comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
increaturis: E quẽ factus est angłs:
ꝑ ipsũ factus est & uermicłs. S an¬
gelus dignus celo. uermicłs terra. Q
creauit: ipse disposuit. Si poneret
uermicłm incelo: reprehenderes. Si
uellet angłos nasci de ꝓutrescentibꝰ
carnib: rep̃henderes. Et tam̃ prope
hoc facit deus. & ñ est rep̃hendendꝰ.
Dai om̃s homines de carne nascen¬
tes. quid sunt nisi uermes: & de uer¬
mib: angłos facit. Si enĩ ipse dñs
dubitat hoc dicere qd scriptũ est &
xit. homo putredo. & postea.filius
hominis uermis.: quia uermis de
putredine nascit᷑. Ideo homo putre¬
do: & filius hominis uermis. E oce
quid fieri uoluit propt̃ te illuo
quod erat inprincipio uerbũ. &
uerbũ erat apud dm̃. & d̾s erat
uerbũ. Quare hoc factũ est propt᷑
te: Qit sugeres: qui manducare
ñ poteras. Omĩno ergo fratres sic
accipite. omĩa ꝑ ipsum facta sunt.
& sine ipso factũ est nicħ. Uniuer¬
se ergo creature ꝑ ipsũ facte sunt.

Expanded text:
in creaturis? Per quem factus est angelus, in creaturis? Per quem factus est angelus, per ipsum factus est et vermiculus: sed angelus dignus coelo, vermiculus terra. Qui creavit, ipse disposuit. Si poneret vermiculum in coelo, reprehenderes; si vellet Angelos nasci de putrescentibus carnibus, reprehenderes: et tamen prope hoc facit Deus, et non est reprehendendus. Nam omnes homines de carne nascentes, quid sunt nisi vermes? et de vermibus Angelos facit. Si enim ipse Domindubitat hoc dicere quod scriptum est et xit, homo putredo; et postea, filius hominis vermis: quia vermis de putredine nascitur, ideo homo putredo, et filius hominis vermis. Ecce quid fieri voluit propter te, illud quod in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Quare hoc factum est propter te? Ut sugeres, qui manducare non poteras. Omnino ergo, fratres, sic accipite, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Universa enim creatura per ipsum facta est,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potes cogitare quid sit: differ ut
crescas. Ille cibus est: accipe lac ut nu¬
triaris. ut sis ualidus ad accipiendũ
cibũ. Sane fr̃s quod sequit. omĩa
ꝑ ipsũ facta sũt & sine ipso factum
est nichil: uidete ne sic cogitetis. qͥa
nichil aliquid ẽ. Solent enĩ mul¬
ti male intelligentes sine ipso factũ
est nicħ: putare aliquid ẽẽ. nicħ. Pec¬
catũ quippe ñ ꝑ ipsum factũ est. &
manifestum ẽ. quia peccatũ est nicħ.
& nicħ fiunt homines cũ peccant. Et
ydolũ non ꝑ uerbũ factũ est. habet
quidẽ formã quandã humanã. s ip¬
se homo ꝑ uerbũ factus est. Nam for¬
ma hominis in ydolo ñ ꝑ uerbũ fac¬
ta ẽ. Et scriptũ est. Scimus quia n¬
litant sub celo. & que mouent᷑. uni¬
uersa rerũ natura. om̃is omĩno crea¬
tura. dicã planius. dicã fratres ut
intelligatis. ab angło usq adu̾mi¬
culũ. Quid p̃clarius angło increa¬
turis: Quid extremius uermiculo

Expanded text:
si non potes cogitare quid sit, differ ut si non potes cogitare quid sit, differ ut crescas. Ille cibus est, accipe lac ut nutriaris, ut sis validus ad capiendum cibum. 13. Sane, fratres, quod sequitur, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, videte ne sic cogitetis, quia nihil aliquid est. Solent enim multi male intelligentes, sine ipso factum est nihil, putare aliquid esse nihil. Peccatum quidem non per ipsum factum est: et manifestum est, quia peccatum nihil est, et nihil fiunt homines cum peccant. Et idolum non per Verbum factum est: habet quidem formam quamdam humanam, sed ipse homo per Verbum factus est; nam forma hominis in idolo, non per Verbum facta est; et scriptum est, Scimus quia nlitant sub coelo, et quae moventur in universa natura rerum, omnis omnino creatura: dicam planius, dicam, fratres, ut intelligatis, ab angelo usque ad vermiculum. Quid praeclarius angelo in creaturis? quid extremius vermiculo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ reficiaris ꝑ uerbũ ꝑ quod reficiun¬
tur om̃a. Iam enĩ factus es ꝑuerbũ.
s oportet te refici ꝑ uerbũ. Si autẽ
mala fuerit fides tua de uerbo: ñ po¬
teris refici ꝑ uerbũ. Et si tibi cõtigit
fieri ꝑ uerbũ. ut ꝑ illud factus sis: ꝑ
te deficis. Si ꝑ te deficis: ile te refi¬
ciat. qui de fecit. Si ꝑ te deterior ef¬
ficeris: ille te recreet. qui te creauit.
Quomodo aũt te recreet ꝑ uerbũ. si
male aliquid sentias de uerbo: Eu¬
angłista dicit. inpͥncipio erat ũbũ.
& tu dicis. in principio factũ est uer¬
bum: Ille. om̃ia ꝑ ipsũ facta sunt.
dicit: & tu dicis. quia & ipsũ rier¬
bum factũ est: Poterat dicere euan
gelista. in principio factũ est uerbũ.
s quid ait: In principio erat uerbr̃.
Si erat. ñ est factũ. ut ista om̃a ꝑ ip¬
sum fierẽt. & sine ipso nicħ. Si ergo
erat in principio uerbũ. & uerbũ e¬
rat apud dm̃. & deus erat uerbũ:

Expanded text:
non reficiaris per Verbum, per quod reficiunnon reficiaris per Verbum, per quod reficiuntur omnia. Jam enim factus es per Verbum, sed oportet te refici per Verbum: si autem mala fuerit fides tua de Verbo, non poteris refici per Verbum. Et si tibi contigit fieri per Verbum, ut per illud factus sis, per te deficis: si per te deficis, ille te reficiat qui te fecit: si per te deterior efficeris, ille te recreet qui te creavit. Quomodo te autem recreet per Verbum, si male aliquid sentias de Verbo? Evangelista dicit, In principio erat Verbum; et tu dicis, In principio factum est Verbum. Ille, Omnia per ipsum facta sunt, dicit; et tu dicis quia et ipsum Verbum factum est. Poterat dicere EvaVerbum: sed quid ait? In principio erat Verbum. Si erat, non est factum, ut ista omnia per ipsum fierent, et sine ipso nihil. Si ergo erat in principio Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum:
Abbreviated transcription (Latin):
łi factũ sit. quando ꝑ uerbũ fecit¬
deus omia: Si & uerbũ di ipsum
factũ est. ꝑ quod aliud uerbũ factũ¬
hoc dicis. quia est uerbũ uerbi ꝑ
quod factũ est illud: ipsũ dico ego
unicũ filiũ di. Si aũt ñ dicis uer¬
bũ uerbi: concede ñ factũ. ꝑ qd̃
facta sunt omĩa. Non enĩper se¬
ipsũ fieri potuit: ꝑ quod fac ta
sunt omĩa. Crede ergo eugłiste.
Poterat enĩ dicere. in principio fe¬
cit deus uerbũ. quomodo dixit
moyses. inprincipio fecit ds celũ
& terrã. & om̃ia sic enumerat. Di¬
cit d̾̃s. fiat : & factũ est. Si dixit:
quis dixit: AItiq d̃s. Et quid fa¬
ctum ẽ: Creatura aliqua. Inter
dicentẽ d̾m. & factam creaturã. quid
c̃ ꝑ quod factũ est nisi uerbũ: Quia
dixit deus. fiat & factũ est. Hoc uer¬
bũ in commutabile. quanuis mu¬
tabilia ꝑ uerbũ fiant: ipsũ in com¬
mutabile est. Doli ergo credere fa¬
ctum. ꝑ quod facta sunt om̃a: ne

Expanded text:
Dei factum sit, quando Deus per Verbum fecitDei factum sit, quando Deus per Verbum fecit omnia? Si et Verbum Dei ipsum factum est, per quod aliud Verhoc dicis, quia est Verbum Verbi, per quod factum est illud, ipsum dico ego unicum Filium Dei. Si autem non dicis Verbum Verbi, concede non factum per quod facta sunt omnia. Non enim per seipsum fieri potuit, per quod facta sunt omnia: crede ergo Evangelistae. Poterat enim dicere, In principio fecit Deus Verbum: quomodo dixit Moyses, In principio fecit Deus coelum et terram; et omnia sic enumerat, Dixit Deus, Fiat, et factum est . Si dixit, quis dixit? Utique Deus. Et quid factum est? Creatura aliqua. Inter dicentem Deum et factam creaturam quid est per quod factum est, nisi Verbum? quia dixit Deus, Fiat, et factum est. Hoc Verbum incommutabile: quamvis mutabilia per Verbum fiant, ipsum incommutabile est. 12. Noli ergo credere factum, per quod facta sunt omnia: ne
Abbreviated transcription (Latin):
Eabrica ergo ista animaduersa:
quale uerbũ est ꝑ quod facta est:
Et ñ sola facta est. Om̃a enĩ ista ui¬
poris. ꝑ illud uerbũ. & angłi fac¬
ti sunt. ꝑ illud u̾bum & archangłi
facti sunt. potestates. sedes. dñatio¬
nes. principat᷑. ꝑ alud u̾bum fac¬
ta sunt om̃a. hinc cogitate. quale
uerbũ est. Respondet michi mo¬
do force nescio quis. Et quis hoc
uerbũ cogitat: Noli tibi ergo qͣ¬
si uile aliquid formare cũ audis
uerbũ. & conicere uerba que au¬
dis cotidie. Ille talia uerba dixit.
talia uerba locutus ẽ: talia uerba
michi narrat. Assidue enĩ dicen¬
do nomina uerboꝵ: quasi uilue¬
runt uerba. Et quando audis.
inprincipio erat uerbũ. ne uile
aliquid putares quale consueuis¬
ti cogitare cũ uerba humana so¬
leres audire: audi quid cogites:
Deus erat uerbũ. Exeat nunc ne¬
scio quis infidelis arrianus & di¬
cat. quia uerbũ dei factũ est.
Quomodo potest fieri ut uerbũ

Expanded text:
Ex fabrica ergo ista animadvertite Ex fabrica ergo ista animadvertite quale Verbum est per quod facta est: et non sola facta est. Omnia enim ista viporis. Per illud Verbum et Angeli facti sunt; per illud Verbum et Archangeli facti sunt; Potestates, Sedes, Dominationes, Principatus; per illud Verbum facta sunt omnia: hinc cogitate quale Verbum est. 10. Respondet mihi modo forte nescio quis: Et quis hoc Verbum cogitat? Noli ergo tibi quasi vile aliquid formare, cum audis Verbum, et conjicere verba quae audis quotidie, Ille talia verba dixit, talia verba locutus est, talia verba mihi narras: assidue enim dicendo nomina verborum, quasi viluerunt, verba. Et quando audis, In principio erat Verbum, ne vile aliquid putares, quale consuevisti cogitare, cum verba humana soleres audire, audi quid cogites: Deus erat Verbum. 11. Exeat nunc nescio quis infidelis Arianus, et dicat quia Verbum Dei factum est. Quomodo potest fieri ut Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
consiliũ. ut aliquã fabricã constru¬
as. aliquid amplũ in terra moli¬
aris. Iam natũ est consiliũ. & o¬
pus necdũ impletũ est. Uides tu
quid facturus es. s alius ñ mirat᷑.
nisi cũ feceris & construxeris mo¬
lem. & fabricã illam ad sculptio¬
nem ꝑfectionẽq ꝑduxeris. Atten¬
dunt homines mirabilẽ fabricã &
mirant᷑ consiliũ fabricantis. Stu¬
pent quod uident. & amant qd̃
non uident. Quis est qui potest ui¬
dere consiliũ: Si ergo ex magna
aliqua fabrica laudat᷑ humanũ
consiliũ: uis uidere quale consili
mundi.uide que sint facta ꝑ uer¬
bũ. & tunc cognoscis quale sit uer¬
bũ. Attende hec duo mundi cor¬
pora: celũ & terrã. Quis explicat
uerbis. ornam̃tum celi: Quis exx¬
plicat uerbis fecunditatẽ terre:
Quis digne collaudat temporũ
uices: Quis digne collaudat se¬
minũ uim: EIidetis que taceã.
ne diu cõmemorando. parũ for¬
te dicã. quã potestis cogitare.

Expanded text:
consilium, ut aliquam fabricam construconsilium, ut aliquam fabricam construas, aliquid amplum in terra moliaris; jam natum est consilium, et opus nondum completum est: vides tu, quid facturus es; sed alius non miratur, nisi cum feceris et construxeris molem, et fabricam illam ad exsculptionem perfectionemque perduxeris: attendunt homines mirabilem fabricam, et mirantur consilium fabricantis; stupent quod vident, et amant quod non vident: quis est qui potest videre consilium? Si ergo ex magna aliqua fabrica laudatur humanum consilium, vis videre quale consiliumundi; vide quae sint facta per Verbum, et tunc cognosces quale sit Verbum. Attende haec duo mundi corpora, coelum et terram: quis explicat verbis ornatum coeli? quis explicat verbis fecunditatem terrae? quis digne collaudat temporum vices? quis digne collaudat seminum vim? Videtis quae taceam, ne diu commemorando parum dicam forte, quam potestis cogitare.
Abbreviated transcription (Latin):
creatura mutabilis. Quomodo er¬
go potiusti scintillare in illud qd
est suꝑ omnẽ creaturã. ut certus mͥ
responderes. in cõmutabilem dm̃:
Quid ergo est illud in corde tuo.
quando quandã cogitas substanti¬
am uiuã. perpetuã. omnipotentẽ.
infinitã. ubiq p̾sentem. ubiq do¬
tam. nusquã inclusam: Quãdo
ista cogitas: hoc est uerbũ de deo
in corde tuo. Nunquid aũt hoc ẽ
sonus ille qui quatuor litteris cõ¬
stat & duab sillabis: Ergo que¬
cunq dicunt᷑ & transeunt: soni
sunt. littere sunt. sillabe sũt. Hoc
uerbũ transit: quod sonat. Quod
au̾t significauit sonus: & in cogi¬
tante ẽ qui dixit. & in intelligẽ
te qui audiuit. Manent hec. trã¬
seuntib sonis. Refer animũ ad il¬
lud uerbũ. si tu potes habere uer¬
bũ incorde tuo tanquã consiliũ
natũ in mente tua. ut mens tua
pariat consiliũ. & insit consiliũ
quasi ꝓles mentis tue. quasi filius
cordis tui. Prius enĩ cor generat

Expanded text:
creatura mutabilis: quomodo ercreatura mutabilis: quomodo ergo potuisti scintillare in illud quod est super omnem creaturam, ut certus mihi responderes incommutabilem Deum? Quid est ergo illud in corde tuo, quando cogitas quamdam substantiam vivam, perpetuam, omnipotentem, infinitam, ubique praesentem, ubique totam, nusquam inclusam? Quando ista cogitas, hoc est verbum de Deo in corde tuo. Numquid autem hoc est sonus ille qui quatuor litteris constat, et duabus syllabis? Ergo quaecumque dicuntur et transeunt, soni sunt, litterae sunt, syllabae sunt. Hoc verbum transit, quod sonat: quod autem significavit sonus, et in cogitante est qui dixit, et in intelligente est qui audivit, manet hoc transeuntibus sonis. 9. Refer animum ad illud verbum. Si tu potes habere verbum in corde tuo, tanquam consilium natum in mente tua, ut mens tua pariat consilium, et insit consilium quasi proles mentis tuae, quasi filius cordis tui. Prius enim cor generat
Abbreviated transcription (Latin):
transeundo uiluerunt. & nicħ ali¬
ud uident᷑ quã uerba. Est uerbũ &
in ipso homine: qd manet intus.
Nam sonus ꝓcedit ex ore. Est uer¬
bum. quod uere sp̃ualiter dicit᷑:
illud quod intelligis de sono. ñ ip¬
se sonus. Soce uerbũ dico. cũ dico.
d̃s. Quã breue est quod dixci. Qua¬
tuor litteras. & sillabas duas. Nun¬
quid nã hoc totũ est deus. qͣtuor
littere & due sillabe: An quantũ
in eis intelligit᷑: Quid factũ est in
corde tuo cũ audisses deus: Quid
factũ est in corde meo. cũ dicerẽ ds:
Magna & summa quedã substan¬
tia cogitata est. que transcendit om¬
nem mutabilem creaturã: carnalẽ
& animalẽ. Et si dicã tibi. deus mu¬
tabilis est an incõmutabilis: respon¬
debis statim. Absit. ut ego uł credã
uł sentiã cominutabilem deũ. In c̃õ¬
mutabilis est deus. Anima tua quan¬
uis parua. quanus forte adhuc car¬
nalis: ñ michi potuit respondere. nͥ
in cõmutabilem dm̃. Om̃is autem

Expanded text:
transeundo viluerunt, et nihil alitranseundo viluerunt, et nihil aliud videntur quam verba. Est verbum et in ipso homine, qnam sonus procedit ex ore. Est verbum quod vere spiritualiter dicitur, illud quod intelligis de sono, non iperba. Ecce verbum dico, cum dico Deus, quam breve est quod dixi, quatuor litteras et syllabas duas. Nunquidnam hoc totum est, Deus, quatuor litterae et syllabae duae? an quantum in eis intelligitur, quid factum est. In corde tuo, cum audisses, Deus? Quid factum est in corde meo, cum dicerem, Deus? Magna et summa quaedam substantia cogitata est, quae transcendat omnem mutabilem creaturam, carnalem et animalem. Et si dicam tibi, Deus commutabilis est, an incommutabilis? respondebis statim, Absit ut ego vel credam vel sentiam commutabilem Deum: incommutabilis est Deus. Anima tua quamvis parva, quamvis forte adhuc carnalis, non mihi potuit respondere nisi incommutabilem Deum; omnis autem
Abbreviated transcription (Latin):
unusquisq sic leuet: ut uudeat
quid leuet. & quo leuet. Quid
dixi. quid leuet. & quo leuet:
Quale cor leuat. uideat: quia
ad dñm leuat. ne sarcina carna¬
lis uoluptatis p̾grauatũ: ante ca¬
dat quã fuerit subleuatũ. S ui¬
det se quisq gestare onus carnis.
det oꝑam ꝑ continentiã. ut pur¬
get quod leuet ad dm̃. Beati enĩ
mundo corde. qm̃ ipsi dm̃ uideb̃t.
Nam ecce quid prodest qd sonuer̃t
uerba. inprincipio erat uerbũ. &
uerbũ erat apud d̾̃m. & deus erat
uerbũ: Et nos diximus u̾ba cũ
loqueremur. Dunquid tale uer¬
bum erat apud d̃m: Nonne ea
que diximus. sonuerunt atq tͣn¬
sierunt: Ergo & uerbũ di sonu¬
it & ꝑ actũ est: Quomodo om̃a
ꝑ ipsum facta sunt. & sine ipso
factũ est nichil: Quomodo ꝑ illd̃
regitur. qd̃ ꝑ illud creatũ est. si so¬
nuit & transiit: Quale ergo uer¬
bũ. quod & dicit᷑. & non transiit:
magna res est. Cotidie dicendo u̾ba
uiluerũt nob. quia sonando u̾ba &

Expanded text:
unusquisque sic levet, ut videat unusquisque sic levet, ut videat quid levet, et quo levet. Quid dixi, Quid levet, et quo levet? Quale cor levet, videat; quia ad Dominum levat: ne sarcina voluptatis carnalis praegravatum, ante cadat, quam fuerit sublevatum. Sed videt se quisque gestare onus carnis? det operam per continentiam, ut purget quod levet ad Deum. Beati enim mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt . 8. Nam ecce quid prodest, quia sonuerunt verba, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum? Et nos diximus verba, cum loqueremur. Numquid tale Verbum erat apud Deum? Nonne ea quae diximus, sonuerunt atque transierunt? Ergo et Dei Verbum sonuit et peractum est? Quomodo omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil? quomodo per illud regitur, quod per illud creatum est, si sonuit et transiit? Quale ergo Verbum quod et dicitur, et non transit? magna res est. Quotidie dicendo verba viluerunt nobis, quia sonando verba et
Abbreviated transcription (Latin):
bat suꝑ pectus dñi. & de pec¬
dore dñi bibebat quod nobis ꝓ¬
tellectũ autẽ inde debes capere.
unde & ipse biberat qui tibi pro¬
pinauit. ut leues oculos ad mon¬
ut inde id tanquã calicem. id ẽ
uerbũ ꝓpinatum acciꝑes. & ta¬
men. quia auxiliũ tuũ a dño.
qui fecit celũ & terrã: inde im¬
pleres pectus. unde impleuit ille.
unde dixisti. auxciliũ meum a
dño. qui fecit celũ & terrã. Qui
potest ergo impleat. Fratres. hõc
dixi. leuet unusquisq cor suum.
quomodo illud uidet idoneũ. &
capiat qd̃ dicit᷑. S forte hoc dice¬
tis. quia ego uob sum p̾sentior
quã ds̃. Absit. Multo est ille pre¬
sentior. Nam ego oculis ur̃is ap¬
parco: ille conscientus ur̃is presi¬
det. Ad me aures. ad illum cor:
ut utrunq impleatis. Poce. ocu¬
los ur̃os. & sensus istos corꝑis le¬
uatis ad nos. nec ad nos: ñ enĩ
nos de illis montib. s ad ipsũ
eugłium. ad ipsũ eugłistam
cor aũt implendũ ad dñm. Et

Expanded text:
bat super pectus Domini , et de pectore Domini bibebat quod propinartellectum autem inde debes capere, unde et ipse biberat qui tibi propinavit: ut leves oculos ad monut inde tanquam calicem, id est, verbum propinatum acciperes; et tamen quia auxilium tuum a Domino, qui fecit coelum et terram, inde impleres pectus, unde implevit ille: unde dixisti, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram: qui potest ergo, impleat. Fratres, hoc dixi: levet quisque cor suum quomodo illud videt idoneum, et capiat quod dicitur. Sed forte hoc dicetis, quia ego vobis sum praesentior quam Deus. Absit. Multo est ille praesentior: nam ego oculis vestris appareo, ille conscientiis vestris praesidet. Ad me aures, ad illum cor, ut utrumque impleatis. Ecce oculos vestros et sensus istos corporis levatis ad nos; nec ad nos, non enim nos de illis montibus, sed ad ipsum Evangelium, ad ipsum Evangelistam: cor autem implendum ad Dominum. Et
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: Non enĩ aliquid ds̃
constituit. quod ante nesci¬
uit. In uerbo ipsius erat qd
factũ est. Mundus factus est:
et factus ẽ. et ibi erat. Qͦmodo
factus est. et ibi erat: Quia
domus quã edificat structor
prius in arce erat: et idõ meli
us sine uetustate. sine ruma:
tamen ut ostendat artem. fa¬
bricat domũ. Processit qͦ¬
dãmodo domus ex domo.
Et si domus ruat: ars ma¬
net. Ita apud di uerbũ erãt
omnia que condita sunt: qͥa
omnia in sapientia fecit deus
et cuncta nota fecit. Don enĩ
quia fecit didicit: sed quia
nouerat fecit. Nob quia fa¬
cta sunt. notasunt: illi nisi
nota essent. facta ñ essent. Pre

Expanded text:
sunt? Non enim aliquid Deus sunt? Non enim aliquid Deus constituit quod ante nescivit; in Verbo ipsius erat quod factum est. Mundus factus est; et factus est, et ibi erat. Quomodo et factus est, et ibi erat? Quia domus quam aedificat structor, prius in arte erat; et ibi melius erat, sine vetustate, sine ruina: tamen ut ostendat artem, fabricat domum; et processit quodammodo domus ex domo; et si domus ruat, ars manet. Ita apud Dei Verbum erant omnia quae condita sunt; quia omnia in sapientia fecit Deus , et cuncta nota fecit: non enim quia fecit didicit, sed quia noverat fecit. Nobis quia facta sunt, nota sunt; illi nisi nota essent, facta non essent. Pr
Abbreviated transcription (Latin):
euasisti illud naufragrũ: qͣ¬
re tendis in alterũ: Pater. pa¬
ter ẽ: filius. filius est. Quare
dicis dissimilem: Quare di¬
uersũ: Quare aliam substã¬
ciam: Si dissimilis ess. nũ¬
me uidet. uidet et patrẽ. Nũ¬
quid diceret rudeis. si me sci¬
retis. et patrẽ meũ sciretis:
Unde hoc uerũ esset: nisi et
illud uerũ. ego et pat̃. unũ
sumus. Hec uerba locutus
est iħ̾e in garophilatio: docens
in templo. Magna fiducia. sine
timore. Non eñ pateretur qđ
nollet: qui nec nasceretur si
uollet. Deniq quid sequiturꝰ
Et uenio apprchendit eum:
quia nondum uenerat hora
eius. Hoc item non nulli qͥ
audiunt: sub fato fuisse do¬
minũ xp̃m credunt. et di¬
cunt. E cce xp̃c habebat fatũ.
O si cor tirũ non esset fatuũ:
ñ crederes fatũ. Si fatũ sicut
non nulli intellexerunt a fan¬
do dictum ẽ. id est loquendo:
uerbũ dei quomodo habet
fatum. quando in ipso uer¬
bo omnia sunt que condita

Expanded text:
evasisti illud naufragium, quaevasisti illud naufragium, quare tendis in alterum? Pater, Pater est; Filius, Filius est: quare dicis dissimilem? quare diversum? quare aliam substantiam? Si dissimilis esset, numme vidit, vidit et Patrem? numquid diceret Judaeis, Si me sciretis, et Patrem meum sciretis? Unde hoc verum esset, nisi et illud verum, Ego et Pater unum sumus? 8. Haec verba locutus est Jesus in gazophylacio docens in templo: magna fiducia, sine timore. Non enim pateretur quod nollet, qui nec nasceretur si nollet. Denique quid sequitur? Et nemo apprehendit eum, quia nondum venerat hora ejus. Hoc item nonnulli cum audiunt, sub fato fuisse Dominum Christum credunt, et dicunt: Ecce Christus habebat fatum. O si cor tuum non esset fatuum, non crederes fatum! Si fatum, sicut nonnulii intellexerunt, a fando dictum est, id est a loquendo; Verbum Dei quomodo habet fatum, quando in ipso Verbo omnia sunt quae condita
Abbreviated transcription (Latin):
similẽ dicis itane inquit si¬
milis est: Et tu ad eũ. Quid
enĩ: Tu illũ non nosti: At
ille. Don noui inquit. Iam
tu ut illũ quẽ nescit ei notũ fa¬
cias ex presente quẽ cernit: re¬
spondes et dicis. Hunc uidis¬
ti: illũ uidisti. Don utiq qͥa
hoc dixisti. unũ esse asseuera¬
sti. et duos negasti: sed propt̃
similitudinẽ. tale dedisti re¬
sponsũ. Istũ nosti: et illũ no¬
sti. Tialde enĩsimilis est: et
nichil distat omnino. Hinc
et dñs. Sime inquit sciretis.
et patrẽ meũ sciretis: ñ quia
pater ẽ filius: sed quia patrisi¬
milis filius. E rubescat arria¬
nus. Gracias dño: quia et ipse
arrianus recessit ab errore sa¬
belliano: et ñ est patͥpassianꝰ
Non dicit ipsũ patrẽ inclutũ
carne uenisse ad homines: ip¬
sum esse passum. ipsũ resurre¬
xisse: et quodãmodo ad se as¬
cendisse. Non hoc dicit. Ag¬
noscit mecũ. patrẽ.patrẽ esse:
et filiũ. filrũ esse. Sed o frater.

Expanded text:
similem dicis: Itane, inquit, sisimilem dicis: Itane, inquit, similis est? Et tu ad eum: Quid enim, tu illum non nosti? At ille: Non novi, inquit. Jam tu, ut illum quem nescit, ei notum facias ex praesente quem cernit, respondes et dicis: Hunc vidisti, illum vidisti. Non utique quia hoc dixisti, unum esse asseverasti, et duos negasti: sed propter similitudinem tale dedisti responsum, Istum nosti et illum nosti; valde enim similis est, et nihil distat omnino. Hinc et Dominus, Si me, inquit, sciretis, et Patrem meum sciretis, non quia Pater est Filius, sed quia Patri similis Filius. Erubescat arianus. Gratias Domino quia et ipse arianus recessit ab errore sabelliano, et non est patripassianus: non dicit ipsum Patrem indutum carne venisse ad homines, ipsum esse passum, ipsum resurrexisse, et quodammodo ad se ascendisse; hoc non dicit: agnoscit mecum Patrem, Patrem esse; et Filium, Filium esse. Sed, o frater,
Abbreviated transcription (Latin):
naufragiũ. Dic ergo tu. quod
dicit eugłium: ego et pater.u¬
num sumus. Non ergo diuer¬
sum: quia unũ. Don unus:
quia sumus. Paulo ante cdix¬
it. rudiciũ meũ uerũ est: qͥa
solus ñ sum. sed ego. et qui mi¬
sit me pater. Tanquã diceret.
filius dei sũ: quia uerũ loquor:
quia ipsa ueritas ego sũ. Isti
carnaliter intelligentes. dixe¬
runt. Ubi est pater tuuis:
Modo audi arriane: neq me
scitis. neq patrẽ meũ: quia si
me sciretis. et patrẽ meũ scire¬
dis. Quid est si me sciretis. et
patrẽ meũ sciretis: nisi ego &
pater unũ sumus: Quando¬
ergo uides aliquẽ aliciu summ¬
lem. intendat caritas uestra. co¬
tidiana locutio est: ñ sit uob̃
arduũ. quod esse aduertitis
usitatũ: quando ergo uides
aliquẽ alicui similẽ. et nosti
tu cui similis sit: admirans.
dicis. Quomodo iste homo.
similis ẽ illi homini. Hoc ñ
diceres: nisi duo essent. Hinc
ille qui eũ ignorat cui tu istũ

Expanded text:
naufragium. Dic ergo tu, quod naufragium. Dic ergo tu, quod dicit Evangelium, Ego et Pater unum sumus. Non ergo diversum, quia unum; non unus, quia sumus. 7. Paulo ante dixit, Judicium meum verum est; quia solus non sum, sed ego et qui misit me Pater: tanquam diceret, Filius Dei sum, quia verum loquor, quia ipsa veritas ego sum. Isti carnaliter intelligentes, dixerunt, Ubi est pater tuus? Modo audi, ariane: Neque me scitis, neque Patrem meum; quia si me sciretis, et Patrem meum sciretis. Quid est, si me sciretis et Patrem, meum sciretis, nisi, ego et Pater unum sumus? Quando vides aliquem alicui similem: intendat Charitas vestra, quotidiana locutio est; non sit vobis arduum quod esse advertitis usitatum: quando ergo vides aliquem alicui similem, et nosti tu cui similis sit, admirans dicis, Quomodo iste homo similis est illi homini! Hoc non diceres, nisi duo essent. Hic ille qui eum ignorat, cui tu istum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. non esse filiũ: eum qui filiuᷤ
ẽ. non esse patrẽ. Confitentur
generationẽ. sed negant equa¬
litatem. Nos. id est catholi¬
ca fides. ueniens de doctrina
apłoꝵ. plantata in nob̾ per se¬
riem successionis accepta: sana
ad posteros transinittenda: in¬
ter utrosq. id est. inter utrũq
errorem. tenuit ueritatẽ. In er¬
rore sabellianoꝵ. unus ẽ solus:
ipse est pater. qui filius. In erro¬
re arrianoꝵ. alius est quidem
pater. altus fitius: sed ipse fi¬
lius. ñ solũ aliris. sed etiã aliud
est. Tu in medio. qui exclu¬
sisti sabeltianũ: exclude et ar¬
rianũ. Pater. pater est. filius.
filius est: alius. ñ aliud: qͥa
ego et pater inquit unũ fu¬
mus: sicut hesterno die quã¬
tũ potui comm̃daui. Cũ au¬
dit. fumus: abscedat confuisus
sabellianus. Cũ audit. unũ:
abscedat confusus arrianus.
Oubernet catholicus inter.
utrumq fidi sue nauigium᷑.
quoniã cauendũ est in utroq

Expanded text:
est non esse Filium, eum qui Filius est non esse Filium, eum qui Filius est non esse Patrem: confitentur generationem, sed negant aequalitatem. Nos, id est, catholica fides veniens de doctrina Apostolorum, plantata in nobis, per seriem successionis accepta, sana ad posteros transmittenda, inter utrosque, id est, inter utrumque errorem tenuit veritatem. In errore Sabellianorum unus est solus, ipse est Pater qui Filius: in errore Arianorum, alius est quidem Pater, alius Filius; sed ipse Filius non solum alius, sed etiam aliud est: tu in medio quid? Exclusisti sabellianum, exclude et arianum. Pater, Pater est; Filius, Filius est: alius, non aliud; quia ego et Pater, inquit, unum sumus , sicut etiam hesterno die, quantum potui, commendavi. Cum audit, sumus, abscedat confusus sabellianus; cum audit, unum, abscedat confusus arianus: gubernet catholicus inter utrumque fidei suae navigium, quoniam cavendum est in utroque
Abbreviated transcription (Latin):
bum dubitationis: Dunqͥd
dixit. qui me uidet. forfitan
uidet et patrem:. Quare: Qͥa
ficdelis audiebat. ñ fidei per¬
secutor: ideo ñ erat dñs incre¬
pator. sed doctor. Qui me ui¬
det: uidet et patrẽ. Et hic. si
me sciretis: et patrẽ meũ scire¬
tis. Tollamus uerbũ. quo no¬
tata ẽ infidelitas audientiũ:
et ipsa sententia ẽ. lam hester¬
na die cõmendauimus carita¬
ti uestre: et diximus sententi¬
as ioħis eugłiste. quib nobis
narrat quod a dño didicit:
nec discutiendas fuisse si fieri
posset: nisi hereticoꝵ cõmen¬
ta compellerent. Breuit er¬
go hesterno die insimuaim
caritati uestre esse hereticos. qͥ
uocantur patripassiam: uł a
suo auctore. sabelliam. Hi di¬
cunt ipsũ esse patrẽ qui est fi¬
lius: nomina diuersa: unam
uero esse personã. Cũ uult.
pater est inquiunt: cũ uult.
filius: tam̃ unus est. Itẽ. sunt
alii heretici qui uocantur ar¬
riani: confitentur quidẽ uni
tum filiũ patris: eũ qui pater

Expanded text:
bum dubitationis? numquid dixit, Qui me vidit, forsitan vidit et Patrem? Quare? Quia fidelis audiebat, non fidei persecutor: ideo non erat Dominus increpator, sed doctor. Qui me vidit, vidit et Patrem; et hic, Si me sciretis, et Patrem meum sciretis: tollamus verbum quo notata est infidelitas audientium, et ipsa sententia est. 6. Jam hesterno die commendavimus Charitati vestrae, et diximus sententias Joannis evangelistae, quibus nobis narrat quod a Domino didicit, nec discutiendas fuisse si fieri posset, nisi haereticorum commenta compellerent. Breviter ergo hesterno die, insinuavimus Charitati vestrae, esse haereticos qui vocantur Patripassiani, vel a suo auctore Sabelliani: hi dicunt ipsum esse Patrem qui est Filius; nomina diversa, unam vero esse personam. Cum vult, Pater est, inquiunt; cum vult, Filius: tamen unus est. Item sunt alii haeretici qui vocantur Ariani. Confitentur quidem unictum Filium Patris; eum qui Pater
Abbreviated transcription (Latin):
simus. Uidete enĩ quid di¬
xxerit. Deq me scitis. neq pa¬
trem meũ. Si me sciretis: forsi¬
tan et patrem meũ sciretis.
Dicitis ergo ubi est pater tu¬
us: quasi me iam sciatis:qua¬
si totũ hoc sim quod uidetis.
Ergo quia me ñ nostis: ideo
uobis patrẽ meũ non ostendo.
Me qtuppe hominẽ putatis.
ideo patrem meũ hominẽ que¬
ritis: quia scđm carnẽ iudica¬
tis. Quia uero scđm quod ui¬
cdetis aliud sũ. et aliud scđm
quod ñ uidetis: patrẽ autẽ
meũ loquor. occultus occultũ.
prius ẽ ut me noueritis. tũc
et patrem meũ scietis. Si enĩ
meũ seiretis. Ille qui omma

Expanded text:
te enim quid dixerit: Neque me scitis, neque Patrem meum. Si me sciretis, forte et Patrem meum sciretis. Dicitis ergo: Ubi est Pater tuus? Quasi me jam sciatis; quasi totum hoc sim quod videtis. Ergo quia me vobis Patrem meum non ostendo. Me quippe hominem putatis, ideo Patrem meum hominem quaeritis, quia secundum carnem judicatis. Quia vero secundum quod videtis aliud sum, et aliud secundum quod non videtis; Patrem autem meum loquor occultus occultum: prius est ut me noveritis; tunc et Patrem meum scietis. 3. Si ensitan sciretis. Ille qui om
Abbreviated transcription (Latin):
tus est: crescat inte. Quanto
enĩ magis intelligis dm. et
quantomagis capis. uidetur
in te crescere cleus. In se aũt ñ
crescit: sed semper ꝑfectus ẽ.
Intelligebas enĩ heri modicũ:
intelligis hodie amplius: in¬
telliges cras multo ampliuis:
lumen ipsum dĩ crescit in te.
lta uelut deus creseit. qͥ sem¬
per perfectus manet: quẽ ad¬
modum si curarent᷑ alicuius
oculi ex pristina cecitate. et
inciperet uidere paululum
lucis. et alia die plus uideret.
tercia die amplius: uideretur
illi lux crescere: lux tam̃ per¬
fecta est. siue ipse uideat. siue
ñ uideat. Sic est interior ho¬
mo. Proficit quidem in deo:
et deus in illouidetur crescere:
ipse tam̃ minuit ut a gła sua
decidat. et in głam dei sur¬
gat. Et distincte iam ac ma¬

Expanded text:
tus est, crescat in te. Quanto enim magis intelligis Deum, et quanto magis capis, videtur in te crescere Deus: in se autem non crescit, sed semper perfectus est. Intelligebas heri modicum, intelligis hodie amplius, intelliges cras multo amplius: lumen ipsum Dei crescit in te; ita velut Deus crescit, qui semper perfectus manet. Quemadmodum si curarentur alicujus oculi ex pristina caecitate, et inciperet videre paululum lucis, et alia die plus videret, et tertia die amplius, videretur illi lux crescere: lux tamen perfecta est, sive ipse videat, sive non videat. Sic est et interior homo: proficit quidem in Deo, et Deus in illo videtur crescere; ipse tamen minuitur, ut a gloria sua decidat, et in gloriam Dei surgat. 6. Et distincte jam et ma
Abbreviated transcription (Latin):
de terra loquitur: Ioħs. Et
hoc est totum ioħs: De terra
est. et de terra loquit: T̃ otũ
testimoniũ quod perhibet
de xp̃o: de terra loqͥuitur: Iã

Expanded text:
de terra loquitur; Joannes est. Et hoc est totum, Joannes de terra est, et de terra loquitur? totum testimonium quod perhibet de Christo, de terra loquitur?
Abbreviated transcription (Latin):
Nter dissensiones et dubitatio
confunderentur. alii docerent᷑.
nouissimo festiuitatis illiꝰ die.
tunc enĩ ista agebantur que ap¬
pellantur scenophegia. id est.ta¬
bernacłoꝵ constructio: de qua
festiuitate iam antea meii¬
nit caritas uestra fuisse dissertũ:
sitit. ueniat ad eũ. Si sitimus.
adeamus: et ñ pedib sed affec¬
tib: nec migrando. sed aman¬
do ueniamus. Quanquã et¬
scd̾m interiorem hominẽ. et
qui amat. migrat: et aliud est
migrare corpore.aliud corde.
Migrat corpore. qui motu cor¬
poris mutat locũ: migrat cor-¬
de: qui motu cordis mutat affe-¬
ctum. Si aliud amas. aliud
amabas: ñ ibi es. ubi eras. Cla¬
mat ergo nobis dñs. Stabat
enĩ et clamabat. Siquis sitit:
ueniat adme et bibat. Qͥ cre¬
dit in me sicut dicit scriptu¬
ra: flumina de uentre eiꝰ flu-
ent aque uiue. Quid hoc ẽẽt:
quando eugłista exposuit im¬
morari ñ debemus. Tnde enĩ
dixerit dñs. siquis sitit. ueni¬
at ad me et bibat. et qui eͤdit

Expanded text:
nter dissensiones et dubitationconfunderentur, alii docerentur; novissimo illius festivitatis die tunc enim ista agebantur, quae appellatur Scenopegia, id est tabernaculorum constructio, de qua festivitate jam antea meminit Charitas vestra fuisse dissertum, sitit veniat ad eum. Si sitimus, veniamus; et non pedibus, sed affectibus; nec migrando, sed amando veniamus. Quanquam secundum interiorem hominem, et qui amat migrat. Et aliud est migrare corpore, aliud corde: migrat corpore qui motu corporis mutat locum; migrat corde, qui motu cordis mutat affectum. Si aliud amas, aliud amabas, non ibi es ubi eras. 2. Clamat ergo nobis Dominus: Stabat enim, et clamabat, Si quis sitit, veniat ad me, et bibat. Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumient aquae vivae. « Quid hoc esset, quando evangelista exposuit, immorari non debemus. Unde enim dixerit Dominus: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat; et Qui credit
Abbreviated transcription (Latin):
cũ esse patrẽ tuũ. Et dominꝰ.
Dumquid me uidetis. ut
patrẽ ostendam uobꝰ. Hoc
enĩ sequitur: hoc suis uerbis

Expanded text:
cum esse patrem tuum. Et Dominus: Numquid me videtis, ut Patrem ostendam vobis? Hoc enim sequitur, hoc suis verbis
Abbreviated transcription (Latin):
uentre eius. Si aũt proximo
festinat consulere: ideo ñ sic¬
cat. quia manat. Uidebimꝰ
nunc quid sit quod bibũt.
qui credunt in dño: quia u¬
tiq xp̃iam sumus: et si credi¬
mus. bibimus: et unusquisq
in semet ipso debet agnoscere
si bibit: et si uiuit ex eo quod
bibit. Non enĩ nos deserit
fons: si ñ deseramus fontem.
Exposuit eugłista rit dixi. uin¬
de dñs clamasset: ad qualẽ po¬
tum inuitasset: quid bibenti¬
bus propinasset. dicens. Hoc
aũt dicebat de sp̃u. quẽ accep¬
turi erãt credentes in eũ. Non¬
dũ enĩ erat sp̃c datus: quia iħc

Expanded text:
entre ejus: si autem proximo festinat consulere; ideo non siccat, quia manat. Videbimus nunc quid sit quod bibunt, qui credunt in Domino; quia utique Christiani sumus, et si credimus, bibimus. Et unusquisque in seipso debet agnoscere si bibit, et si vivit ex eo quod bibit: non enim nos deserit fons, si non deseramus fontem. 5. Exposuit Evangelista, ut dixi, unde Dominus clamasset, ad qualem potum invitasset, quid bibentibus propinasset, dicens, Hoc autem dicebat de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum. Nondum enim erat Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ritum sc̃m: Quod ante quã di¬
camus ut possumus : priusqͥ¬
rendum ẽ. nequẽ forte moue¬
at quomodo nondũ erat sp̃s¬
datus in hominib sanctis:cũ
de ipso dño recens nato legatur
in eugłio. quod eũ in sp̃u sanc¬
to agnouerit symeon.agnoue¬
rit etiã anna uidua propħissa.
agnouerit ioħs ipse qui eũ ba¬
ptirauit. Impletus sp̃u sancto
⁊acharias. multa dixit. Sp̃m
sanctum ipsa maria ut dñm
conciꝑeret. accepit. Multae¬
nim indicia precedentia sp̃s
sancti habenus: antequam
dñs głificaretur resurrectione
carnissue. Don enĩ aliũ sp̃m
etiã propħe habuerunt: qui
runt. Sed modus quidã futu¬
omnino antea ñ apparuerat:
de ipso hic dicitur. Nusquã
enĩ legimus antea congregato
homines accepto sp̃u sancto:
linguis omniũ gentiũ locutos
fuisse. Post resurrectionẽ au¬
tem suã. primũ quando appa¬
ruit discipulis suis: dixit illis.

Expanded text:
ritum sanctum? Quod antequam diritum sanctum? Quod antequam dicamus ut possumus, prius quaerendum est, ne quem forte moveat, quomodo nondum erat Spiritus in hominibus sanctis, cum de ipso Domino recens nato legatur in Evangelio, quod cum in Spiritu sancto agnoverit Simeon, agnoverit etiam Anna vidua prophetissa ; agnoverit Joannes ipse, qui eum baptizavit : impletus Spiritu sancto Zacharias multa dixit ; Spiritum sanctum ipsa Maria, ut Dominum conciperet, accepit . Multa ergo indicia praecedentia Spiritus sancti habemus, antequam Dominus glorificaretur resurrectione carnis suae. Non enim alium spiritum etiam Prrunt. Sed modus quidam futuomnino antea non apparuerat: de ipso hic dicitur. Nusquam enim legimus antea congregatos homines accepto Spiritu sancto, linguis omnium gentium locutos fuisse. Post resurrectionem autem suam primum, quando apparuit discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
Alius nescit quid in illo agat᷑:
sed sp̃s eius nouit. Accepto au¬
tem sp̃u dei. discimus et quid
agatuir in deo: ñ totũ: quia ñ
accepimus totũ. De pignore
multa noutimus: pignus enĩ
accepimus: et huiꝰ pignorisple¬
intudo postea dabitur. Interĩ
in hac peregrinatione pignus
nos consoletur:quia qui nos
dignatus est oppignerare:
multũ paratus est dare. Si ta¬
lis est arra: quid ẽ. cinus est
arra: Sed quid est quod ait.
ñ enĩ erat sp̃s datus: qͥa iħc
nondũ erat głificatus: In e¬
uidenti ẽ intellectus. Non
enim ñ erat spiritus dei qui e¬
rat apud dm: sed nondũ erat
in eis qui crederent in iħm.
Ita enĩ disposuit dñs iħc. ñ eis
dare sp̃m istum de quo loqui¬
mur: nisi post resurrectionẽ
suam. Et hoc ñ sine causa. Et
forte si queramus:annuet.ut
inueniamus. Et si pulsemus:
aperit ut intremus. Pietas
pulsat ñ manꝰ: quãqͣm pulsat
et manus: si ab operib miscd̃ie
ñ cesset manus. Que igitur cau

Expanded text:
alius nescit quid in illo agatur, alius nescit quid in illo agatur, sed spiritus ejus novit. Accepto autem Spiritu Dei, discimus et quid agatur in Deo: non totum, quia non accepimus totum. De pignore multa novimus: pignus enim accepimus, et hujus pignoris plenitudo postea dabitur. Interim in hac peregrinatione pignus nos consoletur, quia qui nos dignatus est oppignerare, multum paratus est dare. Si talis est arrha, quid est cujus est arrha? 6. Sed quid est quod ait, Non enim erat Spiritus datus, quia Jesus nondum erat glorificatus? In evidenti est intellectus. Non enim non erat Spiritus Dei, qui erat apud Deum; sed nondum erat in eis qui crediderant in Jesum. Ita enim disposuit Dominus Jesus non eis dare Spiritum istum de quo loquimur, nisi post resurrectionem suam; et hoc non sine causa. Et forte si quaeramus, annuet ut inveniamus; et si pulsemus, aperiet ut intremus. Pietas pulsat, non manus: quanquam pulsat et manus, si ab operibus misericordiae non cesset manus. Quae igitur caus
Abbreviated transcription (Latin):
us eius est sp̃s : de quo dicit a¬
postolus paulus.Quis enm
hominũ scit que sunt homi¬
nis: nisi sp̃s hominis qui ĩ ip¬
so est: Deinde adiunxit:
Sic et que d̃i sunt: nemo seit
nisi sp̃s dei. Nostra nemoscit.
nisi spiritus noster. Non enĩ
noui quid cogitas: aut tu
quid cogito. lp̃sa enĩ sunt.ꝓ¬
pria nostra que interius cogi¬
tamus: et cogitationũ unius¬
cuiusq hominis. ipsius sp̃s¬
ẽ testis. Sic et que dei sunt: ne¬
moscit nisi spiritus di. Nos
cũ spiritu nostro. deus cũ suo:
ita tam̃. ut deus cũ sp̃u suo sci¬
at etiã quid agatur in nobis.
Nos aũt sine eius spiritu: sci¬
re ñ possumus quid agatur
in deo. Deus aũt scit in nobis:
et quod ipsi nescimus in nob̾.
Nam infirmitatẽ suã petrus
nesciebat: quando a dño qđ
ter esset negaturus.audiebat.
Et eger se ignorabat: medicus
egrum sciebat. Sunt ergoque¬
dam que deus nouit in nobis.
nescientib nob̃: tam̃ quantũ
ad homines pertinet. nemosic
se notut. quomodo ipse homo.

Expanded text:
: de quo dicit Paulus apostolus, Quis enim scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? deinde adjunxit, Sic et quae Dei sunt, nemo scit, nisi Spiritus Dei . Nostra nemo scit, nisi spiritus noster. Non enim novi quid cogitas, aut tu quid cogito: ipsa enim sunt propria nostra, quae interius cogitamus; et cogitationum uniuscujusque hominis ipsius spiritus testis est. Sic et quae Dei sunt, nemo scit, nisi Spiritus Dei. Nos cum spiritu nostro, Deus cum suo: ita tamen ut Deus cum suo Spiritu sciat etiam quid agatur in nobis; nos autem sine ejus Spiritu scire non possumus quid agatur in Deo. Deus autem scit in nobis et quod ipsi nescimus in nobis. Nam infirmitatem suam Petrus nesciebat, quando a Domino quod ter esset negaturus audiebat , et aeger se ignorabat; medicus aegrum sciebat. Sunt ergo quaedam quae Deus novit in nobis, nescientibus nobis. Tamen quantum ad homines pertinet, nemo sic se novit quomodo ipse homo:
Abbreviated transcription (Latin):
prophas: dicimus quã longe
ante illũ uenerint: quanto tẽ¬
pore aduentũ eius precesserint.
Hoc ergo respondemus. Pre¬
uenerunt eũ propħe: predixe

Expanded text:
Prophetas; dicimus quam longe ante illum venerint, quanto tempore adventum ejus praecesserint. Hoc ergo respondemus: Praevenerunt eum Prophetae, praedixe
Abbreviated transcription (Latin):
hoc facto ignorantiã discipuli
uoluit interrogando qđ scie¬
bat. ostendere. Dam interro¬
gamus aliquando quod ne¬
scimus. audire uolentes ut di¬
scamus: aliquando interro¬
gamus quod scimus. serre uo¬
lentes utrũ et ille sciat quẽ in¬
terrogamus. Utrũq hoc no¬
uerat dñs: et quod interroga¬
bat. sciebat. Quid enĩ esset fã¬
cturus nouerat: et hoc nescire
re itaꝙ interrogabat: nisi qͥa
ignorantiã illius demonstra¬
bat: Et hoc quare fecerit:ut
dixi. post intelligemus. An¬
dreas ait. E st hic quidã puer.
qui habet quinq panes et du¬
os pisces : sed hec quid sunt int̾
tantos: Cum dixisset philip¬
pus interrogatus. ducentoꝵ
denarioꝵ panes ñ sufficere.¬
ex quib tanta illa turba refice¬
retur:erat ibi puer quidã por¬
tans quinq panes ordeaceos
et duos pisces: et ait iħe. F aci¬
te homines discumbere. Erat
aũt ibi fenũ multũ: et dis¬
cubuerunt ferme quinq mi
fracti sunt panes: positi ante
discumbentes. ñ iam quinq

Expanded text:
hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus. Aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus. Utrumque hoc noverat Dominus: et quod interrogabat sciebat, et quid esset facturus ipse noverat, et hoc nescire re itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes et duos pisces. Sed haec quid sunt inter tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi fenum multum, et discubuerunt ferme quinque mifracti sunt panes, positi ante discumbentes. Non jam quinque
Abbreviated transcription (Latin):
fontem. tantũ implet. Cũ er¬
go et modo accipiatur dixerit
aliquis: quare nemo loquitur
linguis omnrũ gentiũ : Quia
iam ipsa que linguis omnrũ
gentiũ loquitur. antea in u¬
na gente erat eccła: uibi omni¬
um gentiũ linguis loquebat᷑.
Loquendo lingus omniũ. si¬
gnificabat futurũ: ut ꝑ gen-
gentiũ linguis. In hac eccłia
qui ñ est: nec modo accipit
sp̃m sc̃m. Precisus enĩ et diui¬
sus ab unitate menbroꝵ. que
unitas linguis omniũ loqui¬
tur: quod renunciet sibi ñ ha¬
bet. Nam si habet: det sigirũ
quod tunc dabatur. Quid est.
det signũ quod tunc dabatur:
Loquatur omniũ linguis.
Respondet michi. Quid enĩ:
Tu loqueris omniũ linguis:
Loquor plane̾ quia om̃nis
lingua. mea est. ⁊dest eius cor¬
poris ctiius menbrũ sũ: diffusa
eccła per gentes. loquit omnibꝰ
in hoc corpore menbrũ es. Cũ
ergo menbrũ sis eius corporis
quod loquitur omnibꝰ lingui.
crede te loqui omnibꝰ linguiᷤ.

Expanded text:
fontem, tantum implet. Cum erfontem, tantum implet. Cum ergo et modo accipiatur, dixerit aliquis, quare nemo loquitur linguis omnium gentium? Quia jam ipsa Ecclesia linguis omnium gentium loquitur. Antea in una gente erat Ecclesia, ubi omnium linguis loquebatur. Loquendo linguis omnium, significabat futurum ut crescendo guis omnium. In hac Ecclesia qui non est, nec modo accipit Spiritum sanctum. Praecisus enim et divisus ab unitate membrorum, quae unitas linguis omnium loquitur, renuntiet sibi; non habet. Nam si habet, det signum quod tunc dabatur. Quid est, det signum quod tunc dabatur? Loquatur omnibus linguis. Respondet mihi: Quid enim, tu loqueris omnibus linguis? Loquor plane, quia omnis lingua mea est, id est, ejus corporis cujus membrum sum. Diffusa Ecclesia per gentes loquitur omnibus isti, in hoc corpore membrum es: cum ergo membrum sis ejus corporis quod loquitur omnibus linguis, crede te loqui omnibus linguis.
Abbreviated transcription (Latin):
quia ihe nondũ fuerat głificatꝰ.
Et insufflauit in faciem eoꝵ.
Quo flatri. primũ hominẽ ui¬
uficauit. et de limo erexit:
quo flatu animã menbris de¬
dit: significans eum se esse qui
insufflauit in faciẽ illoꝵ ut a
luto exsurgerent. et luteis ope¬
ribus renunciarent. Tunc pͥ¬
mũ post resurrectionẽ suam
dñs quã dicit eugłista głifica¬
tionem. dedit discipulis sp̃m
sanctum: dein de commnoratus
cũ eis quadraginta dieb ut li¬
ber actuum apłoꝵ demonstͣt:
ipsis uidentib. et uidendo de¬
ducentib. ascendit in celũ. Ibi
ptractis decem dieb. die pente¬
costes misit desuper sp̃m sc̃m:
quo sicut dixi qui fuerãt uno
in loco congregati accepto im¬
pleti: omniũ gentiũ linguis
locuti sunt. Quid ergo fratreᷤᷤ
Quia qui modo baptiratur ĩ
tur omniũ gentiũ lingius: ñẽ
credendus accepisse sp̃m sc̃m:
Absit ut ista ꝓerfidia cemptet᷑
cor nostrũ. Certisumus acciꝑe¬
quantũ uas. fidei attulerit ad

Expanded text:
quia Jesus nondum erat glorificatus. Et insufflavit in faciem eorum , qui flatu primum hominem vivificavit, et de limo crexit, quo flatu animam membris dedit ; significans eum se esse qui insufflavit in faciem eorum, ut a luto exsurgerent, et luteis operibus renuntiarent. Tunc primum post resurrectionem suam Dominus, quam dicit Evangelista glorificationem, dedit discipulis suis Spiritum sanctum. Deinde commoratus cum eis quadraginta dies, ut liber Actuum Apostolorum demonstrat, ipsis videntibus, et videndo deducentibus, ascendit in coelum . Ibi peractis decem diebus, die Pentecostes misit desuper Spiritum sanctum. Quo, sicut dixi, qui fuerant in uno loco congregati, accepto impleti, omnium gentium linguis locuti sunt . 7. Quid ergo, fratres, quia modo qui baptizatur in tur omnium gentium linguis, non est credendus accepisse Spiritum sanctum? Absit ut ista perfidia tentatur cor nostrum. Certi sumus omnequantum vas fidei attulerit ad
Abbreviated transcription (Latin):
lus israel ut dixs ñ faciebant.
Qui erant salui apud dm̃. qui
faciebant. aut qui ñ faciebãt:
Petruis apłs resuscitauit mor¬
tuum: simon magꝰ fecit mul¬
ta. E rant ibi quidã xp̃iani.
qui ñ poterant facere nec qđ
faciebat petrus: nec quod facie¬
bat symon. Sed unde gaude¬
bant: Quia nomina ipsoꝵ
gloriantes ipsi discipłi. ecce in

Expanded text:
lus Israel, ut dixi, non faciebat: lus Israel, ut dixi, non faciebat: qui erant salvi apud Deum; qui faciebant, an qui non faciebant? Petrus apostolus resuscitavit mortuum ; Simon Magus fecit multa : erant ibi quidam christiani qui non poterant facere, nec quod faciebat Petrus, nec quod faciebat Simon; sed unde gaudebant? Quia nomina eorum gloriantes ipsi discipuli, Ecce