comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illd̾ homousion ꝙ in concilio niceno ad¬
u̾sus ħeticos arrianos. a catholicis pr̃ibꝰ
u̾itatis auctoritate firmatum ÷ Quod p̾t¬
uo ace iminensi it hdoaitaste
u̾bi minus qͣm potuit intellectam. qͣm tñ
fides antiqͣ peꝑerat. multis paucoꝵ frau¬
de deceptis heretica impietas sub ħetico imꝑa¬
tore ꝯstantio labefactare temptauit. S ñ pꝰ
longum tempꝰ lib̾tate ficdi catholice p̃ua¬
lente. postqͣm uis u̾bi sic̃ debuit intellec¬
ta ÷ homousion. illd̾ catholice fidĩ sanita¬
te longe lateq deffensum ÷ ⁊ diffusum.
Quid enim ÷ homousion nisi uniꝰ eiꝰd̃q
substantie: Quid ÷ in qͣm homousion. nͥ
ego ᷤ ⁊ pr̃ unum sumꝰ. Non gͦ int̾ proph¬
nas uocum nouitates ħ uitandũ ẽ. De n

Expanded text:
d homousion, quod in concilio Nicaeno adversus haereticos Arianos a catholicis Patribus Veritatis auctoritate firmatum est. Quod po Ariminensi, propter novitatem verbi minus quam oportuit intellectum quam tamen fides antiqua pepererat, multis paucorum fraude deceptis, haeretica impietas sub haeretico imperatore Constantino labefactare tentavit. Sed post non longum tempus libertate fidei catholicae praevalente, postquam vis verbi sicut debuit intellecta est, homousion illud catholicae fidei sanitate longe lateque distensum est et diffusum. Quid enim est homousion, nisi unius ejusdemque substantiae? Quid est, inquam, homousion, nisi: Ego et Pater unum sumus Non ergo inter profanas voc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tumoris. Uñ humana conscĩa ad dm̃
ꝓ rigore ⁊ crudelitate accede metuit.
Iõ scͥptura temꝑauit sermonẽ suũ. sp̃o
hõnum nominans. ne crudeł putaret᷑
qui mitis erat. ñ qd̾ pr̃ solus sit potens
ł mag̃ potenis. & filius solꝰ sapiens. tił

Expanded text:
conscientia ad Deum pro rigore et crudelitate accedere metuit. Ideoque Scriptura temperavit sermonem suum, Spiritum bonum nominans, ne crudelis putaretur qui mitis erat; non quod Pater solus sit potens vel magis potens, et Filius solus sapiens vel
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ex antiquitate in pr̃e defectus. ex pos¬
teritate infilio inꝑfectio sensus solet
notari. Iõ occurrit scͥpta dicens prem
potentẽ ne uideat᷑ pͥ or filio ⁊ iõ minus
potens. ⁊ filium sapientẽ ne uideat᷑ poste¬

Expanded text:
t ex antiquitate in patre defectus; ex posteritanotari. Ideo occurrit Scriptura dicens Patrem potentem, ne videatur prior Filio, et ideo minus potens; et Filium sapientem, ne videatur poste
Abbreviated transcription (Latin):
te summa ẽẽ ꝑfectio. Si ibi de ẽẽt po¬
tentia. ł sapĩa. uł bonitas. ñ eẽt sũmũ
bonum. s quia ÷ ĩbi ꝑfecta potentia ĩfi¬
nĩtã sapia. incomphensibilis bonitas.
recte dr ⁊ credit᷑ sumiũ bontim. Cumq unũ
idem penitꝰ sit in dõ potentia. sapĩa. bo¬
nitas. in sacra tñ scͥptã frequent̾ solent ħ no¬
mina distincte ad ꝑsonas referri. ire patͥ

Expanded text:
erfectio. Si enim ibi deesset potentia, vel sapientia, vel bonitas, non esset summum bonum. Sed quia ibi est perfecta potentia, infinita sapientia, incomprehensibilis bonitas, dicitur et creditur summum bonum. Cumque unum et idem penitus sit in Deo potentia, sapientia, bonitas, in sacra tamen Scriptura frequenter solent haec nomina distincte ad personas referri, ut Patri
Abbreviated transcription (Latin):
tͥum ꝑsonarum. ⁊ tres ꝑsone umiꝰ ẽentie.
In his locutionib scͥpte᷑ usus nob̾ emulan¬
dus uidet᷑. ubi frequent̾ repꝑitur ita dic
se unum dm tͥum ꝑsonar̃. ł tres ꝑsonas
umiꝰ d̃i. Quod ideo puto sc̃os doctores uitas¬
se. ne ita forte acciꝑet᷑ in diuinis ꝑsonis
ut accipit᷑ cum de c̾aturis simile quid dr̃.¬

Expanded text:
rium personarum, et tres personae unius essentiae. In his locutionibus Scripturae usus nobis aemulandus videtur, ubi frequenter reperitur ita dictse, unum Deum trium personarum, vel tres personas unius Dei. Quod ideo puto sanctos doctores vitasse, ne ita forte acciperetur in divinis personis, ut accipitur cum de creaturis simile quid d
Abbreviated transcription (Latin):
c̾ature subiectionẽ ł seruitutem. Cum
gͦ in tͥnitate nicħ sit̃ c̾atum . ł seruiens.
ł subiectum. ñ admisit fides in tͥntate
talem locutionis modum. Ita etiam ecõ
abraham. ysaac. ⁊ iacob. ł alicuius c̾at᷑e.
ne c̾atoris ⁊ c̾ature nat᷑am ꝯfunde udeaoiͦ.¬

Expanded text:
creaturae subjectionem vel servitutem. Cum ergo in Trinitate nihil sit creatum vel serviens vel subjectum, non admisit fides in Trinitate talem locutionis modum. Ita etiam e conAbraham, Isaac, et Jacob, vel alicujus creaturae; ne Creatoris et creaturae naturam confundere vi
Abbreviated transcription (Latin):
De singulis int̾rogatus. dm̃ respõde.
de utooq iutrogatꝰ. nͦ deos. s dm̃ respõ¬
de. non sic in hominib. Tanta enun
tat. pluralitatẽ ñ admutat. Si gͦ tibi
dictum fu̾it. cum dicis filium eẽ qd̾¬
sub̾am tibi dixi hoc ẽẽ filium ꝙ pr̃

Expanded text:
De singulis interrogatus, Deum responde. De utroque interrogatus, non deos, sed Deum responde. Non sic in hominibus. Tanta enimtat, pluralitatem non admittat. Si ergo tibi dictum fuerit, cum dicis Filium Dei m tibi dixi hoc esse Filium quod P
Abbreviated transcription (Latin):
t gͦ m̃daciũ sit: necẽe ÷ ut falsũ ꝓferat᷑. ⁊ ẽ inpetiõe fallendi.
lum ÷ ꝓpͥũ m̃tientis. aliud hr̃e clausum
I corde. aliud ꝓiitum in lingua. Qd sit m̃tiri.

Expanded text:
ut falsum proferatur et cum intentione fallendi. proprium mentientis, aliud habere clausum in corde, aliud promptum in lingua. 3. Quid sit mentiri.
Abbreviated transcription (Latin):
illius auctoritatis exodi dicto .n. reddo
iniquitates patrum in filios. Addit.hiᷤᷤ
qui oderunt me. ꝑ ꝙ euident̾ ostñd̾.
ñ iõ punire filios qr peccau̾unt pa¬
tres. s quia eis similes quodam hedi¬
tario malo dm̃ oderunt. Illd̾ etiam

Expanded text:
illius auctoritatis Exod. Dicto enim: Reddo iniquitates patrum in filios, addit: His qui oderunt me; per quod evidenter ostendit non ideo puniri filios quia peccaverunt patres, sed quia eis similes quodam haereditario malo Deum oderunt. Illud ergo
Abbreviated transcription (Latin):
rauit. cum in qͣlib gn̾atione rei te¬
neautͦ qui peccã pr̃m imitant᷑ͦ ẜt
qͣre pres ꝯmemoraũ. cum & illi om̃s
mali sint qui quoꝵlibet maloꝵ
noĩauit. quia maxime prẽs filii
imitari solent qͦs p̃cipue diligunt¬
& iii t̾ciam & qͣrtam gn̾ationẽ ideo
memoraũ. quia solent parentes int̾

Expanded text:
ravit, cum in qualibet generatione rei teneantur qui peccata patrum imitantur? Et quare patres commemoravit, cum et illi omnes mali sint, qui quorumlibet malorum nominavit, quia maxime patres filii imitari solent, quos praecipue diligunt. Et tertiam et quartam generationem ideo commemoravit, quia solent parentes int
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. filiꝰ ñ .p. iniqͥtatẽ.p. ⁊ p. ñ .p. iniqͥ
f. iusticia uisti .s. e. e. ⁊ i.i.e. suꝑ eũ.
his u̾b uidr̃ ds̃ corrige̾ ꝑ ꝓpħam qd̾
aliꝰ peccet & aliꝰ puniat᷑. Quomͦ enĩ¬
iustũ ÷ aliũ peccare. & alium peccã
lug̾es Detͥminatio p̾missar̃ auctorita
ed ut ait tum ꝯuemẽtiã ostudis

Expanded text:
tans iniquitates patrum in filios usque oderunt me. His verbis aperte insinuatur quod Deus reddit peccata patrum super filios dicentes: Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupescunt? Vivo ego, dicit Dominus, si erit vobis u
Abbreviated transcription (Latin):
cipi .s. ł ꝓ lucis absentia. qͣlit̾ supͣ ac¬
cipit augꝰ. iuxta qͣm acceptionẽ ñ s̃
aliquid. ł ꝓ aere obsturato. siue ae¬
randa s̃. qͣre illa mat̾ia ꝯfusa sit dicta
currunt. pͥmuni qͣre illa mat̾i̾a ꝯfusa ĩ¬
formis dicat᷑. An quia omĩ forma caruit.
qͣntum in altum ascendtt. ad illud gͥ
ꝙ pͥmo poĩtum ÷ b̾uit̾ respõdentes
dm̃s illam pͥmã mat̾iam. ñ iõ dictam
fore informẽ ꝙ nullam oĩo formam
hui̾t. quia ñ aliquid corꝑeum tale exis¬
te pot̃ ꝙ nullam ħat formã. s iõ non
absurde informẽ appellari dm̃s posse.¬

Expanded text:
is absentia, qualiter supra accepit Aug., juxta quam acceptionem non sunt aliquid; vel pro aere obscurato, sive aeranda sunt: quare illa materia confusa sit dicta currunt. Primum, quare illa materia confusa informis dicatur, an quia omni forma caruerit, quantum in altum ascenderit. Ad illud ergo quod primo positum est breviter respondentes, dicimus illam primam materiam non ideo dictam fore informem, quod nullam omnino formam habuerit, quia non aliquid corporeum tale existere potest quod nullam habeat formam; sed ideo non absurde informem appellari posse
Abbreviated transcription (Latin):
sistens ñdum pulcrã aꝑtamq &e dis¬
tinctã receꝑat form ã. qͣlem mͦ c̾nimꝰ.
facta ÷ gͦ illa mat̾ia informa ꝯfusioĩs
añ formam dispositionis. In forma
ꝯfusionis pͥus oĩa corꝑalia matialit̾¬
simul & semel sunt c̾ata. pꝰtmnodum ĩ
forma dispositionis .ui. diebus sunt
ordinata. Ecce absolutum ÷ ꝙ pͥmo in
discussione ꝓpoĩtum fuit .s. qrͣ illa ma¬

Expanded text:
tamque, et distinctam receperat formam, qualem modo cernimus. Facta est ergo illa materia in forma confusionis ante formam dispositionis. In forma confusionis prius omnia corporalia matsimul et semel sunt creata; postmodum in forma dispositionis sex diebus sunt ordinata. Ecce absolutum est quod primo in discussione propositum fuit, scil
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a ẽẽ dr̃. nͥ ẽẽ malum ꝙ bonum ÷.
nec malum ẽẽ nͥ ꝙ bonũ ÷. hac contex¬
tione euident̾ insinuat᷑ malũ ñ posse eẽ
nisi in rebona. Ubi licet etiam absur¬
dum uideat᷑ manifeste dr̃ ẽẽ malum
nat᷑a᷑ ÷. Porro si hõ aliquod bonum:
quia nata᷑ ⁊. quid aliud ÷ malus hõ nisi
malũ bonum: Tam̃ cum duo ista dise̾¬
uiius inuenimꝰ nec iõ malum quia hõ÷

Expanded text:
 bonum est, nec malum esse nisi quod bonum est. Hac connexione evidenter insinuatur malum non posse esse nisi in re bona; ubi etiam, licet absurdum videatur, manifeste dicitur esse malum,natura est. Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid aliud est malus homo, nisi malum bonum? Tamen eum duo ista discernimus, invenim
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ dr̃ sanitas. ita & alioꝵ quec̃q
sunt uitia nat᷑alium sunt pͥuatõeᷤᷤ
enĩ minui. malum ÷. qͣuis qͣntum¬
cumq minuat᷑. necẽe ẽ. ut aliqͥd
remaneat si adhuc nat᷑ã ⁊. Nõ
enĩ osumi pot̃ bonum ꝙ ÷ nata¬
iõ malum ÷ eiꝰ corruptõ quia eã
qͣlicũq pͥuat bono. Nam si nul¬
lo bono pͥuat. ñ nocet. Nocet aũ.
amittit gͥ bonum. Quamdiu ita
q corrumpit᷑. in ⁊ ei bonum quo

Expanded text:
r sanitas; ita et animorum quaecumque sunt vitia, naturalium sunt privationesenim minui malum est; quamvis quantumcumque minuatur, necesse est ut aliquid remaneat, si adhuc natura est. Non enim consumi potest bonum quod estideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicumque privat bono; nam si nullo bono privat, non nocet: nocet autem; adimit igitur bonum. Quamdiu itaque natura corrumpitur, inest ei bonum quo
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuet᷑. ac ꝑ hoc nullum est ꝙ dr̃ malũ.
si nullum sit bonũ. s bonum oĩo ma¬
lom carens integrum bonũ ẽ. Cum uͦ
mẽ malum uitiatum ł uitiosum ⁊ bonũ.
nec malũ umqͣm pot̃ ẽẽ ullum. uͥ ÷ bo
nũ nullũ. Uñ res mira ꝯfitit᷑. ut qr om̃is
nat᷑a in qͣntum nat᷑a ⁊ bottaͣ ÷ nicħ ali

Expanded text:
sit. Ac per hoc nullum est quod dicitur malum, si nullum sit bonum. Sed bonum omni malo carens, integrum bonum est; cui verum inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum est: nec malum unquam potest esse ullum, ubi bonum est nullum. Unde res mira conficitur, ut quia omnis natura, i
Abbreviated transcription (Latin):
bono In qͣ re sit peccm̃ an ĩ bona an
In mala ⁊ dr̃ quia in bona tantum.
stensa origine mali suꝑ ÷ uid̾e
in qͣ re sit malum .s. an in re
bona. an in re mala. Qui recce acu¬
teq sap̃. ñ nisi in bono malum ẽẽ ĩ¬
tellig̃.i. in natura bona. Oalum .N.
⁊ corruptõ ł pͥuatõ boni. ubi aũ bo¬

Expanded text:
bono. 4. In qua re sit peccatum, an in bona an in mala; et dicitur, quia in bona tantum. Ostensa origine mali, superest videre in qua re sit malum, scilicet an in re bona, an in re mala. Qui recte acuteque sapit, non nisi in bono malum esse intelligit, id est, in natura bona. Malum enim est corruptio vel privatio boni; ubi autem bo
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma peccĩ res bona extitit. qr añ
pͥmum peccm̃n ñ erat aliqͦs malum
ũ oriret᷑. Cum enĩ originem ⁊ cãm
ħuit. aut ex bono aut ex malo huit.
s malum añ ñ erat. ex bono gͥ ortũ ÷
ex nat᷑a᷑ peccm̃ ẽ. tunc mala ⁊ nat᷑a ait.
Queso ut si pot̃ responde ge car¬
oꝑa mala. tamꝗͣ fractus malos. s ipsã
malam uoluntatẽ uñ dic̃ exortam nͥ
ex bono: Si enim ex angło. quid est
angłs nisi bonum opꝰ dĩ Si ex hoĩe.
quid erat ip̃e hõ. nͥ boñ opus dĩ; Im¬
mo quid erant ħ duo añqͣm in eis ori¬
ret᷑ mala uoluntas. nͥ bonũ opꝰ dĩ et
bona ⁊ laudanda nata: gͦ ex bono orit᷑
malum. nec fuit uñ oriri poss nͥ ex
bono dico gͦ qr uoluntatẽ malam
nullum malum p̃cessit. s ex bono
originem ħuit. hic aꝑte dic̃ pͥmã cãm
& originẽ mali bonam fuisse nat᷑am
os nicħomintis ostũdit᷑ cuiꝰ pecci¬

Expanded text:
ati res bona extitit, quia ante primum peccatum non erat aliquid mali unde oriretur. Cum enim originem et causam habuit, aut ex bono, aut ex malo habuit. Sed malum ante non erat; ex bono ergo ortum est. ex natura peccatum est, tunc mala est natura, ait: Quaeso ut, si potest, respondeat. Manopera mala, tanquam fructus malos; sed ipsam malam voluntatem unde dicit exortam, nisi ex bono? Si enim ex angelo, quid est angelus, nisi bonum opus Dei? Si ex homine, quid erat ipse homo, nisi bonum opus Dei? Imo quid erant haec duo antequam in eis oriretur mala voluntas, nisi bonum opus Dei, et bona et laudanda natura? Ergo ex bono oritur malum, nec fuit unde oriri posset nisi ex bono. Dico ergo quia voluntatem malam nullum malum praecessit, sed ex bono originem habuit. Hic aperte dicitur primam causam et originem mali, bonam fuisse naturam. Et nihilominus ostenditur cujus pec
Abbreviated transcription (Latin):
Ipeccm̃ &e delictum. & delictum
uitici. declinare a bono peccm̃ ÷ face̾
malum. Aliud ÷ declinare abono. ali¬
m ͨ ͣ ali. delictum desertio boni. ꝙ
sonat delictum nͥ derelictum e & qͥdelinqͥt

Expanded text:
peccatum etiam delictum. Et delictum t declinare a bono; peccatum est, facere malum. Aliud est enim declicare a bono, alitratio mali, delictum desertio boni, qusonat delictum, nisi derelictum? et qui
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑am spual uite. sic̃ in se potẽ existe̾.
ñ conu̾sa ad c̾atorem in quo foriat᷑.
ꝑ t̾ram: corporalẽ mat̾iam. sine omni
qͣlttatque appareret in inat̾ia forma¬
ta Q uomͦ dicat lucifer &̃ isayam ascen

Expanded text:
tualis, sicut in se potest existere non conversa ad Creatorem in quo formatur; per terram, corporalem materiam sine omni qualitate quae apparet in materia formata. 8. Quomodo dicat Lucifer secundum Isaiam: Ascen
Abbreviated transcription (Latin):
fulgur cadentem de celo. nec appellat᷑
hic celum firmam̃tum qd̵ scd̃a die factũ
igneum. asplendore ñ acalore. qd̾ statim
fcm angłis ÷ repletum ꝙ ÷ supͣ firmam̃tũ.
& illd̾ empyreum quidam expositoꝵ sacre
appellat. s empyreum .i. igneum ł intel¬
hoc suꝑius celum ꝙ auolubilitate mun¬
di secretum ÷: Mox ut c̾atum ÷ scĩs
atigłis impletum ÷ quos in pͥncipio cũ
celum & t̾ra conditos testat᷑ dicens. ubi
eras cum me laudarent astra matuti¬
na & iubilarent om̃s filii dĩ: astra
matutina & filios dĩ eosd̃ angłos uocat.
Celumenũ in quo posita sunt lumina¬
ria ñ in pͥncipio. s scd̃a die factum ẽ.¬

Expanded text:
lo cadentem; nec appellatur hoc coelum firmamentum quod secunda die factum um, id est, igneum a splendore, non a calore; quod statim factum angelis est repletum, quod est supra firmamentum: et illud empyreum quidam expositorum sacrae appellat, sed empyreum, id est, igneum vel intelHoc superius coelum quod a volubilitate mundi secretum est, mox ut creatum est, sanctis angelis impletum est, quos in principio cum coelo et terra conditos testatur Dominus dicens: Ubi eras, cum me laudabant astra matutina, et jubilarent omnes filii Dei. Astra matutina et filios Dei eosdem angelos Dei vocat. Coelum enim in quo posita luminaria, non in principio, s
Abbreviated transcription (Latin):
let si in celo empyreo fue in celo:¬
runt angłi ꝙ statim facti sunt quo¬
mͦ ut legit᷑ in isaya. dic̃ lucifer ascẽ

Expanded text:
let, si in coelo empyreo fuerunt angeli quam statim facti sunt, quomodo, ut legitur in Isaia 14, dicit Lucifer: Asce
Abbreviated transcription (Latin):
nis habuit. & ñ habuit formã distine¬
tionis & discretionis. donec postea formaret᷑. atq
ta in sua conditione scd̃m nat᷑e habitum
formata fuit. & tñ illam qͣm postea ꝑ amo¬
rem cͥonu̾sionsm ac̾atore suo acceptaͦ
erat. formã ñ habuit. s erat informis

Expanded text:
nis habuit, et non habuit formam distinctionis et discretionis, donec postea formaretur atque gelica natura in sua conditione secundum naturae habitum formata fuit; et tamen illam quam postea per amorem et conversionem a Creatore suo acceptura erat formam non habuit, sed erat informis
Abbreviated transcription (Latin):
ret̾ea sciendũ est septem
ẽẽ uicia capitalia uel pͥn¬
cipalia. ut gregorius suꝑ ero¬
dũ ait. scilicet manẽ głam. irã.
auariciã. castrimargiã. luxu
significata sũt inseptẽ ppłis.
qͥ terrã ꝓmissionis isrłi ꝓnus¬
sam tenebant. De his qͣsi septẽ
fontib cuncteᷤ ammarũ mor.¬
tifere corruptele einanant.
Et dicuntur ħ capitalia. quia

Expanded text:
rea sciendum est septem esse vitia capitalia, vel principalia, ut Gregor. super Exod. ait, scilicet inanem gloriam, iram, avaritiam, gastrisignificata sunt in septem populis, qui terram promissionis Israeli promissam tenebant. De his quasi septem fontibus cunctae animarum mortiferae corruptelae emanant. Et dicuntur haec capitalia, quia
Abbreviated transcription (Latin):
unt. quia d̾s est. qui & opera¬
tur in nobis uelle. & operari
bonũ. Quibꝰ auctoritatibꝰ mu
dere qd̾ non uides. credere
aũ motus ñttis¶dem in libͦ
ritatem autem uoco motũ
anini.Si uͦ caritas & fides

Expanded text:
unt, quia Deus est qui et operatur in nobis velle et operari bonum. 11. Quibus auctoritatibus mundere quod non vides. Credere autem motus mentis est. Idem in lib. ritatem autem voco motum animi. Si vero chari
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ motus anum sunt. Qͦmͦ
ita intelligenda fore inqui¬
unt frdes est credere. quod ñ
uides: id est fides ẽ uirtus. qͣ
creditur qd̾ non indetur. Itẽ
caritas motus ẽ amini. idest
gr̃a qua mouetur animus

Expanded text:
otus animi sunt. Quibus ita intelligenda fore inquFides est credere quod non vides, id est, fides est virtus qua creditur quod non videtur. Item: Charitas est motus animi, id est, gratia qua movetur animus
Abbreviated transcription (Latin):
tas qͣuolo hr̃e uitã. & alia
qua pauperi subuenire uolo.
S ista ad illã refert᷑. slã & si hoc
ita placet. ut in eo c̃ aliqͣdelec¬
tatione uoluntas ad quiescat.
illud refert᷑. ut illut deputetur

Expanded text:
a volo habere vitam, et alia qua pauperi subvenire volo. Sed ista ad illam refertur. Nam etsi hoc ita placeat, ut in eo cum aliqua delectatione voluntas acquiescat, illu
Abbreviated transcription (Latin):
toris. & st̃ iste uoluntates affec¬
tꝰ. siue motꝰ m̃tis. qͥb qͣsi gressib
uel passib tentit᷑ ad patriam.
Si gͦ altera ẽ uoluntas indendi
fenestras. ut supͣdocente aug̃no
didicimus. alt̾a que ex ista nec
a utdet᷑. uoluntas elemosinas
dandi pauꝑib alia uoliuitas
hñdi uitam. alii aũ putant qd̃
una sit uoluntas & hic. & ibi.
s ꝓpt̃ subiectoꝵ multiplicita¬
tẽ diu̾sitas memorat᷑ uolunta¬
tũ seterũ qͦolibet hor uerũ sit
illut nullis in ambiguũ ue¬
uit. qͥn uoluntas ex suo fine
penset᷑. utrũ recta sit an pͣua.

Expanded text:
t sunt istae voluntates affectus sive motus mentis, quibus quasi gressibus vel passibus tenditur ad patriam. Sicut ergo altera est voluntas videndi fenestras, ut supra docente August. didicimus, altera quae ex ista necta videtur esse voluntas eleemosynas dandi pauperi, alia voluntas habendi vitam. Alii autem putant quod una sit voluntas et hic et ibi, sed propter subjectorum multiplicitatem diversitas memoratur voluntatum. Caeterum quodlibet horum verum sit, illud nulli in ambiguum venit, quin voluntas ex suo fine pensetur utrum recta sit an pra
Abbreviated transcription (Latin):
illd̾ tradidit. uͥ & uenia pec¬
cata inclusit. Ieronimꝰ uͦ tm̃ de
mortalib peccatis loqͥt᷑. qͣ unꝰ

Expanded text:
illud tradidit, ubi et venialia peccata inclusit. Hieron. vero tantum de mortalibus peccatis loquitur, qu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia. nec tam̃ sũmȩ. nec equa¬
liter. nec imnutabiliter bona.
Sed tñ bona etiam singła.Simł
uͦ umuersa ualde bona. qr ex¬
om̃ib consistit uiuersitatis
ad mirabilis pulcritudo. in qͣ
etiam illut qd̾ maltum dicit᷑.
bene ordinatũ. & locosuo po¬
sitũ. eminentius cõmendat bo¬
na. ut magis placeant & lau¬
dabiliora si tidum cõꝑantur

Expanded text:
omnia; nec summe, nec aequaliter, nec immutabiliter bona; sed tamen bona etiam singula, simul vero universa valde bona. 2. Eomnibus consistit universitatis admirabilis pulcritudo, in qua etiam id quod malum dicitur, bene ordinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona ut magis placeant et laudabiliora sint dum comparantur
Abbreviated transcription (Latin):
nũ est. & cuifit. sed nonẽ
bonũfacienti: ut cũ subuenit᷑
pauperi. s non ꝓpter dm̃. & ali¬
quid bonũ in se facienti. sed
ñ ei cuifit. ut cũ ueritas ꝓpter
dm̃i alicui non obedienti pre¬
dicatur. & aliquid inse & faci
enti. & cuifit bonũ. ut cũue¬
ritas p̃dicatur ꝓpter dm̃ creden¬
ti. Unde apłs. Bonus odor su¬
mus deo. aliis odor utȩ aliis
odor mortis. Est autẽ aliud qd̾

Expanded text:
 et cui fit; sed non est bonum facienti, ut cum subvenitur pauperi, sed non propter Deum. Et aliquid bonum in se et facienti, sed non ei cui fit, ut cum veritas propter Deum alicui non obedienti praedicatur. Et aliquid in se et facienti et ei cui fit bonum, ut cum veritas praedicatur propter Deum credenti. Unde Apostolus: Bonus odor sumus Deo, aliis odor vitae, aliis odor mortis. Est autem aliud quod
Abbreviated transcription (Latin):
cui donabilis utrũ patri
& filio: an tm̃ nobis. qͥ ñdũ era¬
mꝰ: Si aũ ñ erat donabilis patri
& filio. s tm̃ nobis. & ex eo donũ
erat: qr sic donabił ꝓcedebat:
UIdet᷑ qd̾ filius eadẽ rationẽ sẽꝑ¬

Expanded text:
donabilis; utrum Patri et Filio, an tantum nobis qui nondum eramus. Si autem non erat donabilis Patri et Filio, sed tantum nobis, et ex eo donum erat, quia sic donabilis procedebat, videtur quod Filius semper ea
Abbreviated transcription (Latin):
aturis apparet uestigiũ
trimtatis.
unc restat ostendere
utr̃ ꝑ ea que facta st̃. aliqd̃
trinitatis indiciũ uel erigu¬
ũ haberi potuerit. De ħ auõ.
creatorẽ ꝑ ea qͤ facta st̃ intel¬
lectu conspicientes: trinitatẽ
intelligamꝰ. huiꝰ sc̃ȩ trinitatis
uestigiũ. in creaturis appa¬
ret. hec em̃ qͦ arte diuina fac¬
ta st̃: & unitatẽ quandã in se
ostñdunt & speciẽ & ordinẽ.

Expanded text:
aturis apparet vestigium Trinitatis. Nunc restat ostendere utrum per ea quae facta sunt aliquod Trinitatis indicium vel exiguum haberi potuerit. De hoc Aug. Creatorem per ea quae facta sunt, intellectu conspicientes, Trinitatem intelligamus. Hujus Trinitatis vestigium in creaturis apparet. Haec enim quae arte divina facta sunt, et unitatem quamdam in se ostendunt, et speciem, et ordinem.
Abbreviated transcription (Latin):
tis dans. ioẽ deus uel poci¬
us gr̃a gratis data que uolũ¬
tatem hominis p̃uenit. Non
enim magnũ si hec a deodi¬
cerentur esse a quo st̃ omnia.
sed pocius eiꝰ gracia gratis
data intelligitur:. Qu̾aliter¬

Expanded text:
s dans, id est, Deus, vel potius gratia gratis data, quae voluntatem hominis praevenit. Non enim esset magnum si haec a Deo dicerentur esse, a quo sunt omnia; sed potius ejus gratia gratis data intelligitur, ex qua i
Abbreviated transcription (Latin):
ut germinet. & fructũ
faciat. nec pluina ẽ terra nec
germen. nec fructus. nec t̾ra
germen. uel fructus. nec ger
trio uoluntatis infunditur
pluinia diuinȩ benedictionis
toẽ inspiratur gr̃a. quã solus
deus facit non homo. cũ eo
qua rigatur uoluntas homi¬
ns ut germinet & fructifi¬
cet. idẽ sanatur & p̃paratur.
ut bonũ uelit scłm quod dr¬

Expanded text:
ut germinet et fructum faciat; nec pluvia est terra, nec germen, nec fructus; nec terra germen vel fructus, nec germntatis, infunditur pluvia divinae benedictionis, id est, inspiratur gratia, quod solus Deus facit, non homo cum eo; qua rigatur voluntas hominis, ut germinet et fructificet, id est, sanatur et praeparatur ut bonum velit, secundum quod d
Abbreviated transcription (Latin):
eout mͥ uidetur hoc uer¬
bum ͤ ᷤ uenenũ habet.
Multiplicẽ enim & inuolutam
tenet intelligentiã. nec do ꝓprie
competit. qui ñ est debitor no¬
bis. nͥ forte ex promisso. Nos uͦ
ei debitores sumus ex cõmisso.¬
nũ euacuetur. distingue uer¬
bi sensus. Non pot̃ deus facereᷤ
nͥ quod debet. idẽ nisi qd̾ uult.
falsũ est.Sic em̃ potest ip̃e dici.

Expanded text:
 videtur, hoc verbum debet, venenum habet. Multiplicem enim et involutam continet intelligentiam; nec Deo proprie competit, qui non est debitor nobis, nisi forte ex promisso; nos vero ei debitores sumus ex commisso.num evacuetur, distingue verbi sensum: Non potest Deus facere nisi quod debet, id est, nisi quod vult, falsum est, sic enim po
Abbreviated transcription (Latin):
ab onim opere suo.
am de septimȩ diei requie.
aliquid nos loqui oportet.
so opere quod patrarat. Reqͥe¬
uisse dr̃ deus die septimo non
quasi operando lassus. s ab u¬
iuerso opere requieuit: qui¬
a nouam creaturam facere
cessaiit. Requiescere enim ces
ñ cessabant. Requieuisse ergo
dicitur deus quia cessauit a
faciendis generib cieaturȩ.
quia ultra noua non condidit.
usq nunc tamen ut ueritas
in euũgłio ait. Operatur pater
cũ filio. scilicet administracio¬
nem eordem generũ que tũc
instituta suntꝰ. Creatoris em̃
untus causa subsistendi est.
om̃i creaturȩ. Qd̾ ergo dicitur

Expanded text:
ab omni opere suo. Jam de septimae diei requie aliquid nos eloqui oportet. so opere quod patrarat. Requievisse dicitur Deus die septimo, non quasi operando lassus, sed ab universo opere requievit, quia novam creaturam facere cessavit. Requiescere enim cessnon cessabant. Requievisse ergo Deus dicitur, quia cessavit a faciendis generibus creaturae, quia ultra nova non condidit. Usque nunc tamen, ut Veritas in Evangelio ait, operatur Pater cum Filio, scilicet administrationem eorumdem generum quae tunc instituta sunt. Creatoris enim virtus causa subsistendi est omni creaturae. Quod ergo dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
deo p̃missa oritur questio.
quomͦdicatur deus diecuͦnͦ.
opus suũ complesse. quod he¬
braica ueritas habet. In quo
tam̃ nchil nouũ creasse dici¬
tur. nͥ forte dicatur die septi¬
mo complesse opus suum: qr
ipsum benedixit. & scĩficauit
sicut subicit scriptura. Bene¬
dixit diei septimo: & sc̃ifica¬
uit illum. Opus enĩ ẽ benedic̃¬
tio. & sc̃ificatio: sicut salomon
aliquid oꝑis fecit cũ tem¬
plũ dedicauit. Que sit bene

Expanded text:
deo praemissa oritur quaestio, quomodo dicatur Deus die septimo opus suum complesse, quod Hebraica veritas habet; in quo tamen nihil novum creasse dicitur, nisi forte dicatur die septimo complevisse opus suum, quia ipsum benedixit et sanctificavit; sicut subjicit Scriptura: Benedixit diei septimo, et sanctificavit illum. Opus enim est benedictio et sanctificatio; sicut Salomon aliquid operis fecit, cum templum dedicavit. 8. Quae sit bene
Abbreviated transcription (Latin):
operor. illito: inuuerse creatu¬
re continuam anmnistracio¬
nem. ostendit. Die gͦ septimo
requieuit. ut nouam creatu¬
ram ulterius ñ faceret: cuius ma¬
teria uel similitudo non pre¬
cesserit. sed usq nuinc oꝑatur
ut quod condidit continere
& gubernare non cesset. Qua¬
liter accipiendũ sit qd̾ dr com¬

Expanded text:
llud universae creaturae continuam administrationem ostendit. Die ergo septimo requievit, ut novam creaturam ulterius non faceret, cujus materia vel similitudo non praecesserit; sed usque nunc operatur, ut quod condidit continere et gubernare non cesset . 7. Qualiter accipiendum sit quod
Abbreviated transcription (Latin):
ma die dicatur deuscõ¬
pleuisse opus suũ cum ab om̃i
opere illodie quieuerit. nec
aliquod genus rerũ fecerit.
alia transsatio habet consũma¬
nichil questionis affert. quia
manifesta sunt que in eo fac¬
ta sunt: & om̃ium consũma¬
tio. eodie perfecta ẽ. sicut scͥp¬
tura osteudit cũ ait. uidit de¬
us cuncta que fecerat: & erant
ualde bona. Om̃ia quid emna¬
turaliter bona erant. nchilq
in sui natura ucu habentia.
& sunt bona que condidit
deus etiam singula. Similiter¬
uͦ uniuersa ualde bona. qui¬
a ex om̃ib: consistit unuersi¬
tatis ammirabilis pulcritu¬
do ni qua etiam illut quod
malũ dicitur. bene̾ ordinatũ
est. & loco suo positum. emi¬
nentius cõmendat bona. ut¬
magis placeant. & laud abili¬
ora sint. dũ comparantur ma¬

Expanded text:
e dicatur Deus complesse opus suum, cum ab omni opere illo die requieverit, nec aliquod genus novum rerum fecerit. Alia translatio habet: Consummanihil quaestionis affert quia manifesta sunt quae in eo facta sunt, et omnium consummatio eo die perfecta est, sicut Scriptura ostendit cum ait: Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona. Omturaliter bona erant, nihilque in sua natura vitii habentia. Et sunt bona, quae condidit Deus etiam singula. Simul vero universa, valde bona, quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis pulchritudo, in qua etiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum, et loco suo positum, eminentius comagis placeant et laudabiliora sint dum comparantur ma
Abbreviated transcription (Latin):
olet etiam ab eisdẽ queri
quomͦ deus sub̾aliter insit
om̃il rebus: & corporalium sor¬
dium inquinationib ñ contin¬
gatur: Qt̾ tam friuolũ est. ut nͦ
responsione sit dignum. cũ etiã
sp̃c creatus sordib corporis. eti¬
am leꝓsi. uel quantũcũq pollu¬
ti. inquinari non possit. Per¬

Expanded text:
olet etiam a quibusdam quaeri, quomodo Deus substantialiter insit omnibus rebus, et corporalium sordium inquinationibus non contingatur? Quod tam frivolum est, ut nec responsione sit dignum: cum etiam spiritus creatus sordibus corporis etiam leprosi, vel quantumcunque polluti inquinari non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
sũ illa dixerit inimicos gr̃ȩ
refellens. Aliud testimoniũ
augustini ponit quo item¬
pelagius pro se utebatur.
muliter etiã unntebat᷑

Expanded text:
su illa dixerit, inimicos gratiae refellens. 3. Aliud testimonium Augustinus ponit quo Pelagius pro se utebatur. Similiter et innitebat
Abbreviated transcription (Latin):
nec genitũ. nec ingenitũ. debere
dici. Uñ aug̃ ad orosiũ ait. Spm̃
scm̃ nec genitũ. nec ingenitũ. fi¬
des certa declarat. Quia si dixe
rimꝰ ingenitũ. duos patres affir¬
mare uidebim᷑. Si aũ genitũ: du¬
os filios cred̾e culpam᷑. Sic̃ enĩso¬

Expanded text:
nec genitum, nec ingenitum debere dici. Unde Aug. ad Orosium ait: Spiritum sanctum nec genitum, nec ingenitum fides certa decnitum dixerimus, duos Patres affirmare videbimur; si vero genitum, duos filios credere culpabimur. » E
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ de alio. Id̾o solus appellat᷑. in¬
genitꝰ. ñ qͥdẽ inscripturis: s in
consuetudine disputantiũ. & de
patres in illa tͥnitate. uel duos qͥ
ñ sunt de alio qͥs piã suspicetur.
Ecce his u̾bis aꝑte ostendit. spm̃
scm̃. nec genitũ. nec ingenitũ de¬
bere disci. Qd̃ ieronimus dic̃ spm̃

Expanded text:
alio. Ideo solus appellatur ingenitus, non quidem in Scripturis, sed in consuetudine disputantium, et de patres in illa Trinitate, vel duos qui non sunt de alio quispiam suspicetur. Ecce his verbis aperte ostendit Spiritum sanctum nec genitum nec ingenitum debere dici. 6. Quod Hieronymus dicit S
Abbreviated transcription (Latin):
sit. de illa excellentissima natura
lo quens explicare qͥs pot̃:Non
om̃e qd̾ ꝓcedit nascit᷑: quãuis om̃e
ꝓcetat. qd̃ nascitur: Sic̃ ñ om̃e qd̃
bipes ẽ homo ẽ: quãuis btpes sit.
om̃is qͥ homo ẽ. ħscio. Distingue¬
re aũ int̾ illã gen̾ationẽ. & hanc
ꝓcessionẽ. nescio. ñ ualeo. ñ sufficio.
Ac ꝑ hoc. qr & illa. & ista ẽ ineffa¬
bilis: sic̃ ꝓpħ̾a de filio loquens ait.
Gen̾ationẽ eiꝰ qͥs enarrabit:. Ita de
qͥs enarrabit: Satis gͦ sit nobis.
qd̾ ñ ẽ a se ip̃o filius. s ab illo de
quo natus ẽ. ñ ẽ a se ip̃o sp̃c sc̃s:

Expanded text:
sit, de illa excellentissima natura loquens explicare quis potest? Non omne quod procedit nascitur, quamvis omne procedat quod nascitur; sicut non omne quod bipes est homo est, quamvis bipes sit omnis qui homo est. Haec scio: distinguere autem inter illam generationem et hanc processionem nescio, non valeo, non sufficio. Ac per hoc quia et illa et ista est ineffabilis, sicut propheta de Filio loquens ait, Generationem ejus quis enarrabit ? ita de quis enarrabit? Satis sit ergo nobis, quia non est a seipso Filius, sed ab illo de quo natus est: non est a seipso Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
t pͥmo agamꝰ de illo mis¬
sionis mͦ. qͥ fit uisibilispe
colũbȩ descendit. siue cũ die pente¬
costes factus ẽ subito de cȩlo sonꝰ
qͣli feriet᷑ flatꝰ uehemens. & uise ft̃
illis lingue diuise. sic̃ ignis. qui
& unisedit suꝑ unũ quẽq eoꝵ. Hec
oꝑatio uisibilit̾ exp̃ssa. & ocłis ob¬
lata mortalib missio sp̃c sc̃i dic¬
ta ẽ. ñ ut appareret eiꝰ sub̾a.ĩpla. qͣ¬
& ipse inuisibilis. & incõmutabił
ẽ: sic̃ pat̃ & filius: s ut ext̾iorib ui¬
sis corda hominũ cõmota. a tem¬
ꝑali manifestatione uenientis. ad
occultã et̾nitatẽ semꝑ p̾sentis con¬
ũterent᷑. Eece his u̾bis aꝑit aug̃.
illũ modũ missionis qui uisibilit̃
exibet᷑. cũ tũ ipse sp̃c in sui natura
ñ uideat᷑. qͥ nec in illis creaturis.
magis erat quã in aliis.s ad ali¬
ut. In illis eñĩ erat: ut ꝑ eas ad ho¬
mines uenientes ostend̾et᷑ eẽ in
tu tunc uenit ł descendit. in homi

Expanded text:
t primo agamus de illo missionis modo qui fit visibili specolumbae descendit, sive cum in die Pentecostes factus est subito de coelo sonus, quasi ferretur flatus vehemens, et visae sunt illis linguae divisae sicut ignis, qet insedit super unumquemque eorum . Haec operatio visibiliter expressa, et oculis oblata mortalibus, missio Spiritus sancti dicta est; non ut appareret ejus ipsa  ipse invisibilis et incommutabilis est, sicut Pater et Filius; sed ut exterioribus visis corda hominum commota a temporali manifestatione venientis, ad occultam aeternitatem semper praesentis converteretur. Ecce his verbis aperit Aug. illum modum missionis, qui visibiliter exhibetur, cum tamen ipse Spiritus in sui natura non videatur: qui nec in illis creaturis magis erat quam in aliis, sed ad aliud. In illis enim erat, ut per eas ad homines veniens, ostenderetur esse in tu tunc venit, vel in homi
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec queri solet a qui¬
bdã utrũ filius sit sapiens
sapientia genita. uel ingenita.Si
em̃ ñ ẽ sapiens sapientia genita
nec seip̃o sapiens ẽ. Si uͦ sapien¬
tia genita sapiens ẽ. ñ iudetur¬
ẽẽ sapiens sapientia ingenita. et
ita ñ indetur sapiens a patre. cũ
a patre habeat om̃ia. Responsio.

Expanded text:
ost haec quaeri solet a quibusdam, utrum Filius sit sapiens Sapientia genita, vel ingenita. Si enim non est sapiens Sapientia genita, nec seipso sapiens est; si vero Sapientia genita sapiens est, non videtur sapiens esse Sapientia ingenita, et ita non videtur esse sapiens a Patre, cum a Patre habeat omnia. Ad quo
Abbreviated transcription (Latin):
se eẽt mori. Utrũ uimorta¬
litas quã hũit añ pecc̃m ẽẽt
ex conditioẽ nͭ. an ex gr̃ȩ beneficio.
olet etiam queri cũ ħo
primus mortalis ẽẽt. et
imortale corpus habuerit.
utrũ ex condicione naturȩ
ipsius corporis habuerit.u¬
trũq an alterum. beneficiũ
ẽẽt. gr̃x̧ scilicet inmortalitas.
idẽ non posse mori. ad quod
dici potest. quod alterũ habe¬
bat in natura corporis. idẽ
posse mori. alterũ uͦ scilicet
posse ñ mori. erat ei ex ligno
ligno uitȩ: ñ de condicione.
natue. Mortalis erat condi¬
cione corporis ammalis. In¬
mortalis beneficio conditoris.¬
omniuo mori non posset. qd̃
non erit nͥ cũ fuerit spũale.

Expanded text:
talitas quam habuit ante peccatum esset de conditione naturae, an gratiae beneficio. Solet hic quaeri, cum homo primus mortale et immortale corpus habuerit, utrum ex conditione naturae ipsius corporis habuerit utrumque; an alterum beneficium esset gratiae, scilicet, immortalitas, id est, posse non mori. Ad quod dici potest quia alterum habebat in natura corporis, id est, posse mori; alterum vero, scilicet, posse non mori, erat ei ex ligno ligno vitae, non conditione naturae. Mortalis erat de conditione corporis animalis, immortalis beneficio Conditorisomnino mori non posset, quod non erit n
Abbreviated transcription (Latin):
male enĩ non ẽ hoc corpus.
sicut pͥmi hominis fuit. sed
iam deterius est. habet enm
necessitatem moriendi. Eo¬
ce hic eidenter aperit. aug̃.
quod corpus hominis aute
peccatũ mortale & ininorta¬
le fuit. s non qualiter fiet in
resurrectione. Dehoc em̃beda
suꝑ genesim ait. Non est cre¬
dendũ ante peccatũ ita fuisse.
mortalia corpora. sicut ipse¬

Expanded text:
male enim non est hoc corpus, sicut primi hominis fuit, sed jam deterius est; habet enim necessitatem moriendi . Ecce hic evidenter aperit August. quod corpus hominis ante peccatum mortale et immortale fuit, sed non qualiter fiet in resurrectione. De hoc eodem Beda, super Genes., ait: Non est credendum ante peccatum ita fuisse mortua corpora, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ri. & ñ posse non mori: quia
in hoc statu. moriendi est ne¬
n tercio statuhabebit pos¬
se ũ mori. & ñ posse mori.
quia ad illũ statum pertinet.
moriendi impossibilitas.
quod ex gr̃a erit. non ex natu¬
ra. In primostatu fuit corpus
hominis ammale. id est egens
mnammam inuentem.
corpus sensificantem. quod
ad huc erat ammale ñ spũa¬
le quod egebat.cibis ut ꝑ
amimam uiueret. Factus ẽ
corpori dantem. tam̃ ꝑ sustenta¬
menta ciboꝵ & tunc erat. cor¬
pus mortale & inmortale.
quia poterat mori. & poterat
ñ mori. Post peccatũ uͦ fac
primo. tantũ fuit. scilicet qd̃
possit non mori. sed etiam qd̾
ñ poterit mori. Uñ augusti¬
pus quidem mortuum ẽ. pp̃
peccatum. & cetera. prius de
li resurgentus. Renouabunur
enĩ a uetustate. ñ in corpus
ammale. quale fuit. sed in
melius idẽ spũale. cũ hoc mor¬
tale niduerit imnortalitatẽ.
In quam imitandus erat adã.
peccatum. sed mortuum.
llud enim ante peccatum.
mortale & immnortale erat.

Expanded text:
ri, et non posse non mori, quia in hoc statu moriendi est nen tertio statu habebit posse non mori, et non posse mori, quia ad illum statum pertinet moriendi impossibilitas, quod ex gratia erit, non ex natura. In primo statu fuit corpus hominis animale, id est, egens nimam viventem, n animam corpus sensificantem, quod adhuc erat animale, non spirituale, quod egebat cibis ut per animam viveret. Factus est corpori dantem, tamen per sustentamenta ciborum; et tunc erat corpus mortale et immortale, quia poterat mori, et poterat non mori. Post peccatum vero, fprimo fuit, scilicet, quod possit non mori, sed etiam quod non poterit mori. Unde August.pus quidem mortuum est propter peccatum, etc. Prius de li resurgemus. Renovabitur enim a vetustate, non in corpus animale quale fuit, in melius, id est, spirituale, cum hoc mortale induet immortale, in quod mutandus erat Adam npeccatum, sed mortuum. Illud enim ante peccatum, mortale et immortale erat,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntates malas pecc̃a
ẽẽ & nullomͦ bona. breuius res¬
pondent dicentes actũ uolun¬
tatis. ñ ẽẽ de naturalib .s iũ
ip̃am & potentiã uolendi. que

Expanded text:
voluntates malas peccata esse, et nullo modo bona, brevius respondent, dicentes actum voluntatis non esse de naturalibus; sed vim ipsam et potentiam volendi, quae
Abbreviated transcription (Latin):
unc enĩ mitti. uel dari dr̃.
cũ ita in nobis ẽ. ut faciat
nos diligẽ dm̃ & ꝓximũ: ꝑ qd̾ ma¬
nemꝰ u dm̃. & ip̃e in nobis. Unde
aug̃ hunc missionis modũ. insi¬
tꝰ fuerit homini. accendit eũ ad
diligendũ dm̃ & ꝓrimũ: & ip̃e
dilectio ẽ. Non eni ħt homo unde
diligat dm̃. nͥ ex dõ. Ecce quomͦ
g̃ cõm̃dat explanans aꝑtius qͦ¬
mͦ det᷑ in eotẽ libro. Dilectio inqͥt augustinꝰ
Solũ ẽ qd̾ diuidit int̾ filios reg

Expanded text:
unc enim mitti vel dari dicitur, cum ita in nobis est, ut faciat nos diligere Deum et proximum, quod manemus in Deo, et Deus in nobis. Unde Aug., hunc missionis modum insi fuerit homini, accendit eum ad diligendum Deum et proximum, et ipse dilectio est. Non enim habet homo unde diligat Deum nisi ex Deo. Ecce quomodo  commendat, explanans apertius quomodo detur in eodem libro. Dilectio, inquit, solum est quod dividit inter filios reg
Abbreviated transcription (Latin):
illut peccatũ cęt̾ĩs alior ho¬
minũ. peccatis grauius ẽẽ di¬
cunt. Qd̾ etiã ratione. ostendẽ
laborant hoc mͦ. Magis no
dit. qd mullo alio pecc̃o factũ
ẽ Maiorẽ gͦ affectũ. mali habu¬
it illud peccatũ. quã aliquod
aliud. Responsio ꝯtra illos
ubi alia peccata ostendunt᷑
tẽ mortis. & in totũ genꝰ huma¬
nũ reatũ diffuderit. non ẽ tũ pu¬
tandũ gͣuius fuisse pecc̃o in

Expanded text:
illud peccatum caeteris aliorum hominum peccatis gravius esse dicunt. Quod etiam ratione ostendere laborant hoc modo: Magis nocdit, quod nullo alio peccato factum est. Majorem ergo effectum mali habuit illud peccatum, quam aliquod aliud. 7. Responsio contra illos, ubi alia peccata ostendunturtem mortis, et in totum genus humanum reatum diffuderit, non est tamen putandum gravius fuisse peccato in
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ tantã humanã nat᷑am. cor¬
cunctis aliis peccatisq. s qr
ab homine cõmissũ ẽ qͣndo ni
uno homine tota humana ua¬
tura consistebat. & id̾o in eo to
ta corrupta ẽ. Maiorẽq effec¬
tũ mali intulit. quantũ ad mul¬
tiplices defectus qͥ ex eomana¬
uert. s non Iquantũ ad pe¬
nã et̃nã. quã gͣuiorẽ non
merint. qͣm plures postea
meruert̃ ꝑ alia peccata. imn¬
mo alios grauiorẽ. ꝓmeruisse
credimꝰ. iram qͣm adã merunt.

Expanded text:
 totam humanam naturam corcunctis aliis peccatis; sed quia ab homine commissum est, quando in uno homine tota humana natura consistebat, et ideo tota in eo corrupta est; majoremque effectum mali intulit quantum ad multiplices defectus qui ex eo manaverunt, sed non quantum ad poenam aeternam, quam graviorem non meruit, quam plures postea meruerunt per alia peccata; imo alios graviorem promeruisse credimus iram, quam Adam meru
Abbreviated transcription (Latin):
Quibdã ita uidet᷑ eẽ. qr illut
peccatũ totã humanã naturã
mutauit sic̃ aug̃ dic̃ in enchi¬
dion. Illud unũ peccm in lo co
& habitu. tantȩ felicitatis a¬
missũ. tã magnũ ẽ ut in uno
homine orignialit̾. & ut ita
dixer̃ĩ. radicabilit̃ totũ genus
humanũ. dãpnaret᷑. Idẽ in libro
de ciuitate di. Tanto maiorim

Expanded text:
ud peccatum totam humanam naturam mutavit: sicut August. dicit in Enchiridio, c. 48: Illud unum peccatum in loco et habitu tantae felicitatis admissum, tam magnum est, ut in uno homine originaliter et, ut ita dixerim, radicaliter totum genus humanum damnaretur. Idem in lib. de Civitate
Abbreviated transcription (Latin):
d naturam gͦ rerum crea¬
tarũ respiciens inquit. ñ
subiciens exempla. de ip̃is cre¬
aturis. Inde ostendens erroris
eẽ sub mensura cieaturarum
metiri creatorem ad dit. & se¬
cundũ hoc non idẽ est ds. &
qd̾̃ dei ẽ: ac si diceret: Si ad in¬
star creaturarũ de creatore
sentis. cogeris fateri. qd̾ noni¬
dem ẽ deus: & qd̾ dei ẽ. quod
dicere impiũ est. cũ sp̃o dei d̾s
sit: & dei filius sit deus. Quod
ita ut infiit. alia eĩ fua sũt.

Expanded text:
d naturam ergo rerum creatarum respiciens, inquit: Non subjiciens exempla de ipsis creaturis. Inde ostendens erroris esse sub mensura creaturarum metiri Creatorem, addit: Et secundum hoc non idem est Deus et quod Dei est; ac si diceret: Si ad instar creaturarum de Creatore sentis, cogeris fateri quia non idem est Deus et quod Dei est; quod dicere impium est, cum Spiritus Dei Deus sit, et Dei Filius sit Deus. 4. Quod ita ut insi
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ hoc dicit: ꝑat̾. an filius: Si
filius ante me inqͥt. ñ fuit alius
ds: si pat̾ pꝰ me uiqͥt non erit: hic
priorẽ. ille posteriorẽ ñ habet.¬
filius in patre cognoscit᷑. Cũ em̃
patiẽ diaeris e̾ẽ.⁊̃ filiũ designas¬
ti: qr nemo ipse sibi pat̾ ẽ. Cũ fi¬
liũ nominas etiã patrẽ fateris:
qr nemo ip̃e sibi filius ẽ. Itaq
nec filius sine patre: nec pat̾ po
t̃ ẽẽ sine filio. Semꝑ gͥ pat̾: semꝑ
& filius ẽ. Inuectio ambrosui in ħ̾eticũ.
tẽ. Dic inquã mͥ heretice. Fuit ne

Expanded text:
go hoc dicit, Pater, an Filius? Si Filius: Ante me, inquit, non fuit alius Deus: Si Pater: Post me, inquit, non erit. Hic priorem, ille posteriorem non habeFilius in Patre cognoscitur. Cum enim Patrem dixeris, ejus etiam Filium designasti; quia nemo ipse sibi pater est: cum Filium nominas, etiam Patrem ejus fateris; quia nemo ipse sibi filius est. Itaque nec Filius sitest esse sine Filio; semper ergo Pater, semper et Filius est. 7. Invectio Ambrosii contra haereticum . Item dic, inquam, mihi, haeretice, fuitne
Abbreviated transcription (Latin):
ed quomͦ rectam & bonã
uoluntatem habuit ħo.
si per eam nec mereri uitam
nec aliquid mali ea tunc uo¬
lebat. & ad tempus stare uolu¬
it. sed non ꝑseueranter. ꝙ tõo
recta & bona fuit tunc uolun¬
tas homuns. Oppositio con¬
tra illut qd̾ dictum est. ho¬
minẽ non potuisse ꝓficere.
d hoc autẽ quod diximꝰ
hominẽ non potuisse ꝓ¬
ficerẽ uel mereri per gr̃am.
cieatiomis. solet opponi sic
ꝑ illut auailiũ giȩ cieationis.
potuit stare inbono qd̾ acce¬
perat. potuit gͦ resistere temp¬
tatori. Sed resistere temptatio¬
nib atq suggestionib malis.
meritũ est. acbonũ remunẽ¬
rabile. Om̃e autem bonũ me¬
ritum ꝓfectus est. ꝑ gr̃am gͥ
creationis ꝓficere. potuit sine
adiectione alterius graciȩ.

Expanded text:
ed quomodo rectam et bonam voluntatem habuit homo, si per eam nec mereri vitam nec aliquid mali ea tunc volebat, et ad tempus stare voluit, sed non perseveranter, et ideo recta et bona fuit tunc voluntas hominis. 3. Oppositio contra illud quod dictum est, hominem non potuisse proficere. Ad hoc autem quod diximus, hominem non potuisse proficere vel mereri per gratiam creationis solet opponi sic: Per illud auxilium gratiae creationis potuit stare in bono quod acceperat. Potuit ergo resistere tentationi. Sed resistere tentationibus atque suggestionibus malis, meritum est ac bonum remunerabile: omne autem bonum meritum profectus est; per gratiam ergo creationis proficere potuit sine adjectione alter
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ tam̃ factũ fit̾ peccatũ. hoc
em̃ factũ ẽ qd̃ ficri ñ deburt.
Qes qͥs aũ sciens peccat si pot̾
cogente. ad pecc̃m sine pecc̾o
resistere nec tñ facit utiq uolẽs
peccat. qr qͥ pot̾ resistere. non
cogit᷑ cedere. Qua ꝓpter pecc̃m.

Expanded text:
d tamen factum fuit peccatum; hoc enim factum est quod fieri non debuit. Quisquis autem sciens peccat, si potest cogenti ad peccatum sine peccato resistere, nec tamen facit, utique volens peccat; quia qui potest resistere, non cogitur cedere, quapropter pecc
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ ut hac diffintione
uolens a nolente discerneretur
&. sic ad illos referret᷑ intentio.
li. nullo cogente peccando. idẽ
tator. suasit ut ħfieret: ñ coe¬
git. slam qͥ nesciens peccauit ñ
incongruent᷑ nolens peccasse
diti pot᷑. Quãiis & ipse qt nes¬
ciens fecit. uolens tñfecit. Non¬

Expanded text:
dictum est, ut hac definitione uolens a nolente discerneretur et sic ad illos referretur intentio,li nullo cogente peccando, hoc etator suasit, ut hoc fieret, non coegit. nam et qui nesciens peccauit, non incongruenter nolens peccasse dici potest, quamuis et ipse, quod nesciens fecit, uolens tamen fecit;
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ trinitate. ita aiente̾. sst unꝰab
uno. scilicet ab ingenito genitus.
ꝓprietate udelicet in uno qͦq &
ficata gͦ in scripturis ꝑsonarũ
intelligentia. & distincto innasci¬
bilitatis natiuitatisq sensu soli¬
tarius d̾s ñ ẽ opinandꝰ. Disciecio
gͦ uel distinctio ꝑsonarũ inscrip¬
turis posita ẽ. In nullo nature.¬

Expanded text:
a fine, ita aientem: Est unus ab uno, scilicet ab ingenito genitus, proprietate videlicet in unoquoque ficata ergo in Scripturis personarum intelligentia, et distincto innascibilitatis nativitatisque sensu, solitarius Deus non est opinandus. Discretio ergo vel distinctio personarum in Scripturis posita est, in nullo a