comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
e cibo uo et potu quẽ antequã eũ figerẽt illi obtulerũt
dauid ĩ ps̃ ͦ x uniͦ sic ait Et dederũt in escam meã sel
et in siti mea potũ michi dederũt acetum Idem hoc futurũ
eciam sibilla cõcionata est In cibũ aũt fel et ad sitin acetũ dederũt¬
inhospitalitatis hãc monstrabũt mẽsam alia lũ. In escã sel¬

Expanded text:
e cibo vero et potu, quem, antequam eum figerent, illi obtulerunt, David in psalmo LXVIII sic ait: Et dederunt in escam meam fel; et in siti mea potum mihi dederunt acetum. Idem hoc futurum etiam Sibylla concionata est: Εἰς inhospitalitatis hanc monstrabunt mensam . » Ad hae
Abbreviated transcription (Latin):
Ropter hauc hĩu litatẽ deũ suũ non agnoscentes
mierũt conciliũ detestandũ ut priuarent eũ uita
qui ut eos uiuificaret aduenerat ¶Sed ire atq ĩuidie sue
quã in cordibus sius tegebãt intus inclusam alias causas
preferelant & legem dei per moysen datam solueret id
est ꝙ salbatis non uacaret operans in salute hominum.
q cirtũcisionẽ uacue faceret Ꝙ abstmẽtiam suille cap¬
nis auferret, In quibus retus iudaice religionis sacrauicta
consistũt Obhec itaq cetera pars ppłi que nũdũ ad xpi¬
stum secessexat a sacerdotibus ĩcitadatur ut ĩpui sudi¬
caret c̃ũ ꝙ begem dei solueret cũ hoc ille non ex suo iudi¬
cio sed ex dei uolũtate et stdm predicta faceret ꝓphetar¬
¶ Miche as ciũ nouam legem datũ iri demuĩciauit hoc m ͦ
Lex de spon proficiscetur et sermo dũi ad ierłui Et Indicabͭ
inter pluymios ppłos et reuincet et diliget ualidas natoes
Illa euĩ por lex que per moystin data est nou in monte

Expanded text:
ropter hanc humilitatem deum suum non adgnoscentes inierunt consilium detestandum, ut priuarent eum uita qui ut eos uiuificaret aduenerat. Sed irae atque inuidiae suae, quam in cordibus suis gerebant intus inclusam, alias causas praeferebant: quod legem dei per Moysen datam solueret, id est quod sabbatis non uacaret operans in salutem hominum, quod circumcisionem uacuefaceret, quod abstinentiam suillae carnis auferret: in quibus rebus Iudaicae religionis sacramenta consistunt. ob haec itaque cetera pars populi, quae nondum ad Christum secesserat, a sacerdotibus incitabatur ut inpium iudicaret eum, quod legem dei solueret, cum hoc ille non suo iudicio, sed ex dei uoluntate et secundum praedicta faceret prophetarum. Micheas enim nouam legem datuiri denuntiauit hoc modo: lex de Sion proficiscetur et sermo domini ab Hierusalem. et iudi cabit inter plurimos populos et reuincet et detege ualidas nationes. illa enim prior lex quae per Moyseqj data est, non in monte
Abbreviated transcription (Latin):
soluebat Item surdoꝵ patefactis auribus ĩsimuabat auditũ.
Pollutos et aspersos maculis repurgabat. Et hec oĩa non
mauibus aut aliqua medela st̃d uerbo aut Iussione faciebat
bilia cũ ip̃e esset dei uerbũ celesti uirtute ac potestate
subnixũ Nec satis fuit ꝙ uires ĩbecellibux redderet ꝙ de¬
bilibus integritatem ꝙ egris ⁊ lauguẽtibus sanntatẽ
insi eciam mortuos suscitaret uelut ex sompno solutos
ad uitam q reuocaret Que uidentes tũc iudei demoniaca
potencia firri arguebant cũ oĩa sic futura ut factast
archanc illoꝵ tr̃e continerent. Legebant quippe cuem
alioꝵ ꝓphetaꝵ tũ ysaie uba dicẽtis Confortanũ manꝰ resolute
et genua debilla cõsolam̃i Qni estis pusilli aĩ nolite timere nolite
metuere deus ur̃ Indiciũ retribuet ip̃e uemet ⁊ saluos faciet uos
Tũc aperiẽtur oculi cecoꝵ et aures surdoꝵ audient Tnc saleẽt¬

Expanded text:
solvebat. Item surdorum patefactis auribus insinuabat auditum: solvebat. Item surdorum patefactis auribus insinuabat auditum: pollutos, ac aspersos maculis, repurgabat. Et haec omnia non manibus, aut aliqua medela, sed verbo ac jussione faciebat, bilia, cum ipse esset dei uerbum caelesti uirtute ac potestate subnixum. nec satis fuit quod uires inbecillis redderet, quod debilibus integritatem, quod aegris et languentibus sanitatem, nisi etiam mortuos suscitaret uelut e somno solutos ad uitamque reuocaret. quae uidentes tunc Iudaei daemonica potentia fieri arguebant, cum omnia sic futura ut facta sunt arcanae illorum litterae continerent. legebant quippe cum prophetarum tum Esaiae uerba dicentis: confortamini, manus resolutae, et genua debilia, consolamini. qui estis pusilli animi, nolite timere, nolite metuere. deus noster iudicium retribuet, ipse ueniet et saluos faciet nos. tunc aperientur oculi caecorum et aures surdorum audient: tunc sal
Abbreviated transcription (Latin):
magicis que nichil ueri ac solidi ostentant Sed ua ac pote¬
state celesti Que iam pridem ꝓphetis nũciãtibus canebãt ᷑
Que opera tam multa sunt ut unus liber ad complectẽda
oĩa satis non sit Enarrabo ig̃r breuiter atqz generatim sine
ulla personaꝵ ac locoꝵ designãtõe ut ad exponendam passio¬
nem eius crucis q passionem possim peruẽire quo Iã dudũ
festinat or̃o Uirtutes eius fuerũt quas apollo portẽtificas
aspellauit & quacũq iter faciebat egros ac deliles et qr̃¬
ĩcolumes Ideo ut mẽbris omibus capti receptis repẽte hiribus
roborati ip̃i lectulos suos reportarẽt in quibus fuerãt paubo¬
ante delati Claudis uero ac pedũ uicio afflictis non modo
gi adiendi sed eciam currendi dabat facultatẽ Tum quorũ
ceca luĩa in altissimis tenebris erant. eoꝵ oculos in p̾stmũ
restituebat a pͨtum. Mutoꝵ q luiguas in eloquiũ stimõnẽ q

Expanded text:
magicis, quae nihil ueri ac solidi ostentant, sed ui ac potemagicis, quae nihil ueri ac solidi ostentant, sed ui ac potestate caelesti: quae iam pridem prophetis nuntiantibus canebantur. quae opera tam multa sunt, ut unus liber ad conplectenda omnia satis non sit. enumerabo igitur illa breuiter atque generatim sine ulla personarum ac locorum designatione, ut ad exponendam passionis eius crucisque rationem possim peruenire, quo iam dudum festinat oratio. uirtutes eius fuerunt quas Apollo portentificas appellauit, quod quacumque iter faciebat, aegros ac debiles et incolumes, adeo ut membris omnibus capti receptis repente uiribus roborati ipante delati. Claudis vero ac pedum vitio afflictis, non modo gradiendi, sed etiam currendi dabat facultatem. Tunc quorum caeca lumina in altissimis tenebris erant, eorum oculos in pristinum restituebat aspectum. Mutorum quoque linguas in eloquium sermonemque
Abbreviated transcription (Latin):
separare. Propterea quia tam fidelis extitit et qr sibi nichil pror¬
sus assuuipsit ut mandata mictentis impleret: et sacerdotis
ꝑꝑetui dignitateni et regis sũmi honorẽ et iudicis pote statem
et dei nomen accepit
uomani de stda nautate diximꝰ qua st hõĩbus ĩcarne
mõstrauit. ueuiamus ad opera illa miranda que cum
esent celestis ĩdicia uirtutis magũ ludei putauerũt. Cum
pͥmũ cepit adolescere tiuctus est a Ioħe ꝓpħã in iordane fluee
ut lauacro spiritali prca non sua que utiq non habebat sd
carius quẽ gerebat aboleret Ut quẽadinad Iudeos suscepea
c̾ꝯcisione sic eciã gẽtes baptismo idest purifici roris per¬
susione saluaret. Tũc uex de celo audita est filius meus
es tu Ego hodie genuite Que uox apud dauid p̾dicta ĩueĩt᷑
Et destendit st super eũ sp̃s dei formatus in specie colũbe
candide Einde maxias uiriutes cepit operari nõ p̾stigug

Expanded text:
separare. propterea quia tam fidelis extitit, quia sibi nihil prorseparare. propterea quia tam fidelis extitit, quia sibi nihil prorsus adsumpsit, ut mandata mittentis inpleret, et sacerdotis perpetui dignitatem et regis summi honorem et iudicis potestatem et dei nomen accepit. Quoniam de secunda natiuitate diximus, qua se hominibus in carne monstrauit, ueniamus ad opera illa miranda, quae cum essent caelestis indicia uirtutis, magum Iudaei putauerunt. cum primum coepit adolescere, tinctus est ab Iohanne propheta in Iordane flumine, ut lauacro spiritali peccata non sua, quae utique non habebat, sed carnis quam gerebat aboleret, ut quemadmodum Iudaeos suscepta circumcisione, sic etiam gentes baptismo id est purifici roris perfusione saluaret. tum uox audita de caelo est: filius meus es tu, ego hodie genui te. quae uox aput Dauid praedicta inuenitur. et descendit super eum spiritus dei formatus in specie columbae candidae. exinde maximas uirtutes coepit operari, non praestrigiis
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset pene sublatũ. siquid̃ cũ Iiudei quoq quibus solis archanũ
dei braditũ furrat relicto deo uiuo ad colenda figuiẽta ipretiti
demonũ paudibus oberrassent nec increpati per ꝓphetas
reuerti ad deũ uellent filiũ uũ p̾ncipem augelaꝵ legauit
ad hoies It cos cõuerteret ab ĩpis et uanis cultibus ad
cognoscendũ ⁊ colrndũ deũ uerũ. Item ut coꝵ mentes ab
scuiticia ad sapiãm ab iniquitate ad iusticie opera traduc̾et
Hee sunt uie dei in quibus eũ ambulare precepit. Hec
p̾cepta que seruauda mandauit . Ille uo exhibuit der fide
Cocuit eiũ ꝙ unus deus sit cũꝙ solũ coli opoytere Nec
unqũã seĩpm deũ dixit Qiuia non seruasset fidem si miss
ut deos tolleret ⁊ unũ assereret: induc̾et aliũ p̾ter iniũ
Hoc erat non de uno deo fat̾e p̾comũ Nec eius qui miserat ⁊d
suũ ꝓp̾ũ negotiũ gerere ac se ab eo quem illustraturus uen̾at

Expanded text:
fuisset paene sublatum — siquidem Iudaei quoque, quibus solis arcanum fuisset paene sublatum — siquidem Iudaei quoque, quibus solis arcanum dei creditum fuerat, relicto deo uiuo ad colenda figmenta inretiti daemonum fraudibus aberrassent nec increpiti per prophetas reuerti ad deum uellent —, filium suum principem angelorum legauit ad homines, ut eos conuerteret ab inpiis et uanis cultibus ad cognoscendum et colendum deum uerum, item ut eorum mentes a stultitia ad sapientiam, ab iniquitate ad iustitiae opera traduceret. hae sunt uiae dei in quibus eum ambulare praecepit, haec praecepta quae seruanda mandauit. ille uero exhibuit deo fidem: docuit enim quod unus deus sit eumque solum coli oportere, nec umquam se ipse deum dixit, quia non seruasset fidem, si missus ut deos tolleret et unum adsereret, induceret alium praeter unum. hoc erat non de uno deo facere praeconium nec eius qui miserat, sed suum proprium negotium gerere ac se ab eo quem inlustratum uenerat
Abbreviated transcription (Latin):
hatur potius ꝙ futuris Nocutus est ig̃r de Ihũ fiu̾io dei ut
ostenderet cũ pͥmo in huelitate et carne uenturũ Hec est eĩ
uestie sordida ut pararet templũ deo. et sicut titio igni cõ¬
bureretur idest ab hõibus cruciamẽta perferret et ad ultũ
extiugueretur Ticionẽ ẽiũ uulgus appellat extractũ foco
torrem semiustum et extinctũ
uomodo dũt et cũ quibus mandatis adeo mitteret᷑
in terram declarauit sp̃ñs dei per ꝓphãĩ docẽs futurũ
ut cũ uolũtatẽ sũmi pr̃is fideliter et constanter ĩpleset
Acciperet iudiciũ atq i periũ sempit̾nũ. di in uus neis ĩquit
abulaueris et p̾cepe a mra seruaueris tu indicabis donũ mr̃a.
Que fuerĩt unedei et que p̾cepta eius nec abignũ nec obscu¬
yũ est. Deus eiũ cũ uideres maliciã et falsoꝵ deoꝵ cultus per
orbem terre ita Tualuisse ut iam nomen euis ex hõmi mẽoͣ

Expanded text:
ebatur potius quam futuris. locutus est igitur de Iesu filio dei, ut ebatur potius quam futuris. locutus est igitur de Iesu filio dei, ut ostenderet eum primo in humilitate et carne uenturum. haec est enim uestis sordida, ut pararet templum deo et sicut titio igni ambureretur id est ab hominibus cruciamenta perferret et ad ultimum extingueretur. titionem enim uulgus appellat extractum foco torrem semiustum et extinctum. quomodo autem et cum quibus mandatis a deo mitteretur in terram, declarauit spiritus dei per prophetam docens futurum ut cum uoluntatem summi patris fideliter et constanter inplessetinquit ambulaueris et praecepta mea seruaueris, tu iudicabis domum meam. quae fuerint uiae dei et quae praecepta eius, nec ambiguum nec obscurum est. deus enim cum uideret malitiam et falsorum deorum cultus per orbem terrae ita inualuisse, ut iam nomen eius ex hominum memoria
Abbreviated transcription (Latin):
et dabo tibi qui cõuersentur in midio hoꝵ crocũ stã ciũ Audi itaq
Ihũ sacerdos magne
ius non ig̃r captos mẽtibus tũ siusse iudeos arbitretur-
qui cũ hec ⁊ legerẽt et audiret nefandas maines deo suo
ĩtułerũt Atqui ab eo ip̃e quo zacharias fuit hsq ad ã nũ quͥtũ
decimũ imperii tiberu cesaris quo Ihũs crucifixus est ꝓpe qugẽte
ãm mimerãtur Siquidem datu talexandii adoleuit etate qrui
fuerũt non multo postquã tarqͥnus  bus exactus est Sed ruests¬
illi eodem modo falsi decepte q suut putãtes hec de Ihũ esse dicta
filio naue qui successor moysi fuit aut de sacerdote Ihũ filio
Iosedech. In quo nichil congruit eoꝵ que ꝓpheta uarrauit
Non cũi sordidate illi unquã fuerũs lũ alter eoꝵ potentis¬
simꝰ p̾nceps fuerit alter sacerdos aut ꝑpessi sunt aliquid aduer¬
si ut tanquã ticio eiectus exigne putarẽtur aut aliquãdo
in conspectu dei et augeloꝵ steterũt aut ꝓpheta dep̾t̾itis loq̃¬

Expanded text:
dio horum circumstantium. audi itaque, Iesu sacerdos magne. quis non igitur captos mentibus tum fuisse Iudaeos arbitretur, qui cum haec et legerent et audirent, nefandas manus deo suo intulerunt? atquin ab eo tempore quo Zacharias fuit usque ad annum quintum decimum imperii Tiberi Caesaris, quo Iesus fixus est, prope quingenti anni numerantur, siquidem Darii et Alexandri adoleuit aetate, qui fuerunt non multo post quam Tarquinius Superbus exactus est. sed illi rursus eodem modo falsi deceptique sunt putantes haec de Iesu esse dicta filio Naue, qui successor Moysi fuit, aut de sacerdote Iesu filio Iosedech: in quos nihil congruit eorum quae propheta narrauit. non enim sorditati umquam illi fuerunt, cum alter eorum potentissimus princeps fuisset, alter sacerdos, aut perpessi sunt aliquid aduersi, ut tamquam titio eiectus ex igni putarentur, aut aliquando in conspectu dei et angelorum steterunt aut propheta de praeteritis loqu
Abbreviated transcription (Latin):
dñe quis credidit auditui ño: et byachiũ diũ cui reuelatũ ẽ:
Anñũciamus corã ip̃o sicut ꝓneri et sicut radix in tena sitrẽti
Non est sigura eius neq claritas lt uidumꝰ cũ ⁊ nõ habit
figuram neq decorem sid sigura eius sine honore et deficiẽs
p̾ter cetõs hoies Homo ĩ plaga positus et sciẽs feroe ĩbecilli¬
tatẽ quia auersus est et non est computatus hic pccã mũ
portat et pro nobis dolet et nos putauimꝰ ip̃m esse in do¬
lore et in plaga et in uexatione ip̃e aũt uulueratus est pp̃¬

Expanded text:
domine, quis credidit auditui nostro et bracchium dei cui reuelatum est? domine, quis credidit auditui nostro et bracchium dei cui reuelatum est? adnuntiauimus coram ipso sicut pueri et sicut radix in terra sitienti. non est figura eius neque claritas: et uidimus illum, et non habuit figuram neque decorem, sed figura eius sine honore et deficiens praeter ceteros homines. homo in plaga positus et sciens ferre inbecillitatem, quia auersus est et non est conputatus. hic peccata nostra portat et pro nobis dolet, et nos putauimus ipsum esse in dolore et in plaga et in uexatione: ipse autem uulneratus est p
Abbreviated transcription (Latin):
Increpati ergo axp̃o sepe indei exprobrante illis pccã
et ĩiusticiã et a ppło pene deserti. concitati sluit ad eũ
netandim cuis rei audaciã dedit illis hm̃ilitas eius Nã
cũ legerent cũ quãta uirtute et claritate filus dei ben¬
turus esset ⁊ celo Ihm aũt cernerẽt hũilem sordidũ infir¬
mũ non credebãt filiũ dei esse ignorãtes duos eius aduentus a
ꝓphetis esse predictos Pmũ ĩ hulitate carius obscurũ secũdũ
⁊ fortitudĩe marestatis maĩsestum De pͥmo dauid in pgᵒ lxxi ͦ¬
sic ait Descendet sicut plia in uellus Et ouetur ĩ diebus eis
iustĩa et habundaucia pacis donec extollat ᷑ luna Sicut eiũ
pliuua si destendat in uellus aĩaduerti non potest quia screpitũ
non facit ita xp̃m in terram sine cuiꝰ quã suspicione uenturum
esse dixit/ ut iusticiã doceat et pacem ¶ Ysur̃as quoq ita tradit.

Expanded text:
increpiti ergo a Christo saepe Iudaei exprobrante illis peccata increpiti ergo a Christo saepe Iudaei exprobrante illis peccata et iniustitiam et a populo paene deserti concitati sunt ad eum necandum: cuius rei audaciam dedit illis humilitas eius. nam cum legerent cum quanta uirtute et claritate filius dei uenturus esset e caelo, Iesum autem cernerent humilem sordidum inform, non credebant filium dei esse ignorantes duos eius aduentus a prophetis esse praedictos, primum in humilitate carnis obscurum, secundum in fortitudine maiestatis manifestum. de primo Dauid in psalmo LXXI sic ait: descendet sicut pluuia in uellus, et orietur in diebus eius iustitia et abundantia pacis, donec extollatur luna. sicut enim pluuia si descendat in uellus, animaduerti non potest, quia strepitum non facit, ita Christum in terram sine cuiusquam suspicione uenturum esse dixit, ut iustitiam doceat et pacem. Esaias quoque ita tradidit:
Abbreviated transcription (Latin):
eo Cotmet se a uus nr̃s quasi ab ĩmũdiciis et ꝑre fert
nouissima iustoꝵ et gloriatur prem se habere deũ Uideamꝰ
crgo si sermomis illiꝰ ueri font Et temptemus q̃ euẽtura
sunt illi Cõtumelia et tormẽtis ĩterrogemus eũ et stianis
reuerẽtiam illis et prohemus paciam illius Morte tuipi¬
ssima cõdẽpnemus eñ hec cogitauerũt et en auerũt¬
Sxcecauit eiũ illos stulticia illoꝵ et nescierñt sagrauiẽta
dei. Nõne ita destripsit nefariu illud conciliũ ab ipsis
mitũ contra dcũ ut plane inter fuisse uideatur: Atqr
astilomone qui hec cecmt usq ad illud tempus guo gesta
res est mille ac decem ãm fuerũt. Nichil nos finginus
nichil addimꝰ Habebant hec qui fecerũt legebant in qͥͦͦ¬
hec dicta sunt. ded ⁊ nũc heredes nõis ac sceleris illorũ
hec thabent et dampnationem sũa ꝓphetaꝵ uote p̾dicta
cotidiame lectionibus personãt. Nec aliquãdo in cor liũ
que pars est ⁊ ip̃a dampnationis admictũt

Expanded text:
et praefert nouissima iustorum et gloriatur patrem Deum. uideamus ergo, si sermones eius ueri sunt, et temptemus, quae euentura sunt illi. contumelia et tormento interrogemus eum, ut sciamus reuerentiam illius et probemus patientiam eius. morte turpissima coexcaecauit enim illos stultitia ipsorum et nescierunt sacramenta dei. nonne ita descripsit nefarium illud consilium ab inpiis initum contra deum, ut plane interfuisse uideatur ? atquin a Solomone qui haec cecinit usque ad id tempus quo gesta res est mille ac decem anni fuerunt. nihil nos adfingimus, nihil addimus: habebant haec qui feceruhaec dicta sunt. Sed et nunc haeredes nominis ac sceleris illorum haec et habent, et damnationem suam, prophetarum ore praedictam, quotidianis lectionibus personant, nec aliquaquae pars est et ipsa damnationis, admittunt.
Abbreviated transcription (Latin):
eiũ positũ est in stusu alterũ in actu S edtam̃ sunilia sluut anob
riuis ex uno fante mauãtibus Ious aũt sapĩe ⁊ religionis des
est A quo hui duo yiii s aberrauer̃s arestãt necesse et Quẽ
qui nestiũt nec sapiet̾es esse po sunt nec ueligiosi. Sic fit ut
et pħi ⁊ qui deos colũt suueles suit aut filus ab dicatis aut strnis
fugitius Quia neq illi prẽm querũs neq hii diĩ E̾t sicut
abdicati hereditatem pris non assequẽitur et sugitrui ĩpũctãtẽ¬

Expanded text:
enim positum est in sensu, alterum in actu; sed tamen similia sunt duobus enim positum est in sensu, alterum in actu; sed tamen similia sunt duobus riuis ex uno fonte manantibus. fons autem sapientiae et religionis deus est, a quo hi duo riui si aberrauerint, arescant nqui nesciunt, nec sapientes esse possunt, nec religiosi. Sic fit, ut philosophi, et qui deos colunt, similes sint aut filiis abdicatis, aut servis fugitivis; quia neque illi patrem quaerunt, neque hi dominum: et sicut abdicati haereditatem patris non assequuntur, et fugitivi impunitate
Abbreviated transcription (Latin):
uiros habet sed hec aut metrix aus adultera noĩa ditur. A
qua eiũ pudor. castitas. fid̾es alest uirtute carrat neccẽ ẽ
Sit et ueligio deoꝵ ĩpudica est et ĩcerta qr fude caret, quia
houoy ille ĩstabilis et incertus caput atq origuẽ non habet
Sapia spectat ad filios que exigit amioreui. Religio ad ser¬
uos gi exigit timorci. Il auisicut illi pr̃em dilige̾ de bent et
honorare dic hui doꝰ colere ac ueneraꝵ Deus aũt qui uns
est qũ utrãq per souã sistiuet et prĩs ⁊dm̃ et auiare
eñ debenii q⁊ silu sung. et cimere quia seria
on potest igr nec religio a sapĩa seꝑari / nec sapiẽtia
a peligione secerni Quia uͥnqͣ deus est que et intelligi de¬
bet quod est sapĩe et honorari quod est religionis. Sed Ripĩa
p̾cedit religio xquit᷑ quia prius est dec̃u scire. consiquẽs coleie
Ita In duobus nõĩbus hna us est ꝙiuis diuerst esse uide ant᷑ Alteꝵi

Expanded text:
viros habet sed haec aut meretrix, aut adultera nominabitur; a viros habet sed haec aut meretrix, aut adultera nominabitur; a qua enim pudor, castitas, fides abest, virtute careat necesse est. Sic et religio deorum impudica est incesta, quia fide caret, quia honos ille instabilis et incertus, caput atque originem non habetligio: sapientia spectat ad filios, quae exigit amorem; religio ad servos quae exigit timorem. Nam sicut illi patrem diligere debent et honorare, sic hi dominum colere ac vereri. Deus autem, qui unus est, quoniam utramque personam sustinet et patris et domini, et amare eum debemus, quia filii sumus, et timere, quia serui. non potest igitur nec religio a sapientia separari nec sapientia a religione secerni, quia idem deus est qui et intellegi debet, quod est sapientiae, et honorari, quod est religionis. sed sapientia praecedit, religio sequitur, quia prius est deum scire, consequens colere. ita in duobus nominibus una uis est, quamuis diuersa esse uideantur: alterum
Abbreviated transcription (Latin):
sequit᷑ Et nom̃e fauulie complectit eciã filios est pr autecedit
Unde apparet eñdem ip̃m et pr̃em esse seruoꝵ ⁊ doᵈ ͥ filiorim
Teuide ⁊ filius manu mitatur tahua euuꝰ et seiuꝰ liber facta
idem dũs qui et pr̃ Sicut igr̃ nature uccitate nõ porst ẽe
uisi unꝰ pr̃ Ita nec dũs nsi unꝰ Quid eiũ faciet seruꝰ si mł̃ti
dũ ĩperauerĩt: Ergo contoa yõem uõt eaq naturiã sunt reli¬
grones młtoꝵ deoꝵ diquid nec pr̃es młti possant esse nec
diu Dros aũt ⁊ pres et duõs nũcupari necesse est Teueri go
u̾itas nõ potest ubi Iomo idem multis prĩbas deus q subiectꝰ
est ubi aĩꝰ in młta disper sus huc atq illuc diuagatur Ilec
habere ullaui firmitatem potest religio qũ certo ⁊ stabili domi
cilio caret Cultus igitur deoꝵ ueri esse non possant Eodcr
modo quo ⁊ ñrio  dici nõ potest ubi mulier una multos

Expanded text:
sequitur, et nomen familiae complectitur etiam filios, quia pater antecedit: sequitur, et nomen familiae complectitur etiam filios, quia pater antecedit: unde apparet eumdem ipsum, et patrem esse servorum, et dominum filiorum. Denique et filius manumittitur tamquam servus, et servus liberatus idem dominus qui et pater. sicut igitur naturae necessitate non potest esse nisi unus pater, ita nec dominus nuerint? -ergo contra rationem contraque naturam sunt religiones multorum deorum, siquidem nec patres multi possunt esse nec domini, deos autem et patres et dominos nuncupari necesse est. teneri ergo ueritas non potest ubi homo idem multis patribus dominisque subiectus est, ubi animus in multa dispersus huc atque illuc diuagatur, nec habere ullam firmitatem religio potest, cilio caret. Cultus igitur deorum veri esse non possunt, eodem modo, quo matrimonium dici non potest, ubi mulier una multos
Abbreviated transcription (Latin):
deiceps Quod lucilliꝰ in concilio deoꝵ uridet utiuã nemo sit
nr̃m quii aut pr optimiꝰ diuũ aut neptuus pr̃ liber sat᷑ua pr̃
mars Iauꝰ quiriuꝰ pr̃ sit ac dicat᷑ Et hoc dicatur ad unum
O si natura non patitur ut suit uius oĩs multi pr̃es ex bno
eñ procreatur/ gͦ cciã deos multos colere cõtra naturã est
cõtraq pietatem Unus ig̃r caleudus est qui p̃s uere pater
nõĩari. Idem ccia dũs sit necesse est qr sicut p̃t indulg̾e̾ Ita eciã
cohercere pater ideo appellaudus est qr nobis multa ⁊ magna
largitar Dũs ieo quia castigandi at piuiuẽdi habet maxiar¬
potestateui .Doͫ u̾o eũdem esse qui sit ⁊ pr̃ eciã Iuris ciilis yõ
demõstrat Quis er̃ã pot̾it filios educare insi habeat i̾cosdii
potestatem Nec ĩm̾ito pr̃ fauilias dicit ͦ lcet tantũ filios habeat
uidelicet qr nomẽ pr̃is complectitur eciã sernos quia faĩlias

Expanded text:
deinceps; quod Lucilius in deorum concilio irridet: Ut nemo sit deinceps; quod Lucilius in deorum concilio irridet: Ut nemo sit nostrum, quin pater optimu' divum; Ut Neptunu' pater, Liber, Saturnu' pater, Mars, Janu' , Quirinu' pater, nomen dicatur ad unum. quodsi natura non patitur ut sint unius hominis multi patres — ex uno enim procreatur —, ergo etiam deos multos colere contra naturam est contraque pietatem. unus igitur colendus est, qui potest uere pater nominari: idem etiam dominus sit necesse est, quia sicut potest indulgere, ita etiam cohercere. pater ideo appellandus est, quia nobis multa et magna largitur, dominus ideo, quia castigandi ac puniepotestatem. Dominum vero eumdem esse, qui sit pater, etiam juris civilis ratio demonstrat. Quis enim poterit filios educare, nisi habeat in eos domini potestatem? Nec immerito paterfamilias dicitur, licet tantum filios habeat: vindelicet nomen patris complectitur etiam servos, quia familias
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ unã sũmã refertur Demq udem sant doctores sapĩe
qui et dei sacerdotes. Nec tamen mouerit quẽ quẽ quia
qũ phĩa tractatur. Illa eiũ religio muta est non tãtũ
E mutor est Sed qr ritus eius in mauu et in digitis
est non in corde aut Iro liigna sicut nostra q̃ uera est
Idcirto et in sapĩa religis et In reliione sapĩa ese
Ergo non potost segregari Quia sapere iichil aliud ẽ
isi deũ uerũ Iustis ac pus cultibus douoyate
ultoꝵ aũt deoꝵ cultũ non esse stdĩ naturam
eciam hoc argiuẽto colligi et comphrudi potest Qm̃e ciũ quod
ab hõie colitur necesse est int̾ solẽnes ritus et predicatões p̾catões¬
pr̃tis nũcupari non tñ lonores gr̃a uerũ eciã ir̃is ꝙ ⁊ ãtiqͥor¬
est hõĩe et ꝙ uitam salutẽ uictũ prestat utp̃r Itaq et iupiter
a p̾cantibus p̃r uocatur et saturnus et ianꝰ ⁊ liter et ceteri

Expanded text:
ad unam summam refertur, denique idem sunt doctores sapientiae ad unam summam refertur, denique idem sunt doctores sapientiae qui et dei sacerdotes. nec tamen moueat quemquam quia  quando philosophia tractabitur. illa enim religio muta est, non tantum quia mutorum est, sed quia ritus eius in manu et in digitis est, non in corde aut in lingua, sicut nostra, quae uera est. idcirco et in sapientia religio et in religione sapientia est. ergo non potest segregari, quia sapere nihil aliut est nisi deum uerum iustis ac piis cultibus honorare. multorum autem deorum cultum non esse secundum naturam iam hoc argumento colligi et conprehendi potest: omnem deum qui ab homine colitur necesse est inter sollemnes ritus et precationes patrem nuncupari, non tantum honoris gratia, uerum etiam ratioest homine, et quod vitam, salutem, victum praestat, ut pater. Itaque et Jupiter a precantibus pater vocatur, et Saturnus, et Janus, et Liber, et caeteri
Abbreviated transcription (Latin):
fouet uult prosecto grãm abi referoi et honorem dari
Nec constate hõi iõ pietatis potest si cele s tibus biẽsitiis
extiterit ĩgratus qd̾ non est utiq sapientis
uomam ig̃r ut dixi phĩa et religio deoꝵ disiudita s
louge q discreta diquid̃ alii surt prosessores sapiẽtie
per q̃uos utiq ad dees non aditur. Alu ueligionis atistites
per quos saperr non discitur, apparet nec illarn esse uai
sapim nec hãt religionẽ. Idcirco nec phĩa potuit uita¬
tem cõp̾zendere nec religio deoꝵ Nõem Nui qua caret
reddere. Ubi aũt sapĩa cũ religione inseꝑabili uepu co¬
heret. utrũqi esse uerũ necesse est Quia ⁊ In colendo
sapere de beuas icest stior quid nobis ⁊ quomodo st eolcud
et in sapiendo colere idest re et actri quod stieriius ĩplere
Ubi ergo sapia cũ ueligione cõm̾gibr: Ibi stilicet ubi
deus colitur unus. Ybi uita ⁊actus oĩs ad unũ caput

Expanded text:
fouet, uult profecto gratiam sibi referri et honorem dari, fouet, uult profecto gratiam sibi referri et honorem dari, nec constare homini ratio pietatis potest, si caelestibus beneficiis extiterit ingratus, quod non est utique sapientis. quoniam igitur ut dixi philosophia et religio deorum diiuncta sunt longeque discreta, siquidem alii sunt professores sapientiae, per quos utique ad deos non aditur, alii religiones antistites, per quos sapere non discitur, apparet nec illam esse ueram sapientiam nec hanc religionem. idcirco nec philosophia potuit ueritatem conprehendere nec religio deorum rationem sui, qua caret, reddere. ubi autem sapientia cum religione inseparabili nexu cohaeret, utrumque esse uerum necesse est, quia et in colendo sapere debemus, id est scire quid nobis et quomodo sit colendum, et in sapiendo colere id est re et actu quod scierimus inplere. ubi ergo sapientia cum religione coniungitur? ibi scilicet ubi deus colitur unus, ubi uita et actus omnis ad unum caput et
Abbreviated transcription (Latin):
mittere qui eam perfido ingratoꝙ pp̃io ablatam cetas¬
nationibus reuelaret Quadere In hoc libro aggirdiar
disputare si pͥus ostendero sapĩaui cr̃ uelegione sit cohere
ut diuelli utiu̾qz non possit
eoꝵ cultus ut in po libro docrua non habet sapiam
Non modo qr dĩnũ aĩal soĩem trens fragilibubes
substeruit ued q ibi nicyrl disseritur qd proficiat ad
mores excolemos uitaues sormandam Nlec habet ĩ qur¬
sitionẽ aliquã uitatis sud tantũ modo ritrẽ eolendi que nõ
officio mẽtis sed miiusterio corpores coustas Et ueo nõ
est illa Ra ueliggio Iudicanda qr iuellis iustacie uirtatis es
preceptis eudit esficit q meleores. Ita phĩa que yeligi¬
oũe idest sũmã pietatem nõ habet non est uera sapĩa
Nam diuinitas que gubuat hũc mondẽ. mordibili beue¬
ficiencia genus sũanũ sustentat et qrͣ pat̾na indulgẽcia

Expanded text:
mittere, qui eam perfido ingratoque populo ablatam, extermittere, qui eam perfido ingratoque populo ablatam, exteris gentibus revelaret. Qua de re in hoc libro aggrdisputare, si prius ostendero sapientiam cum religione sic cohaerere, ut diuelli utrumque non possit. Deorum cultus, ut in primo libro docui, non habet sapientiam, non modo quia diuinum animal, hominem, terrenis fragilibusque substernit, sed quia nihil ibi disseritur quod pro- Sciat ad mores excolendos uitamque formandam; nec habet inquisitionem aliquam ueritatis, sed tantummodo ritum colendi, qui non officio mentis, sed ministerio corporis constat. et ideo non est illa uera religio iudicanda, quia nullis iustitiae uirtutisque praeceptis erudit efficitque meliores. ita philosophia quia religionem id est summam pietatem non habet, non est uera sapientia. nam si diuinitas, quae gubernat hunc mundum, incredibili beneficentia genus hominum sustentat et quasi paterna indulgentia
Abbreviated transcription (Latin):
et ex ploratis oñuabus nsquã illaui sapĩaui compreħe derut̃
et alicubi ẽe illam uecesse est apparet ibi potissimũ esse que¬
rendami ubi stulticie trtulus apparet Cuiꝰ uelamẽto Aeub
ne archanũ siu dĩm operis in ꝓpatuls esset thesaurum
sapiẽ ac u̾itats abstondit Unde equid̃ soleo mirari Ꝙ cũ
pittagoras ⁊ postea plato amore indagande ur ͭ ͥ ᷤᷤ incensi
ad egiptios ⁊ magos et persas uq penetra seut ut eaꝵ
gẽtiũ uitus ⁊ sacra cognoscerent. Suspicabaut᷑ eiũ sa¬
piencĩã ĩ religione uari. Nło Iuders tamen nõ accesse¬
xũs penes ques tñc ulos erat et quo facilius ire potai¬
ssent Red auerses esse arbitirr dĩna proindencra. ne
scire possent unitatem qr nũdũ fas erat aliemgonis¬
hõibus religionẽ dei ueri iusticiãq d̾uotesce. Statuerat
eiũ deus appropĩquãt ultĩo tp̃e ducem magnũ celitus

Expanded text:
et exploratis omnibus, nusquam ullam sapientiam comprehenderunt, et exploratis omnibus, nusquam ullam sapientiam comprehenderunt, et alicubi esse illam necesse est; apparet, illic potissimum esse quaerendam, ubi stultitiae titulus apparet; cujus velamento Deus, ne arcanum sui divini operis in propatulo esset, thesaurum sapientiae ac veritatis abscondit. Unde equidem soleo mirari, quod cum Pythagoras et postea Plato, amore indagandae veritatis accensi, ad Aegyptios, et Magos, et Persas usque penetrassent, ut earum gentium ritus et sacra cognoscerent suspicabantur enim, sapientiam in religione versari ad Judaeos tamen non accesserint, penes quos tunc solos erat, et quo facilius ire potuissent. Sed aversos esse arbitror divina providentia, ne scire possent veritatem; quia nondum fas erat alienhominibus religionem Dei veri justitiamque notescere. Statuerat enim Deus, appropinquante ultimo tempore, ducem magnum coelitus
Abbreviated transcription (Latin):
comp̾ꝰeudi Naui post illoꝵ septem sapientũ gloriam intredibile ẽ
quãtũ studio inquirende uitatis grecia õĩs exarserit. Ac pͥmũ. nom̃
ip̃m sapĩe arrogans putauerũt seq non sapiẽtes sed scudioros
sapĩe uocauerũt Quo facto ⁊ illos qui temere sapiẽtũ sibi nom̃
asciuerãt eudris stulticieq dampnarũt et seqͦ ir̃os igno
ratie quã quid̃ non diffitebant. Nam ubicũq ioꝵ natura
dere testisicari solebant nnchal scire nichil cernere Unde
ꝙ ille qui sł sapere crediderũt Quãre si neq illi furrũt¬
sapiẽtos qui auit appollati / urq postenoirs qui non dubita¬
uerũt insipiencĩa confiteri quid superest uisi ut alibi/
querenda sapĩa quia non est ubiquerebatur ĩuẽta.
uid aũt pute mus fuisse cause cur tot Ingenus tot ꝙ
tp̃ĩbus sũmo studis ⁊ labore quesita non reperurtar

Expanded text:
conprehendi. nam post illorum septem sapientium gloriam incredibile est, conprehendi. nam post illorum septem sapientium gloriam incredibile est, quanto studio inquirendae ueritatis Graecia omnis exarserit. ac primum nomen ipsum sapientiae adrogans putauerunt seque non sapientes, sed studiosos sapientiae uocauerunt. quo facto et illos qui temere sapientium sibi nomen asciue- rant, erroris stultitiaeque damnarunt et se quoque ipsos igno- . rantiae, quam quidem non diffitebantur. nam ubicumque rerum natura dere, testificari solebant nihil scire se, nihil cernere. undequam illi qui se sapere crediderantsapientes, qui sunt appellati, neque posteriores, qui non dubitaverunt insipientam confiteri: quid superest, nisi ut alibi sit quaerenda sapientia, quando non est, ubi quaerebatur, inventa? Quid autem putemus fuisse causae, cur tot ingeniis totque temporibus summo studio et labore quaesita non reperiretur
Abbreviated transcription (Latin):
sapieus uocabatur cũ om̃ies er̃at Utmnãq nomẽ illud aliquãdo
publicũ ꝙͣuis ad paucos redactũ lum suaui retiueret Possẽt eiã
fortasse pauci illi uel ingenio uel auctoritate uel assidius horta¬
mẽtis liberare ppłu uicus et euoribus Sed̾ adeo in tõtũ sapĩas
occiderat ut ex ip̃a nõis arrogantia nullũ eoꝵ qui uotarẽt
n libus quer̾e at disputare sunt ausi supiẽtes haberi appellariq
meruerũt. S miserũ calamitosũq secũlũ quo per orbem
totũ seꝑtem uli fuciũt sui hominũ uocabulo cierentur
Nemo ẽiũ potest uerr dici homo insi qui sapiẽs est sed si ceti
omes preter ip̃õs stulti fuerũr ne illi quid̃ sapiẽtes quia neuio
sapicus esse uere iudicio stultoꝵ potest. ⁊deo ab fuit sapiẽtia¬
abhus ut ne postra iuid̃ increscente doct̾na et meltis maguis
igems in id ip̃iũ seuiper intentis non poturt perfici ac uitis

Expanded text:
sapiens vocabatur, cum omnes erant. Utinamque nomen illud aliquando sapiens vocabatur, cum omnes erant. Utinamque nomen illud aliquando publicum, quamvis ad paucos redactum, tamen vim suam retineret. Possent enim fortasse pauci illi vel ingenio, vel auctoritate, vel assiduis hortamentis liberare populum vitiis et erroribus. Sed adeo in totum sapientia occiderat, ut ex ipsa nominis arrogantia nullum eorum, qui vocarentur, naturalibus quaerere ac disputare sunt ausi, sapientes haberi appellarique meruerunt. O miserum calamitosumque saeculum, quo per orbem totum septem soli fuerunt, qui hominum vocabulo cierentur; nemo enim potest jure dici homo, nisi qui sapiens est. Sed si caeteri omnes, praeter ipsos, stulti fuerunt, ne illi quidem sapientes, quia nemo sapiens esse vere judicio stultorum potest. Adeo ab his abfuit sapientia, ut ne postea quidem increscente doctrina et multis magnisque ingeniis in id ipsum semper intentis potuerit perfici ac ueritas
Abbreviated transcription (Latin):
ad hos corruptos ⁊ fragiles deos lapsi. et studẽtes hus nb̾us
quibus soluiu corpus ornatur alitur delectatuu: mortem gͥ
ꝑpetuã cũ duis ⁊ cũ bonis corporalibus corporilius q̃siuerũt
qr morti corpus om̃e subiectũ est: Insecuta est igitur hia¬
modi religionis ĩiusticia et impietas sicrit fuerat necesse
om̃i depresse terrenis ut religionibus sic ecĩa bonis ĩheretãt
Secutũ discidiũ guis hũaĩ et fraus et nefas om̃e Quia
spretis eterns atq incorruptis bouis que sola debent ab ioĩe
concupisci tpalia ⁊ breuia maluerũt. Maior q hoĩbus ad pra¬
nũ fedes fuit qui prauũ recto quia prestauciꝰ p̾sentis fuerat
pretulebũt
it humanã uitam prioribus seculis ii clari ssima luce
uersatam caligo ac tenebre comp̾henderũt Et quod
hũit prauitati congyũes erat postquã sullata est tũt demũ¬
sͥ hoĩes sapienciũ nomen uendicare ceperũt. Tum aũt nemo

Expanded text:
ad hos corruptos et fragiles deos lapsi et studentes iis rebus ad hos corruptos et fragiles deos lapsi et studentes iis rebus quibus solum corpus ornatur alitur delectatur, mortem sibi perpetuam cum diis et cum bonis corporalibus quaesierunt, quia morti corpus omne subiectum est. insecuta est igitur huiusmodi religiones iniustitia et inpietas, sicuti fuerat necesse.hominum depressae terrenis ut religionibus, sic etiam bonis inhaerebant. secutum est discidium generis humani et fraus et nefas omne, quia spretis aeternis atque incorruptis bonis, quae sola debent ab homine concupisci, temporalia et breuia maluerunt maiorque hominibus ad malum fides fuit, qui prauum recto, quia praesentius fuerat, praetulerunt. sic humanam uitam prioribus saeculis in clarissima luce uersatam caligo ac tenebrae conprehenderunt: et quod huic prauitati congruens erat, postquam sublata sapieperunt. Tum autem nemo
Abbreviated transcription (Latin):
amus Et quãquã prioribus libris cũ falsas argueram reliqi¬
oues et ui ioc cũ falsam sapĩam colleirmi ubi ueritas sit
ostenderiui plamꝰ tauirui que religis ⁊ que sapiã uerusit
liber proxius indicabit.
illũ gen̾is hñai statũ et mirũ parit᷑ et indiguũ bidĩ
solet ꝙ iis siculi sculticia rdigiones uarias susti¬
pientis deosq multos esse cordentis in tantã subito
ignorationen sui uentũ est. Ut ablata ex oculis
ueritate neq religio dei ueri nrq hũartatis rato
teneretur hõibus non In celo sũmũ bonũ q̃rẽtibus
Ad interra. Quã ob causam profecto situloꝵ ueterũ mutata
felicitas est. Ceperũt enĩ relicto parẽte et constitutore om̃i deo
ĩsensibilia digitorũ suoꝵ figiuẽta uenerar. Que prauitas quid
effecerit aut quid maloꝵ actulerit res ip̃a declarat Auersi nãq
a sũmo bono qd̾ ideo beatũ ac sempiternũ est qr uideri tãgiꝰ

Expanded text:
amus. et quamquam prioribus libris, cum falsas arguerem religiamus. et quamquam prioribus libris, cum falsas arguerem religiones, et hoc, cum falsam sapientiam tollerem, ubi ueritas sit ostenderim, planius tamen quae religio et quae sapientia uera sit liber proximus indicabit. illum generis humani statum et mirum pariter et indignum uideri solet, quod unius saeculi stultitia religiones uarias suscipientis deosque multos esse credentis in tantam subito ignorationem sui uentum est, ut ablata ex oculis ueritate neque religio dei ueri neque humanitatis ratio teneretur, hominibus non in caelo summum bonum quaerentibus, sed in terra. quam ob causam profecto saeculorum ueterum mutata felicitas est. coeperunt. enim relicto parente et constitutore omnium deo insensibilia digitorum suorum figmenta uenerari. quae prauitas quid effecerit aut quid malorum adtulerit, res ipsa declarat. auersi namque a summo bono, quod ideo beatum ac sempiternum est, quia uideri tangi
Abbreviated transcription (Latin):
de mocritus uitater de putro extrahat. aut empedocles di¬
lapet aẽ sui sciitas lut archisilas et carurades uideant sen¬
tiant percipiãt: Uox ege decelo uitatem docẽs et nobis
sole ip̃o clariꝰ liuuen ostendeus Quid nobis inique sumius:
et sapiam suscipere cũctamur: Qũã docti dair̃s cõlritis
ĩ quirẽdo etatibus suis nũquã reperire potuerũt Qui
uult sapĩes ac beatus esse audias doi uocem, discat Iustiau
sacrauirtũ natĩtatis ue norit hũana cõdempnat diuina
Iustipiat ut sũmũ illua bonũ ad quod natus est po sit adapa¬
sci Displutis ieligionibus imindis et oĩbus quecĩq ineaꝵ
de feusionẽ dici uel solebant uel poteraut refutatis deinde
uel argiuuẽtis uel exemplis uel ydoneis testibus asserum
et stulticiã quã nobis isti deoꝵ cultores obiectare non de¬
simũt ut nullaui penes nos sic totau penes ip̃os esse Ace¬

Expanded text:
Democritus ueritatem de puteo extrahat aut Empedocles diDemocritus ueritatem de puteo extrahat aut Empedocles dilatet animi sui semitas aut Arcesilas et Carneades uideant sentiant percipiant? uox ecce de caelo ueritatem docens et nobis sole ipso clarius lumen ostendens. quid nobis iniqui sumus et sapientiam suscipere cunctamur, quam docti homines contritis in quaerendo aetatibus suis numquam reperire potuerunt? qui uult sapiens ac beatus esse, audiat dei uocem, discat iustitiam, sacramentum natiuitatis suae norit, humana contemnat, diuina suscipiat, ut summum illut bonum ad quod natus est possit adipisci. Dissolutis religionibus uniuersis et omnibus quaecumque in earum defensionem dici uel solebant uel poterant refutatis, deindeuel argumentis uel exemplis uel idoneis testibus adseramus et stultitiam, quam nobis isti deorum cultores obiectare non desinunt, ut nullam penes nos, sic totam penes ipsos esse doce
Abbreviated transcription (Latin):
falsis esse consiuupta nequis forte a prauis religionibus ĩ¬
clusus ad eos se conferre uellet tanꝙͣ certi aliquid reperturꝰ
Una igr̃ spes oñi una salus in hac doct̾na quã defendimius
posita est, Dĩs sapia ioĩs in ioc uno est ut deũ cognoscat et
colat. Hoc mi dognia hec sentencia est Quãta itaq possũ
uoce testificor proclamo demĩcio. Hoc est illus quod pħi
om̃es in cota uita sua quesierũt Nec unquã taĩ ĩuestigare
cõphendere tenere ualuerũt Quia religronẽ aut prauã
tenuerũt aut totam penitus sustulerũt Iacessant igit
om̃ẽs illi qui humauã uieam non ĩstriũit sed turbãt Quidẽi
docẽt aut quẽ instruũt qui stĩpos nũd̃ iustruxerũt: Quem
sauare egroti quc̃ regere ceci possũt. Hit eigo nes om̃es
quibus est cura sapie cõseramus An exp̾cabimꝰ donec socra-¬
tes aliquid sciat aut auaxagoras In tenebis leuuen uideat aut

Expanded text:
falsis esse consumpta, ne quis forte a prauis religionibus exfalsis esse consumpta, ne quis forte a prauis religionibus exclusus ad eos se conferre uellet tamquam certi aliquid reperturus. una igitur spes homini, una salus in hac doctrina quam defendimus posita est, omnis sapientia hominis in hoc uno est, ut deum cognoscat et colat: hoc nostrum dogma, haec sententia est. quanta itaque uoce possum, testificor proclamo denuntio: hic, hic est illut, quod philosophi omnes in tota sua uita quaesierunt nec umquam tamen inuestigare conprehendere tenere ualuerunt, quia religionem aut prauam retinuerunt aut totam penitus sustulerunt. facessant igitur illi omnes, qui humanam uitam non instruunt, sed turbant. quid enim docent aut quem instruunt qui se ipsos nondum instruxerunt? quem sanare aegroti, quem regere caeci possunt? huc ergo nos omnes, quibus est cura sapientiae, conferamus. an expectabimus, donec Socrates aliquid sciat aut Anaxagoras in tenebris lumen inueniat aut
Abbreviated transcription (Latin):
fixerũt Qd̾ quã longe a sapia sit remõtũ declarat iuuenales
hus ꝟsibus Nullã nomien Sabes si sit prridencia Ad nos Te facimꝰ
fortuua dean celoq locamius. Stulticia ig̃r error et cecitas et
ut ciceoro ait iguoratio reꝵ atqz causaꝵ nature ac sortune nõiã
induxit Sed ut adũsariũ snam nescũt sic ne uirtutẽ qued̃ sciãt
Cuiꝰ stiencia ab aduer sarũ notione descendit Que si cõĩcta
est cũ sapĩa ut ip̃i dicũt eandem ipam sapĩar̃ iguerẽt necesse est
i quibus rebus sita sit est. Nemo eiũ potest ueris armis instrui
si lostem cõt a quẽ fuerit armandus iguorat Nec aduersariũ
uinsere qui diinicando non hostem uerũ ed umbram petit Pur¬
sternetur eiu que alis intentus ueniẽtem uitalibus suis ictlu
nec p̾uident ante nec cauerit
qr non erat in ꝓpria contra pħos disputatõ Sẽd huc necessaᷤ
du̾tendum fuit ut ostenderem tat ac tanta ingemia in rebus

Expanded text:
finxerunt: quod quam finxerunt: quod quam his versibus: Nullum numen abest, si sit prudentia: sed nos Te facimus, Fortuna, deam, coeloque locamus. Stultitia igitur, et error, et caecitas, et, ut Cicero ait, ignoratio rerum atque causarum, Naturae ac Fortunae nomina induxit. Sed ut adversarium suum nesciunt: sic nec virtutem quidem sciunt, cujus scientia ab adversarii notione descendit. Quae si conjuncta est cum sapientia uel, ut ipsi dicunt, eadem ipsa sapientia est, ignorent necesse est in quibus rebus sita sit. nemo enim potest ueris armis instrui, si hostem contra quem fuerit armandus ignorat, nec aduersarium uincere qui in dimicando non hostem uerum, sed umbram petit. prosternetur enim qui alio intentus uenientem uitalibus suis ictum nec praeuiderit ante nec cauerit. quia non erat mihi propria contra philosophos disputatio. sed huc necessario deuertendum fuit, ut ostenderem tot ac tanta ingenia in rebus
Abbreviated transcription (Latin):
qui cõtraria faciat ꝙ eus Cui¶ ĩiidie causam in secũdo
libro ex plicauimus. ic ergo ĩsidiatur uniuersis sed eos
qui deũ nescius euore ĩpedit stulticia obint teuebris
circũ fundit ueguis possit ad diuini noĩs perur̃ere no¬
ticiaan. In quo uno et noticia cõtinet ͤ et uita ppetua
Eos aũt qui deũ sciũt it dolis et astu aggreditur ut
ĩpellat ad mortem bel si dolo nichil profecerit bi ⁊ uiolentra
deice conatur. Idcirto tiũĩ In p̾mordus tusgir sscuis non estabin
ad penã deciusus a deo est ut hoirm malicia sua epceat ad uitã¬
uirtutem que nisi agitetur insi uexatõr assidua uoboretur nõ
potest ẽẽ perfecta Siquid uirtus est perferendoꝵ maloꝵ fortis
atq duicta paciẽtia kxquo sit ut uirtus nulla sit s adu̾sarius
desit. Hiuꝰ Ieaq peru̾se potestatis cũ uim sentioẽt iuytut
repugnãtem nomen ꝙ ignorarẽt fortuue sibi uocabilũ ĩane

Expanded text:
qui contraria faciat quam deus, cuius inuidiae causam in secundo qui contraria faciat quam deus, cuius inuidiae causam in secundo libro explicauimus. hic ergo insidiatur uniuersis: sed eos qui deum nesciunt errore inpedit, stultitia obruit, tenebris circumfundit, ne quis possit ad diuini nominis peruenire notitiam, in quo uno et sapientia continetur et uita perpetua; eos autem qui deum sciunt dolis et astu adgreditur, ut s inpellat ad mortem, uel si dolo nihil profecerit, ui et uiolentia deicere conatur. idcirco enim in primordiis transgressionis non statim ad poenam detrusus a deo est, ut hominem malitia sua exerceat ad uirtutem: quae nisi agitetur, nisi uexatione adsidua roboretur, non potest esse perfecta, siquidem uirtus est perferendorum malorum fortis atque inuicta patientia. ex quo fit ut uirtus nulla sit, si aduersarius desit. huius itaque peruersae potestatis cum uim sentirent uirtuti repugnantem, nomen ignorarent, fortunae sibi uocabulum inane
Abbreviated transcription (Latin):
reguare decitar si plus pocest aut /ula colitur se amnia.
uel si tautũ mala ĩmiltit aliquid carise proserat cur si dea
sit ĩuideat sõĩbus eos ꝙ perditos cupiat cũ ab sus religi¬
ose colatur: Cur equior sit malis Inauior tomis: Cur ĩsidret
affligat decipiat exterminet. Quis illaui gu̾i onii uexatricẽ
ppetuã constituerit: Cur demii tam malam sortita At po¬
testateu. ut res cũctas ex libidine magis ꝙͣ ex ueio celebret
ĩ notẽtri accausare fartiuĩa Que eciã si sit aliqra inc̾m tnĩ
asferoi abius potest cur hõibus tan ĩmuca / t ꝙͣ preeatu
taq ille om̃es orr̃es quibus iquitater fortuue lacrra¬
ctauit nichil suut aliud ꝙ̃ de lirauiẽta ĩ considerate leuetatis
Quare nõ ĩudẽãt nobis quibus aperuit ueritatem deus
Qui sieut scimꝰ inchuil esse sorerũa. Ita scimꝰ esse prauũ
ac subdolũ spirĩtũ qui sit ĩnicus bonis hostis qz iusticie

Expanded text:
regnare dicitur, si plus potest, aut sola colitur, si omnia? regnare dicitur, si plus potest, aut sola colitur, si omnia? uel si tantum mala immittit, aliquid causae proferant cur, si dea sit, inuideat hominibus eosque perditos cupiat, cum ab iis religiose colatur, cur aequior sit malis, iniquior autem bonis, cur insidietur adfligat decipiat exterminet, quis illam generi hominum uexatricem perpetuam constituerit, cur denique tam malam sortita sit potestatem, ut res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebret innocentem accusare fortunam: quae etiamsi sit aliqua, nihil tamen adferri ab iis potest, cur hominibus tam inimica sit quam putatur. itaque illae omnes orationes quibus iniquitatem fortunae laceractant, nihil sunt aliut quam deliramenta inconsideratae leuitatis. quare non inuideant nobis, quibus aperuit ueritatem deus: qui sicut scimus nihil esse fortunam, ita scimus esse prauum ac subdolum spiritum, qui sit inimicus bonis hostisque iustitiae,