comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iuixtrat & uiuit. Non quia cos¬
ternum est creatori quod creautt
sed quia coxterna est illi ratio uo¬
luntatis suac. in qua ab arterno
habuit & habet quid & quando
crearet. qualiter creaturam gu¬
bernet ut maneat: ad quem fine̾
singula quȩ creauit perducat.
Sequitur. Et uita erat lux homi¬
num. Quo uerbo aperte docetur
quod ip̃sa uitalis ratio per quam
om̃ia disposita sunt & reguntur
non omem creaturam sed rationabi¬
lem tantum ut sapere possit inlu.¬
minat. Homines namq qui ad
i maginem dĩ facti sunt ꝑciprre
saprentiam possunt: animalia
non possunt. Sed et animalis
quicumq est homo: non ꝑcipit
ca quae sunt sp̃s dĩ. Unde bene
cũ dixiss& & tuta erat lux homi¬
num subiunxit & dẽhis qui ab
humanȩ conditionis honote
ꝓcul recedentes comparati sum
iumentis insipientibus & simila
facti sunt illis: atq ideo tecte
ueritatis luce priuantur.
Et lux in tenebris lucet et
tenebrȩ eam non comprȩhendest

Expanded text:
vixerat et vivit. Non quia coaevixerat et vivit. Non quia coaeternum est Creatori quod creavit, sed quia coaeterna est illi ratio voluntatis suae, in qua ab aeterno habuit et habet quid et quando crearet, qualiter creatum gubernet ut maneat, ad quem finem singula quae creavit perducat. Sequitur: Et vita erat lux hominum. Quo verbo aperte docetur quod ipsa vitalis ratio, per quam omnia disposita sunt et reguntur, non omnem creaturam, sed rationabilem tantum ut sapere possit, illuminat. Homines namque, qui ad imaginem Dei facti sunt, percipere sapientiam possunt, animalia non possunt. Sed et animalis quicunque est homo, non percipit ea quae sunt spiritus Dei. Unde bene cum dixisset: Et vita erat lux hominum, subjunxit, Et de his qui ab humanae conditionis honore procul recedentes comparati sunt jumentis insipientibus, et similes facti sunt illis, atque ideo recte veritatis lumine privantur. Et lux, inquit, in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. idest hoc uerbum quod ds est
non extempore cępit. sed in prin-¬
cipio erat as apud dm̃. Item futre
utritatis inimici. qui xp̃m & ante
partũ uirginis fuisse ñ negarent:
non tamen natum ex patre dm̃
sed factum apatre & ideo mi¬
norem patre quia creaturamn
crederent. Etiam hos dampnat
O m̃ia per ipsum facta sunt: et
sine ipso factũ est nihil. Si cnim
nihil creaturarũ sure ipso factum¬
est patet profecto quia ipse crea¬
tura non est. ꝑ quem om̃is ereatura
facta est. Eit uequis audiens fac
qui subito uellet facere oreaturã
quam ab acterno num quã ante
fecisset: manifeste docet:
euuangelista factart ĩ qi¬
quidem in tempore creaturam
sed in acterna creatoris sapientia
quando & qualis erearetur semper
fuisse dispositum. Et hoc est quod
ait. quod factum est in ipso uita
erat. idest quod factum in tem¬
pore siue uiuum siue uitta ca-¬
rens apparuit omne hoc in
spiritali factoris ratione quasi semꝑ

Expanded text:
Deum. Id est, hoc Verbum quod Deus est, Deum. Id est, hoc Verbum quod Deus est, non ex tempore coepit, sed in principio erat Deus apud Deum. Item fuere veritatis inimici qui Christum et ante partum Virginis jam fuisse non negarent, non tamen natum ex Patre Deum, sed factum a Patre, et ideo minorem Patre, quia creaturam, crederent. Etiam hos damnat Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Si enim nihil creaturarum sine ipso est factum, patet profecto quia ipse creatura non est, per quem omnis creatura facta est. Et ne quis audiens factqui subito vellet facere creaturam, quam ab aeterno nunquam ante fecisset, manifeste docet evangelista factam quidem in tempore creaturam, sed in aeterna Creatoris sapientia, quando et qualis crearetur, semper fuisse dispositum, et hoc est quod ait: Quod factum est, in ipso vita erat. Id est, quod factum in tempore, sive vivum, sive vita carens apparuit, omne hoc in spiritali factoris rati
Abbreviated transcription (Latin):
heretici qui tres scãe trinitatis per-¬
sonas esse negantes dicerent idem
ds quando uult pater est: quando¬
uult filitis est: quando uult sp̃s sc̃s
est: ipse tamen unus est. Quoru̾
destruens errorẽ subiungit.
Et uerbũ erat xpud dm̃. Si enim
alius apud alium erat: duo sunt
patermodofilius: modo etiam
sit diuine substantiae natitra
cum aꝑtissime iacobus dicat apłs
Apud quem non est transmutatio.
nec uicissitudinis obumbratio Item
futre quidam praui doginatis auo¬
tores. qui xp̃m hominem tantum
confitentes. dm̃ ptorsus esse non
crederent: quos consequenter
obprimit cum ait. Et ds erat
utrbũ. Futre alii qui dm̃ quidẽ
illum sed extempore incarnationis
factum: non aute aeternu̾ ante
scła natum a patre putarent.
Vnde quidam talium dixisse comine¬
moratur non inuideo xp̃o facto
dõ qnͣm & ego si uolo possum fieri
scđm ipsum. Et horũ nefandã
refellit sententiam euuangelista.
cum ait. Hoc erat in principio aprd

Expanded text:
haeretici qui, tres sanctae Trinitatis perhaeretici qui, tres sanctae Trinitatis personas esse negantes, dicerent: Idem Deus quando vult Filius est, quando vult Spiritus sanctus est, ipse tamen udestruens errorem, subjungit: Et Verbum erat apud Deum. Si enim alius apud alium erat, duo sunt Pater, modo Filius, modo etiam sit divinae substantiae natura, cum apertissime Jacobus dicat apostolus: Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. . Item fuere quidam pravi dogmatis auctores, qui Christum hominem tantum confitentes, Deum prorsus esse non crederent: quos consequenter exprimit , cum ait: Et Deus erat Verbum. Fuere alii qui Deum quidem illum, sed ex tempore incarnationis factum, non autem aeternum ante saecula natum a Patre putarent. Unde quidam talium dixisse commemoratur: Non invideo Christo facto Deo, quoniam et ego si volo, possum fieri secundum ipsum. Et horum nefandam refellit sententiam evangelista, cum ait. Hoc erat in principio apud
Abbreviated transcription (Latin):
mat esse dm̃ dicens. & ds erat uer¬
bum. Ali hominẽ eu aprid ho¬
mines temporaliter conuersat̾u.
ille dm̃ apud dm̃ in principio
manentem ostendit dicens.
hoc crat in prinerpio apud dm̃.
Alii magnalia quȩ in homine gessit
perhibent. ille quod ome̾m crea¬
turam uisibilem & inuisibibem
per ipsum ds̃ pater fecerit docet
dicens. Om̃ia ꝑ ipsum facta sunt:
& sine ipso factum est nrihil. Et
mire bratus iohannes initio euuan¬
gelii sui de diuinitate saluatoris
& fidem recte credentiũ sublimiter
imbuit: & hereticorũ perfidiam
potenter ex superat. Fuere nãq
heretici qui dicerent. Si ergo
natus est xp̃s: erat tempus quando
ille non erat. Quos primo sermone
redarguit cum ait in princrpio
etat uerbum. Neq uero ait in
sed in exortu temporã exiftentem
ac ꝑ hoc sine ullo temporis initio de
patre natum monstraret: iuxta qͦđ
possedit me ĩ in itio uiarũ suarum.
antequã quicquã faceret ã principio
ab acterno ordinata sum. Iteni fueit᷑

Expanded text:
s erat Verbum. Alii hominem eum apud homines temporaliter conversatum, ille Deum apud Deum in principio manentem ostendit, dicens: Hoc erat in principio apud Deum. Alii magnalia quae in homine gessit perhibent, ille quod omnem creaturam visibilem et invisibilem per ipsum Deus Pater fecerit, ostendit, dicens: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Et mire beatus Joannes in initio Evangelii sui de divinitate Salvatoris, et fidem recte credentium sublimiter imbuit, et haereticorum perfidiam potenter exsuperat. Fuere namque haeretici, qui dicerent: Si ergo natus est Christus, erat tempus quando ille non erat: quos primo sermone redarguit, cum ait: In principio erat Verbum. Neque vero ait, Insed in exortu temporum jam existentem, ac per hoc sine ullo temporis initio de Patre natum monstraret, juxta quod possedit me initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio, ab aeterno ordinatus sum . Item fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Scdm hanc dispensationem iam ue¬
nerat hora natiuitatis & natus erat.
sed nondum uenerat hora passionis.
idõ nondum passus erat. quia nredũ
uenerat hota inqua pati uoluis set.
Ideo in cruce legitur eum dixisse dũ
om̃ia perfecta fuerunt scđm scrip¬¬
turas propharum. consummatu ẽ.
& inclinato capite tradidit sp̃m.
Num uero uoluit consummata firerc̃
quae de eo soripta sunt : & consum¬
natis om̃ib potestate propria
emisit sp̃m. De turba aut̃. multi
crediderant in eũ. Humibes et pau¬
peres. saluos factebat dñs. Principes
insantebant. & ideo medicum
non solum agnoscebant. sed & ia
occidere cuprebant.

Expanded text:
Secundum hanc dispensationem, jam veSecundum hanc dispensationem, jam venerat hora nativitatis et natus erat, sed nondum venit hora passionis. Ideo nondum passus erat, quia nondum venerat hora in qua pati voluisset. Ideo in cruce legitur eum dixisse, dum omnia perfecta sunt secundum scripturas Prophetarum, Consummatum est; et inclinato capite tradidit spiritum . Dum vero voluit, consummata fuerunt quae de eo scripta sunt; et consummatis omnibus, potestate propria emisit spiritum. De turba autem multi crediderunt in eum. Humiles et pauperes salvos faciebat Dominus : principes insaniebant, et ideo medicum non solum non agnoscebant, sed etiam occidere cupiebant.
Abbreviated transcription (Latin):
sum quia filius de patre. & quicqͥd
est filius. de illo. ẽ. cuius est filius.
patrem non dicimus dm̃ de dõ. sed
lumen de lumine. patrem ñ dicimꝰ
lumen de lumine. sed tantu lumen.
Adhoc ergo ꝑtinet quod dixit ab ipso
fum. quod aut̃ uidetis nre in carne.
ipse me misit. Ubi audis ipse nre
misit. noli intelli gire naturae
dissimilitudinem. sed generantis
apprȩhendere. & nemo misit in
illum manus. quia non du uenerat
hora cius. hoc est quia nolebat. Qui
enim uoluntate natus est: uoluntate
passus est. Sicut horam prȩuidebat
sibi natiuitatis suae. ita horam ptę¬
destinauit passionis suac. Si hora
mortis nr̃ȩ illius est uoluntas.
quantomagis hora passionis suiae in
arbitrio uoluntatis suat uenit:¬
in tempore per quem facta sunt
tempora. factum esse inter om̃ia
ꝑ quem facta sunt om̃ia. factum c̾e
quod fecit. Tactus est qͦđ fecerat.
factus est enim homo qui homurem
fecerat. ne perir& quod fecerat.

Expanded text:
sum, quia Filius de Patre: et quidquid sum, quia Filius de Patre: et quidquid est Filius, de illo est cujus est Filius. Patrem non dicimus Deum de Deo, sed lumen de lumine; Patrem non dicimus lumen de lumine, sed tantum lumen. Ad hoc ergo pertinet, quod dixit: Ab ipso sum. Quod autem videtis me in carne, ipse me misit. Ubi audis, ipse me misit, noli intelligere naturae dissimilitudinem, sed generantis apprehendere, et nemo misit in illum manus, quia nondum venerat hora ejus. » Hoc est quia nolebat; qui enim voluntate natus est, voluntate passus est. Sicut horam praevidebat sibi nativitatis suae, ita horam praedestinavit passionis suae. Si hora mortis nostrae illius est voluntas, quanto magis hora passionis suae in arbitrio voluntatis suae venitin tempore, per quem facta sunt tempora; factum esse inter omnia, « per quem facta sunt omnia : » factum esse quod fecit. Factus est quod fecerat; factus est enim homo qui hominem fecerat, ne periret quod fecerat.
Abbreviated transcription (Latin):
ad utrumq respondit. & de huma-¬
nitatis fragilitate. & de diuinitate
marestatis dicens. C lamabat etgo
docrus intemplo ihs. Et me scitis.
& unde sim scitis. Recte ergo dix̃.
& me nostis. & unde sim scitis.
idest scdm̃ carntm natiuitatẽ mea̾
nostis. & nobilitatem parentũ meora̾.
& effigrem uultus mei nostis. scdm̃
diuinitate᷑ aut non nostis: quia
anre ip̃so non ueni. sed est uerusqui
me misit quem uos nescitis. Sed
si cum sciatis. credite in cum quę
misit : ut sciatis quod nemo dm̃ uidit
umquam. nisi unigenitus filiuis
in sinu patris ipse enarrabit. Eat
patrem nemo cognouit nisi filius.
& cui uolutrit filius reuelare.
Deniq cum dixisset. sed est uerus
qui misit me quem uos irescitis
ut ostenderet eis unde possent scire
quod nescrebant. subiecit. Eago scio
cum. Ergo ame quȩrite. ut sciatis
cũ. Quare aut̃ scio eũ. Quia ab
ipso sum. & ipse nre misit. Magni fice
titrumq monstrauit ab ipso inquit

Expanded text:
ad utrumque respondit, et de humaad utrumque respondit, et de humanitatis fragilitate, et de divinitatis majestatdocens in templo Jesus: Et me scitis, et unde sim scitis. » Recte ergo dixit: «  me nostis, et unde sim scitis. Id est, secundum carnem nativitatem meam nostis, et nobilitatem parentum meorum, et effigiem vultus mei nostis: secundum divinitatem autem non nostis, quia a me ipso non veni, sed est verus qui me misit, quem vos nescitis. « Sed ut eum sciatis, credite in eum quem misit, et scietis quod nemo vidit Deum unquam, nisi unigenitus Filius qui est in sinu Patris, et ipse narravit: et Patrem nemo cognovit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare. « Denique cum dixisset: sed est verus, qui misit me, quem vos nescitis, ut ostenderet eis, unde possint scire quod nesciebant, subjecit: Ego scio eum. 538 Ergo a me quaerite, ut sciatis eum. Quare autem scio eum? Quia ab ipso sum, et ipse me misit. Magnifice utrumque monstravit. Ab ipso, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
scientiam: quasi ipsi cognouerant
cundem esse xp̃m: ideoq pepercert᷑
ei quem tantopere occidendum quȩ¬
sitrunt. Deinde illi ipsi apud se¬
ipsos qui dixerunt. numquid uere¬
cognouerunt principes quia hic
est xpͥs: fecerunt sibi quȩstionem.
qua eis uideretur non esse xp̃e.
Adiungentes enim dixerunt. Sed
istum nouimus unde sit. xp̃s aut̃
cum uenerit nemo scte unde sit.
Quid est quod dixerunt iudxi. xpͥs
cum urenerit nemo scit unde sit.
dum herode ui terrogante locum
natiuitatis eius demoristrauerunt.
iuxta prophetiam micheȩ ꝓpħȩ
Et ex hoc certum est locum natiui.¬
tatis illius eos nosse. Sed conside-¬
randum est. quid se nosse putatt.
& quid se nescrre dixerunt. Locũ
utro natruitatis illrus sciebant per
ꝓpħarum dicta. sed diuinam nati¬
uitatem eius qua ex dõ patre ęter-¬
naliter natus est. propter impi¬
etatem cordis sui nescrebant. osa ia
dicente. Generationẽ cius quis
enarrabit. Deniq & ipse dñs

Expanded text:
scientiam quod ipsi cognoverant, scientiam quod ipsi cognoverant, eumdem esse Christum; ideo pepercerunt ei, quem tantopere occidendum quaesierunt. Deinde illi ipsi apud seipsos qui dixerant: Nunquid cognoverunt principes, quia hic est Christus? fecerunt sibi quaestionem, qua eis videretur non esse Christum. Adjungentes enim dixerunt: Sed istum novimus unde sit: Christus autem cum venerit, nemo scit unde sit. Quid est quod dixerunt Judaei, Christus cum venerit, nemo scit unde sit , dum Herode interrogante locum nativitatis ejus, demonstraverunt juxta prophetiam Micheae prophetae Micheae V, et ex hoc certum est locum nativitatis illius eos nosse? Sed considerandum est quid se nosse putarent, et quid non se scire dixerunt. Locum enim nativitatis illius sciebant per prophetarum dicta, sed divinam ejus nativitatem, qua ex Deo Patre aeternaliter natus est, propter impietatem cordis sui nesciebant, Esaia dicente: Generationem ejus quis enarrabit ? Denique et ipse Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Quis est qui non iudicat ꝑsonaliter.
nisi qui non aequaliter diligit
Qui arqualiter om̃s diligit. ȩqualit
de om̃ibus iudicat. Nec hoc dictu
putemus de illis quos ꝓhonore
graduum diuerso modo honoramꝰ.
sed de illis quorũ causas diuidicare
tubenat. Dñs igitur iħs non ma¬
nifeste sed occulte aseendit ad diem
festum. non quia timebat ne tent.¬
retur: cuius potestas erat ut non
tentretur. sed ut significaret & i
ipso die festo qui cȩlebratur a tudes
occultati. & futm esse mysterium.
Sed mox apparuit potestas. quas
enim palam indie festo. ita ut mi.¬
tatentur turbȩ & dictrent. quod
audruimus cũ lectio legeretur.
Nonit hic est quem quȩrunt interficcte :
Eat palam loquitur: & nihil ei dicunt.
Numquid utre cognoutrunt principes
quia hic est xp̃s. Qui nouerant qua
seauitia quȩrebatur. mirabantur
quia potentia non tenebatur. In de
mnplant intelligentes illius poten¬¬
tiam putauerunt esse principum

Expanded text:
Quis est qui non judicat personaliter, Quis est qui non judicat personaliter, nisi qui aequaliter diligit? Qui aequaliter omnes diligit, aequaliter de omnibus judicat. Nec hoc dictum putemus de illis quos pro honore graduum diverso modo honoramus, sed de illis quorum causas dijudicare jubemur. Dominus igitur Jesus non manifeste, sed occulte ascendit ad diem festum: non quia timebat ne teneretur, cujus potestas erat ut non teneretur, sed ut significaret etiam in ipso die festo qui celebrabatur a Judaeis, occultari, et clausum esse mysterium; sed mox apparuit potestas, quae enim palam in die festo, ita ut mirarentur turbae, et dicerent, quod audivimus cum lectio legeretur. « Nonne hic est quem quaerunt interficere? Ecce palam loquitur, et nihil ei dicunt. Nunquid vere cognoverunt principes quia hic est Christus? » Qui noverant qua saevitia quaerebatur, mirabantur qua potentia non tenebatur. Inde non plene intelligentes illius potentiam, putaverunt esse principum
Abbreviated transcription (Latin):
Nolite iudicare ꝑsonaliter. sed
rectum iudicrum iudicate.
Quid est hoc modo quia per begem
moysi si cricumeiditis sabbato non
trascimini moysi & quia ego die
sabbato saluum feci hominem¬
trascimini mibi personaliter
utritati. U eritatẽ ad tendite
& iuftum iudicium iudicate.
Si scđm ueritatem iudicatis neq
moẏsen nrq me condempnabra
& ueritate cognita me cognos¬
citis. quia ego sum ueritas. Hoc
uitiũ frͣs quod dñs notauit hoc
loco euadere in hoc scło magni
laboris est: non ꝑsonaliter ⁊udim
sed rectum iudicium retinere
Ammonuit quidem dñs iudeos sa
non monuit nos. Illos enim uinen
nos instruxit. Illos redarguit. nos
exacuit. Non putemus hoc nobis
idõ non dictũ. quia tunc ibi non
fuimus. Nos itaq sic audiamus
euuangelium quasi pręsentem
dñm. nec dicamus o illi felices. qu
cum uidere potuerunt. Multi m
cis qui uiderunt cũ carnaliter
occiderunt: multi aut̃ in nobisqui
non uiderunt & crediderunt.

Expanded text:
Nolite judicare personaliter, sed Nolite judicare personaliter, sed rectum judicium judicate. Quid est hoc? Modo qui per legem Moysi circumciditis sabbato, non irascimini Moysi; et quia ego die sabbati salirascimini mihi: personaliter judicatis, veritatem attendite, et justum judicium judicate. Si secundum veritatem judicatis, neque Moysen neque me condemnabitis; et veritate cognita, me cognoscetis, quia ego sum veritas. Hoc vitium, fratres, quod Dominus notavit hoc loco, evadere in hoc saeculo, magni laboris est, non personaliter judicare, sed rectum judicium retinere. Admonuit quidem Dominus Judaeos, sed monuit nos. Illos convicit, nos instruxit. Illos redarguit, nos exacuit. Non putemus hoc nobis ideo non dictum, quia tunc ibi non fuimus. Nos itaque sic audiamus Evangelium, quasi praesentem Dominum: ne dicamus, O illi felices, qui eum videre potuerunt! Multi in eis qui viderunt eum carnaliter, occiderunt: multi autem in nobis qui non viderunt, crediderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Lussa est en̾i adhiberi octara die. Ett
quid est crreumersio. nisi carnis expo¬
liatio Pignificat ergo ista crreum¬¬
cisio. expoliationem acorde cupidi-¬
tatum carnalium. Non ergo sine
causa data est & in eo membro freri
iussa. qm ꝑ illud membrum ꝓcre-¬
atur creatura mortalium. & per
unum hominem resurrectio mortu¬
orum: & ꝑunum homirem peccatũ
intrauit in mundum & ꝑ peccatũ
mors. Id eo quisq cum prȩputio
nascitur. quia om̃is homo cum uitio.
ꝓpaginis nascitur. & non mundat
ds sure auitio cum quo nascimur
siue auitus quae mabe uiuendo
addimus nisi ꝑcultellum petrinu.
cricumoidebant. & petrę nomine
xpͣm figurabant. & presente̾ non
agnoscebant. fed infuper eu occidere
cupiebant. Quod uero circumci¬
ditis hominem in sabbato intelli¬¬
gite hoc significari opus bonum
quod ego feci totum honuem
saluum sabbato. quia & cirratus
est ut sanus ess& in corpore. & cre¬
didit ut sanus ess& in anima.

Expanded text:
Jussa est enim adhiberi octava die. Et Jussa est enim adhiberi octava die. Et quid est circumcisio, nisi carnis exspoliatio? Significat ergo ista circumcisio exspoliationem a corde cupiditatum carnalium. Non ergo sine causa data est, et in eo membro fieri jussa. Quoniam per illud membrum procreatur creatura mortalium, et per unum hominem resurrectio mortuorum. Et « per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, » ideo quisque cum praeputio nascitur, quia omnis homo cum vitio propaginis nascitur. Et non mundat Deus sive a vitio cum quo nascimur, sive a vitiis quae male vivendo addimus, nisi per cultellum petrinum,circumcidebant, et petrae nomine Christum figurabant: et praesentem non agnoscebant, sed insuper eum occidere cupiebant. Quod vero circumciditis hominem in sabbato, intelligite hoc signquod ego feci totum hominem salvum sabbato; quia et curatus est ut sanus esset in corpore, et credidit ut sanus esset in anima. 6.
Abbreviated transcription (Latin):
Abraham quippe primus accepit
circumcisionem adno. & in sabbato
circumeiditis. Conuicit uos moyses.¬
i in lege accepistis ut cireumcidatis¬
octauo die. accepistis i lege tit
uacetis septimo die. P octauus
dies illius qui natus est occurrerit
ad drem septimu̾ sabbati. quid faci¬¬
itis Uacabitis ut seruetis sabbatũ.
ancricumcidetis ut impleatis sab¬¬
bato sacramentũ drei octaui.
Sed noui inquit quid facitis. cireũ.¬
ciditis hominem. Quare. Quia:
circumcisio ꝑtinet ad aliquod signũ
ssalutis. & non debent homines sab¬¬
bato uacare a salute. Eergo nec
mihi trascimini. quia saluum feci
totum homurem sabbato. Si crr¬¬
cum cisionem inquit accipit homo
in sabbato. ut non soluatur lex
moysi. Aliquid eram ꝑ moysen in
illa constitutione crreumeisionis
salubriter institutũ est: m̃ihi oꝑanti
salutem in sabbato. quate indigna¬
mini. Forte eni illa crrcumeisio
ipsum dñm significabat. eui isti cu¬
tanti & sananti indignabantur.

Expanded text:
Abraham quippe primus accepit Abraham quippe primus accepit circumcisionem a Domino . Et in sabbato circumciditis hominem. Convincit vos Moyses. In lege accepistis ut ciroctavo die, accepistis in lege ut vacetis septimo die. Si octavus dies illius qui natus est occurrerit ad diem septimum sabbati, quid facitis? Vacabitis, ut servetis sabbatum, an circumcidetis, ut impleatis sabbato sacramentum diei octavi? Sed novi, inquit, quid facitis, « circumciditis hominem. » Quare? quia circumcisio pertinet ad aliquod signum salutis, et non debent homines sabbato vacare a salute. Ergo nec mihi irascimini, quia salvum feci totum hominem in sabbato. « Si circumcisionem, inquit, accipit homo in sabbato, ut non solvatur lex Moysi. » Aliquid enim per Moysen in illa constitutione circumcisionis salubriter institutum est. « Mihi » operanti salutem « in sabbato » quare « indignamini? » Forte enim illa circumcisio ipsum Dominum significabat, cui isti curanti, et sananti indignabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
dinis tirrbauit claritas lucis. Oculi
autem non habentes sanitatem: non
possunt ferre luminis claritatem.
Ons autẽ noni plane turbatur. sed
in sua utritate tranquillus.
non reddidit malum ꝓmalo: nec
maledictum pro maledicto. Quib
de utritate dȩmonrum habes.
nisi eos diaboli falsitas irritaret.
Luud ergo respondeat tranquillius
Unum opus feci. & om̃es miramini.
Tamquam dicens. Quid si omia oꝑa
mea uideritis: Ipsius en̾i opera
erant qui inmundo uiuebant. &¬
ipsum qui fecit om̃ia non uidebant.
Fecit unam rem & turbati sunt. qͥ
saluum fecit hominem in sabbato.
non intelligentes dñm esse sabbati
filium hominis. qui sabbatu ꝓpter
hominem constituit. nori homine
ꝓpter sabbatũ. Nec sabbatum des-¬¬
truxit qui sanium fecit hominem
in sabbato: quia ad salutem hominũ.
hominibus sabbati custodia data .e.
cisionem. Bere factum est ut acci-¬
peretis circuicisionem a moyse
non quia ex moyse est sed ex patrib

Expanded text:
dinis turbavit claritas lucis. Oculi dinis turbavit claritas lucis. Oculi autem non hapossunt ferre luminis claritatem. « Dominus autem non plane turbatur; sed in sua veritate tranquillus, non reddidit malum pro malo, nec maledictum pro maledicto. Quibusde Veritate, daemonium habes, nisi eos diaboli falsitas irritaret? Quid ergo respondeat tranquillus, Unum opus feci, et omnes admiramini. Tanquam diceret: Quid si omnia opera mea videretis? Ipsius enim opera erant quae in mundo videbant, et ipsum qui fecit omnia, non videbant; fecit unam rem, et turbati sunt, quia salvum fecit hominem in sabbato. » Non intelligentes Dominum esse sabbati filium hominis, qui sabbatum propter hominem constituit, non hominem propter sabbatum. Nec sabbatum destruxit, qui sanum fecit hominem in sabbato, quia ad salutem hominum, hominibus sabbati custodia data est.cisionem. « Bene factum est, ut acciperetis circumcisionem a Moyse, non quia ex Moyse est, sed ex patribus.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quo missus est. Non enim. ẽ. missus.
ed uenire ꝑmissus. Om̃s ergo ꝑtaren.¬
tes ad corpus xp̃i ne ducamur in
laqueo artixp̃i. non qugramus głam
ntam. Ped si ille quȩsiuit głãm ciꝰ
qui cum misit. quantomagis nos eiꝰ
qui nos fecit: Sequitur. Nonne
moyses inquit dedit uobis legem.
& nemo ex uobrs facit legem:
Quid me qugritis interficere: Ideo
enim quȩritis interfictre. quia
nemo ex uobis legem facit. Nam si
legem fecissetis in ipsis litteris xpͣm
agnosceretis. & prȩsentem non ocei-
ad ordinem: std ad ꝑturbationem.
Deniq turba turbata quid responde¬¬
nt uidete. Dȩmonium habes. Quis
te quȩrit in terficere. Quasi non
funt peius dicere dȩmoniũ habes:
quam occidere. E quippe dictum
est quod dȩmonium habebat. qui
aemones expelbebat. Quid possit
aliud dicere turba turbulenta:
Quid possit aliud olete cȩnũ comotũ
nissis putridum tarbatũ. Turbatarbata
est. unde: aueritate: turbam lippitu¬¬

Expanded text:
a quo missus est: non enim est missus, a quo missus est: non enim est missus, sed venire permissus. Omnes ergo pertinentes ad corpus Christi, ne inducamur in laqueum Antichristi, non quaeramus gloriam nostram; sed si ille quaesivit gloriam ejus qui eum misit ad nos, quanto magis nos ejus qui nos fecit? Sequitur: Nonne Moyses, inquit, dedit vobis legem, et nemo ex vobis facit legem? Quid me quaeritis interficere? « Ideo enim me quaeritis interficere, quia nemo ex vobis facit legem: nam si legem fecissetis, in ipsis litteris Christum agnosceretis, et praesentem non occidead ordinem, sed ad perturbationem. Denique turba turbata, videte quid responderit? Daemonium habes, quis te quaerit occidere? quasi non fuerit pejus dicere, daemonium habes, quam eum occidere. Ei quippe dictum est quod daemonium habebat qui daemones expellebat. Quid possit aliud dicere turba turbulenta? quid possit aliud olere coenum commotum, nisi putidum? Turba turbata est. Unde? a veritate. Turbam lippitu
Abbreviated transcription (Latin):
me: uidet & patrẽ. Nempe ipse
dixit & uerissime dixit: ego & pati
unum sumus. Si ergo cum patre
unum. aequalis patri ds de deo las
apud đm. coacternus. in mortalis.
pariter incommutabilis. pariter
sine tempore. pariter creator dis¬
ptnsator temporum. Tanen qua
uenit in tempore & forma serui
acerpit. & habitu est inuentus ut
homo : quȩrit głam patris non sua
Quid tu homo facere debes qui quanb
aliquid boni facis głam tuam quȩpo
quando aut̃ aliquid mali facis do
calumpniam meditaris: Intende
tibi. creatura es. agnosce creatore.
Seruus es. ne contempnas dm̃. Na
optatus es. sed non meritis tuis. qued
głam eius aquo habes hanc gratia
homo adoptatus: cuius głam quae¬
siuit qui est ab illo unicus natus.
Qui autem quęrit głam eius qui
misit illum hic utrax est. & inius¬
titia in illo non est. In antixpo aut
in iustitia est & utrax non est
qui głam suam quesiturus est. non eiꝰ

Expanded text:
t, videt et Patrem . Nempe ipt, videt et Patrem . Nempe ipdixit, et verissime dixit: Ego et Pater unum sumus . Si ergo cum Patre unum, aequalis Patri Deus de Deo, Deus apud Deum, coaeternus, immortalis, pariter incommutabilis, pariter sine tempore, pariter creator, dispensator temporum, tamen quia venit in tempore, et formam servi accepit, et habitu est inventus ut homo, quaerit gloriam Patris, non suam: quid tu homo facere debes, qui quando aliquid boni facis, gloriam tuam quaeris; quando autem aliquid mali facis, Deo calumniam meditaris? Intende tibi, creatura es, agnosce Creatorem; servus es, ne contemnas Dominum; adoptatus es, sed non meritis tuis; quaere gloriam ejus a quo habes hanc gratiam, 536 o homo adoptatus, cujus gloriam quaesivit, qui est ab illo unicus natus. Qui autem quaerit gloriam ejus, qui misit illum, hic verax est, et injustitia in illo non est. In Antichristo autem injustitia est, et verax non est; quia gloriam suam quaesiturus est, non ejus
Abbreviated transcription (Latin):
intellige quia xpͣs filius est dĩ &
doctrina patris non est ex ipso.
Non est ex nihilo. non exaliis subsis¬¬
tentibus sed expatre tantum N
patre manens aequalis est patriꝰ
Qui asemetipso loquitur. głam pro¬¬
priam quȩrit. Hoc erit qui uocet᷑
antixps. extollens se sicut apostolꝰ
dicit super om̃e quod dicitur ds̃
& quod colitur. Apsum quippe
adnuntians dñs głãm suã qux̧situ.¬
rum non głam patris. Ait ad
iudeos. Eigo ueni in nomine
patris mei. &. non susce pistis me¬
Si alius ueniet in nomine suo. lun
suscipietis. Signauit eos antixpͥa
suscepturũ qui głam nominis sui
quȩsiturus est. inflatus non solidu
& icheo non stabilis. sed utiq rumi
nobis prebuit humilitatis. Nempo
atqualis est patri. nempe in priuc¬
pio erat uerbum. & utrbũ crai
apuid dm̃ & ds erat utrbum. Nap
tpse dixit. & urrissime dixit. tino
tempore uobiscum sum. & non cos.¬
nouistis ne. Philyppe. qui uide¬

Expanded text:
intellige quia Christus Filius Dei est, et intellige quia Christus Filius Dei est, et doctrina Patris non est ex ipso: non ex nihilo, non ex aliis subsistentibus, sed ex Patre tantum, in Patre manens, aequalis Patri. Qui a semetipso loquitur, gloriam propriam quaerit. Hoc erit qui vocatur Antichristus, extollens se, sicut Apostolus dicit, super omne quod dicitur Deus, et quod colitur . Ipsum quippe annuntians Dominus gloriam suam quaesiturum, non gloriam Patris, ait ad Judaeos: Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me: alius veniet in nomine suo, et hunc suscipietis . Significavit eos Antichristum suscepturos, qui gloriam nominis sui quaesiturus est, inflatus, non solidus, et ideo non stabilis, sed utique ruinnobis praebuit humilitatis. Nempe aequalis est Patri. Nempe in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Nempe ipse dixit, et verissime dixit: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Philippe, qui me vide
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit. om̃s intelligunt: quia
uero quod ait. Siquis uolurerit uo¬
luntatem eius facere hoc ꝑtinet
adcredere ut diligentius intelbi¬
gatur. opus est nobis ipso dño nr̃o
expositore ut indic& nobis utrum
re utra ad credere ꝑtineat facere
uoluntatem patris eius. Quis nesciat
hoc esse facere uoluntatem dĩ. oꝑari
opus cius. Id est quod illi placet.
Ipse aut̃ dñs aꝑte alio loco dicit. Hoc
est opus dĩ ut credatis in eũ quem
ille misit. ut credatis in eum non
ut credatis ei. Non aut̃ continuo
qui credit ei. credit in tum. Nam
& dȩmones credebant ai. & non ete¬
debant in eum. Rursus & tam de
apłis ipsius poffumus dicere. Cae¬
dimus paulo: sed non credimus
in parilum. Eredimus petro. sed
non eredimus in petrã. Credidit
in eum qui iustificat impium. de¬
putatur fides eius ad iustitram.
Quid est ergo credere in eum:
Ipsa est enim fictes quam de nobis¬
exigit ds. quae per dilectionem
operatur. Si intelligits uerba di

Expanded text:
intelligit, omnes intelligunt. Quia intelligit, omnes intelligunt. Quia vero quod ait: « Si quis voluerit voluntatem ejus facere, » hoc pertinet ad credere, ut diligentius intelligatur, opus est nobis ipso Domino nostro expositore, ut indicet nobis utrum vera credere pertineat ad facere voluntatem Patris ejus. Quis nesciat noc esse facere voluntatem Dei, operari opus ejus? id est quod illi placet. Ipse autem Dominus aperte alio loco dicit: « Hoc est opus Dei ut credatis in eum quem ille misit . » Ut credut credatis ei. Non autem continuo, qui credit ei, credit in eum. Nam et daemones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de apostolis ipsius possumus dicere: Credimus Paulo, sed non credimus in Paulum; credimus Petro, sed non credimus in Petrum. Credenti in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Quid est ergo credere in eum? Ipsa est ergo fiexigit Deus, est quae per dilectionem operatur. Si intelligis verba Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃s sc̃s de patre & filio procedens. et
ipse as̾. Sicut pater ds sicut filius
stantia. una natura una magestas.
una aeternitas una magnitudo.
tam profundum archarium ñ oñs
intellicturos. in consequenti dedit
per propħam dixit. Nisi credideritis
non intell głtis. Adhoc ꝑtinet. qͦđ
hic & iam dñs secutus adiunxit.
Siquis uolutrit uoluntatẽ eiꝰ facere
cognose& de doctritia ͤ utrũ ex dõ sit.
anego amerpso loquor. Quid est
aut̃ siquis uoluntatem eiꝰ uolutrit
facere: Sed ego dixeram siquis cre¬
didetit. & hoc consilium dederan si
non intellexisti inquam crede. intel¬
lectus merces est fidei. Ei rgo noli
quȩrere intelbegire ut credas sed
crede ut intilligas. qm nisi credi.¬
deritis non intelligitis. Cum ergo
ad possibilitatem intelligendi con¬
silium dederim obędientiam credendi
inuenimus eum dixisse siquis uolu¬
crit uoluntatẽ eius facere. hoc est
credere. Sed quia cognoscit hoc est

Expanded text:
Spiritus sanctus de Patre et Filio procedens, et Spiritus sanctus de Patre et Filio procedens, et ipse Deus; sicut Pater Deus, sicstantia, una natura, una majestas, una aeternitas, una magnitudo, tam profundum arcanum non omnes intellecturos, in consequentibus dedper prophetam dixit: Nisi credideritis, non intelligetis . » Ad hoc pertinet quod hic etiam Dominus secutus adjunxit: « Si quis voluerit voluntatem ejus facere, cognoscet de doctrina, utrum ex Deo sit, an ego a meipso loquor. » Quid est hoc « si quis voluntatem voluerit facere? » Sed ego dixeram: si quis crediderit, et hoc consilium dederam: si non intellexistis, inquam, credite; intellectus enim merces est fidei. Ergo noli quaerere intelligere ut credas, sed crede ut intelligas, quoniam nisi credideritis, non intelligetis. Cum ergo ad possibilitatem intelligendi, consilium dederim obedientiam credendi,invenimus eum dixisse: « Si quis voluerit voluntatem ejus facere, » hoc est credere: sed quia cognoscit, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
mea & non mra. Si diligent
inturamur quod ipse in exordio
dicit sc̃s euuangelista in principio
erat uerbũ & uerbũ erat apud
am & ds̃ erat uerbum: Inde pend&
huits solutio quȩstionis. Quȩ est
ergo doctrina patris. nisi uerbum
esse nullius sed alicuius. & suam
doctrinam dixit se ipsum & non
suam. quia patris est uerbum.
hoc dixisse uidetur dñs xpͥs. mea
doctrina non est mea. Ao si dicer&¬
Ego non sum ame ipso. Quauis en̾i
filiu patri dicamus & credamus
arqualem nec ullam in eis esse
naturȩ uel substantię distantra
nec inter generantem atq gene¬
ratum aliquod interfuisse inter¬
uallum: tamen hoc feruato & custo¬
dito ista dicimus quod ille pater
est. ille filius. pater autẽ non est
si non habrat filium. filius non est
si non habeat patrem. Sed tamen
filius as̃ dt patre. pater autem as
filius lumen. non duo luminaria
sed unũ lumen. Pater ds filius ds̃.
non duo dii. sed unus as pater & filiuꝰ.

Expanded text:
mea, et non mea? Si enim diligenter mea, et non mea? Si enim diligenter intueamur quod ipse in exordio dicit sanctus evangelista: In principio erat verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum : inde pendet hujus solutio quaestionis. Quae est ergo doctrina Patris, nisi Verbum esse nullius, sed alicujus: et suam doctrinam dixit seipsum, et non suam, quia Patris est Verbum. Hoc ergo dixisse videtur Dominus Christus: Mea doctrina non est mea; ac si diceret, Ego sum a meipso. Quamvis enim Filium Patri dicamus et credamus aequalem, nec ullam in eis esse naturae vel substantiae distantiam, nec inter generantem atque generatum aliquod interfuisse intervallum, tamen hoc servato et custodito, ita dicimus quod ille Pater est, ille Filius. Pater autem non est, si non habeat Filium; Filius non est, si non habeat Patrem; sed tamen Filius Deus de Patre, Pater autem Deus, Filius lumen; non duo lumina, sed unum lumen. Pater Deus, Filius Deus: non duo dii, sed unus Deus Pater et Filius.
Abbreviated transcription (Latin):
LLE OUI LATEBAT
docebat & palam loquebatur &
non tenebatur. Illud enim ut
lateret erat exempli hoc potes¬
tatis: sed cum doceret mirabant᷑
iudȩi. Om̃s quidem quantum
arbitror inrrabantur. sed non
om̃s conuertebantur. Vnde ad¬
miratio : Quia inulti nouerant
ubi natus. quemadmodũ fuertt
educatus. numquam eũ uidtran
litceras discentem. audiebant
tamen de lege disputantem. legis
legerit nisi litteras didicisset. et
ideo mirabantur. Eaorũ autem
admiratio magistro facta est insi.¬
nuandȩ altius ueritatis occasio.
fꝯx eorum quippe ammitatione &
urrbis dixit dñs aliquid ꝓfundũ.
& diligentius inspiciendum.
Quid ergo respondit dñs eis ammi.¬
rantibus. quorodo serret litteras
quas non didicerat: Mea inquit
doctrina non est mea. sed eius qui
misit me. Hȩc est enim ꝓfunditas.
uidetur enim paucis uerbis quasi¬
contraria locutus. Non enim ait
sta doctrina non est mea. sed mea
dostrina non est mea. Quomodo
mea. & non mea: Questio est
quomodo fueri possit utrumq et

Expanded text:
lle qui latebat, docebat et palam loquebatur, et non timebat. Illud enim, ut lateret, erat exempli, hoc potestatis, sed cum doceret mirabantur Judaei. Omnes quidem quantum arbitror mirabantur, sed non omnes convertebantur. Unde admiratio? quia multi noverant ubi natus, quemadmodum fuerit educatus; nunquam eum viderant litteras discentem, audiebant tamen de lege disputantem, legis legerit nisi litteras didicisset, et ideo mirabantur. Eorum autem admiratione magistro facta est insinuandae altius veritatis occasio. Ex eorum quippe admiratione et verbis dixit Dominus aliquid profundum, et diligentius inspiciendum. Quid ergo respondit Dominus eis admirantibus quomodo sciret litteras, quas non didicerat? « Mea, inquit, doctrina non est mea, sed ejus qui misit me. » Hic est enim profunditas. Videtur enim paucis verbis contraria locutus: Non enim ait: Ista doctrina non est mea, sed « mea doctrina non est mea. » Quomodo mea et non mea, quaestio est, quomodo fieri possint utrumque, et
Abbreviated transcription (Latin):
tias non obstupescat: Has diun
pietatis diuitias considerauit psil¬
mista cum diceret. Adiutorms
tibi psallam. quia tu ds̃ susceptor
m̃s es. ds ms miscdĩa mea. Ecce
perpendens in quibus laboribus
humana sit uita constituta. dm
appellauit ad iutorem. & quia
a tribulatione prȩsenti in requie
acterna nos suscipit. appellat
&iam susceptorem. Sed conside.¬
rans quod mala nr̃a aspicrt & por¬
tat. culpas nras tolerat. & tamen
nos per pęuitentiam ad pręmu
reseruat. noluit dm̃ misericorde
dicere. sed hunc ipsam misericor.¬
diam uocauit dicenis. ds̃ m̃s mise¬
ricordia mea. Reuocemus ergo
ante oculos mala quȩ fecimus.
pensemus ex quanta benignitate
toltramur. Consi deremus quȩ
sunt pietatis eius uiscera. ut non
solum culpas indulgeat. sed cęloste
regnum pęnitentibus & iam post
culpas promittat. atq ex om̃ibis
medullis cordis. dicamus singali
dicamus omnes. ds̃ misericordia
mea.

Expanded text:
tias non obstupescat? Has divinae tias non obstupescat? Has divinae pietatis divitias consideravit Psalmista, cum diceret: Adjutor meus, tibi psallam, quia tu Deus susceptor meus es, Deus meus misericordia mea . Ecce perpendens in quibus laboribus humana sit vita constituta, Deum appellavit adjutorem; et quia a tribulatione praesenti in requiem aeternam nos suscipit, appellat etiam susceptorem. Sed considerans quod mala nostra aspicit et portat, culpas nostras tolerat, et tamen nos per poenitentiam ad praemia reservat, noluit Deum misericordem dicere, sed hunc ipsam misericordiam vocavit, dicens: Deus meus misericordia mea . Revocemus ergo ante oculos mala quae fecimus, pensemus ex quanta Dei benignitate toleramur, consideremus quae sunt pietatis ejus viscera, ut non solum culpas indulgeat, sed coeleste regnum poenitentibus etiam post culpas promittat. Atque ex omnibus medullis cordis dicamus singuli, dicamus omens: Deus meus misericordia mea,
Abbreviated transcription (Latin):
urͣas fugit draco qui me accepe¬¬
rat. Mox autem seruiturum
se dõ & esse monachum deuouit:
atq a tempore illo nunc usq
febribus pręmitur. doloribus
fatigatur: morti quidem subtrac¬
tus est. sed adhuc plenius uitae
testitutus non est. Quia enim
longis & diuturnis iniquitatib
pressus est: longo languore fati-¬
gatur. Et durum cor ignis pur-¬
gationis durius coneremat : quia
diuina dispensatione agitur ut
prolixiora uitia ȩgritudo prolixior
exirrat. Quis illum umqua feruari
ad conũsione crederet: Quis tan¬
tam dĩ miscđiam considerare suf¬¬
ficiat: Ecce iuuenis prauius
draconem uidit in morte. cui ser¬¬
uiuit ininta: nec uidit ut uitã
funditus perder&. sed ut cui
setuierat sciret: scuendo tesister&:
ipsumq resistendo superaret. &
cum aquo prius non uidens tene¬
batur. uidit postta ne teneretur
Quae ergo lingua narrare uiscqi
diuine miscđię̧ sufficit: Quo
spiritus ante tantȩ pietatis diuĩ¬

Expanded text:
vestras fugit draco qui me accepevestras fugit draco qui me acceperat. Mox autem serviturum se Deo, et esse monachum devovit, atque a tempore illo nuncusque febribus premitur, doloribus fatigatur. Morti quidem subtractus est, sed adhuc plenius vitae restitutus non est. Quia enim longis et diuturnis iniquitatibus pressus est, longo languore fatigatur, et durum cor ignis purgationis durior concremat, quia divina dispensatione agitur ut prolixiora vitia aegritudo prolixior exurat. Quis illum unquam servari ad conversionem crederet? Quis tantam Dei misericordiam considerare sufficiat? Ecce juvenis pravus draconem vidit in morte cui servivit in vita, nec vidit ut vitam funditus perderet, sed ut cui servierat sciret, sciendo resisteret, ipsumque resistendo superaret, et eum a quo prius non videns tenebatur vidit postea ne teneretur. Quae ergo lingua narrare viscera divinae misericordiae sufficiat? Quis spiritus tantae pietatis divi
Abbreviated transcription (Latin):
Tratres ad erant: eiusq exitum
in quantum dõ largiente pote¬
rant. oratione tuebantur.
At ille subito d taconem ad deuo¬
randum se uenire conspiciens:¬
magnis cȩpit uocibus clamare
dicens. Eicce draconi ad deuo¬
randum datus sum. ꝓpter uram
prȩsentiam deuorare me non
potest. Quid mihi moras facitis:
Date locum: ut ei deuorare me¬
licrat. Cumq hunc fre̾s ut sig.¬
num sibi crucis inprimeret am¬
mouerent: respondebat uirtute
qua poterat dicens. Uolo nie sig¬
nare sed non possum: quia ad racone
prȩmor. Spumȩ oris eius facrem
meam liniunt. guttur in tum eius
ore suffocatur. Eicce ab eo mra¬
brachia conprimuntur: qui et
caput meum in suo ore absorbuit.
C umq hoc ilbe pallens tremens &
morens diceret: cȩperunt fratres
uehementius orationibus insistere.
& obpręssum draconis prȩsentia
suis precibus adiuuare. eũ repente
liberatus. magnis cępit uocibus
clamare dicens. Dõ gras. ec ce
discessit. ecce exut: ante orationes

Expanded text:
Fratres aderant, ejusque exitum, Fratres aderant, ejusque exitum, in quantum Deo largiente poterant, oratione tuebantur. At ille subito ad devorandum se draconmagnis quippe vocibus clamare coepit, dicens: Ecce draconi ad devorandum datus sum; propter vestram praesentiam devorare non potest. Quid mihi moras facitis? date locum ut ei deliceat. Cumque hunc fratres ut signum sibi crucis imprimeret admonerent, respondebat virtute qua poterat, dicens: Volo me signare, sed non possum, quia a dracone premor. Spumae oris ejus faciem meam liniunt, guttur meum ejus ore suffocatur. Ecce ab eo brachia mea comprimuntur, qui jam et caput meum in suo ore absorbuit. Cumque hoc ille pallens et tremens et moriens diceret, coeperunt fratres vehementius orationibus insistere, et oppressum draconis praesentia suis precibus adjuvare. Tunc repente liberatus, magnis coepit vocibus clamare, dicens: Deo gratias; ecce discessit, ecce exiit, ante orationes
Abbreviated transcription (Latin):
susceptus est: sed ipse deuotius con-
frater suus corpote non corde secu¬
tus est. Nam ualde conuersationis
uitam & habitum detestans. in mo-¬
nasterio ut hospes habitabat. et
monachorũ uitam morib fugiens.
recedere amonasterii habitatione
non poterat. quia quid uel ageret.
uel unde uiueret non habebat.
Erat eius prauitas cunctis onerosa.
sed hunc om̃s acquanimiter ꝓfrĩs
eius amore tolerabant. Nam suꝑbus
& lubricus. siqua post hoc scłm se-¬
queretur uita nescrebat. In ridebat
uero: siquis illi hanc prȩdicare uo-¬
luissox. Itaq cum habitu sȩc ulari
uiuebat inmonasterio: uerbis
leuis. nutibus instabilis. mente
tumidus. ueste conpositus. acti¬
one dissipatus. Mense autem
tulio nuper elapso. hurus quam
nostis pestilentiȩ clade ꝑcussus
est. Qui ad extremum uentens:
urgeri cȩpit ut animã tedderet.
Et ultima iam corporis parte prę¬
mortua: uitalis uirtus in solo
pectore & lingua temanserat.

Expanded text:
susceptus est, sed ipse devotius est csusceptus est, sed ipse devotius est cfrater suus corpore, non corde secutus est. Nam valde conversionis vitam et habitum detestans, in monasterio ut hospes habitabat, et, monachorum vitam moribus fugiens, recedere a monasterii habitatione non poterat, quia vel quid ageret vel unde viveret non habebat. Erat ejus pravitas cunctis onerosa, sed hunc omnes aequanimiter pro fratris ejus amore tolerabant. Nam, superbus et lubricus, si qua post hoc saeculum sequeretur vita nesciebat, irridebat vero si quis illi hanc praedicare voluisset. Itaque cum habitu saeculari vivebat in monasterio, verbis levis, motibus instabilis, mente tumidus, veste compositus, actione dissipatus. Mense autem Julio nuper elapso, hujus quam nostis pestilentiae clade percussus est, qui, ad extremum veniens, urgeri coepit ut animam redderet. Et ultima jam corporis parte praemortua, vitalis virtus in solo pectore et lingua remanserat.
Abbreviated transcription (Latin):
nitur. per agilitatem nos boni
operis antecedit. Et uix eum
cras sequimur: quem hodie prgire
uidebamur. Certe cũ stephanus
pro fide moreretur. saulus ⁊resti
uit. qui ad lapidandum om̃s exer-¬
tos reddidit. Et tamen eundem
ipsum in sca ȩccłã laboribus ante.¬
cessit. quem ꝑsequendo martyte
fecit. Duo ergo sunt quȩ sollicite
pensare debemus. Quia enim
multi uocati: sed pauci electi st̃
Ermum est ut dt se quisq mini-¬
me prȩsumat: quia & si iam ad
fidem uocatus est. utrũ ꝑhenni
regno dignus sit irescit. Secun.¬
dum uero est. ut unusquisque
proximum quem fortasse iacere
inuitiis conspicit. desperare non
audrat. quia diuinȩ miscdĩae
diuitias ignorat.
git refero. ut si uos peccatores¬
esse ex corde conspicitis: omni¬
potentis dĩ miscdĩam amplius
ametis. Prȩsenti anno in mo¬
nasterio meo quod iuxta bta¬
torum martyrum iohannis & pauli
eccłãm situm est: frater quidam
ad conuersionrm uenit. d tuote

Expanded text:
nitur per agilitatem nos boni nitur per agilitatem nos boni operis antecedit, et vix eum cras sequimur quem hodie praeire videbamur. Certe cum Stephanus pro fide moreretur, Saulus lapidanit, qui ad lapidandum omnes exertos reddidit, et tamen eumdem ipsum in sancta Ecclesia laboribus antecessit quem persequendo martyrem fecit. Duo ergo sunt quae sollicite pensare debemus. Quia enim multi vocati, sed pauci electi sunt, primum est ut de se quisque minime praesumat, quia etsi jam ad fidem vocatus est, utrum perenni regno dignus sit nescit. Secundum vero est ut unusquisque proximum, quem fortasse jacere in vitiis conspicit, desperare non audeat, quia divinae misericordiae divitias ignorat. git refero, ut si vos peccatores ex corde esse conspicitis, omnipotentis Dei misericordiam amplius ametis. Praesenti anno in monasterio meo, quod juxta beatorum martyrum Joannis et Pauli Ecclesiam situm est, frater quidam ad conversionem venit, devote