comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
infantes occidere. ut illos dete
faceret triuphare. Te ergo ꝑmisit
adnequitiã : illos ꝑduxit ad palm̃a
qui tuã crudelitat̃e dignatus est
sugere: cuius maiestitẽ n potes
efugere. Fugit eñi ñ formidine
humana : sed dispensatione diuma
fugit. ñ necessitate: sed potestate.
deo ait̃ẽ dignatus ẽ in egrpt̾u
fugere: ut postea cruce dignaret᷑
iscendere. Et illa potestate lat̾uit
puer inegrpto : qua potestate
iuuens pependit inligno. Viis
em̃ idẽq est mortis susceptor:
utȩq: lirgitor : umus idc̃q inmor¬
tilis capatre mortalis exmatre:
opria potestate moriens. ꝓpria
potestate resurgens. Iste itaque
puer qui natus ẽ : ideo ñ inuenit᷑
quia solus in remissionẽ fundendus
est peccatoꝵ. Etilli om̃s pueri
inanit̃ morerent᷑ insihuius
sanguine saluarent᷑. Et iste quidẽ
puer certissime morietur : quia
si mori nollet. nulla tenꝰ nasceret᷑
Moriet᷑ autẽ. ñ ut impleat seuitiã

Expanded text:
infantes occidere, ut illos de te infantes occidere, ut illos de te faceret triumphare. Te ergo permisit ad nequitiam, illos perduxit ad palmam.qui tuam crudelitatem dignatus est fugere, cujus majestatem non potes effugere. Fugit enim non formidine humana, sed dispensatione divina; fugit non necessitate, sed potestate. Ideo autem dignatus est in Aegyptum fugere, ut postea crucem dignaretur ascendere; et illa potestate puer latuit in Aegypto, qua potestate juvenis pependit in ligno. Unus enim idemque est mortis susceptor, vitaeque largitor: unus idemque immortalis ex Patre, mortalis ex matre; propria potestate moriens, propria potestate resurgens. 7. Iste itaque puer qui natus est ideo non inveniturfunditur puerorum, quia solus in remissionem fundendus est peccatorum; et illi omnes pueri inaniter morerentur, nisi hujus sanguine salvarentur. Et iste quidem puer certissime morietur, quia si mori nollet, nullatenus nasceretur. Morietur autem, non ut impleat saevitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ueniens ador̾e eũ. Ocalliditas
ficta o incredulitas impia. o
nequitia fraudulenta. Si adora
istũ puerũ certissime disponels
quare ꝓillo multos pueros occidd
Sanguis innocentũ quẽ crudelatt
effudisti: at testat᷑ quid dehoc
puero uoliusti. Et tam̃ non solã
istũ puerũ non in uenisti : sedad
illis pueris. aliquid nociusti. imit
in seius qđ ulisꝙꝓfuerat hoc egsti
Perseurtiã quippe tuã factisus
martyres qui ꝑ infantiã suun
fuerant in nocentes : quando
ꝑgratiã huus pueri ꝓeomer¬
erunt mori. priusquam cum
possent corã hominib onfitds
Isteitaq puer qui mundũ creauit.
qui mundũ regit qui om̃a quȩ¬
cũq uult facit. qui cuncta mira¬
bili atq insuperabili diuinitate
disponit : hoc ordinauit. hoc
egit. ut ꝑ tuã inuidiã furiosã
illi pueri morte susceperint
pretiosã : & qđ eis ad salut̃e tuã
orestare ñ posses amicus: hoc
addãpnationẽ tuã faceres ini¬
micus. Adhoc ergo te ꝑmisit

Expanded text:
veniens adorem eum . O calliditas veniens adorem eum . O calliditas ficta! O incredulitas impia! O nequitia fraudulenta. Si adorare istum puerum certissime disponebas, quare pro illo multos pueros occidebas? Sanguis innocentum, quem creduliter effudisti, attestatur quid de hoc puero voluisti. Et tamen non solum istum puerum non invenisti, sed nec illis pueris aliquid nocuisti: imo inscius, quod illis proderat, hoc egisti. Per saevitiam quippe tuam facti sunt martyres, qui per infantiam suam fuerant innocentes: quando per gratiam hujus pueri pro eo meruerunt mori, priusquam eum possent coram hominibus confiteri. Iste itaque puer, qui mundum creavit, qui mundum regit, qui omnia quaecunque vult facit, qui cuncta mirabili atque insuperabili ordine disponit, hoc ordinavit, hoc egit, ut per tuam invidiam furiosam illi pueri mortem susciperent pretiosam, et quod eis ad salutem tuam praestare non posses amicus, hoc ad damnationem tuam faceres inimicus. Ad hoc ergo te permisit
Abbreviated transcription (Latin):
debisti quȩrere saluatorem.
Quia si in eũ crederes. cu eo regna¬
res: &esicut ab illo accepifti tem¬
porale regñũ : acciperes etiam
sempiternũ. Hunis eñĩ pueri
regnũ non est dehoc mundo:
sed ꝑ ipsũ regnatur inmundo
Ipse est enĩ sapientia dĩ: quae
dicit in ꝓuerbus. Perme reges
regnant. Puer iste uerbũ dĩ ẽ.
puer iste uirtus & sapientia dĩ
est. si potes contra dĩ sapientiã
cogita. In tuã perniciem uer¬
saris & nescis. Tuenĩ regnum
nulla tenus habuisses: nisi ab
isto puero quimine natus csł
accepisses. Puer iste qui nunc
nascentis. migis timere debes
ommpotentiã iudicantis. Noli¬
ergo eũ timere regni tui succes.¬
sorem : sed time infidelitatis tuȩ
nustissimũ dãpnatore. Utinã
eum magis adorantib etiã tu
pariter adorares : & non ad eum
magos fraudulenta calliditite
mandares. Ite inquit. interrogat
diligent̃ depuero. & cũ inuene:¬
ritis renuntiate michi. ut & ego

Expanded text:
debuisti quaerere salvatorem: debuisti quaerere salvatorem: quia si in eum crederes, cum eo regnares; et sicut ab illo accepisti temporale regnum, acciperes etiam sempiternum. Hujus enim pueri regnum non est de hoc mundo, sed per ipsum regnatur in mundo. Ipse est enim Sapientia Dei, quae dicit in Proverbiis: Per me reges regnant . Puer iste Verbum Dei est, puer iste Virtus et Sapientia Dei est. Si potes, contra Dei Sapientiam cogita. In tuam perniciem versaris, et nescis. Tu enim regnum nullatenus habuisses, nisi ab isto puero qui nunc natus est, accepisses. Puer qui nunc nascentis, magis timere debes omnipotentiam judicantis. Noli eum timere regni tui successorem, sed time infidelitatis tuae justissimum damnatorem. 6. Utinam eum, Magis adorantibus, etiam tu pariter adorares, et non ad eum Magos fraudulenta calliditate mandares! Ite, inquit, et interrogate diligenter de puero; et cum inveneritis, renuntiate mihi, ut et ego
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑculȩ mulieris. Quis ẽ iste rece
sublimis : Quis ẽ isterea iudȩoꝵ
qui portat᷑ ut paruulus. adoratur
ut ds̃: Paruus in p̃sepio inmensus
incelo. uilis in pannis. pretiosus
inftellis: Cuius natiuitato cõꝑta
hero des turbatus ẽ : & om̃is hie¬
rusolrma. cũ eo. Quid ẽ qđ sic
turbaris herodes: Qm̃ natũ regẽ
iudȩoꝵ audisti turbaris suspici¬
ombus agitaris. inuidie stinulis
in flammaris. & obhoc natũ reg̃e
occidere coniris. In anis. ẽ ista
turbatio tua. & uana prorsus. ẽ¬
cogitatio tua Rex iste qui na¬
tus est non uenit reges pugnan¬
do superare. sed moriendo mira¬
biliter subiugare. Nec ideo na-¬
tus est ut tibi succedat. sed ut
in eum mundus fidelit̾ credat.
Venit eñi non ut pugnet uiuus.
sedut triumphet occisus. Nec
ut sibi de alus gentibus auro
exercitũ quęrat: sed ut ꝓsaluan.¬
disgentibus pretiosũ sanguinẽ
fundat: In aniter inuidendo
timuisti successor̃e: quẽ credendo

Expanded text:
pauperculae mulieris. Quis est iste rex pauperculae mulieris. Quis est iste rex sublimis? Quis est iste rex Judaeorum qui portatur ut parvulus, adoratur ut Deus? parvulus in praesepio, immensus in coelo; vilis in pannis, pretiosus in stellis: cujus nativitate comperta, Herodes turbatus est, et omnis Hierosolyma cum illo . 5. Quid est quod sic turbaris, Herodes? Quoniam natum regem Judaeorum audisti, turbaris, suspicionibus agitaris, invidiae stimulis inflammaris, et ob hoc natum regem occidere conaris. Inanis est ista turbatio tua, et vana prorsus cogitatio tua. Rex iste qui natus est non venit reges pugnando superare, sed moriendo mirabiliter subjugare; nec ideo natus est ut tibi succedat, sed ut in eum mundus fideliter credat. Venit enim, non ut pugnet vivus, sed ut triumphet occisus; nec ut sibi de aliis gentibus auro exercitum quaerat, sed ut pro salvandis gentibus pretiosum sanguinem fundat. Inaniter 560 invidendo timuisti successorem, quem credendo
Abbreviated transcription (Latin):
udc̃ hoc dilectissimi fr̃s. ut ifti
mnigi regẽ iudȩoꝵ ad orandũ quȩ¬
strent. cu ipsi iudȩi non essent᷑
tquẽ reg̃e:Vtiq: non herodem
sid xp̃muolunt adorare: reg̃e
miꝑnatũ. Nec adorant reg̃e ante
amos aliquot ordinatũ. Adorare
apiint infantẽ lactente. nec
dorant rege populis imperantẽ.
iade herode rege iudeoꝵ filu
ĩa fuerant nati. quierant patre
mortuo regnaturi. Mortuo eñi
isto herode archelaus in uida ea
regnauit: & galileȩ principatũ
iunior herodes obtinuit. Areheldus
natus ẽ in palatio : xp̃c in diuersorio
Pirchelaus natus in lecto ẽ argenteo
positus. xp̃c aut̾e natus. inprȩsepio
ẽ breuissimo collocatus. Iile forsitan
prȩtiosis inuolutus ẽscricis iste
uilissimis inuolutus est pannis:
Eł tam̃ illenatus in palatio contẽp¬
nitur : iste natus in diuersorio quȩrit᷑
Ille amigis nullatenus nominatur:
iste inuentus supplicit̃ adoratur.
Ommno sꝑnit᷑ primogenitꝰ regis:
& munerib: honorat᷑ primogenitus

Expanded text:
s, ut isti Magi regem Judaeorum adorandum quaererent, cum ipsi Judaei non essent? Et quem regem? Utique non Herodem, sed Christum. Volunt adorare regem nuper natum, nec adorant regem ante annos aliquot ordinatum. Adorare cupiunt infantem lactantem, nec adorant regem populis imperantem. Nam et de Herode rege Judaeorum filii jam fuerant nati, qui erant patre mortuo regnaturi. Mortuo enim isto Herode, Archelaus in Judaea regnavit, et Galilaeae principatum junior Herodes obtinuit. 4. Archelaus natus est in palatio, Christus in diversorio. Archelaus natus, in lecto est argenteo positus; Christus autem natus, in praesepio est brevissimo collocatus. Ille forsitan pretiosis involutus est sericis, iste vilissimis involutus est pannis. Et tamen ille natus in palatio, contemnitur; iste natus in diversorio, quaeritur. Ille a Magis nullatenus nominatur; iste inventus, suppliciter adoratur. Omnino spernitur primogenitus regis, et muneribus adoratur primogenitus
Abbreviated transcription (Latin):
Etnotandũ qđ redẽptorẽ nr̃m
cũ iã ꝓuectȩ ẽ& ȩtatis. eisdem
gentib apłi prȩdicant. eumq
paruulũ & nee dũ ꝑhumani cor¬
poris officiũ loquentem. stella
gentib demuntiat.: Quia nimirũ
rationis ordo poscebat. ut loquen¬
tẽ ĩa ch̃m loquentes nob prȩdi¬
catores innotescerent: & nec dũ
loquentẽ clem̃ta muta praedi-¬
carent. Sed iomnnbus signis
quȩ uel nascente dño ł moriente
monstrata sunt: considerandum:
nob̵ ẽ quanta fuerit in quorundã
iudȩoꝵ corde duritia. quȩ hunc
nec ꝑ ꝓphetiȩ donum. nec per
miracula agnouit. Om̃a quippt
elem̃ta. auetore suum uenisse
testata sunt. Ut eñi de is quȩdi

Expanded text:
notandum quod Redemptorem nostrum cum jam perfectae esset aetatis eisdem gentibus apostoli praedicant, eumque parvulum et necdum per humani corporis officium loquentem stella gentibus denuntiat. Quia nimirum rationis ordo poscebat ut et loquentem jam Dominum loquentes nobis praedicatores innotescecent, et necdum loquentem elementa muta praedicarent. 2. Sed in omnibus signis quae vel nascente Domino vel moriente monstrata sunt, considerandum nobis est quanta fuerit in quorumdam Judaeorum corde duritia, quae hunc nec per prophetiae donum, nec per miracula agnovit. Omnia quippe elementa auctorem suum venisse testata sunt. Ut enim de eis qui
Abbreviated transcription (Latin):
nob̵ ẽ. quid ña sit qđ redẽptort
nato pastorib in iudȩa angelus
apparuit: atq ad adorandũ hune
ab oriente magos non angłs sed
stella ꝑduxit. Quia uidelicet
iudȩis tãquã ratione utentibus
rationalo animal idest angelus
prȩdicare debuit: gentiles uero
quia utiratione nesciebant ad

Expanded text:
uidnam sit quod, Redemptore nato, pastoribus in Judaea angelus apparuit, atque ad adorandum hunc ab Oriente magos non angelus, sed stella perduxit? Quia videlicet Judaeis, tanquam ratione utentibus, rationale animal, id est angelus, praedicare debuit; gentiles vero, quia uti ratione nesciebant, ad
Abbreviated transcription (Latin):
munerũ tollit : dũ in xp̃o una¬
natur̃a prȩdicare contendit.
ositaq dilectissum fr̃s. offeram⁊
xp̃o indubitant̃ infide quod
nigi obtulisse cognoscunt᷑ in
munere : ut uerȩ diuinitatis
numanitatisq: confessio. ipsa sit
pud xp̃m nr̃a fidelis oblatio
amminera cũ magis unanimit̃
sseramꝰ & ad regionẽ scoꝵ tota
ordis deuotione tendamus:
nec teneam uiã ueteris uitȩ. sed
diuinis mandatis humilit̃ obse¬
quentes. uiã mutemus : & qua
p̃cepit dñs ambulemꝵ. ut ad patriã
uemre ualeamus. ubi sine fine
cũ ipso dño gaudeamꝵ. Ulia cñi
hominis ẽ uita tius. Qui male
uiuit. uiã tenet erroris: qui bene
uiuit: ꝑuiã graditur ueritatis.
Qua ꝓptͣ qui ambulabat uiã forni-¬
cationis: uiã teneat castitatis.
Qui uiã tenebat auaritiȩ : teneat
uiã miscđiȩ. Qui ambulabat ꝑuiã
finctionis: iuã nunc teneat puritati.
Ambulem bene ꝑfidẽ. ut ꝑueniam
ad speciem: ubi plenũ erit gaudiũ

Expanded text:
munerum tollit, dum in munerum tollit, dum in naturam praedicare contendit. 11. Nos itaque, dilectissimi fratres, offeramus Christo indubitanter in fide, quod Magi obtulisse cognoscuntur in munere: ut verae divinitatis humanitatisque confessio ipsa sit apud Christum nostra fidelis oblatio. Haec munera cum Magis unanimiter offeramus, et ad regionem sanctorum tota cordis devotione tendamus. Nec teneamus viam veteris vitae, sed divinis mandatis humiliter obsequentes, viam mutemus, et in qua praecepit Dominus ambulemus, ut ad patriam pervenire valeamus, ubi sine fine cum ipso Domino gaudeamus. Via enim hominis est vita ejus. Qui male vivit, viam tenet erroris; qui bene vivit, per viam graditur veritatis. Quapropter qui ambulabat viam fornicationis, viam teneat castitatis; qui viam tenebat avaritiae, teneat viam misericordiae; qui ambulabat per viam fictionis, viam teneat nunc puritatis. Ambulemus bene per fidem, ut perveniamus ad speciem , ubi plenum erit gaudium
Abbreviated transcription (Latin):
icstas. & regia potestas. & humin
mortalitas intimat᷑. Ihus enm
ad sacrificiũ. aurũ ꝑtinet ad
confundit᷑ arrianus. qui solip
saeri ficiũ offerre debere contos
uero simul uterq confundials
quia & manicheus desemine
dauid scđm carño natũ ñ ercd
rege. & arrianus dõ uingeasdo
naturalẽ ad signare nitit᷑ serui¬
uitẽ. Pinde uterq non experiet᷑
rog̃t a quo ꝑfidẽ regat᷑: sed aquo
pinfidelitatis crimine puniat᷑.
qua ab uno diuinitatis. ab altero
cirnis ueritas denegat᷑. In isdem
minerib: confunditur etiam
nestorius. qui nitit᷑ xp̃m induas
ꝑsonas diuidere: cũ uideat magos
non alia dõ. & alia homini. sed uni
dõ homim. eadẽ munera obtulisse
supplicit᷑. Non ergo diuidatur
m ꝑsonis: qui ñ inuenit᷑ diuisus
indoms. Eropterea quippe unus
idemq: istis inunerib: honorat᷑ :
ut unus idẽq: ds & homo cognoseat᷑.
fa migorũ oblatio. confundit
etiã eutrcẽtis in saniam. qui ñ
natura. Veritat̃ẽ quippe istoru

Expanded text:
jestas, et regia potestas, et humana mortalitas intimatur. Thus enim ad sacrificium, aurum pertinet ad confunditur Arianus, qui soli Patri sacrificium offerri debere contendit. vero simul uterque confunditur, quia et Manichaeus de semine David secundum carnem natum non credit regem, et Arianus Deo Unigenito naturalem assignare nititur servitutem. Proinde uterque non experietur regem, a quo per fidem regatur , sed a quo pro infidelitatis crimine puniatur: quia ab uno divinitatis, ab altero carnis veritas denegatur. In iisdem muneribus confunditur etiam Nestorius, qui nititur Christum in duas personas dividere: cum videat Magos non alia Deo et alia homini, sed uni Deo homini eadem munera obtulisse suppliciter. Non ergo dividatur in personis, qui non invenitur divisus in donis. Propterea quippe unus idemque istis muneribus honoratur, ut unus idemque Deus et homo cognoscatur. Ista Magorum oblatio confundit etiam Eutychetis insaniam, qui non naturam. Veritatem quippe istorum
Abbreviated transcription (Latin):
ilide pcimo adducti isti delonge
reducti. Prope enĩ erant iudȩi
qui dm̃ colebant. longe erart gentes
que idolisserinebant. Hoc utiq
significabant pastores ꝗͥ nascente
qui sunt de longeius partibus¬
orientis adducti. Qui tam̃ uenienes
cũ ipsi iudȩi ñ essent regẽ iudȩoꝵ
sequȩrere professi sunt & ad ipsũ
adorandũ seuenisse dixerunt :
uit em̃ euangelista quia magi ab
oriente uenerunt hierus olrma
dicentes. Vbi ẽ oui natus est reae
iidcorũ: Uidim enĩ stellã eius

Expanded text:
illi de proximo adducti, isti de longinquo illi de proximo adducti, isti de longinquo reducti. Prope enim erant Judaei qui Deum colebant, longe erant gentes quae idolis serviebant. Hoc utique significabant pastores, qui nascente qui sunt de longinquis partibus adducti. Qui tamen venientes, cum ipsi Judaei non essent, regem Judaeorum se quaerere professi sunt, et ad ipsum adorandum se venisse dixerunt. Ait enim evangelista, quia Magi ab Oriente venerunt Hierosolymam dicentes: Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Vidimus enim stellam ejus
Abbreviated transcription (Latin):
dediciuit Apłica uero tesait᷑
auctoritas. quia umus ẽ dr̃ qui iufu¬
ficat circũ cisionẽ exfide. & prę¬
putiũ ꝑfidẽ: circũ cisions nomit
iudȩos. prȩputii nomine gentes
indubitant̃ ostendens. Isti sunt
duo parietes qui ex diuerso uener
& in lapidẽ qui factus ẽ incapit
anguli unitate fidei conuenens
Vmus pariesuenit ex iudȩas: altet
uenit ergentibus. Longe asedut
erant : quando diuersa credebant
Positus s̃inmedio lapis angularis
qui ad se utrũq pariet̃e duceret
& utrũq: uno nomine nuncupli
essentq unũ c̃omunione uociba
qui fierent inuna gr̃a saeram̃ti
utrũq um̃. iudei & gentiles sał
sunt unũ : quib fidei untas unꝰ
indidit nomini s xp̃iani uocabe
Adlipidẽ ergo angulare uteri
pariesuenit & uerũ angulũ fis
unitas fecit: Horũ duoꝵ parietã
gentilib magis nouu sidus apparuit:
Iili fucrunt primitiȩ iudȩorum :¬
qti facti sunt primitiȩ gentium.

Expanded text:
dedicavit. Apostolica vero testatur dedicavit. Apostolica vero testatur auctoritas, quia unus est Deus qui justificat circumcis onem ex fide, et praeputium per fidem : circumcisionis nomine Judaeos, praeputii nomine gentes indubitanter ostendens. 2. Isti sunt duo parietes, qui ex diverso venerunt, et in lapidem qui factus est in caput anguli, in unitate fidei convenerunt. Unus paries venit ex Judaeis, alter venit ex gentibus. Longe a se diversi erant, quando diversa credebant: positus est in medio lapis angularis, qui ad se utrumque parietem duceret, et utrumque uno nomine nuncuparet, essentque unum communione vocabuli, qui fierent unum in una gratia sacramenti. ue unum , Judaei et gentiles facti sunt unum, quibus 559 fidei unitas unum indidit nominis Christiani vocabulum. Ad lapidem ergo angularem uterque paries venit, et verum angulum fidei unitas fecit. Horum duorum parietugentilibus Magis novum sidus apparuit. 3. Illi fuerunt primitiae Judaeorum, isti facti sunt primitiae gentium;
Abbreviated transcription (Latin):
in honore dm̃ ꝑ annossingulos
celebrat᷑ ore cunctoꝵ fidelium
epiphania uenerabilit̃ mincupat᷑.
Etquia grecũ ꝓbat᷑ ẽẽ uocabulũ.
multis ẽ latinis in cognitum.
Inde ẽ qđ nom̃ istud om̃s quidem
latini dicunt : sed ñ om̃s inueniunt᷑
nosse qđ dicunt: Proinde bonũ ẽ
ut cuncti quidiem hodiernum
epiphaniã nuncupant. & cur hoc
dicatur ignorant : sacram̃tũ diei
huius nominis interpretatione
cognoscant. Debet enĩ diei hunis
sollẽpnitas a fidelib celebrari: &
ideo sollẽppitatis causa ñ debet
ignorari. Bunc ergo diem sicut
dixi epiphaniã uoeat xp̃iana
religio. Epiphania uero in t̃p̃tat᷑
manifestatio. Traditũ autem
tenem⁊ a patribus. qđ i igenitus
ds̃ postquã ẽ scđm carnẽ tẽpora¬
liter natud: misto die est magis
uenientib manifeftatus. aquib¬
est oblatis muneribus supplicit
adoratus. Nã quia ipse ẽ ds ꝗsibi
inuetere testam̃to primitus
offerrimandauit: idẽ ds̃ homo
natus. gentiũ primitias suo culan

Expanded text:
in honorem Domini per annos singulos celebratur, ore cunctorum fidelium Epiphania venerabiliter nuncupatur. Et quia Graecum probatur esse vocabulum, multis est Latinis incognitum. Inde est quod nomen istud omnes quidem Latini dicunt, sed non omnes inveniuntur nosse quod dicunt. Proinde bonum est ut cuncti qui diem hodiernum Epiphaniam nuncupant, et cur hoc dicatur ignorant, sacramentum diei hujus nominis interpretatione cognoscant. Debet enim diei hujus solemnitas a fidelibus celebrari, et ideo solemnitatis causa non debet ignorari. Hunc ergo diem, sicut diximus, Epiphaniam vocat Christiana religio. Epiphania vero interpretatur Manifestatio. Traditum autem tenemus a Patribus quod Unigenitus Dei, postquam est secundum carnem temporaliter natus, in isto die est Magis venientibus manifestatus, a quibus oblatis muneribus suppliciter est adoratus. Nam quia ipse est Deus qui sibi in Veteri Testamento primitias offerri mandavit, idem Deus homo natus gentium primitias suo cultui
Abbreviated transcription (Latin):
Gentes quȩ te non nouerunt in-¬
uocabunt te: & populi qui te
nesciunt ad te confugient. Hune
diem abrahã uidit & gauisus. õ:
cũ benedicendos fidei suȩ filios
patr̃e credendo ꝓspexit: dans
głam dõ. & plenissime sciens. qͣm
qđ ꝓmisit potens ẽ & facere.
Hunc diem dauid einebat in psal-¬
mis dicens. Om̃ s gentes quas
fecisti uenient & adorabunt
corã te dñe: & honorificabunt
nom tuũ. Et illud. Notũ fecit
d̃s salutare suũ. ante conspectũ
gentiũ reuelauit nistitiã suã
Qđ utiq exinde fieri nouimus:
ex quo tresmagos delonginqui¬
tate suȩ regionis eoccitos. ad
cognoscendũ & adorandũ rege
cełi & terrȩ stella perduxit.
Cuius utiq fimulatus ad form̃ã
nos sui hortatur obsequi ut
huic gratiȩ quȩ om̃s inuitat ad
Qui cũq em̃i in eccła pie uiuitꝰ
& caste. qui ea quȩ sursũ sunt

Expanded text:
Gentes quae te non nouerunt inuocabunt te et populi qui te nesciunt ad te cdiem Abraham vidit, et gavisus est , cum benedicendos fidei suae filios patrem credendo prospexit , dans gloriam Deo, et plenissime sciens quoniam quod promisit potens est et facere . Hunc diem David in psalmis canebat, dicens: Omnes gentes, quascumque fecisti, venient et adorabunt coram te, Domine, et glorificabunt nomen tuum ; et illud: Notum fecit Dominus salutare suum, ante conspectum gentium revelavit justitiam suam . Quod utique exinde fieri novimus, ex quo tres magos, de longinquitate suae regionis excitos, ad cognoscendum et adorandum Regem coeli et terrae stella perduxit. Cujus utique famulatus ad formam nos sui hortatur obsequii: ut huic gratiae, quae omnes invitat ad Quicumque enim in Ecclesia pie vivit et caste, q
Abbreviated transcription (Latin):
poraliter: gr̃a. autẽ quia eidem
mediatori dĩ & hominu homin
iħu xẽpo. magna gratia donatũe
ut ex quo homo fieri coepisset.
ꝑfectus esset & ds̃. Cui simile est
qđ iohannes seribit: eũ plenum
gr̃a & ueritate : eandem ipse

Expanded text:
poraliter. Gratia autem, quia eidem poraliter. Gratia autem, quia eidem mediatori Dei et hominum, homini Jesu Christo magna gratia donatum est, ut ex quo homo fieri coepisset, perfectus esset et Deus. Cui simile est quod Joannes scribens eum plenum gratia et veritate, eamdem ip
Abbreviated transcription (Latin):
dñm uidelicet post hȩc ne abhe¬¬
rode necandus inuemiret᷑ egyptu
aparentib ẽẽ delatu. defunctoq
herode sic demũ galileã reuersũ.
na careth ciuitatẽ suã in habitare
coepisse: Solent enĩ euangelistȩ
singuli sic omittere quȩđã quȩ
uel ab aliis cõmemorata uiderint.
uel. ib aliis cõmemoranda in sp̃u
prȩuiderint : ut continuata suȩ
nirrationisserie. quasi nulla
preterimisisse uideantur: quae IX¬
tamen alterius euangelistȩ con-¬
siderata scriptura. quo loco
transilita fuerint diligens lector
inueniat. Puer aut̾e crescebat
& confortabat᷑ plemis sapientia:
& gr̃a dĩ erat in illo. Notanda
humanȩ fragilitatis induerat.
crescere & confortari habebat :
in eo uero qđ etiã uerbũ dĩ & ds̃
ȩternus erat. nec confortari in-
digebat. nec habebat augeri.
Vnde rectissime plenus sapientu
ꝑhibetur & gratia. Sapientia
quidem. quia in ipso habitat
om̃i splenitudo diuinitatis cor.¬

Expanded text:
Dominum videlicet post haec, ne ab HeDominum videlicet post haec, ne ab Herode necandus inveniretur, Aegyptum a parentibus esse delatum, defunctoque Herode sic demum in Galilaeam reversum, Nazareth civitatem suam inhabitare coepisse. Solent enim evangelistae singuli sic omittere quaedam, quae vel ab aliis commemorata viderint, vel ab aliis commemoranda in spiritu praeviderint, ut continuata suae narrationis serie quasi nulla praetermisisse videantur. Quae tamen alterius evangelistae considerata scriptura, quo loco transilita fuerint, diligens lector inveniat. Puer autem crescebat et confortabatur, plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo. Notanda humanae fragilitatis induerat, crescere et confortari habebat. In eo vero quod etiam verbum Dei et Deus aeternus erat, nec confdigebat, nec habebat augeri. Unde rectissime plenus sapientia perhibetur et gratia. Sapientia quidem, quia in ipso habitat omnis plenitudo divinitatis cor
Abbreviated transcription (Latin):
loquuta de eo om̃ib qui expec¬
tabant redẽptionẽ hierusalem.
Et iuste sc̃imulier sp̃m ꝓphetandi
meruit accipere: quia longa casti¬
tate longisq ieiuniis ad hoc eulm̃
ascenderat. Uidete mulieres
testimoniũi.mnȩ &imitamini
illud. siquando uobis euenerit
ut ꝑdatis uiros. Considerate quid
de ea scriptũ sit. Septem annis
uixit a uirginitate sua cũ uiro:
& reliqua. Propterea ꝓphetes fuit:
neq eñĩ ut libet & fortuito sp̃ssẽs
habitauit in ea. Bonu ẽ & primũ.
siqua potest uirginitatis gratiã
possidere: si aut̃e hoc ñ potuerit
sed euenerit ciut ꝑdat uirum :
uidua ꝑseueret. Quod quidem
non solũ postmortẽ uiri. sed etiã
cũ ille uiuit debet habere in animo:
& dicat. Hoc uoueo atq ꝓmitto.
simichi humanũ aliquid quod
non opto contigerit : nichil aliud
sactay. qũ a incontaminita &¬
ingalileã inciuitatẽ suã nazareth
Prȩtermisit hoc locolucas. quae
amitheo satis coeposita nouerat :

Expanded text:
locuta de eo omnibus qui exspeclocuta de eo omnibus qui exspectabant redemptionem Israel. Et juste sancta mulier spiritum prophetandi meruit accipere, quia longa castitate, longisque jejuniis ad hoc culmen ascenderat. Videte, mulieres, testimonium Annae, et imitamini illud, si quando vobis evenerit ut perdatis viros. Considerate quid de ea scriptum sit: Septem annis vixit a virginitate sua cum viro suo, et reliqua, propterea prophetes fuit. Neque enim ut libet et fortuito Spiritus sanctus habitavit in ea. Bonum est et primum, si qua potest virginitatis gratiam possidere. Si autem hoc non potuerit, sed evenerit ei ut perdat virum, vidua perseveret. Quod quidem non solum post mortem viri, sed etiam cum ille vivit debet habere in animo,  dicat: Hoc voveo atque promitto, si mihi humanum aliquid quod non opto contigerit, nihil aliud faciam quam incontaminata in Galilaeam, in civitatem suam Nazareth. Praetermisit hoc loco Lucas quae a Matthaeo satis exposita noverat,
Abbreviated transcription (Latin):
imedũ ꝑderent᷑ & inter fectȩ
&occideret easille qui ꝓ nobis
mortuus ẽ. Quã diu eñĩ abscon¬
ditȩ erant cogitationes nec platȩ
imediũ : inpossibile erat eas
penitus interfici. Vnde & nos
sipeccauerim⁊. debemus dicere.
Peccatũ ineũ notũ feci tibi. et
iniquitate meam non abscondi
reuclauerim: peccata nostra.
non solũ dõ sed & his qui possunt
mederi uulnerib nr̃is atq peccatio:
delebunt᷑ peccata nr̃a ab eoqui.ait.
Ecce delebo. ut nube iniquitates
tuas. & sicut: caligme peccata.
tua. Post symeonis prophetiam.
quia necesse erat ut mulieres
etiã saluarent᷑: uenit prophetes
mulier dequa scribit᷑. Et erat
amua ꝓpbetes filia fanuhel de
tribuaser. Quam pulcher: ordo
lonuenit ante uiru mulier: sed
priasuemit symeon qui appre¬
hendit infante. & tenuit in brachis
suis: deinde mulier: cuius non sunt
quidem uerba digesta. sed dictũ est
generalit̃ qđ confessasit dño: &

Expanded text:
in medium perderentur, et interfectae in medium perderentur, et interfectae  occideret 301-302 eas ille qui pro nobis mortuus est: quamdiu enim absconditae erant cogitationes, nec prolatae in medium, impossibile erat eas penitus interfici. Unde et nos, si peccaverimus, debemus dicere: Peccatum meum notum feci tibi, et iniquitatem meam non abscondi.revelaverimus peccata nostra non solum Deo, sed et his qui possunt mederi vulneribus nostris atque peccatis, delebuntur peccata nostra ab eo, qui ait: Ecce delebo ut nubem iniquitates tuas, et sicut caliginem peccata tua . Post Simeonis prophetiam, quia necesse erat ut mulieres etiam salvarentur, venit prophetes mulier, de qua scribitur: Et erat Anna prophetissa, filia Phanuel de tribu Aser. Quam pulcher ordo! Non venit ante virum mulier, sed primum venit Simeon, qui apprehendit infantem, et tenuit in brachiis suis: deinde mulier, cujus non sunt quidem verba digesta; sed dictum est generaliter quod confessa sit Domino, et
Abbreviated transcription (Latin):
signũ ẽ eui contradicit᷑ : non quo
contradicant hi qui credunt in
eum: nos quippe omnia scimus
uera ẽẽ quȩ scripta sunt : sed qua
apud in credulos uniuersa quȩ
de eo scripta sunt sigñusit eui
contradiit᷑. Deinde symeonait
Et tuã ipsius anim̃a ꝑ transibit
gladius. Nulla docet hrstoriu
beat᷑a mariã ex hac uita gladu
occisione migrasse : praesertm
cũ non anima sed corpus ferro¬
soleat interfici. Unde restat
intellegi gladiũ illũ dequo dict᷑
&gladius ẽ in labiis eoꝵ. hoc est
dolor̃e dñicȩ passionis eiꝰ nimi
dĩ filiũ sponte proprumori
mortẽq ipsam non dubitaret
esse deuicturũ : ut sua tamen
carne percatũ. non sine dolori
affectu potuit uidere crueifig
Na & ferrũ qđ anmam ioseph
ptransisse canit᷑: nullũ melius
quã dura tribulatio mentis
intellegit᷑. Ut reuelent᷑ ex multi
cordib cogitationes. Cogitationes
erant malȩ in hominibus: quȩ
propterea reuelatȩ sunt ut ꝓlitȩ

Expanded text:
signum est cui contradicitur, non cui signum est cui contradicitur, non cui contradicant hi qui credunt in eum. Nos quippe scimus omnia esse vera quae scripta sunt, sed quia apud incredulos universa quae de eo scripta sunt, signum sint cui contradicitur. Deinde Simeon ait: Et tuam ipsius animam pertransibit gladius. Nulla docet historia beatam Mariam ex hac vita gladii occisione migrasse, praesertim cum non anima, sed corpus soleat ferro interfici. Unde restat intelligi gladium illum de quo dicitur: Et gladius est in labiis eorum , hoc est, dolorem dominicae passionis ejus animam Dei Filium sponte propria mori, mortemque ipsam non dubitaret esse devicturum, ut sua tamen carne procreatum, non sine doloris affectu potuit videre crucifigi. Nam et ferrum quod animam Joseph pertransisse canitur, nil melius quam dura tribulatio mentis intelligitur. Ut revelentur ex multis cordibus cogitationes. Cogitationes erant malae in hominibus, quae propterea revelatae sunt, ut prolatae
Abbreviated transcription (Latin):
&aiunt penitus eũ
de muliere non esse generatui.
Hebionitȩ contradicunt signo
dicentes ex uiro & muliere ita
natu esse. ut nos quoq naseim᷑.
Habuit corpus humanũ. & boc
sigñu ẽ cui contradieit᷑. Alii eñi¬
eum dicunt uenisse decelis.
alii tale quale noscorpus ha.¬
biuisse : ut ꝑsimilitudine corporis
etiam nr̃a corpora redimeret
apeccatis. & daret nobis spem
resurrectionis. Resurrexit
amortuis & hoe signũ est cui
contradicit᷑ . quomodo resurre¬
xerit: utrũ ipse & talis qualis
mortuus ẽ: ancerte in melioris
substantiȩ corpus resurrexerit.
Etest infinita contentio : aliis
dicentibus. figur̃a elauoꝵ thomȩ
monstrauit imanibus suis:
aliis eregione tractantibus.
siidem corpus habuit. quomodo
cui contradicet᷑. Ego & hoc qđ
ꝓphetarum ꝓ re
prȩdictu ẽ
puto signũ essẽ cui
contradicit᷑. Sunt enĩ plures
heretici. qui asserunt eu appheq
peitus non fuisse praedictũ.
Etquid menecesse ẽ multa ꝑ sequi
Omnia quȩ deeo narrat hystoria¬

Expanded text:
aiunt, penitus eum de muliere non esse generatum. Ebionitae contradicunt signo, dicentes ex viro et muliere ita natum esse, ut nos quoque nascimur. Habuit corpus humanum, et hoc signum est cui contradicitur. Alii enim dicunt, eum venisse de coelis: alii, tale quale nos corpus habuisse, ut per similitudinem corporis etiam nostra corpora redimeret a peccatis, et daret nobis spem resurrectionis. Resurrexit a mortuis: et hoc signum est cui contradicitur, quomodo resurrexit, et utrum ipse, et talis qualis mortuus est, an certe in melioris substantiae corpus resurrexerit. Et est infinita contentio: aliis dicentibus, fixuram clavorum Thomae ostendit in manibus suis : aliis e regione tractantibus, si idem corpus habuit, quomodo cui contradicitur. Ego et hoc quod prophetarum ore praedictum est, puto signum esse cui contradicitur. Sunt enim plures haeretici, qui asserunt eum a prophetis penitus non fuisse praedicatum. Et quid me necesse est multa prosequi? Omnia quae de eo narrat h
Abbreviated transcription (Latin):
diciuerant magi. i n om̃s betb¬
ltem p̃ueros rabiem crudelitats
efundit: & cede generali in¬
beata ciuitatis illius deseuit¬
nullo illie paruulo non occiso.
occideret᷑ & xp̃s. At ille qui
sanguinẽ suũ ꝓmundi redẽp¬
tione fundendũ in aliã differret
ȩtatẽ. egrpto se parentum
ministerio sub uectus intulerat
repetens scilicet hebreȩ gentis
antiqua cum abula. & principatũ
ueri ioseph maioris ꝓuidentiȩ
potestate disponens: ut illam
duriorem omni inedia famem.
qua ȩgyptioꝵ mentes ueritatis
inopia laborabant. ueniens de
cȩlo panis uitȩ & cibus rationis
auferret: nec sine illa ratione
pararet᷑ singularis hostiȩ saera¬
mentũ. inqua primũ occisione
agni salutiferũ crucis signum.
mysteriis eruditt diem primi¬
tiaru nr̃arum. & inchoationẽ
uocationis gentiũ. rationabili
gaudio cȩlebremꝗ. gras agentes
misericordi dõ qui dignos nos
fecit sicut ait beatus a postolus
in parte sortis scoꝵ in lumine:

Expanded text:
dicaverant magi, in omnes Bethdicaverant magi, in omnes Bethleem pueros rabiem crudelitatis effundit, et caede generali universae civitatis illius in aetnullo illic parvulo non occiso, occideretur et Christus. At ille, qui sanguinem suum pro mundi redemptione fundendum in aliam differret aetatem, Aegypto se parentum ministerio subvectus intulerat, repetens scilicet Hebraeae gentis antiqua cunabula, et principatum veri Joseph majoris providentiae potestate disponens, ut illam diriorem omni inedia famem qua Aegyptiorum mentes veritatis inopia laborabant, veniens de coelo panis vitae et cibus rationis auferret; nec sine illa regione pararetur singularis hostiae sacramentum, in 121 qua primum occisione agni, salutiferum crucis signum ae gratiae mysteriis eruditi, diem primitiarum nostrarum et inchoationem vocationis gentium, rationabili gaudio celebremus: gratias agentes misericordi Deo, qui dignos nos fecit, sicut ait Apostolus, in partem sortis sanctorum in lumine;
Abbreviated transcription (Latin):
recitatione famularis. Intret ind
inpatriarcharũ familiã gentium
plenitudo: & benedietioñẽ in
semine abrahã qua sefilu ct id
abdicant. filii ꝓmissionis acci-¬
pint. Adorent in trib magis
om̃s populi uniuersitatis auc-¬
torem: & non in nidȩa tantũ
ds̃ sed in toto orbe sit notus :
ut ubiq inisrahel sit magnũ
nom eius. Qm̃ hanc elegit
generis dignitatẽ : ut sicut
infidelitas in suis posteris con-¬
uicit esse degenerem : ita fides
om̃ib facit esse communem.
deuotione completa : secundũ
admonitionẽ somnii. ñ eodẽ
quo uenerant itinere reuertunt᷑:
portebat enĩ. ut iam in xp̃o
credentes non ꝑ antiquȩ con-¬
uersationis semitas ambularen.
sed nouã ingressi uiã a relictis
erroribus abstinerent : tu etiã
berodis uacuarent᷑ insidiae:
qui in dñm iħm impietatem
coli ꝑsimulationẽ disponebat
officii. Unde quia spes istius
erat soluta c̃omenti: in maior̃e
furore iracundia regis ardescit:
an recolens tempus quod in¬

Expanded text:
in patriarcharum familiam gentium plenitudo, et benedictionem in semine Abrahae, qua se filii carnis 120 abdicant, filii promissionis accipiant. Adorent in tribus magis omnes populi universitatis auctorem; et non in Judaea tantum Deus, sed in toto orbe sit notus, ut ubique in Israel sit magnum nomen ejus . Quoniam hanc electi generis dignitatem sicut infidelitas in suis posteris convincit esse degenerem, ita fides omnibus facit esse communem. devotione completa, secundum admonitionem somnii non eodem quo venerant itinere revertuntur. Oportebat enim ut jam in Christum credentes non per antiquae conversationis semitas ambularent, sed novam ingressi viam a relictis erroribus abstinerent. Tum ut etiam Herodis vacuarentur insidiae, qui in puerum Jesum impietatem doli per simulationem disponebat officii. Unde quia spes istius erat soluta commenti, in majorem furorem iracundia regis ardescit. Nam recolens tempus quod in
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudm̃e significationis in tel¬
legunt: agente hoc sine dubio in
eorũ cordib inspiratione diuina.
t eos tantȩ uisionis in ysterium
non lateret: & qđ oculis ostendiot
in solitũ: Ammis non esset obscuris
Deniq officiũ suũ cũ religione dis¬
ponunt. & hisse instruunt dons
ut adoraturi um̃i. tria se credidise
demonstrent : auro honorantes
ꝑ soñã regiã. mrrra humanam
& inurbe regia ostendi sibi postl
quẽ ad regnandũ didicerant natõ
Conturbat᷑ herodes : timet saluta si̧
metuit potestati : requirit asacti¬
dotibus & doctoribus legis. quid
de ortu xp̃i scriptura prȩdixerit.
Innotitiã uenit. qđ fuerat ꝓphetia
Veritas inluminat magos: infidelia
obcȩcat magistros. Carnalis isran
non intellegit qđ legit: non uidet
qđ ostendit : utitur paginis quñ
non credit eloquiis. Ubi ẽ iudes
gloriatio tua. ubi de abrahã pltat
ducta nobilitas: Eecce maiorseras¬

Expanded text:
magnitudinem significationis intelmagnitudinem significationis intelligunt: agente hoc sine dubio in eorum cordibus inspiratione divina, ut eos tantae visionis mysterium non lateret, et quod oculis ostendebatur insolitum, animis non esset obscurum. Denique officium suum cum religione disponunt, et his se instruunt donis, ut adoraturi unum tria se simul credidisse demonstrent: auro honorantes personam regiam, myrrha humanam,et in urbe regia ostendi sibi postulant quem ad regnandum didicerant procreatum. Conturbatur Herodes, timet saluti suae, metuit potestati, requirit a sacerdotibus et doctoribus legis quid de ortu Christi Scriptura praedixerit, in notitiam venit quod fuerat prophetatum; veritas illuminat magos, infidelitas obcaecat magistros; carnalis Israel non intelligit quod legit, non videt quod ostendit; utitur paginis quarum non credit eloquiis. Ubi est, Judaee, gloriatio tua ? Ubi de Abraham patre ducta nobilitas? Nonne cir
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentũ remissionis afferri:
quando nemo poterat de suis
ubi legitima successione cessante
& pontificu potestate destructa
abienigena obtinuerat principatũ.
ut ueri regis ortus illius ꝓphetiȩ
ꝓbaret᷑ uoce quȩ dixcerat: Non
deficiet princeps ex iuda neque
dux defemorib eius. donec ueniat
cui repositũ ẽ. & ipse ẽ expectatio
gentiũ. Dequib quondã beatissimo
patriarchȩ abrahȩ innumerabilis
fuerat ꝓmissa successio. ñ carnis
semine. sed fidei fecunditate ge-¬
neranda . & ideo stellarũ multitu¬
dini c̃õparata : ut ab om̃iũ gentiũ
patre. non terrena sed caelestis
ꝓgemes speraret᷑. Adereandam
ergo ꝓmissã posteritatẽ. heredes
insideribus designati. ortu noui
sideris excitant᷑ : ut in quo caeli
adhibitũ fuerat testimoniũ. cȩli
famularet᷑ obsequiũ. Cõmouit migoᷤ¬
habitatores remotioris orientis.
demirandi luminis claritate.
uiri adhȩc eapectanda non inscii.

Expanded text:
sacramentum remissionis afferri, sacramentum remissionis afferri, quando nemo poterat de suis ubi legitima regum successione cessante, et pontificum potestate destructa, alienigena obtinuerat principatum: ut veri Regis ortus illius prophetiae probaretur voce, quae dixerat: Non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat cui repositum est, et ipse erit exspectatio gentium . De quibus quondam beatissimo patriarchae Abrahae innumerabilis fuerat promissa successio, non carnis semine, sed fidei fecunditate generanda; et ideo stellarum multitudini comparata, ut ab omnium gentium patre, non terrena, sed coelestis progenies speraretur. Ad creandam ergo 119 promissam posteritatem, haeredes in sideribus designati, ortu novi sideris excitantur, ut in quo coeli adhibitum fuerat testimonium, coeli famularetur obsequium. Commovet magos remotioris Orientis hde mirandi luminis claritate viri ad haec spectanda non inscii,
Abbreviated transcription (Latin):
ũiuisseiam dilectissimi quod Ixluiii¬
scitat̃e urãm hodierne festi¬
uititis causa non lateat. eamq
scđ̃m consuctudinẽ euangelicus
nob̵ sermo reserauerit: tamen
de eadẽ qđ dñs donauerit audebo:
ut in cõmuni gaudio tanto reli-¬
giosior sit omniũ pietas: quanto
magis fuerit intellecta sollẽnit. u.
Prouidentia miseri cordiȩ dĩ dis
positũ habens percunti mundo
innouissimis tẽporib subuenire.
saluationẽ omniũ gentiũ prefinuat
in xp̃o. ut quia & cunctas nationes
aueri dĩ cultu impius error dudũ
auerterat. & ipse peculiaris dĩ
populus i srł ab institutis legalibus
pene totus exccesserat: conclusis
om̃ib sub peccato. om̃iũ misereret᷑.¬
Deficiento enĩ ubiq iufatia. & toto
mundo inuana & maligna ꝓlapso:
differret. uniuersitas hominũ
sententiã damnationis exciperet:
Sed in indulgentiã iratranslata. ẽ:
& ut clarior fieret exerendae
gratiȩ magnitudo. tunc placuit
abolendis peccatis hominum

Expanded text:
uamvis sciam, dilectissimi, quod sanctitatem vestram hodiernae festivitatis causa non lateat, eamque secundum consuetudinem evangelicus vobis sermo reseraverit, tamen de eadem quod Dominus donaverit audebo: ut in communi gaudio tanto religiosior sit omnium pietas, quanto magis omnibus fuerit intellecta solemnitas. Provipositum habens pereunti mundo in novissimis temporibus subvenire, salvationem omnium gentium praefinivit in Christo: ut quia et cunctas nationes a veri Dei cultu impiorum error dudum averterat, et ipse peculiaris Dei populus Israel ab institutis legalibus pene totus exciderat, conclusis omnibus sub peccato, omnium misereretiente enim ubique justitia, et toto mundo in vana et maligna prolapso, differret, universitas hominum sententiam damnationis exciperet. Sed in indulgentiam ira translata est, et ut clarior fieret exerendae gratiae magnitudo, tunc placuit abolendis peccatis hominum
Abbreviated transcription (Latin):
eñi uiuenis cũ uirgine: & habi¬
tibunt in ce filii tui: & gaudebit
sponsus suꝑ sponsã & gaudebit
suꝑte ds̃tuus. Suꝑ muros tuos
hierusalẽ conftitui eustodes:
totadie & tota nocte perpetuo
non tacebunt. Qui reminiscimin
dm̃i ne taceatis. & nedetis silemũ
ei : donec stabiliat & donec po¬
nat hierus alẽ laudẽ in terra

Expanded text:
irgine et habitabunt in te filii tui et gaudebit sponsus super sponsam gaudebit super te Deus tuus super muros tuos Hierusalem constitui custodes tota die et tota nocte perpetuo non tacebunt qui reminiscimini Domini ne taceatis et ne detis silentium ei donec stabiliat et donec ponat Hierusalem laudem in terra
Abbreviated transcription (Latin):
ita & nos de cordib nr̃is quȩ dõ sunt
dignai promamus. Quamuis eñi
omnũ bonoꝵ sit ipse largitor :
etũ nr̃ȩ tamen fructũ quaerit
industriȩ. Non enĩ dormientib:
puenit regñu rȩlorum : sed in
mandatis dĩ laborantibus atque
iigilantibus: ut sidona ipsius non
irrtta fecerimus. ꝑ ea quȩ dedit
mereim accipere quȩ promisit.
inde cohortam dilectionẽ uram.
ut abstinentes uos ab om̃i opere
malo: quȩ sunt casta & iusta secte-¬
mini. Filii eñi lucis abicere debent
opera tenebrarũ. Itaque odia
declinate: mendacia abicite.
superbiã humilitate destruite.
auariciã ꝓicite. largitatẽ diligite.
ecet eñ ut capiti suo menbra
conueniant: ut ꝓmissarũ beati¬
tudiñũ meream esse consortes.¬

Expanded text:
ita et nos de cordibus nostris, quae Deo sunt ita et nos de cordibus nostris, quae Deo sunt digna promamus. Quamvis enim omnium bonorum sit ipse largitor, etiam nostrae tamen fructum quaerit industriae: non enim dormientibus provenit regnum coelorum, sed in mandatis Dei laborantibus atque vigilantibus; ut si dona ipsius non irrita fecerimus, per ea quae dedit mereamur accipere quod promisit. Unde cohortamur dilectionem vestram ut abstinentes vos ab omni opere malo, quae sunt casta et justa sectemini . Filii enim lucis abjicere debent opera tenebrarum. Itaque odia declinate, mendacia abjicite, superbiam humilitate destruite, avaritiam projicite, largitatem diligite: decet enim ut capiti suo membra conveniant, ut promissarum beatitudinum mereamur esse consortes
Abbreviated transcription (Latin):
mori:i quẽ nondũ poterant con¬
fiteri. Ita xp̃c neullũ ei tempis
esset absq miraculo: ante usum
linguȩ potestat̃ẽ uerbi tacitus
exerebat. & quasi iam dicerit
sinite paruulos uenire adme
taliũ est enĩ regnũ cęlor̃ũ: noua
gloria coronabat infantes. & de
iniciis suis paruuloꝵ primordu
consecrabat : ut disceret᷑ nemõe
hominũ diuini incapaeem esse
sacramenti. quando etiamilla
magis adoratorib xp̃i uocations
nr̃x fideiq primitias. & exulas¬
tibus animis beatȩ spei mnita
celebremus. Exinde enĩ in ȩni
hereditat̃e coepimus introise.
exinde nob̵ xp̃m loquentia
scripturarũ archana patuerus
non recepit: om̃ibus nationib
suũ lum̃ inuexit. Honoretus
itaq: a nob̵ sacratissimus dies
in quo salutis nr̃ȩ auctor aprl¬
ruit. & que magi in fant̃e uent¬
rati sunt in cunabulis: nos.
omimpotent̃t adorem⁊ incelis.
a sicut illi dethesauris suis mys¬
ticas dño munerũ species obtuler̃t:

Expanded text:
mori, quem nondum poterant conmori, quem nondum poterant confiteri. Ita Christus, ne ullum ei tempus esset absque miraculo, ante usum linguae potestatem Verbi tacitus exerebat; et quasi jam diceret: Sinite parvulos venire ad me, talium est enim regnum coelorum : nova gloria coronabat infantes, et de initiis suis parvulorum primordia consecrabat: 117 ut disceretur neminem hominum divini incapacem esse sacramenti, quando etiam illamagis adoratoribus Christi, vocationis nostrae fideique primitias, et exsultantibus animis beatae spei initia celebremus. Exinde enim in aeternam haereditatem coepimus introire; exinde nobis Christum loquentia Scripturarum arcana patuerunt; non recipit, omnibus nationibus lumen suum invexit. Honoretur itaque a nobis sacratissimus dies, in quo salutis nostrae auctor apparuit; et quem magi infantem venerati sunt in cunabulis, nos omnipotentem adoremus in coelis. Ac sicut illi de thesauris suis mysticas Domino munerum species obtulerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cipes uida : eoete eñĩ exciet princeps
qui regat populũ meũ israhel
Hunc principenatũ & pastoribus
angeli: & nob̵ nuntiauere pastores.
Hunc principe natũ. longinquȩ
orientaliũ gentiũ nationes. in¬
insolito noui sideris splendore
didicerunt: Etne deloeo editi
regis ambigerent: ur̃a eruditio
ꝓdidit. qđ stella non docuit.
Quur uobis uiã quã aliis aperitis
obstruitis: Cur i ur̃a infidelitate
resedit dubiũ. qđ eoe uestra fit
responsione manifestũ: Locum
natiuitatis descripturaru testi¬
monio demonstratis. prȩsentiã
temporis decȩli & terrȩ attesta¬
tione cognoscitis. & tamen ubi
ad ꝑsequendũ aninus herodis
excirsit ibi ad non credendum
uester sensus obduruit. Felicior
ergo ignorantia infantĩu quos
ꝑsecutor occidit : qua ur̃a scientia.
quos in sua conturbatione con-¬
fudet. Noi noluistis eius regnũ
recipere. cuius oppidũ potiusas
oftendere : illi potuerunt ꝓeo

Expanded text:
cipes Juda. Ex te enim exiet princeps cipes Juda. Ex te enim exiet princeps qui regat populum meum Israel . Hunc principem natum, et pastoribus angeli , et vobis nuntiavere pastores . Hunc principem natum longinquae Orientalium gentium nationes insolito novi sideris splendore didicerunt. Et ne de loco editi regis ambigerent, vestra eruditio prodidit quod stella non docuit. Cur vobis viam quam aliis aperitis obstruitis? Cur in vestra infidelitate residet dubium quod ex vestra fit responsione manifestum? Locum nativitatis de Scripturarum testimonio demonstratis, praesentiam temporis de coeli et terrae attestatione cognoscitis; et tamen ubi ad persequendum animus Herodis exarsit, ibi ad non credendum vester sensus obduruit. Felicior ergo ignorantia infantium quos persecutor occidit , quam vestra scientia, quam in sua perturbatione consuluit. Vos noluistis regnum ejus recipere, cujus oppidum potuistis ostendere. Illi potuerunt pro eo