comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
obscuratio iundicta &e pena iam fuit:
ce tam̃ ꝑ hanc penam. id est ꝑcordis
cecitatem. que fit deserente luce sapĩe.
inplura ce grauia peccata collapsi ft̃.
Dicentes enim se eẽ sapientes. stulti fa¬
cti sunt. Grauis hȩc ꝑena ẽ. siquis in¬
um. Ista fecerunt ex peccati pena: qua
obscuratum est insipiens cor eoꝵ. Et
ꝓpter hec tamen quia licet penalia
cẽ ipsa peccata sunt adiungit ce di¬
cit. Propterea tradidit illos d̾s inde¬
sideria cordis eoꝵ: in immundiciam.
Ecce quemadmodũ ds̃ grauius con¬
dempnauit: tradens illos in desid̾ia
cordis illoꝵ in immundiciã. uidece
ex hac pena que faciunt. Ut contu¬
meliis inquit afficiant corpora sua
insemetipsis. Et qͥa pena ẽ ista iniqͥ¬
tatis. cum sit &e iniquitas: euidentiꝰ
commendat dicens. Qui transmuta¬
runt ueritatem di in mendaciũ: &
coluerunt ce seruiert potius creaturȩ
quam creatori: qͥ ẽ d̾s benedictꝰ ĩscła
samen. Epter inquit hoc tradidit
illos ds̃ inpassiones ignominie. Ecce

Expanded text:
obscuratio uindicta et poena iam fuit; et tamen per hanc poenam, id est per cordis caecitatem, quae fit deserente luce sapientiae, in plura et grauia peccata conlapsi sunt; dicentes enim esse se sapientes stulti facti sunt. grauis haec poena est, si quis inum. ista fecerunt ex peccati poena, qua obscuratum est insipiens cor corum. et propter haec tamen, quia licet poenalia etiam ipsa peccata sunt, adiungit et dicit: propterea tradidit illos deus i n desideria cordis illorum, in inmunditiam. ecce quemadmodum deus grauius condemnauit tradens illos in desideria cordis illorum, in inmunditiam. uidete etiam ex hac poena quae faciant: ut contueliis, inquit, afficiant corpora sua in semet ipsis. et quia poena est ista iniquitatis, cum sit et iniquitas, cuidentius commendat dicens: qui transmutanerunt ueritatem dei in mendacium et coluerunt et seruierunt creaturae quam creatori, qui est benedictus in saecula amen. propter hoc, inquit, tradidit illos deus in passiones ignominiae. ecce
Abbreviated transcription (Latin):
mascłi in masculos deformitatẽ oꝑan¬
tes. Atq ut ostenderet sic ẽẽ ista ꝑeccã
ut etiam pene sint peccatoꝵ: etiam
his adiunxit. Et mercedẽ minuã
quam oportet erroris sui insemetip¬
sis recipientes. Uidete quotiens iiin¬
dicet: eadem uindicta quȩ pariat.
pulluletq peccata. Adhuic attendite
Et sicut non ꝓbauerunt inquit dm̃
babere innoticiam: tradidit illos ds̃
in reꝓbam mentẽ. ut faciant que ñ¬

Expanded text:
masculi in masculos deformitatem operantes. Atque ut ostenderet sic esse ista peccata, ut etiam poenae sint peccatorum, etiam his adjunxit: Et mercedem mutuam, quam oportuit, erroris sui in semetipsis recipientes. Videte quoties vindicet, eademque vindicta quae pariat pulluletque peccata. Adhuc attendite: Et sicut non probaverunt, inquit, Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae n
Abbreviated transcription (Latin):
RGo unde tͥ caritas: nͥ quia diffusa
nobis : Ecce ad quod geme. Contẽp¬
Noli timere. Si diuitem aliquẽ hos¬
picio suscipias: pateris angustias Sus¬
cipe diuitem sꝑm dĩ : dilataberis. ñ
angustaberis. Dilatasti gressus meos
subter me. Dic dic: hospiti tuo dicturꝰ
es. Dilatasti gressus meos subter me.
Quando non hie eras: angustias pa¬
tiebar. Implesti cellam meam: & ñ me
exclusisti. s angustiam meam. Cum enĩ
ipsa diffusio latitudinem significat.
Non gͦ timeas angustias. Recipe hospi¬
dem istum: & non sit hospes quasi de
transeuntib. Non enim debet dare
discẽdendo. ueniens habitet inte.
ce dedit. Ipsuis esto. non te deserat.
non inde migret. Tene illũ animo
oe dic illi. Domine d̾s nr̃: posside nos.¬

Expanded text:
rgo unde tibi charitas, nisi quia diffusa um qui datus est nobis . Ecce ad quod geme. Contemnoli timere. Si divitem aliquem hospitio suscipias, pateris angustias; ucipe divitem Spiritum Dei: dilataberis, non angustaberis. Dilatasti gressus tuos subter me : dicis. Hospiti tuo dicturus es, Dilatasti gressus meos subter me. Quando non hic eras, angustias patiebar: implesti cellam meam, et non me exclusisti, sed angustiam meam. Cum enim ipsa diffusio latitudinem significat. Non ergo timeas angustias, recipe hospitem istum: et non sit hospes quasi de transeuntibus. Non enim habet dare discedendo: Veniens habitet in te, et dedit. Ipsius esto, non te deserat, non inde migret: tene illum omnino, et dic illi, Domine Deus noster, posside nos
Abbreviated transcription (Latin):
omĩb bonis oꝑib labora: ñ ꝓpt̃ amorẽ
scłi. s ꝓ sẽpit̾na reqͥe quã ꝓmittit ds.
honora patrẽ tuũ &e matrẽ tuã. Tangis
quartã cordam. ut honorẽ parentib
deferas: occidit bestia impietatis. Non
mecab̾is. Langis qͥntã cordã: occidit
bestia libidinis. Non occides. Tangis
sextam cordã: occidit bestia crudelitatis.
Hon furtũ facies. Tangis septimã cordã:
occidit bestia rapacitatis. Non falsum
testimoniũ dices. Tangis octauã cordã :
occidit bestia falsitatis. Non concupisces
uxorẽ ꝓximi tui. Tangis nonã cordam:
occidit bestia ad ulterine cogitationis.
Aliud ẽ enĩ non facere aliqͥd tale. p̃ter
Ieo duo p̾cepta sunt: ñ mecab̾is. & ñ con¬
cupisces uxorem ꝓximi tui. Non con¬
cupisces rem ꝓximi tui. Tangis decimã:
oc̃cidit bestia cupiditatis. Ita cadentib
omĩb bestiis: securus ce innocens in dĩ
dilectione & humana societate u̾saris.

Expanded text:
bora, non propter amorem saeculi, sed pro sempiterna requie quam promittit Deus. Honora patrem tuum et matrem tuam, tangis quartam chordam, ut honorem parentibus deferas, et cecidit bestia impietatis. Non moechaberis, tangis quintam chordam, cecidit bestia libidinis. Non occides, tangis sextam chordam, cecidit bestia crudelitatis. Non furtum facies, tangis septimam chordam, et cecidit bestia rapacitatis. Non falsum testimonium dices, tangis octavam chordam, et cecidit bestia falsitatis. Non concupisces uxorem proximi tui, tangis nonam chordam, et cecidit bestia adulterinae cogitationis. Aliud est enim non facere aliquid tale propteIdeo duo praecepta sunt: non moechaberis, et non concupisces uxorem proximi tui. Non concupisces rem proximi tui, tangis decimam chordam, et cecidit bestia cupiditatis. Ita cadentibus omnibus bestiis, securus, et innocens in Dei dilectione et humana societate versaris.
Abbreviated transcription (Latin):
habens que ẽ de puro corde &e con¬
scientia bona ce fide ñ ficta: diligit dm̃¬
& ꝓximũ suũ sic̃ seipsũ. Amator enĩ dĩ:
amator ẽ sui. Et ñ diligens dm̃. ñ diligit
ꝓximũ: qͥa ñ diligit seipsũ. L hac aũ
dilectione: patient̃ etiam mundi odia
toleranda sunt. dlecesse enĩ ẽ ut nos õdit:
qͦs uidet odisse quod diligit. Di lectio ꝓ¬

Expanded text:
habens, quae est de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta, diligit Deum et proximum sicut seipsum. Amator enim Dei, amator est sui: et non diligens Deum, non diligit proximum; quia non diligit seipsum. Pro hac autem dilectione patienter etiam mundi odia sunt toleranda; necesse est enim ut nos oderit, quos videt odisse quod diligit . CCCLVIII
Abbreviated transcription (Latin):
precepta habet. Quȩ sic ft̃ distribu¬
ta. ut tria ꝑtineant ad dm̃. & septẽ ꝑti¬
neant ad hominẽ. Est enĩ bellũ qͦd secũ
agit hõ. dimicans contͣ concupiscentias
malas. frenans auariciã. elidens suꝑbiã:
suffocans ambitionẽ. trucidans libidinẽ.
Has pugnas fac in occulto: & ñ uinceris
inaꝑto. Ad hoc docent᷑ manꝰ ur̃e ad p̃liũ.
Non est hoc inspectaculis ur̃is uenator
qd̾ eytharista. Aliud agit uenator: aliud
cytharista. In spectaculo dĩ unũ ẽ. Tan¬
gis easdem cordas decem: & feras occidis.
Utrumq simul facis. Tangis pͥmã cor¬
dam qͣ unꝰ colit᷑ ds: occidit bestia suꝑ¬
m̃ dñidĩ tui inuanũ: occidit bestia erro¬
ris. nefandaꝵ heresum. Tangis t̃ciam cor¬
dam. ubi ꝓspe futurȩ qͥetis facis qͥcqͥd fa¬
cis: int̾ficitur crudelior cȩt̾is bestiis amor

Expanded text:
praecepta habet, quae sic sunt distributa ut tria pertineant ad Deum, septem pertineant ad hominem. Est enim bellum quod secum agit homo, dimicans contra concupiscentias malas, et frenans avaritiam, elidens superbiam, suffocans ambitionem, trucidans libidinem. Has pugnas fac in occulto, et non vinceris in aperto. Ad hoc docentur manus nostrae ad praelium. Non est hoc in spectaculis vestris venator, quod citharista. Aliud agit venator, aliud citharista. In spectaculo Dei unum est, tangis easdem decem chordas, et feras occidis. Utrumque simul facis? tangis primam chordam qua unus colitur Deus, cecidit bestia supermen Dei tui in vanum, cecidit bestia erroris et nefandarum haeresum. Tangis tertiam chordam, ubi pro spe futurae quietis facis quidquid facis, interficitur crudelior caeteris bestiis amor
Abbreviated transcription (Latin):
miseret᷑ & quẽ uult obdurat: Huiꝰ¬
apłs. O homo: tu quis es qͥ respondeaᷤᷤ
deo: Sic enim respondet deo. cum ei
displicet qd̾ de peccatorib conquerit᷑
d̃s. quasi quẽquã d̾s peccare cogat.¬
tantũm᷑ quibͦꝰdam peccantib miscd̃iã
iustificationis sue ñ largiat᷑ & ob hoc
dicatur. obdurare peccantes quosda
qͥa ñ eoꝵ miseret᷑: ñ quia impellit ut
peccent. Eoꝵ aũ ñ miseret᷑. quib¬

Expanded text:
miseretur, et quem vult obdurat? Et tmiseretur, et quem vult obdurat? Et tApostolus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Sic enim respondet Deo, cum ei displicet quod de peccatoribus conqueritur Deus, quasi quemquam Deus peccare cogattantummodo quibusdam peccantibus misericordiam justificationis suae non largiatur, et ob hoc dicatur obdurare peccantes quosdam, quia non eorum misereatur, non quia impellit ut peccent: eorum autem non miseretur, quib
Abbreviated transcription (Latin):
eq enim quomͦ dictum ẽ. ñ uolen¬
tis neq currentis. s miserentis est
dĩ: ita etiam dictũ ẽ. ñ uolentis neq
currentis. s obdurantis ẽ đi. Unde
datur intelligi quod infra utrumq
posuit. ergo cuiꝰ uult miseretur. ce
quem uult obdurat. ita sententie
suꝑiori posse congruere ut obduratio
d̃i sit nolle misereri: ut ñ ab illo ir¬
rogetur aliquid quo sit homo det̾ior.
s tantum quo sit melior ñ eroget᷑
Quod si fit nulla distinc̃tione meri¬
toꝵ: quis non erumpat in eam uocem
quam sibi ipse obiecit apłs: Dicis itaꝙ
michi. Quid adhuc conqueritur: sã
uoluntati eiꝰ quis resistit: Conquerit᷑
enum sepe d̃s de hominib. sicut per
innumerabiles apparet scripturarũ
locos. qd̾ nolunt credere & recte uiue¬
re. Unde &e fideles &e facientes uolunta¬
tes eius conseruari dicunt᷑ sine. quere¬
la: qd de illis non queratur scriptura.
S quid conqueritur ait. Nam uolun¬
tati eius quis resistit: quando cuiꝰ uult

Expanded text:
olentis neque currentis, sed miserentis est Dei; sic etiam dictum est, non nolentis neque contemnentis, sed obdurantis est Dei. Unde datur intelligi, quod infra utrumque posuit, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat, ita sententiae superiori posse congruere, ut obduratio Dei sit nolle misereri: ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior non erogetur. Quod si fit nulla distinctione meritorum, quis non erumpat in eam vocem, quam sibi ipse objecit Apostolus? Dicis itaque mihi: Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? Conqueritur enim Deus saepe de hominibus, sicut per innumerabiles apparet Scripturarum locos, quod nolint credere et recte vivere. Unde fideles et facientes voluntatem Dei conversari dicuntur sine querela , quod de illis non queratur Scriptura. Sed, Quid conqueritur, ait? nam voluntati ejus quis resistit, quando cujus vult
Abbreviated transcription (Latin):
nantem legi mentis sue. Uidet ẽẽ:
non recolit fuisse. Presentib urgetur:
non preterita reminiscitur: nec tan¬
tum repugnantem uidet: uerũetiã
captiuantem se in lege peccati que ẽ
in menbris eius. non que fuit. Hinc
est quod clamat. Infelix homo: quis
me liberabit de corpore mortis huiuss¬

Expanded text:
nantem legi mentis nantem legi mentis non recolit fuisse, praesentibus urgetur, non praeterita reminiscitur. Nec tantum repugnantem videt, verum etiam captivantem se in lege peccati, quae est in membris ejus, non quae fuit. Hinc est quod clamat: « Infelix homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus
Abbreviated transcription (Latin):
carnalibus unde non liberatur homo
sine grã saluatoris: nec quando per
mordem corporis discedit acorpore.
Non enim & ille substantiã carnis
accusat. cum dicit liberari se cupere
de corpore mortis huius: cum etiam
corporis sicut amme natura d̾o bono
auẽtori tribuenda sit. S utiq de urtisᷤ
cor poris dicit. ⁊sam de corpore moes
corporis separat: s contracta ex illo iii¬
tia coherent quibus iusta pena debe¬
tur. quam etiam in inferno ille diues
imuienit. Hinc se utiq non poterat
liberare: qui dicit. Quis me libera¬
bit de corpore mortis huius: An ꝓpt̃¬
cõmissa preterita: ut ea tantum ig¬
noscantur que fieri infecta ñ possunt.
Dimitte hominem: clamet quod ela¬
mabat. Non enim tantũ desiderat.
ut ꝑ indulgentiam sit de preteritis
impunitus: s etiam ut sit de cetero
ad non peccandum fortis ce ualidus.
Condelectatur enim legi dei: scd̃m
interiorem hominem. Uidet etiam
aliam legem in menbris suis: repug¬

Expanded text:
carnalibus, unde non liberatur homo carnalibus, unde non liberatur homo sine gratia Salvatoris, nec quando per mortem corporis discedit a corpore.non enim et ille substantiam carnis accusat, cum dicit liberari se cupere de corpore mortis hujus, cum etiam corporis, sicut animae, natura Deo bono auctori tribuenda sit: sed utique de vitiis corporis dicit. Nam de corpore mors corporis separat: sed contracta ex illo vitia cohaerent, quibus justa poena debetur, quam etiam in inferno ille dives invenit . Hinc se non poterat utique liberare qui dicit, Quis me liberabit de corpore mortis hujus? commissa praeterita, ut ea tantum ignoscantur, quae fieri infecta non possunt? Dimitte hominem, clamet quod clamabat. Non enim tantum desiderat, ut per indulgentiam sit de praeteritis impunitus, sed etiam ut sit de caetero ad non peccandum fortis et validus. Condelectatur enim legi Dei secundum interiorem hominem, videt autem aliam legem in membris suis repug
Abbreviated transcription (Latin):
De corpore mortis huius non omĩs
liberatur qui finit hanc uitam:
s qui in hac uita susceꝑit gr̃ãm: &e ne
inuacuũ suscipiat. bonis oꝑib egerit.
Aliud est enim exire de hoc corpore qd
om̃s homines dies uite huiusultimꝰ
cogit: aliud est autem liberari de cor¬
pore mortis huus. quod sola dĩ gr̃a ꝑ
libus eius imꝑtit. Post hanc autẽ uitã
merces ꝑficiens redditur: s eis tantum
aquib in hac uita eiusdem mercedis
meritum comparatur. Non enim ad
saturitatem iusticie cum hinc exierit
quisq ꝑueniet: nisi ad eam cumhic ẽ
esuriendo ce sitiendo cucurrerit. Beati
quippe qui esuriunt & sititint iusti¬
ciam: qm̃ ip̃i saturabuntur. Ex libro¬
orantes dicunt. Ne nos inferas
intemptationem: s libera nos ama¬
lo. Si ad est possibilitas ut qͥd orant.
aut a quo malo se liberari orant. nͥ
maxime de corpore mortis huius:
Unde non liberat nisi gratia dĩ ꝑ iħm¬
xꝑm dnm̃ nr̃m. Non utiq de substan¬
tia corporis quȩ bona ẽ: s de uitiis

Expanded text:
 corpore mortis huius non omnis liberatur qui finit hanc uitam, sed qui in hac uita susceperit gratiam et ne in uanum suscipiat bonis operibus egerit. aliud est enim exire de hoc corpore, quod omnes homines dies uitae huius ultimus cogit, aliud est autem liberari de corpore mortis huius, quod sola dei gratia libus eius impertit. post hanc autem uitam merces perficiens redditur, sed eis tantum, a quibus in hac uita eiusdem mercedis meritum comparatur. non enim ad saturitatem iustitiae, cum hinc exierit, quisque perueniet, nisi ad eam cum hic est esuriendo et sitiendo cucurrerit; beati quippe qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Quainantein tentationem; sed libera nos a malo . Si adest possibilitas, utquid orant? Aut a quo malo se liberari orant, nisi maxime de corpore mortis hujus? unde non liberat nisi gratia Deim nostrum. Non utique de substantia corporis, quae bona est; sed de vitiis
Abbreviated transcription (Latin):
raditus ẽ ꝓpt̃ delicta nr̃a.
& resurrexit ꝓpt̾̃ iustificationem
nostram. Sicut morte ipsiꝰ seminam᷑:
sic in resurrectione ipsius germinamꝰ.
xꝑc a mortiuis. sic ce nos in nouitate uite
ambulemus. Non dixit tradit᷑ ẽ ꝓpter
iustificationem nr̃am: &e resurrexit
ꝓpt̃ delicta nr̃a. In eius traditione deli¬
ctum sonat: in euis resurrectione iu¬
sticia sonat. Ergo moriatur delictũ:

Expanded text:
raditus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram. Sicut morte ipsius seminamur, sic in resurrectione ipsius germinamur; Christus a mortuis, sic et nos in novitate vitae ambulemus . Non dixit: Traditus est propter justificationem nostram, et resurrexit propter delicta nostra. In ejus traditione delictum sonat, in ejus resurrectione justitia sonat; ergo moriatur delictum,
Abbreviated transcription (Latin):
uisquis carnalem de monte.¬
lectationem. aduersus rectam
uoluntadem suam rebellare sentit
ꝑconsuetudinẽ peccatoꝵ. cuiꝰ indo¬
mite uiolentia trahitur incaptiuita¬
dem: recolat quantum potest. qualẽ
pacem peccando amiserit. & exclamet
cum se infelicem exclamat. lugendo
implorat consolatoris auriliũ: nec
paruus est accessus ad beatitudinem.
cognitio infelicitatis sue. Et ideo beati
etiam lugentes: qm̃ ipsi consolabunt᷑¬
uid est quod te iactas: quid ẽ qd
delege. & de iusticia presuimis: ñ ui¬
des quid intus confligat inte de te ad¬
uersus te: Non au dispugnantẽ & con¬
fitentem: ce adiutorium inꝑugna de¬
siderantem: Non audis athletam dñi
ab agonitheta petentem auxiliũ pug¬
ne sue: Non enim sic te spectat deus
certantem: quomͦ te spectat editor. si
forte pugnes inamphiteatro. Ille tͥ
p̃mium dare potest siuiceris: adiu¬
uare te periclitantẽ ñ potest. Non
sic spectat ds. Uide gͦ. Attende eum
qui dicit. Condelector enim legi dĩ

Expanded text:
uisquis carnalem delectationem adversus rectam voluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cujus indomitae violentia trahitur in captivitatem, recolat quantum potest qualem pacem peccando amiserit, et exclamet,cum se infelicem exclamat, lugendo implorat consolatoris auxilium. Nec parvus est ad beatitudinem accessus, cognitio infelicitatis suae: et ideo, Beati etiam lugentes; quoniam ipsi consolabuntuid est quod te jactas? Quid est quod de Lege et justitia praesumis? Non vides quid intus confligat in te, de te, adversus te? Non audis pugnantem, et confitentem, et adjutorium in pugna desiderantem? Non audis athletam Domini ab agonotheta petentem adjutorium pugnae suae? Non enim sic te exspectat Deus certantem, quomodo te exspectat editor, si forte pugnes in amphitheatro: ille tibi praemium dare potest si viceris, adjuvare te periclitantem non potest. Non sic exspectat Deus. Vide ergo, attende eum qui dicit: Condelector enim legi Dei
Abbreviated transcription (Latin):
strum. Quare grã: quia gratis dat᷑.
Quare gratis datur: Quia me¬
rita tua non precesserunt: s beneficia
dei preuenerunt. Illi gͦ gla: qui nos
liberat. Om̃s enim peccauerunt: ce

Expanded text:
strum . Quare gratia? Quia gratis datur. Quare gratis datur? Quia merita tua non praecesserunt, sed beneficia Dei te praevenerunt. Illi ergo gloria qui nos liberat. Omnes enim peccaverunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
tatis peccato. Sunt itaq desideria pec¬
cati: quib nos ꝓhibuit obedire. Ope¬
rantur gͣ malum hec desideria: quib
si obedimus &e nos oꝑamur. Si aũ
obtemꝑantes apło. non eis obedimꝰ
non illud nos oꝑamur: s qd in nob
habitat peccatum. Si aũ desideria
nulla haberemus illicita: nec nos nec
peccatum mali aliquid oꝑaretur in
nobis. Motum porro uuciti desid̾ii.
cui non obediendo. non id nos oꝑam̃:
ideo & nos agere dicimur: qm̃ non ẽ
nature uigor aliene. s languor ẽ nr̃e.
Aquo ianguore omnimodo salui erimꝰ.
cum ce animo cẽ corpore immortales fa¬
eti fuerimus. Languoris huius & in¬
firmitatis unde illicita desideria cõ¬
mouentur. quod peccatum appellat
apłs uniuersus reatus sacramento
baptismatis ẽ solutus. cum omnib
que illi obedientes fecimus. diximus.
cogitauimus: nec nobis deinceps lan¬
tis nullis umquam obedienti am
preberemus. siue oꝑatione. siue locu¬
tione. siue tacita assensione: donec ã¬

Expanded text:
is ejus . Sunt itaque desideria peccati, quibus nos prohibuit obedire. Operantur ergo peccatum haec desideria, quibus si obedimus, et nos operamur. Si autem obtemperantes apostolo, non eis obedimus, non illud nos operamur, sed quod in nobis habitat peccatum. Si autem desideria nulla haberemus illicita, nec nos, nec peccatum mali aliquid operaretur in nobis. Motum porro illiciti desiderii, cui non obeideo et nos agere dicimur, quia non est naturae vigor alienae, sed languor est nostrae, a quo languore omnimodo salvi erimus, cum et animo et corpore immortales facti fuerimus. Hujus languoris et infirmitatis, unde illicita desideria commoventur, quod peccatum appellat Apostolus, universus reatus sacramento baptismatis est solutus, cum omnibus quae illi obedientes fecimus, diximus, cogitavimus. Nec nobis deinceps lantis nullis unquam obedientiam praeberemus sive operatione, sive locutione, sive tacita assensione, donec et
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere debemus quando pecca¬
tum quod habitat in nobis oꝑatur
in nobis. tunc nos id non oꝑari. qͣndo
nequaquam ei uoluntas nr̃a consen¬
tt: & denet etiam corporis menbra.
ne obediant desideriis eius. Quid
enim oꝑatur peccatum nolentibus
nobis: nisi sola illicita desideria:
Quib si uoluntatis non adhibeatur
ei relaxatur effectus. Hoc precipit
idem apłs ubi dicit Non ergo reg¬
net peccatum in ur̃o mortali corpo¬
re ad obediendum desideriis eiꝰ: neq¬

Expanded text:
intelligere debemus quando peccaintelligere debemus quando peccatum quod habitat in nobis operatur in nobis, tunc nos id non operari, quando nequaquam ei voluntas nostra consentit, et tenet etiam corporis membra ne obediant desideriis ejus, quid enim operatur peccatum nolentinobis, nisi sola illicita desideria, quibus si voluntatis non adhibeatur ei relaxatur effectus? Hoc praecepit idem Apostolus ubi dicit: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ic obsecro apłe: quando ad huc
incarne uiuens inuiis domini
ambulabas. habebas peccatum. an
sine peccato eras: Audiamus utrum
ubi confiteor. dicens. non enim quod
uolo facio bonum: s quod nolo malũ
hoc ago: Et hoc audiuimus: iamitaq
illum interrogamus. Quomͦ in uiis
dei ambulabas. si malum qd nolebas
hoc agebas: cum psalmus sc̃s insonet
dicens. nonenim qui oꝑant᷑ in iqͥtatẽ
inuiis eiꝰ ambulauerunt: Audi con¬
tinuo respondentem: ꝑ sententiam
consequentem. Si quod nolo inqͥt ego
hoc facio: iam ego non oꝑor illud. s qd̾
habitat in me peccatum. Eece quẽ ad¬
modum qui ambulant inuiis dnĩ
non oꝑantur peccatum: & tam̃ ñ sunt
sine peccato: quia iam ipsi ñ oꝑant᷑
illud. s quod habitat in eis peccatũ.
hic dicit aliquis. Quomodo agebat
quod nolebat malum: ce quomodo
ipsenon agebat s qͣd habitabat in illo
peccatum: Utrumq enim dixit: & ñ
quod uolo ago & ñ ego oꝑor illud. sed
quod habitat in me peccatum. Unde

Expanded text:
ic, obsecro, Apostole, quando adhuc in carne vivens in viis Domini ambulabas, habebas peccatum, an sine peccato eras? Audiamus utrum ubi confiteor dicens. Non enim quod volo facio bonum, sed quod nolo malum hoc ago. Et hoc audivimus. Jam itaque illud interrogamus: quo in viis Domini ambulabas, si malum quod nolebas hoc agebas. Cum psalmus sanctus insonet dicens. Non enim qui operantur iniquitatem in viis ejus, ambulaverunt. Audi continuo respondentem per sententiam consequentem. Si hoc facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Ecce quemadmodum qui ambulant in viis Domini non operantur peccatum, et tamen non sunt sine peccato; quia jam non ipsi operantur illud, sed quod habitat in eis peccatum. 3. Hic dicet aliquis: Quomodo agebat quod nolebat malum, et quomodo ipse non id agebat, sed quod habitabat in illo pquod volo ago, et non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
remo suꝑ lignum exaltauit serpentẽ.
Esuasione quippe serpentis: homo in
dampnatione mortis cecidit. Itaq ser¬
pens ad significationẽ ipsiꝰ mortis:
conuenient̾ in ligno exaltatus est.
n illa enim figura: mors dñi pende¬
bat in ligno. Cui sacram̃to: ipse dñs
atcestatus ẽ dicens. Sicut exaltauit
moyses serpentẽ in heremo: ita exalta
fecisse aliquis dixerit: cũ tantã in ea
cruce salutẽ hominũ ẽẽ cognosceret:
ut ñ ob aliud ad eiꝰ iudicium serpentẽ
illũ erigere iuberet᷑. nͥ ut eũ intuentes
qui morsi a serpentib morituri erant.
continuo sanarentur. Non gͦ mirũ.¬
si de maledicto uicit maledictũ: qui
uicit de morte mortẽ. de peccato pec¬
catum: de serpente serpentẽ. Male¬
dicta aũ mors. maledictũ peccatum:
maledictus serpens. Et hec omĩa in
cruce triumphata sunt. Ut destruat᷑¬

Expanded text:
remo super lignum exaltavit serpentem . remo super lignum exaltavit serpentem . Persuasione quippe serpentis homo in damnationem mortis cecidit. Itaque serpens ad significationem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: in illa enim figura mors Domini pendebaattestatus est, dicens: Sicut exaltavit Moyses serpentem in eremo, ita exaltarfecisse aliquis dixerit, cum tantam in ea cruce salutem hominum esse cognosceret, ut non ob aliud ad ejus indicium serpentem illum erigere juberet, nisi ut eum intuentes qui morsi a serpentibus moritur erant, continuo sanarentur. Nec prsi de maledicto vicit maledictum, qui vicit de morte mortem, et de peccato peccatum, de serpente serpentem. Maledicta autem mors, maledictum peccatum, maledictus serpens; et haec omnia in cruce triumphata sunt. Maledi
Abbreviated transcription (Latin):
ille paruuilus: qui etiã si fidem ñdum
habet incogitatione. ñ ei tam̃ obicem
contrarie cogitationis opponit: unde
sacramentũ eius salubriter ꝑcipitur.
ortalitas unde sit: notũ ẽ credenti¬
b. Ex pena quippe ẽ maledicti
peccati primi hominis quã d̃s susceꝓit:
ce peccata nr̃a ꝑtulit corpori suo suꝑ
lignum. Si gͦ diceretur mors malẽdi¬
cta ẽ: nemo ex horresceret. Qd aũ nisi
mors dñi pependit in ligno: ut mor¬
tem moriendo suꝑaret : Fadem gͥ ma¬
ledicta: que uicta ẽ. Item si diceretur
peccatum maledictum ẽ: nemo mira¬
retur. Quid aũ pependit in ligno: nͥ
peccatũ ueteris hominis. qd dñs ꝓ no¬
bis impsa carnis mortalitate susceꝑit
Unde nec erubuit nec timuit apłs di
ut de peccato dampnaret peccatum.
Non enim ce uetus homo nr̃ simul
peccati nr̃i figura penderet: ut eua¬
euaretur corpus peccati. ut ultra ñ
seruiamus peccato: in cuius peccati
ce mortis figura. etiam moyses in he¬

Expanded text:
ille paruulus, qui etiam si fidem nondum ille paruulus, qui etiam si fidem nondum habet in cogitatione, non ei tamen obicem contrariae cogitationis opponit, unde sacramentum eius salubriter percipit. autem unde sit, notum est credentibus; ex poena quippe est, et maledictione peccati primi hominis, quam Dominus suscepit, et peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum . Si ergo diceretur, Mors maledicta est; nemo exhorresceret: quid autem nisi mors Domini pependit in ligno, ut mortem moriendo superaret? eadem igitur maledicta, quae victa est. Item si diceretur, Peccatum maledictum est; nemo miraretur: quid autem pependit in ligno, nisi peccatum veteris hominis, quod Dominus pro nobis in ipsa carnis mortalitate suscepit? Unde nec erubuit nec timuit ApostoluUt de peccato condemnaret peccatum . Non enim et vetus homo noster simul peccati nostri figura penderet, ut evacuaretur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato . In cujus peccati et mortis figura, etiam Moyses in e
Abbreviated transcription (Latin):
tantȩ rei: non nͥ eiꝰdem rei uocabulo nũ¬
cupauit. Itaq paruulum. &e si nondũ
fides ulla que incredentiũ uoluntate
consistit: iam tam̃ ipsiꝰ fi dei sacͣmentũ
fidelem facit. Nam sicut credere res¬
pondẽtur. ita etiã fideles uocantur:
non rem ipsam mente annuendo. s
ipsiꝰ rei sacram̃tũ ꝑcipiendo. Cũ aũ
saꝑe homo ceꝑit. non illud sacram̃tũ
repetet. s intelliget: eiuꝰq ueritati con¬
sona cẽ uoluntate coaptabit᷑. Hoc
quandiu non potest: ualebit sacra¬
mentum ad eius tutelam aduersus
contrarias potestates. Et tantũ ualebit:
ut si ante maioris usum etatis ex hac
uita emigrauerit: ꝑ ipsum sacram̃tũ
cõmendante eccłe caritate. ab illa con¬
dempnatione quȩ ꝑ unũ hominẽ in¬
trauit inmundũ. xꝑiano adiutorio
liberetur. Hoc qui ñ credit. oe fieri posse¬
ñ arbitratur: ꝓfecto infidelis ẽ. ce si ha¬
beat fidei sacram̃tũ. Longeq melior ẽ

Expanded text:
tantae rei non nisi eiusdem rei uocabulo nuntantae rei non nisi eiusdem rei uocabulo nuncupauit. Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentium uoluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit. nam sicut credere respondentur, ita etiam fideles uocantur, non rem ipsam mente annuendo, sed ipsius rei sacramentum percipiendo. cum autem sapere homo coeperit, non illud sacramentum repetit, sed intellegit eiusque ueritati consona etiam uoluntate coaptabitur. hoc quamdiu non potest, ualebit sacramentum ad eius tutelam aduersus contrarias potestates et tantum ualebit, ut, si ante maioris usum ex hac uita emigrauerit, per ipsum sacramentum commendante ecclesiae caritate ab illa condemnatione, quae per unum hominem intrauit in mundum, christiano adiutorio liberetur. hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum, longeque melior est
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ insacram̃to ñ solum ꝑ om̃s
ppłis immolatur. Nec utiq mentitur:
qui interrogatus eum responderit
immolari. Si enim sacram̃ta qͣndam
similitudinẽ rerum earum quarũ
sacramenta sunt ñ haberent: oĩno
sacramenta ñ eẽnt. Ex hac autẽ si mi¬
litudine: plerumq etiam ipsarum
rerum nomina accipiunt. Sicut gͦ
scłm quendam modum sacram̃ta cor¬
poris xp̃i. corpus xp̃i est. sacram̃tum
sanguinis xꝑi. sanguis xꝑi ẽ: ita ce¬
sacramentũ fidei. fides ẽ. Nichil ẽ aũ
aliud credere: quam fide habere. Ac ꝑ
hoc cum respondetur paruulꝰ credere.
qui fidei ñdum habet effectum: respon¬
detur fidem habere ꝓpter fidi sacram̃¬
tum. ce conuert̾e se ad dm̃ ꝓpt̾ conuersi¬
onis sacramentũ: quia ce ipsa responsio
ad celebrationem ꝑtinet sacram̃ti: sic̃
de ipso baptismo apłs. consepulti inqͥt
sumus inxꝑo ꝑ baptisium in mortẽ
Non ait sepulturã significauimꝰ. s ꝓrsꝰ
ait consepulti sumus. Sacram̃tum gͦ

Expanded text:
tamen in sacramento non solum per omnes populis immolatur? nec utique mentitur, qui interrogatus, eum responderit immolari. Si enim sacramenta quamdam similitudinem rerum earum, quarum sacramenta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. Ex hac similitudine plerumque etiam ipsarum rerum nomina accipiuntur. Sicut ergo secundum quemdam modum sacramentum corporis Christi corpus Christi est; sacramentum sanguinis Christi sanguis Christi est, ita sacramentum fidei fides est. nihil est autem aliud credere quam fidem habere; ac per hoc, cum respondetur paruulus credere, qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum et conuertere se ad deum propter conuersionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinet sacramenti; sicut de ipso baptismo apostolus: consepulti, inquit, sumus Christo per baptismum in mortem; non ait: sepulturam significauimus", sed prorsus ait: consepulti sumus. sacramentum enim
Abbreviated transcription (Latin):
oncupiuit anima mea desid̾are
iustificationes tuas: in oitẽpore.
Laudabilis ẽ ista concupiscentia: non
dampnabilis. Nonde hac dictum ẽ ñ
concupisces: s deilla qua caro concupis-¬
cit aduersus sꝑm. De hac autẽ bona
concupiscentia qua concupiscit sp̃s ad¬
uersus carnem. quere ubi scriptũ sit:
& inuenies. concupiscentia itaq sapi¬
entie deducit ad regnum: & multa
alia repperiuntur bone concupiscentiȩ
destimonia. S hoc sane inter est qd
non tacetur quid concupiscatur.
quando bona commemorat᷑ con¬
cupiscentia. Cum aũ ñ additur qͥd
concupiscatur. s sola ponitur: non¬
nisi mala intelligitur: sicut in hoc qd̃
commemoraui. concupiscentia itaq¬
sapientiȩ deducit ad regnum: si ñ
adderet sapientie. nullom diceret
concupiscentia ꝑducit ad regnum.
ciebam. nisi lex diceret ñ concupisces:
ñ utiq ait. cuius rei concupiscentiã.
uł quid non concupisces. Certum est
enim ñ intelligi cum ita dicitur: nͥ¬

Expanded text:
oncupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore.» Laudabilis est ista concupiscentia, non damnabilis. Non de hac dictum est, «Non concupisces» ; sed de illa qua caro concupiscit adversus spiritum . De hac autem bona concupiscentia qua concupiscit spiritus adversus carnem, quaere ubi scriptum sit; et invenies, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum» : et multa alia reperiuntur bonae concupiscentiae testimonia. Sed hoc sane interest, quod non tacetur quid concupiscatur, quando bona commemoratur concupiscentia: cum autem non additur quid concupiscatur, sed sola ponitur, nonnisi mala intelligitur. Sicut in hoc quod commemoravi, «Concupiscentia itaqsapientiae deducit ad regnum;» si non adderet sapientiae, nullo modo diceret, Concupiscentia perducit ad regnum. ciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces» ; non utique addidit cujus rei concupiscentiam, vel quid non concupisces: certum est enim non intelligi, cum ita dicitur, n
Abbreviated transcription (Latin):
mus ab ira ꝑ ipsũ. Si enĩ cũ inimnici eẽmͦ
reconciliati sumus do ꝑmortẽ filii eiꝰ:
multomagis reconciliati. salui erimus
inuita ipsius. Quia uͦ etiã cũ peccatorib
pena debita redditur. ñ ẽ iniqͥtas apd
dm̃: sic dicit. Quid dicemus: Nũquid mi¬
quus ds qͥ infert iram: Uno aũ loco cẽ
bonitatẽ ce seneritatẽ ab illo ẽẽ. breuit
ammonuit dicens. Uides gͦ bonitatẽ

Expanded text:
um inimici essemus. reconciliati sumus deo per mortem filii eius, multo magis reconciliati salui erimus in uita ipsius. quia uero etiam cum peccatoribus poena debita redditur, non est iniquitas apud deum, sic dicit: quid dicemus? numquid iniquus deus, qui infert iram? uno autem loco et bonitatem et seueritatem ab illo esse breuiter admonuit dicens: uides ergo bonitatem
Abbreviated transcription (Latin):
diuitiaꝵ sapientiȩ & scientie di quã in¬
serntabilia sunt iudicia eius: & in uesti¬
gabiles uie eiꝰ. Item quia bonitate dei
donantur peccata conu̾sis. hoc ipsũ qd
xp̃s missus ẽ satis ostendit: qui ñ in sua
natura quad̃s ẽ. s in nr̃a quã de femina
assũpsit ꝓ nob̾ mortuus ẽ. Quã di bom¬
tatẽ circa nos ce dilectionẽ: sic p̃dicat
apłs. Cõmendat in qͥt caritatẽsuã ds

Expanded text:
ivitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Item quia bonitate Dei donantur peccata conversis, hoc ipsum quod Christus missus est, satis ostendit; qui non in sua natura qua Deus est, sed in nostra quam de femina assumpsit, pro nobis mortuus est: quam Dei bonitatem circa nos et dilectionem sic praedicat Apostolus: Commendat, in
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius miscd̃ie sue firmitatem ds̃ ista
repetitione monstrauit. sic̃t am̃ am̃.
sict̃ fiat. fiat. sicut repetitio sompnii
pharaonis. pluraq similia autin utsꝙ
popłis idẽ gentib &e hebreis. hoc mͦ
d̃s prenuntiauit miscłiam se ẽẽ factu¬
rum quod apłs ita dicit. Sicut enim
uos aliquando ñ credidistis deo. nẽ
aũ miscd̃iam conscuti estis in illoꝵ incre¬
dulitate: sicut & isti nunc ñ credider̃t

Expanded text:
ipsius misericordiae suae firmitatem deus ista ipsius misericordiae suae firmitatem deus ista repetitione monstrauit — sicut: "amen, amen", sicut: "fiat, fiat", sicut repetitio somnii Pharaonis pluraque similia — aut in utrisque populis, id est gentibus et Hebraeis, hoc modo deus praenuntiauit misericordiam se esse facturum. quod apostolus ita dicit: sicut enim uos aliquando non credidistis deo, nunc autem misericordiam consecuti estis illorum incredulitate, sic et ipsi nun
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ uͦ addidit. & miserebor cui misertus
ero. & miscłiam p̃stabo cui miscđiam p̃¬
stitero: ibi plane expressius ostendit uo¬
cationẽ qua nos uocauit in suũ regnũ
Quoniã enim se gentes introducturum
pollicebat᷑ dicens. uocabo nomine dñi
in conspectu tuo: cõmendauit hoc se mi¬
scditer facere. sicut apls dicit. Dico enĩ
xꝑm ministrũ fuisse circumcisionis.
ꝓpter ueritatẽ dĩ. ad confirmandas ꝓ¬
missiones patrum: gentes aũ suꝑ mĩa
głificare dm̃i. Hoc ergo predictum est
miserebor eui misertus ero: ce miscdiã
prestabo cui miscłiam prestitero.
Quib uerb ꝓhibuit hominẽ uelut de
ꝓpriarum uirtutum meritis głari:
misericors fuero: ut neminẽ p̃cȩdentẽ
meruisse demonstret. Etenim xp̃c ꝓ im¬
piis mortuus est. S utrum boc idem re¬
petere uoluerit. cum addidit miscđiam
ro: an aliquid intersit nescio. Et tam̃
fortius ille ipse ibi sensus est. quod aut

Expanded text:
Quod uero addidit: et miserebor cui misertus Quod uero addidit: et miserebor cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero, ibi plane expressius ostendit uocationem, qua nos uocauit in suum regnum quoniam enim se gentes introducturum pollicebatur dicens: uocabo nomine domini in conspectu tuo, commendauit hoc Se misericorditer facere, sicut apostolus dicit: dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter ueritatem dei ad confirmandas promissiones patrum, gificare deum. hoc ergo praedictum est: miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero. quibus uerbis prohibuit hominem uelut de propriarum uirtutum meritis gloriarmisericors fuero: ut neminem praecedentibis meruisse demonstret. etenim Christus pro impiis mortuus est. Sed utrum hoc idem repetere uoluerit, cum addidit: misericoro, — an aliquid intersit nescio. quod fortius ille ipse ibi sensus est, quod aut
Abbreviated transcription (Latin):
le intelligitur loqui &e dicere transibo
ante te: de quo dicit euangłm. Cum
uenisset hora: ut transiret iħc de hoc
mundo ad patrẽ. Qui transitus.: etiã
pascha interpretari ꝑhibet᷑. Hec itaq
magna omnino ꝓphetia ẽ. Ipse eni
ante omnes scõs transiit. ad patrẽ de
hoc scło. parare illis mansiones regni
celoꝵ. quas dabit eis in. resurrectione
morttorum: qm̃ transiturꝰ ante õs.
pͥmogenitus a mortuis factus ẽ. Gr̃am
uero suam in eo ipso ualde cõmendat
cum dicit. & uocabo in nomine dñi
in conspectu tuo. tam quã in conspectu
ppłi isrł: cuius moyses cum hec audiret
Typum gerebat. In conspectu enĩ gentis
ipsius ubiq disꝑse: uocatur dñs iħe in
omĩb gentib. Uocabo autem dixit
non uocabor: actiuũ uerbum ꝓ passi¬
uo ponens. genere locutionis in usitato.
In quo nimirũ magnus sensus latet.
Sic enim fortasse significare uoluit
seipsum hoc facere. id est gr̃a sua fieri:
ut uocetur dominus in omĩb gentib

Expanded text:
e intellegitur loqui et dicere: transibo ante te, de quo dicit euangelium: cum uenisset hora, ut transiret Iesus de hoc mundo ad patrem: qui transitus etiam pascha interpretari perhibetur. haec itaque magna omnino prophetia est. ipse enim ante omnes sanctos transiit ad patrem de hoc saeculo parare illis mansiones regni caelorum, quas dabit eis in resurrectione mortuorum, quoniam transiturus ante omnes primogenitus a mortuis factus est. Gratiam uero suam in eo ipso ualde commendat cum dicit: et uocabo nomine domini in conspectu tuo, tamquam in conspectu populi Israhel, cuius Moyses cum haec audiret typum gerebat. in conspectu enim gentis ipsius ubique dispersae uocatur dominus Christus in omnibus gentibus. uocabo autem dixit, non" uocabor," actiuum uerbum pro passiuo ponens genere locutionis inusitato: in quo nimirum magnus sensus latet. sic enim fortasse significare uoluit se ipsum hoc facere, id est gratia sua fieri, ut uocetur dominus in omnibus gentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
ut alienus ab omĩ obligatione pecca¬
ti. desꝑu & uirgine nascercetur: sic &
nob ut ex aquã oe sp̃u renasceremur
non retributum ẽ ꝓ aliquo merito:
s gratis tributum. Et si nos ad laua¬
chrum regenerationis fides duxit: ñ
ideo putare debemus. pͥores nos de¬
disse aliquid ut retribueretur nobis
regen̾atio salutaris. Ille quippe nos
fecit credere in xꝑm: qui nobis fecit
in quem credimus xꝑm. Iile facit in
hominib pͥncipium fidei &e ꝑfectio¬
nem in ibu: qui fecit hominẽ pͥnci¬
pem fidei &e ꝑfectorem iħm. Sic enĩ

Expanded text:
ut alienus ab omni obligatione peccaut alienus ab omni obligatione peccati, de Spiritu et Virgine nasceretur. Sic et nobis ut ex aqua et Spiritu renasceremur, non retributum est pro aliquo merito, sed gratis tributum: et si nos ad lavacrum regenerationis fides duxit, non ideo putare debemus, priores nos dedisse aliquid, ut retribueretur nobis regeneratio salutaris; ille quippe nos fecit credere in Christum, qui nobis fecit in quem credimus Christum; ille facit in hominibus principium fidei et perfectionem in Jesum, qui fecit hominem principem fidei et perfectorem Jesum: sic enim est
Abbreviated transcription (Latin):
illa ineffabilit̾ facta hominis a ddo uer¬
bo susceptio singularis: ut filius dei ce
filius hominis simul. &e filiꝰ hominis
ꝓpt̾ susceptum hominẽ &e filiꝰ di ꝓpt̾
suscipientẽ unigenitum dm. ds̃ ueracit
&e ꝓprie diceretur. ne non quat᷑nitas
s trinitas crederetur. Predestinata ẽ
ista nature humane tanta &e tãcelsa
summa subuectio. ut quo attolleret᷑
altius non haberet: sicut ꝓ nob̃ ipsa
diuinitas quousq se deponeret. hu mi¬
lius non habuit: quam suscepta natͣa
hominis cum infirmitate carnis usꝙ
ad mortẽ crucis. Sicut gͦ predestinat
ẽ ille unus. ut caput nr̃m eẽt: ita mul¬
ti predestinati sumus ut menbra eiꝰ
eẽmus. Humana hic mi̾ta conticescass̃
unicum dei filium. unum dominũ.
Quisquis in capite nr̃o precedentia me¬
rita singularis illiuis generationis in¬
uenerit: ille in nobis menbris eiꝰ ꝑre¬
cedentia merita multiplicate rege¬
n̾ationis inquirat. Neq enĩ retri¬
buta ẽ xꝑo illa generatio sẽd tributa

Expanded text:
illa ineffabiliter facta hominis a Deo Verbo susceptio singularis, ut Filius Dei et filius hominis simul, filius hominis propter susceptum hominem, et Filius Dei propter suscipientem unigenitum Deum veraciter et proprie diceretur; ne non trinitas, sed quaternitas crederetur. Praedestinata est ista naturae humanae tanta et tam celsa et summa subvectio, ut quo attolleretur altius, non haberet: sicut pro nobis ipsa divinitas quo usque se deponeret humilius, non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis usque ad mortem crucis. Sicut ergo praedestinatus est ille unus, ut caput nostrum esset: ita multi praedestinati sumus, ut membra ejus essemus. Humana hic merita conticescant, unicum Dei Filium, unum Dominum. Quisquis in capite nostro praecedentia merita singularis illius generationis invenerit, ipse in nobis membris ejus praecedentia merita multiplicatae regenerationis inquirat. Neque enim retributa est Christo illa generatio, sed tributa,
Abbreviated transcription (Latin):
ut nullum haberet ille peccatum. Hec
ẽ gͥ p̃destinatio scõꝵ: quȩ in scõ scoꝵ
maxime claruit. Quam negare quis
tum homo factus est di filius: p̃de¬
stinatum ẽẽ didicimus. Clamat do¬
ctor gentium: in capite epłarũ suaꝵ.¬

Expanded text:
ut nullum haberet ille peccatum. Haec ut nullum haberet ille peccatum. Haec edestinatio sanctorum, quae in Sancto sanctorum maxime claruit, quam negare quis tum homo factus est, Dei Filius, praedestinatum esse dicimus. Clamat doctor gentium in capite Epistolarum sua
Abbreviated transcription (Latin):
ctus ẽ homo ex semine dauid: ãmo¬
net eos ipse dñs ex ꝓpħia eiꝰdẽ dauid
querens ab eis. qͥd eis uideret᷑ de xꝑo:
cuiꝰ eum dicerent ẽẽ filiũ. Qui cũ res¬
pondissent dauid. ne hoc solum ut
dixi putaret᷑ & ñ respicerent ad em
eum dñm. dixit dñs dño meo sede
ad dexteram meã. donec ponã in inu¬
cos tuos scabellum pedum tuoꝵ¬

Expanded text:
 nos factus est homo ex semine Dauid, admonet eos ipse dominus ex prophetia eiusdem Dauid quaerens ab eis, quid eis uideretur de'" Christo. cuius eum esse dicerent filium. qui cum respondissent: Dauid, ne hoc solum, ut dixi. putaretur et non respicerent ad Emmeum dominum: dixit dominus domino meo, sede ad dexteram meam. donec ponam inimicos tuos scabellum pedumtuo
Abbreviated transcription (Latin):
tur quisq ueritatem in ore. qus nicħ
ei ꝓsit si eam in corde ñ teneat. id ẽ si
quod loquitur ipse non credat: sicut
datem non quidem credunt. s tamen
loquunt᷑. ut nr̃i eẽ credantur. Locunt᷑
gͦ ueritatem inore suo: ñ incorde suo.
Propt̾ea distinguendi erant ab illo. de
quo dictum est: qui loquit᷑ ueritatem
in corde suo. Hanc aũ ueritatẽ catholicꝰ
sicut incorde loquitur quia ita credit.
ita & in ore debet. ut ita predicet: contͣ
istam uͦ nec in corde nec in ore habeat
falsitatẽ: ut & corde credat adiusticiã.
&e ore confessionẽ faciat ad salutem.
Sam &e in illo psalmo cũ dictum eẽt. qͥ
loquitur ueritatẽ in corde suo: mox
etiã additũ est. qͥ ñ egit dolum in lin¬
gua sua.

Expanded text:
tur quisque ore ueritatem, quae nihil tur quisque ore ueritatem, quae nihil ei prosit, si eam in corde non teneat, id est, si quod loquitur ipse non credat. sicut tatem non quidem credunt, sed tamen loquuntur, ut nostri esse credantur. loquuntur ergo ueritatem in ore suo, non in corde suo. propterea distinguendi erant ab illo, de quo dictum est: qui loquitur ueritatem in corde suo. hanc autem ueritatem catholicus sicut in corde loquitur, quia ita credit, ita et in ore debet, ut ita praedicet; contra istam uero nec in corde nec in ore habeat falsitatem, ut et corde credat ad iustitiam et ore confessionem faciat ad salutem. nam et in illo psalmo, cum dictum esset: qui loquitur ueritatem in corde suo, mox etiam hoc additum est: qui non egit dolum in lingua sua.
Abbreviated transcription (Latin):
corde creditur ad iusticiã: ñ incas¬
sum ẽ additum. ore aũ confessio fit
ad salutẽ. Nonne pene om̃s qui xꝑm
coram ꝑsecutorib negauert̃: quod
de illo credebant corde tenuert̃: Et
tam̃ ore ad salutem ñ confitendo. ꝑie¬
runt: nsi quia penitentia reixert̃.
Quis ita uanescat. ut existimet apłm
petrum hoc habuisse incorde qͦd in
ore: quando xp̃m negauit: Nempe
in illa negatione. intus ueritatem
tenebat: & foris mendaciũ ꝓferebat.
Cur gͦ lacrimis diluit quod ore ne¬
gauerat: si saluti sufficiebat quod
corde tenebat. Cur loquens in cordȩ fuo
ueritatem. tam amaro fletu puniuit
mendacium qͦd ore de ꝓmpsit: nͥ quia
magna uidit ẽẽ ꝑnitiem. quod corde
qͥ dem credidit adrusticiã. s ore ñ confessꝰ
ẽ ad salutem: Quappt̃ illud qd scͥptũ ẽ.
qͥ loqͥtur ueritatẽ in corde suo. non sic ac¬
cipiendum ẽ quasi retenta in corde ueri¬
tate. loquendũ sit in ore mendaciũ. S
ideo dictum ẽ. quia fieri potest ut loqua¬

Expanded text:
corde creditur ad iustitiam, incassum est additum: ore confessio fit ad salutem. nonne paene omnes, qui Christum coram persecutoribus negauerunt, quod de illo credebant, corde tenuerunt et tamen ore ad salutem non confitendo perierunt, nisi qui paenitentia reuixerunt? quis ita uanescat, ut existimet apostolum Petrum hoc habuisse in corde quod in ore, quando Christum negauit? nempe in illa negatione intus ueritatem tenebat et foras mendacium proferebat. cur ergo lacrimis diluit, quod ore negauerat, si saluti sufficiebat, quod corde credebat? cur loquens in corde suo ueritatem tam amaro fletu puniuit mendacium, quod ore depromsit, nisi quia magnam uidit esse perniciem, quod corde quidem credidit ad iustitiam, sed ore non confessus est ad salutem? Quapropter illud, quod scriptum est: qui loquitur ueritatem in corde suo, non sic accipiendum est, quasi retenta in corde ueritate loquendum sit in ore mendacium. sed ideo dictum est, quia fieri potest, ut loqua