comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus. quia dñs inmonte uerbum :
in alto: Proinde non quasi humi¬
liter iac& quod inmonte factũ:
nec transeunt᷑ praetereundũ. ẽ¬
sed suspiciendum: Turbas uidit
esurientes. agnouit. miseri cordit̃
pauit. Nonsolum ꝓbonitate:
uerũ etiã ꝓ potestate Quidenĩ
sola prodess& bonitas. ubi
non erat panisunde turba esuri¬
ens pasceretur : Nisi bonitatiadeẽt
potestas. ieiuna illa turba & esuri
tur bas uolebant pascere: ut non
remanerent inanes: sedunde
pascerent non habebant: Int̾ro¬
gauit dñsunde emerent᷑ panes :¬
ad turbas pascendas: Etait scriptura:
hocaut dicebat: temptans cum
Discipłm scilic& philippũ. quem
interrogauerat: ipse enĩ sciebat.
quid ẽẽt facturus: Cuiergo bono
tẽptabat. nisi quia ignorantiam.
discipuli demonstrabat: Et forte
inde monstratione ignorantiae
discipłi. aliquid significauit:
Apparebit ergo cũ ipsũ sacram̃tũ
dequinq panibus coeperit nobis
loqui: & quid signific& indicare:

Expanded text:
mus, quia Dominus in monte, verbum est mus, quia Dominus in monte, verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est, nec transeunter praetereundum, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit, non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba remanereturbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura: Hoc autem dicebat tentans eum, discipulum scilicet Philippum, quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cui ergo bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? Et forte in demonstratione ignorantiae discipuli aliquid significavit. Apparebit ergo, cum ipsum sacramentum de quinque panibus coeperit nobis loqui, et quid significet indicare:
Abbreviated transcription (Latin):
dõnon possit: Laudauimus
defacto factorẽ: sed que ad mo¬
dũ silit teraspulchras alicubi
inspiceremus. non nobissufficer&
laudar escriptoris articulum.
ꝑ illas indicauerit. ita factũ
hoc qui tantũ inspicit delecta¬
tur pulchritudine facti. ut
ammiretur artificem : qui aut
intellegit quasi legit: Aliter
eñiuidẽtur pictura : aliter
uidentur litterȩ: Picturam
cumuideris. hoc est totũ uidisse:
laudasse : Lit terascũ uideris.
& legere : Etenim dicis cum
uideris litteras. siforte non eas
nosti legere: quid putamus esse
quodhĩc scriptum est : Interro¬
gas quidsit: cumiã uideas Aliqͥd.
Aliud tibi de monstratur us. ẽ.
a quo quaeris agnoscere quod
uidisti: Alios ille oculos
hab&.: aliostu: Nonne similit̃
apices uidetis : sed non simili t̃
signa cognoscitis: Tu uero
uides & laudas. ille uid& laudat.¬
unu& legit & intelligit: Quia ergo
uidimus. quia laudauimus
legamus & intelligamus: Dñs
inmonte multo magis intelliga¬

Expanded text:
Domino non possit, laudavimus Domino non possit, laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum aspicit, delectatur pulchritudine facti, ut admiretur artificem. Qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est, totum vidisse, laudasse; litteras cum videris, et legere. Etenim dicis cum videris litteras, si forte non eas nosti legere. Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas, ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. Dominus in monte. Multo magis intelliga
Abbreviated transcription (Latin):
Panes autẽ illi quinque quasi
semina erant: non qui dẽ terrae
mandata. sed abeo quiter ram
fecit multiplicata: Hoc ergo
ammotum est sensibus quo erige¬
retur mens: & exhibitũ oculis.
ubi exerceretur intellectus:
ut inuisibilẽ dm̃ ꝑuisibi lia
opera miraremur. & erecti
adfidem & purgati ꝑfidem.
&iam ipsum inuisibiliteruidere
cupere mus quẽ derebus uisi¬
bilibus inuisibilẽ nosceremus:
Nec tamen sufficit haec intueri
inmiraculis xp̃i: Interrogemꝰ
ipsa miracula: quid nobis
loquantur dexp̃o: Habent
enim si intelle gantur lingua
suam : nãquia ĩpse xp̃s uer bũ
dĩ est: etiam factum uerbi. uer¬
bũ nobis est: H ocergo miraculũ
sicut audiuimus quã magnũ
sit: quaeramus &iam quam
ꝓfundumsit: Non tantũ eius
suꝑficie delectemur: sede tiã
altitudinẽ ꝑscrutemur:
Hab& enĩ aliquidintus.
hoc quod miremurforis
Vidimus expectauimus. magñu
quiddam. prae clarũ quidđam.
& omnino diuinũ qđ fieri nisi a

Expanded text:
panes autem illi quinque quasi panes autem illi quinque quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem, et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibiliter nosceremus. Nec tamen sufficit haec intueri miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula quid nobis loquantur de Christo. Habent enim, si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse Christus Verbum Dei est, etiam factum Verbi Verbum nobis est. Hoc ergo miraculum sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit. Non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus hoc quod miramur foris. Vidimus, exspectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam et omnino divinum, quod fieri nisi a
Abbreviated transcription (Latin):
sunt quidem diuina opera:
& ad intellegendũ dm̃
De uisibilibus ammonent
humanã mentẽ: quia enim
ille non est talis substantia
quac uideri oculis possit. &
miracula eius quibus totum
mundũ regit. uniuersam que
creaturã amministrat. Assi¬
duitate uiluerunt: ita ut pęne
nemo digne tur adtendere
opera. di mira & stupenda
inquo lib& seminis grano scđm
ipsã suã miscđiam seruauit sibi
quaedã quaefacer& oportuno
tempore praeter usitatũ cursũ
sed insolita uidendo stuperent.
quib: cotidiana uiluerant:
Maius enim miraculum est
gubernatio totius mundi.
quã saturatio quinq: milium
hominũ dequinque panibus
Et tamen haec. nemomirat᷑
Illud mirant᷑ homines. non qͥa
maius est : sed quia rarum est:
Quis enĩ & nunc pascit uniuersũ
mundũ: nisi ille qui de paucis
granis segetescreat. Fecit
ergo quomodo ds̃: Vnde enĩ
multiplicat depaucis granis
sege tes: inde inmanibus suis
multiplicauit quinq panes
Potestas ei erat: in manib xp̃i:

Expanded text:
sunt quidem divina opera, et ad intelligendum Deum de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus, quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano, secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam quae faceret opportuno tempore, praeter usitatum ordinem sed insolita videndo, stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus, et tamen haec nemo miratur. Illud mirantur homines, non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicavit quinque panes. Potestas enim erat in manibus Christi:
Abbreviated transcription (Latin):
ibi audire meruit: hodie mecũ eris inpara¬
dyso. Quid est hoc q̃uis tantã bonitatem
dĩ dicere . quis aestimare sufficiat: Deipsa
poena criminis. ꝑuenit ad prȩmia uirtutis
Idcirco aũt om̃i potensds̃ clectos suos inqui¬
busdam lapsibus cadere ꝑmisit: ut aliis
inculpa iacentib: sitoto adeum corde con¬
surgant spem ueniae redder& : & eis plam̃ ta
poenitentiae uiam pietatis aperiret:
Exerceamus ergo nos metipsos inlamentis.
ex tinguamus fletibus & dignis poenitentia
pereant : quia qui multos a suis in iquitatib
iamsanatos aspicimus. quid aliud quã suꝑnȩ
miscđiae pignus tenemus.¬

Expanded text:
ibi audire meruit: Hodie mecum eris in paraibi audire meruit: Hodie mecum eris in paradiso . Quid est hoc? Quis tantam bonitatem Dei dicere, quis aestimare sufficiat? De ipsa poena criminis pervenit ad praemia virtutis. Idcirco autem omnipotens Deus electos suos in quibusdam lapsibus cadere permisit, ut aliis in culpa jacentibus, si toto ad eum corde consurgant, spem veniae reddat, et eis per lamenta poenitentiae viam pietatis aperiat. Exerceamus ergo nosmetipsos in lamentis, exstinguamus fletibus et dignis poenitentiae pereant, quia qui multos a suis iniquitatibus jam sanatos aspicimus, quid aliud quam supernae misericordiae pignus tenemus
Abbreviated transcription (Latin):
locũ peccator intrat alienum: A diebus
ergo iohannis baptistae regnũ caelorum
uim patitur. & uiolenti rapiunt illudͥ.
quia qui paenitentiã peccatoribus in dix̃
lentiã docuit : Rccogi temus ergo frs
Rm̃imala quaefecimus. & nosmet ipsos
assiduis lamentis atteramus hereditatẽ
iustorũ quam nontenuimus ꝑuitã: rapiamꝰ
ꝑpacnitentiã Uult a nobis ommipotens
ds̃ talem uiolentiã ꝑ pcti. Nam regnum
cadorũ rapi uult nr̃is fletib: qđ nr̃is
meritis non debetur. Abspei erģo certitu.¬
dine nullanos malorũ nr̃orum qualitas.
nulla quantitas frangat. Praestat magnã
uenia fiduciam latro illȩ uenerabilis:
quinon inde uenerabilis unde latro Nam
latro excrudelitat ͤ : uenerabilis ex confes¬
sione. Cogitate rogo cogitate: quamsint
in conprȩhensibilia in om̃ipotente dõ miseri¬
cordi&̃ uiscera. Latro iste cruentis manib
abstractus a fauce itineris: suspensus est
inpatibulo crucis: Ibi confessus. ibi sanatus.

Expanded text:
locum peccator intrat alienum. A diebus locum peccator intrat alienum. A diebus ergo Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur, 1525 et violenti rapiunt illud, quia qui poenitentiam peccatoribus indixit, lentiam docuit? 15. Recogitemus ergo, fratres charissimi, mala quae fecimus, et nosmetipsos assiduis lamentis atteramus. Haereditatem justorum, quam non tenuimus per vitam, rapiamus per poenitentiam. Vult a nobis omnipotens Deus talem violentiam perpeti. Nam regnum coelorum rapi vult nostris fletibus, quod nostris meritis non debetur. A spei ergo certitudine nulla nos malorum nostrorum qualitas, nulla quantitas frangat. Praestat magnam veniae fiduciam latro ille venerabilis, qui non inde venerabilis, unde latro; nam latro ex crudelitate, venerabilis ex confessione. Cogitate ergo, cogitate quam sint incomprehensibilia in omnipotenti Deo misericordiae viscera. Latro iste, cruentis manibus abstractus a fauce itineris, suspensus est in patibulo crucis; ibi confessus, ibi sanatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
rendum est sipatiuim regnũ caclorum
potest. & iuolenti diripiunt illud. Cur
eandẽ uim adiebus iohannis baptistae.
& non etiam ante ꝑtulerit. In lege uero
scriptũ est : siquis haec uelilla fecerit
morte moriatur Cunctis legentibus
liquet: quia peccatores quosque poena
suae seueritatis ꝑculit: non autẽ ꝑpaeni¬
tentiã aduitã reduxit. Cũ uero ioħes
baptista redemptoris grãm praecurrens
paenitentiã prȩdicat. ut peccator qui
ex culpa est mortuus. ꝑ conuersionẽ uiuat.
ꝓfecto a diebusiohannis baptistȩ regnum
caelorũ uimpatitur. Quid. ẽ. aut̃ regnũ
caeloꝵ. nisi locus iustoꝵ.: Solis eni iustis
caelestis patriae prȩmia debentur: ut
humiles. casti. mites. atque misericordes
ad gaudia suꝑna ꝑueniant. Cum uero quis
uel suꝑbia tumidus. uel carnis facinore
pollutus. uel iracundia accensus. uel crude¬
litate impius. postculpas ad paenitentiã
redit. & uitam aeternã ꝑcipit: quasi in

Expanded text:
rendum est si pati vim regnum coelorum rendum est si pati vim regnum coelorum potest, et violenti rapiunt illud, cur eamdem vim a diebus Joannis Baptistae, et non etiam ante pertulerit? In lege vero scriptum est: Si quis haec vel illa fecerit, morte moriatur. Cunctis ergo legentibus liquet quia peccatorsuae severitatis perculit, non autem per poenitentiam ad vitam perduxit. Cum autem Joannes Baptista, Redemptoris gratiam praecurrens, poenitentiam praedicat ut peccator, qui ex culpa est mortuus per conversionem vivat, profecto a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur. Quid est coelorum, nisi locus justorum? Solis enim justis coelestis patriae praemia debentur, ut humiles, casti, mites, atque misericordes ad gaudia superna perveniant. Cum vero quis vel superbia tumidus, vel carnis facinore pollutus, vel iracundia accensus, vel crudelitate impius, post culpas ad poenitentiam redit, et vitam aeternam percipit, quasi in
Abbreviated transcription (Latin):
Necesse est utom̃s simul discant. duminea
nis adimitandum simul uidentur:
Sed ecccnos dum monstrare ulmum
quacrimus ꝑmulta arbusta longuis
euagati sumus: Adhoc itaque ꝓꝑter
quod ꝓphetȩ testimonium protulimus
reuerta mur Quirecipit ꝓphetam
in nomine proph&ȩ: mercedẽ ꝓphoȩ
accipiet Quia & si fructum ulmus
non hab&. uitem tamen cũ fructibus
portans: haec ipsa sua efficit quae
bene sustentat aliena. Quia ucro
ad magna nos opera ioħes ammonet dicens
facite fructus dignospoenitentiae.
Etrursus. Quihab& duastunicas. d&
non habenti Et qui hab& aescas. simi¬
liter faciat: Iampatenter datur intel¬
legi. quid est quodueritas dicit: adiebus
aũt iohannis baptistae usquenunc. regnũ
caelorum uimpatitur. & uiolenti diri¬
piunt illud Quae suꝑnae uerba senten¬
tiae nobis sunt magnõpere ꝑscrutanda
Nam quaerendum est quomodo uim
ꝑpeti regnũ caelorũ possit quis enim
caelo uiolentiã in rogat. Etrursus quae¬

Expanded text:
necesse est ut omnes simul discant, dum in eanecesse est ut omnes simul discant, dum in eanis, ad imitandum simul videntur. Sed ecce nos, dum monstrare ulmum quaerimus, per multa arbusta longius evagati sumus. Ad hoc itaque propter quod prophetae testimonium protulimus revertamur. Qui recipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet, quia etsi fructum ulmus non habet, vitem tamen cum fructibus 1524 portans, haec ipsa sua efficit, quae bene sustentat aliena. 14. Quia vero ad magna nos opera Joannes admonet, dicens: Facite ergo fructus dignos poenitentiae . Et rursus: Qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas, similiter faciat ; jam patenter datur intelligi quid est quod Veritautem Joannis Baptistae usque nunc regnum coelorum vim patitur, et violenti diripiunt illud . Quae supernae verba sententiae nobis sunt magnopere perscrutanda. Nam quaerendum est quomodo vim perpeti regnum coelorum possit. Quis enim coelo violentiam irrogat? Et rursus quae
Abbreviated transcription (Latin):
suae consolationis temperamentum
ꝓferat Adhoc oliua ponitur: ut qui
alienȩ miscđiae opera cognoscit.
discat quem ad modũ debeat indigenti
ꝓximo & ipse miscreri: Adhoc abies
ponitur : utquis quis iim contẽplati¬
onis eius agnouerit. ipse quoque ad
contemplanda aeterna praemi a
succendatur: Ad hoc ulmus ponitur.:
utquisquis intuetur eum quihabere
uirtutum fructum spiritalium non ua¬
let. sed tamen cos quispiritalib: donis
plenisunt sustentat. ipse quoque scorũ
uitae quanta ualet largitate inseruiat.
& caclestium bonorũ botros quosgig¬
nendo nonualet sustmnendo ferat
Ad hoc buxus ponitur: ut qui habere
multos adhuc in infirmitate positos
uere fidei uiriditatem considerat & iam
esse ipse infidelis crubescat. Bene crgo
descriptis prius arborib dicitur. utui¬
deant & sciant & recogitent & intelle¬
gant. Vbi & apte subiungitur parit᷑
Q uia cum intra scam̃ ecclȩsiam diuersi
hominum mores: diuersisunt ordines

Expanded text:
suae consolationis temperamentum suae consolationis temperamentum proferat. Ad hoc oliva ponitur, ut qui alienae misericordiae opera cognoscit discat quemadmodum debeat indigenti proximo et ipse misereri. Ad hoc abies ponitur, ut quisquis vim contemplationis ejus agnoverit, ipse quoque ad contemplanda aeterna praemia succendatur. Ad hoc ulmus ponitur, ut quisquis intuitus fuerit eum qui habere virtutum fructum spiritalium non valet, sed tamen eos qui spiritalibus donis pleni sunt sustentat, ipse quoque sanctorum vitae quanta valet largitate inserviat, et coelestium bonorum botros quos gignendo non valet sustentando ferat. Ad hoc buxus ponitur, ut qui habere multos adhuc in infirmitate positos verae fidei viriditatem considerat, etiam esse ipse infidelis erubescat. Bene ergo descriptis prius arboribus dicitur: Ut videant et sciant, et recogitent et intelligant. Ubi et apte subjungitur Pariter, quia cum intra sanctam Ecclesiam diversi hominum mores diversi sunt ordines,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ botris portant: Buxus autẽ quos
alios designat quein altũ non ꝓficit.
& quamuis fructum non habeat uiridi
tatem habet. nisi eos qui intra scãm eccłam
adhuc ex actatis infirmitate bona oꝑa
ferre nonualent. sed tamen parentũ
fidelium credulitatẽ sequentes fidem
ꝑ petuae uiriditatis tenent: Post quȩ
om̃a apte subiungitur Utuideant
& sciant & recogitent & intellegant
pariter: Adhoc enim cędrus in eccła
ponitur : ut quisquis a proximo odorẽ
uirtutũ spiritalium trahit. ipse quoq
internȩ uitae delectatione nontor¬
peat: sed ad donorũ caelestium desi¬
deria ignescat: Ad hoc spinȩ ponit᷑.
ut qui pracdicationis eius uerbo con¬
punctus fuerit. ipse quoque exemplo
illius discat corda sequentiũ praedi¬
cationis uerbo conpingere Ad hoc
myrtus ponitur: ut qui in ardore
tribulationis abore uel opere
ꝓximi conpacientis temperam entum
consolationis acceperit: Ipse etiam
discat: quẽ ad modũ afflictis ꝓximis

Expanded text:
cum botris portant? Buxus autem quos cum botris portant? Buxus autem quos alios designat, quae in altum non proficit, et quamvis fructum non habeat, viriditatem tamen habet, nisi eos qui intra sanctam Ecclesiam adhuc ex aetatis infirmitate bona opera ferre non valent, sed tamen parentum fidelium credulitatem sequentes, fidem perpetuae viriditatis tenent? Post quae omnia apte subjungitur: Ut videant et sciant, et recogitent et intelligant pariter. Ad hoc enim cedrus in Ecclesia ponitur, ut quisquis a proximo odorem virtutum spiritalium trahit, ipse quoque in aeternae vitae dilectione non torpeat, sed ad bonorum coelestium desideria ignescat. Ad hoc spina ponitur, ut qui praedicationis ejus verbo compunctus fuerit, ipse quoque exemplo illius discat corda sequentium praedicationis verbo compungere. Ad hoc myrtus ponitur, ut qui in ardore tribulationis ab ore vel opere promixi compatientis, temperamentum consolationis acceperit, ipse etiam discat quemadmodum afflictis proximis
Abbreviated transcription (Latin):
soluantur. Quos aut̃ ꝑoliuam. nisi miseri¬
cordes accipimus: Quia & grecȩ
eleosmiscđia uocatur: & quasi oliuae
liquor ante om̃i potentis dĩ oculos mise¬
ricordiae fructus luc& Qui ad huc
in promissione subiungitur. Ponam
in deserto abietemulmum & buxum
crescendo ad aeris alta sustollitur. nisi
hi designatisunt qui intra scam ȩccłam
adhuc interrenis corporib positi iam
caclestia contemplantur: Et quamuis
nascendo deterra exeunt contẽplando
tamen iam iuxta aetherauerticem
mentis tollunt: Etquid ꝑulmum. nisi
saecularium mentes expręssesunt quaedũ
terrȩnis adhuc curis inseruiunt. nullũ
uirtutum spiritalium fructũ ferunt.
Sed & si fructũ proprium ulmus non
hab&. portare tamen uitẽ cum fructu
solet: quia & sȩculares uiri intra scam
eccłam quam uis spiritalium uirtutũ
dona non habeant dum tamenscõs uiros
donis spiritalibus plenos sua largitate
sustentant. quid aliud quę muitem

Expanded text:
solvantur. Quos autem per olivam, nisi miserisolvantur. Quos autem per olivam, nisi misericordes accipimus? quia et Graece ἔλεος misericordia vocatur, et quasi olivae liquor ante omnipotentis Dei oculos misericordiae fructus lucet. 1523 Cui adhuc in promissione subjungitur: Ponam in deserto abietem, ulmum et buxcrescendo ad aeris alta sustollitur, nisi hi designati sunt qui, intra sanctam Ecclesiam adhuc in terrenis corporibus positi jam coelestia contemplantur? Et quamvis nascendo de terra exierunt, contemplando tamen jam juxta aethera verticem mentis extollunt. Et quid per ulmum nisi saecularium mentes expressae sunt? Quae dum terrenis adhuc curis inserviunt, nullum virtutum spiritalium fructum ferunt. Sed etsi fructum proprium ulmus non habet, portare tamen vitem cum fructu solet, quia et saeculares viri intra sanctam Ecclesiam, quamvis spiritalium virtutum dona non habeant, dum tamen sanctos viros donis spiritalibus plenos sua largitate sustentant, quid aliud quam vitem
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: ut ca iam terreni amoris putredo
nulla corrumpat. Perspinam uero signa¬
tisunt doctrinȩ spiritalesuiri: quidum
depeccatis acuirtutibus disserunt. &
modo acterna supplicia minantur. modo
caelestis regnigaudia ꝓmit tunt. cor
audientium pungunt Sicque mentem
dolore compunctionis ꝑforant: ut abcorũ
oculis quasi quidam sanguis animae lacri¬
mȩ decurrant Myrtus uero temperatiuȩ
uir tutis est: ita ut dissoluta membra tẽpe¬
rando constringat. Quiditaque ꝑmy̧rtũ.
nisi hi signatisunt qui afflictionib proxi¬
morũ conpatisciunt. eorumq tribulati¬
onẽ ꝑ conpassionẽ temperant iuxta hoc
quod scriptum est. grasaut̃ dõ qui consolat᷑
nos i n om̃i tribulatione nr̃a. ut possimus
& ipsi consolari eos qui inom̃i praessura st̃ :
Quidum afflictis ꝓximis uerbũ uel opẽ
consolationis ferunt: eos ꝓcul dubio
ad statũ rectitudinis ꝑstringunt. ne
inmoderata tribulatione indesperatione

Expanded text:
sunt, ut eadem jam terreni amoris putredo sunt, ut eadem jam terreni amoris putredo nulla corrumpat. Per spinam vero signati sunt doctrinae spiritalis viri, qui dum de peccatis ac virtutibus disserunt, et modo aeterna supplicia minantur, modo coelestis regni gaudia promittunt, corda audientium pungunt. Sicque mentem dolore compunctionis perforant, ut ab eorum oculis, quasi quidam sanguis animae, lacrymae decurrant. Myrtus vero temperativae virtutis est, ita ut dissoluta membra temperando restringat. Quid itaque per myrtum nisi hi signati sunt qui afflictionibus proximorum compati sciunt, eorumque tribulationem per compassionem temperant? juxta hoc quod scriptum est: Gratias autem Deo, qui consolatur nos in omni tribulatione nostra, ut possimus et ipsi consolari eos qui in omni pressura sunt . Qui dum afflictis proximis verbum vel opem consolationis ferunt, eos procul dubio ad statum rectitudinis restringunt, ne immoderata tribulatione in desperationem
Abbreviated transcription (Latin):
instagnum aquȩ : & terrã inuiam inriuos
aquarum. Dabo insolitudine cȩdrum &
spinã. myrtum & lignũ oliuȩ. Ponam
in deserto abietem ulmum & buxum simul.
prius per ariditatẽ mentis nullos bonorũ
operũ fructus ferebat: fluenta scãe
praedicationis dedit. Et ipsa ad quam
prius ꝓasperitate suae siccitatis uia prȩ¬
dicatoribus non patebat. doctrinae
post modum riuosseminauit Cui adhuc
& munere magno ꝓmittitur. Dabo
insoluitudine cȩdrum & spinamut a bdrũ
quoa magni odoris ẽ. atque inputribilis
naturae iure accipimus in ꝓmissione
Despina uero cumpeccanti homini dic¬
tumsit. terra tua spinas & tribulos ger¬
minabit tibi. Quid mirũ siscãe eccłac
illud ꝓmit titur qđ peccanti homini pro
poena multiplicatur Sed cȩdri signifi¬
cantur nomine hi qui uirtutes & signa
ex hibent insua operatione: quidicere
cũ paulo ualent. xp̃i bonus odor sumus dõ
Quorũ corda ita interno amore solidata

Expanded text:
in stagna aquarum, et terram inviam in rivos in stagna aquarum, et terram inviam in rivos aquarum; dabo in solitudine cedrum et spinam, myrtum et lignum olivae; ponam in deserto abietem, ulmum et buxum simul, prius per ariditatem mentis nullos bonorum operum fructus ferebat, fluenta sanctae praedicationis dedit, et ipsa, ad quam prius pro asperitate suae siccitatis via praedicatoribus non patebat, doctrinae postmodum rivos emanavit. Cui adhuc ex magno munere promittitur: Dabo in solitudine cedrum et spinam . Cedrum, quia magni odoris est, atque imputribilis naturae, jure accipimus in promissione. De spina vero, cum peccanti homini dictum sit: Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi , quid mirum si sanctae Ecclesiae illud promittitur quod peccanti homini pro poena multiplicatur? Sed cedri signantur nomine hi qui virtutes et signa exhibent in sua operatione, qui dicere cum Paulo valent: Christi bonus odor sumus Deo . Quorum corda ita in aeterno amore solidata
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓph& iae illiusuires adloquendũ dedit.
Cum proph&a ergo mercedem ꝓph&ae
accipiet: qui &si spũ proph& iae plenus
non fuit. hoc tamen ante dĩ oculos exhibuit
quod adiuuit Hinc est enĩ quod de quibus¬
dam peregrinantibus fr̃ĩbus: gaio ꝑ ioħem
dicitur. Pronomine enim xp̃i ꝓfectisunt.
nihil accipientes agentibus Nosergo debemꝰ
suscipere cius modi: ut cooperatoressimus
ueritatis. Qui enim spiritalia dona haben¬
tibus temporalia subsidia tribuit. in ipsis
donis spirita libus cooperator exsistit
Nam cum paucisint quispiritalia dona ꝑci¬
piunt: & multi quirebus temporalibus
abundant. ꝑ hoc se diuites uirtutib paupe¬
rum inserunt: quo eisdem sc̃is pauperibus
desuis diuitis solaciantur Vnde cũꝑesaiȩ
uocẽ dñs derelictȩ gentilitati. id ẽ. scãe
eccłae spiritalium uirtutũ merita. tãquã
deserto arbusta ꝓmit ter& : ulmum quoq
pariter ꝓmisit dicens: Ponam desertum

Expanded text:
prophetię illius vires ad loquendum dedit. prophetię illius vires ad loquendum dedit. Cum propheta ergo mercedem prophetę accipiet, qui, etsi spiritu prophetiae plenus non fuit, hoc tamen ante oculos dei exhibuit, quod adiuvit. Hinc est, quod de quibusdam peregrdicitur: Pro nomine enim Christi profecti sunt, nihil accipientes a gentilibus. Nos ergo debemus suscipere hujusmodi, ut cooperatores simus veritatis . Qui enim spiritalia dona habentibus temporalia subsidia tribuit, in ipsis donis spiritalibus cooperator existit. Nam cum pauci sint qui spiritalia dona percipiunt, et multi qui rebus temporalibus abundant, per hoc se divites virtutibus pauperum inserunt, quo eisdem sanctis pauperibus de suis divitiis solatiantur. Unde cum per Isaiae vocem derelictae Dominus gentilitati, id est sanctae Ecclesiae, spiritalium virtutum merita, tanquam deserto arbusta, promitteret, ulmum quoque pariter promisit, dicens: Ponam desertum
Abbreviated transcription (Latin):
iusti: mercedem iusti accipiet: Inquibus
uerbis notandum est quia nonait. merce¬
dem de proph&a uel mercedem deiusto.
sed mercedem ꝓph&ae & mercedem
iusti accipiet Aliud est enĩ merces depro¬
pheta. aliud mercesꝓph&ȩ. atque aliud
is qui proph & am sua largitate sustentat.
quam uis ipse ꝓph& iam non habeat.
apud om̃ipotentem tamen dñm ꝓph&. iȩ
proemia habebit: Iste enĩfortasse iustus ẽ.
& quanto in hoc mundo nihil possidet.
tanto loquendi proiustitia fiduciam
maiorẽ hab&. Hunc dumille sustentat.
non praesumit: iustitiae illius libertatẽ
sibi participem facit : ut cum eo pariter
iustitiae praemia recipiat. quẽ sustentando
adiuuit. quatenus candẽ iustitiã libere
loqui potuss& Ille propha iae spũ plenus c̃
sed tamen corporeo egit alimento: Et si
corpus non reficitur: certum est quoduox
ipsa subtra hatur Qui igitur alimentum
ꝓph&ae ꝓpter hoc quod ꝓph& aest tribuit.

Expanded text:
iusti, mercedem iusti accipiet. In quibus iusti, mercedem iusti accipiet. In quibus verbis notandum est, quia non ait 'mercedem de propheta' vel 'mercedem de iusto', sed 'mercedem prophetae' et 'mercedem iusti / accipiet'. Aliud est enim merces de propheta, aliud merces prophetae, atque aliud is, qui prophetam sua largitate sustentat, quamvis ipse prophetiam non habeat, apud omnipotentem tamen dominum prophetiae praemia habebit? Iste enim fortasse iustus est, et quanto in hoc mundo nihil possidet, tanto loquendi pro iustitia fiduciam maiorem habet. Hunc dum ille sustentat, non praesumit, iustitiae illius libertatem sibi participem facit et cum eo pariter iustitię pręmia recipiet, quem sustentando adiuvit, quatenus eandem iustitiam libere loqui potuisset. Ille prophetię spiritu plenus est, sed tamen corporeo eget / alimento; et si corpus non reficitur, certum est, quod vox ipsa subtrahatur. Qui igitur alimentum prophetae propter hoc, quod propheta est, tribuit,
Abbreviated transcription (Latin):
quae sibi sunt necessaria partitur Idcrrco
ergo diuidendis cum proximo duabus
tunicisdatur praeceptũ. quia hoc deuna
dici non potuit: qnm si una diuiditur.
nemo uestitur Indimidia quippe tunica:
& nudus remanet qui accipit. & nudus
qui dedit Interhaec autẽ sciendum est:
quantũ miscđiae opera ualeant. cũ ad frucꝰ¬
tus dignos poenitentiae ipsa pracceteris
praccipiuntur. hinc etiam ꝑsemet ipsã
ueritas dicit Date elemosinã. & ecce
omia munda sunt uobis. hincrursus ait
Date . & dabitur uobis: hinc scriptũ est
Ignem ardentem ex tinguit aqua: & ele¬
mosina resistit peccatis hinc iterũ dicit᷑
Concdude elemosinã incorde pauperis:
& haec prote exorabit hinc bonus pat̃
innocentẽ filium ammonet dicens:
Simultũ tibi fuerit : abundanter tri¬
bue Si exiguum fuerit: etiã exiguum
nr̃t dixit. Quirccipit ꝓph&am in no¬
mine ꝓphetȩ: mercedem ꝓphetae
accipiet Etqui recipit iustũ in nomine

Expanded text:
quae sibi sunt necessaria partitur. Idcirco quae sibi sunt necessaria partitur. Idcirco ergo de dividendis cum proximo duabus tunicis datur praeceptum, quia hoc de una dici non potuit, quoniam si una dividatur, nemo vestitur. In dimidia quippe tunica et nudus remanet qui accipit, et nudus qui dedit. Inter haec autem sciendum est quantum misericordiae opera valeant, cum ad fructus dignos poenitentiae ipsa prae caeteris praecipiuntur. Hinc etiam per semetipsam Veritas dicit: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Hinc rursus ait: Date, et dabitur vobis . Hinc scriptum Ignem ardentem exstinguit aqua, et eleemosyna resistit peccatis . Hinc iterum dicit: Conclude eleemosynam in corde pauperis, et haec pro te exorabit. . Hinc bonus pater innocentem filium admonet dicens: Si multum fuerit tibi, abundanter tribue: si exiguum fuerit, tamen exiguum enderet, dixit: Qui recipit prophetam in nomine prophetę, mercedem prophetę accipiet; et qui recipit iustum in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
norib cecidit. & eius qui in multis est
lapsus Perhoc ergo quod dicitur facite
fructus dignos paenitentiae. unius cuiusq
conscientia conuenitur. ut tanto maiora
quaerat bonorũ operũ lucra ꝑpęniten¬
tiam. quanto grauiora sibi intulit dãna
ꝑculpam. Sed iudaei degenere nobili¬
tatisgloriantes. id circo se agnoscere
pecca tores nolebant: quia de abrahȩ
ftirpe descenderant. Quibus recte dr̃
Etne cocperitis dicere : patrẽ habemꝰ
abraham. Dico enimuobis. quia potens. c̃.

Expanded text:
noribus cecidit, et ejus qui in multis est noribus cecidit, et ejus qui in multis est lapsus. Per hoc ergo quod dicitur: Facite dignos fructus poenitentiae, uniuscujusque conscientia convenitur, ut tanto majora quaerat bonorum operum lucra per poenitentiam, quanto graviora sibi intulit damna per culpam. 9. Sed Judaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco se agnoscere peccatores nolebant, quia de Abrahae stirpe descenderant. Quibus recte dicitur: Et ne coeperitis dicere, Patrem habemus Abraham; dico enim
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibus priorũ suorũ carnalium uias
sequunt᷑ quasi uenenati filii deuenenatis
parentib natisunt: Sed quia iã peccauimꝰ:
quia usum male consuetud inis fecimus¬
inuoluti sumus Dicat quid nobis facien¬
dũ sit ut fugere auentura ira ualeamus.
SEQUITUR Facite ergo dignosfructꝰ
paenitentiat. In quib uerbis notandũ ẽ.
qđ amicus sponsi non solũ fructus paeniten
tiae. sed dignospaenitentiae ammonet¬
eẽ. faciendos Aliud nãque ẽ. fructum
facere : aliud dignum paenitentiae
facere: Ut enĩ scđm dignos paenitentiae
fructus loquamur. sciendum est quia
quisquis inlicita nulla cõmisit: huic
iure conceditur utlicitisutatur. sicque
pietatis opera faciat: ut tamen sinolue¬
rit ea quae mundi sunt non relinquat.
Atsiquis infornicationis culpa uel fortasse
tanto ase licita debet abscidere. quanto
se meminit inlicita ꝑpetrasse Neque¬
enim parsimi fructus boni operis. eẽ.
deb& eius quiminus: & eius quiamplius

Expanded text:
omnibus priorum suorum carnalium vias omnibus priorum suorum carnalium vias sequuntur, quasi venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. 8. Sed quia jam peccavimus, quia usu malae consuetudinis involuti sumus, dicat quid nobis faciendum sit, ut fugere a ventura ira valeamus. Sequitur: Facite ergo fructus dignos poenitentiae. In quibus verbis notandum est quod amicus sponsi non solum tię, sed dignos paenitentiae admonemur facere. Aliud namque est, fructum facere, aliud, dignum paenitentiae facere. Ut enim secundum dignos paenitentiae fructus loquamur, sciendum est, quia, quisquis inlicita nulla commisit, huic iure conceditur, ut licitis utatur sicque pietatis / opera fadat, ut tamen – si noluerit – ea, quae mundi sunt, non relinquat. At sitanto a se licita debeat abscidere, quanto se meminit et illicita enim par fructus boni operis esse debet ejus qui minus et ejus qui amplius
Abbreviated transcription (Latin):
ergo in hac sententia proph&a ꝓph& iȩ
oculũ. nisi ad ex tremum iudicu diem
tetendit : ubi cũ aꝑtis caelis ministrantib
angłis. consedentib apłis. insede maiesta
tissuȩ xp̃s apparuerit. om̃s hunc & elecꝰ¬
ti & reprobi pariter uidebunt: ut & iusti
demunere retributionissine fine gaude¬
ant . & in iusti ultione supplicii in ꝑ̃petu¬
um gemant: Nam quia hoc ista senten¬
tia intendit : quod in extremo ex amine
abom̃i carne uidebitur. Recte subiun¬
gitur Dicebat aũt ad turbas quat &iȩbañ
utbaptizarentur abeo Cenimina uipe¬
ira : Uentura enim ira est. animad uersio
ultionis extremȩ. quam tunc fugere
peccator non ualet : quinunc adlamenta
pęnitentiae non recurrit: Et notandum
qđ male suboles malorũ parentũ actiones
imitantes. genimina ui perarũ uocantur :
quia ꝑ hoc qđ bonis inuident. eosque per¬
sequntur Qđ quibusdã mala retribuunt.
qđ lȩsiones ꝓximis exquirunt : Qñm in his

Expanded text:
ergo in hac sententia propheta prophetiae ergo in hac sententia propheta prophetiae oculum nisi ad extremi judicii diem tendit? Ubi cum apertis coelis, ministrantibus angelis, consedentibus apostolis, in sede tis suae Christus apparuerit, omnes hunc et reprobi pariter videbunt, ut et justi de munere retributionis sine fine gaudeant, et injusti in ultione supplicii in perpetuum gemant. Nam quia hoc ista sententia intendit, quod in extremo examine ab omni carne videbitur, recte subjungitur. Dicebat ergo ad turbas, quae exibant ut baptizarentur ab ipso: Genimina vipec. Ventura enim ira est animadversio ultionis extremae. Quam tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Et notandum quod malae soboles, malorum parentum actiones imitantes, genimina viperarum vocantur, quia per hoc quod bonis invident, eosque persequuntur, quod quibusdam mala retribuunt, quod laesiones proximis exquirunt, quoniam in his
Abbreviated transcription (Latin):
apud semetipsos elata cogitatione
tumuaerunt Dicatur recte . Omis
uallis implebitur & om̃is mons & collis
humiliabitur : quia humiles donum¬
accipiunt. quod a se corda suꝑbientium
repellunt. SequituR Et erunt praua
in directa: & aspera inuias planas Praua
directa fiunt: cummalorũ corda ꝑinius¬
titiã detorta. adiustitiae regulam
diriguntur. Et aspera inuias planas in¬
mutantur: cũ inmites atque iracundȩ
mentes ꝑinfusionẽ suꝑnȩ grãe adlenita¬
tẽ mansuetud inis redeunt: Quando
enĩ uerbũ ueritatis abira cunda mente
non recipitur: quasi asperitas itineris
gressum ꝑgentis repellit. Sed cũmens
iracunda ꝑacceptã mansuetudinis grãm
correptionis uel ex hortationis recipit.
ibi planã uiam praedicator inuenit. ubi
prius ꝑasperitatẽ itineris ꝑgere. id est
praedicationis gressum ponere non uale¬
bat SEQUITUR E tuidebit om̃is caro
salutare dĩ Quia om̃is caro accipitur om̃is

Expanded text:
apud semetipsos elata cogitatione apud semetipsos elata cogitatione tumuerunt, dicatur recte: Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur, quia donum humiles accipiunt, quod a se corda superbientium repellunt. 6. Sequitur: Et erunt prava in directa, et aspera in vias planas. Prava directa fiunt cum malorum corda per injustitiam detorta ad justitiae regulam diriguntur . Et aspera in vias planas immutantur cum immites atque iracundae mentes per infusionem supernae gratiae ad lenitatem mansuetudinis redeunt. Quando enim verbum veritatis ab iracunda mente non recipitur, quasi asperitas itineris gressum pergentis repellit. Sed cum mens iracunda per acceptam mansuetudinis gratiam, correptionis vel exhortationis verbum recipit, ibi planam viam praedicator invenit, ubi prius prae asperitate itineris pergere, id est praedicationis gressum ponere non valebat. 7. Sequitur: Et videbit omnis caro salutare Dei. Quia omnis caro accipitur omnis
Abbreviated transcription (Latin):
sponsi gaudere sẽ ꝑhibebat: quia non ideo
lactabatur in corde. qñm apopłis humilit̃
audiebatur loquens: sed quia ipse ueritatis
uocẽ audiebat intus. ut loqueret᷑ foras
Quod bene gaudium impletũ dicit
quia quisquis desua uoce gaudet. plenum
gaudium non hab&:Aquo & subditur.
Illum oportet crescere : meaũt minui:
Qua inre quaerendum est in quo creuit
xp̃s. in quominutus est ioħes. nisi qđ popłs
iohannis abstinentiã uidens. remotũ hunc
ab hominib esse conspiciens eum. ẽẽ. xp̃m
putabat Xp̃m uero cũ publicanis come¬
dentẽ. inter peccatores ambulantem.
qđ dexp̃o suus prȩcursor prȩdixit
Illum oport& crescere : me autẽ minui
Inaestimatione quippe popłi & xp̃sere
uit quia agnitus. ẽ. quod erat: & ioħes
decreuit quia cessauit dici quod nonerat
Igitur qñm & isdẽ iohannes ĩdeo inscĩtate
pstitit. quia in cordis humilitate ꝑdurauit
Et multi id circo ceciderunt: quia

Expanded text:
sponsi se gaudere perhibebat, quia non ideo sponsi se gaudere perhibebat, quia non ideo laetabatur in corde, quoniam a populis humiliter audiebatur loquens, sed quia ipse veritatis vocem audiebat intus ut loqueretur foris. Quod bene gaudium impletum dicit, quia quisquis de sua voce gaudet, plenum gaudium non habet. A quo et subditur: Illum oportet crescere, me autem minui . 5. Qua in re quaerendum est in quo crevit Christus, in quo imminutus est Joannes, nisi quod populus Joannis, abstinentiam videns, remotum hunc ab hominibus esse conspiciens, eum esse Christum putabat; Christum vero cum publicanis comedentem, inter peccatores ambulantem iquod de Christo suus praecursor praedixit: Illum oportet crescere, me autem minui . In aestimatione quippe populi et Christus crevit, quia agnitus est quod erat; et Joannes decrevit, quia cessavit dici quod non erat. Igitur quoniam et idem Joannes ideo in sanctitate perstitit, quia in cordis humilitate perduravit; et multi idcirco ceciderunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibus in cordib suis deiohanne: neforte
ipse. ec̃t. xp̃s: Quẽ & requirebant dicen¬
tes. Numquid xp̃s estu : Sed nisi isdem
iohannes apudse uallis esset: repletus grę
spũ non fuiss&. Quiut hoc qđ erat osten¬
der& dixit: uenit fortior me cuius non
sum dignus soluere corrigiam calciamti
eius e trursus ait. Qui hab& sponsam.
sponsus est: Amicus autẽ sponsi quistat
& audit eum: gaudio gaudet ꝓpter
uocẽ sponsi: hoc autẽ gaudium meum
impletum ẽ Illum oportet crescere.
me autem minui Ecce cumpro mira
operatione uirtutũ talisess& ut xp̃s
esse crederetur: nonsolũ xp̃m non se esse
respondit. sed etiã corrigiã calciamenti
eius soluere. idest in carnationis eius
mysterium ꝑscrutari non se dignũ esse
ꝑhibuit: Eius esse sponsam eccłam crede¬
Sed ait Qui hab& sponsã: sponsus est
Acsi dicer& Ego sponsus nonsũ: sed amicꝰ
sponsi sum Nec propt̃ uocẽ suã sed inuoce

Expanded text:
omnibus in cordibus suis de Joanne, ne forte omnibus in cordibus suis de Joanne, ne forte ipse esset Christus, quem et requirebant dicentes: Nunquid Christus es tu ? Sed nisi idem Joannes apud se vallis esset, repletus gratiae spiritu non fuisset. Qui ut hoc quod erat ostenderet, dixit: Venit fortior me post me, cujus non sum dignus so Qui habet sponsam sponsus est, amicus autem sponsi qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Hoc autem gaudium meum impletum est. Illum oportet crescere, me autem minui . Ecce cum pro mira operatione virtutum talis esset, ut Christus esse crederetur, non solum Christum non esse se respondit, sed etiam corrigiam calceamenti ejus solvere, id est incarnationis ejus mysterium perscrutari non se dignum esse perhibuit. Ejus esse sponsam Ecclesiam credeSed ait: Qui habet sponsam sponsus est . Ac si diceret: Ego sponsus non sum, sed amicus sponsi sum. Nec propter vocem suam, sed in voce
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdidit: Omis cnim uallis implebitur.
quia corda humilium sacrȩ doctrinȩ
eloquio uirtutũ grã replebuntur:
iuxta hoc quod scriptum est. Qui emit¬
tit fontes in conuallibus: Etrursũ dicit᷑
Et conualles habundabunt frumento:
Amontibus namque aqua dilabitur: quia
suꝑbas mentesueritatis doctrina deserit
Sed fontes in conuallib surgunt: quia
mentes humilium uerbũ praedicationis
accipiunt: Iam uidemus. iam conualles
frumento habundare conspicimus. quia
illorũ ora pabulo ueritatis impleta sunt.
qui mites ac simplices huic mundo despi¬
cabiles esse uidebantur. Ipsum quoque
iohannem baptistã quia mira scĩtate prȩ¬
ditum populus uiderat: illum hunc esse
singulariter celsum acsolidum montem
credebat. Dequo scriptumest. In nouissi¬
mis dierũ crit monsdomus dñĩ prȩparatus
inuertice montium: Nam hunc. eẽ. xp̃m
putabat. sicut ꝑ euuangłm dicitur
Aestimante aut̃ popło & cogitantibus

Expanded text:
perdidit. Omnis enim vallis implebitur, perdidit. Omnis enim vallis implebitur, quia corda humilium sacrae doctrinae eloquio virtutum gratia replebuntur, juxta hoc quod scriptum est: Qui emittit fontes in convallibus . Et unde rursum dicitur: Et convalles abundabunt frumento . A montibus namque aqua dilabitur; quia superbas mentes veritatis doctrina deserit. Sed fontes in convallibus surgunt, quia mentes humilium verbum praedicationis accipiunt. Jam videmus, jam convalles frumento abundare conspicimus, quia illorum ora pabulo veritatis impleta sunt qui mites ac simplices huic mundo despicabiles esse videbantur. 4. Ipsum quoque Joannem Baptistam, quia mira sanctitate praeditum populus viderat, illum hunc esse singulariter celsum ac solidum montem credebat, de quo scriptum est: In novissimo dierum erit mons domus Domini praeparatus in vertice montium . Nam hunc esse Christum putabat, sicut per Evangelium dicitur: Aestimante autem populo et cogitantibus
Abbreviated transcription (Latin):
aperitur cum subditur. Parate uiã dñĩ.
rectas facite semitas eius Om̃is quifidem
rectam & bona opera praedicat: quid
aliud quãueniente dño ad corda audien¬
tium uiam parat: Ut haccuis gratiȩ
penetret. lumen ueritatis inlustret.
utrectas dõ semitas faciat. dum mundas
in animo cogitationes persermonem
bonȩ praedicationis format . Om̃is uallis
implebitur : & om̃is mons &collis humili.¬
abitur. Quidhoc loco uallium nomine:
Nisi humiles: : Quid montium & collium.
nisi suꝑbi homines designant᷑ : In aduentu
igitur redemptoris ualle s impletȩ
montes uero & colles humiliatisunt.
quia iuxta eiusuocẽ om̃is quise exaltat
humiliabitur. & quise humiliat ex alta¬
bitur Uallis & enim impleta crescit.
monsautem & collis humiliatus decrescit
Quia nimirũ infide mediatoris dĩ &
hominum hominis xp̃i ihũ &gentilitas
plenitudinẽ grãe accepit. & iuda ea
ꝑerrorem ꝑfidiȩ hoc unde tumebat

Expanded text:
aperitur cum saperitur cum srectas facite semitas ejus. » Omnis qui fidem rectam et bona opera praedicat, qui aliud quam venienti Domino ad corda audientium viam parat, ut hanc vis gratiae penetret, lumen veritatis illustret. Ut rectas Deo semitas faciat, dum mundas in animo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format? « Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur. » Quid hoc loco vallium nomine, nisi humiles? quid montium et collium, nisi superbi homines designantur? In adventu igitur Redemptoris valles impletae, montes vero et colles humiliati sunt, quia juxta ejus vocem: Omnis qui se exaltat humiliabitur, et omnis qui se humiliat exaltabitur . Vallis etenim impleta crescit, mons autem et collis humiliatus decrescit, quia nimirum in fide Mediatoris Dei et hominum hominis Christi Jesu et gentilitas plenitudinem gratiae accepit, et Judaea per errorem perfidiae hoc unde tumebat
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorum dare non potuit: Remissio¬
& enim peccatorũ in solo nobis baptis mate¬
xp̃i tribuitur. Notandũ itaque quod
dicitur praedicans baptismum pęniten¬
tiae in remissionẽ peccatorũ: Q ñm bap¬
tismũ quod peccata solueret quia dare
non poterat praedicabat. Vtsicut incar¬
natum uerbum patris praecurrebat
uerbo praedicationis: ita baptismũ
pęnitentiae quopeccata soluuntur.
praecurrer& suo baptismate quo peccata
solui non possunt Vt quia eius sermo
praecurrebat praesentiã redemptoris:
ipsum quoq eius baptisma praecedendo
fier& umbraueritatis. Sequitur. Sicut¬
scriptum est in libro sermonũ esaiȩ pro.¬
phetȩ Vox clamantis indeserto. parate
uiam dñi: rectas facite semitas eius
Isdem uero iohannes baptista requisitus
quis ess& : respondit: Ego uox clamantis
indeserto. Quisicut antenos dictum est.
ideo uox aproph& is uocatus est. quia
uerbũ praeibat. Quid aũt clamar&:

Expanded text:
peccatorum dare non potuit. Remissiopeccatorum dare non potuit. Remissio enim peccatorum in nobis solo baptismo Christi tribuitur. Notandum itaque quod dicitur praedicans baptismum poenitentiae in remissionem peccatorum, quoniam baptismum, quod peccata solvebat, quia dare non poterat, praedicabat, ut sicut incarnatum Verbum Patris praecurrebat verbo praedicationis, ita baptismum poenitentiae, quo peccata solvuntur, praecurreret suo baptismate, quo peccata solvi non possunt; ut quia ejus sermo praecurrebat praesentiam Redemptoris, ipsum quoque ejus baptisma praecedendo fieret umbra veritatis. CXV. Quscriptum est in libro sermonum Isaiae prophetae : Vox clamantis in deserto, parate viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri. » Idem vero Joannes Baptista requisquis esset, respondit, dicens: Ego vox clamantis in deserto . Qui, sicut ante per nos dictum est, ideo vox a propheta vocatus est, quia verbum praeibat. Quid autem clamaret
Abbreviated transcription (Latin):
orum praedicationis eius tempora desig¬
nantur. Quia autẽ gentilitas colligen¬
da erat: & iudȩa ꝓculpa ꝑfidiȩ disper¬
genda: Ipsa quoque descriptio terrȩni
principatus ostendit : qm̃ & in romana
re publica unus praefuisse describitur:
& in iudatȩ regno ꝑquartã partem
plurimi principantur Voce & enim
nr̃i redemptoris dicitur. om̃e regnum
inse ipsum duuisum desolabitur. Liquet
ergo quod ad finẽ regni iudaea ꝑuene¬
rat: quae tot regib diuisa subi acebat
Apte quoq: non solũ quibus regibus. sed
quibus etiam saceredotib actum sitẽ
demonstratur: ut quia illũ iohannes
baptista praedicar&. quisimulrex & sa¬
cerdos exister&: Lucas euuangelis ta
predicationis eius tempora ꝑregnũ & sal
regionẽ iordanis. praȩdicans baptismũ
pęnitentiȩ in remissionẽ peccatorum.
Cunctis legentib liquet: quia ioħes
baptismum pęnitentiae non solum praȩ¬
dicauit. uerum etiam quibusdã dedit
Sed tamen baptismũ suum in remissionẽ

Expanded text:
tionis ejus tempora designantur. Quia autem gentilitas colligenda erat, et Judaea pro culpa perfidiae dispergenda, ipsa quoque descriptio terreni principatus ostendit, quoniam et in Romana republica unus praefuisse describitur, et in Judaeae regno per quartam partem plurimi principabantur. Voce enim nostri Redemptoris dicitur: Omne regnum in seipso divisum, desolabitur . Liquet ergo quod ad finem regni Judaea pervenerat, quae tot regibus divisa subjacebat. Apte quoque non solum quibus regibus, sed quibus etiam sacerdotibus actum sit, demonstratur. Ut quia illum Joannes Baptista praedicaret, qui simul rex et sacerdos existeret, Lucas evangelista praedicationis ejus tempora per regnum et sregionem Jordanis praedicans baptismum poenitentiae in remissionem peccatorum . Cunctis legentibus liquet quia Joannes baptismum poenitentiae non solum praedicavit, verum etiam quibusdam dedit; sed tamen baptismum suum in remissionem