comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erat eccłia fr̃es habitantes in u¬
num: An in ora ꝑfectionem
intelligimus: quia in ora ue¬
stimentũ ꝑficitur: Et illi ꝑ¬
fecti qui norunt habitare inu¬
nũ: illi ꝑfecti qui legem implẽt.
Quomodo autẽ impletur lex
xp̃i ab eis qui habitant fr̃es in
unũ: Audi apłm. Inuicem one¬
ra u̾ra portate: & sic implebitis
legem. xp̃i. Hec est ora uestim̃ti.
Quomodo fr̃es mei intelligimꝰ
quam oram dicat. qua potuit
descendere unguentũ: Non
puto quod oram uestimenti in
laterib uoluit intelligi. Sunt
enim orȩ in laterib. Sed a bar¬
ba descendere unguentũ ad
oram potuit. que in capite est:
ubi aperitur caput. Tales
sunt qui ha bitant in u¬
nũ: ut quo modo per oras
istas in trat caput hominiꝰ
ut uestiat se: sic per concordiã
fraternam xp̃c intret qui est
caput nr̃m. ut uestiaturͥ ut
cit: Sicut ros hermon qui de¬
scendit suꝑmontẽ syon. Hoc uo¬
luit intelligi frẽs mei gr̃a dei

Expanded text:
erat Ecclesia fratres habitantes in uerat Ecclesia fratres habitantes in unum? an in ora perfectionem intelligimus, quia in ora vestimentum perficitur; et illi perfecti, qui norunt habitare in unum? Illi perfecti qui legem implent. Quomodo autem impletur lex Christi ab eis qui habitant fratres in unum? Audi Apostolum: «Invicem onerlegem Christi» . Haec est ora vestimenti. Quomodo, fratres mei, intelligimus, quam oram dicat, quo potuit descendere unguentum? Non puto quod oram vestimenti in lateribus voluit intelligi. Sunt enim orae in lateribus. Sed a barba descendere unguentum ad oram potuit, quae in capite est, ubi aperitur capitium. Tales sunt qui habitant in unum: ut quomodo per oras istas intrat caput hominis, ut vestiat se; sic per concordiam fraternam Christus intrat, qui est caput nostrum, ut vestiatur, ut cit? «Sicut ros Hermon, qui descendit super montes» «Sion.» Hoc voluit intelligi, fratres mei, gratiam Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Co ergo modo unguentũ a ca¬
pite descenderat in barbam.
quia & ille cũ lapidaret᷑ fixo ge¬
nu ait. Dñe ne statuas illis hoc
peccatũ. Ergo illi tanquã barba
erant. Multi enim fortes erant᷑::
guentũ: modo monasteria ñ
haberemus. Sed quia descendit
& in oram uestimenti eiis: sic
enim ait. quod descendit in orã
uestimenti eius: secuta est ec¬
clesia. de ueste dñi peperit mo¬
nasteria. Nam uestis sacerdo¬
talis eccłiam significat. Ipsa
est uestis de qua dicit apłs. ut
exhiberet sibi głosam eccłiam:
non habentem maculã aut ru¬
gam. Mundatur ut non habe¬
at maculã: extendit᷑ ut ñ ha¬
beat rugam. Ubi eam extendit
fullo. nisi in ligno: Nidemus
cotidie a fullonib tunicas quo¬
dammodo crucifigi. Crucifigun¬
tur: ut rugam non habeant.
Quid est ergo ora uestimenti
fr̃es mei: In ora uestimenti qͥd
accepturi sumus: Ora finis ue¬
stimenti est. Quid accepturi
sumus in fine uestimenti: An
quia in fine tempoꝵ habitura

Expanded text:
Eo modo ergo unguentum a caEo modo ergo unguentum a capite descenderat in barbam; quia et ille cum lapidaretur, fixo genu ait: «Domine, ne statuas illis hoc peccatum» . 9. Ergo illi tanquam barba erant. Multi enim fortes erant, etguentum, modo monasteria non haberemus. Sed quia descendit et in oram vestimenti; sic enim ait, «Quod descendit in oram vestimenti ejus:» secuta est Ecclesia, de veste Domini peperit monasteria. Nam vestis sacerdotalis Ecclesiam significat. Ipsa est vestis de qua dicit Apostolus, «Ut exhiberet sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam, neque rugam» . Mundatur, ut non habeat maculam; extenditur, ut non habeat rugam. Ubi eam extendit fullo, nisi in ligno? Videmus quotidie a fullonibus tunicas quodammodo crucifigi: crucificuntur, ut rugam non habeant. Quid est ergo ora vestimenti? fratres mei, in ora vestimenti quid accepturi sumus? Ora, finis vestimenti est. Quid accepturi sumus in fine vestimenti? An quia in fine temporum habitura
Abbreviated transcription (Latin):
stephanũ: seuiebat in eo caritaᷤ.
Seuiebat in eos cum audirent.
rogauit pro illis cum lapidarẽt.
Quid enim ait cũ audirent
ulauit : Nũquid timut : Iui
cum audirent ista. que in illos
uicebantur: quasi seuiebat ste¬
phanus. Seiuebat ore: corde di¬
ligebat: & non est uicta caritas
ipsa in eo. Nam illi abhorrentes
a uerbo. tanquã tenebre fugien¬
tes a lumine: ad lapides cucurre
re: stephanũ lapidauere. Sicut
antea stephani uerba lapidabãt
illos: sic postea lapides eoꝵ ste¬
phanũ. Quando debuit plus
irasci stephanus. quando lapi¬
dabatur aut quando audieba¬
tur: Ecce mitis factus est cum
eos a quib audiebat᷑. Uenienti¬
bus in se lapidib non uicta ẽ
caritas: quia unguentũ a capi¬
te in barbam descenderat: et
audierat ab ipso capite: Diligi¬
te inimicos ur̃os: & orate ꝓ eis
qui uos ꝑsequunt᷑. Fudierat
ab ipso capite pendente in cru¬
ce & clicente. Pater ignosce. illis:
quia nesciunt quid faciunt.

Expanded text:
Stephanum. Saeviebat in illo charitas: Stephanum. Saeviebat in illo charitas: saeviebat in eos, cum audirent; rogavit pro eis, cum lapidarent. Quid enim ait, cum audirent?ulavit? numquid timuit? Illi cum audirent ista, quae in illos dicebantur: quasi saeviebat enim Stephanus; saeviebat ore, corde diligebat; et non est victa charitas ipsa in eo: nam illi abhorrentes a verbo, tanquam tenebrae fugientes a lumine, ad lapides currere coeperunt, Stephanum lapidare. Sicut antea Stephani verba lapidabant illos, sic postea lapides eorum Stephanum. Quando debuit plus irasci Stephanus, quando lapidabatur, an quando audiebatur? Ecce mitis factus est dum eos a quibus audiebatur. Venientibus in se lapidibus non victa est charitas: quia unguentum a capite in barbam descenderat, et audierat ab ipso capite, «Diligite inimicos vestros, et orate pro eis qui vos persequuntur» . Audierat ab ipso capite pendente in cruce, et dicente, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» .
Abbreviated transcription (Latin):
cum eccłia. Sed a capite ue
barbam. Barba significat fortes.
barba significat uiuenes. stre¬
nuos: imꝑigros. alacres. Id̃o qͣn¬
do tales describimus: barbatus
homo est dicimus. Ergo illud
primũ unguentũ descendit in
apłos: descendit in illos. qui pri¬
mos impetus scłi sustinuert. De¬
scendit ergo in illos sp̃c sc̃s. Nam
de illi qui primũ in unũ habita¬
re ceperunt: ꝑsecutionem passi
sunt. Sed quia descenderat un¬
guentũ in barbam. passi sunt.¬
passi sunt.non uicti. Etenim
caput iampassum p̃cesserat:
unde descendit unguentum.
Precedente tali exemplo. quis
unceret barbam: Et illa bar¬
ba erat stephanus sc̃s. & hoc est
non uinci: ut caritas non uin¬
catur ab mimicis. Nam uisi sũt
sibi uicisse qui ꝑsecuti sunt scõs.
Illi cedebant. illi cedebant᷑: illi
occidebant. illi occidebantur
Quis non putaret illos iuincere
illos iuinci: Sed quia non iucta
est caritas: ideo unguentũ de¬
scendit in barbam. Attendite

Expanded text:
cum Ecclesia: sed a capite vencum Ecclesia: sed a capite venbarbam. Barba significat fortes; barba significat juvenes, strenuos, impigros, alacres. Ideo quando tales describimus, Barbatus homo est, dicimus. Ergo illud primum unguentum descendit in Apostolos, descendit in illos qui primos impetus saeculi sustinuerunt: descendit ergo in illos Spiritus sanctus. Nam et illi qui primum in unum habitare coeperunt, persecutionem passi sunt: sed quia descenderat unguentum in barbam, passi sunt, non victi. Etenim et caput jam passum praecesserat, unde descendit unguentum. Praecedente tali exemplo, quis vinceret barbam? 8. Ex illa barba erat Stephanus sanctus. Et hoc est non vinci, ut charitas non vincatur ab inimicis. Nam visi sunt sibi vicisse, quedebant, illi caedebantur; illi occidebant, illi occidebantur. Quis non putaret illos vincere, illos vinci? Sed quia non victa est charitas, ideo unguentum descendit in barbam. Attende
Abbreviated transcription (Latin):
Merito insultant nomini uni¬
tatis: qui se ab unitate p̃cidert̃
Merito illis displicet nomen mo¬
nachoꝵ: quia illi nolunt habi¬
tare in unũ cum fratrib. sed se¬
quentes donatũ. xp̃m diuiser̃t.
Hoc denuo &e de solo uno audi¬
uit caritas ur̃a. Iam iocunde.¬
mur cũ psalmo: ut sequentia ui¬
deamus. Breuis est. potest a no¬
bis curri: quantũ dñs suggerit.
Puto enim ex his que dicta sũt
patere posse que sequunt᷑: quã¬
us illa uideant᷑ obscura. Ecce¬
quam bonũ & quam iocundũ
habitare fr̃es in unũ. Ostende¬
bat qui dicebat ecce. Uidemuᷤ
& nos fratres & benedicimus dm̃.
& oramus ut dicamus & nos ec¬
Spsalmus. Sicut unguentũ in
capite quod descendit in barbã
barbam aaron: quod descendit
in oram uestimenti eius. Faron
quid erat: Sacerdos. Quis est
sacerdos. nisi unus sacerdos qui
in mundo non inueniret mun¬
dum quod offerret. se ipsũ ob¬
tulit: In capite ipsius un¬
guentum: quia totus xp̃c

Expanded text:
Merito insultant nomini uniMerito insultant nomini unitatis, qui se ab unitate praeciderunt. Merito illis displicet nomen monachorum, quia illi nolunt habitare in unum cum fratribus; sed sequentes Donatum, Christum dimiserunt. Haec de uno, et uno solo audivit Charitas vestra; jam jucundemur cum Psalmo, ut sequentia videamus. Brevis est; potest a nobis curri, quantum Dominus suggerit. Puto enim ex his quae dicta sunt, patere posse quae sequuntur, quamvis illa videantur obscura. um habitare fratres in unum.» Ostendebat qui dicebat, «Ecce.» Videmus et nos, fratres, et benedicimus Deum; et oramus, ut dicamus et nos, «EcPsalmus. «Sicut unguentum in capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron; quod descendit in oram vestimenti ejus. Aaron» quid erat? Sacerdos. Quis est sacerdos, nisi unus sacerdos, quiin mundo non inveniret mundum quod offerret, seipsum obtulit? In capite ipsius unguentum, quia totus Christus
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ certamen certaui. Quare
ergo & nos non appellemus mo¬
nachos. cũ dicat psalmus. ecce
quam bonũ & quam iocundũ
habitare fr̃es in uirũ: Monos
enim unus dicitur: & non unuᷤ
quomodocũq Nam & in turba
est unus: sed una cũ multis.
Unus dici potest. monos non po¬
test: id est solus. Monos enim
unus solus est. Qui ergo sic ui¬
uunt in unũ. ut unũ hominẽ
faciant. ut sit illis uere quomͦ
scriptũ est. una anima & unũ
cor: multa corpora sed ñ mul¬
tȩ animȩꝰ multa corpora. sed ñ
multa corda: recte dicantur
monos. id est unus solus. Unde
ille ums sanabatur in piscina.
Respondeant nobis &e exponãt
qui insultant nomini monacho¬
rum. quare ille unus qui inuen¬
tus est triginta octo annos ha¬
bens in infirmitate hoc respon¬
disset dñoͥ cũ cõmota fuerit
aqua non habeo qui deponat
me: alius ante me descendit.
Descenderat unus: iam aliꝰ ñ
descendebat. Unꝰ solus qui sanaba¬
tur: unitatem eccłiȩ figurabat.

Expanded text:
«Bonum agonem certavi.» Quare «Bonum agonem certavi.» Quare ergo et nos non appellemus monachos, cum dicat Psalmus, «Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum?» Μόνος enim unus dicitur: et non unus quomodocumque; nam et in turba est unus, sed una cum multis unus dici potest, μόνος non potest, id est, solus: μόνος enim unus solus est. Qui ergo sic vivunt in unum, ut unum hominem faciant, ut sit illis vere quod scriptum est, «una anima et unum cor;» multa corpora, sed non multae animae; multa corpora, sed non multa corda; recte dicitur μόνος, id est unus solus. Unde et ille unus sanabatur in piscina. Respondeant nobis et exponant, qui insultant nomini monachorum, quare ille qui inventus est triginta octo annos habens in infirmitate, hoc respondisset Domino: «Cum mota fuerit aqua, non habeo qui deponat me; alius ante me descendit» . Descenderat unus, jam alius non descendebat. Unus solus sanabatur; unitatem Ecclesiae figurabat.
Abbreviated transcription (Latin):
eos inquiunt appellamus: ꝓpt̃¬
nim. Et dicit apłs. Certamen
bonũ certaui. Quia sunt qui
certant aduersus diabolũ. & p̾¬
ualent milites xp̃i: ideo agoni¬
stici appellantur. Utinam ergo
milites xp̃i essent. & non milites
diaboli: a quib plus timet᷑. deo
laudes. quam fremitus leonis.
Hi etiam insultare nobis audẽt.
quia fr̃es cũ uident homines
deo gr̃as dicunt. Quid est inqui¬
unt deo gr̃as: Ita ne surdus es
ut nescias quid sit deo gr̃ãs: Qui
dicit cdeo gr̃as: gras agit deo. Uide
si non debet frater deo gr̃as age¬
re: quando uidet fr̃em suum.
Non est enim locus gratulati¬
onis. quando se inuicem uidẽt
laudes ur̃m plorant homines.
Sed certe reddidisti rationem
de nomine: quare appelles ago¬
nisticos. Ita fiat ut appellas: ita
fiat om̃ino fauemus. Prestet
dñs ut illi contra diabolũ certẽt
tur eccłiam. Tamen quia certãt
dicit agonisticos: & inuenisti
unde appelles. quia dixit apłs.

Expanded text:
eos, inquiunt, appellamus peos, inquiunt, appellamus pnim; et dicit Apostolus, «Certamen bonum certavi» . Quia sunt qui certant adversus diabolum, et praevalent, milites Christi agonistici appellantur. Utinam ergo milites Christi essent, et non milites diaboli, a quibus plus timetur, Deo laudes, quam fremitus leonis. Hi etiam insultare nobis audent, quia fratres, cum vident homines, Deo gratias dicunt. Quid est, inquiunt, Deo gratias? Itane surdus es, ut nescias quid sit, Deo gratias? Qui dicit, Deo gratias, gratias agit Deo. Vide si non debet frater Deo gratias agere, quando videt fratrem suum. Num enim non est locus gratulationis, quando se invicem vident laudes vestrum plorant homines. Sed certe reddidistis rationem de nomine, quare appelletis agonisticos. Ita fiat, ut appellatis; ita fiat, omnino favemus. Praestet Dominus ut illi contra diabolum certent, tur Ecclesiam. Tamen quia certant, dicitis agonisticos: et invenistis unde appelletis, quia dixit Apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
iuge sibi relicta. non ad consolati¬
onem. sed ad temptationem: ait
quod nostis. dñs dedit. dñs ab¬
stulit. sicut dño placuit ita fac¬
tum est: sit nomen dñi benedictũ
Impletũ est in eo quod cotidie
cantamus: si & morib consone¬
mus. Benedicam dñm in om̃i
tempore:semꝑ laus eius in ore
meo. Ergo in istis trib nomi¬
nib significata sunt tria gene¬
ra hominũ. & in illis trib rur¬
sus ineugłio que cõmemoraui.
Quid ergo dicunt illi qui nob̾
de nomine monachoꝵ insul¬
tant: Fortasse dicturi sũt. No¬
stri non uocantur circũcellio¬
nes: uos illos ita appellatis con¬
cumelioso nomine. Nam nos
eos ita non uocamus. Dicant
quid eos uocent: & audietis. Fgo¬
nisticos eos uocant. fatemur et
nos honesto nomine:si &e res cõ¬
ueniret. Sed interim illud in¬
deat scĩtas ur̃a. Qui nobis dicũt
ostendite ubi scriptũ sit nomen
monachoꝵ: ostendant ubi scrip¬
tũ sit nomen agonisticoꝵ. Sic

Expanded text:
juge sibi relicta, non ad consolatijuge sibi relicta, non ad consolationem, sed ad tentationem, ait quod nostis, «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum» . Impletum est in eo quod quotidie cantamus, si et moribus consonemus: «Benedicam Dominum in omni tempore; semper laus ejus in ore meo» . Ergo in istis tribus nominibus significata sunt tria genera hominum, et in illis tribus rursus in Evangelio, quae commemoravi. 6. Quid ergo dicunt illi qui nobis de nomine monachorum insultant? Fortasse dicturi sunt: Nostri non vocantur circumcelliones: vos illos ita appellatis contumelioso nomine; nam nos eos ita non vocamus. Dicant quid eos vocent, et audietis. Agonisticos eos vocant. Fatemur et nos honesto nomine, si et res conveniret. Sed interim illud videat Sanctitas vestra: qui nobis dicunt, Ostendite ubi scriptum sit nomen monachorum, ostendant ubi scriptum sit nomen agonisticorum. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
celibatu serure deo: id est uxo¬
rem non querens. Erat uir sẽs
in desideriis celestib uitam ge¬
rens: temptatus in multis. & in¬
uentus aurũ obrizum. Quam
quietus erat. qui & inter leones
securus erat: Ergo in nomine
damelis qui etiam uir deside¬
riorũ est appellatus. sed utiq
castoꝵ atq scõꝵ. significantur
serui dei: de quib dicitur. ecce
quam bonũ & quam iocundũ
habitare fratres in unũ. In no¬
mine iob significatur illa una
de molendino: que assumitur
Habebat enim uxorem. habe¬
bat filios. habebat multas diui¬
tias: & tam multa habebat in
hoc scło. ut diabolus hoc ei obi¬
ceret. quia non gratis sed ꝓpter
ea que acceperat colebat dm̃.
in temptationib suis ꝓbatus ẽ
quam gratis iob colerẽt dm̃. &
non ꝓpter illa que acceperat:sed
ꝓpter dm̃ qui dederat. Amissis
itaq om̃ib repentina afflictio¬
ne & temptatione. amissa here¬
ditate amissis heredib sola con¬

Expanded text:
caelibatu servire Deo, id est, uxocaelibatu servire Deo, id est, uxorem non quaerens. Erat vir sanctus, in desideriis coelestibus vitam gerens; tentatus in multis, et inventus aurum obrizum. Quam quietus erat, qui et inter leones securus erat ! Ergo in nomine Danielis, qui etiam «vir desideriorum» est appellatus ; sed utique castorum atque sanctorum, significantur servi Dei, de quibus dicitur, «Ecce quam» «bonum et quam jucundum habitare fratres in unum.» In nomine Job significatur una illa de molendino quae assumetur. Habebat enim uxorem, habebat filios, habebat multas divitias; et tam multa habebat in isto saeculo, ut diabolus hoc ei objiceret, quia non gratis, sed propter ea quae acceperat, colebat Deum. in tentationibus suis probatus est quam gratis Job coleret Deum, et non propter illa quae acceperat, sed propter eum qui dederat. Amissis itaque omnibus repentina afflictione et tentatione, amissa haereditate, amissis haeredibus, sola con
Abbreviated transcription (Latin):
uiuo: qui prestat nobis omnia
abundanter ad fruendũ. Diui
tes sint in operib bonis. facile
tribuantꝰ. cõmunicent. thesau¬
rizent. Et quid inde illis lucri:
Thesaurizent sibi fundamen¬
tũ bonũ in futurũ: ut apphen¬
dant ueram uitam. Ecce que
assumetur de molendino. Qua¬
lis autem diues ille erat. qui in¬
duebatur purpura & bisso. et
epulabatur cotidie splendide
& iacentem ad ianuam suam
pauperem contemnebat relin¬
quetur:quia de molendino
una assumetur & una relinque¬
tur. Sic dicit ihezechiel de tri¬
bus ꝑsonis: in quib non absur¬
de tria hec genera intelligimꝰ.
Cum miserit dñs gladiũ in ter¬
ra. si fuerint in medio eoꝵ noe.
danihel. & iob. non liberabunt
filios neq filias: sed ipsi soli sal¬
ui erunt. Iam illi olim liberati
sunt: sed in istis trib nominib
tria genera quedam significa¬
uit. Noe significauit rectores
eccłie: quia ipse archam in di¬
luuio gubernauit. Damhel
autẽ uitam quietam elegit. in

Expanded text:
vivo, qui praestat nobis omnia vivo, qui praestat nobis omnia at, «in operibus bonis, facile tribuant, communicent, thesaurizent.» Et quid inde illis lucri? «Thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam» . Ecce quae assumetur de molendino. Qualis autem dives ille erat qui induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide, et jacentem ad januam suam pauperem contemnebat , relinquetur. Quia de molendino una assumetur, et una relinquetur. 5. Sic dicit et Ezechiel de tribus personis, in quibus non absurde tria haec genera intelligimus: «Cum miserit Dominus gladium in terram, etsi fuerint in medio eorum Noe, Daniel et Job, non liberabunt filios neque filias; sed ipsi soli salvi erunt» . Jam illi olim liberati sunt, sed in istis tribus nominibus tria genera quaedam significavit. Noe significat rectores Ecclesiae, quia ipse arcam in diluvio gubernavit . Daniel autem vitam quietam elegit, in
Abbreviated transcription (Latin):
res familiaris ampla: difficile
est ut non plura peccata contra¬
hant. Et de illis dictũ est. quia
facilius est intrare camelũ per
foramen acus: quam diuitem
in regnũ cȩloꝵ. Et cũ contristati
essent discipłi pro illis de quib
iam desperabant: consolatus ẽ
eos dñs dicens. Que hominib
impossibilia sunt: deo facilia
sunt. Quomͦ autẽ illud facile
faciat dñs: audi apłm. si non
negligas quod p̃cepit. Precipe
inquit diuitibus huius seculi:
non superbe sapere. Inuenis
enim pauperem superbientẽ.
diuitem humilem. xp̃ianum
bene consideratũ: quia illa om¬
nia p̾tereunt. pret̾fluunt:
quia nichil atculit in hũc mun¬
uũ. nichil potest de mundo au¬
ferreͥ cogitantẽ quẽad modũ
diues ille qui ardebat in flam¬
ma apud inferos guttam sibi
distillari desiderauit de digito
eius: qui micas de mensa erus
concupierat. Cogitantes ista fa¬
ciunt quod ait apłs: neq spera¬
re in incerto diuitiarũ. sed in dõ

Expanded text:
res familiaris ampla, difficile res familiaris ampla, difficile est ut non plura peccata contrahant; et de illis dictum est quia «facilius est intrare camelum per foramen acus, quam divitem in regnum coelorum.» Et cum contristati essent discipuli pro illis, de quibus jam desperabant, consolatus est eos Dominus dicens: «Quae hominibus impossibilia sunt, Deo facilia sunt» . Quomodo autem illud facile facit Deus? Audi Apostolum, si non negligas quod praecepit: «Praecipe,» inquit, «divitibus hujus saeculi non superbe sapere.» Invenis enim pauperem superbientem, divitem humilem; christianum bene considerantem quia illa omnia praetereunt et praeterfluunt, quia nihil attulit in hunc mundum, nihil potest de mundo auferre; cogitantem quemadmodum dives ille qui ardebat in flamma apud inferos, guttam sibi destillari de digito desideravit ejus qui micas de mensa ejus concupierat. Cogitantes ista, faciunt quod ait Apostolus: «Neque sperare in incerto divitiarum, sed in Deo
Abbreviated transcription (Latin):
deo: & inde tamen unus assumet᷑
& unus relinquetur. Sunt ibi bo¬
ni: sunt ibi reꝓbi. Ne ex pauesca¬
tis: quando ibi inueniuntur
reprobi.Nam latent quidã:
qui non inueniant᷑ nisi in finẽ.
molendino ex nomine generis
feminin appellauit. Plebes enĩ
intelligi uoluit. Quare in mo¬
lendino: Quia in isto mundo
uersantur. ubi molendinũ in¬
telligitur: quia sic uertit᷑ mun¬
dus iste quomodo mola. Ue enĩ
quos conterit. Sic ibi uersantur
fideles bomi: ut una ex eis con¬
sumatur altera assumatur.
Quosdam enim actiones mun¬
di faciunt dilectores scłi: frau¬
oatores. simulatores. Alii autẽ
sicibi sunt. quomͦ ait apłs: et
qui utuntur hoc mundo. tan¬
quã non utentes sint. Precerit
enim figura hurus mundi. po¬
lo uos sine sollicitudine esse. Au¬
dis que assumetur de molendi¬
no. Certe enĩ multa peccata ui¬
dentur ad diuites pertinere. Cũ
enim plus agunt. & plus admi¬
nistrant. & plus ad eos pendet

Expanded text:
Deo: et inde tamen unus assumetur, Deo: et inde tamen unus assumetur, et unus relinquetur. Sunt ibi probi, et sunt ibi reprobi. Ne expavescatis quando ibi inveniuntur reprobi; nam et latent quidam, qui non inveniuntur nisi in fine. molendino ex nomine generis feminini appellavit; plebes enim intelligi voluit. Quare in molendino? Quia in isto mundo versantur, ubi molendinum intelligitur; quia sic vertitur mundus iste, quomodo mola: vae enim quos conterit. Sic ibi versantur fideles boni, ut una ex eis consumatur, altera assumatur. Quasdam enim actiones mundi faciunt dilectores saeculi, fraudatores, simulatores. Alii autem sic ibi sunt, quomodo ait Apostolus, «Et qui utuntur hoc mundo, tanquam non utentes sint; praeterit enim figura hujus mundi: volo vos sine sollicitudine esse» . Audis quae assumetur de molendino? Certe enim multa peccata videntur ad divites pertinere. Cum enim plus agunt, et plus administrant, et plus ad eos pendet
Abbreviated transcription (Latin):
hac illac. nusquã habentes sedes.
& facere que nostis. & que illi no
sunt. Nos nouimus tales. sed ñ
poterit fraternitas pia uiolari:¬
ꝓpter eos qui ꝓfitentur quod ñ
sunt: Tam sunt enim monachi
falsi. quam & clerici falsi: & fide¬
les falsi. Om̃ia genera fr̃es mei
tria sunt. que aliqͣndo uobis cõ¬
mendauimus: & ut puto non
semel. Habent bonos suos: ha¬
bent malos suos. De trib enm
ipsis generib dictum est. Duo
in agro: unus assumetur & unꝰ
relinquetur & duo in lecto: u¬
nus assumetur & unus relinque¬
tur. & duȩ in molendino:una
assumetur & una relinquetur.
In agro sunt qui gubernant
eccłiam: unde dicit apłs. & ui¬
uete si non in agro erat: ego plã¬
taui apollo rigauit: sed d̃s incre¬
mentũ dedit. In lecto autẽ eos
intelligi uoluit: qui amauerũt
quietem. Per lectum enĩ quietẽ
uoluit intelligi. non se miscen¬
tes turbis: non tumultu generiᷤ
humani. in silentio seruientes

Expanded text:
hac, illac, nusquam habentes sedes; hac, illac, nusquam habentes sedes; et facere quae nostis, et quae illi norsunt; et nos novimus tales: sed non periit fraternitas pia, propter eos qui profitentur quod non sunt. Tam sunt enim monachi falsi, quam et clerici falsi, et fideles falsi. Omnia genera, fratres mei, tria quae aliquando vobis commendavimus, et ut puto, non semel, habent bonos suos, habent malos suos. De tribus enim ipsis generibus dictum est: «Duo in agro; unus assumetur, et unus relinquetur: et duo in lecto; unus assumetur, et unus relinquetur: et duae in molendino; una assumetur, et una relinquetur» . In agro sunt qui gubernant Ecclesiam. Unde dicit Apostolus videte si non in agro erat: «Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit» . In lecto autem eos intelligi voluit, qui amaverunt quietem; per lectum enim quietem voluit intelligi; non se miscentes turbis, non tumultui generis humani, in otio servientes
Abbreviated transcription (Latin):
insultet catholicis. quando uos
recte hereticis de cercillionib in¬
sultare ceperitis: ut erubescendo
saluentur. Illi uobis insultant
de monachis. Primo si comparan¬
di sunt uos uidete: si uerbis nr̃is
opus est. Iam laborantis ñ opus
est: nisi ut ãmoneat unũquẽq
ut attendat. solũ attendat & cõ¬
paret. Quid: Opus est & uerbis
nr̃is: Comparent᷑ ebriosi cum
sobriis. p̃cipites cũ consideratis:
furentes cum simplicib. uagan¬
tes cũ congregatis. Sed tamen di¬
cere consueuerunt. Quid sibi
uult nomen monachoꝵ: Quan¬
to melius dicimus nos. quid sibi
uult nomen cercellionũ: Sed ñ
inquiunt uocant᷑ cercellione.
forte corrupto sono nominis: mi¬
nus eos appellamus. Dicturi su¬
mus uobis integrũ nomen ip¬
soꝵ: forte circũcelliones uocant᷑.
non cercelliones. Plane si hoc uo¬
cantur: exponant quid sint. Nã
circũcelliones dicti sunt: qd̃ circũ
cellas uagantur. Solent enĩ ire

Expanded text:
insultet Catholicis. Quando vos insultet Catholicis. Quando vos recte haereticis de Circellionibus insultare coeperitis, ut erubescendo salventur; illi vobis insultant de monachis. Primo si comparandi sunt, vos videte; si verbis vestris opus est, jam laboratis. Non opus est, nisi ut admoneatis unumquemque ut attendat; solum attendat, et comparet. Quid opus est verbis vestris? Comparentur ebriosi cum sobriis, praecipites cum consideratis, furentes cum simplicibus, vagantes cum congregatis. Sed tamen dicere consueverunt: Quid sibi vult nomen monachorum? Quanto melius dicimus nos: Quid sibi vult nomen circellionum? Sed non, inquiunt, vocantur circelliones. Forte corrupto sono nominis eos appellamus. Dicturi sumus vobis integrum nomen ipsorum? Forte circumcelliones vocantur, non circelliones. Plane si hoc vocantur, exponant quid sint. Nam circumcelliones dicti sunt, quia circum cellas vagantur: solent enim ire
Abbreviated transcription (Latin):
sus e cȩlo. sic missus. sic̃ ꝓmissus:
Om̃s inde erant. & ipsi primi ha¬
bitauerunt in unũ. qui om̃a que
habebant uendiderunt. rerũq
suarũ pretia ad pedes apłoꝵ po¬
suerunt. sicut in actibus apłoꝵ
legitur: & distribuebat᷑ unicuiq
sicut unicuiq opus erat. & nemo
dicebat aliquid ꝓpriũ: sed erant
illis omĩa cõmunia. Et quid est
audierunt: ecce quam bonũ et
quam iocundũ: habitare fres in
unũ. Prum audierunt. sed non
soli audierunt. Non enim usq
ad illos ista dilectio: & unitas fra¬
trũ uenit.Uenit enim & ad poste¬
ros ista caritatis exultatio. & uo¬
deo: & dictum est. Nouete & red¬
uere & non reddere.Sed debet
esse impiger animus. ut & uoue
at & reddat : ne cũ se minus ido¬
neu̾ pucat ad reddendũ: piger
sit ad uouendũ. Ulane autẽ nũ¬
quam reddet:si de fuo se putaue¬
rit redditurũ. Ex uoce huiꝰ psal¬
mi appellati sunt & monachi.
Ne quis uobis de isto nomine

Expanded text:
sus de coelo; sic missus, sicut promissus? sus de coelo; sic missus, sicut promissus? Omnes inde erant: et ipsi primi habitaverunt in unum, qui omnia quae habebant vendiderunt, rerumque suarum pretia ad pedes Apostolorum posuerunt, sicut in Actibus Apostolorum legitur; «et distribuebatur unicuique sicut cuique opus erat; et nemo dicebat aliquid proprium, sed erant illis omnia communia.» Et quid est,audierunt, «Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum.» Primi audierunt, sed non soli audierunt. Non enim usque ad illos ista dilectio et unitas fratrum venit. Venit enim et ad posteros ista charitatis exsultatio, eDeo, et dictum est: «Vovete, et redvere et non reddere . Sed debet esse impiger animus, ut et voveat, et reddat; ne cum se minus idoneum putat ad reddendum, piger sit ad vovendum. Plane nunquam reddet, si de suo se putaverit redditurum. 3. Ex voce hujus psalmi appellati sunt et Monachi, ne quis vobis de isto nomine
Abbreviated transcription (Latin):
peperit. fd hunc sonũ excitati st̃
fratres: qui habitare in unũ
concupierunt. Iste uersus fuit
tuba ipsoꝵ: sonuit per orbem
terrarũ. & qui diuisi erant con¬
gregati sunt. Clamor dei. clamor
sp̃c sc̃i: clamor ꝓpheticus ñ au¬
diebatur in udea: & auditus ẽ
in toto orbe terrarũ. Aduersus
istum sonũ surdierant: int̃ quoᷤᷤ
cantabatur. & apertis auribus
inuenti sunt de quib dictũ est.
debunt: & qui non audierunt
intelligent. uerũtamen dilectis¬
sumi si consideremus: de illo pa¬
riete circũcisionis prius nata ẽ
ista benedictio. Non enim om̃s
iudei perierunt. unde omnes¬
apłi filii ꝓphetarũ. filii excussoꝵ:
sicut iam scientib loquimur.
Unde illi quingenti qui dñm
post resurrectionem uiderunt.
quod cõmemorat apłs paulus:
unde illi centũ uiginti qui simul
erant in uno loco post resurrec¬
tionem dñi & ascensionẽ in cęlũ
quib in uno constitutis suꝑue
nit sp̃c sc̃s die pentecostes. mis¬

Expanded text:
peperit. Ad hunc sonum excitati sunt peperit. Ad hunc sonum excitati sunt fratres qui habitare in unum concupierunt; iste versus fuit tuba ipsorum. Sonuit per omnem orbem terrarum, et qui divisi erant, congregati sunt. Clamor Dei, clamor Spiritus sancti, clamor propheticus non audiebatur in Judaea; et auditus est in toto orbe terrarum. Adversus istum sonum surdi erant, inter quos cantabatur; et apertis auribus inventi sunt, de quibus dictum est: debunt; et qui non audierunt, intelligent» . Verumtamen, dilectissimi, si consideremus, de illo pariete circumcisionis prius nata est ista benedictio. Num enim omnes Judaei perierunt? Et unde Apostoli, filii Prophetarum, «filii excussorum» ? Sicut jam scientibus loquimur. Unde illi quingenti qui Dominum post resurrectionem viderunt, quos commemorat apostolus Paulus ? Unde illi centum viginti qui simul erant in uno loco post resurrectionem Domini et ascensionem in coelum, quibus in uno loco constitutis supe sanctus die Pentecostes mis
Abbreviated transcription (Latin):
almus breuis & ualde
tus est. Ecce quam bonũ
& quam iocundũ: habitare fra¬
tres in unũ. Ita sonus iste dul¬
cis est: ut & qui psalteriũ nesci¬
unt ipsũ uersũ candent. Tam
oulcis est quam dulcis est caritaᷤ:
que facit habitare frẽs in unũ.
Et hoc quidem fr̃es non indiget
interp̃tatione aut expositione:
quam bonũ & quam iocundũ
sit habitare frẽs in unũ: sed ea
que sequunt᷑ habent aliquid
quod pulsantib aperiatur. Ue¬
rũtamen ut ab isto uersu de¬
scendat nobis intellectus uni¬
uersȩ texture psalmi: hoc primũ
etiam atq etiam consideremus:
utrũ de om̃ib xp̃ianis dictũ sit
quam bonũ & quam iocundũ¬
sit habitare frẽs in unu̾: an ali¬
qui sint certi atq ꝑfecti qui ha¬
bitant in unũ. nec ad om̃s ꝑti¬
neat ista benedictio. sed ad quos¬
dam: a quib tamen descendat
ad ceteros. Ista enim uerba psal¬
terii. iste dulcis sonus. ista sua¬
uis melodia. tam in cantico quã
in intellectu: etiam monasteria

Expanded text:
sed valde tus. «Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum.» Ita sonus iste dulcis est, ut et qui Psalterium nesciunt, ipsum versum cantent. Tam dulcis est, quam dulcis est charitas quae facit fratres habitare in unum. Et hoc quidem, fratres, non indiget interpretatione, aut expositione, quam bonum et quam jucundum sit habitare in unum; sed ea quae sequuntur, habent aliquid quod pulsantibus aperiatur. Verumtamen ut ab isto versu descendat nobis intellectus universae texturae Psalmi, hoc primum etiam atque etiam consideremus: utrum de omnibus Christianis dictum sit, «Quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum;» an aliqui sint certi atque perfecti qui habitant in unum, nec ad omnes pertineat ista benedictio, sed ad quosdam, a quibus tamen descendat ad caeteros. 2. Ista enim verba Psalterii, iste dulcis sonus, ista suavis melodia, tam in cantico quam in intellectu, etiam monasteria
Abbreviated transcription (Latin):
rantur panib Inuenis alium
mendicũ & inflatũ. aut ideo
non inflatũ quia nichil habet:
querentem tamen unde infle¬
tur. Non attendit d̃s facultatẽ
sed cupiditatem: & iudicat eũ
scđm cupiditatem. qua ihiat
rebus temporalib: non scd̃m fa¬
cultatem quã non ei contingit
ad ipisci. Ynde de diuitib dicit
apłs. Diuitib huius scłi precipe
non superbe sapere. neq spera
re in incerto diuitiarũͥ sed in
abundanter ad fruendũ. Quid¬
ergo faciunt de diuitiis suis: Se
quitur & dicit. Diuites sint in o¬
perib bonis: facile tribuant. cõ¬
municent. Et uide quia hic pau¬
peres sunt.Thesaurirent inquit
sibi fundamentũ bonũ in futu¬
rũ: ut apphendant uerã uitam.
Cum app̃henderint: tunc diui
teserunt.Quando autẽ non eam
adhuc habent nouerint se pau¬
peres. Ita fit ut om̃s humiles cor¬
de. & in caritate germana consti¬
tutos. quicquid habuerint in hoc
scło. inter pauperes suos nume¬

Expanded text:
rantur panibus. Invenis alium rantur panibus. Invenis alium mendicum inflatum, aut ideo non inflatum, quia nihil habet, quaerentem tamen unde infletur. Non attendit Deus facultatem, sed cupiditatem: et judicat eum secundum cupiditatem qua inhiat rebus temporalibus, non secundum facultatem, quam non ei contingit adipisci. Unde de divitibus dicit Apostolus: «Divitibus hujus saeculi praecipe non supete in incerto diuitiarum suarum, sed in abundare ad fruendum, benefaciant, diuitquitur et dicit: «Divites sint in operibus bonis; facile tribuant, communicent.» Et vide quia hic pauperes sunt: «Thesaurizent,» inquit, «sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam» . Cum apprehenderint, tunc erunt divites; quando autem non eam adhuc habent, noverint se pauperes. Ita fit ut omnes humiles corde, et in charitate gemina constitutos, quidquid habuerint in hoc saeculo, inter pauperes suos nume
Abbreviated transcription (Latin):
non p̃sumpseris. eris in menbriᷤ
illius uiduȩ que est eccłia: de
qua dictum est. Uiduam eius
benedicens benedicam. Eris &
pauper: de qualibꝰ dictũ ẽ. Et
pauperes eius saturabo panib
Aliquando autẽ qd̃ non est pre¬
termittendũ dicere: inuenis
pauperem superbũ. & diuitẽ
humilem. Cotidie patimur ta¬
les. Nudis pauperem quasi ge¬
mentem sub diuite. Et quan¬
do potentior p̃mit diues: tunc
illũ humilem uides. Aliqͣndo
nec tunc: sed tunc suꝑbũ. Unde
uides quid esset: si aliquid habe¬
ret. Ergo pauper dei in animo
est: non in scło. Procedit aliqͣn¬
do homo: habens plenam domũ.
uberes terras. multa predia: mul¬
tũ auri & argenti. nouit quia
in ipsis non est p̾sumendũ: hu¬
miliat se deo. facit inde bene:
Ita cor ipsius erigitur ad dm̃. ut
nouerit quia non solũ nichil il¬
li ꝓsunt diuitiȩ ipse sed & im¬
pediunt pedes ipsius. nisi ille re¬
gat & ille subueniat: & nume¬
ratur inter pauperes qui satu¬

Expanded text:
non praesumpseris, eris in membris non praesumpseris, eris in membris illius viduae, quae est Ecclesia, de qua dictum est, «Viduam ejus benedicens benedicam:» eris et pauper, de qualibus dictum est, «Et pauperes ejus saturabo panibus.» 26. Aliquando autem, quod non est praetermittendum dicere, invenis pauperem superbum, et divitem humilem: quotidie patimur tales. Audis pauperem quasi gementem sub divite, et quando potentior premit dives, tunc illum humilem vides: aliquando nec tunc, sed et tunc superbum; unde vides quis esset, si aliquid haberet. Ergo pauper Dei in animo est, non in sacculo. Procedit aliquande homo habens plenam domum, uberes terras, multa praedia, multum auri et argenti, novit quia in ipsis non est praesumendum, humiliat se Deo, facit inde bene; ita cor ipsius erigitur ad Deum, ut noverit quia non solum nihil illi prosunt divitiae ipsae, sed et impediunt pedes ipsius, nisi ille regat et ille subveniat: et numeratur inter pauperes qui satu
Abbreviated transcription (Latin):
nis ut lac nobis fieret descendit
ad terram: & ait suis. Ego sum
panis uiuus: qui de celo descen¬
di. Ideo illic in psalmo: edent
pauperes & saturabunt᷑. De quo
saturabuntur: Audi quod se¬
quitur. & laudabunt dñm qui
requirunt eũ. Estote ergo pau¬
peres: estote in menbris illius
uiduȩ. Non sit auxiliũ ur̃m ni¬
si in uno deo. Recunia nichil est
non inde auxiliũ habebitis. Mul
rerentur. Multi de amicis poten¬
tiorib p̃sumpserunt. Cecider̃t
illi de quib presũpserunt: &
inuoluerunt eos qui de se pre¬
sumpserunt. Respicite exempla
generis humani. Quid mag¬
nũ est quod uobis dicitur: Non
solũ ea de scripturis loquimur.
Legite ea in orbe terrarũ. atten¬
dite non p̃sumere de pecunia.
de amico homine: de honore
& iactantia scłi. Tolle ista om̃ia.
si habes illa:age deo gr̃as si con¬
tempnis illa. Si autem in fla¬
ris inde:noli attendere quando
eris preda hominũ. iam diabo¬
lo preda es.Si autem de his reb

Expanded text:
nis, ut lac nobis fieret, descendit nis, ut lac nobis fieret, descendit ad terram; et ait suis: «Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi» . Ideo illic in psalmo, «Edent pauperes, et saturabuntur.» De quo satiabuntur? Audi quod sequitur: «Et laudabunt Dominum qui requirunt eum.» 25. Estote ergo pauperes, estote in membris illius viduae, non sit auxilium vestrum nisi in uno Deo. Pecunia nihil est; non inde auxilium habebitis. Multrerentur. Multi de amicis potentioribus praesumpserunt: ceciderunt illi de quibus praesumpserunt et involverunt eos qui de se praesumpserunt. Respicite exempla generis humani. Quid magnum est quod vobis dicitur? Non solum de his Scripturis ea loquimur; legite ea in orbe terrarum. Attendite non praesumere de pecunia, de amico homine, de honore et jactantia saeculi. Tolle ista omnia: sed si habes illa, age Deo gratias si contemnis illa. Si autem inflaris inde, noli attendere quando eris praeda hominum; jam diabolo praeda es. Si autem de his rebus
Abbreviated transcription (Latin):
corde: quanto plus esuriunt. tan¬
to plus manducant:tanto au¬
tem plus esuriunt. quanto a scło
inanes sunt. Qui plenus est qͥc¬
quid illi daturus es respuit: qͥa
plenus est. Da michi esurientẽ.
da michi de quib dictũ est. bea¬
ti qui esuriunt & sitiunt iusti¬
ciam qm̃ ipsi saturabunt᷑. & ert
hi pauperes de quib modo dicit.
& pauperes eius saturabo pani¬
bus. quia &e in ipso psalmo ubi
dictũ est manducauer̃t & adora¬
uerunt om̃s diuites derrȩ dictũ
est illic & de pauperib. & pror¬
sus eo modo quo & in isto psalme
edent pauperes & saturabunt᷑.
& laudabunt dñm qui requi¬
runt eũ. Ubi dictũ est mandu¬
cauerunt & adorauerunt om̃s
diuites derrȩ:ibi dictũ est elent
pauperes & saturabunt᷑. Qua¬
re quando diuites dicti sunt ad¬
orasse. saturati non dicti sunt:
quando autẽ pauperes dicti sũt
saturati dicti sunt: Et unde sa¬
turati: Hec saturitas fr̃es qua¬
lis est: Deus ipse est panis. La¬

Expanded text:
corde, quanto plus esuriunt, tancorde, quanto plus esuriunt, tanto plus manducant; tanto autem plus esuriunt, quanto a saeculo inanes sunt. Qui plenus est, quidquid illi daturus es, respuit; quia plenus est. Da mihi esurientem, da mihi de quibus dictum est, «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» ; et erunt hi pauperes de quibus modo dicit, «Et pauperes ejus saturabo panibus.» Quia et in ipso psalmo ubi dictum est, «Manducaverunt et adoraverunt omnes divites terrae;» dictum est illic et de pauperibus, et prorsus eo modo quo et in isto psalmo, «Edent pauperes, et saturabuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum» . Ubi dictucaverunt et adoraverunt omnes divites terrae;» ibi dictum est, «Edent pauperes, et saturabuntur.» Quare quando divites dicti sunt adorasse, saturati non dicti sunt; quando autem pauperes dicti sunt, saturati dicti sunt? Et unde saturati? haec saturitas, fratres, qualis est? Deus ipse est panis. Pa
Abbreviated transcription (Latin):
rebatur: & interpellabat eum
quedam uidua cotidie & dicebat.
Uindica me de aduersario meo.
Et interpellando cotidie:fregit
illũ. Nit enim ipse uidex apud
se:qui nec dm̃ timebat nec homi¬
nes reuerebatur. & si dm̃ non ti¬
meo nec homines erubesco: uel
ꝓpter dedrũ quod michi facit ui¬
dua ista uindicabo eam.Si audi¬
uit iudex malus uiduam ne te¬
diũ pateretur. d̾s non audit ec¬
clesiam quã hortatur ut dep̾ce¬
tur: Item pauperes eius satu¬
rabo panib Quid est fratres:
Simus pauperes: & tunc satura¬
sed non saturantur. Saturi enĩ
sunt: & abundant in superbia
sua. De talib dicitur. Obpbriũ
eis qui abundant: & despectio
suꝑbis. Isti abundant & ideo
manducant: sed non saturant᷑.
Et quid de illis dictũ est in psal¬
mo: Manducauerunt. & adora¬
uerunt om̃s diuites terte. Ado¬
plicant xp̃o. sed non saturantur
sapientia & iusticia ipsius. Qua¬
re: Quia non sunt pauperes.
Pauperes autẽ id est humiles

Expanded text:
rebatur; et interpellabat eum rebatur; et interpellabat eum quaedam vidua quotidie, et dicebat, Vindica me de adversario meo.» Et interpellando quotidie vidua, fregit illum. «Ait enim ipse judex apud se, qui nec Deum timebat, nec hominem reverebatur: Etsi Deum, non timeo, nec hominem erubesco, vel propter taedium quod mihi facit ista vidua, vindicabo eam.» Si audivit judex malus viduam, ne taedium pateretur; Deus non audit Ecclesiam, quam hortatur ut deprecetur ? 24. Item, «Pauperes ejus saturabo panibus:» quid est, fratres? Simus pauperes, et tunc saturased non saturantur: saturati enim sunt, et abundant in superbia sua. De talibus dicitur, «Opprobrium eis qui abundant, et despectio superbis» : isti abundant; et ideo manducant, sed non saturantur. Et quid de illis dictum est in psalmo? «Manducaverunt et adoraverunt omnes divites terrae.» Adosupplicant Christo; sed non saturantur sapientia et justitia ipsius. Quare? Quia non sunt pauperes. Pauperes autem, id est humiles
Abbreviated transcription (Latin):
dei: uidua est. Quomͦ enĩ descri¬
bit apłs uiduam: Que autẽ
uere uidua est: & desolata spe¬
rauit in dñm. Egebat autẽ de
istis uiduis quas om̃s dicimus
in eccłia. Dixerat autẽ que in de¬
liciis degit. uiuens mortua est:¬
& non illam numerauit inter
uiduas. Describens autem ui¬
precib & obsecrationib nocte
ac die. Ibi subiecit. Que autem
in deliciis agit: uiuens mortua
est. Unde ergo uidua: Quia ñ
habet auxilrũ aliunde: nisi so¬
lius dei. Iule que habent uiros:
robustius est auxiliũ earũ. Ergo
tota eccłia una uidua est. siue in
uiris siue in feminis. siue in ad¬
olescentib siue in senib siue in
uirginib om̃is eccłia una uidua
est. deserta in hoc scło. si sentit
illud̾. si nouit uiduitatem suã:
tunc enim auxiliũ presto est illi.
Nonne agnoscitis istam uiduã
in eugłio fratres mei: Cũ dice¬
ret dñs. oportet semꝑ orare &
non deficere.erat quidam u¬
uex in ciuitate dixit̾. qui nec de¬
um timebat. nec homines reue¬

Expanded text:
cribit viduam? «Quae autem vere vidua est et desolata, speravit» «in Dominum.» Agebat autem de istis viduis quas omnes dicimus in Ecclesia. Dixerat autem, «Quae in deliciis agit; vivens mortua est;» et non illam numeravit inter viduas. Describens autem viprecibus et obsecrationibus nocte ac die.» Ibi subjecit, «Quae autem in deliciis agit, vivens mortua est» . Unde ergo vidua est? habet auxilium aliunde, nisi solius Dei. Illae vero quae habent viros, esertae, sed robustius est auxilium earum. Ergo tota ecclesia una vidua est, sive in maritatis feminis, sive in adolescentibus, sive in senibus, sive in virginibus: omnis Ecclesia una vidua est, deserta in hoc saeculo, si sentit illud, si novit viduitatem suam; tunc enim auxilium praesto est illi. Nonne agnoscitis istam viduam in Evangelio, fratres mei, cum diceret Dominus oportere semper orare, et non deficere? «Erat quidam judex in civitate,» dixit, «qui nec Deum timebat, nec hominem reve
Abbreviated transcription (Latin):
& lucens. Et quid ait ioh̾es: Hic
est qui baptitat. In hoc ergo ex¬
ultabunt scĩ. in hoc exultabũt
sacerdotes. quia om̃e quod ipsoꝵ
bonũ est. non est ipsoꝵ: sed illius
qui habet potestatem baptiran¬
di. Securus ergo accedit ad dem¬
plũ eius om̃is qui accipit baptis¬
mũ: quia non hominis sed illiꝰ
est: in quo excitatũ est cornu da
uid. Suꝑ ipsũ florebit sc̃ificatio
mea. Super quem: Super xp̃m
est patris qui dicit. uiduam eius
benedicens benedicam: & pau¬
peres eius saturabo panib Sacer¬
dotes eius induam salutari: et
sc̃i eius exultatione exultabunt.
Qui dicit ibi suscitabo cornu da¬
uid: d̾s est ipse dicit. Paraui lu¬
cernam xp̃o meo quia &. xp̃c ñr
saluat nos & regit nos: quomͦ &
xp̃c non esset: non diceretur su¬
perius. Propter dauid seruũ tu¬
um: non auertas faciem xp̃i tui.

Expanded text:
et lucens» . Et quid ait Joannes? «Hic et lucens» . Et quid ait Joannes? «Hic est qui baptizat.» In hoc ergo exsultabunt sancti, in hoc exsultabunt sacerdotes; quia omne quod ipsorum bonum est, non est ipsorum, sed illius qui habet potestatem baptizandi. Securus ergo accedit ad templum ejus omnis qui accepit Baptismum; quia non hominis, sed illius est in quo suscitatum est cornu Daipsum autem florebit sanctificatio mea». Super quem? Super Chrisest Patris, qui dicit, «Viduam ejus benedicens benedicam, et pauperes ejus saturabo panibus. Sacerdotes ejus induam salutari, et sancti ejus exsultatione exsultabunt.» Qui dicit, «Ibi suscitabo cornu David,» Deus est. Ipse dicit, «Paravi lucernam Christo meo,» quia et Chrsalvat nos et regit nos, quomodo Christus non esset, non diceretur superius, «Propter David servum tuum, ne avertas faciem Christi
Abbreviated transcription (Latin):
Iam in fine psalmi sumus. Pau¬
lulũ aduertat caritas ur̃a. Sacer¬
dotes eius induam salutariͥ. &
sc̃i eius exultatione exultabunt.
Quis est salutaris ñr. nisi xp̃c
noster: Quid est ergo sacerdotẽ
eius induam salutari: Quotqͦt
in xp̃o baptirati estis: xp̃m indu¬
istis. & sc̃i eius exultatione exulta¬
induti sunt salutari. Non enĩ¬
in se lux facti: sed in dño. Nam
erant ante denebre: & ideo suib¬
Siecit. Ibi suscitabo cormi dauid.
Ut de xp̃o p̃sumatur: ipsa erit
altitudo dauid. Cornu enm sig¬
nificat altitudinem. Ee qualẽ
altitudinem: Non carnalem.
Ideo om̃ia ossa carne inuoluta
sunt. Cornu excedit carnẽ. Alti¬
tudo spiritalis est cornu. Que
autẽ altitudo spiritalis est isi
de xp̃o p̃sumere. non dicere ego
facio. & ego baptiro. sed hic ẽ qui
baptizat: Ibi est cornu dauid.
Ut noueris quia ibi est cornu
uauid: attende qd̃ sequit᷑. Para.¬
S ui lucernam xp̃o meo. Que est
lucerna: Iam nostis dñi uerba
de iohe. Ille erat lucerna arden

Expanded text:
paululum advertat Charitas vestra. «Sacerdotes ejus induam salutari, et sancti ejus exsultatione exsultabunt.» Quis est salutaris noster, nisi Christus noster? Quid est ergo, «Sacerdotes ejus induam salutari? Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis» . «Et sancti ejus exsultatione exsultainduti sunt salutari: non in se. Lux enim facti, sed in Domino; nam erant ante tenebrae . Et ideo subjecit, «Ibi suscitabo cornu David:» ut de Christo praesumatur, ipsa erit altitudo David. Cornu enim significat altitudinem: et qualem altitudinem? Non carnalem. Ideo omnia ossa carne involuta sunt: cornu excedit carnem. Altitudo spiritualis, cornu est. Quae autem altitudo spiritualis est, nisi de Christo praesumere; non dicere. Ego facio, ego baptizo; sed, «Hic est qui baptizat» ? Ibi est cornu David. Et ut noveritis quia ibi est cornu David, attendite quid sequatur: «Paravi lucernam Christo meo.» Quae est lucerna? Jam nostis Domini verba de Joanne: «Ille erat lucerna ardens
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa est eccłia. ipsa est & illa ihe¬
rusalem ad curus pacem curri¬
mus. que non in angłis sed in
nobis peregrinatur:que ex par¬
te meliore expectat partem re-¬
dituram. unde nobis litterȩ ue¬
nerunt que cotidie recitantur.
Ipsa ciuitas: ipsa est syon quam
requies mea ubi requiesco. Quã¬
tũ nos amat d̾s fres: ut quia noᷤ
requiescimus se dicat requiesce¬
re.Non enim ipse aliquando tur¬
batur. aut sic requiescit: sed ibi
se dicit requiescere:quia nos in
illo requiem habemus. Hic ha-¬
bitabo q̃m p̃elegi eam. Uiduã¬

Expanded text:
ipsa est Ecclesia, ipsa est et illa Jeipsa est Ecclesia, ipsa est et illa Jerusalem ad cujus pacem currimus, quae non in Angelis, sed in nobis peregrinatur, quae ex parte meliore exspectat partem redituram; unde nobis Litterae venerunt, quae quotidie recitantur. Ipsa civitas, ipsa est Sion, quam «Requies mea;» ibi requiesco. Quantum nos amat Deus, fratres, ut quia nos requiescimus, se dicat requiescere! Non enim ipse aliquando turbatur, aut sic requiescit; sed ibi se dicit requiescere, quia nos in illo requiem habebimus. «Hic habitabo, quoniam praeelegi eam.