comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dimm̃ recognoscit. Ipse creaturȩ serui¬
re nos ꝓhibet. Quemadinodũ gͦ
ap̃o ipse seruiret. si creaturam xp̃m̃
putaret: Aut gͥ desinant colere quẽ
creaturam appellant. aut desinant
quem colere se simulant dicere cre¬
atuiam. ne sub appellatione cultoꝵ.
sacrigia grauiora cõmitrant. Detesta¬
bilior enim est domesticus hostis. qͣm
extraneus. & grauius scelꝰ. si aduersus
igitur meliorem interp̃tem quȩrimꝰ
scripturarum. quam illum doctorẽ
gentium. uas electionis electum de
ꝑsecutore. qui im̃ quem ꝑsecutus
fuerat fateretur: Legerat enuim salo¬
monem plus quamairius. & erat pe¬
ritus in lege. Et ideo quia legerat.
non creatum apm̃.dixit esse. seo geni¬
tum. Legerat enim. Ipse dirit & facta
sunt: ipse maudauit & creata sunt.
Nunquid dicto factus est xp̃e: Nun¬
quid mandato ereatus est xp̃c: Quo
modo autem creatura indo ẽẽ potest:
Et emm d̾s naturȩ simplicis est. ñ
conuinctȩ atq compositȩ. cui nichil
accidat. sed solum qͦd diuinum esł

Expanded text:
Dominum recognoscit, ipse creaturae servire nos prohibet: quemadmodum ergo Christo ipse serviret, si creaturam Christum putaret? Aut igitur desinant colere quem creaturam appellant, aut desinant quem colere se simulant, dicere creaturam; ne sub appellatione cultorum sacrilegia graviora committant. Detestabilior enim domesticus hostis quam extraneus: et gravius scelus ut adversus igitur meliorem interpretem quaerimus Scripturarum, quam illum doctorem gentium, vas electionis, electum de persecutoribus? Qui Jesum persecutus fuerat, fatetur. Legerat 465 utique Salomonem plus quam Arius, et erat peritus in Lege; et ideo quia legerat, non creatum Christum dicit esse, sed genitum. Legerat enim: Ipse dixit, et facta sunt: ipse mandavit, et creata sunt . Numquid dicto factus est Christus? numquid mandato creatus est Christus? 106. Quomodo autem creatura in Deo esse potest? Etenim Deus naturae simplicis est, non conjunctae atque compositae: cui nihil accedat, sed solum quod divinum est
Abbreviated transcription (Latin):
qui uirant suꝑ terram. uirabunt ꝑ
dđm uerum. Hec inquit dirit ysai¬
as. quando uidit maiestatem eius.
Hoc in eugłio designatur quod ma
quꝰ suus dei apparuit. & dedit no
psensum ut coguoscamus potestatẽ¬
& simus in uero filio eius uiu xp̃o.¬
Hic est uerus d̾s & uita ęterna. Uerũ
ioħ̾s filium dei. & uerum d̾m dicit.
Ergo si uerds. utiq ñ creatur. nichil
fallax habens atq fucatum. nichil
confusum atq dissimile.
S IGITUR ex deo lu¬
men de lumine. ds uerus
de deo uero. ex patre natꝯ
non factus. umus substan¬
tiȩ cum patre. Sic nempe nr̃i scd̾in
scripturas dixerunt patres. qui etiã
sacrilega doginata ideo suis inseren¬
da putauere decretis. ut arrii ꝑfidia
ipsa se proderet. ne quasi fucis quib¬
dam & colorib illita uelaretur. Fucũ
enim faciunt. qui ñ audent explicare
quod sentiunt. Censorie itaq impie¬
tas arriana ñ expositione. reseratur. s
damnatione detegitur. ut qui curio¬
se gestis audire. prius damnatã cog¬

Expanded text:
m, jurabunt per Deum verum . Haec, inquam, dixit Esaias, quando vidit majestatem ejus. Hoc in Evangelio designatur, quod maquia Filius Dei apparuit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus Patrem, et simus in vero Filio ejus Jesu et vita aeterna . Verum Joannes Filium Dei, et verum Deum dicit: ergo si verus Deus, utique non creatus, nihil fallax habens atque fucatum, nihil confusum atque dissimile. s igitur ex Deo, lumen de lumine, Deus verus de Deo vero, ex Patre natus, non factus, unius substantiae cum Patre. 119. Sic nempe nostri secundum Scripturas dixerunt Patres, qui etiam sacrilega dogmata ideo suis inserenda putavere decretis, ut Arii perfidia ipsa se proderet; ne quasi fucis quibusdam et coloribus illita velaretur. Fucum enim faciunt, qui non audent explicare quod sentiunt. Censorie itaque impietas Ariana non expositione reseratur, sed damnatione detegitur; ut qui curiose gestit audire, prius damnatam cog
Abbreviated transcription (Latin):
tra gentes. specialiter contra arrianos.
locutus ait. diuino iuditio esse dam¬
nandos. qui seruirent citature pociꝰ
quama atori. Demq sic habes. Tra¬
didit ios ds in dasideria cordis eoꝵ.
ut anitumelis afficiant corpora sua
inter semet ipsos. qui cõmutauerunt
ueritatem dei in mendatio. & coluert̃
& seruierunt creaturȩ potius quam
creatori. qui est benedictus in secula.

Expanded text:
tra gentes, specialiter contra Arianos tra gentes, specialiter contra Arianos locutus, ait divino judicio eos esse damnatos, qui servirent creaturae potius quam Creatori. Denique sic habes: Tradidit illos Deus in desideria cordis ipsorum, ut contumeliis afficiant corpora sua inter semetipsos: qui commutaverunt veritatem Dei in mendacium, et coluerunt, et servierunt creaturae potius quam Creatori, qui
Abbreviated transcription (Latin):
esse diffusior. Nunc ipsos arrianos in
terrogo.utrum idem putent esse ge¬
nitum qͦd creatum. Si enim idem di¬
cunt: nichil utiq distat inter gene¬
rare & creare. Ergo qm̃ & nos creati
& elementa. nulla est distantia. Sed
quamius amentes sunt: id tamen ñ
audebunt dicere. Postremo. ut insi¬
pientiȩ eorum quod uerum ñ est in¬
dulgeam. si nichil ut putant distat
in uerbo. cur ñ eum quem colunt me¬
liori appellent nomine. cur uerbo
ñ utinitur patris. cur abiciunt qͦd
honorificentię est. assumunt qͦd in¬
uiriȩ. Si autem distat inter creatũ
& geuitum ut ego arbitror. cum le¬
gerimus genitum. non utiq idem
& genitum intelligimꝰ & cieatum.
Dicant gͥ generatum ex patre. ex uir.¬
gine ꝓcreatum. aut dicant quomͦ di
filius & genitus & creatus una natura.
& maxime dei diuersitatem ñ recipit.
Certe facescat nr̃a sententia. paulũ
interrogemo. qui spũ dei plemis has
p̃uidens questiones. generaliter con¬

Expanded text:
esse diffusior. esse diffusior. terrogo, utrum idem putent esse genitum, quod creatum? Si enim idem dicunt, nihil utique distat inter generare et creare. Ergo quoniam et nos creati t elementa nulla distantia est. Sed quamvis amentes sint, id tamen non audebunt dicere. 101. Postremo ut insipientiae eorum quod verum non est, indulgeam; si nihil, ut putant, distat in verbo: cur non eum quem colunt, meliore appellant nomine? cur verbo non utuntur Patris? cur abjiciunt quod honorificentiae est, assumunt quod injuriae? 102. Si autem distat inter creatum et genitum, ut ego arbitror, cum legerimus genitum, non utique idem et genitum intelligimus et creatum. Dicant igitur generatum ex Patre, ex Virgine procreatum: aut dicant quomodo Dei Filius et genitus et creatus. Una natura, et maxime Deus diversitatem non recipit. 103. Certe facessat nostra sententia: Paulum interrogemus, qui Spiritu Dei plenus has praevidens quaestiones; generaliter con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetatum esse significat: Deo enim
quȩ suit futura p̾sentia sunt. & ei
cui p̾cognita sunt om̃ia. uentura ꝓ
factis sunt. sicut scriptum est. Qui
fecit quȩ uentura sunt. Nec mirũ
si ante scła fundatum se esse dicit.
cum legens p̃destinatũ ante tempo¬
ra secularia. Quã uere de incarna¬
tione id uideatur exp̃ssum. declarãt
sequentia. Sapientia inquit ȩdifica¬
uit sibi domũ. & subdidit colũnas
septem: & inter duas hostias miscu¬
it in cratere uinum suum. & para¬
uit suam mensam. & misit suos ser¬
uos conuocans cum altissima p̃dica¬
tione dicens. qui est insipiens decli¬
net ad me. Nonne & in eugłio post
incarnationem hȩc om̃ta uidemus ẽẽ
completa. quod sacri conuuui celebra¬
spondent priorib. & tocius cursum
incarnationis. uidemus ꝓphetiȩ expo¬
sitione digestum. Nulta alia docum̃¬
ta p̃sto esse possunt. huiusmodi de in¬
carnatione dictum uideri. sed ñ me
inuoluo libris. ne tractatus iudeatur

Expanded text:
prophetatum esse significat; Deo enim prophetatum esse significat; Deo enim quae sunt futura, praesentia sunt: et ei cui praecognita sunt omnia, ventura pro factis sunt, sicut scriptum est: Qui fecit quae ventura sunt . 98. Nec mirum si ante saecula fundatum se esse dicit, cum legeris praedestinatum ante tempora saecularia. Quam vere de incarnatione id videatur expressum, declarant sequentia: Sapientia, inquit, aedificavit sibi domum, et subdidit columnas septem, et interfecit suas hostias: miscuit in cratera vinum suum, et paravit suam mensam; et misit suos servos, convocans cum altissima praedicatione, dicens: Qui est insipiens declinet ad me . Nonne in Evangelio post incarnationem haec omnia videmus esse completa, quod sacri convivii celebraspondent prioribus, et totius cursum incarnationis videmus prophetiae expositione digestum. 99. Multa alia documenta praesto esse possent hujusmodi de incarnatione dicta videri: sed non me involvo libris, ne tractatus videatur
Abbreviated transcription (Latin):
fecit d̾s̃. hunc uãm quẽ uoscrucifix¬
istis: non duunitas crucifira. sed ca¬
ro est. Hoc itaq fieri oportuit. quod
potuit crucifigi. Non ergo factura
dei filius. Facescat igitur & illud de
quo calũniari solent. & discant quẽ¬
admodum dictum sit dñs creauit
me. Non dirit pater creauit me. sed
dñs creauit me. Caro dnm agnos¬
cit. gła patrem significat. Coeatura
nr̃a dnm confitetur. caritas patrem
nouit. Itaq quis ignoret. quia ob
causam incorporationis hoc dicitui:
In eo gͥ secreatum dicit. in quo & ho¬
minem testificatur dicens. Quid
me queritis interficere. hominẽ qui
ueritatem locutus sum uobis: In
quo & crucifixus. & mortuus. & se¬
pultus est. Nec dubitandum. quod
preteritũ posuit. qͦd erat futurum.
Hȩc enim consuetudo est ꝓphetiȩ. ut
quȩ futura sunt. uel quasi p̃sentia
uel quasi facta dicantur. Demq in
ri pingues obsederunt me. Legisti
etiam. Diuiserunt sͥ uestimentã mea
Qͦd eugłista de tempore passionis

Expanded text:
fecit Deus hunc Jesum, quem vos crucifixistis . Non divinitas crucifixa, sed caro est. Hoc utique fieri potuit, quod potuit crucifigi. Non ergo factura Dei Filius. 96. Facessat igitur et illud, de quo calumniari solent, et discant quemadmodum dictum sit: Dominus creavit me. . Non dixit: Pater creavit, sed Dominus creavit me. Caro Dominum agnoscit, gloria Patrem significat: creatura nostra Dominum confitetur, charitas Patrem novit. Itaque quis ignoret quia ob causam incorporationis hoc dicitur? In eo igitur se creatum dicit, in quo et hominem testificatur dicens: Quid me quaeritis occidere hominem, qui veritatem locutuquo et crucifixus et mortuus, et sepultus est. 97. Nec dubitandum quod praeteritum posuit, quod erat futurum: haec enim consuetudo est prophetiae, ut quae futura sunt, vel quasi praesentia, vel quasi facta dicantur. Denique in ri pingues obsederunt me ; legisti etiam: Diviserunt sibi vestimenta mea : quod evangelista de tempore passionis
Abbreviated transcription (Latin):
in montem sci tuũ & in taber nacula
tua.Si lucem hic filiũ putas. ergo sp̃s
ueritas ẽ Aut si filiũ putas ueritatem:
leginiꝰ. ut om̃s in nomine inu gemflec¬
tant. Hoc nom̃ utrum habeat spiritus.
consideremus. Sed scriptũ est. Ite bap¬
titate gentes in nomine patris ꝙ filii
et sp̃c̃ sc̃i. Habet ergo nomen suꝑ om̃e
nom̃. Quod gͦ habet pater & filius ha¬
bet: & sp̃s sẽs ꝑ naturalis nominis u¬
nitatem.x

Expanded text:
in montem sanctum tuum, et in tabernacula in montem sanctum tuum, et in tabernacula tua . Si lucem 696 hic Filium putas, ergo Spiritus veritas est: aut si Filium putas veritatem, legimus , ut omnes in nomine Jesu genua flectant. Hoc nomen utrum habeat Spiritus consideremus. Sed et scriptum est: Ite, baptizate gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . Habet ergo nomen super omne nomen. Quod ergo habet Pater et Filius, habet et Spiritus per naturalis nominis unitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
Habet ds pater diuinitatem. habet &
filius in qͦ habitat plenitudo diui¬
nitatis. habet sp̃s. quia scriptum ẽ
Sp̃s diuinus qui ẽ in narib meis.
Habet ds̃ ut serutetur corda& renes.
quia scriptũ est deus serutans cor¬
da et renes: habet et filius qui di¬
cebat.Quid cogitatis in cordib ues¬
pones es uim habet & sps. quietiam
propbis den cordis occusta mam¬
festat. sicut supradirimnus quia oc¬
culta cordis manifestafiant. Et quid
miramur si hommũ serutatur oc¬
culta. quiscrutatur etiam alta der. ha¬
bet ds̃ ut uerar sit: quia scriptum est.
S it autem ds uerax. omĩs autemios¬
mo mendar. Et alibi scriptume. Fide¬
lis autem ds qui ñ mentitur. Nunqͥa
m̃titur sp̃s qui est sp̃s ueritatis. in mo
quem documꝰ ueritatem dictũ. quia
& ipsũ iohannes ueritatem sicut filiũ
nuncnpauit: Et in psalmo.ait dauid.
Emitte lucemtuã & ueritatem tuam.
ipsa me deduxerunt et addurerunt

Expanded text:
Habet Deus Pater divinitatem, habet et Habet Deus Pater divinitatem, habet et Filius, in quo habitat plenitudo divinitatis: habet et Spiritus; quia scriptum est: Spiritus divinus qui est in naribus meis . 146. Habet Deus ut scrutetur corda et renes; quia scriptum est: Deus scrutans corda et renes . Habet et Filius, qui dicebat: Quid cogitatis in cordibus vestiones eorum. Habet et Spiritus, qui etiam prophetis alieni cordis occulta manifestat, sicut supra divimus , quia occulta cordis ejus manifesta fiunt. Et quid miramur si hominum scrutatur occulta, qui scrutatur etiam alta Dei ? 147. Habet Deus ut verax sit; quia scriptum est: Sit autem Deus verax, omnis autem homo mendax . Et alibi scriptum est: Fidelis Deus, qui non mentitur . Numquid mentitur Spiritus, qui est Spiritus veritatis; immo quem docuimus veritatem dictum; quia et ipsum Joannes veritatem sicut Filium nuncupavit ? Et in psalmo ait David: Emitte lucem tuam, et veritatem tuam; ipsa me deduxerunt, et adduxerunt
Abbreviated transcription (Latin):
quod insanitis. Sin autem ꝓphetent
infidelis conuincitur ab omibus
diiudicatur ab omibus. occulta¬
etiam cordis eiꝰ manifesta fuint.
& ita cadens in faciem adorabit đm.
pronuncians quod uere ds̃ sit in uo
bis. Deus est gͦ qui adoratur. as qui
manet & loquitur in propħis. Manet
autem et loquitur sp̃s. ergo & sp̃s¬
adoraturꝗ taq sicut pater et filius
unũ sunt quia filiꝰ omiã habet que pa¬
ter habet: ita & sꝑs unũ est cũ patre
& filio. quia et ipse omiã dei nouit.
Non enĩ extorsit ne sit amittentis in¬
iuria: non rapuit. ne damnum sit eiꝰ
cui uidetur ereptũ Neq enĩ aut
ꝑ indigentiam rapuit. aut ꝑ excel¬
lentiam uirtutis ualidioris extorsit:
sed ꝑ unitatem possidet potestatis.
Ergo si hec omiã oꝑatur quia omnia
operatur unꝰ atq idem sp̃s. quomo¬
do non ꝗłs. qui omnia habet quȩ ds
habet : Aut consideremus quid ha¬
beat ds̃. quod ñ habeat sp̃s sanctus.

Expanded text:
quod insanitis si autem omnes prophetent quod insanitis si autem omnes prophetent el idiota convincitur ab omnibus diiudicatur ab omnibus occulta cordis eius manifesta fiunt et ita cadens in faciem adorabit Deum pronubis . Deus est ergo qui adoratur, Deus qui manet, et qui loquitur in prophetis: manet autem et loquitur Spiritus; ergo et Spat. 144. Itaque sicut Pater et Filius unum sunt; quia Filius omnia habet, quae Pater habet : ita. et Spiritus unum est cum Patre et Filio; quia et ipse omnia Dei novit . Non enim extorsit, ne sit amittentis injuria: non rapuit, ne damnum sit ejus, cui videtur ereptum. Neque enim aut per indigentiam rapuit, aut per excellentiam virtutis validioris extorsit, sed per unitatem possidet potestatis. Ergo si haec omnia operatur, quia omnia operatur unus atque idem Spiritus ; quomodo non Deus, qui omnia habet, quae Deus habet? 145. Aut consideremus quid habeat Deus, quod non habeat Spiritus sanctus.
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ. utiq ab omĩb ad orandus e. Sic eni
scriptũ est. Dñm d̾m tuũ adorabis. & ip¬
si soli seruies Aut dicant ubi legerint
quia adorat sp̃s. Dictũ est enĩ de dĩ filio.
Adorent eum om̃s angeli eius. ñ lec tum
est adoret sp̃s. Quomͦ enim potest adora¬
re. qui ñ inter famulos & ministros ẽ:
sed cĩ patre et filio seruitia haber sub¬
iecta iustoꝵ. Quia scriptũ est. Spiritun
dei seruimus. Adorandus igitur est
nobis. cui seruiendũ a nobis apostobꝰ
docuit. Ciii autem seruimus hunc
& adoramus. iurta quod scriptunẽ
ut eadem sepe repetamus. dominum
đm tuum adorabis. et ipsi soliseruies.
Quanquã et hoc non pretermiserit.
Cũ enim docuerimꝰ quia sp̃s in pro¬
phetis ẽ nec hoc quisquã possit am¬
utiq cũ adoratur qui in propħis
ẽ. idem sp̃s adorarur. Itaq sic habes.
Si conueniat iniuersa ȩccłia in unum
& om̃s linguis loquantur. intret au
tem idiota aut infidelis. nonne dicet

Expanded text:
minus, utique ab omnibus adorandus est; sic enim minus, utique ab omnibus adorandus est; sic enim scriptum est: Dominum Deum tuum adorabis, et ipsi soli servies . 142. Aut dicant ubi legerint quia adorat Spiritus. Dictum est enim de Dei Filio: Adorent eum omnes angeli ejus : non lectum est, adoret Spiritus. Quomodo enim potest adorare, qui non inter famulos et ministros est, sed cum Patre et Filio servitia habet subjecta justorum; quia scriptam est: Spiritui Dei servimus . Adorandus igitur est nobis, cui serviendum a nobis Apostolus docuit: cui autem servimus, hunc et adoramus, juxta quod scriptum est, ut eadem saepe repetamus: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies. 143. Quamquam nec hoc praetermiserit ACum enim docuerimus quia Spiritus in prophetis est, nec hoc quisquam possit amutique cum adoratur qui in prophetis est, idem Spiritus adoratur. Itaque sic habes: Si conveniat universa Ecclesia in unum, et omnes linguis loquantur, intretem idiotae aut infideles nonne dicent
Abbreviated transcription (Latin):
ratio que p̃stantior om̃ib creaturis ẽ
oꝑationis exsors sit spiritalis. Non
g creatura sp̃s . s creator est. Qui au¬
tem creator ẽ: non utiq creatura.
Et quia creatura ñ est: sine dubio
creator ẽ omnrum. qui patria filio
cooperator ẽ in omĩbus. Si autẽ cre¬
ator. utiq dicendo apłs in condemna¬
tionem gentilitatis quia ser ulerunt
creature potius quã creatori qui est
benedictus in scła: suadendo quoꝙ ut
supra docuimus seruiendũ esse spũ
scõ. & creatorem ostendit: et quiacre¬
ator ẽ.đm appellari debere monstra¬
uit. Quod etiam in epła quȩ ad hebri¬
os scripta ẽ comprehendit dicens.
Q m̃ qui omnia creauit ds̃ est Aut dicant
gͥ quid sit quod sine patre & filio et spu¬
sc̃õ sit creatũ: aut sp̃m quoq uniꝰ cum
patre & filio deitatis esse fateantur Aa
orandũ quoq docuit. quem dñm & de¬
ũ dixit. Qui enim d̾s uniuersitatiset do¬

Expanded text:
ratio, quae praestantior omnibus creaturis est, ratio, quae praestantior omnibus creaturis est, operationis exsors sit spiritalis? 140. Non ergo creatura Spiritus, sed creator est: qui autem creator, non utique creatura. Et quia creatura non est, sine dubio creator est, qui Patri et Filio cooperator est omnium. Si autem creator, utique dicendo Apostolus in condemnationem gentilitatis: Quia servierunt creaturae potius quam Creatori, qui est Deus benedictus in saecula : suadendo quoque, ut supra docuimus, serviendum esse Spiritui sancto; et creatorem ostendit, et quia creator est, Deum appellari debere monstravit. Quod etiam in epistola quae ad Hebraeos scripta est, comprehendit dicens: Quoniam qui omnia creavit, Deus est . Aut dicant igitur quid sit quod sine Patre et Filio et Spiritu sit creatum, aut Spiritum quoque unius cum Patre et Filio deitatis esse fateantur. 141. Adorandum quoque docuit, quem Dominum et Deum dixit. Qui enim Deus universitatis et do
Abbreviated transcription (Latin):
missione peccator ministerium suũ
exhibent: ñ ius alicuiꝰ potestatis ex¬
ercent Neq enĩ in suo. sed in patris
& filii et sꝑs scĩ nomine peccata dimit¬
tunt. Isti rogant: diuinitas donat.
Humanũ enim obsequiũ: sed munifi¬
centia suꝑne est potestatis. In bãp¬
tismo quoq peccata donari: non est
ambiguum. In baptismo autem.oꝑa¬
tio patris et filii & sp̃s scĩ est Ergo
si peccatũ non habet sꝑs cũ scriptum
sit quis potest dimittere peccata nisi
turalis nominis separari. Non potest
etiam a dĩ potestate secerni. Si autẽ
a dei ñ seceruitur potestate. quom a dĩ
appellatione secernitur: Uideamꝰ nẽ
utrũ creatura sit ancreator. S cũ supͣ
creatorẽ euidentissime ꝓbauerimꝰ. qͥa
scriptũ est. sp̃s diuinꝰ qui fecit me. &
spũ fatiscere omĩa declaratũ sit. appa¬
ret spm̃n ẽẽ creatorem. S quis hoc du¬
hitet. quando sicut sup̃ ostendimꝰ ne
dñi quidẽ ex uirgine assumpta gene¬

Expanded text:
missionem peccatorum ministerium suum missionem peccatorum ministerium suum exhibent, non jus alicujus 694 potestatis exercent. Neque enim in suo, sed in Patris et Filii et Spiritus sancti nomine peccata dimittunt. Isti rogant, divinitas donat; humanum enim obsequium, sed munificentia supernae est potestatis. 138. Per baptismum quoque peccata donari non est ambiguum: in baptismo autem operatio Patris et Filii et Spiritus sancti est. Ergo si peccatum donat Spiritus, cum scriptum sit: Quis potest dimittere peccata, nisituralis nominis separari, non potest etiam a Dei potestate secerni. Si autem a Dei non secernitur potestate, quomodo a Dei appellatione secernitur? 139. Videamus nunc utrum creatura screatorem evidentissime probaverimus, quia scriptum est: Spiritus divinus qui fecit me : et  et sine Spiritu fatiscere omnia declaratum sit; apparet Spiritum esse creatorem. Sed quis hoc dubitet, quando, sicut supra ostendimus, ne Domini quidem ex Virgine assumpta gene
Abbreviated transcription (Latin):
tatem requirunt ut lectione docea¬
mꝰ quia ñ peccauit sp̃s sc̃s: sicut de
filio lectũ est. quia peccatũ non fecit.
Et hoc accipiant scripturarũ auc¬
toritate nos docere.S criptũ est enĩ
quia in sapientia est sp̃s intelligen¬
tie. sp̃s unicus. multipler. subtilis.
bonus. mobilis. disertus immaculatꝰ.
m inaculatus dicit scriptura Nunqͥd
m̃tita est de filio. ut de spũ credas esse
m̃titam. Dirit enĩ propħa in eodem
loco de sapientia.quia nichil mac ulo¬
sũ i illam incurrit. Ipsa immacu
donat ipse peccata. Ergo peccatũ
nonfecit. & ideo quia fine peccato
treatura non est. Omĩs enĩcre¬
tura peccatorũ capacitati obnoria
ẽ: sola autem ẽ a peccato mimunis &
ĩmaculata sempiterna diuinitas.
Nunc uideamus. utrum peccata do¬
net sp̃s Sed hinc dubitari ñ potest.
cũ ipse dñs direrit Accipite sp̃m̃
sc̃m. quor remiseritis peccata remis¬
ta donantur. Homines autem in re¬

Expanded text:
tatem requirunt, ut lectione doceatatem requirunt, ut lectione doceamus, quia non peccavit Spiritus sanctus, sicut de Filio lectum est, quia peccatum non fecit . Et hoc accipiant Scripturarum auctoritate nos docere; scriptum est enim: Quia in Sapientia est Spiritus intelligentiae, sanctus, unicus, multiplex, subtilis, bene mobilis, disertus, immaculatus . Immaculatum dicit Scriptura: numquid mentita est de Filio, ut de Spiritu credas esse mentitam? Dixit enim propheta in eodem loco de Sapientia, quia nihil maculosum in illam incurrit. Ipsa immaculdonat ipse peccata? Ergo peccatum non fecit: et quia sine peccato est, creatura non est. Omnis enim creatura peccatorum capacitati obnoxia est: sola autem est a peccato immunis et immaculata sempiterna divinitas. 137. Nunc videamus utrum peccata donet Spiritus. Sed hic dubitari non potest, cum ipse Dominus dixerit: Accipite Spiritum sanctum: quorum remiseritis peccata, remisnctum peccata donantur. Homines autem in re
Abbreviated transcription (Latin):
ssumam tamen ut infine que
disꝑse dicta sunt ex pressius
colligamꝰ. cũ ex ceteris istum
ex quatuor istis pre ceteris mani¬
festa diuinitatis gła comprobatur.
s̃ enimex eo cognoseitur. aut quia
sib deccattẽ: aut quia peccata con¬
donat aut quia creatura ñ est. sec
creato aut quia ñ adorat sed ado¬
ta quoq nemo condonat nͥ unus ds:
quia eque seriptũ est Quis potest
peccata donare. nͥ solus ds: C reator
quoq omĩum nͥ potest esse. nisiqui
creatura ñ est. Qui autem creatura
ñ est sine dubio ds est: quia scriptũ
ẽ. Seruierunt creaturȩ potius quã
creatori. qui est ds benedictus in scła.
Ds̃ quoq ñ adorat sed adoratur. qͥa
scriptũ est.dnm̃ đ̾m tuũ adorabis. &
illi soli seruies. Consideremus ergo
utrũ hor aliquid habeat sꝑs sc̃s. que
testimoniũ afferant diuinitatis. Pri¬
mum gͥ de eo tractemus quia ne¬
mo sine peccato nͥ unus ds & exigamꝰ
ut doceant quod peccatũ habeat sꝑs

Expanded text:
summam tamen, ut in fine quae disperse dicta sunt, expressius colligamus; cum ex caeteris, tum ex quatuor istis prae caeteris manifesta divinitatis gloria comprobatur: Deus enim ex eo cognoscitur, aut quia sine peccato est, aut quia peccata condonat: aut quia creatura non est, sed creator est: aut quia non adorat, sed adota quoque nemo condonat, nisi unus Deus; quia aeque scriptum est: Quis potest peccata donare, nisi solus Deus ? Creator quoque omnium non potest esse, nisi qui creatura non est: qui autem creatura non est, sine dubio Deus est: quia scriptum est: Servierunt creaturae potius quam creatori, qui est Deus benedictus in saecula . Deus quoque non adorat, sed adoratur; quia scriptum est: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . 134. Consideremus ergo utrum horum aliquid habeat Spiritus sanctus, quae testimonium afferant divinitatis. Primum igitur de eo tractemus, quia nemo sine peccato nisi unus Deus: et exigamus ut doceant quod peccatum habeat Spir
Abbreviated transcription (Latin):
taq alius paracligis ẽ filius. alius pa¬
raclitus sꝑs sẽs̃. Filium enĩ paraeli¬
tũ dixit etiam ioħs sicut babes. Si
quis peccauerit: paraclitũ habeni
tas potestatis est. U bi enim paraclitꝰ
sꝑs: ibi etiam filius. Nam sic ut hic
in ȩternum dñs futurum cũ fideli¬
b sp̃m dicit: ita etiam de se alibi os¬
tendit quod in eternũ cum apostolis
sit futurus dicens. Ecce ego uobis¬
cũ sum omĩb diebus usq ad consu¬
mationem mundi. Unũ sunt gͦ filius
& sp̃s. Unum nomen ẽ trinitatis: &
una inseꝑ ib iliso: presentia. Sicut au¬
tem ostendimus paraclitũ filium no¬
minatũ: ita etiam ostendemus uerita¬
tem spin nuncupatum. Ueritas xꝑc.¬

Expanded text:
taque alius paraclitus est Filius, alius paraclitus Spiritus sanctus; Filium enim paraclitum dixit etiam Joannes, sicut habes: Si quis peccaverit, paraclitum habemustas potestatis est; ubi enim paraclitus Spiritus, ibi etiam Filius. 138. Nam sicut hic in aeternum Dominus futurum cum fidelibus Spiritum dicit, ita etiam de se alibi ostendit quod in aeternum cum apostolis sit futurus, dicens: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem mundi . Unum sunt ergo Filius et Spiritus: unum nomen est Trinitatis, et una inseparabilisque praesentia. 139. Sicut autem ostendimus paraclitum Filium nominatum, ita etiam ostendimus veritatem Spiritum nuncupatum. Veritas C
Abbreviated transcription (Latin):
cem miliciȩ cȩlestis agnouit. Ere
tu uincere paras. qui xp̃m adorãs
iuncere paras qui fidem uindicꝗ
cuiꝰ a me libellum petisti Maller
quidem cohortandi ad fidem suł
officium. quã de fide discepratie
In altero enu religiosa confessie
ego excusandi liber ubi pietatis
ficium est: audax negotium uer¬
cunda occasione suscipiam. ut de
fide paucã disceptem. De testim¬
is plura contexam: de cõnciliis iaz
tissimũ sequar. quod trecenti deꝑ
& octo sacerdotes tanquam abrah
electi uiditio. consona fidei iurtu
uictores. uelut tropheum toto orf¬

Expanded text:
ducem militiae coelestis agnovit . Ergo et ducem militiae coelestis agnovit . Ergo et tu vincere paras, qui Christum adoras: vincere paras, qui fidem vindicas, cujus a me libellum petisti. 4. Mallem quidem cohortandi ad fidem subire officium, quam de fide disceptandi; in altero enim religiosa confessio est, ego excusandi liber, ubi pietatis officium est, audax negotium verecunda occasione suscipiam; ut de fide pauca disceptem, de testimoniis plura contexam. 5. De conciliis id potissimum sequar, quod trecenti decem et octo sacerdotes, tamquam Abrahae electi judicio, consona fidei virtute victores, velut tropaeum, toto or
Abbreviated transcription (Latin):
austri ue¬
nit audi¬
re sapien¬
tiam salo¬
monis. ut
in libro reg¬
norum
legimnus.
hẏram quoq rex ad salomonem mi¬
sit ut cognosceret eum. Iu quoq sce
imperator gratiane. ueteris unitator
hystorię. fidem meam audire uolu¬
isti. Sed non ego salomon cuius mi¬
reris sapientiam: neq tu unius gen¬
tis. sed totius orbis augustus. Ei¬
oem libello exprum censuisti. non
ut disceres sed ut ꝓbares. Quid e¬
nim discas imperator auguste. quã¬
ab ipsis incunabulis pio nusti semꝑ
affectu: Priusquã te inqu formas
gͦ non traditur. sed infunditur: E
ideo diuina dona custodi. Quo
enim nemo te docuit: utiq
Nosti enim fide magis te imꝑatoi
uirtute militũ queri solere uicto
Nam & abraban trecentos decem
to duxit ad bellum. & ex in nunz
trophea hostib reportauit. signe
dnĩce crucis & nominis. quinq r̃
uictriciũq turmarũ subacto rob̃
hostes quos tocius exercitus manu
lida suꝑare ñ poterat. septem tu¬
rum sacerdotaliũ sono uicit: ub̃

Expanded text:
Austri venit audire sapientiam Salomonis, ut in libro Regnorum legimus . Hiram quoque rex ad Salomonem misit, ut cognosceret eum . Tu quoque, sancte imperator Gratiane, veteris imitator historiae, fidem meam audire voluisti. Sed non ego Salomon, cujus mireris sapientiam: neque tu unius gentis, sed totius orbis Augustus fidem libello exprimi censuisti: non ut disceres, sed ut probares. 2. Quid enim discas, imperator Auguste, quaab ipsis incunabulis pio fovisti semper affectu? Priusquam te, inquit, formarem go non traditur, sed infunditur; et ideo divina dona custodi. Quod enim nemo te docuit, utiquenosti enim fide magis imperatoris quam virtute militum quaeri solere victoriam. Nam et Abraham trecentos decem et octo duxit ad bellum, et ex innumeris tropaea hostibus reportavit; signoque Dominicae crucis et nominis, quinque regum victriciumque turmarum subacto roborehostes quos totius exercitus manu valida superare non poterat, septem tubarum sacerdotalium sono vicit, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ua ñ solum pedes. s etiam caput. Nec
solum corꝑis nr̃i. s etiam mentis uesti¬
gia. Uolo exuere om̃s nr̃e sordes fragi¬
litatis. ut & ego dicam. Nocte exui tu¬
nicam ineam. quomͦ uduam eam:
Laui pedes meos. quomͦ inquinabo il¬
los: Quanta ista maiestas est. Quasi
minister pedes famuloꝵ tuoꝵ lauas:
quasi d̾s rorem mittis e cęlo. Nec solũ
pedes lauas. s etiam ut tecũ recumba

Expanded text:
va non solum pedes, sed etiam caput: nec va non solum pedes, sed etiam caput: nec solum corporis nostri, sed etiam mentis vestigia. Volo exuere omnes nostrae sordes fragilitatis; ut et ego dicam: Nocte exui tunicam meam, quomodo induam eam? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos ? 14. Quanta ista majestas est! Quasi minister pedes famulorum tuorum lavas, quasi Deus rorem mittis e coelo. Nec solum pedes lavas, sed etiam ut tecum recumba
Abbreviated transcription (Latin):
mysterii. oxspectabatur ille qui sordes
om̃ium solus posset abluere. None¬
rat tantus gedeoti. qui hoc sibi myste¬
rium uindicaret. Non eñĩ gedeon. s
filiꝰ homuris uenit ñ manistrari sed
ministrare. Itaq cognoscinꝰ in quo hȩc
nusteria uideantur ẽẽ completa. ñ in
sc̃o ierobaal. adhuc enim erant illa pͥn¬
cipia. Ideo gentes uicte. quia siceitas
erat adhuc in gentib. Ideo isrł uicit.
quia ros tunc manebat in uellere.
Ueniamꝰ ad eugłm. inuenio dñm spoli¬
antẽ se uestunenta. & p̃cingentẽ se lin¬
teo: mittentẽ aquã in peluem. lauan¬
tem pedes discipuloꝵ. Hȩc erat aqua:
ros ille cȩlestis. Hoc p̃ferebatur. qͦd illo
des lauaret. Et nunc extendantur pe
unicuiq dicit fideli. Nisi lauero tͥ pe¬
des. ñ habebis inetum partem. Ueni¬
me industi. Esto nudꝰ. ut nos miscđia
tua uestias. Precinge te ꝓpter nos lin¬
teo. ut nos tui muneris in mortalitate
p̃cingas. Mitte aquam in pelurm. la¬

Expanded text:
mysterii. Exspectabatur Christus, qui sordes mysterii. Exspectabatur Christus, qui sordes omnium solus posset abluere. Non erat tantus Gedeon, qui hoc sibi mysterium vindicaret. Non enim Gedeon, sed Filius hominis venit non ministrari, sed ministrare . Itaque cognoscamus in quo haec mysteria videantur esse completa. Non in sancto Hierobaal; adhuc enim erant illa principia. Ideo gentes victae, quia siccitas erat adhuc in gentibus: ideo Israel vicit, quia ros tunc manebat in vellere.ei Evangelium. Invenio Dominum spoliantem se vestimenta, et praecingentem se linteo, mittentem aquam in pelvim, lavantem pedes discipulorum . Haec erat aqua ros ille coelestis, hoc prophetabatur quod illo esus pedes lavaret. Et nunc extendantur pedunicuique dicit fideli: Nisi lavero tibi pedes, non habebis mecum partem me induisti: esto nudus, ut nos misericordia tua vestias. Praecinge te propter nos linteo, ut nos tui muneris immortalitate praecingas. Mitte aquam in pelvim: la
Abbreviated transcription (Latin):
sub diũ salutaris aduentu. spc̃ rore di¬
uni. Uenit gͦ iam dñs. uenit & pluuia.
uenit dñs stillicidia cęlestia secum defe¬
rens. & ideo iam nos bibimꝰ qui ante
siciebamꝰ. & diuinũ illũ sp̃m haustu
interiori potamꝰ. Hoc gͦ p̾uidit sc̃s Ge¬
deor. quia uerũ & spiritalem rorẽ etiã
gentes nationesq erant fidei ꝑceptio¬
ne bibiture. & ideo diligentiꝰ explora¬
uit. Eist enĩ necessaria cautela scõrum.
Siquidẽ etiam inĩu naue cum uidisset
ducẽ miliciȩ cęlestis. interrogauit. Nr̃
es an aduersarioꝵ: Ne forte aliquib
aduersarii p̾stigiis falleretur. Non ta
in prato. s posuit in area. ubi messis
tritici. messis enim multa. oꝑarii autẽ
pauci: eo qͦd ꝑ fidem dñi futura esset
messis fecunda uirtutum. Nec illud
ociosum qͦd exsiccauit uellus iudaicũ
& rorem cius misit in peluẽ. ut reple¬
retur aqua. ñ tamen ipse eo rore pedes
lauit. Alii debebatur tanti progatiua¬

Expanded text:
sub Domini Salvatoris adventu Spiritus rore disub Domini Salvatoris adventu Spiritus rore divini. Venit ergo jam Dominus, venit et pluvia, venit Dominus stillicidia secum coelestia deferens; et ideo jam nos bibimus, qui ante sitiebamus, et divinum illum Spiritum haustu interiore potamus. 9. Hoc ergo praevidit sanctus Gedeon, quia verum et spiritalem rorem etiam gentium nationes erant fidei perceptione bibiturae, et ideo diligentius exploravit; est enim necessaria cautela sanctorum. Siquidem etiam Jesus Nave ducem militiae coelestis, interrogavit: Noster es, an adversariorum ? ne forte aliquibus 602 adversarii praestigiis falleretur. 10. Nonin prato: sed posuit in area, ubi messis est tritici: Messis enim multa, operarii autem pauci ; eo quod per fidem Domini futura esset messis fecunda virtutum. 11. Nec illud otiose quod exsiccavit vellus Judaicum, et rorem ejus misit in pelvim, ut repleretur aqua, non tamen ipse eo rore pedes la
Abbreviated transcription (Latin):
cendunt. Ergo qndo totus orbis infrus¬
tuoso ȩstu gentilis suꝑsticionis arebal
tunc erat ros ille cȩlestis uisitationis
in uellere. Postea uͦ quã oues que pen¬
erant domꝰ isrł. unde puto figuram ui¬
daici uelleris adimmbratã. oues inquã
illȩ. fontẽ aquo uiue negarunt. ros
fidei humenais exaruit in pectorib iu¬
deoꝵ meatus q suos fons ille diuinꝰ
in conda gentiũ deriuauit. Inde ẽ qͦd
ninic fidei rore totus orbis humescit.
At uͦ uidei. ꝓphetas suos & consiliarios
ꝑdiderunt. Nec mirũ si ꝑfidiȩ sube¬
ant siccitatẽ. qͦs dñs deus ꝓphetici un¬
bris ubertate pͥuauit dicens. Manda¬
bo nubib meis ne pluant suꝑ uineam
istam. Est enim ꝓpheticȩ nubis pluuia
salutaris: sicut & dauid dixit. Descen¬
dit sicut pluuia in uellus. & sicut stil¬
licidia stillantia suꝑ terram. Hanc no¬
bis scripturȩ diuinȩ tociꝰ mundi plu¬
uiam pollicebantur. quȩ rigaret orbẽ

Expanded text:
cendunt . 7. Ergo quando totus orbis infruccendunt . 7. Ergo quando totus orbis infructuoso aestu gentilis superstitionis arebat, tunc erat ros ille coelestis visitationis in vellere. Postea vero quam oves quae perierunt domus Israel unde puto figuram Judaici velleris adumbratam, oves, inquam, illae fontem aquae vivae negarunt , ros fidei humentis exaruit in pectoribus Judaeorum, meatusque suos fons ille divinus in corda gentium derivavit . Inde est quod nunc fidei rore totus orbis humescit: at vero Judaei prophetas suos et consiliarios perd i derunt. 8. Nec mirum si perfidiae subeant siccitatem, quos Dominus Deus prophetici imbris ubertate privavit, dicens: Mandabo nubibus meis ne pluant super vineam istam . Est enim propheticae nubis pluvia salutaris, sicut et David dixit: Descendit sicut pluvia in vellus, et sicut stillicidia stillantia super terram . Hanc nobis Scripturae divinae totius mundi pluviam pollicebantur, quae rigaret orbem
Abbreviated transcription (Latin):
cet fortis & fidus. pleniora ad huc de
dño futurȩ uictoriȩ documenta quere¬
bat dicens. Si saluas un manu mea isrł
quẽ admodũ locutus es dñe. ecce ego
pono laue uellꝰ in area. & si ros factꝰ
fuerit suꝑ uellus & suꝑ omnẽ terrã sit¬
citas. cognoscam quia in manu mea
scđm ꝓmissa tua ppłm liberabis. Et
ita factum est. S adiecit postea ut rur¬
sum ros ꝓflueret suꝑ totam terrã. &
siccitas eẽt in uellere. Querit fortasse
aliquis utrũ nã quasi incredulꝰ esse ui¬
deatur. qui frequentib informatus in¬
diciis. ad huc plura poscebat. S quem¬
admodũ poterat uideri quasi ambigu¬
us incertusq temptasse. qui mysteria
loquebatur: Non gͦ ille ambiguus. s
puidus. ne nos ambigeremꝰ. Nam qͦ¬
modo ille ambignus. cuiꝰ precatio ha¬
bebat effectum: Unde autem securus
adorsꝰ esset preliũ. nisi intellexisset ora¬
culum: Ros eium in uellere. fides erat
in uidea. quia sicut ros di uerba des¬

Expanded text:
cet fortis et fidus, pleniora adhuc de cet fortis et fidus, pleniora adhuc de Domino futurae victoriae documenta quaerebat, dicens: Si salvas in manu mea Israel, quemadmodum locutus es, Domine; ecce ego pono lanae vellus in area: et si ros factus fuerit super vellus, et super omnem terram siccitas, cognoscam quia in manu mea secundum promissa tua populum liberabis. Et ita factum est . Sed adjecit postea, ut rursum ros proflueret super totam terram, et siccitas esset in vellere. 6. Quaerit fortasse aliquis utrumnam quasi incredulus esse videatur, qui frequentibus informatus indiciis adhuc plura poscebat? Sed quemadmodum potest videri quasi ambiguus incertusque tentasse, qui mysteria loquebatur? Non ergo ille ambiguus, sed providus, ne nos ambigeremus. Nam quomodo ille ambiguus, cujus precatio habebat effectum? Unde autem securus adorsus esset praelium, nisi intellexisset oraculum: ros enim in vellere fides erat in Judaea; quia, sicut ros, Dei verba des
Abbreviated transcription (Latin):
ri suꝑna mysteria. & ideo scđm oracu¬
la occidit uitulũ a patre suo idolis de¬
putatũ. & ipse septennẽ aliũ uitulũ
immolauit deo. Quo facto. manifestis¬
sime reuelauit post aduentũ dñi. oĩa
gentilitatis abolenda sacrificia. solũ¬
q sacrificiũ deo dĩce passionis ꝓ re¬
demptione ppłi deferendũ. Et enmmi
uitulus ille erat in typo xp̃c. iii quo
septem spurttaliũ plenitudo uirtutũ
sicut ysaias dixit habitabat. Hunc iuti¬
lum & abraham optulit: quando diẽ
dñi uidit & gauiss est. Hic est qui nẽ u
hȩdi tẏpo. nunc in oius. nc̃ in uuituli
offerebatur. Hedi: qͦd sacrificiũ. ꝓ de¬
lictis sit. Ouis: quod uoluntaria hostia.
Asituli. qͦd imaculata sit uictima. Pre.¬
uidit gͦ mysteriũ sc̃s gedeor. Deniq
trecentos elegit ad pręliũ. ut ostende¬
ret ñ in numero multitudinis. s in sa¬
cramñto crucis. mundũ ab incursu gra¬
uioꝵ hostiũ liberandum. Et tamen li¬

Expanded text:
ri superna mysteria; et ideo secundum oracuri superna mysteria; et ideo secundum oracula occidit vitulum a patre suo idolis deputatum, et ipse septennem alium vitulum immolavit Deo . Quo facto manifestissime revelavit post adventum Domini omnia gentilitatis abolenda sacrificia, solumque sacrificium Deo Dominicae passionis pro redemptione populi deferendum. Etenim vitulus ille erat in typo Christus, in quo septem spiritalium plenitudo virtutum, sicut Esaias dixit , habitabat. Hunc vitulum et Abraham obtulit, quando diem Domini vidit, et gavisus est . Hic est qui nunc in haedi typo, 601 nunc in ovis, nunc in vituli offerebatur. Haedi, quod sacrificium pro delictis sit; ovis, quod voluntaria hostia: vituli, quod immaculata sit victima. 5. Praevidit ergo mysterium sanctus Gedeon. Denique trecentos elegit ad praelium ; ut ostenderet non in numero multitudinis, sed in sacramento crucis mundum ab incursu graviorum hostium liberandum. Et tamen li
Abbreviated transcription (Latin):
ignis erupit. atq ita sacrificiũ qͦd offe¬
rebatur absumptũ est. Quo indicio de¬
claratũ uidetur. qͦd petra illa typũ ha-¬
buerit corꝑis xp̃i quia scriptũ est. Bi¬
bebant de consequente eos petra: petra
tẽ eiꝰ s ad carnẽ relatũ est. quȩ sicien¬
tiũ corda ppłoꝵ ꝑhenni riuo sui sangui
declaratũ est. quia dñs uãc in carne su¬
a tocio mundi peccata crucifixus ab¬
oleret. Nec solũ delicta factoꝵ. s etiam
cupiditates animoꝵ. Caro enim hȩdi
ad culpam facti refertur. uis. ad illece¬
bras cupiditatũ sicut scriptũ est. quia
concupiuit ppłs cupiditatẽ pessimã.
& dixerunt. Quis nos cibabit carne:
Qđ uͦ extendit angłs uirgam & tetigit
petrã de qua ignis exiuit: ostendit qͦd
caro dñi spũ tepleta diuino. peccata oĩa
huinane conditionis exureret. Unde &
dñs ait. Ignem ueni mittere in terrã.
Aduertit gͥ uir doctus. & p̃sagus futu¬

Expanded text:
ignis erupit, atque ita sacrificium quod offeignis erupit, atque ita sacrificium quod offerebatur absumptum est . Quo indicio declaratum videtur, quod petra illa typum habuerit corporis Christi; quia scriptum est, « Bibebant de consequenti petra, petra tem ejus, sed ad carnem relatum est, quae sitientium corda populorum perenni rivo sui sanguindeclaratum est, quia Dominus Jesus in carne sua totius mundi peccata crucifixus aboleret: nec solum delicta factorum, sed etiam cupiditates animorum. Caro enim haedi ad culpam facti refertur; jus ad illecebras cupiditatum, sicut scriptum est: Quia concupivit populus cupiditatem pessimam, et dixerunt: Quis nos cibabit carne ? Quod igitur extendit angelus virgam, et tetigit petram, de qua ignis exivit ; ostendit quod caro Domini Spiritu repleta divino, peccata omnia humanae conditionis exureret. Unde et Dominus ait: Ignem veni mittere in terram . 4. Advertit igitur vir doctus et praesagus futu
Abbreviated transcription (Latin):
EROBRALsub arbore ut legi¬
mus quercus. tritici messem cũ¬
uirga cederet: accepit oraculũ. ut
a potestate aliengenarũ in liber¬
tatem dĩ ppłm uindicaret. Nec
nurũ si est electus ad grãm. cũ sub
umbra iam tẽ sacre crucis & uene¬
rabilis sapientiȩ̨. p̃destinato in¬
carnationis future mysterio con¬
stitutus. feracis segetis sensibilia
de latibulis frumenta ꝓduceret.
electionẽ q scõꝵ a purgam̃tis in¬
aius paleȩ sequestraret. qui tanquã
urga ueritatis exerciti. suꝑflua ue¬
teris hominis cũ eiꝰ actib deponentes.
quasun torculari. ita in ȩccłia congre¬
igantur. Eccłia eiũ toreular est fontis
eterni. in qua clestis fructus uitis ex¬
iuidat. Quo motus oraculo gedeori:
cum audisset qd̾ deficientib licet ppłoꝵ
milib in imo uiro dñs plebem suam
MMI: liberaret. obtulit hedũ capra¬
arima supra petrã posuit. & ea uire
ꝑfudit. quȩ siummul ut uirge cacumine
quã gerebat angłs di contigit. de petra

Expanded text:
erobaal cum sub arbore, ut legimus , quercu, tritici messem virga caederet, accepit oraculum, ut a potestate alienigenarum in libertatem Dei populum vindicaret. Nec mirum si est electus ad gratiam, cum sub umbra jam tum sacrae crucis et venerabilis sapientiae praedestinato incarnationis futurae mysterio constitutus, feracis segetis sensibilia de latibulis frumenta produceret, electionemque sanctorum a purgamentis inanis paleae sequestraret: qui tamquam virga veritatis exerciti, superflua veteris hominis cum ejus actibus deponentes, quasi in torculari, ita in Ecclesia congregantur; Ecclesia enim torcular est fontis aeterni, in qua coelestis vitis fructus exundat. 2. Quo motus oraculo Gedeon, cum audisset quod deficientibus licet populorum millibus, in uno viro Dominus plebem suamab hostibus liberaret, obtulit haedum capraet azyma supra petram posuit, et ea jure perfudit: quae simul ut virgae cacumine, quam gerebat, angelus Dei contigit, de petra
Abbreviated transcription (Latin):
quã fidei exules abdicauit. hostem ip¬
sum uidicem regum quẽ semꝑ tuner
consueuerat deditũ uidit. supplicẽ re¬
cepit. morientẽ obruit. sepultũ possi¬
det. Quantos gͦ & constantinopoli. qͥn¬
tos postremo toto hodie in orbe mun¬
dasti: Non mundauit damasꝰ. non
mundauit petrꝰ. ñ mundauit ambro¬
sis. ñ mundauit Gregoriꝰ. Nr̃a eñĩ
seruitia. s tua sunt sacram̃ta. Neq
enim humanȩ opis est duuna confer¬
re. s tuum dñe munꝰ & patris est. qui
locutus est ꝑ ꝓpħas dicens. Effundam
de spũ meo suꝑ omnẽ carnẽ: & ꝓpheta¬
bunt filii & filiȩ eoꝵ. Hic est in typo
ros ille çelestis. hȩc pluuia uoluntaria
sicut legimꝰ. Pluuiam uoluntariã
segregans hereditati sue

Expanded text:
quam fidei exsules abdicavit, hostem ipquam fidei exsules abdicavit, hostem ipsum judicem regum, quem semper timere consueverat, deditum vidit, supplicem recepit, morientem obruit, sepultum possidet. Quantos ergo et Constantinopoli, quantos postremo toto hodie in orbe mundasti! 18. Non mundavit Damasus, non mundavit Petrus, non mundavit Ambrosius, non mundavit Gregorius; nostra eniservitia, sed tua 604 sunt sacramenta. Neque enim humanae opis est divina conferre; sed tuum, Domine, munus et Patris est, qui locutus est per prophetas, dicens: Effundam de Spiritu meo super omnem carnem, et prophetabant filii et filiae eorum . Hic est in typo ros ille coelestis: haec pluvia voluntaria, sicut legimus: Pluviam voluntariam segregans Deus haereditati suae
Abbreviated transcription (Latin):
in meã animã. in meam carnẽ. & huiꝰ
humore pluuiȩ nr̃arũ conualles men¬
tiũ. atq intimi cordis arua uirides¬
cant. Ueniant in me stillicidia tua
grãm immortalitatẽq rorantia. di¬
lue gressus mentis meȩ. ne iterũ pec¬
cẽ. ablue animi mei calcaneũ. ut pos¬
sum abolere maledictum. ne morsum
serpentis uiteriori pede sentiam. s si¬
cut ipse uissisti sequentib te. ut ser¬
pentes & scorpiones illeso possim calca¬
re uestigio. Redemsti mundũ. reli¬
me unis animã peccatoris. Hec est spi¬
lis tuȩ p̃rogatiua pietatis. qua totum
mundũ in singulis redemisti. Helyas
mille mundasti. quantos ui urbe ro
qͣntos etiam constantinopoli. Nam eti¬
am constantinopolis iam di uerbum
recepit. & eudentia tui meruit docu¬
menta iudicii. Et enim qͣmdui uene¬
na arrianoꝵ siuis fouebat inclusa uis¬
cerib. bellis fuittimis inquieta. murus
arinis circũsonabat hostilib. Postea uͦ

Expanded text:
in meam animam, in meam carnem; ut hujus in meam animam, in meam carnem; ut hujus humore pluviae nostrarum convalles mentium atque intimi cordis arva viridescant . Veniant in me stillicidia tua, gratiam immortalitatemque rorantia. Dilue gressus mentis meae, ne iterum peccem. Ablue animi mei calcaneum, ut possim abolere maledictum ; ne morsum serpentis interiore pede sentiam, sed, sicut ipse jussisti sequentibus te, ut serpentes et scorpiones illaeso possim calcare vestigio . Redemisti mundum, redime unius animam peccatoris. 17. Haec est specialis tuae praerogativa pietatis, qua totum mundum in singulis redemisti. Elias amille mundasti. Quantos in urbe Romntos etiam Constantinopoli! Nam etiam Constantinopolis jam Dei verbum recepit, et evidentia meruit tui documenta judicii. Etenim quamdiu venena Arianorum suis fovebat inclusa visceribus, bellis finitimis inquieta, muros armis circumsonabat hostilibus. Postea vero
Abbreviated transcription (Latin):
Uolo gͦ & ego pedes lauare frm̃ meoꝵ.
uolo dñi implere mandatũ: uoluit
me ñ uerecundari. ñ dedignari qͦd ip¬
se priꝯ fecit. Bonũ mysteriũ humilita¬
tis. quia dum alienas sordes lauo me
abluo. S ñ hoc om̃s haurire poterant
mysteriũ. Lauare quidem uoluit &¬
abraham pedes. s hospitalitatis affec¬
tu. Uolebat & sedeon lauare pedes an¬
gelo dñi qui apparuit sibi. s uolebat
uni. Uolebat quasi is qui deferret ob¬
sequiũ. ñ qui donaret consorcium. Hoc
mysteriũ magnũ est. qͦd nemo cognouit.
Deniq petro dixit. Qd̃ ego facio tu nes¬
cis modo. cognosces postea. Hoc inquã
diuinũ mysteriũ est. qͦd etiam qui la¬
uerunt requirunt. Non est gͦ simplex
aqua cȩlestis mysterii. ꝑ quã consequi¬
mur. ut partẽ cum xp̃o habere mere¬
amur. Est & quedam aqua quã mit¬
tamus in peluem animȩ nr̃e. Aqua de
uellere in libro uidicum. aqua de li¬
bro psalmoꝵ. aqua est ros cȩlestis ora¬
culi. Ueniat igitur dñe uĩu hȩc aqua

Expanded text:
ego pedes lavare fratrum meorum, volo Domini implere mandatum, volo in me non verecundari, non dedignari quod ipse prius fecit. Bonum mysterium humilitatis; quia dum alienas sordes lavo, meas abluo. Sed non hoc omnes haurire poterant mysterium. Lavare voluit quidem et Abraham pedes, sed hospitalitatis affectu . Volebat et Gedeon lavare pedes angelo Domini qui apparuit sibi: sed volebat uni, volebat quasi is qui deferret obsequium, non qui donaret consortium. 603 Hoc mysterium magnum est, quod nemo cognovit. Denique Petro dixit: Quod ego facio tu nescis, cognosces postea . Hoc, inquam, divinum mysterium est, quod etiam qui laverint, requirent. Non est ergo simplex aqua coelestis mysterii, per quam consequimur, ut partem cum Christo habere mereamur. 16. Est et quaedam aqua quam mittamus in pelvim animae nostrae, aqua de vellere et libro Judicum, aqua de libro Psalmorum . Aqua est ros coelestis oraculi. Veniat igitur, Domine Jesu, haec aqua