comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ p̾scientiã non cogere hominẽ ut talis sit qualẽ p̃sciuit ds̃.
sed p̾scire talem futurũ qualis est futurꝰ. quã uis eũ non sic fece¬
rit ds̃i. qm̃ si cogerit᷑ esse hoc utiq cogit qͦd ñ est. Porro sihoc
p̃scierat futurũ esse qͦd ñ est. p̃scientia nonest: quod de deo
quã unpie dicatur ad uertit quisq peccatis suis inde blanditur.¬
nulla intrinsecus uocatione pulsatus. Tantũ quispiam fla¬
gelletur: Unde nabugodonosor pęnitentiã meruit fructuo¬
sam. non ne post innumeras impietates flagellatus penituit.
& rgͣnũ quod ꝑdiderat rurs accepit: pharao aut̃ ipsis est¬
flagellis durior effectꝰ & perut : hic mͥ rationẽ reddat: qui
diuinũ consiliũ nimiũ alta sapienti corde duudicat. Cur
medicam̃tũ unũ medici confectũ. alii ad interitũ. alii ualu¬
erit ad salutẽ. nisi quia xp̃i bonꝰ odor aluis est odor uitȩ in

Expanded text:
Dei praescientiam non cogere hominem ut talis sit, qualem praescivit Deus; Dei praescientiam non cogere hominem ut talis sit, qualem praescivit Deus; sed praescire talem futurum, qualis futurus est, quamvis cum non sic fecerit Deus. Quem si cogeret esse, hoc utique cogeret quod non est. Porro si hoc praescierat futurum esse quod non est, praescientia non est. Quod de Deo quam impie dicatur, advertit quisque qui peccatis suis inde blanditur,nulla intrinsecus vocatione pulsatus, tantum quispiam flagelletur. Unde Nabuchodonosor poenitentiam meruit fructuosam ? Nonne post innumeras impietates flagellatus poenituit, et regnum quod perdiderat, rursus accepit? Pharao autem ipsis flagellis est durior effectus, et periit . Hic mihi rationem reddat, qui divinum consilium nimium altum sapienti corde dijudicat, cur medicamentum unius medici confectum, alii ad interitum, alii valuerit ad salutem: nisi quia Christi bonus odor, aliis est odor vitae in
Abbreviated transcription (Latin):
& om̃a iuditia tua uera. quia inueritate & iuditio suꝑ induxisti
om̃a hȩc ꝓpt̾ peccata nr̃a. & noli ulterius iustitiȩ dĩ culpam
ut nec hi qͥ miscdiam fuerint consecuti. iuditio ueritatis meͬritis
sius aliquid głentur. neq hi qͥ indurati atq dãpnatist̃ excusationẽ
culpȩ exhoc habere posse se credant. quod nullã quã conuer¬
terentur sint miscđiã consecuti Hanc gͦ pharao miscdiã ñ acce¬
pit. & ideo ei ad ꝑeundũ liberum suffic̾it arbitrium Qñ qͥ dem
nullus ita ignarꝰ diuinarũ scripturarũ erit. qui audeat dicere:
illa om̃ia in iuste esse ꝑpessũ: anforte si pie de dõ sicut expedit
sentiamꝰ. &iam pharaoni datã miscdiã repperiemꝰ. Pacientia
enĩ dĩ ualere ei debuit ad salutẽ. quia differens iustũ meritũq
sicut flagellis cedens expulit płm. ita miraculis credens. dm̃
tantȩ uirtutis agnoscere : sed dr̃ iam pharaonẽ non potuisse
nutari. quia eum p̾scierat ds non esse mutandũ: respondetur

Expanded text:
eritate et judicio superinduxisti omnia haec, propter peccata nostra : et noli injustitiae Dei culpam ut nec hi qui misericordiam fuerint consecuti a Deo, judicio veritatis de meritis suis aliquid glorientur; nec hi qui indurati atque damnati sunt, excusationem culpae ex hoc habere posse se credant, quod nullam qua converterentur, sint misericordiam consecuti. Hanc ergo Pharao misericordiam non accepit, et ideo ei ad pereundum liberum suffecit arbitrium: quem quidem nullus ita ignarus divinarum Scripturarum erit, qui audeat dicere illa omnia injuste esse perpessum. An forte si pie de Deo sicut expedit sentiamus, etiam Pharaoni datam misericordiam reperiemus? Patientia enim Dei valere ei debuit ad salutem, qua differens justum meritumque sicut flagellis cedens expulit populum, ita miraculis credens Deum tantae virtutis agnoscere? Si dicitur jam Pharaonem non potuisse mutari, quia eum praesciverat Deus non esse mutandum: respondetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ iħm xp̃m dñm nrm. Hanc itaq distributionẽ qua diri¬
mus adõ. homines nullis existentibus meritis uocari: &
uocatos ut boni aliquid oꝑent᷑. dĩ adminiculis ad iuuari
Sũpto de ueterib litteris apłs monstrat exemplo. Post quã
illã deduob geminis electionẽ om̃i repulsa laude meri¬
torũ ad dĩ grãm iuditiũ que retulerat. Uidens quid impia
poss& blasphemare garrulitas. numqid in iqͥtas inquit est
apud dm̃: & siquod absit. & quasi diceretur ei. Unde ꝓbas:
parum putatis auctoritatẽ suȩ ualere doctrinȩ: nisi
sententiã suã &iam legis docer& exemplo. Sic enĩ intel¬
ligi uoluit. quod m oyses dixerat. Misereor cui miserebor.
& miscdiam p̾stabo. cui misertus fuero. Ut primã adõ nuscđiã
uocatione credamꝰ hominib p̃rogari. quȩ sola ad recte
uiuendum non sufficit: sideserat qui uocauit. Idõq ad di¬

Expanded text:
 Dominum nostrum . Hanc itaque distributionem, qua dixi Dominum nostrum . Hanc itaque distributionem, qua diximus a Deo homines nullis existentibus meritis vocari; et vocatos, ut boni aliquid operentur, Dei adminiculis adjuvari, sumpto de veteribus Litteris Apostolus monstrat exemplo: postquam illam de duobus geminis electionem, omni repulsa laude meritorum, ad Dei gratiam judiciumque retulerat, videns quid impia posset blasphemare garrulitas, dixit, Numquid iniquitas est apud Deum? Et sequitur, Absit . Et quasi diceretur ei, Unde probas? Parum putavit auctoritatem suae valere doctrinae, nisi sententiam suam etiam legis doceret exemplo. Sic enim intelligi voluit quod Moyses dixerat, Misereor cujus miserebor, et misericordiam praestabo cui misericors fuero : ut primam a Deo misericordiam vocatione credamus hominibus praerogari, quae sola ad recte vivendum non sufficit, si deserat qui vocavit. Ideoque addi
Abbreviated transcription (Latin):
ut eĩ sensib ꝑdiuersa uolumina. uaria qͥdem locutione
sed una eademq intentione degestis. siquid in hoc loco lat&
alterius sententiȩ conlatione referetur: uocatũ adõ apo
paulũ. uel ineo libro legimꝰ ubi eoꝵr gesta canonica
ueritate narrant᷑. uel ipse in epła sua confitetur dicens.
dicit. Plus om̃ib illis laboraui. Sed ne hoc ipsum quidem
sibi tribuens. solicita pietate subiuncit. Non ego aut̃ sed
gr̃a dĩ mecũ. lam gͦ & uocata & uocationẽ ꝑ oꝑa iustitiȩ
subsecuto. Quid suꝑerat aliud nisi ut libatus decorpore
mortis huĩ ad illius alterius uitȩ quȩ scĩs om̃ib ueritatis
ore ꝓmissa est beatitudinẽ ꝑueniret: quod nullis huma¬
nis meritis reddi. sed dĩ docens gr̃a largiente donari sibi
ipse respond& post gemitus quib dixerat. Miser gͦ homo
quis me liberabit de corpore mortis huiꝰ : gr̃a inquid dĩ¬

Expanded text:
ut ejus sensibus per diversa volumina, varia quidem locutione, ut ejus sensibus per diversa volumina, varia quidem locutione, sed una atque eadem intentione digestis, si quid in hoc loco latet, alterius sententiae collatione reseretur. Vocatum a Deo apostolum Paulum vel in eo libro legimus, ubi ejus gesta canonica veritate narrantur, vel ipse in Epistola sua confitetur, dicens, dicit: Plus omnibus illis laboravi. Sed ne hoc ipsum quidem sibi tribuens, sollicita pietate subjunxit, Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Jam ergo et vocato et vocationem per opera justitiae subsecuto, quid supererat aliud, nisi ut liberatus de corpore mortis hujus, ad illius alterius vitae, quae sanctis omnibus Veritatis ore promissa est, beatitudinem perveniret? Quod nullis humanis meritis reddi, sed Dei docens gratia largiente donari, sibi ipse respondet, post gemitus quibus dixerat, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore hujus mortis? Gratia D
Abbreviated transcription (Latin):
tis indolem dĩ auxilio deserente nichil possit. adgenus
om̃e peccati. ideo nec fultũ uirtute subsistit: Trahit enĩ
lex inmembris nata peccati &ds aleui iugo mandatoꝵ
suoꝵ leuiq sarcina recedentes. atq inpeccati durissimã
seruitutẽ libero aiustitia uoluntatis arbitrio defluen¬
tes. scd̾m suã iustitiã derelinꝗd eos uͦ qͥuocationis munꝰ
congruã pietate susceperint qui carnalib ñ subiugantur
inlecebris. qui iactantiae uitio auatiae facibus. uento suꝑ¬
biȩ caruerunt. & quantũ in homine est dĩ insẽ dona ser¬
uantes. apud spũalia exercitia om̃e studiũ contulerunt¬
& inagone huiꝰ uitȩ certantes. adiuuat & coronas uincen¬
tibus largitur ȩternas. Ipse rursus delinquentes. deserit
horum graduũ distributione quã uel in nob̾ ds̃ operatur.
uel nos iub& aliquid operari. Ipsũ in terrogemꝰ de cuiꝰ
uerbis orta questio est. quã si dñs adsit enodare conabim᷑.

Expanded text:
tis indolem Dei auxilio deserente nihil possit, ad genus tis indolem Dei auxilio deserente nihil possit, ad genus omne peccati idonea fultum virtute subsistit. Trahit enim lex in membris nata peccati, et Deus a leni jugo mandatorum suorum levique sarcina recedentes, atque in peccati durissimam servitutem libero a justitia voluntatis arbitrio defluentes, secundum suam justitiam derelinquit. Eos vero qui vocationis munus congrua pietate susceperint, qui carnalibus non subjugantur illecebris, qui jactantiae vitio, avaritiae facibus, vento superbiae caruerunt, et quantum in homine est, Dei in se dona servantes ad spiritualia exercitia omne studium contulerunt, et in agone hujus vitae certantes adjuvat, et coronas vincentibus largitur aeternas: ipse rursus delinquentes deserit, horum graduum distributione, qua vel in nobis Deus operatur, vel nos jubet aliquid operari, ipsum interrogemus de cujus verbis orta est quaestio; quam, si Dominus adsit, enodare conamur,
Abbreviated transcription (Latin):
debcas uł habcte. Ego tam̃ cũ spernenda tua: in xp̃o ihũ studia
non putarẽ bona de te credens in aduitoriũ nr̃i redẽptoris. consi-¬
dens ac sperans teq in eiꝰ mẽbris. plurimũ diligens librũ adte sic̃
ualui: utinã tã cõmodũ quã ꝓlixũ. de fide. & spe. & caritate con-¬
sui ꝓfectus ad hiber&: ita & nt̾ se atq homines. ds tẽpo¬
ra atq osfitia distribuens ordinaũ: ut uocatione ipsius bo¬
nori principia sumeremꝰ. uocati autẽ atq illuminati
uiaᷤ mandatoꝵ ciꝰ rationis ingenitae intelligentia nosce¬
remꝰ. & cas libero uł eligeremꝰ uł relinqueremꝰ arbitrio. quas
tamen si ipsius fulti adiutorio continua deuotione se¬
querem. Infine rurs ñ repugnantes mandatis suis sub¬
iectã in nob̾ obedientiã coronar& liberũ uͦ qͦd abeo ha¬
bemꝰ arbitriũ. Prono ad neqͥtiã lapsu fluit. & cũ aduirtu¬

Expanded text:
debeas, vel habere. Ego tamen cum spernenda tua in Christo studia debeas, vel habere. Ego tamen cum spernenda tua in Christo studia non putarem, bona de te credens in adjutorio nostri Redemptoris ac sperans, teque in ejus membris plurimum diligens, librum ad te, sicut valui, utinam tam commodum quam prolixum, de Fide, Spe et Charitate consui profectus adhiberet, ita inter se atque homines Deus tempora officiaque distribuens ordinavit, ut vocatione ipsius bonorum principia sumeremus; vocati autem atque illuminati, vias mandatorum ejus rationis ingenitae intelligentia nosceremus, et eas libero vel eligeremus vel relinqueremus arbitrio. Quas tamen si ipsius fulti adjutorio continua devotione sequeremur, in fine rursus non repugnantem mandatis suis, subjectam in nobis obedientiam coronaret. Liberum vero quod ab eo habemus arbitrium, prono ad nequitiam lapsu fluit; et cum ad virtu
Abbreviated transcription (Latin):
caritas. & ds caritas ẽ. Quȩcũq gͦ mandat dđs ex quib unũ ẽ. ñ moccha¬
beris. & quȩcũq non iubentur. sed spuali consilio mouentur ex qͥb unũ
ẽ. bonũ ẽ homini mulierẽ non tangere. tc̃ recte fiunt cũ referunt᷑ ad dili¬
gendũ dm̃. & proximũ ꝓpter dm̃. & in hoc scło & in futuro. Nc̃ dm̃ ꝑfidẽ:
mortaliũ. Tunc autẽ illuminabit dñs abscondita tenebrarũ: & mani¬
festabit cogitationes cordis: & tẽ laus erit unicuiq adño: quia id lauda¬
bitur & diligetur aproximo in proximo. qđ nec lateat ab ipso illuminabit᷑
do. Ninuitur autẽ cupiditas caritate crescente donec ueniat hic ad
tantã magnitudinẽ quia maior eẽ ñ possit. Maiorẽ enĩ caritatẽ n¬
quanta erit ubi cupiditas quã uł cohercendo super& nulla erit. quã¬
suma sanitas erit qͣndo contentio mortis nulla erit: Sed sit aliqͣndo
huiꝰ uoluminis finis qđ ipse uideris. utrũ enchyridion uł apellare

Expanded text:
t, Deus charitas est . Quaecumque ergo mandat Deus, ex quibus unum est, Non moechaberis ; et quaecumque non jubentur, sed spirituali consilio monentur, ex quibus unum est, Bonum est homini mulierem non tangere : tunc recte fiunt, cum referuntur ad diligendum Deum, et proximum propter Deum, et in hoc saeculo, et in futuro; nunc Deum nabit Dominus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et laus erit unicuique a Deo : quia id laudabitur et diligetur a proximo in proximo, quod ne lateat, ab ipso illuminabitur Deo. Minuitur autem cupiditas charitate crescente, donec veniat hic ad tantam magnitudinem, qua major esse non possit: Majorem enim charitatem n quanta charitas erit ubi cupiditas quam vel coercendo superet nulla erit? qusumma sanitas erit, quando contentio mortis nulla erit. CAPUT CXXII. 33. Libri conclusio. Sed sit aliquando hujus voluminis finis, quod ipse videris utrum Enchiridion vel appellare
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ om̃s deplenitudine eiꝰ accepimꝰ. Quod ita est qua tandẽ
inp udentia homo dedõ. lutũ de figulo iudicabit: non solũ
dicens ꝗd me fecisti sic: sed &iã de aliis dampnabili curiositate
ꝑscrutans & dicens. Quare de eadẽ massa fecisti. aliũ qͥdem
sic aliũ uͦ sic : sihumanũ genꝰ quod creatũ pͥmit᷑ eoristat ex ni¬
chilo. Noncũ debito mortis & peccati origine: & tam ex eis¬

Expanded text:
m omnes de plenitudine ejus accepimus . Quod si ita est, qua tandem impudentia homo de Deo, lutum de figulo judicabit, non solum dicens, Quid me fecisti sic? sed etiam de aliis damnabili curiositate perscrutans et dicens, Quare de eadem massa fecisti alium quidem sic, alium vero sic? Si humanum genus, quod creatum primitus constat ex nihilo, non cum debito mortis et peccati origine nasce
Abbreviated transcription (Latin):
diuinȩ uoluntatis apparens.: sens hominis de uoluntate dĩ suꝑbe
nimiũ disputante̾s. magnitudo questionis obturbat: Ex alta
ille meruit: ꝗd mali ille cõmisit & respondeo tibi ñ ego sed
paulus apłs: nichil qͥdem ambo meruerunt. Sed hab& po¬
testatẽ sigulus luti ex eadẽ massa facere aliud quidẽ uas
in honorẽ. aliud uͦ in contumeliã. Dicturꝰ es quare : quȩ est

Expanded text:
divinae voluntatis apparens, sensus hominum de voluntate Dei superbe nimium disputantes, magnitudo quaestionis obturbat. Exalta jille meruit? Et respondet tibi, non ego, sed Paulus apostolus, Nihil quidem ambo meruerunt, sed habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contume
Abbreviated transcription (Latin):
superius qđ de tẽptatione dictũ ẽ ꝑtinere. Idđo qͥppe ait. sed lib̾a
non ait & lib̾a tãquã unã petitionẽ cẽ de monstrans noli hoc sed
hoc: ut sciat unꝰquisq in eo se liberari amalo qđ ñ infert᷑ intẽp¬
tationẽ. lã porro caritas quã duab istis idẽ fide ac spe. maiorẽ
dixit apłs qͣnto in quocũq maior ẽ. tanto melior ẽ inquo est.
Cũ enĩ quęrit᷑ utrũ quisq sit homo bonꝰ. ñ quęrit᷑ qd credat aut¬
qͥđ sper&. sed qͥd am&. Nã qͥ recte amat. ꝓculdubio recte credit
&sperat. Qui uͦ ñ amat in aniter credit. &iã si st̃ uera quȩ cre¬
dit in aniter sperat. & iã si aduerã felicitatẽ doceant᷑ ꝑtinere quȩ
sperat. nisi & hoc credat ac sper& qđ sibi petenti donari possit ut
am&. Quauis enĩ sperare sine amore ñ possit: fieri tam̃ potest

Expanded text:
superius quod de tentatione dictum est pertinere. Ideo quippe ait, sed libera, superius quod de tentatione dictum est pertinere. Ideo quippe ait, sed libera, non ait et libera, tanquam petitionem esse demonstrans, noli hoc, sed hoc, ut sciat unusquisque in eo se liberari a malo, quo non infertur in tenet. Jam porro charitas, quam duabus istis, id est, fide ac spe majorem dixit Apostolus , quanto in quocumque major est, tanto melior est in quo est. Cum enim quaeritur, utrum quisque sit homo bonus, non quaeritur quid credat, aut speret, sed quid amet. Nam qui recte amat, procul dubio recte credit et sperat: qui vero non amat, inaniter credit, etiamsi sint vera quae credit; inaniter sperat, etiamsi ad veram felicitatem doceantur pertinere quae sperat: nisi et hoc credat ac speret, quod sibi petenti donari possit ut amet. Quamvis enim sperare sine amore non possit, fieri tamen potest
Abbreviated transcription (Latin):
carniq tribuendus ẽ siue spũaliter siue corporalit̃ siue utroq
intelligamꝰ mͦ. Hic ẽ &iã quã poscimꝰ remissio. ubi ẽ cõmissio pec¬
catoꝵ. Plic tẽptationes quȩ nos ad peccandũ uł alliciunt uł ĩpel¬
lunt. Hic deniq malũ unde cupimꝰ liberari. illic autẽ nihil
istorũ ẽ. euangelista uͦ lucas in oratione dominica petitiones
non septẽ : sed quinq cõplexus ẽ. Nec abisto utiq discrepauit.
sed qͦmͦ ista septẽ sint intelligenda: ipsa sua breuitate cõmonuit.
Nom̃ qͥppe dĩ scĩficat᷑ in spũ: dĩ autẽ regnũ in carnis resurrectio
ne uenturũ ẽ. Ostendens gͦ lucas. tciã petitionẽ duarũ superi¬
orũ eẽ qͦdãm repetitionẽ magis eã p̃t̃ mittendo fecit intelligi:
de inde tres alias adiungit. de pane cottidiano. de remissione
peccatoꝵ. de tẽptatione uitanda. At uͦ qđ ille in ultimo posuit:
sed libera nos amalo iste non posuit: ut intelligeremꝰ ad illud

Expanded text:
ibuendus est, sive spiritaliter, sive corporaliter, sive utroque intelligatur modo. Hic est etiam quam poscimus remissio, ubi est omnis commissio peccatorum. Hic tentationes, quae nos ad peccandum vel alliciunt vel impellunt. Hic denique malum, unde cupimus liberari. Illic autem nihil istorum est. Evangelista vero Lucas in oratione dominica petitiones non septem, sed quinque complexus est. Nec ab isto utique discrepavit, sed quomodo ista septem sint intelligenda, ipsa sua brevitate commonuit. Nomen quippe Dei sanctificatur in spiritu, Dei autem regnum in carnis resurrectio. Ostendens ergo Lucas tertiam petitionem duarum superiorum esse quodammodo repetitionem, magis eam praemittendo fecit intelligi; deinde tres alias adjungit de pane quotidiano, de remissione peccatorum, de tentatione vitanda. At vero quod ille in ultimo posuit: Sed libera nos a malo, iste non posuit, ut intelligeremus ad illud
Abbreviated transcription (Latin):
illis cognit᷑ suss& potiuss& nobis ꝑ eoꝵ ministeriũ alias aꝑtius: alias
occultius ꝓphetari. Inquacũq autẽ quattuor istarũ uelut ȩtatũ
singulũ quẽq hominẽ grã regenerationis inuenerit: ibi ei remit¬
tunt᷑ p̃terita uniu̾sa peccata: & reatꝰ ille nascendo contractꝰ: renas.¬
cendo dissoluit᷑ tãquã multũ ual& qđ sp̃s ubi uult spirat. It qͥda
scđm illã seruitutẽ sublege ñ nouerint. sed cũ mandato incipiant

Expanded text:
illis cognitillis cognitonnullis inexperta. In quacumque autem quatuor istarum velut aetatum singulum quemque hominem gratia regenerationis invenerit, ibi ei remittuntur praeterita universa peccata; et reatus ille nascendo contractus, renascendo dissolvitur. Tamque multum valet quod Spiritus ubi vult spirat. , ut quidam secundam illam servitutem sub Lege non noverin
Abbreviated transcription (Latin):
homini repugn& ex homine nondũ tota infirmitate sanata.
Ex side tam̃ iustus uiuat. iusteq uiuat in qͣntũ ñ cedit male
concupiscentiȩ uincente delectatione iustitiȩ. Hȩc st̃ tertia
bona spci hominis inqͥb si pia ꝑscuerantia quisq ꝓficiat: postremã
pax restat quȩ pꝰ hanc uitã in reqͥe sp̃s: deinde in resurrectione &iã
carnis implebitur. Harũ quattuor differentiarũ. prima ẽ ante
legẽ: scđa sublege. t̾cia sub grã. quarta in pace plena atq ꝑfecta.
qͥ inm̃sura & numero & pondere cuncta disponit. Nã fuit pͥmitꝰ
ante legẽ. scđ̾o sublege quȩ data ẽ ꝑmoysen: deinde sub gr̃a quȩ
reuelata ẽ ꝑprimũ mediatoris aduentũ:
Quȩ quide gr̃a nec antea de suit quib eã oportuit ĩpertiri:
quãuis ꝓtẽporis dispensatione uelata & occulta. Neq enĩ antiquoꝵ
qͥcũq iustoꝵ p̃ter xp̃i fid̾e salutẽ potuit inuenire. At uͦ nisi &

Expanded text:
homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat , justeque vivat, in quantum non cedit malae concupiscentiae, vincente delectatione justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace plena atque perfecta. qui in mensura et numero et pondere cuncta disponit . Nam fuit primitus ante Legem; secundo sub Lege, quae data est per Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et occulta. Neque enim antiquorum quicumque justorum praeter Christi fidem salutem potuit invenire, aut vero nisi et
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ operat᷑: & qđ dilectione ñdũ hab& petit ut accipiat: quęrit
ut inueniat: pulsat ut aperiat᷑ ei. fides nãq impetrat. qđ lex
suꝑ facere qͥ de ignorantia se excusare ñ possit. Regnat enĩ carna¬
lis cupiditas ubi ñ ẽ dĩ caritas. sed cũ in altissimis ignorantiȩ tene¬
bris nulla resistente ratione scđm carnẽ uiuit᷑. Hec st̃ prima ho¬
minis. deinde cũ ꝑ legẽ cognitio fuerit fucta peccati: si ñdũ diui
peccatoq subditꝰ seruit. Nqͦ enĩ quis de uictꝰ ẽ: huic & seruus additꝰ
ẽ: id agente scientia mandati ut peccatũ operet᷑ in homine omẽm
concupiscentiã cumulo p̃uaricationis adiecto. atq ita qđ scripti
ẽ impleat᷑: lex sub intrauit ut abundar& delictũ. Hȩc st̃ scdã
hominis: si autẽ respexerit ds ut ad implenda quȩ mandat ipse
adiuuare credatur. & agi homo coeperit di spũ concupiscit᷑ ad¬
uersus carnẽ fortiore robore caritatis. & quãuis ad huc sit qđ

Expanded text:
 et quod in dilectione nondum habet, petit ut accipiat, quaerit ut inveniat, pulsat ut aperiatur ei . Fides namque impetrat quod lex super facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carnalis cupiditas, ubi non est Dei charitas. CAPUT CXVIbris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum divipeccatoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ leuia quȩ gͣuia peccata ñ humano sed diuino st̃
pensanda iuditio. idemꝰ enĩ quȩdã ab ipsis qͦq apłis
ignoscendo fuisse concessa qͣle illud ẽ qđ ait uenerabilis
paulus coniugib nolite fraudare in uicẽ. nisi ex consen-¬
su ad tẽpus ut uacetis orationi. & iterũ ad idipsũ reũtimi
ni ne uos tẽpt&s satanas ꝓpter intẽperantiã urãm qđ pu-¬
tari poss& non ẽẽ peccatũ misceri scilic& coniugi. ñ filioꝵ
ꝓcreandoꝵ causa qđ bonũ ẽ nuptiale: sed carnis &ĩa uo¬
luptatis & fornicationis siue adulterii siue cuiꝰquã alte-¬
rius in munditiȩ mortiferũ malũ qđ turpe ẽ &iã dice¬
re. qͦ potest tẽptante satana libido ꝑtͣhere in continen¬
tiũ de uitte insirmitas. Poss& gͦ ut dixi hoc putari non

Expanded text:
autem levia, quae gravia peccata, non humano, sed divino sunt pensanda judicio. Videmus enim quaedam ab ipsis quoque Apostolis ignoscendo fuisse concessa: quale illud est quod venerabilis Paulus conjugibus ait, Nolite fraudare invicem, nisi ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi; et iterum ad i ne vos tentet satanas propter incontinentiam vestram: quod putari posset non esse peccatum, misceri scilicet conjugi non filiorum procreandorum causa, quod bonum est nuptiale, sed carnalis etiam voluptatis; ut fornicationis, sive adulterii, sive cujusquam alterius immunditiae mortiferum malum, quod turpe est etiam dicere, quo potest tentante satana libido pertrahere, incontinentium devitet infirmitas. Posset ergo, ut dixi, hoc putari non
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ oratione dominica continent᷑. Daledictus enĩ om̃is sic̃ diuina
testant᷑ eloqͥa. qͥ spẽ ponit in homine. ac ꝑhoc & inse ipso qͥ spem

Expanded text:
quae oratione dominica continentur. Maledictus enim omnis, sicut divina quae oratione dominica continentur. Maledictus enim omnis, sicut divina testantur el
Abbreviated transcription (Latin):
di. quã abscondit timentib se. ꝑfecit autẽ sperantib inse. tã gran-
dis ẽ poena. ut ei nulla possint tormenta quȩ nouimꝰ cõparari.
si illa sit ęt̾na: ista sint autẽ quãlib& multis scłis longa.
Manebit gͦ sine fine mors illa ꝑpetua dãnatoꝵ. id e alienatio:
auita di. & om̃ib erit ipsa cõmunis quȩ lib& homines de uarieta¬
te poenarũ. de doloꝵ reuelatione uł int̾missione ꝓsuis humanis
motib suspicent᷑. sic̃ manebit cõmuniter om̃iũ uita ęt̃na scõrũ
qͣlib& honor distantia concordit̃ fulgeant. Exista fidi confessio
ne quȩ breuiter symbolo continet᷑. & carnaliter cogitata lac par¬
uuloꝵ ẽ. Spũaliter autẽ considerata atq tractata cibus ẽ fortiũ
Nascit᷑ spes bona fideliũ cui caritas sc̃ã comitat᷑.
Sed dehis om̃ib quȩ fideliter st̃ credenda ea tantũ ad spc̃ ꝑtinent

Expanded text:
Dei quam abscondit timentibus se, perfecit autem sperantibus in se , tam Dei quam abscondit timentibus se, perfecit autem sperantibus in se , tam est poena, ut ei possint nulla tormenta quae novimus comparari; si illa sit aeterna, ista autem sit quamlibet multis seculis longa. Manebit ergo sia vita Dei, et omnibus erit ipsa communis, quaelibet homines de varietate poenarum, de dolorum relevatione vel intermissione pro suis humanis motibus suspicentur: sicut manebit communiter omnium vita aeterna sanctorum, qualibet honorum distantia concorditer fulgeant. CAPUT CXIV. 30. Expone, quae breviter Symbolo continetur, et carnaliter cogitata lac parvulorum est, spiritualiter autem considerata atque tractata cibus est fortium, nascitur spes bona fidelium, cui charitas sancta comitatur. Sed de iis omnibus quae fideliter sunt credenda, ea tantum ad spem pertinent
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ut dãnationẽ opinent᷑ posse finiri eoꝵ deqͥb scriptũ ẽ. & ibunt
isti insuppliciũ ȩt̃nũ. ne isto mͦ putetur habitura finẽ qͣndoq
felicitas & iã illorũ deqͥb econt᷑rio dictũ. Iusti autẽ in uitã ȩt̃nã.:
sed pocnas dãnatoꝵ certis tẽporũ int̃ uallis existiment. si hoc eis
plac& aliqͣtenus mitigari. Ꝙ iã sic qͥppe intelligi potest. manere
in illis ira di: hoc ẽ ipsa dãnatio. Hȩc enĩ uocat᷑ ira di ñ diuini
animi ꝑturbatio. ut inira sua hoc ẽ manente ira sua. ñ tamen
contineat miserationes suas ñ ęt̾no supplitio finẽ dando: sed le¬
uamen adhibendo uł int̾ ponendo cruciatib: quia nec psalmus
ait. ad finienda irã suã. uł post irã suã sed inira sua: quȩ si sola eẽt
qͣnta ibi minima cogitari potest perire aregno đi. ex ulari acuuta¬
te dĩ. alienari auita di. carere tã magna multitudine dulcedinis

Expanded text:
est ut damnationem opinentur posse finiri eorum de quibus dictum est, Et ibunt est ut damnationem opinentur posse finiri eorum de quibus dictum est, Et ibunt isti in supplicium aeternum: ne isto modo putetur habitura finem quandoque felicitas etiam illorum, de quibus e contrario dictum est, Justi autem in vitam aeternam . Sed poenas damnatorum certis temporum intervallis existiment, si hoc eis placet, aliquatenus mitigari. Etiam sic quippe intelligi potest manere in illis ira Dei , hoc est ipsa damnatio haec enim vocatur ira Dei, non divini animi perturbatio, ut in ira sua, hoc est manente ira sua, non tamen contineat miserationes suas; non aeterno supplicio finem dando, sed levamen adhibendo vel interponendo cruciatibus. Quia nec Psalmus ait, Ad finiendam iram suam, vel, post iram suam; sed, in ira sua. Quae si sola esset quanta ibi minima cogitari potest; perire a regno Dei, exsulare a civitate Dei, alienari a vita Dei, carere tam magna multitudine dulcedinis
Abbreviated transcription (Latin):
facto uniuerso ĩpletoq iuditio suos fines habebt̃. ciuitates duȩ:
& angłoꝵ & hominũ. Istis uoluntas. illis facultas. Non poterit ulla
eẽ peccandi. uł ulla conditio moriendo. istis in ȩ̨t̃na uita ułre
felicit̃q uiuentib: illis infelicit᷑ in ȩt̃na morte sine moriendi
potestate durantib: qm̃ utriq sine fine. Sed inbeatitudine isti
alius alio p̃stabilius: In miscria uͦ illi alius alio tolerabilius per
poenã & cruciatꝰ sine int̾missione ꝑpetuos humano miserantur
flectendo sententiã quȩ putant magis terribilius eẽ dicta quã
uerius. Non enĩ obliuiscetur inqͥunt misereri ds. aut contine.¬
bit inira sua miserationes suas. Hoc qͥđe inpsalmo legit᷑ scõ.
sed de his sine ullo scrupulo intelligitur. qͥ uasa miscđe nuncu¬
pantur : quia & ipsi ñ ꝓmeritis sius sed đo miserante de miseria
liberant᷑. aut si hoc adom̃s existimant ꝑtinere: Non ido necesse

Expanded text:
facto universo completoque judicio, suos fines habebunt civitates duae, et angelorum et hominum. Istis voluntas, illis facultas non poterit ulla esse peccandi, vel ulla conditio moriendi; istis in aeterna vita vere feliciterque viventibus, illis infeliciter in aeterna morte sine moriendi potestate durantibus, quoniam utrique sine fine. Sed in beatitudine isti alius alio praestabilius, in miseria vero illi alius alio tolerabilius permpoenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano miserantur flectendo sententiam, quae putant in eis terribilius esse dicta, quam verius. Non enim obliviscetur, inquiunt, misereri Deus, aut continebit in ira sua miserationes suas . Hoc quidem in psalmo legitur sancto; sed de his sine ullo scrupulo intelligitur, qui vasa misericordiae nuncupantur, quia et ipsi non pro meritis suis, sed Deo miserante de miseria liberantur. Aut si hoc ad omnes existimant pertinere, non ideo necesse
Abbreviated transcription (Latin):
fiat uoluntas tua sic̃ in cęlo & in t̾ra. Qđ ñ absurde qͥda in tellex¬
dũ ẽ: sẽꝑ possidebunt᷑. Qđ uͦ dicimꝰ panẽ nrm cotidianũ da nob̃
hodie & dimitte nob̾ debita nr̃a. sic̃ & nos dimittimꝰ debitorib nr̃is:
& ne nos inferas intẽptationẽ. sed libera nos amalo: quis ñ uideat
adp̃sentis uitȩ indigentiã ꝑtinere: In illa itaq uita ȩt̃na ubi
nos sẽꝑ speramꝰ futuros. & nominis dĩ scĩficatio & regnũ eiꝰ & uolun¬
tas eiꝰ in nr̃o spũ & corpore ꝑfecte atq in mortaliter ꝑmanebunt.

Expanded text:
in coelo et in terra quod non absurde quidam intellexdum est, semper possidebuntur. Quod vero dicimus, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie, Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, Et ne nos inferas in tentationem, Sed libera nos a malo , quis non videat ad praesentis vitae indigentiam pertinere? In illa itaque vita aeterna ubi nos semper speramus futuros, et nominis Dei sanctificatio, et regnum ejus, et voluntas ejus in nostro spiritu et corpore
Abbreviated transcription (Latin):
rent ut hȩc sibi pꝰea possent ꝓdesse meruert̃. Est enĩ quidã
uiuendi modus nec tã bonꝰ ut ñ reqͥrat ista pꝰmortẽ. nec tã ma¬
lus ut ei non ꝓsint ista pꝰ mortẽ. Est uͦ talis in bono. ut his ñ reqͥrat.
& ẽ rursus talis in malo ut nec his ualeat. cũ ex hac uita tran¬
sierit aduiuari. Quo circa hic om̃e meritũ cõparat᷑ qͦ possit¬
pꝰ hanc uitã releuari quispiã uł grauari. Nemo se autẽ p̃par&.

Expanded text:
desse, meruerunt. Est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus, ut non requirat ista post mortem; nec tam malus, ut ei non prosint ista post mortem: est vero talis in bono, ut his non requirat; est et rursus talis in malo, ut nec his valeat, cum haec vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo post hanc vitam possit relevari quispiam, vel gravari. Nemo se autem speret,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m iħm nisi eẽt & ds̃. Sed si factus cẽt ada homo. scilic& rectꝰ me¬
diatoris ñ opus erat. Cũ uͦ genus humanũ peccata longe separaue-¬
rt̃ ado: ł mediatorẽ qͥ solus sine peccato natus ẽ. uixit. occisus est.
reconciliari nos oportebat d̾o usq ad carnis resurrectionẽ in uitã
et̃ñã. ut & humana suꝑbia ꝑhumilitatẽ di argueretur ac sanaret᷑.
homini p̃beret᷑. & unigenito suscipiente formã serui. quȩ nihil
ante meruerat fons gr̃ȩ panderetur: & carnis & ia resurrectio
redẽptis ꝓmissa: in ipso redẽptore p̃monstraret᷑. & ꝑeande natu-¬
rã quã se decepisse lȩtabatur diabolus uinceret᷑: nec tam̃ homo
gloriaret᷑. ne iterũ suꝑbia nasceret᷑. & siqͥd aliud de tanto me-¬
diatoris sacram̃to ꝓficientib uideri & dici potest: aut tantũ ui¬

Expanded text:
m , nisi esset et Deus. Sed cum factus est Adam, homo scilicet rectus, mediatore non opus erat. Cum vero genus humanum peccata longe separaverunt a Deo, per Mediatorem, qui solus sine peccato natus est, vixit, occisus est, reconciliari nos oportebat Deo usque ad carnis resurrectionem in vitam aeternam: ut humana superbia per humilitatem Dei argueretur ac sanaretur, homini praeberetur; et Unigenito suscipiente formam servi, quae nihil ante meruerat, fons gratiae panderetur; et carnis etiam resurrectio redemptis promissa in ipso Redemptore praemonstraretur; et per eamdem naturam quam se decepisse laetabatur, diabolus vinceretur; nec tamen homo gloriaretur, ne iterum superbia nasceretur: et si quid aliud de tanto Mediatoris sacramento a proficientibus videri et dici potest, aut tantum vi
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ad om̃ipotentiã dĩ nullo mͦ id efficere ualuert̃. Hoc qͥppe
ipso qđ contͣ uoluntatẽ di fecert̃ eiꝰ de ipsis facta ẽ uoluntas eius.

Expanded text:
vero ad omnipotentiam Dei, nullomodo id efficere valuerunt. Hoc enim vero ad omnipotentiam Dei, nullomodo id efficere valuerunt. Hoc enim ipso
Abbreviated transcription (Latin):
recte possit di uituperare iustitiã. & qͥ liberant᷑ sic oportuisse liba-¬
ri: ut explurib non liberatis atq indãnatione ustissima derelic¬
tis ostenderetur qd meruiss& uniũsa conspersio. & quo & ĩã istos
debitũ udiciũ di ducer& nisi eiꝰ indebita miscđa subuenir& ut
uolentiũ de suis meritis gloriari om̃e os obstruatur. & qͥ głatur: in
dño głetur. Hȩ st̃ magna oꝑa dñi exqͥsita in om̃s uoluntates eiꝰ. &
tã sapienter exqͥsita. ut cũ angłica & humana creatura peccass&:
id ẽ ñ qđ ille sed qđ uoluit ipsa feciss& &ia ꝑeandẽ creature uo¬
luntatẽ qua factũ ẽ qđ creator noluit impler& ipse qđ uoluit:
bene utens & malis tãquã sũmȩ bonꝰ ad eoꝵ dãnationẽ quos iuste
p̃destinauit ad poenã. & ad eori salutẽ quos benigne p̃destinauit¬
ad grãm. Quantũ enĩ adipsos attin& qđ ds noluit fecerẽ. Qntũ

Expanded text:
recte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberarecte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis, ostenderetur quid meruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi eis indebita misericordia subveniret: ut volentium de suis meritis gloriari, omne os obstruatur ; et qui gloriatur, innt « magna opera Domini exquisita in omnes voluntates ejus , » et tam sapienter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleret ipse quod voluit, bene utens et malis, tanquam summe bonus, ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorad gratiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt; quantum
Abbreviated transcription (Latin):
dere qđ respondisse uidemꝰ apłm. Ohomo tu quis es qͥ respondeas
đo: Nũqd dicit figm̃tũ ei qͥse finxit. quare me sic finxisti:
An ñ hab& potestatẽ figulus luti ex eade massa facere: aliud
quiđde uas in honorẽ: aliud in contumeliã: Hoc loco qͥđã stulti
putant apłm in responsione defecisse: & in opia reddende ratio-¬
nis repressis se contͣdict oris audatiã. Sed magnũ hab& pondus
qđ dictũ ẽ. Ohomo tu quis es: & intalib quȩstionib ad suȩ capa-¬
citatis considerationẽ reuocar& hominẽ. Uerbo quide breui:
sed re ipsa magna ẽ redditio rationis. Si enĩ hȩc ñ capit. quis ẽ
qͥ respondeat do : Si autẽ capit magis ñ in uenit qͥd respondeat.
Uid& enĩ si capit. uniũsũ genꝰ humanũ. tã iusto iuditio diuino
in apostatica radice dãnatũ. ut & iã si nullus inde liberaret᷑ nemo

Expanded text:
dere, quod respondisse videmus Apostolum: O homo, tu quis es, qui respondeas dere, quod respondisse videmus Apostolum: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me fecisti sic? Annon habet pquidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Hoc loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dictum est, O homo, tu quis es? Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, sed re ipsa magna est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo
Abbreviated transcription (Latin):
non fit miscda non iniquitas fit. sed iudiciũ. Non ẽ qͥppe iniqͥtas
apud đm. Continuo subiunxit atq ait. Dicit enĩ scriptura
pharaoni: quia ad hoc te excitaui: ut ostendã inte potentiã
meã &ut ad nuntiet᷑ nom̃ meũ in uniui̾sa t̾ra. Quib dictis ad
utrũq concludens. id ẽ & ad miscdđam & adiudiciũ. Ergo inquit
cuiꝰ uult miscretur ds̃ & quẽ uult obdurat. miseret᷑ scilic& mag¬
na bonitate & obdurat nulla iniqͥtate. ut nec liberatꝰ de suis me-¬
ritis glorietur. nec dãnat᷑ꝰ nisi de suis meritis conquerat᷑. Sola
enĩ gr̃ã redẽptos discernit aꝑditis. quos in unã ꝑditionis congrega¬
uerat massã aborigine ducta causa cõmunis. Hoc autẽ qͥ co modo
audit ut dicat: qͣd ad huc conquerit᷑. Na uoluntati eiꝰ: quis resistit:
Tãquã ꝓpr̃ea malus ñ uideatur eẽ culpandus quia ds cuiꝰ uult
miseretur: & quẽ uult obdurat. Absit ut pudeat nos hoc respon-¬

Expanded text:
non fit misericordia, non iniquitas fit, sed judicium; non est quippe iniquitas apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque concludens, id est, et ad misericordiam et ad judicium: Ergo, inquit, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Miseretur scilicet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeat nos hoc respon
Abbreviated transcription (Latin):
aguntur hii filu st̃ di. sic tamen spũ di excitantur &
tãquã filii dĩ ꝓficiunt addm̃. ut & ĩa spũ s:o maxime
aggrauante corruptibili corpore tãquã filii hominis¬
in quibrda humanis motib deficiant adse ipsos. & ido
peccent. Inter ẽ quidẽ qͣntũ. Neq enĩ quia peccatũ est
om̃e crimen. ido crimen ẽ. &iã om̃e peccatũ. Itaq sc̃ore

Expanded text:
aguntur, hi filii sunt Dei ; sic tamen Spiritu Dei excitantur, et aguntur, hi filii sunt Dei ; sic tamen Spiritu Dei excitantur, et tanquam filii Dei proficiunt ad Deum, ut etiam spiritu suo, maxime aggravante corruptibili corpore , tanquam filii hominum quibusdam humanis motibus deficiant ad se ipsos, et ideo peccent. Interest quidem quantum: neque enim quia peccatum est omne crimen, ideo crimen est etiam omne peccatum. I
Abbreviated transcription (Latin):
qđ scriptũ ẽ. pax dĩ quȩ p̃cellit omẽm intellectũ ut in eo
exceptus. sed di solius. Neq enĩ & ipsius intellectũ pax
cũ remittuntur nr̃a peccata: iđo post cõmemorationẽ
scȩ̃ eccłȩ in ordine confessionis ponitur remissio pecca¬
toꝵ. Fhanc enĩ stat eccła quȩ interris ẽ. ꝑhanc non
perit qđ perierat & in uentũ ẽ. Eixcepto qͥppe baptisma¬
& tamen actiua qͦq peccata quȩcũq corde ore opere
cõmissa in uenerit tollit. Hȩc gͦ excepta magna indu¬
gentia unde incipit hominis renouatio. inqua soluit᷑
om̃is reatus & ingeneratus & addictus. Ipsa &iã uita
cetera iã ratione utentis ętatis qͣntalib& p̃polleat fecun¬
ditate iustitiȩ sine peccator remissione non agitur: qm̃
filii di quãdiu mortaliter uiuunt: cũ morte confligun
& quauis sit de illis ueraciter dictũ. quot quot spũ dĩ

Expanded text:
quod scriptum est, Pax Dei quae praecellit omnem intellectum: ut in eo quod scriptum est, Pax Dei quae praecellit omnem intellectum: ut in eo exceptus; sed Dei solius: neque enim et ipsius intellectum pax cum remittuntur nostra peccata. Ideo post commemorationem sanctae Ecclesiae in ordine Confessionis ponitur remissio peccatorum. Per hanc enim stat Ecclesia quae in terris est: per hanc non perit quod perierat et inventum est . Excepto quippe Baptismaet tamen activa quoque peccata, quaecumque corde, ore, opere commissa invenerit, tollit: hac ergo excepta magna indulgentia, unde incipit hominis renovatio, in qua solvitur omnis reatus et ingeneratus et additus; ipsa etiam vita caetera jam ratione utentis aetatis, quantalibet praepolleat fecunditate justitiae, sine peccatorum remissione non agitur. Quoniam filii Dei quamdiu mortaliter vivunt, cum morte confligunt. Et quamvis de illis sit veraciter dictum, Quotquot Spiritu Dei
Abbreviated transcription (Latin):
intellectũ neq sciri anob nisi cũ ad cande uenerimꝰ potest
Quom enĩ pacisicantur cęlestia nisi in nob̾: id ẽ concor-¬
dando nobiscũ. Nã ibi sẽꝑ ẽ pax & inter se uniuersis intel-¬
lectualib creaturis. & cũ suo creatore quę pax p̾cellit ut
dictũ ẽ omc̃m in tellectũ sed utiq nrm̃ non eor qͥ sẽꝑ uideo
faciẽ patris. Nos autẽ qͣntꝰcũq in nob̃ in tellectus humanꝰ
equales angłis di fucrimꝰ tc̃ quẽ admodũ & ipsi uidebimꝰ
facie ad faciẽ. tantãq pacẽ habebimꝰ erga eos quantã & ip-¬
si erga nos: quia tantũ eos dilecturi sumꝰ. qͣntũ ab eis dilg
ltaq pax eoꝵ nota nob̾ erit. quia & nr̃a talis ac tanta
erit nec p̃cell& tẽ intellectũ nr̃m. Dĩ uͦ pax quȩ illic ẽ
erga eos. & nrm̃ & illor intellectũ sine dubitatione p̃cel¬
l&s. De ipso qͥppe beata ẽ rationalis creatura. quȩcũq
beata ẽ non ipse de illa unde scđm hoc melius accipit᷑

Expanded text:
intellectum ; neque sciri a nobis, nisi cum ad ea venerimus, potest. Quomodo enim pacificantur coelestia nisi nobis, id est, concordando nobiscum? Nam ibi semper est pax, et inter se universis intellectualibus creaturis, et cum suo Creatore. Quae pax praecellit, ut dictum est, omnem intellectum; sed utique nostrum, non eorum qui semper vident faciem Patris. Nos autem, quantuscumque sit in nobis intellectus humanus, equales Angelis Dei fuerimus ; tunc quemadmodum et ipsi, videbimus facie ad faciem ; tantamque pacem habebimus erga eos, quantam et ipsi erga nos; quia tantum eos dilecturi sumus, quantum ab eis diligimur. Itaque pax eorum nota nobis erit, quia et nostra talis ac tanta erit, nec praecellet tunc intellectum nostrum: Dei vero pax quae illic est erga eos, et nostrum et illorum intellectum sine dubitatione praecellet. De ipso quippe beata est rationalis creatura, quaecumque beata est, non ipse de illa. Unde secundum hoc melius accipitur
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ enĩ ñ om̃s. sed multo plures non fiunt salui. Uidet᷑ utiq
non fieri. qđ ds̃ uult fieri. humana scilic& uoluntate impedie¬
te uoluntati dđi. Quando enĩ quęrit᷑ causa: cur ñ om̃s salui
fiunt. responderi sol& quia hoc ipsi nolunt. Qđ qđe dici de
paruulis ñ potest quoꝵ nondũ ẽ uelle: seu nolle. Nã qđ in¬
fantili motu faciunt: si eoꝵ uoluntati iudicaret᷑ ẽẽ tribuendũ.
qͣndo baptitantur cũ resistunt qͣntũ posst̃. &iã nolentes eos sal

Expanded text:
Cum enim non omnes, sed multo plures non fiunt salvi, videtur utique Cum enim non omnes, sed multo plures non fiunt salvi, videtur utique non fieri quod Deus vult fieri, humana scilicet voluntate impediente voluntatem Dei. Quando enim quaeritur causa cur non omnes salvi fiant, responderi solet quia hoc ipsi nolunt. Quod quidem dici de parvulis non potest, quorum nondum est velle, seu nolle. Nam quod infantili motu faciunt, si eorum voluntati judicaretur esse tribuendum, quando baptizantur, cum resistunt quantum possunt, etiam nolen
Abbreviated transcription (Latin):
hominis ĩpediuit. Non gͦ fit aliqͥd. nisi omp̃s fieri uelit. uł sinen¬
do ut fiat. uł ipse faciendo. Nec dubitandũ ẽ dm̃ facere bene
& iã sinendo ficri quȩcũq fiunt male. Non enĩ hoc nisi iusto
iuditio sinit. & ꝓfecto bonũ ẽ: om̃e qđ iustũ ẽ. Qũãuis gͦ ea
quȩ mala st̃. in qͣntũ mala st̃. non sint bona. tam̃ ut ñ solũ bona:
sed & iã sint & mala bonũ ẽ. Nã nisi eẽt hoc bonũ. ut eeñt &¬
mala. Nullomͦ eẽ sinerent᷑ ab om̃ipotente bono. cui ꝓculdubio
quã facile ẽ qđ uult facere. tã facile ẽ qđ ñ uult eẽ ñ sinere.
hoc nisi credamꝰ periclitatur ipsũ nr̃ȩ fidi confessionis initiũ qua
nos indm patrẽ om̃ipotentẽ credere confitem᷑. Neq enĩ ob aliud
te cuiꝰpiã creaturȩ uoluntatis om̃ipotentis ĩpedit᷑ effectus.
uã obrẽ uidendũ ẽ quẽ ad modũ sit de do dictũ. quia
hoc uerissime apłs dixit. qͥ om̃s homines uult saluos fieri.

Expanded text:
hiridion: Non fit aliquid nisi omnipotens fieri uelit, uel sinendo ut fiat uel ipse faciendo. Nec dubitandum est Deum facere bene, etiam sinendo fieri quaecumque fiunt male. Non enim hoc nisi iusto iudicio sinit. Et profecto bonum est omne quod iustum est. Item: Naquae mala sunt, in quantum mala sunt, non sint bona; tamen ut non solum bona, sed etiam sint et mala, bonum est. Nam nisi esset hoc bonum, ut essent et mala, nullo modo esse sinerentur ab omnipotente bono: cui procul dubio quam facile est quod vult facere, tam facile est quod non vult esse non sinere. Hoc nisi credamus, periclitatur ipsum nostrae Confessionis initium, qua nos in Deum Patrem omnipotentem credere confitemur. Neque enim te cuiuspiam creaturae uoluntatis omnipotentis impeditur effectus.uamobrem videndum est quemadmodum sit de Deo dictum, quia et hoc verissime Apostolus dixit, Qui omnes homines vult salvos fieri .
Abbreviated transcription (Latin):
Nã illius mala uoluntas eẽ nũquã potest: tãquã si bonꝰ filius
patrẽ uelit uiucre. quẽ ds̃ bona uoluntate uult mori. & rursus
fieri potest ut hoc uelit homo uoluntate mala. qđ đs uult bona.
pietas illius potius consonat: quauis aliud uolentis quã huiꝰ id ẽ
uolentis impietas: tantũ inter ẽ qͥd uelle homini qͥd do congruat
& adquẽ finẽ suã quisq referat uoluntatẽ. ut aut apꝓbetur aut
inꝓbet᷑. Nã ds̃ quasda uoluntates suas utiq bonas ita ĩpl&. ꝑma¬
petrus qͣndo id fieri nolebat satanas abipso qͥ occidi uenerat dice¬
p̃dixerat: & tam̃ ds̃ hȩc illũ pati uolebat ꝓ annuntianda fide xpĩ
ꝑtinebant qͥ nolebant qđ uolebat. quã illi ꝑ quos uolentes factũ
ẽ qđ uolebat: quia id ipsũ quidẽ. sed ipse ꝑcos bona. Illi autẽ ma-¬

Expanded text:
e nunquam potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest quid velle homini, quid Deo congruat, et ad quem finem suam quisque referat voluntatem, ut aut probetur aut improbetur. Nam Deus quasdam voluntates suas, utique bonas implet per mat, ut apostolus Petrus quando id fieri nolebat, satanas ab ipso qui occidi venerat dicepraedixerat ? et tamen Deus haec illum pati volebat pro annuntianda fide Christi, pertinebant qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes factum est quod volebat; quia idipsum quidem, sed ipse per eos bona, illi autem ma