comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
buet nos inquit si primi
homines ñ peccassent u¬
trũ tales filios ẽẽnt habituri.
sitatem. forte necesse erat par¬
uulos nasci.S quãuis exigua
pars corporis sic costa ñtam̃
p̃p̃ hoc paruulam uiro comu¬
gem fecit. Uñ & eius filios po¬
terat ommpotentia condito¬
ris mox natos grandos facere
Sed ut hoc omittam poterat
certe eis prestare quod multis
aminalib p̃stitit. quoꝵ pul¬
li quãuis sint paruuli. tam̃¬
ut mox nascuntur currunt
& maties sequuntur. ł contra
homnnesnato. nec ad incessũ
pedes idonei sunt. nec manꝰ
saltem ad scalpendũ habiles.
& iuxta se mãmiis positis nas¬
ceutes magis possunt esurien¬
tes flere quã surgere ꝓpriȩ uͦ
infirmitati m̃tis congruit.
hec infirmitas carmis. hisũ¬
bis uidetur insinuari. quod
filui etiam paruuli offictis
menbroꝵ ualerent uti. Qui¬
brdã ñ ab furde placuit qd̾
filii paruuli nascerentur &
ꝑ accessũ temꝑis. in statura

Expanded text:
et nos, inquit, si primi homines non peccassent, utrum tales filios essent habituri, sitatem, forte necesse erat parvulos nasci: sed quamvis exigua pars corporis sit costa, non tamen propter hoc parvulam viro conjugem fecit, unde et ejus filios poterat omnipotentia Creatoris mox natos grandes facere. Sed, ut hoc omittam, poterat certe eis praestare quod multis animalibus praestitit, quorum pulli, quamvis sint parvuli, tamen mox ut nascuntur currunt, et matrem sequuntur. Contra homini nato nec ad incessum pedes idonei sunt, nec manus saltem ad scalpendum habiles, et, juxta se mammis positis, nascentes magis possunt esurientes flere quam sugere, proprieque infirmitati mentis congruit haec infirmitas carnis. His verbis videtur insinuari quod filii etiam parvuli officiis membrorum valerent uti. 6. Quibusdam non absurde placuit quod filii parvi nascerentur, et per accessum temporis in statura
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ epłam ad titũ aliud uidet᷑
sentire dicens.sex milia nec¬
dum nr̃i temporis implentur:
ainioꝵ. & quantas pͥus eterm¬
tates. quauta temꝑa. quantas
scłoꝵ origines fuisse arbitrau¬
dũ est. in quib angłi. throui.
uncib atq mensuris. & dõiu¬
bente substiter̃t. Nis uerbis qͥ¬
dam adherentes. dixerũt cũ
mundo cepisse tempus scłare.
s aute mundũ extitisse tem¬
pus eternũ. sine mutabilita¬
liter & intemporaliter astru¬
unt dõ iuibente substitisse ei¬
q seruisse. Nos autem qd̃ pri¬
us dictum ẽ ꝓ captu intelli¬
gentiȩ mr̃e magis approbamꝰ.
salua tñ reuerentia secretoꝵ:
in quib nichil temere asseren¬
dũ est. Et illud ieromiiũ diais¬
se̾ ñ ita sentiento: s alioꝵ opi¬
monẽ referendo arbitramur
Ubi angłi max ereati fuu̾̃nit
am ostensũ est qͣndo creata
fuerit angłica natura. Nunc
ad tend endũ est uͥfacta fuerit.
Testimoniis quarũdam auc¬
toritatũ eindenter monstra¬

Expanded text:
in epistolam ad Titum aliud videtur sentire dicens; sex millia necdum nostri temporis implentur anni: et quantas prius aeternitates, quanta tempora, quantas saeculorum origines fuisse arbitrandum est; in quibus angeli, throni, vicibus atque mensuris, et Deo jubente substiterunt! His verbis quidam adhaerentes dixerunt cum mundo coepisse tempus seculare; sed ante mundum extitisse tempus aeternum sine mutabilitaliter et intemporaliter astruunt angelos Deo jubente substitisse, eique servisse. Nos autem quod prius dictum est, pro captu intelligentiae nostrae, magis approbamus, salva tamen reverentia secretorum, in quibus nihil temere asserendum est, et illud Hieron. dixisse non ita sentiendo, sed aliorum opinionem referendo arbitramur. 6. Ubi angeli mox creati fuerint;  ostensum quando creata fuerit angelica natura; nunc autem attendendum est ubi facta fuerit. Testimoniis quarumdam auctoritatum evidenter monstra
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ empueum. quod qͥdam ex¬
positoꝵ sacrȩ scripturȩ no¬
mine cęli intelligi. uolũt.
ubi scriptura dicit. In prin¬
cipio creauit d̾s̃ celum & ter¬
ram. Cȩlũ inquit strab ñ ui¬
sibile firmamentũ hic appel¬
lat s empireũ. idest igneum.
uel intellectuale. qd̾ non ab
ardore s a splendore dicitur
cetera. De hoc quoq beda ita
ait. Noc superius cȩlũ quod
a uolubilitate munti secretũ
ẽ. mor ut ciratũ est sc̃ĩs angłis
impletũ est. quos in princi¬
pio cũ cęlo & terra. conditos
testatur dñs dicens. Ubi eras
cũ ine laudarent astra matu¬
tina: & iubilarent om̃s filui.
dĩ: astra matutiua & filios
dĩ. eostem angłos uocat. Cȩlũ
enĩ ni quo posita sũt lumina¬
ria. ñ in principio. s scdadi¬
e factum est. Ex his liquet qt̾
in empireo om̃s anglĩ fuer̃t
ante quordam ruinam simł¬
q creati sũt angłi cum cȩlo
empireo. & in conformi ma

Expanded text:
d empyreum quidam expositorum sacrae Scripturae nomine coeli intelligi volunt, ubi Scriptura dicit: In principio creavit Deus coelum et terram. Coelum, inquit Strabus, non visibile firmamentum hic appellat, sed empyreum, id est, igneum vel intellectuale; quod non ab ardore, sed a splendore dicitur,c. De hoc quoque Beda ita ait: Hoc superius coelum quod a volubilitate mundi secretum est, mox ut creatum est, sanctis angelis impletum est, quos in principio cum coelo et terra conditos testatur Dominus dicens: Ubi eras, cum me laudabant astra matutina, et jubilarent omnes filii Dei. Astra matutina et filios Dei eosdem angelos Dei vocat. Coelum enim in quo posita luminaria, non in principio, sed secunda die factum est. Ex his liquet quod in empyreo omnes angeli fuerunt ante quorumdam ruinam, simulque creati sunt angeli cum coelo empyreo, et cum informi ma
Abbreviated transcription (Latin):
ne posset. ñ sine diumno ad¬
uitorio. & suo fieri ꝑuersus.
arbitrio utrũlibet hoꝵ elegis¬
set dei uoluntas fieret. uel ab
illo. uel de illo. & quia suam
maluit facere uoluntatem.

Expanded text:
ne posset, non sine divino adjutorio, et suo fieri perversus arbitrio; utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret vel ab illo, vel de illo. Et quia suam maluit facere voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
nib distinguntur.S iterum
addunt. Scd̾a. Si ꝓprietates ip¬
se diuuia eẽntia sunt: cũ essentia
ñ differant tres ꝑsone. nec ꝓprie¬
tatib differunt. Quomͦ enim
differt pater a filio. eo qd̾ diui¬
na eẽntia est. cũ in eẽntia unũ
sunt: Responsio ad premissa
auctoritate nitens.

Expanded text:
nibus distinguuntur. Sed iterum addunt: Si proprietates ipsae divina essentia sunt, cum essentia non differant tres personae, nec proprietatibus differunt. Quomodo enim differt Pater a Filio, eo quod divina essentia est, cum in essentia unum sunt? 5. Responsio ad praemissa auctoritate nitens.
Abbreviated transcription (Latin):
dos filios primos homi¬
nes in paradiso misceri ñ pos¬
se nͥ post peccatũ. dicentes con¬
cubitũ sine corruptione uel
macła non posse fieri. sed ante
peccatũ nec corraptio. nec
macula. in homine esse poterat.
quã peccatum. hec secuta est.
u̾ dr᷑ qd̾ si ñ peccassent sine

Expanded text:
dos filios primos homines in paradiso misceri non potuisse, nisi post peccatum; dicentes concubitum sine corruptione vel macula non posse fieri. Sed ante peccatum nec corruptio, nec macula in homine esse poterat, quoniam ex peccato haec consecuta sunt. um est quod si non peccassent primi
Abbreviated transcription (Latin):
let cũ dr̃ ingenitꝰ. quantũ n̾ ge¬
nitꝰ. uel ñ filius. an ficut solus
se solus debeat dici ñ genitꝰ. uł
ñ filius. ut nec etiã sp̃c sc̃s pos¬
sit dici ñ filius. uel ñ genitus.¬

Expanded text:
valet cum dicitur ingenitus, quantum non genitus, vel non Filius. 2. An sicut solus se solus debeat dici non genitus, vel non Filius; ut nec etiam Spiritus sanctus possit dici non Filius, vel non genitus.
Abbreviated transcription (Latin):
qd gͦ aliud dñis. quã ũ filium:
slegatiua porro particła. ñ idef¬
ficit ut qd̾ sine illa relatiue dr̃:
sic̃ in aliis p̃dicam̃tis. cũ dm̃s
homo ẽ. sub̾am designamꝰ. Q
gͦ dicit ñ homo ẽ. ñ aliud genus
p̃dicam̃ti enuntiat: s tm̃ illd̾
aio homo ẽ: sic scđ̾m sub̾am ne¬
go cũ dico ñ homo ẽ. at si tm̃

Expanded text:
quid ergo aliud dicimus quam non Filium? Negativa porro particula non id efficit, ut quod sine illa relative dicitsicut in aliis praedicamentis, cum dicimus: Homo est, substantiam designamus. Qui ergo dicit: Non homo est, non aliud genus praedicamenti enuntiat, sed tantum illud aio: Homo est, sic secundum substantiam nego, cum dico: Non homo est. At si tantum
Abbreviated transcription (Latin):
etiã dr̃ auctor filii.Unde hẏla
ex alio ꝓfectũ intelligatur. & ex
qͦ is qͥ genitus ẽ substitisse doceat᷑.
Nouit eccła unũ innascibilẽ dm̃.
nouit uingenitũ dĩ filiũ. confite¬
t᷑ patre ab origine liberũ: confitit᷑
& filii originẽ ab mitio. Nota qr

Expanded text:
etiam dicitur auctor Filii. Unde Hilarex alio profectum intelligatur, et ex quo is qui genitus est substitisse doceatur. Novit Ecclesia unum innascibilem Deum; novit unigenitum Dei Filium. Confitetur Patrem ab origine liberum; confitetur et Filii originem ab initio, sed ab
Abbreviated transcription (Latin):
procedit. ñ parua questio ẽ. Qd̃ si
quã gignit aut facit: s etiã ei qͣm
dat. & que ꝓcedit ab ipso.Sigͦ qt̾
dat᷑. uel qd̾ ꝓcedit. principiũ babet
creaturã relatiue. unꝰ creator & u
nus dñs dr̃: sic relatiue ad sp̃m̃
scm̃ unũ principiũ. ad creaturã

Expanded text:
d si quam gignit vel facit, sed et ejus quam dat, et procedit ab ipso. Si ergo quod datur vel quod procedit, principium habet creaturam nus dominus, sic relatiue ad spiritum sanctum unum principium. ad creaturam
Abbreviated transcription (Latin):
miseretur: & quẽ uult indu¬
rat: s hec uoluntas dĩ inusta
ẽẽ non pot̃. Uenit enim de oc¬
cultissimis meritis: qr & ipsi
peccatores. cũ ꝓpter origina¬
le peccatum unam massam
fecerint: ñ tamen nulla inter
eos ẽ diuersitas. Precedit ergo
aliqd in peccatorib quo quã¬
uis nondũ suit iustificati dig¬
in efficiantur iustificatione:
& itẽ precedit in aliis peccato
rib quo dignisũt obtusione.
Ecce hic uidetur augustinus
dicere. qt̾ et ipsa dĩ uoluntas.
qͣ alios eligit. alios reꝓbat. ex
meritis uemat.s occultissimis
idest qõ ꝓ meritis. alios uolu¬
it eligere. alios reprobare. & qd̃
pro meritis. aliis apponitur gͣ

Expanded text:
miseretur, et quem vult indurat. Sed haec voluntas Dei injusta esse non potest: Venit enim de occultissimis meritis, quia et ipsi peccatores, cum propter generale peccatum unam massam fecerint, non tamen nulla inter eos est diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo, quamvis nondum sint justificati, digni efficiantur justificatione. Et item ribus, quo digni sunt obtusione. Ecce hic videtur Aug. dicere quod et ipsa Dei voluntas qua alios eligit, alios reprobat, ex meritis proveniat, sed occultissimis, id est, quod pro meritis alios voluerit eligere, alios reprobare; et quod pro meritis aliis apponitur g
Abbreviated transcription (Latin):
ma que condtoit. ñ tũ inqui¬
nant eũ qui peccant. de cuius sa
pientia que attingit a fine us¬
q ad finẽ fortiter d̾r. attingit
om̃ia ꝓpter suam mundiciam:
& inchil inquinatum. in eam in¬

Expanded text:
a quae indidit, non tamen inquinant eum illi qui peccant. De cujus etiam sapientia quae attingit a fine usque ad finem fortiter, dicitur: Attingit omnia, propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam in
Abbreviated transcription (Latin):
litate: & desinit ẽẽ in quib: an¬
te erat sine sin mutacione. nec
tam̃ ipse deserit locũ. s locus de¬
ni p̃dictã uenerit disputatõnẽ.
am sufficient̃ demonstratum
iuid etur. quomͦ om̃ia dicantur
disceptationẽ quasi incidenter
suscepimus. qr to idebatur pos¬
tulare res cura quã ur uersaba¬
tur sermo. Disserebamus enun
de scientia siue sapientia dei.
⁊ cũ doceremus deũ scire omia. qͤ¬
situm ẽ utrum ꝓpter cognitio¬
nẽ quam de om̃ib habet᷑. diceien¬
tur om̃ia esse in deo: an alia rati¬
one diceret scriptura. huius gͦ
questionis occasio. in p̃missam
nosdeduaxit disputacionem.
unc gͦ ad ꝓpositum reuer¬
tentes. cepto insistamus.
Supͣdictum ẽ quod p̃scientia
d̾i. futuroꝵ tm̃ est .s. om̃ium
tam bonoꝵ. quam maloꝵ. Sci¬
entia uͭ uelsapientia. ñ modo
de futuris. s etiam de p̃sentib
& futuris. nec tm̃ de temporali¬

Expanded text:
liter desinit esse in quibus ante erat sine sui mutatione; nec tamen ipse deserit locum, sed locus dein praedictam venerit disceptationem. Jam sufficienter demonstratum esse videtur quomodo omnia dicantur disceptationem quasi incidenter suscepimus, quia id videbatur postulare res circa quam noster versabatur sermo. Disserebamus enim de scientia sive sapientia Dei; et cum diceremus Deum scire omnia, quaesitum est utrum propter cognitionem quam de omnibus habet, dicerentur omnia esse in Deo an alia ratione hoc diceret Scriptura. Hujus ergo quaestionis occasio in praemissam nos deduxit disputationem. Nunc ergo ad propositum revertentes coepto insistamus. Supra dictum est quod praesentia Dei futurorum tantum est, sed omnium, tam bonorum quam malorum. Scientia vero vel sapientia non modo de futuris, sed etiam de praesentibus et futuris; nec tamen de temporali
Abbreviated transcription (Latin):
ttende diligenter que dic¬
ta sunt. & confer in unũ.
Sic em̃ aperietur. qd̾ supra qͦ¬
rebatur. dixit equidem. opus
uirtutis esse bonũ illoꝵ usũ
bonoꝵ quib etiã non bene
uti possumus. idẽ medioꝵ:
i quib posuit liberũ arbi¬
triũ. cunus quoq bonũ usum.
dixit eẽ uirtutem. Qd̃ si est
pra dixxit. qr aliud ẽ uirtus.
aliud opus eius. De uirtute
gustinus ait. bona qualitas
mentis. qua recte inuitur:
ꝙ qua nullus male utitur.
quã deus solus operatur in

Expanded text:
ttende diligenter quae dicta sunt, et confer in unum, sic enim aperietur quod supra quaerebatur. Dixit equidem opus virtutis esse bonum usum illorum bonorum quibus etiam non bene uti possumus, id est, mediorum; in quibus posuit liberum arbitrium, cujus quoque bonum usum dixit esse virtutem. Quod si est, pra dixit, quia aliud est virtus, aliud opus ejus. DISTINCTIO it Aug., bona qualitas mentis qua recte vivitur, et qua nullus male utitur; quam Deus solus in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprie ac uere simplexẽ.
y nec partiũ. nͨ accidentiũ seu
quarũlibet formarũ ulla ẽ diu̾¬
sitas. siue uariatio. ł multitudo.
Ut aũ scias qͦmͦ simplex sit illa

Expanded text:
oprie ac vere simplex est, ubi nec partium, nec accidentium, nec quarumlibet formarum ulla est diversitas sive variatio vel multitudo. Ut autem scias quomodo simplex sit illa
Abbreviated transcription (Latin):
efficaciter m̃te decerm. nisi et
illa m̃tis intencio. penesquam
sũma potestas ẽ menbra mopꝰ
mouendi. uel ab opere cohiben¬
di male actiom cedat. Utrũ

Expanded text:
efficaciter mente decerni, nisi et illa mentis intentio, penes quam summa potestas est membra in opus movendi, vel ab opere cohibendi, malae actioni cedat. §.
Abbreviated transcription (Latin):
ta facere pot̾. Si uͦ om̃ia essent. q̃
modo sunt. & aliqͣ faceret que ñ
sunt nec erunt. & illa om̃ia scuet
ꝓcerto plura sciret. quã modo
sciat: nec tũ eius scientia augeri
pot̃: quia hoc totũ fieri posset.
sine mutabilitate scientiȩ. Con¬
stat gͦ deiscientiam om̃mo ẽẽ in¬
mutabilem. nec augeri posse uł
minin: s eius subiecta. Quto in¬
deatur aduersum illi senten¬

Expanded text:
potest. Si vero omnia essent quae modo sunt, et alia quaedam faceret quae non sunt nec erunt, et illa omnia sciret pro certo, plura sciret quam modo sciat; nec tamen ejus scientia augeri potest, quia hoc totum fieri posset sine mutabilitate scientiae. Constat ergo Dei scientiam omnino esse immutabilem, nec augeri posse vel minui, sed ei subjecta. 4. Quod videtur adversum illi senten
Abbreviated transcription (Latin):
& ad bonũ finẽ tendunt. Mali
uͦ simplicit dici debent. qͥ per¬
u̾sã hñt causã & intentionem.
uñ ambrosius ait. affectustuus
Nlemo cõputet bona oꝑa sua
facit. Intentionẽ fides dirigitaNs
ualde attentas qͥt ħofaciat: sed
qͥd cũ facit attendat. qͦ lacertos
optimȩ gubernatioĩs dirigat.
Nis testimons insinuari ut et᷑
ex affectu. & fine oꝑa ẽẽ bona

Expanded text:
 finem tendunt; mali vero simpliciter dici debent qui perversam habent causam et intentionem. Unde Ambros. ait: Affectus tuus Nemo computet bona opera sua facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit attendat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. His testimoniis insinuari videtur ex affectu et fine opera bona
Abbreviated transcription (Latin):
tas pensari debeant boniuł
mali. licet enĩ scdm qͦsdã om¬
nes bonisint. in qͣntũ st̃ natu¬
ralit̃. ñ tñ om̃s absolute dicen¬
di st̃ boni. nͨ om̃s remuneribi¬
les st̃. s qͥdã simplicit̾ mali di¬
cunt᷑. sic̃ & aliibon. Qui act

Expanded text:
tas, pensari debeant boni vel mali. Licet enim secundum quosdam omnes boni sint, in quantum naturaliter sunt; non tamen absolute dicendi sunt omnes boni, nec omnes remunerabiles, sed quidam simpliciter mali dicuntur, sicut et alii boni. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
siderandũ est quid ap¬
pelletur ordo. deinde utrũ
ab ip̃a cieatione. fuit distinc¬
tio illoꝵ ordinũ. Or do ange
loꝵ ẽ. multitudo cȩlestium
spũum. qui inter se in aliquo

Expanded text:
siderandum est quid appelletur ordo; deinde utrum ab ipsa creatione fuerit distinctio illorum ordinum. Ordo autem dicitur multitudo coelestium spirituum, qui inter se in aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
Ust p̃dicta superest cog¬
noscere de ordinb ange¬
loꝵ. quid scriptura tradat.
Que in plurib locis nouẽ eẽ
ordines angłoꝵ prouulgat
scilicet angłos. archangelos.
principatus. potestates. uir¬
tutes. dñationes. thionos. che¬
rubin.& seraphin. Et inueni¬
unturꝰ in istis ordinib tria t̃¬
na eẽ. ꝙ in singłis tres ordines.
ut trimitatis similitudo ine¬
is insinuetur nupressa. Uñ
dẏonisius tres ordines ange̾¬
loꝵ ẽẽ tradit: ternos in sin¬
głis ponens.Sunt enĩ tres
seraphin. thromi. M edii dña¬
tiones. pͥncipatus. potestates.
Inferiores. uirtutes. aichan¬

Expanded text:
st praedicta superest cognoscere de ordinibus angelorum quid Scriptura tradat. Quae in pluribus locis novem esse ordines angelorum promulgat, scilicet angelos, archangelos, principatus, potestates, virtutes, dominationes, thronos, cherubin, et seraphin. Et inveniuntur in istis ordinibus tria terna esse, et in singulis tres ordines, ut Trinitatis similitudo in eis insinuetur impressa; unde Dionysius tres ordines angelorum esse tradit, ternos in singulis ponens. Sunt enim tres cherubin, throni. Medii, dominationes, principatus, potestates. Inferiores, virtutes, archan
Abbreviated transcription (Latin):
inquiritur.
uod diligent̃ inuestigan¬
dũ est qͥd sit. de hoc enim
sc̃i d octores suboscure locuti
sunt. atq scolastici doctores
uaria senserũt. Quorũdã de

Expanded text:
inquiritur. Quod diligenter investigandum est, quid sit. De hoc enim sancti doctores sub obscuritate locuti sunt, atque scholastici doctores varia senserunt. Quidam e
Abbreviated transcription (Latin):
atio quoq obuiat illis.
qui dicunt angłos cieatos
fuisse malos. Non em̃ potuit
cieator. optimus auctor małi
ẽẽ. ꝙ ito totũ bonum erat qd
ex ipso illis erat. & totũ bonĩ
erat. qm̃ ex ipso totũ erat. hoc
mͦ ꝓbatur. quod bom erant
om̃s angłi quando pͥmũ fac¬
ti sut: s eabonitate. quã na¬
tura incipiens acceperat. Pro¬
bationẽ aug̃mi contͣ illos in¬
dueit qͥ dñt angłos factos ma¬
los ũba in iob det̾minant que¬
nans opunonemeor qui au¬
głos creatos fuisse malospu¬
tant. auctoritate & ratione.
ꝓbat bonos fuisse creatos. s
uerba p̾missa beatuiob. que
illi ꝓse inducebant. quomͦ
sunt intelligenda. aꝑit ita di
cens. suꝑ genesim. Om̃ia ui¬
quit fecit deus ualde bona.
slaturam gͥ angłoꝵ bonã fe¬
cit. & qr inustũ est. ut nullo
merito ħ maliquo deus damp¬
s uoluntatẽ malam. punien¬
dã esse credendum ẽ. nec eius
naturã significatam. cũ dx.¬

Expanded text:
atio quoque obviat illis qui dicunt angelos creatos fuisse malos. Non enim potuit Creator optimus auctor mali esse, et ideo totum bonum erat quod ex ipso illis erat; et totum bonum erat, quoniam ex ipso totum erat. Hoc modo probatur quod boni erant omnes angeli quando primo facti sunt, sed ea bonitate quam natura incipiens acceperat. 7. Probationem Augustini contra illos inducit qui dicunt angelos factos malos; verba etiam Job determinat, qunans opinionem eorum qui angelos creatos fuisse malos putant, auctoritate et ratione probat bonos fuisse creatos, et verba praemissa beati Job quae illi pro se inducebant, quomodo sint intelligenda aperit, d super Genes.: Omnia fecit Deus valde bona, Naturam ergo angelorum bonam fecit. Et quia injustum est ut nullo merito hoc in aliquo quod crsed voluntatem malam puniendam esse credendum est; nec ejus naturam significatam
Abbreviated transcription (Latin):
nisi a peccato liberatus esse
ẽ uera libertas. ꝓpter recte fac¬
tileticiam simul & ipsa seruitꝰ
propt̃ p̃cepti obedientiam.
ad malum faciendum. ubi ra¬
tio dissentit a uoluntate iudi¬
cans ñ esse faciendũ quod uo¬
liuitas appetit. Ad bonũ uͦ fa¬
ciendũ concordat ratio uolun¬
tati. & ideo uͥ uera uoluntas
ẽ. ꝙ pia. de libertate aũ ad ina¬
lũ. & seruitute mala. ait aug̃
raliter  emĩ seruit. qui sui do¬
facit. I ac ꝑ hoc ad peccan¬
dum lib ẽ qͥ peccati scruus ẽ.
Questio de lib̾tate ad malũ an
sit ipsa libertas liberi arbi

Expanded text:
nisi a peccato liberatus, justst vera libertas propter recte facti laetitiam, simul et pia servitus propter praecepti obedientiam. ad malum faciendum, ubi ratio dissentit a voluntate, judicans non esse faciendum quod voluntas appetit; ad bonum vero faciendum concordat ratio voluntati; et ideo ibi vera libertas est et pia. De libertate autem ad malum, et servitute mala, ait Aug. raliter enim servit qui sui dofacit; ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. 11. Quaestio de libertate ad malum, an sit ipsa libertas liberi arbi
Abbreviated transcription (Latin):
ri eritis. hec libertas a seruitu¬
ticiȩ facit. sicut e conuerso
seruitus peccati. liberos facit¬
a peccato. serin facti estis ius¬
ticie. Et item. Cum serui esse¬
tis peccati. liberi fistis iusti¬
le utens libero arbitrio & se
perdidit. & ipsum. qr ꝑdita
ẽ per peccatũ. libertas ñ a ne¬
cessita. Ite. sed a peccato. qui
enim facit peccatum. ser¬
uus ẽ peccati. Qui habent¬
÷ hanc lib̾tatẽ. scilicet a pec¬
Lcato &s per quid
stam libertatem que ẽ a pec¬
cato illi soli habent quos
filius per grãm liberat. & repa¬
rat: non ita quod penitus sint
sine peccato inhac mortali

Expanded text:
ri eritis. Haec libertas a servitutitiae facit; sicut e converso servitus peccati liberos justita peccato, servi facti estis justitiae. Et idem: Cum servi essetis peccati, liberi fuistis justile utens libero arbitrio, et se perdidit, et ipsum; quia perdita est per peccatum libertas, non a necessitate, sed a peccato. Qui enim facit peccatum, servus est peccati . 10. Qui habeant hanc libertatem, scilicet, a peccato, et per quid. stam libertatem quae est a peccato, illi soli nunc habent quos Filius per gratiam liberat et reparat; non ita quod penitus sint sine peccato in hac mortali
Abbreviated transcription (Latin):
cutia. & prima equalitas. & pͥ¬
ma similitudo. nulla in re dissi¬
dens. & nullomͦ mnequalis. & nul¬
la ex parte dissimilis. s ad iden¬
tidẽ respondens ei cuiꝰ ymago
ẽ. uͥ ẽ prima & sũma uita. cui ñ ẽ aliud

Expanded text:
entia, et prima aequalitas, prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis et nulla ex parte dissimilis: sed ad identitatem respondens ei cujus imago est. Ubi est prima et summa vita, cujus non est aliud
Abbreviated transcription (Latin):
Opt̃ hoc idẽ. etiam eandẽ dunnam
ẽentiã dix̃ ce̾ speciẽ cõmunẽ. & cir¬
cũplectiuã similiũ specie ꝑsonarũ.
qr sic̃ hec spes homo de suis p̃di¬
cat᷑ indiuiduis. uelud de petro.
& paulo. & aliis. nec ista specie dif¬

Expanded text:
nam essentiam dixit esse speciem communem, et circumplectivam similium specie personarum; quia sicut haec species homo de suis praedicatur individuis, velut de Petro et Paulo et aliis, nec ista specie dif
Abbreviated transcription (Latin):
libio que de tͥnitate scripsit. quẽ s
papa eugenus. trnisferri fecit. Cõ
muma &̃ uniũsalia p̃dicantur de
subiectis. sibi ipis particłarib cõ¬
qm̃ partẽ nate᷑ ħt. s particłare nu¬
mero & enĩ ñ nat᷑a differix dũr

Expanded text:
libro quem de Trin. scripsit, quem et papa Eugenius transferri fecit, ait: Communia et universalia praedicantur de subjectis sibi ipsis particularibus. Comem naturae habet, sed particulare numero enim non natura differre videntur
Abbreviated transcription (Latin):
Nanc gͦ similitudinẽ int̾ res sem¬
pit̾nas. & res temꝑales ꝑpendens
ioħ̾s. unu̾salitatis & particłari¬
Aug̃ uͦ maiorẽ uidens dissimuili¬
tudinẽ quã similitudinẽ int̾ res
p̃dictas: ab excellentia tͥnitatis.
pdicta nomina remouit. Ex qͦ

Expanded text:
go similitudinem inter res sempiternas et res temporales perpendens Joannes, universalitatis et particulariAug. vero majorem videns dissimilitudinem quam similitudinem inter res praedictas, ab excellentia Trinitatis praedicta nomina removit. 15. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
utellectorẽ plurimũ efflagitant.
ln quoꝵ explanatione mallẽ si¬
lens alios audire. quã loqͥndo
maliuolis detͣhendi occasionẽ p̾sta¬
re. Uidet᷑ tam̃ mͥ. ita posse accipi.
cũ ait sub̾a ẽ cõmune. & ypostasis
ẽ particłai. ñ ita hec accepit. cũ de
do dicant᷑.: ut accipiunt᷑ in philo

Expanded text:
tellectorem plurimum efflagitant. In quorum explanatione mallem silens alios audire quam loquendo malevolis detrahendi occasionem praestare. Videtur tamen mihi ita posse accipi, cum ait: Substantia est commune, et hypostasis est particulare. Non ita haec accipit cum de Deo dicantur, ut acci
Abbreviated transcription (Latin):
prietates ñ ppossunt ẽẽ
in ꝑsomis. qui eas det̾mmnenti
sunt. ita ut non eam det̾minẽti
solabor me tam̃. archangeli
nesciunt. angłi ñ audierunt.
scła non tenent. ꝓpħa nonsen¬
sit. apłs non interrogauit. fi¬
lius ip̃e non edidit. Cesset ergo
dolor querelarũ. lon putet᷑
homo sua intelligentia. gene¬
rationis sacramentũ posse
consequi. Absolute tam̃ intel¬
sp̃c sc̃s. Stat in ħ intelligen¬
tia fine uerboꝵ. ẽ filius a pa
tre qui ẽ unigenitus. ab inge¬
a inuo. ñ natura d̾itatis. alia.
& alla. qr ambo unum: hec cre¬
dendo. incipe. procurre. ꝓsiste.
& si non ꝑuenturũ sciam: tam̃
gratulaboi ꝓfecturum. Qui em̃
pie infuuta ꝑsequitur: & si nou
contingat aliquando tũ ꝓfici¬
et ꝓdeundo. S ne te inseras iu
illud secretũ. & archano mopi¬
nabilis uatiuitatis. ne te inmer¬
gas summam intelligentiȩ
comp̃hendere p̃sumens. s in¬
tellige incomprehensibilia eẽ
his aliisq multis euidenter os¬
tenditur: nobis nullatemis li¬

Expanded text:
prietates non possunt esse in personis quin eas determinent, sint, ita ut non eam determinent?solabor me tamen. Archangeli nesciunt, angeli non audierunt, secula non tenent, propheta non sensit, Apostolus non interrogavit, Filius ipse non edidit. Cesset ergo dolor querelarum: non putet homo sua intelligentia generationis sacramentum posse consequi. Absolute tamen intelecta fides. Stat in hoc intelligentia fine verborum. Est Filius ab eo Patre qui est. Unigenitus ab ingeab uno; non natura deitatis alia et alia, quia ambo unum. Hoc credendo incipe, percurre, persiste; etsi non perventurum sciam, tamen gratulabor profecturum. Qui enim pie infinita prosequitur, etsi non contingat, aliquando tamen proficiet prodeundo. Sed ne te inseras in illud secretum et arcanum inopinabilis nativitatis, ne le immergas, summam intelligentiae comprehendere praesumens; sed intellige incomprehensibilia esse. His aliisque multis evidenter ostenditur nobis nullatenus li
Abbreviated transcription (Latin):
deoq opus dei tantum ẽ
sicut de uirtute iusticiȩ.
augustinus docet suꝑ illũ
lo cũ psalmi. fecit iudicium
& iusticiam. ita dicens. Ius
nisi deus. Ideoq cũ ait ꝓpb̾a.
ex persona eccłiȩ feci uisti¬
ciam. ñ ipsam uirtutem qͣm
non facit homo. sed opus
enus intelligi uoluit. Fece a¬
perte insinuatur hic quod
iusticia in homine ñ est o¬
pus hominis. sed dĩ. quod
de alis uirtutib itidem in

Expanded text:
tum est, sicut de virtute justitiae August. docet super illum locum psalmi 118: Feci judicium et justitiam, ita dicens, in tnisi Deus. Ideoque cum ait propheta ex persona Ecclesiae, feci justitiam, non ipsam virtutem, quam non facit homo, sed opus ejus intelligi voluit. Ecce aperte insinuatur hic quod justitia in homine non est opus hominis, sed Dei; quod et de aliis virtutibus itidem in
Abbreviated transcription (Latin):
uult bona. Uelut simalus fili¬
usuelit mori pr̃em: uelit etiã
hoc ds. Nempe ille uult quod
ñ uult ds. aiste uͦ id uult: qd̾ uult
& deus. & tam̃ bonȩ dĩuolunta
aliud uolentis. quã huius tõẽ
uolentis impietas. Muitũ em̃
interest. & qd̾ uelle homini. qͥt
uedcocongruat. ꝙ ad quẽ finẽ
suam quisq referat uolunta¬
tem. ut approbetur:. uel impro¬
betur. Pot̃ enim uelle bonum
qd̾ non congruit. ei uelle & pͥ
uelle bonũ quot congruit:
sed ñ refertur ad finẽ rectum. &
ido non ẽ bona uoluntas. Qt̃
bona dĩ uoluntas ꝑ malas
hominũ uoluntates implet᷑.

Expanded text:
ult bona: velut si malus filius velit mori patrem, velit etiam hoc Deus. Nempe ille vult quod non vult Deus; iste vero id vult quod vult et Deus: et tamen bonae Dei voluntataliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Multum enim interest quid velle homini, quid velle Deo congruat, et ad quem finem suam quisque referat voluntatem, ut approbetur vel improbetur. Potest enim velle bonum quod non congruat ei velle; et potest velle bonum quod congruit, sed non refert ad finem rectum, et ideo non est bona voluntas. 2. Quod bona Dei voluntas mala hominum vol
Abbreviated transcription (Latin):
deis illatam: uerꝰ est sensus. Si uͦ
intelligisic. uolebat ut iudei
occiderent eũ falsum ẽ. Non em̃
uolebat deus actionem iudeoꝵ
que mala erat. set uolebat pas¬
sionẽ bonam. & hec uoluntas
ꝑ malas iuideoꝵ uoluntates im¬
pleta ẽ. Unde augustinus in en
tes suas utiq bonas. implet
ꝑ malor hominũ uoluntates.
malas sicut per maliuolos ui¬
deos bona uoluntate patris.
xp̃c pro nobis occisus est. quod
tm̃ bonum fuit. ut apłs petrꝰ
quando id fieri nolebat. satha¬
nas qͥ ab ipso occisus ẽ diceretur.
Ecce manifeste habesmagnũ
bonum fuisse quod xp̃c occi¬
sus ẽ: & hoc bonũ quia petrꝰ no¬
lebat: ido redargutus ẽ.trũ
placuerit uiris bonis qd̾. xp̃c¬

Expanded text:
s illatam, verus est sensus; si vero intelligitur sic: Volebat ut Judaei occiderent eum, falsum est. Non enim volebat Deus actionem Judaeorum quae mala erat, sed volebat passionem bonam; et haec voluntas per malas Judaeorum voluntates impleta est, unde Augustinus in Encvoluntates suas utique bonas implet per malorum hominum voluntates malas: sicut per malevolos Judaeos bona voluntate Patris Christus pro nobis occisus est; quod tantum bonum fuit, ut apostolus Petrus, quando id fieri nolebat, Satanas ab ipso qui occisus est diceretur. Ecce manifeste habes magnum bonum fuisse quod Christus occisus est; et hoc bonum quia Petrus nolebat, ideo redargutus est. 4. Utrum placuerit viris bonis quod C
Abbreviated transcription (Latin):
a quosoluitur questio qua
querisolet. utrũ uiris sc̃ĩs
placere debuerit. qd̾ xp̃c pa¬
teretur. uel occideretur: Debu¬
it enĩ eis placere. intuitu re
demptionis m̃ȩ : sed ñ intuitu.
enis cruciatus. uoluerunt gͦ
ac uehem̃ter cupierunt a p̃m̃
mori. ꝓpter liberationem ho¬
inimis & impletionẽ diuine
uoluntatis. sed ñ uoluerunt
delectatione ipsius affectio¬
ns De codem gͦ letabantur
& tristabantur s obaliud
gaudebant: & ꝓpter aliud do
& tñ de morte ip̃ius. diuersis
de causis corda eoꝵ uarie mo¬
uebantur. Qͦmͦ sciendũ sit de
passiõib sc̃oꝵ. anuelle. annolle

Expanded text:
 quo solvitur quaestio qua quaeri solet utrum viris sanctis placere debuerit quod Christus pateretur, vel occideretur. Debuit enim eis placere intuitu nostrae redemptionis, sed non intuitu ipsius cruciatus. Voluerunt ergo ac vehementer cupierunt Christum mori propter liberationem hominis et impletionem divinae voluntatis, sed non voluerunt delectatione ipsius afflictionis. De eodem ergo laetabantur et tristabantur; sed ob aliud gaudebant, et propter aliud dolione, et tamen de morte ipsius diversis de causis corda eorum varie movebantur. 5. Quomodo sentiendum sit de passionibus sanctorum, an velle an nolle
Abbreviated transcription (Latin):
hominis impletur: ut in cru¬
cifirione. xp̃i factum ẽ: quem
ds bona uoluntate moriuo¬
luit: udei iꝰ impia uoluntate
eum crucifraerunt. Et uolebãt
nto ei mala uoluntate quiddã
qd̃ deus bona uoluntatẽ uole¬
bat scilicet ut xp̃c pateretur.¬
uel moreretur. s uolebant & a¬
liquit aliud qd̾ deus ñ uolebat.

Expanded text:
m impletur: ut in crucifixione Christi factum est, quem Deus bona voluntate mori voluit, Judaei vero impia voluntate eum crucifixerunt. Et volebant Judaei mala voluntate quiddam quod Deus bona voluntate volebat, scilicet ut Christus pateretur, moreretur; sed volebant et aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
retur: nec tñ uoluit ut iudei
occiderent: qr uoluit penam
nec tñ noluit: siem̃ noluisset.
xp̃c. a uideis. uel ñ.Si uoluit
ut ñ pateretur. a uideis cũ pas¬
eũ pati a uideis. gͦ uoluit eũ
occidi a iudeis. Uoluit itaq
ut udei occiderent eũ. ad qd

Expanded text:
retur, nec tamen voluit ut Judaei occiderent; quia voluit poenam nec tamen noluit, si enim noluisset, a Judaeis, vel non. Si voluit ut non pateretur a Judaeis, cum paseum pati a Judaeis, ergo voluit eum occidi a Judaeis: voluit itaque ut Judaei occiderent eum. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
diderit corpꝰ suũ. ut ardeat. nicħ
ei ꝓdẽ. Quantũ gͦ bonũ ẽ sine quo
ad et̾nã uitã neminẽ tanta ꝑdu¬
cunt: Ipsa uͦ dilectio ł caritas.
nã unius rei nom̃ ẽ: utrũq: ꝑdu¬
cit ad regnũ. Dilectio gͥ qͦ ex dõ¬

Expanded text:
it corpus suum ita ut ardeat, non ei prodest . Quantum ergo bonum est sine quo ad aeternam vitam neminem tanta bona perducunt! Ipsa vero dilectio vel charitas nam unius rei nomen est utrumque perducit ad regnum. Dilectio ergo, quae D
Abbreviated transcription (Latin):
dam auctoritatũ uerba. ait e
om̃ia sciunt antequam fiant.
s nec om̃s. nec om̃ia ꝑfecte
angelos scire dixit: a too eos
in scieutia ꝓficere nou remo¬
dialogoꝵ ait. Quid est qd̾ ibi
nesciant: uͥscientem om̃ia sci¬
unt: Ytoetur dicere quod om¬
ma sciunt angeli. & nichil sit
quod nesciant. s accipiendũ
ẽ hoc de his quoꝵ cogintio be¬
atũ facit cognitorem: ut sunt
ea que ad miisteriũ trunta¬
tis &unitatis ꝑtinent. Post

Expanded text:
dam auctoritatum verba. Ait eni omnia sciunt antequam fiant; sed nec omnes, nec omnia perfecte angelos scire dixit, et ideo eos in scientia proficere non remoDialog., cap. 5, ait: Quid est quod ibi nesciant, ubi scientem omnia sciunt? Ubi videtur dicere quod omnia sciant angeli, et nihil sit quod nesciant. Sed accipiendum est hoc de his quorum cognitio beatum facit cognitorem, ut sunt ea quae ad mysterium Trinitatis et unitatis pertinent. DIST
Abbreviated transcription (Latin):
ec de angelicȩ natinȩ con¬
dicioneᷤ dicta sufficiant.
Nunc suꝑest de aliarũ quoq
rerũ creatione ac precipue de
oꝑm sea dierũ distinctione
ñ nulla in medium ꝓferre.
cũ deus insapientia sua ange¬
licos condidit sp̃c. alia etiam
creauit sicut ostendit supra¬
memorata scriptura genesis.
que dicit in pͥncipio dm̃ cre¬
asse cȩlum. id est angłos & t̾̃¬
ram. scilicet materiam qua¬
tuor elementoꝵ ad huc con¬
fusam & informem que agre¬
cis dicta est chaos. & hoc fuit
ante onniẽ diem. deude ele¬
menta distiuxit. & species ꝓpri¬
as atq distinctas singulis reb
scd̾m genus suũ. dedit. que ñ
simul ut quibdam sc̃oꝵ patiũ
placuit. sed ꝑ interualla tem¬
na. ut aliis uisum ẽ formauit.¬

Expanded text:
ec de angelicae naturae conditione dicta sufficiant. Nunc superest de aliarum quoque rerum creatione, ac praecipue de operum sex dierum distinctione, nonnulla in medium proferre. Cum Deus in sapientia sua angelicos condidit spiritus, alia etiam creavit, sicut ostendit supradicta Scriptura, Gen. 1, quae dicit in principio Deum creasse coelum, id est, angelos, et terram, scilicet, materiam quatuor elementorum adhuc confusam et informem, quae a Graecis dicta est chaos, et haec fuit ante omnem diem. Deinde elementa distinxit Deus, et species proprias atque distinctas singulis rebus secundum genus suum dedit; quae non simul, ut quibusdam sanctorum Patrum placuit, sed per intervalla temut aliis visum e
Abbreviated transcription (Latin):
lia facientẽ. & sine ullo suo tempo¬
rali motu. tẽporalia creantẽ. intu¬
eri & nosse: licet sit difficile opor

Expanded text:
lia facientem, et sine ullo suo temporali motu temporalia creantem, intueri et nosse, licet sit difficile, opor
Abbreviated transcription (Latin):
quã dei. de illo facta ẽ uolun¬
tas dei. Item in eodem.Sic o¬
ut & bene posset uelle̾. & ma¬
le.Nec frustra si bene. nec im¬
pune si male. Idem quoq in
gelo. uel homun. cũ primo
facti sunt defuisset. qm̃ non
talis natura facta erat ut sine
diuino aurilio posset ma¬
nere si uellet. ñ utiq sua cul¬
nere ñ posset. Idem dederat
ds homim bonã uoluntatẽ
in illa quippe eũ fecerat rec
tũ. dederat adiutoriũ. sine
quo ñ posset in ea manere si
uellet. & per qd̾ posset: ut aũ
hoc uellet. in eiꝰ dimisit ar¬
bitrio. In eodem acceperat
posse si uellet. s ñ habuit.
uelle quod posset. Nam si
habuisset ꝑseuerasset. Nis tes¬
timoniis eudenter monstra¬
tur quod homo rectitudinem
& bonam uoluntatem acce

Expanded text:
quam Dei, de illo facta est voluntas Dei. Item in eodem: Sic ut et bene posset velle, et male; nec frustra si bene, nec impune si male. Idem quoque, tgelo, vel homini, cum primum facti sunt, defuisset, quoniam non talis natura facta erat ut sine divino adjutorio posset manere, 1076 si vellet, non utique sua culnere non posset. In eodem: Dederat Deus homini bonam voluntatem. In illa quippe eum ftum; dederat adjutorium sine quo non posset in eo manere si vellet, et per quod posset. Ut tamen hoc vellet, in ejus dimisit arbitrio. In eodem: Acceperat posse si vellet, sed non habuit velle quo posset; nam si habuisset, perseverasset. His testimoniis evidenter monstratur quod homo rectitudinem et bonam voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
unc enĩ mitti. uel dari dr̃.
cũ ita in nobis ẽ. ut faciat
nos diligẽ dm̃ & ꝓximũ: ꝑ qd̾ ma¬
nemꝰ u dm̃. & ip̃e in nobis. Unde
aug̃ hunc missionis modũ. insi¬

Expanded text:
unc enim mitti vel dari dicitur, cum ita in nobis est, ut faciat nos diligere Deum et proximum, quod manemus in Deo, et Deus in nobis. Unde Aug., hunc missionis modum insi
Abbreviated transcription (Latin):
g̃ cõm̃dat explanans aꝑtius qͦ¬
mͦ det᷑ in eotẽ libro. Dilectio inqͥt augustinꝰ
Solũ ẽ qd̾ diuidit int̾ filios reg

Expanded text:
 commendat, explanans apertius quomodo detur in eodem libro. Dilectio, inquit, solum est quod dividit inter filios reg
Abbreviated transcription (Latin):
bilit̾: alto̾ inuisibilit᷑. Datꝰ ẽ enĩ ui¬
sibilis cieatuiȩ demonstratione.
sic̃ in die pentecostes. aliisq uicib.
& dat᷑ cotidie inuisibilit̃ illaben¬
do m̃tib fidelium. Prius de illo
mͦ nussionis quȩ fit uisibiliter

Expanded text:
biliter, altero invisibiliter. Datus est enim visibilis creaturae demonstratione, sicut in die Pentecostes, aliisque vicibus: et datur quotidie invisibiliter, illabendo mentibus fidelium. 2. Prius de illo modo missionis qui fit visibiliter
Abbreviated transcription (Latin):
orro sui cogni q ne.¬
tionẽ toem homo talem
accepisse uidetur: ut & quid
deberet superiori. & quid eqͣli.
& inferiori. ñ ignoraret. Con¬
dicionem quoq suam & ordi¬
nem. scilicet qualis factus eẽt.
& qualiter incedere deberet.
quid agere. quid etiam cauere
intellexit. Si hoꝵ noticiam
ñ habuisset. ñ eẽt reus p̃uari¬
cationis. neq sẽ ipsum cogno¬
uisset. Utrũ ħo p̃scius fuit cor

Expanded text:
orro sui cognitionem idem homo talem accepisse videtur, ut et quid deberet superiori, et quid aequali, et inferiori non ignoraret. Conditionem quoque suam et ordinem, scilicet, qualis factus esset, et qualiter incedere deberet, quid agere, quid cavere, intellexit. Si horum notitiam non habuisset, non esset reus praevaricationis, neque seipsum cognovisset. Utrum ho
Abbreviated transcription (Latin):
go ẽ dĩ: qr sui menunerit mẽs.
& intelligit ac diligit se: s qr
pot̾ etiã meniuiisse. & intelli¬
gere: ꝙ amare illũ. a qͦ facta ẽ.
alia assignatio trinitatis

Expanded text:
go Dei est, quia sui meminit mens, et intelligit, ac diligit se; sed quia potest etiam meminisse, et intelligere, et amare illum a quo facta est. 18. Alia assignatio trinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ habet auctorem. om̃e uerũ.
Est aũ uerum qb mala fiunti
uelsũt. Oeogͥ auctore ẽ. quod
sunt. uel fiunt mala. Respon¬
sio ubi conceoit om̃e uerũ eẽ
a deo. et sophisma aperit.

Expanded text:
go habet auctorem omne verum. Est autem verum quod mala fiunt vel sunt, Deo ergo auctore est quod sunt vel fiunt mala. 14. Responsio, ubi concedit omne verum esse a Deo, et sophisma aperit.
Abbreviated transcription (Latin):
mo condeietur: d eide qua¬
lis effecta auersione quorũ¬
dã. & conuersione quordã.
de excellentia quoq & ordi¬
nib & douor differentia &
de officus ac nominib aliis¬
q plurib aliqua dicenta.¬

Expanded text:
mum conderetur. Deinde qualis effecta aversione quorumdam et conversione quorumdam. De excellentia quoque, et ordinibus, et donorum differentia, et de officiis ac nominibus, aliisque pluribus aliqua dicenda
Abbreviated transcription (Latin):
Ex prenissis appaiet. ratio¬
nalem creatinam. inauge¬
licã & humanam fuisse distinc¬
tam. Quarũ altera tota ẽ spũa¬
lis io est angłica: altera ex par¬
te spũalis. ex parte corporał.
idẽ humana. cũ itaq de his
tractandum sit. scilicet de spũa¬
li. & corporali creatura de ratio¬
nali. & de ñ rationali. primo
de rationali & spũali. idest de
angłis agendũ ud etur: ut
a contuitu creatoris. ad cog¬
intionem creatine dignioris.
ratio nr̃a uitendat. deuide. at
considerationẽ corpoixe tam
illius que ẽ rationalis quã illi¬
us que ñ est rationalis descendat
ut trinitatis increatȩ sacram̃¬
tũ triꝑtitȩ creatine eiq concie¬
toꝵ atq contingentiũ sequat᷑.
documentum. Que consioe

Expanded text:
Ex praemissis apparet rationalem creaturam in angelicam et humanam fuisse distinctam, quarum altera est tota spiritualis, id est, angelica; altera ex parte spiritualis et ex parte corporalis, id est humana. Cum itaque de his tractandum sit, scilicet de spirituali et corporali creatura, de rationali et de non rationali, primo de rationali et spirituali, id est, de angelis agendum videtur, ut a contuitu creatoris ad cognitionem creaturae dignioris ratio nostra intendat, deinde ad considerationem corporeae tam illius quae est rationalis quam illius quae non est rationalis descendat, ut Trinitatis increatae sacramentum tripartitae creaturae, eique concretorum atque contingentium sequatur documentu
Abbreviated transcription (Latin):
uina ẽẽntia: an ita sint in ꝑsomis.
ut ñ sint ꝑsone. ac ꝑhoc. nec di¬
uina eẽntia. Qt̃ enim in ꝑsonis sĩt
proprietates. nemo inficiari au¬
det: cũ aperte clamet auctoritas
qd in personis ẽ proprietasͥ & in
ee̾ntia unitas. Superius quoq
multis sc̃oꝵ testimoniis astruxi¬
mꝰ. personas ꝓprietatil distingini.
atq determinari. Ipsasq pro¬
prietates tres :.s. propriis exp̃ssi¬
mus uocabulis. Q uod ꝓprietates

Expanded text:
an ita sint in personis, ut non sint personae, ac per hoc nec divina essentia. Quod enim in personis sint proprietates, nemo inficiari audet, cum aperte clamet auctoritas quod in personis est proprietas, et in essentia unitas. Superius quoque multis sanctorum testimoniis astruximus personas per proprietates distingui atque determinari; ipsasque proprietates, tres scilicet, propriis expressimus vocabulis. Cum ergo proprietates
Abbreviated transcription (Latin):
icut supͣ auctoritate iero¬
mii. ut non pigeat reuo¬
care ad mentẽ protestati sumꝰ.
in expositione fid̾i. ita dicen¬
tis.s ab ellu heresim declinantes.
tres ꝑsonas expressas. sub ꝓprie¬
tate distinguimus. Non enĩ no¬
mina tm̃ mͦ. s etiam nominũ
ꝓprietates .i. personas. uel ut gre¬
ci expͥmunt ypostases. hoc est
subsistentias confitem᷑. Ecce aꝑ
sonas. Cuiꝰ hic uerba ꝑstringi
uinq de simplicitate di̾¬
Itatis supͣ dissereremus auc¬
toritatib scõꝵ. scilicet. augusti¬
etii. euidenter monstrauimꝰ. dm̃

Expanded text:
icut supra auctoritate Hieronymi ut non pigeat revocare ad mentem protestati sumus, in expositione fidei ita dicentis: Sabellii haeresim declinantes, tres personas expressas sub proprietate distinguimus. Non enim nomina tantum, sed etiam nominum proprietates, id est personas, sive, ut Graeci exprimunt, hypostases, hoc est subsistentias, confitemur. » sonaCumque de simplicitate deitatis supra dissereremus, auctoritatibus sanctorum, scilicet Augetii, evidenter monstravimus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedit a patre: s etiã filius. ad qt̾
dicimꝰ qd̾ cũ ut̾q ꝓcedat a patre:
quomͦ natꝰ. s quomͦ datꝰ. uel do¬
nũ. filius aũ ꝓcessit nascendo. ex̃
ut genitꝰ. ac ꝑ hoc illud eluces
ceret᷑ sicut nos. Qd ñ potest dis¬
tingui a nobis inter generatio¬
nẽ filii. & ꝓcessionẽ spiritus sc̃i.
nt̾ gen̾ationẽ uͦ filii. & ꝓcessionẽ
sp̃c sc̃i. dũ hic uiuimꝰ. distingue¬
re ñ sufficinꝰ. uñ aug̃. martumine
p̃missã questionẽ refricanti. scił.
dens sic ait. Questio maximuni.

Expanded text:
cedit a Patre, sed etiam Filius. Ad quod dicimus quod cum uterque procedat a Patre, quomodo natus, sed quomodo datus vel donum. Filius autem procedit nascendo, exiit ut genitus. Ac per hoc illud elucescceretur sicut nos. 3. Quod non potest distingui a nobis inter generationem Filii et processionem Spiritus sancti. Inter generationem vero Filii et processionem Spiritus sancti, dum hic vivimus, distinguere non sufficimus; unde Aug. Maximino praemissam quaestionem refricanti, scilicet dens, sic ait: Quaeris a m
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ. & idõ ñ sit filius. aug̃ osten¬
sc̃s filius dicẽtur. amboꝵ utiq
filius dicetur. qd̾ absurtissimũ
ẽ. filius quippe nullus ẽ duoꝵ:
nͥ patris & matris. absit aũ. ut
int̾ dm̃ patrẽ. & dm̃ filiũ. tale
aliqͥd suspicem᷑. absurdissime
ceret᷑. si eũ ambo genuissent. qd̾¬
gͥ ab utroq genitꝰ. s procedit ab

Expanded text:
natus, et ideo non sit Filius, Aug. ostensanctus Filius diceretur, amborum utique Filius diceretur: quod absurdissimum est. Filius quippe nullus est duorum, nisi patris et matris. Absit autem ut inter Deum Patrem et Deum Filium tale aliquid suspicemur. Absurdissime sensibus, eum ambo genuissent: ue est genitus, sed procedit ab
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ ht̃ fenestiȩ uisionẽ. Alta
ẽ uͦ uoluntas ꝑ fenestrã uiden¬
di transeuntes. cuiꝰ itẽ finisẽ ii¬
sio transeuntiũ. Ad qd̾ ñ p̃dictȩ
referunt᷑ uoluntates. Item iec
te sũt uoluntates. & om̃s sibi¬
met religate si bona ẽ illa ad
qͣm cuncte referunt᷑. Si aũ pͣua

Expanded text:
et fenestrae visionem. Altera vero est voluntas per fenestram videndi transeuntes, cujus item finis est visio transeuntium. Ad quod etiam praedictae referuntur voluntates. Item ibidem rectae sunt voluntates, et omnes sibimet religatae, si bona est illa ad quam cunctae referuntur. Si autem pra
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ascendentiũ ad beatitudinẽ
ꝙ. certis ueluo passib agitur.
Prauarũ aũ & distortarũ uo¬
luntatũ implicatio uincłm
ẽ quo alligabit᷑ quiħagit ut
proiciat in tenebras ext̾iores

Expanded text:
 ascendentium ad beatitudinem, quod certis velut passibus agitur: pravarum autem atque distortarum voluntatum implicatio, vinculum est quo alligabitur qui hoc agit, ut projiciatur in tenebras exteriores
Abbreviated transcription (Latin):
olet etiã queri qͣ iusticia
teneat᷑ illo pecc̃o anima
innocens. a deo creata. cũ non
sit in potestate sua illud euita¬
re. Non enĩ ꝑ liberũ arbitriũ
illud cõmittit᷑. qr ñ prius est
amina qͣm illi pecc̃o est obuo¬
xia. Ad hoc qͥdam dicunt. ido
aminã ream eẽ illius peccati.
licet munda adeosit creata.
qr cũ infundit᷑ corpori. cũ de¬
lectatur carm. ex qͦ peccatum
trahit. Qd̾̃ si esset. iam ñ origi

Expanded text:
olet etiam quaeri qua justitia teneatur illo peccato anima innocens a Deo creata, cum non sit in potestate sua illud vitare. Non enim per liberum arbitrium illud committitur, quia non prius est anima quam illi peccato est obnoxia. § Ad hoc quidam dicunt ideo animam ream esse illius peccati, licet munda a Deo sit creata, quia cum infunditur corpori, condelectatur carni, ex quo peccatum contrahit. Quod si esset, jam non origi
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. & ut sit eẽntia: sic̃ filiꝰ ñ eo
qͦ datꝰ ẽ.s nascendo accepit. ñ tm̃
ut e̾ẽt filius. s ut sit eẽntia. Unde
mutabilitate naturȩ. de patre
sine ullo initio tẽꝑis. sine ulla
mutabilitate nature. de utroq
qd̃ filius ñ tm̃ sit filius natunta¬

Expanded text:
it essentia; sicut Filius non eo quod datus est, sed nascendo accepit non tantum ut sit Filius, sed ut essentia. Unde mutabilitate naturae, de Patre sine ullo initio temporis, sine ulla mutabilitate naturae, de utroque quod Filius non t