comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
doliam filiũ haicam filii saphan
gladio. & interfecerunt eũ quem
prefecerat rex babilonis terrȩ :¬
om̃s quoq iudeos qui erant cum
godolia in maspha. & chaldeos qui
reꝑti funt ibi: & uiros bellatores
ꝑcussit ismahel. Scdo autẽ die
postquam occiderat godoliam nul¬
lo adhuc sciente uenerunt uiri de
sichem. & de silo. & de samaria. oc¬
toginta uiri rasi barbam. & scissis
uestib & squalentes: munera et
thus habebant in manu. ut offer¬
rent in domo dñi. Egressus ẽ ergo
ismahel filius nathanie in occur¬
sum eoꝵ de masphat: incedens
& plorans ibat. Cum autẽ occur¬
risset eis: dixit ad eos. Uenite ad
godoliam filiũ haicam. Qui cũ
uenissent ad medrũ ciuitatis. in
terfecit eos ismahel filius natha¬
mȩ circa mediũ laci. ipse & uiri
qui erant cũ eo. Decem autẽ uiri
reperti sunt inter eos: qui dixer̃t
ad ismahel. Noli occidere nos.
quia habemus thesaurũ in agro.
frumenti. & ordei. & olei. & melliᷤ.

Expanded text:
doliam filium Ahicam filii Saphan doliam filium Ahicam filii Saphan gladio et interfecerunt eum quem praefecerat rex Babylonis terrae omnes quoque Iudaeos qui erant cum Godolia in Masphat et Chaldeos qui repperti sunt ibi et viros bellatores percussit Ismahel secundo autem die postquam occiderat Godoliam nullo adhuc sciente venerunt viri de Sychem et de Silo et de Samaria octoginta viri rasi barbam et scissis vestibus et squalentes munera et tus habebant in manu ut offerrent in domo Domini egressus ergo Ismahel filius Nathaniae in occursum eorum de Masphat incedens et plorans ibat cum autem occurrisset eis dixit ad eos venite ad Godoliam filium Ahicam qui cum venissent ad medium terfecit eos Ismael filius Nathaniae circa medium laci, ipse, et viri qui erant cum eo. Decem autem viri reperti sunt inter eos, qui dixerunt ad Ismael: Noli occidere nos: quia habemus thesauros in agro, frumenti, et hordei, et olei, et mellis.
Abbreviated transcription (Latin):
messem multã nimis. Iohanan au¬
tem filius careȩ: & om̃s principes
exercicus qui disꝑsi fuerant in re¬
gionib uenerunt ad godoliam in
masphat & dixerunt ei. Scito quia
baalis rex filioꝵ ãmon. misit isma.¬
hel filiũ nathaniȩ ꝑcutere ammã
tuam. Et non credidit eis godoli.¬
as filius haicam. Iohanan uero fi¬
lius careȩ dixit ad godoliam. seor.¬
sum in masphat loquens. Ibo et
ꝑcutiam ismahel filiũ nathaniȩ.
nullo sciente ne interficiat ani¬
mam tuã: & dissipentur om̃s iu¬
dei qui congregati sunt ad te. et
peribunt reliquiȩ uida. Et ait go¬
dolias filius haicam ad iohanan
filiũ careȩ. Noli facere uerbũ hoc:
falsũ enim tu loqueris de ismahel.
Et factũ est in mense septimo. ue¬
nit ismahel filius nathanie filii eli¬
sama de semine regali. & optima¬
tes regis. & decem uiri cũ eo.ad go¬
doliam filiũ haicam in masphat:
hel filius nathaniȩ & decem uiri
qui erant cũ eo. & ꝑcusserunt go¬

Expanded text:
messem multam nimis. Johannan aumessem multam nimis. Johannan autem filius Caree, et omnes principes exercitus, qui dispersi fuerant in regionibus, venerunt ad Godoliam in Masphath. Et dixerunt ei: Scito quia Baalis rex filiorum Ammon misit Ismael filium Nathaniae percutere animam tuam. Et non credidit eis Godolias filius Ahicam. Johannan vero filius Caree dixit ad Godoliam seorsum in Masphath, loquens: Ibo, et percutiam Ismahel filium Nathaniae nullo sciente ne interficiat animam tuam et dissipentur omnes Iudaei qui congregati sunt ad te et peribunt reliquiae Iuda et ait Godolias filius Ahicam ad Iohanan filium Caree noli facere verbum hoc falsum enim tu loqueris de Ismahel et factum est in mense septimo venit Ismahel filius Nathaniae filii Elisama de semine regali et optimates regis et decem viri cum eo ad Godolel filius Nathaniae et decem viri, qui cum eo erant, et percusserunt Go
Abbreviated transcription (Latin):
ismahel filius nathaniȩ. & ioanam.
& i oathan filius careȩ. & sareas filiuᷤ
thenoemech. & filii offi. qui erant
de nethophati. & iezenias filius ma¬
achati. ipsi o uiri eoꝵ. & iurauit eis
godolias filius haicam. filii saphan
& comitib eoꝵ. dicens. Nolite time¬
re seriure chaldeis. habitate in ter¬
ra. & seruite regi babilonis: & be¬
ne erit uobis. Ecce ego habito in
maspha. ut respondeam p̃cepto
chaldeoꝵ: qui mittunt᷑ ad nos. Uoᷤᷤ
autẽ colligite uindemiã & messẽ.
& oleũ. & condite in uasis ur̃is. et
manete in urbib ur̃is. quas tene¬
tis. Sed & om̃s iudei qui erant in
moab & in filiis ãmon. & in idu¬
mea. & in uniuersis regionibus
audito quod dedisset rex babilo¬
nis reliquias in uidea. & qd̃ prepo¬
suisset suꝑ eos godoliam filiũ hai¬
cam filii saphan. reuersi sunt in¬
quam om̃s iudei de uinuersis
locis ad que ꝓfugerant. & uenerũt
in terram iuda ad godoliam in
masphat. & collegerunt uinũ. et

Expanded text:
et Ismael filius Nathaniae, et Johannan et Ismael filius Nathaniae, et Johannan et Jonathan filii Caree, et Sareas filius Thaneemeth, et filii Ophi, qui erant de Netophati, et Jezonias filius Maachati: ipsi et viri eorum. Et juravit eis Godolias filius Ahicam filii Saphan et comitibus eorum dicens nolite timere servire Chaldeis habitate in terra et servite regi Babylonis et bene erit vobis ecce ego habito in Masphat ut respondeam praecepto Chaldeorum qui mittuntur ad nos vos autem colligite vindeet oleum, et condite in vasis vestris, et manete in urbibus vestris quas tenetis. Sed et omnes Judaei, qui erant in Moab, et in filiis Ammon, et in Idumaea, et in universis regionibus, audito quod dedisset rex Babylonis reliquias in Judaea: et quod praeposuisset super eos Godoliam filium Ahicam filii Saphan: reversi sunt, inquam, omnes Judaei de universis locis ad quae profugerant, et venerunt in terram Juda ad Godoliam in Masphath: et collegerunt vinum, et
Abbreviated transcription (Latin):
Si placet tibi ut uenias mecũ in
babilonem. ueni & ponam oculos
meos suꝑ de: si autẽ displicet tibi
uenire mecũ in babilonem: resi¬
de. Ecce om̃is terra in conspectu
tuo qd̃ elegeris. & quo placuerit
tibi ut uadas illuc perge. & mecũ
noli uenire: sed habita apud godo¬
liam filiũ haicam filii saphan. quẽ
p̃posuit rex babilonis ciuitatib n¬
de. Habita ergo cũ eo in mectio po¬
puli: uel quocũq placuerit tibi ut
uadas uade. Dedit quoq ei magi¬
ster militiȩ cibaria & munuscula:
& dimisit eũ. Uenit autẽ iheremi¬
as ad godoliam filiũ haicam in
masfath. & habitauit cũ eo in me¬
dio populi qui relictus fuerat in
terra. Cũ ergo audissent om̃s prin¬
cipes exertitus qui dispersi fuerãt
per regiones. ipsi & socii eoꝵ. qd̃ pre¬
fecisset rex babilonis godoliam fili¬
um haicam terrę. & qd̾ cõmendasset
ei uiros ac mulieres & paruulos:
& de pauperib terre qui non fue¬
rant translati in babilonem. uene¬
runt ad godoliam in masphach.

Expanded text:
as mecum in Babylonem, veni, et ponam oculos meos super te; Si autem displicet tibi venire mecum in Babylonem, reside: Ecce omnis terra in conspectu tuo est: quod elegeris, et quo placuerit tibi ut vadas, illuc perge. Et mecum noli venire, sed habita apud Godoliam filium Ahicam filii Saphan, quem praeposuit rex Babylonis civitatibus Juda. Habita ergo cum eo in medio populi: vel quocumque placuerit tibi, ut vadas, vade. Dedit quoque ei magister militiae cibaria, et munuscula, et dimisit eum. Venit autem Jeremias ad Godoliam filium Ahicam in Masphath, et habitavit cum eo in medio populi, qui relictus fuerat in terra, Cum ergo audissent omnes principes exercitus, qui dispersi fuerant per regiones, ipsi et socii eorum, quod praefecisset rex Babylonis Godoliam filium Ahicam, terrae, et quod commendasset ei viros, et mulieres, et parvulos, et de pauperibus terrae, qui non fuerant translati in Babylonem: Venerunt ad Godoliam in Masphath;
Abbreviated transcription (Latin):
ros babilonis leuate signũ. augete
custodiã. leuate custodes. p̃parate cu¬
stodias: quia cogitauit dñs & fecit
quecũq locutus ẽ contra habitato¬
res babilonis. Que habitas suꝑ aqͣs
multas. locuples in thesauris: uenit
finis tuus pedalis p̃cisionis tuę.
Iurauit dñs exercituũ ꝑ ammã
suã q̃m replebo te hominib qua¬
sibrucho: & suꝑde celeuma canta¬
bitur. Qui fecit t̾ram in fortitu¬
uine sua. & p̃parauit orbem in sa¬
pientia sua. & prudentia sua exten¬
dit cęlos. dante eo uoces multiplica

Expanded text:
ros Babylonis levate signum, augete custodiam: Levate custodes, praeparate insidias: Quia cogitavit Dominus, et fecit quaecumque locutus est contra habitatores Babylonis. Quae habitas super aquas multas, locuples in thesauris, venit finis tuus pedalis praecisionis tuae. Juravit Dominus exercituum per animam suam: Quoniam replebo te hominibus quasi brucho, et super te celeuma cantabitur. Qui fecit terram in fortitudine sua, praeparavit orbem in sapientia sua, et in prudentia sua extendit coelos.
Abbreviated transcription (Latin):
uota ur̃a. & opere ꝑpetrastis ea: id̾o
atidite uerbũ dñi om̃is uida. qui
habitatis in terra egipti. Ecce ego
uiraui in nomine meo magno ait
dñs. quria nequaquã ultra nomen
meũ uocabitur ex ore om̃is uiri
idei dicentis. uiuit dñs d̾s in om¬
niterra egipti. Ecce ego ingilabo
suꝑ eos in malũ. & ñ in bonũ. & cõ
sumentur om̃s uiri iuda. qui sũt
in terra egipti gladio & fame: do¬
nec penitus consumant᷑. &e qui fu¬
gerint gladiũ. reuertentur de
terra egipti in t̾ram uida uiri
pauci. & scient om̃s reliquie uida
ingredientiũ t̾ram egipti ut habi¬
tent ibi. cuius sermo compleatur.
meus an illoꝵ. Et hoc uobis signũ
ait dñs. qd̃ uisitem ego suꝑ uos
in loco isto. ut sciatis quia uere cõ¬
plebunt᷑ sermones mei contra uos
in malũ. Hec dicit dñs. Ecce ego tra¬
uam pharaonem efree regem e¬
gipti in manu immicoꝵ eius. et
in manu querentiũ animã illius.
sicut tradidi sedechiam regẽ iuda.
in manu nabugodonosor regis

Expanded text:
stis ea. Ideo audite verbum Domini, omnis Juda, qui habitatis in terra Aegypti: Ecce ego juravi in nomine meo magno, ait Dominus: quia nequaquam ultra nomen meum vocabitur ex ore omnis viri Judaei, dicentis: Vivit Dominus Deus, et in omni terra Aegypti. Ecce ego vigilabo super eos in malum, sumentur omnes viri Juda, qui sunt in terra Aegypti, gladio et fame, donec penitus consumantur, et qui fugerint gladium revertentur de terra Aegypti, in terram Juda viri pauci: Et scient omnes reliquiae Juda ingredientium terram Aegypti, ut habitent ibi, cujus sermo compleatur, meus, an illorum. Et hoc vobis signum, ait Dominus, quod visitem ego super vos in loco isto: ut sciatis quia vere complebuntur sermones mei contra vos in malum. Haec dicit Dominus: Ecce ego tradam Pharaonem Ephree regem Aegypti in manu inimicorum ejus, et in manu qua rentium animam illius: Sicut tradidi Sedeciam regem Juda in manu Nabuchodonosor regis
Abbreviated transcription (Latin):
est ut caperetur iherłm. Anno no¬
no sedechiȩ regis iuda mense deci¬
mo. uenit nabugodonosor rex ba¬
bilonis & om̃is exercitus eius ad
iherłm: & obsidebant eam. Undeci¬
mo autẽ anno sedechie. mense qͣr¬
to. quinta die mensis. aꝑta est ci¬
uitas. & ingressi sunt om̃s princi
pes regis babilonis. & sederunt in
porta media: neregel. sereser. seme¬
gar. nabusarachim. rabsares. nere¬
gel. sereser. rebinag. & om̃s reliqui
principes regis babilonis. Cumq
uidisset eos sedechias rex uida. et
om̃s uiri bellatores. fugerunt & e¬
gressi sunt nocte de ciuitate per
uiam horti regis & per uiam que
erat inter duos muros: & egressi
sunt ad uiam deserti. Fersecutus
est autẽ eos exercitus chaldeoꝵ. et

Expanded text:
est ut caperetur Hierusalem anno noest ut caperetur Hierusalem anno nono Sedeciae regis Iuda mense decimo venit Nabuchodonosor rex Babylonis et omnis exercitus eius ad Hierusalem et obsidebant eam undecimo autem anno Sedeciae mense quarto quinta mensis aperta est civitas et ingressi sunt omnes ppes regis Babylonis, et sederunt in porta media: Neregel, Sereser, Semergarnabu, Sarsachim, Rabsares, Neregel, Sereser, Rebmag, et omnes reliqui principes regis Babylonis. Cumque vidisset eos Sedecias rex Juda, et omnes viri bellatores, fugerunt; Et egressi sunt nocte de civitate per viam horti regis, et per portam, quae erat inter duos muros, et egressi sunt ad viam deserti. Persecutus est autem eos exe
Abbreviated transcription (Latin):
dicent. Seduxerunt te & p̃ualue¬
runt aduersũ te utri pacifici tui.
demerserunt in cȩno & in lubrico
pedes tuos. & recesserunt a te. & om¬
nes uxores tuȩ & filii tui ducentur
ad chaldeos. & non effugies manꝰ
eoꝵ: sed in manu regis babilonis
capieris. & ciuitatem hanc combu¬
ret igni. Dixit ergo sedechias ad
iheremiam. Nullus sciat uerba
hec: & non morieris. Si autẽ audi¬
erint principes quia locutus sum
tecũ. & uenerint ad de & dixerint
tibi. indica nobis quid locutus sis
cũ rege. ne celes nos & non te inter¬
ficiemus: & quid locutus est tecũ
rex. cdices ad eos. Prostraui ego preces
meas coram rege: ne me reduci iu¬
beret in domũ ionathan. & ibi mo¬
rerer. Uenerunt ergo om̃s princi¬
pes ad iheremiã & interrogauert̃
eũ. & locutus est eis iuxta omĩa uer¬
ba que preceperat ei rex. & cessaue¬
runt ab eo: nichil enim fuerat au¬
ditum. Mansit uero iheremias in
uestibulo carceris: usq ad diem
quo capta est iherłm. Et factum

Expanded text:
dicent; Seduxerunt te, et praevaluerunt adversum te viri pacifici tui, demerserunt in coeno et in lubrico pedes tuos, et recesserunt a te. Et omnes uxores tuae et filii tui educentur ad Chaldaeos: et non effugies manus eorum, sed in manu regis Babylonis capieris: et civitatem hanc comburet igni. Dixit ergo Sedecias ad Jeremiam: Nullus sciat verba haec, et non morieris. Si autem audierint printecum et venerint ad te et dixerint tibi indica nobis quid locutus sis cum rege ne celes nos et non te interficiemus et quid locutus est tecum rex dices ad eos prostravi ego preces meas coram rege ne me reduci iuberet in domum Ionathan et ibi morerer venerunt ergo omnes principes ad Hieremiam et interrogaverunt eum et locutus est eis iuxta omnia verba quae praeceperat ei rex et cessaverunt ab eo nihil enim fuerat auditum mansit vero Hieremias in vestibulo carceris usque ad diem quo capta est Hierusalem et factum
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Hec dicit dñs exerciturũ d̃s
isrł. uos uidistis om̃e malũ istud
om̃s urbes iuda. & ecce sunt deser¬
tȩ hodie. & non est in eis habita¬
tor ꝓpter malitiã quam fecerunt
ut me ad iracundiam ꝓuocarẽt.

Expanded text:
rcituum Deus Israel: Vos vidistis omne malum istud, omnes urbes Juda: et ecce sunt desertae hodie, et non est in eis habitator; Propter malitiam, quam fecerunt, ut me ad iracundiam provocarent,
Abbreviated transcription (Latin):
uerare ista infirmitas. Iusticia
quid: Quanta iusticia est int̾
tantas temptationes: Possumꝰ
continere ab homicidio. ab ad.¬
ulterio. a furtis. a ꝑiuriis. a frau¬
dib Nũquid ab iniquis cogita¬
tionib : Nũquid & a suggestio¬
nib malarũ cupiditatũ: Que
est gͦ iusticia nr̃a: Totũ ergo e

Expanded text:
erare ista infirmitas. Justitia quid? Quanta justitia est inter tantas tentationes? Possumus continere ab homicidio, ab adulterio, a furtis, a perjuriis, a fraudibus: numquid ab iniquis cogitationibus? numquid et a suggestionibus malarum cupiditatum? Quae est ergo justitia nostra? Totum ergo e
Abbreviated transcription (Latin):
in muscipula: & occisi sunt. Illis
occisis: muscipula fracta ẽ. Iam ñ
remansit dulcedo uitȩ huiris. ꝑ
quam possint iterũ capi: sus illa
contrita est. Nũquid & passer cõ¬
tritus est Absit: quia ñ erat in
ergo quia eruti sunt. uolent ad
um̃. triumphent in deo. quia e¬
ruti sunt. quia dñs erat in eis: ne
a muscipula caperent᷑. Quare mu¬
scipula contrita est: & nos eruiti
sumus: Uis scire quare : Adiu

Expanded text:
in muscipula, et occisi sunt; illis in muscipula, et occisi sunt; illis occisis muscipula fracta est; jam non remansit dulcedo vitae hujus, per quam possint iterum capi, sed illa contrita est: numquid et passer contritus est? Absit; quia non erat in ergo, quia eruti sunt; volent ad Deum, triumphent in Deo, quia eruti sunt: quoniam Dominus erat in eis, ne a muscipula caperentur. Quare muscipula contrita est, et nos eruti sumus? Vis scire quare? «Adju
Abbreviated transcription (Latin):
matur. Non illi in quib erat do¬
minꝰ. illi qui dicunt nisi quia do¬
minꝰ erat in nobis: ñ capti sunt
oñs qui ñ dedit nos in uenatio¬
passer eruta est: de muscipula
uenantiũ. Quia in ip̃sa amma
dñs erat ideo sicut passer eruta ẽ
de muscipula uenantiũ. Quare
sicut passer : Quia incauita cecide¬
rat sicut passer & poterat dicere
postea: ignosce michi d̾s. O passer
instabilis. fige potius pedes in pe¬
tra. Noli ire ad muscipulã. caperis.
consumeris. obtineris. Sit in te
dñs. & de maiorib minis eruet te:
de muscipula uenantiũ. Quomͦ
si uideas auem ueluti iam cacdere
in muscipulã. facis maiorẽ strepi¬
tũ. & uolet de muscipula: sic et
martires. Iam forte aliqui ipsoꝵ
intendebant collũ in dulcedinẽ
untȩ huius. dñs qui erat in illis
fecit strepitũ gehennarũ: & erui¬
tus est passer de muscipula uie¬
muscipula: Muscipula erat dul¬
cedo uitȩ huuis. Ini non hesert̃

Expanded text:
matur. Non illi in quibus erat Domatur. Non illi in quibus erat Dominus, illi qui dicunt, «Nisi quia Dominus erat in nobis;» non capti sunt Dominus, qui non dedit nos in venatiopasser eruta est de muscipula venantium.» Quia in ipsa anima Dominus erat, ideo sicut passer eruta est anima de muscipula venantium. Quare sicut passer? Quia incauta ceciderat sicut passer; et poterat dicere postea, Ignoscet mihi Deus. O passer instabilis, fige potius pedes in petra, noli ire ad muscipulam. Caperis, consumeris, obtereris. Sit in te Dominus, et de majoribus minis eruet te, de muscipula venantium. Quomodo si videas avem veluti jam cadere in muscipulam, facis majorem strepitum, ut volet de muscipula: sic et martyres, jam forte aliqui ipsorum intendebant collum in dulcedinem vitae hujus; Dominus qui erat in illis, fecit strepitum gehennarum, et erutus est passer de muscipula vemuscipula? Muscipula erat dulcedo vitae hujus: illi non haeserunt
Abbreviated transcription (Latin):
do ulũ ꝑsequebat᷑. Ille fugiebat:
ille torquebat᷑. ille timebat: ille
ubi se absconderet querebat. Un¬
de pateretur ista mala: nisi quia
habebat: Nel in illo disce quid
fugias. quia res que illũ torque¬
bat te ꝑsequente ne auferretur
a te. & de sic habet torquere alio ꝑ¬
sequente. Attendis quia pingĩ
est. Si ꝓpterea illũ queris quia
pinguis est. time pinguescere.
ne alter te querat: & om̃ia ina¬
niter fiunt. Quere finem: dene¬
brȩ occurrunt. Quere quare: ni
it anima nr̃a aquã sine substan¬
tia: & recipiant substantiã suã.
Perdiderunt illam uirentes ꝓdi¬
ge: sed non parꝑ factus ẽ pater.
Redeant & inueniunt ibi diui¬
tias. quas in longinqua peregri.¬
natione cũ meretricib consũpse¬
runt. Euadant aquã sine substã¬
tia: & dicant. Benedictus dñs qui
ñ dedit nos in uenationẽ dentibꝰ
coꝵ. Uenantes enim erant ꝑseqͣn¬
tes: & posuerunt escam in nrusci¬
nequitiã: & muscipula compri¬

Expanded text:
do illum persequebatur; ille fugiebat, do illum persequebatur; ille fugiebat, ille torquebatur, ille timebat, ille ubi se absconderet quaerebat: unde pateretur ista mala, nisi quia habebat? Vel in illo disce quid fugias: quia res quae illum torquebat, te persequente, ne auferretur a te, et te sic habet torquere alio persequente. Attendis quia pinguis est: si propterea illum quaeris, quia pinguis est; time pinguescere, ne alter te quaerat. Et omnia inaniter fiunt: quaere finem; tenebrae occurrunt: quaere quare; nihit anima nostra aquam sine substantia,» et recipiant substantiam suam. Perdiderunt illam viventes prodige; sed num pauper factus est Pater? Redeant, et invenient ibi divitias quas in longinqua peregrinatione cum meretricibus consumpserunt; evadant aquam sine substantia, et dicant: «Benedictus Dominus, qui non dedit nos in venationem dentibus eorum.» Venantes enim erant persequentes, et posuerunt escam in muscinequitiam, et muscipula compri
Abbreviated transcription (Latin):
tant in eis. Quod ꝓuerbiũ: Ma¬
lo qd̾ teneo: quam qd̃ spero. O in¬
felix quid tenes: Ecce dicis ma¬
lo quod teneo. Tene sic ut ñ amit¬
tas: & dic. malo qd̃ teneo. Si autẽ
ñ tenes. quare illud ñ tenes qd̃
ñ potes amittere: Quid gͦ tene̾:
Aurũ. Tene gͦ si tenes: ñ tibi au¬
feratur inuito. Si autẽ & per au¬
rũ traheris quo ñ uis: & ideo te
querit maior raptor. quia inue¬
nit maiorẽ raptorem. ideo te que¬
rit maior aquila: quia prior ce¬
pisti leporem. Preda tibi fuit mi¬
nor: preda eris maiori. Hec non
uident homines in reb huma¬
nis: tanta cupiditate cecant᷑. Mi¬
ra res fres: horrent qui conside¬
rant. Querit potentior inferiorẽ.
& querit eũ opprimere: ñ ob ali¬
ud nisi quia habet qd̃ illi aufe¬
rat. Uidet illũ pati sub se tribu¬
lationẽ: non ob aliud nisi ꝓpter
quod habet: & hoc ipse ꝓpt̾ quod
ille patitur tribulationẽ ad se
congerit. Non attendebat: qͣn¬

Expanded text:
tant in eis. Quod proverbium? Matant in eis. Quod proverbium? Malo quod teneo, quam quod spero. O infelix, quid tenes? Ecce dicis, Malo quod teneo; tene sic ut non amittas, et dic, Malo quod teneo. Si autem non tenes, quare non illud tenes quod non potes amittere? Quid ergo tenes? Aurum. Tene ergo; si tenes, non tibi auferatur invito. Si autem et per aurum traheris quo non vis, et ideo te quaerit major raptor, quia invenit minorem raptorem; ideo te quaerit major aquila, quia prior cepisti leporem: praeda tibi fuit minor, praeda eris majori. Haec non vident homines in rebus humanis; tanta cupiditate caecantur. Mira res est, fratres; horrent qui considerant. Quaerit potentior infirmiorem, et quaerit eum opprimere, non ob aliud, nisi quia habet quod illi auferat: videt illum pati sub se tribulationem, non ob aliud, nisi propter quod habet; et hoc ipse, propter quod ille patitur tribulationem, ad se congerit. Non attendebat, quan
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ auro uti ñ nouit. habetur
ñ habet: possidetur ñ possidet.
Estote dñi auri: & ñ serui auri.
quia & aurũ d̾s fecit. & ce suꝑ au¬
rũ ipse fecit. Aurũ fecit ad sub¬
sidiũ tuũ: & te ad imaginẽ suã.
Uide quod suꝑ te est: & calcas qd̃
infra te est. Quid gͦ ad quisisti:
Uis uidere quam aqua sine sub¬
stantia sit: Tolle tecũ ad inferos
qd̃ ad quisisti. Quid facturus es:
Ad quisisti aurũ: ꝑdidisti fidẽ.
Post paucos dies exis de hac uta:
aurũ qd̾ ad quisisti ꝑdita fide
auferre tecũ non potes. Cor tuũ
mane fidei ad penas exit: qd̾ ple¬
nũ fide ad coronam exiret. Ecce
nichil est qd fecisti: & ꝓpt̃ nichil
um̃ offendisti. Aqua sine substã¬
tia ẽ: que te demersit. ꝓpter quid
irritauit dm̃ peccator: Confun¬
dantur inique facientes uana.
Nemo enĩ non maniter facit ini¬
que: sed nemo considerat. Eunt
homines. audiunt uerbũ illud
uulgare. & ꝓuerbia dñi dormi¬

Expanded text:
autem auro uti non novit, habetur, autem auro uti non novit, habetur, non habet; possidetur, non possidet. Estote domini auri, et non servi auri: quia et aurum Deus fecit, et te super aurum ipse fecit; aurum fecit ad subsidium tuum, et te ad imaginem suam. Vide quod supra te est, et calcas quod infra te est. Quid ergo acquisisti? Vis videre quam aqua sine substantia sit? Tolle tecum ad inferos quod acquisisti: quid facturus es? Acquisisti aurum, perdidisti fidem: post paucos dies exis de hac vita, aurum quod acquisisti perdita fide, auferre tecum non potes; cor tuum inane fidei, ad poenas exit, quod plenum fide ad coronam exiret. Ecce nihil est quod fecisti, et propter nihil Deum offendisti. Aqua sine substantia est quae te demersit. Propter quid irritavit Deum peccator? Confundantur inique facientes vane . Nemo enim non inaniter inique facit; sed nemo considerat. 10. Eunt homines, audiunt proverbium illud vulgare; et proverbia Dei dormi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia in mari: nudi exeunt.
Multi naufragauerunt cum
naufragrũ. & nudi exierunt¬
om̃s illi. & qd̃ foris habebant ami¬
serunt: & domũ cordis sui ina¬
nem inuenert̃. Paulus autẽ in cor¬
de ferebat patrimoniũ fidei suȩ:
nullis fluctib nullis tempestati¬
bus potuit auferri. Nudus exiit:
& diues exiit. Tales diuitias que¬
rere debemus. Sed ñ eas uideo di¬
cis michi. Stulta anima: ñ eas
uides oculis carnis tuȩ: Habeto
oculũ cordis: & uides eas. Sed ñ
fidem uides. Quare illam uideᷤ
in altero: Quare clamas qͣndo
tibi frangitur: si ñ eam uides:
frangat tibi aliquis fidem: cla¬
mas. Uis gͦ tibi exhiberi. & tunc
uides: cũ petitur ut exhibeas t̾c
ñ uides. Quod clamas alrũ non
habere erga te: plange te ñ ha¬
bere erga aliũ. & uide quia pec¬
catũ qd̾ facis sine substantia est.
Quod enim adquiritur de pec¬
cato: uidetur esse substantia. Sed
& hoc ñ adquirit᷑. Ille enĩ habet
aurũ: qui nouit uti auro. Qui

Expanded text:
omnia in mari, nudi exeunt. omnia in mari, nudi exeunt. Multi naufragaverunt cum naufragium, et nudi omnes exierunt; illi et quod foris habebant amiserunt, et domum cordis sui invenerunt inanem: Paulus autem in corde ferebat patrimonium fidei suae; nullis fluctibus, nullis tempestatibus potuit auferri; nudus exiit, et dives exiit. Tales divitias quaerere debemus. Sed non eas video, dicis mihi. Stulta anima, non eas vides oculis carnis tuae; habeto oculum cordis, et vides eas. Sed non vides fidem. Quare illam vides in altero? Quare clamas quando tibi frangitur, si non eam vides? Frangat tibi aliquis fidem; clamas. Vis ergo tibi exhiberi, et tunc vides; cum petitur, ut exhibeas, tunc non vides? Quod clamas alium non habere erga te, plange te non habere erga alium. Et vide quia peccatum quod facis, sine substantia est. Quod enim acquiritur de peccato, videtur esse substantia. Sed et hoc non acquiritur. Ille enim habet aurum, qui novit uti auro: qui
Abbreviated transcription (Latin):
peccator: Si ñ uides peccatũ tuũ
anteqͣm facias: uel si iam fecisti
considera. Dulcedo huiꝰ scłi ad tẽ¬
pus fauces indulcat: sed in mag¬
nam amaritudinẽ postea con¬
uertetur. Ecce peccasti: & lucrũ
fecisti. Quid est qd̾ fecisti: Lu¬
crum. Ut lucrũ faceres: offendi¬
sti cl̃n. Ut augeres pecuniam.
fides dimimita est: & aurũ cre¬
scit. Quid ꝑdidisti: & quid ad qͥ¬
sisti: Qd̃ ad quisisti aurũ uocatur.
qd̾ ꝑdidisti fides uocatur. Com¬
para fidem auro. Si uenalis esset
in nundinis fides: haberet p̃ci¬
um. Lucra tua cogitas: damna
quid in arca tua sed uide quid
dimimitũ sit in corde tuo. Cũ
aperueris arcam inuenies soli¬
dos. qui ñ erant: bene quia gau¬
des esse ibi qd̃ ibi non erat. Atten¬
de arcam cordis. Erat ibi fides &
ñ est. Si hac gaudes: quare hanc
ñ plangis: Plus perdidisti: quã
ad quisisti. Uis uidere quid perdi¬
deris: Nec naufragio tibi posset
ariferri. Nam aliqnͣdo ꝑdunt

Expanded text:
peccator ? Si non vides peccatum tuum peccator ? Si non vides peccatum tuum antequam facias, vel jam cum fecisti considera. Dulcedo hujus saeculi ad tempus fauces indulcat; in magnam amaritudinem postea convertetur. Ecce peccasti, et lucrum fecisti: quid est, quod fecisti lucrum? Ut lucrum faceres, Deum offendisti, ut augeres pecuniam, fides deminuta est, et aurum crevit. Quid perdidisti, et quid acquisisti? Quod acquisisti, aurum vocatur, quod perdidisti, fides vocatur: compara fidem auro; si venalis esset in nundinis fides, haberet pretium? Lucra tua cogitas, damna quid in arca tua; sed vide quid imminutum sit in corde tuo. Cum aperueris arcam, invenies solidos qui non erant: bene, quia gaudes esse ibi quod ibi non erat. Attende arcam cordis; erat ibi fides, et non est. Si hac gaudes, quare hac non plangis? Plus perdidisti quam acquisisti. Vis videre quid perdideris? Nec naufragio tibi posset auferri. Nam aliquando perdunt
Abbreviated transcription (Latin):
putas inquiunt ꝑtransiit ani¬
ma nr̃a aquã sine substantia:
Que est aqua sine substantia. ni¬
si aqua peccatoꝵ sine substantia:
feccata enĩ non habent substan¬
tiam. Inopiam habent & non
substantiam: egestatem ñ sub¬
stantiã. In ista aqua sine sul¬
stantia: perdidit ille minor fihꝰ
totam substantiam suã. Nostis
enim quia minor filius peregri¬
natus est: & dixit patri. Da mi¬
chi portionem substantie: que
me contingit. Quid tibi uis:
Delius apud patrem seruatur:
tua est. Dilapidare illam uis ꝓ¬
ficisci uis longrus: da michi.Sed
da michi. Dedit illi. ꝓfectus in
regionem longinquã. uiuens
ꝓdige cũ meretricib ꝑdidit to¬
tam substantiã suam. Egens re¬
mansit: porcos pauit. In egesta¬
te sua: patris diuitias recordatur.
Nisi eũ egestas pulsasset: illam
sacietatem ñ desideraret. Consi¬
derent gͦ om̃s peccata sua: uide¬
ant si habent substantiã ipsa pec¬
cata. Propter quid irritauit dñm

Expanded text:
Putas, inquiunt, «pertransiit aniPutas, inquiunt, «pertransiit anima nostra aquam sine substantia?» 9. Quae est aqua sine substantia, nisi aqua peccatorum sine substantia? Peccata enim non habent substantiam: inopiam habent, non substantiam; egestatem habent, non substantiam. In ista aqua sine substantia, perdidit ille minor filius totam substantiam suam. Nostis enim quia minor filius peregrinatus est, et dixit patri: «Da mihi portionem substantiae quae me contingit.» Quid tibi vis? Melius apud patrem servatur; tua est: dilapidare illam vis; proficisci vis longius. «Da mihi;» sed «da mihi.» Dedit illi. Profectus in regionem longinquam vivens prodige cum meretricibus, perdidit totam substantiam: egens remansit, porcos pavit; in egestate sua patris divitias recordatur . Nisi eum egestas pulsasset, illam satietatem non desideraret. Considerent ergo omnes peccata sua, videant si habent substantiam ipsa peccata. Propter quid irritavit Deum
Abbreviated transcription (Latin):
bitationis uerbo qd̾ est fortasse:
sed ñ om̃mo hoc est. Possumus
illud uerbo dicere minus quidẽ
latine comuncto. sed apto ad in¬
telligentias ur̃as. qd̾ punici di¬
cunt. ỹar. ñ lignũ. sed quando
dubitant. hoc greci arã. hoc la¬
tim possunt uel solent dicere
putas. cũ ita loquunt᷑. Putas e¬
uasi hoc: Sigͦ dicatur forsitan
euasi. uidetis quia hoc ñ sonat.
sed qd̃ dixi putas. usitate dicitur.
latine ñ ita dicitur: & potui illd̃
dicere cũ tracto uobis. Sepe enĩ
& uerba ñ latina dico: ut uos
intelligatis. In scriptura autẽ
ñ potuit hoc poni: qd latinũ ñ
esset. Et deficiente latinitate po¬
sitũ est pro eo qd̃ ñ hoc sonaret.
sic tamen intelligite dici. putaᷤᷤ
ꝑtransiit anima nr̃a aquã sine
substantia: Et quare dicunt
putas: Quia magnitudo peri¬
culi iux facit credibile qd̃ eua¬
sit. Magnam necem ꝑtulerunt:
in magnis discriminib fuer̃t.
Om̃mno sic pressi sunt: ut pene
riculi magnitudinẽ. recordantes:

Expanded text:
bitationis verbo, quod est «fortasse;» sed non omnino hoc est. Possumus illud verbo dicere minus quidem latine conjuncto, sed apto ad intelligentias vestras. Quod Punici dicunt, «iar,» non lignum, sed quando dubitant; hoc Graeci, ἄρα: hoc Latini possunt vel solent dicere, Putas, cum ita loquuntur: Putas, evasi hoc? Si ergo dicatur, Forsitan evasi, videtis quia non hoc sonat: sed quod dixi, Putas, usitate dicitur; latine non ita dicitur. Et potui illud dicere, cum tracte vobis; saepe enim et verba non latina dico, ut vos intelligatis. In Scriptura autem non potuit hoc poni, quod latinum non esset; et deficiente latinitate, positum est pro eo, quod non hoc sonaret. Sic tamen intelligite dici: Putas, «pertransiit anima nostra aquam sine substantia?» Et quare dicunt, Putas? Quia magnitudo periculi vix facit credibile quod evasit. Magnam necem pertulerunt, in magnis discriminibus fuerunt; omnino sic pressi sunt, ut pene riculi magnitudinem recordantes,
Abbreviated transcription (Latin):
desunt. singillatim insurgunt.
&e aliqͣndo uiuos absorbent: sed
in quib ñ est dñs. Ideo ante
om̃ia illi dixerunt. nisi quia
dñs erat in nobis: quia multi
sorbentur in quib ñ est dñs. Hi
sunt qui uiui sorbent᷑: qui sci¬
unt malũ esse: & lingua consen¬
tiunt. Surrexerunt quidã ꝑse¬
cutores & dixertint hominib thu¬
rificate: si ñ feceritis occidemus
uos. Illi amauerunt hanc uitã:
& dulcedo uitȩ huiꝰ tenuit eos.
Non plus dilexerunt ea que pro¬
misit ds: quam ea que uidebãt
in terra. Illa enim credere uide¬
bant᷑ que nondũ uiderant: ista
que amabant uidebant. Plus re¬
cinentes ea que uidebant. exclu¬
serunt de cordib dñm. & quia
ñ erat in eis dñs: uiu absorti st̃.
Quid est uiui absorti sunt: Tu¬
rificando idolis: scientes quia
nichil est idolũ. Nam si aliquid
putarent esse idolũ: mortui ab¬
sorberent᷑. Cum autẽ putant nĩ¬
chil esse idolũ. & nouerunt om̃a

Expanded text:
desunt. Singillatim insurgunt, desunt. Singillatim insurgunt, et aliquando vivos absorbent, sed in quibus non est Dominus. Ideo ante omnia illi dixerunt, «Nisi quia Dominus erat in nobis;» quia multi absorbentur, in quibus non est Dominus. Hi sunt qui vivi absorbentur, qui sciunt malum esse, et lingua consentiunt. Surrexerunt enim quidam persecutores, et dixerunt hominibus: Thurificate; si non feceritis, occidimus vos. Illi amaverunt hanc vitam, et dulcedo vitae hujus tenuit eos. Non plus dilexerunt ea quae promisit Deus, quam ea quae videbant in terra. Illa enim credere jubebantur, quae nondum videbant, ista quae amabant videbant. Plus retinentes ea quae videbant, excluserunt de cordibus Dominum; et quia non erat in eis Dominus, vivi absorpti sunt. Quid est, vivi absorpti sunt? Thurificando idolis, scientes quia nihil est idolum. Nam si aliquid putarent esse idolum, mortui absorberentur: cum autem putant nihil esse idolum, et noverunt omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tro macta & manduca dictũ est:
ñ iguos absorbe. Quomͦ ergo pe¬
trus id est eccłia mactat & sic
manducat: Et quomͦ isti exur¬
rexerunt suꝑ nos: forsitan uiuoᷤᷤ
absorbuissent nos: nisi quia dñs
erat in nobis. quia in eccłiȩ corpꝰ
nemo intrat: nisi prius occisuis.
Moritur qd̾ fuit: ut sit qd̾ ñ
fuit. Alioquin qui ñ occiditur.
& ñ manducat᷑ ab eccłia. esse in
mimero popłi potest. qui uidet᷑
oculis humanis. in numero au¬
tem popłi qui cognitus est deo.
manducatus. nec manducari
poterit: nisi primo mactatus. Ue¬
nt paganus: ad huc in illo ydo¬
latria uiuit Inserendus est m̃¬
bris xp̃i. inseratur. necesse ẽ ut
manducetur. Sed ñ potest man¬
ducari ab eccłia: nisi primo mac¬
tatus renuntiet scło. tunc mac¬
tatur. Credat in dm̃: tũc man¬
uucatur. Quomͦ ergo illi uiuos
absorbuissent nos: nisi quia dñs
erat in nobis: Surrexerũt enĩ
multi ꝑsecutores aliqͣndo & nc̃

Expanded text:
tro, «Macta et manduca» , dictum est; tro, «Macta et manduca» , dictum est; non, Vivos absorbe. Quomodo ergo Petrus, id est Ecclesia, mactat, et sic manducat? et quomodo isti qui exsurrexerunt super nos, «forsitan vivos absorbuissent nos, nisi quia Dominus erat in nobis?» Quia in Ecclesiae corpus nemo intrat, nisi prius occisus. Moritur quod fuit, ut sit quod non fuit. Alioquin, qui non occiditur et non manducatur ab Ecclesia, esse in numero populi potest, qui videtur oculis humanis; in numero autem populi qui cognitus Deo est, manducatus, nec manducari poterit, nisi primo mactatus. Venit paganus, adhuc in illo idololatria vivit; inserendus est membris Christi: ut inseratur, necesse est manducetur; sed non potest manducari ab Ecclesia, nisi primo mactatus. Renuntiet saeculo, tunc mactatur; credat in Deum, tunc manducatur. Quomodo ergo illi «vivos absorbuissent nos, nisi quia Dominus erat in nobis?» Surrexerunt enim multi persecutores aliquando, et nunc non
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditatũ conflictationes. Oña
ista quis euaderet: nisi quia do¬
minꝰ erat in nobis: Dicat nunc
isrł. Securus enim dicat isrł: ni¬
si quia dr̃is erat in nobis. Quan¬
do: Dũ insurgerent homines
suꝑnos. Noli ergo mirari. uicti
sunt. homines erant. dñs autẽ
erat in nobis: non homo erat
in nobis. Homines autẽ surre¬
xerunt suꝑ nos. sed tamen oppri¬
merent homines alios homines.
nisi m his hominib qui ñ potue¬
runt opprimi ñ homo esset sed
dñs. Ergo nisi quia dñs erat in
nobis: cũ insurgerent homines
suꝑ nos. Quid enim facerent
uobis homines: Exultatis & can¬
tatis: & securi tenetis beatitudi¬
nem sempiternã. Quid uobis
facerent homines insurgentes
in uos: nisi dñs esset in uobis:
Quid facerent: forsitan uiuos
absorbuissent nos. Uiuos absor¬
buissent. non prius occidissent:
ce sic absorbuissent. O ĩmanes. o
crudeles: ñ sic absorbet eccłia. Pe¬

Expanded text:
cupiditatum conflictationes. Omnia cupiditatum conflictationes. Omnia ista quis evaderet, «nisi quia Dominus erat in nobis? Dicat nunc Israel;» securus enim dicit Israel, «Nisi quia Dominus erat in nobis.» Quando? «Cum insurgerent homines super nos.» Noli ergo mirari: victi sunt; homines enim erant: Dominus autem erat in nobis, non homo erat in nobis; homines autem insurrexerunt super nos. Sed tamen opprimerent homines alios homines, nisi in his hominibus qui non potuerunt opprimi, non homo esset, sed Dominus. 5. Ergo, «Nisi quia Dominus erat in nobis, cum insurgerent homines super nos.» Quid enim facerent vobis homines, exsultantibus et cantantibus, et secure tenentibus beatitudinem sempiternam? quid vobis facerent homines insurgentes in vos, nisi Dominus esset in vobis? quid facerent? «Forsitan vivos absorbuissent nos. Vivos absorbuissent;» non prius occidissent, et sic absorbuissent. O immanes! o crudeles! Non sic absorbet Ecclesia: Pe
Abbreviated transcription (Latin):
ibi & nos simus sicut in suꝑiore
psalmo dictũ est: stantes erant
pedes nr̃i in atriis iherłm. Non¬
dũ ibi erant: sed in uia erant. Tan¬
ta autẽ leticia erat festinantiũ:
& tanta ꝑueniendi spes: ut ad¬
huc in uia positi & laborantes.
iam sibi illic constituti uident᷑.
Sic & nunc ponamus nos in il¬
lo triumpho qd̾ erit in futuro
scło. quando insultabimus mor¬
tiiam finite: iam consũptȩ. qͣn¬
do dicemus. Ubi est mors conten¬
tio tua: Ubi est mors acrileus tu¬
us: Iam coniuncti angłis. & ex¬
ultantes cũ rege nr̃o qui primũ
resurgere uoluit: quãuis prior
mori noluerit. Multi enĩ ante
illũ mortiri sunt: sed nemo an¬
te illũ surrexit. In eternũ autẽ
ex ultantes cũ illo & iam ibi spe
& corde constituti quia euasimus.
cogitemus quid euasimus. quȩ
scandala. quas tribulationes mũ¬
di. quas ꝑsecutiones om̃iũ paga¬
noꝵ. quos dolos om̃rũ hereticoꝵ
quas suggestiones diaboli. quas

Expanded text:
ibi et nos simus, sicut in superiore ibi et nos simus, sicut in superiore psalmo dictum est, «Stantes erant pedes nostri in atriis Jerusalem» . Nondum ibi erant, sed in via erant: tanta autem laetitia erat festinantium, et tanta perveniendi spes, ut adhuc in via positi et laborantes, jam sibi illic constituti viderentur. Sic et nunc ponamus nos in illo triumpho qui erit in futuro saeculo, quando insultabimus morti jam finitae, jam consumptae; quando dicemus, «Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus» ? jam conjuncti Angelis, et exsultantes cum Rege nostro, qui primus resurgere voluit, quamvis prior mori noluerit. Multi enim ante illum mortui sunt, sed nemo ante illum resurrexit in aeternum. Exsultantes autem cum illo, etiam ibi spe et corde constituti, quia evasimus, cogitemus quid evasimus, quae scandala, quas tribulationes mundi, quas persecutiones omnium Paganorum, quos dolos omnium haereticorum, quas suggestiones diaboli, quas
Abbreviated transcription (Latin):
nas. Inde illis fient ornamenta
iusticie Ergo siue illi iam in re:
siue nos in spe:coniungentes affec¬
tũ coronis eoꝵ. & desiderantes ta¬
lem uitam qualẽ hic non habe¬
mus: sed habere ñ poterimꝰ. nisi
eam hic desiderauerimꝰ: cantemꝰ
simul om̃s & dicamus. Nisi qͥa
s uñs erat in nobis. Respexerunt
enĩ quasdam tribulationes quaᷤ
passi sunt. & considerauer̃t se iã
in eo loco & beatitudine. & in se¬
curitate constituti. qua transie¬
runt. quo uenerunt. & quia dif¬
ficile erat inde liberari nisi ad es¬
set manus liberantis. in gaudio
dixerunt: nisi quia dñs erat in
nobis. Sic ceperunt cantare. non¬
dũ dixerunt unde euaserunt:
tanta exultatio ẽ. Nisi quia dñs
Serat in nobis dicat nunc isrł:
nisi quia dñs erat in nob̃. Nunc
dicat quia iam euasit. Euaden¬
tes enĩ id est eos qui iam euasert̃
constituit intuendos psalmus
iste. Constituamus illos & nos in
corde iam triũphantes. & tanqͣm

Expanded text:
nas; inde illis fient ornamenta nas; inde illis fient ornamenta justitiae. Ergo, sive illi jam in re, sive nos in spe conjungentes affectum coronis eorum, et desiderantes talem vitam qualem hic non habemus, sed habere non poterimus nisi eam hic desideraverimus, cantemus simul omnes, et dicamus: «Nisi quia Dominus erat in nobis.» Respexerunt enim quasdam tribulationes quas passi sunt, et consideraverunt in eo jam loco et in beatitudine et in securitate constituti, qua transierint, quo venerint; et quia difficile erat inde liberari, nisi adesset manus liberantis, in gaudio dixerunt, «Nisi quia Dominus erat in nobis.» Sic coeperunt cantare: nondum dixerunt unde evaserint; tanta exsultatio est: «Nisi quia Dominus erat in nobis.» 4. «Dicat nunc Israel: Nisi quia Dominus erat in nobis.» Nunc dicat, quia jam evasit. Evadentes enim, id est, eos, qui jam evaserunt, constituit intuendos psalmus iste. Constituamus illos et nos in corde jam triumphantes; et tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
hic exultat nisi mn spe sicut dixi:
Et ut nobis certa sit spes ipsa:
exultando cantemus. Non enĩ
qui cantant:alieni sunt a nobis.
Aut ñ in hoc psalmo uox nr̃a ẽ:
Sic audite: tanquã uos ipsos
audiatis. Sic audite: tanqͣm in
speculo scripturarũ uos ipsos at¬
tendatis. Cũ enim tanqͣm spe¬
culũ attendis scripturas: exhila-¬
ratur facies tua. Cũ similẽ tem
uemes exultatione spei mẽbris
quibdam xp̃i. que menbra ista
cantauerunt: eris & tu in ipsis
menbris. & cantabis ista. Cur gͦ
isti cantant ista exultando: Quia
euaserunt. Ergo spes est in qua
cantant. Cũ enim hic sumus &
peregrinam᷑: nondũ euasimus.
Precesserunt quidẽ menbra que¬
dam de corpore illo de quo & noꝰ
sumus: que possunt in uerita¬
te cantare. & hoc cantauerunt
martires sc̃i. iam enim euaserũt
& in exultatione cũ xp̃o sunt: re¬
cepturi corpora iam incorrupta.
eadem ipsa que primo erant cor¬
ruptibilia: in quib passi sunt pe¬

Expanded text:
hic exsultat, nisi in spe, sicut dixi? hic exsultat, nisi in spe, sicut dixi? Et nobis certa sit ipsa spes, et exsultando cantemus. Non enim qui cantant alieni sunt a nobis, aut non in hoc psalmo vox nostra est. Sic audite, tanquam vos ipsos audiatis; sic audite, tanquam in speculo Scripturarum vos ipsos attendatis. Cum enim tanquam speculum attendis Scripturas, exhilaratur facies tua: cum similem te invenies exsultatione spei, membris quibusdam Christi, quae membra ista cantarunt; eris et tu in ipsis membris, et cantabis ista. Cur ergo isti cantant ista exsultando? Quia evaserunt. Ergo spes est in qua cantant. Cum enim hic sumus et peregrinamur, nondum evasimus. Praecesserunt quidem membra quaedam de corpore iltate cantare. Et hoc cantarunt martyres sancti: jam enim evaserunt, et in exsultatione cum Christo sunt, recepturi corpora jam incorrupta, eadem ipsa quae primo erant corruptibilia, in quibus passi sunt poe
Abbreviated transcription (Latin):
tis ueritatem. & ueritas liberabit
uos. Et cognoscetis inquit ueri¬
tatem: sed si manseritis in uerbo
meo. In quo uerbo: Sicut dicit
apłs. hoc est uerbũ fidei qd̃ pre¬
dicamus. Primo ergo uerbũ fi¬
dei est: in quo uerbo fidei si man¬
serimus cognoscemus ueritatẽ.
& ueritas liberabit nos. Ueritas
ĩmortalis est: ueritas in cõmu¬
tabilis est. Ueritas illud uerbũ
est de quo dicit᷑. In principio erat
uerbũ. & uerbũ erat apud dm:
& d̾s erat uerbũ. Et quis hoc uri-¬
det nisi corde mundo: Unde
mundant᷑ corda: E uerbũ caro
factũ est: & habitauit in nobis.
Qd̃ ergo manet uerbũ in se: ue¬
ritas est ad quã uenimus: & que
manere ut cognoscamus ueri¬
tatem: hoc est uerbũ caro factũ
est: & habitauit in nobis. Credis
in xp̃m natũ in carne. & ꝑueni¬
es ad xp̃m natũ de deo: dm̃ apd̃
dm̃. Exultantes cantent isti quoᷤᷤ
legimus. Menbra ista xp̃i exultã¬
tia: cantant istũ psalmũ. & quis

Expanded text:
tis veritatem, et veritas liberabit tis veritatem, et veritas liberabit vos» . «Et cognoscetis,» inquit, «veritatem,» sed «si manseritis in verbo meo.» In quo verbo? Sicut dicit Apostolus, «Hoc est verbum fidei quod praedicamus» . Primo ergo verbum fidei est; in quo verbo fidei si manserimus, cognoscemus veritatem, et veritas liberabit nos. Veritas immortalis est, veritas incommutabilis est: st de quo dicitur, «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum.» Et quis hoc videt, nisi corde mundato? Unde mundantur corda? «Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Quod ergo manet Verbum in se, veritas est ad quam venimus, et quat Dominus permanere, ut cognoscamus veritatem; hoc est, «Verbum caro factum est, et habitavit in nobis.» Credis in Christum natum in carne, et pervenies ad Christum natum de Deo, Deum apud Deum. 3. Exsultantes cantant isti quos legimus; membra ista Christi exsultantia cantant psalmum istum. Et quis
Abbreviated transcription (Latin):
Beati enim mundo corde: qͣm
ipsi dm̃ uidebunt. Unde autẽ
corda mundant᷑: nisi per fidẽ:
Sicut petrus ait in actib apło¬
rũ: mundans fide corda eoꝵ.
Mundantur autẽ corda nr̃a ꝑ
fidem: ut possint esse idonea ca¬
pere sp̃em. Fmbulamus enĩ ñc
per fidem. nondũ per specien:
sicut apłs dicit. Quã diu sumus
in hoc corꝑe: peregrinam᷑ a dño.
& quid est peregrinamur: Per
fidem enĩ ambulamus inquit.
ñ per sp̃em. Qui gͦ peregrinatur
& ꝑfidem ambulat. nondũ est
in patria: sed iam est in uia. Qui
autẽ ñ credit: nec in patria est
nec in uiaSic gͦ ambulemꝰ tan¬
quã in uia simuis: quia ipse rex
patriȩ factus est uia. Rex pa
hic autẽ uia. Quo imus: Ad ue¬
ritatem. Qua imus : ꝑ fidem.
Quo imus : ad xp̃m. Qua imꝰ:
Per xp̃m. Ipse enim dixit. Ego
sum uia ueritas. & uita. Dixerat
autẽ aliqͣndo credentib in se.
Si manseritis in uerbo meo. ue¬
re discipłi mei eritis: & cognosce¬

Expanded text:
Beati enim mundo corde, quoniam Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Unde autem corda mundantur, nisi per fidem, sicut Petrus ait in Actibus Apostolorum: «Mundans fide corda eorum» Mundantur autem corda nostra per fidem, ut possint esse idonea capere speciem. Ambulamus enim nunc per fidem, nondum per speciem; sicut Apostolus dicit, «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino.» Et quid est, «peregrinamur? Per fidem enim ambulamus,» inquit, «non per speciem» . Qui ergo peregrinatur, et per fidem ambulat, nondum est in patria, sed jam est in via; qui autem non credit, nec in patria est, nec in via. Sic ergo ambulemus, tanquam in via simus; quia ipse Rex patriae factus est via. Rex pathic autem via. Quo imus? Ad veritatem. Qua imus? Per fidem. Quo imus? Ad Christum. Qua imus? Per Christum. Ipse enim dixit: «Ego sum via, veritas et vita» . Dixerat autem aliquando credentibus in se: «Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis; et cognosce
Abbreviated transcription (Latin):
ue gͦ unus cantet siue multi can¬
dent. & multi homines unus ho¬
mo est. quia unitas est: & xp̃c sic̃
menbra sunt xp̃i. Quid ergo isti
cantant: Hec menbra xp̃i quid
cantant: Amant enĩ & amando
cantant: desiderando cantant.
Aliqͣndo cũ tribulatione cantant.
& aliqͣndo exultando cantant.
cũ in spe cantant. T̃ribulatio enĩ
nr̃a in p̃senti scło: spes uero nr̃a
de futuro scło. Et nisi in tribula¬
tione p̃sentis scłi consoletur nos
spes futuri scłi: perimus. Gaudi
sed iam in spe: Spes autẽ nr̃a tã
certa est: quasi iam res perfecta
sit. Neq enim timemus ꝓmit¬
tente ueritate. Ueritas enim nec
falli potest: nec fallere: Bonũ ẽ
ut hereamus illi. Illa nos libe¬
rat: sed si manserimus in uerbo
eius. Modo enim credimus: dẽ
uidebimus. Cũ credimus spes
ẽ in isto scło: cũ uidebimus res
erit in futuro scło. Uidebimus
autẽ facie ad faciem. Tunc autẽ
uidebimus facie ad faciem: cũ
habuerimus corda mundata.

Expanded text:
ve ergo unus cantet, sive multi canve ergo unus cantet, sive multi cantent; et multi homines unus homo est, quia unitas est; et Christus,membra sunt Christi. 2. Quid ergo isti cantant? haec membra Christi quid cantant? Amant enim, et amando cantant, desiderando cantant. Aliquando cum tribulatione cantant, et aliquando exsultando cantant, cum in spe cantant. Tribulatio enim nostra in praesenti saeculo, spes vero nostra de futuro saeculo: et nisi in tribulatione praesentis saeculi consoletur nos spes futuri saeculi, perimus. Gaudiused jam in spe. Spes autem nostra tam certa est, quasi jam res perfecta sit: neque enim timemus promittente Veritate. Veritas enim nec falli potest, nec fallere: bonum est ut haereamus illi; illa nos liberat, sed si manserimus in verbo ejus. Modo enim credimus, tunc videbimus: cum credimus, spes est in isto saeculo; cum videbimus, res erit in futuro saeculo. Videbimus autem facie ad faciem : tunc autem videbimus facie ad faciem, cum hahuerimus corda mundata.