comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quando nisi fierent: eum portare non possent.
Ergo in quib est ipse tam quã indigentia con-¬
tin&. non ab eis tamꝗ indigens continetur.
Siue sic̃ intelligatur ite caelis & in t̾ra om̃ia quȩ¬
cumq uoluit fecit. uel in superiorib uel in in-¬
feriorib populi sui. uoluntariã suam grãm
constituit. ne quis de operũ meritis glorietur. qr
siue montes gestiant uelut arietes. siue collessi¬
cut agni ouium: Afacie dñi cõmota est terra:
ne in terrenis sordibus ꝑpetuo remanerent.

Expanded text:
quando, nisi fierent, eum portare non possent. quando, nisi fierent, eum portare non possent. Ergo in quibus est ipse, tanquam indigentia continet, non ab eis tanquam indigens continetur. Sive sic intelligatur, «In coelis et in terra omnia quaecumque voluit fecit,» vel in superioribus, vel in inferioribus populi sui voluntariam gratiam suam constituit, ne quis de operum meritis glorietur: quia sive montes gestiant velut arietes, sive colles velut agni ovium; a facie Domini commota est terra, ne in terrenis sordibus perpetuo remanerent.
Abbreviated transcription (Latin):
moyse ꝑ om̃s ꝓphetas quia sic oportebat xp̃m pati. &
da gloriam. Grã quippe ista erumpentis aquȩ de pe
miscła in quit & ueritate tua. Hȩc duo miscđam
& ueritatẽ aduertite inseripturis sc̃ĩs. quam sibi sepe
iungantur. In sua quippe miscđa uocauit impios. ⁊¬
& inueritate iudicat eos. qui uocati uenire noluer̃.
Nequando dicant gentes. ubi est ds̃ eorũ In nouissi¬
non ad huc credendus predicatur. sed iam timendus
lunt. sed in celo sursũ. qđ transgreditur om̃ia corpo¬
ra. cȩlestia terrestria. nec sic est in cęlo deus ñr.
quasi subtracto caelo ruinam sine sede formidet:
In caelis & in terra om̃ia quę uoluit fecit. Nec
indiget operib suis. tamꝗ in eis collocetur ut ma-¬
neat. sed in sua aeternitate ꝑsistit. In qua manens
om̃ia quȩcumq uoluit. fecit in caelis & in terra:
Neq enĩiam eũ portabant ut ab eo fieri pͥossent.

Expanded text:
Moyse per omnes Prophetas, quia sic oportebat Christum pati ; et Moyse per omnes Prophetas, quia sic oportebat Christum pati ; et da gloriam.» Gratia quippe ista erumpentis aquae de petr inquit, «et veritate tua.» Haec duo, misericordiam et veritatem, advertite in sanctis Scripturis quam sibi saepe jungantur. In sua quippe misericordia vocavit impios, et in veritate judicat eos qui vocati venire noluerunt. «Nequando dicant Gentes, Ubi est Deus eorum?» In novissinon adhuc credendus praedicatur, sed jam tremendus lunt; sed «in coelo sursum,» quod transgreditur omnia corpora coelestia et terrestria. Nec sic est in coelo Deus noster, quasi subtracto coelo ruinam sine sede formidet. «In coelis et in terra omnia quaecumque voluit fecit.» Nec indiget operibus suis, tanquam in eis collocetur, ut maneat; sed in sua aeternitate persistit, in qua manens omnia quaecumque voluit fecit in coelis et in terra: neque enim jam eum portabant, ut ab eo fieri possent;
Abbreviated transcription (Latin):
benedicti patris mei ꝑcipite regnũ qđ uobis paratũ
est ab origine mundi: Respondebunt uobis hec om̃a.
uosq ipsi respondebitis uobis. Afacie dñi mota est
:terra: a facie domini dĩ iacob Quid est a facie dñi¬
dei iacob: nisi enis p̃sentia qui dixit. ec ce ego uobis cũ
sum om̃ib dieb usq in consũmationẽ seruli: Commo-¬
ta est terra. sed quia male pigra remanserat: cõmo-¬
s̃ ta est : ut solidius firmaretur a facie domini. Qui
Lli que fecit ad irrigandos fideles suos. ut fier& in eis
fons aquȩ salientis in uitam ȩternã. qui a prius cum
ignoraretur durus uidebatur. Inde illi turbati sunt.
& non expectauerunt donec scripturis aꝑtis influer&:
atq in udar& in eos qui dixerunt. durus est hic ser¬
mo & quis potest eum audire: Ista duritia. ista pe¬
tra conuersa est in stagna aquarũ. & ista rupes in fon¬
tes aquarũ : cum resurgens exposuit eis. incipiens a-

Expanded text:
benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum evosque ipsi respondebitis vobis: «A facie Domini commota est terra, a facie Dei Jacob.» Quid est, «a facie Domini;» nisi ejus praesentia qui dixit: «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi» ? Commota est enim terra; sed quia male pigra remanserat, commota est, ut solidius firmaretur a facie Domini. 11. am suam duritiam liquefecit ad irrigandos fideles suos, ut fieret in eis fons aquae salientis in vitam aeternam ; quia prius, cum ignoraretur, durus videbatur. Inde illi turbati sunt, et non exspectaverunt donec Scripturis apertis influeret atque inundaret in eos, qui dixerunt, «Durus est hic sermo, quis potest eum audire» ? Ista petra, ista duritia conversa est in stagna aquarum, et ista rupes in fontes aquarum, cum resurgens exposuit eis, incipiens a
Abbreviated transcription (Latin):
euangelii predicatores. & colles uelut agni ouium. hi
Hi sunt quib dicit᷑: non ut confundã uos hȩc scribo sed
ut filios meos carissimos Hi sunt de quibus dicitur:
s afferte dño filios arietũ. Ad tendite ꝑ om̃s terras. qͥ nostis
ista mirari. & gaudere atq cantare dño dõ ur̃o: ad ten¬
dite ista cõpleri ꝑ om̃s gentes. quȩ ante tã longa tẽpo¬
ra figurate gesta atq predicta sunt : in terrogate &¬
 dicite. Quid est tibi mare quod fugisti. & tu iorda¬
nis quia conuersus es retrorsũ: Montes quia gestis-¬
tis uelut arietes. & colles uelut agni ouiũ ͦ Quid ÷
õ seculum quod tua impedimenta cesserunt: Quid
est. tot milia toto orbe fideliũ huic mundo renuntiã¬
tium. quod ad urũm dominũ conuertimini: Quid
est qđ gaudetis quibus in fine dicetur. euge bone serue
qm̃ in paucis fidelis fuisti. suꝑ multa te constituam:
Quid ẽ qđ gaudetis quib infine dicetur. uenite

Expanded text:
Evangelii praedicatores. «Et colles velut agni ovium.» Hihi sunt quibus dicitur, «Non ut confundam vos, haec scribo, sed ut filios meos charissimos moneo» : hi sunt de quibus dicitur, «Afferte Domino filios arietum» . Attendite per omnes terras, qui nostis ista mirari, et gaudere atque cantare Domino Deo vestro; attendite ista compleri per omnes gentes, quae ante tam longa tempora figurate gesta atque praedicta sunt. 9. Interrogate et dicite, «Quid est tibi, mare, quod fugisti; et tu, Jordanis, quia conversus es retrorsum? montes, quia gestiistis velut arietes; et colles, sicut agni ovium?» Quid est, o saeculum, quod tua impedimenta cesserunt? quid est, o tot millia toto orbe fidelium, huic mundo renuntiantium, quod ad vestrum Dominum convertimini? Quid est quod gaudetis, quibus in fine dicetur: «Euge, bone serve, quoniam in paucis fidelis fuisti, supra multa te constituam?» quid est quod gaudetis, quibus in fine dicetur: «Venite,
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsis enĩ filiis hominũ quos fecit caelũ: taerram de-¬
dit in qua operantur. qui nouit terrae pro uidere
ꝑcęlum. Maneant igitur & celũ & terra in deo
suo. qui fecit ea & uiuant ex eo confitentes ei. & lau-¬
dantes eũ. Namsi ex se uelint uiuere. morientur :
sicut scriptũ est. Amortuo quasi qui nonsit : perit
confessio Sed non mortui laudabunt te dñe. neq
om̃s qui descendunt in infernũ. Clamat enĩ alio
loco ita scriptura. Peccator cum uenerit in ꝓfun-

Expanded text:
Ipsis enim filiis hominum quos fecit coelum, terram deIpsis enim filiis hominum quos fecit coelum, terram dedit in qua operentur, qui novit terrae providere per coelum. Maneant igitur coelum et terra in Deo suo qui fecit ea, et vivant ex eo, confitentes ei et laudantes eum: nam si ex se velint vivere, morientur, sicut scriptum est, «A mortuo quasi qui non sit, perit confessio» . Sed, «Non mortui laudabunt te, Domine, neque omnes qui descendunt in infernum.» Clamat enim alio loco tua Scriptura: «Pec
Abbreviated transcription (Latin):
Est & alius intellectus a quo dissimulare non
debeo uerborũ istorũ quib dictũ est: cȩlum
cę̧li dño. terrã autem dedit filus hominum.
ut abeo quod diximus non recedat intentio
Dixeramus enĩ magnos & pusillos. signifi.¬
cari & iã eo quod adiectũ est. benedicti uos a¬
domino qui fecit cȩlũ & terram. Si ergo¬
ne magnos cȩli. pusillos autem t̾rȩ accipimus.
qm̃ pusilli crescendo futuri funt caelum: &
in ipsa spe lacte nutriuntur : sic sunt illimas¬
ni caelũ terrae. cum paruulos nutriunt. ut &ĩã
caelũ cȩli se eẽ intelligant. dũ cogitant in qͦ
spe pariuili nutriantur. Sed tamen quia illi iam
non ab homine neq ꝑ hominem. sed ipsũ deũ car-¬
punt sinceritatẽ ubertatemq sapientiȩ. acceperunt
paruulos futuros quidem caelum. ut caelum calise
eẽ sciant. ad huc tamen terram cui dicant. ego plan-¬
taui apollo rigauit: sed deus increm̃tum dedit.

Expanded text:
Est et alius intellectus, a quo dissimulare non Est et alius intellectus, a quo dissimulare non debeo, verborum istorum, quibus dictum est, «Coelum coeli Domino, terram autem dedit filiis hominum:» ut ab eo quod diximus, non recedat intentio. Dixeramus enim magnos et pusillos significari etiam eo quod adjectum est, «Benedicti vos Domino, qui fecit coelum et terram.» Si ergo magnos coeli, pusillos autem terrae nomine accipimus: quoniam pusilli crescendo futuri sunt coelum, et in ipsa spe lacte nutriuntur; sic sunt illi magni coelum terrae, cum parvulos nutriunt, ut etiam coelum coeli se esse intelligant, dum cogitant in qua spe parvuli nutriantur. Sed tamen quia jam illi non ab homine, neque per hominem, sed per ipsum Deum carpunt sinceritatem ubertatemque sapientiae; acceperunt parvulos futuros quidem coelum, ut coelum coeli se esse sciant; adhuc tamen terram cui dicant, «Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit» .
Abbreviated transcription (Latin):
colles gestientes sicut agnos ouiũ. Proinde hi
utrisq magnis & pusillis. montib & collibus
arietib & agnis : dicit ꝓpheta quod sequitur
magnis. terram inpusillis. Sed cȩlũ ñ istud ui¬
sibile. plenũ luminarib adhos oculos perti.¬
nentib. Cȩlũ enĩ cęli dño. qui erexit & subli.¬
mauit quorundam scorũ mentes. in tantũ ut
nulli hominũ sed ipsi deo suo docibiles fierent.
in cuius caeli docibilis conparatione. quicquid
oculis carneis cernitur. terra dicenda est quã
dedit filiis hominũ. ut eius consideratione. si¬
ue abea parte qua suꝑ illustrat sicut est hoc
quod dicqͥtur cęlũ. siue ab ea que subt̃ illus.¬
tratur. cui proprie terra nom̃ est: cum totũ
go istam totã dedit filiis hominũ. ut eius con.¬
sideratione quantũ possunt conitiant cre¬
atorem. quẽ infirmis adhuc cordib sine isto
coniecturȩ adminiculo : uidere non possunt.

Expanded text:
colles gestientes sicut agnos ovium. 11. Proinde his colles gestientes sicut agnos ovium. 11. Proinde his utrisque magnis et pusillis, montibus et collibus, arietibus et agnis dicit Propheta quod sequitur:magnis, terram in pusillis: sed coelum non istud visibile, plenum luminaribus ad hos oculos pertinentibus. «Coelum» enim «coeli Domino;» qui erexit et sublimavit quorumdam sanctorum mentes in tantum, ut nulli hominum, sed ipsi Deo suo docibiles fierent: in cujus coeli comparatione quidquid carneis oculis cernitur, terra dicenda est; quam «dedit filiis hominum,» ut ejus consideratione sive ab ea parte quae super illustrat, sicut est hoc quod dicitur coelum, sive ab ea quae subter illustratur, cui proprie terra nomen est, cum totum go istam totam «dedit filiis hominum,» ut ejus consideratione, quantum possunt, conjiciant Creatorem, quem infirmis adhuc cordibus sine isto conjecturae adminiculo videre non possunt. 12.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ex isrł : hi sunt isrł : neq qui sunt sem̃
habraham : hi sunt filii. sed sicut seriptũ
est. reliquiȩ saluae factȩ sunt. Ex ꝑsona enĩ
illorũ qui inde crediderunt dicit᷑ nisi dñs
sabaoth reliquiss& nobis semen. sicut sodor
facti essemus: & sicut gomorra similes fuisse¬
mus. Sed ideo semen. quia sparsũ ꝑ terras mu
citati. filii habrahã. accesserunt oues quȩ non erant
ex hoc ouili. ut fier& unus grex & unus pastor
Accessit fides omiui gentiũ. & creuit numeris
non solũ sapientiũ antistitũ: sed &iam oboedien¬
tiũ populorũ. adiciente dño non solũ suꝑ patre
qui ad illũ in xp̃o caeteros imitatos preirent:
sed etiã suꝑ filios eorũ qui patrũ pia uestigia se¬
querentur. Nam sic ait ille his quos ꝑ euuan¬
gelium in xp̃o genuerat. imitatores mei estote
sicut & ego ap̃i. Adici& itaq dñs non solũ suꝑ
montes gestientes sicut arietes: sed &iã super

Expanded text:
sunt ex Israel, hi sunt Israel; neque qui semen sunt sunt ex Israel, hi sunt Israel; neque qui semen sunt Abraham, omnes filii:» sed, sicut scriptum est, «Reliquiae salvae factae sunt.» Ex persona enim eorum qui inde crediderunt, dicitur: «Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus» . Sed ideo semen, quia sparsum per terras mcitati filii Abraham : accesserunt oves quae non erant de hoc ovili, ut fieret unus grex et unus pastor : accessit fides omnium gentium, et crevit numerus non solum sapientium antistitum, sed etiam obedientium populorum; adjiciente Domino non solum super patres, qui ad illum in Christo caeteros imitaturos praeirent, sed etiam super filios eorum, qui patrum pia vestigia sequerentur. Nam sic ait ille his quos per Evangelium in Christo genuerat: «Imitatores mei estote, sicut et ego Christi» . Adjecit itaque Dominus, non solum super montes gestientes sicut arietes, sed etiam super
Abbreviated transcription (Latin):
ferioribus supplicandũ uident. & illis iam res
est : quȩ adhuc inferiorib spes ẽ.: Non est ita.
Nlam & domus a aron sperauit in dño. Ergo
ut &iã ipsi perseuerant̃ extendantur in eaq
ante sunt : & ꝑseueranter currant : donec ap¬
prehendant in quo app̃hensi sunt: & cognos¬
cant sicut & cogniti sunt : ad uitor eorũ &
ꝓtector eorũ ẽ: Utriq enĩ timent dominũ.
& sperauerunt in domino: adiutor eorũ &
memor fuit nr̃i & benediait nos. Benedi¬
rit domũ isrł. benedinit domũ aaron. U¬
trosq aut̃ benedicens : benedint om̃s tim̃¬
tes dñm Quęris quos utrosq: respondet᷑
pusillis cũ magnis. Hoc est domũ isrł cum
domo aaron: eos utiq qui exipsa gente ere.¬
diderunt in saluatorẽ iħm. quia non in om̃i.¬
b illis bene placuit dõ. Sed si quidã illorũ
non crediderunt. nũ quid incredulitas eorũ
fidẽ dĩ euacuabit. Absit. Neq om̃s qui

Expanded text:
ferioribus supplicant jam vident, et illis jam res ferioribus supplicant jam vident, et illis jam res est quae adhuc inferioribus spes est? Non est ita: nam et «domus Aaron speravit in Dominum.» Ergo, ut etiam ipsi perseveranter extendantur in ea quae ante sunt, et perseveranter currant, donec apprehendant in quo apprehensi sunt , et cognoscant sicut et cogniti sunt , «Adjutor eorum et protector eorum est.» Utrique enim «timent Dominum, et speraverunt in Dominum: adjutor eomemor fuit nostri, et benedixit nobis. Benedixit domui Israel, benedixit domui Aaron . Utrosque autem benedicens, benedixit omnes timentes Dominum. Quaeris: Quos utrosque? Respondetur, pusillos cum magnis, hoc est, domum Israel cum domo Aaron; eos utiqdiderunt in salvatorem Jesum; quia «non in omnibus illis beneplacuit Deo . Sed si quidam illorum non crediderunt, numquid incredulitas illorum fidem Dei evacuabit? Absit . Neque enim omnes qui
Abbreviated transcription (Latin):
similis forma. quę sibi effecit supplicari: ꝗxa
quod ea manifestũ ÷ non eẽ uiuentẽ: ut debe¬
at a uiuente contempni: Nlus enĩ ualent si.¬
mulachra ad curuandam infelicẽ animam.
quod os habent. oculos habent. aures habent.
nares pedes habent. quam ad corrigendã. quod
non loquentur. ñ uidebt̾. non audient. ñ odora¬
sequitur. ut illud quoq fiat. quod &iã in hoc
psalmo sequitur. Ut scilic&. Similes illis fiant
qui faciunt ea & om̃s qui confidunt in eis. Ui¬
deant ergo ista aꝑtis & sentientib oculis: &
ad orent clausis & mortius mentib nec uiden¬
tia nec uiuentia simulachra. Domus autem isrł.
sperauit indño: Spes enĩ que uidet᷑ non est
spes. Quod enĩ uid& quis quidsperat: Siautẽ
qđ non uidemus speramus. ꝑpatientiam expreta¬
mus sedut ꝑdur& usq infinẽ ipsa patientia :̃¬
adiutor eorũ & ꝑtector eorũ est. An fortasse
spirit᷑ales quibus & carnales instruuntur in sp̃u
mansuetudinis. quia ipsi tamꝰ superiores ꝓ in.¬

Expanded text:
t supplicari, quam quod eam manifestum est non esse viventem, ut debeat a vivente contemni. Plus enim valent simulacra ad curvandam infelicem animam quod os habent, oculos habent, aures habent, nares habent, manus habent, pedes habent, quam ad corrigendam quod non loquentur, non videbunt, non audient, non odoravers.» 8. Itaque sequitur ut illud quoque fiat quod etiam in hoc psalmo sequitur; ut scilicet, «Similes illis fiant omnes qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis.» Videant ergo isti apertis et sentientibus oculis, et adorent clausis et mortuis mentibus, nec videntia, nec viventia simulacra. 8. «vers. non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Sed ut perduret usque in finem ipsa patientia, «Adjutor eorum et protector eorum est.» An fortasse spirituales a quibus carnales instruuntur in spiritu mansuetudinis, quia ipsi tanquam superiores pro in
Abbreviated transcription (Latin):
Uanꝗ fortasse om̃ium psalmorum
sit una conterio dili gent̾ intuentib
ita ut nullus sequatur qui non su periori possit
ad iungi. tamen istum ita consideremus tamquã
uterq unus sit iste scilic& ac superior. Namq
cum in illo dictũ sit non nobis dñe non nobis sed
nomini tuo da gloriã. suꝑ miscđa tua & ueritate
inuisibilem dm̃ colimus: qui nullorũ corporeis ocu¬
lis. cordib aut̃ paucorũ mundissimis notus ẽ : tanꝗ
ideo possint noscere gentes. ubi est ds̃ eorum. quia
ipsi possunt oculis ostendere deos suos: primo ãmo¬
nuit operib sentiri p̾sentiam dĩ nostri. quia cũ sit
in cȩlo sursũ : in celo & in t̾ra om̃ia quecumq uoluit
fecit. Et quasi dicer̾ent. ostendant gentes. deos su¬¬

Expanded text:
uam fortasse omnium Psalmorum sit una contextio diligenter intuentibus, ita ut nullus sequatur qui non superiori possit adjungi; tamen istum ita consideremus, tanquam uterque unus sit, iste scilicet ac superior. Namque cum in illo dictum sit, «Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam: super misericordia em Deum colimus, qui nullorum corporeis oculis, cordibus autem paucorum mundissimis est notus, tanquam ideo possent dicere gentes: ubi est Deus eoruipsi possunt ostendere oculis deos suos; primo admonuit operibus sentiri praesentiam Dei nostri, quia cum sit «in coelo sursum, in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit.» Et quasi diceret, Ostendant Gentes deos su
Abbreviated transcription (Latin):
nam xp̃o meo. Quiae .ẽ. lucerna : iam nostis
uerba dñi de iohanne. Ille erat lucerna ardens
et lucens. E.tquidait iohannes: hic .ẽ. quibaptitat.
In hoc ergo exultabunt sc̃ĩ. in hoc exultabunt
sacerdotes. quia omne quod ipsorũ bonum. ẽ.
non .ẽ. ipsorũ. sed illius. Et quia ille habet po¬
testatẽ baptizandi: securus accedit ad templũ
eius om̃is qui acceꝑit baptismũ. quia non hominis
sed illius. ẽ. in quo excitatũ . ẽ. cornu dauid. Suꝑ¬

Expanded text:
nam Christo meo.» Quae est lucerna? Jam nostis nam Christo meo.» Quae est lucerna? Jam nostis Domini verba de Joanne: «Ille erat lucerna ardens et lucens» . Et quid ait Joannes? «Hic est qui baptizat.» In hoc ergo exsultabunt sancti, in hoc exsultabunt sacerdotes; quia omne quod ipsorum bonum est, non est ipsorum, sed illius qui habet potestatem baptizandi. Securus ergo accedit ad templum ejus omnis qui accepit Baptismum; quia non hominis, sed illius est in quo suscitatum est cornu David.
Abbreviated transcription (Latin):
aurizent inquit sibi fundamentũ bonũ infu¬
turũ. ut ad p̃hendant uerã uitã. Cũ ad phende¬
rint tunc erunt diuites. Quando autẽ non
eam adhuc habent. nouerint se patiperes. Ita fit. ⁊̃¬
ut om̃s humiles sc̃o corde et in caritate germana
constitutos. quicquid habuerint in hoc scło int̃
pauperes suos numeret ds. quossaturat panibus.
non in se. Lux enĩ facti in dño. nam erant ante
tenebrȩ. Et id eo subiecit: ibi suscitabo cornu
dauid. ut de xp̃o presumatur : Ipse erit altitudo
cdauid. Cornu etũ significat altitudinẽ. Et qua¬
lem altitudinẽ non carnalẽ. Ideo onmia ossa
carne in uoluta sunt: cornu excedit carnem.
Altitudo sp̃ualis: cornu .ẽ. Quae autẽ altitudo
sp̃ualis .ẽ. nisi dexp̃o presumere. non dicore
ego facio etego baptito sed hic ẽ. qui baptizat :
Ibi .ẽ. cornu dauid. Ut noueritis quia ibi . ẽ. cor¬
nu dauid. attendite quid sequitur. Paraui lucer¬

Expanded text:
aurizent,» inquit, «sibi fundamentum bonum in fuaurizent,» inquit, «sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam» . Cum apprehenderint, tunc erunt divites; quando autem non eam adhuc habent, noverint se pauperes. Ita fit ut omnes humiles corde, et in charitate gemina constitutos, quidquid habuerint in hoc saeculo, inter pauperes suos numeret Deus, quos saturat panibus. non in se. Lux enim facti, sed in Domino; nam erant ante tenebrae . Et ideo subjecit, «Ibi suscitabo cornu David:» ut de Christo praesumatur, ipsa erit altitudo David. Cornu enim significat altitudinem: et qualem altitudinem? Non carnalem. Ideo omnia ossa carne involuta sunt: cornu excedit carnem. Altitudo spiritualis, cornu est. Quae autem altitudo spiritualis est, nisi de Christo praesumere; non dicere. Ego facio, ego baptizo; sed, «Hic est qui baptizat» ? Ibi est cornu David. Et ut noveritis quia ibi est cornu David, attendite quid sequatur: «Paravi lucer
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sumendũ. Humiliatse dõ facit inde bene. lta
cor ipsius erigitur addm̃. ut nouerit quia non so¬
lũ nihil illi prosunt diuitiae ipse: sed inpediunt
pedes ipsius. nisi ille regat. et ille subueniat et
numeratur inter pauperes qui saturantur pani¬
.bus. Inuenis aliũ mendicũ inflatũ amedo aut amodic¬
ideo non inflatũ quia nihil habet: quę̧rentem
stamen unde infletur. Non attendit ds facul¬
tatẽ. sedcupiditatẽ. Et iudicat eũ scđm cupidi¬
tatẽ qua inhiat rebus temporalibus: non scdm
facultatẽ quã non ei contigit adipisci. Unde enĩ
dediuitib dicit apostolus. diuitibus huiusscłi
precipe non suꝑbe sapere. neq sperare in incer
to diuitiarũ. sed in dõ uiuo qui nobis prestat
onmia abundant̃ ad fruendũ. Quid ergo faci¬
ant dediuitus suis: sequitur etdicit. Diuites
sint inoperibus bonis. facile tribuant commu¬
nicent. Etuide. quia hic pauperes sunt. Thes¬

Expanded text:
aesumendum, humiliat se Deo, facit inde bene; ita aesumendum, humiliat se Deo, facit inde bene; ita cor ipsius erigitur ad Deum, ut noverit quia non solum nihil illi prosunt divitiae ipsae, sed et impediunt pedes ipsius, nisi ille regat et ille subveniat: et numeratur inter pauperes qui saturantur panibus. Invenis alium mendicum inflatum, aut ideo non inflatum, quia nihil habet, quaerentem tamen unde infletur. Non attendit Deus facultatem, sed cupiditatem: et judicat eum secundum cupiditatem qua inhiat rebus temporalibus, non secundum facultatem, quam non ei contingit adipisci. Unde de divitibus dicit Apostolus: «Divitibus hujus saeculi praecipe non superbe sapere, to divitiarum, sed in Deo vivo, qui nobis praestat omnia abundanter ad fruendum.» Quid ergo faciant de divitiis suis? Sequitur et dicit: «Divites sint in operibus bonis; facile tribuant, communicent.» Et vide quia hic pauperes sunt: «Thes
Abbreviated transcription (Latin):
homine. dehonore. et de iactantia scłi. Tolle ista
omnia. Sedhabes illa: age dõ gratias. si contempnis
illa. Si autẽ in flaris. inde noli attendere. Quando
eris preda hominũ iam diabolo preda es. Si autẽ
dehis rebus non presumpseris. eris in membris
illius uiduȩ. quae est ecclesia dequã dictum. ẽ
uliduã eius benedinedicens benedicã Eris et pauꝑ
dequalibus dictum . ẽ et pauperes eius saturabo
panibus. Aliquando autẽ quod non. ẽ. praeter¬
mittendũ dicere : in uenis pauperẽ suꝑbũ. et di¬
uitẽ humilẽ. Cotidie patimur. Audis pauperẽ
quasi gementẽ subdiuite & quando potentior
premit diues: tunc illũ humilẽ uides. Aliquan¬
do nec tunc. Sedet tunc suꝑbũ Unde : uides
quid ẽ&. si aliquid haboret. Ergo pauꝑ dĩ in
animo ẽ non scło. Praecedit aliquando homo.
habens plenã domũ. uberes terras. multa predia
multũ auri et argenti. nouit quia in ipsis non . ẽ. ĩ¬

Expanded text:
homine, de honore et jactantia saeculi. Tolle ista homine, de honore et jactantia saeculi. Tolle ista omnia: sed si habes illa, age Deo gratias si contemnis illa. Si autem inflaris inde, noli attendere quando eris praeda hominum; jam diabolo praeda es. Si autem de his rebus non praesumpseris, eris in membris illius viduae, quae est Ecclesia, de qua dictum est, «Viduam ejus benedicens benedicam:» eris et pauper, de qualibus dictum est, «Et pauperes ejus saturabo panibus.» 26. Aliquando autem, quod non est praetermittendum dicere, invenis pauperem superbum, et divitem humilem: quotidie patimur tales. Audis pauperem quasi gementem sub divite, et quando potentior premit dives, tunc illum humilem vides: aliquando nec tunc, sed et tunc superbum; unde vides quis esset, si aliquid haberet. Ergo pauper Dei in animo est, non in sacculo. Procedit aliquande homo habens plenam domum, uberes terras, multa praedia, multum auri et argenti, novit quia in ipsis non est pr
Abbreviated transcription (Latin):
diuites dicti sunt adorasse saturati nondicti sunt
quando autẽ pauperes dictisunt. saturati dictist̃ :¬
etunde saturati: haec saturitas fr̃s qualis ẽ  ds
ipse ẽ. panis. Panis ut lac nobis fieret. descendit
ad terrã. et ait suis. Egosũ panis uiuus qui decȩlo
descendi. Ideo illic inpsalmo. aedent pauperes
et saturabuntur. Dequo saturabuntur : audi qđ
soquitur. Et laudabunt dñm qui requirunt cũ.
Estote ergo pauperes. estote in membris illius
uiduae non sit auxiliũ ur̃m nisi muno dõ. Pecu¬
nia nihil .ẽ. non inde auxiliũ habebitis. Multi
cis potentioribus p̃sumpserunt: ceciderunt illi de
quibis presumpserunt : et inuoluerunt eos quide
sẽ presumserant. Respicite exempla generis hu¬
mani. Quid magnũ ẽ. quod uobis dicitur . non solũ
descripturis ea loquimur. legite ea in orbe terra¬
crũ. at tendite non p̃sumere de pecunia. de amico

Expanded text:
divites dicti sunt adorasse, saturati non dicti sunt; divites dicti sunt adorasse, saturati non dicti sunt; quando autem pauperes dicti sunt, saturati dicti sunt? Et unde saturati? haec saturitas, fratres, qualis est? Deus ipse est panis. Panis, ut lac nobis fieret, descendit ad terram; et ait suis: «Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi» . Ideo illic in psalmo, «Edent pauperes, et saturabuntur.» De quo satiabuntur? Audi quod sequitur: «Et laudabunt Dominum qui requirunt eum.» 25. Estote ergo pauperes, estote in membris illius viduae, non sit auxilium vestrum nisi in uno Deo. Pecunia nihil est; non inde auxilium habebitis. Multi cis potentioribus praesumpserunt: ceciderunt illi de quibus praesumpserunt et involverunt eos qui de se praesumpserunt. Respicite exempla generis humani. Quid magnum est quod vobis dicitur? Non solum de his Scripturis ea loquimur; legite ea in orbe terrarum. Attendite non praesumere de pecunia, de amico
Abbreviated transcription (Latin):
adorant xp̃m. sed non saturantur. Ꝙ quid de illis
sapientia otiustitia ipsius. Quare : quia non sunt
pauperes. Pauperes autẽ id ẽ. humiles corde quan¬
to plus esuriunt . tanto plus manducant. Tanto
autẽ plus esuriunt. quanto in scło in anoscunt.
Quiplenus . ẽ. quid illi daturuses : respuit quia :¬
plenus .ẽ. Da mihi esurientẽ. da mihi dequib
dictum .ẽ. Beati quiesuriunt et sitiunt iustitiam
qm̃ ipsi saturabuntur. & erunt hi pauperes de
quibus modo dicit. et paupores eius saturabo
panibus. Quia et in ipso psalmo dictum .ẽ. man¬
ducauerunt et adorauerunt om̃s diuites terrae :
Dictum .ẽ. illic et depauperibus. Et prorsus eo
modo quo et in isto psalmo. aedont pauperes
et saturabuntur. et laudabunt dñm qui requirt̃
eũ Abi dictum .ẽ. manducauerunt et adoraue¬
runt om̃s diuites terrȩ. ibi dictum ẽ. edent
pauperes et saturabuntur. Quare quando

Expanded text:
adorant Christum, sed non saturantur: saturati enim adorant Christum, sed non saturantur: saturati enim sapientia et justitia ipsius. Quare? Quia non sunt pauperes. Pauperes autem, id est humiles corde, quanto plus esuriunt, tanto plus manducant; tanto autem plus esuriunt, quanto a saeculo inanes sunt. Qui plenus est, quidquid illi daturus es, respuit; quia plenus est. Da mihi esurientem, da mihi de quibus dictum est, «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» ; et erunt hi pauperes de quibus modo dicit, «Et pauperes ejus saturabo panibus.» Quia et in ipso psalmo ubi dictum est, «Manducaverunt et adoraverunt omnes divites terrae;» dictum est illic et de pauperibus, et prorsus eo modo quo et in isto psalmo, «Edent pauperes, et saturabuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum» . Ubi dictum est, «Manducaverunt et adoraverunt omnes divites terrae;» ibi dictum est, «Edent pauperes, et saturabuntur.» Quare quando
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo tota ecclesia. una uidua .ẽ. Siue infemim
siue inuiris. siue in congietis. siue in mariȩtitis
feminis. siue in adolescentibus. siue in senibus.
siue in uirginibus. om̃is eccła: una uidua .ẽ. desera
in hoc scło: sisentit illud: sinouit uiduitatẽ suam
tunc enim auxiliũ presto ẽ illi. Nonne agnosci¬
tis istã uiduã in euangelio fr̃s mei. cum diceret
dñs oportere semꝑ orare et non deficere  erat
quȩdã uidua cotidie. et dicebat. Uindicame de
aduersario meo. Et int̾pellando cotidie uidua.
fregit illũ. Ait enim ipse uidex apud se qui nec
dm̃ timebat. nec homines reuerebatur. Et si dm̃
nontimeo nec hominibus erubesco. uel ꝓpt̃ tediũ
quod mihi facit ista uidua. uindicabo illã. Siau:¬
diuit udex malus uiduã netediũ pateretur.
ds nonaudit ecclãm quamhortatur ut dep̃cetur
item: Pauperes eius saturabo panibus. Quid. ẽ
fr̃s : simus pauperes. et tunc saturabimur.

Expanded text:
Ergo tota ecclesia una vidua est, sive in viris, Ergo tota ecclesia una vidua est, sive in viris, sive in feminis, sive in conjugatis, sive in maritatis feminis, sisive in virginibus: omnis Ecclesia una vidua est, deserta in hoc saeculo, si sentit illud, si novit viduitatem suam; tunc enim auxilium praesto est illi. Nonne agnoscitis istam viduam in Evangelio, fratres mei, cum diceret Dominus oportere semper orare, et non deficere? «Eratquaedam vidua quotidie, et dicebat, Vindica me de adversario meo.» Et interpellando quotidie vidua, fregit illum. «Ait enim ipse judex apud se, qui nec Deum timebat, nec hominem reverebatur: Etsi Deum, non timeo, nec hominem erubesco, vel propter taedium quod mihi facit ista vidua, vindicabo eam.» Si audivit judex malus viduam, ne taedium pateretur; Deus non audit Ecclesiam, quam hortatur ut deprecetur ? 24. Item, «Pauperes ejus saturabo panibus:» quid est, fratres? Simus pauperes, et tunc saturabimur.
Abbreviated transcription (Latin):
mussedicat requiescere. non enim ipse aliquan¬
do turbatur. autsic requiescit. Sedibi se dicit
requiescere : quia nos in illo requiẽ habebimus
Hic habitabo qm̃ prelegi eam. Uiduã eius be¬
nedicens benedicam. et pauperes eius saturabo
÷panibus. Om̃is anima quae intelligit se de sertã
om̃i auxilio nisi soluis dĩ. uidua .ẽ. Quomodo¬
uidua .ẽ. & de solata. sperabiit in dnm̃. Aiebat
autẽ deistis uiduis. quas om̃s dicimus in eccła :
Dixerat autẽ : Quae in delitus agit : uiuens mor¬
tua ẽ et non illã numerauit int̾uiduas. Descri¬
bens autẽ uiduas scãs quid ait: quae autem
uere uidua ẽ. et desolata. sperabut indñm et per¬
siscit inprecibus et obsecrationibus nocte ac dio
ibi subiecit : Quae autẽ indelicus agit. uiuens
mortua .ẽ. Unde ergo uidua : quia non habet
auxiliũ aliunde nisi solius dĩ. Ille quae habent
uiros. quasi suꝑbiunt de auxilio uirorũ. Deserte¬

Expanded text:
mus se dicat requiescere. Non enim ipse aliquanmus se dicat requiescere. Non enim ipse aliquando turbatur, aut sic requiescit; sed ibi se dicit requiescere, quia nos in illo requiem habemus. Hic habitabo, quoniam elegi eam. Viduam eius benedicens benedicam, pauperes eius saturabo panibus. Omnis anima <quae intellegit> se desertam omni auxilio nisi solius Dei, vidua est secundvidua est et desolata, speravit» «in Dominum.» Agebat autem de istis viduis quas omnes dicimus in Ecclesia. Dixerat autem, «Quae in deliciis agit; vivens mortua est;» et non illam numeravit inter viduas. Describens autem viduas sanctas, quid ait? «Quae autem vere vidua est et desolata, speravit in Dominum,» «et persistit in precibus et obsecrationibus nocte ac die.» Ibi subjecit, «Quae autem in deliciis agit, vivens mortua est» . Unde ergo vidua est? Quia non habet auxilium aliunde, nisi solius Dei. Illae quae habent viros, quasi su
Abbreviated transcription (Latin):
filios quia facta non faciebant. Nos quomodo
dicimus filios dauid decuius stirpe non sumus
scđm carnẽ  restat ut non simus filii nisi imitan¬
do fidẽ. nisi colendo dm̃ sicut ille coluit. Siorgo
tibi perstirpẽ non speras. perfecta nonuis asseqͦ:
quomodo inte complebitur. quia sedebis suꝑ sedẽ
dauid: et si non inte complebit᷑. putas quia non
complebitur : et quomodo inuenit eam in campis
saltuũ et quomodo steterunt podes: qualiscũq
ergo fueris. illa domus stabit. Qm̃ elegit dñs
est ecclesia. Ipsa . ẽ. et illi hierusalẽ. ad cuniis pa¬
cẽ currimus. quae non in angelis sed in nobis pe¬
regrinatur. quae exparte meliore expectat
partẽ rediturã. unde nobis litterȩ uenerunt
quae cotidie recitantur. Ipsa ciuitas. ipsa ẽ sion
lam dĩ uerba sunt. Requies mea ibi requiesco.
Quantũ nos amat ds̃ fr̃s. ut quia nos requiesci¬

Expanded text:
nde illos negavit filios, quia facta non faciebant; nos quomodo nos nde illos negavit filios, quia facta non faciebant; nos quomodo nos dicimus filios David, qui de ejus stirpe non sumus secundum carnem? Restat ut filii non simus, nisi imitando fidem, nisi colendo Deum, sicut ille coluit. Si ergo quod tibi per stirpem non speras, per facta non vis assequi; quomodo in te complebitur quia sedebis super sedem David? et si non in te complebitur, putas quia non complebitur? Et quomodo invenit eam in campis saltuum? et quomodo steterunt pedes ejus? Qualiscumque ergo fueris, illa domus stabit. 21. «vers. 13.est Ecclesia, ipsa est et illa Jerusalem ad cujus pacem currimus, quae non in Angelis, sed in nobis peregrinatur, quae ex parte meliore exspectat partem redituram; unde nobis Litterae venerunt, quae quotidie recitantur. Ipsa civitas, ipsa est Sion, am Dei verba sunt. Requies mea: ibi requiesco. Quantum nos amat Deus, fratres, ut quia nos requiesci
Abbreviated transcription (Latin):
filii tui testamentũ moũ. et testimonia mea haee
quȩ docebo illos et filii eorũ. id ẽ. si custodierint.
uthic sub distinguas et demnde inferas. sedebunt
inaet̃nũ suꝑ sedẽ tuam. id ẽ. & fili tui et filii eoꝵ
sedom̃s sicustodierint. Quidergo sinon custo¬
dierint. perit ꝓmissio dĩ: sed ideo dictũ ẽ et
ideo ꝓmissum. ẽ. quia predicauit ds̃. Quib nisi
credituros : sed nealiquis quasi minaretur pro¬
missis dĩ et in potestatisua uellet ponere quod ꝓ¬
misit đs. ut impleretur. ideo ei uirauit dixit.
In quo ostendit. quia sine dubio uenturũ ẽ quo¬
modo ergo posuitibi sicusto dierint: ne iam glo¬
rieris de promisis et dimittaste non custo dire :
Tunc eris filius dauid sicusto dieris. Si autẽ non:
non eris filius dauid filiis dauid promisit ds
Noli dicere filiussũ. si degenoraes. ludei illud ñ
dicunt quidoipsa stirpe natisunt. immodicuis
illud sed delirant. Aꝑte enĩ dñs ait. Si filii abra

Expanded text:
filii tui testamentum meum, et testimonia mea haec quae docebo illos, et filii eorum,» id est, si custodierint; ut hic subdistinguas, et deinde inferas, «sedebunt in aeternum super sedem tuam,» id est, et filii tui et filii eorum, sed omnes si custodierint. Quid ergo si non custodierint? periit promissio Dei? Non: sed ideo dictum est, et ideo promissum est, quia praevidit Deus; quid, nisi credituros? Sed ne aliquis quasi minaretur promissis Dei, et in postestate sua vellet ponere quod promisit Deus ut impleretur; ideo et «juravit» dixit: in quo ostendit quia sine dubio venturum est. Quomodo ergo posuit ibi, «Si custodierint?» Ne jam glorieris de promissis, et dimittas te non custodire. Tunc eris filius David, si custodieris; si autem non, non eris filius David. Filiis David promisit Deus. Noli dicere, Filius sum David, si degeneras. Si Judaei illud non dicunt, qui de ipsa stirpe nati sunt imo dicunt illud, sed delirant. Aperte enim Dominus ait: «Si filii Abra
Abbreviated transcription (Latin):
floret. quando omnis caro faenũ et omis claritas
carnis ut flos foeni : EXPIICIT DE P̃S .CXXXI.
SaloMSEreis ESt et ualoe notus¬
sod ualde nominatus. Ecce evaardo¬
vnum. Ita sonus iste dulcis .ẽ. ut et quipsal¬
teriũ nesciunt. ipsũ uersũ cantent. Tam dulcis
aut excusatione quambonũ et iocundũ sit habitare

Expanded text:
floret, quando omnis caro fenum, et omnis claritas floret, quando omnis caro fenum, et omnis claritas carnis ut flos feni . IN PSALMUM CXXXII salmus brevis est; sed valde notus et nominatus. «Ecce quam bounum.» Ita sonus iste dulcis est, ut et qui Psalterium nesciunt, ipsum versum cantent. Tam dulcis aut expositione, quam bonum et quam jucundum sit habitare
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ xp̃m meũ. Xp̃o enĩ meo cum dicit: uox
.ẽ. patris quidicit. Uiduã eius benedicens bene¬
dicã et pauperes eius saturabo panibus. Sacerdo¬
tes eius induã salutari : et scĩ eius exultatione
exultabunt. Quidicit ibi suscitabo cornu dauid.
nos et regitnos. quomodo et dñs nr̃. filius autẽ
patris. xp̃c .ẽ. autẽ etnt̃ et patris. Nam si patris
seruũ tuũ. neauertas faciẽ xp̃i tui. Suꝑ ipsum
autẽ florebit scĩficatio mea. Suꝑ xp̃m floret.
Nemo hominũ sibi illã adsumat. quia ipse sci¬
ficat. Alioquin nonerit uerũ. Suꝑ ipsũ autẽ.
florebit sc̃ificatio mea. Gloria scificationis flore¬
bit. Sõificatio ergo xp̃i. in ipso xp̃o. Potestas
sc̃ificationis dĩ inxp̃o. Hlorebit enĩ quod dixit
adgloriã uult pertinere. Quando enĩ florent
arbores. tunc pulchrae sunt. Ergo sõĩficatio in
mundus huic pulchritudim. quia inxp̃o floret.
Nam pone illam in hominis potestatẽ. quomͦ

Expanded text:
um meum. «Christo» enim «meo» cum dicit, vox est Patris, qui dicit, «Viduam ejus benedicens benedicam, et pauperes ejus saturabo panibus. Sacerdotes ejus induam salutari, et sancti ejus exsultatione exsultabunt.» Qui dicit, «Ibi suscitabo cornu David,» nos et regit nos, quomodo et Dominus noster, Filius autem Patris; Christus autem et noster et Patris. Nam si Patris servum tuum, ne avertas faciem Christi tui. Super ipsum autem florebit sanctificatio mea.» Super Christum floret. Nemo hominum illam sibi assumat, quia ipse sanctificat; alioquin non erit verum, «Super ipsum autem florebit sanctificatio mea.» Gloria sanctificationis florebit. Sanctificatio ergo Christi in ipso Christo, potestas sanctificationis Dei in Christo. «Florebit» enim quod dixit, ad gloriam vult pertinere: quando enim florent arbores, tunc pulchrae sunt. Ergo sanctificatio in mundus huic pulchritudini? Quia in Christo floret: nam pone illam in hominis potestate; quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
erraueras. ille autẽ facit quia uindicat. aut qr
liborat. M utauit regnũ saul. cũ peniteret
cum: sic dictum . ẽ. Et ineo ipso loco ubi scrip¬
tura dicit poenituit eum. ibi paulo post dicit᷑.
Non enim sic .ẽ. uthomo. ut poeniteat eum.
Cum ergo mutat opora sua per in commutabile
consiliũ suũ. propt̃ ipsã non consilu sed operrs
mutationẽ: poenitere dicitur. Hoc autẽ sic pro

Expanded text:
erraveras; ille autem facit, quia vindicat, aut quia erraveras; ille autem facit, quia vindicat, aut quia liberat. Mutavit regnum Saül, cum poeniteret eum sicut dictum est: et in eo ipso loco ubi Scriptura dicit, «Poenituit eum;» ibi paulo post dicitur, «Non enim sic est ut homo, ut poeniteat eum» . Cum ergo mutat opera sua per incommutabile consilium suum; propter ipsam, non consilii, sed operis mutationem, poenite
Abbreviated transcription (Latin):
tam quã rogaturꝰ ds propt̃ reliquias isrł et dicit᷑
ei. Propt̃ dauid seruũ tuũ. non auertas faciem
xp̃i tuir. Si palea damnata ẽ. frumenta colligan¬
tur. reliquie saluȩ fiant. sicut dicit isaias. Et
plane. factȩ sunt reliquiae saluae. Inde erant
duod ecim apłi: inde plusquã quingenti fr̃s qͥb
se dñs domonstrauit post resurrectionẽ inde
tot milia baptizata. quae pretiarerũ suarũ ante
pedes apostolorũ ponebant. Ergo impletum . ẽ
quod hic rogatus .ẽ. ds. propt̃ dauid seruũ tuum
tẽ et non poentebit eum. Quid .ẽ. iurauit : pro¬
missũ perseipsũ firmauit. Quid .ẽ. non pęnitebit
eum : non mutabitur. Non enim dolorẽ paen¬
tentiae patitur ds. aut in aliquo fallitur. ut
uelit corrigere in quo errauit. Sed quomodo
hominẽ cum poenitet. dm̃ mutare hoc uult qđ
fecit. sic ubi audis quia paenitet dñi: mutationẽ
ipsa spera. Alitter illam facit ds. quamuis nomine
paenitentiae apellet. aliter tu. Tuonĩ facis qr

Expanded text:
tur Deus propter reliquias Israel, et dicitur ei, «Propter David servum tuum, ne avertas faciem Christi tui.» Si palea damnata est, frumenta colligantur. «Reliquiae salvae fiant» , sicut dicit Isaias. Et plane factae sunt reliquiae salvae: inde erant duodecim Apostoli, inde plus quam quingenti fratres quibus se Dominus demonstravit post resurrectionem ; inde tot millia baptizata, quae pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponebant . Ergo impletum est quod hic rogatus est Deus, «Propter David servum tuum,  Quid est, «juravit?» Promissum per seipsum firmavit. Quid est, «non poenitebit eum?» Non mutabit. Non enim dolorem poenitentiae patitur Deus, aut in aliquo fallitur, ut velit corrigere in quo erravit. Sed quomodo hominem cum poenitet, mutare vult quod fecit; sic ubi audis quia poenitet Deum, mutationem ipsam spera. Aliter illam facit Deus, quamvis nomine poenitentiae appellet, aliter tu: tu enim facis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uit dñs dauid ueritatẽ. et non poenitebit oũ.
ex fructu uentris tui ponã suꝑ sedẽ tuã. Pote¬
rat dicere exfructu femoris tui. Quare ex
fructu uentris uoluit dicere: et illud quidẽ
sidiceret uerũ dicoret : Sed significantius dice¬
re uoluit exfruceu uentris: quia defemina
natus ẽ. xp̃c. quo ur non accessit. Quid ergo:¬

Expanded text:
inus David veritatem, et non poenitebit eum: Ex fructu ventris tui ponam super sedem tuam.» Poterat dicere, Ex fructu femoris tui: quare, «Ex fructu ventris,» voluit dicere? Et illud quidem si diceret, verum diceret: sed significantius dicere voluit, «Ex fructu ventris;» quia de femina natus est Christus, quo vir non accessit. 19.
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt in operibus bonis. Et hoc illis serua t᷑
inposterũ. quia et ipsa posteritas in filiis appel¬
lari solet. Aut si filios ipsos homines accipis. in s̃¬
tellige et deipsis dictũ. sicustodierint testa

Expanded text:
verunt in operibus suis. Et hoc illis servatur verunt in operibus suis. Et hoc illis servatur in posterum, quia et ipsa posteritas in filiis appellari solet. 20. Aut si filios ipsos homines accipis, intellige et de ipsis dictum. «Si custodierint filii
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudinis quae nobis promittuntur non:
sed mandata tenentes speramus hoc futurũ.
Ipsa spes tam quã infiliis dicta . ẽ. quia hominis
in hac uita uiuentis spes. filii sunt. Fructus filii
sunt. Propterea ethomines excusantes auaritiã:
suã. dicunt se filuis suis seruare quod seruant.¬
& nolentes dare in opi. pietatis nomine se ex¬
cusant: Quia filii eorũ spos eorũ sunt. Om̃s
homines enĩ qui scđm hoc sołm uiuunt. spem
suã dicunt filios generare etrelinquere. Ideo
nomine filiorũ sp̃e ipsam posuit. et ait. Si custo¬
dierint filii tui testamentũ meũ. et testimonia
mea haec quaedo cebo illos. et filii eorũ sedebunt
in aet᷑nũ suꝑ sedẽ tuã Id ẽ tales fructus habe¬
bunt. ut spos eos non fallat. ut illuc ueniant
quo sperant seuenturos. Modo ergo tamquã mꝰ
patres sunt homines. spei futurae. Cum autẽ
adepti fuerint quod sperant. filii sunt. quia
illud quod adipiscuntur pepererunt et genera¬

Expanded text:
beatitudinis, quae nobis promittuntur? Non: beatitudinis, quae nobis promittuntur? Non: sed mandata tenentes speramus hoc futurum. Ipsa spes tanquam in filiis dicta est; quia hominis in hac vita viventis spes filii sunt, fructus filii sunt. Propterea et homines excusantes avaritiam suam, dicunt se filiis suis servare quod servant; et nolentes dare inopi, pietatis nomine se excusant, quia filii eorum spes eorum sunt. Omnes homines enim qui secundum hoc saeculum vivunt, spem suam dicunt, filios generare et relinquere. Ideo nomine filiorum spem ipsam posuit, et ait, «Si custodierint filii tui testamentum meum, et testimonia mea haec quae docebo illos; et filii eorum sedebunt in aeternum super sedem tuam:» id est, tales fructus habebunt, ut spes eos non fallat, ut illuc veniant quo sperant se venturos. Modo ergo tanquam patres sunt, homines spei futurae: cum autem adepti fuerint quod sperant, filii sunt; quia illud quod adipiscuntur, pepererunt et genera
Abbreviated transcription (Latin):
aeternũ supor sedem tuã. si filii tui custodierint
et filii eorũ. sodebunt in acternũ. Meritũ filus
parentes faciunt. Quid si filii ipsius custodierint
et filii eorũ noncustodierint: quare ad meritũ
patrũ promittitur beatitudo filiorũ quidenĩ
ait. si custo dierint filii tui. et filii eorũ. sede¬
bunt in aeẽnũ. Nonait sicustodierint filii
tui sedebunt suꝑ sedẽ tuã. et si custodierint filu
eorũ ctipsi sedebunt suꝑ sedẽ tuam. sed ait filii
tui sicustodierint. filii eorũ sedebunt suꝑ sedẽ
tuã. Nisi quia filios hic uoluit intelligi fructꝰ
ipsorũ. Si filii tui inquit custodierint legẽ meã
et filii eorũ sedebunt suꝑ sedẽ tuã. Id .ẽ. hic
erit profectus corũ. ut sedeant suꝑ sedẽ tuam.
Modo enim fr̃s om̃s qui laboramus in xp̃o. om̃s
qui contremescimus uerba ipsius. qui quomodocũq
conamur facere uoluntatẽ ipsius et ingemescimꝰ
petentes ut ad iuuetnos quo impleamus quod
iubet. numquid iam sed emus in illis sedibus

Expanded text:
em tuam.» Si filii tui custodierint, et filii eorum sedebunt in aeternum. Meritum filiis parentes faciunt. Quid si filii ipsius custodirent, et filii eorum non custodirent? Quare ad meritum patrum promittitur beatitudo filiorum? Quid enim ait, «Si custodierint filii tui, et filii eorum sedebunt in aeternum» non ait, Si custodierint filii tui, sedebunt super sedem tuam; et si custodierint filii eorum, et ipsi sedebunt super sedem tuam: sed ait, «Si filii tui custodierint, et filii eorum sedebunt super sedem tuam», nisi quia filios hic voluit intelligi fructus ipsorum? «Si filii tui,» inquit, «custodierint legem meam, «et filii eorum sedebunt super sedem tuam:» id est, hic erit fructus ipsorum, ut sedeant super sedem tuam. Modo enim, fratres, omnes qui laboramus in Christo, omnes qui contremiscimus verba ipsius, qui quomodocumque conamur facere voluntatem ipsius, et ingemiscimus petentes ut adjuvet nos, quo impleamus quod jubet; numquid jam sedemus in illis sedibus
Abbreviated transcription (Latin):
uia finita fuerit. tunc redimus ad patriã: eurranT
extendant se. Quatquot perfecti. hoc sapiamꝰ
Et siquid aliud sapitis. hoc quoq uobis ds̃ reuela¬
bit. Si forte erras in aliquo quare non redis adlac
matris: quia si non extollimini : non exaltatis cor
ur̃m: Quia non ingredimini in mirabilibus suꝑbe
sed seruatis humilitatẽ .: reuelabit uobis ds̃ quod
aliter sapitis Si autẽ hoc ipsũ quod alit̃ sapitis de¬
fendere uultis : et pertinacit᷑ astruere : et contra
pacẽ eccłae: fit uobis maledictũ hoc quod dixit
suꝑ matrẽ: oumestis et foris. alacte se paramini foris
auisceribus matris: fame moriemini. Si autẽ per¬
seueratis infide catholica. siqua alit̾ sapitis. quam
oportet sapere. Ds̃ uobis reuelabit humilibus

Expanded text:
via finita fuerit, tunc redimus ad patriam: currant, via finita fuerit, tunc redimus ad patriam: currant, extendant se. «Quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit» . Si forte erras in aliquo, quare non redis ad lac matris? Quia si non extollimini, quia si non exaltatis cor vestrum, quia si non ingredimini in mirabilibus super vos, sed servatis humilitatem, revelabit vobis Deus quod aliter sapitis. Si autem hoc ipsum quod aliter sapitis, defendere vultis, et pertinaciter astruere, et contra pacem Ecclesiae; fit vobis maledictum hoc quod dixit: super matrem cum estis et foris a lacte separamini, foris a visceribus matris fame moriemini. Si autem perseveratis in pace catholica, si quid forte aliter sapitis quam oportet sapere, Deus vobis revelabit humilibus.