comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aquȩ in uerbo. ut exhib̾et sͥ głosam eccłam
ñ habentẽ maculam aut rugam aut aliqͥd
huiusmõi. Audiumus de nube magna to¬
nitrua. nubes enim dĩ apłs. Uerba ista sonu¬
erunt. & tremere nos fecerunt. s dicite nob̾¬
antequam quetamus quom ista uerba apłs
dixerit. dicite inquam nob̃ utrum uos iusti
estis an non. Respondent. Iusti sumus. E igo
ñ habetis peccatum. Pom̃s dies ꝑ om̃s noctes
nichil mali facitis. nichil mali dicitis nchil
mali cogitatis: Non audent dicere nchil.
S quid respondent: Nos quidem peccatores
sumus. s de scĩs loquimur ñ de nob̾. Hoc uos
interrogo. Yꝑiani estis: Non dico iusti estis.
Xp̃iani estis: Non audent negare. xp̃iani
inquiunt sumus. Fideles gͥ estis. baptita¬
ti estis: Bapticati inquiunt sumus. Di¬
missa sunt uob̃ cuncta peccata: Dimissa
inquiunt. Quomͦ gͦ estis peccatores: Suf
zati estis. fideles estis. menbra eccłe estis & ha¬
betis maculas & rugas. Quom̃i ẽ. eccła isto¬

Expanded text:
e in verbo, ut exhiberet sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi . Audivimus de nube magna tonitrua. Nubes enim Dei Apostolus. Verba ista sonuerunt, et tremere nos fecerunt. CAPUT antequam quaeramus quomodo ista verba Apostolus dixerit; dicite, inquam, nobis, utrum vos justi estis, an non. Respondent, Justi sumus. Ergo non habetis peccatum? Per omnes dies, per omnes noctes nihil mali facitis, nihil mali dicitis, nihil mali cogitatis? Non audent dicere, Nihil. Sed quid respondent? Nos quidem peccatores sumus; sed de sanctis loquimur, non de nobis. Hoc vos interrogo: Christiani estis? Non dico, Justi estis? Christiani estis? Non audent negare: Christiani, inquiunt, sumus. Fideles ergo estis? Baptizati estis? Baptizati, inquiunt, sumus. Dimissa sunt vobis cuncta peccata? Dimissa, inquiunt. Quomodo ergo estis peccatores? Suffstis, baptizati estis, fideles estis, membra Ecclesiae estis, et habetis maculas et rugas? Quomodo ergo est
Abbreviated transcription (Latin):
putas: Uiuit autẽ s corpꝰ erꝰ. mortua ẽ. autẽ
anima eiꝰ. Mortuum ẽ. quod ẽ. melius etꝰ. ui
uit habitaculum. s mortuus c̃. habitator.
Quom̃ inquies cum uiuebat corpꝰ mortua ẽ.
anima. cum corpꝰ ñ uiueret nisi uiuificatũ
ab anima: Quom̃ gͥ mortua ẽ. anima. de qͦ
uiuit corpꝰ: Audi g & disce. Corpꝰ homi¬
nis creatura dĩ ẽ. & ania hominis ereatura di

Expanded text:
 mortua est autem anima ejus, mortuum est quod melius est ejus. Vivit habitaculum, mortuus est habitator. Quomodo, inquies, cum vivat corpus, mortua est anima; cum corpus non viveret, nisi vivificatum ab anima? Quomodo ergo mortua est anima, de qua vivit corpus? Audi ergo, et disce: corpus hominis creatura Dei est, et anima
Abbreviated transcription (Latin):
autem confessi fuerimꝰ peccata nr̃a. fidelis ẽ.
& iustꝰ qui dimmitat nob̃ peccata. & mundet
nos ab omni iniquitate. His uerbis docuit bea¬
tꝰ iohannes immo ipse domniꝰ uĩc ñ se tacens
ꝑ iohannẽ. neminem in ista carne. in isto cor¬
ruptibili corꝑe. in ista terra. in isto maligno
scło. in ista uita temptationib plena. nemi¬
nem hic uiuere sine peccato. Absoluta senten-¬
tia ẽ: nec expositore indiget. Si dixerimus
quia peccitum non habemus. Quis enim ẽ.
qui ñ habet peccatum : sicut scriptura dicit.
nec infans cuius ẽ. unius dici uita suꝑ terrã.
Talis paruulus peccatum ñ fecit: s de paren¬
tib traxit. Ergo nullom᷑ quisquam pot̾ dicere
ñ se habiusse peccatum. s accessit ꝑ fidem ad
lauachrum regenerationis homo fidelis. &

Expanded text:
nfessi fuerimus peccata nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate. His verbis docuit beatus Joannes, imo ipse Dominus Jesus non se tacens per Joannem, neminem in ista carne, in isto corruptibili corpore, in ista terra, in isto maligno saeculo, in ista vita tentationibus plena, neminem hic vivere sine peccato. Absoluta sententia est, nec expositore indiget: Si dixerimus quia peccatum non habemus. Quis est enim qui non habet peccatum? Sicut Scriptura dicit, Nec infans cujus est vita diei unius super terram . Talis parvulus peccatum non fecit, sed de parentibus traxit. Ergo nullo modo quisquam potest dicere, non se habuisse peccatum. Sed accessit per fidem ad lavacrum regenerationis
Abbreviated transcription (Latin):
quit que ñ dampno unquam. ueram ura¬
tionẽ. & nullam uirationẽ. dampno autt̃
falsam uurationẽ. Falsa uiratio exitiosa ẽ.
Uera puiratio ꝑiculosa ẽ. nulla uiratio
secura ẽ. Scio. eẽ. difficilem questionẽ. &
caritati ur̃e fateor semꝑ illam uitaui. nunc
aute cum die dñico debito reddendi sermo¬
ne recitatet᷑ eadem lectio. diuunitꝰ mͥ imꝑa-¬
tum. eẽ. credidi ut inde tractarẽ. Hĩc me
diccre ds̃ uoluit. hinc uos audire. O bsecio
ue contempnatis. obsecro ut cor stabiliatis.
linguę mutabilitates mutetis. Non frustia
c̃. omniuo ñ uacat. quod eum eam ut dixi
questionẽ. semꝑ deuitare uoluerim. imposi¬
ta ẽ. necessitati meę. ut imponat᷑ & caritati

Expanded text:
e non damno unquam; veram jurationem, et nullam jurationem: damno autem falsam jurationem. Falsa juratio exitiosa est, vera juratio periculosa est, nulla juratio secura est. Scio esse difficilem quaestionem, et Charitati vestrae fateor, semper illam vitavi. Nunc autem cum die dominico debito reddendi sermonis recitaretur eadem lectio, divinitus mihi inspiratum esse credidi, ut inde tractarem. Hinc me dicere Deus voluit: hinc vos audire. Obsecro ne contemnatis, obsecro ut cor stabiliatis, linguae mobilitates mutetis. Non frustra est omnino, non vacat quod cum eam, ut dixi, quaestionem semper devitare voluerim, imposita est necessitati meae, ut imponatur et Charitati
Abbreviated transcription (Latin):
Uere pluit: Uere & iurat. & tam̃ pluit ibi
s ille nescit. & putat ñ pluisse. ꝑiurus ẽ. Int̾
ẽ. quemadmodũ ꝓͣcͣelat ex animo. Ream lin¬
guam ñ facit nisi mens rea. Quis ẽ. autem
qui ñ fallat᷑. & si noluit fallere: Quis ẽ. ho.
cui ñ suprepat fallatia: Et tam̃ uiratio ab
ore ñ discedit. Erequentat᷑. plura sunt quan¬
doq uiramenta quam uerba. Si discutiat
homo quotiens iuret ꝑ totũ diem. quotiens
se uulneret. quotiens gladio linguam feri¬
at. & transfigat. quis in illo locus inuenit᷑
sanus: Quia gͦ graue peccatum ẽ ꝑuira.¬
re. compendium tͥ dedit scriptura noli

Expanded text:
Vere pluit? Vere, et jurat: et tamen pluit ibi, Vere pluit? Vere, et jurat: et tamen pluit ibi, sed ille nescit, et puterbum procedat ex animo. Ream linguam non facit, nisi mens rea. Quis est autem qui non fallatur, etsi noluit fallere? Quis est homo cui non subrepat fallacia? Et tamen juratio ab ore non discedit, frequentatur: plura sunt plerumque juramenta, quam verba. Si discutiat homo quoties juret per totum diem, quoties se vulneret, quoties gladio linguae se feriat et transfigat, quis in illo locus invenitur sanus? Quia ergo grave peccatum est pejerare, compendium tibi dedit Scriptura, Noli
Abbreviated transcription (Latin):
falsum uirant. uel cum fallunt. uel cum fal¬
lunt᷑. Aut putat homo uerum ẽẽ. quod falsũ
c̃. & temere iurat. aut scit uel putat falsum. eẽ.
& tam ꝓ uero uirat. & nichilominꝰ cum scele¬
re uat. Distant autẽ ista ꝑuria. quȩ duo¬
cõninoraui. Fac illum iurare quia uerum
piitat. ec̃. ꝓ quo uuat: uerum putat. ec̃. & tam̃
falsum ẽ. Non ex animo iste uuat. Eallit᷑.
hoc ꝓuero habet quod falsum ẽ: ñ ꝓ re falsa
sciens uirationẽ int̾ponit. Da alium. Scit
falsum. ẽe. & dicit ucrum. c̃ẽ: & iurat tanqͣm
uerum sit. quod scit falsum. ec̃. Uidetis qm̃
ista detestanda sit belua. & de teb huma¬
nis ext̾minanda. Quis enim hoc fieri uelit:
Om̃s homines talia detestant᷑. Eac alium.
Putat falsum. eẽ. & urat tanquam uerũ sit
& forte uerum ẽ. U erbi gr̃a. ut intelligatis
pluit in illo loco. int̾rogas hominẽ & putat
ñ pluisse. & ad negotium ipsius competit ut
dicat ⁊ pluit. s putat ñ pluisse. Dicit᷑ ei.

Expanded text:
falsum jurant, vel cum fallunt, vel cum falluntur, aut putat homo verum esse quod falsum est, et temere jurat, aut scit, aut putat falsum esse, et tamen pro vero jurat, et nihilominus cum scelere jurat. Distant autem ista oravi. Fac illum jurare, qui verum putat esse, pro quo jurat: verum putat esse, et tamen falsum est. Non ex animo iste perjurat; fallitur, hoc pro vero habet quod falsum est; non pro re falsa sciens jurationem interponit. Da alium qui scit falsum esse, et dicit verum esse; et jurat tanquam verum sit, quod scit falsum esse. Videtis quam ista detestanda sit bellua, et de rebus humanis exterminanda? Quis enim hoc fieri velit? Omnes homines talia detestantur. Fac alium, putat falsum esse, et jurat tanquam verum sit, et forte verum est. Verbi gratia, ut intelligatis, Pluit in illo loco? interrogas hominem; et putat non pluisse, et ad negotium ipsius competit, ut dicat, Pluit: sed putat non pluisse; dicitur ei,
Abbreviated transcription (Latin):
grecꝰ utrat. C otidic auditis grecos. &. quigie¬
bitet urasse apłm Pauilum cum dixit per
manam głam iurasse. quam habeo inquit
in xp̃o iñu dño nr̃o. Et alio loco iuratios.¬
ꝓrs certa & exp̃ssa. T estem dm̃ inuoco suꝑ
animam meam apłs dicit. testem dmn inuo¬
co suꝑ animam meam. quia parcens uobil
nundum ueni corinthum. Et alio loco ad
Galathas. Quȩ autẽ seribo uob̾. ccce coram dõ
angustias questionis. utilis tam̃ ẽ. si aduus¬
cera ur̃a ꝑueniat. E cce uirauit apłs. Non
uos fallant qui nescio quom̃ uolentes ipsal
uirationes discernere uel potiꝰ ñ intelligͥs
dicunt ñ. cẽ. uirationẽ quando dicit hosil¬
seit ds. testis ẽ. ds. inuoco dm̃ suꝑ amma
meam uerum me dictre. Inuocauit inqͥs
am̃. testem fecit dm̃. Nunquid iurauis
Qui hec dicunt. mehil aluud uolunt iu
iuocato dõ teste mentiri. Itane ũ quilꝗᷤ
es praui cordis & ꝑuersi cordis. si dicas ꝓ

Expanded text:
auditis Graecos, et qui graebitet jurasse Apostolum, cum dixit, Perhumanam gloriam jurasse quam habeo in Christo Jesu Domino nostro. Est alio loco juratio prorsus certa et expressa: Testem invoco super animam meam. Apostolus dicit, Testem Deum invoco super animam meam, quia parcens vobis nondum veni Corinthum . Et alio loco ad Galatas: Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, angustias quaestionis; utilis tamen est, si ad viscera vestra perveniat. Ecce juravit Apostolus. Non vos fallant, qui nescio quomodo volentes ipsas jurationes discernere, vel potius non intelligere, dicunt non esse jurationeScit Deus, Testis est Deus, Invoco Deum super animam meam verum me dicere. Invocavit, inquit, Deum, testem fecit Deum: numquid juravit? Qui haec dicunt, nihil aliud volunt, nisi invocato Deo teste mentiri. Itane vero, quisquis es pravi cordis, et perversi cordis, si dicas, Per
Abbreviated transcription (Latin):
angusta. spatiaris a sinistra. preceps loco est.
Ybi eligis ambulare: Suꝑ fincm ^ in labio p̃ci¬
pitii. an uide longe: Puto quia iuude longe
Sic & qui uirat in fine ambulat. .&. ambulat
pedib infirmis quia humanis. Si offendis
deorsum. si lapsꝰ fueris deorsum. quid te ex¬
cipit: ꝑuirĩ pena. Ergo uerum uolebas
Si peccatum. ẽẽt uiratio. nec inuetere legę
diceret᷑. Non ꝑrierabis. reddes autem dño

Expanded text:
angustias patiaris; a sinistra praeceps locus est. angustias patiaris; a sinistra praeceps locus est. Ubi eligis ambulare? Super finem terrae in labio praecipitii, an inde longe? Puto quia inde longe. Sic et qui jurat, in fine ambulat; et ambulat pedibus infirmis, quia humanis. Si offenderis, deorsum is; si lapsus fueris, deorsum is. Et quid te excipit? Perjurii poena. Ergo volebas Si peccatum esset juratio, nec in veteri lege diceretur: Non pejerabis. Reddes autem Domino
Abbreviated transcription (Latin):
sub terra dum corp quod corrumpit᷑
aggrauat animnam. & depͥmit t̾rena
ĩ habitatio sensum multa cogitantẽ. int̾ ista
multa tua cogitata. incerta. uolatica. coniec¬
turas humanas. fallatias humanas. quando¬
ñ subrepit tͥ quod falsum ẽ. posito in regione
falsitatis: Uis g̃ longe. eẽ. a ꝑuirio: Qui enĩ
ñ urat. mendum iurare nunquam pot̾. Iu
qui omino fallere ignorat. quia nec falli pot̃.
Cum enim uirat. se adhibet testem. Quomͦ
tu cum iuras. deum adhibes testem: sic ipse
cum uirat. se testem adhibet. Tu quando il¬
lum adhibes testem forte supra mendum tu
ꝑuirium p̃cipitium ẽ. Qui urat uirat iux¬
ta ẽ. qui non uirat longe ẽ. Peccat & grauit᷑
qui falsum uirat. non peccat qui uerum ui¬
rat. S nec ille peccat: qui omnino ñ uirat:
S qui non urat. & ñ peccat: louge ẽ. a pecca¬
to: qui autẽ uerum uirat. ñ peccat. s ꝓpe ẽ. ad
peccatũ. Fac te ambulare in aliquo loco. ubra
parte dextera spatiosa sit terra. nec usquam

Expanded text:
corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem ; inter ista multa tua cogitata incerta, volatica, conjecturas humanas, fallacias humanas, quando non subrepit tibi quod falsum est, posito in regione falsitatis? Vis ergo longe esse a perjurio? Jurare non jurat, mendacium jurare nunquam potest. Jqui omnino fallere ignorat; quia nec falli potest. Cum enim jurat, se adhibet testem. Quomodo tu cum juras Deum adhibes testem: sic ipse cum jurat, se testem adhibet. Tu quando illum adhibes testem, forte supra mendacium tuuperjurium praecipitium est: qui jurat, juxta est: qui non jurat, longe est. Peccat et graviter qui falsum jurat: non peccat qui verum jurat: sed nec ille peccat, qui omnino non jurat. Sed qui non jurat, et non peccat, longe est a peccato: qui autem verum jurat, non peccat, sed prope est ad peccatum. Fac te ambulare in aliquo loco, ubi a parte dextera spatiosa sit terra, nec usquam
Abbreviated transcription (Latin):
ratio ẽ. Non quasi sic ait ꝑ ur̃am głam mo¬
rior. quasi ur̃a gła me facit mori. quom
si diceret ꝑuenenum mortuus ẽ. ꝑ gladi¬
um mortuus ẽ. ꝑ bestiam mortuus ẽ. per
inimicum mortuuis ẽ. id ẽ. fatiente inimi¬
co. fauente gladio. fatiente ueneno & si¬
in epła greca & inuenit᷑ ibi iuratio. quȩ ñc̃¬

Expanded text:
ratio est. Non quasi sic ait, Per vestram gloriam morior, quasi vestra gloria me facit mori; quomodo si diceret, Per venenum mortuus est, per gladium mortuus est, per bestiam mortuus est, per inimicum mortuus est; id est, faciente inimico, faciente gladio, faciente veneno, et siin Epistola graeca, et invenitur ibi juratio quae n
Abbreviated transcription (Latin):
rima lectio quę nob̃
hodie recitata ẽ. apłi Iacobi oblata
nob ẽ. ad disserendum. & quodammnꝰ
indicta. Intentos enim nos fecit am¬
monens. ante omnia ne iurctis. Difficilis que¬
stio ẽ. Hoc peccatum quem ñ reum teneat.
siuirare peccatum ẽ : Nam ꝑiurium pecca¬
tum. ẽẽ. & grande peccatum nemo dubitat.
s ñ ait apłs de cuius lectione tractanuis. an
engłio similis ammonitio. Audistis inquit
quia dictum ẽ. antiquis. ñ ꝑiurabis. Ego aũ
dico uob̃ nolite urare neq ꝑ cęlum neq ꝑ¬
terram quia sedes dĩ ẽ: neq ꝑ terram quia
scabellum ẽ. pedum ciꝰ: neq ꝑ caput tuum
uirabis. quia ñ ẽ. tͥ potestas facere unum ca¬
dominieȩ ammonitioni memorata apłi lectio
omino sic congruit. ut nichil aliud ds uissis¬
se uideat᷑. quia & null alius hoc dix̃. quam

Expanded text:
rima lectio quae nobis hodie recitata est apostoli Jacobi, oblata nobis est ad disserendum, et quodam modo indicta. Intentos enim vos fecit, admonens ante omnia ne juretis. Difficilis quaestio est. Hoc peccatum quem non reum teneat, si jurare peccatum est? Nam perjurium peccatum esse, et grande peccatum, nemo dubitat. Sed non ait Apostolus, de cujus lectione tractamus, Anteristi in Evangelio similis admonitio: Audistis, inquit, quia dictum est antiquis, Non perjurabis: ego autem dico vobis, nolite jurare, neque per coelum, quia sedes Dei est; neque per terram, quia scabellum est pedum ejus; neque per caput tuum jurabis, quia non tibi est potestas facere unum cadominicae admonitioni memorata Apostoli lectio omnino sic congruit, ut nihil aliud Deus jussisse videatur: quia nullus alius hoc dixit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
quid etam ꝓ ipsa carne solliciti estis: Capil¬
lts capitis ur̃i ñ peribit. Adam pecando
damnauit in mortẽ corpora ura. sed iñs si
est spiritꝰ eiꝰ in uobis uiuificabit & mortalia
corpora uta: quia sanguinẽ suũ dedit ꝑ sabi¬
te uĩas.  romisscim recidi aubitas. qui tale pis¬
nus tenes Si gͦ homo ñ erit mortis ila con¬
tentio. sic implebitur qd dictũ est. No t he
homo. quis ne liberabit de corpore morts h

Expanded text:
qui etiam pro ipsa carne solliciti estis, capillus capitis vestri non peribit. Adam peccando damnavit in mortem corpora vestra; sed Deus, si est Spiritus ejus in vobis, vivificabit et mortalia corpora vestra; quia suum sanguinem dedit pro salute vestra. Promissum reddi dubitas, qui tale pignus tenes? sic ergo, homo, non erit mortis illa contentio, sic implebitur quod dictum est, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis h
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ de morte. Sola est ista gr̃a paruuloꝵ.
sola maioꝵ: sola liberat pusillos cum mag¬
nis. Quare illum & quare illũ. quare ñ ilsũ
atq illum: Nolo a me queras. homo sum: ꝓ¬
fundum crucis aduerto. Non penetro. expa¬
uesco: non scrutor. Inscrutabilia sunt iudi¬
cia eiꝰ. inuestigabiles sunt uiȩ eiꝰ. Homo sum:
homo es. Nomo erat. qui dicebat. O homo
tu quis es qui respondeas deo: Homo dice¬
bat. homini dicebat: audiat homo ne ꝑeat
homo. ꝓpter quem d̾s factus est homo. In
hac gͥ crucis ꝓfunditate. in hac rerũ tan¬
ta obscuritate. teneamꝰ qd̃ cantauimꝰ. ñ de
nra urtute p̃sumamꝰ. ñ ingenioli nr̃i iuiri¬
bus in hac questione aliquid arrogemus.
ꝑsalmũ dicamꝰ. cum psalmo dicamꝰ. Mise¬
Quare  Quia uirtutẽ habeo. qua te ꝓmere¬
ar: Non. Ouare. Quia uoluntatis arbitri¬
um gero. unde gr̃ãm tuã meritũ meũ p̃ce-¬
dat Non. S quare ⁊ Qm̃ in te confidit ani¬

Expanded text:
tem de morte. Sola est ista gratia parvulorum, tem de morte. Sola est ista gratia parvulorum, sola majorum: sola liberat pusillos cum magnis. Quare illum, et quare illum; quare non illum atque illum; nolo a me quaeras. Homo sum: profundum crucis adverto, non penetro; expavesco, non scrutor. Inscrutabilia sunt judicia ejus, investigabiles sunt viae ejus . Homo sum, homo es: homo erat qui dicebat, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Homo dicebat, homini dicebat. Audiat homo, ne pereat homo, propter quem Deus factus est homo. In hac ergo crucis profunditate, in hac rerum tanta obscuritate teneamus quod cantavimus: non de nostra virtute praesumamus, non ingenioli nostri viribus in hac quaestione aliquid arrogemus: Psalmum dicamus, cum Psalmo dicamus, MiseQuare? Quia virtutem habeo qua te promerear? Non. Quare? Quia voluntatis arbitrium gero, unde gratiam tuam meritum meum praecedat? Non. Sed quare? Quoniam in te confidit ani
Abbreviated transcription (Latin):
mali. Si autẽ hoc testimoniũ refellis. uade ł
potiꝰ ad illas uagationes & dic quia in cȩlo pec¬
carunt. & uide in corpora p̃cipitautur. Nondis¬
co inquit. Ouare ñ dicis: Siua dicit apłs. non¬
dum natis neq aliqͥd agentib boni aut ma¬
li. Si gͦ ñ eos accusas in ceio. quare accusas in
utero. Ad utrumq respondet apłs. & eis
respondet qui dicunt in cȩlo peccauerunt.
& eis respondet qui dicunt in utero pecca-¬
uerunt: quia ad utrumq tialent uerba illa
quȩ dicunt. anteq̃m nascerent᷑ nichil egisse
boni uel mali. Quare gͦ moriuntur. Et hic
te auditurꝰ sum: & ñ potiꝰ magistrũ gen-¬
dum. & ꝑ peccatum mors: & ita in om̃s ho¬
mines ꝑtransũt. in quo om̃s peccauerunt.
Ecce primꝰ homo. totã massam damnabilẽ
ginẽ ueniat: uiuus ueniat. mortuos inue¬
niat. Noriatur ut morienti subueniat. mor¬
tuos ad uitã tñsferat. mortuos redimat a
morte: seruet uitã in mortẽ. occidat mor¬

Expanded text:
mali. Si autem hoc testimonium refellis, vade tibi mali. Si autem hoc testimonium refellis, vade tibi potius ad illas vagationes, et dic: Quia in coelo peccarunt, et inde in corpora praecipitantur. Non dico, inquit. Quare non dicis? Quia dicit Apostolus, Nondum natis, nec aliquid agentibus boni aut mali. Si ergo non eos accusas in coelo, quare accusas in utero? Ad utrumque respondet Apostolus, et eis respondet qui dicunt, In coelo peccaverunt; et eis respondet qui dicunt, In utero peccaverunt, quia ad utrumque valent illa verba quae dicunt, antequam nascerentur, nihil egisse vel boni vel mali. Quare ergo moriuntur? Et hic te auditurus sum, et non potius Magistrum Gendum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt. Ecce primus homo totam massam damnabilem ginem veniat; vivus veniat, mortuos inveniat: moriatur, ut morienti subveniat, mortuos ad vitam transferat, mortuos redimat a morte, servet vitam in morte, occidat mor
Abbreviated transcription (Latin):
runt & ipsi. Ubi peccat᷑ Rogo te quando
peccarunt: Quomͦ pecrarunt: Bonũ & malũ
quid sit nescuint. Peccatũ accipiunt. qͥ precep-¬
tum ñ capiunt: Proba mͥ pecatores infantes.
qd̃ dixisti. Uere quia oblitꝰ es qd̃ fuisti. ꝓba
mͥ peccata infantũ. An quia plorant peccant:
Qiua motib quasi mutoꝵ animaliũ molesti-¬
as repellunt. uoluptates accipiunt. ido pec¬
cant: Si motꝰ isti peccata sunt: ampliores
peccatores. in baptismo fuint. quia cum bap-¬
tirantur uehementissime reluctant᷑. Quare
illis in tanta relucdatione ñ imputat᷑ pecca-¬
tum. nisi quia nullũ est adhuc uoluntatis
ut arbitraris peccarunt. Nam si ñ peccarent
inquis. ñ morerentur. Quid de illis dicis. qͥ
in utero moriuntur: O angustia. Et ipsi in-¬
quit peccauer̃t. ido morunt᷑. Mentiris an
falleris: Contradicit apłs. nondũ natis nec
audio qͣm te: magis apło credo qͣm tibi. Hon-¬
dum natis. nec aliquid agentib boni aut

Expanded text:
erunt et ipsi. Ubi peccaverunt? Rogo te, quando erunt et ipsi. Ubi peccaverunt? Rogo te, quando peccaverunt? quomodo peccaverunt? Bonum et malum quid sit nesciunt. Peccatum accipiunt, qui praeceptum non capiunt? Proba mihi peccatores infantes: quod dixisti, vere quia oblitus es quod fuisti, proba mihi peccata infantium. An quia plorant, peccant? quia motibus quasi mutorum animalium, molestias repellunt, voluptates accipiunt, ideo peccant? Si motus isti peccata sunt, ampliores peccatores in Baptismo fiunt; quia cum baptizantur, vehementissime reluctantur. Quare illis in tanta reluctatione non imputatur peccatum, nisi quia nullum est adhuc voluntatis ut arbitraris, peccarunt. Nam si non peccarent, inquis, non morerentur. Quid de illis dicis qui in utero moriuntur? O angustia! Et ipsi, inquit, peccarunt, ideo moriuntur. Mentiris, an falleris? Contradicit Apostolus: Nondum natis, nec audio quam te: magis Apostolo credo quam tibi. Nondum natis, nec aliquia agentibus boni aut
Abbreviated transcription (Latin):
sut. in quo om̃s peccauer̃t. Om̃s enĩ unus
suerunt. Sic audeo dicere. mortẽ hominis
e peccato esse. Non inquit. & quid dicis:
Omnẽ hominẽ d̃s immnortalem creat. Nodo
mrabilis nouitas. Muid dicis  Prorsꝰ inquit
ouem hominẽ d̾s immortalem creat. Quare
S moriuntur paruuli in fautes.Nam si dicã
Quare moruint᷑ grandes homines. dicturus
¶ m̃ feccatiert̃. Engo de maioꝵ etate ñ dis-¬
putabo. paruuloꝵ infantiã contra te testem cita¬
bo. Non loquunt᷑ & coniuncunt. tacent & qd̃
dico ꝓbant. Ecce infantes in suis utiq oꝑib
innocentes sunt: nichil secũ nisi qđ̾ de pͥmo
homine traxerunt habentes. Quib ꝓpterea
est gr̃a xp̃i necessaria. ut in xp̃o iuuificent᷑
qui in adam mortui sunt: ut quia inquina¬
ti sunt generatione. purgent᷑ regeneratione.
Ipsos gͦ testes citabo. Responde michi. quare
moriuntur si om̃s homines immortales nascun¬
tur. & qͣm̃ peccant ideo moriunt᷑: Quid pu¬
tatis dici potuisse. Quȩ aures ferant: Pecra-¬

Expanded text:
peccaverunt . Omnes enim unus fuerunt. Sic te audio dicentem mortem hominis de peccato esse? Non, inquit. Et quid dicis? Omnem hominem Deus immortalem creat modo. Mirabilis novitas. Quid dicis? Prorsus, inquit, omnem hominem Deus immortalem creat. Quare ergo moriuntur parvuli infantes? Nam si dicam, Quare moriuntur grandes homines? dicturus es mihi, Peccaverunt. Ergo de majorum aetate non disputabo: parvulorum infantiam contra te testem citabo. Non loquuntur, et convincunt: tacent, et quod dico probant. Ecce infantes in suis utique operibus innocentes sunt, nihil secum nisi quod de primo homine traxerunt habentes: quibus propterea est gratia Christi necessaria, ut in Christo vivificentur, qui in Adam mortui sunt; ut quia inquinati sunt generatione, purgentur regeneratione. Ipsos ergo testes citabo. Responde mihi: Quare moriuntur, si omnes homines immortales nascuntur, et quoniam peccant, ideo moriuntur? Quid putatis dici potuisse? Quae aures ferant? Peccav
Abbreviated transcription (Latin):
carne confidunt. qui concupiscentias suas se¬
quunt᷑. qui in hũs habitant. qui carum uo¬
luptatib oblectant᷑. qͥ in earum delectationi.¬
bus beatam felicemq uitã constituunt: ip¬
si sunt in carne. sea deo placere ñ possunt.
Si enĩ sic dictum est: qui autẽ in carne suss
deo placere ñ possunt. quasi dictũ esset.¬

Expanded text:
carne confidunt, qui concupiscentias suas secarne confidunt, qui concupiscentias suas sequuntur, qui in his habitant, qui earum voluptatibus oblectantur, qui in earum delectationibus beatam felicemque vitam constituunt, ipsi sunt in carne; Deo placere non possunt. Non enim sic dictum est, Qui autem in carne sunt, Deo placere n
Abbreviated transcription (Latin):
ra in est. Medicłna autẽ ideo inuenta est:
ut pellatur uicium. & natura sanetur. Ue¬
nit gͦ saluator ad genꝰ humanũ. nullum
am contra deum inducere naturam mali. qua¬
si de hoc apł̃i testimonio errorem suũ exis-¬
timant adiuuari. & putant quasi natura¬
liter dictũ quia dictũ est ñ potest. mimica
est in deũ. legi enĩ dĩ ñ est subiecta neq enĩ
potest: & non attender̃t non de carne dic¬
tum esse ñ potest. ñ de homine dictũ esse
non potest. ñ de anima ditũ esse ñ potest:
sed de prudentia carnis. Prudentia ista. ui-
nem: Mors est. Sed ille ipse unꝰ homo eadẽq
natura a dño deo uero & bona condita. he¬
ti sapiebat scdm carnem: hodie sapit scd̃m
sp̃m. Expulsum est uiciũ. sanata est natu-¬
ra. Nam qͣm dui esset prudentia illa carnis.
om̃ino legi dĩ esse subiecta ñ posset. Quam¬
diu enĩ mest ꝑ uiciũ claudicatio. nullo m¬
esse potest recta ambulatio. Sanato autẽ ui.¬

Expanded text:
ra inest. Medicina autem ideo inventa est, ra inest. Medicina autem ideo inventa est, ut pellatur vitium, et sanetur natura. Venit ergo Salvator ad genus humanum, nullum am contra Deum inducere naturam mali, aliquantum de hoc Apostoli testimonio errorem suum existimant adjuvari, et putant quasi naturaliter dictum, quia dictum est, non potest, inimica est in Deum: Legi enim Dei non est subjecta, neque enim potest: et non attenderunt non de carne dictum esse, non potest: non de homine dictum esse, non potest; non de anima dictum esse, non potest; sed de prudentia carnis. Prudentia ista vitiunem? Mors est. Sed ille ipse unus homo, eademque natura a Domino Deo vero et bono condita, heri sapiebat secundum carnem, hodie sapit secundum spiritum: expulsum est vitium, sanata est natura. Nam quamdiu esset prudentia illa carnis, omnino legi Dei subjecta esse non posset. Quamdiu enim inest per vitium claudicatio, nullo modo potest esse recta ambulatio. Sanato aurem vit
Abbreviated transcription (Latin):
sunt sp̃s sapiunt. Prudentia enĩ carnis mors
est: prudentia autẽ sp̃s uita & pax. Pruaen¬
tia enĩ carnis inimica in deum. legi enĩ dĩ ñ
est subiecta: neq enim potest. Quid est
neq enim potest. Non homo ñ potest. non
anima ñ potest. ñ deniq ipsa caro: quia dĩ
cieatura ñ potest. S prudentia carnis ñ
potest. uicium ñ potest. ñ natura: quom si
diceres claudicatio rectȩ ambulationi ñ est sub¬
iecta. neq enĩ potest. Des potest. s clauãi.¬
catio ñ potest. Tolle claudicationẽ. & uide¬
bis rectam ambulationẽ. S qm diu claudi¬
catio est ñ potest. sic qͣm diu prudentia
carnis est ñ potest. Hon sit prudentia carnis.
& homo potest: Prudentia spiritꝰ uita & pax.
Quod gͦ ait. prudentia carnis inimica in deũ.
noli sic accipere: quasi inimica ista possit le¬
dere deum. Resistendo inimica est. ñ occiden¬
do. Iui autẽ nocet in quo est prudentia car¬
nis. quia uiciũ naturȩ nocet: in qua natu¬

Expanded text:
us. Prudentia enim carnis mors est: prudentia autem spiritus vita et pax. Prudentia enim carnis inimica in Deum. Legi enim Dei non est subjecta: neque enim potest. Quid est, neque enim potest? Non homo non potest, non anima non potest, non denique ipsa caro, quia Dei creatura, non potest: sed prudentia carnis non potest, vitium non potest, non natura. Quomodo si diceres, Claudicatio rectae ambulationi non est subjecta: neque enim potest. Pes potest, sed claudicatio non potest. Tolle claudicationem, et videbis rectam ambulationem. Sed quamdiu claudicatio est, non potest: sic quamdiu prudentia carnis est, non potest. Non sit prudentia carnis, et homo potest. Prudentia spiritus vita et pax. Quod ergo ait, Prudentia carnis inimica in Deum, noli sic accipere, quasi inimica ista possit laedere Deum. Resistendo inimica est, non occidendo. Illi autem nocet, in quo est prudentia carnis: quia vitium naturae nocet, in qua natu
Abbreviated transcription (Latin):
sa delectatione iusticiȩ integra fide catholica
sp̃m d̃ nobis inesse cognoscimꝰ. Sed̃ quid de
carne illa mortali: ꝯtuã de lege in menbris re¬
pugnante legi mentis: Quid de illo gemitu:
taum est ꝓpter pecatũ: sp̃s autem uita est ꝓp-¬
ter iusticiam. Ergo de corpore mortis ꝓpter pec¬
catum iam desꝑandũ est  Nulla spes est: sie
dormit. ut ñ adiciat ut surgat: Absit. Co¬
pus quidem mortuũ est ꝓpter pectatũ. spit̃
autẽ uita est ꝓpter iusticiam. Remansit tristi¬
cia e nr̃o corpore. Nemo autẽ carnẽ suam
odio habuit. uidemus qͣm sollicite curetur se¬
pultuta mortuoꝵ. Corpus quidem mortuũ
est ꝓpter peccatum. sp̃s autem uita est ꝓpter
iusticiam. Iam dicebas ad consolationẽ. uellen

Expanded text:
sa delectatione justitiae, integra fide, catholica pace, Spiritum Dei nobis inesse cognoscimus: sed quid de illa carne mortali, quid de lege in membris repugnante legi mentis, quid de illo gemitu, tuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam. Ergo de corpore mortuo propter peccatum, jam desperandum est? Nulla spes est? Sic dormit, ut non adjiciat ut resurgat . Absit. Corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam. Remansit tristitia de nostro corpore. Nemo autem carnem suam odio habuit . Videmus quam sollicite curetur sepultura mortuorum. Corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam. Jam
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ iam ibi conuersati sunt: iam aliqͥd
boni egerunt aut mali. & ꝓ meritis suis ad
corpora terrena detrusi sunt. Si placet con¬
tradicamꝰ apł̃o qui dixit. nondũ nati. nec
qui aliquid egerint boni aut mali. Hoc autẽ
quia ꝓpter apłi euidentẽ sententiã respuit
catholica fides. qd̃ animȩ in cęlis prius tu¬
uant & conuersent᷑. & illic recipiendoꝵ cor¬
porum merita assumant : mͦ isti nouelli ñ
audent dicere. S quid dicunt: Aliqui sicut
audiuimꝰ ipsoꝵ. ita disputant. Prorsus inqui¬
unt ꝓ meritis siuis om̃s homines moriunt᷑. qͥa
peccarunt. Non enĩ esset mors: nisi ueniens
de peccato. Optime quidem & uerũ dictum
est: ñ esset mors nisi ueniens de peccato. sed
ego cum hoc audio iddeo laudo quia illã pri¬
mam mortẽ intueor. & illiꝰ primi hominis pec¬
catum. Audio enĩ apłm. Sicut in adam mori¬

Expanded text:
Si enim ibi jam conversatae sunt, jam aliquid Si enim ibi jam conversatae sunt, jam aliquid boni egerunt vel mali, et pro meritis suis ad corpora terrena detrusae sunt. Si placet, contradicamus Apostolo, qui dixit, Nondum natis, nec qui aliquid egerint boni aut mali. Hoc autem quia propter Apostoli evidentem sententiam respuit catholica fides, quod animae in coelis prius vivant et conversentur, et illic recipiendorum corporum merita assumant, modo isti novelli non audent dicere. CAPUaudivimus, ipsorum ita disputant: Prorsus, inquiunt, pro meritis suis omnes homines moriuntur, quia peccaverunt; non enim esset mors, nisi veniens de peccato. Optime quidem et vere dictum est, Non esset mors, nisi veniens de peccato. Sed ego, cum hoc audio, ideo laudo, quia illam primam mortem intueor et illius primi hominis peccatum. Audio enim Apostolum: Sicut in Adam o
Abbreviated transcription (Latin):
in iuit aogi aionei tuȩ g. sequit. P i
imprudens ñ cognoscet. & staltus ñ intelliget
hȩc. Quid ñ intelligit stultꝰ & imprudens
Q uia uel ꝓfundũ est. Nam si stultꝰ ñ intelli¬
git & sapiens intelligit. ñ est nimis ꝓfundũ.
S ed si sapiens intelligit quia ꝓfundũ est:
stulius ñ intelligit quia uel ꝓfundũ est: idõ¬
multi de isto ꝓfundo querentes reddere rati¬
onem. in fabulas uanitatis abierunt. Aliqui
dixerunt quia animȩ sursum in ceło peccant.
& scđm sua peccata ad corpora ꝓ meritis di-¬
riguntur. & dignis sibi quasi carcerib inclu-¬
duntur. Terunt post cogitationes suas. uolen-¬
tes disputare de di ꝓfundo: mersi sunt in
ꝓfundum. Occurrit enĩ eis apłs uolens grãm
cõmendare. & elegit illos geminos in utero
rebeccȩ : & dicit. Pondum enim nati. nec qͥ
aliquid egerint boni aut mali. Utde quem¬
admodum tulit uanis hominib phantasias
conuersationis animarũ. in celo ante corpus.

Expanded text:
t cogitationes tuae! Et sequitur: Vir imprudens non cognoscit, et stultus non intelligit haec . Quid non intelligit stultus et imprudens? Quia vel profundum est. Nam si stultus non intelligit, et sapiens intelligit, non est nimis profundum. Sed si sapiens intelligit quia profundum est, stultus non intelligit quia vel profundum est. multi de isto profundo quaerentes reddere rationem, in fabulas vanitatis abierunt. Aliqui dixerunt quod animae sursum in coelo peccant, et secundum sua peccata ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis ibi quasi carceribus includuntur. Ierunt post cogitationes suas; volentes disputare de Dei profundo, mersi sunt in profundum. Occurrit enim eis Apostolus, volens gratiam commendare, et elegit illos geminos in utero Rebeccae, et dicit: Nondum enim natis, nec qui aliquid egerint boni aut mali . Vide quemadmodum tulit vanis hominibus phantasias conversationis animarum ante corpus in coelo.
Abbreviated transcription (Latin):
illi datũ est. & illi d̾atũ ñ est: Non me piget
dicere. hoc est. ꝓfundum crucis. De ꝓfundo ue¬
scio quo iuicdcioꝵ di quȩ ꝑscrutari contẽpla¬
riq ñ possumꝰ. procedit ¶ om̃e qd̾ pos¬
sumus. De ꝓfunditate inqͣm nescio qua iu¬
dicioꝵ di quȩ inscrutabilia contẽplari non
possumꝰ. & ꝑscrutari ñ ualemꝰ: ꝓ cedit om̃e
quod possumꝰ. Quod possum iuideo. unde pos¬
sit ñ uideo: nisi quia & hoc hactenꝰ u¬
deo. quia nouui esse a aͥeo. Quare aute alii
Se non illum. Multum est ad me: abyssus
est: ꝓfundum crucis est. Anmiatione ex¬
clamare possum. disputatione demonstiai
ñ possum. Quia possum exclamare. Ae iNa
ꝓ funditate  uam magnificata sunt opes¬

Expanded text:
illi datum est, et illi non est datum? Non me piget illi datum est, et illi non est datum? Non me piget dicere, hoc est profundum crucis. De profundo nescio quo judiciorum Dei, quae perscrutari contemplarique non possumus, procedit omne quod possumus. De profunditate, inquam, nescio qua judiciorum Dei, quae inscrutabilia contemplari non possumus, perscrutari non valemus, procedit omne quod possumus. Quod possum, video: unde possim, non video; nisi quia et hoc hactenus video, quod novi esse a Deo. Quare autem illum, et non illum: multum est ad me, abyssus est, profundum crucis est; admiratione exclamare possum, disputatione demonstrare non possum. Quid possum exclamare de ista profunditate? Quam magnificata sunt ope
Abbreviated transcription (Latin):
longitudinẽ. S si om̃ia hȩc ñ ꝓpter super¬
nam mercedem facis altitudinẽ ñ habebis.
& illa iam nec latitudo erit nec longitudo.
ꝯuid est enĩ habere altitudinẽ nisi cogitare
deum. amare deũ: & gratis amare ip̃sum
aduttorem. ipsum spectatorẽ. ipsum corona¬
torem. ipsum premii largitorẽ: postremo ip¬
sum premiũ deputare. ñ aliua ab ipso q̃m
ipsum expectare  Si amas. gratis ama. Si
uere amas. ipse sit merces quem amas. An
uero tibi cara sunt om̃ia. & uilis est ille qͥ
condiait om̃ia: Hęc ut possimꝰ flexit genia¬
sua ꝓ nobis apłs. utiq ideo ut det nobis.
Terret enĩ & euũgelium. Uobis datũ est sare
misteriũ regni. illis autẽ datum ñ est. Qui
enim habet. datur ei. Suis autẽ habet cu
dabitur. nisi cui datum est.Qui autẽ ñ hã¬
bet. & ia qd̾ habet auferetur ab co. Ouis
autẽ ñ habet. isi cui ñ est datũ: ꝯuare gͥ

Expanded text:
longitudinem. Sed si omnia haec non propter superlongitudinem. Sed si omnia haec non propter supernam mercedem facis, altitudinem non habebis; et illa jam nec latitudo erit nec longitudo. Quid est enim habere altitudinem, nisi cogitare Deum, amare Deum; et gratis amare ipsum Deum adjutorem, ipsum spectatorem, ipsum coronatorem, ipsum praemii largitorem; postremo ipsum praemium deputare, non aliud ab ipso quam ipsum exspectare? Si amas, gratis ama: si vere amas, ipse sit merces quem amas. An vero tibi chara sunt omnia, et vilis est ille qui condidit omnia? sua pro nobis Apostolus, utique ideo ut detur nobis. Terret enim et Evangelium: Vobis datum est scire mysterium regni, illis autem non est datum. Qui enim habet, dabitur ei. Quis autem habet cui dabitur, nisi cui datum est? Qui autem non habet, et quod habet auferetur ab eo . Quis autem non habet, nisi cui non est datum? Quare ergo
Abbreviated transcription (Latin):
passus fuent᷑. tristis dabit. Si tristis dabit.
periit qd̾ dabit. Opus est gͦ habere latitu¬
dinẽ caritatis. ne pereat quiqͥd boni facitis.
S qͣm ait dñs. ubi abundauit iniquitas
refrigescet caritas multoꝵ: aa mͥ & longitu-¬
dinem. Quȩ est longitudo. Qui ꝑseueraue-¬
rit usq in finem. hic saluus erit. Hȩc est
longitudo crucis. ubi totũ corpꝰ porrigit᷑.
ubi quodammꝰ statur. quo stando ꝑseue¬
ratur. Si gͦ queris qui in cruce głaris habe¬
re crucis latitudinẽ. habeto benẽ operandi
uirtutem. Si uis habere crucis longitudinẽ
habeto ꝑseuerandi longanimitatẽ. Si autẽ
ius habere crucis altitudinẽ. nosti quid audi¬
as & ubi audias: sursum cor. Quid est sur¬
sum cor: Ibi spera. ibi ama. inde pete uir¬
tutem: ibi expecta mercedem. Nam si bene
oꝑaris & hylariter tribuis. uidetis habere
latitudinem. S in hisaem bonis oꝑibus
usq in finẽ ꝑseueraueris. uideris habere

Expanded text:
passus fuerit, tristis dabit: si tristis dabit, passus fuerit, tristis dabit: si tristis dabit, perit quod dabit. Opus est ergo latitudine charitatis, ne pereat quidquid boni facis. Sed quoniam ait Dominus. Ubi abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum; da mihi et longitudinem. Quae est longitudo? Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Haec est longitudo crucis, ubi totum corpus porrigitur: ubi quodam modo statur, quo stando perseveratur. Si ergo quaeris, qui in cruce gloriaris, habere crucis latitudinem; habeto bene operandi virtutem. Si vis habere crucis longitudinem; habeto perseverandi longanimitatem. Si autem vis habere crucis altitudinem; nosce quid audias, et ubi audias, Sursum cor. Quid est, Sursum cor? Ibi spera, ibi ama: inde pete virtutem, ibi exspecta mercedem. Nam si bene operaris, et hilariter tribuis, videris habere latitudinem. Si in iisdem bonis operibus usque in finem perseveraveris, videris habere
Abbreviated transcription (Latin):
longitudinẽ. & altitudinẽ & ꝓfundum.
Hũs enĩ apłi uerbis. crux quodammͦ nobis
ante oculos constituta est. Habet enĩ latitu.¬
dinem in qua manꝰ figunt᷑. habet longitu¬
dinem qd̃ indde usq ad terrã ducitur lig-¬
num. habet & altitudinẽ qd̃ ab ipso trans¬
uerso in quo siguntur manꝰ excedit aliquan-¬
tum ubi caput crucifixi ponat᷑. habet
& ꝓfundum hoc Oest qd̾ in terra figit᷑
& ñ uidetur. Uidete magnũ sacramentum.
Ab illo ꝓfund̾o qd̾ ñ uides. surgit totũ qd̾
uitam moresq sc̃oꝵ. qui dicunt: absit gła
los amionet ipse apł̃s dicens. Dilatamini.
ne sitis uigũ ducentes cum infidelib. Et
quia ipse latus erat qui eos ad latitudinẽ
exhortabatur. audi quid dicat. Os nr̃m
patet ad uos õ corithii. cor nr̃m dilata.¬
tum est. Latitudo gͦ caritas est: quȩ sola
bene oꝑatur. Latitudo facit. ut hylarem
datorem diligat d̾s. Si enĩ angustiam

Expanded text:
longitudinem, et altitudinem, et profundum. longitudinem, et altitudinem, et profundum. His enim Apostoli verbis crux quodam modo nobis ante oculos constituta est. Habet enim latitudinem, in qua manus figuntur: habet longitudinem, quod inde usque ad terram ducitur lignum; habet et altitudinem, quod ab ipso transverso, in quo figuntur manus, excedit aliquantum, ubi caput crucifixi ponitur: habet et profundum, hoc est quod in terra figitur, et non videtur. Videte magnum sacramentum. Ab illo profundo quod non vides, surgit totum quodvitam moresque sanctorum, qui dicunt, Absit glorlos admonet ipse Apostolus, dicens, Dilatamini, ne sitis jugum ducentes cum infidelibus. Et quia ipse latus erat, qui eos ad latitudinem exhortabatur, audi quid dicat: Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est . Latitudo ergo charitas est, quae sola bene operatur. Latitudo facit ut hilarem datorem diligat Deus . Si enim angustiam
Abbreviated transcription (Latin):
latina lingua utrũq significat. & qd̾ sur sũ
uersus altitudinis nomen habet. & qd̾ in pro-¬
fundũ altum est altitudinis nomen habet.
Ideo bene exposuit interpres. ad i qd̃ sursũ
altũ est altitudinẽ dicere: ad illud qd̃ deor-¬
sum altũ est ꝓfundum dicere. Quid est gͦ
lius forte sit cui. qͣm sit quis. Quid gͦ: Sa
latitudinẽ. longitudinẽ. altitudinem & ꝓ-
fundum: quatuor ista quȩ dixit apłs minꝰ
idoneus sum uel comp̃hendere uel ꝓferre. tn¬
sibo ad hoc  An forte pulsabo. & ut uob̾
salubre aliquid ꝓferam ur̃is orationib ad¬
uiuaborQuid ꝑgis corde homo ap̃iane
ꝑ latitudinẽ terrȩ. longitudinẽ temporũ.
altitudinẽ celi. ꝓfunditatẽ abyssi: Quando
ista comp̃hendis uel mente uel corpore. hoc
est siue cogitando siue carnis oculis intuen¬
Do. Quando ista comp̃hendis: Ipsum audi
gloriemtir. uel quia suꝑ illam incumbinꝰ
in illa głemur om̃s. O boni frẽs. in illa głe¬
mur. Ih̃i forte inueniemꝰ & latitudinem &

Expanded text:
gnificat: et quod sursum versus est, altitudinis nomen habet; et quod in profundum altum est, altitudinis nomen habet. Ideo bene respondit interpres ad id quod sursum altum est, altitudinem dicere; ad illud quod deorsum altum est, profundum dicere. CAPUT III. 3lius forte si cuiquam sit, quid ergo? quia latitudinem, longitudinem, altitudinem, et fundum, quatuor ista quae dicit Apostolus, minus idoneus sum vel comprehendere vel proferre, transibo ab hoc? An forte pulsabo, et ut vobis salubre aliquid proferam, vestris orationibus adjuvabor? Quid pergis corde, homo christiane, per latitudinem terrae, longitudinem temporum, altitudinem coeli, profunditatem abyssi? Quando ista comprehendis vel mente vel corpore? hoc est, sive cogitando sive carnis oculis intuendo, quando ista comprehendis? Ipsum audi gloriemur, vel quia super illam incumbimus. In illa gloriemur omnes, o boni fratres, in illa gloriemur. Ibi forte inveniemus et latitudinem, et
Abbreviated transcription (Latin):
error cogitationi humanȩ. & diceretur. Uides
quia ñ uult nos d̾s esse cum corpore .e cor¬
pore inquit mortis huiꝰ. Nortẽ tolle. & bonũ
est corpus. Detrahatur mors nouissima inimica.
& erit mͥ in ȩternum caro mea amica. Nemo
enim unqͣm carnẽ suam odio habuit. Et si
sp̃s concupiscit contra carnẽ & caro concupiscit
aduersus sp̃m. & si mͦ rixa est in ista domo:
maritꝰ litigans ñ ꝑniciem s concordiam quę¬
rit uxoris. Absit frẽs mei. absit ut spiritus
concupiscendo contra carnẽ: oderit carnem.
Ticia carnis odit. prudentiã carnis odit: con-¬
tentionẽ mortis odit. Corruptibile hoc indu-¬
at incorruptionẽ. & mortale hoc induat im¬
mortalitatẽ. Seminetur corpꝰ animale. resur-¬
gat corpus spiritale. &x uide plenam ꝑfec-¬
famq concordiã. uidebis creaturã laudare cre-¬
atorem. Si gͥ sp̃c eius qui suscitauit habitat in¬

Expanded text:
error cogitationi humanae, et diceretur: Vides quia non vult Deus nos esse cum corpore? De corpore, inquit, mortis hujus. Mortem tolle, et bonum est corpus. Detrahatur mors novissima inimica, et erit mihi in aeternum caro mea amica. Nemo enim unquam carnem suam odio habuit. Etsi spiritus concupiscit contra carnem, et caro concupiscit adversus spiritum ; etsi modo rixa est in ista domo, maritus litigans, non perniciem, sed concordiam quaerit uxoris. Absit, fratres mei, absit ut spiritus concupiscendo contra carnem oderit carnem. Vitia carnis odit, prudentiam carnis odit, contentionem mortis odit. Corruptibile hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem; seminetur corpus animale, resurgat corpus spirituale ; et videbis plenam perfectamque concordiam, videbis creaturam laudare Creatorem. Si ergo Spiritus ejus qui suscitavit Jesum a mo
Abbreviated transcription (Latin):
ui quib nobis: Dis audire in quib nobis:
Qui non scđm carnem ambulamꝰ. s scđm
spiritum. Quid est scđm carnẽ ambulare.
Carnalib concupiscentiis consentire. Quid
Sic gͦ impletur in nobis lex: impletur in
nobis iusticia dĩ. Nodo interim impletur. pꝰt
concupiscentias tuas ñ eas. Post concupiscen-¬
tas tuas cum audis. illicitas accipe. Post con¬
cupiscentias tuas ñ eas. debet impleri. Ex
uoluntate nr̃a aduita cł̃i gr̃a debet imple¬
N. post concupiscentias tuas ñ eas. Quicqͥd
enim illa concupiscentia carnis egit in nobis
preteritoꝵ peccatoꝵ. siue in factis. siue in ai¬
lis. siue in cogitationibus: totum deletum
est sacro baptismate. Om̃ia debita deleuit.
una indulgentia. Restat gͦ cum carne confli-¬
us. quia deleta est iniquitas: sed manet
nfirmitas. In est. titillat delectatio illicitȩ con¬
supiscentiȩ: pugna. resiste. noli consentire:
impletur hic post concupiscentias tuas ñ
sas. quia & si quando obrepunt ce usurpas

Expanded text:
s? Vis audire in quibus nobis? Qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum. Quid est, secundum carnem ambulare? Carnalibus concupiscentiis consentire. Quid Sic ergo impletur in nobis lex, impletur in nobis justitia Dei. Modo interim impletur, Post concupiscentias tuas non eas . Post concupiscentias tuas, cum audis, illicitas accipe. Post concupiscentias tuas non eas, debet impleri ex voluntate nostra adjuta gratia Dei; debet impleri, Post concupiscentias tuas non eas. Quidquid enim illa concupiscentia carnis egit in nobis praeteritorum peccatorum, sive in factis, sive in dictis, sive in cogitationibus; totum deletum est sacro Baptismate: omnia debita delevit una indulgentia. Restat ergo cum carne conflictus: quia deleta est iniquitas, sed manet infirmitas. Inest, titillat delectatio illicitae concupiscentiae: pugna, resiste, noli consentire; et impletur hic, Post concupiscentias tuas non eas: quia et si quando subrepunt, et usurpant
Abbreviated transcription (Latin):
in carne quia ñ facitis oꝑa carnis consenti.¬
enao concupiscentiȩ carnis. sed estis in sp̃u:
quia scãm interiorem hominẽ condelectamini
legi di. & hoc est: si tam̃ sp̃s dĩ habitat in
uobis. Nam si de sp̃u ur̃o p̃sumitis. adhuc
in carne estis. Si sic gͣ ñ estis in carne ut
Nam si recedat sp̃s dĩ. pondere suo sp̃s ho-¬
minis reuoluitur in carnẽ: redit ad facta
carnalia. redit ad concupiscentias scłares. &
erunt illiꝰ hominis peiora nouissima quam
erant pͥma. Sic gͦ habete liberũ arbitriũ.
ut imploretis auxiliũ. Non estis in carne
& hoc ex uirib ur̃is: Absit. Unde gͦ. si ta¬
men spiritꝰ di habitat in uobis: Siquis au¬
se extendat. ñ se iactet. ñ sibi arroget uirtu¬
tem ꝓpriam egena & uiciata natura. O huma¬
na natura. o adam qͣndo sanꝰ eras ñ stetisti.
& tius uirib surrexistiꝰ. Siquis sp̃m xp̃i ñ¬

Expanded text:
in carne quia non facitis opera carnis, consentiin carne quia non facitis opera carnis, consentiendo concupiscentiae carnis. Sed estis in spiritu, quia secundum interiorem hominem condelectamini legi Dei. Et hoc est, si tamen spiritus Dei habitat in vobis. Nam si spiritu vestro praesumitis, adhuc in carne estis. Sic ergo non estis in carne, ut Nam si recedat Spiritus Dei, pondere suo spiritus hominis revolvitur in carnem, redit ad facta carnalia, redit ad concupiscentias saeculares: et erunt illius hominis pejora novissima quam erant prima . Sic ut imploretis auxilium. Non estis in carne. Et hoc viribus vestris? absit. Unde ergo? Si tamen spiritus Dei habitat in vobis, tunc se extendat, non se jactet, non sibi arroget virtutem propriam, egena et vitiata natura. O humana natura! o Adam, quando sanus eras, non stetisti, et tuis viribus surrexisti? Si quis Spiritum C