comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. quod ille qui hoc dixerat nã deseipso quodã loco
dixit. Ego sũ lux mundi. ait illide illis: ñ. potest
ciuitas abscondi suꝑ montẽ constituta. neq accendunt
lucernã & ponunt cã sub modio sed suꝑ candelibr̃¬
ut luceat om̃ib qui in domo sunt. Sic luceat lum
urm̃ corã hominbus. ut stirent se tamquã lucernas
de illo lumine quod inmutabilit̾ luc& accensas Nul¬
la quippe creatura quãuis racionabilis & intelleo¬
tualis a se ipsa inluminat᷑. sed participatione sempi¬
ternae ueritatis accendit᷑: & iam si aliquando diesuo¬
catur non dies dñs sed quẽ fecit dñs & ideo addidit.
Accedite ad dm̃ & inluminamini: ꝓpt̾ quã partia¬
pationẽ. in quantũ homo est ipse mediator lucerna
in a pocaly̧ psin nuncupat᷑. sed in singularis . ẽ. ista
susceptio: De nullo enĩ scõrũ dici diuinitus potuit
aut dici ullomodo fas est: Uerbũ caro factũ est nisi

Expanded text:
esse, quod ille qui hoc dixerat; nam et de seipso quodam loco esse, quod ille qui hoc dixerat; nam et de seipso quodam loco dixit, «Ego sum lumen mundi» : ait illis de illis, «Non potest civitas abscondi super montem constituta; neque accendunt lucernam et ponunt eaut luceat omnibus qui in domo sunt: sic luceat lumen vestrum coram hominibus» ; ut scirent se tanquam lucernas de illo lumine quod immutabiliter lucet, accensas. Nulla quippe creatura, quamvis rationalis et intellectualis, a seipsa illuminatur, sed participatione sempiternae veritatis accenditur: etiamsi aliquando dies vocatur, non dies Dominus, sed quem fecit Dominus; et ideo audit, Accedite ad eum, et illuminamini . Propter quam participationem, in quamtum homo est et ipse Mediator, «lucerna» in Apocalypsi nuncupatur . Sed singularis est ista susceptio: de nullo enim sanctorum dici divinitus potuit, aut dici ullo modo fas est; «Verbum caro factum est» , nisi
Abbreviated transcription (Latin):
pro uiribus quas ds̃ donat nunc istos uersos psalmi
huius ad gredimur quorũ primus est. IucERNA
tis mre is. Quod est lucerna hoc repetitũ est lumen.
qͦd pedib meis. hoc semitis meis qid est gͦ uerbũ tuũ:
nũquid nã illud qͦd in principio erat ds̃ apud dm̃ uer¬
bũ scilic& ꝑ qͦd facta sunt om̃a ñ est ita: nã illud uerbũ
lum̃ est. sed lucerna non . ẽ: lucerna quippe est cre¬
atura non creator quȩ participatione in cõmutabilis
lucis accendit᷑ hoc erat iohannes de quo dic̃ uerbũ ds̃
ille erat lucerna ardens & lucens: sed lum̃ est & lũ¬
cerna & tam̃ in comparatione uerbi de quo dictũ
est. ds̃ erat uerbũ : non erat ille lumen sed missus ẽ.
ut testimoniũ ꝑhiber& de lumine. Erat enĩ lum̃
uerũ . ñ. quiꝰd inluminat᷑ ut homo sed quod inluminat
ominẽ hominẽ: nisi autẽ & lucerua lum̃. eẽt ñ. diceret᷑
apłs uos estis lum̃ mundi: quo audito ne id se putarent

Expanded text:
pro viribus quas Deus donat, nunc istos versus psalmi hujus aggredimur, quorum primus est, «Lucerna itis meis.» Quod est, «lucerna;» hoc repetitum est, «lumen:» quod, «pedibus meis;» hoc, «semitis meis.» Quid est ergo, «verbum tuum?» Numquidnam illud quod in principio erat Deus apud Deum, Verbum scilicet per quod facta sunt omnia? Non est ita. Nam illud Verbum lumen est, sed lucerna non est. Lucerna quippe creatura est, non Creator, quae participatione incommutabilis lucis accenditur. Hoc erat Joannes, de quo dicit Verbum Deus, «Ille erat lucerna ardens et lucens» . Sed lumen est et lucerna: et tamen in comparatione Verbi, de quo dictum est, «Deus erat Verbum,» non erat ille lumen; sed missus est, ut testimonium perhiberet de lumine. Erat enim lumen verum, non quod illuminatur, ut homo, sed quod illuminat omnem hominem . Nisi autem et lucerna lumen esset, non diceret Apostolis, «Vos estis lumen mundi.» Quo audito ne id se putarent
Abbreviated transcription (Latin):
Intellectũ poscit iste iuniori qu̾e si non haber&
non suꝑ seniores intelliger&: Sed dm̃ poscit in
tribulatione & necessitate. quo intelligat. quã
sit contepnendũ. quod ei possunt auferre perse¬
quentes iniimcil a quib se dicit ẽẽ. contẽptum
Ideo dixit & uiuã quiasi eo usq tribulatio neces¬
sitasq ꝑuenerit : ut ꝑ inimicorũ ꝑsequentium
manus uita ista finiat᷑: Uui& in aeternũ qui tẽ¬
poralib p̃ponit iusticiã quȩ man& in aeternũ :
quȩ iusticiae in tribulatione & necessitate marty

Expanded text:
Intellectum poscit iste junior; quem si non haberet; non super seniores intelligeret: sed eum poscit in tribulatione et necessitate, quo intelligat quam sit contemnendum quod ei possunt auferre persequentes inimici, a quibus se dicit esse contemptum. Ideo dixit, «et vivam:» quia si eo usque tribulatio necessitasque pervenerit, ut per inimicorum persequentium manus vita ista finiatur; vivet in aeternum, qui temporalibus praeponit justitiam, quae manet in aeternum. Quae justitia in tri
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt legẽ tuã : nisi preuaricationis iniquitate. eiꝰ
in tegritatẽ non custodier̃: Oportebat ergo ut supbis
& de libertate sui arbitru presumentib lex daret
qua preuaricata. quicũq conpuncti humiliarentur:
non iam per legẽ : sed per fidem ad subuenientẽ cur¬
reraꝰ gr̃am: Pissipata ergo lege : tempus fuit ut ꝑ
unigenitũ filiũ dĩ miscđia mitteret᷑. Lex enim
sub intrauit. ut ab undar& delictũ. Quo delicto lex
dissipata est. & oportuno iam tempore xp̃c adue¬
nit. ut ubi abundauit delictũ suꝑ abundara grã¬
IoCo ineuro dilexi mranbatatua supca
AURŨ ET TOΡATIORI. Idagit gr̃ã ut dilectio¬
ne impleant᷑ mandata dĩ. quȩ timore . ñ. poterant.
Gr̃ã quippe dĩ. diffunditur caritas in cordib nr̃is

Expanded text:
verunt legem tuam,» nisi, Praevaricationis iniquitate, ejus verunt legem tuam,» nisi, Praevaricationis iniquitate, ejus integritatem non custodierunt? Oportebat ergo ut superbis et de libertate sui arbitrii praesumentibus lex daretur, qua praevaricata quicumque compuncti humiliarentur, non jam per legem, sed per fidem ad subvenientem currerent gratiam. Dissipata ergo lege, tempus fuit ut per unigenitum Filium Dei misericordia mitteretur. Lex enim subintravit, ut abundaret delictum: quo delicto lex dissipata est; et opportuno jam tempore Christus advenit, ut ubi abundavit delictum, superabundaret grao,» inquit, «dilexi mandata tua super aurum et topazion.» Id agit gratia, ut dilectione impleantur mandata Dei, quae timore non poterant. Gratia quippe Dei «diffunditur charitas in cordibus nos
Abbreviated transcription (Latin):
intellectũ & dĩ testimonia didicisse. nisi semꝑ acciput.
& quodã modo semꝑ libatur de fontelucis aeternie
Testimonia quippe dĩ quanto fit quisq intelligentior
dño. Id enũ plures codices habent non ut quidã dñe
quod ergo tẽpus uł quid faciendo uoluit intelligi
dño : illud quidẽ quod paulo ante dixerat. fac cũ serio
est autẽ. uisi gr̃a dĩ quae in xp̃o suo tempore reue¬
lata est: De quo tempore ait a postolus cũ autẽ uent
plenitudo temporis inisit ds̃ filiũ suũ: Propt̃ ꝗͦd alib
& iã testimoniũ ꝓpheticũ adiungens ubi dixit. Tem¬
pore acceptabili exauduit te. & in die salutis adiuu
te. Ecce nunc inquit tempus acceptabile: ecce nunc
dios salutis: Sed quid est. quod tã quã uolens ostende¬
Qui ignorantes dĩ iusticiam. & suã querentes statuere:
lusticiae dĩ. non sunt subiecti. Quid est onĩ dissipa¬

Expanded text:
intellectum, et Dei testimonia didicisse, nisi semper accipiatur, intellectum, et Dei testimonia didicisse, nisi semper accipiatur, et quodam modo semper bibatur de fonte lucis aeternae. Testimonia quippe Dei, quanto fit quisque intelligentior,Domino.» Id enim plures codices habent; non, ut quidam, «Domine.» Quod ergo «tempus,» vel quid «faciendi» voluit intelligi «Domino?» Illud quidem quod paulo ante dixerat, «Fac cum servoest autem, nisi gratia quae in Christo suo tempore revelata est? De quo tempore ait Apostolus, «Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum» . Propter quod alibi etiam testimonium propheticum adjungens, ubi dixit, «Tempore acceptabili exaudivi te, et in die salutis adjuvi te; Ecce nunc,» inquit, «tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis» . Sed quid est quod tanquam volens ostendequi ignorantes Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ? Quid est eni
Abbreviated transcription (Latin):
coloͥbrorũ uenena dicuntur : Cũ uigilantissima &
diligentissima pietate xp̃c crucifixus ad tenditur
propt̃ quod prefigurandũ moyses dõ iniserante ac
iubonte exaltauit in horemo similitudinẽ serpen¬
tis in ligno. ut similitudo carnis peccati crucifigen¬
da prefiguraret᷑ in xp̃o. Hanc intuentes: salutife¬
rã crucẽ omne calũpniantiũ suꝑborũ uirus ex pelli¬
mus. quã prorsus &iam iste quodã modo ualde inten¬
TUAE Xp̃m quippe ipsũ. ds̃ propt̃ similitudinẽ
carnis peccati peceatũ pro nobis fec̃. ut nos simus iuis¬
ticia dĩ in ipso. In huius igit᷑ eloquiũ iusticia dĩ:
de fecisse dixit oculos suos ardent̃ & sicient̃ intu¬
endo dum memor infirmitatis humane : diuinam
utiq scđm iusticiã meã. ET IUSTIPICATIONES
INQVΙT TUASEDΟCΕ MΕ Illas proculdubio quib
liber m̃s non seruus tuus. DA MΗΙ INtΕLIECtU
Ut oiscuo testiononiatua. Numquam est¬
inter mnittenda ista peticio non enĩ sufficit accepisse

Expanded text:
na vincuntur, cum vigilantissima et diligentissima pietate Christus crucifixus attenditur. Propter quod praefigurandum Moyses Deo miserante ac jubente exaltavit in eremo similitudinem serpentis in ligno , ut similitudo carnis peccati crucifigenda praefiguraretur in Christo. Hanc intuentes salutiferam crucem, omne calumniantium superborum virus expellimus: quam prorsus etiam iste quodammodo valde intentiae tuae.» Christum quippe ipsum Deus propter similitudinem carnis peccati , peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . In hujus igitur eloquium justitiae Dei defecisse dicit oculos suos, ardenter et sitienter intuendo, dum memor infirmitatis humanae, divinam utique secundum justitiam meam. «Et justificationes,» inquit, «tuas doce me:» illas procul dubio, quibus liber meus, non servus tuus. «Da mihi intellectum, et sciam testimonia tua.» Nunquam intermittenda est ista petitio. Non enim sufficit accepisse
Abbreviated transcription (Latin):
aquȩ de suis exitibus. Cur autẽ noti custodita lege
sic flet̾. nisi ut impetretur gratia. quae peritentis
del& iniquitatẽ. & credentis adiuuat uoluntatem
IXERAT SUPERIUS QUI CANITAT NUNC
psalmũ exitus aquarũ descender̃ oculi mei. qñ
noti custodier̃ legẽ tuã. Ubi se multũ fleuisse
testatus est preuaricationẽ suã proinde uelut ratio¬
nẽ reddens. cur multũ flere debuerit & suum
grauit᷑ dolere peccatũ: Iostos es orĩe e⁊ nec¬

Expanded text:
aquae de suis exitibus. Cur autem non custodita lege aquae de suis exitibus. Cur autem non custodita lege sic fletur, nisi ut impetretur gratia, quae poenitentis delet iniquitatem, et credentis adjuvat voluntatem? Dixerat superius qui cantat hunc psalmum, «Exitus aquarum descenderunt oculi mei, quoniam non custodierunt legem tuam:» ubi se multum flevisse testatus est praevaricationem suam. Proinde, velut rationem reddens cur multum flere debuerit et suum graviter dolere peccatum, «Justus es,» in
Abbreviated transcription (Latin):
Nã in quibusdã codicib & hoci boc legit quia non
custodiui legẽ tuã. Descender̃ gͦ exitus aquarũ d
effusiones lacrimarũ: & ea locutione qua dicere poti¬
it. montes descender̃ pedes mei & si ĩi. diceta per
montes uł in montes: ea locutione dicit scalas descen¬
dit᷑ si non dicat᷑ per scalas aut piscinã descendit. &¬
si non dicat᷑ in piscinã. Ꝙ bene ait descenderunt
humilitate sed scilic& penitendi. Ascenderunt eñi
quando ꝑ superbiam contumacem erecti fuerant&
elati sursum enĩ sibi. eẽ. uidebantur: quando igno¬
rantes dĩ iusticiã. constituere uolebant suã: in qui
fatigati & legis preuaricatione confusi. ab illa cla¬
tione descenderunt flendo : ut iusticiam dĩ potius
in petrarent petendo. Sunt codices qui non haben
descenderunt sed transierunt: Tã qua exageranter
dicer& transisse se fontes aquarũ. idest ut hoc m¬
telligamꝰ exitus aquarũ: plus fleuisse. quã manant

Expanded text:
quibusdam codicibus et hoc legitur, «Quia non custodivi legem tuam. Descenderunt» ergo «exitus aquarum,» id est effusiones lacrymarum. Et ea locutione qua dicere potuit, Montes descenderunt pedes mei; etsi non diceret, per montes, vel, in montes: ea locutione dicitur, Scalas descendit, etsi non dicatur, per scalas; aut, Piscinam descendit, etsi non dicatur, in piscinam. Et bene ait, «descenderunt,» humilitate scilicet poenitendi. Ascenderunt enim, quando per superbiam contumacem erecti fuerant et elati. Sursum enim sibi esse videbantur, quando ignorantes Dei justitiam, constituere volebant suam : in qua fatigati et legis praevaricatione confusi, ab illa elatione descenderunt flendo, ut justitiam Dei potius impetrarent poenitendo. Sunt codices qui non habent «descenderunt,» sed «transierunt,» tanquam exaggeranter diceret transisse se flendo fontes aquarum; ut hoc intelligamus «exitus aquarum:» id est, plus flevisse, quam manant
Abbreviated transcription (Latin):
cõparatiuũ est. & ideo bene intelligit᷑ in cõpa¬
ratione maioris. Duos ergo populos bic agnosca¬
mus qui &iam in rebecce utero luctabat᷑. quan¬
donon ex operibus sed exuocante dictũ est ei :
maios serui& minori. Sed cumtempus se dicit
hic minor ideo factus est maior. quia ignobilia
& contẽptibilia mundi elegit ds̃: & ea quȩ non
qui suã iusticiã constituere uoluer̃. ignorantes ius¬
ticiã dĩ. Iste autẽ iunior non est oblitꝰ. quianon
suã uoluit habere iusticiã sed dĩ. De qua & iam
nunc dicit: IUSTICIA TUA IUSTICIA IN AE¬
TERΝUM ET LEX TUA UENΙTaS. Quomodo
enĩ .ñ. ueritas lex per quã cognitio pecciti. & quȩ
testimoniũ ꝑhib& iusticiȩ dĩ Sic enĩ dicit apłs.
lusticia di manifestata est & testificata ꝑ legẽ &
prophetas. Propt̃ banc passus est persecutionem
unior amaiore. ut dicer& iunior quod sequitur.
TNIBULATIO ET ANOUSTIA INUE NERUNT
ore manbatatoa meoitatio mea est

Expanded text:
comparativum est, et ideo bene intelligitur in compacomparativum est, et ideo bene intelligitur in comparatione majoris. Duos ergo populos hic agnoscamus, qui etiam in Rebeccae utero luctabantur; quando «non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Major serviet minori» . Sed contemptum se dicit hic minor; ideo factus est major: quia ignobilia et contemptibilia mundi elegit Deus, et ea quae non qui suam justitiam constituere voluerunt, ignorantes justitiam Dei : iste autem junior non est oblitus, qui non suam voluit habere justitiam, sed Dei, de qua etiam nunc dicit, «Justitia tua justitia in aeternum, et lex tua veritas.» Quomodo enim non veritas lex, per quam cognitio peccati, et quae testimonium perhibet justitiae Dei? Sic enim dicit Apostolus: «Justitia Dei manPropter hanc passus est persecutionem junior a majore, ut diceret junior quod sequitur: «Tribulatio et necessitas invenerunt me, mandata tua meditatio mea est.»
Abbreviated transcription (Latin):
lat sponsã suã: amicus autẽ sponsi non eã sibi
deb& telare sed sponso bonus ergo & huius intel¬
ligendus est telus causã nãq subiungit & dicit.
bat illos dõ. tam uehement̃ & ardent᷑ ut eo zelo
amando telabat: non ingratos enũ gr̃ȩ dĩ. per quã
fuerat ex inimico reconciliatus dõ & iã ipse suos di
derans ipse in uerbis dĩ. qua fłama dilectionis ar¬
UALDE ET SENUOS TUOS DILEXIT ILLUO.
Merito zelabat in suis inmicis cor inpenitens.
qui fuerant obliti uerborũ dĩ. Ad hoc enim eos fli¬
gitabat adducere. quod ipse flagrantissime dilige
Non sicut inimici mei qui obliti sunt uerborum
tuorũ: uidot᷑ autẽ minor actate non oblit᷑ iustifi¬
cationes dĩ dolere pro inimicis suis aetate maioribus.
qui ob liti sunt: nã quid est iunior ego sũ ñ sũ oblit᷑
nisi illi maiores obliti sunt. Neo teros est enim
grece quod est & iã in illo hoco ubi dictum est.
In quo corrigit iuuenior uiã suã hoc autẽ nom̃

Expanded text:
lat sponsam suam: amicus autem sponsi non eam sibi zelare debet, sed sponso. Bonus ergo et hujus intelligendus est zelus: causam namque subjungit et dicit, bat illos Deo tam vehementer et ardenter, ut eo zelo amando zelabat. Non ingratus enim gratiae Dei, per quam fuerat ex inimico reconciliatus Deo, etiam ipse suos dilderans ipse, in verbis Dei qua flamma dilectionis arvalde, et servus tuus dilexit illud.» Merito zelabat in suis inimicis cor impoenitens, qui fuerant obliti verborum Dei: ad hoc enim flagrabat eos adducere, quod ipse flagrantissime diligebnon sicut inimici mei, qui obliti sunt verborum tuorum. Videtur autem minor aetate non oblitus justificationes Dei dolere pro inimicis suis aetate majoribus qui obliti sunt. Nam quid est, «Junior ego non sum oblitus,» nisi, Illi majores obliti sunt? Νεώτερος est enim graece, it junior viam suam?» Hoc autem nomen
Abbreviated transcription (Latin):
sine figuris fuerat elocutus: at ille digit. Ad huc
& uos sine intellectu estis. Non intelligitis quia
om̃e quod in os intrat in uentrẽ uadit & in secessũ¬
emittit᷑ : Quae autẽ procedunt de ore. de corde exo¬
unt & ea coinquinant hominẽ. Ad huc & uos si ne
intellectu estis & suꝑ illos seniores non intelligitis:
sed plane iam nunc audito tali magistro capitẽ nr̃o.
corpori congruit quod secutus adiunxit. QUIa
MANDATATUA EX QUISIUI. Mandata tua ñ.
mandata hominũ. mandata tua non mandata senioꝵ
datis dĩ quae sunt exquirenda ut suꝑ seniores illos
intelligant᷑: responsum est his qui eorũ auctoritatẽ
ueritati preferebant & dictũ est. Cur & uos trans

Expanded text:
sine figuris fuerat elocutus. At ille dixit: «Adhuc sine figuris fuerat elocutus. At ille dixit: «Adhuc et vos sine intellectu estis? Non intelligitis quia omne quod in os intrat, in cedunt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem» ? Adhuc et vos sine intellectu estis, et super illos seniores non intelligitis? Sed plane jam nunc audito tali magistro, capite nostro, ellexi.» Nam etiam corpori congruit quod secutus adjunxit, «Quia mandata tua exquisivi. Mandata tua,» non mandata hominum: «mandata tua,» non mandata seniorudatis Dei, quae sunt exquirenda, ut super seniores illos intelligantur, responsum est iis qui eorum auctoritatem veritati praeferebant, et dic
Abbreviated transcription (Latin):
Illi inpellunt ut cadã in malũ : tu excipe in bonũ.
Qui autẽ interpretati sunt non calũpniait᷑ me:
gregã locutionẽ secuti sunt. latinȩ linguae minus
usitatam: an forte hanc hab& uim cũ dicit᷑ ñ. ca¬
lũpniant᷑ me quã haber& si diceret᷑ non calũp̃¬
niant᷑ me calũpniando. Multe autẽ possunt in¬
telligi calũpniae suꝑborũ : quibus humilitas ap̃iana
despicit᷑. Sed illa uł maxima est si homines hoc loco
sinuatur. cominendaturq diuinitus: hȩc autẽ calũp¬
nia. utrisq. infidelibus idest iudȩis gentibusq cõmu¬
nis est. Habent calũpnias suas & iam heretici sin¬
gulis quibusq heresibus proprias. habent & scismatia.
quos om̃s suꝑbiade mẽbrorũ ap̃i compage precidit
Ipsius autẽ diaboli calũpnia quanta ut qualis sit qua
calũ pniatus est iusto dicenis: nũquid gratis colit iob

Expanded text:
Illi impellunt, ut cadam in malum; tu excipe in bonum. Qui autem interpretati sunt, «Non calumnientur me,» graecam locutionem secuti sunt, latinae linguae minus usitatam. An forte habet vim cum dicitur, «Non calumnientur me,» quam haberet si diceretur, Non me capiant calumniando? 4. Multae autem possunt intelligi calumniae superborum, a quibus humilitas christiana despicitur; sed illa vel maxima est, si homines hoc loco sinuatur, commendaturque divinitus. Haec autem calumnia utrisque infidelibus, id est, Judaeis Gentibusque communis est. Habent calumnias suas etiam haeretici, singulis quibusque haeresibus proprias: habent et schismatici, quos omnes superbia de membrorum Christi compage praecidit. Ipsius autem diaboli calumnia quanta vel qualis est, qua calumniatus est justo, dicens, «Numquid gratis colit Job
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝑtinacit᷑ agunt: & quando bonos premunt nr̃a
iudicata contẽpͥnunt: faciuntq nobis perire tem¬
pora. rebuseroganda diuinis: Certe in qua propter
istos & nobis liceat exclamare in hano uocẽ cor
oculis cordis sui muscas in ruentes ab egit: redit ad
eum cui dicebat: ADISTOR oĨs ET SISCEBTOR

Expanded text:
se pertinaciter agunt, et quando bonos premunt, nostra se pertinaciter agunt, et quando bonos premunt, nostra judicata contemnunt; faciuntque nobis perire tempora rebus eroganda divinis, certe, inquam, propter istos et nobis liceat exclamare in hac voce corporoculis cordis sui muscas irruentes abegit, redit ad eum cui dicebat «Adjutor meus et susceptor
Abbreviated transcription (Latin):
causis aecclesiasticos apłs cognitores in foro phibens uir¬
gare xp̃ianos. nec eossolos qui . ñ. aliena raprunt. sed&
sua cupide repetunt Dicimꝰ autẽ ab om̃i cupiditate.
constituentes eis ante oculos hominẽ cui dictũ est :¬
Stulte. hac nocte auferet᷑ ate anima tua quȩ pͣparasti
cuius erunt: quia & quando dicimꝰ. non recedunt. nec
declinant a nobis. Sed instant. urgent. precantur.
tumultuant᷑ extorquent. ut ipsis potuis ad ista quȩ
diligunt: quã scrutandis dĩ mandatis quȩ diligimꝰ
occupemur. Oquanto tedio turbarũ turbulentarũ.
& quanto defiderio diuinarũ eloquiorũ dictũ est.
Declinate ame maligni. & scrutabor mandata dĩ
mei. Ignoscant obedientes fideles qui prosuis scła¬
rib causis raro nos querunt. & iudicis nr̃is facillime
adquiescunt. nec nos conterunt litigando sed obtẽ¬
perando potius consolant᷑. Certe ꝓpt̾ eos qui & int̾

Expanded text:
causis ecclesiasticos Apostolus cognitores, in foro prohibens jurcausis ecclesiasticos Apostolus cognitores, in foro prohibens jurgare Christianos . Ne illis quidem qui non aliena rapiunt, sed sua cupide repetunt, dicimus, Cavete ab omni cupiditate, constituentes eis ante oculos hominem cui dictum est, «Stulte, hac nocte auferetur a te anima tua; quae praeparasti cujus erunt» ? quia et quando dicimus, non recedunt nec declinant a nobis; sed instant, urgent, precantur, tumultuantur, extorquent, ut ipsis potius ad ista quae diligunt, quam scrutandis Dei mandatis quae diligimus occupemur. O quanto  quanto desiderio divinorum eloquiorum dictum est, «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei!» Ignoscant obedientes fideles qui pro suis saecularibus causis raro nos quaerunt, et judiciis nostris facillime acquiescunt; nec nos conterunt litigando, sed obtemperando potius consolantur. Certe propter eos qui et inter
Abbreviated transcription (Latin):
bui : ex posuit quare addendo & legẽ tuã dilexi:
ut demonstrar&. ñ se in hominib iniquis odisse natu¬
rã qua homi nes sunt. sed iiqui iniquitatẽ qua legi
facienda. susceptor ad mala euadenda. quod autẽ
MALIOΝI ET SCRUTABOR MANDATA DĨ MFI
Non enĩ ait faciam. sed scrutabor: Ut ergo ea
diligent᷑ per fecteq nouerit. malignos ase decli¬
nare desiderat. eosq etiam compellendo ase ab igit.
Nim maligni exercent ad facienda mandata ab
scrutandis autẽ auocant: non solũ cũ ꝑsecuntur.
aut litigare nobiscũ uolunt: Uerũ &iam cũ obse¬
cuntur & honorant & tamen suis uitiosis & otiosiscu¬
piditatibus adiuuandis ut occuperemur & eis nr̃a
tempora inpendamꝰ. afflagitant aut certe infirmos
premunt & causas suas ad nos conferre conpelleͣnt
quib: dicere non audemus. Dic homo quis me consti¬
tuit iudicẽ aut diuisorẽ int̾ uos: Constituit eñĩ talib

Expanded text:
bui,» exposuit quare, addendo, «et legem tuam dilexi,» bui,» exposuit quare, addendo, «et legem tuam dilexi,» ut demonstraret, non se in hominibus iniquis odisse naturam, qua homines sunt; sed iniquitatem, qua legi facienda; «susceptor,» ad mala evadenda. Quod autem maligni, et scrutabor mandata Dei mei?» Non enim ait, faciam; sed, «scrutabor.» Ut ergo perfecte diligenterque noverit, malignos a se declinare desiderat, eosque etiam compellendo a se abigit. Nam maligni exercent ad facienda mandata, a scrutandis autem avocant; non solum cum persequuntur, aut litigare nobiscum volunt; verum etiam cum obsequuntur et honorant, et tamen suis vitiosis et negotiosis cupiditatibus adjuvandis ut occupemur, et eis nostra tempora impendamus, efflagitant; aut certe infirmos premunt, et causas suas ad nos deferre compellunt: quibus dicere non audemus, «Dic, homo, quis me constituit judicem aut divisorem inter vos» ? Constituit enim talibus
Abbreviated transcription (Latin):
BXTIONeo. Qui dicit inclinaui cor ieũ. ipse iã
dixerat inclina cor meũ intestimonia tua ut in¬
telligamꝰ simulhoc. eẽ. & diuini muneris & propriȩ
uoluntatis. Sed nũ quid in acternũ facturi sumus
iustificationes dĩ opera illa quidẽ quȩ operamur
cirta proximorũ necessitates aeterna. eẽ . ñ. possunt.
sicut nec ipse necessitates. Sed si non diligendo ista
facimus nulla est iustificatio: si autẽ diligendo aeter¬
na est ipsa dilectio eiq ęterna est parata retri¬
butio : Propt̃ quã retributionẽ dicit iniclinasse cor
suum ad facietidas iustificationes dĩ ut in aeternũ
diligens in acternũ mereat᷑ habere quod diligit.¬
huius locus de quo in uoluntate dñi disputa¬
turi sumus. sic incipit: INIQUOS ODIO HABUI.
ETLEGEMtoao oilExi Non ait iniquosodio
habui & iustos dilexi: aut iniquitatẽ odio habui&
legẽ tuã dilexi. Sed cũ dixiss& iniquos odio ha¬

Expanded text:
butionem.» Qui dicit, «Inclinavi cor meum;» ipse jam butionem.» Qui dicit, «Inclinavi cor meum;» ipse jam dixerat, «Inclina cor meum in testimonia tua;» ut intelligamus simul hoc esse et divini muneris et propriae voluntatis. Sed numquid in aeternum facturi sumus justificationes Dei? Opera illa quidem quae operamur circa proximorum necessitates, aeterna esse non possunt, sicut nec ipsae necessitates: sed si non diligendo ista faciamus, nulla est justificatio; si autem diligendo, aeterna est ipsa dilectio, eique aeterna parata est retributio; propter quam retributionem dicit se inclinasse cor suum ad faciendas justificationes Dei, ut in aeternum diligens, in aeternum mereatur habere quod diligit.hujus locus de quo in voluntate Dei disputaturi sumus, sic incipit: «Iniquos odio habui, et legem tuam dilexi.» Non ait, Iniquos odio habui, et justos dilexi; aut, Iniquitatem odio habui, et legem tuam dilexi: sed cum dixisset, «Iniquos odio ha
Abbreviated transcription (Latin):
ergo duob uerbis insinuat᷑ integer sensus. siue
dicitur hereditate possedi: siue dicatur heredita¬
te ad quisiui. non hereditatẽ . sed hereditate. Si aut̃
querit᷑ quid ad quisierit heredicate : testimouia
inquit tua quod uolens intelligi nisi ut testis dĩ fi¬
er&: eiusq testimonia confiteretur. id est ut mar¬
tyr dĩ fiera&: atq cius martyria dicer&. sicut mar
potuerunt nisi quod uoluerunt. quia ĩ. potuissent
sidĩ testimonia negare uoluissent sed &iã ipsorũ
preparata est uoluntas ad nõ: Ideo hȩc hereditate
se ad quisisse iste testat᷑. & hoc in acternũ quia .ñ.
est in eis gła temporalis hominũ uana querentiũ.
sed a terna gła est breui tẽpore pacientiũ & sine fine
regnantiũ. Unde sequitur. QM EXULTATIO
CORDIS MEI SUNT. Et s ad flictio corporis ex¬
OICORMEUO AD EACIENDAS IOSTIFICATIO¬
NESTUAS IN AETERMOM PROPTER RETRI¬

Expanded text:
ergo duobus verbis insinuatur integer sensus; sive ergo duobus verbis insinuatur integer sensus; sive dicatur, «Haereditate possedi;» sive dicacatur, «Haereditate acquisivi:» non haeriditatem, sed «haereditate.» Si autem quaeritur, quid acquisierit «haereditate; Testimonia,» inquit, «tua.» Quid volens intelligi, nisi, ut testis Dei fieret, ejusque testimonia confiteretur; id est, ut martyr Dei fieret, atque ejus martyria diceret, sicut martpotuerunt, nisi qui voluerunt; quia non potuissent, si Dei testimonia negare voluissent. Sed etiam ipsorum praeparata est voluntas a Domino. Ideo haec haereditate se acquisisse iste testatur, et hoc «in aeternum;» quia non est in eis gloria temporalis hominum vana quaerentium, sed aeterna gloria est brevi tempore patientium, et sine fine regnantium. Unde sequitur, «Quoniam exsultatio cordis mei sunt:» etsi afflictio corporis, exsvi cor meum ad faciendas justificationes tuas in aeternum, propter retri
Abbreviated transcription (Latin):
ria ubi eius est anima. Anima uero in manibus
meis quomodo intelligat᷑ ignoro. Iusti quippe ista
sunt uerba. non in iusti redeuntis ad patrẽ : non
discedentis a patre: nam potest uideri ille iunior
filius aniinã suã in manib: suis habere uoluisse:
quando dioxcit patri. Da mihi substantiã meã quae
me tiingit. Sed ideo mortuus erat. & ideo perie¬
rat: an forte ita dictũ est anima mn manib meis
tãquam eam uiuificandam offer& dõ unde alibi di¬
atur: Ad te leuaui animã meã : dixerat enim &
hic superius uiuificame. PoSUERUNT INQUIT¬
PECCATORES LaoUEUO Η ETamanatis
TUIS NOΝ ERLAUI. Unde hoc nisiquia eius anima
in manib dĩ uł in suis uiuificanda offert᷑ dõ : NE
re. quod uno uerbo in greco positũ est. hereditaui
inter pretati sunt: quod & si latinũ. eẽ. poss&: magis
significar& eũ. qui dedit hereditatẽ: quã eũ qui ac¬
cepit ut sic eẽt hereditaui quomodo ditaui. Meliuꝰ

Expanded text:
ria, ubi ejus est anima. «Anima» vero «mea in manibus ria, ubi ejus est anima. «Anima» vero «mea in manibus meis,» quomodo intelligatur, ignoro. Justi quippe ista verba sunt, non injusti; redeuntis ad Patrem, non discedentis a Patre. Nam potest videri junior ille filius animam suam in manibus suis habere voluisse, quando dixit patri, «Da mihi substantiam meam quae me contingit:» sed ideo mortuus erat, ideo perierat . An forte ita dictum est, «Anima mea in manibus meis,» tanquam eam vivificandam offerret Deo? Unde alibi dicitur: «Ad te levavi animam meam» . Dixerat enim et hic superius, «Vivifica me«peccatores laqueum mihi, et a mandatis tuis non erravi.» Unde hoc, nisi quia ejus anima in manibus Dei, vel in suis vivificanda offertur Deo? 7. re quod uno verbo in graeco positum est, «Haereditavi» interpretati sunt. Quod etsi latinum esse posset, magis significaret cum qui dedit haereditatem, quam eum qui accepit; ut sic esset «haereditavi,» quomodo, Ditavi. Melius
Abbreviated transcription (Latin):
& de quo dictũ est qm̃ ab ipso. ẽ. pacientia mea.ñ. corpꝰ
in ꝑsecutione mortificaris sed anima. non custodien¬
ceant tibi noli reꝓbare. sed ꝓroba bene autẽ intel¬
ligunt᷑ oris uoluntaria. sacrificia laudis. confessione
caritatis. non timore necessitatis oblata unde dictũ
est uoluntarie sacrificabo tibi sed quid est quod ad¬
iungit: ET IUDICIATUA DOCE ME: Nonne
ipse in uersibus superiorib dixerat: Aiudicus tuis
non declinaui : quo modo istud si ea non nouerat:
Porro si nouerat. quo modo hic dicit & iudicia tua
doce me: An sicut illud est suauitatẽ fecisti cũ ser¬
uo tuo & postea dicit suauit᷑ẽ doce me: quod ita expo¬
suimus ut intelligeremꝰ uerba proficientis & addi
ibi adid quod acceperat postulantis. ANIMa mea
babent in manib meis sed plures in tuis. & hoc quidẽ
planũ est. Iustorũ enĩ animȩ in manu dĩ sunt
TUAE NON SUM OBLITOS. Tamquã non ad obliuis¬
cendã dĩ legem. manibus ipsius ad iuuet᷑ eius memo

Expanded text:
o dictum est, «Quoniam ab ipso est patientia mea» : non corpus in persecutione mortificari, sed animam, non custodienceant tibi; noli reprobare, sed approba. Bene autem intelliguntur «oris voluntaria,» sacrificia laudis, confessione charitatis, non timore necessitatis oblata: unde dictum est, «Voluntarie sacrificabo tibi» . Sed quid est quod adjungit, «Et judicia tua doce me?» Nonne ipse in versibus superioribus dixerat, «A judiciis tuis non declinavi?» Quomodo istud, si non ea noverat? Porro si noverat, quomodo hic dicit, «Et judicia tua doce me?» An sicut illud est, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» et postea dicit, «Suavitatem doce me?» Quod ita exposuimus, ut intelligeremus verba proficientis, et addi sibi ad id quod acceperat postulantis. 5. «vers.habent, «in manibus meis:» sed plures, «in tuis;» et hoc quidem per. Iustorum enim animae in manu Dei sunt,egis, inquit, tuae non sum oblitus. Tamquam ad non obliviscendam D
Abbreviated transcription (Latin):
susce pimꝰatq tractandos. FECI IUDICIUM ET
IVSTICIAM NE TRADAS OE NOCEΝTIBΥS MΕ
Non mirũ est eũ fecisse iudiciũ & iusticiam. qui su¬
perius poposcerat atimore dĩ utiq. casto configi clauis
carnes suas: hoc est carnales concupiscentias. quae
solent quominus rectum sit nr̃m impedire iudi¬
cium: Quamuis autẽ siue rectũ siue prauũ in nr̃is
sermonib usu iudiciũ nuncupetur. unde hominib
in euuangelio dicit᷑. Nolite uidicare ꝑsonaliter. sed
rectũ iudiciũ iudicate: tam̃ hoc loco ita positum est
iudiiũ tãquã si rectũ non fuerit : ñ. debeat iudicum
nominari : Alioquin . ñ. sufficer& dicere feti iudicium.
sed diceret fec restũ iudiciũ. Htoc genere locitus ẽ dñs
ibc ubi ait. Relinquitis grauiora legis. iudiciũ & mise¬
ricordiã e fidẽ. & bic eiũ iudiciũ sic positũ est. tam¬
quã non sit iudiciũ: si ꝑuersũ est. & multis diuinarũ

Expanded text:
suscepimus atque tractandos: «Feci judicium et suscepimus atque tractandos: «Feci judicium et justitiam; ne tradas me nocentibus me.» Non mirum est eum fecisse judicium et justitiam, qui superius poposcerat a timore Dei, utique casto, configi clavis carnes suas, hoc est carnales concupiscentias, quae solent, quominus rectum sit, nostrum impedire judicium. Quamvis autem sive rectum, sive pravum, in nostri sermonis usu judicium nuncupetur unde hominibus in Evangelio dicitur, «Nolite judicare personaliter, sed rectum judicium judicate» : tamen hoc loco ita positum est judicium, tanquam si rectum non fuerit, non debeat judicium nominari; alioquin non sufficeret dicere, «Feci judicium,» sed diceretur, Feci rectum judicium. Hoc genere locutus est Dominus Jesus, ubi ait: «Reliquistis graviora Legis; judicium, et misericordiam, et fidem» . Et hiquam non sit judicium, si perversum est. Et multis divinarum
Abbreviated transcription (Latin):
sperat᷑ inpunitas: cũ uͦ pena credit᷑ secutura. latent᷑
uiuit. uiuit tamen mall& enim licere & dol& non
licere qͦd lex uotat: quia ñ sp̃ualit̃ delectat᷑ eiꝰ bono sed
carnaliter malũ metuit qd minat᷑ : limore autẽ casto ipsa
que hunc timorẽ foras inittit peccare tim& caritas: & iã¬
si sequat᷑ inpunitas. quia nec impututatẽ indicat
secuturã. quando amoreiustiaȩ. peccatũ ipsũ. deputat
penã: tali timore carnes erucifigunt᷑ qm̃ carnales delec¬
tationes quȩ legis littera uetunt᷑ potius quã uitantur.
sp̃ualiũ bonorũ delectatione uincunt᷑. & eadẽ usq
ad perfectionem crescente uictoria perimuntur.
Ergo confige clauis inquit atimore tuo carnes meas:
aiudicus eni tuis timui. Hoc ẽ da mibi castũ timorẽ :
ad quẽ petendũ ine tãquã pedagogus timor legis ille
ꝑduxit. quo timore aiudiciis tuis timui.¬
lstos magni psalmi huius uersus considerandos nc̃

Expanded text:
speratur impunitas. Cum vero poena creditur secutura, latenter speratur impunitas. Cum vero poena creditur secutura, latenter vivit: vivit tamen. Mallet enim licere, et dolet non licere quod lex vetat; quia non spiritualiter delectatur ejus bono, sed carnaliter malum metuit quod minatur. Timore autem casto ipsa, quae hunc timorem foras mittit, peccare timet charitas, etiamsi sequatur impunitas; quia nec impunitatem judicat secuturam, quando amore justitiae peccatum ipsum deputat poenam. Tali timore carnes crucifiguntur; quoniam carnales delectationes, quae legis littera vetantur potiusquam vitantur, spiritualium bonorum delectatione vincuntur, et eadem usque ad perfectionem crescente victoria perimuntur. «Confige» ergo «clavis,» inquit, «a timore tuo carnes meas; a judiciis enim tuis timui:» hoc est, Da mihi castum timorem, ad quem petendum me tanquam paedagogus timor legis ille perduxit, quo timore «a judiciis tuis timui.stos magni psalmi hujus versus considerandos nunc
Abbreviated transcription (Latin):
omabatꝰ an addi sibi uolebat timorẽ ut tantũ timer&:
quantũ sufficer& cruaifigendis sius carmibus : In concupis¬
centus affectibusq carnalibus : tãquã dicens perfice in
me timorẽ tuum: Timui enĩ aiudicus tuis: sed est hic
alius altior sensus quantũ ds̃ donat scrutatos in scrip serut¬
na turae huius erudndus. Confige inquit clauis atimo erudiendis a¬
re tuo carnes meas. auidicus enim tuis tunui. hoc est
deside fideria conprimant᷑. a iudicus enĩ tus timui: Cum
mihi lex minaret᷑ penã quȩ miba non poterat dare
iusticiam: sed hunc timorẽ qͦ pena metuit᷑: consũ¬
mata caritas foras mittit: quȩ non timore poene
sed delectatione iusticiȩ liberos reddit limor namq
iste qͦ ñ amat᷑ iusticia. sed timet᷑ pena seruilis est.
quia carnalis est & ideo.ñ. crucifigit carñe. Uuit enĩ
peccandi uoluntas quȩ tunc appar& in opere : quando

Expanded text:
orabat? An addi sibi volebat timorem, ut tantum timeret, orabat? An addi sibi volebat timorem, ut tantum timeret, quantum sufficeret crucifigendis suis carnibus, id est concupiscentiis affectibusque carnalibus: tanquam dicens, Perfice in me timorem tuum; timui enim a judiciis tuis? Sed est hic alius altior sensus, quantum Deus donat, scrutato sinu Scripturae hujus eruendus. «Confige,» inquit, «clavis a timore tuo carnes meas; a judiciis enim tuis timui:» hoc est, desideria comprimantur; «a judiciis enim tuis timui,» cum mihi lex minaretur poenam, quae mihi non poterat dare justitiam. Sed hunc timorem, quo poena metuitur, consummata charitas foras mittit ; quae non timore poenae, sed delectatione justitiae liberos reddit. Timor namque iste, quo non amatur justitia, sed timetur poena, servilis est, quia carnalis est; et ideo non crucifigit carnem. Vivit enim peccandi voluntas, quae tunc apparet in opere, quando
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixũ cruci uiuo autt̃ iã non ego uiuit autẽ in me
xxp̃c: Quod quidẽ aliud nisi non est in me iustica mea
quae ex lege est. in qua p̃uaricator effectus sũ sed iustiaadi
id est quȩ mͥ ex dõ est . ñ ex me. Sic quippe in me uiut
ñ ego sed xp̃c. qui factus est nobis sapientia adõ. & iusti¬
cia & scificatio & redẽptio ut qu̾e ad modũ scriptũ ẽ qui
carnẽ serucifixerunt cũ passionib & concupiscentus. Ci
hoc dictũ sit qͦd ipsi crucifioxerut carnẽ suã: in isto tamen
psalmo ds̃ rogat᷑. ut id tamen facut cui dicit᷑ : Confige
clauis atimore tuo carnos meas. ut intelligamꝰ &uꝰ i
quod reste facimus grãe dĩ. eẽ. reribuendũ qui in nobis
operat᷑ & uelle & operari: pro bona uoluntate: sed quid
sibi uult quod cum dixiss&. confige olauis atimore tuo
arnes meas. ad didit aiudicuis enĩ tuis timui. Quid est
confige timoro tuo Timui enĩ: si enĩ iã timuerat uel
timebat : cur adhuc atimore suo ds̃ crucifiger& carnes eiꝰ

Expanded text:
us sum cruci; vivo autem jam non ego, vivit vero in me Christus» . Quod quid est aliud, nisi, Non est in me justitia mea, quae ex lege est, in qua praevaricator effectus sum; sed justitia Dei, id est, quae mihi ex Deo est , non ex me? Sic quippe in me vivit, non ego, sed Christus, «qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptiocarnem crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis» . Cum hic dictum sit quod ipsi «crucifixerunt carnem suam,» in isto tamen psalmo Deus rogatur ut id faciat, cui dicitur, «Confige clavis a timore tuo carnes meas;» ut intelligamus etiam id quod recte facimus, gratiae Dei esse tribuendum, qui in nobis operatur et velle et operari, pro bona voluntate . 7. Sed quid sibi vult, quod cum dixisset, «Confige clavis a timore tuo carnes meas;» addidit, «a judiciis enim tuis timui?» Quid est, «Confige a timore tuo; timui enim?» Si jam timuerat, vel timebat, cur adhuc, ut a timore suo Deus crucifigeret carnes ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
timendo ꝑpeti mila ad facienda mala ꝑsequentib
caedit. Aquo enĩ accepit uictoriã concupiscentiae ne
uoluntite ꝑtrabat᷑ ab illo & iam robor pacientiae
ne dolore frangat᷑. Em̃ de quo dicit᷑. dñs dedit suaui¬
tatẽ: de illo &iam dicit᷑ ab ipso enĩ pacientia mea

Expanded text:
timendo perpeti mala, ad facienda mala persequentibus timendo perpeti mala, ad facienda mala persequentibus cedat. A quo enim accipit victoriam concupiscentiae, ne voluptate pertrahatur; ab illo etiam robur patientiae, ne dolore frangatur: quoniam de quo dicitur, «Dominus dabit suavitatem» ; de illo etiam dicitur, «Ab ipso est enim patientia mea
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã : nisi qui iustificat impiũ. hoc est ꝑ grãm suã.
ex impio fecit iustũ : unde ait apostolus Iustificati
gratis ꝑ grãm ipsius. Facit gͦ iusticiã. idest opus iusticiȩ:
Qui hab& in se iusticiã. idest opus grãe. Feci inquit
iudiciũ & iusticiam. ne tradas me nocentibus me.
Idest feci iudiciũ iustũ. ne tradas me illis qui me ꝓp¬
terea persetuntur. Nam &iam quide̾m codices ha¬
quos in prointu habere potui codicũ. nusquam me
legisse aduersantibus : cũ sine controuersia quod
Orans itaq ne tradat᷑ adñõ aduersantib sibi: Quid
quippe ille non decipit:quẽ iste .ñ. deserit: in uo¬
luntate sua prestans decori hominis uirtutẽ: Ab ⁊̃¬
illo autẽ qui dixerat in habundantia sua. non mo
conturbatus. sibiq monstratꝰ: quisquis igit᷑ atimo
redĩ casto crucifixas hab& carnes suas. & nulla
carnali corruptus in lecebra facit iudiciũ opusq iusti¬
ciȩ : Otare deb& ne aduersantib tradit᷑ idest ne

Expanded text:
at impium, hoc est, per gratiam suam ex impio facit justum? Unde ait Apostolus: «Justificati gratis per gratiam ipsius» . Facit ergo justitiam, id est, opus justitiae, qui habet in se justitiam, id est opus gratiae. 2. «Feci,» inquit, «judicium et justitiam: ne tradas me nocentibus me:» id est, Feci judicium justum; ne tradas me illis qui propterea me persequuntur. Nam etiam quidam codices haquos in promptu habere potui codicum nusquam me legisse «adversantibus;» cum sine controversia quod Orans itaque ne tradatur a Domino adversantibus sibi, quid quippe ille non decipit, quem iste non deserit, in voluntate sua praestans decori hominis virtutem: ab illo autem qui dixerat in abundancontre Dei casto crucifixas habet carnes suas, et nulla carnali corruptus illecebra facit judicium opusque justitiae, orare debet ne adversantibus tradatur; id est, ne
Abbreviated transcription (Latin):
bo greco und̃ latinõ int̾pretando reddere: sententã miꝰ
ex plicauer̃. qm̃ in eo qͦd est confige ñ sonant clauis. Cat¬
holoson aut̃ sine clauis intelligi. ñ. potest: nec nisi duob
uerbis latinidici potest: Sicut dictũ est confige clauis:
ubi qͥd uult intelligi nisi quod ait apłs mibi autem
absit gloriari nisi in cruce dni nr̃i iħi xp̃i ꝑ quẽ mihi

Expanded text:
bo graeco unum latinum interpretando reddere, sententiam minus bo graeco unum latinum interpretando reddere, sententiam minus explicaverunt: quoniam in eo quod est «confige,» non sonant clavi; καθήλωσον autem sine clavis intelligi non potest, nec nisi duobus verbis latine dici potest, sicut dictum est, «confige clavis.» Ubi quid vult intelligi, nisi quod ait Apostolus: «Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini
Abbreviated transcription (Latin):
re timore compellit. per quẽ peccatorũ deleat᷑ uniuer¬
sitas. & recte factorũ caritas inspiret᷑ propterea in quit¬
s̃ dilexi testimonia tua. Quidã codices habent sẽꝑ quib̃
non babent. sed si est. si caccipiendũ est semꝑ. ut sic intel¬
 ligatur: quãdiu misii uiuitur. Hic sunt enĩ testimo¬
nia necessaria. de lege & prophetis ad testantia iustiaȩ
dĩ. qua iustificam̃ gratis. Hic sunt & nr̃a testimona
necessaria pro quibus ipsã quȩ bic agit᷑ uitã mirty¬
res finierunt. Cognita itaq. dĩ grã quȩ sola liberat
a p̃uaricatione quȩ legis cognitione cõmittit᷑. Gran¬
do dic̃: confige clauis atimore tuo carnes meas. Sic
enĩ expressius interpretati sunt quidã nr̃i qd grece¬
son uno uerbo dici potuit id ÷ ad toloson hoc ali confige dic¬
re uoluer̃: nec ad dider̃ clauis atq. ita dũ uolunt uno uer¬

Expanded text:
re timore compellit, per quem peccatorum deleatur univerre timore compellit, per quem peccatorum deleatur universitas, et recte factorum charitas inspiretur: «Propterea,» inquit, «dilexi testimonia tua.» Quidam codices habent, «semper,» quidam non habent. Sed si est, sic accipiendum est «semper,» ut sic intelligatur, Quamdiu hic vivitur. Hic sunt enim testimonia necessaria, de Lege et Prophetis, attestantia justitiae Dei, qua justificamur gratis: hic sunt et nostra testimonia necessaria, pro quibus ipsam quae hic agitur, vitam martyres finierunt. 6. «vers.» 120. Cognita itaque Dei gratia, quae sola liberat a praevaricatione, quae legis cognitione committitur, orando dicit: «Confige clavis a timore tuo carnes meas.» Sic enim expressius interpretati sunt quidam nostri, quod graece uno verbo dici potuit, id est, καθήλωσον. Hoc alii «confige» dicere voluerunt, nec addiderunt «clavis;» atque ita dum volunt uno ver
Abbreviated transcription (Latin):
maius alios minus. Quanto enĩ legis maior in quocũq
cognitio tanto minor peocati excusatio: quanto mi¬
nor peccati excusatio: tanto manifestior preuari¬
catio. Restabat ergo. ut hominibus non sua sed dĩ
id est adõ donata iusticia subuenir& unde ait aposto¬
lus. Per legẽ cognitio peccati. Non ergo oblatio sed
&iam iste subiunxit. PROPTERSA DILEXI TES¬
TIMONIATUA. Tamquã dicer& qm̃ lex siue in
paradyso datasiue naturalit̃ insita siue in lattoris ꝓmu¬
gita : preuaricatores fecit. om̃s preuaricatores terrae.:
Propterea dilexi testimonia tua: quae sunt in lege tiu
de gratia tua ut non sit in me iusticia mea sed tua. Lex:
enĩ ad hoc prodest ut mittat ad gram: Nlon solũ em̃
quod ad testatur minifestande iusticiȩ dĩ quae sine
lege est: uerũ & iam hoc ipso quod preuaricantes fecit :
ita ut & iamꝰ lit tera occidat ad uiuificantẽ sp̃m confuge¬

Expanded text:
magis, alios minus. Quanto enim legis major in quocumque magis, alios minus. Quanto enim legis major in quocumque cognitio, tanto minor peccati excusatio: quanto minor peccati excusatio, tanto manifestior praevaricatio. Restabat ergo, ut omnibus non sua, sed Dei, id est a Deo donata, justitia subveniret. Unde ait Apostolus: «Per legem cognitio peccati.» Non ergo ablatio, sed etiam iste subjunxit: «Propterea,» inquitam diceret: Quoniam lex sive in paradiso data, sive naturaliter insita, sive in litteris promulgata, praevaricatores fecit omnes peccatores terrae; «Propterea dilexi testimonia tua,» quae sunt in lege tua, de gratia tua; ut non sit in me justitia mea, sed tua. Lex enim ad hoc prodest, ut mittat ad gratiam. Non solum enim quod attestatur manifestandae justitiae Dei, quae sine lege est; verum etiam hoc ipso quod praevaricantes facit, ita ut etiam littera occidat; ad vivificantem Spiritum confuge
Abbreviated transcription (Latin):
fieri nollit sibi. & in hoc transgredgͣ nature legẽ.
quam non sinit᷑ ignorare : dum id facit non uult
pati. Nũquid autẽ lex ista naturalis non erat in
populo isrł: erat plane. qm̃ & ipsi homines erant.
Sine loge autẽ naturali essent. si pret̾ naturã hoͥma¬
ni generis. eẽ. potuissent Multo magis ergo preua¬
ricatores facti sunt lege diuma: qua naturalis illa siue
instaurata siue aucta siue firmata est lam uero si in
ominib: peccatorib terrȩ. non in congrue deputant᷑
& paruuli propter originalis uinda peccati Siam
ipsi in similitudinẽ preuaricationis adae ad illam
p̃uaricationẽ ꝑtinere monstrat᷑. quȩ data lege in
parad yso prima cõmissa est. Hac pro hoc recte
prorsus excepto: preuaricatores estimant᷑ eẽ. om̃s
peccatores terrȩ. Om̃s autẽ peccauer̃ & egent gła dĩ.
Om̃s igit᷑ preuaricantes grã saluatoris inuenit alios

Expanded text:
fieri nolit sibi: et in hoc transgreditur naturae legem, fieri nolit sibi: et in hoc transgreditur naturae legem, quam non sinitur ignorare, dum id quod facit non vult pati. Numquid autem lex ista naturalis non erat in populo Israel? Erat plane, quoniam et ipsi homines erant: sine lege autem naturali essent, si praeter naturam humani generis esse potuissent. Multo magis ergo praevaricatores facti sunt lege divina, qua naturalis illa sive instaurata, sive aucta, sive firmata est. 5. Jamvero si in omnibus peccatoribus terrae non incongrue deputantur et parvuli, propter originalis vincula peccati, etiam ipsi in similitudine praevaricationis Adae , ad illam praevaricationem pertinere monstrantur, quae, data lege in paradiso, prima commissa est : ac per hoc recte, nullo prorsus excepto, praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. «Omnes» autem «peccaverunt, et egent gloria Dei.» Omnes igitur praevaricantes gratia Salvatoris invenit, alios