comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirgultũ antequã oriretur. et omn̾e herbã antequã ger-¬
minꝰaret. Quod dicit anteqͣ germinaret uel oriretur:
patet ꝓfecto ñ eomͦ qͦ nunc arbusta. et herbe. ex semine et
ex radice ꝓferuntur. aut humana industriã ꝓueniunt.
tunc ꝓcreata eẽ. sed subito ad nutũ et iussionẽ dĩ. erupis¬
se cũ foliis et frucꝰtu om̃iꝙ̃ perfectione. Non pluerat
suꝑ terrã hoc ad superiora refertur. N on pluerat qͥdem.
be. Quomͦ et em̃ plueret cũ omne spatiu̾ aeris plenũ e̾ẽt.
aqͥs tenuissimis inmodum nebule. sic̃ iã supͣ dictum est.
Sed ex quo aque ille collecte ft̃ munũ. et apparuit arida: usq
ad dilumũ plunnȩ iniime leguutur fuisse. Sed fonsas¬
cendens e terra. imiũsã eiꝰ suꝑficie irrigabat. Fons aut̾ẽ ille
uel ꝑ occulioꝰ meatus terrȩ decurrens ascendebat ad irrigan
dã superficiẽ terrȩ more unli fluminis. qui aluei sui metas
ꝓgrediens. irrigabat plana egipti. uel etiã irrigans uniu̾¬

Expanded text:
virgultum, antequam oriretur, et omnem herbam, antequam germinaret. Quod dicit: antequam germinaret aut oriretur, patet profecto non eo modo, quo nunc arbusta et herbae ex semine vel ex radice proferuntur, aut humana industria proveniunt, tunc procreata esse, sed subito ad nutum et jussionem Dei erupisse cum foliis et fructu omnique perfectione. Non pluerat super terram. Hoc ad superiora refertur. Non pluerat quidem bae. Quomodo etenim plueret, cum omne spatium aeris plenum esset aquis tenuissimis in modum nebulae, sicut jam supra dictum est? sed ex quo aquae illae collectae sunt in unum, et apparuit arida, usque ad diluvium pluviae minime leguntur fuisse. Vers. 6. Sed fons ascendens e terra universam ejus superficiem irrigabat. Fons autem ille, vel per occultos meatus terrae decurrens ascendebat ad irrigandam terrae superficiem, more Nili fluminis qui alvei sui metas progrediens irrigat plana Aegypti: vel etiam irrigans unive
Abbreviated transcription (Latin):
le. ct animal: Serpens per se loqui ñ poterat. nec qi hoc
a creatore ñ acceperat: adsũpsit. Nisi nimirũ illo diabolus ut ens.
ueluo organo. per qd̃ articulũ sonũ emitteret: Q illum nempe
uerba faciebat: et tam̃ ħͥ etiã ille nesciebat. Natura gͦ rationis
expers suboitur nature rationali: sed tam̃ ñ totũ qͥo uulte Ei ea
nel m ea facit. seo quantũ a d̃o acceperit. nsiñ intelligilit
serpentes. quomͦ auoiunt uerba marsoꝵ. ut aduicantationes
eoꝵ de speluncis exeant suis: Licet intellectũ ñ ahabeant: t¬
m̃ sensu corporis nullatenꝰ carent. Nabent em̃ insũ. auditũ.
gustũ. odoratũ. Et ĩo quamuis audiant uerba marsoꝵ: nequa¬
quã tam̃ intelligunt. Non emĩ obediunt intelligenoo. sed ut de an¬
tris ad uerba marsor exeant. permittente t̃o cogunt᷑ a diabolo.
llude uatur testimoniũ de illo pͥmo facto. quia pͥmũ hominẽ. ꝑ

Expanded text:
le esse animal? M. Serpens per se loqui non poterat, nec quia hoc le esse animal? M. Serpens per se loqui non poterat, nec quia hoc a creatore non acceperat assumpsit, nisi nimirum illum diabolus utens, et velut organum per quod articulatum sonum emitteret. Per illum nempe verba faciebat, et tamen hoc etiam ille nesciebat. Natura igitur rationis expers subditur naturae rationali, sed tamen non totum quod vult ex ea vel in ea facit, sed quantum a Deo acceperit. Et si non intelligunt serpentes, quomodo audiunt verba Marsorum, ut ab incantationibus eorum de speluncis exeant suis? Licet intellectum non habeant, tamen sensu corporis nullatenus carent: habent enim visum, auditum, gustum, odoratum, et ideo quamvis audiant verba Marsorum, nequaquam tamen intelligunt. Non enim obediunt intelligendo, sed ut de antris ad verba Marsorum exeant, permittente Deo coguntur a diabolo: unde datur testimonium de illo primo facto, quia primum hominem per
Abbreviated transcription (Latin):
ibi absc̃ditꝰ ꝓtegeret᷑. Quęri aũ potest. cũ qͥbꝰ cam ȩdi¬
diu uiuendo. plures filios generabãt. Nec mirũ: cũ
etiã filii isrł ꝑ quadringentos annos ita multiplica¬
ti legant᷑: ut eoꝵ numerari ñ posset exercitꝰ. Ed ifi¬
cauit inqͥt ciuitatẽ: quã ex nomine filii sui uoca
generacione. hoc ẽ inp̃senti uita se dedicat: huic se addicens. &
in hac si fieri posset sẽꝑ manere uolens. Uñ & ciuitatẽ ȩdifica¬
uit : qͥa reꝓbi hic habent suã felicitatẽ. & qͣsi fundam̃tũ: cũ a¬

Expanded text:
ibi absconditus protegeretur. Quaeri autem potest cum quibus eam aediibi absconditus protegeretur. Quaeri autem potest cum quibus eam aedinc fuisse, quia diu vivendo plures filios generabant. Nec mirum, cum etiam filii Israel per quadraginta annos ita multiplicati legantur ut eorum numerari non posset exercitus. Aedificavit, inquit, civitatem, quam ex nomine filii vocageneratione, hoc est in praesenti vita, se dedicat huic se adjiciens, et in hac, si fieri posset, semper manere volens. Unde et civitatem aedificavit, quia reprobi hic habent suam felicitatem
Abbreviated transcription (Latin):
incai. ut sĩ eũ int̃ficeret omis qͥ inuenisset eũ: hoc uideli¬
mens &. tremens. Allegorice. p osuit ds̾ signũ in uidos. ut
ne mo eos occidet: ipsã uidelicet legẽ quã portabãt ad suã
dãpnacionẽ. & nram erepcionẽ. Propt̾ hoc signũ: nemo eos
occidit. seq enĩ uel sub pagana ꝑ secucione: uel etiã sub
xꝑiana iã tranqͥllitate eos ꝓhibuit suis legibꝰ uti & suo
more uiuere. Q hoc ẽ qͦd ꝑ psalmistã filius loqͥt᷑ ad patrẽ
Ne occidas eos. neqͣndo obliuiscant᷑ popłi mei: disꝑge illos
in uirtute tua. Egressusq cam a facie dñi: habitauit in
tȩrra ꝓfugꝰ ad orientalẽ plagã eden. Eden. epulȩ uel
deliciȩ int̃pretat᷑. Septuaginta dicunt: hab itauit in
terra naith. S naith: ñ ẽ hic nom̃ loci. Int̃pretat᷑ aũ in¬
stabilis uel uagꝰ. E id̾o interra naith habitare đr: qͥa in
re erat & tremore. Ido fortassis ciuitatẽ edificauit: ut

Expanded text:
qui invenisset eum. Hoc videlimens et contremens. Allegorice posuit Deus signum in Judaeos, ut nemo eos occideret, ipsam videlicet legem quam portabant ad suam damnationem et nostram ereptionem. Propter hoc signum nemo eos occidit. Neque enim pagana persecutione, vel etiam sub Christiana jam tranquillitate eos prohibuit suis legibus uti et suo more vivere. Et hoc est quod per Psalmistam Filius loquitur ad Patrem: Ne occidas eos, ne quand. Vers. 16. Egressusque Cain a facie Domini habitavit in terra profugus ad orientalem plagam Eden. Eden epulae vel deliciae interpretatur. Septuaginta dicunt: habitavit in terra Naith. Sed Naith non est hoc loci nomen. Interpretatur autem instabilis vel vagus, et ideo in terra Naith habitare dicitur, qure erat et tremore, ideo fortassis civitatem aedificavit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ceret᷑. illuc iacula dirigens qͦ adolescens indicasset: ca¬
su cam int̾ frutecta latente. indice adolescente ꝑ c̾sit.
qͥ ferã e̾e̾ putauerat. S cũ cognouisset se hominẽ occidisse. iratꝰ
adolescenti. ipsũ qͦq int̾fecit. &ẜ hoc ẽ qͦd dr. Occidi uirũ. idest
plũ ulcio dabit᷑ de cam: de lamech uͦ septuagies sepcies. Eres¬
cente peccato. crescit & ulcio. ẜuer̾t aũ septuaginta sept̾e a¬
nime de stirpe lamech: quas indiluuio legimꝰ ꝑisse. Allegori¬
ce. lamech. figur̃a tenet mundi huiꝰ. Cuiꝰ tantũ fuit pecca¬
seth. Seth. posicio int̃pretat᷑. quȩ grece thesis dͣr. Uupla e¬
thimologia: ex eo qͦd pat̾ dix̃. posuit mͥ d̾s semen ꝓ ab el. ah¬
o sensu. seth. surrectio int̃pretat᷑. qͥa surrex̃ loco fr̃is int̃fec
⁊ i. Sed & seth natꝰ ẽ filius: quẽ uocauit enos. Enos: ho¬
mo int̃p̃tat᷑. Iste cepit inuocare nom̃ dñi: id est colere dm &

Expanded text:
ceretur, illuc jacula dirigens quo adolescens indicasset, caceretur, illuc jacula dirigens quo adolescens indicasset, casu Cain inter fruteta latitantem, indice adolescente, percussit, qui feram esse putaverat. Sed cum cognovisset se hominem occidisse, iratus adolescenti ipsum quoque interfecit. Et hoc est, quod sequitur: Occidi plum ultio dabitur de Cain; de Lamech vero septuagies septies. Crescente peccato crescit et ultio. Fuerunt autem septuaginta septem animae de stirpe Lamech quas in diluvio legimus periisse. Allegorice Lamech figuram tenet mundi hujus, cujus tantum fuit peccaSeth. Seth positio interpretatur, quae Graece thesis dicitur, ducta etymologia ex eo quod pater dixit: posuit mihi Deus semen pro Abel. Alio sensu Seth resurrectio interpretatur, quia surrexit loco fratris sui interfec. Sed et Seth natus est filius quem vocavit Enos. Enos homo interpretatur. Iste coepit invocare nomen Domini, id est colere Deum et
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa sc̃i qͥ ad dei ꝑtmnent ciuitatẽ. alteri uitȩ. idest future se de¬
dicant q̃ post sex secłi etates. septima generaciõe. hoc ẽ ui¬
stoꝵ. resurrectiõe manifestabit᷑. Lamech uͦ pͥmꝰ diganiã ꝑpe¬
canenciũ eythara & organo. De hoc iosephus dicit. Iubal. mu¬
sicã amauit: psalteriũ & cytharã laudauit. E ne umꝗͣ. ab
humana memoria elaberet᷑. ea q̃ inuenerat induab colum¬
res bellicas decent̃ exercuit: artẽ ferrariã
docuit. q̃dã etiã q̃ ad libidinẽ ocłoꝵ.
ꝑtinent ad inuenit. Soror tu
noema.Notandũ qͦd ingeneracione seth: nulla mulier
nata legit᷑. In cam uͦ generacione. legit᷑ soror tubaleam
ꝓgenita: ꝑ qͦd designat᷑ lasciuia & petulancia q̃ reꝓbis
lescentulũ in liuorẽ meũ. Nunc locũ: ita hebrei expo¬
nunt. Lamech diu uiuendo. caliginẽ ocłoꝵ. incurrerat:
nec uidere poterat. Habebat aũ quendã adolescentẽ:
Igressus eiꝰ regebat. Cũ gͦ quadã die uenacione exer¬

Expanded text:
quia sancti, qui ad Dei pertinent civitatem, alteri vitae, id est, futurae se dedicant quae post sex saeculi aetates septima generatione, hoc el resurrectione manifestabitur. Lamech primus bigamiam perpecanentium cum cithara et organo. De hoc Josephus dicit: « Jubal musicam amavit, psalterium et citharam laudavit. Et ne unquam ab humana memoria elaberentur ea quae invenerat, in duabus columdicit: « Tubalcain res bellicas decenter exercuit, artem ferrariam docuit: quaedam etiam, quae ad libidinem oculorum pertinent, adinvenit. » Soror Tubalcain Noema. Notandum quod in generatione Seth nulla mulier nata legitur: in Cain vero generatione legitur soror Tubalcain progenita, per quod designatur lascivia et petulantia lescentem in livorem meum. Hunc locum ita Hebraei exponunt. Lamech diu vivendo caliginem oculorum incurrerat, nec videre poterat. Habebat autem quemdam adolescentem qui gressus ejus regebat. Cum ergo quadam die venatione exer
Abbreviated transcription (Latin):
Generationes cęli et terre. appellat ornatus eoꝵ. Ornatus cęli
sunt angłi et cet̾. Ornatus terre st̃ homines et ium̾ta. arbo¬
res et fłorũ uarietates. In die roe in tempore: Diem hic pꝰ¬
suit ꝓ tempore sicut apłs. fcce ninc tempus acceptabile.
ecce dies salutis. Noc in loco euanescit error philosofoꝵ..
qͥ dixerunt mundũ do ẽẽ coeternũ. uel etiã si a d̾o. et sine
mitio factus ẽ. cũ tam̾ ex materia creata ñ a d̾o constare. di

Expanded text:
Generationes coeli et terrae appellat ornatus eorum. Ornatus coeli Generationes coeli et terrae appellat ornatus eorum. Ornatus coeli sunt angeli et sidera: ornatus terrae homines et jumenta; arborum et florum varietates. In die. Id est in tempore. Diem hic posuit pro tempore sicut Apostolus: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce dies salutis! Hoc in loco evanescit error philosophorum: qui dixerunt mundum Deo esse coaeternum, vel etiamsi, a Deo et sine initio factus est, eum tamen ex materia non a
Abbreviated transcription (Latin):
quarta etate dignitas regia splenduit. in dauidꝰ in salomone.
et in ceteris regib et ꝓphetis qui maxime hac etate floru¬
erunt. Nmiꝰ uesͤpera fuit in sedechiã. quẽ rex babilonis mul¬
tanit oculis. et eũsa iherusalem. et destructo templo tras¬
tulit in babilonẽ. Einita die ex aquis ꝓducta ft̃ anima¬
lia. qr hac etate ppłs iudeoꝵ in ter gentes nelud in aqͥs capti¬
uus conu̾sabat᷑. et tam̃ a cultu dĩ ñ recedebat. Multi etiã ibi
sc̃i quasi aues ꝑ contẽplationẽ ad celestia subleuabantur. sic̃
hiereimias et etechiel. neemias et ceteri. Euiꝰ uespera fuit in¬
subiecit. Quiꝰ ecatis uespera fus erit scłi. S eͦptima diẽ
requieuit d̾s. qr septima etas ẽ animarũ requiescentiũ in
xp̃o. et expectantiũ generalẽ corporũ resurrectione̾. Is
te generationes çeli ac terrȩ. recapitulatio ẽ creature d̃ĩ.

Expanded text:
quarta aetate dignitas regia splenduit in David, et in Salomone quarta aetate dignitas regia splenduit in David, et in Salomone et in caeteris regibus et prophetis qui maxime hac aetate floruerunt. Hujus vespera fuit in Sedechia quem rex Babylonis multavit oculis, eversa Jerusalem et destructo templo, transtulit in Babylonem. Quinta die ex aquis producta sunt animalia: quia hac aetate populus Judaeorum inter gentes velut in aquis captivus versabatur, et tamen a cultu Dei non recedebat. Multum etiam jam sancti quasi aves per contemplationem ad coelestia sublevabantur, sicut Jeremias, Ezechiel, Neemias, etc. Cujus vespera fuit insubjecit. Cujus aetatis vespera finis erit saeculi. Septima die requievit Deus: quia septima aetas est animarum requiescentium in Christo et exspectantium generalem corporum tae generationes coeli et terrae. Recapitulatio est creaturae Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
Diuisit lucem a tenebris. in hac die. quia hac etate filii dĩ.
idẽ filii set separati ft̃ ab impia generatione cam. Suiꝰ ues¬
pera fuit multiplicata iniquitas hominũ. id̾o ut inducer
ds diluuium. Gecda die factũ ẽ firmam̃tũ. qr hac eta¬
te arca in diluiuo enatauit. et omni genere hominũ dãp¬
nato. sole octo anune in ea saluate ft̃. Euꝰ uesꝑ a superba
funt p̾sũptio qͣ homines uoluerunt edificare turrim. et lin¬
guarum confusios ercia diȩ congregate ft̃ aque. quia in¬
hac etate seꝑatus c̃ p̃płs dĩ ꝑ abrahamꝰ a ceteris nationib. Et
illis congregatis uel conclusis in amaritudine et uolumine pͤccoꝵ.
isti in cultu inuus d̾i. solidati fẽ. ut herbã uirentẽ uirtutũ ger¬
minarent. et fructũ bonoꝵ operũ ꝓferrent. suiꝰ uespera fuit
inperditione saulis et ppłi in monte gelboe. quando ab allo¬
philis interfecti sunt. EQuarta dic facta ft̃ luminaria: qr

Expanded text:
Divisit lucem a tenebris in hac die: quia hac aetate filii Dei, Divisit lucem a tenebris in hac die: quia hac aetate filii Dei, id est, filii Seth separati sunt ab impia generatione Cain, cujus vespera fuit multiplicata iniquitas hominum ideo ut induceret Deus diluvium. Secunda die factum est firmamentum: quia hac aetate arca in diluvio enatavit, et omni genere hominum damnato, solae octo animae in ea salvatae sunt: cujus vespera superbia fuit praesumptio, a die congregatae sunt aquae: quia hac aetate separatus est populus Dei per Abraham a caeteris nationibus, et illis congregatis vel conclusis in amaritudine et volumine peccatorum, isti in cultu unius Dei solidati sunt, ut herbam virentem virtutum germinarent et fructum bonorum operum proferrent: cujus vespera fuit in perditione Saulis et Jonathae in monte Gelboe quando ab Allophylis interfecti sunt. Quarta die facta sunt luminaria: quia
Abbreviated transcription (Latin):
na uirtutũ et cotẽplationis ad cęlestia festinare contendũt.
Der iumenta que sexta die crcata ft̃. doctores uel quilibet
eccłastici uiri expriiuntur. qui minus ualentes adiumen¬
to suȩ p̾destinationis in fioci firmitate corroborant: Bes¬
tie uero p̃fignant potentes uel suꝑbos. qui more bestia¬
rũ in quoscumꝙͣ sue cridelitatis seincia exibent. ꝑ ser¬
pentes. qui in hoc loco in bonũ accipnintur sc̃i designan¬
tur prudentes et astuti. cauentes dolos diaboli. qualib di
per uirgniẽ natus ẽ. sẽds adã qui pͥmi hominis peccata tolle¬
ret Possunt ħ etiam sex dierũ oꝑa ad tõtidẽ scłi etates refer¬
ri. Prima demiq die fecit d̃s lucẽ. hac ipsa die etate crea¬
intͤ homine rationalẽ ad similitudinẽ suã. Quasi em̃ homo
lux uocatur ad comparatione̾ anmaliũ inrotionabilium.
De qͦ dicitur. Erat lux uera que illuminat omn̾e hominem.

Expanded text:
na virtutum et contemplationis ad coelestia festinare contendunt. na virtutum et contemplationis ad coelestia festinare contendunt. Per jumenta, quae sexta die creata sunt, doctores ac quilibet ecclesiastici viri exprimuntur, qui minus valentes adjumento suae praedicationis in fidei firmitate corroborant. Bestiae vero praesignant potentes vel superbos qui, more bestiarum, in quoscunque suae crudelitatis saevitiam exhibent. Per serpentes, qui hoc in loco in bonum accipiuntur, sancti designantur prudentes et astuti caventes dolos diaboli, quibus Domiper Virginem natus est secundus Adam, qui primi hominis peccata tolleret. Possunt tamen haec sex dierum opera ad totidem saeculi aetates referri. Prima itaque die fecit Deus lucem. Hac ipsa aetate creavit hominem rationabilem ad similitudinem suam. Quasi enim homo lux vocatur ad comparationem animalium irrationabilium, de quo dicitur: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem .
Abbreviated transcription (Latin):
frdei sua p̾dicatione conuertunt. Qualib ꝑ petrũ dicit᷑. In me¬
dio nationis prauȩ et ꝑuerse: inter quoᷤᷤ. lucetis sic̃ luminaria
mam̃to constituta. ut illi semper inhereant. qr doctores de¬
bent concorporari et coherere sacro sc̃ȩ scripture qd̃ aꝑte
p̾figurabant uectes illi. qͥ in quatuor. arce circulis positi: nun¬
quã inde abstrahebantur. ꝑ quatuor. quippe circulos. totidem
enuangłioꝵ. uolumina figurabantur. ꝑ uectes doctores in qͦ¬
rũ cordib portatur arca roẽ lex diuina. Nunquã gͥ uectes a
circulis arce auferebantur. qi p̾dicatores sc̃i et doctor es nun¬
quã haberi debent uacuã meditatione̾ legis di. ¶Iuinta die
ꝓduxerunt aque reptile amme uiuentis. ꝑhec animalia que.
ex aquis formata ft̃ et uiuunt in aquis. signatur ordo bap¬
tiratoꝵ. qͥ uelut pisces sinc aquis baptismnatis in xͦ uiuere
nequeunt. Ulolatilia nichilomuiꝰ typũ retinent. sc̃oꝵ. qui p̾c¬

Expanded text:
 In medio nationis pravae et perversae, inter quos lucetis sicut luminaria irmamento posita vel constituta, ut illi semper inhaereant: quia doctores debent contemplari et cohaerere sacrosanctae Scripturae. Quod apte praefigurabant vectes illi qui in quatuor arcae circulis positi nunquam inde abstrahebantur . Per quatuor quippe circulos, totidem Evangeliorum volumina praefigurantur; per vectes, doctores, in quorum cordibus portatur arca, id est lex divina. Nunquam ergo vectes a circulis arcae auferebantur: quia praedicatores doctores nunquam habere debent vacuam meditationem legis Dei. Quinta die produxerunt aquae reptile animae viventis. Per haec animalia, quae ex aquis sunt formata et vivunt in aquis, signatur ordo baptizatorum, qui, velut pisces, sine aquis baptismatis Christi vivere nequeunt. Volatile nihilominus typum retinet sanctorum, qui pen
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ habere in corpore d̃ĩ imaginẽ hanc enĩ potius cũ am¬
malib cõmunẽ. habemꝰ. qr quomͦ ea qͥnq sensus corporis ha¬
bent. ita et nos. In anima quippe imaginẽ d̃i habemus: qr¬
go d̃s in maiori mundo. hoc anima in corpus nr̃m oꝑatur. Ulñ
et microcosmꝰ grece uocatur. idẽ minor. mundus. D̾s enĩ ex¬
tra mundũ positꝰ. ñ excluoitur. Intra mundũ ñ meluditur. Et
p̃sidendo sustentat et sustentando p̾sidet. et circũdando impłt.
et implendo circũdat. Sic et anima. Nec extra corpus posita
excluditur.a corpore. nec intra corpus includitur. sed ubiq
tota ẽ ubiq integra. Masculũ et feminã. Non uterq uno
tempore facti sunt ꝑ speciẽ. s inp̾scientia d̾i cuncta simul c̃¬
ata ęẽ dicuntur. Sñ ẽ illito. qͥ uiuit in eternũ creauit omĩa
simul. Nystice firmam̃tũ sc̃am significat scripturam. sic̾
m eiꝰ scificatione in apocalipsi dicitur. et celũ recessit sic̃ lib̾

Expanded text:
rpore Dei imaginem habere. Hanc enim potius cum animalibus communem habemus, quia, quomodo ea quinque sensus corporis habent, ita et nos. In anima quippe imaginem Dei habemus. Quod Deus in majori mundo, hoc anima in corpore nostro, operatur. Unde et microcosmos Graece vocatur, id est minor mundus. Deus enim extra mundum positus non excluditur, intra mundum includitur, et praesidendo sustentat, et sustentando praesidet, et circumdando implet, et implendo circumdat. Sic et anima nec extra corpus posita excluditur a corpore, nec intra corpus includitur, sed ubique tota, ubique integra. Masculum et feminam. Non utrique uno tempore facti sunt per speciem, sed in praesentia Dei cuncta simul facta esse dicuntur. Unde est illud: Qui vivit in aeternum creavit omnia simul . Mystice firmamentum sanctam significat Scripturam, sicut in ejus significatione in Apocalypsi dicitur: et coelum recessit sicut liber
Abbreviated transcription (Latin):
lis. qͥ ñ nisi post xiui lunã celebratur. uł qͦuia sida signa ft̃ na¬
uigantib per marȩ. uł iter agentib ꝑ libiã. uͥ uestigiũ itineris
ad motũ uenti dissipatur. Luna apito hebreos trib nominib nũ¬
cupatur. lare. lauana. mauors. lare uocat᷑ a numero dierũ m̃¬
sis. lauana a candiditate. mauors a defectu. qr deficit. singu
hominis. Quia licet mortalis sit homo. ad comparationẽ d̾i.
tam̃ iterũ inmortalis ẽ ad cõparationẽ çeteroꝵ. animaliũ. qͣ
parte imaginẽ retinet. F ac̃iamiꝰ hominẽ ad imaginẽ et simi¬
litudinẽ nr̃am. Eũ cetera iubenoo fecerit quasi maximã rẽ fac¬
turꝰ d̾s. et cunctis que fecerat. p̃ferendã: quasi cũ qͥdã con¬
filio uicit. faciamꝰ. Quod licet quidã ad angłos referendũ
imaginẽ et similitudinẽ. Imago in ratione ẽ. et simlitudo ẽ¬

Expanded text:
elebratur, vel quia sidera signa sunt navigantibus per mare vel iter agentibus per Libyam ubi vestigium itineris ad motum venti dissipatur. Luna apud Hebraeos tribus nominibus nuncupatur, Lare, Lavana, Mavors. Lara vocatur a numero dierum mensis: Lavana a candiditate: Mavors a defectu, quia deficit singuliium ad comparationem hominis. Quia licet mortalis sit homo ad comparationem Dei, tamen immortalis est ad comparationem caeterorum animalium, qua parte imaginem Delitudinem nostram. Cum caetera jubendo fecerit, quasi maximam rem facturus Deus et cunctis quae fecerat praeferendam, quasi quodam concilio dicit: Faciamus. Quod, licet quidam ad angelos referendum imaginem et similitudinem. Imago est in ratione et in
Abbreviated transcription (Latin):
transgressio unitatis. et malã habet significationẽ. Uñ et sc̃i
patres discordiȩ assignauerunt. Ipse etiã digãmã significat. In
eiꝰ etiã significatione bina animalia de inmundis in arcã mis
Om̃ia perfecta a d̾o condita st̃. Uñ homo in ꝑfecta etate creatus
ẽ et arbores cũ foliis simul et fructu hinc et lignũ pomiferum.
dicit. Habens unu̾qd̃ꝙ sementem huiꝰ sementis ẽ frugũ et ar¬
borũ. Sem̃ uͦ hominũ idẽ ammaliũ. Seminu uel sementũ. ex or.
diũ cuiꝰ cũꝙ rei. F iant luminaria infirmam̃to cęli. Luminaria
solẽ et lunã & ceteras stellas accipimus. Uerũ sol et luna et sept̾e
planete. ñ sunt infirmam̃to posite. sed in ethere pendent. Qina¬
dant diẽ ac noctẽ. Sol diei p̾ẽ. luna nocti. Sint in signa. ħ uel

Expanded text:
transgressio unitatis et malam habet significationem. Unde et eum sancti transgressio unitatis et malam habet significationem. Unde et eum sancti Patres discordiae dedicaverunt. Ipse etiam bigamiam significat. In ejus etiam significatione bina animalia de immundis missa sunt inOmnia perfecta a Deo cognita sunt. Unde homo in perfecta aetate creatus est, et arbores cum foliis suis simul et fructu. Hinc et lignum pomiferum dicit habens unumquodque sementem. Haec sementis est frugum et arborum: semen vero hominum, et animalium seminium vel seue rei. Vers. 14. Fiant luminaria in firmamento coeli. Luminaria solem, et lunam, et caeteras stellas accipimus. Verum sol et luna et septem planetae non sunt in firmamento positae, sed in aethere pendent: iddant diem ac noctem. Sol
Abbreviated transcription (Latin):
nato iħu xp̃o patint qui ẽent cęlestes. quiꝙͣ terrem. Terra
autẽ erat inanis et uacua. idẽ corpus humanu̾ in ane a me¬
ditatione cęlesti. uacuũ a fructu bone operationis. Et te¬
nebre erant suꝑ faciẽ abissi. qr tenebre infrdelitatis et iꝙ
norantie abissũ humani cordis. oꝑiebant. Et sp̃s di fereba¬
tur suꝑ aquas. qr diuina p̾scientia suꝑfluida et infructuo¬
sa corda hominũ ferebatur p̾urdens et disponens quoꝵ corda dig¬
ne posset inhabitare. Eiat lux. Lucis uocabulo fides accipitur.
Bene gͦ lux pͥma die facta ẽ. quia pͥmo mandato legis fides con¬
sunt ab aquis inferiorib et illa pars suꝑiore modũ cristallii
lapidis congelata ẽ. Eetera uͦ inferior. in m̃are redacta ẽ. Et hoc
quidẽ scđa die actũ ẽ. Euiꝰ di opera minime bona ẽẽ dicuntur.
sicut ceteroꝵ dierũ uͥ dr. Uidit d̾s qd̾ ẽẽt bonũ. Non id̾o qd̃bo¬
nũ ñ sit. qd̃ factũ ẽ. et pulcrũ. sed ꝓpter binariũ numerũ. qͥ est

Expanded text:
o patuit qui essent coelestes, quique terreni. Terra vero erat inanis et vacua. Id est, corpus humanum inane a meditatione coelesti, vacuum a fructu bonae operationis. Et tenebrae erant super faciem abyssi. Quia infidelitatis tenebrae et ignorantiae abyssum humani cordis operiebant. Spiritus Dei ferebatur super aquas. Quia divina praescientia super fluida et infructuosa corda hominum ferebatur, praevidens et disponens quorum corda digne posset inhabitare. Fiat lux. Lux vocabulo fides accipitur. Bene ergo lux prima die facta est, quia primo mandato legis fides comsunt ab aquis inferioribus, et illa pars superior in modum crystallini lapidis congelata est, caetera vero inferior in mare redacta est. Et hoc quidem secunda die actum est, cujus diei opera minime bona esse dicuntur, sicut caeterorum dierum ubi dicitur: Vidit Deus, quod esset bonum, non ideo quod bonum non sit quod factum est, et pulchrum, sed propter binarium numerum, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
pexit. Ars uͦ pastoralis. simplex ẽ & in nocua: quã post
facies tua : Idest cur liuore torq̃ris. & ñ bona uerecun¬
ꝑcens
aderit. id est patebit om̃ibꝰ & hoc qͣsi ianitore comitaberis: &
sub te. idest sub tua potestate erit appetitꝰ eiꝰ. & tu dñaberis
illius. aẜ ẽ sensꝰ. Quia racionis capax es. & nosti qͥd sit bonũ
qͥd ue malũ: debes dñari peccato. ut
uoluntas mala
ñ usq adoꝑis neqͥciã ꝑdueat᷑. E hoc est quod
esce: id est
obtulit. qͥa utiq do qͥ solus ad orandꝰ. & eui sacrificandũ ẽ.
S ñ recte diuisit. sua deo dando. se aũ sibi: cũ d̾s pocius

Expanded text:
pexit. Ars vero pastoralis simplex est et innocua, quam post pexit. Ars vero pastoralis simplex est et innocua, quam post facies tua? Id est, Cur livore torqueris, et non bona verecunucens bus peccatum aderit. Id est, patebit omnibus, et hoc quasi janitore comitaberis. Sed sub te erit, id est, sub tua potestate erit appetitus ejus, et tu dominaberis illius. Et est sensus: Quia rationis capax es, et nosti quid sit bonum, quidve malum, debes dominari peccato, ut voluutas mala non usque ad operis nequitiam perducatur. Et hoc est, quod esce. Id est, obtulit, quia utique Deo qui solus est adorandus, et cui est sacrificandum. Sed non recte divisit, s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit frẽm eiꝰ abel. Abel. luctꝰ uel uapor int̾pretat᷑. Fuit
luctꝰ parentibꝰ extincꝰtꝰ a fr̃e. & tãꝗͣ uapor cito disꝑiit
tendo. qͦ sacrificiũ consumebat᷑. Quod teo docionis tͣns¬
lacio⁊ ostendit dicens. In flãmaunt dñs suꝑ abel.
suꝑ camn aũ ñ in flãmauit. Tali enĩ mͦ ꝓbabat᷑ hostia do̾
p lacuisse. Sed q̃ri potest quare d̾s respexerit ad munera
abel: ad cainuͦ munera ñ respexit. Nũqͥd enĩ plus placet¬
deo pecualis hostia: quã sacrificiũ de frugibꝰ: Sed scien¬
dũ qr d̾s plus mentes offerenciũ: quã id qͦd offerebantur
adtendit. E ido respexit: idest accceptũ abuit . & p¬
cuit illi munꝰ eiꝰ. Potest & aliua dici. Quia auariciã de¬
testatꝰ ẽ dẽis: in labore cam. Sunt enĩ qͥdã qͥ plus iusto
desudant in laborando. ñ tantũ ut habeant sufficien¬
ciã. s ut suꝑflua ãq & minꝰ necessaria ẽgregent. Nunc
laborẽ suꝑfluũ uidit d̾s in camn. & id̾o ad munꝰ eiꝰ ñ res¬

Expanded text:
trem Abel. Abel luctus vel vapor interpretatur. Fuit luctus parentibus exstinctus a fratre, et tanquam vapor cito disperiit tendo quo sacrificium consumebatur. Quod Theodotionis translatio ostendit dicens: Inflammavit Dominus super Abel: super Cain autem non inflammavit. Tali enim modo probatur hostia Deo placuisse. Sed quaeri potest quare Deus respexit ad munera Abel, ad Cain vero munera non respexit? Nunquid enim plus placet peculiaris hostia quam sacrificium Deo de fructibus? Sed sciendum quia Deus plus mentes offerentium, quam id quod offerebatur, attendit, et ideo respexit, id est, acceptum habuit et placuit illi munus ejus. Potest et aliud dici, quia avaritiam detestatus est in labore Cain. Sunt enim quidam qui plus justo desudant in laborando, non tantum ut habeant sufficientiam, sed ut superflua quaeque et minus necessaria congregent. Hunc laborem superfluum vidit Deus in Cain, et ideo ad munus ejus non res
Abbreviated transcription (Latin):
abel xꝑm. Terra uͦ hoc loco eccłam significat: q̃ fusũ xꝑi
sanguinẽ. aꝑto ore. id est magnȩ deuocionis desid̾io adet̃nã
ens. desꝑauit. nec credidit se posse ueniã adipisei. Et hȩc¬

Expanded text:
Abel Christum. Terra vero hoc loco Ecclesiam significat, quae fusum Christi Abel Christum. Terra vero hoc loco Ecclesiam significat, quae fusum Christi sanguinem aperto ore, id est magnae devotionis desiderio, ad aeternam ens desperavit, nec credidit se posse salvari vel ve
Abbreviated transcription (Latin):
ubi do sacrificiũ offerret᷑. Et c̃surrexit cam aduersus
frem̃ suũ. & int̾fecit eũ. baculo ut fert̃ pastorali. Allegori¬
gentilis: sic̃ ipse ꝑ psalmistã dixerat patri. Constitues me
t̃rogat eũ dñs. ñ qͦd diceret qͦd ignorabat: s ut eũ saltem
sic ad c̃fessionẽ. ꝓuocaret: aut negantẽ. iusta ulcione dãp.¬
naret. S ille peccata c̃geminans: suꝑbe respondit dicens.
Nescio. Nũqͥd custos fr̃is mei sũ ego : Quasi dnm scelus ei᷑
luit: iusta iã increpacione redarguit᷑ cũ dicit᷑. Quid feci¬
sti : Ecce uox: ⁊ reł. Uox sanguinis abel. ẽ magnȩ iusticie
uirtꝰ q̃ uindictã uel ulcionẽ expetebat ꝓ innocentis san¬
uaricacione adȩ sic̃ ia dictũ ẽ. terra maledicta ẽ. ñ ipse. in
peccato aũ cam. ipse maledicit᷑: qͥa sciens reatũ pͥmȩ prę¬
uaricaciõis ñ timuit: s insuꝑ scelus homicidii uel fratrici¬
dii adiecit. Allegorice suꝑius diximꝰ. cam uidos significare

Expanded text:
um offerretur. Et consurrexit Cain adversus fratrem suum, et interfecit eum. Retro, ut ferunt, pastorali virga. Allegorigentilis, sicut ipse per Psalmistam dixerat Patri: Constitues me terrogat autem Dominus, non quod disceret quod ignorabat, sed ut eum saltem sic ad confessionem provocaret, aut negantem justa ultione damnaret. Sed ille peccata congeminans superbe respondit, dicens: Nescio. Nunquid custos fratris mei sum ego? Quasi Deum scelus ejus luit, justa jam increpatione redarguitur cum dicitur: Quid fecisti? Ecce vox, et reliqua. Vox sanguinis Abel est magnae justitiae virtus quae vindictam et ultionem expetebat pro innocentis sanvaricatione Adae, sicut jam diximus, terra maledicta est, non ipse. In peccato autem Cain ipse maledicitur, quia sciens reatum primae praevaricationis non timuit, sed insuper scelus homicidii vel fratricidii adjecit. Allegorice superius diximus Cain Judaeos significare,
Abbreviated transcription (Latin):
modo operatur et ego operor : Perspiciat pericia tua. quia
quamus tunc creasset om̃ia sim̃ul. cotidiȩ tam̃ gubernat inri¬
gando. in plantando. in edificando. uel in ceteris rebus. N am
Sicut homo qui agrũ erercet. si illũ dimittt in cultus rema¬
net ita et mundus a do creatus sinc di gubernatione ẽẽ ñ po¬

Expanded text:
modo operatur, et ego operor Perspiciat peritia tua, quia modo operatur, et ego operor Perspiciat peritia tua, quia quamvis tunc creasset omnia simul, quotidie tamen gubernat in rigando, in plantando, in aedificando, vel in caeteris rebus. Nam sicut homo qui agrum exercet, si illum dimittit, incultus remanet, ita et mundus a Deo creatus, sine Dei gubernatione esse non po
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa. Nã sicut mater infantẽ nutriens in gremio suo. expec¬
tat ut conualescat. ita dñs tarditatẽ humani ingenii expecta¬
uit. Nã in principio apud ipsũ cuncta creata fuerͦunt. seo ñ
statim in speciem uenerũt. Quando uero dixit. in pͥncipio crea¬
uit d̃s cęlũ et terrã: tunc omĩa sicut diximus apud ipsũ facta
ft̃. quicquid de cęlo et terra. oritura fuerunt. Quamuis per sex
dies scdm sƿeciẽ diuidere uoluisset. sicut dicit quarto die sid̃a
in cęlo posuisse. tam̃ primo die apud ipsũ in cęlo facta sunt.
que die quarto in speciem uenerunt. Quia sicut in grano sem̃¬
tis multa occultantur radix. cortex. folia. fructus. uel multa
alia que de ipsa arbore ueniunt. ita apuo dm̃ ista om̃ia pͥus
occultabant᷑. que post ea in speciẽ uenerunt. Ergo si
simul omĩa creauit. quom̃ uerũ ẽ qd̃ legitur pater ineu̾s usq

Expanded text:
omnia. Nam sicut mater infantem nutriens in gremio suo exspecomnia. Nam sicut mater infantem nutriens in gremio suo exspectat ut convalescat, ita Dominus tarditatem humani ingenii exspectavit. Nam in principio apud illum cuncta creata fuerunt, sed non statim in speciem venerunt. Quando vero dixit. In principio creavit Deus coelum et terram , tunc omnia, sicut diximus, apud ipsum facta sunt, quaecunque de coelo et terra oritura fuerunt, quamvis per sex dies secundum speciem dividere voluisset. Sicut dicit quarto die sidera in coelo posuisse, tamen primo die apud ipsum in coelo facta sunt, quae die quarto in speciem venerunt. Quia sicut in grano sementis multa occultantur, radix, cortex, folia, fructus, vel multa alia quae de ipsa arbore veniunt, ita apud Deum ista omnia prius occultabantur, quae postea in speciem venerunt. Ergo si simul omnia creavit, quomodo verum est, quod legitur: Pater meus usque
Abbreviated transcription (Latin):
se intelligi requiẽ d̃i. Intelligitur et alit̾ requies di. roest cũ nos
post bona opera requiescere facit. scdm̃ illũ modũ quẽ d̃s dicit
ad abraham. Nunc cognoui qd̃ timeas dm̃. ro est cognoscere
te feci. Ita et hic intessigitur. requiescere. cũ d̃s scis Suis requi¬
em p̾stat. Aliter. Requiescere d̃s dicitur. a condendis nouis cre¬
aturis. qr post editionẽ operũ ser dierũ. nullã deinceps condi¬
dit creaturã. Nã qd̃ ait pater meus usq mͦ operatur et ego oꝑe¬
ror. ñ nouã condens creaturã intelligitur. seo quã condidit admi¬
runt aut per sex dies sicut scriptura conemorat. et siper sex
dies facta fuerunt. quomͦ gͦ scã scriptura uera ẽ que dicit. qͥ uiuit
ineternũ creauit omĩa simul. Ille nãꝙͣ scđm sustantiã rerum.
simul creauit omĩa. Nã sccđm speciẽ forme ñ simul creauit

Expanded text:
se intelligi requiem Dei. Intelligitur et aliter requies Dei, id est, cum nos se intelligi requiem Dei. Intelligitur et aliter requies Dei, id est, cum nos post bona opera requiescere facit, secundum illum modum quem Deus dicit ad Abraham: Nunc cognovi quod timeas Deum , id est cognoscere te feci. Ita et hic intelligitur requiescere Deus, cum sanctis suis requiem praestat. Item aliter. Requiescere Deus dicitur a condendis novis creaturis, quia post editionem sex dierum operum, nullam deinceps condidit creaturam. Nam quod ait: Pater meus usque modo operatur, et ego operor. , non novam condens creaturam intelligitur, sed quam condidit admirunt, aut per sex dies, sicut Scriptura commemorat; et si per sex dies facta fuerunt, quomodo ergo sancta Scriptura vera est quae dicit: Qui vivit in aeternum creavit omnia simul . Ille namque secundum substantiam rerum simul omnia creavit. Nam secundum speciem formae, non simul creavit
Abbreviated transcription (Latin):
ũ requies ñ sit uisi post laborẽ. cur d̾s requiescere
dicitur. an et iyse opere fatigatus ẽ ut requiescere
diceretur: Non in aliqua creatura tanquã eiꝰ bona
indigens requieuit d̾s. sed in se ipso: Deniq ñ in aliquo dierum.
seo post sexti diei opera requiescere legitur. Unde liquido ap¬
paret. null creaturã dm̃ ꝑ indigentiã. seo sola bona uolunta¬
te fecisse. Quod si in aliqua creatura requiescet. aliquã crea¬
turã indigens faceret. Ergo quia nullã creaturã indigens fe¬
cit. in nulla creatura requieuit. Nã qd̃ dicit scriptura requi¬
uisse dm̃ in die septima ab om̃ib opcrib suis que fecit. hoc
intelligi posie arbitror. qd ñ ipsa bona indigens qd si beatior
requieuerit. seo ipsũ diẽ septimun. ioest anglicã naturam.
ad durisse ad requic̃ suã. ut uiderent scilicet m d̃o. sicut omne
formandã creaturã ita et illud uiderent. qd̃ nullã creaturam
per indigentiã. fecisset. seo sola bonitate. Noc enĩ arbitror. pos¬

Expanded text:
um requies non sit nisi post laborem, cur Deus requiescere dicitur? an et ipse opere fatigatus est ut requiescere diceretur? Non in aliqua creatura tanquam ejus bona indigens requievit Deus, sed in seipso. Denique non in aliquo dierum, sed post sexti diei opera requiescere legitur. Unde liquido apparet nullam creaturam Deum per indigentiam, sed sola bona voluntate fecisse. Quod si in aliqua creatura requiesceret, aliquam creaturam indigens fecisset. Ergo quia nullam creaturam indigens fecit, in nulla requievit creatura. Nam quod dicit Scriptura, requievisse Deum in die septima ab omnibus operibus suis, quae fecit, hoc intelligi posse arbitror, quod non ipsa bona indigens, quod sit beatior, requieverit, sed ipsum diem septimum, id est, angelicam naturam adduxisse ad requiem suam, ut viderent scilicet in Deo, sicut omnem formandam creaturam, ita et illud videretur, quod nullam creper indigentiam fecisset, sed sola bonitate. Hoc enim arbitror pos
Abbreviated transcription (Latin):
go gͦ edissere. qͥb sit illa di deãbulatio. Absit enĩ ut d̾s qui c̃¬
trinitas. ex hoc qd̾ eiꝰ dr deambulatio. corporeus aut localis ce cre¬
datur. Omine locale corpus ẽ: utiq et omne corpus locale c̃:. Is uͦ
incorporea res ẽ. nec corporalit̾ mouetur. neꝙ loco coninetur. neq
de loco ad locũ transfertur. Est nempe er deambulatio intelligen¬
da per aliquã creaturã facta. quã creaturã hominẽ fuisse. ex ip¬
sius circũstantie scripture intellectu. a maiorib recolo. N on¬

Expanded text:
go ergo, edissere, quid sit illa Dei deambulatio. Absit enim, ut Deus go ergo, edissere, quid sit illa Dei deambulatio. Absit enim, ut Deus Trinitas ex hoc quod ejus dicitur deambulatio, corporeus aut localis esse credatur. Omne locale, corpus est utique; et omne corpus, locale est. Deus vero incorporea res est, nec corporaliter movetur; neque loco continetur, neque de loco ad locum transfertur. Est nempe ejus deambulatio intelligenda per aliquam creaturam facta, quam creaturam hominem fuisse, ex ipsius circumstantia Scripturae intellectum a majoribus recolo.
Abbreviated transcription (Latin):
densq ea imposuit nomina. Et de muliere paulopost dicitur. Hi¬
ust g̃ mulier qd bonũ e̾et lignũ aduescendũ. Fcce scriptura manis¬
tissim e ostendit amboꝵ oculos apertos fuisse. Nec ẽ eñ fas dice
primos homines cecos factos. Et cur post paululũ post ligni ue¬
titi tatũ. eadẽ scriptura dicit. aperti sunt oculi amboꝵ: Hisi
oculos apertos haberent. nec ille animalib nomina imponeret.
nec illa uideret ligni pulcritudinẽ: hoc quippe uerũ ẽ. quia ocu¬
los aꝑtos habebant᷑: et tam̃ nisi ad aliqͥd ẽent clausi: nullatenus
scriptura diceret. aperti sunt oculi amboꝵ. Aperti st̃ scilicet. ñ
ad aliuid. nisi adinuic̃e cognoscendũ: ut ẽet lex in membris re¬
pugnans legim̃tis. ut etiã in ipsis membris ẽet ñ uoluntarurꝰ
motus. Iusta scilicet uindicta di: ut homo qͥ noluit d̾o ẽe sub¬
iectus: ñ haberet subiectũ corpus. Ergo into aperti sunt ocu¬
li amboꝵ: ut mouerentur concupiscentialiter membra. Et¬

Expanded text:
ulo post dicitur: Vidit igitur mulier quod bonum esset lignum ad vescendum. Ecce Scriptura manifestissime ostendit amborum oculos apertos fuisse. Nec est enim fas dicere primos homines caecos factos. Et cur post paululum, post ligni vetiti tactum eadem Scriptura dicit: Aperti sunt oculi amborum? M. Nisi oculos apertos haberent, nec ille animalibus nomina imponeret, nec illa videret ligni pulchritudinem. Hoc quippe verum est, quia oculos apertos habebant, et tamen nisi ad aliquid essent clausi, nullatenus Scriptura diceret: Aperti sunt oculi amborum. Aperti scilicet, non ad aliud nisi ad invicem cognoscendum, ut esset lex in membris repugnans legi mentis, ut etiam in ipsis membris esset non voluntarius motus, justa scilicet vindicta Dei, ut homo qui noluit Deo esse subjectus, non haberet subditum corpus. Ergo in id aperti sunt oculi amborum ut moverentur concupiscentialiter membra.
Abbreviated transcription (Latin):
angłm audunt. N ocauit autẽ dñs adã: et dixit ubi es: Q uro
ẽ qdͦ añs post lapsũ requirit adã ubi es: Nũqͥd nã diunia po¬
tentia nesciebat. ad que post culpã seruus iatibula fugerat. qũe
nichil latet. H oc ꝓ cułdubio credendũ. quia om̃ia nũda et aper¬
ta ft̃ oculis ei. Sed quia moit culpa lapsũ. etiã sub peccato ueluo
ab oculis ueritatis absconditũ quia tenebras erroris er non adprobat.
quasi uͥ sit peccator ignorat. eũꝙ et uocat & requirit dicens. Adã
ubi es: Per hoc qb uocat signũ dat: quia ad penitentiã reuoeat.
ꝙ hoc qd̃ requirit aperte insinuat quia peccatores uire dampuã¬
dos ignorat. Hoc nãꝙ in loco desperati ad sp̃e redeant. quia et
sic imꝰpii ad sp̃e indulgentię ꝓuocantur. m fintt fai
esiderius uocabatur ep̃s quidã familiaris et
amicus beati hieronimi: ad quẽ seribit hanc ꝓre¬
fationẽ. Prefacio latine grece. ꝓlogus. uel ꝓsmiũ¬

Expanded text:
nquaret. Vocavit autem Dominus Adam, et dixit: Ubi es? Quid est quod Dominus post lapsum requirit Adam, Ubi es? Nunquidnam divina potentia nesciebat ad quae post culpam servus latibula fugerat, quem nihil latet? Hoc procul dubio credendum, quia omnia nuda et aperta sunt oculis ejus: sed quia vidit culpa lapsum, etiam sub peccato velut ab oculis veritatis absconditum, quia tenebras erroris ejus approbat, quasi ubi sit peccator ignorat, eumque evocat et requirit dicens: Adam, ubi es? Per hoc quod vocat, signum dat quia ad poenitentiam revocat: per hoc quod requirit, aperte insinuat quia peccatores jure damnandos ignorat. Hoc namque in loco desperati ad spem redeant, quia et ipsi impii ad spem indulgentiae provocantur. Qui aiesiderius vocabatur episcopus quidam familiaris et amicus beati Hieronymi, ad quem scribit hanc praefationem Praefatio Latine, prologus vel
Abbreviated transcription (Latin):
ad pastus peccoꝵ. ac uolatiliũ facta. ñ ad augendã hominis penã
producta. De die quarta oritur questio.
ixit ctiã d̃s fiant luminaria infirmam̃to cęli. et illumi¬
nent terrã. Num antea tempora fuerunt: Quis ñ uide
at quã obscure positũ sit quarto die cepisse tempora. quasi supe¬
rius triduũ sine tempore preterire potuerit. qui suȩ tam̃ creatio¬
nis tempus habuerũt: siderũ tam̃ distinctione illud triduũ non
habucrũt. Qualis etiã luna facta sit. utrũ pͥma an plena. mul¬
ti loquacissime inquirunt. Seo plane dicã suie pͥmã siue plenã
d̃s fecerit: fecisse perfectam. Om̃is autt̃ res. quicquid ꝓ gressu
naturali per congrua tempora quodãmͦ prodit. atꝙ̃ explicat.
etiã ante continebat ocultũ. et sinc specie uel mole corporis in.
tam̃ et ratione nature. Cur pͥmo terra germinauerit. deinde sint¬

Expanded text:
ad pastus pecorum ac volatilium facta, non ad augendam hominis poenam ad pastus pecorum ac volatilium facta, non ad augendam hominis poenam producta. ixit etiam Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli, et illuminent terram . D. Non antea tempora fuerunt? IN HEXAMERON. M. Quis non videat quam obscure positum sit quarto die coepisse tempora, quasi superius triduum sine tempore praeterire potuerit, qui suae tamen creationis tempus habuerunt, siderum tamen distinctione illud triduum non habuerunt. Qualis etiam luna facta sit, utrum prima, an plena, multi loquacissime inquirunt. Sed plane dicam, sive primam sive plenam lunam Deus fecerit, fecisse perfectam. Omnis autem res quicquid progressu naturali per tempora congrua quodammodo prodit atque explicat, etiam ante continebat occultum, et si non specie vel mole corporis, vi tamen et ratione naturae;
Abbreviated transcription (Latin):
ma rerũ conduntur. Iõo noluit inferri. ut simliter cũ suꝑiorib
fieri imperaret. Dũ dixit d̃s germinet terra herbã uirentẽ. et af¬
ferentẽ sem̃. et ligna fructifera. Ligna infructuosa. uel symas. e
tribulos quando fecit: Simul om̃ĩa o̾s fecit. dicente scriptura.
infructuosa ligna. que aliquo mͦ hom̃ib afferunt adium̃ta. quia
et re uera si non iuenimus in ca aliquro adedendũ. inuenimus ali¬
quid admedicam̃tũ. inuenimus ad adiutorium. Nã quante utilitates
sint in ea. ipse consioera. fructifera ligna a fruendo dicta sunt. Et
ab om̃i ligno possumus hab̾e aduitoriũ. iure nullũ lignũ dicimus.
infructuosum. Tribulos ucro & spinas. quãuis post peccatũ hom̃is
nascantur ad laborẽ: dicente scriptura spinas et tribulos pariet
tibi: tam̃ ñ est dicendũ tunc ea aboriri ex terra. quia ia erant utiꝙ

Expanded text:
ma rerum condiuntur, ideo noluit inferri, ut similiter cum superioribus ma rerum condiuntur, ideo noluit inferri, ut similiter cum superioribus fieri imperaret. UNDE ferentem semen et ligna fructitribulos quando fecit? Simul omnia Deus fecit dicente Scriptura: infructuosa ligna, quae aliquo modo hominibus afferunt adjumenta, quia et revera si non invenimus in iis aliquid ad edendum, invenimus aliquid ad medicamentum, invenimus ad adjutorium. Nam quantae sint in iis utilitates, ipse considera: fructifera ligna a fruendo dicta sunt, et ab omni ligno possumus habere adjutorium. Jure nullum lignum dicimus infructuosum. Tribulos vero et spinas, quamvis post peccatum hominis nascantur ad laborem, dicente Scriptura: Spinas et tribulos pariet tibi ; tamen non est dicendum tunc ea oboriri ex terra, quia jam erant utique
Abbreviated transcription (Latin):
tegebat. ñ erat locus iͥ aque congregarentur dũ totã terrã tege¬
bat aqua. Et quomͦ scriptura dicit congregentur aque que sub
celo sunt. in locũ unũ. et appareat arida: Notã terrã tegebat aqͣ
dicut rarissima nebula. que post ea in unũ redacta atqͦ collecta
C. uit possit terre species apparere quãquã et terra longe lateqͥ
subsioeus potuit concauas partes p̃bere que confluentes aquas sus¬
accipiaut isto dic ñ et factũ. isi ut se ccͣnerentur. hoc duo. Nan
T ineoposita cũ conmendaret scriptura cur modi terrã fecerat.
us. quia p̃cdrrerat inpricipio crcauit õs celũ et cerrã nichil aliud
his uerbis intelligendũ c̃. quã materie corporalis informitatem
infinuare uoluissẽ. si tam̃ tardo intellectui ñ subrepat. ut mate¬
riam et speciẽ. quia uerbis scriptura separat. conetur hec duo cuã
sibilis. uel congregata: Quia propinquiora sint eroem infor¬
mitati quã celestia corpora. aũt de his per eumierationẽ dierũ. infir¬

Expanded text:
tegebat, non erat locus ubi aquae congregarentur, dum totam terram tegebat aqua. Et quomodo Scriptura dicit: Congregentur aquae quae sub coelo sunt, in locum unum, et appareat arida. Totam terram tegebat aqua, sicut rarissima nebula, quae postea in unum redacta atque collecta est, ut possit terrae species apparere, quanquam et terra longe lateque subsidens, potuit concavas partes praebere, quae confluentes aquas susaccipiat isto die non esse factum, nisi ut secernerentur haec duo. Nam et Scriptura cujusmodi terram fecerat Deus, quia praedixerat, In principio creavit Deus coelum et terram, nihil aliud his verbis intelligendum est, quam materiae corporalis informitatem insinuare voluisse; si tamen tardo intellectui non subrepat, ut materiam et speciem, quia verbis Scriptura separat, conetur haec duo etiam sibilis vel aqua congregata? M. Quia propinquiora sunt eidem informitati quam coelestia corpora, aut de his per numerationem dierum infir