comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ aquas dare consueuerunt. contempnen¬
tes terram & amantes celum: sed etiam
inter fluctus uariarum ꝑsecutionum sp̃ualit̃
crescunt & proficiunt: dicentes cum apło.
Et si exterior homo nr̃ corrumpitur: sed is qui
interior ẽ renouatur. Cum septem ergo pani¬
b paucos pisciculos uissit apponi: quia scõꝵ
exempla cum predicatione uerbi ad imitan¬
dum nobis cotidie predicatores p̃ferunt.
B ene autem pauci pisciculi fuisse memorantur:
quia scõrum conuersatio suo iudicio humilis
ẽ & despecta. Quib saluator ait. Nolite
timere pussillus grex: quia complacuit patri
meo. dare uobis regnum. De quib ꝑ salomo¬
nem dicitur. Lepusculus plebs inualida.
collocat in petra cubile sibi. G. recte in illa
refectione quȩ ex quinq panib facta ẽ duo
pisces fuisse memorantur: & hic incertus mi¬
merus ostenditur: quia ad comparationem
illorum qui ex populo udȩorum credituri

Expanded text:
super aquas dare consueverunt, contemnensuper aquas dare consueverunt, contemnentes terram et amantes coelum, sed etiam inter fluctus variarum persecutionum spiritualiter crescunt et proficiunt, dicentes cum Apostolo: « Etsi exterior homo noster corrumpitur, sed is qui interior est, renovatur . » Cum septem ergo panibus paucos pisciculos jussit apponi, quia sanctorum exempla cum praedicatione verbi ad imitandum nobis quotidie praedicatores proferunt. Bene autem pauci pisciculi fuisse memorantur, quia sanctorum conversatio, suo judicio humilis est et despecta, quibus Salvator ait: « Nolite timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum . » De quibus per Salomonem dicitur: « Lepusculus, plebs invalida, collocat in petra cubile sibi . » Et recte in illa refectione, quae ex quinque panibus facta est, duo pisces fuisse memorantur, et hic incertus numerus ostenditur: quia ad comparationem illorum, qui ex populo Judaeorum credituri
Abbreviated transcription (Latin):
ris dm̃. Fregit autem panes. & dedit dis¬
cipulis suis. quia euisdem sp̃c scĩ dona. um¬
cuiq scõrum prout uult distribuit. aliis
largiens sermonem sapientiȩ. aliis sermonẽ
scientiȩ. aliis genera linguarum. aliis int̾¬
pretationem sermonum. aliis discretionem
sp̃uum. Siue dedit septem panes discipu¬
lis ut apponerent turbȩ: quando post resur¬
rectionem apparens illis in sufflauit &. dixit
eis. Accipite sp̃m scm̃: quorum remiseritis pec¬
cata remittuntur eis: & quorum retinueri-¬
tis: retenta sunt. Discipuli autem apposue¬
runt turbȩ: quia ꝑ eorum p̾dicationẽ notici¬
am sacri misterii mundo uoluit innotescere.
Pulchre refecturus turbam. grãs egisse dicitur:
ut ostenderet in omnib oꝑibus bonis dm̃
a nobis eẽ głificandum. Et habebant pisci¬
culos paucos: ipsos benedixit. & uissit appo¬
ni. Per pisciculos quos benedixit & apposu¬
it turbȩ scõrum imitabilis conuersatio de¬
signatur: qui non solum more pisciũ saltus

Expanded text:
Fregit autem panes et dedit discipulis suis, quia ejusdem Spiritus sancti dona unicuique sanctorum, prout vult, distribuit, aliis largiens sermonem sapientiae, aliis sermonem scientiae, aliis genera linguarum, aliis interpretationem sermonum, aliis discretionem spirituum. Sive dedit septem panes discipulis ut apponerent turbae, quando post resurrectionem apparens illis, insufflavit et dixit eis: « Accipite Spiritum sanctum. Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis: et quorum retinueritis, retenta sunt . » Discipuli autem apposuerunt turbae, quia per eorum praedicationem notitiam sacri mysterii mundo voluit innotescere. Pulchre refecturus turbam gratias egisse dicitur, ut ostenderet in omnibus bonis operibus Deum a nobis esse glorificandum. « Et habebant pisciculos paucos, et ipsos benedixit, et jussit apponi. » Per pisciculos, quos benedixit et apposuit turbae, sanctorum imitabilis conversatio designatur, qui non solum more piscium saltus
Abbreviated transcription (Latin):
discipulus. Moraliter autem turba suꝑ terram
discubuit: cum fidelium anie sue fragilita¬
tis memores. terram se iugiter & puluerem
eẽ considerant: dicentes cum psalmista. Adhe¬
sit paumento anima mea. uiuifica me scđ̃m
uerbum tuum. Et iterum. Qm̃ humiliata
ẽ in puluere anuna nr̃a:. conglutinatus ẽ

Expanded text:
discipulus . » Moraliter autem turba super terram discubuit, cum fidelium animae suae fragilitatis memores, terram se jugiter et pulverem esse considerant, dicentes cum Psalmista: « Adhaesit pavimento anima mea, vivifica me secundum verbum tuum . » Et iterum: « Quoniam humiliata est in pulvere an
Abbreviated transcription (Latin):
ad fidem ueniunt. Sed & is qui hcitum eon¬
iugium exꝑtus ad dm̃ comiertitur. ex pron¬
mo uenit. Qui autem post publica flagitu
adulteria. furta. homicidia. ebrietates. ia¬
pinas. ꝑ penitentiam ad dm̃ conuertitur:
delonge uenit. de prope autem ue¬
int: qui ab ipsa infantia uel pueritia in set¬
uitio di se mancipat. De longe uero qui ad¬
dm̃ in senectute conuertitur. Promitait gͦ
añs cibum se daturum etiam eis qui delonge
ueniunt: quia non solum iustos. sead etiam pe¬
catores conuersos recipit &. amat: sicut ipse an-
longe. Talib ergo nec ueniam nec cibum ab
ds: quia nolo mortem peccatoris: sed ut ma¬
gis conuertatur & uiuat. Ep̃ iterum. Pec¬
cator in quacumq die conuiersus fuerit &¬

Expanded text:
e venit. Sed et is, qui licito conjugio expertus ad Deum convertitur, ex proximo venit. Qui autem post publica flagitia, adulteria, furta, homicida, ebrietates, rapinas, per poenitentiam ad Deum convertitur, de longe venit. De prope autem venit, qui ab ipsa infantia vel pueritia, in servitio Dei se mancipat: de longe vero, qui in senectute ad Deum convertitur. Promittit ergo Dominus cibum se daturum etiam his, qui de longe veniunt, quia non solum justos, sed etiam peccatores conversos recipit et amat, sicut et ipse ait:longe . » Talibus ergo nec veniam, nec cibum abn, dicit Dominus Deus, quia nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat. » Et iterum: « Peccator in quacunque die con
Abbreviated transcription (Latin):
quod plantatum ẽ secus decursus aquarũ
quod ad humorem mittit radices suas. &
non timebit cum uenerit estus. Sed erit fo¬
lium eus uiride. & in tempore siccitatis non
erit sollicitum. nec aliquando desinet facere
fructum. Quasi autem cum iunco palma
in sporta contexitur: quando idem uiri scĩ
contra carnis uitia & cogitationum. sp̃uale
bellum suscipiunt: scientes quia caro concu
tissima ꝑseuerantia manifestatur. cum sub-¬
ditur. Erant autem qui manducauerunt
quasi quatuor milia. & dimisit eos. Non
frustra quatuor nulia hominum a dño re¬
ficiuntur. Quaternarius enim numerus
ꝑfectus ẽ : &. in suis partib diuisus. ꝑfectio¬
nem optinet. Diuiditur enim duob uel¬

Expanded text:
plantatum est secus decursus aquarum, quod ad humorem emittit radices suas, et non timebit cum venerit aestus, sed erit folium ejus viride, et in tempore siccitatis non erit sollicitum, nec aliquando desinet facere fructum . » Quasi autem cum junco palma in sporta contexitur, quando iidem sancti viri contra carnis vitia et cogitationum spiritale bellum suscipiunt, scientes quia caro concuptissima perseverantia manifestatur, cum subditur: « Erant autem qui manducaverunt, quasi quatuor millia, et dimisit eos. » Non frustra quatuor millia hominum a Domino reficiuntur. Quaternarius enim numerus perfectus est, et in suis partibus divisus, perfectionem obtinet. Dividitur enim
Abbreviated transcription (Latin):
externario & quaternario. Siue quia septe¬
narius numerus frequenter pro plemtudine
aiciȩ consecuti sunt sc̃i. Sa p̃cepit turbȩ discũ¬
bere suꝑ terram. In alia refectione turba super
fenum discubuisse legitur: quia lex carnalia tan¬
tum prohibet peccata. Omnis enim caro fenum:
& omnis gła eius tanquam fios feni. In hac au¬
tem ꝑ quam grãm noui testamenti diximus.
figurari. recte turba suꝑ terram discubuit.
quia gra noui testamenti non solum culpas oꝑis.
sed etiam culpas cogitationis restringit: non
solum aliena rapientib contradicit: sed etiam
ad ꝑfectionem tendentes. proprias facultates
cum ipsa terra relinquere monet: dño dicente.
Si uis ꝑfectus ẽẽ: uade uende omnia que habes
&. da pauperib. & habebis thesaurum in celo.

Expanded text:
ex ternario et quaternario. Sive quia septeex ternario et quaternario. Sive quia septenarius numerus frequenter pro plenitudine titiae consecuti sunt sancti. « Et praecepit turbae discumbere super terram. » In alia refectione turba super fenum discubuisse legitur, quia lex carnalia tantum prohibebat peccata. « Omnis enim caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos agri . » In hac autem, per quam gratiam Novi Testamenti diximus figurari, recte turba super terram discumbit: quia gratia Novi Testamenti non solum culpas operis, sed etiam culpas cogitationis restringit: nec solum aliena rapientibus contradicit, sed etiam ad perfectionem tendentes proprias facultates cum ipsa terra relinquere monet, Domino dicente: « Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum
Abbreviated transcription (Latin):
posse saciari dubitabant. Sed dñs non solum
ut dubitationem discipulorum auferret:
uerum etiam multitudinem fatigatam ie¬
iunio reficeret: ex paucis panibus multitudi¬
nem hominum reficere uoluit. T int̾rogauit
cos. Quot panes habetis: Non ignorans
añs discipulos int̾rogat. qui omĩa scit ante¬
quam fiant: sed ut ex sua int̾rogatione illoꝵ
animas crudiat. & discant ꝑ euis p̾sentiam
de paucis panib multas turbas hominum
saciare posse in solitudine: qui ꝑ quadragmn¬
ta annos sine aratri labore inmensos ppłos
S eptem. In alia refectione quinq panes orde¬
acei fuisse referuntur: ꝑ quos ut diximus.
scriptura ueteris testamenti significata ẽ.
sub tegmine litere latens. Nunc autem
hic septem panes ftusse memorantur. ꝓpter
nati apłi corumq successores.&. fidem sc̃e
trinitatis. & quatuor euuangłiorum doc¬
trinam mundo annunciauerunt. Quo
bene septenarius numerus constat: qui
constat ex primo impari. & scdo pari. id est

Expanded text:
posse satiare dubitabant. Sed Dominus non solum ut dubitationem discipulorum auferret, verum etiam ut multitudinem fatigatam jejunio reficeret, ex paucis panibus multitudinem hominum reficere voluit. « Et interrogavit eos: Quod panes habetis? » Non ignorans Dominus discipulos interrogat, qui omnia scit antequam fiant, sed ut ex sua interrogatione illorum animos erudiat, et discant per ejus praesentiam de paucis panibus multas turbas hominum satiari posse in solitudine, qui per quadraginta annos sine aratri labore immensas populiSeptem. » In alia refectione quinque panes hordeacei fuisse referuntur, per quos, ut diximus, scriptura Veteris Testamenti significata est, sub tegmine litterae latens. Nunc autem hic septem panes fuisse memorantur, proptenati apostoli eorumque successores, et fidem sanctae Trinitatis, et quatuor Evangeliorum doctrinam mundo annuntiaverunt. Quod bene septenarius numerus signat, qui constat ex primo pari et primo impari, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
tione philippus specialiter dixisse nartatil.
Ducentorum denariorum panes non suffienas
eis. ut unusquisq modicum quid acipia.
N unc autem generaliter omĩs discipili dialsi.
U nde istos poterit quis inc saturare panb in
soituine: Quanto ergo difficilior discipu¬
us res uisa ẽ: tantomagis mniraculum dñ
darescit. F ragilitate quippe carnis grauati
apli nondum athuc ꝑfecte diuinitatem xp̃i
incesligebant: quando eo prȩsente qui educit

Expanded text:
dixisse narratur: « Ducentorum denariorum panes non sufiiciunt turbae, ut unusquisque modicum quid accipiat . » Nunc autem generaliter omnes discipuli dicunt: « Unde poterit istos quis hic saturare panibus in solitudine? » Quanto ergo discipulis difficilior res visa est, tanto magis miraculum Domini clarescit. Fragilitate quippe carnis gravati apostoli, nondum adhuc perfecte divinitatem Christi intelligebant, quando eo praesente, qui educ
Abbreviated transcription (Latin):
manere in sins iniquitatib ñ formidant.
Quoꝵ bene petrus adhuc in infirimtate positus
speciem tenet: cum uiso miraculo pisciũ dixit.
Exi aine dñe: quia homo peccator sũ. Immo
si te peccatorem consideras: oportet ut a de
dum̃ ñ repellas. S qͥ iccireo melioris habitus
uias .&. rectioris iutȩ apprehendere arcem no¬
lunt. quia nifirmos se eẽ conspiciunt: quasi
& peccatores se fatent᷑.&. dnm repellunt. eũq
in ꝑturbatione consilium ñ habent: dũ mo¬
tiuntur &. intam timent. Unde & huic ser¬
uo ꝓtinꝰ respondet᷑. Serue male & piger: sci¬
ebas qͥa meto ubi ñ semino. & congrego ubi ñ
sparsi: oportint gͦ te dare pecumiã meã num¬
mulariis: & ego ueniens recepissem utiq qͦd
meũ ẽ cũ usura. Ex uerbis suis seruus constrin¬
git᷑. cũ dñs dic̃. meto ubi ñ semino. & congrego
ubi ñ sparsi. Acsi aꝑte dicat. Si uixta tuã sen¬
tentiã & illud exquiro qͦd ad erogandũ ñ dedi:

Expanded text:
manere in suis iniquitatibus non formidant. manere in suis iniquitatibus non formidant. Quorum bene Petrus adhuc in infirmitate positus speciem tenet, cum viso miraculo piscium, dixit: Exi a me, Domine, quia homo peccator sum. Imo, si te peccatorem coDominum non repellas. Sed qui idcirco melioris habitus vias, et rectioris vitae apprehendere arcem nolunt, quia infirmos se esse conspiciunt, quasi et peccatores se fatentur, et Dominum repellunt, eumquein perturbatione consilium non habent, dum moriuntur, et vitam timent. Unde et huic servo protinus respondetur: Serve male et piger, sciebas quia meto ubi non semino, et congregogo te dare pecuniam meam nummulariis, et ego veniens recepissem utique quod meum est cum usura. Ex verbis suis servus constringitur cum dominus dicit: Meto ubi non semino, et congrego ubi non sparsi. Ac si aperte dicat: Si juxta tuam sententiam et illud exquiro quod non dedi,
Abbreviated transcription (Latin):
lesti sede głatur. Tunc ad dñi sui gaudium
ꝑfecte intromictit᷑: quando in ȩt̃na illa pata
assũptꝰ. atq angłoꝵ cȩtib admmixtꝰ. sic interius
gaudet de munere: ut ñ sit iam qͦd exterius
doleat de corruptione. Seriuis autẽ qͥ oꝑari
de talento noluit: ad dnm̃ cũ uerbis excusatio¬
nis redit chicens. Dñe scio. qͥa ho durus es me¬
tis ubi non seminasti: & congregas ubi ñ spar¬
sisti.&. timens abii & abscondi talentum tuũ
in t̾ra: ecce babes qͦd tuum ẽ. Notandũ qͦd in¬
utilis seriis durũ dnm̃ uocat: cui tam̃ ad lu¬
crum deseruire dissimulat: & timuisse se dic̃
in lucro talentũ expendere: qͥ hoc solum timere
debuerat. nehoc sine lucro ad dñm reportaret.
S t̃ em̃ pleriq intra scãm ȩecłiam. quoꝵ iste ser¬
uus unaginet tenet. qui melioris uitȩ uias ag¬
gedi metiunt: & tam̃ iacere in sui corporis ig
nauia ñ ꝑtimescunt. Cũq se peccatores consi¬
derant: sc̃ĩtatis uias arripere trepidant. &. re¬

Expanded text:
i gaudium perfecte 1465 intromittitur, quando in aeterna illa patria assumptus, atque angelorum coetibus admistus, sic interius gaudet de munere, ut non sit jam quod exterius doleat de corruptione. 3. Servus autem qui operari de talento noluit, ad dominum cum verbis excusationis rediti non sparsisti; et timens abii et abscondi talentum tuum in terra, ecce habes quod tuum est. Notandum quod inutilis servus durum dominum vocat, cui tamen ad lucrum deservire dissimulat, et timuisse se dicit in lucrum talentum expendere, qui hoc solum timere debuerat, ne hoc sine lucro ad dominum reportaret. Sunt enim plerique intra sanctam Ecclesiam, quorum iste servus imaginem tenet, qui melioris vitae vias aggredi metuunt, et tamen janavia non pertimescunt. Cumque se peccatores considerant, sanctitatis vias arripere trepidant, et re
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ. Tanto gͦ eẽ humilior atq ad seruiendũ
ꝓmptior quisq debet ex munere: quanto se
obligatiorẽ ẽẽ conspicit in reddenda ratione.
Ecce homo qͥ ꝑegre ꝓficiscit᷑ seruos suos uocat:
eisq ad negotium talenta partit᷑. Post multũ
uͦ temporis positurꝰ rationẽ reuertit᷑: bene
oꝑantes ꝓ apportato lucro remunerat: sernũ
uͦ ã bono oꝑe torpentẽ dampnat. Qͥs itaq
iste homo ẽ: qͥ ꝑegre ꝓficiscit᷑: nͥ redemptor
nr. qͥ in ea carne quam assumpserat abiit in
celum: Carnis & enĩ locus ꝓprie t̾ra ẽ. quȩ
quasi ad peregrina ducit᷑: dũ ꝑ redẽptorẽ
nr̃m in cȩlo collocat᷑. S homo iste ꝑegre
ꝓficiscens uocaiit seruis suis bona sua tra¬
didit. quia fidelib suis spualia dona conces¬
sit. E uni quidẽ quinq talenta. alii uͦ duo

Expanded text:
ad serviendum 1464 promptior quisque debet ex munere, quanto se obligatiorem esse conspicit in reddenda ratione. Ecce homo qui peregre proficiscitur, servos suos vocat, eisque ad negotium talenta partitur. Post multum vero temporis positurus rationem revertitur, bene operantes pro apportato lucro remuneritaque iste homo est qui peregre proficiscitur, nisi Redemptor noster, qui in ea carne quam assumpserat abiit in coelum? Carnis enim locus proprius terra est, quae quasi ad peregrina ducitur, dum per Redemptorem nostrum in coelo collocatur. Sed homo iste peregre proficiscens servis suis bona sua tradidit, quia fidelibus suis spiritalia dona concessit. Et uni quidem quinque talenta, alii duo
Abbreviated transcription (Latin):
uigilemꝰ. Nulla nos ab spuali oꝑe t̾rena cura
impediat. ne si in t̾ra talentum absconditur.
talenti dñs ad iracundiã ꝓuocet᷑. Piger & enĩ
seruus cum iam uidex culpas examinat. talen¬
tũ de t̾ra leuat: quia sunt pleriq qͥ tc̃ se ã t̾re¬
nis oꝑib subtrahunt: quando iam ꝑ animad.¬
uersionẽ uidicis ad ȩt̾nũ suppliciũ trahunt᷑.
Ante gͦ de talenti nr̃i ponenda ratione uigile¬
mus. uit cum iam uidex ad feriendũ immi¬
net: lucrum nos quod fecimus excuset. Uñ Sup̃.¬

Expanded text:
vigilemus. Nulla nos a spivigilemus. Nulla nos a spiimpediat, ne si in terra talentum absconditur, talenti Dominus ad iracundiam provocetur. Piger etenim servus cum jam Judex culpas examinat talentum de terra levat. Quia sunt plerique qui tunc se a terrenis operibus subtrahunt, quando jam per animadversionem Judicis ad aeternum supplicium trahuntur. Ante ergo de talenti nostri ponenda ratione vigilemus, ut cum jam Judex ad feriendum imminet, lucrum nos quod fecimus excuset. Post p
Abbreviated transcription (Latin):
curet om̃ino ne taceat. Habens rerũ affluen¬
tiam: ugilet ne ã miscdiȩ largitate torpes¬
cat. habens artem qua regit᷑: magnopere
stude ar tit usũ atq utilitatẽ illiis cũ ꝓximo
psciat᷑. habens loquendi locum apud diuitẽ.
dampnationẽ ꝓ retento talento timeat: si ñ
cotidie cum ualet apud eum ꝓ pauꝑib int̾¬
cedat. Tantũ quippe ab nno qͦq nr̃m uentu¬
rus uidex exigit: quantũ dedit. Ut gͦ de
talenti sui rationib redeunte dño qͥsq secu¬
rus sit: cum tremore penset cotid̾ie qͥd acce¬
pit. Ecce namq iam iuxta ẽ: ut ile qͥ ꝑegre
ꝓfectus ẽ redeat. Quasi ꝑegre qͥppe abuit: qui
de hac t̾ra in qua natꝰ ẽ longe discissit. Sed
ꝓfecto reuertit᷑ ut de talentis rationes ponat:
quia si abona actione torpescim᷑. de ipsis donis
quȩ contulit nos districtius iudicat. Confide¬
remus gͦ quȩ accepimꝰ: atq i eoꝵ crogatione

Expanded text:
curet omnino ne taceat; habens rerum affluencuret omnino ne taceat; habens rerum affluentiam, vigilet ne a misericordiae largitate torpescat; habens artem qua regitur, magnopere studeat, ut usum atque utilitatem illius cum proximo partiatur; habens loquendi locum apud divitem, damnationem pro retento talento timeat, si non quotidie cum valet, apud eum pro pauperibus intercedat. Tantum quippe ab unoquoque nostrum venturus Judex exiget, quantum dedit. Ut ergo de talenti sui rationibus redeunte Domino quisque securus sit, cum tremore penset quotidie qpit. Ecce namque jam juxta est ut ille qui peregre profectus est redeat. Quasi quippe peregre abiit qui de hac terra in qua natus est longe discessit; sed profecto revertitur, ut de talentis rationes ponat, quia si a bona actione torpescimus, de ipsis donis quae contulit nos districtius judicat. Consideremus ergo quae accepimus, atque in eorum erogatione
Abbreviated transcription (Latin):
E talento qͦd acceperat priuat᷑: &. iuxta dñicam
sententiã in exteriores tenebras mitet᷑. P pe¬
suam sponte in interiores tenebras cecidit. Ii
lic coactus patit᷑ tenebras ultionis: qui hic li¬
benter sustinuit tenebras uoluptatis. Scien¬
dum uͦ ẽ: qͦd nullus piger ab hac talenti accep¬
tione securus ẽ. Nullus namq ẽ qui ueracit᷑
dicat talentũ minime accepi: ñ ẽ unde ratio¬
nẽ ponere cogar. Talenti enĩ nomine: cuilibet
pauꝑi etiã hoc ipsũ reputabit᷑: qͦd uel minimũ
t̾renã substantiã accepit: erogationẽ talenti
debet ex reb. Alus nec int̾noꝵ intelligentiam.
nec ierũ affiuentiã accepit. s tam̃ didicit artẽ
qua pascit᷑. ipsa ars ei in calenti acceptione
reputabit᷑. Alts nichil hoꝵ assecutꝰ ẽ: s tam̃
fortasse familiaritatis locum apud duitem
meruit: talentum uͦ familiaritatis accepit.
Sigͦ nichil ei ꝓ indigentib loquit᷑: ꝓ talenti
retentione dampnat᷑. Habens gͥ intellectum:

Expanded text:
 talento quod acceperat privatur, et juxta Dominicam sententiam in exteriores tenebras mittitur. Per poesuam sponte in interiores tenebras cecidit; et illic coactus patitur tenebras ultionis, qui hic libenter sustinuit tenebras voluptatis. 7. Sciendum vero est quod nullus piger ab hac talenti acceptione securus est. Nullus namque est qui veraciter dicat: Talentum minime accepi, non est unde rationes ponere cogar. Talenti enim nomine cuilibet pauperi etiam hoc ipsum reputabitur, quod vel minimum terrenam substantiam accepit, erogationem talenti debet ex rebus. Alius nec internorum intelligentiam, nec rerum affluentiam accepit, sed tamen didicit artem qua pascireputabitur; alius nihil horum assecutus est, sed tamen fortasse familiaritatis locum apud divitem meruit, talentum profecto familiaritatis accepit; si ergo nihil ei pro indigentibus loquitur, pro talenti retentione damnabitur. Habens ergo intellectum,
Abbreviated transcription (Latin):
debuit magis qͥ minus: qu̾a ei qͥ plus habuit.
S sicui suꝑus diximꝰ: ꝑ qͥnq talenta qͥnq
uidelicet sensus id ẽ exterioꝵ scientia desig¬
natur. ꝑ duo autẽ. intellectꝰ &. oꝑatio expͥmi¬
noꝵ adhuc nacinis fuit. Unũ gͦ talentũ qͦd
incellectũ significare diximꝰ illi dari debuit: qͥ
bene exteriora qͦ acceꝑat minstrauit. Qͦo
cotidie in sc̃ã eccłia cernmꝰ: quia pleriq dñ

Expanded text:
debuit qui minus quam qui plus habuit. Sed, sicut superius diximus, per quinque talenta, quinque videlicet sensus, id est exteriorum scientia designatur, per duo autem intellectus et operatio exprimiriorum adhuc vacuus fuit. Unum ergo talentum, quod intellectum significare diximus, illi dari debuit qui bene exteriora quae acceperat ministravit. Quod quotidie in sancta Ecclesia cernimus, quia plerique dum
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s ham̃i sollicite pensate: quia cũ usuris a uob̃
exigit᷑ qͦd audistis. In usura quippe pecunia
etiã ñ data recipit᷑. Cũ enĩ & hoc reddit᷑ qͦd
acceptum fuerat: etiam illud su ꝑ impendit᷑
ta hac uerbi pecunia usuram soluitis. & cura¬
te ut ex co qͦd audistis etiã alia studeatis intelli¬
gere quȩ ñ audistis. quatinꝰ alia ex aliis colligen¬
tes: etiã illa discatis ex uobismetipsis agere. quȩ
necdũ ex p̃dicatoris ore didicistis. Pigrũ uero
seruũ qua sententia feriat audiamꝰ. Tollite
ab eo talentũ: & date ei qui habet decẽ talen¬
ta. Oportunũ ualde uidebat᷑: ut cũ a malo

Expanded text:
rissimi, sollicite pensate, quia a vobis cum usura exigitur quod auditis. In usura quippe pecunia etiam non data recipitur. Cum enim hoc redditur quod acceptum fuerat, illud etiam superimpenditurta hac verbi pecunia usuras solvetis, et curate ut ex eo quod auditis etiam alia studeatis intelligere quae non auditis, quatenus alia ex aliis colligentes, etiam illa discatis ex vobismetipsis agere quae necdum ex praedicatoris ore didicistis. Pigrum vero servum qua sententia feriat audiamus: Tollite ab eo talentum, et date ei qui habet decem talenta. 5. Opportunum valde videbatur ut cum m
Abbreviated transcription (Latin):
ens fodit in t̾ram: & abscondit pecuniã dñi fui.
Talentum in t̾ra abscondere ẽ: acceptũ ingeniũ
in t̾renis actib implicare. luicrum spũale ñ que¬
rere. cora t̾renis cogitationib numquã leuare.
s unt namq ñ nulli. qui donũ intelligentie ꝑte¬
perunt: s tam̃ sola que carnis sunt sapiunt.
qui talenta contulit: rationem positurus recͥit.
quia is qui ñc pie spũalia dona tribuit: distrie¬
te in iuidicio merita exquiret: qͥd qͥsq accepit
considerat: &. qͦd lucrũ de acceptis reportet
pensat. Seruis qͥ geminata calenta retulit
ã dño laudat᷑. atq ad et̾nã remunerationẽ ꝑ¬
ducitur: cũ ei uoce dñica dr. Euge serue bo

Expanded text:
ens fodit in terram, et abscondit pecuniam domini sui. ens fodit in terram, et abscondit pecuniam domini sui. Talentum in terra abscondere, est acceptum ingenium in terrenis actibus implicare, lucrum spirituale non quaerere, cor a terrenis cogitationibus nunquam levare. Sunt namque nonnulli qui donum intelligentiae perceperunt, sed tamen sola quae carnis sunt sapiunt; unt. 78 Sed dominus qui talenta contulit, rationem positurus redit; quia is qui nunc pie spiritualia bona tribuit, districte in judicio merita exquirit. Quidquid quisque accepit considerat, et quod lucrum de acceptis talentis reportet pensat. Servus qui geminata talenta retulit, a domino laudatur atque ad aeternam remunerationem perducitur cum ei
Abbreviated transcription (Latin):
intellectꝰ & oꝑatio designat᷑: uiiꝰ autẽ ta¬
lenti nomine. intellectꝰ cantũ m designat᷑.
s. is qui qͥnq calenta acceperat: alia qͥnq lucra¬
cus ẽ. qͥa sunt ñnulli qui &. si int̾na ac misti¬
ca penetrare nesciunt. ꝓ intentione tam̃ suꝑne
patrie. docent recte qͦs possunt de ipsis exteriori¬
u: quȩ accepert̃. Dũq: se a carnis petulantia. a
t̾renaꝵ rerũ ambitu. atq ã uisibiliũ uolupta¬
te custoctiunt: ab his etiã alios ãmonendo com¬
pescunt. Et sunt ĩnulli. qͥ quasi duob talen¬
cis ditati intellectũ. atq oꝑationẽ ꝑcipiunt:
subtilia de int̾nis intelligt̃: mira in exteriorib
oꝑantur. Cũq incelligendo & oꝑando aliis p̃¬
dicant: quasi duplicatum de negotio lucrũ
reportant. Bene autẽ alia qͥnq uel alia duo
in lucrũ uenisse referunt᷑: quia dñ utriq sex¬
ui p̃dicatio impendit᷑: quasi accepta calenta
geminant᷑. S is qͥ unũ talentũ acceperat abi¬

Expanded text:
io designatur. Unius autem talenti nomine intellectus tantummodo designatur. Sed is qui quinque talenta acceperat, alia quinque lucratus est; quia nonnulli sunt qui, etsi interna ac mystica penetrare nesciunt, pro intentione tamen supernae patriae, docent recta quae possunt, de ipsis exterioribus quae acceperunt; dumque se a carnis petulantia, a terrenarum rerum ambitu, atque visibilium voluptate custodiunt, ab his etiam alios admonendo compescunt. Et sunt nonnulli qui quasi duobus talentis ditati intellectum atque operationem percipiunt, subtilia de internis intelligunt, mira in exterioribus operantur. Cumque et intelligendo et operando aliis praedicant, quasi duplicatum de negotio lucrum reportant. Bene autem alia quinque, vel alia duo in lucrum venisse referuntur: quia dum utrique sexui praedicatio impenditur, quasi accepta talenta geminantur. Sed is qui unum talentum acceperat, abi
Abbreviated transcription (Latin):
tia subdit᷑ qua cłr. Om̃i eñ habenti dabit᷑ &.
habundabit: ei autẽ qui ñ habet.& qͦd uidet̾
habere auferet᷑ ab eo. Habenti autẽ dabit᷑ &
habundabit: quia qͥsqͥs caritatem habet:
etiam dona alia ꝑcupit quȩ ñ habet. Quisqͥs
caritatem ñ habet: etiam dona quȩ ꝑcepisse
uidebatur amittit. Unde necesse ẽ fis̃ mei ut
ꝑ om̃e quod agitis: erga caritatis custodiam ui¬
giletis. Caritas autẽ uera ẽ .&. amicũ dilige

Expanded text:
ur: Omni enim habenti dabitur, et abundabit; ei autem qui non habet, et quod videtur habere auferetur ab eo. Habenti namque dabitur, et abundabit, quia quisquis charitatem habet etiam dona alia percipit. Quisquis charitatem non habet etiam dona quae percepisse videbatur amittit. Unde necesse est, fratres mei, ut per omne quod agitis erga charitatis custodiam vigiletis. Charitas autem vera e
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis erubiit. apł̃o teste qui ait. Quod quȩ¬
rebat isrł non ẽ consecutus: electio autem con¬
secuta ẽ. Sic ergo unus se exaltando meruit
humiliari: & alter humiliando meruit exal¬
tari. Suꝑbum autem ait salomon sequitur
ignomima: & humilem sp̃n sequitur gła.
Unde & subditur : quia om̃is qui se exaltat

Expanded text:
peccatis erubuit, Apostolo teste, qui ait: « Quod quaepeccatis erubuit, Apostolo teste, qui ait: « Quod quaerebat Israel, non est consecutus, electio autem consecuta est . » Sic ergo unus exaltando meruit humiliari, et alter humiliando meruit exaltari. « Superbum enim, » ait Salomon, « sequitur ignominia, et humilem spiritu sequitur gloria . » Unde et subditur:
Abbreviated transcription (Latin):
his repletum ẽ. quod alibi ait. Amen dico
uobis: quia gaudium ẽ in celo coram ange¬
lis di suꝑ uno peccatore penitentiam agen¬
te. quam supra nonaginta nouem iustis.
qui non indigent penitentia. Allegorice
autem. ꝑ phariseum & publicanum utrumq
populum intelligere possumus: iudȩorũ
scilicet & gentium. Ergo ꝑ phariseum
qui diuisus interp̃tatur. iudeorum populꝰ
siguificatur: qui in circumcisione & legali¬
bus cerimoniis. a cȩteris nationib erat di¬
uisus. Per publicanum intelligitur genti¬
lis populus: qui a cognitione d̃i alienus.
absq ulla reuerentia publice peccare non
erubescebat. non solum in idolorum cultu¬
ra: sed etiam in uariis inmunditiis. Sed
pharisens de propriis meritis confidens repro
uolens statuere suam iusticiam. iusticiȩ di
non ẽ subiectus. Publicanus autem uel gen¬
tilis accepta d̃i noticia. tanto citius ad ueni¬
am ꝑuenit: quanto uehementius dolens de

Expanded text:
his adimpletum est quod alibi ait: « Amen dico his adimpletum est quod alibi ait: « Amen dico vobis, quia gaudium est in coelo coram angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente, quam super nonaginta novem justis, qui non indigent poenitentia . » Allegorice autem per Pharisaeum et publicanum, utrumque populum intelligere possumus, Judaeorum scilicet et gentium. Ergo per Pharisaeum, qui divisus interpretatur, Judaeorum populus significatur, qui in circumcisione et legalibus caeremoniis a caeteris nationibus erat divisus. Per publicanum intelligitur gentilis populus, qui a cognitione Dei alienus, absque ulla reverentia publice peccare non erubescebat, non solum in idolorum cultura, sed etiam in variis immunditiis. Sed Pharisaeus de propriis meritis confidens, reprobm populus volens statuere suam justitiam, justitiae Dei non est subjectus . » Publicanus autem vel gentilis, accepta Dei notitia, tanto citius ad veniam pervenit, quanto vehementius dolens de
Abbreviated transcription (Latin):
die conuersus fuerit & ingemuerit: omĩa
peccata eius obliuiomi tradentur. Imite¬
mur ergo & nos qui peccatis constringimur
huic publicanum. & recolentes mala quȩ
gesimus. longe stemus: id ẽ a consortio scõꝵ
nos indignos uidicemus. Respiciamus
teram: idẽ terram & cinerem nos iugit᷑¬
c̃ẽ consideremus. Tundamus pectus: ut
delectatio carnalis in amaritudinem uertat᷑
mentis. Neq enim penitentes de uenia de¬
speremus: sed ad illum qui ueniȩ largitor
ẽ humiliter accedamus: orantes cum ꝓpħa
&. dicentes. Adiuua nos d̃s salutaris nr:
propter glam nominis tui dñe libera nos
& propitius esto peccatis ur̃is propt̾ nom̃
tuum. Sed quia iuxta uocem salomonis.
nr̃ ante ruinam exaltabitur cor. & ante
głam humiliabitur: bene subiungitur.
A men dico uobis. descendit hic iustificatus
in domum suam ab illo. hoc ẽ magis qũa
phariseus. Iste enim se accusando iustifica¬
tus ẽ: ille se excusando reprobatur. Sicq in

Expanded text:
fuerit et ingemuerit, omnia peccata ejus oblivioni tradentur. » Imitemur ergo et nos, qui peccatis constringimur, hunc publicanum: et recolentes mala quae gessimus, longe stemus, id est a consortio sanctorum nos indignos judicemus. Respiciemus terram, id est terram et cinerem nos jugiter consideremus. Tundamus pectora, ut delectatio carnalis in amaritudinem vertatur mentis. Neque enim poenitentes de venia desperemus, sed ad illum, qui veniae largitor est, humiliter accedamus, orantes cum propheta et dicentes: « Adjuva nos, Deus, salutaris noster, et propter gloriam nominis tui, Domine, libera nos, et propitius esto peccatis nostris, propter nomen tuum . » Sed quia juxta vocem Salomonis : Ante ruinam exaltatur cor, et ante gloriam humiliatur, bene subjungitur: « Amen dico vobis, descendit hic justificatus in domum suam ab illo, » hoc est, magis quam Pharisaeus. Iste enim se accusando justificatus est, ille se excusando reprobatur. Sicque in
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ĩs: a quorum consortio se peccando diui¬
serat: scdo nolens oculos ad celum leuare:
timens illum respicere. quem se offendisse
recolebat. tercio. tundendo pectus. quod pro¬
prie illorum ẽ qui de peccatis erubescunt.
In cunsione quippe pectoris: dolorem osten-¬
dit mentis. Sed quia nemo pro facinorum
magnitudine ueniam desp erare debet: rec-¬
te uoce publicani dicitur. Ds̃ propitius esto
michi peccatori. Nouerat enim illum eẽ:

Expanded text:
sanctis, a quorum consortio se peccando divisanctis, a quorum consortio se peccando diviserat. Secundo, nolens oculos ad coelum levare, timens illum respicere, quem se offendisse recolebat. Tertio, tundendo pectus, quod proprie illorum est, qui de peccatis erubescunt. In tunsione quippe pectoris, dolorem ostendit mentis. Sed quia nemo prae facinorum magnitudine veniam desperare debet, recte voce publicani dicitur: « Deus, propitius esto mihi peccatori. » Noverat enim illum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
mi cłi. Hanc humilitatem habebat pslims¬
ta: cum dicebat. Bonum michi dñe. qus
humiliasti me. Et item. Humiliatus sum
usq quaq dñe. Solet eim contingere.
ut cum auis laqueo capitur: sano coto os¬
pore & integris alis summitate paruisius
uigiuis teneatur: qm̃ antiquus &. ealibs
aueps diaboluis. quos ꝑ adulteru. homicidra
& cȩtera mala manifesta capere non potest.
ꝑ manem glam decipere conatur. ut d̃e bonis
que agunt &. slbi placeant. & cȩteros despici¬
ant Sed his de suꝑbi pharisei tumore breui¬
ter dictis: ad penitentis publicam uerba ue¬
mamus. Nam subditur. Et publicanus
alonge stans: nolebat nec oculos ad celum
terare: sed ꝑcutiebat pectus suum. Publi¬
canus dicitur: qui amisso pudore publice
peccat: nel tributa & uectigalia publice exi¬
gt. Sicut enim phariseus mentis iactantiã
aperuit uerbis: ita & publicamis dolorem
cordis in ipso situ ostendit corporis. Primo
alonge stando non audens appropinquare

Expanded text:
potenti manu Dei . » Hanc humilitatem habebat Psalmista, cum dicebat: « Bonum mihi, Domine, quod humiliasti me . » Et item « Humiliatus sum usquequaque, Domine . » Solet enim contingere, ut cum avis laqueo capitur, sana toto corpore et integris alis, summitate parvissimae unguis teneatur. Quoniam antiquus et callidus auceps diabolus, quos per adulteria, homicidia et caetera manifesta mala capere non potest, per inanem gloriam decipere conatur, ut de bono quod agunt, et sibi placeant et caeteros despiciant. Sed his de superbi Pharisaei tumore breviter dictis, ad poenitentis publicani verba veniamus. Nam subditur: « Et publicanus a longe stans, nolebat nec oculos ad coelum levare, sed percutiebat pectus suum, canus dicitur, qui amisso pudore publice peccat, vel qui tributa et vectigalia publice exigit. Sicut enim Pharisaeus mentis jactantiam aperuit verbis, ita et publicanus dolorem cordis in ipso situ ostendit corporis. Primo a longe stando, non audens appropinquare
Abbreviated transcription (Latin):
se exaltat humiliabitur: dicendum̃ ẽ quia ua¬
ruis modis homines in hoc scło & in futuro ex¬
altantur & humiliantur. Auii hic & in fu¬
curo exaltantur: sicut fuit rex dauid. iob.
etechias. iosias. & cȩteri tales. qui glosi in hoc
seculo fuerunt: & gloriosiores in futuro
A lii hic & in futuro humiliantur. sicut sunt
suꝑbi homines. qui sunt pauperes: uel certe
illi qui in hoc scło de peccatis uindictam reci

Expanded text:
at, exaltabitur, » dicendum est, quia variis modis homines in hoc saeculo et in futuro exaltantur, et humiliantur. Alii hic et in futuro exaltantur sicut fuit rex David, Job, Ezechias, Josias et caeteri tales, qui gloriosi in hoc saeculo fuerunt, et gloriosiores in futuro. Alii hic et in futuro humiliantur, sicut sunt superbi homines, qui sunt pauperes: vel certe illi, qui in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
maneat: ꝑ quod aquȩ ingrediantur. & naus
demergatur: Nichil. Sic non sufficit bo¬
num agere: nisi quis humilitatem studet
seruare: quia qui sine humilitate uirtutes
congregat:. quasi in uentum portat. Lm hi¬
milis dicitur quasi humo aclinis: quam inni¬
utatem ille habebat qui dicebat. Loquar a
dominum meum: cum sim emis & puluis.
Et dominus ad custodiam humilitais us

Expanded text:
maneat, per quod aquae ingrediantur, et navis maneat, per quod aquae ingrediantur, et navis demergatur? Nihil. Sic non sufficit bonum agere, nisi quis humilitatem studeat servare. Quia qui sine humilitate virtutes colligit, quasi in ventum pulverem portat. Nam humilis dicitur, quasi humi acclivis. Quam humilitatem ille habebat, qui dicebat: « Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis et cinis . » Et Dominus ad humilitatis cus
Abbreviated transcription (Latin):
idest iudicium & equitatem. Sollicita gͦ
consideratione p̃uidendum ẽ: ut quociens¬
cumq bona agimis. uirtutem humilita¬
tis in fundamento ponamus: ne si exterius
uianem głam quęramus. interius merce¬
de priuemur. Unde crechiel cum quatu¬
or ammalium corpora describeret ait.
Erant capita animalium plena oculis ante
&. retro: qm̃ scõrum actio undiq circum¬
specta. undiq debet ẽẽ munita. Scce eñ
phariscus iste ad referendas do gr̃as aꝑtos
oculos habuit. s ad humilitatis custodiã clausꝰ¬
dicens. d̃s grͣas ago tibi: quia non sum ficut
çȩteri hominum. Nos autem in eo qͦ
bonum agimus. oculos aꝑtos
habemus. sed si de bono opere mant̃
głam queramus: in ea parte nichil uidemꝰ.
E quid prodest. si tota ciuitas munita sit¬
& muris undiq circuidata: & unum
foramen in ea relinquatur: ꝑ quod ab hosti¬
bus capiatur: Aut quid ualet si nauis in
medio pelagi posita clauis & tabulis firmit
confixa fuerit. & paruum foramen in ea ie¬

Expanded text:
licita ergo consideratione praevidendum est, ut quotiescunque bona agimus, virtutem humilitatis in fundamento ponamus, ne si exterius inanem gloriam quaerimus, interius mercede privemur. Unde Ezechiel, cum quatuor animalium corpora describeret, ait: Erant capita animalium plena oculis ante et retro. Quoniam sanctorum actio undique circumspecta, undique debet esse munita. Ecce enim Pharisaeus iste ad referendas Deo gratias apertos oculos habuit, sed ad humilitatis custodiam clausDeus, gratias ago tibi, quia non sum sicut caeteri hominum. » Nos autem in eo quod bonum agimus, oculos apertos habemus, sed si de bono opere inanem gloriam quaerimus, in ea parte nihil videmus. Et quid prodest, si tota civitas munita sit, et muris undique circumdata, et unum foramen in ea relinquatur, per quod ab hostibus capiatur? Aut quid valet, si navis in medio pelagi posita, clavis et tabulis firmiter confixa fuerit, et parvum foramen in ea re
Abbreviated transcription (Latin):
in futuro exaltantur: sicut sunt scĩ pauperes:
&. illi precipue qui ꝓpter dm̃ omĩa relinquen¬
tes. semetipsos spontanea uoluntate humiliant.
&. in futuro a domino exaltari merentur.
Ad quorum consortium nos ꝑducere digne¬
tur. ille qui uiuit & regnat in secula se

Expanded text:
futuro exaltantur, sicut sunt pauperes, et illi praecipue, qui propter Deum omnia sua relinquentes, semetipsos spontanea voluntate humiliant, ut in futuro a Domino exaltari mereantur. Ad quorum nos consortium perducere dignetur ille, qui vivit et regnat in saecula s
Abbreviated transcription (Latin):
bis in sabbato: decimas do ominum quȩ
possideo. Quod ait ieuino bis in sabbato:
intelligendum ẽ in ebdomada. Ubi corum
temeritas reprehenditur: qui etiam indic¬
tum ieiunium in ȩccłia uiolare p̾sumunt.
F tustra tamen decimas de omnib quȩ possi¬
debat dabat: qui mentem suam in funda-¬
mento humilitatis non collocauerat. Erat
enim de illis. de quib dñs ait. Ue uobis
scribe & pharisei hipocritȩ. qui decimatis¬

Expanded text:
bis in sabbato, decimas do omnium quae bis in sabbato, decimas do omnium quae possideo. » Quod ait: « Jejuno bis in sabbato, » intelligendum est in hebdomada. Ubi eorum tepiditas redarguitur, qui etiam indictum jejunium in Ecclesia violare praesumunt. Frustra tamen decimas de omnibus quae possidebat dabat, qui mentem suam in fundamento humilitatis non collocaverat. Erat enim de illis de quibus Dominus ait: « Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocrit
Abbreviated transcription (Latin):
gant enim onera grauia & inportabilia:. &
inponunt in humeros hominum. digito
autem suo nolunt ea mouere. Ex quorum
numero erat iste phariseus: qui cum ascen¬
disset in templum ut oraret. dicebat. Ds̃
gras ago tibi: quia uon sum sicut cȩteri ho¬
minum. iaptores. iniusti. adulteri: uelut
etiam hic publicanus. In quo loco colligere pos¬
sumus: quia quatuor modis tumor arroganti¬
um diuiditur. Primo. cum se estimat habere
homo quod non habet: scc̃o. cum hoc quod
habet propria uutute se habere putat. t̾cio:
cum hoc quod habet non ado quidem se ac¬
cepisse. sed propriis meritis credit. quarto
cum ceteris despectis singulariter se habere
estimat quod habet. Quo morbo iactantiȩ
iste phariseus laborabat: qui non solum
publicano humiliter oranti se p̃ferebat: sed
etiam ceteris omnib dicens. Ds̃ gr̃as ago
tibi: quia non sum ficut cȩteri hominum.
A dhuc etiam ipsam mentis iactantiam phari¬
seus uerbis aperit cum subiungit. Ienino

Expanded text:
tem onera gravia et importabilia, et imponunt in humeros hominum, digito autem suo nolunt ea movere . » Ex quorum numero erat iste Pharisaeus, qui cum ascendisset in templum ut oraret, dicebat: « Deus, gratias ago tibi quia non sum sicut caeteri hominum, raptores, injusti, adulteri, velut etiam hic publicanus. » In quo loco colligere possumus, quia quatuor modis tumor arrogantium dividitur. Primo, cum se existimat habere homo, quod non habet. Secundo, cum hoc quod habet, propria virtute se habere putat. Tertio, cum hoc quod habet, a Deo quidem se accepisse, sed proprus meritis credit. Quarto, cum caeteris despectis, singulariter se habere aestimat quod habet. Quo morbo jactantiae iste Pharisaeus laborabat, qui non solum publicano humiliter oranti se praeferebat, sed etiam caeteris hominibus, dicens: « Deus, gratias ago tibi, quia non sum sicut caeteri hominum. » Adhuc etiam ipsam mentis jactantiam Pharisaeus verbis aperit, cum subjungit: « Jejuno
Abbreviated transcription (Latin):
Nmultis locis sacra scriptura quantum
uirtus humilitatis hominib prosit. quan¬
tumue morbus suꝑbiȩ noceat ostendit.
piecipuȩ tamen in hac lectione sub duorũ
hominum exemplo hoc dñs declarat: pha¬
risei scilicet se de suis meritis maiter extol¬
lentis. &. publicani sua peccata humiliter
confitentis. Ait enim. Duo homines ascen¬
derunt in templum. Supra retulit euuange¬
lica lectio. qualiter cum dñs ad constantiam
orandi discipulos suos hortaretur. similitu¬
dinem proposuit de udice inguitatis. quẽ
interpellabat cotidie quȩdam uidua dicẽs.
Uindica me de aduersario meo: & nolebat

Expanded text:
multis locis sacra Scriptura, quantum virtus humilitatis hominibus prosit, quantumve morbus superbiae noceat, ostendit; praecipue tamen in hac lectione, sub duorum hominum exemplo hoc Dominus declarat, pharisaei scilicet, de suis meritis inaniter se extollentis; et publicani sua peccata humiliter confitentis. Ait enim: « Duo homines ascenderunt in templum. » Supra retulit Evangelica lectio, qualiter Dominus ad constantiam orandi discipulos suos hortaretur, similitudinem proposuit de judice iniquitatis, quem interpellabat quotidie quaedam vidua, dicens: « Vindic
Abbreviated transcription (Latin):
se. E si dm̃ non tieo. nec hominem reue¬
reor. tamen quia molesta ẽ michi hȩc mulier:
undicabo illam. ne in nouissimo ueniens sug¬
gillet me. Et tedio uictus. prestitit: quod
beneficio prestare noluerat. Sed quod omnis
qui ad orandum accedit. non solum humili¬
tatem in corde. sed etiam seruare debet in
corpore. finita similitudine. dicebat ad eos.
qui in se confidebant tanquam iusti essent.
Duo homines ascenderunt in templũ:
ut orarent. unus phariseus. & alter publi¬
canus. Phariseus namq: diusus int̾preta¬
tur. Quo nomine illi in iudeorum populo
censebantur: qui ut iustiores apparerent. a
ceteris se diuidebant. quasdam obseruatio¬
nes & suꝑsticiones docentes. Quoꝵ uitia do¬
minus in euuangelio non solum decegit.
sed etiam frequenter increpat dicens. Ue uobis
scribe & pharisei hipocritȩ qui similes estis
sepulchris dealbatis. quȩ foris apparent ho

Expanded text:
minem revereor, tamen quia molesta est mihi haec mulier, vindicabo illam, ne in novissimo veniens suggillet me . » Et taedio victus praestitit quod beneficio praestare noluerat. Sed quod omnis, qui ad adorandum accedit, non solum humanitatem in corde, sed etiam servare debet in corpore, finita similitudine dicebat ad eos, qui in se confidebant tanquam justi essent: « Duo homines ascenderunt in templum, ut orarent, unus pharisaeus, et alter publicanus. » Pharisaeus namque divisus interpretatur, quo nomine illi in Judaeorum populo censebantur, qui ut justiores apparerent, a caeteris se dividebant quasdam observationes et superstitiones docentes, quorum vitia Dominus in Evangelio non solum detegit, sed etiam frequenter increpat, dicens: « Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui similes estis sepulcris dealbatis, quae a foris p
Abbreviated transcription (Latin):
no autem die me in memetipso susce¬
pisti. Ecce in uidicium ueniens dicit:
quod uni ex minimis meis fecistis: mͥ
fecistis. Ecce ante uidicium cum ꝑ
inenbra sua suscipitur: suscepturus
suos etiam ꝑ semetipsum requirit:
& tam̃ nos ad hospitalitatis gr̾am pi¬
gri sumus. Pensate fr̃s quanta hospi¬
talitatis uirtus sit: ad mensas ur̃as
xp̃m suscipite: ut uos ab eo fuscipi ad
coniuiuia eterna ualeatis. Prebete mͦ
peregrino xp̃o hospitium: ut uos in
iudicio non quasi peregrinos nesciat:
sed ut ꝓprios recipiat ad regnum am̃.¬

Expanded text:
no autem die me in memetipso susceno autem die me in memetipso suscepisti. Ecce in judicium veniens, dicet: Quod uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis . Ecce ante judicium cum per membra sua suscipitur, susceptores suos etiam per semetipsum requirit; et tamen nos ad hospitalitatis gratiam pigri sumus. Pensate, fratres, quanta hospitalitatis virtus sit. Ad mensas vestras Christum suscipite, ut vos ab eo suscipi ad convivia aeterna valeatis. Praebete modo peregrino Christo hospitium, ut vos in judicio non quasi peregrinos nesciat, sed ut proprios recipiat ad regnum
Abbreviated transcription (Latin):
quis eigo uult audita intelligere: fes¬
tinet ea quȩ iam intelligere potuit
opere complere. Ecce dñs non ẽ cog¬
nitus dum loqueretur. & dignatus
ẽ cognosci dum pascitur. Hosspitali
tis opera amate. Hinc enim ꝑ pau¬
lum dr̃. Caritas fraternitatis mane¬
at in uobis: & hosspitateͣm nolite ob¬
liuisci. Per hanc enim placuerunt
quidam angelis hospitio receptis.
Hinc petrus ait. Hospitales inuicem:
sine murmurationib. Hinc ipsa
ueritas dicit. Hospes fui: &. susce¬
die ad mensam suam peregrinos sus¬
ciperet: quodam die peregrinis qui¬
dam inter alios uenit: ad mensam
ductus ẽ. Dumq pat̾familias ex
humilitatis consuetudine aquã uel¬
let in eius manib fundere: conuer¬
sus urceum accepit: sea repente eũ
in cuius manib aquã fundere uo¬
luerat non unuenit. Cumq hoc fic¬
tum secum ipse miraretur: eadem noc¬
te ei dominus ꝑ uisionem dixit. Cȩte¬
ris diebus me in menbris meis: hester¬

Expanded text:
quis ergo vult audita intelligere, fesquis ergo vult audita intelligere, festinet ea quae jam intelligere potuit opere implere. Ecce Dominus non est cognitus dum loqueretur, et dignatus est cognosci dum pascitur. Hospitalitacharitatis opera amate, hinc enim per Paulum dicitur: Charitas fraternitatis maneat in vobis, et hospitalitatem nolite oblivisci. Per hanc enim placuerunt quidam, angelis hospitio receptis . Hinc Petrus ait: Hospitales invicem sine murmuratione . Hinc ipsa Veritas dicit: Hospes fui, et suscequotidie ad mensam suam peregrinos susciperet, quodam die peregrinus quidam inter alios venit, ad mensam ductus est. Dumque paterfamilias ex humilitatis consuetudine aquam vellet in ejus manibus fundere, conversus urceum accepit, sed repente eum in cujus manibus aquam fundere voluerat non invenit. Cumque hoc factum secum ipse miraretur, eadem nocte ei Dominus per visionem dixit: Caeteris diebus me in membris meis, hester