comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& ñc dixi uobis priusqm fiat. ut cum
factum fuerit credatis: Nonne potiꝰ
dicendum fuit. & nc̃ dixi uobis prius¬
quã fiat ut credatis: quod cum factũ
fuerit uideatis: Nam & ille cui dictũ
ẽ. quia uidisti credidisti: ñ hoc credidit
quod uidit: s aliud uidit. aliud. cre¬
didit. uidit enĩ hominẽ: credidit d̃m.
Cernebat quippe atq tangebat carnẽ
iuuentẽ quã uiderat morientem: & cre¬
debat dm in carne ipsa latentem. Crede¬
bat gͦ mente. qd̾ ñ uidebat: ꝑ hoc quod
sensib corꝑoris apparebat. S & si dicun¬
tur credi quȩ uidentur. sicut dicit
unusquisq oculis suis credidisse: non
tam̃ ipsa ẽ quȩ in nob̾ edificatur fides:
s ex rebus quȩ uidentur agitur in nob̾:
ut ea credantur quȩ ñ uident᷑. Quo¬
circa dilectissimi: inde nc̃ mͥ sermo est¬
 quod dñs ait. E nunc dixi uobis pͥus¬
qũa fiat: ut cum factũ fuerit creda¬
illud fuerant credituri qd ipse eẽt xꝑc

Expanded text:
Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis? Nonne potius dicendum fuit, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut credatis, quod cum factum fuerit, videatis? Nam et ille cui dictum est, Quia vidisti, credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Sed etsi dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse: non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur quae non videntur. Quocirca, dilectissimi, unde nunc mihi sermo est, quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credaillud fuerant credituri, quod ipse esset
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat discipłis suis. Si
diligeretis me. gaude¬
retis utiq quia uado
ad patr̃e: quia pat̃ ma¬
ior me est. Quod ex forma serui eum
dixisse. ñ ex forma dei in qua equalis
ẽ patri: nouit fides quȩ religiosis est
mentib fixa: ñ calumniosis & dem̃t¬
bus ficta. Deinde subiunxit. Et nẽ
dixi uobis priusquã fiat: ut cũ factũ
fuerit credatis. Quid ẽ hoc. cũ magis
credere homo debeat: anteqm̃ fiat
id quod credendum ẽ: Hȩc ẽ enim
laus fidei: si quod creditur. ñ uidet᷑.
Nam quid magnũ ẽ si creditur quod
uidetur: scđm illam eiusdem dñi
sententiam. qñ discipłm arguit dicens.
quia uidisti credidisti: beati qui ñ ui¬
dent & creduntꝰ E nescio utrũ crede¬
re dicendus ẽ: quisq quod uidet. Nam
ipsa fides in epła quȩ scͥbitur ad hebre¬
os: ita ẽ definita. Est autẽ fides sꝑan¬
tium sub̃a: cognitio rerũ q̃ ñ uident᷑.
Quaꝑpt̃ si fides ẽ rerũ quȩ creduntur.
uidentur. quid sibi uult qd̵ dñs ait.

Expanded text:
dixerat discipulis suis: Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem; quia Pater major me est. Quod ex forma servi eum dixisse, non ex forma Dei in qua aequalis est Patri, novit fides quae religiosis est mentibus fixa, non calumniosis et dementibus ficta. Deinde subjunxit: Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis. Quid est hoc, cum magcredere homo debeat antequam fiat id quod credendum est? Haec est enim laus fidei, si quod creditur, non videtur. Nam quid magnum est, si creditur quod videtur? secundum illam ejusdem Domini sententiam, quando discipulum arguit, dicens, Quia vidisti, credidisti: beati qui non vident et credunt ? Et nescio utrum credere dicendus est quisque quod videt; nam ipsa fides in Epistola quae scribitur ad Hebraeos, ita est definita: Est autem fides sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur . Quapropter si fides est rerum quae credunturvidentur; quid sibi vult quod Dominus ait,
Abbreviated transcription (Latin):
corda nr̃a. Habes & alio loco: eundẽ
apłm dicentem. Si autẽ sꝑc eius qͥ
suscitauit iħm ex mortuis habitat
ligi uoluit: de quo tamen alio loco
testimonia. quib hoc euident̃ osten¬
oitur. & patris & filii ipsum ẽẽ sꝑm:
qui in trinitate dicitur sꝑc sc̃s. Nec
ob aliud existimo ipsum ꝓpͥe uocari
sꝑm sc̃m: cum etiam si de singulis
int̾rogemur. ñ possumus nͥ & patr̃e
gͦ cõmuniter uocant᷑ & singuli. hoc
ꝓpͥe uocari oportuit eum qui ñ est
unius eorum: s in quo cõmunitas
cum filii quoq ipse sit sꝑc: Si enim
ñ ab eo ꝓcederet: ñ post resurrectio¬
ne se representans discipulis suis. in¬
net etiam illud quod de muliere quȩ
flurum sanguinis patiebatur dictũ¬
ẽ. tetigit me aliquis. Ego enim sensi
uirtutem de me exisse. Nam uirtu¬
tis nomine appellari etiam sꝑm sc̃m
& eo loco clarum ẽ: ubi angłs dicen¬
te maria. quomͦ fiet istud qm̃ uirũ
ñ cognosco. respondit: sꝑc sc̃s suꝑ¬

Expanded text:
corda nostra . Habes et alio loco eumdem Apostolum dicentem: Si autem spiritus ejus qui suscitavit Jesum ex mortuis, habitatis intelligi voluit, de quo tamen alio loco testimonia, quibus hoc evidenter ostenditur, et Patris et Filii ipsum esse spiritum, qui in Trinitate dicitur Spiritus sanctus. Nec ob aliud existimo ipsum vocari proprie Spiritum, cum etiam si de singulis interrogemur, non possimus nisi et Patrem ergo communiter vocantur et singuli, hoc proprie vocari oportuit eum, qui non est unius eorum, sed in quo communitas nctus, cum Filii quoque ipse sit Spiritus. Si enim ab eo non procederet, non post resurrectionem se repraesentans discipulis suis innet etiam illud quod ait de muliere, quae fluxum sanguinis patiebatur: Tetigit me aliquis; ego enim sensi virtutem de me exisse . Nam virtutis nomine appellari etiam Spiritum sanctum, et eo loco clarum est, ubi angelus dicenti Mariae: Quomodo fiet istud; quoniam virum non cognosco? Respondit: Spiritus s
Abbreviated transcription (Latin):
audiet: a quo ẽ. Ab illo ẽ: a quo ꝓcedit.
Hic aliquis forsitan querat: utrũ & a
patris ẽ filius: & pat̾ soluis filii est pa
enim uos estis qui loquimini. s sꝑe
corda nr̃a. Numquid duo sunt alius
patris alius filii: Absit. Unum enĩ
corpꝰ. ait cum significaret ȩccłiam:
moxq addidit. & unꝰ sp̃c. Et uide qͦd
illic impleat trinitatem. Sicut uo¬
cati estis inquit: in una spe uocati
nominet. Sequitur gͦ. una fides. u¬
nĩi baptisma. unus ds & pat̾ om̃iũ:

Expanded text:
audiet a quo est: ab illo est a quo procedit. 6. audiet a quo est: ab illo est a quo procedit. 6. Hic aliquis forsitan quaerat utrum et aPatris est Filius, et Pater solienim vos estis qui loquimini, setra . Numquid duo sunt, alius Patris, alius Filii? Absit. Unum enim corpus, ait, cum significaret Ecclesiam; moxque addidit, et unus Spiritus. Et vide quomodo illic impleat Trinitatem. Sicut vocati estis, inquit, in una spe vocationominet: sequitur ergo, Una fides, unum Baptisma: unus Deus et Pater omnium,
Abbreviated transcription (Latin):
recipiat fuit & erit s tantum est.
ipsa enim ueraciter est. quia muta¬
ri ñ potest: & idõ illi tantum conue¬
nerat dicere ego sum qui fum. & di¬
ces filiis isrł. qui ẽ misit me ad uos:
tamen ꝓpt̾ mutabilitatẽ tempoꝵ
in quib uersatur nr̃a mortalitas
fuit. & erit. & est. Fuit in p̃teritis sełis:
& in p̃sentibus ẽ: erit in futuris. fiuit
qũã deerit: ẽ quia semꝑ est. Neq eni
uelut qui iam ñ sit cum preteritis
occidit: aut cum presentib uelut qͥ¬
ñ maneat labitur: aut cum futuris
ueluti qui ñ fuerit orietur. Proinde
cum scđ̃m uolumina tempoꝵ loctitio
humana uariatur: qui ꝑ nulla deẽẽ
potuit aut potest. aut poterit tempo¬
ra: uera de illo dicuntur cuiuslibet
temporis uerba. Semꝑ itaq audit
& sciet : ac ꝑ hoc. & audiuit. audit. &¬
audiet: quia sicut iam diximus. hoc
ẽ illi audire quod scire: & scire illi hoc
ẽ. quod ẽẽ. Ab illo gͥ audiuit. audit.

Expanded text:
recipiat Fuit et Erit, sed tantum Est: recipiat Fuit et Erit, sed tantum Est: ipsa enim veraciter est, quia mutari non potest; et ideo illi tantum convenerat dicere, Ego sum qui sum; et, Dices filiis Israel, Qui est, misit me ad vos : tamen propter mutabilitatem temporum in qut est: fuit in praeteritis saeculis, est in praesentibus, erit in futuris. Fuit qquam deerit; est, quia semper est. Neque enim velut qui jam non sit, cum praeteritis occidit; aut cum praesentibus, tamquam non maneat, labitur; aut cum futuris, tamquam non fuerit, orietur. Proinde cum secundum volumina temporum locutio humana variatur; qui per nulla deesse potuit, aut potest, aut poterit tempora, vera de illo dicuntur cujuslibet temporis verba. Semper itaque audit et sciet; ac per hoc et audivit, et audit, et audiet: quia sicut jam diximus, hoc est illi audire quod scire, et scire illi hoc est quod esse. Ab illo igitur audivit, audit, et
Abbreviated transcription (Latin):
& temerarium cum disserueris diffi¬
nire: quia hoc & menti utcumq com¬
p̃hendere. & si quid forte mens inde
comp̃henderit linguȩ difficillimũ
ẽ explicare: quantuslibet p̃sit docꝰ¬
tor. quantꝰ libet assit auditor. Non gͦ¬
quo ꝓcedit. Audire illi scire ẽ: scire¬
uͦ ẽẽ. sicut suꝑus disputatum ẽ. Qͥa
gͦ ñ ẽ a se ipso. s ab illo a quo ꝓcedit:
a quo illi ẽ ẽẽntia ab illo scientia: ab
illo gͥ audientia. quod nichil ẽ ali¬
ud quã scientia. Nec moueat quod
u̾bum futuri temporis positum est:
ñ enim dictum ẽ. quȩcumq audiũ.
aut quȩcumq audit:s quȩcumq
audiet loquetur. Illa quippe audi¬
entia sempit̃̾na ẽ: quia sempit̃na
scientia. In eo aut̃ẽ quod sempit̾num
ẽ. sine initio & sine fine: cuiuslibet
temporis u̾bum ponatur. siue p̃teri¬
ti. siue presentis. siue futuri: ñ m̃da¬
citer ponitur. Quãuis enim natura
illa immutabilis & ineffabilis. ñ

Expanded text:
et temerarium cum disserueris defiet temerarium cum disserueris definire: quia hoc et menti utcumque comprehendere, et si quid forte mens inde comprehenderit, linguae difficillimum est explicare, quantuslibet praesit doctor, quantquo procedit. Audire illi scire est, sicut superius disputatum est. Quia ergo non a semetipso, sed ab illo a quo procedit, a quo illi est essentia, ab illo et scientia. Ab illo igitur audientia, quod nihil est aliud quam essentia. Nec moveat quod verbum futuri temporis positum est; Non enim dictum est, quaecumque audivit, aut, quaecumque audit; sed, quaecumque audiet, loquetur. Illa quippe audientia sempiterna est, quia sempiterna scientia. In eo autem quod sempiternum est, sine initio et sine fine, cujuslibet temporis verbum ponatur, sive praeteriti, sive praesentis, sive futuri, non mendaciter ponitur. Quamvis enim natura illa immutabilis et ineffabilis non
Abbreviated transcription (Latin):
uult immutabilis mutat: & quia id¬
quod habet ẽ. ac ꝑ hoc. ñ sic habet
scientiam. ut aliud illi sit scientia qͣ
scit. aliud eẽntia quȩ ẽ. s utrumq
unum ẽ. nec utrumq dicendum ẽ
pat̾ uitam in semet ipso: nec aliudẽ
ipse. quã uita quȩ in ipso ẽ: & dedit
filio habere uitam in semet ipso: hoc
ẽ genuit filium qui & ipse uita eẽt.
Sic itaq debemus acciꝑe quod de
sꝑu scõ dictum ẽ. ñ enim loquȩtur
a semet ipso. s quȩcumq audiet lo¬
quetur: ut intelligamus ñ eum ẽe
a semet ipso. Pater quippe solus: de
alio ñ ẽ. Nam & filius de patre natꝰ¬
ẽ: & sꝑc sc̃s de patre ꝓcedit: pat̃ au¬
tẽ nec natus ẽ de alio nec ꝓcedit: & ido
sine aliqua disparilitate in sũma illa
trinitate cogitationi humanȩ occur
rit. Nam & filius ei de quo natus ẽ.¬
& sꝑc sc̃s ei de quo ꝓcedit: equalis ẽ.
Quid autẽ illud intersit int̾ ꝓcedere
& nasci longum ẽ querendo disserere:

Expanded text:
vult immutabilis mutat. vult immutabilis mutat. quod habet est, ac per hoc non sic habet scientiam, ut aliud illi sit scientia, qua scit, aliud essentia, qua est; sed utrumque unum; quamquam nec utrumque dicendum est Pater vitam in semetipso; nec aliud est ipse quam vita, quae in illo est: et dedit Filio habere vitam in semetipso; hoc est, genuit Filium, qui et ipse vita esset. Sic itaque debemus accipere quod de Spiritu sancto dictum est, Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audierit, loquetur ; ut intelligamus, non eum esse a semetipso. Pater quippe solus de alio non est. Nam et Filius de Patre nat sanctus de Patre procedit: Pater autem nec natus est de alio, nec procedit. Nec ideo sane aliqua disparilitas in summa illa Trinitate cogitationi occurrat humanae: nam et Filius ei de quo natus e sanctus ei de quo procedit, aequalis est. Quid autem illic intersit inter procedere et nasci, et longum est quaerendo disserere,
Abbreviated transcription (Latin):
so facere quicqũa: sicut audio iudico.
quod ait. ñ enim loquetur a semet ip¬
so s quȩcumq audiet loquetur: cum
in ea ñ sit alia diuinitatis. alia huma¬
nitatis. uel alterus creaturȩ cuiꝰcũq
substantia: magna exoritur inde diffi¬
cultas. Illud enim quod sicut colum¬
ba sꝑc sc̃s apparuit specie corporali.
uisio fuit ad horam facta atq transac¬
ta: sicut etiam quando suꝑ discipu¬
los uenit. uisȩ sunt illis linguȩ diu̾¬
se uelut ignis: qui & sedit suꝑ unum¬
quẽq eorum. Qui gͦ dicit. columbam
adunitatem ꝑsonȩ sꝑui sc̃o fuisse con¬
etiam de illo igni compellitur dicere:¬
ut intelligatur nichil horum debere
se dicere. Ista enim quȩ de substantia
d̃i quomͦ ut opus erat significanda
corporeis hominũ sensibus sese intu¬
lerunt atq tnsierunt. ad horamdi¬
uinitus facta sunt de creatura ser¬
uiente. ñ de ipsa dnante natura: quȩ
in se manens quod uult mouet. & qd

Expanded text:
so facere quidquam: sicut audio, judico.so facere quidquam: sicut audio, judico.quod ait, Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur; cum in ea non sit alia divinitatis, alia humanitatis, vel alterius creaturae cujuscumque substantia, magna exoritur difficultas. 2. Illud enim quod sicut columba Spiritus sanctus apparuit specie corporali , visio fuit ad horam facta atque transacta: sicut etiam quando super discipulos venit, visae sunt illis linguae divisae velut ignis, qui et insedit super unumquemque eorum . Qui ergo dicit columbam ad unitatem personae Spiritui sancto fuisse conetiam de illo igne compellitur dicere,ut intelligat nihil horum debere se dicere. Ista enim quae de substantia Dei quoquo modo ut opus erat significanda, corporeis hominum sensibus sese intulerunt atque transierunt, ad horam divinitus facta sunt de creatura serviente, non de ipsa dominante natura, quae in se manens quod vult movet, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
illud. Et potestatem dedit ei iudiciũ
facere: qm̃ filius hominis ẽ. In quib
uerbis erus manifestat᷑. ñ eam formã
p̃̾sentandam ẽẽ iudicio. in qua cũ eẽt
ñ rapinam arbitratus ẽ ẽẽ se equalem
dõ: s illam qũa cum semet ipsũ ex¬
inanisset accepit. Semet ipsum enim
exinaniuit formã serui accipiens. in
qua uidetur etiam ad faciendũ iudi¬
cium. obedientiam suam cõmendasst
quieqm̃: sicut audio iudico. Adam nãq
ꝑ cuius unius hominis in obedientiã
peccatores constituti sunt multi ñ sic̃
audiuit iudicauit: qͥa qͦd audiuit pre¬
lum qd̾ fecit: quia ñ di uoluntatem.
s suam fecit. Ipse autẽ ꝑ cuus unius
hominis obędientiam iusti constitu¬
untur multi. ñ solum obȩdiens fuit
usq ad mortẽ crucis. in qua ẽ uiuus
iudicatus a mortus: s obȩdientem
se futurum ꝓmittens in ipso quoq
iudicio. quod est de uiuis iudicaturꝰ
& mortuis. ñ possum inquit a me ip¬

Expanded text:
illud: Et potestatem dedit ei judicium illud: Et potestatem dedit ei judicium facere, quoniam filius hominis est . In quibus verbis ejus manifestatur non eam formam praesentandam esse judicio, in qua cum esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo; sed illam quam cum semetipsum exinanisset, accepit. Semetipsum enim exinanivit formam servi accipiens : in qua videtur etiam ad faciendum judicium obedientiam suam commendasse, quidquam: sicut audio, judico. Adam namque per cujus unius hominis inobedientiam peccatores constituti sunt multi, non sicut audivit, judicavit; quia quod audivit praeoluntatem, sed suam fecit: iste autem per cujus unius hominis obedientiam justi constituuntur multi , non solum obediens fuit usque ad mortem crucis, in qua est vivus judicatus a mortuis; sed obedientem se futurum promittens in ipso quoque judicio, quo est de vivis judicaturus et mortuis, Non possum, inquit, a meip
Abbreviated transcription (Latin):
uid ẽ quod dñs ait de sꝑu
sc̃o cũ eum uenturum
ẽẽ ꝓmitteret. & docturũ
discipulos ens omnẽ ueritatẽ. ueleos
deducturum in omi ueritate. ñ eñi lo¬
quetur a semet ipso: s quȩcumq audi¬
et loquȩtur: Simile ẽ ei hoc quod de
semet ipso dixit. ñ possum a me ipsofa¬
cere quicqm: sicut audio iudico. Sed
illud cum exponeremꝰ scđ̾m hominẽ
posse accipi diximus: ut obȩdientiã
suã qua factus ẽ obȩdiens usq ad mor¬
tem crucis. p̃mintiasse filius uideret᷑.
& iudicium futurũ qui uiuos & mor¬
tuos iudicabit: quia hoc ꝑ id facturus
ẽ quod filius hominis ẽ: ꝓpt̾ quod dix¬
it pat̃ ñ uidicat quẽquã. s om̃e iudi¬
cium dedit filio: quia in iudicio ñ for¬
ma dĩ qua ȩqualis est patri. nec ab im¬
piis uideri potest. s forma hominis ap¬
parebit qua minoratus est etiã modico
minus ab angłis: qͦmius ia in claritate
ñ in pͥstina sit humilitate uenturꝰ. conspi¬
cuus t̾n futurꝰ bonis & malis. Hinc ait et

Expanded text:
nus ait de Spiritu sancto, cum eum venturum esse promitteret, et docturum discipulos ejus omnem veritatem, vel eos deducturum in omni veritate: Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur? Simile est enim hoc ei quod de se ipse dixit, Non possum a me facere quidquam: sicut audio, judico . Sed illud cum exponeremus, secundum hominem posse accipi diximus : ut obedientiam suam qua factus est obediens usque ad mortem crucis , praenuntiasse Filius videretur, et in judicio futuram, quo vivos et mortuos judicabit; quia hoc per id facturus est quod filius hominis est. Propter quod dixit, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio: quia in judicio non forma Dei qua aequalis est Patri, nec ab impiis videri potest, sed forma hominis apparebit, qua minoratus est etiam modico minus ab Angelis; quamvis jam in claritate, non in pristina sit humilitate venturus, conspicuus tamen futurus et bonis et malis. Hinc ait et
Abbreviated transcription (Latin):
eum referre & quod ipsuis ẽ. de quo
& ipse est. Inde & illud ẽ quod ait.
mea doctrina ñ ẽ mea: s eius qui
misit me. Si gͥ intelligitur hic eius
doctrina qu̾a tam̃ dixit ñ suam s
ait de patre ꝓcedit. ut ñ diceret de
me ñ ꝓcedit: A quo autẽ habet filiꝰ
ut sit ds̃. ẽ enim de deo ds: ab illo
filio ꝓcedat sicut ꝓcedit de patre.
ab ipso habet patre. Hic utcumq
etiam illud intelligitur. quantũ a ta¬
lib quales nos sumus. intelligi potest:
cur ñ dicatur natus ẽe. s potius pro
ceretur. amboꝵ utiq filius diceret:
quod absurdissimũ ẽ. Sequunt᷑ au

Expanded text:
solet referre quod ipsius est, de quo et ipse est? Unde et illud est quod ait: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui misit me . Si igitur sic intelligitur ejus doctrina, quam tamen dicit non sait: De Patre procedit, ut non diceret, de me non procedit. A quo autem habet Filius ut sit Deus est enim de Deo Deus ab illo Filio procedat, sicut procedit de Patre, ab ipso habet Patre. Hic utcunque etiam illud intelligitur, quantum a talibus quales nos sumus, intelligi potest, cur non dicatur natus esse, sed potius proce Filius diceretur, amborum utique Filius diceretur; quod absurdissimum est. Filius qu
Abbreviated transcription (Latin):
dicio ac potestate pre sidis crucifige¬
retur: s ideo illum traditum dixit
eugłista. ut eos crimine imꝑlicatos¬
a quo alieni ẽẽ conabantur ostende¬
ret. Non enim hoc faceret pilatus
nͥ ut id quod eos cuꝑe cernebat imple¬
ret. Quod gͦ sequitur susceꝑunt autẽ
iħm. & duxerunt: potest ad milites
iam referri. apparitores presidis. Nã
postea euidentius dr̃. milites cum cru
cifixissent eum: qũauis eugłista. etiã¬
si totum iudeis tribuit. merito facit
Ipsi enim susceꝑunt quod auidissimȩ
flagitauerunt: & iꝑsi fecerunt quic¬
quid ut fieret extorserunt. Et hec se¬
quentia: alio iam sermone tractanda
sunt.

Expanded text:
dicio ac potestate praesidis crucifigedicio ac potestate praesidis crucifigeretur. Sed ideo illis traditum dicit evangelista, ut eos crimine ima quo alieni esse conabantur, ostenderet: non enim faceret hoc Pilatus, nisi ut id quod eos cupere cernebat, impleret. Quod autem sequitur, Susceperunt autem Jesum, et eduxerunt, potest ad milites jam referri apparitores praesidis. Nam postea evidentius dicitur, Milites ergo cum crucifixissent eum : quamvis evangelista etiamsi totum Judaeis tribuit, merito facit; ipsi enim susceperunt quod avidissime flagitaverunt, et ipsi fecerunt quidquid ut fieret extorserunt. Sed haec sequentia alio sermone tractanda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
re mox uincitur. Responderunt pon¬
tifices. Non habemus regem: nͥ cesarẽ.
Tunc gͦ tradidit eis illum ut crucifi¬
geretur. Aꝑtissime quippe contra cesa¬
rem uenire uideretur: si regem se ñ
habere nͥ cesarem ꝓfitentib. alium re¬
gem uellet intelligere dimittendo im¬
punitum: quẽ ꝓpt̾ hos ausus ei tradi¬
derant occidendum. Tradidit gͦ eis
illum: ut crucifigeretur. S numqͥd
aliud & ante cupiebat. qndo dicebat
accipite eum uos & crucifigite: uel et¬
am suꝑus. accipite eum uos & sed̾m
legem urãm iudicate eum: Cur autẽ
instantes ut ñ ab eis s a preside occi¬
deretur. & ideo eum occidendum acci¬
ꝑe recusantes: si nunc eũ accipiunt
occidendum : Aut si hoc ñ fit. cur dictũ
ẽ. tunc gͦ tradidit eis illum. ut cruci¬
figeretur: An aliquid interest: Plane
interest. Non ẽ enim dictum. tunc gͦ
tradidit eis illum. ut crucifigerent
eum. s ut crucifigeretur: id est ut iu¬

Expanded text:
re mox vincitur. Responderunt enim ponre mox vincitur. Responderunt enim pontifices: Non habemus regem nisi Caesarem. Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigeretur. Apertissime quippe contra Caesarem venire videretur, si regem se non habere nisi Caesarem profitentibus alium regem velit ingerere, dimittendo impunitum, quem propter hos ausus ei tradiderunt occidendum. Tradidit ergo eis illum, ut crucifigeretur. Sed nunquid aliud ante cupiebant, quando dicebat: Accipite eum vos, et crucifigite? vel etiam superius: Accipite eum vos, et secundum legem vestram judicate eum? Cur autem instantes ut non ab eis, sed a praeside occideretur, et ideo eum occidendum accipere recusantes, si tunc eum accipiunt occidendum? Aut si hoc non sit, cur dictum est: Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigeretur? An aliquid interest? Plane interest. Non est enim dictum: Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigerent eum, sed ut crucifigeretur, id est, ut ju
Abbreviated transcription (Latin):
filium dĩ se fecit. Eorum quippe le¬
gem ille ñ timuit offendere: s ma¬
gis filium dĩ timuit ne occideret.
Nunc uͦ ñ sic potuit contempnere
cesarem auctorẽ potestatis suȩ: quẽ¬
admodu legem gentis alienȩ. Ad huc
ta ⁊men eugłista sequit᷑ & dicit. Pi¬
latus autem cum audiret hos sermo¬
nes. adduxit foras iħm. & sedit pro
tribunali. in loco qui dicit᷑ li tostro
qui dixit. erat autem hora tercia &
crucifixerunt eum: qm̃ magna dis¬
ceptatio solet oriri: cum ad ipsum
locum uͥ crucifixus narratur uen¬
tum fuerit: ut potuerimꝰ si dñs uo¬
luerit disseremus. Cum gͦ ꝓ tribu¬
nali sedisset pilatus: dicit iudeis.
E cce rex ur. Illi autem clamabant.
Tolle. tolle: crucifige eum. Dicit ei
pilatus. Regem ur̃m crucifigam:
Adhuc t̾rorem quẽ de cesare ingesse¬
rant. suꝑare conatur: de ignomi¬
nia eoꝵ uolens eos frangere dicẽdo
regem ur̃m crucifigam: Quos de igno¬
minia xꝑi mitigare ñ potuit: s timo¬

Expanded text:
Filium Dei se fecit. Eorum quippe leFilium Dei se fecit. Eorum quippe legem ille non timuit ut occideret, sed magis Filium DNunc vero non sic potuit contemnere Caesarem auctorem potestatis suae, quaemadmodum Legem gentis alienae. 8. Adhuc tamen Evangelista sequitur, et dicit: Pilatus autem cum audisset hos sermones, adduxit foras Jesum, et sedit pro tribunali, in loco qui dicitur Ltestimonium, qui dixit: Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum; quoniam magna disceptatio solet oboriri, cum ad ipsum locum, ubi crucifixus narratur, ventum fuerit, ut potuerimus, si Dominus voluerit, disseremus. Cum ergo pro tribunali sedisset Pilatus, dicit Judaeis: Ecce rex vester. Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Dixit eis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Adhuc terrorem quem de Caesare injecerant superare conatur, de ignominia eorum volens eos frangere, dicendo: Regem vestrum crucifigam? quos de ignominia Christi mitigare non poterat, sed timo
Abbreviated transcription (Latin):
s tamen id zelando facere. multo
magis malũ ẽ quã timendo: & ideo
ñ ait uerax magister. qui me tibi tra
didit ipse habet peccatum. tanqm
ile ñ haberet: s ait mauis peccatũ¬
habet: ut etiam se habere intellige¬
ret. Neq enim ꝓptea illud nullũ ẽ:
ñ querebat: Lege suꝑiora: & inueni¬
es iam dudũ eum querere dimitt̃e
iħm. Exinde itaq intelligendũ ẽ.
ꝓpt̾ hoc. id ẽ ex hac causa ñ haberet
peccatum occidendo innocentẽ sibi
traditum: quamuis minꝰ peccans qmͣ
iudȩi: qui eum illi tradiderant occi¬
dendum. Exinde gͦ id est ideo. ne
hoc peccatũ faceret: ñ nunc pͥmũ
s ab initio querebat eũ dimittere.
Iudȩi autẽ clamabant dicentes.
Si hunc dimittis: ñ es amicus cesa
ris. Omĩs enim qui se regem facit.
contradicit cȩsari. Maiorem timorẽ se
ingerere putauerunt pilato. terren¬
suꝑuis ubi dixerant. nos legem ha¬
bemus & scdm legem debet mori. qͥa

Expanded text:
sed tamen id zelando facere multo sed tamen id zelando facere multo magis malum est, quam timendo. Et ideo non ait verax magister, Qui me tradidit tibi, ipse habet peccatum; tanquam ille non haberet: sed ait, majus habet peccatum; ut etiam se habere intelligeret. Neque enim propterea illud nullum est,non quaerebat? Lege superiora, et invenies jamdudum eum quaerere dimittere Jesum. Exinde itaque intelligendum est, Propter hoc, id est, ex hac causa, ne haberet peccatum occidendo innocentem sibi traditum, quamvis minus peccans quam Judaei, qui eum illi tradiderant occidendum. Exinde ergo, id est, ideo ne hoc peccatum faceret, non nunc primum, sed ab initio quaerebat eum dimittere. 7. Judaei autem clamabant dicentes: Sris: omnis enim, qui se regem facit, contradicit Caesari. Majorem timorem se ingerere putaverunt Pilato, terrenm, quam superius, ubi dixerant: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia
Abbreviated transcription (Latin):
respondit: & tamen ubicumq ñ res¬
pondit. ñ sicut reus. siue dolosus. s
sicut agnus: hoc ẽ sicut simplex atq
innocens ñ aꝑuit os suũ. Proinde uͥ
ñ respondebat: sicut ouis silebat. Ubi
respondebat: sicut pastor docebat.
Discamus gͦ quod dixit. quod & per
apłm docuit: quia ñ ẽ potestas nisi
a deo: & quia plus peccat qui potesta¬
ti innocentem occidendum liuore
tradit: qmͣ potestas ipsa si eum timo¬
re alterius maioris potestatis occidit.
Talem quippe ds̃ pilato dederat po
testatem: ut eẽt etiam sub cȩsaris po¬
testate. Quappt̃ ñ haberes inquit ad¬
u̾sum me potestatem ullam. id est
scio quantũ sit. ñ enim tantũ ẽ ut tͥ
om̃imodo liberum sit: ꝓpt̃ea qui tra¬
didit me tibi. maius peccatum habet.
Iue quippe me tuȩ potestati tradidit
inuidendo: tu uͦ eandem potestatẽ
in me exerciturus es metuendo. Nec
timendo quidem presertim in nocen¬
tem homo hominẽ debet occidere:

Expanded text:
respondit, et tamen ubicunque non resrespondit, et tamen ubicunque non respondit, non sicut reus sive dolosus, sed sicut agnus, hoc est, sicut simplex atque innocens non aperuit os suum. Proinde ubi non respondebat, sicut ovis silebat; ubi respondebat, sicut pastor docebat. Discamus ergo quod dixit, quod et per Apostolum docuit, quia non est potestas nisi a Deo ; et quia plus peccat qui potestati innocentem occidendum livore tradit, quam potestas ipsa, si eum timore alterius majoris potestatis occidit. Talem quippe Dtestatem ut esset etiam sub Caesaris potestate. Quapropter non haberes, inquit, adversum me potestscio quantum sit; non enim tantum est, ut tibi omni modo liberum sit: propterea qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. Ille quippe me tuae potestati tradidit invidendo, tu vero eamdem potestatem in me exserturus es metuendo. Nec timendo quidem, praesertim innocentem, homo hominem debet occidere:
Abbreviated transcription (Latin):
dotum. & apud herodem quo eum sic̃
lucas indicat miserat pilatus audien¬
dum. & apud ipsum pilatum: ut ñ
frustra de illo p̾cesserit. sicut agnus
coram tondente fuit sine uoce. sic ñ
aperuit os suum: tunc utiq qnͣdo
int̾rogantib ñ respondit. Qũauis enĩ
quibusdam int̾rogantib sepe respon¬
derit: tamen ꝓpt̃ illa in quib nolut
respondere. ad hoc data ẽ de agno
similitudo: ut in suo silentio ñ reus. s
innocens haberetur. Cum gͦ iudicare¬
tur ubicumq ñ aꝑuit os suum. sicut
agnus ñ aꝑuit: id est ñ sicut sibi ma¬
le conscius. qui de peccatis conuince¬
batur suis: s sicut mansuetus. qui ꝓ
peccatis immolabatur alienis. Dicit
gͦ ei pilatus. Michi ñ loqueris: Nescis
quia potestatem habeo crucifigere
te. & potestatem habeo dimittere te:
Respondit iħe. Non haberes aduer¬
sus me potestatem ullam: nisi tibi eẽt
datum desuꝑ. Propterea qui tradidit
me tͥ: maius ꝑeccatum habet. Ecce

Expanded text:
dotum, et apud Herodem, quo eum, sicut dotum, et apud Herodem, quo eum, sicut Lucas indicat, miserat Pilatus audiendum, et apud ipsum Pilatum : ut non fcoram tondente se sine voce, sic non aperuit os suum . Tunc utique, quando interrogantibus non respondit. Quamvis enim quibusdam interrogationibus saepe responderit, tamen propter illa in quibus noluit respondere ad hoc data est de agno similitudo, ut in suo silentio non reus, sed innocens haberetur, Cum ergo judicaretur ubicunque non aperuit os suum, sicut agnus non aperuit, id est, non sicut male sibi conscius, qui de peccatis convincebatur suis, sed sicut mansuetus, qui pro peccatis immolabatur alienis. Dicit ergo ei Pilatus: Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo dimittere? Respondit Jesus: Non haberes adversus me potestatem ullam, nisi tibi datum esset desuper. Propterea qui me tradidit tibi, majus peccatum habet. Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
S ñ frigescit: in ardescit potius &
Sincrescit. Cum enim uidissent eũ
pontifices & ministri: clamabant
dicentes. Crucifige: crucifige. Dicit
Seis pilatus. Accipite eum uos: & cruci
figite. Ego enim ñ inuenio in eo causã
Responderunt ei udei. Nos legemba¬
bemus: & scd̃m legem debet mori: qͥa
filium dĩ se fecit. Ecce altera maior
inuidia: parua quippe illa uidebatur
uelut affectatȩ illicito ausu regiȩ po¬
testatis : & tamen neutrũ sibi iħc men
daciter usurpauit. s utrumq uerũ
ẽ: & unigenitus ẽ dĩ filius: & rex ab eo
constitutus suꝑ syon montẽ scm̃ eius
& utrumq nunc demonstraretur: nisi
quanto erat potentior. tanto ẽẽ mallet
patientior. Cum gͦ audisset pilatus hoc
uerbũ magis timuit: & ing̾ssus p̾tori¬
Sum iterum. dixit ad iħm. Unde es tu:
Iħc autẽ responsum ñ dedit ei. Hoc si
collatis om̃ium eugłistarum narratio¬
nib repperitur: & apud pͥncipes sacer¬

Expanded text:
Sed non frigescit, inardescit potius, et Sed non frigescit, inardescit potius, et increscit. Cum enim vidissent eum pontifices et ministri, clamabant dicentes: Crucifige, crucifige. Dicit eis Pilatinvenio in eo causam. Responderunt Judaei: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. » Ecce altera major invidia: parva illa quippe videbatur, velut affectaret regnum illicito ausu regiae potestatis, et tamen neutrum sibi Jedaciter usurpavit; sed utrumque verum est, et unigenitus est Dei Filius, et rex ab eo constitutus super Sion montem sanctum ejus: et utrumque nunc demonstraretur, nisi quanto erat potentior, tanto mallet esse patientior. 4. Cum ergo audisset Pilatus hoc verbum, magis timuit; et ingressus est praetorium iterum, et dicit ad Jesum: Unde es tu? Jesus autem responsum non dedit ei. Hoc silcollatis omnium Evangelistarum narrationibus reperitur, et apud principes sacer
Abbreviated transcription (Latin):
bum mundum ñ atrocitate pug¬
nandi. s paciendi humilitate uince¬
bat. Sic illud granũ multiplicandũ.
seminabatur horribili contumelia:
ut mirabili pullularet in gła. Exiit
Siterum pilatus foras: & dicit eis. Ee¬
ce adduco eum foras: ut cognosca¬
Stis quia in eo nullã causam inuenio.
Exiit gͦ ihc portans spineam coronã.
& purpureum uestim̃tum: & dicit
Seis. Ecce homo. Hinc apparet ñ igno¬
rante pilato hȩc a militib facta. siue
iusserit ea siue ꝑmiserit: illa scilicet
causa quã supra diximus. ut hȩc eiꝰ
rent: & ulterius sanguinẽ ñ sitirent.
Egreditur ad eos iħc. portans spineã
coronam & purpureũ uestim̃tum:
ñ clarus imperio. s plenus obꝓbrio:
&e dicit eis. Ecce homo. Si regi inui¬
detis: iam parcite quia deiectum ui¬
detis. Flagellatus est. spinis coronatꝰ
ẽ: ludibriosa ueste amictus ẽ: ama¬
ris conuiciis illusus ẽ: alapis cesus ẽ.
feruet ignominia: frigescat inuidia.

Expanded text:
bum mundum non atrocitate pugbum mundum non atrocitate pugnandi, sed patiendi humilitate vincebat; sic illud granum multiplicandum seminabatur horribili contumelia, ut mirabili pullularet in gloria. 2. Exiit iterum Pilatus foras, et dicit eis: Ecce adduco eum foras, ut cognoscatis quia in eo nullam causam invenio. Exiit ergo Jesus portans spineam coronam et purpureis: Ecce homo. Hinc apparet non ignorante Pilato haec a militibus facta, sive jusserit ea, sive permiserit; illa scilicet causa quam supra diximus, ut haec ejusrent, et ulterius sanguinem non sitirent. Egreditur ad eos Jesus portans spineam coronam et purpureum vestimentum, non clarus imperio, sed plenus opprobrio; et dicitur eis: Ecce homo. Si regi invidetis, jam parcite, quia dejectum videtis: flagellatus est, spinis coronatus est, ludibriosa veste amictus est, amaris convitiis illusus est, alapis caesus est: fervet ignominia, frigescat invidia.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ saluatorem s int̃¬
fectorem. ñ datorem uitȩ s ad emptorẽ:
tunc apprehendit pilatus iħm: & fla¬
gellauit. Hoc pilatus ñ ob aliud fecis¬
se credendus ẽ: nͥ ut eius in uiriis ui¬
dȩi satiati. sufficere sibi existimarẽt:
& usq ad eius mortem seuire desiste¬
rent. Ad hoc ꝑtinet qd idem preses¬
etiam cohortem suã ꝑmisit facere qͦ
sequunt᷑. aut fortassis & iussit: quã¬
uis hoc eugłista tacuerit. Dixit enĩ
quid deinde fecerint milites: pilatũ
Stam̃ id iussisse ñ dixit. Et milites in¬
quit plectentes coronam de spinis.
Simposuer̃t capiti eiꝰ: & ueste pͬpurea¬
I circũdeder̃t eũ. & ueniebant ad eũ & dice¬
Ibant. Aue rex iudeoꝵ. Et dabant ei
Cala pas. Sic implebantur quȩ de se
predixerat xꝑc: sic martires in forma¬
bantur. ad omĩa quȩ ꝑsecutores libuis¬
set facere ꝑferenda. Sic paulisꝑ occul¬
tata tremenda potentia. cõmendaba¬
tur prius imitanda patientia: sic reg¬
nũ quod de hoc mundo ñ erat. suꝑ¬

Expanded text:
atorem, sed interfectorem; non datorem vitae, sed ademptorem: Tunc apprehendit Pilatus Jesum, et flagellavit. Hoc Pilatus non ob aliud fecisse credendus est, nisi ut ejus injuriis Judaei satiati sufficere sibi existimarent, et usque ad ejus mortem saevire desisterent. Ad hoc pertinet quod idem praeses cohortem suam etiam permisit facere quae sequuntur; aut fortassis et jussit, quamvis hoc Evangelista tacuerit. Dixit enim quid deinde fecerint milites; Pilatum tamen id jussisse non dixit. Et milites, inquit, plectentes coronam de spinis imposuerunt capiti ejus, et veste purpurea circumdederunt eum. Et veniebant ad eum et dicebant: Ave, rex Judaeorum. Et dabani ei alapas. Sic implebantur quae de se praedixerat Christus: sic martyres informabantur ad omnia quae persecutores libuisset facere, perferenda; sic paulisper occultata tremenda potentia, commendabatur prius imitanda patientia; sic regnum quod de hoc mundo non erat, super
Abbreviated transcription (Latin):
ñ esc̃a. ñdũ enĩ poteratis. s nec adhuc
quidem potestis: ad huc enĩ carnales
estis: Si autem dixerimus habent: ti¬
m̃ dum & cauendum ẽ. ne sub hac oc¬
casione in occultis nefaria doceantur:
albanda. uerum etiam predicatione
laudanda uideantur. Primũ gͦ scire
debet caritas ur̃a. quod ipse xꝑe eruei¬
fixus quo uelut lacte paruulos aluisse
se dicit apłs: ipsa uera caro eius in qua
facta ẽ uera mors eius. & uulnera uera
confixi. sanguisq ꝑcussi. ñ eo mͦ a car¬
nalib quo ab spiritalib cogitatur: &
illis ẽ lac. istis cibus: quia & siñ audi¬
unt amplus. intelligunt amplius.
Non enim equalit̃ mente ꝑcipitur.:
etiam quod in fide parit̃ ab utrisq
recipitur. Ita fit: ut predicatus ab apłiᷤ¬

Expanded text:
n escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ? Si autem dixerimus, Habent; timendum et cavendum est, ne sub hac occasione in occultis nefaria doceantur, albanda, verum etiam praedicatione laudanda videantur. 2. Primum ergo scire debet Charitas vestra, quod ipse Christus crucifixus, quo velut lacte parvulos aluisse se dicit Apostolus; ipsa vero caro ejus, in qua facta est vera mors ejus et vulnera vera confixi, sanguisque percussi, non eo modo a carnalibus quo ab spiritualibus cogitatur, et illis est lac, istis cibus; quia et si non audiunt amplius, intelligunt amplius. Non enim aequaliter mente percipitur, etiam quod in fide pariter ab utrisque recipitur. Ita fit ut praedicatus ab Ap
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ quod ait. Ideoq remittentes ini
cii xꝑi u̾bum. in consũmationẽ respi
tionis manꝰ: resurrectionis etiam mor¬
tuoꝵ. & iudicii ȩt̃ni. Hȩc ẽ lactis uber¬
tas: sine quo ñ uiuunt qui iam qui¬
oem ratione utuntur ut possint
credere: s bonũ a malo. ñ credendo
tantum. uerũ etiam intelligendo
qd̾ ꝑtinet ad solidu cibum. separare
ñ possunt. Quod autem in lactis cõ¬
memoratione posuit & doctrinã: ip¬
sa ẽ quȩ ꝑ simbolum traditur. & ora¬
tionẽ dnicam. S huic lacti absit ut
sit contrarius cibus. sp̃italium rerũ¬
firma intelligentia capiendus: qui
colosensib & thessalonicensib defuit.
& supplendus fuit. Quando enim sup¬
pletur quod defuit: ñ imꝓbatur quod
fuit. Nam & in ipsis que sumimus ali¬
m̃tis. usq adeo ñ ẽ lacti contrarius so¬
lidus cibus: ut ipse lactescat quo pos¬
sit ẽẽ aptus infantib: ad quos ꝑ ma¬
tris uel nutricis ꝑuenit carne̾. Sic̃

Expanded text:
Propter quod ait: « Ideoque remittentes initii Propter quod ait: « Ideoque remittentes initii Christi verbum, in consummationem respictionis manuum, resurrectionis etiam mortuorum, et judicii aeterni » . Haec est lactis ubertas, sine quo non vivunt qui jam quidem ratione utuntur ut possint credere, sed bonum a malo, non credendo tantum, verum etiam intelligendo quod pertinet ad solidum cibum separare non possunt. Quod autem in lactis commemoratione posuit et doctrinam, ipsa est quae per symbolum traditur et orationem dominicam. 6. Sed huic lacti absit ut sit contrarius cibus rerum spiritualium firma intelligentia capiendus, qui Colossensibus et Thessalonicensibus defuit, et supplendus, fuit. Quando enim suppletur quod defuit, non improbatur quod fuit. Nam et in ipsis quae sumimus alimentis, usque adeo non est lacti contrarius solidus cibus, ut ipse lactescat, quo possit esse aptus infantibus, ad quos per matris vel nutricis pervenit carnem: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt ipsum dm. sicut manichei᷑
uel si quȩ aliȩ pestes ita desipiunt. d
mente adhuc paruulis. quos dicit
apłs carnales lacte nutriendos. om̃is
de hac re sermo. quo agitur ut ñ so¬
lum credatur. uerũ etiam intelligat᷑
sciaturq quod dicitur: ꝑciꝑe talia ñ
ualentib onerosus est: faciliusq illos
pmit. qũa pascit. Ex quo fit. ut sp̃ita¬
les ista carnalibus ñ om̃imͦ taceant
ꝓpt̃ catholicam fidem. quȩ in om̃ib
predicanda ẽ: nec tamen sic disserãt.
ut uolentes ea ꝑducere ad intelligen¬
tiam: ñ capacem facilus fastidiri
faciant in ueritate sermonẽ. quam
in sermone ꝑcipi ueritatem. Propt̃ea
ad thessalonicenses. Nocte ac die inqͥt
habundantius orantes ut uideamus
faciem urãm: & suppleamus quȩ de¬
sunt fidei ur̃e. Intelligendi sunt utiq
ita pͥmũ catecirati ut lacte alerentur
ñ solido cibo. cuius lactis ad hebre¬
os commemorarur ubertas. eis quos
uolebat cibi soliditate iam pascere:

Expanded text:
faciunt ipsum Deum, sicut Manichaei, faciunt ipsum Deum, sicut Manichaei, vel si quae aliae pestes ita desipiunt. 5. Sed mente adhuc parvulis, quos dicit Apostolus carnales lacte nutriendos, omnis de hac re sermo, quo agitur ut non solum credatur, verum etiam intelligatur sciaturque quod dicitur, percipere talia non valentibus onerosus est, faciliusque illos premit quam pascit. Ex quo fit ut spirituales ista carnalibus non omnimodo taceant, propter catholicam fidem, quae omnibus praedicanda est; nec tamen sic disserant, ut volentes ea perducere ad intelligentiam non capacem, facilius fastidiri faciant in veritate sermonem, quam in sermone percipi veritatem. Propterea ad Thessalonicenses: Nocte ac die, inquit, abundantius orantes, ut videamus faciem vestram, et suppleamus quae destrae . Intelligendi sunt utique ita primum catechizati, ut lacte alerentur, non solido cibo: cujus lactis ad Hebraeos commemoratur ubertas eis quos volebat cibi soliditate jam pascere.
Abbreviated transcription (Latin):
atq ait. Qui ꝑ habitũ exercitatos ha¬
bent sensus: ad separandum bonũ a
malo. Hoc gͦ qui inualida & inexer
titata m̃te ñ possunt. ꝓfecto nͥ fid̾i qͦ¬
dam lacte teneantur. ut & inuisibilia
Iquȩ ñ uident. & intelligibilia quȩ
ñdum intelligunt eredant: facile ad
uanas & sacrilegas fabulas ꝓmissione
scientiȩ ducunt᷑: ut & bonũ & malũ
ñ nͥ incorporalib imaginib cogitent:
& ipsũ dm ñ nͥ aliquod ẽẽ eorpus ex¬
istiment: & malum ñ nͥ substantiam
putare ñ possint: cum sit potius ab
immutabili substantia mutabilium
substantiarĩi quidam defectus: quas
fecit ex nichilo ipsa immutabilis &
sũma substantia qui ẽ ds. Quod ꝓfecto
quisqͥs ñ solum credit. uerũ etiam ex¬
ercitatis interiorib animi sensibus
intelligit. ꝑcipit. nouit: ñ ẽ iam me¬
tuendum ne seducatur ab eis qui
malũ putando ẽe substantiam quã
ñ fecit ds̃. mutabilem substantiam

Expanded text:
atque ait, Qui per habitum exercitatos haatque ait, Qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a mcitata mente hoc non possunt perfecto nisi fidei quodam lacte teneantur, ut et invisibilia quae non vident et intelligibilia quae nondum intelligunt, credant, facile ad vanas et sacrilegas fabulas promissione scientiae seducuntur, ut etiam bonum et malum nonnisi corporalibus imaginibus cogitent, et ipsum Deum nonnisi aliquod esse corpus existiment, et malum nisi substantiam putare non possint; cum sit potius ab immutabili substantia mutabilium substantiarum quidam defectus, quas fecit ex nihilo ipsa immutabilis et summa substantia, qui est Deus. Quod profecto quisquis non solum credit, verum etiam exercitatis interioribus animi sensibus intelligit, percipit, novit; non est jam metuendum ne seducatur ab eis qui malum putando esse substantiam quam non fecit Deus, mutabilem substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
iusmodi homines. qui nolunt ẽẽ nisi ho¬
mines. quẽ ad modum xꝑc crucifixus.
factus sit nobis sapientia a dõ & iusti¬
cia. & scĩficatio. & redemptio: ut quẽ¬
admodum scͥptum ẽ. qui głatur in ̾no
głetur: ꝓculdubio. ñ głarentur in ho¬
mine. ne carnaliter dicerent. Ego qui
epła ad hebreos legitur. cum iam debe¬
retis tempore ipso ẽẽ doctores. iterum
doctrina indigetis. quȩ sint elem̃ta
sermonũ di: & facti estis opus habentes
lacte. ñ solido cibo. Om̃is enim qui la¬
ctatur. in exꝑtus est uerbũ iusticiȩ:
in fans ẽ enim. ꝑfectorum ẽ autẽ solidꝰ
cibus: eorum qui ꝑ habitum exercita¬
tos habent sensus. ad separandum bo¬
nũ a malo. Hinc enim uidemus tanqm
oefinitum eẽ quẽ ꝑfectorum dicit soli¬
dum cibum: & hoc ẽẽ illud quod ad
chorinthios scͥptum ẽ. sapientiam lo¬
quimur int̃ꝑfectos. Quos autẽ ꝑfectoᷤᷤ
uoluerit hoc loco intelligi: subiecit

Expanded text:
jusmodi homines, qui nolunt esse nisi hojusmodi homines, qui nolunt esse nisi homines, quemadmodum Christus crucifixus factus sit nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio, ut quemadmodum scriptum est, Quietur ; procul dubio non gloriarentur in homine, nec carnaliter dicerent, Ego quidEpistola ad Hebraeos legitur: « Cum jam deberetis tempore ipso esse doctores, iterum doctrina indigetis, quae sint elementa sermonum Dei; et facti estis opus habentes lacte, non solido cibo. Omnis enim qui lactatur, inexpertus est verbum justitiae; infans est enim. Perfectorum est autem solidus cibus, eorum qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a malo » . Hic enim videmus tanquam definitum esse quem perfectorum dicit solidum cibum; et hoc esse illud quod ad Corinthios scriptum est, Sapientiam loquimur inter perfectos . Quos autem perfectos voluerit hoc loco intelligi, subjecit
Abbreviated transcription (Latin):
fidelib paruulis. seorsum dicenda ma¬
iorib hoc ẽ intelligentiorib: & hoc id̾o
faciendum putetur. quia dixit apłs.
ñ potui uobis loqui quasi sp̃italibus.
s quasi carnalib. Hoc enim ipsũ qd̾
loqui quasi sp̃italib s quasi carnali¬
b quia id sicut sp̃itales capere ñ uale¬
bant. Quicumq autẽ sp̃ĩtales int̾ eos
erant. idem quod illi tanqm audie¬
bant. spĩtali intellectu ipsi capiebant:
ut sic intelligatur quod ait. Non po¬
tui uobis loqui quasi sꝑitalib. s quasi
carnalibu: acsi diceret. Non potuistis
quasi sp̃itales: s quasi carnales cape¬
re quod loquebar. Animalis enim ho¬
mo. id ẽ qui scdm hominẽ sapit: ani¬
malis dictus ab anima. carnalis a car¬
ne. quia ex anima & carne constat to
rat xꝑi: & putat hoc illa cruce actũ
ẽẽ tantummͦ. ut nobis usq ad mort̾ẽ
ꝓ ueritate certantib imitandum
preberetur exempłu. Nam si sciant hu¬

Expanded text:
fidelibus parvulis, seorsum dicenda mafidelibus parvulis, seorsum dicenda majoribus, hoc est intelligentioribus; et hoc ideo faciendum putetur, quia dixit Apostolus, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Hloqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus; quia id sicut spirituales capere non valebant. Quicumque autem spirituales inter eos erant, idem quod illi tanquam carnales audiebant, spirituali ipsi intellectu capiebant: ut sic intelligatur quod ait, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, ac si diceret, Non potuistis quasi spirituales, sed quasi carnales capere quod loquebar. Animalis enim homo, id est, qui secundum hominem sapit, animalis dictus ab anima, carnalis a carne, quia ex anima et carne constat totrat Christi; et putat hoc illa cruce actum esse tantummodo, ut nobis usque ad mortem pro veritate certantibus imitandum praeberetur exemplum. Nam si scirent hu
Abbreviated transcription (Latin):
gi sciens: ait. Siquis ẽ int uos ꝓpħa
aut spiritalis. cognoscat quȩ scribo
uob̃: qͥa dñi ẽ mandatũ. Siquis au¬
tem ignorat: ignorabitur. Solidam
ta cognitio teneretur: ac ꝑ hoc illi ea
ipsa credebant. quȩ spiritales insuꝑ
agnoscebant. Ignorabitur autẽ ait.
qui ignorat: quia ñdum ei reuelatũ
ẽ. ut quod credat sciat. Quod cutm
fit in hominis mente. ipse dicit᷑ cog¬
nosci a do. quia ds illum cognoscen¬
tem facit: sicut ait alibi. Nunc autẽ
cognoscentes dm: immo cogniti a do.
Neq enim tunc cognouerat eos ds.¬
pͥmũ precognitos & electos ante con
stitutionẽ mundi. s tunc eos se ipsũ
cognoscere fecerat. Hoc gͥ primitus
os
cognito. quod ea ipsa quȩ simul auduĩt
spiritales atq carnales. ꝓsuo quiq
modulo capiunt. illi ut paruuli. isti
ut maiores: illi ut lactis alim̃tum.
isti ut cibi solidam̃tum: nulla uide¬
tur ẽẽ necessitas ut aliqua secreta
doctrine taceantur & abscondantur

Expanded text:
gi sciens, ait: Si quis est inter vos propheta gi sciens, ait: Si quis est inter vos propheta aut spiritualis, agnoscat quae scribo vobis, quia Domini est mandatum: si quis autem ignorat, ignorabitur . Solidamd certa cognitio teneretur; ac per hoc illi ea ipsa credebant, quae spirituales insuper agnoscebant. Ignorabitur autem, ait, qui ignorat; quia nondum ei revelatum est, ut quod credit sciat. Quod cum fit in hominis mente, ipse dicitur cognosci a Deo; quia Deus illum cognoscentem facit, sicut alibi ait: Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo . Neque enim tunc cognoverat eos Deus, praecognitos et electos ante mundi constitutionem ; sed tunc eos seipsum cognoscere fecerat. 3. Hoc igitur us cognito, quod ea ipsa quae simul audiunt spirituales atque carnales, pro suo quique modulo capiunt; illi ut parvuli, isti ut majores, illi ut lactis alimentum, isti ut cibi solidamentum: nulla videtur esse necessitas, ut aliqua secreta doctrinae taceantur, et abscondantur