comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habeb̾ thesaur̾ in cł. & ueni sequere me. Et suꝑ sidi fundam̃tũ ȩdificare desi¬
đans ñ ligna. senũ. stipulã: s aurũ. argentũ : lapides p̃ciosos. Et erat tẽ annis
maior tͥginta. sola suꝑstut matre sibiq adherente: & de suscepto eiꝰ ꝓposito ser¬
uiendi do ampliꝰ quã de carnis nepotib exultante. Nã iã pat̾ eiꝰ. antea de¬
functꝰ erat. Reñciauit etiã scolasticis qͥs rethoricã docebat. ut sibi magis¬
trũ aliũ ꝓuiderent: eo qd seriure ipse dõ decreuisset. ac placuit ei ꝑcepta¬

Expanded text:
 fidei fundamentum aedificare desiderans, non ligna, fenum, et stipulam; sed aurum, argentum, et lapides pretiosos. Et erat tunc annis major triginta, sola superstite matre, sibique adhaerente, et de suscepto ejus proposito serviendi Deo amplius quam de carnis nepotibus exsultante. Nam ejus pater antea defunctus erat. Renuntiavit etiam scholasticis, quos rhetoricam docebat, ut sibi magistrum alium providerent, eo quod servire Deo ipse decrevisset. CAPUT I
Abbreviated transcription (Latin):
unicinq sic̃ opꝰ erat. Qd̃ iã ipse pͥor fecerat: dũ de transmarin
remeasset. Sc̃s uͦ ualeriꝰ ordinator eiꝰ. ut erat uir pius ⁊ dm̃ tim̃s. ex ul¬
tabat. ⁊ dõ gr̃as agebat. suas exauditas a dño p̃ces suisse. quas se frequentis.¬
sime fudis se narrabat: ut sibi diuinitꝰ hõ concederet᷑ talis qͥ¬

Expanded text:
unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis ad sua unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis ad sua remeasset. Sanctus vero Valerius ordinator ejus, ut erat vir pius et Deum timens, exsultabat, et Deo gratias agebat, suas exauditas a Domino fuisse preces, quas se frequentissime fudisse narrabat, ut sibi divinitus homo concederetur talis, q
Abbreviated transcription (Latin):
ualcrius sẽs. ep̃atũ gerebat. Qͥ cũ flagitante eccłiastica necessitate. de ꝓui¬
dendo ⁊ ordinando prbro ciuitati plebẽ di alloqueret᷑. ⁊ exhortaret᷑ iã sci¬
entes catholicu̾scĩ augustim ꝓpositũ ⁊ doctrinã. manu miecta qm̃ ⁊ idem
in pͦpło securus ⁊ ignarus qͥd futurũ ẽẽt astabat. Solebat aut̃ laicus ut
nob̾ dicebat ab eis tantũ ȩccłiis q̃ ñ haberent ep̃os. suã abstinere p̃sentia.
eũ gͦ tenuert. & ut in talib consuctũ ẽ ep̃o ordinandũ intuler̃t: omnib
id uno consensu ⁊ desidio fieri ꝑficiq petentib. magnoq studio ⁊ clamo¬
re flagitantib ub̃tĩ eo flente: ñnullis qͥdẽ lacͥmas eiꝰ ut nob̾ ipse retulit tc̃
suȩ uitȩ ꝑicła de regimine ⁊ gub̃natiõe eccłiȩ impedirent iã hac ꝓueni¬
re sꝑaret : atq id̾o fleret. Eoꝵ ut uoluert̃ impletũ ẽ desidiũ: factusq¬
ꝓpͥũ in illa societait haberet : s eis ẽe̾nt omĩa cõmunia: & distribueret᷑

Expanded text:
Valerius sanctus episcopatum gerebat. Qui cum, flagitante ecclesiastica necessitate, de providendo et ordinando presbytero civitati, plebem Dei alloqueretur, et exhortaretur; jam scientes catholici sancti Augustini propositum et doctrinam, manu injecta quoniam et idem in populo securus et ignarus quid futurum esset astabat: solebat autem laicus, ut nobis dicebat, ab eis tantum ecclesiis quae non haberent episcopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus id uno consensu et desiderio fieri perficique petentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnullis quidem lacrymas ejus, ut nobis ipse retulit, tunsuae vitae pericula de regimine et gubernatione Ecclesiae impendere jam ac provenire spectaret, atque ideo fleret. Et eorumproprium in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur
Abbreviated transcription (Latin):
maristrans iordanengalileae : Centiũ populus qui sedebat
intenebris. lucem uidit magnã: Et sedentibus in regione
umbre mortis: lux orta est eis: Exinde coepit ins  prae¬
dicare et dicere: Paenitentiam agite : appropin quabit
rexit internatos mulierũ: maior iohanne baptista: Qui
aut̃ minor est in regnocȩ lorũ : maior est illo: Adiebus aut̃
iohannis baptistȩ usq nunc. regnũ cȩlorũ uimpatitur: &
uiolenti rapiunt illud Omnes enĩ prophetȩ & lex: usq ad
iohannẽ ꝓphetauerunt: Et siuultis reciperȩ: ipse est helias.
quiuenturus est Qui hab& aures audiendi : audiat:¬

Expanded text:
populus qui sedebat in tenebris lucem vidit magnam et sedentibus in regione et umbra mortis lux orta est eis exinde coepit Iesus praedicare et dicere paenitentiam agite adpropinquavit rexit inter natos mulierum major Johanne Baptista. Qui autem minor est in regno celorum major est illo. A diebus autem Johannis Baptiste usque nunc regnum celorum vim patitur: et violenti rapiunt illud. Omnes enim prophete et lex: usque ad Johannem prophetaverunt. Et si vultis recipere: ipse est Helias qui venturus est. Qui habet aures audiendi audiat
Abbreviated transcription (Latin):
cit ea : similiserit uiro stulto qui ȩdificauit domũ suam
superarenã Et descendit pluuia et uenerunt flumina.
et flauerunt uenti. et inruerunt indomũ illã et cecidit.
et fuit ruina eius magna Et factũ est cum consum masset
itĩs uerbahȩc: ad mirabantur turbȩ super doctrina eius
Erat enimdocens eos sicut potestatẽ habens : & non sicut

Expanded text:
tulto, qui aedificauit domum suam supra arenam: et descendit pluuia et uenerunt flumina et flauerunt uenti et inruerunt in domum illam, et cecidit, et fuit ruina eiJesus verba haec, admirabantur turbae super doctrina ejus: erat enim docens eos, quasi potestatem habens, non quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ad monumentum : portantes quȩ parauerant ar̃omata:
Et inuenerunt lapidem. reuolutum: amonumento Et
ingressȩ : non inuenerunt corpus dñiihũ Et factum est
dummente. consternatȩ. essent deisco: ecce duo uiristeter
secus illas inueste fulgenti: Cumtimerent aut̃. & decli¬

Expanded text:
ad monumentum, portantes, quae paraverant, aromata: et invenerunt lapidem revolutum a monumento. Et ingressae non invenerunt corpus Domini Jesu. Et factum est, dum mente consternatae essent de isto, ecce duo viri steterunt secus illas in veste fulgenti. CCCXXXVII, 2.
Abbreviated transcription (Latin):
lum ꝑforamen acus transire: quani diuitẽ intrare ireg¬
numcȩlorum Auditis aut̃ his discipuli mirabara ut¬
ualde dicentes Quis ergo poterit saluus esse : aspiciens
aut̃ inis̃ : dixit illis: Apud homines: hoc inpossibile est: A¬
puddm̃ aut̃ : omnia possibilia sunt. ER̃.ui. Seg̃ sc̃i¬
procurrens quidam genuflexo ante eum: rogabat eum:
Magisterbone : quid faciã ut uitã aeternã percipiam:
lnis aut̃ : dixit ei: Quidme dicis bonum: ne mobonus
nisi unus ds̃ Prȩcepta nosti: neadulteres. neoccidas.
ne fureris: nefalsum testimonium dixeris: ne fraudẽ feceris :
Hon ora patrẽ tuum : & matrem: Atille respondens: aitili:
Magister: omnia hȩc : obseruaui aiu uentute mta Ins̃
aut̃ intuitus eum. dilexit eum. ecdixit illi: Unumtibi
deest Uade quȩ tumq habes uende & da pauperibus: &
habebis thesaurum incęlo: & uenisequere me Qui contris¬
tatus in uerbo: abiit męrens Erat enim habens possessi¬

Expanded text:
are in regnum caelorum. auditis autem his discipuli mirabantualde dicentes: quis ergo poterit saluus esse? aspiciens autem Iesus dixit illis: apud homines hoc inpossibile est, apud deum autem omnia possibilia sunt. tunc resprocurrens quidam genu flexo ante eum, rogabat eum: Magister bone, quid faciam, ut vitam aeternam percipiam? Jesus autem dixit ei: Quid me dicis bonum? Nem ne occidas, ne fureris, ne falsum testimonium dixeris, ne fraudem feceris, honora patrem tuum et matrem. At ille respondens, ait illi: Magister, omnia haec observavi a juventute mea. Jesus autem intuitus eum dilexit eum et dixit illi: Unum tibi deest; vade, quaecunque habes vende et da pauperibus, et habebis thesaurum in caelo et veni sequere me qui contristatus in verbo abiit maerens erat enim habens possessi
Abbreviated transcription (Latin):
lum perforamen acustransire : quam diuitem intrare
in regnumdĩ Qui magis ad mirabantur: dicentes ad se¬
mecipsos Et quis potest saluus fieri : & intuens illos
iñs: ait: apud homines in possibile est: sed non a pud
dm̃ Omnia ẽnim: possibilia sunt apuddm̃. ER̃ UII.

Expanded text:
ramen acus transire, quam divitem intrare in regnum Dei. Qui magis admirabantur, dicentes ad semetipsos: Et quis potest salvus fieri? Et intuens illos Jesus, ait: Apud homines impossibile est, sed non apud Deum: omnia enim possibilia sunt apud Deum.
Abbreviated transcription (Latin):
nillotpr̃. Exierunt pharisei. et coeperunt conquirere
cum inũ. quȩrentes ab illo signum decęlo. temptantes
eum: Et ingemescens spũ: ait Quid generati oistaquȩ¬
rit signũ: Amen dico uobis: sidabitur generationi isti
signum Et dimitens eos. ascendens iterum nauem: ab ut
trans fretum Et oblitisunt sumere panes: & nisiunum
panẽ non habebant secum innaui Et prȩcipiebat eis: dicens
Uidete & cauete afermento pharise orum. et fermento
hero dis Et cogitabant ad alterutrum dicentes: qui apa¬
nes non habemus Quo cognito iħs: ait illis Quid cogitatis
qui a panes non habetis: non dum cognoscitis. nec intel¬
legitis Ad huc cȩ catum habetis corurm̃: oculos haben
tes non uidetis. etaures habentes non auditis Nec recorda¬
miniquando quinq panes fregi inquinq milia. & quot co¬
phi nos fragmentorum plenos sustulistis: Dicuntei: Du¬
odecim: Quando & septem panes inquattuor milia. quot sportas
dum intellegitis: Etueniunt bethsaida. et adducunt

Expanded text:
t exierunt pharisaei, et coeperunt conquirere cum eo, quaerentes ab illo signum de coelo, tentantes eum. Et ingemiscens spiritu ait: Quid generatio ista signum quaerit? Amen dico vobis, si dabitur generationi isti signum. Et dimittens eos: ascendens iterum navim, abiit trans fretum. Et oblitpanem non habebant secum in navi et praecipiebat eis dicens videte cavete a fermento Pharisaeorum et fermento Herodis et cogitabant ad alterutrum dicentes quia panes non habemus quo cognito Iesus ait illis quid cogitatis quia panes non habetis nondum cognoscitis nec intellegitis adhuc ctes non videtis? et aures habentes non auditis? Nec recordamini, quando quinque panes fregi in quinque millia: quot cophinos fragmentorum plenos sustulistis? Dicunt ei: Duodum intelligitis? Et veniunt Bethsaida, et adducunt
Abbreviated transcription (Latin):
ille fur est eclatro Quiaut̃ intrat perostium: pastor
est ouium: Huic ostiarius aperit : & oues uocem eius
audiunt: Et proprias oues uocat nominatim. et educit
eas Et cum proprias oues emiserit ante eas uadit :
& oues illum secuntur. quiasciunt uocẽ eius Alienũ
aut̃ non secuntur sed fugiunt ab eo: quia non nouerunt¬

Expanded text:
est et latro. Qui autem intrat per ostium: pastor est ovium. Huic ostiarius aperit: et oves vocem ejus audiunt: et proprias oves vocat nominatim: et educit eas. Et cum proprias oves omiserit ante eas vadit: et oves illum sequuntur: quia sciunt vocem ejus. Alienum aut
Abbreviated transcription (Latin):
ilis̃ ingalileam. prȩdicans euangelium regnidĩ. dicens:
Qm̃impletum est tempus: et appropinquabit regnũdĩ.
sȩnitemini : et credite euangelio: Et̃ prre teriens secus
mare galileȩ: uidit symonẽ. et andream fratremeĩ.
mittentes retia in mare Erant enĩ piscatores Et di¬
xit eis lhs̃ Uenite postine : & faciam uos fieri piscato¬
res hominum: Et protinus relictis retibus: secuti sunt
eum: Et progressus inde pusillum: uidit iaco bum ⁊e
bedȩiopannem fatrem eius. & ipsos in nauicompo¬
nentes retia Et statim uocauit illos Et relicco patre
suo rebedȩo innaui cum mercennariis. secuti sunt eũ

Expanded text:
ilaeam, IX, 6. praedicans Evangelium regni Dei, et dicens: Quoniam impletum est tempus, et appropinquavit regnum Dei: poenitemini, et credite Evangelio. Et praeteriens secus mare Galilaeae, vidit Simonem, et Andream fratrem ejus, mittentes retia in mare xit eis Jesus Venite post me. et faciam vos fieri piscatores hominum. Et protinus relictis retibus suis. secuti sunt eum. Et progressus inde pusillum. vidit Jacobum ZeIohannem fratrem eius et ipsos in navi conponentes retia et statim vocavit illos et relicto patre suo Zebedaeo in navi cum mercennariis secuti sunt eum
Abbreviated transcription (Latin):
essec: dicens. Quia oportet filium hominis. tradi inmanus
hominũ. peccatorum: & crucifigi & die tertia resurgere
Etrecordatȩsunt uerborum eius Etregressȩ amonumento.
nuntiauerunt hȩc omnia illis undecim : et ceteris omni¬
bus Erat aut̃ maria magdalenȩ. & iohanna. et maria ia¬
cobi. et ceterȩ.quȩ cum eis erant: quȩ dicebant. ad apłos.
haec Et uisa sunt ante illos. sicut deliramentũ. uerba ista.¬
& non credebant illis Petrus aut̃ surgens: cucurrit ad mo¬
numentum: Et procumbens: uidit linteamina sola posita:
Et abut secum mĩ rans. quod factum fuerat.

Expanded text:
ominis tradi in manus hominum peccatorum et crucifigi et die tertia resurgere et recordatae sunt verborum eius et regressae a monumento nuntiaverunt haec omnia illis undecim et ceteris omnibus erat autem Maria Magdalene et Iohanna et Maria Iacobi et ceterae quae cum eis erant quae dicebant ad apostolos haec et visa sunt ante illos sicut deliramentuet non crediderunt illis. Petrus autem surgens cucurrit ad monumentum: et procumbens vidit linteamina sola posita, et abiit secum mirans quod factum fuerat.
Abbreviated transcription (Latin):
nillo tpr̃. Lactum est inuna dierum: & iñs sedebat do¬
cens: Et erant pharisei sedentes & legis doctores. quiue¬
nerant ex om̃ĩ castello galileȩ & iudeȩ et hierusalẽ: ect
uirtus erat dni ad sanandum eos Et ecce uiri portan¬
tes inlecto hominẽ quierat paralyticus : et quȩ rebar
eũ inferre. et ponere ante illum: Et non inuenientes qua
parte illum inferrent prȩturba : ascenderunt supra

Expanded text:
docens et erant Pharisaei sedentes et legis doctores qui venerant ex omni castello Galilaeae et Iudaeae et Hierusalem et virtus erat Domini ad sanandum eos et ecce viri portantes in lecto hominem qui erat paralyticus et quaerebant eum inferre et ponere ante eum et non invenientes qua parte illum inferrent prae tur
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c: Dissensio itaq factaest inturba: propter eum: Qui¬
dam aut̃ exipsis uolebant ad prehendere eum: sed ne mo
misit super illum manus. Uenerunt ergo ministri. ad ponti¬
fices & pharisȩ os : et dixerunt eis illi Quare non adduxiftis
mo: sicut hic homo: Responderunt. ergo eis pharisci Num¬
quid & uos seducti estis : Numquid aliquis ex principibus

Expanded text:
 Dissensio itaque facta est in turba propter eum. Quidam autem ex ipsis volebant apprehendere eum: sed nemo misit super eum manus. Venerunt ergo ministri ad pontiet Pharisaeos. Et dixerunt eis illi Quare non adduxistis  hominum. sicut hic homo. Responderunt ergo eis Pharisaei. Numquid et vos seducti estis. Numquid aliquis ex Principibus
Abbreviated transcription (Latin):
łtnon habat radicem inse : sed tem porales sunt: Deinde orta
tribulatione : et persecutione propter uerbum: confestim
scandaliz antur Et alii sunt qui inspinis seminantur : hisunt
qui uerbũ audierunt Et aerumnȩ scł̃i. et deceptio diuitia¬
rũ. et cirta reliqua concupiscentiae intro euntes suffocant
uerbum  et sine fructu efficitur Et hisunt qui super terram
bonã seminati sunt:: qui audiunt uerbum et suscipiunt: Et
fructificant unum triginta: et unũ sexaginta : & unum

Expanded text:
et non habent radicem in se, sed temporales sunt: deinde orta et non habent radicem in se, sed temporales sunt: deinde orta tribulatione et persecutione propter verbum, confestim scandalizantur. Et alii sunt qui in spinis seminantur: hi sunt qui verbum audiunt, et aerumnae saeculi, et deceptio divitiarum, et circa reliqua concupiscentiae introeuntes suffocant verbum, et sine fructu efficitur. Et hi sunt, qui super terram bonam seminati sunt, qui audiunt verbum, et suscipiunt et fructifican
Abbreviated transcription (Latin):
tim ex hortũ est. qm̃ non habebat altitudinẽ terrȩ. Etquan¬
do exor tus est sol. ex estuauit. et eoquod non haberet radicẽ
ex aruit: Et aliud cecidit inspinas: et ascendert̃ spinȩ: et suf¬
focauerunt illud. et fructũ nondedit Et aliud cecidit interrã
bonã : et dabit fructũ ascendentẽ et crescentẽ Et afferebat
unũ triginta : eunũ sexaginta. et unũ centũ Et dicebat
Qui hab& aures audiendi : audiat Et cum esset singularis:
interrogauerunt eũ hi quicum eo erant duodecim. parabolã.
& non uideant. & audientes audient et non intellegant.
nequando conuertantur. et dimittantur eis peccata Etait
illis: Nescitis parabolam hanc : et quomodo om̃s parabolas
qui cirtauiã : ubi seminatur uerbum: Ettum audierint
confestim uenit̾ satanas. et aufert uerbũ quod seminatũ est
in cordibus eorũ Et hi sunt similiter : qui super petrosa seminan¬
tur. Quicũ audierint uerbũ: statim cũ gaudio accipiunt illud

Expanded text:
tim exortum est, quoniam non habebat altitudinem terrae: et quando exortus est sol, exaestuavit: et eo quod non habebat radicem, exaruit. Et aliud cecidit in spinas: et ascenderunt spinae, et suffocaverunt illud, et fructum non dedit. Et aliud cecidit in terram bonam: et dabat fructum ascendentem, et crescentem; et afferebat unum triginta, unum sexaginta, et unum centum. Et dicebat: Qui habet aures audiendi, audiat. Et cum esset singularis, interrogaverunt eum hi, qui cum eo erant duodecim, parabolam et non videant, et audientes audiant, et non intelligant: nequando convertantur, et dimittantur eis peccata. Et ait illis: Nescitis parabolam hanc? et quomodo omnes parabolas qui circa viam, ubi seminatur verbum, et cum audierint, confestim venit Satanas, et aufert verbum, quod seminatum est in cordibus eorum. Et hi sunt similiter, qui super petrosa seminantur: qui cum audierint verbum, statim cum gaudio accipiunt illud:
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ei cęnã ibi : & marthaministrabat Lazarus uero
unus erat exdiscumbentibus cumeo Maria ergo accepit
libram ungenti nardipistici prȩtiosi. et pedes iniũ. & ex¬
ter sit capillis suis pedes eius & domus impleca est ex odo¬
re ungenti: Dicit ergo unus ex discipulis eius iudas sca

Expanded text:
+ ei cenam ibi. et Martha ministrabat. Lazarus autem. unus erat ex discumbentibus. cum eo Maria itaque sumpsit libram unguenti nardi pistici pretiosi. et unxit pedes Jesus. et extersit capillis suis pedes ejus. domus autem repleta est ex odore unguenti.
Abbreviated transcription (Latin):
itĩs Facite homines discumbere Erat aut̃: fenum multũ
in loco: Discubuerunt. ergo uiri: numero quasi quinque
milia Accepit ergo. itĩs panes : et cum gratias egisse
distribuit discumbentibus Similiter. et expiscibus: quan¬
tum uolebant: Ut aut̃. impletisunt. dixit discipulis suis

Expanded text:
s: Facite homines discumbere. Erat autem fenum multum in loco. Discubuerunt ergo viri numero quasi quinque millia. Accepit ergo Jesus panes: et cum gratias egisset, distribuit discumbentibus: similiter et ex piscibus quantum volebant. Ut autem imp
Abbreviated transcription (Latin):
faciã deitiũ quidicitur ap̃s  Dicunt omne̾s Erucifigatun
Ait illis preses. Quidenĩ malifecit : atͦilli magisela¬
mabant dicentes: Crucifigatur: Videns aut̃ pilatus quia
nichilproficer&. sed magis tumultus fieret : accepta
aqua: lauit manus coram populo dicens bino cens egi

Expanded text:
faciam de Jesu, qui dicitur Christus? Dicunt omnes: Crucifigatur. Ait illis praeses: Quid enim mali fecit? At illi magis clamabant, dicentes: Crucifigatur. Videns autem Pilatus quia nihil proficeret, sed magis tumultus fieret, accepta aqua, lavit manus cora
Abbreviated transcription (Latin):
Excetauit oculos eorũ. et indurauit eꝙ cor. ut non uideant
oculis & intellegant corde: & conuertant᷑ & sanem eos:
Haec dixit isaias quando uidit gloriã eius. & locutus est de eo
Uerum tamen et ex principibus : multi crediderunt in eum
Sed propt̃ phariseos non confitebantur : ut desynagoga non
eicerentur: Dilexerunt enĩ gloriã hominums magisquã¬

Expanded text:
eorum et cor: ut non videant oculis et non intelligant corde: et convertantur et sanem illos. Hec dixit Isaias: quando vidit gloriam ejus: et locutus est ad eos de eo. Verumtamen et ex principised propter Pharisaeos non confitebantur ut de synagoga non eicerentur dilexerunt enim gloriam hominum magis qua
Abbreviated transcription (Latin):
inuia tractabatis: At illi tacebant: Si quidẽ interse.¬
ur se inuia disputauerant: quis esset illoꝵ maior: Etre¬
sidens uocauit duodecim : et ait illis: Siquis uult primus
esse. erit omniũ nouissimus. ⁊ et omnium minister: Etac¬
cipiens puerũ : statuit eum in medio eorũ: Quẽ cum con¬
plexusess& : ait illis: Quisquis unũ exhuius modi pueris
receperit in nomine meo : me recipit: Et quicũq me susce¬
netuo eicientẽ dȩ monia. qui non sequit᷑ nos: et ꝓ hibimus
eũ : Iñs aut̃ : ait: Nolite prohibere eũ Nemo est enĩ qui

Expanded text:
cebant siquidem inter se in via disputaverant quis esset illorum maior et residens vocavit duodecim et ait illis si quis vult primus esse erit omnium novissimus et omnium minister et accipiens puerum statuit eum in medio eorum quem cum conplexus esset ait illis quisquis unum ex huiusmodi pueris receperit in nomine meo me recipit et quicumqne tuo ejicientem daemonia, qui non sequitur nos, et prohibuimus eu
Abbreviated transcription (Latin):
& ae dificauit turrẽ. & locauit eã agricolis & peregre
profectus est: Et misit ad agricolas. in tp̃r seruum. ut ab
ugricolis acciperet. defructu uineae Qui apprehensũ tũ.
cetiderunt : & dimiserunt uacuum  Et iterũ misit ad illos
aliũ seruum. et illũ incapite uulnerauerunt . & contume¬
lus affecerunt: Etrursũ aliũ misit : & illum occiderunt:
Etplures alios quosdam caedentes: alios uero occidentes:
dhuc ergo unũ habens filium carissimũ : et illũ misit adeor
nouissimũ dicens Quia reuerebunt᷑ filiũ meũ: Coloni
aut̃ dixerunt ad inuicem Hic est heres: Uenite. occida¬
museũ : et nrã erithere ditas: Et apprehendentes eum occi¬
derunt : et eiecȩrunt extrauineam: Quid ergo faciet do¬
minus uineȩ  ueniet & perdec colonos: et dabit uineã aliis
Nec scripturam. hanc legistis. Lapidem quẽ reprobauerunt
aedificantes. hic factus est incaput anguli. ad nõ factũ est
re: & timuerunt turbam: Cognouerunt enim: q̃m̃ ad

Expanded text:
 locavit eam agricolis, et peregre profectus est. Et misit ad agricolas in tempore servum, ut ab agricolis acciperet de fructu vineae. Qui apprehensum eum ceciderunt, et dimiserunt vacuum. Et iterum misit ad illos alium servum: et illum in capite vulneraverunt, et contumeliis affecerunt. Et rursum alium misit, et illum occiderunt: et plures alios: quosdam caedentes, alios vero occidentes. Adhuc ergo unum habens filium charissimum: et illum misit ad eos novissimum, dicens: quia reverebuntur filium meum. Coloni autem dixerunt ad invicem: Hic est haeres: venite, occidamus eum: et nostra erit haereditas. Et apprehendentes eum, occiderunt: et ejecerunt extra vineam. Quid ergo faciet dominus vineae? Veniet, et perdet colonos: et dabit vineam aliis. Nec scripturam hanc legistis: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic facre: et timuerunt turbam. Cognoverunt enim quoniam ad
Abbreviated transcription (Latin):
hic filius dĩ erat: Frant aut̃ & mulieres: de longe aspicien¬
ter: Inter quas erat maria magdalenę: & maria ia cobiminõ¬
ris: & ioseph mater & salõmȩ: Et cum essec ingalilea. seque¬
bantur eum. & ministrabantei etalis multe quȩ simul
cum eo ascenderant hiero solrmam: Etͥcum iam sero
esset factũ quia erat parãsceut quod est ant̾e sabba¬
tum  uenit ioseph ab ari mathia nobilis dȩcurio. quiecipse

Expanded text:
longe aspicientes inter quas et Maria Magdalene et Maria Iacobi minoris et Ioseph mater et Salome et cum esset in Galilaea sequebantur eum et ministrabant ei et aliae multae quae simul cum eo ascenderant Hierosolyma et cum iam sero esset factum quia erat parasceve quod est ante sabbatum venit Ioseph
Abbreviated transcription (Latin):
nicheoꝵ qͦs electos ł electas dic̃t p̃sentes ꝑuenirct᷑. atq ad eccłiã ab codẽ deduce:¬
rent᷑ ⁊ ꝑducerent᷑. ab ep̃is ad tabulas auditi st̃. int̾ qͦs etiã sc̃s memoriş augustinꝰ
fiut. q p̃ ceteris illã exec̃bilẽ sectã noutrat: & eoꝵ ꝓdens huiusmodi dãpnabiles
dlasphemias. ex locis libroꝵ qͦs ipsi accipiunt manichei usq ad confessiontm
earũdẽ blasphemiar̃ eos ꝑdux̃. & quȩ int̾ se illi suo more malo. indigna ⁊ tur¬
pia facere consueuert. semmarũ illar̃ uelut electarũ ꝓditio e illis eccłiasticis¬
gestis declaratũ ẽ. atcita pastoꝵ diligentia añico gregi augñtũ accessit. & adũsus funs atto
latrones aefensio cõpetens ꝓcurata e. Cũ qͥdã etiã felice ade numero eor eͦs elctos dicunt
manichei pubsice in y ppomensi ȩcclia notariis excipientib dsputauit p̃pło adstante. e

Expanded text:
nichaeorum, quos electos vel electas dicunt, praesentes perveniretur, atque ad ecclesiam ab eodem deducenichaeorum, quos electos vel electas dicunt, praesentes perveniretur, atque ad ecclesiam ab eodem deducerentur et perducerentur, ab episcopis ad tabulas auditi sunt. Inter quos etiam sanctae memoriae Augustinus fuit, qui prae caeteris illam exsecrabilem sectam noverat, et eorum prodens ejusmodi damnabiles blasphemias ex locis librorum, quos illi accipiunt Manichaei, usque ad confessionem earumdem blasphemiarum eos perduxit: et quae inter se illi suo more malo indigna et turpia facere consueverant, feminarum illarum velut electarum proditione, illis ecclesiasticisgestis declaratum est. Atque ita pastorum diligentia, dominico gregi et augmentum accessit, et adversus fures atque latrones defensio competens procurata est. Cum quodam etiam Felice, de numero eorum quos electos dicunt Manichaei, publice in Hipponensi ecclesia notariis excipientibus disputavit populo astante: e
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse tractatib nuꝑ correctũ: atq catholicũ factũ. Nł ⁊ ipse uenerabis augustinꝰ
uinos q̾ te aderamꝰ ab eo dẽ diligent᷑ inqͥrentes ex q̃ re potissimũ illo tractatu sibi
fueru satis factũ. eo referente nob̃q om̃ib sermonis seriẽ recogroscentib ꝓfunaũ
confiliũ dĩ ꝓ salute animar᷑ amirantes ⁊ stupentes głificauimꝰ sc̃m eiꝰ nom̃ ⁊ bene.¬
diximꝰ : qͥ cũ uoluerit ⁊ unde uoluerit ⁊ qͣm uoluerit. ⁊ ꝑ scientes ⁊ ꝑ nescientes salu¬
tẽ oꝑat᷑ animar̃. & ex eo hõ ille.ꝓposito seruoꝵ dĩ adherens. negotiatoris dimisit
actionẽ: & ꝓficiens in eccłie mẽbris. in alia regiõe ad p̃sbiterii qͦq di uoluntate
petitꝰ ⁊ coad accessit officiũ : tenens atq custodicns ꝓpositi sc̃itatẽ. & forte usq ad¬
huc in reb humanis uiuit transmare constitutꝰ. Apd̃ carthaginẽ qͦq dũ per¬

Expanded text:
se venerabilis Augustinus, et nos qui tunc aderamus, ab eodem diligenter inquirentes, ex qua re potissimum in illo tractatu sibi fuerit satisfactum, et referente eo, nobisque omnibus sermonis seriem recognoscentibus, profundum consilium Dei pro salute animarum admirantes et stupentes, glorificavimus sanctum ejus nomen, et benediximus; qui cum voluerit, et unde voluerit, et quomodo voluerit, et per scientes et per nescientes salutem operatur animarum. Et ex eo ille homo proposito servorum Dei adhaerens, negotiatoris dimisit actionem, et proficiens in Ecclesiae membris, in alia regione ad presbyterii quoque Dei voluntate petitus et coactus accessit officium, tenens atque custodiens propositi sanctitatem: et forte adhuc usque in rebus humanis vivit trans mare constitutus. CAPUT XVI.-- Manichaeo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposito ł ex tra ostitutos in suauita & morte iuagi more. tractauit Quib dũ ad¬
hue suꝑ ee̾t idsiopꝰ fuit. qͦd &s cet̾is erogauit: ñ ut duitias haberent. s ut aut non¬

Expanded text:
proposito vel extra constitutos, in sua vita et morte vulgi more tractavit: quibus, dum adproposito vel extra constitutos, in sua vita et morte vulgi more tractavit: quibus, dum adhuc superesset, id si opus fuit, quod et caeteris, erogavit, non ut divitias haberent, s
Abbreviated transcription (Latin):
sibi uuisseret ꝓ saimnos ꝯauiticos q suit paucissima depȩntentia serbi: ipsosq qͣtermones
iacens in lecto contͣ parietẽ positos dieb suȩ in firmitatis in tuebat᷑ & legebat: & ubertim
ac iugit̃ flebat: Et ne intentio eiꝰ aqͦꝗͣ impediret᷑. ante dies ferme decẽ ꝗͣ exiret de
corꝑe. a uobis postulauit p̃sentib nequis adeũ in grederet᷑ nͥ his tantũ hus horis qͥb
medici ad inspiciendũ intrabant ł cũ ei refectio inferret᷑. & ita obseruatũ & factũ e.
& omĩ illo tẽꝑe orationi uacabat. Uerbũ dĩ usq ad ipsã suã extremã egritudinẽ in¬
p̃termisse alaerit̃ s fortit̾ sana m̃te sanõq consilio in ȩccta p̃dicauit: mẽbris omĩb
sits. ꝓeiꝰ cõmendanda corꝑis depositione sacrificiũ dõ oblatũ ẽ: o sepuntꝰ ẽ Testam̃tũ
nullũ fecit: quia unde faceret pauꝑ dĩ ñhabuit: Aeccłȩ bibliothecã om̃sq cõdices dili¬

Expanded text:
sibi jusserat Psalmos Davidicos, qui sunt paucissimi de poenitentia, scribi, ipsosque quaterniones jacens in lecto contra parietem positos diebus suae infirmitatis intuebatur, et legebat, et jugiter ac ubertim flebat: et ne intentio ejus a quoquam impediretur, ante dies ferme decem quam exiret de corpore, a nobis postulavit praesentibus, ne quis ad eum ingrederetur, nisi iis tantum horis, quibus medici ad inspiciendum intrarent, vel cum ei refectio inferretur. Et ita observatum ac factum est: et omni illo tempore orationi vacabat. Verbum Dei usque ad ipsam suam extremam aegritudinem impraetermisse, alacriter et fortiter, sana mente, sanoque consilio in ecclesia praedicavit. Membris omnibus ejus commendanda corporis depositione sacrificium Deo oblatum est, et sepultus est. Testamentum nullum fecit, quia unde faceret pauper Dei non habuit. Ecclesiae bibliothecam, omnesque codices dili
Abbreviated transcription (Latin):
Q uifecerit & docuerit sic homines hic magnꝰ nocabit᷑ in regno cȩloꝵ potau¬
tẽ impendio urãm caritatẽ qͥ hȩc scͥpta legitis. ut mecũ omĩꝑi dõ grãs agatiss do:¬
minũq benedicatis. qͥmͥ tͥbuit in tellectũ. hȩc innotitiã s p̃sentiũ & ab sentium
familiarit̾ acduleit̾ uiri. & in hoc scło emulator & mntator existã: & in futo omĩ¬
potentis dĩ ꝓmissis cum eodẽ ꝑ fruar.

Expanded text:
Qui fecerit et docuerit sic homines, hic magnus vocabitur in regno coelorum . Peto autem impendio vestram charitatem, qui haec scripta legitis, ut mecum omnipotenti Deo gratias agatis, Dominumque benedicatis, qui tribuit mihi intellectum, ut haec in notitiam et praesentium et absentium familiariter ac dulciter vixi, et in hoc saeculo aemulator et imitator existam, et in futuro omnipotentis Dei promiss
Abbreviated transcription (Latin):
uenre. & potest sicaueat᷑ etiã ñuenire metuimus: In cõmii autẽ periculo uite huiꝰ
cur extunemꝰ uͥ cũq fuerit hostilis incursus. om̃s clericos & etiã om̃s laicos cͤe ᷤᷤ
morituros. ut finiant hanc uitã cui sunt clerici necessarii : aut cur ñsperemus
sicut alios laicos sic etiã clericos remansuros aqͥb cis necessariũ ministeriũ ua¬
leat exhiberi quã ꝗͣ sunt̃ dĩ ministros inde sit dsceptatio qcep maneant ue fugi

Expanded text:
uenire et potest, si caueatur, etiam non uenire, metuimus. in communi autem periculo uitae huius uenire et potest, si caueatur, etiam non uenire, metuimus. in communi autem periculo uitae huius cur existimamus, ubicumque fuerit hostilis incursus, omnes clericos et non etiam omnes laicos esse morituros, ut simul finiant hanc uitam, cui sunt clerici necessarii? aut cur non speremus sicut aliquos laicos sic etiam clericos remansuros, a quibus eis necessarium ministerium ualeat exhiberi? Quamquam o si inter dei ministros inde sit disceptatio, qui eorum maneant, ne fuga
Abbreviated transcription (Latin):
amorientib miserabiliꝰ relinqͥtur : s silaici ñ quęrunt᷑ ad mortẽ: possunt oceul¬
tare qͦ quomodo epõs & clericos suos sicut ille ad iuuerit in cuiꝰ potestate sunt omĩa
qͥ potest o ñ fugientes. ꝑmirabilẽ conseruare potentiam S ideo quęrimꝰ qͥd nosfa¬
cere debeamꝰ: ne in omĩb expectando diuina miracula. tẽptare am̃ iudicem: Non
qͥdẽ talis ẽ ista tẽpestas. qͣndo laicoꝵ & clericoꝵ. ẽ cõmune periculũ: sicut in naui una
cõmune periculũ ẽ m̃catoꝵ atq nautarũ. Uerũ absit. ut tanti pendenda sit hȩc nauis
nr̃a: ut debeant eã naute omaxine gub̾nator pericltantẽ deserere: etiã simsca¬
phã transiliendoł etiã natando possint esfugere Quib enim metuunꝰ ne nr̃a deserr¬
tione pertant s ñ tẽporalẽ mortẽ quȩqͣndo uentura ẽ. s et̃nã quȩpotest. si ñc aueat᷑

Expanded text:
a morientibus miserabilius relinquatur? sed si laici non quaeruntur ad mortem, possunt occula morientibus miserabilius relinquatur? sed si laici non quaeruntur ad mortem, possunt occultare quoquo modo episcopos et clericos suos, sicut ille adiuuerit, in cuius potestate sunt omnia, qui potest et non fugientem per mirabilem conseruare potentiam. sed ideo quaerimus, quid nos facere debeamus. ne in omnibus expectando diuina miracula temptare dominum iudicemur. non quidem talis est ista tempestas, quando laicorum et clericorum est commune periculum, sicut in naui una commune periculum est mercatorum atque nautarum. uerum absit, ut tanti pendenda sit haec nauis nostra, ut debeant eam nautae et maxime gubernator periclitantem deserere, etiam si in scapham transiliendo uel etiam natando possit effugere. quibus enim metuimus, ne nostra desertione pereant, non temporalem mortem, quae quandoque uentura est, sed aeternam, quae potest, si non caueatur,
Abbreviated transcription (Latin):
hȩrracos ore aleꝰ & amore defensa ẽ s qͣnd o ẽ cõiune periculũ : tim̃dũ neqseͥ iadfa¬
cree crellat᷑. ñ emsulendi uesuntate. s timore moriendi. magis fugiendi obstet ent̃plo
q̃ uiuendi ꝓsit officio: nulla ratione fugiendũ ẽ Beniq sẽs̃ dauid nese cõmitteret
pericuus p̃lioꝵ & fortassis extingueret᷑ sicut ibi dictũ ẽ lucernaisrł a suis hoc
petentib sũpsit: ñ ipse p̃sũpsit: Alioqͥn multos mutoi unitatores fecisset ignane
qͥeũ crederent hoc fecisse ñ consideratione utilitatis alioꝵ s sue ꝑturbatione for¬
midinis: Occurrit autẽ alia quęstio: ꝗͣ contẽpnere ñ debemꝰ Sienim hȩc utilitas ne¬
gligenda ẽ. ñ ut aliqͥ ministri. ꝓptea fugiant inimmnente aliqua uastitate. ut ser¬
uent᷑ qͥ ministrent eis. qͦs post illã cladẽ residuos potueri nt inuenire qͥdfiet u̾ om̃s
uident᷑ in teritũ nͥ aliqͥ fugiant : Quid: Sienu hactenꝰ seniat ilia ꝑnicies. ut so

Expanded text:
haereticos ore illius et amore defensa est. Sed quando est commune periculum, magisque re credatur non consulendi uoluntate sed timore moriendi magisque fugiendi obsit exemplo, quam uiuendi prosit officio. nulla ratione faciendum est. denique sanctus Dauid, ne se committeret periculis proeliorum et fortassis extingueretur, sicut ibi dictum est, lucerna Israhel, a suis hoc petentibus sumpsit, non ipse praesumpsit; alioquin multos imitatores fecisset ignauiae, qui eum crederent hoc fecisse non consideratione utilitatis aliorum sed suae perturbatione formidinis. Occurrit aliquanto alia quaestio, quam contemnere non debemus. si enim haec utilitas neglegenda non est, ut aliqui ministri propterea fugiant imminente aliqua uastitate, ut seruentur, qui ministrent eis, quos post illam cladem residuos potuerint inuenire, quid fiet, ubi omnes uidentur interituri. nisi aliqui fugiant? quid? si enim hactenus saeuiat illa pernicies, ut sol
Abbreviated transcription (Latin):
ucuio in corde. quã ferro in corpe trucident᷑: Ubi qͥndocũꝙ qͦcũq mortis geñera
curis tꝰ magis tmcamꝰ nesensu intiore corrupto pereat castitas fidĩ. ꝗͣ nesemun e ouo¬
uolite᷑s qnoo uolirrtas pacientis sua t̃pet̃ carne nutit̃ s sine osensione tererae qsd ail
upera᷑ Mugis timeamꝰ ne lapides uini extinguant᷑ desereatib nobis qͣ nelapides o ugna
erenoꝵ paiffiioꝵ in cenaͥant᷑ p̃sentib nobis Magis timeamꝰ nem̃bra corꝑis rci enea a qn

Expanded text:
dio in corde, quam ne ferro in corpore trucidentur. ubi quandocumque quocumque mortis genere morituri sunt; magis timeamus, ne sensu interiore corrupto pereat castitas fidei, quam ne feminae uuiolatur, quando uoluntas patientis sua turpiter carne non utitur, sed sine consensione tolerat, quod alius operatur; magis timeamus, ne lapides uiui extinguantur deserentibus nobis, quam ne lapides et ligna terrenorum aedificiorum incendantur praesentibus nobi
Abbreviated transcription (Latin):
ti p̃sentͥus oausas scilicet nedũ iit̾ st uoniugati iurgarent ⁊ ei maledicerent ꝑ quẽ ꝯuincli ce̾nt¬

Expanded text:
rebus reddens causas, scilicet ne dum inter se conjugati casu jurgarent, ei maledicerent per quem conrebus reddens causas, scilicet ne dum inter se conjugati casu jurgarent, ei maledicerent per quem con
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ dicebat. nũꝗͣ fȩminas debere cũ seruis di eqã castissimis una manere domo⁊ neut dic¬
tũ ẽ aliqͦt scandalũ ł offendiculũ tali ext̃ple poneret᷑ in firmis Et siforte ab aliqͥbus
feminis ut uideret᷑ ł salutaret᷑ rogabat᷑ ⁊ nũꝗͣ sine clericis testib ad eũ in t̾bant Ueliou
cũsolis nũꝗͣ ẽ locutꝰ ⁊ nec si sccretoꝵ aliqͥd inter tͥe̾t In uisitationib uͦ modũ tenebat ab apło
definitũ ⁊ ut ñ nͥ uiduas & pupulas in tͥbiaationib ꝯstitutas uisitaret Et si forte ab egro¬
tanti ob hoc peteret᷑ ut ꝓ eis in p̃senti dñm rogaret. cisq manũ imponeret ⁊ sine mora
ꝑgebat f eminarũ auit̃ monasterias ñn urgtatb uecessitatib iisitauit Seruandũ qͦ inuita
poserret. neq i e uolentẽ adhoc cõm̃daret : neq insua patͥa petitũ ire ad coniuuiũ: Desingulis

Expanded text:
ergo dicebat, nunquam debere feminas cum servis Dei, etiam castissimis, una manere domo, ne, ut dicergo dicebat, nunquam debere feminas cum servis Dei, etiam castissimis, una manere domo, ne, ut dictum est, aliquod scandalum aut offendiculum tali exemplo poneretur infirmioribus: et si forte ab aliquibus feminis ut videretur vel salutaretur, rogabatur; nunquam sine clericis testibus ad eum intrabant, vel solus cum solis unquam est locutus, nec si secretorum aliquid interesset. CAPUTdefinitum, ut nonnisi pupillos et viduas in tribulationibus constitutas visitaret . Et si forte ab aegrotantibus ob hoc peteretur, ut pro eis in praesenti Dominum rogaret, eisque manus imponeret; sine mora pergebat. Feminarum autem monasteria nonnisi urgentibus necessitatibus visitabat. Servandum quoque in vita e volentem ad hoc commendaret, neque in sua patria petitus iret ad convivium. De singulis
Abbreviated transcription (Latin):
diret ⁊ e̾e̾t illi ut etlimcꝰ & publicanꝰ. Et illud addens ut frĩ peccati & ueniã pętenti ñsolũ
septies sedͤ septuagies septies delictũ relaxaret᷑ ⁊ sicut qͥsq adño cotidie sibi postulat re
quȩ uidua seruiens dõ multo tẽpore usq in diẽ obitꝰ sui p̃posita ancillarũ di uixit: s nee frĩs
quia sidesorore a neptis secũ cõmorantib nulla nasci possit suspicio malaͥ tam̃ qm̃ ipse ꝑsone
sine aliis necessariis secũq manentib feminis e̾e̾ ñ possint: Et qͦd ad eas etiã alii aforis intra¬
rent dehis posse offendiculũ aut scandalũ in sirmis nascr: & illis qͥcũ ep̃o ł qͦlibet forte cle¬
rico manerent. ex alis onĩb feminarũ ꝑ soñis una cõmorantib aut a̾uentantib aut tẽptati¬
onib humanis perire: aut certe malis hominũ suspicionib pessime diffamari Ob hoc

Expanded text:
et illi ut ethnicus et publicanus. Et illud addens, ut fratri peccanti et veniam petenti, non et illi ut ethnicus et publicanus. Et illud addens, ut fratri peccanti et veniam petenti, non septies, sed septuagies septies delictum relaxetur , sicut quisque a Domino quotidie sibi postulat relquae vidua Deo serviens multo tempore usque in diem obitus sui praeposita ancillarum Dei vixit. Sed nec patrquia etsi de sorore et neptibus secum commorantibus nulla nasci posset mala suspicio; tamen quoniam illae personae sine aliis necessariis secumque manentibus feminis esse non possent, et quod ad eas aliae etiam a foris intrarent, de his posse offendiculum aut scandalum infirmioribus nasci; et illos qui cum episcopo vel quolibet clerico forte manerent, ex illis omnibus feminarum personis posse una commorantibus vel adventantibus, aut tentationibus humanis perire, aut certe malis hominum suspicionibus pessime diffamari. Ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ne adm̃sã qͥdẽ Q. uod si ꝓlapsus fecisset. unã destatutis ꝑdelat potionẽ: Numenuis atũ
erat suis secũ cõmorantia. & ẽiuuantis: sp̃cfloꝵ p̾freif. Indisciplinationes q̃ que
& transgressiones suoꝵ aregula recta & honesta & arguebat d tolerabat qͥntũ dece¬
bat  opportebat intalib : p̃cipue docens necuiꝰ ꝗ̃ cor declinaret᷑ inu̾ba maligna ad ex¬
cusandas excusationes in peccatis ⁊ & ut dũqͥsq offerret mimꝰ suũ adaltare & illic re-¬
cordatꝰ fuerit qͦd fr̃ suus habeat aliqͥad ad ũsus illũ. relinqͤndũ c̾ẽ munꝰ ad altare atq eun¬
dũ qͦ frĩ reconciliaret᷑s & tunc ueniendũ & nunꝰ ad altare offerendũ Siuͦ ipse aliqͥd adusꝰ
frẽm suũ haberet corriꝑe eũ debere in parte⁊ & sicũ audisset luc̾tꝰ ẽe̾t fre̾m suũ. si minꝰ¬

Expanded text:
ne ad mensam quidem. Quod si prolapsus fuisset, unam de statutis perdebat potionem: numerus enim ne ad mensam quidem. Quod si prolapsus fuisset, unam de statutis perdebat potionem: numerus enim erat suis secum commorantibus et convivantibus poculorum praefixus. Indisciplinationes quoque et transgressiones suorum a regula recta et honestate, arguebat, et tolerabat quantum decebat et oportebat: in talibus praecipue docens, ne cujusquam cor declinaretur in verba maligna ad excusandas excusationes in peccatis , et dum quisque offerret munus suum ad altare, et illic recordatus fuisset quod frater suus haberet aliquid adversus illum, relinquendum esse munus ante altare, atque eunduuid haberet, corripere eum debere in parte; et si eum audisset, lucratus esset suum fratrem: sin
Abbreviated transcription (Latin):
nia deficeret ⁊ hoc ipsũ popło xpĩano denuntiabat ñse habere qͦd indigentib ero¬
garet: Nã & deuasis dñicis ꝓpt̾ captuos & ꝗ̃ plurimos in digentes frangi & confolari
iubebat÷ & in digentib dispensari: Quod ñ cõmemorassẽ ÷ nͥ ꝯtͣ carnalẽ sensũ quorũd an
fieri ꝑuiderẽ Et ipsũ hoc etiã uen̾abilis memorie ãbrosius intalib necessitatib indu¬
bitant᷑ e̾cꝰ faciendũ ⁊ & dixit & scripsit d & deneglecto asidelib garofilatio & secretario
unde altari necessaria in ferunt᷑ : aliqͦndo in eccła loqͥns ad monebat: Q.uod etiã beatissumim
ãbrosiũ se p̃sente in ȩccła tractauisse ⁊ nob̃ aliqͥndo retulerat: Cũ ipso sẽꝑ derici unienã
etiã ad ꝑ uiriũ decidisset. & in eccła popło p̃dicabat ÷ & suis instituerat neqͥs uiraret.

Expanded text:
nia deficeret, hoc ipsum populo christiano denuntiabat, non se habere quod indigentibus eronia deficeret, hoc ipsum populo christiano denuntiabat, non se habere quod indigentibus erogaret. Nam et de vasis dominicis, propter captivos et quam plurimos indigentes, frangi et conflari jubebat, et indigentibus dispensari. Quod non commemorassem, nisi contra carnalem sensum quorumdam fieri perviderem. Et hoc ipsum etiam venerabilis memoriae Ambrosius in talibus necessitatibus indubitanter esse faciendum, et dixit, et scripsit . Sed et de neglecto a fidelibus gazophylacio et secretario, unde altari necessaria inferuntur, aliquando in ecclesia loquens admonebat: quod etiam beatissimum Ambrosium se praesente in ecclesia tractavisse, nobis aliquando retulerat. CAPUT XXV.-- Disciplina etiam ad perjurium decidisset, et in ecclesia populo praedicabat, et suos instituerat, ne quis juraret,
Abbreviated transcription (Latin):
ra m̃tis & suꝑiora faciebati qͦ uł de in ueͣndis diuinis reb cogitaret. ł de iã inuentis aliqͥ
dictaret : aut certe er iã dictats atq trans scriptis aliqͥd em̃ daret: Et id agebat indie labo¬
rans. & in nocte lũgubrans & erat tanꝗͣ illa gloriosa maria typpũ gestans suꝑne ȩccłȩ:
deqͥ scriptũ ẽ: qͦd sederet adpedes dñi atq intenta u̾bũ eiꝰ audiret ⁊ deqͦ soror c̃onqͦsta qͦd
ab eadẽ circa muttũ ministi̾ũ occupata ñ ad iauaret᷑ audiuit Martha marthari meliorẽ
elegit maria: qͥ ñ auferet᷑ abea: Nã fabricarũ nouarũ nũꝗͣ studiũ habuit u deuitans
in eis im plicationẽ sui aĩmi. quẽ sẽꝑ lib̾ũ habere uolebat abor̃ĩ molestia tẽꝑali: Non
tam̃ illa uolentes & ȩdificantes ꝓhibe̾at ⁊ nͥ tͦntũ in moderatos: Int̾ẽa dũ ȩccłȩ pexu¬

Expanded text:
ra mentis et superiora faciebat; quo vel de inveniendis divinis rebus cogitaret, vel de jam inventis aliquid ra mentis et superiora faciebat; quo vel de inveniendis divinis rebus cogitaret, vel de jam inventis aliquid dictaret, aut certe ex jam dictatis atque transcriptis aliquid emendaret. Et id agebat in die laborans, et in nocte lucubrans. Et erat tanquam illa religiosissima Maria typum gestans supernae Ecclesiae, de qua scriptum est, quod sederet ad pedes Domini atque intenta ejus verbum audiret: de qua soror conquesta, quod ab eadem circa multum ministerium occupata non adjuvaretur, audivit: Martha, Martha, meliorem partem elegit Maria, quae non auferetur ab ea . Nam fabricarum novarum nunquam studium habuit, devitans in eis implicationem sui animi, quem semper liberum habere volebat ab omni molestia temporali: non tamen illa volentes et aedificantes prohibebat, nisi tantum immoderatos. Interea dum Ecclesiae pecu
Abbreviated transcription (Latin):
deratas nec ex actas efestĩ reddidit: pȩcuniãq illã respuit. atq rescriptis eundẽ̾ sicut
opportuit & arguit & corripuit: admonens ut desua simulatione ł ini qͥtate pęnitentia¬
& humilitate dõ satisfaceret : necũ tã gͣui delicto de scło exiret: Frequentiꝰ qͦ dicebat ma¬
gis securiꝰ & tutiꝰ ȩcctȩ legata a defunctiᷤ dimissa debere susciperen qͣ hereditates forte
sollicitas & dãpnosas. ipsaq legata magis offerenda ẽeᷤᷤ ꝗͣ exgenda Cõm̃data uͦ quȩq
ipse ñ susc ipiebat ⁊ s uolentes suscipere clericos ñ ꝓ hibebat: In his qͦ quȩ eccła habebat¬
reb aliqͦndo se ipsũ ad illa tẽꝑalia ab ȩt̃noꝵ. cogitatione relarabat & cogitabat. & deponebat:
Quib ille disposits & ordinatis. tanꝗͣ areb mordacib ac molestis animi recursũ ad interio.¬

Expanded text:
deratas, nec exactas, confestim reddidit, pecuniamque illam respuit; atque rescriptis eumdem, sicut deratas, nec exactas, confestim reddidit, pecuniamque illam respuit; atque rescriptis eumdem, sicut oportuit, et arguit et corripuit, admonens ut de sua simulatione vel iniquitate cum poenitentiae humilitate Deo satisfaceret, ne cum tam gravi delicto de saeculo exiret. Frequentius quoque dicebat, magis securius et tutius Ecclesiam legata a defunctis dimissa debere suscipere, quam haereditates forte sollicitas et damnosas; ipsaque legata magis offerenda esse, quam exigenda. Commendata vero quaeque ipse non suscipiebat, sed volentes suscipere clericos non prohibebat. In iis quoque quae Ecclesia habebatrebus, vix aliquando se ipsum ad illa temporalia ab aeternorum cogitatione relaxabat et deponebat. Quibus ille dispositis et ordinatis, tanquam a rebus mordacibus ac molestis, animi recursum ad interio
Abbreviated transcription (Latin):
ehonoratiᷤᷤ hẏponiensiũ apud cartaginẽ uuens ȩccłȩ hipponiensi possessionẽ donare uoluit
confictas tabulas sibi usu fructu retento. ultͦ eidẽ scȩ memorie augustino misit: Cuiꝰ ille
oblationẽ libent̃ accepit ⁊ s gratulans qͦd ȩt̃nȩ suȩ memor e̾e̾t saluts uerũ pꝰ aliqͦs annos nob
sirte ec̃ eodt̃ in cõminꝰ ꝯstitutis: ecce illi donator litteras ꝑsuũ filiũ mitens rogauit ut ille
donationis tabulȩ suo redderent᷑ filio: pauꝑib uͦ erogandos tͥbuit direxit solidos cent̃
Quo ille sc̃s cognito. ingemuit hominẽ ł finxisse donationẽ ł eũ debono oꝑe pęnituss.¬
sen & qͥntũ potuit dõ suggerente cordi eiꝰ cũdolore animi ex eadẽ refragatione dixit
imilliꝰ scilicet in crepationẽ & correptionẽ. & tabulas qͥs ille sponte miserat. nec desi¬

Expanded text:
ex honoratis Hipponensium apud Carthaginem vivens Ecclesiae Hipponensi possessionem donare voluit, et ex honoratis Hipponensium apud Carthaginem vivens Ecclesiae Hipponensi possessionem donare voluit, et confectas tabulas, sibi usu fructu retento, ultro eidem sanctae memoriae Augustino misit: cujus ille oblationem libenter accepit, congratulans ei quod aeternae suae memor esset salutis. Verum post aliquot annos nobis forte cum eodem cominus constitutis, ecce ille donator litteras per suum filium mittens, rogavit ut illae donationum tabulae suo redderentur filio; pauperibus vero erogandos direxit solidos centum: quo ille sanctus cognito, ingemuit, hominem vel finxisse donationem, vel eum de bono opere poenituisse, et quanta potuit Deo suggerente cordi ejus cum dolore animi ex eadem refragatione dixit, in illius scilicet increpationem et correctionem: et tabulas quas ille sponte miserat, nec desi