comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quare dixerit quod descendit. dum magis
dicere potuisset ascendit. qm̃ ad meliora
translatus ẽ. S usus iste communis est
dicere. de his qui ad cognitionem aliquã
descendit ad iusticiam utiq quasi de cul¬
mine illo suꝑbiȩ ꝑueniunt ad planam
lucidamq rationem. hoc est enim ros
de hermon ad montem syon descendere.
gentes de impietatis sede ad beatitudinis
amena transire: hoc eͦ quod & uersus pri
syon id est eccłiȩ. quȩ frm adunatione con¬
sistit. Mandauit benedictionem. hoc ẽ
misit dnm saluatorem. qui credentium
uita est. & beatitudo ꝑpetua. Uerum hoc
montis nomen sepe diximus cęlestem illã
ierłm significare. cuiꝰ & hȩc terrena portat
imaginem. Ipsa est enim quȩ uitam conti¬
net sine fine. gaudium sine intermissio¬
ne. & quod om̃e genus felicitatis excedit. ã
suo benedicitur & possidetur auctore.
Dicendo enim illic. ubi concordia signifi¬
cata ẽ ostenditur. quia discordib benedictio¬

Expanded text:
quare dixerit, qui descendit, dum magis quare dixerit, qui descendit, dum magis dicere potuisset, ascendit: quoniam ad meliora translatus est. Sed usus iste communis est dicere de his qui ad cognitionem aliquam descendit ad justitiam; utique quasi de culmine illo superbiae perveniunt ad planam lucidamque rationem. Hoc est enim rorem de Hermon ad montem Sion descendere, gentes de impietatis sede ad beatitudinis amoena transire. Hoc est quod et versus primSion, id est Ecclesiae, quae fratrum adunatione consistit, mandavit benedictionem, hoc est, misit Dominum Salvatorem, qui credentium vita est et beatitudo perpetua. Verum hoc montis nomen saepe diximus coelestem illam Jerusalem significare, cujus et haec terrena portat imaginem. Ipsa est enim quae vitam continet sine fine, quae gaudium sine intermissione; et quod omne genus felicitatis excedit, a suo beneficio regitur et possidetur auctore. Dicendo enim illic, ubi concordia significata est ostenditur, quia discordibus benedictio
Abbreviated transcription (Latin):
& de hac quoq re ñ destitit. eẽ. ꝓficuus.
Sicut ros hermon quod descendit in mon¬
tem syon. Uenit ad aliam laudis compara¬
tionem. quȩ iterum sicut solet significati¬
one nominum ingentia nobis archana
patefecit. R.os est tenuis ac leuis pluuia.
ñ ꝑ guitas ueniens. s ꝑ quasdam minu¬
tissimas partes duriciam terrenȩ aridita¬
tis infundens psciuncta germinantia coa¬
lescunt. & in uarios fetus temperationis mu¬
nere ꝑducuntur. Hermon hebreum nom᷑
est montis. ultra iordanem fluuium consti¬
tuti. cuius interpretatio sicut de patrib
traditum est: significat anathema: Ros gͦ
montis istius nutriens peccatores. qui sub
anathematis execratione iacuerunt: descen¬
dit in montem syon. quando ad conuersi¬
onis remedium año largiente ꝑuenert᷑
Syon enim significat ȩccłiam catholicam.
quȩ recipit gentes quȩ erant sub anathe¬
matis periculo constitute. Queras forsitan

Expanded text:
, et de hac quoque re non destitit esse proficuus., et de hac quoque re non destitit esse proficuus.Sicut ros Hermon, qui descendit in montem Sion. Venit ad aliam laudis comparationem, quae iterum sicut solet significatione nominum ingentia nobis arcana patefacit. Ros est tenuis ac levis pluvia, non per guttas veniens, sed per quasdam minutissimas partes duritiam terrenae ariditatis infundens. Per hunc cuncta germinantia coalescunt, et in varios fetus temperationis munere perducuntur. Hermon Hebraeum nomen est montis ultra Jordanem fluvium constituti, cujus interpretatio sicut a Patribus traditum est significat anathema. Ros ergo montis istius nutriens peccatores, qui sub anathematis exsecratione jacuerunt, descendit in montem Sion, quando ad conversionis remedium Domino largiente pervenerint. Sion enim significat Ecclesiam catholicam, quae recipit gentes, quae erant sub anathematis periculo constitutae. Quaeras forsitan
Abbreviated transcription (Latin):
teres. addidit aãron. Quȩ xp̃i speciem
preferens. iam ipsum in sacerdotio suo
sub quadam unaginatione gestabat.
Erequenter enim nomina de ipso trans¬
laticia dicimus. sicut salomor. dauid.
samsonN. ita & hic aãror. Adiecit. quod
descendit in ora uestimenti eiꝰ. Ora uesti¬
menti diͦi saluatoris. significatur ȩccłia.
quia usq ad extremitates eiꝰ descendit
sp̃s sc̃s. quando baptiratos usq in finem
scłi miscdiȩ suȩ dignatione scificat. Ipse
est cium eccłia. quȩ & ꝑ tunicam illam
designata est quȩ diuidi nͣ potuit temꝑe
passionis. Da hac gͥ ueste patres nr̃i spi¬
ritalit̾ & copiose dixerunt. Nam iosẽphꝰ
in libro tercio antiquitatum. titulo octa¬
uo. magnarum rerum exinde sacram᷑ta
patefecit. ꝓbans quatuor colores earum.
id ẽ byssum. purpurã. ihacinctũ. & coccũ.
elementa mundi rationabiliter indicasse.
hieronimus etiam ad fabiolam seribens

Expanded text:
rteres, addidit, Aaron, qui Christi speciem rteres, addidit, Aaron, qui Christi speciem praeferens, jam ipsum in sacerdotio suo sub quadam imaginatione gestabat. Frequenter enim nomina de ipso translatitia dicimus, sicut Salomon, David, Samson: ita et hic Aaron. Adjecit, quod descendit in oram vestimenti ejus. Ora vestimenti Domini Salvatoris significatur Ecclesia, quia usque adndo baptizatos usque in finem saeculi misericordiae suae dignatione sanctificat. Ipsa est enim Ecclesia, quae et per tunicam illam designata est, quae dividi non potuit tempore passionis. De hac igitur veste Patres nostri spiritualiter et copiosa dixerunt. Nam Josephus in libro tertio Antiquitatum titulo octavo, magnarum rerum exinde sacramenta patefecit: probans quatuor colores earum, id est, byssum, purpuram, hyacinthum et coccum, elementa mundi rationabiliter indicasse. Hieronymus etiam ad Fabiolam scribens
Abbreviated transcription (Latin):
est dñs xp̃c. Ceterum corporalit᷑ unctꝰ
ꝓ peccatorib obtulit immolandum.
De isto autem unguento quarlragesimus
quartus psalmꝰ dicit. Propterea unxit
te ds̃ ds tuus oleo leticie pre consortib tus
Quod si ladhuc euidentius querat quidsit
oleti leticie aut unguentum spiritale nͥ
specie descendens supra baptizatum ip̃ĩ
dnm mansit. quem eaput corporis aisls
crucifirum tercio die suscitatum. quod
ascendit in celos. & sedit ad dexteram patri
Sequitur. quod descendit in barbam. di
suȩ uirtute descendit. quando nationum
diuersirum linguis sub uarietate locuas
Barbam siquidem bene dicimus apłos.
qm̃ hec robustissimȩ uirilitatis indiciũ ẽ.
& fira sub suo capite ꝑseuerat. Multis
enim passionib diuino munere suꝑatis
apłi sẽ uiros constantissimos ꝑ dĩ grãm
ꝓbauerunt. seruantes etiam regulas qͥs
a dño acceperunt. sub suo se mausisse
capite monstrauerunt. S ne hanc bar¬
bam cuiuscumq hominis fortassis adu̾¬

Expanded text:
stus. Caeterum corporaliter unctus pro peccatoribus obtulit immolandum. De isto autem unguento quadragesimus quartus psalmus dicit: Propterea unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis . Quod si adhuc evidentius quaeras quid sit istud oleum laetitiae, aut unguentum spirituale, nspecie descendens, supra baptizatum Christum Dominum mansit , qui est caput corporis Ecclesiae, crucifixum, tertio die suscitatum, quod ascendit in coelos, et sedet ad dexteram Patris. Sequitur, quod descendit in barbam, id suae virtute descendit , quando nationum diversarum linguis sub varietate locuti sunt. Barbam siquidem bene dicimus apostolos, quoniam haec robustissimae virilitatis indicium est, et fixa sub suo capite perseverat. Multis enim passionibus divino munere superatis, apostoli viros se constantissimos per Dei gratiam probaverunt: servantes etiam regulas quas a Domino acceperunt, sub suo se mansisse capite monstraverunt. Sed ne hanc barbam cujuscunque hominis fortassis adve
Abbreviated transcription (Latin):
in barbam barbam aaron. quod descendrt
in ora uestimenti eiꝰ. Incipit suꝑioris
uersus ꝑ comparationes subtilissĩmas fac¬
ta declaratio. Priscis enim temporib ali
ungebantur in reges. alii in ꝓphas. alii
in pontificum reuerentissimam digni¬
tatem. qui tam̃ similitudinem ꝓnuntua¬
bant dĩi xp̃i. sicut & alia multa. quȩ ilo
temporib figuraliter agebantur. Uenies

Expanded text:
bam, barbam Aaron, quod descendit in oram vestimenti ejus. Incipit superioris versus per comparationes subtilissimas facta declaratio. Priscis enim temporibus alii ungebantur in reges, alii in prophetas, alii in pontificum reverentissimam dignitatem; qui tamen similitudinem pronuntiabant Domini Christi, sicut et alia multa quae illis temporibus figur
Abbreviated transcription (Latin):
animi dissidemus. Est enim ꝑfecta uir¬
tus. ut ipsum bonum debeat tibi placere
quod feceris habitare. id ẽ in bono ꝓposito
ꝑmanere. Ipsa ẽ enuim habitatio quam
diis querit. nͨ tecta parietum que conso¬
ciant corpora. s quȩ animas religiosa
societate coniungit. Iali enum dicto ꝓhi¬
bet circumcelliones qui diuersa monaste¬
ria uoluntate mutabili ꝑuagantur. Di¬
cendo autem fr̃s in unum. significat eos
qui fidei societate sub uno patre sunt con
habitant. qui heremi solitudines ꝑuagan¬
tur. Qui quamiuis corpore iudemtur
esse discreti. fidi tamen concordia ñ ꝓban¬
tur. eẽ. diuisi. Quod & si ad litteram intel¬
ligas. bona est & ista societas. quȩ frm
çtib congregatur. sicut in actib apłoꝵ
legimus. Et distribuebatur unicuiq
ꝓut opus erat. Nec enim dicebat aliqͥs
dabitur. si illa animi concordia quam
superius diximus nͨ negetur. Nam ut
hanc adunationem nͨ medioere aliqued

Expanded text:
animi dissidemus. Est enim perfecta viranimi dissidemus. Est enim perfecta virtus, ut ipsum bonum debeat tibi placere quod feceris. Habitare, id est in bono proposito permanere. Ipsa est enim habitatio quam Dominus quaerit, non tecta parietum quae consociant corpora, sed quae animas religiosa societate conjungit. Tali enim dicto prohibet circumcelliones, qui diversa monasteria voluntate 455 mutabili pervagantur. Dicendo autem, fratres in unum, significat eos qui fidei societate sub uno patre sunt conshabitant, qui eremi solitudines pervagantur; qui quamvis corpore videantur esse discreti, fidei tamen concordia non probantur esse divisi. Quod si ad litteram intelligas, bona est et ista societas, quae fratrum coetibus congregatur, sicut in Actibus apostolorum legimus: Et distribuebatur unicuique prout opus erat; nec enim dicebat aliquisc tamen pars ista laudabitur, si illa animi concordia quam superius diximus, non negetur. Nam ut hanc adunationem non mediocre aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
sine aliqua auersitate causarum Iquos
recte athomos nuncupamus. Non enĩ
aut ꝑsonam mutat aut causam. aut
locutionem suam conuertit ad aliud. Ista
enim tria sunt. quȩ diisionem uident᷑
generare psilmorum. qui athomi ad
duo illa ꝑtinent forte minuta. quȩ mu¬
lier in garofilacium mittens: plenissimȩ
miscdiȩ ꝓbatur munera consecuta: sie &
nos si uirtutem psalmoꝵ istoꝵ piis men¬
tib hauriamus. remissionem omium
suscipimus peccatoꝵ. Ille eium ad laudes
dñi inuitat. iste hortatur ad ꝓximi cari
Ucce quam bonum Itatem:¬
& quam iocundum habitare fr̃s
in unu. Ecce. ostendentis ẽ pociꝰ
quam loquentis. quod solet magna men¬
tis intentione ꝓtenta manu fieri. quam
sermonib explicari. Bonun: respicit
ad caritatem. qm̃ ꝑfecti uiri communib
se hortantur exemplis. & alter alteruis
uirtutes imitando. mutuȩ dilectionis
incendio se comprehendunt. Frequent̾
enim bonum faciius. & auersitate

Expanded text:
sine aliqua diversitate causarum, quos sine aliqua diversitate causarum, quos recte atomos nuncupamus. Non enim aut personam mutat, aut causam, aut locutionem suam convertit ad aliud; ista enim tria sunt, quae divisionem videntur generare psalmorum. Qui atomi ad duo illa forte pertinent minuta, quae mulier in gazophylacium mittens, plenissimae misericordiae probatur munera consecuta . Sic et nos, si virtutem psalmorum istorum piis mentibus hauriamus, remissionem omnium suscipimus peccatorum. Ille enim ad laudes Domini invitat, iste hortatur ad proximi charicce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum! Ecce, ostendentis est potius quam loquentis; quod solet magna mentis intentione protenta manu fieri, quam sermonibus explicari. Bonum respicit ad charitatem, quoniam perfecti viri communibus se hortantur exemplis, et alter alterius virtutes imitando, mutuae dilectionis se incendio comprehendunt. Frequenter enim bonum facimus, et adversitate
Abbreviated transcription (Latin):
precedentis psalmi sc̃issimam pre¬
dicationem. in quarto decimo gradu
iam positus ꝓpħa. ppłis beatam p̾dicat
unitatem. ut qui se xp̃ianam religio¬
nem constringunt. in unam caritatis
conuenientiam ꝑseuerarent. Quod
licet ad monachos quidã aptandum
esse uidicaueruit. nos tam᷑ dicimus
& ad generalitatis concordiam ꝑtinere.
quod hoc nͨ tantum monasteriis s uni¬
uerse ꝓnuntiatur eccłiȩ. spiritali tuba
in unum colligens quicquid ẽ xp̃i mili¬
tum in toto orbe terrarum. Non enim
reluctor beatis monasteriis dictum. sed
nec generalitati estimo subtrahendum.
Dignus gͦ locus. qui collectionem fidelis
ppłi contineret. quam constat ante factã
quam incarnatio dĩi p̾cioso sanguine eã¬
de gentib adquisisset. Et merito pꝰ illã
ponitur. ꝑ quam mundo p̾stitum fuisse
psalmus qui diuisionem cognoscit᷑
Non habere congriram. Si quidẽ fuit. ut
qui de unitate loquebatur. diuisionis
nͨ reciperet sectionem. simplex manens

Expanded text:
psalmi sanctissimam praedicationem, in decimo quarto gradu jam positus propheta populis beatam praedicat unitatem; ut qui se Christiana religione constringunt, in una charitatis convenientia perseverent. Quod licet ad monachos quidam aptandum esse judicaverint, nos tamen dicimus et ad generalitatis concordiam pertinere: quoniam hoc non tantum monasteriis, sed universae pronuntiatur Ecclesiae, spirituali tuba in unum colligens quidquid est Christi militum in toto orbe terrarum. Non enim reluctor beatis monasteriis dictum, sed nec generalitati aestimo subtrahendum. Dignus ergo locus qui collectionem fidelis populi contineret, quam constat ante factam quam incarnatio Domini pretioso sanguine de gentibus acquisiisset. Et merito post illam pontiur, per quam mundo praestitum fuisse psalmus qui divisionem cognoscitur non habere. Congruum siquidem fuit ut qui de unitate loquebatur, divisionis non reciperet sectionem: simplex manens
Abbreviated transcription (Latin):
S qm uniuersi psalmi multifarias uidert᷑
continere uirtutes. iste ꝑfectam uitam ñ
imꝓbe iudicabitur declarare iustoꝵ. qui
mus has similitudines uersuum. & in
octauo. iugesimo tercio. quadragesimo pri¬
mo. quadragesimo sdõ. quadragesimo octa¬
no. quinquagesimo sexto. seragesimo sexto
centesimo scdo. centesimo tercio. centesimo
serto. psalmis: diuersas nobis subtiliter in¬
dicasse uirtutes. sicut locis eoꝵ constat con¬
stat expositum. Quius autem uirtutis
p̾sens psalmus. eẽ. noscatur. plenius in eiꝰ
conclusione dicemus.
iuisio psilini

Expanded text:
Sed quoniam universi psalmi multifarias videntur Sed quoniam universi psalmi multifarias videntur continere virtutes, iste perfectam vitam non improbe judicabitur declarare justorum, qumus has similitudines versuum, et in octavo, vigesimo tertio, quadragesimo primo, quadragesimo quinto, quadragesimo octavo, quinquagesimo sexto, sexagesimo sexto, centesimo secundo, centesimo tertio, centesimo sexto psalmis diversas nobis subtiliter indicasse virtutes, sicut locis eorum constat expositum. Cujus autem virtutis praesens psalmus esse noscatur, plenius in ejus conclusione dicemus. Divisio psalmi
Abbreviated transcription (Latin):
tirum nobis alleliua dicendum est. gr̃a
quidem semꝑ nouum. s p᷑cedentib exposi¬
conib omĩno notissimum. Huic psalmꝰ
subiectus est. qui simili uerboꝵ assonatio¬
ne cantatur. Diuersas enim res inchoat.
si in unam conuenientiam uociferatio¬
nis exultat. Quius uersus unifines n᷑
imꝓbe dicimus uocitandos. sicut cͧente¬
simo septimodecimo psalmo iam diximꝰ.
ubi quatuor uersus simili sententia termi¬
rantur. Quicquid enim dicitur. ad miscłam
dit̃ refertur. sine qua subsistere nullatenꝰ
preualemus. Merito gͦ sepius ipsa repetit᷑.
quȩ omũa in nobis indulgentissimis mu¬
nerib oꝑatur. Nam si causam tanti secreti
discutias. clementia ẽ dñi om̃e quod uiumꝰ.
miscdia quod ualemus. Quaꝓpt̾ nec ab ore
nr̃o debet nec acorde discedere. quatinus
& ipsa nos dignetur iugi tuitione seruare.
Hoc imitati poete assona carminum flos¬
cula condiderunt. suꝑnarum uirtutum
sonum ad mundana studia transferentes.

Expanded text:
terum nobis Alleluia dicendum est, gratia quidem semper novum, sed praecedentibus expositionibus omnino notissimum. Huic psalmus subjectus est, qui simili verborum assonatione cantatur. Diversas enim res inchoat; sed in unam convenientiam vociferationis exsultat; cujus versus unifines non improbe dicimus vocitandos, sicut in centesimo decimo septimo psalmo jam diximus, ubi quatuor versus simili sententia terminantur. Quidquid enim dicitur, ad misericordiam Domini refertur, sine qua subsistere nullatenus praevalemus. Merito ergo saepius ipsa repetitur, quae omnia in nobis indulgentissimis muneribus operatur. Nam si causam tanti secreti discutias, clementia est Domini omne quod vivimus, misericordia quod valemus. Quapropter nec ab ore nostro debet, nec a corde discedere; quatenus et ipsa nos dignetur jugi tuitione servare. Hoc imitati poetae assona carminum floscula condiderunt, supernarum virtutum sonos ad mundana studia transferentes.
Abbreviated transcription (Latin):
irabilis est nimis humilitas. quȩ
culmine commodatur excelso. Nã
si aliquis heremita cellulȩ suȩ uacans talia
diceret. magna tamen pacientiȩ laude
fulgeret. Hoc purpuratꝰ. hoc ꝓpħarum
dicebat eximiꝰ. ut studiosius fugeret suꝑ¬
biam. quanto amplius bonoꝵ claritate
radiabat. S quid a nobis exigitur. si ab
illo talia pendebantur: Prã dñe humi¬
litatem regis. ꝓphȩ patienciam. qmͣ in
quacumq ꝑsona ista uere tua sunt p̃mia
Non enum hoc passim humana uoluntate
sumitur. s miscdiȩ tuȩ largitate pratur
Quȩ ido maxime inter uirtutes exinias
honorata consurgit. qm̃ eã dignatio tuȩ
maiestatis assumpsit. Deniq considerem
quantum honorata sit humilitas. quȩ
suꝑbiȩ contraria in duodecimo gradu
noscitur collocata. Illa enim demegit in
tartarum. hȩc ꝑducit in celum.

Expanded text:
irabilis est nimis humilitas, quae culmine commendatur excelso. Nam si aliquis eremita cellulae suae vacans talia diceret, magna tamen patientiae laude fulgeret. Hoc purpuratus, hoc prophetarum dicebat eximius, ut tanto studiosius refugeret superbiam, quanto amplius honorum claritate radiabat. Sed quid a nobis exigitur, si ab illo talia pendebantur? Praesta, Domine, humilitatem regis, prophetae patientiam, quoniam in quacunque persona ista vere tua sunt praemia. Non enim hoc passim humana voluntate sumitur, sed misericordiae tuae largitate praestatur. Quae ideo maxime inter virtutes eximias honorata consurgit, quoniam eam dignatio tuae majestatis assumpsit. Denique consideremus quantum honorata sit humilitas, quae superbiae contraria, in duodecimo gradu noscitur collocata; illa enim demergit in tartarum, haec perducit ad coelum.
Abbreviated transcription (Latin):
espiciamus hunc psalmum quasi
duab alis cuectum. decimum con¬
scendisse fastigium. Dertera quippe ala ip¬
sius est. post persecutiones multas eccłiȩ
suꝑboꝵ denuntiata conuersio. sinistra odi¬
entium syon optata confusio. quod ꝓpħa
ñ maledicendi studio loquitur. s futurȩ
ueritatis instinctu. Qmͣ licet & ꝓ inimicis
nr̃is p̾cipiatur orandum. de obstinatis
tamen ac perituris quod ueritas habebat
exposuit. Nec tamen sine fructu inagne
pietatis hec dicta sunt. Multi enim de p᷑¬
dicta pena se corrigunt. quando obstinatis
talia imminere cognoscunt. Ex plicit¬

Expanded text:
espiciamus hunc psalmum quasi duabus alis evectum, decimum conscendisse fastigium. Dextera quippe ala ipsius est, post persecutiones multas Ecclesiae superborum denuntiata conversio. Sinistra, odientium Sion optata confusio. Quod propheta non maledicendi studio loquitur, sed futurae veritatis instinctu: quoniam licet et pro inimicis nostris praecipiatur orandum, de obstinatis tamen ac perituris, quod veritas habebat, exposuit; nec tamen sine fructu magnae pietatis haec dicta sunt. Multi enim de praedicta poena se corrigunt, quando obstinatis talia imminere cognoscunt. PSAL
Abbreviated transcription (Latin):
nͣ adeo refugiendam. eẽ. dixerunt:
quam dui tam̃. eẽ. cognoscitur discipli¬
na. motus astroꝵ naturali sollempni¬
tate ꝑquirit. At ubi se in astrologiȩ
partem labilis error infunderit. &
uitas mortalium de cursu stellarum
putauerit colligendas: tunc abomi¬
nandi. tunc pocius ceci sunt. cum se
estimant preuidere quȩ creator nobis
utiliter decreuit abscondere. Planetas
etiam. dicunt contra polum currere. ꝑ
certissimos meatus. fabricam quoq cȩli
quȩ semꝑ rotabili mobilitate se sustinet.
habere quandam armoniȩ delectationẽ.
quȩ suauis & iugis ẽ. S nos obsequia
naturalium rerum ad auctoris refera¬
mus imperium. quͥ creaturas suas
ipsa potentia sibi parere iubet. qua fe¬
cit existere.¬

Expanded text:
non adeo refugiendam esse dixerunt, non adeo refugiendam esse dixerunt, quandiu tamen esse cognoscitur disciplina, et motus astrorum naturali solemnitate perquirit. At ubi se in astrologiae partem labilis error infuderit, et vitas mortalium de cursu stellarum putaverit colligendas, tunc abominandi, tunc potius caeci sunt, cum se aestimant praevidere quae Creator nobis utiliter decrevit abscondere. Planetas etiam dicunt contra polum currere per certissimos meatus. Fabricam quoque coeli, quae semper rotabili mobilitate se sustinet, habere quamdam harmoniae delectationem, quae suavis et jugis est. Sed nos obsequia naturalium rerum ad auctoris referamus imperium, qui creaturas suas ipsa potentia sibi parere jubet qua fecit existere.
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute prefulgeat. Referuntur enĩ
suꝑnȩ uoces. quȩ adhuc nequeunt
ꝓ ista infirmitate corporalitatis audiri.
Dicunt cȩlestes creature laudem dño.
dicunt terrenȩ substantie. & melodiȩ
cantib agitur: ut dñs creaturarum
suarum consona exultatione laudetur.
In his quoq primordiis opinabilem
illam astronomiȩ posuit disciplinã.
quam scł̃i doctores minutissime ꝑ¬
quirentes. ita diffinendam. eẽ. puta¬
uerunt. Astronomia est disciplina.
quȩ cursus cȩlestium syderum & fi¬
guras contemplatur om̃s. & habitudi¬
nes stellarum circa se & cirea terram
indagabili ratione ꝑcurrit. Cuius
operatione sollempni. annum dict̃
quadrifaria temporum diisione com¬
pleri. Hinc ymbres fieri. hinc ꝑhibeNs
terrena ꝓcreari. hinc frigora uenire.
hinc aeris aint. eẽ. temperiem. & qͥc¬
quid terris necessarium ꝓbatur. uissi¬
one dñi earum ministerium posse
supplere: quam scientiam ueteres nr̃i

Expanded text:
virtute praefulgeat. Referuntur enim virtute praefulgeat. Referuntur enim supernae voces, quae adhuc nequeunt pro ista infirmitate corporalitatis audiri. Dicunt coelestes creaturae laudem Domino, dicunt terrenae substantiae; et melodiae cantibus agitur, ut Dominus creaturarum suarum consona exsultatione laudetur. In ipsis quippe primordiis opinabilem illam astronomiae posuit disciplinam, quam saeculi doctores minutissime perquirentes, ita definiendam esse putaverunt: Astronomia est disciplina quae cursus coelestium siderum, et figuras contemplatur omnes, et habitudines stellarum circa se et circa terram indagabili ratione percurrit. Cujus operatione solemni annum dicunt quadrifaria temporum divisione compleri. Hinc imbres fieri, hinc perhibent terrena procreari, hinc frigora venire, hinc aeris aiunt esse temperiem; et quidquid terris necessarium probatur, jussione Domini earum ministerio posse suppleri. Quam scientiam veteres nostri
Abbreviated transcription (Latin):
ardere. Hymnus est gͦ scõꝵ cantus in
laude dñi constitutus. cui anima corpꝰq
ꝑfecta puritate consentit. quem & si
hic mͦ uidemur cupide dicere. tamen
nͨ possumꝰ sine defectione peragere.
Adiecit filiis isrł ppło appropinquanti
sibr. Quib scĩs hẏmnus iste prestetur.
ostend̾it. filiis utiq isrł. qui nͨ sõlum
genere s fide nom̃ istud habere declaran¬
tur. Illos enim israhelitas uere dicimꝰ.
qui recte credendo cordis lumine dñm
respicere meruerunt. Sunt enim isra¬
helite. qui mandatoꝵ obedientia xp̃o
dño appropinquare monstrantur. Illi
enim ab ipso longe sunt. qui eiꝰ uissa
nͦ faciunt. Nemo gͦ illi ꝓximꝰ. nisi qui
& membrum ipsius est. Membrum
enim a capite suo nescit. eẽ. separatum.
De alleliua uͦ ultimo quod in superiore
psalmo diximus. & hic debet intelligi.
qm̃ ipsa de uicino repetere. tedium
magis quam intellectum generat au¬
psalmum istum. quo decore. qͥ

Expanded text:
ardere. Hymnus est ergo sanctorum cantus in ardere. Hymnus est ergo sanctorum cantus in laude Domini constitutus, cui anima corpusque perfecta puritate consentit. Quem etsi hic modo videmur dicere cupide, tamen non possumus sine defectione peragere. Adjecit, filiis Israel, populo appropinquanti sibi. Quibus sanctis hymnus ille praestetur, ostendit, filiis utique Israel, qui non solum genere, sed fide nomen istud habere declarantur. Illos enim Israelitas vere dicimus, qui recte credendo, cordis lumine Dominum respicere meruerunt. Sunt enim Israelitae, qui mandatorum obedientia Christo Domino appropinquare monstrantur; illi enim ab ipso longe sunt qui ejus jussa non faciunt. Nemo ergo illi proximus, nisi qui et membrum ipsius est. Membrum enim a capite suo nescit esse separatum. 499 De Alleluia vero ultimo quod in superiori psalmo diximus, et hic debet intelligi: quoniam ipsa de vicino repetere, taedium magis quam intellectum generat aupsa
Abbreviated transcription (Latin):
ppłs fidelis. ibi autem exaltabitur.
ubi om̃is gła manifesta prestatua
Primo quiadi dexteram merentur.
deinde quando cum dño iudicabunt.
tercio. iiͫ eternam pacem gaudiumq
transibunt. ut merito exaltati dicant᷑.
qui usq ad ipsiꝰ dñi contemplationem
mirabili eiꝰ pietate ꝑueniunt. quod tc̃
fit sicut dicit apłs cum tradiderit reg¬
num dõ patri. cum euacuauerit om̃em
principatum & om̃em potestatem &
uirtutem. Oportet enim eum regna¬
re. donec ponat om̃s inimicos sub pedib
cius. Sequitur. Hymnus om̃ib scĩs
eius. Uox ista ꝓmissio est. & tociꝰ beatitu¬
dinis sumina ꝑfectio. Nam quod mere¬
buntur sc̃i. hymnus est dñi. quem tc̃
canunt. quando ȩterno munere coro¬
nabuntur. Isto enim ꝑcepto. ulterus
nil egebunt. S illic erit quicquid m̃ ñ
ualet apprehendi. manna cȩlestis. sacietas
infastidibilis. incomprehensibile donũ.
assidue hoc agere. & in eo studio semꝑ

Expanded text:
populus fidelis; ibi autem exaltabitur, populus fidelis; ibi autem exaltabitur, ubi omnis gloria manifesta praestatur: primum, quia dexteram merentur; deinde cum Domino judicabunt; tertio, in aeternam pacem gaudiumque transibunt; ut merito exaltati dicantur, qui usque ad ipsius Domini contemplationem mirabili ejus pietate perveniunt. Quod tunc fit sicut dicit Apostolus cum tradiderit regnum Deo Patri, cum evacuaverit omnem principatum, et omnem potestatem, et virtutem . Oportet enim eum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus. Sequitur, hymnus omnibus sanctis ejus. Vox ista promissio est et totius beatitudinis summa perfectio. Nam quod merebuntur sancti, hymnus est Domini, quem tunc canunt quando et aeterno munere coronabuntur. Isto enim percepto, ulterius nil egebunt; sed illic erit quidquid modo non valet apprehendi: manna coelestis, satietas infastidibilis, incomprehensibile donum, assidue hoc agere, et in eo studio semper
Abbreviated transcription (Latin):
quia exaltatum est nom̃ eiꝰ solius. Ett¬
altatum est quippe. dum illi sicut
dicit apłs om̃e genu flectitur celestiui
terrestrium & infernoꝵ. Adiecit.
Confessio eiꝰ suꝑ celum & terram. Hic
confessio laudem illam significat. qͥ
illi post scł̃i istius innouationem ab
om̃ib rationabilib creaturis exsoluit᷑
Suꝑ celum & terram dixit. quia nec
cȩlestia nec terrena illis predicationib
possunt equalia repperirr. Et exalti¬
uit cornu ppłi sui. hymnꝰ om̃ib scis
eius. filiis isrł ppło appropinquanti
Hic ex sc̃itate dñi hymnus absolute
ꝓfunditur. Nam cum dicit exaltauit
cornu ppłi sui. hymnꝰ om̃ib scĩs eiꝰ
filiis isrł ppło appropinquanti sibi.
sine dubio scitas dñi muneraq lau¬
dantur. qui scõs suos participatione
siu muneris głificare dignabitur
Et cornu ꝓ porestate positum sepe
iam diximus. quod hic humiliatũs
ꝓpt᷑ afflictiones & dolores. quos pami

Expanded text:
quia exaltatum est nomen ejus solius. Exquia exaltatum est nomen ejus solius. Exaltatum est quippe, dum illi, sicut dicit Apostolus, Omne genu flectitur coelestium, terrestrium et infernorum . Adjecit, confessio ejus super coelum et terram. Hic confessio laudem illam significat quae illi post saeculi istius innovationem ab omnibus rationabilibus creaturis exsolvitur. Super coelum et terram dixit, quia nec coelestia nec terrena illis praedicationibus possunt aequalia reperiri. Vebit cornu populi sui; hymnus omnibus sanctis ejus: filiis Israel, populo appropinquanti sibi. Hic ex sanctitate Domini hymnus absolute profunditur. Nam cum dicit: Exaltabit cornu populi sui; hymnus omnibus sanctis ejus: filiis Israel, populo appropinquanti sibi, sine dubio sanctitas Domini muneraque laudantur, qui sanctos suos participatione sui muneris glorificare dignabitur. Et cornu pro potestate positum, saepe jam diximus, quod hic humiliatum est propter afflictiones et dolores, quos patitur
Abbreviated transcription (Latin):
potestate derelicta. drũ deligant subi¬
re seruicia. Iuuenes dicit. qu¬
quia¬
ȩtatis calore feruentes. ad
mo¬
destiȩ se temperamenta conuer¬
tunt. Seniores cum iuniorib. Tus
ꝑmixtam significat ȩtatem. quia de
om̃i secu. de om̃i ȩtate potens ẽ diis
euocare quos elegit. Nã ut hec om̃ia
ad homines potiusses referre. uide qͥd
sequitur. Laudent nom̃ dñi. qui¬
exaltatum est nom᷑ eiꝰ solius. confessio
eius suꝑ celum & terram. Et hic qͦ
locus ex magnificentia ipsius & singu¬
lariter p̾dicatur. Nam cum dicatur.
quia exaltatum est nomen eiꝰ solius.
confessio eiꝰ suꝑ celum & terram. sine
dubio magnificentia ipsiꝰ toto orbe
declaratur. S usq ad hanc sententiam
superiora suspensa sunt. ut laudet
dñm ppłs fidelis. in illa scilicet patrn
constitutus: qui iam peccatoꝵ noscit᷑
nęxib absolutus: Sequitur catisa iusti¬
sia. quare dñs debeat p̾dicari. utiq

Expanded text:
potestate derelicta, Domini diligant subipotestate derelicta, Domini diligant subire servitia. Juvenes dicit, qui aetatis calore ferventes, ad modestiae se temperamenta convtunt. Seniores cum junioribus permixtam significat aetatem: quia de omni sexu, de omni aetate potens est Dominus evocare quos eligit. Nam, ut haec omnia ad homines potuisses referre, vide quid sequitur. ssio ejus super coelum et terram. Et hic quoque locus ex magnificentia ipsius et singularitate praedicatur. Nam cum dicatur, quia exaltatum est nomen ejus solius; confessio ejus super coelum et terram, sine dubio magnificentia ipsius in toto orbe declaratur. Sed usque ad hanc sententiam superiora suspensa sunt, ut laudet Dominum populus fidelis, in illa scilicet patria constitutus, qui jam peccatorum noscitur nexibus absolutus. Sequitur causa justissima quare Dominus debeat praedicari, utique
Abbreviated transcription (Latin):
oñis cedri. bestiȩ & uniuersa pecora.
serpentes & uolucres pennate. Montes
significant homines pretumida potesta¬
te sublimes. colles mediocres equalitate
trartantes. ligna fructifera:. quȩ ex du¬
ricia peccatoꝵ conuersi. fructus moru᷑
intulere dulcissimos. Cedri. ab solute
suꝑbos significant & elatos. bestiȩ: cru¬
deles atq: indomitos. Uniuersa pecora.
Serpentes. uenenosos & callidos dicit.
uolucres psnnatas. phylosophos dicit.
qui cogitationum suarum uelocitate
raturas rerum discurrere consueuert᷑
De quibꝰ om̃ib generib hominum
xpͤc sibi electos parat. qui in illa resur
esse regentes corpora sua. qui carni
ꝓpriȩ imperantes. eam nͦ ꝑmutunt
turbas significat. quȩ ad dnm̃ nume¬
rosa simul uoluntate conueniunt.
Principes scłi. potestates excelsas. nͦ
indecent̾ aduertimus. Et ut nobiles
intelligeres ac potentes. uide quid seqͥt᷑
Et om̃s iuidices terrȩ. Quod frequent᷑
euenire cognouumꝰ ut subito mundi

Expanded text:
 10. Bestiae et universa pecora, serpentes et volucres pennatae. Montes significant homines praetumida potestate sublimes; colles, mediocres aequalitate tractantes; ligna fructifera, qui ex duritia peccatorum conversi, fructus morum intulere dulcissimos. Cedri, absolute superbos significant et elatos; vestiae, crudeles atque indomitos; universa pecora, Serpentes, venenosos dicit et callidos. Volucres pennatae philosophos significant, qui cogitationum suarum velocitate naturas rerum discurrere consuerunt. De quibus omnibus generibus hominum Christus sibi electos parat, qui in illa resurresse, regentes corpora sua, qui carni propriae imperantes, eam non permittunt turbas significat, quae ad Dominum numerosa simul voluntate conveniunt. Principes, saeculi potestates excelsas non indecenter advertimus. Et ut nobiles intelligeres ac potentes, vide quid sequitur: et omnes judices terrae. Quod frequenter evenire cognovimus, ut subito mundi
Abbreviated transcription (Latin):
mis corporea magnitudo. qui naturali
feruore succensus in remedium tempe¬
ramenti sui aquosis speluncis in habi¬
tat. qui ñ humo repit. s cũ mouere
placuerit: uolitare narratur. Huic
rabili nexib suis ita ingentium belu¬
arum membra constringit. ut eis
spm uitalem uelut muscis eripiat
Abyssoꝵ uͦ id ẽ marinoꝵ fluctuum con¬
siderata ꝓfunditas uniuersos debet
rationales ad laudes dñi concitare.
Et respice ordinem dictionis. quia unã
posuit. ut dnͣs debeat onĩium creatura¬
rum uirtute laudari. S qmͣ auctorita¬
te patrum diximus hunc psalmũ
tationem cantatur: Oracones & abyssos
ꝑsonas hic truculentas & ualidas debe¬
mus accipere. quȩ hic conuerse in illa
patria dominicis laudib honorantur.
gnis. grando. nix. glacies. sps ꝓcellarũ.
qui faciunt uerbum eiꝰ. Igns. grando.
nix. glacies. ꝑ allegoriam sicut dictuͦ
est homines significant. qui in hoc
scło ex turbulentis & pessimis. ad de¬

Expanded text:
mis corporea magnitudo, qui naturali mis corporea magnitudo, qui naturali fervore succensus, in remedium temperamenti sui, aquosis speluncis inhabitat. Qui non humi repit, sed cum moveri placuerit, volitare narratur. Huic rabili nexibus suis ita ingentium belluarum membra constringit, ut eis spiritum vitalem velut muscis eripiat. Abyssorum vero, id est marinorum fluctuum considerata profunditas, universos debet rationales ad laudes Domini concitare. Et respice ordinem dictionis: quia unam posuit, ut Dominus debeat omnium creaturarum virtute laudari. Sed quoniam auctoritate Patrum diximus hunc psalmum saeculi permutationem cantatur: dracones et abyssos personas hic truculentas et validas debemus accipere, quae hic conversae, in illa patria dominicis laudibus honorantur.gnis, grando, nix, glacies, spiritus procellarum, quae faciunt verbum ejus. Ignis, grando, nix, glacies per allegoriam sicut dictum est homines significant, qui in hoc saeculo ex turbulentis et pessimis ad de
Abbreviated transcription (Latin):
te siquidem cȩlestium rerum facta
conclusio est.S cum legatur de futuro
scło. erit cȩlum nouum & terra noua.
quemadmodum de isto celo dicitur.
statuit ea in eternũ  S om̃iaꝰ dõ statuta
esse ñ dubium est. Nam & homo ipse
quamuis moriatur. diuinitati statutꝰ
dõ ꝑmanent cum nouantur. Dipositio
enim ut patres dicunt in elementis
sine corruptibili qualitate natura ipsi
meliorata ꝑmanet. cum iussa fuerit in
eternitate consistere. sicut & de corporis
nri ꝑmutatione dicit apłs: Dum cor¬
ruptibile hoc induerit incorruptionem.
& mortale hoc induerit in mortalitate.
Preceptum. legem dicit siue condicionẽ
ut om̃ia sub ipsius potestate. eẽ. noscant᷑.
Decursis celestib substantiis ꝓpha uenit
ad scłam partem. ubi terrena commonet
siue auimata siue manimata. ut lau¬
des dĩi ꝑ naturas sapientissimas debe¬
ant cxplicare. Draco est sulcata squa¬
mis in modum serpentis ꝓducta ni¬

Expanded text:
te siquidem coelestium rerum facta te siquidem coelestium rerum facta conclusio est. Sed cum legatur de futuro saeculo: Erit coelum novum et terra nova , quemadmodum de isto coelo dicitur: Statuit ea in aeternum? Sed omnia Deo statuta esse non dubium est. Nam et homo ipse quamvis moriatur, Divinitati statutus a Deo permanent cum novantur. Deposita enim ut Patres dicunt inclementia sive corruptibili qualitate, natura ipsa meliorata permanet, cum jussa fuerit in aeternitate consistere, sicut et de corporis nostri permutatione dicit Apostolus: Dum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem . Praeceptum, legem dicit, sive conditionem, ut omnia sub ipsius potestate esse noscantur. Decursis coelestibus substantiis, propheta venit ad secundam partem, ubi terrena commonet, sive animata, sive inanimata, ut laudes Domini per naturas sapientissimas debeant explicare. Draco est sulcata squamis, in 498 modum serpentis producta ni
Abbreviated transcription (Latin):
sue sedes. siue dñationes. siue pͥncipas
siue potestates. Omĩa ꝑ ipsum & in ips
condita sunt. Quaꝓpt̾ phylosophoꝵ fil¬
sissima sententia conquieseat. qui mun¬
dum putant coeternum diuinitati ꝑ
se existere potusse. Dirit gͦ quando an
frat lux. & facta est lux. Mandauit
autem. significat constituit atq firml¬
uit. sicut & alius indicat psalmus: Man¬
dauit in ȩternum testamentum suum.
Facta uͦ & creata habent aliquam distan-¬
tiam. si subtilius inquiramꝰ. Facere enĩ
possumꝰ etiam nos qui creare nͨ possumꝰ.
S qm̃ dixerat generale uerbum. addidit
quod erat diuinitatis ꝓprium. quatinꝰ
sic facta intelligeres. ut creata sentires.
p̾ceptum posuit & ñ preteribit. Hic
quoq locus potentiam dñi uirtutemq
declarat. dicens. Statuit ea in ȩternum
& in scłm scłi. preceptum posuit & non
preteribit. ut dubium ñ sit om̃ipoten¬
tem.ceͤ. dñm. quando quȩ ille constituit
nulla mutabilitate uertuntur. In par¬

Expanded text:
ationes, sive principatus, sive potestates, omnia per ipsum et in ipso condita sunt . Quapropter philosophorum falsissima sententia conquiescat, qui mundum putant coaeternum Divinitati per se existere potuisse. Dixit ergo quando ait: Fiat lux, et facta est . Mandavit autem significat constituit atque firmavit, sicut et alius indicat psalmus: Mandavit in aeternum testamentum suum . Facta vero et creata habent aliquam distantiam si subtilius inquiramus. Facere enim possumus etiam nos, qui creare non possumus. Sed quoniam dixerat generale verbum, addidit quod erat Divinitatis proprium, quatenus sic facta intelligeres, ut creata esse sentires.praeceptum posuit, et non praeteribit. Hic quoque locus potentiam Domini virtutemque declarat, dicens: Statuit ea in aeternum, et in saeculum saeculi; praeceptum posuit, et non praeteribit; ut dubium non sit omnipotentem esse Dominum, quando quae ille constituit, nulla mutabilitate vertuntur. In par
Abbreviated transcription (Latin):
complerio atq sinus eiꝰ unus. eẽ. monstra¬
tur. Aquas uero suꝑ cȩlos. eẽ. genesis re¬
fert. Ait enim: Diusitq aquas quȩ
erant sub firmamento. ab his quȩ erar
suꝑ firmamentum: quod utrumq ni¬
mię laudis designat archanum. ut &
celoꝵ tenuitas firma consistat. & aquȩ
supra ipsum positȩ cum sint grauiores
nisi quando fuerint uisse nͣ defluant.
Celi uͦ substantia quamius pura. lucida.
atq egregia.eẽ. putanda sit. dignaq tali¬
bus ac tantis habitatorib suis. tamen
anmal. cẽ. nͨ comperi: te temerarium
ẽ ex opinione hominum dicere. quod
çȩlestium litterarum ñ tradit auctori
tas. Aquȩ uͦ quȩ suꝑ celos sunt ut arbi¬
tror istas quȩ depluunt. eẽ. nͨ dubium
est. testante geneseo: Cataracte cęli aꝑte
sunt. & facta est pluuia suꝑ terram
quadraginita dieb & quadraginta noc̃

Expanded text:
complexio atque sinus ejus unus esse monstrecomplexio atque sinus ejus unus esse monstretur. Aquas vero super coelos esse Genesis refert; ait enim: Divisitque aquas quae erant sub firmamento, ab his quae erant super firmamentum . Quod utrumque nimiae laudis designat arcanum, ut et coelorum tenuitas firma consistat, et aquae supra ipsum positae, cum sint graviores, nisi quando fuerint jussae, non defluant. Coeli vero substantia, quamvis pura, lucida atque egregia esse putanda sit, dignaque talibus ac tantis habitatoribus suis, tamen animal esse non comperi; et temerarium est ex opinione homicoelestium litterarum non tradit autas. Aquae vero quae super coelos sunt, ut arbitror, istas quae depluunt esse non dubium est, testante Genesi: Cataractae coeli apertae sunt, et facta est pluvia super terram quadraginta diebus et quadrag
Abbreviated transcription (Latin):
cedant. quȩ inuisibili uirtute subsistuns.
Quaꝓpt᷑ solem. lunam. & stellas. siue ꝑ
ꝓpriam rationem siue ꝑ alias sensibiles
existere meruerunt. Considerata enun
tot lumina ingentes ammirationes
poterant cominouert. quando & mor¬
tales oculos uidere faciunt. & ipsa in
tam splendida claritate consistunt. His
reb lumen generalit̾ adiunctum est.
ut cetera in se lumen habentia que di¬
numerata nͨ sunt. tali complexione ad
laudes donunicas incitaret. Laudate
eum celi celoꝵ. & aquȩ que suꝑ celos sunt
Quamuis in genesi unum cęlum fabri¬
cãtum. eẽ. legerimus. tamen eos plurali
numero & paulus apłs appellauit. qui
refert in tercium se çelum raptum. ibiq¬
& talia cognouisse quȩ homini nͨ licebat
effari. & hic plurali numero numcupan¬
tur. quod tali forsitan ratione concordat.
Dicimus unũ. eẽ. palatium. qui multis
membris. multis spaciis ambiatur. Ita
forsitan & cȩli partes dicimus cȩlos. du̾

Expanded text:
cedant quae invisibili virtute subsistunt; cedant quae invisibili virtute subsistunt; quapropter solem, lunam et stellas, sive per propriam rationem, sive per alias sensibiles existere meruerunt. Considerata enim tot lumina ingentes admirationes poterunt commovere, quando mortales oculos videre faciunt et ipsa in tam splendida claritate consistunt. His rebus lumen generaliter adjunctum est, ut caetera lumen in se habentia, quae dinumerata non sunt, tali complexione ad laudes Dominicas incitaret. « Beeum, coeli coelorum et aquae quae super coelos sunt. Quamvis in Genesi unum coelum fabricatum esse legerimus, tamen eos plurali numero et Paulus apostolus appellavit, qui refert in tertium se coelum raptum, ibique talia cognovisse quae homini non licebat effari; et hic plurali numero nuncupantur, quod tali forsitan ratione concordat. Dicimus unum esse palatium, quod multis membris, multis spatiis ambiatur: ita forsitan et coeli partes dicimus coelos, dum
Abbreviated transcription (Latin):
cęloꝵ ab officio suo hoc nomꝰ assumit.
Angłs enim officii dicitur nomine. nͨ
naturȩ:. Sequitur. laudate eum om̃s uir¬
tutes eiꝰ Hoc generale nom᷑ c̃. ibi enim
concluduntur om̃ia. quȩ cȩlestis milicie
dignitate grandescunt. S idõ forsitan
hoc loco angłi uirtutib sunt pręlati.
quia honorabilior estimandꝰ est. ꝑ quẽ
dñi iussa complentur. Pulcherrime
autem in laudib dñi ab angłis fecit
initiu᷑. qui inter creaturas estimantur
eximii. L audate eum sol & luna. lau¬
date eum om̃s stelle & lumen. Sol. luna.
stellȩ. ut quidam dicunt. & si aliquo
spũ ꝓprio regantur. tam̃ quia carnalib
oculis patescunt. inferiores. eẽ. uirtutib
quȩ ñ uidentur. nͨ absurda estimatione
colligitur. quamius celi speciem decoro
lumine oruare uideantur. Nam illa ad
quȩ ꝑuenit noster aspectus. licet sint
lucida atq subtilia. tamen corpora esse
manifestum est. Et necesse est ut illis

Expanded text:
coelorum, ab officio suo hoc nomen assumit. coelorum, ab officio suo hoc nomen assumit. Angelus enim ab officii dicitur nomine, non naturae. Sequitur, laudate eum, omnes virtutes ejus. Hoc generale nomen est: ibi enim concluduntur omnia quae coelestis militiae dignitate grandescunt. Sed ideo forsitan hoc loco angeli virtutibus sunt praelati, quia honorabilior aestimandus est per quem Domini jussa complentur. Pulcherrime autem in laudibus Domini ab angelis fecit initium, qui inter creaturas aestimantur eximii. Vers. 3. Laudate eum, sol et luna; laudate eum, omnes stellae et lumen. Sol, luna, stellae ut quidam dicunt, etsi aliquo spiritu proprio regantur, tamen quia carnalibus oculis patescunt, inferiores esse virtutibus quae non videntur, non absurda aestimatione colligitur, quamvis coeli speciem decoro lumine ornare videantur. Nam illa ad quae pervenit noster aspectus, licet sint lucida atque subtilia, tamen corpora esse manife
Abbreviated transcription (Latin):
Usus iste humanus est. ut cum uidemꝰ
in agro laborantes: dicamꝰ laborate. cũ
legentes: legite. cum fabricantes: fabricate.
ut exortatio ista ad augendum magis
studium quam ad inchoandum aliquid
dici posse uideatur. S quȩ sunt ista de
cȩlis quȩ laudare ꝓuocantur. scilicet illa
quȩ ad contemplandum dñm purissimo
intellectu ipsius largitate ualentia sunt
& ꝑpetua caritate succensa: auctorem
suum suaui exultatione concelebrant.
Nam sicut sunt immortalia. ita nec
eoꝵ laudes aliquo fine clauduntur.
In excelsis significat substantias dignio¬
res. quas merito sibi excelsas imbecillitas
humana ꝓfitetur. quia carnis fragilitate
deprimitur. Dignum est enim. ut una¬
queq res scđm ꝑcepti muneris modum
suum laudet artificem. Laudate eu
om̃s angłi eiꝰ. laudate eum om̃s uirtu¬
tes eiꝰ. Quod angłs greca lingua dicitur.
latine n̾untius interpretatur. S cum
ad aliquid ꝑficiendum mittitur. uirtꝰ

Expanded text:
Usus iste humanus est, ut cum videmus Usus iste humanus est, ut cum videmus in agro laborantes dicamus: Laborate; cum legentes, legite; cum fabricantes, fabricate; ut exhortatio ista ad augendum magis studium quam ad inchoandum aliquid dici posse videatur. Sed quae sunt ista de coelis, quae laudare provocantur? Scilicet illa quae ad contemplandum Dominum purissimo intellectu ipsius largitate valentia sunt, 497 et perpetua charitate succensa, auctorem suum suavi exsultatione concelebrant. Nam sicut sunt immortalia, ita nec eorum laudes aliquo fine clauduntur. In excelsis significat substantias digniores, quas merito sibi excelsas imbecillitas humana profitetur, quia carnis fragilitate deprimitur. Dignum est enim ut unaquaeque res secundum percepti muneris modum suum laudet artificem. Vers. 2. Laudate eum, omnes angeli ejus; laudate eum, omnes virtutes ejus. Quod angelus Graeca lingua dicitur, Latine nuntius interpretatur. Sed cum ad aliquid perficiendum mittitur virtus
Abbreviated transcription (Latin):
ars ista orationis paucis quidem
syllabis artatur. s cogitata semꝑ
extenditur. Nouitates enim suauissi¬
mas de se eicit. cum ea acies mentis
inspexerit. Ham dum alectore dicit᷑:
pͣdicatio laudis ẽ. cum a ppło respondet᷑:
hymnus est. Sic una uoce ꝑagitur
tam diuersum ministerium. cum
in ipsis nichil appareat immutatum.
rationem om̃s creaturas hortatur lau-¬
des diu debere cantare. rationales &
intellectuales ꝑ se. eas uͦ quȩ sunt in¬
tellectu uel sensu carentes: ꝑ illas scili¬
cet quȩ oꝑa dñi sapientissima conside¬
ratione collaudant¬
restrib reb om̃s operas dñi conti¬
neri. pruna parte cȩlestra hortatur ad
laudes. Sccła uͦ allegoricis allusionibus
terrena commonet. ut dñm deuota
mente concelebrent. unam causam
ꝓbabilem utrisq subiungens. quia
dignum est ut creatura suum debeat
laudare creatorem:
dñi iugiter ꝓfundant. ꝑscrutandum ẽ
quare ꝓpħa illum primum ammonet
fieri. quod continue ꝓbatur impleri.

Expanded text:
ars ista orationis paucis quidem syllabis arctatur, sed cogitata semper extenditur. Novitates enim suavissimas de se ejicit, cum eam acies mentis inspexerit. Nam, dum a lectore dicitur, praedicatio laudis est; cum a populo respondetur, hymnus est. Sic una voce peragitur tam diversum mysterium, cum in ipsa nihil appareat immutatum. rationem, omnes creaturas hortatur laudes Domini debere cantare. Rationabiles et intellectuales per se; eas vero, quae sunt intellectu, vel sensu carentes, per illas scilicet quae opera Domini sapientissima consideratione collaudantrestribus rebus omnes operas Domini contineri, prima parte coelestia hortatur ad laudes; secunda vero allegoricis allusionibus terrena commonet, ut Dominum devota mente concelebrent: unam causam probabilem utrisque subjungens, quia dignum est ut creatura suum debeat laudare creatorem. Domini jugiter profundant, perscrutandum est quare propheta illud primum admonet fieri, quod continue probatur impleri?
Abbreviated transcription (Latin):
dixit & facta sunt. ipse mandauit & cre¬
ata sunt. In hoc uersu ex oꝑib suis do¬
minum precepit. ee. laudandum. Quid
enim dignius quam ut creatura creato¬
rem suum. id est condicio rerum pro¬
prium laudet auctorem:Et ut sen¬
tentias phylosophoꝵ ueritatis ipsius
uoce conuinceret: ait quia ipse dixit
& facta sunt. Dicendo ipse. dnm̃ signi¬
ficat saluatorem. Ipse est enim uerbũ
caro factum. cuiꝰ iussione cuncta crenti
sunt. sicut ueritas euu̾głii dicit: Om̃t
ꝑ ipsum facta sunt. & sine ipso factum
est nichil. Et apłs ait: Qui est unago

Expanded text:
t facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt. In hoc versu ex operibus suis Dominum praecipit esse laudandum. Quid enim dignius quam ut creatura creatorem suum, id est conditio rerum proprium laudet auctorem? Et ut sententias philosophorum veritatis ipsius voce convinceret, ait: quia ipse dixit, et facta sunt. Dicendo, ipse, Dominum significat Salvatorem. Ipse est enim Verbum caro factum, cujus jussione cuncta creata sunt, sicut veritas Evangelii dicit: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . E