comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed in eoquodait: ut non peccare faciat
carnem tuam non diligenter euenti¬
lins. ita intellexit. quacsi dixis s&
nondes ostuum ut pecces: Nobis uero
alter sensus uid&ur: qđ arguantur
hiqui deui. carnisquȩ runtur. & ce¬
iunt secorporis neces sitecte compulsos
ea facere quace nolint secundum
illud apłi. Nonenim quod uolo hoc
ago. sed quod nolo & ceterae: Noli
itaque ait uanas. excusationes quae¬
rere. &dare occacsionẽ carnituae
ad peccandum &dicere : Nonego
pec co sed quod habitat in mea car
ne peccatam Denique in eolo co
ubi ait. & nedixeris. corcm ange¬
lo quicc ignorcentiaẽ. Aquilec in¬
ter prc&ans uerbum hebrricum.
traens tulit. idẽ non sponta neum:
siemm inqui hoc dixeris : dm̃
ꝓuecans quacsi aut torem mali atque pec¬
cati : ut inctus siquid uideris boni habere
auferat demanibus tuis: uel certe teta¬
lia sentientem traedat in reprobum sen¬
sum: ut facices eaquȩ non conueniunt:
quia Inmult it udine somniorum

Expanded text:
Sed in eo quod ait: Ut non peccare facias Sed in eo quod ait: Ut non peccare facias carnem tuam, Non diligenter eventilans, ita intellexit, quasi dixisset: Non des os tuum, ut non pecces. Nobis vero alter sensus videtur, quod arguantur hi, qui de vitio carnis queruntur et aiunt, se corporis necessitate compulsos ea facere, quae nolint, secundum illud Apostoli : Non enim, quod volo, hoc ago, sed quod nolo, et caetera. Noli itaque, ait, vanas excusationes quaerere, et dare occasionem carni tuae ad peccandum, et dicere: Non ego pecco, sed quod habitat in carne mea peccatum. Denique in eo loco ubi ait: Ne dixeris coram angelo, quia ignorantia est: Aquila interpretans verbum Hebraicum transtulit, id est, non spontaneum. Si enim, inquit, hoc dixeris, Deum provocas quasi auctorem mali atque peccati, ut iratus, si quid videris boni habere, auferat de manibus tuis. Vel certe talia sentientem, tradat in reprobum sensum, ut facias ea quae non conveniunt. Quia in multitudine somniorum
Abbreviated transcription (Latin):
sub ccuditur dĩ: Iuxta illud apostoli
& utique non fuit uoluntas : ut nunc
uenirem aduos: quod siuolumus
&curiosius. aliquid dicere. praceci¬
pitur christiceno ut fidem opere con¬
pleat: & nonsit similis iudeorum. qui
spondentes atq dicentes omnia quace
cumque prace cepit dñs faciemus
Adonruerunt idola & post uerbenr¬
tos seruos & lipidibus opressos: nouis¬
sime ipsum quoqu e patris familiae
filium trucidaerunt: Melius est ego
ancipitem diulib rare sententicm
quam in uerbis facilem: inopere estͤ
difficilem: seruus enim qui scit uolun
tactem dñi sui: & non facit eam uapu¬
ut pec care facicct caernem tuccm
& nedixeris in conspectu angeli. quia
quod non potes facere: nepromit¬
tas Nonenim inuentum dicta
tnenseunt. sedepraesenti angelo:
qui uni cuique adher& comes. sta¬
tim ꝑferuntur addñm: & tuqui
putas igno raredm̃: quod policitus
ẽs ꝓuocas eum adir cundicm:
ut omniatucc opera dissipour:

Expanded text:
subauditur, Dei, juxta illud Apostoli subauditur, Dei, juxta illud Apostoli : Et utique non fuit voluntas, ut nunc venirem ad vos. Quod si volumus et curiosius aliquid dicere, praecipitur Christiano, ut fidem opere compleat, et non sit similis Judaeorum, qui spondentes atque dicentes: Omnia quaecumque Dominus praecepit, faciemus , adoraverunt idola. Et post verberatos servos, et lapidibus oppressos, novissime ipsum quoque patrisfamilias filium trucidaverunt. Melius est ergo ancipitem diu librare sententiam, quam in verbis facilem, in 428 opere esse difficilem. Statem domini sui et non facit eam, uapuut peccare facias carnem tuam. Et ne dixeris in conspectu angeli, quia Quod non potes facere, ne promittas. Non enim in ventum dicta transeunt, sed a praesenti angelo, qui unicuique adhaeret comes, statim perferuntur ad Dominum. Et tu qui putas ignorare Deum, quod pollicitus es, provocas eum ad iracundiam, ut omnia opera tua dissipentur.
Abbreviated transcription (Latin):
tum nos trit opinatio. anostra illius
separetur: &idcrco debere uerba
nostra esse moderatce: si cut enim qui
inmultis cogiationibus est: ea frequen
plunt uoluerit de diuinitate disserere
incid& instultitiam: Uelcerte sint
uerba nostra pecuca ideo esse debere
quod oricẽ eaquȩ nosse nos arbitiemur
per speculum uidemus & enigmate
& uelutis omnium. conpraehendimus.
quod tenerenos aestimcmus:
Cum que plurat ut nobis uisum fuerit
dixerimus finem disputictionis nr̃ae
ẽe stulticiam: ex multilo quio enim nos
non effugere peccectum: cuc uorum
feceris dõ nemoreris reddere illud:
quic non est uoluntas in insipientibus:
quaecumq uotes: redde: Melius ẽ
non uouere quamuouere & non
reddere⁊ simplex intellagentia
interprcetactione non indig&
Melius ẽẽ. non promit tere: quam
ꝓmisa non facere : quiccdis plie eũdõ
& inter insipientes conputentur
qui uota non expletent: quod autẽ
ait non es tuoluntas in insipientibus

Expanded text:
tum nostra opinatio a natura illius tum nostra opinatio a natura illius separetur: et idcirco debere verba nostra esse moderata. Sicut enim qui in multis cogitationibus est, ea somniat plura voluerit de divinitate disserere, incidit in stultitiam. Vel certe sic: Verba nostra pauca ideo esse debere, quod etiam ea quae nosse nos arbitramur, per speculum videmus et in aenigmate, et velut somnium comprehendimus, quod tenere nos aestimamus. Cumque plura ut visum nobis fuerit dixerimus, finem disputationis nostrae esse stultitiam. Ex multiloquio enim nos non effugere peccatum. Cum votum feceris Deo, ne moreris reddere illud, quia non est voluntas in insipientibus. Quaecumque voveris, redde. Melius est non vovere, quam vovere, et non reddere. Simplex intelligentia interpretatione non indiget. Melius est non promittere, quam promissa non facere, quia displiceant Deo, et inter insipientes computentur, qui vota non expleant. Quod autem ait: Non est voluntas in insipientibus
Abbreviated transcription (Latin):
se. & ignonent: hoc quoq medum. ẽẽ
dare uelle quod fecerint  huiccon¬
gruit illud quod alibidicitur:
Oboedientia suꝑ sacrificium & mise¬
ricordic̃ uolo & nonsacrificiũ. Noli
festinare in oretuo: & cortuũ non
festin& ad proserendum in conspec¬
tud̃ quiccds incaelo & tusuper ter¬
nem: Propter hocsint uerba
tuco pauca quicc ueni& somnum
in multitudine sollicitudims: &uox
insipientis. in multiplicatione
sermonum: pleriq arbieraentur
hoc in praesentiloco. praecepi nec corã
dõ facile. aliquid promittamus: & si¬
ne considera tione uirium uoue amus.
eaquice explere non possumus ad ẽẽ.
quippe praesentem dm̃: & lic& illem ce¬
lum nos eẽ. uideamur interrar: tamen.
audire quae loquimur &insipientiã
nos tram argui ex multipliccctione
sermonum: Aluiuero melius intelle¬
gentes. hoc pracecipi adfirmant.
nec aut loquentes: aut cogitantes.
plus dedõ quam possumus opinemur:
sed scĩmus inbecillitem nrãm quod

Expanded text:
se, et ignorant hoc quoque malum esse, se, et ignorant hoc quoque malum esse, dare velle, quod fecerint. Huic congruit illud quod alibi dicitur: Obedientiam super sacrificium . Et: Misericordiam volo, et non sacrificium . Noli festinafestinet ad proferendum verbum in conspectu Dei, quia Deus in coelo, et tu super terram. Propter hoc sint verba tua pauca, quia veniet somnium in multitudine sollicitudinis, et vox insipientis in multiplicatione sermonum. Plerique arbitrantur hoc in praesenti loco praecipi, ne coram Deo facile aliquid promittamus, et sine consideratione 427 virium voveamus ea quae explere non possumus. Adesse quippe praesentem Deum, et licet ille in coelo, nos esse videamur in terra: tamen audire, quae loquimur, et insipientiam nostram argui ex multiplicatione sermonum. Alii vero melius intelligentes, hoc praecipi affirmant, ne aut loquentes, aut cogitantes plus de Deo quam possumus, opinemur; sed sciamus imbecillitatem nostram, quod,
Abbreviated transcription (Latin):
dimisso xp̃si sequisimul quace duo exisrł
populi significantur: Prior quiante
aduentum dñi fuit. & posterior quian¬
tichristum. proxp̃o suscepturus ẽ. quod
prior non pecenitus sit ab iectus: prima¬
quippe ecclesicc ex iudae is & apostolis
congregatic. ẽ. & infine iudaei quian¬
ti christum ꝓxp̃o suscepturisunt
non lic&antur inxp̃o cus todipe¬
Deaninĩ cum uacdis indomumdĩ & ad¬
propinquac ut audicos: donumenim
insipientium sacrificium quicc nes¬
ciunt quod faciunt malum: prae¬
cepta dat uitae & non uult nos offen¬
dere: & euuntes ad ecdesicm non
enim ingredi domumdĩ. sed sine
offensione ingredi Laudis est:
&sies sor omnium qui sunt in ecdesia
dĩ audire sermonem: num quam
addissor & ad propin quac ut audias
Denique moyses. solus prope acce debat
ad audiendum dm̃: ceteri accedere
non uedebeent: quods tulti nes ten¬
tes remedium eẽ. peccecte ccestimant
ob lẽctione munerum do facere sẽpos¬

Expanded text:
dimisso, Christum sequi. Simulque duo ex Israel dimisso, Christum sequi. Simulque duo ex Israel populi significantur. Prior, qui ante adventum Domini fuit, et posterior, qui Antichristum pro Christo suscepturus est, quod prior non pequippe Ecclesia ex Judaeis, et Apostolis congregata est et in fine Judaei, qui Antichristum pro Christo suscepturi sunt, non laetentur in Christo. Custodi pedem tuum, cum vadis in domum Dei, et appropinqua, ut audias. Donum enim insipientium sacrificium; quia nesciunt, quod faciunt, malum. Praecepta dat vitae, et non vult nos offendere euntes ad Ecclesiam. Non enim ingredi domum Dei, sed sine offensione ingredi, laudis est. Et si esset omnium qui sunt in Ecclesia Dei, audire sermonem, numquam addidisset, appropinqua, ut audias . Denique Moyses solus prope accedebat ad audiendum Deum: caeteri accedere non valebant. Quod stulti nescientes remedium esse peccati, aestimant oblatione munerum Deo satisfacere se pos
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m uelint ꝓuerum uxta illud n
magnumtibiẽ. uocaripuerum meũ
pccuperem uero quicepauꝑ factus est
cum diues ess& : & sapientem quice
proficiebia a date & scepientice¬
& grrticc apud dm̃ & homines: Iste
natus ẽ. in regnosenis. &idcir codicit
si essor demundo hocregnũ meum
minis tri utique mei. certarent pro
me ut nontra derer iudaeis: Nunc
autem: non ẽ dehoc mundo regnũ meũ
In illius itaq senis stubti regno quios¬
tendit ei omnice regnamundi ceglo¬
riã eius : natus ẽ. optimus puer &de
domo uinculictorum: de quibus hie¬
remias in lamentationib loquitur
dicens : ut humilicr& subpe dibus eius
omnes uinc toster rae: Processit
ad regnum & habit in regionem
longinquam. & contra eos quise regnare
nolebaent: post eliquantum temporis.
rex reuersus ẽ: Proce scego itaq sp̃u
uidit ecdesiastes omnes uiuen tes. quipos¬
sunt adholescentis particeps ẽẽ. dicen¬
tesr ego sum uita: ueteris tultorege

Expanded text:
Christum velint. Puerum, juxta illud: Christum velint. Puerum, juxta illud: Magnum tibi est vocari te puerum meum . Pauperem vercum dives esset , et sapientem, quia proficiebat aetate et sapientia apud Deum et homines . Iste natus est in regno senis, et idcirco dicit: Si esset de mundo hoc regnum meum, ministri utique mei decertarent pro me, ut non traderer Judaeis, nunc autem non est de hoc mundo regnum meum . In illius itaque senis stulti regno, qui ostendit ei omnia regna mundi, et gloriam ejus , natus est optimus puer, et de domo vinculatorum, de quibus Jeremias in lamentationibus loquitur, dicens: Ut humiliaret sub pedibus ejus omnes vinctos terrae , processit ad regnum, et abit in regionem longinquam contra eos qui se regnare nolebant et post aliquantulum temporis rex reversus est . Praesago itaque spiritu vidit Ecclesiastes omnes viventes, qui possunt adolescentis participes esse dicentis: Ego sum vita , et veteri stulto rege
Abbreviated transcription (Latin):
more sibisolito &icm hic locutus ẽ:
De commutactione inquiens bonorum
in malaͦmunc ec desiasticus sermo est:
insimpienter hominem conantis expri¬
mere qui futurr non cogitaens prae sen¬
tibus & caducis : quicsim agnis atq per¬
p&uis delectatur: & post diuersa
quicesolent hominibus accidere inuita
succ atque mutccri quac sigenenrlem
infert demortesenticm: quod innu¬
merabilis multitudo intereat: & pau¬
lactim consũmectur & trrenseat
Vno quoque in suoloco alium relinquen¬
successorem orientem: origenis & uic¬
turinus: non multum interse diuer¬
sasenserunt: Post generalem enim
illam sententicm quace omnibus pa¬
t&.: quod meliorsit adulescentulus
pauper & sapiens: quam rex senesc& insi¬
piens: & quod frequenter eueniat
ut ille ꝑsapienticm sucm &iam decar¬
cere regis egrediens: imper& ꝓdomi¬
ncctore peruerso: & rex insipiens ꝑdat
bulo: hunc locum interprcetictisunt:
quod puerum pccuperem & sapientem

Expanded text:
more sibi solito etiam hic locutus est: « more sibi solito etiam hic locutus est: « De commutatione, inquiens, bonorum in mala nunc Ecclesiastae sermo est, insipientem hominem conantis exprimere, qui futura non cogitans, praesentibus et caducis quasi magnis atque perpetuis delectatur. Et post diversa, quae solent hominibus accidere in vita sua, atque mutari, quasi generalem infert de morte sententiam, quod innumerabilis multitudo intereat, et paulatim consummatur et transeat, unoquoque in suo loco alium relinquensuccessore moriente. » Origenes et Victorinus non multum inter se diversa senserunt. Post generalem enim illam sententiam, quae omnibus patet: quod melior sit adolescentulus pauper et sapiens, quam rex senex et insipiens, et quod frequenter evenit, ut ille per sapientiam suam etiam de carcere regis egrediens, imperet pro dominatore perverso, et rex insipiens perdat et diabolo hunc locum interpretati sunt, quod puerum pauperem et sapientem,
Abbreviated transcription (Latin):
antequacm secundo nascente duohom:¬
nes fierent: qui uero ad meliora
conuersi: & post lit tettem philosopho¬
rũm sinstro tarmite derelicto ad
dextrum apicem contenderunt & se¬
cundum idẽ : nouis simum hominẽ
sunt secuti. non lic&abuntur ineo id .ẽ.
in priori ⁊ hos duos homines. & apostolus
meta fricsi ec clesiastes: ita hunclo cum
intellexit: ego uero praesero adalescen¬
tulum. pccuperem & sapientem seni
regi &stulto cuinum quam uenit inmen¬
tem quod possibile sit quem piam delnis
quos uinxerat ad regnum. exire decar¬
cere : & sem& deiniquac de inceps po¬
testate corruere ⁊ Quenit enim inter¬
dum uthi qui sub adtles centulo sapi¬
ente fuerint absque memoresint: itata¬
men ut subsene regnante uersatisint:
Qui enim postea natisunt quic mala
pragerita nescierunt: nec adules¬
centulu m lau dicrepos sunt quipos¬
tea consur rexit abductiopinone
LAo dice nus interpres resmagnas
breui sermone exprime reconatus ẽ:

Expanded text:
antequam, secundo nascente, duo homiantequam, secundo nascente, duo homines fierent. Quia vero ad meliora conversi, et post Y litteram philosophorum, sinistro tramite derelicto, ad dextrum apicem contenderunt, et secundum, id est, novissimum hominem sunt secuti, non laetabuntur in eo, id est, in priore. Hos duos homines et Apostolus Metaphrasi Ecclesiastae, ita hunc locum intellexit: « Ego vero praefero adolescentulum pauperem et sapientem, regi seni et stulto, cui numquam 425 venit in mentem, quod possibile sit, quemquam de his, quos vinxerat, ad regnum exire de carcere, et seipsum de iniqua deinceps potestate sua corruere. Evenit enim interdum ut hi qui sub adolescentulo sapiente fuerint, absque moerore sint: ita tamen ut sub sene rege ante versati sint. Qui enim postea nati sunt, quia mala praeterita nescierunt, nec adolescentulum laudare possunt, qui postea consurrexit, abducti opinione » Laodicenus Interpres res magnas brevi sermone exprimere contendens,
Abbreviated transcription (Latin):
praecauere uicis situdinem: Alter enĩ
uero cum eẽ rexnatus. paupertatẽ
oppressus est: Uidiom nes uiuentos
quignidiuntur subsole cũ ad alestente
secundo : quisur rexit proeo: Infini¬
tus omnis populus qui fuit utrum que
oposteri non la&cibuntur. sed & hoc
aura & pastio uenti. hebreus meus
cuius sepe facio mentionem: cum
ecdesi asten. mecũ leger&: haec barac¬
chiban. quem unum uel maximae admi¬
naentur suꝑ praesenti loco tradidisse
testatus est: melioresł interior homo
qui post quartum decimum pubertatis
annum in nobis exoritur. ab exteriore
hominȩ quidematris aluonatus est qui
nescit recedere auitio: Et qui dedomo
uinctorum : deutero uidelic& mater¬
etiam in potes tatesuc pccuper effectus
est madac omniac perpetrando
Uidieos quim priori homine uixerumt
& cum secundo homine cu postea uer¬
satisunt: eo ui delic&. qui propriore
decessu regenertus ẽ. ⁊ Intellexique
omnes: in homine priore peccasse.

Expanded text:
praecavere vicissitudinem. Alter enim praecavere vicissitudinem. Alter enim vero, cum esset rex natus, paupertate oppressus est. Vidi omnes viventes, qui gradiuntur sub sole 424 cum adolescente secundo, qui surrexit pro eo. Infinitus omnis populus, qui fuit ante utrumque: et posteri non laetabuntur in eo. Sed et hoc aura et pastio venti. Hebraeus meus, cujus saepe facio mentionem, cum Ecclesiasten mecum legeret, haec Baracibam, quem unum vel maxime admirantur, super praesenti loco tradidisse testatus est. Melior est interior homo, qui post quartum decimum pubertatis annum in nobis exoritur, exteriore homine, qui de matris alvo natus est, qui nescit recedere a vitio, et qui de domo vinctorum, de utero videlicet materetiam in potestate sua pauper effectus est, mala omnia perpetrando. Vidi eos, qui in priore homine vixerunt, et cum secundo homine postea versati sunt, eo videlicet, qui pro priore decessore generatus est: intellexique omnes in homine priore peccasse,
Abbreviated transcription (Latin):
apostolo funt triplex is tefumculus: sed
quice post bucellam introiuit incum
satinas: funiculus iste disrumptus est:
Porro quod superius ait : & quidem
sidormiant duo &iam cedorẽ illis
& unus quo modo calefi dehdiseo
sumimus exemplum. quod & ipsetrae¬
xerit secumpuero &dormierit &ca¬
lefecerit corpusculum eius &itauiui¬
ficauerit resurgentem ⁊ nisi igitur
xp̃s nobis cum . dormierit. & in mor¬
tere quieuerit. calorem a&er nȩ uitȩ
accipere non ucdemus: melioꝵ egt
puer paupeꝵ & sccpiens: quam rexsenex
regem: quicc &iam in regno eius natus
ẽ. pauper: Uidiuniuersos uiuentes.
quiambulant subsole cum adalescente
secundo qui con surgit proillo: non est
finis omnipopulo. uniuersis qui fuerunt
ante illos ⁊ Et quidem nouissimi non lae¬
tabuntur in eo sed& hocuanitas & prae¬
sumptio sp̃s: simmachus hunclocum
itactirens tulit: Melior pauper cum sapi¬
entia: regesene & insipiente: qui nes ciuit

Expanded text:
apostolo fuit triplex iste funiculus: sed apostolo fuit triplex iste funiculus: sed quia post buccellam introivit in eum Satanas, funiculus iste diruptus est. Porro quod superius ait: Et quidem si dormiant duo, etiam calor erit illis: et unus quomodo calefiet? de Elisaeo sumamus exemplum, quod ipse contraxerit se cum puero, et dormierit, et calefecerit corpusculum ejus, et ita vivificaverit resurgentem . Nisi igitur Christus nobiscum dormierit, et in morte requieverit, calorem aeternae vitae accipere non valemus. Melior est puer pauper et sapiens, quam rex senex regem, quia etiam in regno ejus natus est pauper. Vidi universos viventes, qui ambulant sub sole cum adolescente secundo, qui consurget pro illo. Non est finis omni populo, universis, qui fuerunt ante illos. Et quidem novissimi non laetabuntur in eo: sed et hoc vanitas, et praesumptio spiritus. Symmachus hunc locum ita transtulit: Melior est pauper cum sapientia, rege sene et insipiente qui nescit
Abbreviated transcription (Latin):
in becil litatem alterius. amicisoli¬
tio sustentari: & quaento duo uno
differant siamore coniunctisunt
tanto &iam trium contubernium
plus ualere: & enimuent cariis.
& nullo liuore uiolita: quanto auge¬
tur numero: tanto crescit & labore
&icm reliqua eodem ordine disseren¬
dicsunt⁊ Melius ẽ. duos pariter ẽẽ
quam unum ⁊ Melius est enim habitan
re insidiis aduersantis: Mer ces quip¬
pe contuber mi stactim in ipsac socicce¬
tatis. ⁊uti litate mons tratur: sienim
caeciderit unus: erigit: xp̃s partici
tem: Quod siduam dormierit unus.
ficatus citius requiescit : &si ad¬
uersus bominem robustior mex¬
pugnando dicebolus adstiterit:
tabit bomo stabit & xp̃s prohomine
suo prosodeclisuo: Non quo solius xp̃i
aduer sum dicebalum uir infirmaster
sed qud liberum homine relinquactur
arbitrium . & adnitentibus nobis ipse
in praelicendo fortior fiat: quodsi &iã
ccutem noncito rump&tur. tamenali¬
quando rump&ur ⁊ & in udoc enim

Expanded text:
imbecillitatem alterius amici solaimbecillitatem alterius amici solatio sustentari. Et quanto duo uno differant, si amore conjuncti sint, tanto etiam trium contubernium plus valere. Etenim vera charitas, et a nullo livore violata, quanto augetur numero, tanto crescet et robore. etiam reliqua eodem ordine disserenda sunt. Melius est duos pariter esse, quam unum. Melius est enim habitantre insidiis adversantis. Merces quippe contubernii statim in ipsa societatis utilitate monstratur. Si enim ceciderit unus, erigit  Al. eriget tem. Quod si etiam dormierit unus, vivificatus citius reviviscit. Et si adversus hominem robustior in expugnando diabolus astiterit, stabit homo, stabit et Christus pro homine suo, pro sodali suo. Non quod solius Christi adversus diabolum virtus infirma sit, 423 sed quod liberum homini relinquatur arbitrium, et annitentibus nobis, ipse in praeliando fortior fiat. Quod si etiaautem non cito rumpitur, tamen aliquando rumpetur. Et in Juda enim
Abbreviated transcription (Latin):
non saciabitur diuitiis semꝑ nr̃acũ¬
pientis salutem: & quanto plus
peccare quem uiderit tanto magis
adpȩnitentiã cohartantis: Melius¬
egr duo quã unus quibus ẽ. merces
bona. in laboresuo : quic siunus ceciderit
cum ceciderit: & non est secundus quieri¬
gat eum: & quidem sidormiant duo¬
etiam calorerit illis. & unus quo modo
calesic: & simuccluerit suꝑ eũ unus
duo stabunt aduersuscum : ce funiculus
triplex non facilerumpocur ⁊ Postso¬
litudinis mniserias. in quibus correptus ẽ
ille quiinopibus conquirendis absque
certo herede secruciat : nunc adsoda¬
litatem sermo confertur &dicitur
quid boni habeat amicorũ contuber¬
nium & in cõmunesolatium quicc & al¬
terius ruina. alterius auxilio subleu&̃:
Et curts domesticcs ipsius quoq noc¬
tis requi ẽ melius exigat illequisidum
amicum habeat quacm qui solus opibus
incubet re quisitis: Quod si &e robustior
quis inimicus contraunum surrexerit

Expanded text:
non satiabitur divitiis, semper nostram cunon satiabitur divitiis, semper nostram cupientis salutem, et quanto plus 422 peccare quem viderit, tanto magis ad poenitentiam cohortantis. Meliores duo, quam unus, quibus est merces bona in labore suo: quia, si ceciderit cum ceciderit, et non est secundus, qui erigat eum. Et quidem, si dormiant etiam calor erit illis; et unus quomodo calefiet? Et si invaluerit super eum unus, duo stabunt adversus eum, et funiculus triplex non cito rumpitur. Post sollicitudines et miserias in quibus correptus est ille, qui in opibus conquirendis absque certo haerede se cruciat; nunc ad sodalitatem sermo confertur. Et dicitur, quid boni habeat amicorum contubernium, et in commune solatium, quia et alterius ruina alterius auxilio sublevetur, et curas domesticas, ipsius quoque noctis requiem melius exigat ille, qui fidum amicum habet, quam qui solis opibus incubat acquisitis. Quod et si robustior inimicus quis contra unum surrexerit,
Abbreviated transcription (Latin):
quac̃ necessa&est laborare congregare
ꝑfas &nefas. opes & non uti congre¬
gatis : habere omnico incubire diui¬
tus seruacre alteri & suo labore non
perfrui. maxime cum noc filium
nec fratremhabeat nec propinquum
Et uideictur pius labor noces sarus
reseruantis: Nihilitaque ẽe. uam¬
us depraehendi quameũ hominem
qui diuitias congiet cuieas relinquat
ignorans: Quod quidem possumus
secundum priorem inter pra&ationẽ:
& dehis intellegere. qui libros conscri¬
bunt : & cosfastidiosis lectoribus dere¬
linquunt:. Quidaem hunc locũ abeo
qđ ait : est unus & non ẽ. secundus:
suꝑ scduatore inter praetantur: quod
solus & absque ullo comite adsaluan¬
dum mundũ discenderitx & quacm¬
quam multifiludĩ sint & fractres eius
adoptio ne dicantur tamen nullus
dignus extiterit qui in hoc ei opere
iunger&ur: Cuius laboris non est
finis portuntis nr̃auitia atq: pec¬
cata & ꝓ nobis dolentis: & oculus eius

Expanded text:
quam necesse est, laborare, congregare quam necesse est, laborare, congregare per fas et nefas opes, et non uti congregatis, habere omnia, incubare divitiis, servare alteri, et suo labore non perfrui: maxime cum nec filium, nec fratrem habeant, nec propinquum ut videatur pius labor necessariis reservatus. Nihil itaque esse vanius deprehendi, quam eum hominem, qui divitias congregat, cui eas relinquat, ignorans. Quod quidem possumus secundum superiorem interpretationem et de his intelligere, qui libros conscribunt, et eos fastidiosis lectoribus derelinquunt. Quidam hunc locum ab eo quod ait: Est unus, et non est secundus, super Salvatore interpretantur, quod solus et absque ullo comite ad salvandum mundum descenderit. Et quamquam multi filii Dei sint, et fratres ejus adoptione dicantur: tamen nullus dignus exstiterit, qui in hoc ei opere jungeretur. Cujus laboris non est finis, portantis nostra vitia atque peccata, et pro nobis dolentis: et oculus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
nus exsis ter& in cuius operefier& sermo
dĩ: Huic congruit & illud dauid. quido
e peliũ stultus git᷑ ãplecus ẽ manisuas id ẽ c̃trax xit
& extenderepoluit: Unde non comedit
labores manuũ suarum quos nechab&.
sed carnes succs : uiuens iuxta sapientiã
carnis. & cirnisoperibus ue scitans:
meliue et plenus pugillus. cum requi e.
quam plenitudo manuũ laboris & prte¬
sumptionis sp̃s: Melius ẽ modicum
habere iustũ: quic̃ diuitias peccatorũ
multas: &in ꝓuerbus Melior par¬
ua acceptio cum iustitia quã multaginu¬
gemina cũ iniquitate: Eligantur ius¬
titicc requi emhab& : ini quitas
lacborem:: & quiccsingularis numerus
in bono semper accipitur. duplex in
malo: Propteret unus pugillus
hab& requiem & ducce manus labo¬
resunt plene: et conueꝵsus sũ eco
&ui diuanitactẽ subsole: estunus:
& non est secundus: & quidem filius
& fracter nonẽ ei : & nonẽ finis omni
Conuersus sum ad alios. & uidieos plus

Expanded text:
nus existeret, in cujus opere fieret sermo nus existeret, in cujus opere fieret sermo Domini. Huic congruit et illud David: Qui doelium . Stultus igitur complexus est manus suas, id est, contraxit, et extendere noluit, unde non comedit labores manuum suarum 421 quos nec habet; sed carnes suas, vivens juxta sapientiam carnis, et carnis operibus vescitans. Melior est plenus pugillus cum requie, quam plenitudo manuum laboris et praesumptionis spiritus. Melius est modicum habere justum, quam divitias peccatorum multas. Et in Proverbiis: Melior est parva acceptio cum justitia, quam multa genimina cum iniquitate . Eleganter justitia requiem habet, iniquitas laborem. Et quia singularis numerus in bono semper accipitur, duplex in malo: propterea unus pugillus habet requiem, et duae manus labore sunt plenae. Et conversus sum ego, et vidi vanitatem sub sole. Est unus, et non est secundus, et quidem filius, et frater non est ei: et non est finis omni Conversus sum ad alios, et vidi eos, plus
Abbreviated transcription (Latin):
inuidẽre srulius conplexus est ma¬
nus succs & comẽdit carnes suces
Hicẽ quice & in prouerbis. pigerdes¬
cribitur continens manib: pectum suũ
Cuitc̃ quam citus cursoruenit inopia:
& ꝓpter nimiam famem hi ꝑbolice
autem dictũ sit cõmedit carnes succs.
quimelius putat ẽẽ unũ pugillũ habere
farris : &ociosum torpentem que uiue¬
re quãc laborantẽ manum ut iarmq
conplectere: Totum ccutem quoddis¬
serit  hoc ẽ ut ostendat & eum quila
inopia opprimi: & esseutrumque
miserabilem. dum alius propter opes
periclititur: alius propter inopiam
egestate conficitur: Uelcerte sic quia¬
ne felicitati inuid& / ee que si sp̃s
furore rapiatur: & inuidicem insi¬
num suũ rȩciperit nutriri: er&que
eam inpectore: istecomedit animam
&̃ carnes sucis: Quan enim eũ cui in¬
iud&. feliciorem uiderit: tanto ipse
amplius. contabescit. & deperit & pau¬
latim ⁊elo & liuore distillat: aliter ⁊
manus : crebro prooperibus accipiun

Expanded text:
invidere? Stultus complexus est mainvidere? Stultus complexus est manus suas, et comedit carnes suas . Hic est qui et in Proverbiis piger describitur, continens manibus pectus suum. Cui, tamquam citus cursor, venit inopia, et qui propter nimiam famem hyperbolice autem dictum sit comedit carnes suas. Qui melius putat esse unum pugillum habere farris, et otiosum torpentemque vivere, quam laborantem manum utramque complere. Totum autem quod disserit, hoc est, ut ostendat, et eum qui lainopia opprimi, et esse utrumque miserabilem, dum alius propter opes periclitatur, alius propter inopiam egestate conficitur. Vel certe sic. Qui alienae felicitati invidet, et quasi spiritus furore raptatur, et invidiam in sinum suum receperit, nutrieritque eam in pectore: iste comedit animam suam, et carnes suas. Quanto enim eum, cui invidet, feliciorem viderit, tanto ipse amplius contabescit et deperit, et paulatim zelo et livore distillat. Aliter: Manus crebro pro operibus accipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
non fuit inncctis mulierum minorẽ
eo quiminimus est in regnocicelorum
& corporis. onere libenctus nescit cum
cepostolo dicere: Miser ego homoquis
meliberabit decorpore mortis huius
meliorẽ ccutem his duobus esse eum qui
nec dum nectus est nec uidit malcc qui¬
bus mnmundo homines deprimuntur
pone is tac descendant uersiri apud
superos & tam diubectas ẽẽ quam¬
diucaelesti hierusedem. & choro tene¬
antur angelico & tũdiego uniuersũ
laborem: & simulomnem uirtutem
operis quia emulcctio uiri : cedso dec¬
lẽeius: & quidem hoc uacnitus. & praȩ¬
sumptio sp̃s: Conuertimerur sus
adcclia & uidi omnem fortitudinẽ
& gloricem laborcentium : & deprae¬
hendi bonum alterius ẽẽ alteri¬
us medum dum inuidus. aliena
felicita te ior quẽtur: & pec t&
nisidus gloriosus. Quidenim uanius
quid instcer sp̃s. & sic nibili. quac̃ homi¬
nes non succs flere miserias uel pro¬
prics lugẽre peccata sed melioribus

Expanded text:
non fuit in natis mulierum , minor est non fuit in natis mulierum , minor est eo, qui minimus est in regno coelorum, et corporis onere liberatus, nescit cum Apostolo dicere: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? Meliorem autem his duobus esse eum, qui necdum natus est, nec vidit mala, quibus in mundo homines deprimuntur. pora ista descendant, versari apud superos, et tamdiu beatas esse, quamdiu coelesti Jerusalem, et choro teneantur Angelico. 420 Et vidi ego universum laborem, et simul omnem virtutem operis: quia aemulatio viri a sodali ejus; et quidem hoc vanitas et praesumptio spiritus. Converti me rursus ad alia, et vidi omnem fortitudinem et gloriam laborantium, et deprehendi bonum alterius esse alterius malum, dum invidus aliena felicitate torquetur, et patet insidiis gloriosus. Quid enim vanius, quid instabilius, et sic nihili, quam homines non suas flere miserias, vel propria lugere peccata, sed melioribus
Abbreviated transcription (Latin):
his duobus uiuente uidelic&
& defuncto qui necdũ natus est :¬
lius enim adhuc moela patitur
alius quacsi denaufnrgio nudus euasit
Porro qui necdum nactus est: in eofeli¬
cor est : quodnecdum malce mundi
expertus est : Hococutem dicit non
qui necdum nactus est. antesit quã
nascactur & in eofelicior sit quicenec¬
dum corpore praegra ucctus est:
sed quo melius sit omnino non eẽ:
nec sensum habere substuntia e
quam infeliciter uelesse ueluiuere :
quõmodo & deiuda dñs loquitur
futur eius tormentec signi ficcns
Melius erat non nascihomini illi :
quod melius ei fuerit omninononeẽ
quam ccernos crucuctos ꝑ̃poci:
Aliiuero hunc locum itaintellegunt
meliores eẽ: dicentes eos qui mortui
sunt ab his quiuiuunt: lic& ante¬
non fuerint peccctores: Uiuen¬
tesenim adhucẽe. in praelio.
& quoc siclicusos corporis ergestulo
retentari: quiuero mortem obi¬
erint icm. eẽ. securos: & peccare
desisse: sicut & ioheennes. qui macior

Expanded text:
his duobus, vivente videlicet his duobus, vivente videlicet et defuncto, qui necdum natus est. Alius enim adhuc mala patitur, alius quasi de naufragio nudus evasit. Porro qui necdum natus est, in eo felicior est, quod necdum mala mundi expertus est. Hoc autem dicit, non quod qui necdum natus est, ante sit quam nascatur, et in eo felicior sit, quia necdum corpore praegravatus est: sed quod melius sit omnino non esse, nec sensum habere substantiae, quam infeliciter vel esse, vel vivere. Quomodo et de Juda Dominus loquitur, futura ejus tormenta significans: Melius erat non nasci homini illi : quod melius ei fuerit omnino non esse, quam aeternos cruciatus perpeti. Alii vero hunc locum ita intelligunt: Meliores esse dicentes eos, qui mortui sunt, ab his qui vivunt, licet ante fuerint peccatores. Viventes enim adhuc esse in praelio, et quasi clausos corporis ergastulo retentari; qui vero mortem obierint, jam esse securos, et peccare desisse. Sicut et Joannes, quo major
Abbreviated transcription (Latin):
calum nicm sustinent etnonest qui¬
eos consol&ur & in manibus cadum¬
nicentium eos fortitudononeis conso
mentẽmeam oculosque conuerti.
ut cuderem caclumnicctores & cac¬
lum nicc̃ sustinentes eccehii qui in¬
iquue apotentioribus. oprimun¬
tur lacrimis: quas solum habere
in ccla mitctib Lic& rei inuidi¬
cem. ꝓ tes taentes: consolactorẽ non
queunt repperire : & quomacior
misericsit & in consolubilis dolor
calũ nicctores uident insuis iniquita¬
tibus fortiores. & haec estacusce quod
non uedecnt consoluri: Plenius hunc
Et laudii egomortuos quiccicm
mortuisunt suꝑuiuentes: quicũq ip¬
sicuuunt usquenunc: & melior suꝑ hos
duos. qui nondum nectusest quinon¬
ui dit opus malum quod factumẽ sub
sole n Ae conpcenttionem miseria¬
rum quace in hoc sło mortades pre¬
munt. feliciores iudicauit mortuos
quã uiuentes secundum illud iob de
inferos disputantis. Ibi requie uer̃
las sicorpore cum his qui uincti fue¬

Expanded text:
calumniam sustinent, et non est quicalumniam sustinent, et non est qui consoletur eos, et in manibus calumniantium eos fortitudo: et non est mentem meam oculosque converti, ut viderem calumniatores, et calumniam sustinentes. Et ecce hi, qui injuste a potentioribus opprimuntur, lacrymis, quas solum habere in calamitatibus licet, rei invidiam protestantes, consolatorem non queunt reperire. Et quo major miseria sit, et inconsolabilis dolor, calumniatores vident in suis iniquitatibus fortiores. Et haec est causa, quod non valeant consolari. Plenius hunc 419 Et laudavi ego mortuos, qui jam mortui sunt, super viventes quicumque ipsi vivunt usque nunc. Et melior super hos duos, qui nondum natus est, qui nondum vidit opus malum, quod factum est sub sole. Ad comparationem miseriarum, quae in hoc saeculo mortales premunt, feliciores judicavi mortuos, quam viventes, secundum illud Job de inferis disputantis. Ibi requieverunt lassi corpore, cum his qui vincti fue
Abbreviated transcription (Latin):
solim habemus portionem quã̃ nec fur
nec latro ued&. nec tynnnus auferri
& quece nos post mortem sequactur:
Nec enim possumus. cũ haec uita fuerit
dis solutac rursum nr̃is laboribus per¬
postec: Aliter: superi orierrore tur¬
bcctus quod putarem inter homines
& bestics nihil inter eẽ : in hanc sen¬
tentiam prcui opinone deductus
sum ut nihil aliud bomi dicerem
nisi praesentem carpere uolupta¬
tem Neq enim cum semel nos
dis soluisse interitus posse his ꝑfrui
a quibus recederemus ingrati : Aliide
hoc quodccit: Quisenim adduc& cum
ut ui decct eccquȩ sunt futura postse
Adillam intellegenticm r&ulerunt
ut dicerent: melius eẽ suis hominẽ la¬
boribus ꝑfrui. quicchocsolum de substan¬
ticc pos s& auferti: Cumenim mors
uenerit nescire quidis sit heredẽ mo¬
riturus: ut rum dignus. sius operibus
ꝑfrucctut Et conuersussum ego & ui¬
diuniuer sas cedumnicis: quacefiunt
subsole : eccelacrimae eorum. quia

Expanded text:
solam habemus portionem, quam nec fur solam habemus portionem, quam nec fur nec latro valet, nec tyrannus auferre, et quae nos post mortem sequatur. Nec enim possumus, cum haec vita fuerit dissoluta, rursum nostris laboribus perpostea. Aliter: Superiori errore turbatus, quod putarem inter homines et bestias nihil interesse, in hanc sententiam prava opinione deductus sum, ut nihil aliud boni dicerem, nisi praesentem carpere voluptatem. Neque enim cum semel nos dissolvisset interitus, posse his perfrui, a quibus recederemus ingrati. Alii de hoc quod ait: Quis enim adducet eum, ut videat ea, quae sunt futura post se, ad illam intelligentiam retulerunt, ut dicerent: Melius esse suis hominem laboribus perfrui; quia hoc solum de substantia sua posset auferre. Cum mors venerit, nescire quali sit haerede moriturus, utrum dignus, an indignusperfruatur. . Et conversus sum ego, et vidi universas calumnias, quae fiunt sub sole, et ecce lacrymae eorum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
scit utrũ sc̃s qui hominis apellcotionẽ
dignus ẽ ascendet in caelum: & utrũ
pecccctor qui b iumentum uocatur
descendat interram fierienim po¬
test ꝓ incerto uitae huius & lubrico sta¬
tu. & iustus concidat. & peccator
ex surgat ⁊ & nonnomquac̃ euenit
ut ratio nabilior &eruditus inscrip¬
turis. idest homo noncircum spec¬
t&. ut scientia succ dignum est uiuat
& de duccctbr ad inferos: & simplicior
quis que atq rustitior quiiumentum
hominis conparatione dicatur: meli¬
us uiucct & martyrior co rõetur:
I & pccradisi sit colonus Et uidi
quicnonẽ bonum nisi quodlaeta¬
bitur homo inoper esuo. quicchaec
parseius: Quis enim cedduc& cum
ut uidecit id quod futurũ ẽ. post ipsum:
pro eo quod posuimus ut uidect id qđ
futurum est post seipsum apercius inter¬
praacctus ẽ simmachus. dicens ut uide¬
nihil estergobonum inuita istie. nisi
quod la&atur homo inoperesuo ÷ faci¬
ens lemosynã ut futuros sibithesauros:
in regno caelorum praepacrans ⁊ hanc

Expanded text:
us, qui hominis appellatione dignus est, ascendat in coelum, et utrum peccator, qui jumentum vocatur, descendat in terram? Fieri enim potest pro incerto vitae hujus, et lubrico statu, ut et justus concidat, et peccator exsurgat, et nonnumquam evenit, ut rationabilior, et eruditus in Scripturis, id est, homo, non circumspecte, et ut scientia sua dignum est, vivat, et deducatur ad inferos, et simplicior quisque atque rusticior, qui jumentum hominis comparatione dicatur, melius vivat, et martyrio coronetur, ac paradisi sit colonus. Et vidi, quia non est bonum, nisi quod laetetur homo in opere suo, quia haec est pars ejus. Quis enim adducet eum, ut videat id, quod futurPro eo quod nos posuimus: Ut videat id quod futurum est post ipsum, apertius interpretatus est Symmachus, dicens: Ut videNihil est ergo bonum in vita ista, nisi quod laetatur homo in opere suo, faciens eleemosynam, et futuros sibi thesauros in regno coelorum praeparans. Hanc
Abbreviated transcription (Latin):
nium nouissimi: & quiads̃ ut benignus
& demens minimorum quoq & omniũ
recordactur his qui propter uitium suũ
nouis simi ẽẽ meruerunt non tatitam
dabit gloriam quantam his quise hu¬
milicntes nouissimi inmundo ẽẽ uolu¬
erunt: Dicitur iticque & in conse quen¬
tibus: non est memoria scpienti: cum
stulto in a&ernum Ego eccles tes
fui rex super is rachel ingerusadem
Hucusque praefatio generaliter deom
redit ⁊ Et quis suerit quo modo expe¬
rimento uniuersce cognouerit. docã
Aiunt hebrei hunc librum scelomonis ẽẽ
paenitentiam agentis: quod insccpien¬
tia diuitus que confisus. per mulieres
offenderit dm̃ et dedi cormeum
ad inquirendum & consideraent᷑ dum
in sccpientia de omnibus quae fiunt subsole
hanc occupationem maelam dedit ds̃ filus¬

Expanded text:
nium novissimi. Et quia Deus, ut benignus nium novissimi. Et quia Deus, ut benignus et clemens, minimorum quoque, et omnium recordatur, his qui propter vitium suum novissimi esse meruerunt, non tantam dabit gloriam, quantam his qui se humiliantes novissimi in mundo esse voluerunt. Dicitur itaque et in consequentibus: Non est memoria sapientis cum stulto in aeternum. Ego Ecclesiastes fui rex super Israel in Jerusalem. Hucusque praefatio generaliter de omc ad semetipsum redit, et quis fuerit, quomodo experimento universa cognoverit, docet. Aiunt Hebraei hunc librum Solomonis esse, poenitentiam agentis, quod in sapientia divitiisque confisus, per mulieres offenderit Deum. Et dedi cor meum ad inquirendum et considerandum in sapientia de omnibus quae fiunt sub sole. Hanc occupationem malam dedit Deus fil
Abbreviated transcription (Latin):
sunt & futura. In eas demsimiliter
perhio dos reuoluentur. sed dicendũ
ex pracsentia & predistinatione di iam
factas intquaȩ futurte sunt: quienĩ
electisunt in xp̃o ante constitucione
mundi in prioribus scłis iam fuerunt:
NONegt memoria primis. & qui¬
dem nouissimis quace futura sunt non
erit eis memorice apudeos qui futuri
sunt in nouissimo: quomodo prete¬
rita apud nos abscondit obliuio
sic oaquȩ uel nunc fiunt uel futurt
sunt hi quinascibabent sare non
poterunt & cuncta sylentio prae¬
teribunt & qua si non fucrint abs¬
condentur & conplebitur illa sen
ꝓpierea faciemdĩ & pedes uelant
quice prima & extrema cooperta sunt
Iuxta septuccginta autem interpnees
qui dixerunt non est memoria primis.
&x quidem nouis simis qui futurisunt
noneis memoric cum his qui futuri s unt
in nouissimo Ille de cucngelio sensus ẽ
quod qui in isto scło primisunt sinom¬

Expanded text:
sunt, et futura, in easdem similiter sunt, et futura, in easdem similiter periodos revolventur. Sed dicendum, quod ex praescientia et praedestinatione Dei jam ea facta sint, quae futura sunt. Qui enim electi sunt in Christo ante constitutionem mundi, in prioribus saeculis jam fuerunt. Non est memoria primis, et quidem novissimis quae futura sunt, non erit eis memoria apud eos qui futuri sunt in novissimo. Quomodo praeterita apud nos 392 abscondit oblivio: sic ea quae vel nunc fiunt, vel quae futura sunt, hi qui nasci habent, scire non poterunt, et cuncta silentio praeteribunt, et quasi non fuerint abscondentur: et complebitur illa sentropterea faciem suam et pedes velant, quia prima et extrema cooperta sunt. Juxta autem Septuaginta Interpretes, qui dixerunt: Non est memoria primis, et quidem novissimis qui futuri sunt, non erit eis memoria cum his, qui futuri sunt in novissimo : ille de Evangelio sensus est, quod qui in isto saeculo primi sunt, sint om
Abbreviated transcription (Latin):
que tur cedicat. eccehoe nouũest
Animalia autem non noui : sedtantũ
hominem: quod siloquantur anima¬
lia nouum eẽ & solui sententia nihil
nouum ẽẽ subsole Est Ne uerbum
decodicatur: uidehoc nouum est
iamfuit insaeculis. que fuerunt ante
nos: Apercius hoc simmachus tnens¬
tulit putas ne ẽ quipos sit dicexe
uide hoc nouumȩ̃ : item factum est in
saeculo quod fuit antenos: cum supe¬
rioribus autem congreit: quonibils
notum inmundofiat nec sit aliqu̾is
qui possit ex sistere & dicere. ec co
hoc nouum est: si quidem omne quod
seput a uerit nouum ostendere iam
in prioribus saeculis fuit Nec pute¬
mus signa atque ꝓdigia & multa quae
arbitri odĩ noua in mundofiunt
in prioribus sacculis ẽe iam facta.
& loco inuenire epicurum qui ad¬
serit per innume rarbiles perhiodos
eadem & hisdem in locis. & per
cosdem fieri Alio quin & iudcis
crebro prodidit: & xp̃s pas sus est
sacpepronobis & c&ena quae facta

Expanded text:
quatur, et dicat: Ecce hoc novum est. quatur, et dicat: Ecce hoc novum est. Animalia autem non loqui, sed tantum hominem: quod si loquantur animalia novum esse, et solvi sententiam, nihil novum esse sub sole. Estne verbum de quo dicatur, vide hoc novum est: jam fuit in saeculis, quae fuerunt ante nos. Apertius hoc Symmachus transtulit: Putasne est, qui possit dicere: Vide, hoc novum est, et jam factum est in saeculo, quod fuit ante nos. Cum superioribus autem congruit, quod nihil novum in mundo fiat: nec sit aliquis, qui possit exsistere, et dicere, ecce hoc novum est: siquidem omno quod se putaverit novum ostendere, jam in prioribus saeculis fuit. Nec putemus signa, atque prodigia, et multa, quae arbitrio Dei nova in mundo fiunt, in prioribus saeculis esse jam facta: et locum invenire Epicurum, qui asserit per innumerabiles periodos eadem, et eisdem in locis, et per eosdem fieri. Alioquin et Judas crebro prodidit, et Christus passus est saepe pro nobis, et caetera quae facta
Abbreviated transcription (Latin):
calumuiam concurbat sapien¬
tem. & perd& corforatudinis eius
Hunc sccpientẽ in profectu positũ.
accipe secundum illud Arguesa¬
pientem. & diligite: sapiens quip¬
pe perfectus : nulla argutione
indig&: nullacalum nici contur¬
exponer&e: pereant inquii quiante
nos nr̃a dixerunt: quod sunser moni¬
bus nihil nouum dicipo test: quento
magis in adminis tratione mundi quae
Ab inciosic per factaẽ ut requies cere
As ib operibus suis indieseptima: lex
in quo damlibro siomne quo d subsole
factumest fuit in praeteritis saeculis
antequamfiera & homo iamsole
condito factus est: Fuit ergo homo
ante quem sub solefier& ⁊ sed ex du¬
ditur quod hacratione. & iumenta
culices &minuti. quaeq & magna
anim alia Aame dicentur fuisse quã
colum q nisiforteillud respondeat
Q consequentibus ostendi non de
ceteris animalibus: sed de homine
e desiastico eẽ sermonem: Aitenĩ
Non est omne recens subsole quodlo¬

Expanded text:
Calumnia conturbat sapienCalumnia conturbat sapientem, et perdet cor fortitudinis ejus . Nunc sapientem in profectu positum accipe, secundum illud: Argue sapientem, et diliget te. Sapiens quippe perfectus, nulla argutione indiget, nulla calumnia conturexponeret: Pereant, inquit, qui ante nos nostra dixerunt. Quod si in sermonibus nihil novum dici potest, quanto magis in administratione mundi, quae ab initio sic 391 perfecta est, ut requiesceret Deus ab operibus suis in die septima! Legi in quodam libro: Si omne, quod sub sole factum est fuit in praeteritis saeculis antequam fieret, et homo jam sole condito factus est: fuit ergo homo, antequam sub sole fieret. Sed excluditur, quod hac ratione, et jumenta, et culices, et minuta quaeque, et magna animalia ante dicerentur fuisse, quam coelum. Nisi forte illud respondeat, ex consequentibus ostendi, non de caeteris animalibus, sed de homine Ecclesiastae esse sermonem. Ait enim: Non est omne recens sub sole, quod lo
Abbreviated transcription (Latin):
qui quicc sectura tus est. propterea
recepit consotionem succm: Denique
huic expositioni & iam sequentis
uersiculi. concordant: Ait enim:
Melius esti audire correptionẽ
sccpientis. superuirum audientem
carmens stultorum. quicc sicut uox
spincrum subolla sicrisus stulti
sed & hocuacnitas Melius ẽ. sapi¬
ente corripi: quam adulactione
decipi blandiente: Cuisimile ẽ illud
meliora sunt uulneroe amici: quãẽ
uoluntecria oscula inimici sicut
enim uox spinarum ardentium
sub ollastre pitum. reddit insuccuem
sic & palpaentis magistri uerba: non
ꝑderunt: uel cdcunes saeculi. quae
spine interpra&antur auditores
suos cohartantis uelfurb eos incen¬
dio praepanintis: symmachus
ꝓeo quodnos posuimus. quiccsicut uox
spincerum subolle sicrisus stulti:
hunc sensum interpra&ans quẽ
supnr disserũimus: ait: Peruocẽ
enim imperitorum uinctlis quispũ¬
spinã colligatur: hoc ẽst. aduocẽ
talium prceceptorũ mecgis auditor

Expanded text:
qui quia saturatus est, propterea qui quia saturatus est, propterea recipit consolationem suam. Denique huic expositioni etiam sequentes versiculi concordant. Ait enim: Melius est audire correptionem sapientis, super virum audientem carmen stultorum. Quia sicut vox spinarum sub olla, sic risus stulti. Sed, et hoc vanitas. Melius enim est a sapiente corripi, quam adulatione decipi blandiente. Cui simile est illud: Meliora sunt vulnera amici, quam voluntaria oscula inimici . Sicut enim vox spinarum ardentium sub olla, strepitum reddit insuavem: sic et palpantis magistri verba non proderunt, vel ad curas saeculi, quae spinae interpretantur, auditores suos cohortantis, vel futuro eos incendio 438 praeparantis. Symmachus pro eo quod nos posuimus: Quia sicut vox spinarum sub olla, sic risus stulti, hunc sensum interpretans quem supra disseruimus, ait: Per vocem enim imperitorum vinculis quispiam colligatur, hoc est, ad vocem talium praeceptorum magis auditor