comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corrũpi non de sin& nec bonũ habere utiq desin&. qͦ eã
possit priuari corruptio. Quã si penitꝰ totãq consũpse¬
rit. ido nullũ bonũ inerit. quia natura nulla erit qͦ¬
circa bonũ consumere corruptio non potest: nisi con¬
sum̃do naturã. Omĩs gͦ natura bonũ ẽ magnũ si cor¬
rũpi non potest: paruũ si potest. negari tam̃ bonũ
cẽ : nisi stultȩ atq imperite prorsus ñ potest. quȩ si
corruptione consumit᷑. nec ipsa corruptio remanebit
nulla ubi ẽẽ possit subsistente natura. ac ꝑhoc nullũ¬
carens. in tegrũ bonũ ẽ. Cũ uͦ inẽ malũ: uitiatũ uł uitio¬
sũ bonũ ẽ. nec̃ malũ ũquã potest eẽ ullũ. ubi ẽ bonum
nullũ. Unde resmira conficitur: ut quia om̃is natura
in qͣntũ natura ẽ: bonũ ẽ. nihil aliud dici uideat᷑ cũ uitiosa
natura mala eẽ natura đr nisi malũ ẽẽ qđ bonũ ẽ. nec

Expanded text:
corrumpi non desinet, nec bonum habere utique desinet, quo eam corrumpi non desinet, nec bonum habere utique desinet, quo eam possit privare corruptio. Quam si penitus totamque consumpserit, ideo nullum bonum inerit, quia natura nulla erit. Quocirca bonum consumere corruptio non potest, nisi consumendo naturam. Omnis ergo natura bonum est; magnum, si corrumpi non potest; parvum, si potest: negari tamen bonum esse, nisi stulte atque imperite prorsus non potest. Quae si corruptione consumitur, nec ipsa corruptio remanebit, nulla ubi esse possit subsistente natura. CAPUT XIII. Nullu est. Cum vero inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum est; nec malum unquam potest esse ullum, ubi est bonum nullum: unde res mira conficitur, ut, quia omnis natura, in quantum natura est, bonum est, nihil aliud dici videatur, cum vitiosa natura mala esse natura dicitur, nisi malum esse quod bonum est, nec
Abbreviated transcription (Latin):
bonꝰ ẽ. bonȩ st̃. Sed quia ñ sic̃ earũ conditor sũme atq
in cõmutabiliter bone st̃: iđo in eis & minui bonũ. &
augeri potest. Sed bono minui malũ ẽ: quãuis qͣntucũq
minuat᷑ remaneat aliqͥd necesse ẽ. si adhuc natura est:
unde natura sit. Neq enĩ si qualiscũq & qͣntulacũq
natura ẽ. consumi bonũ qͦ natura ẽ: nisi & ipsa consumat᷑
potest. Merito qͥppe natura in corrupta laudat᷑. Porro
si & in corruptibilis sit quȩ corrũpi om̃ino ñ potest:
multo & ꝓculdubio laudabilior. Cũ uͦ corrũpit᷑ ido
malũ eiꝰ ẽ corruptio. quia eã qualicũq priuat bono.
Nã si nullo bono priuat: ñ noc&: noc& autẽ. Adim̃do
bonũ quãdiu itaq natura corrũpit᷑. in est ei bonũ qͦ
priuetur: ac ꝑ hoc si naturȩ aliqͥd remanebit qđ iã cor¬
rũpi nequeat. ꝓfecto natura in corruptibilis erit: &
adhoc tã magnũ bonũ incorruptio non ꝑueni& ad si

Expanded text:
ia non sicut earum Conditor summe atque incommutabiliter bonae sunt, ideo in eis et minui bonum et augeri potest. Sed bonum minui malum est; quamvis, quantumcumque minuatur, remaneat aliquid necesse est si adhuc natura est unde natura sit. Neque enim, si qualiscumque et quantulacumque natura est, consumi bonum quo natura est, nisi et ipsa consumatur, potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrumpi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior. Cum vero corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicumque privat bono; nam si nullo bono privat, non nocet: nocet autem; adimit igitur bonum. Quamdiu itaque natura corrumpitur, inest ei bonum quo privetur: ac per hoc si naturae aliquid remanebit quod jam corrumpi nequeat, profecto natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum bonum corruptione perveniet. At si
Abbreviated transcription (Latin):
retur: eũq falso qđ absit natũ de uirgine maria tota
confiteretur eccła: quȩ imitans eiꝰ matrẽ cotidie parit
mẽbra eiꝰ & uirgo ẽ. Lege si plac& de uirginitate sc̃ȩ
mariȩ meas litteras ad illustrẽ uirũ. quẽ cũ honore
ac dilectione nomino uolusianũ. Sđinde xp̃s iħs

Expanded text:
retur; eumque falso, quod absit, natum de virgine Maria tota retur; eumque falso, quod absit, natum de virgine Maria tota confiteretur Ecclesia; quae imitans ejus matrem quotidie parit membra ejus, et virgo est. Lege, si placet, de virginitate sanctae Mariae meas litteras ad illustrem virum, quem cum honore ac dilectione nomino Volusianum . CAPUT XXXV.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnta dignũ ẽ tanta dicant᷑: quãus ab homine dici
digne non possint. Quis eni hoc solũ congruentibus
explic& uerbif Qđ uerbũ caro factũ ẽ & habitauit
in nobis. ut crederemus indĩ patris om̃ipotentis unicũ
filiũ natũ de spũ scõ & uirgine maria: Ita qͥppe ũbũ
caro factũ ẽ. aduunitate carne suscepta: ñ in carne
diuinitate mutata. Carnẽ porro hic hominẽ debemꝰ
accipere. a parte totũ signisicante locutione sic̃ dictũ
ẽ. Qm̃ exoperib legis: ñ iustificabit᷑ om̃is caro. idẽ om̃is
homo. Nã nihil naturȩ humanȩ in illa susceptione
fas ẽ dicere defuisse. sed nature ab om̃i peccati nexcu
om̃imꝰ libere: ñ qualis homo de utroq sexu nascit᷑ ꝑcon-¬
cupiscentiã carnis cũ obligatione delicti: cuiꝰ reatꝰ rege¬
neratione diluit᷑. sed qualẽ de uirgine nasci oporcebat
quẽ fides matris non libido conceperat: qͦsi uł nascente
corrũperetur eiꝰ integritas. ñ iã ille de uirgine nasce¬

Expanded text:
quanta dignum est, tanta dicantur, quamvis ab homine dici digne non possint. Quis enim hoc solum congruentibus explicet verbis, quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis , ut crederemus in Dei Patris omnipoFilium, natum de Spiritu sancto et Virgine Maria? Ita quippe Verbum caro factum est, a divinitate carne suscepta, non in carnem divinitate mutata. Carnem porro hic hominem debemus accipere, a parte totum significante locutione: sicut dictum est, Quoniam ex operibus Legis non justificabitur omnis caro , id est omnis homo. Nam nihil naturae humanae in illa susceptione fas est dicere defuisse; sed naturae ab omni peccati nexu omni modo liberae: non qualis de utroque sexu nascitur per concupiscentiam carnis cum obligatione delicti, cujus reatus regeneratione diluitur; sed qualem de virgine nasci oportebat, quem fides matris, non libido conceperat: quo si vel nascente corrumperetur ejus integritas, non jam ille de virgine nasce
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ originale peccatũ. tanto grauius & ꝑnitiosius. qͣnto
maiora uł plura in suꝑ ad didert̃. necessarius erat me¬
ditor. hoc ẽ reconciliator: qͥ hanc irã sacrificii singula¬
ris cuiꝰ erant ũbrȩ om̃a sacrificia legis & ꝓphetarũ
oblatione placar&. Inde dicit apłs. Si enĩ cũ inimi
ci essemꝰ. reconciliati sumꝰ do ꝑmortẽ filii eiꝰ: multoma¬
gis reconciliati nc̃ insanguine eiꝰ salui erimꝰ abira per
qualis ẽ in animo irascentis hominis. sed exhumanis
motib translato uocabulo undicta eiꝰ quȩ ñ nisi iusta
Cire nomen accepit. Qđd g̃ ꝑmediatort̃ reconciliam᷑

Expanded text:
r originale peccatum, tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderant, necessarius erat mediator, hoc est reconciliator, qui hanc iram sacrificii singularis, cujus umbrae omnia sacrificia Legis et Prophetarum, oblatione placaret. Unde dicit Apostolus: Si eni reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati nunc in sanguine ejus salvi erimus ab ira per qualis est in animo irascentis hominis; sed ex humanis motibus translato vocabulo, vindicta ejus, quae non nisi justa est, irae nomen accepit. Quod ergo per mediatorem recon
Abbreviated transcription (Latin):
sacrisiciũ ꝓpeccatis: ꝑ qđ reconciliari ualeremꝰ. Ipse q̃
peccatũ ut nos iustitia. nec nr̃a sed dĩ. nec in nobis sed
in ipso. sic̃ ipse peccatũ non suũ sed nr̃m. nec inse sed
in nobis constitutũ similitudine carnis peccati in qua
crucisixus ẽ de monstrauit: ut qm̃ peccatũ ei non in¬
erat: ita quoda mͦ peccato moreretur dũ morit᷑ carni
inqua erat similitudo peccati. & scđm uetustatẽ peccati.
to mortui fueramꝰ reiuuseentẽ uitã nouã. sua resurrec¬
matis sacramentũ. ut qͥcũq adistã ꝑtinent grãm moriant᷑
peccato. sicut ipse peccato mortuus dr̃. quia mortuus ẽ car¬
ni hoc ẽ peccati similitudini. & uiuant alauaero renascen¬
do. sic̃ ipse ascpulchro resurgendo. quãlib& corporis ȩtatẽ
gerant. Aparuulo enĩ recens nato usq ad de crepitũ senẽ.
sicut nullus ẽ ꝓhibendus ab aptismo: ita nullus ẽ qͥ non pec-¬
cato moriatur inbaptismo. sed paruuli tantũ originali.

Expanded text:
sacrificium pro peccatis, per quod reconciliari valeremus. Ipse ergo peccatum, ut nos justitia; nec nostra, sed Dei; nec in nobis, sed in ipso: sicut ipse peccatum, non suum, sed nostrum; nec in se, sed in nobis constitutum, similitudine carnis peccati, in qua crucifixus est, demonstravit: ut quoniam peccatum ei non inerat, ita quodam modo peccato moreretur, dum moritur carni, in qua erat similitudo peccati; et cum secundum vetustatem to mortui fueramus, reviviscentem vitam novam sua resurrecmatis sacramentum, ut quicumque ad istam pertinent gratiam, moriantur peccato, sicut ipse peccato mortuus dicitur, quia mortuus est carni, hoc est, peccati similitudini: et vivant a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro resgerant. A parvulo enim recens nato usque ad decrepitum senem, sicut nullus est prohibendus a baptismo, ita nullus est, qui non peccato moriatur in baptismo; sed parvuli tantum originali,
Abbreviated transcription (Latin):
sundam̃tũ eẽ fidi catholice. quia putari potest aliqͥb hereticis
hoc nob̾cũ eẽ cõmune. Si enĩ diligenter quȩ ad xp̃m per¬
tinent cogitent᷑. nomine tenꝰ inuenitur xp̃s apud quos lib&
hercticos qͥ se xp̃ianos uocari uolunt. Re ipsa uͦ non eẽ
apud eos. qđ ostendere nimis longũ ẽ: qm̃ cõmemorandȩ
st̃ om̃s hereses siue quȩ suert̃ siue quȩ st̃ siue que poterunt
&ĩa infinita teneantur. Tu autẽ enchyridion a nob postu-¬
las id ẽ qđ manu possit astringi: ñ qđ armaria possit onera-¬
re. Ut gͥ ad illa tria redeamꝰ ꝑquȩ diximꝰ colendũ dm̃.
fide. sp̃e. caritatẽ facile ẽ ut dicatur qͥd credendũ. qͥd speran-¬
dũ. qͥd amandũ sit. sed quẽ ad modũ aduersus eoꝵ qͥ diuersa
sentiunt calunias defendatur operiosioris uberiorisq doctri¬
nȩ ẽ : quȩ ut habeatur non breui enchyridion manꝰ deb&
symbolũ. & dominica oratio. Qͥd breuius auditur aut legit᷑

Expanded text:
fundamentum esse fidei catholicae, quia putari potest aliquibus haereticis hoc nobiscum esse commune. Si enim diligenter quae ad Christum pertinent cogitentur, nomine tenus invenitur Christus apud quoslibet haereticos, qui se christianos vocari volunt; re ipsa vero non est apud eos. Quod ostendere nimis longum est; quoniam commemorandae sunt omnes haereses, sive quae fuerunt, sive quae sunt, sive quae potuerunt manu contineri. Tu autem Enchiridion a nobis postulas, id est, quod manu possit astringi, non quod armaria possit onerare. Ut igitur ad illa tria redeamus, per quae diximus colendum Deum, fidem, spem, charitatem; facile est ut dicatur quid credendum, quid sperandum, quid amandum sit: sed quemadmodum adversus eorum qui diversa sentiunt calumnias defendatur, operosioris uberiorisque doctrinae est; quae ut habeatur, non brevi enchiridio manus debet Symbolum et dominica oratio; quid brevius auditur aut legitur?
Abbreviated transcription (Latin):
uisio ẽ suma felicitas. hoc c̃ nimirũ qđ reqͥris. qͥd primũ. quid
ultimũ teneat᷑ in choari fide. ꝑfici specie. hȩc &ĩã totius defi

Expanded text:
visio est summa felicitas. Hoc est nimirum quod requiris, quid primum, quid visio est summa felicitas. Hoc est nimirum quod requiris, quid primum, quid ultimum t
Abbreviated transcription (Latin):
catholicȩ fundam̃tũ. Hȩc om̃a quȩ reqͥris ꝓculdubio scies
diligenter sciendo qͥd credi. qd sperare debeat. qͥd amari. Hec
enĩ maxime immo uͦ sola. in religione sequenda st̃: his qui
contͣdicit. aut omino axp̃i nomine alienus ẽ: aut hercticus.
Hȩc st̃ defendenda ratione. uł asensib corporis in choata.
uł ab intelligentia mentis inuenta. Qđ autẽ nec corporeo
sensu exꝑti sumꝰ. nec mente assequi ualuimꝰ ac ualemꝰ: eis
sine ulla dubitatione credenda st̃ testib: aqͥb ȩa quȩ diuina
uocari iã meruit scriptura confecta ẽ qͥ ea siue ꝑcorpus siue
ꝑanimũ diuinitꝰ adiuti. uł uidere uł &ĩa p̃uidere potuert̃
Cũ autẽ initio fidi quȩ ꝑdilectionẽ operat᷑ inbuta mens
fuerit. tendit bene uiuendo &iã adspeciẽ ꝑuenire. ubi est
scĩs & ꝑfectis cordib nota in effabilis pulchritudo. cuiꝰ plena

Expanded text:
catholicae fundamentum. Haec omnia quae requiris procul dubio scies, catholicae fundamentum. Haec omnia quae requiris procul dubio scies, diligenter sciendo quid credi, quid sperari debeat, quid amari. Haec enim maxime, imo vero sola in religione sequenda sunt. His qui contradicit, aut omnino a Christi nomine alienus est, aut haereticus. Haec sunt defendenda ratione, vel a sensibus corporis inchoata, vel ab intelligentia mentis inventa. Quae autem nec corporeo sensu experti sumus, nec mente assequi valuimus aut valemus, eis sine ulla dubitatione credenda sunt testibus, a quibus ea quae divina vocari jam meruit, Scriptura confecta est: qui ea sive per corpus, sive per animum, divinitus adjuti, vel videre, vel etiam praevidere potueCum autem initio fidei quae per dilectionem operatur, imbuta mens fuerit, tendit bene vivendo etiam ad speciem pervenire, ubi est sanctis et perfectis cordibus nota ineffabilis pulchritudo, cujus plena
Abbreviated transcription (Latin):
dicant᷑: an hoc ipsũ tͥ fortassẽ desideras breuit aperire:
si respondero. fide: spe: caritate colendũ dm̃. ꝓfecto dic¬
turꝰ es breuius hoc dictũ eẽ quã uelis: ac deinde petiturus
ea tͥ breuiter explicari quȩ ad singula tria ista ꝑtineant.
qͥd credendũ scilic&. qd sperandũ. qd amandũ sit. qđ cum
fecero. ibi ert̃ om̃a illa quȩ in epła tua quęrendo posiustis
cuiꝰ exẽplũ si ẽ penes te: facile c̃ ut cã reuoluas &erelegas.
bis librũ ame sieri quẽ enchyridion ut dicunt habeas &
de tius manib ñ recedat: continens postulata. id ẽ qd sequen¬
dũ maxime. qd ꝓpter diuersas principalit᷑ hereses sit fugi¬
endũ: in qͣntũ rauo ꝓreligione contendat. uł qd in ratione
cũ fides sit sola non conueniat. uł qd primũ qd ultimũ tene¬
atur quȩ totius definitionis sũma sit: qđ certũ ꝓpriũq fidi

Expanded text:
dicantur? An hoc ipsum tibi fortasse desideras breviter aperiridicantur? An hoc ipsum tibi fortasse desideras breviter aperirisi respondero, fide, spe, charitate colendum Deum; profecto dicturus es, brevius hoc dictum esse quam velles: ac deinde petiturus ea tibi breviter explicari, quae ad singula tria ista pertineant; quid credendum scilicet, quid sperandum, quid amandum sit. Quod cum fecero, ibi erunt omnia illa quae in epistola tua quaerendo posuisti: cujus exemplum si est penes te, facile est ut ea revolvas et relegas; bis, librum a me fieri, quem Enchiridion ut dicunt habeas, et de tuis manibus non recedat: continens postulata, id est, quid sequendum maxime, quid propter diversas principaliter haereses sit fugiendum; in quantum ratio pro religione contendat, vel quid in ratione, cum fides sit sola, non conveniat; quid primum, quid ultimum teneatur, quae totius definitionis summa sit; quod certum propriumque fidei
Abbreviated transcription (Latin):
iei non potest dilectissime fili laurenti qͣntũ
tua eruditione delecter. qͣntũq te cupiã esse
sapientẽ. non ex eoꝵ numero de qͥbus dr̃. ubi
sapiens ubi scriba ubi conqͥsitor huiꝰ scłi. nonne stultã
fecit ds sapientiã huius niundi. sed ex eors numero de
qͥb scriptũ ẽ: multitudo sapientiũ sanitas ẽ orb̾ t̾rarũ
& quales uult apłs fieri de quib dicit. uolo autẽ uos¬
autẽ sapientia: pietas ẽ habes hoc in libro scĩ iob nã
ibi legitur. qđ ipsa sapientia dixerit homini ecce pietas
ẽ sapientia. Si autẽ quęras quã dixerit eo loco pietatẽ
distinctius in greco repperies theosebian qui ẽ dĩ cultus.
Dr̃ enĩ grece pictas & aliter id ẽ eusebian: qͦ nomine sig¬
nificatur honꝰ cultus. quãuis & hoc p̃cipue referatur ad
colendũ dm̃. Sed nihil ẽ cõmodius illo nomine qͦ euidea
di cultꝰ exp̃ssus ẽ. cũ qͥd eet homini sapientia diceretur
quęris ne aliꝗd dici breuius qͥ petis ame ut breuit magna

Expanded text:
Dici non potest, dilectissime fili Laurenti, quantum tua eruditione delecter, quamque te cupiam esse sapientem: non ex eorum numero de quibus dicitur, Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ! sed ex eorum de quibus scriptum est, Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum ; et quales vult Aposautem sapientia pietas est. Habes hoc in libro sancti Job: nam ibi legitur, quod ipsa Sapientia dixerit homini, Ecce pietas est sapientia . Si autem quaeras quam dixerit eo loco pietatem, distinctius in graeco reperies θεοσέβειαν, qui est Dei cultus. Dicitur enim graece pietas et aliter, id est εὑσέβεια quo nomine significatur bonus cultus, quamvis et hoc praecipue referatur ad colendum Deum. Sed nihil est commodius illo nomine, quo evidenter Dei cultus expressus est, cum quid esset homini sapientia diceretur. Quaerisne aliquid dici brevius, qui petis a me ut breviter magna
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlice disputationis ẽ. Nulla gͥ uoluptate car.nalis
concupiscentię seminatꝰ siue conceptꝰ. & ido nullũ pecca¬
tũ originaliter trahens. Dĩ qͦq gr̃a uerbo patris unigeni¬
to non grã filio sed natura in unitate ꝑsone: mͦ mirabili
& in effabili adiunctus atq concretus. & ido nullũ peccatũ
& ipse cõmittens. tam̃ ꝓpt̾ similitudinẽ carnis peccati
inqua uenerat: dictus ẽ ipse peccatũ sacrificandus ad
diluenda peccata. Inueteri qͥppe lege peccata uocabant᷑
sacrifici᷑  ꝓpeocatis. Qđ uere iste factus ẽ: cuiꝰ ubre

Expanded text:
Nulla igitur voluptate carnalis concupiscentiae seminatus sive conceptus, et ideo nullum peccatum originaliter trahens; Dei quoque gratia Verbo Patris unigenito, non gratia Filio, sed natura, in unitate personae modo mirabili et ineffabili adjunctus atque concretus, et ideo nullum peccatum et ipse committens; tamen propter similitudinem carnis peccati in qua venerat , dictus est et ipse peccatum, sacrificandus ad diluenda peccata. In vetere quippe lege peccata vocabantur sacrificia pro peccatis : quod vere iste factus est cujus umbr
Abbreviated transcription (Latin):
tione remaner&. Quȩ autẽ cũ dõ illa deserente ꝑstite-¬
rat de sua certissime cognita sẽꝑ futura felicitate secura¬
gauder&. Alia uͦ creatura rationalis quȩ in hominib
erat. qm̃ peccatis atq suppliciis. & originalib & ꝓprus
tota perierat ex eiꝰ parte reparata qđ anglicȩ societati
runa illa diabolica minuerat suppleretur.
fortasse regnabit. Neq enĩ numerũ aut scõꝵ hominũ:
aut in mundoꝵ dȩmonũ nouimꝰ in quoꝵ locũ succeden¬
tes filii sc̃ȩ matris quȩ sterilis apparebat interris. in ca
pace de qua illi ceciderunt. sine ullo tẽporis t̃mino ꝑ¬
manebunt : sed illorũ cuuũ numerꝰ suie qͥ ẽ siue qui
futurꝰ ẽ. in contẽplatione ẽ eiꝰ artificis qͥ uocat ea que

Expanded text:
tione remaneret; quae autem cum Deo illa deserente perstitetione remaneret; quae autem cum Deo illa deserente perstiterat, de sua certissime cognita semper futura felicitate gauderet: alia vero creatura rationalis quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis et originalibus et propriis tota perierat, ex ejus parte reparata, quod angelicae societati ruina illa diabolica minuerat, suppleretur. fortasse regnabit. Neque enim numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus, in quorum locum succedentes filii sanctae matris, quae sterilis apparebat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino permanebunt. Sed illorum civium numerus, sive qui est, sive qui futurus est, in contemplatione est ejus artificis, qui vocat ea qu
Abbreviated transcription (Latin):
suãq indebitã miscđam multo euidentius in indignoꝵ
potius liberatione monstrar&. Angl̃is gͥ aliqͥb impia¬
suꝑbia deserentib dm̃: & in huiꝰ aeris imã caliginẽ de
suꝑna cęlesti habitatione deiectis: residuus numerus
angłoꝵ inȩt̃na cũ dõ beatitudine & scitate ꝑmansit. Neq
enĩ ex uno angło labso atq dãnato ceteri ꝓpagati sunt.
ut eos sic̃ homines originale malũ obnoxiȩ successionis
uinculis obligar&: atq uniuersos traher&. ad debitas
poenas: sed eo qͥ diabolus factus ẽ cũ sotus impietatis
eclato. & ipsa cũ eis elatione ꝓstrato. cȩteri uͦ pia oboedi¬
entia dño coheserunt: accipientes &iã qđ illi ñ habuert̃
certã scientiã qua eeñt de sua sẽpit̾na & nũquã casura
atq moderatori dõ. ut qm̃ non tota multitudo angłor
dm deserendo perierat: ea quȩ perierat in ꝑpetua ꝑdi-¬

Expanded text:
suamque indebitam misericordiam multo evidentius in indignorum suamque indebitam misericordiam multo evidentius in indignorum potius liberatione monstraret. CAPUT XXVIIIsuperbia deserentibus Deum, et in hujus aeris imam caliginem de superna coelesti habitatione dejectis, residuus numerus angelorum in aeterna cum Deo beatitudine et sanctitate permansit. Neque enim ex uno angelo lapso atque damnato caeteri propagati sunt, ut eos sicut homines originale malum obnoxiae successionis vinculis obligaret, atque universos traheret ad debitas poenas: sed eo qui diabolus factus est, cum sociis impietatis elato, et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohaeserunt, accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam scientiam, qua essent de sua sempiterna et nunquam casura atque moderatori Deo, ut quoniam non tota multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perdi
Abbreviated transcription (Latin):
ministratio si auferatur int̾cidit. & hominũ quãuis de
ꝓpagine uitiata dãnataq nascentiũ: formare semina.
& animare. & ordinare mẽbra ꝑtẽporũ ętates. ꝑ locorũ
spatia uegetare sensus. alimenta donare. Melius eñĩ
iudicauit de malis bona facere. quã mala nulla eẽ per¬
mittere. & siquide in melius hominũ reformationẽ
nullã prorsus eẽ uoluiss&. sic̃ impiors nulla ẽ angłoꝵ.
nonne merito fier& ut natura quȩ dm̃ de seruit. que
p̃ceptũ sui creatoris qđ custodire facillime possa. sua
malae utens potestate calcauit: atq transgressa ẽ: quȩ
inse sui conditoris imaginẽ ab eiꝰ lumine contumacit
auersa uiolauit: quȩ salubrẽ seruitutẽ ab eiꝰ legibus
male libero abrupta arbitrio un iuersa in ȩt̃nũ de sere-¬
retur abeo. & ꝓsuo merito poenã redder& sẽpit̃nã. Pla-¬
ne ita facer& si tantũ iustꝰ non &ĩa miscricors eẽt:

Expanded text:
ministratio si auferatur, interibunt; et hominum, quamvis de ministratio si auferatur, interibunt; et hominum, quamvis de propagine vitiata damnataque nascentium, formare semina et animare, ordinare membra, per temporum aetates, per locorum spatia vegetare sensus, alimenta donare. Melius enim judicavit de malis bene facere, quam mala nulla esse permittere. Et si quidem in melius hominum reformationem nullam prorsus esse voluisset, sicut impiorum nulla est angelorum, nonne merito fieret, ut natura quae Deum deseruit, quae praeceptum sui Creatoris, quod custodire facillime posset, sua male utens potestate calcavit atque transgressa est, quae in se sui Conditoris imaginem ab ejus lumine contumaciter aversa violavit, quae salubrem servitutem ab ejus legibus male libero abrupit arbitrio, universa in aeternum desereretur ab eo, et pro suo merito poenam penderet sempiternam? Plane ita faceret, si tantum justus, non etiam misericors esset,
Abbreviated transcription (Latin):
& simul dãnata ꝑ quã peccauerat coniuge ꝑ carnalem
concupiscentiã. inquã in oboedientie poena similis re
ꝑerrores doloresq diuersos. ad illud extremũ cũ desertori¬
bus angłis uitiatorib & possessorib & consortib suis sine
fine suppliciũ. Sic ꝑ unũ hominẽ peccatũ intrauit in
mundũ: & ꝑpeccatũ mors. & ita in om̃s homines ꝑtran¬
siuit. in qͦ om̃s peccauert̃. Nlundũ qͥppe appellauit eo
loco apłs uniuersũ genꝰ humanũ. Ita gͦ se res habebat.
p̃cipitabatur. totius generis humani massa dãnata. &
adiuncta parti eoꝵ qͥ peccauerant angłoꝵ luebat impiȩ
desertionis dignissimas poenas. Ad irã qͥppe dĩ ꝑtin&
iustã quicqͥd cȩca & indomita concupiscentia faciunt
libent̃ mali: & quicqͥd manifestis aꝑtisq poenis patiunt᷑
in uiti. non sane creatoris desistente bonitate & malis
angłis subministrare uitã uiuacẽq potentiã: quȩ sub¬

Expanded text:
et simul damnata, per quam peccaverat, conjuge, per carnalem et simul damnata, per quam peccaverat, conjuge, per carnalem concupiscentiam, in qua inobedientiae poena similis retheretur, per errores doloresque diversos, ad illud extremum cum desertoribus angelis, vitiatoribus, et possessoribus, et consortibus suis, sine fine supplicium. Sicut per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt : mundum quippe appellavit eo loco Apostolus universum genus humanum. Ita ergo se res habebat: ecipitabatur totius humani generis massa damnata; et adjuncta parti eorum qui peccaverant angelorum, luebat impiae desertionis dignissimas poenas. Ad iram quippe Dei pertinet justam, quidquid caeca et indomita concupiscentia faciunt libenter mali, et quidquid manifestis opertisque poenis patiuntur inviti: non sane Creatoris desistente bonitate et malis angelis subministrare vitam vivacemque potentiam, quae sub
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis ꝑnitiosa uł in ania: qm̃ id errore ñ sentit uł de¬
lectatione morbida uincitur: uł uana & ĩa lȩtitia uenti-¬
latur. ex his morborũ ñ ub̃tatis sed indigentiȩ tãquã fon¬
tib om̃is miseria nature rationalis emanat : quȩ tam̃
peti tũ. Uerũ hȩc cõmunia mala st̃. & hominũ & angłoꝵ
pro sua malitia dĩ iustitia dãnatorũ.
Ded homo hab& & poenã ꝓpriã qua &ĩa corpo¬
ris morte punitꝰ ẽ. Mortis ei qͥppe suppliciũ ds
cõminatus fuerat si peccar&. sic cũ munerans
libero arbitrio. ut tamen reger& imperio. t̃rer&
exitio. atq inparadysi felicitate tãquã in ũbra
uite unde iustitia custodita in meliora conscender&.
conlocauit: hinc pꝰpeccatũ exul effectus stirpẽ qͦq suã
quã peccando inse tãquã in radice uitiauerat: poena
mortis & dãnationis obstrinxit. ut quicqͥd ꝓlis exillo

Expanded text:
quamvis perniciosa vel inania, quoniam id errore non sentit, vel dequamvis perniciosa vel inania, quoniam id errore non sentit, vel delectatione morbida vincitur, vel vana etiam laetitia ventilatur. Ex his morborum, non ubertatis, sed indigentiae tanquam fontibus omnis miseria naturae rationalis emanat. CAPUT XXV. petitum. Verum haec communia mala sunt et hominum et angelorum pro sua malitia Domini justitia damnatorum. Sed homo habet et poenam propriam, qua etiam corporis morte punitus est. Mortis ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret: sic eum munerans libero aexitio, atque in paradisi felicitate, tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora conscenderet, collocavit. Hinc post peccatum exsul effectus, stirpem quoque suam, quam peccando in se tanquam in radice vitiaverat, poena mortis et damnationis obstrinxit, ut quidquid prolis ex illo,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicetur: maxime inheredib testam̃ti nour qͥb¬
ẽ. ꝓpt̃ qđ malũ quia subripere in hac mortalitate
ñ desinit: & ĩa ipsi coheredes xp̃i dicunt. dimitte nob̃
qm̃ causȩ cognoscendȩ st̃ rerũ bonarũ & malarũ qͣntũ:
iuȩ satis ẽ quȩ nos ꝑducat ad regnũ: ubi erit uita sine mor¬
te.sine errore ueritas. sine ꝑturbatione felicitas. nequa¬
quã dubitare debemꝰ rerũ quȩ ad nos ꝑtinent bonarũ
causã non eẽ nisi bonitatẽ dĩ. Malarũ uͦ ab ĩmutabili
bono deficiente boni mutabilis uoluntate. pͥus angłi
lũ. idẽ prima priuatio boni: deinde iã &iã nolentib
subint᷑uit ignorantia rerũ agendarũ. & concupiscentia
noxiarũ: quib comites subinferunt᷑ error & dolor: quȩ
duo mala qͣndo ĩminentia sentiunt᷑ ea fugitantis animi
motus. uocat᷑ metus. Porro animꝰ cũ adipiscit᷑ concupita

Expanded text:
praedicetur, maxime in haeredibus Testamenti Novi, qpraedicetur, maxime in haeredibus Testamenti Novi, qest . Propter quod malum, quia subrepere in hac mortalitate non desinit, etiam ipsi cohaeredes Christi dicunt, Dimitte nobis e sunt rerum bonarum et malarum, quantum viae satis est quae nos perducat ad regnum, ubi erit vita sine morte, sine errore veritas, sine perturbatione felicitas: nequaquam dubitare debemus, rerum quae ad nos pertinent bonarum causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum vero ab immutabili bono deficientem boni mutabilis voluntatem, prius angeli, lum, id est, prima privatio boni: deinde jam etiam nolentibus subintravit ignorantia rerum agendarum, et concupiscentia noxiarum; quibus comites subinferuntur error et dolor: quae duo mala quando imminentia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur concupita,
Abbreviated transcription (Latin):
tiã. non ad id qđ st̃ instituta. peccatũ ẽ. Nec id̾o ullũ mea¬
daciũ putandũ ẽ ñ eẽ peccatũ : quia possumꝰ aliqͣndo
alicui ꝓdesse mentiendo. Possumꝰ enĩ & furando aliqͣndo
si pauꝑ cui palã dat᷑ sentit cõmodũ: & diues cui datũ tol¬
litur non sentit in cõmodũ: nec iđo tale furtũ quisquã
dixerit ñ eẽ peccatũ. possumꝰ & adulterando si aliqua
nisi ad hoc ei consentiat᷑ appareat amando moritura: &
si uixerit penitudo purganda: nec ido peccatũ negabit᷑
tale adulteriũ. Si autẽ merito nobis plac& castitas. quid
offendit᷑ ueritas. ut ꝓpter alienã utilitatẽ illa ñ uiolet᷑
ad ulterando. & uioletur ista mentiendo: Plurimũ quidẽ
ad bonũ ꝓfecisse homines. qͥ ñ nisi ꝓsalute hominis
m̃tiuntur ñ ẽ negandũ. sed in eoꝵ tali ꝓfecto meri ᵈ to
laudatur. uł &ĩa tẽporaliter remunerat᷑ beneuo Alentiaa
ñ fallatia. quȩ ut ignoscatur satest. non ut &iã

Expanded text:
peccatum est. Nec ideo ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim et furando, si pauper cui palam datur, sentit commodum, et dives cui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista mentiendo? Plurimum quidem ad bonum profecisse homines, qui non nisi pro salute hominis mentiuntur, non est negandum: sed in eorum tali profectu merito laudatur, vel etiam temporaliter remuneratur benevolentia, non fallacia, quae ut ignoscatur sat est, non ut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Nũqd antea fuit homo & hoc ei singulare beneficiĩ p̃sti
qus admodũ ẽ una ꝑsona qͣlib& homo anima scilica ra-¬
nonalis & caro ita sit xp̃s una ꝑsonã. uerbũ & homo und e
nature humane tanta gła nullis p̃cedentib meritis sinc
aubitatione gratuita nisi quia magna hic & sola di gr̃a
fideliter & sobriȩ considerantib euident̃ ostendit᷑: ut
intelligant homines ꝑcandã grãm se iustificari apecea¬
tis: ꝑ quã factũ ẽ ut homo xp̃s nullũ possa habere pcca
tũ. Sic & ciꝰ matrẽ angłs salutauit. qͥndo ei futurũ
nuntiauit hunc partũ: aue inquit grã plena & paulopꝰ:
in uenisti ait grãm apud dm̃. & hȩc quiđe grã plena & inue-¬

Expanded text:
Numquid antea fuit homo, et hoc ei singulare beneficium praestNumquid antea fuit homo, et hoc ei singulare beneficium praestquemadmodum est una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis et caro, ita sit Christus una persona, Verbum et homo. Unde naturae humanae tanta gloria, nullis praecedentibus meritis sine dubitatione gratuita, nisi quia magna hic et sola Dei gratia fideliter et sobrie considerantibus evidenter ostenditur, ut intelligant homines per eamdem gratiam se justificari a peccatis, per quatum? Sic et ejus matrem angelus salutavit, quando ei futurum annuntiavit hunc partum: Ave, inquit, gratia plena. Et paulo post: Invenisti, ait, gratiam apud Deum . Et haec quidem gratia plena, et inve
Abbreviated transcription (Latin):
grã factus ẽ & hominis filius. idẽ iͥpse utrũꝙ exutroq
unus xp̃s. quia cũ informa dĩ eẽt ñ rapinã arbitratus
ẽ. qđ natura erat: id ẽ eẽ ęqualis do. exinaniuit autẽ
se accipiens formã serui ñ amittens uł minuens formã
di. acꝑhoc & minor c̃ factus. & mansit equalis utrũq
unus sic̃ dictũ ẽ. sed aliud ꝓpter uerbũ aliud ꝓpt̃ ho¬
minẽ. Spter uerbũ ęqualis patri: ꝓpt̃ homine̾ minor.
Vnus di filius. idẽq hominis filius. unꝰ hominis filius
idẽq dĩ filius. non duo filiidi ds̃ & homo. sed unꝰ di filius
Dẽ sine initio. homo acerto initio. ds̃ nr̃ iħs xp̃s. hic¬
om̃ino granditer & eudent dĩ grã cõmendat᷑. Od enĩ
natura humana in homine xp̃o meruit. ut in unitate
ꝑsont unici filii di singulariter eẽt ad sũpta. quȩ bona
uoluntaẜ cuiꝰ boni ꝓpositi studiũ quȩ bona opera p̃ces¬
serunt. qͥb mereretur iste homo una ficri ꝑsona cũ đo:

Expanded text:
us: idemque ipse utrumque ex utroque unus Christus. Quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est, quod natura erat, id est, esse aequalis Deo. Exinanivit autem se, accipiens formam servi , non amittens vel minuens formam Dei. Ac per hoc et minor est factus, et mansit aequalis, utrumque unus, sicut dictum est: sed aliud propter Verbum, aliud propter hominem: propter Verbum aequalis Patri, propter hominem minor. Unus Dei Filius, idemque hominis filius; unus hominis filius, idemque Dei Filius: non duo filii Dei Deus et homo, sed unus Dei Filius; Deus sine initio, homo a certo initio, Dominus nosomnino granditer et evidenter Dei gratia commendatur. Quid enim natura humana in homine Christo meruit, ut in unitatem personae unici Filii Dei singulariter esset assumpta? Quae bona voluntas, cujus boni propositi studium, quae bona opera praecesserunt, quibus mereretur iste homo una fieri persona cum Deo?
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ad ipsã gram cõmendandã hoc ꝓpheticũ cõmemorass&
testimoniũ continuo subiecit. qͦm autẽ in uocabunt in
quẽ non crediderunt. ꝓpter hoc symbolũ inhis duob tria
illa intuere. fides credit. spes & caritas orant. sed sine fide
ẽẽ ñ posst̃: ac ꝑhoc & fides orat. cpt̃ca qͥppe dictũ ẽ qͦmͦ in¬
uocabunt inquẽ non credidert̃. Od autẽ sperari potest¬
qđ non creditur: Porro aliqͥd &iã qđ ñ speratur credi potest.
Quis nãq fideliũ poenas non credit impior. nec sperat
tamen & quis qͥs eas in minere sibi credit ac fugaci motu
animi exhorr& rectius timere đr quã sperare: quȩ duo
lucanꝰ distinguens: ait. Liceat sperare timenti. Non autẽ
ab alio pocta quãuis. eliore. ꝓpriȩ dictũ ẽ: hunc ego si
potui tantũ sperare dolorẽ. Deniq ñnulli in arte grãmatica
ubi huiꝰ utunt᷑ exẽplo ad ostendendã in ꝓpriã dictionẽ.
& aiunt. sperare dixit ꝓtimere. Est itaq fides & malarũ

Expanded text:
heticum commemorasset testimonium, continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. In his duobus tria illa intuere: fides credit, spes et charitas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabunt, in quem non crediderquod non creditur? Porro aliquid etiam quod non speratur, credi potest. Quis namque fidelium poenas non credit impiorum? nec sperat tamen, et quisquis eas imminere sibi credit ac fugaci motu animi exhorret, rectius timere dicitur quam sperare. Quae duo quidam distinguens ait: Liceat sperare timenti. Non autem ab alio poeta, quamvis meliore, proprie dictum est: Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. Denique nonnulli in arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, Sperare dixit pro timere. Est itaque fides et malarum
Abbreviated transcription (Latin):
illi confessione sunt passi mirabili atq in effabili po¬
testate ac bonitate cõmend&. Reshec altior est quã
ut ame: possit ad tingi. & abstrusior quã ut ame ualeat
ꝑscrutari. Et idõ qͥdhorũ duũ sit. an uero fortassis
utrũq sit ut aliquando ista fiant ꝑipsã p̃sentiã martẏrũ.
aliquando ꝑangłos suscipientes ꝑsonã marty.rũ. definere
non audeo. Mallẽ ascientibꝰ ista ꝑquirere. Neq enĩ nemo
est qͥ hȩc sciat. non qui sibi scire uideat᷑ & nesciat. Dona enĩ
dĩ sunt. his alia & illis alia largientis scđm apłm qͥ dicit.¬

Expanded text:
o cuius illi confessione sunt passi, mirabili atque ineffabili poo cuius illi confessione sunt passi, mirabili atque ineffabili potestate ac bonitate commendet. res est haec altior, quam ut a me possit adtingi, et abstrusior, quam ut a me ualeat perscrutari. et ideo quid horum duorum sit, an uero fortassis utrumque sit, ut aliquando ista fiant per ipsam praesentiam martyrum, aliquando per angelos suscipientes personam martyrum, definire non audeo. mallem ab scientibus ista perquirere. neque enim nemo est, qui haec sciat, non qui sibi scire uideatur et nesciat. dona enim dei sunt his alia et illis alia largientis secundum apost
Abbreviated transcription (Latin):
inter esse ñpossunt. Quãquã ista questio uires in telligen¬
tiȩ meȩ uincit quẽ ad modũ opitulentur martyres his
quos ꝑeos certũ est adiuuari. Utrũ ipsi ꝑse ipsos ad sint
uno tẽpore. tam diuersis locis & tanta inter se longinqͥ¬
tate: discretis. siue ubis eorũ memoriȩ. siue p̃ter suas
memorias ubicũq ad esse sentuntur. An ipsis in loco
suis meritis congruo ab om̃i mortaliũ c̃ uersatione se¬
motis. & tam̃ generalit orantibꝰ ꝓindi gentia supplican¬
tum sicut nosoramꝰ ꝓmortuis quibꝰ utiq ñp̃sentam᷑ nec
nec concretus nobis nec remotꝰ anobis. exaudiens marty¬
rum p̃ces ꝑ angłica ministeria usquȩ quaq diffusa pre¬
beat hominibꝰ ista solatia qͥbꝰ in huius uitȩ miseria iudi¬
cat esse p̃benda. & suorũ merita martyrũ ubi uult.
hoc nouit ex pedire nobis. ad ȩficandam fidẽ xp̃i ꝓcuiꝰ

Expanded text:
interesse non possunt. Quamquam ista quaestio uires intellegeninteresse non possunt. Quamquam ista quaestio uires intellegentiae meae uincit, quemadmodum opitulentur martyres his, quos per eos certum est adiuuari: utrum ipsi per se ipsos adsint uno tempore tam diuersis locis et tanta inter se longinquitate discretis, siue ubi sunt eorum memoriae siue praeter suas memorias, ubicumque adesse sentiuntur, an ipsis in loco suis meritis congruo ab omni mortalium conuersatione remotis et tamen generaliter orantibus pro indigentia supplicantum — sicut nos oramus pro mortuis, quibus utique non praesentamur nec nec concretus nobis nec remotus a nobis. exaudiens martyrum preces, per angelica ministeria usquequaque diffusa praebeat hominibus ista solacia, quibus in huius uitae miseria iudicat esse praebenda, et suorum martyrum merita ubi uult, hoc nouit expedire nobis ad aedificandam fidem Christi, pr
Abbreviated transcription (Latin):
exhibent᷑. longe alit̾ quã sese hab& usitatus ordo singulis
creaturarũ generibꝰ at tribut᷑. Non enĩ quia inuinũ aquacũ
uoluit dñs repente conuersa est: idõ debemꝰ qͥd aqua ua¬
leat inelem̃toꝵ ordine ꝓpͥo abistius diuini oꝑis raritate uł
potius singularitate: discernere. Nec qm̃ lazarus resurrex̃
idõ mortuus om̃is quando uult surgit. Aut eo mͦ exani¬
mis auiuente qͦmͦ auigilante dormiens excitat᷑. Alui
sunt humanarũ limites rerũ alia diunarũ signa uirtutũ:¬
Alia sunt qui naturalit̾ alia quȩ mirabilit̾ fuint. Quã uis &
naturȩ ds̃ assit ut sit. & miraculis natura ñdesit. Nongͥ idõ
putandũ est iuiuorũ rebꝰ quos lib& inter ẽẽ posse defunctos.
qm̃ quibdã sanandis uł ad iuuandis martyres ad sunt. Sed
us idõ intelligendũ est qđ ꝑdiuinã potentiã martẏres uiuoꝵ
rebꝰ inter sunt. qm̃ defuncti ꝓnaturã ꝓpͥam uiuoꝵ rebꝰ

Expanded text:
exhibentur longe aliter, quam sese habet usitatus ordo singulis exhibentur longe aliter, quam sese habet usitatus ordo singulis creaturarum generibus adtributus. non enim quia in uinum aqua, cum uoluit dominus, repente conuersa est, ideo non debemus, quid aqua ualeat in elementorum ordine proprio, ab istius diuini operis raritate uel potius singularitate discernere; nec quoniam Lazarus resurrexit, ideo mortuus omnis, quando uult, surgit aut eo modo exanimis a uiuente quomodo a uigilante dormiens excitatur. alii sunt humanarum limites rerum, alia diuinarum signa uirtutumalia sunt, quae naturaliter, alia, quae mirabiliter fiunt, quamuis et nputandum est uiuorum rebus quoslibet interesse posse defunctos, quoniam quibusdam sanandis uel adiuuandis martyres adsunt, sed ideo potius intellegendum est, quod per diuinam potentiam martyres uiuorum rebus intersunt, quoniam defuncti per naturam propriam uiuorum rebus
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑibꝰ congruentẽ illius existiment similitudinẽ figurasse:
Cumliber ecclesiasticꝰ quẽ iħs filius sirach scripsisse tradit᷑
& ꝓpt̃ eloquii ñ nullã similitudinẽ salomonis ꝓnuntiatur
contineat inlaude patrũ qđ samuhel & mortuus ꝓpheta-¬
rit. Sed si huic libro exhebrȩoꝵ quia ineo ñ est canone
contra dr̃. quid de moyse dicturi sumꝰ. qͥcertẽ & inde utero¬
nomio mortius. & in euangłio cũ helia qͥ mortuus ñ est
legitur᷑ liuentibus : Hinc & illa soluit᷑ questio qͦnã mͦ
martẏres ipsis beneficus quȩ dant᷑ orantibꝰ indicant se in¬
ter esse rebꝰ humanis sinesciunt mortui qͥd agant uiui
Non enĩ solis beneficioꝵ affectibꝰ uerũ ipsis &iã hominũ
aspectibꝰ c̃fessorẽ apparuisse felicẽ: cuubꝰ uł inqͥlinis pie
ase dilectis cũ ab arbaris nola obpugnaret᷑ audiuimus
ñ incertis rumoribꝰ sed testibꝰ certis. Uerũ ista diuinitus

Expanded text:
operibus congruentem illius existiment similitudinem figurasse: operibus congruentem illius existiment similitudinem figurasse: cum liber Ecclesiasticus, quem Iesus filius Sirach scripsisse traditur et propter eloquii nonnullam similitudinem Salomonis pronuntiatur, contineat in laude patrum, quod Samuhel etiam mortuus prophetauerit. sed si et huic libro ex Hebraeorum quia in eo non est canone contradicitur, quid de Moyse dicturi sumus, qui certe et in Deuteronomio mortuus et in euangelio cum Helia, qui mortuus non est, paruisse uiuentibus? Hinc et illa soluitur quaestio, quomodo martyres ipsis beneficiis, quae dantur orantibus, indicant se interesse rebus humanis, si nesciunt mortui, quid agant uiui. non enim solis beneficiorum effectibus, uerum ipsis etiam hominum aspectibus confessorem adparuisse Felicem, cuius inquilinatum pie diligis, cum a barbaris Nola obpugnaretur, audiuimus non incertis rumoribus, sed testibus certis. uerum ista diuinitus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Nisi enĩ essent angłi qͥ possent inter esse & uiuoꝵ &
mortuoꝵ locis. ñdiciss& dñs iħs. Contigit aut̃ mori in¬
opem illũ & ferri ab angłis insinũ abrahae. Nunc gͦ hic
nunc ibi esse potuer̃ qͥhinc illũ quẽ ds̃ uoluit abstulerunt.
Possunt &iam sp̃s mortuoꝵ aliqua quȩ hic agunt᷑ quȩ necessa.¬
riũ est eos nosse & quos necessariũ est ea nosse ñ solũ p̾sentia
uł p̃terita uerũ &iã futura sp̃i dĩ reuelante cognoscere
sicut ñ om̃s homines sed ꝓpħȩ dũ hic uiuerent cognosce¬
bant. Nec ipsi om̃a sed quȩ illis esse reuelanda dĩ ꝓuiden¬
tia iudicabat. Mitti quoq ad iuuos aliquos exmortius
sicut econtrario qđ paulus exuiuis in paradysũ raptꝰ ÷ diuina
scriptura testatur. Nam samuhel ꝓpħa defunctus uiuo regi
sauli & iã futura p̃dicit. Quã ius ñnulli ñ ipsũ fuisse qͥ
potuisset magicis artibꝰ euocari. sed aliquẽ sp̃m tã malis

Expanded text:
sunt. nisi enim essent angeli, qui possent interesse et uiuorum et sunt. nisi enim essent angeli, qui possent interesse et uiuorum et mortuorum locis, non dixisset dominus Iesus: contigit autem mori inopem illum et auferri ab angelis in sinum Abrahae. nunc ergo hic, nunc ibi esse potuerunt, qui hinc illuc quem deus uoluit abstulerunt. possunt etiam spiritus mortuorum aliqua, quae hic aguntur, quae necessarium est eos nosse et quos necessarium est ea nosse, non solum praesentia uel praeterita, uerum etiam futura spiritu dei reuelante cognoscere, sicut non omnes homines, sed prophetae, dum hic uiuerent, cognoscebant, nec ipsi omnia, sed quae illis esse reuelanda dei prouidentia iudicabat. mitti quoque ad uiuos aliquos ex mortuis, sicut e contrario Paulus ex uiuis in paradisum raptus est, diuina scriptura testatur. nam Samuhel propheta defunctus uiuo regi Sauli etiam futura praedixit: quamuis nonnulli non ipsum fuisse, qui potuisset magicis artibus euocari, sed aliquem spiritum tam malis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetas id est libros eorũ quibꝰ homines obȩdiendo tor¬
menta inferna eutarent. ubi deniq nouerat diuitẽ illum
in delicis pauperẽ uͦ lazarũ in laboribꝰ doloribꝰq uixisse.
Nam & hoc illi ait. Mem̃to fili quia ꝑcepisti bona inuita
uiuos. non apud defunctos gesta fuerant. Uerũ non cum
agerentur inuius sed eis mortius potuit lazaro indican¬
te cognoscere. Ne falsum sit qͦd ait ꝓpheta. abrahã nesci¬
uit nos. Proinde fatendũ est nescire qͥdẽ mortuos qͥd hic
agatur sed dũ hic agitur. postea uͦ audire abeis qͥ hinc
adeos moriendo ꝑgunt. Nonqͥdẽ om̃a sed quȩ si nuntur
indicare qͥ sinuntur. &iã ista meminisse & quȩ illos quibꝰ
hȩc indicant oport& audire. Possunt & ab angelis qͥrebus
quȩ agunt᷑ hic p̃stosunt audire aliqͥd mortui qđ unum¬
quẽq illorũ audire de bere iudicat cui cuncta subiecta

Expanded text:
prophetas, id est libros eorum, quibus homines oboediendo torprophetas, id est libros eorum, quibus homines oboediendo tormenta inferna euitarent, ubi denique nouerat diuitem illum in deliciis, pauperem uero Lazarum in laboribus doloribusque uixisse. nam et hoc illi ait: memento, fili, quia percepisti bona in uita uiuos, non apud mortuos gesta fuerant. uerum non cum agerentur in uiuis, sed eis mortuis potuit Lazaro indicante cognoscere, ne falsum sit, quod ait propheta: Abraham nesciuit nos. Proinde fatendum est nescire quidem mortuos quid hic agatur, sed dum hic agitur, postea uero audire ab eis. qui hinc ad eos moriendo pergunt, non quidem omnia, sed quae sinuntur indicare, qui sinuntur etiam ista meminisse, et quae illos, quibus haec indicant, oportet audire.. possunt et ab , angelis, qui rebus, quae aguntur hic, praesto sunt, audire aliquid mortui, quod unumquemque illorum audire debere iudicat, cui cuncta subiecta
Abbreviated transcription (Latin):
omibꝰ malis quȩ paciendo & c̃paciendo dũ hic uiuerent
sustinebant: dixerit aliquis. Sinulla est mortuis cura
deuiuis. qͦmͦ ille diues qͥ apud inferos torquȩbat᷑ rogaba
abrahã patrẽ ut mitter& lazarũ ad qͥnq fr̃s suos non¬
dum mortuos &ager& cũ eis ne uenirent & ipsi meun¬
dem torm̃toꝵ locũ: Sed nũqͥd quia hoc ille diues dixit
idõ quid fr̃s agerent uł quid paterent᷑ in illo tẽpore sci¬
uit: Ita illi fuit cura de uiuis. quã uis qͥd agerent om̃ino
nescir&: quẽ ad modũ nobis est cura demortuis. quã uis
qͥd agant om̃ino utiq nesciamꝰ. Nam si nihil de mortuis
curaremꝰ: non utiq ꝓillis dõ supplicaremꝰ. Deniq abrahã
nec latarũ misit & moisen ac ꝓphetas quinimmo hic eos
habere respondit quos audire deberent ut ad illa suppli¬
cia non uenirent. Ubi rursus occurrit. quomͦ quid hic¬
ageretur abrahã pat̾ nesciebat. ubi esse sciebat moy sen &

Expanded text:
omnibus malis, quae patiendo et conpatiendo, cum hic uiuerent, omnibus malis, quae patiendo et conpatiendo, cum hic uiuerent, sustinebant? Dixerit aliquis: si nulla est mortuis cura de uiuis, quomodo ille diues, qui apud inferos torquebatur, rogabat Abraham patrem, ut mittat Lazarum ad quinque fratres suos nondum mortuos et agat cum eis, ne ueniant et ipsi in eundem tormentorum locum? sed numquid quia hoc ille diues dixit, ideo quid fratres agerent uel quid paterentur illo tempore sciuit? ita illi fuit cura de uiuis, quamuis quid agerent omnino nesciret, quemadmodum est nobis cura de mortuis, quamuis quid agant utique nesciamus. nam si nihil de mortuis curaremus, non utique pro illis deo supplicaremus. denique Abraham nec Lazarum misit et Moysen ac prophetas hic eos habere respondit, quos audire deberent, ut ad illa supplicia non uenirent. ubi rursus occurrit, quomodo quid hicageretur Abraham pater ipse nesciebat, ubi sciebat esse Moysen et