comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diem in quo sumus: Nam superiores dies anni
huiusiam transierunt. nec tenent᷑. futuri autẽ
non dũ uenert̃. In uno die sumus. & dicimus
hoc anno Immo dic hodie si aliquiduis preseris
dicere. Nam de toto anno quid presens tenes:
Quicquid de illo preteritũ est. iam non est. quic¬
quid de sllo futurũ est. non dum est. Quomo¬
do hoc anno: Corrige locutionẽ. Hoc die dic
uerũ dicis. hoc dieiam dicã. Rursus & hoc ad¬
tende. Quotquot cũ bodie horȩ matutinȩ tran¬
sierunt. hore futurę non dũ uenerunt. Et
hoc ergo corrige. Hachora dic. E de ista bora
quid tenes: Momenta eius quȩdã iam transier̃
quȩ futura sunt. non dũ ueneruint. Hoc mom̃to
dicã. altera non sonat nisi cũ illa transierit. Ipsa
deniq uni sillaba si duas litteras habeat: non so¬
nat posterior littera nisi prior abierit. Quid gͦ
tenemus de his annis: Anni isti mutibiles funt:
anni aeterni cogitandi sunt. Anni qui stant.

Expanded text:
diem in quo sumus? Nam superiores dies anni diem in quo sumus? Nam superiores dies anni hujus jam transierunt, nec tenentur; futuri autem nondum venerunt. In uno die sumus, et dicimus, Hoc anno: imo dic, Hodie, si aliquid vis praesens dicere. Nam de toto anno quid praesens tenes? Quidquid de illo praeteritum est, jam non est; quidquid de illo futurum est, nondum est: quomodo, Hoc anno? Corrige locutionem: Hodie, dic. Verum dicis, Hodie, jam dicam. Rursus et hoc attende, quod hodie horae matutinae jam transierunt, horae futurae nondum venerunt. Et hoc ergo corrige: Hac hora, dic. Et de ista hora quid tenes? Momenta ejus quaedam jam transierunt; quae futura sunt nondum venerunt. Hoc momento,dicam, altera non sonat, nisi cum illa transierit: ipsa denique una syllaba, si duas litteras habeat, non sonat posterior littera nisi prior abierit. Quid ergo tenemus de his annis! Anni isti mutabiles sunt: anni aeterni cogitandi sunt, anni qui stant,
Abbreviated transcription (Latin):
tulit se intro. in secretario suȩ mentis agit: & quid
ibi agat dicat nobis. Cogitaui dies antiquos. Be
mo illi dicit maledixisti. nemo ei dicit multũ lo¬
cutus es: Nemo ei dicit ꝑuerse sensisti. ita sit ei
iuu& ds̃. Cogit& dies antiquos. & dicat nobis in
ipso interiore cubiculo suo quid egerit. quo ꝑuene¬
rit. quid transilierit. ubi manserit. Cogitaui
dies antiquos. & annorũ aeternorũ memor fui.
Qui sunt anni aeterni: Magna cogitatio. Ui¬
dete quid sibi uult ista cogitatio. nisi magnum
silentiũ ab om̃i forinsecus strepitu. ab om̃i rerũ
humanarũ tumultu. Intus requiescat qui cogi¬
tare uult annos istos aeternos. Nũ quid anni in
quibus sumus aeterni sunt. aut in quib fuer̃t
maiores nr̃i. aut in quib futuri sunt posteri
nr̃i: Absit ut acterni existiment᷑. Quid enĩ
de his annis man&: Ecce loquendo dicimꝰ. hoc
anno. & quid tenemus de hoc anno preter unũ

Expanded text:
tulit se intro, in secretario suae mentis agit. Et quid tulit se intro, in secretario suae mentis agit. Et quid ibi agat dicat nobis: Cogitavi dies antiquos. Benmo illi dicit, Male dixisti; nemo illi dicit, Multum locutus es; nemo illi dicit, Perverse sensisti. Ita sit ei dies antiquos, et dicat nobis in ipso interiore cubiculo suo quid egerit, quo pervenerit, quid transilierit, ubi manserit: Cogitavi dies antiquos, et annorum aeternorum memor fui. Qui sunt anni aeterni? Magna cogitatio! Videte si vult ista cogitatio, nisi magnum silentium. Ab omni forinsecus strepitu, ab omni rerum humanarum tumultu intus requiescat, qui cogitare vult annos istos aeternos. Numquid anni in quibus sumus aeterni sunt, aut in quibus fuerunt majores nostri, aut in quibus futuri sunt posteri nostri? Absit ut aeterni existimentur. Quid enim de his annis manet? Ecce loquendo dicimus, Hoc anno; et quid tenemus de hoc anno, praeter unum
Abbreviated transcription (Latin):
nos non possunt. quia anticipauerunt uigilias om̃s
immici mei: Plus illi uigilauer̃ ad decipiendum.
quã ego ad custodiendũ me. Quomodo eniĩ non¬
anticipauer̃ uigilias. qui ubiq scandala ubique
muscipulas posuerunt: Tediũ in est cordi. me¬
tuendũ est ne absorbeat tristicia leticiã. metu¬
endũ est ne garriendo deficiat sp̃s m̃s. Anticipa¬
uerunt uigilias om̃s iimici mei: Deniq ipsagar ⁊¬
rulitate dũ loqueris & seturus loqueris. quanta
plerũq inueniunt᷑ quȩ uelint tenere in imici.
& reprehendere. unde uelint &iam criminari
& calũpniari: Hoc dixit illud sensit. hoc locutꝰ
Conturbatus ergo ne in eius garrulitate immici
anti᷑pantes uigiliaᷤᷤ calũpnias quȩrerent & inuenirent.
non est locutus. Nũqua tamen iste transiliens ces¬
sar& in se. & si forte agarrulitate cessauit qua sub¬
repserat ei de ipsa locutione placere hominibus. non
tamen destitit. non cessauit. ut conaret᷑. & hoc

Expanded text:
nos non possunt, quia anticipaverunt vigilias omnes nos non possunt, quia anticipaverunt vigilias omnes inimici mei. Plus illi vigilaverunt ad decipiendum, quam ego ad custodiendum me: Antianticipaverunt vigilias, qui ubique scandala, ubique muscipulas posuerunt? Taedium inest cordi; metuendum est ne absorbeat tristitia: in laetitia metuendum est ne garriendo deficiat spiritus tuus: Anticipaverunt vigilias omnes inimici mei. Denique in ipsa garrulitate, dum loqueris, et securus loqueris, quanta plerumque inveniuntur quae velint tenere inimici et reprehendere, unde velint etiam criminari et calumniari: Hoc dixit, illud sensit, hoc locutus  non sum locutus. Conturbatus ergo, ne in ejus garrulitate inimici anticipantes vigilias, calumnias quaererent et invenirent, non est locutus. Nunquam tamen iste transiliens cessaret in se: et si forte a garrulitate cessavit, qua subrepserat ei de ipsa locutione placere hominibus; non tamen destitit, non cessavit ut conaretur et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
mici: nisi illi de quib dicit apostolus. Non
est uobis conluctatio aduersus carnẽ & sangui¬
nẽ. sed aduersus principatus & potestates &
rectores mundi tenebrarũ harũ. aduersus
sp̃ualia nequitiȩ in celestibus: Ergo aduer¬
sus diabolũ & angelos eius inimicitias excor¬
cemus. Rectores eos mundi dixit. quia ipsi
regunt dilectores mundi. Non enĩ regunt
mundũ quasi rectores sint cęli & terrȩ. sed
mundũ peccatores dicit. Ꝙ mundus eum
non cognouit. Talẽ mundũ illi regunt
qui non cognoscunt apm. Contra hos
babenus inimicitias ꝑpetuas. Denique
quas lib& habeas inimicaitias aduersus hominẽ cogitis
finire. siue illius satis factione si ipse te lesit. siue
tua sit si tu lesisti. siue alterius. Si uos in uicẽ le¬
sistis laboras satis facere & concordare. Cũ diabo¬
lo autẽ & angelis eius nulla concordia est. Ipsi
nobis inuident regnũ celorũ. mitescere om̃s erga

Expanded text:
mici, nisi illi de quibus dicit Apostolus: Non mici, nisi illi de quibus dicit Apostolus: Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem; sed adversus principatus, et potestates, et rectores mundi tenebrarum harum, adversus spiritualia nequitiae in coelestibus ? Ergo adversus diabolum et angelos ejus inimicitias exercemus. Rectores eos mundi dixit, quia ipsi regunt dilectores mundi: non enim regunt mundum, quasi rectores sint coeli et terrae; sed mundum peccatores dicit. Et mundus eum non cognovit : talem mundum illi regunt, qui non cognoscit Christum. Contra hos habemus inimicitias perpetuas. Denique quaslibet habeas inimicitias adversus hominem, cogitas finire; sive illius satisfactione, si ipse te laesit; sive tua, si tu laesisti; sive alterutrius, si vos invicem laesistis; laboras satisfacere et concordare: cum diabolo autem et angelis ejus nulla concordia est. Ipsi nobis invident regnum coelorum. Mitescere omnino erga
Abbreviated transcription (Latin):
inuenerant magnũ consolatorẽ non quies¬
cendo. Memor fui dĩ & delectatus sũ. Pre¬
dicandus igit᷑ est dr̃ cuius iste memor factus:
delectatus est. & consolatus in quadã tristicia.
&e quodã modo salute desperata recreatus.
Predicandus est ds̃. De nique quod consolatꝰ
est iste secutus ait. Garriui in ipsa consolati¬
one: memor factus dĩ. Delectatus garriui:
Quid est garriui: Lȩtatus sũ. exultaui lo¬
quendo: Garruli enĩ proprie dicunt᷑. qui
uulgari uerbo sic appellant᷑. scilic& acceden¬
te lȩticia. nec ualentes nec uolentes tacere.
factus est iste talis. Et rursus quid ait :¬
lendo dm̃ delectatus fuerat. rursus garrien¬
do defecerat. Quid sequitur : Anticipa¬
uerunt uigilias. om̃s iniii mei. Uigilauer̃
suꝑ me om̃s inimici mei. Plus me uigilauer̃.
uigilando preoccupauer̃ me. Ubi non mus¬
cipulã ponunt : Nonne uigilias om̃s anticipa¬
uerunt inimica mei : Qui sunt enĩ isti ini¬

Expanded text:
invenerant magnum consolatorem. Non quiesinvenerant magnum consolatorem. Non quiescendo memor fui Dei, et delectatus sum. Praedicandus igitur est Deus, cujus iste memor factus delectatus est, et consolatus in quadam tristitia, et quodammodo salute desperata recreatus: praedicandus est Deus. Denique, quod consolatus est iste, secutus ait, Garrivi. In ipsa consolatione memor factus Dei, delectatus garrivi. Quid est, garrivi? Laetatus sum, exsultavi loquendo. vulgari verbo sic appellantur, scilicet accedente laetitia nec valentes nec volentes tacere. Factus est iste talis. Et rursus quid ait? Elendo Deum delectatus fuerat, rursus garriendo defecerat; quid sequitur? Anticipaverunt vigilias omnes inimici mei. Vigilaverunt super me omnes inimici mei: plus me vigilaverunt; vigilando praeoccupaverunt me. Ubi non muscipulas ponunt? Nonne vigilias omnes anticipaverunt inimici mei? Qui sunt enim isti ini
Abbreviated transcription (Latin):
tediũ de peccatoribus relinquentibus leg̃t
dĩ : Quo se uerter&: Ad hominem dĩ
quelib& : In multis iamforte iste exꝑtus
erat magnã tribulationẽ: quã magisde
ilorũ aliqua dilectione prȩsũpserat. Vident᷑
enĩ aliquando isti bomines & gaudet᷑ ad eos
& necesse est ut gaudeat᷑. qm̃ caritas sine gau¬
dio talis esse non potest. In his autẽ in quib
gauisus est homo. si forte aliquid paruum
contiger& quomodo sepe contingit : quanta
leticia ibi erat : tantus meror accedit. ita ut
postea iam timeat homo laxare habenas gau¬
diorũ. timeat se leticiȩ cõmittere. ne quanto
magis letatus fuerat. tanto amplius si aliud
contigerit contabescat. Percussus ergo scan¬
dalis habundantibus quasi multis uulnerib
clausit se contra humanã consolationẽ. & ne¬
gauit consolari animã ipsius. Unde uita &
unde respiratio: Memor fui dĩ & delecta¬
tus sum. Nonfrustra manus operatȩ fuerant.

Expanded text:
ium de peccatoribus relinquentibus legem ium de peccatoribus relinquentibus legem Dei? Quo se verteret? Ad hominem Dei quemlibet? In multis jam forte iste expertus erat magnam tribulationem, quo magis de illorum aliqua delectatione praesumpserat. Videntur enim aliquando justi homines, et gaudetur ad eos; et necesse est ut gaudeatur, quoniam charitas sine gaudio talis esse non potest: in his autem in quibus gavisus est homo, si forte aliquid pravum contigerit, quomodo saepe contingit, quanta laetitia ibi erat, tantus moeror accedit; ita ut postea jam timeat homo laxare habenas gaudiorum, timeat se laetitiae committere, ne quanto magis laetatus fuerat, tanto amplius si aliquid contigerit, contabescat. Percussus ergo scandalis abundantibus, quasi multis vulneribus, clausit se contra humanam consolationem, et negavit consolari anima ipsius. Et unde vita? unde respiratio? Memor fui Dei, et delectatus sum. Non frustra manus operatae fuerant;
Abbreviated transcription (Latin):
bac terra & in bac nocte: & quomodo habr¬
erit quodã modo transiliendi necessitateni.
in pingentib atq pungentib deorsum
tribulationibus. ut necesse fuerit transilite.
intentissime audiamus. Negaui consolari
animã mea̾. Tantũ tedium hic me occupa¬
uit. ut contra omue consolationẽ clauderbe
se anima mea. Huic tali unde tedium :
Fortasse quia uinea grandinata est. aut
quia olea non ꝑrẽuenit. aut quia uinde¬
mia pluuia intercepta est : Unde huic
tediũ: Audi hoc & aliti psalmo. Ipsius enĩ
& ibi uox est. Tediũ detinuit me apeccato¬
ribus. relinquentibus legẽ tuã. Tanto ergo
tedio de huiusmodi malo affectũ se iste di¬
cit: ut negar& consolari animã ipsius. ꝓpe
absorbuerat cũ tediũ: Tristitiaq om̃ino
in reparabilit̾ merserat negat se consolari.
solaret᷑: Nonne sustinuerat qui simul con¬
tristaret᷑ & non inuenerat : Quo eium se
uerter& ad consolationẽ que occupauerat

Expanded text:
hac terra, et in hac nocte, et quomodo habuhac terra, et in hac nocte, et quomodo habuerit quodammodo transiliendi necessitatem, impingentibus atque pungentibus deorsum tribulationibus, ut necesse fuerit transilire, intentissime audiamus. Negavit consolari anima mea. Tantum taedium hic me occupavit, ut contra omnem consolationem clauderet se anima mea. Huic tali unde taedium? Fortasse quia vinea grandinata est, aut quia olea non provenit, aut quia vindemia a pluvia intercepta est. Unde huic taedium? Audi hoc ex alio psalmo. Ipsius enim et ibi vox est: Taedium detinuit me, a peccatoribus relinquentibus legem tuam . Tanto ergo taedio de hujusmodi malo affectum se iste dicit, ut negaret consolari anima ipsius. Prope absorbuerat eum taedium, tristitiaque eum omnino irreparabiliter merserat; negat se consolari. soletur. Nonne sustinuerat qui simul contristaretur, et non invenerat ? Quo enim se verteret ad consolationem, quem occupavera
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ angeli habent. Tunc autẽ habebunt. cũ
erunt aequales angelis dĩ. quod illis in resurret¬
tione promissũ est. In bhac ergo die & adhuc
nocte in cõparatione futuri diei que deside¬
ramus die in cõparatione preteritȩ noctis
cui renuntiauimus. in bac ergo inqu̾a nocte:
dm̃ requiramus manib nr̃is. Non cessent
opera. quę ramꝰ dm̃. non sit in ane defideriũ.
Si in uia sumus sup̃tus crogemus. ut ꝑuenire
possimus. Manib quȩramus dm̃. Eesi noctet
quęrimus. quẽ manib quęrimus : non decipi¬
mur quia corã ipso quęrimus. Quid est corã
cedẽ apud patrẽ ur̃m. Cũ ergo facis elemo¬
sinã ait. manus illȩ sunt quęrentes dm̃. noli
tubicinare ante te sicut hẏpocritȩ faciunt
Sedsit clemosina tua in occulto. & pater
tuus qui uid& in occulto redd& tibi Ergo
manib meis nocte corã et & non sũ deceptꝰ.
Quanta tamen iste idithun ꝑtulerat in

Expanded text:
quem Angeli habent: tunc autem habebunt, cum quem Angeli habent: tunc autem habebunt, cum erunt aequales Angelis Dei; quod illis in resurrectione promissum est . In hac ergo jam die, et adhuc nocte; nocte in comparatione futuri diei quem desideramus, die in comparatione praeteritae noctis cui renuntiavimus: in hac ergo, inquam, nocte Deum requiramus manibus nostris. Non cessent opera; quaeramus Deum, non sit inane desiderium. Si in via sumus, sumptus erogemus, ut pervenire possimus: manibus quaeramus Deum. Etsi nocte quaerimus quem manibus quaerimus, non decipimur quia « coram ipso » quaerimus. Quid est « coram cedem apud Patrem vestrum. Cum ergo facis eleemosynam, » ait, manus illae sunt quaerentes Deum, « noli tubicinare ante te, sicut hypocritae faciunt: sed sit eleemosyna tua in occulto, et Pater tuus qui videt in occulto, reddet tibi » . Ergo, « Manibus meis nocte coram eo et non sum deceptus. » 5. Quanta tamen iste Idithun pertulerit in
Abbreviated transcription (Latin):
diximus. & ostendimus petri apłi testimonio¬
Qui quidẽ &iam lucernã nominauit. & de
ipsa lucerna nos ammonuit. ut it tendamus
ei. idest prophetico sermone̾ donec dies lu¬
cescat. & lucifer oriat᷑ in cordibus ur̃is.
Quomodo autẽ iam uita fideliũ dies sit. in
cõparatione uitȩ impiorũ : paulus ostendit.
Abiciamus inquit opera tenebrarũ. & inde¬
amur arma lucis. sicut in die honeste ambu¬
lemus. Ergo honeste uiuentes. in cõparata¬
one uitȩ impiorũ in die sumus. Sed iste
dies uitȩ fideliũ non sufficit huic idithun:
transilire uult &istũ diem. donec ueniat ad
illũ diem ubi noctis tẽptationẽ nullã om̃ino
formid&. Hic enĩ quãuis dies sit uita fideliũ.
tẽptatio est uita humana suꝑ terrãnax & dies.
Dies in cõparatione infideliũ. nox in cõparatione
angelorũ. Habent enĩ diem angeli qu̾e nos
non dũ habemus. lam nos habemus. que non
habent infideles. Sed non dũ habent fidelas.

Expanded text:
diximus, et ostendimus Petri apostoli testimoniodiximus, et ostendimus Petri apostoli testimonioqui quidem etiam et lucernam nominavit, et de ipsa lucerna nos admonuit ut intendamus ei, id est prophetico sermoni, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in cordibus nostris. Quomodo autem jam vita fidelium dies sit in comparatione vitae impiorum, Paulus ostendit: Abjiciamus, inquit, opera tenebrarum, et induamur arma lucis; sicut in die honeste ambulemus . Ergo honeste viventes, in comparatione vitae impiorum, in die sumus. Sed iste dies vitae fidelium non sufficit huic Idithun; transilire vult et istum diem, donec veniat ad illum diem, ubi noctis tentationem nullam omnino formidet. Hic enim quamvis dies sit vita fidelium, tentatio est vita humana super terram . Nox, et dies: dies in comparatione infidelium; nox in comparatione Angelorum. Habent enim diem Angeli quem nos nondum habemus: jam nos habemus quem non habent infideles; sed nondum habent fideles
Abbreviated transcription (Latin):
quã effulgeat dies: in aduentu clarificato dñi
Nisi lucerniã haberemus. in tenebris ꝑmaneremꝰ.
letrus enĩ dicit. Nos habemus certiorẽ prophe¬
ticũ sermonẽ. cui bene facitis intendentes uelut
lucerne in obscuro loco donec dies lucescat. &
lucifer oriat᷑ in cordibus ur̃is. Uenturus est
ergo dies post istã noctẽ. in terim in hac nocte
lucerne᷑ non desit. Et hoc est fortasse quod
nutic facimus. has litteras exponendo. lucernã
inferimus. ut in bac nocte gaudeamus. Quȩ
quidẽ deb& accensa esse semꝑ in domib ur̃is.
Talibus enĩ dicitur. Sp̃m nolite extinguere:
Et tãquã exponens quid dicer&. secutus ad ienx̃.
Prophetiam nolite spernere. idest lucernae
in uobis semꝑluceant. Et hȩc quidc̃ nox in
eẽ paratione cuiusdam ineffabilis diei nex dicit᷑.
Nlam iꝑsa uita fideliũ in cõparatione uitȩ infi¬
deliũ dies est. Quomodo autẽ fit nox iam

Expanded text:
quam effulgeat dies in adventu clarificato Dominquam effulgeat dies in adventu clarificato DominNisi lucernam hic haberemus, in tenebris permaneremus. Petrus enim dicit: Et nos habemus certiorem propheticum sermonem, cui bene facitislucernae lucenti in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris . Venturus est ergo dies post istam noctem; interim in hac nocte lucerna non desit. Et hoc est fortasse quod nunc facimus: has Litteras exponendo, lucernam inferimus, ut in hac nocte gaudeamus. Quae quidem debet accensa esse semper in domibus vestris. Talibus enim dicitur: Spiritum nolite exstinguere . Et tanquam exponens quid diceret, secutus ait, Prophetiam nolite spernere: id est, lucerna in vobis semper luceat. Et haec quidem lux in comparatione cujusdam ineffabilis diei nox dicitur. Nam ipsa vita fidelium in comparatione vitae infidelium dies est. Quomodo autem sit nox, jam
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ terrã: Nũquid dixit tẽptat᷑ uita humana
suꝑ terrã. ñ Ipsa uita tẽptatio est. Si ergo
tẽptatio utiq tribulatio In hac igit᷑ tribu¬
bulatione. hoc est in hac uita: dm̃ exquisiuit
iste transiliens. Quomodo: Manibus meis
inquit. Quid est manib meis: Operib meis
Non enĩ aliquid corporeũ quę̧rebat. ut con¬
trectando inuenir& quod perdiderat. ut
manibus que rer& non nummũ. aurũ. argentũ.
uestẽ. uel quicquid tale est quod manib teneri
se manib inquiri. quando dubitanti discipulo
cicatrices ostendit. Sed nũquid cũ ille excla¬
nonne audiuit. quia uidisti credidisti. beati qui
non uidert & credidert̃: Si ergo ille manibus
querens xp̃m. hoc audire meruit. ut obprobriũ
ei fuerit ita quȩsisse: nos quibeati dicti sumus.
qui non uidimus & credimus Quid ergo ad
nos non ꝑtin& manib quęrere: Pertin& sicut
dixi operib quęrere. Quando hoc : Noctei
Quid est nocte : In hoc scło. Nox enĩ est ante¬

Expanded text:
quid dixit: Tentatur vita humana super terram? Ipsa vita tentatio est: si ergo tentatio, utique tribulatio. In hac igitur tribulatione, hoc est in hac vita, Deum exquisivit iste transiliens. Quomodo? Manibus, inquit, meis. Quid est, manibus meis? Operibus meis. Non enim aliquid corporeum quaerebat, ut contrectando inveniret quod perdiderat; ut manibus quaereret nummum, aurum, argentum, vestem, quidquid tale est quod manibus tenerise manibus inquiri, quando dubitanti discipulo cicatrices ostendit. Sed numquid cum ille exclanonne audivit: Quia vidisti, credidisti; beati qui non viderunt et crediderunt ? Si ergo ille manibus quaerens Christum, hoc audire meruit, ut opprobrium ei fuerit ita quaesisse; nos qui beati dicti sumus qui non vidimus et credimus, quid ergo, ad nos non pertinet manibus quaerere? Pertinet, sicut dixi, operibus quaerere. Quando hoc? Nocte. Quid est, nocte? In hoc saeculo. Nox enim est ante
Abbreviated transcription (Latin):
ut fitis sicut pat̃ ur̃ qui in cęlis est. qui facit oriri
solẽ suũ suꝑ bonos & malos. & pluit suꝑ iustos &
pepercit illi gente̾. ut non accender& omnem
irã suã. & ad eam penitus eradicandã atq fini¬
endã quod in uerbis eius & intercessione ꝓ pec¬
catis illorũ moysi serui eius euidenter appar&.

Expanded text:
« Ut sitis sicut Pater vester qui in coelis est; qui facit oriri « Ut sitis sicut Pater vester qui in coelis est; qui facit oriri solem suum super bonos et malos, et pluit super justos et pepercit illi genti, ut non accenderet omnem iram suam ad eam penitus eradicandam atque finiendam; quod in verbis ejus et intercessione pro peccatis eorum Moysi servi eju
Abbreviated transcription (Latin):
non accendit omnẽ iram suã. Et recordatus est
quia caro sunt. sp̃s uadens & non rediens. In his
uerbis multi sibi iniquitatis impunitatẽ de diui¬
na miscda pollicent᷑. &iã si tales esse perstiterint
qualis generatio ista describit᷑. praua & amaricans.
quȩ cor non direait suũ. & non est creditus cum
dõ sp̃s eius : quibus consentire non expedit
Si enĩ ut scđm ipsos loquar. ds̃ fortasse non ꝑda
nec malos sine dubio nec ꝑd& bonos. Cur ergo
non potius diligimus ubi dubitatio nulla est:
Nam qui in lingua sua mentiunt᷑ illi cũ aliud
habeat cor eorũ. putant utiq & uolunt quando
penã aeternã talib cõminat᷑. &iam dm̃ esse
mendacẽ. sed cũ ipsi eũ mentiendo ñ. fallant
ille uerũ dicendo non fallit. Hȩc itaq uerba di¬
uinorũ eloquiorũ de quib generatio praua
blandit᷑: non eadẽ praua & sicut᷑ cor suũ quia &
illo deprauato ista recta ꝑsistunt: primo quippe illa¬
scđm hoc intelligit quod in euangelio scriptũ est:

Expanded text:
on accendet omnem iram suam. Et recordatus est quia caro sunt; spiritus vadens, et non revertens. » In his verbis multi sibi iniquitatis impunitatem de divina misericordia pollicentur, etiamsi tales esse perstiterint, qualis generatio ista describitur prava et amaricans quae cor non direxit suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus: quibus consentire non expedit. Si enim, ut secundum ipsos loquar, Deus fortasse non perdet nec malos, sine dubio non perdet bonos. Cur ergo non potius id eligimus, ubi dubitatio nulla est? Nam qui in lingua sua mentiuntur illi, cum aliud habeat cor eorum, putant utique et volunt, quando poenam aeternam talibus comminatur, etiam Deum esse mendacem. Sed cum ipsi eum mentiendo non fallant, ille verum dicendo non fallit. Haec itaque verba divinorum eloquiorum, de quibus sibi generatio prava blanditur, non ea depravet, sicut cor suum; quia et illo depravato ista recta persistunt. Primo quippe secundum hoc intelligi possunt quod in Evangelio scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
per miscđam facit oriri solẽ suũ suꝑ bonos &
malos. & in fine scłi ꝑ iudicium ab aeterna sua
luce separatos aeterns tenebris punit malos.
Deinde ne uim diuinis uerbis inferre uideam̃.
& ubi dictũ est non ꝑdoe eos. uos dicamus sed pos-¬
tea ꝑd& eos. de hoc ipso presenti psalmo usitatis¬
simã scripturȩ locutionẽ aduertamus. unde
ista questio multo diligentius ueriusq soluat᷑.
Certe de hsipsis loquens paulo post cũ cõme nio¬
rass& quȩ propt̃ eos aegyptii perpessi fuerint.
cominemorans ultimã plagã. Et percussit in¬
quit omne primitiũ in terra aegypti. primiti¬
as laboris eorum in tabernaculis cham. Et
abstulit sicut oues populũ suũ. & ꝑduxit eos

Expanded text:
per misericordiam facit oriri solem suum super bonos et malos, et in fine saeculi per judicium ab aeterna luce sua separatos, aeternis tenebris punit malos. 23. Deinde ne vim divinis verbis inferre videamur, et ubi dictum est, Non perdet eos, nos dicamus, Sed postea perdet eos: de hoc ipso praesenti psalmo usitatissimam Scripturae locutionem advertamus, unde ista quaestio multo diligentius veriusque solvatur. Certe de his ipsis loquens paulo post, cum commemorasset quae propter eos Aegyptii perpessi fuerant, commemorans ultimam plagam, « Et percussit, » inquit, « omne primitivum in terra Aegypti, primitias laboris eorum in tabernaculis Cham. Et abstulit sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ut manducar& homo. caro factũ est & habi¬
tabit in nobis Ipse enĩ panis ꝑ nubes euan¬
gelicas uniuerso orbi pluitur & apertis prę¬
dicatorũ cordib tamqu̾ã cȩlestib ianuis non
murmuranti & temptanti synagogę sed
credenti & in illospem ponenti eedesie prȩdi¬
eatur. Qui trinstulit austrũ decelo. & induxit
in uirtiite sua africũ. & pluit suꝑ illos pͥulue¬

Expanded text:
ut manducaret homo, caro factum est, et habiut manducaret homo, caro factum est, et habitavit in nobis . Ipse enim panis per nubes evangelicas universo orbi pluitur; et apertis praedicatorum cordibus tanquam coelestibus januis, non murmuranti et tentanti Synagogae, sed credenti et in illo spem ponenti Ecclesiae praedicatur. Qui « transtulit Austrum de coelo, et induxit in virtute sua Africum, et pluit su
Abbreviated transcription (Latin):
cula eorũ. Et manducauerunt & saturati sunt
nimis. & desideriũ eorũ attulit eis non sunt frau¬
datiadesiderio suo. Ecce quare distulerat. Quare
autẽ distulerat audiamus. Adhuc aesca erat in
ore ipsorũ. & ira dĩ ascendit suꝑ eos. Eece quod
distulerat. Prius enĩ distulit. & postea ignis ac¬
census est in iacob & ira ascendit in usri
Distulerat ergo ut prius facer& quod cumrͣ
facere posse crediderant. deinde inferr&
quod eos pati oportebat. Nam si ponerent
in dõ spem suã. non solũ eis illa desideria
carnis. sed &iam spiritus implerentur
Qui enĩ mandauit nubib desuꝑ & ianuas
çeli aperuit & pluti illis manna ad manrdũ¬
candũ & panẽ cȩli dedit cis. ut panẽ angeloꝵ¬
manducar& homo. qui cybaria misit eis in
abundantiam. ut satiar& incredulos non est
inefficax dare credentibus: Uerũ ipsũ de
cęlo panẽ quem manna significabat. qui
uere cybus est angłoꝵ Quoa dĩ uerbũ incor¬
ruptibiles incorruptibiliter pascit Quod

Expanded text:
eorum. Et manducaverunt, et saturati sunt nimis; et desiderium eorum attulit eis: non sunt privati a desiderio suo. » Ecce quare distulerat. Quid autem distulerat, audiamus: Adhuc esca erat in ore ipsorum, et ira Dei ascendit super eos. Ecce quod distulerat. Prius enim, distulit; et postea, ignis accensus est in Jacob, et ira ascendit in Israel. Distulerat ergo, ut prius faceret quod eum facere non posse crediderant, deinde inferret quod eos pati oportebat. Nam si ponerent in Deo spem suam, non solum eis illa desideria carnis, sed etiam spiritus, implerentur. Qui enim mandavit nubibus desuper, et januas coeli aperuit, et pluit illis manna ad manducandumanducaret homo, qui cibaria misit eis in abundantia, ut satiaret incredulos, non est inefficax dare credentibus verum ipsum de coelo panem quem manna significabat; qui vere cibus est Angelorum, quos Dei Verbum incorruptibiles incorruptibiliter pascit; quod
Abbreviated transcription (Latin):
magnã ille intercedit paratior deleri pro ipsis.
quã ipsos: sciens apud misericordẽ se id agere. qui
qm̃ nullomodo del& ipsũ &iam illis parcer& ppt̃
ipsũ. Uideammus quantũ pepercerit. & ad huc
parcat. Nam introduxit eos in terrã ꝓmissionis &
seruauit eam gentẽ: quousq se xp̃m int̾ficiendo
sceleri om̃ium maximo colligarent. & qͦđ eosex
illo regno eradicatis ꝑ cuncta gentiũ dissemina¬
uit non utiq deleuit: sed man& idem populus
prolis successione seruatus. uelut cain signo accep¬
to. ne quis eum occidat idest penitus perdat
Ecce quead modũ implet᷑ quod dictũ est. ipse
est misericors & propitius fi& petcatiscorũ &

Expanded text:
it ergo paratior deleri pro ipsis quam ipsos, sciens apud misericordiam se id agere, quae quoniam nullo modo deleret ipsum, etiam illis parceret propter ipsum. Videamus enim quantum pepercerit, et adhuc parcat. Nam introduxit eos in terram promissionis, et servavit eam gentem quousque se, Christum interficiendo, sceleri omnium maximo colligarent: et quod eos ex illo regno eradicatos per cuncta gentium regna disseminavit, non utique delevit; sed manet idem populus prolis successione servatus, velut Cain signo accepto, ne quis eum occidat, id est, penitus perdat . Ecce quemadmodum impletur quod dictum est: « Ipse autem est misericors, et propitius erit peccatis eorum, et
Abbreviated transcription (Latin):
domus isrł. Nam & congregabunt᷑ ante eum
om̃s gentes. & separabit eos sicut pastor oues
ab hedis. Sic igit̾ audiamus quod dictũ est.
ad tendite populus m̃s legẽ incã. inclinate au¬
rẽ urãm in uerba oris inei : non tãquã iudeis.
sed potius tãquã nobis. uel cete tam &ciam¬
 nobis quã uideis ista dicant᷑. Cũ enĩ dixiss&
apostolus sed non in om̃ib illis beneplacitũ
est dõ. ita ostendens fuisse ibi &iam illos
in quib beneplacitũ est dõ. continuo subie¬
cit. prostrati enĩ sunt in deserto. Deinde
adiunaat. hȩc autẽ figurȩ nr̃e factȩ sunt.
ut non simus concupiscentes mala. sicut &
illi concupierunt. Neq idolis seruientes.
sicut quidã eorũ sicut scriptũ est. Sedit
populus manducare & bibere. & surrecer̃¬

Expanded text:
domus Israel . Nam et congregabuntur ante eum domus Israel . Nam et congregabuntur ante eum omnes gentes, et separabiest, Attendite, populus meus, legem meam, inclinate aurem vestram in verba oris mei, non tanquam Judaeis, sed potius tanquam nobis, vel certe tam etiam nobis ista dicantur. Cum enim dixisset Apostolus, Sed non in omnibus illis beneplacitum est Deo, ita ostendens fuisse ibi etiam illos in quibus beneplacitum est Deo; continuo subjecit, « Prostrati enim sunt in deserto: » deinde adjunxit, « Haec autem figurae nostrae factae sunt, ut non simus concupiscentes mala, sicut et illi concupierunt: neque idolis servientes, sicut quidam eorum; sicut scriptum est, Sedit populus manducare et bibere, et surrexer
Abbreviated transcription (Latin):
huius intellectus asaph. quia genitiuo casu
in titulo positũ est. huius intellectus. non
ipsi asaph quod greco articulo apłar&. & in
quibusdã latinis codicibus inuenit᷑. Uerba
igit᷑ ista intellectus sunt. idest intelligentiȩ
sunt quȩ data est ipsi asaph. quod non uni
Unde nequaquã nos alienare debemus. quã¬
uis enĩ proprie dicat᷑ sinagoga iudȩorũ. aeccła
uero xp̃ianorũ. quia congregatio magis
pecorũ. conuocatio uero magis hominũ in¬
telligi sol&. Lamen & illã dictã inuonimus
aecclam & nobis fortasse potius conuenit dice
Neq de dignari nos oport&. immo gr̃as in ef¬
fabiles agere quod sumus. Ques manuũ eius.
quas preuidebat cũ dicer&. habeo alias oues
quȩ non sunt de hoc ouili. oport& me & ip¬
sas adducere. ut sit unus grex & unus pastor.
Iungendo scilic& fidelẽ populũ gentilium. fi¬
deli populo israhelitarũ de quibus prius dixe¬
tat. non sum missus nisi ad oues quȩ periert̃

Expanded text:
hujus intellectus Asaph quia genitivo casu hujus intellectus Asaph quia genitivo casu in titulo positum est, hujus intellectus; non, ipsi Asaph: quod graeco articulo apparet, et in quibusdam latinis codicibus invenitur. Verba igitur ista intellectus sunt, id est, intelligentiae sunt quae data est ipsi Asaph; quod non uni unde nequaquam nos alienare debemus. Quamvis enim proprie dicatur, Synagoga Judaeorum, Ecclesia vero Christianorum; quia congregatio magis pecorum, convocatio vero magis hominum intelligi solet: tamen et illam dictam invenimus Ecclesiam, et nobis fortasse potius convenit dicerNeque dedignari nos oportet, imo gratias ineffabiles agere, quod sumus oves manuum ejus, quas praevidebat cum diceret, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, ut sit unus grex et unus pastor : jungendo scilicet fidelem populum Gentilium fideli populo Israelitarum, de quibus prius dixerat, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt
Abbreviated transcription (Latin):
ci habent eundẽ baptismũ & falsi fr̃s in com¬
munione catholici nominis. Ergo & inc
recte dicit᷑. sed non in om̃ib illis beneplacitũ
est dõ. Neq tunc tamen ne ͨ. nunc infructu¬
osa est uox dicentis. ad tendite populus m̃s
legẽ meã. Quȩ locutio nota est in om̃ibus
litteris. quod non ait ad tende. sed ad tendi¬
te. Ex multis eiũ populis constat : quibus
multis quod sequit᷑ pluralit̃ dicit᷑. Inclinate
aurẽ ur̃am in uerba oris mei. Quod est ad ten¬
dite. hoc est inclinate aurẽ ur̃am. Et quod
illic ait legẽ meã. hoc ait in uerba oris mei.
Ille nãq pie ad tendit legẽ dĩ & uerba oris
eius: cuius aurẽ inclinat humilitas. non cuius
erigit ceruicẽ suꝑbia. Quod enĩ infundit᷑.
concauo humilitatis excipit᷑. eminentia tumo¬
ris expellit᷑. Unde in alio loco inclina inqĩt
autẽ tuã. & exccipe uerba in tellectus. Satis
itaq ad moniti sumus &iam istũ psalmum

Expanded text:
ci habent eumdem Baptismum, et falsi fratres in comci habent eumdem Baptismum, et falsi fratres in communione catholici nominis. Ergo et hic recte dicitur: Sed non in omnibus illis beneplacitum est Deo. 3. Neque tunc tamen, neque nunc infructuosa est vox dicentis: Attendite, populus meus, legem meam. Quae locutio nota est in omnibus litteris, quod non ait, Attende; sed, Attendite. Ex multis enim populus constat; quibus multis quod sequitur pluraliter dicitur: Inclinate aurem vestram in verba oris mei. Quod est, Attendite; hoc est, Inclinate aurem vestram: et quod illic ait, legem meam; hoc ait hic, verba oris mei. Ille namque pie attendit legem Dei et verba oris ejus, cujus aurem inclinat humilitas; non cujus erigit cervicem superbia. Quod enim infunditur, concavo humilitatis excipitur, eminentia tumoris expellitur. Unde alio loco: Inclina, inquit, aurem tuam, et excipe verba intellectus . Satis itaque admoniti sumus etiam istum psalmum
Abbreviated transcription (Latin):
illorũ qui nr̃. sed significatione idemꝰ . ñ. specie.
quia idem ipse xp̃c. illis in petra figuratus. no¬
bis in carne manifestatus. sed non inquit in om¬
nibus illis beneplacitũ est dõ. Om̃s quidẽ eundẽ
cibũ spũalẽ manducauerunt: & cundẽ potũ spũ
alem biberunt. Idest spũale aliquid significan¬
tẽ sed non in om̃ib illis beneplacitũ est dõ.
Cũ dicit non in om̃ibus: erant ergo ibi aliqui:
in quibus beneplacitũ est est dõ. E cũ essent om̃ib¬
om̃a cõmunia sacratienta : non cõmunis erat
om̃ib gr̃a: quȩ sacramentorũ uirtus est. Sicut
& nunciam reuelata fide. quȩ tunc uelabat᷑.
om̃ibus in nomine patris & filii & sp̃s scĩ. bap
titatis cõmune est lauachr̃u regenerationis
sed ipsa gr̃a cuius ipsa sunt sacramenta: qua
mẽbra corporis xp̃i cũ suo capite regenerata
sunt: non cõmunis est om̃ibus Nam & hereti¬

Expanded text:
illorum qui noster; sed significatione idem, non specie; illorum qui noster; sed significatione idem, non specie; quia idem ipse Christus illis in petra figuratus, nobis in carne manifestatus. « Sed non, » inquit, « in omnibus illis beneplacitum est Deo . Omnes » quidem « eumdem cibum spiritualem manducaverunt, et eumdem potbiberunt, » id est, spirituale aliquid significantem; « sed non in omnibus illis beneplacitum est Deo. » Cum dicit, « Non in omnibus, » erant ergo ibi aliqui in quibus beneplacitum est Deo; et cum essent omnia communia sacramenta, non communis erat omnibus gratia, quae sacramentorum virtus est. Sicut et nunc jam revelata fide quae tunc velabatur, omnibus in nomine Patris, et Filii, et Sptizatis , commune est lavacrum regenerationis; sed ipsa gratia cujus ipsa sunt Sacramenta, qua membra corporis Christi cum suo capite regenerata sunt, non communis est omnibus. Nam et haereti
Abbreviated transcription (Latin):
litterã sed ad gr̃am sp̃s ꝑtinentẽ. Non enim
sine ipsa fide fuerunt. qui eius inxp̃o futurã
reuelationẽ preuidere & prenuntiare potu¬
erunt. cũ & illa uetera sacramenta significui¬
tia fuerint futurorũ. Ansoli ꝓphetȩ habebant
banc fidẽ: non & populus : lmmo uero &iam
qui prophetas fidelicer audiebant. eadẽ adiu¬
uabant᷑ gr̃ã. ut intelligerent quod audiebant.
Sed utiq sacramentũ regni cęlorũ uelabat᷑
in ueteri testamento. quod pletutudine tẽpo¬
ris reuelaret᷑ in nouo. Nolo eiũ uosait aposto¬
lus ignorare fr̃s. quia patres nr̃i om̃s sub nube
fuerunt: & om̃s ꝑ mare transierunt. & om̃s ꝑ
moysen baptirati sunt in nube et in mari. &
om̃s eundẽ cybũ spũalẽ manducauerunt: & om̃s
eundẽ potũ spũalẽ biberunt. Bibebant enim
de spũali. sequenti eos petra. petra autem erat
xp̃c. ldem itaq in mi sterio cibus & potus.

Expanded text:
litteram, sed ad gratiam Spiritus pertinentem. Non enim litteram, sed ad gratiam Spiritus pertinentem. Non enim sine ipsa fide fuerunt, qui ejus in Christo futuram revelationem praevidere et praenuntiare potuerunt; cum et illa vetera sacramenta, significantia fuerint futurorum. An soli Prophetae habebant hanc fidem, non et populus? Imo vero etiam qui Prophetas fideliter audiebant, eadem adjuvabantur gratia, ut intelligerent quod audiebant. Sed utique sacramentum regni coelorum velabatur in Veteri Testamento, quod plenitudine temporis revelaretur in Novo. « Nolo enim vos » ait Apostolus, « ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt, et omnes per Moysen baptizatomnes eumdem cibum spiritualem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt: bibebant enim de spirituali consequente eos petra; petra autem erat Christus. » Idem itaque in mysterio cibus et potus
Abbreviated transcription (Latin):
Et notũ est quod in parabolis quȩ dicunt᷑ rerum
similitudines. rebus de quibus agit᷑ cõparantur.
questiones sunt habentes aliquid quod disputatio¬
ne soluendũ sit. Quis ergo parabolas & propositi¬
ones transitoriȩ legat : Quis non his auditis ui¬
gilantiam mentis intendat. ut ad earũ fructũ
intelligendo perueniat:
enĩ legẽ dedit populo suo. qũe libe¬
ratũ eoc egypto congregauit. Quȩ
congregatio proprie synagoga nut¬
cupatur. qđ interpretat᷑ asaph. Uerũ ergoita
dictũ est intellectus asaph. Quod ipse asaph
intellexerit. an figurate intelligendũ quod
eadẽ synagoga hoc est idem populus intellexerit
cui dicit̾. ad cendite populus m̃s legem meam.
Quid est ergo quod eidẽ populo ꝑ propbetam
in crepit dicens. i srł autẽ me non cognouit.
& populus me non intellexit : Sed profecto
erant in illo populo qui intelligerent. haben¬
tes fidẽ quę postea reuelata est. non ad legis

Expanded text:
Et notum est quod in parabolis, quae dicuntur rerum Et notum est quod in parabolis, quae dicuntur rerum similitudines rebus de quibus agitur comparantur. quaestiones sunt, habentes aliquid quod disputatione solvendum sit. Quis ergo parabolas et proposisitiones transitorie legat? quis non his auditis vigilantia mentis intendat, ut ad earum fructum intelligendo perveniat? enim legem dedit populo suo, quem liberatum ex Aegypto congregavit, quae congregatio proprie Synagoga nuncupatur, quod interpretatur Asaph. Utrum ergo ita dictum est, Intellectus Asaph, quod ipse Asaph intellexerit; an figurate intelligendum, quod eadem Synagoga, hoc est, idem populus intellexerit, cui dicitur, Attendite, populus meus, legem meam? Quid est ergo quod eumdem populum per prophetam increpat, dicens: Israel autem me non agnovit, et populus meus non intellexit ? Sed profecto erant etiam in illo populo qui intelligerent, habentes fidem quae postea revelata est non ad Legis
Abbreviated transcription (Latin):
ratio quȩ cor non direait suũ. & non est
creditus cũ dõ sp̃s eius. Hec est igitur
psalmi huius intentio. hȩc utilitas. hęc uberrimꝰ
fructus. Sed cũ om̃a uideant᷑ ꝑspicua & aperta
dici atq narrari. primitus inou& atq intentos
facit titulus eius. Neq enĩ frustra inscribitur:
in tellectus asaph. nisi quia fortasse non quod suꝑ¬
ficies sonat. sed in terius aliquid intelligentẽ quȩ¬
runt ista lectorẽ. Deinde narraturus & cõme¬
moraturus hȩc om̃a quȩ uident᷑ auditore quã
expositore indigere: Aperiam inquit᷑ para¬
bolis os meũ. eloquar propositiones ab initio.
Quis non hic de somno excitetur: Quis audea
uelut manifestas legendo ꝑcurrere parabolas &
propositiones quȩ nominib suis indicant. altius se
ꝑscrutari oportere : Parabola quippe alicuius
rei similitudinẽ prȩse gerit. quod lic& sit uocabu¬
lũ grecũ. latini tamen pro latino usurpat᷑ur.

Expanded text:
ratio quae cor non direxit suum, et non est ratio quae cor non direxit suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Haec est igitur psalmi hujus intentio, haec utilitas, hic uberrimus fructus. Sed cum omnia videantur perspicua et aperta dici atque narrari, primitus movet atque intentos facit titulus ejus. Neque enim frustra inscribitur, Intellectus Asaph; nisi quia fortasse non quod superficies sonat, sed interius aliquid intelligentem quaerunt ista lectorem. Deinde narraturus et commemoraturus haec omnia, quae videntur auditore quam expositore potius indigere, Aperiam, inquit, in parabolis os meum, eloquar propositiones ab initio. Quis non hic de somno excitetur? Quis audeat velut manifestas legendo percurrere parabolas et propositiones, quae nominibus suis indicant altius se perscrutari oportere? Parabola quippe alicujus rei similitudinem prae se gerit; quod licet sit vocabulum graecum, jam tamen pro latino usurpatur.
Abbreviated transcription (Latin):
remansit foras in grata multitudo. & claudi¬
cans ia cob femoris latitudo. Latitudo enim
femoris. intelligit᷑ in multitudine generis:
& facta est in maiore parte israhelitarũ tur¬
ba quȩdã uana & insipiens quȩ non agnoscera&¬
⁊̃ uestigia xp̃i in aquis. Deduxisti sicut oues
plebẽ tuã. & non te cognouerunt. Tanta
cũ illis bona fecisti. mare diuisisti. int̾ aquas
ꝑ aridã traiecisti. ꝑsequentes in imicos fluctib
operuisti. in deserto egentibus manna pluisti.
deducens eos in manu moysi & aaron. & expu¬
lefunt te ase. ut in mari esset uia tua. &
uestigia tua non cognoscerent.
SAlons ISTE EA CONTINET
quȩ in ueteri populo acta nar¬
rantur. Recentior autẽ &
posterior populus ad monetur.
ut caueat ne sit ingratus benefi¬
ciis dĩ. eiusq in se prouocet iracundiam.
cuius obedienter & fideliter deb& susci¬
pere grãm. Ne fiant inquit sicut patres
eorũ generatio praua & amaricans. Gene¬

Expanded text:
Remansit foris ingrata multitudo, et claudiRemansit foris ingrata multitudo, et claudicans Jacob femoris latitudo . Latitudo enim femoris intelligitur in multitudine generis, et facta est in majori parte Israelitarum turba quaedam vana et insipiens, quae non agnosceret vestigia Christi in aquis. Deduxisti sicut oves plebem tuam, et non te cognoverunt. Tanta cum illis bona fecisti! mare divisisti, inter aquas per aridam trajecisti, persequentes inimicos fluctibus operuisti, in deserto egentibus manna pluisti, deducens eos in manu Moysi et Aaron; et expulerunt te a se, ut in mari esset via tua, et vestigia tua non cognoscerent. salmus iste ea continet quae in veteri populo acta narrantur: recentior autem et posterior populus admonetur ut caveat ne sit ingratus beneficiis Dei, ejusque in se provocet iracundiam cujus obedienter et fideliter debet suscipere gratiam: Ne fiant, inquit, sicut patres eorum generatio prava et amaricans; gene
Abbreviated transcription (Latin):
oues plebẽ tuã in manu moysi & aaron. Qare
hoc addiderit indagare aliquantũ difficile est
adiuu& ergo nos intentio ur̃a. quia post ipsos
duos uersus finuis erit & psalmi & sermonis.
ne forte cũ aliquid restare arbitramini. timo¬
÷ re laboris minus ad presens ad tendatis. Cũ
dixiss& in mari est uia tua quod intellegimꝰ
in gentibus. & seinitȩ tuȩ in aquis multis qͦđ
intellegius in populis multis. adiunocit : &e¬
aquibus non agnoscerent᷑. & subiecit continuo.
De dixisti sicut oues plebẽ tuã. in manu moysi
& aaron. idest ab ista plebe tua quę deducta
est in manu moysi & aaron: uestigia tua. ñ.
cognoscent᷑. Quare ergo positũ est. nisi incre¬
pandi exprobrandi causa. in mari est uia tua :
Unde in mari est uia tua. nisi quia exclusa est
a terra tua : Expulerunt xp̃m. noluer̃ esse
suũ saluatorẽ sgri. Ille autẽ cepit esse ingen¬
tibus. & in om̃ib gentibus. in multis populis.
Saluę facte sunt &iam reliquiȩ populi illius:

Expanded text:
oves plebem tuam, in manu Moysi et Aaron. Quare hoc addiderit, indagare aliquantum difficile est. Adjuvate ergo nos intentione vestra, quia post ipsos duos versus finis erit, et Psalmi, et sermonis; ne forte cum aliquid restare arbitramini, timore laboris minus ad praesens attendatis. Cum dixisset, In mari est via tua, quod intelligimus, in gentibus; et semitae tuae in aquis multis, quod intelligimus, in populis multis, adjunxitquibus non agnoscerentur; et subjecit continuo, Deduxisti sicut oves plebem tuam, in manu Moysi et Aaron: id est, ab ista plebe tua quae deducta est in manu Moysi et Aaron, vestigia tua non cognoscentur. Quare ergo positum est, nisi increpandi et exprobrandi causa, In mari est via tua? Unde in mari est via tua, nisi quia exclusa est a terra tua? Expulerunt Christum, noluerunt esse suum Salvatorem aegri: ille autem coepit esse in Gentibus, et in omnibus gentibus, in multis populis. Salvae factae sunt etiam reliquiae populi illius.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c Hoc prefiguratũ est eni & iam cũ iacob
decusatim proreptis manibus dextera tetigit
effrem ad si nistrã constitutũ. eũq preposuit
manasse ad dexterã constituto. quẽ sinistra ipse
tangebat. Non sađ̾m carnẽ filu effret inten¬

Expanded text:
iam cum Jacob decussatim porrectis manibus, dextera tetigit Ephraem ad sinistram constitutum; eumque praeposuit Manasse ad dexteram constituto, quem sinistra ipse tangebat. Nam secundum carnem filii Ephraem inten
Abbreviated transcription (Latin):
uiuebã aliquando sine lege Adueniente autẽ
mandato : peccatũ reuixit. Ecce qͦđ suscitatũ
est per testimoniũ quod est lex. ut appareat
quod latebat. sicut paulo post dicit. Sed pecci¬
tũ ut apareat peccatũ per bonũmihi operatũ
est mortẽ. Posuit autẽ legẽ dictũ est tãqu̾a
iugũ peccatoribus. Vnde dicit᷑ quia iusto lex¬
non est posita. Testimoniũ est igit̾. in quantum
aliquid probat lex autẽ. in quantũ iub&. cũ
sit una eadẽq lex. Quo circa sicut lapis xp̃c.
sed credentibus in caput anguli: non credentibus
autẽ lapis offensionis & petra scandali: ita testimo¬
niũ legis eis qui lege non legictime utuntur.
testimoniũ est. quo conuincant᷑ puniendi pec¬
catores : His uero qui ea legittime utuntur.
testimoniũ est. quo demonstrat᷑ ad quẽ liberan¬
di confugere debent peccatores. In eius onĩ
gr̃a. est iusticia dĩ. testimoniũ habens alege

Expanded text:
vivebam aliquando sine Lege: adveniente autem vivebam aliquando sine Lege: adveniente autem mandato, peccatum revixit. Ecce quod suscitatum est per Testimonium quod est Lex, ut appareat quod latebat, sicut paulo post dicit: Sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Posuit autem Legem, dictum est, tanquam jugum peccatoribus: unde dicitur, Quia justo non est lex posita . Testimonium est igitur, in quantum aliquid probat; Lex autem, in quantum jubet; cum sit una eademque res. Quocirca sicut lapis Christus; sed credentibus in caput anguli , non credentibus autem lapis offensionis et petra scandali; ita Testimonium Legis eis qui Lege non legitime utuntur. Testimonium est quo convincantur puniendi peccatores; his vero qui ea legitime utuntur, Testimonium est quo demonstratur ad quem liberandi confugere debent peccatores. In ejus enim gratia est justitia Dei, testimonium habens a Lege