comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nͥ ꝑsonã pats fatem. Responsio qͥp¬
pe ẽ ad illã dni uocẽ qua dixerat.
pat̃ clarifica filiũ tuu̾ qđ ñ potuit
dicere nͥ d̾o patri tantũ: ñ ⁊ sp̃ui sc̃o
cuiꝰ ñ erat filiꝰ. Hic autẽ ubi scriptu̾ẽ.
intelligat᷑ nichil dici potest. Simi¬
lit̾ etiã qđ scriptũ ẽ :⁊ dix̃ dns ad a¬
brahã exi de t̾ra tua ⁊ de cognatiõe
tua ⁊ de domo patͥs tui: ñ ẽ aꝑtum
utrũ sola uex facta sit ad aures abra
Paulopost autẽ aliquanto aptiꝰ dictũs:
& uisus ẽ dñs abrahȩ. ⁊ dĩx̃ illi. Semi¬
ni tuo. dabo t̾rã hanc. S nec ibi
ex p̃ssũ eͣ. in qua specie uisus sit ei
dñs: aut utrũ pat̾ an filiꝰ an spͣs sc̃s¬

Expanded text:
s personam fatemur. Responsio quippe est ad illam Domini vocem qua dixerat, Pater, clarifica Filium tuum: quod non potuit dicere nisi Deo Patri tantum, non et Spiritui sancto, cujus non erat filius. Hic autem ubi scriptum est, intelligatur, nihil dici potest. 19. Similiter etiam quod scriptum est, Et dixit Dominus ad Abraham: Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui, non est apertum, utrum sola vox facta sit ad aures AbrahPaulo post autem aliquanto apertius dictum est, Et visus est Dominus Abrahae, et dixit illi: Semini tuo dabo terram hanc . Sed nec ibi expressum est, in qua specie visus sit ei Dominus; aut utrum Pater, an Filius, an Sp
Abbreviated transcription (Latin):
reb anteꝗͣ cognoscerent᷑. ł ea oĩa
quȩ ꝑ historiã cognoscunt᷑. quȩ¬
dã uͦ simul ẽẽ incipiunt uelut si
aliqͥd uisibile qđ omĩno ñ erat
ante ocłos nr̃os oriat. sognitionẽ
nr̃am utiq ñ p̃cedit: aut si aliqͥd
sonet uͥ ad ẽ auditor. simul ꝓfecto
incipiunt ẽẽ. simulq desinunt.
& sonꝰ ⁊ eiꝰ auditus. Uerũtam̃ siue
tp̃re p̃cedentia. siue simul ẽe in

Expanded text:
rebus, antequam cognoscerentur; vel ea omnia rebus, antequam cognoscerentur; vel ea omnia quae per historiam cognoscuntur: quaedam vero simul esse incipiunt; velut si aliquid visibile, quod omnino non erat, ante nostros oculos oriatur, cognitionem nostram utique non praecedit; aut si aliquid sonet, ubi adest auditor, simul profecto incipiunt esse, simulque desinunt et sonus et ejus auditus. Verumtamen sive tempore praecedentia, sive simul esse in
Abbreviated transcription (Latin):
noxio delectari. Nunc autẽ qđ
agit iusticia in subueniendo mi¬
seris. qđ prudentia inpͣcauendis
insidiis. qđ fortitudo in ꝑferendis
molestiis. qđ temꝑantia in coher¬
cendis delectatiõib prauis. ñ ibi e¬
rit. ubi omino nichil mali erit.
Ac ꝑ hoc ista uirtutũ oꝑa: quȩ huic
mortali uitȩ sunt necessaria. sic̃ fi¬
des ad quã referenda st̃. in p̃teritis
habebunt᷑. Et aliã nc̃ faciunt tͥni¬
tatẽ. cũ ea p̃sentia tenemꝰ aspicimꝰ
amamꝰ. aliã tc̃ factura st̃. cũ ea ñ ẽẽ
s fuisse. ꝑ quȩdã eoꝵ uestigia quȩ
repꝑiemꝰ : qr ⁊ tc̃ tͥnitas erit. cum
illud qualecũq uestigiũ ⁊ memo¬
rit̾ retinebit᷑. ⁊ agnoscet᷑ ueracit᷑.
& hoc utrũq t̾cia uoluntate unget᷑.
memorauimꝰ tp̃raliũ rerũ sci-¬
entia. q̃dã cognoscibilia cognitio¬
nẽ int᷑positione tpr̃is ante cedunt.
sic̃ st̃ ea sensibilia quȩ ĩa erant in

Expanded text:
noxio delectari. nunc autem quod noxio delectari. nunc autem quod agit iustitia in subueniendo miseris, quod prudentia in praecauendis insidiis, quod fortitudo in perferendis molestiis, quod temperantia in cohercendis delectationibus prauis non ibi erit, ubi omnino nihil mali erit. ac per hoc ista uirtutum opera, quae huic mortali uitae sunt necessaria sicut fides, ad quam referenda sunt, in praeteritis habebuntur et aliam nunc faciunt trinitatem cum ea praesentia tenemus, aspicimus, amamus, aliam tunc factura sunt cum ea non esse, sed fuisse per quaedam eorum uestigia, quae reperiemus: quia et tunc trinitas erit, cum illud qualecumque vestigium et memoriter retinebitur, et agnoscetur veraciter, et hoc utrumque tertia voluntate jungetur. memoravimus, temporalium rerum scientia, quaedam cognoscibilia cognitionem interpositione temporis antecedunt; sicut sunt ea sensibilia quae jam erant in
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑat. ⁊ p̃clare ac suauit expli¬
cans. in hac tantũ uita quã uide¬
mꝰ erũnis ⁊ errorib plenã. omnes
qͣttuor necessarias dix̃ ẽẽ uirtutes.
nullã uͦ ear̃ cũ ex hac uita ͤ migͣbimꝰ.
siliceat ibi uiuere uͥ uiuit᷑ beate:
s: bonos animos sola beatos ẽẽ cog¬
nitiõe ⁊ scientia. hoc ẽ contẽplati¬
one naturȩ. Inqͣnichil ẽ melius &
amabiliꝰ ea natura q̃ creau̾ om̃s
cȩt̾as instituitq naturas. Cui re-¬
genti ẽẽ subditũ si iusticiȩ ẽ. inmor¬
tał ẽ omĩno iusticia: nec in illa eẽ
beatitudine desmet: sed tał ac
tanta erit. ut ꝑfectior ⁊ maior ẽẽ
ñ possit. Fortassis ⁊ aliȩ tres uir¬
tutes. prudentia sine ullo ꝑicło
iã erroris. fortitudo sine molestia
tolerandoꝵ maloꝵ: temꝑantia si¬
ne repugnantia libidinũ. erunt
in illa felicitate. ut prudentiȩ sit.
fortitudinis ei firmissime cohe¬
rere: temperantiȩ. nullo defectu

Expanded text:
acceperat, et praeclare ac suaviter expliacceperat, et praeclare ac suaviter explicans, in hac tantum vita, quam videmus aerumnis et erroribus plenam, omnes quatuor necessarias dixit esse virtutes: nullam vero earum, cum ex hac vita emigraverimus, si liceat ibi vivere ubi vivitur beate; sed bonos animos sola beatos esse cognitione et scientia, hoc est contemplatione naturae qua nihil est melius et amabilius: ea est natura, quae creavit omnes caeteras, instituitque naturas. Cui regenti esse subditum, si justitiae est, immortalis est omnino justitia: nec in illa esse beatitudine desinet, sed talis ac tanta erit, ut perfectior et major esse non possit. fortassis et aliae tres uirtutes, prudentia sine ullo iam periculo erroris, fortitudo sine molestia tolerandorum malorum, temperantia sine repugnatione libidinum erunt in illa felicitate: ut prudentiae sit fortitudinis ei firmissime cohaerere, temperantiae nullo defectu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ cũ sine illis pͥus ẽẽt tam̃ animꝰ
hoc dr. ñ inchil diciuidet᷑. Iusticia
in nob̾. quã eẽ cessabit. De om̃ĩb
tam̃ quattuor. magnꝰ auctor eloq̃n.¬
tiȩ tulliys in hortensic dialogo dis¬
putans. si nob̾ inqͥt cũ ex hac uita
migrassemꝰ in beatoꝵ insulis inmor¬
tale ȩiũ ut fabulȩ fert degere li-¬
ceret: qͥd opꝰ eẽt eloq̃ntia cũ iudici¬
a nulla fierent. aut ipsis etiã uir¬
tutibꝰ: Nec enĩ fortitudine egere¬
mꝰ nullo ꝓposito aut labore aut
pericło: nec iusticia. cũ e̾e̾t nichil
qđ appeteret᷑ alien: nec temꝑan-¬
tia. quȩ regeret eas quȩ nullȩ e̾e̾nt
libidines: nec prudentia qͥdem
egeremꝰ. nullo dilectoͣ ꝓposito bo¬
noꝵ ⁊ maloꝵs. U̾na gͥ essemꝰ beati
cognitione naturȩ ⁊ scientia. quã
Ex qͦ intelligi potest. cęt̾a necessita¬
tis e̾ẽ. unũ hoc uoluntatis. Ita ille
tantꝰ orator cũ philosophiã pͣdica¬
ret. recolens ea q̃ aphilosophis

Expanded text:
 cum sine illis prius esset, tamen animus hoc dicitur, non nihil dici videtur; justitia in nobis, quam esse cessabit. De omnibus tamen quatuor magnus auctor eloquentiae Tullius in Hortensio dialogo disputans: Si nobis, inquit, cum ex hac vita emigraverimus, in beatorum insulis immortale aevum, ut fabulae ferunt, degere liceret, quid opus esset eloquentia, cum judicia nulla fierent; aut ipsis etiam virtutibus? Nec enim fortitudine egeremus, nullo proposito aut labore aut periculo; nec justitia, cum esset nihil quod appeteretur alieni; nec temperantia, quae regeret eas quae nullae essent libidines; nec prudentia quidem egeremus, nullo delectu proposito bonorum et malorum. Una igitur essemus beati cognitione naturae et scientia, qua Ex quo intelligi potest, caetera necessitatis esse, unum hoc voluntatis. Ita ille tantus orator, cum philosophiam praedicaret, recolens ea quae a philosophis
Abbreviated transcription (Latin):
ũ qͥdda indet᷑ ⁊ in p̃teritis habeb̃
quando succedente speciȩ iã ẽẽ des¬
titerit: aliãq nc̃ tͥnitatẽ fac̃ ꝑ suã p̃¬
sentiã re tenta conspecta. dilecta.
aliã tc̃ faciet ꝑ qđdã sui uestigiũ.
qđ in memoria p̃teriens deliquerit.
sicut iam supra dictũ est UITTI¬

Expanded text:
um quiddam videtur, et in praeteritis habebitur, quando succedente specie jam esse destiterit: aliamque nunc trinitatem facit per suam praesentiam, retenta, conspecta, dilecta; aliam tunc faciet per quoddam sui vestigium, quod in memoria praeteriens de reliquerit, sicut jam supra dictum est.
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse atq transisse. Quȩ signa uł
iu locis ita st̃ uelut monum̃ta mor¬
tuoꝵ. ⁊ quȩcũq similia. ł in litteris
fide dignis. sic̃ ẽ om̃is grauis ⁊ apꝓ¬
bandȩ auctorita. Otis hystoria. uł
in aminis eoꝵ qͥ iã ea nouerͣt.
Eis quippe iãnota Aaliis utiq
sunt noscibilia. quoꝵ scientiã p̾ue¬
nerͣt: ⁊ qͥ ea nosse illis qͥb nota sunt
docentib possunt. Que omĩa &
quando discunt᷑. quandã faciunt
trinitatẽ specie sua quȩ noscibilis
fuit etiã ante qͣ. nosceret᷑: eiq ad um¬
cta cognitione discentis q̃ tc̃ ẽe̾ inci¬
pit qñ discit᷑. ac t̾cia uoluntate qͣ
utrũq coniungit. Et cũ cognita
fuerint. alia tͥntas dũ recoluntur
fit iã interius in ipso animo ex his
ymaginib quȩ cũ discerent᷑ sunt
impͣssȩ in memoria. ⁊ in formatiõe
cogitatioĩs ad ea conuerso recordan¬
tis aspectu: ⁊ ex uoluntate. q̃ t̃cia
duo ista coniungit. Ea uͦ q̃ oriunt᷑
in animo ubi ñ fuert̃. sic̃ fides⁊

Expanded text:
atque transisse. Quae signa vel in locis sita sunt, sicut monumenta mortuorum, et quaecumque similia: vel in litteris fide dignis, sicut est omnis gravis et approbandae auctoritatis historia: vel in animis eorum qui ea jam noverunt; eis quippe jam nota, et aliis utique sunt noscibilia, quorum scientiam praevenerunt, et qui ea nosse, illis quibus nota sunt docentibus, possunt. Quae omnia, et quando discuntur, quamdam faciunt trinitatem, specie sua quae noscibilis fuit etiam antequam nosceretur, eique adjuncta cognitione discentis quae tunc esse incipit quando discitur, ac tertia voluntate quae utrumque conjungit. Et cum cognita fuerint, alia trinitas, dum recoluntur, fit jam interius in ipso animo, ex iis imaginibus quae cum discerentur sunt impressae in memoria, et informatione cogitationis ad ea converso recordantis aspectu, et ex voluntate quae tertia duo ista conjungit. Ea vero quae oriuntur in animo ubi non fuerunt, sicut fides, et
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ iã erat oritͣ fides q̃ ñ erat: aut pꝰ
cognitionẽ sui recordando se ipsam
uelut in memoria sua constitutam
uidet. qͣsi ñ ibi fuerit ante quã se
ipsa cognosceret: cũ ꝓfecto ex qͦ eẽ
cȩpit. ñ quã sui meminisse. ñ quã se
intelligere. ñquã se amare destiterit.
sic̃ iã ostendimꝰ: Ac ꝑ hoc qñ ad seip¬
sã cogitatiõe conuertit᷑: fit tͥnitas.
in qͣ ĩa ⁊ uerbũ possit intelligi. for¬
mat᷑ quippe ex ipsa cognitione: uo¬
luntate utrũq iungente. Ibi ergo
magis agnoscenda ẽ umago qͣ q̃rimꝰ:

Expanded text:
quae jam erat, oritur fides quae non erat: aut post cognitionem sui recordando se ipsam velut in memoria sua constitutam videt, quasi non ibi fuerit antequam se ipsam cognosceret; cum profecto ex quo esse coepit, nunquam sui meminisse, nunquam se intendimus. Ac per hoc quando ad se ipsam cogitatione convertitur, fit trinitas, in qua jam et verbum possit intelligi: formatur quippe ex ipsa cogitatione, voluntate utrumque jungente. Ibi ergo magis agnoscenda est imago quam
Abbreviated transcription (Latin):
eo repꝑiamꝰ ymaginẽ di. Quãuns
eiũ mens humana ñ sit eiꝰ nature
qua natura melior nulla ẽ: ibi quȩ¬
renda ⁊ inuenienda in nob̃ ẽ qͦ etiã
natura nr̃a nichil habet melitis. S
hͥus mens in seipsa considanda ẽ. an-¬
te quã sit particeps dĩ. & in ea repꝑi.¬
enda ẽ ymago eius. Diximꝰ enĩ eam

Expanded text:
maginem Dei. Quamvis enim mens humana non sit ejus naturae qua natura melior nulla est, ibi quaerenda et invenienda est in nobis, quo etiam natura nostra nihil habet melius. Sed prius mens in se ipsa consideranda est antequam sit particeps Dei, et in ea reperienda est imago ejus. Diximus enim eam
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ posita in memoria recordatione
reuisunt᷑. qͥs ñ uideat pͥorẽ ẽe̾ tp̃re
in memoria retentionẽ quã in recor.¬
datione uisionẽ. & huiꝰ utriusq t̾cia
uoluntate uinctionẽ: Porro aute
in m̃te ñ sic ẽ. Neq enĩ aduenticia
sͥ ipsa ẽ. quasi ad se ipsã q̃ iã erat. ue¬
nerit aliunde eadẽ ipsa q̃ ñ erat:
aut ñ aliunde uenerit. s in se ipsa
quȩ iã erat. nata sit ea ipsa q̃ ñ erat.

Expanded text:
mus, posita in memoria recordatione revisuntur; quis non videat priorem esse tempore in memoria retentionem, quam in recordatione visionem, et hujus utriusque tertia voluntate junctionem? Porro autem in mente non sic est: neque enim adventitia sibi ipsa est, quasi ad se ipsam quae jam erat, venerit aliunde eadem ipsa quae non erat; aut non aliunde venerit, sed in se ipsa quae jam erat, nata sit ea ipsa quae non erat;
Abbreviated transcription (Latin):
is locis ⁊ regionib constituta st̃:
siue in ipso hõme quȩ ñ erant o¬
riunt᷑. aut aliis docentib aut co¬
gitatiõib ꝓpͥis. sic̃ fides quã pluri-¬
mũ in libro t̃cio decimo cõmͣdauimꝰ:
Sic̃ uirtutes qͥbiꝰ siuerȩ st̃. in hac
mortalitatȩ bene uiuit᷑ id̾o. ut bea¬
te in illa q̃ duunitꝰ ꝓmittitur in¬
mortalitate uiuat᷑. Rec atq huiꝰ¬
modi habent intp̃re ordinẽ suum:
in qͦ nob̾ trinitas. memoriȩ. uisiõis.
⁊ amoris. facilius apparebat. Nã
quȩdã eoꝵ p̃ueniunt cognitionẽ
discentiũ. Sunt enĩ cognoscibilia
⁊ ante quã cognoscantur: suiq
cognitionẽ in discentib gignunt.
Sunt aut̃ ł in locis suis. ł quȩ tp̃re
p̾teriert. quãuis quȩ p̃terier̃t non
ipsa st̃.s eoꝵ quedã signa p̃teritoꝵ:¬

Expanded text:
is locis et regionibus constituta is locis et regionibus constituta rant oriuntur, aut aliis docentibus aut cogitationibus propriis, sicut fides, quam plurimum in libro tertio decimo commendavimus; sicut virtutes, quibus, si verae sunt, in hac mortalitate ideo bene vivitur, ut beate in illa quae divinitus promittitur immortalitate vivatur. Haec atque hujusmodi habent in tempore ordinem suum, in quo nobis trinitas memoriae visionis et amoris facilius apparebat. Nam quaedam eorum praeveniunt cognitionem discentium. Sunt enim cognoscibilia, et antequam cognoscantur, suique cognitionem in discentibus gignunt. Sunt autem vel in locis suis, vel quae tempore praeterierunt: quamvis quae praeterierunt, non ipsa sint, sed eorum quaedam s
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ymago eiꝰ ẽ ñ potest. Ecce gͦ mers
memunt sui: intelligit se: dilig̃ se.
Hoc si cernimꝰ cernimꝰ trinitatẽ:
Nundũ qͥdẽ d̾m. s ĩa ymagine di.
Non forins ecus accepit memoria. qđ
teneret: nec foris inuenit qđ aspice¬
ret intellectꝰ. sic̃ corporis ocłs: nec
ista duo uelut formã corporis. ⁊ eã
quȩ inde facta ẽ in aciȩ ꝯtuentis.
uoluntas foris uinxit: nec ymagi¬
nẽ rei quȩ foris uisa ẽ. quodãm
rapta ⁊ in memoria recondita co¬
gitatio cũ ad eã conuerteret᷑ inue¬
nit. ⁊ inde formatꝰ ẽ recordantis
obtutꝰ. iungente utrũq tercia
uoluntate. sic̃ in eis ostendebamꝰ
ł apparebat qn de illa scientia dis¬
serebamꝰ iã in hõinᷤᷤ int̾ioris oꝑib
constituta. q̃ distinguenda fuit a
sapientia. unde quȩ sciunt᷑ uelut
aduenticia st̃ in animo. suie cog¬
nitione historica illata. ut sunt
facta ⁊ dicta: quȩ tp̃re ꝑaguntur.
⁊ transeunt. ł in natura rerũ su¬

Expanded text:
 imago ejus est, non potest. Ecce ergo mens meminit sui, intelligit se, diligit se: hoc si cernimus, cernimus trinitatem; nondum quidem Deum, sed jam imaginem Dei. Non forinsecus accepit memoria quod teneret, nec foris invenit quod aspiceret intellectus, sicut corporis oculus: nec ista duo, velut formam corporis, et eam quae inde facta est in acie contuentis, voluntas foris junxit: nec imaginem rei quae foris visa est, quodam modo raptam et in memoria reconditam cogitatio cum ad eam converteretur, invenit, et inde formatus est recordantis obtutus, jungente utrumque tertia voluntate: sicut in eis ostendebamusvel apparebat, quando de illa scientia disserebamus, jam in hominis interioris operibus constituta, quae distinguenda fuit a sapientia; unde quae sciuntur, velut adventitia sunt in animo, sive cognitione historica illata, ut sunt facta et dicta, quae tempore peraguntur et transeunt, vel in natura rerum su
Abbreviated transcription (Latin):
Ienĩ uirtutes quȩ sunt Ill¬
in animo humano quãuis alio
atq alio mͦ singulȩ intelligant᷑ nul
lom tam̃ separantur ab inuic̾e. ut
qͥcũq fuerint ȩquales uerbi gr̃a in
fortitudine. eqͣles suit ⁊ prudentia
⁊ iusticia. ⁊ temꝑantia. Si enĩ dixeris
eqͣles ẽe istos fortitudine . s illũ pͣsta¬
re prudentia. sequit᷑ ut huius for¬
titudo minꝰ prudens sit. ac ꝑ hoc nec
fortitudine ȩquales sit quando est
illius fortitudo prudentior. Atq ita
de cȩteris uirtutib inuenies. Si om̃s
eadẽ consid̾atione ꝑcurras. Non eni
de uirib corporis agit᷑ sed de animi
fortitudine. Quanto gͦ magis in illa
in cõmutabili etͣnaq substantia in¬
c̃õparabilit̾ simpliciore quã ẽ animꝰ
humanꝰ. hec ita se habent: Huma¬
no quippe animo ñ hoc ẽ e̾e. qđ est
iustũ aut tem ꝑante. Potest enĩ ẽẽ

Expanded text:
it: Virtutes quae sunt in animo humano quamvis alio atque alio modo singulae intelligantur, nullo modo tamen separantur ab invicem, ut quicunque fuerint aequales, verbi gratia, in fortitudine aequales sint, et prudentia,  justitia. Si enim dixeris aequales esse istos fortitudine, sed illum praestare prudentia; sequitur ut hujus fortitudo minus prudens sit, ac per hoc nec fortitudine aequales sunt, quando est illius fortitudo prudentior. Atque ita de caeteris virtutibus invenies, si omnes eadem consideratione percurras. Non enim de viribus corporis agitur, sed de animi fortitudine. Quanto ergo magis in illa incommutabili aeternaque substantia incomparabiliter simpliciore quam est animus humanus, haec ita se habent? Humano quippe animo non hoc est esse quod est justum, aut temperantem: potest enim
Abbreviated transcription (Latin):
tentẽ e̾e̾ aut iustũ ẽẽ aut sapientẽ
esse: & siqͥd de illa simplici multipli¬
citate ł multiplici siplicitate dixeris.
qͦsubstantiã eiꝰ significet. Quã ob¬
rẽ siue ita dicat᷑ d̾s de dõ. ut ⁊ singuł
hoc nom̃ conueniat. ñ tam̃ ut ãbo
simul duo dii s: unꝰ dssit. ita enim

Expanded text:
tentem esse, aut justum esse, aut sapientem esse, et si quid de illa simplici multiplicitate, et multiplici simplicitate dixeris, quo substantia ejus significetur. rem, sive ita dicatur Deus de Deo, ut et singulis hoc nomen conveniat, non tamen ut ambo simul duo dii, sed unus Deus sit. Ita enim
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ hõ ꝓpt̾ acceptũ hominẽ. Neq enĩ
illa susceptione. alterũ eoꝵ in alter̃
conuersũ atq mutatũ c̃. Nec diuini.¬
tas quippe in creaturã mutata ẽ. ut
desisteret ẽẽ diuinitas: nec creatu¬
ra in diuinitatẽ. ut desisteret ẽẽ creat᷑a:

Expanded text:
nem. Neque enim illa susceptione alterum eorum in alterum conversum atque mutatum est: nec divinitas quippe in creaturam mutata est, ut desisteret esse divinitas; nec creatura in divinitatem, ut desisteret esse creat
Abbreviated transcription (Latin):
dne intrabit in regnũ cȩloꝵ. Ue.
rũtam̃ cũ ⁊ illa quȩ odimꝰ recte
displicent. recteq ĩꝓbant᷑: appro¬
bat᷑ eoꝵ im ꝓbatio. ⁊ placet ⁊ uer.¬
bũ ẽ. Neq uicioꝵ noticia nobis
displicet. sedipsa uicia. Nã pla¬
cet mͥ qđ noui ⁊ defino qͥd sit
intemꝑantia: ⁊ hoc ẽ uerbũ eus
sicuti st̃ in arte nota uitia. & rec.¬
te approbat᷑ eoꝵ noticia cũ discer¬
nit cognitor speciem pͥuationẽq
uirtutis. Sicuti aiere ⁊ negare.
& e̾ẽ. ⁊ ñ esse. Attam̃ uirtute pͥua¬
ri atq in uiciũ deficere: damp.¬
nabile ẽ: & definire intemꝑantiã
uerbũq eiꝰ dicere ꝑtinet ad artẽ
moꝵ: esse aut̃ intemperantẽ ad
id ꝑtinet qđ illa arte culpat᷑: Sic̃
nosse ac definire qͥd sit soloctismꝰ.
ꝑtinet ad artẽ loquendi :. facere
autẽ uiciũ ẽ: qđ eadẽ arte repre.
re ⁊ insinuare uolumꝰ: cũ amore
noticia. Cũ itaq se mens nouit &
amat: iungit᷑ ei amorᷤ uerbũ eiꝰ. &¬

Expanded text:
ine, intrabit in regnum coelorum . Verumtamen cum et illa quae odimus, recte displicent, recteque improbantur, approbatur eorum improbatio, et placet, et verbum est. Neque vitiorum notitia nobis displicet, sed ipsa vitia. Nam placet mihi quod novi et definio quid sit intemperantia; et hoc est verbum ejus. Sicuti sunt in arte nota vitia, et recte approbatur eorum notitia, cum discernit cognitor speciem privationemque virtutis, sicut aiere et negare, esse et non esse: attamen virtute privari atque in vitium deficere, damnabile est. Et definire intemperantiam, verbumque ejus dicere, pertinet ad artem morum: esse autem intemperantem, ad id pertinet quod illa arte culpatur. Sicut nosse ac definire quid sit soloecismus, pertinet ad artem loquendi: facere autem, vitium est quod eadem arte reprehere ac insinuare volumus, cum amore notitia. Cum itaque se mens novit et amat, jungitur ei amore verbu
Abbreviated transcription (Latin):
ecte gͦ quęrit᷑ utrũ omĩnoticia
uerbũ. antantũ amata noticia.
Noiuimus enĩ. ⁊ ea quȩ odimꝰ. S nec
concepta nec parta dicenda st̃ ani.¬
mo. quȩ q̃ nob displicent. Non enĩ
mꝰ. Alit̾ enĩ dicunt᷑ uerba quȩ spa¬
cia tẽpoꝵ sillabis tenent: siue ꝓñci¬
ent᷑ siue cogitant᷑: alit̾ om̃e quod
notũ ẽ. uerbũ dr̃ animo ĩpressum
quãdiu de memoria ꝓferri ⁊ defi.¬
niri potest. quãuis res ipsa displice.¬
at: alit̾ cũ placet qđ m̃te concipit᷑.
scđm qđ genꝰ uerbi accipiendũ est

Expanded text:
ergo quaeritur, utrum omnis notitia verbum, an tantum amata notitia. Novimus enim et ea quae odimus: sed nec concepta, nec parta dicenda sunt animo, quae nobis displicent. Non enim us. Aliter enim dicuntur verba quae spatia temporum syllabis tenent, sive pronuntientur, sive cogitentur; aliter omne quod notum est, verbum dicitur animo impressum, quamdiu de memoria proferri et definiri potest, quamvis res ipsa displiceat; aliter cum placet quod mente concipitur. Secundum quod genus verbi accipiendum est
Abbreviated transcription (Latin):
ex noticia generali ł speciali
mentẽ credere se e̾ẽ talem quales
alias ex ꝑta ẽ: ⁊ idõ amare semetip¬
sã: insipientissime loquit᷑. Unde
enĩ mens aliquã mentẽ nouit: sise
ñ nouit.Neq enĩ ut ocłs corporis
uidet alios ocłos. ⁊ se ñ uidet:ita
mens nouit allas mͣtes:⁊ ignorat
semet ipsã ꝑocłos enĩ corporis cor¬
pora uidemꝰ: qi radios qͥ per eos e-¬
micant.⁊ quicqͥd cernimꝰ tangunt.
refringere ac retorquere in ipsos
ñpossumꝰ. nͥ cũ speculã intuemur.
Qđ subtilissime ⁊ obscurissime
disserit᷑  donec aꝑtissime demon¬
stret᷑. ł ita se rẽ habere. ł ñ ita. Sed
qͦ quomͦ se habeat uis qua ꝑ ocłos cer

Expanded text:
ex notitia generali vel speciali mentem credere se esse talem, quales alias experta est, et ideo amare se ipsam, insipientissime loquitur. Unde enim mens aliquam mentem novit, si se non novit? Neque enim ut oculus corporis videt alios oculos, et se non videt; ita mens novit alias mentes, et ignorat semetipsam. Per oculos enim corporis corpora videmus, quia radios qui per eos emicant et quidquid cernimus tangunt, refringere ac retorquere in ipsos non possumus, nisi cum specula intuemur. Quod subtilissime obscurissimeque disseritur, donec apertissime demonstretur, vel ita se rem habere, vel non ita. Sed quoquo modo se habe
Abbreviated transcription (Latin):
una ꝑsona ẽ ⁊ ymago ẽ tͥnitatis in
m̃te trinitas uͦ illa cuiꝰ ymago est.
nichil aliud ẽ tota quã d̃s: nichil
aliud ẽ tota quã tͥnitas: nec aliqͥd
ad naturã dĩ ꝑtinet. qđ ad illã ñ ꝑti¬
heat trinitatẽ: ⁊ tres ꝑsonȩ st̃ unius
essentiȩ: non sic̃ singulus qͥsq homo.
una ꝑsona. Itẽq in hoc magna dis¬
tantia ẽ: qđ siue m̃tẽ dicamꝰ in hoĩne.
eiusq noticiã. ⁊ dilectionẽ. siue me¬
moriã intelligentiã uoluntatẽ. ni

Expanded text:
n mente. Trinitas vero illa cujus imago est, nihil aliud est tota quam Deus, nihil est aliud tota quam Trinitas. Nec aliquid ad naturam Dei pertinet, quod ad illam non pertineat Trinitatem: et tres personae sunt unius essentiae, non sicut singulus quisque homo una persona. 12. Itemque in hoc magna distantia est, quod sive mentem dicamus in homine, ejusque notitiam, et dilectionem, sive memoriam, intellig
Abbreviated transcription (Latin):
quã duȩ diu̾sȩ sint qͣlitates di: u.
na bonitas alia iusticia: Nonutiq¬
s quȩ iusticia ipsa bonitas: & quȩ bo.¬
nitas. ipsa beatitudo. Incorporał aut̃
si dicamꝰ et̃nꝰ inmortalis incorruptibił.
inmutabił. uiuus. sapiens. potens. spe.¬
ciosus. iustus. bonꝰ beatus. sp̃s. hoꝵ
omniũ nouissimũ qđ posui. quasi
tantũmͦ uidet᷑ significare substantiã.
cȩtera uͦ huius substantiȩ qualitates:
S ñ ita ẽ in illa in effabili simplicit
natura. Quicqͥd eni scđm qualitates
illic diciuidet᷑ scđm substantiã uel

Expanded text:
quam duae diversae sint qualitates Dei ·, una, bonitas; alia, iustitia? Non utiqed quae iustitia, ipsa bonitas; et quae bonitas, ipsa beatitudo. Incorporalis autem si dicamus, aeternus, immortalis, incorruptibilis, immutabilis, vivus, sapiens, potens, speciosus, iustus, bonus, beatus, spiritus; horum omnium novissimum quod posui quasi tantummodo videtur significare substantiam, cetera vero huius substantiae qualitates: sed non ita est in illa ineffabili simplicique natura. Quidquid enim secundum qualitates illic dici videtur, secundum substandam vel
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ł̃ sensib ł utelligentiȩ nr̃e assunt. pos¬
sumꝰ ut cũq conspicere: eau quȩ absunt
obliti ñ sumꝰ. Nec ex futuris p̃terita .s. fu¬
tura ex p̃teritis ñ tam̃ firma cognitione
conicimus. Nã quasdã cogitatioẽs nr̃as
quas futuras uelut manifestius atq cer¬
cius ꝓximas quasq ꝓspicimꝰ. memoria
faciente id agimꝰ: cũ agere ualemus.
quantũ ualemꝰ: quȩ uidet᷑ ñ ad ea quȩ
futura sunt. s ad p̾terita ꝑtinere: qđ
licet exꝑii in eis dictis ł canticis: quoꝵ

Expanded text:
quae vel sensibus vel intelligentiae nostrae adsunt, posquae vel sensibus vel intelligentiae nostrae adsunt, possumus utcumque conspicere: ea vero quae absunt, obliti non sumus. Nec ex futuris praeterita, sed futura ex praeteritis, non tamen firma cognitione conjicimus. Nam quasdam cogitationes nostras, quas futuras velut manifestius atque certius proximas quasi prospicimus, memoria faciente id agimus, cum agere valemus quantum valemus, quae videtur non ad ea quae futura sunt, sed ad praeterita pertinere. Quod licet experiri in eis di
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filiꝰ ⁊ sp̾c sc̾s sunt: s pat̾ solus. Ee qr
filiꝰ qͦq: sapientia ẽ genita de sapientia:
ipse sibi: ita nec pat̾ ei meniuut. nec
ipse memoria sua intelligentia. sua
dilectio: sed ita se hab̾e. de patre illi
habet memoriã ⁊ filiũ intelligentiã.
⁊ se dilectionẽ. Heq enĩ sapientia
eẽt si alius ei meminisset.aliusq ei
intelligeret. ac tantũm s̃ ipse dili¬
geret: sed ipse habet hȩc tͥa. ⁊ ea sic
habet: ut hȩc ipsa ipse sit. Uerũtam̃
p̃terita ibi pͣterẽant: nec ea q̃ dicunt᷑
futura q̃si desint expectent᷑ ut ue-¬
niant. s ⁊ pͣterita ⁊ futura. cũ p̃sen.¬
tibꝰ suit cuncta p̃sentia: nec singła
cogitent᷑ ⁊ ab aliis ad alia cogitando
transeat᷑. s in uno conspectu simł
p̃sto sint uniu̾sa: & s inꝗͣ hoĩnũ cõ¬
p̃hendit istã sapientiã. eandẽq pri¬
dentiã eandẽq: scientiã: quandoqͥdẽ
a nob̾ nec nr̃a compͣhenditur: Ea quippe

Expanded text:
Spiritus sanctus sunt, sed Pater solus. Et quia Filius quoque sapientia est genita de sapientia, ntelligit, sed ipse sibi; ita nec Pater ei meminit, nec ipse memoria, sua intelligentia, sua dilectio; sed ita se habere, de Patre illi habet memoriam, et Filium intelligentiam, et se dilectionem; neque enim sapientia esset, si alius ei meminisset, eique alius intelligeret, ac tantummodo sibi ipse diligeret: sed ipse habet haec tria, et ea sic habet, ut haec ipsa ipse sit. Verumtamen praeterita, ibi praetereant, nec ea quae dicuntur futura, quasi desint exspectentur ut veniant, sed et praeterita et futura cum praesentibus sint cuncta praesentia; nec singula cogitentur, et ab aliis ad alia cogitando transeatur, sed in uno conspectu simul praesto sint universa: quis, inquam, hominum comprehendit istam sapientiam, eamdemque prudentiam, eamdemque scientiam; quandoquidem a nobis nec nostra comprehenditur? Ea quippe
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ eternꝰ inmortał. incorruptibilis.
inmutabił unũ aliqͥd eligamꝰ. qr .u¬
nũ qͣttuor ista significant. sic̃ iam
disserui: ne ꝑ multa distendatur in
secundis. quȩ sunt uiuus sapiens.
potens. speciosus. Et q̃m tuta qualis.¬
cũq in est ⁊ pecori cui sapientia nͣ
inest. duo uͦ ista sapientia scilicet
atq potentia. ita sunt int̾ se in ho¬
mine comparata. ut sc̃a scriptura
diceret melior. ẽ sapiens quã fortis:
speciosa porro etiã corpora dici solent:
unũ ex his quattuor ꝗͣ elegimꝰ. sapi¬
ens eligat᷑: quãuis hȩc quattuor in
do nͣ in ȩqualia dicenda sint: nomi.¬
na enĩ qͣttuor. res aut̃ unaẽ. De ĩcus
uͦ ultimis qͣttuor quãuis in dõ idẽ sit
iustũ ẽẽ qđ bonũ qđ beatũ. idẽq sp̃m¬

Expanded text:
 aeternus, immortalis, incorruptibilis, immutabilis, unum aliquid eligamus; quia unum quatuor ista significant, sicut jam disserui; ne per multa distendatur intsecundis, quae sunt, vivus, sapiens, potens, speciosus. Et quoniam vita qualiscumque inest et pecori, cui sapientia non inest; duo vero ista, sapientia scilicet atque potentia, ita sunt inter se in homine comparata, ut sancta Scriptura diceret, Melior est sapiens quam fortis ; speciosa porro etiam corpora dici solent: unum ex his quatuor quod eligimus, sapiens eligatur: quamvis haec quatuor in Deo non inaequalia dicenda sint; nomina enim quatuor, res autem una est. De tertiis vero ultimis quatuor, quamvis in Deo idem sit justum esse quod bonum, quod beatum, ide
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibib̾ siue inmutabilis. Itẽq
cũ d̾r uiuens. ⁊ intelligens: qd̃ est
utiq sapiens: hoc idẽ d̾r. Non enĩ
ꝑcepit sapientiã qua ee̾t sapiens:
s ipse sapientia ẽ: & hec uita eadẽq
uirtꝰ. siue potentia: eadẽq speciesqͣ

Expanded text:
corruptibilis, sive immutabilis: itemque cum dicitur, vivens, et intelligens, quod est utique sapiens, hoc idem dicitur. Non enim percepit sapientiam qua esset sapiens, sed ipse sapientia est. Et haec vita, eademque virt
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ ipsa suit homo. Homo
ẽ eni sic̃ ueteres definiert anunal ra¬
cionale. mortale. Illa gͦ excellunt in
hoĩne: ñ ipsa st̃ hõ. Et una ꝑsona.
Ld ẽ singulus qͥsq hõ. habet illa tria
inm̃tȩ .ł m̃tẽ. Qd si etiã sic definiamꝰ
homĩinẽ ut dicamꝰ. homo ẽ substantia
rationał. constans ex anima ⁊ corpore:
ñ ẽ dubiũ hominẽ hab̾e animã quȩ
ñ ẽ corpꝰ. hab̾e corpꝰ qđ ñ e̾ anima. Ac¬
uel in hoĩne st̃ detracto etiã corpore. Sĩa¬

Expanded text:
ut non ipsa sint homo; homo est enim, sicut veteres definierunt, animal rationale mortale. Illa ergo excellunt in homine, non ipsa sunt homo, et una persona, id est singulus quisque homo, habet illa tria in mente. Quod si etiam definiamus hominem, ut dicamus, homo est substantia rationalis constans ex anima et corpore, non est dubium hominem habere animam quae non est corpus, habere corpus quod non est anima. Acvel in homine sunt. Detracto etiam corpore, si
Abbreviated transcription (Latin):
ut apud nos ẽẽ suo p̃senti lumine ui¬
deret᷑. In qua tam̃ nulla nob̾ adhuc tͥ
nitas apparebat: qr nͣ ad eã quȩrendã
infulgore illo. firmã m̃ts aciem tene¬
bamꝰ: tantũ qi ñ erat aliqua moles uͥ
credi oporteret magnitudine duoꝵ
uel triũ plus ẽẽ quã unius cernebamꝰ
utcũq S ubi uentũ ẽ ad karitatẽ q̃
in scã scriptura d̾s dicta ẽ eluxͣ paulu¬
lũ trinitas: id÷ amans ⁊ qd amat᷑. ⁊ a¬

Expanded text:
ut apud nos esse suo praesenti lumine viut apud nos esse suo praesenti lumine videretur. In qua tamen nobis adhuc nulla Trinitas apparebat, quia non ad eam quaerendam in fulgore illo firmam mentis aciem tenebamus: tantum quia non erat aliqua moles, ubi credi oporteret magnitudinem duorum vel trium plus esse quam unius, cernebamus utcumque. Sed ubi ventum est ad charitatem, quae in sancta Scriptura Deus dicta est , eluxit paululum Trinitas
Abbreviated transcription (Latin):
di uirtꝰ ⁊ dĩ sapientia:. S quẽ admo¬
dũ sit intelligendũ ne patre̾ filius
uideat᷑ facere sapientẽ in libro septi¬
mo disputatũ ẽ: & adhoc ratio ꝑue¬
nit. ut sic sit filius sapientia de sapi¬
entia. quẽad modũlum de lumine.
ds̃ de d̾o. Nec aliud potuimꝰ inueni¬
dm̃. unã essentiã. Hanc gͦ sapientiã
qđ ẽ ds: quomͦ intelligimus ẽẽ tͥnita¬
te: N dixi quom credimus. Nam
hoc intͣ fideles ñ debet habere q̃s¬
tionẽ sed si aliquom ꝑ intelligentiã
possumꝰ uidẽ qđ credimꝰ: quis iste
erit modus: Si enĩ recolamꝰ unr̃o
intellectui ceꝑit in his libris tͥnitas
apparere: octauus occurrit. Ibi qͥp¬
pe ut potuimꝰ disputando erigere
temptauimꝰ m̃tis intentionẽ. ad in¬
telligendã illã p̾stantissimã inmu-¬
tabilẽq naturã. qđ nr̃a mens ñ est.
Quã tam̃ sic intuebam᷑. ut nec lon¬
ge a nob̾ ẽẽt. ⁊ supͣ nos c̾et᷑ ñ loco s ipsa
sui uenerabili mirabiliq p̾stantia: sta

Expanded text:
sapientia. Sed quemadmodum sit intelligendum, nec Patrem Filius videatur facere sapientem, in libro septimo disputatum est. Et ad hoc ratio pervenit, ut sic sit Filius sapientia de sapientia, quemadmodum lumen de lumine, Deus de Deo. Nec aliud potuimus invenim, unam essentiam. Hanc ergo sapientiam quod est Deus, quomodo intelligimus esse Trinitatem? Non dixi, Quomodo credimus? nam hoc inter fideles non debet habere quaestionem: sed si aliquo modo per intelligentiam possumus videre quod credimus, quis iste erit modus? 10. Si enim recolamus ubi nostro intellectui coeperit in his libris Trinitas apparere, octavus occurrit. Ibi quippe, ut potuimus, disputando erigere tentavimus mentis intentionem ad intelligendam illam praestantissimam immutabilemque naturam, quod nostra mens non est. Quam tamen sic intuebamur, ut nec longe a nobis esset, et supra nos esset, non loco, sed ipsa sui venerabili mirabilique praestantia, ita
Abbreviated transcription (Latin):
spicere possimꝰ: ĩmorati sumꝰ: a nono
usq ad quartũ decimũ librũ. Et ec¬
ce ĩã quantũ necesse fuerat. aut forte
plus quã necesse fuerat exercitata in
inferiorib intelligentia. ad sũma tͥ-¬
nitatẽ quȩ d̃s ẽ. conspiciendã nos eri.¬
gere uolumꝰ nec ualemꝰ. Nũ enĩsic̃
certissimas uidimꝰ tͥnitates. siue q̃

Expanded text:
cta possemus , immorati sumus a nono usque ad quartum decimum librum. Et ecce jam quantum necesse fuerat, aut forte plus quam necesse fuerat, exercitata in inferioribus intelligentia, ad summam Trinitatem quae Deus est, conspiciendam nos erigere volumus, nec valemus. Num enim sicut certissim
Abbreviated transcription (Latin):
tia nos instruit s memoria. Nã donec
finiat᷑ omẽ qđ dicimꝰ siue canimꝰ: nicħ
Ettam̃ cũ id agimus: non dicim᷑ ꝓui¬
dent̾ s memorit᷑ canere ł dicere. E qͥ
hoc in multis ita ꝓferendis ualent
plurunũ: ñ solet eoꝵ ꝓuidentia s me¬
moria p̃dicari. Fieri ista in animo nͣro¬
uel ab amimo nr̃o nouimꝰ: ⁊ certissimi
sumꝰ. Quom autẽ fiant. quanto atten¬
tius uoluerimꝰ ad uertere: tantomag̾
⁊ ñr sermo subcũbit. ⁊ ipsa ñ ꝑdurat
intentio: ut ad liqͥdũ aliqͥd nr̃a intel¬
ligentia ⁊ siñ lingua ꝑueniat. Et pu¬
tamꝰ nos. utrũ dĩ ꝓuidentia eadẽ sit¬
quȩ memoria ⁊ intelligentia. qͥ non¬
singula cogitando aspicit. s una ȩtͥna.
⁊ inmutabili atq in effabili uisione
complectit᷑ cuncta quȩ nouit.: tanta
m̃tis infirmitate posse comp̃hende:
In hac gͥ difficultate ⁊ angustiis li¬
bet exclamare add̾m uiuũ mirifi¬
cata ẽ scientia tua ex me: inualuit:

Expanded text:
nstruit, sed memoria. Nam donec finiatur omne quod dicimus, sive canimus, nihil Et tamen cum id agimus, non dicimur providenter, sed memoriter canere vel dicere; et qui hoc in multis ita proferendis valent plurimum, non solet eorum providentia, sed memoria praedicari. Fieri ista in animo vel ab animo nostro novimus, et certissimi sumus: quomodo autem fiant, quanto attentius voluerimus advertere, tanto magis noster et sermo succumbit, et ipsa non perdurat intentio, ut ad liquidum aliquid nostra intelligentia, et si non lingua, perveniat. Et putamus nos, utrum Dei quae memoria, et intelligentia, qui nonsingula cogitando aspicit, sed una et aeterna, et immutabili atque ineffabili visione complectitur cuncta quae novit, tanta mentis infirmitate posse comprehendere? In hac igitur difficultate et angustiis libet exclamare ad Deum vivum: Mirificata est scientia tua ex me, invaluit et
Abbreviated transcription (Latin):
tria in unũ aliqd̃ horỹ. Nã siuna ea¬
deq res in di natura potest e̾ẽ. sapi.¬
entia ⁊ potentia. aut uita ⁊ sapientia:
cur ñ una eadẽq res e̾e̾ possit indi
natura. ȩt̾nitas ⁊ sapientia: aut be¬
atitudo ⁊ sapientia: Ac ꝑ hoc sicut
nichil int̾erat utrũ illa duodecim.
an ista tria diceremꝰ. quando illa
multa in istã redĩgimꝰ paucitatẽ: ita
nichilint ẽ. utrũtͥa ista dicamꝰ an
illud uncĩ in cuiꝰ singularitatẽ duo
cȩtera similit̾ redigi posse monstra¬
umꝰ. Qͥsitaq disputandi modꝰ. quȩ¬
naͣ tandẽ uis intelligendi aut qͦ poten¬
tia. quȩ uiuacitas ratiõĩs. q̃ acies cogi.¬
tatiõis ostendet. ut alia ia taceã. hoc
unũ qđ sapientia dr d̃s quomͦ sit tri.¬
nitas: Neq enĩ sic̃ nos de illo ꝑcipimꝰ¬

Expanded text:
aliquod horum. Nam si una eademque res in Dei natura potest esse sapientia et potentia, aut vita et sapientia; cur non una eademque res esse possit in Dei natura aeternitas et sapientia, aut beatitudo et sapientia? Ac per hoc sicut nihil intererat utrum illa duodecim, an ista tria diceremus, quando illa multa in istam redegimus paucitatem; ita nihil interest utrum tria ista dicamus, an illud unum in cujus singularitatem duo caetera similiter redigi posse monstravimus. Quis itaque disputandi modus, quaenam tandem vis intelligendi atque potentia, quae vivacitas rationis, quae acies cogitationis ostendet, ut alia jam taceam, hoc unum quod sapientia dicitur Deus, quomodo sit Trinitas? Neque enim sicut nos de illo percipim
Abbreviated transcription (Latin):
entia pat᷑. sapientia filius: Sic̃ sͥ me¬
munit pat̾ita. filius. Et sic̃ sui ⁊ fi¬
lii meminit patͣ memoria ñ filiis
sua: ita sui ⁊ patͥs meminit filius.
memoria ñ patris sed sya. Dilectio
q̃q uͥ nulla ẽ. qͥs ullã dicat ẽẽ sapien¬
tiã: Ex q̃ colligit᷑. ita patrẽ ẽẽ dilectio¬

Expanded text:
entia Pater, sapientia Filius, sicut sui meentia Pater, sapientia Filius, sicut sui meminit Pater, ita et Filius: et sicut sui et Filii meminit Pater, memoria non Filii, sed sua; ita sui et Patris meminit Filius, memoria non Patris, sed sua. Dilectio quoque ubi nulla est, quis ullam dicat esse sapientiam? Ex quo colligitur ita esse
Abbreviated transcription (Latin):
tia sapientiã genuerit: s ea sapientia
pat᷑ dicat᷑ ẽẽ sapiens. quã genuit. Ub
enĩ ñ ẽ intelligentia: nec sapientia
potest ẽẽ. Ac ꝑ hoc si pat̾ ñ intelligit
ipse .s.s filiꝰ intelligit patri: ꝓfecto
filius patre e sapientẽ facit. Et si
uerũ ẽ. s a filio potius habet pater
essentiã. qđ absurdissimũ atq fal¬
sissimũ ẽ. Hanc absurditatẽ nos in
libro septimo discussisse. conuicisse.
abiecisse certissimũ ẽ. Est gͦ ds̃pat
sapiens ea qua ipse sua e̾ sapientia:
⁊ filius sapientia pats. de sapientia
qđ ẽ pat̾. de qͦ ẽ genitꝰ filius. Quo¬
circa consequent᷑ eͣ ⁊ intelligens pat
ea qua ipse sua ẽ intelligentia: Neq
enĩ ẽẽt sapiens: qͥ ñ e̾e̾t intelligens:
Filius aut̃ intelligentia patͥs. de in¬
telligentia genitꝰ qđ ẽ patͣ. Hoc ⁊ de
memoria ñ inconuenient̃ dici potest.
Quom᷑ enĩ sapiens qͥ nichil meminit:
uel sui ñ meminit: Pinde qr sapi¬

Expanded text:
a sapientiam genuerit, sed ea sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia potest esse: ac per hoc si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si verum est; sed a Filio potius habet Pater essentiam, quod absurdissimum atque falsissimum est. Hanc absurditatem nos in libro septimo discussisse, convicisse, abjecisse certissimum est . Est ergo Deus Pater sapiens, ea qua ipse sua est sapientia, et Filius sapientia Patris de sapientia quod est Pater, de quo genitus est Filius. Quocirca consequenter est et intelligens Pater ea qua ipse sua est intelligentia; neque enim esset sapiens qui non esset intelligens: Filius autem intelligentia Patris de intelligentia genitus quod est Pater. Hoc et de memoria non inconvenienter dici potest. Quomodo est enim sapiens qui nihil meminit, vel sui non meminit? Proinde, qui
Abbreviated transcription (Latin):
animalia quȩ habent corpora. ꝑ cor¬
pͦsentit ds: ñ enĩ ex anima constat
⁊ corpore ac ꝑ hoc simplex illa na-¬
tura: sic̃ intelligit sentit. sic̃ sentit
intelligit: idẽq sensus qͥ mtellectꝰ ẽ
illi: nec ita ut aliqñ desistat ẽẽ aut
cȩꝑit. Inmortał ẽ em̃: nec frustra
de illo dictũ ẽ qͥ solus habeat in¬
mortalitatẽ. Nã inmortalitas eius.
uere inmortalitas ẽ: in cuiꝰ natura

Expanded text:
animalia quae habent corpora, per corpus sentit Deus; non enim ex anima constat et corpore: ac per hoc simplex illa natura sicut intelligit sentit, sicut sentit intelligit; idemque sensus qui intellectus est illi. Nec ita ut aliquando esse desistat aut coeperit: immortalis est enim. Nec frustra de illo dictum est quod solus habeat immortalitatem : nam immortalitas ejus vere immortalitas est, in cujus nat
Abbreviated transcription (Latin):
nulla scientia ẽ. nullomͦ ẽe̾ sapientiam:
Aut uͦ putandũ ẽ sapientiã quȩ d̃s est.
scire alia. nescire se ipsã: ⁊ diligere
alia nec diligere seipsã: Quȩ dici
siue credostultũ ⁊ impiũ ẽ: ecce ego tͥ q¬
nitas sapientia scilicet ⁊ noticia fui &

Expanded text:
nulla scientia est, nullo modo esse sapientiam? Aut vero putandum est, sapientiam quae Deus est, scire alia et nescire se ipsam, vel diligere alia nec diligere se ipsam? Quae si dici sive credi stultum et impium est; ecce ergo Trinitas, sapientia scilicet, et notitia sui,
Abbreviated transcription (Latin):
nob beata quȩ ñ nͥ etͣna ẽ uita ꝓmittit᷑
trinitatẽ qͣd̃s ẽ inqͥramꝰ. Neq enĩ di¬
uinoꝵ libroꝵ tantũmͦ auctoritas ẽe
d̾m p̃dicat: sed om̃is quȩ nos circũstat.
ad quã nos etiã ꝑtinemꝰ uniu̾sa ipsa
rerũ natura ꝓclamat habere se p̃stan¬
tissimũ conditore qͥ nob̾ mͣte rationẽq
naturalẽ dedit: qua uiuentia ñ uiuen¬
tia ñ intelligentib inmortalia morta.¬
lib inpotentib potentia. in iustis uis¬
ta. speciosa deformib bona malis.
incorruptibilia corruptibilib in mu¬
tabilia mutabilib iniusibilia uisibi¬
lib incorporalia corporalib beata
miseris p̃ferenda ẽẽ uideamus.
Ac ꝑ hoc qͣm reb creatis creatore sine
dubitatione pͣferimꝰ: oportet ut cũ¬

Expanded text:
ita promittitur, Trinitatem quae Deus est inquiramus. Neque enim divinorum Librorum tantummodo auctoritas esse Deum praedicat, sed omnis quae nos circumstat, ad quam nos etiam pertinemus, universa ipsa rerum natura proclamat, habere se praestantissimum Conditorem, qui nobis mentem rationemque naturalem dedit, qua viventia non viventia non intelligentibus, immortalia mortalibus, impotentibus potentia, injustis justa, speciosa deformibus, bona malis, incorruptibilia corruptibilibus, immutabilia mutabilibus, invisibilia visibilibus, incorporalia corporalibus, beata miseris praeferenda videamus. Ac per hoc quoniam rebus creatis Creatorem sine dubitatione praeponimus, oportet ut
Abbreviated transcription (Latin):
tas ad sensus nr̃os ł animũ ꝑtiñentes.
uidemꝰ potus quã credimꝰ: dm uͦ ẽẽ
tͥnitatẽ credimꝰ potius quã uidemus:
Qđ si ita ẽ. ꝓfecto aut inuisibilia eius
ꝑ ea quȩ facta sunt nulla intellecta
conspicimꝰ: aut siilla conspicimꝰ ñ in
eis conspicimꝰ trinitatẽ: ꝙ ẽ illic quod
conspiciamꝰ:  ẽ qd̵ etiã ñ conspectũ
credere debeamꝰ. Conspicere aut̃ nos
inmutabile bonũ. qđ nos ñ sumus lib̾

Expanded text:
entes videmus potius quam credimus, Deum vero esse Trinitatem credimus potius quam videmus? Quod si ita est, profecto aut invisibilia ejus, per ea quae facta sunt, nulla intellecta conspicimus; aut si ulla conspicimus; non in eis conspicimus Trinitatem, et est illic quod conspiciamus, est quod etiam non conspectum credere debeamus. Conspicere autem nos immutabile bonum, quod nos non su
Abbreviated transcription (Latin):
Nundecimo gͦ electus ẽ sensus ocłoꝵ:
in qͦ id qđ inuentũ ẽ etiã in cęt̾is qͣttuor
sensib corporis ⁊ ñ dictũ posset agnos¬
ci: atqita exterioris hoĩnis tͥnitas. pͥmo
in his quȩ cernunt᷑ extrinsecus ex cor¬
pore scilicet qđ iidet᷑: i forma quȩ in¬
de in aciȩ cernentis ĩprimit᷑: & utrũq
copulans intentioe uoluntatis apparu.¬
it. sed hȩc tria ñ int se eqͣlia. nec unius
ẽẽ substantiȩ claruert̃. Deinde in ipso
animo ab his quȩ extrinsecus sensa st̃.
uelut introducta inuenta ẽ altera tri.¬
nitas. uͥ apparerent eadẽ tria unius
ẽẽ substantiȩ. ymaginatio corporisq̃
in memoria ẽ. ⁊ inde informatio. cũ ad
ido ista trinitas ad exteriorẽ hoĩnẽ
reꝑta ẽ ꝑtinere: quia de corporibus
illata ẽ. quȩ sentiuntur extrinsecys.
N duodecimo discernenda uisa ẽ sa¬

Expanded text:
undecimo ergo electus est sensus oculorum, in quo id quod inventum esset, etiam in caeteris quatuor sensibus corporis et non dictum posset agnosci: atque ita exterioris hominis trinitas primo in his quae cernuntur extrinsecus, ex corpore scilicet quod videtur, et forma quae inde in acie cernentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione voluntatis, apparuit. Sed haec tria non inter se aequalia, nec unius esse substantiae claruerunt. Deinde in ipso animo ab his quae extrinsecus sensa sunt velut introducta inventa est altera trinitas, ubi apparerent eadem tria unius esse substantiae: imaginatio corporis, quae in memoria est, et inde informatio cum ad eideo ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus illata est, quae sentiuntur extrinsecus. In duodecimo discernenda visa est sa
Abbreviated transcription (Latin):
siue cũ ea ipsa q̃ forinsecus sensa suns.
cogitant᷑ siue cũ illa quȩ oriunt᷑ in aĩ.¬
mo nec ꝑtinent ad corporis sensus sicut
fides.sic̃ uirtutes q̃ st artes agendȩ
uitȩ manifesta ratiõe cernunt᷑. ⁊ scien¬
tia continent᷑. siue cũ mens ipsa qua
nouimꝰ quicqͥd nosse nos ueracit᷑ di

Expanded text:
 ea ipsa quae forinsecus sensa sunt cogitantur; sive cum illa quae oriuntur in animo, nec pertinent ad corporis sensus, sicut fides, sicut virtutes quae sunt artes agendae vitae, manifesta ratione cernuntur et scientia continentur; sive cum mens ipsa qua novimus quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
uel filiũ ł sp̃m sc̃m audeat dicere. aut
ñ uiuentẽ. aut nichil sentiente. ł intel¬
ligentẽ: aut in ea natura qua int᷑ se
pdicant᷑ ȩquales. quẽ quã eoꝵ ẽe morta¬
lẽ siue corruptibilẽ siue mutabilem.
siue corporeũ: aut qͥsquã ibi neget
aliquẽ potentissimũ. iustissimũ spe¬
ciosissimũ. optimũ. beatissimum:
Si gͦ hȩc atq huiusmodi omĩa.: ⁊ ipsa
tͥnitas ⁊i ea singuli dici posst̃. ubi
aut quomͦ tͥnitas apparebit: Rediga¬
mꝰ itaq pͥus hȩc plurima ad aliquã
paucitatẽ. Quȩ uita enĩ dr̃ in do: ĩpsa
ẽ essentia eiꝰ atq natura. Non itaq d̾s
uiuit nͥ uita: qđ ipse sͥ ẽ. Nȩc aut̃ uita
ñ talisẽ quał inẽ arbori. uͥ nullus in
tellectꝰ nullus ẽ sensus: nec tał in est

Expanded text:
el Spiritum sanctum; audeat dicere, aut non viventem, aut nihil sentientem vel intelligentem, aut in ea natura qua inter se praedicantur aequales, quemquam esse eorum mortalem sive corruptibilem, sive mutabilem, sive corportissimum, speciosissimum, optimum, beatissimum? Si ergo haec atque hujusmodi omnia, et ipsa Trinitas, et in ea singuli dici possunt; ubi aut quomodo Trinitas apparebit? Redigamus itaque prius haec plurima ad aliquam paucitatem. Quae vita enim dicitur in Deo, ipsa est essentia ejus atque natura. Non itaque Deus vivit nisi vita quod ipse sibi est. Haec autem vita non talis est qualis inest arbori, ubi nullus est intell
Abbreviated transcription (Latin):
hõinis ueraid÷ dĩ mimere in eiꝰ ipsius
d̃i participatione donata. quȩ ab scien¬
tia distincta ẽ disputat᷑. & eo ꝑuenit
disputatio. ut tͥnitas appareat in yma¬
gine d̃i qđ ẽ hõ scđ̃m m̃tẽ quȩ renouat᷑
in agnitionẽ di scđm ymaginẽ eiꝰ qui

Expanded text:
hominis uera, id est dei munere in eius ipsius dei participatione, quae ab scientia distincta est, disputatur et eo peruenit disputatio, ut trinitas appareat in imagine dei, quod est homo secundum mentem, quae renouatur in agnitione dei secundum imagine