comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aeccła patient̃. qͦđ passũ est caput aeccłae
patient̃. Exaltare qui iudicas terrã. redde
retributionẽ suꝑbis. Redditurus est fratres.
Quid est enĩ qͦđ dictũ est. Exaltare qui iu¬
dicas terrã. redde retributionẽ suꝑbis: Pro¬
pheta. exaltare qui iudicas terrã. ob tempe¬
rauit prophetę xp̃c. ut surger& & ir& in
celũ. sed quia hoc facturus erat xp̃c: hoc
predixit propheta. Non ideo feat qͥa ꝓphe
quia ille facturus erat. Uid& humilẽ xpm
li parcentẽ in uerbo & dicit fidenter egit.
uid& illũ qui fident̃ egit. uid& illũ cõpre¬
hensũ. uid& illũ crucifixũ. uid& illũ hu¬
miliatũ. uid& illũ resurgentẽ & euntẽ in
çȩlũ. & uenturũ inde ad iudiciũ corũ int̃
quorũ manus passus est om̃a mala. Exal¬
tare inquit. qui iudicas terrã. redde retri¬
butionẽ suꝑbis. Suꝑbis reddit. non humi¬
libus. Qui sunt suꝑbi: Quib parũ. ẽ. quod
male faciunt. & defendere peccata sua uolunt.

Expanded text:
um est caput Ecclesiae patienter. «Exaltare, qui judicas terram; redde retributionem superbis.» Redditurus est, fratres. Quid est enim quod dictum est, «Exaltare, qui judicas terram; redde retributionem superbis?» ProPropheta, «Exaltare, qui judicas terram,» obtemperavit Prophetae Christus, ut resurgeret et iret in coelum; sed quia hoc facturus erat Christus, hoc praedixit Propheta: non ideo fecit Christusquia illo facturus erat. Videt humilem Chrli parcentem in verbo, et dicit: «Fidenter egit.» Videt illum quam fidenter egit, videt illum comprehensum, videt illum crucifixum, videt illumiliatum, videt illum resurgentem et euntem in coelum, et venturum inde ad judicium eorum, inter quorum manus passus est omnia mala: «Exaltare,» inquit, «qui judicas terram; redde retributionem superbis.» Superbis reddet, non humilibus. Qui sunt superbi? Quibus parum est quod mala faciunt, et defendere peccata sua volunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Nlã tu nescis cogitationes dĩ. qm̃ iuste sunt.
Ille scit cogitationes hominũ qm̃ uanę sunt
Et homiues scier̃ cogitationes dĩ. Sed quib
iam amicus factus est. prodit consiliũ suum.
Et uos fr̃s mei. nolite uos contẽpnere. Si cũ
fide acceditis ad dnm̃: auditis cogitationes dĩ.
Cas modo discitis hoc uobis dicit᷑. & ad boc
instruimini quare parcat modo ds̃ malis.
Ne murmuretis aduersus dm̃. qui doca ho¬
minẽ scientiã. Dñs scit cogitationes homi¬
nũ. qm̃ uanȩ sunt. Relinquite gͦ cogitatio¬
nes hominũ quȩ uanę sunt. ut cõprebendatis
cogitationes dĩ quȩ sapientes sunt. Sed qͥs ẽ.
qͥ cõp̃hendat cogitationes dĩ: Qui ponit᷑ in
firmam̃to cęli. lã hoc cantauimꝰ. hoc diximꝰ.¬

Expanded text:
 tu nescis cogitationes Dei, quoniam justae sunt; ille «scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt.» Et homines scierunt cogitationes Dei: sed quibus jam amicus factus est, prodit consilium suum. Et vos, fratres mei, nolite vos contemnere: si cum fide acceditis ad Dominum, auditis cogitationes Dei; eas modo discitis, hoc vobis dicitur, et ad hoc instruimini quare parcat modo Deus malis, ne murmuretis adversus Deum, «qui docet hominem scientiam. Dominus scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt.» Relinquite ergo cogitationes hominum, quae vanae sunt; ut comprehendatis cogitationes Dei, quae sapientes sunt. Sed quis est qui comprehendit cogitationes Dei? Qui ponitur in firmam
Abbreviated transcription (Latin):
illa non faciunt. & extollit se suꝑ illos. Nam &
ille phariseus : grãs tibi ago inquit non dixcit
ego facio De his quȩ faciebat: grãs dõ agebat.
Sentiebat gͦ & bene agere. & ab illo se facere.
Unde gͦ improbatus est: Quia insultabat pub¬
licano. Ut ꝓficiatis ad tendite. Primo precede¬
re deb& siue uirũ siue feminã confessio pecca¬
torũ. salubris pęnitentia. quę ualeat ad cor¬
rigendũ hominẽ. non ad irridendum dm̃.
Cũ autẽ post pęnitentiã bene uiuere cȩperit.
hab& adhuc qͦđ cogito. ne sibi tribuat qͦđ bene
facit. sed illi agat grãs. cuius grã factũ est ut
bene uiuer&. quia ille illũ uocauit. ille illũ
inluminauit. Ergo iste iã ꝑfectus est. non
adhuc deest illi aliquid. Quid illi deest:
ut non suꝑbiat suꝑ eos. qui nec dũ sic uiunt
quomͦ ipse uiuit. Qui talis fuerit securus sit.
non illi reddit᷑ illa retributio de qua dictũ. ẽ.

Expanded text:
illa non faciunt, et extollit se super illos. Nam et illa non faciunt, et extollit se super illos. Nam et ille Pharisaeus, «Gratias tibi ago,» inquit: non dixit, Ego facio. De his quae faciebat, gratias Deo agebat: sentiebat ergo et bene se facere, et ab illo se facere. Unde ergo improbatus est? Quia insultabat Publicano. Ut perficiamini attendite. Primo praecedere debet, sive virum, sive feminam confessio peccatorum, salubris poenitentia quae valeat ad corrigendum hominem, non ad irridendum Deum: cum autem post poenitentiam bene vivere coeperit, habet adhuc quod cogitet, ne sibi tribuat quod bene facit, sed illi agat gratias, cujus gratia factum est ut bene viveret; quia ille illum vocavit, ille illum illuminavit. Ergo iste jam perfectus est? Non; adhuc deest illi aliquid. Quid illi deest? Ut non superbiat super eos qui necdum sic vivunt, quomodo ipse vivit. Qui talis fuerit, securus sit; non illi redditur retributio de qua dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
& e& lege tua docueris cũ. ut mitiges cũ adieb
malignis. donec fodiat᷑ peccatori fouea. Ecce
habes consiliũ dĩ. quare parcit malis. Eoditur
fouea peccatori: tuuis illũ sepelire. Ad huc
Om̃e genus hominũ peccatorũ. sed suꝑborũ.
lã enĩ premisit. redde retributionẽ superbis.
Nã & ille peccator fuit publicanꝰ. qui oculos
eliserat in terrã. & ꝑcutiebat pectus suum
dicens. ds̃ ꝓpitius esto mͥ petcatori. Sed quia
non suꝑbus erat. ds autẽ redd& retributionẽ
suꝑbis: non illi. sed talib fodiat᷑ fouea. donec
reddaͣ  retributionẽ suꝑbis. Ergo quod ait do¬
nec fodiat᷑ petcatori fouea. superbos intellige
Quis est suꝑbus: Qui non confessione peccitoꝵ
agit pęnitentiã. ut sanari ꝑ bumilitatẽ possit
Quis c̃. suꝑbus : Qui illa ipsa pauca quę uidet᷑.
habere bona sibi uult arrogare. & derogat mi¬
sericordiȩ dĩ. Quis est suꝑbus: Qui &iã si dõ
tribuit bona quȩ fecit: insultat tamen eis qui

Expanded text:
 ex lege tua docueris eum: ut mitiges eum a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea.» Ecce habes consilium Dei, quare parcat malis: foditur fovea peccatori. Tu jam vis illum sepelire: adhuc Omne genus hominum peccatorum, sed superborum; jam enim praemisit, «Redde retributionem superbis.» Nam et ille peccator fuit Publicanus, qui oculos eliserat in terram, et percutiebat pectus suum, dicens, «Deus, propitius esto mihi peccatori:» sed quia non superbus erat, Deus autem reddet retributionem superbis; non illi, sed talibus foditur fovea, donec reddat retributionem superbis. Ergo quod ait, «Donec fodiatur peccatori fovea,» superbos intellige. Quis est superbus? Qui non confessione peccatorum agit poenitentiam, ut sanari per humilitatem possit. Quis est superbus? Qui illa ipsa pauca quae videtur habere bona, sibi vult arrogare, et derogat misericordiae Dei. Quis est superbus? Qui etiamsi Deo tribuat bona quae facit, insultat tamen eis qui
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uidentib & fodiunt istã foueã magnã. quȩ
possit capere om̃e genus iniquoꝵ. E qͥa uidetis
multos. ẽẽ. iniquos. & dicatis uobis carnaliter.
reuera tantã multitudinẽ iniquoꝵ. tantam
turbã peccantiũ. quę fouea potest capere:
Quando fodit̾ talis quȩ om̃s capiat: Quando
exhaurit᷑: Ideo parcit ds̃ non est hoc: fossa
peccatorũ. ipsa felicitas peccatorũ est. In illã enĩ
cadit tãquã in foueã. Intendite fr̃s qͥa magna

Expanded text:
cum bidentibus, et fodiunt istam foveam magnam quae cum bidentibus, et fodiunt istam foveam magnam quae possit capere omne genus iniquorum; et quia videtis multos esse iniquos, et dicatis vobis carnaliter: Revera tantam multitudinem iniquorum, tantam turbam peccantium quae fovea potest capere? quando foditur talis quae omnes capiat, quando exhauritur? ideo parcit Deus. Non est hoc: fossa peccatorum, ipsa felicitas peccatorum est; in illam enim cadent tanquam in foveam. Intendite, fratres, quia magn
Abbreviated transcription (Latin):
uenite ad meom̃s qui laboratis & oneraties¬
tis. & discite ame quia mitis sũ & humilis cor
bene. nisi grã ipsius. Quod facit homo male.
ipsius est hominis. Quod facit bene. de bene¬
ficio dĩ fact. Cũ cȩperit facere bene. non sibi
tribuat. Cũ non sibi tribuerit. grãs agat ci aquo
acceperit. Cũ autẽ bene facit. non insulta illi
qui illud. ñ. facit. aut extollat se suꝑ eũ. Non
enĩ in illo finita est grã dĩ. ut ad illũ. ñ. ꝑueniat.
ut mitiges eũ adieb malignis. donec fodiat᷑
peccatori fouea. Mitis gͦ esto quisquis xp̃ianus
es. adieb malignis. Maligni enĩ sunt dies. qͥb
uident᷑ florere peccatores. & laborare iusti. Sed
labor iustoꝵ flagellũ patris est. & felicitas pecca¬
torũ. fouea ipsoꝵ. ẽ. Quia enĩ mitigat uos ds̃
adieb malignis. donet fodiat᷑ peccatori fouea.
.ñ. cogitetis qͥa modo in aliquo loco extant angłi

Expanded text:
«Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati es«Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et discite a me, quoniam mitis sum et humilis bene, nisi gratia ipsius. Quod facit homo male, ipsius est hominis: quod facit bene, de beneficio Dei facit. Cum coeperit facere bene, non sibi tribuat: cum non sibi tribuerit, gratias agat ei a quo acceperit. Cum autem bene facit, non insultet illi qui illud non facit, aut extollat se super eum: non enim in illo finita est gratia Dei, ut ad alium non perveniat. 16. «Ut mitiges eum a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea.» Mitis ergo esto, quisquis christianus es, a diebus malignis. Maligni enim sunt dies quibus videntur florere peccatores et laborare justi; sed labor justorum flagellum est Patris, et felicitas peccatorum fovea ipsorum est. Quia enim mitigat vos Ddonec fodiatur peccatori fovea; non cogitetis quia modo in aliquo loco stant Angeli
Abbreviated transcription (Latin):
iusti. raptores. ad ulteri. sicut & publicauꝰ iste.
Quantũ se extollit. cũ dicit quia . ñ. sũ sicut
& publicanus iste. Ille autẽ elisa facie. ꝑcuti¬
ebat pectus suũ dicens. ds̃ꝓpitius esto mͥ pec¬
catori. Ille suꝑbus erat in bonis factis. ille hu¬
s milis in malisfactis. Nidete fr̃s. placuit dõ
magis humilitas in malis factis. quã suꝑbia in
bonis factis. Sic odit ds̃ suꝑbos. & ideo sic con¬
dusit. Am̃ dico uobis. descendit iustificatꝰ
publicanꝰ magis quã phariseus. & dicit quare.
Quia om̃is qͥ se exaltat humiliabit᷑. & om̃is qͥ se
humiliat exaltabit᷑. Fr̃s mei. uł hinc solũ. ñ.
discimus. quia humilitatẽ nos docuit xp̃c.
Quia ds̃ factꝰ est homo ipsa est humilitas. quȩ
displic& paganis. unde nob infultant. Qualẽ
dm̃ colitis : Qui natꝰ est: Qualẽ dm̃ colitis:
Qui crucifixus est: Humilitas xp̃i. suꝑbis dis¬
plic&. libi autẽ xp̃iano. si plac& ĩmitare. Si
imitatus fueris: non laborabis. quia ipse diocit:

Expanded text:
ores, adulteri, sicut et Publicamus iste:» quantum se extulit, cum dicit, «Quia non sum sicut et Publicanus iste?» Ille autem elisa facie, percutiebat pectus suum, dicens: «Deus, propitius esto mihi peccatori.» Ille superbus erat in bonis factis, ille humilis in malis factis. Videte, fratres, placuit Deo magis humilitas in malis factis, quam superbia in bonis factis: sic odit Deus superbos. Et ideo sic conclusit: «Amen dico vobis, descendit justificatus Publicanus magis quam Pharisaeus.» Et dicit quare: «Quia omnis qui se exaltat, humiliabitur; et omnis qui se humiliat, exaltabitur» . Fratres mei, vel hinc solum nos discimus quia humilitatem nos docuit Christus, quia Deus factus est homo. Ipsa est humilitas quae displicet Paganis; unde nobis insultant: Qualem Deum colitis qui natus est? qualem Deum colitis qui crucifixus est? Humilitas Christi superbis displicet: tibi autem christiano si placet, imitare. Si imitatus fueris, non laborabis; quia ipse dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
tibi magister quod preb&. & non excigit quan¬
do reddis: Aut cũ cȩperis reddere. sine me¬
tueris plagarũ : Modo gͦ accipimꝰ. postea statu¬
imur ante magistrũ. ut reddamꝰ om̃s preteri¬
tas nr̃as. idest ut rationẽ reddamꝰ de his om̃ib
quȩ nobis modo erogant᷑. Audi apłm dicentẽ.
Om̃s asstabimꝰ ante tribunal xp̃i. ut illic reci¬
put unusquisq scđm ea quȩ ꝑ corpus gessit.

Expanded text:
tibi magister quod praebet; et non exiget quantibi magister quod praebet; et non exiget quando reddis? aut cum coeperis reddere, sine metu eris plagarum? Modo ergo accipimus; postea statuimur ante magistrum, ut reddamus omnes praeteritas nostras, id est, ut rationem reddamus de his omnibus quae nobis modo erogantur. Audi Apostolum dicentem: «Omnes astabimus ante tribunal Christi, ut illic recipiat unusquisque secundum ea
Abbreviated transcription (Latin):
audiat. & tibi fecit unde audias: Qui plan¬
tauit aurẽ.ñ audi&. aut qui finxit oculũ. ñ.
considerat: Qui crudit gentes .ñ. argu&:
Ad tendite hoc magnopere fr̃s mei. Qui eru¬
dit gentes non argu&. Hoc modo faicit ds̃.
crudit gentes. Ideo misit uerbũ suũ ꝑ orbẽ
terrarũ hominibus. misit ꝑ angelos. ꝑ patri¬
archas. ꝑ ꝓphetas. ꝑ seruos. ꝑ tot pretones ante¬
cedentes iudicẽ. Misit & ipse uerbũ suũ. mi¬
sit & ipse filiũ suũ. misit seruos filii. & in ip
⁊ cat᷑ ubiq uerbũ dĩ. Ubi.ñ. dicit᷑ hominib
relinquite iniquitates ur̃as priores. conuertite
uos ad itinera recta: Ideo parcit. ut uos cor¬
rigatis. Ideo heri . ñ. uindiciuit: ut hodie
bene uiuatis. Erudit gentes. ñ. gͦ argu&:
Non auditurus est qͦs erudit : Non iudicatu¬
rus est quib sermonẽ pręmisit & prȩsemi nauit:
In scola si esses. acciperes & .ñ. redderes: Utiq
quando accipis a magistro. erudiris. Cõmittit

Expanded text:
antavit aurem, non audiet? aut qui finxit oculum, non considerat? Qui erudit gentes, non arguet?» Attendite hoc magnopere, fratres mei, «Qui erudit gentes, non arguet?» Hoc modo facit Deus, erudit gentes: ideo misit verbum suum per orbem terrarum hominibus, misit per Angelos, per Patriarchas, per Prophetas, per servos, per tot praecones antecedentes judicem. Misit et ipsum Verbum suum, misit et ipsum Filium suum; misit servos Filii sui, et catur ubique verbum Dei. Ubi non dicitur hominibus: Relinquite iniquitates vestras priores, convertite vos ad itinera recta? Ideo parcit, ut vos corrigatis; ideo heri non vindicavit, ut hodie bene vivatis. Erudit gentes; non ergo arguet? non auditurus est quos erudit? non judicaturus est quibus sermonem praemisit et praeseminavit? In schola si esses, acciperes, et non redderes? Utique quando accipis a magistro, erudiris: committit
Abbreviated transcription (Latin):
patris familias ad tendit. Ad illũ aspicit qui
conduxit ad uineã. ut cũ ille auerterit ocu¬
los. cess&. non bene operet᷑. Cũ ille conuerte¬
rit oculos. bene operat᷑. Ds autẽ qui te con-¬
duxit. ñ. auertit oculos. non tibi lico dolose
opetari. Suꝑ te semꝑ sunt oculi patris famili¬
as quęre ubi illũ fallas. & cessa si potes. Ergo
siquid forte aliquid cogitabatis quando uide-¬
batis malos florere. & cogitationes ur̃ȩ facie¬
bant nutare pedes urõs in uia dĩ: nobis loqͥt᷑
psalmꝰ iste. Si autẽ nullus urm̃ talis est. per
uos aliis loquit᷑ dicens. Intelligite nunc qͥa
dixer̃ illi non uidebit dñs. neq intelliga ar̃
iacob Intelligite inquit nunc qui insipienteᷤ

Expanded text:
patrisfamilias attendit, ad illum aspicit qui patrisfamilias attendit, ad illum aspicit qui conduxit ad vineam, ut cum ille averterit oculos, cesset, et non bene operetur; cum autem ille converterit oculos, bene operetur. Deus autem qui te conduxit, non avertit oculos; non tibi licet dolose operari: super te semper sunt oculi patrisfamilias; quaere ubi illum fallas, et cessa si potes. Ergo si qui forte aliquid cogitabatis, quando videbatis malos florere, et cogitationes vestrae faciebant nutare pedes vestros in via Dei; vobis loquitur psalmus iste: si autem nullus vestrum talis est, per vos aliis loquitur, dicens, «Intelligite nunc;» quia dixerunt illi, «Non videbit Dominus, neque intelliget Deus Jacob. Intellig
Abbreviated transcription (Latin):
cõmoueri pedes. Quando felicitates iniquoꝵ ui¬
d&: homo ᷤᷤ. iã bene uiuens in numero sc̃oꝵ dĩ.
idest in numero filiorũ aeccłę uid& qͥa florent
mali & faciunt iniquitatẽ & emulat᷑ eos. & ad¬
ducit᷑ ut imitet᷑ facta ipsorũ. quia uid& qͣsi
nihil sibi prodesse qͦđ bene uiuit humilis. hic
sperans mercedẽ. Nã si illã sper& futurã .ñ. illã
ꝑdit. qͥa. ñ dũ uenit tẽpus ut incipiat eam.
In uiuea operaris. fac opus tuũ. & accipies uier¬
cedẽ tuã. Apatre familias. ñ. eaciges ante quã
operdđris. & adõ eociges ante quã operaris: Et
ista tolerantia ad opus tuũ ꝑtinet. & hoc ad mer¬
cedẽ ꝑtin&. Minus uisfacere in uinea qui . ñ.
uis tolerare: quia & ipsa tolerantia ad ipsam
operationẽ ꝑtin&. ut inuenias in crcedem.
Quod si dolosus es. uide ne non solũ non acci¬
pias mertedẽ. sed & pęnã inuenias. quia uolu¬
isti esse operarius dolosus. Equidẽ operarius
dolosus. ut in apiat non bene facere: oculos

Expanded text:
commoveri pedes, quando felicitates iniquorum videt homo, jam bene vivens in numero sanctorum Dei, id est in numero filiorum Ecclesiae: videt quia florent mali, et faciunt iniquitatem, et aemulatur eos, et adducitur ut imitetur facta ipsorum; quia videt quasi nihil sibi prodesse quod bene vivat humilis, hic sperans mercedem. Nam si illam speret futuram, non illam perdit; quia nondum venit tempus ut accipiat eam. In vinea operaris, fac opus tuum, et accipies mercedem tuam. A patrefamilias non exigeres antequam operareris, et a Deo exigis antequam opereris? Et ista tolerantia ad opus tuum pertinet, et hoc ad mercedem pertinet: minus vis facere in vinea, qui non vis tolerare; quia et ipsa tolerantia ad ipsam operationem pertinet, ut invenias mercedem. Quod si dolosus es, vide ne non solum non accipias mercedem, sed et poenam invenias; quia voluisti esse operarius dolosus. Et quidem operarius dolosus ut incipiat non bene facere, oculos
Abbreviated transcription (Latin):
dũ uides. Uis cogitare cęlũ : librũ dĩ cogita.
Audi psalmũ. E in lege eiꝰ meditabit᷑ die &
nocte. & ibi beatus dictus est qui non abut in
consilio impiorũ. & in uia peccatorũ non ste¬
tit. & in cathedra pestibentię.ñ. sedit. Sed in¬

Expanded text:
dum vides. Vis cogitare coelum? Librum Dei cogita. dum vides. Vis cogitare coelum? Librum Dei cogita. Audi psalmum: «Et in lege ejus meditabitur die ac nocte.» Et ibi «beatus» dictus est «qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilenti
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m: non conpellit᷑ iniquitatib hominũ.
Dictũ. ẽ. gͦ: extendens celũ sic̃ pellẽ. Cũ autẽ
transeunt tẽpora necessitatis librorũ. qͥđ dictũ
est : Cȩlũ plicabit᷑ ut liber. Qui gͦ sursũ hab&
cor ipsũ cor ipsiuf luminare. ẽ: Incelo fulg& :
nec uinat᷑ tenebris Infra enĩ sunt tenebrȩ
Tenebrȩ autẽ iniqͥtas: Non in cõmutabiles
tenebrȩ: iã & hest̾no die cõmemorauimus.
sed qui hodie tenebrȩ sunt. si uelint. cras
lux erunt. Qui tenebrȩ huc ingressi
sunt. si uelint iã lux. eẽatãpossunt. Aperte
tenebrȩ: nunc autẽ luix in dño sicut filuilucis
ambulate. Lux inquit in dño. nqͥn in uobis.
Cor gͦ in libro: Sicor in libro : cot infirma¬
mento celi. Si ibi est cor indeflaiceat & ñ. mo¬
uet᷑ iniquitatib subterpositis. Non quia ibi. ẽ.
in cęlo ꝑ carnẽ : sed quia ibi est ꝑ conuersationẽ.
scđm qͦđ dictũ est nr̃a autẽ conuersatio in celis
est. Non potes cogitare illã ciuitatẽ: quia non¬

Expanded text:
iniquitatibus hominum. Dictum est ergo, «Extendit coelum sicut pellem.» Cum autem transeunt tempora necessitatis librorum, quid dictum est? «Coelum plicabitur ut liber» . Qui ergo sursum habet cor, ipsum cor ipsius luminare est: in coelo fulget, nec vincitur tenebris. Infra enim sunt tenebrae: tenebrae autem iniquitas; non incommutabiles tenebrae. Jam et hesterno die commemoravimus. Sed qui hodie tenebrae sunt, si velint, cras lux erunt: qui tenebrae huc ingressi sunt, si velint, jam lux esse possunt. Aperte tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate» . «Lux,» inquit, «in Domino:» non in vobis. Cor ergo in libro: si cor in libro, cor in firmamento coeli. Si ibi est cor, inde luceat, et non movebitur iniquitatibus subterpositis: non quia ibi est in coelo per carnem, sed quia ibi est per conversationem, secundum quod dictum est, «Nostra autem conversatio in coelis est.» Non potes cogitare illam civitatem, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩris ab illo quis fecit stellas. quis ordinauit
stellas. non hab& quid tibi respondeat nisi ds̃.
Restat gͦ ut siue ꝑ transennã: siue ꝑ can¬
nã longã. siue ꝑ proximũ dm̃ accus&. Et cũ
ds̃ puniat peccata. dm̃ faciat auctorẽ peccatoꝵ
suorũ. Non potest enĩfieri. ut puniat qͦđ
fecit. Punit qͦđ facis. ut liber& qͦđ fecit. Ali ñ¬
quando enĩ dimissis om̃ib omnino di recte
eunt in dm̃. Et quando peccant dicunt. as̃
hoc uoluit. Si noll& ds̃. non peccarẽ. Ad
hoc mon&ut non solũ non audiat᷑ ut . ñ. pecces:
sed accuset᷑ quia peccas. Quid gͦ nos doc& psal¬
musiste: Bonũ est confiteri dño. Quid est
confiteri dño: In utraq re. & in peccato
tuo quiã fecisti. & in bono facto confitere dño.
quia ipse fecit. Tunc psalles nominȩ dñi altis nͣ¬
simi. quęrens głam dĩ non tuã. nomen ipsius. nͣ¬
nom̃ tuũ. Si enĩ tu quęris nom̃ dĩ quęrit &

Expanded text:
Quaeris ab illo quis fecit stellas, quis ordinavit Quaeris ab illo quis fecit stellas, quis ordinavit stellas; non habet quid tibi respondeat, nisi Deus, Restat ergo ut sive per transennam, sive per cannam longam, sive per proximum, Deum accuset; et cum Deus puniat peccata, Deum faciat auctorem peccatorum suorum. Non potest enim fieri ut puniat quod fecit: punit quod facis, ut liberet quod fecit. Aliquando autem, dimissis omnibus, omnino directe eunt in Deum; et quando peccant, dicunt: Deus hoc voluit; si nollet Deus, non peccarem. Ad hoc monet ut non solum non audiatur ut non pecces, sed accusetur quia peccas? Quid ergo nos docet psalmus iste? «Bonum est confiteri Domino.» Quid est, «confiteri Domino?» In utraque re, et in peccato tuo, quia tu fecisti, et in bono facto, confitere Domino, quia ipse fecit. Tunc psalles nomini Dei altissimi: quaerens gloriam Dei, non tuam; nomen ipsius, non tuum. Si enim tu
Abbreviated transcription (Latin):
Sedsi satanas loqueret᷑ & tacer& dr̃. haberes
unde te excusares. Modo aures tuȩ positę̧ sunt
int̾ monentẽ dm̃. & suggerentẽ serpentem.
Quare huc flectunt᷑. hi nc auertunt᷑. Non cessat
satanas suadere malũ Sed nec ds̃ cessat. mone¬
re bonũ. Satanas autẽ . ñ. cogit inuitũ. In
tua potestate. ẽ. consentire. aut .ñ. consentire
Si aliquid ꝑsuadente satana mali feceris. dimit¬
te satanan: accusa te. ut ex accusatione tua.
 dĩ miscdam merearis. Easpectas illũ accusare
qui .ñ. hab& ueniã : te accusa & accipis indulgen¬
tiã. Deinde multi .ñ. accusant satanan. sed ac¬
cusant fatũ. Fatũ mnetĩ me duxit dicit cũ dixe¬
ris illi quare fecisti. quare peccasti: Et ille:
fato malo. Ne dicat ego feti.iam manꝰ ad dm̃
tendit. lingua blasphemat nõ dũ qͥdẽ hoc aꝑte
dicit. sed tam̃ ad tende & uide quia hoc dicit.¬
 Quȩris ab illo quid sit fatũ. & dicit. stellȩ malȩ.

Expanded text:
Sed si satanas loqueretur, et taceret Deus, haberes Sed si satanas loqueretur, et taceret Deus, haberes unde te excusares: modo aures tuae positae sunt inter monentem Deum, et suggerentem serpentem. Quare huc flectuntur, hinc avertuntur? Non cessat satanas suadere malum; sed nec Deus cessat admonere bonum. Satanas autem non cogit invitum: in tua potestate est consentire, aut non consentire. Si aliquid persuadente satana mali feceris; dimitte satanam, accusa te, ut accusatione tua Dei misericordiam merearis. Expetis illum accusare qui non habet veniam? Te accusa, et accipis indulgentiam. Deinde multi non accusant satanam, sed accusant fatum. Fatum meum me duxit, dicit. Cum dixeris illi, Quare fecisti? quare peccasti? Et ille: Fato meo malo. Ne dicat, Ego feci, jam manus ad Deum tendit; lingua blasphemat. Nondum quidem hoc aperte dicit, sed tamen attende, et vide quia hoc dicit. Quaeris ab illo quid sit fatum; et dicit, Stellae malae.
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc cõmendat᷑. hoc cantat᷑ in isto psalmo. quo.¬
modo sit homo xp̃ianus in sabbato cordis sui.
idest in uacatione & tranquillitate & serenitate
conscientiȩ suȩ .ñ. ꝑturbat᷑. Inde dicit hic unde
solent ꝑturbari homines & doc& te agere sabba
ꝓfetisti. dõ confitearis ex eo qͦđ ꝓfecisti : quia
munera ipsius sunt. non merita tua. Hinc inci¬
pe sabbatũ.ñ. tibi tribuendo quasi.ñ. acceperis
quod accepisti. Neq enĩ excusando ab eis quȩ
facis malissabbatũ agis: quia ipsa sunt tua.
Peruersi eñ bomines & ꝑturbati qui .ñ. agunt
sabbatũ. mala sua dõ tribuunt. bona sua sibi.
Siquid bonifecerit. ego fecidicit. Si qͥd̾ mali
fecerit. quȩr& quẽ accus&. ne confiteat᷑ dõ.¬
s̃ Et quidẽ quȩrit quẽ accus&. Si. ñ.ẽ. ualde im¬
pius. ad manũ satanan quẽ accus&. Satanas fe¬
cit dicit. ipse mihi ꝑsuasit. quasi satanas habe¬
⁊ at potestatẽ cogendi. Astutiã suadendihab&

Expanded text:
Hoc commendatur, hoc cantatur in isto psalmo, quoHoc commendatur, hoc cantatur in isto psalmo, quomodo sit homo christianus in sabbato cordis sui, id est, in vacatione et tranquillitate et serenitate conscientiae suae non perturbatus. Inde dicit hic, unde solent perturbari homines, et docet te agere sabbatprofecisti, Deo confitearis ex eo quod profecisti, quia munera ipsius sunt, non merita tua. Hinc incipe sabbatum, non tibi tribuendo quasi non acceperis quod accepisti ; neque excusando te ab eo quod facis mali, quia ipsa sunt tua. Perversi enim homines et perturbati, qui non agunt sabbatum, mala sua Deo tribuunt, bona sua sibi. Si quid boni fecerit, Ego feci, dicit: si quid mali fecerit, quaerit quem accuset, ne confiteatur Deo. Et quid est, Quaerit quem accuset? Si non est valde impius, ad manum habet satanam quem accuset: Satanas fecit, dicit, ipse mihi persuasit: quasi satanas habeat potestatem cogendi. Astutiam suadendi habet.
Abbreviated transcription (Latin):
ceł ãb̾ant iudei. Uacant enĩ ad nugas. & cũ ds̃
preceperit sabbatũ. illi in his quȩ ds̃ ꝓhibo
exercent sabbatũ. Uacatio nr̃a amalis operi¬
bus. uacitio illoꝵ abonis operibus est. Melius
est enĩ assistere. quã
saltare. Illi
ab opere bono ua¬
cant. ab
opere nugatorio
.ñ. uacant
Nobis sabbatũ indicit as̃. Quale:
Quale:
Primo sitͥ ubĩ uidete. Intus est. in corde
est sabbatũ nrm̃. Multi enĩ uacant mẽbris.
& tumultuant᷑ conscientia. Om̃is homo malus.
sabbatũ habere . ñ. potest. Nusquã enĩ illi conqui¬
escit conscientia. netesse est in ꝑturbationib uiuat.
Cuiautẽ bona est conscientia. tranquillus est. Ipsa
tranquillitas. sabbatũ est cordis. Ad tendit enim
ꝓmissorẽ dm̃. & si laborat in presenti. exx tendit᷑
spe futuri. & serenat᷑ om̃e ne̾bilũ tristiciȩ. sicut
dicit apłs. Spe gaudentes. Ipsũ autẽ gaudiura
in tranquillitate spei nr̃ę. sabbatũ nr̃m est

Expanded text:
celebrant Judaei. Vacant enim ad nugas; et cum Deus celebrant Judaei. Vacant enim ad nugas; et cum Deus praeceperit sabbatum , illi in his quae Deus prohibet exercent sabbatum. Vacatio nostra a malis operibus, vacatio illorum a bonis operibus est. Melius est enim arare, quam saltare. Illi ab opere bono vacant; ab opere nugatorio non vacant. Nobis sabbatum indicit Deus. Quale? Primo ubi sit videte. Intus est, in corde est sabbatum nostrum. Multi enim vacant membris, et tumultuantur conscientia. Omnis homo malus, sabbatum habere non potest: nusquam enim illi conquiescit conscientia; necesse est in perturbationibus vivat. Cui autem bona est conscientia, tranquillus est; et ipsa tranquillitas sabbatum est cordis. Attendit enim promissorem Dominum; et si laborat in praesenti, extenditur spe futuri, et serenatur omne nubilum tristitiae; sicut dicit Apostolus, «Spe gaudentes» . Ipsum autem gaudium in tranquillitate spei nostrae, sabbatum nostrum est.
Abbreviated transcription (Latin):
rint. et spes rei est. quȩ non tenet᷑. Que
adueniente ipsa re. non erit iam spes.
quia tenebimꝰ non sperabimꝰ. Caritas autẽ
non nouit. nisi crescere magis magisq Si
enĩ amamꝰ quẽ non uidem. quomodo a-¬
maturi sumas cum uiderimꝰ desideriũ
ergo nrm crescat. Xpiani ergo non sumus.
nisi ꝓpt̃ futurũ scłm. Nemo presentium¬
p̃sentia bona spero. nemo sibi ꝓmittat
felicitẽ mundi quia xp̃ianus est. sedutꝰ
felicitate p̃senti. Ut potest. quomͦ potest
dĩ gr̃ãs agit: cũ deest iusticiȩ dĩ grãs a¬
git. Vbique sit gratus. nusꝗ ingratus. et
patri consolanti & blandienti gratus sit.
Et patri emendanti & flagellanti & dis¬
ciplinã danti. gratus sit. Am& enĩ illum sem¬
per sie blandiat᷑ siue minet᷑ & dicat quod
audistis in psalmo.
em sabati. Ecce hodrernus dies sabati
est. Hunc in presenti tẽpore ocio quodam
corporalit̃ languido & fluxo & luxurioso

Expanded text:
rint: et spes rei est quae non tenetur; quae rint: et spes rei est quae non tenetur; quae adveniente ipsa re, non erit jam spes, quia tenebimus, non sperabimus: charitas autem non novit nisi crescere magis magisque. Si enim amamus quem non videmus, quomodo amaturi sumus cum viderimus? Desiderium ergo nostrum crescat. Christiani non sumus, nisi propter futurum saeculum: nemo praesentia bona speret, nemo sibi promittat felicitatem mundi, quia christianus est; sed utatur felicitate praesenti, ut potest, quomodo potesDei gratias agat: cum deest, justitiae Dei gratias agat. Ubique sit gratus, nusquam ingratus: et Patri consolanti et blandienti gratus sit; et Patri emendanti et flagellanti et disciplinam danti gratus sit; amat enim ille semper, sive blandiatur, sive minetur: et dicat quod audistis in Psalmo, em» «sabbati.» Ecce et hodiernus dies sabbati est: hunc in praesenti tempore otio quodam corporaliter languido et fluxo et luxurioso
Abbreviated transcription (Latin):
de homine patientia: in malis agit:
Quando dr̃ patiens esto. tolera susti¬
ne. molestia est. sub qua te uult ds̃
ẽẽ foitem. tolerantem longanimẽ.
patientem. Sedi decipit qui ꝓmisit
Medicus exerit ferrum ad secandũ
uulnera. &e dicit ei quẽ secturus ẽ.
Patiens esto sustine. tolera. In doloribꝰ
patientiam exigit. sed post dolores pro¬
mittit salutẽ & ille qui tolerat dolo¬
res in ferro medici. nisi sibi ꝓponat sa¬¬
nitatem quã nondũ habo deficit in
dolore quẽ patit᷑. Multa ergo mula
sunt. in isto scto: intus. foris prorsus ñ
cessant: habundant scandala . Nemo
illa sentit. nisi qui gradit᷑ ui am dĩ.
.Dr̃ aut̃ m om̃ibꝰ diuinis paginis. ut to-¬
lera p̃sentia. sperce futura. am& quẽ
non uido ut amplectet᷑ cũ uiderit.
Caritas enĩ quȩ tertia nobis adiungit᷑
ad fidem & spem. maior est supra fidẽ
et spem. Quia fides rerum est. quȩ . ñ.
uident᷑. Erunt aut̃ species cũ uisȩ fue.¬

Expanded text:
de homine patientia, in malis agit: de homine patientia, in malis agit: quando dicitur, Patiens esto, tolera, sustine, molestia est, sub qua te Deus vult esse fortem, tolerantem, longanimem, patientem. Sed numquid decipit qui promisit? Medicus exserit ferrum ad secandum vulnera, et dicit ei quem secturus est, Patiens esto, sustine, tolera: in doloribus exigit patientiam, sed post dolores promittit salutem. Et ille qui tolerat dolores in ferro medici, nisi sibi proponat sanitatem, quam nondum habet, deficit in dolore quem patitur. Multa ergo mala sunt in isto saeculo, intus, foris; prorsus non cessant, abundant scandala: nemo illa sentit, nisi qui graditur viam Dei. Ei dicitur in omnibus divinis paginis, ut toleret praesentia, speret futura, amet quem non videt, ut amplectatur cum viderit. Charitas enim quae tertia nobis adjungitur ad fidem et spem, major est supra fidem et spem : quia fides rerum est quae non videntur; erit autem species cum visae fue
Abbreviated transcription (Latin):
continent᷑ dignet᷑. cũ ꝓpt̾ fasti¬
diũ animorũ. eadẽ diuersae
uarieq tractabuntur.
slã nullũ aliud canticũ nos
doc& ds̃ nisi fidei & spci & caritatis. ut fides
nr̃a firma sit. in ipso quãdi. ñ. illũ uidemꝰ.
credentes in eũ quẽ .ñ. uidemꝰ. ut gaudcamꝰ
cũ uiderimꝰ. & fidei nite succedat species
lucis eius. ubi iam non nobis dicet᷑. crede qͦđ
non uides sed gaude quia uides. spes &iam
nr̃a incõmutabilis sit. & figat᷑ in illo & . ñ.
nuta & fluctu&. non agitet᷑. sicut ipse ds̃
in quo figit᷑ non potest agitari. Spes enĩ
quȩ mͦ uocat᷑. tunc non spes sed res erit.
Tandui enĩ uocat᷑ spes quandiu non ui¬
det᷑ qđ sperat᷑. dicente apło. Spes aut̃
quȩ uidet᷑. non ẽ spes. Quod enĩ uido
quis qͥd sperat Si aut̃ qͦd non uidemꝰ
speramꝰ ꝑ patientiã expectamus. Modo
ergo patientia nec essaria ẽ. quandiu
ueniat qͦd ꝓmissum est. Nemo autẽ
patiens est in bonis Quando aut̃ exigit᷑

Expanded text:
pter fastidium animorum eadem diverse varieque tractantur. Nam nullum aliud canticum nos docet Deus, nisi fidei, spei, et charitatis: ut fides nostra firma sit in ipso, quamdiu non illum videmus, credentes in eum quem non videmus, ut gaudeamus cum viderimus, et fidei nostrae succedat species lucis ejus, ubi jam non nobis dicetur, Crede quod non vides; sed, gaude quia vides. Spes etiam nostra incommutabilis sit, et figatur in illo, et non nutet et fluctuet, non agitetur; sicut ipse Deus in quo figitur, non potest agitari. Spes enim modo vocatur; tunc non spes, sed res erit. Tamdiu enim vocatur spes, quamdiu non videtur quod speratur, dicente Apostolo: «Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Modo ergo patientia necessaria est, quamdiu veniat quod promissum est. Nemo autem patiens est in bonis. Quando exigitur
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ caput fluminũ damat. Ipse fons uitę
unde sunt flumina cursura. Leuauit primo
uocẽ suã. Ꝙ quid: Stabat ihe & clamabat.
Qui credit in me sicut scriptura dicit. flumi¬
na aquȩ̨ uiuȩ de uentre cius fluent. Euan¬
gelista sequit᷑ statim. Hoc autẽ dicebat de
spũ quẽ accepturi erant. hi qui in eũ erant
credituri. Sp̃s autẽ ñ dũ erat datꝰ. qͥa ihc. ñ.

Expanded text:
ipsum caput fluminum clamat; ipse fons vitae ipsum caput fluminum clamat; ipse fons vitae unde sunt flumina cursura, levavit prior vocem suam. Et quid stans Jesus clamabat? «Qui credit in me, sicut Scriptura dicit, flumina aquae vivae de ventre ejus fluent.» Evangelista sequitur statim: «Hoc autem dicebat de Spiritu, quem accepturi erant hi qui in eum erant credituri. Spiritus autem nondum erat dat
Abbreviated transcription (Latin):
cȩpit. ex quo natꝰ. ẽ. creuit. Audistis euange¬
liũ elegit discipulos. impleuit illos. cȩper̃
predicare discipuli. Forte hoc. ẽ. qͦđ conse.
Non audiuimꝰ. Neq quando natꝰ.ẽ. dñs. audi¬
uimꝰ locuta flumina. neq quando baptitat᷑.
neq quando passus est. Non audiuimꝰ flumi¬
na locuta. Legite euangeliũ. non inuenitis
quia locuta st̃ flumina. Parũ ẽ. qͥa locuta st̃.
eleuauer̃ uoces suas. Non solũ locuta st̃. sed
fortit᷑. magnȩ. eoccelse Quȩ sunt ista flumi¬
na quȩ locuta sunt: Diximꝰ qͦđ in euangelio
.ñ. legimꝰ. tam̃ ibi quętamꝰ. Nã si ibi .ñ. inue¬
nimꝰ. ubi in uenimꝰ: Ego uobis fingere po¬
tero. & subito ero .ñ. certꝰ dispensitor. sed
ineptꝰ fabulator. In euangelio quęramꝰ. si¬
mul quętamꝰ quȩ st̃ flumina quȩ elcuauer̃
uoces suas. Stabat ihc & clamabat. dictũ
est in euangelio: Quid clamabat: Ecce iã

Expanded text:
coepit ex quo natus est, crevit: audistis Evangecoepit ex quo natus est, crevit: audistis Evangelium. Elegit discipulos, implevit illos, coeperunt praedicare discipuli. Forte hoc est quod consequNon audivimus: neque quando natus est Dominus, audivimus locuta flumina, neque quando baptizatus est, neque quando passus est; non audivimus flumina locuta. Legite Evangelium, non invenitis quia locuta sunt flumina. Parum est quia locuta sunt, «elevaverunt voces suas:» non solum locuta sunt, sed fortiter, magne, excelse. Quae sunt ista flumina quae locuta sunt? Diximus quod in Evangelio non legimus; tamen ibi quaeramus. Nam si ibi non invenimus, ubi inveniemus? Ego vobis fingere potero: et subito ero non certus dispensator, sed ineptus fabulator. In Evangelio quaeramus, simul quaeramus quae sunt flumina quae elevaverunt voces suas. «Stabat Jesus, et clamabat,» dictum est in Evangelio. Quid clamabat? Ecce jam
Abbreviated transcription (Latin):
rũ genui te Intendat caritas ur̃a. Quomodo
gͦ cũ dixiss& ex utero. ueluti p̃dicauit fidei nr̃e.
ne inde putaremꝰ cȩpisse xp̃m. ex quo ex utero
uirginis natꝰ. ẽ. subieait statim. ante luciferũ
genui te. sic & hic cũ dicciss& cocillo idest ex
quodã tẽpore ex dic ante sabbatũ. ex illa sex¬
ꝓpt̾ nos ds̃ non solũ ante abrabã. sed ante cęlũ &
trã qͥ dixit. ante abrabã ego sũ. non solũ ante
abrabã. sed ante adã. non solũ ante adã sed ante
om̃s angelos. ante cęlũ & terrã. qͥa om̃a per ipsũ
facta st̃. subietit statĩ. ne tu intendens diem
natiuitatis dni ex quo natꝰ .ẽ. putares ex illo. ẽẽ
cȩpisse. Parata est sedes tua ds̃. Sed quis ds̃ :¬
grecus. ueonon aliquando słm ponit᷑. aliq̃ando
act̾nũ pomit᷑. Ergo otu qui ex illo uideris na¬
tus. eo aet̾̃no es. Non autẽ natiuitas humana
cogitet᷑. sed cogitet᷑ aet̾nitas diuina. Ergo

Expanded text:
rum genui te.» Intendat Charitas vestra. Quomodo rum genui te.» Intendat Charitas vestra. Quomodo ergo cum dixisset, «Ex utero,» veluti praecavens fidei nostrae, ne inde putaremus coepisse Christum ex quo ex utero virginis natus est; subjecit statim, «Ante luciferum genui te:» sic et hic cum dixisset, «Ex illo,» id est, ex quodam tempore, ex die ante sabbatum, ex illa sexpropter nos, Deus non solum ante Abraham, sed ante coelum et terram, qui dixit, «Ante Abraham ego sum» : non solum ante Abraham, sed ante Adam; non solum ante Adam, sed ante omnes Angelos, ante coelum et terram, quia omnia per ipsum facta sunt: subjecit, ne tu intendens diem nativitatis Domini ex quo natus est, putares ex illo esse coepisse, «Parata est sedes tua, Deus.» Sed quis Dgraecus: αἰὼν aliquando saeculum ponitur, aliquando aeternum ponitur. Ergo, o tu qui ex illo videris natus, ex aeterno es. Non autem nativitas humana cogitetur, sed cogitetur aeternitas divina. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
dorib scõꝵ ex utero. In splendore scõꝵ. idestut
inluminent᷑ scĩ ut uideant dm̃ in carne. &¬
 purget᷑ cor unde uideat᷑ in diuinitate. In
splendore scõꝵ ex utero. Sed quid ibi sequit᷑:
NNe forte ex utero. Inde incipere putares esse
xp̃m Ante luciferũ genui te. Cũ diociss& in
splendore sc̃ꝵ exutero.: subiect stadim: ne pũtes
xp̃m atẽpore. eẽ. cepisse ex quo natus est: Sicut
cepit adã. sicut abrahã. sicut dauid ante lucife¬
rũ genui te. ante om̃e qͦđ inluminat᷑. Per
luciferũ enĩ. aut stellas om̃s significat. & per
stellas tẽpora. quia fecit ds̃ stellas in signa tẽ
porũ. ut ante tẽpora inuenias natũ esse xp̃m
natus ex tẽpore. quia & tẽpora creatura dĩ st̃.
& ĩtaq si om̃a ꝑ ipsũ facta sunt. & tẽpora per
ipsũ facta sunt. aut certe ante omnẽ spm̃ qͥ
inluminat᷑: De sapientia dixit. ante lucife¬

Expanded text:
dore sanctorum ex utero. In splendore sanctorum,» id est, ut dore sanctorum ex utero. In splendore sanctorum,» id est, ut illuminentur sancti, ut videant Deum in carne; et purgetur cor, unde videatur in divinitate. «In splendore sanctorum ex utero.» Sed quid ibi sequitur? Ne forte ex utero inde incipere putares esse Christum: «Ante luciferum genui te» . Cum dixisset, «In splendore sanctorum ex utero,» subjecit statim, ne putares Christum a tempore esse coepisse ex quo natus est, sicut coepit Adam, sicut Abraham, sicut David, «Ante luciferum genui te:» ante omne quod illuminatur. Per luciferum enim, aut stellas omnes significat, et per stellas tempora, quia fecit Deus stellas in signa temporum , ut ante tempora invenias natum esse Chrisnatus ex tempore; quia et tempora creatura Dei sunt. Et utique si omnia per ipsum facta sunt et tempora per ipsum facta sunt. Aut certe ante omnem spiritum qui illuminatur, de Sapientia dixit, «Ante lucife
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ requiescit sp̃s m̃s: Id est ubi requiescit sp̃s¬
s̃.dĩ. nisi in sede dĩ : Audi quomodo describit
ipsã sedẽ. Forte auditurus eras marmoratã
domũ. ampla spatia atriorũ. in magna alti¬
tudine & fulgore cectorũ. Audi quid sibi
Ecce humilis esscͦ quietꝰ:. &. in te habitat ds̃.
Altus ẽ. ds̃. non in te habitat. si altus e̾e. uolueris.
Certe altus uisesse. Ut habit& in te humilis esto.
tremens uerba eiꝰ. & ibi habitat. Non tima tre¬
ĩ mentẽ domũ. quia ipse illã firmat. Parata est
sedes tua ex illo. Ex illo idest ex tunczidest quasi
quoddã tẽpus significat ex tunc. Ex quo: forte
ex die ante sabbatũ. Ex illo quia titulus psalmi
prescribit nobis ex quo. Sexto enĩ die idest tẽ¬
pore mundi huius sexto: uenit dñs in carne.
Ex illo gͦ plane: ex illo scđm hominẽ: ex illo¬
: ex utero. Quid dicit enĩ alius psalmꝰ: Insplen¬

Expanded text:
quem requiescet Spiritus meus?» id est, ubi requiescet Spirquem requiescet Spiritus meus?» id est, ubi requiescet Spiritus Dei, nisi in sede Dei? Audi quomodo describat ipsam sedem. Forte auditurus eras marmoratam domum, ampla spatia atriorum, in magna altitudine et fulgore tectorum. Audi quid sibi Ecce humilis es et quietus, et in te habitat Deus. Altus est Deus, non in te habitat, si altus esse volueris. Certe altus vis esse, ut habitet in te: humilis esto et tremens verba ejus, et ibi habitat. Non timet trementem domum, quia ipse illam firmat. «Parata est sedes tua, Deus, ex illo. Ex illo,» id est, ex tunc; id est, quasi quoddam tempus significat. Ex tunc, ex quo? Forte ex die «ante sabbatum. Ex illo,» quia titulus Psalmi praescribit nobis ex quo. Sexto enim die, id est, tempore hujus mundi sexto, venit Dominus in carne. Ex illo ergo, plane ex illo secundum hominem, ex illo ex utero. Quid enim dicit alius psalmus? «In splen
Abbreviated transcription (Latin):
si diccr&. Quȩ est sedes dĩ ubi sed& ds̃ : In scĩs
suis. Uisesse sedes dĩ : Para locũ in corde tuo.
ubi sedeat. Quȩ est sedes dĩ. nisi ubi habitat ds̃:
Tbi habitat ds̃. nisi in tẽplo suo: Quod. ẽ. tẽpłu
eius: Nũ qͥd parietib includit᷑ Absit. Mundus iste
forte tẽpłu ipsius quia ualde inagnus est &
digna res quȩ capiat dm̃. Nec capit eũ a quo
factus est. Et ubi capit᷑: In anima quicta.
in anima iusta. Ipsa illũ portat. Magna res
ĩ fr̃s. Certe magnus est ds̃. fortibis grauis. in¬
firmis leuis est. Quos dixi fortes. Su perbos
qui quasi habent presũptionẽ uiriũ suarum.
Nlã infirmitas illa in humilitate: maior forti¬
tudo est. Audi apłm dicentẽ. Quando infir¬
mor: tunc potens sũ. Hoc est qͦđ cõmendauit
quia dñs precinctus est fortitudine. quando
humilitatẽ docebat. Ergo ipsa est sedesdi:
quȩ aꝑte alio loco in propheta dicit᷑. Super

Expanded text:
si diceret, Quae est sedes Dei? ubi sedet Deus? In sanctis si diceret, Quae est sedes Dei? ubi sedet Deus? In sanctis suis. Vis esse sedes Dei? Para locum in corde tuo ubi sedeat. Quae est sedes Dei, nisi ubi habitat Deus? Ubi habitat Deus, nisi in templo suo? Quod est templum ejus? Parietibus instruitur? Absit. Mundus iste est forte templum ipsius, quia valde magnus est, et digna res quae capiat Deum? Nec capit eum a quo factus est. Et ubi capitur? In anima quieta, in anima justa: ipsa illum portat. Magna res, fratres: certe magnus est Deus; fortibus gravis, infirmis levis est. Quos dixi fortes? Superbos, qui quasi habent praesumptionem virium suarum. Nam infirmitas illa in humilitate major fortitudo est. Audi Apostolum dicentem, «Quando infirmor, tunc potens sum» . Hoc est quod commendavi, quia Dominus praecinctus est fortitudine, quando humilitatem docebat. Ergo ipsa est sedes Dei, quae aperte alio loco in propheta dicitur, «Super
Abbreviated transcription (Latin):
Subieat statim Firmũ autẽ fundamentũ dĩ
stat. Ecce habes orbẽ t̾rarũ qͥ .ñ. cõmouebitur.
habens signaculũ hoc Quod signaculũ hab&
firmũ fundam̃tũ: Nouit dñs qui sunt eius:
Ifte est orbis terrarũ. qͥ. ñ. cõmouebit᷑. Nouit
ab iniusticia. om̃is qui nominat nomen dm̃i.
:Modo ab iniquitate recedat. Ab iniquis enĩ
non potest recedere : quia inixcta. ẽ. palea tri¬
tico usq dũ uentilet᷑. Quid dicimus fratres:
Et in ipsa area. mira res est de tritico Recedit
a palea cũ expoliat᷑ . & .ñ. recedit ab area cũ
triturat᷑. Quando autẽ om̃ino separabitur:
Cũ uenerit uentilator Ergo modo area in
orbe terrarũ est necesse est. ut si ꝓf icis int̾
ini quos uiuas Ab iniquis retedere . ñ. potes:
ab iniqͥtate recede: Recedat ab iniqͥtate om̃is
qui nominat nom̃ dñi : & erit in orbe terrarũ qui
tua ex illo. Ex illo quid est: Ex tunc. Tãquã

Expanded text:
subjecit statim: «Firmum autem fundamentum Dei subjecit statim: «Firmum autem fundamentum Dei stat.» Ecce habes orbem terrarum qui non commovebitur. «Habens signaculum hoc.» Quod signaculum habet firmum fundamentum? «Novit Dominus qui sunt ejus.» Iste est orbis terrarum qui non commovebitur: «Novit ab injustitia omnis qui nominat nomen Domini» . Modo ab iniquitate recedat: ab iniquis enim non potest recedere, quia mixta est palea tritico usque dum ventiletur. Quid dicimus, fratres? Et in ipsa area, mira res est de tritico: recedit a palea, cum exspoliatur; et non recedit ab area, cum trituratur. Quando autem omnino separabitur? Cum venerit ventilator. Ergo modo area in orbe terrarum est: necesse est ut, si proficis, inter iniquos vivas. Ab iniquis recedere non potes; ab iniquitate recede. «Recedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini;» et erit in orbe terrarum qui Deus, ex illo». «Ex» «illo,» quid est? Ex tunc. Tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
uebit᷑: Quod utiq non dicet&. nisi ess& &
orbis terrarũ qui cõmouebit᷑. Est orbis terra
sunt in fide. orbis t̾rarũ. ẽ. ne qͥs dicer& in par¬
te sunt. Et mali qui.ñ. stant in fide. cũ sense¬
rint aliquã tribulationẽ. ꝑ orbẽ terrarũ sunt.
Est gͦ orbis cerrarũ mobilis. est̾orbis terrarũ
mobilis. de quo dicit apłs: Uidr orbẽ terra¬
rũ mobilẽ: Rogo te de quib dicebat apłs.
Ex quib est bymeneus & philetus. qͥ cuta
ucritatẽ oberrauer̃ dicentes. resurrectionẽ
iã factã esse. & fidẽ quorundã subuertunt:
Nũquid isti ad orbẽ terrarũ ꝑtinebant qui
non cõmouebit᷑ : Sed palea erant. Et fidem
inquit quorundã subuertunt: non dioit om̃iũ.
Et si om̃iũ dicer&e: om̃s intelligere debemus
ꝑtinentes ad ciuitatẽ babyboniã. quȩ̨ hab&
dãpnari cũ diabolo: tam̃ fidẽ quorundã dioxit
Et quasi diceret᷑ ci. & quis cispotest resistere :

Expanded text:
vebitur?» Quod utique non diceret, nisi esset et vebitur?» Quod utique non diceret, nisi esset et orbis terrarum qusunt in fide, orbis terrarum est; ne quis diceret, In parte sunt: et mali, qui non stant in fide cum senserint aliquam tribulationem, per orbem terrarum sunt. Est ergo orbis terrarum mobilis, est orbis terrarum immobilis: de quo dicit Apostolus. Vide orbem terrarum mobilem. Rogo te, de quibus dicebat Apostolus, «Ex quibus est Hymenaeus et Philetus, qui circa veritatem aberraverunt, dicentes resurrectionem jam factam esse, et fidem quorumdam subvertunt?» Numquid isti ad orbem terrarum pertinebant, qui non commovebitur? sed palea erant: «Et fidem,» inquit, «quorumdam subvertunt.» Non dixit, Omnium; et si omnium diceret, omnes intelligere deberemus pertinentes ad civitatem Babyloniam, quae habet damnari cum diabolo: tamen «fidem quorumdam» dixit. Et quasi diceretur ei, Et quis eis potest resistere?