comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
probat: & guttur escas gustu di¬
iudicat. Iudiciũ eligamus nobis.
& int̾ nos uideamus quid sit meli¬
us: quia dixit iob iustus sum. &
ds subuertit iudiciũ meum. In
iudicando enim me mendaciũ
est: & uiolenta sagitta mea abs¬
q ullo peccato meo. Quis est
uir ut est iob: qui bibit subsan-¬
nationẽ quasi aquã. o Qui
graditur cum operantibus im¬
quitatẽ : & ambulat cũ uiris im¬
pus. Dixit eñi. Non placebit
uir dõ : &iam sicucurrerit cum
eo. Ideo uiri cordati: audite me.
Absit adõ impietas: &abommpoten-¬
te inquitas. Opus eñi hominis
redd& ei: & iuxta uias singuloꝵ.
restitu&. Uere enĩ ds non con-¬
dempnabit frustra: nec omnipo-¬
tens subuertet iudiciũ. Quẽ con¬
stituit aliũ superterrã: aut quẽ
posuit super orbẽ quem fabricatꝰ
est .o Si direxerit adeũ corsuũ:
spm̃ illius. & flatũ ad se trah&
Defici& omnis caro simul: & homo
incinerẽ reuertetur. Si habes
ergo intellectũ. audi quod dicit᷑.

Expanded text:
probat et guttur escas gustu diprobat et guttur escas gustu diiudicat iudicium eligamus nobis et inter nos videamus quid sit melius quia dixit Iob iustus sum et Deus subvertit iudicium meum in iudicando enim me mendacium est violenta sagitta mea absque ullo peccato quis est vir ut est Iob qui bibit subsannationem quasi aquam qui graditur cum operantibus iniquitatem et ambulat cum viris impiis dixit enim non placebit vir Deo etiam si cucurrerit cum eo ideo viri cordati audite me absit a Deo impietas et ab Omnipotente iniquitas opus enim hominis reddet ei et iuxta vias singulorum restituet vere enim Deus non condemnabit frustra nec Omnipotens subvertet iudicium quem constituit alium super terram aut quem posuit super orbem quem fabricatus est si direxerit ad eum cor suum spiritum illius et flatum ad se trahet deficiet omin cinerem revertetur. Si habes ergo intellectum, audi quod dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
cossa quȩ tecta fuerant nud abunt᷑.
Ad propinquabit corruptioni anima
cius : & uita illius mortiferis. Si fue¬
quitatem: miserebitur eius. & dicit.
propitier. Consumpta est caro
eius a supplicus: reuertaturad
dies adolescentiae suae. De prae¬
cabitur. & placabilis ei erit: & ui¬
debit faciem eius iniubilo: &
redd& homini iustitiã suam.
Respici& hommes: & dicet. Pecca¬
ui. & uere deliqui: & ut erã dignꝰ
non recepi. Liberauit animã suã.
neperger& ininteritũ : sed uiuerᷤ
lucem uideret. Ecce haec omnia
operatur ds tribus uicibus persin¬¬
gulos: ut reuoc& animas eorum
acorruptione: & mnlumin& luce
uiuentiũ. Adtende iob. & audi
me : & tace. dum ego loquar. Si
autem habes quod loquaris: res-
ponde mihi. Lo quere uolo enim
tẽ apparere iustũ. Quod si non
habes audime. Iace : & docebotẽ
sapientiã¬
PROMNTIA
Iitaq heliu: &iã hȩc locutꝰ est. Audi-¬
te sapientes uerba mea: & eruditi
auscultate me. Auris enĩ uerba

Expanded text:
et ossa, quae recta fuerant, nudabuntur, et ossa, quae recta fuerant, nudabuntur, Appropinquavit corruptioni anima ejus, et vita illius mortiferis. Si fuequitatem: Miserebitur ejus, et dicet: propitier. Consumpta eseius a suppliciis revertatur ad dies adulescentiae suae deprecabitur Deum et placabilis ei erit et videbit faciem eius in iubilo et reddet homini iustitiam suam respiciet homines et dicet peccavi et vere deliqui et ut eram dignus non recepi liberavit animam suam ne pergeret in interitum sed vivens lucem videret ecce haec omnia operatur Deus tribus vicibus per singulos ut revocet animas eorum a corruptione et inluminet luce viventium adtende Iob et audi me et tace dum ego loquar si autem ponde mihi, loquere. Volo enim te apparere justum: quod si non habes, audi me, tace, docsapientiapronuntians itaque Heliu etiam haec locutus est audite sapientes verba mea et eruditi auscultate me auris enim verba
Abbreviated transcription (Latin):
uis. Dixisti ergo mauribus meis.
& uocẽ uerborũ audiui. Mundus
sum ego. Absq delicto: in maculatꝰ.
& non est iniquitas inme. Quia
quȩ relas in me repperit: ideo
arbitratus est me inimicũ sibi.
Posuit inneruo pedes meos: custo¬
diuit om̃s semitas meas. Hoc est
ergo: in quo non es iustificatus.
Respondebo tibi: quia maior sit
contendis: quod non ad om̃ia
uerba responderit tibi. Semel
loquitur đs: & scđo idipsum non
rẽpetet. Persomniũ inuisione
nocturna quando irruit sopor suꝑ
homines. &dormiunt in lectũ¬
lo: tunc aperit aures uirorum.
& erudiens eos instruit discipli¬
na : ut auertat hominẽ ab his
quae facit. & liber&e eũ desuꝑ¬
bia: eruens animã ens acorruptio¬
ne &uitã illius: ut non transeat in
gladiũ. Increpat quoq perdolorẽ
inlectulo: & omnia ossa eius mar-¬
cessere facit Ab ominabilis ei fit
inuita sua panis: & animae illius cibus ante
desiderabilis. Iabesc&caro eius:

Expanded text:
vis, Dixisti ergo in auribus meis, vis, Dixisti ergo in auribus meis, et vocem verborum tuorum audivi: Mundus sum ego, absque delicto immaculatus, et non est iniquitas in me. Quia querelas in me reperit, ideo arbitratus est me inimicum sibi. Posuit in nervo pedes meos, custodivit omnes semitas meas. Hoc est ergo, in quo non es justificatus: respondebo tibi, quia major sit contendis, quod non ad omnia verba responderit tibi: Semel loquitur Deus, et secundo idipsum non repetit. Per somnium in visione nocturna, quando irruit sopor super homines, et dormiunt in lectulo. Tunc aperit aures virorum, et erudiens eos instruit disciplina. Ut avertat hominem ab his quae facit, et liberet eum de superbia: Eruens animam ejus a corruptione: et vitam illius, ut non transeat in gladium. Increpat quoque per dolorem in lectulo, et onnia ossa ejus marcescere facit. Abominabilis ei fit in vita sua panis, et animae illius cibus ante desiderabilis. Tabescet caro ejus;
Abbreviated transcription (Latin):
inuenimus sapientiã: ds proiecit
eum. nont hono. Nihil locutus
est mihi: & ego non scđm uros
sermones respondebo illi. Et
ultra: abstuleruntq asẽ eloquia.
Q m̃igitur expectaui. & non sunt
locuti: steterunt nec responde-¬
runt ultra: respondebo &
ego partẽ meã. & ostendã sci-¬
entiã meã. Plenus sum sũ enim
sermonibus : & coartat me sp̃s
uteri mei. Eñ uent̾ ms quasi
mustũ. Absq spiraculo: quod
lagunculas nouas di rumpit.
Ioquar. & respirabo paululũ: Ape¬
riã labia mea. & respondebo.
Non accipiã personã uiri: & dm̃
homini non aequabo. Nescio
enim quaindiu subsiftã: & si post
modicum tollat me factor m̃s.
Ecce aperui õs meũ: loquatur lin¬
gua mea infaucibus meis. Simplici
corde meo sermones mei : & senten
Sp̃s dĩ fecit me: & spiraculũ ommpo¬
tentis uiuificauit me. Sipotes res¬
ponde mihi : & aduersus faciem.
meã consiste. Ecce & me sicut tẽ
fecit ds̃: & deeodẽ luto ego quo
eloquentia mea non sit tibi gra¬

Expanded text:
Invenimus sapientiam, Deus projecit eum, et non homo. Nihil locutus est mihi, et ego non secundum sermones vestros respondebo illi. Extultra, abstuleruntque a se eloquia. Quoniam igitur exspectavi, et non sunt locuti: steterunt, nec responderunt ultra: Respondebo et ego partem meam; et ostendam scientiam meam. Plenus sum enim sermonibus, et coarctat me spiritus uteri mei. En venter meus quasi mustum absque spiraculo, quod lagunculas novas disrumpit. Loquar et respirabo paululum; aperiam labia mea, et respondebo: Non accipiam personam viri, et Deum homini non aequabo. Nescio enim quamdiu subsistam, et si post modicum tollat me Factor meus.Ecce aperui os meum, loquatur lingua mea in faucibus meis. Simplici corde meo sermones mei, et sententSpiritus Dei fecit me, et spiraculum Omnipotentis vivificavit me. Si potes, responde mihi, et adversus faciem meam consiste. Ecce, et me sicut et te fecit Deus, et de eodem luto ego quoqeloquentia mea non sit tibi gra
Abbreviated transcription (Latin):
heliu filius barachelbuzites. dix.
Tuniorsum tempore: uos autẽ anti¬
quiores. Id circo dimisso capite
aetas prolixior loqueretur: &.
annorũ multitudo docer& sapi¬¬
entiã. Sedut uideo sp̃s est in ho¬
minibus: & inspiratio omnipo-¬
tentis dat̃ intelligentiã. Nonst̃
longeui sapientes: nec senes intel¬
ligunt iudicium. Ideo dicã. audi¬
teme: ostendã uobis &iam ego

Expanded text:
ELIU FILIUS BARACHEL BUZITES, DIXIT: Junior sum tempore, vos autem antiquiores, idcirco, demisso capite, aetas prolixior loqueretur, et annorum multitudo doceret sapientiam. Sed, ut video, Spiritus est in hominibus, et inspiratio Omnipotentis dat intelligentiam. Non sunt longaevi sapientes, nec senes intelligunt judicium. Ideo dicam: Audite me, ostendam vobis etiam ego
Abbreviated transcription (Latin):
Uerum hȩc contra inuidos. Nunc
te precor desideri carissime: ut
qui tantũ opus me subire fecisti.
& agenesi exordiũ capere. orati¬
onibus iuues: quo possim codẽ
spũ quo scripti sunt libri in la¬
tinũ cos trans ferre sermonẽ.

Expanded text:
Verum haec contra invidos. Nunc Verum haec contra invidos. Nunc te precor, Desideri charissime, ut quia tantum opus me subire fecisti, et a Genesi exordium capere, orationibus juves: quo possim eodem spiritu quo scripti sunt libri, in latinum eos transferre sermonem.
Abbreviated transcription (Latin):
hi scriptũ esse mentiti sint
domo dñi quod possumus laboramꝰ
Illi interprȩtati sunt Ante aduentũ
xp̃i & quod nesciebant. dubiis pro¬
tuleres sententiis: nos post passionẽ
& resurrectionẽ eius non tam
prophȩtiã quã historiã scribimus.
Alit enĩ audita. alit̾ uisa narranture.
Quod melius intelligimus: melius
I & proferimus. Audi igitur ȩmule:
Iobtrectator ausculta. Non damp¬
no. non reprȩhendo septuaginta:
sed confident̃ cunctis illis apłos
prȩfero. Per istorũ os mihi xp̃c
sonat : quos ante prophetas int̃
spitualia charismata positos
lego: n quibus ultimũ pene
gradũ int̃prȩtes tenent. Quid
liuore torqueris. os Quid mnpe¬
ritorum Animos contra me
concitas. o Sic ubi tibi intrans¬
Iroga hȩbreos diuersarũ urbiũ
magistros consule. Quod illi
habent dexp̃o. tui codices non
habent. Aliud est si contra se
postea apostolis usurpata testi
monia probauerunt: & emenda¬
tiora sunt exemplaria latina¬
÷ quam greca. greca quã hebrea.

Expanded text:
hi scriptum esse mentiti sint.domo Domini quod possumus, laboramus. Illi interpretati sunt ante adventum Christi; et quod nesciebant, dubiis protulere sententiis. Nos post passionem et resurrectionem ejus, non tam prophetiam, quam historiam scribimus. Aliter enim audita, aliter visa narrantur. Quod melius intelligimus, melius et proferimus. Audi igitur aemule, et obtrectator ausculta: Non damno, non reprehendo Septuaginta; sed confidenter cunctis illis Apostolos praefero. Per istorum os mihi Christus sonat, 521 quos ante Prophetas inter spiritualia charismata positos lego: in quibus ultimum pene gradum interpretes tenent. Quid livore torqueris? quid imperitorum animos contra me concitas? Sicubi tibi in transroga Hebraeos, diversarum urbium magistros consule: quod illi habent de Christo, tui codices non habent. Aliud est, si contra se postea ab Apostolis usurpata testmonia, probaverunt, et emendatiora sunt exemplaria Latina quam Graeca, Graeca quam Hebraea.
Abbreviated transcription (Latin):
ESTDERIT
mei desideratas
accepi epistolas.
qui quondã prȩsa¬
gio futurorũ cum
danihele sortitus est nomen. ob¬
secrantis: ut translatũ in latinã
linguã dehebreo sermone pen¬
tat heucũ nr̃orũ Auribus trade
rẽ periculosũ opus certe ob
me asserunt inseptuaginta interp̃¬
tum sugillationẽ noua proueterib
cudere. ita ingeniũ quasi uinum
probantes: cum ego sȩpissime
testatus sim me prouili portione
intabernaculo dĩ offerre quę
possim. nec opes alterius aliorũ
paupertate foedari. Quod ut
auderẽ. origenis me studium
prouocauit : qui editioni antique
trans lationẽ theodotionis mis¬
cuit asterisco.& & obelo. ÷ id
est stella & ueru opus omne
distinguens: dũ aut in lucescere
facit. quȩ minus ante fuerant
aut superflua quęq iugulat.
& confodit : maxime que euan¬
gelistarũ &apłorũ auctoritas
promul gauit: in quibus multa
deueteri testamento legimus.
quȩ mnr̃is codicibus non ha¬
bentur : ut est illud. Exegypto

Expanded text:
esiderii mei desideratas accepi epistolas, qui quodam praesagio futurorum, cum Daniele sortitus est nomen, obsecrantis , ut translatum in Latinam linguam de Hebraeo sermone Pentateuchum, nostrorum auribus traderem. Periculosum opus certe, etme asserunt in Septuaginta Interpretum suggillationem nova pro veteribus cudere: ita ingenium quasi vinum probantes; cum ego saepissime testatus sim, me pro virili portione in tabernaculo Dei offerre quae possim, nec opes alterius, aliorum paupertate foedari. Quod ut auderem, Origenis me studium provocavit, qui editioni antiquae translationem Theodotionis miscuit, asterisco +, et obelo ÷, id est, stella et veru opus omne distinguens: dum aut illucescere facit quae minus ante fuerant, aut superflua quaeque jugulat, et confodit; maximeque quae evangelistarum et apostolorum auctoritas promulgavit: in quibus multa de veteri Testamento legimus, quae in nostris codicibus non habentur; ut est illud. Ex Aegypto
Abbreviated transcription (Latin):
andriȩ mendatio suo extruxerł: i
quibus diuisi eadẽ scriptitarent.
multo post tempore iosephus. ni¬
hil tale retulerint. sed inunabasi¬
lica congregatos contulisse scribant
non prophetasse. Aliud est enĩ uatẽ.
aliud esse interpraetẽ. Ibi sp̃s uentu¬
ra prȩdicit. hic eruditio & uerbor.
copia ea que intelligit transfert:
nisi forte putandus est tullius.
occonomicũ xeno fontis & plato¬
nis pytagorã & demosthenis prothe¬
si fontẽ afflatus rethorico spũ
transtulisse: Aut alit̃ deisdẽ libris
perseptuaginta interprȩtes. alit̃
per apostolos sp̃s sc̃s testimonia
texuit: ut quod illi tacuerunt.¬

Expanded text:
andriae mendacio suo exstruxerit, andriae mendacio suo exstruxerit, quibus divisi eadem scriptitarent, multo post tempore Josephus, nihil tale retulerint: sed in una basilica congregatos, contulisse scribant, non prophetasse. Aliud est enim vatem, aliud esse interpretem. Ibi Spiritus ventura praedicit: hic eruditio et verborum copia, ea quae intelligit, transfert. Nisi forte putandus est Tullius Oeconomicum Xenophontis, et Platonis Protagoram, et Demosthenis pro Ctesiphonte, afflatus rhetorico spiritu transtulisse. Aut aliter de eisdem libris per Septuaginta Interpretes, aliter per apostolos Spiritus sanctus testimonia texuit, ut quod illi tacuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
audiuit. nec in cor hominis ascendit.
quȩ preparauit dẽ diligentibus se.
& multa alia quȩ propriũ. MTAT¬
ua. desiderant. Interrogemus ergo
eos ubi hȩc scripta sint: & cum dicere
non potuerint. delibris hebraicis
proferamus. Primũ testimoniũ est
mnoseȩ. scđm inisaia. tertiũ inzacha¬
ria. quartũ: an prouerbus. quintum
eq inisata. Quod multi ignorantes.
apocriforũ delira menta sectantur :
& hiberas nenias libris autenticis
praeferunt. Causas erroris. non est
meũ exponere. Iudei prudenti
factum dicunt esse consilio: ne
ptholomeus unius dĩ cultor &iã
apud hebreos duplicẽ diuinitatẽ
de praehenderet. Quod maxime
id circo faciebant: quia inplatonis
dogma cadere uidebatur. Deniqi
ubicumq sacratũ aliquid scriptu¬
ra testatur de patre. & filio. & spu ui
sc̃o. aut alit̃ int̾pretati sunt. aut
omnino tacuerunt: ut & regi satis¬
facerent. & archanũ fidei non uul¬
garent. Et nescio quis primus
auctor septuaginta cellulas alex¬

Expanded text:
ascenderunt, quae praeparavit Deus diligentibus se ; et multa alia quae proprium σύνταγμα desiderant. Interrogemus ergo eos, ubi haec scripta sint: et cum dicere non potuerint, de libris Hebraicis proferamus. Primum testimonium est in Osee , secundum in Isaia , tertium in Zaccharia , quartum in Proverbiis , quintum aeque in Isaia . Quod multi ignorantes, apocryphorum deliramenta sectantur; et Iberas naenias libris authenticis praeferunt. Causas erroris non est meum exponere. Judaei prudenti factum dicunt esse consilio, ne Ptolemaeus unius Dei cultor, etiam apud Hebraeos duplicem divinitatem deprehenderet. Quod maxime idcirco faciebant, quia in Platonis dogma cadere videbatur. Denique ubicumque sacratum aliquid Scriptura testatur de Patre et Filio et Spiritu sancto, aut aliter interpretati sunt, aut omnino tacuerunt; ut et regi satisfacerent et arcanum fidei non vulgarent. Et nescio quis primus auctor septuaginta cellulas Alex
Abbreviated transcription (Latin):
doctus. alit̃ audir& indoctus.
Nonsum tam petulans & hebes.
ut hȩc me nosse pollicear. &
eorum fructus capere. quorũ
radices incęlo fixę sunt: sed
uelle fateor. sedenti me profero.
magistrũ reniniens comitẽ spon¬
deo. Petenti datur : pulsanti ape¬
ritur : quȩrens inuenit: Discamꝰ ÷̃
interris : quorũ nobis scientia
perseueret incęlo. Obuns te:
manibus excipiã. & ut inepte
aliquid ac de ermagore tumi¬
ditate effundã : quic quid quȩ¬
sieris. tecũ scire conabor. Habes ñ¬
hic amantissimũ fratrẽ eusebiũ:
qui litterarũ tuarũ mihi gram
duplicauit: referens honestitẽ

Expanded text:
doctus, aliter audiret indoctus. doctus, aliter audiret indoctus. non sum tam petulans et hebes, ut haec me nosse pollicear et eorum fructus in terra capere, quorum radices in caelo fixae sunt; sed uelle fateor, sed eniti prae me fero: magistrum rennuens comitem spondeo. petenti datur, pulsanti aperitur, quaerens inuenit. discamus in terris, quorum nobis scientia perseueret in caelo. Obuiis te manibus excipiam et, ut inepte aliquid ac de Hermagorae tumiditate effutiam, quidquid quaesieris, tecum scire conabor. habes hic amantissimum tui fratrem Eusebium, qui litterarum tuarum mihi gratiam duplicauit referens honest
Abbreviated transcription (Latin):
& nascentis a eccłȩ infantiã texẽ¬
re : sed si nouerimus scriptorem
eorũ lucã esse medicũ. cuius
laus est ineuangłio: animaduer¬
timus parit̃ omnia uerba illius¬
animȩ languentis esse medicinã.
Ia cobus. petrus. iohannes. uidas.
.iiii. epistolas ediderunt : tam mys¬
ticas quã succinctas & breues pa¬
rit̃ ac longas. Breues inuerbis.
longas insententis: ut rarus sit.
qui earum lectionẽ discutiat.
Apocalipsis iohannis tot habet
sacramenta. quã uerba. Parum
dixi : & promerito uoluminis laus
omnis inferior est. In uerbis singu¬
lis. multiplices latent intelligentie.
ista meditare : nihil aliud nosse.
nihil quȩrere. Nonne tibi uidet᷑
iam hic interris regni cęlestis ha¬
bitaculũ. o Nolo offendaris in
scripturȩ sc̃ę simplicitate: & quasi
uilitate uirborũ quȩ uel uitio
int̾ prȩtum. uel de industria.
sic prolata sunt: ut rusticã
contionẽ facilius instruerent.
& inuna eademq sententia alit̃

Expanded text:
et nascentis ecclesiae infantiam texeet nascentis ecclesiae infantiam texere, sed, si nouerimus scriptorem eorum Lucam esse medicum, cuius laus est in euangelio, animaduertimus pariter omnia uerba illius languentis animae esse medicamina. Iacobus, Petrus, Iohannes, ludas septem epistulas ediderunt tam mysticas quam succinctas et breues pariter et longas: breues in uerbis, longas in sententiis, ut rarus non in earum lectione caecutiat. Apocalypsis lohannis tot habet sacramenta, quot uerba. parum dixi et pro merito uoluminis laus omnis inferior est; in uerbis singulis multiplices latent intellegentiae. ista meditari, nihil aliud nosse, nihil quaerere, nonne tibi uidetur iam hic in terris regni caelestis habitaculum? nolo offendaris in scripturis sanctis simplicitate et quasi uilitate uerborum, quae uel uitio interpretum uel de industria sic prolatae sunt, ut rusticam contionem facilius instruerent et in una eademque sententia aliter
Abbreviated transcription (Latin):
debeamus : ut & nos quoq pos¬
simus dicere. Concupiuit anima
mea desiderare. iustificationes
tuas in om̃i tempore. Cȩterum ÷¬
socraticũ illud impletur inno¬
bis: hoc tantũ scio. quod nescio.
Tangã & nouũ breuit̃ testamentũ.
Matheus. marcus. lucas. iohannes.
quadriga dñi. & uerũ cherubin.
quod interprętatur scientie
multitudo. pertotũ corpis ocu¬
lati sunt : scintille emicant.
discurrunt fulgdra: pedes habent
rectos & in sublime tendentes.
terga pennata & ubiq uolantia
tenent semutuo. sibiq perplex¬
i sunt: & quasi rota in rotã uolunt̾.¬
& pergunt quocumq eos flatus
scĩ sp̃s duxerint. Paulus apostolus.
ad septẽ scribit aeccłas. Octaua
enim adhȩbreos. aplerisq extra
numerum ponitur. Timotheũ in¬
struit. actitũ. Philemonẽ profugi¬
tiuo famulo deprȩcatur: suꝑ quo
tacere melius puto. quã pauca
scribere. Actus apłoꝵ nudam qui¬
dẽ sonare uidentur hystoriam.

Expanded text:
debeamus, ut et nos quoque posdebeamus, ut et nos quoque possimus dicere: concupiuit anima mea desiderare in stificationes tuas in omni tempore. ceterum Socraticum illud inpletur in nobis: \'hoc tantum scio, quod nescio\'. tangam et nouum breuiter testamentum: Mattheus, Marcus, Lucas, Iohannes, quadriga domini et uerum cherubin, quod interpretatur \'scientiae multitudo\', per totum corpus oculati sunt, scintillae micant, discurrunt fulgora, pedes habent rectos et in sublime tendentes, terga pennata et ubicumque uolitantia. tenent se mutuo sibique perplexi sunt et quasi rota in rota uoluuntur et pergunt, . quocumque eos flatus sancti spiritus duxerit. Paulus apostolus ad septem scribit ecclesias — ectaua enim ad Hebraeos a plerisque extra numerum ponitur —, Timotheum instruit ac Titum, Philemonem pro fugitiuo famulo deprecatur. super quo tacere melius puto quam pauca dicere. Actus apostolorum nudam quidem sonare uidentur historiatn
Abbreviated transcription (Latin):
periculo: & interfecto aman qui
inter prętatur iniquitas. partes con¬
uiuii & diem cęlebrẽ mittit inpos¬
teros. Paraly pomenon liber idest
instrumenta ueteris eprthoma
tantus actalis est: ut absq illo
siquis scientiã scripturarũ sibi
uoluerit arrogare. seipsum irri¬
deat. Persingula quippe nomina
iuncturasq uerborũ pret̃ misse
in regũ libris tanguntur historię
& innumerabiles explicantur
cuangelii questiones. Hes dras
& neemias adiutor udelicet &
consolator adño muno uolumine
artantur : instaurant templum.
muros extruunt ciuitatis. Om̃is¬
q illa turba populi redeuntis
in patriã & descriptio sacerdotu.
leuitarũ. israhelitis proselitorũ.
ac persingulas familias murorũ
& turrium opera diuisa. aliud
incortice pręferunt: aliud reti¬
nent in medulla. Cernis me
scripturarũ amore raptũ exces¬
sisse modum epłe: & tamen non
implesse quod uolui. Audiuimꝰ
tantũ. quid nosse quid cupere

Expanded text:
periculo. Intpericulo. Intinterpretatur iniquitas, partes conuiuii et diem celebrem mittit in posteros. Paralipomenon liber, id est instrumenti ueteris ἐπιτομή, tantus ac talis est, ut, absque illo si quis scientiam scripturarum sibi uoluerit adrogare, se ipsum inrideat. per singula quippe nomina iuncturasque uerborum et praetermissae in Regum libris tanguntur historiae et innumerae explicantur euangelii quaestiones. Esdras et Neemias, adiutor uidelicet et consolator a domino, in unum uolumen artantur: instaurant templum, muros extruunt ciuitatis; omnisque illa turba populi redeuntis in patriam et discriptio sacerdotum, Leuitarum, Israhelis, proselitorum ac per singulas familias murorum et turrium opera diuisa aliud in cortice praeferunt, aliud retinent in medulla. Cernis me scripturarum amore raptum excessisse modum epistulae et tamen non inplesse, quod uolui. audiuimus tantum, quid nosse, quid cupere
Abbreviated transcription (Latin):
tu eñi solis usq ad occasum. mag¬
num est nomen meu ingentib:
& in omni loco sacrificatur. & of¬
fertur nomini meo oblatio mun
da. Isaiã. hieremiã. iezechiel. &
daniel. quis possit intelligere
uel exponere & Quorũ primꝰ
non prophetiã mihi uidetur tex¬
ere: sed euangłium. Scd̾s uirgã
a quilonis. & pardũ expoliatũ
suis coloribus: & quadruplex
diuersis metris nectit alfabetũ.¬
Tertius principia & finẽ tantis
hab& obscuritatib inuoluta.:
ut apud hębreos ipsȩ partes
cum exordio geneseos ante
annos triginta non legantur.¬
Quartus uero qui & extremus
int̃ quattuor prophetas. tempo¬
rum conscius. & totius mundi¬
demonte sine manibus. & regna
omnia subuertentẽ claro sermo¬
ne pronuntiat. Dauid. simon.¬
idest nr̃ pindarus. & alceus.
chordo psalterio abinferis ex¬
citat resurgentẽ. Salonon
pacificus & amabilis dñi mores
corrigit. naturã docet. ȩccłam¬
iungit : & xp̃i sc̃arũq nuptiarũ
in ȩccłe trpo populũ liberit de

Expanded text:
ad occasum, magnum est nomen meum in gentibus: et in omni loco sacrificatur, et offertur nomini meo oblatio munda » . Isaiam, Jeremiam, Ezechielem, et Danielem quis possit vel intelligere, vel exponere? Quorum primus non Prophetiam mihi videtur texere, sed Evangelium. Secundus virgam Aquilonis, et pardum spoliatum suis coloribus et quadruplex diversis metris nectit alphabetum;--tertius principia et finem tantis habet obscuritatibus involuta, ut apud Hebraeos istae partes cum exordio Geneseos ante annos triginta non legantur;--quartus vero, qui et extremus inter quatuor prophetas, temporum conscius et totius mundde monte sine manibus et regna omnia subvertentem, claro sermone pronuntiat. DAVID, Simonides noster, Pindarus, et Alcaeus, chordo psalterio, ab inferis excitat resurgentem. SALOMON, pacificus et amabilis Domini, mores corrigit, naturam docet, Ecclesiin ecclesie typo populum liberat de
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ad templũ. & reliquit aulã
regiã: & tantus a mator legis di¬
uine scientie fuit. ut ętiã inuehi¬
culo sacras litteras leger&: &
tamen cum librũ tener&. & uer¬
ba dñi cogitatione conciperet.
lingua uoluer&. labiis persona¬
r&: ignorabat eum quem in li¬
bro nesciens uenerabatur. Uenit
philippus: ostendit ei iħm. qui clau¬
sus latebat inlittera. Et õmira doc¬
toris uirtus: eadẽ hora credidit¬
eunuchus: baptizatur fidelis. &
sc̃s ac magister dediscipulo.
Plus indeserto fonte acccłȩ. quã
euagari longius patiebatur: ut
intelligeres tẽ inscripturis sc̃is
sine pręuio & monstrante semit᷑ã
non posse ingredi. Iaceo de gram
logis. medicis : quorũ scientia
mortalibus satis uelut lis sũma
est. & intres partes scinditur.

Expanded text:
uenit ad templum, reliquit aulam uenit ad templum, reliquit aulam regiam — et tantus amor diuinae scientiae fuit, ut etiam in uehiculo sacras litteras legeret — et tamen, cum librum teneret et uerba domini cogitatione conciperet, lingua uolueret, labiis personaret, ignorabat eum, quem in libro nesciens uenerabatur. uenit Philippus, ostendit ei Iesum, qui clausus latebat in littera, et — o mira doctoris uirtus! — eadem hora credit, baptizatur, fidelis et sanctus est ac magister de discipulo: plus in deserto fonte ecclesiae quam ris angustia euagari longius patiebatur —, ut intellegeres te in scripturis sanctis sine praeuio et monstrante semitam non posse ingredi. taceo de grammlogis, medicis, quorum scientia mortalibus siel utilissima est et in tre
Abbreviated transcription (Latin):
Mathei & marci lucȩ liber atque
Inclita gesta tenens saluantis
actus¬
Bisseptẽ sci per cartas dogmata
Iacobi petri iudę & pia dicta io¬
Scribitur extremo iohannis in or¬

Expanded text:
Matthaei et Marci, Lucae liber, atque Inclyta gesta tenens salvantis ActusBis septem sancti per chartas dogmata Pauli, Jacobi, Petri, Judae et pia dicta JoScribitur extremo Joannis in or
Abbreviated transcription (Latin):
uestibus sordidis. & lapidẽ ocu¬
lorũ septẽ. candelabrũq aureũ
cum totidẽ lucernis quot ocu¬
lis. duas quoq oliuas asinistris
lampadis cernit & dextris: ut
post equos rufos. uarios. albos. &
& ȩquum dehierusalẽ pauperẽ
regẽ uaticinetur: & prędicet se¬
dentẽ suꝑ pullũ filiũ asine subiu¬
galis. Malachias aperte & infine
omnum prophetarũ. de abiectio¬
ne isrł & uocatione gentium.
Non est mihi ait uoluntas. dicit¬

Expanded text:
uestibus sordidis indutum et lapidem ocuuestibus sordidis indutum et lapidem oculorum septem candelabrumque aureum cum totidem lucernis, quot oculis, duas quoque oliuas a sinistris lampadis cernit et a dextris, ut post equos rufos, uarios, albos et ex Effraim et equum de Hierusalem pauperem regem uaticinetur et praedicet sedentem super pullum filium asinae subiugalis. Malachias aperte et in fine omnium prophetarum de abiectione Israhel et uocatione gentium: non est mihi, ait, uoluntas i
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ montes pedes euangelizantis.
& adnuntiantis pace̾. Abacuc luc¬
tator fortis & rigidus stat super
custodiã suã. & figit gradũ super
munitionẽ: ut xp̃m incruce contẽ¬
pletur. & dicat. O peruit cȩlos
gła eius: & laude eius plena est
terra. Splendor eius ut luxerit .:
cornua inmanibus eius. Ibi ab¬
scondita est fortitudo eius. So¬
phonias speculator & archanorũ
dñi cognitor audit clamorem
aporta pisciũ & hriulatũ. a scđa.
& contritionẽ a collibus. Indicit
quoq ululatũ habitatoribus
prle : quia conticuit omnis po¬
pulus chanaan: dispersi sunt
uniuersi. qui inuoluti erant
argento. Aggeus festiuus &letꝰ
qui seminauit mlacrimis ut
ingaudio mẽter& destructũ
templũ aedificat : dm̃q patrẽ
inducit loquentẽ. Ad huc unũ
modicumq &ego commouebo
cęlũ & terrã & mare & aridã.
& mouebo omnes gentes : &ue¬
niet desideratus cunctis gen¬
tibus. Ta charias memor dñi
sui multiplex in prophetia. thm

Expanded text:
super montes pedes euangelizantis super montes pedes euangelizantis et adnuntiantis pacem. Ambacum, luctator fortis et rigidus, stat super custodiam suam et figit gradum super munitionem, ut Christum in cruce contempletur et dicat: operuit caelos uirtus eius et laudis eius plena est terra et splendor eius ut lux erit; cornua in manibus eius, ibi abscondita est fortitudo eius. Sophonias, speculator et arcanorum domini cognitor, audit clamorem a porta piscium et eiulatum a secunda et contritionem a collibus. indicit quoque ululatum habitatoribus Pilae, quia conticuit omnis populus Chanaan, disperierunt uniuersi, qui inuoluti erant argento. Aggeus, festiuus et laetus, qui seminauit in lacrimis, ut in gaudio meteret, destructum templum aedificat deumque patrem inducit loquentem: adhuc unum modicumque, et ego commouebo caelum et terram et mare et aridam et mouebo omnes gentes; et ueniet desideratus cunctis gentibus. Zacharias, memor domini sui, multiplex in prophetia, Iesum
Abbreviated transcription (Latin):
& moab & inseptimo octauoq
gradu iudȩ & isrł. o. Hic loqui¬
tur aduaccas pingues. quȩ sunt
inmonte samarie & ruiturã do¬
mum maiorẽ minorẽq testatur.
Ipse cernit fictorẽ locuste. & stan¬
tem dñm suꝑ murũ litũ. uel ad¬
amantinũ. & uncinũ pomorũ ad¬
trahentẽ supplicia peccatorum.
& famẽ in terra : non famẽ panis
neq sitim aque. sed audiendi
uerbi dĩ. Abdias qui interprȩta¬
tur seruus dm̃ pertonat contra
edom: & sanguineũ terrenumq
fratris quoq ia cob semꝑ emulũ
hasta percutit sp̃uali. Ionas co¬
lumba pulcherrima naufragio
suo passionẽ dñi prȩfigurans.
mundũ adpęnitentiã reuocat: &
sub nomine niniue salutẽ gentib
nuntiat. Micheas demorastim
coheres .xpi. uastationẽ ad nuntiat
filie latronis. & obsidionẽ ponit
contra eã : quia maxillã percusserit
iudicis isrł. Naum consolator orbis
increpat ciuitatẽ sangumũ: & post
euersionẽ illius loquitur. Ecce

Expanded text:
et Moab et in septimo octauoque et Moab et in septimo octauoque gradu Iudae et Israhel? hic loquitur ad uaccas pingues, quae sunt in monte Samariae, et ruituram domum maiorem minoremque testatur. ipse cernit fictorem locustae et stantem dominum super murum litum uel adamantinum et uncinum pomorum adtrahentem supplicia peccatoribus et famem in terram: non famem panis neque sitim aquae, sed audiendi uerbum domini. Abdias, qui interpretatur seruus domini, personat contra Edom et sanguineum terrenumque, fratris quoque Iacob semper aemulum, hasta percutit spiritali. Ionas, columba pulcherrima, naufragio suo passionem domini praefigurans mundum ad paenitentiam reuocat et sub nomine Nineue salutem gentibus nuntiat. Micheas de Morasthi, coheres Christi, uastationem adnuntiat filiae latronis et obsessionem ponit contra eam, quia maxillam percusserit iudicis Israhel. Naum, consolator orbis, increpat ciuitatem sanguinum et post euersionem illius loquitur: ecce
Abbreviated transcription (Latin):
Huodecim prophete inunius uolu¬
minis angustias coartati. multo
aliud quã sonat. in littera prae¬
figurant. Osee crebro nominat ephra¬
imꝰ samariã. iosepħ iezrael. & uxorẽ
fornicariã. & fornicationis filios. &
adulterã cubiculo clausã mariti.
multo tempore sedẽre uiduam.
& subuestt lugubri uiri ad se reditũ
praestolari. Iohel filius fatuel de¬
scripsit terrã duodecim tribuum.
eruca. brucho. locusta. rubigine
uastante consumptã: & post euersio¬
nẽ prioris populi effusũ sp̃m scm suꝑ
uiginti credentiũ nomina. & effusũ
uiris incęnacula syon: qui centũ ui¬
ginti abimo usq ad quindecim pau¬
latim & permcrementa surgentes.
quindecim graduũ numerũ effici¬
unt : qui inpsalterio mysticȩ conti¬
nentur. Amos pastor rusticus &¬
roborũ moras distringens. paucis
uerbis explicari non potest.
Quis eñi dignę exprimat tria &
quattuor scelera. damasci. gatȩ̃.
trri. & idumee. & filiorũ ammon.

Expanded text:
duodecim prophetae in unius uoluduodecim prophetae in unius uoluminis angustias coartati multo aliud, quam sonant in littera, praefigurant. Osee crebro nominat Effraim, Samariam, loseph. Iezrahel et uxorem fornicariam et fornicationis filios et adulteram cubiculo clausam mariti multo tempore sedere uiduam et sub ueste lugubri uiri ad se reditum praestolari. Iohel, filius Bathuel, describit terram duodecim tribuum eruca, brucho, locusta, rubigine uastante consumptam et post euersionem prioris populi effusum iri spiritum uiginti credentium nomina, et effusum iri in cenaculo Sion, qui centum uiginti ab uno usque ad quindecim paulatim et per incrementa surgentes quindecim graduum numerum efficiunt, qui in psalterio mystice continentur. Amos, pastor et rusticus ruborum mora destringens, paucis uerbis explicari non potest. quis enim digne exprimat tria et quattuor scelera Damasci, Gazae, Tyri, Idumeae, filiorum Ammon
Abbreviated transcription (Latin):
meo. Ueniã adiħm naue. trpũ
dñi non solũ ingestis. uerum &i¬
am & in nomine gerens: transit
iordanẽ. hostiũ regna subuertit.
diuidit terrã uictori populo:
& pirsingulas urbes. uiculos.
montes. flumina. torrentes.
atq confinia. ȩccłȩ cęlestis que
hierus alẽ sp̃ualia regna descrip¬
sit. Iniudicũ libro. quot princi¬
pes populi: tot figure sunt. Ruth
nium dicentis. Emitte agnum
dominatorẽ terrȩ: depetra de¬
serti ad montẽ filiȩsion. Samuel
in heli mortuo. & in occisione
saul ueterẽ legẽ ab olitã: porro
insad och atq dauid noui sacer¬
doti nouiq imperii sacramenta
testantur. Malachim idest ter¬
tius & quartus regũ liber. asalo¬
mone usq adiechoniã. & ab hie¬
roboam filio nabat usq ad osee.
qui ductus est in assyrios: regnũ
iuda . & regnũ describit isrł.
Si historiã respicias: uerba simpli¬
cia sunt. Siinlitteris: sensũ laten¬
tẽ aeccłẽ paucitas. & hereticoꝵ
contra a eccłãm bella narrantur.

Expanded text:
ue, typum domini non solum in gestis, uerum et in nomine: transit Iordaneu, hostium regna subuertit. diuidit terram uictori populo et per singulas urbes, uiculos, montes. flumina, torrentes atque confinia ecclesiae caelestisque Hierusalem spiritalia regna discribit. in Iudicum libro quot principes populi, tot figurae sunt. Ruth nium dicentis: emitte agnum, domine, dominatorem terrae de petra deserti ad montem filiae Sion. Samuhel in Heli mortuo et in occisione Saulis ueterem legem abolitam, porro in Sadoc atque Dauid noui sacerdotii nouique imperii sacramenta testatur. Malachim, id est tertius et quartus Regum liber, a Salomone usque ad Iechoniam et ab Hieroboam, filio Nabat, usque ad Osee, qui ductus est in Assyrios, regnum Iuda et regnum describit Israhel. si historiam respicias, uerba simplicia sunt; si in litteris sensum latentem, ecclesiae paucitas et hereticorum contra ecclesiam bella narrantur.
Abbreviated transcription (Latin):
cere. Sca quippe rusticitas solũ÷
sibi prodest: & quantũ ȩdificat
exuitȩ merito aeccłam xp̃i: tan¬
tum nocet. si destruentibus non
resistat. Malachias propheta. ÷ͣ¬
imimo permala chiã dns interro¬
gauit sacerdotes lege. Intantum ⁊̃¬
sacerdotis officiũ est: interroga¬
tum respondere delege. Indeuit:¬
ra nomio legimus: interroga pa¬
trẽ tuu. & ad nuntiabit tibi.
maiores tuos. & dicent tibi. In
psalmo quoq centesimo octauo
decimo: cantabiles mihi erant
iustificationes tuae. in loco pe¬
regrinationis meae. Etinde. ĩ¬
scriptione iusti uiri cum eum
arbori uitę dauid quȩ est in
para dyso compararet: int̾ cȩte¬
ras uircutes ętiã hoc intulit.
In lege dm uoluntas eius: & in lege
eius meditabitur die ac nocte
Danihel infine sacratissimȩ uisionis
iusti ait. Fulgent quasi stellȩ̨
& intelligentes. hoc est doctos.
quasi firma mentũ. Uides quantũ:
int̾ se distent: iusta rusticitas.
& docta iustitia. Alii stellis. alii

Expanded text:
cere. sancta quippe rusticitas sibi soli prodest et, quantum aedificat ex uitae merito ecclesiam Christi, tantum nocet, si contradicentibus non resistit. Malachias propheta, immo per Malachiam dominus: interroga, ait, sacerdotes legem; in tantum sacerdotis officium est interrogatum respondere de lege. et in Deuteronomio legimus: interroga patrem tuumetadnuntiabittibi, presbyterostuosetdicent tibi. in psalmo quoque centesimo octauo decimo: cantabiles mihi erant iustificationes tuae in loco peregrinationis meae. et in descriptione iusti uiri, cum eum arbori Dauid, quae est uitae in paradiso, conpararet, inter ceteras uirtutes etiam hoc intulit: in lege domini fuit uoluntas eius et lege eius meditabitur die acnocte. Danihel in fine sacjatissimae uisionis iustos ait fulgere quasi stellas et intellegentes, id est doctos, quasi firmamentum. aides, quantum distent inter se iusta rusticitas et docta iustitia? alii stellis, alii
Abbreviated transcription (Latin):
singule pene sillabȩ. & uestes
aaron & totus ordo leuiticus in¬
spirant cęlestia sacramenta.
N umerorũ uero nonne totius arith¬
metice & prophetiȩ balaã. &
quadragnta duarũ perheremũ
mansionũ mysteria continent. o¬
Deutero nomiũ quoq scđa lex &
euangelicȩ legis prȩfiguratio.
non ne sic ea hab& que priora
sunt: ut tamen noua sint omnia. o¬
Aeccła gloriatur. Iob exemplar
patientiȩ. quȩ non mysteria suo
sermone complectitur. or Pro¬
sa incipit. uersu labitur. pedes¬
tri sermone finitur. Om̃isq legis
dialectice propositione. assump¬
tione. confirmatione. conclusio¬
ne determinat: singula in eo
uerba plena sunt sensibus. Et
ut decȩteris sileã: resurrectionẽ¬
corporũ sic prophetat. ut nullus
deea manifestius uel cautius
scripserit. Scio inquit quod re¬
demptor m̃s uiuit. & in nouissimo
die deterra surrecturus sim: &
rursum circum dabor pelle mea.¬

Expanded text:
singulae paene syllabae et uestes singulae paene syllabae et uestes Aaron et totus ordo Leuiticus spirant caelestia sacramenta. Numeri uero nonne totius arithmeticae et prophetiae Balaam et quadraginta duarum per heremum mansionum mysteria continent? DeuteronoEvangelicae legis praefiguratio, nonne sic ea habet quae priora sunt, ut tamen nova sint omnia Ecclesia gloriatur. JOB exemplar patientiae, quae non mysteria suo sermone complectitur? Prosa incipit, tri sermone finitur, omniaque legis dialecticae propositione, assumptione, confirmatione, conclusione determinat. singula in eo uerba plena sunt sensibus et, ut de ceteris sileam, resurrectionecorporum sic prophetat, ut nullus de ea uel manifestius uel cautius scripserit: scio, inquit, quod redemptor meus uiuat et in nouissimo de terra resurrecturus sim. et rursum circumdabor pelle mea
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ deputant: nec scire
dignantur. quid prophetae.
quid apłi senserint: sed ad sen¬
sum suum in congrua aptant
testimonia. quasi grandę sit¬
& non uitiosissimũ dicendi
genus de prauare sententias.
& aduoluntatẽ suã scripturã
trahere repugnantẽ: quasi
non legerimus omero cente
sine xp̃o possimus dicere.
xp̃ianũ quia scripserit. Iam
redit & uirgo. redeunt satur¬
nia regna. Lam noua proge¬
nies cęlo dimittitur alto.
Et patrẽ loquentẽ adfiliũ. Nate meę
uires. mea magna potentia solus.
Et post uerba saluatoris incruce.
Talia perstabat memorans: fixusq
manebat. Puerilia sunt hȩc & circu¬
latorũ ludo similia. docere quod
ignoras: immo & cum stomacho lo¬
quar. nec hoc quidẽ scire quod
nescias. Ui delic& manifestissima
est genesis: in qua decreatura
mundi. de exordio generis huma
dus. cum decẽ plagis. cum deca¬
logo mysticis diuinisq praeceptis.
In promptu est leuiticus liber:
in quo singula sa crificia. immo

Expanded text:
legem dei putant nec scire legem dei putant nec scire dignantur, quid prophetae, quid apostoli senserint, sed ad sensum suum incongrua aptant testimonia, quasi grande sit et non uitiosissimum dicendi genus deprauare sententias et ad uoluntatem suam scripturam trahere repugnantem. quasi non legerimus Homerocentonsine Christo possimus dicere Christianum, quia scripserit: iam redit et uirgo, redeunt Saturnia regna, iam noua progenies caelo demittitur alto, et patrem loquentem ad filium: nate, meae uires, mca magna potentia solus, et post uerba saluatoris in cruce: talia phs tab at memorans fixusque manebat. puerilia sunt haec et circulatorum ludo similia, docere, quod ignores, immo, ut cum Clitomacho loquar, nec hoc quidem scire, quod nescias. Uidelicet manifestissima est Genesis, in qua de creatura mundi, de exordio generis humandus cum decem plagis, cum decalogo, cum mysticis diuinisque praeceptis. in promptu est Leuiticus liber, in quo singula sacrificia, immo
Abbreviated transcription (Latin):
manu administrantur : agricolȩ.
cementarii. fabri. metallorũ ligno¬
rumq cessores. lanarii. & fullones.
& cęteri. qui uariã suppellectilẽ
& uilia opuscula fabricantur¬
⁊ absq doctore : non possunt esse
quod cupiunt. Quod medicorũ:
est. promunt medici: tractant
fabrilia fabri: sola scripturarũ ĩ¬
ars est : quã sibi omnes passim
uendicant. Scribimus in docti
doctiq poemata passim.
Hanc garrula anus. hanc delirus
senex. hanc sophista uerbosus.
hanc uniuersi praesumunt. La¬
cerant. docent. Antequã dis¬
cant. Ali adducto suꝑ cilitio.
grandia uerba trutinantes.
int̃ mulierculas desacris litte¬
ris philosophantur. Alii dis¬
cunt propudor a feminis.
quod uiros doceant. Et nepa:¬
rũ hoc sit: quadã facilitate
uerborũ immo audatie. disse¬
runt aliis. quod ipsi non in¬
telligunt. Taceo demeis simi:¬
libus : qui forte adscripturas
sc̃as postseculares litteras
uenerint. & sermone com¬
posito aurem populi mulse¬
rint : quicquid dixerint hoc

Expanded text:
manu administrantur. agricolae, caementalii, fabri, metallorum lignorumque caesores, lanarii quoque et fullones et ceteri, qui uariam supellectilem et uilia opuscula fabricantur, absque doctore non possunt esse, quod cupiunt. quod medicorum est, promittunt medici, tractant fabrilia fabri. Sola scripturarum ars est, quam sibi omnes passim uindicent: scribimus indocti doctique poemata passim. hanc garrula anus, hanc delirus senex, hanc soloecista uerbosus, hanc uniuersi praesumunt, lacerant, docent, antequam discant. alii adducto supercilio grandia uerba trutinantes inter mulierculas de sacris litteris philosophantur, alii discunt — pro pudor! — a feminis, quod uiros doceant, et, ne parum hoc sit, quadam facilitate uerborum, immo audacia disserunt aliis, quod ipsi non intellegunt. taceo de meis similibus, qui si forte ad scripturas sanctas post saeculares litteras uenerint et sermone conposito aurem populi mulserint, quicquid dixerint, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ti fuerint: fulgebunt quasi
splendor firmamenti. Et qui
adiustitiã crudiunt multos: quasi
stelle inperpetuas ȩternitates.
Cur paulus apłs uas electionis. os¬
Nempe: quia uas legis & scripturarũ
scarũ armariũ est. Pharisei stu¬
pent indoctrina dñi: & mirantur
inpetro & iohanne. quomodo
legẽ sciant. cum litteras non di
dicerint. Quic quid eñĩ aliis
exercitatio. & cotidiana in lege
meditatio tribuere solet: illis
sp̃s sc̃s suggerebat. Eterant uxta
quod scriptũ est. docibiles dĩ¬
nos saluator impleuerat: & intem¬
plo senes dequestionibus legis in¬
terrogans. magis doc& dum pru¬
dent̃ interrogat : nisi forte rusti¬
cum petrũ rusticũ dicimus io
hannẽ : quorũ uterq dicere po¬
terat. Et si inperitus sermone:
non tamen scientia. Lohannes
rusticus: piscator in doctus. Et
unde illa uox obsecro: in princi¬
pio erat uerbũ. & uerbũ erat
AOSOC grece: multa significat.

Expanded text:
unt quasi splendor firmamenti et, qui iustitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates. cur Paulus apostolus uas electionis? nempe quia uas legis et sanctarum scripturarum armarium. pharisaei stupent ad doctrinam domini, mirantur in Petro et Iohanne, quomodo legem sciant, cum littdicerint. Quicquid enim aliis exercitatio et cotidiana in lege meditatio tribuere solet, illis Spiritus Sanctus suggerebat, et erant, iuxta quod scriptum est, docibiles Deonos Salvator impleverat, et in templo sedens, de questionibus legis interrogans, magis docet, dum prudenter interrogat. Nisi forte rusticum Petrum, rusticum dicimus et Iohannem, quorum uterque dicere poterat: Et si imperitus sermone, non tamen scientia. Iohannes rusticus, piscator indoctus. Et unde illa vox, obsecro: In principio erat verbum, et verbum erat Logos Grece multa significat.
Abbreviated transcription (Latin):
litteris eruditũ. & hortatur ad stu¬
diũ lectionis: nenegligat gratiã
que data sit ei per inpositionem
manis presbitern. Tito prȩcipie.
ut int̃ cęteras uirtutes ep̃i quem
breui sermone depinxit. scientiã
quoq in eo eligat scripturarum:
doctrinã est fidelẽ sermonem:
ut potens sit exhortari in doctri

Expanded text:
litteris eruditum et hortatur stulitteris eruditum et hortatur studium lectionis, ne neglegat gratiam, quae data est ei per inpositionem manus presbyterii. Tito praecipit, ut inter ceteras uirtutes episcopi, quem breui sermone depinxit, scientiam quoque in eo eligat scripturarum: doctrinam est, fidelem sermonem, ut potens sit et exhortari i
Abbreviated transcription (Latin):
mirantibus cictis atq laudantib
suspirans ait. Quid si ipsã audissetis
bestiã sua uerba resonantẽ. o Nec
hoc dico. quod sit aliquid inme
tale. quod uel possis uel uelis disce¬
re: sed quo ardor tuus & discendi
studnum. &iam absq nobis perse
probari debeat Ingeniũ docile &
sine doctore docibile est: non¬
quid inuenias. sed quid quȩras con¬
̃sideramus. Mollis cera & adfor¬
mandũ facilis &iam si artificis &
plaste cess& manus: tamen uirtu¬
tis totum est quic quid esse potest.
Paulus apostolus adpedes gamalielis
legẽ morsi & prophetas didicisse
se gloriatur : ut armatus spiritua¬
libus telis. postea docer& confi¬
dent̃. Arma en̾i militię nr̃e non
carnalia sunt: sed potentia dõ ad
destructione munitionii cogitati¬
ones destruentes. & omnẽ altitudi¬
nẽ extollente sẽ aduersus scientiã
dĩ. & captiuantes omne intellectũ
adobediendũ xp̃o. & parati subiu¬
gare cunctã inobȩdientiã. Timo¬
theum scribit ab infantia sacris

Expanded text:
is atque laudantibus suspirans ait: \'quid, si ipsam audissetis bestiam sua uerba resonantem?\' Nec hoc dico, - quod sit aliquid in me tale, quod uel possis uel uelis discere, sed quod ardor. tuus et discendi studium absque nobis per se probari debeat; ingenium docibile et sine doctore quid invenias, sed quid quaeras, consideramus. Mollis cera et ad formandum facilis, etiam si artificis et plastae cessent manus, tamen τῇ δυνάμει totum est, quidquid esse potest. Paulus Apostolus ad pedes Gamalielis legem Moysi et Prophetas didicisse se gloriatur, ut armatus spiritualibus telis, postea diceret confidenter: « Arma militiae nostrae, non carnalia sunt, sed potentia Dei, ad destructionem munitionum: Conciones destruentes et omnem altitudinem extollentem se aduersus scientiam dei et captiuantes omnem intellectum ad oboediendum Christo et parati subiugare cunctam inoboedientiam. Timotheum instruit ab infantia sacris
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc qumnq libri rȩtment codi¬
⁊libelli
Atq prophetarũ sancti bis octo
C armina prȩclari xp̃i patris hym¬
nica dauid.¬
Et tria pacifici salomonis opuscula
Iungitur his sophiȩ iesu simul

Expanded text:
In hoc quinque libri, retinentur Codilibelli; Atque Prophetarum sancti bis octo libelli; Carmina praeclari Christi patris hymnica David,Et tria pacifici Salomonis opuscula regis. Jungitur his Sophiae Jesu simul