comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ea natura propria quã moyses uidere cupiebat. Ipsa qͥp¬
pe ꝓmittitur sanctis in alia uita. Unde quod responsũ
est moysi uerũ est: quia nemo potest uidere faciem d̾i
et uiuere: idest nemo potest eum in hac uita uiuens
uidere sicuti est. Nam multi uiderunt: sed qd uoluntas
elegit non quod natura formauit. Si queris quomͦ eum
uidit uel cam sceleratuis. quando de suo sellere ab illo in¬
terrogatus et iudicatus est: uel etiam ipse diabolus qñ
uenit cum angelis ut coram illo assisteret: si beati sunt¬
mundicordes qm̃ ipsi deum uidebunt: respondeo non
quidem esse consequens ut etiam uideant dm̃. qui uoces
ab co fac̾tas aliquando audiunt. Neq enim uiderũt eũ
qui audierunt. quando dixit ad filium : et elarificaui
et iterum clarificabo. Uerũptam̃ respondeo non esse
mirandum. si aliqui etiam non mundicordes uident
deum in specie qua uoluntas eius fuerit: latente inui¬

Expanded text:
 natura propria quam Moyses videre cupiebat, Ea quip natura propria quam Moyses videre cupiebat, Ea quippe promittitur sanctis in alia vita. Unde quod responsum est Moysi; verum est, quia nemo potest videre faciem Dei et vivere , id est nemo potest eum in hoc vita vivens videre sicuti est. Nam multi viderunt, sed quod voluntas elegit, non quod natura formavit. Si quaeris quomodo eum vidit vel Cain sceleratus; quando de suo scelere ab illo interrogatus et judicatus est, vel etiam ipse diabolus quando venit cum angelis ut coram illo assisteret ; si beati mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt? Respondeo: non quidem esse consequens ut etiam videant Deum qui voces ab eo factas aliquanqui audierunt, quando dixit ad Filium, « Et clarificavi et iterum clarificabo . » Verumtamen non esse mirandum, etsi aliqui etiam non mundi corde vident Deum in specie quam voluntas ejus fecerit, latente invi
Abbreviated transcription (Latin):
de quib uerissima scriptura testatur. quod dm̃ uide¬
rint: si deum nemo unquã hominũ uidit. nec uidere
unquã. quem nemo hominũ idit nec uidere potest.
Certe refelli non potest ut dicit ambrosius uel patrẽ
uel filium. uel certe sp̃m scm̃. si tamen est sp̃c scĩ uisio.
ei specie uideri quam uoluntas elegerit. non natura for¬
ideo dm̃ nemo uidit unquã: quia eam que in do habitat
plenitudinẽ diuinitatis nemo conspexit: nemo mente
aut oculis ⁊prehendit. Unde morses ait deo: cum quo
ut amicus amico facie ad faciem loquebatur. Si inueni
grãm ante te: ostende michi temet ipsum. Quid ergo:
Ille non erat ipse. Si non esset ipse. non ei diceret osten¬
de michi temet ipsũ: sed oftende michi dm̃. Et tamen si
eius naturã substanciãq conspiceret: multo minus dice¬
ret. ostende michi temet ipsum. Ipse ergo erat in ea spe¬
cie qua apparere uoluerat: non autẽ ipse apparebat in¬

Expanded text:
de quibus ueracissima scriptura testatur, quod deum uidede quibus ueracissima scriptura testatur, quod deum uiderint, si deum nemo umquam hominum uidit nec uidere unquam; quem nemo hominum vidit nec videre potest. Certe refelli non potest, ut dicit Ambrosius, vel Patrem, vel Filium, vel Spiritum sanctum; si tamen est sancti Spiritus visio ea specie videri quam voluntas elegerit, non natura forideo: Deum nemo vidit unquam, quia eam quae in Deo habitat plenitudinem divinitatis nemo conspexit, nemo mente aut oculis comprehendit. Unde Moyses ait Deo cum quo ut amicus amico facie ad faciem loquebatur. Si inveni gratiam ante te, ostende mihi temetipsum . Quid ergo, ille non erat ipse? Si non esset ipse non ei diceret: Ostende mihi temetipsum, sed ostende mihi Deum. Et tamen si ejus naturam substantiamque conspiceret, multo minus diceret ostende mihi temetipsum. Ipse ergo erat in ea specie qua apparere voluerat; non autem ipse apparebat in
Abbreviated transcription (Latin):
iua causa sese perpeti etiam ipsi nouerũt: quanto dis¬
trictius tunc iniquorũ tormenta conspiciũt. quando ab
omni uicio corruptionis exuti. ipsi iam iusticie uicimus
itq artius iuherebunt: Sic quippe eorum mentes ꝑ hoc
bet: ut omĩno eis non libeat. quicquid ab illius eterne
Ui queris utrum possit deus uideri: respondeo.
potest. Si queris unde sciam: respondeo. qr in
uerissima scriptura legitur. beati mundo cor¬
de. quoniã ipsi deum uidebunt: et cetera talia. Si q̃ris
sibilem esse natura. iuideri autem cum uult sicut uult.
Plurunis enim uisus est non sicuti est: sed quali specie
illi placuit apparere. Quid est ergo quod eadem dicit
anctoritas deum nemo uidit unquã: et quod apłs pla¬
nius explicans. quem nemo inquit hominũ uidit nec ui¬
dere potest: Quomͦ eigo dm̃ uidit abraham. ysaac.¬
et iacob iob morses. micheas. ysaias. et si qui alii sunt

Expanded text:
sua causa sese perpeti etiam ipsi noverunt. Qui tanto dissua causa sese perpeti etiam ipsi noverunt. Qui tanto districtius tunc iniquorum tormenta despiciunt, quanto ab omni vitio corruptionis exuti ipsi jam justitiae vicinius atque arctius inhaerebunt. Sic quippe eorum mentes per hobet ut omnino eis non libeat quidquid ab illius aeternane Dei. Si quaeris utrum possit Deus videri repotest. si quaeris, unde sciam, respondeo: quia in ueracissima scriptura legitur: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, et cetesibilem esse natura. Videtur autem, cum vult, sicut vult. Plurimis enim visus est non sicuti est, sed quali specie illi placuit apparere. Quid est ergo quod eadem dicit auctoritas: « Deum nemo vidit unquam . » Et quod amplius planius explicans: « Quem nemo, inquit, hominum vidit, nec vised hominum. quo modo ergo deum uidit Abraham, Isaac, Iacob, Iob, Moyses, Michaeas, Esaias et si qui alii sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
osam penitenciã eorũ corda conuertere: atq ipsa con¬
uersione saluare. Quid enĩ aliud pro inimicis orandũ
est. nisi hoc quod apłs ait. ut det illis deus penitenciã ad
cognoscendã ueritatẽ: et resipiseant a laqueis diaboli.
a quo captiui tenent᷑ ad ipsius uoluntatẽ: Et quomͦ tũc
pro illis orabitur: qui iam nullatenus possũt ad iusticie
opera ab iniquitate ꝯmutari: Eadem itaq causa est.
cur non oretur tunc pro hominib et̾no igne dãpnatis:
que nunc etia causa est. ut non oretur ꝓ diabolo anglisq
quis eteruo supplicio deputatis. Que nunc etiam causa ẽ.
ut non orent sancti homines pro hominib infidelibus im¬
pusq defunctis: nisi quia de eis utiq quos eterno suppli¬
cio deputatos iam nouerunt. ante illum iusti iudicis ꝯspec¬
tum oracionis sue meritũ cassari refugiunt: Quod si nũe
quoq inuentes iusti. et mortius et dãpnatis iniustis mi¬
nime cõpatiuntur. quando adhuc aliquid iudicabile de

Expanded text:
osam poenitentiam eorum corda convertere, atque ipsa conversione salvare. Quid enim aliud pro inimicis orandum est, nisi hoc quod Apostolus ait: Ut det illis Deus poenitentiam ad cognoscendum veritatem; et resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tpro illis tunc orabitur, qui jam nullatenus possunt ad justitiae opera ab iniquitate commutari. Eadem itaque causa est cur non oretur, tunc pro hominibus igne aeterno damnatis, quae nunc etiam causa est ut non oretur pro diabolo, angelisque ejus, aeterno supplicio deputatis. Quae nunc etiam causa est ut non orent sancti homines pro hominibus infidelibus impiisque defunctis, nisi quia eis utique quos aeterno supplicio deputatos jam noverunt ante illum judicis justi conspectum orationis suae meritum cassari refugiunt? Quoniam nunc quoque viventes justi et mortuis et damnatis et injustis minime compatiuntur, quando adhuc aliquid judicabile de
Abbreviated transcription (Latin):
Ille si periciã negligat: iste si miseria careat. Scomi
hane obliuionẽ quã posteriore loco posui: non erum
memores sancti preceritorũ malorum. Carebũt enun
om̃ibus: ita ut penitus deleantur de eorũ sensibus.
Et tamen potencia sciencie que magna in eis eritr non
solum sua p̃terita. sed etiam dãpnatorũ eos sempitra
miseria non latebit. Ibi uacabitus et uidebimꝰ. uidebi¬
mus et amabimus: amabimus et laudabimus. E cee

Expanded text:
Ille si peritiam negligat, iste si miseria careat. Secundum Ille si peritiam negligat, iste si miseria careat. Secundum hanc oblivionem quam posteriore loco posui; non erunt me mores sancti praeteritorum malorum. Carebunt enim malis omnibus ita ut penitus deleantur ab eorum sensibus, et tamen potentia scientiae quae magna in eis erit; non solum sua praeterita, sed etiam damnatorum eos sempiterna miseria non latebit. Ibi vocabimus et videbimus; videbimus et amabimus; amabimus et laudabimus. Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
rit gͦ illius ciuitatis et una in om̃ib ⁊ insepa¬
rabilis in singulis uoluntas libera. ⁊ ab omni
malo liberata. et impleta om̃i bono. fruens
indesinenter eternorũ
iocunditate gaidiorũ:
oblita culparũ. oblita penarum: nec tamen iceo sue
libetationis oblita. ut liberaori suo non nt ingrata. Qrem¬
tum eigo attinet ad scienciam racionalem. memos p̃teri¬
torum etiam malorũ suorũ: quantũ autẽ ad experientis
sensum prorsus ĩmemor. Nam et peritissimus medicus
sicut arte scuuitur. oñis fere morbos corporis nouit:
sicut autẽ corpore sc̃iuntur plurimos nescit. quos ipse
non passus est. Ut ergo sciencie malorũ due sunt. una
qua potenciã mentis non latent. altera qua experientis
sensib inherent: aliter quippe sciuntur omĩa uitia per
sapientie doctrinã. aliter per insipientis pessimã uitam:
ita et obliuiones malorũ due sunt. Aliter nãq ea obli¬
uiscitur eruditus et doctus: aliter exꝑtus et passus.¬

Expanded text:
rit ergo illius civitatis et una in omnibus, et inseparabilis in singulis voluntas libera, ab omni malo liberata, et impleta omni bono, fruens indeficienter aeternorum jucunditate gaudiorum, oblita culparum, oblita poenarum; nec tamen ideo suae liberationis oblita, ut liberatori suo non sit grata. 4. Quantum ergo attinet ad scientiam rationalem, memor praeteritorum etiam malorum suorum; quantum autem ad experientis sensum, prorsus immemor. Nam et peritissimus medicus, sicut arte sciuntur, omnes fere morbos corporis novit: sicut autem corpore sentiuntur, plurimos nescit, quos ipse non passus est. Ut ergo scientiae malorum duae sunt; una, qua potentiam mentis non latent; altera, qua experientis sensibus inhaerent aliter quippe sciuntur omnia vitia per sapientiae doctrinam, aliter per insipientis pessimam vitam: ita et obliviones malorum duae sunt. Aliter ea namque obliviscitur eruditus et doctus, aliter ex
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ occidere.Illud enim fit longa mora ictib¬
multis: hoc uno ictu breuissimo tẽpore. In hac qͥp¬
pe sentencia ad hoc solũ eadem mensura est. ut qd̃¬
non p̃stitit ei non p̃stetur: atq ita quod ipse iudi¬
catur erit in eternũ: quãuis quod ipse iudicauit
eternũ esse nequiuerit. In eadem igitur mensura.
quãuis non eternorũ malefactorũ et̾na supplicia re¬
metiunt᷑: ut qui et̃nã uoluerũt habere peccati ꝑfu̾cti

Expanded text:
hominem occidere; illud enim fit longa mora ictibhominem occidere; illud enim fit longa mora ictibmultis; hoc uno ictu, brevissimo tempore. In hac quippe sententia ad hoc solum eadem mensura est, ut quod praestitit, ei non praestetur. Atque ita quod ipse judicatur erit aeternum quamvis quod judicaverit aeternum esse nequiverit. In eadem igitur mensura quamvis non aeternorum malefactorum aeterna supplicia remetientur, ut quia aeternam voluit habe
Abbreviated transcription (Latin):
quam existit qui censeat tam cito nocenciũ finienda
esse tormenta: quã cito factũ est homicidiũ uel adul¬
terium. uel sacrilegiũ. uel quodlibet aliud scelus:
non tẽporis longitudine. sed iniquitatis et impictatis
mnagnitudine metiendum
metietur uobis: id est quod feceris pacie¬
ris: non ut si stuprum fecerit. stuprumn
paciatur: sed quod peccato isto feci legi. hoc ei lex
faciat: id est quia legem talia prohibentẽ de sua ui¬
ta abstulit. auferat eum etiã ipsa lex de hominum
uita quã regit. Idem. Nolite iudicare : ut non iudi¬
cemnini. In quo enim iudicio iudicaueritis: iudicabi¬
mimi. Nũquid si iniquo iudicio iudicauerũt: iniquo¬
iudicio iudicabuntur: Absit. Nulla quippe iniquitas
apud dm̃. S. ita dictũ est in quo iudicio iudicaueri¬
tis. in eo iudicabimini: tanquã diceretur. in qua
uoluntate bene feceritis in ipsa liberabimini: uel
in qua uoluntate male feceritis. in ipsa puniemini.¬
maius peccatũ haberetur arborem deicere: quam

Expanded text:
quam exstitit qui censeret, tam cito nocentium finienda esse tormenta, quam cito factum est, vel homicidium, vel adulterium, vel sacrilegium, vel quodlibet aliud scelus, non temporis longitudine, sed impietatis et iniquitatis magnitudine metiendum. metietur vobis , id est quod feceris, patieris. Non ut si stuprum fecerit, stuprum patiatur, sed quod peccato isto facit legi, hoc ei lex faciat, id est quia legem talia prohibentem de sua vita abstulit; auferat eum etiam ipsa lex de hominum vita quam regit. Idem: Nolite judicare et non judicabimini. In quo enim judicio judicaveritis, judicabimini . Nunquid si iniquo judicio judicabunt, iniquo judicabuntur? Absit! Nulla quippe iniquitas apud Deum, sed ita dictum est: In quo judicio judicaveritis, in eo judicabimini, tanquam si diceretur: In qua voluntate benefeceriIn qua uoluntate malefeceritis, in ipsa puniemini\maius peccatum haberetur arborem deicere quam
Abbreviated transcription (Latin):
sed habent in racione non mole. sicut ipsa m̃bra om̃a iam
sunt latenter in semmne: cum etiam natis nulla adhue de¬
sint. sicut dentes. aut si quid eiusmodi. In qua racione
uniuscinusq materie indita corporali. iam quodammͦ
ut ita dicam lineatũ uidetur esse quod nondũ est. ĩmo qd̾
latet: sed accessu tẽporis erit. uel potius apparebit. In
hac ergo infans iam breuis aut longus est : qui breuis
longusue futurus est. Restat ergo ut suam quisq reci¬
piat mensurã: quam uel habuit in iuuentute. etiam si
senex mortuus est. uel fuerat habiturus si ante ẽ defũctꝰ.
ut nec ultra nec infra iuuenilẽ formã resurgãt corꝑa
mortuorũ: sed in ea etate et robore usq ad quam hic
xp̃m ꝑuenisse cognouimus. Cirea triginta quippe annoᷤ
definierũt esse etiam seculi huius doctissimi homines ui¬
uentutẽ : que cum fuerit spacio proprio terminata.
inde iam hominẽ uergere in detrim̃ta grauioris ac seni¬

Expanded text:
sed habent in ratione, non mole; sicut ipsa membra omnia iam sed habent in ratione, non mole; sicut ipsa membra omnia iam sunt latenter in semine, cum etiam natis nonnulla adhuc desint, sicut dentes ac si quid eius modi. In qua ratione uniuscuiusque materiae indita corporali iam quodam modo, ut ita dicam, liciatum uidetur esse, quod nondum est, immo quod latet, sed accessu temporis erit uel potius aphac ergo infans jam brevis aut longus est qui longus brevisve futurus est. Restat ergo ut suam recipiat quisque mensuram qualem habuit in juventute, etiam si senex est mortuus, vel fuerat habiturus, si ante defunctus, ut nec ultra nec infra juvenilem formam resurgant corpora mortuorum; sed in ea aetate et robore usque ad quam hic peruenisse cognouimus circa triginta quippe annos definierunt esse etiam saeculi huius doctissimi homines iuuentutem; quae cum fuerit spatio proprio terminata, inde iam hominem in detrimenta uergere grauioris ac seni
Abbreviated transcription (Latin):
ale: qm̃ tanta erit tunc concordia carnis et sp̃e. uiui¬
ficante sp̃u sine sustentaculo alicuius indigentie subdi¬
tam carnẽ. ut  noͥbis repugnet ex nobis: sed sicut fo¬
ris neminẽ. ita nec intus nos ipsos patiemur inimicos.
sumus de infantib. nisi quia non in ea re¬
surrecturi sunt corporis exiguitate qua
mortui: sed quod eis tardius accessurũ erat tẽpore.
hoc sunt illo dei opere miro atq celeͬrimo recepturi:
In sentencia quippe dñi ubi ait. capillus capitis uestri
non peribit: dictum est non defuturũ esse qđ̃ fuit.
non autem negatũ est affuturũ esse quod defuit.
Defuit autem infanti mortuo: perfecta quantitas
sui corporis. Perfecto quippe infanti deest utiq per¬
fectio magnitudinis corporalis: que cum accesserit.
iam satura longior esse non possit. Hunc ꝑfectionis modũ
sic habent om̃s. ut cum illo concipiant̃ atq nascantur:

Expanded text:
ale : quoniam tanta erit tunc concordia carnis et spiritus, viviale : quoniam tanta erit tunc concordia carnis et spiritus, vivificante sptam carnem, ut nihil nobis repugnet ex nobis, sed sicut foris neminem, ita nec intus nosmetipsos patiemur inimicos Csumus de infantibus, nisi quod non in ea resurrecturi sunt corpomortui, sed quod eis tardius accessurum erat tempore, hoc sunt illo Dei opere miro adque celerrimo recepturi? In sententia quippe Domini, ubi ait: Capillus capitis uestri non peribit, dictum est non defuturum esse quod fuit, non autem negatum est adfuturum esse quod defuit. Defuit autem infanti mortuo perfecta quantitas sui corporis; perfecto quippe infanti deest utique perfectio magnitudinis corporalis, quae cum accesserit, iam statura longior esse non possit. Hunc perfectionis modum sic habent omnes, ut cum illo concipiantur adque nascantur;
Abbreviated transcription (Latin):
corpora sine ullo uicio. sine ulla deformita¬
te: sicut sine ulla corruptione. onere. dif¬
ficultate. in quibus tanta felicitas erit. Propter qd̾ ⁊ sp̃u¬
alia dicta sunt: eum proculdubio corpora futura sint
non sp̃e. S sicut nunc animale corpus dicitur. quod
nune corpus non anima est: ita tune spũale corpus
erit. corpus tamen non sp̃c erit. Proinde quantũ attinet
ad corruptionẽ que nunc aggrauat animã. et uicia q
sp̃c: quia et celestia corpora ꝑhibent᷑. Propt̃ qd̃ dictũ
est. caro et sanguis regnũ dei non possidebũt: et tãꝗͣ
exponens quid dixerit. neq corruptio inquit incor¬
ruptionẽ possidebit. Quod prius dixit caro ⁊ sanguis.
hoc posterius dixit corruptio: et quod prius dix̃ regnũ
dei. hoc posterius incorruptionẽ. Quantũ aũ attinet
ad substanciã: etiam tunc caro erit. Propter qd̾ et corpus
apostolus seminatur corpus animale surget corpus sp̃u¬

Expanded text:
ora sine ullo vitio, sine ulla deformitaora sine ullo vitio, sine ulla deformitate, sicut sine ulla corruptione, onere, difficultate. In quibus tanta felicitas erit, propter quod et spiritualia dicta sunt cum procul dubio corpora futura sint, non spiritus. Sed sicut nunc animale corpus dicitur, quod nunc corpus non anima est, ita tunc spirituale corpus erit, coad corruptionem, quae nunc aggravat animam , et ad vitiacorpus; quia et coelestia corpora perhibentur. Propter quod dictum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt: et tanquam exponens quid dixerit, neque corruptio, inquit, incorruptionem possidebit . Quod prius dixit, caro et sanguis; hoc posterius dixit, corruptio: et quod prius, regnum Dei: hoc posterius, incorruptionem. Quantum autem attinet ad substantiam, etiam tunc caro erit. Propter quod et post rApostolus, Seminatur corpus animale, resurget corpus spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
bonis equalia cũcta reddant᷑: ita modificabitur illa
in unoquoq materies. ut nec aliquid ex ea pereat: ⁊
qd̾ alicui defuerit ille suppleat. qui et de nichilo po¬
tuit qd̾ uoluit oꝑari. Si autẽ in corporib resurgen¬
tium racionabilis inequalitas erit. sicut est uocũ quib
impletur cantus : hoc fiet unicuiq de materia corporis
sui. quod et hominẽ reddat angelicis cetibus: et mehil
inconueniens eorum ingerat sensibus. Indecorũ quippe
aliquid non erit. si quicquid futurũ est hoc decebit: qr
artifex. quam ꝓpter aliquã causam deformẽ fecerat con¬
flare. et pulcherrimã reddere. ita ut nichil substancie
sed sola deformitas pereat: ac si quid in illa forma prio¬
re indecenter extabat. nec parilitati partiũ congruebat
non de toto unde fecerat amputare atq separare: s ita
conspargere uniuerso atq miscere. ut nec feditatẽ fa¬
ciat. nec minuat quantitatẽ. quid de omnipotente sen

Expanded text:
bonis aequalia cuncta reddantur, ita modificabitur illa bonis aequalia cuncta reddantur, ita modificabitur illa in unoquoque materies, ut nec aliquid ex ea pereat; et quod alicui defuerit ille suppleat qui de nihilo potuit quod voluit operari. Si autem in corporibus resurgentium rationabilis inaequalitas erit, sicut est vocum quibus impletur cantus, hoc fiet cuique de materia corporis sui, quod et hominem reddat angelicis coetibus et nihil inconveniens eorum sensibus ingerat. Indecorum quippe aliquid ibi non erit; sed quidquid futurum est hoc decebit, quia artifex homo quam propter aliquam causam deformem fecerat conflare et pulcherrimam reddere ita ut nihil substantiae sed sola deformitas pereat, ac si quid in illa forma priore indecenter exstabat, nec parilitati partium congruebat, non de toto unde fecerat amputare atque separare, sed ita conspergere universa atque miscere, ut nec foeditatem faciat nec minuat quantitatem, quid de Omnipotente sent
Abbreviated transcription (Latin):
ex illius materie quantitate reparare: nichil int̾esset
ad eius integritatẽ que particula materie euicũq m̃¬
bro statue redderetur. dum tam̃ totũ ex quo ꝯstituta
fuerat restituta resumeret: ita deus mirabiliter atq
ineffabiliter artifex. de toto quo caro nr̃a ꝯstiterat.
eam mirabili et ineffabili celeritate restituet: nec ali¬
quid attinebit ad eius rei integritatẽ. utrum capilli
ad capillos redeant. aut ungues ad ungues: an qͥcqͥd
eorum perierat mutet̾ in caruem et in partes alias cor¬
poris reuocetur. curante artificis ꝓuidentia. ne quid
indecens fiat. Nec illud est consequens. ut id̾o diuersa
statura sit reuiuiscentiũ singulorũ. qr fuerat duersa
uiuentiũ: aut macri cum eadem macie. aut pingues
cum eadẽ pinguedine reuiuiseant. S si hoc est in con¬
silio creatoris. ut effigie sua cuiuscũq proprietas ⁊ dis¬
cernibilis similitudo seruetur. in ceteris autem corporis

Expanded text:
ex illius mensurae quantitate reparare, nihil interesset ex illius mensurae quantitate reparare, nihil interesset ad ejus integritatem quae particula materiae cuique membro statuae redderetur, dum tamen totum ex quo constituta fuerat restituta resumeret; ita Deus mirabiliter atque ineffabiliter artifex de toto quo caro nostra constiterat eam mirabili et ineffabili celeritate restituet. Nec aliquid attinebit ad ejus rei integritatem, utrum capili ad capillos redeant, an ungues ad ungues, an quidquid eorum perierat mutetur in carnem, et in alias partes corporis revocetur curante artificis providentia ne quid indecens fiat. Nec illud est consequens ut ideo diversa statura sit reviviscentium singulorum, quia fuerat diversa viventium, aut macri cum eadem macie, aut pingues cum eadem pinguedine reviviscant. Sed si hoc est in consil o Creatoris, ut in effigie sua cujuscunque proprietas et discernibilis similitudo servetur; in caeteris autem corporis
Abbreviated transcription (Latin):
temporis redit: que illa primitus ut homo fieret. cres
terra: uerũ etiam ex aliorũ elementorũ secre¬
tissimo sinu quo dilapsa cadauera recesserũt:
in temporis puncto reddenda et redintegranda ꝓmitti¬
tur. Ipsa itaq terrena materies. que discedente anima
fit cadauer. non ita resurrectione reparabitur. ut ea
que dilabunt̃. et in alias atq alias aliarum rerũ spe¬
cies formasq uertunt᷑: quãuis ad corpus redeãt unde
dilapse sunt. ad easdem quoq corporis partes ubi fue¬
runt redire necesse sit. Alioquin si capillis redit qđ tam
crebra tonfura detraxit. si unguib quod totiẽs dẽpsit
exsectio. ĩmoderata et indecens cogitantib: et ideo re¬
surrectionẽ carnis non credentib occurrit infrmitas.
S quẽadmodũ si statua cuius libet uolubilis metalli.
aut in igne liquesceret. aut conteret᷑ in puluerẽ. aut
confunderetur in massam. et eam uelit artifex rursus

Expanded text:
temporis redibit quae illam primitus ut homo fieret, atque cresctemporis redibit quae illam primitus ut homo fieret, atque crescterra verum etiam ex aliorum elementorum secretissimo sinu, quo dilapsa cadavera recesserunt in temporis puncto reddenda et redintegranda promittitur. Ipsa itaque terrena materies quae discedente anima fit cadaver; non ita resurrectione reparabitur, ut ea quae dilabuntur, et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertuntur, quamvis ad corpus redeant unde dilapsae sunt, ad easdem quoque corporis partes ubi fuerunt redire necesse sit. Alioquin si capillus redit, quod tam crebra tonsura detraxit, si unguibus quod totius dempsit exsectio immoderata et indecens cogitantibus et ideo resurrectionem carnis non credentibus occurrit informitas. Sed, quemadmodum si statua cujuslibet volubilis metalli, aut in igne liquesceret, aut contereretur in pulverem, aut confunderetur in massam, et eam velit artifex rursus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sbiter scriptũ reliquit : absit inquã ut unũ duplicẽ
hominẽ. ac non potius duos homines qd̾ futurũ fue¬
rat si gemini nascerent᷑ resurrecturos eristimemꝰ. Ita
et cetera que singula quiq partus uel amplius uel
minus aliquid habendo quadam nimia deformitate
monstra dicuntur. ad humane nature figurã resur¬
rectione reuoeabuntur: ita ut singule anime singula cor
pora sua obtineant. nullis coherentib etiam quecumq
eoherentia uata fuerant: sed seorsum sibi singulis sua mẽ¬
bra gestantib. quib humani corporis complebit᷑ inte¬
gritas. Non enim perit deo terrena materies. de qua crea¬
tur mortaliũ caro: sed in quẽlibet pulucrem cineremq
soluatur. in quoslibet alitus aurasq diffugiat. in quã¬
cumq aliorũ corporum substanciã. uel in ipsa elementa
uertatur. in quorũcũꝙ animaliũ uel hiominũ cibum
cedat carnemq mutetur. illi humane anime puncto¬

Expanded text:
presbyter scriptum reliquit. Absit, inquam, ut unum duplicem presbyter scriptum reliquit. Absit, inquam, ut unum duplicem hominem, ac non potius duos homines, quod futurum fuerat, si gemini nascerentur, resurrecturos aestimemus! Ita et caetera quae singuli quique partus vel amplius, vel minus aliquid habendo, quadam nimia deformitate monstra dicuntur: ad humanae naturae figuram resurrectione revocabuntur, ita ut singulae animae, singula sua corpora obtineant, nullis cohaerentibus etiam quaecunque cohaerentia nata fuerant; sed seorsum sibi singulis sua membra gestantibus quibus humani corporis complebitur inte Non autem perit Deo terrena materies, de qua mortalium creatur caro; sed in quemlibet pulverem cineremque solvatur, in quoslibet alitus aurasque diffugiat, in quamcunque aliorum corporum substantiam, vel in ipsa elementa vertatur, in quorumcunque animalium, etiam hominum cibum cedat, carnemq
Abbreviated transcription (Latin):
scrupulosissime quidem inter doctissimos queri solet.¬
et disputari potest. qd̾ utrum ab homine inueniri pos¬
sit ignoro. quando incipit homo in utero uiuere: utrũ
sit quedã uita occulta que nondũ motib uiuentis ap¬
paret. Nam negare uixisse puerperia. que ꝓpt̾ea mbra¬
tim exsecantur et eiciunt̃ ex uteris pugnantiũ. ne ma¬
trem quoq: si mortua relinquant᷑ occidant: impuden¬
tia nima uidetur. Ex quo autẽ incipit homo uiuere:
ex illo utriq iam mori potest. Mortuus uero ubicũq¬
tuorum non ꝑtineat. repperire ñ possũ. Neq enim
monstra que nascunt᷑ et uiuunt quãlibet cito mori¬
antur: aut resurrectura negabunt᷑. aut uiciata re¬
surrectura credenda sunt: ac non potius correcta
emendataq natura. Absit enim ut illũ bimembrem
qui nuper natus est in oriente. de quo fr̃s dilectissi¬
mi qui eum uiderũt retulerũt. et beatus ieronimus

Expanded text:
scrupulosissime quidem inter doctissimos quaeri scrupulosissime quidem inter doctissimos quaeri ac disputari potest, quod utrum ab homine inveniri possit ignoro, quando incipiat homo in utero vivere; utrum sit quaedam vita et occulta, quae nondum motibus viventis appareat. Nam negare vixisse puerperia, quae propterea membratim exsecantur et ejiciuntur ex uteris praegnantium, ne matres quoque si mortua ibi relinquantur occidant, impudentia nimia videtur. Ex quo autem incipit homo vivere, ex illo utique jam mori potest. Mortuus vero, ubicumqtuorum non pertineat, reperire non possum. Neque enim monstra quae nascuntur et vivunt, quamlibet cito moriantur, aut resurrectura negabuntur, aut vitiata resurrectura credenda sunt; ac non potius correcta emendataque natura. Absit enim ut illum bimembrem qui nuper natus est in oriente, de quo, fratres dilectissimi, qui eum viderunt retulerunt, et beatus Hieronymus
Abbreviated transcription (Latin):
sim breuiter disputare. et om̃ibus questionib que de
hac re moueri soleut. satisfacete non inuenio. Resurree
centur: et mortui sunt. et morientur: nullomodo xͥanꝰ
Iquestio. qui iam quidem nati sunt in uteris
matrũ: sed nondum ita nati. ut iam possint
renasci. Si resurrecturos eos dixerimus: de his qui iam
formati sunt tolerari ut cũq potest quod dicitur. Infor¬
mes uero abortiuos quĩ non procliuius arbitretur perire :
sicut semina que concepta non fuerint: S negare quis¬
audeat et si affirmare non audeat. id acturã resurrõnẽ.
ut quicquid forme defuit impleatur: atq ita ñ desit
ꝑfectio que accessura erat tẽpore. quẽad modũ iam non
erunt uicia que accesserũt tẽpore: ut neq in eo quod
actum et congruũ dies allaturi fuerant natura fraudet᷑:
neq in eo quod aduersũ ⁊ contrariũ dies attulerit nat᷑a
turpetur: sed integretur qđ̾ nondũ erat integrum: si¬

Expanded text:
sim breviter disputare, et omnibus quaestionibus, quae de sim breviter disputare, et omnibus quaestionibus, quae de hac re moveri solent, satisfacere, non invenio. Resurrectcentur, et mortui sunt atque morientur, nullo modo potesquaestio, qui jam quidem nati sunt in uteris matrum, sed nondum ita nati ut jam possint renasci. Si resurformati sunt, tolerari potest utcumque quod dicitur: informes vero abortus quis non proclivius perire arbitretur, sicut semina quae concepta non fuerint? Sed quis negare audeat, etsi affirmare non audeat, id acturam resurrectionem, ut quiquid formae defuit impleatur? Atque ita non desit perfectio, quae accessura erat tempore, quemadmodum non erunt vitia quae accesserant tempore: ut neque in eo quod aptum et congruum dies allaturi fuerant, natura fraudetur; neque in eo quod adversum atque contrarium dies attulerant, natura turpetur; sed integretur quod nondum erat integrum, si
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius resurrõnis exquiro. Credo natq qr resurrectu¬
rus sum: sed uolo ut audiã qualis. Sciendũ quippe mͥ
est. utrũ in quodam alio subtili fortasse uel aerio: an
in eo quo morior corpore surgam. S si in aerio corꝑe
resurrexero: iam ego non ero qui resurgo. Nam qͦmͦ est
uera resurrectio: si uera non poterit esse caro: aꝑta gͦ
racio suggerit. qr si uera caro non fuerit: ꝓculdubio
resurrectio uera non erit. Neq enim recta resurrõ dici
potest: ub non resurgit quod ceciderit. Unde etiã nr¬
redẽptor dubitantib de sua resurrõne discipulis. manꝰ¬
ostendit et latus: palpanda ossa et carnom prebuit dicens.
Palpate et indete quia sp̃c carnem et ossa non habet: sicut
me uidetis habere. Iam uero de resurrectione carnis non
sicut quidam reuixerunt. iterũq sunt mortui: sed in et̃¬
nam uitam sicut ipsius xp̃i resurrectio: quẽ ad modũ pos¬

Expanded text:
ipsius resurrectionis exquiro. Credo namque quod resurrectuipsius resurrectionis exquiro. Credo namque quod resurrecturus sum, sed volo ut audiam qualis. Sciendum quippe mihi est utrum in quodam alio subtili fortasse vel aerio, an in eo quo maneo corpore surgam. Sed si in aerio corpore resurrexero, jam non ero ego qui resurgo. Nam quomodo est vera resurrectio, si vera non poterit esse caro? Aperta ergo ratio suggerit quod, si vera caro non fuerit, procul dubio resurrectio vera non erit. Neque enim recta resurrectio dici potest, ubi non surgit quod ceciderit. Unde etiam Redemptor noster dubitantibus de sua resurrectione discipulis ostendit manus et latus; palpanda ossa, et carnem praebuit, dicens: Palpate et videte quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere . Jam vero de resurrectione csicut quidam revixerunt iterumque sunt mortui, sed in aeternam vitam, sicut Christus ipse resurrexit, quemadmodum pos
Abbreviated transcription (Latin):
qui considerantes quod sp̃c a carne soluitur.¬
quod caro in putredinẽ uertitur. qd putredo
in puluerem redigitur. quod puluis in elementis solui¬
tur. ut nequaquã ab humanis oculis uideatur: resur¬
rectionẽ posse fieri desperent. Qui resurrõnis fidem ex
obediencia non tenent: certe hanc tenere ex racione
deberent. Quid enim cotidie: nisi resurrõnem nr̃ãm
in elem̃tis mundus imitatur: Per cotidiana quippe mo¬
menta lux ipsa tẽporalis quasi moritur. dum suꝑueni¬
entib noctis tenebris ea que aspiciebatur subtrahit᷑.
et quasi cotihe resurgit. dum lux ablata oculis supp̃ssa
iterũ nocte reparat᷑. Per mom̃ta quoq tẽporũ cernimꝰ
arbusta uiriditatẽ foliorũ amittere: a fructuũ ꝓlaci¬
one cessare. Et ecce subito quasi ex arescente ligno.
uelut quadam resurrõne ueniente uidemus folia erũ¬
pere. fructus grandescere: et totam arborẽ rediuiuo
decore uestiri. S ecce resurrõnẽ audio: effectũ tam̃

Expanded text:
qui, considerantes quod spiritus a carne solvitur,quod caro in putredinem vertitur, qin pulverem redigitur, quod pulvis in elementis solvitur, ut nequaquam ab humanis oculis videatur, ere posse diffidunt, qui resurrectionis fidem ex obedientia non tenent certe hanc tenere ex ratione debuerunt. Quid enim quotidie nisi resurrectionem nostram in elementis mundus imitatur? Per quotidiana quippe momenta lux ipsa temporalis quasi moritur, dum supervenientibus noctis tenebris ea quae aspiciebatur subtrahitur; et quasi quotidie resurgit dum lux ablata oculis suppressa iterum nocte reparatur. Per momenta quippe temporum cernimus arbusta viriditatem foliorum amittere; a fructuum prolatione cessare. Et ecce quasi ex arescente subito ligno velut quadam resurrectione veniente, videmus folia erumpere, fructus grandescere, et totam arborem redivivo decore vestiri. Sed ecce resurrectionem audio, effectum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
cire uelim qͦmodo iustũ sit.ilo
ut culpa que cum sue perpetrata est: sine fine pumatur.
Gregorius. Hoc recte diceretur: si districtus iudex non
corda hominũ sed facta pensaret. Iniqui enim ideo cum
fine deliquerunt : quia cum fine uixerũt. Nim uoluissẽt
utiq si potuissent sine fine uiuere: ut potuissent sine
fine peccare. Ostendunt enuim quia in peccato semꝑ uiue¬
re cupiunt: qui nũquã desiuũt peccare cũ uiuũt. Ad
magnã ergo iusticiã iudicantis ꝑtinet: ut nũquã careãt

Expanded text:
cire velim quomodo justum sit, ut culpa quae cum fine perpetrata est, sine fine puniatur. Gregorius: Hoc recte diceretur, si districtus judex non corda hominum sed facta pensaret. Iniqui enim ideo cum fine deliquerunt, quia cum fine vixerunt. Nam voluissent utique si potuissent sine fine vivere, ut potuissent sine fine peccare. Ostendunt enim quia in peccato semper vivere cupiunt, qui nunquam desinunt peccare dum vivunt. Ad magnam ergo justitiam judi
Abbreviated transcription (Latin):
ntiquus hostis nequicie sue intutur
uinculis astrictus. aliud est quod nũc patitur.
aliud quod infine pacietur. Quia enĩ a lucis
tur: quia suꝑbie eius supplicia. non solũ om̃imoda. s etiã
infinita p̃parant᷑. Que udelicet eius pena tunc inicium
unde nimiũ suꝑbus incedit. mors alterius

Expanded text:
ntiquus hostis nequitiae suae vinculis astrictus, aliud est quod nunc patitur, aluid quod in fine patietur. Quia enim a lucis tur, quia superbiae ejus supplicia non solum omnimoda, sed etiam infinita praeparantur. Quae videlicet ejus poena tunc initium unde nimium superbus incedit, mors alterius
Abbreviated transcription (Latin):
do sub uno sole multi constituuntur. nec tamen
eiusdem ardorem solis equaliter sentiunt. qr alius
plus estuat. atq alius minus: ita illic in uno igne
non unus est modus incendii: quia quod hie diuer¬
sitas corporum. ilie hoc agit diuersitas peccatorum:
ut et ignem non dissimilem habeant: et tamen eosdẽ
singulos dissimiliter exurat: Quomodo iustũ ste
uomodo uerũ est inquiunt quod ait xp̃e
uester. in qua mensura mensi fueritis. in ea

Expanded text:
do sub uno sole multi constituuntur; nec tamen ejusdem solis ardorem aequaliter sentiunt; quia alius plus aestuat atque alius minus, ita illic in uno igne non unus est modus incendii; quia quod hic diversitas corporum, hoc illic agit diversitas peccatorum, ut et ignem non dissimilem habeant, et tamen eosdem singulos dissimiliter exurat. CAP. VIII. Quomodo uomodo ergo verum est, inquiunt, quod ait Christus vester: In qua mensura mensi fueriti
Abbreviated transcription (Latin):
imus uidere ignis in terra. Nunc uero non solum in
terris. uerũ etiam sub terris ita est. ut eũ eructent
uertices montiũ: preter quod inusib hominũ. et esse
ignem in terra. et eum nasci uidemus ex terra: qñqͥ¬
dem et de lignis et de lapidibus nascitur: que sũt
corpora sine dubitacione terrena. Cur ergo nolũt
ut credamus naturã terrenorũ corporũ aliquando
incorruptibilem factã. celo conuenientẽ futurã: sicut
nunc ignis corruptibilis hic conuenit terris: Nichil¬
est igitur qu̾od afserunt ex ponderib atq ordine
elementorũ: unde om̃ipotenti deo quo minus faciat
corpora nr̃a. talia ut etiam in celo habitare possint

Expanded text:
debuimus ignis in terra. Nunc vero non solum in debuimus ignis in terra. Nunc vero non solum in terris, verum etiam sub terris ita est. Ut enim eructent vertices montium propter quod in usibus hominum et esse ignem in terra, et nasci videmus ex terra, quandoque et de lignis et de lapidibus nascitur, qui sunt corpora sine dubitatione terrena. Cur ergo volunt ut credamus naturam corporum terrenorum aliquando incorruptibilem, factam coelo convenientem futuram, sicut nunc ignis corruptibilis his convenit terris? Nihil asserunt ex ponderibus atque ordine elementorum, unde omnipotenti Deo, quominus faciat corpora nostra talia, ut etiam in coelo possint
Abbreviated transcription (Latin):
hoc pondere quid agit leuior om̃ibus: In hac tardi¬
tate quid agit celerior om̃ibus: Itane per huius tã
excellentis nature meritũ non poterit effici: ut cor¬
pus eius leuetur in celum: Et cum ualeat nũc natura
terrenorũ corporũ deprimere animas deorsum : ali
quando et anime leuare sursum terrena corpora ñ
ualebunt: Postremo si ita est elementorũ ordo dispo
situs: ut scđm platonẽ duobus mediis. id est aere et
aqua. duo extrema idest ignis et terra iungantur:
celiq optineat ille sũmi locum. Hec autẽ imi uelut
fundaminis mundi: et ideo non potest esse terra. cur¬
est ignis in terra: Sedm hanc quippe racionem duo
ista elementa in locis propriis imo ac sũmo terra et
ignis esse debuerũt: ut quẽadmodũ nolunt in sũmo
esse posse quod imi est. ita nec in ino esse possit qd
sũmi est. Sicut ergo nullam putant esse uel futuram
esse particulã terre in celo: ita nullã particulã debu

Expanded text:
hac pondere quid agit levior omnibus; in hac tardihac pondere quid agit levior omnibus; in hac tarditate quid agit celerior omnibus? Itane per huius tam excellentis naturae meritum non poterit effici, ut corpus eius leuetur in caelum, et cum ualeat nunc natura corporum terrenorum deprimere animas deorsum, aliquando et animae levare sursum terrena corpora non valebunt? Positus, ut secundum Platonem duobus mediis, id est aere et aqua, duo extrema, id est ignis et terra, iungantur caelique obtineat ille summi locum, haec autem imi uelut fundaminis mundi. et ideo in caeest ignis in terra? Secundum hanc quippe rationem, ita ista duo elementa in locis propriis, imo ac summo, terra et ignis esse debuerunt, ut quemadmodum nolunt in summo esse posse quod imi est, ita nec in imo esse posse quod summi est. Sicut ergo nullam putant vel esse vel futuram esse particulam terrae in coelo, ita nullam particulam videre
Abbreviated transcription (Latin):
exilis et morbidus: ipse tamen ad suũ corpus mouendũ
atq portandũ agilior est. cum in. bona ualitudine
plus habet molis. quã cum in peste uel fa¬
me nimiũ roboris: tamen ualet etiam in habendis terre¬
nis corporib. quantũ adhuc corruptibilib atq mor¬
talibus: non quantitatis pondus. seo temperacionis ino¬
dus. Et quis uerbis explicat: quantũ distet inter p̾sen¬
tem quã dicimus sanitatẽ. et ĩmortalitatẽ futuram :
Non itaq redarguant nrãm fidem philosophi. de cor¬
porum ponderibus. Sic est enim hine sursũuersus t̃ra
prima. aqua secunda. aer tereuis. celum quartũ: ut suꝑ
omĩa sit anime natura. Nam et aristotiles quartũ cot¬
pus eam dixit esse : et plato nullum. Si quintum esset
certe superius esset ceteris : cura uero nullum est. mul¬
tomagis superat omĩa. In terreno ergo quid facit cor¬
pore: In hac mole quid agit subtilior om̃ibus. In

Expanded text:
exilis et morbidus; ipse tamen ad suum corpus movendum exilis et morbidus; ipse tamen ad suum corpus movendum et portandum agilior est cum in bona valetudine plus habet molis, quam cum in peste vel fame minimum roboris. Tantum valet etiam in habendis terrenis corporibus quamvis adhuc corruptibilibus atque mortalibus non quantitatis pondus; sed temperationis modus. Et quis verbis explicet quantum distat inter praesentem quam dicimus sanitatem et immortalitatem futuram? Non itaque redarguunt nostram fidem philosophi de corporum ponderibus. Est enim sic hinc sursum versus terra prima, aqua, secunda, aer tertius, coelum quartum, ut super omnia sit animae natura. Nam et Aristoteles quartum corpus eam dixit esse, et Plato nullum. Si quintum esset, certe superius esset caeteris. Cum vero nullum est, multo magis superat omnia. In terreno ergo quid facit corpore? in hac mole quid agit subtilior omnibus? In
Abbreviated transcription (Latin):
secunda aqua super terrã. tercius aer suꝑ aquam: quar¬
tum super aerem celum: non potest terrenũ corpus ẽẽ¬
in celo. Momentis enim propriis. ut ordinem suum te¬
neant: sua elementa librantur. Ecce qualib argumen¬
tis omĩpotencie dei humana contradicit infirmitas:
quã possidet uanitas. Quid ergo faciunt in aere ter¬
rena tot corpora. eum a terra sit aer tercius: nͥ forte
qui per plumarũ et pennarũ leuitatẽ donauit auiũ
terrenis corporib ut portent᷑ in aere: ĩmortalibus
factis corporib hominũ non poterit donare uirtutẽ.
qua in celo etiam ualeant habitare: Nam cũ terreno¬
rum corporũ sicut onera gestando. sentire consueuimꝰ.
quanto inaior est quantitas. tanto maior sit ec graui¬
tas: tamen m̃bra sue carnis leniora portat anima cũ
in sanitate robusta sunt. quã in languore cũ macra sũt:
et cum aliis gestantib onerosiossit saluus et ualidus. quã

Expanded text:
secunda aqua super terram, tertius aer super aquam, quarsecunda aqua super terram, tertius aer super aquam, quartum super aerem coelum, Non potest esse terrenum corpus in coelo. Momentis enim propriis ut ordinem suum teneant sua elementa librantur. Ecce qualibus argumentis omnipotentiae Dei humana contradicit infirmitas quam possidet vanitas. Quid ergo faciunt in aere terrena tot corpora, cum a terra sit aer tertius, nisi forte qui per plumarum et pennarum levitatem donavit avium terrenis corporibus ut portentur in aere, immortalibus factis corporibus hominum non poterit donare virtutem qua in coelo etiam possint habitare: nam cum terrenorum corporum sicut onera gestando sentire consuevimus, quanto major est quantitas tanto fit major et gravitas; tamen membra suae carnis leviora portat anima cum in sanitate robusta sunt, quam in languore cum macra sunt. Et cum aliis gestantibus onerosior sit salvus et validus quam
Abbreviated transcription (Latin):
men qua suũ corpus anima relinquere cogitur: nec
secunda qua penale corpus anima relinquere non ꝑ¬
mittitur homini accidisset. si non peccasset. Mitissima
sane om̃ium pena erit eorũ qui preter peccatũ quod
originale traxerũt. nullũ insuꝑ addiderunt: et in ce¬
teris que addiderunt. tanto quisq ibi tolerabiliorẽ ha¬
bebit dãpnationẽ. quanto hic minorem habuit iniqui¬
ecesse est aiunt quidam. sint.xuii
ut terrena corpora naturale pondus uel
in terra teneat. uel cogat ad terram: et ido
in celo esse non possint. Primi quidem homines illi erãt¬
in terra nemorosa atq fructuosa: que paradisi nom̃
optinuit. Et de ponderib elementorũ sic argum̃tant᷑.
qm̃ scilicet magistro platone didicerũt mundi duo cor¬
pora marima atq postrema. duobus mediis aere
scilicet et aqua esse copulata. atq coniuncta. Ac per
hoc inquiunt qm̃ tetra ab hinc sursum uersus ẽ prima.

Expanded text:
men qua suum corpus anima relinquere cogitur, nec men qua suum corpus anima relinquere cogitur, nec secunda qua poenale corpus anima relinquere non permittitur homini accidisset, si nemo peccasset. Mitissima sane omnium poena erit eorum, qui praeter peccatum quod originale traxerunt, nullum insuper addiderunt; et in caeteris quae addiderunt, tanto quisque ibi tolerabiliorem habebit damnationem, quanto hic minorem habuit iniquieut terrena corpora naturale pondus vel in terra teneat vel cogat ad terram; et ideo in coelo esse non possunt. Primi quidem illi homines in terra erant nemorosa atque fructuosa quae paradisi nomen obtinuit, et de ponderibus elementorum sic argumentantur. Quoniam scilicet a magistro Platone didicerunt: mundi duo corpora maxima atque postrema duobus mediis: aere scilicet et aqua esse copulata atque conjuncta. Ac per hoc, inquiunt, quoniam terra ab hinc sursum versus est prima
Abbreviated transcription (Latin):
uicumq uero ab illa perdicionis massa.
que facta est per hominẽ primũ. non libe¬
Crantur per unũ mediatorem dei et hominũ:
resurgent quidem etiam ipsi unusquisq cũ sua carne:
sed ut cum diabolo et angelis eius puniant᷑. Utrũ sane
ipsi cum uiciis et deformitatib suorũ corporũ resur¬
gant: quecũq in eis deformia et uiciosa mbra gesta¬
uerunt. in querendo laborare quid opus est: Neq enĩ
fatigare nos debet incerta eorũ uel habitudo. uel forti¬
tudo: quorũ erit certa et sempit̾na dãpnatio. Nec
moueat quomͦ erit in eis corpus incorruptibile si do¬
lere poterit: aut quomͦ corruptibile si non poterit.
Non enĩ est uera uita. nisi ubi feliciter uiuitur: nec
uera incorruptio. nisi ubi salus nullo dolore corrũpit᷑
Ubi autem infelix mori non sinitur. et ut ita dicam
mors ipsa non moritur. et ubi dolor perpetuus non in¬
teriit. sed affligit ipsa corruptio et non finitur: hec
in scripturis sanctis secunda mors dicitur. Nec prima ta¬

Expanded text:
uicunque vero ab illa perditionis massa quae facta est per hominem primum non liberantur per unum mediatorem Dei et hominum, resurgent quidem etiam ipsi unusquisque cum sua carne, sed ut cum diabolo et ejus angelis puniantur. Utrum sane ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corporum resurgant, quaecunque in eis deformia et vitiosa membra gestaverunt inquirendo laborare quid opus est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum vel habitudo vel pulchritudo quorum erit certa et sempiterna damnatio. Nec moveat quomodo erit in eis corpus incorruptibile, si dolere poterit, aut quomodo corruptibile si non poterit. Non enim est vera vita nisi ubi feliciter vivitur, nec vera incorruptio nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur. Ubi autem infelix mori non sinitur, et ut ita dicam mors ipsa non moritur; et ubi dolor perpetuus non interimit, sed affligit ipsa corruptio et non finitur; haec in Scripturis sanctis secunda mors dicitur. Nec prima ta
Abbreviated transcription (Latin):
ditiores se esse cognoscant: quanto in eternũ mala
puniri conspiciũt. que eius adiutorio uicerunt:¬
ui erunt in penis: De sccuno¬
sed sempiterna mors erit: quando nec uiuere anima
poterit deum non habendo. nec dolorib corporis care¬
re moriendo. Pruna mors animã pellit a corpore nolen¬
tem: secunda mors animã nolentẽ tenet in corpore.
Ab utraq morte cõmuniter id habetur: ut quod ñ
uult anima a suo corpore patiatur. Illic anima po
sita beata esse perdidit: et esse non ꝑdidit. Ex qua re
semꝑ cogitur. ut et mortẽ sine morte. et defectum
sine defectui. et finem sine fine patiatur: quatinus
ei et mors ĩmortalis sit. et defectus indeficiens. et fi
etiam in similitudine passionũ: et licet
palea fumat. et sub eadem tribula stipule ꝯminu¬
untur frumenta purgantur. nec ideo cum oleo am̾ca
confunditur. quia eodem preli pondere exprimitur:
ita una eademq uis irruens. bonos probat. purgat.
eliquat : malos dampnat. uastat. exterminat. Tan

Expanded text:
ditiores se esse cognoscant, quanto apertius in aeternum mala puniri conspiciunt, quae ejus adjutorio viceruntui erunt in poenis, sed sempiterna mors erit, quando nec vivere anima poterit Deum non habendo, nec doloribus corporis carere moriendo. Primo mors animam pellit a corpore nolentem; secunda mors animam nolentem tenet in corpore. Ab utraque morte communiter id habetur, ut quod non vult anima de suo corpore patiasita beata esse perdidit, et esse non perdidit. Ex qua re semper cogitur, ut et mortem sine morte, defectum sine defectu, et finem sine fine patiatur, quatenus ei et mors immortalis sit, et defectus indeficiens, et finetiam in similitudine passionum, et licet palea fumat; et sub eadem tribula stipulae comminuuntur, frumenta purgantur, nec ideo cum oleo amurca confunditur, quia eodem preli pondere exprimitur; ita una eademque vis irruens bonos probat, purgat, eliquat; malos damnat, vastat, exterminat. Tantum