comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑħꝙ ab eo factꝰ es: sic adora iue
qi non minꝰ tͥ ꝯtulit cum redemit. ꝙͣ
cum elut: Ad eumdẽ spectat sensũꝙ.
ipẽ filiꝰ in euangłio discipłis. ⁊ ꝑdis¬
cipłos omnib inse credentib dicit.
moneis. ũ intelligamus nͣ solũ adorã¬
dum a nobis in sua diuinitate qua

Expanded text:
 ab eo factus es; sic adora eum.qui non minus tibi contulit cum redemit, quam cum creavit? Ad eumdem spectat sensum, quod ipse Filius in Evangelio discipulis, et per discipulos omnibus in se credentibus dicit: monens, ut intelligamus eum non solum adorandum a nobis in sua divinitate qua
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eadem spẽ qua inisto scło quib d̾a uolu¬
it apparere. s qͦm uideatur in illo in reg¬
no. ueum filii ciꝰ uidebunt sicuti ẽ. ⁊ unc
quippe saciabitur in bonis desidiũ eoꝵ
ctum ẽ. ⁊ ollatur impiꝰ ne uideat clar¬
tatem di. Quib ⁊̃ dicetur. Ite inignem

Expanded text:
n ea specie qua in isto saeculo quibusdam voluit apparere; sed quomodo videatur in illo regno ubi eum filii ejus videbunt sicuti est. Tunc quippe satiabitur in bonis desiderium eoctum est: Tollatur impius ne videat gloriam Dei , quibus etiam dicetur. Ite in ignem
Abbreviated transcription (Latin):
enim uisus ẽ non sicitti ẽ. s quali spe̾ illi
placuit apparere. Quid gͦ ẽ ꝙ. eadem dicit
inquit gͦ dm̃ uidit abraham. ysaac. lacob
moyses. iob. micheas ysaias. ⁊ si qui alii
sunt de quib uacissima scͥptura testat᷑
ꝙ dm̃ uiderint. si dm̃ nemo unꝗͣ. hõium

Expanded text:
enim visus est non sicuti est, sed quali specie illi enim visus est non sicuti est, sed quali specie illi placuit apparere. Quid est ergo quod eadem dicit eum uidit Abraham, Isaac, Iacob, Iob, Moyses, Michaeas, Esaias et si qui alii sunt, de quibus ueracissima scriptura testatur, quod deum uiderint, si deum nemo umquam hominum
Abbreviated transcription (Latin):
nus dice̾t ostende mͥ temetip̃m. Ipẽ gͦ erat
in ea sp̃ẽ qua apparere uoluerat. ñ aũ ip̃e
apparebat in natura ꝓpͥa quam moy ses
uidẽ cupiebat. Ea quippe ꝓmittit᷑ scĩs in
aliauita. Unde ꝗ responsum ẽ moysi ue
de sicuti ẽ. Nam multi uiderunt. s ꝙ
uoluntas elegit: ñ ꝙ natura formauit.¬

Expanded text:
nus diceret ostende mihi temet ipsum\'. ipse ergo erat in ea specie, qua apparere uoluerat, non autem ipse apparebat in natura propria., quam Moyses uidere cupiebat; ea quippe promittitur sanctis in alia \' uita. unde, quod responsum est Moysi, uedere, sicuti est. nam multi uiderunt, sed quod uoluntas elegit, non quod natura formauit
Abbreviated transcription (Latin):
in columba.⁊ iõ dm̃ nemo iudit unqũa.
qr eam quȩ in dõ habitat plenitudinem
diuinitatis nemo ꝯspexit. nemo mente¬
aut ocłis ꝯp̃hendit. Iñ moy ses ait d̃o
cum quo ut amicꝰ amico facie ad faciem
loquebatur. Si inueni grãm añte: ostñ¬
de mͥ temet ip̃m. Quid gͦ : Ile ñ erat ip̃e:
Si non eẽt ip̃e non ei dic̾et. ostende mͥ

Expanded text:
in columba. et ideo deum nemo uidit umquam, quia eam quae in deo habitat plenitudinem diuinitatis nemo aut oculis comprehendit. Unde Moyses ait Deo cum quo ut amicus amico facie ad faciem loquebatur. Si inveni gratiam ante te, ostende mihi temetipsum . Quid ergo, ille non erat ipse? Si n
Abbreviated transcription (Latin):
susciꝑe ꝯtempnit. Tria gͦ simul st̃. fideᷤ.
sacram̃tum .:⁊ opꝰ. In fidẽ. xp̃iano forti¬
tudo tribuitur. In sacram̃tis: arma.
In oꝑib bonis. tela contra diabolum
pugnaturo: Capła decimȩ partis.

Expanded text:
suscipere contemnit. Tria ergo simul sunt, fides, suscipere contemnit. Tria ergo simul sunt, fides, sacramentum, et opus. In fide, Christiano fortitudo tribuitur, in sacramentis, arma; in operibus bonis, tela contra diabolum pugnaturo. PARS DECIMA.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ necessaria sunt ad salutem.
Na sane sunt ꝗ̃ ab initio siue
ante aduentum xͥ. siue pꝰ ad salutẽ
optinendam necessaria fuerunt.i. fideᷤ.¬
⁊ sacram̃ta fidi. ⁊ oꝑa bona. Quȩ tria
ita coħent uͥ salutis effectũ hab̾e ñ
possin: si simul non fuerunt. fides
ñ pot᷑. Item qui fidem oꝑantẽ hñt. si sa¬
cram̃ta di susciꝑe renuunt: saluari ñ
possunt. qr dilectionẽ di ñ hñt. cuiꝰ p̃¬
cepta in sacram̃tis eiꝰ ꝯtempnunt. Herũ¬
tñ uͥ fides cum dilectione ẽ. sicut non
tis effectꝰ ñ impeditur. ⁊̃ si sacram̃tum
ꝙ. in u̾a uoluntate ⁊ desidĩo ÷ articło
necessitatis excluditur. N. aũ. iiiͥ simul
hab̾i posst̃: sine ꝑuło salutis nullatenꝰ
ab eẽ possunt: qr nec fides m̾itum ht̃. si
dum pͭ oꝑari negligit. nec opꝰ bonum
ẽ aliqd̾. si sine fide sit. Et rursuᷤ. fides
oꝑans hominẽ scificare ñ sufficit. si
eam ꝗ̃ in sacram̃tis di ꝯstat scificatiõẽ

Expanded text:
 necessaria sunt ad salutem. Tria sane sunt quae ab initio sive ante adventum Christi, sive post ad salutem obtinendam necessaria fuerunt, id est fides, sacramenta fidei, et opera bona. Quae tria ita cohaerent ut salutis effectum habere non possint si simul non fuerint. Fides e non potest. Item qui fidem operantem habent, si sacramenta Dei suscipere renuunt, salvari non possunt, quia dilectionem Dei non habent cujus praecepta in sacramentis ejus contemnunt. Verumtamen ubi fides cum dilectione est, sicut non tis effectus non impeditur etiam si sacramentum quod in vera voluntate et desiderio est, articulo necessitatis excluditur. Ubi autem tria simul haberi possunt, sine periculo salutis nullatenus abesse possunt, quia nec fides meritum habet si dum potest operari negligit, nec opus bonum est aliquid si sine fide fit. Et rursum fides operans hominem sanctificare non sufficit, si eam quae in sacramentis Dei constat sanctificationem
Abbreviated transcription (Latin):
fides: in quo fides constat. De incre¬
mento fidi. De hes quȩ ꝑtinent ad fide.
Si ab initio.ẜ mutationẽ temꝑum
mutata sit fides crednͣtium. Qͥdsit
potuit. De sacram̃to fidi ⁊ uirtute ipsiꝰ
singła ordine suo ꝑsequamur:

Expanded text:
constat fides. De incremento fidei. De his quae pertinent ad fidem. An ab initio secundum mutationem temporum, mutata sit fides credentium. Quid si habere potuit. De sacramento fidei et virtute ipsius. Singula suo ordine prosequamur
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ta. queadmod̾ uideł cũ sigñi
crucris ł ꝓ munimine ꝯtͣ adu̾sas po¬
ł cum ĩ expansis manib siue eleuatis
inoratione inclinatione. siue erectione.
siue ꝯu̾sione. siue alioquoc̃q gestu ł mo¬
tu ł actu. sacr̃uꝰ expͥmimꝰ. Indictis sacͤ¬

Expanded text:
ur, quemadmodum videlicet cum signum crucis vel pro munimine contra adversas poetiam expansis manibus sive elevatis in oratione, inclinatione sive erectione, sive conversione, sive alio quocunque gestu vel motu, vel actu, sacrum
Abbreviated transcription (Latin):
estat nunc t̃tia pars de .iiiͬ. q̃ ꝓpo¬
sita fuerant discutienda. In tͣpli
u̾bis. Quia enĩ totꝰ homo corruptꝰ erat:
totum ꝙ hominis foris erat. ad sacram̃¬
tum sum̃dum erat. uͥ totũ in sacͤm̃to
foris scĩficetur. ⁊ in toto uͥtꝰ sacͣmenti
intꝰ remediũ oꝑet᷑. Itaq ĩ reb̾ sacͣm̃ti sa¬
cram̃ta sc̃ĩficanda erant. uͥ scĩficaret᷑
hõis mat̾ia: in factis uͥ oꝑa. in dictis

Expanded text:
estat nunc tertia pars de quatuor quae proposita fuerant, discutienda. In tripliverbis. Quia enim totus homo corruptus erat, totum quod hominis foris erat ad sacramentum sumendum erat, ut totum in sacramento foris sanctificetur, et in toto virtus sacramenti intus remedium operetur. Itaque in rebus sacramenta sanctificanda erant. Ut sanctificaretur hominis materia, in factis ut opera; in dictis
Abbreviated transcription (Latin):
fit cui fit: aut ꝑꝑ ipm a quo fit. aut ꝑꝑ ali¬
um ꝓ qͦ fit. I ota aut̃ pͣcepti utilitas ⁊ bo¬
num. siue in eo ꝙ. fatiendũ p̃cipitur. siue
in eo ꝙ cauendũ mandatur: ad eũ solũ
refertur ꝓ quo fit. siue idem sit ille. si¬
ue aliꝰ ab es cui fit. ł ab eo ã quo fit. finiᷤᷤ
autẽ mandati fructꝰ ẽ ⁊ utilitas. ⁊ causa.
ibonum. ꝙ ꝯsequitur pꝰ ꝯsummationẽ
p̃cepti.:⁊ ħ bonum tm̃ ad eũ refertur ꝓ qͦ

Expanded text:
fit cui fit; aut propter ipsum a quo fit; aut propter alium pro quo fit. Tota autem praecepti utilitas et bonum sive in eo quod faciendum praecipitur sive in eo quod cavendum mandatur, ad eum solum refertur pro quo fit: sive idem sit ille, sive alius ab eo cui fit, vel ab eo a quo fit. Finis autem mandati fructus est et utilitas et causa et bonum quod consequitur post consummationem praecepti. Et hoc bonum ad eum tantu
Abbreviated transcription (Latin):
hõ q si potuit ds tam dis parem
naturam corꝑis ⁊ animead unã fed̾a¬
tionem atq amiciciam ꝯiung̾e. ne qͣqͣm
ei impossibile futurum rõnał c̾ature hu¬
militatẽ licet longe inferiorem. ad suȩ glȩ
participationẽ sublimare. Rursũ si tm̃¬

Expanded text:
homo, quod si potuit Deus tam disparem naturam corporis et animae ad unam foederationem atque amicitiam conjungere, nequaquam ei impossibile futurum rationalis creaturae humilitatem, licet longe inferiorem, ad suae gloriae participationem sublimare. Et si tan
Abbreviated transcription (Latin):
rem uͥtutis. Uł imago.ẜ. scientiã: simili¬
ipã. ẜ eeñtiam. Imago qi rõnał. similitu¬
do qr spũał. Imago enĩ ꝑtinet ad figu¬
ram: similitudo ad naturam. ħaũ in
anima sola facta sunt: qr corꝑea nat᷑a si¬

Expanded text:
ntiam; similiundum essentiam. Imago quia rationalis, similitudo quia spiritualis. Imago pertinet ad figuram, similitudo ad naturam. Haec autem in anima sola facta sunt, quia corporea natura si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ pꝰ mod̾ in ip̃o facturꝰ erat ex dignatiõe.
Creatam gͦ rõnalem ꝙͣ. fec̾at uissit parũ
in sua puritate ꝑ sist̾e̾. partim eam corꝑe¬
is indum̃tis ⁊ t̃renis mansionib coptila¬
ns. luteam mat̾iam fec̃ ad uitȩ sensum ue¬
eiꝰde ꝑficienda fuetat ꝓposito. ũ uideli¬

Expanded text:
ipso facturus erat ex dignatione. Creaturam ergo rationalem quam fecerat, jussit partim in sua puritate persistere; partim eam corporeis indumentis et terrenis mansionibus copulans, luteam materiam fecit ad vitae sensum veejusdem perficienda fuerat proposito ut videli
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯditor d̃s rõnales sp̃s quos fec̾at uaria
sorte ꝓ arbitͥo omĩpotñtis uoluntatis suȩ
disposuit. ilł qͦs in sua puritate reliq̃rat
sursum in cȩlo mansionẽ ꝯstitueis: illos uͦ
sum habitatione disponeis. Utrisq regłã
ꝓponeis obedientiȩ. qͣtinꝰ uilliab eo ubi
crant ũ cacłent: ⁊ isti ab eo uͥ erant ad idu̾
ñ erant ascencdent. ũ cũ isti ꝑuenissent. ⁊
illi ñ discessent supͣ id q. facti erant. ad
id ad ꝙ facti erant ꝑtinge̾nt. ũ cum eo
eeñt a quo facti erant. Fẽcit itaq ds

Expanded text:
r Deus rationales spiritus quos fecerat, varia forte pro arbitrio omnipotentis voluntatis suae disposuit; illis quos in sua puritate reliquerat, sursum in coelo mansionem constituens; illos vero ena habitatione disponens. Utrisque regulam proponens obedientiae, quatenus et illi ab eo ubi erant non caderent, et isti ab eo ubi erant ad id ubi non erant ascenderent, ut cum isti pervenissent et illi non cecidissent, supra id quod facti erant ad id ad quod facti erant pertingerent, ut cum eo essent a quo facti erant. Fecit itaque Deus
Abbreviated transcription (Latin):
sibilitatem nr̃am tractauimꝰ: ⁊ iccirco nc̃
suꝑ ẽ uͥ ad scdam partem in qͣ positum est
cessitate rõnalem spm c̾auit. uͥ eum illiꝰ
boni ꝙ ip̃e erat.:⁊ qͦip̃e beatus erat par-¬
ticipem face̾t. Herum qͣm̃ ħ ad felicitatis
illiꝰ augm̃tum ꝑtinuit. uͥ gr̃am ꝯditoris

Expanded text:
ctavimus. Et idcirco nunc superest ut ad secundam partem in qua propositum est cessitate, rationalem Spiritum creavit, ut eum illius boni quod ipse erat, et quo ipse beatus erat, participem faceret. Verum quia hoc ad felicitatis illius augmentum pertinuit ut gratiam conditoris
Abbreviated transcription (Latin):
caristia altaris sumit᷑. imaginẽ illiꝰ ł¬
Qui ꝑfecto hũ c erroris laqueũ ñ inci¬
dent. sił sacramenta dĩ recta ⁊ humi¬
in sacram̃tis di sensũ suũ fidi p̃fert̃.
in scͥptis sacris sanam int̾p̃tationis
formã ten̾e ꝯtempnunt: ⁊ fitͣ sermo
u̾itatis ampliꝰ eos caligare faciat dũ
ñ recte intellectꝰ. errorẽ ꝓu̾ĩte minisit᷑.
pͣuitas. hic aũ ꝑicłose errauer̃t tot
manifestis sententiis lassertionibꝰ ñ
dubiis q̃dam ambigua p̾ferentes. ⁊
in ip̃is: magis mendatiũ ꝙ. u̾itatem
eligentes. ñ I ĩbi mag̃ dicebat᷑. s
qr ħ ab ilł magis credebat᷑. Quid it:
Nunqͥd iõ sacram̃tũ altaris u̾itas ñẽ.¬

Expanded text:
charistia altaris sumitur, imaginem esse iQui profecto in hunc erroris laqueum non inciderent, si vel sacramenta Dei recta, et humiin sacramentis Dei sensum suum fidei praeferunt, et in Scripturis sacris sanam interpretationis formam tenere contemnunt, fit ut ipse sermo veritatis amplius eos caligare faciat, dum non recte intellectus errorem pro veritate ministrat. pravitas. Hic autem periculose erraverunt tot manifestis sententiis et assertionibus non dubiis; quaedam ambigua praeferentes, et in ipsis magis mendacium quam veritatem eligentes. Non quia hoc ibi magis dicebatur, sed quia hoc ab illis magis credebatur. Quid enim! Nunquid ideo sacramentum altar
Abbreviated transcription (Latin):
Notus mentis. otus corꝑis. Notꝰ
sensualitatis. Notus mentis in uolunta¬
te ẽ. Motus corꝑis inoꝑe. Motus sensua¬
litatis medius in delectatione. In motum̃¬
tis solo. lib̾um ẽ arbitrium. In motu cor¬
ꝑis ⁊ sensuali tatis illa st̃ q̃ secutur libe¬
rum arbitͥum. Sic eñi pͥma fuit dispõ
naturȩ. Nam motꝰ mentis. uoluntariꝰ est
appetitꝰ: in uoluntario lib̾um. in appeti¬
ti arbitͥum. Mens gͥ ꝑ se mouetur: ⁊ ẽ
pͥmus uoluntatis motꝰ. Motũ uoluntati.
seq̃r motꝰ corꝑis. M ensitaq sic̃ dm ꝑ se¬
uoluntatẽ c̃atoris sui. q̃ forma illi ẽ ⁊ ex¬
emplar ⁊ ꝓposita regła ꝙͣ. sequatur. Qe

Expanded text:
otus mentis, motus corporis, motus sensualitatis. Motus mentis in voluntate est, motus corporis in opere, motus sensualitatis medius in delectatione. In motu mentis solo, liberum arbitrium est; in motu corporis et sensualitatis, illa sunt quae sequuntur liberum arbitrium. Sic enim prima fuit dispositio naturae; nam motus mentis voluntarius est appetitus, in voluntario liberum, in appetitu arbitrium. Mens igitur per se movetur, et est primus voluntatis motus. Motum voluntatis sequitur motus corvoluntatem Creatoris sui, quae forma illi est et exemplar et proposita regula quam sequatur. E
Abbreviated transcription (Latin):
mortali corꝑe. Si aũ ñ dñatur. utitur m̃eᷤᷤ
seriutio corꝑis sui. ⁊ exib& m̃bra sua arma
uisticiȩ. ⁊ st̃ simul motꝰ mentis ⁊ motꝰ corꝑiᷤ.
seorsum motꝰ sensualitatis. ⁊ ꝑficitur iusti¬
cia. ⁊ iniquitas cohibetur: De duplici

Expanded text:
mortali corpore. Si aumortali corpore. Si auservitio corporis sui; et exhibet membra sua arma justitiae, et sunt simul motus mentis et motus corporis, seorsum motus sensualitatis, et perficitur justitia, et iniquitas cohibetur. CAP. V.
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ mouetur necessitate mouet᷑. qr ab
alio mouetur. ħ ẽ ãmente. nec suum est
ꝙ mouetur. s illiꝰ aqͦ mouetur. siue ad
m̾itum si bñ: siue ad culpam si male.
Ita simotus mentis dñatur motui corꝑiᷤ.
lege naturȩ subiecto. ⁊ qñ abutitur illo:
uitium ẽ imꝑantis. debitum obedien-¬
tis. Nec culpatur qͥ ducitur. qr necessitate
ducitur. s culpat᷑ qͥ duc̃. qr in subiectũ lib̾ta¬
te abutitur. Porro uoluntas siiusticiam
tenuisset: hab̾et non solum motũ corꝑiᷤᷤ
obedientẽ. s motum sensualitatis ꝯsentiẽtẽ.
Nc̃ uͦ qm̃ rectitudinẽ suam ip̃a ñ tenuit.
ht̃ qͥd adhuc ex indulgentia c̾atoris motũ
corꝑis obedientem. ex uindicta aũ motum
sensualitatis ꝯtͣdicentẽ. Cuiꝰ uiolentiã aliqnͣ
infirmata seqͣt. aliqñ aũ corroborata cohert&.
⁊ modatur.Si aũ motꝰ sensualitatis dñat᷑
motui mentis. dominat᷑ ⁊ motui corꝑis qͥ
subiectꝰ : illi: ⁊ tẽ peccͣm regnare incip̃ in nr̃o

Expanded text:
corpus movetur necessitate movetur, qui ab alio movetur hoc est a mente. Nec suum est quod movetur; sed illius a quo movetur, sive ad meritum si bene, sive ad culpam si male. Ita motus mentis dominatur motui corporis lege naturae subjecto; et quando abutitur illo, vitium est imperantis, debitum obedientis. Nec culpatur qui ducitur quia necessitate ducitur; sed culpatur qui ducit, quia in subjectum abutitur libertate. Porro voluntas si justitiam tenuisset, haberet non solum motum corporis obedientem, sed motum sensualitatis consentientem.niam rectitudinem suam ipsa non tenuit, habet quidem adhuc ex indulgentia Creatoris motum corporis obedientem; ex vindicta autem motum sensualitatis contradicentem. Cujus violentiam aliquando infirmata sequitur; aliquando autem corroborata coercet et moderatur. Si autem motus sensualitatis dominatur motui mentis, dominatur et motui corporis, qui subjectus est illi, et tunc peccatum regnare incipit in nostro
Abbreviated transcription (Latin):
homini ꝓculpa sua iratꝰ fuit. Oportuit
trocinante cũ diabolo causam iniret.S
num ꝙ intulerat restauraret: ⁊de ꝯtẽptu
quid de irrationali c̾atura reddet. ꝓrõna¬
li c̾atura sublata: minus eẽt. S nec hõiẽ
ꝓ homine redde potuit: ꝙr iustum ⁊ inno¬
centem abstulerat. ⁊ neminem nͥpeccatorẽ
inuenit. Nicħ homo gͦ inuenit uñ dm̃pla

Expanded text:
pro culpa sua iratus fuit. Oportuit trocinante cum diabolo causam iniret. Sed num quod intuquid de irrationabitionabili sublata minus esset. Sed nec hominem pro homine reddere potuit; quia justum et innocentem abstulerat, et neminem nisi peccatorem invenit. Nihil ergo homo invenit unde Deum
Abbreviated transcription (Latin):
equał s maior eẽt. Ut. gͦ ꝓhomine
redsetur maior homo homine: factꝰ
est ds homo ꝓhomine. ⁊dedit se hõ
homini u̾se assum̾et ab homi
homine redditꝰ ẽ .xͦ. fuit hominis iu
sticia. In natiuitate . N. xͥ iuste placatꝰ
ẽ d̾s homini. qr tał homo inuentꝰ ẽ ꝓ
homine. qui ñ solum u dictũ ẽ par .s
⁊̃ maior eẽt homine. Ido innatiuitate

Expanded text:
homine redderetur homo major homine, factus est Deus homo pro homine, et dedit se homo homini ut se acciperet ab hominhomine redditus est Christus, hominis fuit justitia. In nativitate enim Christi juste placatus est Deus homini; quia talis homo inventus est pro homine, qui non solum, ut dictum est, par, sed et major esset ho
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑerat homini.ũ sic̃ restaurando dãp¬
num plaͣu̾at iram. ita qͦ ꝓ ꝯtemptusa.¬
tisfaciendo dignꝰ fier& euacłe penam.
S hoc ꝯuenientiꝰ fieri non potat᷑ nͥut
penam quã ñ debebat. sponte ⁊obe¬
dient̃ susciꝑet. uͥ depena qͣm ꝑ inobe¬
diãm meruerat. cripi dignus fieret.
hanc aũ penam hõ peccator solũe ñ
tum sustint ret. Ut gͦ hõ iuste debitã pe
hominis soluit patri.⁊ moriendo rea¬
tum hominis expiauit. ũ cũ ip̃e ꝓhoĩe
dẽt: niã locum calumpniandi diabolꝰ
ñ inueniret: qr upẽ homini dñari
ñ debuit. ⁊ hõ lib̾ari dignus fuit. Idẽ
reatum expiauit. Iudicium uͦ qr des¬
cendens ad inferos. ⁊ mortis portas
frangens: captiuitatẽ quȩ ibidẽ tene¬
batur lib̾auit. Iudiciũ gͦ diaboli ad¬
u̾sus dm̃ factum ẽ statim ab inicio
scł̃i. Iudicium hominis adu̾sus diabo

Expanded text:
erat homini, ut sicut restaurando damnum placaverat iram, ita quoque pro contemptu satisfaciendo dignus fieret evadere poenam. Sed hoc convenientius fieri non poterat, nisi ut poenam quam non debebat sponte et obedienter susciperet, ut de poena quam per inobedientiam meruerat eripi dignus fieret. Hanc autem poenam homo peccator solvere notum sustineret. Ut ergo homo juste debitam poehominis patri solvit, et moriendo reatum hominis expiavit, ut cum ipse pro homderet, et jam locum calumniandi diabolus non inveniret; quia et ipse homini dominari non debuit, et homo liberari dignus fuit. Idem reatum expiavit. Judicium vero quia descendens ad inferos et portas mortis frangens captivitatem quae ibidem tenebatur liberavit. Judicium ergo diaboli adversus Deum factum est statim ab initio saeculi. Judicium hominis adversus
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus. diabolꝰ do iniuiriam fecis¬
se ꝯuincitur: qr seruum eiꝰ hominẽ. ⁊ frau¬
dulent̃ abdiat ⁊ uiolent̃ tenuit. Homo
ena ponens suȩ seruitutis dampnũ illi
intulit. Item diabolꝰ homini inuiriam
fecisse ꝯuincitur. quillũ tpͥꝰ bona ꝓmit¬
tendo decepit: ⁊ pꝰ mala inferendono¬
cuit. Inuiste gͦ diabolꝰ ten&& hominẽ.
s hõ iuste tenctur qr diabolꝰ nunꝗͣ m̾uit
ũt hominẽ sͥ subiectum p̾m̾et: s hõ m̾u¬
it ꝑculpam suam uͥab co p̃mi ꝑmit̾et᷑.
Licet enim ignoraret falsum eẽ ꝙ diabo¬
lus ꝓmisit: non tñ ignorauit ꝙ. ĩ si uerũ
eẽt ꝯtra c̾atoris uoluntatẽ ꝯcupisc̾e ñ de¬
buit. Iuste gͦ subiectꝰ: homo diabolo.
itum lad dia  boli fraudulentiam. Si
gͥ hõtalem pa I.tronum hab̾et cuiꝰ potũ¬
tia chiabolusin causam addiici poss:

Expanded text:
diabolus. Diabolus injuriam Deo fecisse convincitur, quia servum ejus hominem et fraudulenter abduxit, et violenter tenuit. Homo enam ponens suae servitutis damnum illi intulit. Item diabolus homini injuriam fecisse convincitur, quia illum et prius bona promittendo decepit, et post mala inferendo nocuit. Injuste ergo diabolus tenet hominem, sed homo juste tenetur; quia diabolus nunquam meruit ut hominem sibi subjectum premeret, sed homo meruit per culpam suam ut ab eo premi permitteretur. Licet enim ignoraret falsum esse quod diabolus promisit, non tamen ignoravit quod etiam si verum esset contra Creatoris voluntatem concupiscere non debuit. Juste ergo subjectus est homo diabolo qm pertinet ad diaboli fraudulentiam. Si igitur homo talem patronum haberet cujutia diabolus in causam adduci posset,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ hoĩb a dõ in p̃senti iudicandi po¬
ie.Iudicium s causam. occaltũ et̃
mutabile. Iudicium .s. oꝑationẽ. manife¬
stum ⁊ mutabile. Iudiciũ. ẜ retͥbutionem.¬
sam: ⁊p̃sciͣtiam innuit. Hoc uͦ manife¬
stabit causam ⁊ꝰ firmabit p̃scĩam. Item
ꝯsid̾andum ẽ ꝙ iudiciũ alit̃ fit. uͥ sentñ¬
tia dictatur. alit̃ uͥ ꝓfertur. In dictanda
ꝙͥ sentñtia om̃is uidicii: udicat simłil¬

Expanded text:
nem, hominibus a Deo in praesenti judicandi pole; judicium secundum causam occultum est et mutabile; judicium secundum operationem manifestum sam et praescientiam innuit, hoc vero manifestabit causam, et confirmabit praescientiam. Item considerandum est quod judicium aliter fit ubi sententia dictatur, aliter ubi profertur. In dictanda quidem sententia omnis judicii judicat simul
Abbreviated transcription (Latin):
euadñdi ꝯsiliũ. ⁊ pꝰ ꝯsilium ꝯferat au¬
xilium. Sic itas oportet. ũ int̾im depo¬
nit ꝑsonam iudicis ⁊ assummat ꝑsonã
pꝰ ꝯsiliatoris. pꝰea aupaliatoris : ita dũ taxat
upͥus hominẽ totũ sͥ dimittat. qͣtinus
ip̃e homo ⁊ ignorantiam suã exꝑiatur. ⁊
intelligat se egẽ consilio. deiñ ⁊̃ defectũ
suum sentiat. ⁊agnoscat se opꝰ hab̾e au¬
xilio. T ali gͥrõne in temꝑe naturał legiᷤ.
totus hõ dimissus ẽ sͥ. Postea i temꝑe
scͥpte legis cognosienti ignorantiã suam:
datum ẽ ꝯsilium. P ostremo in teꝑ̃r gr̃e
ꝯfitenti defectum suũ. p̃stitũ ẽ auciliũ.
Consilium erat inrõne satisfationis. au¬
altum erat. in effectu redemptionis. Ut gͦ

Expanded text:
evadendi consilium; et post consilium conferat auxilium. Sic itaque oportet ut interim deponat personam judicis, assumat personam prius consiliatoris, postea auxiliatoris, ita duntaxat ut primo hominem totum sibi dimittat, quatenus et ipse homo et ignorantiam suam experiatur et intelligat se indigere consilio, deinde etiam defectum suum sentiat, et agnoscat se opus habere auxilio. Tali igitur ratione in tempore naturalis legis totus homo dimissus est sibi; postea in tempore scriptae legis cognoscenti ignorantiam suam datum est consilium; postremo in tempore gratiae confitenti defectum suum praestitum est auxilium. Consilium erat in ratione satisfactionis. Auxilium erat in effectu redemptionis. Ut ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ositus ẽ gͦ homo inmundo tiam.¬
isto in loco penitentiȩ. spacio peni¬
tendi indulto ũ mala corrige̾t. bonare¬
ꝑ aret. u tandẽ correctꝰ ad iudiciũ ueni¬
ens. ñ ꝓculpa penam. s ꝓiusticia głã¬

Expanded text:
ositus est ergo homo in mundo isto in loco poenitentiae, spatio poenitendi indulto, ut mala corrigeret, bona repararet, ut tandem correctus ad judicium veniens; non pro culpa poenam, sed pro justitia g
Abbreviated transcription (Latin):
bulȩ in quo tͥ pͣcipitur ũ honores pͥn¬
c̃ipiuim t̾uũ. ũ iutã longeuam habert
possis. qm̃ qui non honorat eum a qͦ ÷:
in p̃cedñti mandato uitȩ longeuitas ꝓ¬
mittit᷑: hic ne alienam uitã extinguat
ꝓhibet᷑. ũ ħ ex caritate di sit ꝙ. pͥncipiũ
suum honorais ad uitã q̃ finẽ nescit in
aliene finẽ nullo crudelitatis odio sere¬
lapsat. Deiñ seq̃r t̾cium p̃ceptũ. ñ me¬
chab̾is. qrtum non furtũ facies. Nonme¬

Expanded text:
bulae in quo tibi praecipitur, ut honores principium tuum, ut vitam longaevam habere possis ; quoniam qui non honorat eum a quo esin praecedenti mandato vitae longaevitas promittitur, hic ne alienam vitam exstinguat prohibetur, ut hoc ex charitate Dei sit, quod principium suum honorans, ad vitam quae finem alienae finem nullo crudelitatis odio se relaxat. Deinde sequitur tertium praeceptum: Non maechaberis : et quartum: Non furtum facies . Non
Abbreviated transcription (Latin):
cohibuit : in ꝓpͥa tñ minime tẽꝑauit.
qr qui dix̃ ñ ꝯcupisces uxorem .p.t.¬
omnino ꝯcupiscendam non uetuit s ab
aliena tm̃ appetitum cohibend̃ demon¬
strauit. Noua aũ lexͤ in ꝓpͥis temꝑatũ eẽ
deb̾e docuit. uͭ omnẽ illicitã ꝯcupiscentiã
excludet. Pot̃ aũ ⁊ alio intellectu ꝯue¬
nient̃ dici uet̾em legẽ ꝑ ꝯcupiscentiam
uxoris. s̾ue rti alienȩ non illam significasse
q̃ sola uoluntate agitur. s ambitionẽ ⁊
machinationẽ qͦda q̃ studioᷤ adnisu adm
foris instudio oꝑis.s intꝰ qͦ dampnabilẽ
cẽ ostñdit in desidio uoluntatis: De or
ip̃oꝵ p̃ceptoꝵ di. sine considatione
tnsire ñ oportas. Nam si ordo uiuendĩ iuti¬
dem. In seruitute intellige bonã oꝑatio¬
in ore tuo sit ꝑꝑ u̾itatẽ. uͥ pꝰ fidẽ cordis.se¬
quat᷑ ꝯfessio oris. Primũ deuotio ad
bonam ꝯscientiã. Pea exemplũ oꝑis ad
bonã famã. nouissime u̾bum p̃dicatiõis

Expanded text:
ime temperavit. Quia qui dixit: Non concupisces uxorem et reomnino concupiscendam non vetuit, sed ab aliena tantum appetitum cohibendum demonstravit. Nova autem lex et in propriis temperatum esse debere edocuit, ut omnem illicitam concupiscentiam excluderet. Potest autem et alio intellectu convenienter dici veterem legem concupiscentiam uxoris sive rei alienae non illam significasse, quae sola voluntate agitur; sed ambitionem et machinationem quae studio quodam foris in studio operis, sed intus quoque damnabilem esse ostendit in desiderio voluntatis. CAP. ipsorum praeceptorum Dei sine consideratione transire non oportet. Nam si ordo vivendi est, utidem, in servitute intellige bonam operatioin ore tuo sit propter veritatem, ut post fidem cordis sequatur confessio oris. Primum devotio ad bonam conscientiam, postea exemplum operis ad bonam famam, novissime verbum praedicationis
Abbreviated transcription (Latin):
sua netꝰ retur. simul ⁊ĩ uͭ nom̃ dm̃ uen̾ari dis¬
Rent: cũ illud freqñtiꝰ in assertionẽ testi¬
monium dictoꝵ suoꝵ accłꝑent: ⁊ ñ co¬
g̾ent᷑ nomina falsoꝵ doꝵ ad ꝯfirmanda
iuramenta sua assuin̾e. qͥb non solum
ꝑmissum s p̃ceptum fuerat ita dũtaxat
sicausa ꝯfirmande u̾itatis expostular&
nom̃ dñi ad testimonium inuocare.
iuria talionẽ redde: ne forte uehem̃tiori
fure exardescentes maiora illatis cona¬
tentur mala referte. Multa st̃ alia gen̾a
p̃ceptoꝵ q̃ in lege scͥpta ꝯtinent᷑ decentia

Expanded text:
tur. Simul ut etiam nomen Dei venerari disrent, cum illud frequentius in assertionem et testimonium dictorum suorum acciperent, et non cogerentur nomina falsorum deorum ad confirmanda juramenta sua assumere, quibus non solum permissum sed praeceptum fuerat; ita duntaxat si causa confirmandae veritatis expostularet, nomen Domini ad testimonium invocare.  illata injuria, talionem reddere, ne forte vehementiori furore exardescentes, majora illatis conarentur mala referre. Multa sunt alia genera praeceptorum quae in lege scripta continentur, decentia
Abbreviated transcription (Latin):
spũalem significationẽ. In his gͦ om̃ib
illam ꝙͣ. apłs posuit disc̾tionẽ ĩ elemͣtis
exrcͥii sermonis dĩ significatam notamꝰ.
s t̃ enĩ tͥaħ. clementa. exordia. serino. In
elem̃tis sonus ẽ. s sensꝰ ñ ẽ. unde nec exor¬
dium dñr. qr sensꝰ in eis incipit. Bictio¬
nes exordia sensuũ sunt. Nñ ⁊dictioẽs

Expanded text:
ificationem. In his ergo omnibus, illam quam Apostolus posuit discretionem in elementis exordii sermonis Dei significatam notamus. Sunt enim tria haec: elementa, exordia, sermo. In elementis sonus est, sed sensus non est, unde nec exordium dicuntur, quia sensus in eis non incipit. Dictiones exordia sensuum sunt, unde et dictiones
Abbreviated transcription (Latin):
in lege pꝰ scͥptum inueniatur: Qui .N.
dix̃ non mechab̾is. corꝑalem mechiã
lem mechiã omnimodis cauencła ẽẽ
ostñdñs. Quid gͦ noua lex suppleuit.
ꝙ ueius minus huit:  hibuit lex cor¬
ꝑalem mechiam. ꝓhibuit ⁊ ꝯ cupiscẽ¬

Expanded text:
in lege scriptum prius inveniatur? Qui enim dixit: Non moechaberis corporalem moechiam alem moechiam omnino cavendam esse ostendens. Quid ergo nova lex supplevit, quod vetus minus habuit? Lex corporalem moechiam prohibuit, concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
di similia. Dixit scͥptura. Carnem cum
sanguine non comedatis: ħ ẽ elementũ.
Subiunxit pꝰea. Non occides ħẽ exordiũ.
Pea ꝯpleuit ñ iram phibens ħ ẽ sermo.
Item dixit carnem porcinã ñ edñdã. Inħ¬
ħ fui  ex ordium. Nouissime apposuit.
de calogi. exordia. Pcepta noui testam̃¬
ti sermo. Prima. ex institutione disci¬
plinȩ. Scd̾a.ex u̾itate naturȩ. Tertia. ex
ꝑfectione gr̃e. Pcepta unmobilia nat᷑alr̃
pͥora sunt. s p̃cepta mobilia sic̃ dictũ ẽ
significatione p̃cedunt. qr in eis pͥmũ
bonitas formatur. ꝗͣ p̾ea in ilł in cohat᷑
⁊ nouissime ꝑ grãm ꝯsummat᷑. De pre¬
ceptis suꝑ additis ⁊ mobilib qͥdã nc̃ĩ¬

Expanded text:
Dei similia. Dixit Scriptura: Carnem cum sanguine non comedetis ; hoc est elementum. Subjunxit postea: Non occides , hoc est exordium. Postea complevit etiam iram prohibens, hoc est sermo . Item dixit carnem porcinam non edendam , inhoc fuit exordium. Novissime apposuit: raecepta decalogi, exordia. Praecepta Novi Testamenti, sermo. Prima ex institutione disciplinae; secunda ex veritate naturae; tertia ex perfectione gratiae. Praecepta immobilia naturaliter priora sunt. Praecepta mobilia sicut dictum est, significatione praecedunt; quia in eis primum bonitas formatur, quae postea in illis inchoatur; et novissime per gratiam consummatur. De praeceptis superadditis et mobilibus qua
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ: quȩ fortassis p mala fuissent. si ꝯ¬
cessa non fuissent. Y̾ bi gr̃a. Bic̃ gͦ lex ũ
si quis tͣpitudinẽ aliquã in uxore sua in¬
uenisset. ⁊ ob id illã odio hab̾et: scͥb̾et ei
libellum reputii ⁊ sic eam dimitt̾es. quia
udelicet meliꝰ erat ũ odio habita ẜ uolũ

Expanded text:
itionem, quae fortassis per se mala fuissent, si citionem, quae fortassis per se mala fuissent, si concessa non fuissent. Verbi gratia: Dicit lex ut si quis turpitudinem aliquam in sua uxore invenisset, et ob id illam odio haberet, scriberet ei libellum repudii, et sic eam dimitteret ; quia videlicet melius erat ut odio habita secundum
Abbreviated transcription (Latin):
debuissent fieri. nec ita mala. uͭ omĩno.
debuissent ex necessitate uitari Omĩa
tͥo agnͣtis sine culpa possent fieri. ⁊ rursũ
sine culpa int̾mitti. Accedñs aũ mandatũ.
ħ q̃ ꝑse media erant. ⁊ ad utrumlibet se
habebãt. siuic p̃cipiendo. siue ꝓhibendo.
in alt̾am partem deflexit. ita ũ iam ea
q̃ ꝓhibita sunt sine culpa ñ posfint ͥ¬
fieri. neq tursum ea q̃ pͣcepta st̃ possĩt
omnino sine culpa dimicti. Qđ tñ ñ
nat᷑a rei facit: s uis ⁊ obedientia manda¬
ti. Phibuit lex ne caro cum sanguine
debuerat. Quasi .n. caro cũ sanguine edi¬
diur: qñ quis in oꝑe furoris ⁊ crudelita¬
tis delectatur. Mandauit ⁊̃ eadẽ lex acar¬
ne porcina abstinendũ. oꝑa udelicet ĩ¬
munditiȩ significans uitanda. Ad hunc
abesu humano excepit: ⁊ multa alia
quȩ pͥma conditio noxia non fecerat. se¬
cunda institutio ꝑ dispensationẽ quasi
noxia uitare mandauit. Orant aũ q̃dã
alia de his mediis ꝗͣ lex scͥpta mag̃ ꝑ ꝯ

Expanded text:
debuissent fieri; nec ita mala ut omnino debuissent ex necessitate vitari. Omniario agentis sine culpa possent fieri, et rursum sine culpa intermitti. Accedens autem mandatum hoc, quae per se media erant et ad utrumlibet se habebant, sive praecipiendo, sive prohibendo in alteram partem deflexit; ita ut jam ea quae prohibita sunt sine culpa non possint fieri, neque rursum ea quae praecepta sunt, possint omnino sine culpa dimitti. Quod tamen non natura rei facit: sed vis et obedientia mandati. Prohibuit lex ne caro cum sanguine debuerat. Quasi enim caro cum sanguine editur, quando quis in opere furoris et crudelitatis delectatur. Mandavit etiam eadem lex a carne porcina abstinendum; opera scilicet immunditiae vitanda significans. Ad hunc rsantur quaedam ab esu humano excepit. Et multa alia quae prima conditio noxia non fecerat secunda institutio per dispensationem quasi noxia vitare mandavit. Erant autem quaedam alia de his mediis, quae lex scripta magis per
Abbreviated transcription (Latin):
te ł atestatione fiduciã aut firmam̃tũ
p̃stare ñ p̃sumat ħ enĩ seq̃nti manda¬
to ꝓhibetur cum d̾r. Non falsum te¬
stimoniũ dices. Et qr ab oꝑe lesionis
diu secohib̾e ñ pͭͣ. qui m̃tem suã ab in¬
tentione ⁊ uoluntate ledendi ñ cohib&:
sequit᷑ ⁊ dic̃. Non concupisces uxorẽ. ꝓ.
eñi ꝑfectio. ꝑ bonã oꝑationẽ homine
insemetipo dirigit. Scd̾a. ꝑ caritatẽ
ꝓximi in latũ expandit. Tercia. ꝑ cari¬
tatẽ di in altum extollit. qr denarsꝰ
lineam pͥmȩ ꝑfectionis porrigit. Cen¬
tenariꝰ. scdȩ ex pandit latitudinem.
Millenarius in altum summam tollit ꝑ¬
fectionẽ. ħ aut̃ in p̃senti de ex positione
.x. pͣceptoꝵ legis. dicta sufficiant:. De mo¬

Expanded text:
el attestatione fiduciam aut firmamentum praestare praesumat. Hoc enim sequenti mandato prohibetur cum dicitur: Non falsum testimonium dices . Et quia ab opere laesionis diu se cohibere non potest, qui mentem suam ab intentione et voluntate laedendi non cohibet, sequitur et dicit: Non concupisenim perfectio per bonam operationem hominem in seipso dirigit. Secunda per charitatem proximi in latum expandit. Tertia per charitatem Dei in altum extollit, quia denarius primae perfectionis lineam porrigit. Centenarius secundae expandit latitudinem. Millenarius in altum summam tollit perfectionem. Haec autem in praesenti, de expositione decem praeceptorum legis dicta sufficiant.
Abbreviated transcription (Latin):
morte a aͦ homine recessisse. et
mortem hominis alud ꝙͣ seꝑationẽ
diuinitatis ã carne non fuisse. Inue¬
niunt cnĩ q̃ dam u̾ba in quib ita dic¬
tum eẽ uidr: ⁊ intienientes hꝰmͦi lite̾r
adħent. non ꝑtingntes ad sp̃m. Be¬
atꝰ ambrosius tale aliqͥo uid̾r dic̾e in
ex positione psalmi illiꝰ. quẽ ip̃e dñs
in passione de se eẽ scͥptum ostendit: di¬

Expanded text:
Christo homine recessisse, et mortem hominis aliud quam separationem divinitatis a carne non fuisse. Inveniunt enim quaedam verba, in quibus ita dictum esse videtur: et invenientes ejusmodi litterae adhaerent, non pertingentes ad spiritum. Beatus Ambrosius tale aliquid videtur dicere in Expositione psalmi illius, quem ipse Dominus in passione de se scriptum esse ostendi
Abbreviated transcription (Latin):
ret. si ip̃m creaturam putaret: Hi de
affirmat. qmͦ tñ eẽ creaturã negat. Idẽ
tatem naturȩ. Quomͦ gͦ ex nicħo. qͥ ex
nicħo fecit omnia. Ita oporter ẜ testi¬
monia scͥpturatum. fidi uestigia for¬
mare: u recte credulitati sĩce rȩ ꝯfessio¬
nis puritatem ad iungamus:¬

Expanded text:
ret, si Christum creaturam putaret? Video affirmat, quem tamen creaturam esse negat. » Idem tatem naturae. Quomodo ergo ex nihilo qui ex nihilo fecit omnia: Ita oportet secundum testimonia Scripturarum fidei vestigia formare, ut rectae credulitati sincerae confessionis puritatem adjungamus
Abbreviated transcription (Latin):
se affirmart. Si łs ab homine ñ re¬
cesserat: Quid gͦ: Non potuit diui¬
nitas humanitatẽ ⁊ & aliquid de
inimicoꝵ eã expositam ad tp̃s ñ de¬
fendit : i. ẜ aliquid ñ deseruisse. in
tiam non abstulit. Sub trꝗrit ꝓte¬

Expanded text:
se affirmat, si Deus ab homine non recesserat? Quid ergo? Non potuit divinitas humanitatem et secundum aliquid desinimicorum expositam ad tempus non defendit, et secundum aliquid non deseruisse, in tiam non abstulit. Subtraxit
Abbreviated transcription (Latin):
incruce x uiuus pendebat. cum se
cdelictum causabat᷑. Si gͦ in hac re¬
cessione di ⁊ in hac diuinitatis seꝑa-¬
tione. illam q̃ int̾ diuinitatẽ ꝯstabãt¬
⁊ humanitatẽ unionẽ ꝑͣ solutam¬

Expanded text:
in cruce pendebat, cum se derelictum causabatur. Si ergo in hac recessione Dei, et in hac divinitatis separatione illam quae inter divinitatem et humanitatem con
Abbreviated transcription (Latin):
ueniente. oues qͣs custodire debuerãt.
fugientes deserũt: cum ip̃e uicã illã
ouem.:⁊ agnũ illum ouis uirginif fi¬
lium. quẽ non solum custodiend̾ s ⁊
ꝗ̃rendo clamat. Er̃ d̾eliquistime:
Solus homo fuit. ⁊ d̾s non fuit. ⁊ iã
ds homo non fuit: qr iam ab hoĩe
recesserat ds. Nec ds homo fuit: qͥad
huc uiuus in cruce pendñs ado de¬
lictꝰ fuit. Iam gͦ non solum in morte.
s ante mortem diuinitas ab hoĩe

Expanded text:
ebuerant, fugientes deserunt, cum ipse unicam illam ovem, et agnum illum ovis Virginis filium, quem non solum custodiendum, sedconquerendo clamat: « Quare dereliquisti me? » Solus homo fuit, et Deus non fuit, et jam Deus homo non fuit, quia jam ab homine recesserat Deus; nec homo Deus fuit, quia adhuc vivus in cruce pendens, a Deo derelictus est. Jam non solum ergo in morte, sed ante mortem divinitas ab homine
Abbreviated transcription (Latin):
pt̃ea diabolꝰ ueniã ñ meruit. qr sine
ulla temptatione peccauit. Homo uꝰ qr
sola ext̾iore temptione pulsatꝰ cecidit.
erexit. Nos uͦ qnͣto gͣuiorem in peccan¬
do temptationis uiolentiã patim᷑. tanto
leuiore piacło ad grãm amissã reno

Expanded text:
veniam non meruit, quia sine ulla tentatione peccavit. Homo vero quia sola exteriori tentatione pulsatus cecidit, erexit. Nos vero quanto graviorem in peccando tentationis violentiam patimur, tanto leviori piaculo ad gratiam amissam reno
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ħ bñplacitum uniu̾sale ꝙ et̃ nũ est. &
omĩa q̃ fiunt tꝑ̃ib suis parit̃ simplici
nuitu uisticiȩ suȩ apꝓat ut ad effectũ ꝓce¬
class ⁊ fiant: ꝑficitur ⁊ ꝯsũmatur: ĩ ma¬
nifestatur duob his ꝗ̃ secunt᷑ in tpͣr. ꝑ¬
misione ⁊ oꝑatione diuina. Que up̃a
rerum omĩum q̃ effectũ capiunt ł sub¬
sistunt. uniu̾sitatẽ ꝯplectunt᷑. ⁊ respon¬
dñt illi ꝙ unum ẽ in utͦq ⁊ indissimile
ad dissimilia omnia bnplacitũ c̾atoris¬

Expanded text:
citum universale quod aeternum est, et omnia quae fiunt temporibus suis pariter simplici nutu justitiae suae approbat ut ad effectum procedant et fiant; perficitur et consummatur, et manifestatur duobus his quae subsequuntur in tempore permissione et operatione divina, quae et ipsa rerum omnium quae effectum capiunt vel subsistunt universitatem complectuntur, et respondent illi quod unum est in utroque, et indissimile ad dissimilia omnia beneplacitum Creatoris
Abbreviated transcription (Latin):
na ꝯm̃darentur: ⁊ pulchriora fierent ꝯꝑa¬
tione maloꝵ.:⁊ bona eeñt mala int bona
q̃ ñ erant bona. qm̃ exis ornarent᷑ bona
⁊ ꝯm̃darentur. ⁊ ampliꝰ bonũ acciꝑent
ad decorẽ ⁊ pluchritu dine uniu̾soꝵ. Et
resperit cuncta in ordine suo. ⁊ uid̃ bona
uiditio uni̾sa q̃ uidit in ꝯplacito uno.
quo bonum fuit ⁊ iustũ totũ eẽ. ⁊ nicħ
aliud eẽ : iuoluit totũ ẽẽ aliud non ẽẽ.
& hac uoluntate pꝰea fecit u bona eent

Expanded text:
na commendarentur, et pulchriora fierent comparatione malorum, et bona essent mala inter bona quae non erant bona. Quoniam ex eis ornarentur bona et commendarentur, et amplius bonum acciperent ad decorem et pulchritudinem universorum. Et respexit cuncta in ordine suo: et vidit bonjudicio universa, quae vidit in complacito uno quo bonum fuit et justum totum esse, et nihil aliud esse; et voluit totum esse et aliud non esse. Et hac voluntat
Abbreviated transcription (Latin):
bonis uoluerat. qr bonum erat. E erat ꝙ
uoluntas ciꝰ et̃na ⁊ debonis ⁊ de malis q̃
uoluit ũ eẽnt. s ñ erat notum hominibꝰ
donec ꝯplerẽtur ⁊ fierent. de qͥbꝰ bonis ⁊
malis uoluntas eiꝰ erat ut eẽnt. ¶x̾ oꝑa

Expanded text:
is voluerat quia bonum erat. Et erat quidem voluntas ejus aeterna et de bonis et de malis quae voluit ut essent; sed non erat notum hominibus donec complerentur et fierent, de quibus bonis et malis voluntas ejus erat ut essent. CA
Abbreviated transcription (Latin):
cientiȩ: balsamum famȩ. Oleũ qͦ int̾us
ꝯscĩa ꝑungitur. balsamum cuiꝰ & dore
foris ꝑximi resꝑgunt᷑. Oleum intꝰ ad pa¬
cem cͦum dõ. balsamũ foris ad exẽplũ
cum ꝑxmo. Est aliud oleũ qd̃ dr̃ ole¬
um unctionis. quo cacumini ⁊ neophi¬
ti ungunt᷑ in pectore ⁊ int̃ scapulas. ad
sacram̃tũ baptisimi ꝑcipiend̾. Terciũ ge¬
nus oleiest: qd̾ dr̃ oleũ infirmoꝵ ꝙ. ad
p̃sens sacramentũ ꝑtinet. Iñ ⁊ a quo¬
acramentũ unctionis infirmorũ¬

Expanded text:
cientiae, balsamum famae; oleum quo intus conscientia perungitur, balsamum cujus odore foris proximi resperguntur. Oleum intus ad pacem cum Deo; balsamum foris ad exemplum cum proximo. Est aliud oleum quod dicitur oleum unctionis, quo catechumeni et neophyti unguntur in pectore et inter scapulas ad sacramentum baptismi percipiendum. Tertium genus olei est quod dicitur oleum infirmorum, quod ad praesens sacramentum pertinet. CAP. II. Qututa est unctio infirmoru
Abbreviated transcription (Latin):
tura erat. cuiꝰ sensꝰ totus intꝰ erat. ⁊ alia c̾at᷑a
erat. cuiꝰ sensꝰ totus foris erat: ⁊ positus ẽ
in medio hõ. uͥ intꝰ ⁊ foris sensum hr̃et.
Intꝰ ad inuisibilia. foris ad uisibilia. Intuᷤ
ꝑ sensum rõnis: Foris ꝑsensum carnis. ũ in¬
g̃detur ⁊ ꝯtemplaretur. ⁊ eg̾detur ⁊ ꝯtẽpla¬
retur. Intꝰ sapiãm. foris oꝑa sapĩȩ. ũ utr̃ũq
ꝯteplaretur: ⁊ utrimq refic̾et᷑. Uid̾et et
gaułet: amaret ⁊ laudet. Sapĩa pascua

Expanded text:
tura erat cujus sensus totus intus erat, et alia creatura tura erat cujus sensus totus intus erat, et alia creatura erat cujus sensus totus foris erat. Et positus est in medio homo ut intus et foris sensum haberet. Intus ad invisibilia, foris ad visibilia. Intus per sensum rationis, foris per sensum carnis, ut ingrederetur et contemplaretur; et egrederetur et contemplaretur, intus sapientiam, foris opera sapientiae, ut utrumque contemplaretur, et utrinque reficeretur; videret et gauderet, am
Abbreviated transcription (Latin):
lia ad laudẽ c̾atoris illam excitarent. Neq
eñ in omnib oꝑib suis ds a rõnali cat᷑a
laudaretur. si ñ omĩa oꝑa di a rõnali c̾a¬
tura cognoscerentur. Ut gͦ ꝑsecta eẽt laus
cdi. monstrata st̃ roͣnali c̾aturȩ oꝑa di: ut
eum intꝰ ⁊ foris miraretur. ⁊ ꝑ ãmiratiõe
ꝓfic̾e̾t ad dilectionẽ. Facta ẽ c̾atura una
⁊ sensus brutorum animaliũ foris erat.
Angłi quoꝵ sensus intꝰ erat. ꝯtemplabat᷑
q̃ intus erant. ⁊ ꝑ ea q̃ foris erant. Brura
animalia quoꝵ sensus foris erat ꝯtingebãt
uisibilia q̃ foris erant. s ñ ꝑ ea simiłr inui¬
sibilia q̃ intꝰ erant: qm̃ qui inuisibilia uids̃
in ip̃is uisibilia uida qm̃ uisibilia inusi¬
bilib cognoscuntur.s ñ eq̃ qui uisibilia
uida inuisibilia in eis uidea qr sensꝰ qͦ
inuisibilia ꝑcipiuntur. in sũmis infiria ꝯ¬
p̃hendit. s sensꝰ quo uisibilia ꝯtinguntur.
in infirmis sũma ñ capit. Sic itaq una c̾a¬

Expanded text:
lia ad laudem Creatoris illam excitarent. Neque enim in omnibus operibus suis Deus a rationali creatura laudaretur, si non opera Dei omnia a rationali creatura cognoscerentur. Ut ergo perfecta esset laus Dei, monstrata sunt rationali creaturae opera Dei, ut eum intus et foris miraretur, et per admirationem proficeret ad dilectionem. Facta est creatura una  sensus brutorum animalium foris erat. Angeli quorum sensus intus erat, contemplabantur quae intus erant, et per ea quae foris erant. Bruta animalia quorum sensus foris erat contingebant visibilia quae foris erant, sed non per ea similiter invisibilia quae intus erant, quoniam qui invisibilia vident, in ipsis visibilia vident; quoniam visibilia invisibilibus cognoscuntur, sed non aeque qui visibilia vident invisibilia in eis vident, quia sensus quo invisibilia percipiuntur in summis infima comprehendit, sed sensus quo visibilia continguntur in infimis summa non capit. Sic itaque una crea
Abbreviated transcription (Latin):
foris. Foris pͥmum ꝑuisibiliũ ꝯditionẽ.
Scđło soris ꝑ carnis assumptionẽ. ꝓͥmĩ
ad iocunditatem. Scdõ ad sanitatẽ. Primo
ad naturam. scdo ꝯtͣ culpam. Primo ut
natura fou̾etur. Scd̾o iiuicitium sanaret᷑.
⁊ nat᷑a heatificaretur:. De duob bonis ho

Expanded text:
ris. Foris primo per visibilium conditionem, secundo foris per carnis assumptionem. Primo ad jucunditatem, secundo ad sanitatem; primo ad naturam, secundo contra culpam; primo ut natura foveretur, secundo ut vitium sanaretur, et natura beatificaretur. CAP. VI. De duobus bonis
Abbreviated transcription (Latin):
anima scificanda ostendat᷑. asꝑsoriũ.
ysop humilitatẽ. xͥ significat. qͣ asꝑsa
scã mundat᷑ ȩccła. Curtuit pontifex al¬
tare ⁊ ȩccłam cotã asꝑgendo. quasi õs
lustrando. ⁊ curam impendendo. õib.
opꝰ hominis sine dino adiutorio
ẽẽ pot̃. fructuosũ eẽ ñ pot̃. Nouissime
adbasim eiꝰ effundñs. qͣsi ꝯmitens do
ꝗ suꝑ ẽ uires suas extedñs. in ꝑfectiõe¬
sacͥ minist̾ii. Dehinc altare linẽo ex¬
patri nr̃ȩ deuotionis munꝰ. Linteũ.
caro eiꝰ. tonsionib passionũ ad can¬
dorem incorruptionis ꝑducta. In¬
censum̃ orationes sc̃oꝵ sig̃cat. Oleum
in capite p̃cessit. de huic participatio ad
mẽbra destiͣit. Ppt̃ ħ sacrato altari .xii.
cruces in parietib crismant᷑ qr spũalis

Expanded text:
a ostendatur. Aspersorium hyssopi humilitatem Christi significat, qua aspersa sancta mundatur Ecclesia. Circuit pontifex altare ecclesiam totam aspergendo, quasi omnes lustrando, et curam impendendo omnibus opus hominis sine divino auxilio esse potest: fructuosum esse non potest. Novissime ad basim ejus effundens, quasi committens Deo quod super est vires suas excedens in perfectione mysterii. Dehinc Patri nostrae devotionis munus. Linteum caro ejus tunsionibus passionis ad candorem incorruptionis perducta. Incensum orationes sanctorum significat; oleum in capite praecessit. Dehinc participatio ad membra defluxit. Propter hoc a sacrato altari duodecim cruces in parietibus chrismantur, quia s
Abbreviated transcription (Latin):
simplici doctna fidi initiat᷑. Buctꝰ a si¬
nistͤ angulo orientis in dextrum occidñ¬
tis. ⁊ item a clextͦ angulo orientis in sinis¬
trũ occidentis formam crucis expri¬
p̃dicationis impͥmit᷑: ⁊ qr pͥmũ fides

Expanded text:
simplici doctrina fidei initiatur. Ductus a sisimplici doctrina fidei initiatur. Ductus a sinistro angulo orientis in dextrum occidentis, et item a dextro angulo orientis in sinistrum occidentis, formam crucis expripraedicationis imprimit
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m altare albis uelaminib oꝑit᷑.
moriam excitandã actingimꝰ. Homꝰ
dedicanda. scĩficanda ẽ aiã. Aqua:
penitentia. sordes abluens peccõrũ.
Sal sermo diuinꝰ. increpatiõe mor¬
dens. ⁊ ꝯdiens corda in sipida. t̾na
asꝑsio. trina mersio est purificandi:
ꝑ aquam. Huo decim luminaria: apłi ft̃.¬
eccłam ꝑ iiii. mundi paites illuminan¬
tes. ⁊ crucis myst̾um ꝑtotũ mundũ efse¬
rentes. Pontifex.xͦ ẽ : uirga potestas. Tri
si:. ignorantia ppłi. A ꝑtio hostii. sublatio
tione domꝰ orat. ⁊ xͦ humiliatꝰ ꝓ discipli
⁊ ꝓ c̾ditis om̃ib patrẽ orabat dicens.
Pat̃ scĩfica eos in nomine tuo. Surgñsaũ
ab oratione ppłm ñ salutat. qm̃ qͥ nec¬
dum scĩficati st̃. applaudendũ ñ ẽ ip̃is.
s orandũ ꝓipĩs. Descͥptio alphabẽti. sĩ¬
plex doctrina fidĩ. ẜ auim̃tum:. cor hu¬
manum. In pauim̃to alphabetũ des¬
cͥbit᷑: qñ carnał ⁊ rudis ppłs pͥma ac

Expanded text:
ipsum altare albis velaminibus operitmoriam excitanda attingimus. Domus dedicanda, anima sanctificanda est. Aqua poenitentia est, sordes abluens peccatorum. Sal sermo divinus increpatione mordens, et condiens corde insipida. Trina aspersio, trina mersio est purificandi per aquam. Duodecim luminaria aposter quatuor mundi partes illuminantes, et crucis mysterium per totum mundum deferentes. Pontifex Christus est; virga, potestas; trinsi, ignorantia populi; apertio ostii, sublatio tione domus oet pro credituris omnibus Patrem orabat, dicens: Pater, sanctifica eos in nomine tuo . Surgens autem ab oratione populum non salutat, quoniam qui nondum sanctificati sunt, applaudendum non est ipsis, sed orandum pro ipsis. Descriptio alphabeti, simplex doctrina fidei. Pavimentum, cor humanum. In pavimento alphabetum describitur, quando carnalis et rudis populus prima ac