comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cit: & qui ñ uiuit sic̃ doc&. ipsã quã predicat ueri¬
tatẽ. contẽptibilẽ facit Arcus ꝑuersus ẽ lingua ma¬
gistroꝵ. docenciũ bene. & uiuenciũ male Et ideo
quasi exꝑuerso arcu sagittã emittunt. dũ suã pra¬
uã uitã ꝓprie lingue ictu confodiunt: Quibene.
doc& ⁊male uunt᷑. tamquã es aut cimbalũ sonũ
facit aliis. ipse tam̃ manet insensibilis Q bene do¬
cet & male uiuit. qd̾ doc& bene uiuentib ꝓficit᷑.
qd̾ uero male uiuit. se ipsũ occidit Sic sacerdos
qͥ si digne agit ut sacerdotẽ decet. ministerium
eiꝰ & ipsi & aliis utile ẽ: Indigne aut̃ uiuens: aliis
quidẽ utilis ẽ loquendo. se aut̃ interficit praue
uiuendo Ac ꝑhoc qd̾ in illo mortuũ ẽ ꝓpriũ eiꝰ est.
qd̾ uero uiuit ineo. id.ẽ. sacrũ ministeriũ. qd̃ ẽ. uite
alienũ est Quibene doc& ⁊male uiuit: uidetur
ut cereus. aliis dũbona exponit lucẽ p̃stare: se uͦ

Expanded text:
cit; et qui non vivit sicut docet, ipsam, quam praedicat, vericit; et qui non vivit sicut docet, ipsam, quam praedicat, veritatem contemptibilem facit. Arcus perversus est lingua magistrorum docentium bene, et viventium male: et ideo quasi ex perverso arcu sagittam emittunt, dum suam pravam vitam propriae linguae ictu confodiunt. Qui bene docet, et male vivit, tanquam aes, aut cymbalum, sonitum facit aliis, ipse tamen sibi manet insensualis. Qui bene docet, et male vivit, quod docet, bene viventibus proficit: quod vero male vivit, seipsum occidit. Sicut sacerdos, qui si digne se agit, ut sacerdotem decet, ministerium ejus et ipsi et aliis utile est, indigne autem vivens, aliis quidem utilis est loquendo, se autem interficit prave vivendo; ac per hoc quod in illo mortuum est, proprium ejus est; quod vero vivit in eo, id est, sacrum ministerium, quod est vitae, alienum est. 6. Qui bene docet, et male vivit, videtur, ut cereus, aliis, dum bona exponit, lucem praestare; se vero
Abbreviated transcription (Latin):
clarere deb& ecclesiasticus doctor Nã doctri¬
tta sine uita: ad rogantẽ reddit Uita sine doctrina.
inutilẽ facit Sacerdotis p̃dicacio oꝑib c̃firmanda ẽ.
ita ut quos docet uerbo. instruat & exemplo. Uera
ẽ enĩ illa doctriia: quã uiuendi seqͥt᷑ forma Nã ni¬
chil turpius ẽ: quã sibonũ qđ qͥsq sermone p̃dicat.
explere oꝑe negle̾gat: Tunc enĩ p̃dicacio utiliter
ꝓfert᷑: quando effi̾cacit᷑ ad impletur Unꝰ quisq
doctor & bone actionis. & bone p̃dicacionis debet¬
habere studiũ Nã alterũ sine altero: ñ facit ꝑfectũ
Sed deb& iustus bene agere: ut sequent̃ possit be¬
ne docere. S iẽ in nõmisma. metalliun. & figura. et
pondus inquirit᷑. ita mnonũ doctore ecclẽsiastico
qͥd sequat᷑. qͥd doceat. quomodo uiuat. Per quali¬
tatẽ igit᷑ metalli doctrina: ꝑfigurã similitudo pa¬
dehis quibene docent & male uiuunt.
Nterdũ doctoris uicio etiã ipsa uerax doctrina uiles¬

Expanded text:
clarere debet ecclesiasticus doctor. Nam doctrina sine vita arrogantem reddit, vita sine doctrina inutilem facit. 2. Sacerdotis praedicatio operibus confirmanda est, ita ut quod docet verbo, instruat exemplo. Vera est enim illa doctrina, quam vivendi sequitur forma. Nam nihil turpius est quam si bonum, quod quisque sermone praedicat, explere opere negligat. Tunc enim praedicatio utiliter profertur, quando efficaciter adimpletur. 3. Unusquisque doctor et bonae actionis, debet studium. Nam alterum sine altero non facit perfectum, sed praecedet justus bene agere, ut sequenter possit bene docere. Sicut in numismate metallum, et pondus et figura inquiritur, ita in omni doctore ecclesiastico quid sequatur, quid doceat, quomodo vivat. Per qualitatem igitur metalli doctrina, per figuram similitudo paPUT XXXVII. De his qui bene docent, et male vivunt. 1. Interdum doctoris vitio etiam ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
odiũ manet inpectore Tantus ẽe deb& orantis er¬
ga am̃ affectus ut ñ desperet p̃cis effectũ: Inaniter
aut̃ oramꝰ. si spei fiduciã ñhabemꝰ Petat ergo ut
tat: similis est unde maris. que auento fertur atq
dispergit᷑ diffidentia nascitur inpetrandi orato¬
ri: sise adhuc animꝰ sentiat. circa peccandi affecto¬
nẽ uersari Non enĩ potest habere p̾cis cęrtã fidu¬
bonũ qd poscit. cuiꝰ legi ñ obedit: Si enĩ id qd̾ dĩ p̃ce¬
pit facimus: id qd̾ petimꝰ sine dubio obtinemꝰ Nã sic̃
scriptũ ẽ: qͥ auertit aurẽ suã neaudiat legem. ora¬
cio eiꝰ exseerabilis erit Multũ apud dm̃ utͦraq sibi¬

Expanded text:
odium manet in pectore. 15. Tantus debet esse orantis erodium manet in pectore. 15. Tantus debet esse orantis erga Deum affectus, ut non desperet precis effectum. Inaniter autem oramus, si spei fiduciam non habemus. Petat ergo, uttat similis est undae maris, quae a vento fertur, atque dispergitur. 16. Diffidentia nascitur impetrandi orata, si se adhuc animus sentiat circa peccandi affectionem versari. Non enim potest habere precis certam fidubonum quod poscit, 284 cujus legi non obedit. Si enim id quod Deus praecipit facimus, id quod petimus sine dubio obtinemus. Nam sicut scriptum est: Qui avertit aurem suam, ne audiat legem, oratio ejus exsecrabilis erit
Abbreviated transcription (Latin):
acies cordis. ad dm̃ uere & simplicit᷑ dirigat᷑. Nam
reuera tunc inpetranda diuina munera credimꝰ
quando simplici affectu adsistimꝰ cũ oramus: Mul¬
tis modis interrũpit᷑ oracionis intentio. dũse ꝑin
curiã uana mundi ingerunt. incuiꝰcũq orantis
animo: Tunc aut̃ magis diabolus cogitaciones cu¬
rarũ seculariũ humanis m̃tib ingerit: quanddo
orantẽ aspexerit Duob modis oracio inpeditur.
ne in petrare qͥsq ualeat postulata: hoc est siaut
dͥsq ad huc mala cõmittit. aut si delinquenti sibi
debuta ñdimitut: Quod geminũ malũ. dũ quisq
a sem& ipso absterserit. ꝓtinus securus studio
oracionis incũbit: & ad ea que inpetrare p̃cibus
ꝓse ledentib: Alio qum iuxta dei sentenciã pec¬
cat: qui ꝓinimicis ñ orat: Siẽ nullũ ꝓficit inuulne¬
re medicam̃tũ. si ad huc ferrũ ineosit: ita nichil
ꝑficit oracio illius. cuius adhuc dolor inm̃te. uel

Expanded text:
acies cordis ad Deum vere et simpliciter dirigatur. Nam acies cordis ad Deum vere et simpliciter dirigatur. Nam revera tunc impetranda divina munera credimus, quando simplici affectu assistimus cum oramus. 11. Multis modis interrumpitur orationis intentio, dum se per incuriam vana mundi ingerunt in cujuscunque orantis animo. Tunc autem magis diabolus cogitationes curarum saecularium humanis mentibus ingerit, quando orantem aspexerit. 12. Duobus modis oratio impeditur, ne impetrare quisque valeat postulata: hoc est, si aut quisque adhuc mala committit, aut si delinquenti sibi debita non dimittit. Quod geminum malum, dum quisque a semetipso absterserit, protinus securus studio orationis 283 incumbit, et ad ea quae impetrare precibus  juxta Domini sententiam, peccat qui pro inimicis non orat . 14. Sicut nullum proficit in vulnere medicamentum, si adhuc ferrum in eo sit, ita nihil proficit oratio illius, cujus adhuc dolor in mente, vel
Abbreviated transcription (Latin):
tũ effectũ sine dubio ꝑcipit. qͥ qd̾ orando ablui pos¬
tulat. delinquendo non iterat Mens nr̃a celestis ẽ.
Et tune orando dm̃ bene contẽplat᷑: q uando nullis
t̃renis curis aut errorib impedit᷑ Apta ẽ enĩbo
nũ insua natura: mnaliena uͦ turbatur Pura est
oracio: quã insuo tẽpore: scłi ñ interueniunt
cure: Iouge aut̃ adeo ẽ animus: qͥ inoracione cogi¬
tacionib scli fuerit occupatus lune gͦ ueraciter
oramꝰ: quando aliunde ñ cogitamꝰ. Sed ualde pau¬
ci st̃: qͥ tales oraciones habeant Et lic& inquib dã
oracionẽ uacans. ad eo inlicitis cogitacionib occupa¬
tur: dũ in oracionẽ uenerit. confestĩ illi imagines
rerũ quas nuꝑ cogitauit occurrunt. ad itũqͦ pcis
obstruunt ne se mens libera adceleste desiderium
erigat: Purgandus ẽ itaq primũ animus. atq atẽ¬
poraliũ rerum cogitacionib segregandus: ut pura

Expanded text:
tum effectum sine dubio percipit, qui quod orando ablui postum effectum sine dubio percipit, qui quod orando ablui postulat delinquendo non iterat. 7. Mens nostra coelestis est, et tunc orando Deum bene contemplatur, quando nullis terrenis curis aut erroribus impeditur. Apta est enim ad bonum in sua natura, in aliena vero turbatur. 8. Pura est oratio quam in suo tempore saeculi non interveniunt 282 curae; longe autem est a Deo animus qui in oratione cogitationibus saeculi fuerit occupatus. Tunc ergo veraciter oramus, quando aliunde non cogitamus. Sed valde pauci sunt, qui tales orationes habeant. Et licet in quibusdaquae ante orationem vacans a Deo in illicitis cogitationibus occupatur, dum in orationem venerit, confestim illi imagines rerum quas nuper cogitavit occurrunt, aditumque precis obstruunt, ne se mens libera ad coeleste desiderium erigat. 10. Purgandus est itaque primum animus, atque a temporalium rerum cogitationibus segregandus, ut pura
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ferre ñsustinentes effugiunt Oracio cordis ẽ. non
labioꝵ Neq enĩ uerba dep̃cantis ds̃ intendit: sed
orantis cor aspicit Qd̃ si tacite cor ore᷑ & uox sileat.
quã uis hominibus lateat. dõ latere ñ potest: qui
conscientie p̃sens ẽ Melius ẽ aut̃ cũ silencio orare
corde. sine sono uocis: quã solis uerbis sine intui¬
tu m̃tis. Nũ quã ẽ. sine gemitu orandũ Nã peccatoꝵ
recordacio: merorẽ gignit Dũ enĩ oramꝰ. ad memo¬
riã culpã reducimꝰ. & magis reos tunc nos ẽẽ agnos¬
cimꝰ: Ideoq cũ dõ adsistimꝰ: gemere & flere debe¬
mꝰ. reminiscentes quã grauia sint scelera que co¬
misimꝰ.quãq dira infe̾rni supplicia que timemus
Mens qualẽ se moracione offert: talẽ post oracionẽ
conseruet Nã nichil ꝓficit oracio: si denuo cõmit¬
tit᷑. unde iã uenia postulat᷑: Ille enĩ p̃cis de sidera¬

Expanded text:
ejus ferre non sustinentes, effugiunt. 4. Oratio cordis est, non ejus ferre non sustinentes, effugiunt. 4. Oratio cordis est, non labiorum. Neque enim verba deprecantis Deus intendit, sed orantis cor aspicit. Quod si tacite cor oret, et vox sileat, quamvis hominibus lateat, Deo latere non potest qui conscientiae praesens est. Melius est autem cum silentio 281 orare corde sine sono vocis, quam solis verbis sine intuitu mentis. 5. Nunquam est sine gemitu orandum; nam peccatorum recordatio moerorem gignit. Dum enim oramus, ad memoriam culpam reducimus, et magis reos tunc nos esse cognoscimus. Ideoque cum Deo assistimus, gemere et flere debemus, reminiscentes quam gravia sint scelera quae commisimus, quamque dira inferni supplicia quae timemus. 6. Mens qualem se in oratione offert, talem post orationem conservet. Nam nihil proficit oratio, si denuo committitur unde jam iterum venia postuletur. Ille enim precis desidera
Abbreviated transcription (Latin):
lepeudere dopeimagines quas inueritate gesum
sepe dormientib inanimo apparent Sed innoxie
siñ concupiscendo oceurent: De nocturua inlusioe¬
ue polluit̃. quã uis extra memoriã turpiũ cogita¬
rionũ sese ꝑsenciat inquinatũ. tam̃ hoc ut ẽ ꝓtã¬
refculpe sue tribuat. suamq inmundiciã itatĩ¬
qͥ uiciort tẽptam̃tis ex estuat. ut quocies quo
bib s tangis uicio: tocies adoracionẽꝰ se subdat᷑
da frequens oracio uicioꝵ in pugnacionẽ extm¬
gum. dã ꝑseuerant iutendere oportet auimum
arm orando atq pulsando: quo usq inportinar
desi deriot carnalũ suggestionesq nr̃is obstrepun
sensib. fortissima intentione superenis: ac tanani
insistere. quousq ꝑsistendo uincamus Nã neglegen¬
tes oraciones: nec abipso homine ipetrare. ualent
qd uolunt. Quando qͥsq orat: scm̃ ad se sp̃m ad¬
uocat: At ubi uenerit: confestim tẽptam̃ta demo
nioꝵ. que se m̃tib humanis inmergunt. p̃senciã

Expanded text:
e quippe imagines, quas in veritate gessimus, saepe dormientibus in animo apparent, sed innoxie, si non concupiscendo occurrant. 14. Qui nocturna illusione polluitur, quamvis etsi extra memoriam turpium cogitationum sese persentiat inquinatum, tamen hoc, ut tentaretur, culpae suae tribuat, suamque immunditiam statiui vitiorum tentamentis exaestuat, ut quoties quolibet vitio tangitur, toties ad orationem se subdat, quia frequens oratio vitiorum impugnationem exstinguit. Tam perseveranter intendere oportet animum nostrum orando, atque pulsando, quousque importunas desideriorum carnalium suggestiones, quae nostris obstrepunt sensibus, fortissima intentione superemus: ac tandiu insistere, quousque persistendo vincamus. Nam negligentes orationes nec ab ipso homine impetrare valent quod volunt. Quando quis orat, sanctum ad se spiritum advocat: at ubi venerit, confestim niorum quae se mentibus 280 humanis immergunt, praesentiam
Abbreviated transcription (Latin):
cxea parte magis flectunt᷑ ad lacrimas. exqua psal¬
lenti in sonuerit dulcedo suauissima Oracio inp̃¬
seim tantũ uita premnedio peccatoꝵ effundit᷑. psal¬
moꝵ aut̃ decantacio ꝑpetuã dei laudẽ demons
Cuiꝰ opis ministeriũ. quicũq fidelit᷑ intentaq ñteꝰ
ex sequit᷑. quodã modo angłis sociatur. de lechone:¬

Expanded text:
ex ea parte magis flectuntur ad lacrymas, ex qua psalex ea parte magis flectuntur ad lacrymas, ex qua psallentis insonuerit dulcedo suavissima. 33. Oratio in praesenti tantum vita pro remedio peccatorum effunditur; psalmorum autem decantatio pCujus operis ministerium quicunque fideliter intentaque mente exsequitur, quodammodo Angelis sociatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tur inflectere Neq enĩ conciliat eũ multiplex oran¬
tis sermo: sed pura sinceraq oracionis intencio. P̃o
nũ ẽ corde semꝑ orare: bonũ etiã & sono uocis dm̃
spiritalib hymnis glorificare Nichil ẽ. sola uoce¬
canere: sine cordis intencione Sed sic̃ ait apłis care¬
psallentes: Unde & alibi P sallã sp̃u. psallã & m̃te
Sicut oracionib regimi᷑: ita psalmoꝵ studiis de¬
Er lectamͣ Psallendi enĩ utilitas tristiã corda conso¬
lat᷑. graciores m̃tes facit Fastidiosos oblectat.
inertes ex suscitat. peccatores adlam̃ta inuitat.
Nã quã ius dura sint carnalia corda. statĩ ut psalmi
dulcedo insonuerit: ad affectũ pietatis animum co
uerba diuina que ibi dicunt᷑ debeant cõ mouere.
nescio quo tam̃ pacto modulacione: canentis maior
nasett conpunctio cordis Multi enĩ reperiunt᷑ qui
cantꝰ suauitate cõmoti. sua crimina plangunt: atq

Expanded text:
tur inflectere. Neque enim conciliat eum multiplex orantur inflectere. Neque enim conciliat eum multiplex orantis sermo, sed pura sinceraque orationis intentio. 287 30. Bonum est corde semper orare, bonum et sono vocis Deum spiritualibcanere, sine cordis intentione. Sed sicut ait Apospsallentes. Unde et alibi: Psallam spiritu, psallam et mente . Sicut orationibus regimur, ita psalmorum studiis delectamur. Psallendi enim utilitas tristia corda consolatur, gratiores mentes facit, fastidiosos delectat, inertes exsuscitat, peccatores ad lamenta invitat. Nam quamvis dura sint carnalium corda, statim ut psalmi dulcedo intonuerit, ad affectum pietatis animum eorum verba divina, quae ibi dicuntur, debeant commovere, nescio quo tamen pacto modulatione canentis major nascitur compunctio cordis. Multi enim reperiuntur qui, cantus suavitate commoti, sua crimina plangunt, atque
Abbreviated transcription (Latin):
multos dds̃ ñ audit ad uoluntatẽ: ut exaudiat adsa¬
lutẽ Multi orantes ñ exaudiunt᷑. qͥa ꝓuidendo illis
ds̃ meliora quã petunt ꝓmittit: sic̃ contingere solet
paruulis. qͥ ne in scolis uapulent dm̃ exorant:. Sed
ñdat᷑ illis postulacionis effectus. qͥa impedit talis¬
ex audicio ad ꝓfectũ Non alit̾ quib dã contingit elec¬
tis Dep̃cant᷑ enĩ ꝓ ñnullis uite huiꝰ cõmodis uel ad¬
uersis Prouidentia uero diuina. tẽporalit᷑ eoꝵ desi¬
derio minime consulit: qͥa meliora illis meternu
ꝓmittit. Oratio priuatis locis oportunius fundit᷑e
maiusq obtentũ impetrat. dũ deo tantũ teste dde¬
pruit᷑. Propriũ aut̃ ypocritarũ ẽ offerre se moracio¬
ne uidentib Quoꝵ fructꝰ ẽ. ñ dõ placere: sed głani
ab hominib cõparare Non inmulti loquio exanrer¬
unt᷑ homines ado: quasi plurimis eũ uerbis conen¬

Expanded text:
multos Deus non exaudit ad voluntatem, ut exaudiat ad samultos Deus non exaudit ad voluntatem, ut exaudiat ad salutem. 26. Multi orantes non exaudiuntur, providendo illis Deus meliora quam petunt, sicut contingere solet parvulis, qui, ne in scholis vapulent, Deum exorant. Sed non datur illis postulationis effectus, quia impeditur talis auditio ad profectum. Non aliter quibusda nonnullis vitae hujus commodis, vel adversis. Providentia vero divina temporaliter eorum desiderio minime consulit, quia meliora illis in aeternum promittit. 27. Oratio privatis locis opportunius funditur, majusque obtentum impetrat, dum Deo tantum teste depromitur. 28. Proprium autem hypocritarum est offerre se in oratione videntibus; quorum fructus est, non Deo placere, sed gloriam ab hominibus comparare . 29. Non in multiloquio exaudiuntur homines a Deo, quasi plurimis eum verbis conen
Abbreviated transcription (Latin):
catiũ sed & ipsa uertit᷑ inpeccatũ. Sic uudei uł hereti
illis adpurgacionis ꝓficit meritũ. sedmutatꝰ pocius
qusti tẽporalit auoiunt᷑. ꝓeoꝵ fit salute qͥ eos alar¬
guo ut dõ Ilis tẽporali remedio sub uenitur. pra¬
roꝵ ocłi ad conuersionẽ aꝑiant᷑. Unde & triũ pue¬
ueꝵ srigndus ignis fuit. ut nabuchodonosor uni
uenũ aqͣ nosceret. Sic & ꝓpħa inpsalinis ait Propt̃
imicos meos eripeme Pro inde tardius exaudr¬
unt᷑ quoꝵ dã oraciones: ut dũ differiint᷑ foreuas
eg ite iraiorib p̾miis cumulent᷑. exemplo priu¬
narũ &rre pssione messiũ. inqͥb quanto tartrur
cres semina ereunt. tanto ad frugẽ cumulacns
creseunt: Quociẽs orantes ñcito exaudim nostra
nobis facta ioccłis ꝓponamus. ut hoc ipsum
qd̾ differim̃. diuine reputet᷑ iusticie & culpe
nr̃e. Interdũ. qd̾ ꝑseuerant᷑ orantes ñcito exe
audim̃. utilitatis nr̃e ẽ. ñ aduersitatis. Sepe enĩ

Expanded text:
ed et ipsa vertitur in peccatum. Sicut Judaei, et haeretici, illis ad purgationis proficit meritum, sed mutatur potius justi temporaliter audiuntur, pro eorum fit salute qui eos affligunt, ut dum illis temporali remedio subvenitur, pravorum oculi ad conversionem aperiantur. Unde et trium puerorum frigidus ignis fuit , ut 286 Nabuchodonosor Deum verum agnosceret. Sicut et propheta in Psalmis ait: Propter inimicos meos eripe me . 23. Proinde tardius exaudiuntur quorumdam orationes, ut dum differuntur, fortius excitatae majoribus praemiis cumulentur: exemplo pruinarum, et repressione messium, in quibus quanto tardius sata semina exeunt, tanto ad frugem cumulatius crescunt. 24. Quoties orantes non cito exaudimur, nostra nobis facta in oculis proponamus, ut hoc ipsum quod differtur divinae reputetur justitiae, et culpae nostrae. 25. Interdum quod perseveranter orantes non citostrae est, non adversitatis. Saepe enim
Abbreviated transcription (Latin):
tes necessarie ñessent: nisi ut qd̾ ñ pualet sacerdos effi¬
cere ꝑdoctrine sermonẽ. potestas hoc imꝑet ꝑdiscipliue
t̾rorem: Sepe ꝑregnũ t̾renũ celeste regnũ ꝑficit: ut qͥ ui
tra eccłam positi contra fidẽ & disciplinã ecc̾łe agunt. rigo¬
re pͥncipũ conterant᷑: ipsamq disciplinã quã eccłe utili¬
tas exercere ñ p̃ual&: ceruicib suꝑboꝵ potestas principali
unponat. & ut ueneracionẽ mereat᷑ uircutem potestatis
siue augeat᷑ pax & disciplina eccłe ꝑfideles principes
siue soluat᷑. ille abeis racionẽ exigit. qͥ eoꝵ potestati

Expanded text:
tes necessariae non essent, nisi ut quod non praevalet sacerdos effites necessariae non essent, nisi ut quod non praevalet sacerdos efficere per doctrinae sermonem, potestas hoc imperet per disciplinae terrorem. Saepe per regnum terrenum coeleste regnum proficit; ut qui intra eccre principum conterantur; ipsamque disciplinam quam Ecclesiae utilitas exercere non praevalet, cervicibus superborum potestas principalis imponat; et ut venerationem mereatur, virtutem potestas sive augeatur pax et disciplina Ecclesiae per fideles principes, sive solvatur, ille ab eis rationem exiget, qui eorum potestati
Abbreviated transcription (Latin):
ditatem. & maliciã corrigunt Nã reuera peccatis eoꝵ
cõmunicant. si qd̾ illi diripuer̃ isti retentant Cuius
peccatũ qͥsq sequit᷑ necesse ẽ ut eiꝰ penã sequatur:
Neq enĩ erit inpar supplicio: cuiꝰ errori quisq par
iura sua abomĩb custodienda existin&: quando
& ipse illis reuerenciã p̃bet Principes legib teueri
suis: nec inse posse dãpnare iura que insubiectis ẽst¬
tuunt: Iusta ẽ enĩ uocis eoꝵ auctoritas: si qd̾ popłis
ꝓhibent. sibi licere ñ paciant᷑. Sub religionis disci¬
plina. scłi potestates sub iecte ft̃ Et quãuis culmine
regni sinit p̃diti: uinculo tam̃ fidei tenent᷑ ad stricti.
ut & fidẽ xp̃i suis legib p̃dicent: & ipsã fidei p̃dicatio¬
nẽ morib bonis conseruent. lii. de disciplina principũ
ad epte culmina tenent: ut ꝑeandẽ potestatẽ disci¬
plinã eclesiasticã muniant. Ceterũ intra eccłam potesta¬

Expanded text:
ditatem et malitiam corrigunt. Nam re vera peccatis eorum ditatem et malitiam corrigunt. Nam re vera peccatis eorum communicant, si quod illi diripuerunt, isti retentant. Cujus peccatum quisque sequitur, necesse est ut ejus poenam sequatur. Neque enim erit impar supplicio, cujura sua ab omnibus custodienda existimet, quando et ipse illis reverentiam praebet. Principes legibus teneri suis, ne in se posse damnare jura, quae in subditis constituunt. Justa enim vocis eorum auctoritas, si quod populis prohibent, sibi licere non patiantur. Sub religionis disciplina seculi potestates subjectae sunt. Et quamvis culmine regni sint praediti, vinculo tamen fidei tenentur astricti, ut fidem Christi suis legibus praedicent, et ipsam fidei praedicationem moribus bonis conservent. CAP 43.-- De disciadeptae culmina tenent, ut per eandem potestatem disciplinam ecclesiasticam muniant. Ceterum intra ecclesiam potesta
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ: potent᷑ torm̃ta pacitint᷑. Cui enĩ plus cõmittit᷑
plus abeo exigit᷑. etiã cũ usura penarũ: Reges¬
uitã sub ditoꝵ facile exemplis suis. uel edificant.
uel destruunt: Ideoq principẽ ñ oportet delinque¬
re: ne formã peccandi faciat peccati eiꝰ inpunita licen¬
cia Nã rex quiruit inuicus. cito uiã ostendit erro¬
ris: sic̃ legitur de hieroboã qͥ peccauit & peccare fecit
isrł: Illi aut̃ adseribit᷑: quic quid exemplo eiꝰ a sub¬
ditis ꝑpetrat᷑ Siẽ ñ nulli bonoꝵ principũ dõ placita
facta sequunt᷑: ita facile multi praua eoꝵ exempla
sectantur Pleriq aut̃ apud iniquos principes necessi¬
tate magis quã uoto mali existunt. dũ imperiis eoꝵ
obediunt Non nulli aut̃ sic̃ prõptist̃ sequi reges inma¬
lũ: sic pigri st̃ imitare illos inbonũ. Sepe unde mali
reges peccant. inde boni iustificant᷑. dũ p̾cedenerũ cupi¬

Expanded text:
enim potenter tormenta patientur . Cui etenim plus committitur, enim potenter tormenta patientur . Cui etenim plus committitur, plus ab eo exigitvitam subditorum facile exemplis suis, vel aedificant, vel subvertunt. Ideo principem non oportet delinquere, ne formam peccandi faciat peccati ejus impunita licentia. Nam rex qui ruit in vitiis, cito viam ostendit erroris. Sicut legitur de Hieroboam, qui peccavit, et peccare fecit Israel. Illius autem ascribitur, quicquid exemplo ejus a subditis perpetratur. Sicut nonnulli bonorum principum Deo placita facta sequuntur, ita facile multi prava eorum exempla sectantur: plerique autem apud iniquos principes necessitate magis quam voto mali existunt, dum imperiis eorum obediunt. Nonnulli autem, sicut prompti sunt sequi reges in malum, sic pigri sunt imitari illos in bonum. Saepe unde mali reges peccant, inde boni justificantur: dum praecedentium cupi
Abbreviated transcription (Latin):
quitati eoꝵ consenciat. sed qđ aptũ tẽpus correctio¬
nis expectat. quando eoꝵ uicia uł emendare uale¬
at uł punire Multi ad uersus principes coniura¬
cionis crimine de tegunt᷑: sed ꝓbare uolens ds̃ cle¬
menciã principũ illos male cogitare ꝑmittit. istos
ñ deserit De illoꝵ mnalo. bene istis facit: dũ culpas
quas illi agunt. isti mira paciencia indulgent: Red¬
dere malũ ꝓmalo: uicissitudo iusticie est Sed qui
clem̃ciã addit iusticie: ñ malũ ꝓmalo culpatis reddit.
si uiciis fuerit implic̾atus Popłi enĩ peccantes
iudicẽ metuunt: & a malo suo legib cohercentur:
Reges aut̃ msi solo dĩ timore metuq gehenne coher¬
ceant᷑. liberi inp̃ceps ꝓruunt. & ꝑ abruptũ licencie
inomne facinus uicioꝵ labunt᷑ Quanto qͥsq insupe¬
riori constitutus ẽ. loco: tanto in maiori uersatur
ꝑiculo: Et quanto splendoris honore celsior quisq
est: tanto si delinquat peccatũ maioꝵ est. Potentes

Expanded text:
 consentiat, sed quod aptum tempus correctionis expectet, quando eorum vitia, vel emendare valeat, vel punire. Multi adversus principes conjurationis crimine deteguntur, sed probare volens Deus clementiam principum, illos male cogitare permittit, istos non deserit. De illorum malo, bene istis facit: dum culpas quas illi agunt, isti mira patientia indulgent. Reddere malum pro malo, vicissitudo est justitiae. Sed qui clementiam addit justitiae, non malum pro malo culpatis reddit, vitiis fuerit implicatus. Populi enim peccantes judicem metuunt, et a malo suo legibus coercentur. Reges autem, nisi solo Dei timore metuque gehennae coerceantur, libere in praeceps proruunt, et per abruptum licentiae in omne facinus vitiorum labuntur. 5. Quanto quisque in superiori constitutus est loco, tanto in majori versatur periculo; et quanto splendoris honore excelsior quisque est, tanto, si delinquat, peccator major est. Potentes
Abbreviated transcription (Latin):
uͭ qͥeã male inuendo contẽpnunt. Dmñis qͥ aprecep¬
tis dei discedit oꝑe: quocies eadem dei pͥcepta lege¬
re uel audire potuerit. corde suo rep̃hensus one¬
tundit᷑ quia i qd ñ agit memerat  dutestereouisce¬
entia interius accusatur. Unde & dl aon dieio iuoia
pcat᷑ dicens Tune ñ confundarꝰ dũr eopfei anoĩa
man dita tua urauit nãꝙ unꝰ qsqr confunditur.

Expanded text:
ui eam male vivendo contemnunt. 8. Omnis qui a praecepui eam male vivendo contemnunt. 8. Omnis qui a praeceptis Dei discedit opere, quoties eadem Dei praecepta legere vel audire potuerit, corde suo reprehensus confunditur, quia id quod non agit memoratur, et teste conscientia interius accusatur. Unde et David propheta deprecatur dicens: Tunc non confundar, dum respicio in omnia mandata tua
Abbreviated transcription (Latin):
lectio sc̃arũ scripturarũ. siue qͥa intellectũ mentis
crudit: seu qd̾ amundi uanitatib abstractũ homi¬
nẽ. ad amorem dĩ ꝑducit Excitati enĩ sepe illius
sermone. subtrahimͣ adesiderio uite mundane.: atꝙ
accensi inamore sapientie. tanto uana spes morsue¬
litatis huiꝰ nob̾ uilescit: quanto ampliꝰ legendo spe
et̃na claruerit: Geminũ ẽ. lectionis studiũ. Brimũ
quomodo seripture intelligant᷑. scđm quaat prõp
te umoigntate dicant᷑ Erit enĩ antea quisq prõꝑt
ad intellegendũ que legit: sequent̃ idoneus aupser¬
rendũ que didicit Lector strenuus pocoꝰ adti bbe¬
dũ que legit. quã ad senciendũ erit promptusim̃.
Minor enĩ pena est nescire qͥd appetas. qrã ea quoe se¬
noueris ñ unplere Sic̃ enĩ legendo scire concupisei¬
mus: sic sciendo recta que didicimꝰ implere debe¬
mus. Lex dĩ & p̃miũ hab& npenã legentib epei
Dremiũ. itihis qͥeã bene uiuendo custodiuna preter

Expanded text:
sive quia intellectum mentis erudit, seu quod a mundi vanitatibus abstractum hominem ad amorem Dei perducit. Excitati enim saepe illius sermone, subtrahimur a desiderio vitae mundanae; atque accensi in amorem sapientiae, tanto vana spes mortalitatis hujus nobis vilescit, quanto amplius legendo spes aeterna claruerit. 5. Geminum est lectionis studium: primum, quomodo Scripturae intelligantur; secundum,  dignitate dicantur. 289 Erit enim antea quisque promptus ad intelligendum quae legit, sequenter idoneus ad proferendum quae didicit. 6. Lector strenuus potius ad implendum quae legit, quam ad sciendum, erit promptissimus. Minor enim poena est nescire quid appetas, quam ea quae noveris non implere. Sicut enim legendo scire concupiscimus, sic sciendo recta quae didicimus implere debemus. 7. Lex Dei et praemium habet, et poenam legentibus eam. Praemium his qui eam b
Abbreviated transcription (Latin):
figmenta legere poetarũ: qͥa ꝑ oblectam̃ta maniũ
fabularũ mñtẽ excitant. ad incentiua libidinũ. Non enĩ
solũ thura offerendo demonib immolat᷑ s etã eoꝵ
dicta libenciꝰ capiendo Qdã plus meditari delectant᷑
gentiliũ dicta. ꝓpt̃ tumentẽ & ornatũ sermonẽ: quã
scripturã sc̃am᷑ ꝓpt̾ eloquiũ humile S qͥd ꝑdẽ imun¬
danis doctrinis. ꝓficere. & mnanescere indiuinis.:
caduca seqͥ figm̃ta. & celestia fastidire imisteria. Ca¬
uendist̃ igit᷑ tales libri. & ꝓpt̾ amorẽ sc̃arũ scriptura¬
quencia nitent. ĩnteriꝰ uacua auircutis sapientia m¬
nent Eloqͥa aut̃ sacra exteriꝰ incompta uerbĩ appa¬
reut: intrinsecus aut̃ misterioꝵ sapientia fulgent:¬

Expanded text:
figmenta legere poetarum, quia per oblectamenta inanium fabularum mentem excitant ad incentiva libidinum. Non enim solum thura offerendo daemonibus immolatur, sed etiam eorum dicta libentius capiendo. 2. Quidam plus meditari delectantur gentilium dicta propter tumentem, et ornatum sermonem, quam scripturam sanctam propter eloquium humile. Sed quid prodest in mundanis doctrinis proficere et inanescere in divinis, caduca sequi figmenta et celestia fastidire misteria? Cavendi sunt tales libri et propter amorem sanctarum scripturaquentia nitent, interius vacua virtutis sapientia manent. Eloquia autem sacra exterius inculta verbis apparent, intrinsecus autem mysteriorum sapientia fulgent
Abbreviated transcription (Latin):
tã epularũ fuerat copia In hoc enĩ scło esurire &site¬
re noluit. ꝓpterea illic int̾ flãmas siciens stillã aque
quesiuit. nec meruit: Considerandũ quã uehem̃ter ar¬

Expanded text:
hic epularum fuerat copia. In hoc enim saeculo esurire et sitihic epularum fuerat copia. In hoc enim saeculo esurire et sitire noluit, propterea illic inter flammas sitiens, stillam aquae quaesivit, nec meruit. 9. Considerandum quam vehementer ar
Abbreviated transcription (Latin):
quã ut animꝰ seruiat uentri & esce. que ft̃ destruenda
cura: ibi & eoꝵ que circa uentrẽ ft̃ ꝓxima In ordine
nãq m̃broꝵ: genitalia uentri iungunt᷑. Dũq unũ
ex his in moderate reficit᷑. aliud adluxuriã excitatur:
Non adluxuriã uel adsacietatẽ. s tantũ modo ut cor¬
pus sustentet᷑ epulis ẽ utendũ Nã ut philosophi dis¬
ser̃. cibos inuentos ẽẽ ut contineant animã. ñ ut cor¬
rũpant. Qͥ nimiũ cibis utuit᷑: quanto magis uentrẽ
pascunt. tanto ampliꝰ sensũ m̃tis obtundunt Nã gre¬
ei dixer̃. ex crasso uentre subtilẽ sensũ gigni ñposse
Nãgule saturitas nuia. aciem m̃tis obtundit. ingeni
corpꝰ aut̃ qđ abstinentia frangit. tẽptacio ñ exurit.
Unde & trespueros abstinentes flãma babilonii in¬
cendii. &. sitetigit ñ cõbussit: qͥa nimirũ & si desideri¬
oꝵ carnaliũ ignis abstinentiũ mentes inflãmet.us.q.

Expanded text:
quam ut animus serviat ventri et escae, quae sunt destruenda,quam ut animus serviat ventri et escae, quae sunt destruenda,cura, ibi et eorum quae circa ventrem sunt proxima. In ordine namque membrorum genitalia ventri junguntur. Dumque unum ex his immoderate reficitur, aliud ad luxuriam excitatur. 5. Non ad luxuriam, vel ad satietatem, sed tantummodo, ut corpus sustentetur, epulis est utendum. Nam, ut philosophi disserunt, cibos inventos esse ut contineant animam, non ut corrumpant. 6. Qui nimium cibis utuntur, quanto magis ventrem pascunt, 252 tanto amplius sensum mentis obtundunt. Nam Graeci dixerunt ex crasso ventre subtilem sensum gigni non posse. Nam gulae saturitas nimia aciem mentis obtundit, ingeniucorpus autem quod abstinentia frangit, tentatio non exurit. Unde et tres pueros abstinentes flamma Babylonii incendii, etsi tetigit, non combussit, quia nimirum etsi desideriorum carnalium ignis abstinentium mentes inflammat, usque
Abbreviated transcription (Latin):
ut deligno uetito mandducaret: Aecendet seatn e nui¬
dia ute ut fratrẽ occideret. Accendit salomionẽr et¬
xuria facib ut ꝑamorẽ libidinis idola adoraricie
Arndit᷑ achab scupiditas: ut homicidũ auarieie
coneeteret ais gͦ inspirationib diabolus corda ulu
prima concupiscentie suggestio panas ie ste
eui si miime cedit᷑ diuerse edaettatĩ desidde¬
ria conprimunt᷑. Unde & datuel: Panẽ in quid¬
desiderii ñ comedi. hoc ẽ eiꝰ concupiscenciã ñ impleui
Prima ẽ luxurie materies. saturitas panis Unde &
ꝓphetã sodomã de panis sacietate accusat dicens: Hec
fuit iniquitas sodomoꝵ. suꝑbia. saturitas panis &
abundancia aque Panẽ quippe sodomite in modera¬
te sumentes. inturpitudius defluxere flagiciũ: atq
inde meruer̃ comitante suꝑbia celestib aduri incen¬
diis. ex quo modũ ñ tenuerunt edacitatis Utile ẽ ca¬
uere gulã. ciboꝵq concupiscentiã Qd enĩ tã noxium.

Expanded text:
ut de ligno vetito manducaret. Accendit Cain mentem invidia, ut fratrem occideret. Accendit Salomonem luxuriae fascibus, ut per amorem libidinis idola adorareAccendit Achab cupiditate, ut homicidium avaritiae annecteret . His ergo inspirationibus diabolus corda nomiLII. De gula. 1. Prima concupiscentiae suggestio panis est, cui si minime ceditur, diversa edacitatis desideria comprimuntur. Unde et Daniel: Panem, inqdesiderii non comedi , hoc est, ejus concupiscentiam non implevi. 2. Prima est luxuriae materies saturitas panis. Unde et propheta Sodomam de panis satietate accusat, dicens: Haec fuit iniquitas Sodomorum, superbia, saturitas panis, et abundantia . Panem quippe Sodomitae immoderate sumentes, in turpitudinem defluxere flagitiorum, atque inde meruerunt, comitante superbia, coelestibus aduri incendiis, ex quo modum non tenuerunt edacitatis. 3. Utile est cavere gulam ciborumque concupiscentiam. Quid enim tam noxium
Abbreviated transcription (Latin):
catur inminimis uiciis: ut ma iora utilus nea¬
ueant᷑. Lege paulũm apłm minora
ꝑmittentẽ peccata. ne maiora ꝑpetrent᷑ Ueraciter aut̃
sanant᷑ uicia: que uirtitib ñ uiciis excluduntur:. Quo¬
rũdã aut̃ que dã latencia uicia tunc apparent: quã¬
Nterdum & male use uirtutes ex se uicia gignunt:
qd̃ fit ꝑ inmoderatũ animi appetitũ. cui ñ sufficit doni
qd̾ meruit: nisi inde aut laudes. aut luera dãpnanda
quesierit. Interdũ uirtutes uicia gignunt: dũ aliquã¬
do ꝓtẽpore oportuno minune relaxantur Sicq fit:
ut que congruo loco uirtutesst̃: in ẽgruo uicia de¬
putent᷑. ueluti si ꝓfratris ad uentu canonicũ ñsoluat᷑

Expanded text:
tur in minimis vitiis, ut majora utilius cveantur. Lege Paulum apostolum minora permittentem peccata, ne majora perpetrentur. Veraciter autem sanantur vitia quae virtutibus, non vitiis, excluduntur. Quorumdam autem quaedam latentia vitia tunc apparent, quanInterdum et male usae virtutes ex se vitia gignunt: quod fit per immoderatum animi appetitum, cui non sufficit donum quod meruit, nisi inde aut laudes aut lucra damnanda quaesierit. 2. Interdum virtutes vitia gignunt, dum aliquando pro tempore opportuno minime relaxantur. Sicque fit, ut quae congruo loco virtutes sunt, incongruo vitia deputentur, veluti si pro fratris adventu ca
Abbreviated transcription (Latin):
icut m̃tiri ñ potest qͥ ñloquit᷑: sic ꝑiurare ñ pote¬
rit. qͥ uirare ñ appetit: Cauendã igit᷑ ẽẽ iuracio¬
ne: nec eã utendã nisi insola necessitate Non ẽ. con¬
tra dĩ p̃ceptũ iurare: sed dũ usũ iurandi facimꝰ. ꝑiur
crim̃ incurrimꝰ Nũ quã gͦ iuret. qͥ ꝑiurare tunet.
Multi dũ locunt᷑ iurare semꝑ delectant᷑. dũ oporteat
faciant uerbi Sicq fallendo dũ ꝑiurant & m̃ciunt᷑
hominẽ incautũ decipiunt: Int̾dũ & falsis lacrimis
seducti decipim᷑: & credit᷑ dũ plorant. quib credendũ
ñ erat. Plerũq sine iuram̃to loqͥ disponimꝰ: s incredu¬
litate eoꝵ qͥ ñcredunt qđ dicimus. iurare cõpelluur.
taliq necessitate. urandi consuetudinẽ facimus. Sunt
multi ad credendũ pigri. qͥ ñ mouent᷑ ad fidẽ uerbi
Grauit᷑ aut̃ delinquunt: qͥ sibi loquentes iurare cogunt
Quacũq arte uerboꝵ qͥsq iuret łs tam̃ qͥ conscientie

Expanded text:
icut mentiri non potest, qui non loquitur, sic perjurare non poterit, qui jurare non appetit. Cavendum igitur est juramentum, nec eo utendum nisi in sola necessitate. Non est contra Dei praeceptum jurare, sed dum usum jurandi facimus, perjurii crimen incurrimus. Nunquam ergo juret qui perjurare timet. Multi dum loquuntur, jurare semper delectantur, dum oporteat faciant verborum: sicque fallendo dum pejerant, et mentiuntur, hominem incautum decipiunt. Interdum et falsis lacrymis seducti decipimur, et creditur dum plorant, quibus credendum non erat. Plerumque sine juramento loqui disponimus, sed incredulitate eorum qui non credunt quod dicimus, jurare compellimur, talique necessitate jurandi consuetudinem facimus. Sunt multi ad credendum pigri, qui non moventur ad fidem verbis. Graviter autem delinquunt, qui sibi loquentes jurare cogunt. Quacunque arte verborum quisque juret, Deus tamen, qui conscientiae
Abbreviated transcription (Latin):
ea que gessit semꝑ lacrimans confiteatur Unde et
psalmꝰ dicit: Conuersus sũ inerunna. dũ configit᷑ mͥ
spina: Peccatũ meũ cognitũ feci. & dixi Pronuntiabo ad¬
uersũ me iniusticias meas dño Supra enĩ dixerat: Qm̃
tacui. hoc ẽ ñsũ confessus: in ueterauer̃ omia ossa mea
dũ clamarẽ totadie. Qͥd gͦ tacuisse se penitet. nisi con¬
fessionẽ peccatoꝵ: Od clamasse se dolet. nisi defensionẽ
maloꝵ: Q gͦ peccatoꝵ suoꝵ defensor extitit. necesse ẽ
& cogitationis: Quoꝵ unũ iniquitas dr̃ qd̾ oꝑe ge¬

Expanded text:
ea quae gessit semper lacrymis confiteatur. Unde et ea quae gessit semper lacrymis confiteatur. Unde et psalmus dicit: Conversus sum in aerumna, dum configitur spina. Peccatum meum cognitum tibi feci. Dixi: Pronuntiabo adversum me injustitias meas Domino . Supra enim dixerat: Quoniam tacui, hoc est, non sum confessus, inveteraverunt omnia ossa mea, dum clamarem tota die. Quid ergo tacuisse se poenitet, nisi confessionem peccatorum? Quid clamasse se dolet, nisi defensionem malorum? Qui ergo peccatorum suorum defensor exstitit, necesse est cogitationis, quorum unum iniquitas dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰͦ  qd̾ iã putrescentib menbris. longo post tẽpore erati¬
tatis: & quasi uinculũ plaustri peccatũ: Trahit enĩ iniqͥ¬
tatẽ ut funiculũ: qͥ tardat conuerti ad dm̃ Trahere enĩ¬
ẽ iniqͥtatẽ: morã facere iniqͥtati Uude & psalmꝰ Prolon¬
gauer̃ iniqͥtates suas. dñs iustꝰ concidet ceruices pec
catorum:. xxiiii. depeccati recordacione.
onũ est homini semꝑ ante occłos ꝓpͥa ad hibere de¬
licta: scđm psalmi sententiã Et peccatũ meũ con¬
trame ẽ semꝑ: Sic̃ enĩ ñ oportet reminisci peccati affec¬
tũ: sic semꝑ necesse ẽ unũ quemq suũ indeflendo cõ¬
memorare peccatũ Apud iustũ recordatio peccati.
facit tediũ animi Qui aut̃ luxurie & cupiditati sub¬
ditist̃: contumaci suꝑbia etiã de ipso peccati oꝑe głan¬
tur Seruo dei tanta recordatio ẽẽ deb& peceatr̃ ut

Expanded text:
nus quod iam putrescentibus membris longo post tempore curatinus quod iam putrescentibus membris longo post tempore curatitatis, et quasi vinculum plaustri peccatum . Trahit enim iniquitatem ut funiculum, qui tardat converti ad Deum. Trahere enim iniquitatem est moram facere iniquitati. Unde et Psalmista: Prolongaverunt iniquitates suas: Dominus justus ccatorum . CAPUT XXIV. De peccati recordatione. 1. Bonum est homini semper ante oculos propria adhibere delicta, secundum psalmi sententiam: Et peccatum meum ante me est semper . Sicut enim non oportet reminisci peccati affectum, sic semper necesse est unumquemque suum in flendo commemorare peccatum. 2. Apud justum recordatio peccati facit taedium animi. Qui autem luxuriae et cupiditati subditi sunt, contumaci superbia etiam de ipso peccati opere gloriantur. 3. Servo Dei tanta recordatio esse debet peccati, ut
Abbreviated transcription (Latin):
suuero cito resurgere: non ẽ inꝓfundũ ire apłs le
gẽ peccati dicit inm̃bris nr̃is. qͥ ue lex consuetudo ẽ.
quã peccando concipimꝰ. & ñ ab ea cũ uolumꝰ discedi¬
mus : qͥa iã necessitatis uinculo ꝑconsuetudinẽ reti¬
nemͣ: Multũ ueri amor agit in homine: s resultat
caro male consuetudinis lege: Bene aut̃ audacter
ꝓbona conscientia exultat: qui ualent̃ inse repri¬
mit. qd̾ insolent̃ inpugnat.. Frequent᷑ peccare: ca¬
uendũ ẽ. Nã hoc ipsũ qd̃ demalo nr̃o plerũq d̃¬
nob̾ salutẽ oꝑatur: quanto mirabile ẽ. tanto ꝑrarum ẽ:
ñ ad ipiscamus Ergo studeamꝰ aut ñcadere. aut cito con¬
uersi alapsu consurgere: Omnino peccare. cauendũ est:
Qd̃ si humana fragilitate peccatũ sub repserit: confestun
erit corrigendũ. qd̾ nequit̃ sentit᷑ cõmissũ. Cito enĩ cor¬
rigit᷑ culpa: que cito cognoscit᷑ Tardius aut̃ sanat᷑ uul¬

Expanded text:
su vero cito resurgere, non est in profundum ire. 7. Apostolus su vero cito resurgere, non est in profundum ire. 7. Apostolus legem peccati dicit in membris nostris , quae lex consuetudo est, quam peccando concipimus, et non ab ea, cum volumus, discedimus, quia jam necessitatis vinculo per consuetudinem retinemur. 8. Multum veri amor agit in homine, sed resultat caro malae consuetudinis lege. Bene autem audacter pro bona conscientia exsultat, qui valenter in se reprimit quod insolenter impugnat. 9. Frequenter peccare cavendum est; nam hoc ipsum, quod de malo nostro plerumque Dnobis salutem operatur, quanto mirabile est, tanto perrarum est. lutem non adipiscamur. Ergo studeamus aut non cadere, aut cito conversi a lapsu consurgere. 10. Omnino peccare cavendum est, quod si humana fragilitate peccatum subrepserit, confestim erit corrigendum quod nequiter sentitur commissum. Cito enim corrigitur culpa que cito cognoscitur, tardius autem sanatur vul
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinẽ: c̃suetudo necessitatẽ Sicq his iunculis ho¬
mo implicatꝰ. quadã catena uicioꝵ tenet᷑ adstrictus.
ita ut abea euelli nequaquã ualeat. nisi diuina
gr̃a manũ iacentis ad p̃hendat: Peccatũ ad mittere. cã¬
&ere ẽ. imputeũ Consuetudinẽ uͦ peccandi facere..
os pitei ẽ coangustare. ne is qͥcecidit ualeat exire
Sed int̾dũ etiã tales ds liberat: dũ eoꝵ desꝑationem
ad conuersionẽ libertatis cõmutat. Ipso enĩ miseran¬
te peccata dimittunt᷑. quo ꝓtegente fit ne in deteriꝰ
peccando eatur Nequissimũ est peccare: peius ẽ pec¬
candi consuetudinẽ facere Ab illo facile abhoc cũla¬
bore resurgit᷑. dũmale consuetudini repugnat᷑. Male
agendi consuetudinẽ. recessũ ẽẽ ꝓpħa ad serit. in ꝓ¬
fundũ. Cuiꝰ usu quasi quadã lege homo tenet᷑ adst¬
tꝰ: ut etiã quãdo ñ uult peccatum cõmmittat. Alap¬

Expanded text:
suetudinem, consuetudo necessitatem. Sicque his vinculis hosuetudinem, consuetudo necessitatem. Sicque his vinculis homo implicatus quadam catena vitiorum tenetur astrictus, ita ut ab ea evelli nequaquam valeat, nisi divina gratia manum jacentis apprehendat. Peccatum admittere, cadere est in puteum. Consuetudinem vero peccandi facere, os putei est coangustare, ne is qui ceciderit valeat exire. Sed interdum etiam tales Deus liberat, dum eorum desperationem ad conversionem libertatis cote, peccata dimittuntur quo protegente fit ne in deterius peccando eatur. 5. Nequissimum est peccare, pejus est peccandi consuetudinem facere. Ab illo facile, ab hoc cum labore resurgitur, dum malae consuetudini repugnatur. 6. Male agendi consuetudinem recessum esse propheta asserit , in profundum, cujus usu, quasi quadam lege, homo tenetur astrictus, ut etiam quando non vult, peccatum committat. A lap
Abbreviated transcription (Latin):
inuoluntatẽ bom Pleriq ñ uoluntate s sola ne¬
cessitate peccant: ꝑtumescentes ĩnopiã  tẽporalem
Et dũpresentis scłi necessitatẽ refugiunt: a futuris
bonis priuant᷑. Item ñ nulli peecatũ uoluntate ñne¬
cessitate cõmittunt: nullaq coacti inopia existunt
iniqui. s tantũ gratis cupiunt esse mali. Neq enĩ
ipsã rem amant. quã appetunt᷑. s ipsa t̾antũ pecca¬
facilius enĩ resistimus hosti a quo ñdũ uieti su¬
mus: quã ei aquo iam superati ac de uicti cognos¬
cimur Omne peccatũ antequã ad mittat᷑. am̾pli¬
us ꝑtimeseitur Quã uis aut̃ graue sit dũ inusũ
uenerit leue existimat᷑:. & sine ullo metu cõmitittur
Istis fomitib. quasi qͥbisdã gradib coalescit omne
peccatũ Cogitatio nãq praua delectationẽ parit.
delectacio consensionẽ: cõsensio actonẽ. actio con¬

Expanded text:
in voluntatem boni. Plerique non voluntate, sed sola nein voluntatem boni. Plerique non voluntate, sed sola necessitate peccant, pertimescentes temporalem inopiam. Et dum praesentis saeculi necessitatem refugiunt, a futuris bonis privantur. 2. Item nonnulli peccatum voluntate, non necessitate committunt, nullaque coacti inopia existunt iniqui; sed tantum gratis cupiunt esse mali. Neque enim ipsam rem amant, quam appetunt, sed ipsa tantum peccaFacilius enim resistimus hosti, quo nondum victi sumus, quam ei a quo superati ac devicti esse cognoscimur. Omne peccatum antequam amittatur amplius pertimescitur, quamvis autem grave sit, et dum in usum venerit, leveIstis fomitibus quasi quibusdam gradibus coalescit omne peccatum. Cogitatio namque prava delectationem parit, delectatio consensionem, consensio actionem, actio con
Abbreviated transcription (Latin):
penarũ inuitus custodit: Qdã & diligunt peccatum &
faciunt: qͥdã diligunt tantũ & ñfaciunt Pleriq uero
faciunt tantũ: & non diligunt: Non nulli peccatũ non
faciunt. & tam̃ iusticiã odiunt Grauius aut̃ peccat.
qͥ ñ solũ peccatũ diligit. sed & facit: quã qͥ ñ facit &
diligit: grauiusq interdũ qͥ diligit & ñfacit. quã
qͥ facit & odit Qrauissimũ est ñsolũ facere. sed &
diligere peccatũ: Nam st̃ qͥdã qͥ confestim ꝑacto fla¬
gicio confunduntur: & sunt qͥñsolũ ñdolent gessis¬
se malum. s etiã de ipso malo oꝑe gloriant᷑ Sieq
ad conparatonẽ malifit deteriꝰ : dum deuitiis gra¬
tulantes extollunt᷑ inpenis. Detalib ait salomon
Quiletant᷑ cũmale feceruit: & exultant in reb pes¬
simis . xxii. De peceandi Necessitate
nterdũ mali qd̾ sumus: necessitate pocius ñ uolun¬
tate existimus. Uertenda est aut̃ necessitas mali:

Expanded text:
poenarum invitus custodit. 2. Quidam et diligunt peccatum, et poenarum invitus custodit. 2. Quidam et diligunt peccatum, et faciunt; quidam diligunt tantum, et non faciunt, plerique vero faciunt tantum, et non diligunt. Nonnulli peccatum non faciunt, et tamen justitiam odiunt. Gravius autem peccat qui non solum peccatum diligaviusque interdum, qui diligit et non facit quam qui facit, et odit. Gravissimum est non solum facere, sed et diligere peccatum. 3. Nam sunt quidam qui confestim peracto flagitio confunduntur, et sunt qui non solum non dolent gessisse malum, sed etiam de ipso malo opere gloriantur. Sicque ad comparationem mali fit deterius, dum de vitiis gratulantes, extolluntur in pejus. 221 De talibus ait Salomon: Qui laetantur, cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis . CAPUT XXII. De peccandi necessitate. 1. Interdum mali quod sumus, necessitate potius, non voluntate existimus. Vertenda est autem necessitas mali
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ est peecatum p̾̃dicare clamorest Dequo etiã dicit
apłs Et clamor auferat᷑ a uob̾. cũ omi malicia. id. ẽ. cum
ipsis peccatis: Ex eo ipso quoqͥsq peccatũ qd̾ agit abs¬
condit. iudicii iã esse indiciũ: qͥa ñerubescit᷑. nisi de
consciente reatu Ergo & hoc ipsũ qd̾ quisq de facto
suo erubescit: ipse sibi iam uidex fit : xxi. de peccati
aliud timore supplicii. Qui enĩ amore caritatis
deiꝰ ñ peccat. horrescit om̃e malũ ãplectendo iusticie
bonũ nec eũ delectat peccatũ. etiã si sceleris inpunites
ꝓmitat᷑ Quiuero sola pena supplicii inse uicia repri-¬
mit: quã uis ñ expleat opus peccati. uiuit tam̃ in eo uo¬
luntas peceandi: dolet que sibi inlicitũ qd̾ lex ꝓhibe¬
re dinoscit᷑: Ille gͦ mercedẽ boni oꝑis ac iusticie ꝑcrpit
p̃miũ. qͥ amando ipsã iusticiã facit: ñ is qͥeã solo metu

Expanded text:
men est, peccatum praedicare clamor est, de quo etiam dicit men est, peccatum praedicare clamor est, de quo etiam dicit Apostolus: Et clamor auferatur a vobis cum omni malitia , id est, cum ipsis peccatis. 5. Ex eo ipso quo quisque peccatum quod agit abscondit, judicii jam est indicium, quia non erubescitur, nisi de conscientiae reatu. Ergo ex hoc ipso quo quisque de facto suo erubescit, ipse sibi jam judex fit. CAPUT XXI. De peccati liud timore supplicii. Qui enim amore charitatis Dei non peccat, horrescit omne malum, amplectendo justitiae bonum; nec eum delectat peccatum, etiam si sceleris impunitas promittatur. Qui vero sola poena supplicii in se vitia reprimit, quamvis non expleat opus peccati, vivit tamen in eo voluntas peccandi, doletque sibi illicitum, quod lex prohibere dignoscitur. Ille ergo mercedem boni operis percipitqui amando justitiam facit; non is qui eam solo metu