comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sȩpius contingit: ut ñ nulli diuicias quib male utebant᷑ amittant. Perditisque
facultatib iã sero incipiant q̃d eas sinefructu habuerint dolere. Et tunc sege¬
mant indigentib sua nondedisse : cũ ipsi ingruente in digencia. cogant᷑ m̃dicare .
Thes auritatis irã in nouissimis dieb quandone glecta pauperũ nuditate. uł esurie.
thes auros perunie uobis conderegaudebatis. lã uobis ipsi ñ prȩuidentes int̃ni
ludicis irã cumulastis. Quae& sinecdũ apparuit. in nouissimis dieb lãcertissima
restat: id est ubitẽ posaliũ dierũfinis ad fuerit. Ec remerces operarioꝵ qui mes¬
suerunt regiones ur̃as: quefraudata est auobisclamat. Quanta iniqͥtas suꝑborũ
acreficerespernunt: sed ipsis quoq mercennariis. uł famulis suis: debitãla¬
boris suimercedẽ redderenolunt Qđ impietatis uiciũ begtꝰ iob multũ secauere

Expanded text:
saepius contingit, ut nonnulli divitias quibus male utebantur, amittant, perditisque saepius contingit, ut nonnulli divitias quibus male utebantur, amittant, perditisque facultatibus jam sero incipiant, quod eas sine fructu habuerint dolore, et tunc se gemant indigentibus sua non dedisse, cum ipsi ingruente indigentia cogantur mendicare. Thesaurizastis vobis iram in novissimis diebus. Quia, neglecta pauperum nuditate vel esurie, thesauros pecuniae vobis condere gaudebatis, jam vobis ipsis non praevidentes interni judicis iram cumulastis. Quae etsi necdum apparuit, in novissimis diebus jam certissima restat, id est, ubi temporalium dierum finis adfuerit. Ecce merces operariorum qui messuerunt regiones vestras, quae fraudata est a vobis, clamat. Quanta superborum iniquitac reficere spernunt, sed ipsis quoque mercenariis, vel famulis suis debitam laboris sui mercedem reddere nolunt. Quod impietatis vitium beatus Job multum se cavere
Abbreviated transcription (Latin):
aurũ & argentũ urm eruginauit: & erugo eoꝵ intestimoniũ uobiserit: &¬
manducabit carnes ur̃as sicut ignis : Nonsolũ impios & inmisericordes diuited
uisibilis gehennȩ ignis torm̃tis exeruciat. sed &iã ipsa diuiciarũ putre facta¬
rũ & in animũ inemoria quib facillime possent suas redimere neqͥcias. non
minꝰ & ante iudiciũ animas eo & post resurrectoonẽ &iã carnes exurae Dũ
sibima ipsis grauit̃ irasci incipiunt: quare suascelera elemosinis abluere no¬
luerint: Deniq diuitulli purpurato. erugo pecuniarũ intestimoniũ neqͥciȩ
& in augm̃tũ uersũ erat paenarũ quando ꝑ increpacionẽ abrahe audiuit .:
Filire cordare quia recepisti bona inuita tua & lazarus similit̃ mala. Passunt
&lã nomine carnũ: ipsaed eliciae carnales intellegi Auaserugo pecuniaru̾sicut
ignis manducat : dũ anim̃a lux uriosã & extrinserus seuiens flãmacruciat &
ñ minꝰ interius pungetis suae tenaciae dolor accusat Iuod in hac quoque uita

Expanded text:
Aurum et argentum vestrum aeruginavit, et aerugo eorum in testimonium vobis, et manducabit carnes vestras sicut ignis. Non solum impios et immisericordes divites visibilis gehennae ignis in tormentis excruciat, sed et ipsa divitiarum putrefactarum et inanium memoria, quibus facillime possent suas redimere nequitias, non minus et ante judicium animas eorum, et post resurrectionem etiam carnes exuret, dum sibimetipsis graviter irasci incipiunt, quia sua scelera eleemosynis abluere noluerunt. Denique dimitti illi purpurato aerugo pecuniarum in testimonium nequitiae, et in augmentum versa ersimiliter mala . Possunt etiam nomine carnium ipsae carnales deliciae intelligi, quas aerugo pecuniarum sicut ignis manducat, dum animam luxuriosam et extrinsecus saeviens flamma cruciat, et non minus interius pungens suae tenaciae dolor accusat. Quod in hac quoque vita
Abbreviated transcription (Latin):
mansuetis clabit graciã : Delud& aut̃ dñs inlusores: uixta hocqͥd paulus
loquit᷑ deeis. quiillũ innom ine patris sui uenientẽ recipererecusantes:
antichristũ in nomine suo uenientẽ suscepturi sunt łoqd dilectionẽ inqͥt
ueritatis ñ recepert᷑ ut salui fierent: id eo mitta illis operacionẽ erroris.

Expanded text:
mansuetis dabit gratiam. Deludet autem Dominus illusores, juxta hoc quod Paulus mansuetis dabit gratiam. Deludet autem Dominus illusores, juxta hoc quod Paulus loquitur de eis qui illum in nomine Patris sui venientem recipere recusantes, Antichristum in nomine suo venientem suscepturi sunt : Eo quod dilectionem, inquit, veritatis non receperunt ut sal
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ bis resistit: hũmilib aut̃ dat graciã ⁊f uros quidẽ. ꝑ iuros. luxuriosos.
& aliospeccatores : quasi contẽptores preceptoꝵ suor punit ds̃ Sed spe¬
cialit̾ suꝑbis resistere dicrtur: qui a nimirũ maioripoena plectuntur
quiconfidunt in uirtutesua: quidiuinȩ potenciae subdi penitendo
neglegunt: qui quasisibi ipsiad saluandũ sufficiant. auxiliũ suꝑ nę̧ grae
quȩrere detrectant. At contrahumilib dat graciã: quia qui in suorũ
plagis uicioꝵ uerisemediri manib suppliciter subdunt: meritodesi¬
derate sanitatis donarecipiunt: Notandũ aut̃ quod hanc sentenciã
desuꝑbis & humilib beatus ia cob deparabolis salomonis iuxta antiquã
trans lacionẽ quẽ ad modũ & p&rus in sua epła posuit: ꝓ qua in nr̃a edicione
quȩ de hebraica ueritate descendit: Itadicitur In lusores ipsedelud& &

Expanded text:
superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Fures quidem, perjuros, luxuriosos, superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Fures quidem, perjuros, luxuriosos, et alios peccatores, quasi contemptores praeceptorum suorum punit Deus, sed specialiter superbis resistere dicitur, quia nimirum majori poena plectuntur qui confidunt in virtute sua, qui divinae potentiae subdi poenitendo negligunt, qui quasi sibi ipsis ad salvandum sufficiant, auxilium supernae gratiae quaerere detrectant. At contra humilibus dat gratiam, quia qui in suorum plagis vitiorum veri se medici manibus suppliciter subdunt, merito desideratae sanitatis dona recipiunt. Notandum autem quod hanc sententiam de superbis et humilibus beatus Jacobus de parabolis Salomonis juxta antiquam Translationem, quemadmodum et Petrus, in sua Epistola posuit. Pro quo in nostra Editione quae de Hebraica veritate descendit, ita dicitur: Illusores ipse deludet, et
Abbreviated transcription (Latin):
qui nobis frat᷑ fieri dignatus est ꝑ humanitatẽ.: nũ quid aliquis homopurus
nos redimere sufficit: Quidã hanc sentenciã itaedisserunt. Ad inuidiã
concupiseit sp̃s quihabitat inuobis: ad uersus inuidiã concupiscit Hocest
inuidiae morbũ debellari. atque auris mentib: extirpari desiderat Alii
defpũ hominis dictũ intellegunt: ut sit sensus: Nolite concupis cere :
nolitemundihuius amiciciss ad hȩrere: qui a sp̃s mentis urẽ dũt̃ rena
concupiscit : ad inuidiã utique concupiscit. Dũ ea quaeipsi ad quirere
concupiscitis: alios inuid etis habere.: Maiorẽ autẽ dat graciam: Ma¬
iorẽ dñs graciã dat : quã amicicia mundi. Nuia haec terrena bona ad te̾pud.
& eacũ dolore amit tendatribuit: illsgaudiũ uitȩ lagitur &ternũ.:
Qualib aut̃ hanc graciã largiat᷑ subsequent᷑ exponit ⁊ Propt̃ qͥd dicit: dĩ

Expanded text:
qui nobis frater fieri dignatus est per humanitatem, nunquid aliquis homo purus qui nobis frater fieri dignatus est per humanitatem, nunquid aliquis homo purus non redimere sufficit? Quidam hanc sententiam ita edisserunt: Ad invidiam concupiscit spiritus, qui habitat in vobis. Adversus invidiam concupiscit, hoc est invidiae morbum debellari, atque a vestris mentibus exstirpari desiderat. Alii de spiritu hominis dictum intelligunt, ut sit sensus: Nolite concupiscere, nolite mundi hujus amicitiis adhaerere, quia spiritus mentis vestrae, dum terrena concupiscit, ad invidiam utique concupiscit, dum ea quae ipsi acquirere concupiscitis, alios invidetis habere. Majorem autem dat gratiam. Majorem gratiam Dominus dat quam amicitia mundi, quia haec terrena bona ad tempus, et ea cum dolore amittenda tribuit, ille gaudium largitur aeternum. Qualibus autem hanc gratiam largiatur, subsequenter exponit. Propter quod dicit: Deus
Abbreviated transcription (Latin):
sitores nugarũ: om̃s ꝑtinent ad eos dequib dicit᷑. Qm̃ ecce inimicitui dñẽ peribt᷑:
Intrent ecdesias: non intrent eccłas: inimicidi sun Ad tẽpus possunt floreresicut
fȩnũ : sed ubi ardor iudicu apparuerit peribunt. Et decor uultus eoꝵ decid& Aut
putatis q in anit̃ scriptura dicat : Illa uidelic& scriptura. quȩ amaloꝵ. societate
fideles coercens ita ꝑmos seriloqͥt᷑ Non inibis cũ eis foedus nec cũdis eoꝵ ñ habi
tent int̾rutua: neforte peccaretefacient inme siseruierisdis eoꝵ quod tibi
increpacionẽ legendũ : quasi diceret᷑: Nũquid sp̃s gr̃ae quosignati eftis indiem
redẽpcionis: hoc concupiscit ut inuideatis alterutrũ : Nonutiq bonꝰ sp̃s in¬
uidiȩ uiciũ in uobis. sed malus operat᷑: Cuisimilis est modus locucionis in psal¬
nio Frat̃ non redimit redim& homo: Ita enĩlntellegit᷑: Sinos xp̃s nonredemit

Expanded text:
sitores nugarum, omnes qui pertinent ad eos de quibus dicitur: Quoniam ecce inimici tui, Domine, peribunt . sitores nugarum, omnes qui pertinent ad eos de quibus dicitur: Quoniam ecce inimici tui, Domine, peribunt . Intrent ecclesias, non intrent ecclesias, inimici Dei sunt. Ad tempus possunt florere sicut fenum, sed ubi ardor judicii apparuerit, peribunt, et decor vultus eorum decidet. An putatis quia inaniter Scriptura dicat? Illa, videlicet, Scriptura quae a malorum societate fideles coercens, ita per Moysen loquitur: Non inibis tent in terra tua ne forte peccare te faciant in me si servieris diis eorum quod tibi increpationem legendnm est, quasi diceret: Nunquid Spiritus gratiae quo significati estis in die redemptionis hoc concupiscit, ut invideatis alterutrum? Non utique bonus spiritus invidiae vitium in vobis, sed malus operatur. Cui similis est modus locutionis in psalmo: Frater, non redimit, redimet homo ? Ita enim intelligitur. Si nos Christus non redemit,
Abbreviated transcription (Latin):
litatis: sed ad redundancia libere uoluptatis Hoc est eni qđ ait: ut inconcu¬
piscenciis ur̃is insumatis: Ad ulteri : Nescitis q amicicia huius mundi mimica. ẽ. dõ:
Ad ulteros recte nuncupat : quos derelicto amores apienciae celestis ad amplexũ pocius
amiciciae. Mundialis. eẽ deflexos increpat : quos conditore contẽpto : mammone
magis seruire cernebat Dixerat᷑ quidẽ supra deaꝑtis dĩ inimicis: Nonnediuitid ꝑpo
blasphemant. qͥ fidẽ eius ꝑ sequunt᷑ insc̃is. & eos in iquo ludicio condẽ nant: Often¬
dit &iã eos ẽẽ. dĩ inimicos. qui subfide & confessionenominis: mundiinlecebris &
amoredeseruiunt. qui nomin&enus fideles. reb terrenis cȩlestia post ponunt
Qđ &iã sequenti uersiculo instancius inculcat subdens Quieũq ergo uoluerit amicꝰ
eẽ scdiluius: in imicus dĩ constituit᷑. Ergo inimicidĩ om̃s amatores mundi : om̃s inqui¬

Expanded text:
litatis, sed ad redundantiam liberae voluptatis. Hoc est enim quod ait: Ut in conculitatis, sed ad redundantiam liberae voluptatis. Hoc est enim quod ait: Ut in concupiscentiis vestris insumatis. Adulteri, nescitis quia amicitia hujus mundi inimica est Dei? Adulteros recte nuncupat, quos de amore sapientiae coelestis ad amplexum potius amicitiae mundialis esse deflexos increpat, quos, Conditore contempto, mammonae magis servire cernebat. Dixerat quidem supra de apertis Dei inimicis: Nonne divites oppblasphemant, qui fidem ejus persequuntur in sanctis, et eos iniquo judicio condemnant, ostendit et eos esse Dei inimicos, qui, sub fide et confessione nominis Christi, mundi illecebris et amori deserviunt, qui, nomine tenus fideles, rebus terrenis coelestia proponunt. Quod et sequenti versiculo instantius inculcat subdens: Quicunque ergo voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei constituitur. Ergo inimici sunt Dei omnes amatores mundi, omnes inqui
Abbreviated transcription (Latin):
uel cetero m̃broꝵ consensus. intẽperant̃ oboedit De quo & in primis huuis.
epłae partib: ait: Unus quisq uero tẽptatur a concupiscencia sua ab fractus &
in lectus. & c&er̃: Possunt aut̃e concupiscenciae &iã terrestriũ bonoꝵ in hoc loco
dicte intellegi. regniui delic& app&ĩtus diuiciarũ. honoꝵ: dignitatũ Propt᷑
haecenĩ & huius modi innumerelites frequent᷑ int̾ malos & bella cõmittunt᷑:
Litigatis & belligeratis: & non habetis propt᷑ qđ non postulastis Litigatis inquit
quia dnm postulare non curastis: ut ipse uobis necessaria adusũ tẽporalt̃ &¬
ad fruendũ ꝑpetuosupernabona tribueret Petitis & nonaccipitis eoꝗd male
nunc dicit eos malep&ere. Quia qui maleporit: iã in conspectu in terni
in funa tantũ querit bona ꝑ cipere : Et haec non ad sustentacionẽ humanȩ fragi¬

Expanded text:
vel caeterorum membrorum consensus intemperanter obedit. De quo et in primis hujus vel caeterorum membrorum consensus intemperanter obedit. De quo et in primis hujus Epistolae partibus ait: Unusquisque vero tentatur a concupiscentia sua, abstractus, et illectus, dictae intelligi, regni videlicet appetitus, divitiarum, honorum, dignitatum. Propter haec enim et hujusmodi innumera, lites frequenter inter malos et bella committuntur. Litigatis et belligeratis, et non habetis propter quod non postulatis. Litigatis, inquitquia Dominum postulare non curastis, ut ipse vobis ad fruendum perpetuo superna bona tribueret. Petitis et non accipitis, eo quod male nunc dicit eos male petere, quia qui male petit jam in conspectu interni infima tantum quaerit bona percipere, et haec non ad sustentationem humanae fragi
Abbreviated transcription (Latin):
eñi iusticiae uita xerna est : quae operib iustis retribuitur. Quia qui lnquirunt pac̾e.
sequntur eã Ipsapace cuistudent quasi optima semente terrã suicordis aspergunt.
quoꝑ cotidia nũbone operacionis crementũ. ad fructũ ualeant uitaeꝑ uenire relestis:
De quo alibi scriptũ est Quiseminant in lacrimis ingaudio metent : & cetera usque
ad finẽ psalmi . Seminant aut̃ & metent &iã rȩꝑbi: qr ꝓmeritis iniudiciorecipi¬
ent. Nontam̃ fructũ sed corrupcionẽ mẽtere dicuntur.  nonbonis fruuntur
aet̃nis fructus quippe a fruendo dicitur. Sed procorrupcioñ in quauixerant. poe¬
cione quae supra uetuerat haberi Unde & hic latius idem exponendo subiungit
dicens Ex concupiscenciis ur̃is: quaemilitant in m̃bris ur̃is : Concupis cenciaȩ autẽ
militant inmenbris: cũ ad ea quaemens in proba praua sũ ggerit: manꝰ uł lingua

Expanded text:
enim justitiae vita aeterna est, quae operibus justis retribuitur, quia qui inquirunt pacem, enim justitiae vita aeterna est, quae operibus justis retribuitur, quia qui inquirunt pacem, sequuntur eam, ipsa pace cui student quasi optima semente terram sui cordis aspergunt, quo per quotidianum bonae operationis crementum ad fructum valeant vitae pervenire coelestis. De quo alibi scriptum est: Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent , et caetera usque ad finem psalmi. Seminant autem et metent etiam reprobi, quia pro meritis in judicio recipient. Non tamen fructum, sed corruptionem metere dignoscuntur, quia bonis non fruuntur aeternis  Fructus quippe a fruendo dicitur, sed pro corruptione in qua vixerant poetione, quae supra vetuerat haberi. Unde et hic latius idem exponendo subjungit dicens: Et concupiscentiis vestris quae militant in membris vestris, etc. Concupiscentiae autem militant in membris, cum ad ea quae mens improba prave suggerit, manus, vel lingua,
Abbreviated transcription (Latin):
lacione: Hac uirtute quantũ pudĩca sapiencia ꝓprie utitur : tantũ contenciosa
prorsus cara & blas phema : Nã quise doctiorẽ ceeris ꝑfectioremq uderi ap¬
petit: multũ necesie .ẽ. laborae : ut & ꝓximũ quasi in prudenciorẽ docte possit
lacerare : & se non nũ quã &iã ea quibus alienus est bona fecisse uł dixisse simu¬
landopͣ tenait : Prucius aut̃ iusticie in pace seminat᷑ facientib pacẽ: Om̃e qd in
hac uita agimus: sem̃ est futurae retribucionis: Ipsaaut̃ retribucio. fructus est operũ praesen
ciũ. Apło testequiait Quaecũq enĩ semina uerit homo: haȩc & met&: Et qui seminat
incarne : decarne met& & corrupcionẽ. Quiaut̃ seminat inspũ. despũ meta uita
aeternã  Et ideo rectedicit᷑q fructus iusticiae in paceseminat᷑. facientib pacẽ ł ructꝰ

Expanded text:
latione. Hac virtute quantum pudica sapientia proprie utitur, tantum contentiosa latione. Hac virtute quantum pudica sapientia proprie utitur, tantum contentiosa prorsus caret et blasphema. Nam qui se doctiorem caeterisque perfectiorem videri appetit, multum necesse est laboret, ut et proximum quasi imprudentiorem docte possit lacerare, et se nunquam etiam a quibus alienus est bona fecisse, vel dixisse simulando praetendat. Fructus autem justitiae in pace seminatur facientibus pacem. Omne quod in hac vita agimus semen est futurae retributionis, ipsa autem retributio fructus est operum praesentium, teste Apostolo, qui ait: Quaecunque enim seminaverit homo, haec et metet. Et qui seminat in carne, de carne metet corruptionem. Qudeo recte dicitur quia fructus justitiae in pace seminatur facientibus pacem. Fructus
Abbreviated transcription (Latin):
superius habendã eẽ. prȩcepit : Teloutiq a maritudinis & contencionib stultis
aduersa quascoꝵ praedicatoꝵ uirtus & doctrina uicissim sibi in caritatis atq.
concordiȩ pacesociatur: Primũ in quit pudica est: deindepacifica: sudica uide¬
lic&: quia caste intellegit Pacifica aut̃ .q ꝑelacionẽ seminime aꝓximq soci¬
etate disiungit: Mod esta uerosuadibilis: bonis consenciens: quia nimirũ sapi¬
entis est bonoꝵ suasioni assensũ prebere: quo modo p&rus redarguenti sepaulo
concitus ad nuit. In probo uero doctrinã: tota intencione uel docendo uel uiuendo
repellere : Plenamis ericordia : & operib bonis Et haec est ronuersacio quã supra
sapientẽ & disciplinatũ ostendere monuit : miseri cordẽ uidelic& animoeẽ &
eiusdẽ misericordiȩ fructus ex terius ꝑpietatis operamonstrare Iudicans sinesimu¬

Expanded text:
zelo utique amaritudinis et contentionis, stultis zelo utique amaritudinis et contentionis, stultis adversa, qua sanctorum praedicatorum virtus et doctrina vicissim sibi in charitatis atque concordiae pace sociantur. Primum, inquit, pudica est, deinde pacifica. Pudica, videlicet, quia caste intelligit; pacifica autem, quia per elationem se minime a proximorum societate disjungit. Modesta vero, suadibilis, bonis consentiens, quia nimirum sapientis est bonorum suasioni assensum praebere, quomodo Petrus redarguenti se paulo concitus annuit, improborum vero doctrinam tota intentione, vel docendo, vel vivendo repellere. Plena misericordia et fructibus bonis. Et haec est bona conversatio, quam supra sapientem et disciplinatum ostendere monuit, misericordem, videlicet, animo esse, et ejusdem misericordiae fructus exterius per pietatis opera monstrare. Judicans sine simu
Abbreviated transcription (Latin):
anima querit dũ expers grae spiritalis remanens sola ea quaesibi naturaliter post
reatũ primȩ pͣuaricacionis sunt insita. cogitat. iure amaligno delũsa spirituad
agenda seilla quȩ sunt uae sana. & naxia conuertit Vbieñi zelus & contencio ibi in¬
constancia & om̃e opus prauũ: Om̃i inquit custodia seruatuũ cor. qnm̃ ex ipsouita
ꝓcedit Qualis enĩ cordis est radix: talis inconspectu interni ar̃bteris est om̃is fruatꝰ
actionis Et qui nequiciã cordeliuoris uel contencionis contegit: huius est prauũ
opus omne quã lib& rectũ hominib esse uideatur. Ulidelic& propt᷑ in constanciã
mentis huc illucque fluctuantis. quia seadunã suꝑni intuitus anchorã figere
neglexit. Queaut̃ desursũ est sapiencia: primũ quidẽ pudica est: deindepaci¬
fica. modesta. sua dibilis. bonis consenciens Haec est mansuatudo sapienciae: quã

Expanded text:
anima quaerit, dum, expers gratiae spiritalis, remanens sola, ea quae sibi naturaliter post anima quaerit, dum, expers gratiae spiritalis, remanens sola, ea quae sibi naturaliter post reatum primae praevaricationis sunt insita cogitat, jure a maligno delusa spiritu, ad agenda se illa quae sunt vesana et noxia convertit. Ubi enim zelus et contentio, ibi inconstantia et omne opus pravum. Omni, inquit, custodia serva cor tuum, quoniam ex ipso vita procedit. Qualis enim cordis est radix, talis in conspectu interni arbitrii est omnis fructus actionis. Et qui nequitias corde livoris vel contentionis contegit, hujus est pravum omne opus, quantumlibet rectum hominibus esse videatur, videlicet propter inconstantiam mentis huc illucque fluctuantis, quia se ad unam superni intuitus anchoram figere neglexit. Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibil
Abbreviated transcription (Latin):
Animale : Porro animalia quãuis latine ab anima uocabulũ accepisse uideant᷑:
longe diuersã grece ac dissimilẽ habent axhimolosam: Nãque ab eo qd uiuant
nom̃ sorciuntur : siquidẽ apud eos roeuita: ⁊oauocantur animalia: Cũ ergo
apłs in epistolis suis sepissime nominat carnalẽ hominẽ: nominat animalt᷑.
nominat spiritalẽ. Sp̃italẽ uel ipsũ dñmdicit. qui incarne & anima apparens
spũscoplenus extitit. uel omnẽ electũ quilncarne & anima naturaliter
consistens. Qraciã quoq sp̃s scĩ secundũ mensurã donacionis xp̃i qua in¬
lustretur accipit Carnale uero uel animalt᷑ appellat hominẽ quinibil
grat spiritalis habens: eatantũ modo quȩ natura liter earnis suce animae
sensib insitisunt cogitare uel facere nouit Merito ergo contenciosa & suꝑba
sapienoia. eẽ terrena animalis & diabolica memoratur : quia dũ terrenã glonã

Expanded text:
animale. Porro animalia quamvis Latine ab anima vocabulum accepisse videantur, animale. Porro animalia quamvis Latine ab anima vocabulum accepisse videantur, longe diversam Graece ac dissimilem habent etymologiam. Namque ab eo quod vivant nomen sortiuntur. Siquidem apud eos ζωὴ vita, ζῶα vocantur animalia. Cum ergo Apostolus in Epistolis suis saepissime nominet carnalem hominem, nominet animalem, nominet spiritalem, spiritalem vel ipsum Dominum dicit, qui, in carne et anima apparens, Spiritu sancto plenus exstitit, vel omnem electum, qui, in carne et anima naturaliter consistens, gratiam quoque Spiritus sancti secundum mensuram donationis Christi, qua illustretur, accepit. Carnalem vero vel animalem appellat hominem, qui, nil gratiae spiritalis habens, ea tantummodo quae naturaliter carnis sive animae sensibus insita sunt cogitare vel facere novit. Merito ergo contentiosa et superba sapientia esse terrena, animalis et diabolica memoratur, quia dum terrenam gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
emulacione: Est &bona contencio quã dñs haberenos prȩcepit dicens Contendite
intrare ꝑ angustã portã: Nolite inquit gloriari & mendaces. eẽ. aduersus ueri¬
tatẽ: Quia ueritas ipsa probat non. ẽẽ. gła dignos eos quisapienciae utrba ꝓm̃tes
exore. ⁊ elũ amarũ & contencionis infructuosȩ studiũ gestant incorde: Non. ẽ
ista sapiencia desursũ descendens: sed terrena. animalis. diabolica: Et paulusait:
quia animalis homonon ꝑcipit eaquȩ sunt sp̃s di Notandũ aut̃ quod arimalis
homo siue dnimalissapiencia. Non ab animali sed ab anima diriuatur. Teste apo
quia factus est primus homoadã. in animã uiuent̃ẽ. Noiussimus adã in sp̃muiui
ficantẽ. Sed non prius quod spĩtale est: sed quod animale: Quod abanima diri-¬
uatũ grecatistatur auctoritas: in qua uidelica& lingua syche anima: sychi condicit᷑

Expanded text:
aemulatione . Est et bona contentio, quam Dominus nos habere praecepit dicens: Contendite aemulatione . Est et bona contentio, quam Dominus nos habere praecepit dicens: Contendite intrare per angustam portam . Nolite, inquit, gloriari, et mendaces esse adversus veritatem. Quia Veritas ipsa probat non esse gloria dignos eos qui sapientiae verba promentes ex ore, zelum amarum et contentionis infructuosae studium gestant in corde. Non est ista sapientia desursum descendens, sed terrena, animalis, diabolica. Et Paulus dicit quia animalis homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei. Notandum autem quod animalis homo, sive animalis sapientia, non ab animali, sed ab anima derivatur, teste Apostolo, quia factus est primus homo Adam in animam viventem, novissimus Adam in Spiritum vivificantem . Sed non prius quod spiritale est, sed quod animale. Quod ab anima derivatum Graece testatur auctoritas, in qua videlicet lingua ψυχὴ anima, ψυχικὸν dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ual& operat᷑ euidens utique dat animisapientis indicium:
rincipiũ enĩ sapienciae : timor dñi: Quiuero ad prȩdicandũ uerbũ
quã ad faciendũ procliuior est plerũque ꝑamorẽ iactanciae : perstudiũ contencio
nis ꝑ eloquencia facilitatẽ: ꝑ hiuideneiã alioꝵ docenciũ. ꝑ ignoranciã catholicȩ
ueritatis stulticiaȩ reatũ incurrit : Ciu bene congruit illud salomonis. q ubi uerba¬
st̃ plurima : ibi frequenter egestas Vnde &hic quoq rectesub iungitur: Quodsi
telũ amarũ habetis & contenciones in cordib ur̃is nolite gloriari Telũ ama¬
rũ dicit quia est & zelus dulcis a quo & simon apłs merito ꝑ fecti cordis nomeri
accepit. quẽ &helias habuit cũ ait Zelorelatus sum prodño dõ ex ercituũ. quia
dereliquert̃ pactũ tuũ filii srł Et apostolus paulus. Emulor enĩuos inquit dĩ

Expanded text:
quae valet operatur, evidens utique dat + hominis sapientis indicium. quae valet operatur, evidens utique dat + hominis sapientis indicium. Principium enim sapientiae timor Domini . Qui vero ad praedicandum verbum qiam aliorum docentium, per ignorantiam catholicae veritatis, stultitiae reatum incurrit. Cui bene congruit illud Salomonis: Quia ubi sunt verba plurima, ibi frequenter egestas . Unde et hic quoque recte subjungitur: Quod si zelum amarum habetis, et contentiones sunt in cordibus vestris, nolite gloriari, etc. Zelum amarum dicit, quia est et zelus dulcis, a quo et Simon apostolus merito perfecti cordis nomen accepit. Quem et Elias habuit, cum ait: Zelo zelatus sum pro Domino Deo exercituum, quia dereliquerunt pactum tuum filii Israel . Et apostolus Paulus: Aemulor enim vos, inquit, Dei
Abbreviated transcription (Latin):
cordiã ipse adño sperauit. Itẽq Et poculũ in quidtuũ in ebrians quã prę̧¬
cdarũ est : qd decaritate dĩ constat dictũ: quȩ diffusa est in cordib nr̃is
quicũq seipeccatis e cusare pocius quã ac cusare nititur: nequa quã
operapietatis que propeccatis fiunt in pximos ꝑfecto sed magis suꝑbo
cordelargitur: Neq uitis ficus quia quidiuna dilectione seꝑfecte
dẽbriat: nullũ iã desuis erratib nisi ipsũ accusat Quissapiens & disci¬
plinatus interuos: ostendat exbona conuersacione operacionẽsuã
in mansuetudine sapiencie: quia in probis doctorib silenciũ in posue¬
rat eosque magisteriigradũ tenere uecuerat: quos nec uite ꝑfectio¬
nẽ. nec continenciã linguae habere cernebat. Consequenter ad mo¬
na ut siquis intereos sapiens & disciplinatus uel sit uel sibi este uideat᷑
magis sapient᷑ ipse ac disciplinate uiuendo erudicionẽ suã quam
alios docendo demonstret Quienĩ mansueto corde & oresereno. bon

Expanded text:
pse a Domino speravi. Itemque: Et poculum, inquit, tuum inebrians quam praeclarum est ! Quod de charitate Dei constat dictum, quae diffusa est in cordibus nostrquicunque se in peccatis excusare potius quam accusare nititur, nequaquam opera pietatis quae pro peccatis fiunt in proximos perfecto, sed magis superbo corde largitur. Neque vitis ficus, quia qui divina dilectione se perfecte inebriat, nullum jam de suis erroribus, nisi seipsum accusat. Quis sapiens et disciplinatus inter vos ostendat ex bona conversatione operationem suam in mansuetudine sapientiae. Quia improbis doctoribus silentium imposuerat, eosque magisterii gradum tenere vetuerat, quos nec vitae perfectionem nec continentiam linguae habere cernebat, consequenter admonet ut si quis inter eos sapiens et disciplinatus, vel sit vel sibi esse videatur, magis sapienter ipse ac disciplinate vivendo eruditionem suam, quam alios docendo, demonstret. Qui enim mansueto corde et ore sereno bona
Abbreviated transcription (Latin):
lio sineculpa ꝑpesso: ioseph inseruicio fratrũ fraude suscepto: Ad utraq a ut̃e
Laborẽ inquit & pacienciã ioblectione cognouistis: & q duplicia cuncta
quaehostis fraudeꝑ didit: dño miserante recepit: Exitũ quoq dñi in erace
quẽ longanimit̃ suscepit ad stantes ipsi ui distis. Sed& glam resirrectionis & ascen

Expanded text:
lio sine culpa perpesso, Joseph in servitio fratrum fraude suscepto. Ad utraque autem lio sine culpa perpesso, Joseph in servitio fratrum fraude suscepto. Ad utraque autem Laborem, inquit, et patientiam Job lectione cognovistis, et quia duplicia cuncta, quae hostis fraude perdidit, Domino miserante, recepit. Exitum quoque Domini in cruce quem longanimiter suscepit, astantes ipsi vidistis, sed et gloriam resur
Abbreviated transcription (Latin):
da omĩa quȩ geritis. uł cito ueni& ad retribuendũ & uobis & ꝑsecutorib ur̃is
quȩ singuli meruistis Exemplũ accipite fr̃s exitus mali. & longanimitatis
laboris & pacienciae: ꝓphetas : qui locutist̃ in nominedñi Videte in quit
qꝵ ꝓphete quitã scĩ erant tã inmunes adelicts : ut dĩ sp̃s ꝑ eossua mrsteria
lo que retur hominib: : excitũ malũ habuerunt mortẽ paciendo ab infidelib
ut ⁊acharias urias & machabei martrres. Et in nouo testamto : lohannes
stephanꝰ: la cob Zebedȩi : & aliiquã plurimi: nec tam̃ huius modi exitu in gemes¬
cere: sed eũ pocius longanimit᷑ ferre uolebant: Alii longos sustmere sabores:
sed hos pacient᷑ & sine murmuracione tulere: ut noe in aedificacionearcȩ ꝑ
centũ annos: Morses inerepcione aducatu populi ꝑ annos .xl. Dauidin exi¬

Expanded text:
da omnia quae geritis, vel cito veniet ad retribuendum, et vobis, et persecutoribus vestris, da omnia quae geritis, vel cito veniet ad retribuendum, et vobis, et persecutoribus vestris, quae singuli meruistis. Exemplum accipite, fratres, exitus mali, et longanimitatis, et laboris, et patientiae, prophetas qui locuti sunt in nomine Domini. Videte, inquit, quia prophetae qui tam sancti erant, tam immunes a delictis, ut Dei spiritus per eos sua mysteria loqueretur hominibus, exitum malum habuerunt mortem patiendo ab infidelibus, ut Zacharias, Urias, et Machabaei martyres. Et in novo Testamento Joannes, Stephanus, Jacobus Zebedaei, et alii quam plurimi. Nec tamen hujusmodi exitu ingemiscere, sed eum potius longanimiter ferre volebant. Alii longos sustinuere labores, sed hos patienter et sine murmuratione tulere, ut Noe in aedificatione arcae per centum annos, Moyses in ereptione et ducatu populi per annos XL, David in exsi
Abbreviated transcription (Latin):
preciosũ fructũ terrȩ. pacient᷑ ferens donec aocipiat tẽporaneũ & seroti¬
nũ. & caer̃. Suillȩ ꝓterrȩ fructu quẽ exepectat & tẽporalẽ sperat ꝓuenat¬
tantaꝰ pacient᷑ laborat: quanto magis uos ꝓcelestis fructu mercedis. quẽ ꝓpetuo
possidereualetis : Omi anunc aduersa sustinere debetis : Accipietis & enĩ uos
tẽ poralẽ fructũ. uita uidelic& anime postmortẽ. accipietis & serot ini carno
in corrupcionẽ in iudicio uel certe tẽporaneũ inoperib: iusticiae Serotinũ
meritis aduersa paciamini : & ꝑsecutores ur̃i cũ maxima scelera fecerint
nihil ferre uideantur aduersi Vt non uidicemini: Iudicio uidelic& dãna¬
cionis : eo quod iudicẽ iustũ quasi iniq udicantẽ uituperetis: Ecceiud ex ante
ianuã ad siftit. qui & uobis praemia pacienciae: & aduersariis ur̃is. poenã qũa
merentur restituat Ante ianuã autẽ ad siftit : quia uel ꝓximus est ad noscen¬

Expanded text:
tinum, etc. Si ille pro terrae fructu quem exspectat, et temporalem sperat provenire, tam patienter laborat, quanto magis vos pro coelestis fructu mercedis, quem perpetuo possidere valetis, omnia nunc adversa sustinere debetis? Accipietis etenim vos temporalem fructum, vitam videlicet animae post mortem. Accipietis et serotinum, carnis incorruptionem in judicio. Vel certe temporaneum in operibus justitiae, serotinum meritis adversa patiamini, et persecutores vestri cum maxima scelera fecerint, nihil ferre videantur adversi. Ut non judicemini. Judicio videlicet damnationis, eo quod judicem istum quasijanuam assistit, et vobis praemia patientiae, et adversariis vestris poenam quam merentur, restituat . Ante januam dicit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
maius dicit haberepeccatũ: Qũ a illũ qui ignorant᷑ delinquit. tã & sinec ille
prorsus areatuliber. eẽ. possit quinescius errauit. cũ ipsaboniignorancia non
paruũ sit malũ. MHinc& enĩ dñs ait Seruus qui cognouit uoluntatẽ dñi sui:
& ñ prȩparauit. & ñ fecit secundũ uoluntatẽ eius : uapulabit multis. Qiuaut̃
ñ cognouit & fecit digna: plagis uapulahit paucis Aginunc dunte: plora

Expanded text:
majus dicitur habere peccatum, quam illum qui ignoranter delinquit. Tametsi nec ille majus dicitur habere peccatum, quam illum qui ignoranter delinquit. Tametsi nec ille prorsus a reatu liber esse possit qui nesciens erravit, cum ipsa boni ignorantia non parvum sit malum. Hinc etenim Dominus ait: Servus qui cognovit voluntatem Domini sui, et non fecit secundum voluntatem ejus, vapulabit multis. Qui autem non cognovit, et fecit digna plagis, vapulabit pauc
Abbreviated transcription (Latin):
nisi istã eẽ credebant. Dicentes cũ epicuro. Post mortẽ nihilest & mors ipsanihul
est Illud aut̃ beatꝰ iacob intulit : ut doceat q uita prauoꝵ. breuis est inp̃senti :
quã tam̃ infuturo mors sequetur et̃na. luxta illud beatiiob Ducunt inbonisdies
suos: & inpuncto ad inferna. Descendunt. Suientilgit᷑ bosũ facere añ facienti:
peccatũ est illi Per totũ epłae huius textũ beatus iacob ostendit: quiahi
quib: scripsit: sci enciã bonafaciendihabebant. simul& fidẽrectã didice¬
rant : Ita ut &iã aliis semagistros fieriposse presumerent: Nectamen operũ
ꝑfectionẽ. neq m̃tis humilitatẽ: neq continenciã adhuc sermonis erant
ad epti. Andeillos modo int̃ alia increpacionis & exhortacionis uerba
non minimũ teri& : in eo qdscientẽ bonafacere & ñ facientẽ quȩ nouit.

Expanded text:
nisi istam esse credebant, dicentes cum Epicuro: « Post mortem nihil est, et mors ipsa nihil nisi istam esse credebant, dicentes cum Epicuro: « Post mortem nihil est, et mors ipsa nihil est. » Illud autem beatus Jacobus intulit, ut doceat quia vita pravorum brevis est in praesenti, quam tamen in futuro mors sequitur aeterna, juxta illud beati Job: Ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descendunt . Scienti ergo bonum facere et non facienti, peccatum est illi. Per totum hujus Epistolae textum beatus Jacobus ostendit quod hi quibus scripsit scientiam boni faciendi habebant, simul et fidem rectam didicerant, ita ut et aliis se magistros fieri posse praesumerent, nec tamen operum perfectionem, neque mentis humilitatem, neque continentiam adhuc sermonis erant adepti. Unde illos modo inter alia increpationis et exhortationis verba non minimum terret in eo, quod scientem bona facere, et non facientem quae novit,
Abbreviated transcription (Latin):
no ibimꝰ in illã ciuitatẽ & faciemꝰ quidẽ ibi annũ & mercabimur.  lu
crũ faciemꝰ: Multi fariã in huius modi disposicione stultiuiã in eẽ notat
Quia uidelic& & delueroꝵ augm̃to consiliũ agunt. & semultotẽpr uictura
arbitrantur. Etubi annũ faciant: sue eẽ potestatis autumant. Et in his om̃i¬
b suꝑniludicis ex amen. adm̃tẽ reuocare contẽnunt. Auae est enĩ uita
ura : Vapor est ad modicũ apparens. deinceps ext̃ minabit᷑. Non ait quae est
uitanrã. sed quaȩ est inquit uita nr̃a ⁊uia uistitunc uerius uiuere incipiunt :¬
entes. ut fumus deficient: Non autẽ putandũ est. hanc eandẽ. eẽ fentenci
ã quã apud se impii in libro sapienciae dixisse ꝑhibentur. Quia exni hilonati
& sermo scintillae ad cõmouendũ cornrm̃ : qu a extincta cinis erit corpud
& sp̃s diffundet᷑ tã quã mollis aer. Hȩc enĩ illiraciocinabantur: quinullã uitã

Expanded text:
no ibimus in illam civitatem, et faciemus quidem ibi annum, et mercabimur, et luno ibimus in illam civitatem, et faciemus quidem ibi annum, et mercabimur, et lucrastinum. Multifariam in hujusmodi dispositione stultitiam inesse notat, quia videlicet et de lucri augmento consilium agunt, et se multo tempore victuros arbitrantur, et ubi annum faciant, suae esse potestatis autumant, et in his omnibus superni Judicis examen ad mentem revocare contemnunt. Quae enim vita vestra? Vapor est ad modicum apparens, et deinceps exterminabitur. Non ait quae est vita nostra, sed quae, inquit, vita entes ut fumus deficient . Non autem putandum est hanc eamdem sententiam esse quam apud se impii in libro Sapientiae dixisse perhibentur: Quia ex nihilo nati ribus nostris, et sermo scintillae ad commovendum cor nostrum. Qua exstincta cinis erit corpus, et spiritus diffundetur tanquam mollis aer. Haec enim illis ratiocinabatur, qui nullam vitam,
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ipsa nonrecte fecerit: quando detractionẽ uetuit : dicens ꝑpropheta ⁊
legis uissa facienti: detrahit legi. & iudicot legẽ: quare talia iussa dederit.⁊
Verbi grã : Lex praecipitdicens : Ne me moreris inuiriae ciuiũ tuoꝵ Ruiergo
detrahit fr̃i: & qui iudicat frem suũ quẽ uid& ꝓdĩ amore libent᷑ iniurias sus¬
cipere: de crahit utiq legi & iudicat legẽ: quaenos in iurias obliuisci piaece¬
pit.iluautẽ quis es qui iudices ꝓximũ: Temeritatẽ arguit eius qui proceimũ
delectatur tudicare : nec suaestitũ fragilitatis acuitȩ tẽporalis incertũ.
ꝑ pendererurat. Et qr non nũ quã ꝑ inmutacionẽ dextere excelfi hi qui lu¬
dicabant ꝓocimũ : eius quẽ iudicabant potestati subduntur. Nonnũ quã
ipso suꝑstite rapiuntur emundo. Arguit subsequent᷑ & eoꝵ temeritatẽ.
quicertitu dinẽ uitȩsuae nullã habentes: demultoꝵ tẽpor luero. animũ
infuturũ distendunt: Nã sequitur. Ec cenunc quidicitis. Hodie aut crasti¬

Expanded text:
quasi ipsa non recte fecerit quae detractionem vetuit, dicens per Prophetam: legis jussa facienti, detrahit legi, et judicat legem quae talia jussa dedit. Verbi gratia, lex praecepit dicens: Ne memor eris injuriae civium tuorum. Qui ergo detrahit fratri, et qui judicat fratrem quem videt pro Dei amore libenter injurias suscipere, detrahit utique legi, et judicat legem quae nos injurias oblivisci praecepit. Tu autem quis es qui judicas proximum tuum? Temeritatem arguit ejus qui proximum delectatur judicare, nec suae statum fragilitatis ac vitae temporalis incertum perpendere curat. Et quia nonnunquam per immutationem dexterae excelsi hi qui judicabant proximum ejus quem judicabant potestati subduntur, nonnunquam ipso superstite rapiuntur e mundo, arguit subsequenter et eorum temeritatem qui, certitudinem vitae suae nullam habentes, de multorum temporum lucro animum in futurum distendunt. Nam sequitur: Ecce nunc qui dicitis: Hodie aut crasti
Abbreviated transcription (Latin):
Ius quiillud riteimplerepoterant facerent Scientes inquit quia magis
iudiciũ sumitis : Sicut enĩhis quibene ministrauerit gradũ sibibonũ ad qui
illos arguer& quos & sciencia & operacioneminus ꝑfectos uidebat᷑. Talesque
acathedra magisterii deponer&: timens neuel errorẽ prȩdicando paruulos
lȩderent. at que ab auditu doctioꝵ pͣ occupando eoꝵ. aures auerterent : uł certe
ea quȩ recte prȩdicarent : non rectȩ actionis sorde fedarent: ac ꝑ hoc uitam
euangelicȩ ꝑfectionis: sinistra opinione fuscarent. Sed offendimꝰ inquit
se in ꝑfecti quique inagendo uelloquendo circũ spicerent quanto certissime
uitȩ uiã absque offensionepeccati. alicuius transigere ullatenus possent. Iuxta

Expanded text:
his qui illud rite implere poterant facerent. Scientes quoniam majus his qui illud rite implere poterant facerent. Scientes quoniam majus judicium sumitis? Sicut enim is qui bene ministraverit gradum bonum sibi acquirit, illos argueret quos et scientia et operatione minus perfectos videbat, talesque a cathedra magisterii deponeret, timens ne vel per errorem praedicando parvulos laederent, atque ab auditu doctorum praeoccupando eorum aures averterent; vel certe ea quae recte praedicarent non rectae actionis sorde foedarent, ac per hoc viam evangelicae perfectionis sinistra opinione fuscarent; sed offendimus, inquise imperfecti quique in agendo vel loquendo circumspicerevitae viam sine offensione peccati alicujus transilire ullatenus possent, a
Abbreviated transcription (Latin):
senatu udeco apłos interficere: ipse sapienciori consilio eoꝵ molimina euatuit
ereptos que deinsidiis eoꝵ apłos: ad euangeliz andũ ihm̃ remisit incolcmes:
fuis se studii credentib tẽpore apłoꝵ. ut uerbũlacius ꝓpagarent: actus eorũ
edocent : Ita ut apollo uir inscripturis doctissimus: sciens tantũ baptis maiohan¬
nis fiducialit̃ xp̃m predicaret : Quitam̃ qr sapiens erat maoxut doctor ad fuit.
facillime qͥd minus habuerat adimpleuit : atq p̃dican di officiũ iã ꝑfectus
redit : Alii maiore in eptia descendentes deiudȩ i antiochiã: docebant ere¬
dentes ex gentibus : qi nisi circuciderent᷑ sc̃đm legẽ morsi: salui ẽẽ ñ possent.
Necparuũ castis predicatorib questionis laborẽ contulert̃ Hosergo & hu¬
ius modi doctores : beatꝰ ia cob ab officio uerbi rẽmou&: Neimpedimentũ

Expanded text:
senatu Judaeorum apostolos interficere, ipse sapientiore consilio eorum molimina evacuavit, senatu Judaeorum apostolos interficere, ipse sapientiore consilio eorum molimina evacuavit, ereptosque de insidiis eorum apostolos ad evangelizandum Jesum remisit incolumes. fuisse studii credentibus tempore apostolorum, ut verbum latius propagarent, Actus eorum edocent, ita ut Apollo vir in Scripturis doctissimus, sciens tantum baptisma Joannis, fiducialiter Christum praedicaret. Qui tamen quia sapiens erat, mox ut doctor adfuit, facillime quod minus habuerat adimplevit, atque ad praedicandi officium jam perfectus rediit. Alii majore imperitia discedentes de Judaea Antiochiam, docebant credentes ex gentibus quia, nisi circumciderentur secundum legem Moysi, salvi esse non possent, nec parvum castis praedicatoribus quaestionis laborem contulerunt. Hos ergo et hujusmodi doctores beatus Jacobus ab officio verbi removet, ne impedimentum
Abbreviated transcription (Latin):
des cendt̃ iñ seri ab excidio patriae pereuntis cuius ꝑfidiã deseruit ẽrui
Hisigitur conuersȩ ad meliora mulieris exemplis. suad& auditores suos patraae
nutunis interitũ cauerẽ & acuuis scelerib: credendo recesserant ab hac &iã
rustuosis operib sem eminisse secernere. Quatenus scõꝵ coetib copulari: &
adredẽptoris suimereantur ꝑtinere consorciũ Et illos ergohortatur suscipere
nuncios ihũ: hoc est predicatores uerbi euangłi gratanter audire. Et cũ hos
auontribulib suis repulsos uel certe ad mortẽ quȩsitos. ẽẽ cognouerint: ut
sepe factũ actus eorũ edorent: ipsi econtra accepto ab eis consilio salutissua
add dnm̃ ilim̃ eos in paceremit tant Qđ honorabilẽ quondã uniuersȩ plebi
beauprotomartrris stephani. effectũ beatipauli apłi magistrũ gamalielẽ.
in hierosolrmis fecisse prȩfatis. actus apło. liber insinuat. Quando disponente

Expanded text:
descendunt inseri, ab excidio patriae pereuntis, cujus perfidiam deseruit, erui. descendunt inseri, ab excidio patriae pereuntis, cujus perfidiam deseruit, erui. His igitur conversae ad meliora mulieris exemplis suadet auditores suos patriae pereuntis introitum cavere, et a cujus sceleribus credendo recesserant, ab hac etiam fructuosis operibus se meminisse secernere, quatenus sanctorum coetibus copulari, et ad Redemptoris sui mereantur pertingere consortium. Et illos ergo hortatur suscipere nuntios Jesu, hoc praedicatores verbi Evangelii gratanter audire. Et cum hos a contribulibus suis repulsos, vel certe ad mortem quaesitos esse cognoverint, ut saepe factum Actus eorum edocent, ipsi contra, accepto ab eis consilio salutis suae, ad Dominum Jesum eos in pace remittant. Quod honorabilem quondam universae plebi liquiarum protomartyris Stephani effectum, beati Pauli apostoli magistrum Gamalielem in Jerosolymis fecisse praefatus Actuum apostolorum liber insinuat, quando, disponente
Abbreviated transcription (Latin):
significat ex operib fidei. Quia ꝑfecta opera sine fide: nullus haberepotest
Fidẽ uero sine operib multi: sullis operũ tẽpus non ad sit De qualibiis
dictũ est Raptus est nemalicia mutar& intellectũ illius: aut fictio deci¬
cata est: suscipiens nuncios & alia uia eiciens: Nesecausa rentur operatanti
patris abrahȩ. imitari non ualere : prȩsertim cũ nullus eos modo cogerae
dõ filios offerre perimendos sed hec pocius ipseꝑ serꝙturas dĩ fieri ꝓhibebat.
addit & muli eris exemplũ. mulieris criminosȩ. mulieris alienĩgene:
quȩ tamen ꝑ opera misericordie ꝑ officiũ hospitalitatis &iã cũpericulo
suaeuitȩ dĩ famulis exhibitũ iustificari apeccatis meruerit israheli.¬
tici populiciuis adscribi. regalis eoꝵ prosapiaȩ catãlogo ad numerari.
ipsius dñi ac saluatoris nr̃i generacionibus quȩ aprtriar charũ fonte

Expanded text:
significat ex operibus fidei: quia perfecta opera sine fide nullus habere potest: significat ex operibus fidei: quia perfecta opera sine fide nullus habere potest: fidem vero sine operibus multi, si illis operum tempus non adsit. De qualibus dictum est: Raptus est ne malitia mutaret intellectum illius, aut fictio decicata est, suscipiens nuntios et alia via ejiciens? Ne se causarentur opera tanti patris Abrahae imitari non valere, praesertim cum nullus eos modo cogeret Deo filios offerre perimendos, sed hoc potius ipse per Scripturas Deus fieri prohibeat, addit et mulieris criminosae, mulieris alienigenae, quae tamen per opera misericordiae, per officium hospitalitatis, etiam cum periculo vitae suae Dei famulis exhibitum, justificari a peccatis meruit, Israelitici populi civis ascribi, regalis eorum prosapiae catalogo annumerari, ipsius Domini ac Salvatoris nostri generationibus quae a patriarcharum fonte
Abbreviated transcription (Latin):
dã nata est: Iilius qr exe int̃na clilectionȩ pressit. at᷑ nabeatitudine
rt munerata est : Uis autẽ scire ohomo inanis qm̃ fides sineo perib ociosaeft :
Abrahã pat̃ nr̃. nonne exoperib: iustificatus est : Im̃ paulus apłs predicans
iustificari hominẽ ꝑfidẽ sine operib nonbene bitellectus ef ab eis quisic dictũ
acceperunt ueputarent eũ semel. anxp̃m eredidissent &iam simale operiren¬
tur. & facmorose. flagiciose que uiuerent. saluosesse possrꝑfidẽ. Locus iste
huius epłe eundẽ sensũ apl̃i pauli quo modo sit intellegendus exponita ldeo¬
que nbrahe magis ecemplo utitur: uacuã esse fidẽ sinenbene operetur
Qm̃ abrahe exemplo &iã paulus apłs ususest ut ꝓbaret iustificari hominẽ
sine operib Cũ enĩ bona opera cõmemorat abrahe. quȩ eius fidẽ comitata
sunt: satis ostendit apłm paulũ. Non itaꝑ abrahã dorere iuftificari hominẽ

Expanded text:
damnata est; illius quia ex interna dilectione processit, aeterna beatitudine damnata est; illius quia ex interna dilectione processit, aeterna beatitudine t contremiscunt. Vis autem scire, o homo inanis, quoniam fides sine operibus mortua est? Abraham pater noster, nonne ex operibus justificatus est, offerensjustificari hominem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic dictum acceperunt, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiam si male operarentur, et facinorose flagitioseque viverent, salvos se esse per fidem: locus iste hujus epistolae eumdem sensum Pauli apostoli quomodo sit intelligendus exponit. Ideoque magis Abrahae exemplo utitur, vacuam esse fidem si non bene operetur, quoniam Abrahae exemplo etiam Paulus usus est, ut probaret justificari hominem sine operibus posse. Cum enim bona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit apostolum Paulum, non ita per Abraham docere justificari hominem
Abbreviated transcription (Latin):
corrũpunt Nũ quid potest fr̃s mei ficus tiuas facere. dutuitis ficus:
In promptu est. qr sicut arbor nequit amisso naturali fructu alterius arbori
exseferre fructũ: Itama ledicus & siquidboni ad tẽpus loqui uidetur. fructũ
benedictionis haliere nullatenus ual& Atsi hȩc alcius quisuelit discuti po¬
test inficu. tuius folus proto parentis nr̃i post agnicionẽ prȩuaricacionis.
sua pudenda texerunt uelamentũ excusacionis intellegi. quo & ipsi tunc
increpacionẽ creatoris a se repellere : et in ipsũ creatorẽ conabantur refun¬
dere : Etnunc plerique stultorũ. corsuum de clinant in uerbũ malũ: ad ex¬
cusandas excusaciones inpeccatis Potest inoliuis fructus misericordiȩ.
in uite feruor dilectionis accipi Ego autẽ sicut oliua fructifera in domo
dñi. speraui in misericordia dĩmei. Id est sicut is qui fructũ misericordiȩ

Expanded text:
corrumpunt. Nunquid potest, fratres mei, ficus olivas facere, aut vitis ficus? corrumpunt. Nunquid potest, fratres mei, ficus olivas facere, aut vitis ficus? etc. In promptu est, quia sicut arbor nequit amisso naturali fructu alterius arboris ex se ferre fructum, ita maledicus et si quid boni ad tempus loqui videatur, fructum benedictionis habere nullatenus valet. At si quis haec altius velit discuti, potest in ficu, cujus foliis protoparentes nostri post agnitionem praevaricationis sua pudenda texerunt, velamentum excusationis intelligi, quo et ipsi tunc increpationem Creatoris a se repellere et in ipsum Creatorem conabantur refundere, et nunc plerique stultorum cor suum declinant in verbum malum, ad excusandas excusationes in peccatis . Potest in olivis fructus misericordiae, in vite fervor dilectionis accipi. Ego autem inquit sicut oliva fructifera in domo Domini, speravi in misericordia Dei mei , id est, sicut is qui fructu