comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inquit apparuerit uita ur̃a: tunc &
uos apparebitis cum illo in gła. Tunc
apparebimus quod tunc erimꝰ: quia
tunc apparebit. ñ inanit᷑ nos id cre¬
didisse ac sꝑasse anteqmͣ eẽmus. Fac.
&e cui filius cum dixisset. ut uideant
claritatem meã quã dedisti mͥ. conti¬
nuo subiunxit: quia dilexisti me ante
mundi constitutionẽ. In illo enim di¬
lexit nos ante constitutionẽ mundi:¬
& tunc predestinauit. quod in fine
futurum ẽ mundi. Pat̃ inquit iuste:
mundus te ñ cognouit. Quia iustus
es: idõ te ñ cognouit. Mundꝰ qͥppe
ille damnationi p̃destinatus. merito
cognouit. Quid ẽ enim eum cognos¬
cere: nisi uita ȩt̃na. qmͣ mundo damp¬
nato utiq ñ dedit. reconciliato dedit:
Propt̾ea utiq mundꝰ ñ cognouit. qͥa
iustus es: & meritis eius ut ñ cognos¬
ceret tribuisti: & ꝓpt̾ea mundus recon
ciliatus cognouit. quia misericors es:
& ut cognosceret. ñ ei merito. s gratia
subuenisti. Deniq sequitur: ego autẽ

Expanded text:
inquit, apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum illo in gloria . » Tunc apparebimus quod tunc erimus, quia tunc apparebit non inaniter nos id credidisse ac sperasse antequam essemus facti, et cui Filius cum dixisset: « Ut videant claritatem meam, quam dedisti mihi, » continuo subjunxit « quia dilexisti me ante mundi constitutionem: » in illo enim dilexit nos ante mundi constitutionem, et tunc praedestinavit, quod in fine futurum est mundi. « Pater, » inquit, « juste, mundus te non cognovit » quia justus es, ideo te non cognovit: mundus quippe ille damnationi praedestinatus merito ncognovit. Quid est enim eum cognoscere, nisi vita aeterna? quam mundo damnato utique non dedit, reconciliato dedit. Propterea utique « mundus non cognovit, » quia justus es, meritis ejus, ut non cognosceret, tribuisti, et propterea mundus recociliatus cognovit, quia misericors es, et ut cognosceret, ei non merito, sed gratia subvenisti. Denique sequitur: Ego autem te
Abbreviated transcription (Latin):
eo mͦ dicere potuit ubi ego sum. quod
intelligeremꝰ qd̾ cito fuerat ascensu¬
rus in cęlum: ut iam ibi ẽẽ se diceret.
ubi fuerat mox futurus. Potuit &
alo mͦ quo ante iam dixerat loquẽs
ad nichodemũ: nemo ascendit in cȩ¬
lum nisi qui de cęlo descendit. filius
hominis qui ẽ in cȩlo. Nam & ibi ñ¬

Expanded text:
eo modo dicere potuit, ubi ego sum, quo eo modo dicere potuit, ubi ego sum, quo intelligeremus quod cito fuerat ascensurus in coelum, ut jam ibi esse se diceret ubi fuerat mox futurus. Potuit et in illo modo, quo ante jam dixerat loquens ad Nicodemum, Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui in c
Abbreviated transcription (Latin):
menbris suis magnũ caput ꝓmisit
hoc p̃mium: ut ubi ẽ ipse. & nos cum
illo simus: nec poterit fieri nisi qͦd ol¬
potenti patri se uelle dixit omꝑc filiꝰ.
rit d̃s: sꝑc unus duoꝵ. & substantia
uoluntatis amboꝵ. Nam illud quod
dixisse legitur ꝓpinquante passione.
uerũ ñ qd ego uolo s quod tu uis pat.
quasi alia patris alia filii sit uolun¬
tas aut fuerit: sonus ẽ nr̃e in¬
firmitatis quãuis fidelis: quam
in se caput nr̃m tnsfigurauit. qnͣdo
etiam peccata nr̃a portauit. Unam
uͦ ẽẽ patris & filii uoluntatem. quoꝵ
etiam sꝑc unus ẽ. quo adiuncto agnos¬
cimus trinitatẽ: & si intelligere ñdũ
ꝑmittit infirmitas. credat pietas.
diximus: hoc ipsum quantũ ualemꝰ.
quid sit quod dignatus ẽ ꝓmittere ui¬
deamus. Quos dedisti mͥ inquit. uod
ut ubi ego sum. & ipsi fint mecũ. Qnͣ¬
tum attinet ad creaturã in qua factꝰ
ẽ ex semine dauid scđm carnẽ. neq
ipse adhuc erat ubi futurus erat: s

Expanded text:
membris suis magnum caput, promisit membris suis magnum caput, promisit hoc praemium, ut ubi est ipse, et nos cum illo simus, nec poterit nisi fieri quod omnipotenti Patri se velle dixit omnipotens Filius. ritus unus duorum, et substantia voluntatis amborum. Nam illud quod dixisse legitur propinquante passione, Verum non quod ego volo, sed quod tu vis, Pater , quasi alia Patris, alia Filii sit voluntas aut fuerit, sonus est nostrae infirmitatis, quamvis fidelis, quam in se caput nostrum transfiguravit, quando etiam peccata nostra portavit. Unam vero esse Patris et Filii voluntatem, quorum etiam Spiritus unus est, quo adjuncto cognoscimus Trinitatem, etsi intelligere nondum permittit infirmitas, credat pietas. diximus; hoc ipsum quantum valemus, quid sit quod dignatus est promittere videamus, quos dedisti mihi, inquit, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum. Quantum attinet ad creaturam in qua factus est ex semine David secundum carnem , nec ipse adhuc erat ubi futurus erat: sed
Abbreviated transcription (Latin):
dens & cognoscens quod xꝑc a deo pa¬
tre sit missus. ut mundus ex mundo
liberetur: ne mundꝰ a deo concilian¬
dus. cum mundo inimicissimo dãp¬
naretur. Sicut enim ait in huius
orationis exordio. dedit ei potestatẽ
om̃is carnis id ẽ hominis: ut om̃e
quod dedisti ei. det eis uitã ȩt̃nam.
Ubi ostendit potestatẽ se quidẽ omĩs
hominis accepisse. ut liberet quos uo¬
luerit. dampnet quos uoluerit. qui
uiuos & mortuos iudicabit: s eos sibi
ẽẽ datos. quib om̃ib det uitã ȩt̃nam.
Sic enu ait. Ut om̃e quod dedistiei.
det ei uitã ȩt̃nam. Proinde ñ ei dati
sunt quib uitam ñ dabit ȩt̾nam: qm¬
uis & ipsoꝵ potestas data sit. cui pote¬
stas data ẽ om̃is carnis. id ẽ omĩs ho¬
minis: ita mundꝰ reconciliatus. ex ini¬
mico lib̾abitur mundo: cũ in illum ex¬
erit potestatem suã. ut eum in mortẽ
mittat ȩt̃nam: hunc autẽ facit suũ.
cui uitã donet ȩt̾̃nam. Quappt̃ om̃ib¬

Expanded text:
dens, et cognoscens quod Christus a Deo Padens, et cognoscens quod Christus a Deo Patre sit missus, ut mundus ex mundo liberaretur, ne mundus Deo reconciliandus cum mundo inimicissimo damnaretur. Sicut enim ait in hujus orationis exordio: Dedisti ei potestatem omnis carnis, id est omnis hominis, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam . Ubi ostendit potestatem se quidem omnis hominis accepisse, ut liberet quos luerit, damnet quos voluerit, qui vivos et mortuos judicabit; sed eos sibi dicit esse datos, quibus omnibus det vitam aeternam. Sic enim ait: Ut omne quod dedit ei, det eis vitam aeternam. Proinde non ei dati sunt, quibus vitam non dabit aeternam, quamvis et ipsorum potestas data sit, cui potestas data est omnis carnis, id est omnis hominis. Ita mundus reconciliatus ex inimico liberabitur mundo, cum in illum exserit potestatem suam, ut eum in mortem mittat aeternam: hunc autem facit suum, cui vitam donet aeternam. Quapropter omnib
Abbreviated transcription (Latin):
N magnã spem dns iħc suos erigit: qua
maior om̃ino eẽ ñ possit. Audite & esto¬
te in spe gaudentes: ꝓpt̾ quod uita ista
ñ amanda s toleranda sit: ut ẽẽ pos¬
sitis in eius tribulatione patientes.
Audite inquã: & quo spes nr̃a leuet᷑
dicit qui ꝓpt̾ nos homo factus ẽ: sed
sicut om̃is homo mendax ñ ẽ factus.
Dicit uia. uita. ueritas: dicit qui mũ¬
dum uicit: de his quib uicit dicit.
Audite credite: sꝑate desiderate qd̃
dicit. Pater inquit quos dedisti mͥ
uolo ut ubi ego sum. & illi sint mecũ.
Qui sunt isti: quos ait a patre datos
sibi: Nonne illi de quib alio loco di¬
cit : nemo uenit ad me nisi pat̃ qui
misit me traxerit eum: Iam quomͦ
ea quȩ fieri dicit a patre faciat & ip¬
se cum patre: siquid in hoc eugłio
ꝓficimus nouimus. Ipsi sunt gͦ qͦs
a patre accepit. quos & ipse de mun
do elegit. atq eligit. ut iam ñ sint
de mundo. sicut ñ ẽ & ipse de mundo:
ut sint tamen etiam ipsi mundꝰ cre

Expanded text:
n magnam spem Dominus Jesus suos erigit, qua major omnino esse non possit. Audite, et estote in spe gaudentes, propter quod vita ista non amanda, sed toleranda sit, ut esse possitis in ejus tribulatione patientes . Audite, inquam, et quo spes nostra levetur it; qui propter nos homo factus est, sed sicut omnis homo mendax non factus est, dicit; via, vita, veritas dicit ; qui mundum vicit , de his quibus vicit, dicit. Audite, credite, sperate, desiderate quod dicit: Pater, inquit, quos dedisti mihi, volo ut ubi ego sum, et illi sint mecum. Qui sunt isti quos ait a Patre datos sibi? Nonne illi de quibus alio loco dicit, Nemo venit ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum ? Jam quomodo ea quae fieri dicit a Patre, faciat et ipse cum Patre, si quid in hoc Evangelio profecimus, novimus. Ipsi sunt ergo quos a Patre accepit, quos et ipse elegit de mundo, atque elegit ut jam non sint de mundo, sicut non est et ipse de mundo: ut sint tamen e
Abbreviated transcription (Latin):
um querebatur. S ut cognosceret ser¬
uus quod nouerat abraham. quia ne¬
potes ñ carnaliter desiderabat. nec de
genere suo aliquid carnale sapiebat:
ait seruo suo quem mittebat. Pone ma¬
num sub femore meo: & iura ꝑ d̾m cęli.
Quid uult d̾s celi ad femur abrahȩ:
Iam intelligitis sacram̃tum. ꝑfemur:
genus. Ergo quȩ fuit illa iuratio: nisi
quia significabatur de genere abrahȩ
uenturum in carne d̾m cȩ̨li: Stulti
reprehendunt abraham: quia dixit
mute manũ sub femore meo. Qui re¬
p̃hendunt carnẽ. xꝑi: rep̾hendunt fa¬
ctum abrahȩ. Nos autem fr̃s siagnos¬
cimus carnẽ xꝑi uenerandã: illud
fȩmur ñ contempnamꝰ. s in ꝓphetia
dictum accipiamꝰ. Et enim ꝓpħa erat
abraham. Cuius ꝓpħa: Seminis sui:
& dni sui. Semen suum significauit
dicendo. mute manũ sub femore meo
dñm suum significauit. addendo.
& iura ꝑ dm cęli. Irati iudei respon¬
derunt. Quinquaginta annos ñdu

Expanded text:
um quaerebatur. Sed ut hoc cognosceret serum quaerebatur. Sed ut hoc cognosceret servus quod noverat Abraham, quia nepotes non carnaliter desiderabat, nec de genere suo aliquid carnale sapiebat; ait servo suo quem mittebat: Pone manum sub femore meo, et jura per Deum coeli . Quid vult Deus coeli ad femur Abrahae? Jam intelligitis sacramentum: per femur, genus. Ergo quae fuit illa juratio, nisi quia significabatur de genere Abrahae venturum in carne Deum coeli? Stulti reprehendunt Abraham, quia dixit, Mitte manum sub femore meo. Qui reprehendunt carnem Christi, reprehendunt factum Abrahae. Nos autem, fratres, si agnoscimus carnem Christi venerandam, illud femur non contemnamus, sed in prophetia dictum accipiamus. Etenim propheta erat Abraham. Cujus propheta? Seminis sui et Domini sui. Semen suum significavit dicendo, Mitte manum sub femore meo: Dominum suum significavit addendo, et jura per Deum coeli. 17. Irati Judaei responderunt: Quinquaginta annos nondu
Abbreviated transcription (Latin):
ultauit quia uidit: s exultauit ut ui¬
deret. Credens utiq exultauit speran¬
do: ut uideret intelligendo. Et uidit.
Et quid potuit plus dicere: Nel quid
cat hoc gaudiũ fr̃s mei: Si gauisi st̃
illi quibꝰ dñs ocłos carnis aꝑuit: qua¬
le gaudium fuit uidentis cordis lucẽ
in effabilem. u̾bum manens. splendorẽ
piis mentib refulgentem. sapientiam
potest ẽẽ unde dixerit. utrum diem
dñi temporalem qua erat uenturus
in carne: an diem d̾ni. qui nescit ortũ.
nescit occasum. S ego ñ dubito: pa¬
trem abraham totum scisse. Et ubi
inueniam: An sufficere nobis debet
mus nos inuenire ñ posse: quia forte
difficile est. quomodo manifestũ sit
ri ueritas posset: Credamꝰ ueritati:
& de abrahȩ meritis minime dubi
ham quando misit seruĩ suum ut pe¬
teret uxorem filio suo isaac. hoc eum
sacramento obstrinxit: ut fideliter qͦd
iubebatur impleret: & sciret etiam ip¬
se quid faceret. Magna enim res age¬
batur: quando abrahȩ semini coniugi¬

Expanded text:
ultavit, quia vidit; sed, exsultavit ut videret. Credens utique exsultavit sperando, ut videret intelligendo. Et vidit, Et quid potuit plus dicere, vel quid cat hoc gaudium, fratres mei? Si gavisi sunt illi quibus Dominus oculos carnis aperuit, quale gaudium fuit videntis cordis oculis lucem ineffabilem, Verbum manens, splendorem piis mentibus refulgentem, sapientiam potest esse unde dixerit; utrum diem Domini temporalem quo erat venturus in carne, an diem Domini qui nescit ortum, nescit occasum. Sed ego non dubito patrem Abraham totum scisse. Et ubi inveniam? An sufficere nobis debet mus nos invenire non posse, quia forte difficile est, quomodo manifestum sit ri veritas posset? Credamus veritati, et de Abrahae meritis minime dubitham quando misit servum suum, ut peteret uxorem filio suo Isaac, hoc eum sacramento obstrinxit, ut fideliter quod jubebatur impleret, et sciret etiam ipse quid faceret. Magna enim res agebatur, quando Abrahae semini conjugi
Abbreviated transcription (Latin):
Nam cum illi lapides tulerunt ut mit
fieret. ego sum. Appende uerba: & cog
facturam: sum uͦ. ad diuinã ꝑtinere
substantiam. fieret: quia creatura est
abraham. Non dixit antequã abrahã
eẽt ego sum: s antequã abraham fie-¬
ret. qui nͥ ꝑ me ñ fieret. ego sũ. Neq
hoc dixit: antequã abraham fieret.
ego factus fum. In principio enim fe-¬
cit ds̃ celum & t̾ram. Nam in pͥncipio
ego sum. Agnoscite creatorem: discer
fieret: ante abraham ipse erat. Hinc
iam uelut abrahȩ aꝑtissimo conuitio:
commoti sunt acrius. Blasphemasse
it. antequam abraham fieret ego sũ.
Tulerunt gͦ lapides: ut iacerent in
eum. Tanta duricia quo curreret. nͥ
ad similes: Iħ̾c autẽ tamqmͣ homo. t̾a¬
qua in forma serui. tamquã humilis.
tamqũa passurus. tamqmͣ moriturus.¬

Expanded text:
Nam cum illi lapides tulerunt ut mittfieret, ego sum. Appende verba, et cogfacturam, sum vero ad divinam pertinere substantiam. Fieret, quia creatura est Abraham. Non dixit, Antequam Abraham esset, ego eram; sed, Antequam Abraham fieret, qui nisi per me non fieret, ego sum. Neque hoc dixit, Antequam Abraham fieret, ego factus sum, In principio enim fecit Deus coelum et terram : nam in principio ego sum. Agnoscite Creatorem, discernfieret, ante Abraham ipse erat. 18. Hinc jam velut Abrahae apertissimo convicio commoti sunt acrius. Blasphemasse it, Antequam Abraham fieret, ego sum. Tulerunt ergo lapides ut jacerent in eum. Tanta duritia quo curreret, nisi ad similes? Jesus autem, tanquam homo, tanquam in forma servi, tanquam humilis, tanquam passurus, tanquam mori tu
Abbreviated transcription (Latin):
terent in eum: quid magnũ erat ut
erat magnũ dõ: s magis erat cõmen¬
danda patientia. qũa exercenda po¬
tentia. Abscondit se gͦ ab eis: ne lapi¬
daretur. Tamquã homo a lapidibus
fugit: s ue illis a quorũ lapideis cordi¬
bus deus fugit¬

Expanded text:
terent in eum, quid magnum erat ut erat magnum Deo: sed magis erat commendanda patientia, quam exserenda potentia. Abscondit se ergo ab eis, ne lapidaretur. Tanquam homo a lapidibus fugit: sed vae illis a quorum lapideis cordibus Deus fugit
Abbreviated transcription (Latin):
plus timeat expoliari iusticia. quã
tu pecunia. Ipse est timor castus: ipse
ꝑmanet in scłm scłi. Non eum tollit
caritas. nec foras mittit: s magis com¬
plectitur. & comitem tenet. simul &
possidet. Uenimus enim ad dñm: ut¬
uideamus facie ad faciem. Ibi timor
castus nos seruat. Timor enim ille non
ꝑturbat: s confirmat. Timet mulier
adultera: ne uir eius ueniat. Timet
casta: ne uir eiꝰ abscedat. frgo sicut
scd̾m aliam temptationem ds neminẽ
dñs ds ũr: & scd̾m alium timorem. ti¬
mor ñ est in caritate. s ꝑfecta caritas
foras mittit timorem. scđm uero aliũ
timorem. timor d̾ni castus ꝑmanet in
scłm scłi: sic & hoc loco scđm alterum
iudicium pat̾ ñ iudicat qũeqũa. s om̃e¬

Expanded text:
plus timeat exspoliari justitia, quam plus timeat exspoliari justitia, quam tu pecunia. Ipse est timor castus, ipse permanet in saeculum saeculi: non eum tollit charitas, nec foras mittit, sed magis complectitur, et comitem tenet simul et possidet. Venimus enim ad Dominuvideamus facie ad faciem: ibi timor castus nos servat; timor enim ille non perturbat, sed confirmat. Timet mulier adultera ne vir ejus veniat, timet et casta ne vir ejus abscedat. 8. Ergo sicut secundum aliam tentationemvester: et secundum alium timorem, timor non est in charitate, sed perfecta charitas foras mittit timorem; secundum vero alium timorem, timor Domini castus permanet in saeculum saeculi: sic et hoc loco, secundum alterum judicium, Pater non judicat quemquam, s
Abbreviated transcription (Latin):
rant: in soluendis talibus questionib
eum. Iob latebat se: s d̾m non latebat.
admisit temptatorem: & fecit eum sui
cognitorem. Quid de duobus timoribꝰ:
Est timor seruilis: & est timor castus.
Est timor ne patiaris pęnam: ẽ timor
alius. ne amittas iusticiam. Timor ille
ne patiaris pęnam: seruilis ẽ. Quid
magnũ est timere pęnam: Hoc & ne¬
quissimus seruus: hoc & crudelissimꝰ
latro. Non est magnum timere pęnã:
s magnũ ẽ amare iusticiam. Qui gͦ amat
iusticiam: nichil timet. Timet plane: ñ
uͣt incidat in penã: s ne amittat iusti¬
ciam. Fr̃s mei credite: & conicite ex eo
quod amatis. Amat aliquis ur̃m pę¬
cuniam. Putas inuenio aliquẽ qui ñ
amat: Ex hoc tamen ipso quod amat:
intelligat quod dico. Timet dampnũ.
Quare timet damnũ: Quia pecuniã
diligit. Quantũ amat pecuniam: tan¬
tum timet ne ꝑdat pecuniam. frgo
inuenitur aliquis amator iusticiȩ. qͥ
plus in corde damnũ ꝑtimescat: qui

Expanded text:
rant, in solvendis talibus quaestionibus rant, in solvendis talibus quaestionibus eum. Job latebat se, sed Deum non latebat; admisit tentatorem, et fecit cum sui cognitorem. 7. Quid de duobus timoribus? Est timor servilis, et est timor castus; est timor ne patiaris poenam, est alius timor ne amittas justitiam. Timor ille ne patiaris poenam, servilis est. Quid magnum est timere poenam? Hoc et nequissimus servus, hoc et crudelissimus latro. Non est magnum timere poenam, sed magnum est amare justitiam. Qui ergo amat justitiam, nihil timet? Timet plane: non ne incidat in poenam, sed ne amittat justitiam. Fratres mei, credite, et conjicite ex eo quod amatis. Amat aliquis vestrum pecuniam. Putas, invenio aliquem qui non amet? Ex hoc tamen ipso quod amat, intelligat quod dico. Timet damnum: quare timet damnum? Quia pecuniam diligit. Quantum amat pecuniam, tantum timet ne perdat pecuniam. Ergo invenitur aliquis amator justitiae, qui plus in corde damnum pertimescat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ds ũr: ut sciat si diligits eũ. Nem¬
pe questio ẽ. uidetis quomͦ enim ds ne¬
Item scriptum est. Timor ñ est in carita¬
te: s ꝑfecta caritas foras mittit timorẽ.
Et alio loco scriptum ẽ. Timor d̾ni castꝰ.
ꝑmanens in scłm scłi. Et ipsa questio ẽ.
Quomodo enim ꝑfecta caritas foras mit¬
Quomodo temptat ut sciat: quẽ latere
nichil potest antequã temꝑtet: Nongͦ
ds̃ nescit. S dictum est. ut sciat: quod
est. ut scire uos faciat. Locutiones taleᷤ
& in sermonibus nr̃is sunt: & in auctori¬
bus ȩloquentie repperiuntur. De sermo¬
ne nr̃o aliquid dicam. Fossa cȩca dicitur:
non quia ipsa oculos ꝑdidit: s quia laten¬
do ñ uidentes facit. Aliquid & de illis
auctoribus dicam. Tristes lupinos ait
quidam. hoc ẽ amaros: ñ quia ipsi sunt
tristes: s quia gustati contristant. hoc
est tristes faciunt. Sunt gͦ & in scrip¬
turis loquutiones enismodi. Qui inta¬
libus questiombus cognoscendis labo¬

Expanded text:
Deus vester, ut sciat si diligitis eum . Nempe quaestio est, videtis. Quomodo enim Deus neItem scriptum est, Timor non est in charitate, sed perfecta charitas foras mittit timorem ; et alio loco scriptumpermanens in saeculum saeculi . Et ipsa quaestio est. Quomodo enim, perfecta charitas foras mitquomodo tentat ut sciat, quem latere nihil potest antequam tentet. Non ergo Deus nescit: sed dictum est, ut sciat, quod est, ut scire vos faciat. Locutiones tales et in sermonibus nostris sunt, et in auctoribus eloquentiae reperiuntur. De sermone nostro aliquid dicam. Fossa caeca dicitur, non quia ipsa oculos perdidit, sed quia latendo non videntes facit. Aliquid et de illis auctoribus dicam. Tristes lupinos ait quidam , hoc est amaros: non quia ipsi sunt tristes, sed quia gustati contristant, hoc est, tristes faciunt. Sunt ergo et in Scripturis locutiones ejusmodi. Qui in talibus quaestionibus cognoscendis labo
Abbreviated transcription (Latin):
surrectionẽ uitȩ: qui male egerunt.
in resurrectionem iudicii. Uidete: que¬
ad modum iudicium ꝓ damnatione
& pęna posuit. Et tamen si semꝑ udi¬
cium ꝓ damnatione acciꝑetur. num¬
quid audiremus in psalmo. iudica
me ds̃: Ibi iudicium scđm afflictio¬
nem: hic iudicium scd̾m discretionẽ
positum est. Quomodo scđm discretio¬
nem: Quomͦ exponit ipse qui aitͥiu¬
dica me ds̃. Lege enim: & uide quid
sequitur. Quid ẽ iudica me ds̃: Et

Expanded text:
itae; qui male egerunt, in resurrectionem judicii . Videte quemadmodum judicium pro damnatione et poena posuit. Et tamen si semper judicium pro damnatione acciperetur, numquid audiremus in Psalmo, Judica me, Deus? Ibi judicium secundum afflictionem, hic judicium secundum discretionem positum est. Quomodo secundum discretionem? Quomodo exponit ipse qui ait, Judica me, Deus. Lege enim et vide quid sequitur. Quid est, Judica me, De
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt. Marcionistȩ sunt: qui ista di¬
cunt. Sunt & alii fortasse heretici:
quos commemorare. uel ñ opus est.
uel a me om̃s recoli in p̃sentia ñ posst̃.
Non defuerunt tamen: qui hoc dicerẽt.
Itaq attendite: ut habeatis. & contra¬
sent: eius filium recepissent. Ego autẽ
inquit noui eum. Scdm carnem iu¬
dicantibis. potuit & hinc arrogans
uideri: quia dixit. ego noui eum. Sed
uidete quid sequatur. Si dixero quia¬
ñ noui eum: ero similis uobis mendax.
Ergo arrogantia ñ ita caueatur. ut ue¬
ritas relinquatur. S scio eumrͥ & ser¬
monẽ eius seruo. Sermonẽ patris
tamqũa filius loquebatur: & ipse erat
ũbum patris quod hominibꝰ loqueba¬
tur. Abraham pater ur exultauit ut
uideret diem meum: & uidit & gaui¬
sus est. Magnũ testimonium ꝑhibet
abrahȩ semen: abrahȩ creator. Abra
ham exultauit inquit: ut uideret
diem meum. Non timuit: s exultauit
ut uideret. Erat enim in illo caritas:

Expanded text:
dicunt, Marcionitae sunt qui ista didicunt, Marcionitae sunt qui ista dicunt. Sunt et alii fortasse haeretici, quos commemorare vel non opus est, vel a me omnes recoli in praesentia non possunt: non defuerunt tamen qui hoc dicerent. Itaque attendite, ut habeatis sent, ejus Filium recepissent. Ego autem, inquit, novi eum. Secundum carnem judicantibus, potuit et hinc arrogans videri, quia dixit: Ego novi eum. Sed vide quid sequitur: Si dixero, non novi eum, ero similis vobis mendax. Ergo arrogantia non ita vitatur, ut veritas relinquatur. Sed scio eum, et sermonem ejus servo. Sermonem Patris tanquam Filius loquebatur; et ipse erat Verbum Patris, quod hominibus loquebatur. 16. Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum; et vidit, et gavisus est. Magnum testimonium perhibet Abrahae, semen Abrahae, creator Abrahae: Abraham exsultavit, inquit, ut videret diem meum. Non timuit, sed exsultavit ut videret. Erat enim in illo charitas
Abbreviated transcription (Latin):
rubo ad moysen. ego sum ds̃ abraham.
& d̾s ysaac. & ds iacob: Non ẽ iłs mor¬
tuorum. s uiuorum. Si gͦ illi uuunt.
laboremus sic iuuere: ut cum illis uiue¬
re possimus. cum mortui fuerimus.
Quẽ te ipsum facis inquiunt. ut di¬
cas mortem ñ uidebit in ȩt̾num. qui
dit ihc. Si ego glorifico me ipsum: gła
mea nichil est. Est pat̾ m̃s: qui glorifi¬
cat me. Hoc ait ꝓpt̾ illud: quod dixe¬
runt. quem te ipsum facis. Refert eñ
głam suam ad patr̃e: de quo ẽ quod
ds̃ est. Aliquando arriani. & de isto u̾¬
bo calumniantur fidei nr̃ȩ: & dicunt.
fcce maior ẽ pater: quia utiq głificat
filium suum. heretice᷑ ñ legisti & ip¬
sum filium dicentem quod głificet
patrem suum: Si & ille filium głifi¬
cat. & filius patr̃e głificat: pone ꝑni
quidam heretici dicunt. dđm adnunti¬
atum in ueteri testamento ñ ẽẽ patrẽ
xꝑi: s nescio quem principem maloꝵ
angłorum. Manichei sunt: qui ista

Expanded text:
rubo ad Moysen, Ego sum Deus Abraham, rubo ad Moysen, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob? Non est Deus mortuorum, sed vivorum . Si ergo illi vivunt, laboremus sic vivere, ut cum illis vivere possimus cum mortui fuerimus. Quem teipsum facis, inquiunt, ut dicas, Mortem non videbit in aeternum, qui dit Jesus: Si ego glorifico meipsum, gloria mea nihil est: est Pater meus qui glorificat me. Hoc ait propter illud quod dixerunt, Quem teipsum facis? Refert enim gloriam suam ad Patrem, de quo est quod Deus est. Aliquando Ariani et de isto verbo calumniantur fidei nostrae, et dicunt: Ecce major est Pater, quia utique glorificat Filium. Haeretice, non legisti et ipsum Filium dicentem quod glorificet Patrem suum ? Si et ille Filium glorificat, et Filius Patrem glorificat: pone pervquidam haeretici dicunt Deum annuntiatum in Veteri Testamento, non esse Patrem Christi; sed nescio quem principem malorum angelorum. Manichaei sunt qui ista
Abbreviated transcription (Latin):
nullus ẽ sensus. Habitatio iacet: habi¬
tator abscessit. Ergo postea ñ habent
quid faciant. Non sentienti enim:
nichil faciunt. S eum timete: qui
habet potestatem & corpus & animã
occidere in gehennam ignis. fcce de
qua morte loquebatur: cum diceret.
Qui sermonẽ meũ seruauerit: mortẽ
ñ uidebit in eternum. Seruemꝰ ergo
fr̃s sermonem ipsuis in fide: ꝑuentu¬
ri ad speciem. cum acceperimꝰ plenis¬
simam libertatem. Isti autem indig¬
nantes mortui. & morti sempiternȩ
predestinati: respondebant conuitiose
& dicebant. Modo cognouimꝰ: quia
demonium habes. Abraham mortuus
ẽ. & ꝓpħȩ. S ista morte quam dñs uult
intelligi:nec ab raham mortutis est.
nec ꝓpħȩ. Iuli enim mortui sũt & iuuunt:
isti iuuebant. & mortui erant. Nam
respondens quodam loco sadduceis mo¬
uentibus questionem de resurrectione:
hoc ait ipse dns. De resurrectione autẽ
mortuorum ñ legistis quomͦ ait d̾ns de

Expanded text:
nullus est sensus: habitatio jacet, habinullus est sensus: habitatio jacet, habitator abscessit. Ergo postea non habent quid faciant: non sentienti enim nihil faciunt. Sed eum timete qui habet potestatem et corpus et animam occidere in gehenna ignis . Ecce de qua morte loquebatur, cum diceret, Qui sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum. Servemus ergo, fratres, sermonem ipsius in fide; perventuri ad speciem, cum acceperimus plenissimam libertatem. 13. Isti autem indignantes mortui, et morti sempiternae praedestinati, respondebant conviciose, et dicebant: Modo cognovimus quia daemonium habes. Abraham mortuus est et Prophetae. Sed ista morte quam Dominus vult intelligi, nec Abraham mortuus est, nec Prophetae. Illi enim mortui sunt, et vivunt: isti vivebant, et mortui erant. Nam respondens quodam loco Sadducaeis moventibus quaestionem de resurrectione, hoc ait ipse Dominus: De resurrectione autem mortuorum non legistis, quomodo ait Dominus de
Abbreviated transcription (Latin):
cras sit: futurum est. debitũ ẽ redden¬
dum. Quid gͦ agit homo timens. fugi¬
ens: occultans se ne inueniatur ab
inimico: Numquid agit. ut ñ moria¬
tur: Sed ut paulo serius moriatur.
ñ accipit debiti securitatem: s postu¬
lat dilationem. Quantulibet du
differatur: ueniet quod differt᷑. Ilã
mortẽ timeamus: quã timuerunt
tres uiri. quando dixerunt regi. Po
test etiam d̃s̃ de ista fłama liberare
nos. S & si non ibi fuit timor illius mor¬
tis: quã modo dñs cõminatur quando
dixerunt. S & si noluerit aꝑte libera¬
re: potest in occulto coronare. Unde &
ipse dñs facturus martyres. & caput
martyrum futurus: ait. Nolite timere
eos qui occidunt corpus: & postea ñ
habent quod faciant. Quomͦ ñ habẽt
quod faciant: Quid si cum occiderint:
corpus bestiis lacerandum & diripi¬
endum alitibus ꝓiciant: Hidetur ad¬
huc seiuitia habere quod faciat. S cui
facit: Qui migrauit. In est corpus: s

Expanded text:
cras sit; futurum est, debitum est reddencras sit; futurum est, debitum est reddendum. Quid ergo agit homo timens, fugiens, occultans se ne inveniatur ab inimico? Numquid agit ut non moriatur? Sed ut paulo serius moriatur. Non accipit debiti securitatem, sed postulat dilationem. Quantumlibet diu differatur, veniet quod differtur. Illam mortem timeamus quam timuerunt tres viri, quando dixerunt regi, Potens est Deus etiam de ista flamma liberare nos; sed et si non . Ibi fuit timor illius mortis, quam modo Dominus comminatur, quando dixerunt, Sed et si noluerit aperte liberare, potest in occulto coronare. Unde et ipse Dominus facturus martyres, et caput martyrum futurus ait: Nolite timere eos qui occidant corpus, et postea non habent quid faciant. Quomodo non habent quid faciant? Quid si cum occiderint, corpus bestiis lacerandum et diripiendum alitibus projiciant? videtur adhuc saevitia habere quod faciat. Sed cui facit? Qui migravit. Inest corpus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
homo in gehennas precipitetur. De ip¬
sa gͦ morte dñs dixit. Mortem ñ uide¬
bit in ȩt̾̃num: qui sermonem meum
seruauerit. Non expauescamus istam
mortem: s illam timeamꝰ. Quod est au¬
tem grauius: multi ꝑuerse timendo
istam. inciderunt in illam. Dictum ẽ
aliquibus: adorate idola. Quod si non
feceritis: int̾ficiemini. Aut queadino¬
dum ille nabuchodonosor dixit. Si ñ
feceritis: mutemini in caminum ig¬
nis ardentis. Multi timuerunt: &
adorauerunt. Nolentes mori: mortui
sunt. Timendo mortem quȩ ñ euadit᷑.
inciderunt in mort̾e quã euadere fe¬
liciter possent: si istam quȩ ñ euadit᷑.
infeliciter ñ timerent. Natus es homo:
moriturus es. Qua ibis: ut ñ moriariᷤ.
Quid facies: ut ñ moriaris: Ut dominꝰ
tuus necessitate moriturum consola¬
retur: uoluntate mori dignatus est.
Quando uides. xꝑm moriturum᷑: de¬
dignaris mori : Ergo moriturus es:
qua euadas hoc. ñ habes. Hodie sit.

Expanded text:
homo in gehennas praecipitetur. De iphomo in gehennas praecipitetur. De ipsa ergo morte Dominus dixit, Mortem non videbit in aeternum, qui sermonem meum servaverit. 12. Non expavescamus istam mortem, sed illam timeamus. Quod est autem gravius, multi perverse timendo istam, inciderunt in illam. Dictum est aliquibus, Adorate idola; quod si non feceritis, interficiemini: aut quemadmodum ille Nabuchodonosor dixit, Si non feceritis, mittemini in caminum ignis ardentis. Multi timuerunt et adoraverunt; nolentes mori mortui sunt: timendo mortem quae non evaditur, inciderunt in mortem quam evadere feliciter possent, si istam quae non evaditur, infeliciter non timerent. Natus es homo, moriturus es. Qua ibis, ut non moriaris? quid facies ut non moriaris? Ut Dominus tuus necessitate moriturum consolaretur, voluntate mori dignatus est. Quando vides Christum mortuum, dedignaris mori? Ergo moriturus es: qua evadas hoc, non habes. Hodie sit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quis gustat: Quos oculos habet ho¬
mo ut uideat quando moritur: quan¬
do ueniendo mors ipsos oculos clau¬
dit ne aliquid uideant: Quomodo dr.
& quibus faucibus mors gustatur:. ut
quid sapiat dinoscatur: Quando to¬
tum sensum tollit: quid in palato re¬
manebit: S uidebit dictum est. &
gustabit: ꝓ eo quod est experietur.
Hec dñs. Parum est si dicam morituris
loquebatur: quia moriturus. Et d̾ni
exitus mortis: sicut loquitur psalmꝰ.
Cum gͦ & morituris loqueretur. & mo¬
riturus loqueretur. quid sibi uult
quod ait. qui sermonẽ meũ seruaue¬
rit. mortem ñ uidebit in ȩternum:
nisi quia uidebat dñs aliam mortem.
de qua nos liberare uenerat. mortem
scdam. mortem ȩternam. mort̾e gehen¬
narum. mort̾ẽ damnationis cum diabo¬
lo & angelis eius: Ipsa est uera mors.
Nam ista migratio est. Quid ẽ ista mors:
Relictio corporis:. depositio sarcinȩ gra¬
uis: s si alia sarcina ñ portetur. qua

Expanded text:
quis gustat? Quos oculos habet hoquis gustat? Quos oculos habet homo, ut videat quando moritur? Quando veniendo mors ipsos oculos claudit ne aliquid videant; quomodo dici, quibus faucibus mors gustatur, ut quid sapiat dignoscatur? Quando totum sensum tollit, quid in palato remanebit? Sed videbit dictum est et gustabit, pro eo quod est, experietur. 11. Haec Dominus, parum est si dicam, morituris, loquebatur moriturus: quia et Domini exitus mortis , sicut loquitur Psalmus. Cum ergo et morituris loqueretur, et moriturus loqueretur, quid sibi vult quod ait, Qui sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum; nisi quia videbat Dominus aliam mortem, de qua nos liberare venerat, mortem secundam, mortem aeternam, mortem gehennarum, mortem damnationis cum diabolo et angelis ejus? Ipsa est vera mors: nam ista migratio est. Quid est ista mors? Relictio corporis, depositio sarcinae gravis: sed si alia sarcina non portetur, qua
Abbreviated transcription (Latin):
fans. & miraculis se dm̃ ostendebat: &
infirmitate hominem preferebat. Postre¬
mo elegit & genus mortis. Hoc est ut
in cruce penderet. & ipsam cruc̃e in
frontibus fidelium figeret: ut dicat xꝑi
do uoluit corpus dimisit: & abscessit.
In ipso sepulchro quamdu uoluit ia¬
cuit. Quando uoluit. tamqũa de lecto
surrexit. Ergo fr̃s: scd̾m ipsam formã
serui. Nam illud quis digne loquitur:
rorum. De ip̃sa gła dicebat: quando
quod demonium haberet audiebat.
Ego non quero głam meam: ẽ qui quȩ¬
rat & iudicet. Tu autem de te dñe qͥd
dicis: Amen amen dico uobis: siquis
sermonem meũ seruauerit. mortem
ñ uidebit in ȩternum. uos inquit di¬
citis dȩmonium habes: ego uos ad ui¬
tam uoco: seruate sermonem meum.
& ñ moriemini. Illi audiebant. mortẽ
iam mortui erant. illa morte quȩ ui¬
uidete locutionem scripturarum. Mor¬
tem ñ uidebit: id ẽ ñ gustabit. Mortem
uidebit: mortem gustabit. Quis uidet :

Expanded text:
fans, et miraculis se Deum ostendebat, et fans, et miraculis se Deum ostendebat, et infirmitate hominem praeferebat. Postremo elegit et genus mortis, hoc est, ut in cruce penderet, et ipsam crucem in frontibus fidelium figeret: ut dicat chrido voluit, corpus dimisit, et abscessit: in ipso sepulcro quamdiu voluit, jacuit; quando voluit, tanquam de lecto surrexit. Ergo, fratres, secundum ipsam formam servi, nam illud quis digne loquitur, rorum. De ipsa gloria dicebat, quando quod daemonium haberet audiebat, Ego non quaero gloriam meam; est qui quaerat et judicet. 10. Tu autem de te, Domine, quid dicis? Amen, amen dico vobis; si quis sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum. Vos, inquit, dicitis, Daemonium habes; ego vos ad vitam voco: servate sermonem meum, et non moriemini. Illi audiebant, Mortem uia jam mortui erant illa morte quae viaeternum. Videte locutionem Scripturarum: Mortem non videbit, id est, gustabit. Mortem videbit, mortem gustabit. Quis videt?
Abbreviated transcription (Latin):
fgo ñ quęro głam meam: ẽ qui que¬
rat & iudicet. Quomͦ ẽ qui querat &
iudicet: Est pater: qui glam meam.
a ur̃a gła discernat & separet. uos
enim scd̾m hoc scłm głamini. Ego ñ
scd̾m hoc scłm glorior: qui patri dico.
Pater glorifica me: ea gła quã habui
apud te. antequam mundus eẽt. Quid
est ea gła : Ab humana inflatione dis¬
creta. Scd̾m hoc udicat pat̃. Quid ẽ
iudicat: Discernit. Quid discernit:
Głam filii sui a gła hominũ. Quia ido
dictum est: unxit te d̾s ds tuus oleo
exultationis pre participibus tuis.
Non enim quia homo factus est: iam
comparandus est nobis. Nos homines
cum peccato: ille sine peccato. Nos ho¬
mines trahentes de adam & mortẽ &
delictum: ille de uirgine carnẽ mor¬
talem. nullam iniquitatem. Ueniq
nos nec quia uolumꝰ nati sumꝰ. nec qũa¬
diu uolumus uiuimus. nec quomodo
uolumus morimur: ille antequã nas¬
ceretur. elegit de qua nasceretur. Natus.
fecit ut a magis ad oraretur. Creuit in¬

Expanded text:
go non quaero gloriam meam; est qui quaerat et judicet. Quomodo est qui quaerat et judicet? Est Pater qui gloriam meam a vestra gloria discernat et separet. Vos enim secundum hoc saeculum gloriamini: ego non secundum hoc saeculum glorior, qui Patri dico, Pater, glorifica me ea gloria quam habui apud te, antequam mundus esset . Quid est, ea gloria? Ab humana inflatione discreta. Secundum hoc judicat Pater. Quid est, judicat? Discernit. Quid discernit? Gloriam Filii sui a gloria hominum; quia ideo dictum est, Unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis . Non enim quia homo factus est, jam comparandus est nobis. Nos homines cum peccato, ille sine peccato: nos homines trahentes de Adam et mortem et delictum; ille de Virgine carnem mortalem, nullam iniquitatem. Denique nos nec quia volumus nati sumus, nec quamdiu volumus vivimus, nec quomodo volumus morimur: ille antequam nasceretur elegit de qua nasceretur, natus fecit ut a Magis adoraretur, crevit in
Abbreviated transcription (Latin):
Nouerat se ille nr̃m eẽ custodem. Non
diunt. Est gͦ ille custos nr̃: qui ẽ crea¬
tor nr̃. Non enim ꝑtinuit ad eum ut
redimeremur: & ñ ꝑtineret ut seruare¬
mur. Deniq ut plenius noueritis mi¬
sterium. quare se samaritanum negare
ñ debuit: parabolam illam notissimã
attendite. ubi homo quidam descende¬
bat ab iherłm in iericho. & incidit in
latrones. Qui eum grauit uulnerantes:
semiuiuũ in uia reliquerunt. Transiit
sacerdos: neglexit eum. Transiit leuites:
& ipse preteriit. Transiit quidam sama¬
ritanus. ipse est custos nr̃: ipse accessit
ad saucium: ipse inpendit miscdĩam :
eiq se prestitit prixintũ. quẽ ñ depu¬
tauit alienum. Ad hoc gͦ solum quod
demonium ñ haberet: ñ autẽ se sama¬
ritanum ñ ẽẽ respondit. Deinde post
tale conuicium: hoc solum dixit de
gła sua. S honorifico inquit patrem
meum: & uos inhonorastis me.Hoc est.
fgo me ñ honorifico: ne uobis arrogans

Expanded text:
Noverat se ille nostrum esse custodem. Non Noverat se ille nostrum esse custodem. Non diunt . Est ergo ille custos noster, qui creator noster. Num enim pertinuit ad eum ut redimeremur, et non pertineret ut servaremur? Denique ut plenius noveritis mysterium quare se Samaritanum negare non debuit, parabolam illam notissimam attendite, ubi homo quidam descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit in latrones, qui eum graviter vulnerantes, semivivum in via reliquerunt. Transiit sacerdos, neglexit eum: transiit Levites, et ipse praeteriit: transiit quidam Samaritanus, ipse est custos noster; ipse accessit ad saucium, ipse impendit misericordiam, eique se praestitit proximum, quem non deputavit alienum . Ad hoc ergo solum quod daemonium non haberet, non autem se Samaritanum non esse, respondit. 3. Deinde post tale convicium, hoc solum dixit de gloria sua: Sed honorifico, inquit, Patrem meum, et vos inhonorastis me. Hoc est, Ego me non honorifico, ne vobis arrogans
Abbreviated transcription (Latin):
Nista lectione sci ȩugłii quȩ hodie re¬
citata est: a potentia discimus patien¬
tiam. Quid enim sumus serui ad dñm.
peccatores ad iustum: creattira ad crea¬
torem: Tamen quomodo si quid mali su¬
mus a nobis sumus: ita quicquid boni
sumus. ab illo & ꝑ illum sumꝰ. Et nichil
sic querit homo: quomͦ potentiam. Ha¬
bet dñm xꝑm magnã potentiam: sed
prius eius imitetur patientiam: ut ꝑue¬
niat ad potentiam. Quis nr̃m patient̃
audiret: si alicui diceretur demoniũ
habes: Quod dictum est ei qui ñ solũ
homines saluabat: s etiam demonib
imperabat. Hoc enim cum dixissent iu¬
dȩi. nonne benedicimꝰ nos quia sama¬
ritanus es & demonium habes: horum
duorum sibi obiectorum unum negaũ:
alterum ñ negauit. Respondit enim:
fuerant obiecta. Quamuis maledictũ
maledicto ñ reddiderit: qũauis conui¬
qum ñ conuicio refutauerit: ꝑtinu¬
it tamen ad eum negare unam rem:
alteram ñ negare. Non frustra fr̃s. S̾a¬
maritanus enim: int̃pretatur custos.

Expanded text:
ista lectione sancti Evangelii, quae hodie recitata est, a potentia discimus patientiam. Quid enim sumus servi ad Dominum, peccatores ad justum, creatura ad Creatorem? Tamen quomodo si quid mali sumus, a nobis sumus; ita quidquid boni sumus, ab illo, et per illum sumus. Et nihil sic quaerit homo quomodo potentiam: habet Dominum Christum magnam potentiam: sed prius ejus imitetur patientiam, ut perveniat ad potentiam. Quis nostrum patienter audiret si alicui diceretur, Daemonium habes? Quod dictum est ei qui non solum homines salvabat, sed etiam daemonibus imperabat. 2. Hoc enim cum dixissent Judaei, Nonne bene dicimus nos quia Samaritanus es, et daemonium habes? horum duorum sibi objectorum unum negavit, alterum non negavit. Respondit enim, fuerant objecta. Quamvis maledictum maledicto non reddiderit, quamvis convicium non convicio refutaverit; pertinuit tamen ad eum negare unam rem, alteram non negare. Non frustra, fratres. Samaritanus enim interpretatur Custos.
Abbreviated transcription (Latin):
quanta apparuit in illo cleopha qui
post eius resurrectionẽ cum illo se lo¬
qui nesciens. & quid ei contigerit nar¬
rans. nos inquit sperabamꝰ quod ip¬
se fuerat redempturus isrł. Ecce quo¬
mͦ eum reliquerant: deserendo ettam
ipsam fidem qua in eum ante credide
ñ eum reliquerunt: & quãuis fuge¬
rent de ciuitate in ciuitatẽ. ab ipso ñ
refugerunt: s ut habentes p̃ssuram
in mundo. in illo pac̃e tenerent. ñ ab
ipso refugerunt: s ipsum refugium
potius habuerunt. Dato quippe illis
scõ sꝑu. factum ẽ in eis quod nc̃ dictũ
ẽ eis: confidite ego uici munđu. Con¬
fiderunt: & uicerunt. In quo. nͥ in
illo: Non enim uicisset ille mundu:
si menbra eius uinceret mundus. Un¬
de ait apłs. Gr̃as dõ qui dat nobis
uictoriam: continuoq subiecit. ꝑ do¬

Expanded text:
quanta apparuit in illo Cleopha, qui quanta apparuit in illo Cleopha, qui post ejus resurrectionem cum illo se loqui nesciens, et quid ei contigerit narrans, Nos, inquit, sperabamus quod ipse fuerat redempturus Israel . Ecce quomodo eum reliquerant, deserendo etiam ipsam fidem qua in eum ante credidertulerunt, non eum reliquerunt: et quamvis fugerent de civitate in civitatem, ab ipso non refugerunt; sed ut habentes pressuram in mundo, in illo pacem tenerent, non ab ipso refugae fuerunt, sed ipsum potius refugium habuerunt. Dato quippe illis Spiritu sancto, factum est in eis quod nunc dictum est eis, Confidite, ego vici mundum. Confiderunt, et vicerunt. In quo, nisi in illo? Non enim vicisset ille mundum, si ejus membra vinceret mundus. Unde ait Apostolus, Gratias Deo, qui dat nobis victoriam; continuoque subjecit, per Do
Abbreviated transcription (Latin):
in mundo p̃ssuram habebitis: s confi¬
Idite ego uici mundũ. Dumillud inici
um fuerat habitura ista p̃ssura. quo su¬
ꝑius ut eos ostenderet paruulos. quib
adhuc ñ intelligentib. & aliud ꝓ alio
sentientib. ꝓuerbia quodãmͦ eeñt.
quȩcumq magna & diuina dixissec:
ait. Modo creditis: ecce uenit hora.
mͦ ꝑseueraturȩ. Quod enim adiunxit
& me solum relinquatis: ñ uult eos ta¬
les ẽẽ in consequente p̾ssura. qmͣ post
eius ascensionem in mundo fuerant
habituri ut relinquant eum: s ut
in illo pacem habeant ꝑmanentes in
eo. Non enim qnͣdo comp̃hensus est.
tantuimmͦ carne sua eius carnẽ: uerũ
etiam mente reliquerunt fidẽ. Ad
hoc ꝑtinet quod ait. Modo creditis.
fcce uenit hora. ut disꝑgamini in ꝓ¬
pria: & me reliquatis. Tanqm diceret.
Tunc ita perturbabimini: ut etiam qͦd
mͦ creditis relinquatis. Uenerunt
enim ad tantam desꝑationẽ. & suȩ
p̾stinȩ fidei ut ita dixerim mortem:

Expanded text:
In mundo pressuram habebitis; sed confiIn mundo pressuram habebitis; sed confiditum fuerat habitura ista pressura, de qua superius, ut eos ostenderet parvulos, quibus adhuc non intelligentibus, et aliud pro alio sentientibus, proverbia quodammodo essent quaecunque magna et divina dixisset: ait: Modo creditis: ecce venit hora, modo perseveraturae. Quod enim adjunxit, et me solum relinquatis, non vult eos tales esse in consequenti pressura, quam post ejus ascensionem in mundo fuerant habituri, ut relinquant eum; sed ut in illo pacem habeant permanentes in eo. Non enim quando comprehensus est, tantummodo carne sua ejus carnem, verum etiam mente reliquerunt fidem. Ad hoc pertinet quod ait, Modo creditis? Ecce venit hora, ut dispergamini in propria, et me relinquatis: tanquam diceret, Tunc ita perturbabimini, ut etiam quod modo creditis, relinquatis. Venerunt enim ad tantam desperationem, et suae pristinae fidei, ut ita dixerim, mortem,
Abbreviated transcription (Latin):
rat: nec opus habebat quod ab eo qͥsq
t̃rogaturi nouerat uoluntatẽ. S ido
se patiebatur int̾rogari. ut uel eis
qui tunc aderant. uł qui hȩc siue di¬
cta fuerant audituri. siue scͥpta lectu¬
ri. quales eẽnt a quib int̾rogabatur
ostenderet: eoq mͦ nossemus uł quib
ñ circũ ueniretur fraudib: uł quib
apud eum ꝓficeretur accessibus. Pre¬
uidere autem cogitatio nes homi¬
nũ̃. & id̾o ñ opus habere &. ut eum
quis int̾rogaret magnũ Iã dõ ñ erat:
s magnũ paruulis erat qui ei dice¬
bant. in hoc credimus quia a deo ex¬
isti: multo autẽ maius erat ad quod
intelligendum eos uolebat extendi
& crescere. Quod cum illi dixissent
uerumq dixissent. a deo existi: at
ille pater mecũ ẽ: ne sic a patre filiũ
cogitarent exisse. ut putarent etialu
recessisse. Deinde sermonẽ istũ magnũ
ꝓliriimq concludens. hȩc inquit locu¬
Stus sum uobis ut in me pacem habeatis:

Expanded text:
rat; nec opus habebat quod ab eo quisqurat; nec opus habebat quod ab eo quisquterrogaturi noverat voluntatem. Sed ideo se patiebatur interrogari, ut vel eis qui tunc aderant, vel qui haec sive dicta fuerant audituri, sive scripta lecturi, quales essent, a quibus interrogabatur, ostenderet; eoque modo nossemus vel quibus non circumveniretur fraudibus, vel quibus apud eum proficeretur accessibus. Praevidere autem cogitationes hominum, et ideo non opus habere ut eum quis interrogaret, magnum Deo non erat, sed magnum parvulis erat qui ei dicebant, In hoc credimus quia a Deo existi. Multo autem majus erat, ad quod intelligendum eos volebat extendi et crescere, quod cum illi dixissent, verumque dixissent, a Deo existi, ait ille, Pater mecum est; ne sic a Patre Filium cogitarent exisse, ut putarent etiam recessisse. 3. Deinde sermonem istum magnum prolixumque concludens: Haec, inquit, locutus sum vobis, ut in me pacem habeatis.
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ quã int̾roges: dicendu potius pu-¬
tauerunt. ñ opus tͥ ẽ ut quis te in¬
terroget: Quid quod utrumq legi¬
mus factum: & int̾rogasse scilicet do¬
minũ & int̾rogatum fuisse: S hoc
cito soluitur: quia hoc ñ ei s illis po¬
tius opus erat quos int̾rogabat: uel
a quib int̾rogabatur. Neq enim ali¬
quos ille int̾rogabat ut ab eis aliqͥd
disceret: s eos potius ut doceret qui
int̾rogabant eum. uolentes ab illo
aliquid discere: illis ꝓfecto id opus
erat. ut scirent aliqua ab illo qui¬
nouerat omĩa. Nimirũ gͦ ꝓptea ñ opꝰ
erat ut eum quis int̾rogaret: qm noᷤ
quando int̾rogamur ab eis qui uo¬
lunt aliquid a nobis scire: ex ipsis
in t̾rogationibus eorum cognoscimꝰ.
quid uelint dicere. Opus ẽ gͦ nobis
ab eis int̾rogari quos docere aliquid
uolumus: ut inquisitiones eoꝵ quib
respondendum ẽ nouerimus: illi autẽ
ne id quidem opꝰ erat qui omĩa noue¬

Expanded text:
quemquam interroges, dicendum potius puquemquam interroges, dicendum potius putaverunt, Non opus est tibi ut quis te interroget? Quid quod utrumque legimus factum, et interrogasse scilicet Dominum, et interrogatum fuisse? Sed hoc cito solvitur: quia hoc non ei, sed illis potius opus erat quos interrogabat, vel a quibus interrogabatur. Neque enim aliquos ille interrogabat, ut ab eis aliquid disceret, sed eos potius ut doceret. Et qui interrogabant eum, volentes ab eo aliquid discere, illis profecto id opus erat, ut scirent aliqua ab illo quinoverat omnia. Nimirum ergo propterea non opus erat ut eum quis interrogaret. Quoniam nos quando interrogamur ab eis qui volunt aliquid a nobis scire, ex ipsis interrogationibus eorum cognoscimus quid velint discere; opus est ergo nobis ab eis interrogari, quos docere aliquid volumus, ut inquisitiones eorum quibus respondendum est noverimus: illi autem ne id quidem opus erat, qui omnia nove
Abbreviated transcription (Latin):
Pauloante dixerat. relinquo mun¬
dũ & uado ad pat̾re: nunc dicit
pat̃ mecũ ẽ. Quis uadit ad eum. qͥ
cum illo ẽ: Sed hoc intelligenti
ẽ u̾bum: ñ intelligenti ꝓuerbium.
Sic tam̃ quomͦ a paruulis ñ intelli¬
gitur. ut cumq suggitur: & etiam eiꝰ
si ñ prebet quia ñdum eum capiũt
solidum cybum: lacteum ñ denegat
alim̃tum. Ex hoc alunento ẽ quod
sciebant eum nosse omia: nec opus
ei ẽẽ ut eum quis int̾roget. Quod
quide cur dixerint: queri potest.
Uidetur enm potius fuisse dicendũ.
ñ opus ẽ tibi ut quẽqũa int̾roges:
ñ ut quis te introget. Dixerunt
quippe. Scimus quia nosti omĩa.
Et utiq qui nouit omĩa. magis a
nescientib int̾rogari solet. ut int̃ro¬
gantes audiant quod uolunt ab eo
qui nouit omĩa: ñ ipse int̾rogare
tanqm uolens aliquid scire. qui no¬
uit omĩa. Quid sibi gͦ uult quod ei
quẽ sciebant nosse omia. cum dicere
debuisse uideantur ñ opus ẽ tͥ ut

Expanded text:
» Paulo ante dixerat, « Relinquo mun» Paulo ante dixerat, « Relinquo mundum, et vado ad Patrem; » nunc dicit, « Pater mecum est. » Quis vadit ad eum qui cum illo est? Sed hoc intelligenti est verbum, non intelligenti proverbium: sic tamen quod modo a parvulis non intelligitur, utcumque sugitur; et eis etiam si non praebet, quia nondum eum capiunt, solidum cibum, saltem lacteum non denegat alimentum. Ex hoc alimento est, quod sciebant eum nosse omnia, nec opus ei esse ut eum quis interroget: quod quidem cur dixerint, quaeri potest. Videtur enim potius fuisse dicendum, Non opus est tibi ut quemquam interroges; non, ut quis te interroget. Dixerunt quippe, Scimus quia nosti omnia: et utique qui novit omnia, magis a nescientibus interrogari solet, ut interrogantes audiant quod volunt, ab eo qui novit omnia; non ipse interrogare, tanquam volens aliquid scire, qui novit omnia. Quid sibi ergo vult, quod ei quem sciebant nosse omnia, cum dicere debuisse videantur, Non opus est tibi ut