comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mittit. uenite ad me om̃s qͥ laborati &
onerati estis. & ego reficiã uos. At ẽtra
inꝓximo panẽ suũ recipit. &. nͣ hunc
delonge transmaria portat. qͥ ineo
qͥa iuste uiuere uidet᷑. humani tan¬
cũ fauoris p̃mia expegit:. neq ullo
uitȩ ꝑ manentis intuitur. ea q̃ in mus
labunt᷑. ex suꝑare & calcare satagit.
De qualibꝰ ipse t̾ribilit̾ intonat. Amen
dico uobis: recepert mercedẽ suam.
Uau.I Et de nocte surrex̃. deditq p̃¬
dã domesticis suis & cibaria anc illis

Expanded text:
ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos . At contra in proximo panem suum recipit, et non hunc de longe trans maria portat, qui in quod juste vivere videtur humani tantum favoris praemia expetit, neque ullo vitae permanentis intuitu ea quae in imis labuntur exsuperare et calcare satagit; de qualibus ipse terribiliter intonat, Amen dico vobis, receperunt mercedem suam . VAV. Et de nocte surrexit, deditque praedam domesticis suis, et ciba
Abbreviated transcription (Latin):
bene dr. spoliis ñ indigebit: qͥa nũ¬
quã cessabit ȩccła liberatas a diabo¬
hca fraude animas. x ꝑi fidi resti¬
tuere: donec cõpleto mundi cur¬
su. suoꝵ qͦq prȩfinita cõpleat᷑ sũ¬
ma mẽbror: Uerũ qͥa qͥcqͥd boni

Expanded text:
bene dicitur, Spoliis non indigebit, quia nunquam cessabit Ecclesia liberatas a diabolica fraude animas Christi fidei restituere, donec completo mundi cursu, suorum quoque praefinita compleatur summa membrorum. Verum quia quidquid boni
Abbreviated transcription (Latin):
intp̃tabim᷑. Cũ tͥnfierĩt ꝑ eã angelr &s
ñ manserit in ea ut pͥus facere ẽsue¬
uerãt. stupebũt & mirabunt᷑ & ñ eam
fulcient ꝙ sustentabũt ruente manu
sua ẜ leuabũt manꝰ suas & ꝑtͥnsient
ue certe cũ sibio attollent manꝰ suas¬
& qͦsi plangentes in more lugeneiũ ẽ¬
erepabũt. Si aũ hoc de diabolo & an¬
gelis eiꝰ uoluerimꝰ acciꝑe qͥ uineã &¬

Expanded text:
 transierint per eam angeli, et non manserint in ea, ut prius facere consueverant, stupebunt et mirabuntur: et non eam fulcient, et sustentabunt ruentem manu sua, sed levabunt manus et pertransient. Vel certe cum sibilo attollent manus, et quasi plangentes in morem lugentium concrepabunt. Si autem hoc de diabolo et angelis ejus voluerimus accipere, qui vineam
Abbreviated transcription (Latin):
dieit .a. c̾fidere in dño. qͣndo oꝑibꝰ fid̃e
destruit & magis mãmone iungit᷑ qũã
año deo suo & duplici corde accedit
adeũr & duobꝰ añis. secło & deo. milita¬
re pose se credit. Huiꝰ pͥncipes: sic̃ leo
rugientes. N ambigemꝰ de rugitu lȩo
ranniea rabidisq c̃uiciis plebẽ c̃tere¬
re: ut ñ pastorẽ ingrege. s lȩonẽ inter

Expanded text:
t confidere in Domino, quando operibus fidem destruit, et magis mammonae jungitur quam Domino Deo suo, et duplici corde accedit ad eum, et duobus Dominis, saeculo et Deo militare posse se credit. Hujus principes sunt sicut leones rugientes. Non ambigimus de rugitu leonurannica rabidisque conviciis plebem conterere, ut non pastorem in grege, 718 sed leonem inter
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ uocant᷑ attollere. Ae ne putes
qͥa colubrũ nominauimꝰ uiolenter
nos manꝰ colubri ꝓ oꝑe intelligere.
accipe testimoniũ salomomis. mors
& uita in manibꝰ linguȩ Hȩc diximꝰ
ut potuimꝰ: intptacioni allegoriee
seruientes Siqͥs aũ magis ueri simi¬
lia &. habencia racionẽ. quã a nobst̃
disserta repperit: illius magis lector
auctoritate ducat᷑. Ve. ꝓuocatri
& redẽpta: euntas colũba tͣ audiunt
uoee s ñ suscepit disciplina In dño ñ

Expanded text:
manus vocantur, movere. Ac ne putes quia colubrum nominavimus, violenter nos manus colubri, pro opere intelligere, accipe testimonium Salomonis: Mors, et vita in manibus linguae . Haec diximus, ut potuimus interpretationi allegoricae servientes. Si quis autem magis verisimilia, et habentia rationem quam a nobis sunt disserta repererit, illius magis lector auctoritate ducatur. Vae provocatrix et redempta civitas: columba non audivit vocem, et non suscepit disciplinam: in
Abbreviated transcription (Latin):
qñi donaria c̃ferunt᷑ uertentes in
suũ lucrũ. ut ñ habeant pouꝑesxꝑi
qde cibos indigentibꝰ derelinquun.
afpħȩ etiã idest magistri qͥ se putant
docere popłos & de sc̃pturis sermo¬

Expanded text:
Dei donaria conferuntur, vertentes in lucrum suum, ut non habeant pauperes quidem cibos indigentibus derelinquunt. Prophetae etiam, id est magistri qui se putant docere populos, et de Scripturis sermo
Abbreviated transcription (Latin):
nec insẽpitnũ iniusticiã. Petrari suꝑ¬
bos. dissipatist̾ anguli eor. Destruri
uias eoꝵ ut penitꝰ ñ transeant: defece¬
r̃t ciuitates eoꝵ. eoqͦd nullus fubsis¬
teret. neq habitaret. Pixi. Uerũtam̃
timebitis me. & suscipietis disciplinã:
& ñ ꝑibitis de ocłis meis. in om̃sbꝰ inqͥ¬
t̃ c̃sequenciã sermonis. dici aduersũ
niniuen:de qua supͣ. & ꝑdet assiriũ &
ponet niniuen insolitudine. Sed nũiꝙ̃.
scriptura niniuen colũbã uocaret.
licet in iheremia a facie gladii colũ¬
tant. Sed sciendũ qͦd alii ec̃trario as¬
na: idest a facie gladii grecie Iona
enĩ. tã colũbã. quã greciã significat.
Unde ꝙ usq hodie grȩci iones &

Expanded text:
in sempiternum injustitiam: detraxi superbos, dissipati sunt anguli eorum: destruxi vias eorum ut penitus non transeant: defecerunt civitates eorum, eo quod nullus subsisteret, neque habitaret. Dixi, verumtamen timebitis me, et suscipietis disciplinam, et non peribitis de oculis ejus in omnibus in quter consequentiam sermonis dici adversum Niniven, de qua supra: Et perdet Assyrium, et ponet Niniven in solitudinem. Sed numquam Scriptura Niniven columbam vocaret: licet in Jeremia, a facie gladii columtent . Sed sciendum quod alii econtrario asna, id est, a facie gladii Graecia: Jona enim tam columbam quam Graeciam significat. Unde et usque hodie Graeci Jones,
Abbreviated transcription (Latin):
oihrłm s feci ut timeres me & suscip¬
es disciplina & ñ ꝑiret habitacłm tuũ
hoc ẽ teplũ. ꝓpt̃ om̃ia scelera q̃ gesse¬
ras. At ec̃trario habitatores ihrłm me
eos ad pȩnitenciã. ꝓuocante. qͦsi de in¬
austria & ex c̃tencione dilucło surre¬

Expanded text:
 sed feci ut timeres me, et susciperes disciplinam, et non periret habitaculum tuum, hoc est, templum, propter omnia scelera quae gesseras. At econtrario, habitatores Jerusalem, me eos ad poenitentiam provocante, quasi de industria et ex contentione diluculo surre
Abbreviated transcription (Latin):
rat. posuit desertũ inpaludes aqͥrũ
& trã sine aqͦ infontes aqͣrũ. & habit¬
re fecit esurientes & cȩt̾a. & qͦs inseri¬
it de oleastro in radice bonȩ oliuȩ si
in memores beneficii recesserit a c̃¬
ditore suo.& ad orauerĩt assirnuĩ. eue¬
tat.& ad eandẽ sitim reducat. in qua
pͥus fuerãt: Eͦd eũ generalit᷑ in adue¬
tuantichristi siue mundi possit inte¬
ligi: tam̃ cotidie in his qͥ simulant se
eẽ de ȩccła dei. & oꝑibꝰ negant. audito¬
resq legis st̾ & ñ factores. accipi potes
qͦd frustra de speciosa ẽẽ se iactent.
cũ habitent in eis greges uicioꝵ. scil¬
cet multitudo. & bruta animalia
corꝑi seruiencia. & om̃s bestiȩ t̾rȩ q̃
corda eoꝵ comedunt. & cameleontes
qͥ ñ habent unũ colorẽ. s diuersis pec¬
catis. ñc̃ auaricia. nẽ luxuria. nẽ eru¬
delitate. nc̃ libidine. ñe tristicia nẽ
exultaciõe. ꝑ mom̃ta mutant᷑ &. eri¬
cii inp̃sepibꝰ eoꝵ. animal spinosũ &

Expanded text:
paludes aquarum, et terram sine aqua in fontes aquarum, et habitare fecit ibi esurientes, et caetera, et quos inseruit de oleastro in radicem bonae olivae, si immemores beneficii recesserint a conditore suo, et adoraverint Assyrium, evertat et ad eamdem sitim reducat, in qua prius fuerant? Quod cum generaliter in adventu Antichristi, sive in fine mundi possit intelligi: tamen quotidie in his qui simulant se esse de Ecclesia Dei, et operibus negant, auditoresque legis sunt, et non factores, accipi potest, qui frustra speciosos se esse jactent, cum habitent in eis greges, vitiorum scilicet multitudo, et bruta animalia corpori servientia, et omnes bestiae terrae, quae corda eorum comedunt, et chamaeleontes qui non habent unum colorem; sed diversis peccatis, nunc avaritia, nunc luxuria, nunc crudelitate, nunc libidine, nunc tristitia, nunc exsultatione per momenta mutantur. Et hericii in praesepibus eorum, animal spinosum et
Abbreviated transcription (Latin):
solitudinẽ redigat᷑. & nulli misera¬
bilis sit. s om̃s ad riunã eiꝰ sibilent.
uidet᷑ pͥma fronte ee̾ blasphemũ.
qͦd futura sit in uia & deserta & be¬
stiȩ habitent inea: & postea ei cũ mul¬
tacione dicat᷑. Hȩc ẽ eiuitas malis
homines sui amatores. auari. arro¬
gante s. suꝑbi. blasphemi. parentibꝰ
ñ obȩdientes. ingrati scelesti. sine
affectione. sine pace. aceusatores.
intẽꝑantes. crudeles. odio habentes
bonũ: ꝓditores. temerarii. inflati.
uoluptatũ amatores magis quã di.
habentes formã pietatis. uirtutẽ aũ
eiꝰ denegantes: nec ñ &. hoc qͦd ine¬
uangłio scͥptũ ẽ. qͦd multiplicata ini¬
qͥtate refrigescat caritas multoꝵ in¬
tantũ ut in illo tẽpore cõpleat᷑. ue
rũtam̃ ueniens filius hominis. putas
inueniet fidem suꝑ t̃rã: ñ mirabit᷑ de
extrema ȩccłȩ uastitate. qͦd regnante
antichristo redigenda sit insolitud:¬
fidelitatẽ ramis naturalibꝰ ñ peꝑer

Expanded text:
solitudine redigetur, et nulli miserabilis erit, sed omnes ad ruinam ejus sibilabunt, videtur prima fronte esse blasphemum, quod ea futura sit invia et deserta, et bestiae habitent in ea, et postea ei cum insultatione dicatur: Haec est civitas malis homines sui amatores, avari, arrogantes, superbi, blasphemi, parentibus non obedientes, ingrati, scelesti, sine affectione, sine pace, accusatores, intemperantes, crudeles, odio habentes bonum, proditores, temerarii, inflati, voluptatum amatores magis quam Dei: habentes formam pietatis, virtutem autem ejus denegantes . Necnon et hoc quod in Evangelio scriptum est, quod multiplicata iniquitate, refrigescat charitas multorum, intarumtamen veniens Filius hominis putas inveniet fidem super terram ? non mirabitur de extrema Ecclesiae vastitate, quod, regnante Antichristo, redigenda sit in solitudifidelitatem ramis naturalibus non pepercit,
Abbreviated transcription (Latin):
co. Cũ lebetes fuerĩt uersi infialas.
uenient om̃s incircuitu naciones:
siue qͥ relicti fuerĩt de uniuersis gen¬
tbꝰ mmolantes. Eẜ sument lebetes
ꝙ coquent in eis carnes uictimarũ.
ut ñ crudas carnes agni comedant.
s om̃i carniũ humore de cocto. re¬
maneat qͦd igne paratũ fuerit ad
uescendũ. Quȩ sint fiale corã altari
dñi in qͦs lebetes israhelitici c̃uer¬
tant᷑ & supͣ diximꝰ & ñc ex parte di¬
cemꝰ. Laudat sponsa in cantieo can¬
ticoꝵ sponsũ suũ. ¶ax ille eiꝰ siẽ
falȩ aromatũ. In maxillis. sermo
accipit᷑ qͥ platus a dño. uaria un¬
centa de ꝓmit. E tanta erit bons
odoris fraglancia. ut faciat sibi dñs
flagellũ de scͥpturarũ textũ testi¬
moniis .& eiciat de tẽplo uenden¬
tes& ementes: & dicat ad eos. Serip

Expanded text:
ialas, venient omnes in circuitu nationes, sive qui relicti fuerint de universis gentibus immolantes, et sument lebetes, et coquent in eis carnes victimarum, ut non crudas carnes agni comedant, sed omni carnium humore decocto, remaneat quod igne paratum fuerit ad vescendum. Quae sint phialae coram altari Domini, in quas lebetes Israelitici convertantur, et supra diximus, et nunc ex parte dicemus. Laudat sponsa in Cantico canticorum sponsum suum: Maxillae ejus sicut phialae aromatum . In maxillis sermo accipitur, qui prolatus a Domino, varia unguenta depromit, et tanta erit boni odoris fragrantia ut faciat sibi Dominus 937 flagellum de Scripturarum textum testimoniis, et ejiciat de templo vendentes et ementes, et dicat
Abbreviated transcription (Latin):
animarũ credenciũ: & dñi ex eisl¬
ba defundat. Istiusmodi lebetess
gestare uirtutũ: tẽ ert̃ in ihrłm &. in
uda sc̃ificati dño om̃ipotenti. De qͥbꝰ
frequencius diximꝰ. qͦd ihrłm uisionẽ
nacis. & iudas expͥmat confitentem.
Et uenient om̃s immolantes .q. su¬
ment ex eis & coquent in eis & ñ e¬
rit mercator ultra indomo dñi ex¬
ereituũ indie illo .Lxx. Et ueni¬
ent om̃s qͥ immolant. & sument ex
ess& coquent in illis: & ñ erit cha-¬
naneus ultra inqͥomo dñi in die illo

Expanded text:
animarum credentium, et Domino ex eis lanimarum credentium, et Domino ex eis liba diffundat. Istiusmodi lebetes cgestare virtutum: tunc erunt in Jerusalem, et in Juda sanctificati Deo omnipotenti, de quibus frequentius diximus, quod Jerusalem visionem pacis, et Judas exprimat confitentem. Et venient omnes immolantes, et sument ex eis, et coquent in eis: et non erit mercator ultra in domo Domini exercituum in die illo. LXX: Et venient omnes qui immolent et sument ex eis, et coquent in illis, et non erit Chananaeus ultra in domo Domini o
Abbreviated transcription (Latin):
sedendũ dño possint t̃ga p̃bere.L
le frenũ. & talis sermo. auri & api¬
ti uarietate cõpositꝰ. feros eqͥͦs fi¬
uatori p̃parat ad sedendũr &. sc̃õs fi¬
cit: ac ꝓpͥe illius cultui c̃secratos
tã s ridiculã clauos dñice erueis
e qͥbꝰ c̃stantinꝰ augustꝰ frenũ suo eͥ
fecerit: sem̃ dñi appellari. Hoc utrũ
accipiendũ sit. lectoris prudener¬
derelinqͦ. ¶Nos tͣnseamꝰ ad lebetes
qͥ futuri in domo dñi qͦͣsi fialȩ alta¬
ris. Erit enĩ om̃is lebes inihrłm &
betes in qͥbꝰ coq̃bant᷑ carnes uictma¬
rũ: uertamꝰ in fialas aromatũ coc̃
altari dñi. Neqͥbꝰ sponsa dicit ad spon¬
sũ. F̃ ratruelis meus descendit inhe¬
tũ meũ ad fialas aro matũ: pascere
inhortis & colligere lilia. Hortꝰ & pa¬
radysus inquẽ sponsus descendit al
sponsã sc̃arũ lectio scͥpturarũ ẽ. de
quibꝰ &. lilia. & fialas. & rosas. & uaru
decerpit aromata. ut impleat fiolis

Expanded text:
sedendum Domino possint terga praebere. sedendum Domino possint terga praebere. Tale frenum et talis sermo auri et argenti varietate compositus, feros equos Salvatori praeparat ad sedendum; et sanctos facit, ac proprie illius cultui consecratos. tam, sed ridiculam. Clavos Dominicae crucis, e quibus Constantinus Augustus frenos equo suo fecerat, sanctum Domini appellari. Hoc utrum ita accipiendum sit, lectoris prudentiae relinquo. Nos transeamus ad lebetes, qui futuri sunt in domo Domini, quasi phialae altaris. Erit enim omnis lebes in Jerusalbetes in quibus coquebantur carnes victimarum, vertamus in phialas aromatum coram altari Domini, de quibus sponsa dicit ad sponsum: Fratruelis meus descendit in hortum meum ad phialas aromatum, pascere in hortis, et colligere lilia . Hortus et paradisus in quem sponsus descendit ad sponsam, sanctarum lectio Scripturarum est: de quibus lilia, et violas et rosas et varia decerpit aromata, ut impleat phialas
Abbreviated transcription (Latin):
clamauit ad dñm: & exaudunt eũ.
In his ꝓfundis ꝙ tenebris: posuit ds
latibulũ suũ. Has tenebras & sacra¬
m̃ta diuina ingressus ẽ moyses in
syna. in montis caligine. ut uideret
dm. De qͥbꝰ .&. dauid in psalmo alio lo
ausus ẽ dicere. qͦd angeli forsitan nes¬
ciebãt. In pͥncipio erat uerbũ & uer¬
bũ erat apud dm: & ds erat uerbum.
E id circo amat᷑ a dño. qͥa optimũ ha¬
bebat. ꝓfundu & recubuerat suꝑ
pectꝰ iħu: unqe & hauserat sapien¬
ciã. Sin aũ uoluerimꝰ. ut septuagin
ta tͣnstuler̃t. frenũ acciꝑe: sermo¬
nẽ dei intelligamꝰ in freno. qͥ equos
insanientes libidine. & mulos steri¬
les atq lasc uos refrenat a uiciis
& cohercet: ꝙ ñ patit᷑ ire ꝑ preceps:
de qͥbꝰ dr. Nolite fieri sic̃ ȩquus & mu¬
no max illas eoꝵ c̃stringe: qͥ ñ ad pri
mant ad te. De hoc freno & iacobus
loqͥt᷑ nȩquor ora mittimꝰ frenos a
om̃e corpꝰ eoꝵ circũ agimꝰ. ut selles
recto gradiant᷑ itinere: & mollia a

Expanded text:
clamavit ad Dominum, et exaudivit eum. In his profundis et tenebris posuit Deus latibulum suum : has tenebras et sacramenta divina ingressus est Moyses in Sina montis caligine, ut videret Deum : de quibus et David in Psalmo alio loqausus est dicere, quod angeli forsitan nesciebant: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Et idcirco amatur a Domino, quia optimum habebat profundum; et recubuerat super pectus Jesu, unde et hauserat sapientiam . Sin autem voluerimus, ut LXX transtulerunt, frenum, accipere sermonem Dei, intelligamus in freno, eum qui equos insanientes libidine, et mulos steriles atque lascivos refrenat a vitiis, et coercet, et non patitur ire per praeceps, de quibus dicitur: Nolite fieri sicut equus et mumo maxillas eorum constringe, qui . De hoc freno et Jacobus loquitur: In equorum ora mittimus frenos, et omne corpus eorum circumagimus , ut scilicet recto gradiantur itinere, et mollia ad
Abbreviated transcription (Latin):
hebraico ñ legat᷑. sem̃ chanaan &
dr. particeps ẏdolor. effraim. posuit
sibi scandala. ꝓuocauit chananeos
fornicantes edificati st̃. huic coaptan
loco & omnẽ fornicator̃e chanane¬
ũ &. alienigenã appellari uolunt:
quẽ de domo dni disser̃t auferendũ.:

Expanded text:
braico non legatur: Semen 938 Chanaan, et dicitur: Particeps idolorum Ephraim: posuit sibi scandala, provocavit Chananaeos: fornicantes fornicati sunt , huic coaptant loco, et omnem fornicatorem, Chananaeum et alienigenam appellari volunt, quem de domo Dei asserunt au
Abbreviated transcription (Latin):
e decipiet᷑. Quia multa de adulte¬
ris uel hereticis disputauerat mo¬
re suo. in clausula narrandi qualis
sit taliũ finis ostendit: id est qͥa ad
mortẽ tendant et̃nã. qͥ disciplinã
detestati st̾ uite. Multitudinẽ aũ¬
stulticie dicit. cũ heretiei se sapien

Expanded text:
ae decipietur. Quia multa de adulteae decipietur. Quia multa de adulterio vel haereticis disputaverat, more suo in clausula narrandi qualis sit talium finis ostendit, id est, quia ad mortem tendant aeternam, qui disciplinam detestati sunt vitae. Multitudinem stulti
Abbreviated transcription (Latin):
gressus illius c̃siderat. Non se putens
adulteri tenebris noctis aut parie¬
tũ obtegi: ñ heretici sua molimina
posse celari:qͥa tenebre ñ obseura¬
bunt᷑ a dño: & nox sic̃ dies inlumina¬
bit᷑ . Iniqͥtates suȩ capiunt impium:
& funibꝰ peccator. suoꝵ ẽstringit᷑.
Distat int̾ peceatorẽ & impiũ: qͦd pec¬
cator appellat᷑ om̃is qͥ uel in paruis
uel in magnis sceleribꝰ decidit: impi¬
us aũ qͥ uel nũꝙͣ fide recepit. uel e¬
nor mitate scelerũ ab ea quã accepit
anathema factꝰ ẽ: ut heretici uel ca¬
tholici publicis flagiciis inuoluti.
qͥfunibꝰ peccatoꝵ suoꝵ c̃stringunt᷑.
cũ in cessabili augm̃to suȩ prauita¬
tis intereunt. Qui enĩ funẽ facit:
torquendo semꝑ & inuoluendo fila
filis auget.Talis ẽ tortitudo oꝑum
maloꝵ: tales libri hereticor. in quibꝰ
praua prauis nectentes: ñ aliud scri¬
bendo quã qͦse arcius obligent a¬
gunt. Ipse moriet᷑ qͥa ñ habuit dis¬
ciplinã: & multitudine stulticiȩ su¬

Expanded text:
gressus illius considerat. Non se putent adulteri tenebris noctis aut parietum obtegi: non haeretici sua volumina posse celari, quia tenebrae non obscurabuntur a Domino, et nox sicut dies illuminabitur. Iniquitates suae capiunt impium et funibus peccatorum suorum constringitur. Distat inter peccatorem et impium, quod peccator appellatur omnis qui vel in parvis vel in magnis sceleribus decidit. Impius autem qui vel nunquam fidem recepit, vel enormitate scelerum ab ea quam accepit Anathema factus est, ut haeretici vel Catholici publicis flagitiis involuti, qui funibus peccatorum suorum constringuntur, cum incessabili augmento suae pravitatis intereunt, qui enim funem facit torquendo semper et involvendo fides fidibus auget. Talis est et tortitudo operum malorum. Tales libri haereticorum, in quibus prava pravis nectentes, non aliud scribendo quam quo se arctius obligent, agunt. Ipse morietur quia non habuit disciplinam et multitudine stultitiae su
Abbreviated transcription (Latin):
hystoriȩ ex pie¬
cedentibꝰ
& c̃seq uentib
ordo texat᷑
Ieiuniũ qͣrti m̃sis qͥ apud latinos uocat᷑
iulius. die septima & decima eiꝰde men¬
sis illud arbitrant᷑. qͥndo descendens inor ses
de monte syna. tabulas legis abiece¬
rit atq c̃ fregerit: & uxta iheremiã.
pͥmũ muri rupti st ciuitatis. Inqͥnto
m̃se qͥ apud nos appellat᷑ augustꝰ. eũ¬
ꝓpt̾ exploratores tͣre sc̃ȩ. sedicio ex or¬
ta ee̾t inpopło. iussi stͥ montẽ ñ ascen¬
dere. s ꝑ qͥdraginta annos. longis a
tra sca eireuire dispendiis: ut excep¬
tis duobꝰ. caleb & iosuȩ. om̃s insolitu¬
dine caderent. In hoc m̃se. & a nabu¬
godonosor & multa post secła a trto
& uespasiano. tẽpłũ ibrłm incensũ ẽ
atq destructũ capta urbs bethel.
ad quã multa milia c̃fugerant iugȩor:
aratũ tẽplũ in ignominiã gentis op¬
presse atito annio rufo. In septimo
uͦ qͥ apud nos appellat᷑ october. sicut
sup diximꝰ occisus ẽ godolias. &s. iude

Expanded text:
historiae ex praecedentibus et consequentibus ordo texatur. Jejunium quarti mensis, qui apud Latinos vocatur Julius, die septima et decima ejusdem mensis, illud arbitrantur, quando descendens Moyses de monte Sina tabulas Legis abjecerit atque confregerit , et juxta Jeremiam muri primum rupti sunt civitatis . In quinto mense, qui apud exploratores terrae sanctae seditio orta esset in populo, jussi sunt montem non ascendere, sed per quadraginta annos longis a terra sancta circumire dispendiis, ut exceptis duobus, Chaleb et Josue, omnes in solitudine caderent. In hoc mense et a Nabuchodonosor, et multa post saecula a Tito et Vespasiano templum Hierosolymis incensum est atque destructum; capta urbs Bethel, ad quam multa millia confugerant Judaeorum; aratum templum in ignominiam gentis oppressae a Tito Annio Rufo. In septimo vero, qui apud nos appellatur october, sicut supra diximus, occisus est Godolias; et Judae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposui archana erudiciõis hebraicȩ
& magistror sẏnagoge reconditã
disciplinã. eam dũ taxat q̃ seͥptu¬
ris sc̃is ẽuenit: latinis auribꝰ ꝓde¬
re. Quã obrẽ necesse mͥẽ. in locis
obscurissimis hystoriȩ lineas duce¬
re: & sic q̃ ab ȩccłasticis uiris acce¬
pi. ꝓferre in mediũ: lectoris ar¬
bitrio qͥd magis seqͥ debeat relin¬
quens. e pͥmũ lectionis ordo reqͥ¬
dendꝰ ẽ: ut qͦd d̾r iuxta litterã. ꝑ¬
spicuũ fiat. Accipe inqͥt ab hol¬
dar & a thobia. & ab idaia. qͥ de
babylonia captiuitate ueneruri.
& sumes ab eis q̃ offert̃ munera.
argentũ & aurũ: & intrabis do¬
mũ iosiȩ filii sophoniȩ. & ibi faci¬
es coronas auri atq argenti. ua¬
rietate distinctas: ñ unã coronã.
s uel duas. uel plures. atharoth
dualẽ. uel pluralẽ numerũ sig¬
nificant. Cũq coronas feceris.

Expanded text:
ionis Hebraicae, et magistrorum synagogae reconditam disciplinam, eam dumtaxat, quae Scripturis sanctis convenit. Latinis auribus prodere. Quamobrem necesse mihi est in locis obscurissimis historiae lineas ducere, et sic quae ab ecclesiasticis viris accepi, proferre in medium, lectoris arbitrio quid magis sequi debeat, relinquens. Et primum lectionis ordo reddendus est, ut quod dicitur, juxta litteram perspicuum fiat. Accipe, inquit, ab Holdai, et a Tobia, et ab Idaja, qui de Babylonica captivitate venerunt, et sumes ab eis quae offeruntur munera, argentum, et aurum, et intrabis domum Josiae, filii Sophoniae; et ibi facies coronas, auri atque argenti varietate distinctas, non unam coronam; sed vel duas vel plures: ATAROTH  vel dualem, vel pluralem numerum significant. Cumque coron
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd crebro euenit ut parua sit eiu¬
tas .& habitatores in ea pauer &s. in¬
numerabili hostiũ cingat᷑ exerertu
.&. ob sidione. & fame popłs intus ne¬
cet᷑ es. repente c̃tra omniũ suspi¬
cionẽ inueniri uirũ humilẽ &. pau

Expanded text:
quod crebro evenit, ut parva sit civitas, et habitatores in ea pauci, et innumerabilium hostium cingatur exercitu, et obsidione, et fame populus intus necetur: et repente contra omnium suspicionem inveniri virum humilem et pau
Abbreviated transcription (Latin):
eiunt pane &. uinũ ut epulent᷑ bi¬
Etimo ex suꝑioribꝰ pendere qͦd seqͥt᷑.
Inpigricia enĩ & in socordia magis¬
tror humiliari eccłam: & culmen
eiꝰ concidere & tigna ꝑfrui suꝑ ex¬
posuimꝰ. Nunc aũ dͥe hisdẽ magistris
loqͥt᷑ &. qͥa uisus fuerat accusare e¬
os cur tacerent. & ñ uterent᷑ offici¬
o magistroꝵ. & episcopi & presoiteri
in ȩccła c̃stitut ñ laborarent inser¬
mone & doctrina: qͦd & titus cõmo¬
net᷑ ut faciat. & thimoteo precipit᷑
ne gram negligai quã ꝑ imposici¬
onẽ manꝰ acceꝑat: s in eo se estima
duplicẽ qͣrerent: qͥ laborantibꝰ in
ea docent ꝗͣ põpłm audire delec¬
tat. qͦd peceatorẽ palpet in uicio:¬
& hinc instrepitꝰ concitet audi¬

Expanded text:
ento obeExistimo ex superioribus pendere quod sequitur. In pigritia enim et in socordia magistrorum humiliari Ecclesiam, et culmen ejus concidere, et tigna perflui, supra exposuimus. Nunc ergo de eisdem magistris loquitur. Et quia visus fuerat accusare eos, cur tacerent, et non uterentur officio magistrorum, et episcopi et presbyteri in Ecclesia constituti, non laborarent in sermone et doctrina, quod 478 et Titus commonetur, ut faciat , et Timotheo praecipitur, ne gratiam negligat, quam per impositionem manuum acceperat: sed et in eo se aestimarduplicem quaererent, qui laborantibus in ea docent quae populum audire delectet, quod peccatores palpet in vitio, et strepitus concitet audi
Abbreviated transcription (Latin):
delect abilia ꝓmissa conqͥrant: siue
qͦd ȩccłȩ panẽ qͥ panis lugenciũ ẽ &
ñ ridenciũ. beati qͥppe lugentes qm̃
ipsi ridebũt: in lȩticia gaudioq con¬
ficiant: Qͦd aũ seqͥt᷑ pȩcuniȩ uel ar¬
gento obȩdiunt om̃ia duplicit᷑ ac¬
cipiendũ uel ipsos doctores postꝗ̃
adulacione ditati st̃. regnũ in po¬
płis exercere: uel certe argentum
dnĩ eloqͥa casta: argentũ igne ꝓ¬
batũ t̾re purgatũ septuplũ. Hoc
adseuerat qͦd eloquenciȩ & oraci¬
oni qͣ uerboꝵ sit fronde cõposi¬
ta: facile uulgus cȩdat ignobile.
Qͥ habent apud se sponsũ &. ꝓpt̾ea
lugere & ieumare.ꝓhibent᷑: in risu
faciunt panẽ. a qͦ risu & isaac no¬
m̃ accepit: & in lȩticia bibene iũ

Expanded text:
electabilia promissa conquirant: sive quod Ecclesiae panem, qui panis lugentium est, et non ridentium beati quippe lugentes, quoniam ipsi ridebunt in laetitia gaudioque conficiant. Quod autem sequitur: Pecuniae vel argento obediunt omnia, dupliciter accipiendum. Vel ipsos doctores postquam adulatione ditati sint, regnum in populos exercere: vel certe, quia argentum argentum igne probatum terrae, purgatum septuplum : hoc asseverat, quod eloquentiae, et orationi, quae verborum sit fronde composita, facile vulgus cedat ignobile. Aliter: Qui habent apud se sponsum, et propterea lugere et jejunare prohibentur, in risu faciunt panem. A quo risu, et Isaac nomen accepit, et i
Abbreviated transcription (Latin):
los : ꝓpt̾ea &. econtrario intelligen¬
dũ. qͦd eccłasticus uir. ep̃s indelic et
& presbit. si uixta mandatũ leuitici
de leꝓsa domo. lapidẽ abstulerit in
puluerẽ & cmerẽ c̃terendũ: dole¬
bit in eo ipso. qͦd de eccła xꝑi lapid̃ẽ
auferre cogat᷑: dicens scd̾m apłm.
flere cũ flentibꝰ lugere cũ lugen

Expanded text:
io intelligendum, quod ecclesiasticus vir, episcopus videlicet et presbyter, si juxta mandatum Levitici de leprosa domo lapidem abstulerit, in pulverem et cinerem conterendum , dolebit in eo ipso quod de Ecclesia Christi lapidem auferre conatur, dicens secundum Apostolum: Flere cum flentibus, lugere cum luge
Abbreviated transcription (Latin):
ut seducant᷑ si fiert potest etiam
electi: sciendũ ẽ eccłasticos quoq
iuros qͥ filii hominis appellant᷑ &¬
sunt modice fider cito posse cor¬
ruere. Notandũ etiã qͦd ꝓtotum
librũ ubieũq dr filii hominũ. ih
breo habet filii hominis. hoc ẽ filii
dã. ¶. om̃is pȩne scͥptura hoc idio¬
te plena ẽ: unuersũ genꝰ humari¬
adã filios uocans. Sed & hanc uia

Expanded text:
ut seducantur, si fieri potest, etiam ut seducantur, si fieri potest, etiam electi , sciendum est ecclesiasticos quoque viros, qui filii hominis appellantur, et sunt modicae fidei, cito posse corruere. Notandum etiam, quod per totum librum, ubicunque dicitur filii hominum in Hebraeo habet filii hominis, hoc est filii Adam. Et omnis pene Scriptura hoc idiomate plena est, universum genus humanum filios
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ pꝰ suũ. Quasi pisces qͥ retinent᷑ in
capcione pessima: sic̃ uolueres quȩ
c̃ligant᷑ laquȩo. similit corruent
filii hominũ intẽpore malo. cũ ce¬
ciderit suꝑ eos ex timplo. Lam
.& supra diximꝰ. qͦd dũ nesciant ho
mines: ita eis aut angustiȩ uenian
aut interitꝰ. Porto scđ̾m allegoriã
sciendũ regnũ cȩloꝵ simile esse
sagenȩ misse in uiare: & econtra¬
rio habere sagenã hereticos ꝑ quã
pisces capiant ad interitũ Sage¬
na eoꝵ. ẽ sermo ad fabilis. blandũ
adloqͥũ. simulata aut coacta ie¬
iunia: uestis humilis. uirtutũ imi¬
tacio. Qͦ d sicȩꝑint & de suꝑ ioribꝰ
disputare & insublime leuare
os suũ . &. dei altitudines q̃rere:
laqueu̾ ponunt in excelsis. Quomͦ
gͥ pisces & uolueres capiunt᷑ a ta¬
li sagena & ab istiusmodi laqueo.
sic cũ multiplicata fuerit in iqͥtas
& refrixerit caritas multoꝵ. & sig¬
na facta fuerĩt atq portenta. ita

Expanded text:
tempus suum, quasi pisces qui retinentur in tempus suum, quasi pisces qui retinentur in captione pessima, sicut volucres quae colligantur laqueo: similiter corruent filii hominum in tempore malo, cum ceciderit super ipsos extemplo. Jam et supra diximus, quod dum nesciant homines ita eis aut angustiae veniant, aut interitus. Porro secundum allegoriam sciendum: Regnum coelorum simile esse sagenae missae in mare ; et econtrario habere sagenam haereticos, per quam pisces capiuntur ad interitum. Sagena eorum est, sermo affabilis, blandum eloquium, simulata aut coacta jejunia, vestis humilis, virtutum imitatio. Quod si coeperint et de superioribus disputare, et in sublime levare os suum, et Dei altitudines quaerere, laqueum ponunt in excelsis. Quomodo igitur pisces et volucres capiuntur a tali sagena, et ab istiusmodi laqueo, sic cum multiplicata fuerit iniquitas, et refrixerit charitas multorum, et signa facta fuerint atque portenta; ita
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fuit uacua. Cẜ ad extremũ nescit᷑
ab homine qͣndo tẽpꝰ adueniet: in qͦ
uarius euentꝰ.&. finis omniũ subseqͥt᷑.
Hec scđm anagogen. Ceterũ ut sim¬
plicius disseramꝰ. epła ad romanos
huic loco ẽgruit: qͥa ñ uolentis neq
currentis. s miserentis dei sit. Quod
aũ ait. ñ est sapientibꝰ panis. multor
cotidie ꝓbat᷑ exemplo: qͥ cũ sapien¬
tissimi sint. necessariis indigent: &¬
ñ ẽ seientibꝰ gr̃a. Uideas enĩ in eccła
imꝑitissimos qͦsq florere:. & qͥa nu¬
trier̃t frontis audaciã .&. uolubili¬
tatẽ lingue c̃secuti st̃.: dũ ñ reco¬
gitant qͥd loqͣnt᷑ prudentes se &
eruditos arbitrant᷑. maxime si fa¬
uorẽ uulgi habuerint. qͥ magis
trario eruditũ uirũ latere mob¬
scuro. ꝑ se euciones patr̾ &. ñ solũ
inpopłm grãm ñ habere. s inopia
&. egestate tabescere. Hec autem
fiunt. qͥa incerto statu ferunt᷑ omĩa:
&. ñ ẽ in p̃senti retribucio meritoꝵ:
s infuturo. Etqͥdẽ nescit homo

Expanded text:
remum nescitur ab homine quando tempus adveniat, in quo varius eventus et finis omnium subsequitur. Haec secundum anagogen. Caeterum, ut simplicius disseramus, Epistola ad Romanos huic loco congruit, quia non volentis neque currentis, sed miserentis Dei sit . Quid autem ait: Nec sapientium panem. multorum quotidie probatur exemplo, qui cum sapientissimi sint, necessariis indigent. Non est scientibus gratia. Videas enim in Ecclesia imperitissimos quosque florere: et quia nutrierunt frontis audaciam, et volubilitatem linguae consecuti sunt, dum non recogitant, quid loquantur, prudentes se et eruditos arbitrantur: maxime si favorem vulgi habuerint, qui magis trario eruditum virum latere in obscuro, persecutiones pati: et non solum in populo gratiam non habere, sed inopia et egestate tabescere. Haec autem fiunt, quia incerto statu feruntur omnia, et non est in praesenti retributio meritorum, sed in futuro. Et quidem nescit homo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ. insecreto eubili tuo ne male¬
dixeris diuiti: qͥa uolueres cȩli
portabunt uocẽ: & habens pennas
adnunciabit uerbũ. Et simplex
pͣceptũ edificat audientes. ne ira
.&. furore suꝑati. in maledicꝰtũ & de
tractionẽ regũ & pͥncipũ ꝓrũpamꝰ
qͥa c̃tra spem int̃dũ euenit. ut his
qͥbꝰ malediximꝰ nunciet᷑: & incur¬
ramꝰ ꝑiculũ in moderate linguȩ.
Qͦa au̾ ait. auis cȩli auferet uocẽ.
& habens pennas adnunciabit uer¬
buͣ: hy ꝑbolice intelligendũ. qͦmͦ so¬
lemꝰ dicere etiã ipsos parietes qͥbꝰ
c̃sciis loqͥm᷑. ꝗͣ audierint ñ celatu¬
ros. Sed melius ẽ sic audire p̃cep¬
tũ. ut sciamꝰ nob̾ ee mandatũ. ñso¬
lũ ẽtra xꝑin temere nichil loq̃n¬
dũ uerũ etiã in archanis cordis
quãuis uariis tribulacionibꝰ co¬
artemͦ nichil blasphemũ. nichil
impiũ. senciendũ sit. Eẜqͥa dilee¬
⁊ionẽ quã xꝑo exhibemꝰ debemꝰ
citate rodamꝰ. qͥa angeli qͥ tȩrr̃a eircũ¬

Expanded text:
tui, ne maledixeris diviti: 479 quia avis coeli auferet vocem, et habens pennas, annuntiabit verbum. Et simplex praeceptum aedificat audientes: ne ira et furore superati, in maledictum et in detractionem regum et principum prorumpamus: quia contra spem interdum evenit, ut his quibus malediximus, nuntietur, et incurramus periculum immoderatione linguae. Quod autem ait: Avis coeli auferet vocem, et habens pennas annuntiabit verbum, hyperbolice intelligendum, quomodo solemus dicere, etiam ipsos parietes, quibus consciis loquimur, quae audierint non celaturos. Sed melius est sic audire praeceptum, ut sciamus nobis esse mandatum, non solum contra Christum temere nihil loquendum, verum etiam in arcanis cordis, quamvis variis tribulationibus coarctemur, nihil blasphemum, nihil impium sentiendum. Et quia dilectionem quam Christo exhibemus, debemus citate rodamus: quia Angeli qui terram circum
Abbreviated transcription (Latin):
em aquȩ: qͥa in multitudine dierũ in¬
uenies illũ. Adelemosinã cohortat᷑ qͥ
om̃i petenti dandũ sit.s. in diserete
faciendũ bene. Qluomͦ enĩ qͥ suꝑ iri¬
gua seminat. fructũ sementis exper¬
⁊ at: ita qͥlargit᷑ egentibꝰ. nͣ granũ se¬
minis. s ipsũ panẽ serit: fenore qͦdan
multiplicacionẽ illius prestolans a.
cũ dies iudicii uenerit. multo ampli
flumina de uentre eiꝰ fluent aque ui¬
ue: ne te pigeat panẽ sapienciȩ. Nñe
racionabilẽ: panẽ prȩstare sermoni
Si enĩ hoc frequent᷑ feceris. mue mes¬

Expanded text:
in multitudine dierum invenies illum. Ad eleemosynam cohortatur, quod omni petenti sit dandum, et indiscrete faciendum bene. Quomodo enim, qui super irrigua seminat, fructum sementis exspectat: ita qui largitur egentibus, non granum seminis, sed ipsum panem serit, fenore quodam multiplicationem illius praestolans: et cum dies judicii advenerit, multo ampliuFlumina de ventre ejus fluent aquae vivae , ne te pigeat panem sapientiae, panem rationabilem, panem praestare sermonis. Si enim hoc frequenter feceris, 480
Abbreviated transcription (Latin):
minerit. nec frustra eognoseate
in ignorancia & tenebris uolutet᷑.
falsã sibi scienciã reꝓmittens: in eo
doc tũ in eo se putẽt ee̾ sapientẽ. si
uerbũ multiplicet. Potest hoc &. de
hereticis accipi. qͥ prudenciũ uiroꝵ.
aicta ñ capiunt: s se ad disputaci¬
ones ẽtrarias p̃parante s. & iniciũ
& finẽ loquendi uanitate. tumul¬
uunt: & cũ nichil sciant. locuntur
plura quã norunt. Labor stultoꝵ:
adfliget eos qͥ nesciunt ire inciui¬
tatẽ. Cũ suꝑ ioribꝰ etiã hos iunge
uersicłos. Aut generalit᷑ de omnibꝰ
stultis qͥ ignorent đ̾m: aut specia¬
lit̾ de hereticis disputat. Lege pla¬
tonẽ. aristotelis euolue uersucias.
renonẽ & carnetedẽ diligencius in¬
tuere: e. ꝓbabis uerũ eẽ qͦd dr. labor

Expanded text:
minerit, nec futura cognoscat, et minerit, nec futura cognoscat, et in ignorantia et tenebris volutetur, falsam sibi scientiam repromittens; in eo doctum, in eo se putat esse sapientem, si verba multiplicet. Potest hoc et de haereticis accipi, qui prudentium virorum dicta non capiunt; sed se ad disputationes contrarias praeparantes, et initium, et finem loquendi vanitate, tumulvunt: et cum nihil sciant, loquuntur plura quam norunt. Labor stultorum affliget eos, qui nesciunt ire in civitatem. Cum superioribus etiam hos junge versiculos: aut generaliter de omnibus stultis, qui ignorant Deum, aut specialiter de haereticis disputat. Lege Platonem; Aristotelis revolve versutias, Zenonem et Carneadem diligentius intuere, et probabis veru
Abbreviated transcription (Latin):
bia stulti ñ ita suscipiunt q̃ dicuntir
ut dic ła st̃: s ec̃trario uirũ prudentẽ
supplantare conat᷑: & sui simil ẽ facere.
E reuera p̃cipitat᷑ uir sapiens. quanli
in aur̃e loqͥt᷑ inprudentis. & uerba ĩ
in.ꝓfundo ut ita dicã gurgite ꝑ eurt
Unde. beatꝰ qͥ in aur̃e loqͥt᷑ audientis.
Iniciũ uerboꝵ eiꝰ insipiencia: &. nous¬
simũ oris eiꝰ error pessimꝰ: &. stultus
multiplicat uerba. Ignorat homo qͥd
sit qͦd factũ ẽ. e qͦd futurũ ẽ post
eũ: qͥ s adnunciabit ei: Ad huc ei
de stulto disputacio ẽ: cuiꝰ labia p̃¬
cipitant sapientẽ. Siue iuxta aliã
intͣp̃ tacionẽ. stultũ ipsũ corrueti
faciunt. & iniciũ sermonis eiꝰ ꝗ fi¬
nis stulticia ẽ & error pessim. fue
ut simmachꝰ transtulit. tumultis
&. q̃dã uerboꝵ. in c̃stancia. dũ non
manet insentencia. s putat in mul¬
tiplicacione sermonũ effugete se
posse peccatũ cũ nec p̃teritor ne¬

Expanded text:
res stulti non ita suscipiunt quae dicuntur, res stulti non ita suscipiunt quae dicuntur, ut dicta sunt; sed e contrario virum prudentem suEt revera praecipitatur vir sapiens, quando in aurem loquitur imprudentis, et verba ejus in profundo, ut ita dicam, gurgite pereunt. Unde beatus, qui in aurem loquitur audientis. Initium verborum ejus insipientia, et novissimum oris ejus error pessimus. Et stultus multiplicat verba. Ignorat homo quid sit, quod factum est: et quod futurum est post eum, quis annuntiabit ei? Adhuc ei de stulto disputatio est, cujus labia praecipitant sapientem, sive juxta aliam interpretationem, stultum ipsum corruere faciunt. Initium enim sermonis ejus, et finis stultitia est et error pessimus; sive ut Symmachus transtulit, tumultus, et quaedam verborum inconstantia; dum non manet in 475 sententia, sed putat in multiplicatione sermonum effugere se posse peccatum. Cum enim nec praeteritorum me
Abbreviated transcription (Latin):
effundit inftẽm. & nichil habet
lingua hominis ad benedicendũ
& ad edificac ionẽ. ꝓrimi fit creata:
ille eã serpenti equalẽ facit. dum¬
it uirtutibꝰ eiꝰ inꝑuersũ abutit᷑. qͥlit̃.
Si quẽ serpens diabolꝰ oceulte mo¬
morderit. & nullo ẽscio eũ peccati
ueneno infecerit. si tacuerit qͥ ꝑ¬
cussus ẽ & ñ egerit penitencia nec
uulnꝰ suũ fr̃i & magistro uoluerit
c̃fiteriꝰ magister & frat᷑ qͥ linguã
habent adcurandũ. facile ei ꝓdes¬
se ñ poter̃t. Si enĩ erubeseat egro¬
tꝰ uultꝰ medico ẽfiteri qͦd ignorat:
medicina ñ curat. Uerba sapientis selen¬
cia& grͣa: & labia insipientis p̃cipita¬
bunt eũ. Stulticia si sua e̾e̾t rustici
uͦ c̃tra sapienciã bellũ gerit: & qͥcqͥd
prudenciȩ in docto iuro uiderit. ⁊ elo
stimulata ñ recipit. Loqͥt᷑ eñi uirsapi¬
ens uerba scienciȩ. uerba gr̃ȩ. q̃ utili¬
tatẽ possunt p̃bere audientibꝰ. ef la¬

Expanded text:
effundit in fratrem, et nihil habet effundit in fratrem, et nihil habet lingua hominis ad benedicendum, et ad aedificationem proximi sit creata, ille eam serpenti aequalem facit, dum virtutibus ejus in perversum abutitur. Aliter: Si quem serpens diabolus occulte momorderit, et nullo conscio, cum peccati veneno infecerit; si tacuerit qui percussus est, et non egerit poenitentiam, nec vulnus suum fratri et magistro voluerit confiteri, magister et frater, qui linguam habent ad curandum, facile ei prodesse non poterunt. Si enim erubescat aegrotus, vulnus medico confiteri, quod ignorat medicina non curat. Verba oris sapientis gratia, et labia insipientis praecipitabunt eum. Stultitia, si sua esset rusticitautem contra sapientiam bellum gerit, et quicquid prudentiae in docto viro viderit, zelo stimulata non recipit. Loquitur enim vir sapiens verba scientiae, et verba gratiae, quae utilitatem possunt praebere audientibus, et au
Abbreviated transcription (Latin):
qde omni studio q̃sier̃t: s qͥa nͣ habu¬
nis sensibꝰ rati st̃ coprehendere pos¬
se sapienciã: ad eiuitatẽ minime ꝑ¬
bis. Om̃s eñĩ umbras diuersas ima¬
gines atq ꝑsonas. quas sibi inuari¬
is dogmatibꝰ induerͣt. in urbe sua
ñ oppugnat᷑. Siqͥde̾ hanc ueritatis .
sapienciȩ ciuitatẽ firma sit & ro¬
busta: om̃s & sapientes secłi & here¬
tici inpugnare conant᷑. E qͦd de phi¬
losophis diximꝰ. hoc id̃e etiã de he¬
reticis senciendũ: qͦd frustra labo¬
rent &. ad fligant᷑ instudio serip¬
turarũ. cũ ambulent in deserto:
& cuntatẽ inue nire ñ ualeant.
De quoꝵ errore: & psalmista cõme¬
morat dicens. Errauerͣt in deser¬
to & in aqͦso: uiã ciuitatis & habi¬
Uȩ tibi tͣracuiꝰ rex adolescens:
& pͥncipes tui mane comedunt.
Beata t̾ra. cuiꝰ rex tuus filius inge¬
nuoꝵ. & pͥncipes tui intẽpore co¬
medunt: infortitudine & ñ in con¬
fusione. Uidet᷑ qͥde reꝓbare iu¬
uenũ pͥncipatũ & luxuriosos iu¬

Expanded text:
studio quaesierunt; sed quia non habunis sensibus rati sunt se comprehendere posse sapientiam, ad civitatem minime pbis . Omnes enim umbras et diversas imagines atque personas, quas sibi in variis dogmatibus induerunt, in urbe sua ae oppugnatur . Siquidem hanc veritatis et sapientiae civitatem, cum firma sit et robusta, omnes et sapientes saeculi et haeretici impugnare conantur. Et quod de philosophis diximus, hoc idem etiam de haereticis sentiendum, quod frustra laborent et affligantur in studio Scripturarum, cum ambulent in deserto, et civitatem invenire non valeant. De quorum errore et Psalmista commemorat, dicens: Erraverunt in deserto et in inaquoso, viam civitatis et habiVae tibi, terra, cujus rex adolescens, et principes tui mane comedunt. Beata terra, cujus rex tuus filius ingenuorum, et principes tui in tempore comedunt, in fortitudine, et non in confusione. Videtur quidem reprobare juvenum principatum, et luxuriosos ju
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Domꝰ nr̃a q̃ cũ statu hominis e¬
recta ẽ .. habitacio quã habemꝰ m
cȩlis: si pigri sumꝰ & adbona oꝑa
tardiores. humiliabim᷑ . &. om̃is cn¬
tignacio ꝗ̃ debet culm̃ portare
lime. ad t̾rã corruens: habitator̃
suũ oppͥmit. Cũq aux iliũ manu¬
ũ uirtutũq torpuerit: om̃is desi¬
ꝑ tẽpestas & nimboꝵ ad nos tue¬
bo erũpit. Porro qͦd in uno homi¬
ne int̃pretati sumꝰ. melius potest
suꝑ eccła accipi: qͦd ꝑ negligene¬
ã pͥncipu᷑ om̃is eiꝰ curuat᷑ altital

Expanded text:
mus nostra, quae cum statu hominis erecta est, et habitatio quam habemus in coelis, si pigri sumus et ad bona opera tardiores, humiliabitur, et omnis contignatio quae debet culmen portare sublime, ad terram corruens habitatorem suum opprimet. Cumque auxilium manuum virtutumque torpuerit, omnis desuper tempestas, et nimborum ad nos turbo erumpet. Porro quod in uno homine interpretati sumus, melius potest super Ecclesia accipi, quod negligentia principum omnis ejus corrua
Abbreviated transcription (Latin):
Heretiei ligna infructuosa st̃. &
saltꝰ absq utilitate pomor Unde
&. int̾ẽplo dei ꝓhibet᷑ plantari nemꝰ
&. uana folior idest uerboꝵ tantũ so¬
nanciũ sꝑnunt᷑ umbracula. Quãuis
gͥ sit prudens & doctꝰ uir qͥ gladio ser¬
monis sui hec ligna concidat. ꝑieli¬
tabit᷑ in eis: nͥ diligent᷑ adtenderit.
maxime si ei hoc qͦd seqͥt᷑ acciderit.
Si retunsũ fuerit ferrũ. ꝙ faciem eiꝰ
turbauerit: idest si disputacio eius
infirmior fuerit inuenta. nec acum̃
habuerit qͦ c̃traria qͣq secet. s pͥn¬
cipale cordis eiꝰ hebetet᷑. in partem
transibit aduersã &. c̃firmabit eũ for¬
titudo ꝑuersa. Hoc enĩ ẽ qͦd septua¬
ginta int̾p̃tes transtuler̃t. & fortitu¬
sapiencia. Incipiet in qͥt fortitudinẽ

Expanded text:
haeretici ligna infructuosa sunt, et saltus absque utilitate pomorum. t in templo Dei prohibetur plantari nemus, et vana foliorum, id est, verborum tantum sonantium spernuntur umbracula. Quamvis igitur sit prudens et doctus vir, qui gladio sermonis sui haec ligna conscindat, periclitabitur in eis, nisi diligenter attenderit; maxime si ei hoc quod sequitur, acciderit: Si refusum fuerit ferrum, et faciem ejus turbaverit, id est, si disputatio ejus infirmior fuerit inventa, nec acumen habuerit, quo contraria quaeque secet: sed principale cordis ejus hebetetur; in partem transibit adversam, et confirmabit eum fortitudo perversa. Hoc enim est, quod Septuaginta Interpretes transtulerunt: Et fortitusapi
Abbreviated transcription (Latin):
sub menia ducit: hac it̃ elisiũ nobis
atleua malor exercet pȩnas. & al
impia tartara ducit. Firmianus as
ñr in prec laro institucionũ suarũ oꝑe
litiere meminit. & de dextris ac sinis¬
tris hoc ẽ de uirtutibꝰ ac uiciis plenis¬
sime nisputauit. slec putemꝰ hiuic sen¬
tenciole illud ẽe̾ ẽtrariũ in qͦ dr. ne
deelines indextera neq insinistra. Hic
eñi dextra pars ꝓ bono accipit᷑ ibi uͦ
ñ tã dextera. quã declinacio dextere
accusat᷑. ne plus sapiamꝰ quã sapere
nos necesse ẽ: qͥa uirtutes in medio st̃¬
& nimietas om̃is inuicio ẽ. Sequens
ambulat. cor eiꝰ indiget & dicit. om̃is
insipiencia ẽ siue insipiens: hic sensus¬
ẽ. stultꝰ ut ipse peccat. sꝑat om̃s pec¬
care similit᷑: atq ex suo ingenio u¬
nuersos iudicat. Peniq simmachus
ita int̾p̃tatꝰ ẽ. Sed & inuia stultus
cũ ambulat: ipse insipiens suspicat᷑
de om̃ibꝰ qͥa stulti st̃. Septuaginta
uͦ aliũ fecere sensũ qͦ dicerent. om¬

Expanded text:
sub moenia ducit, Hac iter Elysium nobis, at laeva malorum Exercet poenas et ad impia tartara noster in praeclaro Institutionum suarum opere Y litterae meminit, et de dextris ac sinistris, hoc est, de virtutibus et vitiis plenissime disputavit. Nec putemus huic sententiolae illud esse contrar. Hic enim dextera pars pro bono accipitur, ibi vero non tam dextera quam declinatio dexterae accusatur, ne plus sapiamus quam sapere nos necesse est; quia virtutes in medio sunt, et nimietas omnis in vitio est. Sequentibus ambulat, cor ejus indiget, et dicit: omnis insipientia est, sive insipiens, hic est sensus: Stultus ut ipse peccat, sperat omnes peccare similiter, atque ex suo ingenio universos judicat. Denique Symmachus ita intepretatus est: Sed, et in via stultus cum ambulat, ipse insipiens suspicatur de omnibus, quia stulti sunt. Septuaginta vero alium fecere sensum, quo dicerent: Om
Abbreviated transcription (Latin):
part̾e accipit᷑: ut ibi. & eqͥtacio tua
salus . Cxxi. Qui fodit foueam
in ipsam incidet. .&. qui dissipat sep̃ẽ
mordebit eũ serpens. Ex prte
simplex: & exparte mysticus intellee¬
tꝰ ẽ. Siqͥde & alibi ipse salomon ait.
Qͥstatuet laqueũ capiet᷑ in eo. C i
psalmo septimo. Lacũ aꝑuit & effo¬
dit eũ .a. incidit in foueã quã fecit.
Sepis aũ maceriȩq c̃uulsio. ecdes¬
astica dogmata st̃ & institucio ab a¬
postolis. ꝓphetisq fundata: quȩ qus
dissoluerit & uoluerit prȩterresl
eo ipso qͦd negligit. a serpente pel¬
tit᷑. Ie qͦ serpente: & in amos scͥptũ est.
Si descenderit ininfernũ: mando
serpenti & mordebit eũ. Qui subtra¬
esaia sc̃i lapides suꝑ t̾ra: ñ eñĩ firma
in ea stacione c̃sistunt s prȩtereunt.
& semꝑ ad aleiora nitentes. hinc abi¬
re festinant. De his unus lapidibꝰ & in
apocalipsi urbs saluatoris extruit᷑.
edificio istos lapides abstulerit: post¬

Expanded text:
partem accipitur, ut ibi: Et equitatio tua partem accipitur, ut ibi: Et equitatio tua salus. Qui fodit foveam, in ipsam incidet, 472 et qui dissipat sepem, mordebit eum serpens. Ex parte simplex et ex parte mysticus intellectus est. Siquidem et alibi ipse Salomon ait: Qui statuet laqueum, capietur in illo . Et in psalmo septimo: Lacum aperuit, et effodit eum, et incidit in foveam quam fecit. Sepis autem maceriaeque convulsio, Ecclesiastica dogmata sunt, et institutio ab Apostolis Prophetisque fundata, quae qui dissolverit, et voluerit praeterire, in eo ipso quo negligit, a serpente percutitur. De quo serpente et in Amos scriptum est: Si descenderit in infernum, mandabo serpenti, et mordebit eos Al. euIsaia sancti lapides super terram. Non enim firma in ea statione consistunt, sed praetereunt, et semper ad altiora nitentes hinc abire festinant. De his vivis lapidibus et in Apocalipsi urbs Salvatoris exstruituraedificio istos lapides abstulerit, post