comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidear qui hre putem refellenda.
espondeamus tam uelus aliqua dicẽti ei Leura
sluet et rotũda Utiq nõ possunt sẽ ĩiutẽ ap̾ꝭẽ de
ut aliquod ccopues esficiãt Ut siquis mliũ uelit in uñã
coaugmentationem cõstringe lenitudo ip̃a granoꝵ in massam
diuidua ergo et secabilia sũt. Hamos cũi necẽe est et ãgu¬
los eminere ue possuit ãputari Ita quod ãputari ac diuelli
potest et hideri poterit et teneri. Hec ĩquit pet ĩane irre¬
quietis motibus uolitãt et huc acq illuc ferũtur sicue pul¬
ueris minutre quas uidemus ĩ sole cũ per seuestrã radios
et liuuen ĩmisroit Ex hus arbores et herbe et feuges our̃es
oriũtur Ex huis aĩalia aqua et iguis et unue̾ sa gagnũtur¬

Expanded text:
uideatur qui haec putet refellenda, uideatur qui haec putet refellenda, respondeamus tamen uelut aliquid dicenti. si leuia sunt et rotunda, utique non possunt inuicem se adprehendere, ut aliquod corpus efficiant, ut si quis milium uelit in unam coagmentationem constringere, lenitudo ipsa granorum in massam diuidua ergo et secabilia sunt; hamos enim necesse est et angulos eminere, ut possint amputari. ita quod amputari ac diuelli potest, et uideri poterit et teneri. \'haec\' inquit \'per inane inrequietis motibus uolitant et huc atque illuc feruntur, sicut pulueris minutias uidemus in sole, cum per fenestram radios ac lumen inmiserit. ex his arbores et herbae et fruges omnes oriu
Abbreviated transcription (Latin):
miunta illa seĩa quoꝵ concursu totũ corsse mondĩe loqquãt¬
tus: ubi aut unde sit quero: Quis illa uidit unqe: Quais
sensit quis auduũt: In solus leuceppuis oculos sabeue
solus mentem: Qua profecto solus oñi cecus Et ex cors
fuit. qui ea loqueretur. que nec eger quisquã delirate.
noluit ne alienis uestigus uideretur ĩsistere bed
ip̃oꝵ eleuẽtoꝵ alia uoluit esse primordia que nec uidere
possuit nec tangi nec ulla corpoys parte sentirt Tam
minuta sunt Inquit ut nulla sit acies seror tam sõtilis
qua secari aut dinidi possut Inde illis nome ĩposuit
athomoꝵ Sed occurrebat ei Q si una esset oiãbres
cadem q natiua non possent res efficere diu̾sas tãta
uarietate quãtam uidemus esse t moudo Dixit cogo
leuia esse ⁊ aspera et rotũda et hamata Quãto meli
fuerat tacere ꝙͣ in usus tam mistrabłes tã ĩanes ha¬
bere liugnas: Equid̃ uerror ne non minus delorare

Expanded text:
minuta illa semina, quorum concursu fortuito cohaesisse mundum locunminuta illa semina, quorum concursu fortuito cohaesisse mundum locuntur, ubi aut unde sint quaero. quis illa uidit umquam? quis sensit? quis audiuit? an solus Leucippus oculos habuit? solus mentem? qui profecto solus omnium caecus et excors fuit, qui ea loqueretur quae nec aeger quisquam delirare nnoluit, ne alienis uestigiis uideretur insistere, sed ipsorum elementorum alia uoluit esse primordia quae nec uideri possent nec tangi nec ulla corporis parte sentiri. tam minuta sunt\' inquit \'ut nulla sit acies ferri tam subtilis qua secari ac diuidi possint\'. unde illis nomen inposuit atomorum. sed occurrebat ei quod, si una esset omnibus eademque natura, non possent res efficere diuersas tanta uarietate quantam uidemus inesse mundo. dixit ergo esse leuia et aspera et rotunda et angulata et hamata. quanto melius fuerat tacere quam in usus tam miserabiles, tam inanes habere linguam! equidem uereor ne non minus delirare
Abbreviated transcription (Latin):
osse doũ diceret Obeamq suĩam nor̃atus est atheꝰ Ice q
cireneꝰ theodorus Imboꝙ grnchil noui poserãt repore:
oĩbus iam dictis et ĩuẽtis. maluroũt cõtra Uitãtẽ id negare.
ĩ quo p̾ores unin̾se siue abignitate cõsenserãt hui sient qͬ
cot seculis tot ingenus assertaui aes de serisam ꝟitalem¬
pronidenciã calũpmati sus Quid ergo  utrui ne astos
lougius a macla diuagetur or̃o
nolũt dĩna prouidẽtia factũ esse mondũ aut p̾n¬
ipies tenere ĩter se corũtibus dicũt esse cõcretum:
aut rẽpente natura extitisse. Naturã uout estraton aitꝰ
habere inse uini gignendi e uiuend. ded eã nec sueisum
hr̃e ullũ nec siguram. Et intelliganius oĩa giͣ sua spõre
esse grata mello artifice nullo auctore. U trũq uariuõ et
ĩpossibłe. Sed hoc euc̃it ignorãtisus uitatẽ. ut sud ues
potius excogitent: ꝙͣ id seutiãt quod rõ deposc̃it Pmuẽ

Expanded text:
omnino deum diceret, ob eamque sententiam nominatus est atheus, item omnino deum diceret, ob eamque sententiam nominatus est atheus, item Cyrenaeus Theodorus, et ambo quia nihil noui poterant reperire omnibus iam dictis et inuentis, malin quo priores uniuersi sine ambiguitate consenserant. hi sunt qui tot saeculis, tot ingeniis adsertam atque defensam prouidentiam calumniati sunt. quid ergo? utrumne istos longius a materia deuagetur oratio. Qui nolunt diuina prouidentia factum esse mundum. aut principiis inter se temere coeuntibus dicunt esse concretum aut repente natura extitisse, naturam uero, ut Straton ait, habere in se uim gignendi et minuendi, sed eam nec sensum habere ullum nec figuram, ut intellegamus omnia quasi sua sponte esse generata, nullo artifice nec auctore. utrumque uanum et inpossibile. sed hoc euenit ignorantibus ueritatem, ut quiduis potius excogitent quam id sentiant quod ratio deposcit. primum
Abbreviated transcription (Latin):
socrats et auditor eius plato et qui de stoia platonis
tanquã ruuili diuersas ⁊̃ partes pro fluxerũt stoiti et ꝓy¬
patethici ĩead suere sentencia qua pirores. Posteã no
epicupus deũ quid̃ esse dexit qr necesse sit esse aliquodĩ
mondo p̾stãs exinuũ dbcatũ. prouidentiã taĩq̃ nullam.
staq mondũ ip̃m noc rõe ulla nec arte nec fabrica
istrrctũ sed natura roꝵ quibusꝰ minutis eibus et ĩse¬
cabłibus conglobatũ. Quo quid r̾epugnãtꝰ dice polest
non uideo. Et enũ si est deus utiq prorudẽs est ut deub. Nlec
sciat et futura prospiciat. Cũ igr̃ prouidenciã sustulit. otiã
dẽũ negauit ẽẽ. Cũ aũt dõu esse prose ssus est: et prouideͣ
sił esse conces sit. Alterũ eiũ siue alto nec esse proysus oiec
iteluigepotest ¶Uerũ hus postea tp̃ĩbus quibus Iaui pħiade¬
floruerat/ extitit alius quidam dyagoras qui nullũ oĩo

Expanded text:
Socrates, et auditor ejus Plato, et qui de schola Platonis, Socrates, et auditor ejus Plato, et qui de schola Platonis, tanquam rivuli diversas in partes profluxerunt; stoici et peripatetici, in eadem fuere sententia, qua priores. Postea vero Epicurus Deum quidem esse mundo praestans et eximium et beatum, prouidentiam tamen nullam: itaque mundum ipsum nec ratione ulla nec arte nec fabrica instructum, sed naturam rerum quibusdam minutis seminibus et insecabilibus conglobatam. quo quid repugnantius dici possit non uideo. etenim si est deus, utique prouidens est ut deus nec sciat et futura prospiciat. cum igitur prouidentiam sustulit, etiam 15 deum negauit esse. cum autem deum esse professus est, et prouidentiam simul esse concessit: alterum enim sine altero nec esse prorsus nec intellegi potest. uerum us postea temporibus quibus iam philosophia defloruerat, extitit Melius quidam Diagoras qui nullum esse
Abbreviated transcription (Latin):
uidere de super: sed eciã que cogitamus et loquim᷑ audiri a
deo putemus It ciũ prodest id cord̾e̾ ut quidã putãt nõ ua ͭ ͥ ᷤ
gracia sed utilitate. qm̃ĩ eges cõstĩam pumre non possũt.
inse aliquis desuper crrror ĩxendeat ad c cohibenda poca.
falsa est ig̃e ois religio. et dinitas nulla est. Sed a unis prie¬
dentibus uniu̾sa con bcta It quo rectius ĩnocẽtrꝰ q uiuat ᷤ
Magna hec est et a mat̾ia quã pposinius aliena questro¬
sensissent nec ulla esset dubitatõ quun mondus a
extitit ex̃ibus ocratis qui sbi diceret non liquere utrũ
esset alusua dẽnitas nocne Que desputatro adeo impia
et cõtra u̾itatem et religionẽ iudicata est. ut et ipsuu
atheiuges expulerĩt sus sinibus. et libros oues ĩ cõtione
quibus hec cõtinebãtim exusserĩt. Deciuꝰ sentoncia nõ
est opus disputare quia nichil certi pronũciauͭ Post hᶜ

Expanded text:
uideri desuper, sed etiam quae cogitamus aut loquimur audiri a uideri desuper, sed etiam quae cogitamus aut loquimur audiri a deo putemus. at enim prodest id credere, ut quidam putant, non ueritatis gratia, sed utilitatis, quoniam leges conscientiam punire non possunt, nisi aliquis desuper terror inpendeat ad cohibenda peccata. falsa est igitur omnis religio et diuinitas nulla est, sed a uiris prudentibus uniuersa conficta sunt, quo rectius innocentiusque uiuatur. magna haec et a matsensissent nec ulla esset dubitatio quin mundus . extitit temporibus Socratis qui sesset aliqua divinitas, necne. Quae disputatio ejus adeo impia, et contra veritatem et religionem judicata est, ut et ipsum Athenienses expulerint suis finibus, et libros ejus in concione, quibus haec continebantur, exusserint. De cujus sententia non est opus disputare, quia nihil certi pronuntiavit. Post haec
Abbreviated transcription (Latin):
exhbet: cur tigo non de lĩquamus. quotiẽs liõm̃i consciamĩ
fallere licebit ac leges publicas circũ scriberer Ubicũs
nobis latendi occasio arriserit. auferamus aliena inel
sme cruiore uel eciã saugnie: s preter leges nchil aliud¬
est ãplius quod colenduni sit
et dũ seneit epecurus relusionẽ friditus delet qͣ
sublata: confusio ac perturbatõ uite sequetur Q
cõĩs uita sit tutior: quo ur religio ip̃a sine metu teneri
et custodiri pocest Quod eiũ non metuitur: cõtempint᷑.
Qd contempnieur. utiq non colieur Ita fit ue relegio
maiestas ⁊ honor metu cõstet. Metus aũt non est. ubi miłs
irascitur. Siue ig̃r grãm deo siue irã siue utrũq detraxeris:
religionẽ tolli necesse est. Sine qua uita hõĩ sculeicia scelere ĩ¬
manitate completur. Multũ oiu refrenat hoĩes constiẽtia.
si credamus nob ĩ cõspͬtu dei uiu̾e : si non tũ que gerinus

Expanded text:
exhibet, cur ergo non delinquamus, quotiens hominum conscientiam exhibet, cur ergo non delinquamus, quotiens hominum conscientiam fallere licebit ac leges publicas circumscribere ? ubicumque nobis latendi occasio adriserit, consulamus rei, auferamus aliena uel sine cruore uel etiam cum sanguine, si praeter leges nihil est amplius quod uerendum sit. haec dum sentit Epicurus, religionem funditus delet: qua sublata confusio ac perturbatio uitae sequetur. quod communis uita sit tutior, quomodo religio ipsa sine metu teneri aut custodiri potest? quod enim non metuitur, contemnitur, quod contemnitur, utique non colitur. ita fit ut religio et maiestas et honor metu constet, metus autem non est ubi nullus irascitur. siue igitur gratiam deo siue iram sine utrumque detraxeris, religionem tolli necesse est, sine qua uita hominum stultitia scelere inmanitate conpletur. multum enim refrenat homines conscientia, si credamus nos in conspectu dei uiuere, si non tantum quae gerimus
Abbreviated transcription (Latin):
Dĩs cĩi perse dõ diuũ natur a necẽe est. Imortali
euo sũma cũ pace fruatur. Semota a nostris oculis seiũ¬
cta q longe Iam pͥuata dolore õĩ priata periclis. Ipsa
sues pollens opibus nil indiga nostri. Nec bene prome¬
ritis capitur nec tangitur ira Que cũ dicit utrum
aliquẽ cultũ deo puset esse tribuendũ an eutit om̃eu
religionem Si etũ deus nichil cuiquã inquã bomi tribũt
Si colentis ossequio nullaui grãm uefert quid tã uanũ
tam stultũ ꝙ templa edisicate iem familiarẽ minue
ut nnchil assequamͦ: At eĩĩ naturam excellentem
honorari oportet. Quis honos deberi poest nichil curãti
et ingrato: An aliqua rõe obstricti esse possunuis ei
qui nichil cõmeine habrat nobiscie: Teus Inquit cico
si talis est ut nulla gracia nulla hõi caritate teneat᷑
dici potuit in deũ Ualeat ĩquit Idest abeat et readat¬
quando prodesse nulli potest. Ꝙ si nrgociũ deus nec habet nec

Expanded text:
omnis enim per se diuum natura necesse est inmortali omnis enim per se diuum natura necesse est inmortali aeuo summa cum pace fruatur semota a nostris rebus seiunctaque longe., nam priuata dolore omni, priuata periclis, ipsa suis pollens opibus, nil indiga nostri, nec bene promeritis capitur neque tangitur ira. quae cum dicit, utrum aliquem cultum deo putat esse tribuendum an euertit omnem religionem? si enim deus nihil cuiquam boni tribuit, si colentis obsequio nullam gratiam refert, quid tam uanum, tam stultum quam templa aedificare, sacrificia faceut nihil assequamur? Atenim naturam excellentem honorari oportet. Quis honos deberi potest nihil curanti et ingrato? An aliqua ratione obstricti esse possumus ei, qui nihil habeat commune nobiscum? « Deus, inquit Cicero, si talis est, ut nulla gratia, nulla hominum charitate teneatur, dici potuit in deum? ualeat inquit, id est abeat ac recedatquidem prodesse nulli potest. quod si negotium deus nec habet nec
Abbreviated transcription (Latin):
estate luberant. Experiũtur et ĩ mediũ q̃sita repomũt:
songũ est si exequi uelu que a surgulis generibus
henditur siutudo. apparet solã esse religionẽ ciuiꝰ in
mutis nec uestigiũ aliquod nec ulla suspeotõ ĩuẽiri p̃t.
Religionis ꝓp̾a est iustĩa que nullũ aliud aĩal altiugit
Homo eiũ splius ĩperat aeta sibi contiliata st̃. Iust̾icie
aũt cultus dei ascribitur Quẽ qui non sustipie. hic a
natura hõis alienus uitam pecudũ sub humaua specie
aũt npullus sit intellectus deis certe illud sieri non porst
ut iu hoc uel muta plus sapiãt uel humana natura
desipiat. cũ hõi ob sapĩam et c ũcta que pirãt : et oĩs
reꝵ natura subiecta siit. Quare si iõ.  uis hõĩs hoc
precellit et superat cetas aĩantes & olus notitiã dei ca¬
pit : apparet religionẽ nullo modo pose dissolur
issoluitur aũt religio: si credamus epicuro Ita dicẽta

Expanded text:
aestate laborem experiuntur et in medium quaesita reponunt. aestate laborem experiuntur et in medium quaesita reponunt. longum est si exsequhenditur similitudo, apparet solam esse religionem cuius in mutis nec uestigium aliquod nec ulla suspicio inueniri potest. religionis est propria iustitia, quae nullum aliud animal attingit. homo enim solus inpertit, cetera sibi conciliata sunt. iustitiae autem dei cultus adscribitur: quem qui non suscipit, hic a natura hominis alienus uitam pecudum sub humana specie n illis autem nullus sit intellectus dei, certe illud fieri non potest ut in hoc uel muta plus sapiant uel humana natura desipiat, cum homini ob sapientiam et cuncta quae spirant et omnis rerum natura subiecta sit. quare si ratio, si uis hominis hoc praecellit et superat ceteras animantes, quod solus notitiam dei capit, apparet religionem nullo modo posse dissolui. Dissoluitur autem religio, si credamus Epicuro illa dicenti:
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ uote declarant Nobis quid̃ uoces eoꝵ uidẽtuy ĩ cõdite
sicut illis fortasse nr̃e ded ip̃is qui se ĩdelligũt ꝟba sunt
Demis ĩ oĩ afectu certas uoces notas ex prmiũt quibus
Habitũ mẽtis ostendũt. ¶ Ruysus ꝙͦ est hoĩ ꝓbus risus.
Et tamen uidemus In alus aralibus sigua quedam leticie.
Cũ ad ludũ gestiũt aures demulcẽt et rictũ contrahũ slõ¬
tem serenãt oculos in lascuuam resoluũt. Quid tã hõi¬
ꝓpĩquũ ꝙͣ iõ et proiudencia fũturi: Ritqui st̃ aĩalia q̃ lati¬
bulis sius diuists et plures exitus pandant ut sqd̾ piclia
ĩciderit fuga pateat obsessis Qd non facerẽt insi ẽpie
illis ĩtelligencia et cognitio Nlia prouidẽt In futugiem
ut Ingentem formice farris aceruũ comportãt hyerces
memores meroq reponũt Eit apes. Que patriam sele
et certos nouere penates Uenture q hyenus memioreo

Expanded text:
cium voce declarant. Nobis quidem voces eorum videntur inconditae, cium voce declarant. Nobis quidem voces eorum videntur inconditae, sicut illis fortasse nostrae: sed ipsis, quae se intelligunt, verba sunt; denique in omni affectu certas vocis notas exprimunt, quibus habitum mentis ostendant. Risus quoque est homini proprius; et tamen videmus in aliis animalibus quaedam signa laetitiae, cum ad lusum gestiunt, aures demulcent, rictum contrahunt, frontem serenant, oculos in lasciviam resolvunt. Quid tam quam ratio et prouidentia futuri? atquin sunt animalia quae latibulis suis diuersos et plures exitus pandant, ut si quod periculum inciderit, fuga pateat obsessis: quod non facerent, nisi inesset illis intellegentia et cogitatio. alia prouident in futurum, ut ingentem formicae farris aceruum cum populant hiemis memores tectoque reponunt, ut apes, quae patriam solae et certos nouere penates uenturaeque hiemis memores
Abbreviated transcription (Latin):
et pecudes ĩter esse. Nec oĩo grasquã modo sapies. qui uel leuit᷑¬
uõale aĩal cũ mutis ac nroalibus coequauit Quod facĩt
quidã imperiti atq ip̃is pecudibus słes Qui cũ uentri ac
uoluptati se uelĩt trade. auĩt eadem rõe se natos qua uniu̾sa
que spirãt. Qd̾ dice ab hoĩe nefas est. Quis ciũi tã ĩdoctus
nescrat quis tam ĩprudẽs ut non sentiat esse aligd ĩ hõie
figura declarat non esse eũ mutis compedebus pecudibis
equalem: Illaꝵ natura In humũ pabulũ q prostorita est.
Nec habet quicpͣ cõns cũ celo quod non ĩtrientur Hom̃s
aũt recto statu ore sullmi ad contemplatõem mondi excitati
consert cũ deo uultũ et uõem rõ cognoscit
Ropterea muillũ est aĩal ut ait citeio p̾ter ho.d qd
est ut religionẽ solus intelligat Et hec est hoĩs atq mutoꝵ
Sunt propũ hõi sermo est tauien et᷑ illis guedam

Expanded text:
et pecudem interesse; nec omnino quisquam, modo qui sapiens videri velletet pecudem interesse; nec omnino quisquam, modo qui sapiens videri velletonale animal cum mutis et inrationabilibus coaequauit: quod faciunt M quidam inperiti atque ipsis pecudibus similes, qui cum uentri ac uoluptati se uelint tradere, aiunt eadem ratione se natos qua uniuersa quae spirant; quod dici ab homine fas non est. quis enim tam indoctus ut nesciat, quis tam inprudens ut non sentiat inesse aliquid in homine figura declarat non esse nos cum mutis pecudibus aequales? illarum natura in humum pabulumque prostrata est nec habet quicquam commune cum caelo, quod non intuetur. homo autem recto statu, ore sublimi ad contemplationem mundi excitatus confert cum deo uultum et rationem ratio cognoscit. propterea nullum est animal, uest, ut religionem solus intelligat; et haec est hominis atque mutorum, ssunt. Proprius homini sermo est: tamen et in illis quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
aũt magis sit abiguũ de rra. pene mai festũ de gr̃a: ab surdũ ẽ
ex ĩcerto caxtũ uelle subuertere. cũ sit promptius de certis
incerta formare
dixit. Q s hec que dicta sunt falsa esse dephendimus
Aniũ illud extremũ superest In quo solo possit uitas ĩuẽtri.
Conseques esse. ut nrascatur deus qm̃ gr̃a cõmouet᷑. Hec
tuenda nobis et asserenda siũa est. In eo eũĩ sũma õis Et
cardo relegionis pietatis qꝙ u̾satur.leq honos ullus debee
potest deo.: st nchil p̾stat colenti. nec ullus metus: si nõ ua¬
scitur non colenti Cũ sepe pħi per ignorãciã uitatis a
ratione desciuerit. atq ĩ eirores icident ĩextricabiles:
Id eũi solet huseuẽue sd̾ uiatori uiã nesciẽti et non fatẽti¬
se ignorare. ut uagetur. dũ per cũctari obiuos erubestit.
Illũd taus nullus phũs asseruit hnquã non nichul int̾ Ioᷝ

Expanded text:
autem magis sit ambiguum de ira, paene manifestum de gratia, absurdum est autem magis sit ambiguum de ira, paene manifestum de gratia, absurdum est ex incerto certum uelle subuertere, cum sit promptius de certis incerta firmare.dixit. quod si haec quae dicta sunt, falsa esse deprehendimus, unum illud extremum superest in quo solo possit ueritas inueniriconsequens esse ut irascatur deus, quoniam gratia commouetur. haec tuenda nobis et adserenda sententia est: in eo enim summa omnis et cardo religionis pietatisque uersatur. nam neque honos ullus deberi potest deo, si nihil praestat colenti, nec ullus metus, si non irascitur non colenti. Cum saepe philosophi per ignorantiam ueritatis a ratione desciuerint atque in errores inciderint inextricabiles — id enim solet his euenire quod uiatori uiam nesciese ignorare, ut vagetur, dum percontari obvios erubescit illud tamen nullus philosophus asseruit unquam, nihil inter hominem
Abbreviated transcription (Latin):
suis q om̃ibus rebus pre ficit. Malũ uo maledictis uer¬
beribus nuditate fame siti compedibus punit. Ut et
hit exemplo cet̾is sit ad non peccandũ. et ille ad pio¬
merendũ. Ut alios metus coericat. alios honor prouo¬
cet. Qui ergo diligit: et odit. Et qui odit: et diligit Sũt
ciũ qui diligi debrant qui odio haberi l̾e sicut is qui
dilugit con fert bona in eos quos diligis. Ita qui odit
crrogat mala hus quos odio habet
uod arguiuẽtũ /qr urrũ est Idissolui nullo pacto pt̃.
Uana e̾rgo ⁊ falsa est sentencia eoꝵ qui alterient
ut oñdimus ex parte non eorãt sed id quod meluis est
cadũt. Nou eiũ sic oporcebat eos arguuiẽtari Quia deus
non irascitur: ergo n gra cõmouet᷑. Sedsta. Quia deus¬
gratia cõmouetur.ergo ⁊ nuscitur. Si em̃ certũ ⁊ ĩdubitatũ fiu¬
Set non rrasci dẽu tũc ad illud alterũ beniri esset necesse. Cũ

Expanded text:
suisque rebus omnibus praeficit, malum uero maledictis uersuisque rebus omnibus praeficit, malum uero maledictis uerberibus nuditate fame siti conpedibus punit, ut et hic exemplo ceteris sit ad non peccandum et ille ad promerendum, ut alios metus coerceat, alios honor prouocet. qui ergo diligit. et odit, qui odit, et diligit: sunt enim qui diligi debeant. sunt qui odio haberi. et sicut is qui diligit, confert bona in eos quos diligit, ita qui odit, inrogat mala iis quos odio habet: quod argumentum quia uerum est, dissolui nullo pacto potest. uana ergo et falsa est sententia eorum qui cum alterum ut ostendimus, ex parte non errant, sed id quod melius est cadunt. Non enim sic oportebat eos argumentari: Quia Deus non irascitur, ergo nec gratia commovetur; sed ita, Quia Deusgratia movetur, ergo et irascitur. Si enim certum et indubitatum fuisset, non iras
Abbreviated transcription (Latin):
petiost ista ppłarit̾᷑ q dicũtur et multos alliciũt ad
credendũ. Sed qui hec sentiũt ad u̾itatẽ quid ꝓpiꝰ
accẽdũt. sed in parte labũtur naturã reꝵ parũ cd̾siderã¬
tes. Nanisi deus non mascitur ĩtuis et ĩiustisi nec pios
utis iustosq diligit :/ Erggo cõstantior est error illorã
qui et nan suuil et gr̃am tollut. In rebus eiũ diu̾ais
aut ĩ utrãq partem mouere necẽe esti aut In neutram.
Ita qui bonos diligit et malos non odit ne bonos quid¬
diligit Quia ⁊ delige bonos ex odio maloꝵ uer̃t. et ma¬
los odisse ex bonoꝵ caritate descendit. Nemo est qui acuet
uitam siue odio mortis. Nec apetit lucem iuse qui tere¬
bras fugit fideo natura ista cõnexa suut ut alterũ sinre
alteis fieri nequeat
quis dũs habens ⁊ familia seruos bonũ ⁊ malũ nõ
utiq aut ãbos odit aut ã dos beneficus et honore
bdo se quitur Qd̾ si faciat et iniquus et stultus est Sed
bouũ alloquitur amice tornat et donniu ac familie

Expanded text:
 dicuntur et multos inliciunt ad credendum, sed qui haec sentiunt, ad ueritatem quidem propius accedunt, sed in parte labuntur naturam rei parum considerantes. nam si deus non irascitur inpiis et iniustis, nec pios utique iustosque diligit. ergo constantior est error illorum qui et iram simul et gratiam tollunt. in rebus enim diuersis aut in utramque partem moueri necesse est aut in neutram. ita qui bonos diligit, et malos odit, et qui malos non odit, nec bonos diligit, quia et diligere bonos ex odio malorum uenit et malos odisse ex bonorum caritate descendit. nemo est qui amet uitam sine odio mortis, nec adpetit lucem nisi qui tenebras fugit: adeo natura ista conexa sunt, ut alterum sine altero fieri nequeat. si quis dominus habet in familia seruos bonum ac malum, utique non aut ambos odit aut ambos beneficiis et honore prosequitur — quod si faciat, et iniquus et stultus est —, sed bonum et adloquitur amice et ornat et domui ac familiae
Abbreviated transcription (Latin):
aspici nec comphendi potest, non potuit ad Iomins
nise a sapiere natura perueis Sed sicat oũe coipꝰ
mes ⁊ ai  gubernat Ita ⁊ mond̃ deus Iuc eũi ueressir
est ut miora et hũilia regimen sabrãt maiora uers¬
et siõma non habeãt Demq marcus cicero in cuscu¬
lauis et in consolatione Aioꝵ ĩqurs nulla in terris ongo
nochil muest suoc unni mr̃oire metis cogitatois Sabeat
quo et pre tira tenras et sutura prorudoas et cõblecte
possit presentia que sola dĩna siuit Nec eiũ ĩlirĩtur
uirde ad hoiem uerure possie iuise adeo.
Yceptis igitur duobus torbus de calupinatorilis
uanis cũ consset dĩna prouidentia mondũ regi
sicut et factus est nec sit quisquã qui dyagore theodon
q leuitatem preferre audeat auctoritati uel illorrun
septem pbrum qui aspellati sunt sapientes uel pietagore
uel socratis uel pratonis crt̾oꝵ q pħoꝵ quee esse proru

Expanded text:
aspici nec conprehendi potest, non potuit in hominem aspici nec conprehendi potest, non potuit in hominem nisi a sapiente natura peruenire. sed sicut omne corpus mens et animus gubernat, ita et mundum deus. nec enim ueri simile est ut minora et humilia regimen habeant, maiora et summa non habeant. denique Marcus Cicero in Tusculanis et in Consolatione animorum inquit nullnihil est quod vim memorie, mentis, cogitationis habeat, quo et preterita teneat et futura prevideat et complecti possit presentia, que sola divina sunt, nec invenimus unde ad hominem uenire possint nisi a deo. eiceptis igitur duobus tribusue calumniatoribus uanis cum constet diuina prouidentia mundum regi, sicut et factus est, nec sit quisquam qui Diagorae Theodoricurique leuitatem praeferre audeat auctoritati uel illorum septem priorum qui appellati sunt sapientes uel Pythagorae uel Socratis uel Platonis ceterorumque summoru
Abbreviated transcription (Latin):
que mẽdeu non sabeat non est merandi ꝓ hec face oblita
Uid ergo est ⁊̃ Utiq dius cũ Inchoaret hoc opies
mondi quouichil potest esse nec dispositius ador¬
diuiõiũ nec aptrus ad utilitatem, nec ornatius ad pult᷑¬
cudiũe nec marꝰ ad molen que siere ab yoĩe nõ uolerãt
focis ip̃e In quibus et hoiem ip̃m Cui particulã de sua
sapĩa dedit et ĩscruxit eũ uõe quãtũ fragilitas t̾rena
capiebat ut ip̃e sibi esfleeret que ĩ uus suos ossẽt itia᷑
Si uero iii zeuꝰ moudi ut ita cixerun republica nulla
proudencia est que regat nullus dous qui aduũstret
nec oĩo seusud ullus in hac reꝵ nata᷑ pollet uuie igis
mes hũanatam solleis tam ĩtelleges orta ẽẽ cordet᷑.
Si ceũ corpus hoĩs ex huimo fictu est unde homo no¬
men accepit aĩꝰ ergo qui sapit et uector est corporis
cui mẽbra obseguũtur tanꝙͣ iegi et ĩꝑatore qui nec

Expanded text:
quae mentem non habeat, non est mirandum, quod haec facere oblita quae mentem non habeat, non est mirandum, quod haec facere oblita uid ergo est? Utique Deus, cum inchoaret hoc opus mundi, quo nihil potest esse nec dispositius ad ordinem, nec aptius ad utilitatem, nec ornatius ad pulchudinem nec maius ad molem, quae fieri ab homine non poterant fecit ipse, in quibus etiam hominem ipsum: cui particulam de sua sapientia dedit et instruxit eum ratione quanta<m fragilitas terrena capiebat, ut ipse sibi efficeret quae ad usus suos essent necessaria. si uero in huius mundi ut ita dixerim re publica nulla prouidentia est quae regat, nullus deus qui administret, nec omnino sensus ullus in hac rerum natura pollet, unde igitur mens humana tam sollers, tam intellegens orta esse credetur? si enim corpus hominis ex humo fictum est, unde homo nomen accepit, animus ergo, qui sapit, qui rector est corporis, cui membra obsecuntur tamquam regi et imperatori, qui nec
Abbreviated transcription (Latin):
pienciꝰ est hõis l umo aũt non posest face̾ celestra. ligo
illud qd̃ hec efficias uel esfecerit superat soĩem. arte
prudencia concilio polestate/. Quis igr̃ potest esse isi
dues: Natrra uo quã uelut mr̃em esse reꝵ putãt si
mentem non salet iniciul esficiẽt unquã nichil moliet᷑
ubi euĩ nõ est cogitato nec motus est ullus. nec esficatia.
Di aũt concilio utitur ad ĩcipiendũ aliquid rõe ad disp̃o¬
nendũ arte ad efficiend uireate ad cõsũmai pode stat ad
regendũ et cõtinẽdũ cur natura potus ꝙħ deus nõiẽtur:
Aut si concursies athomoꝵ. uel carẽs mẽte natura ea
que uidemus esficit, quero cur celũ facere potuerͭ urbem
aut domũ non poturrit : Cur modes marmoreos fecer.
Colũpnas et simulacra nõ fecerit: Atque non debuerant
athomi etiã ad hoc efficienda concurre siquid nullam
positorũ reliuquãt quã non ex periãtus Nam de nata᷑

Expanded text:
pientius homine. homo autem non potest facere caelestia: ergo pientius homine. homo autem non potest facere caelestia: ergo illud quod haec efficiat uel effecerit, sprudentia, potestate. Quis igitur potest esse, nisi Deus? Natura vero, quam veluti matrem esse rerum putant, si mentem non habet, nihil efficiet unquam, nihil molietur. Ubi enim non est cogitatio, nec motus est ullus, nec efficacia. Si autem consilio utitur ad incipiendum aliquid, ratione ad disponendum, arte ad efficiendum, virtute ad consummandum, potestate ad regendum et continendum; cur natura potius quam Deus nominetur? Aut si concursus atomorum, vel carens mente natura, ea, quae videmus, effecit, quaero cur facere coelum potuerit, urbem aut domum non potuerit? cur montes marmoris fecerit, columnas et simulacra non fecerit? Atqui non debuerant atomi etiam ad haec efficienda concurrere; siquidem nullam positionem relinquunt, quam non experiantur. Nam de natura,
Abbreviated transcription (Latin):
esse concilio. mella proudencra nulla rõe dĩna sta ex
athomes sabalius exigiis concreta esse trr̃ta meracła
Nõne prodigio siuuile est aut natrĩ esse ioĩem̃ qui hec dic̾e̾t
aut exticisse qui coederẽt ut democritũ qui audrtor ciꝰ
fuit uel epicurũ ĩquẽ uartas oĩs de lencippi font s
T eni sicut alii dicũt natura moudus esfectus est
que seusu et figura caret. Hoc uoo młco est absur¬
dius. Si natura mondũ fecit concilio ⁊ uõe secerit necẽs
est Iseuĩ facit aliquid qui ãte uolũtatem frciendi habet
aut strãm Si caret seusu ⁊ sigura quiͦ potest ab eo fiers
qd̾ et srusũ habeat ⁊ signraui: Nisi forte quis arbitiet᷑
prouidenter ao ut ilitates uuc̃tiũ temperatã nesero qͦ
casu sine cogritoe sine artesice subito extitisse diquid
ĩquit est crisippus qd̾ esficiat ea que hõ licet iõe sit pro¬
ditres fuc̾e non possit io profecto maiꝰ et fortius et sa¬

Expanded text:
esse consilio, nulla prouidentia, nulla ratione diuina, sed ex esse consilio, nulla prouidentia, nulla ratione diuina, sed ex micis subtilibus et exiguis concreta esse tanta miracula? nonne prodigio simile est aut natum esse hominem qui haec diceret aut extitisse qui crederent, ut Democritum, qui auditor eius fuit, uel Epicurum, in quem uanitas omnis de Leucippi fonte at enim, sicut alii dicunt, natura mundus effectus est, quae sensu et figura caret. hoc uero multo est absurdius. si natura mundum fecit, consilio et ratione fecerit necesse est: is enim facit aliquid qui aut uoluntatem faciendi habet aut scientiam. si caret sensu ac figura, quomodo potest ab ea fieri quod et sensum habeat et figuram? nisi forte quis arbitraturprouidenter ad utilitates uiuentium temperatam nescio quo casu sine conditore, sine artifice subito extitisse. si quid est inquit Chrysippus quod efficiat ea quae homo, licet ratione sit praeditus, facere non possit, id profecto est maius et fortius et sa
Abbreviated transcription (Latin):
athonus fiãt que t̾rena sũt num ecĩa celestia: deos auĩt
icorruptos et̾ uos bratos esse solis q dãt ĩmunitatem / ne
concursu athomoꝵ concreti esse uulãtur ui eũ deos isq
ex illis cõstituissẽs dissipabiles fierẽt sẽibus aliqñ resoluais
aeg ĩ naturã snam reuertentibus Eego si est aliosid qd
at hominon essecrĩt cur non cet᷑a eod̃ modo ĩ tellegatiuꝰ :¬
¶ Sed quers ante quã mõdid p̾mordia ista gu̾arẽt cur eͥ
dii habitacłiũ non edisicaueruit: Uidelicet insi athomi
coissent celũ q focissent adhuc dii pes mediũ ĩane pẽderẽt
Quo igẽ concilio quarõe deconfuso aceruo se at homi
congregauerũt ut ex illis in seriꝰ terre conglobarent᷑
celũ desuper tenderetur tãta sderũ uarietate distĩctrẽ
ut iuchil un quã excagitari possit ornatius: Tanta
cigo qui uideat et talia potest ex istiare nullo esfecta

Expanded text:
atomis fiant quae terrena sunt: num etiam caelestia? deos aiunt atomis fiant quae terrena sunt: num etiam caelestia? deos aiunt incorruptos aeternos beatos esse solisque dant inmunitatem, ne concursu atomorum concreti esse uideantur. si enim dii quoque ex illis constitissent, dissipabiles fierent seminibus aliquando resolutis atque in naturam suam recurrentibus. ergo si est aliquid quod atomi non effecerint, cur non et cetera eodem modo intellegamus ? sed quaero, antequam mundum primordia ista generassent, cur sibi dii habitaculum non aedificauerint ? uidelicet nisi atomi coissent caelumque fecissent, adhuc dii per medium inane penderent. quo igitur consilio, qua pactione de confuso aceruo se atomi congregauerunt, ut ex aliis inferius terra conglobaretur, caelum desuper tenderetur tanta siderum uarietate distinctum, ut nihil umquam excogitari possit ornatius? tanta ergo qui uideat et talia, potest existimare nullo effecta
Abbreviated transcription (Latin):
roabile. Uidemꝰ oĩu nichil esse ĩ oi mondo qd̃ non
habeat ĩ semaxĩam mirabilem es ir̃em Que quia sup᷑
hões seusũ et ingeniũ est cui rectius ꝙ dĩne proudẽtie
torbuonda est¬
n quia simulacyũ hoĩs et statuã rõ et ars fingit
ip̃i hoiriũ de frustris temere concurieeibus fiery
pũtabimus: et quid silẽ uitatis ĩ ficto: cũ sũiũ et ex¬
celles actisiciu nchil aliud iesi unubrã et extrema cor¬
poris liueauẽta possit Imutari: Nũ potuis humuana
ullercia dare operi suo aut motũ aliquẽ aut ẜrusũ.
Omitto usũ indendi audiendi odoyandi cetoꝵ mebie
arti sex potuit, aut cor sois aut uoceue ãt ip̃am sapĩamn
fabricare: Quisquã ne ergo sanus existiãt od hõ yõe ⁊ cõtilio fa¬
cere non possit id concursu at homoꝵ passuu coherẽtiũ ꝑfici
potusse
fides in que debirauẽta ĩciderĩt dũ nolũt esfectoes
curam q reꝵ deo date: Concedamus tam hus ut ex

Expanded text:
in omni mundo quod non habeat in se maximam mirabilemque rationem. quae quia supra hominis sensum et ingenium est, cui rectius quam diuinae prouidentiae tribuenda est? an simulacrum hominis et statuam ratio et ars fingit, ipsum hominem de frustis temere concurrentibus fieri putabimus ? et quid simile ueritatis in ficto, cum summum et excellens artificium nihil aliud nisi umbram et extrema corporis liniamenta possit imitari ? num potuit humana sollertia dare operi suo aut motum aliquem aut sensum ? mitto usum uidendi audiendi odorandi ceterorumqueartifex potuit aut cor hominis aut uocem aut ipsam sapientiam fabricare? quisquamne igitur sanus existimat, quod homo ratione et consilio facere non possit, id concursu atomorum passim cohaerentium perfici potuisse? uides in quae deliramenta inciderint, dum nolunt effectionem curamque rerum deo dare. concedamus tamen his ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
defornus et noxiaest nec cuiquã malefaciat/. nichil aliud
super est insi ꝙ sit henis tũquallue ꝓpicius benefitus cõtr¬
uator. Ita cũ demũ et cõis oñq põ et optimas et maxiuꝰ
dici poterit. qd̾ expetit dĩna celestis q natura. Ilam s ĩt
hoĩes laudabile undetur prodesse potius ꝙ nor̾e uiiusicare
ꝙͣ occidere saluare ꝙ̃ perdere. unde nͨ ĩu̾ito ĩnocẽtia ĩt᷑
Uirtutes miat᷑ Iet qui hec feceuit diligit preseptꝰ omat
beuedictis oñuibus uotis ꝙ celebratur demq ob merita
et beneficia deo simillimus iudicat᷑. quãto magis opsũ
drũ par est piuinis per fectis ꝙ uirtritibus preaellẽtẽ atq
ab oc labe terrena subiuotũ dĩnis et celestibus benesicũs

Expanded text:
deformis, et noxia est, nec cuiquam malefaciat, nihil aliud deformis, et noxia est, nec cuiquam malefaciat, nihil aliud superesse, nisi ut sit lenis, tranquillus, propitius, beneficus, couator. ita enim demum et communis omnium pater et optimus maximus dici poterit, quod expetit diuina caelestisque natura. nam si inter homines laudabile uidetur prodesse potius quam nocere, uiuificare quam occidere, saluare quam perdere nec inmerito innocentia inter uirtutes numeratur et qui haec fecerit, diligitur praefertur ornatur benedictis omnibus uotisque celebratur. denique ob merita et beneficia deo simillimus iudicatur, quanto magis ipsum deum par est diuinis perfectisque uirtutibus praecellentem atque ab omni labe terrena submotum diuinis et caelestibus beneficiis
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ est t̾re ne fragilitatis. Irã eiũ cõmotoriũ mẽt̾is esse aint¬
ac perturbatõeus que sit a deo aliena. S si horem quoq qui
modo sit sapiẽs ẽgraius ira non deceat: siquid̃ cũ in animũ
ciuiꝰ ꝙ ĩcidit. uelut seua temyestas tantos excitet fluctus.
ut statũ mẽtis ĩmutet, ardescant ocłi. os tremat᷑ legua
titubet/ dentes concrepet. alteruos uultũ maculeti nunc
suffusus rubor ñc pallor albe scẽs :/ quãto magis deũ nõ
deceat tam feda mutatio: Et s homo qui halrat ĩperiu
ac potestatem late noceat per orã . saugiuem fuudat uites
subuertat ppłos deleat proĩtias ad solitudinem redigat:
quãto magis dẽũ qui habeat tocius gu̾is hũai et ipsiees
mondi pot statem perdituruẽ fuisse uniũ sa credibile sit
s irasteretur: Abesse ig̃r abeo tam magnũ tã ꝑuiciosã
malũ oportere Et si absit abeoira et concitatio quiat

Expanded text:
quod est terrenae fragilitatis. Iram enim, commotionem mentis esse quod est terrenae fragilitatis. Iram enim, commotionem mentis esse ac perturbationem, quae sit a Deo aliena. Quod si hominem quoque, qui modo sit sapiens et gravis, ira non deceat si quidem, cum in animum cujusquam incidit, velut saeva tempestas tantos excitet fluctus, ut statum mentis immutet, ardescant oculi, os tremat, lingua titubet, dentes concrepent, alternis vultum maculet nunc suffusus rubor, nunc pallor albescens: quanto magis Deum non deceat tam foeda mutatio? Et si homo, qui habet imperium ac potestatem, late noceat per iram, sanguinem fundat, urbes subvertat, populos deleat, provincias ad solitudinem redigat; quanto magis Deum, qui habeat totius generis humani, et ipsius mundi potestatem, perditurum fuisse universa credibile sit, si irasceretur? Abesse igitur ab eo tam magnum, tam perniciosum malum oportere. Et si absit ab eo ira, et concitatio, quia et
Abbreviated transcription (Latin):
obticuit. Scilicet qr nec cura sit ĩ eo nec prouidencia
ergo nec cogitatõeia aliquã nec ĩ eo seusũ esse ullũ. Quo
efficitur ut non sit oĩo  Ita cũ gradatĩ descendisset: ĩ exͤmo
gradu restieit. quia iam p̾cipitiũ uideb̾at Sed quid prodes
reticuisse ac ꝑicłiu dissimulasse: Necessitas illũ hel ĩuitũ
cadere coegit. Duxit enĩ quo noluit Qe arguiuẽtũ sic oy¬
dĩauit. ut ad illud quod euitabat. necessario deuemret. Ui¬
des igg̃r quo peruẽiat ira sublata et deo adempta: Demq
aut nullus id credis aut ad modũ pauci. et qued scelerati
at mali : qui sperãt malis suis ĩpunitatem Q si hoc falsũ
ĩuẽitur nec iram ĩ deo esse nec grãm. ueramus ad illud
qd̾ tercio loco positũ est:
xistimãtur stoiti et ali nõ nulli aliquãto meluis de
nimitatem. Ut ab ullo se lesũ putet. qui ledi non potest. Ut
quieta illa ⁊ saucta maiestas conertetur perturbetur ĩ samat.

Expanded text:
obticuit, scilicet quia nec cura sit in eo nec prouidentia, obticuit, scilicet quia nec cura sit in eo nec prouidentia, ergo nec cogitationem aliquam nec sensum in eo esse ullum: quo efficitur ut non sit omnino. ita cum gradatim descendisset, in extremo gradu restitit, quia iam praecipitium uidebat. sed quid prodest reticuisse ac periculum dissimulasse? necessitas illum uel inuitum cadere coegit: dixit enim quod noluit, quia argumentum sic ordinauit, ut ad illud quod deuitabat necessario deueniret. uides igitur quo perueniat, ira sublata et deo adempta. denique aut nullus id credit aut admodum pauci et quidem scelerati ac mali, qui sperant peccatis suis inpunitatem. quod si et hoc falsum esse inuenitur, nec iram in deo esse nec gratiam, ueniamus ad illud quod tertio loco positum est. Existimantur Stoici et alii nonnulli aliquanto metatem, ut ab ullo se laesum putet, qui laedi non potest; ut quieta illa, et sancta majestas concitetur, perturbetur, insaniat,
Abbreviated transcription (Latin):
eo fallacius: Quod a sapiẽte ⁊ giau uiro debet esse alienu.
Hic uo sialiud sensit et alud locutus est: quid aliud ap¬
pellandus est ꝙͣ deceptor bilingiis. malus et p̃pea stultꝰ.
Sed non erat tam u̾sutus epicurus: ut fallendi giacia
ista loqueretur. cũ hec scriptis ad eternam memoriatu
consignaret. Sed ignorãtia uuitatis errauit. Inductus ẽi pͥnçipio
nabile uideretur. non pocerat cõ sequẽtia recusare. Quia uno
affectu ãputato. eciã cetõs asfectus adimere deointitas ipsa
cogebat. Ita qui non nrastitͦ utiq nec gr̃a mouet ᷑ qd est rc̃e
contrariũ. Iam si nec ira ĩcoinec gr̃a est. Utiq nec metus n ͨ
cõmotis. que ĩ deũ cade̾ nõ pt̃. Q si nullus asfectus In deo est:
qr quicquid asficieur ĩbecillũ est / Ergo nec cura illius rerꝰ nec
Iprouidencia est ĩeo
ut usq perueĩt sapiẽtis hõĩs disputato ceta q̃ sequũt᷑

Expanded text:
eo fallacius? quod a sapienti et graui uiro esse debet alienum. eo fallacius? quod a sapienti et graui uiro esse debet alienum. hic uero si aliud sensit et aliud locutus est, quid aliud appellandus est quam deceptor bilinguis malus et propterea stultus? sed non erat tam uersutus Epicurus, ut fallendi studio ista loqueretur, cum haec etiam scriptis ad aeternam memoriam consignaret, sed ignorantia ueritatis errauit. inductus enim a principio nabile videretur, non poterat consequentia recusare, quia uno affectu amputato, etiam caeteros affectus adimere Deo necessitas ipsa cogebat. Ita qui non irascitur, utique nec gratia movetur, quod est irae contrarium: jam si nec ira in eo, nec gratia est, utique nec metus, nec commotio, quae in deum cadere non potest. quod si nullus adfectus in deo est, quia quidquid adficitur inbecillum est, ergo nec cura ullius rei nec prouidentia est in ucusque peruenit sapientis hominis disputatio, cetera quae secuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Deus igr̃ non est: a nec mouet᷑ ^ quod est ꝓpũ uiuentisi.
habet uolũtatem. nuliũ accũ. nullam demq admĩ trãto¬
nem. que deo digna sit. Et que maior: que degnior ademe¬
nistratio deo assignari potest: ꝙͣ mondi gubet nato. ꝙͫ
cura uiuẽtiũ. maxĩe ꝙ gu̾is hũai cui oĩa trena sbita
sunt: Que ig̃r in des pocest esse beatitudo: si sempes
quietus ⁊ ĩmõbilis torpet : Si precantibus surdub:
di colentibus cecus: Quid tam dignũ tam ꝓp̾im
om̃eni digurtatem. Que ergo totam uiei totam deo¬
substanciã tollit . quid aliid dicit insi dcũ oĩo nõ eẽ
Eniq marcus cullurs a possidomio dictũ reft
id epicurĩ sensisse nullos deos ese. Sed ea que
de dios locutus sit. depeilende ĩuidie causa dixisse. stta¬
q uerbis illũ deos relinquere. Re aũt ip̃a collere. qb
nullũ mocũ nullũ tribuit officiũ. Quod s ita est: quid

Expanded text:
Deus igitur non est, si nec movetur, quod est proprium viventis: Deus igitur non est, si nec movetur, quod est proprium viventis: habet uoluntatem, nullum actum, nullam denique administrationem quae deo digna sit. et quae maior, quae dignior admimstratio deo adsignari potest quam mundi gubernatio, quam cura uiuentium maximeque generis humani, cui omnia terrena subiecta sunt? quae igitur in deo potest esse beatitudo, si semper quietus et inmobilis torpet, si precantibus surdus est, si colentibus caecus? quid tam dignum, tam propromnem diuinitatem. qui ergo totam uim, totam substantiam deo tollit, quid aliud dicit nisi deum omnino non esse? denique Marcus Tullius a Posidonio dictum refert id Epicurum sensisse, nullos deos esse, sed ea quae de dis locutus sit depellendae inuidiae causa dixisse: itaque uerbis illum deos relinquere, re autem ipsa tollere, quibus nullum motum, nullum tribuit officium. quod si ita est, quid
Abbreviated transcription (Latin):
et det nobis bona. Si est. quo noĩe apellandus est: Cur
nobis qui malefacit notror est: ꝙ ille qui bene: Si autemr
nchilp̃t esse preter dẽũ. absurdũ est ⁊ uanũ putare dũrã
potestatem qua nichil est maus inchil melurs noce posse
Et ideo nemo extitit: qui auderet id dic̾e. Quia nͨ ratori
habet. nec ullo modo potest credi. Quod qr cõueĩt. tũsba¬
mus et uitatem requiramus:
Uod sequitur. de scola epicuri est. Sicut irã in deo
non esse: ita ne grau qued̃. Nã cũ putaret epicienꝰ
alienũ esse adeo malefacere qd̾ ex a ffectu ircũdie pleꝵ¬
q nascitus . ademit ei eciam benesic entiam Quĩ uidebat
cõsequẽs esse: ut si habeat iram deus. habeat ⁊ graciam.
Itaq ne illi uiciũ concederet: eciam uirtutis fe̾cit exper¬
tem. Ex hoc ĩquit beatus et ĩcorruptus est: qr nchil se¬
cit. nec curat. nec habet negotĩ. neq alteri ex hibet.

Expanded text:
et det nobis bona. si est, quo nomine appellandus est? aut cur et det nobis bona. si est, quo nomine appellandus est? aut cur nobis qui male facit notior est quam ille qui bene? si autem nihil potest esse praeter deum, ab-, surdum est et uanum putare diuinam potestatem, qua nihil eet ideo nemo extitit qui auderet id dicere, quia nec rationem habet nec ullo modo potest credi. quod quia conuenit, transeamus et ueritatem alibi requiramus. Quod sequitur, de schola Epicuri est: sicut iram in deo non esse, ita ne gratiam quidem. nam cum putaret Epicurus alienum esse a deo male facere umque nascitur, ademit ei etiam beneficentiam, quoniam videbat consequens esse, ut si habeat iram Deus, habeat et gratiam. Itaque ne illi vitium concederet, etiam virtutis fecit expertem. Ex hoc, inquit, beatus et incorruptus est, quia nihil curat, neque habet ipse negotium, neque alteri exhibet.
Abbreviated transcription (Latin):
cio est. Cũ diu̾sa ⁊ repugnãtia sit na et gr̃a aue ira tri¬
buenda est deo et gra detrahenda. Aut utrũq parit er
detrahendũ Nut Ira demenda et gracia tribuenda Aut
neutrũ detrahendũ lluid ãplius preter hec nichil potest
capere nat᷑a᷑ ut necesse sit in uno istaꝵ aliquo uerre qued
queritur ẽuẽioy Consideremus singula ut nos ad latebras
U̾itatis et rõ et ordo deducat
tantũ modo et gracia non moueo. Est eiũ discõueiens
Aeo. Ut eiusmodi potestate slt preditas. qua noceat et obslt.¬
prodesse uo ac bñface nequeat. Que ig̃r . iñ: que sures salu¬
tis hõibus ꝓpoita est: si maleꝵ tantũ modo auctor est deus:
Qd̾ si sit. iam maiestas illa uenerabilis. non ad fudicos po¬
testatem cui licet struare. ac liberare/ ses ad tortoris et
carnficis officiũ deducetur. Cũ aũt bideamus nõ modo
auctorem esse altrrũ necesse est. qui eõtraria deo faciat.

Expanded text:
tio est: cum diuersa et repugnantia sint ira et gratio est: cum diuersa et repugnantia sint ira et grabuenda est Deo, et gratia detrahenda; aut utrumque pariter detrahendum. Aut ira demenda est, et gratia tribuenda, aut utrumque tribuendum. Aliud amplius, praeter haec, nihil potest capere natura, ut necesse sit in uno istorum aliquo verum, quod quaeritur, inveniri. Consideremus singula, ut nos ad latebras veritatis, et ratio et ordo deducat.tantummodo, et gratia non moveri. Est enim disconveniens Deo, ut ejusmodi potestate sit praeditus, qua noceat, et obsprodesse vero, ac benefacere nequeat. Quae igitur ratio, quae spes salutis hominibus proposita est, si malorum tantummodo auctor est Deus? Quod si sit, jam majestas illa venerabilis, non ad judicis potestatem, cui licet servare ac liberare, sed ad tortoris et carnificis officium deducetur. Cum autem videamus, non modo auctor malorum, esse alterum necesse est qui contraria deo faciat
Abbreviated transcription (Latin):
falsis arguiuẽtatõ ibus capti alicer de illa unita maiestate
sentiũt. ꝙͣ uitas habet. Qui aut figurã ngat ullam hr̃e deũ
aut nullo assectu cõmourri putat. qr sit oĩs asfectus ĩbecilli¬
tatis que ĩ deo nulla est De tertio o yn p̾cipitãt᷑ qui cum
sc̃iãt legatũ dei/ eũdem ꝙ dĩm et ĩ mortalis templi conditorẽ:
tañi aus non accipiũt eũ: aut aliter accipiũt ꝙͣ ades postit.
Quos ex parte iã refutauimus in quarto supraduti operis
unc uo contra eos disseramus qui de stdõ gradu lagsi
praua de sũmo deo sentũt. auĩt eiũ quidam nec gra¬
tifitari cũ cuisuã nec wasci. sed securũ ⁊ quietũ ĩmorta¬
litatis sue bonis persru Ilu uo iram tollũs grãm relin¬
quũt deo. Naturam enĩ sũma uirtute prestantem gͣtifitã
de gr̃a disciepãt. Sed ut ad ꝓpor̾tam mat̾iã per ordinem
descendat or̃o: anꝰ modi nobis fãcienda et exequẽda parti¬

Expanded text:
falsis argumentationibus capti, aliter de unica illa majestate falsis argumentationibus capti, aliter de unica illa majestate sentiunt, quam veritas habet; qui aut figuram negant habere ullam Deum, aut nullo adfectu commoueri putant, quia sit omnis adfectus inbecillitatis, quae in deo nulla est. de tertio uero ii praecipitantur qui cum sciant legatum dei eundemque diuini et inmortalis templi conditorem, tamen aut non accipiunt eum aut aliter accipiunt quam fides poscit: quos ex parte iam refutauimus in quarto supra dicti operis derunt. nunc uero contra eos disserimus qui de secundo gradu lapsi praua de summo deo sentiunt. aiunt enim quidam nec gratificari eum cuiquam nec irasci, sed securum et quietum inmortalitatis suae bonis perfrui. alii uero iram tollunt, gratiam relinquunt deo: naturam enim summa uirtute praestantem ut non made gratia discrepant. sed ut ad propositam materiam per ordinem descendat oratio, huiusmodi facienda nobis et sequenda parti