comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paret dñs abiit: ut credndo
in eũ qui ñ indetur: ea que
in specie semper futura est.
nunc per fidem mansio p̾¬
paretur. Propter hoc ergo
dixerat. et si abiero et prẽpa¬
rauero uobis locũ. iterũ uemi¬
am et accipiã uos ad me ipsũ
ut ubi egosũ et uossitis: et
quo ego uado scitis: et uiã sci¬
tis. Ad hec dicit ei thomas.
Dñe. nescimus quo uadis.
Et quomodo possumꝰ uiã
scire: Utrũq illos dñs dixe¬
rat scire: utrumq dixit iste
nescire: et locũ quo itur. et
uiam qua itur. Sed nescit
ille m̃tiri. Ergo isti sciebant:
et seire se nesciebant. Cõuin¬
cat eos iam scire: quod se pu¬
tant adhuc usq nescire. Di¬
ritas et uita. Et quid ẽ fra¬
tres: Eoce audiuimꝰ disci¬
pulũ interrogantẽ. audiui¬
mus et magistrũ docentem:
et nondũ capimus etiã post
uocem sonantẽ: sententiam
latitantẽ. Sed quid ñ possu¬
mus capere: Numqͥd pote¬
rant ei dicere apłi erus. eum
quib loquebatur. nescimus
te: Proinde. si eũ sciebant. ꝙ

Expanded text:
aret, Dominus abiit; ut credendo in eum qui non videtur, ea quae in specie semper futura est, nunc per fidem mansio praeparetur: propter hoc ergo dixerat, Et si abiero, et praeparavero vobis locum, iterum venio, et accipiam vos ad meipsum, ut ubi ego sum et vos sitis. Et quo ego vado scitis, et viam scitis. Ad haec dicit ei Thomas: Domine, nescimus quo vadis; et quomodo possumus viam scire? Utrumque illos Dominus dixerat scire, utrumque dicit iste nescire, et locum quo itur, et viam qua itur. Sed nescit ille mentiri: ergo isti sciebant, et scire se nesciebant. Convincat eos jam scire, quod se putant adhuc usque nescire. Diveritas, et vita. Quid est, fratres? Ecce audivimus discipulum interrogantem, audivimus et magistrum docentem, et nondum capimus, etiam post vocem sonantem, sententiam latitantem. Sed quid non possumus capere? Numquid poterant ei dicere Apostoli ejus cum quibus loquebatur, Nescimus te? Proinde si eum sciebant, et
Abbreviated transcription (Latin):
mo ad uitam nisi ꝑ xp̃m.
Quia nos uiximus. mor¬
dui sumus: quia uiuit ipse.
uiuemus et nos. Mortui
fuimus illi: quando uiximꝰ
nob̾. Quia uero mortuus ẽ¬
ille pro nob̾: et sibi urirrit. et
nobis. Quia enĩ irurit ille:
et nos uiuemus. Nam sicut
per nos mortẽ habere potuimꝰ:
ñ sic et iricã per nos habere poᷤᷤ¬
sumus. In uio die inquit uos
cognoscetis quia ego sum ĩ pac:
et uos in me: et ego in uob̾. In
quo die: nisi de quo ait. et uos
tuuctis: Tunc enĩ erit: ut poᷤ¬
simus uidere quod credimus.
Nam et nunc est in nob̾. et
nos in illo:sed hoc nunc cre¬
dimus: tunc etiã cognoscemꝰ
quãuis et nunc credendo no¬
uerimus:sed tunc contẽplan¬
do noscemus. Quamdiu emĩ
sumus in corpore quale nũc
est. icdest corruptibile quod ag¬
grauat anrmã: peregrinamur
a dño. Per fidem enĩ ambła¬
mus: ñ per speciẽ. Tunc er¬
go per speciem: quia uidebi¬
mus eum sicuti est. Nam si
etiam nunc xp̃c ñ esset in no¬

Expanded text:
o ad vitam nisi per Christum. Quia non viximus, mortui sumus: quia vivit ipse, vivemus nos. Mortui sumus illi, quando viximus nobis: quia vero mortuus ille pro nobis, et sibi vivit et nobis. Quia enim vivit ille, et nos vivemus. Nam sicut per nos mortem habere potuimus, non sic et vitam per nos habere possumus. 4. In illo die, inquit, vos cognoscetis quia ego sum in Patre meo, et vos in me, et ego in vobis. In quo die, nisi de quo ait, et vos vivetis? Tunc enim erit ut possimus videre quod credimus. Nam et nunc est in nobis, et nos in illo: sed hoc nunc credimus, tunc etiam cognoscemus; quamvis et nunc credendo noverimus, sed tunc contemplando noscemus. Quamdiu enim sumus in corpore quale nunc est, id est corruptibile quod aggravat animam, peregrinamur a Domino: per fidem enim ambulamus, non per speciem . Tunc ergo per speciem, quoniam videbimus cum sicuti est . Nam si etiam nunc Christus in no
Abbreviated transcription (Latin):
aũt de futuro esse uicturos:
nsi quia uitam etiã carnis
utiq resurgentis. qualis in
ipso precedebat. et illis est
pollicitus secuturã: Et quia
ipsius mox futura erat resur¬
rectio. presentis posuit tẽpo¬
ris rierbũ. propter significã¬
dam celeritatem:. illoꝵ autẽ.
quoniã scłi differcur ĩ finẽ:
ñ ait uiuitis. sed inuetis.
Duas ergo resurrectiones.
suã moxx scilicet futurã. et no¬
stram in scłi fine uenturam.
duob uerb̃ presentis tempo¬
ris et futuri. eleganter bre¬
uiterq promisit:quia ego
uenus. Per hominẽ quip¬
pe mors: et per hominẽ re¬
surrectio mortuoꝵ. Sicut e¬
nim in adam omnes moriũ¬
cabuntur: quonã nemo

Expanded text:
autem de futuro esse victuros? nisi quia victuros etiam carnis vita, utique resurgentis, qualis in ipso praecedebat, et illis est pollicitus secuturam: et quia ipsius mox futura fuerat resurrectio, praesentis posuit temporis verbum, propter significandam celeritatem: illorum autem, quoniam saeculi differtur in finem, non ait Vivitis, sed vivetis. Duas ergo resurrectiones, suam scilicet mox futuram, et nostram in saeculi fine venturam, duobus verbis praesentis temporis et futuri eleganter breviterque promisit, quia ego vemus. Per hominem quippe mors, et per hominem resurrectio mortuorum: sicut enim in Adam omnes moriuncab
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s aũt uita est propter iusti¬
ciam. Quia uero et nos etiam
nunc in illo suimus: satisosten¬
dit aibi ait. Ego sum uitis:
rios palmites. In illo ergo die
quando uiuemus ea trita Qͦ
mors absorbebitur. cognosce¬
mus quia ipse in patre. & noᷤ
in ipso. et ipse in nob̃: qͥa tũc

Expanded text:
stitiam . Quia vero et nos etiam nunc in illo sumus, satis ostendit, ubi dicit: Ego sum vitis, vos palmites . In illo ergo die, quando vivemus ea vita qua mors absorbebitur, cognoscemus quia ipse in Patre, et nos in ipso, et ipse in nobis; quia tunc
Abbreviated transcription (Latin):
dixisti dñe. donec dies est:
Audi quare. Uẽmiet nox. qͣn¬
do nemo potest operari. Nec
tu dñe: Itane tantũ ualebit
nox illa:. ut nec tu possis in
illa operari. euius opus ẽ nox:
toͥ s credo atq confirmo te
ibi fuisse. quando dixxit d̃s. fi¬
at lux. et facta est lux. Si enĩ
uerbo fecit. per te fecit: et ido
dictum est. omnia per ipsũ
facta sunt: et sine ipso factũ
est nicħ. Diuisit ds̃ inter lu-¬
cem et tenebras. Lucem uoca¬
uit diem: et tenebras uocauit
noctem. Que est illa nox que
cũ uenerit. nemo poterit oꝑa¬
ri: Auidi quid sit dies ⁊ & tũc
intelliges quid sit nox. Unde
sumus aridituri quisnã sit
dies iste : Ipse dicat. Quã diu
in hoc̃ mundo sũ: lux sũ mũ

Expanded text:
dixisti, Domine, donec dies est? Audi quare. Venit nox quando nemo potest operari. Nec tu, Domine? Itane tantum valebit nox illa, ut nec tu possis in ea operari, cujus opus nox est? to, sed credo atque confirmo te ibi fuisse, quando dixit Deus, Fiat lux; et facta est lux . Si enim Verbo fecit, per te fecit: et ideo dictum est, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Divisit Deus inter lucem et tenebras; lucem vocavit diem, et tenebras vocavit noctem . 5. Quae est illa nox, quae cum venerit, nemo poterit operari? Audi quid sit dies, et tunc intelliges quae sit nox. Unde sumus audituri quisnam sit dies iste? Ipse dicat: Quamdiu in hoc mundo sum, lux sum mu
Abbreviated transcription (Latin):
xus est totos eos tenebat atcen¬
dos usq ad eius sepulturã que
ante uesperum facta ẽ: sequẽs
aũt dies ille erat sabbati. quã¬
do eis patrũ morem seruantib
operari utiq ñ licebat: tercia
uero die dñs resurrexit. eosq
reuocauit adspem quã de illo
ñ habere iam ceperant: tam̃si
tunc fecissent. putaremus eos
illa que animos eoꝵ occupa¬
uerat desperatione fecisse. Nñc
uero post eum sibi de sepulchro
redditũ uiuũ. post oblatam su¬
is ocuilis. et manib. ñ solum rii¬
dendam. uerũ etiam tangendã
atq palpandam rediuine car

Expanded text:
xus est, totos eos tenebat attenxus est, totos eos tenebat attentos, usque ad ejus sepulturam, quae ante vesperam facta est; sequens autem dies erat sabbati, quando eis morem patrium servantibus, operari utique non licebat; tertio vero die Dominus resurrexit, eosque revocavit ad spem quam de illo non habere jam coeperant: tamen si tunc fecissent, putaremus eos illa quae animos eorum occupaverat, desperatione fecisse. Nunc vero post eum sibi de sepulcro redditum vivum, post oblatam suis oculis et manibus, non solum videndam, verum etiam tangendam atque palpandam redivivae car
Abbreviated transcription (Latin):
dei: et alii ex discipulis eiris
duo. Dicit eiꝰ symon petrus.
Uado piscari. Dieunt ei. ue¬
nimus et nos tecũ. Queri solet
de hac piscatione discipuloꝵ.
cur redierint pecrus et filii ze¬
bedei ad id quod fuerunt priꝰ¬
quã a dño uocarentur. Erant
enĩ piscatores quando eis dixit
uenite post me: et faciam uos
piscatores hominũ. Tunc eum
quippe illi secuti sut. ut ma¬
gisterio eius relictis omnib ad¬
hererent: intantũ ut cũ ab eo
ille diues tristis abscederet. cui
que habes. et da pauperib. et
habebis thesaurũ incelo. et ue-¬
ni sequere me. diceret ei petrus.
Ecre nos dimisimus omnia. et
secuti sumus te. Quid ẽ ergo.
quod ninc quasi apłatu relic¬
to. fiunt quod fuerunt. et qđ
driniserant repecunt. tamquã
obliti quod audierant: nemo
ponens manũ super aratrum.¬
et respiciens recro aptus ẽ regno
celoꝵ: Quod si fecissent defũ¬
cto iħu. prius quã resurrexiss
a mortius. quod quidẽ ñ pote¬
rant. quomã dies quo crucifi

Expanded text:
ex discipulis ejus duo. Dicit eis Simon Petrus: Vado piscari. Dicunt ei: Venimus et nos tecum. » 2. Quaeri solet de hac piscatione discipulorum, cur redierint Petrus et filii Zebedaei ad id quod fuerunt priusquam a Domino vocarentur: erant enim piscatores quando eis dixit, Venite post me, et faciam vos piscatores hominum . Tunc eum quippe illi secuti sunt, ut magisterio ejus relictis omnibus adhaererent: in tantum ut cum ab eo dives ille tristis abscederet, cui e habes, et dhabebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me , diceret ei Petrus: Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te . Quid est ergo quo nunc quasi apostolatu relicto fiunt quod fuerant, et quod dimiserant repetunt, tanquam obliti quod audierant, Nemo ponens manum super aratrum, respiciens retro, aptus est regno coelorum ? Quod si fecissent defuncto Jesu prius quam resurrexisset a mortuis quod quidem non poterant, quoniam dies quo cruci
Abbreviated transcription (Latin):
Ust narrationẽ rei geste in
qua thomas oblatis sibi tan¬
gendis in xp̃i carne uulneruo
locis. udit quod credere nole¬
bat et credidit: interponit hec
eugłista ioħs. et dicit. Multa
quidem et alia signa fecit ih̾e in
conspectu discipuloꝵ suoꝵ : qͤ
ñ sunt scripta in libro hoc. Hec
aũt scripta sunt. ut credatis.
quia iħe est xp̃c filius dei: et
ut ereclentes. uitam habeatis. ĩ
nomine eius. Hoc capitulum
uelut libri huius indicat finẽ:
sed narratur hic deinde. quẽad¬
modũ se manifestauerit dñs
ad mare thyberiadis: et incap¬
tura piscium commendauerit
eccłe sacramentũ: qualis futu¬
ra est ultima resurrectione
mortuoꝵ. Ad hoc itaq comm̃¬
dandũ.ualere arbitror.quod
tam quã finis interpositus est
libri: quod esset etiam secuitri¬
re narrationis quasi ꝓemrũ:
quod ei quodãmodo faceret
eminentiorem locũ. Que nar¬
ratio incipit ita. Postea mani¬
festairit se iterũ iħc ad mare
thyberiadis: manifestauit
aũt sic. Erant symul symon

Expanded text:
st narrationem rei gestae, in qua Thomas discipulus oblatis sibi tangendis in Christi carne vulnerum locis, vidit quod credere nolebat et credidit; interponit haec evangelista Joannes, et dicit: « Multa quidem et alia signa fecit Jesus in conspectu discipulorum suorum, quae non sunt scripta in libro hoc. Haectis quia Jesus est Christus Filius Dei; et ut credentes, vitam habeatis in nomine ejus. » Hoc capitulum velut libri hujus indicat finem: sed narratur hic deinde quemadmodum se manifestaverit Dominus ad mare Tiberiadis, et in captura piscium commendaverit Ecclesiae sacramentum, qualis futura est ultima resurrectione mortuorum. Ad hoc itaque commendandum valere arbitror, quod tanquam finis interpositus est libri, quod esset etiam secuturae narrationis quasi prooemium, quod ei quodammodo faceret eminentiorem locum, quae narratio incipit ita: « Postea manifestavit se iterum Jesus ad mare Tiberiadis; manifestavit autem sic Erant simul Simon
Abbreviated transcription (Latin):
cit ergo discipulus ille quẽ di¬
ligebat iħc. pecro. Dñs est. Sy¬
mon petrus cũ audissec quia
dñs ẽ. tumca succinxit se. erat
enim nudus. et misit se in ma¬
re. Alii aũt discipuli nauigio
uenerunt. Neq enĩ longe erãt
a terra. sed quasi cubitis ducen¬
tis: trahentes rete piscrũ. Tit
ergo descenderunt interram:
uiderunt prunas positas et

Expanded text:
diligebat Jesus Petro. Dominus est. Symon Petrus cum audisset quia Dominus est: tunica succinxit se: erat enim nudus: et misit se in mare. Alii autem discipuli navigio venerunt. Non enim longe erat a terra: sed quasi cubitis ducentis trahentes rete piscium. Ut ergo descenderunt in terram: viderunt pru
Abbreviated transcription (Latin):
trat. Precticat enĩ xp̃m qua¬
lem sibi fingit: ñ qualem ue¬
ritas dicit. Nom̃ habes: rem
ñ habes. Alicriius rei nomen
est xp̃c. Tene ipsam rem:
si ius prodesse tibi nom̃. An¬
us nescio unde sicut fotinuᷤ
xp̃c homo est inquit: deus
ñ est. Nec ipse intrat per os¬
dum:. quia xp̃c et homo et
deus est. Et quid opus ẽ mul¬
ta percurrere:et multã uanã

Expanded text:
trat: praedicat enim Christum quatrat: praedicat enim Christum qualem sibi fingit, non qualem veritas dicit. Nomen habes, rem non habes. Alicujus rei nomen est Christus: tene ipsam rem, si vis prodesse tibi nomen. Alius nescio unde, sicut Photinus: Christus homo est, inquit; Deus non est. Nec ipse intrat per ostium, quia Christus et homo et Deus est. Et quid opus eta percurrere et multa vana
Abbreviated transcription (Latin):
mactare. occidere. Quid de
istis dicam: E cce ipsi phari¬
sei legebant: et in eo quod le¬
gebant. xp̃m sonabant: uen¬
turũ sperabant: et p̃sentem ñ
agnoscebant. lactabant se etiã
ipsi inter uidentes. hoc ẽ. in¬
ter sapientes : et negabãt xpi¬
stum: et ñ intrabant per osti¬
um. Ergo et ipsi siquos forte
seducerent. mactandos. occi¬
dendos: ñ liberandos seduce¬
rent: et hos dimittamꝰ. Ui¬
deamus si forte illi intrant ꝑ
ostiũ: qui ipsius xp̃i nomine
głantur.Innumerabiles enim
sunt. qui se uidentes. ñ soluo
lactant: sed a xp̃o illumina¬
tos uideri uolunt. Sunt au¬
tem heretici. Forte ipsi ꝑ ia¬
nuam intrauerunt: Absit.
Sabellius dicit. Qui filius
est: ipse est pater. Sed si filiꝰ
um. qui filiũ dicit patrem.
pater: aliud est filius. Rec¬
cte diceret.si diceret alius: ñ
aliud. Quando enĩ dicit ali¬
ud : ei contradicit a quo au-¬
dit. ego et pater unũ sumus.
Dec ipse ergo per ostrum in¬

Expanded text:
mactare et occidere. 4. Quid de mactare et occidere. 4. Quid de istis dicam? Ecce ipsi Pharisaei legebant, et in eo quod legebant, Christum sonabant, venturum sperabant, et praesentem non agnoscebant: jactabant se etiam ipsi inter videntes, hoc est inter sapientes, et negabant Christum, et non intrabant per ostium. Ergo et ipsi, si quos forte seducerent, mactandos et occidendos, non liberandos seducerent. Et hos dimittamus: videamus illos si forte ipsi intrant per ostium, qui ipsius Christi nomine gloriantur. 5. Innumerabiles enim sunt, qui se videntes non solum jactant, sed a Christo illuminatos videri volunt: sunt autem haeretici. Forte ipsi per januam intraverunt? Absit. Sabellius dicit, Qui Fiest, ipse est Pater: sed Filius  um, qui Filium dicit Patrem. Pater, aliud cte diceret, si diceret Alius; non, aliud. Quando enim dicit, Aliud, ei contradicit a quo audit, Ego et Pater unum sumus . Nec ipse ergo per ostium in
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Ad hoc enĩ debet uni¬
ciriq prodesse bene uiuere: rit
ciri ñ datur semper uiuere :
quid prodest bene uiuere:
Quia nec bene uiuere dicen¬
disunt: qui finẽ bene uirien¬
di uł cecitate nesciunt: uł in¬
flatione contemnunt. Non
est aũt cuiquã spes uera et
certa semꝑ uuendi. nisi ag¬
noscat uitã quod ẽ xp̃c: et
per iamiã intret in ouile.
Qdierunt ergo plerũq tales
homines etiã persuadere ho¬
minib ut bene uiuant: et
xp̃iani ñ sint. Per aliã partẽ
uolunt ascendere:rapere.et
occidere:ñ ut pastor cõserua¬
re atq saluare.Fuerunt ergo
quidam philosophi de uirtu¬
tib et uiciis subtilia multa
tractantes. diuidentes. diffi¬
nientes: raciocinationes acu¬
tissimas concludentes: libros
implentes: suã sapientiã buc¬
cis crepantib uentilantes: qui
etiã dicere auderent homini¬
b. nos sequimini: sectam no¬
stram tenete. si uultis beate
uiuere. Sed ñ intrarant per
ostium: perdere uolebant:

Expanded text:
tur? Ad hoc enim debet unitur? Ad hoc enim debet unicuique prodesse bene vivere, ut cui non datur semper vivere, quid prodest bene vivere? Quia nec bene vivere dicendi sunt, qui finem bene vivendi vel caecitate nesciunt, vel inflatione contemnunt. Non est autem cuiquam spes vera et certa semper vivendi, nisi agnoscat vitam, quod est Christus; et per januam intret in ovile. 3. Quaerunt ergo plerumque tales homines etiam persuadere hominibus ut bene vivant, et christiani non sint. Per aliam partem volunt ascendere, rapere et occidere; non ut pastor, conservare atque salvare. Fuerunt ergo quidam philosophi, de virtutibus et vitiis subtilia multa tractantes, dividentes, definientes, ratiocinationes acutissimas concludentes, libros implentes, suam sapientiam buccis crepantibus ventilantes; qui etiam dicere auderent hominibus, Nos sequimini, sectam nostram tenete, si vultis beate vivere. Sed non intrarant per ostium: perdere volebant,
Abbreviated transcription (Latin):
tem tunc possent:si oues xp̃i
essent. TInde sibi usurpabãt
lumen: qui furebant contͣ di¬
em: Propter illoꝵ ergo uanã
et suꝑbam et insanabilem ar¬
rogantiam. dñs iħe ista cõte¬
xuit: in quib nos salubriter
si aduertamus admonuit.
Multi eñ sunt. qui scđm
quandam uite hurris cõsue¬
tridinem dicunt boni homi¬
nes.bomi uiri.bone femine:
innocentes. et quasi obseruan¬
tes ea que ĩ lege p̾cepta s̃t: defe¬
rentes honorẽ parentibꝰ suis. ñ me¬
chantes. ñ homicidiũ ꝑpetrãtes.
ñ furtũ faciẽtes. ñ falsũ aduersꝰ
tera qͤ lege mandata sunt ue¬
lut obseruantes. xp̃iam non
sunt: et plerũq se iactant qͦ¬
modo isti. Numqͥd et nos
ceci sumus: Quia uero ista
omnia que faciunt. et nesci¬
unt ad quẽ finem referant.
inamnter facrunt: dñs de gre¬
ge suo. et de ostio qua intrat᷑
ad ouile: similitudinẽ pro¬
posint de hodierna lectione.
Dicant ergo pagani.bene ui¬
uimus. Si per ostrũ ñ intrãt.
quid eis prodest unde gloriã¬

Expanded text:
tem tunc possent, si oves Christi essent. Unde sibi usurpabant lumen qui furebant contra diem? Propter illorum ergo vanam et superbam et insanabilem arrogantiam Dominus Jesus ista contexuit: in quibus salubriter nos, si advertamus, admonuit. Multi enim sunt qui secundum quamdam vitae hujus consuetudinem dicuntur boni homines, boni viri, bonae feminae, innocentes, et quasi observantes ea quae in lege praecepta sunt; deferentes honorem parentibus suis, non moechantes, non homicidum adversus caetera quae lege mandata sunt velut observantes, christiani non sunt: et plerumque se jactant quomodo isti, Numquid et nos caeci sumus? Quia vero ista omnia quae faciunt, et nesciunt ad quem finem referant, inaniter faciunt, Dominus de grege suo, et de ostio quo intratur ad ovile, similitudinem proposuit in hodierna lectione. Dicant ergo Pagani: Bene vivimus. Si per ostium non intrant, quid prodest eis unde glorian
Abbreviated transcription (Latin):
ubi sit: indicet ut apprehen¬
dãt eum. Ei os indicemꝰ mo¬
do iudeis: ubi sit xp̃c. Tti¬
nam uelint audire et appre¬
hendere: quicunq sunt ex se¬
mine illoꝵ qui dederãt man¬
datum: ut indicaretur eis
ubi esset xp̃c. Uemantad
apprehendant eũ. A nob au¬
diant: ex eugłio audiant.
Occisus est a parentib eoꝵ :
sepultus est. resurrexit: a di¬
scipulis agnitus: ante ocłos
eoꝵ ascendit in celũ: ibi sedet
ad dexterã patris. Qui iudica¬
tus est: uenturus est iudex.
Audiant. et teneant. Respon¬
dent. Quomodo denebo ab¬
sentem: Quomodo manũ¬
in celum mittã: ut ibi sedentẽ
teneam: Fidem mitte: et te¬
nuisti. Parentes tui tenuert̃
carne: tu tene corde: quoniã
xp̃c absens. etiã presens est.
Nisi presens esset: a nob̃ ip¬
sis teneri ñ posset. Sed quom¬
am uerũ est quod ait. ecce ego
uobiscũ sum usq ad consum¬
mationẽ scłi: et abiit. et hic ẽ:
et rediit. et nos ñ deserit. Cor¬

Expanded text:
ubi sit, indicet, ut apprehenubi sit, indicet, ut apprehendant eum. Nos indicemus modo Judaeis, ubi sit Christus. Utinam velint audire et apprehendere quicumque sunt ex semine illorum, qui dederant mandatum ut indicaretur eis ubi esset Christus. Veniant ad apprehendant eum. A nobis audiant, ex Evangelio audiant. Occisus est a parentibus eorum, sepultus est, resurrexit, a discipulis agnitus, ante oculos eorum ascendit in coelum, ibi sedet ad dexteram Patris; qui judicatus est, venturus est judex: audiant, et teneant. Respondent: Quomodo tenebo absentem; quomodo in coelum manum mittam, ut ibi sedentem teneam? Fidem mitte, et tenuisti. Parentes tui tenuerunt carne, tu tene corde: quoniam Christus absens etiam praesens est. Nisi praesens esset, a nobis ipsis teneri non posset. Sed quoniam verum est, quod ait, Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi ; et abiit, et hic est; et rediit, et nos non deserit: cor
Abbreviated transcription (Latin):
cha nos haberemus: cũ eius
passionẽ tanquã ouis immo¬
lationẽ celebraremus. Que¬
rebant ergo iħm: sed male. Be¬
ati enĩ qui querunt iħm: sed
bene. Illi querebant iħm. rit
nec ipsi eũ haberent. nec nos.
S ab ipsis abscedentẽ: suscepi¬
mus nos. Rep̾hendunt qͥ que¬
runt: laudant᷑ qͥ querũt. Anmꝰ
enĩ querentis. aut laudẽ inue¬
nit. aut damnationẽ. Nabes enĩ
et in psalmis. Cõfundant̃ & re¬
uereant᷑: qui querunt ammã
meam. Isti sunt qui male que¬
rebant. Alio aũt loco dicit. De¬
rut fuga a me: et ñ est qui re¬
quirat animã meam. Cul¬
pantur qui querebant: cul¬
pantur qui ñ querebant. Ex¬
go queramus xp̃m. ut habea¬
mus: queramꝰ ut teneamus.
sed ñ ut occidamus. Nã & illi
icdo querebant ut tenerent:s
ut cito ñ haberent. Querebãt
ergo: et loquebantur inter se.
Quid putatis: quia ñ uenit
ad dic̃ festum: Dederant au¬
tem pontifices et pharisei mã¬
datum. ut siquis cognouerit

Expanded text:
cha nos haberemus, cum ejus cha nos haberemus, cum ejus passionem tanquam ovis immolationem celebraremus. 3. Quaerebant ergo Jesum: sed male. Beati enim qui quaerunt Jesum, sed bene. Illi quaerebant Jesum, ut nec ipsi haberent eum, nec nos: sed ab ipsis abscedentem suscepimus nos. Reprehenduntur qui quaerunt, laudantur qui quaerunt: animus enim quaerentis aut laudem invenit, aut damnationem. Habes enim et in Psalmis, Confundantur et revereantur, qui quaerunt animam meam : isti sunt qui male quaerebant. Alio autem loco dicit: Periit fuga a me, et non est qui requirat animam meam . Culpantur qui quaerebant, culpantur qui non quaerebant. Ergo quaeramus Christum ut habeamus; quaeramus ut teneamus, sed non ut occidamus: nam et illi ideo quaerebant ut tenerent, sed ut cito non haberent. Quaerebant ergo, et loquebantur inter se: Quid putatis, quia non venit ad diem festum? 4. Dederant autem pontifices et Pharisaei mandatum, ut si quis cognoverit
Abbreviated transcription (Latin):
tio umbra erat futuri. Qͥd¬
est umbra futuri: Propħia
illo die passuri: ut transiret
umbra et lux ueniret: ut
transiret significatio. et ueri-¬
tas teneretur. Habebant er¬
go ndei pascha in umbra:
nos in luce. Quid enĩ opus
erat ut dñs preciperet eis. per
ipsum diem festum ouẽ occi¬
dere:nisi quia erat ille de
quo propħatum est. sicut ouis
ad immolandũ ductus est:
oꝵ postes signatisunt: sangri¬
ne xp̃i fronces nostre signant᷑.
Et illa signatio quia erat si¬
gnificatio: dicta est ab om̃ib
signatis exterminatorẽ prohi¬
bere. Signũ xp̃i a nob repella
exx terminatorem: si cor nostrũ
recipiat saluadorem. Quare
hoc dixi: Quia multi habent
postes signatos: et intus non
manet habitator. Facile ha¬
bent infronte signũ xpisti:
et corde ñ recipiunt uerbũ
xp̃i. Ido dixi fratres quod re
Hec dixi: nequis forte cogita¬
ret. quid sibi uelint illa festa
rudeoꝵ. Tenit ergo dñs tan¬
quã ad uictimã. ut uerũ pas¬

Expanded text:
tio umbra erat futuri. Qtio umbra erat futuri. Qest umbra futuri? Prophetia illo die passuri: ut transiret umbra, et lux veniret; ut transiret significatio, et veritas teneretur. Habebant ergo Judaei Pascha in umbra; nos in luce. Quid enim opus erat ut Dominus eis praeciperet per ipsum diem festum ovem occidere, nisi quia ille erat de quo prophetatum est: Sicut ovis ad immolandum ductus est orum postes signati sunt : sanguine Christi frontes nostrae signantur. Et illa signatio, quae erat significatio, dicta est a domibus signatis exterminatorem prohibere : signum Christi a nobis repellit exterminatorem, si cor nostrum recipiat Salvatorem. Quare hoc dixi? Quia multi postes habent signatos, et intus non manet habitator: facile habent in fronte signum Christi, et corde non recipiunt verbum Christi. Ideo dixi, fratres, quod reprem. Haec dixi, ne quis forte cogitaret quid sibi vellent ista festa Judaeorum. Venit ergo Dominus tanquam ad victimam, ut verum Pas
Abbreviated transcription (Latin):
esternam lectionẽ sancti
eugłii de qua locuti sum
quod dñs dedit: hodierna se¬
quitur de qua locuturi sumꝰ
quod dñs dabit. Quedam ĩ
seripturis tam manifesta sũt:
ut potius auditorem quã ex¬
positorem desiderent. In eiꝰ nos
i imorari ñ oportet : ut neces¬
sariis in quib immorandũ est:
tempus sufficiat. Proximũ er¬
go erat pascha iudeoꝵ. Illũ di¬
em festũ. iudei cruentũ habe¬
re sanguine dñi uoluerunt.
Illo die festo occisus est agnꝰ.
qui nob̾ eundem diẽ festum
suo sanguine consecrauit. Cõ¬
siliũ erat inter iudeos de ocei¬
dendo ihu. Ille qui de celoue¬
nerat pati.propinquare uo¬
luit loco passionis: quia i¬
minebat hora passionis. Ascen¬
derunt ergo multi ierosolimã
de regione ante pascha: ut sẽi¬
ficarent se ipsos. Hoc faciebãt
iud̃i scdm preceptũ dñi per
sanctũ moysen in lege manda¬
tum: ut die festo quo pascha
erat. omnes undiq conuenirẽt:
et illius diei celebratione san¬
ctificarentur. Sed illa celebra¬

Expanded text:
esternam lectionem sancti Evangelii, de qua locuti sumus quod Dominus dedit, hodierna sequitur, de qua locuturi sumus quod Dominus dabit. Quaedam in Scripturis tam manifesta sunt, ut potius auditorem quam expositorem desiderent: in eis nos immorari non oportet, ut necessariis in quibus immorandum est, tempus sufficiat. 2. Proximum ergo erat Pascha Judaeorum. Illum diem festum Judaei cruentum habere Domini sanguine voluerunt. Illo die festo occisus est Agnus, qui nobis eumdem diem festum suo sanguine consecravit. Consilium erat inter Judaeos de occidendo Jesu: ille qui de coelo venerat pati, propinquare voluit loco passionis, quia imminebat hora passionis. Ascenderunt ergo multi Jerosolymam de regione ante Pascha, ut sanctificarent seipsos. Hoc faciebant Judaei secundum praeceptum Domini, per sanctum Moysen in Lege mandatum, ut die festo quod Pascha erat, omnes undique convenirent, et illius diei celebratione sanctificarentur. Sed illa celebra
Abbreviated transcription (Latin):
tha ministrabat. Lararus uͦ
unus erat ex discumbentibꝰ
Ne putarent homines fanta¬
sina esse factum. quia mortu¬
us resurrexit: unus erat ex
discumbentib. Uruebat:
loquebatur: epulabatur:ue¬
ritas ostendebatur: iudeorũ¬
cumbebat ergo dñs cũ lazaro
una ex sororib lazari.Maria
uero altera soror lazari acce¬
pit libram unguenti nardi
pistici preciosi: et irnxit pe¬
des iħu. et extersit capillissu¬
is pedes eius: et domus imple

Expanded text:
tha ministrabat: Lazarus vero unus erat ex discumbentibus. Ne putarent homines phantasma esse factum, quia mortuus resurrexit, unus erat ex recumbentibus; vivebat, loquebatur, epulabatur: veritas ostendebatur, infidelitacumbebat ergo Dominus cum Lazaro una ex sororibus Lazari. 6. Maria vero, altera soror Lazari, accepit libram unguenti nardi pistici pretiosi, unxit pedes Jesu, et extersit capillis suis pedes ejus
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ ad salutẽ: sicut quisquã
te ufitate dicitur: ñ tam̃ ꝓprie.
Sic au̾t posuit dñs hoc uer¬
bũ. ut diceret. ueritas libera¬
bit uos:ut in greca lingua
nemo dubitet eũ de liberta¬
te clixisse. Deniq et iudisic
intellexerunt: et responder̃t
ei. ñ illi qui iam crediderant:
sed qui in turba erant nondũ
credentes responderunt ei. Se¬
men abrahe suius: et nemim
seruiuimus unquã. Quomo¬
do tu dicis. liberi eritis: Non
arĩt dixerat dñs liberi eritis:
sed ueritas liberabit uos. In
quo tam̃ uerbo. illi quia sic̃¬
dixi patet in greco ñ intellex¬
erunt nisi libertatem: & extu¬
lerunt se quod semen essent a¬
brahe: et dixerunt.Semen a¬
brahe sumus: et nemini ser¬
uiuimus unquã. Quomodo
tu dicis liberi eritis: O pellis
inflata: ñ est ista magnitudo
sed tumor. Et hoc ipsum se¬
cundũ huiris demporis liber¬
tatem. quomodo uerũ dixis¬
tis. nemini seruiuimus um¬
quã: Ioseph ñ est uenundat᷑:
Propħe sancti in captiuitatẽ

Expanded text:
tantum ad salutem: sicut quisquam te; usitate dicitur, non tamen proprie. Sic autem posuit Dominus hoc verbum, ut diceret, Et veritas liberabit vos, ut in graeca lingua nemo dubitet eum de libertate dixisse. 2. Denique et Judaei sic intellexerunt, et responderunt ei: non illi qui jam crediderant, sed illi qui in turba erant nondum credentes: responderunt ei, Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, enim dixerat Dominus, liberi eritis, sed: Veritas liberabit vos. In quo tamdixi, patet in graeco, non intellexerunt nisi libertatem; et extulerunt se quod semen essent Abrahae, et dixerunt, Semen Abrahae sumus; et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, Liberi eritis? O pellis inflata! Non est ista magnitudo, sed tumor. Et hoc ipsum secundum hujus temporis libertatem quomodo verum dixistis, Nemini servivimus unquam? Joseph non est venumdatus ? Prophetae sancti in captivitatem
Abbreviated transcription (Latin):
da corporeis hominũ sensibꝰ
sese intulerunt atq transiert̃.
ad horam diuinitus facta st̃
de creatura seruiente ⁊ ñ de ip¬
sa dñante natura. que in se
manens. quod uult mouet:
et quod uult. immutabilis
mutat. Sicut etiã uox illa de
nube aures utiq attigit cor¬
porales: eumq sensũ corporis
qui uocatur audituis. nec ta¬
men ullomodo credendũ est

Expanded text:
da, corporeis hominum sensibus da, corporeis hominum sensibus sese intulerunt atque transierunt, ad horam divinitus facta sunt de creatura serviente, non de ipsa dominante natura, quae in se manens quod vult movet, et quod vult immutabilis mutat. Sicut etiam vox illa de nube aures utique attigit corporales, eumque sensum corporis qui vocatur auditus ; nec tamen ullo modo credendum est
Abbreviated transcription (Latin):
pimus esse ab eo dictum et
hoc unde nunc disputo. ñ
possum ame ipso facere qͥe¬
quam: sicut audio. iudico.
In persona uero spiritus sc̃ĩ.
quomodo accipiamus quod
ait. ñ enĩ loquetur a semet ip¬
so. sed quecs̃q audiet loque¬
tur. cũ mea ñ sit alia diuinita¬
tis. alia humanitatis. uł alteri¬
us creature cuiuscumq sub¬
stantia. magna exoritur diffi¬
cultas. Illud enĩ quod sicut co¬
lumba sp̃s sanctus apparuit
specie corporali uisio fuit ad
horam facta atq transacta: si¬
cut etiam quando super disci¬
pulos uenit. uise sunt illis lin¬
gue diuise uelut ignis: qui et
insedit super unũquenq eoꝵ.
Qui ergo dicit columbam ad
unitatem persone sp̃ui sc̃o fu¬
isse coniunctam. ut ex illa et
deo quia sp̃s sanctus deus est.
una sp̃s sancti persona consta¬
ret: hoc etiam de illo igne com¬
pellitur dicere: ut intelligat
nichil hoꝵ debere se dicere. Ista
enim que de substantia di quo
modo ut opuserat significan¬

Expanded text:
pimus esse ab eo dictum et pimus esse ab eo dictum et hoc unde nunc disputo, Non possum a meipso facere quidquam: sicut audio, judico. In persona vero Spiritus sancti quomodo accipiamus quod ait, Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur; cum in ea non sit alia divinitatis, alia humanitatis, vel alterius creaturae cujuscumque substantia, magna exoritur difficultas. 2. Illud enim quod sicut columba Spiritus sanctus apparuit specie corporali , visio fuit ad horam facta atque transacta: sicut etiam quando super discipulos venit, visae sunt illis linguae divisae velut ignis, qui et insedit super unumquemque eorum . Qui ergo dicit columbam ad unitatem personae Spiritui sancto fuisse conjunctam, ut ex illa et Deo quia Spiritus sanctus Deus est una Spiritus sancti persona constaret; hoc etiam de illo igne compellitur dicere, ut intelligat nihil horum debere se dicere. Ista enim quae de substantia Dei quoquo modo ut opus erat significan
Abbreviated transcription (Latin):
per cuius uniꝰ hominis obediẽ¬
tiam rusti constituunt᷑ mul¬
ti. ñ solũ obediens fuit usq ad
mortem crucis. in qua ẽ uiuus
iudicatus a mortiris: sed obe¬
dientẽ se futurũ promittens.
in ipso quoq iudicio quo ẽ
de uiuis rudicaturus et mor¬
tuis: ñ possum inquit a me¬
ipso facere quicquã. sicut au¬
dio. iudico. Sed numquid de
spiritu sancto quod dictũ est.
ñ enim loquetur a semet ipso.
sed quecũq audiet loquetur:
ꝑtionem cuiusquã creature
dictum esse audemus opina¬
ri:. Solus quippe in trinitate
filius. formã serui aocepit: qͦ
forma illi ad unitatẽ ꝑsone
coaptata est. idest. ut filius di
et filius hominis unus sit iħe
a nobis.Propter quã personã
unã ex duabus substantuis. di¬
uina humanaq constantem.
aliquando scdm id quod d̃s ẽ
loquitur: ut est illud qd ait.
ego et pater unũ sumus: ali¬
quando scđm id quod homo
est: sicuti ẽ illud. quoniã pat̃
maior me est. Scđm qđ acce¬

Expanded text:
per cujus unius hominis obedienper cujus unius hominis obedientiam justi constituuntur multi , non solum obediens fuit usque ad mortem crucis, in qua est vivus judicatus a mortuis; sed obedientem se futurum promittens in ipso quoque judicio, quo est de vivis judicaturus et mortuis, Non possum, inquit, a meipso facere quidquam: sicut audio, judico. Sed numquid de Spiritu sancto quod dictum est, Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur, ptionem cujusquam creaturae dictum esse audebimus opinari? Solus quippe in Trinitate Filius formam servi accepit, quae forma illi ad unitatem personae coaptata est, id est, ut Filius Dei et filius hominis unus sit Jesua nobis Propter quam personam unam ex duabus substantiis divina humanaque constantem, aliquando secundum id quod Deus est loquitur, ut est illud quod ait, Ego et Pater unum sumus : aliquando secundum id quod homo est, sicuti est illud, Quoniam Pater major me est ; secundum quod acce
Abbreviated transcription (Latin):
patri nec ab imptis uideri po¬
dest: sed forma hominis appa¬
rebit. qua minoratus est etiã
modico minus ab angłis. Et
quantus iam in claritate. ñi
in pristina sit humilitate uẽ¬
turus: conspicuus tam̃ futur̃
et bonis et malis. Hinc ait et
illud. Et potestatẽ dedit ei
iudiciũ facere: quia filius ho¬
minis est. In quib uerbis eiꝰ
manifestatur. ñ eam formam
presentandam esse iudicio. in
qua cũ esset. ñ rapinã arbitra¬
tuis est esse equaliso: sed illã
quã cum semet ipsũ exinani ᷤ¬
set accepit. Semet ipsum enĩ
exinamuit formã serui acci¬
piens: in qua uidetur etiam
ad faciendũ iudiciũ obedien¬
tiam suam commendasse cũ
dixit.ñ possum a me ipso fa
cere quicquã. sicut audio. iu¬
dico. Adam namq per cuiꝰ
unius hominis inobedienti¬
am peccatores constituti sunt
multi. ñ sicut audiuit iudi¬
cauit: quia quod audirit p̃¬
uaricauit: et a semet ipso fecit
malũ quod fecit: quia ñ di uo¬
luntatem sed suã fecit. Iste aũt

Expanded text:
Patri, nec ab impiis videri potest, sed forma hominis apparebit, qua minoratus est etiam modico minus ab angelis , quamvis jam in claritate, non in pristina sit humilitate venturus, conspicuus tamen futurus et bonis et malis. Hinc ait et illud: Et potestatem dedit ei judicium facere, quoniam Filius hominis est . In quibus verbis ejus manifestatur non eam formam praesentandam esse in judicio in qua cum esset non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo; sed illam quam cum semetipsum exinanisset, accepit. Semetipsum enim exinanivit formam servi accipiens : in qua videtur etiam ad faciendum judicium obedientiam suam commendasse, cum dixit, Non possum facere a meipso quidquam: sicut audio, judico. Adam namque per cujus unius hominis inobedientiam peccatores constituti sunt multi, non sicut audivit, judicavit; quia quod audivit praevaricavit, et a semetipso fecit malum quod fecit; quia non Dei voluntatem, sed suam fecit: iste autem
Abbreviated transcription (Latin):
berati sunt. Et quidem ista
ciuitas eos ñ habebat: sed post¬
ea quã multi peregrini adue¬
nerunt: nonnulli et ipsi ad¬
uenerunt. Ecce hec dño loqͦn¬
te: multi iudeoꝵ crediderũt
in eũ. E cce hec me loquente.
arriam credant ñ in me:sed
mectĩ. Dicebat ergo dñs ad eo
qui crediderant in eũ iudeos.
Si uos manseritis in uerbo
meo: ideo manseritis quia in¬
iciati estis: quia et ibi esse ce
pistis. Si manseritis. idest. ĩ
fide que in nobis credentibꝰ¬
esse cepit: quo perueniecis:
ducit. Amasti fundamentũ:
culmeñ actende: et ex ista
humilitate. aliã celsitudi¬
nem quere. Fides enĩ humili¬
tatem habet: cognitio et im
mortalitas et eternitas ñ ha¬
bet humilitatẽ. sed celsitudi¬
nem: erectionem. nullã de¬
fectionem : eternã stabilita¬
tem. nullam ab immico ex¬
pugnationẽ: nullũ deficien¬
di timorẽ. Magnũ est quod
incipit a fide: sed contemnrit᷑

Expanded text:
berati sunt. Et quidem ista civitas eos non habebat; sed posteaquam multi peregrini advenerunt, nonnulli et ipsi venerunt. Ecce haec Domino loquente multi Judaei crediderunt in eum; ecce et me loquente Ariani credant, non in me, sed mecum. 8. Dicebat ergo Dominus ad eos qui crediderant in eum Judaeos: Si vos manseritis in verbo meo. Ideo manseritis, quia initiati estis, quia et ibi esse cpistis. Si manseritis, hoc est in fide, quae in vobis esse credentibus coepit, quo pervenietis v et quo perducit. Amastis fundamentum, culmen attendite, et ex ista humilitate aliam celsitudinem quaerite. Fides enim humilitatem habet. Comortalitas et aeternitas non habet humilitatem, sed celsitudinem; erectionem, nullam defectionem, aeternam stabilitatem, nullam ab inimico expugnationem, nullum deficiendi timorem. Magnum est quod incipit a fide; sed contemnit
Abbreviated transcription (Latin):
uid sibi uelit. et quomodo
accipiendũ sit quod dñs
ait qui credit in me. opera
que ego facio et ipse faciet:
ñ est facile comp̃hendere. Et
cũ hoc ad intelligendũ dif¬
ficillimũ sit: adiecit aliud
difficilius. et maiora hoꝵ fa¬
ciet. Quid est hoc: Qui fa¬
ceret opera que xp̃c fecit. ñ in¬
ueniebannis: qui etiã maiora
faciat inuenturi sumus:Sed
dixeramus sermone pristi

Expanded text:
et quomodo accipiendum sit, quod Dominus ait, Qui credit in me, opera, quae ego facio, et ipse faciet , non est facile comprehendere. Et cum hoc ad intelligendum difficillimum sit, adjecit aliud difficillius: et majora horum faciet. Quid est hoc? Qui faceret opera, quae Christus fecit, non inveniebamus; qui etiam majora faciet, inventuri sumus? Sed dixeramus sermone pristi
Abbreviated transcription (Latin):
ligendũ est: de qua et alibi
serptum est. Scire autẽ te:
sensus est consummatus. Hac
quippe scientia qui sciunt

Expanded text:
ligendum est, de qua et alibi scriptum est: Scire autem te, sensus est consummatus . Hac quippe scientia, qui sciunt
Abbreviated transcription (Latin):
deus in nob̃ est. Fideles par¬
ticipantes eius gr̃a: illumina¬
ti ab ipso. in illosumtis: et
ipse in nob̃. Sed ñ sic unigen¬
tus filius. Iile in patre et pat
in illo: tanquã equalis in eo
cui est equalis. Deniq nos
aliquando possumus dicere.
in do sumus: et deus in nob̃.
Ego et deus unũ sumus: nun¬
quid possumus dicere: In do
es: quia d̃s te continet. Deus
est inde: quia templũ di factꝰ
es. Sed numquid quia in dõ
es. et deus est in te. potes dice¬
re. qui me uidet. dm̃ uidet:
quomodo unigenitꝰ dixcit.
qui me uidet. uidet et pa¬
trem: Et ego et pater. unũ
sumus: Agnosce propriũ do¬
mini: et munꝰ serui. Propri¬
um dñi est. equalitas patris:
munus serui ẽ. participatio
saluatoris. Querebant ergo
eũ apprehendere. Ttinam
prenderent. sed credendo: ĩ¬
delligendo: ñ seruiendo et occi¬
dendo. Dam modo frat᷑s mei
quando talia loquor infir¬
mus fortia:pariius magna:
fragilis solida: et uos tanquã
ex eadem massa unde sũ et e¬

Expanded text:
Deus in nobis est: fideles participantes ejus gratiam, illuminati ab ipso, in illo sumus, et ipse in nobis. Sed non sic unigenitus Filius: ille in Patre, et Pater in illo, tanquam aequalis in eo cui est aequalis. Denique nos aliquando possumus dicere, In Deo sumus, et Deus in nobis: Ego et Deus unum sumus, numquid possumus dicere? In Deo es, quia Deus te continet; Deus est in te, quia templum Dei factus es: sed numquid quia in Deo es, et Deus est in te, potes dicere, Qui me videt, Deum videt: quomodo Unigenitus dixit, Qui me vidit, vidit et Patrem ; et, Ego et Pater unum sumus? Agnosce proprium Domini, et munus servi. Proprium Domini, est aequalitas Patris: munus servi, est participatio Salvatoris. 11. Quaerebant ergo eum apprehendere. Utinam apprehenderent, sed credendo et intelligendo, non saeviendo et occidendo. Nam modo, fratres mei, quando talia loquor, infirmus fortia, parvus magna, fragilis solida, et vos tanquam ex eadem massa unde sum et ego, et e
Abbreviated transcription (Latin):
ñ aliis gentib. In eis ergo uolu¬
it intelligi mundũ. qtri odit
xp̃m et discipulos eius: mm¬
mo uero ñ in eis solis: sed hos
quoq ad eundẽ mundũ per
tinere monstrauit. Quid est
ergo. si ñ uenissem et locutus¬
Numquid sine peccato erant
iudei: ance quã xpistus ad eos
in carne uenisset: Quis hoc
uł stultissimus dixerit: Sed
magnũ quoddã peccatũ: non
omne peccatũ: quasi sub gene¬
rali nomine uult intelligi.
Hoc est enim peccatũ quo te¬
nentur cuncta peccata: quod
unusquisq si ñ habeat : di¬
mit cunt᷑ ei cuncta peccata.
Hoc est aũt quia ñ credide¬
runt in xp̃m: qui propterea
uenit: ut credatur in eum.
Hoc peccatũ si ñ uenissem:
ñ utiq haberent. Aduentꝰ
quippe eius. quantũ creden

Expanded text:
n aliis gentibus: in eis ergo voluit intelligi mundum, qui odit Christum et discipulos ejus; imo vero non in eis solis, sed hos quoque ad eumdem mundum per tinere monstravit. Quiergo, Si non venissem, peccatuNunquid sine peccato erant Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatum, quo tenentur cuncta peccata, quod unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata: hoc est autem quia non crediderunt in Christum, qui propterea venit ut credatur in eum. Hoc peccatum, si non venisset, non utique haberent. Adventus quippe ejus quantum creden
Abbreviated transcription (Latin):
atq his uerbis illa subumxit.
manete in dilectione mea: il¬
la procul dubio qua dilexi
uos. Ergo quod ait etiam de
patre.maneo in eius dilectio¬
ne. illa scilicet accipienda est.
qua dilexit eum pater. S nũ¬
quid et hic gr̃a intelligenda ẽ.
qua pater diligit filiũ. ficut
gracia est qua nos diligit filiꝰ.
cũ simus nos filii gr̃a. ñ natu¬
raᷤ unigenitus aũt. natura.
ñ gr̃a᷑ An hoc etiã in ipso filio.
ad hominẽ referendũ est: Ita sa¬
ne. Nam dicendo. sicut dilex

Expanded text:
atque his verbis illa subjunxit, atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea, illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, Maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est qua dilexit eum Pater. Sed numquid et hic gratia intelligenda est, qua Pater diligit Filium, sicut gratia est qua nos diligit Filius: cum simus nos filii gratia, non natura; Unigenitus autem natura, non gratia? An hoc etiam in ipso Filio ad hominem referendum est? Ita sane. Nam dicendo, Sicut dilex
Abbreviated transcription (Latin):
de in dilectione mea. ñ appa¬
ret quã dixerit dilectionem:
utrũ qua eũ diligimus. an
qua ipse nos diligit: sed ex uer¬
bo suꝑiore dinoscitur. Dixerat
quippe. et ego dilexi uos: eui uer¬
bo continuo subiunxit. mane¬
te in dilectione mea. Illa ergo
quia dilexit nõs. Quid ẽ ergo
manete in dilectione mea: in¬
si. manete in gr̃a mea: Et qͥd
est. si precepta mea seruain̾tis.
manebitis in dilectione mea:
nisi ex hoc scietis quod in dile¬
ctione qua uos diligo mane¬
bitis. si precepta mea seruabi¬
tis: Non ergo ut nos diligat
prius eius precepta seruamꝰ:
sed nisi nos diligat: precepta
eius seruare ñ possumus. Hec
est gr̃a que humilib patet:
superbos latet. Sed quid il¬
lud est quod adiungit: sicut
et ego patris mei precepta ser¬
uaui.et maneo in eius dilec¬
tione: EAtiq etiã hic. hanc
dilectionẽ patris intelligiuo¬
luit: qua eũ diligit pater.
Ita quippe dixerat. sicut dile¬
xit me pater. et ego dilexi uos:

Expanded text:
te in dilectione mea, non appate in dilectione mea, non apparet quam dixerit dilectionem, utrum qua eum diligimus, an qua ipse nos diligit; sed ex verbo superiore dignoscitur. Dixerat quippe, Et ego dilexi vos, cui verbo continuo subjunxit, Manete in dilectione mea. Illa ergo, qua dilexit eos. Quid est ergo, Manete in dilectione mea, nisi, manete in gratia mea? Et quid est, si praecepta mea servaveris, manebitis in dilectione mea, nisi, hoc scietis quod in dilectione mea qua vos diligo manebitis, si mea praecepta servabitis? Non ergo ut nos diligat, prius ejus praecepta servamus, sed nisi nos diligat, praecepta ejus servare non possumus. Haec est gratia quae humilibus patet, superbos latet. Sed quid illud est quod adjungitur Sicut et ego Patris mei praecepta servavi, et maneo in ejus dilectione? Utique etiam hic hanc dilectionem Patris intelligi voluit, qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos;
Abbreviated transcription (Latin):
fructum afferamus in uite. Hoqͥ
est in filio: et efficiamur eitis
discipłi. Manete inquit in
dilectione mea. Quomodo
manebrmus:. Audiquid se¬
quitur. Si precepta inquit¬
mea seruaueritis: manebitis
in dilectione mea. Dilectio
facit precepta seruãti: an p̃¬
cepta seruata. faciunt dilecti¬
onem:. Sed quis ambigat. qd̾
dilectio precedit: Tnde emĩ
precepta seruet. ñ habet: qui
ñ diligit. Quod ergo ait. si
precepta mea seruaueritis. ma¬
nebitis in dilectione mea: non¬
dit: sed unde monstretur. Tã¬
quã diceret. Nolite uos pu¬
tare manere in dilectione me¬
a: si ñ seruatis precepta mea.
Si enĩ seruaueritis: manebi¬
tis. Hoc est. hinc apparebit.
quod in dilectione mea ma¬
nebitis: si mea precepta ser
uabitis: ut nemo se fallat
dicendo quod eũ diligat: si eiꝰ
precepta ñseruat. Nam ĩ tan¬
tum eũ diligimus: in quan¬
tum eius precepta seruamus.
In quantũ aũt minus ser
uamus: minus diligimus.
Quamuis quod ait. mane¬

Expanded text:
fructum afferamus in vite, hoc fructum afferamus in vite, hoc est in Filio, et efficiamur ejus discipuli. Manete, idilectione mea. Quomodo manebimus? Audi quid sequitur: Si praecepta mea, inquit, servaveritis, manebitis in dilectione mea. Dilectio facit praecepta servari, an praecepta servata faciunt dilectionem? Sed quis ambigat quod dilectio praecedit? Unde enim praecepta servet non habet, qui non diligit. Quod ergo ait, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, ostetur, sed unde monstretur. Tanquam diceret, Nolite vos putare manere in dilectione mea, si non servatis praecepta mea: si enim servaveritis, manebitis. Hoc est, hinc apparebit quod in dilectione mea manebitis, si praecepta mea servabitis. Ut nemo se fallat, dicendo quod eum diligat, si ejus praecepta non servat. Nam in tantum eum diligimus, in quantum ejus praecepta servamus: in quantuvamus, minus diligimus. Quamvis quod ait, Mane