comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mani uel brachio. manus uͭ uel brachium
cum corꝑe unum sunt in natura: ita pater
una autem substantia diuinitatis. Digiti
ũ dĩ pluralit̾ scĩ intelliguntur ꝓphȩ. ꝑ quos
sp̃c sc̃s libros legis ac ꝓpħarum sua inspirati
enim libros legis ac ꝓph̃arum. ꝑ aigitos u
scõs ut dicꝰtum ẽ. ꝓpħas mystice insiniauit.¬
Aut quom̃ potest quisquam intrare in do¬
mum fortis & uasa eius diripe in quibꝰ con¬
fidebat. nisi alligauerit pͥu̾s fortem. & tunc
aomum illius diripiat: Be
stendit dñs ꝑ manifestam parabolã.
quia uirtiit diuinitatis homines a de-¬
monio liberat. F ortis ẽ diabolus. idlomꝰ illiꝰ
mundus in maligno positus. in quo usq
ad aluentum saluatoris auasi pacato mi¬
ꝑio sine contͣdictione quiescebat. Unade dñs.
Uenit pͥnceps mundi huius & in me non ha¬
bet quicquam. Et iterum. Nunc pͥnceps
huuus minili cicietur foras. Forti¬
or illo fuit ipie dñs. qui arma eiꝰ abstulit. idẽ.

Expanded text:
manu vel brachio; manus vero vel brachium cum corpore unum sunt in natura, ita Pater,una autem substantia divinitatis. Digiti vero Dei pluraliter sancti intelliguntur prophetae, per quos sanctus libros legis ac prophetarum sua inspiratioenim libros legis ac prophetarum, per digitos vero sanctos, ut dictum est, pAut quomodo potest quisquam intrare in domum fortis, et vasa ejus diripere in quibus confidebat, nisi prius illigaverit fortem, et tunc domum illius diripiat? BEDA. Ostendit Dominus per manifestam parabolam, quia virtute divinitatis homines a daemonio liberat. Fortis, est diabolus; domus illius, mundus in maligno positus, in quo usque ad adventum Salvatoris, quasi pacato imperio sine contradictione quiescebat. Unde Dominus: Venit princeps mundi, et in me non habet quidquam . Et iterum: Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras . Fortior illo fuit ipse Dominus, qui arma ejus abstulit, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
or eos audiamꝰ. qui negant ex hoc loco dic in
iudicii futurum. Dicunt enun. Si & ille qͥ
credit ñ ueniet in iudicium. & ille qui non
credit iam iudicatus. ẽ. ubi sunt quos iudica¬
turus. ẽ. dñs indie iudicii: Non intelli-¬
gunt p̃teritum tempꝰ poni ꝓ futuro. Nã
iudicatus. ẽ. d̃r dampnatus.ẽ. dĩ p̃scientia.
qui noure quid immineat non cre
dentib & ubi dr̃ non ueniet adiuidi¬
ciũ. ita intelligendum. ẽ. ñ ueniet ad damp¬
nationẽ. Hoc. ẽ. autẽ ndiciũ quia lux ue¬
nit in mundum. & duererunt homines ma-¬
gis tenebras quam lucẽ. Srant enim eorum mala
oꝑa. Omis eium qui male agit. odit lucẽ. & nͦ
uenit ad luicem. ut non arguantur oꝑa eiꝰ.
udicium dicit ȩternam dampnationẽ. quod erit
non cognoscere dm̃. sicut ȩterna uita . ẽ. cognoscere
eum. Quia lux uenit. uerbum scilicet in carnẽ.
& excitat & monet homines cognoscere sua mala
in quib omnes sunt. ꝓfecto illi uidicantur qui

Expanded text:
on eos audiamus qui negant ex hoc loco diem judicii futurum. Dicunt enim: Si et ille qui credit non veniet in judicium, et ille qui non credit jam judicatus est, ubi sunt quos judicaturus est Dominus in die judicii? Non intelligitur praeteritum tempus poni pro futuro. Nam judicatus est, dicitur damnatus est Dei praescientia, quidentibus, et ubi dicitur, non veniet ad judicium; ita intelligendum est, non veniet ad damnationem. Hoc est autem judicium, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebrt odit lucem; et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus. » Judicium dicit aeternam damnationem, quod erit non cognoscere Deum, sicuti aeterna vita est cognoscere eum. Quia lux venit, Verbum scilicet in carne, et excitat et monet homines cognoscere sua mala, in quibus omnes sunt; profecto illi judicantur qui
Abbreviated transcription (Latin):
ditia. multiloquium. hebetudo sensus. Quia uͦ
ipsa sapientia ñ nisi pacatus tranquillus q ꝑ¬
fruitur. oramus ab omni malo liberari. & p̃sertĩ
dum uiuimus a malo iuxuriȩ. De luxuria genera¬
tur cecitas mentis. inconsideratio. inconstantia.
p̃cipitatio. amor mali. odium dĩ. affectus p̃sentis
scłi. horror autem uel despatio futuri. Luxta quod
differunt odorare & gustare. sentias sp̃m intellectꝰ.
& sp̃m sapientiȩ differre.  Retrograilȩ etiã
adaptantur septem peticiones. septem donis & sep¬
tem beatitudinibꝰ. ut in timore dĩ ultima peticio
respiciat ad pͥmam beatitudinem. in pictate pe¬
nultima ad scd̾am: & ita in ceteras:
Ausustinus ad prozam de orando.

Expanded text:
ditia, multiloquium, hebetudo sensus. Quia vero ditia, multiloquium, hebetudo sensus. Quia vero ipsa sapientia nonnisi pacatus tranquillusque perfruitur, oramus ab omni malo liberari, et praesertim dum vivimus, a malo luxuriae. De luxuria generatur caecitas mentis, inconsideratio, inconstantia, praecipitatio, amor mali, odium Dei, affectus praesentis saeculi, horror autem et desperatio futuri. Juxta quod differunt odorare et gustare, sentias spiritum intellectus et spiritum sapientiae differre. Retrograde etiam adaptantur septem petitiones, septem donis, et septem beatitudinibus ut in timore Dei ultima petitio respiciat, ad primam beatitudinem, in pietate penultima ad secundam, et ita de caeteris. AUG. ad Probam de orando.
Abbreviated transcription (Latin):
res absorbere solet. De tristicia nascitur malitia.
rancor. pusillanimitas. desꝑatio. torpor contra
p̃cepta. uagatio mentis erga illicita. In consilio
quo misciłes sumus. purgatio ẽ. animȩ. In isto
gradu debet exerceri dilec̃łio pximi usq ad ini¬
mici dilectionem. exclusa om̃i auaritia. Petimꝰ
ꝙ nobis dimittia dõ. sicut dimitimus ꝓrimo.
De auaricia oriuntur. ꝓditio. fraus. fallatia. ꝑui¬
ria. inquietudo. iuolentiȩ. & cont̃ miscdĩam ob-¬
ilurationes cordis. Intellectus mundo coede con-¬
templatur ãiuina quãtum pocest uidere. mun¬
do mortuus. magis enun ꝑfidem quani ꝑspeciẽ
ambulatur. cum in hac uita pegrinamur. quam¬
uis conuersationem babeamus incelis. Ne gͥ temp¬
tationib cor duplex fiat. petimus ñ induci in
temptationem ꝑblanda uelaspa. ut sic uentris
ingluines omnino abieratur. De uentris inglu¬
uie ꝓpagatur mepta leticia. scurrilitas. imniun¬

Expanded text:
res absorbere solet. De tristitia nascitur malitia, res absorbere solet. De tristitia nascitur malitia, rancor, pusillanimitas, desperatio, torpor contra praecepta, vagatio mentis erga illicita. In consilio quo misericordes sumus, purgatio est animae. In isto gradu debet exerceri dilectio proximi usque ad inimici dilectionem, exclusa omni avaritia. Petimus ergo nobis dimitti a Deo, sicut dimittimus proximo. De avaritia oriuntur proditio, fraus, fallacia, perjuria, inquietudo, violentiae et contra misericordiam obdurationes cordis. Intellectus mundo corde contemplatur divina, quantum potest videre mundo mortuus: magis enim per fidem quam per speciem ambulatur, cum in hac vita peregrinamur, quamvis conversationem habeamus in coelis. Ne igitur tentationibus cor duplex fiat, petimus non induci in tentationem per blanda vel aspera, ut sic ventris ingluvies penitus abjiciatur. De ventris ingluvie propagatur inepta laetitia, scurrilitas, immun
Abbreviated transcription (Latin):
ttende quanta conerione congruant sibi pe-¬
titiones septem. septiformis gr̃a sc̃i sp̃e. sep
ꝓpulsantur. & beatitudo impetratur. ut in pͥnci¬
pio buius sermonis explicatur. Petimus sc̃ĩfica¬
ri nomen di in nobis tunore casto ꝑmanente ĩ
scła. ut ex timore dĩ pauꝑes sp̃u simus. & in¬
anis gła ꝓcul pellatur. De inaui gła hec ori-¬
untur. inobedientia. iac łantia. hypocrisis.
contentiones. ꝑtinaciȩ. discordiȩ. & non¬
uitatum p̃sumptiones. Petimus dĩn regnare
in nobis. ut ꝑpietatem mitescanuis. inuidia
remota. De inuidia nascitur odium. susurratio
actracłio. exultatio inaduersis ꝓrimi. afflic̃tio
autem in ꝓsꝑis. Oramꝰ fieri uoluntatem di in
nobis. ut ꝑ icientiam nos ipios lugeamus. & om̃is
ia interdic̃ta exeludatur a nobis. De ira ꝓfe¬
rntur rixȩ. tumor mentis. contumeliȩ. clamor.
praspbemiȩ. indignatio. Oramus pane cotidia¬
no refici. ut spũ fortitudiis esuriamus & siti¬
amus iusticiam. absorta tristicia que peccato.¬

Expanded text:
ttende quanta connexione congruant sibi petitiones septem, septiformis gratia sancti Spiritpropulsantur, et beatitudo impetratur, ut in principio hujus sermonis explicatur. Petimus sanctificari nomen Dei in nobis timore casto permanente in saecula, ut ex timore Dei pauperes spiritu simus, et inanis gloria procul pellatur. De inani gloria haec oriuntur, inobedientia, jactantia, hypocrisis, contentiones, pertinaciae, discordiae et novitatum praesumptiones. Petimus Deum regnare in nobis, ut per pietatem mitescamus, invidia remota. De invidia nascitur odium, susurratio, detractio, exsultatio in adversis proximi, afflictio autem in prosperis. Oramus fieri voluntatem Dei in nobis, ut per scientiam nos ipsos lugeamus, et omnis ira interdicta excludatur a nobis. De ira proferuntur rixae, tumor mentis, contumeliae, clamor blasphemiae, indignatio. Oramus pane quotidiano refici, ut spiritu fortitudinis esuriamus et sitiamus justitiam, absorpta tristitia quae peccato
Abbreviated transcription (Latin):
Ion solum tua ut deuites altercationem.
seil & teipsum p̃be angarianti non tam
pedibꝰ quam anino. compassionis affec̃tu para¬
tus mudto plus seriure quam p̾ceꝑit. ꝑmille
passus qm̃ iter sabbati sunt. in quo seruilia oꝑa
pbibentur. licitum opus intelligimus. quod &
millenarius designat. qui ꝑfec̃tionem significat.
Locirco dicit mille & dno milia. ut ñ solum ecrꝑe
sed etiam sp̃u &e anima ꝑfecte dõ seriuamus.
mansuete tolerando quȩ ꝓxilnus ex infirmita¬
it intulerit.
ilonens nisi qui odium dilectione suꝑat. Non
enim odit pater filium castigando. Qui pe
plectitur. uel cum benuole damus. uel
cum reildituro commoilamus. O m̃i autem

Expanded text:
on solum tua, ut devites altercationem, sed et te ipsum praebe angarianti, non tam pedibus, quam animo compassionis affectu paratus multo plus servire quam praeceperit. Per mille passus, quoniam iter Sabbati sunt, in quo servilia opera prohibentur, licitum opus intelligimus: quod et millenarius designat, qui perfectionem significat. Idcirco dicit mille et duo millia, ut non solum corpore, sed spiritu et anima perfecte Deo serviamus, mansuete tolerando quae proximus ex infirmitate intulerit. idoneus, nisi qui odium dilectione superat. Non enim odit pater filium castigando. Qui petplectitur, vel cum benevole damus, vel cum reddituro commodamus. Omni autem
Abbreviated transcription (Latin):
manducent. & dimittere cos ieuinos nolo. ne
deficiant inuia.
uia infidelitatis error insolentium am-¬
mos optinebat. potius reliquisse eos
quam dimisisse scribitur.Icronimus.¬
onuocat autẽ discipłos. ut doceat ma¬
gistros cum minoribꝰ commnunicare con-¬
silia sua. uel ideo ut ex collocutione intelligans
signi magnitulinẽ. B eda in marcumꝰ.¬
urba triduo sustinet dñm ꝓpt̾ sanatio¬
ncm infirmorum. & electi in fide trinita¬
tis supplicant dño. ꝓlanguoribꝰ ammarum
sui uel suorum. Uel triduo turba sustinet do¬
minũ. quando fideles conuertuntur. oꝑe. lo
cutione. cogitatione. Qui conuersi deficiunt
inuia uite p̾sentis. si sine doctrine pabulo
dimittantur. Marcꝰ refcit quia delonge ue¬
nerunt. Quanto quis plus errauit. tanto
ionguis a dño recessit. Item. Iudei oredentes
de ꝓpe uenerunt. ut edocti lege & ꝓpħis. crt¬
dentes ex gentibꝰ deionge. ut non edocti. E t
dicunt ei discipsĩ. Unde gͦ nobis indeserto
panes tantos. ut saturemus turbam tantã:

Expanded text:
ducent, et dimittere eos jejunos nolo, ne deficiant in uia infidelitatis error insolentium animos obtinebat, potius reliquisse eos quam dimisisse scribitur. HIERON. Convocat autem discipulos, ut doceat magistros cum minoribus communicare consilia sua, vel ideo, ut ex collocutione intelligant signi magnitudinem. BEDA. Turba triduo sustinet Dominum propter sanationem infirmorum, et electi in fide Trinitatis supplicant Domino pro languoribus animarum sui vel suorum. Vel triduo turba sustinet Dominum, quancutione, cogitatione. Qui conversi deficiunt in via praesentis vitae, si sine doctrinae pabulo dimittantur. Marcus refert quia de longe venerunt. Quanto quis plus erravit, tanto longius a Domino recessit. Item Judaei credentes, de prope venerunt, ut edocti lege et prophetis; credentes ex gentibus, de longe, ut non edocti Et dicunt ei discipuli: Unde ergo nobis in deserto panes tanti, ut saturemus turbam tantam?
Abbreviated transcription (Latin):
Cuua nathanael pitus erat inscriptaris. quando
auauit anatareth. tum ex illius nominis interp̃¬
tatione. tum quia scripturȩ ih̃m natarenum uo¬
cant. statim erectus inspem dir.: A nataieth potest
oc bene potest ꝓnuntiari. siuie sub interioa¬
gatione. siue non. Albinus Natarech inter¬
p̾tatur munditiȩ. sine flos euĩ. sine separata.
nael ñ fuit unus de duodecim. quia ꝑitus
erat in lege. c iñis idiotas elegit unde confunde

Expanded text:
uia Nathanael peritus erat in Scripturis, quando audivit a Nazareth: tum ex illius nominis interpretatione, tum quia Scripturae Jesum Nazaraeum vocant, statim erectus in spem, dixit: A Nazareth potest oc bene potest pronuntiari sive sub interrogatione, sive non. Nazareth interpretatur munditiae, sive flos ejus, sive separata. nael non fuit unus de duodecim, quia peritus erat in lege: et Dominus idiotas elegit, unde confunde
Abbreviated transcription (Latin):
ephas ebieum ẽ. & synun. petrus grecum &
latuium. & inutraq lingua nomen ã pe¬
tra diriuatum ẽ. Uocatur autẽ petius ob robur
mentis. quia solidissime petrȩ xp̃o adbesit. Et no¬
tanclum quod hic petrus nom̃ acceꝑit. non. ubi
ait illi iħsc. tu es petrus & suꝑhanc petram edifi¬
cabo ȩccłam meami. nec uͥ marcus duodecumn disci¬
płos sigillatim cõmemorans dix̃. quod imposue¬
rit einomen. ut uocaretur petrus. hoc enim re¬
colendo ait .xUI.AXUIII.

Expanded text:
ephas Hebraeum est et Syrum, Petrus Graecum et Latinum, et in utraque lingua nomen a petra derivatum est. Vocatur autem Petrus ob robur mentis, qui solidissimae petrae Christo adhaesit. Et notandum quod hic Petrus nomen acceperit, non ubi ait illi Jesus: Tu es Petrus et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Nec ubi Marcus duodecim discipulos sigillatim commemorans, dixit quod imposuerit ei nomen, ut vocaretur Petrus. Hoc nomen recolendo, ait. CAPUT XVII.
Abbreviated transcription (Latin):
grat homo de uitiis ad uirtutes. & pꝰ de uirtute ĩ
uirtutẽ. & sie fit ei reuelatio. ut uideatur ds̃ dõrũ
in syon. Uocaturus gͦ dñs discipulos ad sequen-¬
dum. ulẽ. unitandum se. exiit ãuidea uͥ erat io¬
hanues baptitans. in galileã. loci nomine uinu-¬
ens. ut sicut ipse ꝓficiebat sapientia. & sicut ꝑpas¬
siones uit̾uit ingłam. sic as unitatores sui. Bethsa¬
ida interp̃tatur domus uenatorum. in quo notat᷑
animus s officium istorum. Uenatores enum dĩ
erant in capiendis animab. Unde pbilippus ante-¬
quam fiat apłs uocat nathanaelem. Inuenit phi-¬
lippus irthanael. & dicte ci. Quem scripsit mo-¬
y ses in lege c ꝓpbȩ. iie nimus ibi filium ioserba

Expanded text:
e virtute in virtutem; et sic fit ei revelatio, ut videatur Deus deorum in Sion . Vocaturus ergo Dominus discipulos ad sequendum, id est, imitandum se, exiit a Judaea ubi erat Joannes baptizans, in Galilaeam, loci nomine innuens, ut sicut ipse proficiebat sapientia, et sicut per passiones intravit in gloriam, sic etiam imitatores sui. Bethsaida interpretatur domus venatorum, in quo notatur animus et officium istorum. Venatores enim Dei erant in capiendis animabus. Unde Philippus antequam fiat apostolus vocat Nathanaelem. Invenit Philippus Nathanael, et dicit ei: Quem scripsit Moyses in lege et prophetae, invenimus
Abbreviated transcription (Latin):
Et cum transiret inide iħs. uidit ho¬
minem sedentẽ ad theloneum ma¬
theum nomine. & ait illi. Sequere
me. Et surgens relic̃tis omnib secu¬
tusẽ. eum. B eda in marcum.
belos grece. latine uectigal nominatur. Aa the-¬
ioneum idest ad curam dispensationemq uec¬
tigalium. sedebat ꝑtinacit̃ lucris inhians. ma¬
theus qui & leni dic̃tus ẽ. binomius enim fuit.

Expanded text:
transiret inde Jesus, vidit hominem sedentem ad telonium, Matthaeum nomine, et ait illi: Sequere me, et surgens, relictis omnibus, secutus est eum. BEDA in Marcum.  Telos Graece, Latine vectigal nominatur. Ad telonium, id est ad curam dispensationemque vectigalium sedebat, pertinaciter lucris inhians Matthaeus, qui et Levi dictus est. Binomius enim fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet unitari. sequitur eum. ñ tam gressu quam
affectui. Reliquit enim ꝓpͥa. qui raꝑe solebat aliena.
& contempsit ꝑieulum quoil euenire poterat ei a
pͥncipibꝰ. quia uectigalium rationes in compositas
reliquisset. Ostenditur itaq in matheo qui publi¬
canus erat. nullum de salute debere despare. si con¬
uertatur. Beda in omelia.

Expanded text:
scilicet imitari, sequitur eum non tam gressu, quam affectu. Reliquit enim propria, qui rapere solebat aliena; et contempsit periculum quod ei evenire poterat a principibus, quia vectigalium rationes incompositas reliquisset. Ostenditur itaque in Matthaeo qui publicanus erat, nullum de salute debere desperare, si convertatur. BEDA in homilia.
Abbreviated transcription (Latin):
onum semen sunt hii subaudis qͥ sunt
filii regni. O mnia scandala id ẽ. eos.
qui faciunt sine fine affectu mentis inique.
dicunt᷑ anglĩ colligere prano. quia in ipsa
resurrectione reꝓbi difficultate onerum ꝓco¬
catorum depͥment̃. electi uͭ rapientur obuiã
xp̃o macra. In terris itaq separabuntur in¬
uisti a iustis. deinde uͦ in aere boni uingent̃
xp̃o. sc̃itate suo m̃ fulgentes sine defectu. sic̃
sol ingenere suo. iucidissimum corpꝰ ẽ. C a¬
minũ ignis dicit infernum. O fficia qui¬
dem uindicte. boni angłi intelliguntur.
implera uono animo quomͦ iudex: officia
ũ miscdiȩ. mali ñ implent.

Expanded text:
onum semen sunt hi, subaudis, qui sunt filii regni. Omnia scandala, id est eos qui faciunt sine fine affectu mentis iniquae: dicuntur angeli primo colligere, quia in ipsa resurrectione reprobi difficultate onerum peccatorum deprimentur, electi vero rapientur obviam Christo in aera . In terris itaque separabuntur injusti a justis; deindo vero in aere boni jungentur Christo, sanctitate suo modo fulgentes sine defectu, sicut sol in suo genere lucidissimum corpus est. Caminum ignis dicit infernum. Officia quidem vindictae, boni angeli intelliguntur implere bono animo, quomodo judex: officia vero misericordiae mali non implent.
Abbreviated transcription (Latin):
omine uesꝑis noctẽ designat a parte
totum intelligens. Uesꝑ enim pͥncipi¬
ium noctis ẽ. Ideo ñ ait qui lucescit. sed quȩ lu¬
cescit. scãm intellectum relationem faciens.
ad noctẽ quȩ in aurora diei dñicȩ termuniatur.
Eaũ cansa intelligitur eandem uoctem sic ap¬
pellasse. quia iam a uesꝑe licebat eis parare.
ꝙ afferre aromata transacto sabb̃o. B e ua
rdinator tempoꝵ ultuna in omeliis.

Expanded text:
omine vesperis noctem designat, a parte totum intelligens. Vesper enim principium noctis est. Ideo non ait, qui lucescit, sed quae lucescit, secundum intellectum relationem faciens ad noctem, quae in aurora diei Dominicae terminatur. Ea vero causa intelligitur eamdem noctem sic appellasse, quia jam a vespere licebat eis parare et afferre aromata, transacto Sabbato. BEDA. Ordinator temporum ultima noctis
Abbreviated transcription (Latin):
nomine luxuria designatur. cum dicit dñs.
Sint lumbi ur̃i p̃cuicti. Be o a.
uia gͦ nequam seruus in totum scł̃o subdit᷑.
& fatuȩ uirguies secularis intuitu laudis dõ
seruiunt. pulchre suos docet & lumbos p̃cin¬
gere abamore sccularium & lucernas habere.
ut hoc ipsum faciant & doccant. recta intenti¬

Expanded text:
nomine luxuria designatur, cum Dominus dicit: Sint lumbi vestri praecincti. BEDA. Quia ergo nequam servus in totum saeculo subditur, et fatuae virgines saecularis intuitu laudis Deo serviunt; pulchre suos docet, et lumbos praecingere ab amore saecularium et lucernas habere, ut hoc ipsum faciant et doceant recta intenti
Abbreviated transcription (Latin):
mines s nondum sp̃uales. qui omnia ui-¬
dicent uixta illud pauli. sp̃ualis indicat
omnia. mouentur: quia sub nomine xp̃i
sunt hereses. U nde sequitur. Accedentes
autẽ serui patrisfamilias. dixerunt ei. Do¬
mine nonne bonum sem̃ seminasti ĩ agro
tuo: Unle gͦ habet ⁊itania: Et ait illis.
Inimicus homo hoc tecit. Auadito dolo
pat̾familias. non exarsit miram. nec mox
ulcisci uoluit: ita & nos lȩsi patient feram.
iabolus ꝓpt̾ea inimicus. Tcronimꝰ.¬
homo appellatur. quia ũs. ẽẽ. desiuit.
Unde ui nono psalmo scriptum ẽ. de eo.
E xurge dne non confortetur bomo. Uigaent
gͣ ĩpositi eccłȩ. ne iniicꝰ homo seminet

Expanded text:
minos sed nondum spirituales, qui omnia juminos sed nondum spirituales, qui omnia judicent, juxta illud Pauli: Spiritualis judicat omnia , moventur, quia sub nomine Christi sunt haereses. Unde sequitur: Accedentes autem servi patris familias, dixerunt ei. Domine, nonne bonum semen seminasti in agro tuo? Unde ergo habet zizania? Et ait illi: Inimicus homo hoc fecit. Audito dolo, paterfamilias non exarsit in ira, nec mox ulcisci voluit, ita et nos laesi, patienter feramus. Diabolus propterea inimicus homo appellatur, quia Deus esse desideravit. Unde in nono psalmo scriptum est de eo: Exsurge, Domine, non confortetur homo . Vigilent ergo praepositi Ecclesiae, ne inimicus homo sem
Abbreviated transcription (Latin):
Nintellige xp̃m qui dat incȩlestib
regnare. ei seruire regnare ẽ. Bonũ
quidem ñ seminat nisibonus. qui se¬
men bone uoluntatis ad bona oꝑa
stuaet ꝑducere. Cum autem dor¬
murent homines. uenit mimnĩcus er & suꝑ¬
seminauit ⁊ itania in mestio tͥtici & abiit.
Cautelam moralit intimat babendam.
Dormientes sunt magistri ȩcclẽ. Qui cũ
inertia & incuria negligunt sͥ commissos.
uel cum dormitionẽ mortis accipiunt. tunc
siquulem p̃cedente nomine xp̃i suꝑseminat
diabolus zitania in medio tritici. idẽ. in¬
ducit hereticos suꝑ iustos. Qui ideo triti¬
cum appellati sunt. quia excussi fuerunt.
a paleis infidelitatis ꝑ fidẽ. Et abiit. qͥa
int̾ iustos dui stare m̃ potuit. Cum au¬
tem creuisset herba & fructum fecisset. tunc
apparuerunt & ⁊ itania. Crescit herba.
cum ucrbum p̃dicationis fidelium mentibꝰ¬
ꝓmouetur. fructificat. cum bonȩ spei oꝑa
monstrat. & tunc incipiunt manifestari be¬
reticoꝵ dognata. Quod iudentes boni bo¬

Expanded text:
intellige Christum, qui dat in coelestibus regnare; eique servire, regnare est. Bonum quidem non seminat nisi bonus, qui semen bonae voluntatis ad bona opera studet perducere. Cum autem dormirent homines, venit inimicus ejus, et superseminavit zizania in medio tritici; et abiit. Cautelam moraliter intimat habendam. Dormientes sunt magistri Ecclesiae, cum inertia et incuria negligunt sibi commissos, vel cum dormitionem mortis accipiunt. Tunc siquidem, praecedente nomine Christi, superseminat diabolus zizania in medio tritici, id est inducit haereticos inter justos. Qui ideo triticum appellati sunt, quia excussi fuerunt a paleis infidelitatis per fidem. Et abiit, quia inter justos diu stare non potuit. Cum autem crevisset herba et fructum fecisset, tunc apparuerunt et zizania. Crescit herba, cum verbum praedicationis fidelium promovetur; fructificat, cum bonae spei opera monstrat: et tunc incipiunt manifestari haereticorum dogmata. Quod videntes boni ho
Abbreviated transcription (Latin):
cum his qui frẽs nominantur. & sunt adul¬
teri & fornicatores: s ñ ẽ. Lnt triticum autẽ
antequam ueniat ad spicam. & ⁊ itanium
quod nos lolium appellamus. grandis simi¬
ltudo ẽ. & uix possunt distingui. Hoc gͦ si
inte utraq crescere. de ambiguis dictunt ẽ.
illud uͦ auferte malum. de manifestis. Itaq
mali toleraudi sunt int̾ bonos. donec eoꝵ
malitia manifesta fiat. ne usti eradicentur
cum iniustis. N eꝙ enim de dubiis ẽ. iudi¬
candum. donec ueniat dies in quo reuela¬
buntur occulta cordium. & simulationes

Expanded text:
cum his qui fratres nominantur, et sunt adulcum his qui fratres nominantur, et sunt adulteri et fornicatores; sed non est. Inter triticum enim antequam veniat ad spicam, et zizanium, quod nos lolium appellamus, grandis similitudo est, et vix possunt distingui. Hoc ergo, sinite utraque crescere, de ambiguis dictum est; illud vero, auferte malum, de manifestis. Itaque mali tolerandi sunt inter bonos, donec eorum malitia manifesta fiat, ne justi eradicentur cum injustis. Neque enim de dubiis judicandum est, donec veniat dies in quo revelabuntur occulta cordium et simulationes
Abbreviated transcription (Latin):
erailicctis simul cum eis & triticum. Renuge
ic datur penitentiȩMas ister.
locꝰ & idliscretionis exemplum. Ibi
naĩq patient̃ tolerandi sunt mali. ubi ali¬
qui inueniuntur qui adiuuentur boni. Pre¬
terea qui bodie erat. cras forsitan defenilet
ueritatẽ. & necesse ẽ. ut mali ꝑmixti sinit bo¬
nis. ꝑ quos exerceantur. uel quoꝵ comparati-¬
one nitantur ad melius. Sinite utraq
crescere usq ad messem. & in temꝑe messis
dicam messorib. Colligite pͥmum ⁊itana.
& alligate ea fasciculos ad comburenidum.
Triticum autem congregate in horreum me¬
um. Dicit in fasciculos ugari ⁊izania.
quia ꝓ modo ꝑuersitatis suȩ punietur unus¬
quisꝙ: s qui unitatem fulei amauerunt. in
çȩlestes mansiones congregabuntur. Hie ui¬
sticia notatur. longanimitas uͦ nͥ dicit. sini¬
te utraq crescere usq ad mes sem. Leronimꝰ.¬
oc uidetur illi ẽẽ. contrarium quod pau¬
ius dicit. auferte malum de medio
ur̃m. & nequaquam societatẽ habendam.

Expanded text:
eradicetis simul cum eis et triticum. RABAN. Hic datur poenitentiae locus et discretionis exemplum. Ibi namque patienter tolerandi sunt mali, ubi aliqui inveniuntur qui adjuventur boni. Praeterea qui hodie errat, cras forsitan defendet veritatem, et necesse est ut mali permisti sint bonis, per quos exerceantur, vel quorum comparatione nitantur ad melius. Sinite utraque crescere usque ad messem, et in tempore messis dicam messoribus: Colligite primum zizania, et alligate ea in fasciculos ad comburendum. Triticum autem congregate in horreum meum. Dicit in fasciculos ligari zizania, quia pro modo perversitatis suae punietur unusquisque; sed qui unitatem fidei amaverunt, in coelestes mansiones congregabuntur. Hic justitia notatur. Longanimitas vero, ubi dicit: Sinite utraque crescere usque ad messem. HIERON. Hoc videtur illi esse contrarium, quod Paulus dicit: Auferte malum de medio vestri , et nequaquam societatem habendam
Abbreviated transcription (Latin):
quantominus contemptibilis fuerit: quis
tamen audeat dõ dicere. quare huic homini
qui post pͥmam penitentiã rursꝰ se laqueis ñqͥ¬
tatis obstringit laqueis. adbuc iterum par¬
cis: Qui audeat dictre erga istos non agi
quod apłs ait. ignoras quia patientia dĩ ad pe¬
nitentiam te adducit. aut ad istos non ꝑti¬
nere quod scriptum ẽ. beati omnes qui con¬
fidunt in eo. & quod dicitur. Ouiriliter
agite & confortetur cor ur̃m omres qui sꝑatis
in dño: Cuiꝰ autẽ peccata occulta sunt. &
lata: occulta debet. c̃ẽ. penitentia. ne in fir¬
mi in eccła scandalizentur. uidentes penas
eorum quorum penitus ignorant causas.

Expanded text:
quanto minus contemptibilis fuerit, quis quanto minus contemptibilis fuerit, quis tamen audeat Deo dicere: Quare huic homini qui post primam poenitentiam rursus se laqueis iniquitatis obstringit, adhuc iterum parcis? Quis audeat dicere, erga istos non agi quod Apostolus ait: Ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te adduxit? , aut ad istos non pertinere quod scriptum est: Beati omnes qui confidunt in eo? , et quod dicitur: Viriliter agite, et confortetur cor vestrum, omnes qui speratis in Domino. . Cujus autem peccata occulta sunt, etopo revelata, occulta debet esse poenitentia, ne infirmi in Ecclesia scandalizentur, videntes poenas eorum quorum penitus ignorant causas.
Abbreviated transcription (Latin):
mali. Tantus enim nonnunquam affectus
malis̃. in uno crimine. ut magis alienet a
dõ quam etiam multa. Luud autem certũ
ẽ. quod dum quis in morte unius cruni¬
nis iacet. in alio irrigari & uiuificari non
potest. ut ꝓrsus deleatur. s interisum ad
diminutionẽ pene conpluitur. iuxta illud
ꝓph̃ȩ. Pluit dñs suꝑ unam ciuitatem.
& non pluit suꝑaliam. Quorum autẽ pec¬
cata in publico sunt. in publico debet: ẽe.
penitentia ꝑ temꝑa quȩ ep̃c disceruit. Eoꝵ
etiam reconciliatio in publico. ẽẽ. debet ab
ep̃o siue a prb̃ris. iussu tam̃ episcorum. sic̃
quidem sollempni penitentia. ut ait ausu¬
stinus ad macedonum. intelligi oportet
quod dẽ. non ẽ. locus scdẽ penitentie
uamuis g̃ caute salubrit᷑q Aus ust̾̃.¬
ꝓuisum sit. ut locus huius humilli¬
inȩ penitentiȩ semel in ȩccłã concedatur.
ne medicina uilis miniisue utilis. ẽẽt
egrotis. que tantomagis salubris est.

Expanded text:
mali. Tantus enim nonnunquam affectus mali. Tantus enim nonnunquam affectus mali est in uno crimine, ut magis alienet a Domino quam etiam multa. Illud autem certum est quod, dum quis in morte unius criminis jacet in alio irrigari, et vivificari non potest, ut prorsus deleatur, sed interdum ad diminutionem poenae compluitur, juxta illud prophetae: « Pluit Dominus super unam civitatem, et non pluit sucata in publico sunt in publico debet esse poenitentia per tempora quae episcopus decernit. Eorum etiam reconciliatio in publico esse debet ab episcopo, sive a presbyteris, jussu tamen episcoporum, sicut quidem solemni poenitentia, ut ait Augustinus ad Macedonium, intelligi oportet quod dicitur: « Non est locus secundae poenitentiae. » Quamvis ergo caute salubriterque provisum sit, ut locus hujus humillimae poenitentiae semel in Ecclesia concedatur, ne medicina vilis minusve utilis esset aegrotis, quae tanto magis salubris est,
Abbreviated transcription (Latin):
num. quibꝰ peccator grauatur. C ilicium in¬
dicat recordationem peccatorum. ꝓpt̾ hȩdos
ad sinistram futuros. Quod autem cinere
asꝑguntur peccatores. ostendit quia cinis sunt.
& incinciem reuercentur. Lacrimȩ penitenti¬
um apud dm̃ ꝓ baptismate reputantur.
Duplex ẽ. penitentię gemitus. uel ctum plan¬
gimus quod male gessimus. uel dum plan¬
gimus quia non egius quod agere debui¬
mus. Iue ucre penitentiam agit. qui nec
penitert p̾terita negligit. nec penitenda
comimittit. Qui uͦ lacrimas indesinenter
fundit. & tamen peccare non desuit. hic
lamentum habet.s: mundationẽ non
habet. quia dirm ipsam quam flendo im¬
petrare potuit ueniam contempnit. fletib
sius munditiam subtiabit. & ante dĩ ocu¬
los sordulas euam ipsas lacrimas facit. Qui
uͦ a desiderio mentis quedam uitia resceant.
dum in aliis grauit ꝑdurant. pauciora qui¬
dem mala diligunt quam prius. s insi
minus malum diligant. non fiunt muxꝰ

Expanded text:
num quibus peccator gravatur. Cilicium innum quibus peccator gravatur. Cilicium indicat recordationem peccatorum propter haedos ad sinistram futuros Matth. XXV. Quod autem cinere asperguntur peccatores, ostendit quia cinis sunt, et in pulverem revertentur , Lacrymae poenitentium, apud Deum pro baptismate reputantur. Duplex est poenitentiae gemitus: vel dum plangimus, quod male gessimus; vel dum plangimus, quia non egimus quod agere debuimus. Ille vero poenitentiam agit, qui nec poenitere praeterita negligit, nec poenitenda committit. Qui vero lacrymas indesinenter fundit, et tamen peccare non desinit, hic lamentum habet, sed mundationem non habet, quia, dum ipsam quam flendo impetrare potuit veniam contemnit, fletibus suis munditia subtrahit, et ante Dei oculos sordidas etiam ipsas lacrymas facit. Qui vero a desiderio mentis quaedam vitia resecant, dum in aliis graviter perdurant, pauciora quidem mala diligunt quam prius, sed nisi minus malum diligant, non fiunt minus
Abbreviated transcription (Latin):
baptitatos fuisse. quod quando uel quomͦ
factum sit. non legimus. Quibꝰdam tam̃
iudenir ex dispensatione. petrum reticuis¬
se confrssionẽ de negatione. quia si hunc
tantum ȩccłẽ architeclum tam grauit᷑ alii
adhuc infirmi corruisse nouissent. multum
aduersus eum scandalitati fussent. Quo fit.
ut salubri dispensatione. ita quod non ꝓpt̾ea
gernalit̾ puniretur. reticeret aliquis id unde
testaretur ei conscientia: quod si alicui dice¬
ret celari non posset. & si sciretur ȩccłã inde
scandalitaretur. Si ũ ꝓpt̃ suam ꝑsonam
hoc faceret. ne scilicet infamis & contempti¬
bilis apud alios fieret. suꝑbia ualde dampna¬
bilis. ẽẽt. Patet ex antedictis. quia penitentia
ĩ. medicamentum uulneris spes salutis &
nomen ipsum sumptum ẽ. apęna. qua ani¬
ma cruciatur & caro mortificatur. & dicta ẽ
penitentia quasi punientia. Qui peniten¬
tiam agunt. ideo capillos & barbam nutri¬
unt. ut monstrent habundantiam crimi-¬

Expanded text:
baptizatos fuisse, quod quando vel quomodo baptizatos fuisse, quod quando vel quomodo factum sit, non legimus. Quibusdam tamen videtur, ex dispensatione Petrum reticuisse confessionem de negatione; quia si hunc tantum Ecclesiae architectum tam graviter alii adhuc infirmi corruisse novissent, multum adversus eum scandalizati fuissent. Quo fit ut salubri dispensatione ita quod non propterea aeternaliter puniretur, reticeret aliquis id, unde testaretur ei conscientia, quod si alicui diceret, celari non posset; et si sciretur, Ecclesia inde scandalizaretur. Si vero propter suam personam hoc faceret, ne scilicet infamis vel contemptibilis apud alios fieret, superbia valde damnabilis esset. Patet ex antedictis, quia poenitentia est medicamentum vulneris, spes salutis, et nomen ipsum sumptum est a poena, qua anima cruciatur, et caro mortificatur, et dicta est poenitentia quasi punientia. Qui poenitentiam agunt, ideo capillos et barbam nutriunt, ut monstrent abundantiam crimi
Abbreviated transcription (Latin):
test. quod ei ministraret uisibilis sacerdos
si adesset. hoc supplere non dedignatur ĩ¬
uisibilis. de quo in eccłastico. E ece sacerdos
magnus. Et apłs. Plures facti sunt sacer¬
dotes. iccuco auod morte ꝓ hiberentur ꝑma¬
uere. hic autẽ manet inȩternũ. sacerdoti¬
um habens sempiternum. Siquis uͭ ex
contemptu uel ex negligentia non confi-¬
teatur. constat. quia non habet ueram
cordis contrictionẽ. & tum ꝓ illo peccato
quod non uult confutri. tum quia instituta
ȩccłȩ negligit. ȩternalit̾ puniendus. cẽ. con¬
uincitur. Dicunt autt̃. leo. ambrosiꝰ de sa¬
cramentis. & maximus. Lacrimas petri lego.
confessionẽ non inucnio. Delent gͥ lacruȩ
petri peccata. quȩ pudor ẽ. confiteri. Sed sci¬
indum quia confessionis institutio. non¬
dum ꝓmulgata fuerat in pͥmituia ȩccłã.
ul quia petrus confessus fuerit licet scriptu¬
ra non referat. sicut credere cogimur apłos

Expanded text:
test, quod ei ministraret, visibilis sacerdos test, quod ei ministraret, visibilis sacerdos si adesset, hoc supplere non dedignatur invisibilis, de quo in Ecclesiastico: Ecce sacerdos magnus . Et Apostolus: Plures facti sunt sacerdotes, idcirco quod morte prohiberentur permanere. Hic autem manet in aeternum, sacerdotium habens sempiternum . Si quis vero ex contemptu vel ex negligentia non confiteatur, constat quia non habet veram cordis contritionem, et tum pro illo peccato quod non vult confiteri, tum quia instituta Ecclesiae negligit, aeternaliter puniendus esse convincitur. Dicunt autem Leo, Ambrosius de sacramentis, et Maximus: « Lacrymas Petri lego, confessionem non invenio. » Delent ergo lacrymae Petri peccata quae pudor est confiteri. Sed sciendum quia confessionis institutio nondum promulgata fuerat in primitiva Ecclesia, vel quia Petrus confessus fuerit, licet Scriptura non referat, sicut credere cogimur Apostolos
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. & morte peccati. discedente uiuifi-¬
catur. & eo uiuificato dicit ut exeat foras
ud ẽ. ꝑ confessionẽ se sacerdotibꝰ ostendat.
de quo & sacerdotibꝰ ait. soluite eum id . ẽ.
reuocate ad ȩcclãm. & suute abire. hoc ẽ. cũ
aliis fidelibꝰ conuersari & ꝑmanere. Dimit¬
tit gͦ d̾s peccata ex semetipso. & ꝑ seipsum
quando uult. unde ait ꝑ ꝓpħ̃am. E go
dñs solus deleo iniquitates. & peccata ppłi.
solus qui facis mirabilia. cum multi homi¬
nes miracula tocerint. s nonex se sieut ds.
Item. nemo bonus nisi solus ds̃. quia ex se
bonus. x multi homines boni sunt. s non
eo modo quo ds. Nullus gͥ nisi ds̃ potest
alium saluare. quod quidem faceret. si ex se
peccata dimitteret. Quod etiam nemo p̃cer
nosinetipsos possit nos dampnare. ostendi-¬
tur ibi. Anima mea in manibꝰ meis sem
ꝑ. Notandum quod si is qui uult confite
ri necessitatis imminente articulo. non po¬

Expanded text:
tionem: et morte peccati discedente vivifitionem: et morte peccati discedente vivificatur, et eo vivificato, dicit ut exeat foras, id est, per confessionem se sacerdotibus ostendat, de quo et sacerdotibus ait, solvite eum, id est, revocate ad Ecclesiam, et sinite abire, hoc est, cum aliis fidelibus conversari et permanere. Dimittit ergo Deus peccata ex semetipso, et per semetipsum quando vult. Unde ait per prophetam: Ego Dominus solus deleo iniquitates et peccata populi . solus qui facis mirabilia , cum multi homines miracula fecerint, sed non ex se sicut Deus. Item: Nemo bonus nisi solus Deus , quia ex se bonus: et multi homines boni sunt, sed non eo modo quo Deus. Nullus igitur nisi Deus potest alium salvare, quod quidem faceret, si ex se peccata dimitteret. Quod etiam nemo praeter nosmetipsos possit nos damnare ostenditur ibi: Anima mea in manibus meis semper . Notandum quod si is qui vult confiteri, articulo necessitatis imminente non po
Abbreviated transcription (Latin):
sit facile ꝑ eosdem modos. uindictam &
sensuram canonum estimare. Sciendum
tamen quanto quis temꝑe moratur in
peccatis. tanto ei agenda ẽ. penitentia. Cũ
gͥ arbitrio sacerdotum temꝑalis pęna pec¬
cati ꝓteletur uel adbreuictur. de ea plures
intelligunt illud. ẽẽ. dictum. Quorum
remiseritis peccata remittuntur cis . & quoꝵ
retinueritis. retenta sunt. ꝑȩna enim pec¬
cati uocatur peccatum. iurta quod nom̃
causȩ feriptumtẽ. transfertur aid effectum.
Ex p̃dictis itaq manifestum ẽ. quod aliis
dimittit ds̃ ꝑministerium sacerdotum. &
peccatum & penam peccati. aliis solam tem¬
ꝑalem penam. quia iam peccati tenebras
& gehennȩ uinculum soluerat. quod ꝑ laca¬
rum ostendit. Accessit enim & uocauit
eum. & uocatum uuificauit. & uiuificato
ait. exi foras. & de eo dix̃ discipulis. soluite
eum & sinite abire. Similit uenit ad pec¬
catorem. & uocat eum ꝑ internam ĩspira¬

Expanded text:
sit facile per eosdem modos vindictam et sit facile per eosdem modos vindictam et censuram canonum aestimare. Sciendum tamem quanto quis tempore moratur in peccatis, tanto ei agenda est poenitentia. Cum igitur arbitrio sacerdotum temporalis poena peccati proteletur vel abbrevietur, de ea plures intelligunt illud esse dictum: « Quorum remiseritis peccata remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt . » Poena enim peccati vocatur peccatum, juxta quod nomen causae transfertur ad effectum. Ex praedictis idimittit Deus per ministerium sacerdotum, et peccatum, et poenam peccati, aliis solam temporalem poenam, quia jam peccati tenebras et gehennae vinculum solverat, quod per Lazarum ostendit. Accessit enim et vocavit eum, et vocatum vivificavit, et vivificato ait, exi foras, et de eo dixit discipulis, solvite eum, et sinite abire . Similiter venit ad peccatorem, et vocat eum per internam inspira
Abbreviated transcription (Latin):
contritum & humiliatum confirmari in
confessione. & plerumq peccator solo tunore
uel ȩcclẽ consuctudine sacerdoti p̾sentatus. ꝑ
sacerdotale officium uere compungitur. ac
plenus caritate recedit. Non nulli etiam
nec tunc ex corde redeunt. s tam̃ forma pe¬
nitentiȩ quam suscipiunt. paulatim
nutrit in eis bumilitatẽ cum caritate.
Plerisq similit̾ cum resipiscant. ꝓ¬
dest baptismus. ad quen tam̃ ficte accesseĩt.
Mensuram autem temꝑis in agenda peni¬
tentia iccirco canones in arbutrio sacerdotis
intelligentis statuunt. quia apud dm̃ non
tam ualet mensura temꝑis quam doloris.
nec abstinentia tantum eyborum. quantũ
mortificatio uitiorum. Propt᷑ quod peniten¬
tiȩ temꝑa. Qfide & conuersatione peniten¬
tium adbreuianda p̾cipiunt. & negligen¬
tia ꝓtelanda ȩstimant. Tamen ꝓ quibꝰdã
culpis modi penitentiȩ sunt impositi. uuix¬
ta quos cȩterȩ ꝑpendendȩ sunt culpȩ. cum

Expanded text:
contritum et humiliatum confirmari in contritum et humiliatum confirmari in confessione; et plerumque peccator solo timore vel Ecclesiae consuetudine sacerdoti praesentatus, per sacerdotale officium vere compungitur, ac plenus charitate recedit. Nonnulli etiam nec tunc ex corde redeunt, sed tamen forma poenitentiae quam suscipiunt, paulatim nutrit in eis humilitatem cum charitate. Plerisque similiter cum resipiscunt, prodest baptismus, ad quem tamen ficte accesserunt. Mensuram autem temporis in agenda poenitentia idcirco canones in arbitrio sacerdotis intelligentis statuunt, quia apud Deum non tam valet mensura temporis quam doloris, nec abstinentia tantum ciborum, quantum mortificatio vitiorum. Propter quod poenitentiae tempora fide et conversatione poenitentium abbrevianda praecipiunt, et negligentia protelanda existimant. Tamen pro quibusdam culpis modi poenitentiae sunt impositi, juxta quos caeterae perpendendae sunt culpae, cum
Abbreviated transcription (Latin):
citur. simuletiam neqius baptismi gr̃am ob
p̾sentis uitȩ felicitatẽ peteret. & sic nec istam
aigne haberet. nec ad ȩternam ꝑueniret. Sic
quoq actualis peccati ꝑ uiuificationẽ mentis
ȩierna pena relaxata. reluiquitur tempalis.
ut quod illicita animȩ delectatione siue etiã
carnali uoluptate commissum ẽ. satisfactio¬
nis amaritudine aigne purgetur ab homine
dum licet. ne districtius a do puniatur in
futuro. N ullum enm malum p̾terit im¬
punitum. Confessio gͥ conuenient̃ instituta
e. ut qui in sua potestate positus a d̾o discesse¬
rat. sub auo positus cum humilitate & de¬
uotione rediret. Idõq ds̃ instituit sacerdotẽ
sui uicarium & quasi earim medicum.
cu peccatorum uulnera ad sanandum dete-¬
gerentur. ut peccator non a se s: ab alio. maio
ris humilitatis causa. satisfactionis medici¬
nam suscipiat. Sunt enim sacramenta qua-¬
si auxdam emplastra. E uenit itaq cor priꝰ

Expanded text:
citur : simul etiam ne quis baptismi gratiam ob citur : simul etiam ne quis baptismi gratiam ob praesentis vitae felicitatem peteret, et sic nec istam digne haberet nec ad aeternam perveniret. Sic quoque actualis peccati per vivificationem mentis aeterna poena relaxata relinquitur temporalis, ut quod illicita animae delectatione, sive etiam carnali voluptate commissum est satisfactionis amaritudine digne purgetur ab homine, dum licet, ne districtius a Deo puniatur in futuro. Nullum enim malum praeterit impunitum. Confessio igitur convenienter instituta est, ut qui in sua potestate positus a Deo discesserat, sub alio positus cum humilitate et devotione rediret. Ideo Deus instituit sacerdotem sive vicarium, et quasi medicum, cui peccatorum vulnera ad sanandum detegerentur, ut peris humilitatis causa satisfactionis medicinam suscipiat. Sunt enim sacramenta quasi quaedam emplastra. Evenit itaque cor prius
Abbreviated transcription (Latin):
cum nehil dõ tardum sit. nichil absens. quã¬
tocius alquis uere penitet. taitocius qui ẽ.
p̃sens dimittit. Unde & dauid. Dixi confi¬
tebor aduersum me iniusticiam meam dño.
& tu remisisti impietatem peccati mei.
Deliberaui scilicet in corde firmit q aispo¬
sui. illud auod cominisi contempnendo
dm̃. erecrare ꝓpt̾ dm̃ accusabo meipsum.
Unde illud. Iustus in pͥncipio sermonis
accusator ẽ. sui. E st autem diñ peccata di-¬
mutere. ȩternam penam ꝓ illis debitam
relaxare. ꝑ collationem p̃sentis gr̃ȩ. Hoc
equidem fit in paruulis cum baptismi
lauachrum suscipitur. hoc & in adultis.
cum mentis cęcitas conpunctione soluitus
hinc doctores sacri eloquii scripserunt ori¬
ginale peccatum in baptismo transire re¬
atu. s remanere ac̃tu. quia suꝑest corpii dis¬
solutio & numerosa temꝑalium defectuum¬
multitudo. Quod ad hoc quidem plurimũ
ualet. quia omnis uirtus in infirmitate ꝓsi¬

Expanded text:
cum Deo nihil tardum fit, nihil absens: quancum Deo nihil tardum fit, nihil absens: quantocius aliquis vero poenitet, tantocius qui est praesens, dimittit. Unde et David: Dixi, confitebor adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei . Deliberavi scilicet in corde meo, firmiterque disposui illud quod commisi contemnendo Deum, exsecrari propter Deum accusando meipsum. Unde illud: Justus in principio sermonis accusator est sui . Est autem Deum peccatum dimittere, aeternam poenam pro illo debitam, relaxare per collationem praesentis gratiae. Hoc equidem fit in parvulis, cum baptismi lavacrum suscipitur; hoc et in adultis, cum mentis caecitas compunctione solvitur. Hinc doctores sacri eloquii scripserunt, originale peccatum in baptismo transire reatu, sed remanere actu; quia superest corporis dissolutio, et numerosa temmultitudo. Quod ad hoc quidem plurimum valet, quia omnis virtus in infirmitate perfi
Abbreviated transcription (Latin):
dictum. ẽẽ. quod expositores comiunit᷑ asseĩt.
rursus exigi. auod ꝑpenitentiã dimisũ erat.
unc autem de remissione peccatorum
Ailigentuis uideamus. In reconciuati¬
one peccatoris ad dm̃ tria consideranda
suint. uudelicet cordis contrictio. oris confessio.
oꝑm satisfactio. ꝑrecipit enim scriptura
trum peccata. & facere dignos fructus peni¬
tentiȩ. Et notandum quia multi ꝓ pecca¬
tis gemunt. non quod peccata cis displice
sticia siue gemitus non ẽ. cordis contrictio
ad saluitẽ .s. mentis consternatio ad damp¬
nationem. Sic etenim mali infuturo do¬
lebunt. Nonnullos etiam penitet peccas¬
se. ꝓ sola peccati turpitudine. uixta illud
& homunes ignoraturos. non peccarem.
Fructuosa autem cordis contrictio ẽ. cum
quis de peccato quo dĩn offendit dolet. &
inde turbatur. quia mniquitas amore iusti¬
ciȩ sibi displicet. Hinc ẽ. uud. Peccator qua¬
cumq hora ingemuerit. saliuis crit. Etenĩ

Expanded text:
dictum esse, quod expositores communiter asserunt dictum esse, quod expositores communiter asserunt rursus exigi, quod per poenitentiam dimissum erat. Nunc autem de remissione peccatorum diligentius videamus. In reconciliatione peccatoris ad Deum tria consideranda sunt, videlicet cordis contritio, oris confessio, operum satisfactio. Praecipit enim Scriptura trum peccata ; et, facere dignos fructus poenitentiae . Et notandum quod multi pro peccatis gemunt, non quod peccata displiceant es ergo tristitia sive gemitus non est cordis contritio ad salutem, sed mentis consternatio ad damnationem. Sic etenim mali in futuro dolebunt. Nonnullos etiam poenitet peccasse pro sola peccati turpitudine, juxta illud et homines ignoraturos, non peccarem. » Fructuosa autem cordis contritio est, cum quis de peccato, quo Deum offendit, dolet et inde turbatur; quia iniquitas amore justitiae sibi displicet. Hinc est illud: Peccator quacunque hora ingemuerit, salvus erit . Etenim
Abbreviated transcription (Latin):
assumit dicens. Rencrtar indomum meã
unde exiui. E tenim peccator in actu crimi¬
nalis unius apparenis multa intelligendus ẽ.
habere in affectu. sicut iustus multo plures
habet uirtutes affcctu quamactu. Aliis uͦ
uidetur quod ꝓulis peccatis de quib homo
dõ ꝑ penitentiam satisfecit. non sit amplius
puniendus. & si postta nel similia uel graui¬
ora comnuttat. Peccator quidem fit sicut
prius erat. & ꝓ ingratitudine miscdiȩ sibi
impensȩ. magis reus efficitur. U nuersum
g debitum ꝑsouuendum dicunt. non illud
auoo iam conilonatum erat.s potius miscri¬
coridiam quam aliis impendere debuit. P
eo quod miscricordiam acccꝑat. Unde &
alibi. Qua mensura mensi fueritis remeti¬
etur uobis. Taus gͦ ẽ. parabola. acsi dicatus:
Sialiis non uultis muereri sieut ds̃ miscitꝰ
ẽ. uobis peccata condonando. pat̾ clestis hoc
debitum exiget auobis. Estimant gͥ ail teriorẽ

Expanded text:
assumens, dicit: Revertar in domum meam, assumens, dicit: Revertar in domum meam, unde exivi . Etenim peccator in actu criminalis unius apparens, multa intelligendus est habere in affectu, sicut justus multo plures habet virtutes affectu quam actu. Aliis vero videtur, quod pro illis peccatis, de quibus homo Deo per poenitentiam satisfecit, non sit amplius puniendus, et si post ea vel similia vel graviora committat, peccator quidem fit sicut prius erat, et per ingratitudinem misericordiae sibi impensae magis reus efficitur. Universum ergo debitum persolvendum dicunt, non illud quod jam condonatum erat, sed potius misericordia, quam aliis impendere debuit, pro eo quod misericordiam acceperat. Unde et alibi: Qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis . Talis ergo est parabola, ac si dicatur: Si aliis non vultis misereri, sicut Deus misertus est vobis peccata condonando, pater coelestis hoc debitum exiget a vobis. Aestimant igitur ad terrorem