comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pos ñ eẽ landandos. Pomũ
batõe uexantur. Scd̾m qr ex
ħ ut ip̃e uxores incitantur
mũ ex tali zelo ꝯsurgit ĩ do¬
no sitigiũ ⁊ ꝑturlatio.
poma iua sicp. Nãsi uiri
uimio zelo mouent᷑ ceͣ uixo¬
dĩs. qr̃ cum unacura ĩpediã
aliã. o sic zelautes retrahi
a debitis curis ⁊ a ciuilib o¬
nimis eẽ zelotipos desuis
pͭ insurg̾e regno si reges
suit ĩ auxietate cordis et
recrahant᷑ adebita cura
regui. ¶Ecda uia ad in¬
nestigad̾ hoc id̾ sinitur
eo ꝙ uxores iucitant᷑ ad
malũ si ꝯtiugat suos ui¬

Expanded text:
pos non esse laudandos. Primum batione vexantur. Secundum, quia ex hoc ipsae uxores incitantur t plurimum ex tali zelo consurgit in domo litigium et perturbatio. Prima via sic patet. Nam si viri in nimio zelo moventur circa uxodis: quare cum una cura impediat aliam, oportet sic zelantes retrahi a debitis curis, et a civilibus on esse nimis zelotipos de suis  insurgere regno, si reges sint anxietate cordis, et retrahantur a debita cura regni. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumintur ex eo quod uxores incitantur ad maluum, si contingat suos
Abbreviated transcription (Latin):
abeẽ ⁊ defice ex ħ ip̃o mag̃
gͦ uxores zelotipoꝵ mag̃
incitari ad malũ qr auge¬
t᷑ ĩ eis ꝯcup̃ia ex ĩordinãto
zelo uiroꝵ ⁊ ex ip̃õꝵ ĩordĩata¬

Expanded text:
abesse et deficere, ex hoc ipso magis ur uxores zelotypiorum magis incitari ad malum, quia augetur in eis concupiscentia ex inordinato zelo virorum, et ex ipsorum inordinata
Abbreviated transcription (Latin):
tuius. Nã si sagita sig
signũ digitur. Sic̃ gͥ m̃
gis expedit sagitãtorẽ
eõ ꝙ sit sagitte director.
s ͤ mag̃ expedit regiam
maiestatẽ ⁊ felicitatẽ
finẽ cognosc̾e. ꝙͣ ppłm

Expanded text:
tivus. nam si sagitta sigsignum dirigitur. sicut igitur magis expedit sagittatorem eo quod sit sagittae director: sic magis expedit regiam maiestatem felicitatem, et finem cognoscere quam
Abbreviated transcription (Latin):
fosłã ampliorẽ ⁊ altõrẽ
fac̾e. ita ut sit lata pedes.
dend̾ qd̾ si fossa sit altape¬
supͣ fossã crescit qiͣ pedes
iiii. Ita ꝙ tota fossa alta
⁊ ligua ⁊ mnunitoẽs alie
quas secũ ex̃citus portare

Expanded text:
fossam ampliorem et altiorem facere ita, ut sit lata pedes rtendum quod si fossa sit alta pesupra fossam crescit quasi pedes quatuor: ita quod tota fossa alta et ligna, et munitiones aliae; quas secum exercitus portare
Abbreviated transcription (Latin):
pari. ¶ Qͣrto si oꝑteat ĩ lo¬
to illo ex̾citũ moram ꝯͣhere
⁊ assit possibilitas eligẽdã
ẽ ceͣ sitũ salub̾tas aeris Nã¬
⁊ ĩ exͣcitu ñ solũ cauenda st̃
nulũa hostiũ. S ut offt̃ se
facultas cauende st̃ pestes
morboꝵ. ¶ Ddeclarato gͦ
declaraud̾ ẽ qͣlis debeat eẽ¬

Expanded text:
rto si oporteat in loco illo exercitum moram contrahere, et adsit possibilitas est eligenda circa situm salubritas aeris. Nam in exercitu non solum cavenda sunt vulnera hostium, sed ut offert se facultas, cavendae sunt pestes morborum. Declarato ergo declarandum est, qualis debaet ess
Abbreviated transcription (Latin):
inuenitur ⁊̃ bello. Sic̃ si debi¬
te st̃ fc̃e munitoẽs ⁊ recte
ꝯstituta st̃ sĩt castra. Ita ut
obsideant. Deb .i. excitus¬
sꝑ se cũ fr̾e mimitoes ꝯgru¬
as ut cũ castͣ metari uolu.¬
erit qiͣ qnͣdã munitã ciuiͭ

Expanded text:
invenitur in bello, sicut si debite sunt factae munitiones, et recte constituta sint castra ita, ut obsideant. Debet enim exercitus secum ferre munitiones congruas, ut cum casti ametari voluerit, quasi quandam munitam ci
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ excitus. St̃ ⁊̃ ĩ castris poñ¬
da insignia ad t̾rend̃ hostes.
⁊ ⁊̃ ad ħ ut si ꝯtingat ali¬
qͣs de ex̾citu elongari a ca¬
stris uisis ĩsigniis melius
sciant ad castra redire. ¶Hi¬
is itaq ꝑtractatis suꝑest
uid̾e quis iuimitoĩs modꝰ
attenddꝰ sit ĩ ꝯstructõne
castroꝵ. Nã si ex̾citꝰ du iͥ
morari iutendat erigende¬

Expanded text:
exercitus. Sunt etiam in castris ponenda insigna ad terrendum hostes: et etiam ad hoc, ut si contingat aliquos de exercitu elongare a castris, visis insignis melius sciant ad castra redire. His itaque pertractatis superest videre quis munitionis modus attendendus sit in costructione castrorum. Nam si exercitus diu ibi morari i
Abbreviated transcription (Latin):
egocia bellica nit̾ ceta
nieis ẽ maxĩa diligenͣ ad hi¬
pugna .n. oĩo ẽ eligend̃ ma¬
iorẽ diligentiã huisse qͣm
bella ꝯmussa reqͥrerent. qmͣ
ccͣ ip̃a ĩaliqͦ neglexisse. Nã
recitat uegecius dixisse cau¬
tõem ꝙ ĩ ãliis reb. Si qͥd er¬
ratũ ẽ põt post mod̾ corrigi
Delicta uo p̾lioꝵ em̃datõem
ñ recipiunt. S statĩ penaer¬
dent̾ pugnantes.ł ꝯfestim
ꝑeũt ł ĩ fugã ꝯu̾si adeo effi
suꝑ hũudand̃ cautelis ñ ẽ p̾¬
tͥmittend̾ quicꝙ ĩ aliqͦ casu

Expanded text:
egocia bellica inter caetera in eis est magna diligentia adhipugna enim omnini est eligendum, maiorem diligentiam habuisse quam bella commissa requirerent, quam circa ipsa in aliquo neglexisse. Nam recitat Vegetius dixisse Catonem, quod in aliis rebus si quid erratum est, potest postmodum corrigi. Delicta veor bellorum emendationem non recipiunt: sed statim poena erdenter pugnanpereunt, vel in fugam versi adeo efficsuperabundandum cautelis, non est praetermittendum quicquid in aliquo casu
Abbreviated transcription (Latin):
dietã ꝯpleuerit ⁊ alicubi u¬
uult ꝑnoctare ł ultiorem
moram ꝯͣhere. Si ad locum
illũ ĩ aliquo casu ł ĩ aliqͦ
euentu hostes supueuire
post̃ statĩ ceͣ ex̾citũ fiende st̃
fosse erigende nunitões a¬
liq̃ qͣiad modũ castroꝵ.¬

Expanded text:
dietam complevit, alicubi vult pernoctare, vel ulteriorem moram contrahere, si ad locum illum in aliquo casu, vel in aliquo eventu hostes supervenire possunt, statim circa exercitum fiendae surt fossae, erigendae munitiones aliquae quasi ad modum castro
Abbreviated transcription (Latin):
ge ⁊ punire uolentes uͥ¬
tuose uiu̾e̾ ⁊ turbantes
pacẽ ⁊ bonũ statũ alioꝵ
tate aliqua non audeãt
insurg̾e ꝯͣ pͥncipẽ. si sciã

Expanded text:
et punire nolentes virtuose vivere, et turbantes pacem et bonum statum aliorum itate aliqua non audeant insurgere contra principem, si sciant
Abbreviated transcription (Latin):
possit resist̾e ĩpugnatõni
hostiũ. Cũ gͦ regnũ sit qͣi
quedã confed̾atio płium
ciuitatũ eo qd̃ uniantur
tũ ad defensionẽ cuiuslib
ciuitatis regni si ꝯtinga
eã ab extͣneis ĩꝑugnari
pp̃ faciliorẽ defentõem ⁊
tuitõem utile fuit ex płi¬
b coĩtatib politicis ꝯsti

Expanded text:
possit resistere impugnationem hostium: cum ergo regnum sit quasi quaedam confederatio plurium civitatum, eo quod uniantur tum ad defensionem cuiuslibet civitatis regni; si contingat eam ab extraneis impugnari, propter faciliorem defensionem et tuitionem utile fuit ex pluribus communitatibus politicis consti
Abbreviated transcription (Latin):
Netur oꝑatio bellica¬
liores pugnantes ⁊ex qͥ¬
b artib st̃ meliores bel¬
licosi. Declarauimus ⁊̃ qͣ
na ꝯuutti ⁊ ex quib cau¬
tel hundare decz belloꝵ du¬
cẽ ne suus ec̃citus ledatꝰ¬

Expanded text:
netur operatio bellicaliores pugnantes et est quibus artibus sunt meliores bellicosi: declaravimus etiam na committi, et quibus cautelis abundare decet bellorum ducem ne suus exercitus laedat
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib bellicis pponunt᷑
sẽꝑ mou̾e milites pedites
ut sint ꝑati ad arma. ut si
ꝯtinget aliqͣ ĩuasio subita
possent ĩuadentib resiste̾.
qͥs repentinus ĩsultus es¬
staret nocum̃tum. ¶ Oc¬
taua cautela ẽ ꝯsidare
ex̾citũ ĩ qͥb sit copiosior
ntrũ inaec̃ hrͣndet pediti¬
b ł eqͥtib. Nã equites
melius se defendunt ĩ cã¬
pis. pedites u̾o ĩ locis sil¬
uestrib ⁊ montuosis. Ita¬
q ꝓut iud̾it dux belli se ha¬
bundare ĩ eqͥtib ł peditib

Expanded text:
operibus bellicis praeponuntur, operibus bellicis praeponuntur, semper monere milites pedites, ut sint parati ad arma; ut si congingeret aliqua invasio subita, possent invadentibus resistere. quis repentinus insultus, esstaret nocumentum. Octava cautela est, considerare exercitum in quibus sit copiosior, utrum magis abundet peditibus, vel equitibus. Nam equites melius se defendunt in campis. Pedites vero in locis sylvestribus et montuosis. Itaque prout viderit dux belli se abundare in equitibus, vel in
Abbreviated transcription (Latin):
liqͦs eqͥtes fidelissimos ⁊s
stremuissimos hñtes eqͣs
ueloces ⁊ fortes qͥ añ ⁊ at̾¬
go ⁊ adextra ⁊ a leua ꝑcur¬
rant illustrantes ⁊disco
oꝑientes ĩsidias ne hosteᷤ
aliqͥ latitantes ex aliquai
ꝑte molestent ex̾citum.
aliqͣs uias ĩcipit excit᷑
exp̃loratores adẽẽ cogitare
aures hostiũ ꝑueiuire. Ita¬
ceãt ꝑ uelocissimos eqͥtes¬
st̃ detegende ĩsidie ne ex̾citꝰ
at᷑ molestias. ¶Sexta ẽ ut
sꝑ ex illa ꝑte excitus ꝓbio¬
res mlites ⁊ mag̃ sellico¬
si pedites apponant᷑ ex q̃
creditur maius ꝑiculũ i¬
dubitatur undiq st̃ reme¬
dia adhibenda. ¶ Septĩti
ẽ ue ex̾citus disꝑsim ua¬
dat. Nã int̾rupta acie fa¬
cilius debellat᷑. In qͣlz .n. ho¬
ra sic ex̾citus se d hr̃e. ut
si ⁊ tunc hostes p̾sentes ad¬
eẽnt eis ñ possent effic̾e no
tus. ⁊ iugilans ne hostes
eũ eͥuadere possent qiͣ ne¬
gligentẽ ⁊ dormentem.
Do ⁊̃ dux ex̾citus centu¬
riones ⁊ decani ⁊ alii qͥl

Expanded text:
tes fidelissimos et strenuissimos, habentes equos veloces et forte; qui ante et a tergo, et a dextra et a leva percurrant, illustrantes et  perientes insidias, ne hostes aliqui latitantes ex aliqua parte molestent exercitum. aliquas vias incipit exercitus exploratores adesse cogitare aures hostium prevenire. Itaceant, per velocissimos equites detegendae insidiae, ne exercitus atur molestias. Sexta est, ut semper ex illa parte exercitus probiores milites et magis bellicosi pedites apponantur, ex qua creditur maius periculum idubitatur,undique sunt remedia adhibenda. Septima est, ne exercitus disparsim vadat. Nam interrupta acie facilius debellatur. In qualibet enim hora sic exercitus se debet habere, ut si et tunc hostes praesentes adessent, ei non possent efficere notus et vigilans, ne hostes eum invadere possent quasi negligentem et dormientem. Debet etiam dux exercitus centuriones, et decani, et alii, qui
Abbreviated transcription (Latin):
giũ descripsert maris ma¬
ppam.uͥ portꝰ marini discͥ¬
inura maris ⁊ cet̾a talia
riuarii intuentes stectim
ꝑcipiunt qͣlr debeant ꝑgẽ
⁊ ĩ quo loco existunt ⁊ a qͥ¬
b debeant sͥ cau̾e. Qre cũ¬

Expanded text:
gium, descripserunt maris mappam ubi portus marini, discrimina maris, et cetera talia rinarii intuentes, statim percipiunt qualiter debeant pergere, et in quo loco existant, et a quibus debeant se cavere. Quare pro
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣto utiq minor ĩimici¬
cia fu̾it ex seq̃ntib iudicia
danto mag̃ accipient fi¬
nẽ exsecutoĩs iudicioꝵ. ꝙr̃
cũ uidex iudicando reos ẜ
leges ñ tãtã ĩimiticiã in¬
currat qnͣta si iudicaret
eos arbitrio ꝓpͥo ne uidex
dimore minucicie ĩclinatꝰ

Expanded text:
nto utique minor inimicitia fuerit exequentibus iudicia, tanto magis accipient finem executione iudiciorum. Quare cum Iudex iudicando reos secundum leges non tantam inimicitiam incurrat, quantam si iudicaret eos arbitrio proprio, ne iudex timore inimicitiae inclinat
Abbreviated transcription (Latin):
corruptõe ⁊ morte in dices
a suo officio remou̾i ⁊ a¬
lios ĩ suũ locũ succedere
Igitur saltẽ ꝑ successio¬
uitate młtos ẽẽ udices

Expanded text:
corruptione et morte iudices a suo officio removeri. et alio in suum locum succedere. Igitur saltem per successiovitate multos esse iudices:
Abbreviated transcription (Latin):
tuiã ꝓferre sũiam. Itaq cũ
legũ ꝯ̃ditores młto tp̃e ⁊ iug¬
no ꝯsilio delibare possint qͣ¬
debent lites ꝓlongari az de¬
iustũ ĩ uegocio ꝓpõito Negͥ
ĩ iudicando erret᷑ qnͣtũ possi¬
bile ẽst oĩa legib det̾mina¬
da ⁊ pauca discretioni gẽtiũ¬
iudicũ ꝯmittenda ¶Tciã
bliqͣrentur in iudicando ⁊
penã palliarent. Siu̾o ĩi¬
mcus incliuaretur forte
ĩ ꝑtẽ oppõitã ⁊ puuitõe au¬
gent. Nuuc ãt qr solũ ĩ ułi
leges fer̾t ⁊ uesciũt qͥd ĩ ꝑti

Expanded text:
tiam proferre. Itaque cum legum conditores multo tempore et magno consilio deliberare possint qudebent lites prolongari, sed deiustum in proposito, ne igitur in iudicando erretur, quantum possibile est sunt omnia legibus determinanda, et pauca discretioni iudicum committenda. Tertia bliquerentur in iudicando, et poenam palliarent: si vero inimicus, inclinarentur forte in partem oppositam, et punitionem augerent. Nunc autem quia solum in hoc le
Abbreviated transcription (Latin):
adinuicem. Nam ex ali¬
lie ⁊ ailie passiones. ex ali¬
is ⁊ aliis passionib ꝯsurgt̃
alii ⁊ alii hĩtus . ex aliis ⁊
aliis hĩtib instituunt᷑ a

Expanded text:
adinvecem. Nam ex aliliae, et aliae passiones: ex aliis, et aliis passionibus, consurgunt alii, et alii habitus: ex aliis, et aliis habitibus, praestituuntur a
Abbreviated transcription (Latin):
rꝰ munitoĩs obsesse. Dato
qd̾ textura illa sb̾ qͣ st̃ hoĩes
ĩpingẽtes trabẽ. ñ ꝑtinga
usq ad muros. Est a huiꝰ
gentes arietẽ siuetrabem
optĩe nuunienda. ne uiri
illi sagittis ł lapidib. ł a¬
suit offendi. ¶Aluid ã e
difĩciũ ẽ adĩpugͣlid̾ muni¬
toẽs obsessas ꝙ uocant uine¬

Expanded text:
 munitionis obsessae, dato quod textura illa sub qua sunt homines impingentes trabem non pertingat usque ad muros. Est autem hgentes arietem sive trabem optime munienda, ne viri illi sagittis, vel lapidibus, sint offendi. Aliud autem aedificium est ad impugnandum munitiones obsessas, quod vocant Vine
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ne laꝑidib obruat᷑. int̾n¬
secꝰ ponitur trabs cuiꝰ capꝰ fr̃o¬
rõne ferri ibi appositi duris
nis freis alligat᷑ ad testi¬
tudinẽ fc̃am ex lignis et
ad mod̾ arietis se subtra¬

Expanded text:
ta, ne lapidibus obruatur intrinsecus ponitur trabs, quia rone ferri ibi appositi durissnis ferreis alligatur ad testudinem factam ex lignis, et ad modum arietis se subtra
Abbreviated transcription (Latin):
a̾ supͣ tres modi im¬
pugͣndi munitoes obses¬
Aliꝰ ꝑ mrachinas lapidari
nes obsesse. Acõ gͦ de ĩpugn¬
darias machiuas. E es¬
tat dr̃e de ĩpugnatõe ꝙͣ fi̾¬

Expanded text:
m supra tres modi impugnandi munitiones obsesAlius per machinas lapidarianis obsessae. Dicto ergo de impugndarias machinas; restat d
Abbreviated transcription (Latin):
tantꝰ honesti st̃ eis cautã¬
di. Nã ip̃i nł tͥste sustin̾e
po st̃. Io bonũ ẽ eos assues
¶Sexto st̃ cohibendi apło¬
ratu. Nã cũ piũ a ploratu
cohibent᷑ ex ipa cohibetõe
fit ut retineant spĩn⁊ ane¬
bentur sp̃m ⁊ auelitumi te¬
robur corͥ ᷤᷤ ut gͦ pu̾i robu¬
stiores fiant cohibendist
cura hñda ẽ de filiis a .uiiͦ.

Expanded text:
cantus honesti sunt eis cantandi. Nam ipsi nihil tristes sustinere possunt: ideo bonum est, eos assuescSexto sunt cohibendi a ploratu. Nam cum pueri a ploratu cohibentur, ex ipsa prohibitione fit, ut retineant spibentur, spiritum et anhelitum terobur corporis. Ut ergo pueri robustiores fiant, sunt cura habenda est de filiis
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ. Nã cũ augm̃tum
fiat ex ip̃o alim̃to. facien¬
tia corpus bũ dispositũ.
ficͥua ad augm̃tum. Qr¬
to modatus motꝰ m̃braꝯ
solidat. Qͥlib .ii. ĩ se ip̃o ex¬
ꝑit᷑ qd̃ si se modate ex̾citet
ad corꝑales labores m̃bͣ
cor ᷤᷤ eius solidantͣ ⁊ fuint
fortiora.piu̾ gͦ qr nimis
hũt deu̾a m̃bra ad aliquos
muotꝰ modicos ⁊ tẽꝑatos st̃
assuescendi ⁊ m̃bra eor so¬
quoso ⁊ tantillos ad soli
liqua instrum̃ta ĩqͥb pu¬
eri u̾taut ⁊ moueantur.
¶ Quto recreandi st̃ pu¬
eri ꝑ aliqͦs ludos ⁊ ꝑ aliqͣs

Expanded text:
mentum. Nam cum augmentum fiat ex ipso alimento faciente corpus bene dispositum, roficua ad augmentum. Quarto moderatus motus membra consolidat: quilibet enim in seipso experitur, quod si se moderate excercitet ad corporales labores, membra corporis eius solidantur, et fiunt fortiora. Pueri ergo quia nimis habent teneramembra, ad aliquos motus modicos et temperatos sunt assuescendi, ut membra eorum soquoscunque et tantillos ad solidliqua instrumenta, in quibus pueri vertantur, et moveantur. Quinto, recreandi sunt pueri per aliquos ludos
Abbreviated transcription (Latin):
gibilia. Si eiũ ĩ pͥncipio
assuescant piu ad aliqͣles
fuint gͣues pigͥ ⁊ inerces
Tcio facit ad augm̃tiu.
Nã eo ip̃o ꝙ temꝑatũ excici¬
ũ iiuat ad digestionẽ ⁊ fa

Expanded text:
gibilia. Si enim a principio assuescant pueri ad aliquales fiunt graves, pigri, et inertes. Tertio facit ad augmentum. Nam eo ipso quod temperatum exercitium iuvat ad digestionem ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
Assuescere eĩ puos ad fri¬
pp̾ caliditatẽ exũtẽ ĩ illis
Scdo ex̾citiũ ad frigora ĩ¬
car actões. Nã frigꝰ m̃bra
ꝑuen̾int ad etãtẽ debitam
aptiores st̃ ad oꝑa bellica.
Sia purcia sint aliqͣlit̾ ex¬
filios. ut eõs fortiores red¬
cendos ẽẽ ad hoc ł adid̾ in¬
telligend̾ ẽ modate ⁊ gͣdã¬
tini ⁊ ut reqͥrit ꝯditio ꝑͣꝵ¬

Expanded text:
Assuescere enim pueros ad fripropter caliditatem existentem in ipsis. Secundo exercitium ad frigora pacas actiones. Nam frigus membra pervenerunt ad aetatem debitam, aptiores sunt ad opera bellica, si a pueritia sint aliqualiter exerfilios. ut eos fortiores redcendos esse ad hoc vel ad illud, intelligendum est moderate et gradatim, et ut requirit conditio
Abbreviated transcription (Latin):
ui ⁊ uͥtuosi decz eos seqͥ bones
mores nobiliũ ut sinit mag¬
uauumi. magͥfici. prudentes
⁊ affabiles. ⁊ fug̾e malos ut
ut ñ sint elati alios despictẽ¬
res diuitũ. ⁊ qͣli reges ⁊

Expanded text:
ni et virtuosi, decet eos sequi bonos mores nobilium, ut sint magnanimi et magnifici, prudentes et affabiles: et fugere malos mores, ut non sint elati, alios despicienres divitum, et quomodo reges
Abbreviated transcription (Latin):
Scd̃o st̃ ꝓgenitoꝵ despecto
luit fĩ ditõres. ⁊ qͥ ft hono¬
rabiles uolt̃ fĩ honorabiles.
Nobiles gͦ qr ex suo gn̾e ui¬
dent᷑ honorabiles Ido uolt̃

Expanded text:
sunt progenitorum despectorlunt fieri ditiores: et qui sunt honorabiles, volunt esse honorabiliores. Nobiles ergo, quia ex suo genere viden
Abbreviated transcription (Latin):
si tum̃tes rep̾hensibilia fa¬
ut płunum ĩ curiis nobi¬
liũ ꝯsueuit ẽẽ magna soci¬
etas ꝯtingit eos ẽẽ polli¬
ticos ⁊ sociales. qr ut płnũ
ĩsocietate uix̾unt. Sic̃ .ii.
rustici qr qiͣ solitarii uiũt
nobłes eꝯͣrro uita sociali
uiuẽtes fiũt sociales ⁊ af¬
hr̃e oꝑteat reges ⁊ p̾ncipes
ĩ añ hĩtis sufficiẽt̾ ẽ dẽm.
Diximiꝰ .ii. supͣ cũ de u̾tutibꝰ¬

Expanded text:
si timentes reprehensibilia faut plurimum in curiis nobilium consuevit esse magna societas, convenit eos esse politicos et sociales, quia ut plurimum in societate vixerunt. Sicut enim rustici, quia quasi solitarii vivunt, nobiles econtrario vita sociali viventes, fiunt sociales et afhabere oporteat reges, et principes, in antehabitis sufficienter est dictum. Diximus enim supra cum de virtut
Abbreviated transcription (Latin):
ea reddit ip̃a gͣuiora ⁊ fac. ea
appet̾e ĩferiorẽ locũ Uidemꝰ .i.
ꝙ elem̃ta frigida ⁊ gͣuia ĩ in¬
fĩori loco collocant᷑ calida u̾o
⁊ leuia ĩ suꝑiori. Menes gͦ qr
frigidi st̃ ex frigiditate ꝯsti¬
paut᷑ et retrahuunt᷑. in seipĩs
⁊ reddunt᷑ ĩmobiles ut nł
audiant nł credant. nł sꝑẽt
⁊ ut ñ curãt excelłe. nec cu¬
rent reputari. qr frigidi ñ
orẽ. Niso qͥ st̾ mores senum
uituꝑabiles de leui pat̾e pͥ

Expanded text:
ea, reddit ipsa graviora, et facit ea appetere inferiorem locum. Videmus enim quod elementia frigida et gravia in inferiori losuperiori. Senes ergo, quia frigidi sunt, ex frigiditate constipantur, et retrahantur in seipsis; et redduntur immobiles, ut nihil audeant vel credant; nihil sperent, et ut non curent excellere, nec curent reputari: quia frigidi non iorem. Viso qui sunt mores senum vituperabiles; de
Abbreviated transcription (Latin):
misatĩos ⁊ incurrent ma¬
liuolentiã subditoꝵ ¶T
pusillanimes ĩmo fortes
⁊ magnãos. q cũ nego¬
cia respicientia totũ regñ
ccͣ q̃ reges ⁊ pͥncipes ĩfuda¬
re d̾z sint magna ⁊ ardua
o eos ẽẽ fortẽs ⁊ muagͣnĩos.

Expanded text:
miserativos, et incurrerent malivolentiam subditorum. pusillanimes, immo fortes et magnanimos: quia cum negocia respicientia totum regnum, circa quae reges et principes insudare debent, sint magna et ardua, oportet eos esse fortes et magnanimos.
Abbreviated transcription (Latin):
illib̾ales Nã sͣ cũ deu̾tuti¬
b tracta bat᷑ Sufficient̾
ostensũ fuit ꝙ ñ solũ dec
reges ⁊ pͥncipes eẽ lib̾ales
facierudo mediocres sũp
ficos magnifica faciendo.
¶Qͥnto oz eos ẽẽ bone spei.

Expanded text:
tutibus tractabatur, sufficienter ostensum fuit, quod non solum decet reges et principes esse liberales, faciendo mediocres sumpte magnificos, magnifica faciendo. Quinto oportet eos esse bonae spei:
Abbreviated transcription (Latin):
to. Qͣre ñ ꝯfidentes de acqͥrẽ¬
dis st̃ illibales ⁊ acq̾sita nõ
defacili tribuunt. ¶Quto
st̃ male spei. Nich .n. bñ spe¬
rant. S ccͣ oĩa defic̾e se cre¬

Expanded text:
to. quare non confidentes de acquirendis, fiunt illiberales, et acquisita non de facili tribuunt. Quinto sunt malae spei. nihil enim bene sperant, sed circa omnia deficere cre
Abbreviated transcription (Latin):
crediit se uiie ĩ futo. sene ᷤᷤ
ĩspando deficiunt ⁊ modica
se cogitant fcũros. Nõ .ii. ui¬
r̃t. Nõ euĩ delectant᷑ ĩ re¬
citando res fiendas qs s
fcuros. St̃ gͦ difficił spri qr
ĩsperando deficiunt ⁊ pau¬
ca se fac̾e sꝑant ¶Sexto
senes st̃ inu̾ecundi ⁊ ĩeru¬
bescituu. Nã senes qr illi¬
bales st̃ magis curãt de u¬
tili ꝙͣ de honesto. Mag̃.n.
student ad utilitatẽ ꝙͣ ad
ea q̃ reqͥrit houoris status.
rant de utili ꝙͣ dehonore.
ut nult ph̾s heri ĩhonore
⁊ uult reputari. Senes d̃
sic̃ deficiunt ĩuita ⁊ ĩ hũo¬
rib ⁊ ĩ calore nͣli. Sic defi¬
ciunt ĩ euĩo ⁊ ñ curãt repu

Expanded text:
credunt se vivere in futuro: senes in sperando deficiunt, et modica se cogitant facturos. non enim virunt. non autem delectantur in recitando res fiendas, quasfacturos. Sunt ergo difficilis spei, quia in sperando deficiunt, et pauca se facere sperant. Sexto senex sunt inverecundi, et inerubescitivi. Nam senes quia illiberales sunt, magis curant de utili quam de honesto. Magis enim student ad utilitatem, quam ad ea quae requirit honoris status, rant de utili, quam de honore.  vult haberi in honore, et vult reputari. Senes autem sicut deficiunt in vita, et in humoribus, et in calore naturali: sic deficiunt in animo, et non curant repu
Abbreviated transcription (Latin):
ritis ꝯuui̾e deforto capi¬
te ꝙ̃ seruire hostib ĩteg̾s
portauda cornua bestiaꝵ aid
reformand̃ balistas ⁊ arcꝰ ⁊
coria cruda ad cegẽd̾ ma¬
chinas ⁊ alia edificta ue
ab adu̾sariis ꝑ ĩcendia ꝯ¬
burant᷑. ¶Hiis .ii. caute

Expanded text:
ritis convivere deformato capiritis convivere deformato capite, quam servire hostibus integris portanda cornua bestiarum ad reformandum ballistas, et arcus: et coria cruda ad tegendum machinas, etalia aedificia, ne ab adversariis per incendia comburantur.His etiam caute
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o reꝑari possint arma et
fĩ tela ⁊ sagitte ⁊ alia ꝑ q̃
ĩpugnari ualeant obsiden¬
tes ¶Est ⁊̃ multitudo fr̃i
utilis ip̃is obsessis ad destͣ¬
end̾ edificra ⁊ machinas
ip̃oꝵ obsidentiũ ut ĩ seꝙ̃ ti
capło apparebit. ¶Saxa
.ii. torrentiũ ĩ magna copi¬
a st̃ ad numitõemi depoxtã¬
da. qr talia st̃ solidiora ⁊ ap¬
tiora ad iaciend̾ ex eis gͦ
replendi st̃ muri ⁊ tur̃re
innuttoĩs obsesse. ¶Cal¬
ad ip̃am iniuutõem ĩ mag
ua hu̾ndantia ⁊ exea replẽ¬
da st̃ młta uasa ut cũ obsi¬
muris munitõis iaciẽda
st̃ uasa illa qͥb fractis pł.¬
ius illius sb̾utrat obsidẽ¬
tium ocłos ⁊ ado offẽdũt
eos ut qiͣ ceti ⁊ ñ uidẽtes
hib̾i pot̾unt cͥnes eqͥni. uł
resistend̃ bellatorib młres
romane abscisis cͥuib eos
suis maritis tͣdid̾unt ꝑ qͦs
machinis reꝑatis adu̾sa¬
rioꝵ ĩpetũ repuler̃t. Malu¬
er̃t .ii. ut uit uegeciꝰ. Ille¬
pudicissime femĩme cũ ma¬

Expanded text:
 reparati possint arma, et fieri tela; et sagittae, et alia per quae impugnari valeant obsidentes. Est etiam multitudo ferri perutilis ipsis obsessis ad destruendum aedificia, et machinas ipsorum obsidentium, ut in sequenti capitulo apparebit. Saxa etiam torrentium in magna copia sunt ad munitionem deportanda: quia talia sunt solidiora, et aptiora ad iaciendum. Ex eis ergo replendi sunt muri, et turres munitionis obsessae. Calad na abundantia, et ex ea teplenda sunt multa vasa; ut cum obsimuris munitionis, iacenda sunt vasa illa, quibus fractis pulvis illius subintrat obsidentium oculos, et adeo offendit eos, ut quasi caeci, et non videntes hiberi poterunt crines equi, vel resistendum bellatoribus mulieres Romanae abscissis crinibus suis maritis tradiderunt: per quos machinis reparatis adversariorum impetum repulerunt. Maluerunt enim ut ait Vegetius illcum ma
Abbreviated transcription (Latin):
adhibenda ne ꝑ pugnã ob¬
sessa munitio deuincat᷑ De¬
bent gͦ ad ciuitatẽł ad castr̃
obsessũ deportari ĩ magnͣ
copia sulphur. pix. oleum.
ad ꝯburend̃ machines ho¬
stiũ. ferra ⁊̃ ⁊ ligna ft̃ ad
munitõem obsessã ĩdebita
hũndantia deportanda. ut
ꝑligna haste sagitaꝵ ⁊¬

Expanded text:
pugnam obsessa munitio . Debent ergo ad civitatem, vel ad castrum obsessum deportari in magna copia sulphur, pix, oleum ad comburendum machinas hostium. Ferra autem et ligna sunt ad munitionem obsessam in debita abundantia deportanda, ut per ligna hastae sagit
Abbreviated transcription (Latin):
da ꝑ poros cere ꝑtnͣsit tot ĩ
dulce ꝯu̾tit᷑. Dẽferend̾ ẽ ⁊̃ ad
mnuuitioriẽ obsidendã in
magna copia acetũ ⁊ iu¬
nũ ne ex potu solius aque
bellatores adeo debilitent᷑
ꝙ ñ possint uixiłr resistere
obsidentib. ¶Ostensũ ẽ¬
q̃ st̃ remedia adhibenda ꝯͣ¬

Expanded text:
ta per poros cerae pertransit, totum in dulce convertitur. Deferendum est etiam ad munitionem obsidendum in magna copia acerum, et vinum, ne ex potu solius aquae bellatores adeo debilitentur, quod non possint viriliter resistere obsidentibus, Ostenso quomodo sunt remedia adhibenda
Abbreviated transcription (Latin):
sunt eis a natura tͥbuta.
Qͣre si natura dedit hoĩ
uiu̾e dedit ei nͣlem ĩpe¬
tũ ad faciend̾ ea ꝑ q̃ pos¬
sit sͥ in uita sufficere.

Expanded text:
sunt eis a natura tributa. quare si natura dedit homini vivere, dedit ei naturalem impetum ad faciendum ea per quae possit sibi in vita sufficere.
Abbreviated transcription (Latin):
reducit᷑ ĩ ad unũ princi¬
pans. ut si in eod̾ corpe
sint diu̾sa m̃bra ordina¬
ta ad diu̾sa otficia ⁊ dru̾¬
sos motus ẽ dare aͦd uñ
m̃brũ ut cor. ex cꝰ motu
sumit originẽ oĩs mo
Rursus si ad ꝯstitutoe

Expanded text:
reducitur in aliquod unum principans. Ut si in eodem corpore ubi sunt diversa membra ordinata ad diversa officia et diversos motus, est dare aliquod unum membrum ut cor, ex cuius motu sumit originem omnis moRursus si ad constitutionem
Abbreviated transcription (Latin):
S ͨ uitendens recedit qiͣ oĩo
pari unũ ꝙͣ płes. ¶Ecia
uia sumitur ex stabili¬
tate q̃ requiritur in p̾nci¬
pante. Dec.n p̾ncipem
eẽ regłam rectã ⁊ stabi¬
lẽ ut̃ ꝑ irã ⁊ ꝯcupiscẽtias
⁊ ꝑ alias passiones ñ cor

Expanded text:
sic intendens recedit quasi omnino pari unum, quam plures. Tertia via sumitur ex stabilitate quae requiritur in principante. decet enim principem esse regulam rectam et stabilem, ut per iram et concupiscentias et per alias passiones non cor
Abbreviated transcription (Latin):
ges debite se hr̃e. Nã cũ uiru
xor᷑ suã reg̾e debeat eã dirigẽ¬
do ad actões horiestas ⁊ ado¬
ꝑa iltuosa expedit qͣsl uiros
ĩ hiis ĩqͥb ut płuũ delinqũt
femine diligent̾ adu̾t̾e q̃ st
ĩbi licita ⁊ q̃ illicita Cũ gͦ
młres ut pli̾mũ appetant
ud̾i pulcre potissime delĩ¬
ꝗt̃ ccͣ ornatũ corͥ ᷤ ꝙ̃r dec ui¬
ros cognosce̾ qͥs młieꝵ orna¬
tꝰ sit licitꝰ ⁊ qͥs illicitꝰ Nã ñ ꝙͣ
uxores u̾tuose existũt uͥa¬
ppetant illicita fuge̾. Qnͣtũ
sis nec appetentib licita. s

Expanded text:
debite se habere. Nam cum vir suam uxorem regere debeat, eam dirigendo ad actiones honestas, et ad opera virtuosa: expedit quoslibet viros in iis, in quibus ut plurimum delinquunt foeminae, diligenter advertere quae sunt ibi licita, et quae illicita. Cum ergo mulieres ut plurimum appetant videri pulchrae, potissime delinquunt circa ornatum corros cognoscere quis mulierum ornatus sit licitus, et quis illicitus. Nam nunquam uxores virtuosae existunt, nisi appetant illicita fugere. Quantusis, nec appetentibus licita sed
Abbreviated transcription (Latin):
u ornent. Ecio ut sint mo¬
d̾ate ne ultͣ eoꝵ statũ ues¬
tiũita reqͥrant. Qͣrto ut
suit simplices ne ccͣ ornam̃¬
ta ninua sollicitudĩe ue¬
xent᷑. Qͥnto ne suit negli¬
gentes ne noͣbiliter infra
ẽoꝵ stat̾̃ pp̃ pigͥciã deficiãt
erga ornatũ cor ͦᷤ Sexto:
ex iulitate hĩtus sint suꝑ¬
sticiose ut ex ip̃o defectu re¬
stiũ laudẽ ⁊ gl̾am cupiã.¬

Expanded text:
se ornent. Tertio, ut sint moderatae, ne ultra eorum statum vestimenta requirant. Quarto,ut sint simplices, ne circa ornamenta nimia solicitudine vexentur. Quinto, ne sint negligentes, ne totaliter infra eorum statum propter pigritiam deficiant erga ornamentum corporis. Sexto, ne ex vilitate habitus sint superstitionae, ut ex ipso defectu vestrium laudem et gloriam cupi
Abbreviated transcription (Latin):
suo statu ñ suꝑ flua uestum¬
ta q̃rt. Dec eñ uxorẽ mili¬
tis mag̃ eẽ ornatã uestibꝰ
Adhuc ⁊̃ uxorẽ pͥncipis ł ĩ reg̃
dec mag̃ oruatã eẽ/ Dato ⁊̃

Expanded text:
suo statu non superflua vestimenta quaerunt. Decet enim uxorem militis magis esse ornatam vestibus, Adhuc etiam uxorem principis, vel etiam regis decet magis o
Abbreviated transcription (Latin):
si aliqͣlem bonitatẽ hẽãt
ut puta si polleant aliq
bono corͣli ut sint pulcre
⁊ elegantes.ł si qͣ alia bo¬
nitate ꝑticipent ualde cu¬
ut elegantia ⁊ płcritudo
pant bona ĩꝑfc̃a ł aliqͣ boͣ
minuat᷑ cupiditas laud
⁊ desid̾iũ reputatoĩs tan

Expanded text:
si aliqualem bonitatem habeant, utputa si polleant aliquo bono corporali, ut sint pulchrae et elegantes, vel si aliqua alia bonitate participent; valde cuut elegantia, pulchritudo, pant bona imperfecta, ut aliqua bona minuatur cupiditas laudis et desiderium reputationis, tan
Abbreviated transcription (Latin):
tuitõem dedit cornua. ut bu¬
balis ⁊ bob aliqͥb uo deditdẽ¬
tes ut lupis ⁊ canuib. Aliqͥb u̾o
dedit uugues ut ursis ⁊ leoni¬
b. Aliqͥb ã dedit corꝑis agi¬
litatẽ ut leporib ⁊ capreis.
Sciũt .ii. caprei ⁊ lepores ꝙ

Expanded text:
tuitionem dedit cornua, ut bubalis et bobus. Aliquibus vero dedit dentes, ut lupis et canibus. Aliquibus dedit ungues, ut ursis et leonibus. Aliquibus autem corporis agilitatem, ut leporibus et capreis. Sicut enim capreae et lepor
Abbreviated transcription (Latin):
um̃. Nã alia suffiͨ inclinãt᷑
ad oꝑa sͥ debi tã ex instinctu
n ͤ abs ex instructiõe alia p̾ce¬
dente. Ut arenea ex iustĩctu
as aroueas texiusse. Sic ⁊̃ ⁊
yrundines debite facuint ni¬
dũ si ñꝙͣ iudissent alias n¬
dificasse. ⁊ canis ex instĩctu

Expanded text:
malia sufficienter inclinantur ad opera sibi debita ex instinctu naturae absque introductione aliqua praecedente: ut aranea ex instinctuneas alias texuisse. Sic etiam et hirundines debite facerent nidum, si nunquam vidissent alias nidificasse. Et canis ex instinctu
Abbreviated transcription (Latin):
ut alib ñ uiuentib ex ra¬
piua cꝰmodi st̃ oues bones
⁊ cet̾a talia ministrat ħ¬
bas ⁊ fructus qͥb abs ali¬
a pparatione sufficiũt ad

Expanded text:
ut animalibus non viventibus ex rapina, cuiusmodi sunt oves, boves, et caetera talia, ministrat herbas et fructus. qui absque alia praeparatione sufficiunt ad
Abbreviated transcription (Latin):
amat sollicitat᷑ ⁊ timet
ne aliꝙ ĩꝯueniens accidat
ccͣ amatũ. Tymor ã ꝯsili¬
Ibi .i.ẽ magna salus u̾¬
sunt multa ꝯsilia. Qͣre si
rex bonũ regni diligat. sal
adhibebit multa ꝯsisia qͣ¬
liter possit bona regni pro

Expanded text:
amat, solicitatur, et timet, ne aliquod inconveniens accidat circa amatum. timor autem consiliibi enim est magna salus, ubi et multa consilia. quare si rex bonum regni diligat, salvnt, adhibebit multa consilia qualiter possit bona regni pro
Abbreviated transcription (Latin):
cicio claritatẽ h S si
diu remanet ociosũ ru¬
biginẽ ꝯͣhit. Sic ⁊ tales
bellantes fuint obediẽ¬
tes pͥncipi. Uacantes u
nesciunt debite se hr̃e
qͣr talib ut debite sẽ hẽ¬
ant semꝑ ĩcuciendi st̃
tuores bellici. ⁊ corrup¬
tões extlsece. Rursus
si qͥs pp̃ aliqͦs de nouo pͥu¬
cipari cepit qr ꝯͣ talem
pͥncipatũ faciliris insur¬
git᷑ ne ciues insiugant
ĩ pͥncipẽ ⁊ ut magĩs una¬
nimit obediãt illi. Incu¬
ciendi st̃ ers timores de
extirsecis picłis iminẽ¬
tib. S si regnũ diu ĩ
statu ꝑstit̾it ⁊ dñs ille

Expanded text:
rcitio claritatem habet, sed si diu remanet inofficiosum, rubiginem contrahit. sic et tales bellantes fiunt obedientes principi: vacantes vero nesciunt debite se habere: quare talibus ut debite se habeant semper incutiendi sunt timores bellici, et correptiones extrinsecae. Rurusus, si quis super aliquos de novo principari coepit, quia contra talem principatum facilius insurgitur; ne cives insurgant in principem, et ut magis unanimiter obediant, incutiendi sunt illis timores de extrinsecis periculis imminentibus: sed si regnum diu in statu perstiterit, et dominus ille
Abbreviated transcription (Latin):
liticiã saluare uidet᷑ e̾ ca¬
u̾e seditoẽs ⁊ ꝯtentoes no¬
biliũ. ⁊ ħ ponẽdo eis leges
ĩstituende ut ꝑ eas se da¬
ri possint ꝯtentoẽs no¬
billum. Nã baronib
dissencientib fuĩt dis¬

Expanded text:
litiam salvare videtur, est cavere seditiones et contentiones nobilium; et hoc ponendo eis leges,instituendae, ut per eas sedari possint contentiones nobilium. Nam baronibus dissentientibus fiunt s
Abbreviated transcription (Latin):
a q̃ reqͥrint᷑ ad uitã. Bel¬
latores qͥ dẽ ntͣcii existe¬
lant pp̃ defensionẽ ciuit᷑¬
tis ⁊ repͥm̃dos hostes. Dice¬
bant a ciuitatẽ si bñi ordi¬
nata erat ad minꝰ debe hr̃e
nulle bellatores ⁊ ad plꝰ
siliarii nccͣii erant in ci¬
uitate ad dirigend̃ ciues.
ut utuose uiuent. ⁊ ut
debite obsuarent leges

Expanded text:
a quae requiruntur ad vitam. Bellatores quidem necessarii existebant, propter defensionem civitatis et reprimendos hostes dicebant autem civitatem si bene ordinata erat ad minus deberet habere mille bellatores, et ad plus siliarii necessarii erant in civitate ad dirigendum cives ut virtuose viverent, et ut debite observarent leges
Abbreviated transcription (Latin):
xĩe br̃i oꝑaanͣ si imitamur
t᷑ ciuitas si imitet᷑ ordi¬
nẽ nͣlem uena auri. Ut pͥn¬
cipantes maiori p̾ncipatu
ł existentib in maioribus
pͥncipatib ⁊ uena argẽti
ut existentes in minorib
a magr̃atib suis. ¶ Qn¬

Expanded text:
xime bene operamur si imitamur tur civitas si imitatur ordinem naturalem: vena auri ut principantes maiori principatu, vel existentes in maioribus principatibus; et vena argenti ut existentes in minoribusa magistratibus suis. Q
Abbreviated transcription (Latin):
nͣli ñ deiat. Est tñ supͣ legẽ
positiuã qr illã sua aucte¬
ꝯstituit.Itaq sic̃ rex ñꝙͣ recte
regit nͥ ĩnitat᷑ legi nͣli ⁊ aga
ut recta rõ dc̃at sic lex positĩa

Expanded text:
i non deviat: est tamen supra legem positivam, quia illam sua auctonstituit. Itaque sicut rex nunquam recte regit, nisi innitatur lege naturali, et agat ut recta ratio dictat: sic lex positiva
Abbreviated transcription (Latin):
ticłarib ꝯ cͥꝯstantiis. Inde
ec̃ de eqͣlitate aliqͣ de rigo¬
diu regła legis manz rec¬
ta ⁊ eqͣlis ñ plicata ad ali¬
talẽ regulã dñr ex eqͣlita¬
tẽ ꝓcede̾re. Si u̾o exigẽtib¬

Expanded text:
articularibus cirunstantiis. Inde esse de aequalitate, aliqua de rigodiu regula regis manet recta et aequalis, non plicata ad alitalem regulam dicuntur ex aequalitate procedere. Si vero exigentib
Abbreviated transcription (Latin):
oũdr̃ aĩositas ⁊ stremutas
cordis. Uigilautia ocłoꝵ et
erectio c̾uitis. Ido dͭ nege¬
cius ꝙ adolescens martiꝰ
tib ocuł ⁊ erecta c̾uite. o¬

Expanded text:
ur animositas et strenuitas cordis, vigilantia oculorum, et erectio cervicis. Ideo dicit Vegetius, quod adolescens Martio tibus oculis, et erecta cervice.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ .uiii. pol. Iuuenes a
.xiiiiͦ. anuo ultra assuefaci¬
endos ẽẽ ad labores fortes.
st̃ iuenes ad militares la¬
bores. Inno qr q̃ aiuuẽtu¬
te iuchoamius nimis dili¬
gimus ⁊ delectam̃ in illis.
Si uult legis lator ciues
bellatores face̾ ⁊ redd̾e ip̃os
aiptos ad puguand̾ poex̾¬

Expanded text:
 8. Polit. Iuvenes a quartodecimo anno ultra assuefaciendos esse ad labores fortes, sunt iuvenes ad militares labores. Imo quia quae a iuventute inchoamus, nimis diligimus et declaramur in illis: si vult legislator cives bellatores facere, et reddere ipsos aptos ad pugnandum, po
Abbreviated transcription (Latin):
dist̃ ad oꝑa bellica. Qͣre si
legis lator ut rex au pͥn¬
ceps deleat ꝯmitt̾e bellũ.
uiros excitatos ⁊ bellato¬
res stratios d assuem̾e.¬
¶ Niso ĩqua etate assue¬
scen di ft̃ qͥ d̾ effici bellato¬
res. ad actões bellicosas
uid̾e restat ex qͥb signis
cognosci hẽant hoĩes belli¬
cõsi. Sciꝰ gͦ uiros audaces
⁊ cordatos utiliores ẽẽ ad
bellũ ꝙͣ timidos. ¶Rur¬
sus hoies fortes ⁊ duros
corꝑe. qr potentiores st̃ ui¬
rib st̃ mag̃ eligendi ad o¬
pꝰ bellicũ. ¶Amplius c̃
uideamꝰ aliqͣ ałia bellico¬
sa. aliqͣ uõ tinuda hoĩes

Expanded text:
di sunt ad opera bellica. Quare si legislator ut rex aut princeps debeat committere bellum, viros exercitatos et bellatores strenuos debet assumere. Viso in qua aetate assuescendi sunt qui debent effici bellatores ad actiones bellicas: videre restat, ex quibus signis cognosci habeant homines bellicosi. Sciendum igitur viros audaces et cordatos utiliores esse ad bellum, quam timidos. Rursus, homines fortes et duros corpore, quia potentiores sunt viribus, sunt magis eligendi ad opus bellicum. Amplius cum videamus aliqua animalia bellicosa, aliqua vero timida: homines
Abbreviated transcription (Latin):
duri carue hũtes ꝯpac̾tos
fortiores corͤ st̃ aptores ad
puguã. ¶Signa u̾o ꝯfor¬
bellicosis. st̃. magnitudo ex¬
tremitatũ ⁊ latitudo pͤtoris.
¶Aidemꝰ .ii. leones ałiũ fortis¬
simos hr̃e magna brachia
chia ⁊ latũ pectus. Debemꝰ
argu̾e ipm ẽẽ bellicosũ ⁊ ap¬
tũ ad pugnã. Tales gͦ q̃rẽ¬
di st̃ bellatores. qr ut plim̃¬

Expanded text:
duri carne habentes compactos fortiores corpore, sunt aptiores ad pugnam. Signa vero conforbellicosis, sunt magnitudo extremitatum, et latitudo pectoris. Videmus enim leones animalium fortissimos habere magna brachia,chia, et latum pectus. debemus arguere ipsum esse bellicorum, et aptum ad pugnam. Tales ergo quaerendi sunt bellatores, quia ut pl
Abbreviated transcription (Latin):
has tres uitas. siue hos
tres modos uuuendi. nõ
aut̾ posuer̃t nͥ duplicẽ fe¬
licitatẽ. Nã in uita uo¬
luptuosa negaunt ẽẽ fe¬
licitatẽ. ꝙ ⁊ theologi ne¬
gant. Posuer̃t enim fe¬
licitatẽ politicã ⁊ ꝯtẽpla¬
tuiã. Ut dicat᷑ quis felix
politice qñ ẽ felix ut hõ ĩ¬
rõ agibilium. Dicat᷑ ãt
felix ꝯtẽplatiue qñ ẽ supͣ
ut hõ: S ꝓ ut ẽ ĩ eo aͥd dĩ¬

Expanded text:
has tres vitas, sive hos tres modos vivendi: non tamen posuerunt, nisi duplicem felicitatem: nam in vita voluptuosa negaverunt esse felicitatem, quod et theologi negant: posuerunt enim felicitatem politicam, et contemplativam: ut dicatur quis felix politice; quando est felix ut homo, haratio agibilium: dicatur felix contemplative, quando est supra ut homo, sed ut est in eo a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuingi sius uxorib ĩ¬
diuisibłr abs repudia
tas ⁊ tetͥe bonitates.
¶Scd̾a uia ad inuesti¬
gand̾ ħ id̾ sumt᷑ exꝑte

Expanded text:
ungi suis uxoribus indivisibiliter absque repudiattas, et ceterae bonitates. Secunda via ad investigandum hoc idem sumitur ex
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ cautũ nemala admisce
ta apparent bona. sic̃ q̃dã
fła apparẽt u̾ea. qrͣ sic̃ docto
rẽ ĩ speculabilib sic dec eẽ
diligentẽ ⁊ cantũ. ut ꝓpo

Expanded text:
esse cautum, ne mala admisceata, apparent bona: sicut quaedam falsa apparent vera. quare sicut doctor est in speculabilibus, sic decet esse diligentem et cautum,
Abbreviated transcription (Latin):
decet ip̃m prouidum esse¬
futurorum. Nã sic̃ alioꝵ
director d cogitare p̾t̾ita
ea q̃ ĩ posteꝵ faciliꝰ obliqͣri
possint. ¶Tcio dec ip̃m
ẽẽ cautũ. Q ut ĩ pͦ librote

Expanded text:
decet ipsum esse providum futurorum. Nam sicut aliorum director debet cogitare praeterita,ea, per quae in posterum facilius obliquari possint. Tertio decet ipsum esse cautum, quia ut in primo libro te
Abbreviated transcription (Latin):
Sꝯcupiscibilẽ sũ sẽ¬
lualitatẽ assiłat pu̾o. ⁊
rõm assiłat pedagogo.
rõnẽ digente ⁊ regulã¬
te. Sic puer ĩdig maxi¬
stro ⁊ pedagogo qr̃ sicut
rõ sẽꝑ dep̾catur ad optĩa

Expanded text:
cupiscibilem sive sesualitatem assimilat puero, et rationem assimilat paedagogo. ratione dirigente et regulante: sic puer indiget magistro et pedagogo. Quare sicu ratio semper deprecatur ad optima,
Abbreviated transcription (Latin):
monitoẽs debitas. qͣ .s.
ad p̾sens spectat magr̃
specłabilib prudens ĩ a¬
gibilib ⁊ bonꝰ ĩ uita. Ad
oꝵ dc̃a. ⁊ t̾cio ꝙ sit iudica¬
tuus tã de uiuentis ꝙͣ de
hiis q̃ ab aliis iutellexit.
Inuentuius .i. ẽẽ d. qr qͥ¬

Expanded text:
monitiones debitas. Quantum ad praesens spectat, Magisspeculabilibus. Prudens in agibilibus. Et bonus in vita. Ad orum dicta. Et tertio quod sit iudicativus tam de inventis, quam de iis quae ab aliis intellexit. Inventivus
Abbreviated transcription (Latin):
fectoem scĩẽ ꝙ aͥs sit inuẽ¬
tiims ex se. s ꝙ sit ꝑspica
⁊ intelligens alioꝵ dc̃a.
nisi tã de ĩtellectis ꝙͣ de ĩ¬
uentis nou̾it iudicare
q̃ st̃ tenenda. ⁊ q̃ st̃ respu
se intelligens alies ⁊ bñ ui¬
dicatiius tã de ĩuentis ꝙͣ
de iutłłctie. Nã ⁊ dato qd̾
filii nobiliũ ⁊ maxĩe regũ ⁊

Expanded text:
t inventivus ex se, sed quod sit perspicax et intelligens aliorum dicta. nisi tam de intellectis quam de invenitis noverit iudicare quae sunt tenenda, et quae respuese, intelligens alios, et bene iudicativus tam de inventis quam de intellectis. Nam et dato quod filii nobilium, et max
Abbreviated transcription (Latin):
Nich̾oruiꝰ tũ doctorẽ bene sci¬
eutẽ deleut inquir̾e. eo qd̾
doctna prudentiũ ẽ facił.
⁊ qͥ clare ntłłigit. clarelo¬
qͥt᷑ Illa gͦ modica q̃ scire cu¬
pult facilius clarius ⁊ re¬
ctius untlłigent a sciente
ens ut doceat ĩ scĩa. Resta
bendã l enum̾are possentꝰ
oĩa illa oc̾to q̃ ĩ pͦ liliro de
puudeñ detigimus. Suffici¬
numare. Doctor gͦ puorũ
nobiliũ d ẽẽ sic pru deus m
agibilib ut sit menior. ꝓ

Expanded text:
us tamen doctorem bene scientem debent inquirere, eo quod doctrina prudentium facilis, et qui clare intelligit, clare loquitur. Illa ergo modica quae scire cupiunt, facilius, clarius, et rectius intelligent a sciente,ens ut doceat in scientia: restaibendam, licet enumerare possemus omnia illa octo quae in primo libro de prudentia tetigimus, sufficienumerare. Doctor enim puerorum nobilium debet esse sic prudens in agib
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ali ẽstruendi. ¶Talis
gͦ d eẽ doctor iuuenũ ut e¬
debitas mouitoẽs indu¬
cat ad bonũ ueꝵ. qr ad bo¬
nũ qͥs iuducit᷑ ñ solũ mo¬
nitoĩb ł correctõib. S ⁊¬

Expanded text:
et aliter instruendi. talis ergo debet esse doctor iuvenum, ut edebitas monitiones inducat ad bonum. Verum quia ad bonum quis inducitur non solum monitionibus vel correctionibus,
Abbreviated transcription (Latin):
obligandi oz eã ꝓmulga¬
tã eẽ. S cũ alia sit lex nͣlis
alia positiua alit̾ ppalatur
ħ alit illã. Nã lex nͣlis est
ado uidita ĩ cordib mĩs. Ido

Expanded text:
obligandi, oportet eam promulgatam esse. Sed cum alia sit lex naturalis, alia positiva: aliter propalatur haec, aliter illa. Nam lex naturalis est a deo indita in cordibus no
Abbreviated transcription (Latin):
ñt s ut ĩ finẽ oꝑa largitatis.
Atcñ ñ curãt uñcũq acci¬
piant. dũ tũ possint aliis
stam oppssionẽ alios dep̾dã¬
t᷑ ut ex̾ceaut oꝑa largitatiᷤ.¬

Expanded text:
nt sibi, ut finem, opera largitatis: attamen non curant undecunque accipiant, dum possint aliis stam oppressionem alios depraedantur, ut exrceant opera largitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩꝑfc̃am. Hii tñ nͨ st̾ casti
nec lib̾ales existunt nec ha¬
bent uͥtutes morales aliaᷤ.
Sic eciã ex ip̃a pu̾tia ui¬
Demꝰ aliqͦs mox ĩclinari
ad oꝑa largitatis qͥ ñ ft̃

Expanded text:
imperfectam. hi tamen nec sunt casti, nec liberales, nec habent virtutes morales alias. Sic etiam ex ipsa pueritia videmus aliquos mox inclinari ad opera largitatis, qui non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽt uerꝰ rex qr ñ intende¬
ret cõe boñ. ¶Septĩa ẽ
pauꝑes face̾ subditos a¬
dõ ut ip̃e tyramiꝰ nulla
custodia egeat. Nolunt.ni.
tyranm subditos intm̃nẽe
pauꝑes ut sic occupeut᷑ ccͣ co¬
tidiana quib indigent ut
ñ uacet eis aͥd machinari
aliꝙͣ custodĩã pp̃ illos. Ue¬
rus ã rex qr intendit boñ

Expanded text:
et verus rex, quia non intenderet commune bonum. Septima, est pauperes facere subditos adeo ut ipse tyrannus nulla custodia egeat. Volunt enim tyranni subditos esse intantum pauperes, ut sic occupentur circa cotidiana quibus indigent, ut non vacet eis aliquid machinari aliquam custodiam propter illos. Verus autem
Abbreviated transcription (Latin):
diligi a ppło eo ꝙ ĩ mul¬
tis offendãt ip̃m uołt
hr̃e exploratores młtos.
ut si uid̾e̾nt aliqͣs ex ppͦ
sint obruare ill ĩmo eo
ip̃o qd̾ ciues credũt ty¬
raunũ hr̃e exploratores
multos ñ audent ꝯgre¬
gari ut machiuentur

Expanded text:
gi a populo, eo quod in multis offendant ipsum, volunt habere exploratores multos, ut si viderent aliquos ex populo sint obviare illis. Immo eo ipso quod cives credunt tyrannum habere exploratores multos, non audent congregari ut machinentur
Abbreviated transcription (Latin):
g̾e subditos suscitando ⁊
ꝓcurando bella eo ꝙ nitẽ¬
tat bonũ regni ñ uult gͦ
eos qͥ st̃ ĩ regno assimm̾ẽ
arma nͥ ꝓ defensioe regii

Expanded text:
gere subditos, suscitando et procurando bella, eo quod intendat bonum regni: non vult ergo eos qui sunt in regno assumere arma nisi pro defensione regni
Abbreviated transcription (Latin):
Altas cautelas tã
tur tẏraiꝰ se ĩ suo dñio p
ẜuare. ¶Pma cautala ty¬
rauica ẽ excellentes ꝑmĩe
Cũ .ii. tyrãnus ñ diligat
nisi boñ ꝓpͥũ excellentes ⁊
nobiles exñtes ĩ regno ñ
me. Iimo cũ aliqͥ tyrãn¬
zare cupiũt ñ solũ excellẽ¬

Expanded text:
ltas cautelas tangtur tyrannus se in suo dominio pare. Prima cautela tyrannica, est excellentes perimere. Cum enim tyrannus non diligat nisi bonum proprium, excellentes et nobiles existentes in regno non imere. Immo cum aliqui tyrannizare cupiunt, non solum excellen
Abbreviated transcription (Latin):
ã cãm ꝙͣ ne ppls insirga
in ip̃m infra dicet᷑ ad p̾¬
seus ã scire sufficiat qd̃
nõ sic rex eget explora¬
torib ut tyramiꝰ. ¶ Sex¬
ta ẽ sautela dyrãnica
cauucitias ⁊ solidatitates¬
iã fcas turbare ⁊ ꝑu̾tere.
Uolint .n. tyrãni turba¬
re anucos cũ aluicis ppłm
cũ ĩ signib insignes cũ
se ip̃is U ident aũt ꝙ qͣm
duu ciues discordent a et¬
uib ⁊ diuites a diuitib¬
ñ pot̾ eq̃ de facili eius po¬
tentie resisti. Nã tẽ q̃l

Expanded text:
am ne populus insurgat in ipsum, infra dicetur: ad praesens autem scire sufficiat, quod non sic rex eget exploratoribus, ut tyrannus. Sexta cautela tyrannicafactas, et soliditates turbare, et pervertere. Volunt enim tyranni turbare amicos cum amicis, populum cum insignibus, insignes cum seipsis. Vident autem quod quandiu cives discordant a civibus, et divites a divitibnon potest aeque de facili eius potentiae resisti: nam tunc quae
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ noto. Nã ut ait ph̾s
Noticia fidẽ fac̃. eo .ii. ip̃o
ꝙ quis h̃t noticiã altius
ñ dilig̃ timet qͥdẽ ne ciues
de se ꝯfideutes pp̃ ĩiurias
qͣs eis infert ꝯͣ ip̃m ĩsur¬

Expanded text:
cem notos: nam ut ait Philosophus notitia fidem facit: eo enim ipso quod quis habet notitiam alterius, non diligit: timen quidem ne cives de se confidentes propter iniurias quas eis infert, contra ipsum insur
Abbreviated transcription (Latin):
ignis ꝑ rarefcõem ⁊ calidi¬
calefit ⁊ rarescit oz rarita¬
tẽ ⁊ calorẽ ꝑ fc̃ĩus reꝑiri
in igne iã gen̾ato ⁊ iu eẽ
ꝯstituto. Qͣre si excessus
bñficii actõnis u̾tuose ⁊

Expanded text:
em et calidicalefit et rarefit, oportet raritatem et calorem perfectius reperiri in igne iam generato et in esse constituto. quare si excessus beneficii actionis virtuosae
Abbreviated transcription (Latin):
reg̾e ꝙͣtum ad p̾sens spec¬
tãt ad tͥa sollicitari . pͦ ut
amet᷑ a ppło. Scd̾o ut cura
cio ut castig ⁊ puniat
inouentes seditoẽs ⁊ tur¬
lantes ppłm qͣre expedit
regẽ hr̃e p̾dcõs tres excess.
Na si hũndet in bñficiis tͥ¬
buendis diliget᷑ a ppło siex¬
cellat ĩ actoĩb u̾tuosis ꝓ¬
tis ẽ tend̾e ĩ bonũ eiꝰ erit mͣ

Expanded text:
sens spectat ad tria solicitari. Primo, ut ametur a populo. Secundo, ut cura ertio, ut castiget et puniat moventes seditiones et turbantes populum. Quare expedit regem habere praedictos tres excessus. Nam si abundet in beneficiis tribuendis, diligetur a populo. Si excellat in actionibus virtuosis, ptis est, tendere in bonum, eius erit m