comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ita quȩ fructu corporis delectata ne¬
gligit dm. indinatur ad nichilum.
& ista est nequicia. Hoc pacto autem ui¬
ta carnalis & t̾rena efficitur. & ob hoc etiã
caro & t̾ra nominatur. & qͣmdiu ita est.
regnum dĩ ñ possidebit. Si autẽ dũ in¬
hoc stadio uitȩ humane anima degit.
uincat eas quas adũsum se nutriuit cu¬
piditates fruendo mortalib. & ad eas
uncendas gr̃a dĩ se adiuuari credat. m̃te
illi seruiens & bona uoluntate. sine du¬
bitatione reparabitur. & a multis muta¬
bilib ad unũ incõmutabile. reuertetur.
reformata ꝑ sapientiam ñ formatam. s
ꝑ quam formantur uniu̾sa. frueturq
mo spiritalis omĩa iudicans. ut ipse a
nemine iudicetur. diligens dñm dm̃ suũ
in toto corde & in tota anima. & in tota
m̃te. & diligens ꝓximũ suũ ñ carnalit̾.
s tanqͣm seipsum. Se autẽ spiritaliter
diligit. qui ex toto qd̃ in eo uiuit. d̃m di¬
ut post mortẽ corporalem quã debemꝰ
pͥmo peccato. tempore atq ordine suo

Expanded text:
ita, quae, fructu corporis delectata, negligit Deum, inclinatur ad nihilum, et ista est nequitia. Hoc autem pacto vita carnalis et terrena efficitur, et ob hoc etiam caro et terra nominatur, et quandiu ita est, regnum Dei non possidebit , et erihoc stadio vitae humanae anima degit, vincat eas quas adversum se nutrivit cupiditates fruendo mortalibus, et ad eas vincendas gratia Dei se adjuvari credat, mente illi serviens et bona voluntate; sine dubitatione reparabitur, et a multis mutabilibus ad unum incommutabile revertetur, reformata per Sapientiam non formatam, sed per quam formantur universa, frueturquemo spiritualis omnia judicans, ut ipse a nemine judicetur , diligens Dominum Deum suum in toto corde suo, in tota anima, in tota mente, et diligens proximum suum non carnaliter, sed tanquam seipsum. Se autem spiritualiter diligit, qui ex toto, quod in eo vivit, Deum diut post mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo
Abbreviated transcription (Latin):
pacis. Qd̃ autẽ ipse sit sp̃c patris ipse fi¬
liꝰ dicit: de patre ꝓcedit. Et alio loco.
Non enĩ uos estis qui loquimini: s sp̃c pa-
tris ur̃i qui loquitur in uobis. Qd̃ uͦ ipse
filii sui clamantẽ abba pater. hoc est da¬
mare facientẽ. Nos enim clamantes s in
illo id est in ipso diffundente caritatem
in cordib nr̃is: sine qua in aniter la¬
mat quicũq clamat. Unde itẽ dicit.
ret huiꝰ cõmunio societatis. nisi ad cul
spm̃ scm̃ qui est patri filioq cõmunis¬

Expanded text:
pacis. Quod autem ipse sit Spiritus Patris, ipse Fipacis. Quod autem ipse sit Spiritus Patris, ipse Filius dicit: De Patre procedit. Et alio loco: Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis. Quod vero ipse nostra clamantem: abba pater, hoc est clamare facientem; nos enim clamamus, sed in illo, id est ipso diffundente caritatem in cordibus nostris, sine qua inaniter clamat quicumque clamat. unde item dicit: ret hujus communio societatis, nisi ad eum Spiritum qui est Patri Filioque communis
Abbreviated transcription (Latin):
ccłia accipit hoc donũ: ut in ea sp̃e¬
in spũ scõ fiat remissio peccatoꝵ.a
remissionẽ cum trinitas faciat: ꝓprieta¬
men ad spm̃ scm̃ intelligitur ꝑtinere.
abba pater. ut ei possimꝰ dicere dimitae
nobis debita nr̃a. Et in hoc cognoscimus
nobis: de spũ quẽ dedit nobis. Ipse sp̃c
testimoniũ reddit spũi nr̃o: qd̾ sumus
filii dĩ. Ad ipsum enĩ ꝑtinet societas.
qua efficimur unũ corpꝰ unici filii dei.
Unde scriptũ est. Si qua gͥ exhortatio in
xp̃o. si qd̾ solatium caritatis. si qua soci¬
primitus uenit linguis om̃ium gentium
sunt locuti. quia ꝑ linguas consotiatior
est societas generis humani. Sic oporte¬
bat ꝑ linguas omĩum gentiũ significari
tunc ille apparebat accepisse spm̃ sc̃m qui
loquebatur linguis om̃ium gentiũ: ita
nunc ille se agnoscat accepisse sp̃m scm̃
qui tenctur uinculo pacis eccłiȩ quȩ diffim
Studentes seruare unitatẽ sp̃c in uinculo

Expanded text:
 accepit hoc donum, ut in spiritu sancto fiat remissio peccatorum? quam remissionem cum trinitas faciat, proprie tamen ad spiritum sanctum intellegitur pertinere.  clamamus: abba pater, ut ei possimus dicere: dimitte nobis debita nostra. et in hoc cognoscimus, nobis, de Spiritu suo, quem dedit nobis . Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii Dei . Ad ipsum enim pertinet societas, qua efficimur unum corpus unici Filii Dei. Unde scriptum est: Si qua igitur exhortatio in Christo, si quod solatium charitatis, si qua sociprimitus venit linguis omnium gentium sunt locuti, quia sicut per linguas constat consociatior est societas generis humani, sic oportebat per linguas omnium gentium significari tunc ille apparebat accepisse Spiritum sanctum qui loquebatur 80 linguis omnium gentium: ita nunc ille se agnoscat accepisse Spiritum sanctum qui tenetur in vinculo pacis Ecclesiae qui Studentes servare unitatem spiritus in vinculo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ legẽ conuuncerentur. & lex illis fieret
pedagogus quo ꝑducentur ad grãm que
est in fide uĩu xp̃i. De hoc autem spu
adoptionis & gr̃e. id est de hoc oꝑe. spẽ
dĩ. quo imꝑtitur gr̃a & regeneratio in
uitam ȩt̾nam. dicitur sp̃c autẽ uiuificat.
cũ supradiceret᷑ littera occidit. id est lex

Expanded text:
per legem conuincerentur et lex illis fieret per legem conuincerentur et lex illis fieret paedagogus, quo perducerentur ad gratiam quae est in fide Iesu Christi. de hoc autem spiritu adoptionis et gratiae, id est de hoc opere spiritus dei, quo inpertitur gratia et regeneratio in uitam aeternam, dicitur: spiritus autem uiuificat, cum supra diceretur: littera occidit, id est lex
Abbreviated transcription (Latin):
isisti sp̃m tuũ: cooꝑuit eos mare.
Meminerimꝰ autẽ spm̃ dĩ ñ solũ ad
beneficia. uerũ etiam ad uindictam cõme¬
morari. Nunqͥd aliud etiã supradixit:
Per sp̃m ire tuȩ. diuisa est aqua. Iste itaq
nocuit aquarũ diisio. ut intrantes
possent aquis redeuntib obrui. Filiis
uͦ isrł quib ꝓfuit qd̾ aqua diuisa est.
ñ fuit ille sp̃c irȩ dĩ. Unde significatur
ꝓpter diu̾sas oꝑationes & effectus sp̃c ai
dissimilit̾ appellari. cũ sit unꝰ atq idem
ille dũtaxat: qui etiã sp̃c̃ sc̃s in unttate
trinitatis accipitur. Proinde ñ arbrtror
aliũ quã cundem significari. ubi dicit
apłs. ñ enim accepistis spm̃ seruitutis
iterũ in timore: s accepistis sp̃m̃ adop¬
tionis in quo cdamamꝰ abba pater. quia
codẽ spũ dĩ. id est digito dĩ. quo lex in
tabulis lapideis conscripta est. timorin¬
cussus est eis qui grãm ñdum intellige¬
bant: ut de sua infirmitate atq pectatis

Expanded text:
isisti Spiritum tuum et cooperuit eos mare. » Meminerimus autem spiritum Dei, non solum ad beneficia, verum etiam ad vindictam commemorari; nam quid aliud etiam supra dixit? Per spiritum irae tuae divisa est aqua. Iste itaque nocuit aquarum divisio, ut intrantes possent aquis redeuntibus obrui: filiis vero Israel, quibus profuit, quod aqua divisa est, non fuit ille spiritus irae Dei? Unde significatur propter diversas operationes, et effectus spiritum Dei dissimiliter appellari, cum sit unus atque idem, ille duntaxat, qui etiam sanctus Spiritus in unitate Trinitatis accipitur. Proinde non arbitror alium, quam eumdem significari, ubi dicit Apostolus: « Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timorem, sed accepistis spiritum adoptionis in quo clamamus: abba, pater, quia eodem spiritu dei, id est digito dei, quo lex in tabulis lapideis conscripta est, timor incussus est eis, qui gratiam nondum intellegebant, ut de sua infirmitate atque peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
turi forma sit e contͣrio: plus tam̃
prestat xp̃c regeneratis. qm eis nocuerat
dum. Ubi si queratur exemplũ imitati-¬
onis. diabolus inuenit᷑. si contagiũ ge¬
nerationis. adam. Proinde dicens apls.
ꝑ unũ hominẽ peccatũ intrauit in mun¬
dũ: peccatũ generationis uoluit intelli-
gi. Imitationis enĩ peccatũ ñ ꝑ tinum

Expanded text:
turi forma sit, e contrario plus tamen praestat Christus regeneratis, quam in eis nocuerat dum: ubi si quaeratur exemplum imitationis, diabolus invenitur; si contagium generationis, Adam. Proinde, dicens Apostolus, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, peccatum generationis intelligi voluit. Imitati
Abbreviated transcription (Latin):
dem contraria pensarent᷑. adiungit &
dicit. s ñ sic̃ delictũ. ita & donatio: si enĩ
ob uniꝰ delictũ multi mortui sunt. mul¬
tomagis & gr̃a dĩ & donũ in gr̃a uniꝰ ho¬
minis rãu xp̃i in multos abundauit. ut
intelligatur ñ magis multos: cum iniqui
magis multi sint qui dãnabunt᷑. S ma¬
gis abundabit: quia in his qui ꝑ xp̃m
redimunt᷑. tẽporaliter ualet forma mor¬
tis ex adam: in ęt̾num autẽ ualebit for¬

Expanded text:
dem contraria pensarentur, adjungit, et dem contraria pensarentur, adjungit, et dicit: Sed non sicut delictum ita et donatio. Si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia Dei, et donum, in gratia unius hominis Jesu Christi in multos abundabit, ut intelligatur non hos magis multos, cum iniqui magis multi sint, qui damnabuntur; sed magis abundavit, quia in his qui per Christum redimuntur temporaliter valet forma mortis ex Adam, in aeternum autem valebit
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi. ut anima reuocata ꝑ grãm. iã
ñ moriatur in gehenna. id ẽ a uita dei
relinquat᷑ interĩ ad exertitationẽ fidei
& agonẽ p̃sentis luctaminis in quo &
martyres certauerunt. absumatur uͦ &
ipsa in renouatione corporis quã resur-¬
rectio pollicetur. Ibi enim penitus ab sor¬
bebitur mors in uictoriam. cui mͦ grã
xp̃i adiit regnũ. ne suoꝵ animas ad
penas tartari ꝑtrahat. Qd̃ uͦ adiunxit
de adam qͥ est forma futuri. neq hoc u¬
no modo intelligit᷑. Aut enĩ forma xp̃i
e contͣrio est. ut quẽ ad modũ in adam
om̃s moriunt᷑. sic & in xp̃o om̃s uiuifi¬
catores constituti sunt multi. sic ꝑ xp̃i
obedientiã iusti constituent᷑ multi: aut
formã futuri eũ dixit. qd̃ ipse inflixerit
formã mortis posteris suis. Ille tam̃ me-
lior est intellectus. ut e contͣrio forma eẽ
credatur. qm multũ cõmendat apłs.
Deniq ne omino ex ȩquo in hac forma ea-¬

Expanded text:
intellegi, ut anima renouata per gratiam iam intellegi, ut anima renouata per gratiam iam non moriatur in gehenna, id est a uita dei relinquatur interim ad exercitationem fidei et agonem praesentis luctaminis, in quo et martyres certauerunt, absumatur uero ipsa in renovatione corporis, quam resurrectio pollicetur. Ibi enim penitus absorbebitur mors in victoriam, cui modo gratia Christi adimit regnum, ne suorum animas ad poenas tartari pertrahat. Quod vero adjunxit de Adam, qui est forma futuri. Neqno modo intellegitur. aut enim forma Christi a contrario est, ut, quem ad modum in illo omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificatores constituti sunt multi, sic per Christi obedientiam justi constituantur multi. Aut formam futuri eum dixit, quod ipse inflixerit formam mortis posteris suis. Ille tamen est melior intellectus, ut e contrario forma esse credatur, quam multum commendat Apostolus. Denique ne omnino ex aequo in hac forma ea
Abbreviated transcription (Latin):
militudinẽ p̾uaricationis ade. Iste enĩ
melior intellectus hoꝵ u̾boꝵ. ut cũ dixis-¬
set regnauit mors & in eos qui ñ peccaue.¬
runt. qͣsi nos moueret qͣre in cos regna¬
uerit qui ñ peccauerunt. adderet in simi¬
litudinẽ p̃uaricationis ade. id est quia
merat in hoꝵ m̃bris similitudo p̃uarica¬
tionis adȩ. Potest & sic intelligi. regna¬
uit mors ab adam usq ad moysen. & in
cos qui ñ in similitudinẽ p̃uaricationis
adȩ peccauerunt. quia in seipsis cũ iam
nati essent. nec ratione ad huc uterent᷑.
qua ille utebatur qnͣdo peccauit. nec p̃-¬
ceptũ accepisset qd ille transgressus est:
ssolo originali uttio tenerentur obstri¬
demnationẽ. Qd̃ regnũ mortis in eis tan¬
tum ñ est qui grã xp̃i renati ad eius ꝑti¬
uent regnũ: qm̃ mors tẽporalis qmuis
e ipsa de originali peccato ꝓpagata sit.
corpus in eis interimit. animã uͦ ad pę¬
nas ñ trahit. ubi uoluit regnũ mortis

Expanded text:
militudinem praeuaricationis Admilitudinem praeuaricationis Admelior intellectus horum uerborum, ut. cum dixisset: Regnauit mors in eos, qui non peccauerunt, quasi nos moueret, quare in eos regnauerit, qui non peccauerunt, adderet: In similitudinem praeuaricationis Adae, id est quia inerat in eorum membris similitudo praeuaricationis Adae. potest et sic intellegi: Regnauit mors ab Adam usque ad Moysen et in eos, qui non in similitudinem praeuaricationis Adae peccauerunt, quia in semet ipsis, cum iam nati essent, nec ratione adhuc uterentur, qua ille utebatur, quando peccauit, nec praeceptum accepissent, quod ille transgressus est, sed solo originali uitio tenerentur obstridemnationem. quod regnum mortis in eis tantum non est, qui Christi gratia renati ad eius pertinent regnum, quoniam mors temporalis, quamuis et ipsa de originali delicto propagata sit, corpus in eis interimit, animam uero ad poenas non trahit, ubi uoluit regnum mortis
Abbreviated transcription (Latin):
Sillo uno homine. sic ab codem pec-¬
cãto in fantes iminunes ẽẽ ñ possunt. nisi
abeiꝰ reatu ꝑ xp̃i baptismũ resoluantur.
Usꝙ enĩ ad legem peccatũ in mundo fuit.
Non quia deinceps ñ fuit hoc dictũ est: s
quia ñ poterat ꝑ litterã legis auferri. qd̵
solo poterat spũ gr̃ȩ. Ne quisqmͣ gͦ fidens
de uirib. ñ dico uoluntatis s potiꝰ uani-¬
tatis suȩ putaret libero arbitrio legẽ po-¬
tuisse sufficere. & xp̃i grãm derideret:
idco dicit apłs. Usq enim ad legẽ. pec¬
catũ in mundo fuit. Peccatũ autem ñ
deputabatur. cũ lex ñ esset. Non dixit
ñ erat. s ñ deputabatur. quia lox ñ erat
qua arguente demonstraret᷑. siue lex ra¬
tionis in paruulis. siue lex littere in ppło.
S regnauit inquit mors ab adam usq ad
moysen: quia nec lex data ꝑ moysen po
tuit regnũ mortis auferre. s sola xp̃i gr̃ã
abstulit. In quos autẽ regnauerit uide.
Et in eos inquit qui ñ peccauerunt in si-¬

Expanded text:
illo uno homine sic ab eodem peccato infantes immunes esse non possunt, nisi ab eius reatu per Christi baptismum resoluantur. usque enim ad legem peccatum in mundo fuit. non quia deinceps in nemine fuit, hoc dictum est, sed quia non poterat per litteram legis auferri, quod solo poterat spiritu gratiae. ne quisquam ergo fidens de uiribus non dico uoluntatis sed potius uanitatis suae putaret libero arbitrio legem potuisse sufficere et Christi gratiam derideret, ideo ait apostolus: Usque enim ad legem peccatum in mundo fuit; peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset. non dixit \'non erat\', sed non deputabatur\', quia lex non erat, qua arguente demonstraretur, siue lex rationis in paruulo siue lex litterae in populo. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, quia nec lex per Moysen data potuit regnum mortis auferre, quod sola Christi abstulit gratia. in quos autem regnauerit, uide: Et in eos, inquit, qui non peccauerunt, in si
Abbreviated transcription (Latin):
alibi etiã dicit. Sicut in adam om̃s mo¬
riuntur. ita & in xp̃o om̃s uiuificabunt᷑.
Sicut in illo illud: ita in isto istud. Ipsa
est forma. S hec forma: ñ om̃i ex parte
conformis est. Unde apls hic secutus
adiunxit. S ñ sicut delictum: ita & do¬
natio. Sicut enĩ ob uniꝰ delictum multi

Expanded text:
alibi etiam breuiter dicit: sicut in Adam omnes moalibi etiam breuiter dicit: sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes uiuificabuntur: sicut in illo illud, ita in isto istud. ipsa est forma, sed haec forma non omni ex parte conformis est. unde hic apostolus secutus adiunxit: sed non sicut delictum ita et donatio; si enim ob unius de
Abbreviated transcription (Latin):
eos dicit & mori: Quia ñ erat iustũ sine
crimine transire suppliciũ. Quid autem
aluid indicant etiam sequentia u̾ba apłi¬
ca: Cum enĩ hoc dixisset: adiunxit.
Usq ad legẽ enim peccatũ in mundo fuit.
Erat gͦ s ñ deputabatur. quia ñ ostende¬
batur qd̃ deputaretur. Sicut enĩ alibi
dicit: ꝑ legem cognitio peccati. S regna¬
uit inquit mors ab adam usq ad moy¬
sen. Hoc est qd̃ supradixerat usq ad le-¬
gem. Non usq ad moysen: ut deinceps
non esset peccatũ. s quia nec lex ꝑ moy
sen data regnũ potuit mortis auferre.
quȩ ñ regnat utiq nisi ꝑ peccatum:
Regnũ porro cius est: ut hominẽ morta¬
lem in scd̃am etiã quȩ sempit̾na est p̃ci¬
pitet mortem. Regnauit autẽ. s in quib.
Etiã in his inquit qui ñ peccauerunt. in
similitudinẽ p̃uaricationis adȩ: qui est
forma futuri. Cuiꝰ futuri. nisi xp̃i:
Et qualis forma: nisi a contrario: Quod

Expanded text:
eos dicieos dicicrimine transire supplicium. Quacumaliud indicant etiam sequentia uerba apostolica? cum enim hoc dixisset, adiunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, erat ergo, sed non deputabatur,  quia non ostendebatur, quod deputaretur. sicut enim alibi dicit: per legem cognitio peccati, sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen — hoc est, quod supra dixerat: usque ad legem — non ut a Moyse deinceps non esset peccatum, sed quia nec per Moyseu lex data regnum potuit mortis auferre, quae non regnat utique nisi per peccatum. regnum porro eius est, ut hominem mortalem in secundam etiam, quae sempiterna est, praecipitet mortem. regnauit autem in quibus? et in his, inquit, qui non peccauerunt in similitudinem praeuaricationis Adae, qui est forma futuri. cuius futuri nisi Christi? et qualis forma nisi a contrario? quod
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. Nunqͥd enĩ euam ñ imitant᷑ peccato¬
res: Aut peccatũ generis humani ñ ma¬
gis ex ipsa sumpsit exordiũ: Amuliere.
initiũ factũ est peccati. & ꝑ illam sicut
um peccati fuit: sic initiũ generationis
a uiro est. Prior enĩ uir seminat: ut fe¬
mina pariat. Ideo ꝑ unũ hominẽ pecca¬
tũ intrauit in mundũ: quia ꝑ sem̃ gene¬
rationis intrauit. qd̾ a uiro excipiens con-¬
cipit femina. Quo more nasci noluit.
qui solus sine peccato est natus ex femina.
Utrũ autẽ peccatũ. an mors. an utrũq in
om̃s homines ꝑtransisse dictũ sit: ambi¬
guũ est. S quid hoꝵ sit: res ipsa tã apta
demonstrat. Nam si peccatũ ñ ꝑtransisset.
ñ om̃is homo cũ lege peccati quȩ in mẽ¬
bris est nasceretur. Si mors ñ ꝑtransisset.
ñ om̃s homines qntũ ad istam conditio¬
nẽ mortaliũ ꝑtinet morerentur. Quod
autẽ dicit apłs in quo om̃s peccaueruis.
in quo intelligitur insi in adam: in quo

Expanded text:
. Numquid enim Evam non imitantur peccantes, aut peccatum generis humani non magis ex ipsa sumpsit initium? A muliere initium factum est peccati, et propter illam, sicut um peccati fuit, sic initium generationis a viro est: prior enim vir seminat, ut femina pariat: ideo per unum hominem peccatum intravit in mundum, quia per semen generationis intravit, quod a viro excipiens concepit femina: quo more nasci noluit, qui solus sine peccato est natus ex femina.utrum peccatum, an mors, an utrumque per omnes homines pertransisse dictum sit, videtur ambiguum: sed quid horum sit, res ipsa tam aperta demonstrat. Nam si peccatum non pertransisset, non omnis homo cum lege peccati, quae in membris est, nasceretur: si mors non pertransisset, non omnes homines, quantum ad istam conditionem mortalium pertinet, morerentur. Quod autem dicit Apostolus, in quo omnes peccaverunt: in quo, non intelligitur nisi in Adam, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
liberantur. tẽporalit̾ ꝓpter adam moriun¬
tur: ꝓpter ipsũ autem xp̃m sine fine uic¬
legẽ peccatũ in mundo fuit. ñ originale
tantũ. s om̃e peccatũ intelligi uoluit.
Et id̾o usq ad legẽ fuit: quia nec lex potu
dictũ est: ut etiã ipsam legẽ sententia
ista concluderet. quomͦ dictũ est in eugłio
om̃s ab abraham usq ad dauid genera¬
tiones quatuordecĩ. Non enĩ excepto da¬
uid. s ipso etiã cõputato numerus iste
cõpletur. S lex ñ est extra ꝑmansionem
peccati. qd̾ fuisse dictũ est usq ad ipsam
Ac ꝑ hoc nemo tollit peccatũ. qd̾ nec lex qͣm¬
uis sc̃a & iusta & bona potuit auferre.
nisi ille de quo dictũ est: ecce agnus di et¬
ce qui tollit peccata mundi. Tollit autẽ.
& dimittendo quȩ facta sunt & origina¬
le cõp̃henditur. & adiuuando ne fiant
& ꝑducendo ad uitam ubi fieri omino ñ¬

Expanded text:
liberantur, temporaliter propter Adam moriuntur, propter ipsum autem Christum sine fine uiclegem peccatum in mundo fuit, quod non originale tantum, sed omne peccatum intelligi voluit. Et ideo usque ad legem fuit, quia nec lex potuit dictum est, ut etiam ipsam legem sententia istones ab Abraham usque ad David, generationes quatuordecim . Non enim excepto David, sed ipso etiam computato numerus iste completur. Sic lex non est extra permansionem peccati, qAc per hoc, nemo tollit peccatum, quod nec lex, quamvis sancta et justa et bona, potuit auferre, nisi ille de quo dictum est, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Tollit autem et dimittendo quae facta sunt, ubi et originale comprehenditur; et adjuvando ne fiant, et perducendo ad
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde loquit᷑ de illis impiis. quib ꝓpter
suꝑbiam nec cognitio dĩ ꝓfuit. quia ñ
sicut dm̃ głificauerunt. aut grãs egerug.
Inde transit ad eos qui iudicant. & agug
talia qualia damnant. nimirũ ꝓpt̾ uide.¬
os qui de lege dĩ głabantur. qmͣuis adhuc
eos nominatĩ ñ expͥmat. & id̾o dicit. Lra
& indignatio. tribulatio & angustia. in
omnẽ animã hominis oꝑantis malum.

Expanded text:
deinde loquitur de illis impiis, quibus propter deinde loquitur de illis impiis, quibus propter superbiam nec cognitio dei profuit, quia non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt. inde transit ad eos, qui iudicant et agunt talia, qualia 20 condemnant, nimirum propter Iudaeos, qui de lege dei gloriabantur, quamuis adhuc eos nominatim non exprimat, et in eo dicit: ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis
Abbreviated transcription (Latin):
dem legẽ gentes naturalit̾ habeant: ꝑ¬
tractanda gͥ hȩc questio. quȩ ñ medio¬
cris exorta est. Dicit enĩ aliquis. Si ds̃
hinc discernit a uetere testam̃to nouũ.
qd̾ in uetere legẽ suam scͥpsit in tabulis.
in nouo autẽ scripsit in cordib. fideles
noui testam̃ti unde discernunt᷑ a gen¬
tib quȩ habent opꝰ legis scͥptũ in cor-¬
dib suis. quo naturalit̾ que legis sunt
faciunt. qͣsi iam illo ppło uetere potio¬
res. qui legem accepit in tabulis. & nouo
ppło pͥores. cui hoc p̾statur ꝑ testam̃tum
nouũ. qd̃ his natura iam p̾stitit: An
forte eas gentes cõmemorauit apls scrip¬
tam in cordib habere legẽ. quȩ ad nouũ
ꝑtinet testam̃tũ: Ad hoc enĩ unde uene¬
rit intuendũ est. Primo eugłm cõmen¬
dans ait. Uirtus enĩ di est in salutẽ om̃i
credenti. uideo pͥmũ & greco. Iusticia enĩ
dĩ in eo reuelatur ex fide in fidem. sicut
scriptũ est. Lustus autẽ ex fide uiuit.

Expanded text:
dem hoc Gentes naturaliter habeant. Pertractanda igitur haec quaestio, quae non mediocris exorta est. Dicet enim aliquis, Si Deus hinc discernit a Vetere Testamento Novum, quod in Vetere legem suam scripsit in tabulis, in Novo autem scripsit in cordibus: fideles Novi Testamenti unde discernuntur a Gentibus, quae habent opus legis scriptum in cordibus suis, quo naturaliter quae legis sunt faciunt; quasi jam illo populo vetere potiores, qui legem accepit in tabulis, et novo populo priores, cui hoc praestatur per Testamentum Novum, quod his natura jam praestitit? 44. An forte eas gentes commemoravit Apostolus, scriptam in cordibus habere legem, quae ad Novum pertinent Testamentum? Ad hoc enim unde venerit, intuendum est. Primo Evangelium commendans, ait: Virtus enim Dei est in salutem omni credenti, Judaeo primum edei in eo reuelatur ex fide in fidem, sicut scriptum e s t: iustus autem ex fide uiuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ulla est anima qͣmuis ꝑ in monte.¬
uersa. quȩ tam̃ ullomͦ rationari po¬
test. in cuiꝰ conscientia ñ loquatur ds̃.
Quis enĩ scͥpsit in cordib hominũ natura¬
lem legem nͥ ds̃ De qua lege apłs ait.
Cum enĩ gentes quȩ legem ñ habent. na¬
turalit quȩ legis sunt faciunt. hi legẽ
ñ habentes ipsi sibi sunt lex: qui osten¬
dunt opus legis scͥptum in cordib suis.
contestante. conscientia ipsoꝵ. & inter se
inuicẽ cogitationũ accusantiũ. aut etiã
excusantium. in die qua iudicabit ds̃
occulta hominũ. Qua ꝓpt̾ omĩs anima
rationalis. etiã cupiditate cecata. tamen
cũ cogitat & rationatur. qͥcqͥd in ea ratio¬
cinatione uerũ est. ñ sibi tribuendũ est.
s ipsi lumini ueritatis. a quo tenuiter
ꝓ sui capacitate illustratur. ut uerũ ali¬
quid in ratiocinando sentiat. Ex trac

Expanded text:
ullam esse animam quamuis peruersam, quae tamen ullo modo ratiocinari potest, in cuius conscientia non loquatur deus? quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem nisi deus? de qua lege apostolus dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, contestante conscientia illorum et inter se inuicem cogitationum accusantium aut etiam excusantium in die, qua iudicabit deus occulta hominum. quapropter si omnis anima rationalis etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ea ratiocinatione uerum est, non ei tribuendum est, sed ipsi lumini ueritatis, a quo uel tenuiter pro sui capacitate inlustratur, ut uerum aliquid in ratiocinando sentiat:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est suꝑ nos lum̃ uultus tui dñe. Un¬
de au̾si obsolescere meruerunt. renoua¬
ri autẽ nisi grã xpĩana. hoc est nͥ media¬
toris int̾cessione ñ possunt. Unus enm
de quib agimꝰ. qui scd̾m illũ modum
de quo suꝑiꝰ satis diximꝰ naturaliter
quȩ legis sunt faciunt. qͥd cis ꝓderunt.
excusantes cogitationes in dic qua iudica¬
bit dñs occulta hominũ. nͥ forte ut mi¬
tus puniantur : Sicut enĩ ñ impedius
a uita ȩt̾na iustum queda peccata uenia¬
lia. sinc quib hec uita ñ ducitur. sic ad
salutẽ ȩt̃ñam nichil ꝓsunt impio aliqͣ
bona oꝑa. sine quib difficillime uita
cuiꝰ ubet hominis pessimi inuenitur
Ueruntam̃ sicut in regno dĩ uelut stella
ab stella ingłam diffcrunt scĩ: sic & in
damnatione penȩ sempit̾nȩ tolerabils
erit sodomȩ qm alt̾i cuitati. & quida
erunt auplo ampliꝰ quib dã gehennȩ¬
filii. Ita nec illud in iudicio dĩ uaca¬

Expanded text:
tum est super nos lumen uultus t u i, dum i n c. untum est super nos lumen uultus t u i, dum i n c. unde auersi obsolescere meruerunt; renouari autem nisi gratia christiana, hoc est nisi mediatoris intercessione, non possunt. unus eni de quibus agimus, qui secundum illum modum, de quo superius satis diximus, naturaliter quae legis sunt faciunt, quid eis proderunt excusantes cogitationes in die, qua iudicabit deus occulta hominum. nisi forte ut mitius puniantur? sicut enim non inpediunt a uita aeterna iustum quaedam peccata uenialia, sine quibus haec uita non ducitur, sic ad salutem aeternam nihil prosunt impio aliqua bona opera, sine quibus difficillime uita cuiuslibet pessimi hominis inuenitur. uerum tamen sicut in regno dei uelut stella ab stella in gloria differunt sancti, sic et in damnatione poenae sempiternae tolerabilius erit Sodomae quam alteri ciuitati et erunt quidam duplo amplius quibusdam gehennfilii. ita nec illud in iudicio dei uaea
Abbreviated transcription (Latin):
tũ nouũ. eo qd̾ ꝑ nouũ scribit᷑ lex dĩ in
corde fidelium. quȩ ꝑ uetus in tabulis
scripta est. hoc enim illic scribit᷑ ꝑ reno¬
uationẽ. qd̾ ñ om̃imꝰ deletũ est ꝑ uetusta¬
tem. Nam sicut ipsa imago dĩ renoua¬
tur. in m̃te credentiũ ꝑ testam̃tũ nouũ.
qm ñ penitus impietas aboleuerat. nã
remanserat utiq id qd̾ anima hominis
nͥ rationalis eẽ ñ potest: ita etiã ibi di lex
ñ ex om̃i parte deleta ꝑ iniusticiam. ꝓfe¬
cto scribitur renouata ꝑ grãm. nec istam
inscͥptionẽ quȩ iustificatio est poterat
efficere in uideis lex in tabulis scripta. s
solũ p̃uaricationẽ. Nam & ipsi homi¬
nes erant. & uis illa naturȩ inerat eis qua
legitimũ aliqͥd animal rationale & sen¬
tit & facit. s pietas quȩ in aliam uitam
transfert beatam & ȩternam. legẽ habet
ĩmaculatã. conu̾tentẽ animas ut ex illo
lumine renouentur. fiat q in eis. signa¬

Expanded text:
ntum nouum, eo quod per nonum scribitur lex dei in ntum nouum, eo quod per nonum scribitur lex dei in corde fidelium, quae per uetus in tabulis scripta est. hoc enim illic scribitur per renouationem, quod non omni modo deletum est per uetustatem. nam sicut ipsa imago dei renouatur in mente credentium per testamentum nouum, quam non penitus impietas aboleuerat — nam remanserat utique id quod anima hominis nisi rationalis esse non potest — ita etiam ibi lex dei non ex omni parte deleta per iniustitiam profecto scribitur renouata per gratiam. nec istam scriptionem, quae iustificatio est, poterat efficere in Iudaeis lex in tabulis scripta, sed solam praeuaricationem. nam et ipsi homines erant et uis illa naturae inerat eis, qua legitimum aliquid animal rationale d sentit et facit; sed pietas, quae in aliam uitam transfert beatam et aeternam, legem habet inmaculatam, conuertentem animas. ut ex illo lumine renouentur fiatque in eis: signa
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Si autẽ hii qui naturalit̾ quȩ legis
sunt faciunt. ñdũ sunt habendi in nu¬
mero eoꝵ qͦs xp̃i iustificat grã. s in eoꝵ
potiꝰ quoꝵ etiã impioꝵ nec dm̃ uerum
ueraciter iusteq colentiũ. quedã tamen
laudamꝰ. qmquã si discutiant᷑ quo fine
fiant. uix inueniunt᷑ quȩ iusticiȩ debi¬
tam laudẽ. defensionẽ ue mereantur:
Ueruntam̃ quia ñ usq adeo in anima hu¬
mana imago dĩ t̾renoꝵ affectuũ labe
detrita est. ut nulla in ea uelut liniam̃¬
ta extrema remanserint. unde merito
dici possit. etiã in ipsa impietate uitȩ
suȩ facere aliqua legis uł saꝑe. si hoc est
qd̾ dictũ est. quia gentes quȩ legẽ ñ ha¬
bent. hoc est legem dĩ. naturalit̾ quȩ le¬
gis sunt faciunt. & quia huiꝰ modi ho¬
mines ipsi sunt sibi lex: & scͥptũ opus le¬
gis habent in cordib suis. id est ñ om̃i m̃
imp̃ssum est: etiam sic illa differentia
ñ ꝑturbabttur. qua distat a uet̾i testam̃¬

Expanded text:
. Si autem hi, qui naturaliter quae legis sunt faciunt, nondum sunt habendi in numero eorum, quos Christi iustificat gratia, sed in eorum potius, quorum etiam impiorum nec deum uerum ueraciter iusteque colentium quaedam tamen laudamus — quamquam si discutiatur, quo fine fiant, uix inueniuntur quae iustitiae debitam laudem defensionemue mereantur. Verum tamen quia non usque adeo in anima humana imago dei terrenorum affectuum labe detrita est, ut nulla in ea uelut liniamenta extrema remanserint — unde merito dici possit etiam in ipsa impietate uitae suae facere aliqua legis uel sapere, si hoc est quod dictum est, quia gentes quae legem non habent, hoc est legem dei, naturaliter quae legis sunt faciunt et quia huiusmodi homines ipsi sibi sunt lex et scriptum opus legis habent in cordibus suis, id est non omni moinpressum est —, etiam sic illa differentia non perturbabitur, qua distat a uetere testame
Abbreviated transcription (Latin):
am cohibens iudeoꝵ. cũ dixisset ñ audi¬
tores legis iusti sunt apud dm . s facto¬
res legis iustificabuntur. continuo sub¬
ietit de his qui legem ñ habentes. natura¬
lit̃ quȩ legis sunt faciunt. si ñ illi st̃ in¬
telligendi qui ꝑtinent ad gram mediato¬
ris. s illi potius qui cũ uerũ dm̃ uera pie¬
tate ñ colant: habent tam̃ quedã opera
bona in uita impia: An forte hoc ipso
ꝓbandũ credidit qd̾ supͣdixerat. quia ñ
est ꝑsonarũ acceptio apud dm̃. & qd̾ po¬
stea dixit. quia ñ iudeoꝵ est ds̃ tantum
s & gentiũ: Qd̃ qͣntulacũq legis opera
naturalit̾ insita. ñ inuenirentur in eis
qͥ legẽ ñ acceꝑunt. nͥ ex reliquus imagi¬
nis dĩ. qͣm ñ contemnit cũ in eũ credunt.
apud quẽ ñ est acceptio ꝑsonarũ. eiꝰ mo¬

Expanded text:
isset: non auditores legis insti sunt apud deum, sed factores legis iustificabuntur, continuo subiecit de his, qui legem non habentes naturaliter quae legis sunt faciunt, si non illi sunt intellegendi, qui pertinent ad gratiam mediatoris, sed illi potius, qui cum deum uerum uera pietate non colant, habent tamen quaedam opera bona in uita impia? an forte hoc ipso probandum credidit, quod supra dixerat, quia non est personarum acceptio apud deum, et quod postea dixit, quia nou ludaeorum deus est tantum, sed etiam gentium, quod quantulacumque legis opera naturaliter insita non inuenirentur in eis, qui legem non acceperunt, nisi ex reliquiis imaginis dei, quam non contemnit, cum in eum credunt, apud quem non est acceptio personarum? sed
Abbreviated transcription (Latin):
tudo. Nec moueat qd̃ naturalit̾ eos di¬
xit quȩ legis sunt facere. ñ spũ dĩ. non
fide. ñ gr̃a. Hoc enim agit spc̃ gr̃ẽ. ut
imaginẽ dĩ in qua naturalit̾ facti sumꝰ
instauret in nobis. Uitiũ quippe contra
naturã est. Qd̾ utiq sanat gr̃a. ꝓpt̾ quã
deo dicit᷑ miserere mei. sana animã meã
quia peccaui tibi. Proiide naturaliter
homines quȩ legis sunt faciunt. Qui enĩ
hoc ñ faciunt. uitio suo ñ faciunt. Quo
uitio lex dĩ est deleta de cordib. ac ꝑ hoc
uitio sanato cum illic scribitur. fiunt
quȩ legis sunt naturalit̾. ñ qd̃ ꝑ naturã
negata sit grã. s potiꝰ ꝑ gram̃ reparata

Expanded text:
tudo. Nec moueat, qoud naturaliter eos ditudo. Nec moueat, qoud naturaliter eos dixit quae legis sunt facere, non spiritu dei, non fide, non gratia. hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem dei, in qua naturaliter facti sumus, instauret in nobis. uitium quippe contra naturam est, quod utique sanat gratia, propter quam deo dicitur: miserere mei, sana ani mam meam, quoniam peccaui tibi. proinde naturaliter homines quae legis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, uitio suo 11011 faciunt. quo uitio lex dei est deleta de cordibus ac per hoc uitio sanato, cum illic scribitur, fiunt quae legis sunt naturaliter, non quod per naturam negata sit gratia, sed potius per gratiam reparata
Abbreviated transcription (Latin):
amplecti. ubi fides ꝑ dilectionẽ oꝑatur.
sqͥptura p̃uidens p̃nuntiauit abrahȩ
dicens. in semine tuo benedicentur om̃s
gentes. ut ꝑ hanc ꝓmissionis grãm oli¬
uȩ insereretur oleaster. & fierent fideles
ta in tabulis lege. ñdũq habens ipsam
cirtũcisionẽ credidit dõ & deputatũ est
illi ad iusticiam: ac sic tale erit qd̾ de eiꝰ¬
illud ad cotinthios. ñ in tabulis lapide¬
is. s in tabulis cordis carnalib. Ita enĩ
fiunt de domo isrł. cum p̾putiũ ipsoꝵ
in circũcisionẽ deputatur. eo qd iusti¬
ciam legis ñ p̃cisione carnis ostendunt.
s cordis caritate custodiunt. Qm̃ si p̃¬
putiũ iusticias legis custodiat. ñne p̃pu¬
tiũ eiꝰ inqͥt in cirtũcisionẽ deputabit᷑.
Et ꝓpte̾a in domo ueri isrł in quo dolꝰ ñ
est. participes sunt testam̃ti noui. quia
dat ds̃ leges in mentẽ eoꝵ. & in cordib
diffunditur caritas quȩ legis est pleni¬

Expanded text:
amplecti, ubi fides per dilectionem operatur . amplecti, ubi fides per dilectionem operatur . Scriptura praevidens, praenuntiavit Abrahae, dicens, In semine tuo benedicentur omnes gentes: ut per hanc promissionis gratiam olivae insereretur oleaster, et fierent fideles ta in tabulis lege, nondumque habens ipsam circumcisionem, credidit Deo, et deputatum est illi ad justitiam . Ac sic tale erit hoc quod de ejusillud ad Corinthios, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Ita enim fiunt de domo Israel, cum praeputium eorum in circumcisionem deputatur, eo quod justitiam legis non praecisione carnis ostendunt, sed cordis charitate custodiunt: quoniam si prputium iustitias legis custodiat, nonne praeputium eius, inquit, in circumcisionem deputabitur? et propterea in domo ueri Israhel, in quo dolus non est, participes sunt testamenti noui, quia dat deus leges in mentem ipsorum et in cordibus diffunditur caritas, quae legis est pleni
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Unde alit̾ dicimꝰ. ds scĩficat scõs
suos. aliter autẽ scĩficetur nom̃ tuum.
illud ideo quia ipse illos fecit scõs cẽ qui
ñ erant scĩ: hoc autẽ ideo. ut qd semꝑ
apud se scm̃ est. scm̃ etiã ab hominib ha¬
beatur. id est scẽ timeatur. Si gͦ gentes
cõmemorans naturalit̾ quȩ legis st̃ fa¬
cientes. & scͥpͥtum habentes opꝰ legis in
cordib. illos intelligi uoluit qui credugi
in xp̃m. qͥa ñ sicut iudei p̃missa sibi lege
ueniunt ad fidem. ñ est cur cos conemur
mittens testam̃tũ nouũ. dixit leges suas
se scͥpturũ in cordib coꝵ. quia & ipsi ꝑ
insertionẽ quã oleastro p̃stitam dicit. ad
eand̾e oleam. hoc est ad eundẽ dĩ ppłm
ꝑtinent. potiꝰq concordat ꝓpħico etiam
hoc apłicum testimonio. ut hoc sit ꝑti¬
nere ad testamentũ nouũ. legem dĩ habe¬
re ñ in tabulis s in cordib scriptam.
hoc est in intimo affectu iusticiã legis

Expanded text:
retur. unde aliter dicimus \'deus sanctificat sanctos retur. unde aliter dicimus \'deus sanctificat sanctos suos\', aliter autem sanctificetur nomen tuum; nam illud ideo, quia ipse illos facit esse sanctos, qui non erant sancti, hoc autem ideo, ut quod semper apud se sanctum est sanctum etiam ab hominibus habeatur, id est sancte timeatur.. Si ergo gentes commemorans naturaliter quae legis sunt . facientes et scriptum habentes opus legis in cordibus illos intellegi uoluit, qui credunt in Christum, quia non sicut Iudaei praemissa sibi lege ueniunt ad fidem, non est cur eos conemur ophetam promittens testamentum nouum dixit leges suas se scripturum in cordibus eorum, quia et ipsi per insertionem, quam oleastro praestitam dicit, ad eandem oleam, hoc est ad eundem dei populum, pertinent, potiusque concordat prophetico etiam hoc apostolicum testimonium. ut hoc sit pertinere ad testamentum nouum legem dei habere non in tabulis. sed in cordibushoc est, in intimo affectu justitiam legis
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd em̃ est aliud iustificati qͣm iusti facti.
ab illo scilicet qui iustificat impium. ut
ex impio fiat iustus: Si enĩ ita loquere¬
mur. ut diceremꝰ homines liberabunt᷑.
hoc utiq intelligeretur eis qͥ iam homi¬
nes essent accedere liberationẽ. Si autem
diceremꝰ homines creabunt᷑. ñ utiq in¬
telligeretur eos creari qui erant.s ipsa
factores legis honorabuntur. recte ñ ac¬
cipemꝰ. msi honorẽ illis qui iam essent
tes enĩ legis utiq iusti sunt. Ac ꝑ hoc
antũdem est ac si ddiceretur factores ie¬
gis citabuntur. ñ quia crant s: ut siit:
ut sic etiã intelligerent. udei legis au¬
ditores. indigere se grã iustificatoris.
ut possint cẽ factores. Aut certe dictũ ita
est iustificabunt᷑. acsi diceretur iusti ha¬
bebuntur. iusti deputabuntur. sicut di¬
dũ est de quodã. Ille autẽ uolens se iu¬
stificare ut iustus haberetur. & deputa¬

Expanded text:
quid est enim aliud \'iustificati\' quam \'iusti facti\', quid est enim aliud \'iustificati\' quam \'iusti facti\', ab illo scilicet qui iustificat impium, ut ex impio fiat iustus? si enim ita loqueremur, ut diceremus \'homines liberabuntur\', hoc utique intellegeretur eis, qui iam homines essent, accedere liberationem; si autem diceremus \'homines creabuntur\', non utique intellegeretur eos creari qui iam homines er\'factores legis honorabuntur\', recte non acciperemus nisi honorem illis qui iam essent res enim legis utique iusti sunt. ac per hoc tantundem est, ac si diceretur \'factores legis creabuntur\', non quia erant, sed ut sint, ut sic intellegerent etiam Iudaei legis auditores indigere se gratia iustifieatoris, ut possint esse factores. aut certe ita dictum est \'iustifieabuntur\',ac si diceretur\'iustihabebuntur,\' \'iusti deputabuntur\', sicut dictum est de quodam: ille autem uolens se iustificare, id est ut iustus haberetur et deputa
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ quȩ legis sunt facientiũ. & quȩ scͥtũ
habent opus legis in cordib suis. ꝓfecto
ad cugłm ꝑtinent gentes. quib lex in
cordib scripta est. Eis qͥppe credentib
uirtus di est in salutẽ. Quib autẽ gentib
bene oꝑantib głam & honorẽ pacemq ꝓ¬
miteret. extra eugłii grãm constitutis:
Quia enĩ ꝑsonarũ acceptio ñ est apud dm̃.
& ñ auditores legis s factores iustifica¬
buntur: ideo siue iudeus. siue grecus. hoc
distinctio sicut postea dicit. om̃s enim
peccauerunt & egent głã dĩ. iustificati
gratis ꝑ gram ip̃siꝰ. Unde autẽ factorẽ
legis gretũ iustificari diceret. sine gr̃a sal¬
uatoris: Neq enim contra seipsũ diceret.
tis iustificari hominẽ ꝑ fidem sine. oꝑib
legis. nichilq aliud uelit intelligi in eo
qd̃ dicit gratis: nͥ quia iustificationẽ oꝑa
iustificentur. ut ñ iustificatio factorib
accedat. s ut factores iustificatio p̃cedat.

Expanded text:
liter quae legis sunt facientium, et quae scriptum habent opus legis in cordibus suis: profecto ad Evangelium pertinent Gentes, quibus lex in cordibus scripta est; eis quippe credentibus uirtus dei est in salutem. quibus autem gentibus bene operantibus gloriam, honorem pacemque promitteret extra euangelii gratiam constitutis? quia enim personarum acceptio non est apud deum et non auditores legis, sed factores iustificantur, ideo siue Iudaeus siue Graecus, hoc distinctio, sicut postea dicit. omnes enim peccauerunt e t egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius unde autem factorem legis Graecum iustificari diceret sine gratia saluatoris ? Neque enim contra se ipsum diceret, tis iustifieari hominem per fidem sine operibus legis nihilque aliud uelit intellegi in eo quod dicit \'gratis\', nisi quia iustificationem opera iustificentur, ut non iustificatio factoribus accedat, sed ut factores iustificatio praecedat.
Abbreviated transcription (Latin):
in lege peccauerunt. ꝑ legẽ iudicabunt᷑.
Non enĩ auditores legis iusti sunt apud
dm̃. s factores legis iustificabuntur
His u̾bis unde hoc agitur subiungit &¬
dicit. Cum enĩ gentes que legẽ ñ ha¬
bent. naturalit̾ quȩ legis sunt faciunt.
& cet̾a quȩ iam supͣ cõmemoraui. Pro¬
inde ñ uidetur alios hic significasse
sub nomine gentiũ. qm eos qͦs nomine
greci supra significabat. cũ diceret. ui¬
deo pͥmũ & greco. Porro si eugłm iurtꝰ
est dĩ in salutẽ om̃i credenti. udeo pͥmũ
& greco. & ira & indignatio. & tribula¬
tio & angustia in omnẽ animã hominis

Expanded text:
uerunt, per legem iudicabuntur. non enim auditores legis iusti sunt apud deum, sed factores legis iustificabuntur. his uerbis hoc unde agitur subiungit et dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt et cetera quae iam supra commemoraui. proinde non uidetur alios hic significasse sub nomine gentium quam eos, quos nomine Graeci supra significabat. cum diceret: Iudaeo primum et Graeco. porro si euangelium uirtus dei est in salutem omni credenti. Iudaeo primum et Graeco, et ira et indignatio, tribulati
Abbreviated transcription (Latin):
Ixit atq ait. nunc autẽ excusationẽ
ñ habent de peccato suo. potest mouere.
de peccato suo. Si enĩ ñ habent. cur hic¬
dictũ est. ꝓpt̾ea istos ñ habere. quia ue¬
nit & locutus est eis: Si autẽ habent.
utrũ ad hoc habeant ut a penis alienen¬
tur. an ut mitiꝰ puniantur. Ad hec
inquisita ꝓ meo captu donante dño re-¬
spondeo. habere illos excusationẽ ñ de.
omi peccato suo. s de hoc peccato quo
in xp̃m ñ crediderunt ad quos ñ uenit.
& quib ñ est locutus. s ñ in eo sunt nu-¬
mero ad qͦs in discipłis uenit. & quib
ꝑ discipłos est locutus. qd̾ nunc facit.
Nam ꝑeccłiam suã uenit ad gentes. & ꝑ
eccłiam suam loquit᷑ gentib. Ad hoc
enĩ ꝑtinet qd̃ ait. Qui uos recipit. me
recipit. & qui uos sꝑnit. me sꝑnit. An

Expanded text:
xit atque ait: Nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Potest movere qde peccato suo. Si enim non habent, cur dictum est propterea istos non habere, quia venit, et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant, ut a poenis alienentur, an ut minus puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu Domino dante respondeo habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato, quia in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus; sed non in eo sunt numero, ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus: quod et tunc facit, nam per Ecclesiam suam venit ad gentes, et per Ecclesiam suam loquitur gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait: Qui vos recipit, me recipit; et qui vos spernit, me spernit
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ꝑire dõ dicit᷑. quisqͥs ab illa beatitu¬
dine quã dat scĩs suis ꝑ suppliciũ separa¬
tur. Tanta est autẽ supplicioꝵ. qnͣta est
diu̾sitas peccatoꝵ. que quomͦ se se habeat
altiꝰ iudicat sapientia diuina. qm con
certe ad qͦs uenit & quib locutus est xp̃c.
ñ habent de magno infidelitatis peccato
illam excusationẽ qua possint dicere. ñ
uidimꝰ. ñ audiuimꝰ. Siue ñ acceptaret᷑
ista excusatio ab illo cuiꝰ inscrutabilia
iudicia siue acceptaret᷑. & si ñ ut ab om̃i
damnatione liberarentur. certe aliqͣndo
leuiꝰ damnarentur. Non enĩ audi-¬

Expanded text:
enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatituenim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, per supplicium separatur: tanta est autem suppliciorum, quanta est diversitas peccatorum; quae quomodo se habeat, altius judicat sapientcerte, ad quos venit, et quibus locutus est Christus, non habent de magno infidelitatis peccato illam excusationem, qua possent dicere: Non vidimus, non audivimus; sive non acceptaretur ista excusatio ab illo cujus inscrutabilia sunt judicia, sive acceptaretur; et si non ab omni damnatione liberarentur, certe aliquanto levius damnarentur. Audi
Abbreviated transcription (Latin):
quirere utrũ hii qui pͥusqͣm xp̃c in eccłia
ueniunt᷑. possint habere excusationẽ hanc:
Possunt plane. s ñ ideo possunt effugere
damnationẽ. Quicũq enĩ sine lege pec-¬
cauerunt. sine lege ꝑibunt. Et quicũq
in lege peccauerunt. ꝑ legẽ iudicabunt᷑.
s utrũ hii qͥ cũ audierunt contẽpserunt.
uł etiã restiterunt. nec tantũ contradicen¬
do. s eos a quib audierunt odiis ꝑsequen¬
no legẽ xp̃i acciꝑe noluerunt. & eam
qntũ ad ipsos attinet omĩno nullã eẽ
uoluerunt. Iili autẽ peccant in lege qͥ
sunt in lege. id est qui eam suscipiunt.
qd̃ ab ea rectissime p̃cipi dubitare non
lib erat sermo ut hoc diceret. s de gen¬
tib & iudeis. Qui certe utriq nͥ in co
saluatore saluent᷑ qui uenit querere qd̾
ꝑierat. ad ꝑditionẽ sine dubio ꝑtinebuN.
qͣmuis dici possit alios grauiꝰ. alios leuiꝰ
ꝑituros. id est alios grauiores. alios leni¬
ores penas in sua ꝑditione passuros. Ille

Expanded text:
quirere utrum hi qui priusquam Christus in Ecclesia aeveniuntur, possint habere hanc excusationem? Possunt plane, sed non ideo possunt effugere damnationem. Quicumque enim sine Lege peccaverunt, sine Lege et peribunt: et quicumque in Lege peccaverunt, Sed utrum hi qui cum audirent, contempserunt, vel etiam restiterunt, nec tantum contradicendo, sed et eos a quibus audierunt odiis persequenno Legem Christi accipere noluerunt, et eam quantum ad ipsos attinet, omnino nullam esse voluerunt. Illi autem peccant in Lege, qui sunt in Lege, id est, qui eam suscipiunt, non implent quod ab ea rectissime praecipi dubitare non libus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
Inubat. Hac itaq conditione. ñ con¬
tĩnere ꝑmittit᷑: ut tam̃ nubat. Si gͦ ele¬
gerit nubere: cogi ñ potest continere.
Sic gͦ ista incontinens cõpellitur nubere:
ut possit qd̾ ñ continet ñ eẽ dam̃nabile.

Expanded text:
nubat ; hac utique conditione non continere permittitur, ut tamen nubat. Si ergo elegerit nubere, cogi non potest continere. Sicut ergo ista incontinens compellitur nubere, ut possit quod non continet non esse damnabile:
Abbreviated transcription (Latin):
clarauit. hoc esse illo bono meliꝰ ubi ait.
beatior autẽ erit si sic ꝑmanserit. Sicut
gͦ hono meliꝰ & beato beatiꝰ: sic honesto
honestiꝰ est qd̃ honestum uoluit appel
lare. Absit enĩ ut turpe sit. unde loqueis
beatus petrꝰ apłs ait. uiri uxorib ur̃is
tanqm uasi infirmiori & subiecto tribui¬
te honorẽ qͣsi coheredib gr̃ȩ. Et alias
alloquens subditas ẽẽ uiris suis exemplo¬
sare adhortatur. Nam sic quȩda inquit
scẽ mulieres quȩ in dño sꝑabant. ornabaii
se obsequentes uiris suis. quomͦ sara obȩ¬
diebat abrahȩ dnm̃ eum uocans. cuiꝰ fa-¬
ctȩ estis filiȩ bene facientes. & ñ timentes

Expanded text:
clarauit hoc esse bono illo melius, ubi ait: clarauit hoc esse bono illo melius, ubi ait: beatior autem erit, si sic permanserit. sicut ergo bono melius et beato beatius, sic honesto honestius est, quod honestum uoluit aplare. Absit enim ut turpe sit unde loquens apostolus Petrus ait: Viri, uxoribus vestris tanquam vasi infirmiori et subjecto tribuite honorem, quasi cohaeredibus gratiae. Et illas at loquens, subditas esse Sarrae adhortatur; nam sic quaedam, inquit, sanctae mulieres, quae in deum sperabant, ornabant se, obsequentes uiris suis, quomodo Sarra obaudie bat Abrahae, dominum ilium uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et n