comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sentientib non tamen eodem ritu ui.¬
urntib fortasse latitabat. Sed uirũ
illi dii ueri aut cobendi sunt. & utrũ
illa phylosophia saluti animarũ aliquia
prosit. hoc cum eis agimus. hoc inques¬
tionẽ uocamus. hoc disputando conuel.¬
limus. Desinant igitur obicere nobis
quod omni sectȩ & omni nomini reli.¬
gionis obici potest. Cum enĩ non
fortuitu labi sed diuina prouidentia
tempora ordiuari fateantur. quid cuiq
tempori aptũ & oportunũ sit humanũ
consilium. prȩtergreditur. & illinc dis¬
pertitur. Vnde ipsa prouidentia reb
consulit. Si enĩ dixerunt propterea
non semꝑ nec ubiq fuisse pytagoricam
disciplinam quia phygoras homo fuit.
neq inpotestate habere potuit. Num.
quid hoc possunt dicere. eo ipso tẽpore
quando fuit & terrarũ locis ubi illa
phylosophia uiguit. Om̃s qui eum
potuerunt audire &iam credere secta.¬
riq uoluisse. Ac ꝑ hoc magis si tantȩ po.¬

Expanded text:
sentientibus non tamen eodem ritu uisentientibus non tamen eodem ritu uiuentibus fortasse latitabat, sed utrum illi dii ueri aut colendi sint et utrum illa philosophia saluti animarum aliquid prosit; hoc cum eis agimus, hoc in quaestionem uocamus, hoc disputando conuellimus. desinant igitur obicere nobis, quod omni sectae et omni nomini religionis obici potest. cum enim non fortuito labi sed diuina prouidentia tempora ordinari fateantur, quid cuique tempori aptum et opportunum sit, humanum consilium praetergreditur et illinc dispertitur, unde ipsa prouidentia rebus consulit. Si enim dixerint propterea non semper nec ubique fuisse Pythagoricam disciplinam,. quia Pythagoras homo fuit neque hoc in potestate habere potuit, numquid etiam hoc possunt dicere eo ipso tempore, quando fuit, et terrarum locis, ubi illa philosophia uiguit, omnes, qui eum potuerunt audire, etiam credere sectarique uoluisse? ac per hoc magis, si tantae po
Abbreviated transcription (Latin):
apud patrẽ manentẽ & qui in carne
iam uenerit. sic in eũ eretdebant anti¬
qui & apud patrẽ manentẽ oe in
carne uenturũ. Neo quia pro tẽpoꝵ
uarietate non factũ. Annuntiatur
quod tunc futurũ prenuntiabatur.
idro fides ipsa uariata uel salus ipsa
phetatur uel prȩdicanir. Ideo alias
& alias res. uel alias salutes oportoe
intelligi. Quod a utẽ quando fuit
quod adunam eandẽq fidelium &
pioꝵ liberationẽ pertureat. consilium
dõ tribuamus. nobis obedrentiam tene¬
amus. Proinde aluis tunc nominib
& signis. aliis autẽ nunc & prius
occultius poste manifestius. & prius
a pauciorib post aplurib. una tamen
eadeniq uera religio significatur &
obseruatur. Nec nos eis obicimus
quod aliter numa pampilius deos co.¬
lendos romanis instuuit. atq ab ris
uel italis antea colobantur. nec quod
pythagoreis temporib illa phylosophu
celebrata est quȩ antea uel omnino
non erat uel inpaucissimis eadem

Expanded text:
apud patrem manentem et qui in carne apud patrem manentem et qui in carne iam uenerit, sic in eum credebant antiqui et apud patrem manentem et in carne uenturum. nec, quia pro temporum uarietate nunc factum adnuntiatur, quod tunc futurum praenuntiabatur, ideo fides ipsa uariata uel salus ipsa phetatur uel praedicatur, ideo alias et alias res uel alias et alias salutes oportet intellegi. quid autem quando fiat, quod ad unam eandemque fidelium et piorum liberationem pertineat, consilium deo tribuamus, nobis oboedientiam teneamus. proinde aliis tunc nominibus et signis aliis autem nunc et prius occultius postea manifestius et prius a paucioribus post a pluribus una tamen eademque uera religio significatur et obseruatur. Nec nos eis obicimus, quod aliter Numa Pompilius deos colendos Romanis instituit, atque ab eis uel Italis antea colebantur, nec quod Pythagoreis temporibus illa philosophia celebrata est, quae antea uel omnino non erat uel in paucissimis eadem
Abbreviated transcription (Latin):
moderandȩ & gubernandȩ quid qͣndo
& ubi circa eam freri oporteat sapien.¬
tia &e scientia penes ipsum ẽ. ꝓfecto.
&e ante quam ꝓpagar&e hebreoꝵ gentẽ
per quã sui adirentus manifestationẽ
congruis sacramentis prefigurarte. &
ipsis temporib hisrahelitici regni. &
deinde cum fe in carne de uirgine ac.¬
cepta mortalib mortaliter demonstra.¬
uit. & deinceps usq nunc cũ imploe
omĩa quȩ ꝑprophetas ante predixit.
impiis direpturus est. & sua cuiq re.¬
tribirens. idem ipse est filius dĩ patri
coȩternus & in cõmutabilis sapientia.
ꝑ ouã creata est. uniuersa natura. &
cuius participatione om̃is rauonalis
anima sit beata. Itaq ab exordio gene.¬
ris humani quicumq inrum credi¬
derunt. eumq ut cumq intellexert᷑.
& scđm eius precepta pre iusteq uix¬
erunt. quando lib& & ubilibet furruit.
per eum proculdubio salui facti sunt.
Sicut enim nos inrum eredimus &

Expanded text:
moderandae et gubernandae quid quando moderandae et gubernandae quid quando et ubi circa eam fieri oporteat, sapientia et scientia penes ipsum est profecto - et ante, quam propagaret Hebraeorum gentem, per quam sui aduentus manifestationem congruis sacramentis praefiguraret, et ipsis temporibus Israhelitici regni et deinde, cum se in carne de uirgine accepta mortalibus mortaliter demonstrauit, et deinceps usque nunc, cum implet omnia, quae per prophetas ante praedixit, impiis dirempturus est et sua cuique retributurus, idem ipse est filius dei patri coaeternus et incommutabilis sapientia, per quam creata est uniuersa natura et cuius participatione omnis rationalis anima fit beata. Itaque ab eiordio generis humani quicumque in eum crediderunt eumque utcumque intellexerunt et secundum eius praecepta pie iusteque uixerunt, quando libet et ubi libet fuerint, per eum procul dubio salui facti sunt. sicut enim nos in eum credimus et
Abbreviated transcription (Latin):
sis sonis dicatur si quod dicitur uerũ est.
Dum hoc sane intersit quod lingue
fonus quib inter se sua seusa cõmuni.¬
cent. &iam homines pacto quodam
socretatis instituere sibi possunt. Quib
autẽ sacris diuinitati congruerent.
uoluntatẽ dĩ secuti sunt. qui recte sa.¬
puerunt. Quȩ omnino numquam
defuit ad salutẽ iustitrȩ. pretatiq mor.¬
talium. Et si qua inalus atq aliis
populis una eademq religione sociatis.
uarrȩ cębebrantur. Quatenus fiat
plurimũ refert. quo & humana exhor.¬
tetur uel tolleretur infirmitas. & diui.¬
na non obpugnetur auctoritas. Quã
obrẽ cũ xpm dicamus uerbũ dĩ ꝑ quod
facta sunt omĩa. & ideo filium quia
uerbũ. irec uerbũ dictũ atq transactũ.
sed apud in cõmutabibẽ patrẽ incomuta.¬
bile ipsum atq in cõmutabiliter manens.
sub euius regimine uni uersa creatura
spiritalis & corporalis pro congruenti
tempoꝵ locorũq ammuinistratur. cuiꝰ

Expanded text:
sis sonis dicatur, si. quod dicitur, uerum est, sis sonis dicatur, si. quod dicitur, uerum est, dum hoc sane intersit, quod linguae sonos, quibus inter se sua sensa communicent, etiam homines pacto quodam societatis instituere sibi possunt, quibus autem sacris diuinitati congruerent, uoluntatem dei secuti sunt, qui recte sapuerunt. quae omnino numquam defuit ad salutem iustitiae pietatique mortalium et, si qua in aliis atque aliis populis una eademque religione sociatis uarie celebrantur, quatenus fiat, plurimum refert, quo et humana exhortetur uel toleretur infirmitas et diuina non oppugnetur auctoritas. Quam ob rem cum Christum dicamus uerbum dei, per quod facta sunt omnia, et ideo filium, quia uerbum, nec uerbum dictum atque transactum sed apud incommutabilem patrem incommutabile ipsum atque incommutabiliter manens, sub cuius regimine uniuersa creatura spiritalis et corporalis pro congruentia temporum locorumque administratur, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
utiliter asserunt instituta. quȩro quid
actũ sit dehis qui ante quã hȩo instituta
essent. inorte obierunt. Hac enĩ uaq
salute atq unlitate fraudati sunt. Si
autem potuerunt alio modo purgari.
cur non idem modus perseurerauit.
in posteros : Quid opus erat instituere
nouitias conseerationes. quȩ antiquitꝰ
non furrunt : Hic si dieunt deos quidẽ
ipsos semper fuisse. & ad liberandos culto.¬
res suos pariter ubiq ualuisse. sed pro
uarietate rerũ temporalium ac ter̃rena.¬
rum. quȩ scirent certis temporib locisq
congruere. in his alias atq alias. alibi
atq alibi. aliter ato aliter. sibi uoluisse
seruiri. Cur hanc questionẽ ingerunt
religiom xp̃ianȩ. In qua nobis ipsi
pro dus suis aut respondere non posst̃.
aut si possunt in eo sibi &iã pro nr̃a
religione respondeant̾. ita nihil inter eẽ.
est. sicut nihil inter ẽ. ꝓ diuersa lingua¬
rum auditoꝵq congruentia quã diuer.¬

Expanded text:
utiliter adserunt instituta, quaero, quid utiliter adserunt instituta, quaero, quid actum sit de his, qui ante, quam haec instituta essent, morte obierunt; hac enim utique salute atque utilitate fraudati sunt. si autem potuerunt alio modo purgari, cur non idem modus perseuerauit in posteros? quid opus erat instituere nouitias consecrationes, quae antiquitus non fuerunt? Hic si dicunt deos quidem ipsos semper fuisse et ad liberandos cultores suos pariter ubique ualuisse, sed pro uarietate rerum temporalium ac terrenarum, quae scirent certis temporibus locisque congruere, in his alias atque alias alibi atque alibi aliter atque aliter sibi uoluisse seruiri, our hanc quaestionem ingerunt religioni Christianae, in qua nobis ipsi pro diis suis aut respondere non possunt aut, si possunt, in eo ipso sibi etiam pro nostra religione respondeant ita nihil interesse est, sicut nihil interest pro diuersa linguarum auditorumque congruentia, quam diuer
Abbreviated transcription (Latin):
nulla sunt : Siquidẽ is ein credi pos.¬
sor. nondum aduentũ suum hominib
cõmodarat. Orbis quoq. cum ipsa
roma inritib temploꝵ caluit. Quare
inquit saluator qui dictus ẽ. sese tot
seculis subduxit: Sed nedicant in¬
quit lege iudaica uetere hominum
curaiũ genus longo post tempore
lex nndeoꝵ apparuit. ac unguit angusta
syriȩ regione. Postea uero prorepsit
& iam infines italos. sed post cęsarem
gaium aut certe ipso imperante.
Quid igiur actum deromanis anima.¬
bus uel latinis quȩ gr̃a nondũ adureni¬
entis xp̃i uiduatȩ sunt usq in cesare.¬
um tempus : Utrũ ꝓfuerint homini
b deoꝵ suoꝵ sacra quȩ constat certis
tr̃porib in futura: Quȩ suregant
aliquid ꝓfuisse ad animarũ salutem.
nobiscũ ea destruunt. & esse in ania
confirentur. Nos quidẽ & tã ꝑnitio.¬
sa monstramus. Sed parũ est ut ipsi
interim prius inania fateantur. Si
uero ea defendunt & saprenter atq

Expanded text:
nulla sunt, si quidem is, cui credi posnulla sunt, si quidem is, cui credi posset, nondum aduentum suum hominibus commodarat? orbis quoque cum ipsa Roma in ritibus templorum caluit. quare, inquit, saluator qui dictus est, sese tot saeculis subduxit? sed ne dicant, inquit, lege Iudaica uetere hominum curatum genus, longo post tempore lex Iudaeorum apparuit ac uiguit angusta Syriae regione, postea uero prorepsit etiam in fines Italos sed post Caesarem Gaium aut certe ipso imperante. quid igitur actum de Romanis animis uel Latinis, quae gratia nondum aduenientis Christi uiduatae sunt usque in Caesarum tempbus deorum suorum sacra, quae constat certis temporibus instituta. quae si negant aliquid profuisse ad animarum salutem, nobiscum ea destruunt et esse inania confitentur. nos quidem etiam perniciosa monstramus; sed parum non est, ut ipsi interim prius inania fateantur. si uero ea defendunt et sapienter atque
Abbreviated transcription (Latin):
potius diceroe sic se uelle sanari. ut
magis essent incorpore suo uestigia uul¬
nerum tamquã tituli głarum. ideo
ille medicus cicatrices fixisse diceretur.
quia cũ ꝑ artẽ efficere potirerit ut non
essent certa existenre causa ꝑ artem
effecit potius ut essent quȩ uno solo
modo sicut superius dixi. falsȩ conuin¬
cerentur. si nulla uulnera sanarentur.
DETEMPORE XŨIANE RELISIONIS
tem alia ꝓposuerunt quȩ dicerent
deporfirio contra xp̃ianos tamquam
inseq solo ponit animis sibi eredentib:
reditum. quod egerunt tot scłorum
homines ante xp̃m: Ut dimittam
inquit tẽpora ante latium regnatum
ab ipso lano quasi principium huma¬
ni nominis sumamus : In ipso latio.
ante albam duculti sunt. In alba aeq
religionis rnusq ualuere templorum.
Non pauciorib feculis ipsa roma lon.¬
go scłoꝵ tractu. sine xp̃iana bege fuit.
Quid inquit actum de tam innume.¬
ris animabius quȩ omnino inculpa

Expanded text:
potius diceret sic se uelle sanari, ut potius diceret sic se uelle sanari, ut magis essent in corpore suo uestigia uulnerum tamquam tituli gloriarum, ideo ille medicus cicatrices finxisse diceretur, quia, cum per artem efficere potuerit, ut non essent, certa existente causa per artem effecit potius, ut essent. quae uno solo modo, sicut superius dixi, falsae conuincerentur, si nulla uulnera sanarentur. II. DE TEMPORE CHRISTIANAE RELIGIONIS. Item alia proposuerunt, quae dicerent de Porphyrio contra Christianos tamquam in seque solo ponit animis sibi credentibus reditum, quid egerunt tot saeculorum homines ante Christum? ut dimittam, inquit, tempora ante Latium regnatum, ab ipso Latio quasi principium humani nominis sumamus. in ipso Latio ante Albam dii culti sunt. in Alba aeque religiones ritusque ualuere templorum. non paucioribus saeculis ipsa Roma longo saeculorum tractu sine Christiana lege fuit. quid, inquit, actum de tam innumeris animis, quae omnino in culpa
Abbreviated transcription (Latin):
tare sed breuiter mihi respondere
ꝓpositũ ẽ. & talib ingenis hoc seri.¬
bitur quȩ ammonere suffecerit.
Seiat sane qui has ꝓposuit questio.¬
nes. xp̃m post resurrectionẽ cicatriees
non uulnera demonstrasse dubitantb
ꝓpter quos & iam cibum ac potums
sumtere uoluit. non semel sed sepius
ne illud non corpus sed spm̃ esse arbi¬
trarentur. & sibi non deside sed imaqi.¬
naliter apparere. Tunc autẽ illȩ falsę
cicatrices fuissent. si nulla uulnera pre¬
cessissent. Et tamen nec ipse essent.
si eas esse noluisset. Uoluit autem
certe dispensationis gratia. ut eis quos
aedificabat infide non ficta. non aliud
pro alio. sed hoc quod crucifixũ uiderant
resurrexisse monstrar&. Quid est ergo
quod dicitur si ꝑpter incredulũ fecit
fixit Quasi uero siquis quam uir
fortis pro patria dimicans. multa ad¬
uersa uul nera exciperae. & peritissi.¬
mo medico qui hȩc ourare ita ualera.
ut cicatricas nullȩ apparerent. ipse

Expanded text:
tare; sed breuiter mihi respondere tare; sed breuiter mihi respondere propositum est et talibus ingeniis hoc scribitur, quae admonere suffecerit. Sciat sane, qui has proposuit quaestiones, Christum post resurrectionem cicatrices, non uulnera demonstrasse dubitantibus, propter quos etiam cibum ac potum sumere uoluit non semel sed saepius, ne illud non corpus sed spiritum esse arbitrarentur et sibi non solide sed imaginaliter apparere. tunc autem illae falsae cicatrices fuissent, si nulla uulnera praecessissent; et tamen nec ipsae essent, si eas esse noluisset. uoluit autem certae dispensationis gratia, ut eis, quos aedificabat in fide non ficta, non aliud pro alio sed hoc, quod crucifixum uiderant, resurrexisse monstraret. quid est ergo, quod dicitur: \'Si propter incredulum fecit, finxit? quasi uero, si quisquam uir fortis pro patria dimicans multa aduersa uulnera exciperet et peritissimo medico, qui haec curare ita ualeret, ut cicatrices nullae apparerent, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
in uno seminis tam paruulo grano
omnia quȩ laudamus in arbore
tamquã liciata latuisse. quã mundi
huius tam ingentẽ sinũ quȩ decorpo¬
ribus humanis dum elilabuntur. assu¬
mit resurrectioni futurȩ tota & in¬
÷̃ tegra redditurum. Quomodo autẽ
contrarium est & xp̃m post resur¬
rectionẽ cibatũ. & in resurrectione
qruȩ ꝓmittitur ciborum indigentiã
non futuram. Qui & angelos
legamus eiusdẽ modi escas eodemq
modo sũpsisse. non ficto phantasma¬
te sed manifestissima ueritate. nec
tamen necessitate sed potestate.:
Aliter enim absorboe aquã terra
siciens. aliter solis radius candens.
Illa indigentia. iste porentia. Futu.¬
re ergo resurrectionis corpus in per¬
fectȩ felicitatis erit. si cibos sumere
non poturrit. In ꝑfectȩ felicitatis.
si cibis eguerit. Possim hic de comuta.¬
tionib corporalium qualitatum. &
dep̃porenti ualentia inferiora eor.¬
pora corpoꝵ superiorũ latius dispu¬

Expanded text:
in uno seminis tam paruulo grano in uno seminis tam paruulo grano omnia, quae laudamus in arbore, tamquam liciata latuisse, quam mundi huius tam ingentem sinum, quae de corporibus humanis, dum dilabuntur, absumit, resurrectioni futurae tota et integra redditurum. Quo modo autem contrarium est et Christum post resurrectionem cibatum et in resurrectione, quae promittitur, ciborum indigentiam non futuram, cum et angelos legamus eiusdem modi escas eodemque modo sumpsisse non ficto phantasmate sed manifestissima ueritate nec tamen necessitate sed potestate? aliter enim absorbet aquam terra sitiens aliter solis radius candens, illa indigentia iste potentia. futurae ergo resurrectionis corpus inperfectae felicitatis erit, si cibos sumere non potuerit, inperfectae felicitatis, si cibis eguerit. possem hic de commutationibus corporalium qualitatum et de praepotenti ualentia in inferiora corpora corporum superiorum latius dispu
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a uero post longũ tẽpus ex quadã
quo soluta discesserant confusione
reparabuntur. humane facultati utrũq
in possibibe ẽ. diuinx̧ autẽ potestati
utrũq facillimũ. Ut enim radius
oculi nr̃i non eitius ꝑuenit adꝓpinoru.¬
ora tardius ad longinquiora. sed
utraq in terualla parili celeritate
contĩgit. ita cum urictu oculi ficrt
apłs dicit fit resurrectio mortuoꝵ
om̃i potentiȩ dĩ & ineffabili nutui
tam facibe ẽ. qiȩq recentia. quam
diuturno tẽpore dilapsa cadauera
suscitare. Incredibilia sunt hȩç qui.¬
sbusdam. quia inexꝑta. Qum om̃is
natura rerum tam sit plena miracu.¬
lis. ut non quasi facili ꝑ uestigatio.¬
ne rationis. sed uidendi consuerudine
mira non sint. atq ob hoc nec con.¬
sicderatione nec inquisitione digna
uidrantur. Nam ego & mecũ qui¬
cumq in uisibilia dĩ ꝑea quȩ facta
sunt intellegere moliuntur. aut ñ
minus. aut amplius ammiramur.

Expanded text:
nostra uero post longum tempus ex quadam, nostra uero post longum tempus ex quadam, quo soluta discesserint, confusione reparabuntur, humanae. facultati utrumque inpossibile est, diuinae autem potestati utrumque facillimum. ut enim radius oculi nostri non citius peruenit ad propinquiora tardius ad longinquiora, sed utraque interualla parili celeritate contingit, ita cum in ictu oculi, sicut apostolus dicit, fit resurrectio mortuorum, omnipotentiae dei et ineffabili nutui tam facile est quaeque recentia quam diuturno tempore dilapsa cadauera suscitare. incredibilia sunt haec quibusdam, quia inexperta, cum omnis natura rerum tam sit plena miraculis, ut non quasi facili peruestigatione rationis sed uidendi consuetudine mira non sint atque ob hoc nec consideratione nec inquisitione digna uideantur. nam ego et mecum quicumque inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellegere moliuntur, aut non minus aut amplius admiramur
Abbreviated transcription (Latin):
si uel hoc possunt. quã multoꝵ animaliũ
genera sine parentib ex terra ꝓereantur.
quȩ tamen coeundo pariant & iam
eorum quȩ procreata sunt. ex terra. &
eorum quȩ illis coruntibus orta sint.
Similiter enim uiuunt. si militerque
moriuntur. quãuis dissimiliter nata sint.
ita non ẽ. ab surdum ut similiter resur.¬
gant corpora. quȩ dissimiliter orta sint.
Huiusmodi autẽ homines non ualentes
intueri ad quã rem inter sit aliquid
diuersum & ad quã non intersit. u̾bi
ad uerterint aliquã distantiam primor.¬
diorũ. &iam omĩa consequentia dista.¬
re oportere contendunt. Possint tales
putare oleum exadipib non debere
natare suꝑ aquã. sicut illud quod ex
oliua est. Om̃ longe ẽ. utriusq origo
dissimilis. quando illud ex ligno. hoc
carne ꝓfluxerit. Quantum autẽ
atunoe ad illam differentiam quod
xp̃i corpus non dissolurum tabe atq
putredine die tertio resurrexerit.

Expanded text:
si uel hoc possunt, quam multorum animalium si uel hoc possunt, quam multorum animalium genera sine parentibus ex terra procreentur, quae tamen coeundo pariant etiam eorum, quae procreata sunt ex terra, et eorum, quae illis coeuntibus orta sunt. similiter enim uiuunt similiterque moriuntur, quamuis dissimiliter nata sint. ita non est absurdum, ut similiter resurgant corpora, quae dissimiliter orta sunt. huius modi autem homines non ualentes intueri, ad quam rem intersit aliquid diuersum et ad quam non intersit, ubi aduerterint aliquam distantiam primordiorum, etiam omnia consequentia distare oportere contendunt. possunt tales putare oleum ex adipibus non debere natare super aquam sicut illud, quod ex oliua est, quoniam longe est utriusque origo dissimilis, quando illud ex ligno hoc ex carne profluxerit. Quantum autem adtinet ad illam differentiam, quod Christi corpus non dissolutum tabe atque putredine die tertio resurrexit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut iterũ moreretur. Xp̃s autẽ sicut
de illo scriptũ ẽ. surgens amortuis iam
non moritur. & mors ei ultra ñ domi.¬
nabitur. Quod &iam ꝓmissũ est
resurrecturis infine scłi. & iã cum illo
regnaturis inȩternũ. Sic autem non
ꝑtin&e ad resurrectionẽ differentia nati
li semine. nos autẽ ex uiro & femina
creati sumus: sient non ꝑtinoe ad ipsiꝰ.
morus differentiam. N on eñi ꝑpterea ⁊̃¬
illius non uera mors fuit. quia sine
uirili semine natus est : sicut irec ipsius
primi hominis aliter exorta caro quã
nr̃a. quando quidẽ ille sure parentibus
de terra creatus est: nos uero ex parentib
aliquid attulit ad differentiam mortis.
Vt aliter ille moreretur. aliter nos. Sicut ⁊̃¬
autẽ admortis. sic nec ad resurrectionis
differentiam ualo diuersa natiuitas.
Sed nre hoc ipsum quod scriptum est rͣ¬
de primo homine. similiter infideles
nolint credere. querant uel anĩaduertant

Expanded text:
ut iterum moreretur, Christus autem, sicut ut iterum moreretur, Christus autem, sicut de illo scriptum est, surgens a mortuis iam non moritur et mors ei ultra non dominabitur. quod etiam promissum est resurrecturis in fine saeculi et cum illo regnaturis in aeternum. sic autem non pertinet ad resun-ectionem differentia natiuirili semine nos autem ex uiro et femina creati sumus, sicut non pertinet ad ipsius mortis differentiam. non enim propterea illius non uera mors fuit, quia sine uirili semine natus est, sicut nec ipsius primi hominis aliter exorta caro quam nostra, quando quidem ille sine parentibus de terra creatus est nos uero ex parentibus, aliquid adtulit ad differentiam mortis, ut aliter ille moreretur aliter nos. sicut autem ad mortis sic nec ad resurrectionis differentiam ualet diuersa natiuitas. Sed ne hoc ipsum, quod scriptum est de primo homine, similiter infideles nolint credere, quaerant uel animaduertant,
Abbreviated transcription (Latin):
PERESURRECTIOII E¬
ou& quosdam & requirunt de
duab: resurrectionibus que con¬
ueniat promissȩ resurrectioni. utrum¬
nam xp̃i an lazari. Si xp̃i inquiunt
quomodo potest hȩc conuenire resur.¬
rectioni natoꝵ ex semine erus qui nulla
seminis conditione natus este Si autẽ
lazari resurrectio conuenire asseritur.
ne hȩc quidẽ congruere uidet᷑. Siqͥdẽ
lazari resurrectio facta sit de corpore
notidũ tabescente. de eo corpore quo
lazarus dicebatur. Nrã autẽ multis
sȩculis post exconfuso eruetur. De inde rͣ¬
si post resurrectionẽ status bratis futurus
est nulla corporis in iuria nulla irecessi.¬
tate famis. Quid si uult cibatum
fuisse xp̃m & uulnera monstrauisse :
Sed si ꝑpter incrudulum fecit. finxit. ñ¬
Si autẽ uerũ ostendit. ego inresurrectio.¬
ne accepta futura funt uulnera .s quib ⁊̃
respondetur. Ideo non lazari resurrec¬
tionẽ sed potius xp̃i congruere ꝓmissȩ
resurrectioni. quia lazarus ita resurrexit

Expanded text:
RESURRECTIONE. Mouet quosdam et requirunt de duabus resurrectionibus quae conueniat promissae resurrectioni, utrumnam Christi an Lazari. \'si Christi\', inquiunt, quo modo potest haec conuenire resurrectioni natorum ex semine eius, qui nulla seminis condicione natus est? si autem Lazari resurrectio conuenire adseritur, ne haec quidem congruere uidetur, si quidem Lazari resurrectio facta sit de corpore nondum tabescente, de eo corpore, quo Lazarus dicebatur; nostra autem multis saeculis post ex confuso eruetur. deinde si post resurrectionem status beatus futurus est nulla corporis iniuria, nulla necessitate famis, quid sibi uult cibatum fuisse Christum et uulnera monstrauisse? sed si propter incredulum fecit, finxit; si autem uerum ostendit, ergo in resurrectione accepta futura sunt uulnera\'. Quibus respondetur ideo non Lazari resurrectionem sed potius Christi congruere promissae resurrectioni, quia Lazarus ita resurrexit,
Abbreviated transcription (Latin):
audeat opinari. nisi quisquis inseparabilita.¬
tẽ penitus trinitatis ignorat. quod inaliquo
habitare possit pater aut filius in quo non
p̾sentiam. sed ñ ubiq ꝑ habitationis grãm.
Propter hane enĩ habitationẽ. ubi ꝓculdu.

Expanded text:
audeat opinari. nisi quisquis inseparabilitaaudeat opinari. nisi quisquis inseparabilitatem penitus trinitatis ignorat, quod in aliquo habitare possit pater aut filius, in quo nonpraesentiam sed non ubique per habitationis gratiam. propter hanc enim h
Abbreviated transcription (Latin):
occupasset pater. non ita fehabet uera in¬
corporea. immutabilisq diuinitas. Non
enĩ corpora sunt quoꝵ amplior sit intrib
quã insingulis magnitudo. irec loca suis
molib tenent. ut distantib spaciis simul eẽ.
ñ possunt. Si enĩ anima incorpore con.¬
stituta. ñ solum nullas angustias. uerum
etiam quandã latitudine inuenit. non
nec dici nisi stultissime potest ñ habere lo.
anima impleuerit. quanto stultius dicitur
illis angustiis impediri alicubi trinitatem.
ut pater & filius & sp̃s sc̃s ubiq simul ẽẽ.
non possint : Uerũ illud ẽ. multo mirabi.¬
lius. qđ cũ ds̃ ubiq sit totus. non tamen
in om̃ib habitat. Nonenĩ om̃ib dici
potest quod ait apłs uel quod iam dixi. uel
etiam illud. nescitis quia tẽplũ dĩ estis. & sp̃s
dĩ habitat inuobis. Onde & econtrario
cheouib dã idem dicit. Quisquis autem
spm̃ xp̃i non habet. hic ñẽ. eis. Quisporro

Expanded text:
occupasset pater. non ita se habet uera inoccupasset pater. non ita se habet uera incorporea inmutabilisque diuinitas. non enim corpora sunt, quorum amplior sit in tribus quam in singulis magnitudo, nec loca suis molibus tenent, ut distantibus spatiis simul esse non possint. si enim anima in corpore constituta non solum nullas angustias uerum etiam quandam latitudinem inuenit non cnec dici nisi stultissime potest non habere locumanima impleuerit. quanto stultius dicitur ullis angustiis impediri alicubi trinitatem, ut pater et filius et spiritus sanctus ubique simul esse non possint! Verum illud est multo mirabilius, quod, cum deus ubique sit totus, non tamen in omnibus habitat. non enim omnibus dici potest, quod ait apostolus, uel quod iam dixi uel etiam illud: Nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? unde et e contrario de quibusdam idem dicit: Quisquis autem spiritum Christi non habet, hic non est eius. quis porro
Abbreviated transcription (Latin):
ad finẽ fortiter. & disponit omĩa suauiter.
Itemq seriptũ ẽ. Sp̃s dñi repleuit orbem
terrarũ. E iq dicitur in quodã psalmo.
Quo abibo ab spũ tuo. & afaere tua quo fui¬
giam: Si ascendero incelũ tuillices. fides¬
cendero in infernũ ades. Sed sicẽ ds̃ per
cuncta diffusus. ut non sit qualitas mundi.
sed substantia creatrix mundi. sure labore
regens. & sine onere continens mundum.
Non tamen ꝑ spacia locoꝵ quasi modo dif.¬
fusa. ita ut indimidio mundi corpore sit
dimidius. & inalio dimidio dimidius. atq
ita ꝑ totũ totus. sed insolo cęlo totus & in
sola terra totus. & incȩlo & in terra totus. &
nullo contentus ẽ. loco sed insripso ubios
totus. Ita pater. ita filius. ita sp̃s sc̃s. ⁊ ta
trinitas unus ds̃. Neq eñĩ mundũ inter
se intres partes diuisert᷑. quas singulas
singuli implerent. quasi non haberet ubi
esset filius. aut sp̃s sc̃s inmundo si totum

Expanded text:
ad finem fortiter et disponit omnia suauiter; ad finem fortiter et disponit omnia suauiter; itemque scriptum est: Spiritus domini repleuit orbem terrarum, eique dicitur in quodam psalmo: Quo abibo ab spiritu tuo et a facie tua quo fugiam? si ascendero in caelum, tu ibi es; si descendero in infernum, ades. sed sic est deus per cuncta diffusus, ut non sit qualitas mundi sed substantia creatrix mundi sine labore regens et sine onere continens mundum non tamen per spatia locorum quasi mole diffusa ita, ut in dimidio mundi corpore sit dimidius et in alio dimidio dimidius atque ita per totum totus, sed in solo caelo totus et in sola terra totus et in caelo et in terra totus et nullo contentus loco sed in se ipso ubique totus._ Ita pater, ita filius, ita spiritus sanctus, ita trinitas unus deus. neque enim mundum inter se in tres partes diuiserunt, quas singulas singuli implerent, quasi non haberet, ubi esset, filius aut spiritus sanctus in mundo, si totum
Abbreviated transcription (Latin):
sanitas uero eius. non quantitas. sed qua¬
litas eius ẽ. Non ergo potuit obrinere
quantitas corporis. quod potuit qualitas.
Nam ita distantib partib ouȩ simul
esse non possunt. qm̃ sua queq spacia
locoꝵ tenent. minores minora. & maiora
maiores. non potuit esse insingulis quib¬
q partib tota uel tanta. sed amplior ẽ.
quantitas in ampliorib partib breuior
inbreuiorib. & innulla parte tanta
quanta ꝑ totũ. Qualitas uero corporis
quȩ sanitas dicitur. cũ sanũ corpus est
totũ. tanta ẽ. in maiorib quanta in
minorib partib Non enũ quȩ mimis
magnȩ sunt. ⁊ deo minus fane sunt. Aut
que ampliores ideo faniores. Ab sit
ergo ut quod potest incorpore qualitas
ereati corporis. non possit in se ipsa sub¬
stantia ereatoris. Est ergo ds̃ ꝑ cuncta
diffusus. Ipse quippe ait ꝑ prophetã. Ciȩ¬
lũ & terram ego implto. Et quod paulo
ante posiu desaprentia eiꝰ. a tangit afine usq

Expanded text:
Sanitas uero eius non est quantitas, sed quaSanitas uero eius non est quantitas, sed qualitas eius est. Non, ergo potuit obtinere quantitas corporis, quod potuit qualitas. Nam ita distantibus partibus, quae simul esse non possunt, quoniam sua quaeque spatia locorum tenent, minores minora et maiorcs maiora, non potuit esse in singulis quibusque partibus tota uel tanta. Sed amplior est quantitas in amplioribus partibus, breuior in breuioribus et in nulla parte tanta quanta per totum; qualitas uero cor- Pons, quae sanitas dicitur, cum sanum corpus est totum, tanta est in maioribus quanta in minoribus partibus: non enim quae minus magnae sunt, ideo minus sanae sunt aut quae ampliores ideo saniores. absit ergo, ut, quod potest in corpore qualitas creati corporis, non possit in se ipsa substantia creatoris. Est ergo deus per cuncta diffusus. ipse quippe ait per prophetam: Caelum et terram ego impleo, et quod paulo ante posui de sapientia eius: Adtingit a fine usque
Abbreviated transcription (Latin):
mole magna. Sed lico corporaliter ha¬
beatur. incorporea quadam excellenti ẽ.
Nam cũ ipsũ in mortale corpus minus sit
in parte osuã in toto. ⁊inmortalitas eius tam
plena ẽ. in parte quã in toto. Et cũ sint
aliis alia maiora. non tam̃ aliis alia in mor¬
taliora sunt menbra. Si cuti nc̃ quando
omni exparte sani sumꝰ scđm modũ p̾sen¬
tis in corpore sanitatis. ñ quia maior ẽ.
manus tota quã digitus. ⁊deo manus totius
sanitate maiorẽ dicimus esse quã diligi
breuiora grandiorib cõ parantur. ut qđ
tam magnũ ẽẽ. non potest quã ẽ. aliud.
possit tamen eẽ. tam sanũ. Eisset autẽ
maior sanitas in maiorib menbris. si essen
maiora samora. Cum uero non ita ẽ.
sed maiora atq minora tam sana sunt.
disparẽ. ꝓfecto in in̾broꝵ molib quanti¬
tas. sed par ẽ. indisparib sanitas. Cum¬
ergo sit corpus aliqua substantia. quanti¬
tas eius ẽ. in magnitudine molis eius.

Expanded text:
mole magna sed, licet corporaliter hamole magna sed, licet corporaliter habeatur. incorporea quadam excellentia. nam cum ipsum inmortale corpus minus sit in parte quam in toto, inmortalitas eius tam plena est in parte quam in toto et, cum sint aliis alia maiora, non tamen aliis alia inmortaliora sunt membra, sicuti nunc, quando omni ex parte sani sumus secundum modum praesentis in corpore sanitatis. non, quia maior est manus tota quam digitus. ideo manus totius sanitatem maiorem dicimus esse quam digiti.breuiora grandioribus comparantur, ut. quod tam magnum esse non potest quam est aliud, possit tamen esse tam sanum. esset autem maior sanitas in maioribus membris, si essent maiora saniora: cum uero non ita est. sed maiora atque minora tam sana sunt, dispar est profecto in membrorum molibus quantitas. sed par est in disparibergo sit corpus, aliqua substantia, quantitas eius est in, magnitudine molis eius.
Abbreviated transcription (Latin):
Quãꝗ & in eo ipso quod dicitur ds̃ ubiq
diffusus. carnali resistendũ ẽ. cogitationi.
& mrensa corporis sensib auocanda. ne
qua si spatiosa magnitudine opinemur
dm̃. ꝑ cuncta diffundi ficut huius aut
humor. aut aer. aut lux ista diffunditur.
Om̃is eñĩ huiuscemodi magnitudo mi¬
nor ẽ. in sui parte. ouã in toto. sed ita
potius sicut ẽ. magna saprentia etiam in
homine cuius corpus ẽ. paruũ. & si duo
st̃ saprentes. quoꝵ sit aliter corpore gran.¬
clior neuter sapientiũ n̾ẽ. illa in maiore
maior. minor inminore. aut minor
inino quã induob. sed tanta in hoc quan.¬
ta in illo. & tanta in uno quoq quanta
inutroq Neq enĩ si equaliter funt omni.¬
no saprentes. plussapiunt ambo quã sin.¬
guli. quẽ ad modũ si equaliter sint uimior.¬
tabes. ñ plus uiuunt ambo quã singuli.
Ipsa deniq in mortaliter corporis quat
in xp̃i carne p̃cessit nobisq in fine futura
promitatur cũ magna sit res. ñ ẽ ꝓfecto

Expanded text:
quam et in eo ipso, quod dicitur deus ubique diffusus. carnali resistendum est cogitationi et mens a corporis sensibus auocanda. ne quasi spatiosa magnitudine opinemur deum per cuncta diffundi, sicut humus aut humor aut aer aut lux ista diffunditur — omnis enim huiusce modi magnitudo minor est in sui parte quam in toto —, sed ita potius. sicuti est magna sapientia etiam in homine, cuius corpus est paruum. et, si duo sint sapientes, quorum sit alter corpore grandior neuter sapientior, non est illa in maiore maior, minor in minore aut minor in uno quam in duobus, sed tanta in hoc quanta in illo et tanta in unoquoque quanta in utroque: neque enim. si aequaliter sunt omnino sapientes, plus sapiunt ambo quam singuli, quem ad modum, si aequaliter sint inmortales, non plus uiuunt ambo quam singuli. Ipsa denique inmortalitas corporis, quae in Christi carne praecessit nobisque in fine futura promittitur, cum magna sit res, non est profecto
Abbreviated transcription (Latin):
ex illa. siue enĩ potestas ueritati fauens
aliouem corrigat. laucdem habet ex
illa qui fuerit emendatus. siue inimi.¬
ea ueritate in aliquẽ sepiat. laudem
habce exilla. qui uictor furerit corona¬
tus. Tu autem non bonum facis. ut
tinere non debras potestatẽ. nisi forte
bonum est sedere &e non aduersus frẽm
tur om̃s gentes. cũ legnur. ab ortii soł
usos ad occasũ. sacrificium mundum
offertur nomini meo. qm̃ glorificatũ
est nomen meum ingentib dicit dñs.
Audi dicit dñs. Non dicit. donatus.
aut roganis. aut uincentius. aut hi¬
larius. Aut ambrosius. aut augustinꝰ.

Expanded text:
ex illa. siue enim potestas ueritati fauens ex illa. siue enim potestas ueritati fauens aliquem corrigat, laudem habet ex illa, qui fuerit emendatus; siue inimica ueritati in aliquem saeuiat, laudem habet ex illa, qui uictor fuerit coronatus. tu autem non bonum facis, ut timere non debeas potestatem, nisi forte bonum est sedere et non aduersus fratrem tur omnes gentes, cum legitur: Ab ortu solis usque ad occasum sacrificium mundum offertur nominimeo, quoniam glorificatum est nomen meum in gentibus, dicit dominus — audi: \'dicit dominus\', non: dicit Donatus aut Rogatus aut Vincentius aut Hilarius aut Ambrosius aut Augustinus
Abbreviated transcription (Latin):
Immo uero feruiant reges terrȩ xp̃o.
& iam leges ferendo pro xp̃o. Maiores
ur̃i cȩcilianum & socios rius. regibus
terrȩ puniendos falsis criminibus
obrecerunt. C onuertantur leones
ad cõminuenda ossa calũpniantium.
nec danibel ipse intercedat. Iuno¬
cens cõprobatur. & de lacu quo illi
pereunt liberatus. Qui enim parat
proximo suo fouram. ipse iustius
cad& ineam. E ripe te frater dum
inhac carire uiuis. ab ira quȩ urutura
est pertinatibus & suꝑbis. Terror
temporalium potestatũ. quando ue¬
ritatem oppugnat. iustis forubus
gloriosa probatio. infirmis pericu.¬
losa temptatio. Quando autem
ueritatẽ predicat errantibus. cordatis
unlis ammonitio est. insensatis in¬
utilis afflictio. Nonẽ. tam̃ potestas
nisi adõ. Qui auteni resistit potes¬
tati. dĩ ordinationi resistit. Prici
pes enim non sunt timori bono operi.
sed malo. Uis autem non timere po¬
testatem. bonum fac &habebis laudẽ

Expanded text:
immo uero seruiant reges terrae Christo immo uero seruiant reges terrae Christo etiam leges ferendo pro Christo. maiores uestri Caecilianum et socios eius regibus terrae puniendos falsis criminibus obiecerunt; conuertantur leones ad comminuenda ossa calumniantium nec Danihel ipse intercedat innocens comprobatus et de lacu, quo illi pereunt, liberatus; qui enim parat proximo suo foueam, ipse iustius cadet in eam. Eripe te, frater, dum in hac carne uiuis, ab ira, quae uentura est pertinacibus et superbis. terror temporalium potestatum quando ueritatem oppugnat, iustis fortibus gloriosa probatio est, infirmis periculosa temptatio; quando autem ueritatem praedicat, errantibus cordatis utilis admonitio est, insensatis inutilis afflictio. non est tamen potestas nisi. a deo; qui autem resistit potestati, dei ordinationi resistit; pripes enim non sunt timori bono operi, sed malo. uis autem non timere potestatem, bonum fac et habebis laudem
Abbreviated transcription (Latin):
sed gr̃as dño quinos acliuisione col¬
legit. & hoc uni dõ congruere. ut
in unitate colatur ostendit. His ego
dominicis lucris inpediendis ad con.¬
tradicendum me opponerem collegis
mreis. ne in montib &e collib ur̃is. id
errantes in pacis ouile colligerentur.
ubi ẽ. unus grex & umis pastor. Ita
sane huic prouisioni contradicere
debui. ne res quas dicits ur̃as ꝑdere.¬
tis. & securi xpm̃ ꝓscriberetis. ut
iure romano testamenta conderetis.
& iure diumo patrib conditum testa.¬
mentum ubi scripiũ ẽ. insemine tuo
benedicentur om̃s gentes. calũpniosis
criminationib rũperetis. ut inemp¬
tionib & uenditionib liberos contrac¬
tus haberetis. & uobis diuidere quod
xp̃s emit uenditus audiretis. Ut
quod quisq ur̃m cuiquã donassce
ualeroe & quod donauit ds̃ deoꝵ a solios
ortu usq ad occasum uocatis filiis ñ
ualer&e. ut de terra corporis ur̃i inrexi.¬
lium non mitteremini. & de regno

Expanded text:
sed gratias domino, qui nos a diuisione colsed gratias domino, qui nos a diuisione collegit et hoc uni deo congruere, ut in unitate colatur, ostendit\'. His ego dominicis lucris impediendis ad contradicendum me opponerem collegis meis, ne in montibus et collibus uestris, id errantes in pacis ouile colligerentur, ubi est unus grex et unus pastor? ita sane huic prouisioni contradicere debui, ne res, quas dicitis uestras, perderetis et securi Christum proscriberetis? ut iure Romano testamenta conderetis et iure diuino patribus conditum testamentum, ubi scriptum est: In semine tuo benedicentur omnes gentes, calumniosis criminationibus rumperetis? ut in emptionibus et uenditionibus liberos contractus haberetis et uobis diuidere, quod Christus emit uenditus, auderetis? ut, quod quisque uestrum cuiquam donasset, ualeret et, quod donauit deus deorum a solis ortu usque ad occasum uocatis filiis, non ualeret? ut de terra corporis uestri in exilium non mitteremini et de regno
Abbreviated transcription (Latin):
qua consuenidine tenebamur. Gras
dño qui uincula nr̃a disrupit. &
nos pacis uinculum transtulit. Alu
dicant. Nescrebamus hic esse ueri¬
tarẽ. nec eam discere uolebamus.
Sed nos adeam cognoscendã metis
fecit intentos. quo timuimus. ne
forte siue ullis rerum aeternarum
luchris damno rerũ temporalium
feriremur. Gras dño qui negle.¬
gentiam nram̃ stimulo terroris ex¬
cussit. ut saltim folliciti quȩreremꝰ.
quod securi nũquã nosse curauimꝰ.
Alii dicant. Nos falsis rumorib
terrebamur intrare. quos falsos esse
nesciremus. nisi intraremus. Nec
intraremus. nisi cogeremur. Gr̃ãs
dño. qui trepidationẽ nram flagello
ab stulit. exꝑtos docuit. quã uana &
inania de aeccła sua mendax fama
iactauerit. Hinc iam credimus ce
illa falsa esse. quȩ auctores huius
heresis criminati sunti. quando postr¬
fiori eoꝵ tam falsa & priora finxe¬
runt.Alii dicant. putamus nibil
inter esse ubi fidem xp̃i teneremus.

Expanded text:
qua consuetudine tenebamur; gratias qua consuetudine tenebamur; gratias domino, qui uincula nostra disrupit et nos ad pacis uinculum transtulit\', alii dicant: \'Nesciebamus hic esse ueritatem nec eam discere uolebamus; sed nos ad eam cognoscendam metus fecit intentos, quo timuimus, ne forte sine ullis rerum aeternarum lucris damno rerum temporalium feriremur; gratias domino, qui neglegentiam nostram stimulo terroris excussit, ut saltem solliciti quaereremus, quod securi numquam nosse curauimus, alii dicant: \'Nos falsis rumoribus terrebamur intrare, quos falsos esse nesciremus, nisi intraremus, nec intraremus, nisi cogeremur; gratias domino, qui trepidationem nostram flagello abstulit, expertos docuit, quam uana et inania de ecclesia sua mendax fama iactauerit; . hinc iam credimus et illa falsa esse, quae auctores huius haeresis criminati sunt, quando posteri eorum tam falsa et peiora finxerunt\\ alii dicant: Putabamus quidem nihil interesse, ubi fidem Christi teneremus;
Abbreviated transcription (Latin):
sed obdurate consurtudinis graue
uinculũ conligabat. ut ineis cõplere¬
tur diuina illa sententia. Uerbis
non emendabitur. seruus durus. Si eñi
& intellexerit. non obȩdioe. Quam
multi ppterea putabant uerã aeccłam
esse partẽ donati. quia eo ad cognoscen¬
dam catholicam ueritatẽ securitas
turpidos. fastidiosos. pigrosq faciebat.
quã mulus aditũ in trandi obserabant
rumores maledicorũ. qui nescio qui
aliud nos in altare dĩ ponere iactita¬
bant. Quã multi nibil inter esse
credentes. in qua quisq parte xp̃ianꝰ
fit. icheo ꝑmanebant in parte donati
quia ibi nati erant. & eos inde discere
atq catholicam transire nemo coge¬
bat. his omnib harum legũ terror
quib permulgandis reges dño ser.¬
uiunt intimore ita ꝓfuit. ut nunc
alu dicant. Iamiam hoc urlebamus.
sed dõ gr̃ãs. qui nobis occasionẽ p̃buit
iamq facrendi. & dilationũ morulas
amputauit.Alii dicant. hoc esse
uerum iam screbamus. sed nescio.

Expanded text:
sed obduratae consuetudinis graue sed obduratae consuetudinis graue uinculum conligabat, ut in eis compleretur diuina illa sententia: Verbis non emendabitur seruus durus; si enim et intellexerit, non oboediet! quam multi propterea putabant ueram ecclesiam esse partem Donati, quia eos ad cognoscendam catholicam ueritatem securitas torpidos, fastidiosos pigrosque faciebat! quam multis aditum intrandi obserabant rumores maledicorum, qui nescio quid aliud nos in altare dei ponere iactitabant! quam multi nihil interesse credentes, in qua quisque parte Christianus sit, ideo permanebant in parte Donati. quia ibi nati erant et eos inde discedere atque ad catholicam transire nemo cogebat! His omnibus harum legum terror, quibus promulgandis reges domino seruiunt in timore, ita profuit, ut nunc alii dicant: clam hoc uolebamus; sed deo gratias, qui nobis occasionem praebuit iam iamque faciendi et dilationum morulas amputauit\', alii dicant: Hoc esse uerum iam sciebamus, sed nescio
Abbreviated transcription (Latin):
sententia non erat. nisi neminem
adunitarẽ xp̃i esse cogendum. uerbo
esse agendum. disputatione pugnan.¬
dum. ratione uincendum. ne fictos
catholicos haberemus. quos apertos
hereticos noueramus. Sed hȩccopi¬
mo mea non contra dicentium uerbis.
sed demonstrantium superabatur ex.¬
emplis. Nam primo mihi oppone¬
banir ciuitas mea. quȩ cum tota eẽt̾
in parte donati. ad unitatẽ catholicã
legũ imperalium timore conuersa
est. Quã nõ uidemus ita huiꝰ ur̃ę
animositatis ꝑmierem detestari. ut
inea nũquã fuisse credatur. Ita aliȩ
multeq mihi nominatim cõmemora¬
bantur. ut ipsis reb agnoscerẽ &iã
in hac causa recte intelligi posse qđ
scriptum est. Da sapienti occasionẽ.
& saprentior erit. Quã mult enĩ
quod certo scimus iam uolebant esse
catholici manifestissima ueritate com.¬
moti & offensionẽ suoꝵ reuerendo
condie differebant. quã multos nou
ueritas qua nũquã prȩ sumpsistis.

Expanded text:
sententia non erat nisi neminem sententia non erat nisi neminem ad unitatem Christi esse cogendum, uerbo esse agendum, disputatione pugnandum, ratione uincendum, ne fictos catholicos haberemus, quos apertos haereticos noueramus. sed haec opinio mea non contradicentium uerbis sed demonstrantium superabatur exemplis. nam primo mihi opponebatur ciuitas mea, quae cum tota esset in parte Donati, ad unitatem catholicam legum imperialium timore conuersa est, quam nunc uidemus ita huius uestrae animositatis perniciem detestari, ut in ea numquam fuisse credatur; ita aliae multae, quae mihi nominatim commemorabantur, ut ipsis rebus agnoscerem etiam in hac causa recte intellegi posse, quod scriptum est: Da sapienti occasionem et sapientior erit. quam multi enim, quod certo scimus, iam uolebant esse catholici manifestissima ueritate commoti et offensionem suorum reuerendo cotidie differebant! quam multos non ueritas, qua numquam praesumpsistis,
Abbreviated transcription (Latin):
sed timendo quod non uult pati uel re.¬
linquit inpedrentẽ animositate᷑. uel
ignoratam compellitur cognoscere ueri¬
tatẽ. ut timens uel respuat falsum
de quo contendebat. uel querat uerũ
quod neserebat. & uobens iam teneat.
quod nobebat. Suꝑ fluo fortasse hoc¬
dicerenir quib lib& uerbis. si ñ tamen
multis ostenderetur exemplis. Non
illos aut illos homines. fed multas ciui.¬
tates uidemus fuisse donatistas nc̃ esse
catholicas. Detestari uehementer dia.¬
bolicam separationẽ. diligere ardenter
unitarem. Quȩ tamen timoris huiꝰ
qui tibi displicoꝵ occasionib catholicȩ
factȩ sunt. ꝑ leges imperatorum con¬
stantino. apud quẽ primũ ur̃i ultro
ex̧cilianum accusauerunt usq ad pre¬
sentes imperatores qui iudiciũ illius
quod ur̃i elegerunt quod iudicibus
ep̃is prȩtulerunt iustissime contra uos
custodiendum esse decernunt. his
ergo exemplis acollegis meis mihi pro.¬
positis cessi. Nam mea primitus

Expanded text:
sed timendo, quod non uult, pati uel resed timendo, quod non uult, pati uel relinquit impedientem animositatem uel ignoratam compellitur cognoscere ueritatem, ut timens uel respuat falsum, de quo contendebat, uel quaerat uerum, quod nesciebat, et uolens iam teneat, quod nolebat. superfluo fortasse hocdiceretur quibuslibet uerbis, si non tam multis ostenderetur exemplis. non illos aut illos homines sed multas ciuitates uidemus fuisse Donatistas, nunc esse catholicas, detestari uehementer diabolicam separationem, diligere ardenter unitatem. quae tamen timoris huius, qui tibi displicet, occasionibus catholicae factae sunt per leges imperatorum a Constantino, apud quem primum uestri ultro Caecilianum accusauerunt, usque ad praesentes imperatores, qui iudicium illius, quem uestri elegerunt, quem iudicibus episcopis praetulerunt, iustissime contra uos custodiendum esse decernunt. His ergo exemplis a collegis meis mihi propositis cessi. nam mea primitus