comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ tẽpora mutent᷑ suꝑ eũ. E. supra
similit᷑ seriptũ ẽ. Quȩr̃t gͦ a nobisqͥ
historiȩ c̃tradicunt. qͦmͦ in uinculo
ferreo & ereo fuerit nabugodonosor.
aut qͥs eũ uinxerit. & cõpedibꝰ alli¬
garit: cũ ꝑspicuũ sit om̃s furiosos ne
se p̃cipitent. & alios inuadant. fer¬
ro cathenisq ligari. Hȩc est int̃pre-¬
tacio sentenciȩ altissimi: quȩ ꝑuen it
sentenciȩ. uerbor. tẽperat blandi
riti. Deniq infert. Regnũ tuũ tibi
manebit: postquã cognoueris potes¬
tate ee̾ cȩlestẽ. Unde hi qͥ hẏstoriȩ c̃¬
tradicunt: at uolunt diabolo reddi
pstinã degnitatẽ: in hoc loco uelifi¬
cant. qͦd post torm̃ta. p ost efferacio¬
nẽ. post herbarũ &. feni cybos. &
sit. qͥ pͥus fuerat. Qͥ respondere de¬
bent. qͦmͦ congruat ut angeli qͥ nunꝗͣ

Expanded text:
Et supra similiter scriptum est. Quaerunt ergo a nobis qui historiae contradicunt: quomodo in vinculo ferreo et aereo fuerit Nabuchodonosor: aut quis eum vinxerit et compedibus alligaverit: cum perspicuum sit omnes furiosos, ne se praecipitent et alios ferro invadant, catenis ligari. Haec est interpretatio sententiae Altissisententiae, verborum temperat blandimriti. Denique infert. Regnum tuum tibi manebit, postquam cognoveris potestatem esse coelestem. Unde hi qui historiae contradicunt, et volunt diabolo reddi pristinam dignitatem, in hoc loco velificant: quod post tormenta, post efferationem, post herbarum et feni cibos, et sit qui prius fuerat. Qui respondere deb
Abbreviated transcription (Latin):
solũ de nabugodonosor rege chal¬
deoꝵ. s de om̃ibꝰ impiis. ꝓpheta lo¬
qͥt᷑. Uidi impiũ exaltatũ & eleua¬
tũ. sicut cedros libani. Qui ñ uir¬
tutũ magnitudine. ẜ sua eleuan¬
t᷑ suꝑbia : & iđo excidunt᷑ & cor¬
ruunt. Unde bonũ ẽ illud sectari
qͦd dñs docet in euangelio. Discite
ame. qͥa mitissũ & humilis corde.
Quod aũ ait iuxta theodocionẽ
echiria. ut postea ipse int̃pretat᷑
pectꝰ eiꝰ idem contẽptores hystori¬
e calũpniant᷑: qͦd ne quaꝗͣ. dñacio¬
nabugodonosor orbẽ terrarũ pos¬
sederit. seq enĩ grecis & barbaris
cunctisq septentrionis .&. occiden¬
tis nacionibꝰ imꝑauit: ẜ tantũ
orientis ꝓ uincias tenuit. idest asi¬
am. ñ eu̾ropã &. lybiam. Ẽx qͦ intel¬
ligi uolunt. ad diabolũ cuncta re¬
ferenda: cũ hec om̃ia nos hẏꝑboli

Expanded text:
solum de Nabuchodonosor rege Chaldaeorum, sed de omnibus impiis propheta loquitur: Vidi impium superexaltatum, et elevatum sicut cedros Libani : qui non virtutum magnitudine, sed sua elevantur superbia: et ideo exciduntur, et corruunt. 647 Unde bonum est illud sectari quod Dominus docet in Evangelio: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde . Quod autem ait juxta Theodotionem, ἡ κυρεία, ut postea ipse interpretatus pectus ejus, iidem contemptores historiae calumniantNabuchodonosor regis orbem terrarum possederit. Neque enim Graecis et Barbaris, cunctisque Septentrionis et Occidentis nationibus imperavit, sed tantum Orientis provincias tenuit, id est Asiam; non Europam et Libyam. Ex quo intelligi volunt cuncta ad diabolum referenda esse: cum haec omnia nos
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ẽ ignis ardentis. Non gͦ fortuitu
qͦ seũq ministros ꝑdidit nabugodo¬
nosor: s uiros fortes de toto exer¬
eitu suo. & ad bella prõptissimos.
cłm. Ligati mittunt᷑ infornac̃e. &. ca¬
dunt in mediũ ignis pͣcipites. Ardent
pora. timens flama nͣ tangit. Huc¬
usq hebrei legunt. Media que se¬
cunt᷑ usq ad finẽ cantici triũ pue¬
roꝵ. in hebreo ñ habent᷑. De qͥbꝰ ne
omnino prȩterisse uideam᷑. pauca
dicenda st̃. Benedictꝰ es dñe deus

Expanded text:
em Al. ardentis . Non ergo fortuito quoscumque ministros perdidit Nabuchodonosor, sed viros fortes de toto exercitu suo et ad bella promptissimos: culum, ligati mittuntur in fornacem, et cadunt in medium ignis praecipites: ardent pora timens flamma non tangit. Hucusque Hebraei legunt: media quae sequuntur usque ad finem Cantici trium puerorum, in Hebraico non habentur: de quibus ne omnino praeterisse videamur, pauca dicenda sunt. Benedict
Abbreviated transcription (Latin):
in qͦ dos sc̃os .&. ñ d̾m scm significat:
ut theodocio int̾pretatꝰ ẽ. Nec mi¬
thasar pͥnceps arioloꝵ. siue incan¬
tator: ut alii int̃pretati st̃. Non mi¬
rũ si pͥnceps arioloꝵ onniũ c̃stitutꝰ
sit: qͥ add p̃ceptũ regis sapienciã didi¬
cerat chaldeoꝵ &. decuplũ omniũ
sapiencior fuerat inuentꝰ. Quera¬
mꝰ ab his qͥm hac uisione ñ recipi¬
unt hẏstoriã. qͥs iste sit nabugodo¬
nosor qͥsomniũ uiderit: & qͥs dani¬
hel qͥ somniũ eiꝰ edisserat & uentura¬
eius prę dicat: & qͦmͦ hic ipse danihel
qͥ utiq iuxta eos. sc̃a intelligenda ẽ
fortitudo: a nabugo donosor pͥnceps
lat᷑. Uidebã: & ecce arbor in medio

Expanded text:
 Deos sanctos, et non Deum sanctum significat, ut Theodotio interpretatus est. Nec mithasar princeps hariolorum sive incantatorum, ut alii interpretati sunt. Non mirum si princeps hariolorum omnium constitutus sit, qui ad praeceptum regis sapientiam didicerat Chaldaeorum; et decuplum omnium sapientior fuerat inventus. Quaeramus ab his qui in hac visione non recipiunt historiam, quis iste sit Nabuchodonosor qui somnium viderit; et quis Daniel qui somnium ejus edisserat, et ventura praedicat; et quomodo hic ipse Daniel, qui utique juxta eos, sancta intelligenda est fortitudo, a Nabuchodonosor princepslatur? Videbam, et ecce arbor in medio
Abbreviated transcription (Latin):
ptͣruit me. Respondeant quale som¬
niũ uiderit ẽtraria fortitudo: nͥ for¬
te omne qͦd in hoc mundo habere ui¬
det᷑ umbra & somniũ ẽ. Et uisiones
capitis mei. cont᷑bauer̃t me. Nota

Expanded text:
tc. Respondeant quale somnium viderit contraria fortitudo: nisi forte omne quod in hoc mundo habere videtur, umbra et somnium est. Et visiones capitis mei conturbaverunt me. Nota
Abbreviated transcription (Latin):
tante inse sꝑu scrutat᷑ etiã ꝓfun¬
da dei .&. in. ꝓfundo animȩ suȩ fo¬
dit altissimos puteos. & omñe t̃rã
egerit. quȩ ꝓfundas aquas oꝑire
c̃sueuit: seruatq mandatũ dicens.
bibe aquas de tuis uasis. & de pu¬
teoꝵ tuoꝵ fontibꝰ. Quodq sequit᷑.
nouit intenebris ẽstituta. & lux
cũ eo ẽ: tenebre significant igno¬
rnciã: lux scienciã atq doctri¬
nã. Itaq đm ut ꝑuersa ñ celant.
ita recta ambiunt atq entũdaN.
Sie ita int̃pretandũ est. qͦd te¬
nebrosa mistica quȩq & ꝓfunda
significent: iuxta illud qͦd legimꝰ
in ꝓuerbiss. Intelliget qͦq para¬
bolã .&. tenebrosũ sermonẽ. Hoc

Expanded text:
tante in se Spiritu, scrutatur etiam profunda Dei, et in profunda animae suae fodit altissimos puteos, et omnem terram egerit, quae profundas aquas operire consuevit: servatque mandatum Dei, dicens: Bibe aquam de tuis vasis, et de puteorum tuorum fonte . Quodque sequitur: Novit in tenebris constituta, et lux cum eo est: tenebrae significant ignorantiam, et lux scientiam atque doctrinam. Itaque Deum ut perversa non caelant, ita recta ambiunt, atque circumdant. Sive interpretandum est, quod tenebrosa mystica quaeque et profunda significet, juxta illud quod legimus in Proverbiis: Intelligit quoque parabolam, et tenebrosum sermonem, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Emo mea. Historia qd̾e manifesta
ẽ. &. ñ magna intͣpretacione indiget.
qͦd ad offensã dei nabugodonosor uer¬
sus in amenciã. septe̾ annis inter bra¬
ta animancia uixerit .&. herbarũ
radieibꝰ alitꝰ sit: ac postea dei mise¬
ricordia restitu tꝰ in regno. lauda¬
uerit & glorificlauerit reg̃e eȩ¬
li: qͥa om̃ia oꝑa eiꝰ uera .s. uie eius¬

Expanded text:
o meo. Historia quidem manifesta est et non magna interpretatione indiget, quod ad offensam Dei Nabuchodonosor versus in amentiam, septem annis inter bruta animalia vixerit, et herbarum radicibus alitus sit, ac postea misericordia Dei restitutus in regnum, laudaverit et glorificaverit regem coeli, quia omnia o
Abbreviated transcription (Latin):
cuplũ suꝑ cunctos ariolos & ma¬
gos. qͥ erint in uniuerso regno eiꝰ.
Pro ariolis & magis uulgata edi¬
cio sophistas & philosophos tran¬
stulit. ñ iuxta hanc philosophi¬
am & sophistic̃a disciplinã quã
grecoꝵ erudicio pollicet᷑. s doe
trinã gentis barbare. qua usꝙ
hodie chaldei philosophant᷑. Fu¬
it aũ danihel usq ad annũ pri¬
ea tͣcio anno eiꝰdẽ cyri regis. &
pͥmo darii fuisse memoretur.

Expanded text:
plum super cunctos hariolos et magos qui erant in universo regno ejus. Pro hariolis et magis, vulgata editio sophistas et philosophos transtulit: non juxta hanc philosophiam et sophisticam disciplinam, quam Graecorum eruditio pollicetur; setrinam gentis barbarae, qua usque hodie Chaldaei philosophantur. Fuit autem Daniel usque ad annum priea tertio anno ejusdem Cyri regis, et primo Darii fuisse memoretur.
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ . Tu rex cogitare cepisti instratu
tuo. qͥd eẽt futurũ post hȩc. Pro eo
dies nouissimos transtulerͣt. Quod
si ita legit᷑: sollicicius reqͥramꝰ. ubi
dies nouissimi scripti st̃: & redaigu
causas somnis. qͦd idcirco ei ds fu¬
turor. mysteria reue lauerit: qͥa
ipse rex uoluerit scire uentura.
C ut nabugodonosor diuine ni¬
spiracionis miret᷑ grãm. ni solũ
quid insomnio uiderit .s ante som¬
niũ qͥd tacitꝰ cogitauerit exponit.
Et qͥ reuelat mysteria ostendit
tͥ que uentura st̃. Illud qͦq qͦd in
euangelio legimꝰ. qͥ solem suum
oriri facit suꝑ bonos &. malos: etiã
suꝑ nabugod onosor intelligimꝰ
omnipotentis dei: ut etiã nabu¬
godonosor dispensacionis sue qͣ
mundũ redemit mysteria reue¬
lauerit. Intͣrogemꝰ eos qͥ diuer¬
sas asser̃t e̾e̾ naturas: cuiꝰ nature
nabugodonosor intelligant. bõ¬
nę. an male. Si bone: cur impius
dicit᷑ : Si male. ut certũ est :eur
malo atq tͣreno. id est ethnico su

Expanded text:
pisti in stratu tuo quid esset futurum post haec. Pro eo dies novissimos transtulerunt. Quod si ita legitur, sollicitius requiramus, ubi dies novissimi scripti sunt  Al. sintcausas somnii: quod idcirco ei Deus futurorum mysteria revelarit, quia ipse rex voluerit scire ventura, et ut Nabuchodonosor divinae inspirationis miretur gratiam, non solum quid in somnio viderit, sed ante somnium quid tacitus cogitarit, exponit. Et qui revelat mysteria, ostendit tibi quae ventura sunt. Illud quod in Evangelio legimus: Qui solem suum oriri facit super malos et bonos , etiam super Nabuchodonosor intelligimus omnipotentis Dei, ut etiam Nabuchodonosor dispensationis suae qua mundum regit, 633 mysteria revelaret. Interrogemus eos qui diversas asserunt esse naturas, cujus naturae Nabuchodonosor intelligant, bonae an malae. Si bonae: cur impius dicitur? Si malae ut certum est cur malo atque terreno, id est, χοϊκῷ sua
Abbreviated transcription (Latin):
o đr. Discite a me. qͥa mitis sũ &. hums¬
lis corde : &. inuenietis reqͥem anima¬
bꝰ ur̃is. Cordis aũ illa ẽ humilitas. quȩ
malio loco pauꝑtas sꝑs appellatur
ut ñ erigam᷑ suꝑbia. nec ficta głam
humilitate qͣramꝰ. s toto corde in¬
qñm. Generali laudacione p̃missa.
qua om̃is creatura debeat laudare
cohartat᷑. angelos. & cȩlos: aquas.
atq uirtutes: solem . &. lunã. imbr̃e.
& ceta quȩ longũ ẽ texere. ita ut fon¬
tes qͦq & maria. &. cȩte. & uolucres.
bestias. & peccora. ad laud̾e̾ dñi ꝓuo¬
cet .&. filios hominũ: &. post omne ho¬
minũ genꝰ israhelẽ .&. de ipso israbele
sacerdotes & seruos dñi. sꝑs. animas
lem: qͥ ad laude dñi pͣsenti benefi¬
cio ꝓuocant᷑. Om̃s au ereaturȩ
ñ uoce. sed oꝑe laudant đm: qͥa ex crea¬
turis. consequent᷑ creator intelligi¬
t᷑ as in singłis oꝑibꝰ atq effec t ibꝰ dei
magnificencia de monstrat᷑. Tunc

Expanded text:
s sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . Cordis autem illa est humilitas, quae in alio loco paupertas spiritus appellatur: ut non erigamur superbia, nec ficta gloriam humilitate quaeramus: sed toto corde inDominum. » Generali laudatione praemissa, quod omnis creatura debeat laudare hortatur angelos et coelos, aquas atque, virtutes, solem et lunam, imbrem era, quae longum est texere, ita ut fontes quoque et maria et cetum, volucres bestiasque et pecora ad laudem Domini provocat et filios hominum. Et post omne hominum genus Israelem, et de ipso Israele sacerdotes et servos Domini, slem, qui ad laudem Domini praesenti beneficio provocantur. Omnis autem creatura non voce, sed opere laudat Dominum, quia ex creaturis consequenter creator intelligitur, et in singulis operibus atque effectibus Dei magnificentia demonstratu
Abbreviated transcription (Latin):
minũ . &. in psalmis. sacrificiũ dõ
sꝑs c̃ tribulatꝰ. cor c̃tritũ & humi¬
liatũ ds ñ despicit. sunt qͥ alnim
uelint eẽ sꝑm in homine. excepto
sꝑu sc̃o. &. aliã anim̃a. Sed laboran
riores homines. uno in homine ẽẽ
dicant᷑. Et nͣ cessabant qͥ miserãt
eos ministri regis succendere for¬
leolis. eẜ. salustius seribit in histo¬
riis. qͦd napta genꝰ sit fomitis apud
ꝑsas: qͥ uel maxime nutriant᷑ incendia
Alii ossa oliuarũ quę ꝓiciunt᷑ eũ arm¬
ca arefacta. napt̾a appellari putant.

Expanded text:
mino. Et in Psalmis: Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum Deus non despicit , sunt qui alium velint esse spiritum in homine, excepto Spiritu sancto, et aliam animam. Sed laborandriores homines in uno homine esse dicantur. Et non cessabant qui miserant eos ministri regis succendere forllustius scribit in historiis, quod naphtha sit genus fomitis apud Persas quo vel maxime nutriantur incendia. Alii ossa olivarum quae projiciuntur cum amurca arefacta, naphthan appellari putant:
Abbreviated transcription (Latin):
sec ucionibꝰ ñ offert᷑ sacrificiũ &
oblacio. Quid̾a hũc locũ & ad ce¬
lefte refer̃t ihrłm. qͦd animȩ ad
t̃rena de lapse .&. in loco lacrimarũ
&. c̾fessionis posite. plangant an¬
tiqua delicta. & cet̾a que ꝓphetalis
sermo conplectit᷑. Sed hec ñ reci¬
pit eccła dei. Sed in anima c̃trita
.&. sꝑu humilitatis. suscipiamur.¬

Expanded text:
n offertur sacrificium et oblatio. Quidam hunc locum et ad coelestem referunt Jerusalem, quod animae ad terrena delapsae, et in loco lacrymarum et confusionis positae, plangant antiqua delicta, et caetera quae prophetalis sermo complectitur; sed haec non recipit Ecclesia Dei. 641 Sed in anima contrita et spiritu humilitatis suscipiamur
Abbreviated transcription (Latin):
cionẽ. Si hoc qͦd inscripturis diert᷑
ingeneraeione .&. generacione sim¬
plicit᷑ accipimꝰ ꝓ eo qͦd ẽ in omnia
futura tẽpora: nulla questio est.
Si aũ ut sepe diximꝰ generacio &
generacio. duas gene raciones sig¬
nificat. legis & euangelii. qͣrendũ
ẽ qͦmͦ nabugodonosor dei sacram̃ta
cognouerit: nͥ forte hoc dicamꝰ. qͦd
recepit pͥstinũ statũ .&. exultauit.
& benedixit d̾m uiuent̾ẽ in sempi

Expanded text:
one. Si hoc quod in Scripturis dicitur, in generatione et generatione, simpliciter accipimus pro eo quod est, in omnia futura tempora, nulla quaestio est. Sin autem ut saepe diximus generatio et generatio, duas generationes significat, Legis et Evangelii, quaerendum est quomodo Nabuchodonosor Dei sacramenta cognoverit. Nisi forte hoc dicamus, quod recepit pristinum statum, et exaltavit et benedixit Deum
Abbreviated transcription (Latin):
id qͦd intelligebat. loquit᷑ ad eum.
Dñe mi : somniũ hoc his qͥ te oder̃t.
&. intͣpretacio eiꝰ hostibꝰ tius sit.
Uidens gͦ nabugodonosor eũ metu¬
ere. ne sinistrũ quid atq c̃trarium
contra reg̃e dicere iuderet᷑ cohortat᷑ ut
simplicit᷑ & uere loquat᷑ qͦd intelligit:

Expanded text:
id quod intelligebat, loquitur ad eum. id quod intelligebat, loquitur ad eum. Domine mi, somnium hoc his qui te oderunt, et interpretatio ejus hostibus tuis sit. Videns ergo Nabuchodonosor eum metuere: ne sinistrum quid atque contrarium contra regem dicere videretur: cohortatur eum ut simpliciter et vere loquatur quod intel
Abbreviated transcription (Latin):
gili theodocio ipsũ chaldaicũ uerbũ
posuit. hẏr: qͦd ꝑ treslitteras. am̃.
iod. rẽs. scribitur. Significat aut̃e
angelos. qͦd semꝑ uigilent: & ad dei
imꝑiũ sint parati. Unde & nos crebris
ꝑ noctacionibꝰ. imitamur angeloꝵ.
officia. Eẜ de dño đr. Non dormita¬
bit neq dormiet. qͥ custodit isrł . Deni¬
q in c̃sequentibꝰ legimꝰ. In sentencia
uigilũ. hoc est angelor. decretũ est¬
qi sermo sc̃or. & peticio. Consueru¬
do auͣ greci latiniq sermonis. hẏrim
uocat: quȩ ꝑ mult colorẽ arcũ ad
tȩrras descendere dr. Tunc danbel
cuiꝰ nomen est balthasar. cȩpit in¬
tra semet ipsũ tacitꝰ cogitare quasi
hora una: & cogitaciones eiꝰ contͣ¬
babant eum. Respondensq rex
intellexit damhel somniũ ẽe con¬
tra reg̃e: & timor̾e cordis. uultus
pallore signabat: dolebatq ꝓ eo
qui ei honoris plurimũ de tulerat.
eẜ ne uideret᷑ insultare atq leta¬
ri: C̃tra hostes regis deniq detestãs

Expanded text:
gili Theodotio ipsum Chaldaicum verbum posuit HIR, quod per tres litteras AIN, IOD et RES scribitur: significat autem angelos quod semper vigilent; et ad Dei imperium sint parati. Unde et nos crebris pernoctationibus imitamur angelorum officia. Et de Domino dicitur: Non dormitabit, neque dormiet qui custodit Israel . Denique in consequentibus legimus, In sententia vigilum, hoc est, angelorum, decretum: et sermo sanctorum et petitio. Consuetudo autem Graeci Latinique sermonis ἶριν vocat, quae per multicolorem arcum ad terras descendere dicitur. Tunc Daniel cujus nomen Balthasar, coepit intra semetipsum tacitus cogitare quasi hora una: et cogitationes ejus conturbabant eum. Respondensque rex intellexit Daniel somnium esse contra regem: et timorem cordis vultus pallore signabat: dolebatque pro eo qui ei plurimum honoris detulerat. 648 Et ne videretur insultare atque laetari contra hostem regem: denique detestatus
Abbreviated transcription (Latin):
sa Scientes ehaldei qͦd decuplũ
suꝑ cunctos ariolos &. magos. qui
erant in uniuersa chaldea. dani¬
hel & tres pueri saꝑent & intelli¬
gerent: ce lauerant᷑ eos int̾roga¬
cion̾e regis. ne prȩferrent᷑ sibi in
it̃pretacione somnii. & ob hanc
causam int̾rogat danihel de cru¬
delitate sentenciȩ. qͥ causã sui ꝑi
cłi nesciebat. Gũ ergo rem indi¬
casset arioch: danihel ingressus
rogauit regẽ. ut tẽpus daret sibi
ad solueionẽ indicand̾a regi .eẜ. in¬
gressus ẽ domũ sua̾: ananieq mi
saheli. azarięq sociis suis indica

Expanded text:
entes Chaldaei, quod decuplum super cunctos hariolos et magos qui erant in universa Chaldaea, Daniel et tres pueri saperent et intelligerent, celaverunt eos interrogationem regis, ne praeferrentur sibi in interpretatione somnii. Et ob hanc causam interrogavit Daniel de crudelitate sententiae, qui causam periculi sui nesciebat. Cum ergo rem indicasset Arioch Danieli, Daniel ingressus rogavit regem, ut tempus daret sibi ad solutionem indicandam regi. Et ingressus est ad domum suam, Ananiaeque et Misaeli, et Azariae socii
Abbreviated transcription (Latin):
effusionẽ sui sanguinis ꝓuocare:
sed ita reddere regi honorẽ debi¬
tuͣ. ut dei cultꝰ ñ ledat᷑. Quod au
ait. ñ oportet nos de hac re res¬
pondere t. ille sensus ẽ. Non de¬
bes audire uerba: quoꝵ ĩa reb
ipsis. ꝓbabis fortitudinẽ atq con¬
stanciã. Ecce eñs ds nr quẽ coli¬
mꝰ. potest eriꝑe nos de camino ig¬
nis ardentis: & de manibꝰ tuis o
rex liberare. Unde putauerat se¬
tͣrere pueros: inde cernit ineis
materiã fortitudinis. Nec in lon¬
gũ differ̃t. sed prȩsens sibi polli¬
cent᷑ auxiliũ. dicentes. ecce ds nr¬

Expanded text:
effusionem sui sanguinis provocare, effusionem sui sanguinis provocare, sed ita reddere regi honorem debitum, ut Dei cultus non laedatur. Quod autem aiunt: Non oportet nos de hac re respondere tibi. Ille sensus est: non debes audire verba, quorum jam rebus ipsis probabis fortitudinem atque constantiam. Ecce enim Deus noster quem colimus, potest eripere nos de camino ignis ardentis et de manibus tuis, o rex, liberare. Unde se putaverat terrere pueros, inde cernit in eis materiam fortitudinis. Nec in longum differunt, sed in praesens sibi pollicentur auxilium dicentes: Ecce en
Abbreviated transcription (Latin):
oratis: Alii hanc dicunt scriptu¬
re sc̃e consuetudinẽ. ut unũ ido¬
lũ appellet pluralit᷑. ut est illud
in exodo de uitulo. Isti st̾ dii tui
isrł qͥ te eduxer̃t de t̾ra egypti.
C. in regũ uolumine. iheroboam
ponens aureũ itulũ inbethel
idola fecisse narrat᷑. Econtra mul¬
ta dȩmonia. singłari numero ap¬
pellant᷑ in ysaia. Inclinat se & ad¬
orat illud: & uotũ faciens. dicit.
đs meus estu. Prosternite uos. &
adorate statuã quã feci. Quod si nͣ¬
in furore p̃ceꝑit adduci pueros.
tam̃ dat spaciũ penitudinis. ut
si ceciđint & adorauerint. pͥor cul¬
pa. ueniã conseqͥt᷑. Sin aũ ad ora¬
re cͣtẽpserint: pͣsens pena sit for¬
nacis aidentis. Et qͥs d̾s est. qͥ uos
eripiat de manu mea : Ille uidel¬
cet cuiꝰ seru̾i dudũ adorasti: quẽ
portet nos de hac re respondere
ge uocare qͥ ad iniqua cõpelleret.
Quod siqͥs ẽtenciosus reg̃e qͦq lege¬
rit. dicamꝰ eos ñ ꝓcacit̾ regẽ ad

Expanded text:
oratis? etc. Alii hanc dicunt Scriptuoratis? etc. Alii hanc dicunt Scripturae sanctae consuetudinem, ut unum idolum appellet pluraliter, ut est illud in Evodo de vitulo: Isti sunt dii tui, Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti . Et in Regum volumine, Jeroboam ponens aureum vitalum in Bethel, idola fecisse narratur . E contrario multa daemonia singulari numero appellantur, ut in Isaia: Inclinat se, et adorat illud, et votum faciens dicit: Deus meus es tu . Prosternite vos, et adorate statuam quam feci. Queceperit adduci pueros, tamen dat spatium poenitudinis, ut si ceciderint et adoraverint, prior culpa veniam consequatur: sin autem adorare contempserint, praesens poena sit fornacis ardentis. Et quis est deus qui eripiat vos de manu mea? etc. Ille videlicet cujus servum dudum adorasti, quem portet nos de hac re respondere gem vocare eum qui ad iniqua compelleret. Quod si quis contentiosus regem quoque legerit: dicemus eo non procaciter regem ad
Abbreviated transcription (Latin):
fistulȩ & eythare. Eode sensu ac¬
cipiendũ ẽ qͦ supra: ut om̃s popłos
intelligamꝰ in principibꝰ. Neq eñi
ad eẽ uniuersȩ simul poterant na¬
ciones. Statimq &. in ipso tẽpore
accedentes uiri chaldei: accusaue¬
rt̃ uidȩos. Quos prȩpositos inba¬
bilone regis oꝑib inuidebant.&
offendebant᷑ pegrino eultu .&. a¬
uersione idolor. nacti occasionẽ
criminant᷑ ad reg̃ẽ. Peniq sequit᷑
oꝑa regionis babyloniȩ. si drach.
misach. & abdenago: qͥ contẽpse¬
t᷑. Quos prȩtulisti nobis & capti¬
uos seruos pͥncipes ee̾ fecist hi
clati insuꝑbiã. tua pͣcepta con¬
tẽpnunt. Deos tuos ñ colunt. &
statuã aureã quã erexisti nͣ ado¬
rant. Quod inpͥncipio huiꝰ diximꝰ
uisionis. hic manifestius apꝓbat᷑.
alios ee̾ dos nabugodonosor. & aliã
statuã aureã qua incultũ sui ius¬
sit erigi. Nam & in c̃sequentibꝰ ip¬
se rex loquit᷑. Deos meos ñ colitis.
.&. statuã aureã qua c̃stitui ñ ad¬

Expanded text:
 sensu accipiendum quo supra, ut omnes populos intelligamus in principibus. Neque enim adesse universae simul poterant nationes. Statimque et ipso tempore accedentes viri Chaldaei accusaverunt Judaeos, etc. Quos praepositos in Babylone regis operibus invidebant, et offendebantur peregrino cultu, et aversione idolorum, nacti occasionem criminantur ad regem. Denique sequitur: opera regionis Babyloniae, Sedrach, Misac, et Abdenago, qui contempsetur: Quos praetulisti nobis, et captivos ac servos principes esse fecisti, hi elati in superbiam, tua praecepta contemnunt, deos tuos non colunt, et statuam auream quam erexisti, non adorant. Quod in principio hujus visionis diximus, hic manifestius approbatur, alios esse deos Nabuchodonosor, et aliam statuam auream quam in cultum sui jussit erigi: nam et in consequentibus ipse rex loquitur: Deos meos non colitis, et statuam auream quam constitui, non ad
Abbreviated transcription (Latin):
iagris uiuere: locisq siluestribꝰ: E
ut cuncta prȩtereã. cũ multo mere¬
dibilia.& grece & romane hẏstorie ac¬
cidisse hominibꝰ ꝓdiderint. scillam qͦq
ꝙ eymerã. hydr̃a atq centauios. ques.
& feras. flores & arbores. stellas & la¬
pides factos homines. narrent fabu¬
lȩ qͥd mirũ ẽ si ad ostendenda poten¬
ciã dei .& humilianda regũ suꝑbiam
hoc dei iudicio sit patratũ: Quietꝰ
erã in domo mea &. florens in palaci¬
omeo. siue inthrono. ut int̾pretatꝰ
ẽ theodocio. Domũ aũ diaboli. qͥsen¬
sũ sequunt᷑ contrariũ. mundũ istũ
intelligunt. De qͦ & ineuangelio ip

Expanded text:
in agris vivere locisque sylvestribus? Et in agris vivere locisque sylvestribus? Et ut cuncta praeteream, cum multo incredibiliora, et Graecae et Romanae historiae accidisse hominibus prodiderint; Scyllam quoque et Chimeram, Hydram, atque Centauros, aves et feras, flores et arbores, stellas et lapides factos ex hominibus narrent fabulae: quid mirum est si ad ostendendam potentiam Dei, et humiliandam regum superbiam, hoc Dei judicio sit patratum? Quietus eram in domo mea, et florens in palatio meo, sive in throno, ut interpretatus est Theodotio. Domum autem diaboli, qui sensum sequuntur contrarium, mundum istum intelligunt
Abbreviated transcription (Latin):
ciã partẽ stellarũ secũ traxerit &
ysaias. qͦmͦ cecidit lucifer qͥ mane o¬
riebat᷑ assert nequaꝗͣ. potuisse fie¬
ri. ut feno ꝑ septẽ annos uesceretur
homo qͥ nutritꝰ ẽ in delicus . q. septẽ
annis absq ulla laceracione corpis
sui. inter bestias uixerit. &. qͦ modo
amenti homini ꝑ septẽ annos imꝑi¬
ũ reseruatũ sit regnũq potentis¬
simũ absq rege tanto tẽpore fue¬
rit: aut si alius illi successit in reg¬
no. euiꝰ uecordiȩ estimandꝰ sit ut ee¬
deret imꝑio qͦd tanto tẽpore pos¬
sidebat. p̾sertim eũ historiȩ chal¬
deoꝵ nichil tale cͣtineant: nec po¬
tuisse fieri. ut qͥ de minoribꝰ scrip¬
serint. maiora reticerent. Hec aũ
om̃ia quęr̾t &. replicant: ut cũ hẏstori
a ñsteterit. ꝑ nabugodonosor diabo¬
lus significet᷑:. qͦd nos nequaꝙͣ. recipimꝰ.
ne om̃ia que legimꝰ umibrȩ uideant᷑
ꝙ. fabule. Quis eñi amentes homines
ñ cernat instar brutoꝵ animanciu̾

Expanded text:
tem stellarum secum traxerit . Et Isaias: Quomodo cecidit lucifer, qui mane oriebatur ? asserunt nequaquam potuisse fieri, ut feno per septem annos vesceretur homo qui nutritus est in deliciis, et septem annis absque ulla laceratione corporis sui, inter bestias vixerit. Et quomodo amenti homini per septem annos 645 imperium reservatum sit, regnumque potentissimum absque rege tanto tempore fuerit: aut si alius illi successerit in regnum, cujus vecordiae aestimandus sit, ut cederet imperio, quod tanto tempore possidebat: praesertim cum historiae Chaldaeorum nihil tale contineant; nec potuisse fieri, ut qui de minoribus scripserant, majora reticerent. Haec autem omnia quaerunt et replicant: ut cum historia non steterit, per Nabuchodonosor diabolus significetur. Quod nos nequaquam recipimus, ne omnia quae legimus, umbrae videantur et fabulae. Quis enim amentes homines non cernat instar brutorum animantium
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑirent. Quęrunt hebrereur da¬
iuhel & tres pueri ñ sint ingressi
ad regẽ cũ aliis sapientibꝰ. &. plata
sentencia iubeant᷑ ꝑire eum cete¬
ris. Quod ita edissert̃. ut eo tẽpo re
qͦ rex p̃mia .&. dona & honorẽ ma¬
rimũ ꝓmitebat. ire noluerint.: ne
impudent᷑ diuicias & dignitate cͥal¬
daicã uiderent᷑ appetere: aut certe
ipsi chaldei inuidentes głe eor &
scienciȩ. soli ingressi sint. quasi
soli p̃mia ꝑcepturi: &. postea in
ꝑ ie ło uoluerint habere consortes.
qͥs inspe głȩ refutauerant. Et in

Expanded text:
 etc. Quaerunt Hebraei, cur Daniel et tres pueri non sint ingressi ad regem cum aliis sapientibus, et prolata sententia jubeantur perire cum caeteris. Quod ita edisserunt, ut eo tempore quo rex praemia et dona, et honorem maximum promittebat, ire noluerint, ne impudenter divitias et dignitatem Chaldaicam viderentur appetere. Aut certe ipsi Chaldaei invidentes gloriae eorum et scientiae, soli ingressi sunt, quasi soli praemia percepturi, et postea in periculo voluerint habere consortes quos in spe gloriae refutaverant. Et in
Abbreviated transcription (Latin):
qͥhȩc omnia nescio qua racione prȩ¬
teriert̃: tres reliqͥ collega intͣpreta¬
t st̃. Unde iudicio magistror eccłȩ
edicio eoꝵ. in hoc uolumine repudi¬
ata ẽ .&. theo docionis uulgo legitur.
quȩ hebraico & ceteris transiatori¬
b ẽgriuit. Unde & origenes in nono
stromatu uolumine asserit. se quȩ
sequunt᷑ ab hoc loco in ꝓpheta da¬
nihele. ñ iuxta septuaginta inter¬
pretes qͥ multũ ab hebraica uerita¬
te discordant. s iuxta theodocionis

Expanded text:
qui haec omnia nescio qua ratione praeterierunt, tres reliqui, collegam interpretati sunt. Unde judicio magistrorum Ecclesiae, editio eorum in hoc volumine repudiata est; et Theodotionis vulgo legitur, quae et Hebraeo, et caeteris translatoribus congruit. Unde et Origenes in nono Stromatum volumine asserit se quae sequuntur ab hoc loco in propheta Daniele, non juxta Septuaginta interpretes, qui multum ab Hebraica veritate discordant,
Abbreviated transcription (Latin):
nuersarũ nacionũ. in cãpo duram
potuerint ẽgregari .&. adorare statu¬
am aurcam: s qͦd inpͥncipibꝰ cuncta¬
rũ genciũ om̃s gentes & popłi. ad o¬
mente ꝑcurrens. nͥ tam̃ me fefellit
qũa d̾m cadens ad orauerit. s qͥcũq
idola & demones . &. res illicitas ad o¬
rauerit. cadens dr ad orare: ut in pre¬
senti loco. ñ semel. s crebrius. el.
ineuangelio diabolus loqͥt᷑ ad dñm.
Hec omnia tͥ dabo: si cadens adora¬
ueris me. Sed &. hoc dicendũ. omnes
hereticos qͥ fulgore eloquenciȩ se¬
cularis. falsũ dognia cõponunt.
aureã statuã facere. &. qͣntũ inse ẽ
ꝑsuasione cõpellere. ut cadentes
adorent id olũ falsitatis. Statim¬

Expanded text:
niversarum nationum in campo Dura potuerint congregari, et adorare statuam auream, sed quo in principibus cunctarum gentium, omnes gentes et populi adomente percurrens nisi tamen me fallit quam Deum cadens adoraverit: sed quicumque idola, et daemones, et res illicitas adoraverit, cadens dicitur adorare, ut in praesenti loco non semel, sed crebrius. Et in Evangelio diabolus loquitur ad Dominum: Haec omnia dabo tibi, si cadens adoraveris me . Sed et hoc dicendum: omnes haereticos qui fulgore eloquentiae saecularis falsum dogma componunt, auream statuam facere, et 637 quantum in se est, persuasione compellere, ut cadentes adorent idolum falsitatis. Post
Abbreviated transcription (Latin):
obliuiscit᷑ eor. cũ qͥbꝰ dñm depre¬
catꝰ ẽ & qͥ secũ ꝑiclitati fuerant.
Itaq fecit eos iudices ꝓuinciarũ:
ipse aũ a regis latere ñ recessit.¬
rex fecit statuã auream.
altitudine cubitoꝵ. sexaginita. latitud¬
ne cubitor ser. Uelor obliuio uerita¬
tis: ut qͥ dudũ seruũ dei quasi deũ
adorauerat: nc̃ statuã sibi fieri u¬
lud incausa ẽ. ut stuporẽ uidemb
creet .s. res manimata adoret᷑ ut
d̾s. dũ inꝰqͥsq suã consecrat auari¬
ciã. Dat᷑ qͦq ꝑ occasionẽ captiuor
barbaris nacionibꝰ. salutis occasio
ut qͥ pͥmũ ꝑ danihelis reuelacionẽ
potenciã cognouerant unius dei
intriũ qͦq pueroꝵ. fortitudine. dis
duram: ꝓuincie baby lonis. Pro di¬
ram. theodocio deira. symmac hus
transtulert. qͦd nos uiuariũ. uel ẽ¬
clusũ locũ possumꝰ dicere. Misit¬

Expanded text:
obliviscitur eorum cum quibus Dominum deprecatus est, et qui secum periclitati fuerant. Itaque facit eos judices provinciarum: ipse autem a regis latere non receditrex fecit sltitudine cubitorum sexaginta, latitudine cubitorum sex. Velox oblivio veritatis, ut qui dudum servum Dei, quasi Deum adoraverat, nunc statuam sibi fieri julud in causa est, ut stuporem videntibus creet, et res inanimata adoretur ut Deus, dum unusquisque suam consecrat avaritiam. Datur autem per occasionem captivorum barbaris nationibus salutis occasio : ut qui primum per Danielis revelationem potentiam cognoverant unius Dei, in trium puerorum quoque fortitudine discDura provinciae Babylonis. Pro Dura, Theodotio, Deira, Symmachus transtulerunt, quod nos vivarium vel conclusum locum
Abbreviated transcription (Latin):
eccłe. ꝓpħam rep̾hendere nitit᷑. qua¬
re ñ recusarit imunera. .& honorem
babiloniũ libent᷑ susciꝑit. ñ consi¬
derans ido reg̃ẽ uidisse sominiũ .&. in¬
t̃pretacionis mysteria ꝑ puerũ re¬
uelata. ut danihel cresceret. &. in
loco captiuitatis pͥnceps omniũ f¬
eret chaldeors: & dei ommipotencia
nosceret᷑. Quod qͥd̾e & in ioseph. a¬
pud pharaonẽ & egyptũ factũ le¬
gimꝰ. & in mardocheo apud assuerũ.
ui s ꝑ egrinantes ex iudeis solacia:
uidentes hominẽ gentissuȩ ee̾ pͥn¬

Expanded text:
etam reprehendere nititur, quare non recusarit munera, et honorem Babylonium libenter susceperit: non considerans ideo regem vidisse somnium, et interpretationis mysteria per puerum revelata, ut Daniel cresceret, et in loco captivitatis princeps omnium fieret Chaldaeorum, et Dei omnipotentia nosceretur. Quod quidem et in Joseph apud Pharaonem et Aegyptum factum legimus : et in Mardochaeo apud Assuerum vi et peregrinantes Judaei solatia, videntes hominem gentis suae Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
gͣn. qͦd solus int̃pretatꝰ ẽ symma¬
chus. ceteri imaginẽ transtuler̃t.
uolentes hoc nomine simihitudi¬
nẽ ostendere futuroꝵ. Sequamur
int̃pretacionẽ ꝓphetic̃a & danihe¬
lis uerba fractantes. quȩ ab illo
breuit̃ dicta st̃. lacius exponanꝰ¬

Expanded text:
ιάντι, quod solum interpretatus est Symmachus, caeteri imaginem transtulerunt, volentes hoc nomine similitudinem ostendere futurorum. Sequamur interpretationem propheticam, et Danielis verba interpretantes, quae ab illo breviter dicta sunt, latius expona
Abbreviated transcription (Latin):
rer corrigit᷑: ut iuuens glorificet
qͥm. Int̾rogat aũ obtimates suos
quoꝵ accusacione ꝙ c̃silio. trespue¬
ros in igne fornacis miserat. ut illis
respondentibꝰ se misisse tres pueros
infornac̃e: iste eis nunciet & osten¬
dat. Nece ego uideo uiros quat uor.
solutos & ambulantes in medio
ignis & nichil corrupcionis ineis
est: & species qͣrti. similis est filio dei
bursũ dic̃a. O quã sapiens ignis quã
in enarrabilis dei potencia. Uincłis
stricta st̃ corpora: urunt᷑ uincła: cor¬
pora ñ urunt᷑ Speciem aũ qͣrti. quẽ
similẽ dicit filio di. uel angelũ de¬
bemꝰ acciꝑe. ut septuaginta transtu¬
lerͣt: uel certe ut pleriq arbitrant᷑.
dñm saluator̾ẽ. Sed nescio qͦmͦ rex
impius. dei filiũ uidere mereatur.
nuncupant᷑. Hoc iuxta historiam.
Ceterũ in tẏpo prȩfigurat iste an
clause &. peccatoꝵ &. iustoꝵ anmȩ
tenebant᷑: ut absq exustione &
noxa sui. eos qͥ tenebant᷑ inclusi
mortis uincłis lib̾aret. Tune ac¬

Expanded text:
rex corripitur, ut vivens glorificet Deum. Interrogat autem optimates suos, quorum accusatione et consilio tres pueros in ignem fornacis miserat, ut, illis respondentibus se misisse tres pueros in fornacem, iste eis nuntiet et ostent: "Ecce ego video viros quatuor solutos ambulantes in medio ignis, et nichil corruptionis in eis est; et species quarti similis est filio DeiRursum dicam: O quam sapiens ignis, quam inenarrabilis Dei potentia: vinculis stricta sunt corpora, uruntur vincula, corpora non uruntur. Speciem autem quarti quem similem dicit filio Dei, vel angelum debemus accipere, ut Septuaginta transtulerunt, vel certe, ut plerique arbitrantur, Dominum Salvatorem. Sed nescio quomodo rex impius Dei Filium videre mereatur. nuncupantur. Hoc juxta historiam. Caeterum in typo praefigurat iste angclausae, et peccatorum et justorum animae tenebantur, ut absque exustione, et noxa sui eos qui tenebantur inclusi mortis vinculis liberaret. Tunc ac
Abbreviated transcription (Latin):
appellant qͥ exta inpieiunt. & ex his
futura pradicunt. Mysteriũ aũ uo¬
cans ordin̾e somnii reuelati: ostendit
qͥcqͥd occultũ ẽ & ab hominib igno¬
rat᷑: posse mysteriũ nuncupari. Tol¬
lit qͦq regi prauã suspicionẽ. ne hu¬
mana estimet inueniri posse soller¬
cia: qͦd dei solius noticiȩ reseruatur.
culte retrahens eũ a multoꝵ deor
cultu: ad unius dei notieiã dirigit.
Qui indicauit tͥ rex nabugodonosor

Expanded text:
appellare: qui exta inspiciunt, ut ex his futura praedicant. Mysterium autem vocans ordinem somnii revelati, ostendit quidquid occultum est, et ab hominibus ignoratur, posse mysterium nuncupari. Tollit quoque regi pravam suspicionem, ne humana aestimet inveniri posse solertia quod Dei solius notitiae reservatur. culte retrahens eum a multorum deorum cultu, ad unius Dei notitiam dirigit. 632 Qui indicavit tibi, rex Nabuchodonosor,
Abbreviated transcription (Latin):
quã usq ad cęlũ hi qͥ ab oriente
mouert᷑ pedes suos. ȩdificare cona¬
tistꝰ. Unde & a c̃ͣfusione linguarũ.
locus nom̃ accepit babylon: quȩ
in lingua nr̃a transfert᷑ c̃fusio.
Simulq animaduertendũ scđ̾m
anagogen. qͦd rex babylonis ñ po¬
tuerit uniuersa di uasa transfer¬
re. & in idolio qͦd sibi finxerat col
reuoluas libros. necesse ẽ ut in his
repias aliquã part̾ẽ uasoꝵ. deiꝰ ut
apud platonẽ. fabricatore mun¬
di d̾m: ut apud ze none stoicor.
principẽ inferos & in mortales
animas : &. unũ bonũ honestate.
Sed qͥa iungunt mendaciũ uerita¬
t .&. nature bonu̾ multis ꝑdunt
pisse memorant᷑. Et ait rex as¬
phanaꝵ prȩposito eunuchor. su

Expanded text:
qui ab Oriente moverant pedes suos, aedificare conati sunt. Unde et a confusione linguarum locus nomen accepit Babylon, quae in linguam nostram tranfertur confusio. Simul et animadvertendum secundum anagogen, quod rex Babylonis non potuerit universa Dei vasa transferre, et in idolio quod sibi finxerat collrevolvas libros, necesse est ut in eis reperias aliquam partem vasorum Dei. Ut apud Platonem, fabricatorem mundi Deum, ut apud Zenonem Stoicorum principem, inferos et immortales animas, et unum bonum, honestatem; sed quia jungunt mendacium veritati, et naturae bonum multis perdunt pisse memorantur. Et ait rex Asphanez praeposito eunuchorum su
Abbreviated transcription (Latin):
bacionibꝰ anima .&. uariis molestus
occupata. cũ hominũ desꝑarit auxi¬
liũ.&. tota adileũ fuerit mente con¬
uersq. descendit ad eã angelus dñi
scilicet sermo drunꝰ .&. excutit flãme
estuantis ardores: ut nequaꝗͣ. ignita
iaeula mimiei. cordis nrͣi arehana pe¬
netrent. nec illius fornace claudamur.

Expanded text:
bationibus anima, et variis molestiis occupata, cum hominum desperaverit auxilium, et tota ad Dominum fuerit mente conversa, descendit ad eam angelus Domini, scilicet, sermo divinus, et excutit flammae aestuantis ardores: ut nequaquam ignita jacula inimici cordis nostri arcana penetrent, nec illius fornace claudamur.
Abbreviated transcription (Latin):
mi aũ dies. aut ex eo numerandi st̃
tẽpore qͦ daniheli somniũ reuelatũ
ẽ. usq ad consũmacionẽ mundi: aut
certe hoc senciendũ ẽ qͦd uniuersa
int̃pretacio somnii tendat ad finẽ :
inqͦ imago statuaq quę cernit᷑. con¬
terenda ẽ. Somniũ tuu̾ & uisiones
capitis tii incubili tuo. huiꝰce modi
st̃. Non dixͣ uisiones ocłor: sed capi

Expanded text:
mi autem dies, aut ex eo numerandi sunt tempore, quo Danieli somnium revelatum est, usque ad consummationem mundi. Aut certe hoc sentiendum, quod universa interpretatio somnii tendat ad finem, in quo imago statuaque quae cernitur, conterenda est. Somnium tuum et visiones capitis tui in cubili tuo, hujuscemodi sunt. Non dixit, visiones oculorum
Abbreviated transcription (Latin):
om̃sq pͥncipes regionũ. Excelsa
ꝑicłosius stant: & cicius corruunt
quȩ sublmia st̃. Prineipes congre¬
gant᷑ ad ad oranda statuã: ut ꝑ pͥn¬
cipes seducant᷑ ꝙ gentes. Qui enim
diuites st̃ & potentes: dũ timent
carere diuiciis &. potencia. facibus
supplantant᷑. Seductis aũ magistira¬
tibꝰ subditi popłi maior. exemplo
ꝑeunt. Et preco elamabat ua¬
lent᷑. Uobis dr popłis. tribub &
linguis. In hora qua audieritis sonitũ

Expanded text:
omnesque principes regionum. Excelsa periculosius stant, et citius corruunt quae sublimia sunt. Principes congregantur ad adorandum statuam, ut per principes seducantur et gentes. Qui enim divites sunt et potentes, dum timent carere divitiis et potentia, facilius supplantantur. Seductis autem magistratibus, subditi populi majorum exemplo pereunt. Et praeco clamabat valenter: Vobis dicitur, populis, tribubus et linguis, in hora qu
Abbreviated transcription (Latin):
Ab hoc loco usq ad iusioñe anni tei
regis balthasar. quã danihel uidit¬
in susis: hebraicis qͥdem lnteris ss
lingua seribunt᷑ ehaldaica. quã hie
.&. domꝰ uestrȩ publicabunt᷑. Comii¬
natꝰ eͣ penã. ꝓponit & premia: ut
si potuerint somnsũ dicere. conse¬
quent᷑ credat etiã his quȩ in certa
st̃. hoc est qͥd significet somnium.
Quod si nͣ potuerint ca dicere de
qͥbꝰ rex inplerisq c̃fusus poterat
recordarii etiã. future int̾pretacio¬
nis ꝑdant fidem. Deniq sequitur.
ni. Respondentes gͦ chaldei cora

Expanded text:
Ab hoc loco usque ad visionem anni tertii Ab hoc loco usque ad visionem anni tertii regis Balthasar, quam Daniel in Susis Hebraicis quidem litteris, sed lingua scribuntur Chaldaica, quam hic et domus vestrae publicabuntur, etc. Comminatus est poenam, proponit et praemia: ut si potuerint somnium dicere, consequenter credat etiam his quae incerta sunt, hoc est, quid significet somnium. Quod si non potuerint ea dicere, de quibus rex in plerisque confusus poterat recordari, etiam futurae interpretationis perdant fidem. Denique sequitur. ni. Respondentes ergo Chaldaei coram
Abbreviated transcription (Latin):
idest incantatores. Ergo in can
rem ꝑagunt. Magi qͥ de singłis
philosophant᷑. Malefici qͥ sangui¬
ne utunt᷑ &. uictimis. &. sepe con¬
tingunt corpora mortuoꝵ. Porro
maticos uocat. Consuetudo aũ .&.
sermo cõmunis magos ꝓ malefi¬
cis accipit: qͥ alit̾ habent᷑ apud
gent̃e suã. eo qͦd sint philosophi
chaldeoꝵ . &. ad artis huiꝰ scieneiã.
reges qͦq & pͥncipes eiꝰdẽ gentis
omnia faciunt. Unde &. in natiui¬
tate dñi saluatoris. ipsi pͥmi or¬
tũ eiꝰ intellexer̃t. .&. uenientes
in sc̃am bethleem. ad orauerunt
puerũ. stella desuꝑ ostendente.
Et dixit ad eos rex. uidi somni¬
ũ & mente ẽfusus. ignoro qͥd us¬
derim. Umbra quȩdã .&. ut ita
dicã aura somnii atq uestigium
remansit in corde regis: ut refe¬
rentibꝰ aliis. posset remmisci eoꝵ
quȩ iiderat. &. nequaꝗͣ. eũ decipe¬
rent mencientes. Respondert
chaldes regi sẏriace. Nuc usq que
lecta st̃. sermone narrant᷑ hebres.

Expanded text:
id est, incantatores. Ergo videntuis rem peragunt. Magi, qui de singulis philosophantur: Malefici, qui sanguine utuntur et victimis, et saepe contingunt corpora mortuorum. Porro maticos vocat. Consuetudo autem et sermo communis magos pro maleficis accipit: qui aliter habentur apud gentem suam, eo quod sint philosophi Chaldaeorum, et ad artis hujus scientiam reges quoque et principes ejusdem gentis omnia faciunt. Unde et in nativitate Domini Salvatoris ipsi primum ortum ejus intellexerunt, et venientes in sanctam Bethleem, adoraverunt puerum, stella desuper ostendente . Et dixit ad eos rex: Vidi somnium, et mente confusus ignoro quid viderim. Umbra quaedam, et ut ita dicam, aura somnii atque vestigium remansit in corde regis: ut referentibus aliis, 628 posset reminisci eorum quae viderat, et nequaquam eum deciperent mentientes. Responderunt Chaldaei regi Syriace. Hocusque quae lecta sunt, sermone narrantur Hebraeo.
Abbreviated transcription (Latin):
ficarent ei. Iunc locũ calũpniat᷑
porfirius. qͦd nunꝗͣ. suꝑbissimꝰ rex
captiuu adorauerit: quasi ñ & li¬
caones ob signoꝵ magnitudinem.
paulo & barnabȩ uoluerint hos¬
tias immolare. Error gͦ gentiliu.
qͥ omne qͦd supra se ẽ dos putant.
scripturȩ ñ debet imputari: quȩ
simplicit᷑ refert uniuersa quȩ ges¬
ta st̃. Sed & hoc possumꝰ dicere. qͦd
causas adorandi .&. inmolatarũ ho¬
stiarũi. & incensi atq sacrificii. ip¬
se rex exposuerit. dicens addani
tuisti aꝑire sacram̃tũ hoc. Ergo nͣ
tam danihelem. quã indanihele
adorat dm: qͥ mysteria reuelauit.
Quod & alexandrũ regẽ macedo¬
nũ. in pontifice ioiade fecisse legi¬
mꝰ. Quod s displicet hoc. aicendũ
ẽ nabugodonosor signoꝵ magni¬
tudine &. stupore cͣfusũ. qͥd face¬
ret ignorasse: ut qͥ đm uerum in¬
intelligebat. & dñm regũ. seru̾u eius
adoraret: &. illi adoleret incensum.
Tunc rex danihelem insublime ex¬
tulit. & munera magna .s multa

Expanded text:
i. Hunc locum calumniatur Porphyrius, quod numquam superbissimus rex captivum adoraverit, quasi non et Lycaones ob signorum magnitudinem Paulo et Barnabae voluerint hostias immolare. Error ergo gentilium, qui omne quod supra se est, deos putant, Scripturae non debet imputari , quae simpliciter refert universa quae gesta sunt. Sed et hoc possumus dicere, quod causas adorandi et immolandarum hostiarum, et incensi atque sacrificii ipse rex exposuerit, dicens ad Danituisti aperire hoc sacramentum. Ergo non tam Danielem, quam in Daniele adorat Deum, qui mysteria revelavit. Quod et Alexandrum magnum regem Macedonum, in Pontifice Joiada fecisse legimus. Quod si displicet hoc, dicendum est Nabuchodonosor signorum magnitudine et stupore confusum, quid faceret ignorasse, ut qui Dominum verum intelligebat et Dominum regum, et servum ejus adoraret, et illi adoleret incensum. Tunc rex Danielem in sublime extulit, et munera magna, et multa
Abbreviated transcription (Latin):
au quartũ qͦd ꝑspicue ꝑtinet adro¬
manos. ferreũ ẽ. qͦd cõminuit & do¬
mat om̃ia. Sed pedes eiꝰ & digiti. ex
parte ferrei .&. ex parte st̃ fictiles:
qͦd hoc tẽpore manifestissimȩ c̃õp¬
bat᷑. Sieut eñi in p̾ncipio nehil ro¬
mano imꝑio forcius & durns fuit:
ita infine rerũ nichil inbecillius e¬
rit. quando &. in bellis ciuilibꝰ & ad¬
uersũ diuersas naciones aliarũ gen¬
ciũ. barbararũ indigemꝰ auxilio.
Infine aũ hor omniũ regnoꝵ. auri.
argenti ęris. & ferri. abscisus est
lapis. dñs atq saluator. sine manibꝰ.
idest absq coitu & humano semine.
de utero uirginali: &. contritis om¬
nibꝰ regnis. factꝰ est mons magnꝰ. &
impleuit un iuersã tȩrr̃a. Quod iu¬
dei a impius porfirius. male ad po¬
płm refer̃t isrł. quẽ in fine secłoꝵ
uolunt ẽẽ fortissimũ &. omnia reg¬
na conterere.&. regnare inȩt̾nũ. De¬
us magnꝰ ostendit regi. quȩ futura

Expanded text:
autem quartum, quod perspicue pertinet ad Romanos, ferrum est quod comminuit et domat omnia. Sed pedes ejus et digiti ex parte ferrei, et ex parte sunt fictiles, quod hoc tempore manifestissime comprobatur. Sicut enim in principio nihil Romano imperio fortius et durius fuit, ita in fine rerum nihil imbecillius: quando et in bellis civilibus, et adversum diversas nationes, aliarum gentium barbararum indigemus auxilio. In fine autem horum omnium regnorum auri, argenti, aeris et ferri, abscissus est lapis, Dominus atque Salvator, sine manibus, id est, absque coitu et humano semine, de utero virginali, et contritis omnibus regnis, factus est mons magnus, et implevit universam terram: quod Judaei et impius Porphyrius male ad populum referunt Israel, quem in fine saeculorum volunt esse fortissimum, et omnia regna conterere, et regnare in aeternum. Deus magnus ostendit regi quae futura
Abbreviated transcription (Latin):
dei sꝑu locutos. qͥ futura ceciner̃t.
Quo audito rex. infurore &. in ira
magna. precepit ut ꝑirent omnes
sapientes babilonis.E. egressa sen¬
tencia. sapientes int̾ficiebantur:¬

Expanded text:
itu locutos, qui futura cecinerunt. Quo audito, rex in furore et ira magna praecepit, ut perirent omnes sapientes Babylonis. Et egressa sententia sapientes interficiebantur
Abbreviated transcription (Latin):
mo abitarũ & reliquarũ nacionũ
quas dño conce aente superarat.
Unde & iosephus in decimo anti¬
qͥtatũ scribit libro. Fost annũ
seđ̾m egypeię uastita: is. rex na¬
bugodonosor uidit mirabile som¬
ũ eiꝰ fugit ab eõ. Uidit impius¬
rex somniũ futuroꝵ: ut int̃pre¬
tante sc̃o danihele qͦd uiderat.
deus glorificet᷑ & captiuoꝵ deoq
incaptiutate seruienciũ. sit gran¬
de solaciũ. Hoc idem inpharaone
legimꝰ ñ qͦd phaido &. nabugodonosor
uidere meruerint: s qͦd ioseph &.
danihel digni extiterit: qui in

Expanded text:
Moabitarum, et reliquarum nationum, quas, Domino concedente, superarat. Unde et Josephus in decimo Antiquitatum scribit libro: Post annum secundum Aegyptiae vastitatis, rex Nabuchodonosor vidit mirabile somum ejus fugit ab eo. Vidit rex impius somnium futurorum, ut interpretante sancto quod viderat, Deus glorificaretur; et captivorum Deoque in captivitate servientium sit grande solatium. Hoc idem in Pharaone legimus, non quod Pharao et Nabuchodonosor videre meruerint, sed quod Joseph et Daniel digni exstiterint, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
regni nabugodonosor: uidit na¬
si funt ineͣspec̾tu eiꝰ ut ipse prę¬
ceꝑatꝰ qͦ mͦ nẽ scđo a nno regni
sui somniũ uidisse narrat᷑: Quod
ita soluunt hebrei. scđm hic annũ
dici regni eiꝰ omniũ genciũ bar¬
bararũ. ñ iudeȩ tantũ & chalde

Expanded text:
regni Nabuchodonosor, vidit Nasi sunt in conspectu ejus, ut ipse praeceperat, quomodo nunc secundo anno regni sui somnium vidisse narratur? Quod ita solvunt Hebraei, secundum hic annum dici regni ejus, omnium 627 gentium barbarar