comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ecceego ueniam & habitabo in mediotui: & in apocilypsi. Eece sto ad ostium &
puliosiquis audierit uocem meam & aperuerit mihiianuam. Introibo adillũ
&c cenabo cum illo & ipse mecum. Et lmpii suis temptationibus uelopera fidelium
uelipsam corrumpere quaerunt. Apparente autem mane futuri saeculi. hicorona
uitae accipiunt. illi poenam perp&ua mortis incurrunt. Condigna autem siuis
sceleribus poena sodomite pereunt. N unquia in putredine luxuriȩ & ardore libi¬
dinis uitamducerunt impiam: meritocum flammis ignium. &iam focore sulphuris
puniuntur. Nec dubitandum quia tali poena non solum ad praesens damnati
sed & iam sunt perp&uo damnandi dicente a postolo iohanne. Timidis autem a
incredulis & exsecratis. & homicidis & fornicatoribus. & ueneficis &ido latris
&omnibus mendacibus. parsillorum erit instagno ardenteigne & sulphuro Aequa¬

Expanded text:
Ecce ego veniam et habitabo in medio tui , et in Apocalypsi: Ecce sto ad ostium, et Ecce ego veniam et habitabo in medio tui , et in Apocalypsi: Ecce sto ad ostium, et pulso; si quis audierit vocem meam, et aperuerit mihi januam, introibo ad illum, et coenabo cum illo, et ipse mecum . Et impii suis tentationibus vel opera fidelium, vel ipsam corrumpere fidem quaerunt; apparente autem mane futuri saeculi, hi coronam vitae accipiunt, illi poenam perpetuae mortis incurrunt. Condigna autem suis sceleribus poena Sodomitae pereunt. Nam quia in putredine luxuriae et ardore libidinis vitam duxerunt impiam, merito cum flammis ignium etiam fetore sulphuris puniuntur. Nec dubitandum quia tali poena non solum ad praesens damnati, sed etiam sunt perpetuo damnandi, dicente apostolo Joanne: Timidis autem, et incredulis, et exsecratis, et homicidis, et fornicatoribus, et veneficis, et idololatris, et omnibus mendacibus pars illorum erit in stagno ardente igne et sulphure . Aequa
Abbreviated transcription (Latin):
sepentinus opprimit Interitus Et recte utiquedi uidicio fictum ese utqui
beatum loth intenebris noccis multum laborantem acrenitentem suis flagitus
in retire temptauerunt : Adueniente subito die huncereptam ipsiprorsus in¬
cerirent. Qui que ipsi infoedis uoluptatibus carnis intȩnebris arserant appa¬
rento subito mane sulphure consumerentur &igne: Quia &omnes qui in caeci¬
tate mentis occulte uituis inseruiunt : In cognitione sui sceleris palam adstricto
iudice foriuntur. Item notandum quoduna eadem que nocte &eloth hospite
dño gaudebat & defendebacur ab hostibus. & sodomitȩ sua scelera accumulare
&ium ipsoloth cum hospitibussuis foedato laborabant: Orto autem sole hiclibe¬
ratus prosuaustitia: illiprosua in pietat damnati: Quia nimirum in nocto
huius sacculi & scigaudent incubilibus suorum cordium recipere illum quidixit

Expanded text:
repentinus opprimet interitus. Et recte utique Dei judicio factum est ut qui repentinus opprimet interitus. Et recte utique Dei judicio factum est ut qui beatum Lot in tenebris noctis multum laborantem ac renitentem suis flagitiis irretiri tentaverunt, adveniente subito die, hunc ereptum cernentes, ipsi prorsus interirent, quique ipsi foedis voluptatibus carnis in tenebris arserant, apparente subito mane, sulphure consumerentur et igne, quia et omnes qui in caecitate mentis occulte vitiis inserviunt, in cognitione sui sceleris palam a districto judice feriuntur. Item notandum quod una eademque nocte et Lot hospite Domino gaudebat et defendebatur ab hostibus; et Sodomitae sua scelera accumulare, etiam ipso Lot cum hospitibus suis foedato, laborabant; orto autem sole, hic liberatus pro sua justitia, illi pro sua impietate damnati, quia nimirum in nocte hujus saeculi et sancti gaudent in cubilibus suorum cordium recipere illum qui dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
tagio scelerattrum sẽcretus est. Verbigratia. qui coniugalem recte seruatuitam
a fornicationis quidem flamma sulphure a euasit : Necta men montem continenti ae
conscendit quia rapinis atque a uaritiae manum mentemque auertit acderebus hbi¬
tis pauperibus dare consueuit. Necdum tame nomnia relinquere potuit : de incendio
quidem sodomorum effugit. moenia paruae ciuitatis in qua periculum interitus eua¬
dẽroẽ inteuut sed necdum artem iurtutis inquaiam ꝑfectus eminer& ascendit
&c&era huius modi.
Solegressus est superterram & loth ingressus est segor. Igitur dñis pluit suꝑsodomi
eigomorram sulphur oignem adno decaelo & subuertit ciuitates has c omnem
circaregionem
Solis egressio superterram cumqua subuersie sunt sodo mae & gomarra mani¬
festationem ultimi designat examinis quando iustis omnibus erectis impios

Expanded text:
tagio sceleratorum secretus est. Verbi gratia qui conjugalem recte servat vitam, tagio sceleratorum secretus est. Verbi gratia qui conjugalem recte servat vitam, a fornicationis quidem flamma sulphurea evasit, nec tamen montem continentiae conscendit, qui a rapinis atque avaritia manum mentemque avertit, ac de rebus habitis pauperibus dare consuevit, necdum tamen omnia relinquere potuit; de incendio quidem Sodomorum effugit, moenia parvae civitatis in qua periculum interitus evaderet intravit, sed necdum arcem virtutis in qua jam perfectus emineret ascendit, et caetera hujusmodi. Sol egressus est super terram, et Lot ingressus est Segor; igitur Dominus pluit super Sodomam et Gomorrham sulphur et ignem a Domino de coelo; et subvertit civitates has et omnem circa regionem. Solis egressio super terram, cum qua subversae sunt Sodoma et Gomorrha, manifestationem ultimi designat examinis, quando, justis omnibus ereptis, impios
Abbreviated transcription (Latin):
Nedum montis alticudinem quilongius abero peter&e : In ipso ltinege pontũ
lamima quae lmpiis proxima imminebat absumer&. Bixitque adeuim
Racrinam in hoc iuscepi precestuas. ut non subuertam urbem ꝑqualo delsrcora
liberat. sed & plurimis eorum propt salotem eiusdem iustiuitam quam nor
merubre concedit ut & ineis quiperirent quid impi&as mererdnulor
ciruõ sicuocata est. quia dixerat loth. Num quid non modica ese. Prius autembale
uocabatur ut insuperioribus legitur. Contraque regem bale ipsaest segor. Interp¬
tatirautem bale. deuoratio. Quam itadictam aiunt hebrei. quod certioterrae motu
absortasit. Sicut autem sod oma ardens flammas uitiorum. & mons ascendere lothiubet
uirtutum culmen insinuat. Ita segor quendam bonae conuersationis modum minus per¬
fectum designat Qui& si acelsitudine ꝑfectorum ad huc longe ab est. iamtamen a con¬

Expanded text:
ne dum montis altitudinem qui longius aberat peteret, in ipso itinere positum ne dum montis altitudinem qui longius aberat peteret, in ipso itinere positum flamma quae impiis proxima imminebat absumeret. Dixitque ad eum: Ecce etiam in hoc suscepi preces tuas, ut non subvertam urbem pro qua locutus eliberat, sed et plurimis eorum propter salutem ejusdem justi vitam quam non meruere concedit, ut et in eis qui perirent quid impietas mereretur ocirco sic vocata est, quia dixerat Lot, Nunquid non modica est. Prius autem Bale vocabatur, ut in superioribus legitur: Contraque regem Bale, ipsa est Segor. Interpretatur autem Bale devoratio, quam ita dictam aiunt Hebraei, quod tertio terrae motu absorpta sit. Sicut autem Sodoma ardens flammas vitiorum, et mons ad quem ascendere Lot jubetur virtutum culmen insinuat, ita Segor quemdam bonae conversationis modum minus perfectum designat; qui etsi a celsitudine perfectorum adhuc longe abest, jam tamen a con
Abbreviated transcription (Latin):
Neuuidelic&t ardores & incentiua uitiorum quae parumpereuans eoude uur ln cu¬
tirepatamus : fue que omnimodis In uicinia peccantium quanidum oberbra eit
nere consentiamus : ncillorum exemplo a nostrae uia recticudinis aberreiuas
lxta ulud psalimnistac. debeato uiro & inuia peccatorum non scetit sed ad ast¬
gium ardus conuersationis conscendere octus cure muius cuus gratiam coramte¬
Sien quo lothiadeos Quae sodremi quia inuenit seruustuus gratiam coranete
magnificastimiseri cordiamtuam quam se cistimetum ut saluares aninr ante
neepossum inmonte saluari. Ne forte ad praehenditmemalum Est̃ ciuitas he
uxta ad quam possum fugere parua & saluabor inea
Nonltaprae sudium uicinae ciuitatis peuit beatus loch quasima tambuenure pocu¬
malum sibi alicuiu: plagat superuenturumtimer&t siad montem peruenire potu¬
madisedeapotius intentione ad ciuitatem uixtapositam diuentere cupie bosti

Expanded text:
ne videlicet ardores et incentiva vitiorum quae parumper evasisse videmur incaune videlicet ardores et incentiva vitiorum quae parumper evasisse videmur incauti repetamus, neque omnimodis in vicinia peccantium, quantum possibile est, manere consentiamus, ne illorum exemplo a nostrae via rectitudinis aberremus, juxta illud Psalmistae de beato viro: Et in via peccatorum non stetit , sed ad fastigium arduae conversationis conscendere ocius curemus. Dixitque Lot ad eos: Quaeso, domine mi, quia invenit servus tuus gratiam coram te, et magnificasti misericordiam tuam quam fecisti mecum, ut salvares animam meam, nec possum in monte salvari ne forte apprehendat me malum. Est civitas haec juxta ad quam possum fugere parva, et salvabor in ea. Non ita praesidium vicinae civitatis petiit beatus Lot, quasi malum sibi alicujus plagae superventurum timeret, si ad montem pervenire potuisset; sed ea potius intentione ad civitatem juxta positam divertere cupiebat,
Abbreviated transcription (Latin):
Deque enim docemur nelnstante articulo ultimi examinis. culmen rortic
cmnuesũtionis deserentes adima concupiscentiae mundialis animumideflercam
ul nerelicto arat ragricultur spibis retrorespiciamꝰ. quandonultra nobis operum adiqpatu
correctio restat: sed eorum quaeoperatisumus reddenda ratio instar: uerũ potiu
inminente iudicio side libus haecexhortatiodatur. uccoeptusbonis acialub irabue
instant: Mec uitiorum quare liquere contagia repetentes. loth amitertur nosdrr
n corem loth imutari prohibao : ostendit ꝓfecto quo ibicendium ciuitatis adiqu
oculos reduxerat flamimas uitiorum quasuitare & ualemus && debemus exprimit
Vindenunc ex hortatio angelorum quae ductum desodomis lor ariondc salua
nerde sore piceret neque inomni cirtaregione consutera usedmone calutntds
petero& & ipitaliter incellegenda &e maxima est nobis intentionese que ⁊dcu

Expanded text:
. Neque enim docemur ne instante articulo ultimi examinis, culmen rectae . Neque enim docemur ne instante articulo ultimi examinis, culmen rectae conversationis deserentes, ad ima concupiscentiae mundialis animum deflectamus; vel ne, relicto aratro agriculturae spiritalis, retro respiciamus, quando non ultra nobis operum aliqua correctio restat, sed eorum quae operati sumus reddenda ratio instat; verum potius, imminente judicio, fidelibus haec exhortatio datur, ut coeptis bonis ac salubribus insistant, ne, vitiorum quae reliquere contagia repetentes, Lot imitentur uxorem, nus uxorem Lot imitari prohibet, ostendit profecto quod incendium civitatis, ad quod oculos reduxerat, flammas vitiorum, quas vitare et valemus et debemus, exprimit. Unde nunc exhortatio angelorum, qua eductum de Sodomis Lot admonuerant ne retro respiceret, neque in omni circa regione consisteret, sed montem salvandus peteret, et spiritaliter intelligenda, et maxima est nobis intentione sequenda;
Abbreviated transcription (Latin):
pbanelabant niuedificibunt  Quadie autem exiic lothi aso domis pluitignẽ & sulphur
de cuelo eomnes perdidit secundum haecerit : quadie siliu hominis reuellbitii
uiad testatur &iam a postolus uidas dicens sicut iodoma egomarra. & initimac¬
ciutatos similimodo exfornicatae. & abeuntes postcurnem alteram. factaesum
&xemplum ignis d& seie poenam sustinentes: Potest autemidem ignis iodomiticus¬
iam flam mas utiorum quibus in hacuita reproli uruntur atq ad sempiternum
picenaiaerr incendium: Non in conuenienter insinuart: Quicum nunc in concu¬
nusmius terlenis carnisq in lecebris ardere noncess uint tuncigneultionis ardere
num quam denistent Hunc quoq sensum dño ad firmante immo&iam docente
quiaithuulla hora quifuerit intecto & iuisi eius indomo nedescendat coll¬
Vebiue e runinicilirigoosimiliter Nonrede atretro memores escote uxoris loc

Expanded text:
plantabant et aedificabant, qua die autem exivit Lot a Sodomis, pluit ignem et sulphur plantabant et aedificabant, qua die autem exivit Lot a Sodomis, pluit ignem et sulphur de coelo, et omnes perdidit. Secundum haec erit qua die Filius hominis revelabitur . Cui attestatur etiam apostolus Judas dicens: Sicut Sodoma et Gomorrha civitates simili modo exfornicatae, et abeuntes post carnem alteram, factae sunt exemplum, ignis aeterni poenam sustinentes . » Patet etiam flammas vitiorum quibus in hac vita reprobi uruntur, atque ad sempiternum praeparantur incendium, non inconvenienter insinuare, qui cum nunc in concupiscentiis terrenis carnisque illecebris ardere non cessant, tunc igne ultionis ardere nunquam desistent. Hunc quoque sensum Domino affirmante, imo etiam docente, qui ait: In illa hora qui fuerit in tecto et vasa ejus in domo, ne descendat tollere illa; et qui in agro, similiter non redeat retro; memores estote uxoris Lot
Abbreviated transcription (Latin):
a perdtuu impiats oret ecitio reprolerum. Dicenteano de ouibussuis
lrego uitam a& namdo eis &t pomperibune in anirnum. Nonripi& tasquisquam
demani men Q uoditem lom facultato ab ingelisclata. Nullum deciul u ꝑsicdi
ignifie at quiinullus labor hominis ad numeru prattiestinacoru qui ante cocut ione¬
gnldacura hostrae ia latis cesuandum Non abinstruendis preccimis lngncunt
mnutos ellome ri cum sulnar mequumus Nostae tame benignitatus qua merga ilo¬
rum salitem inpendimus mercedem Nonperdimue benignitatis qua merga ulo¬
ali onimaniaam uolires picere postergum : Nec ites lno mincauta agcam
sedin monte saluumtesac ne a tusimul pergus
Ueneraliteor eetdem incendium & perdicio sodomorum de qua ereptuse st loch. poena
omnos in utrationis de sgniat quando compl&a in fine sueculi sum mna elec corum
uoues lnpii dcernum ripiuntur inignem Ono ex ponente quiaic Similite
seut factumest indiebus loth : Edebant &abibebunt e mnebint & uendeban

Expanded text:
o de ovibus suis: Et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea . Quod item Loth, facultate ab angelis data, nullum de civibus perfisignificat quod nullius labor hominis ad numerum praedestinatorum, qui ante constitutioneagenda cura nostrae salutis cessandum, nec ab instruendis proximis lingua esttinatos ad interitum salvare nequimus, nostrae tamen benignitatis, quam erga illorum salutem impendimus, mercedem non perdimuSalva animam tuam, noli respicere post tergum, nec stes in omni circa regione, sed in monte salvum te fac, ne et tu simul pereas. Generaliter quidem incendium et perditio Sodomorum, de qua ereptus est Lot, poenam ultimae districtionis designat; quando, completa in fine saeculi summa electorum, omnes impii aeternum rapientur in ignem, Domino exponente, qui ait: Similiter sicut factum est in diebus Lot, edebant et bibebant, emebant et vendebant,
Abbreviated transcription (Latin):
implete terram & terror uester actremorsit supercuncta animalia terrae & su¬
peromnes uolucres cael cum uniuersis quae mouentur superterram. Omne spisces

Expanded text:
implete terram, et terror vester ac tremor sit super cuncta animantia terrae, et suimplete terram, et terror vester ac tremor sit super cuncta animantia terrae, et super omnes volucres coeli cum universis quae moventur super terram. Omnes pisces
Abbreviated transcription (Latin):
legeres cunctis diebus quibus terra modernum habituraesẽ statum securos homi¬
nes ab impetu uniuersalis diluuii esse debere. nec tamen defuturum tempus
uando cessante ac labentium rerum uicissitudine quae annuatim geritur orbis
uni uersus cum animantibus sitigne periturus. Petro ad testante qui ait: quia
caelierant prius & terra deaquã. & peraquam consistens di uerbo perquae: ille tunc
mundus aqua inundatur periit. Caeliautem quinunc sunt & terra eodem uer¬
bore positi sunt ignire seruata indiem iudicii. Vbi notandum quia caelos quos uel
aqua perditos ueligni perituros dicit. Non alios quatur bulentum huncaerem
qui terrae proximus est accipere debemus. a quo uolucrescaeli quod in eo uolitant
cognominantur: Nonenim a herei aut siderei caeluigni consumendi sunt
sicut nec aqua consumpti sunt
Benedixit que ds̃ noe & filus eius & dixit adeos. Crescite & multiplicamini &

Expanded text:
ligeres cunctis diebus quibus terra modernum habitura est statum securos homiligeres cunctis diebus quibus terra modernum habitura est statum securos homines ab impetu universalis diluvii esse debere; nec tamen defuturum tempus quando, cessante hac labentium rerum vicissitudine quae annuatim geritur, orbis universus cum animantibus sit igne periturus, Petro attestante, qui ait: Quia coeli erant prius, et terra, de aqua et per aquam consistens Dei verbo, per quae ille tunc mundus aqua inundatus periit. Coeli autem qui nunc sunt, et terra, eodem verbo repositi sunt igni reservati in diem judicii . Ubi notandum quia coelos quos vel aqua perditos vel igni perituros dicit, non alios quam turbulentum hunc aerem qui terrae proximus est accipere debemus, a quo volucres coeli quod in eo volitent, cognominantur. Non enim aetherei aut siderei coeli igne consumendi sunt, sicut nec aqua consumpti sunt. Benedixitque Deus Noe et filiis ejus et dixit ad eos: Crescite, et multiplicamini, et
Abbreviated transcription (Latin):
ut a tempore pubertatis primum incipiamus peccatis esse obnoxii. quam uis
extunc ad maiora patranda a&as lasciua incit&. Nam & illa diuina est senten¬
tia quaedicit. graue iugum super filios adam adie exitus. deuentre matris
eorum. Ipsum uidelic& iugum primae praeuaricationis propterquã omnes
in iniquitatibus concepti & in delictis sumus editi. quamuis ab ineunte ado le¬
centia sponte plura addimus eis quibus non nostra sponte. sed paterni merito
reatus grauati. hanc inlucem uenimus a quibus non nisi gratiadi perihm̃ xp̃m
liberamurꝰ Nonigitur in quit ultra percutiam omnem animantem sicut feci
Sedhaec promissio pietatis quousque pertingat subdendo manifestat cũ dicitur
Cunctis diebus terrae sementis & messis. frigus & ȩstus. aestas & hiemps nox &du
non requi escent. Cum enim dixiss& cunctis diebus mox addidit terrae ut intel¬

Expanded text:
ut a tempore pubertatis primum incipiamus peccatis esse obnoxii, quamvis ut a tempore pubertatis primum incipiamus peccatis esse obnoxii, quamvis ex tunc ad majora patranda aetas lasciva incitet. Nam et illa divina est sententia quae dicit: Grave jugum super filios Adam a die exitus de ventre matris eorum , ipsum videlicet jugum primae praevaricationis, propter quam omnes in iniquitatibus concepti et in delictis sumus editi, quamvis ab ineunte adolescentia sponte plura addimus eis quibus non nostra sponte, sed paterni merito reatus gravati hanc in lucem venimus; a quibus omnibus non nisi gratia Dei per Jesum Christum liberamur. Non igitur, inquit, ultra percutiam omnem animantem sicut feci; sed haec promissio pietatis quo usque pertingat subdendo manifestat cum dicit: Cunctis diebus terrae sementis et messis, frigus et aestus, aestas et hiems, nox et dies, non requiescent. Cum enim dixisset cunctis diebus, mox addidit terrae, ut intel
Abbreviated transcription (Latin):
ex omnibus primitiaedõ & agno  Offerente autem noe holo causta. odora¬
tus est dns odorem suauitatis. quiauel passionem beatorum martrrum uelutã
fidelium uirginalem perxpĩ gratiam sibi consecratam atque oblatam. dĩpat̃
gratanter accipit Etait ad eum nequaquam ultra maledi cam terrȩ
propter homines. Sensusenim & cogitatio humanicordis in malum prona
sunt ab adoles centia sua. Nonigitur ultra percutiam omnem animantẽ
sicut feci. Non seultra maledicturum terrae neque omnem animantem
percussurum dñs pollic&ur. eo quod in cantum sint homines ad peccandum procdi¬
ues ut &iam sidiluuio rursum puniantur nihi lominus transacto illo denuo se se
uicis acsceleribus inuoluant. Vbi intuendum quia & sisensum humani cordis abo
olescentia admalum pronusesse perhibetur. ex quanimirum aetate carnaliũ
nmnobis desideriorum solent incentiua generari. Nontamenest consequens

Expanded text:
ab hominibus primitiae Deo et Agno. Offerente autem Noe holocausta, odoraab hominibus primitiae Deo et Agno. Offerente autem Noe holocausta, odoratus est Dominus odorem suavitatis, quia vel passionem beatorum martyrum vel vitam fidelium virginalem per Christi gratiam sibi consecratam atque oblatam Deus Pater gratanter accipit. Et ait ad eum: Nequaquam ultra maledicam terrae propter homines; sensus enim et cogitatio humani cordis in malum prona sunt ab adolescentia sua. Non igitur ultra percutiam omnem animantem sicut feci. Non se ultra maledicturum terrae, neque omnem animantem percussurum Dominus pollicetur, eo quod in tantum sint homines ad peccandum proclives, ut etiamsi diluvio rursum puniantur, nihilominus, transacto illo, denuo sese vitiis ac sceleribus involvant. Ubi intuendum quia etsi sensus humani cordis ab adolescentia ad malum pronus esse perhibetur, ex qua nimirum aetate carnalium in nobis desideriorum solent incentiva generari, non tamen est consequens
Abbreviated transcription (Latin):
intrauerunt conscatquia dehis quae paribus superfuerunt holocausta dño ob¬
lata sunt. Etbene septima uolatilia si uepecora in hostiadni deputata sunt
proptergratiam uidelic& sp̃ssepti formis. cuiusdono prestatur fidelibus non sol
ut credant in dñm sed &iam ut patiantur proillo. Potest &iam rectissimae
inpecoribus & uolatilibus quae inseptimo numero inuenta holo caustum dñisun
facta. uirginum gloria designari. quae uelut in parinumero continetur.
quianimirum copulae coniugalis expers caelibem ducere uitam maluit.
Et quasi inholo caustum dño offertur. cum neglectis curis & actionibus carna¬
libus totamse conditori perignem summi amoris consecrat. De quibus in
a pocalypsi iohannes ait. Hũ sunt quicum mulieribus non sunt coinquinati
uirgines enim sunt hiisequuntur agnum quocumque abierit. Hiempti sunt

Expanded text:
intraverant, constat quia de his quae paribus superfuerunt holocausta Domino obintraverant, constat quia de his quae paribus superfuerunt holocausta Domino oblata sunt. Et bene septima volatilia sive pecora in hostiam Domini deputata sunt, propter gratiam videlicet Spiritus septiformis, cujus dono praestatur fidelibus non solum ut credant in Dominum, sed etiam ut patiantur pro illo. Potest etiam rectissime in pecoribus et volatilibus quae in septimo numero inventa holocaustum Domini sunt facta, virginum gloria designari, quae velut impari numero continetur, quia nimirum copulae conjugalis expers, coelibem ducere vitam maluit, et quasi in holocaustum Domino offertur cum, neglectis curis et actionibus carnalibus, totam se Conditori per ignem summi amoris consecrat, de quibus in Apocalypsi Joannes ait: Hi sunt qui cum mulieribus non sunt coinquinati; virgines enim sunt: hi qui sequuntur agnum quocunque abierit; hi empti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
mundis quiad eomninatione de omni hominum genered eomni aetate fido¬
libus ad palmam peruenire martrrii: siquid sane interpecora munda & uolueres
mundas distare credendum esẽ. in pecoribus in holo caustum oblatis designantur
hii quidem communt uita populidi sunt martrres effecti: Inuolucribus uero illi
qui crebro contemplationis uolatu caelestia petere solit. praetiosa insuper sunt
morte coronati. Exeuntergo arcam diluuio ablutam munda simul & inmun¬
da animalia siue uolatilia sed demundis solum modo dño sacrificium offer¬
tur ascendunt delauacro baptismi fideles accepta remissione peccatorum
sed plures ex his ad peccatorum sordes postbaptisma redeunt. Alii inaccepta
uitaomunditia usque adfinem firma perseuerant Non nulli tantam per¬
ceptae semel munditiae curam gerunt. ut &iam animas prohuius custodia
ponunt. Quia uero munda animalia siue uolatilia septena & septena arcã

Expanded text:
mundis, quia de omni natione, de omni hominum genere, de omni aetate, fidemundis, quia de omni natione, de omni hominum genere, de omni aetate, fideles ad palmam pervenere martyrii. Si quid sane inter pecora munda et volucres mundas distare credendum est, in pecoribus in holocaustum oblatis designantur hi qui de communi vita populi Dei sunt martyres effecti; in volucribus vero, illi qui crebro contemplationis volatu coelestia petere soliti, pretiosa insuper sunt morte coronati. Exeunt ergo arcam diluvio ablutam munda simul et immunda animalia, sive volatilia, sed de mundis solummodo Domino sacrificium offertur. Ascendunt de lavacro baptismi fideles accepta remissione peccatorum, sed plures ex his ad peccatorum sordes post baptisma redeunt. Alii in accepta vitae munditia usque ad finem firmum perseverant. Nonnulli tantam perceptae semel munditiae curam gerunt, ut etiam animas pro hujus custodia ponant; quia vero munda animalia sive volatilia septena et septena arcam
Abbreviated transcription (Latin):
non solum uitae munditiam seruauere. sed & sanguinem suum prodño fudere.
Holo caustum quippe. totum incensum dicitur. Quo nomine illa sacrificia
nuncupabantur. quae sacro igni tota solebant absumi. & dequibus nihilinusũ
cedebant offerentium. Vnde merito tales hostiae m artrribus scis figurate con¬
ueniunt. quinon inuita tantum modo sua: uerum in morte &iam dm̃ clarifi¬
care meruerunt Altare autem in quo haec holocausta offeruntur. ipsum est
core lectorum a nostronoe uidelic& xp̃o aedificatum. &igne sp̃seius quem misit
interram & uoluit uehementer accendicȩlitus inbutum. Et bene multa holo¬
causta unum uero altare. quia multitudinis credentium erat cor & anima una.
necerat in eis separatio ulla. Et apostolus solliciti inquit seruare unitatẽ sp̃s
inuinculo pacis. Offeruntur autem holo causta decunctis pecoribus &s uolucrib

Expanded text:
non solum vitae munditiam servavere, sed et sanguinem suum pro Domino fudere. non solum vitae munditiam servavere, sed et sanguinem suum pro Domino fudere. Holocaustum quippe totum incensum dicitur, quo nomine illa sacrificia nuncupabantur quae sacro igni tota solebant absumi, et de quibus nihil in usum cedebat offerentium; unde merito tales nostiae martyribus sanctis figurate conveniunt, qui non in vita tantummodo sua, verum in morte etiam Deum clarificare meruerunt. Altare autem in quo haec, holocausta offeruntur ipsum est cor electorum, a nostro Noe videlicet Christo aedificatum, et igne spiritus ejus, quem misit in terram et voluit vehementer accendi, coelitus imbutum. Et bene multa holocausta, unum vero altare, quia multitudinis credentium erat cor unum et anima una, nec erat in eis separatio ulla; et Apostolus. Solliciti, inquit, servare unitatem Spiritus in vinculo pacis . Offeruntur autem holocausta de cunctis pecoribus et volucribus
Abbreviated transcription (Latin):
odorem suauitatis qui de accensis exiens hostiis humanas poterat naresde lecta¬
ro. sed illum potius uirtutum dicit odorem. qui depurissimo offerentis corde
procedens: ad conspectum diuinae maiestatis ascendebat qualem infilio suo
iacob isa acpatriarcha olebat cum dicer&. Ecceodor filiimei sicut odor agri
plenicui benedixit dñs. Et dequo a postolus. xpi inquit bonusodor sumusdõ
inomni loco. Iuxta mysticos uero sensus. aptissime postdiluuium immolat
noe. quia & hic est ordo nrae inxp̃o consecrationis. ut primo fonte uitae lauemus
acde inde adsacrum altare dominicae oblationis libaminȩ reficiamur. Vn¬
dedicit apostolus. sed abluti estis. sed scificatiestis. sed iustificati estis. Ab lut
ude lic& inbaptismo. scificati hostia salutari. iustificatibonis actibus . Pos¬
sunt autem in holo caustis quae post diluui um dño demundis animantibus obla¬
ta sunt &iam scĩmartyres specialiter figurari. qui post lauacrum baptismi

Expanded text:
odorem suavitatis qui de accensis exiens hostiis humanas poterat nares delectare; sed illum potius virtutum dicit odorem, qui, de purissimo offerentis corde procedens, ad conspectum divinae Majestatis ascendebat; qualem in filio suo Jacob Isaac patriarcha olebat, cum diceret: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus , et de quo Apostolus, Christi, inquit, bonus odor sumus Deo in omni loco . Juxta mysticos vero sensus aptissime post diluvium immolat Noe, quia et hic est ordo nostrae in Christo consecrationis, ut primo fonte vitae lavemur, ac deinde ad sacrum altare Dominicae oblationis libamine reficiamur; unde dicit Apostolus: Sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed justificati estis . Abluti videlicet in baptismo, sanctificati hostia salutari, justificati bonis actibus. Possunt autem in holocaustis quae post diluvium Domino de mundis animantibus oblata sunt etiam sancti martyres specialiter figurari, qui post lavacrum baptismi
Abbreviated transcription (Latin):
autem mulieris fructus est bonioperis : quoper uersȩ suggestioni resistitur
Ipsa caput illius conteret si eummens in ipso initiomale suggestionis ex¬
cludit. Ille hisidiabitur calcanea. eius: quiamentem quam prima sug¬
gestione non decipit : deupere infinemtendit : Quid aut̃ hoc quod dic¬
tũ est iimictias ponam hiterte & mulierem: deuirgine hi quadns na¬
tus est intellexerunt eo quod illo tẽ pore ex ead̃s nasciturus ad inimicũ
deuincendum & admortẽ cuius ille auctor erat destruendã promit¬
tebatur sicut ilauid scriptumest: De fructu uentristui. ponã super
sedẽ meam : Nam & illud quod subiunctũ est . Ipsa conteret caput tuũ

Expanded text:
autem mulieris fructus est boni operis, quo perversae suggestioni resistitur. 6. autem mulieris fructus est boni operis, quo perversae suggestioni resistitur. 6. Ipsa caput illius conteret, si eum mens in ipso initio malae suggestionis excludit. Ille insidiatur calcaneo ejus, quia mentem, quam prima suggestione non decipit, decipere in finem tendit. Quidam autem, quod dictum est, Inimicitias ponam inter te et mulierem, de Virgine de qua Dominus natudevincendum, et ad mortem cujus ille auctor erat, destruendam promittebatur, sicut in David scriptum est: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam . Nam et illud quod subjunctum est: Ipsa conteret caput tuu
Abbreviated transcription (Latin):
ut redeant ꝑ penitentiam uocat. quia non uult mortem peccato¬
ris donec conuertatur & iuuat : Er gonon est desperandũ quibus li¬
bet peciatoribus dum & ipsi impi ad spem indulgentiȩ prouocent᷑
Dicitur aut post hȩc serpenti : Maledictus eris int̾omnia animantia suꝑ
pectustuum & uentrein gradieris : Nomine pectoris significatur suꝑbia
mentis : Nomine autem uentris significant᷑ desideria carnis: Hisenĩ
duobilrebus serpit diabolus quos uult decipere: ĩdest aut terrena cupi¬
ditate & luxuria aut superbia e hsa naruina : Et terram manducabis
id est ad cepertinebunt quos terrenacupiditate deceperis : Omnibus di¬
ebus uite tuae idest omnitẽpore quo agis hanc potestatẽ ante illam ul¬
timam poenam diei: iudicii: In imicitias ponam interte & mulierem
& sementuum & semenillius: Semendiaboliꝑuersa sug gestioest Nem̃

Expanded text:
ut redeant ad poenitentiam vocat, quia non vult mortem peccatout redeant ad poenitentiam vocat, quia non vult mortem peccatoris, sed ut convertatur, et vivat . Ergo non est desperandum quibuslibet peccatoribus, dum et ipsi impii ad spem indulgentiae provocantur. 4. Dicitur autem posthaec serpenti: Maledictus eris inter omnia animantia. Super pectus tuum et ventrem gradieris. Nomine pectoris significatur superbia mentis, nomine autem ventris significantur desideria carnis; his enim duabus rebus serpit diabolus adversus eos quos vult decipere, id est, aut terrena cupiditate, et luxuria aut superbiae insana ruina. 5. Et terram manducabis, id est, ad te pertinebunt, quos terrena cupiditate deceperis. Omnibus diebus vitae tuae, id est, omni tempore quo agis hanc potestatem ante illam ultimam poenam judicii. Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius. Semen diaboli est perversa suggestio. Semen
Abbreviated transcription (Latin):
tegunt qui scłm asperũ amplectuntur qui pro origine uoluptatis carna¬
lisoriuntur quiq decepti hȩretica prauitate & gratia dĩnudati: tegu¬
mentamendatiorũ tã quã folia fici colligunt facientes sibi succinctoria
prauitatiscũ dedõ uel ecclesi amentiuntur : Cũq audissent uocem dĩ
deambulantis i para dyso ad aurã postmeridiem : Deambulat dĩ
in illis & non stat quiastabi les ineius prȩceptoñ ꝑseuerant: Et bene ad
durã postmeridiem quia iam ab eis aufertur luxilla feruentior uerita¬
tis ad propinquantib errorũ tenebris : Absconderunt sea faciedĩ i
medioligniparadysi : Inmedionãque seabscondit quia uersusa prȩcep¬
tocreatoris merrorisatq arbitriis uiuo iuptatibus uiuit : Nocauitq
ds̃ adaubies : hi costendit quia siquiia fide uel bonis operibus ad men¬
daua suadesideria labuntur: Non de spict illos ds̃sed ad huc

Expanded text:
tegunt, qui saeculum asperum amplectuntur, qui prurigine voluptatis carnategunt, qui saeculum asperum amplectuntur, qui prurigine voluptatis carnalis arantur, quique decepti hmenta mendaciorum tanquam folia fici colligunt, facientes sibi succinctoria pravitatis, cum de Domino vel Ecclesia mentiuntur. Et cum audissent vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad auram post meridiem. Deambulat Deus in illis, et non stat, qui stabiles in ejus praecepto non perseverant. Et bene ad auram post meridiem, quia jam ab eis aufertur lux illa ferventior veritatis, appropinquantibus errorum tenebris. Absconderunt se a facie Dei in medio ligni paradisi. In medio namque ligni se abscondit, qui aversus a praecepto Creatoris, in erroris atque arbitrii sui voluptatibus vivit. 3. Vocavitque Deus Adam: Ubi es? Hic ostendit quod si qui 275 a fide vel bonis operibus ad mendacia sua desideriaque labuntur, non despicit illos Deus, sed adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
scientiam habere latentem : Noua semper ex quirite. boni maliq scientiam
penetrate : Vnde apud salomonem mulier illa hȩre ticorum spe tiem
tenens dicit : A quȩ furtiuȩ dulciores sunt : & panis absconditus suauis . Subie¬
uestri et eritis sicut discientes bonũ & malũ : Sic & om̃s generaliter hȩ¬
retiu diuinitatis meritum prophetantur : atq scientiae pollicitatione
decipiunt & reprehendunt eos quos simpliciter credentes inuenerint:
& quia omnino carnalia ꝑsuadent quasi ad carnaliu moculorũ ad aꝑtio¬
qđ bonũ eẽ tlignũ tulitq defructu illius & comedit : Mulier comedit ante a
ñ uir ideo quia facilius carnales ꝑsuadentur ad peccandũ : Nectamuelocit̃
spiritales decipiuntur : Et dedit iuiro suo & comedit: utique quia post de
dum: Cũq cognouissent seessenudos consuer̃ folia fici: Foliis ficisecon¬

Expanded text:
scientscientpenetrate. 8. Unde apud Salomonem mulier illa, haereticorum speciem tenens, dicit: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior ? Subjentur oculi vestri, et eritis ut dii scientes bonum et malum. 9. Sic et omnes haeretici divinitatis meritum profitentur, atque scientiae pollicitatione decipiunt et reprehendunt eos quos simpliciter credentes invenerint. Et quia omnino carnalia persuadent, quasi ad carnalium oculorum apertioquod bonum esset lignum, tulitque de fructu illius et comedit. Mulier comedit antea, non vir; ideo, quia facilius carnales persuadentur ad peccatum, nec tam velociter spirituales decipiuntur. Et dedit viro suo, et comedit; utique quia post deldum. Cumque cognovissent se esse nudos, consuerunt folia ficus. Foliis fici se con
Abbreviated transcription (Latin):
consensione tamen rea tenetur conscientia : Haec secundum anago gen
Ceterum iuxta metaforam poterit. Callidus serpens iste hȩreticorũ uersictiã
designare : Non nulli enĩ loquacius at que subtilius promittunt inlicita
curiositate secrecorum ad apertionẽ atq scientiamboni & mali : et in ipso
homine tam quam in arbore quae plantata est in medio paradisi eam dinos¬
centiam de monstrare : Contrahunc serpentem clamat apostoluscumdicit
metuo nesicut serpens euam seduã astutia sua sic sensus un corrum pantur
Seducitur autẽ uerbis huius serpentis carnalis nostra concupiscentia et per
illam decipitur adam : non xp̃s sed xp̃ianus : Dicit ergo iste ad mulierem:
Curpraecepit uobis dñ s ut non comedoretis ex omniligno paradisi : sic & hae¬
reticorum curiosacupiditas. sic praui praedicatores ad diligendã erroris
fallaciam. auditorum carnalium corda succendunt dicentes: quare fugitis

Expanded text:
consensione tamen rea tenetur conscientia. Haec secundum anagogen; consensione tamen rea tenetur conscientia. Haec secundum anagogen; caeterum juxta metaphoram poterat callidus serpens iste haereticorum versutiam designare. Nonnulli enim loquacius atque subtilius promittunt illicita curiositate secretorum adapertionem atque scientiam boni et mali, et in ipso homine tanquam in arbore, quae plantata est in medio paradisi, etiam dignoscentiam demonstrare. Contra hunc serpentem clamat Apostolus, cum dicit: Metuo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, ita sensus vestri corrumpantur . Seducitur autem verbis hujus serpentis carnalis nostra concupiscentia, et per illam decipitur Adam, non Christus, sed Christianus. Dicit ergo iste ad mulierem: Cur praecepit vobis Deus ut non comederitis ex omni ligno paradisi? Sic et haereticorum curiosa cupiditas, sic pravi praedicatores, ad diligendam erroris fallaciam, auditorum carnalium corda succendunt, dicentes: Quare fugitis
Abbreviated transcription (Latin):
cedente delectatione carnali infirmitatis affectu quimagis debet obtempera¬
re rationi tamquam uiro dominanti: Hoc enim in uno quoque homine
geritur in occulto quodam secretoque coniugio: suggestionem quippe
serpentem accipimus: mulierem uero animalem corporissensum
rationem autẽ iurum: Ergo quando occurrit mala suggestio quasi serpens
loquitur : sed si sola cogitatio oblectetur illius suggestionis : et refrenante
ratione consensus explendi operis non succedat : sola mulier uidet᷑ comedisse
in licitum: quod si ipsum peccatũ etiã & mens perpetrandum decernat
iam uirdeceptus est. iam mulier cibũ dedisse uiro uidetur : In lecebraenĩ
consensisse : deligno prohibito manducare est : Tunc quippe iure auita
beata tam quam a para diso expellitur homo peccatumque ei inputatur
etiam si non subsequatur effectus : quia et sinon est infactis culpa. I

Expanded text:
cedente delectatione, in carnali infirmitatis affectu, qui magis debet obtemperacedente delectatione, in carnali infirmitatis affectu, qui magis debet obtemperare rationi tanquam viro dominanti. Hoc enim in unoquoque homine geritur in occulto quodam secretoque conjugio. Suggestionem quippe serpentem accipiamus, mulierem vero animalem corporis sensum, rationem autem virum: ergo quando occurrit mala suggestio, quasi serpens loquitur: sed si sola cogitatio oblectetur, illius suggestionis et refrenante ratione consensus explendi operis non succedat, sola mulier videtur comedisse illicitum. Quod si ipsum peccatum etiam et mens perpetrandum decernat, jam vir deceptus est, jam mulier cibum dedisse viro videtur. Illecebrae enim consentire, de ligno prohibito manducare est. Tunc quippe jure a vita beata tanquam a paradiso expetiam si non subsequatur effectus, quia et si non est in factis culpa, in
Abbreviated transcription (Latin):
manducauerit carnẽ meã & biberit sanguinẽ meũ non habet inse
millo qua unusquisq xp̃ianus Nonin congrue gestat ꝑsonãxp̃idi
illi : Exomni ligno para dysi comede delignoaut scientie boni& ma¬
linecomedas : Prȩcipitur enĩ nobi sut fruamur omni lignopara dysiquo
significantur spiritales delitiȩ: Fructus aut̃ sp̃s est caritas gau¬
diũ pax. longanimitas. bonitas. benignitas mansuetudo. continen¬
tia sicut dicit apłs: Et non tangamus lignũ in medio para dysiplanta¬
tũ scientiȩ boni& mali : idẽ non uelimꝰ suꝑbire denatura arbi triinri quȩ
media est ut decepti post suentiam ex periam̃ & malum Serpensaũt
ille sapientior omniũ bestiarũ : indicat diabolũ qui in de serpensdicit᷑
quoduolubiliuer setͥastutia : Sed quidest qđ ipse ꝑmulierẽ decipit
et non periurum : qui a non potest ratio nr̃a seduci ad peccandum : nisi prie¬

Expanded text:
manducauerit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se manducauerit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se in illo quia unusquisque Christianus non incongrue gestat personam ChriEx omni ligno paradisi comedes; de ligno autem scientiae boni et mali ne comedas. Praecipitur enim nobis ut fruamur omni ligno paradisi, quo significantur spirituales deliciae. Fructus autem spiritus est charitas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, mansuetudo, continentia, castitas . Et non tangamus lignum in medio paradisi plantatum, scientiae boni et mali: id est, non velimus superbire natura arbitrii nostri, quae media est, ut decepti per scientiam, experiamur et malum. Serpens autem ille sapquod volubili versetur astutia. Sed quid est quod ipse per mulierem decepit, et non per virum: quia non potest ratio nostra seduci ad peccandum, nisi prae
Abbreviated transcription (Latin):
quia siue scĩ spiritales & fortis simi hitẽp tationilus siue minus per¬
fecti utrique hi unum corpus xp̃i sunt & inuna ecclesia: Haeiuo¬
cabitur uira goqm̃ de uiro sumta est ÷ dicut & ax p̃oeccle siae nomen
datumest xp̃ianum quae de eius latere sup taest : Haec igiturom¬
nia facta sunt infigurã quȩ erant in ecła profutura Quã oorẽre lin¬
quet homo patrem suum& matrẽ et ad hȩrebit uxori suae &erunt
duo hcarneuna : hoc interpretans a postolusait : Ego aut̃ dico ixp̃o
et hiecđa. Ergo qđ ꝑistoriã completũ est hadã ꝑ prophetiã significat᷑
inxp̃o : quire liquit patrẽ cũdicit : Ego a patre exiu& uenihhunc mun¬
dũ Reliquid & matre idẽ sinago gãueteritestamento carnalit̃ hi¬
illius capitis corpus eẽ possi mus: Post hȩc uocat᷑ ȩuauita & mat̃ uiuorũ¬
quȩ de uirisiu latere facta est : Et dicit chĩs ieuangelio: Siquis non

Expanded text:
Quia sive sancti spiritales et fortissimi in tentationibus, sive minus perQuia sive sancti spiritales et fortissimi in tentationibus, sive minus perfecti, utrique in unum corpus Christi sunt, et in una Ecclesia. Haec vocabitur virago, quoniam de viro sumpta est. Sic et Christus Ecclesiae nomen dedit Christianum, quae de ejus latere sumpta est. Haec ergo omnia facta sunt in figura, quae erant in Ecclesia proditura. Quamobrem relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duer historiam completum est in Adam, per prophetiam significatur in Christo. Qui relinquit Patrem, cum dicit: Ego a Patre exivi, et veni in hunc mundum . Reliquit et matrem, id est, synagogam veteri testamento carnaliter iillius capitis corpus esse possimus. Post haec vocaquae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non
Abbreviated transcription (Latin):
ñ &iã dm̃. Faciameiadiutoriũ simile qr inipso homine suscepto ecđ
dõcopulata est: Apella uit autemadã nom inibus suiscuncta ani¬
mancia acuolatilia caeli & bestiaster rȩsignificans gentes quae
prius non habuerant sicut scriptumest: Et uocabo seruos me¬
os nomine alio : Ad amuero non inueniebatur adiutor similis
eius utique qm̃ qua muis fidelis aut iustussit quisque .xp̃o tamen
aequari non potest: Quis enĩ inquit moy sessimilistibi indusdñe
moenim poterat amorte genus humanumliberare & ipsam
tus est dignus Neque incaelo. Neque interra neque infra
tis eius. & aedificauit costam quamtulerat h̃s deadam in
mulierem: Dormiuit adam & fit illimulier de latere: Patitur¬
xp̃s dormiuit incruce: pungiturlatus lancea & profluunt sacra
menta ex quibus formatur ecclesia.: Hancdormitionem cantat
xp̃scarnem suam moriendo posuit inpatibulocrucis proecła:¬
Dixit que adam: Hoc nunc os deossibus meis &carodecarne mea:

Expanded text:
 vero, faciamus ei adjutorium simile sui, quia in ipso homine suscepto Ecclesia Deo copulata est. Appellavit Adam nominibus suis cuncta animantia et volatilia coeli, et bestias terrae, significans gentes quae prius non habuerant, sicut scriptum est: Et vocabo servos meos nomine alio. Adam vero non inveniebatur adjutor similis ejus. Utique quoniam quamvis fidelis aut justus sit quisque, Christo tamen aequari non potest. Quis enim, inquit Moyses, similis tibi in diismo enim poterat a morte genus humanum liberare, et ipsam tus est dignus, neque in coelo, neque in terra, neque infra tis ejus, et aedificavit costam, quam tulerat 271 de Adam, in mulierem. Dormit Adam, et fit illi mulier de latere. Patitur Christus in cruce, pungitur latus lancea, et profluunt sacramenta sanguinis, ex quibus formetur Ecclesia. Hanc dormitionem cantat istus carnem suam moriendo posuit in patibulo crucis pro EcDixitque Adam: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea.
Abbreviated transcription (Latin):
Quã terrã brrigauit sp̃s sc̃s qui fontis & aquae nomine in euangeliosigni¬
ficatur: Formauitigiturd ñs hominẽ delimoterrae. idest factus est xp̃s

Expanded text:
Quam terram irrigavit Spiritus sanctus, qui fontis et aquae nomine in Evangelio signiQuam terram irrigavit Spiritus sanctus, qui fontis et aquae nomine in Evangelio significatur. Formavit igitur Deus hominem de limo terrae, id est, factus est Christus,
Abbreviated transcription (Latin):
quã suꝑ terrã Natauel suꝑterrã esse reccedicitur : Vndetra dieci Nondũ
enimpluerat dis̃suꝑ terram. quasi a ꝑtedicer& antequã peccar& anima
non dũ nubib scripturarũ pluuiã doctrinȩ dñs ad animã irrigandã conces¬
serat: Non dũ propt̃ hominẽ quie siterra : d ñsnrt̃ nubilũ carnis nr̃ae ad¬
sumpserat ꝑ quodimbrem sci euangelii largissimuinfudit : Quoduero subiunxit
et homonon erat quio perare turterrã : quianullus homo operatus est in uir¬
ginem undenatus est xp̃s: Ip se enime stlapisdemonte abscisussine manibus
idest absqco itu& humano semine de uirginali utero quasi demonte huma¬
nȩ naturȩ et substantia carnis abscisus : Sed fons ascendebat eterra hrigans
uniuersam suꝑficiem terrae : Terramater dñ i uirgomaria rectissimeac¬
cipitur dequascriptumest: aperia turterra et germin& saluatorem:

Expanded text:
mquam super terram nata, vel super terram esse, recte dicitur. Unde et adjecit: Nomquam super terram nata, vel super terram esse, recte dicitur. Unde et adjecit: Noenim pluerat Dominus super terram: quasi aperte diceret: Antequam peccaret anima, nondum nubibus Scripturarum pluviam doctrinae Dominus ad animam irrigandam concesserat; nondum propter hominem, qui est terra, Dominus noster nubilum carnis nostrae assumpserat, per quod imbrem sancti Evangelii largissimum infudit. Quod vero subjunxit: Et homo non erat qui operaretur terram: quia nullus homo operatus est in virgine, unde natus est Christus. Ipse est enim lapis de monte abscisus sine manibus, id est, absque coitu et humano semine, de virginali utero, quasi de monte humanae naturae et substantia carnis abscisus. Sed fons ascendebat e terra, irrigans universam superficiem terrae. Terra mater virgo Domini Maria rectissime accipitur, de qua scriptum est: Aperiatur terra et germinet Salvatorem .
Abbreviated transcription (Latin):
stȩ generationes caelietterrae quando creatȩ sunt indie quofecitd scȩlũ &
terrã &omne uirgultũ agri : Omnemq herbam regionis antequã ess& suꝑt̃rã
superius septẽ diesnumerati sunt : Nuncunus dicit᷑ dies quofecitd s̃cȩlũ & t̃rã
phetiã omnecẽpus huius uitȩ significat᷑ in quoceiũ & terra factũ ẽ idest
in quocreaturȩ uisibiles disponunt᷑ ad minis trant᷑ atq existunt : Sed quid
sibiuult quod nunc nomina tocȩlo & terra : Adiecit uirgultũ agri& her¬
bamregionis & tacuittȩ tera quȩ sunt incȩlo & int̃ra ueleciã himari: Nisi
quia puirgultũ a gribiui sibilem creaturã de monserat intellegi sicutest
anima: Dicit autẽ uirgultũ propt̃ uigore muitȩ: Herbã propt̃ eandem
uitamnũ quã marcescentẽ : Deinde quod ad didit antequã esset supt̃ ram:¬
da intellege antequã anima peccaret terreniscupiditatibus sorditatam

Expanded text:
stae generationes coeli et terrae, quando creatae sunt, in die qua fecit Deus coelum et stae generationes coeli et terrae, quando creatae sunt, in die qua fecit Deus coelum et terram, et omne virgultum agri, omnemque herbam regionis, antequam esset super terram. Superius septem dies numerati phetam, omne tempus hujus vitae significatur, in quo coelum et terra factum est, id est, in quo creaturae visibiles dispenuntur, administrantur atque existunt. Sed quid sibi vult quod nunc, nominato coelo et terra, adjecit virgultum agri et herbam regionis, et tacuit caetera, quae sunt in coelo et terra, vel etiam in mari, nisi quia per virgultum agri, invisibilem creaturam demonstrat intelligi, sicut est anima? Dicta autem virgultum, propter vigorem vitae; herba, propter eamdem vitam numquam marcescentem. Deinde quod addidit: Antequam esset super terram, intelligitur antequam anima peccaret: terrenis enim cupiditatibus sordidata,