comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de malicia meruit. & quid de beniuolentia ac¬
cepit. Rursum ñnulli iactant se habere quod
ñ habent. sicut diuina uoce ꝑ ꝓpham de moab
dicitur: suꝑbiam ciꝰ & arrogantiam cius ego
noui. & qd̃ ñ sit uicta cam uirtus cius. Et sicut¬
anglo ȩccliȩ laodiciȩ dicitur. quia dicis qd̃ di
ues sum & locupletatus & nulliꝰ egeo. & nescis
quia tu es miser & miserabilis & pauꝑ & cecus
& nudus. Rursum ñ nulli despectis cȩteris.
uideri appctunt singulariter bonum habere
qd̃ babent. Unde & phariscus iccuco de tem¬
plo absq iustificatione descendit: quia bonoꝵ
oꝑum merita sibi quasi singulariter tribuens.
oranti publicano se p̃tulit. Sc̃i quoq apłi ab
hoc clationis uitio reuocantur. qui de p̃dicati¬
one redeuntes cum clati dicerent. dñe in nomi¬
ne tuo ctiã demonia nobis subiecta sunt: ne
de hac miraculoꝵ singularitate. gauderent.
ilico cis respondit dñs dicens. uidebam satha¬

Expanded text:
de malitia meruit, et quid de benevolentia acde malitia meruit, et quid de benevolentia accepit. Rursum nonnulli jactant se habere quod non habent, sicut divina voce per prophetam de Moab dicitur: Superbiam ejus, et arrogantiam ejus ego novi, et quod non sit juxta eam virtus ejus . Et sicutangelo Eccves sum et locupletatus, et nullius egeo: et nescis quia tu es miser, et miserabilis, et pauper, et caecus, et nudus . Rursum nonnulli, despectis caeteris, videri appetunt singulariter bonum habere quod habent. Unde et Pharisaeus idcirco de templo absque justificatione descendit, quia bonorum operum merita sibi quasi singulariter tribuens, oranti Publicano se praetulit. Sancti quoque apostoli ab hoc elationis vitio revocantur, qui de praedicatione redeuntes, cum elati dicerent: Domine, in nomine tuo etiam daemonia nobis subjecta sunt : ne de hac miraculorum singularitate gauderent illico eis respondit Dominus, dicens: Videbam Sata
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentiam. Hȩc recte diceret. si candem in¬
telligentiam sibi pre cet̾is ñ arrogaret. Neq enĩ
parua condempnatio est ex cobono qd̃ cõmuniter
datur: priuate gloriari. Scire bonum unde ac¬
om̃is tumor arrogantium demonstratur cum
bonũ aut a semctipsis habere se estimant. aut
sibi datum desuꝑ credunt. ꝓsuis se hoc accepisse
meritis putant. aut certe. cum iactant. se habere.
qd̃ ñ habent. aut despectis cęt̾is singulariter ui¬
deri appetunt. habere qd̾ habent. A semnctipso
enim bonũ se habere iactabat. cui ꝑ apłm dicit᷑.
quid autem habes qd̃ ñ accepisti: Si autem acce¬
pisti. qͥd głaris quasi ñ acceperis: Rursus ne
estis saluati ꝑfidem. & hoc ñ ex uobis. d̾i donũ
est. ñ ex oꝑib ut ne quis glorictur. Qui etiam
de semctipso ait. qui priꝰ fui blasphemus &
ꝑsecutor & contumeliosus. s miscłiam consecu¬
tus sum. Quibꝰ uerbis aꝑte declarat. qd̾ gr̃a
ñ ꝓ meritis tribuatur.dũ ex scipso dociit. & qͥd

Expanded text:
indicare.---Haec recte diceret si eamdem intelligentiam sibi prae caeteris non arrogaret. Neque enim prava condemnatio est ex eo bono quod communiter datur private gloriari, scire bonum unde acomnis tumor arrogantium demonstratur, cum bonum aut a semetipsis habere se aestimant, aut si sibi datum desuper credunt, pro suis se hoc accepisse meritis putant; aut certe cum jactant se habere quod non habent; aut, despectis caeteris, singulariter videri appetunt habere quod habent. A semetipso enim bonum se habere jactabat, cui per Apostolum dicitur: Quid autem habes quod non accepisti, 737 quid gloriaris quasi non acceperis ? Rursum ne estis salvati per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est, non ex operibus, ut ne quis glorietur . Qui etiam de semetipso ait: Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et contumeliosus; sed misericordiam consecutus sum . Quibus verbis aperte declarat quod gratia non pro meritis tribuatur, dum ex seipso docuit et quid
Abbreviated transcription (Latin):
tio qd̃ dm homini iccirco ñ ęquat: quia quã¬
diu hic subsistat. uel qnͣdo ad iudicium dei¬
tollatur. ignorat. Et bene ait. post modicũ
tollat me factor m̃s: quia qͣmlibet longum
fuerit tempus uitȩ p̃sentis. coipso breue est:
quo ꝑmanens ñ est. Neq enim dignũ est ut
diutinũ iudicetur: quicqͥd fine cirtumscribit᷑.
S inter has sententias quas ex ueritate. solidas
ꝓfert: ad uerba rursum elationis erumpit di

Expanded text:
tio, quod Deum homini idcirco non aequat, quia quandiu hic subsistat, vel quando ad Dei judicium tollatur, ignorat. Et bene ait: 742 Post modicum tollat me factor meus, quia quamlibet longum fuerit tempus vitae praesentis, eo ipso breve est, quo permanens non est. Neque enim dignum est ut diutinum judicetur, quidquid fine circumscribitur. Sed inter has sententias quas ex veritate solidas profert, ad verba rursum elationis erumpit, di
Abbreviated transcription (Latin):
cum intra se arrogantes conspicit. crudire &
redarguere p̃termitut: Exercet hȩc. & cotidie
exercere ñ cessat. S heliu qui loquentẽ publi¬
ce beatum iob audierat dicat. nichil locutus
est michi: quia nimirũ om̃s arrogantes uoces
quidẽ scẽ eccł̃iȩ audiunt. s sibi eas dici dissimu¬
lant. quando clationis uicium emendare con¬
tempnunt: nec se de suꝑbia redargui estimari.
quia esse se humiles putant. Qui etiam redar¬
gui se despiciunt: dum sapientiores semetip¬
sos redarguentib arbitrantur. Qd̃ uͦ ait. &
ego ñ scd̾m sermones urõs respondebo ei. bene
bcato iob ñ scd̾m sermones coꝵ respondere se
dicit. Arrogantes enim intra ęccł̃iam positi
respondent contra eam: s ñ sicut heretici exte¬
rius constituti. Neq enĩ contradicunt ei praua
p̃dicando s ꝑuerse uiuendo: quia nec de deo
ut herctici indigna sentiunt. s: de se plusquam
necesse est digna suspicantur. Sequitur. Ex¬

Expanded text:
cum intra se arrogantes conspicit, erudire ac cum intra se arrogantes conspicit, erudire ac redarguere praetermittit? Exercet haec, et quotidie exercere non cessat. Sed Eliu, qui loquentem publice beatum Job audierat, dicat: Nihil locutus est mihi, quia nimirum omnes arrogantes voces quidem sanctae Ecclesiae audiunt, sed sibi eas dici dissimulant, quando elationis vitium emendare contemnunt. Nec se de superbia redargui aestimant, quia esse se humiles putant, qui etiam redargui despiciunt, dum sapientiores se et ipsis redarguentibus arbitrantur. Quod vero ait: Et ego non secundum sermones vestros respondebo illi, bene beato Job non secundum sermones eorum respondere se dicit. Arrogantes enim intra sanctam Ecclesiam positi respondent contra eam, sed non sicut haeretici exterius constituti. Neque enim contradicunt ei prava praedicando, sed perverse vivendo, quia nec de Deo, ut haeretici, indigna sentiunt, sed de se plus quam necesse est, digna suspicantur. Sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
retici ꝑ hoc qd̾ esse & hominib despicabiles so¬
lent. cum a cundis fere gentib scam̃ eccł̃iam ue¬
nerari conspiciunt. opinionẽ eius quib ualent
obirectationib lacerare. contendunt dicentes.
Iccirco illi cuncta temporalia suppetunt: quia ei
prx̧mia ȩternoꝵ munerum subtrahuntur. Quoꝵ
uoci helui obuiat dicens: ne forte dicatis. inue¬
nimꝰ sapicntiã. ds̃ ꝓiecit eum ñ homo. Ac si ar
reticos dicant. Per hoc qd̾ scam̃ eccł̃iam in hono¬
re hominum florere temporaliter cernitis. ꝓiet¬
tam cam a dño ñ credatis. Scit enim redemptor
cius & in hoc itinere solatia uenienti tribuere.
& ꝑuenienti ad ȩternam patriam suꝑna p̃mia
reseruare. Incassum gͥ dicitis quia d̾s cam & ñ
homo piecerit. cum uenerari illam a cunctis
fere hominib uidetis: quia sicei terrenȩ gloriȩ
adiumentũ tribuitur. ut ꝑ hoc multiplicius etiã
ad cȩlestia subuchatur. Sequitur. Hichil lo
debo illi. Quid est quod ait nichil locutus est

Expanded text:
retici per hoc quod esse et hominibus despicabiles solent, cum a cunctis fere gentibus sanctam Ecclesiam venerari conspiciunt, opinionem ejus quibus valent obtrectationibus lacerare contendunt, dicentes: Idcirco illi cuncta temporalia suppetunt, quia ei praemia aeternorum munerum subtrahuntur. Quorum vocibus Eliu obviat, dicens: Ne forte dicatis: Invenimus sapientiam, Deus projecit eum non homo. Ac si arrreticos dicant: Per hoc quod sanctam Ecclesiam in honore hominum florere temporaliter cernitis, projectam eam a Domino non credatis. Scit enim Redemptor ejus, et in hoc itinere solatia venienti tribuere, et pervenienti ad aeternam patriam superna praemia reservare. Incassum igitur dicitis quia Deus eam et non homo projecerit, cum venerari illam a cunctis fere hominibus videtis, quia sic ei terrenae gloriae adjumentum tribuitur, ut per hoc multiplicius etiam ad coelestia subvehatur. Sequitur: CAPUT IX. debo illi. 16. S
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ contempnerent: nequaqͣm de illo ꝑuersa sen¬
tirent. Et nisi uctustatis cor traherent. in nouȩ
uitȩ intelligentia ñ errarent: Et nisi speculatio¬
nem bonoꝵ destruerent: nequaqm eos suꝑna
iuidicia tam districto examine ꝓuerboꝵ suoꝵ
uis suis sermonib spcculatiom rectoꝵ nocent.
Post hos quoq helui iunior in beati iob expro¬
bratione subiungitur. ex cuiꝰ ꝑsona uidelicet
species quoꝵ dam doctorum fidelium s tamen
arrogantium designatur. Cuiꝰ uerba ñ facile
intelligimus. insi ea ex subsequenti dñica correp¬
tione pensemꝰ. Ait namq de illo dñs. Quis est
iste. in uoluens sententias sermonib imperitis
Cum uͦ dicit sententias. s ñ addidit ꝓtinus
quales: uult ꝓcul dubio bonas intelligi. Nam
cum sententiȩ nominantur. nisi etiam maledi¬
cantur. male sentiri ñ possunt. In bono enim
semꝑ sententias accipimus. quȩ sine repbatio

Expanded text:
Deum contemnerent, nequaquam de illo perversa senDeum contemnerent, nequaquam de illo perversa sentirent; et nisi vetvitae intelligentia non errarent. Et nisi speculationem bonorum destruerent, nequaquam eos superna judicia tam districto examine pro verborum suorum vis suis sermonibus speculationi rectorum nocent. Post hos quoque Eliu junior in beati Job exprobratione subjungitur, ex cujus persona videlicet species quorumdam doctorum fidelium sed tamen arrogantium designatur. Cujus verba non facile intelligimus, nisi ea ex subsequenti dominica correptione pensemus. Ait namque de illo Dominus: Quis est iste involvens sententias sermonibus imperitis ? Cum vero dicit sententias, sed non addit protinus quales, vult procul dubio bonas intelligi Nam cum sententiae nominantur, nisi etiam malae dicantur, malae sentiri non possunt. In bono enim semper sententias accipimus quae sine
Abbreviated transcription (Latin):
tur: amici quoq ciꝰ ex uocabulo nominis. me¬
ritum suȩ indicat actionis. Nam clifaz lati¬
na lingua dicit᷑ dm̃i contemptus. Et quid ali¬
ud herctici faciunt. nisi qd̃ dum falsa de deo
sentiunt. eũ suꝑiendo contempnunt: Baldad
interp̾tatur uetustas sola. Bene autem om̃s
heretici in his quȩ de dño loquunt᷑. dum ñ in¬
tentione recta. s appetitione temporalis gloriȩ
uideri p̃dicatores appetunt: uetustas sola no¬
minantur. Ad loquendũ quippe ñ zelo noui
hominis. s uitȩ uet̾is prauitate concitantur.
Sophar quoq latino sermone dicitur dissipatio
speculȩ. uel speculatorẽ dissipans. Mentes nãq
fidelium ad contemplanda suꝑna se erigunt. sed
dum hercticorum uerba ꝑuertere recta contem¬
plantes appetunt : speculam dissipare conantur.
In trib itaq amicoꝵ iob nominib. tres in he¬
rcticis ꝑditionũ casus exprimuntur. Nisi em̃

Expanded text:
tur, amici quoque ejus ex vocabulo nominis metur, amici quoque ejus ex vocabulo nominis meritum suae indicant actionis. Nam Eliphaz Latina lingua dicitur Dei contemptus. Et quid aliud haeretici faciunt, nisi quod dum falsa de Deo sentiunt, eum superbiendo contemnunt? Baldad interpretatur vetustas sola. Bene autem omnes haeretici in his quae de Domino loquuntur, dum non intentione recta, sed appetitione temporalis gloriae videri praedicatores appetunt, vetustas sola nominantur. Ad loquendum quippe, non zelo novi hominis, 732 sed vitae veteris pravitate concitantur. Sophar quoque Latino sermone dicitur dissipatio speculae, vel speculationem dissipans. Mentes namque fidelium ad contemplanda superna se erigunt; sed dum haereticorum verba pervertere recta contemplantes appetunt, speculam dissipare conantur. In tribus itaque amicorum Job nominibus tres in haereticis perditionum casus exprimuntur. Nisi enim
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ. cũ ad maledicendum ꝓuocat. quid aliud
quã prauitatẽ carnalium signat: Qui intra
sc̃am̃ ęccłiam in correctis morib positi eo
duriꝰ uitam fidelium quo uiciniꝰ premunt:
quia dũ uitari a fidelib quasi fideles nequcua.
tanto grauiꝰ qͣnto & interius tolerantur. Amici
ticoꝵ figurã expͥmunt. qui sub specie consulendi
agunt negocium seducendi. Unde & ad beatũ
iob dũ ꝓ dño uerba facunt. a dño reꝓbantur.
quia uidelicet om̃s heretici. dum dm̃ defendere
nituntur offendunt. Vnde cis apte. & ab eodẽ
scõ uiro dicitur. disputare cum deo cupio. priꝰ
uos ostendens fabricatores mendacii. & cultores
ꝑuersoꝵ dogmatum. Constat gͦ eos hereticoꝵ
tẏpum gerere. quos sc̃s uir redarguit cultui
puersoꝵ dogmatũ deseruire. Q uia gͥ iob int̾¬
pretatur dolens. quo nimirũ dolore. uel media¬
toris passio. uel scȩ ȩcclĩȩ labor exprimitur.
quȩ multiplici p̃sentis uitȩ fatigatione crucia¬

Expanded text:
quae eum ad maledicendum provocat, quid aliud quam pravitatem carnalium signat? Qui intra sanctam Ecclesiam incorrectis moribus positi, eo durius vitam fidelium quo vicinius premunt, quia dum vitari a fidelibus quasi fideles nequeunt, tanto gravius quanto et interius tolerantur. Vet. ticorum figuram exprimunt, qui sub specie consulendi agunt negotium seducendi. Unde et ad beatum Job dum pro Domino verba faciunt, a Domino reprobantur, quia videlicet omnes haeretici dum Deum defendere nituntur offendunt. Unde eis apte et ab eodem viro sancto dicitur: Disputare cum Deo cupio, prius vos ostendens fabricatores mendacii, et cultores perversorum dogmatum . Constat ergo eos haereticorum typum gerere, quos sanctus vir redarguit cultui perversorum dogmatum deservire. Quia igitur Job interpretatur dolens, quo nimirum dolore vel Mediatoris passio, vel sanctae Ecclesiae labor exprimitur, quae multiplici praesentis vitae fatigatione crucia
Abbreviated transcription (Latin):
expositionis subtilitate ñ indigent. S solum
puto breuiter intimandum. qd̃ heliu qͣmdiu
ꝓctatis suȩ respectu tacuit. sapientior fuit: cum uͦ
in aliis annoꝵ multitudinem semetipsum p̃fe¬
rens despicit. quã pucriliter desipiat ostendit.
Nam contra ciꝰ sententiam & etas plixior loqui¬
tur. & ꝑ annoꝵ multitudinem sapientia docet᷑:
quia & si longeuitas sensum ñ p̃bet: usu tamen
uchem̃ter exercet. Sequitur. Sed ut uideo¬

Expanded text:
expositionis subtilitate non indigent. Sed solum expositionis subtilitate non indigent. Sed solum puto breviter intimandum quod Eliu quandiu pro aetatis suae respectu tacuit, sapientior fuit; cum vero in aliis annorum multitudinem, semetipsum praeferens, despicit, quam pueriliter desipiat ostendit. Nam contra ejus sententiam et aetas prolixior loquitur, et per annorum multitudinem sapientia docetur, quia etsi longaevitas sensum non praebet, usu tamen vehementer exercet. Sequitur: CAPUT VI
Abbreviated transcription (Latin):
dum in his quȩ recte de deo sentiunt. ñ dei s suã
głam querunt. Unde helui quoq multa qui-¬
dem recta loquitur. & tam̃ diuina uoce ac si ꝑ¬
uersa dixerit increpatur. Cum uͦ dicitur quia
scãm ęccl̃iam quã defendunt despiciunt. Et
plerũq contingit. ut plus ingenia male sapien¬
tium. quam simplicem uitam innocentium ue¬
nerentur. plus reseruent. linguis extra loquenti-¬
um. quam meritis intra positoꝵ: qͣmuis utrisq
e diuerso obuient. cum & ab illis rectitudine.
sensuum. & a scã ȩccłia morum prauitate discor
uos autem antiquiores: iccirco dimisso capite
ueritus sum indicare uobis meam sententiam.
Sperabam enĩ qd̾ ȩtas plixior loqueretur: & an-¬
noꝵ multitudo doccret sapientiam. Cuncta
hȩc quȩ ab co ꝑ tumorem suꝑbiȩ ꝓferuntur. cur-¬
sim potiꝰ ꝑstringenda sunt. quã attentiꝰ expo¬
nenda. Que enim soliditate grauitatis carent.

Expanded text:
dum in his quae recte de Deo sentiunt, non Dei, sed suam dum in his quae recte de Deo sentiunt, non Dei, sed suam gloriam quaerunt. Unde Eliu quoque multa quidem recte loquitur, et tamen divina voce, ac si perversa dixerit, increpatur. Cum vero dicitur quisanctam Ecclesiam, quam defendunt, despiciunt; et plerumque contingit ut plus ingenia male sapientium quam simplicem vitam innocentium venerentur, plus reservent linguis extra loquentium quam meritis intra positorum, quamvis utrisque ex diverso obvient, cum et ab illis rectitudine sensuum, et a sancta Ecclesia morum pravitate discordvos autem antiquiores; idcirco demisso capite veritus sum indicare vobis meam sententiam. Sperabam enim quod aetas prolixior loqueretur, et annorum multitudo doceret sapientiam. 12. Tahaec, quae ab eo per tumorem superbiae proferuntur, cursim potius perstringenda sunt quam attentius exponenda. Quae enim soliditate gravitatis carent,
Abbreviated transcription (Latin):
munt adu̾sarios untute dicti. premunt scam̃
cccłiam qualitate dicendi. Illos p̾dicatione ue¬
ritatis: istam uitio clationis impugnant. Se.¬
iratus est uehem̃ter. Qmͣuis sc̃a ȩccłia sit ꝓcul
dubio adu̾sariis suis antiquior. quia de illa ip
si. ñ autem exiit ipsa de illis. sicut de eis ꝑ iohan¬
nem dicitur. ex nobis gxierunt s ñ erant ex no-¬
bis. recte tamen eisdem aduersariis helui uini¬
or fuisse describitur: quia nimirum post exor-¬
ta hereticoꝵ bella esse intra scãm ęccł̃iam fastu
scientiȩ inflati arrogantes ceꝑunt. Cum enim
grauiora hostium ꝓdiere certamina. tunc sunt
ꝓfecto subtiliora sensuum spicula requisita.
tunc argum̃toꝵ obstacula. tunc pplexior indago
uerboꝵ. Quȩ sepe uiri feruentes ingenio dum
congrue inueniunt arroganter intumescunt.
& quod ꝑ elationis uitium plerũq contingit. isdẽ
acutis sensib quib hostem feriunt ꝓsternunt᷑.

Expanded text:
munt adversarios virtute dicti, premunt sanctam munt adversarios virtute dicti, premunt sanctam Ecclesiam qualitate dicendi. Illos praedicatione veritatis, istam vitio elationis impugnant. Seiratus est vehementer. - Quamvis sancta Ecclesia sit procul dubio adversariis suis ansi, non autem exiit ipsa de illis, sicut de eis per Joannem 736 dicitur: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis ; recte tamen eisdem adversariis Eliu junior fuisse describitur, quia nimirum post exorta haereticorum bella, esse intra sanctam Ecclesiam fastu scientiae inflati arrogantes coeperunt. Cum enim graviora hostium prodiere certamina, tunc sunt profecto subtiliora sensuum spicula requisita, tunc argumentorum obstacula, tunc perplexior indago verborum. Quae saepe viri ferventes ingenio, dum congrue inveniunt, arroganter intumescunt; et, quod per elationis vitium plerumque contingit, iisdem acutis sensibus quibus hostem feriunt, prosternuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
guit. qd̾̃ condempnantes cũ. responsionẽ contͣ
illum rationabilem ñ dederunt. Istis namq
indicuis aꝑte. colligitur. qd̾ ꝑ cum species ama¬
toꝵ uanȩ gloriȩ designatur. Iob quippe de p̃¬
sumpta iusticia. amicos uͦ cuis de stulta respon
sione redarguit. Cundi enim uanȩ gloriȩ sec¬
tatores. dum se in om̃ibꝰ p̃ferunt. alios quidẽ.
de fatuis sensibꝰ. alios autem de indignis meri¬
tis rep̃hendunt. id est alios censent nichil scire.
alios ñ bene uiuere : & qm̃ius iuste om̃s extra
ȩccł̃iam positos praua sentire redarguant. tam̃
cuã eos qui intus sunt ꝓ uitȩ despectu contemp¬
nunt: & contra illos ex magnitudine. recte sen-¬
tiendi. contra istos uͦ quasi ex merito bene ui
amatores uane gloriȩ aliqͣndo int scãm eccł̃iam
constituti. & aduersarios p̾munt dum uera
p̃dicant. & ciꝰ dem sc̃e eccliȩ morib contradi¬
cunt. dum de ipsa p̾dicatione głantur. Pre¬

Expanded text:
guit, quod condemnantes eum, responsionem contra guit, quod condemnantes eum, responsionem contra illum rationabilem non dederunt. Istis namque indiciis aperte colligitur, quod per eum species amatorum vanae gloriae designatur. Job quippe de praesumpta justitia, amicos vero ejus de stulta resposione redarguit. Cuncti enim vanae gloriae sectatores, dum se omnibus praeferunt, alios quidem de fatuis sensibus, alios autem de indignis meritis reprehendunt; id est, alios censent nihil scire, alios non bene vivere. Et quamvis juste omnes extra Ecclesiam positos prava sentire redarguant, tamen etiam eos qui intus sunt pro vitae despectu contemnunt, et contra illos ex magnitudine recte sentiendi, contra istos vero quasi ex merito bene vivamatores vanae gloriae aliquando intra sanctam Ecclesiam constituti, et adversarios premunt, dum vera praedicant, et ejusdem sanctae Ecclesiae moribus contradicunt, dum de ipsa praedicatione gloriantur. Pre
Abbreviated transcription (Latin):
sius morib esse cam contẽptibilem ostendunt.
Ipsa quippe quȩ acceꝑunt bona eo despicabilia
faciunt. quo nequaqͣm cis bene uti nouerunt.
Apte autem cuã de cognatione ram dicit᷑. Ram
quippe. interp̃tatur excelsus. Excelsus namq
est fideliũ ppłs. qui huiꝰ uitȩ infima & abiecta
contẽpuit. Excelsi sunt qui dicere cum paulo
nouerunt: nr̃a conuersatio in cęlis est. Helui
itaq de cognatione ram dicitur. quia unꝰ quisq
p̃dicator arrogans. intra uiuersalem eccłiam
positus. scĩs ppłis fidei ueritate. sociatur. qͣmuis
ab coꝵ uita elationis prauitate disiungatur.
iustum se esse diceret coram deo. Porro aduer¬
sum aiicos ciꝰ indignatus est: eoqd̃ ñ inuenis¬
sent responsionẽ rationabilem. s tantũ modo
condempnassent iob. Sollerter intuendum est.
qd̾ bcatum iob ideo rep̃hendit. quod corã deo
iustũ esse se dixerit. Amicos uͦ cius ideo redar¬

Expanded text:
suis moribus esse eam contemptibilem ostendunt. suis moribus esse eam contemptibilem ostendunt. Ipsa quippe quae acceperunt bona, eo despicabilia faciunt, quo nequaquam eis bene uti noverunt. Apte autem etiam de cognatione Ram dicitur. Ram quippe interpretatur excelsus. Excelsus namque est fidelium populus, qui hujus vitae infima et abjecta contemnit. Excelsi sunt qui dicere cum Paulo noverunt: Nostra conversatio in coelis est . Eliu itaque de cognatione Ram dicitur, quia unusquisque praedicator arrogans intra universalem Ecclesiam positus, sanctis populis fidei veritate sociatur, quamvis ab eorum vita elationis pravitate disjungatur. iustum se esse diceret coram Deo porro adversum amicos eius indignatus est eo quod non invenissent responsionem rationabilem sed tantumcondemnassent Job. - Solerter intuendum est, quod beatus Job ideo reprehendit, quod coram Deo justum esse se dixerit; amicos vero ejus ideo redar
Abbreviated transcription (Latin):
deretur. Hoc qd̾ de eo dicitur. co qd̃ iustus si¬
bi uideretur. sacrȩ huiꝰ scriptor hẏstoriȩ ad
amicoꝵ uidicium retulit: ñ autẽ beatũ iob
de clationis tumore repbauit. Sequitur.¬
uel eius uel parentis uel loci uel cognationis
nomina. notam ꝓpriȩ exprimunt actionis.
Heliu quippe. interp̃tatum sonat. d̃s m̃s iste.
uel ds̃ dñs. Perquẽ sicut suꝑiꝰ dicimus desig¬
natur recda fides arrogantium intra eccłiam
positoꝵ. Unde cis & hoc ipsum ciꝰ etiam nom̃
congruit. Nam qͣmuis iuxta dnĩca p̃cepta ñ¬
uiuant. dm̃ tamen esse dñm recognoscunt. qͥa
in ueritate carnis euam formam deitatis intelli¬
gunt. sicut ꝑ ꝓpħam dicitur. scitote qd dñs ip¬
se est ds. Barachel uͦ interp̃tatum dicitur be¬
nedictio d̃i: buzites autem contẽptibilis. Qd̾
arroganter p̃dicantib bene. utrumq concor¬
dat. quia in p̃dicationis facundia benedictio¬
nem quidẽ gr̃ẽ diuinȩ ꝑcipiunt : s in clatis

Expanded text:
ec. II. Hoc quod de eo dicitur: Eo quod justus sibi videretur, sacrae hujus scriptor historiae ad amicorum judicium retulit, non autem beatum Job de elationis tumore reprobavit. Sequiturvel ejus, vel parentis, vel loci, vel cognationis nomina notam propriae exprimunt actionis. Eliu quippe interpretatum sonat, Deus meus iste, vel Deus Dominus. Per quem, sicut superius diximus , designatur recta 735 fides arrogantium intra Ecclesiam positorum. Unde eis et hoc ipsum ejus etiam nomen congruit. Nam quiuant, deum tamen dominum recognoscunt, quia in ueritate carnis etiam formam deitatis intellegunt, sicut per Prophetam dicitur: Scitote quod Dominus ipse est Deus . Barachel vero interpretatum dicitur benedictio Dei, Buzites autem contemptibilis. Quod arroganter praedicantibus bene utrumque concordat, quia in praedicationis facundia benedictionem quidem gratiae divinae percipiunt, sed in elatis
Abbreviated transcription (Latin):
estendam uobis ctiam ego neam sententiam.
Expectaui enim sermones ur̃os. audiui pruden¬
tiam urãm: donec disceptaremini sermonib. &
donec putabam uos aliquid dicere considerabam.
Quantũ ad intentionem litterȩ expectat. loquers
helu indicat. quã suꝑbe. tacuerit. Cum enim
dicit expectaui sermones ur̃os. & putabam uos
aliquid dicere. aꝑte declarat se ad uerba senũ
iudicantis potius studio quã discentis uoto ta¬
cuisse: qmuis hȩc melius uitã arrogantiũ sig¬
nant. qui aliqñdo intra scãm ȩccł̃iam positi.
cum ciꝰ dem sc̃ȩ ȩccliȩ adu̾sarios conspiciunt. ñ
in cis annos tempoꝵ. s intentionẽ solent pensa¬
re uerboꝵ. Nam qͣntolibet sint eisdem arro¬
gantib antiquiores heretici: cos audacter
comprimunt: in quoꝵ uerbis dogmata ꝑuersa
rep̃hendunt. Sequitur. Sed ut uidco ñ est

Expanded text:
bis etiam ego meam sententiam. Exspectavi enim sermones vestros, audivi prudentiam vestram, donec disceptaremini sermonibus, et donec putabam vos aliquid dicere, considerabam. - Quantum ad intentionem litterae exspectat spectat, loquens Eliu indicat quam superbe tacuerit. Cum edicit: Exspectavi enim sermones vestros, et putabam vos aliquid dicere, aperte declarat se ad verba senum judicantis potius studio quam discentis voto tacuisse. Quamvis haec melius vitam 738 arrogantium designant, qui aliquando intra sanctam Ecclesiam positi, cum ejusdem sanctae Ecclesiae adversarios conspiciunt, non in eis annos temporum, sed intentionem solent pensare verborum. Nam quantolibet sint eisdem arrogantibus antiquiores haeretici, eos audacter comprimunt, in quorum verbis dogmata perversa reprehendunt. Sequitur: CAPUT VIII Vet
Abbreviated transcription (Latin):
untis intermicat cum dicit᷑. scio qd̾ redemp¬
tor m̃s uiuat: & in carne mea uidebo d̾m.
Hoc nimirum in nocte hẏstoriȩ paulus lu¬
men inuenerat cũ dicebat. Om̃s in moysen
baptizati sunt in nube & in mari. om̃s candẽ
escam spiritalem manducauerunt. om̃s eundẽ

Expanded text:
untis intermicat, cum dicitur: Scio quod Redempuntis intermicat, cum dicitur: Scio quod Redemptor meus vivit, et in carne mea videbo Deum . Hoc nimirum in nocte historiae, Paulus lumen invenerat, cum dicebat: Omnes in Moyse baptizati sunt in nube et in mari, et omnes eamdem escam spirita
Abbreviated transcription (Latin):
quam dm̃ qui ꝓ illo ꝓposuit se ꝑdidisse confite¬
arborib similes. ñ solum pulchri sunt ꝑspetiem
s ctiã utiles ꝑ ubertatem. sic eoꝵ uita pensanda
est. ut cum miramur quȩ sit uiriditas in hysto-¬
riis. inueniamꝰ qͣnta sit ubertas in allegoria.
quatenus cum blandum sit qd̃ in foliis redolet.
cognoscamus & qm dulec sit qd̾ in fructib sapit.
nisi qui hanc ꝑ cognitionẽ unigeniti accepit.
Dignum itaq est ut ipse in coꝵ uita & lingua
resplendeat. qui cos ut resplendere mereantur
illustrat. Nam cum in tenebris lumen lucernȩ.
accenditur. prius lucerna cadem quȩ uideri
cetera efficit uidetur. Unde necesse est. ut si
uere intendimꝰ illuminata cernere. studeamꝰ
mentis oculos ad ipsum illuminans lumen ape.¬
rire. Qd̃ & in cisdem beati iob sermonib cuiã
remotis allegoriarũ umbris. quasi depressis
alte noctis tenebris. chorusci more ꝑtranse.¬

Expanded text:
quam Deum, qui pro illo proposuit, perdidisse confitequam Deum, qui pro illo proposuit, perdidisse confitearboribus similes, non solum pulchri sunt per speciem, sed etiam utiles per ubertatem, sic eorum vita pensanda est, ut cum miramur quae sit viriditas in historia, inveniamus et quanta sit ubertas in allegoria; quatenus cum blandum est quod in foliis redolet, cognoscamus et quam dulce sit quod in fructibus sapit. nisi qui hanc per cognitionem Unigeniti accepit. Dignum itaque est ut ipse in eorum vita et lingua resplendeat, qui eos ut resplendere mereantur illustrat. Nam cum in tenebris 731 lucernae lumen accenditur, prius lucerna eadem, quae videri caetera efficit, videtur. Unde necesse est ut si vere intendimus illuminata cernere, studeamus mentis oculos ad ipsum illuminans lumen aperire. Quod et in eisdem beati Job sermonibus, etiam remotis allegoriarum umbris, quasi depressis altae noctis tenebris, corusci more pertranse
Abbreviated transcription (Latin):
sub specie. E consolationis aꝑuit. s ꝑ hȩc iacu¬
la mnercpationis intorsit. quȩ in co durius cor
sccure audientis infigerent. quo inter ostensȩ &
ñ seruate caritatis tenebras imꝓuisa uulneraren.
Post hos quoq ad contumelias etiam helu iu-¬
mor excitatur. ut tranquillitatem tantȩ man-¬
suetudinis saltem dedignata leuitas ꝑturbaret.
etatis. S contra tot antiqui hostis machinas
steut inuicta constantia. sterit equanimitas in-¬
fracta. Nam uno eodemq tempore uerbis ad-¬
uer santib opposuit prudentiam. & reb uitam.
flagella scriptum sit. in om̃ib his ñ peccauit
iob labiis suis. saltem post modũ in contentio¬
ne amicoꝵ estimet inter uerbera deliquisse.
Satan quippe temptationem illiꝰ expetiit. s d̾s
qui hunc laudauerat: inscipsum cius intentio¬
nes certaminis accepit. Quisqͥs gͦ beatũ iob
deliquisse suis sermonib queritur. quid aliud

Expanded text:
sub specie consolationis aperuit; sed per haec jacusub specie consolationis aperuit; sed per haec jacula increpationis intorsit, quae eo durius cor secure audientis infigerent, quo inter ostensae et non servatae charitatis tenebras improvise vulnerarent. Post hos quoque ad contumelias etiam Eliu junior excitatur, ut tranquillitatem tantae mansuetudinis saltem dedignata levitas perturbaret aetatis. Sed contra tot antiqui hostis machinas stetit invicta constantia, stetit aequanimitas infracta. Nam uno eodemque tempore verbis adversantibus opposuit prudentiam, rebus vitam. Nflagella scriptum sit: In omnibus his non peccavit Job labiis suis , saltem postmodum in contentione amicorum aestimet inter verba deliquisse. Satan quippe tentationem illius expetiit; sed Deus, qui hunc laudaverat, in seipso ejus intentionem certaminis accepit. Quisquis ergo beatum Job deliquisse in suis sermonibus queritur, quid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ uirum hosti callido temptandi licentia. Qui
dum bona ciꝰ multis cognita interimere appetit.
etiã bonum patientiȩ qd̃ latebat ostendit. & quẽ
se angustare ꝑsequendo credidit. flagellis auctum
& in exemplis dilatauit: nec sine graui arte exer-¬
cuit licentiam quã accepit. Nam cõbussit gregis.
extuxit familias. obruit heredes. ꝑcussit salutẽ
corporis. & ad intorquendum grauioris tempta¬
tionis iaculum. linguã scruauit uxoris. quate¬
nus scĩ uiri forte ac solidum pectus. & ꝑ dampna
rerum dolor sterneret. & ꝑ uerba coniugis male¬
dictione ꝑforaret. S quot uulnera scuiens intu-¬
lit: tot scõ uiro nesciens uictorias ministrauit.
ȩquammiter ꝑtulit. & desipientẽ coniugem pru¬
denter increpauit. Antiquus & enim hostis quia
uinci se in domesticis doluit. ꝓtinus exteriora
requisiuit. Amicos namq eius de locis singulis
quasi ꝓ exercenda caritate cõmouit. coꝵ q ora

Expanded text:
sanctum virum hosti callido tentandi licentia. Qui sanctum virum hosti callido tentandi licentia. Qui dum bona ejus multis cognita interimere appetit, etiam bonum patientiae quod latebat ostendit; et quem se angustare persequendo credidit, flagellis auctum et in exemplo dilatavit. Nec sine gravi arte exercuit licentiam quam accepit. Nam combussit greges, extinxit familias, obruit haeredes, percussit salutem corporis, et ad intorquendum gravioris tentationis jaculum, linguam servavit uxoris , quatenus sancti viri forte ac solidum pectus et per damna rerum dolore sterneret, et per verba conjugis maledictione perforaret. Sed quot vulnera saeviens intulit, tot sancto viro nesciens victorias ministravit. aequanimiter pertulit, et desipientem conjugem 730 prudenter increpavit. Antiquus itaque hostis, quia vinci se in domesticis doluit, protinus exteriora requisivit. Amicos namque ejus de locis singulis, quasi pro exercenda charitate commovit, eorumque ora
Abbreviated transcription (Latin):
nes huius
operis tociens
necessario re¬
peto. quocies
hic in distin¬
ctione uolu¬
minũ locuti¬
onis incȩ pau-¬
satione succe¬
do. ut cum
legendi exordium sumitur. prius ipsa memo¬
ria lectionis causa renouctur. & tanto robustiꝰ
surgat doctrinȩ ȩdificium : quanto ex conside-¬
rate cause origint studiosiꝰ ponitur in mente.
fundam̃tum. Beatus iob soli do sibiq cogni¬
tus in tranquillitate. ad nr̃ãm noticiam ꝑdu¬
cendus. tactus est uerbere. ut odorem suarũ
uirium tanto latius spargeret. quantum more
aromatũ meliꝰ ex incensione fraglaret. Noue¬
rat in bonis pie subditos regere. & a malis
districte custodire. Nouerat bene uti rebꝰ ha¬
bitis. s nesciebat si patiens ꝑmaneret ablatis.
Nouerat cotidiana deo ꝓsanis pignorib sa-¬
crificia soluere. s incertũ erat si ci gr̃arum
sacrificium & orbatus inmolaret. Ne qͥd
gͦ uitii salus tegeret. dignũ fuit ut hoc
dolor aperirit. Data itaq est contra

Expanded text:
nem hujus operis toties necessario repeto, quoties hoc in distinctione voluminum locutionis meae pausatione succido, ut cum legendi exordium sumitur, prius ipsa memoriae lectionis causa renovetur, et tanto robustius surgat doctrinae aedificium, quanto ex considerata causae origine studiosius ponitur in mente fundamentum. Beatus Job, Deo soli sibique cognitus, in tranquillitate ad nostram notitiam perducendus tactus est verbere, ut odorem suarum virium tanto latius spargeret, quanto more aromatum melius ex incensione fragraret. Noverat in bonis pie subditos regere, et a malis se districte custodire. Noverat bene uti rebus habitis, sed nesciebamus si patiens permaneret ablatis. Noverat quotidiana Deo pro sanis pignoribus sacrificia solvere, sed incertum erat si ei gratiarum sacrificium et orbatus immolaret. Ne quid ergo vitii salus tegeret, dignum fuit ut hoc dolor aperiret. Data itaque est contra
Abbreviated transcription (Latin):
qui est caput xp̃c. Rursumq de eius ȩccl̃ia scrip¬
tum est: & corpus xp̃i qd̾ est eccłia. Beatus gͥ iob
qui mediatoris iẏpum eo uerius tenuit quo pas¬
sionẽ illiꝰ ñ loquendo tantũ mͦ s etiam patiendo
ꝓphetauit. cum in dictis factisq suis exp̃ssioni
redemptoris innititur. repente ad significatio¬
nẽ corporis aliqͣndo diriuatur. ut quod xp̃m
& eccłiam unam ꝑsonã credimus: hoc euã umiꝰ

Expanded text:
i est caput, Christus . Rursumque de ejus Ecclesia scriptum est: Et corpus Christi, quod est Ecclesia . Beatus igitur Job, qui Mediatoris typum eo verius tenuit quo passionem illius, non loquendo tantummodo, sed etiam patiendo prophetavit, cum in dictis factisque suis expressioni Redemptoris innititur, repente ad significationem corporis aliquando derivatur, ut quod Christum et Ecclesiam unam personam credimus, hoc etiam uni
Abbreviated transcription (Latin):
tenuit. cur ñ figuram illiꝰ beatus iob insinu¬
et. qui cum quẽ uoce ꝓtulit. etiam passione
signauit: Unde & ñ immerito iob udelicet do¬
lens dicitur. quia illiꝰ in se imaginem exprimit
de. quo ꝑ ysaiam longe ante nuntiatur. quod
dolores nr̃os ipse portabit. Sciendũ quoq est
qd̃ redemptor nr̃ unam se ꝑsonam cum scã ȩccłia¬

Expanded text:
tenuit, cur non figuram illius beatus Job insinuet, qui eum quem voce protulit etiam passione signavit? Unde et non immerito Job videlicet dolens dicitur, quia illius in se imaginem exprimit de quo per Isaiam longe ante annuntiatur quod dolores nostros ipse portavit . Sciendum quoque est quod Redemptor noster unam se
Abbreviated transcription (Latin):
missionis alternatione considerat. & recor¬
datur. bonoꝵ. quoꝵ tam̃ nunquã obliuiscit᷑.
& nullatenꝰ recordat᷑ maloꝵ. quos tamen
ꝑ iudiciũ semꝑ intuetur. Quasi enĩ redit
ad bonoꝵ memoriã. quã tam̃ nunquã dese¬
ruit. & quasi nequaꝙͣ malos respicit. quoꝵ
tam̃ facta considerat. s suꝑ hȩc damnationis
iudiciũ in ultimis seruat. Hinc enĩ scriptum
est. oculi dñi contemplantur bonos & malos.
Hinc ꝑ psalmistã dicit᷑. uuiltus dñi suꝑ facientes
mala: ut ꝑdat de terra memoriã eoꝵ Consi¬
derat gͦ quos puniat. sed eosdem ipsos non
uidet quosnescit. Nam quib dam in fine
dicturus est. nescio uos unde sitis. discedite
a me om̃s oꝑarii iniquitatis. Oiro gͦ modo

Expanded text:
missionis alternatione 535 considerat; et recormissionis alternatione 535 considerat; et recordatur bonorum, quorum tamen nunquam obliviscitur; et nullatenus recordatur malorum, quos tamen per judicium semper intuetur. Quasi enim redit ad bonorum memoriam, quam tamen nunquam deseruit; et quasi nequaquam malos respicit, quorum tamen facta considerat, sed super haec damnationis judicium in ultimis servat. Hinc enim scriptum est: Oculi Domini contemplantur bonos et malos . Hinc per Psalmistam dicitur: Vultus Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum . Considerat igitur quos puniat, sed eosdem ipsos ante non vidit, quos nescit. Nam quibusdam in fine dicturus est: Nescio vos unde sitis; discedite a me omnes operarii iniquitatis . Miro igitur modo
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ. nr̃a qͦ intelligentia alternet: ut
tanto ueriꝰ eius sensib congruat. quanto
se & cũ eius uocib immutat. Uerbis itaq
prȩcedentib sc̃s uir ꝑ disertas pruden-¬
tiȩ arte sententias iniqui cuiꝰlibet culpas
ꝓtulit. & quã sit damnanda eius actio
quasi lignũ infructuosum. In recordatio¬
ne enĩ conditoris ñ reducitur. quisqͥs usq
ad finẽ uitȩ uiciis subiugatur. Nam si
hunc supni respectꝰ memoria tangeret. ꝓcul
dubio ab iniquitate. reuocaret. Eaus quippe
merita exigunt. ut sunditꝰ ab auctoris recor
datione deleatur. Sciendum uͦ est. qđ recor¬
dari ds neqͣqͣm ꝓpͥe dicitur. Qui enĩ obliuisci
ñ potest. quo pacto recordari potest: Sed
quia eos nos quoꝵ recordamur amplectim᷑.
ab his autẽ quoꝵ obliuiscimur elongamur.
humano usu & recordari ds̃ dicitur cũ dona
tribuit. & obliuisci cũ inculpa derelinquit.
Sed quia cuncta pensat. cuncta sine inter¬

Expanded text:
illius nostra quoque intelligentia alternet, ut illius nostra quoque intelligentia alternet, ut tanto verius ejus sensibus congruat, quanto se et cum ejus vocibus immutat. Verbis itaque praecedentibus sanctus vir per disertas prudentiae arte sentpertulit, et quam sit damnanda ejus actio quasi lignum infructuosum. - In recordatione enim conditoris non reducitur, quisquis usque ad finem vitae vitiis subjugatur. Nam si hunc superni respectus memoria tangeret, procul dubio ab iniquitate revocaret. Ejus quippe merita exigunt, ut funditus ab audatione deleatur. Sciendum vero est quod recordari Deus nequaquam proprie dicitur. Qui enim oblivisci non potest, quo pacto recordari potest? Sed quia eos nos quorum recordamur amplectimur, ab his autem quorum obliviscimur elongamur, humano usu et recordari Deus dicitur, cum dona tribuit, et oblivisci, cum in culpa derelinquit. Sed quia cuncta pensat, cuncta sine inter
Abbreviated transcription (Latin):
in scĩ uiri hẏstoria ꝑ nouũ uolumen
enodare mysteriũ typicȩ expositionis
aggredimur. oportet ut ex eiꝰdem uiri uel
nomine uel passione significationem my¬
sticam principaliter ꝓferamus. quatinꝰ
habitaculoꝵ more dum suꝑscriptionẽ
tituli in ipsa postis fronte prefigimꝰ. quia
cuiꝰ est domus agnoscitur. securiꝰ intretur.
Crebro autẽ dixisse me memini. qm̃ beatꝰ
& nomine. Iob quippe interp̃tatur dolens.
Et quis aliꝰ in hoc dolente figurat᷑. nisi
is de quo scrptũ est. uere languores nr̃os
ipse tulit. & dolores nrõs ipse portauit:
De quo rursũ dicitur. liuore eiꝰ sanati sumꝰ.
Amici uͦ er hereticoꝵ speciem tenent. qui
ut sepe iam diximꝰ. dm̃ dum defendere
nituntur offendunt. Scs gͦ uir ꝑ uulnera
& uerba sic loquitur sua. ut etiã nr̃a signi¬
narret: p̾sentia transcendat. non nunquã
uͦ sic de pręsentib disserat. ut de futuro
conticescat. Cognita itaq discretionis
huiꝰ custodia. cum immutatione uocis

Expanded text:
in sancti viri historia per novum volumen enodare mysterium typicae expositionis aggredimur, oportet ut ex ejusdem viri vel nomine, vel passione significationem mysticam principaliter proferamus, quatenus habitaculorum more, dum superscriptionem tituli in ipsa postis fronte praefigimus, quia cujus est domus agnoscitur, securius intretur. Crebro autem dixisse me memini quoniam beatus et nomine. Job quippe in interpretatur dolens. Et quis alius in hoc dolente figuratur, nisi is de quo scriptum est: Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit ? De quo rursum dicitur: Livore ejus sanati sumus . Amici vero ejus haereticorum speciem tenent, qui, ut saepe jam diximus, Deum dum defendere nituntur, offendunt. Sanctus ergo vir per vulnera et verba sic loquatur sua, ut etiam nostra signinarret, praesentia transcendat; nonnunquam vero sic de praesentibus disserat, ut de futuris 534 reticescat. Cognita itaque discretionis hujus custodia, cum immutatione vocis
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ in eiꝰ recordatione. ñ ueniunt. quasi
infructuosũ lignũ ex eiꝰ iudicio conterunt᷑
Terra quippe eos temporali sumptu aluit.
p̃dicationis desup pluuia infudit Sed qͥa
eoꝵ uita nequaꝗͣ fructũ boni oꝑis ꝓtulit.
iratus hanc agricola abscidit. ut iuxta ue-¬
ritatis sententiã locum ñ occupet. quem
tenere aliꝰ ad fructũ ualet. De hoc infru¬
ctuoso ligno ꝑ iohanne̾ dicit᷑ iam securis
ad radicem arboꝵ posita ẽ. Om̃is gͦ arbor
quȩ ñ facit fructũ bonũ. excideturꝰ & in
ignẽ mitetur. Hoc autẽ loco ut ȩterna
reꝓbi supplicia designent᷑. nequaꝗͣ lignũ
dicitur abscidi. s conteri. quia uidelicet re¬
probos mors quidẽ carnis abscidit. s pena
subsequens conterit. Iuasi enĩ hic incidit᷑
cũ a p̃senti uita seꝑatur. sed in gehenna
conteret᷑. cũ ppetua damnatione cruciabit᷑¬

Expanded text:
m in ejus recordationem non veniunt, quasi infructuosum lignum ex cujus judicio conteruntur. Terra quippe eos temporali sumptu aluit, praedicationis desuper pluvia infudit. Sed quia eorum vita nequaquam fructum boni operis protulit, iratus hanc agricola abscidit, ut juxta Veritatis sententiam locum non occupet quem tenere alius ad fructum valet . De hoc infructuoso ligno per Joannem dicitur: Jam securis ad radicem arboris posita est. Omnis ergo arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur . Hoc autem loco, ut aeterna reprobi supplicia designentur, nequaquam lignum dicitur abscidi, sed conteri, quia videlicet reprobos mors quidem carnis abscindit, sed poena subsequens conterit. Quasi enim hic inciditur, cum a praesenti vita separatur. Sed in gehenna conteritur, cum perpetua damnatione cruciat
Abbreviated transcription (Latin):
foramine reguli atq aspidis misit. qnͣdo
iniquoꝵ corda diuina potestate tenuit. &
comp̾hensum exinde aspidem uel regulũ.
idest captiuum diabolũ traxit. ut in monte
scõ eiꝰ qd̃ est eccłia electis fidelib ñ noceret.

Expanded text:
foramine reguli atque aspidis misit, quando foramine reguli atque aspidis misit, quando iniquorum corda divina potestate tenuit; et comprehensum exinde aspidem, vel regulum, id est captivum diabolum traxit, ut in monte sancto ejus, quod est Ecclesia, electis fidelibus non noceret.
Abbreviated transcription (Latin):
intrinsecus regnat. contͣ eos pugnat extrin¬
secus. & quia intꝰ dominiũ ꝑdidit. bella
molitur foras. Ille enĩ eũ de carnalib homi¬
num cordib expulit. qui ꝓpter homines ad
incarnationẽ uenit. dumq corda infideliũ
tenuit. quasi manũ ad latibula serpentis
misit. Tnde recte ꝑ ꝓphetam dicit᷑. delecta¬
bitur infans ab ubere suꝑ foramine aspi-¬
dis. & in cauernã reguli qui ab lactatus
fuerit manũ suam mittet. Non nocebunt
& ñ occident. in unuerso monte scõ meo.
Quẽ namq infantẽ ab ubere. uel eum qui
ablactatus fuerit. nisi dñm appellat: Quia
uͦ foramine aspidis. uel cauernis reguli. nisi
corda signauit iniquoꝵ: Qua antiquus ho¬
stis dum totũ se in eoꝵ sensu contulit. quasi
in foramine ꝓprio coluber tortuosus sinos
astutiȩ colligendo glomerauit. Iũe & aspi
dis appellat nomine occulte seuientem. &
reguli aꝑte ferientẽ. Manũ gͦ suã dñs in

Expanded text:
intrinsecus regnat, contra eos pugnat extrinintrinsecus regnat, contra eos pugnat extrinsecus; et quia intus dominium perdidit, bella molitur foris. Ille enim eum de carnalibus hominum cordibus expulit, qui propter homines ad incarnationem venit; dumque corda infidelium tenuit, quasi manum ad latibula serpentis misit. Unde recte per prophetam dicitur: Delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis; et in caverna reguli qui ablactatus fuerat manum suam mittet. Non nocebunt, et non occident in universo monte sancto meo . Quem namque infantem ab ubere, vel eum qui ablactatus fuerit nisi Dominum appellat? Quid vero foramine aspidis et cavernis reguli nisi corda signavit iniquorum? Quia antiquus hostis dum totum se in eorum consensum contulit, quasi in foramine proprio coluber tortuosus, sinus astutiae colligendo glomeravit. Quem et aspidis nomine appellat occulte saevientem, et reguli aperte ferientem. Manum ergo suam Dominus in
Abbreviated transcription (Latin):
than serpentẽ uectem tortuosũ. Qui iccirco
loqui serpentis ore ꝑmissus ẽ. ut ex ipso uase
ei homo cognosceret qualis esset qui intus
habitaret. Serpens quippe ñ solũ tortuosꝰ ẽ.
sed etiã lubricus. Quia gͦ in ueritatis rectitu.
dine ñ stetit. tortuosum animal intrauit:
Quia uͦ suggestioni eiꝰ si pͥmȩ ñ resistit᷑ repente
totꝰ ad interna cordis dũ ñ sentitur illabitur.
uerba ad hominẽ ꝑ animal lubricũ fecit.
Cauernȩ uͦ huiꝰ colubri corda fuerant iniquoꝵ.
quȩ quia ad prauitatẽ ꝓpnã traxit. qͣsi in eoꝵ
habitatione requieuit. Sed obsteticante
manu dñi tortuosus coluber de ꝓpriis cauer-¬
nis expulsus ẽ. quia dũ nobis diuina gr̃a me¬
dicatur. is qui nos temierat antiquus a nob̾
hostis eicitur: sicut incarnata ueritas dicit.
nunc princeps huiꝰ mundi eicietur foras.
Unde iam nunc scõs om̃s ñ tenendo possidet.
s temptando ꝑsequitur. Nam quia non eis

Expanded text:
than serpentem, vectem tortuosum . Qui idcirco than serpentem, vectem tortuosum . Qui idcirco loqui serpentis ore permissus est, ut ex ipso vase ejus homo cognosceret qualis esset qui intus habitaret. Serpens quippe non solum tortuosus est, sed etiam lubricus. Quia ergo in rectitudine veritatis non stetit, tortuosum animal intravit. Quia vero suggestioni ejus, si primae non resistitur, repente totus ad interna cordis dum 555 non sentitur illabitur, verba ad hominem per animal lubricum fecit. Cavernae vero hujus colubri corda fuerunt iniquorum. Quae quia ad pravitatem propriam traxit, quasi in eorum habitatione requievit. Sed obstetricante manu Domini, tortuosus coluber de propriis cavernis expulsus est, quia dum nobis divina gratia medetur, is qui nos tenuerat antiquus a nobis hostis ejicitur, sicut incarnata Veritas dicit: Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras . Unde jam nunc sanctos omnes non tenendo possidet, sed tentando persequitur. Nam quia non in eis
Abbreviated transcription (Latin):
in uno spũ. alii oꝑatio uirtutũ. ali ꝓphetia.
alii discretio spirituũ. alii genera linguarum.¬
alii interp̃tatio sermonũ. Quȩ mox generali
diffinitione concludens ait. hȩc autẽ omnia
oꝑatur unꝰ atq idem sp̃s. diuidens singulis
ꝓut uult. De nis etiã cȩlis in psalmo dictũ est.
uerbo dñi cęli firmati sunt. De his qͦ orna¬
mentis sp̃s subditur. & spu̾ oris eiꝰ om̃is uirtꝰ
eoꝵ: Bene itaq dicit᷑. sp̃s eiꝰ ornauit cęlos.
quia p̃dicatores scĩ nisi ꝓmissa paraclẏti dona¬
ꝑciperent. nullo fortitudinis decore claruis¬
tis. uitȩ p̃dicatio contra infideliũ corda con-¬
ualuit. & antiquus hostis obsessas infideliũ
mentes p̃dicatoꝵ uocib expulsus reliquit.
post ornamenta cȩloꝵ. apte subiungitur:¬
tortuosus. Quis enĩ colubri appellat᷑ nomi¬
ne. nisi antiquus hostis & lubricus & tor¬
tuosus. qui decipiendo homini colubri ore
locutus est: De quo ꝑ ꝓphetam dicit᷑. leuia¬

Expanded text:
phetia, alii discretio spirituum, alii genera linguarum,alii interpretatio sermonum . Quae mox generali definitione concludens, ait: Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult. De his etiam coelis in psalmo dictum est: Verbo Domini coeli firmati sunt . De his quoque ornamentis spiritus subditur: Et spiritu oris ejus omnis virtus eorum. Bene itaque dicitur: Spiritus ejus ornavit coelos, quia pperciperent, nullo fortitudinis decore claruistis, vitae praedicatio contra infidelium corda convaluit, et antiquus hostis obsessas infidelium mentes praedicatorum vocibus expulsus reliquit, post ornamenta coelorum apte subjungiturest.---Quis enim colubri appellatur nomine, nisi antiquus hostis, et lubricus, et tortuosus, qui decipiendo homini colubri ore locutus est? De quo per prophetam dicitur: Levia