comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& ego ñ infirmor. Quis scandalizat᷑. & ego non upor:
Sigloriari oport&: in his q̃ infirmitatis mȩȩ sunt
gloriaboR: Quanta sapientia ista sint dicta. ui¬
gilantes uident: quanto uͦ &iam ȩloqñtiȩ cucurie¬
rint flumine : & qui stereit ad ũtit: Porro aut̃
qͥ nouie agnoscit. qͦd̃ ea cȩsa quȩ commata greci uocant.
& m̃bra. & circuitꝰ. de quib paulo ante disserui cũ de¬
centissima uari&ate int̾ponerent᷑ : totã istã speciem dic¬
tionis. & quasi eiꝰ uultũ qͦ &iam in doca delectantur
mouent᷑q fecerunt: nã unde cepim̾ hunc locũ insere¬
re: circuitꝰ sunt: pͥmus minimꝰ. hoc ẽ bimbris. iinꝰ eñi
quã duo menbra circuitꝰ hab̃e ñ posfunt : plura uero
possimt: Ergo pͥmus ille ẽ : iterũ dico. ne qͥs me existim&
in sipientem ẽẽ sequit᷑ aliꝰ trim̃bris. alioqͥn uelut in¬
sipientẽ suscipite me. ut & ego modicũ Qd glorier::
terciuꝰ qͥ sequit᷑. m̃bra hab& quateuor: qͦd̾ loquor ñ

Expanded text:
infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? Si gloriari oportet in iis quae infirmitatis meae sunt, gloriabor. Quanta sapientia ista sint dicta, vigilantes vident: quanta vero eloquentia cucurrerint flumine, et qui stertit advertit. Porro autem qui novit, agnoscit quod ea caesa quae κόμματα Graeci vocant, et membra, et circuitus, de quibus paulo ante disserui, cum decentissima varietate interponerentur, totam istam speciem dictionis, et quasi ejus vultum, quo etiam indocti delectantur moventurque, fecerunt. Nam unde coepimus hunc locum inserere, circuitus sunt: primus minimus, hoc est bimembris; minus enim quam duo membra circuitus habere non possunt, plurapossunt: ergo ille primus est, Iterum dico, ne quis me existimet insipientem esse. Sequitur alius trimembris, Alioquin velut insipientem suscipite me, ut et ego modicum quid glorier. Tertius qui sequitur membra habet quatuor, Quod loquor, non
Abbreviated transcription (Latin):
prȩcepta ȩloquentiȩ secutu fuisse ñ dicimꝰ: ita qͦd̃ eiꝰ
sapientiã secuta sit ȩloqñtia ñ negamus: Scribens dd
corinthios in scđa epła redargint quosdã qͥ erant
ex iudȩis pseudo apł̃i eiq detrahebant: & quoniam
se ipsũ p̃dicare cõpellit᷑. hanc sibi uelut insipientiã
tribuens. quã sapient̾ dicit. quãꝙ ȩloqñt: sed comes
sapientiȩ. dux eloqñtiȩ. illã sequens. istã prȩcedens.
& sequente respuens. Iterum dico inqͥt ne qͥs me
existim& insipientẽ ẽe Alioqͥn uelut insipientẽ
suscipite me: ut & ego modicũ qͥd glorier. Quod
scdm̃ carne: & ego gloriabor: Libent̃ enĩ sustine
tis insipientes: cũ sitis sapientes Toleratis eni
siqͥs uos in seruitutẽ redigit : siqͥs deuorat. siqͥs
accipit: siquis extollitur. si quis in faciem uoscedte:

Expanded text:
praecepta eloquentiae secutum fuisse non dicimus, ita quod ejus sapientiam secuta sit eloquentia, non negamus. 12. Scribens ad Corinthios, in secunda Epistola redarguit quosdam, qui erant ex Judaeis pseudoapostoli, eique detrahebant: et quoniam seipsum praedicare compellitur, hanc sibi velut insipientiam tribuens, quam sapienter dicit, quamque eloquenter? sed comes sapientiae, dux eloquentiae; illam sequens, istam praecedens et sequentem non respuens. Iterum dico, inquit, ne quis me putet insipientem alioquin velut insipientem accipite me ut et ego modicum quid glorier quod secundum carnem et ego tis insipientes, cum sitis ipsi sapientes. Toleratis enim si quis vos in servitutem redigit, si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur, si qu
Abbreviated transcription (Latin):
& simul om̃s unꝰ ds. & singulus quisq hoꝵ plena substantia:
& simul oms plena substantia: Paten nec filius ẽ nec sp̃s sc̃s.
sed pater tantũ pater. & filius tantũ filiꝰ. ⁊ sp̃s sc̃s tantũ sp̃sses.
Cadẽ tͥbꝰ ȩt̃nitas. eadẽ in cõmutabilitas: eadẽ maiestas. ead ẽ potestais
In patre unitas in filio ȩqualitas.: in sp̃ñ scõ unitatis aequalta¬
tisq concordia: & tria hȩc. unũ om̃a ꝓp̃t patrem. aequalia
uoluisse sentio: Si aut̃ dixiñ hoc ẽ qd̵ dicere uolui: Hoc un
dictũ non esset. ac ꝑ hoc ne ieffabilis quidẽ dicendus est
qs: qͥuia et hoc cũ dicit᷑ aliquid̾ dncitur. et fit nescio quę
nau̾boꝵ silentio cauenda poriꝰ quã uoce pacanda ẽ. & ta¬
m̃ ãs cũ de illo nichil digne dici possit. amisit humanȩ
uocis obseqͥũ: & uerbis nr̃is in laude sua gaude nos uo¬

Expanded text:
us quisque horum plena substantia, et simul omnes una substantia, Pater nec Filius est, nec Spiritus sanctus; sed Pater tantum Pater, et Filius tantum Filius, et Spiritus sanctus tantum eadem tribus aeternitas, eadem incommutabilitas, eadem maiestas, eadem potestas. in patre unitas, in filio aequalitas, in spiritu sancto unitatis aequalitatisque concordia, et tria haec unum omnia propter patrem, aequalia voluisse sentio: si autem dixi, non hoc est quod dicere volui. Hoc undineffabile esset, dictum non esset? Ac per hoc ne ineffabilis quidem dicendus est Deus, quia et hoc cum dicitur, aliquid dicitur. Et fit nescio quae verborum silentio cavenda potius quam voce pacanda est. Et tamen Deus, cum de illo nihil digne dici possit, admisit humanuocis obsequia et uerbis nostris in laude sua gaudere nos uo
Abbreviated transcription (Latin):
ticiȩ: dextra et sinistra: ꝑglam & ignobilitate. Pui
famiã & bonã famã: ut seductores & ueraces: ut qͥ ignoram̃
& cognoscim᷑: quasi morientes. & ecce uiuim̃: ut coherett
& ñ mortificaq ut tristes. sẽꝑ aut̃ gaudentes: sic egeni¬
multos aut̃ ditantes: tanꝗͣ nichil habentes. ⁊ om̃ia pos¬
sibentes: Uide adhuc ardentẽ: Os nr̃m pat& ad uos o eorin¬

Expanded text:
tiae dextra et sinistra: per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores et ueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur; quasi morientes, et ecce uiuimus, ut coherciti et non mortificati; ut tristesmultos autem ditantes; tanquam nihil habentes, et omnia possidentes. Vide adhuc ardentem, Os nostrum patet ad vos, o Corin
Abbreviated transcription (Latin):
pũ sc̃o ut eũ patri &̧ filio de monstrar& aequalẽ: sumisso
tani dicendi gͥnẽ utit᷑ qͣm̃ res suscepta. ñ ornam̃ta ũboꝵ. auẽ ad
Nectendos animos commotionis affectũ. s rerũ do eum̃ta defide¬
rat. Ergo intꝰ cetra in pͥncipio huiꝰ oꝑis : ait. Quo mot ora¬
culo gedeon: eũ audiss& qd̾ deficiertib lice popłorũ milibus
inuno uiro dñs plebẽ suã ab hostibꝰ libare: obtulit bed̃i ca¬
& eã iure ꝑfudit. Quȩ simul ut ungȩ cacumine qua gerebat
Angłs dĩ contigit: de psera ignis erupit: atꝙ tta saenficiũ quos
offerebat᷑ assuptũ e. Quo mditio declaratũ audeut qdđ p eon
illa typũ habuerit corpis ap̃i. qͦd imq scͥptũ: Bibebanide con

Expanded text:
Spiritu sancto, ut eum Patri et Filio demonstret aequalem, submisso tamen dicendi genere utitur, quoniam res suscepta, non ornamenta verborum, aut ad flectendos animos commotiones affectuum, sed rerum documenta desiderat. Ergo inter caetera in principio hujus operis, ait: « Commotus oraculo Gedeon , cum audisset quod deficientibus licet populorum millibus, in uno viro Dominus plebem suam ab hostibus libet ea jure perfudit: quae simul ut virgae cacumine, quam gerebat, angelus Dei contigit, de petra ignis erupit, atque ita sacrificium quod offerebatur absumptum est . Quo indicio declaratum videtur, quod petra illa typum ha
Abbreviated transcription (Latin):
ubi illa pulchriora sunt. in quibꝰ ꝓpͥa ꝓpriis tanquã
debita reddita decent̃ excurrunt: sicuti ẽ. habentes
dona diu̾sa scđni gram̃ quȩ data ẽ nobis. Siue .p¬
phetiam scd̃m regulã fidei: siue ministeriũ in mini

Expanded text:
ubi illa pulchriora sunt, in quibus propria propriis tanquam ubi illa pulchriora sunt, in quibus propria propriis tanquam debita reddita decenter excurrunt, sicuti est, Habentes dona diversa secundum gratiam quae data est nobis; sive prophetiam, secundum regulam fidei; si
Abbreviated transcription (Latin):
quod dicimꝰ improbet᷑ ꝑ illas aut refellat᷑ occur-¬
rere: si tam̃ & ipsa earũ solutio pariẽ occurrerit:
ne moueamꝰ quod auferre ñ possumus: Fit aut̃. ut cũ
incidentes questiomi. aliȩ qͣstiones & aliȩ rursus in¬
cidentib incidentes ꝑtractant᷑ atq soluunt᷑. ineã
longitudinẽ ratiocinationis extendat᷑ intentio: ut nͥ
memoria plurimũ ualeat atq uigeat. ad capõ un¬
de agebat᷑ disputator redire non possit: Ualde
aut̃ bonũ ẽ: ue qͥeꝗͥd contͣdici potest si oceurte¬
nt refutetur. ne ibi occurrae ubi ñ erie qui respondeat:¬
aut p̃senti qͥdem ss tacenti occurrat. & minꝰ sanaeus
ab scedat I n illis aut̃ apostolicis uerb̃. dictio ceptaẽ
ut matres: ad olescentulas ut sorores & in illis. Obsecpo
hostiam uiuentẽ. scam̃. do placentẽ Et totus fere
ipsiuꝰ exhortationis locꝰ. temꝑatũ hab& ȩlocutionis genꝰ

Expanded text:
quod dicimus improbetur per illas aut refellatur, occurquod dicimus improbetur per illas aut refellatur, occurrere: si tamen et ipsa earum solutio pariter occurrerit, ne moveamus quod auferre non possumus. Fit autem ut cum incidentes quaestioni aliae quaestiones, et aliae rursus incidentibus incidentes pertractantur atque solvuntur, in eam longitudinem ratiocinationis extendatur intentio, umemoria plurimum valeat atque vigeat, ad caput unde agebatur disputator redire non possit. Valde autem bonum est ut quidquid contradici potest, si occurrerit, refutetur; ne ibi occurrat ubi non est qui respondeataut praesenti quidem, sed tacenti occurrat, et minus sanatus abscedat. In illis autem apostolicis verbis dictio est temperata: ut matres, adolescentulas ut sorores . Et in illis: Obsecrohostiam vivam, sanctam, Deo placentem. Et totus fere ipsius exhortationis locus temperatum habet elocutionis genus:
Abbreviated transcription (Latin):
nes: Si enĩ ex lege hereditas: iã ñ ex ꝓ missione:. Abrahȩ
aut: ꝑ repromissionẽ donauit ds̃: & quia occurrere
pot̾at audientis cogitationi. ut qͥd gͦ lex data ẽ. si ex
illa ñ est hereditas : ipse sibi hoc obicit atq ait ue¬
lut int̾roganti: Quid gͦ lex: Deinde respond&
Transgressionis grã posita ẽ: donec uenir& sem̃ eui
promissum ẽ: dispositum ꝑ angelos in manu mediators.:
Mediator aut̃ untus ñ ẽ: dẽ uͦ unꝰ est Et hic occur¬
rebat quod sibi ipse ꝓposint: Lex ergo aduers pro¬
missa dĩ & respondit. Absit: Reddiditq rationẽ
dicens. Si enĩ data ess& lex quȩ poss& uiuificare :
omĩno ex lege ess& iusticia: Siꝯ conclusit seript᷑a
omĩa sub peccato. ut ꝓmissio ex fide ihũ apĩ da¬
retur credentibus: & ceera. uł siquid elꝰ modi ẽ:
Pertin& gͦ ad docendi curã. ñ solũ aꝑire clausa.
& nodos soluere questionũ : sed &iam dum hoc
agit᷑ aliis questionib q̃ fortassis inciderint. ne id

Expanded text:
editas, jam non ex promissione. Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Et quia occurrere poterat audientis cogitationi, Utquid ergo Lex data est, si ex illa non est haereditas? ipse sibi hoc objecit, atque ait velut interrogans: Quid ergo Lex? Deinde respondit: Transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen cui promissum est, disposita per Angelos in manu mediatoris. Mediator autem unius non est, Deus vero unus est. Et hic occurrebat, quod sibi ipse proposuit, Lex ergo adversus promissa Dei? Et respondit, Absit: reddiditque rationem, dicens, Si enim data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus, etc. ; vel si quid ejusmodi est. Pertinet ergo ad docendi curam non solum aperire clausa, et nodos solvere quaestionum; sed etiam dum hoc agitur, aliis quaestionibus, quae fortassis inciderint, ne id
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ab horr& culpauerit: si ammũ eoꝵ iã uerbi iunxit
auccoritas: fignratã locutionẽ putent: Honabe pere¬
cipit serptura nͥ caritatẽ: nec cul pat nͥ eupidĩ ire
& eo modo informat mores hominũ  tem si ammue pueri¬
occupauist alicuiꝰ erroris opimo: qͥcqͥd abtẽ assenuierit
scriprta figuratũ homies arbitrantur. Non autẽ asserit

Expanded text:
jam verbi vinxit jam verbi vinxit auctoritas, figuratam locutionem putent. Non autem praecipit Scriptura nisi charitatem, nec culpat nisi cupiditatem; et eo modo informat mores hominum. Item si animum praeoccupavit alicujus erroris opinio, quidquid aliter asseruerit Scriptura, figuratum homines arbitrantur. Non autem asserit
Abbreviated transcription (Latin):
ductã ceruicẽ. laqueis erroris inserere. Huic aut̃¬
obseruationi. qua cauemꝰ figuratã locutionem.
id ÷ tͣns latã quasi ꝓpͥam seqͥ: ad iungenda etiã illa ÷. ne ꝓpri¬
am quasi figuratã uelmꝰ acciꝑe: Demonstrandus ẽ igͥ
prius modꝰ inuenientȩ locutionis: ꝓpͥane. anfigurata
sit: & iste omino modꝰ ẽ : ut qͥcꝗͥd in sermone dtui.¬
no. neq ad morũ honestatẽ. neq ad fidei ueritatẽ. ꝓ.¬
pͥe referri potest: figuratũ e̾e cognoscas:: Morum
honestas. ad diligñdũ dm̃ & ꝓximũ. fides ueritas .ao
nis estimare: peceata : fit plerumq ut quisquis ea tan¬
tu culpanda arbitret᷑ quȩ suȩ regionis & teprͣis hor¬
mines uituꝑare atq dãpnare consuerunt: E hes tintũ
probanda atq laudanda q̃ consu&udo eoꝵ cũ quibi
uunt ammitrit: eoq contingit. ut siqͥd seripda uł pre¬
ceꝑit qͣd abhorre a consu&udine audientiu ueliiuos

Expanded text:
ductam cervicem laqueis erroris inserere. » CAPUTductam cervicem laqueis erroris inserere. » CAPUTobservationi qua cavemus figuratam locutionem, id est, translatam quasi propriam sequi; adjungenda etiam illa est, ne propriam quasi figuratam velimus accipere. Demonstrandus est igitur prius modus inveniendae locutionis, propriane an figurata sit. et iste omnino modus est, ut quidquid in sermone diuino neque ad morum honestatem neque ad fidei ueritatem proprie referri potest figuratum esse cognoscas. morum honestas ad diligendum deum et proximum, fidei ueritas ad nis aestimare peccata, fit plerumque ut quisque hominum ea tantum culpanda arbitretur, quae suae regionis et temporis homines vituperare atque damnare consueverunt; et ea tantum probanda atque laudanda, quae consuetudo eorum cum quibus vivit, admittit: eoque contingit ut si quid Scriptura vel praeceperit q
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpne  ea qua resurrectio : dnĩ m̃ manifesassimi
inditiũ nr̃e libertatis illuxt. nec eorũ qͥdẽ signorum
Q l̃ intelligimꝰ oꝑatione graui onerati sumus. sed qu¬
ua pauca ꝓ multis. eademq fac tu facillima. et intelle¬
cuu angustisima. et obseruatione cautissima¬
cautissima. ipse dñs & apostolica tͣdidit disciplina:
sicuti est baptismi sacram̃tũ. & celebratio corporis
& sanguinis dñi: q̃ unꝰ quisq cũ ꝑcipit. qͦ referant᷑ im¬
butꝰ agnoscit : ut ea non carnali seruitute. s sp̃itali
potiuꝰ lib̃tate ueneretur. Ut aut̃ litt̾am seqͥ. & signa
ꝓreb q̃ his significant᷑ acciꝑe. seruilis infirmitatis
ẽ ita in utilit᷑ signa int̃pͣtari. malȩ uagantis erroris¬
est. Qui aut̃ non intelligit qͥd signifie&e signũ. &
tam̃ signũ ee intelligit: nec ipse pͥmit᷑ seruitute.
Meliuꝰ ẽ aut̃ uł premi in cognitis sꝯ utilibꝰ sig¬
nis: quautilit̃ ea int̾pretando. iugo seruititsse.¬

Expanded text:
e posteaquam resurrectio Domini nostri manifestissimum judicium nostrae libertatis illuxit, ne eorum quidem signorum, quae jam intelligimus, operatione gravi onerati sumus, sed quaedam pauca pro multis eademque factu facillima, et intellectu augustissima, et observatione castissima, ipse Dominus et apostolica tradidit disciplina, sicuti est baptismi sacramentum et celebratio corporis et sanguinis Domini, quae unusquisque cum percipit quo referantur imbutus agnoscit, ut ea non carnali servitute, sed spiritali potius libertate veneretur; ut autem litteram sequi et signa pro rebus quae his significantur accipere servilis infirmitatis est, ita inutiliter signa interpretari male vagantis erroris. Qui autem non intelligit quid significet signum, et tamen signum esse intelligit, nec ipse premitur servitute: melius est autem vel premi incognitis, sed utilibus signis, quam inutiliter ea interpretando a jugo servitutis e
Abbreviated transcription (Latin):
c̃cupiscentiã habens dissolui. & e̾e cũ xp̃o. Et tan
qͣm q̃reret᷑. quare huiꝰ rei potuꝰ. cocupiscentiã. mil¬
ta enĩ mag̃ optimũ inquit: Cur ergo eduobus
compellit᷑. q̃uia ẽ manendi necessitas. qu̾a ita subicit:
manere in carne necessariũ ꝓpt̃ uos: Ubi autẽ
neq pͣscripto fidei. neq ipsiuꝰ sermonis texcu. abigui¬
tas explicari potest : nichil ob est scđm qualib&
earũ ꝙ̃ ostendut᷑ sententiã distinguere. uelitei ẽ
illa ad corinthios: Has gͦ ꝓnussiones habentes knti

Expanded text:
concupisceconcupiscequam quaereretur quare hujus rei potius habeat concupiscentiam; multo enim magis optimum, inquit. Cur ergo e duobus compellitur? Quia est manendi necessitas, quam ita subjecit, Manere in carne necessarium propter vos. 5. Ubi autem neque praescripto fidei, neque ipsius sermonis textu ambiguitas explicari potest, nihil obest secundum quamlibet earum quae ostenduntur, sententiam distinguere. Veluti est ill
Abbreviated transcription (Latin):
tate pre scribit᷑ ut dicani. & ds̃ erat uerbũ.
Dein de subiungam. hoc erat in pͥncipio ap̃ dm̃
Illa uͦ distinctionis ambiguitas. ne utra parte
resistit fider: & idõ textu ipso sermonis duudicã¬
ex duob c̃cupiscentiã habens. an compellor aut̃
ex duobꝰ ut illud ad iungat᷑: cõcupisçentiam ha¬
a ppar& eũ eiꝰ optimi dicere se hab̃e concupis¬
centiã: ut ex duob compellat᷑. alteruꝰ tamen
habeat c̃cupiscentiã. altiuꝰ necessitatẽ: concipiscena¬
ã scilic& e̾eᷤ cũ apo. necessitatẽ manere ĩ carne Qtiȩ
ambiguitas uno cõseqnti uerbo diiudicat᷑. ꝗ uod
positũ ẽ. eni Qũã particulã qͥ abstuler̃ int̃p̃tes. il¬
la potiũ sententia duct sunt: ut ñ solũ cõpelli
ex duob sꝯ deiam duoꝵ hab̾e cocupiscentiã uide¬
retur: Sic ergo distinguendũ ẽ. & ꝗͥd eligã ignoco
compellor aut̃ ex duobꝰ quã distinctionẽ sequit̾

Expanded text:
tate praescribitur, ut dicamus: et deus erat nerbum, tate praescribitur, ut dicamus: et deus erat nerbum, deinde subiungamus: hoc erat in principio apud deum. illa uero distinctionis ambiguitas neutra parte resistit fidei et ideo textu ipso sermonis diiudicane duobus concupiscentiam habens, an compellor autem ex duobus, ut illud adiungatur: concupiscentiam haapparet eum ejus optimi dicere se habere concupiscentiam, ut cum ex duobus compellatur, alterius tamen habeat concupiscentiam, alterius necessitatem; concupiscentiam scilicet esse cum Christo, necessitatem manere in carne. quae ambiguitas uno consequenti uerbo diiudicatur, quod positum est, enim. quam particulam qui abstulerunt interpretes, illa potius sententia ducti sunt, ut non solum compelli ex duobus sed etiam duorum habere concupiscentiam uideretur. sic ergo distinguendum est: et quid eligam ignoro. compellor autem ex duobus. quam distinctionem sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
nu ẽ. ut ꝑ nos instrui ual eat. sciat ambiguieatẽ
scripturȩ aut inuerbis ꝓpriis esse. aut intransla.¬
tis: q̃ genera in scd̾o libro demonstrauimꝰ: S. ⁊ cũ ꝓpͥa
faciunt ambiguã script̾am: pͥmo uidendũ ẽ. ne male
distinxerimꝰ. aut ꝓnuntia uerinus. Cũ ergo adhibita
intentio. uicertũ ẽẽ ꝑuiderit qͦmodo distinguendũ.
aut qͦmodo ꝓñtiandũ sit: consulat regulã fidei.
quã de script᷑arũ plamorib locis. & ȩccłȩ autorita¬
te ꝑcepit: De qua satis egii: cũ de reb in pͥmo libro
loq̃remur:. Qd̃ si ambȩ uł &iam om̃s. si plures fuerint
partes amibiguitatis scđm fidẽ sonuerint. textus ip-
uideamꝰ cuinã sententiȩ. de plurib quȩ se osten
dut suffragiũ: eãq sibi contexi patiatur: Iã nc̃¬
exẽpla considera: Illa her&ica distinctio. in pͥnci¬
pio erat uerbũ. & ubũ erat apud dm̃ & ds erat.
fidi refellendũ ẽ : quȩ nob̃ de trinitatis ȩquali¬

Expanded text:
mi est, ut per nos instrui ualeat, sciat ambiguitatem scripturae aut in uerbis propriis esse aut in translatis, quae genera in secundo libro demonstrauimus. Sed cum uerba propria faciunt ambiguam scripturam, primo uidendum est, ne male distinxerimus aut pronuntiauerimus. cum ergo adhibita intentio incertum esse peruiderit, quomodo distinguendum aut quomodo pronuntiandum sit, consulat regulam fidei, quam de scripturarum planioribus locis et ecclesiae auctoritate percepit, de qua satis egimus, cum de rebus in libro primo loqueremur. quod si ambae uel etiam omnes, si plures fuerint partes ambiguitatis, secundum fidem sonuerint, textus ipseuideamus, cuinam sententiae de pluribus, quae se ostendunt, ferat suffragium eamqexempla considera. Illa haeretica distinctio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat, fidei refellendum est, qua nobis de Trinitatis aequali
Abbreviated transcription (Latin):
significat᷑ refert ad aliã significationẽ: Sed si sab¬
batũ audierit. uerbi gr̃a ñ intelligit nͥ unũ diem
deseptẽ. qͥ continuo uolumine rep&untur. Et cũ audi¬
ent sacrificium: ñ excłdit cogitatione illud qͦd fien
de uictimis pecoꝵ terrenis q fructib sol&: Ea demũ

Expanded text:
significatur refert ad aliam significationem, sed si sabsignificatur refert ad aliam significationem, sed si sabbatum audierit uerbi gratia, non intellegit nisi unum diem de septem, qui Continuo uolumine repetuntur, et cum audierit sacrificium, non excedit cogitatione illud quod fleri de uictimis pec
Abbreviated transcription (Latin):
tidie morior ꝑ uram glam̃ fr̃s. quã habeo in
ap̃o ihũ: Ait enĩ quidã int̃pres: Cottidie morior ꝑ
uram uro glam: quia in greco uox iurantis manifesta
ẽ sine ambiguo sono Rarissime ig & difficillime
inueniri potest ambiguitas in ꝓpriis u̾bis. quantũ
ad libros diuinarũ scripturarũ spectat: quã ñ aut cir¬
cunstantia ipsa sermonis. qua cognoseit᷑ scriptoꝵ inten¬
tio: aut inẽpretũ collatio. aut pͣcedentis linguȩ sol¬
desiderant: Nam in pͥncipio cauendũ ẽ: ne figuratã
locutionẽ ad lieterã accipias: Eior adhocieñi ꝑtin&¬
quod ait apostolus: Cum enĩ figurate dictũ sic acci¬
pit᷑. tanquã ꝓpͥe dictũ sit. carnalit̃ sapitur: Neq ulla
mors animȩ cõgruentiuꝰ appellat̾: quã cũ id &iam q̃s
in ea bestiis ante cellit: hoc ẽ intelligntia carni: su¬
bicit᷑. segñdo litteram: Qui enĩ sequit᷑ litt̃am. trans¬
lata ũba sicut ppͥa ten&: neq illud qͦd ꝓpͥo uerbo

Expanded text:
gloriam, fratres, quam habeo in Christo Iesu, ait enim quidam interpres: cotidie morior per uestram iuro gloriam, quia in graeco uox iurantis manifesta est sine ambiguo sono. rarissime igitur et difficillime inueniri potest ambiguitas in propriis uerbis, quantum ad libros diuinarum scripturarum spectat, quam non aut circumstantia ipsa sermonis, qua cognoscitur scriptorum intentio, aut interpretum collatio aut praecedentis linguae soldesiderant. Nam in principio cavendum est ne figuratam locutionem ad litteram accipias. Et ad hoc enim pertineram accipiatur. Cum enim figurate dictum sic accipitur, tanquam proprie dictum sit, carnalitur sapitur. Neque ulla mors animae congruentius appellatur, quam cum id etiam quod in ea bestiis antecellit, hoc est, intelligentia, carni subjicitur sequendo litteram. Qui enim sequitur litteram, translata uerba. sicut propria tenet neque illud quod proprio uerbo
Abbreviated transcription (Latin):
hylosophi aut̃ qui uocant᷑. si qua forte uera &
fidei nr̃ȩ ac cõmodata dixer̃. maxime platom¬
ci. non solũ formidanda ñ sunt:. sed ab eis &iam tanq̃.¬
abincꝰ tis possessorib in usũ nr̃m uindicanda
Sicut eñ egiptii ñ tantũ idola habebant. se one¬
ra grauia quȩ populꝰ istł detestareẽ Efigeiẽ
gento. & uestẽ quȩ ille populus exiens de egiptor
sbi pocius tanquã ad nsum meliorẽ. el aneulo uifud¬

Expanded text:
hilosophi autem qui vocantur, si qua forte vera et fidei nostrae accommodata dixerunt, maxime Platonici, non solum formidanda non sunt, sed ab eis etiam tanquam injustis possessoribus in usum nostrum vindicanda. Sicut enim Aegyptii non solum idola habebant et onera gravia, quae populus Israel detestaretur et fugeret, gento et uestem, quae ille populus exiens de Egypto sibi potius tamquam ad usum meliorem clanculo uendi
Abbreviated transcription (Latin):
cipiendũ ꝗͥd uł quẽ ad modũ doceant. si doctores
dñs ait. scit pater ur̃ quid uob̃ necessariũ sit pͥ¬
uꝰ quã p&catis ab eo: aut apłm paulum timotheo &
tito ñ debuisse p̃ciꝑe. qͥd uł quẽ ad modũ p̃cipent
aliis: Quas tres apostolicaᷤᷤ epłas ante oculos habe
deb&: cui ẽ in ȩccła ꝑsona doctoris imposita: Nonne
in pͥma ad timotheum legit᷑: annuntia hȩc &doce:
Quae aut̃ sint. supͣdictũ ẽ: Nonne ibi ẽ. semorẽ
ne in crepaueris : sed obsecra ut patrẽ: Nonne in
scđaꝰ dicit: formã habe ũboꝵ sanoꝵ q̃ ame audist¬

Expanded text:
cipiendum quid vel quemadmodum do ceant, si doctores Dominus ait, Scit pater vester quid vobis necessarium sit, prius quam petatis ab eo ; aut apostolum Paulum Timotheo et Tito non debuisse praecipere quid, vel quemadmodum praeciperent aliis. Quas tres apostolicas Epistolas ante oculos habere debet, cui est in Ecclesia doctoris persona imposita. Nonne in prima ad Timotheum legitur: Annuntia haec et doce ? quae autem sint, supra dictum est. Nonne ibi est: Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem ? Nonne in secunda ei dicitur: Formam habe verborum sano
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ ait qͥ seꝑati estis in diem malũ. qͥ apꝓpͥnqua¬
tis solio imqͥtatis. qͥ dormitis in lectis eburneis. qui
lasciuitis in stratis ur̃is. qͥ comeditis agnũ de grege. qͥ
uitulos de medio arm̃ti: Quod si ita diceret᷑. ess& qui¬
dem & hoc pul chrũ: ut ab uno ꝓnomine rep&rto. omĩa
sex m̃bra decurrerent. ⁊ ꝓnuntiantis uoce singula finirẽtir:
S. ꝯpulchriuꝰ factũ ẽ: ut eidẽ ꝓ nomini essent bia subne-¬
xa. q̃ tres sententias explicarent: unã ad capeiuitatis
p̃nuntiationẽ: qͥ seꝑati estis in diem malũ. & apꝓbͥnqua¬
tis solio iniqͥtatis: alt̾am ad libidinẽ. qͥ dormitis inlecꝰ¬

Expanded text:
Non enim ait: Qui separati estis in diem malum, qui appropinquatis solio iniquitatis, qui dormitis in lectis eburneis, qui lascivitis in stratis vestris, qui comeditis agnum de grege, et vitulos de medio armenti. Quod si ita diceretur, esse quidem et hoc pulchrum ut ab uno pronomine repetito omnia sex membra decurrerent, et pronuntiantis voce singula finirentur; sed pulchrius factum est ut eidem pronomini essent bina subnexa, quae tres sententias explicarent: unam, ad captivitatis praenuntiationem, « qui separati estis in diem malum et appropinquatis solio iniquitatis
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsa hora iã ut dicat accedens. pͥuꝰquã exerat ꝓferẽ.¬
tẽ linguã. ad dm̃ leu& animã sitientẽ. ut fuct&
quod bibit: uel qͦd impleuerit fundat: Cũ enĩ de
una quaq re. ꝗͣ scd̃m fidẽ delectationẽq tractanda
sunt. multa sint ꝙ̃ dicant᷑ & multimodi quibꝰ dicant᷑
ab eis qͥ hȩc sciunt: qͥs nouit qͥad p̃sens tẽpꝰ ut nob̃
dicere. uł ꝑnas expediat audiri: nͥ qͥ corda omiũ
uid&: Ꝙ quis fac̃ ut qd̾ opore& & que ad modũ
oport& dicat᷑ a nob̃: nͥ in cuiꝰ manu sunt & nos et
sermones nr̃i. ac ꝑ hoc discat qͥdem omĩa q̃ docen¬
da sunt. qͥ & nosse uult & docere: facultatẽq di¬
cendi. ut dec& urũ ȩccłasticũ compar&. Ad horã
uero ipsiuꝰ dictionis. illud potiuꝰ bonȩ m̃ti cogit&
conuenire : qͦd dñs ait.: Nolite cogitare. qͦmͦ aut quid
loquamini: Dabit᷑ enĩ uob̃ in illa hora. ꝗͥd loqͥmini :

Expanded text:
quam exserat proferenquam exserat proferentem linquam, ad Deum levet animam sitientem, ut eructet quod biberit, vel quod impleverit fundat. Cum enim de unaquaque re, quae secundum fidem dilectionemque tractanda sunt, multa sint quae dicantur, et multi modi quibus dicantur ab eis qui haec sciunt; quis novit quid ad praesens tempus, vel nobis dicere, vel per nos expediat audirt quod oportet, et quemadmodum oportet, dicatur a nobis, nisi in cujus manu sunt et nos et sermones nostri ? Ac per hoc, discat quidem omnia quae docenda sunt, qui et nosse vult et docere; facultatemque dicendi, ut decet virum ecclesiasticum, comparet: ad horam vero ipsius dictionis, illud potius bonae menti cogitet convenire quod Dominus ait, Nolite cogitare quomodo aut quid loquamini; dabit
Abbreviated transcription (Latin):
quodã loco: Peamus hanc sedẽ. dant secessũ uicina
secreta: ubi dũ erratici palmitũ laps: pendulis nexil
ꝑ arundines baiulas repunt: initeã porticũ frondea
terta fecerunt Non dicunt᷑ ista nlirabiliẽ afflueneis¬
sima fexunditate. facundiȩ. so ꝓfusione nimia guita¬
ti dis plicent: Qui uͦ hȩc amant. ꝓfecto ea ᷤᷤ qͥ ñ tea
dicunt. so castiꝰgaetitꝰ e loquimt᷑ ñ posse ita ȩ loqui
existimant: ñ iudicio ista uitare: Qua ꝓpt̃ iste¬
uir sc̃s. & posse se ostendit sic dicere. quia dix̃ et ali
quens. cũ iusta & bona & sc̃a dic̃. neq enĩ alia deb&
dicere. agit quantũ potest cũ ista dic̃. ut intelligen¬
t. ut libent̃. ut oboedient᷑ audiat᷑: & hȩc se posse si
potuerit. & in qntũ potuerit pi&ate magi orationũ
quã oratoꝵ facultate ñ dubit&: ut orando ꝓse ac
ꝓillis qͦs ẽ allocuturꝰ sit orator antequã doctor:

Expanded text:
quodam loco: Petamus hanc sedem: dant secessum vicina quodam loco: Petamus hanc sedem: dant secessum vicina secreta; ubi dum erratici palmitum lapsus pendulis nexibus per arundines bajulas repunt, viteam porticum frondea tecta fecerunt . Non dicuntur ista nisi mirabiliter affluentissima fecunditate facundiae, sed profusione nimia gravitati displicent. Qui vero haec amant, profecto eos qui non ita dicunt, sed castigatius eloquuntur, non posse ita eloqui existimant, non judicio ista devitare. Quapropteus et posse se ostendit sic dicere, quia dixit aliquens, cum et justa et sancta et bona dicit, neque enim alia debet dicere; agit ergo quantum potest cum ista dicit, ut intelligenter, ut libenter, ut obedienter audiatur: et haec se posse, si potuerit, et in quantum potuerit, pietate magis orationum, quam oratorum facultate non dubitet; ut orando pro se, ac pro illis quos est allocuturus, sit
Abbreviated transcription (Latin):
gat sic. Absit a nob̃ inquã tanta dem̃tia: Nã qͥd
faciemꝰ in fut᷑ũ. Et certe minꝰ intelligant᷑. minus
placeant. minꝰ moueant qͣ dicunt᷑. uera tam̃ dicãt᷑.
& iusta. ñ mniqua libent̃ audiantur: Qͦđ utiq ñ fier&: nͥ
suauit̃ dicerentur: In popło aut̃ graui. de qͦ dictum ẽ
dõ. in pͦpło graui laudabo te. nec illa suauitas delec¬
tabilis ẽ: qua ñ qͥdem iniqua dicunt᷑. s exigua & fra¬
gilia bona. spumeo uͣboꝵ ambitu ornant᷑: quali nec
magna atq stabilia decenẽ & grauit̃ ornarentur
Est tale aliqͥd in epła beatissimi cẏpriani: qͣd̾ ido puto
uł accidisse. ut cõfulto factũ eᷤeᷤ: utt scir&ur a posteris
quã lingũa doctͥnȩ xpĩanȩ sanitas ab ista redundantia
reuocauerit: & ad ȩloqͦͤntiã gͣuiorẽ modestiorẽq res¬
trinxerit: qualis in eiꝰ cõseqͣntibꝰ litt̾is secure. amatur
reugioise appeit᷑ : so difficillime impl&i: Ait ergo

Expanded text:
gat sic. Absit a nobis, inquam, tanta dementia: nam quid gat sic. Absit a nobis, inquam, tanta dementia: nam quid faciemus in futurum? Et certe minus intelligantur, minus placeant, minus moveant quae dicuntur; verumtamen dicantur; et justa, non iniqua libenter audiantur: quod utique non fieret, nisi suaviter dicerentur. 31. In populo autem gravi, de quo dictum est Deo, In populo gravi laudabo te , nec illa suavitas delectabilis est, qua non quidem iniqua dicuntur, sed exigua et fragilia bona spumeo verborum ambitu ornantur, quali nec magna atque stabilia decenter et graviter ornarentur. Est tale aliquid in epistola beatissimi Cypriani, quod ideo puto vel accidisse, vel consulto factum esse, ut sciretur a posteris, quam linguam doctrinae christianae sanitas ab ista redundantia revocaverit, et ad eloquentiam graviorem modestioremque restrinxerit; qualis in ejus consequentibus litteris secure amatur, religiose appetitur, sed difficillime impletur. Ait ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Ille quippe iã reman&. ad consensionẽ flectendus e loqũtis
granditate : in quo id ñ egit usq ad eiꝰ confessionse de¬
monftrata ueritas: aduincta &iam suauitate dictionis.
Cui suautaq tantopere impensũ ẽ ab hominib: ut non
solũ ñ facienda. uerũ &iam fugienda ac de cestanda
tot & tanta mala atq turpia. q̃ malis & turpibꝰ diser¬
tissime ꝓsuasa sunt: ñ ut eis consentiat᷑. sed foba de¬
lectationis grã leceitentuꝵ: pl uertat ant̃ ds̃ ab gde¬
sa sua : qͦd de synagoga iudȩoꝵ iherenias ꝓpħa com¬
memorat dicens: Pauor & horrenda facta sunt suꝑterã
Srophetȩ prophetabunt iniqua. & sac̃ dotes plausũ dede¬
runt manib suis. & plebs dil ex̃ sic & qͥd facieis
in futurũ O ȩ loqͤntia tanto t̾ribilior quãto puri¬
or: & qnͣto solidior. tanto ue heñitioꝵ: Ouere secu.¬
ris concidens peras: Huic enĩ rei simile ẽ uerbõ

Expanded text:
Ipse quippe jam remanet ad consensionem flectendus eloquentiae Ipse quippe jam remanet ad consensionem flectendus eloquentiae granditate, in quo id non egit usque ad ejus confessionem demonstrata veritas, adjuncta etiam sCui suavitati tantum operae impensum est ab hominibus, ut non solum non facienda, verum etiam fugienda ac detestanda tot et tanta mala atque turpia, quae malis et turpibus disertissime persuasa sunt, non ut eis consentiatur, sed sola delectationis gratia, lectitentur. Avertat autem Deus ab Ecclesia sua quod de synagoga Judaeorum Jeremias propheta commemorat dicens: Pavor et horrenda facta sunt super terram: Prophetae prophetabant iniqua, et sacerdotes plausum dederunt manibus suis, et plebs mea dilexit sic. Et quid facietis in futurum ? O eloquentia tanto terribilior, quanto purior; et quanto solidior, tanto vehementior! O vere securis concidens petras! huic enim rei simile esse verbu
Abbreviated transcription (Latin):
dicentis: datꝰ ẽ in ȩloqͣntia non paruus &iam delectati¬
oni locus: Quae tam̃ addita ñ suffic̃ duris. quo ᷤ nec
intellexisse. nec docentis ȩlocutione delectatos ẽe
ꝓfuerit: Quid enĩ hȩc duo conferunt homini: qͥ &
confitet᷑ uerũ. & collaudat ȩloqͥum. nec inclinat assen¬
sũ : ꝓpt̃ quẽ solũ. cũ aliqͥd suad &ur reb qͣdicunt᷑: inui¬
gilat dicentis intento: Si enĩ taladocent᷑ q̃ crede uel
nosse sufficiat: nichil ẽ aliud eis cõsergre. nͥ cõfiteri
uera e̾ẽ Cũ uͦid doceeur qͦd̃ agͣndũ ẽ. Rideo docet᷑ ut
agatur : frustra ꝑsuadetur uerũ ẽẽ qͦd dicitur. frustra
placet modꝰ ipse quo dr̃: si non ita discitur ut
agatur: O port& igͥ ȩloqͣntẽ ȩcclesiasticũ qnͣdo suad&
aliqͥd qͦd sit agͣndũ. non solũ docere ut instruat. &de¬
lectare ut teneat: uerũ &iam flectere ut uincat :

Expanded text:
dicentis, datus est in eloquentia non parvus etiam delectatidicentis, datus est in eloquentia non parvus etiam delectationi locus. Quae tamen addita non sufficit duris, quos nec intellexisse, nec docentis elocutione delectatos esse profuerit. Quid enim haec duo conferunt homini, qui et confitetur verum, et collaudat eloquium, nec inclinat assensum, propter quem solum, cum aliquid suadetur, rebus quae dicuntur invigilat dicentis intentio? Si enim talia docentur quae credere vel nosse sufficiat, nihil est aliud eis consentire, nisi confiteri vera esse. Cum vero id docetur quod agendum est, et ideo docetur ut agatur, frustra persuadetur verum esse quod dicitur, frustra placet modus ipse quo dicitur, si non ita discitur ut agatur. Oportet igitur eloquentem ecclesiasticum, quando suadet aliquid quod agendum est, non solum docere ut instruat, et delectare ut teneat, verum etiam flectere ut vincat.
Abbreviated transcription (Latin):
quando cũ scierint quid agñdũ sit ñ agunt: ac ꝑhoc
docere necessitatis est: Possunt enĩ homines & agere:
de ñ agere qͥd scumt: Quis aut̃ dixerit eos agere
qd & doceat᷑. & delectet᷑ & ñ assentiatur: Quid aut̃
illa duo ꝓd̾unt: si desit hoc t̾cium. Sꝯ neꝙ delecta¬
re necessitatis est : qͣndo qͥdẽ cũ dicendo uera mon¬
stratur. qͦd̃ ad officiũ docendi ꝑtin&. Non ȩloquio
agi̾t. neq hoc attendrtur ut̃ uł ipsa int ipsũ deleci& ȩlo¬
qͥum: sed ꝑse ipsa quoniã uerasunt manifestã delectant.:
Unde plerũ q delectant &iam falsa: pate facta atq con¬
uicta Neq enĩ delectant qͥa falsa sunt: sed quia falsa
ẽeᷤ. uerũ ẽ: Delectat & dictio qͥa hoc uerũ ẽẽ monstratũ ẽ¬
Propt eos aut̃ quib fastidientibꝰ non plac& ueritas. sed
alio qͦcũq mͦ Sedsi eo modo dicat᷑. ut placeat & sermo

Expanded text:
quando cum scierint quid agendum sit, non agunt. Ac per hoc quando cum scierint quid agendum sit, non agunt. Ac per hoc docere necessitatis est. Possunt enim homines et agere et non agere quod sciunt. Quis autem dixerit eos agere ut doceatur et delectetur, et non assentiatur. Quid autem illa duo proderunt, si desit hoc tertium? Sed neque delectare necessitatis est: quandoquidem cum dicendo vera monstrantur, quod ad officium docendi pertinet, non eloquio agitur, neque hoc attenditur, ut vel ipsa vel ipsum delectet eloquium, sed per seipsa, quoniam vera sunt, manifestata delectant. Unde plerumque delectant etiam falsa patefacta atque convicta. Neque enim delectant, quia falsa sunt; sed quia falsa esse verum est, delectat et dictio qua hoc verum esse monstratum eeos autem quibus fastidientibus non placet veritas, si alio quocumque modo, nisi eo modo dicatur, ut placeat et sermo
Abbreviated transcription (Latin):
Q& si &iam delectare uult eũ cui dic̃ aut flectere:
ñ qͦcũcumq modo dixerit. faci&. Sed inces ẽ quomͦ
dicat. ut faciat: Sicut ẽ aut̃ ut teneat᷑ ad audiendũ
delectand auditor: ita flectend ut moueat᷑ ad a¬
gͣndũ: Et sic̃ delectat᷑ si suauit᷑ loqͥris: ita flectit᷑
si am& quod polliceris: simeat qͣd minaris: oderit
qͣd̵ argiuo: Quod cõm̃das amplectatur: qđ dolendũ exag̃¬
geras doleat: Cum qͥd leandũ p̃dicas. gaudeat Misereat᷑
eoꝵ. quos miserandos ante oculos
grandi ȩloqͥntia fieri potest ad cõmouendos animos au¬
ditorũ. ñ qͥd agendũ sit ut sciant: sꝯ ut agant qͦd̃ agͣn¬
dũ ẽeᷤ iã sciunt: Si aut̃ adhuc nesciunt. priuꝰ utiq do¬
cendi sunt quã mouendi. & fortasse reb ipsis cognitis
ita mouebunt̃. ut eos ñ opꝰ sit maiorib ȩloqnͣtiȩ urribꝰ
iã moueri : qͦd̾ tam̃ cũ opꝰ ẽ faciendũ est: Iunc aut̃ op̾ẽ.

Expanded text:
Quod si etiam delectare vult eum cui dicit, aut flectere, Quod si etiam delectare vult eum cui dicit, aut flectere, non quocumque modo dixerit, faciet; sed interest quomodo dicat, ut faciat. Sicut est autem, ut teneatur ad audiendum, delectandus auditor; ita flectendus, ut moveatur ad agendum. Et sicut delectatur, si suaviter loquaris; ita flectitur, si amet quod polliceris, timeat quod minaris, oderit quod arguis, quod commendas amplectatur, quod dolendum exaggeras doleat; cum quid laetandum praedicas gaudeat, misereatur eorum quos miserandos ante oculos grandi eloquentia fieri potest ad commovendos animos auditorum, non quid agendum sit ut sciant, sed ut agant quod agendum esse jam sciunt. 28. Si autem adhuc nesciunt, prius utique docendi sunt quam movendi. Et fortasse rebus ipsis cognitis ita movebuntur, ut eos non opus sit majoribus eloquentiae viribus jam moveri. Quod tamen cum opus est, faciendum est: tunc autem opus est,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid eñi ꝓdest. Aurea. si aꝑire quod uolumꝰ ñ potest.
Aut quid ob est lignea si hoc potest. qͣndo nchil
quȩrimus. niss patere quod clausũ ẽ . S.ꝯ qm̃ inter se
habent ñnullã simileudi nẽ uescentes atq dibentes.
propt̃ fastidia plurimoꝵ. &iam ipsa sine quibꝰ uiuiñ
potest. alim̃ta condienda sunt: Dixit ergo quidã
eloquens. & uerũ dix̃. ita dicere debe ȩloqͣͥntẽ ut do¬
ceat : ut delect& ut flectat: Deide addidit: Docere
necessitatis ẽ: delectare suauitatis. Flectere uiceoriae :
cessitas. in rebus ẽ c̃stituta quas dicimꝰ: reliqua duo
in mõdo quo dicimus Qui gͦ dic̃ cũ docere uult.
quãdiu ñ intelligit᷑. ndum se existim& dixisse
quod uult. et quẽ uult docere: qͥa & si ipse dixit qͦd
intelligit: ñ dum illi di xisse putand ẽ. a qͦ intellectus
ñ est Si uͦ intellectꝰ ẽ : quocumq modo dixerit. dixit.

Expanded text:
dest clavis aurea, si aperire quod volumus non potest? dest clavis aurea, si aperire quod volumus non potest? Aut quid obest lignea, si hoc potest? quando nihil quaerimus nisi patere quod clausum est. Sed quoniam inter se habent nonnullam similitudinem vescentes atque discentes, propter fastidia plurimorum, etiam ipsa sine quibus vivi non potest, alimenta condienda sunt. eloquens, et verum dixit, ita dicere debere eloquentem, ut doceat, ut delectet, ut flectat. Deinde addidit: Docere necessitatis est, delectare suavitatis, flectere victoriae Ccessitas, in rebus est constituta quas dicimus; reliqua duo, in modo quo dicimus. Qui ergo dicit cum docere vult, quamdiu non intelligitur, nondum se existimet dixisse quod vult ei quem vult docere. Quia etsi dixit quod ipse intelligit, nondum illi dixisse putandus est, a quo intellectus non est: si vero intellectus est, quocumque modo dixerit, dixit.
Abbreviated transcription (Latin):
ago: de modo qͦ docendi sunt qͥ discere desid̾ant.
loquoꝵ. Is est aut̃ optimꝰ: qͦ fit ut qͥ audit uerũ au¬
diat: & qd audit intelligat: Ad quẽ finẽ cũ uentũ
fuerit: nichil tunc ampliuꝰ de ipsa re tanquã diu¬
tiuꝰ di cenda laborandũ ẽ. s forte de cõm̃danda:
ut in corde figatur: Quod si faciendũ uidebitur:
ita modeste faciendũ ẽ: ne ꝑueniat᷑ ad tedium:¬
Prorsus hȩc est in docendo ȩloqͥntia: qͦ fit dicendo.
non ut libeat qͦd̾ horrebat. aut ut fiat qͦd̾ pigebat:
Sut appareat qͦd̾ latebat: Quod tam̃ si fiat in sua¬
int᷑. ad paucos qͥdem studiosissimos suuꝰ ꝑuenit fruc
tꝰ: qr q̃ discenda funt. quã uis abiecte in culteq di¬
cant᷑. scire desid̾ant. Quod cũ adepti fuerint: ipsa
delectabilit̾ ueritate pascuntur: ẜ onorumiq ingenio¬
rũ in signis ẽ. in doles. in uerbi uerũ amare. ñ u̾ba:

Expanded text:
ago; de modo quo docendi sunt qui discere desiderant, ago; de modo quo docendi sunt qui discere desiderant, loquor. Is autem est optimus, quo fit ut qui audit, verum audiat, et quod audit intelligat. Ad quem finem cum ventum fuerit, nihil tunc amplius de ipsa re tanquam diutius docenda laborandum est, sed forte de commendanda ut in corde figatur: quod si faciendum videbitur, ita modeste faciendum est, ne perveniatur ad taediumProrsus haec est in docendo eloquentia, qua fit dicendo, non ut libeat quod horrebat, aut ut fiat quod pigebat, sed ut appareat quod latebat. Quod tamen si fiat insuaviter, ad paucos quidem studiosissimos suus pervenit fructus, qui ea quae discenda sunt, quamvis abjecte inculteque dicantur, scire desiderant. Quod cum adepti fuerint, ipsa delectabiliter veritate pascuntur: bonorumque ingeniorum insignis est indoles, in verbis verum amare
Abbreviated transcription (Latin):
donec signific& u̾sandũ ẽ. qͦd̾ agit᷑ multimoda uarieate
dicendi. qͣd̾ in potestate ñ habent. qͥ p̃ꝑata & ad uerbũ
memorit᷑ r&enta ꝓnuntiant. Mox autͣ intellectum
e̾e constiterit: aut sermo fimend: aut in alia tͣnseundũ
ẽ: Sicut em̃ gͣtus ẽ qͥ cognoscenda enubilat. sic oneros
qͥ cognita inculcat: eis dũtaxat quoꝵ tota expectatio
in dissoluenda eoꝵ q̃ pandunt᷑ difficultate pendebat :
Nã delectandi grã &ram nota dicunt᷑: ubi ñ ipsa. sed
modus qͦ dicunt᷑ attenditur: Quod si & ip̃se iã notꝰ ẽ.
atꝙ̃ auditoribꝰ plac& : pęne nichil int̾ ẽ. utrũ is¬
qͥ dic̃. doctor anlector sit: Solent em̃ & ea qͣ cõmode
scripta sunt: ñ solũ abhis qͥbꝰ pͥmitꝰ in notescunt iocun-¬
de legi. uerũ abhis &iam quibꝰ iã nota sunt: neq
ue illa  de memoria deleuit obliuio. ñ sine iocunditate
ẽ. cũ commonet᷑ doceur: Ss de modo delectandi nẽ

Expanded text:
donec significet, versandum est quod agitur, multimoda varietate donec significet, versandum est quod agitur, multimoda varietate dicendi; quod in potestate non habent, qui praeparata et ad verbum memoriter retenta pronuntiant. Mox autem ut intellectum esse constiterit, aut sermo finiendus, aut in alia transeundum est. Sicut enim gratus est qui cognoscenda enubilat; sic onerosus est qui cognita inculcat, eis duntaxat quorum tota exspectatio in dissolvenda eorum, quae panduntur, difficultate pendebat. Nam delectandi gratia etiam nota dicuntur; ubi non ipsa, sed modus quo dicuntur attenditur. Quod si et ipse jam notus est, atque auditoribus placet, pene nihil intede scripta sunt, non solum ab iis quibus primitus innotescunt, jucunde legi; verum ab iis etiam quibus jam nota sunt, neque adhuc illa de memoria delevit oblivio, non sine jucunditate est, cum commonetur, docetur. Sed de modo delectandi nunc non
Abbreviated transcription (Latin):
entis : cum loqͣndi omino nulla sit causa. si qͣd loqͥm
ñ in telligunt ꝓpt̃ quasᷤ ut intelligant loquimur:
Qui gͦ doc& intabit om̃ta u̾ba q̃ ñ docent. Et si pro
ebgat: Si aut̃ ñ potest. siue qr ñ funt siue qͥa in p̃sen¬
ti n occurrunt: utat᷑ &eram uerbsminꝰ integris. dũ
tam̃ res ipsa doceat᷑ atq discat᷑ integre: & hoc qͥdem
ñ solũ in collocutionib siue fiant cũ aliqͦ uno siue
cũ pluribꝰ uerũ etam mul tomagis in popłio. qͥndo
sermo promitur ue intelligatur instandũ ẽ: quia in
collocutionib ẽ cuiq int̾rogandi potestas: Ubi autẽ
om̃s tacent ut audiat᷑ unꝰ: & in eum intenta ora conũ¬
tunt ibi. ut requirat qͥsq qͦd̾ ñ intellexerit: nec mo¬
ris ẽ. nec decoris: Ac ꝑ hoc deb& maxime tacenti sub¬
uenire cura dicentis: Sol& aut̃ motu suo significare
utrũ intellexerit cognoscendi auida mubtitudo: quod

Expanded text:
entis, cum loquendi omnino nulla sit causa, si quod loquimur entis, cum loquendi omnino nulla sit causa, si quod loquimur non intelligunt, propter quos ut intelligant loquimur? Qui ergo docet, vitabit omnia verba quae non docent; et si pro eliget: si autem non potest, sive quia non sunt, sive quia in praesentia non occurrunt, utetur etiam verEt hoc quidem non solum in collocutionibus, sive fiant cum aliquo uno, sive cum pluribus; verum etiam multo magis in populis quando sermo promitur, ut intelligamur instandum est. Quia in collocutionibus est cuique interrogandi potestas: ubi autem omnes tacent ut audiatur unus, et in eum intenta ora convertunt, ibi ut requirat quisque quod non intellexerit, nec moris est nec decoris; ac per hoc debet maxime tacenti subvenire cura dicentis. Solet autem motu suo significare utrum intellexerit cognoscendi avida multitudo: quod
Abbreviated transcription (Latin):
indic&: atq intimet qd̃ ostendẽ intendit: Unde a¬
it qͥdã cũ de genere tali. loquitionis ager&: ẽt̃
hit ornatũ. ut sordes ñ contͣhat : quãuis in bonis
doctoribꝰ tanta docendi cura sit uł ẽẽ debeat: ut
ũbũ quod nͥ obscurũ sit uł ambiguum: latinũ esse
ñ potest:. Uulgi aut̃ more sic dr̃: ut ambiguttas obscun¬
tasq uitetur: Nonsic dicat᷑: ut a doctis so potiuꝰ ab in¬
doctis dici sol&: Si em̃ ñ piguit dicere int̾p̃tes nr̃os ñ¬
ad rem ꝑtinere. ut eo loco pluralit̃ enuntiaret᷑ hoc
nom̃. quod in latina lingua singularit᷑ tantũmͦ dicitur
cur pi&atis doctorẽ simpitis loqͣntẽ. ossum potiuꝰ quã os
dicere: ne ista syllaba ñ ab eo qd̾ sunt ossa. so abeo
qͥđ sunt ora intelligat᷑. ubi afrȩ aures de corieptione
uocaliũ uł ꝓductione ñ iudicant: Quid eñ ꝓdest
Loquutionis integritas. quã ñ sequit᷑ intellectꝰ audi¬

Expanded text:
indicet atque intimet quod ostendere intendit. Unde aindicet atque intimet quod ostendere intendit. Unde ait quidam, cum de tali genere locutionis ageret, essehit ornatum, ut sordes non contrahat. Quamvis in bonis doctoribus tanta docendi cura sit, vel esse debeat, ut verbum quod nisi obscurum sit vel ambiguum, latinum esse non potest, vulgi autem more sic dicitur ut ambiguitas obscuritasque vitetur, non sic dicatur ut a doctis, sed potius ut ab indoctis dici solet. Si ead rem pertinere, ut eo loco pluraliter enuntietur hoc nomen, quod in Latina lingua singulariter tantummodo dicitur; cur pietatis doctorem pigeat imperitis loquentem ossum potius quam dicere, ne ista syllaba non ab eo quod sunt ossa, sed ab eo quod sunt ora intelligatur, ubi Afrae aures de correptione vocalium vel productione non judicant? Quid enim prodest locutionis integritas, quam non sequitur intellectus audi
Abbreviated transcription (Latin):
litate ñ in nr̃a Locutione sit causa. qua minꝰ tardiꝰue
qͦđ dicimꝰ possit intelligi Sunt enĩ q̃dã q̃ uisa aut
non intelligunt᷑. aut uix intelliguntur. qͥnto lib&¬
quȩ in popłi audientiã. uł raro si aliqͥd ung&. nel num¬
quã om̃ino mittenda sunt: In libris aut̃ qͥ ita scribunt᷑
ut ipsi sibi quodã mͦ lectorẽ teneant. cũ intelligunt᷑ molesti ñ¬
sit nolentibꝰ legere.: cũ aũ ñ intelligunt᷑. molesti ñ sit̃ nolentibꝰ legere
in aliqͦrũ collocutionib ñ ẽ hoc officiũ deserendum:
intelligͣntiã ꝑducamus: Si ten& auditorẽ uł collocut¬
rẽ discendi cupiditas: nec m̃tis capacitas desit. quȩ quoqu
modo intimata possit accipr: ñ curante illo qui do-¬
c& quanta ȩloqͣntia doceat: sed qͥnta e uidentia:
Cuius euidentiȩ diligͤns app&it̾. aliquãdo negligi
ũba cultiora: nec curat qͥd bene son&. so qͥd bene¬

Expanded text:
litate, non in nostra locutione sit causa quo minus tardiusve litate, non in nostra locutione sit causa quo minus tardiusve quae dicimus possint intelligi. Sunt enim quaedam, quae aut non intelliguntur, aut vix intelliguntur, quamviquae in populi audientiam, vel raro, si aliquid urget, vel nunquam omnino mittenda sunt. In libris autem, qui ita scribuntur ut ipsi sibi quodammodo lectorem teneant cum intelliguntur, n intelliguntur molesti non sint molentibus legere, et in aliquorum collocutionibus, non est hoc officium deserendum, intelligentiam perducamus, si tenet auditorem vel collocutorem discendi cupiditas, nec mentis capacitas desit, quae quoquo modo intimata possit accipere; non curante illo qui doet quanta eloquentia, sed quanta evidentia doceat. Cujus evidentiae diligens appetitor aliquando nec leget verba cultiora, nec curat quid bene sonat sed q