comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ uolui. Ad hȩc cũ martinꝰ taceret. nec
quicquã responsi referret: ĩterare au.¬
sus ẽ diabolus ꝓfessionis audatiam. Ma¬
tine quid dubitas credere: cũ uideasq
xp̃c ego sim. Tũ ille reuelante sibi spũ.
ut intelligeret diabolũ esse non dm.
non se inquit dñs ihc̃ purpuratũ. et
dia demate renitentẽ. uenturũ esse p̃.¬
dixit. Ego xp̃m nisi in eo habitu formaq
qua passus ẽ. nisi crucis stigmata ꝓferen¬
tem. uenisse non credã. Ad han̾c ille
uocẽ. statim ut fumꝰ euanuit.: ⁊ cellulã
tanto fetore cõpleuit. ut indubia in.¬
ditia relinqueret. diabolũ se fuisse.
hoc ita gestũ ut supra retulimꝰ. ex ipsi
martini ore cognoui. ne quis forte
existimet fabulosunu. x xui.¬
Iam cũ olim audita fide eiꝰ uita
atq uirtutibus. desiderio illiꝰ
ȩstuaremꝰ. gratam nobis ad eũ uidendũ
ardebat animꝰ uitã illius scribere: parã
ab ipso in quantũ ille interrogari potint

Expanded text:
tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: \'Martine, quid dubitas credere, cum uideas? Christus ego sum\\ tum ille, reuelante sibi spiritu, ut intellegeret diabolum esse, non Dominum, non se' inquit cIesus Dominus purpuratum nec diademate renidentem uenturum esse praedixit: ego Christum nisi in eo habitu formaque, qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem uenisse non credam . ad hanc ille uocem statim ut fumus euanuit et cellulam tanto foetore conpleuit, ut indubia indicia relinqueret diabolum se fuisse. hoc itaque gestum, ut supra rettuli, ex ipsius Martini ore cognoui, ne quis forte existimet fabulosum. Nam cum olim audita fide eius, uita adque uirtute desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad eum uidendum am ardebat animus uitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ab episcopatu deiecꝰ tũ uidimꝰ. Periq
etiam nobis e fratribꝰ retulerunt: eodẽ
iactitaret. Ex quo conicere possumus.
istius modi pseudo ꝓpbetis existentibꝰ.
antix pristi aduentũ imminere: qui iã
in istis misteriũ iniquitatis operatur.
Nec enĩ prȩtereundũ uidet᷑ : quanta mr¬
tinũ sub isdem diebꝰ diabolus arte tẽp.¬
tauerit. Quodã enĩ die p̃missa p̃se. et
circũiectꝰ ipsa luce purpurea. quo faci¬
lius claritate assũpti fulgoris in lude¬
ret. ueste etiam regia indutꝰ. diadema¬
te ex geminis auroq redimitꝰ. calceis
auro inlitis. sereno ore. lȩta facie. ut
nichil minꝰ quã diabolus putaretur.
oranti in cellula adstitit. Cũq martinꝰ
primo aspectu eius fuisset hebetatus:
diu multũq ambo silentiũ tenuerun.
Tũ prior diabolus. agnosce inqͥt mar.¬
tine quẽ cernis . Xꝑc ego sum : descen.¬
surus ad terras. prius me manifestare

Expanded text:
ab episcopatu dejectum vidimus. Plerique ab episcopatu dejectum vidimus. Plerique etiam nobis e fratribus retulerunt, eodem actitaret. Ex quo conjicere poistius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniquitatis operatur. Non praetereundum autem uidetur, quanta Martinum sub isdem diebus diabolus arte temptauerit. quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. cumque Martinus primo aspectu eius fuisset hebetatus, diu multum silentium ambo tenuerunt. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare
Abbreviated transcription (Latin):
clarus fr̃s ad monet orationi instare:¬
ut manifestiꝰ eis dñs quid nã essec osten¬
deret. Itaq reliquũ noctis. hymnis. psal¬
misq consumit᷑. At ubi in luxit dies.
app̃hensina dextera. trahere ad mar¬
tinũ uolebat: bene consciꝰ inludi illũ
diaboli arte non posse. Tunc uͦ reniti
ac reclamare miser cepit: in t̃dictũq
sibi esse dicebat. ne se martino ostende.¬
ret. Cũq inutũ ire compellerent: int̃
trahentiũ manꝰ uestis euanuit. Unde
quis dubitec hanc eciã martini fuisse uir¬
tutẽ: ut fantasiam suam diabolus cum
erat martini oculis ingerenda. dissimu¬
lare diutiꝰ. aut tegere non possec. Anĩad.¬
uersum est tamen eodẽ fere tp̃r. fuisse
in hispaniis iuuenẽ: qui cũ sibi multis
signis auctoritatẽ parauisset: eo usq ȩla.¬
tus ẽ. ut se heliam ꝓficeret᷑. Quod cum
pleriq tẽmere credidissent: addidit ut
se.xp̃m esse diceret. In quo etiam ad eo

Expanded text:
Clarus frClarus frut manifestius eis Dominus, quidnam id esset, ostenderet: itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire compellerent, inter trahentium manus vestis evanuit. Unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse virtutem, ut phantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset? XXIV. Animadversum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispaniis juvenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem paravisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. Quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo i
Abbreviated transcription (Latin):
fertur. Ecce hac nocte uestẽ mͥ candidã
dñs de cęlo dabit. qua indutꝰ in medio
urm deuersabor. idq uobis signũ erit.
me in dĩ esse uirtute. qui dĩ ueste donatꝰ
sim. Tũ uͦ grandas om̃ium ad hane ꝑfes.¬
sionẽ expectatio. Itaq ad mediam fere
noctem. fremitꝰ infatantiũ cõmoueri
om̃e monasteri loco insum ẽ. Cellula
autẽ qua idẽ. dolescens continebatur.
crebris cemeres micare luminibꝰ. fre.¬
mitꝰq uea discurrentiũ. ⁊ murm᷑ qͦddã
multarũ uocũ audiebat᷑. De in facto silen
nicãq ei qua erat indutꝰ ostendit. Obstu.¬
pefactus ille: conuocat ceteros. Ipse etiã
clarus accurrit: adhibitoq lumine.
uestẽ om̃s diligent̃ spiciunt. Erat autẽ
summa mollitie. candore eximio. mican¬
ti purpura : nec tamen cuius essec gene.¬
ris. aut uelleris. poterat agnosci. Curio.¬
sius tamen oculis aut digitis ad trectata.
non aliud quã uestis uide̾bat᷑. Interea

Expanded text:
fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto silentnicamque ei, qua erat indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine uestem omnes diligenter inspiciunt. erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura, nec tamen, cuius esset generis aut uelleris, poterat agnosci: curiosis tamen oculis aut digitis adtrectata non aliud quam uestis uidebatur. interea
Abbreviated transcription (Latin):
adolescens nobilissimꝰ. mox presbit̃. nunc
felici beatꝰ excessu. cũ relictis om̃ibꝰ se ad
martinũ contulisset : breui tpr ad sũmũ
fidei uirtutũq om̃iũ culmen enituit.
Itaq cũ haut longe sibi ab episcopi mo¬
nasterio tabernaculũ constituisiet. mul¬
tiq apud eũ fr̃s cõmorarent᷑. iuuenis
quidam ad eũ anatolius nomine. sub pro.¬
fessione monachi. om̃i humilitate atq
in nocentia mentitꝰ accessit. habitau̾q
aliquandiu in cõmine cũ ceteris. De in
ꝓcedente tpr. angłos aput se loqͥ solere
dicebat. Cum fidem nullus adhiberet:
signis quibusdã plerosq ad credendũ
cohortabat᷑. Postremo eo usq ꝓcessit.
ut inter se ac dm̃ angłos discurrere
p̃dicaret: ĩaq se unũ ex ꝓphetis haberi
uolebat. Clarus tamen nequaquã ad
credendũ cogipoterat. Ille ei irã dm̃i et
p̃sentes plagas. cur scõ non crederet cõ¬
minari. Postremo in hanc uocẽ erupisse

Expanded text:
adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse
Abbreviated transcription (Latin):
te crimina singuloꝵ: martinũ diabolo
repugnantẽ respondisse constanter.
antĩqua delicta melioris uite conuer
soluendos esse peccatis. qui peccare
desinerent. Contradicente diabolo
non ꝑtiuere ad ueniã criminosos. et
semel lapsis nullã a dño prestar de.
menciã. Lunc in hanc uocẽ fertur ex.¬
clamasse martinꝰ. Si cuipse o misera.¬
bilis. ab hominũ insectatione desiste.¬
res. et ce factoꝵ tuoꝵ uel hoc tẽpore cũ
dies iuditii in ꝓximo est pęniteret ego
pollicerer. O quã scã de dñi pietate p̃sũp.¬
tio: in qua ⁊ si auctoritatẽ p̃stare ñ po.¬
tuit. ostendit affectũ. Et quia de diabolo
eiusdẽq artibꝰ sermo ex ortꝰ ẽ: non ab
re uidetur licet extrinsecus referre
quod gestũ ẽ: quia et quȩdã in eo martini
uirtutũ portio ẽ: et res digna miraculo
recte memoriȩ mandabit᷑ in ex emplũ
cauendi. siquid deinceps uspiam tale con-¬
tigerit. ¶larus quidam nomine.

Expanded text:
tem crimina singulorum: Martinum diabolo tem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuerssoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino praestari posse clementiam, tunc in hanc uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego pollicerer. o quam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam,
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃i. diabolo data fuerit hȩc potestas.
In martino illud mirabile erat. qͦd ñ
solũ hoc quod supra retulimꝰ. s multa
istius modi si quociens accidissent. longe
ante p̃uidebat :⁊ sibi nuntiata fr̃ibꝰ indi.¬
cabat. Frequent̃ autẽ di abolus dũ mil¬
le nocendi artibus scm̃ uirũ conabatur
in ludere. uisibilẽ se ei formis diuer.¬
sissimis ingerebat. Nam interdũ in
se ueneris ac mineruȩ. transfiguratũ
uultibus offerebat. Aduersus quẽ sẽꝑ
in territus : signo se crucis et orationi
auxilio ꝓtegebat: audiebant᷑ plerũq
conuitia. quibus illũ turba dȩmonũ pro¬
teruis uocibus increpabat: s omĩa fal¬
sa ⁊ uana cognoscens. non mouebatur
obiectis. Testabant᷑ etiam aliqui ex fra.¬
tribus. audisse demonẽ proterus mar.¬
tinũ uocibus increpantẽ: cur intramo.¬
nasteriũ aliquos ex fr̃ibꝰ qui olim bap.¬
tismũ diuersis erroribus ꝑ didissent.
conuersos postea recepisset. exponen.¬

Expanded text:
Domini diabolo data fuerit haec potestas. Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponen
Abbreviated transcription (Latin):
sciret se effugere non posse. conuitiis
non posset insidiis. Quodam autẽ tp̃i
cornu bouis cruentũ in manu tenens.
cũ ingenti fremitu cellulã eiꝰ in rupit
cruentãq ostentans dexterã. et ad misso
recens scelere congaudens: ubi ẽ in qͥt
martine uirtꝰ tua .: Unũ de tuis modo
in t̾feci. Tunc ille conuocatis fr̃ibꝰ. refert
quid diabolus indicasset. sollicitos esse
precepit ꝑ cellulas singuloꝵ: quisnã hoc
casu fuisset adfectꝰ. Neminẽ quidẽ de eẽ
de monachis. s unũ rusticũ mercẽde
conductũ. ut uehiculo ligna deferret.
isse ad siluã nuntiant. Iubet igit᷑ aliqͦs
ire ei obinam:ita haut longe a monas¬
terio iã pęne ęxanimis inuenitus
Extremũ tamen sp̃m trahens. indicat
fr̃ibꝰ casum morcis ⁊ uulneris: iunctis
scilicet bobus. dũ dnsoluta artius lora
constringit. bouẽ sibi excusso capite in.¬
ter inguina cornu miecisse: nec multũ
post uitã redidit. uideris quo iuditio

Expanded text:
sciret se effugere non posse, conviciis sciret se effugere non posse, conviciis non posset insidiis. Quodam autem tempore cornu bovis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam ejus irrupit, cruentamque ostentans dexteram, et admisso recens scelere congaudens, Ubi est, inquit, Martine, virtus tua? unum de tuis modo interfeci. Tunc ille convocatis fratribus refert quid diabolus indicasset; sollicitosque esse praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc casu fuisset affectus. Neminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut vehiculo ligna deferret, isse ad silvam nuntiant. Jubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
sum eis in quo contẽpti fuerant pla.¬
ceret. Celeberrimũq ꝑ om̃e palacium
fuit. fecisse martinũ in regis prandio.
quod in infimoꝵ iudicũ conuimiis. epis¬
copoꝵ nemo fecisset. Eidẽq maximo lon¬
ge ante p̃dixit futurũ. ut si ad it aliam
ꝑgeret quo ire cupiebat. bellũ ualent.¬
niano imperatori inferens. sciret se pͥto
quidẽ impetu futurũ esse uictorem
s par uo post tp̃r esse periturũ. Quod
quidẽ ita indimꝰ. Nam primo aduentu
eius. ualentimanꝰ in fugam uersus est.
de in post annũ fere resũptis uiribus
captũ intra aquileiȩ muros maxinũ
interfecit.
onstat autẽ etiam angłos ab eo pler
uisos : ita ut conserto inuicẽ aput
eum ser mone loquęrentur .xxu.¬
iabolũ uͦ tam conspicabilẽ et
subiectũ oculis habebat ut siue
se in ꝓpria substantia continer et. siue
in diuersas figuras spiritua lesq nequi.¬
tias transtulisset. qualibet ab eo sub
imagine uideret᷑. Quod cũ diabolus

Expanded text:
sum eis, in quo contempti fuerant, plasum eis, in quo contempti fuerant, placeret: celeberrimumque per omne palatium fuit; fecisse Martinum in regis prandio quod in infirmorum judicum conviviis episcoporum nemo fecisset; eidemque Maximo longe ante praedixit futurum, ut si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse victorem, sed parvo post tempore esse periturum. Quod quidem ita vidimus: nam primo adventu ejus Valentinianus in fugam versus est: deinde post annum fere resumptis viribus, captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. Constat autem etiam angelos ab eo plerumque visos, ita ut conserto invicem apud eum sermone loquerentur: diabolum vero tam conspicabilem et subjectum oculis habebat, ut sive se in propria substantia contineret, sive in diversas figuras spiritualis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine videretur, quod cum diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
tione uel p̃cibus ad conuiuiũ uenit᷑
mirũ in modũ gaudente rege quod
id impetrassec. Conuiuȩ autẽ ad erãt
uelutiꝰ ad diem festũ euocati. sũmi
atq inlustres uri. p̃fectꝰ idẽq consul
euodius : uir quo nichil ũqua illo .ii.
stius fuit : comites duo sũma potestate
p̃diti. frater regis ⁊ patruus. Medius
inter hos martini presbit᷑ accubu.¬
erat : ipse autẽ sellula iuxta regem
posita consederat. Ad mediũ fere
conuiuiũ. ut mos ẽ.paterã regimi¬
nister obtulit. Ille scõ ad modũ epõ
potius dari iubet: expectans atq am¬
biens. ut ab illius dextera poculum
sumeret. S martinus ubi ebibit. pa.¬
terã pres bitero suo tradidit. nullũ¬
scilicet existimans digniorẽ. qͥ possec
prior bibere: nec integrũ sibi fore.
si aut̃ regẽ ipsum. aut eos qui a rege
erant ꝓximi. ꝓres bitero p̃tulissec.
Quod factũ imperator. om̃sq qͥ tunc
aderant ita admirati sunt: ut hocip.¬

Expanded text:
tione uel precibus ad conuiuium uenit, tione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, ustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus, et medius inter hos Martini presbyter accubuerat. Ipse autem sellula iuxta regem posita consederat. Ad medium fere convivium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. Ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, exspectans atque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. Sed Martinus, ubi ebibit, pateram presbscilicet existimans digniorem qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. Quod factum imperator omnesque qui tunc aderant, ita admirati sunt, ut hoc ip
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ad imperatorẽ maximũ ferocis inge¬
nii uirũ. et belloꝵ ciiliũ uictoria
ȩlatũ. plures ex diuersis partibꝰ episcopi
conuenissent. et fȩda circa principẽ
om̃iũ adulatio notaret᷑. seq degeneri
in constantia regiȩ dientelȩ sacer dotalis
dignitas sub didisset. in solo martino
apłica auctoritis ꝑmanebat. Nã ⁊ ipsi
cũ ꝓ aliquibus supplicandũ regi fint.
imperauit potius quã rogauit: Et
ã coninuio eius frequenter rogatꝰ
abstinint : dicens se mensȩ eiꝰ partici.¬
pẽ esse non posse: qui imperatores¬
duos unũ regno. alterũ uita expu.¬
lisset. Postremo cũ maximꝰ se ñ sponte
sũpsisse imperiũ affirmaret. s impo.¬
sitam sibi a militibꝰ diuino nutu regni
necessitatem. armis defendisse. et ũ
alienã ab eo dĩ uoluntatẽ uideri. pe¬
nes quẽ iã incredibili euentu uicto.¬
ria fuisset: nullũq ex aduersariis nͥ
in acie occubuisse. tandẽ uictꝰ uel ra¬

Expanded text:
cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingecum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures ex diuersis orbis partibus episcopi conuenissent et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat. nam et si pro aliquibus regi supplicandum fuit, imperauit potius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ra
Abbreviated transcription (Latin):
sior nubes suꝑ ducta texisset: ꝯculũ
ei martinꝰ peniculo contigit: pristinãq
ei sanitatẽ sublato om̃i dolore restituit
pse autẽ cũ casu quodã & cii¬
esset de cenaculo deuolutꝰ et per
confragosos scalȩ gradus decidens. mul
tis uuł neribꝰ esset adfectꝰ: cũ exani¬
mis iaceret in cellula. ee inmodicis do¬
loribꝰ cruciaret᷑. nocte ei angłs uisus ẽ
eluere uulnera: et salubri unguine
atq ita postero die restĩtꝰ ẽ sanitati.
ut nichil ũquã ꝑtulisse incõmodi puta.¬
retur. S qr longũ ẽ ire ꝑ singula. suf¬
ficiant hȩc uel pauca de plurimis: Pa¬
tisq sit nos ⁊ in excellentibꝰ non subtra¬
here ueritatẽ. et in multis uitare fas¬
tidium
tq ut minora tantis inserã. quãuis
ut ẽ nr̃oꝵ ętas tẽpoꝵ. quibus iam
deprauata om̃ia atq corrupta sunt.¬
ut pęne p̃cipuũ sit. adulationi regiȩ
sacerdotalẽ non cessisse constantiam.

Expanded text:
sior nubes superducta texisset, oculum sior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus peniculo contigit, pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. Ipse autem cum casu quodam esset de coenaculo devolutus, et per confragosos scaltis uulneribus esset adfectus, cum exanimis iaceret in cellula et inmodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus uisus est eluere uulnera et salubri unguedine adque ita postero die restitutus est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. sed longum est ire per singula: sufficiant haec uel pauca de plurimis, satisque sit, nos et in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quamuis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —,
Abbreviated transcription (Latin):
quodꝰ fimbriȩ uestimenti enis cilicioq
detractȩ: crebras suꝑ infirmantibꝰ egere
uirtutes. Nam cũ aut digitis inligatȩ
aut collo inditȩ sunt. ꝑsepe ab egrotan¬
tibus morbos effugauerunt. xx
rborius autẽ uir p̃fectoriꝰ. scĩ ad¬
modũ et fidelis ingenii. cũ filia
eius grauissimis quarta̾nȩ febribus
ureretur : epistolam martini quȩ ca¬
su ad eũ delata fuerat. pectori puellȩ
in ipso accensu ardoris inseruit. sta.¬
timq febris fugata ẽ. Quȩ res apud
arboriũ intantũ ualuit: ut statum
puellã dõ uouerͤt: et ꝑpetuȩ uirgi.¬
nitati dicaret. Profectꝰq ad martinũ
puellam ei prȩsens. ob uirtutũ eiꝰ teste¬
moniũ. quȩ ꝑ absentẽ licet curata essec
obtulit. neq ab alio eam quã a mar¬
tino. habitu uirginitatis imposito
passus est consecrari.¬
aulinꝰ uͦ uir magni postinodum
futurus exẽpli. cũ oculũ grauit̃
dolere cepisset. ⁊ iam pupillã eiꝰ cras.¬

Expanded text:
quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt. XIX. Arborius autem, vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari.nus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus cras
Abbreviated transcription (Latin):
retur. nec tamen exire ei ꝑ os liceret
fȩda relinquens uestigia. fluxu uentͥs
egestus es⁊
nterea cũ de metu atq impetu
bar baroꝵ. subita ciuitatẽ fama tur¬
basset: demoniacũ ad se exhiberi iubet:
imperat ut an uerus esset hic nuntius
fateretur. Tunc confessus ẽ sedecĩ dȩmo¬
nes fuisse. qui rumorẽ hunc ꝑ populũ
disseminassent: ut hoc saltẽ metu ex
illo martinꝰ oppido fugaret᷑. barbaros
nichil: minus quã irruptionẽ cogitare.
Ita cũ hȩc inmundus sp̃c. media in aeccła
fateretur: metu et turbatione prȩsenti
cuntas liberata es ł.
pud parisium uͦ dũ portã ciui.¬
tatis illius magnis secũ turbis e.¬
untibus introiret. lepsum miserabili
facie. horrentibus cunctis osculatus ẽ.
atq benedixit. Statĩq om̃i malo emun.¬
datus. postero die ad eccłam ueniens.
nitenti cute grãs ꝓ sanitate quã recepe¬
rat agebat. Sed nec hoc p̃tereundũ ẽ.

Expanded text:
retur, nec tamen exire ei per os liceret, retur, nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens vestigia fluxu ventris egestus est. Interea cum de motu atque impetu Barbarorum subita civitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi jubet: imperat ut, an verus esset hic nuntius, fateretur. Tunc confessus est, se decem daemones fuisse, qui rumorem hunc per populum disseminassent, ut hoc saltem metu ex illo Martinus oppido fugaretur: Barbaros nihil minus quam irruptionem cogitare. Ita cum haec immundus spiritus media in ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti civitas liberata est. pud Parisios vero, dum portam civitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est,
Abbreviated transcription (Latin):
dnm nr̃m iħm credidit. statimq cate¬
cuminꝰ factꝰ. non multũ post baptixatꝰ
est : semꝑq martinũ salutis suę auctorẽ
miro coluit affectu.
er idem tempus. in eodẽ oppido in.¬
gressus patris familias cuius dam
domũ. in limine ipso restitit. dicens hor¬
ribile in atrio domꝰ dȩmoniũ se uidere.
Cui cũ ut discederet imperaret: quendã
e familia qui in interiori parte aediũ
morabatur arripuit. Seuire dentibus
miser cepit : et obuios quoscũq laniare.
Commota domꝰ. familia turbata. populꝰ
in fugam uersus : martinꝰ se furenti ob¬
iecit᷑ : ac pͥmũ stare ei imperat. S cum
dentibus fremeret. hiantiq ore morsũ
minaret : digicos ei martinꝰ in os inculit
si habes inquit p otestats. hos deuora.
lũ uac si candens ferrũ faucibꝰ accepisset
longe reductis dentibꝰ. digitos beati iu.¬
ri uitabat attingere. Et cũ fugere de
obsesso corpore. penis ⁊ cruciatibꝰ coge¬

Expanded text:
Dominum Jesum credidit; statimque cateDominum Jesum credidit; statimque catechumenus factus, nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. er idem tempus in eodem oppido ingressus patrisfamilias cujusdam domum, in limine ipso restitit, dicens: horribile in atrio domus daemonium se videre. Cui cum ut discederet imperaret, quemdam e familia, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuit. Saevire dentibus miser coepit, et obvios quoscumque laniare. Commota domus, familia turbata, populus in fugam versus. Martinus se furenti objecit, ac primum stare ei imperat; sed cum dentibus fremeret, hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: Si habes, inquit, aliquid potestatis, hos devora. Tum vero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati viri vitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus coge
Abbreviated transcription (Latin):
xisset: in os puellȩ uim sc̃i liquoris in fu¬
dit: statĩq uex reddita ẽ. Tunc paulat̃i
singula contactu eiꝰ ceperunt mẽbra
uiuescere. donec firmatis gressibꝰ popło
teste surrexit:
odemq tp̃r tetradii cuiusdã ꝓcon¬
sularis uiri seruus: dȩmonio cor¬
reptus. dolendo exitu cruciabatur.
Rogatꝰ gͦ martinꝰ ut ei manũ imponere
deduci eũ ad se iubetS nequã spc̃ nullo
ꝓferri modo ex cella in qua erat potuit.
ita in aduenientes rabidis dentibꝰ seuie.¬
bat. Tum tetradiꝰ ad genua beati uiri
ad uoluit᷑ orans ut ad domũ inqua de¬
moniacus habebat᷑ ipse descenderetꝰ.
Tum uͦ martinꝰ negarese ꝓfani ⁊ gentilis
domũ adire non posie nã tetradiꝰ eodẽ¬
tp̃r. ad huc gentilitatis errore implic itꝰ
tenebatur.Spopendit gͦ se si de puero
demon fuisset exactꝰ. xp̃ĩand̾ fore. Ita
martinꝰ imposita manu puero. inmun.¬
dũ ab eo spm eiecit. Quo uiso tetradiꝰ.

Expanded text:
xisset, in os puellae vim sancti liquoris infuxisset, in os puellae vim sancti liquoris infudit, statimque vox reddita est. Tunc paulatim singula contactu ejus coeperunt membra viviscere, donec firmatis gressibus, populo teste, surrexit. Eodem tempore Tetradii cujusdam proconsularis viri servus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. Rogatus ergo Martinus, ut ei manum imponeret, deduci eum ad se jubet; sed nequam spiritus nullo proferri modo ex cella in qua erat potuit: ita in advenientes rabidis dentibus saeviebat. Tum Tetradius ad genua beati viri advolvitur orans, ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. Tum vero Martinus negare, se profani et gentilis domum adire posse nam Tetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. Spondet igitur se, si de puero daemon fuisset exactus, christianum fore. Ita Martinus imposita manu puero, immundum ab eo spiritum ejecit: quo viso Tetradius
Abbreviated transcription (Latin):
sus: ibi inspectante ppło. multisq aliis
episcopis presentibus. heiulans senex
ienua illius amplectit᷑ dicens. filia
mea morit᷑ misero genere languoris:
⁊ quod ipsa ẽ morte crudeliꝰ. solo spũ
uiuit.iam carne p̃mortua. Rogo ut
eam ad eas. atq benedicas. Confĩdo enĩ.
quod ꝑ te reddenda sit sanitati. Qua il¬
le uoce confusus. obscupuit ⁊ refugit.
dicens hoc suȩ ñ esse uirtutis : senem
errare iuditio: non esse se dignũ. ꝑ
quẽ dñs signũ uirtutis ostenderet. Per¬
stare uehementiꝰ flens pat̃: et orare
ut exanimẽ uisitaret. Postremo a cir.¬
cũstantibꝰ epĩs ire cõpulsus: descendit
ad domũ puellȩ. Ingens turba ꝓforibꝰ
ex pectas. quidnã dĩ seruus essec factir¬
rus. Ac pͥmũ quȩ erant illius familia.¬
ria in istiusmodi rebus arma. solo ꝓ.¬
scratꝰ orauit: deinde ȩgr̃ã incuenfee
darisibi oleũ postulat. Quod cũ benedi.¬

Expanded text:
sus. Ibi inspectante populo multisque aliis sus. Ibi inspectante populo multisque aliis episcopis praesentibus, ejulans senex genua ejus amplectitur, dicens: Filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu vivit, jam carne praemortua; rogo ut eam adeas, atque benedicas, confido enim quod per te reddenda sit sanitati. Qua ille voce confusus obstupuit, et refugit dicens: Hoc suae non esse virtutis; senem errare judicio; non esse se dignum, per quem Dominus signum virtutis ostenderet. Perstare vehementius flens pater, et orare ut exanimem visitaret. Postremo a circumstantibus episcopis ire compulsus descendit ad domum puellae. Ingens turba pro foribus exspectabat quidnam Dei servus esset facturus. Ac primum, quae erant illius familiaria in istiusmodi rebus arma, solo prostratus oravit; deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat; quod cum benedi
Abbreviated transcription (Latin):
entem. cultro quidã ferire uoluisset:
in ipso ictu ferrũ ei de manibꝰ excus.¬
sum. non cõparuit. Plerũq autẽ con.¬
tradicentibus sibi rusticis. ne eorũ
fana destrueret: ĩta p̃dicatione scã
gentiliũ animos mitigabat. ut luce
eis ueritatis ostensa. ipsi sua templa
subuerterent. Curationũ uͦ tam po¬
tens in eo gr̃a erat : ut nullus fere
ad eũ ȩgrotꝰ accesserit. qui ñ continuo
receperit sanitatẽ: quod uel ex con.¬
sequenti liquebit exẽplo
reueris puella quȩdã dira para.¬
lisis egritudine tenebat᷑. ita ut
iam ꝑ multũ tẽpus nullo ad huma nõ
usus corporis offitio fungeret᷑ om̃i ex
parte p̃mortua. uix tenui spũ palpita.¬
bat. Tristes ad solam funeris expecta.¬
tionẽ adsistebant ꝓpinqui: cũ subito
nuntiat᷑ ad ciuitatem illã uenisse mar¬
tinũ. Quod ubi pater puellȩ cõperit:
currit exanimis ꝓfilia rogaturus. Et
forte martinꝰ iã ȩccłam fuerat ingres.¬

Expanded text:
entem cultro quidam ferire voluisset, entem cultro quidam ferire voluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non comparuit. Plerumque autem contradicentibus sibi rusticis, ne fana eorum destrueret, ita praedicatione sancta gentilium animos mitigabat, ut luce eis veritatis ostensa, ipsi sua templa subverterent. XVI. Curationum vero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod vel ex consequenti liquebit exemplo. Treveris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut jam per multum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua, vix tenui spiritu palpitabat. Tristes ad solam funeris exspectationem assistebant propinqui, cum subito nuntiatur ad civitatem illam venisse Martinum. Quod ubi pater puellae comperit, cucurrit exanimis, pro filia rogaturus. Et forte Martinus jam Ecclesiam fuerat ingres
Abbreviated transcription (Latin):
cȩptũ deuotꝰ expleret. Ita regressus ad
uicũ. spectantibꝰ gentiliũ turbis et
quiescentibus. dũ ꝓfanã edẽ usq ad fun.¬
damenta dixueret: aras om̃s atq sinu.¬
lachra redegit in puluerẽ. Quo uiso
rustici. cũ seꝰ intelligerent diuino nutu
obstupe factos atq ꝑterritos. ne epis copo
repugnarent. om̃s fere in xp̃m dnm
credideruntꝰ: clamantes palam et con¬
fitentes dm̃ martini colendũ. idola
neganda. quȩ sibi adesse non possunt.
uid etiam
in pago eduoꝵ gestũsit referã.
Ubi dũ tẽplũ itidẽ euerteret: furens
gentiliũ rusticoꝵ in eũ inruit multi.¬
tudo. Cũq unus audatior ceteris. stri.¬
cto eũ gladio peteret. reiecto pallio
nudã ceruicẽ ꝑcusprop̃buit. Nec con¬
tatur ferire gentilis Sed cũ dexteram
altius extulisset. resupinꝰ ruit conster¬
natꝰq diuino metu. ueniam p̃cabat᷑.
ec dissimile huic xei¬
fuit illud. cũ eũ idola destru¬

Expanded text:
coeptum devotus impleret. Ita regressus ad coeptum devotus impleret. Ita regressus ad vicum inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus, dum profanam aedem usque ad fundamentum dirueret aras omnes atque simulacra redegit in pulverem. Quo viso rustici, cum se intelligerent divino nutu obstupefactos atque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere in Jesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum Martini colendum, idola negligenda, quae sibi adesse non possent. XV. Quid etiam in pago Aeduorum gestum sit, referam. Ubi dum templum itidem everteret, furens gentilium rusticorum in eum irruit multitudo; cumque unus audacior caeteris stricto eum gladio peteret, rejecto pallio nudam cervicem percussori praebuit: nec cunctatus ferire gentilis; sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit: consternatusque divino metu, veniam precabatur. Nec dissimile huic fuit illud: cum eum idola destru
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Quod ubi martinꝰ aduertit. rapi.¬
do cursu tectũ domꝰ scandit: obuiũ
se aduenientibꝰ flãmis inferens. Tum
uͦ mirũ in modũ cerneres. contra uĩ
uenti ignẽ retorqueri: ut compug¬
nantiũ inter se ȩ̨lementoꝵ. quidam
conflictus uideretur. Ita uirtute mar.¬
etini ibi tantũ ignis ẽ operatꝰ. ubi ius¬
sus est.
In uico autẽ cui leprosũ nomen
est: cũ idem templũ opulentissi¬
mũ suꝑstitione religionis uoluisset
euertere: restitit ei multitudo gentiliũ.
adeo ut non absque iniuria sit repulsꝰ
Itaq secessit ad ꝓxima loca ibiq ꝑ tͥduũ
cilitio tectus ⁊ cinere. ieiunans semꝑ
illud euertere. humana manu non po¬
tuisset: uirtꝰ illud diuina dirueret:
Tunc subito ei duo angeli hastati atq
scutati instar militiȩꝰ cęlestis se obtulert̃.
dicentes missos se a dño. ut rusticã in
tino ferrent. ne quis dum tẽplũ diru.¬
eretur obsisteret : rediret gͦ. et opus

Expanded text:
tur. quod ubi Martinus aduertit., rapitur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans sempe, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Dtino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo, et opus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓstrauerit. Tum uͦ in celũ clamore sub¬
lato. gentiles stupere miraculo: mona.¬
chi fłere p̃ gaudio. xp̃i nomen in com.¬
mune ab om̃ibus p̃dicari: satisq consti¬
tit eo die salutẽ illi uenisse regioni.
Nam nemo fere ex imnani illa multi.¬
tudine gentiliũ fuit : qui non impositi.¬
one manus desiderata. dñm iħm reli¬
cto impietatis errore crediderit. Et
uere ante martinũ pauci ad modum.
immo pene nulli. in illis regionibꝰ. xp̃i
nomen receperant. Quod adeo uirtu.¬
tibus illius exẽploq conualuit: ut iã
ib nullus locus sit. qui non aut ȩccle¬
siis frequentissimꝰ. aut monasteriis sit
repletur. Nam ubi fana destruxerat:
statim ibi aut ȩcclesias. aut monasteria
construebat.
ec minorẽ sub idem fere tẽpꝰ
eodẽ in opere uirtutẽ ȩdidit.
Nam cũ in uico quodã fano antiquissi.¬
mo et celeberrimo ignẽ inmisisset:
in ꝓximã unmo adherentẽ domum
agente uento. flamarũ globi fereban.¬

Expanded text:
prostrauerit. tum uero in caelum clamore subprostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi fereban
Abbreviated transcription (Latin):
liũ turba consentit. facilẽq arboris
suȩ habuere iacꝰturã. si inimicũ sacroꝵ
suoꝵ casu illius obruisient. Itaq cũ in
unã partẽ pinꝰ illa esset accłinis. ut ñ
esset dubiũ quã in partẽ succisa corru¬
eret : eo loco uinctus statint᷑p arbitrio
rusticoꝵ. quo arborẽ esse casurã nemo
dubitabat. Succidere igit᷑ ipsi suã pinũ
cũ ingenti gaudio lȩcitiaq ceperunt:
Aderat eminꝰ turba mirantiũ: iamq
paulatim nutare pinꝰ: et ruinã suam
casurã minitari. Pallebant eminꝰ mo.¬
nachi : et periculo iã ꝓpiore cont̃riti.
spem om̃em fidẽq ꝑdiderant: solame
martini mortẽ expectantes. At ille con¬
fisus in dño. intrepidus opperiens. cũ
iam fragorẽ sui pinꝰ coneidens ȩdidisset.
iam cadenti. iã suꝑ se ruenti. eleuata
obiuam manu. signũ salutis opponit.
res diuersam in partẽ ruit: adeo ut
rusticos qui tuto in loco steterant. pene

Expanded text:
lium turba consensit, facilemque arboris lium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. res — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene
Abbreviated transcription (Latin):
poris potestatẽ. Ita eos et cũ uoluit sta.¬
re cõpulit:⁊ cũ libuit abire ꝑmisit.
tem dũ in uico
quodã tẽplũ antiquissimũ diruisset
⁊ arborẽ pinũ quȩ fano erat pxima eẽc
adgressus excidere : tũ uͦ antistes loci
illius. ceteraq gentiliũ turba cepit ob.¬
sistere. Et cũ idem illi dũ cẽplũ euerte᷑
imperante dño qui einssent: succidi ar borẽ
non patiebant᷑. Ille eos sedulo cõmonere
nichil esse religionis instipite: dm̃ potiꝰ
cui seruiret ipse sequerentur. arborẽ
illam excidi oportere: quia essec demo¬
ni dedicata. Tum unꝰ ex his qui erat au.¬
datior ceteris: si habes inquit aliqũa de
dõ tuo quẽ dicis te colere fidutiam:
nos met ipsi succidimꝰ hanc arborẽ. tu
ruentẽ excipe: ⁊ si tecũ ẽ tuus ut dicis
dñs. euadis tũ ille intrepide confisus
in dño: facturũ se pollicet᷑. Hic uͦ ad
istius modi conditionẽ. om̃is illa genti.¬

Expanded text:
poris potestatem. ita eos et cum uoluit, staporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa genti
Abbreviated transcription (Latin):
suũ inter uallũ erat . ut difficile fue.¬
rit dinoscere quid uideret. Tamen qr
rusticã manũ cerneret. et agente uen¬
to linteamina corporisuꝑiecta uoli.¬
tarent. ꝓphanos sacrifitioꝵ ritꝰ agi
credidit : qr esset hȩc galloꝵ rusticis
consuetudo. simulacra demonũ can¬
dido tecta uelamine. misera ꝑ agros
suos circũferre dementia. Pleuato gͦ
in aduersõ signo crucis. imperat t᷑bȩ
non moueri loco. onusq deponere.
hic uͦ mirũ in modũ uideres miseros
pͥmũ uelut saxa riguisse. Deinde cũ
primo mouere se summo conamine
niterent᷑: ultra accedere ñ ualentes.
ridiculã in uertiginẽ rotabant᷑ : donec
uicti corporis onꝰ deponunt actonici.
et semet in uicẽ aspecꝰtantes. qͥd nã sibi
accidisset taciti cogitabant. S cũ beatꝰ
uir comperisset: exequiarũ esse illã
frequentiã non sacroꝵ: eleuata rursũ
manu. dat eis ab eundi ⁊ tollendi cor.¬

Expanded text:
suum interuallum erat, ut difficile fuesuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi cor
Abbreviated transcription (Latin):
orauit ad dñm. ut quis esset uel cuius
meriti sepultꝰ ostenderet. Tũ conuers
ad leuã: iudit ꝓpe adsistere umbram
sordidã. trucẽ. Imperat. nomen meri.¬
tũq ut loquęret᷑. Nomen edicit: de
crimine confitetur. latronẽ se fuisse.
ob scelera ꝑcussũ. uulgi errore cele¬
bratũ: sibi nichil cũ martyribꝰ esse
cõmune : cũ illos gła. se pęna recinẽ¬
ret. Mirũ inmodũ uocẽ loquentis qͥ
ad erant audiebant. ꝑsonã tamen ñ
uidebant. Tũ martinꝰ quid uidisset
exposint : uissitq ex eo loco altare
quod ibi fuerat sub moueri. atq ita
ppłm suꝑstitionis illius ab soluit er¬
rore
ccidit autẽ in sequenti tpr̃ dũ
iter ageret : ut gentilis cinꝰdã
corpus quod ad sepulchrũ cũ suꝑsti.¬
tioso funere deferebat᷑. obuiũ habe.¬
ret. Conspicatꝰq eminꝰ uenientium
turbã. quidña id esset ignarꝰ.pau.¬
lulũ scetit. Nã fere quingentoꝵ pas¬

Expanded text:
orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum pas
Abbreviated transcription (Latin):
pos uidimꝰ. Quȩ enĩ esset ciuitas aut
ȩccła: quȩ non sibi de martim monaste¬
rio cuperet habere sacerdotes: Uiii¬
ed ut reliquas uirtutes eiꝰ quas in
episcopatu egit adgrediar. erat haut
songe ab oppidõ ꝓximꝰ monasterii locꝰ
quẽ falsa hominũ opinio uelut consepul.¬
tis ibi martyribꝰ sacrauerat. Nã ⁊ altare
ibi a superioribus episcopis constitutũ
habebatur. S martinꝰ ñ temere adhibens
incertis fidẽ : ab his qui maiores natu erat
presbiteris uel clericis flagitabat. nomen
sibi martyris. uł tẽpora passionis ostendi.
grandi se scrupulo ꝑmoueri. quod nichil
certi constans sibi maioꝵ memoria tra.¬
didisset. Cũ aliquandiu gͦ a loco illo se
abstinuniet. nec derogans religioni qr
incertꝰ erat. nec auctoritatẽ suam uulgo
accõmodans. ne suꝑstitio conualesceret:
quodã die paucis secũ adhibitis fr̃ibꝰ ad
locũ ꝑgit. De in suꝑ sepulchrũ ipsũ adstans.

Expanded text:
pos uidimus. quae enim esset ciuitas aut pos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? Sed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans