comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur nob ꝑ grãm dĩ. Mori enim
pecc̃o ẽ: lib̾aria pecc̃o. Et siħ est.
quomͦ. ⁊ c̾. Uelsi ẽ ibi. qui italeges.
Et qͥ hociam habemꝰ. quomͦ .i. q̃¬
uille ratione adhuc ptꝰ tantũ bñsiciũ
uiuemꝰ mn ulo: ⁊ reddemus ui
grã ut moreremur pecc̃o. quid aliud facimꝰ cum uiui¬
mus in eo. nͥ ut grẽ simꝰ ingrati: Neq enĩ qͥ laudat
& morbi a quib lib̾at illa q̃ita laudat᷑. sic laus gre̾ ⁊¬
Hic confirmat qd̾ dix̾ãt. scił qd̾
mortui pecc̃o. qd̾ sit in baptis¬
mo ñ debemus enterũ uiuere
ut iterũ mori sit ei necesse. qr cũ
ait. anignoratis. ⁊ c̃. Ꝙ qͣi quis di¬
eẽt. Et qͣi quis dic̾e̾t an mortui su
nis baptirati sumus .i. aiiciis

Expanded text:
r gratiam Dei. Mori enim peccato, est liberari a peccato. Et si hoc est, quomodo, etc.; vel si est ibi, qui ita leges, et qui, hoc jam habemus. Quomodo, id est qua ratione, adhuc, post tantum beneficium, vivemus in illo? et reddemus gratia, ut moreremur peccato, quid aliud faciemus, si uiuemus in eo, nisi ut gratiae simus ingrati?\' neque enim qui laudat et morbi, a quibus liberat quae ita laudatur. sic laus et pHic confirmat quod dixerat, scilicet quod mortui peccato quod fit in baptismo, non debemus ei iterum vivere, ut iterum mori sit ei necesse, quia cuait, an ignoratis, etc.; et quasi quis diceret: An mortui sumnis, baptizati sumus, id est a vitiis
Abbreviated transcription (Latin):
sine culpa. sine uicio. s ipẽ ñ rectũ se fec̃. qr dese¬
ruit imꝑatorem.⁊ diu̾tit ad desertorẽ. cadensq a
manu figuli uas fractũ ẽ qd̾ d̾s ꝑmisit. ut mise¬
ria sua ꝓbaret qr sine d̾o nil potest. Segͦ ⁊ alios
uendidit uoluntaria concupiscentia. ut sub pecc̃o
.i. serui peccati sint. Ꝙa enĩ contine̾ cũ poss noluit
inflictum ẽ ei ñ posse cũ uelit. ꝑ malũ uelle ꝑdidit
bonũ posse. factusq captiuus dic̃. ueñdatus sum

Expanded text:
sine culpa, sine vitio, sed ipse non rectum fecit se, quia deseruit imperatorem, et divertit ad desertorem, cadensque a manu figuli vas fractum est, quod Deus permisit, ut miseria sua probaret, quia sine Deo nihil potest. Se ergo et alios vendidit, voluntaria concupiscentia ut sub peccato, id est servi peccati sint. Quia enim continere cum posset noluit, inflictum est ei non posse cum velit. Per malum velle perdidit bonum posse, et factus captivus dicit, venumdatus sum
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ sem̃ subiectum ẽ pecc̃o. ut potestate sua utiñ possit¬
b circa obedientiã legis. Ade qͥppe p̃uaricatione. & ut
itadicam dãpnosa negotiatione fraudulentaq come¬
stione uenditi fumꝰ. Omẽm enĩ ꝑlem suã serpentis ꝑ¬
suasiõe seduatꝰ. aliciti cibi ꝑceptione scruituti ꝑpetue
addixit. soletq hic mos int̾ uendentes em̃tesq seruari
ut isqͥ se cupit alicno dnũo mancipari. aliqͥd p̾cii ꝓ iac¬
tura ꝓpͥe lib̃tatis ⁊ addictõne ꝓpetue scruitutis a suo
consequat᷑ emptore. qd̾ ꝙ̃ int̾ adã ⁊ serpentẽ manife¬
stũ ẽ int̾cessisse. Ille enĩ p̃ciũ lib̾tatis noxie ⁊ morti¬
feri pomi a serpente accipiens: a naturali lib̃tate
uetiti pomi letale p̾cium acceꝑat. quã deinceps con¬
ditione p̃cepti conft̾ngi. ⁊ ita ñ ĩmerito omẽm po¬
steritatis ꝑgeniem subdidit famulatui cuiꝰ effectꝰ
ẽ seruus. Uendere nos ualuit: s redimere ñ potuit.
Uendidit nos consensu peccati. redimim᷑ iusticia

Expanded text:
ejus subjectum peccato, ut potestate sui uti non possit circa obedientiam legis. Adae quippe praevaricatione atque, ut ita dicam, damnosa negotiatione fraudulentaque comestione venditi sumus. Omnem enim prolem suam serpentis persuasione seductus, illiciti cibi perceptione perpetuae servituti addixit. Soletque hic mos inter vendentes ementesque servari, ut is qui se cupit alieno domino mancipari aliquid pretii pro jactura propriae libertatis et additione perpetuae servitutis, a suo consequatur emptore, quod etiam inter Adam et serpentem manifestum est intercessisse. Ille enim pretium libertatis noxiae, et mortiferi pomi a serpente accipiens, a naturali libertate a quo vetiti pomi letale pretium acceperat, quam deinceps conditione praecepti constringi, et ita non immerito omnem posteritatis progeniem ejus subdidit famulatui, cujus effectus est servus. Vendere nos potuit, sed redimere non valuit. Vendidit nos consensu peccati, redimimur justitia
Abbreviated transcription (Latin):
Hucusq legem excusauit qd̾ ñ deberet refundi in
eam culꝑa. hic dic̃ qd̾ nec refundi debet in pͥnçipa¬
le naturam .i an rationẽ. scd̾m illud qd̃ ad̾o ħt. ꝙ
ita ñ in creatorem. s in hoĩes qͥ ex se uiciati st̃. ut
praius morib resistere neqͥant. qͣi dicat. Lex spu̾a¬
lis ẽ go uͦ carnał sũ .i. impotens aĩe uicio resistere
diabolo. qd uiciũ ꝑ concupiscentiã genitꝰ ex carne
traxit. & uñ ħsit subd̾. Ego dico uenundatꝰ in pͥmo¬

Expanded text:
hucusque legem excusavit, quod non debet refundi in eam culpa. Hic dicit quod non refundi debet in principalem naturam, id est rationem, secundum illud quod a Deo habet, et ita non in Creatorem, sed in homines qui ex se vitiati sunt, ut pravis moribus resistere nequeant. Quasi dicat: Lex spiritualis est, ego autem carnalis sum, id est impotens animae vitio resistere diabolo, quod vitium per concupiscentiam genitus ex carne contraxi. Et unde hoc sit, subdit: Ego, dico, venumdatus in p
Abbreviated transcription (Latin):
ectiam maior ly dix̃
qͣmconfirmati sunt
quidam aliis caden¬
tibiis hoc scił filius. erce nomen: meus idẽ. con¬
De: substantialis non adopti nus estu & uere quia
terita generatio uideretur. Qmͣquam enim possit etiam
quia hodie presentam signitat. atq eternitate nec prete¬
ritum quieqm est quasiesse desierit. nec futurũ quasi
non dum sit. sed presens tantum. quia quicqͥd eternum
est semꝑ est diuinuᷤ accipitur desempiterna generatio¬
ex ip̃a eẽntia patris genttus est. Et rursum. De eodem ysar¬
as ait. exꝑsonã pats
egoero illi id est ad

Expanded text:
etiam majoribus, dixit am confirmati sunt quidam aliis cadentibus, hoc, scilicet Filius, ecce nomen, meus, id est consubstantialis non adoptivus, es tu, et vere, quia terita generatio videretur, quanquam enim possit etiam quia hodie praesentiam significat, atque in aeternitate, nec praeteritum quidquam quasi esse desierit, nec futurum quasi nondum sit, sed praesens tantum, quia quidquid aeternum est semper est. Divinius accipitur de sempiterna generatioex ipsa essentia Patris genitus est. Et rursus, de eodem Isaas ait ex persona Patris: Ego ero illi, id est ad
Abbreviated transcription (Latin):
Nł ita. ne cuix̾is. Qiͣdicat. Cum audieris ptꝰ resur¬
rectionem p̾dicari xp̃m ascendisse in celũ. ne di¬
xeris.i. noli dicere in corde tuo m̃dacium ẽ. qͥs enĩ
ascendit in celum.Id̾o ne hoc clicas qr hoc dicere
fidelitas qͣntum in te ẽ xp̃m de celo ad t̾ram dedu¬

Expanded text:
Vel ita, ne dixeris. Quasi dicat: Cum audieris post resurrectionem praedicari Christum ascendisse in coelum, ne dixeris, id est noli dicere in corde tuo, mendacium est. Quis enim ascendet in coelum, ideo ne hoc dicas, quia hoc dicerefidelitas, quantum in te est, Christum de coelo ad terram dedu
Abbreviated transcription (Latin):
uł custos erariimł
idest fecit athenis. Iste est alexander
contra apłm commnouit. Uñ subdit. reddet eid ñs scđm oꝑa
eius. Nonait reddat. sed red et: qͦdũbum p̾mintiãtis est
non imp̃cantis. Indicat enim ñ optat. Quem &e tu deuta

Expanded text:
 custos aerarii, id est fecit Athenis. Iste Alexander quemcontra Apostolum commovit. Unde subdit: Reddet ei Dominus secundum opera ejus, non ait reddat, sed reddet, quod verbum praenuntiantis est, non imprecantis. Indicat enim, non optat. Quem et tu devita
Abbreviated transcription (Latin):
firanter locata eccł̃ia¬
deiest. Uñ alibiait: miscdiam consecutus sum. non quia fideł
eram. sedut fidelis eẽm. Apłm uero inuenimus sine ullis bo
ip̃us tanqͣm ip̃ius sunt. id est ex ip̃o ei comꝑata. sed deido
maui. Quomͦ potuit hoc dicere. cui ad huc restabat ip̃ius
passionis qͣm sibi iamimpendẽ dixerat tam magna confli¬
ctatio. tam molestum tam grande certam̃. adcuisconsum¬
mandum cursum. adhuc illud deerat. uͥ erat futurꝰ acrior
ce crudeliorimmnicus: S hoc dicit ñ re plena sed spe firma
quia de uctoria futuri certamuriis & cursus consummatio¬
ne certur eum securumq lamfecerat. qui sibi passionẽ
imminere iam releuauerat. & ideo qͦd futurum esse pre¬
sumpsit. tanqͣm factum fuũit indicauit. Hoc gͥ totum nos
dicimus. tunc fuisse ad huc ꝑficiendum. qñ de dei ꝓmissio¬
ne p̃tidens. totum ita dicebat tanqͣm fuisset effectum. Uñ
& dep̾mio securus ad iungit. & in reliquo idest infuturo
corona iusticie repo

Expanded text:
firmiter locata Ecest. Unde alibi ait: misericordiam consecutus sum ; non quia fidelis eram, sed ut fidelis essem. Apostolum ergo invenimus sine ullis meripsius tanquam ipsius sunt, id est ex ipso ei comparata, sed donamavi. Quomodo hoc dicere potuit cui adhuc restabat ipsius passionis quam sibi impendere dixerat tam magna conflictatio, tam molestum certamen, ad cujus consummandum cursum, adhuc illud deerat ubi erat futurus acrior et crudelior inimicus? Sed hoc dicit non re plena, sed spe firma, quia de victoria futuri certaminis, et cursus consummatione certum eum securumque jam fecerat, qui sibi passionem jam imminere revelaverat, et ideo quod futurum esset praesumpsit, tanquam factum fuerit indicavit. Hoc igitur totum nos dicimus tunc fuisse adhuc perficiendum, quia de Dei promissione praesumens totum ita dicebat tanquam fuisset effectum. Unde et de praemio securus adjungit: Et in reliquo, id est in futuro, corona justitiae repo
Abbreviated transcription (Latin):
.I. de forma in formã mutamiͦ. & t̾nsimꝰ de obscura forma in
lucidã formã. qr ⁊ ip̃a obscura imago dĩ c̃. Hec ẽ ĩmago in
qͣ hoĩes creati st̃ qua cec̾is aĩalib p̃sunt. que creatura in reb cre¬
atis excellentissima. cum a suo creatore ab impietate iustificat᷑
a deformi forma in formosani formã mutat᷑. Erat enĩ int̾ ui
cia natura bona. & ob hoc addit de gla in glam. scił de gła¬

Expanded text:
 de forma in formam mutamur, et transimus de obscura forma in lucidam formam, quia et ipsa obscura imago Dei est. Haec est imago in qua homines creati sunt, qua caeteris animalibus praesunt, quae creatura in rebus creatis excellentissima cum a suo Creatore ab impietate justificatur, a deformi forma in formosam mutatur formam. Erat enim etiam inter vitia natura bona. Et ob hoc addit: De gloria in gloriam, scilice
Abbreviated transcription (Latin):
uidet & patrem. Sciendũ ẽ ꝙ inago & eq̃litas & similitudo dis¬
tinguenda st̃. qr nͥ imago continuo similitudo ẽ. ñ continuo eq̃¬
similitudo ñ continuo imago nͨ eqͣlitas. u̾bi grã. In speculo ẽ
imago & similitudo ce tñ ñ eqͣlitas qanulta desunt imagini
q ist̾ illi rei de qua exp̃ssa ẽ. Potest cẽ aliqñ eẽ imago in qͣ sit
do ce eqͣlitas excepto tẽpore qͦ p̾cedũt parentes. qr de paren¬
te expͥmit᷑ similitudo filii ut recte imago dicat᷑. &e potest
ut nec tẽporis int̾uallũ impedim̃to sit. qr ñ gu̾auit ds silium¬

Expanded text:
et Patrem . Sciendum est quod imago et aequalitas et similitudo distinguenda est, quia ubi imago, continuo similitudo est, non continuo aequbi similitudo, non continuo imago, nec aequalitas. Verbi gratia, in speculo est imago et similitudo, non tamen aequalitas, quia multa desunt imagini quae insunt illi rei, de qua expressa est. Potest etiam aliquando esse imago in qua sit  similitudo et aequalitas, excepto tempore quo praecedunt parentes, quia de parente exprimit similitudo Filii, ut recte imago dicatur, et potest ut n
Abbreviated transcription (Latin):
ministro eiꝰ. ita ut silii ifrł ñ
sui in faciem moysi qͥa in
ta in tabuł intueri n poterant. qr głosa facta erat facies eꝰ.
est. Uł mistice potest dici ut ꝑ faciem moysi intelligat᷑ spũa¬
lis intellectus legis ꝑ głam faciei intelligant᷑ legales obseruan¬

Expanded text:
ministro illius, ita ut filii Israel sui, in faciem Moysi, quia ita in tabulis intueri non poterant, quia gloriosa facta erat facies ejusest. Vel mystice potest dici, ut per faciem Moysi intelligatur spiritualis intellectus legis; per gloriam faciei intelligantur legales observan
Abbreviated transcription (Latin):
lex gͦ bona ẽ s cum grã ut cũ caritate scĩa ꝓdest. sine ea oc¬
cidit. ita lex sñ grã occidit. cũ sit uͥtꝰ peccati. ñ tñ cẽ sic mala
ẽ. Multa enim sc̃ quibdã noxia qmius ñ sint mala. sic &
lex licet sñ grã ñ iuuificet. ñ tñ mala ẽ. Qne cũ iubet ꝙ sũ¬
s grã impleri ñ potest indicat hoĩ ꝗ infirmꝰ ẽ. ut demonstra¬

Expanded text:
Lex ergo bona est, sed cum gratia, ut cum charitate scientia prodest, sive ea occidit. Ita lex sine gratia occidit, cum sit virtus peccati, non tamen etiam sic, mala est. Multa enim sunt quibusdam noxia, quamvis non sint mala, sicut et lex licet sine gratia non vivificet, non tamen mala est. Quae cum jubet quod sine gratia impleri non potest
Abbreviated transcription (Latin):
uitam ñ possit hr̃c. Non gͦ dr litt̾a occidens eo qd̃ mala sit
s qr ꝓhibens pecc̾m ñ uiuificat hoiẽm. s auget ocupiscenti¬
am & pecc̾m. p̾uaricatioẽm cumulat. nͥ grã lib̾et ꝑ legẽ fi¬
dĩ. Apparet gͥ lutẽ uetustatẽ si desit nouitas spc̃ reos fac̾e̾
potiꝰ hoĩes cognitõne peccati. qm lib̾are a peccõ Uñ qͥ appo

Expanded text:
n possit. Non ergo dicitur littera occidens, eo quod lex mala sit, sed quia prohibens peccatum non vivificat hominem, sed auget concupiscentiam et peccatum, praevaricationem cumulat, nisi gratia liberet per legem fidei. Apparet igitur litterae vetustatem, si desit, novitas spiritus, poti
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ nr̃ãm. Ille enĩ pene figure fu¬
ert̾ nrãrum penarũ. Qnte gͦ pe¬
Sic̾ enim in bonis multo meliꝰ ẽ¬
id qd̾ ꝑfigurã signat᷑ qͣm ip̃a fi¬
gura. ut regnum celoꝵ meliꝰ ẽ ꝗͣ¬
tra ꝑmissioĩs. ita in malis lon¬
ge peiꝰ ẽ qd̾ significat᷑ qͣm figura¬
illi concuPle significans. ut gehenna peior
ẽ qͣntũ libet atͦci pena temporali. Om̃s enun
pene minores st̃ gehenna. & ido uigilantia

Expanded text:
igurae fuerunt nostrarum poenarum. Quantae ergo poeSicut enim in bonis multo meliid quod per figuram signatur quam ipsa figura, ut regnum coelorum melius est qpromissionis, ita in malis longe pejus est quod significatur quam figura significans, ut gehenna pejor est quantumlibet atroci poena temporali. Omnes enim poenae minores gehenna, et ideo vigilantia
Abbreviated transcription (Latin):
bilem significatioẽm eundẽ potum spiritalem biberunt.
Erant enim in illo ppło ꝙ̃ qui spũałr intellige̾nt habentes¬
nentem. & scdm hoc eundẽ potum bibert̾ de sp̃ãli petra.
Gemina ꝑcussio: duo ligna crucis significat. De petra educ¬
ta ẽ aqua accedente uirga. qr ligno accedente ad petram
uͥ aliqua significantia earũ rerũ qͣs significant noĩe appel¬

Expanded text:
bilem significationem, eumdem potum spiritualem biberunt. Erant enim in illo populo, etiam qui spiritualiter intenentem; et secundum hoc, eumdem potum biberunt de spirituali petra. Gemina percussio, duo ligna crucis significat. De petra educta est aqua accedente, virga; quia ligno accedente ad petram ubi aliqua significantia, earum rerum quas significant nomine appel
Abbreviated transcription (Latin):
signficat sangume xͥ consecratũ. ppls tͣnsiens significat
fideles. mors egyptõꝵ significat ablitõnẽ pecc̃oꝵ. Illa gͦ
omĩa nr̃i fuerunt figure. Illa tẽ figurate gesta. nc̃ inr̃a sa¬
lute ꝯplent᷑. qr tc̃ futura p̃mntiabant᷑. nc̃ p̃t̾ita leguntur
&e p̾sentia cognoscunt᷑.  ẽ sensꝰ. Om̃s in moyse .i. illo duce
baptizati st̃ in nube & in mari .i. signũ baptismi accepert̾
qd̃ &e credentib idem ualuit. E cce qͥd ẽ qd̾ dixat mare tnsi¬
ert̾. Hic exponit cũ ait. om̃s baptizati st̃ in moyse. in nu¬
be & in mari. Si gͦ figura maris tm ualuit. spẽs baptis¬
mi qͣntum ualeb̾.SSi qd̾ gestum ẽ in figura. tͣictum ppłm
ad manna ꝑdux̃. qd̾ erhibeb̾. xp̃c in ui̾tate su baptismi. t̾iec¬
to ꝑ cum ppło. Pbaptismũ trahicit credentes occisis om̃ĩb
peccatis tanqͣm hostib. Quo tͣhicit Ad manna. Qd ẽ man

Expanded text:
significat, sanguine Christi consecratum; populus transiens significat fideles; mors Aegyptiorum significat ablutionem peccatorum. Illa ergo omnia nostri fuerunt figurae. Illa tunc figurate gesta, nunc in nostra salute complentur, quia tunc futura pronuntiabantur, nunc praeterita leguntur, et praesentia cognoscuntur. Et est omnes in Moyse, id est illo duce, baptizati sunt in nube et in mari, id est signum baptismi acceperunt, quod et credentibus idem valuit. Ecce quid est quod dixerat mare transierunt. Hic exponit cum ait: Omnes baptizati sunt in Moyse in nube et in mari. Si ergo figura maris tantum valuit, species baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura trajectum populum ad manna perduxo? per baptismum enim trajecit, credentes occisis omnibus peccatis tanquam hostibus. Quo trajecit? ad manna. Quid est man
Abbreviated transcription (Latin):
tolenitis: in horreo s̃i habebitis. Ueniet uentilator qui d imi¬
det bonos amalis. erit ꝙ corꝑalis separatio. qͣm debet sp̃na¬
sis mał ut cum bonis sit pars malorum. magis autẽ re¬
darguite idest ñsitis negligentes incorrigendis ur̃is. ad
ce intus leutatis teneatur dilectio. Attende quod duo con
Nolite gͦ effici parui¬
tis socii moꝑe. etitis
&e inpena. N ec debe¬
tis ẽẽ exatis enim ali¬
qũ tenebro id ẽ ꝑ igno¬
rantiam peccantes
& filii diaboli pͥnci¬
pis tenebrarum: ce
ideo ñ mirum &e si¬

Expanded text:
toleretis in horreo non habebitis, veniet ventilator qui dividet bonos a malis, eritque corporalis separatio, quam debet spirituatuosis, id est malis ut cum bonis sit pars malorum. Magis autem redarguite, id est non sitis negligentes in corrigendis vestris, ad et intus lenitatis teneatur dilectio. Attende quod duo conNolite ergo effici partitis socii in opere, eritis et in poena. Nec debetis esse. Eratis enim aliquando tenebrae, id est per ignorantiam peccantes, et filii diaboli, principis tenebrarum, et ideo non mirum, si
Abbreviated transcription (Latin):
ingit. ut scił ĩ cõmunicent consentiendo & redarguant.
hiis enim duob modis non te maiłat malus. scił si non con¬
& redarguite. idẽ rep̃hendite. corripite. cohercete. Et est
sensus. Non sitis consentientes malis. apꝓbando. neq negli¬
gentes non arguendo. neꝙ snꝑbientes in sultanter argnendo.

Expanded text:
ngit, ut, scilicet, non communicent consentiendo et redarguant. His enim duobus modis non te maculat malus, si non conm redarguite, id est reprehendite, corripite, coercete. Et est sensus: Non sitis consentientes malis approbando ea, neque negligentes arguendo, neque superbientes insultanter arguendo.
Abbreviated transcription (Latin):
tunc mala inuob̾ erant. N unc autem estis lux id ẽ exdis¬
cretione bene oꝑantes. & iustificati ꝑfidem &e baptismũ
& filii dei ꝑadoptionem qui est lux uera. & hoc indño non
in uobis. Tenebre quidem finstis innob̃. qunc antem estis lix
man̾o qui illuminat omnem hominem nementem in hunc
mundum. Ideo ñ addidit indño. cum ait finstis tenebre.
sed cumait ñc autem lux. Et quia lux estis indño ideo ambu¬
late bonorum oꝑuim gressu. ut filii lucis idẽ uiuite ut filii
dei. scił scẽ & immaculate. Hic enim fructus est lucis. idẽ¬

Expanded text:
c mala erant. Nunc autem estis lux, id est ex discretione bene operantes et justificati per fidem et baptismum. Et filii Dei, per adoptionem, qui est lux vera. Et hoc, in Domino, in vobis. Tenebrae quidem fuistis in vobis, lux autem estis in Domino, qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Ideo non addidit in Domino, cum ait fuistis tenebrae, sed cum ait, nunc autem lux et quia lux estis in Domino, ideo ambulate bono operum gressu, ut filii lucis, id est vivite ut filii Dei, scilicet sancte et immaculate. Hic enim fructus lucis e
Abbreviated transcription (Latin):
intelligitur. uuxta illud caro & sanguis ñ possidebunt reg¬
num aei. Per hauc mortalitatem nobis in inde potestates
dominabant᷑. Hac gͥ mortalitate xp̃c in resurrectione se ex¬
uens. diabolicas potestates que ꝑhanc mortalitatem domina¬
bantur dr̃ extissplasse. quia &e inseip̃o capite nr̃o p̃buit ex¬
boli lib̾anda. in ultima resurrectione implebttur. In ipso
quoq uieuntur inimice nob iniisibiles potestates. ubi
uincuntur in uisibiles cupiditates. Fuso enm sanginne.
sine culpa. orm̃um culparum cyrographa deleta sunt. qui¬
bus debitores qui meum crediitit adiabolo antea tenebant᷑¬

Expanded text:
intelligitur, juxta illud, caro et sanguis non possidebunt regintelligitur, juxta illud, caro et sanguis non possidebunt regnum Dei . Per hanc mortalitatem nobis invidae potestates dominabant. Hac igitur mortalitate Christus in resurrectione se exuens, diabolicas potestates quae per hanc mortalitatem dominabantur dicitur exemplasse, quia in seipso capite nostro praebuit exi potestate liberanda, in ultima resurrectione complectitur. In ipso quoque vincuntur inimicae nobis invisibiles potestates, ubi vincuntur invisibiles cupiditates. Fuso enim sanguine sine culpa, omnium culparum chirographa deleta sunt, quibus debitores qui in eum credunt a diabolo antea tenebant
Abbreviated transcription (Latin):
medio affigens illud cruei. Non solumalia nͥ hoc & alia tol¬
leret. non libaremnr a morte uł inferno. dum in nocens occi¬
ditur. peatum cructfigitur idest mortificatur. Crux enim
non saluatoris mois est sedd peccati. In nocens enun dum oc¬
niditur. reos illos facit a quib occĩditur. sed peccatum huma¬
teuebant captiuas. quib eos expoliauit illarum abluendo
peccata: expolians in quam tradurit pͥncipatꝰ & potestates.
idest ab eccłia ext̾minanit. nefidelib nocere possent. ut añ.
ip̃e dico post̾ crucis tͥumphum confiderter & palam. scił cũ
angłicis legionib ad in ferna descendens. & triumphans.
id est uincens illos scił pͥncipes inferminsemet ip̃o idẽ in p̃¬
sentia sue maiestatis. Uł sed̃m aliam littam: ex nens se car¬
ue pͥncipatus. & potestates exemplauit. fiduei aliter triũ¬
phans eos in semet ip̃o. Nomine carnis hoc loco mortalitas

Expanded text:
medio affigens illud cruci, non solum alia. Nisi hoc et alia tolmedio affigens illud cruci, non solum alia. Nisi hoc et alia tolleret, non liberaremur a morte, vel inferno. Dum innocens occiditur, peccatum crucifigitur, id est mortificatur. Crux enim non Salvatoris mors est, sed peccati. Innocens enim dum occiditur, reos illos facit a quibus occiditur; sed peccatum humatenebant captivas, quibus eos exspoliavit illarum abluendo peccata. Et exspolians, inquam, traduxit, principatus et potestates, id est ab Ecclesia exterminavit, ne fidelibus nocere possent, ut ante. Ipse dico post crucis triumphum, confidenter et palam, scilicet cum angelicis legionibus ad inferna descendens. Et triumphans, id est vincens, illos, scilicet principes inferni, in semetipso id est praesentia suae majestatis. Vel secundum litteram: Exuens se carne, principatus et potestates exemplavit fiducialiter triumphans eos in semetipso. Nomine carnis hoc loco mortalitas
Abbreviated transcription (Latin):
ã elicta. ip̃e dico etiam a elens yrographum decreti quod erat
contrariumnobis. Decretum dei fuit quod ade p̃cepit. scił de lig¬
no scientie bom ce mali necomedas. Huiꝰ decret molati ꝙẏrog¬
phum idẽ. memoriam deleuit dens. q̃n peccatum primi paren¬
tis ꝑsangninem xp̃i abluit: && erat illa memoria contramia
nobis. sca ip̃amtulit de medio affigens cruci. Gł ꝙyrogͣphum
dicit peceatum ade. quod quasicantionem contra nos tenebat
d iabolus. Decretum est sententia runctis hominib aduersa.
qua scił dictum est morte moriemini: sed illud cyrographum
dt̃is tulit. Et hoc ẽ: condonauit uob̃is omina delicta. ipse di¬
co delens cyrographrm quod erat adũsum nos idest pecta¬
tum ade cuiusrei eramus. cyrographum dico decreti quod
erat contrarnim nobis. id est de quodata est sententia tim¬
ctis hominib contraria: & ipsum cyrographum tulit. de

Expanded text:
delicta, ipse dico, delens, etiam chirographum decreti quod erat delicta, ipse dico, delens, etiam chirographum decreti quod erat adversus nos. Decretum Dei fuit quod Adae praecepit, scilicet: De ligno scientiae boni et mali ne comedas . Hujus decreti violati chirographum, id est memoriam, delevit Deus quando peccatum primi parentis per sanguinem abluit, et illa memoria erat contraria nobis, sed ipsam tulit de medio affigens cruci. Vel chirographum dicit peccatum Adae, quod quasi cautionem 193 contra nos tenebat diabolus. Decretum est sententia omnibus hominibus adversa, qua scilicet dictum est: Morte moriemini . Sed illud chirographum Dominus tulit. Et hoc est, condonavit nobis omnia delicta. Ipse, dico, delens chirographum quod erat contrarium nobis id est peccatum Adae, cujus rei eramus. Chirographum dico, decreti quod erat contrarium nobis id est de quo data est sententia cunctis hominibus contraria. Et ipsum chirographum tulit de
Abbreviated transcription (Latin):
Nullus debet restitue¬
re. Et sicut uos alege
& alegis p̃uaricationo liberauit. sic & patres antiquos abit¬
ferno lib̾auit. ne quis putet eosꝑlegem salnatos. Et hoc est
quodsubdit: &e ip̃e expolians pͥncipatus infernales e potesta¬
tes auferendo abraham & ysaat &e ceteros iustos. traduxit
suos idest suos longe abhoc regno adcelum duxit: ip̃e dieo priᷤ
confudl ĩter. ia est tum magna tiducia. eum sp̃e uictorie. ut deus
scił infernales pͥntipes. quod non est in abscondito sal palam.
Si quis enim ꝑfectionem eccł̃ie respicit. aꝑte uidetur antiquus
hostis uictus. triumphans dico insemet ip̃o oblato ñ alio sacli¬
cio. Morte dico quippe suaimo ũissimo satͥficio ꝓ nob̾ oblato
quieqͥd eulparum erat abstulit. unde pͥncipatus &e potestates
quinos abluenda supplicia iure detinebant extinxit. Unde gͦ¬
inde int̾ior qua nostenebat potestas eiꝰ occisa est. bł ita ab illo
loco delens a cet̾a. snasi. Gobis gantib condonauit omnia

Expanded text:
Nullus debet illud restituere, et sicut nos a lege et a legis praevaricatione liberavit, sic et patres antiquos ab inferno liberavit, ne quis putet eos per legem salvatos. Et hoc est quod subdit, et ipse exspolians principatus, infernales. Et potestates, auferendo Abraham, Isaac et caeteros justos, traduxit, suos, id est longe ab hoc regno ad coelos duxit, ipse dico, prius confidenter, id est cum magna fiducia, cum spe victoriae, ut Deuscet infernales principes, quod non est in abscondito, sed palam. Si quis enim perfectionem Ecclesiae respicit, aperte videtur antiquus hostis victus. Triumphans, dico in semetipso oblato, non alio sacri. Morte sua quippe uno verissimo sacrificio pro nobis oblato, quidquid culparum erat unde nos principatus et potestates ad luenda supplicia jure detinebantendae, inde interior qua nos tenebat potestas ejus occisa est. Vel ita, ab illoc loco, Delens, etc., quasi dicat: Vobis gentibus condonavit omnia
Abbreviated transcription (Latin):
potestate. & getm¬
na natiuitate. & re¬
surrect̾ione. & spe.¬
p̃dicabatur. sed cor¬
roboranit me a ddeo
ut hec credam. &
ut nec mors nec ui¬
confortauit dico.
inxp̃o iħn domino
tir̃o Incde grãs ago quia certa pre
me fidelem inip̃o cum sub lege fuisem infidelis: ip̃e dico
poneas me in ministerio p̃dicandi euͣgłi. S itrum.ħ¬
michi fuerunt per legeri nͨ quia ego sum qui priꝰ. scił aũ
er̃m sub lege fui blasphemꝰ. indeum ce ꝑsecutor sc̃orum ce
contumeliosus comp̾hensis intereas contumeliam seal conse¬
merita mea. de eo scił quia ignorans feri. idẽ. de peteato qd
consecutus sum. eo faciliꝰ quia ignoraus feci. Consequitira
misccħ̾iam aei. & qr scienter peccant ut dauid. & qui igno¬
ranter: qnod facilins ignoscitar. Ego dico degens in in credu¬
litate dũ sublege erã sub lege enĩ ignorãtiaerat. ⁊ ido̾ ĩ cͤiaulitaᷤ:
modo econtra scił fides & cognitio ñitatis. Ecce ꝑatet quod ñ¬

Expanded text:
potestate et gemina nativitate et resurrectione et speaedicabatur: sed corroboravit me adeo ec credam, et ut nec mors nec viConfortavit, dico, isto Jesu Domino nostro. Inde gratias ago quia certa praeme fidelem in ipso, cum sub lege fuissem infidelis. Ipse, dico, ponens me in ministerio praedicandi Evangelium. Sed utrum haec fuerunt mihi per legem? non, quia ego sum, qui prius, scilicet dum essem sub lege, fui blasphemus in Deum, et persecutor sanctorum, et contumeliosus, comprehensis inferens contumeliam. Sed conseicordiam, non per merita mea de eo, scilicet quod ignorans feci, id est de peccato quod ericordiam consecutus sum, eo facilius quia ignorans feci. Consequuntur misericordiam Dei et qui scienter peccant ut David, et qui ignoranter quod facilius ignoscitur. Ego dico degens, in incredulitate, dum sub lege eram. Sub lege enim ignorantia erat, et ideo incredulitas, modo contra, sci
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut helyas putaret se relictum solũ in culta d̾i
qñ aab rex samarie. & iazabel uxor eiꝰ pseudo ppħis
credentes. ꝓpħas dei ꝑsequebant᷑ qui in spelunciᷤ
se occultabant.⁊ ipsi idem aab ⁊ iezabel ppłm ad
ydolat̾am hortabant᷑. s ostendit d̃s helye qd̃ ñ re¬
manserat solꝰ. Et hoc ẽ qd̾ ait. an nescitis in helya¬
qͥd dic̃ scriꝑptura. scił lib̾ regum in helya .i. uͥ de he

Expanded text:
in cultu Dei. Quando Achab rex Samariae et Jezabel uxor ejus pseudoprophetis credentes, prophetas Dei persequebantur, qui in speluncis se occultabant, et ipsi item Achab et Jezabel populum ad idololatriam hortabantur, sed ostendit Deus Eliae quod non remanserat solus, et hoc est quod ait: An nescitis quid dici Scriptura, id est liber Regum, in Elia, id est ubi de
Abbreviated transcription (Latin):
rͣitates. quod ꝑfidem non
dico. id ẽ ꝓbo illud idem
ñ sit firmitas. tam̃ testam̃tum hominis. idẽ ab homine fa¬
c̾tum suis ħedib firmum est quia nemosꝑuit. ut aicat ñ
ualere. ñ bñt̾actum ẽẽ. aut suꝑ ordinat ut aliter de reb ilł
disponat. sea est in auctoritate omniũ. maxime cum sit ꝯ¬
firmatum testib & morte testatoris similiter. Testam̃tum idẽ
Qa si solum subactur. facił eẽt intelligentia inaptatione si¬
militudinis. seal ex eo aliqntulum obscuratur. qͥa anteqm
illud inferat. p̃mitat cui factum sit testam̃tum adeo id est ꝓ¬
missio. scił abrahe: quod ideo facit. ut exdantis oe accipientis
dignitate indeatur incõmutabilis sponsio. Et hoc est quod
ait. abrahȩ. Quasi. Sic̃ testam̃tum hominis firium ẽ. simi¬
liter ꝓmissiones dei firme sunt. Et qi qͤteret qͥs fuerunt¬
runt᷑ ne añ legem alique ꝓmissiones facte: Respondet.
fuerunt utiq qͥa abrahe quem ñ falleret ds̃. dicte sunt ꝓ¬

Expanded text:
es quod per fidem non dico, id est probo illud idem n sit firmitas, tamen testamentum hominis, id est ab homine factum, suis haeredibus firmum est, quia nemo spernit, ut dicat non valere, non benefactum esse, aut superordinat, ut aliter de rebus illis disponat, sed est in auctoritate omnium, maxime cum sit confirmatum testibus et morte testatoris, similiter testamentum, id est Apostolus: Quod si solum subderetur, facilis esset intelligentia in aptatione similitudinis, sed ex eo aliquantulum obscuratur, quia antequam illud inferat, promittit cui factum sit testamentum a Deo, id est promissio, scilicet Abrahae. Quod ideo facit, ut ex dantis et accipientis dignitate videatur incommutabilis sponsio. Et hoc est quod ait: Abrahae. Quasi dicat: Sicut testamentum hominis firmum est, similiter promissiones Dei firmae sunt, et quasi quis diceret: Fueruntne ante legem aliquae promissiones factae? Respondet: Fuerunt utique, quia Abrahae, quem non falleret Deus, dictae sunt p
Abbreviated transcription (Latin):
frustrata. qua ꝯstat iustũ suisse abrahã. ⁊ abolita est
ꝓmissio .i. in expleta. ut nulli sint he¬
i sint heredes. Lex enĩ ñ¬
tius oꝑatur irã .i. p̃enã. Ad̾.
hoc enĩ data ẽ ut reos face̾t delinquentes ñ efficienti

Expanded text:
frustrata, qua constat justum fuisse Abraham. Et promissio id est inexpleta ut nulli sint haeredes. Lex enim, notius, operatur iram, id est poenam. Ad hoc enim data e
Abbreviated transcription (Latin):
traiciens in illũ quo ipse iã caruit sic̃ baptizatꝰ infiliũ
qũẽ generat carne traicit reatũ originis. a quo ipse
iam liber erat. In carne p̃putii id̾o iussa ẽ fĩ. qr ĩ remediũ
instituta ẽ. scił ꝯtra originale pecc̃m qd̃ aparentibus
Uñatur. Et qr in illo m̃bro culp̃a inobedientie prius
ꝑet. fiebat aũ octaua die lapideo cultro. qr pꝰ septena¬
Num uite hꝰ in octaua etate q̃ er it resurgentiũ om̃is
ab electis ꝑ petrã xp̃m abscidetur coiruptio carnis
sio ab õi corruptione in futuro. Conferebat aũ circũ¬
eisio suo tẽpore remissionẽ peccõꝵ sic̃ ⁊ nc̃ baptimꝰ¬

Expanded text:
trajiciens in illum quo ipse jam caruit, sicut baptizatus in filium quem carne generat reatum trajicit originis, a quo ipse jam liber erat. In carne praeputii ideo jussa est fieri, quia in remedium instituta est, scilicet contra originale peccatum, quod a parendominatur, et quia in parte illa culpam inobedientiae primus ro, quia post septenarium vitae hujus in octava aetate, quae erit resurgentium, omnis ab electis per petram Christum abscidetur corruptio carnis sio ab omni corruptione in futuro. Conferebat autem circumcisio suo tempore remissionem peccatorum, sicut et nunc bapti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfiłe. ⁊ ꝑ quẽ spũalis circũcisio impleret᷑. sic̃ iustifi¬
catus ẽ ⁊ ipse. Tercio. ut hoc signo discerne̾t᷑ a ceteriᷤ
nationib ille ppłs: Quarto: ut circũcisio facta in ui¬
rili m̃bro ꝑ qd̾ generatur creatura mortaliũ. ⁊ in quo
libido solet cdñari. castitat̃e m̃tis ⁊ corporis seruandam

Expanded text:
et per quem spiritualis circumcisio impleretur, sicut justificatus est et ipse. Tertio, ut hoc signo discerneretur a caeteris nationibus ille populus. Quarto, ut circumcisio facta in virili membro per quod generatur creatura mortalium, et in quo libido solet dominari, castitatem mentis et corporis servandam
Abbreviated transcription (Latin):
regni ianuã intrare necdũ poterant. tantũ in si nu
abrahe ptꝰ mortẽ beata requie ꝯsolati. suꝑne pacis in.¬
gressũ spe felici expectabant. Item qd̾ apd̾ nos ualet
aqua baptismi. hoc egit apd̃ ueteres uł ꝓ paruilis
sola fides. uł ꝓ maiorib uirtꝰ sacrificii. uł ꝓhis qͥ de¬

Expanded text:
rant, tantum in sinu Abrahae post mortem beata requie consolati supernae pacis ingressum spe felici exspectabant. Item, quod apud nos valet aqua baptismi, hoc egit apud veteres, vel pro parvulis sola fides, vel pro majoribus virtus sacrificii, vel pro his q
Abbreviated transcription (Latin):
alumine idẽ a sanctis & bonis hominib qui sunt filii
lucis. sepe manifestant᷑ ꝑ confessionem & penitntiam: &
ideo relarguendum est. Omne enim malum qđ sit ma¬
nifestatur ilẽ ꝑcon
tiam. lumen est.
OR titur. quia bonum est ut peccatum
men est. ꝑconfessionem ce penitntiam mam¬
cusari. qd palam dict̾um est. Uł ita: omina enim. Quasi.
obiurgant᷑. & ideo arguendi sunt quia sic incipiunt esse
lum̃. Unde subdit. Omne enim uł autem qđ manifestatur.
idẽ malus cum innotescit sibi ẽẽ malus lum̃ est. idẽ ꝑ pe

Expanded text:
is hominibus qui sunt filii lucis, saepe manifestantur per confessionem et poenitentiam, et ideo redarguendum est. Omne enim malum quod sic manifestatur, id est tiam, lumen est, rtitur, quia bonum est ut peccatum per confessionem et poenitentiam manlam dictum est. Vel ita: Omnia enim, quasi objurgantur, et ideo arguendi sunt, quia sic incipiunt esse lumen. Unde subdit: omne autem vel enim, quod manifestatur, id est malus, cum sibi innotescat esse malus, lum
Abbreviated transcription (Latin):
dicerł. non occulte. sed m hoc aparet quod
turpia sunt. Uł in occulto id est incogitatõne Omnia au¬
Turpe est dicere qͦ¬
redarguenda sunt.
quia sie manifestan¬

Expanded text:
palam, sed occulte, et in hoc apparet quod turpia sunt. Vel, in occulto, id est in cogitatione. Omnia auTurpe est dicere qredarguenda sunt, quia sic manifestan
Abbreviated transcription (Latin):
tis iud̾oꝵ gentes insite st̃ ꝑ fid̾e in spe ꝓmissioi̾s
ut dolor eẽt iudeis. Hoc autẽ d̾r contra morẽ ⁊ le¬
gem insertionis. Bona enm arbor in ñ bonam
astrum insertũ. ut surculus fructũ radicis af¬
ferat. Noli gͦ gaudẽ in incredulitate illoꝵ. Ut
enim ait salomon displicet do: qui insultat in¬
malis alt̾iꝰ. Nec enuim causa gentiũ abiecti sc̃. s

Expanded text:
t gentes insitae sunt per fidem in spe promissionis, ut dolor esset Judaeis. Hoc autem dicitur contra morem et legem insertionis. Bona etenim arbor in non boastrum insertum, ut surculus fructum radicis afferat. Noli ergo gaudere in incredulitate illorum. Ut enim ait Salomon: Displicet Deo qui insultat malis alterius. Nec enim causa gentium abjecti sunt, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. a ernde scͥpturarum attestatione. tandem humana cõ¬
suenidine. De imꝑbatione itaq legis. incipit hic plene ag̃e.
Qiͣ dicet. Gentes non aebent inlarzare. & uere: qͥa nos qͥua
luimꝰ i lege scimꝰ eã ñ ĩtiticare. ⁊ iclõ ea dimissa ad xp̃m confu¬
gimꝰ. quod ita dicit. Nos scił ego & alii apłi sumꝰ. natura

Expanded text:
sunt, deinde Scripturarum attestatione, tandem humana consunt, deinde Scripturarum attestatione, tandem humana consuetudine. De improbatione itaque legis incipit hic plene agere. Quasi dicat: Gentes non debent judaizare. Et vere, quia nos qui valuimus in lege, scimus eam non justificare, et ideo ea dimissa ad Christum confugimus, quod ita dicit: Nos, scilicet ego et alii apostoli, sumus natura
Abbreviated transcription (Latin):
pestiferas. ego econtra ꝓnuntio: quod sunt utiq cerimo¬
mȩ iudeorum om̃ib moriiferȩ fidelib. Finis enim legi
xp̃c est. Item: lex &e ꝓpħe: usq ad iohannem. Item ieremi¬
as: consũmabo testam̃tum nouum. suꝑdomum uł domui
isrł. N on dicit popło gentium sed iudcis. ut ñ inuetustate
litt̃e uiuant. sed innouitate sp̃c. nec sunt ille cerimoniȩ res
in differentes interbonum & malum. Si obseruande sunt
salutem asserunt: si uͦ salutem ñ afferiuit. ñ sunt obser¬
uande. Cas obseruare tu dicis bonum. ego assero malum.
ñ mͦ qui exgentili. sel etiam qui ex iudaito popło credid̾unt.
Nos natura. & cetera. Sõmendata auctoritate sua. iamra¬
tionib incipit agere qđ carnales obseruantiȩ pt᷑ xp̃m ñ sunt
obseruande. ostendens iusticiam ñ exlege sod ex gr̃a fidei ẽẽ.
pͥmo exemplo sin. & apłorum & abrahȩ qui exfide uistificati

Expanded text:
pestiferas, ego contra pronuntio quod sunt utique caeremopestiferas, ego contra pronuntio quod sunt utique caeremoniae Judaeorum omnibus mortiferae fidelibus. Finis enim legis Christus est . Item: Lex et prophetae usque ad Joannem . Item Jeremias: Consummabo testamentum novum super domum, vel domui Israel . Non dicit populo gentium sed Judaeis, ut non in vetustate litterae vivant, sed in novitate spiritus, nec sunt illae caeremoniae res indifferentes inter bonum et malum; si observandae sunt, salutem afferunt, si vero salutem non afferunt, non sunt observandae. Eas observare tu dicis bonum, ego assero malum, non modo eis qui ex gentili, sed etiam qui ex Judaico populo crediderunt.Nos natura, etc. Commendata auctoritate sua jam rationibus incipit agere, quod carnales observantiae post Christum non observandae, ostendens justitiam, non ex lege, sed ex gratia fidei esse, primo, exemplo sui et apostolorum, et Abrahae, qui ex fide justificati
Abbreviated transcription (Latin):
Manifestum ẽ enim aliqua uasa fieri ad honorẽ
q̃ ad usus honestos st̃ necessaria. alia uͦ ad ꝯtu¬
meliam q̃ usib st̃ culinarum necessaria. uniꝰ tam̾
substantie. s differre opificis uoluntate. ita ⁊ d̾s
cum ex una eademq massa simꝰ in substantia¬
& cuncti pecc̃ores. alii misere
honorem s in contumeliam
siuile ẽ. ex se luto ht̃ ñ ex figu¬
noreM: Alllo. sic tota massa humani ge

Expanded text:
Manifestum est aliqua vasa fieri ad honorem, quae ad usus honestos sunt necessaria; alia vero ad contumeliam, quae usibus sunt culinarum necessaria: unius tamen esse substantiae, sed differre opificis voluntate. Ita et Deus, cum ex una eademque massa omnes simus in substantia cuncti peccatores, alii miserethonorem, sed in contumeliam, si vile est, ex luto habet, non ex figulo; sic tota massa 47 humani ge
Abbreviated transcription (Latin):
missi st̃. Uocat gͦ q ñ st̃ tanqͣm sint. id ẽ his qͥ ñ st̃ disponit
& p̃pat ab et̾no grãm iustificationis ⁊ glorificationis ap¬
ponendam in tempore tanqͣm sint .i. tanqͣm illis qͥ iã
enĩ homo qui ñ erat ꝓmeruit ut eẽt ł ut bonꝰ eẽt uł
beatꝰ. Sĩ enĩ ꝑmeruĩt iã erat: s ñdum erat. Eigo ñ¬

Expanded text:
quae sint, id est his qui non sunt, disponit et praeparat ab aeterno gratiam justificationis et glorificationis, apponendam in tempore tanquam sint, id est tanquam illis qui jam enim homo qui non erat, promeruit ut esset, vel ut bonus esset, vel beatus. Si enim promeruit, jam er
Abbreviated transcription (Latin):
tura s ñ grã. nͥ ip̃a natura putet᷑ eẽ grã. ꝙr grãtis ẽ¬
concessa. Eixcepta gͦ illa grã de qͣ mͦ ñ agit᷑ qua ꝯdita
ẽ humana natura. scił qua homines sumꝰ. q̃ xp̃ia¬
nis paganisq cõmunis ẽ. hec c̃ maior grã ꝙ solis elec̾tis
ea q̃ ñ st̾ in actu. tanquã ea q̃ st̃. Sequit᷑. Qui contra¬
spem. ⁊ cet̾a. Cõmen¬
dato illo cui abrahã¬

Expanded text:
a putetur esse gratia, quia gratis concessa est. Excepta ergo illa gratia, de qua modo non agitur qua condita est humana natura, scilicet qua homines sumus, quae Christianis paganisque communis est; haec est major gratia, et solis electis cea quae non sunt, in actu, tanquam ea quae sunt. Qui contraspem, etc. Commendato illo cui
Abbreviated transcription (Latin):
adocłm seruientes
quasihominib pla¬
centes. sed insimpli¬
citate cordis ur̃itim̃¬
tesdñm Quoddcũq
facitis exanimo ope¬
ramini. sicut dño
& ñ hominib. sci¬
entes qͦd adño acci¬
pietis retͥbutionem
equitas. sed duplicatum peccatum. in quo est iniquitas &
simulatio. Oꝑamni dico. scientes quod ꝓhac humiliatio¬
ne recipietis a dño retͥbutionemetne hereditatis. & preter
rigorem dominii
emollit. ut potesta¬
te que p̾ualet quis
indñatu uxoris. nõ
nimis seuẽre utat᷑.
Et uos filii obedite

Expanded text:
m servientes quasi hominibus placentes sed in simplicitate cordis timentes Dominum quodcumque facitis ex animo operamini sicut Domino et non hominibus scientes quod a Domino accipietis retributionem aequitas: sed duplicatum peccatum, in quo est et iniquitas et simulatio. Operamini, dico, scientes quod pro hac humiliatione recipietis a Domino retributionem haereditatis aeterrigorem dominii emollit, ut potestate qua praevalet quis in dominatu uxoris, non nimis severe utatur. Et vos filii, obedite
Abbreviated transcription (Latin):
ens penis suba at᷑. hec autem que ñc fatienda monet ad ꝓfe
sirs. humiles corde ce
abitu: & modestiam
ut moninib modum
seruetis: & patientiã¬
in aduersis tolerandis.
suꝑ portantes inuitem ut alter alterius onera portet. &e de¬
nartes uobmet ip̃is siquis aduersus aliquem habet querelã
idẽ si ałter alterum offendit. ñ solum n¬
donet. Sicut & dñs¬
donauit uob̾ ita integre
& pure &e uos condo¬
nate aliis. In cuiꝰre sa¬
cr QQ tramentolauit xp̃c pades discrpłorum. ce¬
ad hec eos fatienda monet. que mĩtum collotant apud dm̃
Abillititis abstinere facit timor. ueretur eium ne mala faci

Expanded text:
ens poenis subdatur. Haec autem, quae nunc facienda monet, ad pros humiles corde et habitu, et modestiam, ut in omnibus modum servetis, et patientiin adversis tolerandis, supportantes invicem, ut alter alterius onera portet, et donantes vobismetipsis, si quis adversus aliquem habet querelam, id est si alter alterum offendit, non solumdonet. Sicut donavit vobis, ita integre et pure et vos condnate aliis. In cujus rei sacramento lavit Christus pedes discipulorum, ead haec eos facienda monet, quia meritum collocant apud Deum. Ab illicitis abstinere facit timor; veretur enim ne mala faci
Abbreviated transcription (Latin):
nib. Cam enimđs
innoc̃ntiam ꝓbat.
qua homo ñ metu pe¬
ne fit innocens sed a¬
more iusticie. Nain
qui timore ũ peccat.
nocet. Simulata innocũtia ñ est in

Expanded text:
nibus. Eam enim Deus innocentiam probat, qua homo non metu poenae fit innocens, sed amore justitiae. Nam qui tantum timore non peccat, nocet; simulata innocentia, non est in
Abbreviated transcription (Latin):
docentes &e alios que ignora¬
tis ꝑuos. & cominonen¬
tes uosmet ipsos de scitiᷤ
ut doctͥna fiat illis qui¬
nesciunt. & commo¬
nito ilis qui sciunt. sel pigri sint: docentes. dito ae cõmo¬

Expanded text:
os et alios quem ignoratis per vos. Et commonentes vosmetipsos de scitis, ut doctrina fiat illis quesciunt, et commonitio illis qui sciunt, sed pigri sunt. Docentes, dico, et com
Abbreviated transcription (Latin):
dib ur̃is idẽ cumin¬
ellectu & attente. & hoc in
orum dei. Per quid autem hec possint inserie p̃misit dicens.
Uerbum or̃ tẽta. Quasi. Ut prudenter doceatis. uł comino¬
neatis uerbum xp̃i habitat inuob̾. habundanter scił ioĩ
cepit supra dm̃lau¬
dariincorde. n̾c̃ ce¬
uerbis &e factis nom̃
dei laudari e exalta

Expanded text:
 id est cum intellectu, vel attente. Et hoc, orum Dei. Per quid autem haec possint, in serie praemisit, dicens: Verbum, etc. Quasi dicat: Ut prudenter doceatis, et commoneatis, verbum Christi habitet in vobis abundanter, scilicet cepit supra Deum laudari in corde, et verbis nunc et factis nomen Dei laudari et exalta
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ om̃ia hec. Ip̃a enim est eminentior uia. que suꝑeminet
scientie e omnib p̃ceptis. Hec est uestis adm̃ inconsutilis de¬
suꝑ contexta: in consutił: nealiqñ dissoluat᷑. que adimũ
ꝑuenit. quia caritas om̃s in unum colligit. Habete caritatẽ
dico. quod donum scił caritas est uinenlum ꝑfectionis: ce¬
tera enim ꝑfectum faerunt. caritas etiamoninia ligat ne
ultet incordib ur̃is idẽ¬
sit incordib ur̃is causa
exultationis. quod utiꝙ¬
erit si habeatur carias.
potest. ce non habet
caritarem. caritas uero semꝑ setum habet ꝑacem. Inqua pace¬

Expanded text:
eminentior via quae supereminet scientiae et omnibus praeceptis. Haec est vestis Domini inconsutilis desuper contexta. Inconsutilis, ne aliquando dissuatur quae ad unum pervenit, quia charitas, in unum omnes colligit. Habete charitatem dico, quod donum, scilicet charitas, est vinculum perfectionis. Caetera enim perfectum faciunt, charitas etiam omnia ligat, ne sultet in cordibus vesit in cordibus vestris causa exsultationis, quod uterit, si habeatur charitas, tsi non habet charitatem. Charitas vero semper secum habet pacem, quam fac
Abbreviated transcription (Latin):
głam xp̃i. id est etiam cogitationes ce si alia aliqua sint.
Uł ita: quecumq facitis inuerbo aut inoꝑe facite omne
idẽ ꝑfectum deo attbuendo: & hoc est quod aꝑit subdens.
lieres. Demorib huc usq monuit om̃s cõmuniter. ñc̃ tran¬
sit adsingłaria p̾¬
cepta. monens diũ¬
uicem sibi sermant.
uiri mulierib. patres filiis. dñi seruis. Hec est enim ꝑ ax do¬
mestica &e cohabitantium orcdinata adeo concordia ce clara¬
iusticia. ut scił qui excellune ratione excellant dominatio¬
ne. Hanc concordiam docet dicens. Mulieres subdite uiris
estote sicut oportet & cet̾a. idẽ tam ꝑfecte sicut s manda¬

Expanded text:
cogitationes, et si alia aliqua sint. ta, quodcunque facitis in verbo aut in opere, facite. Omne, id est perfectum, Deo, attribuendo, et hoc est quod aperit subdens, lieres. De moribus omnes monuit hucusque communiter, nunc transit ad singularia pcepta monens diveicem sibi serviant,viri mulieribus, patres filiis, Domini servis. Haec est pax domestica, et cohabitantium ordinata a Deo concordia, et clarailicet qui excellunt ratione, excellant dominatione. Hanc concordiam docet dicens: Mulieres subditae estote viris, sicut oportet, id est tam perfecte sicut Deus manda
Abbreviated transcription (Latin):
delaudibdeiagunt.
que sunt de eterno
bono. Et hiis docti &¬
commonitiestote can¬
tantes deo. id est ab¬
ñ solis labiissedincor

Expanded text:
de laudibus Dei agunt, qui sunt de aeterno bono, et his doctcommoniti, estote cantantes Domino, id est anon solum labiis, sed in cor
Abbreviated transcription (Latin):
ego iam deliboꝵ idẽ.
incipio deo offerri¬
grata hostia. liba¬
nitur ꝓ ip̃a immolatione. Passionem suam delibationem
appellat: deo enim immolatur. qui ꝓ uisticia eiꝰ patitur.
U. ñ addit. & tempus mee resolutioniis idest mortisinstat.
idẽ. ꝓpe est. Et quasi aliquis quereret. uñ hoc scis: respon¬
hactenus. idest ex pleui quod debui. & cursum consũmaui
idest firmiter locaui eccłiam. Uł ita continua. Quasi. In
ꝓtimo sum migraturꝰ. sed bonum certamen certaui contra re¬
belles: quasi: hoc exemplum tͥ relinquo &e eursum mẽe p̃di¬
cationis qua eucurri

Expanded text:
ego jam delibor, id est incipio Deo offerrgrata hostia. Haimo Libanitur pro ipsa immolatione. Passionem enim suam delibationem appellat. Deo enim immolatur qui pro justitia ejus patitur. Unde subdit: Et tempus meae resolutionis, id est mortis, instat, id est prope est. Et quasi aliquis quaereret: Unde hoc scis? responhactenus, id est explevi quod debui. Et cursum consummavi, id est firmiter locavi. Vel ita continua: quasi dicat: In proximo sum migraturus, sed bonum certamen certavi, 235 contra rebelles, quasi dicat: Hoc exemplum tibi relinquo. Et cursum, meae praedicationis qua cucurri