comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tradioit me tͥ: maiꝰ peccatũ ht̃. Elus peccat liuo¬
re tradens innocentẽ occidendũ. ꝙͣ qͥ occidit ti¬
more alt̾iꝰ maioris potestatis. Filatꝰ aũt sub ce¬
sare erat. eũq in uideã romani p̃sidẽ miserant
Itaq. data erat sͥ potestas desuꝑ udeł a roma¬
nis. s in hoc desuꝑ dat᷑ umu̾sa potestas qr ñ ẽ nͥ
adõ. Exinde querebat pilatꝰ dimitt̾e eũ. Priꝰ ẽ
q̃rebat dimitt̾e. Gͦ ex inde ita expone. Ex inde
i. ꝓpt̾ hoc ne peccaret occidens innocentẽ. qͣnis
minꝰ ẽet peccans qͣ uidĩ qͥ eũ illi tͣdiderant. Iudi
aut̃ clamabant dicentes. Si hunc dimictis ñ es
amicꝰ cȩsaris. Onñs qͥ se regẽ fac̃: contͣdic̃ cesari.
Ñ sic potuit contẽpnẽ pilatꝰ cesarẽ. quẽ admodũ
legẽ gentis alienȩ. de qua suꝑuis dixerant. nos
habemꝰ legẽ & scłm legẽ debet mori. Pilatꝰ gͦ cũ
atidisset hos sermones. adbip̃c̃ foras iħm. & se¬
dit ꝓt̾bunali in loco qͥ dr lichostratos. hebraice

Expanded text:
tradidit me tibi, majus peccatum habet. Plus peccat livore tradens innocentem occidendum, quam qui occidit timore alterius majoris potestatis. Pilatus autem sub Caesare erat, eumque in Judaeam Romani praesidem miserant. Itaque data erat sibi potestas desuper, videlicet a Romanis: sed in hoc desuper datur universa potestas, quia non est nisi a Deo . Exinde quaerebat Pilatus dimittere eum. Prius etiam quaerebat dimittere. Ergo exinde ita expone: Exinde, id est, propter hoc, ne peccaret occidens innocentem, quamvis minus esset peccans quam Judaei, qui eum illi tradiderant. Judaei autem clamabant, dicentes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris. Omnis qui se regem facit, contradicit Caesari. Non sic potuit contemnere Pilatus Caesarem, quemadmodum legem gentis alienae, de qua superius dixerant: Nos habemus legem, et secundum legem debet mori. Pilatus ergo cum audisset hos sermones, adduxit foras Jesum et sedit pro tribunali, in loco qui dicitur lithostroto
Abbreviated transcription (Latin):
leem dixit. Ite et int̾rogate diligent̾ de pue¬
ro. E cum unnien̾itis. renunciate ih. ut &
ego ueniens adorem eũ. Cognito loco & te¬
pore. ꝑsonam pueri ñ uult ignorare. Hero¬
des significat ypocritas. aliud dicentes &
aliud cogitantes. qui dum dm querunt.
nũꝗͣ inuenire merentur. Qui cum audis¬
sent regẽ abierunt. E ecce stella quã uide¬
rant in oriente. antecedebat eos. usq dum
ueniens staret supͣ ubi erat puer. Magis
apꝓpinquantib iherosolimam. disparuit
stella. quia quit̃q apꝓpinquat ad ypochri¬
tas & hereticos di lucem amitit. S postquã
recedit ab eis. diuinã lucẽ recuꝑat. ut xꝑm
credat de uirgine natum. Stella domũ dis¬
cernens. non tenuit sydereas uias. s domui
uiciia. stetit supͣ. subaudis locũ uͥ erat puer.
ħstella ut ait fulgentius. nũꝙͣ. antea appa¬
creata ẽ. & ꝑacto officio mox ẽẽ desiit. uiden¬
tes autem stellam. gauisi sunt gaudio ma¬
gno ualde. E intrantes domũ. inuener̃t¬

Expanded text:
et interrogate diligenter de puero, et cum inveneritis, renuntiate mihi, ut et ego veniens adorem eum. Cognito loco et tempore, personam pueri non vult ignorare. Herodes significat hypocritas aliud dicentes, et aliud cogitantes: qui dum ficte Deum quaerunt, nunquam invenire merentur. Qui cum audissent regem, abierunt. Et ecce stella quam viderant in Oriente, antecedebat eos, usque dum veniens steret supra ubi erat puer. Magis appropinquantibus Jerosolymam, disparuit stella; quia quicunque appropinquat ad hypocritas et haereticos Dei lucem amittit. Sed postquam recedit ab eis, divinam lucem recuperat, ut Christum credat de Virgine natum. Stella domum discernens, non tenuit sidereas vias; sed domui vicina stetit supra, subaudis locum ubi erat puer. Haec stella, ut ait Fulgentius, nunquam antea appacreata est, et peracto officio mox esse desiit. Videntes autem stellam, gavisi sunt gaudio magno valde. Et intrantes domum, invener
Abbreviated transcription (Latin):
Un illud. Martis tue ddistillauerunt inpr
rã. Alystice stelle ortus pͥmũ amagis intel¬
lectus. indicat mox gentes in xꝑm cralitu¬
cognita xp̃i natiuitate. ꝑseqͥt᷑ eũ in m̃bris
sius. A qͦ magi ꝑgunt dum ab ydolat̾a gen
tholicã eccłiam ꝑueniunt. In qua ꝑsidem
intrantes: inueniunt. xꝑm cũ maria mat᷑
eiꝰ. xꝑi mat̾ intelligitur sideliũ societas. in
phisicã. logicã. ethicã. uł hystoriã. allegoriã
tropologiã. uł scẽ t̾nitatis fidẽ. Nomina tͥũ
magoꝵ ebreice. apelliꝰ amerꝰ. dasnascus. Apel¬
liꝰ int̾p̃tat᷑ fidelis. amerꝰ huiilis. dasmascis
misericors. Greca lingua uocati st̃ magalath.
galgalath. sarachin. Magalath int̾ptat᷑ mi¬
tiꝰ. galgalath deuotꝰ. sarachin gr̃a. Ee respon¬
so accepto in somnis ne redirent ad herodẽ.
ꝑ aliã uiã reu̾si sunt in regione suã. Pio af

Expanded text:
Unde illud: « Manus meae distillaverunt myrUnde illud: « Manus meae distillaverunt myr Mystice, stellae ortus primum a Magis intellectus indicat mox gentes in Christum creditucognita sibi nativitate persequitur eum in membris suis. Ad quem Magi pergunt, dum ab idoltholicam Ecclesiam perveniunt. In quam per fidem intrantes, inveniunt Christum cum Maria matre ejus. Christi mater intelligitur fidelium societas, in physicam, logicam, ethicam, vel historiam, allegoriam, tropologiam, vel sanctae Trinitatis fidem. Nomina trium magorum Graece, Apellius, Amerus, Damascus. Apellius interpretatur fidelis, Amerus humilis, Damascus misericors. Hebraica lingua vocati sunt, Magalath, Galgalath, Saracin. Magalath interpretatur nuntius, Galgalath devotus, Saracin gratia. Et responso accepto in somnis, ne redirent ad Herodem, per aliam viam reversi sun
Abbreviated transcription (Latin):
adorauer̃t eũ. Intrante domũ .i. in diu̾sori¬
uĩ qd̾ lucas comemorat. inuencrunt puerũ
& matrem. Ioseph autem iccuro tacet᷑. quia
nullũ de officiis ad nutritiũ ꝑtinentibꝰ cõme¬
morat᷑. Uł fortassis ñ aderat. ne male suspicio¬
nis occasio eẽt. Et ꝓcidentes tam m̃te ꝙͣ corꝑe
humilit᷑ adorant in carue u̾bũ. Ee aꝑtis thes¬
auris suis. optulerunt ei munera. Aurũthꝰ
ce myrrã. In auro regem. in thure dm. inmyr̾¬
ra mortalem intellige. Aurum nãq ad tͥbutũ.
thus ad sacͥficium. myrra ad sepulturã ꝑti.¬
net mortuoꝵ q solent mixra condiri. nepu¬
trescant. Habes itaq in his ñ inoddicam sac̃m̃¬
toꝵ cognitionẽ in homine moitis. in do re¬
surrectionis. in rege iudicii. In auro qͦ sa¬
pientiam intellige. ut ait salomon thes¬
aurꝰ desidabit. requiesẽ in ore sapientis ĩ
thure iurtutẽ orationis ut illud. Dingatur
oratio mea. sic̃ incensũ in conspectu tuo. In
myrra intellige nr̃e carnis mortificationẽ.

Expanded text:
rium, quod Lucas commemorat, invenerunt puerum et matrem ejus. Joseph autem idcirco tacetur, quia nullum de officiis ad nutritium pertinentibus commemoratur. Vel fortassis non aderat, ne male suspicionis occasio esset. Et procidentes tam mente quam corpore humiliter adorant in carne Verbum. « Et apertis thesauris suis obtulerunt ei munera, aurum, thus et myrrham. » In auro regem, in thure Deum, in myrrha mortalem intellige. Aurum namque ad tributum, thus ad sacrificium, myrrha ad sepulturam pertinet mortuorum, quia solet myrrha condiri ne putrescant. Habes itaque in his non modicam sacrorum cognitionem, in homine mortis, in Deo resurrectionis, in rege judicii, in auro quoque sapientiam intellige, ut ait Salomon: « Thesaurus desiderabitur, requiescet in ore sapientis . » In thure virtutem orationis, ut illud: « Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo . » In myrrha intellige nostrae carnis mortificationem.
Abbreviated transcription (Latin):
discipłis sue carnis ⁊ sanguinis myst̾iũ credit.
ad ultimũ dat ut edant ae bibant suꝑ m̃sã suã
ordeacei erant panes. q ad uetꝰ testam̃tũ
ꝑtinebant. & sic̃ uix ꝑuenit᷑ ad medul¬
lam hordei. ita uetꝰ testam̃tũ u̾tit᷑ tegmine car¬
nalium. s satiat cũ intꝰ ꝑuenit᷑. Duo au̾t pisceᷤ
qͥ saporẽ paniᷤ dabant suauẽ. sunt due ꝑsone
sac̾dotis & regis. quib popłs isrł gerebatur. ut
ꝑ eas consilioꝵ mod̾amen acciꝑet. Quibꝰ int̾ tͣbaᷤ
fluctuantis scł̃i more pisciũ qͣssatis. nec defici
portans ẽ popłs ille ꝑuerił in sensu. nec man¬
ducans. que qͣsi onus clausa portabat. nec alioᷤᷤ

Expanded text:
discipulis suae carnis et sanguinis mysterium credit; ad ultimum dat ut edant et bibant super mensam suam ordeacei erant panes, quia ad Vetus Testamentum pertinebant; et sicut vix pervenitur ad medullam hordei, ita Vetus Testamentum vestitur tegmine carnalium; sed satiat, cum intus pervenitur. Duo autem pisces qui saporem pani dabant suavem, sunt duae personae sacerdotis et regis, quibus populus Israel regebatur, ut per eas consiliorum moderamen accipiat. Quibus inter turbas fluctuantis saeculi more piscium quassatis nec deficienportans est populus ille puerilis in sensu, nec manducans, quae quasi onus clausa portabat, nec alios
Abbreviated transcription (Latin):
cursꝰ labentis scłi ⁊ uera dõ seruiendi religio:
humano gen̾i innotuit. In duobꝰ aũt piscibus
intelliguntur psalmi et ꝓpħie. tẽꝑantes au¬
sterum saporem legis. qr eruditũ in lege di po¬
płm de ꝓmissione domuce ĩcarnationis no¬
ue gr̃e dulcedine pascebant. qͣsi in uͥtute aque
spẽ ꝯfouentes humane uite. hunc ẽ qͦd dñs pꝰ
resurrectioñẽ ait. Oportebat impleri om̃ia que
scͥpta sunt in lege moysi ce ꝓpħis & psalmis
de me. hic qͦ p̃cipiens s̃ afferri panes & pisces
mystice p̃cip̃ intellectũ testam̃ti uet̾is ad sere¬
ferri. Beni aũt ꝑ aquatilia sigurant᷑ ꝓpħ̃an¬
tes de nr̃o euo inquo popłs fideliũ sine aquis
baptismi uuiere mllatemis pot̾. Panes uͦ hor¬
deacei fuerunt. qui cibꝰ ẽ ium̃toꝵ & rusticoꝵ qr
rudib auditoribꝰ qͣsi gͦssiora ꝯmitenda st̃ p̃cep¬
ta. Aminalis enim h̃o. ñ ꝑcip̃ eaque sunt sp̃c

Expanded text:
cursus labentis saeculi, et vera Deo serviendi religio cursus labentis saeculi, et vera Deo serviendi religio humano generi innotuit. In duobus piscibus intelliguntur psalmi et prophetiae temperantes austerum saporem legis, quia eruditum in lege Dei populum de promissione Dominicae incarnationis novae gratiae dulcedine pascebant, quasi in virtute aquae spem confoventes humanae vitae. Hinc est quod Dominus post resurrectionem ait: « Oportscripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me . Hic quoque praecipiens sibi afferri panes et pisces, mystice praecipit intellectum Testamenti Veteris ad se referri. Bene autem per aquatilia figurantur prophetantes de nostro aevo, in quo populus fidelium sine aquis baptismi vivere nullatenus potest. Panes vero hordeacei fuerunt, qui cibus est jumentorum et rusticorum; quia rudibus auditoribus, quasi grossiora commitenda sunt praecepta. Animalis enim h
Abbreviated transcription (Latin):
tia popłi erat in lege. quam du enini legit᷑ moy¬
ses uelamen positũ ẽ supͣ corda eoꝵ ꝓpt̾ea tẽptatio
illa dñi ignorantiã discipłi demonstrabat. Ea¬
dẽ quippe simplicitate qua philippꝰ loquit᷑
& andreas. s dns ostendit gratuitas credenti
popło se largiri escas. eade benigna potestate qͣ¬
gͣtis redimendo sanat. Puer ferens panes cũ piᷤ¬
cibꝰ. unus de discipulis fuit. ut forte aliquis
de turba. Qd̾ aut̾e philippꝰ uł andreas singła¬
rit̾ dic̃ apud ioħem. ħ alii eugłiste discipiuos
pluralit̾ dixisse referunt. intelligentes unũ
ꝓcetis loqui. uł ponentes pluralẽ numerũ ꝓ
singłari. Contub̾nia intellige. diu̾sas hõium
societates. qͥ de diu̾sis uilł uen̾ant. iuxta qͦd mi¬
lites in eode tab̾nacło societatẽ habentes. soleñ¬
dici contub̾ nales. Quinq panes st̃ qͥnꝙ librimoy¬
si: qͥ inoꝑib legis. t̾aꝗͣ ex pane erat uita. ł legẽ
enim diuine etnitatis cognitio. mundi creatio.

Expanded text:
egitur Moyses, velamen positum est super corda eorum, propterea tentatio illa Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Eadem quippe simplicitate qua Philippus, loquitur et Andreas, sed Dominus ostendit gratuitas credenti popgratis redimendo sanat. Puer ferens panes cum piscibus unus de discipulis fuit, vel forte aliquis de turba. Quod autem Philippus vel Andreas singulariter dicitur apud Joannem, hoc alii evangelistae discipulos pluraliter dixisse referunt, intelligentes unum prae caeteris loqui vel ponentes pluralem numerum pro singulari. Contubernia intellige diversas hominum societates, qui de diversis villis venerant, juxta quod milites in eodem tabernaculo societatem habentes dici solent contubernales. Quinque panes sunt quinque libri Moysi, quia in opibus legis tanquam ex pane erat vita. Per legem enim divinae aeternitatis cognitio, mundi creatio,
Abbreviated transcription (Latin):
Alia uͦ cecid̾unt ĩ t̾rã bonam. ⁊ dabant fructũ. ali¬
ud centesimũ. aliud seragesimũ. aliud tcesimũ.
Sit̾ in t̾ra mala tres fucre diu̾sitates. sic sunt ĩ
bona tros. alius enim bonus ẽ: aliꝰ melior. ⁊ aliꝰ
optimꝰ. Cum denariꝰ numerꝰ ꝓ ꝑfectione soleat
accipi. qi in decẽ p̃ceptis legis custodia ꝯtiuet᷑
centenariꝰ qͥ ꝑ multiplicatũ denariũ surgit. ꝓ
magna ꝑfectione ponit᷑. Tra gͦ bona fructu

Expanded text:
t in terram bonam, et dabant fructum, aliud centesimum, aliud sexagesimum, aliud tricesimum. » Sic in terra mala tres fuere diversitates, sic sunt in bona tres. Alius enim bonus est, alius melior, et alius optimus. Cum denarius numerus pro perfectione soleat accipi, quia in decem praeceptis legis custodia continetur, centenarius qui per multiplicatum denarium surgit, pro mag
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd̾ firmi desidii radicẽ ñ habebat. aAltitudo
quidẽ t̾re ẽ. ꝓbitas ammi discipluns celestibꝰ
eruditi. ⁊ in temptationibꝰ ꝓbati. Alia autẽ
cecidunt. in spinas. ⁊ creuerunt spine. & suf¬
focauerunt ea. Alia semina cetidunt ĩ spinaᷤᷤ
h ẽ int̾ spinas. Cadit qͦ u̾bũ cłi int̾ spinas. cũ
scipit᷑ a corde diuitiaꝵ cura sollicito. ⁊ t̾c mul¬
tiplicate diuitie qͥ ꝑ spmas intelligunt octu¬

Expanded text:
n habebat. Altitudo quippe terrae est probitas animi disciplinis coelestibus eruditi et in tentationibus probati. « Alia autem ceciderunt in spinas, et creverunt spinae, et suffocaverunt ea. » Alia semina ceciderunt in spinas, hoc est inter spinas. Cadit quoque verbum Dei inter spinas, cum suscipitur a corde divitiarum cura, sollicitudo, et tunc multiplicatae diviti
Abbreviated transcription (Latin):
Taro enim mea uere ẽ cib & sanguis m̃s
uere ẽ potꝰ. Cũ cibo & potu id appetał̃
homines. ut non esuriant neq sitiant. hoo
ueracit̾ ñ p̾stant. ñ iste cibꝰ ⁊ potꝰ. qͥ eos a qͥb
sumitur immortales ⁊ incorruptibiles facit
suũ in eis reb cõmendauit. que ad unu̾ aliqͥd
rediguntur ex multis. Aliud n̾aq ĩ unu̾
ex multis gͣnis conficitur. aliud in unu̾ ex
multis acinis confliit. lxuiii.
ui manducat meã carn̾e. & bibit me¬
ym sanguinẽ. in me manet & ego

Expanded text:
a, inquit, vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Cum enim cibo et potu id appetant homines, ut non esuriant, neque sitiant; hoc veraciter non praestat nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur, immortales et incorruptibiles facit, suum in eis rebus commendavit, quae ad unum aliquid rediguntur ex multis. Aliud namque in unum ex multis granis conficitur, aliud in unum ex multis acinis confluit. A. 68X Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet et ego
Abbreviated transcription (Latin):
int᷑ in publicis libris. s in libro apocͥfo qͥ sup̃scͥbit᷑¬
liber iamnes & manbres. Auo᷑. de concordia engłi¬
starũ. Est apud zachariã de tͥgnnca argenteis. &
legit᷑ qͦd emerit agrum a filio patrui sui. & dedit ei
argentũ ñ qͥdẽ sub hoc noĩe p̃cii. Utrũq confert
engłissa. & ostendit ꝑgne ad hoc qͦt in dño com

Expanded text:
itur in publicis libris, sed in libro apocrypho, qui inscriitur in publicis libris, sed in libro apocrypho, qui inscribitur Imanes et Mambres. Augustin. de concordia evangelistarum: Est apud Zachariam de triginta argenteis, et pitulo legitur, quod emerit agrum a filio patrui sui, et dederit ei argentum, non quidem sub hoc nomine pretii. Utrumque confert evangelista, et ostendit pertinere ad h
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃ hora sexta crucifixus sit. in marco. hon
tercia. Quot diuersũ iudet᷑ s sĩ ẽ: qr erroi
fuit scͥptoꝵ. Et in marco fuit scͥptũ hora
sexta. s multi ꝓ epysimone greco. cuiꝰ figͣa¬
putauert̃ ẽẽ gãma lit̾am. que sig̃cat tres
frgo & hic fuit error scͥptoꝵ. Similit̃ &̃
fuit error scͥptoꝵ in matħo uͥ uidas reculit
triginta argenteos. Dicit᷑ enĩ scriptũ eẽ
in iheremia. quod scͥptũ ẽ ñ in ĩheremia.
s in racharia. Ioẽ in matħm. Regi nuꝑ
inquodam hebraico uolumine quod nazaree sectȩ
mhͥ hebreus obtulit ieremiȩ apocͥfũ. in qͦħ ad uerbũ
scͥpta repꝑi. Origenes in matħm. Insecretis iere¬
iiȩ hoc testimoniũ repꝑit᷑. sic̃ apłs qͣptã scͥptas¬
secretoꝵ ꝓfert. ut illud. Quod ocłs ñ uidit nec
auris audiuit. In nullo enĩ regłari libro. hoc po¬
sitũ inuenit᷑. nͥ insecretis helye ꝓpħe. Itẽ q̃d ait.
Sic̃ iamnes & manibres resticert̃ moysi. ñ in ue¬

Expanded text:
r hora sexta crucifixus sit: in Marco, hora tertia. Quod diversum videtur, sed non est, quia error fuit scriptorum, et in Marco fuit scriptum, hora sexta; sed multi pro episimone Graeco  putaverunt esse gamma litteram, quae significat tres. Ergo et hic fuit error scriptorum. Similiter etiam fuit error scriptorum in Matthaeo, ubi Judas retulit triginta argenteos. Dicitur enim scriptum esse in Jeremia, quod scriptum est non in Jeremia, sed in Zacharia. Idem in Matthaeum: Legi nuper in quodam Hebraico volumine, quod Nazaraeae sectae mihi Hebraeus obtulit, Jeremiae apocryphum, in quo haec ad verbum scripta reperi. Origenes in Matthaeum: In secretis Jeremiae hoc testimonium reperitur, sicut Apostolus Scriptsecretorum profert, ut illud: Quod oculus non vidit, nec auris audivit . In nullo enim regulari libro hoc positum invenitur nisi in secretis Eliae prophetae. Item quod ait: Sicut Imanes et Mambres restiterunt Moysi , non inven
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ pilatum uoluit ostendere. hoc uelud
crimen sͥ fuisse obiectum a uideis ap̃d illũ
patefaciens cogicatiões hominũ. Quod si cõ¬
tinuo respondisset pilato. ñ uidet᷑ respondisse
etiã udeis. s soł gencib hoc de se opinantibus
gens tua & pontifices tradidert̃ te mͥ. Patet
eũ id audisse a idẽis. Deinde dicendo quid
fecisti. ostendit illud ei ꝓcͥmine obiectũ. qͣi
dic̾et. Si regẽ te negas quare traditꝰ es mͥ:
Sic dñs insua responsione occasiones inui¬
dentiũ exclusit dicenoo regnũ suũ ñ ẽẽ de
hoc munoo ut penit᷑ nulla culpa. in eo cog¬
rẽ uaq ei pilatꝰ. Ergo rex es cu Respondit
ibc. Tudicis qi rex sum ego. Ntimuit se re¬
gem confiteri. s ita dictũ libraũ ut nͨ se regẽ ne¬
de hoc mundo. Quasidice̾t. Si putas me regẽ
& latine. ut & hebrei greci. & romani cognoscerent.
paret cũ qͣ reuerentia reqͥrebat de iħu. & ꝓuocalut
popłm. ut iħm mag̃ ad dimittendũ pet̾ent ꝙͣ ba¬

Expanded text:
ipsum Pilatum voluit ostendere hoc velut crimen sibi fuisse objectum a Judaeis, apud illum patefaciens cogitationes hominum. Quod si continuo respondisset Pilato, non videretur respondisse etiam Judaeis, sed solis gentibus hoc de se opinantibus.gens tua et pontifices tradiderunt te mihi, patet eum id audisse a Judaeis. Deinde dicendo, Quid fecisti? ostendit illud ei pro crimine objectum, quasi diceret: Si regem te negas, quare traditus es mihi? Sic Dominus in sua responsione occasiones invidentium exclusit, dicendo regnum suum non esse de hoc mundo, ut penitus nulla culpa in eo coge ei Pilatus: Ergo rex es tu? Respondit ei Jesus: Tu dicis quia rex sum ego. Non timuit se regem confiteri, sed ita dictum libravit, ut nec se regem nede hoc mundo. Quasi diceret: Si putas me regem et Latine; ut et Hebraei, et Graeci, et Romani, cognoscerent paret cum qua reverentia requirebat de Jesu, et provocabat populum, ut Jesum magis ad dimittendum peterent quam Ba
Abbreviated transcription (Latin):
tis udei qͦd accusantes saluatorem ne falsum
aliqͥd ueri simile inueniunt qͦd ei obicere
possint. falsa quidẽ testimonia tc̃ locũ hñt
qñ cum colore aliquo ꝓferunt᷑. adu̾sꝰ iħm
aut̃ nec color inueniebat᷑. qͥ posset contͣ iħm

Expanded text:
tis Judaei, quod accusantes Salvatorem, nec falsum aliquid verisimile inveniunt quod ei objicere ORIGEN. Falsa quidem testimonia tunc locum habent, quando cum colore aliquo proferuntur. Adversus Jesum autem nec color inveniebatur, qui posset contra Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
sac̃doti querenti an ipse xꝑc eẽt respondisse
tanꝗͣ dep̃t̾itis tu dixisti qi semꝑ ex lege uen¬
turũ xꝑta ipse dixisset. Pilato uͦ legis igra¬
ro interroganti anipse ẽẽt rex uidoꝵ dr cu
tiũ ẽ.¬

Expanded text:
sacerdoti quaerenti an ipse Christus esset respondisse, tanquam de praeteritis, Tu dixisti, quia semper ex lege venturum Christum ipse dixisset. Pilato autem legis ignaro, interrtium e
Abbreviated transcription (Latin):
moriturus. Anñ occidebant quẽ occidendũ
offerebant: Si male factor ẽ. cur ñ licet int̃fice̾
Si ꝓpt̃ festũ ñ licuit. cur crucifige erucifige
clamastis: Audite psalmistã. filii hominũ
dentes eoꝵ arma & sagite. & lingua eoꝵ ma¬
chera accuta. Quia tam̃ ꝓpͥis manib noluer̃t
eum int̃ficere ut quasi sic ẽẽnt alieni a scelere
impletꝰ ẽ sermo iħu quẽ de sua morte p̃dixit.
ut a uideis tradit᷑. agentib occideretur.

Expanded text:
UGUST. An non occidebant, quem occidendum offerebant. Si malefactor est, cur non licet interficere? Si propter festum non licuit, cur crucifige crucifige, clamavistis? Audite Psalmistam: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum machaera acuta . Quia tamen propriis manibus noluerunt eum interficere, ut quasi sic essent alieni a scelere, impletus est sermo Jesu, quem de morte sua praedixit, ut a Judaeis traditus, a gentibus occideretur.
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ pene sensꝰ ẽ ꝑ alia uerba. Uedet᷑ itaq hoc
testimoniũ sumptũ de zacharia: uulgato
stam̃to. Uñ quidã codices ñ hñt ꝑ iheremiã.
quod scͥptũ ẽ ꝑ asaph ꝓpħa. Sic inenit᷑ in
uetid codicib s ignorantes tulert asaph.
nescientes quis fuerit. Et ita scͥptor dum
emñdare uellet errorẽ fec̃. scͥbens ysayam
ꝓ asaph. Uñ multi codices hñt adhuc qͦs¬

Expanded text:
idem sensus est per alia verba. Videtur itaque hoc testimonium sumptum de Zacharia, vulgato stamento. Unde quidam codices non habent per Jeremiam, quod scriptum est in Asaph propheta Sic invenitur in veteribus codicibus, sed ignorantes tulerunt Asaph, nescientes quis fuerit. Et ita scriptor dum emendare vellet, errorem fecit, scribens Isaiam pro Asaph. Unde multi codices habent adhuc, q
Abbreviated transcription (Latin):
que penitentiam in salucẽ stabilẽ oꝑat᷑. Peni¬
tentia aut̃ uide peiꝰ peccatũ peccatũ fictũ ẽ
qñ se suspendit. inqͦ mag̃ idnm̃ offendit. qͣm
in hoc quod eũ ꝓdidit. Et ꝓiectis argenttis
it tẽplo recessit. & abiens laqueo se suspendit.
Principes aut̃ sac̃dotũ. acceptis argenteis dixe
rt̃. Non licet mitt̾e eos incorbanan: qr p̃ci¬
um sanguinis ẽ. Uere culicẽ liqͣntes . & ca¬
melũ glutientes. Sienĩ iõ ñ mittunt pecu
gens uidas. ñ ahbi ꝓiecit argenteos. nͥ in
tẽplũ. qr sciebat d̃nm̃ eiecisse detẽplo oues
& boues. & dixisse uenditorib colũbarũ
Tollite ista hinc: & nolite face̾ domũ patris
mei. domũ negotiationis. Consilio aũt undo
emert̃ ex ilł agrũ figuli. in seputurã ꝑegͥnoꝵ.
ꝓpt̃ hoc uocatꝰ ẽ ager ille acheldemach. ħ ẽ
ager sanguinis usq in hodiernũ diẽ. Uideban
qm̃ circa mortuos magis eã pecuniã ꝯuemebat ex
erat ꝗͣ in corbanã mitti aut in aliq̃ necessitate honesta.

Expanded text:
itentiam in salutem stabilem operatur . Poenitentia autem Judae, pejus peccatum factum est quando se suspendit, in quo magis Dominum offendit, quam in hoc quod eum prodidit. Et projectis argenteis in templo, recessit, et abiens, laqueo se suspendit. Principes autem st: Non licet mittere eos in corbonam, quia pretium sanguinis est. Vere culicem liquantes, et camelum glutientes. Si enim, ideo non mittunt pecungens Judas, non alibi projecit argenteos, nisi in templo; quia sciebat Dominum dejecisse de templo oves et boves, et dixisse venditoribus columbarum: Tollite ista hinc, et nolite facere domum Patris mei domum negotiationis . Consilio autem inito, emerunt ex illis agrum fipter hoc vocatus est ager ille Haceldama, hoc est, ager sanguinis usque in hodiernum diem. Videbant quoniam circa mortuos magis eam pecuniam conveniebat experat, quam in corbonam aut in aliqua necessitate honesta,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt iħc: uidens dese ipso. qm̃ qͥ calia ausꝰ ẽ sine
dubio iudicat᷑ & condẽpnatꝰ ado. retulit argen¬
teos qi impotestate sua eẽt mutare ꝑsecutoꝵ sen¬
uoluncatis. forsitan sathanas qͥ pꝰ panẽ intinctũ
faerat ingressus inuidam. p̃sto fuit ei donec
iħc traderet᷑ pilato. sostꝗͣ aut̃ fecit quod uoluit.
recessit ab eo. it̾m rediturus ad aliam deceptio¬
nẽ. Potuit gͦ a se recedente diabolo caꝑe pȩ¬
intentiam & referre.xxͣx argenteos his qui de¬
derant eos. ex penitentia cordis confessus¬
peccatũ suum. eo quod tradid̾it sanguinẽ. iustũ.
N aut̃ scdm scientiam penituit sic̃ debuit penite.¬

Expanded text:
el videns de seipso, quoniam qui talia ausus est, sine dubio judicatus et condemnatus est a Deo, retulit argenteos, quasi in sua potestate esset mutare persecutorum senvoluntatis. Forsitan Satanas, qui post panem intinctum fuerat ingressus in Judam, praesto fuit ei, donec Jesus traderetur Pilato. Postquam autem fecit quod voluit, recessit ab eo, iterum rediturus ad aliam deceptionem. Potuit ergo, a se recedente diabolo, capere poenitentiam, et referre triginta argenteos his, qui dederant eos, ex poenitentia cordis confessuspeccatum suum, eo quod tradiderit sanguinem justum. Non autem secundum scientiam poenituit, sicut debuit poenite
Abbreviated transcription (Latin):
peliunt᷑ iõ accipientes p̃ciũ sanguinis iħu
usi st̃ eo ad cõꝑationẽ agrifigłi oꝑantis lu¬
cũ ad ollas. & alia fictilia cõponenta. ut in¬
eo agro ꝑegriui mortui sepeliant᷑. Nos
praua uideoꝵ studia uertimus in salutẽ
& in p̃tio sanguinis dũ requiescimus:¬
& oĩs pocestas in celo & int̾ra cdat᷑. Ido hic ager
luto fac̾e uas in honoẽ. uł incontumeliã. In se¬
pultuoꝵ ꝑegͥnoꝵ atq in opũ. sanguine x ꝑi

Expanded text:
o accipientes pretium sanguinis Jesu, usi sunt eo ad comparationem agri figuli, operantis lutum ad ollas et alia fictilia componenda, ut in agro peregrini mortui sepeliantur. HIprava Judaeorum studia vertimus in salutem, et in pretio sanguinis Domini requiescimuset omnis potestas in coelo et in terra datur. Ideo hic ager luto facere vas in honorem, vel in contumeliam . In sepulturam peregrinorum atque inopum sanguine Chri
Abbreviated transcription (Latin):
t̃itꝰ. Nõe archam edificat. cũ dñs eccłiam de
uiris fidelib. qͣi lignis leuigatis. adunando
construit. Quã ꝑfecte ꝯsũmatã ingdit᷑. cum
hanc indie indicii p̃sentia suȩ uisiõis. ȩt̃nus
habitator illustrat. S cum archa ȩdificat᷑
iniqͥ luxuriant᷑. cũ uͦ intͣt ᷑ int̾eunt. qi qͥ scĩs
hic certantib in sultant. eis illic coronatis.
imilit̃ sic̃ factũ ẽ. indieb loth. edebant
& bibebant. emebant. & uendebant.

Expanded text:
. Noe arcam aedificat, cum Dominus Ecclesiam de viris fidelibus, quasi lignis levigatis adunando construit. Quam perfecte consummatam ingreditur, cum hanc in die judicii praesentia suae visionis aeternus habitator illustrat. Sed cum arca aedificatur, iniqui luxuriantur: cum vero intratur, intereunt, quia qui sanctis hic certantibus insultant, eis illic coronatis imiliter sicut factum est in diebus Lot, edebant et bibebant
Abbreviated transcription (Latin):
ad ih̃m: nunciaucrunt illi oĩa queãꝵ
fecerant ⁊ docuerant. Uenunt apłi ad ihm:
riui ad fontem. ad locum uñ exeunt flumina
reu̾tunt᷑. Nunciant illi que fecerant. ⁊ qͦmͦ
docuerant semꝑ gras referentes. suꝑhis que
t ait illis. Uenite scorsum in descttũ locũ.

Expanded text:
ad Jesum, nuntiaverunt illi omnia quae fecerant et docuerant. Veniunt apostoli ad Jesum, rivi ad fontem. Ad locum unde exeunt, flumina revertuntur . Nuntiant illi quae fecerant et quomodo docuerant, semper gratias referentes super his quae Et ait illis: Venite seorsum in desertum locum,
Abbreviated transcription (Latin):
ostenditur cũ dicitur. Frant cnĩ qui ueniebãt¬
⁊ cet̾. Seorsum dicit qͦs eligit. ut int̾ male ui¬
uentes mala n̾ attendant. ut loth in sodomis.
⁊ iob in terra hus. & abdias in domo abab.Re¬
quiescite inquit pusilłu. ut aues in ramis si¬
napis. Ntisilla requies ẽ hic scĩs. & longus labor
s postea dicetur illis: requiescant a laboribꝰ suiͤ.
ueniebant ⁊ redibant multi. In archa noe am¬
malia. que intꝰ erant. foris mittebant᷑. & que fo¬
ris erant. initꝰ erũpebant. sic ineccłia iudas diᷤ¬
cessit. latro accessit. Quam diu a fide receditur.
nec eccłie requies ẽ. sine merore. Rachel plorarᷤ
filios suos. noluit consolari. Erit aũt mandu¬
candi spacium sc̃is in conuiuio in qͦ libabitur
nouum uinũ. cũ cantabitur canticũ nouũ

Expanded text:
ostenditur cum dicitur: Erant enim qui veniebant, etc. Seorsum ducit quos eligit, ut inter male viventes mala non attendant, ut Lot in Sodomis , et Job in terra Hus , et Abdias in domo Achab . Requiescite, inquit, pusillum, ut aves in ramis sinapis: pusilla requies est hic sanctis et longus labor; sed postea dicetur illis, ut requiescant a laboribus suis . Veniebant et redibant multi. In arca Noe animalia quae intus erant, foras mittebantur , et quae foris erant, intus erumpebant: sic in Ecclesia, Judas discessit , latro accessit. Quandiu a fide receditur, nec Ecclesiae requies est sine moerore, Rachel plorans filios suos noluit consolari . Erit autem manducandi spatium sanctis in convivio, in quo libabitur novum vinum, cum cantabitur canticum n
Abbreviated transcription (Latin):
uiꝰ uult miseretur: ñ unusticia s gr̾a. quẽ
ut nec miscdia impediat u̾itatẽ qͣ plectitur
dignꝰ. nec u̾itas miscłiam. qua lib̾atur indi¬
gnꝰ. Ds̃ ab ei̾no scitns conu̾sationẽ hõium
malam futur̾a. & quia nec sola seu̾itate poᷤ¬
sent saluari. nec sola miscdia ꝑuenire ad ꝓ¬
fectũ m̾itoꝵ. decreuit quid inunoquoq t̃cꝑe
p̃dicandũ ẽc̃t. unũquẽq ꝑmitens suo uidi¬
cio .i. naturali legi. S quia naturalis lex obtoe¬
puit consuetudine peocandi. p̃dicata ẽ lex
que refrenaret peccantes. Ce q it̾m homo ñ
se ꝑlegis scueritatẽ cohibe̾at. inmo ꝑ mbdictã
reꝰ tenebatur. p̃dicata ẽ miscłia. que saluaret
confugientes ad cam. & exceraret refutantes: mit¬
tens gentes ad ꝑmissiones uideoꝵ. ut ipsi uidi
saltem emulatione gentium conu̾terent᷑. Et ħ
c̃ altitudo consiliidi. qͦ mira ꝓuidentia uideoᷤ
& gentes redux ad uitã. ꝙͣ. ꝑdid̾ant inadã.

Expanded text:
us vult miseretur, non in justitia, sed gratia; quem ut nec misericordia impediat veritatem, qua plectitur dignus; nec veritas misericordiam, qua liberatur indignus. Deus ab aeterno sciens conversationem hominum malam futuram, et quia nec sola severitate possent salvari, nec sola misericordia pervenire ad profectum meritorum, decrevit quod in unoquoque tempore praedicandum esset, unumquemque permittens suo judicio, id est, naturali legi. Sed quia naturalis lex obtorpuit consuetudine peccandi, praedicata est lex quae refrenaret peccantes. Et quia iterum homo non se per legis severitatem cohibebat, imo per interdictum reus tenebatur: praedicata est misericordia, quae salvaret confugientes ad eam, et excaecaret refutantes, mittens gentes ad promissiones Judaeorum, ut ipsi Judaei saltem aemulatione gentium converterentur. Et haec est altitudo consilii Dei , quo mira providentia Judaeos et gentes reduxit ad vitam, quam perdiderant in Adam.
Abbreviated transcription (Latin):
uia si in sodonis facte fuissent uͥtutes
que facte sunt in te forte mansissent
itsq in hunc diem. Utiq ñ contigisset eis sub¬
te mansissent. nicħ dubitat. s humanũ morẽ
sequit᷑. qui sepiꝰ quod certissime scit dubitati¬
ue ꝓmit. Ueruntam̃ dico uob̾. quia t̾re sodo¬
moꝵ remissiꝰ erit in die iudicii quanitͥ. Cui
multum donatum ẽ. multum ab eo reqͥrit᷑.
& potentes potent̾ torm̃ita patient᷑. Sodomite
& si in uitiis exardebant. & teste erechiele in hoᷤ¬
pitales erant. facile tam̃ consensissent. si eis
licet indignis gr̃a offerretur. E quidẽ loth int̾
eos & siuistas. neq docuit neq signa fecit. Qre
au̾t sit p̾dicatũ ñ credituris. & ñ p̃dicatũ cre

Expanded text:
uia, si in Sodomis factae fuissent virtutes quae factae sunt in te, forte mansissent usque in hunc diem. Utique non contigisset eis subcit, forte mansissent, nihil dubitat, sed humanum morem sequitur, qui saepius quod certissime scit, dubitative promit. Verumtamen, dico vobis, quia terrae Sodomorum remissius erit in die judicii quam tibi. Cui multum donatum est, multum ab eo quaeritur ; et: Potentes potenter tormenta patientur . Sodomitae etsi in vitiis exardebant, et, teste Ezechiele, inhospitales erant , facile tamen consensissent, si eis, licet indignis, gratia offerretur. Equidem Lot inter eos, etsi justus, neque docuit, neque signa fecit . Quare autem sit praedicatum non credituris,
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃i popło fideliũ. de cunctis diu̾sitatib
gentiui ⁊ gregando. etͥnuĩ gaudiũ nunciat᷑.
Cum nor eẽt. non ait angłs hac nocte. s ho¬
die. qi gaudiũ magnũ nunciabat. U̾ autẽ
tͥstia gerutur. noctis m̃tio solet fieri. ut
ibi. Scandalum hac nocte patiemmi. Ce hoc
uob̾ signum. Inuenietis infantẽ pannis in¬
uolutũ. & positum in p̃sepio. Signũ salatis
ẽ. fidelib humilitas saluatoris: que est op¬
posita suꝑbie. ꝑ quam mors. Et subito facta
ẽ cum angło multitudo militie celestis. lau¬
dantium d̾m. & dicentium. Gła in altissi¬
mis do: & in t̾ra par hominib bone uolun¬
tatis. Uno eugłrante angło. multitudo in
consoñã laudem ꝓrũpit. & officiũ suũ ddo un¬
pendens. & noss instituens ut quociens sacrã
cruditionẽ ex fr̃is ore audimꝰ. dõ laude. corde
ore. oꝑe reddamꝰ. Bene militie celestis dictũ ẽ.
quia illi militabant. qui contͣ malignos sp̃c.
ad tutelam nr̃am angłoꝵ ordinabat exerciius.

Expanded text:
Omni populo fidelium de cunctis diversitatibus gentium congregando, aeternum gaudium nuntiatur. Cum nox esset, non ait Angelus, hac nocte; sed, hodie quia gaudium magnum nuntiabat. Ubi autem tristia geruntur, noctis mentio solet fieri, ut ibi: Scandalum hac nocte patiemini . Et hoc vobis signum: Invenietis infantem pannis involutum, et positum in praesepio. Signum salutis est fidelibus, humilitas Salvatoris, quae est opposita superbiae, per quam mors. Et subito facta est cum angelo multitudo militia coelestis, laudantium Deum et dicentium: Gloria in altissimis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Uno evangelizante angelo, multitudo in consonam laudem prorumpit, et officium suum Deo impendens et nos instituens, ut quoties sacram eruditionem ex fratris ore audimus, Deo laudes corde, ore, opere reddamus. Bene militiae coelestis dictum est quia illi militabant, qui contra malignos spiritus ad tutelam nostram angelorum ordinabat exercitus.
Abbreviated transcription (Latin):
suri. angłs cum tanto lumine apparens.
qd̾ in tota testam̃ti uet̾is serie ñ inuenitur
Nox p̃cesfit. dies autem apppinq̾uit. Et ti¬
muer̃t timore magno. E dix̃ illis angłs. No¬
li timere. Ecce enim euuangłizo uob gatidit̃¬

Expanded text:
suri. Angelus cum tanto lumine apparens, suri. Angelus cum tanto lumine apparens, quod in tota Testamenti Veteris serie non invenitur Nox praecessit, dies autem appropinquavit . Et timuerunt timore magno. Et dixit illis angelus: Nolite timere. Ecce enim evangelizo vobis gaudiu
Abbreviated transcription (Latin):
clinauit puerũ mat̾. iosephautẽ ñ audebat
atting̾e: quẽ sciebat de se non eẽ generatũ.
Qcͣq e pauꝑ accipe consolationẽ. Ioseph et
maria mat̾ dm non habent seruulum. ñ an¬
cillam. non uim̃tum. ipsi sunt d̾ni & famu¬
li. N audet pauꝑtas timida int̾ diuites acce¬
dere. in diu̾sorium uadunt nascitur in sta¬
bulo. qͥ de stercore in opẽ leuat. In stercore iob
sedebat. & postea coronatus ẽ.
t pastores erant in regione eadem. uigi¬
lantes. & custodientes uigilias noctis.
supͣ gͥregẽ suũ. E ecce angłs d̾ni stetit uixta
illos. & claritas di curusulsit illos. Nato d̾no
pastores uigilant. gregẽq suũ custodiunt ut
ostendat᷑ ad eẽ tempus quod ipse olim ꝓmi¬
serat. dicens. Ecce ego ipse reqͥrã oues meas.
& iusitabo eas. sic̃ uisitat pastor gregẽ suũ.
ꝑ girgẽ popłs. ꝑ noctem scłm. ꝑ pastores signi¬
ficant᷑ sacͥdotes ammalib ꝑuigili cura ꝓui¬

Expanded text:
clinavit puerum mater. Joseph autem non audebat clinavit puerum mater. Joseph autem non audebat attingere quem sciebat de se non esse generatum. Quicunque es pauper, accipe consolationem. Joseph et Maria mater Domini non habent servulum, non ancillam, non jumentum; ipsi sunt domini et famuli. Non audet paupertas timida inter divites accedere. In diversorium vadunt, nascitur in stabulo qui de stercore inopem levat. In stercore Job sedebat et postea coronatus est, etc. « Et pastores erant in regione eadem vigilsuper gregem suum. Et ecce angelus Domini stetit juxta illos, et claritas Dei circumfulsit illos. » Nato Domino pastores vigilant, gregemque suum custodiunt ut ostendatur adesse tempus quod ipse olim promiserat dicens: « Ecce ego ipse requiram oves meas, et visitabo eas sicut visitat pastor gregem suPer gregem populus, per noctem saeculum, per pastores significantur sacerdotes, animabus pervigili cura provi
Abbreviated transcription (Latin):
reclinauit eum in p̃sepio. quia ñ erat eis locꝰ¬
in diu̾sorio. Qui mundũ uario uestit ornatu
ulibꝰ indutur. ut stolam immortalitatis
reciꝑemus. Manus pedesq cunis astringun¬
tur: ut ñie manus ad bene oꝑandũ pedes¬
nr̃i in uiam pacis dirigantur In p̃sepio redi¬
natur. ut fideles omnos sc̃a udelicet animalia
carnis sue frum̃to reficet. qͥ panis ẽ angłoꝵ. In
angusto p̃sepi continctur. ut nos ꝑ celesti̾ re¬
gni gaudia dilatet. Non in domo parentum
natꝰ ẽ dns. ut ostenderet q ꝑ humanitatẽ
assũptã qͣsi in alieno nascebatur. ñ scd̾m pote¬
statem. s scdmnaturã humanitatis. Nam de
potestate eius scͥptum ẽ. In ꝓpͥa uenit. Et qͥa
om̃is caro fenum. factus hõ d̾s. fenum nr̃mu̾
tit in frum̃tũ. de scipso dictns. Nisi gͣnũ fru¬
m̃ti cadens in t̾rã mortuũ fu̾it. ipsũ solum
manet. Uñ & natus in p̃sepi reclinatur. Re¬

Expanded text:
reclinavit eum in praesepio, quia non erat ei locreclinavit eum in praesepio, quia non erat ei loc BEDA. Qui mundum vario vestit ornatu, vilibus induitur, ut stolam immortalitatis reciperemus. Manus pedesque cunis astringuntur, ut manus nostrae ad bene operandum, pedestri in viam pacis dirigantur. In praesepio reclinatur, ut fideles omnes, sancta videlicet animalia, carnis suae frumento reficeret qui panis est angelorum. In angusto praesepi continetur ut nos per coelestis regni gaudia dilatet. Non in domo parentum natus est Dominus, ut ostenderet quia per humilitatem assumptam quasi in alieno nascebatur, non secundum potestatem, sed secundum naturam humanitatis. Nam de potestate ejus scriptum est in propheta: « Et quia omnis caro fenum , » factus homo Deus. Fenum nostrum vertit in frumentum qui de semetipso ait: « Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit ipsum solum manet . » Unde et natus in praesepio reclinatur. Re
Abbreviated transcription (Latin):
¶actum ẽ aut̾ẽ cum ẽẽnt ibi impleti ft̃¬
U dies ut pareret. & peꝑit silium suũ
tis regis. tum ꝓpt̾ nominis sac᷑mentũ. dñs
in bethleem uascitur Bethleem nãq domus.
panis int̾ytatur & ibi panis iuuus qui de
celo descendit apparet in carne electoꝵ ñteᷤᷤ
int̾na reficiens sacierate. Cotidic d̃ns in na¬
rareth concipitur. in bcthleem nascitur: cũ
quilibet fidelis. uerbi flore suscepto domũ
se etͥmpanis efficit. Cotidie in animo creden¬
trum quasi in ut̾o uirginali ꝑ fidẽ concipit᷑
ꝑbaptisma gignitur. Cotidie eccłia qͣsi d̃ĩ ge¬
nitrix comitatur suum doctorẽ. ut maria io¬
confessionis & laud̃is. etnoq regi censũ ꝑsolũ
deuotionis. Que eccł̃ia in eremplũ beate ma¬
rie. alii ẽ quasi desponsata. s ab alio qͣsi fe¬
cundata dum iungitur pontisici p̃positos.
auctus intp̃tatur. indicans nil ualere instan¬
tiam loquentis magistri. sine augm̃to ui¬
uaminis suꝑni. Ee pannis eũ inuoluit. &

Expanded text:
actum est autem cum essent ibi, impleti sunt dies ut pareret, et peperit filium suum tis regis, tum propter nominis sacramentum, Dominus in Bethlehem nascitur. Bethlehem namque domus panis interpretatur: et ibi panis vivus qui de coelo descendit , apparet in carne, electorum mentes interna reficiens satietate. Quotidie Dominus in Nazareth concipitur, in Bethlehem nascitur, cum quilibet fidelis verbi flore suscepto, domum se aeterni panis efficit. Quotidie in animo credentium quasi in utero virginali per fidem concipitur, per baptisma gignitur Quotidie Ecclesia quasi Dei Genitrix, comitatur suum doctorem ut Maria Joconfessionis et laudis, aeternoque regi persolvit censum devotionis. Quae Ecclesia in exemplum beatae Mariae, alii est quasi desponsata, sed ab alio fecundata, dum jungitur pontifici praeposito auctus interpretatur, indicans nil valere instantiam loquentis magistri, sine augmento juvaminis superni. Et pannis eum involvit, et
Abbreviated transcription (Latin):
dita nescirent. s simplici tantũ fecundia ue¬
ra p̾dicarent. Sic d̾ns ñ rechores s piscatores.
ad etuangłzandũ destinaũ. Sic et in ueli testa¬
mento. sue dispensationis nuncios pastores
ordinauit. ido ñ ẽ pariupendenda pastorum
attestatio. Maria autẽ conseruabat omĩa
liba ħ. conferens in corde suo. Maria ñ minꝰ
ore pudica ꝗ̃ corꝑe. tacita confert. ea que uide.¬
rat cura se acta: que legerat in scͥpturis agen¬
da. Legerat in ysaia. ecce uirgo concipiet &

Expanded text:
dita nescirent, sed simplici facundia vedita nescirent, sed simplici facundia verba praedicarent. Sic Dominus, non rhetores, sed piscatores ad evangelizandum destinavit. Sic et in Veteri Testamento suae dispensationis nuntios, pastores ordinavit: ideo non est parvipendenda pastorum attestatio. « Maria autem conservabat omnia verba haec conferens in corde suo. » Maria non minus ore pudica quam corpore tacita confert ea quae viderat circa se acta, et quae legerat in Scripturis agenda. Legerat in Isaia: « Ecce virgo concipiet et
Abbreviated transcription (Latin):
q desidiose querunt. Pastores au̾t inuencit.
q ñ fide sicta cucurierunt. Sic eccłie pastorss
immo quilib fideles celesti doctrina erocti.
quasi portas bethleom subeuntes reꝑiunt ca¬
tholicam eccłiam quasi mariam. & cetũ docto¬
rum qͣsi ioseph. atq humilem modiatoris ad¬
uentum scͥpture paginuis insertum. qͣsi inp̃¬
sepio. Uidentes puerũ. cognouerunt de u̾bo
qd dictum erat. Ee nos ꝑ fidem incarnatio¬
nis. uenimꝰ ad głam uerbi contuendam.
bũ .i. res nomine digna qͦd ñ ostenderet ezechi¬
as chaldeis. Similit̾ dicunt hic pastores. uidea¬
mus hoc u̾btim. qͦd factũ ẽ .i. istam rem uerbo
narrationis dignam quam fecit dns ipse ex¬
cellentissiniã. & significauit nob ꝑ angłos. uͥ uͦ¬
dt cognouei̾t deuerbo quod dictũ erat. accipe
tibum ꝓ locutione. E om̃s qͥ audier̃t mirati
sunt.c. de his que dicta erant a pastorib ad ip¬
sos. Mirantur & de mystio incanationis. &
de pastoꝵ attestatione tanta. qui fucare au¬

Expanded text:
 desidiose quaerunt. Pastores autem invenerunt, quia fide non ficta cucurrerunt. Sic Ecclesiae pastores, imo quilibet fideles, coelesti doctrina allecti, quasi portas Bethlehem subeuntes, reperiunt Ecclesiam Catholicam quasi Mariam, et coetum doctorum quasi Joseph, atque humilem Mediatoris adventum Scripturae paginis insertum, quasi in praesepio. Videntes puerum cognoverunt de verbo quod dictum erat, et nos per fidem Incarnationibum, id est, res nomine digna, quod non ostenderet Ezechias Chaldaeis . Similiter dicunt hic pastores: Videamus hoc Verbum quod factum est, id est, illam rem verbo narrationis dignam, quam fecit ipse Dominus excellentissimam, et significavit nobis per angelos. Urat, » accipe verbum pro locutione. « Et omnes qui audierant mirati sunt de his quae dicta erant a pastoribus ad ipsos. » Mirantur et de mysterio Incarnationis, et de pastorum attestatione tanta, qui fucate au
Abbreviated transcription (Latin):
piunt. Qm peccando ęttͣnei eramꝰ a do. extra¬
neos nos angłi deputabant. S quia recogno¬
umꝰ regem nr̃m. angłi recognonierunt nos
ciuies suos & timet angłs ad orari ab humana
natura. quam in suo rege considerat. binc
loth ce iosue ñ ꝓhibiti st̃ adorare angłos. ⁊ o¬

Expanded text:
iam peccando extranei eramus a Deo, extraneos nos angeli deputabant. Sed quia recognovimus regem nostrum angeli recognoverunt nos cives suos; et timet angelus adorari ab humana natura, quam in suo rege considerat . Hinc Lot et Josue non prohibiti sunt adorare angelos, Jo
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ racharias ꝓrime faciendũ cognouerat.
ꝓpħico more quasi iam factũ narrat. Nam
uit inquit plebẽ suam. quasi longa infirmi¬
tate thabescentem: et redemit eam filii su
suam fecit. Ciu simile ẽ illud. in fine ꝓu̾bi¬
oꝵ. Mulierẽ fortẽ qͥs inueniet: N inuenit
mulierẽ .i. eccłiam fortẽ s s eam desponsan¬
do reddidit fortẽ. Et erexit cornu salutis no¬
b in domo d pueri sui. Cornu dicit firmã
celsitudinc̃ quia cornuẽ firmũ & excedit car¬
nẽ. cũ om̃ia ossa carne tegant᷑ uocatur ita¬
q coni salutis. regnum salnatoris. qͦ mim¬
dus et gaudia carnis suꝑantur. Inciuiꝰ fi¬
guram dał. & salomon cormi olci sunt. in
regni głam consetrati. Sic̃ locutꝰ ẽ ꝑ ossc̃õꝵ
płia derꝑo p̃cessit. & a tempore ade scĩ pa¬
trs suis quiq factis. eiꝰ dispensationi te¬
stimomũ redilunt. Salitẽ ex inimicis ñtis.
& de mani om̃nmqͥ od̾unt nos. Expla¬
nat qd̾ dixerat. Erexit cornu salutis nob̾.

Expanded text:
d Zacharias proxime faciendum cognoverat, prophetico more quasi jam factum narrat. Nam vit, inquit, plebem suam quasi longa infirmitate tabescentem, et redemit eam filii sui suam fecit. Cui simile est illud in fine Proverbiorum: Mulierem fortem quis invenit? non invenit mulierem do fecit fortem. Et erexit cornu salutis nobis, in domo David pueri sui. Cornu dicit firmam celsitudinem, quia cornu est firmum et excedit carnem cum omnia ossa carne tegantur. Vocatur itaque cornu salutis, regnum Salvatoris, quo mundus et gaudia carnis superantur. In cujus figuram David et Salomon cornu olei sunt in regni gloriam consecrati. Sicut locutus est praecessit, et a tempore Adae sancti patres suis quique factis ejus dispensationi testimonium reddunt. Salutem ex inimicis nostris, et de manu omnium qui oderunt nos. Explanat quod dixerat, erexit cornu salutis nobis, id
Abbreviated transcription (Latin):
dee diuulgabantur om̃ia uerbaħ. Et po¬
suerunt om̃s qui audierant incorde suodi¬
cente. Qͥs putas puer iste citi: e tem̃ manꝰ
dĩi erat cum illo. Pcurrentia signa. p̃bent it᷑
miraculo. & timore stu pefacti. tacite euentũ
rei p̾stolantes ditunt. Qs putas puer iste ente
Manꝰ ãni filius cius inteiligitur. ut in ysaia.
Oña ħ mamis inea fects. alit uͦ maniis dni

Expanded text:
aeae divulgabantur omnia verba haec, et poaeae divulgabantur omnia verba haec, et posuerunt omnes qui audierant in corde suo, dicentes: Quis putas puer iste erit? Etenim manus Domini erat cum illo. Praecurrentia signa, praecursorimiraculo et timore stupefacti tacite eventum rei praestolantes dicunt: Quis putas puer iste erit? Manus Domini Filius ejus intelligitur, ut in Isaia: Omnia haec manus mea fe
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ ñ generis ẽ s uatis. Et mirati sunt de con¬
uementia int̾ patrẽ et matiẽ.  puerũ nõie
patris magis quã i oħem uocandũ decͥnebãs.
eos sigurant. qui d̾no noue grẽ munera deda¬
tante. cupierunt eum potiꝰ consueta uetis
saedocii edicta p̾dicare. Uñ bñ ⁊ acharias me¬
moria d̃m int̾ptatur quia memoriã antique
obseruationis a dno date figurat. Pugila¬
ris appellatur uł grasiꝰ. ut tabella. q̃ pugno
potest includi. Aꝑtũ ẽ autẽ ilico os eius et
lingua eiꝰ. & loquebatur bñdicens cłm. Et
factus ẽ timor siꝑ om̃s uitinos eoꝵ Soluit¬
fies linguam. ꝗͣ incredulitas ligauerat.
Allegorice ioħis celebrata natiuitas. gr̃e est
noui testam̃ti inchoata sublimitas. uoca
intimant. q lex ⁊ ꝓpła. cum psalmis gr̃am
xͥ p̃dicant. Pulchre ⁊acharias octauo die ꝓ¬
lis edite loquitur. quia ꝑ d̾m resurrectio¬
nẽ octauo die factam sac̾docii legalis ar¬
chana patuer̃t. Ee suꝑ om̃ia montana ui¬

Expanded text:
men non generis est, sed vatis. Et mirati sunt de convenientia inter patrem et matrem. Qui puerum nomine patris magis quam Joannem vocandum decernebant, eos figurant, qui, Domino novae gratiae munera declarante, cupierunt eum potius consueta veteris sacerdotii edicta praedicare. Unde bene Zacharias memoria Domini interpretatur, quia memoriam antiquae observationis a Domino datae figurat. Pugillris appellatur vel graphius vel tabella, quae pugno potest includi. Apertum est autem illico os ejus et lingua ejus, et loquebatur, benedicens Deum. Et factus est timor super omfides linguam, quam incredulitas ligaverat. Allegorice Joannis celebrata nativitas, gratiae est Novi Testamenti inchoata sublimitas. Vocabintimant; quia lex et propheta cum psalmis gratiam Christi praedicant. Pulchre Zacharias octava die prolis editae loquitur, quia per Domini resurrectionem octava die factam, sacerdotii legalis arcana patuerunt. Et super omnia montana Jud