comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rũ minꝰ tenent: & cor earũ sui cordis oculis uidene:
S. ꝯ utrisq ille melior: qͥ & cũ uult eas dicit: & sicut
o pore& intelligit: Huic ergo qͥ sapient᷑ deb& di-¬
cere. &iam quod non potest ȩloqñt uerba scrip¬
turarũ tenere. maxime necessariũ est: Quanto e¬
ni se pauꝑiorẽ cernit in suis. tanto eũ opore& in istis
ẽẽ ditiorẽ : ut qͦd̃ dixerit suis ubis. ꝓb& exillis: & qͥ
ꝓpriis uerbis minor erat. magnoꝵ testimonio quodã¬
modo crescat: ꝓbando emi delectat : qͥ minꝰ potest
delectare dicendo: Porro qui non solũ sapienter
uerũ &iam ȩloquent̃ uult dicere: quonã ꝓfecto
plus ꝓderit si utrũq potuerit. ad legendos uel
audiendos ⁊ exercitatione imitandos ȩloquentes eũ
multo libentius quã magistris artis retho-¬
ricȩ uacare prȩcipio : si tam̃ hi qͥlegunt᷑ & audiunt᷑.
ñ solũ ȩloquent᷑. ss &iam sapient̃ dixisse uł dice¬

Expanded text:
rum minus tenent, et cor earum sui cordis oculirum minus tenent, et cor earum sui cordis oculiSed utrisque ille melior, qui et cum volet eas dicit, et sicut oportet intelligit. Huic ergo, qui sapienter debet dicere, etiam quod non potest, eloquenter verba Scripturarum tenere, maxime necessarium est. Quanto enim se pauperiorem cernit in suis, tanto eum oportet in istis esse ditiorem, ut quod dixerit suis verbis, probet ex illis: et qui propriis verbis minor erat, magnorum testimonio quodammodo crescat. probando enim delectat, qui minus potest delectare dicendo. Porro qui non solum sapienter, verum etiam eloquenter vult dicere, quoniam profecto plus proderit, si utrunque potuerit, ad legendos vel audiendos et exercitatione imitandos eloquentes: eum mitto libentius, quam magistris artis Rhetoricae vacare praecipio: si tamen ii qui leguntur et audiuntur, non solum eloquenter, sed etiam sapienter dixisse vel dice
Abbreviated transcription (Latin):
illos fugit: qͥ artem rethoricã docendã putarunt:
Fassi sunt eni sapientiã fine ȩ loquentia parũ ꝓdesse
ciuitatibus: ȩloquentiã uͦ sine sapientia nimium ob̾eeᷤ
plerũq: ꝓdesse numqua Si hoc gͦ illi qͥ pͣcepta ȩloqñ¬
tiȩ tradiðunt. in eisdem libris in quibꝰ id egerunt
ueritate in stigante coacti sunt confiteri. uerã hoc ẽ
suꝑnam q̃ apatre luminũ descendit sapientia nesci¬
entes: quanto magisnos ñ aliud sentire debemꝰ. qͥ huiꝰ
sapientiȩ filii sumus & ministri : Sapient̃ aut̃ dicit
homo tanto magis uł minꝰ: quanto in scripturis scis ma¬
gis minꝰue ꝓficit : Non dico in eis multũ legendis
memoriȩq mandandis. sꝯ bene intelligendis: & dili¬
giit̃ earũ sensib indagandis: Sunt em̃ qͥ eas legunt:
& negligunt: Legunt ut teneant: negligunt ne in-¬
telligant: Quibꝰ sine dubio p̃ferendi sunt qͥ u̾ba ea¬

Expanded text:
illos fugit, qui artem rhetoricam docendam putarunt: illos fugit, qui artem rhetoricam docendam putarunt: fassi sunt enim sapientiam sine eloquentia parum prodesse civitatibus; eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse plerumque, prodesse nunquam . Si ergo hoc illi qui praecepta eloquentiae tradiderunt, in eisdem libris in quibus id egerunt, veritate instigante coacti sunt confiteri, veram, hoc est, supernam quae a Patre luminum descendit, sapientiam nescientes; quanto magis nos non aliud sentire debemus, qui hujus sapientiae filii et ministri sumus? Sapienter autem dicit homo tanto magis vel minus, quanto in Scripturis sanctis magis minusve profecit. Non dico in eis multum legendis memoriaeque mandandis, sed bene intelligendis, et diligenter earum sensibus indagandis. Sunt enim qui eas legunt, et negligunt; legunt ut teneant, negligunt ne intelligant. Quibus longe sine dubio praeferendi sunt qui verba ea
Abbreviated transcription (Latin):
ut in eo quod iã sciunt agendo ñ torpeant. & rebꝰ assensum
quas ueras ee fatent᷑ accõmodent: maioribꝰ dicendi uirib:
opꝰ est: I bi obsecrationes & increpationes: concitationes
& cohercitationes: & quȩtũq alia ualent ad cõmouẽ¬
dos animos. sunt necessaria: Et hȩc qͥdem cuncta quȩ
dixi. om̃s fȩre hominesͥ quȩ loqñdo agunt. facere ñ
quiescunt. S. ꝯ cũ alii faciant obtunse. deformit᷑. figi¬
de alii acute. ornate. uehement̃: illũ ad hõc opꝰ un¬
de agimꝰ iã oport& acceðe : qͥ potest disputare uł
dicere sapient̃. &iam si ñ potest ȩloqnͣter: ut ꝓsit
audientibꝰ. &iam siminꝰ quã ꝓdess&. si ȩloquent᷑ pos¬
set dicere: Qui uͦ affluit insipienti ȩloquentia: tanto
magis cauendꝰ ẽ. qͥnto magis ab eo in his quȩ audire in utile
ẽ delectat᷑ auditor: ⁊ cũ qm diserte dicere audit. etiã
uere dicere existimat: Hȩc autẽ sententia nec

Expanded text:
ut in eo quod jam sciunt, agendo non torpeant, et rebus assensum, ut in eo quod jam sciunt, agendo non torpeant, et rebus assensum, quas veras esse fatentur, accommodent, majoribus dicendi viribus opus est. Ibi obsecrationes et increpationes, concitationes et coercitiones, et quaecumque alia valent ad commovendos animos, sunt necdixi, omnes fere homines in iis quae loquendo agunt, facere non quiescunt. Sed cum alii faciant obtuse, deformiter, frigide, alii acute, ornate, vehementer illum ad hoc opus unde agimus, iam oportet accedere, qui potest disputare vel dicere sapienter, etiamsi non potest eloquenter, ut prosit audientibus, etiamsi minus quam prodesset, si et eloquenter posset dicere. Qui vero affluit insipienti eloquentia, tanto magis cavendus est, quanto magis ab eo in iis quae audire inutile est, delectatur auditor, et eum quoniam diserte dicere audit, etiam vere dicere existimat. Haec autem sententia nec
Abbreviated transcription (Latin):
ca. qua discit᷑ locutionis integritas indigerent puerifi
eis int̃ homines qͥ integre loq̃rent᷑. crescere daret᷑
& iuuere: Nescientes quippe ulla nomina uigorũ:
qͥcqͥd uitiosũ cuiꝰquã ore loquentis audirent. sa¬
na sua c̃su&udine rep̃hendent & cauerent. sicut
rusticos urbani rep̃hendunt. &iam qͥ litt̃as nesci¬
doctor: defensor rectȩ fidei. ac debellator erroris.
& bona docere. & mala de docere: atq in hoc
oꝑe sermonis conciliare adu̾sos. remissos erigere :
nescientibus quid agat᷑. quid expectare debeant inti-¬
mare. Ubi aut̃ beniuolos. intentos. dociles. are
inuenerit aut ipse fecerit: c&era ꝑagenda sunt.
sicut postulat causa: Si docendi sunt qͥ audumt.
narratione faciendũ ẽ: si tam̃ indigeat̃ ut res de
qua agit᷑ in notescat: Ut aut̃ quȩ dubia sunt
certa fiant. docim̃itis ad hibitis. rationandũ est:
Si uͦ qͥ audiune mouendi sunt potiuꝰ quã docendi

Expanded text:
ca, qua discitur locutionis integritas, indigerent pueri, si ca, qua discitur locutionis integritas, indigerent pueri, si eis inter homines, qui integre loquerentur, crescere daretur et vivere. Nescientes quippe ulla nomina vitiorum, quidquid vitiosum cujusquam ore loquentis audirent, sana sua consuetudine reprehenderent et caverent; sicut rusticos urbani reprehendunt, etiam qui litteras nescidoctor, defensor rectae fidei ac debellator erroris, et bona docere, et mala dedocere; atque in hoc opere sermonis conciliare adversos, remissos erigere, nescientibus quid agatur, quid exspectare debeant intimare. Ubi autem benevolos, intentos, dociles aut invenerit, aut ipse fecerit, caetera peragenda sunt, sicut postulat causa. Si docendi sunt qui audiunt, narratione faciendum est, si tamen indigeat, ut res de qua agitur innotescat. Ut autem quae dubia sunt certa fiant, documentis adhibitis ratiocinandum est. Si vero qui audiunt movendi sunt potius quam docendi,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ attendit᷑ ut arte dicantur: Et tam̃ in ser¬
monibꝰ atq dictionibꝰ elo qñtium. impl&a rep¬
periunt᷑ p̃cepta ȩ loqñtiȩ : de quibꝰ illi ut ȩloquȩ¬
rent᷑ uł cũ loquerent᷑ ñ cogitauert̃: siue illa didicis¬
sent : siue. ne attigissent qͥdem: Implent quippe
illa qͥ ȩloqnͣtes sunt: ñ adhibent ut sint ȩloqñ¬
tes.: Qua propt̃ cũ ex infantib loquentes ñ fiant.
nͥ locutiones discendo loquentiũ: cur ȩloquentes
fieri ñ possunt nulla ͤ lo qnͣdi arte tradita: s ȩlo¬
cutiones ȩlo qñtiũ legendo & audiendo: & quantũ
assequi c̾ce ditur imitando: Quod qͥdẽ ita fieri. ĩpsis
quoq exꝑimur exẽplis. Nam sine pͣceptis rethori¬
cis nouimꝰ plurimos ȩ logñtiores. plusimis qͥ illa
didicerunt: sine lectis uͦ & auditis eloquentiũ disputa¬
tionibꝰ uel dictionibꝰ neminẽ: Nam neq ipsa arte gr̃aman.¬

Expanded text:
dum attenditur ut arte dicantur. Et tamen in serdum attenditur ut arte dicantur. Et tamen in sermonibus atque dictionibus eloquentium, impleta reperiuntur praecepta eloquentiae, de quibus illi ut eloquerentur, vel cum eloquerentur, non cogitaverunt, sive illa didicissent, sive ne attigissent quidem. Implent quippe illa, quia eloquentes sunt; non adhibent, ut sint eloquentes. 5. Quapropter, cum ex infantibus loquentes non fiant, nisi locutiones discendo loquentium; cur eloquentes fieri non possint, nulla eloquendi arte tradita, sed elocutiones eloquentium legendo et audiendo, et quantum assequi conceditur, imitando? Quid, quod ita fieri ipsis quoque experimur exemplis? Nam sine praeceptis rhetoricis novimus plurimos eloquentiores plurimis qui illa didicerunt; sine lectis vero et auditis eloquentium disputationibus vel dictionibus, neminem. Nam neque ipsa arte grammati
Abbreviated transcription (Latin):
Nec desunt ȩcclesiasticȩ litterȩ &iam prȩter
kanonem in auctoritatis arce salubrit᷑ colloca¬
tum: quas legñdo homo capax. & si id non agat.
sed tantũmodo rebꝰ q̃ ibi dicunt᷑ intentꝰ sit.
&iam ȩloquio qͦ dicunt᷑. dum in his u̾satur
imbuit᷑  accedente uł maxime exercitatione
siue scribendi. siue dictandi. pꝰtremo &iam dicen.¬
di : ꝙ̃ scdm̃ pi&atis ac fidei regulã sentit: Si aut̃
tale desit ingenui: nec illa rethorica pͣcepta
capiunt᷑: nec si magno labore inculcata.
quantula cũq ex parte capiant᷑. aliquid
prosune: quando qͥdem &iam ipsi qͥ ea didicerunt¬
& copiose orͦnateq dicunt: ñ om̃s ut scđm ipsa
dicant possunt ea cogitare cũ dicunt. si ñ de his dis¬
putant Immo uͦ uix ullos eoꝵ ẽẽ existimo: qͥ utrũq
possint.⁊ dicere bene. et adhoc faciendum
prȩcepta illa dicendi cogitare. cũ dicunt: Cauen¬
dũ ẽ eñĩ ne fugiantex animo. q̃ dicenda sunt:

Expanded text:
Nec desunt ecclesiasticae litterae, etiam praeter Nec desunt ecclesiasticae litterae, etiam praeter canonem in auctoritatis arce salubriter collocatum, quas legendo homo capax, etsi id non agat, sed tantummodo rebus quae ibi dicuntur intentus sit, etiam eloquio quo dicuntur, dum in his versatur, imbuitur; accedente vel maxime exercitatione sive scribendi, sive dictandi, postremo etiam dicendi, quae secundum pietatis ac fidei regulam sentit. Si autem tale desit ingenium, nec illa rhetorica praecepta capiuntur; nec, si magno labore inculcata quantulacumque ex parte capiantur, aliquid prosunt. Quandoquidem etiam ipsi qui ea didicerunt, et copiose ornateque dicunt, non omnes ut secundum ipsa dicant, possunt ea cogitare cum dicunt, si non de his disputant: imo vero vix ullos eorum esse existimo, qui utrumque possint, et dicere bene, et ad hoc faciendum praecepta illa dicendi cogitare cum dicunt. Cavendum est enim ne fugiant ex animo quae dicenda sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
mali ad optinendas ꝑu̾sas uanasq causas in usus
iniqͥtatis & erroris usurpant: Sed quȩcumq simt¬
facundia uł ȩlo qñtia nominatur: Extra iftas
lit tas nrãs se posito ad hoc congruo tempr̃is
spatio. apta & conuenienti aetate discenda sunt.
eis qͥ hoc celerit̃ possunt: Nam & ip̃sos romanȩ
pͥncipes ȩloquentiȩ ñ piguit dicere. qͦd̃ hanc ar-¬
Non enĩ eiam si ñ poss int hȩc a tardi oribꝰ tãdẽ
aliquando ꝑ disci nos ea tanti pendimꝰ. ut eis dis¬
cendis iã maturas uł &iam graues hominũ ȩtates
uelimus impendi.: Satis ẽ ut ad olescentuloꝵ ista sit
cura: nec ipsorũ om̃ium quos utilitati ȩcclesi asticȩ
cupimꝰ erudiri : sed eoꝵ qͦs nondũ magis urgens &
huic rei sine dubio pͣponenda necessitas occupa¬
uit : qmͣ si acutũ & feruens adsit ingenium. faci¬
liuꝰ adher& ȩloquentia legentib & audientib
e loqñtes. quã ȩloquentiȩ prȩcepta sect antib:

Expanded text:
mali ad obtinendas perversas vanasque causas in usus mali ad obtinendas perversas vanasque causas in usus iniquitatis et erroris usurpant? CAPUT III.facundia vel eloquentia nominatur, extra istas litteras nostras, seposito ad hoc congruo temporis spatio, apta et convenienti aetate discenda sunt eis qui hoc celeriter possunt. Nam et ipsos Romanae principes eloquentiae non piguit dicere quod hanc arNon enim, etiam si possint haec a tardioribus tandem aliquando perdisci, nos ea tanti pendimus, ut eis discendis jam maturas vel etiam graves hominum aetates velimus impendi. Satis est ut adolescentulorum ista sit cura; nec ipsorum omnium quos utilitati ecclesiasticae cupimus erudiri, sed eorum quos nondum magis urgens, et huic rei sine dubio praeponenda necessitas occupavit. Quoniam si acutum et fervens adsit ingenium, facilius adhaeret eloquentia legentibus et audientibus eloquentes, quam eloquentiae praecepta sectantibus.
Abbreviated transcription (Latin):
midattũ in de fensorib suis in hermem debe c̃sistere
ueritatem: ut in delic& illi qͥ res falsas ꝑsuadereconant᷑.
nouerint auditorẽ. uł beniuolũ. uł intentũ. uł docilẽ.¬
ꝓ ͤmio facere: isti aut̃ ñnouerint. Illi falsa breuit᷑ aꝑ¬
te ueri similit̃ & isti uera sic narrent: ut audire te-¬
deat. intelligere ñ pateat: qrede pꝰtremo ñ libeat:
Illi fal lacibꝰ argum̃tis ueritatẽ oppugnent. asserant
falsitatẽ : isti nec uera defendere. nec falsa ualeant re¬
futare: Illi animos audientiũ in errorẽ mouentes im¬
plentes q dicendo t̾reant: contristent. ex hilarent.
ex hortent᷑ ardent̃: isti ꝓ ueritate lenti frigidiq
dormitent: Quis ita desipiat. ut hoc sapiat: Cũgͦ
sit in medio posita facultas ȩ loquii. quȩ ad ꝑsua¬
denda seu pͣua. seu recta ual& plurmiũ : cur non
bonoꝵ studio comꝑat᷑ ut milit& ueritati si eam

Expanded text:
mendacium in defensoribus suis inhermem debere consistere mendacium in defensoribus suis inhermem debere consistere veritatem, ut scilicet illi, qui res falsas persuadere conantur, noverint auditorem benevolum et intentum et docileprooemio facere; isti autem non noverint? illi falsa breviter, aperte, verisimiliter; et isti vera sic narrent, ut audire taedeat, intelligere non pateat, credere postremo non libeat? illi fallacibus argumentis veritatem oppugnent, asserant falsitatem; isti nec vera defendere, nec falsa valeant refutare? illi animos audientium in errorem moventes impellentesque dicendo terreant, contristent, exhilarent, exhortentur ardenter; isti pro veritate, lenti frigidique dormitent? Quis ita desipiat, ut hoc sapiat? Cum ergo sit in medio posita facultas eloquii, quae ad persuadenda seu prava seu recta valet plurimum; cur non bonorum studio comparatur, ut militet veritati, si eam
Abbreviated transcription (Latin):
oc opus nrm quod scribit᷑ de doctrina apĩ¬
ana: in duo quȩdã fuerã pͥma distributione
partitus.: Nam pꝰ proemiũ qͦ respondi eis qͥ hoc fue¬
scripturarũ. modus inueniendi q̃ intelligenda sunt:¬
& modꝰ proferendi q̃ intellecta sunt: De inueniendo
priu de ꝓferendo pꝰea disseremus: Quia ergo de in¬
ueniendo multa iã diximꝰ. & tria de hac una parte
ca dicemꝰ. ut si fieri potuerit uno libro cuncta laudamus.
totũq hoc opꝰ quattuor uoluminib termin&ur: Primo ita¬
ꝙ expectationẽ legñtiũ qͥ forte me putant rethorica
daturũ e̾ẽ prȩxepta. quȩ in scolis scłaribꝰ & didici & do¬
cui. ista pͣlocutione cohibeo. atq ut ame ñ expetent
ammoneo: ñ quod nichil habeant utilitatis. sꝯ siquid
habẽt seorsũ discendũ est: si cui fortassis bono urro
&iam hȩc uacat discere: ñ aut̃ ame uł in hoc oꝑe
uł in alio aliqͦ requirendũ: Nam cũ ꝑ artem rethoricam¬
& uesa suadeant᷑ & falsa: quis audeat dicere adũsus

Expanded text:
oc opus nostrum quod inscribitur de Doctrina Christiana, in duo quaedam fueram prima distributione partitus. Nam post prooemium, quo respondi eis qui hoc fueintelligenda sunt,t modus proferendi quae intellecta sunt. De inveniendo prius, de proferendo postea disseremus. Quia ergo de inveniendo multa jam diximus, et tria de hac una parte ca dicemus; ut, si fieri potuerit, uno libro cuncta claudamus, totumque hoc opus quatuor voluminibus terminetur. 2. Primo itaque exspectationem legentium, qui forte me putant rhetorica daturum esse praecepta quae in scholis saecularibus et didici et docui, ista praelocutione cohibeo, atque ut a me non exspectentur, admoneo; non quod nihil habeant utilitatis; sed quod, si quid habent, seorsum discendum est, si cui fortassis bono viro etiam haec vacat discere, non autem a me vel in hoc opere, vel in aliquo alio requirendum. CAPUT falsa persuadeantur et vera, quis audeat dicere adversus
Abbreviated transcription (Latin):
dat Sapientiã. & a facie eiꝰ scientia & intellectus. a quo
& ipsum studium. si pt&eate pͣditũ ẽ acceperunt: S. ꝯhȩc
satis &iam de signis quantũ ad ũba ꝑtinent dicta
sint: restat ut de ꝓferendis eis quȩ sentim̃. segñ¬
ti uolumine quȩ dñs donauerit dicam: finit li¬

Expanded text:
dat sapientiam, et a facie ejus scientia et intellectus. ; a quo dat sapientiam, et a facie ejus scientia et intellectus. ; a quo et ipsum studium, si pietate praeditum est, acceperunt. Sed haec satis etiam de signis, quantum ad verba pertinet dicta sint. Restat ut de proferendis eis quae sentimus, sequenti volumine, quae Dominus donaverit, disseramus. LI
Abbreviated transcription (Latin):
ud intelligat᷑ : & si nom̃ ipsiuꝰ in loqñdi arte ñ inue¬
niat᷑: tropica locutio est: Quȩ cũ fit. ubi fien
sol&: sine labore sequit᷑ intellectus: Cũ uͦ ubi
non sol&. laborat᷑ ut intelligat᷑. ab aliis magis
ab aliis minꝰ. sic̃ magiᷤ minꝰue dono dĩ sunt. in inge¬
niis hominũ. uł adutona tribuuntur: Promde
sicut in uerbis propriis de quibꝰ suꝑius disputauimꝰ. ubi
res ut dicunt᷑ intelligendȩ sunt : sic in translatis q̃ faci¬
unt tropicas locutiones. ubi aliud ex alio intellignͣdũ
ẽ: de quib huc usꝙ quantũ uisũ ẽ satis egim. non
solum ammonendi sunt studiosi uenerabiliũ liete¬
rarũ. ut in scripeuris scĩs genera locutionũ sciant.
& quomͦ apud eas dici aliquid soleat. uigilant᷑
adu̾tant memoritq r&ineant: uerũ &iam quod ẽ pcipu¬
ũ & maxime necessarium orent ut intelligant: In eis
quippe littis quarum studiosi funt. Legunt qm̃ dñs

Expanded text:
ud intellegatur, etsi nomen ipsius tropi in loquendi arte non inueud intellegatur, etsi nomen ipsius tropi in loquendi arte non inuenitur, tropica locutio est. quae cum fit, ubi fieri solet, sine labore sequitur intellectus; cum uero, ubi non solet, laboratur, ut intellegatur, ab aliis magis, ab aliis minus, sicut magis minusue dona dei sunt in ingeniis hominum uel adiutoria tribuuntur. proinde sicut in uerbis propriis, de quibus superius disputauimus, ubi res ut dicuntur intellegendae sunt, sic in translatis, quae faciunt tropicas locutiones, ubi aliud ex alio intellegendum est, de quibus huc usque, quantum uisum est, satis egimus, non solum admonendi sunt studiosi uenerabilium litterarum, ut in scripturis sanctis genera locutionum sciant et quomodo apud eas dici aliquid soleat uigilanter aduertant memoriterque retineant, uerum etiam, quod est praecipuum et maxime necessarium, orent, ut intequippe Litteris, quarum studiosi sunt, legunt quoniam Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
so in eis &iam qͥ cũ ad ipsũ ꝑtineant. tam̃ ad tempꝰ
miscent᷑ ȩccł̃ȩ. donec unꝰ quisq de hac uita exeat.
ut a frum̃to palea uenti labro ultimo separetur:
Quod eñi scriptũ est apud isaiam. quomodo cecidit de
niȩ de eadem ꝑsona uł ad eandẽ ꝑsonã dicta sunt.
in ipsa contextione sermonis de diabolo utiq intel¬
ligunt᷑: & tam̃ quod ibi dictũ ẽ. contritꝰ ẽ in t̾ra qͥ
intt ait ad om̃s gñtes: non totũ  cͥapiti congruit.
Nã & si mitut ad om̃s gentes diabolus angelos
suos. tam̃ in terra corpꝰ eius ñ ipse conterit᷑. nͥ qͥa
ipse ẽ in corpͥe suo. qđ contritũ fit puluis. quẽ ꝓtc̃
uentus a facie t̾re: Hȩx̧aut̃ om̃s regulȩ. excepta
una q̃ uocat᷑ de ꝓmissis & lege. aliud ex alio facunt
intelligi. qͦđ ẽ ꝓpͥũ tropicȩ locutionis: quȩ latiuꝰ
pat&. quã ut possit ut mͥ indet̾ ab aliqͦ uniuersa
compͣhendi: Nam ubi cũq uelut aliud dr̃ ut ali

Expanded text:
sed in eis etiam qui, cum ad ipsum pertineant, tamen ad tempus miscentur ecclesiae, donec unusquisque de hac uita exeat uel a frumento palea uentilabro ultimo separetur. quod enim scriptum est apud Esaiam: quomodo de caelo ceniae de eadem persona uel ad eandem personam dicta sunt, in ipsa contextione sermonis de diabolo utique intelleguntur, et tamen quod ibi dictum est: contritus est in terra qui mittit ad omnes gentes, non totum ipsi capiti congruit. nam etsi mittit ad omnes gentes diabolus angelos suos, tamen in terra corpus eius, non ipse conteritur, nisi quia ipse est in corpore suo, quod contritum fit puluis, quem proiciat uentus. a facie terrae. Hae autem omnes regulae excepta una, quae uocatur "de promissis. intelligi, quod est proprium tropicae locutionis, quae latius patet quam ut possit, ut mihi videtur, ab aliquo universa comprehendi. Nam ubicumque velut aliud d
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ: & eã quã amplexant: ẽẽ posse dãpnabiłemt᷑ si eibi
caritas utentiũ. & hic cupiditas attendatur: Nãsi mubtis
uxorib caste uti qͥsquã ꝓ tẽpr̃ potuit: potest aliuꝰ una
libi dinose: Magis em̃ probo multarũ fȩcunditate
utĩ. ꝓpẽ aliud: quã uniuꝰ carne fruentẽ ꝓptͣ ipsan:
Ibi em̃ quęrit utilitas. tẽpoꝵ oportunieatib cõgrua.
hic satiat᷑ cupiditas. tẽporalib uoluptatibꝰ implicata.
inferioris ꝙ gradꝰ ad dm̃st̃. quibꝰ scdm̃ uenia concedie
apłs. carnalẽ cũ singulis coniugib cõsueudinem.
secut sapiens incibo & potn. ñ nͥ salueẽ corpis sic in con¬
cubitu. ñ n ꝓereationẽ filioꝵ meue bantnr: Itaꝙ si eos
in hac uita inueniss& dñi aduentꝰ. cũ iã non mittendi sed
collgandi lapides tẽpꝰ ess&: statim se ipsos casbrarene.
cũ ẽ in habendo cupiditas: Nouerant quippe uli

Expanded text:
bonum, et eam quam amplexantur esse posse damnabilem, si et ibi bonum, et eam quam amplexantur esse posse damnabilem, si et ibi charitas utentium, et hic cupiditas attendatur. 27. Nam si multis uxoribus caste uti quisquam pro tempore potuit, potest alius una libidinose. Magis enim probo multarum fecunditate utentem propter aliud, quam unius carne fruentem propter ipsam. Ibi enim quaeritur utilitas temporum opportunitatibus congrua, hic satiatur cupiditas temporalibus voluptatibus implicata: inferiorisque gradus ad Deum sunt, quibus secundum veniam concedit Apostolus carnalem cum singulis conjugibus consuetudisicut sapiens in cibo et potu nonnisi salutem corporis, sic in concubitu nonnisi procreationem filiorum intuebantur. Itaque si eos in hac vita invenisset Domini adventus, cum jam non mittendi, sed colligendi lapides tempus esset , statim seipsos castrarent cum est in habendo cupiditas. Noverant quippe illi
Abbreviated transcription (Latin):
trade filiã: & magnũ opꝰ ꝑfeceris. E rit igie̾ siam hoc
in obseruationib intelligendarũ script᷑arũ: ut sciamus
alia oibꝰ cõmunit᷑ . pcipi alia stngnlis qͥb̃ ꝙ generibus
ꝑsonarum: ut ñ solũ ad uniũsũ statũ ualitudinis. sedeiam
ad suam cuiꝰq m̃bri propͥam infirmitatẽ. medicma ꝑueni¬
at: In suo quippe genere curandũ ẽ: quod ad meliuꝰ genꝰ
ueteribꝰ. ꝓ illoꝵ tẽpoꝵ conditione. &iam si ñ figurate
so ꝓpͥe intelligat᷑ ñ ẽ flagitiũ. neq facinꝰ ad ista eciam
tẽpora quis put& inusũ untȩ posse tranfferri: Q uod nͥdomi¬
nante cupiditate. & ipsarũ quoq script̃arũ quib enͣtenda ẽ
satellitiũ quȩrente ñ faci&. Nec intellg& miser. ad hanc
utilitatẽ illa e̾e̾ sic posita ue spei bonȩ homines salubnt
uideant. & consu&udinẽ quã asꝑnant᷑. posse hab̾e in usũ

Expanded text:
Trade filiam, et grande opus perfeceris . Erit igitur etiam hoc Trade filiam, et grande opus perfeceris . Erit igitur etiam hoc in observationibus intelligendarum Scripturarum, ut sciamus alia omnibus communiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum; ut non solum ad universum statum valetudinis, sed etiam ad suam cujusque membri propriam infirmitatem medicina pertineat. In suo quippe genere curandum est, quod ad melius genus  conditione, etiamsi non figurate, sed proprie intelligatur, non est flagitium neque facinus, ad ista etiam tempora quis putet in usum vitae posse transferri. Quod nisi dominante cupiditate, et ipsarum quoque Scripturarum, quibus evertenda est, satellitium quaerente, non faciet; nec intelligit miser ad hanc utilitatem illa sic esse posita, ut spei bonae homines salubriter videant et consuetudinem quam aspernantur posse habere usum
Abbreviated transcription (Latin):
amat aniniã suã ꝑd& eã. non utilitatẽ uetare putan¬
dus ẽ. qͥ deb& quisq conseruare animã suã. sed figura¬
te dictũ ꝑdat animam: id ẽ ꝑunat atq amietat
usũ eiꝰ quẽ nunc hab&. ꝑũsum scilic& atq p̃posterũ.
qͦ inelinat᷑ tẽporalibꝰ ut ȩt̾̃na ñ quȩrat: Scriptũ ẽ:
Da miscđiã. & ne suscipias peccatorem: Posterior pars
huiꝰ sententiȩ: uidet̃ utare beneficientiã.: Ait enĩ:
Ne suscipias peccatorem: Intelligas ergo peccatorẽ
figurate positũ ꝓ peccato: ut pec catũ eiꝰ non suscipias.
Sepe aut̃ accidit. ut quisquis in meliori gradu sp̃italis
regñ celoꝵ ut qͥeqͣd de uxore diligenda & regenda sc̃ libu
p̃cipunt̃. non ꝓpͥe sed trais late accipi oporcere oon¬
tendat: Et qͥsqͥs statuit seruare innuptã unginẽ faan
tanquã fignatã locutionẽ conet᷑ nt̃pretari s qua dictũ ẽ.

Expanded text:
amat animam suam, perdet eam, non utilitatem uetare putanamat animam suam, perdet eam, non utilitatem uetare putandus est, qua debet quisque conseruare animam suam, sed figurate dictum perdet animam, id est perimat atque amittat usum eius, quem nunc habet, peruersum scilicet atque praeposterum, quo inclinatur tempoDa misericordi, et ne suscipias peccatorem; posterior pars hujus sententiae videtur vetare beneficentiam; ait enim: Ne suscipias peccatorem; intelligas ergo peccatorem figurate positum pro peccato, ut peccatum ejus non suscipias. epe autem accidit ut quisquis in meliori gradu spiritualis regnum coelorum , quidquid de uxore diligenda et regenda sancti Libri praecipiunt, non proprie sed translate accipi oportere contendat; et si quis statuit servare innuptam virginem suam, tanquam figuratam locutionem conetur interpretari qua dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
cinꝰ uid&ur iubẽre. aut utilitatẽ & beneficientiã
uetare : figurata est: Nisi manducaueritis inquit
iubere: Figura ẽ ergo. p̃cipiens passioni dñicȩ
eẽ communicandũ: & suauit atq utilit̾ reconden-
dũ memoriȩ. qͦd pro nob̾ caro eiꝰ crucifixa et
uul nerata sit: Ait scriptura Si esurierit inimi¬
cus tuuꝰ ciba illum: si fitit. potũ da illi Hre
nullo. dubitante. beneficientiã precipit: S.9 quod
sequit᷑. hoc enĩ faciens carhones ignis congeres
suꝑ capue eiꝰ: maliuolentiae facinꝰ pot̃ iuber:
Ne igit᷑ dubitaueris figurate dictũ. Et cum
possit duplicit̾ int̃p̃tari. uno modo ad nocendũ
altero ad pͣstandũ: ad beneficientiam te poti
caritas reuoc&: ut intelligas carbones ignis
esse urentes. pȩnitentiȩ gemitus: quibꝰ suꝑbia
sanatur etꝰ. qͥ dole se immicũ fuisse hominis¬
a quo eius miseriȩ subuenitur:. Item cũ ait dñs. qͥ

Expanded text:
cinus uidetur iubere aut utilitatem et beneficientiam cinus uidetur iubere aut utilitatem et beneficientiam uetare, figurata est. nisi manducaueritis, inquitiubere: figura ergo est, praecipiens passioni dominicae esse communicandum et suauiter atque utiliter recondendum in memovulnerata sit. Ait Scriptura: Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi . Hic nullo dubitante beneficentiam praecipit; sed quod sequitur: hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput eius, maliuolentiae facinus putes iuberi. ne igitur dubitaueris figurate dictum et, cum possit dupliciter interpretari, uno modo ad nocendum, altero ad praestandum, ad beneficientiam te potius caritas reuocet, ut intellegas carbones ignis esse urentes paenitentiae gemitus, quibus superbia sanatur eius, quo dolet se inimicum fuisse hominisa quo eius miseriae subuenitur. item cum ait dominus: qui
Abbreviated transcription (Latin):
nullã usquã iusticiã non intellexerunt.: Ne multa com¬
me morem. quod tͥ fieri ñ uis. alii ne feceris: nullo modo
posse. ulla eoꝵ gentili diusitate uariari: Quȩ sententia
cũ refertur ad dilectionẽ di. om̃ia flagitia morumnt. cũ
ad ꝓximi. om̃ia facinora: Nlemo eñi uult corrũpihabitaculũ
sium: Nongͦ debe corrũꝑe habitaculũ di. se ipsũ scilic&:
&nemo uult sibi a quoquã noceri: nec ipse igte ciuquã
nocuerit: Sic eũsa tyrannide cupiditatis. caritas regnat.
tustissimis legibꝰ dilectionis di. prope̾ dm̃. sui. & ꝓximi
la huiꝰ modi: ut tãdiu ũset᷑ diligñti considatione qͦd̃
legit᷑: donec ad regnũ careatis int̃p̃tatio ꝑducatur
Si aut̃ hoc iã ꝓpͥe sonat: nulla putet᷑ figurata
locutio: Si pͣceptiua locutio ẽ: aut flagitiũ. aue
facinus uetans. aut utilitatẽ. aut beneficientiam
iubens: non ẽ figurata Si aut̃ flagitium aue fa¬

Expanded text:
nullam usquam esse iustitiam. non intellexerunt, ne multa comnullam usquam esse iustitiam. non intellexerunt, ne multa commemorem, quod tibi fieri non uis, alii ne feceris, nullo modo posse ulla eorum gentili diuersitate uariari. quae sententia cum refertur ad dilectionem dei, omnia flagitia moriuntur, cum ad proximi, omnia facinora. nemo enim uult corrumpi habitaculum suum: non ergo debet corrumpere habitaculum dei, se ipsum scilicet. et nemo uult sibi a quoquam noceri: nec ipse igitur cuiquam nocuerit. Sic euersa tyrannide cupiditatis caritas regnat iustissimis legibus dilectionis dei propter deum, sui et proximi la huius modi, ut tamdiu uersetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum caritatis interpretatio perducatur, si autem iam hoc proprie sonat, nulla putetur figurata locutio. Si praeceptiua locutio est aut flagitium aut facinus uetans aut utilitatem aut beneficientiam iubens, non est figurata. si autem flagitium aut fa
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ int̃ quos uiuit consu&udine nequit̃ abuẽit.
sꝯ &iam sȩpe fines eiꝰ egressa. fȩditatẽ suã quȩ in¬
tra claustra morũ suoꝵ solemsniũ latitabat. flagi¬
tiosissima eruptione manifestat: Quic qͥd auẽ co-
da. uł necessitate imponit᷑. uł officio suscipit᷑. abo¬
incurrunt in docq. alteriuꝰ consu&udinis. nͥ auctor¬
tate repͥ mant᷑ flagitia putant: Nec possunt aniadũti
no uictu. atq cultu. aliis gnͣtibꝰ & aliis tẽpribꝰ flagitiosũ uieri:
Qua uari&ate in numerabiliũ consueudinũ commoti. qͥdam
doriitantes ut ita dic̃a: qͥ neque alto somino stultitiȩ sopie¬
bant᷑. nec in sapientiȩ luce poterant euigilare. putauer une
nullã e̾ẽ iusticiã ꝑse ipsam: sed unicuiq gent. consu& udi¬
nẽ suã iustã uideri: Quȩ cũ sit diusa om̃ib gn̾tib debet
autẽ in cõmutabilis manere iusticia. & fieri manifestũ:

Expanded text:
eorum, inter quos vivit, consuetudine nequiter abutitur; eorum, inter quos vivit, consuetudine nequiter abutitur; sed etiam saepe fines ejus egressa, foeditatem suam, quae inter claustra morum solemnium latitabat, flagitiosissima eruptione manifestat. CAPUT XIII.-- Contda vel necessitate imponitur, vel officio suscipitur, a boincurrunt indocti alterius consuetudinis, nisi auctoritate reprimantur, flagitia putant; nec possunt animadvertere  aliis temporibus flagitiosam videri. Qua varietate innumerabilium consuetudinum commoti quidam dormitantes, ut ita dicam, qui neque alto somno stultitiae sopiebantur, nec in sapientiae lucem poterant evigilare, putaverunt nullam esse justitiam per seipsam, sed unicuique genti consuetudinem suam iustam uideri. quae cum sit diuersa omnibus gentibus, debeat autem incommutabilis manere iustitia, fieri manifestum
Abbreviated transcription (Latin):
quib utimur: s ex causa utendi. Et modo app&en¬
t̾reno ueteres iusti cȩleste regnũ imaginabantur.
& pͣnuntiabant: Sufficiendȩ ꝓlis causa erat uxoꝵ
pluriũ. simul uni uro habendarũ in culpabilis cõ¬
su&udo: &idõ unã feminã maritos hab̃e plurimos
honestũ ñ erat: Non eiũ mulier eo ẽ fecundior: sed
tẽpoꝵ scĩ non libidinose faciebant. quã uuis ea facerent
quȩ hoc tempr. nͥ ꝑlibidinẽ fieri ñ possunt. ñ culpat
scriptura: & qͥc qͥd ͥ aliud tale narratur Non solũ histon¬
ce ac ꝓpͥe. sed &iam figurate ac ꝓphe tice acceptũ in¬
terpͣtandum ẽ: usq infinẽ illũ caritatis. siue dĩ fiue
proximi. stue ueriuque: Sicut enĩ talares & manicatis
tunicas hab̃e ap̃ romanos ueteres flagitiũ erat: nc̃
aut̃ honesto loco natis cũ tunicati sunt. ñ eas hab̾e
flagitiũ est : sic aduertendũ ẽ in c&ero quoq
usu rerũ. ab ẽe oportere libidinẽ: quȩ ñ solũ ipsa

Expanded text:
modo appetenterreno veteres justi coeleste regnum imaginabantur, et praenuntiabant. Sufficiendae prolis causa erat uxorum plurium simul uni viro habendarum inculpabilis consuetudo ; et ideo unam feminam maritos habere plurimos honestum non erat: non enim mulier eo est fecundior, sed temporum sancti non libidinose faciebant, quamvis ea facerent quae hoc tempore nisi per libidinem fieri non possunt, non culpat Scriptura. Et quidquid ibi tale narratur, non solum historice ac proprie, sed etiam figurate ac prophetice acceptum, interpretandum est usque in finem illum charitatis, sive Dei, sive proximi, sive utriusque. Sicut enim talares et manicatas tunicas habere apud Romanos veteres flagitium erat; nunc autem honesto loco natis, cum tunicati sunt, non eas habere flagitium est: sic animadvertendum est, in caetero quoque usu rerum abesse oportere libidinem, quae non solum ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
hora. tunc putant᷑ ista seruanda cũ fuerit dñs reuelatꝰ: nisi
ad intelligendã recapteulationẽ sensus legñtis in igil&
p̃dicat᷑ qͦuͦq dñs reuel &eur. hora ẽ in qua oport& ista¬
seruari: quia & ipsa reue latio dñi ad eandẽ horã ꝑͥtin&
quȩ die iudicii t̃minabitur:. Septima tychonii regula
ẽ eademq postrema : de diabolo & eiꝰ corpore: Est em̃
& ipse caput impioꝵ qͥ sunt eĩꝰ quodãmodo corpus. ituri
cum illo in suppliciũ ignis ȩtͣni : sicut xp̃c caput ẽ ȩccłȩ
qͦd ẽ corpus eiꝰ futurũ cũ illo in regno & gła sẽpit̾na:
Sicut ergo in pͥma regula quã uocat de dño & eiꝰ corꝑͦe
uigilandũ ẽ. ut intelligat᷑ cũ de una eademq ꝑso¬
na scriptura loquit᷑ ꝗͥd conueniat captei. ꝗͥd corpon:

Expanded text:
hora, tunc putantur ista seruanda, cum fuerit dominus reuelatus, nhora, tunc putantur ista seruanda, cum fuerit dominus reuelatus, nad intelligendam recapitulationem, sensus legentis invigilet, praedicatur, quousque Dominus reveletur, hora est in qua oportseruari, quia et ipsa reuelatio domini ad eandem horam pertinet, quae die iudicii terminabitur. Septima Tyconii regula est eademque pet ipse caput impiorum, qui sunt ejus quodammodo corpus, ituri cum illo in supplicium ignis aeterni : sicut Christus caput est Ecclesiae, quod est corpus ejus, futurum cum illo in regno et gloria sempiterna . Sicut ergo in prima regula, quam vocat de Domino et ejus corpore, vigilandum est ut intelligatur, cum de una eademque persona Scriptura lo
Abbreviated transcription (Latin):
labium unũ. & uox una omĩbꝰ. latent̃ narratione
redeunte. ut diceret᷑ quomͦ factũ sit: ut ex una
omĩum lingua fuerint diuisi ꝑ multas: & continuo
de illa turris aedificatione narrat᷑: ubi hȩc eis iudi¬
cio diuino ingesta ẽ pęna suꝑbiȩ: Post quod factũ.
disꝑsi sunt suꝑ t̾ram scdm linguas suas Fte ista reca¬
pitulatio &iam obscuriuꝰ. sic̃ in euangłio dñs dicit:
Die qͦ exiit loth a sodomis. pluit ignẽ dñs de cȩlo &
ꝑ didit om̃s Sedm̃ hȩc erunt dies filii hominis :
qͣndo re ue labitua: Illa hora qui erit in tecto & ua¬
sa eiꝰ indomo ñ descendat tollere illa: & qͥ m agro
similit̃ ñ reutat᷑ retro : meminerit uxoris loth
Num qͥd cũ dñs fuerit reuelatus. tunc sunt ista seruan¬
da: ne quisq rero respiciat. id ẽ uitã pͣteritã cui re-¬
reuelatus. retributionẽ ꝓ eis quȩ quisq seruauit
ut contẽpsit in ueniat. &tam̃ quia diccũ ẽ in illa

Expanded text:
labium unum, et uox una omnibus, latenter narratione labium unum, et uox una omnibus, latenter narratione redeunte, ut diceretur quomodo factum sit, ut ex una omnium lingua fuerint diuisi per multas, et continuo de illa turris aedificatione narratur, ubi haec eis iudicio diuino ingesta est poena superbiae, post quod factum dispersi sunt per terram secundum linguas suas. fit ista recapitulatio etiam obscurius. sicut in euangelio dominus dicit: die, quo exiit Loth a Sodomis, pluit ignem de caelo et perdidit omnes; secundum haec erunt omnes dies filii hominis, quo reuelabitur. in illa hora qui erit in tecto et uasa eius in domo, non descendat tollere illa; et qui in agro, similiter non reuertatur retro. meminerit uxoris Loth. numquid cum dominus fuerit reuelatus, tunc ista seruanda, ne quisquam retro respiciat, id est uitam praeteritam, cui reinus fuerit reuelatus, retributionem pro eis quae quisque seruauit uel contemsit inueniat? et tamen, quia dictum est: in illa
Abbreviated transcription (Latin):
regionibꝰ & ingentibꝰ suis Enumeratis qͦ filus sem
dicitur Ni filii sem intribubꝰ suis scdm̃ linguas suas
in regiomibꝰ suis & i gentib suis: Et anectit᷑ de
om̃ib Hȩ tribus filioꝵ noe scdm̃ generationes ȩoꝵ.¬
scdm̃ gn̾tes eoꝵ: Abhis dispsȩ sunt insulȩ gnͣtiũ suꝑ
t̾rã pꝰ diluuium: & erat omis t̾ra labiũ unũ. & uox
una om̃ibus: Hoc itaq quod adiunctũ ẽ. & erat
om̃is t̾ra labiũ unũ. & uox una omib id ẽ una lin¬
gua om̃ium: ita dictũ uidet᷑ tanquã eo iã tempr
qͦ disꝑsi fuerant suꝑ t̾rã. &iam scdm̃ insulas gñtiũ
una fueritꝰ. hominibꝰ lingua cõmunis: Quod ꝓcul
dubio repugnat suꝑiorib uerbis. ubi diceũ ẽ intri:
habuisse iam linguas suas singulȩ tribꝰ. quȩ gentes
singulas fecerant. quando erat omĩbꝰ icommunis:
Ncꝑ hoc recapitulando adiunctũ ẽ uerat omis terra

Expanded text:
regionibus suis, et gentibus suis. enumeratis quoque filiis Sem regionibus suis, et gentibus suis. enumeratis quoque filiis Sem dicitur: hi filii Sem in tribubus suis, secun-I dum linguas suas, et in regionibus suis, et in gentibus suis. et adnectitur de omnibus: hae tribus fhis dispersae sunt insulae gentium super terram post diluvium. Et erat omnis terra labium unum, et vox una omnibus . Hoc itaque quod adjunctum est, Et erat omnis terra labium unum, et vox una omnibus, id est, una lingua omnium, ita dictum videtur tanquam eo jam tempore, quo dispersi fuerant super terram etiam secundum insulas gentium, una fuerit omnibus lingua communis. quod procul dubio repugnat superioribus uerbis, ubi dictum est: in trhabuisse iam linguas suas singulae tribus, quae gentes singulas fecerant, quando erat omnibus una communis. ac per hoc recapitulando adiunctum est: et erat omnis terra
Abbreviated transcription (Latin):
radisus fuerit plantat᷑: quia ꝙdux̃ ds̃ ad huc de t̾ra
om̃e lignũ speciosũ. & bonũ in ȩscam: Deniq̃ secutus
ad iunx̃. & lignũ uitȩ in medio paradysi. & lignũ scien¬
tiȩ bom & mali: deinde flum̃ quo paradisus irriga-¬
ret᷑ diuisũ in quattuor pͥncipia fluuioꝵ explicat᷑:
t̃minauit. re ꝑ&iuit illud qd̃ iã dixerat. & reuera
hoc seq̾bat᷑ atq ait. & supsit dñs ds̃ hominẽ quẽ
finxit. & posuit eũ in paradiso. & cet̃a: Post ista eñ
facta. ibi est positus homo. sicut nunc ordo ipse
demonstrat: Non pꝰ hominẽ ibi posceũ facta sunt
ista sicut pͥũ dictũ putari potest : nisi recapreu lagio
illic uigilant̃ intelligat᷑ qua reditũ ẽ ad ea quȩ
fueranẽ pͣtermissa Item: in eodẽ libro. cũ cõme¬
morarent᷑ generatio nes filiorũ noe: dictũ est:
Hi filis cham in tribubꝰ suis: scdm linguas suas in

Expanded text:
radisus fuerit plantatus, quia produxit Deus adhuc de terra radisus fuerit plantatus, quia produxit Deus adhuc de terra omne lignum speciosum et bonum in escam. Denique secutus adjunxit: Et lignum vitae in medio paradisi, et lignum scientiae boni et mali. Deinde flumen, quo paradisus irrigaretur, diuisum in quattuor principia fluuiorum quattuor terminauit, repetiuit illud quod iam dixerat et re uera hoc sequebatur, atque ait: et sumsit dominus deus hominem, quem finxit, et posuit eum in paradiso et cetera. post ista enim facta ibi est positus homo, sicut nunc ordo ipse demonstrat, non post hominem ibi positum facta sunt ista, sicut prius dictum putari potest, nisi recapitulatio illic uigilanter intellegatur, qua reditum est ad ea quae fuerant praetermissa. itemque in eodem libro, cum commemorarentur generationes filiorum Noe, dictum est: hi filii Cham in tribubus suis, secundum linguas suas, in
Abbreviated transcription (Latin):
latiuꝰ patẽre significationes eoꝵ. & in multa ꝙꝓ serpere:
Neq eñ numerus iste in apocalypsi. ad tẽpora
recapitulationẽ uocat: in obscuritatẽ script̾arum
satis iugilant̃ inuenta: Sic em̃ dicunt̾ q̃dã An ordine¬
tẽpr̃is. ut rerũ consideratiõe narrent᷑. cũ ad ꝓpͥa q̃pre¬
t᷑missa fuerint. latent᷑ narratio reuocetur: Quod isi
ex hac regula intelligat᷑ errat᷑: sic̃ in genesi. & plan¬
tauit in quit dñs ds paradysũ in eden ad orientem.
& pofuit ibi hominẽ que formauit: & ꝓdux̃ ds̃ ad¬
huc de t̾ra om̃e lignũ speciosũ & bonũ in escam:
ita ind&ur dictũ. tanqͦm id factũ sit. postea quam
factum posuit hominẽ in paradyso: cũ breuit̃ utro-¬
ꝙ̃ commemorato. id est quod plantauit ds para¬
dysum. & posuit ibi hominẽ quẽ formauit. recapttu¬
lando redeat. & dicat qđ pͣtermiserat. quomͦ scilic& pa¬

Expanded text:
latius patere significationes eorum, et in multa proserpere. latius patere significationes eorum, et in multa proserpere. Neque enim numerus iste in Apocalypsi ad tempora Recapitulationem vocat, in obscuritate Scripturarum satis vigilanter inventam. Sic enim dicuntur quaedam rerum continuatione narrentur, cum ad priora quae praetermissa fuerant, latenter narratio revocetur: quod nisi ex hac regula intelligatur, erratur. Sicut in Genesi, Et plantavit, inquit, Dominus Deus paradisum in Eden ad orientem, et posuit ibi hominem quem formavit; et produxit Deus adhuc de terra omne lignum speciosum, et bonum in escam; ita videtur dictum tanquam id factum sit posteaquam factum posuit Deus hominem in paradiso: cum breviter utroque commemorato, id est, quod plantavit Deus paradisum, et posuit ibi hominem quem formavit, recapitulando redeat et dicat quod praetermiserat, quomodo scilicet pa
Abbreviated transcription (Latin):
accipiat᷑ id ẽ adiuncta etiã nocte p̃terita: ꝙ nox in
cuiꝰ parte ultim̃a resurrexit. nisi totus dies acci.¬
piatur. adiuncto scilicet die in lucescente domini¬
q̃ non pest et res dais et tres noctes. qubse n¬
corde t̾rȩ predixit futurũ: Legieimos aut̃ nume¬
ros dicit. quos eminentiuꝰ diuna script̃a cõmdat.
sicut septenariũ. uł denariũ. uł duodenariũ. & qͥ¬
cumq aliisime. q̃uos legñdo studiosi libent᷑ agnos¬
nichil ẽ aliud quã semꝑ laus eiꝰ in ore meo. sãtũdẽ
ualent. & cũ multiplicant᷑. siue ꝑ denariũ sic ut
sepeuaguita & septingenti. unde possunt & septua¬
ginta anni iheremiȩ ꝓ unũso tẽpr̃ sp̃ĩtalit̃ accipi
quoꝰ ẽ apd̃ alienos ȩccła siue ꝑ se ipsos. sicut decẽ
ꝑ decem centũ sunt: & duodecĩ ꝑ duodeci. centum
quadraginta quat tuor: Quo numero uniũsitas
tempoꝵ questiones. istis numeris e̾e̾ soluendas: sed

Expanded text:
accipiatur, id est, adjuncta etiam nocte praeterita; et nox in accipiatur, id est, adjuncta etiam nocte praeterita; et nox in cujus parte ultima resurrexit, nisi totus dies accipiatur, adjuncto scilicet die illucescente dominico, non possunt esse tres dies et tres noctes, quibucorde terrae praedixit futurum . 51. Legitimos autem numeros dicit, quos eminentius divina Scriptura commendat, sicut septenarium, vel denarium, vel duodenarium, et quicumque alii sunt, quos legendo studiosi libenter agnosnihil est aliud quam, Semper laus ejus in ore meo . Tantumdem valent et cum multiplicantur, sive per denarium, sicut septuaginta et septingenti; unde possunt et septuaginta anni Jeremiae pro universo tempore spiritualiter accipi, quo est apud alienos Ecclesia: sive per seipsos, sicut decem per decem, centum sunt; et duodecim per duodecim, centum quadraginta quatuor; quo numero significatutemporum quaestiones istis numeris esse solvendas, sed
Abbreviated transcription (Latin):
titas tempoꝵ: Duob aut̃ modis uigere dicit hanc re¬
gulã. aut tropo sine doche. aut legitimis numeris:
Tropus sinedoche aut aparte totũ. aut a toto partẽ
ce. facit intelligi: sicut unꝰ euangelista pꝰ dies octo fac¬
tu dicit. qd aliuꝰ pꝰ dies sex: quando in monte discipi¬
lis tantũ tribꝰ p̃sentib facies dñi fulsit ut sol &
uestim̃ta eiꝰ ut uix: Utrũq enĩ uerũ esse ñ posset
quod de numero dierũ dictũ ẽ: nisi ille qͥ dix̃ post
dies octo. intelligat᷑ partẽ nouissimã diei ex quo id xꝑe
p̃dixit futurũ : et partẽ pͥmã diei quo id ostendit im.¬
pletũ. ꝓ totis diebꝰ duobꝰ atq integris posuisse. eum.
uͦ pꝰ dies sex integros om̃s et totos. s solos medios cõ¬
putasse: Hoc modo locutionis qua significat᷑ a parte
totũ: etiam illa de resurrectione. xp̃i soluitur q̃stio:
Pars enĩ nouissima diei qua passus ẽ. nisi pro totõ

Expanded text:
titas temporum. duobus autem modis uigere dicit hanc retitas temporum. duobus autem modis uigere dicit hanc regulam, aut tropo synecdoche ant legitimis numeris. tropo syneem facit intelligi: sicut unus evangelista post dies octo factum dicit, quod alius post dies sex, quando in monte discipulis tantum tribus praesentibus facies Domini fulsit ut sol, et vestimenta ejus sicut nix . Utrumque enim verum esse non posset, quod de numero dierum dictum est, nisi ille qui dixit, post dies octo, intelligatur partem novissimam diei ex quo id Christus praedixit futurum, et partem primam diei quo id ostendit impletum, pro totis diebus duobus atque integris posuisse; is vero qui dixit, post dies sex, integros omnes et totos, sed solos medios computasse. Hoc modo locutionis, quo significatur a parte totum, etiam illa de resurrectione Christi solvitur quaestio. Pars enim novissima diei quo passus est, nisi pro toto die
Abbreviated transcription (Latin):
destinationis firmitate iã data ẽ: quȩ danda suo
t̃pr̃e ã patribꝰ credita est: sicut de ipsa grã q̃
sc̃is dat᷑. scribens ad timotheum apostolus
& gram̃ q̃ data ẽ nobis in xp̃o ihũ. ante se¬
cula ȩt̃na: manifestata auẽ nune ꝑ aduentũ
saluatoris nr̃i: datam dix̃ grãm quando ñ erant
adhuc quibꝰ daret̃: quoniã in dispositione ac
p̃destinatione dĩ iã factũ erat. qͦd̾ suo tẽpr futu¬
rũ fuerat. q̃ e̾eᷤ dicit manfestatã. Quãuis hȩc
possint intelligi & de t̾ra futun scłi: quando
enit cęlũ nouũ & t̾ra noua: in qua in iusti habita¬
re ũ potert̃: Ꝙidõ rexte dicitur piis. quod ipsa
sit t̾ra eoꝵ: quȩ ulla ex parte non erit impi¬
orũ: quia & ipsa similit̃ data ẽ quando dando
firmata est. Quintã tẏchonuꝰ regulã ponit. quã
de tẽporibus appellat: Qua regula plerumq
inueniri uł conci possie. latens in scripturis scis quan¬

Expanded text:
destinationisque firmitate iadestinationisque firmitate iatempore a patribus credita est; sicut de ipsa gratia quae sanctis datur, scribens ad Timotheum Apostolus m, quae data est nobis in Christo Jesu ante saecula aeterna, manifestata autem nunc per adventum Salvatoris nostri . Datam dixit gratiam, quando nec erant adhuc quibus daretur; quoniam in dispositione ac praedestinatione Dei jam factum erat quod suo tempore futurum erat, quod ipse dicit manifestatum. Quamvis haec possint intelligi et de terra futuri saeculi, quando erit coelum novum et terra nova , in qua injusti habitare non poterunt. Et ideo recte dicitur piis quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum; quia et ipsa similiter data est, quando danda firmata est. Quintam Tyconius regulam ponit, quam "de temporibus" appellat, qua regula plerumque inueniri uel conici possit latens in scripturis sanctis quan