comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
discipulum cr&e : utrudim̃ ta
nascentis ecclesiae confirmar&
& siquiduidebatur de eẽ corri¬
ger&. Ipse ꝑgens adalias natio
nes. ut rursum in eis xp̃i iace¬
r& fundamentum : quod aũt
ait ut ea quȩde erant corrigeres:
ostendit necdum eos adplenã
uenis sescientiam ueritatis.
Et lic& ab a postolo correcti fue¬
rint: tamen adhuc indigere
correctione : &constituas ꝑ
ciuitates ꝓerbiteros sicut egotͥ
disposuin Diligenter ã postol
attendamus uerbadicentis:
ut constituas ꝑciuitates p̃sbiteros
sicut & egotibi disposur: Quiqua¬
lis p̃rbit̃ debeatordinari : in con¬
sequentibus disserens. hoc ẽ si
quis ẽ si ne crimine unius uxo¬
ris uir. &ci&era postea intulits
Opost& enime p̃m sinecrimune
eẽ : tamquamdĩ dispensatorẽ :
& antequam diaboli instinctu
studia in religionefierent & di¬
cerentin populis. ego sum pauli
ego apollo ego autem caephȩ:
communi p̃sbiterorum consi¬
lio eccłae gubernabantur

Expanded text:
discipulum Cretae, ut rudimenta discipulum Cretae, ut rudimenta nascentis Ecclesiae confirmaret, et si quid videbatur deesse, corrigeret: ipse pergens ad alias natnes, ut rursum in eis Christi jaceret fundamentum. Quod autem ait: « Ut ea, quae deerant, corrigeres, » ostendit nec dum eos ad plenam venisse scientiam veritatis; et licet ab Apostolo correcti fuerint, tamen adhuc indigere correctione. « Et constituas per civitates presbyteros, sicut et ego tibi disposui. » Diligenter Apostoli attendamus verba, dicentis: Ut constituas per civitates presbyteros, sicut et ego tibi disposui: qui, qualis presbyter debeat ordinari, in consequentibus disserens, hoc ait: Si quis est sine crimine, unius uxoris vir, et caetera, postea intulit: Oportet enim episcopum sine crimine esse, tamquam Dei dispensatorem. et antequam diaboli instinctu studia in religione fierent, et diceretur in populis: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego autem Cephae , communi presbyterorum consilio Ecclesiae gubernabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
licũ audire desiderant. Hos¬
perfin & sus cepistisme:
quanto magis ep̃s cuius diuer¬
sorium cunctorum deb& eẽ
receptaculum : Laicus enĩ
unũ auł duos suscipiens: im
secularib: dirim̃dis : opost& eũ
causam merito discernerenon
gratia ⁊ Neque enim sic deb&
ep̃s susci perepotentem : ut con¬
trist& contra iustitiã pauperẽ ⁊
Neq ꝓpaupere : auferre iusti¬
tiam a potente: Nondefendat
in ꝓbum : nescã in digno commit¬
tenda arbi treur: Neq argu¬
at᷑ aut inpugn& : cuius crim̃
non rep̃hendit⁊ Eritquoq
illi&iam iuxta a postolum
mansu& udo pacientia sobri¬
a&us moderatio abstinentia
siue pudicitia : ut non solum
ab opere inmundo seabstineat.
cogitationis errore : Itautdũ
nullum in seuitium regnare
ueniam ꝓsubditorũ facinorib
ualeat: Quienim ista sectauerite
& diminist ũtilis erit & ꝑfectũ
NINIEXEPIS TOLAADTITVMH
UIUS RE IGRATIA
reliquite cr&e uteaquȩdee¬
rant corrigeres : Neliquit titũ

Expanded text:
licum audire desiderant: Hoslicum audire desiderant: Hospes fui, et suscepistis me ; quanto magis episcopus, cujus diversorium cunctorum debet esse receptaculum? Laicus enim unum aut duos suscipiens implsaecularibus dirimendis oportet eum causam merito discernere, non gratia, neque enim sic debet episcopus suscipere potentem, ut contristet contra justitiam pauperem, neque pro paupere auferat justitiam a potente. 20. Non defendat improbum, nec sancta indigno committenda arbitretur, neque arguat, aut impugnet, cujus crimen non reprehendit. Erit quoque illi etiam juxta Apostolum mansuetudo, patientia, sobrietas, moderatio, abstinentia, sive pudicitia, ut non solum ab opere immundo se abstineat, cogitationis errore, ita ut dum nullum vitium in se regnare veniam pro subditorum facinoribus valeat. Qui enim ista sectaverit, et Dei minister utilis erit, et perfectum nymi ex Epistola ad Titum. Hujus rei, gratia reliqui te Cretae, ut ea quae desunt corrigas . Reliquit Titum
Abbreviated transcription (Latin):
quam ex membrissuis discer¬
pere : Nullum damnare
nisi conꝓbatum : Nullum
ex communicare: nisidiscus
sum : Quiq itahumilitate pa¬
rit̃ & auctoritate p̃stabit:
ut nec ꝑ nimiã humilitatẽ suã
subditorum uitia conualesce¬
refaciat. Nec ꝑ in moderatam
auctoritatẽ. seueritatis potes¬
tatem exerceat. Sed tanto cau¬
tius erga cominissos agat.
quantodurius axp̃o iudicari
formidat: Tenebit quoq: illã
suꝑeminentem donis omnib:
caritatem: sine qua omnis
iustus nibilẽ : Custos enim
sc̃ĩtatis: caritas. ẽ. Locusaũt
huius custodis. humilitas
Habebit &iam int̃ haecom̃a.
& castitatis eminentiã: itaut
mens xp̃icorpus confectura.
ab omni inquinam̃to carnis
sit munda & libera. Inter
haec opost& eum sollita dis¬
pensatione curam pauperũ
gerere esurientes pascere :
uestirenudos. susciperepere¬
grinos. capquos redimere:
uiduas acpupillos tueri:
ut omnes cumbenignitate
& caritate suscipiat. Sienĩ
omnes fideles illud euange¬

Expanded text:
quam ex membris suis discerquam ex membris suis discerpere. Nullum damnare, nisi comprobatum: nullum excomsum. Quique ita humilitatem pariter et auctoritatem praestabit, ut neque per nimiam humilitatem suam subditorum vitia convalescere faciat, neque per immoderatam auctoritatem severitatis potestatem exerceat; sed tanto cautius erga commissos agat, quanto durius a Christo judicari formidat. 18. Tenebit quoque illam supereminentem donis omnibus charitatem, sine qua omnis virtus nihil est; custos enim sanctitatis charitas, locus autem hujus custodis humilitas. Habebit etiam inter haec omnia et castitatis eminentiam, ita ut mens Christi corpus confectura ab omni inquinamento carnis sit munda et libera. Inter haec oportebit eum sollicita dispensatione curam pauperum gerere, esurientes pascere, vestire nudos, suscipere peregrinos, captivos redimere, viduas ac pupillos tueri, ut omnes cum 424 benignitate et charitate suscipiat. Si enim omnes fideles illud evange
Abbreviated transcription (Latin):
antedocere quaerecta sunt¬
cp̃i Quaꝓpt̃ qui negligit
recta facere : desinat rectado¬
cere ⁊ Priusquippe rem&ipsũ
corrigere deb& : quialios adbe¬
ned ocendum monere stud&
Itaut i nomnib: sem&ipsum for¬
mamui uendip̃beat : Cunctos¬
q ad bonumopus & doctrina
entia scripturarum necessa¬
ria ẽ : quia siep̃itantum sit sc̃a
uita sibi soli potest ꝓdessesic
ros quosq: instruere. & doce¬
resuos & aduersarios reꝑcutere⁊
Quinisi refutati fuerint atque
conuicti: facile possunt sim¬
plicum corda ꝑuestere i Huiꝰ
aut̃ sermo : deb& eẽpurus.
simplex & aꝑtus plenus graui¬
tate & honestate plenus sua¬
uitate & gratia tractans de
misteriolegis dedoctrina fidei
deuistute continentiae dedisci¬
plina. iustitiue.
nens exostatione: iuxtapfes¬
sionis morumque qualitatẽ :
um ẽ : scripturas legere ꝑcur¬
rerecanones. exempla scõrum
imitari : uigiliis. leiunus ora¬
tionib incumbere : Cum fra¬
trib habere pacem : necquã¬

Expanded text:
Ante doce te quae recta suntAnte doce te quae recta sunt? Quapropter qui negligit recta facere, desinat recta docere. Prius quippe semetipsum corrigere debet, qui alios ad bene vivendum admonere studet, ita ut in omnibus semetipsum formam vivendi 423 praebeat, cunctosque ad bonum opus doctrina entia Scripturarum necessaria est, quia si episcopi tantum sancta sit vita, sibi soli potest prodesse sic teros quosque instituere, et docere suos, et adversarios repercutere, qui ni refutati fuerint, atque convicti, facile queunt simplicium corda pervertere. 17. Hujus autem sermo debet esse purus, simplex, apertus, plenus gravitate, et honestate, plenus suavitate, et gratia, tractans de mysterio legis, de doctrina fidei, de virtute continentiae, de disciplina justitiae, versa exhortatione juxtasionis morumque qualitatem: vum est, Scripturas legere, percurrere canones, exempla sanctorum imitari. Vigiliis, jejuniis, orationibus incumbere: cum fratribus habere pacem, nec quem
Abbreviated transcription (Latin):
adaramdi offeranti Quodipsũ
postea offerentib: sacerdotib
isrł : ꝑmalachiã in ꝓperauit
ds̃ dicens: Vos sacerdotes qui
pulliustis nomen meũ : & dixistis
Inquo pulluimus eũ s offerentes
suꝑ altare meum panem pallu¬
tum : & offerebatis caecum &
languidu: Vnde & irnume¬
ris uitula ruffa. cuiuscinis ex¬
piatio populiẽ Non aliteriube¬
tur offerriad altare dñinisi qui
terrena opera non fecerit. iugũ¬
q: delictinon traxerit. necuin¬
culis peccatorũ fuerit alligatas
Squid plura subiciamus sienĩ
isquim epis copatum ł p̃rbiteriũ
positur. mostale aliquod pec¬
catum ad miserit. retrahi¬
tur quanto magis ante ordi¬
nationẽ si peccator inuentus
ter quialexpeccatores a sacer
non tam honore quamonere
Quienim inerudiendis atque
instruendis deuistute popu
depeccatis arguit: ipse a pec¬
catodeb& eẽ alienus : Nam
qua fronte subiectos argue¬
repoterit: cumillistatim
possit correptus ingerere

Expanded text:
ad aram Dei offerant ; quod ipsum ad aram Dei offerant ; quod ipsum postea offerentibus sacerdotibus Israel per Malachiam improperavit Deus, dicens: Vos sacerdotes qui polluistis nomen meum, et dixistis: In quo polluimus eum? Offerentes super altare meum panem pollutum, et offerebatis caecum et languidum . Unde et in Numeris vitula rufa, cujus cinis expiatio est populi, non aliter jubetur offerri ad altare Domini, nisi quae terrena opera non fecerit, jugumque delicti non traxerit, nec vinculis peccatorum fuerit alligata . Sed quid plura subjiciamus? Si enim is, qui in episcopatu vel presbyterio positus, mortale aliquod peccatum admiserit, retrahitur: quanto magis ante ordinationem repudiari peccator inventus ter quia lex peccatores a sacerdnon tam honore quam onere, Qui enim in erudiendis atque instruendis de virtute populde peccatis arguit, ipse a peccato debet esse alienus. 16. Nam cum qua fronte subjectos arguere poterit, cum illi statim possit correptus ingerere:
Abbreviated transcription (Latin):
tenuit. nec disciplinam cognouite
aut quid docere poterit : cumipse
non didicerit  Nuncuero sepe
cernimus plurimis ordinationẽ
talib facere. nec eligunt quiȩc¬
clesiae ꝓsint : si quosuclipsiaman
uel quorum sunt obsequus deli¬
niti uel ꝓquib maiorũ quir piã
rogauerit Etut de terioradicã :
quiut ordinarentur munerib
impetrarunt : Taceo dereliquis
Alii succenores filios uel parentes
faciunt : & conantur posteris.
p̃sulatus relinquere dignitatẽ :
cum bocnecmorses amicurdi fa¬
cerepotuit. si iosue dealiatri¬
buelegit ũtsciremus principa¬
tum inpopulo Non sanguinem
defendendum ec̃ sed uitae meri¬
tumĩnt̃dum autẽ & iux tameri¬
tum plebium cliguntur ꝑsonȩ
rectorum Vnde nouerint
populi sui fuis se meriti : regim̃
ꝑuersi suscepis sepontificis
Quod autem iisqui postbaptis¬
mum aliquomostali peccato
corruptus ad sacerdotium ñ
ꝓueatur: lexipsatestatur ⁊
Morses eniminlege p̃cepit sa¬

Expanded text:
tenuit, nec disciplinam cognovit? tenuit, nec disciplinam cognovit? aut quid docere poterit, cum ipse non didicerit? Nunc vero saepe cernimus plurimos ordinationem talibus facere: nec eligunt qui Ecclesiae prosint, sed quos vel ipsi amant, vel quorum sunt obsequiis deliniti, vel pro quibus majorum quispiam rogaverit; et ut deteriora dicam, qui ut ordinarentur, muneribus impetrarunt. Taceo de reliquis. Alii successores filios vel parentes faciunt, et conantur posteris praesulatus relinquere dignitatem, cum hoc nec Moyses amicus Dei facere potuit, sed Josue de alia tribu elegit, ut sciremus principatum in populo non sanguine defendendum esse, sed vitae meritis . Interdum autem et juxta meritum plebium eliguntur personae rectorum: unde noverint populi sui fuisse meriti, regimen perversi suscepisse pontificis. Quod autem is, qui post baptismum aliquo mortali peccato corruptus, ad sacerdotium non provehatur, lex ipsa testatur. Moyses enim in lege praecepit sa
Abbreviated transcription (Latin):
minus a trib: p̃sentib: ca&e¬
ristamen consen tientib testi¬
monium litterarum :Huicaut̃
dum consecratur datur baculiaf:
uteius indicio subditam plebẽ
uel regat. uel corrigat. uel in fir¬
mitates infirmorum sustineat .⁊
Datur & anulus : ꝓpt̃ signum
pontificalis honoris. uel signa¬
culum secr&orũ : Nam multas.
quae carnalium minusq: in¬
tellegentium. occultantes sa¬
cerdo tes quasi sub signaculum
condunt: nein dignis quib:q
sacram̃ tadĩ aperiantur.
Iamuero quod seculares uiri ne¬
quaquã administeriũ ecclesiae
ad sumantur eadem auctori¬
tas apostolicadoc& & dicit : ma¬
nuscito nemini in posueris ⁊
&terum: Non ncoffitum: ne
in suꝑbiam elatus. put& senon
tantum ministerium humili¬
tatis quam ad ministrationem
saccularis potestatis adep̾tum.
& condempnationẽ suꝑbiae sicut
diabolus ꝑ iactantiã deiciatur ⁊
Quomodo enim ualebit secularis
homos a cerdotu magisterium
adimplere : cuius necofficium

Expanded text:
minus a tribus praesentibus, caeteminus a tribus praesentibus, caeteris tamen consentientibus, testimonio litterarum. Huic autem dum consecratur datur baculus, ut ejus indicio subditam plebem vel regat vel corrigat, vel infirmitates infirmorum sustineat. Datur et annulus, propter signum pontificalis honoris, vel signaculum secretorum. Nam multa sunt quae ante carnalium minusque intelligentium sensus occultantes sacerdotes, quasi sub signaculo condunt, ne indignis quibusque sacramenta Dei aperiantur. Jam vero quod saeculares viri nequaquam ad ministerium Ecclesiae assumantur, eadem auctoritas apostolica docet et dicit: Manus cito nemini imposueris . Et iterum: Non neophytum , ne in superbiam elatus, putet se non tam ministerium humilitatis quam administrationem saecularis potestatis adeptum; et in condemnationem superbiae, sicut diabolus, per jactantiam dejiciatur. Quomodo enim valebit saecularis homo sacerdotii magisterium adimplere, cujus nec officium
Abbreviated transcription (Latin):
sitionẽ a postolos benedixit:
Sicut in euangelio lucȩscrip¬
tum ẽ: Et ꝑduxitillos trans
b& haniam : & eleuauit manus
suas. & benedixit eos : Factũ¬
q: ẽ cum benedixis s& illis.
discessit ab eis: &i pssreuersi
sunthierus alẽ cum gaudio
sita ẽ inepiscopatũ & sic missi
sunt ad euangeli ⁊ andum :
Quod aut̃ atriginta annissacer¬
dos efficitur : ab u&a tescilic&
xp̃i sumptum ẽ. ex quaidemor¬
sus ẽ p̃dicare: Haecenim a&us
ꝓfectum iam non indig& par¬
uulorum sed ꝓfectionis ui
plena ẽ & robusta & adomine
disciplinae ac magisterii exer¬
citium p̃parata ⁊ Quoduͦ
unius uirginalis matrimo¬
niae sint. quieliguntur in
ordine pontificatus: & inue¬
teri legemandatum ẽ & ple¬
nius scribit a postolus dicens:
unius uxoris uirũ : Cacerdo¬
tem querit eccła : aut de mo¬
nogamia ordinatũ. autde
uincialib: ep̃is ordinatur :
ldeo ẽ institutũ nealiquid con¬
trafidem ecclesiae unius. tr¬
rannica auctoritas molir&᷑¬
entibus constituitur : ac non

Expanded text:
sitionem apostolos benedixit, sicut in Evangelio Lucae scriptum est: Et perduxit illos trans Bethaniam: et elevavit manus suas, et benedixit eos. Factumque est cum benedixisset illis, discessit ab eis: et ipsi reversi sunt in Jerusalem cum gaudio sita est in episcopatum, et sic missi sunt ad evangelizandum . Quod autem a triginta annis sacerdos efficitur, ab aetate scilicet Christi sumptum est, ex qua idem orsus est praedicare. Haec enim aetas profectu jam non indiget parvulorum, sed perfectionis vi plena est, et robusta, et ad omne disciplinae ac magisterii exercitium praeparata. Quod vero unius virginalis matrimonii sint qui eliguntur in ordine pontificatus, et in veteri lege mandatum est, et plenius scribit Apostolus dicens: Unius uxoris virum . Sacerdotem quaerit Ecclesia, aut de monogamia ordinatum, aut derovincialibus episcopis ordinatur, ideo institutum est, ne aliquid contra fidem Ecclesiae unius trannica auctoritas moliretentibus instituitur ut non
Abbreviated transcription (Latin):
ut de sint modo bonipastores:
absita nobis ut desint : ab sit
amiseri cordia ipsius. ut non
eos gignat atq constituat.⁊
Vti quesi sunt bonae oues: sunt
& boni pastores : Nam debonis
ouibus : fiunt boni pastores
Sed om̃s boni pastores: in unos
unum s̃ : Illi pascant : xp̃s pas¬
at: Sintergo omnes in pastore
uno : & dicant uocm pastoris
unãquã audiant oues & iequant᷑
pastorem suũ⁊ Et nonillũ aut
illum : s unum: Etom̃s in illo
una uocedicant diuersas uoces
non habeart XIII.

Expanded text:
ut desint modo boni pastores. ut desint modo boni pastores. Absit a nobis ut desint. Absit a misericordia ipsius, ut non eos gignat atque constituat. Utique si sunt bonae oves, sunt et boni pastores. Nam de bonis ovibus fiunt boni pastores. Sed omnes boni pastores in uno sunt, unum sunt. Illi pascant, Christus pascit. Sint ergo omnes in pastore uno, et dicant vocem pastoris unam, quam audiant oves, et sequantur pastorem suum, et non illum, aut illum, sed unum Et omnes in illo unam vocem dicant, diversas voces non habeant.
Abbreviated transcription (Latin):
curauit : iterum diciti Haec
dicit dñs dẽz Qued perut inqui¬
ram & quod errauit reuocabo :¬
& quod inminutum estc̃onli¬
gabo & quod exanime est con¬
fostabo & quod pingue est
& fostercustodiam: Quod fa
ciebant mali pastores: seipsos
pascentes non oues :Non ait
dñs constituam aliosbonos
pastores. qui faciant haec :¬
sed ego inquid faciam: Oues sent̃ dñ¬
meas. pulli comittam⁊ Securi
uos fr̃s saecura e uos oues:
Nobis uidet᷑timendum : quasi
desit pastorbonus ⁊Auditsic ⁊
Et pascam eas cumiudicio ⁊
Videquiasi solus partit : cum
iudicio pascens: Quis enĩ homo
iudi catdehomine: temerarus
iudiciis plenasunt om̃a ⁊ De quo
disperauerimus subi toconuer¬
titur. & fitoptimus :Dequo
p̃sum pserimus subito deficit
& fic pessimus : Netimor ergo
cestus ẽ Quid sit hodie quis que
homo: uix nouit ipsehomo
Tamen utcumq: ipse. quid hodiȩ
quid autem cras nec ipse
Pascit ergo illecum iudicio :
uit enim quid agat: Cumiu¬
dicio pascit : quosiudicatus
redemit Sequitur: Absit

Expanded text:
ravit, iterum dicit: Haec dicit Dominus Deus: quod periit, inquiram; et quod erravit, revocabo; et quod imminutum est, colligabo; et quod exanime est, confortabo: et quod pingue est et forte, custodiam. Quod non faciebant mali pastores, seipsos pascentes, non oves. Non ait Dominus, Constituam alios bonos pastores qui faciant haec,sed, Ego, inquit, faciam, oves meas nulli committam. Securi vos fratres, securae vos oves. Nobis videtur timendum quasi desit bonus pastor. Et addit sic: Et pascam eas cum judicio. Vide quia solus pascit, cum judicio pascit. Quis enim homo certum judicat de homine? Temerariis judiciis plena sunt omnia. De quo desperavimus, subito convertitur, et fit optimus; de quo praesumpsimus, subito deficit, et fit pessimus. Nec timor ergo certus est. Quid sit hodie quisque homo, vix novit ipse homo: tamen utcunque ipse, quid hodie; quid autem cras, nec ipse. Pascit ergo ille cum judicio, vit enim quid agat. Cum judicio pascit, quos judicaturus redemit. Sequitur. Absit
Abbreviated transcription (Latin):
dicens: Filihominis: ꝓphe¬
ta suꝑ pastores is rahel. &
dic ad pastoresisrł ⁊ Hanc
lectionẽ mod ocum legere¬
tur audiuimus ⁊Hinccumurã
scĩtate. aliquid loquide cre¬
uimus: Adiuuabit ipse ut
uera dicamus. si non nostra
dicamus : Namsi nr̃a dixeri¬
mus : pastores erimus pas¬
centes nos. non oues Si autẽ
illius sunt quȩ dicimus ꝑquẽ¬
lib& ipseuos pascit : Haecdicit
pascunt sesolos : Numquid¬
non oues pascunt pastores:
Id ẽ non se pascunt pastores
sed oues : Haec prima causaẽ:
quare arguantur istipar¬
De quib a postolusdicit. omnes
enim suuquȩrunt: non quae
ihu xp̃is Nosenimquos inlo¬
coisto de quo periculosa ra¬
tio redditur. Dñs secundum

Expanded text:
dicens: Fili hominis, prophedicens: Fili hominis, propheta super pastores Israel, et dic ad pastores Israel . Hanc lectionem modo, cum legeretur, audivimus: hinc cum vestra sanctitate aliquid loqui decrevimus. Adjuvabit ipse ut vera dicamus, si non nostra dicamus. Nam si nostra dixerimus, pastores erimus pascentes nos, non oves. Si autem illius sunt quae dicimus, per quemlibet ipse vos pascit. Haec dicit pascunt se solos. Nunquid oves pascunt pastores? id est non se pascunt pastores, sed oves. Haec prima causa est, quare arguantur isti pasDe quibus Apostolus dicit: Omnes enim sua quaerunt, non quae Jesu Christi . Nos enim quos in loco isto, de quo periculosa ratio redditur, Dominus secundum
Abbreviated transcription (Latin):
fleuit. non mores suos sacpe
rep̃besdit & assidua medita¬
tione correx̃⁊ Nbnstibstah¬
tiam paduperib: crogauit :
Decat he draquomo doduatur
ad arthedram. Idẽ desuꝑbia
ad suꝑbiam ⁊ Iudicium autẽ
& rumas diaboli: nullidubiũ
nquinarro gantia sit ⁊ InciduNT
necdum discipuls iam magĩs¬
trisunt: Opost& autem eum
& testimonium habete bonum:
ab hisqui forissunt: Quale prin¬
ꝓcipium : talis & clausu lasquiin¬
rep̃hensibilis ẽ : non solumado¬
mesticis si ab alienis consonoore
laudatur Alieni extraeccle¬
siam sunt : iudaei. her&ici
atq gentiles: Talis ergo sit pon¬
tifexxp̃i ut qui religionide¬
trahunt : uitae eius d&rahere
non audeanti hos insa derdotib:
GUS TINIDEPASTORIS
UIEAS TOAUN NONINA
audireuolunt & pastorũ
officium implere nolunt
quid ad eo s ꝓph&am dicitur
sicut lectum audiuimus re¬
ucenscamus: Audite uoscum
intentione. audiamus noscũ
tremore: Et factum ẽ uerbũ
dm̃ inquit hȩrechiheladine

Expanded text:
flevit, non mores suos saepe flevit, non mores suos saepe reprehendit, et assidua meditatione correxit. Non substantiam pauperibus erogavit. De cathedra quodam modo ducitur ad cathedram, id est de superbia ad superbiam. Judicium autem et ruina diaboli nulli dubium quin arrogantia sit. Incidunt necdum discipuli, jam magistri sunt. Oportet autem eum et testimonium habere bonum ab his qui foris sunt. Quale principium, talis et clausula. Qui irreprehensibilis est, non solum a domesticis, sed et ab alienis consono ore laudatur. Alieni extra Ecclesiam sunt Judaei, haeretici, atque gentiles. Talis ergo sit pontifex Christi, ut qui religioni detrahunt, vitae ejus detrahere non audeant. Hos in sacerdotibus ugustini de Pastoribus. Qui pastorum nomina audire volunt, et pastorum officium implere nolunt, quid ad eos per prophetam dicatur, sicut lectum audivimus, recenseamus. Audite vos cum intentione, audiamus nos cum tremore. Et factum est verbum Domini, inquit Ezechiel, ad
Abbreviated transcription (Latin):
bantur: quam adtimothe
um auaritiam : ad ticum
turpis lucri cupiditatẽ aꝑ¬
tissimenotat ⁊Domum suã
benere gentem : Nonutopus
augeat non ut regias par&
ꝑueniunt: & suꝑficiem car¬
nium non dissoluunt asti¬
ficitem peramento : si ut qđ
populis p̃cepturus ẽ
prius ado mesticis exigati
Filios habentem subditos
cumomni castitate : Nescili
qui inuestibulotem plcũs
mulierib: dormiebant:
Non neo phitum ne in suꝑ¬
biamelatus : inudiciumi
incidat diabol Herica¬
taicuminurho die ponti fex ⁊
Heriinamphiteatrum:
hodie inecclesa : Ves pere incir¬
cõ maneinaltari dudum fau¬
torhistrionũ : nunc uirginũ
consecrator: quod autẽ ait
tnei suꝑbiam elatus iniudi¬
cium incidit diaboli. quis non
exemplo uerum ꝓb& : ĩgno¬
ratimomentaneus sacerdos
humilitatem & mansu&ue¬
dinem rusticorũ : ignorat
blanditias xp̃ĩanas. nescitse¬
ipsũ contemnere: De digni¬
tate: ł rans̃festur ad dignita¬
temisonieiunauit ÷ non

Expanded text:
babaum avaritiam, ad Titum turpis lucri cupiditatem apertissime notat . Domum suam bene regentem. Non ut opes augeat, non ut regias paret perveniant, et superficiem carnium non dissolvant artifici temperamento: sed ut quod populo praecepturus est, prius a domesticis exigat. Filios habentem subditos cum omni castitate. Ne scilicqui in vestibulo templi cum mulieribus dormiebant . Non neophytum, ne in superbiam elatus, in judicium incidat diaboli. Heri catechumenus, hodie pontifex; heri in amphitheatro, hodie in ecclesia; vespere in circo, mane in altari; dudum fautor histrionum, nunc virginum consecrator. Quod autem ait, ne in superbiam elatus, in judicium incidat diaboli, quis non exemplo verum probet? Ignorat momentaneus sacerdos humilitatem et mansuetudinem rusticorum, ignorat blanditias Christianas, nescit seipsum contemnere. De dignitate transfertur ad dignitatem. Non jejunavit, non
Abbreviated transcription (Latin):
Vent̃q mero aestuans: cito dis¬
puniut in libi dines Inuino
luxoria : in luxoria uoluptas
Inuolu ptate in pudicitia ẽo
Quilu xomatur uiuens mostuaus ÷
Ergo qui in ebriatur & mor¬
tuus & sepultus ẽ Noe ad
nunius horae ebrla&atẽ nudat
femora sua ĩ que ꝑcexcen¬
briģta¬
te contexerat ⁊ Lothꝑte
mulantia : negciens libi di¬
ni misc& incestum Etquẽ
sodoma nonuicerat: uina
uicerunt: ꝓcussorem autẽ
ep̃m ille condemnat : quidor
sum posuit ad flagella & ma¬
ledictus non remaledixit
Sed modestumi Duob: malis.
inum ad posuitbonũ ÷ ut te¬
mnulantia. &ira. modestia.
refrenetur Non litigio¬
sum aNon auarum Nihil
subiectum sibi gregem:
tumidissermonib: tonanti
A uaritiã in sacerdote uitandã ÷¬
& samuheldocet. nibilcorã
populo eripuisse secuiquã
ꝓbans & apostoloꝵ pauꝑtas
qui refrigeria sũptuũ a fra¬
trib accipiebantiẽp̃t̃uictũ.
atq uestitum nibilsealiud
nec habere. nec uelle gloria¬

Expanded text:
uenterque mero aestuans cito desuenterque mero aestuans cito despumat in libidines. in uino luxuria, in luxuria uoluptas, in uoluptate inpudicitia est. qui luxuriatur, uiuens mortuus est: ergo, qui inebriatur, et mortuus et sepultus est. Noe ad unius horae ebrietatem nudat femora sua, quae per sexcenbrietate contexerat. Loth per temulentiam nesciens libidini miscet incestum et, quem Sodoma non uicerat, uina uicerunt. percussorem autem episcopum ille condemnat, qui dorsum suum posuit ad flagella et maledictus non remaledixit. sed modestum: duobus malis unum obposuit bonum, ut temulentia et ira modestia refrenetur. non litigiosum, non auarum: nihil es in subiectum sibi gregem tumidis sermonibus tonant. auaritiam in sacerdote uitandam et Samuel docet nihil coram populo eripuisse se cuiquam probans et apostolorum paupertas, qui refrigeria sumptuum a fratribus accipiebant et praeter uictum atque uestitum nihil se aliud nec habere nec uelle gloria
Abbreviated transcription (Latin):
Quiiustutib: poll& : ornatus ẽ
Possumus & ciliud intellegere
ex hocuerbo: iuxta illudtulli:
Caput ẽ astis: docere quod facias
Sunt enim quidam ignorantes
mensurã suam & tanta estolidi¬
tatis a cue cordiae : ut & inmo¬
tu. & in incessu. & in habitu.
& insermone communẽ risum
expectantib tribuant .⁊
Et quasi intellegentes. quid sit
ornatus cõmunit seuestibus
& munditus corporis. & lau¬
tiores mensȩ aepulas parant . ⁊¬
Cumom̃is istius modi ornatus
& cultus sordib fedior sit ÷
Quod autem doctrina a sacer¬
dotibus expectatur : & u&eris
p̃cepta sunt legis adtitum
plenius scribitur In nocens
enim & absq: sermone conuer¬
satio : quantũ exemplo ꝓdest.
tantum silentio noc& Nam
latratucanũ. baculoq pasto¬
ris: luporũ rabies decerrendaẽ ⁊
Nonuinolentũ : non ꝑcussorẽ
Uistutib: uitia opposuit.I
discamus quales non ẽe debe
ant sacerdo tes ulinolentia :¬
scurronum ẽ & comȩ satorũ ⁊¬

Expanded text:
qui uirtutibus pollet, ornatus est. qui uirtutibus pollet, ornatus est. possumus et aliud intellegei-e ex hoc uerbo iuxta illud Tullii: \'caput est artis decere, quod facias\'. sunt enmensuram suam, et tantae stoliditatis ac vecordiae, ut et in motu, et in incessu, et in habitu, et in sermone communi, risum spectantibus tribuant; et quasi intelligentes quid sit ornatus, comunt se vestibus et munditiis corporis, et lautiotis mensae epulas parant, cum omnis istiusmodi ornatus et cultus sordibus foedior sit. Quod autem doctrina a sacerdotibus expetatur, et veteris praecepta sunt legis, et ad Titum plenius scribitur . Innocens enim et absque sermone conversatio, quantum exemplo prodest, tantum silentio nocet. Nam latratu canum, baculoque pastoris, luporum rabies deterrenda est. Non vinolentum, non percussorem. Virtutibus vitia opposuit. Ddant sacerdotes. uinolentia scurronum est et comissatorum
Abbreviated transcription (Latin):
& penerẽ contranaturam
exigit Sienim omne peccatũ
&iam inotioso uerborepre¬
hensione dignum ẽ : quis ille
quiabsq: peccato idẽsinerep̃¬
hensione uersetur inmundo ẽ
si futurus pastoreccłae taliseli¬
gitur : ad cuus conparationẽ
recte grex. ca&eri nominent᷑
Difiniunt r&hores oratorem
quisit uirbonus dicendi peri
ut doctus merito suscipiatur:
Perdit enimauctoritatem di¬
cendi : cuiusser mooperedes¬
truitur : Vnius uxorisuirũs
Cestede baptizatis a postoliser¬
mo ẽ : nemodubit& Cobriũ
prudentẽ ornatum. hospi¬
& c&era. Sacerdo tes quimi¬
nistrantur intemplodĩ ꝓhi¬
bentur uinũ & siceram bibere :
nec rapula & uebria&ate ad¬
grauentur corda eorum &
ut sensus officiũ exhibens
dõ iugeat semꝑ & tenuis sit
Quod aut̃ infest: prudentem :
exdudit eos qui sub nomine
simplicitatis excusant stulti¬
tiam sacerdotum : Nisienĩ
cerebrum sanum fuerit : om̃a
membra inuitioerunt ⁊¬
& in rep̃bensibilis appellatur

Expanded text:
t pene rem contra naturam t pene rem contra naturam exigit. Si enim omne peccatum, etiam in otioso verbo, reprehensione dignum est, quis ille, qui absque peccato, id est, sine reprehensione, versetur in mundo? Sed futurus pastor Ecclesiae talis eligitur, ad cujus comparationem recte grex caeteri nominentur. Definiunt rhetores oratorem qui sit vir bonus, dicendi peritut doctus merito suscipiatur. Perdit enim auctoritatem dicendi, cujus sermo opere destruitur. Unius uxoris virum. Certe de baptizatis apostoli sermo est, nemo dubitet. Sobrium, prudentem, ornatumhospi: sacerdotes, qui ministrant in templo dei, prohibentur uinum et siceram bibere, ne in crapula et ebrietate adgrauentur corda eorum et ut sensus officium exhibens deo uigeat semper et tenuis sit. quod autem infert \'prudentem\', excludit eos, qui sub nomine simplicitatis excusant stultitiam sacerdotum. nisi enim cerebrum sanum fuerit, omnia membra in uitio erunt. \', inreprehensibilis appellatur;
Abbreviated transcription (Latin):
nium communideb&. eẽ hospi¬
tium Laicus enim unum
autduos aut paucos recipiens. ł¬
impleuit hospitalitatis officiũs
Ep̃s nisiomnes receperit: inhu¬
manus et Quomodo itaq man¬
su i&udo patientia sobri & as
moderatio abstinentia lucri s
Hospitalitas quoq & benignitas
p̃ciput et̃ debent in ep̃õ & inter
cunctos laicos eminentia: sic &
castitas ꝓpri .e. & utita dixerim
pudicitia sacerdo talis. & non so¬
lum ab opere seinmundo absti¬
neat uerũ a iactuoculi & cogi¬
tationis errore. mens xp̃i cor¬
pus confectura sitlibera :
hocint̃ ẽ: Quod laicus po¬
testapparere iustus in pau¬
cis: ep̃s uero in cot exerce¬
reiustitiã qđ & subditos hab&¬
EXCERPIUEEEIS TOLA
IQUISEPISCOPAIUN
desiderat: bonumopus
desiderati Opus: ñ dignitatẽ
Laborem: nondelicias ⁊
Opus quod ꝑhumilitatem
decrescat: nonin tumescat
fastidio O post& ergo ep̃m:
in rep̃hensibilem eẽ : Idipsũ
quoq ad titum: Siquis ẽsine
crimine: omnes uistutes
inuno sermone conp̃hendit :¬

Expanded text:
nium commune esse debet hospitium? Laicus enim unum, aut duos, aut paucos recipiens, implevit hospitalitatis officium: episcopus nisi omnes receperit, inhumanus est. Quomodo itaque mansuetudo, patientia, sobrietas, moderatio, abstinentia lucri, hospitalitas quoque et benignitas praecipue esse debent in episcopo, et inter cunctos laicos eminentia: sic et castitas proprie, et, ut ita dixerim, pudicitia sacerdotalis: ut non solum ab opere se immundo abstineat, verum a jactu oculi et cogitationis errore mens Christi corpus confectura sit libera. interest, quod laicus potest apparere justus in paucis: episcopus vero in tot exercere justitiam, quot et subditos habepistola Si quis Episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Opus, non dignitatem: laborem, non delicias. Opus quo per humilitatem decrescat, non intumescat fastigio. Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse . Id ipsum quoque ad Titum: Si quis est sine crimine . Omnes virtutes in uno sermone comprehendit, e
Abbreviated transcription (Latin):
sed crescit &iam poena
detruhentium Nam non
si ne causa dictum ẽ gau¬
dece & exultate quando
detra hunt de uobis di¬
centes fulsa : quia mer¬
ces uestra magna est
incaelis. Nolumus
cum detrimento uestro
mugnam habere mer¬
cedem Minusibi ha¬
beamus: & tamen uobis¬
cum ibi regnemus.
Scãcoecclesiam prs¬
dictorum ratrum
exẽ plas equi desẽre
QUORŨ NOSCITUIR DOCUI¬
mextis r̾apostolica
INSTITERTAUBERTIM
conus care: dep ennsolũ
PRAELATIIMITANDO

Expanded text:
sed crescit etiam poena detrahentibus. Non sine causa dictum est: Gaudete et exsultate, quando letrahunt de vobis dicentes falsa, quia merces vestra magna est in coelis . Nolumus cum detrimento vestro magnam habere mercedem. Minus ibi habeamus, et tamen vobiscum ibi regnemus. sanctam Ecclesiam praedictorum Patrum exempla sequi debere, quorum noscitur documentis post apostolica instituta ubertim coruscare, debent non solum praelati imitando
Abbreviated transcription (Latin):
siti ritedicantur : usus
tumem obtinuit eosuocani
p̃positos quiquandã prio¬
ratus curam sub aliis p̃latis
gerunt: Hitum̃ qui suxta
hunc morẽ p̃positiuocant᷑
tales & tum strenui consti¬
tuendisunt. qui & uitae
ꝓbabilissint. & euque sibi
iniunctu sunt. fideliter
humilit̃ que expleant:
et ꝓ eo quod aliis plutis: ne¬
qua quã parui pendant ca¬
nonica in stituta ⁊ s quanto
plus implicantur in fratrũ
curis : tanto magis studeaNT
cuelestib obtemperare mo¬
nitis ⁊ Debent igitur cunctȩ
congregutioni utiles ẽẽ :¬
& deministerio sibi cõmisso.
fideliter ꝓdesse ⁊ Eauero
quue frutrib daredebent.
cum caritate tempore opor¬
tuno incunctant᷑ p̃beant ⁊
quatenus ad ño defideli ad¬
ministratione grãdũ bonũ
ad quirant⁊ Erguhuius cemõdi
delinquentes. & oboedientiã

Expanded text:
sitis rite dicantur, usus tamen obtinuit eos vocari positos, qui quamdam prioratus curam sub aliis praelatis gerunt. Hi tamen qui juxta hunc morem praepositi vocantur, tales et tam strenui constituendi sunt, qui et vitae probabilis sint, et ea quae sibi injuncta sunt, fideliter humiliterque expleant, et pro eo quod aliis praelati sunt, nequaquam parvipendant canonica instituta; sed quanto plus implicantur in fratrum curis, tanto magis studeant coelestibus obtemperare monitis. Debent igitur cunctae congregationi utiles esse, et de ministerio sibi commisso fideliter prodesse. Ea vero quae fratribus dare debent, cum charitate tempore opportuno incunctanter praebeant, quatenus a Domino de fideli administratione gradum bonum acquirant. Erga hujuscemodi vero delinquentes et obedientia
Abbreviated transcription (Latin):
ligatur necesse. ẽ ap̃lato
ex congregatione sibi cõ¬
missu frater ꝓbabilisuitae :
cui officu sit postũ ca nonicoꝵ
cum sũmu oboedientia
& humilitate conpetentitẽ¬
poreclaudere. acreserare.
ut nulli ꝑ eum nisi ꝑlicentiã
aditus ꝓateat in trandi au
exeundi ⁊ Cuiu&iã obser¬
uandũ.ẽ : neeis quͥb: cor¬
drẽ plus otiis uacare quam
diuinis obsequiis incubure.
foras euagandi locum p̃beat
& eorum nugurũ quod nefas. ẽ
pasticeps fiat : Deb& p̃te¬
rea aduenientes quos que
cum caritate suscipere : &
prioriaduentũ eorũ causãq
nuntiare ⁊ Expl&onãq:
ues ꝑtino & completorio offi¬
cio oberuatis que postis
laues carũ idem posturius
ei quiuicẽ p̃latiten& ferat.
ut nulli horis in conpetentib
intrandi aut exeundi. ma¬
neat facultus : Quas a&ium
ab eodem: incrastinũ tempo¬
re accipiat constituto
Si uero in oboediens atq ꝓt̾uus
idem reꝑtus fuerit postarius
sicut deuliis ministris ne¬
glegentibus superiius

Expanded text:
ligatur necesse est a praelato, ex congregatione sibi commissa frater probabilis vitae, cui officii sit portam canonicorum cum summa obedientia et humilitate competenti tempore claudere ac reserare, ut nulli per eam nisi per licentiam aditus pateat intrandi aut exeundi. Cui etiam observandum est, ne eis quibus cordi est plus otiis vacare quam divinis obsequiis incubare, foras evagandi locum praebeat, et eorum nugarum, quod nefas est, particeps fiat. Debet praeterea advenientes quosque cum charitate suscipere, et priori adventum eorum causamque nuntiare. Expleto namque vespertino et completorio officio, obseratisque portis, claves earum idem portarius ei qui vicem praelati tenet, ferat, ut nulli horis incompetentibus intrandi aut exeundi maneat facultas: quas etiam ab eodem in crastinum tempore accipiat constituto. Si vero inobediens atque protervus idem repertus fuerit portarius, sicut de aliis ministris negligentibus superius
Abbreviated transcription (Latin):
testes euocandos ꝑtinet diligentie iudicantis est ex¬
plorare que consuetudo ẽ in ea ꝓm̃cia in qͣ indicatum
fu̾it. nam si ꝓbabit᷑ sepe in aliam ciuitatem testimõni
gĩa plõsq euocatos non ẽẽ dubitand̾ quin euocandi sit¬
⁊c̃ Item adidem. ss̾. de testi. quesitũ i fi. ibi. qd̾ eĩ legi
bus ẽ omissum non omitte religione uditanciũ. ad qꝵ
asfm̃ ꝑtin. eiꝰ quoꝵ testimonii fidem quod integͥ fruct᷑¬

Expanded text:
testes euocandos pertinet, diligentiae iudicantis est explorare, quae consuetudo in ea prouincia, in quam iudicat, fuerit'. nam si probabitur saepe in aliam ciuitatem testimonii gratia plerosque euocatos, non esse dubitandum, quin euocandi testes euocandos pertinet, diligentiae iudicantis est explorare, quae consuetudo in ea prouincia, in quam iudicat, fuerit'. nam si probabitur saepe in aliam ciuitatem testimonii gratia plerosque euocatos, non esse dubitandum, quin euocandi si
Abbreviated transcription (Latin):
onuia odio heanus que ipi dno dispłice cognouinus
et illa fideli corde diligantꝰ que tremende eius marestati
place̾ ciediunꝰ Pioinde die noctuꝙ erorandus est ipe de¬

Expanded text:
omnia odio habeamus, quae ipsi Domino displicere cognovimus; omnia odio habeamus, quae ipsi Domino displicere cognovimus; et illa fideli corde diligamus, quae tremendae ejus majestati placere credimus. Proinde die noctuque exorandus est ipse cle
Abbreviated transcription (Latin):
Instructio sapie admonitio continencie speculũ ꝓuidencie
randa bonitas creatoris O meffabilis caritas Redep̃toris
e predicanda beingnitas nr̃i saluatoris nos ẜui neꝙͣ su¬
mus ẜui negligentes serui mutiles qui mis eoigentib
demitis mortem miuimꝰ potius ꝙͣ uitam. Et ecce pus
attor uite ipe dator benie ipe largitor gre nos ĩuitat
ad salutem dicens utina sapent et intlligerent ac nomssẜ
puideret Quis insi preurus homo hoc audiens Ista con¬
siderans no behementissie gratulatur et ulera ꝙ fari
possit etultet in gandio sẜe in ut̾o eus ꝙ ip̃i omipotẽti¬
creaturaꝵ cura est denobis infiriuis et miseris ac morta
tura ergo ymaria nob niee debet quatiuꝰ pre onibus
et supra oruia sacris euis p̃ceptis diligent̾ obediamus
et ea deuote uiligamꝰ et scudiose ea impleameꝰ ue nobis
erimus ac det̾iores si hos nõ fecerimꝰ uere ad erequeda
dni mandat̾a occiosi et manes existimꝰ uisi in primis

Expanded text:
instructio sapientiae, admonitio continentiae, speculum providentiae, randa bonitas nostri Creatoris! o ineffabilis charitas nostri Redemptoris! o praedicanda benignitas nostri Salvatoris! Nos servi nequam sumus, servi negligentes, servi inutiles, qui nostris exigentibus meritis mortem meruimus potius quam vitam: et ecce pius auctor vitae, ipse dator veniae, ipse largitor gratiae nos invitat ad salutem, dicens, Utinam saperent, etc. Quis, nisi periturus homo, haec audiens, ista considerans, non vehementissime gratuletur, et ultra quam fari possit, exsultet in gaudio spiritus icreaturarum cura est de nobis infirmis et miseris ac mortalibus? Cura ergo permaxima nobis inesse debet, quatenus prae omnibus et super omnia sacris ejus praeceptis diligenter obediamus; et ea devote diligamus, et studiose ea impleamus. Vae nobierimus , aut deteriores, si haec non fecerimus. Vere ad exsequenda Dei mandata otiosi et inanes existimus, nisi in primis
Abbreviated transcription (Latin):
laudem Iuiportet quãtucunq sit Religioso uł familiaris
ille cũ quo loqueris ymo plus labora celare unrtutes ꝙͣ
uicia et de nullo prorsus siustre loquaris ꝙͣtũeũq sit
fessiõne et quãdo nõ potes altier confiteri ptem truy
sibentius accomoda aure tuã quado aliquis landatur q
et trasferas te ad ea que dei sũt Quidquid conturgat

Expanded text:
laudem importet, quantumcunque sit familiaris ille cum quo loqueris: imo plus labora celare virtutes quam vitia. De nullo prorsus sinistre loquaris, quantumcunque sit nfessione, et hoc ubi non aliquis laudatur, et transferas te ad ea quae Dei sunt. Quidquid contingat
Abbreviated transcription (Latin):
infelicior mudus ẽẽ conspicicur tanto facilius pro amore
celestis patrie contepnatur uult itaq dñs Et fuigilem cõdito¬
nem tuã melligas sic meditando uidelicet ꝙ nudus egsso
es de uto mris tue nudus Renlterio illuc quia t̾ra es eti
dium ibis in liuiꝰ uite iniẜiam nudus intrasti lugens dies
tuos in dolore ⁊ erũpna ptrasisti cũ luctu ⁊ labore lunc
flebilis peciessus tnus debilis et egress horrbilie᷑
Intlligas igitur quãtũ sis in hac ualle iiẜ̾ie ebul
⁊ egrotus uirtutib pary ⁊ modicus labilis ⁊ ĩfimꝰ
ac in prĩo morituruo : frat̾ felix eris si buiꝰ eeiba
mtlligas et in corde tuo quasi in libro st̃bae ⁊ hant
unã quã tibi dabo regula ẜuare studeas. U uine̾
deo gratus toti mũdo tuiulatꝰ Erimue mũdatus
semp trasne paratus ꝙꝙͣ beatus bir cuiꝰ aĩa cut̾a
lmõi studiũ eiugilat ꝙͣprudenter sapit ⁊ intlligit

Expanded text:
infelicior mundus iste esse conspicitur, tanto facilius pro amore coelestis patriae contemnatur. Vult itaque Dominus ut fragilem tuam conditionem intelligas, sic meditando videlicet, quia nudus egressus es ex utero matris tuae, et nudus reverteris illuc ; quia terra es, et in terram ibis; in hujus vitae miseriam nudus intrasti, lugens dies tuos in dolore et aerumna pertransisti, cum luctu et labore hinc flebilis, progressus tuus debilis, et egressus horribilis. Intelligas ergo quantum sis in hac valle miseriae exsul et aegrotus, virtutibus pauper et modicus, labilis et infirmus, ac in proximo moriturus. Frater, felix eris, si hujusmodi admonitionem intelligas, et in corde tuo quasi in libro scribas, et hanc unam quam tibi trado regulam, servare studeas. Vive Deo gratus, toti mundo tumulatus, Crimine mundatus, semper transire paratus. O quam beatus vir, cujus anima circa hujusmodi studium evigilat! quam prudenter sapit et intelligit,
Abbreviated transcription (Latin):
nõ fieret si sapent ⁊ mtlligerent ac nouissiã puideret
Ecte fr̃᷑ mi Iã legisti Iam uidisti in hoc speculo pr̃oris
intlligas et ut nouissia t̾ua prudent̾ puideas ut p ħ et̾nã

Expanded text:
non fieret, si saperent et intelligerent, ac novissima providerent. non fieret, si saperent et intelligerent, ac novissima providerent. Ecce, frater mi, jam legisti, jam vidisti in hoc speculo peccatorintelligas, quomodo novissima tua prudenter provideas, ut per haec aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
upo contrariꝰ est heu uir insipiens nõ cognostet et stultꝰ
nõ melliget hec Et ideo sicut dicit Idem ppha siuil
Insip̃iens ⁊ stultus ꝑibũt Sed que distancia est inter
insipientem ⁊ stultũ onis stultus est insipiens Insipie
eni dicitur. quasi nõ sapiẽns mlti eiũ mauent qui sapiẽtes
nõ sũt et eñ stulti no sũt mlti Iusti st̃ et młti iusti niõ
sũt et tñ ini qui nõ sũt uiẽ nostere quid sit insipiens et
quie stultus Insipiens est qui se a ꝑadisi gaudiis pe¬
grinũ esse nõ considat qui se exulem is ħ exilio non
accendit Stultus est qui licet ista cognouĩt liblri tñ
a niũdi nuẜia ꝑ uite nũtũ nõ uccendit Item insipiois
est qui nõ credit futura supplicia repboꝵ esse ppetua et
gandia Iustoꝵ et̾ua Stultus est autem qui licet ista¬
caste uiuendo pieq con̾sando acquirat nõ intendit Iusto
erego dei Inditiõ fil instp̃iens ⁊ stultꝰ ꝑibut᷑ qd tamen

Expanded text:
 contrarius. Heu, heu! Vir insipiens non cognoscet, et stultus non intelliget haec : et ideo, sicut dicit idem propheta, Simul insipiens et stultus peribunt . Sed quae distantia est inter insipientem et stultum? Omnis stultus est insipiens. Insipiens enim dicitur quasi non sapiens. Multi enim manent qui sapientes non sunt, et tamen stulti non sunt. Multi justi sunt, et multi justi non sunt, et tamen iniqui non sunt. Vis noscere quis sit insipiens, et quis stultus? Insipiens est, qui se a paradisi gaudiis peregrinum esse non considerat, qui se exsulem in hoc exsilio non attendit. Stultus est, qui licet ista cognoverit, liberari tamen a mundi miseria per vitae meritum non intendit. Item insipiens est, qui non credit futura supplicia reproborum esse perpetua, et gaudia justorum aeterna: stultus autem est, qui licet caste vivendo pieque conversando acquirat, non intendit. Justo igitur Dei judicio simul insipiens et stultus peribunt. Quod tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tantum uilescit sicut homo curꝰ corpus cũ sit ebaĩatum
nõ ꝑmuttitur ẽẽ infra domũ triduo pre fetore sedet uile
stercs foras picitirr. In profundo t̾ie absconditur pucdine
et infelix pctor et tuieat elatione cecatus Ira inflatus
fectus dỹaletite ymagnatus rechorice purpurat. Stultus
es qui het Itnioras et eruas qm̃ qui tł̾ia agũt et in tłibus
dies suos cõsuant pectatũ sibi generãt et mortem paeãt
quia ex sili scudio siliem concipiũt constiam hoc est folia
colliglit nõ fructus .i. uerba non uirtutes uerba eium uentu
proferut et aerem uerberant uerbositatem sonãt Iactãcia¬
eors deuorata est. Sicut en ebrius nestit quid agat
aut quo badit eo ꝙ seuetipm ignorat ita insipientes clici
sclares in bibendo huiꝰ mudi sciam se conturbant libros
deuorant siuãs młciplicant sod quid agat penitꝰ ig̾norãt

Expanded text:
tantum vilescit, sicut homo, cujus corpus cum sit exanime, non permittitur esse intra domum triduo prae fetore: sed ut vile stercus foras projicitur, in profundo terrae absconditur, putredini et infelix peccator, et timeat elatione caecatus, ira inflammaceptus, dialectice imaginatus, rhetorice purpuratus. Stultus es qui haec ignoras, et erras: quoniam qui talia agunt, et in talibus dies suos consumunt, peccatum sibi generant, et mortem parant; quia ex simili studio similem concipiunt scientiam, hoc est, folia colligunt, non fructus, id est verba, non virtutes; verba enim in ventum proferunt, et aerem verbis verberant, verbositatem eorum devorata est . Sicut enim homo ebrius nescit quid agit, aut quo vadit, eo quod se ipsum ignorat; ita insipientes clerici saeculares in bibenda hujusmodi scientia se conturbant, libros devorant, sententias multiplicant, sed quid agant penitus ignorant,
Abbreviated transcription (Latin):
teres nuc̃dũ cotempne̾s ⁊ inferuũ lpyeres. In illa ninus
metuenda extrema hora tua quis ameoꝵ quie parentũ cu
ueniens cũ gladiis et armis potit auilur fene non erit
Cogites igitur tecu quo timore tiuiudus quo amore diligẽsꝰ
carissime sepius in memoria illũ extremũ euitꝰ tuidie
Et anteꝙͣ miẜa anima de carce caniuis exeat puideat quo
uadat Istiꝰ moi recordatio cont̾cionem concipit Contratio
compuctionem parit Cõpuccio cõtemplonem ecilz pñi et
huilem affectũ in deum pm̃ uidelicet ex fiducia adutorii
ad sc̃tatem in timore dei ꝑficiendam ꝙͣ sue corruptõis dõ¬
sid̾atio sue mortalitatis certa cognitio postrenis tremẽde¬
sue mortis recordatio tunc eni homo fic nõ homo hioc
est qu egrotestit egrotando egritudo ciestit peccator
uoltus pallescit facies ingrescit oculus tenebrescit auno
suidestit nasus putrescit, lingna facescit os obuintestit
Corpus tabestit et caro marcescit Tnue carnis pulẽtudo

Expanded text:
teres, mundum contemneres, et infernum horreres. In illa nimis metuenda extrema hora tua, quis amicorum, quis parentum tuorum veniens cum gladiis et armis poterit auxilium ferre? Non enim erit  Cogita igitur tecum, charissime, quo timore timendus, quo amore diligendus, lum extremum exitus tui diem: et antequam misera anima tua ex carcere carnis exeat, provideat quo vadat. Istiusmodi recordatio contritionem concipit, contritio compunctionem parit, compunctio contemplationem, scilicet pium et humilem affectum in Deum; pium videlicet ex fiducia adjutorii ad sanctitatem in timore Dei perficiendam, quam suae corruptionis consideratio, suae mortalitatis certa cognitio, postremo tremendae mortis suae recordatio? Quando enim homo fit non homo, hoc est, quando aegrotescit, aegrotando aegritudo crescit, peccator vultus pallescit, facies nigrescit, oculus tenebrescit, auris surdescit, nasus putrescit, lingua fatiscit, os obmutescit, corpus tabescit, caro marcescit: tunc carnis pulchritudo
Abbreviated transcription (Latin):
enda hec dñu fencentia utinã lector sapes et in palato
cordis p̃tũ contineat amaritudinis ꝙͣtũ ue formidius
lma Renera sistrres om̃i die ⁊ hora ditã tuã custodires
Scõ sc̃pturas negligenter legis actus uite tue mala q̃ facis
ad mensam tardus ad eccłiam potens ad potandũ sed egen
ad psallendu piugil ad fabulas sõpnolentus ad uigilias
procar ad loquedũ sed tardus et nuitus ad bñ faciendum
prõytꝰ ad ira et decruitõnem piger ad otonem Inuidie
distipbine destructor amicus uitioꝵ et hostis untutum
Det sũt que hoiem ercetant et a deo separant hec sunt

Expanded text:
nica sententia! Utinam lector saperet in palato cordis, quantum contineat amaritudinis, quantumve formidinis: quia revera si sciret, omni diei hora vitam suam cautiuss sacras negligenter legis, actus vitae tuae, mala quae facis,ad mensam, tardus ad ecclesiam; potens ad potandum, sed aeger ad psallendum; pervigil ad fabulas, somnolentus ad vigilias; procax ad loquendum, sed tardus et mutus ad canendum; promptus ad iram et detractionem, piger vero disciplinae destructor; amicus vitiorum, hostis virtutum. Haec sunt quae oculum excaecant, et a Deo separant. Haec sunt