comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ulud diuinis quid̃ ministrans.
rec aũt huanis p̃sidens. acdilignia
crhibens. ex uno codemq princi¬
pio utraq ꝓceitentia humanam
crornant uitam. Ideo nichil sic
crit studiosum impatorib sicut
sacercotum ⁊ honestas. Cum uti¬
qr ⁊ ꝓ illis ipĩsemp deo supplicẽt.
xlm siloc quid̃ inculpabile sit
nũ. Impium aut̃ recte ⁊ ꝯpeten¬
ter erornet.traditam sibi rem.p.
erit consonantia quedambona.
omẽ quicqd utile est humanos
ferens generi. nos igitur mar imã
mnpiñs sollicitudinẽ. circa uert᷑
deidomaginata. circa sacercotũ
honestatẽ qͣm illis obitientibus.
credimus qr peam marima no¬
bis conabunt᷑ ateo. ⁊ eiquesunt
firma haberq̾bimus. ⁊ que nõdũ
ictemis ueneñt. acquiremi be¬
ne aut uiuer sa geruntĩ ⁊ ꝯpetẽt
si reipͥncipium fuat decens⁊ama¬
biled̾co. hocaũt futuꝵ eẽ cicdimus.
oisacraꝵ regulaꝵ obẜuatiocusto

Expanded text:
 divinis ministrans, hoc autem humanis praesidens, ac diligentiam xhibens: ex uno eodemque principio utraque procedentia, humanam exornant vitam. Ideoque nihil sic erit studiosum imperatoribus, sicut sacerdotum honestas, cum utique pro illis ipsi semper Deo supplicent. Nam si hoc quidem inculpabile sit, num. Imperium autem recte et competenter exornet traditam sibi rempublicam, erit consonantia quaedam bona, omne quidquid utile est, humano conferens generi. Nos igitur maximam habemus sollicitudinem circa vera Dei dogmata, et circa sacerdotum honestatem, quam illis obtinentibus credimus, quia per eam maxima nobis dona dabuntur a Deo, et ea quae sunt, firma habebimus, et quae nondum hactenus venerunt, acquiremus. Bene autem universa geruntur et competenter, si rei principium fiat decens et amabile Deo. Hoc autem futurum esse credimus, si sacrarum regula
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum uenientẽ ⁊ non uiduã
neq se iunctã uiro. neq ꝯcubi¬
naim neq filios ut  nepotes hñs.
neq cognitos legi neq ulli odibi¬
bilos. alioquin quip̃ter hac aliqo
agit. ⁊ ipẽ cadet asacerdotio. ⁊ qui
eum ordinat foris epãtum secta¬
br hanc legem offendens. S neq
peͬccunus oportere emere sacerdo¬
tium eipmittitmnꝰ. solum uo̾ cum
respicere dĩ deiculturã uolumus.
⁊ nõ płimis huaĩs cogitationib¬

Expanded text:
eum venientem, et non viduam neque seiunctam viro neque concubinam. neque filios aut nepotes habens neque cognitos legi neque illi odibiles; alioquin qui praeter haec aliquid agit, et ipse cadet sacerdotio, et qui eum ordinat, foris episcopatum sectabitur, hanc legem offendens. Sed neque pecuniis oportere emere sacerdotium ei permittimus, solum vero respicere cum domini dei culturam volumus, et non plurimis humanis cogitationib
Abbreviated transcription (Latin):
pͥnos mox int̾ nuatos optimus
apparui̾t is abbas siti ⁊ ordinẽ si m¬
ul ⁊ iurtutẽ suffrãgantẽ bñs. op¬
ortet erũcos quidiscernũt ꝙ inali¬
us est apͥore.aliud quid̃. ad regend̃
adm̃itte̾. aliud uõ inclinari uib̾e
⁊ paulatĩ ꝑeruditionẽ hoc ⁊ adm̃¬
sacris nrĩs ꝯstitutioĩb sũt sãcata de
cłicis aut monachis hec coĩa moã¬

Expanded text:
prior mox inter numeratos optimus apparuerit, is abbas sit, et ordinem simul et virtutem suffragantem habens. Oportet enim eos, qui discernunt quod melius est a peiore, aliud quidem ad regendum dimittere, aliud vero inclinari iubere, et paulatim per eruditionem hoc etiam ad msacris nostris constitutionibus sunt sancita de clericis aut monachis aut mo
Abbreviated transcription (Latin):
nationei cẽdicit. iut ertriminatõe
pͥncipio neq eraminatiot̾ ꝑsistere
ꝯfidat. segreget istũ imperpetuuo
a sacracoione. is quiordinationẽ
Facere uult. ut nõaut illa fłitis
impunita siti dicut cr̃bona
głaam ineoqui ordinand̾est que¬
rimus. ita ⁊̃ calũpniã ineo quifru¬
stra accãuit punimꝰ Siuo nemo
accus aułt oiõ. aut totã denũti. ans
craminationẽ non faciat. aut scã
craminatõe demonstrare. sic̃ p̃di¬

Expanded text:
dicit, aut examinatione principio neque in examinatione persistere confidat, segreget istum in perpetuum a sacra communione is qui ordinationem facere vult, ut non autem illa falsitas impunita sit. Sicut enim bonam gloriam in eo, qui ordinandus est, quaerimus, ita etiam calumniam in eo, qui frustra accusavit, punimus. Si vero nemo accusaverit omnino, aut toto denuntians examinationem non faciat, aut facta examinatione demonstrare, sic
Abbreviated transcription (Latin):
fruens bona. ⁊ hoc funtum̃̃tum põ¬
tificatus deponẽs.mnime sue d ⁊̃
opetens est ueͣ ᷤᷤ abiles ⁊ undiq ꝓ¬
batas leges regłas. inte ordina¬
tionẽ quas iecta tiniuolata nrã
suscipit fides ⁊ catholica dei apłica
stodue ⁊agere et que sangqre re¬
gule sanccierũt. ⁊ si quid̾ declara

Expanded text:
fruens bona, et hoc fundamentum pontificatus deponens animae suae. Sed etiam les et undique probatas legere regulas ante ordinationem, quas recta et inviolata nostra suscepit fides, et catholica dei apostolcustodire et agere, quae sacrae regulae sancierunt. Et si quidem declara
Abbreviated transcription (Latin):
inxpõ ꝯsistant ħ igit᷑ omĩa scĩssimi
patr arche subse ꝯstitutis ideo ama¬
błib metropoltis manifesta fa¬
tiant.at illi subiectis sibideo ama¬
bilib epĩs declarẽt ⁊ illi moãstus
Imminebat eni maxime pene
istatrans grediẽtib. dicimus aut̃
decelo quas necc̾e est rectoꝵ dogma¬
tũ ꝯtẽptorib ĩmine̾ ⁊ nre siquid̃¬

Expanded text:
sistant. Haec igitur omnia sanctissimi patriarchae sub se constitutis deo amabilibus metropolitis manifesta faciant, at illi subiectis sibi deo amabilibus episcopis declarent, et illi monasteriis Imminebunt enim maximae poenae ista transgredientibus: dicimus autem de caelo, quas necesse est rectorum dogmatum contemptoribus imminere. Et nostrae siquid
Abbreviated transcription (Latin):
rtxerit semꝑ hos susciꝑe ordiationẽ
qui ⁊ iuit beatitudinẽ ⁊ postea o portu¬
tu uidebunt᷑ eristere.⁊ dei ministĩo
digniut nõ ꝓhanent᷑ scãdei. laoc ui¬
delicet quisacris sanctit᷑ eloquus. Sz
intactabec ⁊ ineffabiliatrem̃daq cõ¬
stituta sancte ⁊ deo amabilit ⁊ucne¬
rande tractm. Quegͥ placuerũt no

Expanded text:
hos suscipere ordinationem, siquidem tuae beatitudini, et posteris opportuni videbuntur existere, et Dei ministerio digni, ut non profanentur sancta Dei hoc videlicet quod sacris sancitur eloquiis, sed intacta et ineffabilia tremendaque constituta, sancte et Deo amabiliter et venerande tractentur. Quae igitur no
Abbreviated transcription (Latin):
simis eccsus q̃muolumus ꝑ qͣmlitet
occõem lucrũ aliꝗd eis facere exalioꝵ
fraudatõe s que abinitio ministrabã¬
tur semꝑdur ⁊ nõsacrũ ex hoc ministe¬
riũ corrũpi nõ eristente licentia post¬
quã statuti fuerit. aliqui ꝓͥi oĩbcłis
tialib epĩs rursus recedentes denuo
remeare uelle ⁊ expelłe subrogatos
⁊ cogip. dupplicit᷑ am mĩstare eos ꝗ
fatiunt talẽ expensãdare ⁊ subroga¬
tis ⁊ denuo remeare uolentib s illoꝰ

Expanded text:
siis quoniam nolumus per quamlibet occasionem lucrum aliquos facere ex aliorum fraudatione, sed quae ab initio ministrabantur semper dari, et non sacrum ex hoc ministerium corrumpi: non existente licentia, postquam statuti fuerint aliqui pro prioribus incialibus episcopis, rursus recedentes denuo remeare velle et expellere subrogatos, et cogi duplicia ministrare eos qui faciunt talem expensam, dare et subrogatis et denuo remeare vo
Abbreviated transcription (Latin):
ut siquis edificans ecẽm aut ⁊̃ aliter
expendẽs mea ministrationib alnñ¬
ta uolui̾t aliquos cłicos statuere nõ
cẽ ei licentiã ullã quos uult ꝓpotẽ¬
statẽ deduce̾ tue reuerentie ad ord¬

Expanded text:
ut si quis aedificans ecclesiam, aut etiam aliter expendens in ea ministrantibus alimenta voluerit aliquos clericos statuere, non esse ei fiduciam ullam, quos vult per potestatem deducere tuae reverentiae ad ord
Abbreviated transcription (Latin):
sui aũt comei candẽ
hr̃ditatẽ regie pt̃ati
consiguet ꝓclama tori
ĩ dampruim reccituat
et p̃cumi a rege boue¬
sicial uiris optineat
S̾iclĩcus de pace uio¬
lata pulsatus fũit ui¬

Expanded text:
Si autem comes eandem hereditatem regie potestati consignet, proclamatori etiam damnum restituat et predium a rege beneficiali iure obtineat. 6. Si clericus de pace violata pulsatus fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
insticiam ilsum ꝓducati
quod si de sua deffiut iu
nocenciom et eñ ꝯspectũ
urdicis uenire forundauit
et eũ de cec̾o in domo sua
tanqmͣ p̃sc̾ͥptum ũ recipi¬
at. siũo mansionẽ ĩca¬

Expanded text:
iustitiam illum producat. Quodsi de sua diffisus fuerit innocentia et ante conspec tum iudicis venire formidaverit,et eum de cetero in domo sua tamquam proscriptum non recipiat. Si vero mansionem in Ca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯẜuarẽ uolumꝰ et pat̾e
diu desid̾atã et ante a
i sb̃seq̃ tib euidentib
declarabitur. Si quis
hoẽm. Iuf᷑ paccm consti¬
illum occid̾it si autem
manifectum sũit. quod

Expanded text:
are volumus et pacem diu desideratam et antea tin subsequentibus evidenter declarabitur. 1. Si quis hominem infra pacem constiillum occide rit. Si autem manifestum fuerit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
rupti. que cõpe¬
tit in eum cuiꝰ
hortatu ꝯsilione
seruus alienus
fugerit aut cõ¬
tumax adu̾sus
dnĩn fẽs est. aut
luxuriose uiu̾e
ceꝑit.aut deni¬
q quolibet mͦde
acc̃or etiam eaꝵ
rr quas fugien¬
do seruus abstu¬
deducitur. It ex
legatoꝙ uene¬
rabilib locis re¬

Expanded text:
rupti, quae competit in eum cuius hortatu consiliove servus alienus fugerit aut contumax adversus dominum factus est aut luxuriose vivere coeperit aut denique quolibet modo actione etiam earum rerum quas fugiendo servus abstudeducitur: item ex legato quod venerabilibus locis re
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ꝯstituerit. sa
⁊̃ diruto edifitõ ad
quis sua uolũtate
facit. dum mortuũ
inft̃. in locum suũ.
In ꝯmunẽ autẽ
locũ puꝵ iuitos
socio inferre. nĩlic.¬

Expanded text:
sibi constituerit, sacetiam dirupto edificio, adhsquisque sua voluntate facit, dum mortuum infert in locum suum. In communem autem locum purum, invito socio inferre non lic
Abbreviated transcription (Latin):
bzdam aliis lega¬
ta data sint q̃ ef¬
ficiebant. ut plꝰ
petisse ud̾etur pe¬
titor ꝙͣ dodrantẽ
at ꝙ idõ lege fal¬
cidia legata mi
petitur.re. tp̃e lo¬
co. cã. Re ueluti
si quis pro .x. au¬
reis.qui ei debe¬
rit. aut is cuius
ex parte ues ẽ to

Expanded text:
dam aliis legata data sint, quae efficiebant ut plus petisse videretur petitor quam dodrantem, ad quem ideo lege Falcidia legata minpetitur: re, tempore, loco, causa: re veluti si quis pro decem aureis, qui ei deberit, aut si is cuius ex parte res est
Abbreviated transcription (Latin):
cã est: sicur totꝰ ag̃
inundatꝰ fu̾it n e
nun inundatõ sp̃e
fundi ꝯmutat. Et
ob id si recesserit aqͣ
palam est erꝰ fund̾
manere cuiꝰ ⁊ fu¬
it. ¶Cum ⁊ alienam
materia sp̃es aliqua
fc̃a sit ab aliqũo: q̃¬
risolet quiseoꝵ na¬
turali rõne dñs sit
utr̃uis qui fec̾it: an

Expanded text:
a est, si cuius totus ager inundatus fuerit. neque enim inundatio speciem fundi commutat et ob id, si recesserit aqua, palam est eum fundum eius manere cuius et fuit. Cum ex aliena materia species aliqua facta sit ab aliquo, quaeri solet, quis eorum naturali ratione dominus sit, utram is qui fecerit, an
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ diui marci
tp̃ib. ⁊ data est tam
filio ꝙͣ filie legitia
h̾editas. ⁊ si alieno
tris. ¶S cũ ex hoc
senatꝰ ꝯsulto nepo¬
tes ad auie successi¬
onem legitimo iu

Expanded text:
s, divi Marci temporibus. et data est tam filio quam filiae legitima hereditas, etiamsi alieno tris. Sed cum ex hoc senatus consulto nepotes ad aviae successionem legitimo iu
Abbreviated transcription (Latin):
les. aut pedagogũ¬
ducatorẽ aut calũ¬
aut collactaneũ
manumittat aut
seruũ ꝓcuratoris
habendi gr̃a aut ã¬
cillam matͥmonii
intra .ui. menses u¬
xor duͣcatur. nisi
iusta c̃a impediat.
Et qui manumit
tatur. ¶Semelaũ
cã appr̃obata siue

Expanded text:
les aut paedagoguducatorem aut aluaut collactaneum manumittat, aut servum procuratoris habendi gratia, aut ancillam matrimonii intra sex menses uxor ductatur, nisi iusta causa impediat, et qui manumitttatur. Semel autem causa adprobata, sive
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ apparebit. ¶Erͣat
ex senatꝰ ꝯsulto clau¬
diano miserabilisꝑ
uniu̾sitatẽ adqͥsitõ.
c̃ lib̾a mulier serui¬
li amore bachata ip¬
sam lib̾tatẽ ꝑsenatꝰ
ꝯsultũ amittebat.
b ẽẽ existimantes:

Expanded text:
tius apparebit. Erat et ex senatus consulto Claudiano miserabilis per universitatem adquisitio, cum libera mulier servili amore bacchata ipsam libertatem per senatus consultum amittebat bus esse existimant
Abbreviated transcription (Latin):
ut sub̾am capiat o¬
bligatõ. s sufficit e¬
os qui negotia ger̃t.
ꝯsentire. Unde inter
absentes quoꝙ tali
tib alter alteri obli¬
gatur inid: ꝙ alteꝵ¬
alteri ex bono ⁊ equo
p̾stari oportet. cum
alioquin inuerboꝵ
obligationib aliᷤ
stipłetur alius ꝓmi¬

Expanded text:
tiam capiat obligatio, sed sufficit eos qui negotium gerunt consentire. Unde inter absentes quoque taltibus alter alteri obligatur in id, quod altealteri ex bono et aequo praestare oportet, cum alioquin in uerborum obligationibus alius stipuletur alius promi
Abbreviated transcription (Latin):
¶hec actõ dissimula¬
tõne aboletur.⁊idõ
si quis iniuriam d̾e¬
liq̃rit hoc est statim
passus adanimum

Expanded text:
ec actio dissimulatione aboletur: et ideo, si quis iniuriam dereliquerit, hoc est statim passus ad animum
Abbreviated transcription (Latin):
ri suo utr̃ uelit sa¬
tis acciꝑe ansatis
dare. Od si nemo e¬
oꝵ satis offerat si
quid̃ ascriptuĩ fue¬
rit a testatore quiᷤ
gerat ille gerere de¬
bet. Qd̃ si ñ fu̾it as¬
tͥptum: quẽ maior
pars elegͥit: ip̃e ge¬
rere debet ut edisto

Expanded text:
ri suo, utrum velit satis accipere an satis dare. quodsi nemo eorum satis offerat si quidem adscriptum fuerit a testatore, quis gerat, ille gerere debet: quodsi non fuerit adscriptum, quem maior pars elegerit, ipse gerere debet, ut edicto
Abbreviated transcription (Latin):
sint donatõnes. tñ
si ingrati existãt
homines inquos
bñfitium collat̃
est donatorilz per
nr̃am ꝯstitutõẽm
licentiam pr̃aui

Expanded text:
sint donationes, tamen si ingrati existant homines in quos beneficium collatum est, donatoribus per nostram constitutionem licentiam pra
Abbreviated transcription (Latin):
torie ꝙ iudiciales.
a mero iudicis offi¬
tõ ꝓficiscũtur. uelu¬
ti de dolo cautio.uel
de ꝑseq̃ndo suo. qͥ in
fuga est. de restituẽ¬
do ue p̾cio. ¶preto¬
ris offitõ ꝓficiscũt᷑.
ueluti dampni ĩfẽc¬
ti. uł legatoꝵ. Preto¬
rias autẽ stipłones
sic exaudiri oportet
ut in hus ⁊̃ ꝯtineãt᷑

Expanded text:
torie. Iudiciales mero iudicis officio proficiscuntur, veluti de dolo cautio aut de persequendo servo qui in fuga est restituendove pretio. Pretoris officio proficiscuntur, veluti damni infecti vel legatorum. praetorias autem stipulationes sic exaudiri oportet ut in his contineantur
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ adquisitum ẽ fi¬
lio alii ⁊ extraneo do¬
nare ł uendere ł qͦ¬
cũq modo uoluant
applicare ꝙ nobis
in humanũ uisc̃
est. Et geñali ꝯstitu¬
tõne emissa ⁊ lib̾is
peꝑcimus ⁊ parẽtibꝰ
seruauim. ¶Sanc¬

Expanded text:
 adquisitum est alii filio vel extraneo donare, vel vendere vel quocumque modo voluerant applicare. quod nobis inhumanum visum est et generali constitutione emissa et liberis pepercimus et patribus ser
Abbreviated transcription (Latin):
possõnes admisimꝰ ut¬
pote necͣctas ꝯstitutas.
Nec ñ ab intestato: uñ
lib̾i: ⁊ unde legitirni bo¬
inp̾toris edicto qͥnto
ponebat extraneo ma¬

Expanded text:
possessiones admisimus utpote necessarias constitutas, nec non ab intestato unde liberi et unde legitimi boin praetoris edicto quinto rsonas praeponebat extraneo ma
Abbreviated transcription (Latin):
deamus
de legatis
q̃ pͣars iuris extͣ ꝓ¬
positam quid̃ matͥ¬
am uidet᷑. Nam locͥ¬
mͦ de hiis uiris figu¬

Expanded text:
deamus de legatis. quae pars iuris extra propositam quidem materiam videtur: nam loquimur de his iuris figu
Abbreviated transcription (Latin):
suam pat̾ iudicatꝰ
fu̾it reꝰ ꝑ duellioniᷤᷤ
ac ꝑ hoc memoria etꝰ
dãpnata fu̾it. suũ e¬
nun h̾edem habere ñ
potest. cũ fiscus ei suc¬
cedit. S põt dici ip̃o
iure ẽẽ suũ h̾edem: s
desiuie. ¶Cum filiꝰ fi¬
lia ue ⁊ ex alt̾o filione¬
pos neptisue extant:
parit᷑ ad ħeditatẽ uo¬
cantur. Nec qui gͣdu
ꝓximior ẽ ult̾iorem
excludit. Equ̾um ens
ẽẽ uidetur nepotes nep¬
tes ue in pr̃is su locũ
succed̾e. Pari rõne. et
si nepos neptis ue ex¬

Expanded text:
suam pater iudicatus fuerit reus perduellionis, ac per hoc memoria eius damnata fuerit: suum enim heredem habere non potest, cum fiscus ei succedit. sed potest dici, ipso iure esse suum heredem, sed desinere. Cum filius filiave et ex altero filio nepos neptisve extant, pariter ad hereditatem vocantur, nec qui gradu proximior est ulteriorem excludit: aequum enim esse videtur, nepotes neptesque in patris sui locum succedere. pari ratione et si nepos neptisque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ minꝰ ꝙͣ seriuis u¬
titur. habitandi iꝰ
si ad mulierẽ usus
edium ꝑtineat: cũ
marito ei habitare
liceat. ¶ Item liceat

Expanded text:
n minus quam servis utitur, habitandi ius si ad mulierem usus aedium pertineat cum marito habitare ei liceat. Item is a
Abbreviated transcription (Latin):
cõgnouert̃ excusa¬
tutores. S⁊ intra
centesimũ lapidẽ
st̃. ab eoloco ubi
tutores dati sunt.
Si uͦ ultra centisi¬
mum habitãt: di¬
miliũ diurnoꝵ. ⁊

Expanded text:
cognoverunt, excusatutores, si intra centesimum lapidem sunt ab eo loco ubi tutores dati sunt: si vero ultra centesimum habitant, dimillium diurnorum et
Abbreviated transcription (Latin):
xilio in reb siis ad¬
ministͣndis egere
noscũtur. ⁊ sb̃ aliis
regũtur alioꝵ tute.¬
lam ł curam subr¬
re¶Id ⁊ inmilite
obẜnand̃ est. ut nͨ
uolens: ad tale honꝰ
admittat. ¶ It rom
gͣmatici ł rethores
⁊ medici. ⁊ qui ĩ pr̃ia
sua idexercent. ⁊ ĩt
numeꝵ st̃. a tutela
ł cura hñt uacatio¬
nẽ. ¶Qui ar̃t se ułt
excusare si pluresh̃t
excusatõnes: ⁊ de qͥbe¬

Expanded text:
xilio in rebus suis administrandis egere noscuntur et sub aliis reguntur, aliorum tutelam vel curam subire. Idem et in milite observandum est, ut nec volens ad tutelae munus admittatur. Item Romae grammatici rhetores et medici et qui in patria sua id exercent et intra numerum sunt, a tutela vel cura habent vacationem. Qui autem se vult excusare, si plures habeat excusationes et de q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑales sunt. ⁊ id ꝙ ex
aliqua obligõne no¬
bis debetur. pleꝵ q cor¬
ꝑale est ułi fundꝰ ho¬
mõ pecunia. Nãip̃m
iꝰ utendi.fruendi. ⁊
ip̃m iꝰ obligons ĩcor¬
ꝑale ẽ. Eod nuo sunt

Expanded text:
ales sunt, et id quod ex aliqua obligatione nobis debetur plerumque corporale est, veluti fundus homo pecunia: nam ipsum ius utendi fruendi et ipsum ius obligationis incorporale est. eodem numero sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uerit aut occiderit.
hoc cãpite actõ ꝯsti¬
tuitur. In cet̾is qͦꝙ
aĩalibe. It̃ inom̃ib
reb que aĩa carent dã¬
pnum iniuria daf¬

Expanded text:
uerit uel occiderit, hoc capite actio constituitur. in ceteris quoque animalibus, item in omnibus rebus, quae anima carent, damnum iniuria da
Abbreviated transcription (Latin):
Dextans. Deuns. As.
uncias ẽẽ opoetet. Nã
tot micie assemef.¬
ficiunt quot testa
test. nͥ sit miles. cꝰ
sola uoluntas in
testando spectatur.
Et eqͣrio potest qͥs
in qͣntascumq uo¬
luerit plimas un¬
tias suam heditatẽ
diuide. ¶Et si ples¬

Expanded text:
dextans, deunx, as. uncias esse oportet. nam tot unciae assem efficiunt quot testattest, nisi sit miles, cuius sola voluntas in testando spectatur. et e contrario potest quis in quantascumque voluerit plurimas uncias suam hereditatem dividere. Si pl
Abbreviated transcription (Latin):
stitutꝰ heres uniciriq
dñoꝵ cuiꝰ iussu adie¬
rit ꝓportõne dñii ad.¬
quirit heditatem. ¶¬
Et uñ hoĩem ⁊ ples
minfinitut̃ quot qͥs
u̾elit heredes face li¬
cet. ¶ Hereditas pleis¬
q diuidit᷑ incluode¬
cim uncias. q̃ assis
applłone ꝯtinentur.
hñt aut̃ ⁊ hee partes
sq ad alsẽmiut pu¬
ta hec. Sextinis. Sex

Expanded text:
stitutus heres, unicuique dominorum cuius iussu adierit pro portione dominii adquirit hereditatem. Et unum hominem et plures in infinitum, quot quis velit, heredes facere licet. Hereditas plerumque dividitur in duodecim uncias, quae assis appellatione continentur. habent autem et hae partes sque ad assem, ut puta haec
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe p̾stiͣteris ñ tarĩ
ullamhabes adu̾suᷤˢ
ticirmactionẽ. ¶Is
qu ex sequit᷑ manda¬
tum: ñ deb exced̾e fi¬
nes mandati. ut ecce
si cuis usz ad .c. au¬
reos mandau̾it tͣ ut
fundum emeres. uł
pluris emere debes:
n mampliorẽ pecu¬
niam fide iubere. Ali¬
oquin: sihabebis c̃ eo
mandati actionem.
Adõ quid̾ ut sab̾. ⁊ caͤ¬
sio placuerit ⁊ si usz

Expanded text:
nomine praestiteris, non tamen ullam habes adversus Titium actionem. Is qui exsequitur mandatum non debet excedere fines mandati. ut ecce si quis usque ad centum aureos mandaverit tibi, ut fundum emeres vel pluris emere debes neque in ampliorem pecuniam fideiubere; alioquin non habebis cum eo mandati actionem: adeo quidem, ut Sabino et Cassio placuerit, etiam si
Abbreviated transcription (Latin):
subttiunt qui y̾cep¬
ta eoͣꝵ neglex̾unt. S
de .p. iudiciis hec expo¬
suimꝰ ut nobis possib¬
le sit sũuo digito ⁊ qͣi
ꝑ iͦdicem ea tetigisse.
Alioqͥn diligentior eoꝵ
scientia uobis ex latio¬
rib digestoꝵ seu pãdec¬
taꝵ libris deo ꝓpitio ad¬

Expanded text:
subiciunt qui praecepta earum neglexerint. Sed de publicis iudiciis haec exposuimus, ut vobis possibile sit summo digito et quasi per indicem ea tetigisse. alioquin diligentior eorum scientia vobis ex latioribus digestorum sive pandectarum libris deo propitio ad
Abbreviated transcription (Latin):
iure impeditur tͥ
nub̾e qr eadem du¬
ob nupta ẽẽ ñ põt.
Item si adhuc socrꝰ
est .i. si ad huc filia
eiꝰ tͥ nupta ẽ. Ideo ĩ¬
pediũtur nptie:
qr alias uxores du¬
cere ñ possis. ¶ Ma¬
riti tñ filius ex alia
uxore ⁊ uxdris fili¬
a ex alio marito. qͣ¬

Expanded text:
iure impeditur tibi nubere, quia eadem duobus nupta esse non potest: item si adhuc socrus est id est si adhuc filia eius tibi nupta est, ideo impediuntur nuptiae, quia duas uxores habere non possis. Mariti tamen filius ex alia uxore et uxoris filia ex alio marito
Abbreviated transcription (Latin):
dum uendicet de fr¬
uctib ab eo ꝯsũptis
sciens alienum fũd̃
possiderit. ñ idem o¬
cessum ẽ. Ita cum
fũdo ⁊̃ fructus lic
ad quẽ usuf. fundi¬

Expanded text:
dum vindicet, de fructibus ab eo consumptis sciens alienum fundum possederit non idem concessum est. itaque cum fundo etiam fructus, licet ad quem usus f
Abbreviated transcription (Latin):
etatis ad quirunt᷑.
Cadem fere ⁊de co¬
lono dicũtur. ¶In
pecudũ fructu ⁊
fetus est. sicuti lac
⁊ suculi. statumn na¬
trͣrali iure dñiifr¬

Expanded text:
etatis adquiruntur. eadem fere et de colono dicuntur. In pecudum fructu etiam fetus est, sicuti lac et equuli statim naturali iure domi
Abbreviated transcription (Latin):
siq̃ dicat ticio ⁊ seio
hoĩem sticum do lego.
Disiunctim ita. Ticio
hoĩemstichum do logo.
Seio stichum dologo.
S si exp̾sserit eund̾
hõiem stichum: eque
disiunctim legatum
intlłigitur. ¶Sicui
fundꝰ alienꝰ legatus
detracto usufructu

Expanded text:
s dicat ‘ Titio et Seio hominem Stichum do lego ’: disiunctim ita ‘ Titio hominem Stichum do lego, Seio Stichum do lego ’, sed et si expresserit ‘ eundem hominem Stichum ’, aeque disiunctim legatum intellegitur. Si cui fundus alienus legatus detracto usu fructu
Abbreviated transcription (Latin):
ea aut a iumiorib
diuis principib ĩ¬
troductũ est ꝙ an¬
tenuptias uocabat᷑¬
⁊ tacitam inse ꝯdi¬
tõnem habebat ut
tunc ratum eẽt ẽ¬

Expanded text:
ea autem a iunioribus divis principibus introductum est, quod ante nuptias vocabatur et tacitam in se condicionem habebat, ut tunc ratum esse
Abbreviated transcription (Latin):
uult ticũ m ip̃o deli¬
cto dep̾hendere ꝑmi¬
sit seruo quadam
res ad eum ꝑferte u¬
trum furti anser
corrupti iuditõ te¬

Expanded text:
uolo Titium in ipso delicto deprehendere, permiserim seruo quasdam res ad eum perferre, utrum furti an serui corrupti iudicio te
Abbreviated transcription (Latin):
suis cesserit. ⁊ c̃ eo
creditor exꝑiat᷑ de¬
fendit᷑ ꝑ exceptõem
si bonis cesserit. S
obligat: hoc maxĩe
ꝓspitit: ut c̃ facul¬
tatib lapsꝰ fu̾it de¬
bitor possit ab his
qͦs ꝓeo obligauit.
suũ asequi. De ĩt̾

Expanded text:
suis cesserit et cum eo creditor experiatur, defenditur per exceptionem ‘ nisi bonis cesserit ’: sobligat hoc maxime prospicit, ut, cum facultatibus lapsus fuerit debitor, possit ab his quos pro eo obligavit suum consequi. TIT
Abbreviated transcription (Latin):
stare ⁊̃ sine insimi¬
atõne statuit. ⁊ qͣs¬
dam donatõnes ĩ¬
uenit. que peritꝰ
insimatõem fie¬
ri minime deside¬
rant.S use ple¬
nissimam hñt fir¬
mitatẽ. Et alia in¬
suꝑ multa adub̾i¬
oremexitum dona¬
tõnum inuenimꝰ¬

Expanded text:
stare et sine insinuatione statuit, et quasdam donationes invenit quae penitus insinuationem fieri minime desiderant, sed in se plenissimam habent firmitatem. alia insuper multa ad uberiorem exitum donationum invenim
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. temere reuoca¬
ri ñ possunt. ¶ꝑfiri¬
untur aũt cumdo¬
nator suam uolun¬
tatem scriptis aut
sine scriptis mani¬
festauit ⁊ ad exem¬
plum uenditõns
inse habere necessi¬
tatem traditõnis
dantur habeant ple¬
nissimĩt ⁊ ꝑfectum
tobur ⁊ traditõnis
nẽcc̃itas incumbat
donatori. Et cũ retͦ
principũ dĩspositõ¬
nes insiniari eas

Expanded text:
fectae, temere revocari non possunt. perficiuntur autem cum donator suam voluntatem scriptis aut sine scriptis manifestaverit: et ad exemplum venditionis in se habere necessitatem traditionis dantur, habeant plenissimum et perfectum robur et traditionis necessitas incumbat donatori. et cum retro principum dispositiones insinuari eas
Abbreviated transcription (Latin):
seruoꝵ manumissoꝵ.
tc̃ deinde in relicͦ ita
rõ habeatur: ut ex eo
qͣrta pars apud hedes
remaneat. tres uͦ ꝑteᷤ

Expanded text:
rum manumissorum, tunc deinde in reliquo ita ratio habetur, ut ex eo quarta pars apud heredes remaneat, tres ve
Abbreviated transcription (Latin):
liano ꝙ diui adria¬
sime de tristi succes¬
sione matri ñ ⁊ a
uie deferenda: cau¬
tum ẽ. Ut mat̾ in¬
genua trium lib̾or̃
ad bona filioꝵ filia

Expanded text:
liano, quod divi Hadriasime de tristi successione matri, non etiam aviae deferenda cautum est: ut mater ingenua trium liberorum ad bona filiorum filia
Abbreviated transcription (Latin):
erat.Adeo aũt ex eo
ex quo radices egit
planta ꝓprietas eiꝰ
ꝯmutatur. ut si ui¬
cin arborita terrã
ticii p̾sserit. ut ĩ eiꝰ
fundum radices e¬
gerit: titii effici ar
Et idõ ꝓpe ofinium
arbor posita si ⁊̃ in
uicini fundũ ra¬
dices egerit:ꝯmu¬
nis fit. ¶Qua rõe
aut plante q̃ t̾ra

Expanded text:
erat. adeo autem ex eo ex quo radices agit planta proprietas eius commutatur, ut, si vicini arborem ita terra Titii presserit ut in eius fundum radices ageret, Titii effici arbet ideo prope confinium arbor posita si etiam in vicini fundum radices egerit, communis fit. Qua ratione autem plantae qua
Abbreviated transcription (Latin):
aticio petas tuos li
terit se tictꝰ defend̾e
ꝑ exceptõem doli .in.
utiq si bona fide haꝵ
cartaꝵ m̃branaꝵ¬
ue possessionẽ nac¬
tus est. ¶Si quis ĩ

Expanded text:
io petas, tuos libterit se Titius defendere per exceptionem doli mali, utique si bona fide earum chartarum membranarumve possessionem nanctu
Abbreviated transcription (Latin):
solo ced̾e intlłigunt᷑.
setere sicut is quz in
alieno solo edificaue.¬
rit. si ab eo dñs petat
edifitiũ: defendipo¬
test ꝑ exceptẽem do¬
mus. ita eiꝰdem exep¬
tõis auxilio tutus
ẽẽ põt is: qui inalie¬
num fundum sua
ĩpensabona fide ose¬
uit. ¶Littere quor li¬
cet auree fint. ꝑiñ
cͤartis mebranis ue
cedunt: ac si solo ce¬
dere solent ea q̃ me

Expanded text:
solo cedere intelleguntur. ceterum sicut is qui in alieno solo aedificaverit si ab eo dominus petat aedificium, defendi potest per exceptionem domus: ita eiusdem exceptionis auxilio tutus esse potest is qui alienum fundum sua impensa bona fide consevit. Litterae quoque, licet aureae sint, perinde chartis membranisque cedunt acsi solo cedere solent ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
siue pure siue sb̃ ꝯ¬
ditõne heres institu¬
tus sit. Nam iꝰ here¬
dis eo maxime tp̃e ĩ¬
spiciend̾ est:quo ad¬
quirit heditatẽ. moe¬
dio aut̃ tp̃e int̾ fc̃m
testam̃tum ⁊ mor¬
tem testatoris ł odi

Expanded text:
sive pure sive sub condicione heres institutus sit: nam ius heredis eo vel maxime tempore inspiciendum est quo adquirit hereditatem. medio autem tempore inter factum testamentum et mortem testatoris
Abbreviated transcription (Latin):
inurto eo recte pos¬
sit ut lib̾atio ipso
iire ꝯtͣingat. Sz ille
adu̾sus seium hẽat
mandati actõem. ¶¬
Nd̃ si quis sͥ ⁊ alii
cuiꝰ uiri subiectus
stipłãtus est u᷑ale

Expanded text:
invito eo recte possit, ut liberatio ipso iure contingat, sed ille adversus Seium habeat mandati actionem. quodsi quis sibi et alii, cuius iuri subiectus stipulatus est, vale
Abbreviated transcription (Latin):
debeat. ¶ S instͥc¬
tis iudiciis ex res¬
cripto diui mar¬
ci opposita doli. in.
exceptione expen¬
satio inducebat᷑.
S nr̃a ꝯstitutio e¬
as ꝯpensatõnes

Expanded text:
debeat. sed et in strictis iudiciis ex rescripto divi Marci opposita doli mali exceptione compensatio inducebatur. sed nostra constitutio eas compensationes
Abbreviated transcription (Latin):
tias aliquẽ testõ
tutorẽ pr̃ ded̾it. hoc
ip̃m pr̃at ei excusa¬
tionem. Sicut ꝑ ꝯͣ¬
rium ñ excusant᷑.
qse tutelam patci
pupilloꝵ admini¬
sttaturos ꝓmͣsert̃
Non eẽ aũt̃ admi¬
ttendã ex cusatõem

Expanded text:
tiam aliquem testamento tutorem pater dederit, hoc ipsum praestat ei excusationem: sicut per contrarium non excusantur qui se tutelam patri pupillorum administraturos promiserunt. Non esse autem admittendam excusationem
Abbreviated transcription (Latin):
ea aut̃ redigantur
ea cuͣrie datus pote.¬
stati pr̃is subicitur.
nec ñ is qui amłiere
lib̾a ꝓcreatur. cuiuˢ
matrimoniũ mini¬

Expanded text:
ea autem redigantur ea curiae datus potestati patris subicitur. nec non is qui a muliere libera procreatus, cuius matrimonium mini
Abbreviated transcription (Latin):
tatus qͥs decedens co¬
dicillis lib̾tates dede¬
rit: n adita sit ab
intestato heditas. fa¬
uor ꝯstitutõis debe¬
bit locũ hr̃e. Certe si
testatꝰ decedat.⁊ codi¬
cillis ded̾it lib̾tatem:
ꝯpet̾e eã nemini du¬
bium ẽ. Tẽ ꝯstitutõ¬
ni locum ẽẽ uerba
ostendunt: c̃ nemo
successor ab intestato
existat. ¶Ergo quã¬
diu incertũ sit exi¬
stat anñ. cessabit o¬

Expanded text:
tatus decedens codicillis libertates dederit neque adita sit ab intestato hereditas? favor constitutionis debet locum habere. certe si testatus decedat et codicillis dederit libertatem, competere eam nemini dubium est. Tunc constitutioni locum esse verba ostendunt, cum nemo successor ab intestato existat. ergo quamdiu incertum sit, utrum existat an non, cessabit
Abbreviated transcription (Latin):
debet. ¶Qͤ diximus
de seruo ⁊ clño ẽadẽ
intlłigimus ⁊ de fili¬
o ⁊ filia. aut ne pote
ł cuiꝰ inpotestate st̃.
tus ꝯsultum mace¬
domanũ ꝓhibuit
mutuas pecunias
dariers qu in ꝑ̃tiᷤᷤ
er̃t potestate ⁊ eis
qui credid̾int dene¬
gatur actõ tã adu̾¬
sus ip̃mfiliũ filiã

Expanded text:
debet. Quae diximus de servo et domino, eadem intellegimus et de filio et filia aut nepote e cuius in potestate sunt. tus consultum Macedonianum prohibuit mutuas pecunias dari eis qui in parentis erunt potestate: et ei qui crediderit denegatur actio, tam adversus ipsum filium filia
Abbreviated transcription (Latin):
capite diminutꝰ sit.
Qd̾ quib modis ac¬
cidit. pͥmo libro re¬
tũlimꝰ. ¶ Hoc autẽ
casu irrita fĩ testã
diuintͤ. cum alioqͥn
⁊ q̃ rumpũtur irri¬
ta fiunt. Et q̃ statĩ
ab initõ ñ iure fiũt
irrita st̃. Et eaq̃ iu¬
re fc̃a sunt pꝰea ꝓpt̾
capitis diminutõem¬

Expanded text:
capite deminutus sit. quod quibus modis accidit, primo libro rettulimus. Hoc autem casu irrita fieri testamenta dicuntur, cum alioquin et quae rumpantur, irrita fiunt, et quae statim ab initio non iure fiunt, irrita sunt: et ea quae iure facta sunt, postea propter capitis deminut
Abbreviated transcription (Latin):
exceptõnib
dispiciamꝰ. Coͣmꝑate
sunt aut exceptõnes
defendendoꝵ eoꝵ gr̃ã
cũ quib agitur. Se¬
pe .iy. accidit ut licz
ip̃a ꝑsecutõ q̃ actor
exꝑttur iusta sit. ta¬
men iniqua sit ad¬
u̾sꝰ eum c̃ quo agit᷑.
u̾bi gr̃a. si meti co¬
actus aut dolo indu¬
ctꝰ. aut errore lapsꝰ
stĩpłanti ticio ꝓmi¬
sisti ꝙ ñ debueras ꝓ.¬
mittere palam ẽ iu¬
re cuuli te oblĩgat᷑
ẽẽ ⁊ actõ qua intẽ¬
dit᷑ dare te oportere
efficax est. E ini¬
quim ẽ te ꝯdemp¬
nari. Idõ datur tͥ
exceptõ metꝰ cã au.
doli mali arit ĩ fcsu

Expanded text:
nibus dispiciamus. comparatae sunt autem exceptiones defendendorum eorum gratia cum quibus agitur: saepe enim accidit, ut, licet ipsa actio qua actor experitur iusta sit, tamen iniqua sit adversus eum cum quo agitur. Verbi gratia si metu coactus aut dolo inductus aut errore lapsus stipulanti Titio promisisti, quod non debueras promittere, palam est, iure civili te obligatum esse, et actio qua intenditur dare te oportere, efficax est: sed iniquum est te condemnari, ideoque datur tibi exceptio metus causa aut doli mali aut in factum
Abbreviated transcription (Latin):
cautum erat. ¶ pꝰ¬
humo qͦ alieno in¬
utilit̾ legabat᷑. Est
aut̃ alienus postu¬
mus qͥnatꝰ unt̾ su¬
os hedes testatoris
futurꝰ ñ ẽ. Idõꝙ ex
emancipato filioꝯ
ceptꝰ. nepos. extͣneꝰ
erat postumꝰ auos.
S nec hirimodi

Expanded text:
cautum erat. Postumo quoque alieno inutiliter legabatur: est autem alienus postumus qui natus inter suos heredes testatoris futurus non est: ideoque ex emancipato filio conceptus nepos extraneus erat postumus avo. Sed nec huiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
uerit. Penã aut̃ ead̾
lex irrogat poc̃orib
si honestist̃ publica¬
tõnem ꝑtis dimidie
les corꝑis cohertõẽm
c̃ relegatõe. ¶ It lex
cornelia de siccariis
q̃ homicidas ultore

Expanded text:
erit. Penam autem eadem lex irrogat peccatoribus, si honesti sunt, publicationem partis dimidie les corporis coerctionem cum relegatione. Item lex Cornelia de sicariis, que homicidas ultore
Abbreviated transcription (Latin):
ł. aͥd molitist̃ suum
uigorẽ extendit huisͦ
pena aĩe amissionẽ
sustinz ⁊ memoria res
⁊̃ pꝰt mortẽ dãpnat᷑
¶It lex iulia de adul¬
teriis cohercendis q̃ ñ
solum temeratores a¬
lienaꝵ nuptiaꝵ gla¬
diõ ꝑimit s ⁊̃ eos qui
tũ mascłis ne fandã
libidinẽ ex̾cece au¬
dent. s ead̾ lege iuilia

Expanded text:
suum vigorem extendit. cuius poena animae amissionem sustinet, et memoria rei et post mortem damnatur. Item lex Iulia de adulteriis coercendis, quae non solum temeratores alienarum nuptiarum gladio punit, sed etiam eos qui cum masculis infandam libidinem exercere audent. sed ea
Abbreviated transcription (Latin):
cauetur ne quis tig¬
num aliem̃i edibus
sus mniunctũ exim̃e
cogatuir. s duplũ ꝓ
eo prestet ꝑactionẽ
q̃ uocatur de tigno
imuncto. Applłone
aut̃ tigni oĩs ieti¬
a significat᷑ ex qua
edifitia fiunt. Qd̾ iõ
ꝓuisum ℥: ne edifi¬
tia rescĩdi necesse si
s si aliqua ex cãdi¬
rutum sit edifitiũ
pot̾it mat̾ie dñs si
ñ fu̾it duplum iã
dicare ⁊ ad exhibẽd̾¬
diu̾so. si quis ĩ alie.¬

Expanded text:
cavetur, ne quis tignum alienum aedibus suis iniunctum eximere cogatur, sed duplum pro eo praestat per actionem quae vocatur de tigno iuncto appellatione autem tigni omnis materia significatur ex qua aedificia fiunt: quod ideo provisum est, ne aedificia rescindi necesse sit. sed si aliqua ex causa dirutum sit aedificium, poterit materiae dominus, si non fuerit duplum iam dicare et ad exhibenddiverso si quis in alie
Abbreviated transcription (Latin):
bit. ¶Et sicredito¬
⁊ ne forte uł pena
a distrahantur q̃
pignori data erãt:
ualet stipłatõ. ¶x.¬
sãuice qui alium
tur inea eẽ cã ut
ñ teneatur. nͥ penã
ꝓse ꝓmisit. ¶ Itẽ
nemo rem suam fu¬
turam ĩ eocasu qͦ
sua sit: utilit stipła

Expanded text:
to ne forte vel poena a distrahantur quae pignori data erant, valet stipulatio. 2 Versa vice qui alium tur in ea esse causa, ut non teneatur, nisi poenam ipse promiserit. Item nemo rem suam futuram in eum casum quo sua fit utiliter
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ subscͥptione tes¬
tõnib inuentũ ẽ.
⁊ ex edicto p̾toris
signacła testamẽ¬
tis ĩponerentur.
Ut hoc ius triꝑti¬
tum ẽẽ uideatur.
Ut testes quid̾ et
eoꝵ pͥsentia uno ꝯ¬
textu testam̃ti cele¬
brandi gr̃a iure ci¬
uili descendant. Sb

Expanded text:
ubscriptione testionibus inventum est, et ex edicto praetoris signacula testamentis imponerentur: ut hoc ius tripertitum esse videatur, ut testes quidem et eorum praesentia untextu testamenti celebrandi gratia a iure civili descendant, s
Abbreviated transcription (Latin):
quid̃ miles incerte
ꝑsone pot̾at relinq̃¬
re: ut diuus adrianꝰ
resit. Incerta aut̃ ꝑso¬
na uidebatur ꝙͣ incer¬
ta opinione aĩo suo
testator subiciebat
ułi si quis ita dicat.
Quic̃cq filio meo u

Expanded text:
quidem incertae personae poterat relinquere, ut divus Hadrianus rescripsit. incerta autem persona videbatur quam incerta opinione animo suo testator subiciebat, veluti si quis ita dicat: ‘ quicumque filio meo
Abbreviated transcription (Latin):
ti temꝑa
ꝯstat ius codicillo¬
S pͥmus luciꝰ len¬
tulus ex curꝰ ꝑso¬
na ⁊̃ fidei ꝯmissa
ceꝑunt: codicillos
introduxit. Nam ẽ
decederet inaffrica.
scͥpsit codicillos teᷤ¬

Expanded text:
ti tempora constat ius codicilloprimus Lucius Lentulus, ex cuius persona etiam fideicommissa coeperunt, codicillos introduxit. nam cum decederet in Africa scripsit codicillos te
Abbreviated transcription (Latin):
uł ex ur̃a ad quirãt.
habetis simiłr ex dũ¬
ab cãis istis uobis ad¬
qͥritur. ¶Cõmunẽ
dñis adquirere certũ
est. excepto eo qd̾ unz
noĩatim stipłando

Expanded text:
vestra adquirant. habetis, similiter ex duabus istis causis vobis adquiritur. Communem dominis adquirere certum est, excepto eo, quod uni nominatim stipulando
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑtraditõem ac¬
cipiendo illi soli ad¬
quirit. ueluti cũ
ita scipłetur. ticio
dño meo dare spõ¬

Expanded text:
 traditionem accipiendo illi soli adquirit, veluti cum ita stipuletur: ‘ Titio domino meo dare spon
Abbreviated transcription (Latin):
se passus est: an enã
culpe .i. desidie atq
negligentie noĩe q̃¬
situm est. Preualu¬
teneri eum. Culpa
aũt: ñ ad ex actissi¬
mam diligentiam
dirigenda est. Suffi¬
cit enim talem dili

Expanded text:
sus est, an etiam culpae, id est desidiae atque neglegentiae nomine, quaesitum est: praevaluteneri eum. culpa autem non ad exactissimam diligentiam dirigenda est: sufficit enim talem dili
Abbreviated transcription (Latin):
heredis seruus lega¬
tus fu̾it. ⁊ ip̃e eum
manumiserit. te¬
neri eum iulianus
scͥpsit. Nec int̾eẽ si sci¬
erit an ignorau̾it
a selegatũ eẽ. S ⁊ si
alii donau̾it seruũ.
⁊ is̃ cui donatꝰ ÷ eũ
manumiserit tene¬
tur heres. qͣmuis ig¬
norau̾it a se legat᷑
eẽ. ¶ Si quis ancil¬
las c̃ suis natis lega¬
u̾it. ⁊̃ si ancille mor¬
tue fu̾int partꝰ lega¬
to cedunt. ¶Id̾ est
si ordinarii seruz c̃
iicariis legati fue

Expanded text:
heredis servus legatus fuerit et ipse eum manumiserit, teneri eum Iulianus scripsit, nec interest, scierit an ignoraverit, a se legatum esse. sed et si alii donaverit servum, et is cui donatus est eum manumiserit, tenetur heres, quamvis ignoraverit a se eum legatum esse. Si quis ancillas cum suis natis legaverit, etiamsi ancillae mortuae fuerint, partus legato cedunt. idem est, si ordinarii servi cum vicariis legati fue
Abbreviated transcription (Latin):
aũt diue memorie
zenonis bene ꝓspex̃¬
de hiis qui afisco per
uenditẽem uł dona¬
tõnem uł alim ti¬
tulum aliquid acci¬
piunt. ut ip̃i quid̃
securi statun fiant.
⁊ uictores existant

Expanded text:
autem divae memoriae Zenonis bene prospexit his qui a fisco per venditionem vel donationem vel alium titulum aliquid accipiunt, ut ipsi quidem securi statim fiant et victores existant
Abbreviated transcription (Latin):
sinoxali iuditõ aditꝰ
ẽ obsu̾are debet ut si
ita debeat ꝯdẽpnare
publiũ meniũ lucio
no aut noxe debere.
¶E si ĩ rẽ actũ sit sũ
ꝯͣ petitorẽ iudicau̾it

Expanded text:
si noxali iudicio addictus est, observare debet, ut, si ita debeat condemnare: ‘ Publium Maevium Lucio no aut noxam dedere. ’ Et si in rem actum sit, sive contra petitorem iu
Abbreviated transcription (Latin):
tatem intellex̾it
ñ sexus uerecũdi¬
am egͣredientis s
pretate ꝓductam
ñ ꝯtine mniutiam
pupilloꝵ admittit
eam ad accusatõem.
¶Impubes ñ posst̃
tutores suos suspͤ¬
tos postulare.pu¬
bes aut̃ cutatores

Expanded text:
tem intellexerit, non sexus verecundiam egredientem sed pietate productam, non continere iniuriam pupillorum, admittit eam ad accusationem. Impuberes non possunt tutores suos suspectos postulare: puberes autem curatores
Abbreviated transcription (Latin):
ope ⁊ ꝯsilio furtum
ft̃m ÷ in quo numd
est qui tͥ nũmos ex¬
cussit ut aleꝰ eos ra¬
peret aut obstu̾it

Expanded text:
et consilio furtum factum est. in quo numero est qui tibi nummos excussit, ut alius eos raperet, aut obstit
Abbreviated transcription (Latin):
sicui intheatro ł
in foro ł in ꝯspec¬
tu p̾toris iuiria
ueluti si magr̃atꝰ
mniuriã passus sit.
ł si senatori ab hũ¬
mili inuiria fc̃a sit.
aut parenti patro¬
noq fiat aliberis
ł libertis alit̾ N.
senatoris ⁊ parẽ¬
tis patroniq alit̾
extraner ⁊ himmił¬

Expanded text:
si cui in theatro vel in foro vel in conspectu praetoris iniuria veluti si magistratus iniuriam passus fuerit, vel si senatori ab humili iniuria facta sit, aut parenti patronoque fiat a liberis vel libertis; aliter enim senatoris et parentis patronique, aliter extranei et humi
Abbreviated transcription (Latin):
es inuicẽ boues o¬
modarent ut opꝰ
facerent.⁊apd̃ al¬
terum bos ꝑiit n
locati n ꝯducti n
ꝯmodati ꝯpetit ac¬
tõ. qr ñ fu̾it gratu¬
itum ꝯmodatum. ue¬
rum pscriptis u̾b̾
agendum ẽ. ¶Adõ
autẽ familiaritatẽ
aliqͣm int̾ se hab̾e
uidẽtur: emptio et
uenditõ item loca¬
quibedam causis
queri soleat utrũ¬

Expanded text:
es invicem boves commodarent, ut opus facerent, et apud alterum bos periit: neque locati vel conducti neque commodati competit actio, quia non fuit gratuitum commodatum, verum praescriptis verbis agendum est. Adeo autem familiaritatem aliquam inter se habere videntur emptio et venditio, item locaquibusdam causis quaeri soleat, utru
Abbreviated transcription (Latin):
uet̾i gͣuamini adi¬
tonis sb̃ꝑonere ma¬
lũint. ¶ It exfͣneus
heres testam̃to ĩsti¬
tutus aut ab intes.¬
ditatis heres fieri.
pro hede aũt gerẽ
qͥs uidetur. si reb he¬
ditariis tanqͣm he¬
res utatur. ł uendẽ

Expanded text:
eri gravamini aditionis supponere maluerint. Item extraneus heres testamento institutus aut ab intesdae hereditatis heres fieri. pro herede autem gerere quis videtur, si rebus hereditariis tamquam heres utatur vel vende
Abbreviated transcription (Latin):
heditariatũ: aut ex
setu pecoꝵ tm̃ acces¬
serit heditati: ut cẽ¬
tum aureis legator̃
noĩe erogatis: heres
qͣrtam ꝑtem hedita¬
tis habiturꝰ sit.s ne¬
cesse ẽ ut nichominꝰ
qͣrta pars legatis detͤ¬
hatur. ¶ Ex duiso si
septuaginta quinz
legau̾it ⁊ ante aditã

Expanded text:
editariarum aut ex fetu pecorum, tantum accesserit hereditati ut, centum aureis legatorum nomine erogatis, heres quartam partem hereditatis habiturus sit, sed necesse est ut nihilo minus quarta pars legatis detrahatur. ex diverso si septuaginta quinque legaverit et ante aditam
Abbreviated transcription (Latin):
solu̾int. Qua rõne
⁊ si ñ depetẽda pecu¬
nia pactꝰ: quis c̃ reo
fu̾it: placuit ꝑinde
succurrend̾ eẽ ꝑex
ligata eẽnt ac si et
c̃ ip̃is pactꝰ eẽt ne

Expanded text:
solverint. qua ratione et si de non petenda pecunia pactus quis cum reo fuerit, placuit, proinde succurrendum esse per ligati essent, ac si et cum ipsis pactus esset, ne
Abbreviated transcription (Latin):
At eos qͥ ex fr̃e ⁊ soro¬
re ꝓpagantur. Amit.¬
tinos ꝓpͥe dici. amit¬
te tue filii: ꝯsobrinũ
te applłant tu illos a¬
mittinos. ¶Quinto
supͣ: atauus ataila.
Infra: ab nepos ab nep¬
tis. Ex tͣnsũso fris soro¬
risq ꝓ nepos ꝓ neptis.
Et ꝯuenienter ꝓ patru¬

Expanded text:
at eos, qui ex fratre et sorore propagantur, amitinos proprie dici amitae tuae filii consobrinum te appellant, tu illos amitinos. Quinto supra atavus atavia, infra adnepos adneptis, ex transverso fratris sororisque pronepos proneptis et
Abbreviated transcription (Latin):
ususf̃. si tantumĩ
tĩ inserins ⁊ iumẽ¬
tis cet̾isq reb excep¬
tis huis q̃ ip̃o usu
ꝯsumuntur. Nam
recipiunt usumf.
Quo numero st̃.
iunum. oleum. fꝰ¬
m̃tum. uestim̃ta.
quil ꝑxima ẽ pe¬
cunia numerata.
Nãc inip̃o usu as¬

Expanded text:
 tantum in etiam in servis et iumentis ceterisque rebus, exceptis his quae ipso usu consumuntur: nam recipiunt usum fructum. quo numero sunt vinum, oleum, frumentum, vestimenta. quibus proxima est pecunia numerata: namque in ipso usu a
Abbreviated transcription (Latin):
ñ obtum imꝑatoriᷤᷤ
traiam. Ptea uero
sb̃scͥptione diui adri¬
missis militia .i. ue
teranis ꝯcessumest.
¶Ita si quid̾ fecerĩt
de castrensi peculio
testam̃tum ꝑtinebͭ
hoc ad eum quẽ he¬
redem relinquerit
s uͦi intestati deces¬
seruit ulłis lib̃is uł
rentes eoꝵ uire cõi

Expanded text:
non optimi imperatoris Traiani; postea vero subscriptione divi Hadrimissis militia, id est veteranis, concessum est. itaque si quidem fecerint de castrensi peculio testamentum, pertinebit hoc ad eum quem heredem reliquerint: si vero intestati decesserint, nullis liberis vel rente
Abbreviated transcription (Latin):
idõ neccium duximꝰ
pͦt narratõem gͣduũ.
inscribi. quatenꝰ pos¬
loꝵ inspectõe: adolescẽ¬
tes ꝑfectissimã gͣou¬
um doctrinã ad ipis¬
ci ¶Iilud certum ẽ
ad seruiles cognatõ¬
nes illam ꝑtem edi¬
cti qͣ ꝓximitatis no¬
mine bonoꝵ possõ ꝓ
nec ulla antiqua le¬
ge talis cognatõ ꝯpu¬
tabatur. S nr̃a ꝯstitu¬

Expanded text:
ideo necessarium duximus post narrationem graduum inscribi, quatenus post inspectione adulescentes perfectissimam graduum doctrinam adipisci. Illud certum est ad serviles cognationes illam partem edicti, qua proximitatis nomine bonorum possessio nec ulla antiqua ege talis cognatio computabatur. sed nostra constitu
Abbreviated transcription (Latin):
xxu. annis olum qͥd̃
extusabãtur a nrr̃a
bẽtur. ad tutelã ł ad
curam aspirare a dõ
ut nec excusatõi opꝰ
fiat. In qua ꝯstitutõ¬
ne ꝓhibetur ut nec
pupur ad legitimã¬

Expanded text:
ue annis olim quidem excusabantur: a nostra bentur ad tutelam vel curam aspirare, adeo ut nec excusatione opus fiat. qua constitutione cavetur, ut nec pupillus ad legitima
Abbreviated transcription (Latin):
aut gallme tue ali¬
quo casu turbati tͣ¬
bate ue euoluerrat.
fug̾int. quoc̃q tñ in
loco sunt. tui tue ue
lutrandi aĩo ea aĩa¬
lia retinz furtum ꝯ¬
mitt̃e intlłig̃r. ¶ It

Expanded text:
aut galline tue aliquo casu turbati turbateve evolaverint, effugerint, quocumque tamen in loco sunt, tui tueve lucrandi animo ea animalia retinet, furtum committere intelligit
Abbreviated transcription (Latin):
des aũt aut
necessaris dũr aut
sui ⁊ necessarii aut
extͣnei. Necessariꝰ hes
mͦ pꝰ mortẽ testatoriᷤᷤ
heres fit. Unde qͥ facul¬
tates suas suspectas

Expanded text:
des autem aut necessarii dicuntur aut sui et necessarii aut extranei. Necessarius hermodo post mortem testatoris heres est. Unde qui facultates suas suspectas
Abbreviated transcription (Latin):
le mulsum. aut ex
arrd ⁊ argento e¬
lectrum: idẽ iuris.
Namn ⁊ eo casu com¬
munẽ ẽẽ spẽm nõ
dubitat᷑. M̾ si for¬
uoluntate dñoꝵ¬

Expanded text:
le mulsum aut ex auro et argento lectrum, idem iuris est: nam et eo casu communem esse speciem non dubitatur. quodsi forvoluntate do
Abbreviated transcription (Latin):
modi casunz quarta
ei seruat᷑. nec ulla ac¬
tio ad eiꝰ ꝑsecutõem
ꝯstinitõe exceptus ẽ
is quẽ parens natu¬
ralis adoptandũ sus¬
ceꝑit. Utroc enĩ iure
tam naturali ꝙͣ legi¬
timo inhac ꝑsona ꝯͦ

Expanded text:
modi casu neque quarta ei servatur nec ulla actio ad eius persecutionem constitutione exceptus est is quem parens naturalis adoptandum susceperit: utroque enim iure tam naturali quam legitimo in hanc personam
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ iure aꝑto nitũt᷑
latius introdux̃.
ut actõnes ip̃oiu
Q excepta sola de¬
positi actione cui
aliquid ꝯpensatõ¬
nis noĩe opponi

Expanded text:
 iure aperto nituntur latius introduxit, ut actiones ipso iumque, excepta sola depositi actione, cui aliquid compensationis nomine opponi
Abbreviated transcription (Latin):
¶Inhuis aut̃ aĩalibꝰ
q̃ ex ꝯsuetudine a¬
bire ⁊redire solẽt
talis regula ꝯꝓba¬
ta est ut eo us tua
eẽ intlłigantur. do
tua eẽ desimint. ⁊¬
fiunt occupantiũ.
Reu̾tendi aut aui¬
nũ iudẽtur desine¬
suetudinẽ deserue

Expanded text:
In his autem animalibus, que ex consuetudine abire et redire solent, talis regula probata est, ut eo usque tua esse intelligantur, dontua esse desinunt et fiunt occupantium. Revertendi autem animum videntur desineonsuetudinem deserue