comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eñdfori fundꝰ sententia nob̾. Flasce exgreco
uocabulo dicte. hec ꝓuehendis aut recon¬
dendis fialis pͥmũ factȩ sunt. unde ec ñcu¬
patȩ. ptꝰea inusũ uii transierant manen¬
tegreco uocabulo: unde sũꝑsertͣ initium.
Lagena et situla greca noĩa sunt infiexa ex
parce ut fierent latina. illi enĩ lagenos noᷤ
lagena. illi silice nos situlã dicimꝰ. Lagena¬
corꝑa hoĩm sapientiȩ umũ recinentes sig¬
nificat. ut in ꝓpħa qsbs laguancła implebit᷑
iuno. Ydria genꝰ nasis aquatił ꝑderuati¬
onẽ uocata. ydor eñi graci aquã dicunt.
Ydria carnẽ hoĩsignisieat. ut in libroui¬
dicũ. et dedic inmanib eoꝵ ydrtas ua¬
cuas. ee insalomone: non conterat᷑ inquit
hydria suꝑ lacũ. hoc ẽ. carnał cupiditas:
dequo in eũgłio legit᷑. reliqͥt gͦ hyariã suã
& abiit inciuitatẽ. Sex gͦ hydriȩ in eũgłio
significant sex ȩtates mundi. inqͥb aqua
bibendũ qđ uas greci cadũ uocant.Sicula

Expanded text:
oenophori fundus, sententia nobis. Flascae ex Graeco vocabulo dictae. Haec pro vehendis ac recondendis fialis primum factae sunt, unde et nuncupatae; postea in usum vini transierunt, manente Graeco vocabulo unde sumpserunt initium. Lagoena et Sicula Graeca nomina sunt, inflexa ex parte ut fierent Latina. Illi enim λάγηνος, nos lagoena; illi Σικελή, nos Siculam dicimus. Canhominum, sapientiae vinum retinentia, ut in propheta: Omnis laguncula implebitur vino . Hydria genus vasis aquatilis per derivationem vocata: udor enim Graeci aquam dicunt. Hydria carnem hominum significat, ut in libro Judicum: Et dedit in manus eorum hydrias vacuas . Et in Salomone: Conteratur, inquit, hydria super lacum , hoc est, carnalis cupiditas, de qua in Evangelio legitur: Reliquit ergo hydriam suam, et abiit in civitatem . Sex ergo hydriae in Evangelio , significant sex aetates mundi, in quibus aqbibendum: quod vas Graeci cadum vocant. Situla
Abbreviated transcription (Latin):
unde ÷ illud inpsalmo: estatẽ et uer tu fe¬
cisti ea. Et insalomone. Iam enĩ hiemps
transiit et recessit. flores apparuert̃ interaa.¬
Estas futura beatitudo. ut insalomone. ꝓpt̃
frigꝰ piger arare noluit. mͣdicabit ȩstate ñ da¬
bit᷑ ei. ꝑ hȩc duo tẽpora significat fideles di¬
uersa moꝵ qualitate pollentes. Alii enͣi st̃
tanꝗͣ estꝰ fid̃i calore feruentes ad martiriũ
usq ꝑducti. alii mansuetudine tẽꝑati tanꝗͣ.
uer equali dño deuotione famulanteꝰ. Oĩã
enĩ et ista et alia ipse fecit. cuiꝰ gr̃a concedit᷑
qd in hoĩm bona uoluntate monstratur.
Autumnꝰ etiã inqua colligunt᷑ fruges et tẽ pꝰ
et metet fructũ laboris sui: iuxta illud apłi.
Om̃s nos oportet stare ante tribunal xpͣi. ut

Expanded text:
Unde est illud in psalmo: Aestatem et ver tu feUnde est illud in psalmo: Aestatem et ver tu fecisti ea . Et in Salomone: Jam enim hiems transiit et recessit: flores apparuerunt in terra . Aestas futura beatitudo, ut in Salomone: Propter frigus piger arare noluit: mendicavit aestate, et non dabitur ei . Per haec duo tempora significat fideles diversa morum qualitate pollentes. Alii enim sunt tanquam aestas, fidei calore ferventes ad martyrium usque perducti: alii mansuetudine temperati, tanquam ver, aequabili Domino devotione famulantes. Omnia enim et ista et alia ipse fecit, cujus gratia conceditur, quod in hominum bona voluntate monstratur. Autumnus etiam, in quo colliguntur fruges, tempus et metet fructum laboris sui, juxta illud Apostoli: Omnes nos oportet stare ante tribunal Christi, ut
Abbreviated transcription (Latin):
enti dat᷑ qi tc̃ ext̾ris oĩa oriunt᷑. Estas uͦ meri¬
diano. eo qd̾ pars eiꝰ calore flagrancior sit. hiers
septẽtrioni. eo qd̾ frigorib et ꝑpetuo gelu uor¬
ht̃. unde et tc̃ omniũ folia arboꝵ decluunt.
Ut aũ autuminꝰ habundet morbꝰifacit hoe
confiniũ frigoris et caloris. et cõpugnãtia int̾
se contrarioꝵ aerũ. Misticȩ aũ uer. baptismi no¬
uitatẽ significat. aut renouationẽ intȩ post
frigꝰ infidelicatis et pigritiȩ torporẽ. siue resur¬
rectionẽ corꝑũ pꝰt mortis occubitũ. Uñ dñs
p̃cepit in lege m̃oꝵ sẽ nouarũ obseruare. et
uerni pͥncipiũ: qñ eduxit dñs filios isrł de
t̾ra egypti ꝑmare rubrũ. in quo et celebrare
pascha iussit. Quo etiã tpͣr saluator pꝰt pas¬
sionẽ amorte resurrexit. et spem nob̾ resur¬
rectionis tribuit. Estas aũ uent᷑e iocundita¬
tis p̃ͣfiguratio ẽ: et feruorẽ caritatis expͥmit.

Expanded text:
enti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur; aestas vero merienti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur; aestas vero meridiano, eo quod pars eius calore flagrantior sit; hiems septemtrioni, eo quod frigoribus et perpetuo gelu torhabet: unde et tunc omnium folia arborum defluunt. Ut autem autumnus abundet morbis, facit hoc confinium frigoris et caloris, et compugnantia intra se contrariarum rerum. Mystice autem ver Baptismi novitatem significat, aut renovationem vitae post frigus infidelitatis, et pigritiae torporem: sive resurrectionem corporum post mortis occubitum. Unde Dominus praecepit in lege mensem novarum observare et verni principium, quando eduxit Dominus filios Israel de terra Aegypti per mare Rubrum, in quo et celebrare pascha jussit ; quo etiam tempore Salvator post passionem a morte surrexit, et spem nobis resurrectionis tribuit. Aestas autem venturae jucunditatis praefiguratio est, et fervorem charitatis exprimit.
Abbreviated transcription (Latin):
uicissitudines. niͣi st̃. uer. estas. autũnꝰ.
et hiems. Dicta st̃ aũ tempora acõmuni¬
onis tẽꝑam̃to. qd inuicẽ se humore: siccitate. ca¬
lore. et frigore tẽꝑent. Hȩc et curricła dicunt᷑.
qͥ ñ stant s currt̃. Constat aũ ptꝰ factũ mundũ
exqualitate curiꝰ soł. tẽꝑa int̾̃ nos m̃ses fuisse
diuisa. quoꝵ tẽpoꝵ talem ueteres discretionẽ
fatiunt. ut pͥmꝰ m̃sis uer. nouus dicat᷑. scd̃s
adultꝰ: terciꝰ p̃ceps. Item hiems noua ad ulta et
p̃ceps: siue extrema: unde et ⁊̃ illud. extreme
rũ punctꝰ. Estas dr̃ quasi usta. idẽ. exusta et
arida. nam calor aridꝰ ÷. Autumnꝰ atẽpestate
uocatꝰ: qñ et folia arboꝵ cadunt. et oĩa matu¬
rescunt. Hiem̃ ratio hemisꝑie nuncupauit.
grece bruma appellat᷑. unde et imbrumati
hiem̃ et uernum. quasi hieuernꝰ. qui plerunꝙ
aparte totũ hiemͣ signisicat. Hȩc tẽpora sin¬
guł etiã cȩli partib asscribunt᷑ uer quippe ori¬

Expanded text:
icissitudines quatuor sunt: ver, aestas, autumnus et hiems. Dicta sunt autem tempora a communionis temperamento, quod invicem se humore, siccitate, calore et frigore temperent. Haec et curricula dicuntur, quia non stant, sed currunt. Constat autem, post factum mundum ex qualitate cursus solis tempora in ternos menses fuisse divisa, quorum temporum talem veteres discretionem faciunt, ut primus mensis ver novum dicatur, secundus adulta, et praeceps. Item hiems nova, adulta, et praeceps, sive extrema. Unde et est illud: Extreme rumpuntur. Aestas dicitur, quasi usta, id est, exusta et arida: nam calor aridus est. Autumnus a tempestate vocatus, quando et folia arborum cadunt, et omnia maturescunt. Hiemem ratio hemispherii nuncupaviGraece broma appellatur. Unde et imbrumati hiemem et vernum est, quasi hievernus, qui plerumque a parte totum, hiemem, significat. Haec tempora singulis etiam caeli partibus adscribuntur. Ver quippe ori
Abbreviated transcription (Latin):
debent ne fuga eoꝵ hieme ł sabbato fiat.
quia in alto̾ duntiã frigoris ꝑhibet adsoli¬
tudinẽ ꝑgere et in montib deserusq lati¬
tare. in alto aũ transgressio legis ÷: sifug̾e̾
uoluerit. aut mors inminens si remanse¬
rit. Si aũ deconsummatione mundi intel¬
litur hoc: p̃cepit ut ñ refrigescat fides nr̃a.
et in xp̃m caritas. neq ut ociosi in oꝑe dł̾i.
corpeamꝰ iurtutũ sabbato. ¶de ãno

Expanded text:
debent, ne fuga eorum hieme vel sabbato fiat: debent, ne fuga eorum hieme vel sabbato fiat: quia in altero duritia frigoris prohibet ad solitudinem pergere, et in montibus desertisque latitare: in altero autem transgressio legis est, si fugere voluerint, aut mors imminens, si remanserint. Si autem de consummatione mundi intelligitur, hoc praecepit, ut non refrigescat fides nostra, et in Christum caritas: neque ut otiosi in opere Dei torpeamus virtutum sabbato. CA
Abbreviated transcription (Latin):
tio sołi ÷. messores uͦ angłi di. Et alibi. sic est
regnũ di quẽ admodũ si hõ iaciat sementẽ
int̾ra et dormiat. et exurgat nocte ac die:
et sem̃ germinet et increscat dũ nescit ille.
ultro enĩ t̾ra fructificat. pͥmũ herbã. dem¬
de spicã: deinde plenũ frum̃tũ inspica.
et cũ se ꝓ duxerit fructꝰ statim mittat falcẽ:
qm ad est tẽpꝰ messis. Tunc enĩ mutet filiuis
ho̾is angłos suos. et colligent deregno eius
oĩa scandala. alligantq Zirama fascicuł
adcomburendũ. triticũ aũ cgregant in
horrea sua. Item autumnꝰ aliqñ transacta
salutistẽpora significat. ut inmichea: ue
mͥ qr factus sum sicͣ qui colligit racemos
in autumno. Hiẽps u̾ tribulatio nẽ signifi¬
cat ł terminũ mortał uite. Uñ dñs p̃ce¬
pit in eũgłio discipuł dicens. Orate ut ñ
fiat fuga ur̃a hieme. ł sabbato. Si decap¬
tiuitate irłm hanc sententiã uoluerimꝰ ac¬
ciꝑe. qnͣ atito et uespasiano capta ÷: orare

Expanded text:
tio saeculi est, messores autem angeli Dei . Et alibi: Sic est regnum Dei, quemadmodum si homo jaciat sementem in terram, et dormiat, et exsurgat nocte ac die, et semen guctificat, primum herbam, deinde spicam, deinde plenum frumentum in spicam. Et cum se produxerit fructus, statim mittat falcem, quoniam adest tempus messis. Tunc enim mittet Filius hominis angelos suos et colligent de regno ejus omnia scandala, alligantque zizania fasciculis ad comburendum: triticum autem congregant in horrea sua . Item autumnus aliquando transacta salutis tempora significat, ut in Michea: Vae mihi, quia factus sum sicut qui colligit racemos in autumno . Hiems vero tribulationem significat vel terminum mortalis vitae. Unde Dominus praecepit in Evangelio discipulis, dicens: Orate, ut non fiat fuga vestra hieme vel sabbato . Si de captivitate Hierusalem hanc sententiam voluerimus accipere, quando a Tito et Vespasiano capta est, orare
Abbreviated transcription (Latin):
cani capitis purissima luce fulgebt᷑: nec in¬
cassiĩ addidit mea. qr senectꝰ humana morbis
gra uissimis sauciata tendit adfinẽ q̃ relis
honerosa. colore deformis ÷. At contͣ senectꝰ
excłȩ aduitã ducit ꝑpetuã. ad beatitudinẽ

Expanded text:
cani capitis purissima luce fulgebunt. Nec incassum addidit, mea: quia senectus humana morbis gravissimis sauciata tendit ad finem, querelis onerosa, colore deformis est. At contra senectus Ecclesiae ad vitam ducit perpetuam, ad beatitudine
Abbreviated transcription (Latin):
figurã hñs. Laborintꝰ ÷ ꝑ plexis parietib ȩdifi¬
tiũ. qͣle ⁊ ap̃ cretã adedalo factũ. uͥ fuic mino¬
taurꝰ inclusꝰ: in qͦ siqͥs introierit sine glome̾
audiat᷑. Descendit᷑ centenis ultͣ gradib intꝰ
simulacͣ. et monstrifice effigies inpartes diu̾¬
sas transitꝰ innumeri ꝑtenebras. et cȩt̾a ader¬
torẽ ingredientiũ facta: ita ut dectenebris eiꝰ ad
initalia. om̃s ita c̃structi: ut dissoluere eos nec
scła quidẽ possint. ¶ de faro¬
arũ turris ÷ maxima. qmͣ greci ac latini
incõmune exipsiꝰ rei usu farũ appellaue¬
rt̃. eo qd flãmarũ indicio longe uideat᷑ ana

Expanded text:
a: Laberintus est perplexis parietibus edificium, qualis est apud Cretam a Dedalo factus, ubi fuit Minotaurus inclusus; in quo si quis introierit sine glomere laudiatur; descenditur autem centenis ultra gradibus; intus simulacra et monstrifice effigies, in partes diversas transitus innumeri per tenebras, et cetera ad errorem ingredientium facta, ita ut de tenebris eius ad in Italia: omnes ita constructi, ut dissolvere eos nec saecula quidem possint. C turris maxima, quam Graeci et Latini in commune ex ipsius rei usu pharum appellaverunt, eo quod flammarum indicio longe videatur a na
Abbreviated transcription (Latin):
te seruus esfectꝰ. Hic dexterã aurẽ amittit dum
adsinistrũ intellectũ litt̾e transiuit. Caui dñs
inhis qͥ credunt audicũ restaurauͥx fid̾i: et obe¬
dientẽ eũ głii fecit mandatis. Caiphas in¬
tat᷑. Iniq eni ore suo iustũ õdẽpnauit. qͣmus
hoc mistĩo ꝓpħali annuntiassec. Nam idem
pͥnceps sacaotũ qͥ scidit uestim̃tũ suũ indm̃
passione. indicat hiebreũ ppłm nudatũ sac̾¬
dotio: et euacuatũ regno scisso. Barrabas qͥ
uideis dimitit᷑. significat antixp̃m. quẽ illi
eñ intp̃tat᷑ filiꝰ magistri eoꝵ. absq dubio iu¬
deoꝵ magist̾. qͥ÷ diabolꝰ homicidioꝵ auctor
qͥusq hodie regnat in eis. Herodes et pilatꝰ
qui cũ eẽnt discordes in passione dñi. amici¬
cia fędant̃. indicant pͥmũ diuisos fuisse utͦs¬
q ppłos circ̃cisionis et gentiũ qͥtam̃ ꝑpassio¬

Expanded text:
tem servus effectus. Hic dexteram aurem amittit, dum ad sinistram per intellectum litterae transit, cui Dominus in his cui credunt auditum restaurat fidei, et obedientem evangelici facit mandati. 243. Prinetatur. Inique enim ore suo justum condemnavit, quamvis hoc mysterio prophetali annuntiasset; nam idem princeps sacerdotum, qui scidit vestimentum suum in Domini passione, indicat Hebraeorum populum nudatum sacerdotio et evacuatum regno scisso. Barabbas, qui Judaeis dimittitur, significat Antichristum, quem illi  idest filius magistri eorum, procul dubio Iudeorum, magistri, qui est diabolus homicidiorum auctor, qui usque hodie regnat qui cum essent discordes, in passione Domini amicitia foederantur, indicant primum divisos fuisse utrosque populos, circumcisionis et gentiu
Abbreviated transcription (Latin):
tos infide adquisiert̃. Ic cirro adueniente
uua qͥnq ad qͥsiuit. illos demonstrat: qͥ man¬
dani dĩ seruantes consequunt᷑ scĩam legis in
qͥnq libris moysi scriptã. eãq edocendo adusir
salutis necessariũ fenerant᷑. Qui uͦ mnã unã
ipsã insudario conseruauit. ostendit eũ qͥ cre¬
ditũ sibigrẽ domĩ delicate otioseq tractauit.
unde et recte amittet cołlatã giãm q̃ ꝑ neglegen¬
tiã ꝓͥdicare c̃tẽpsit: ut ei augeaf qͥ inde labora¬
uit Uidua q̃ ingaro phylatiũ duo minutaie¬
cit. aniniã fidelem demonstrat.: q inthesauro
cordis sui firaccũ dilectionis cłi et ꝓxximi seruat.
iunctione aqͣ inuinũ mutat᷑. qr credentes ꝑla
uacri grãm cranseunt ad passionis coronã.

Expanded text:
acquisiverunt; idcirco adveniente una quinque acquisivit, illos demonstrat, qui mandata Dei servantes, consequuntur scientiam legis in quinque libris Moysi scriptam, eamque edocendo ad usum salutis necessariam fenerant. Qui vero mnam unam ipsam in sudario conservavit, ostendit eum qui creditum sibi gratiae donum delicate otioseque tractavit. Unde et recte amittet collatam gratiam, qui per negligentiam praedicare contempsit, ut ei augeatur qui inde laboravit. Vidua quae in gazophylacium duo minuta jecit, animam fidelem demonstrat, quae in thesauro cordis fructum dilectionis Dei et proximi servat. junctione aqua in vinum mutatur, quia credentes per lavacri gratiam transeunt ad passionis coronam.
Abbreviated transcription (Latin):
nã syloe misit adlauandũ significat genꝰ hu¬
manũ. Anatiuitate idẽ. apͥmo hõe errors tene¬
bris uitiatũ. cuiꝰ ocłos dñs desputo et lutoli¬
niuit. qi u̾bũ caro faccũ ÷. et lauari ocłos in
piscina iussit. ut baptiratꝰ in xp̃o acciꝑeclum̃¬

Expanded text:
 significat genus humanum a nativitate, id est, a primo homine errorum tenebris vitiatum, cujus oculos Dominus de sputo et luto linivit, quia verbum caro factum est. Et lavari oculos in piscina jussit, ut baptizatus in Christo, accipe
Abbreviated transcription (Latin):
tione saturabunt᷑. Principes sac̾dotũ qͥ a cͦto¬
dib sepulc̾ ueracit᷑ cõꝑta resurrectione dni de¬
dertͣ ipsis pecuniã copiosã ut mͣtirent᷑ dicen¬
tes corpꝰ dñi adiscipłis eiꝰ furatũ: p̃sigtrabant
eos qͥ apt̃ auariciã t̾renã uendunt ueritatẽ
ementes iniquitatẽ. s ec om̃s qui stipe templi
ec his qͣ conferunt᷑ adusũ eccłȩ abutunt᷑. in a¬
liis reb qͥb suã expleant uoluptatẽ. similes st̃

Expanded text:
one saturabuntur. Principes sacerdotum qui, ab custodibus sepulcri veraciter comperta resurrectione Domini, dederunt ipsis pecuniam copiosam, ut mentirentur dicentes corpus Domini a discipulis ejus furatum, praefigurabant eos qui propter avaritiam terrenam vendunt veritatem, ementes iniquitatem. Sed et omnes, qui stipe templi, et his quae conferuntur ad usum Ecclesiae, abutuntur in aliis rebus, quibus suam expleant voluptatem, similes
Abbreviated transcription (Latin):
mulieres qͣs incet̾is eũgłiis legimꝰ. He uidelicet
figurã hñt humiliũ animassũ ac deuotarũ
dñõ. q̃ qͦ maiore sibi cͥscientia fragilitatis ꝑti¬
mescunt: eo maiore saluatoris amore feruen¬
tes. passione eiꝰ uestigiis in hoc scło. qͦ requies . ẽ.¬
p̃ꝑanda fut᷑a diligent̃ obsecunt᷑. et si forte ua¬
leant imitari pia curiositate qͦ ordine sit eaidẽ
dequa dñs ciecit septẽ demonia. Ipsa eͣ. aũ ñ
alia qͣ qͦndã ut lucas scribit peccatrie adhuc
ueniens pedes dñi lacrimis penicentiȩ riga¬
uit. et unguento pie confessionis liniuit. et
qr multũ dilex̃. multoꝵ ueniã apio iudicȩ ꝓ¬
meruit peccõrs. eadẽ uicina passione eiꝰ iͦtifĩ¬
cata ec familiaris effecta dño. ñ tantũ pedes eiꝰ

Expanded text:
iis legimus; hae videlicet figuram habent humilium animarum ac devotarum Domino: quae quo majore sibi conscientia fragilitatis pertimescunt, eo majore Salvatoris amore ferventes passionis ejus vestigiis in hoc saeculo, quo requies est praeparanda futura, diligenter obsequuntur; et si forte valeant imitari pia curiositate, quo ordine sit eadem pde qua Dominus ejecit septem daemonia. Ipsa est autem non alia, quae quondam, ut Lucas scribit, peccatrix adhuc, veniens pedes Domini lacrymis poenitentiae rigavit, et ungento piae confessionis linivit; et quia multum dilexit, multorum veniam a pio judice promeruit . Eadem vicina passione ejus justificata, et familiar
Abbreviated transcription (Latin):
ticie xp̃i pͣdicando inuniu̾so spargit mundo.
irritat diabolũ et m̃bra eiꝰ. et ꝓuocat piis
accionib ac u̾b adfidẽ eleccos dĩ. Septẽ dis¬
cipłi cũ qͥb dñs pͦt resurrectionẽ conuiuasse
describit᷑. septimã indicant fut᷑e resurrectiõis

Expanded text:
titiae Christi praedicando in universo spargit mundo. irritat diabolum et membra ejus, et provocat piis actionibus ac verbis ad fidem electos Dei. Septem discipuli, cum quibus Dominus post resurrectionem convivasse d
Abbreviated transcription (Latin):
Accepta eiĩ aqua lauit manꝰ suas dicens. In¬
nocens ego sũ. a sanguine huiꝰ iusti. Nam pi¬
latꝰ int̾pretat᷑ os malleatoris. significat cuiabo¬
lũ qͥ ÷ malleꝰ uniu̾se t̾re. Symoncyreneꝰ cui
gestandã crucẽ imposuert̃. ppłs gentilitatiᷤᷤ
intelligit᷑. qͥ peregͥnꝰ in lege. obediens efficit᷑
Duo latrones ppłm expͥmunt iudeoꝵ acgen¬
tiũ. qͣunꝰ incredułꝰ blasphemat xp̃m incrute
pendentẽ. alt̾ fideł iudeos increpat blasphe¬
mantes. Quattuor milites qͥ .iiiͬi. partes sibi
tes mundi: q̃ diuisertͣ sibi eloqͥa xp̃i. sic̃ seͥp¬
tũ ÷. Lȩtabor ego suꝑ eloqͥa tua: sic̃ qͥ inuenit
spolia multa. Sc̃ẽ mulieres dnrͣ. que secutȩ

Expanded text:
aqua lavit manus suas, dicens: Innocens ego sum a sanguine justi hujus . Nam Pilatus interpretatur os malleatoris: significat diabolum, qui est malleus universae terrae. Simon Cyrenaeus, cui gestandam crucem imposuerunt, populus gentilitatis intelligitur, qui peregrinus in lege obediens efficitur Duo latrones populum exprimunt Judaeorum ac genum unus incredulus blasphemat Christum in cruce pendentem, alter fidelis Judaeos increpat blasphemantes. 248. Quatuor milites, qui quatuor partes sibi tes mundi, qui diviserunt sibi eloquia Christi, sicut scriptum est: Laetabor ego super eloquia tua, sicut qui invenit spol
Abbreviated transcription (Latin):
duanũ fecentẽ. lemonumẽto suscitauit signi¬
ficat mundũ. quẽ gͣuissima pecc̃i c̃ suetudo cor¬
ruperat. Qui tam̃ qrto die mortis suscitat᷑. Pri¬
ma dies enĩ mortis ẽ: tracta deadã ꝓpago mor¬
tał. Altã dies mortis ẽ. tnͣsgressio legis nat᷑alis.
t̃cia dies mortis. p̃uaricatio date legis. Quarta
die dñ suũ opꝰ respiciens misdit̾ suscitare dig¬

Expanded text:
duanum fetentem de monumento suscitavit, significat mundum, quem gravissima peccati consuetudo corruperat. Qui tamen quarto die mortis suscitatur. Prima enim dies mortis est tracta de Adam propago mortis. Altera dies mortis est transgressio legis naturalis. Tertia dies mortis, praevaricatio datae legis. Quarta die Dominus suum opus respiciens misericorditer suscitare dig
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionẽ sua̾ ingalilea inmonte apparuit
ñ uacat aministĩo. s significat qi corpꝰ qđ de
comuni humani generis t̾ra nascendo susce¬
perat. resurgendo iam suꝑ t̾rena omĩa subleua¬
tũ cȩlesti uirtute induerit. In monte apparuit.
ut ãmoneret fideles su illic celsitudinẽ resur¬
reccionis eiꝰ cupiunt uidere: hic abinfimis ci
ui galileȩ. transmigͣtio ł relatio int̾pretat᷑. Te

Expanded text:
resurrectionem suam in Galilaea in monte apparuit, non vacat a mysterio, sed significat quia corpus, quod de communi humani generis terra nascendo susceperat, resurgendo jam super terrena omnia sublevatum, coelesti virtute induerit. In monte apparuit, ut admoneret fideles, si illic celsitudinem resurrectionis ejus cupiunt videre, hic ab infimis cuvero Galilaeae transmigratio, vel revelatio interpretatur. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
re deserto seruus factꝰ: idolor. quẽ ꝑegestatẽ
fidi reu̾tentẽ clem̃t᷑ suscipit d̾s pat᷑: ec ꝓ con¬
u̾sione eiꝰ sub uituli typo filiũ immolat uinicũ.
Dispensator ꝓdigꝰ quẽ dñs auillicatu amoueri
p̃cepit. et fraudẽ faciens dño suo relaxauit de¬
bitorib suis partẽ. ut hrẽt unde inposterũ ui
faciens inposterũ sibi dealiens reb ꝓuidit.
qͣntomagis xp̃o placẽ possumꝰ. si exreb nris
miscdiam indigentib faciamꝰ. aqͥb recipi in
tab̾nacła et̾na possimꝰ: Diues qͥ induebat᷑
spura significat iudeoꝵ suꝑbiã. florentẽ
quondã imꝑii claritate. ł honoris excellentia.
Mendicꝰ ulceros demonstrat gentilẽ ppłm.
c̃fessionib pecc̃oꝵ humiliatũ. Onq frẽs
diuitis illiꝰ qͥ ap̃ inferos torq̃bat᷑ iudi incel¬

Expanded text:
t idolorum, quem per egestatem fidei revertentem clementer suscipit Deus Pater, et pro conversione ejus sub vituli typo Filium immolat unicum; Dispensator prodigus, quem dominus a villicatu amoveri praecepit, et fraudem faciens domino suo relaxavit debitoribus suis partem, ut haberet unde in posterum vifaciens in posterum sibi de alienis rebus providit, quanto magis Christo placere possumus, si ex rebus nostris misericordiam indigentibus faciamus, a quibus recipi in tabernacula aeterna possimus? Dives, qui induebatur purpura, significat Judaeorum superbiam florentem quondam imperii claritate vel honoris excellentia. Mendicus ulcerosus demonstrat gentilem populum confessionibus peccatorum humiliatum. Quinque fratres divitis illius,
Abbreviated transcription (Latin):
scdiam. qͥ una uite liora labora uert᷑.
uo filii missi adoꝑandã uineã. duoꝵ ppłoꝵ
typũ demonstrant. Primꝰ enĩ missus.
aũ misiꝰ iudeus ꝑlegis cognitionẽ respondit.
omĩa quec̃q dixerit nob̾ dñs faciemꝰ. s id circo
dampnat᷑: qr ñsolũ in ꝑfessione legis p̃uarica
uit. s inipsũ dñm uineȩ parricidales manus
figurã. qͥ c̃didit irłm: in qua edificauit turrẽ.
et torcular fodit. altare uidelicet ͤ tẽ plũ. et se¬
pem circͣdedit: idẽ. angłoꝵr munitione ualla¬
uit. coloni aũ qͥb uineã locat ppłs ÷ isrł: qͥ sub
diumo cultu possedit irłm. Serui aũqͥ tp̃r¬

Expanded text:
diam, qui una vitae hora laboraverunt. Duo filii missi ad operandam vineam duorum populorum typum demonstrant. Primus enim missus us missus Judaeus per legis cognitionem respondit: Omnia quaecunque dixerit nobis Dominus, faciemus . Sed idcirco damnatur, quia non solum in confessione legis praevaricatus est, sed in ipsum Dominum vineae parricidales manus figuram, qui condidit Hierusalem. In qua aedificavit turrim, et torcular fodit, altare videlicet et templum, et sepem circumdedit, id est, angelorum munitione vallavit. Coloni autem, quibus vineam locat, populus est Israel, qui sub divino cultu possedit Hierusalem. Servi aut
Abbreviated transcription (Latin):
ante fuerat sociat᷑. Diuisa ÷ et filia adu̾sꝰ matrẽ
suã. idẽ. plels exiudis credens adu̾iꝰ ĩpiã sinago¬
ga̾. Diuuisa ẽ . et nurꝰ adu̾iꝰ socrũ suã. eccła scił
exgentib adũsꝰ matiẽ sponsi sui sinagogã. deqͦ
scdłm carnẽ fuerat ꝓcreatꝰ. qͥ om̃s seꝑant᷑ sibi abin¬
uicẽ renuntiantes alii t̾renã. alii celestẽ gła m ap¬
.xͤ. etocto enĩ apud grecos exiota etheta lictis expri¬
munt᷑ qͥb figͣ̃is nom̃ iłr scribit᷑. inquẽ illi credere
nolentes. parit̾ aromanis cũ sua urbe ꝓstrati st̃.

Expanded text:
ante fuerat sociatus. Divisa est et filia adversus matrem ante fuerat sociatus. Divisa est et filia adversus matrem suam, id est, plebs ex Judaeis credens, adversus impiam synagogam. Divisa est et nurus adversus socrum suam, Ecclesia scilicet ex gentibus adversus matrem Christus fuerat procreatus. Qui omnes separantur, sibi invicem renuntiantes, alii terrenam, alii coelestem gloriam apDecem et novem enim apud Graecos ex iota et theta litteris exprimuntur: quibus figuris nomen Jesu scribitur: in quem illi credere nolentes pariter a Roma
Abbreviated transcription (Latin):
Stabulariꝰ apłi sunt. ł fuccessores cors. qui infir¬
mitatẽ nrãm p̃dicatione eũglica recreant. Mar¬
tha q̃ excepic xp̃m indomo sua et ministrabat.
significat eccłam in hac uita xp̃m incorde suo
excipientẽ. et oꝑe i̾ticie laborantẽ. Maria so¬
ror eiꝰ q̃ sedebat secꝰ xp̃i pedes et audiebat u̾bũ.
tres panes. similitudinẽ expͥmit cuiꝰqꝙ inmedia
tribulatione postulantis dm̃n. ut det ei scĩam
Rinitatis. Diues cuiꝰager sructꝰ uħes aitulit
significat hominẽ luxuriis deditũ. et habun¬
ilantẽ peccatis: quẽ ĩ modato fluxii amplius
peccare desidantẽ arguit dñs dicens. Stulte.
nurꝰ. qͥdũ duo intres. et tres induo diuiduntur.
significant humanũ genꝰ. fide et religione ab in¬
uicẽ seꝑatũ. parti indiscissione scismatis. qd .iͦ.
significant: partĩ in nũo trinitatis qd tria de¬
monstrant᷑. Diuisus enĩ filiꝰ ÷ adu̾sꝰ patr̃e suum.
idẽ. ppłs exgentib ueniens adu̾sꝰ diabolũ. cũ quo

Expanded text:
Stabularius apostoli sunt, vel successores eorum, qui infirmitatem nostram praedicatione evangelica recreant. Martha, quae excepit Christum in domo sua et ministrabat, significat Ecclesiam in hac vita Christum in corde suo excipientem et opere justitiae laborantem. Maria, soror ejus, quae sedebat secus Christi pedes et audiebat verbum,tres panes, similitudinem exprimit cujusque in media tribulatione postulantis Dominum, ut det ei scientiam Trinitatis. Dives cujus uberes fructus ager attulit, significat hominem luxuriis deditum, et abundantem peccatis, quem immoderato fluxu amplius peccare desiderantem arguit Dominus, dicens: Stulte, nurus, quibus, duo in tres, et tres in duo dividuntur, significant humanum genus fide et religione ab invicem separatum, partim in discissione schismatis, quod duo significant, partim in numero Trinitatis, quod tria demonstrant. Divisus enim filius est adversus patrem suum, id est, populus ex gentibus veniens adversus diabolum, cum quo
Abbreviated transcription (Latin):
quã illũ pͥorẽ abegꝰuto eductu. sĩitis enĩ unũ
stice intelligit᷑ sinagoga. qͥnq libris legis quasi
ꝑcipe grãm ł secretã legis intesligentiã. Mulier
aAdultera q̃ offert̃ dño auidis lapidanda ȩccła
uolebat synagogazelans interficẽ: xp̃c saluat
sui oꝑis fidiq odorẽ adlaudẽ di et xp̃i głam
iefert. Anglĩ ille ad cuiꝰ descensũ mouebat᷑
lusus. descendente eñ angło c̃mouebat᷑ aqͥ
et sanabat᷑ infirmꝰ. Descendente decelis tp̃o

Expanded text:
quam illum priorem ab Aegypto deductum; finitum enim vinum stice intelligitur Synagoga quinque libris legis, quasicipere gratiam, vel secretam legis intelligentiam. Mulier adultera, quae offertur Domino a Judaeis lapidanda, Ecclesvolebat Synagoga zelans interficere: Christus sasui operis, fideique odorem ad laudem Dei et Christi gloriam refert. Angelus ille ad cujus descensum movebatur ibris conclusus: descendente enim angelo, commovebatur aqua, et sanabatur infirmus; descendente de coelis Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ inuarietate coloꝵ diu̾sitatẽ hñt scismatũ.
Qui ideo asac̾doteᷤ mutunt᷑. ut det̾sa oĩ uarie¬
tate erroꝵ unitatis ꝑcipiant sacͣm̃tũ. Iudex
iniquus qͥ dm̃ ñtimebat. assidue tanĩ dep̃can¬
tẽ uiduã exaudiuit. similitudo ẽ. qua de¬
monstrat᷑ qnͣtã spem lir̃e debec qͥ dm̃ indesi¬
nent̾ exposcit. cũ etiã ap̃ aures mmiꝰt iudicis
rant᷑ sui petentẽ ultionẽ deimmicis suis.: Hoc
ẽ. diabolo et hereticis. Phariseus orans intẽ¬
plo iudeor ẽ. ppłs. qͥ exiustificationib legis
extollit merita sua. Publicanꝰ uͦ gentilis est:¬
i̾tis siue itificatꝰ. aut iꝰificandꝰ. gentił÷ ipłs

Expanded text:
 in varietate colorum diversitatem habent schismatum, quique ideo ad sacerdotes mittuntur, ut, detersa omni varietate errorum, unitatis percipiant sacramentum. 222. Judex iniquus, qui Dominum non timebat, assidue tamen deprecantem viduam exaudivit , similitudo est qua demonstratur quantam spem habere debenenter exposcit, cum etiam apud aures injusti judicis iam perseveranter sui petentem ultionem de inimicis suis, hoc est, diabolo et haereticis. Pharisaeus orans in templo, Judaeorum est populus, qui ex justificationibus legis extollit merita sua. Publicanus vero gentilis estjustus, sive justificatus, aut justificandus, gentilis
Abbreviated transcription (Latin):
urbis suscitauit. significat eũ qͥ palã qd̾ libet
mortiferũ crim̃ admittit. audico u̾bo dnĩ a
morte peccati resurgit: et ꝑpenitentiã in xp̃o
uiuere incipit. reddit᷑q uiduȩ matri suȩ. id
est coͣmunioni eccłe. Hõ qui descendebat ab itłm:
iniericho. et incidit inlatrones. ipse adam fi¬
gurat᷑ ingenere suo. Qdũ descendet depara¬
diso elesti inmundũ. intidit in angłos tenebra¬
rũ. Samaritanꝰ descendens qͥ uulnera eiꝰ cu¬

Expanded text:
urbis suscitavit, significat eum qui palam quodlibet urbis suscitavit, significat eum qui palam quodlibet mortiferum crimen admittit, et audito verbo Domini a morte peccati resurgit, et per poenitentiam in Christo vivere incipit, redditurque viduae matri suae, id est, communioni Ecclesiae. Homo qui descendebat ab Hierusalem in Jericho, et incidit in latrones, ipse Adam figuratur in genere suo, qui dum descenderet de paradiso coelesti in mundum, incidit in angelos tenebrarum. Samaritanus descendens, qui vulnera ejus cu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ hñt quidẽ integritatẽ corꝑũ. s ñ seruant
intra conscientiã boni oꝑis testimoniuĩ. dum
infatie głant᷑ apud hoĩes. et ñ incorde apud
dm̃. Ideoq qr inuasis pectoꝵ suoꝵ m̃tis splen¬
dorẽ ñ gerunt. ad ueniente dño aregni eiꝰ gau¬
dio excludunt᷑. Hõ ꝑegre ꝓficiscens qͥ tradi
grãm eũgłicis negotiatorib fenerandã. Sed
pͥmꝰ seruus in qͥnq talentis sibi datis qͥnq li¬
bios legis acepit. quos doctrina uł oꝑe decem
pͣceptoꝵ ampliauit. Alt̃ iuduob calentis duo
testam̃ta ꝓmeruit. eaq norali ac mistico sensu
pie dispensando dupplicauit. Terciꝰ sub figura
uiiꝰ talenti gr̃e donũ acceptũ int̾renis uolupta¬
tib obscurauit. ideoq ꝓ iectꝰ ÷ ininfernũ: quia
nullũ indeoꝑatꝰ : fruccũ. Alii in pͥmo seruo
qͥnq sensꝰ cordis et corꝑis acceptos. inscd̾o intel¬
ligentiã et opus. inuno rationẽ intellexerunt.
Iuuenis filiꝰ uidue quẽ dñs mortuũ extͣ portaᷤ

Expanded text:
quae habent quidem integritatem corporum, sed non servant intra conscientiam boni operis testimonium, dum in facie gloriantur apud homines, et non corde apud Deum. Ideoque, quia in vasis pectorum suorum mentis splendorem non gerunt, adveniente Domino, a regni ejus gaudiogratiam evangelicis negotiatoribus fenerandam. Sed primus servus in quinque talentis sibi datis quinque libros legis accepit, quos doctrina vel opere decem praeceptorum ampliavit. Alter in duobus talentis duo testamenta promeruit, eaque morali ac mystico sensu pie dispensando duplicavit. Tertius sub figura unius talenti gratiae donum acceptum in terrenis voluptatibus obscuravit, ideoque projectus est in infernum, quia nullum inde operatus est fructum. Alii in primo servo quinque sensus cordis et corporis acceptos, in secundo intelligentiam et opus, in uno rationem intellexerunt. Juvenis filius viduae, quem Dominus mortuum extra portas
Abbreviated transcription (Latin):
abinitio mundi debitor sẽꝑ existens cyroqͣphũ
peccati ꝑ penitentiã ñ ex soluit. adueniente ita
ꝙ: xp̃o tandẽ credidit: acq ub̾iorẽ fructũ mi¬
mutit᷑ plis diligit. Septẽ fr̃s qͥ unã mulierẽ
liabuert᷑. ec sine filiis mortui st̃. hões infideleᷤ
intelligunt᷑. qͥ inp̾senti uita q̃ ꝑ septẽ dierum
cireulũ decurrit. totã uitã suã sine fructu iꝰti¬
ciȩ consũpsert̃. Duo in lecto illi significant᷑ qͥ
remoti aturb̾. in otio quodã uite uacare uider̃s
Due molentes inmola qͥ negotis ceꝑ aliũ rerũ
circuniferunt. Duo inagro. qui inministĩo
ente scłi adu̾sitate idẽ. nocte. qͥdã ꝑmanent in

Expanded text:
ab initio mundi debitor semper existens chirographum ab initio mundi debitor semper existens chirographum peccati per poenitentiam non exsolvit. Adveniente itaque Christo, tandem crediditmittitur, plus diligit . Septem fratres, qui unam mulierem habuerunt, et sine filiis mortui sunt, homines infideles intelliguntur, qui in praesenti vita, quae per septem dierum circulum decurrit, totam vitam suam sine fructu justitiae consumpserunt. Duo in lecto, illi significantur qui remoti a turbis in otio quodam vitae vacare videntur. Duae molentes in mola, qui negotiis temporalium rerum circumferuntur. Duo in agro, qui in ministerio ente saeculi adversitate, id est nocte, quidam
Abbreviated transcription (Latin):
tatos apłi sunt atq ꝓpħȩ: qui iudeos ꝑlegẽ et
mͦ carnis ec legis onere p̃ssis. sollẽpnitatẽ ad¬
uentꝰ dñi contẽ pnentib uite ȩterne gaudia gͣs
introisse manifestũ ÷. Rex iratꝰ qͥ misit exercitꝰ
suos et ꝑdidit int̾fectores illos. et ciuitatẽ incen¬
ditdis pat̃ ÷: qͥ suscitauit uespasianũ cesarẽ ro¬
manoꝵ. qͥ et ppłm gladio uastauit. et ciuicatẽ
irłm funditꝰ cũ suis uniu̾sis eu̾tit ita ut ulteriꝰ
belligerare ñ posset. Homine̾ aũ ñ habentẽ uestẽ
nuptialẽ in accubitu qͥ loquente rege obmutuit.
quẽ iubet seruis suis ablatũ muti intenebias
extĩores. ille ẽ. qͥ infide qͥdẽ cũ cȩtĩs requiescit.
s si inuentꝰ fuerit indie iudicii uestẽ carnis o¬
ꝑib hr̃e pollutã confestim iubet᷑ ab angłis tol¬
li ac m̃gi ingehennã ignis et̾ni. Duo debitores
exqͥb unꝰ debebat feneratori denarios qͥngen
buit. ille uͦsqͥngentos gentiũ exp̃ssit figuramq̃

Expanded text:
e, qui Judaeos per Legem et modo carnis et legis onere pressi, solemnitatem adventus Domini contempserunt; vitae aeternae gaudia gentes introisse manifestum est. Rex iratus qui misit exercitus suos, et perdidit interfectores illos, et civitatem incendit, Deus Pater est, qui suscitavit Vespasianum Caesarem Romanorum, qui et populum gladio vastavit, et civitatem Hierusalem funditus cum suis universis evertit, ita ut ulterius belligerare non posset. Hominem autem non habentem vestem nuptialem in accubitu, qui loquente rege obmutuit, quem jubet servis suis ablatum mitti in tenebras exteriores, ille est qui in fide quidem cum caeteris requiescit; sed si inventus fuerit in die judicii vestem carnis operibus habere pollutam, confestim jubetur ab angelis tolli ac mergi in gehennam ignis aeterni. Duo debitores, ex quibus unus debebat feneratori denarios quingenbuit; ille vero qui quingentos, gentium expressit figuram, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: et significat eũ ignẽ qui atoto mun¬
do maltum seꝑatꝰ ÷: sane echer ÷ ipsũ ȩle¬
mentũ. ethera uͦ splendor echeris ẽ. Con¬
sistunt enĩ luminaria infirmam̃to cęli:
hoc ÷ infirmam̃to legis dei infixa. Cũ głiste
uidelicet et doccores scriꝑtẽ sceͣ disputando
coherentes. et om̃ib inferiorib lum̃ sapi¬
entiȩ demonstrantes. ꝓdiit etiã simul et¬
cȩtã micantiũ syderum turba: id ÷ diu̾sa¬
rũ uirtutũ in ȩccła numerositas. quȩ in
huiꝰ uite obscuritare tanꝗͣ. in nocte reful¬
gentes diuidant in hoc firmam̃to scriꝑ¬
turȩ sensibilia et intelligibilia. quasi int̃
lucẽ ꝑfectoꝵ et tenebras ppłoꝵ et sunt in
nam una porta sol p̃cedit. alia se recipit.
Significant aũ ianue cęli testam̃ta diui-¬
na: unde ꝑsalmista ait. Mandauit nu¬
bib desuꝑ et ianuas celi aꝑuit. Man¬
datũ ÷ eñĩ nubib id ÷ p̃dicatorib. ut ꝑ
ianuas cȩli. hoc ÷ scripturas scãs. p̃dicati¬

Expanded text:
sunt, et significat eum ignem, qui a toto mundo in altum separatus est. Sane aether est ipsum elementum, aethera vero splendor aetheris est. Consistunt enim luminaria in firmamento coeli, hoc est, in firmamento legis Dei infixa, evangelistae videlicet et doctores Scripturae sanctae disputando cohaerentes et omnibus inferioribus lumen sapientiae demonstrantes. Prodiit etiam simul, etc., micantium siderum turba, id est, diversarum virtutum in Ecclesia numerositas, quae in hujus vitae obscuritate, tanquam in nocte, refulgentes dividant in hoc firmamento Scripturae sensibilia et intelligibilia, quasi inter lucem perfectorum, et tenebras populorum: et sunt insNam una porta sol procedit, alia se recipit. Significant autem januae coeli testamenta divina. Unde Psalmista ait: Mandavit nubibus desuper, et januas coeli aperuit . Mandatum est enim nubibus, id est, praedicatoribus, ut per januas coeli, hoc est Scripturas sanctas, praedicati
Abbreviated transcription (Latin):
ta fidẽ xp̃i significat. unde scriptũ ⁊ : ꝑportã
ingrediunt᷑ inciuitatẽ. qr ꝑfidẽ rectã introe¬
undũ.ẽ. inȩccłam di. Porta xp̃c ł fides. ut in
salomone: ecce porta dñi iꝰti intrabt̃ ꝑ eam.
Porta uterꝰ mariȩ uirginis. siue canon uet̾is
testam̃ti: ut in ezechiele. uidi portã indo¬
les: et introibit iex głȩ. Porte corda hominũ
siue auditꝰ m̃tis adiabolo dudũ obsesse p̾ea
axp̃o possesse. ut ingenesi possidebit sem̃
doctores sc̃i intelligunt᷑. qͥ inob aꝑiunt do¬
ginatibi suis introitũ regni celestis. Econtrario
uͦ porrȩ nõe heretici. et falsi doctores in telli
dñs adpetrũ dic̃. tu es petrꝰ et suꝑ hanc petmͣ
edificabo ȩccłam meã. et porte inferi ñ pͣua

Expanded text:
ta fidem Christi significat. Unde scriptum est: Per portam ingrediuntur in civitatem: quia per fidem rectam introeundum est in Ecclesiam Dei. Porta Christi vel fides ut in Psalmo: Ecce porta Domini: justi intrabunt per eam . Porta uterus virginis Mariae, sive canon Veteris Testamenti, ut in Ezechiele: Vidi portam in doles, et introibit rex gloriae . Portae corda hominum, sive aditus mentis a diabolo dudum obsessae, postea sto possessae, ut in Genesi: Possidebit semen doctores sancti intelliguntur, qui nobis aperiunt dogmatibus suis introitum regni coelestis. E contrario vero portae nomine haeretici et falsi doctores exprimuntDominus ad Petrum ait: Tu es Petrus, et super hanc Petram aedificabo Ecclesiam meam. Et p
Abbreviated transcription (Latin):
inuia. Uia libri legis et ꝓpħarũ. ut inhiere¬
mia: state suꝑ uias et uidetȩ. et int̾to gate dͤ
semitis antiqͥl. ꝗͣ sit uia bona. Semite sig
nificant p̃cepta diuina. ut in psalmo: deduc
me in semita mandatoꝵ tuoꝵ. ¶de plateis

Expanded text:
in via . Via, libri legis et prophetarum, ut in Jeremia: super vias state et videte et interrogate de semitis antiquis, quae sit via bona . Semita, praecepta divina, ut in psalmo: Deduc me in semita mandatorum tuorum . CAPUT I
Abbreviated transcription (Latin):
gregarionis delectat᷑ discidio. fit aũ scisma cũ
dicunt. om̃s nos scificamꝰ ĩundos et cȩc̾a simi¬
lia. Suꝑstitio dicta eo qd̾ sit suꝑflua. aut suꝑ¬
staruta obseruatio. Alii dicunt asenib. quia
multis annis suꝑstites petatẽ delerant et errant.
suꝑstitione quadã. nescientesq ueteres colunt
aut ueterũ ignari assciscant. Lucretiꝰ aũ suꝑsti¬
tionẽ dicit suꝑstantiũ rerũ. idẽ. cȩlestiũ diui¬

Expanded text:
ngregationis delectatur discidio. Fit autem schisma, cum ngregationis delectatur discidio. Fit autem schisma, cum dicunt homines: Nos sanctificamus immundos, et caetera similia. Superstitio dicta eo, quod sit superflua aut superstituta observatio. Alii dicunt a senibus, qui multis annis superstites per aetatem delirant et errant superstitione quadam, nescientes quae veteres colunt, aut quae veterum ignari asciscant. Lucretius autem superstitionem dicit superstantiam rerum, id est coelestium
Abbreviated transcription (Latin):
¶de he̾si. ⁊ seimate.
qd̾ meliꝰ illi eẽ. uidet᷑. ut phylosophi. pipatici.
achade matici. ec epicurei: et stoici. ł siqͥ alii qͥ ꝑ¬
u̾sũ dogma excogitantes arbitrio suo de ecła
recessert̃. Inde gͦ here ses dicta greca uoce exin¬
qͣptatione electionis qͦqͥsq arbitrio suo adin¬
stituenda siue adsuscipienda quelibet ipse
sibi eligit. Noł̃ uͦ nichil ex nr̃o arbitrio in¬
ducere licet: s nec eligere qd̾ aliqͥs exarbitrio
suo induxerit. Apłos di habemꝰ auctores qͥ
nec ipsi qͥcꝗͣ ex suo arbitrio qd̾ inducerent ȩ¬
legert̃. s acceptã axp̃o disciplinã fidelit̾ na¬
tionib assignauert̃. Itaq etiã si angłi deceł
alit̾ eũgłizauerit anathema uocabitur.
Secca a sectando et tenendo noĩata. Nã sectaᷤ
dicimꝰ habitꝰ animors. ac instituta circa dis
longe alia inreligionis cultu opinantes ꝙͣ¬
çt̃ĩ Scima ascissura animoꝵ uocata. eodẽ eni
cultu scismaticꝰ eodẽq ritu credit ut cȩt̾i̾. solo ẽ¬

Expanded text:
De haeresi et schismate. quod melius illi esse videtur, ut philosophi peripatetici, Academici, et Epicuraei, et stoici: vel siqui alii, qui perversum dogma excogitantes arbitrio suo de ecclesia recesserunt. 2. Inde ergo haeresis dicta Graeca voce, ex interpretatione electionis, qua quisque arbitrio suo ad instituenda, sive ad suscipienda quaelibet ipse sibi eligit. Nobis vero nihil nostro ex arbitrio inducere licet, sed nec eligere quod aliquis de arbitrio suo induxerit. 3. Apostolos Dei habemus auctores, qui nec ipsi quidquam ex suo arbitrio, quod inducerent elegerunt, sed acceptam a Christo disciplinam fideliter nationibus assignaverunt. Itaque etiam si angelus aliter evangelizaverit, anathema vocabitur . Secta a sectando et tenendo nominata. Nam sectas dicimus habitus animorum, ac instituta circa discndo sequuntur, longe alia in religionis cultu opinantes,caeteri. Schisma ab scissura animorum vocata. Eodem enim cultu schismaticus, eodemque ritu credit, ut caeteri: solo co
Abbreviated transcription (Latin):
anũ. ambulans sic̃ et ille ambulauit: aqͦ et
nom̃ traxit. Cacholicꝰ uniu̾sał. siue genera¬
lit̃ int̾r̃tat᷑. Nam greci uniu̾sale catholicã uo¬
cant. Orchodoxus ⁊ recte credens. et ut credit
recte uiuens. Orhio enĩgrete. recte dr̃. Doxa¬
qui alit̃ uiuit quã credit. Neophitꝰ grece.¬
fidi audit. nec tͣam̃ baptismũ ꝑcepit. Nam
caticuminꝰ grece latine audicor intͣpretatur.¬
Cõpetens uocat᷑ qi pt instructionẽ fidi. cõpetit qcõ¬
grãm xp̃i. inde et apetendo cõpetentes uocati.

Expanded text:
ille ambulavit, a quo et nomen traxit. Catholicus, universalis, sive generalis, interpretatur. Nam Graeci universale catholicon vocant. Orthodoxus est recte credens: et ut credit, recte vivens. Orthos enim Graece, recte, dqui aliter vivit quam credit. Neophytus Graefidei audit, necdum baptismum percepit. Nam catechumenus Graece, Latine auditor, vel instrCompetens vocatur, quia post instructionem fidei competit m Christi. Inde et a petendo competentes vocati.
Abbreviated transcription (Latin):
radicis figende ñ habent: illa nimirũ st̃
p̃cordia. quȩ nullis disciplinȩ studiis eru¬
dita: nullis tẽptationũ ꝓ bationib emolli

Expanded text:
radicis figendae non habent, illa nimirum sunt praecordia quae nullis disciplinae studiis erudita, nullis tentationum probationibus emolli
Abbreviated transcription (Latin):
inillo. Colũpna quȩ erat adcapud lecculi
olofernis significat duriciã praui cordis.
q̃ errorẽ genuit malefide securitatis. Gladiꝰ
qui in ea ligatꝰ pendebat. malitia ẽ. iniquȩ
intẽprationis: coma capitis elatio suꝑbe
mͣtis. ceruix uͦ cͣcumacia iniq̃ actionis: et co¬
nopeũ hoc ẽ. rece muscarũ insidias. signifi¬
cat dolose cogirationis. Comm̃dat ꝙͦ iudith
niãm ꝓuellȩ suȩ ostianȩ custodiã. quia scã¬
eceła unicuiq fideliũ catholicȩ fidei p̃cipit
hnre obseruantiã. Orat ipsa cũ lacrimis. q̃
suꝑnũ auxiliũ poscit: intima deuotione
cordis. Accedit adcolũpnã. et exsolure pu¬
gionẽ. ꝑ ꝗͣ hostis nequissimi amputec caput.
cũ denudata malicia duri cordis abscidit
ab hoste occasionẽ ꝓt̾ue tẽptationis. Au¬
fer et conopeũ. qr fraudes eiꝰ detegit quib
simplices et incautos implicare contendit
sicꝙ truncũ hostis corpꝰ euoluit: cũ ipsũ

Expanded text:
illo. Columna, quae erat ad caput lectuli illo. Columna, quae erat ad caput lectuli Holophernis, significat duritiam pravi cordis, quae errorem genuit malefidae securitatis: gladius, qui in ea ligatus pendebat, malitia est iniquae intentionis. Coma capitis elatio superbae mentis: cervix vero contumacia iniquae actionis: et conopeum, hoc est, retes muscarum insidias significat dolosae cogitationis. Commendat ergo Judith nostra puellae suae ostiorum custodiam: quia saEcclesia unicuique fidelium catholicae fidei praecipit habere observantiam. Orat ipsa cum lacrymis, quia supernum auxilium poscit intima devotione cordis. Accedit ad columnam, et exsolvit pugionem, per quem hostis nequissimi amputet caput; cum denudata malitia duri cordis abscidit ab hoste occasionem protervae tentationis. Aufert conopeum, quia fraudes ejus detegit, quibus simplices et incautos implicare contendit, sicque truncum hostis corpus evolvit, cum ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. cõmissa: et ꝑeam adet̾nũ regnũ ap̃sentis
scłi fluctib tralut᷑. ne met̾ne mortis ꝓfunda
mergat᷑. Quȩ ex om̃i genere pisciũ c̃gregat.
qͥ adpecc̃oꝵ ueniã sapientes et phatuos. li¬
beros et seruos diuites et pauꝑes. fortes et in¬
firmos uotãt. Unͣ̃ ꝑpsalmistã dedo dr̃. ad te
om̃is caro ueniet: qͥa sagena scł tc̃ uniu̾salit̃¬
concludit᷑. Quã edutunt ec secꝰ litꝰ sedent.
quia sic̃ mare scłm. ita scłi finẽ significat̃
litꝰ maris. In qͦ scił sine boni pisces inua¬
sis eligunt᷑. mali ꝓiciunt᷑ foras. quia et e¬
leciꝰ quisq intab̾ nacła et̃na recipit᷑ et ȩter¬
ni luce regni ꝑdita. adext̾ĩores tenebras
reꝑbi ꝑtralunt᷑. Nam retia aliqñ decepu¬
onẽ diaboli designant ut inpsalmo.ca¬
dent inreciacło eiꝰ peccatores. Conopeũ
rete qua culices includunt᷑ in modũ ten¬
torii qͦ magis alexandrini utunt᷑: quiaibi
ex nilo culices copiosi nascunt᷑. unde et

Expanded text:
eam quisque ad aeternum regnum a praesentis saeculi fluctibus trahitur, ne in aeternae mortis profunda mergatur. Quae ex omni genere piscium congregat, quia ad peccatorum veniam sapientes et fatuos, liberos et servos, divites et pauperes, fortes et infirmos vocat. Unde per Psalmistam Deo dicitur: Ad te omnis caro veniet . Quae sagena, sciliconcluditur, quam educunt et secus littus sedent: quia sicut mare saeculum, ita saeculi finem significat littus maris, in quo scilicet fine boni pisces in vasis eliguntur, mali projiciuntur foras: quia et electus quisque in tabernacula aeterna recipitur; et aeterni luce regni perdita, ad exteriores tenebras reprobi pertrahuntur. Nam retia aliquando deceptionem diaboli designant, ut in Psalmo: Cadent in retiaculo ejus peccatores . Conopeum retes, qua culices excluduntur in modum tentorii, quo magis Alexandrini utuntur, quia ibi ex Nilo culices copiosi nascuntur: unde et
Abbreviated transcription (Latin):
etes uocatȩ siue aretinendis piscib
iue arestib qͥb tendunt᷑. minus aũ¬
rete. fi plagium dr̃. a plagis. Nam ꝓpͥȩ plagas
dici funes illos qͥb retia tendunt᷑. circa imam
et sũmã partẽ. funda genꝰ ÷ piscatoriȩ recis di¬
cca abeo qd̵ in fundũ mutat᷑: idemetiã aiac
eras. Tragũ genꝰ retis ab co qd̾ trahit᷑ nuncupa¬
tũ. ipsa . eͣ. et uerricłm: uerrere enĩ trahere ÷.¬
Retia siue sagene p̃dicationẽ mistice desig¬
nant eũgłii: unde apłi et tipici piscatores a
dño mitunt᷑ in mare istiꝰ scłi. ut dogmatib
suis eruant hoĩes aberrorib mundanis: ec
ꝑducant adrectã fidem dĩ. Desagena uͦ ita
in eũ głio legit᷑. simile ẽ. regnũ cȩloꝵ sagene
emissȩ inmare. et exom̃i genere piscium

Expanded text:
etes vocatae sive a retinendis piscibus, sive a restibus quibus tenduntur. Minus aurete synplagium dicitur a plagis; nam proprie plagas dici funes illos quibus retia tenduntur circa imam et summam partem. Funda genus est piscatoriae retis, dicta ab eo quod in fundum mittatur. Idem etiam a iacteras. Tragum genus retis ab eo, quod trahitur, nuncupatum. Ipsa est et verriculum; verrere enim trahere Retia sive sagenae praedicationem mystice designant Evangelii. Unde et Apostoli, typici piscatores, a Domino mittuntur in mare istius saeculi, ut dogmatibus suis eruant homines ab erroribus mundanis, et perducant ad rectam fidem Dei. De sagena vero ita in Evangelio legitur: Simile est regnum coelorum sagenae missae in mare, et