comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ ẽ totũ hoĩs & uerũ bonũ: qoͦ ñ ocłis
s m̃te conspicitur. Signatũ aũ dix̃
in nob̾: tãꝗͣ denariꝰ signat᷑ regis imna¬
rupit. Bonũ uͦ en ẽ uerũ atq et̃nũ.
si renascendo signet᷑. Et ñ potuerũt¬

Expanded text:
men est totum hominis et verum bonum, quod non oculis sed mente conspicitur. Signatum autem dixit in nobis, tanquam denarius signatur regis imarupit. Bonum ergo ejus est verum atque aeternum, si renascendo signetur. Non er
Abbreviated transcription (Latin):
decimas soluẽt. & pͥmitiua daret. & ge¬
tera q̃ m lege scͥpta sũt humanis legib
subiacẽ. Cui seditionis adeo fomes mn-¬
ualuit ut pt dñi passionẽ insistenti¬
b sͥ romanis patͥam. gentẽ & regñu &
nobile illud cũ sua religione tẽpłu ĩmo
ipsã lucẽ ꝑdẽ. ꝗͣ tͥbuta pendere malue¬
rũt Et int̾rogauerũt illũ dicentes.
Magist᷑ scim qͥa recte dicis & doces. E ñ
accipis ꝑsonã. s in u̾itate uiã d̃i doces

Expanded text:
ecimas solveret, et primitiva daret, et caetera quae in lege scripta sunt , humanis legibus subjacere. Cujus seditionis adeo fomes invaluit, ut post Domini passionem insistentibus sibi Romanis, patriam, gentem et regnum, nobile illud cum sua religione templum, imo ipsam lucem perdere, quam tributa pendere maluerint. Et interrogaverunt illum, dicentes: Magister, scimus quia recte dicis, et doces; et non accipis personam,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfutent᷑. Ostendite mͥ inqͥt denariũ.
hoc ẽ genꝰ nũmi. qd̾ ꝓdecẽ mĩmis im¬
putabat᷑: & habebat imaginẽ cesaris.
Qui aũ putãt int̾rogationẽ saluatoriˢ
ignorantiã eẽ. & ñ dispensationem:
discant ex p̾senti loco qͦo utiq potuerit
scire iħc curꝰ imago eẽt innũmo. set
int̾rogat. ut ad sermonẽ eoꝵ cõpeten¬
t̃ respondeat. R espondentes dixert̃.¬

Expanded text:
Ostendite mihi, inquit, denarium. Hoc est genus nummi quod pro decem nummis imputabatur, et habebat imaginem Caesaris. Qui autem putant interrogationem Salvatoris ignorantiam esse, et non dispensationem, discant ex praesenti loco quod utique potuerit scire Jesus cujus imago esset in nummo, sed interrogat, ut ad sermonem eorum competenter respondeat. Respondentes, dixer
Abbreviated transcription (Latin):
rentes dñm cõp̃hend̾e pͥncipes sa¬
cerdotũ ꝙ scͥbe. timuert̾ ppłm atq
ideo qͦo ꝑse ñ poterant p̃sidis manib
effice̾ tẽptabant: ut uelut ipsi a mor¬
te eiuidẽnt᷑ ĩmunes. Nuꝑ enĩ sub
cesare augusto iudea subiecta roma¬
ns. qndo in toto orbe ẽ celebrata

Expanded text:
rentes Dominum comprehendere principes sacerdotum et scribae timuerunt populum, atque ideo quod per se non poterant praesidis manibus efficere tentabant, ut velut ipsi a morte ejus viderentur immunes. Nuper enim sub Caesare Augusto Judaea subjecta Romanis, quando in toto orbe est cele
Abbreviated transcription (Latin):
his u̾bis adiungi potest. Sic̃ illud: ita
Aut si illud: qntomagis illud. S alicubi
obscure. alicubi aꝑte ista ponũt᷑ hicgͦ
iniquus iudex. ñ ex similitudine s ex
dissimilitudine adhibito ẽ. Non enĩ
ullomͦ ille inustꝰ uidex posonã dĩ
conici dñs uoluit. qͦd nec in iuistꝰ hõ
eos qͥ ill̃u assiduis p̃cib tundunt. uł

Expanded text:
his uerbis adiungi potest: sicut illud, itaaut: si illud, quanto minus illud? sed alicubi obscure, alicubi aperte ista ponuntur. hic ergo iniquus iudex dissimilitudine adhibitus est. Non enim ullo modo ille injustus judex personam Dei conjici Dominus voluit, quod nec injustus homo eos, qui illum assiduis precibus tundunt, vel
Abbreviated transcription (Latin):
desiderare dicunt᷑. uerũptam̃ fili ho¬
minis ueniens: putas inueniet ficlẽ
in t̾ram. Quauis om̃pc conditor sẽꝑ
electossuos ad se clamantes sit uindi¬
care paratꝯ: in die tam̃ iuditii qͦd
tremti ẽ corde retinendu. cũ idẽ con¬
ditor in forma filii hoĩs apparuerit.
tanta erit raritas electoꝵ. ut ñtam
ob clamorẽ fideliũ iniuste dãpnatoꝵ
quã ob reoꝵ torporẽ iuste dãpnan¬
doꝵ totiꝰ iã mundi sit acceleranda
ruina. Quod aũ dñs qͣsi dubitatiue
dicit. putas inueniet fidẽ: ñ dubi¬
tat s arguit. Uerbo qͥpe dubita¬
tionis increpat᷑ infidelitas: ñ opina¬
t᷑ diuinitas. Nam & nos aliqnͣdo de
reb quas certas habem⁊ increpati¬
ue u̾bũ dubitationis ponimꝰ cũ
corde ñ dubitemꝰ: uelut sundigne¬
ris seruo tuo & dicas. Contẽpnis me:
Considera: forsitan dñs tuussũ. Ꝙ
apłs ad qͦsdã ꝯteptores suos: puto
Qui dicit puto dubitare uidet᷑ set
ille increpabat ñ dubitabat. Ita ꝙ
infideliũ corda.

Expanded text:
Verumtamen Filius hominis veniens, putas inveniet fidem in terra? Quamvis omnipotens Conditor semper electos suos ad se clamantes sit vindicare paratus, in die tamen judicii, quod trementi est corde retinendum, cum idem Conditor in forma Filii hominis apparuerit, tanta erit raritas electorum, ut non tam ob clamorem fidelium injuste damnatorum, quam ob eorum torporem juste damnatorum totius jam mundi sit acceleranda ruina. Quod autem Dominus quasi dubitative dicit: Putas, inveniet fidem? non dubitat, sed arguit. Verbo quippe dubitationis increpatur infidelitas, non opinatur divinitas. Nam et nos aliquando de rebus, quas certas habemus, increpative verbum dubitationis ponimus, cum corde non dubitemus. Velut si indigneris servo tuo, et dicas: Contemnis me, considera forsitan, dominus tuus sum. Et Apostolus ad quosdam contemptores suos: Puto Qui dicit, puto, dubitare videtur. Sed ille increpabat, non dubitabat. Ita erinfidelium corda.
Abbreviated transcription (Latin):
mantiũ ad sedie ac nocte: & patienti¬
am habebit in illis: Dico uob: qͥa cito
fatiet uindictã illoꝵ Si que mouet
cur electi dĩ se uindicare dep̾cent᷑.
qͦd &̃ in apoka lypsi iosas de martiri¬
b dicit᷑. cũ aꝑtissime moneam᷑. ut ꝓ¬
immicis nrĩs & ꝑsecutorib oremꝰ. in¬
telligenłu est eã uindictã ee̾ uistoꝵ
ut om̃s mali ꝑeant. Pereut aũ duo¬
b modis. aut ꝯu̾sione ad iusticiã.
aut amissa ꝑsuppliciũ potestate.
qua nc̃ adu̾sꝰ bonos quadiu hoc
ipsũ bonis expedit. uł tẽporaliter

Expanded text:
se die ac nocte? et patientiam habebit in illis? Dico vobis, quia cito faciet vindictam illorum? Si quem movet cur electi Dei se vindicari deprecentur, quod etiam in Apocalypsi Joannis de martyribus dicitur, cum apertissime moneamur ut emus: intellegendum est eam uindictam esse iustorum, ut omnes mali pereant. pereunt autem duobus modis, aut conuersione ad iustitiam aut amissa per supplicium potestate, qua nunc aduersum bonos, quamdiu hoc ipsum bonis expedit, uel temporaliter
Abbreviated transcription (Latin):
int̾missione orate. Quis aũ potest ita
semp orare. & sine defectu uł int̾missio¬
ne p̾cib insistẽ: ut nec alim̃tũ sum̃¬
di. aut dormiendi tẽpꝰ habeat: Aut
gͦ dicendũ est eũ semꝑ orare & ñ deficẽ.
qͥ canonicis horis cotidie uixta ritũ
eccłiasticȩ traditionis psalmodiis p̃ci¬
b q consuetis dnm̃ laudare & rogare
ñ desistit: & hoc ẽẽ qͦs psalmista dicebat.
B enedic̃a dñm inomĩ tempore. semp
tionẽ eẽ reputanda. Quia enĩ iustꝯ si
qua ab oratione cessabit. nͥ iustꝰ eẽ
desistat. Iudex qͥdã erat in quacła.
ciuuitate. qͥd̾m ñ timebat: & hõmem
ñ reuerebat᷑. Uidua aũ q̃da erat in ci

Expanded text:
intermissione orate. » Quis autem potest ita semper orare sine defectu vel intermissione precibus insistere, ut nec alimentum sumendi, aut dormiendi tempus habeat? Aut go dicendum est eum semper orare, et non deficere, qui canonicis horis quotidie juxta ritum Ecclesiasticae traditionis psalmodiis precibusque consuetis Dominum laudare et rogare non desistit, et hoc esse quod Psalmista dicebat: Benedicam Dominum in omni tempore, semper tionem esse reputanda. Quia enim justus siquam ab oratione cessabit, nisi justus esse desistat. Judex quidam erat in quadam civitate, qui Deum non timebat, et hominem non revereba
Abbreviated transcription (Latin):
monasticę seruitutis retinacula p̃te¬
reã. ipse mͥ dictator simul notirius
& librarius extiti. aggregatisq hins
nide quasi insignissimis ac dignissi¬
mis tanti inimeris artificibus opuscu¬
lis patrũ. qͥd beatus amnbrosius. qͥd
augustinus. qͥd deniq gregorius
ingelantissimus iuxta suũ nomen
nitͥpres luistoriȩ. qͥd cet̾i patres in
beati lucȩ u̾bis senserint. qͥd dixerĩ
dibgentius inspicere satẽgi. Man¬
datũq continuo scedulis ur iussis¬
uel ipsis eors sẏllabis uel certe istis¬
breuiandi causa sermonibus. ut ui¬
debat᷑ edidi. Quoꝵ quia operosũ¬
erat uocabula int̾serere ꝑ sin gula¬
ꝙ qͥd a qͦ auctore sit dictũ nouinat¬
ostendere. cõmodũ duxi emims¬
e latere pͥmas nominũ literas impͥ
mere. ꝑq has uiritĩ ubi cuiusq patrũ¬
incipiat. ubi sermo qu:̃ transtili de¬
sinat intimare. sollicitus ꝑ ounuia ne
maioꝵ dicta furari. is. hec quisi mea¬

Expanded text:
monasticae servitutis retinacula praetemonasticae servitutis retinacula praeteream ipse mihi dictator simul notarius et librarius existerem. Aggregatisque hinc inde quasi insignissimis ac dignissimis tanti muneris artificibus, opusculis patrum, quid beatus Ambrosius, quid Augustinus, quid denique Gregorius vigilantissimus juxta suum nomen interpres historiae, quid caeteri Patres in beati Lucae verbis senserint, quid dixerint, diligentius inspicere sategi; mandatumque continuo schedulis, ut jussisel ipsis eorum syllabis, vel certe meisbreviandi causa, sermonibus, ut viatur, edidi. Quorum quia operoserat vocabula interserere per singulaquid a quo auctore sit dictum nominstendere, commodum duxi eme latere primas nominperque has viritim ubi cujusque patrncipiat, ubi sermo quem transtulsinat, intimare, sollicitus per omnia, jorum dicta furari, et haec quasi me
Abbreviated transcription (Latin):
orationis uocabitur. Qui enarrauit
mala uentura. & ꝓtinꝰ tẽpłũ ings̾¬
Sꝰ ẽ. ut de illo uendentes et emen¬
tes eiceret: ꝓfecto innotuit. qͥa rui¬
na ppłi maxime ex culpa sacerdotũ
fuit. Cũsionẽ qͥppe descͥbẽs. s uendẽ¬
tes & ementes in tẽplo feriens: in ip¬
so effectu sui oꝑis ostendit. unde ra¬
dix ꝓdiit ꝑditionis. Uos aũ fecistis
illam spelũcam latronũ Qui ad
accipienda munera in tẽplo reside¬
bant: ꝓfecto qͥa qͥbdã ñ dantib le¬
siones exqͥrerẽt. dubiũ non erat.
Domꝰ gͦ orationis spelunca latronũ
facta fuerat: qͥa ad hoc in tẽplo as¬
sistere nouerant: ut aut ñ dantes
munera stucderent corporalit̃ ꝑseqͥ.
aut dantes sp̾ualit̾ necare. Quia uͦ
reclẽptor nr̃ p̃dicationis u̾ba nec
iundignis ꝙ ingratis subtrahit. p̃t¬
ꝗͣ disciplinȩ uigorẽ eiciendo pu̾sos
tenuit. donũ mox gr̃ȩ ostendit.¬
Et erat cotidie docens in templo.
Hec uixta hystoriã breuit̾ tractan-¬

Expanded text:
Qui enarravit mala ventura, et protinus templum ingressus est, ut de illo vendentes et ementes ejiceret, profecto innotuit quia ruina populi maxime ex culpa sacerdotum fuit. Eversionem quippe describens, sed vendentes et ementes in templo feriens, in ipso effectu sui operis ostendit unde radix prodiit perditionis. Vos autem fecistis illam speluncam latronum. Qui ad accipienda munera in templo residebant, profecto quia quibusdam non dantibus laesiones exquirerent dubium non erat. Domus ergo orationis spelunca latronum facta fuerat, quia ad hoc in templo assistere noverant, ut aut non dantes munera studerent corporaliter persequi, aut dantes spiritaliter necare. Quia vero Redemptor noster praedicationis verba, nec indignis et ingratis subtrahit, postquam disciplinae vigorem ejiciendo perversos tenuit, donum mox gratiae ostenditotidie in templo. Haec juxta historiam breviter tractan
Abbreviated transcription (Latin):
pominime cognoscit: illł in extremo
uitȩ inimicis tradit᷑. cũ qͥb inęt̃no
iuditio dãpnationis suȩ societate col¬
ligatur. Et ingressꝰ in tempłu: xpit
Sicut tempłu di in ciuitate ẽ: ita in
plebe fideli uita religiosoꝵ. Et sepe
ñnulli religionis habitũ sumunt:
s dũ sacroꝵ ordinũ locũ ꝑcipiunt:
scẽ religionis offitiũ in cõmertiũ

Expanded text:
illis in extremo vitae inimicis traditur, cum quibus in aeterno judicio damnationis perpetuae societate colligatur. Et ingressus templum coepit Sicut templum Dei in civitate est, ita in plebe fideli vita religiosorum, et saepe nonnulli religionis habitum sumunt, sed dum sacrorum ordinum locum percipiunt, sanctae religionis officium in commerciu
Abbreviated transcription (Latin):
ris ore didicit Et astantib dixit.
Auferte ab illo mnam: & date illi qͥ
decẽ mnas ht̃. Et dixerũt ei. Dñe:
ht̃ decẽ mnas. Recte amittit col¬
latã gr̃am qu̾a p̾dicando aliis cõ¬
municare negligit. ut ei augeat᷑
qͥinde laborauit uxta qͦd angło
ephesi eccłiȩ dicit᷑. Et mouebo
candelabrũ tuũ de loco suo: nͥ peni¬
tentiã egeris. Et cũ regiũ crisina qͦd¬
suꝑbiendo saul amisit. dauid obe¬
diendo ꝓmeruit: sp̃c inquit dñi¬
discessit a saul. & clirectꝰ in lauid
a die illa & deinceps. Quod uͦ abla¬
ta a neq̃ seruo mna. ei qͥ decẽ iuas
habet dari iussa est: mystice ut rao
indicat. intrante plenitudine gen¬
tiũ. omnẽ ifrł saluũ futurũ. & tũc
abundantiã gr̃ȩ sp̃ualis qu̾a mͦ noᷤ
tepent̾ exercemꝰ. illiꝰ ppłi doctorib
ra sententia respicit. docens & illũ
habens ht̃. hoc ẽ bene utit᷑. Quȩ
grarũ mutatio qm̃ ĩhac uita geri

Expanded text:
ris ore didicit. Et astantibus dicit: ris ore didicit. Et astantibus dicit: Auferte ab illo minam, et date illi qui decem minas habet. Et dixerunt ei: Domine, habet decem minas. Recte amittit collatam gratiam, quam praedicando aliis communicare neglexit, ut ei augeatur, qui inde laboravit. Juxta quod angelo Ephesi Ecclesiae dicitur: Et movebo candelabrum tuum de loco suo, nisi poenitentiam egeris . Et cum regium chrisma, quosuperbiendo Saul amisit, David obediendo promeruit: Spiritus, inquit, Domidiscessit a Saul, et directus est in David a die illa, et deinceps. Quod vero ablata a nequam servo mina ei qui decem minas habebat, dari jussa est, mystice, ut reor, indicat, intrante plenitudinem gentium omnem Israel salvum futurum , et tunc abundantiam gratiae spiritalis, quam modo nos repente ra sententia respicit, docens et illumhabens habet, hoc est, bene utitur. Quae gratiarum mutatio, quoniam in hac vita geri
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. qͥa si cognouisses & tu. fleuit
etenĩ piꝰ redẽptor runã ꝑfide ci-¬
uitatis: quã ipsa sͥ ciuitas ñ cog-¬
noscebat eẽ uenturã. Cui a flente
dño recte dicitur. qͥa si cognouisses &
imminet exultas. Unde & subdit᷑.
Etquidẽ in hac die tua: q̃ ad pacẽ tͥ.
u̾se carnis uoluptatib darit. & uentii¬
ra mala ñ ꝓspiceret: in die sua q̃ ad
pacẽ ei eẽ poterant habebat. Cur uͦ
bona p̾sentia ad pacẽ habuerit: ma¬
nifestat᷑ cũ subdit᷑. Nunc aũ abscõ¬
dita sunt ab ocłis tuisSi enĩ cordis
en ocłis mala q̃ ĩmineret abscondi¬
ta ñ eẽnt: leta in p̾sentib ꝓsꝑis ñ fu¬
isset. Cui mox etiã pęna q̃ de roma¬

Expanded text:
t etenim pius Redemptor ruinam perfidae civitatis, quam ipsa civitas non cognoscebat esse venturam. Cui a flente Domino recte dicitur: Quia si cognovisses et imminet, exsultas. Unde et subditur: Et quidem in hac die tua, quae ad pacem tibi. Cum enim carnis voluptatibus se daret, ventura mala non prospiceret, in die sua, quae ad pacem ei esse poterant, habebat. Cur vero bona praesentia ad pacem habuerit, manifestatur, cum subditur: Nunc autem abscondita sunt ab oculis tuis. Si enim cordis ejus oculis mala quae imminerent abscondita non essent, laeta in praesentibus prosperis non fuisset. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
orationis ẽ: uos aũ fecistis illam
speluncã latronũ. qͥa dũ ñnũ qu̾a
pũsi hoies locũ religionis tenent.
ibi malitiȩ suȩ gladiis occidut.
ubi uiuificare ꝓximos orationis
suȩ int̾cessione debuerũt. Tempłu
qͦꝙ & domꝰ dĩ. est ipsa mens atꝙy
conscientia fideliũ. Que si qͣndo in
lesione ꝓrimi pu̾sas cogitationes
ꝓfert: qͣsi in spelunca latrones resi
dent. Et simplicit̾ gradientes int̾fi¬
ciunt. qnoo in eos qͥ in nullo sut. lesi¬
onis gladios defigũt. Mens enĩ fide¬
liũ ñ iã domꝰ orationis.s spelunca
latronis ẽ. qnͣdo relicta innocentia
& simplicitate sc̃itatis illud conat᷑
agere. unde ualeat ꝓximis noce̾.¬

Expanded text:
onis est. Vos autem fecistis eam speluncam latronum. Quia dum nonnunquam perversi homines locum religionis tenent, ibi malitiae suae gladiis occidunt, ubi vivificare proximos orationis suae intercessione debuerunt. Templum quoque et domus Dei est ipsa mens atque conscientia fidelium, quae si quando in laesione proximi perversas cogitationes profert, quasi in speludent, et simpliciter gradientes interficiunt, quando in illos, qui in nullo rei sunt laesionis, gladios defigunt. Mens enim fidelium non jam domus orationis, sed spelunca latronis est, quando relicta innocentia et simplicitate sanctitatis illud conatur agere, unde valeat proximo noce
Abbreviated transcription (Latin):
tib dm clarescere uident. Quib
ipse ait. Dico uobis: quia si hi tacu¬
Merint. lapides clamabũt. Crucifixo
enõ stabant õs noti eiꝰ a longe:
ligno uidebant.S his tacentib
lapides & saxa regẽ qͥ uenit in nõie
dm̃ magno clamore canebat̃. Emi¬
sit enĩ spͣm & ecce t̾ra mota ẽ. & petre
scissȩ sunt. & monum̃ta aꝑta sunt.¬
ͥ quẽq hoĩes uł timore uł ꝑfidia con¬
fiteri trepidant. hc̃ durissima etiã
elem̃ta dm̃ mundi ac dñm aꝑto
ore p̃dicant. Uerũ altiori mysterio
gentiũ nationes incredulas aliqͣnͣ¬
do ac duricordes lapidu noĩe mõ¬
strat: quib ablato corde lapideo de¬
dit corcarneũ. hoc ẽ sensibile & hu¬
manũ: qͦdnm̃ creatorẽ suũ credere
lauclare. & cerue̾ possent. Et sigͦ tur¬
bȩ tacuerint hõmũ. lapides clama¬
bunt. qͥa cȩcitas ex parte contigit
in isrl. donec plenitudo gentium
intraret. & sic om̃is isrł saluus fieretz

Expanded text:
tibus Deum clarescere vident. Quibus tibus Deum clarescere vident. Quibus ipse ait: Dico vobis quia si hi tacuerint, lapides clamabunt. Crucifixo Domino stabant omnes noti ejus a longe, ligno videbant, sed, his tacentibus, lapides et saxa Regem qui venit in nomine Domini magno clamore canebant. Emisit enim spiritum, et ecce terra mota est, et petrae scissae sunt, et monumenta aperta sunt: quemque homines vel timore vel perfidia confiteri trepidant, hunc durissima etiam elementa Deum mundi ac Dominum aperto ore praedicant. Verum altiori mysterio gentium nationes incredulas aliquando ac duricordes lapidum nomine demonstrat, quibus ablato corde lapideo dedit cor carneum , hoc est, sensibile et humanum, quo Deum Creatoremque suum credere, laudare, et cernere possent. Etsi ergo turbae tacuerint hominum, lapides clamabunt, quia caecitas ex parte contigit in Israel, donec plenitudo gentium intraret,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦo in regno celoꝵ crelentes sꝑante
amantesq ꝑclucat. Dicit᷑ gͦ filius
eqͣlis patri: ũbũ ꝑ qͦd facta sunt
om̃ia. Quod rex esse uoluit ifrł dia¬
natio est. ñ ꝓmotio: miserationis in¬
ditiũ ẽ. ñ potestatis augm̃tũ. Qui
hominũ uidelicet & angłoꝵ illuxit.
pulchrȩ sͥinuicẽ in en laude dispen¬
sationis cȩlestia simul & terrena con¬
cuiũt. Quo enĩ nascente glestium
uirtutũ agmina dm̃ laudantia
decantant gła in excelsis do. & in
t̾ra pax hominib: eo de mundi
pͥncipe tumphaturo. moxq se cȩlis
reddituro. mortales uicẽ laudis re¬
ponũt. pax in celo. & gła in excelsis.
Et qͥdam phariseoꝵ de turbis dixe¬
rũt ad illũ. Magister increpa disci¬
płos tuos Mira inuidoꝵ dem̃tia.
Qu̾e magistrũ appellandũ ñ dubitãt.
qͥa uera docentẽ nouerant: huiꝰ ipsi
discipłos qͣsi meliꝰ etdocti. redarguẽ¬
dos autumãt. eũq corrige̾ qͦs insti¬
tuit suadent: quẽ signis approban¬

Expanded text:
coelorum credentes, sperantes, amantesque perducat. Dei ergo Filius aequalis Patri, Verbum per quod facta sunt omnia, quod rex esse voluit Israel, dignatio est, non promotio; miserationis indicium est, non potestatis augmentum. Qui hominum, videlicet, et angelorum illuxit, pulchre sibi invicem in ejus laude dispensationis coelestia simul et terrena concinunt. Quo enim nascente coelestium virtutum agmina, Deum laudantia decantant: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus , eo de mundi principe triumphaturo, moxque se coelis reddituro, mortales vicem laudis reponunt: Pax in coelo, et gloria in excelsis. Et quidam Pharisaeorum de turbis dixerunt ad illum: Magister, increpa discipulos tuos. Mira invidorum dementia, quem Magistrum appellandum non dubitant, quia vera docentem noverant, hujus ipsi discipulos, quasi melius edocti redarguendos autumant, eumque corrigere, quos instituit, suadent, quem signis approban
Abbreviated transcription (Latin):
cre a qͥa magistri erroꝵ qͥ uenientib ad sa-¬
rt utẽ gentiũ doctorib obsistebant.¬
teratenꝰ suas tenebras defendere do¬
uuiunec miracłis atestantib ueri possesso¬
dd. meris ac dñi uirtus emicuit. at postqͣ¬
lo fidei dñicȩ potestas apparuit: ceden¬
rentib passim adu̾sarioꝵ querelis. liber
credentiũ cȩtꝰ quidm corde portet
coꝵ dogmatũ uarietates intelligi
possũt. quib illi corda hoĩnũ ante
nuda & frigida. qͦ xp̃o sessore digna
fiat opiunt. Eunte aũ illo: sternebãt
uestim̃ta sua in uia P ortante dñm̃
asino. discipłi uestim̃ta in uia ster¬
nunt: qͥa ꝓprii se corporis exuentes
amictu. uiam simplitiorib di famu¬
lis suo sanguine parant: ut uideli

Expanded text:
tri errorum, qui venientibus ad salutem gentium doctoribus obsistebantenus suas tenebras defendere,nec, miraculis attestantibus, veri possessoris ac domini virtus emicuit. At postquam fidei dominicae potestas apparuit, cedentibus passim adversariorum querelis, liber credentium coetus, qui Deum corde portet,corum dogmatum varietates intelligi possunt, quibus illi corda hominum ante nuda et frigida, quo Christo sessore digna fiant, operiunt. Eunte autem illo substernebant vestimenta sua in via. Portante Dominum asino, discipuli vestimenta in via sternunt, quia proprii se corporis exuentes amictu, viam simplicioribus Dei famulis suo sa
Abbreviated transcription (Latin):
mũ uenientẽ degalilea saluatorẽ.
id ẽ ante qnq dies pascȩ ierłm adisse.
sanno p̾terito mense septimo illic
ad diẽ festũ scenophegiȩ uenisse sic̃
iohes memorat. & exinde sex m̃sib
isse. mͦ montẽ oliuarũ ascendisse. mͦ
uidea expulsũ trans iordanẽ abisse.
mͦ in ciuitate deserti q̃ dicit᷑ effrẽ
mansisse cũ discipłis. nũꝗͣ tñ id tẽpo¬
ris galileam fuisse reu̾sũ. Suꝑ om̃ib
gͦ qͣs eũ tanto tẽpore fecisse uiderãt
uirtutib turbȩ dm laulabant
dicentes. B enedictus qͥ uenit rex
ĩ noie dñi. pax in cęlo & gła ĩ excel¬

Expanded text:
imum venientem de Galilaea Salvatorem, id est, ante quinque dies Paschae Jerusalem adisse, sed anno praeterito, mense septimo, illic ad diem festum scenopegiae venisse, sicut Joannes memorat, et exinde sex mensibus isse, modo montem Olivarum ascendisse, modo Judaea expulsum trans Jordanem abiisse, modo in civitate deserti, quae dicitur Ephrem, mansisse cum discipulis, nunquam tamen id temporis Galilaeam fuisse reversum. Super omnibus ergo quas eum tanto tempore fecisse viderant, virtutibus turbae Deum laudant, dicentes: Benedictus qui venit Rex in nomine Domini; pax in c
Abbreviated transcription (Latin):
o eugłiare missi sũt. Cui dñs ad p̃di-¬
candłu eunti unã min̾a. hoc ẽ unam
eandẽq fidẽ q̃ & circũcisioni credita ẽ
p̾stiterat. S hȩc qͥnq inas fecit: qͥa
gentes corporis sensib antea manci¬
patas. ad fidłi eugłicȩ gr̃ãm conũtit.
Et huicait. Et tu esto supͣ qͥnq ci¬
uitates: hoc ẽ ex earũ qsͣ imbueras am¬
marũ fide & comĩsione. magnꝰ subli¬
misq fulgeto. De qͥb mystice dicit
ẏsaias. In die illa erũt qnq ciuitates
in t̾ra egypti: loquentes lingua cha¬
naan. Qunq enĩ ciuitares in t̾ra egyp¬
ti. qͥnq sũt corporis sensꝰ. qͥb in hoc
mundo utim᷑: uidelicet uisꝰ. auditꝰ.
gustꝰ. olfactꝰ & tactꝰ. Et qͥ uidet mu¬
lieiẽ ad concupiscendũ eã. qͥ au̾tit au¬
res suas ne audiat pauꝑem. qͥ in ebri-¬
at᷑ uino in qͦ est luxuria. qͥ coronare
se gaulet rosis anteqͣ marcescãt. curꝰ
sangͥne plene manꝰ. & dextera reple

Expanded text:
are missi sunt, cui Dominus ad praedicandum eunti, unam minam, hoc est, unam eamdemque fidem, quae et circumcisioni credita est, praestiterat. Sed haec quinque minas fecit, quia gentes corporis sensibus ante mancipatas ad fidei evangelicae gratiam convertit. Et huic ait: Et tu esto supra quinque civitates. Hoc est, ex earum quas imbueras animarum fide et conversione, magnus sublfulgeto. De quibus mIsaias: In die illa erunt quinque civitates in terra Aegypti, loquentes lingua Chanaan . Quinque enim civitates in terra Aegypti quinque sunt corporis sensus, quibus in hoc mundo utimur, videlicgustus, olfactus et tactus. Et qui viderit mulierem ad concupiscendam eam, qui avertit aures suas ne audiat pauperem, qui inebriatur vino, in quo est luxuria, qui coronare se gaudet rosis antequam marcescant, cujus sanguine plenae sunt manus, et dextera reple
Abbreviated transcription (Latin):
tiam eugłii uenientes. quib tũc iui ᷤ
glificandꝰ ille pp̃onit᷑ qͥ eis pecuniam
u̾bi digne dõ cõm̃dauerit. Unde qͥdã
negotiator egregiꝰ ciuitates qͥb p̾erat.
hoc ẽ animas qͣs regendas accȩpat allo¬

Expanded text:
Quibus tunc jure glorificandus ille praeponitur, qui eis pecuniam verbi, digne Deo commodaverit. Unde quidam negotiator egregius, civitates, quibus praeerat, hoc est, animas quas regendas acceperat, allo
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ñ solũ p̾sentẽ usq ad mortẽ crucis
oclerant. s &̾ post resurrectionẽ ei¬
ĩmiserũt ꝑsecutionẽ apłis: & p̃dicati¬
onẽ regni cȩlestis spreuerũt. Et factũ
ẽ ut rediret accepto regno. Significat
tempꝰ quando manifestissima ce emi¬
nentissima claritate uenturꝰ ẽ: qͥ eis
humił apparuit cũ diceret. Regñu¬
meũ ñ ẽ de hoc mundo Et iussit
uocari seruos. qͥb dedit pecunam:
ut sciret qnͣtũ qͥsꝙ negotiatꝰ eẽt.
Ut sciret inqͥt. ñ qͦ eũ qͥt lateat. cui
uerissime dictũ ẽ. dñe tu om̃ia no¬
sti.s scire dicit. scire om̃s faceret. tẽ
enĩ om̃iũ oꝑa & cogitationes palã
om̃ib ostendunt᷑. qͦmͦ in deutero
scire fatiat. Nemo sane arbitret᷑
ñ aũ & eos qͥb p̾dicatũ ẽ ad iuditiũ
tũc eẽ uocandos. ipsi sũt enĩ pecu¬
nia qu̾a boni serui adqͥsiere m̾can

Expanded text:
crucis oderant, sed etiam post resurrectionem ejus miserunt persecutionem apostolis, et praedicationem regni coelestis spreverunt. Et factum est ut rediret accepto regno. Significat tempus, quando in manifestissima et eminentissima claritate venturus est, qui eis humilis apparuit, cu de hoc mundo . Et jussit vocari servos, quibus dedit pecuniam, ut sciret quantum quisque negotiatus esset. Ut sciret, inquit, non eum quid lateat, cui verissime dictum est, Domine, tu omnia scis : sed sciret dicit, scire omnes faceret. Tunc enim omnium opera et cogitationes palam omnibus ostenduntur, quomodo in Deuteronscire faciat. Nemo sane arbitreturnon autem et eos quibus praedicatum est ad judicium, tunc esse vocandos. Ipsi sunt enim pecunia quam boni
Abbreviated transcription (Latin):
quisiuit. rimꝰ seruus ordo doctoꝵ
est in cucũcisione missoꝵ. qͥ unã
mnam negotiaturꝰ accȩpit qͥa unu e
dnm. un̾a sidẽ. unũ baptisma. unũ e¬
dm̃ p̾dicare iussꝰ est. S hȩc eade inna¬

Expanded text:
quisivit . Primus servus ordo doctorum est in circumcisionem missorum, mnam negotiaturus accepit, quia unum Dominum, unam fidem, unum baptisma, unum Deum praedicare jussus est. Sed haec eade
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cȩpit dicens. Sumite psalmũ & da¬
te tympanĩi. hoc ẽ laudẽ p̃dicati¬
onis cordis intentione pcipite: &
deuotionẽ oꝑis in carnis castigati¬
one redibete. Tympanũ qͥppe. ẽ pel¬
lis in ligno extenta. Pellis uͦ in ligno
extenta. caro ẽ nr̃a: ad exem plum
dñcȩ crucis afflicta. C ues aũ erꝰ
oderant illũ: & miserũt legationẽ
post illũ dicentes. Nolumꝰ hc̃ regna¬
re suꝑ nos. Ciues. impios udeos di

Expanded text:
psalmum, et date tympanum . Hoc est, laudem praedicationis in cordis intentione percipite, et devotionem operis in carnis castigatione redhibete. Tympanum quippe est pellis in ligno extenta. Pellis vero in ligno extenta caro est nostra ad exemplum dominicae crucis afflicta. Cives autem ejus oderant illum. Et miserunt legationem post illum, dicentes: Nolumus hunc regnar
Abbreviated transcription (Latin):
ȩc illis audientib adiciens dix̃
missũ sermonẽ parabolis affirmare
subiectis. Suscepta gͥ ac cõm̃data pę¬
nitentia publicani diuitis. adiciens
parabolam docet sͥ penitentiã magiᷤ
peccatoꝵ quã ustitiã place̾ suꝑboꝵ.
latiq se in gentib de ignorantia le¬
gis humilibꝰ. quã in uideis de iusti
tia q̃ in lege ẽ eletatis eẽ regnaturũ.
Et qͥa discipłi supͣ audita dñi passione
uł resurrectione ierosolimis implen¬
da. ñ intelligebant quȩ dicebant᷑.
existimantes continuo regnũ li eẽ
uenturũ: hanc eoꝵ ignorantiã illu¬
minans. ostendit se pͥmo regni sui
fidem toto orbe disꝑsurũ. ac sic in
fine mundi iudicẽ om̃iũ scłoꝵ regẽ¬
q uenturũ. D ixit gͦ. Homo qͥdã
nobilis abiit in regionẽ longinqũa:

Expanded text:
ec illis audientibus, adjiciens dixit aemissum sermonem parabolis affirmare subjectis. Suscepta igitur et commendata poenitentia publicani divitis, adjiciens parabolam, docet sibi poenitentiam magis peccatorum quam justitiam placere superborum, latiusque se in gentibus de ignorantia legilege est elatis, esse regnaturum. Et quia discipuli supra audita Domini passione, vel resurrectione, Jerosolymis implenda, non intelligebant quae dicebantur, existimantes continuo regnum Dei esse venturum, hanc eorum ignorantiam illuminans, ostendit se primo sui regni fidem toto orbe dispersurum, ac sic in fine mundi judicem omnium saeculorum regemque venturum. Dixit ergo: Homo quidam nobilis abiit in regionem longi
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ suspendentis aqs hoc ẽ filiꝰ dĩ. qͥ
p̾dicatoꝵ suoꝵ mentes ad cȩlestia
tẽplanda suspendit: ut qͦ ad celsa li¬
beriꝰ ꝑuolat̃: eo t̾renoꝵ corda feratiꝰ
dictoꝵ suoꝵ guttis in ebrient. Uñ
bene moyses de ȩccłia. mystice disse¬
tens. ait. Quia ñ ẽ terra ad quã in¬
gredimini possidenda similis t̃rȩ
egypti de qua eristis. ubiiacto semi¬
ne in hortoꝵ morẽ aquȩ lucunt᷑ ir¬
riguȩ. s de cȩlo pluuias spectans. quã
ds̃ suus inuisit omi tẽpore. Sclaris
enĩ sapientia quasi colub̾ ꝑhumũ
serpit: diuina aũ de cȩlestib intonat.
Maths donatꝰ dicit᷑: uidelicet qͥa mag¬
no di munẽ de theloneario publi¬

Expanded text:
filius suspendentis aquas, hoc est, Filius Dei. Qui praedicatorum suorum mentes ad coelestia contemplanda suspendit, ut quo celsa liberius pervolant, eo terrenorum corda feracius dictorum suorum guttis inebrient. Unde bene Moyses de Ecclesia mystice disserens ait: Quia non est terra, ad quam ingredimini possidendam, similis terrae Aegypti, de qua existis, ubi jacto semine in hortorum morem aquae ducuntur irriguae, sed de coelo pluvias exspectans, quam Deus suus invisit omni tempore. Saecularis enim sapientia quasi coluber per humum serpit, divina autem de coelestibus intonat. Matthaeus donatus dicitur, videlicet, quia magno Domini munere de teloneario publi
Abbreviated transcription (Latin):
uenert̃. P ropt̃ qͦd & meipsũ ñ sum
dignũ arbitratꝰ: ut uenirẽ ad te. Et
nos qui de gentib credimꝰ. ñ ipsi ad
dnm̃ uenire possumꝰ. quẽ nc̃ in car¬
ne uidere neqͣquã ualcmꝰ: s qͥcũq
passionis nr̃e. seruitutẽ agnouimꝰ
ad residentẽ in dextera patris iam ꝑ
summos eccłiȩ uiros qui nos ad do¬
minũ p̃cessert̃ supplicit᷑ obsecrando
patronos debemꝰ acqͥrere:qͥ nobis
testimoniũ reddentes qͦd diligamꝰ.
ȩccłiam. & quantũ in nobis ẽ ȩdifica

Expanded text:
venerunt. Propter quod et meipsum non sum venerunt. Propter quod et meipsum non sum dignum arbitratus ut venirem ad te. Et nos, qui de gentibus credimus, non ipsi ad Dominum venire possumus, quem nunc in carne videre nequaquam valemus, sed quicunque passiones nostrae servitutis agnovimus, ad residentem in dextera Patris jam pesummos Ecclesiae viros, qui nos ad Dominum praecesserunt, suppliciter obsecrando patronos acquirere, qui nobis testimonium reddentes, quod diligamus Ecclesiam, et quantum in nobis e
Abbreviated transcription (Latin):
dũ reguli filiũ uenire noluit. ne diui¬
cias honorasse uideret᷑. hic ne concli¬
tionẽ spreuisse seruilẽ. ad centurionis
famulũ mox irȩ consensit. Et cũ iam
ñ longe eẽt̃ a clomo: misit ad eũ centu¬
rio amicos dicens. Dñe. noli uexari.
Non enĩ dignꝰ sũ: ut sub tectũ meũ
intres. P ropt̾ initȩ gentilis conscien¬
tiã. grauari se magis dignatione pu¬
tauit dñi. quam uiuari. nec posse
nondũ cam̃ erat sacram̃tis imbutꝰ.
S quia quȩ nrã infirmitas ñ p̃sumit.
diuina grã dare nouit & aliꝰ centurio
qͥ sic̃ & iste credentẽ ex gentib ppłm
ꝙ si sub tectũ suũ inuitare ñ auderet.
qͥa ꝓpe timentib eũ salutare ipsiꝰ
& qui naturali lege recte utit᷑. qͦ bona
quȩ nouit oꝑat᷑. eo illi qͥuere bonꝰ ẽ
appropinquat. At qͥ errori gentilita
tis cͥmina iunxert̃. his aptari potest
qͦd confluentib ad se curbis alibi
dñs ait. quid̃a enĩ ex his de longe

Expanded text:
dum reguli filium venire voluit, ne dividum reguli filium venire voluit, ne divitias honorasse videretur. Hic, ne conditionem sprevisse servilem, ad centurionis famulum mox ire consensit. Et cum jam non longe esset a domo, misit ad eum centurio amicos dicens: Domine, noli vexari. Non enim dignus sum ut sub tectum meum intres. Propter vitae gentilis conscientiam, gravari se magis dignatione putavit Domini, quam juvari, nec posse s imbutus. Sed quia quae nostra infirmitas non praesumit, divina gratia dare novit; et alius centurio, qui, sicut et iste, credentem ex gentibus populum domo, tametsi sub tectum suum invitare non auderet, quia prope timentibus eum salutare ipsius. Et qui naturali lege recte utitur, quo bona, quae novit, operatur, eo illi, qui vere bonus est, appropiat. At qui errori gentilitatis etiam crimina junxerunt, his aptari potest, quod confluentibus ad se turbis alibi Dominus ait: Quidam enim ex his de longe
Abbreviated transcription (Latin):
Non de om̃ib retͦ patriarchis & ꝓpħis.
s de p̾sentis ȩui loquit᷑ hominib qͥb
idõ centurionis fides ante fert᷑. qͥa
illi legis ꝓpħarũq monitis edocti:
hic aũ nemine docente sponte crecti

Expanded text:
Non de omnibus retro patriarchis et prophetis, sed de praesentis aevi loquitur hominibus, quibus ideo centurionis fides antefertur. Quia illi leges Prophetarumque monitis edocti, em, nemine docente, sponte credi
Abbreviated transcription (Latin):
faciens elemosinas multas plebi: ꝙ
dep̃cans dm̃ semꝑ. Quo audito iħic
miratꝰ ẽ Miratꝰ ẽ qͦd uidit cent̾ionẽ
suã intellige̾ maiestatẽ. S quis in il¬
lo fecerat ipsã fide̾ uł intelligentiã:
nͥ ipse qͥ eã mirabat᷑. Qͦd & si altꝰ eam
fecisset: quid miraret᷑ qui p̾scius erat.
N otandũ gͦ. qͥa qͦd mirat᷑ dñs nobis
miranclũ eẽ significat: qͥb adhuc opꝰ
ẽ sic moueri. Om̃s enĩ tales motꝰ cũ

Expanded text:
faciens eleemosynas multas plebi, et faciens eleemosynas multas plebi, et deprecanmiratus est. Miratus est, quod vidit centurionem suam intelligere majestatem. Sed quis in illo fecerat ipsam fidem vel intelligentiam, nisi ipse, qui eam mirabatur? Quod si et alius eam fecisset, quid miraretur, qui praescius erat? Notandum ergo quia quod miratur Dominus, nobis mirandum esse significat, quibus adhuc opus est sic moneri. Omnes enim tales motus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis interceciant. S ed dic u̾bo
& sanabit᷑ puer m̃s. Magna fides
centurionis. qͥa u̾bi opꝰ in xp̃o confi¬
cet᷑: & nr̃ẽ sanationis accõmoda mys
tati uł tribuni uł p̾sidis subditũ
dicit: imꝑare tñ posse minorib: ut
subaudiat᷑ eũ multomagis qͥ ds sit
& suꝑ omĩa potens. innumerã uirtu¬
tis angeliç q̃ ad imꝑata obtẽꝑat
habere nulitiam. Et dico hiuic ua¬
de & uadit. & alio ueni. & uenit. Et¬
seruo meo fac hoc: & facit. Uult osten ħ¬
dere dñm qͦq ñ ꝑ aduentũ cantũ¬
implere qͦd uellet. Repellendȩ enĩ
erant. uł infirmitates corporũ uł
fortitudines contrariȩ qͥb homo
ad debilidatẽ sepe concedit᷑. & ũbo
dm̃ & ministeriis angłorũ. Aliter.
Ailites & serui qͥ centuroni obȩdiuit
uirtutes st̃ naturales: quarũ ñ mi¬
nimã copiam multi aduenientes
secũ de fert̃. De quib in cornelii cen¬
turionis laude dicit᷑. qͥa erat uir
iustꝰ & timẽs dm̃ cũ om̃i domosua:

Expanded text:
peccatis intercedant. Sed dic verbo, et sanabitur puer meus. Magna fides centurionis, qua verbi opus in Christo confitetur, et nostrae sanationis accommoda mysttati, vel tribuni, vel praesidis subditum dicit, imperare tamen posse minoribus, ut subaudiatur eum multo magis, qui Deus sit, et super omnia potens, innumeram virtutis angelicae, quae ad imperata obtemperet, habere militiam. Et dico huic: Vade, et vadit, et alio: Veni, et venit, servo meo: Fac hoc, et facit. Vult ostendere Domimplere quod vellet. Repellendae enim erant vel infirmitates corporum, vel fortitudines contrariae, quibus homo ad debilitatem saepe conceditur, et verbo Domini et ministeriis angelorum. Aliter. Milites et servi, qui centurioni obediunt, virtutes sunt naturales. Quarum non minimam copiam multi ad Dominum venientes, secum deferunt. De quibus in Cornelii centurionis laude dicitur: Quia erat vir justus, et timens Deum cum omni domo sua,
Abbreviated transcription (Latin):
subiit: turbas uͦ docturꝰ ad campestria
redit: qͥa ñ nisi in humili xp̃m turbȩ
uidẽ sufficiũt. Nam hȩc ẽ norma ꝗͣ.
secutꝰ apłs ait. Non potui uob loqͥ
quasi spũalib s quasi carnalib qͣsi

Expanded text:
subiit, turbas vero docturus ad campestria subiit, turbas vero docturus ad campestria redit, quia nonnisi in humili Christum turbae videre sufficiunt. Nam haec est norma qua secutus Apostolus ait: Non potui vobis loqui quasi s
Abbreviated transcription (Latin):
chananeꝰ delotes int̾pretat᷑. Iuda iaco¬
bi& nicda scarioth: qͥfint ꝓditor. Et ho¬
rũ distinctionis grã noĩa dupplicauit.
quoꝵ unꝰut ipse in catholica scͥbit epła
frat᷑ ẽ iacobi. qͥetiã taddeus uocabat᷑:
alt̾ aut a uico in qͦ ortꝰ ẽ. aut ex tribu
isachar p̃sagũ suȩ condẽpnationis uo¬
cabulũ sũpsit. Isachar qͥppe qͦd dicit᷑
merces. p̃ciũ ꝓditionis insinuat. Sca¬
rioth aũ qͦd memoria mortis int̃p̃tat᷑.
arguit eũ ñ repente ꝑsuasũ. s meditatũ ã:¬
quã nec adu̾sariꝰ minist̾ infirmat. Quã¬
ta moralitas diũ: qui ꝑiclitari apd̃
nos uidiciũ suũ ꝙ affectũ maluit:
Susceꝑat enĩ hominis fragilitatẽ. ꝙ idõ
nec has partes recusauit infirmitatis
humanȩ. Uoluit deseri uoluit ꝓdi:
ciũ: ꝑisse benesiciũ E t descendẽs cũ
illis. stetit in loco campestri: ꝙ turba
discipłoꝵ eiꝰ s multitudo copiosa
plebis. Electurꝰ apłos dñs in montana.

Expanded text:
Cananaeus Zelotes interpretatur. Judam Jacobi, et Judam Iscariot, qui fuit proditor. Et horum distinctionis gratia, nomina duplicavit. Quorum unus, ut ipse in catholica scribit Epistola, frater est Jacobi, qui etiam Thadaeus vocabatur. Alter, aut a vico in quo ortus Issachar praesagium suae damnationis vocabulum sumpsit. Isachar quippe qui dicitur merces, pretium proditionis insinuat. Scarioth autem, quod memoria mortis interpretatur, arguit eum non repente persuasum, sed meditatum quam nec aduersarius minister infirmat! quanta moralitas domini, qui periclitari magis aput nos iudicium suum quam adfectum maluit! susceperat enim hominis fragilitatem et ideo nec has partes recusauit infirmitatis humanae. uoluit deseri, uoluit prodi. cium, perisse beneficium. Et descendit inquit cum illis et stetit in loco pede pladiscipulorum ejus, et multitudo copiosa plebis. Electurus apostolos Dominus in montana
Abbreviated transcription (Latin):
cũ conceꝑit parit peccatũ: peccatũ
aũ cũ consũmatũ fuerit gẽnerat
mortẽ. Potest etiã ꝑ impetũ flu¬
minis. extremi iudicii discͥm̃ in¬
telligi:. qnͣdo utraq domo consũ¬
mata. omĩs qͥse exaltat humilia¬
bit᷑: ꝙ qͥse humiliat exaltabit᷑.
Ibut̃q impii ñ solũ hoiẽs. s & angłi

Expanded text:
cum coeperit, parit peccatum. Peccatum cum coeperit, parit peccatum. Peccatum autem cum consummatum fuerit generat mortem. Potest etiam per impetum fluminis extremi judicii discrimen intelligi, quando, utraque domo consummata, omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur; ibuntque impii, non solum homines,
Abbreviated transcription (Latin):
ta ñ suꝑ cerrã s̃ supͣ petrã sapiens ar¬
chitectꝰ locauit: quia m̃tes sublimi¬
ũ uiroꝵ ñ in terrenis defideriis
xp̃c. s in insuꝑabili sua fide. spe. &
caritate constituit. Petra aũ inquit
erat xp̃c. Qui fodit in altũ: qͥa p̃cep¬
tis humilitatis terrena onũa fideli¬
ũ de cordib eruit: ne ꝓpt̾ aliqͥł in¬
fimũ uł cõmodũ temporale deo
seruiant. Moralit̾ aũ funclam̃ta do¬
mꝰ. ipse fũt intentiones bonȩ conũsa
in humilitate xpĩana suꝑuacuarũ
fragiltũq cogitationũ ruderib. in
adimplendis. xp̃i manclatis firmi¬

Expanded text:
ns architectus locavit, quia mentes sublimium virorum, non in terrenis desideriis stus, sed insuperabili sua fide, spe et charitate constituit. Petra autem inquit erat Christus . Qui fodit in altum, quia praeceptis humilitatis terrena omnia fidelium de cordibus eruit, ne propter aliquid infimum vel commodum temporale Deo serviant. Moraliter autem fundamenta domus ipsae sunt intentiones bonae conversais humilitate Christiana supervacuarum fragiliumque cogitationum ruderibus, in adimplendis Christi man
Abbreviated transcription (Latin):
oñe ñ odiũ s misccłia p̃cedat: ut siue
ad correctionẽ eiꝰ ꝓpt̃ quẽ acħ id
facimꝰ. siue ad ꝑũsionẽ ualuerit
nã incertꝰ est exitꝰ: nos tam̃ de sim¬
plicitate ocłi nr̃i securi simꝰ Si aũ
cogitantes nosmet ipsos inuene¬
rimꝰ in eo ẽẽ uitio in quo est ille
quẽ rep̃hendere parabamꝰ: non¬
rep̾hendamꝰ neq obiurgemus. s:
tantũ congemiscamꝰ ÷ & non illũ
ad obtemꝑandum nobis s parit̃
conandum inuitemꝰ. Raro gͦ &
magna necessitate obuirgationes
adhibendę sũt ita tam̃ ut etiã in
his ipsis ñ nob̾ s dõ ut seruiamꝰ inste¬
mꝰ: ipse ẽ enĩ finis. ut nichil duplici
corde faciamꝰ. auferentes trabem
simulationis. ut uideamꝰ eicẽ festu¬
cã de ocło frĩs. Non ẽ enĩ arbor bo

Expanded text:
 odium, sed misericordia praecedat, ut sine ad correctionem eius propter quem id facimus, siue ad peruersionem ualuerit — nam incertus est exitus — nos tamen de simplicitate oculi nostri securi simus. si autem cogitantes nosmet ipsos inuenerimus in eo esse uitio, in quo est ille quem repreprehendamus, neque objurgemus, sed tamen congemiscamus, et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter conandum invitemus. Raro ergo, et magna necessitate objurgationes adhibendae sunt. Ita tamen, ut etiam in his ipsis, non nobis, sed Deo, ut serviamus, instemus; ipse est enim finis, ut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem simulationis, ut videamus ejicere festucam de oculo fratris. Non est e
Abbreviated transcription (Latin):
est qd arboris fructꝰ. Qui gͦ thesaurũ
in corde patientiȩ ꝑfectiq ht̃ amori.
optimos nimirũ fructꝰ effundens
diligit mimicũ: benefacit odienti be¬
nedicit maledicenti: orat ꝓ calũpniante.
ꝑcutienti se uł dispolianti ñ reluctat᷑:
onĩ petenti tͥbuit. sua ablata ñ repetit:
ñ iulicare ñ condẽpnare desiclerat erran
rũ corcle seruat. ocdit amicũ: malefacit
diligenti maledicit benedicenti: ꝙ cȩtã
quȩ dñicꝰ sermo redarguit bono thes¬
auro contraria ꝑagit. Qui ne qͥ frustra
blandiret᷑ ex eo qͦd sequit᷑ ex habundan¬
tia enĩ cordis os loqͥtur: quasi ñ fructꝰ
arboris s folia hoc ẽ uerba solũ ꝙ ñ ma¬

Expanded text:
est, quod arboris fructus. Qui ergo thesaurum est, quod arboris fructus. Qui ergo thesaurum in corde patientiae perfectique habet amoris, optimos nimirum fructus effundens, diligit inimicum, benefacit odienti, benedicit maledicenti, orat pro calumniante, percutienti se vel despolianti non reluctatur, omni petenti tribuit, sua ablata non repetit, non judicare, non condemnare desiderat, erranrum corde servat, odit amicum, maledicit diligenti, maledicit benedicenti, et caetera, quae dominicus sermo redarguit, bono thesauro contraria peragit. Qui ne sibi frustra blandiretur ex eo quod sequitur: Ex abundantia enim cordis os loquitur. Quasi non fructus arboris, sed folia, hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
peccauit. tu odio rep̃hendis. Qũã¬
tũ aũ int̾festiicã & trabem: quasitã¬
tũ distat int̾ irã atq odiũ. Odiũ ẽ
enĩ ira inueterata: quȩ uetustate ip¬
sa cantũ robur acceꝑit: ut merito
appellet᷑ trabes. fieri aũ potest ut si
irascaris hoĩ uelis eũ corrigi: si aũ o
deris hoĩẽ. ñ potes eũ uelle corrigẽ.¬
ocło. Hypocrita: eice pͥmũ crabem
tucã de ocło frĩs tui. Id est pͥmo abs
tẽ expelle odiũ:  deinceps poceris
iameũ quẽ diligis emendare. E ẽ uẽ
uitioꝵ accusationes odio ꝙ liuore suᷤ¬
cipiant: etiã consultores se uideri uo
lut̃. Et icło pie cauteq uigilandũ ẽ:
ut cũ aliquẽ rep̃hendẽ uł obuirga¬
re nescessitas coegerit: pͥmo cogitemꝰ
utrũ tale sit uitiũ qͦd nũꝗͣ habiumꝰ
cogitemꝰ ꝙ nos hoiẽs eẽ. ꝙ habẽ po¬
tuisse. Si uͦ habiumꝰ ꝙ ñ habemꝰ: tan

Expanded text:
peccauit, tu odio reprehendas. quantum autem inter festucam et trabem, quasi tantum inter iram distat et odium. odium est enim ira inueterata, quasi quae uetustate ipsa tantum robur acceperit, at merito appellaretur trabes. fieri autem potest, ut, si irascaris homini, uelis eum corrigi; si autem oderis hominem, non potes eum uelle corrigereoculo. Hypocrita, ejice primum trabem tucam de oculo fratris tui. Id est, primo abs te expelle odium, et deinceps poteris jam eum quem diligis emendare. Et est vere uitiorum accusationes odio et liuore suscipiant, etiam consolatores uideri se nolunt. et ideo pie cauteque uigilandum est, ut, cum aliquem reprehendere uel obiurgare necessitas coegerit, primo cogitemus, utrum tale sit uitium, quod numquam habuimus cogitemus et nos homines esse et habere potuis
Abbreviated transcription (Latin):
sit: qͥ nc̃ uł malꝰ uł bonꝰ apparet.
Dimittite. & climitemini. Date. sda¬
bit᷑ uob̾. Dimittẽ nos mniurias. clau
beneficia iubet: ut & nobis peccata
dimittant᷑: quita det᷑ ȩterna Quas
sententia breui s eximia: cuncta q̃
latissime de conũsando cũ inimici
manclauãt: cõp̃hendendo ꝯeludit
Mensurã bonã ꝙ confertã. ꝙ coagitatã.

Expanded text:
apparet. Dimittite et dimittemini, date et dabitur vobis. Dimittere nos injurias, dare beneficia jubet, ut nobis peccata dimittantur, et vita detur aeterna. Qua sententia brevi, sed eximia, cuncta quae latissime de conversando cum inimicis mandaverat, comprehendendo concludit. Mensuram bonam, et conferta
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ pecuniã petit: qͣ in nocentẽ cone¬
t᷑ oppͥmẽ: Qͥd si postremo stuprũ petat:
S ne multa ꝑsequar q̃ st̃ innumerabilia:
id ꝓfecto dandũ ẽ. qͦdͦ nec tibi nec alteri
noceat: quãtũ sciri aut credi abhoĩe
potest. E cui iuste negaueris qd petit.
indicanda est ipsa iusticia: ut ñ eũ ina¬
nẽ dimittas. Ita om̃i petenti tẽ tribues
quãinis ñ semꝑ io qdͦ petit tribuas: ꝙ
aliqndo meliꝰ aliqͥd tribues: cũ peten¬
tẽ imusta correxeris Et qͥaufert q̃
tua sunt ne repetas. De ueste. domo.
fundo. ium̃to. & generalit̃ de om̃i pe¬
cunia dicit. utrũ aũ & de seruis acci¬
piendũ sit. magna questio est. Non
enim. xp̃ianũ oportet sic possidẽ seruũ
qͦmͦ equũ aut argentũ: quãquã fieri
possit ut maiore p̾cio ualeat equus
quã seruus: & multomagis a liqͥd aure¬
ũ ułargenteũ. S ille seruus si rectiꝰ &
honestiꝰ & ad dm̃ colendũ accõmoda

Expanded text:
enim pecuniam petat, qua innocentem coneenim pecuniam petat, qua innocentem conetur opprimere? Quid si postremo stuprum petat? Sed ne multa persequar, quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est, quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest. Et cui juste negaveris, quod petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum inanem dimittas. Ita omni petenti te tribues, quamvis non semper id quod petit, tribues. Et aliquando melius aliquid tribues, cum petentem injusta correxeris. Et qui aufert quae tua sunt, ne repetas. De veste, domo, fundo, jumento, et generaliter de omni pecunia dicit. Utrum autem de servis accipiendum sit, magna quaestio est. Non enim Christianum oportet sic possidere servum, quomodo equum aut argentum. Quanquam fieri possit, ut majore pretio valeat equus, quam servus, et multo magis aliquid aureum vel argenteum. Sed ille servus, si rectius et honestius, et ad Deum c