comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peccare faciebãt homines in u̾bo.
⁊ arguentẽ in porta supplantabãt.
⁊ dedinauert̃ frustra a iusto.
Respondeat iuidei ⁊ amici sim¬
plicis tantũ hẏstoriȩ qͥ fructꝰ ñ que¬
runt in arbore s folia tantũ. um¬
brã q uerboꝵ q̃ scito arescit & de¬
perit: quomͦ in aduentu saluatoris.

Expanded text:
peccare faciebant homines in verbo, et arguentem in porta supplantabant; et declinaverunt frustra a justo. Respondeant Judaei et amici simplicis tantum historiae, qui fructus non quaerunt in arbore, sed folia tantum umbramque verborum, quae cito arescit et deperit, quomodo in adventu Domini
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitatis future ꝓpħaret.
cont᷑ inobedientẽ pͤpłm. ea que li
futurũ erat ante annos multos
p̃dicit᷑. ⁊ desertores ⁊ p̃uaricato¬
res filii appellant᷑: qͥ deserto con¬
silio di quod acceꝑãt ꝑ hieremi
ore resonabat. Orditã telã me
consiliũ demonstraret. Et hoc
fecert̃ peccã pͥstina. ut augerẽt
pecc̃m contẽptiõis ⁊ suꝑbia. Q
descenditis inqͥt in egrptũ. &¬

Expanded text:
tatis futurae prophetaret contra inobedientem populum ea quae in futurum erat, ante annos multos praedicitur, et desertores et praevaricatores filii appellantur qui deserto consilio Dei, quod acceperant per Jeremiaore resonabat. Orditam autem telconsilium demonstraret, et hoc fecerunt, ut peccata pristina augerent peccato contentionis et superbiae. Qui descenditis, inquit, in Aegyptum,
Abbreviated transcription (Latin):
fundũ consiliũ faciunt. & erunt
in tenebris oꝑa eoꝵ ⁊ dicunt qͥs ui¬
det nos. ⁊ qͥs sciet nos . & q̃ nos fa¬
cimꝰ. Nonne ut lutũ figul repu¬
tabimini : Numqͥd dicit factura
factori suo. ñ sapient̃ fecisti me.
aut figm̃tũ fictori suo ñ tu me
fecisti Adu̾sus eosđe de qͥbꝰ supͣ
dixerat. ꝑdam sapientiã sapientiũ
⁊ intelligentiã prudentiũ reꝓ¬
babo. siue ut ꝓpħa scribit abscon
dã. etiã nc̃ sermo di dirigit᷑ qui
sapientes st̃ in semet ipsis ⁊ in
conspectu suo prudentes: de
quibꝰ rectissime illud intelligi
pot̃. defecerunt scrutantes scru¬
tinia: cũ scriptũ sit de di sapi¬
entia. si enĩ qͥs ꝑfectꝰ fuerit in
filiis hominũ absq tua sapien¬
tia in nichili reputabit᷑. E id¬
circo arbitrant᷑ dm̃ sua nescire
consilia. qr in tenebris oꝑa coꝵ.

Expanded text:
 faciunt, et erunt in tenebris opera eorum, et dicunt: Quis videt nos? quis sciet nos, et quae nos facimus? nonne ut lutum figuli reputabimini? Numquid dicet factura factori suo, non sapienter me fecisti, aut figmentum fictori suo, non tu me fecisti? Adversum eosdem de quibus supra dixerat, perdam sapientiam sapientium, et intelligentiam prudentium reprobabo, sive ut propheta scribit, abscondam: nunc etiam Dei sermo dirigitur, qui sapientes sunt in semetipsis, et in conspectu suo prudentes. De quibus rectissime illud intelligi potest: Defecerunt scrutantes scrutinio ; cum scriptum sit de Dei sapientia: Si enim quis perfectus fuerit in filiis hominum absque tua sapientia, in nihil reputabitur . Qui idcirco arbitrantur Deum sua nescire consilia
Abbreviated transcription (Latin):
tauerit eos in sua maiestate
descendens in t᷑binis tẽpestate.
⁊ igne supplicii: ⁊ intellexerit
oñis diuitias suas. pompã q
sermonũ ⁊ argum̃toꝵ strophaᷤ.
frustra comedentis ⁊ bibentis
somnio cõꝑari: qͥ militauert̃
contͣ hierłm uisionẽ pacis. si¬
ue aduersũ arihel leone for¬

Expanded text:
taverit eos in sua majestate, descendens in turbine et tempestate et igne supplicii; et intellexerint omnes divitias suas, pompamque sermonum et argumentorum strophas, frustra comedentis et bibentis somnio comparari: qui militaverunt contra Jerusalem, visionem pacis: sive adversum Ariel, leonem for
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ p̃cepta hominũ. In qͦ notare
de bemꝰ illud qͦd plerũq ammo¬
gebat᷑ : s quasi hebreos ⁊ instruc̃¬
tos lege absq dãpno sensuum
suis usos esse sermonibꝰ. appro¬
pinquat aũ pͦpłs iudeoꝵ ore :
labiis suis d̾o. qr uniꝰ dĩ cultũ¬
se habere gloriat᷑ ⁊ respuere ido
patrẽ. Simulq cdiscamꝰ qͦm̃ aliqͥs
appropinquat dõ. ł longe fiat
ab eo. qr & ꝑ hieremiã loquit᷑
ds. Appropinquans ego. ⁊ ñ de
longe dicit dñs. Appropinquamsꝰ
se legimꝰ. Appropinquauit soł
moyses ad dm̃: ceteri aũ ñ ap¬
ꝓpinquabãt. Orabat enĩ dm̃ in
sꝑu ⁊ ueritate. ⁊ accedebat ad
eũ in sensu ⁊ in sꝑu. Hi aũ de qͥbꝰ
scribit᷑ quod tollant᷑ ab utero
⁊ erudiant᷑ a puero usq ad se¬
nectutẽ. ⁊ in lege di die ac nocte

Expanded text:
minum . In quo notare debemus illud quod plerumque admogebatur; sed quasi Hebraeos et instructos in Lege, absque damno sensuum suis usos esse sermonibus. Appropinquat autem populus Judaeorum ore et labiis suis Deo; quia unius Dei cultum habere se gloriatur et respuere idolPatrem. Simulque discamus quomodo aliquis appropinquet Deo, vel longe fiat ab eo. Qui et per Jeremiam loquitur: Deus appropinquans ego, et non de longe dicit Dominus . Appropinquamus se legimus: Appropinquavit Moyses solus ad Deum: caeteri autem non appropinquabant . Orabat enim Deum in spiritu et veritate, et accedebat ad eum sensu et spiritu. Hi autem de quibus scribitur quod tollantur ab utero, et erudiantur a puero usque ad senectutem; et in Lege Dei die ac nocte
Abbreviated transcription (Latin):
pellant᷑. De quo ⁊ hiezechiel mys¬
tico sermone testat᷑ qͦd scriptus
fuerit intꝰ ⁊ foris.⁊ in sensu ꝙͦ
in littera. Deqͦ ⁊ saluator. loqͥt᷑
inpsalmis. In capite libri scrip¬
s in omĩ scͥptura sc̃a q̃ unꝰ liber
appellat᷑. Magistris gͥ iudeoꝵ. usq
ad p̃sentẽ diem nequeuntibus
legere ⁊ apire signacła ⁊ mys¬
teria pandere scripturarũ: si
dederis eũ librũ indocto pͦpło
tebunt᷑ se nescire litteras. s
circo legẽ ñ posse. Atq eduobꝰ
malis imũ multo leuiꝰ ẽ: legis
imꝑitiã confiteri ꝗͣ lactare pru¬
dentiã: ⁊ ñ posse scire qͦo dicit᷑.
Et dix̃ dñs. ꝓeo qͦd appropinq̃t
ipłs iste ore suo. ⁊ labiis suis glo¬
rificat me. cor aũ eiꝰ longe e a
me :  timuert me mandato
hominũ ⁊ doctrinis. ido ecce ego
addam ut ãmirationẽ faciã

Expanded text:
pellantur. De quo Ezechiel mystico sermone testatur , quod scriptus fuerit intus et foris; in sensu et in littera. De quo et Salvator loquitur in psalmis: In capitulo libri scripsed in omni Scriptura sancta, quae unus liber appellaaesentem diem nequeuntibus legere et aperire signacula, et mysteria pandere Scripturarum, si dederis eum librum indocto populotebuntur nescire se litteras, et idcirco legere non posse. Atque e duobus malis multo levius est legis imperitiam confiteri, quam jactare prudentiam; et non posse scire quod dicitur. . Et dixit Dominus: Pro eo quod appropinquat populus iste ore suo, et labiis suis glorificat me; cor autem ejus longe est a me, et timuerunt me mandato hominum, et doctrinis. Ideo ecce ego add
Abbreviated transcription (Latin):
uidebt̃.⁊ exultabt̃. In uiditium
enĩ uenit dñs. ut uidentes iudes
ñ uideant. & qͥ cec erant p̾płs sci¬
licet nationũ. uideãt ꝙ dñm con¬
tẽplent᷑. Uñ significant᷑ ñ dix̃.
ta sit cunctis legentibꝰ. q uobis
inqͥt erit signata. qͥbꝰ nc̃ loquor
qͥbꝰ ħ futura p̾nuntio : siue ocłos

Expanded text:
et exsultabunt. In judicium enim venit Dominus, ut videntes Judae non videant; et qui caeci erant, populus scilicet nationum, videant et Dominum contemplentur . Unde significanter non dixit, ta sit cunctis legentibus; sed vobis, inquit, erit signata quibus nunc loquor, quibus haec futura praenuntio: sive oculos
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiã: ne incipiãt come¬
dere cũ moabitis. ⁊ similes ẽẽ
gentiũ. Ipse enĩ expugnabit
hoc ẽ magistris eccłȩ humiliabit
in t̾ra sermones eor. ut nequaqͣ.
ponãt in cȩlũ os suñ. s scͥbant᷑¬

Expanded text:
poenitentiam, ne incipiant comepoenitentiam, ne incipiant comedere cum Moabitis, et similes esse gentilium. Ipse enim expugnabit hoc est, magistris Ecclesiae humiliabit in terra sermones eorum, ut nequaquam ponant in coelum os su
Abbreviated transcription (Latin):
legimꝰ. inmedio duoꝵ tẽporũ
cognosceris: seminate nob̾ in la¬
crimis ut metatis in gaudio.
¶S aũ sequit᷑. comedetis enĩ cũ
moab: in hebraico ñ habetur.
De qͦ possumꝰ dicere. qͦd nͥ fructꝰ
sibi penitentiȩ congregauerit.
incipiant cũ his comedere. qͥ ñ
ingrediunt᷑ ȩccłam dñi usq in
sẽpiternũ. Cȩtera in quibꝰ ui¬
dent᷑ discrepare manifesta st̃.
⁊ ex his que exposuimꝰ facilis
eoꝵ int̃pretatio ẽ. Scio me le¬
gisse arihel int̾pretari lux mea
di: qͥd longe alit̾ ẽ. Hic enĩ pͥ¬
ma littera ꝑ aleph ⁊. res. scribit᷑:
lux aũ q̃ hebraice d̾r or. int̾
aleph ⁊ res. mediã habet litte¬
rã uau. que in p̃senti nomine
runt᷑ cont᷑ arihel. referunt᷑
ad hereticos. qͥ doctrinã suam
di ecistimant lucẽ. ⁊ expugnan¬
di st̃ a uero dauid: om̃s sollẽp¬
nitates eoꝵ auferende. & gau¬
diũ p̃sens futura tͥsticia cõmu¬
tandũ. quibꝰ p̃cipiat ds ut agãt

Expanded text:
legimus: In medio duorum temporum legimus: In medio duorum temporum cognosceris , seminate vobis in lacrymis, ut metatis in gaudio .Quod autem sequitur: Comedetis enim cum Moab, in Hebraico non habetur. De quo possumus dicere, quod nisi fructus sibi poenitentiae congregaverint, incipiant cum his comedere qui non ingrediuntur Ecclesiam Domini usque in aeternum. Caetera in quibus videntur discrepare, manifesta sunt: et ex his quae exposuimus, facilis eorum interpretatio est. Scio me legisse Ariel interpretari, lux mea Dei, quod longe aliter est. Hic enim prima syllaba per ALEPH et RES scribitur: lux autem quae Hebraice dicitur OR, inter ALEPH et RES mediam habet litteram VAU, quae in praesenti nomine cuntur contra Ariel, referunt ad haereticos, qui doctrinam suam Dei aestimant lucem, et expugnandi sunt a vero David: omnesque solemnitates eorum auferendae, et gaudium praesens futura tristitia commutandum: quibus praecipiat Deus ut agant
Abbreviated transcription (Latin):
grauẽ sominũ int̾pretatꝰ est.
qui ⁊ hebraice dr tardema.
quẽ u in adam missũ script᷑a
cõmemorat. qñ de costa late¬
ris eiꝰ mulier effecta ẽ. ñ ionas
hoc eodem stertebat in naui.
ipsi introeunt. nec uolentes
introire alios ꝑmittunt: ⁊ p̃ci¬
pit᷑ eis. ut stupore atq mira
cessu inebrient᷑ atq moueant᷑¬
⁊ fluctuent: uacillantes non
uino nec sycera. s sꝑu soporis
siue cõpunctionis dñi. ut i¬
telligentes malũ suũ aliqñ
agant penitentiã. dicãtq cũ
ꝓpħa. Uersatꝰ sũ in infirmita¬
te : dũ confringit᷑ spina. Sci¬

Expanded text:
gravem somnum interpretatus est; qui Hebraice dicitur THARDEMA , quem in Adam missum a Deo Scriptura commemorat , quando de costa lateris ejus mulier effecta est. Et Jonas hoc eodem somno stertebat in navi .ipsi introeunt, nec volentes alios introire permittunt. Et praecipitur eis, ut stupore atque miracessu inebrientur, atque moveantur et fluctuent: vacillantes non vino nec sicera, sed spiritu soporis, sive compunctionis Domini, ut intelligentes malum suum, agant aliquando poenitentiam, dicantque cum propheta: Versatus sum in infirmitate, dum configit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quẽ oĩs ẽ in hominibꝰ sapien¬
tia: s cũ additam̃to posuit. ut
fecit in pͦpło. post aduentũ dni
eret. ⁊ omis magistroꝵ scientia
tolleret᷑ impleto illo qͦd supͣ dic̃¬
tũ ẽ. ecce dñator dñs sabaoth.
ualidũ. ⁊ ualidã. ommnẽ fortitu¬
dmẽ panis. ⁊ ome robur aque:

Expanded text:
 quam omnis est in hominibus sapientia, sed cum additamento posuit, ut fecit in populo post adventum Domini al., omnis magistrorum scientia tolleretur impleto illo quod supra dictum est: Ecce dominator Dominus sabaoth validum et validam, omnem fortitudinem panis, et omne robur aquae;
Abbreviated transcription (Latin):
tis pͥncipes iudeor. quod red¬
dat uob̾ dñs uicissitudinẽ
uram. Uos enĩ audientes
dñm saluatorẽ intellig̾e̾ noliustis.
⁊ clausistis ocłos ur̃os ne eũ udere¬
tis.: ⁊ aures aggrauastis. ne eũ audi¬
siue ur̃os ocłos claudet ⁊ ꝓpħaru¬

Expanded text:
reddat vobis Dominus vicissitudinem vestram. Vos enim audientes Dominum Salvatorem, intelligere noluistis, et clausistis oculos vestros, ne eum videretis, et aures aggravastis, ne audiSive vestros oculos claudet et pr
Abbreviated transcription (Latin):
sequit᷑ ꝙͣ expugnauit daid.
ꝓ quo int̾pretatꝰ ẽ symmachus
castrũ dauid. theodotio circũ¬
uallatio dauid. in hebrȩo legit᷑
hana. qͦd eruditissimꝰ iudeor
habitaculũ significari exposu¬
it. Si gͥ legerimꝰ quã expugna¬
uit dauid  ad illud tẽpus refe¬
pugnantibꝰ cȩcis ⁊ claudis ⁊ pͥmꝰ
ioab domatũ sũma conscendit.
Sin aũ iuxta syminachũ & the

Expanded text:
sequitur: Quam expugnavit David, pro quo interpretatus est Symmachus, castrum David, et Theodotio, circumvallatio David, in Hebraeo legitur HANA , quod eruditissimus Hebraeorum, habitaculum significare voluit. Si igitur legerimus: quam expugnavit David, ad illud tempus refepugnantibus caecis et claudis, et primus Joab domatum excelsa conscendit . Si
Abbreviated transcription (Latin):
tendit in cunctis mirabile con¬
siliũ suũ. ⁊ iusticiȩ ueritatẽ: ut
qͥ plus accepert̃. plus exigatur
ab eis. Eͦs nos int̾pretati sumꝰ
in uirga excutiet᷑ gith ⁊ scimi¬
nũ in baculo. nescio qͥd uolen¬
tes laxx transtuleriunt. ꝙy minũ
aũ cũ pane comedet᷑. Deniq ⁊
ueteres gretiȩ int̃pretes hebraicũ
disserentes. de hoc sermone tacue¬
runt. quia forsitan quid dicerẽt
ñ habebant. Illud aũ in qͦ uirta he¬
braicũ nos posuimꝰ. uerũ ñ inper¬
petuũ triturans triturabit illũ.
neq uerabit illũ rota plaustri.

Expanded text:
tendit in cunctis mirabile contendit in cunctis mirabile consilium suum et justitiae veritatem, ut qui plus acceperunt, plus exigatur ab eis. Pro eo quod nos interpretati sumus: in virga excutietur gith, et cyminum in baculo, nescio quid volentes LXX transtulerunt: cyminum autem cum pane comeditur. Denique et veteres Graeciae interpretes Hebraicum disserentes, de hoc sermone tacuerunt, quia forsitan quid dicerent non habebant. Illud autem in quo nos juxta Hebraicum posuimus: Verum non in perpetuum triturans triturabit illum, nequ
Abbreviated transcription (Latin):
hordeũ ⁊ far fortasse & miliũ
rotis ferreis conterant᷑ & ñ in
ꝑpetuũ. dũ iudiciũ ẽ. qͥ inomibꝰ
ostendit mirabile consiliũ suũ
⁊ iusticiȩ magnitudinẽ monstrat
tur possimꝰ intelligere. Ds̃ ua¬
rie genꝰ dispensat humanũ. Nẽ
punit nc̃ miseret᷑. nc̃ corripit.
nc̃ defendit: ide nẽ arat. nũe
serit. maturas fruges metit ⁊ de¬
messas in areis terit. orbem q suũ
gubernat ut uoluerit. Gith ꝙ ꝙ
ciis. Cui enĩ plus credit᷑. plus ab
Potentes potent̃ torm̃ta pacien¬
tur. Uerũtam̃ ñ contorquebit
in ꝑpetuũ. Aliud ẽ eñi esse im¬
piu. aliut peccorem. Quod nos
de gentibꝰ ⁊ iudeis int̾pretati su¬
mus. alii exponunt suꝑ ppło &
sacerdotibꝰ qͦd uulgus indoctũ
in die iuditii quasi gith ⁊ cymi¬
nũ corripiat᷑ uͥga ⁊ baculo. Sa¬
cerdotes aũ qͥ habuerint clauĩ
scientiȩ magnis suppliciis torq¬
ant᷑. ⁊ hoc dñi fiat iuditio: qͥ os¬

Expanded text:
hordeumque, et far, fortasse et milium, hordeumque, et far, fortasse et milium, rotis ferreis conterantur, non in perpetuum Dei judicium est, qui in omnibus ostendit mirabile consilium suum, et justitiae magnitudinem monstrat tur, possimus intelligere. Deus varie genus dispensat humanum, nunc punit, nunc miseretur: nunc corripit, nunc defendit; id est, nunc arat, nunc serit, nunc maturas fruges metit, et demessas in areis terit, orbemque suum gubernat ut voluerit. Gith et cciis. Cui enim plus creditur, plus exPotentes potenter tormenta patientur . Verumtamen non eos torquebit in perpetuum. Aliud enim est esse impium, aliud peccatorem. Quod nos de gentibus et Judaeis interpretati sumus, alii exponunt super populo et Sacerdotibus, quod vulgus indoctum in die judicii quasi gith et cyminum corripiatur virga et baculo; sacerdotes autem qui habuerunt clavem scientiae, magnis suppliciis torqueantur: et hoc Domini fiat judicio, qui os
Abbreviated transcription (Latin):
sũ interp̾tati st̃. Neq enĩ in sẽ¬
pit̾num ego irascar uobis: nec
uax amaritudinis mee concul¬
cabit uos: ostendentes futura
peccoribꝰ post torm̃ta refrige¬
ria: & hec portenta atq mira¬
bilia egressa esse a dño. Unde
p̃cipit᷑ peccoribꝰ qͥ postea punien¬
di erant. ut in eant consiliũ. &
exaltent consolationẽ suã. Ne¬
quaquã uanã ut in ladc additũ
ẽ. sed absolute consolationẽ. Nũ¬
quã enĩ d̾s p̃ciperet ut exalta¬
rẽt uanã consolatione q̃ eis non

Expanded text:
ati sunt: Neque enim ego in sempiternum irascar vobis, nec vox amaritudinis meae conculcabit vos: ostendentes futura peccatoribus, post tormenta, refrigeria, et haec quasi portenta atque mirabilia egressa esse a Domino. Unde praecipitur peccatoribus qui postea puniendi sunt, ut ineant consilium, et exaltent consolationem suam, nequaquam vanam, ut a LXX additum est, sed absolute consolationem. Numquam enim Deus praeciperet, ut exaltarent vanam consolationem suam, quae eis non
Abbreviated transcription (Latin):
expugnauit dauid. Congrega¬
uit genimina. annũ suꝑ annũ
comedite. comedetis enĩ cũ mo¬
ab. Coangustabo enĩ arihel &
erit fortitudo illiꝰ ⁊ diuicie mͥ.
Et circũdabo sic̃ dauid. suꝑ te
⁊mittã uallũ in circuitu tuo ponã

Expanded text:
expugnavit David. Congregate genimina, annum super annum comedite, comedetis enim cum Moab: coangustabo enim Ariel, et erit fortitudo illius et divitiae mihi, et circumdabo sicut David super te: et mittam vallum in c
Abbreviated transcription (Latin):
eloquiũ tuũ. Et erit quasi phyto¬
nis de t̾ra uax tua:⁊ de humo uor
tua musitabit. Et erit sic̃ puluis
tenuis multitudo uentilantiũ te:
⁊ sic̃ fauilla ꝑtransiens multitu¬
do eoꝵ qͥ contͣ te p̾ualuerunt.
Eritq repente confestim a dũo
Sexercitinũ uisitabit᷑ in tomitruo.¬
⁊ in cõmotiõe terre ⁊ uoce mag¬
na t᷑bidinis & tẽpestatis. ⁊ flãmȩ

Expanded text:
loquium tuum et erit quasi pythonis de terra vox tua et de humo eloquium tuum mussitabit et erit sicut pulvis tenuis multitudo ventilantium te et sicut favilla pertransiens multitudo eorum qui contra te praevaluerunt eritque repente confestim a Domino exercituum visitabitur in tonitru et commotione terrae et voce magn
Abbreviated transcription (Latin):
d̃s suus docebit illũ. Non
enĩ serris triturabit᷑ gith. nec
rota plaustri suꝑ eyminũ cirũi¬
et: sed uirga excuciet᷑ gyth. ꝙ
cyminũ in baculo: panis aut
cõminuet᷑. Uerũ ñ in ꝑpetuum
triturãs tͥturabit illũ. neq uera¬
bit eũ rota plaustri. nec ungu¬
lis suis cõminuet eũ: & hoc a
rabile faceret consiliũ & magni¬
ficaret iusticiã. Loex. Auribꝰ ꝑ¬
cipite ⁊ audite uoce meã: atten¬
dite ⁊ audite sermones meos. Nũ¬
qͥd totadie arabit qͥ arat: aut se¬
mentẽ p̃parabit anteꝙͣ p̃paret
terrã: Numqͥd ñ cũ ȩquauerit
faciem eiꝰ. tec̃ seminabit gith.
minabit triticũ ⁊ hordeũ & mi¬
liũ ⁊ far in finibꝰ suis : & eru-¬
dieris iuditio: ⁊ letaberis. Non
enĩ cũ duritia midabit᷑ gith
neq rota plaustri circuiet suꝑ
cyminũ: sed uirga excutietur
gith ⁊ ciminũ cũ pane cõminue¬
tur. Neq enĩ in sẽpit̾nũ ego ira-

Expanded text:
Deus suus docebit eum illud non enim in serris triturabitur gith nec rota plaustri super cyminum circumiet sed in virga excutietur gith et cyminum in baculo panis autem comminuetur verum non in perpetuum triturans triturabit illum neque vexabit eum rota plaustri nec in ungulis suis comminuet eum et hoc a silium, et magnificaret justitiam. LXX: Auribus percipite et audite vocem meam: attendite et audite sermones meos. Numquid tota die arabit qui arat, aut sementem praeparabit antequam praeparet terram? Numquid cum adaequaverit faciem ejus, tunc seminabit gith minabit triticum, et hordeum, et milium, et far in finibus tuis, et erudieris judicio Dei, et laetaberis? Non enim cum duritia mundatur gith, neque rota plaustri circuit super cyminum; sed virga excutitur gith, et cyminum cum pane comeditur. Neque enim in sempiternum
Abbreviated transcription (Latin):
diligent̃ attendant. Nũquid
aͥt agͥcola sẽꝑ arabit. ut semen¬
tẽ iaciat. Nonne priꝰ precindit
humũ ⁊ uomere sulcos reuol¬
uit. iacentesq glebas rastro
frangit ⁊ sarculo. ñ cũ adequa¬
uerit suꝑficiem terrȩ. ⁊ dura
prius arua molliuerit. tẽ spar¬
git gith. siue cyminũ. serit q

Expanded text:
diligenter attendant. Numquid, ait, agricola semper arabit, ut sementem jaciat? Nonne prius proscindet humum, et vomere sulcos revolvet, jacentesque glebas rastro franget et sarculo: ut cum adaequaverit superficiem terrae, et dura prius arva mollierit, tunc spargat
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo qͥ in magno aliqͦ reputatꝰ ẽ.
licet ĩ p̃sentiarũ uideat᷑ ut hõ. &
spiram̃ habere in naribꝰ sic̃ ⁊ cet̾i

Expanded text:
ab eo qui in magno aliquo reputatus est; licet impraesentiarum videatur ut homo, et spiramen habere in naribus, sicut et caeteri
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ de scõ generatꝰ sꝑu. nuncu¬
patꝰ ẽ. accelera spolia detrahere
festina p̃dari: nc̃ multis nominibꝰ
appellatur: ⁊ licet ex eo qͦd supra
direrat emmanuhel. io⁊ nobiscũ
us̃ adm̃ ilũ esse monstrauerit tam̃
nc̃ dicit factũ illiꝰ pͥncipatũ suꝑ
humerũ eiꝰ : uel qͦd cruce suã ipse

Expanded text:
hoc est, de Sancto generatus Spiritu, nuncupatus est, accelera, spolia detrahe festina praedari: nunc multis nominibus appellatur. Et licet ex eo quod supra dixerat, Emmanuel, id est, nobiscum Deus, Deum illum esse monstraverit: tamen nunc dicit factum illius principatum super humeru
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uultꝰ ⁊ sermo t̾ribilis ẽ: ⁊⁊ femi¬
tia terga confodiunt. Legisse me
noui in his locis latissimã ⁊ in¬
erstricabiłe t᷑pologiã. qͦd uniu̾sa
q̃ uixta hẏstoriã disseruimꝰ sꝑu
alit̾ udeis acciderint. utx unã
habentibꝰ uaccã ⁊ duas ouesm̃da
uidelicet animalia. ut neqͣquã
solido cibo. s lacte nutͥant᷑ infan¬
tie. n comedant mella uerbor
q̃ distillant de labiis mulieris
meretricis. ⁊ uinũ ñ habeant
qͦd letificat cor hominis: sed oĩa
oꝑa eoꝵ redigant᷑ in spinas. ⁊
uulnerent᷑ ab adu̾sariis qͥ ꝑcu¬
tiunt in obscuro rectos corde. Qs
si qͥdã uoluerint altiꝰ qͥppiam
saꝑe nimio labore sudantes
na ab hominibꝰ rationali ani¬
mante. sed a bobꝰ quoꝵ d̃s curã
ñ habet. ac brutis animalibus

Expanded text:
et vultus et sermo terribilis est, et femiet vultus et sermo terribilis est, et femitia terga confodiunt. Legisse me novi in his locis latissimam et inextricabilem tropologiam: quod universa, quae juxta historiam disseruimualiter Judaeis acciderint, vix unam habentibus vaccam et duas oves, munda videlicet animalia: ut nequaquam solido cibo, sed lacte nutriantur infantiae, et comedant mella verborum, quae distillant de labiis mulieris meretricis; et vinum non habeant, quod laetificat cor hominis: sed omnia eorum opera redigantur in spinas, ut vulnerentur ab adversariis, qui percutiunt in obscuro rectos corde . Quod si quando voluerint altius quippiam sapere, et nimio labore sudantes na, ab hominibus, rationalibus animantibus: sed a bobus, quorum Deus curam non habet, et a brutis animalibus
Abbreviated transcription (Latin):
uineis q̃ metu hostil neqͣꝗͣ pu¬
tabunt᷑. ut singłe uites. siclis
argenti singulis uix emantur.¬
In uepres enĩ u ĩ spinas omis
t̃ra rediget᷑. tantaq erit formi¬
do ubiq seuientibꝰ gladiis. ut
absq arcu u sagittis nullus snũ¬
agrũ iniusere audeat: ⁊ derelic̾¬
tis cãpestribꝰ locis ad montana
confugiant: ibiq locoꝵ. difficul¬
tate mimiti. uixc asꝑos montes
manu fodiant. qr boues aratra
⁊ uomeres ñ habebunt. Sicubi
gͦ rarus cultor in montibꝰ fuerit
inuentus. inde uitã miserabilẽ
sustentabunt. Cetera aũ pascu¬
is patebunt. ⁊ absq ullo custo¬
de a brutis animantibꝰ calca¬
buntur. Hec pꝰ captiuitatẽ sole¬
re fieri. utinã nesciremꝰ. At nc̃
magna pars romani orbis qͦdã¬
modo iudee simił ẽ: qͦd absq
ira dĩ factũ ñ putamꝰ. qͥ neqͣꝗͣ
contẽptũ su ꝑ assyrios ulciscit᷑
n caldeos: s ꝑ feras gentes. et
quondã nobis incognitas. quarũ

Expanded text:
vineis, quae metu hostili nequaquam puvineis, quae metu hostili nequaquam putabuntur, ut singulae vites siclis argenteis singulis In vepres enim et in spinas, omnis terra redigetur, tantaque erit formido ubique saevientibus gladiis, ut absque arcu agrum invisere audeat, et derelictis campestribus locis, ad montana confugiant, ibique locorum difficultate muniti, vix asperos montes manu fodiant: quia boves, aratra, et vomeres non habebunt. Sicubi ergo rarus cultor in montibus fuerit inventus, inde vitam miserabilem sustentabunt. Caetera autem patebunt pascuis, et absque ullo custode a brutis animantibus conculcabuntur. Haec post captivitatem solere fieri, utinam nesciremus! At nunc magna pars Romani orbis quondam Judaeae similis est: quod absque ira Dei factum non putamus, qui nequaquam contemptum sui per Assyrios ulciscitur, et Chaldaeos; sed per feras gentes, et quondam nobis incognitas, quarum
Abbreviated transcription (Latin):
montes qͥ in sarculo sarient᷑. ñ
ueniet illuc terror. spinarũ u
uepriũ. Werit in pascua bouis:
⁊ in conculcationẽ pecoris. P ost
buzardan pͥnceps militiȩ. quẽ
cos de p̾pło. ⁊ eos pauperes dere¬
liqͥt in t̾ra. qͥ uineas ⁊ agros co¬
lerent. Deniq godolias qͥ eis p̃¬
positꝰ erat de regio genere re-¬
lictꝰ. hortat᷑ eos ⁊ dicit. Nolite
timere chaldeos: habitate in ter¬
ra i seruite regi babylonis. ⁊ be¬
ne erit uobis. In die gͥ illa. hoc
ẽ in illo tp̃r cũ fuerint om̃s opes
iudeoꝵ translate in chaldeã. tan¬
ges ouiũ sic̃ priꝰ habere consue¬
uerant: S uix rarus habitator
unã uaccã nutͥre possit n duas
oues. ñ ad arandũ. s ad cibum
atq uestitũ. lactis ac uelleris.
Propt̾ inopiã qͥppe frum̃ti u
omĩum q̃ t̾ra gignit ad come¬
dendũ. lacte ⁊ butyro & agresti
tilior sit.i magis apta pascuis.
In illo tp̃r pꝰ hominũ paucitatẽ
tanta erit uini mopia. desertiᷤ

Expanded text:
lo sarrientur, non veniet illuc terror spinarum et veprium: et erit in pascua bovis, et in conculcationem pecoris. Post sbuzardan princeps militiae, quem cos de populo, et eos pauperes dereliquit in terra, qui vineas et agros colerent. Denique Godolias, qui eis praeposius erat de regio genere relictus, hortatur et dicit: Nolite timere Chaldaeos: habitate in terra, et servite regi Babylonis, et bene erit vobis . In die igitur illa, hoc est, in illo tempore cum fuerint omnes opes Judaeorum translatae in Chaldaeam, tanges ovium sicut prius habere consueverant, sed vix rarus habitator unam vaccam nutrire possit et duas oves, non ad arandum, sed ad cibum atque vestitum lactis et velleris. Propter inopiam frumenti, et omnium quae terra gignit ad comedendum, lacte et butyro et agresti tilior sit, In illo tempore prae hominum paucitate, tanta erit vini inopia desertis
Abbreviated transcription (Latin):
scõ & dño saluatore cursũ diri
te te uͥgo crp̃i eustochiũ. A quatu¬
or uentis cel ueni sp̃c. ⁊ mortua

Expanded text:
omino Salvatore cursum dirigte te, virgo Christi Eustochium: A quatuor ventis coeli veni, spiritus, et mortua
Abbreviated transcription (Latin):
ac sensirũ alius contrahit᷑.
alius eatendit᷑. Itaq fini¬
to tercio uolumine. t̾nsimꝰ
ad quartũ. Qͥ tertia mensura uer¬
siũ pͥore minor ẽ : p̃sertĩ cũ quin¬
tus quẽ huic libro subiecimꝰ hysto¬
rice explanationis sit.u pene du¬
plicẽ numerũ habeat. Dũ enim
nolumꝰ coniuncta diuidere. & ołi
int̾pretata transire. quasi int̾ du

Expanded text:
sensuum, alius contrahitur, alius extenditur. Itaque finito tertio volumine, transimus ad quartum, qui tertia mensura versuum priore minor est, praesertim cum quintus, quem huic libro subjecimus, historicae explanationis sit, et pene duplicem numerum habeat. Dum enim nolumus conjuncta dividere, et olim interpretata transire, quasi inter du
Abbreviated transcription (Latin):
pem pacis. qͥ locutꝰ ẽ ad apłos. pacẽ
meã do uobis pacẽ meã relinqͦ nob̾.
ñ dubitabit. qͥ pacẽ nr̃am uixta apo¬
stolũ paulũ legerit saluatorẽ. Qua
nominũ maiestate ꝑterritos bax
reor ñ esse ausos de puero dicere.
quod aperte d̾s appellandus sit. &
cetera. s ꝓ his ser nominibꝰ posius¬
se. qͦd in hebraico ñ habet᷑. magni
consilii angłm. i adducã pacẽ suꝑ

Expanded text:
 Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis : non dubitabit, qui pacem nostram juxta Paulum apostolum legerit Salvatorem. Qua nominum majestate perterritos LXX reor non esse ausos de puero dicere, quod aperte Deus appellandus sit, et caetera: sed pro his sex nominibus posuisse, quod in Hebraico non habetur, magni co
Abbreviated transcription (Latin):
in signũ ⁊ in portentũ israhelis.
u hec q̃ sequunt᷑ ipse ad discipłos
suos credendus ẽ dicere. Cũ dixre¬
rint inqͥt ad uos gentes.⁊ pͦpħ. de
quibꝰ supͣ lectũ ẽ. infirmamini
audire. qͥd ysaie uerbis decipimi¬
ni. ⁊ illũ putatis que uentura
st̃ nosse. querite mag̃ a phyto¬
nibus. ⁊ a diumis qͥ stridunt in
incantationibꝰ suis: ꝓ qͥbꝰ lair in

Expanded text:
in signum et in portentum Israelis; et haec quae sequuntur, ipse ad discipulos suos credendus est dicere. Cum dixerint, inquit, ad vos gentes et populi, de quibus supra lectum est: Infirmamini, audire, quid Isaiae verbis decipimini, et illum putatis quae ventura sunt nosse? Quaerite magis a Pythonibus, et a divinis, qui strident in inca
Abbreviated transcription (Latin):
tatus ẽ: quȩ ⁊ hebraice ⁊ latine
eodẽ appellat᷑ nomine. Nec dubi¬
tare poterit. de multiplici salua¬
toris imꝑio. ⁊ pace eiꝰ que ñ habe¬
at finẽ. qͥ in psalmis legerit. postus¬
la a me ⁊ dabo tͥgentes heredita¬
tem tuã ⁊ possessionẽ tuã termi¬
nos t̃rȩ. & rursũ. Ꝙ multitudo

Expanded text:
retatus est, quae et Hebraice et Latine eodem appellatur nomine. Nec dubitare poterit de multiplici Salvatoris imperio et pace ejus, quae non habeat finem, qui in Psalmis legerit: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae ; et rursum: Et multi
Abbreviated transcription (Latin):
eũ mechir. cui successit iohannan
filiꝰ rachei: ⁊ post eũ elyezer. ⁊
ꝑ ordinẽ telphon.⁊ rursũ ioseph
galileus. ⁊ tsq ad captiuitatem
lel ñ multo priꝰꝙͣ dñs nasceret᷑
orti st̃ in iudea: quoꝵ prior int̾pre¬
tatur dissipator: sequens ꝓphanꝰ.
suas legis p̃cepta. dissipauerint
atq maculauerint: & has esse
duas domꝰ q̃ saluatorẽ ñ recepe¬
rint. qͥ factꝰ sit eis in rumã &
in scandalũ. Iuxta laex manii for¬
ti resistit ppłs dñ uoluntati. &
dicit oĩa dura esse q̃ dñs p̃cepit.
sc̾m illud quod in euangłio le¬
gimꝰ. Durꝰ ẽ iste sermo: qͥs pote¬
rit audire eũ : Unde p̃cipitur
eis. ut dñm audiant. ⁊ ipsũ solũ
timeant. Si enĩ in ipso confis
fuerint: habebunt eũ in sc̃ifica¬
tionẽ. ⁊ ñ impingent quasi in la¬
pidem scandal ⁊ quas inpetrã
riune. De hoc loco  apłs sumit
testimoniũ. quod xp̃c uideis fac̃¬
tus sit scandalũ. gentibꝰ aũ stulti¬

Expanded text:
eum Mehir, cui successit Johannan filius Zachaei et post eum Eliezer, et per ordinem Thelphon, et rursum Joseph Galilaeus, et usque ad captivitatem Ellel, non multo prius quam Dominus nasceretur, orti sunt in Judaea: quorum prior interpretatur dissipator, sequens profanus; suas, legis praecepta dissipaverint, atque maculaverint. Et has esse duas domus quae Salvatorem non receperint, qui factus sit eis in ruinam et scandalum. Juxta LXX, manu forti restitit populus Dei voluntati, et dicit omnia dura esse quae Dominus praecepit, secundum illud quod in Evangelio legimus: Durus est hic sermo, quis poterit audire eum ? Unde praecipitur eis ut Dominum audiant, et ipsum solum timeant. Si enim in ipso confisi fuerint, habebunt eum in sanctificationem, et non impingent quasi in lapidem scandali, et quasi in petram ruinae. De hoc loco et Apostolus sumit testimonium, quod Christus Judaeis factus sit in scandalum: gentibus autem in stulti
Abbreviated transcription (Latin):
ego sũ d̾s ⁊ ñ ẽ aliꝰ p̃ter me. u
multa his similia. ꝓ eo qͦd in lati¬
no dr. ds. in hebraico. hel. scriptũ
ẽ: qͦdq seqͥt᷑ fortis. hebraice gyb¬
bor appellat᷑. Uñ ⁊ in eo loco. ub
idem ꝓpħa cõmemorat. erunt
confidentes suꝑ do scõ isrł in ue¬
ritate: & quod residuũ ẽ iacob
suꝑ d̾o forti: ꝓ d̾o forti in hebrai

Expanded text:
er me , et multa his similia: pro eo quod in Latino dicitur Deus, in Hebraico EL scriptum est. Quodque sequitur, Fortis, Hebraice GIBBOR   appellatur. Unde et in eo loco ubi idem propheta commemorat: Erunt confidentes super Deo sancto Israel in veritate: et quod residuum est Jacob super Deo forti , pro Deo forti in He
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ pacẽ suꝑ pͥncipes u sanitatem
terminꝰ. Suꝑ thronũ dauid. u reg¬
nũ esꝰ:ut corrigat illud ⁊ auxiliet᷑
in iuditio ⁊ iusticia. ex hoc nc̃ ⁊ usq
in scłm. Zelus dñi sabaoth faciet
hoc. Ido diaboł.⁊ om̃is eiꝰ uiolenta
p̃datio qͣ humanũ oppresserat ge¬
nus. ⁊ sanguinẽ sangum miscue¬
rat. erit incõbustionẽ. ⁊ cybꝰ ignis
ȩt̃ni: qr natꝰ ẽ nob̾ de iurgine pu¬
er. de qͦ supͣ dictũ ẽ. anteꝗ̾ sciat
puer repbare malũ ⁊ eligere bo¬
nũ: ⁊ p̾ea in generatiõe ꝓphetisse.

Expanded text:
 sanitatem terminus, super thronum David et regnum ejus: ut corrigat illud, et auxilietur in judicio et justitia: ex hoc nunc et usque in saeculum. Zelus Domini sabaoth faciet haec. Ideo diabolus, et omnis ejus violenta praedatio, qua humanum oppresserat genus, et sanguinem sanguini miscuerat, erit in combustionem et cibus ignis aeterni: quia natus est nobis de Virgine puer, de quo supra dictum est: Antequam sciat puer reprobare malum et eligere bonum : et postea in generatione Prophet
Abbreviated transcription (Latin):
licet ꝓ eo qͦd illi dixerunt. dedu¬
xisti in leticia. alii int̾pretati st̃
magnificasti. Et cũ in reliqͥs eun¬
dem sensũ teneant. stolã congre¬
gatã dolo.i uestim̃tũ cõmutatũ.
eũ adiciunt redditurũ. id⁊ diabo¬
lũ: qͦ scilicet om̃s animas quas dĩ
auxilio nudauerat cũ ornam̃tis
pͥstinis redditurus sit: ñ solũ ipse.
s ⁊ satellites eiꝰ demones: qͥbꝰ si
optio det᷑. mag̃ eligant ꝑire fła

Expanded text:
licet pro eo quod illi dixerunt, dedulicet pro eo quod illi dixerunt, deduxisti in laetitia, alii interpretati sint magnificasti. Et cum in reliquis eumdem sensum teneant, stolam congregatam dolo, et vestimentum commutatum, eum adjiciunt redditurum, id est, diabolum: quod scilicet omnes animas, 132 quas Dei auxilio nudaverat, cum ornamentis pristinis redditurus sit: non solum ipse, sed et satellites ejus daemones: quibus si optio detur, magis eligant perire fla
Abbreviated transcription (Latin):
res qͥ captã diuidunt predam.
Cũ enĩ captꝰ fuerit u ligatꝰ fuerit
om̃is domꝰ eiꝰ diripit᷑. & diuidun¬
tur spolia. Tu enĩ dñe atq sal¬
uator. ugũ oneris eiꝰ hoc ẽ dia¬
boli qͥ prius erultabat in mundo.
qͥ cunctis gentibꝰ imperabat. qui¬
grauissimo seruitutis iugo colla
omium depͥmebat. ⁊ uirgã qua
percutiebat uniuersos. ⁊ peccata
sibi quasi qͦddã tͥbutũ reddere cõ¬
pellebat. detraristi de humeris
eoꝵ.i tͥ liberatos seruire fecisti
absq ullo erercitu. absq effusiõe
sanguinis in abscondita manu:
sicut quonda sub gedeon. ppło
isrł de madianithis uictoriã pre¬
sanguine cruentata ẽ lauari ñ
potest. sed infecta sanguine igni
cõburitur. ut macule cũ uestim̃¬
to fedi cruoris intereant: sic dia¬
boli uiolenta p̃datio. ⁊ tumultꝰ
ac turbe quibꝰ humanũ genꝰ sibi
subiecerat. gehenne ignibꝰ depu¬
tate st̃. Lair. non om̃s. sed partẽ
qͣnda pͦpł credidisse significant:

Expanded text:
res, qui captam dividunt praedam. Cum enim fortis captus fuerit et ligatus, omnis domus ejus diripitur, et dividuntur spolia . Tu autem, Domine atque Salvator, jugum oneris ejus, hoc est diaboli, qui prius exsultabat in mundo, qui cunctis gentibgravissimo jugo servitutis colla omnium deprimebat, et virgam, quae percutiebat universos, et peccata sibi quasi quoddam tributum reddere cogebat, detraxisti de humeris eorum, et tibi liberatos, servire fecisti absque ullo exercitu, absque effusione sanguinis in abscondita manu, sicut quondam sub Gedeon populo Israeli de Madianitis victoriam praesanguine cruentata est, lavari non potest, sed infecta sanguine igni comburitur, ut maculae cum vestimento foedi cruoris intereant; sic diaboli violenta praedatio, et tumultus ac turbae, quibus humanum sibi subjecerat genus, gehennae ignibus deputatae sunt. LXX non omnes, sed partem quamdam populi credidisse significant:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ merito uocare dm̃ patrẽ. ⁊ ma¬
trẽ suã celestẽ hierłm. adhuc in
infantia .⁊ in ꝓfectu positꝰ. uincit
fortitudinẽ damasei. doctrinã
uidelicet sapientiȩ scłaris:⁊ au
fert spolia samariȩ qͥbꝰ ȩccłam
heretici spoliauerunt dicentes.
non ẽ nob̾ pars in dauid. neq
hereditas in filio iesse: p̾sente ip¬
so rege assirioꝵ diabolo qͥ eis ñ
poterit auxriliari. Tales aũ fili¬
os. ñ solũ maria ꝓphetissa uͥgo
perpetua . s ⁊ sc̃e mulieres pa¬
triarchis generant: sara. q̃ int̾¬

Expanded text:
et merito vocare Deum Patrem, et maet merito vocare Deum Patrem, et matrem suam coelestem Jerusalem, adhuc in infantia et in profectu positus, vincet fortitudinem Damasci, doctrinam videlicet sapientiae saecularis:feret spolia Samariae, quibus Ecclesiam haeretici spoliaverunt, dicentes: Non est nobis pars in David, neque haereditas in filio Jesse, praesente ipso rege Assyriorum diabolo qui eis non poterat auxiliari. Tales enim filios non solum Maria prophetissa virgo perpetua, sed et sanctae mulieres patriarchas generantes habuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
uocabat᷑ emmanuhel. nc̃ appellet
accelera spolia detrahere. festina
p̃dari: ascendens enĩ in altũ cap¬
tiuã duxit captiuitatẽ. accepit
dona in hominibꝰ. eo qͦd anteꝗͣ
humanũ corpus assumeret. &
iuata infantiã patrẽ inuocaret
dm̃ u matrẽ mariã. auferretur
damasci fortitudo. ⁊ spolia sama¬
riȩ ꝑ regẽ assirioꝵ. ut necdum
natus pͦpłm suũ domũ dauid so¬
la inuocatiõe saluaret. Urias
int̃pretat᷑ lux dm̃. racharias me¬
moria dñi: Barachias benedictio
dñi. qͥbꝰ testibus xp̃i natiuitas cõ-¬
probat᷑. Ipse enĩ in euangłio duo¬
bus euntibꝰ emmnaus incipiens
a moyse n ꝓphetis edisseruit qͦd
de se omĩa p̃dicassent. Iuarta tro¬
pologiã in anima uirginali ⁊ nul¬
la sorde maculata. de sꝑu sc̃o dĩ
sermo conceptꝰ uelocit de aduer¬
sariis potestatibꝰ spolia detrahit.¬
⁊ sibi facit uniuersa seriure. Cũq¬
eer parte nc̃ uideat u er parte ꝓ¬
phetet. priusꝗͣ possit esse ꝑfectꝰ.

Expanded text:
ocabatur Emmanuel, nunc appellet, accelera, spolia detrahe, festina praedari. Ascendens enim in altum, captivam duxit captivitatem; accepit dona hominibus . Et antequam humanum corpus assumeret: et juxta infantiam patrem vocaret Deum, et matrem Mariam, auferetur Damasci fortitudo, et spolia Samariae per regem Assyriorum: ut necdum natus populum suum, domum David, sola invocatione salvaret. Urias interpretatur lux Domini; Zacharias, memoria Domini; et Barachias, benedictio Domini: quibus testibus Christi nativitas comprobatur. Ipse enim in Evangelio duobus euntibus in Emmaus . incipiens a Mose et Prophetis, edisseruit quod de se omnia prophetassent. Juxta tropologiam, in anima virginali, et nulla sorde maculata, de Spiritu sancto Dei sermo conceptus, velociter de adversariis potestatibus spolia detrahit, et sibi facit universa servire. Cumque ex parte nunc videat, et ex parte prophetet , priusquam possit esse perfectus,
Abbreviated transcription (Latin):
in eugłio loquit᷑. ego sũ lux m̃di
W qͥ habitabãt in regione umbre
mortis. lux orta ẽ eis. Int̾ mortẽ
⁊ umbrã mortis hoc esse puto. qͦd
mors eoꝵ ẽ. qͥ cũ oꝑibꝰ mortis ad
inferos ꝑrererunt. Anima enĩ q̃
dũ de uita ista egressi st̃. Possũt
enĩ si uoluerint agere peniten¬
tumulos intelligimꝰ arenarũ.
qͥ uel in littoribꝰ ł in ripis sunt.
Hebrei credentes in xp̃m hũc
locũ ita edisserunt. Primo tp̃r
he due tͥbꝰ ⁊ abulon ⁊ neptalim
ab assiriis capte st̃. ⁊ ducte in
hostilem t̾rã. ⁊ galylea deserta:

Expanded text:
 Ego sum lux mundi . Et qui habitabant in regione umbrae mortis, lux orta est eis. Inter mortem et umbram mortis, hoc esse puto, quod mors eorum est, qui cum operibus mortuis ad inferos perrexerunt: Anima enim, qudum de vita ista egressi sunt: possunt enim si voluerint agere poenitenνας autem tumulos intelligimus arenarum, qui vel in littoribus, vel in ripis sunt. Hebraei credentes in Christum, hunc locum ita edisserunt. Primo tempore liae duae tribus Zabulon et Nephthali ab Assyriis captae 130 sunt, et ductae in hostilem terram; et Galilaea d
Abbreviated transcription (Latin):
aũ hic lacũ appellat genesareth.
qͥ iordane influente efficit᷑: in
cuiꝰ littore chapharnaũ ⁊ tyberi¬
as. ⁊ bethsaida. ⁊ chorozaim site
erant. in qua ł maxcime regiõe
dñs cõmoratꝰ ẽ. ita ut ppłs qͥ uel se¬
debat ł ambulabat intenebris.

Expanded text:
autem hic lacum appellat Genesareth, qui Jordane interfluente efficitur, in cujus littore Capharnaum, et Tiberias, et Bethsaida, et Corozaim sitae sunt, in qua vel maxime regione Dominus commoratus est: ita ut populus qui sedebat vel ambulabat in tene
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in tenebris. ⁊ in tͥbulatione. ut
ñ uideant usq ad tẽpus. donec ⁊
ipsi ad dñm conu̾tant᷑. Latã expla¬
nationẽ loca ista desiderant: sed
parcimꝰ libroꝵ magnitudini. ut
ad uos scribe ⁊ pharisei ut eos au¬
diatis. qͥ omĩa uentris causa faciũt.
in morẽ magoꝵ stridunt in in¬
cantationibꝰ suis. ut uos decipiant.
hoc eis respondere debetis. Non
mirũ siuos ur̃as tͣoitiones seqͣmi¬
ni: cũ una queq gens sua consulat
idola. Ergo  nos a uob̾ mortuis
de uiuentibꝰ consulere ñ debemꝰ.
Mag̃ nob̾ d̃s legẽ dedit. ⁊ testimo¬
nia scripturarũ. que si sequi no¬
lueritis ñ habebitis lucẽ. s sẽꝑ
caligo uos opprimet. que transibit
ꝑ terrã ur̃am atq doctrinã. ut
cũ decepti a uob̾ se merrore per¬
spexerint. ⁊ sustinere famẽ ueri¬
tatis. tc̃ contͥstent᷑ siue irascant᷑.
maledicant uob̾ qͦs qͣsi deos suos
n reges putabant. & frustra ad

Expanded text:
, in tenebris, et in tribulatione: ut , in tenebris, et in tribulatione: ut non videant usque ad tempus, donec et ipsi ad Dominum convertantur. Latam explanationem loca ista desiderant: sed parcimus librorum magnitudini, ut ad vos Scribae et Pharisaei, ut eos audiatis, qui omnia ventris causa faciunt; et in morem magorum stridunt in incantationibus suis, ut vos decipiant, hoc eis respondere debetis: non mirum si vos vestras traditiones sequamini, cum unaquaeque gens sua consulat idola. Ergo et nos a vobis mortuis de viventibus consulere non debemus: magis nobis Deus legem dedit, et testimonia Scripturarum, quae si sequi nolueritis, non habebitis lucem: sed semper caligo vos opprimet, quae transibit per terram vestram atque doctrinam: ut cum decepti a vobis se in errore perspexerint, et sustinere famem veritatis, tunc contristentur, sive irascantur, et maledicant vobis, quos quasi deos suos et reges putabant. Et frustra ad
Abbreviated transcription (Latin):
tui erat dñis suis. ⁊ qͥ de terra
loquunt᷑. qͦd in euocatiõe ani¬
marũ magi se facere pollicent᷑.
⁊ cetera maleficarũ artium
genera: hoc scire debetis quod
una queq gens ꝓpͥos colat deos.
⁊ de uiuoꝵ salute mortuos si¬
scitet᷑. Uobis aũ in aurilium
legẽ dedit d̾s. ut possitis dic̾e
ñ ẽ talis ethnicoꝵ diuinatio qͥ
cultores suos sepe decipiunt. sic̃
nr̃a q̃ absq ullo munere ꝓfert᷑
ex lege. Unde int̾pretati st̃ lxx :
non sĩc̃ uerbũ hoc. ꝓ qͦ ñ ẽ da¬
re muera. Gratis enĩ inqͥt acce¬
pistis. gratis date. Ueniet aũ suꝑ
incredulos fames durissima. ñ fa¬
mes panis aut sitis aque. s fames
audiendi sermonẽ di: ⁊ cũ esurie¬
ritis contristabimini. ⁊ maledice¬
tis pͥncipi ur̃o. n pat̾nis traditioni¬
bus. hoc ẽ diabolo. antiqͥsq erro¬
ribus. Hoc aũ ad eos loqͥtur qui
famem passuri erunt ueritatis.
& suspicient in celũ sursũ. ⁊u
in t̾ra deorsũ. ⁊ erunt in angustia¬

Expanded text:
tui erat dominis suis et qui de terra loquuntur, quod in evocatione animarum magi se facere pollicentur, et caetera maleficarum artium genera; hoc scire debetis, quod unaquaeque gens proprios consulat deos, et de vivorum salute mortuos sciscitetur. Vobis autem in auxilium legem dedit Deus, ut possitis dicere: non est talis ethnicorum divinatio, qui cultores suos saepe decipiunt, sicut nostra, quae absque ullo munere profertur ex lege. Unde interpretati sunt LXX: Non sicut verbum hoc, pro quo non est dare munera. Gratis enim, inquit, accepistis, gratis date . Veniet autem super incredulos fames durissima, non fames panis, aut sitis aquae, sed fames audiendi sermonem Dei . Et cum esurieritis, contristabimini, et maledicetis principi vestro et paternis traditionibus, hoc est diabolo, et antiquis erroribus. Hoc autem ad eos loquitur qui famem passi fuerint veritatis, et suspicient in coelum sursum, et in terram deorsum, et erunt in angustia
Abbreviated transcription (Latin):
plicẽ posumꝰ editionẽ. qr uulga¬
tũ ẽ testimoniũ ⁊ usurpatũ ab
eugłista matheo. ut uel diuersitaˢ
int̃̾pretationis. ł similitudo noscat᷑.
ac pͥmũ notandũ. qͦd testimoniũ
hoc eu̾głista matheus ñ uicta ber.
sed iuxta hebreos posuerit. Dicit
enĩ sermo euangłicus. Audiens
sit in galileã: ⁊ derelinquens na¬
xareth. uenit u habitauit in ca¬
pharnaum. q̃ ẽ iurta mare in
finibꝰ ⁊abulon. ⁊ neptalim: ut
impleret᷑ qͦd dictũ ẽ ꝑ ysaiã ꝓphe¬
tã dicentẽ. Terra zabulon ⁊ t̾ra
neptalim. uia maris trans iorda

Expanded text:
vulgatum est testimonium, et usurpatum ab Evangelista Matthaeo: ut vel diversitas interpretationis, vel similitudo noscatur. Ac primum notandum quod testimonium hoc Evangelista Matthaeus non juxta LXX, sed juxta Hebraeos posuerit. Dicit enim sermo Evangelicus: Audiens sit in Galilaeam, et derelinquens Nazareth, venit et habitavit in Capharnaum, quae est juxta mare in finibus Zabulon et Nephthalim: ut impleretur quod dictum est per Isaiam prophetam, dicentem: Terra Zabulon et terra Nephthalim, via maris trans Jord
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝓpħas audire debemꝰ: Docet
gͦ discipłos ⁊ infert. ad legẽ mag̃
nad testimoniũ. Si de reliqͦ in¬
quit dubitatis: scitote scriptum.
tua somnia audiunt ⁊ diuinos:
audietis. Unde si uultis nosse que
dubia st̃. mag̃ uos legite ⁊ testi¬
moniis tradite scripturarũ. Qsͦ
si noluerit ur̃a congregatio uer¬
bũ dñi querere : ñ habebit lucẽ
ueritatis. s uersabit᷑ in erroris
tenebris. Que lux ꝑtransibit
eã. hoc ẽ congregationẽ urãm¬

Expanded text:
as audire debemus? Docet ergo discipulos; et infert ad legem magis et ad testimonium. Si de aliquo, inquit, dubitatis, scitote scriptum: tua, somnia audiunt et divinos: audietis . Unde si vultis nosse 127 quae dubia sunt, magis vos legi, et testimoniis tradite Scripturarum. Quod si noluerit vestra congregatio verbum Domini quaerere, non habebit lucem veritatis: sed versabitur in errore tenebrisque. Lux pertransibit eam, hoc est, congregationem
Abbreviated transcription (Latin):
idem apłs docet. qͥ clegisse dicit
saluatorẽ stulta m̃di ⁊ infirma
ut confunderet sapientes ⁊¬
n forcia. Unde ⁊ ad apłos salua¬
tor aiebat. Nisi conu̾si fue¬
ritis quasi unꝰ de pueris. ñ in¬
trabitis in regnũ cȩloꝵ. Puer
aũ efficit᷑ noui euangłii predi¬
cator. qͥ deponit ueterẽ homi
nem qͥ corrũpit᷑ in desideriiᷤᷤ
seductionis. ⁊ induit᷑ nouo qͥ
renouat᷑ in cognitionẽ uixta
imaginẽ creatoris. Habitare aũ
dñm exercituũ in montẽ sẏon
ide apłs scribit. Accessistis ad
montẽ syon ⁊ ciuitatẽ di uiuen¬
tis hierusałe cȩlestẽ. Unde mi¬
ror quenda nr̃oꝵ pueros istos.
duos ysaiȩ filios intelligere. qͦs
de ꝓphetisse mulieris conceptio¬
ne generarit. iasub uidelicet
n emmanuhel quoꝵ prior in
abiectione prioris pͦpħ. sequens
in assũptiõe gentiũ p̃cesserit.
¶s qͥ receꝑit. consequent̃ ⁊ osee
ꝓpħam uere meretricẽ uxorẽ
habuisse firmabit. Et cũ di

Expanded text:
idem Apostolus docet: qui elegisse dicit Dominum Salvatorem, stulta mundi et infirma, ut confunderet sapientes et fortia . Unde et ad Apostolos Salvator aiebat: Nisi conversi fueritis quasi unus de pueris, non intrabitis in regnum coelorum . Puer autem efficitur novi Evangelii praedicator, qui depnem, qui corrumpitur in desideriis seductionis, et induitur novo, qui renovatur in cognitionem juxta imaginem Creatoris. Habitare autem Dominum exercituum in monte Sion, idem Apostolus scribit: Accessistis ad montem Sion et civitatem Dei viventis, Jerusalem coelestem . Unde miror quemdam nostrorum, pueros istos duos Isaiae filios intelligere, quos de prophetissae mulieris conceptione generarit, Jasub videlicet, et Emmanuel: quorum prior in abjectione prioris populi, 126 sequens in assumptione gentium praecesserit. Quod qui recipit, consequenter et Osee prophetam vere meretricem uxorem habuiss