comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lo sophie genꝰ usta sapientes mundi in partibꝰ siuis ita dis¬
tinguit᷑. Ed phisicã ꝑtin̾e auint disciplinas septem. quar̃
pͥma ẽ arimethica. sccła geomet̾a. tcia musica. qͣrta astͦnomia
qͥnta astrologia. sexta mechanca septima medicina. Ratio
aũ ear̃ dẽ disciplina breuit̃ ista ẽ Nrimethice nãq ẽ diffi¬
nitio ꝓ ꝙͣ num̾oꝵ om̃iũ ratio uł ordo consistit. Seometrica ẽ
disciplina magnitudinis . fig᷑ar̃. notis ⁊ liniam̃tis ꝓpͥis clistĩc¬
ta. uł formis. Dicta aũ geometͥca ad m̃sionẽ t̾re ꝑ q̃ uniꝰciuꝰq¬
spatii t̾mini declarari solent. Musicha ẽ ars spectabił uocẽ
uł gesta habens in se num̾oꝵ. Hec soni artã ht̃ dsmsionẽ
cum scĩa ꝑfect& modulationis. hec constat ex tͥbus modis. idẽ¬
⁊ sono ⁊ uerb̃ ⁊ num̾is. Astronomia. lex ẽ astroꝵ. Astrolo¬

Expanded text:
losophiae genus iuxta sapientes mundi in partibus suis ita dislosophiae genus iuxta sapientes mundi in partibus suis ita distinguitur: ad fisicam pertinere aiunt disciplinas septem, quarum prima est arithmetica, secunda geometrica, tertia musica, quarta astronomia, quinta astrologia, sexta mechanica, septima medicina. Ratio autem earundem disciplinarum breuiter ista est. Arithmetica namque est definitio per quam numerorum omnium ratio uel ordo consistit. Geometrica est disciplina magnitudinis et figurarum notis liniamentisque propriis distincta, uel formis. Dicta autem Geometrica a dimensione terrae, per quam uniuscuiusque termini declarari solent. Hanc vel gestu, habens in se numerorum ac soni certam dimensionem cum scientia perfectae modulationis. Haec constat ex tribus modis, id est sono, verbis et numeris. 152. Astronomia est lex astrorum. Astrolo
Abbreviated transcription (Latin):
sciãm ⁊ sapĩam. hoc interest qđ scientia ad agnitionẽ ꝑtiuet
sapientiã ⁊ prudentiã intelligi uoluert̃ differentiã. ut
sapientiã indiuinis prudentiã aũ uł sciãm inhumanis ne¬
gotis pon̾ent. Pfecta ẽ aũ scĩa multa ag̾e bona. ude ir tau¬
dẽ ñ querere q̃ ds̃ p̃cipit face̾. ⁊ seͥuum inutilẽ sese ante ocłõs¬
dĩ extimare. Hẽ sapientiã ⁊ eloq̃ntiã ita distinguit᷑ qđ
eloqñtia ꝯstat ex u̾b̃. sapĩa ex sententiis. s. sapĩa sine eloq̃ñtia
ꝓdesse potest. eloqñtia sine sapĩa uałe ñ potest. Melior ẽ in ẽm̃i¬
diserta prudentta: q̃ stulta loq̃citas. Rer̃ enĩ studia ꝓst̃ ñ
partes tres eẽ dixunt. idest phisicã. ethicã. logrcã. Phisica na¬
t᷑ał. ethica morał. logyra rationał. Har̃ pͥma nate̾ ⁊ contem¬
platioĩ deputat᷑. scda in actiõe ⁊ causarecte iiuendi u̾sat᷑
tercia indiscernendũ uer̃ afalsis. opponit᷑. Qđ tͥmodũ phi¬

Expanded text:
iam et sapíentiαm hoc interest, quod scientia ad agnitionem pertinesapientiam et prudentiam ita intellegi uoluerunt, ut sapientiam in diuinis, prudentiam autem uel scientiam in humanis negotiis ponerent. Perfecta est autem scientia multa agere bona, et de illis laudem non quaerere quae Deus praecepit facere, et seruum inutilem se esse ante Dei oculos existimare. Inter sapientiam et eloquentiam ita distinguitur, quod eloquentia constat ex uerbis, sapientia ex sententiis. Sed sapientia sine eloquentia prodesse potest. Eloquentia sine sapientia ualere non potest. "Melior est enim indiserta prudentia quam stulta loquacitas." Rerum enim studia prosunt, non partes tres esse dixerunt, id est physicam, ethicam, logicam. Physica naturalis est, ethica moralis, logica rationalis harum prima naturae et contemplationi deputatur, secunda in actione et causa recte uiuendi uersatur, tertia in discernendo uerum a falsis opponitur. Quod trimodum phi
Abbreviated transcription (Latin):
noctna illusione fundunt᷑: qđ om̃is sapiens uidet ꝗͣ sit
absurdũ ⁊ a ratione om̃ibꝰ alienũ: Iis gͦ ꝓpositiõibꝰ de a¬
mine origine partes se inuicẽ uinct̃. q u naqͣq ear̃ cũ a¬
lienã ꝓpositionẽ destruit ipsi ñ ualent astruere qđ ꝓpo
nunt. Et ob hoc de hac q̃stione cautiꝰ q̃rendũ ẽ: marime
qr a scĩs uiris nicħ ceruꝰ diffinitũ ẽ nec scar̃ scͥpt᷑ar̃ aucto¬
ritate manifestiꝰ ꝓñtiat᷑. Inud tñ tenendũ ẽ pariuloꝵ

Expanded text:
ntur? Quod omnis sapiens uidet quam sit absurdum et a ratione omnimodis alienum. His ergo propositionibus de animae origine partes se inuicem uincunt, quia unaquaeque earum cum alienam propositionem destruit, ipsa non ualet adstruere quod proponit. Ob hoc de hac quaestione cautius quaerendum est: maxime quia a sanctis uiris nihil certius definitum est, nec sanctarum Scripturarum auctoritate m
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa sola utrumq ꝑducens ad rꝑm. ipsa sola ꝑbuens gaudi¬
fert. qđ amor ⁊ dilectio media st̃. ⁊ adutr̃q parata mͦ in bo¬
nũ mͦ in malum itunt᷑ caritas añ ñ nisi inbonũ. Eiuis
etiam nom̃ eousq extollit᷑ ut ⁊ ipse appellat᷑ caritas Ipłil aũ¬
ẽ ꝑfecta caritas q̃ inimicos ⁊ patient̃ sustrnet ⁊ benigne refo¬
uet. Qui uͦ ita ñ agit. longe a caritate difcedit. Quatuor
aũ st̃ diligenda ds̃ scilicet atq ꝓximꝰ caro nr̃a atq attima
mi ita ꝑ amorẽ ꝓximi amor ostendit᷑ dĩ. Dilectio in dm̃ ori¬
go ẽ tlilectionis in ꝓximũ. ⁊ dilectio inꝓximũ cognitio est
dilectioĩs indm̃. Forro allectio dĩ atimore inchoat s ñ fub
timori ꝑseu̾at. nã dilectio extimore seruił ẽ ñ lib̾a: qr ñ
constat. examore d. s extimore supplicii. In tribꝰ aũ rebꝰ
dilectio dĩ expͥmit᷑. at nicħ remaneat in hoĩe qđ ñ fubdat᷑

Expanded text:
Ipsa sola perducet nos ad Christum, ipsa sola fruetur gaudifert, quod amor et dilectio media sunt, et ad utrumque parata, modo in bonum, modo in malum vertuntur. Charitas autem non nisi in bonum; cujus etiam nomen eo usque extollitur, ut ipse Deus 108 Charitas appelerfecta caritas, quae inimicos et patienter sustinet et benigne refouet. Qui uero ita non agit, longe a caritate discedit. Quattuor autem sunt diligenda: Deus scilicet atque proxímus, caro nostra atque anima. mi, ita per amorem proximi amor ostenditur Dei. Dilectio in Deum origo est dilectionis in proximum, et dilectio in proximum cognitio est dilectionis in Deum. Porro dilectio Dei a timore inchoat, sed non sub timore perseuerat. Nam dilectio ex timore seruilis est, non libera, quia non constat ex amore Dei sed ex timore supplicii. In tribus autem rebus dilectio Dei exprimitur, ut nihil remaneat in homine quod non
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ consolatio. Lis media ⁊ deutriꝰq partibꝰ conposita utilior ẽ
magis ad refouendas m̃tis angustias q̃ solent ꝑ uniꝰ iutentio¬
nẽ nutͥri. ⁊ ut de utͥusq partibꝰ meliꝰ tẽꝑant᷑. Nã qđ ⁊ ꝑdiẽ¬
saluator signis ⁊ miracłis in trbibꝰ choruscabat actiuã
contẽplatioĩs significabat. Iccͥco dĩ seruus iusta imitationẽ
ꝙͥ. nec actualẽ uitã amittit. ⁊ contẽ platitã agit alit̾ enĩ ince¬
dens offendit. Sic̃ enĩ ꝑ contẽplatiuã uitã amandꝰ ẽ ds̃: ita
⁊ꝑ actualẽ uitã diligendꝰ ẽ ꝓximꝰ. Sic aũ ñ possumꝰ sine

Expanded text:
est consolatio. His media et de utrisque conposita utilior est est consolatio. His media et de utrisque conposita utilior est magis ad refouendas mentis angustias, quae solent per unius intentionem nutriri, ut de utriusque partibus melius temperentur. Nam Saluator signis et miraculis in urbibus coruscabat, actiuamcontemplationis significabat. Idcirco Dei seruus iuxta imitationem Christi, nec actualem uitam amittit, et contemplatiuam agit. Aliter enim incedens offendit. Sicut enim per contemplationem amandus est Deus, ita per actualem uitam diligendus est proximus
Abbreviated transcription (Latin):
monstͣuit ha lippis ocłis s tñ fec̃da q actio laboriosa qͥdẽ est
uma nusꝗͣ alta consid̾ans s in eo qđ se erga ꝓximi utilita¬
tẽ plus exibet: fecondior in oꝑibꝰ qͣsi in filus cresc̃. Sic⁊
martha ⁊ maria. quar̃ una uirtutibꝰ m̃tẽ ex̾cebat in oꝑe
alt̾a requiescebat defixa in cõtemplatiõis otiũ. cotendunt
iusticie feces peccõꝵ exharuint: cormundũ exibeant ad uidẽ
concupiscentie tẽptatioibꝰ cedit: a contemplatiõe ꝓculdubio
ꝓhibet᷑. uñ ⁊ popłs qͥ dũ legẽ acciꝑet. amonte idest asu li¬
mi cõtẽplatioẽ qͣsi carnaliũ ciositas remouet᷑ ⁊ in euãgłio
curatꝰ ade ͤsono uult dñm ꝑ cotempiatioẽm seqͥ s iubet᷑ ad
domũ reuerti ⁊ in actiue uite oꝑatiõe uersari. In ipso aũ cõ¬
templatiõis. uł actioĩs usu. urt̾dũ magna differentia ẽ am
moꝵ. Nã qͥbusdam sola contẽplatio ꝓfic̃. qͥbusdã uͦ actio sola

Expanded text:
monstrabat Lia, lippis oculis, sed fecunda; quia actio laboriosa quidem est, minusque alta considerans; sed in eo quod se erga proximi utilitatem plus exhibet, fecundior in operibus quasi in filiis crescit. Sic et Μartha et Maria, quarum una uirtutibus mentem exercebat in opere, altera requiescebat defixa in contemplatione. Hii autem qui ad iustitiae faeces peccatorurn exauriunt, cor mundum exhibeant ad uidendconcupiscentiae temptationibus cedit, a contemplatione proculdubio prohibetur. Vnde et populus dum legem acciperet a monte, id est a sublimi contemplatione, quasi carnalium curiositas remouetur. Et in Euangelio curatus a legione uult Dominum per contemplationem sequi, sed iubetur domum reuerti et in actiuae uitae operatione uersari. In ipso autem contemplationis uel actionis usu interdum magna differentia animorum est. Nam quibusdam sola contemplatio proficit, quibusdam uero actiua sola
Abbreviated transcription (Latin):
noranti demonsit peccm̃. ista agnitũ adiuuat ut uitet᷑. Illa
flagigitiis deditos increpat. ista peccantes bonitate ꝓpͥa lib̾at
Iua talionem redclendã decreuit. ista etiam ꝓ inimicis orare
uibet. Ila conuigioꝵ indulgens licentiã cresc̾e ⁊ gen̾are p̃ce¬
pit. ista continentiã suadet. illic p̃dicat᷑ cͥcumcisio sola carnis
hic lauacrũ in ablutioẽ cordis. ⁊ corꝑis. Illic corde nitidis reg¬
nũ ⁊⁊ ꝓmissiones rer̃ temꝑaliũ continent᷑. hic uita et̾na regnũ¬

Expanded text:
noranti demonstrat peccatum, ista agnitum adiuuat, ut uitetur. Illa flagitiis deditos increpat, ista peccantes bonitate propria liberat. Illa talionem reddendam decreuit, ista etiam pro inimicis orare iussit. Illa, coniugiorum indultis habenis, crescere et generare praecepit, ista continentiam suasit. Illic praedicatur circumcisio sola carnis, hic lauacrum in ablutione cordis et corporis. Illic Cananitidis regnum et promissions rerum temporalium continentur, hic uita aeterna regnu
Abbreviated transcription (Latin):
sentit. uoluntas. ⁊̃ dũ recordat᷑ memoria ẽ. dũ m̃bra uegetat
rit. Int̃ animã ⁊ sp̃m hoc doctores differre dix̾unt. qđ
anina ipsa uita ẽ hominis p̃stas sensum motũq corꝑi
ture p̃stare uidet᷑ pecoribꝰ cet̾is. Certissime aũ sp̃m animã ẽẽ¬

Expanded text:
sentit, uoluntas est; dum recordatur, memoria est; dum membra uegetat,sentit, uoluntas est; dum recordatur, memoria est; dum membra uegetat,rit. Inter animam et spiritum hoc doctores differre dixerunt, quod anima ipsa uita est hominis, praestans sensum motumque corpoturae praestare uidetur pecoribus ceterís. Proinde anima fla
Abbreviated transcription (Latin):
animã morte soporatã animũ sõpno. Ob hoc inde putãt
ẽẽ diu̾sũ: ꝓ eo qđ actionis officio seꝑant᷑. Qui uͦ utr̃ũq
indifferent᷑ accipiunt. u̾aciꝰ sic argum̃tant᷑ qđ neq uiu̾e¬
sine sensu possumꝰ neq sentire sine uita. Iocͥco neqͣꝗͣ posse
dict̃ ẽẽ diu̾sũ qđ a se minime separat᷑ s idẽ unũ n uiuen¬
di habere ugorẽ : ⁊ sentiendi ꝑfrui ratione. Et dũ sint
utͣq unũ uaria sum̾e uocabła ꝓ diu̾sitate effectionũ posst̃
S icut enĩ sp̃c pars anime ẽ ꝓ quo imagines rer̃ corꝑaliũ
tio intelligentiaq ꝑcipit᷑. sic uoluntas qua intellecta con¬
sentiuntur sic memoria qua meditata memorant᷑. Et hec
quidẽ dum in multiplici appellatiõe ꝯstañt. ñ tñ ita diui¬
dunt᷑. in substantia sic̃ in nomine. ꝙ eadẽ om̃ia una ẽ a¬
nima. G̃. dũ otẽplat᷑ sp̃c ẽ: Dũ sentit. sensꝰ est. dũ sapit. a¬
nimꝰ ẽ. dũ intelligit mens est dũ discernit ratio ẽ. Dũ cõ¬

Expanded text:
animam morte soporari, animum somno. Ob hoc inde putant esse diuersum pro eo quod actionis officio separantur. Qui uero utrumque indifferenter accipiunt ueracisine sensu possumus, nec sentire sine vita. 96. Idcirco nequaquam posse esse divisum quod a se minime separatur. Sed idem unum, et vivendi habere vigorem, et sentiendi perfrui ratione; et dum sunt utraque unum, varia sumpsere vocabula, pro diversitate effectionum. Sicut enim spiritus pars animae est per quam imagines rerum corporalium tio intellegentiaque percipitur; sicut uoluntas, qua intellecta consentiuntur; sicut memoria, qua meditata rememorantur. Et haec quidem dum multiplici constent appellatione, non tamen ita diuiduntur in substantia sicut in nomine, quia eadem omnia una est anima. Quae dum contemplatur, spiritus est; dum sentit, sensus est; dum sapit, animus est; dum intellegit, mens est; dum discernit, ratio est; dum con
Abbreviated transcription (Latin):
quidã inpectore ẽẽ uoluert̃: quidã uͦ incapitis arce eã
sine affirmandi p̃suptioe quid inde patrũ disputatio
oẽ sic ꝓfert sententiã cuꝰ breuit̃ u̾ba exponenda st̃. Utr̃
inquit sic̃ caro nascentium s om̃s anime ex adam ueni
Questio in definendo difficił. ẽ. qr contrariis obiectioibꝰ utͣqs
ginał peccĩ teneat᷑ osortio. nũqͥd inuistꝰ ẽ cb̾. ut cũ car ne
mittat animã in ignẽ et̾nũ q̃ cũ carne ñ ht̃ cõmune pec¬
catũ. Hoc cũ ilł opponit᷑ om̃ino deficiunt. Et contͣ illi qͥ¬
assert̃ animas cũ ip̃is corporibꝰ ꝓpagari. posst̃ quidẽ ui
paruuł uistũ dĩ uidiciũ firiare. ut cominune habegł̃

Expanded text:
quidam in pectore esse uoluerunt, quidam uero in capitis arce eam sine affirmandi praesumptione, quid inde Patrum disputatio one sic profert sententiam, cuius breuiter uerba ponenda sunt: "Vtrum, inquit, sicut caro nascentium, sic omnes animae ex Adam uenirentur?" Quae quaestio in definiendo difficilis est, quia contrariis obiectionibus ginalis peccati teneatur consortio "numquid iniustus est Deus, ut cum carne mittat animam in ignem aeternum, quae cum non habent commune peccatum", hoc cum illis opponitur omasserunt animas cum ipsis corporibus propagari, possunt quidem in parvulis justum Dei judicium firmare, ut commune habeant
Abbreviated transcription (Latin):
nit᷑ homo ut bonꝰ sit nec humanũ arbitͥum diuinã grãm
antecedit. s ipsa gr̃ã dĩ nolentẽ hominẽ p̃uenit ut etiã
bene uelit. nam poncłe carnis hõ sic agit᷑ ut ad pecc̃m
sit facił tardꝰ ad penitendũ. Ht̃ de se unde corruat. ⁊ ñ
ht̃ unde resurgat nͥ grã conditoris ut erigat᷑ manũ iacẽ¬
ti extendat. Deniq homini ꝑdĩ gram lib̾um restaurat᷑ ar¬
bitrum. qđ primꝰ homo ꝑdid̾at. nam ille hũit incoandi
boni lib̾um arbitͥum. qđ tñ dĩ ad uitorio ꝑfic̾et᷑. Nos uͦ ⁊
ce bõnũ de ipso habemꝰ a quo grẽ donũ datũ ⁊ lib̾um

Expanded text:
nitur homo, ut bonus sit, nec humanum arbitrium Dei gratiam antecedit; sed ipsa gratia Dei nolentem hominem praeuenit ut etiam bene uelit. Nam pondere carnis homo sic agitur, ut ad peccandum sit facilis, tardus ad penitendum. Habet de se unde corruat, et non habet unde consurgat, nisi, gratia Conditoris ut erigatur manum iacenti extendat. Denique homini per Dei gratiam liberum restauratur arbitrium quod primus homo perdiderat. Nam ille habuit inchoandi boni liberum arbitrium, quod tamen Dei adiutorio perficeretur. Nos uero, et e bonum de ipso habemus, a quo et gratiae donum datum, et liberum
Abbreviated transcription (Latin):
meo qđ grã ꝑ̃ueniam᷑. dĩ ẽ bonum. In eo uͦ qł ad bene oꝑan¬
moribꝰ iusto iudicis derelinqͥt unde uerissimũ ẽgre
liuis duine pietatis honitate tͥbui. Quidã em̃ qͥ aislime mi¬
Da ũ repbati ad penam. p̃destinati dampnant. ereise lei sqͥ
ire. sđ̃ erempsũ de esau : iacob neclum natis collixet
Sui dũ eeñt una conceptione. uł partu ectiti pariq neri
ueniens bonitas gͣcuita trax̃. aft̾um tm̃ q̃dã iusticie suitas
odio habitũ in massam ꝑditionis relictum dãpnauit. sc
habiu. Unde consequens ẽ milł p̃uenientibꝰ m̃itis cõser
giam s sola uocatione diuina neq quenq̃ saluari seu dãp¬
nari eligi uł repbari nisi er ꝓposito p̃destiñatiois dit̃ q̃ uistꝰ
dat̃i ẜ in singłis dona singła diudunt᷑. scilicet ut qͣsi m̃bra
crpis singła officia hñt. ut alt̾um indigeat. officio alt̾ius¬

Expanded text:
 in eo uero quod bene operanmoribus iusto iudicio derelinquit. Vnde uerissimum est grsolius diuinae pietatis bonitate largiri. Quidam enim gratissimae miabiti, ad poenam praedestinati, damnantur, effecti vasa irae. Quod exemplum de Esau et Jacob nondum natis colligitur. Qui dum essent una conceptione vel partu editi, parique nexu ueniens bonitas gratuita traxit, alterum quadam iustitiae seueritate odio habitum in massam perditionis relictum damnauit, sicuhabui. Vnde consequens est nullis praeuenientibus meritis conferri gratiam, sed sola uocatione diuina, neque quemquam saluari siue damnari, eligi uel reprobari, nisi ex proposito praedestinantis Dei, qui iustus datur, sed singulis dona singula diuiduntur, scilicet ut, quasi membra corporis singula officia habeant, et alter indigeat alt
Abbreviated transcription (Latin):
Primũt nãq genus suꝑbie ẽ eoꝵ qui suꝑ tͣnsgͣssionis culpã
contemptui habent diuina p̃cepta. scdm genꝰ eoꝵ qui excõ¬
seruatiõe mandatoꝵ aitollunt᷑ elatioẽ urtutũ. Terciũ¬
aũ ẽ. genꝰ eoꝵ qui ꝑcontumaciã m̃tis subditi eẽ dedignant᷑ se¬
nioꝵ imꝑiis. Que quidẽ uitia duunitꝰ adiuuante gr̃a econtͣ¬
rio curant᷑ uirtutibꝰ. Gule enĩ concupiscentiã repͥmunt ugili
e ⁊ ẽpunctio corcdis. fornicationẽ extinguit contͥtio cordis⁊. ⁊ cor¬
poris afflictio ⁊ oratio assidua. uł laboris exͥcitiũ. metꝰ quoꝙ
gehenne uł amorcelestis pat̾e. In uidiã fuꝑat amor fr̃ne dilec¬
tioĩs. qr celeste regnũ ñ accipiunt nͥ concordes. Irã tẽꝑat patien

Expanded text:
Primum namque genus superbiae est eorum qui per transgressionem culpae Primum namque genus superbiae est eorum qui per transgressionem culpae contemptui habent diuina praecepta; secundum genus eorum qui ex conseruatione mandatorum adtolluntur elatione uirtutum; tertiuumaciam mentis subdi dedignantur seniorum imperiis. Quae quidem uitia, diuinitus adiuuante gratia his e contrario curantur uirtutibus. Gulae enim concupiscentiam reprimunt uigiliae et conpunctio cordis. Fornicationem extinguit contritio cordis et corporis afflictio et oratio assidua uel laboris exercitium, metus quoque gehennae uel amor caelestis patriae. Inuidiam superat amor fraternae dilect
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ hñt amorẽ augendi exeruciant: s etiam amittendi
metu. Ipsa quoꝙ inuidia dupplici afficit᷑ flãma idẽ dũ aut
meliori inuidet: in ud qd ñ est. aut dũ quemlibet consimi¬
lẽ eẽ sibi eq̃lẽ dolet. Sequit᷑ tͥsticia cuiꝰ tria st̃ gen̾a. Quar̃
pͥma ut ait cassianꝰ temꝑata ⁊ rationabił dedelictoꝵ penitu¬
dine ueniens. alt̾a ꝑturbata irrationabił de anxietate m̃tis
siue de desꝑatione peccoꝵ exoriens. t̾cia de iracundia uł illato
ꝑticã ht̃ iactantiã. ña st̃ qui hñt dona ⁊ donantẽ innorant
iargientis. Itẽ quidã st̃ qui qd ñ hñt hr̃e se pre tumore ex¬
istimant. itẽ st̃ qͥ contẽpnendo alios se aliqͥd habere singłã¬
rit̃. ꝓutant. Pniciosiorẽ scimꝰ eẽ elationẽ: de singłaritatẽ iac¬
tantie uenientẽ. Ultima suꝑbia trimodã. ht̃ differentiam

Expanded text:
ea quae habent amore augendi excruciantur, sed etiam amittendi ea quae habent amore augendi excruciantur, sed etiam amittendi metu. 165. Ipsa quoque invidia duplici afficitur flamma, id est, cum aut meliori invidet in id quod ipse non est, aut dum quemlibet consimilem esse sibi aequalem dolet. 166. Sequitur tristitia, cujus tria sunt genera, quarum prima, ut ait Cassianus, temperata et rationabilis, de delictorum poenitudine veniens; altera perturbata, irrationabilis, de anxietate mentis seu desperatione peccatorum exoriens; tertia de iracundia, vel de illato pertitam habet iactantiam. Nam sunt qui habent dona et donantem ignorant. n pro gratia largientis. Item quidam sunt qui quod non habent habere se per tumorem existimant. Item sunt quidam qui, contemnendo alios, se aliquid habere singulariter putant. Perniciosiorem autem esse elationem de singularitate iactantiae uenientem. Vltima superbia trimodam habet differentiam.
Abbreviated transcription (Latin):
tas. gustu melł ieiuniũ soluit. sodo mͦ si lautiores escasq̃rat
sic̃ ppłs heremi magͣna contẽpto carnes egiptias esuriit.
Tercio mͦ sidiligentiꝰ quisq cõmunes cibos curet. sicut filii e¬
hyextͣ morẽ crudam ab offerentibꝰ tollebant carnẽ ꝗͣ sͥ accu¬
ratiꝰ p̃pararent. Quartomͦ siuiles escas. quisq nimiũ sumat.
q ex clesiõio qdc̃q sumat. sic̃ esau ꝓlenticłe concupiscentie
ꝑdidit pͥmogenita. Pornicatio quoq trimodo gen̾e discer
nit᷑. pͥmo quippe dũ ꝑuoluntatis luxiam c̃inixtio carnis
explet᷑. alt̾o dum sola attrectatioẽ luxꝰ carnis ꝑĩmundiciã¬
ꝑ uocat᷑. Est n quartũ genꝰ fornicationis uixta scͥpturã
om̃is scilicet illicita corruptio m̃tis sic̃ idolatͥa ⁊ auaricia
ex giribꝰ fit p̾uaricatio legis ppt̃ illicitã concupiscentiã
Porro auaricia in geminã distinguit᷑ pęnã idest concu¬

Expanded text:
than gustu mellis ieiunium soluit. Secundo modo, si lautiores escas quaerat, than gustu mellis ieiunium soluit. Secundo modo, si lautiores escas quaerat, sicut populus heremi manna contempto carnes Aegyptias esuriuit. Tertio modo, si diligentius quisque communes cibos procuret, sicut filii Heli extra morem crudam ab offerentibus tollebant carnem, quam sibi accuratius praepararent. Quarto modo, si uiles escas nimium quisque sumat. que ex desiderio quodcumque sumat, sicut Esau pro lenticulae concupiscentia perdidit primogenita. Fornitur. Primo quidem, dum per voluptatem luxuriae commistio carnis expletur; altero, dum sola attrectatione luxus carnis per immunditiaxta Scripturam omnis scilicet inlicita corruptio mentis, sicut idolatria et auaritia, ex quibus fit praeuaricatio legis propter inlicitam concupiscentiam. Porro auaritia in geminam distinguitur poenam, id est in concu
Abbreviated transcription (Latin):
dolet ꝓ peccĩs gaudet in oꝑibꝰ bonis. satunc qr hi motꝰ
de amore studioq boni ꝓcedunt ꝓ iurtutibꝰ accipiurt᷑¬
uirtutes st̃ At contͣ dũ qͥsq metu carendi
quioquam terrenum ext̾ret᷑. uł dolore amisse rei
frangit᷑. dumq rerum cupiditate tẽꝑaliũ inflãmat᷑ aut
gaudio adepte rei extollit᷑. tc̃ ñ uirtutes ẜ uere uitia nuncupant᷑
Erus aut̃ duo sunt futi᷑ temꝑis. anteꝗͣ quid eueniat metꝰ
⁊ cupiditas. alia duo pret̾iti dum qͥd accid̾it gaudiũ ⁊ dolor
ba exorit᷑. il est gule concupiscentia. fornicatio auaricia
in uidia ira tristicia manis gła. Nouissima dux ipsa ẽ tre
gina ear̃ suꝑbia. exquibꝰ om̃ibꝰ duo st̃ carnalia fornicatio
⁊ ingluiues. reliqͣ spualia q̃ quidẽ in menbris suis talr̃
distingunt᷑. pͥmomodo gule concupiscentia in quinq modis
cdistinguit᷑. pͥmo mͦ siante tempꝰ cibos appetat. quis sic̃ iona¬

Expanded text:
dolet pro peccatis, gaudet in operibus bonis, iam tunc quia hii motus dolet pro peccatis, gaudet in operibus bonis, iam tunc quia hii motus de amore studioque boni procedunt, pro uirtutibus accipiuntur. At contra, dum quisque metu carendi quicquam terrenum exterritur, uel dolore amissae rei frangitur, dumque cupiditate rerum temporalium inflammatur aut gaudio adeptae rei extollitur, tunc non uirtutes sed uere uitia nuncupantur. Ex his autem duo sunt futuri temporis, ante quid eueniat, metus et cupiditas; alia duo praeteriti, cum quid acciderit, gaudium et dolor.ba exoritur, id est gulae concupiscentia, fornicatio, auaritia, inuidia, ira, tristitia, inanis gloria, nouissima dux ipsa et earum regina superbia. Ex quibus omnibus duo sunt carnalia, fornicatio et ingluuies; reliqua spiritalia. Quae quidem in membris suis taliter distinguntur. Gulae concupiscentia in quinque modis distinguitur: primo modo, si ante tempus cibos quis appetat, sicut Iona
Abbreviated transcription (Latin):
decꝰ ⁊ honestatẽ restͥngit ratiois appetitu irã c̃primit nec
respondet contumeliã. S exhis prudentia agnitionẽ
ueri. delectat. iusticia dilectionẽ dĩ  ꝓximi seruat. for¬
titudo uim uirtutis h̃. mecũq mortis contẽpnit. temꝑ¬
antia afflictionẽ carnis mod̾at. ⁊ restͥngit appetitũ. Eri¬
ma enĩ credit ⁊ intelligit. soda diligit t̾cia appetitũ cho¬
hibet. quarta modũ imponit De distinctioibꝰ qͣtuor uiti¬
oꝵ. Contͣ᷑ hec quatuor uircutũ gen̾a. totidem uitia philo¬
sophi opposita dicunt. metũ scilicet ⁊ gaudiũ cupiditatẽ
siue dołorẽ. nos aũ hec ipsa ñ ꝑfecta uitia s media nuncu¬
enim ñ nulle ex se uitia gignunt. ueluti sic̃ ex mansuetu¬
dine int̾dũ nascit᷑ dorpor ⁊ expietate dissolutio discipli
cipuint᷑ uirtutes st̃ simiꝰ ex uirtutibꝰ in uitia tͣnseutł
hoc mͦ Deniq dũ qͥsq metuit peccare cupit beatificari

Expanded text:
decus et honestatem, restringit ratione appetitum, iram conprimit nec decus et honestatem, restringit ratione appetitum, iram conprimit nec rependit contumeliam. Sed ex his prudentia agnitionem ueri delectat, iustitia dilectionem Dei et proximi seruat, fortitudo uim uirtutis habet metumque mortis contemnit, temperantia affectionem carnis moderat et restringit appetitum. Prima enim credit et intellegit, secunda diligit, tertia appetitum cohibet, quarta modum inponit. De distinctionibus quattuor uitiorum. Contra haec tamen quattuor uirtutum genera totidem uitia philosophi opposita dicunt: metum scilicet et gaudium et cupiditatem siue dolorem. Nos autem haec ipsa non perfecta uitia, sed media nuncues ex se 112 vitia gignunt: veluti si ex mansuetudine interdum nascatur torpor, et ex pietate dissolutio disciplinantur, uirtutes sunt; sin minus, ex uirtutibus in uitia transeunt. Hoc modo denique, dum quisque metuit peccare, cupit beatificari,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑm sentunt᷑ corꝑał magis luxuria ꝗͣ uirtꝰ sacͣm̃entoꝵ
accipit᷑. Definito prudentie gen̾e nc̃ paites iusticie subi¬
ciamꝰ. Cuiꝰ pͥmũ ẽ dm̃ tim̾e. religionẽ uen̾ari. uer̃ honorẽ¬
referre parentibꝰ. patriã dilig̾e. cunctis ꝓdẽe noc̾e nulli. fr̃¬
ne caritatis uincła amplecti. ꝑicła aliena susciꝑe Opẽ ferre
miseris. boni accepti uicissitudinem repend̾e
eqͥtatẽ in uidiciis seruare. Fortitudo ẽ animm mag
ent̃ cedit aut resistit fortit̃ nulł emollit᷑ illecebris adu̾¬
sis ñ frangit᷑ ñ eleuat᷑ sodis. inuicta ẽ ad labores fortis ad
ꝑicła. pecuniã neglegit. auariciã fugit. cont᷑ improbos
ad ꝓicła animũ p̃parat molestiis nulł cedit. głe cauet appe¬
titꝰ Tẽꝑantia ẽ mocdꝰ uite in om̃i u̾bo uł oꝑe. Hec u̾ecun¬
die comes est. humilitatis regłam custodit. tranqͥllitatẽ
animi seruat. continentiã⁊ castitatẽ amplectit᷑. fouet

Expanded text:
 sentiantur, corporalis magis luxuria quam virtus sacramentorum accipitur. 156. Definito prudentiae genere, nunc partes justitiae subjiciamus, cujus primum est Deum timere, religionem venerari, honoreeferre parentibus, patriam diligere, cunctis prodesse, nocere nulli, fraternae caritatis uincula amplectere, pericula aliena suscipere, opem ferre miserorum, boni accepti uicissitudinem rependere, aeqitatem in iudiciis conseruare. Fortitudo est animi magenter cedit, aut resistit fortiter, nullis emollitur inlecebris, aduersis non frangitur, non eleuatur secundis, inuicta est ad labores, fortis ad pericula, pecuniam neglegit, auaritiam fugit, contra inprobos ad pericula animum praeparat, molestiis nullis cedit, gloriae cauet. Temperantia est modus uitae in omni uerbo uel opere. Haec uerecundiae comes est, humilitatis regulam custodit, tranquillitatem animi seruat, continentiam et castitatem amplectitur, fouet
Abbreviated transcription (Latin):
te ẽẽ partẽ impia tem̾itate credidunt. Nos aũ eandẽ ñ
ignẽ uł sanguinẽ s incorporeã dicimꝰ. passibilẽ atq mu¬
tabilem. carentẽ ponde figͤa siue colore. Nec credimꝰ par¬
tẽ s creat᷑am ẽẽ dĩ. Nec de substantia dĩ uł de qͣlibet sub¬
iacenti elem̃toꝵ mat̾ia s ex nichilo fuisse creatã. Nã ut
ait quidã si eam ds̃ desemet ipso feciss: neqͣ ꝗͣ uitiosa uł
mutabił uł misera eẽt. Itẽ si exelem̃tis ẽẽt uisibilibꝰ facta
haberet utiq ext̾ra soliditatẽ aut ex aqͣ humorẽ aut flatũ
exaere aut calorẽ ex igne. s qr iis om̃ibꝰ caret. apparet eã
inde ñ eẽ. qr cũ ilł nichil ꝓbat᷑ hr̃e cõmune. Unde pͣue
a quibꝰdã credit᷑ eẽ corꝑea q̃ ꝓpt̾ id ad dĩ imaginẽ facta¬

Expanded text:
a temeritate crediderunt. Nos autem eandem non ignem uel sanguinem, sed incorpοream dicimus, passibilem atque mutabilem, carentem pondere, figura siue colore. Nec credimus partem sed creaturam esse Dei, nec de substantia Dei uel de qualibet subiacentí elementorum materia, sed ex nihilo fuisse creatam. Nam, ut ait quidam, si eam Deus de semetipso fecisset, nequaquam uitiosa, uel mutabilis, uel misera esset. Item, si ex elementis esset uisibilibus facta, haberet utique ex terra soliditatem, aut ex aqua humorem, aut flatum ex aere, aut calorem ex igne; sed quia his omnibus caret, apparet eam inde non esse, quia cum illis nihil probatur habere commune. Vnde praue a quibusdam creditur esse corporea,
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑ in ignẽ et̾nũ.Nt̃ concupiscentiã carnis ⁊ sp̃c hoc
inter ẽ. Concupiscentia carnis ẽ motꝰ anime turpis in asfec¬
tũ sordide dilectiõis. concupiscentia uͦ sp̃s ẽ ardens inten¬
tio mĩtis indesicdio scẽ uirtutis. Ista sͥ consentientes mittit
ad regnũ: illa ad suppliciũ et̃nũ. illa lex peccĩ ẽ de pͥmi
hominis cdãpnatioe descendens. ista lex m̃tis ist de mun̾e

Expanded text:
 in ignem aeternum. Inter concupiscentiam carnis et spiritus hoc interest: concupiscentia carnis est motus animae turpis in affectum sordidae delectationis; concupiscentia uero spiritus est ardens intentio mentis in desideria sanctae uirtutis. Ista sibi consentientes mittit ad regnum, illa ad supplicium sempiternum. Illa lex peccati est, de primi hominis damnatione descendens; ista lex mentis est de munere
Abbreviated transcription (Latin):
aũ nũcupat᷑. ut ait lactantiꝰ qđ maior ineo uis est ꝙ in
feminis ⁊ hĩc uirtutis nom̃ accep̃. Itẽ mulier amollicie
dicta ẽ imutata ⁊ detͣcta lit̾t̾a ueluti mulier. S iclõ ui¬
ris plꝰ roboris datũ ẽ qđ faciliꝰ plꝰ ad patientiã coniuga¬
lẽ femine cogent᷑. Mulier aũ ñ ꝓcorruptela integͥtatis
s ꝓ sola mat̾itate etatis mulier nominat᷑ sic̃ ⁊ uir ꝓ sola ui¬
rilitate etiã si ab oꝑe feminee mixtiõis habeat᷑ im munis
Eatreme aũ etates senes ⁊ anꝰ uocant᷑. Senes aũ ita qͥdã
lirant atq desipunt. Unde ⁊ plato ait. in pueris cresc̃
sensꝰ. in uiuenibꝰ uget. in senibꝰ minuit᷑. Anꝰ aũ ex mul¬
tis annis dicta qͣsi annosa. Int̾ rationale ⁊ rationabile
hoc int̾ẽe quidã sapiens dix̃. Rationale ẽ qđ rationis
utit᷑ intellectu. ut ẽ hõ. Rationabile uͦ qđ ratiõe dictũ

Expanded text:
autem nuncupatur, ut ait Lactantius, quod maior in eo uis est quam in autem nuncupatur, ut ait Lactantius, quod maior in eo uis est quam in feminis, et hinc uirtus nomen accepit. Item mulier a mollitie dicta, inmutata et detracta littera, ueluti mollier. Sed ideo uiris plus roboris datum est, quo facilius ad patientiam coniugalem feminae cogerentur. Mulier autem non pro corruptela integritatis, sed pro sola maturitate aetatis mulier nominatur; sicut et uir pro sola uirilitate, etiamsi ab opere feminae admixtionis habeatur inmunis. Extremae iam aetatis senes et anus uocantur. Senes autem ita quidam lirant atque desipiunt. Vnde et Plato ait; "In pueris crescit sensus, in iuuenibus uiget, in senibus minuitur". Anus autem ex multis annis dicta, quasi annosa. Inter rationale et rationabile hoc interesse sapiens quidam dixit: Rationale est quod rationis utitur intellectu, ut est homo; rationabile uero quod ratione dictum
Abbreviated transcription (Latin):
Infans dr̃ qͥ nũdũ fari pocest. pueri uͦ apuritate uocati. st̃
qͣsi puri. siue qͥ nũdũ lanuginẽ florẽq genar̃ induunt
Puella uͦ apuritate uocata qͣsi pulla. Unde ⁊ pupillaᷤ ⁊
pupillas ñ ꝓ cõditiõe s ꝓetate puerili uocamꝰ. Puer olim
⁊ mascłs ifemina apellabant᷑ sic̃ infans. Hec cosuetudo c̃¬
munis. puerꝑã uocat. ꝓpͥe aũ puerꝑas dicimꝰ. q̃ pͥmũ enixe¬
st̃. ⁊ qđ puerie idẽ puelle ad modũ pariant. Egͣssi pueri¬
ciã mascłi. puberes ñcupant᷑ qͥ iã gignendi possibilitatẽ
sumunt. femine uͦ uirgines uł uiragines dicunt᷑. dicta aũ
iurago uł qd auiro sũpta sit. uł qđ sit mascłimi ugoris si¬
mił. Pub̃tatẽ egͥssi mox adolescentes ñcu pant᷑. adolescens
aũ dictꝰ ab adablescendo atq crescendo. Unde ⁊ quidã
uiuare posse incipiunt ut in bobꝰ uiuenci cũ auitł̃is dis
cesserint. Iã uͦ medie etates ꝓpͥe dicunt᷑ uir n⁊ mulier. uir

Expanded text:
 puritate uocati sunt quasi puros, siue quia nondum lanuginem floremque genarum inducunt. Puella autem a paruitate uocata, quasi pulla. Vnde et pupillos et pupillas non pro conditione, sed pro aetate puerili uocamus. Puer olim et masculus et femina appellabantur, sicut infans. Haec consuetudo communis puerperam uocat. Pt quod pueri id est puellae, admodum pariant. Egressi pueritiam masculi puberes nuncupantur, qui iam gignendi possibilitatem sumunt; feminae uero uirgines uel uiragines dicuntur. Dicta autem uirago uel quod a uiro sumpta sit uel quod sit masculini uigoris similis. Pubertatem egressi autem dicti ab adolescendo atque crescendo. Unde et quidamjuvare posse incicesserint. Iam uero mediae aetatis proprie dicuntur uir et mulier. Vir
Abbreviated transcription (Latin):
nter dm̃ ⁊ dominũ. ita quidam diffinier̃ait indĩ appella¬
uocabula discernunt᷑ pͥmũ enĩ nat᷑e nom̃ est. ꝑtineis
ad amorẽ: sccłm potestatis congruens adtimorẽ. Deniq
exdĩ uocabło adite qđ diligas: ex dĩi appellatioẽ cog¬
nosce qđ metuas
INter tͥnitatẽ  unitatẽ hec distinctio ẽ. qđ unitas. ẽ ꝑꝑ in¬
seꝑabilẽ cditatis substantiã: tͥnicas uͦ ꝓpt̃ ꝑsonar diu̾sita
distinctio. est eiũ gignens. ⁊ genitꝰ. ⁊ ꝓcedens: tria qͥdẽ
nomina s substantia una est. Sic̃ ignis calor ⁊ candor. tͥa¬

Expanded text:
nter Deum et Dominum ita quidam definierunt, ut in Dei appellauocabula discernuntur. Primum enim naturae nomen est pertinens ad amorem; secundum potestatis, congruens ad timorem. Denique, ex Dei uocabulo aduerte quod diligas, ex Domini appellatione cognosce quod metuas. Inter Trinitatem et Vnitatem haec distinctio est, quod Vnitas propter inseparabilem deitatis substantiam, Trinitasdistinctio. Est enim gignens, genitus et procedens. Tria quidem nomina, sed substantia una. Sicut enim ignis, candor
Abbreviated transcription (Latin):
qđ filiꝰ nc̃ eqͣł nc̃ minor ẽ. patre ista differentia ẽ. Rcł pͥmũ
ẽ et̾ne substantie ẽ. alt̾um uͦ humane nat̾e. In forma enĩ ser¬
ui qͣ factꝰ ẽ ex muliere. pat̾ ẽ maior illo. in forma aut̃ dĩ
in qͣ erat ante carnis assũptionẽ patͥ coeqͥł. est. Pro illo dic¬
tũ est. maior me ẽ pat̃. Pro hoc ego ⁊ pat̾ unũ sumꝰ. E quał
gͥ patͥ. in quantũ ds̃ ẽ. subiectꝰ uͦ inqͣntũ hõ est. Quid

Expanded text:
nc minor est Patri, ista est differentia: quod primum aeternae substantiae est, alterum humanae naturae. In forma enim serui, qua factus est ex muliere, Pater maior illo est; in forma autem Dei, in qua erat ante carnis adsumptionem, Patri coaequalis est. Pro illo dictum est: Pater maior me est; proid: Ego et Pater unum sumus. Aequalis ergo Patri in quantum Deus est, subiect
Abbreviated transcription (Latin):
Hec lactantiꝰ cet̾iq de ratiõe corꝑis scͥpsert̃. I Nc̃ infan¬
tiã n puericiã reliqͣsq etates hoc differt srima hominis
etas infantia est. scd̃a puericia. tercia adolescentia qͣrta
uuentꝰ. quinta senectꝰ sexta seniũ. Oue pͥme etates sin¬
głis annoꝵ t̾minant᷑ ebdomadibꝰ ꝑꝑ simplicẽ utã. Nã in¬
infantia septimo anno finit᷑ quartodecimo puericia. De¬
hinc seqñs adolescentia duabꝰ constat ebdomadibꝰ ꝑꝑin
tellectũ ⁊ actionẽ q̃ duo ñdũ erant in paruuł. ⁊ pueris.¬

Expanded text:
e corporis scripserunt. Inter infantiam et pueritiam reliquasque aetates. Prima hominis aetas infantia est, secunda pueritia, tertia adulescentia, quarta iuuentus, quinta senectus, sexta senium. Duae primae aetates singulis annorum terminantur ebdomadibus, propter simplicem uitam. Nam infantia septimo anno finitur, quartodecimo pueritia; dehinc sequens adulescentia duabus constat ebdomadibus propter intellectum et rationem. Quae duo nondum erant in pueris
Abbreviated transcription (Latin):
tant. Barba ẽ decoris signũ uirilitatisq indiciũ. q̃ iuuẽ¬
cutẽ significat. ⁊ sexꝰ nat᷑am. distinguit. Ocł̃i aũ concauis
in faciẽ foraminibꝰ. inclusi sunt. a qͦ foratu. frons noĩata ẽ
centibꝰ contegunt᷑. ꝑ qͣs m̃branas qͣsi uitͦ uł specło refulgẽ¬
ti m̃s ea q̃ foris st̃ tͥnspicit. In medio aũ orbiũ. scintille
luminũ concluse tenent᷑. quas pupillas. uocamꝰ. cũ quibꝰ
cernendi gr̃ã continet᷑. Et ut ocłi munitiores eeñt ab in¬

Expanded text:
am? Barba est decoris signum, virilitatis indicium, quae et juventutem significat, et sexus naturam distinguit. Oculi autem in facie concavis foraminibus inclusi sunt, a quo foratu frons nominata est. refulgenti, mens ea quae foris sunt transpicit. Ιn medio autem orbium scintillae luminum conclusae tenentur, quas pupillas uocamus, quibus cernendi gratia continetur; et ut oculi munitiores essent ab in
Abbreviated transcription (Latin):
tuans nichil eqͣnimit̾ portat. s ꝑtbatã m̃tem usq ad uo¬
cis tumultũ exaltat. ista nulla ęxasꝑatioe mouet᷑. s ꝑtͣn¬
quillitatis mansuetudinẽ patient̾ om̃ia sustinet. Iula tͥsticia
inficit᷑ dũ q̃libet adiisa ꝑsenserit. ista nullo more frangit᷑
gle delinit᷑. ista humilitatẽ amat. ⁊ soli dõ suo qͥ inspector
ẽ m̃tis place delectat. Illa sufflata suꝑbie fastu cor miserũ
eleuat ista ne acelsitudine sua corruat. usq inima seipsã
humiliat. S quid plura. Concupiscentia carnis in om̃i¬
um uitioꝵ multitudinẽ sͥ consentientei p̃cipitat ¶q̃uipiscenti¬
a uͦ sp̃c m̃tẽ lassam ne deficiat spe fut᷑e dulcedinis corrobo¬
rat. Proinde illa qũauis suꝑet nullatenus desꝑandũ ẽ. qr
reꝑato certamine possumꝰ de ea etiã gloriosiꝰ tumphare ista
quãius uincat. de uictoria ñ ẽ secura. qr callicdꝰ hostis. ⁊ si

Expanded text:
tuans, nihil aequanimiter portat, sed perturbatam mentem usque ad uotuans, nihil aequanimiter portat, sed perturbatam mentem usque ad uocis tumultum exaltat; ista nulla exasperatione mouetur, sed per tranquillitatis mansuetudinem patienter omnia sustinet. Illa tristitia inficitur, dum quaelibet aduersa persenserit; ista nullo maerore frangigloriae delinitur; ista humilitatem amat, et soli Deo suο, qui inspector est mentis, placere delectat. Illa inflata superbiae fastu cor miserum eleuat; ista, ne a celsitudine sua corruat, usque in infima seipsam humiliat. Sed quid plura? Concupiscentia carnis in omnium uitiorum multitudinem sibi consentientes praecipitat, concupiscentia uero spiritus mentem lassam ne deficíat, spe futurae gloriae corroborat. Proinde illa, quamuis superet, nullatenus desperandum est, quia, reparato certamine, possumus de ea etiam gloriosius triumphare. Ista quamuis uincat, de uictoria non est secura, quia callidus hostis, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
nibꝰ gignit. concupiscentia uͦ sp̃c. econtͣrio cogitationes
scãs indesinent̃ opponit. Iua fabuł uatiis delectat᷑ ⁊ u̾b̾
ista scͥpt᷑ar̃ meditatiõibꝰ atq p̃ceptis. Illa gauclet expec¬
tacłis rer̃ terrestriũ ista ꝯtẽplatioẽ celestiũ gaudioꝵ.
corpꝰ relarat. ista uigiliis ⁊ cõpetentibꝰ oratioibꝰ elaborat
Illa ꝑ ingluiuẽ illecebrosi uentris ⁊ desidio guit᷑is estu¬
at. ista semetipsã ieiuniis ⁊ abstinentiis cruciatibꝰ mac̾at¬
gitatioĩs agit ꝑfectioẽ uoluntatis implere cõtendit. ista
castitatis ⁊ puritatis pulchritudinẽ diligit. Iua auari¬
cie flãma succensa appetit lucrũ ⁊ fug̃ dãpna tẽꝑaliũ
rer̃. ista contempnens mundũ solũ sͥ undicat. xp̃m. Iula
inuidia nullũ sͥ suꝑiorẽ uł eqͣlẽ ẽẽ ꝑmittit. s int̾no liuore
uuln̾is decunctoꝵ ꝓfectibꝰ tabesc̃. ista de cunctoꝵ uirtu¬
tibꝰ gaudet. ⁊ maiores sͥ ꝑ caritatẽ ꝓponit. Illa ira exes¬

Expanded text:
s sanctas indesinenter opponit. Illa fabulis uanis oblectatur et uerbis, ista Scripturarum meditationibus atque praeceptis. Illa gaudet spectaculis rerum terrestrium, ista contemplatione caelestium gaudiorum. corpus relaxat, ista uigiliis et conpetentibus orationibus elaborat. Illa per ingluuiem inlecebris uentris et desiderio gutturis aestuatgitationis agit, perfectione uoluptatis explere contendit; ista castitatis et pudicitiae pulchritudinem diligit. Illa auaritiae flamma succensa appetit lucrum et fugit damna temporalium rerum; ista contemnes mundum solum sibi uindicat Christum. Illa inuidia nullum sibi superiorem uel aequalem esse permittit, sed interno liuore uulneris de cunctorum profectu tabescit; ista de cunctorum uirtutibus gaudet, et minores sibi per caritatem praeponit. Illa ira exaes
Abbreviated transcription (Latin):
tiones nominũ q̃ in dĩ fitiũ distingunt᷑ plurime st̃ .S̾. ex his
q̃dã st̃ nat᷑alia. ad diuinitatis eiꝰ excellentiã ꝑtinentia. q̃da uͦ¬
atoꝵ Eccidentia sc̃ ista. agnꝰ sacdos. petra siue lap̃is. nõ.
omp̃s ab oĩpotente ꝑfectꝰ a ꝑfecto. filĩ dĩ qi dũ hoc ipsũ sit
no ore ꝓcessit uł qr nichil in substantia nate sue uisibi
iussit. Principiũ ꝓ eo qđ rer̃ om̃iũ origo ⁊ causa sit. Dext̾a
ꝓpt̃ effectum oꝑis totius creature. q̃ ꝑ ipsũ formata ẽ. Bra¬

Expanded text:
inum eorum quae in Dei Filio distinguntur plurimae sunt, sed ex his quaedam sunt naturalia ad diuinitatis eius excellentiam pertinentia, quaedam ueator. Accidentia sunt ista: Agnus, Sacerdos, Petra siue Lapis, Homo, Omnipotens ab Omnipotente. Perfectus a Perfecto. Filius Dei quia dum hoc ipsud sit no ore processit, uel quia nihil in substantia naturae suae uisibiliussit. Principium ex eo quod rerum omnium origo et causa sit. Dextera propter effectum operis totius creaturae, quae per ipsum formata est. Bra
Abbreviated transcription (Latin):
eunt᷑ qr q̃ p̃cipiunt ñ ꝑficiunt. gr̃a uͦ euangłii qł ext̾iuis
imꝑat int̾us ut ꝑficiat᷑ uiuat. Erechieł enĩ testimonio
infirmioribꝰ sensibꝰ agenda ꝓmissa st̃. sic̃ illud ũ ds̃ is¬
rłitar̃ cupiditatẽ spoliis egiptioꝵ satiari ꝑmisit. Nã ⁊
carnalibꝰ uicẽ rependẽ mali. qđ eu̾głia firmioribꝰ uetant
Proinde gͦ dicunt᷑ ñ bona. uł qͦq euangłio comꝑata legis
p̃cepta infirmiora noscunt᷑. ante aduentũ enĩ redẽptoris

Expanded text:
uod praecipiunt, non perficiunt; gratia vero Evangelii quod exterius imperat, interius ut perficiatur, juvat. Ezechielis enim testimonio infirmioribus sensibus agenda permissa sunt, sicut illud ubi Deus Israelitarum cupiditatem spoliis Aegyptiorum satiarcarnalibus vicem rependere mali, quod Evangelia firmioribus vetant. Proinde ergo dicuntur non bona, quoniam Evangelio comparata, legis praecepta inferiora noscuntur. 105 Ante adventum eni
Abbreviated transcription (Latin):
ce. m̃s collocata ẽ tãqͣ in celo ds̃. ut ab alto specłet᷑ omĩa atq
regat. Factꝰ ẽ aũ homo ad cõtemplationẽ celi rigiclꝰ uerectꝰ
ñ sic̃ pecora in humũ ꝓna atq u̾gentia. In cuiꝰ sũmitate
capt̃ ẽ collocatũ datũq illi hoc nom̃ ẽ qđ hinc capiunt
iniciũ sensus ⁊ nerui. Capilli aũ capitis. uel ad speciẽ st̃
decoris. uł acendã iniuiriã frigoris. siue caloris. In capite aũ
ut ait sc̃s augustinꝰ tres tanqͥ uentͥcłi cerebri consticuti st̃
Unꝰ ant̾ior ad ceruicẽ aqͦ sensꝰ om̃is alt̃ postĩor ad ceruicẽ
a qͦ motꝰ om̃is. t̾tiꝰ int̾ utĩq inqͦ memoria deg̾e demunsit ͦ

Expanded text:
ce mens collocata est, tamquam in caelo Deus, ut ab alto speculetur omnia atque ce mens collocata est, tamquam in caelo Deus, ut ab alto speculetur omnia atque regat. Factus est autem homo ad contemplationem caeli rigidus et erectus, non sicut pecora in humum prona atque uergentia; in cuius summitate caput est collocatum, datumque illi hoc nomen, quod hinc capiant initium sensus et nerui. Capilli autem capitis uel ad speciem sunt decoris uel ad arcendam iniuriam frigorís siue caloris. In capite autem, ut ait sanctus Augustinus, tres tamquam uentriculi cerebri constituti sunt: unus anterior ad faciem, a quo sensus omnis; alter posterior ad ceruicem, a quo motus omnis; tertius i
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutũ. Et contͣ pecꝰ ẽ animal irrõnale mortale motu
sanguinis. ⁊ carnis animatũ. unde ⁊ anima eoꝵ post mor¬
tem. simł cũ carne dissoluit᷑ Hat ionem aũ humani
corꝑis singłoꝵq m̃broꝵ differentie lactantiꝰ siune ali actoꝵ
ita definier̃ dũtes. Homo dictꝰ ab humo. Hic exdiu̾sis
subsistit substantiis. ex mortali ⁊ ĩmortali. Corpꝰ aũ eiꝰ ex
ossibꝰ ⁊ carnibꝰ constat. diuidit᷑ in qͣtuor elem̃tis. Habet
humoris insanguine aeris in spũ ignis incalore uitali
Siqͥdẽ ⁊ q̃driꝑtita humani corporis ratio qͣtuor elem̃toꝵ
designat spetiẽ. Caput. nãq ad celũ refeit᷑ in qͦ sunt.
duo ocłi quasi duo luminaria soł ⁊ lune. Pectꝰ aeri coniũi¬
git᷑. qr sic inde emutit᷑ spiraminis flatꝰ. sic̃ exaere sp̃c uentoꝵ¬
ultima m̃broꝵ arida siue sicca. sic̃ ⁊ t̾ra. Iã uͦ incapitis ar¬

Expanded text:
uirtutum; at contra pecus est animal inrationale, mortale, motu uirtutum; at contra pecus est animal inrationale, mortale, motu sanguinis et carnis animatum; unde et anima eorum post mortem simul cum carne dissoluitur. Adde et alicorporis singulorumque membrorum differentiam Lactantius siue plerique auctorum ita definierunt dicentes: "Homo dictus ab humo". Hic ex diuersis subsistit substantiis, ex mortali et inmortali. Corpus autem eius ex ossibus et carnibus constat, diuiditur in quattuor elementis. Habet in carne est; humoris in sanguine, aeris in spiritu, ignis in calore uitali. Siquidem et quadripertita humani corporis ratio quattuor elementorum designat speciem. Caput namque ad caelum refertur, in quo sunt duo oculi, quasi duo luminaria solis et lunae. Pectus aeri coniungitur, quia sic inde emittitur spiraminis flatιιs, sicut ex aere uentoultima membrorum arida siue sicca, sicut et terra. Iam uero in capitis ar
Abbreviated transcription (Latin):
anxii. singillatim mortales ꝓle mutabiles uitaq soli tẽ¬
pore cełes. tardi ad sapientiã. ueloces admortẽ. De p̃t̾itis
nudi. de p̃sentibꝰ exigui de fit᷑is incerti. concipiunt᷑ in
iniquitate in pecco nascunt᷑. in labore uiuunt. in dosore
fragilitatis carnał nulla gͣuant᷑ infirmitate. Homines
aut̃ post peccm̃ iccͥco u̾ti ad ueniã posst̃. ꝑꝑ qđ pond infir¬
mitatis exlutea traxert̃ miͣseria. Probat psalmista. ꝓpt̃
carnis conditionẽ reditũ pat̾e homini ad salutẽ. sic enĩ
tãna. At uͦ cliabolꝰ uł maligni sp̃c nec posct̃ ueniã. nec merent᷑
sic̃ scͥptũ ẽ de eodẽ apostata. ciuꝰ cor qͣsi lapis indurabit᷑.
scilicet ut penitentie c̃punctioẽ nũqͣ emolliat᷑.
Nc̃ hominẽ ⁊ pecꝰ. ista discretio ẽ. hõ ẽ animal excorpore a¬
nimaq uiuenti cõpositũ. atq spũali coꝑatioe formatũ
subsisteis rõne lib̃iq arbitͥ uoluntate. uitioꝵ capax atq

Expanded text:
anxii, singillatim mortales, prole mutabiles, uita queruli, tempore celeres, tardi ad sapientiam, ueloces ad mortem, de praeteritis nudi, de praesentibus exigui, de futuris incerti; concipiuntur in iniquitate, in peccato nascuntur, in labore uiuunt, in dolore fragilitatis carnalis nulla grauentur infirmitate. Homines autem post peccatum idcirco reuerti ad ueniam, propter quod pondus infirmitatis ex lutea traxerunt materia. Probat Psalmista propter carnis conditionem reditum patere hominis ad salutem; sic enim iabolus, uel maligni spiritus, nec poscunt ueniam, nec merentur, sicut scriptum est de eodem apostata cuius cor, quasi lapis, indurabitur, scilicet, ut penitentiae conpunctione numquam emolliatur. Inter hominem et pecus ista discretio est. Homo est animal ex corpore animaque uiuenti conpositum atque spiritali conparatione formatum, subsistens ratione liberique arbitrii uoluntate, uitiorum capax atque
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑit hec reꝑta custodit. nc̃ memoriã ⁊ m̃tẽ ⁊ cogitati¬
tionẽ. tał distinctio ẽ. qđ memoria p̃terita retinet mens
fut᷑a p̃uidet cogitatio p̃sentia conflectit. Int̃ intelligi¬
bilia ⁊ sensibilia talit̃ uet̾es decreu̾unt. Intelligibilia eẽ
q̃ in m̃te animoq ꝑcipiuntͤ. Sensibilia aũ q̃ uisu tactu¬
q corporeo sentiunt᷑. St̃ aũ sensus corporei qͥnq iusꝰ auditꝰ
grantia. uł q̃ alit̃ in se habeant. gustui sapor amat᷑ꝰ seu
duleis. tactui calida uł frigida dura tił mollia. asꝑa uł
ienia hi aũ quinq sensꝰ ex partibꝰ elem̃toꝵ st̃. s ñ ex om̃ibꝰ
elem̃tis quatuor s ex aere terraq gignunt᷑. Ex aere quidẽ

Expanded text:
rit, haec reperta custodit. Inter memoriam et mentem et cogitationem talis distinctio est, quod memoria praeterita retinet, mens futura praeuidet, cogitatio praesentia conplectit. Inter intellegibilia et sensibilia taliter ueteres discreuerunt: intellegibilia esse quae in mente animoque percipiuntur; sensibilia autem, quae uisu tactuque corporeo sentiuntur. Sunt autem sensus corporei quinque: uisus, auditus, grantia, uel quae aliter se habent. Gustui sapor amarus seu dulcis. Tactui calida uel frigida, dura uel mollia, aspera siue lenia. Hii autem quinque sensus ex partibus elementorum sunt, sed non ex omnibus elementis qu
Abbreviated transcription (Latin):
illa intellectũ ⁊actionẽ corꝑisq uirtutẽ. Ista etas auicesi¬
partꝰ deficiunt. Porro senectꝰ quatuor ebdomadibꝰ imple¬
t᷑ ꝓpt̃ accedentẽ in ilł . uii. animi⁊ corꝑis gͣuitatẽ. Incĩp
enĩ hec etas a quinqͣgesimo anno ⁊ septuagesimo septimo
t̾minat᷑. Ultimum uͦ seniũ. nullo certo annoꝵ temꝑe de
definit᷑ s solo nat᷑e fine concludit᷑. I Nt̃ senectutẽ autẽ
⁊ seniũ hoc differt qd senectꝰ ẽ u̾gens etaᷤ auiuentute in

Expanded text:
illa, intellectum et actionem corporisque uirtutem. Ista aetas a uicesipartus deficiunt. Porro senectus quattuor ebdomadibus conpletur propter accedentem in illis tribus animi et corporis grauitatem. Incipit enim haec aetas a quinquagesimo anno et septuagesimo septimo terminatur. Vltima uero senium nullo certo annorum tempore definitur, sed solo naturae fine concluditur. Inter senectutem autem et senium hoc díffert,