tantũ humani generis
ascendere. quantos illis con¬
tingit angelos remansisse. sic̃

Expanded text:
muntur juxta numerum stantium, non lapsorum. Non enim juxta numerum eorum qui ceciderunt, sed eorum qui permanserunt homines ad beatitudinem admittuntmus tantos humani generis ascendere, quantos illic contigit angelos remansisse; sicut
Abbreviated transcription (Latin):
cęlestis cuitas nec suor cun¬
ũ numero priuetur nec ma¬
iori copia regnet. Qd̾ augus¬
tunus in enchiridion sentire
udetur. non asserens de ho¬
muub plus saluari. quã cor¬
ruit de angłis. s non minus
bitur: aut uberiore etiam co¬
pia fortasse regnabit.Neq
eñ uumerũ aut scõꝵ homi¬
nĩi. aut minundoꝵ demonũ
nouimus in quor locũ succe¬
dentes filii catholicȩ matris
que sterilis apparebat inter¬
ris inea parte idẽ qua illi ce¬
ctoerunt sine ullo tempori
termino. ꝑmanebant s il¬
lor cunũ numerus. siue qͥ
est. siue qui fuit. siue qui fu¬
turus est. in cõtemplacione
quã corruit de angłis: sed

Expanded text:
coelestis civitas nec suorum civium numero privetur, nec majori copia regnet. Quod August., in Enchirid., c. 29, sentire videtur, non asserens de hominibus plus salvari quam corruit de angelis, sed non minus;bitur, aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. Neque etiam numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus; in quorum locum succedentes filii catholicae matris, quae sterilis apparebat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino permanebunt. Sed illorum civium numerus, sive qui est, sive qui fuit, sive qui futurus est, in contemplatione quam corruit de angelis; sed