comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
let insana ꝓcacitas. Que cũ se
delere nomen estimat xp̃ia¬
nũ. prestare potius iudecur
augmentũ. Cui merito dicit᷑
a fideli. Non moriar ut tu pu¬
tas. s uiuã uita qua nescis: ad
quã mente p̃tumidi perueni¬
re ñ possunt. Narraturũ se e¬
tiã dni operã pollicetur. ut sẽ¬
peraugeat᷑ eccła tali p̃dicatio¬
ne uulgata. Quid ꝓdest cru
meliꝰ & ipsi uiuerent: si con
aliqͥd ꝑsecutoꝵ suꝑbia uindica¬
ret: torm̃ta ipsoꝵ seuitiã ꝙ fe¬
rocissimã. castigationẽ dñi esse
confirmat. ut tota illa iniqua
potentia ad correctionẽ fide¬
liũ uideat᷑ esse concessa. Quid
se de potestate iactant: qͥbus
nil ꝓsua utilitate conceditur
Crudelitas illor nr̃a correctio ẽ
furoris flãma nr̃a ꝓbatio. Nonse
meliores estiment qͦd delinquuns.
filio ñ parcit᷑: ut erudiri posse
uideatur. Sed hac bene castiga¬
tũ sedicit. Solus enĩ morti ñ tra¬
dit᷑: cuiꝰ hic uitia cõmissa pur¬
gant᷑. W nota qͦd ait. castigans

Expanded text:
as, quae cum se delere nomen aestimat Christianum, praestare potius videtur augmentum. Cui merito dicitur a fideli: Non moriar, ut tu putas; sed vivam vita quam nescis; ad quam mente praetumidi pervenire non possunt. Narraturum se etiam opera Domini pollicetur, ut semper augeatur Ecclesia tali praedicatione vulgata. Quid potest crudmelius et ipsi viverent, si convaliquid persecutorum superbia vindicaret, tormenta ipsorum saevitiamque ferocissimam castigationem Domini esse confirmat, ut tota illa iniqua potentia ad correctionem fidelium videatur esse concessa. Quid se de potestate jactant, quibus nihil pro sua utilitate conceditur? Crudelitas illorum nostra correctio est, furoris flamma probatio. Non se meliores aestiment quod delinquunt: filio non parcitur, ut erudiri posse videatur. Sed haec bene castigatus edicit; solus enim morti non traditur, cujus hic vitia commissa purgantur. Et nota quod ait, castigans
Abbreviated transcription (Latin):
aliis quippe locis per orbẽ. in a¬
lus ex quatuor cardinibus. Hic
aut̃ per solis cursum quasi ꝑ
quandã lineã declaratus est

Expanded text:
aliis quippe locis, per orbem, in aliis ex quatuor cardinibus, hic autem per solis cursum, quasi per quamdam lineam declaratus est
Abbreviated transcription (Latin):
ribit. Scilicet. qr sicut ille uota
beatoꝵ in regno dñi. plantata
florebunt: ita peccatoꝵ deside¬
ria succisa marcescunt. Conclusio

Expanded text:
ribit; scilicet quia sicut illic vota beatorum in regno Domini plantata florebunt, ita peccatorum desideria succisa marcescent. Conclusio
Abbreviated transcription (Latin):
gradus. numer̾ ipse de¬
mus initrũ sapientiȩ. que¬
rendũ ẽ cur ꝓpħa in tali loco
eũ iudicauerit ẽẽ memoran¬
dũ. Uuo timores sũt qui cor¬
da nr̃a conpungunt: unꝰ hu¬
manꝰ. ꝑ quẽ timemꝰ aut pe¬
ricła carnis pati. aut mun¬
di bona deserere.S iste cog¬

Expanded text:
gradus, numerus ipse demus initium sapientiae , perquirendum est cur propheta in tali loco eum judicaverit esse memorandum. Duo timores sunt qui corda nostra compungunt: unus humanus, per quem timemus aut pericula carnis pati, aut mundi bona deserere. Sed iste cog
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo iã dictũ ẽ. Infige ti¬
more tuo carnes meas: a iu¬
diciis enĩ tuis timuii. Meri¬
to gͦ & intali gradu & ubiq
necessartꝰ approbatur.

Expanded text:
ige timore tuo carnes meas: a judiciis enim tuis timui . Merito ergo et in tali gradu et ubique necessarius approbatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ille inimicos eiꝰ zelo pietatis
intendit. S postquã ꝑsecutoꝵ
seuitiã illataq supplicia
memorauit. uenit ad cari¬
tatẽ q̃ ciuicta cõmendat. Nã
si ñ diligens mandata dñi
talia pateret᷑. ñ erat felix
corona. s uitiosa iactantia sic̃
dicit apłs. Si tradidero corp
meũ ut ardeã. caritatẽ aũ
ñ habeã. uichil mͥ prodest¬
Nã legi dñice qͦdã modo uidet᷑
ingratꝰ. si qͥs torm̃ta martirii
cũ murmuratiõe ꝑtulerit:
s debet ħ ipsũ diligere. ꝑ qͦd
se credit ad ȩt̃na gaudia ꝑ¬
uenire. Dñs enĩ animoꝵ qua¬
litates gratiꝰ respicit. ꝗͣ cru

Expanded text:
ille inimicos ejus zelo pietatis intendit. Sed postquam persecutorum saevitiam illataque supplicia memoravit, venit ad charitatem quae cuncta commendat. Nam si non diligens mandata Domini talia pateretur, non erat felix corona, sed vitiosa jactantia, sicut dicit Apostolus: Si tradidero corpus meum ut ardeat, charitatem autem non habeam, o videtur ingratus, si quis tormenta martyrii cum murmuratione pertulerit: sed debet hoc ipsum diligere, per quod se credit ad aeterna gaudia pervenire. Dominus enim animorum qualitates gratius respicit, quam cru
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ ait. Reconde gladiũ tuũ
ĩ locũ suũ. Calicẽ quẽ dedit mͥ
pat̾ ñ bibã illũ: & iterũ. ne
a suo ꝓposito uideretur exce¬
dere alio loco petro dix̃. Ua¬
de retͦ satbanas: scandalũ mͥ
es. S ne minorẽ putes quẽ
iurasse cognoscis: audi de ip¬
so patre. Iurauit dñs ⁊ ñ pe¬
nitebit eũ. Et iurauit dñs
ad abrahã. & id ipsũ de patͤ
dicit inferiꝰ. Iurauit dñs ue¬
ritatẽ. Nã i⁊ illud qͦd ait. ui¬
rauit dño: ostendit alterã
ñ suã. intelligi debere ꝑso¬
nã. Uotũ itaq filii fuit. ut
ꝓpͥe incarnationis aduentu
reconciliaret pat̾ genꝰ huma¬
nũ: quo peccatis facientibus
reddebatur infensũ. Quod ta¬
men uotũ ñ ẽ a patrẽ diui¬
sũ. Omña enĩ que uult pat̃.
uult ⁊ filiꝰ: uult ⁊ sp̃c sc̃s. qͣm¬

Expanded text:
 tuum in locum suum. Calicem quem dedit mihi Pater, non bibam illum ? Et iterum ne a suo proposito videretur excedere, alio loco Petro dixit: Vade retro me, Satana, scandalum mihi es . Sed ne minorem putes quem jurasse cognoscis, audi de ipso Patre: Juravit Dominus, et non poenitebit eum . Et, Juravit Dominus ad Abraham . Et hoc ipsum de Patre dicit inferiam et illud quod ait, Juravit Dominus, ostendit alteram, non suam intelligi debere personam. Votum itaque Filii fuit, ut propriae incarnationis adventu reconciliaret Patri genus humanum, quod peccatis facientibus reddebatur infensum. Quod tamen votum non est a Patre divisum, omnia enim quae vult Pater, vult et Filius, vult et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
& stratũ lect conscendere: do¬
nec illa q̃ patͥ ꝓmisit cognoscat᷑
implere. Tabernacłm dicit.
nͥ fallor cȩlestẽ habitationẽ.
ub post resurrectionẽ suã
cũ assũpta carne utdentibꝰ
ascendit apłis. ꝗͣ se ante in¬
pat̾ repperiat religiosoꝵ pec¬
toꝵ locũ. Id̃o enĩ addidit. do¬
mus meȩ. ut celestẽ significa¬
ret habitationẽ : fic̃ alio loco
dicit. Celũ mͥ sedes ẽ: t̾ra aũ
scabellũ pedũ meoꝵ. Sequit᷑.
Si ascendero ĩ lectũ stratus
mei. More suo res cȩlestes ꝑ
humanas consuetudines di¬
noscitur indicare. Lectꝰ eni
nr̃ stratꝰ quietẽ nob̾ confert.
⁊ finẽ laboꝵ. Unde lectꝰ ipsiꝰ
id÷ requies. conssimatio in¬
telligenda ẽ beatissime passi¬
onis. Nã ⁊ ipsũ quod dixit.
si ascendero. significat ascen¬
sionẽ. qñ ascendit in cȩlos
& sedit ad dexterã patris. Tc̃
enĩ uirationis. io: promissioĩs¬

Expanded text:
et stratum lecti conscendere, donec illa quae Patri promisit, cognoscatur implere. Tabernaculum dicit, nisi fallor, coelestem habitationem, ubi post resurrectionem suam cum assumpta carne videascendit; quam se ante inPatri reperiat religiosorum pectorum locum. Ideo enim addidit, domus meae, ut coelestem significaret habitationem; sicut alio loco dicit: Coelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum . Sequitur, si ascendero in lectum stratus mei. More suo res coelestes per humanas consuetudines dignoscitur indicare. Lectus enim noster stratus quietem nobis confert et finem laborum: unde lectus ipsius, id est requies, consummatio intelligenda est beatissimae passionis. Nam et ipsum quod dixit, si ascendero, significat ascensionem, quando ascendit in coelos et sedit ad dexteram Patris. Tunc enim jurationis, id
Abbreviated transcription (Latin):
positũ ẽ: ut nec ãbiciones scħ
aliquis desiderant᷑ expecta¬
ret. qͥbꝰ finẽ datũ eẽ sentir&ꝵ:
⁊ mandata dñi nimia festi¬
natioẽ ꝑqͥreret. q̃ latissima
cõꝓbaret. Nec uacat quod la¬
tum mandatũ tuũ posuit
nimis: scilicet. significans ca¬
ritatẽ: ꝗ cura deũ habere iu¬
bem᷑ & ꝓximũ. Nã qͥd latiꝰ di¬
ci potest. ꝙͣ qͦd inuuersã legẽ.

Expanded text:
 ut nec ambitiones saeculi aliquis desideranter expeteret, quibus finem datum esse sentiret; et mandata Domini nimia festinatione perquireret, quae latissima comprobaret. Nec vacat quod latum mandatum tuum posuit nimis, scilicet significans charitatem, quam circa Deum habere jubemur et proximum. Nam quid latius dici potest, q
Abbreviated transcription (Latin):
os docentes me intellexi: quia
testimonia tua meditatio mea ÷
Uidet᷑ abeatoꝵ humilitate scĩs¬
sima discrepare. si suꝑ moy
docuerunt. ħ dictũ uelimꝰ ad¬
uertẽ. S intendamꝰ superi¬
orẽ uersum: & om̃is questio
calũniosa discedit. Non enĩ
dixit. suꝑ patres. s suꝑ inimi¬
cos meos: utiq qͥ legẽ dñi
praua intentione docuerũt
gistros: scilicet fariseos de¬
signans. qͥ se ad litterã tenen¬
tes. sꝑitałe intelligentiã ne¬
gligebãt. ¶s i dñs ĩ euangło freqͣnt

Expanded text:
s docentes me intellexi: quia testimonia tua meditatio mea est. Videtur a beatorum humilitate sanctissima discrepare, si super Modocuerunt, hoc dictum velimus advertere. Sed intendamus superiorem versum, et omnis quaestio calumniosa discedit. Non enim dixit super patres, sed super inimicos meos, utique qui legem Domini prava intentione docuerunt.gistros; scilicet pharisaeos designans, qui se ad litteram tenentes, spiritualem intelligentiam negligebant; quos
Abbreviated transcription (Latin):
gilitatẽ continua meditatiõe
credamꝰ potiusse sufficere: hac
nob̾ ut opinor ratione consta¬
bit: qm̃ si quis quaslibet cau¬
sas respectu dñi sub moderati¬
one disponat. si cibos tẽꝑant̃
accipiat. si sominos conuenient̃
carpat. legem di meditat᷑ in
om̃ibus: qm̃ se honesta ⁊ ꝓba¬
bili actione cõmendat sic̃ apłs
dicit. Siue enĩ manducatis si¬
ue bibitis. siue aliud aliqͥo fa

Expanded text:
gilitatem continuae meditationi gilitatem continuae meditationi credamus potuisse sufficere, hac nobis, ut opinor, ratione constabit; quoniam si quis quaslibet causas respectu Domini sub moderatione disponat, si cibos temperanter accipiat, si somnum convenienter capiat, legem Domini meditatur in omnibus; quoniam se honesta et probabili actione commendat, sicut apostolus dicit: Sive enim manducatis, sive bibitis, sive aliud ali
Abbreviated transcription (Latin):
głii plurima meditatione ꝓ¬
fecerat. in hac littera introdu¬
cit᷑ ad loquendũ suꝑ docen¬
tes se ac seniores asserens
diuina intellexisse mandata:
& idõ suꝑ mel & fauũ ori suo
scripturarũ diuinarũ testat᷑
puenisse dulcedinẽ. Dicendo
quomͦ. ꝓmittit se dicturũ. q̃m¬
admodũ legẽ dñi p̃cipua in¬
tentioe dilexerit. Uilexit gͦ
legẽ. ñ timuit. qm̃ ꝑ dilectionẽ
ñ ꝑ timorẽ mundanũ. p̃cep¬
tũ dñi scõs iuros decet oꝑari.
plus enĩ acceptũ ẽ. amantẽ
aliqͥd fac̾e̾: quã solũ infidelit̃
timentẽ. Quomodo aũ dilexe¬
rit: consequent̃ exponit dicenᷤ.
Totadie meditatio mea ẽ. To¬
tadie. continũ tẽpꝰ debemꝰ
accipere: sic̃ & alibi legit᷑. Be¬
nedicã dñm in omĩ tẽꝑe: sẽꝑ
laus eiꝰ in ore meo. Scã enim
conscientia. sẽꝑ habuit diem
q̃ clarificato corde incredulita¬
tis tenebras ignorauit. ¶ inde¬
fecta meditatio: cui scłi istiꝰ ñ
sufficit dies. & ut humanã fra¬

Expanded text:
gelii plurima meditatione profecerat, in hac littera introducitur ad loquendum: super docentes se ac seniores asserens divina intellexisse mandata; et ideo super mel et favum ori suo Scripturarum divinarum testatur provenisse dulcedinem. Dicendo, Quomodo, promittit se dicturum quemadmodum legem Domini praecipua intentione dilexerit. Dilexit ergo legem, non timuit: quoniam per dilectionem, non per timorem mundanum praeceptum Domini sanctos viros decet operari. Plus enim acceptum est amantem aliquid facere, quam solum infideliter timentem. Quomodo autem dilexerit, consequenter exponit, dicens: Tota die meditatio mea est. Tota die continuum tempus debemus accipere; sicut et alibi legitur: Benedicam Dominum in omni tempore: semper laus ejus in ore meo . Sancta enim conscientia semper habuit diem, quae clarificato corde incredulitatis tenebras ignoravit. O indefecta meditatio, cui saeculi istius non sufficit dies! Et ut humanam fra
Abbreviated transcription (Latin):
plicare. Ad postremũ breui
sententia. q̃ fuerãt dicenda
conclusit. Proficet᷑ enĩ totiꝰ
consũmationis se uidisse fi¬
nẽ. Consũmatio ẽ enĩ uͥtutũ
omniũ cõpletiua ꝑfectio. cui
se merito uidisse dicit. qm̃ eũ
illuminata m̃te. tẽ credidit

Expanded text:
plicari: ad postremum brevi sententia quae fuerant dicenda conclusit; profitetur enim totius consummationis se vidisse finem. Consummatio est enim virtutum omnium completiva perfectio: cui se merito vidisse dicit; quoniam eum illuminata mente tunc credidit
Abbreviated transcription (Latin):
inimicos meos prudentẽ me
fecisti mandato tuo: quia in
ȩt̃num mͥ ẽ. Inimici intelligen¬
disunt. obstinati iudei. hereti¬
ci uel pagan: qͥ p̃cepta dñi
aut minime intellexerunt.
aut ea pͣuo studio cõꝓbanto
perati. Suꝑͣ istos prudentẽ se
dicit effectũ. qm̃ iussa dñs &
tegritate seruiuit. S unde fac̃¬
tꝰ prudens fuerit suꝑ inimi¬
cos suos addidit mandato tuo:
qm̃ dũ ille fidelit̾ obȩdiuit.
cunctos errantes sine dubita¬
tione transcendit. Eoce reuera
beatꝰ honor. ecce regnũ bonoꝵ
fixa m̃te consiste̾. Adiecit. Quia
um. Sed queramꝰ qͦd manda¬

Expanded text:
inimicos meos prudentem me fecisti mandato tuo; quia in aeternum mihi est. Inimici intelligendi sunt obstinati Judaei, haeretici, vel pagani, qui praecepta Domini aut minime intellexerunt, aut ea pravo studio non probantur operari. Supra istos prudentem se dicit effectum; quoniam jussa Domini tegritate servivit. Sed unde factus prudens fuerit super inimicos suos, addidit, mandato tuo: quoniam dum illi fideliter obedivit, cunctos errantes sine dubitatione transcendit. Ecce revera beatus honor, ecce regnum bonorum fixa mente consistere. Adjecit, quia um. Sed quaeramus quod manda
Abbreviated transcription (Latin):
Ad dnm cũ tribularex clama¬
ul. ⁊ exaudunt me Inchoat
rena uitia derelinquens. con¬
fessione lacrimabih petit se
de mundi istiꝰ tͥbulatione li¬
berari. Initiũ enĩ ꝓuectꝰ ẽ. de¬
licta carnalia relinquere.⁊
sic dño supplicare. Nã qͥ unũ
gradũ conscendit. trã usiq re¬
linqͥt.⁊ ĩ qͦdã adhuc humih lo¬
co recipitur: cui eleuatio pͥma
prȩstatur. Sed iã ꝓculdubio
habebit meritũ beati: qͥ uel ĩ
isto gradu potuerit inueniri.
Sic legit᷑. Beati quoꝵ remisse
st̃ mniqͥtates. Qua ꝓpt̃̾ exauditũ
se dicit: qm̃ ĩ tͥbulatiõe clama¬
uerat. Dñs enĩ nescit differre.
quẽ cõpuncto corde sibi sense¬
rit supplicare: sic̃ in ysaia le¬
git᷑. Adhiic inuocante te: dicã
ecce adsũ. W inspice quã sit
pulcherrimꝰ ordo dictoꝵ. Pri¬
mũ posita ẽ tͥbulatio. deinde
exclamatio. t̃cio. exauditio. ut

Expanded text:
Ad Dominum cum tribularer clamavi, et exaudivit me. Inchoat rena vitia derelinquens, confessione lacrymabili petit se de mundi istius tribulatione liberari. Initium enim provectus est delicta carnalia relinquere, et sic Domino supplicare. Nam qui unum gradum conscendit, terram utique relinquit, et in quodam adhuc humili loco recipitur, cui elevatio prima praestatur. Sed jam proculdubio habebit meritum beati, qui vel in isto gradu potuerit inveniri, sicut legitur: Beati quorum remissae sunt iniquitates . Quapropter exauditum se dicit, quoniam in tribulatione clamaverat. Dominus enim nescit differre, quem compuncto corde sibi senserit supplicare, sicut in Isaia legitur: Adhuc invocante te dicam: Ecce adsum. Et inspice quam sit pulcherrimus ordo dictorum. Primum posita est tribulatio, deinde exclamatio, tertio exauditio, ut
Abbreviated transcription (Latin):
qñ ad literã om̃imodis ꝓban¬
tur absurda. & ido respice qͦ
suauitate priores similitudi¬
nes ad hanc intelligentiam
uidentur esse perducte. ut
sibi omĩa pulcherrima colla¬
tione respondeant. Quid est¬

Expanded text:
 ad litteram omnimodis probantur absurda. Et ideo respice qua suavitate priores similitudines ad hanc intelligentiam videntur esse perductae, ut sibi omnia pulcherrima collatione respondeant. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
definitione conclusit dicens.
Michil aliud erit nͥ id qͦd uolunt
esse aurifices. Quibus etiã sedu¬
lii ut ita dixerĩ poete ueritatis.
uersus illi repetendi sunt. Lig¬
nee ligna rogas. surdis clamare
uideris. a mutis responsa petis.
tes meas sculptilibꝰ quȩ apͥnci¬
pio st̃. Ecce fiunt ut noua que
ego adnuntiabo. & prius quã
manifestarẽ ea audire uos feq
qm̃ ego sũ : ante me enĩ ñ fuit¬

Expanded text:
definitione conclusit, dicens: definitione conclusit, dicens: Nihil aliud erit, nisi id quod volunt esse aurifices . Quibus etiam Sedulii ut ita dixerim poetae veritatis versus illi repetendi sunt: Lignee, ligna rogas: surdis clamare videris: A mutis responsa petis. tes meas sculptilibus. Quae a principio sunt, ecce fiunt: ut nova quae ego annuntiabo, et priusquam manifestarem ea audire vos feci . Quoniam ego sum. Ante me enim n
Abbreviated transcription (Latin):
continere. Nã quinq uersibus
iutuperat cłos paganoꝵ: decẽ
uͦ dm̃ laudat excelsum: ut &
in ipsa quantitate dictoꝵ rerũ
discrepantia moustraret amba¬
rum. Sed qm̃ superiꝰ inusibilẽ
dm̃ dixerat. que uult omĩa fa¬
cientẽ: hic merito irridenda
dicit idola. que ad humanitatis
formã cõposita. uel ipsis corpo¬
reis sensibꝰ ꝓbant᷑ extranea.
Nã licet inueniant᷑ & ęnea &
lignea simulacra: utiliꝰ tam̃ illud:
elegit qͦd gentilitas iudicabat
reuerentrꝰ adorandũ: ut eru.¬
besceret colere uiliora. quoꝵ
& pretiosa ꝓbant᷑ irrisa. Sed
ne putares hȩc signa nature
alicusꝰ uiuã habere substantiã.
ad uilitatẽ dicit᷑ exprimendã
deos illos gentiliũ mortalium
manibꝰ fabricatos. Pudor est di¬
cere simulacrũ ab illo cols cuiꝰ
ipse auctor potuit inueniri. Ut¬
quid mortali ualeat prestare:
qͦt nͥ uoluisset homo. idolũ non
potiusset existere. Sic & hiere¬
mias talia deliram̃ta pulchra

Expanded text:
continere. Nam quinque versibus continere. Nam quinque versibus vituperat deos paganorum: decem vero Deum laudat excelsum, ut et in ipsa quantitate dictorum, rerum discrepantiam monstraret ambarum. Sed quoniam superius invisibilem Deum dixerat, quae vult omnia facientem, hic merito irridenda dicit idola, quae ad humanitatis formam composita, vel ipsis corporeis sensibus probantur extranea. Nam licet inveniantur et aenea et lignea simulacra, utilius tamen illud elegit, quod gentilitas judicabat reverentius adorandum; ut erubesceret colere viliora, quorum et pretiosa probantur irrisa. Sed ne putares haec signa naturae alicujus vivam habere substantiam, ad vilitatem dicitur exprimendam, deos illos gentilium mortalium manibus fabricatos. Pudor est dicere simulacrum ab illo coli, cujus ipse auctor potuit inveniri; utquid mortali valeat praestare, qui nisi voluisset homo, idolum non potuisset existere? Sic et Jeremias talia deliramenta pulchra
Abbreviated transcription (Latin):
ani. Nã quotiens martirũ
corpora diuersis suppliciis
affligunt᷑. ipsa uoxc ẽ tirannoꝵ
ipsa gentiliũ: ubi ẽ ds eoꝵ:
quasi ñ possit eripere. qͦs ut
coronet tormenta patitur su
sum: & in cȩlo & in terra omĩa
quecũq uoluit fecit. Contra
dementia uerba gentiliũ qui
dicunt ubi ẽ ds tuus: ueracis¬
sima nimis infertur & absolu¬
ta sententia. dm̃ nr̃m omĩa fa¬
cere que uult in celo & in t̃ra.
Aã cũ dicit᷑ in cęlo sursũ. supra
om̃s creaturas potens esse mon¬
strat᷑. Seqͥt᷑ om̃ia eũ facere que¬
cũq uel in minimas uel in
maximas creaturas suas uolu¬
erit operari. ut eũ omĩpotentẽ
esse cognoscas. dũ ubiq effectũ
sue uoluntatis ostendat. Simu¬
lacra gentiũ argentũ & aurũ.
op̃a manuum hominũ. Uenit
ad tertiũ modũ ubi ꝓpħa simu¬
lacra gentiũ irridet. & dñmis¬
rahel congrua laude concele¬
brat. Hoc genꝰ causȩ dicit᷑ de¬
monstratiuum. quod & uitupe¬
rationẽ & laudem dinoscitur

Expanded text:
ani. Nam quoties martyrum corpora diversis suppliciis affliguntur, ipsa vox est tyrannorum, ipsa gentilium: Ubi est Deus eorum? Quasi non possit eripere quos ut coronet tormenta patitur sussum; in coelo et in terra omnia quaecunque voluit fecit. Contra dementium verba gentilium, qui dicunt: Ubi est Deus tuus? veracissima nimis infertur et absoluta sententia, Deum nostrum omnia facere quae vult in coelo et in terra. Nam cum dicitur, in cns esse monstratur. Sequitur, omnia eum facere quaecunque vel in minimis, vel in maximis creaturis suis voluerit operari, ut eum omnipotentem esse cognoscas, dum ubique effectum suae voluntatis ostendat. aurum, opera manuum hominum. Venit ad tertium modum, ubi propheta simulacra gentium irridet, et Dominum Israel congrua laude concelebrat. Hoc genus causae dicitur demonstrativum, quod et vituperationem et laudem dignoscitur
Abbreviated transcription (Latin):
sarii derisio iolenta. quȩ ip¬
sas qͦq pulpas penetrare dinos
cit᷑. Domꝰ isrł sperauit in dño.
aduitor eoꝵ & ꝓtector eoꝵ est.
Dãpnatis iniquitatibꝰ perfidoꝵ.
ad cȩlebranda p̃conia dñi let̾
accedit. Domꝰ isrł. eccłam cog¬
noscit᷑ fideliũ significare p̾płor.
Ipsa enĩ sperat in dño. que
mundana desideria seꝑ abiciens.

Expanded text:
sarii derisio violenta, quae ipsarii derisio violenta, quae ipsas quoque culpas penetrare dignos. Domus Israel speravit in Domino: adjutor eorum et protector eorum est. Damnatis iniquitatibus perfidorum, ad celebranda praeconia Domini laetus accedit. Domus Israel Ecclesiam cognoscitur fidelium significare populorum. Ipsa enim sperat in Domino, quae mundana desi
Abbreviated transcription (Latin):
ratio facta ẽ: ne cito paganoꝵ
fidunt in eis. Audit forsitan pa¬
ganꝰ & gaudet se suis numinibꝰ
cõparatũ. Sed intelligat quantũ
tali patͦcinio potuit ꝓficere: ut de
rationabili homine. usq ad iisen¬
sibilia metalla meruerit perue¬
iure. Intelligat culturã suam in
dãpnationẽ ꝓpͥam fuisse conuer¬
sam . & refugiat illud adorare.
unde plectibile iuditiũ cognos¬
cit᷑ excepisse. Similes qͥppe illis
fiant: qͥ sequi talia decreuerunt.
Nec illud omittendũ ẽ: qͦd fabri¬
catores & cultores huiꝰ rei. una
ꝑculsi ꝓbant᷑ esse sententia. Si¬
milis ẽ enĩ iniquitas. alios suis
operibꝰ decipere. & cultores se
pessimis obligare. De his enĩ di¬
cit apłs. Qui cõmutauerunt
ueritatẽ di in mendatiũ: & co
luerunt & seruierunt creatu¬
re potiꝰ quã creatuͦri. qͥ ẽ bene¬
dictꝰ in scła. Hic etiã illa figu¬
ra conuenire monstrat᷑ quȩ ap¬
pellat᷑ sarchasmos. idest aduer¬

Expanded text:
ratio facta est, ne cito paganorum ratio facta est, ne cito paganorum  omnes qui confidunt in eis. Audit forsitan paganus et gaudet se suis numinibus comparatum; sed intelligat quantum tali patrocinio potuit proficere, ut de rationabili homine usque ad insensibilia metalla meruerit pervenire. Intelligat culturam suam in damnationem propriam fuisse conversam, et refugiat illud adorare, unde plectibile judicium cognoscitur excepisse. Similes quippe illis fiunt, qui sequi talia decreverunt. Nec illud omittendum est, quod fabricatores et cultores hujus rei una perculsi probantur esse sententia. Similis est enim iniquitas alios suis operibus decipere, et culturis se pessimis obligare. De his etiam dicit Apostolus: Qui commutaverunt veritateluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula . Hic etiam illa figura convenire monstratur, quae appellatur sarcasmos, id est adver
Abbreviated transcription (Latin):
uersibus uerissima descriptiõe
notati sunt. qͥ falsis numinibus
suis menbra hominũ in aniter
adsignare uoluerunt. Nã qͥd
rogo illi opus fuit .os. qͥ loqui
non poterat: Quid oculi qͥ con¬
spicere ñ ualebat: Quid aures:
qui ñ erat auditurus Quid na¬
res: qͥ nullatenꝰ flagrantia senti¬
ebat. Nares aũt a gnaritate
dicte sunt: qͦd nos faciant odo¬
ratus agnoscere. Quid manus:
quires palpabiles ignorabat.
Quid pedes: qͥ se mouere mi¬
nime p̃ualebat: S ut talibus re¬
bus augeret᷑ irrisio addidit. ut
nec ipsis qͦq animalibus ratioe
carentibꝰ. debeant cõparari: qͣ̃n
in gutture suo ñ habent uel con¬
fusũ clamorẽ : quẽ pecora emit¬
tere ꝓsius qͥbusdam uocibus con¬
suerunt. Seqͥt᷑ sententia quȩ q̃ta
concludat. & hominibꝰ & pecori¬
bus. Ido illos incõparabiles meẽ¬
sp̃c in ore ipsoꝵ. Uoces enĩ red¬
dere siue articulares siue con¬
fusas: animantiũ esse ñ dubiũ ẽ.
In quibꝰ aptissime longa enume¬

Expanded text:
criptione notati sunt, qui falsis numinibus suis membra hominum inaniter assignare voluerunt. Nam quid, rogo, illi opus fuit os, qui loqui non poterat? Quid oculi, qui conspicere non valebat? Quid aures, qui non erat auditurus? Quid nares, qui nullatenus fragrantiam sentiebat? Nares autem a gnaritate dictae sunt, quod nos faciant odoratus agnoscere. Quid manus, qui res palpabiles ignorabat? Quid pedes, qui se movere minime praevalebat? Et ut talibus rebus augeretur irrisio, addidit; ut nec ipsis quoque animalibus ratione carentibus debeant comparari, quando in gutture suo non habent vel confusum clamorem, quem pecora emittere propriis quibusdam vocibus consuerunt. Sequitur sententia quae cuncta concludat, et hominibus et pecoribus ideo illos incomparabiles spiritus in ore ipsorum. Voces enim reddere, sive articulares, sive confusas animantium esse non dubium 388 est: in quibus aptissime longa enume
Abbreviated transcription (Latin):
misccłiam & ueritatẽ tuã. His
duabꝰ rebus głiam dñi postu¬
lat debere concedi. Miscdia
ẽ enĩ cũ miseris ac delinquentibꝰ
peccata dimittit. Ueritas. cũ be¬
atitudinis future ꝓmissa resti¬
tuit : siue ut alii uolunt cũ iu¬
dicaturus ẽ impios. Utrasq enĩ
res siue dũ parcit. siue dũ iu¬
dicat. ad głam dñi ꝑtinere

Expanded text:
m tuam et veritatem tuam. His duabus rebus gloriam Domini postulat debere concedi. Misericordia est enim, cum miseris ac delinquentibus peccata dimittit; veritas, cum beatitudinis futurae promissa restituit; sive ut alii volunt cum judicaturus est impios. Utrasque enim res, sive dum parcit, sive dum judicat, ad gloriam Domini pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
nimis uera sub seqͥt᷑ & affecti¬
osa peticio. ut ꝓpt̾ nom̃ suũ
humano generi prȩstaret ut¬
lia. qui ꝓbabilia merita in
peccatoribus nequaquã pote-¬
rat muenire. Nã cũ bona lar¬
giat᷑ mimeritis: ipsiꝰ gła ꝓbat᷑¬

Expanded text:
imis vera subsequitur et affectuosa petitio; ut propter nomen suum humano generi praestaret utilia, qui probabilia merita in peccatoribus nequaquam poterat invenire. Nam cum bona largiatur immeritis, ipsius gloria
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Potens ẽ dñs de lapidibꝰ his
suscitare filios abrahȩ. Idem
rupes. hoc ẽ arida & dura cor¬
da gentiliũ. diuini eloquii ma¬
nare fȩcit fontes irriguos: ut qͥ
ante sterilibꝰ suꝑstitionibus sic
copiosas. Hactenꝰ superiores u̾s
per figurã parabolȩ noscuntur
esse decursi. Non nob̾ dñe non

Expanded text:
cit: Potens est Dominus de lapidibus his cit: Potens est Dominus de lapidibus his suscitare filios Abrahoe . Idem rupes, hoc est arida et dura corda gentilium, divini eloquii manare fecit fontes irriguos; ut qui ante sterilibus superstitionibus sicccopiosas. Hactenus superiores versus per figuram parabole noscuntur esse decursi. Vers. 9. Non
Abbreviated transcription (Latin):
tura. & illos qͦq int̾rogat qui
exultasse p̾cipue uidebantur.
Unus enĩ auctor & illa fecit
obstupescere: & hec prestitit
parabat᷑ utͥsq responsio. Audi¬
te conuersi. audice fidelissims
xp̃iani cõmotionẽ istã. idest
ꝑmutationẽ que humane t̾rȩ
felicit᷑ euenit. ñ factã tremore
montiũ. s ꝓspera conuersione
populoꝵ. Nã si queras qͥd sit dñs:
audi. Ds̃ iacob. Ipso enĩ miseri¬
cordit̾ apparente ab eiꝰ facie
idest presentia salutarit᷑ t̾ra
cõmota ẽ. que mortis stupore
pigra riguerat: que tam̃ sic a
sua superstitione cõmota est
ut in cultura dñi et̃no fixa
robore permaneret. Qui con¬
uertit petrã in stagna aqua¬
rũ. & rupes in fontes aquarũ.
Petrã ut arbitror iudeoꝵ duri¬
tiã debemꝰ aduertere : quã ĩ
sacri baptismatis stagna con¬
uertit : cũ eos ad religionẽ fe¬
cit uenire tranqͥllã. Quã simi¬
litudinẽ dñs in euangłio di¬

Expanded text:
tura, et illos quoque interrogat qui tura, et illos quoque interrogat qui exsultasse praecipue videbantur. Unus enim Auctor et illa fecit obstupescere, et haec praestitit parabatur utriusque responsio. Audite, conversi; audite, fidelissimi Christiam, commotionem istam, id est permutationem, quae humanae terrae feliciter evenit, non factam tremore montium, sed prospera conversione populorum. Nam si quaeras quid sit Dominus, audi, Deus Jacob. Ipso enim misericorditer apparente ab ejus facie, id est praesentia salutariter terra commota est, quae mortis stupore pigra riguerat; quae tamen sic a sua superstitione commota est, ut in cultura Domini aeterno fixa robore permaneret. Vers. 8. Qui convertit petram in stagna aquarum, et rupes in fontes aquarum. Petram ut arbitror Judaeorum duritiam debemus advertere, quam in sacri baptismatis stagna convertit, cum eos ad religionem fecit venire tranquillam. Quam similitudinem Dominus in Evangelio di
Abbreviated transcription (Latin):
danis quare conuersus es re-¬
trorsũ Scd̾m ingredit᷑ mo¬
dũ in quo decora int̾rogatio
premittit᷑ ut dulcissima res¬
ponsio subsequat᷑. Que figu¬
ra dicit᷑ peusis & apocrisis.
latine ꝑcontatio atq respon¬
sio. Requirit᷑ enĩ mare discu¬
titur fluuius. cur suas consu¬
etudines perdiderunt: ut ip¬
sa gressus defixerint que
pridem inuoluta omĩa rapi¬
ebant. & bene additũ ẽ retror¬
sũ: qm̃ uniuerse correctiones
benefitio nr̃a se instituta con¬
uertunt. Nã quod pene ipsa
repetit que superiꝰ dixit. qͥd
ẽ mare quod fugisti & tu ior¬
danis quare conuersus es re¬
trorsũ: alia figura ẽ epanoduᷤᷤ
idest repetitio rerũ que iuncꝰ
exultastis ut arietes: & colles ue¬
lut agni ouiũ: Prioꝵ uersiũ
ordinẽ custodiuit. Sic enĩ sub
alio mͦ & hic sunt positi. sicut
in prima diuisione uidentur
esse narrati. Interrogat enĩ se¬
culũ per mare uel fluuiũ. quid
fuerit qͦd eiꝰ ligam̃ta soluta sint.
& q̃m erat una responsio secu¬

Expanded text:
is, quare conversus es retrorsum? Secundum ingreditur modum, in quo decora interrogatio praemittitur, ut dulcissima responsio subsequatur. Quae figura dicitur peusis et apocrisis, Latine percunctatio atque responsio. Requiritur enim mare, discutitur fluvius cur suas consuetudines perdiderunt; ut ipsa gressus defixerint, quae pridem involuta omnia rapiebant. Et bene additum est, retrorsum: quoniam universae correctiones beneficio nostra se instituta convertunt. Nam quod pene ipsa repetiit quae superius dixit: Quid est tibi, mare, quod fugisti; et tu, Jordanis, quare conversus es retrorsum? alia figura est, epanodos, id est repetitio rerum quae junctexsultastis ut arietes; et, colles, velut agni ovium? Priorum versuum ordinem custodivit; sic enim sub alio modo et hic sunt positi, sicut in prima divisione videntur esse narrati. Interrogat enim saeculum per mare vel fluvium, quid fuerit quod ejus ligamenta soluta sint. Et quoniam erat una responsio secu
Abbreviated transcription (Latin):
lã ꝓmouetur ascensu t̾rena
deserens & suꝑnis se głosa
uicinitate coniungens. Audi¬
amꝰ eũ in alto positũ dulci
canentẽ: qm̃ altitudo gͣduũ
psalmoꝵ nob̾ intelligendoꝵ
prȩstat ascensũ. Subiit qͥꝑ¬
pe merito. qui ad dñi ꝓxima¬
tur aspectũ. Sed tam̃ hȩc oĩa
humilitas prestat: q̃ d̃i fa-¬
mulos decent̃ exaltat. Uioea¬
mus qͥd sit positũ in ħ nume¬
ro premial: qr ipse ẽ dena¬
rius. quẽ laborantibꝰ in uinea
sua diues dñs pia largitate
concedit. Docet enĩ ꝓpbeta to¬
lerant̃ nos scłi molestias susti¬
nere. qñ eccłȩ crebras fuisse cõ¬
ꝓbat passiones. diuisio.

Expanded text:
movetur ascensu, terrena deserens, et supernis se gloriosa vicinitate conjungens. Audiamus eum in alto positum dulcius canentem, quoniam altitudo graduum psalmorum nobis intelligendorum praestat ascensum. Subiit quippe merito, qui ad Domini proximatur aspectum. Sed tamen haec omnia humilitas praestat, quae Dei famulos decenter exaltat. Videamus quid sit positum in hoc numero praemiali, quia ipse est denarius quem laborantibus in vinea sua dives Dominus pia largitate concedit . Docet enim propheta toleranter nos saeculi molestias sustinere, quando Ecclesiae crebras fuisse comprobat passiones.
Abbreviated transcription (Latin):
Narratio ẽ enĩ. rerũ gesta¬
rũ collecta expositio. dm̃ ãu
res gestas narrare: laudare ẽ.
Ipsum ẽ enĩ quod suꝑiꝰ dix̃.
qui fecit mirabilia magna solꝰ.
qm̃ hȩc ñ per creaturas. s so¬
la uirtute suȩ diumnitatis op̃a¬
tus ẽ. Nam quod dicit cęlos
in intellectu fecit: potentiã
ipsã dispositionis expressit.
Ille enĩ non facit aliqua ui¬
dendo. nec alioꝵ fabricas e¬
mulando: sed quicqͥd in in¬
tellectu suȩ maiestatis. dispo¬
suit. ħ  ad effecꝰtũ mom̃ta¬
nea oꝑatiõe ꝑducit. Perfec¬
tio enim rerim uoluntas
ipsiꝰ ẽ. nec morã recipit qͦd
ille decreiu̾t. Sic enĩ in su¬
periori psalmo dictũ ẽ. Om̃a
quecũq uoluit dñs fecit in
cȩlo i in t̾ra. In intellectu gͦ
cȩlos fecit: quia nulla conͦ¬
fusiõe. nulla in ordinatiõe.
uulla informitate creati st̃
s distinct atq cõpositi cre¬
atoris sui uoluntate ꝑ agunt᷑.
Nec moueat qͦd cȩlos plurali
numero nuncupauit: qñ n

Expanded text:
Narratio est enim rerum gestarum collecta expositio. Domini autem res gestas narrare, laudare est. Ipsum est ergo quod superius dixit: Qui fecit mirabilia magna solus: quoniam hoc non per creaturas, sed sola virtute suae divinitatis operatus est. Nam quod dixit, coelos in intellectu fecit, potentiam ipsam dispositionis expressit. Ille enim non facit aliqua videndo, nec aliorum fabricas aemulando; sed quidquid in intellectu suae majestatis disposuit, hoc et ad effectum momentanea operatione perducit. Perfectio enim rerum voluntas ipsius est; nec moram recipit quod ille decreverit. Sic enim in superiore psalmo dictum est: Omnia quaecunque voluit Dominus fecit in coelo et in terra . In intellectu ergo coelos fecit, quia nulla confusione, nulla inordinatione, nulla informitate creati sunt, sed distincti atque compositi Creatoris sui voluntate peraguntur. Nec moveat quod coelos plurali numero nuncupavit, quando et
Abbreviated transcription (Latin):
scdia ei. Postquã de celis dix̃
consequens fuit. ut de t̾ra qͦq
loqueret᷑. Nã ⁊ hanc fecit in
intellectu. Ipse ẽ enĩ intellecᷤ¬
tus. qui cuncta cõplerus ẽ:
potentiã suȩ dispositionis ĩple¬
uit. S ꝑqͥramꝰ cur hic dixerit.
terrã positã suꝑ aquas : cũ di¬
tur ẽẽ contrariũ: qm̃ terrã
dicere potuit suꝑ aquas eẽ.
etiã cũ multo spacio distare
uideret᷑. Sic enim & oȩlũ dici

Expanded text:
dia ejus. Postquam de coelis dixit, consequens fuit ut de terra quoque loqueretur; nam et hanc fecit in intellectu. Ipse est enim intellectus qui cuncta complexus est, et per potentiam suae dispositionis implevit. Sed perquiramus cur hic dixerit, terram positam super aquas, cum ditur esse contrarium, quoniam terram dicere potuit super aquas esse, etiam cum multo spatio distare videret
Abbreviated transcription (Latin):
forsitan ꝑtransisset aĩa nr̃a
aquã intolerabiłe Debemꝰ ad
inquirendũ ẽẽ solliciti: quare
ista pars oratiõis forsitan. fue¬
rit totiens iterata: cũ dubita¬
re fidelibꝰ ñ conueniat mun¬
di ꝑicła ꝑ nosmetipsos ñ potu¬
issẽ transire: nͥ qr dñs erat in
nobis. Hoc enĩ uera. hoc catho¬
lica confitet᷑ eccła. S usus ẽ
magni pericħ: ut quoties a
magna clade liberam᷑. sub du¬
bitatione dicamꝰ. Pͥutas euastr
Cũ nos nequaꝗͣ. euasisse dubi¬
temꝰ. Nã ꝙ alibi ĩ re certa sic
ponitur. nͥ qͦd lex tua medita

Expanded text:
Forsitan pertransiisset anima nostra aquam intolerabilem. Debemus ad inquirendum esse solliciti, quare ista pars orationis, forsitan, fuerit toties iterata, cum dubitare fidelibus non conveniat mundi pericula per nosmetipsos non potuisse transire, nisi quia Dominus erat in nobis. Hoc enim vera, hoc catholica confitetur Ecclesia; sed usus est magni periculi, ut quoties a maxima clade liberamur, sub dubitatione dicamus: Putas evasimus? cum nos nequaquam evasisse dubitemus. Nam et alibi in re certa sic ponitur: Nisi quod lex tua medita
Abbreviated transcription (Latin):
pidus cognoscit᷑ & cȩnosus. qr
ñ puro fonte ꝓfundit᷑ s t̾renis
infectionibꝰ sordidat᷑. Huic me¬
rito cõꝑat᷑ scłi isteꝰ turbidus
cursus: qͥ nullo ueritatis fonte
defluit: s maloꝵ om̃ium tem¬
pestate coalescit. Iste torrens ẽ
uñ bibit &̃ dñs: de qͦ iã dictũ:
De torrente ĩ uia bibit: ꝓꝓterea
exaltauit caput. Merito gͦ &
isrł ipsũ ꝑtransisse ꝑhibetur.
unde & caput eiꝰ potasse p̃dic¬
tũ est. S in his oĩbꝰ una ẽ ueraq

Expanded text:
pidus cognoscitur et coenosus, quia non puro fonte profunditur, sed terrenis infectionibus sordidatur. Huic merito comparatur saeculi istius turbidus cursus, qui nullo veritatis fonte defluit, sed malorum omnium tempestate coalescit. Iste torrens est unde bibit et Dominus, de quo jam dictum est: De torrente in via bibit, propterea exaltabit caput . Merito ergo et Israel ipsum pertransiisse perhibetur, unde et caput ejus potasse praedictum est. Sed in his omnibus una
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ uͥ fidelis expertꝰ ẽ. Per¬
tulit in iob notissimas illas
& creberrimas calamitates.
qñ diaboli machinam̃ta głosȩ
tolerantia passionis uicta
cesserunt. Faraonẽ. quemetiã
tinuit. Multi uero scĩssimi
tribulationibꝰ ⁊ ꝑicłis appetiii.
certam̃ attissimũ sustinentes
martirii coronã consũmata
laude meruerunt. Ipsiꝰ quoq
xp̃i dñi passioe expͥugnata

Expanded text:
m vir fidelis expertus est. Pertulit in Job notissimas illas et creberrimas calamitates, quando diaboli machinamenta gloriosae tolerantia passionis victa cesserunt. Pharaonis quinetiam tinuit. Multi vero sanctissimi tribulationibus et periculis appetiti, certamen atrocissimum sustinentes, martyrii coronam consummata clade meruerunt. Ipsius quoque Christi Domini passione expugnata
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur. dicat nc̃ ifrł. scilicet.
ĩ hoc scło. qñ tẽpꝰ ẽ peniten¬
tie: ut instruant᷑ reliqui fi¬
deles. Nã post resurrectionẽ
generałe: solas dñi laudes
cantabit sẽꝑ eccła. Istud enĩ
quod positum ẽ dicat nc̃ ifrł.
ꝑ tres uers qͥ sequunt᷑ ubiq
subaudiendũ ẽ. Sepe expug¬

Expanded text:
sequitur, dicat nunc Israel; scilicet in hoc saeculo, quando tempus est poenitentiae, ut instruantur reliqui fideles. Nam post resurrectionem generalem solas Domini laudes cantabit semper Ecclesia. Istud enim quod positum est, dicat nunc Israel, per tres versus qui sequuntur ubique subaudiendum e
Abbreviated transcription (Latin):
aliis ido credamꝰ esse formatũ ut
anima esuriens sapoꝵ diuersita¬
tibus pasta recreet᷑. Unde & hodie¬
q de partibus psalmor aliquid
cantoribus cõpaginare arbitror.
esse ꝑmissum. Nã &. hoc huic loco
conuenire diuidico. qͦd op̾atio dñica
ex duobus popłis unã facit eccłam.

Expanded text:
aliis ideo credamus esse formatum, ut anima esuriens saporum diversitatibus pasta recreetur. Unde et hodieque de partibus psalmorum aliquid cantoribus compaginare arbitror esse permissum. Nam et hoc huic loco convenire dijudico, quod operatio dominica ex duobus populis unam fecit Ecclesiam.
Abbreviated transcription (Latin):
misericordes & scissimos act¬
dos. Considerandũ ẽ aũ qm̃
hyminꝰ iste ñ a gaudentibꝰ
dicit᷑. s sola doloꝵ conpunct¬
one cantatur. Hȩc aũ histo¬
ria hieremia ꝓpħa referen¬
te cõpleta ẽ: qñ captiuitas hie¬
rusałe nabugodonosor rege
ueniente perfecta ẽ. Exstat
enĩ de hac re piecatis huiꝰ con¬
punctissimꝰ liber: qui quadri¬
fario p̃notatur alfabeto. Sed
nos oportet sꝑitalit᷑ ista susci¬
pere: quia in figura illis sic̃
dicit apłs. hȩc omĩa certũ ẽ con¬
orũ. qui obstinationis suȩ ui¬
tio. captiuitatẽ erat sub na¬
bugodonosor rege post scła
longa passurꝰ introducitur
ad loquendũ: ut mala sua fu-¬
tura sic defleat. quasi iã uide¬
ant᷑ eẽ p̃terita. prima sectiõe
calamitates suas enumerat. sub¬
iungens int̾ quaslibet scħ huiꝰ
angustias. ñ quã se hierłm ul

Expanded text:
misericordes et sanctissimos actdos. Considerandum est autem quoniam hymnus iste non a gaudentibus dicitur, sed sola dolorum compunctione cantatur. Haec autem historia, Jeremia propheta referente, completa est, quando captivitas Jerusalem Nabuchodonozor rege veniente perfecta est. Exstat enim de hac re pietatis hujus compunctissimus liber, qui quadrifario praenotatur alphabeto. Sed nos oportet spiritualiter ista suscipere, quia in figura illis, sicut dicit Apostolus , haec omnia certum est conorum, qui obstinationis suae vitio in captivitate erat sub Nabuchodonozor rege post saecula longa passurus, introducitur ad loquendum, ut mala sua futura sic defleat, quasi jam videantur esse praeterita. Prima sectione calamitates suas enumerat, subjungens inter quaslibet saeculi hujus angustias, nunquam se Jeru
Abbreviated transcription (Latin):
nantis obmutuit. Et lȩtati st̃
qr siluer̃t. & dedux̃ eos in por¬
tũ uoluntatis eoꝵ: & de ne¬
cessitatib eoꝵ lib̾auit eos. Di¬
cit qͦd solet post ꝑicła laboꝵ
fessis emergere. ut se gaudeant
ingenti elade liberatos. quan¬
do ad portũ cȩperint uenire
tutissimũ. Portꝰ eni: a portan¬
dis nauib dictꝰ ẽ. Subiungi¬
tur repetita qͥdẽ. s nimis gra¬
ta conclusio: ut de necessita¬
tb cunctis. liberaret᷑ animus

Expanded text:
. Et laetati sunt quia siluerunt; et deduxit eos in portum voluntatis eorum, et de necessitatibus eorum liberavit eos. Dicit quod solet post pericula labore fessis emergere, ut se gaudeant ingenti clade liberatos, quando ad portum coeperint venire tutissimum. Portus enim a portandis navibus est dictus. Subjungitur repetita quidem, sed nimis grata conclusio, ut de necessitatibus cunctis liberaretur animus
Abbreviated transcription (Latin):
Et effusa ẽ conteneio suꝑ pͥn¬
cipes eoꝵ: & seduxer̃t eos ua¬
na eoꝵ: & seduxit eos in inuio.
& ñ inuia. In his duob uer¬
sib illos dẽscribit. qͥ heretiea
prauitate decepti. eccłam dñi
derelinquunt qe qͥb iohan¬
nes apłs dicit. a nobis exier̃t.
s ñ erant ex nobis: nã si es¬
sent ex nobis. mansissent
utiq nobiscũ. Isti ergo pau¬
cifiunt: quãuis multi sibi
esse uideant᷑. Nã ad illã imi¬
uersalẽ ȩccłam cõparati om¬
nimodis. ꝓbantur exigui.
Ni uexat sunt: a tribulaci¬
one maloꝵ.& qolore.Uexati
utiq. quando eos diabolice
in sidiȩ ꝑculer̃t. Necesse est
eñĩ hos dolor & tribulacio
subsequat᷑ qui auctore sa¬
lutis reliqͥsse noscunt᷑. Seqͥt᷑
E effusa ẽ conteneio suꝑ pͥncipes
eor. Breuit᷑ sacerdotes hereti¬
coꝵ. designati atq notati sunt:

Expanded text:
Et effusa est contentio super principes eorum: et seduxerunt eos vana eorum, et seduxit eos in invio, et non in via. In his duobus versibus illos describit qui haeretica pravitate decepti, Ecclesiam Domini derelinquunt; de quibus Joannes Apostolus dicit: A nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si essent ex nobis, mansissent utique nobiscum . Isti ergo pauci sunt, quamvis multi sibi esse videantur; nam ad illam universalem Ecclesiam comparati, omnimodis probantur exigui. Hi vexati sunt a tribulatione malorum et dolore; vexati utique, quando eos diabolicae insidiae perculerunt. Necesse est enim hos dolor et tribulatio subsequatur, qui auctorem salutis reliquisse noscuntur. Sequitur, et effusa est contentio super principes eorum. Breviter sacerdotes haereticorum design
Abbreviated transcription (Latin):
uentꝰ mirabilis: sic oꝑari. ut
redemptor genciũ placatus
possit agnosci. Ager eñi dictꝰ
ẽ ab agendo. qͦd ibi diuersa
uictꝰ causa ꝑ agant᷑. Addidit.
Et fecer̃t fructũ naguitatis:
ꝙẜ benedix̃ eos .& multiplica¬
ti st̾ nimis. Fructꝰ: a fruendo
dictꝰ. Et id̾o qͥ fructũ spiri¬
talẽ faciunt: benedictione
cundos ẽe̾ contigerit. ab sci¬
dunt᷑. sicut euangelii illa fi¬
culnea. quȩ luxuriantibꝰ fo¬
liis. sterilis uide bat᷑ in pomis.
Multiplicati st̃ aũ. quando
ꝑ dei grãm. fecunditate me¬
ritoꝵ. Seqͥtur. E ium̃ita eoꝵ
ñ sunt minorata. Ium̃ta. sim¬
plices homines debemꝰ acci¬
ꝑe. fidei qͥdem ꝓbitate pollen¬
tes. s nulla disertitudine glo¬
riosos: meliores uita quam
lingua: plurimũ ualentes.
ñ sermone. sed corde: qualẽ pau¬
lũ legimꝰ simplicẽ. qui demo¬
nibꝰ imꝑauit. Tales ergo ñ sunt
minores facti: qͥ magnã ui¬
dent᷑ dñi grãm consecuti Sic

Expanded text:
ventus mirabilis, sic operari ut ventus mirabilis, sic operari ut Redemptor gentium placatus possit agnosci. Ager enim dictus est ab agendo, quod ibi diversa victus causa peragantur. Addidit, et fecerunt fructum nativitatis, et benedixit eos, et multiplicati sunt nimis. Fructus a fruendo dicitur; et ideo qui fructum spiritualem faciunt, benedictione cundos esse contigerit, absciduntur; sicut Evangelii illa ficulnea, quae luxuriantibus foliis sterilis videbatur in pomis. Multiplicati sunt autem, quando per Dei gratiam fecunditate meritorum. Sequitur, et jumenta eorum non sunt minorata. Jumenta simplices homines debemus accipere, fidei quidem probitate pollentes, sed nulla disertitudine gloriosos, meliores vita quam lingua: plurimum valentes, non sermone, sed corde, qualem Paulum legimus simplicem qui daemonibus imperavit. Tales ergo non sunt minores facti, qui magnam videntur Domini gratiam consecuti. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. Et collocauit illic ȩsuri¬
entes. & constituert euitatẽ
habitacionis. Iste uersus ad
siccitat sacri baptismatis
data ẽ unda salutaris. Stag¬
na enĩ op fontib eccłarum
arbitroa posita: a quibꝰ sus¬
cepta aqua. quieto lacu reti¬
netur: donec nouȩ regene¬
racionis dignitas impleatur.
Stagna siqͥdẽ: ab stando die¬
⁊ a st̃.Terra eñi sine aqua.
incredula signiificat corda
gentiliũ. quȩ rigata unda
baptismatis. scã prȩdicacione
florueit. Sed in isto benefi¬
cio illi collocat st̃: qͥ dñi mu¬
nera głosa nimis auiditate
cõp lexisunt. Ciiitas aut̃e
habitac ionis. est eccła catho¬
lica: in qua firmit̃ se consti¬
tuunt. qͥ suꝑnis iussionib ob¬
tatis. Et benedxit eosis. mud¬
tiplicati st̾ nimis. & Iumenta
eoꝵ ñ st̾ minorata. Seniinant
agros & plantant uineas. qͥ
corpora sua mundatis sensibꝰ
peccatoꝵ. cȩlest institucio¬
ne purificant: ut fructꝰ illos
inueniant. qͥ dño placere
noscuntur. Felix labor. pro¬

Expanded text:
. Et collocavit illic esurientes; et constituerunt civitatem habitationis. Iste versus ad siccitati sacri baptismatis data est unda salutaris. Stagna enim pro fontibus Ecclesiarum arbitror posita, a quibus suscepta aqua, quieto lacu retinetur, donec novae regenerationis dignitas impleatur. Stagna siquidem a stando dicta sunt. Terra enim sine aqua, incredula significat corda gentilium, quae rigata unda baptismatis, sancta praedicatione floruerunt. Sed in isto beneficio collocati sunt qui Domini munera gloriosa nimis aviditate complexi sunt. Civitas autem habitationis est Ecclesia catholica, in qua firmiter se constituunt qui supernis jussionibus ob. Et benedixit eos, et multiplicati sunt nimis, et jumenta eorum non sunt minorata. Seminant agros et plantant vineas, qui corpora sua mundatis sentibus peccatorum coelesti institutione purificant; ut fructus illos inveniant, qui Domino placere noscuntur. Felix labor, pro
Abbreviated transcription (Latin):
ctã monet ȩccłam. ꝙ diuersa
beneficia humano generi pi¬
us mise rator indulsit. Sed in¬
spice qͦd eundẽ uersũ quar¬
to repeciit: ut quadrifaria
illa mundi diuisio quã supe¬
rius dix̃ a solis ortu&. occasu
ab aqͥlone & mari. his concor¬
dans partib redderetur: qua¬
tinꝰ fidelis confessio ubiq e¬
adem. ubiq cȩleberrima can¬
taret᷑. Congruebat enĩ ut
unã religionẽ: unũ popłmr u¬
nã eccłam. una qͦq sc̃itas prę¬
dicacionis includeret. Et ex¬

Expanded text:
ersa beneficia humano generi pius miserator indulsit. Sed inspice quod eumdem versum quarto repetiit; ut quadrifaria illa mundi divisio, quam superius dixit, a solis ortu et occasu, ab aquilone et mari, his concordans partibus redderetur; quatenus fidelis confessio ubique eadem, ubique celeberrima cantaretur. Congruebat enim ut unam religionem, unum populum, unam Ecclesiam, una quoque sanctitas praedicationis includeret. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ erat fructifera. quando
suꝑna religione florebat:
s facta ẽ salsillago. eũ dñi
prȩcepta contẽpsit. Numor
enĩ salsus. fructib ꝓbatur
aduersus . qr ubicũq domi¬
natꝰ fuerit : gram fecundi¬
tatis int̃cipit. Sed quare il¬
lis contigerit. causa subiune¬
ta ẽ: ꝓpt̃ maliciã scilicet eoꝵ qͥ
tȩrrã illã fructiferã. id est dñi¬

Expanded text:
enim erat fructifera, quando enim erat fructifera, quando superna religione florebat; sed facta est salsilago, cum Domini praecepta contempsit. Humor enim salsus fructibus probatur adversus: quia ubicunque dominatus fuerit, gratiam fecunditatis intercipit. Sed quare illis contigerit causa subjuncta est: propter malitiam scilicet eorum qui terram illam fructiferam, id est D