comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quatinus singula quȩq menbra supplicio
subiaceant: quȩ his singulis quibq uitiis
subiecta seruiebant. Sed repulso uno in qͦ
uidelicet omne maloꝵ corpus exprimitur:
generalis protinus sententia subinfertur.
qua dicitur. Multi autem sunt uocati:
pauci uero electi. Tremendum ualde ẽ
uocati ꝑ fidem ad celestis regis nuptias:
uenimus. incarnationis eius misterium
& credimus. & confitemur. diuini uer¬
bi epulas sumimus: sed futura die iudi¬
cii rex intraturus ẽ. Quia uocati sumus
nouimꝰ: si sumꝰ electi nescimꝰ. Tanto gͦ
necesse ẽ ut unꝰquisq nrm in humilitate
se deprimat: quanto si sit electus nescit.
Nonnulli enim bona nec incipiunt. nonnul¬
li uero in bonis quȩ incȩperunt minime
ꝑsistunt. Alter pene totam uitam duce¬
re in prauitate conspicitur. sed uixta finẽ
uite aprauitate sua ꝑ districtȩ pęniten¬
tiȩ lamenta reuocatur. Alter electam
contingit ad erroris nequitiam iuxta
finem uite declinare. Alius bonum be¬

Expanded text:
s singula quaeque membra supplicio subjaceant quae hic singulis quibusque vitiis subjecta serviebant. 14. Sed repulso uno, in quo videlicet omne malorum corpus exprimitur, generalis protinus sententia subinfertur, qua dicitur: Multi enim sunt vocati, pauci vero electi. Tremendum valde estvocati per fidem ad coelestis regis nuptias venimus, incarnationis ejus mysterium et credimus et confitemur, divini Verbi epulas sumimus, sed futuro die judicii rex intraturus est. Quia vocati sumus, novimus; si sumus electi, nescimus. Tanto ergo necesse est ut unusquisque nostrum in humilitate se deprimat, quanto si sit electus ignorat. Nonnulli enim bona nec incipiunt, nonnulli vero in bonis quae incoeperunt minime persistunt. Alter pene totam vitam ducere in pravitate conspicitur, sed juxta finem vitae a pravitate sua per districtae poenitentiae lamenta 1642 revocatur; alter electam contingit ad erroris nequitiam juxta finem vitae declinare. Alius bonum be
Abbreviated transcription (Latin):
Ligantur tunc pedes & manus ꝑ districtio¬
nem sententiȩ: qui modo a prauis oꝑib
ligari noluerunt ꝑ meliorationem uicȩ.
uel certe tunc ligat pęna: quos modo a bo¬
nis oꝑibus ligauit culpa. Pedes enim qui
uisicare egrum negligunt. manus quȩ
nichil indigentib tribuunt: a bono oꝑe
iam ex uoluntate ligatȩ sunt. Quȩ ergo
nunc sponte ligantur in uicio: tunc in
supplicio ligantur inuitȩ. Bene autem
dicitur quod in exteriores tenebras ꝓiciat᷑.
Interiores quippe tenebras dicimus. cȩcita¬
tem cordis: exteriores uero tenebras. et̃¬
nam noctem dampnationis. Tunc ergo
dampnatus quisq non in interiores. sed
in exteriores cenebras mittetur: quia illic
inuitus ꝓicitur in noctem dampnationis.
qui hic sponte cȩcidit in cecitatẽ cordis.¬
Ubi fietus quoq &. stridor dentium cẽ ꝑhi¬
uetur: ut illic strideant dentes: qui hic de¬

Expanded text:
Ligantur tunc pedes et manus per districtioLigantur tunc pedes et manus per districtionem sententiae, qui modo a pravis operibus ligari noluerunt per meliorationem vitae. Vel certe tunc ligat poena, quos modo a bonis operibus ligavit culpa. Pedes enim qui visitare aegrum negligunt, manus quae nihil indigentibus tribuunt a bono opere jam ex voluntate ligatae sunt. Qui ergo nunc sponte ligantur in vitio, tunc in supplicio ligantur invite. Bene autem dicitur quod in exteriores tenebras projiciatur. Interiores quippe tenebras dicimus caecitatem cordis, exteriores vero tenebras aeternam noctem damnationis. Tunc ergo damnatus quisque non in interiores sed in exteriores tenebras mittitur, quia illic invitus projicitur in noctem damnationis, qui hic sponte cecidit in caecitatem cordis.Ubi fletus quoque et stridor dentium esse perhibetur, ut illic de
Abbreviated transcription (Latin):
ciam neminem nocere festinatis. Ecce
rex ad nuptias ingreditur. & cordis nr̃i
habitum contemplatur: atq ei que cari¬
tate uestitum non inuenit. ꝓtinus iratus
dicit. Aunce quomodo huc intrasti non
habens uestem nuptialem: Mirandum
A mie & non amice. Amice ꝑ fidem: &
ñ amice ꝑ oꝑationem. At ille obmutuit:
quia quod dici sine gemitu non pocest.
in illa districtione ultime increpationis
omne arguinentum cessat excusationis:
quippe quia ille foris increpat: qui testis
conscientiȩ intus animum accusat. Sed int̾
hȩc sciendum ẽ: quia quisquis hanc ueste̾
uirtutis habet. sed tamen adhuc ꝑfecte ñ
habet: ad pii regis ingressum desperare¬
de uenia non debet: quia ipse quoq spem
nobis ꝑ psalmistam tribuens dicit. In ꝑfec¬
tum meum uiderunt oculi tui. & in libro
tuo om̃s scribentur. Sed quia pauca hec
in consolatione habentis & infirmantis
diximus: nunc ad eum qui hanc omni¬
modo non habet uerba uertamus. Seqͥt᷑.

Expanded text:
tiam nemini nocere festinatis. 12. Ecce tiam nemini nocere festinatis. 12. Ecce rex ad nuptias ingreditur, et cordis nostri habitum contemplatur, atque ei quem charitate vestitum non invenit, protinus iratus dicit: Amice, quomodo huc intrasti non habens vestem nuptialem? Mirandum Amice, et non amice; amice per fidem, sed non amice per operationem. At ille obmutuit, quia, quod dici sine gemitu non potest, in illa districtione ultimae increpationis omne argumentum cessat excusationis, quippe quia ille foris increpat, qui testis conscientiae intus animum accusat. Sed inter haec sciendum est quia quisquis hanc vestem virtutis habet, sed tamen adhuc perfecte non habet, ad pii regis ingressum desperare veniam non debet, quia ipse quoque spem nobis per Psalmistam, tribuens, dicit: Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur . Sed quia pauca haec in consolatione habentis et infirmantis diximus, nunc ad eum qui hanc omnimodo non habet, verba vertamus. Sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
titem solet. Unde &. ꝑsemecipsum dñs
diat. Diligite inimicos ur̃os. benefacite
nis qui oderunt uas. Ile ergo sc̃ȩ amat:
qui ꝓpter dm̃ &. illum amat: a quo se
intelligit non amari. Magna sunt hȩc:
alta sunt hec: & multis ad exhibendum
aifficilia: sed tamen ista ẽ uestis nuptialis.
Quisquis hanc recunbens in nuptiis non
habet: sollicitus iam metuat ingredi¬
ente sponso quando mittatur foras.
s ece enim dicitur. Intrauit rex ad nup¬
tias ut uideret discumbentes. & uidit
ibi hominem non uestitum ueste nuptia¬
bi discumbimus: qui iam fidem in ec¬
cł̃a habemus. qui scripturȩ sacre eptilis
piscimur. qui conunctam do eccłiam
ẽ gaudemus. Considerate gͦ: si cum
nuptiali ueste ad has nuptias uenistis.
ogitationes ur̃as sollicita inquisitione dis¬
cutite: de rebus singulis corda ur̃a truci¬
nate. si iam contra nullum odium habe¬
tis. si contra felicitatem alienam nulla uos
iniudiȩ face succenditis. si ꝑ cultam mali¬

Expanded text:
tatem solet. Unde et per semetipsum Dominus tatem solet. Unde et per semetipsum Dominus dicit: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos . Ille ergo securus amat, qui propter Deum illum amat a quo se intelligit non amari. Magna sunt haec, alta sunt haec, et multis ad exhibendum difficilia, sed tamen ista est vestis nuptialis. Quisquis autem hanc recumbens in nuptiis non habet, jam sollicitus metuat, ingrediente rege, quando mittatur foras. Ecce enim dicitur: Intravit rex ad nuptias ut videret discumbentes, et vidit ibi hominem non vestitum veste nuptiabi discumbimus, qui jam fidem in Ecclesia habemus, qui Scripturae sacrae epulis pascimur, qui conjunctam Deo Ecclesiam esse gaudemus. Considerate, rogo, si cum nuptiali veste ad has nuptias venistis, 1641 cogitationes vestras sollicita inquisitione discutite. De rebus singulis corda vestra trutinate, si jam contra nullum odium habetis, si contra felicitatem alienam nulla vos invidiae face succenditis, si per occultam mali
Abbreviated transcription (Latin):
illo nullatenus torpeat. ad quẽ festinabuat.
S ciendum quoq ẽ quod ipsa dilectio proxi¬
mi in duobus preceptis subdiuiditur:
cum quidam sapiens dicit. Om̃e quod tͥ
odis ficri: uide ne ipse alteri facias. & ꝑ
semetipsam ueritas p̃dicat dicens. Quȩ
uultis ut faciant uobis homines: eadẽ
& uos facite illis. Si enim & quod impen¬
di nobis uolumus recte aliis in ꝑtimur.
& quod nobis fieri nolumus. hoc alisfi¬
cere ipsi deuitamus. caritatis iura ilesa
seruamus. Sed nemo cum quempiam dli¬
git habere se protinus caritatem putet:
nisi prius ipsam uim dilectionis suȩ exi¬
minet. Nam siquis quẽlibet amat: sel
propter dm̃i amat: caritatem non habet.
sed habere se putat. Caritas autem uera
ẽ: cum & in do diligitur amicus. & ꝓpt̾
dm̃ diligitur iminicus. Ille enim ꝓpt̃
dm̃ diligit eos quos diligit: qui iam &
cos diligere. a quib non diligitur seit.
P robari enim caritas ꝑ solam odni aduersi¬

Expanded text:
illo nullatenus torpeat ad quem festinabat. illo nullatenus torpeat ad quem festinabat. 11. Sciendum quoque est quod ipsa dilectio proximi in duobus praeceptis subdividitur, cum qui dam sapiens dicat: Omne quod tibi odis fieri, vide ne ipse alteri facias . Et per semetipsam Veritas praedicat, dicens: Quae vultis ut faciant vobis homines, et vos eadem facite illis . Si enim et quod impendi nobis recte volumus, hoc aliis impartimur, et quod nobis fieri nolumus, hoc aliis facere ipsi devitamus, charitatis jura illaesa servamus. Sed nemo, cum quempiam diligit, habere se protinus charitatem putet, nisi prius ipsam vim suae dilectionis examinet. Nam si quis quemlibet amat, sed propter Deum non amat, charitatem non habet, sed habere se putat. Charitas autem vera est cum et in Deo diligitur amicus, et propter Deum diligitur inimicus. Ille enim propter Deum diligit eos quos diligit, qui jam et eos diligere a quibus non diligitur scit. Probari enim charitas per solam odii adversi
Abbreviated transcription (Latin):
cordib secreta cȩlestia uelatis. sed cortinis
tabernaculi: bistinctus coccus debet inesse.
Coccus quippe. ignis speciem tenet. Quid
uero ẽ caritas: nisi ignis: Sed ista caritas
ẽẽ bistincta debet: ut tinguatur ꝑ amorẽ
di. tinguatur & ꝑ amorem proxum.
Qui enim sic amat dm ut ꝑ contemplatio¬
nem illius negligat proximũ: coccus qui¬
dem ẽ: sed bistinetus non ẽ. Rursũ qui sic
amat proximũ ut tamen contemplatio¬
nem di ꝑ eius amorem relinquat: coccus
ẽ. sed bistinctus non ẽ. Ut ergo caritas
ur̃a bistinctus coccus ẽẽ ualeat: & ad
amorem se d̃i. & ad amorem proxun
accendat: quatinuis nec ex compassione
proximi contemplationẽ relinquat d̾i:
nec plusquam debet in herens d̃i contem¬
plationi compassionẽ abiciat proximi.
O m̃is itaq homo inter homines uuens:
sic ad eum anhelet quem desiderat: ut
tamen hunc non deserat cum quo curre¬
bat: &. si huic adutorium ferat: ut ab

Expanded text:
vestris secreta coelestia velatis. Sed cortinis vestris secreta coelestia velatis. Sed cortinis tabernaculi bis tinctus coccus debet inesse. Coccus quippe ignis spevero est charitas nisi ignis? sed ista charitas esse bis tincta debet, ut tingatur per amorem Dei, tingatur et per amorem proximi. Qui enim sic amat Deum, ut per contemplationem ejus negligat proximum, coccus quidem est, sed bis tinctus non est. Rursum qui sic amat proximunem Dei per ejus amorem relinquat, coccus est, sed bis tinctus non est. Ut ergo charitas vestra bis tinctus coccus esse valeat, et ad amorem se Dei, et ad amorem proximi accendat, quatenus nec ex compassione proximi contemplationem relinquat Dei, nec plusquam debet inhaerens contemplationi Dei, compassionem abjiciat proximi. Omnis itaque homo inter homines vivens, sic ad eum anhelet quem desiderat, ut tamen hunc non deserat cum quo currebat; et sic huic adjutorium ferat, ut ab
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ tuum ex toto corde tuo. & ex tota
anima tua. & ex tota uirtute tua: &
diliges proximum tuum sicut teipsum.
Qua in re notandum ẽ. quia in dilectione
proximi mensura ponitur amoris cum
dicitur. Diliges proximũ tuum sic̃ teipsũ.
Dei autem dilectio nulla mensura constrin¬
um ex toto couie tuo. & ex tota anima
tua: & ex tota uirtute tua. Non enun¬
iubetur quisq quantum diligat: sed ex
quanto cum dicitur ex toto: quia ille ue¬
raciter dm̃ diligat. qui sibi de se nichil
in nuptiis uestem nuptialem curat.
H inc ẽ enim quod apud ierechielem ꝓpħam
portȩ ipsius ciuitatis in monte constitutȩ.
uestibulum duob cubitis mensuratur: qͥa
nimirum accessus nobis caestis ciuitatis
non panditur: si in hac ȩccł̃ia quȩ pro eo
quod adhuc foris ẽ uestibulum dicitur.
d̃i & proximi dilectio non cenetur. Hinc
ẽ quod cortims tabernaculi intexi coccus
bistinctus iubetur. Uos estis fis. uos estis
cortinȩ tabernaculi: qui ꝑ fidem in ur̃is

Expanded text:
tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota virtute tua, et diliges proximum tuum sicut teipsum. Qua in re notandum est, quia in dilectione proximi mensura ponitur amoris, cum dicitur: Diliges proximum tuum sicut teipsum . Dei autem dilectio nulla mensura constrinum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota virtute tua. Non enjubetur quisque quantum diligat, sed ex quanto, cum dicitur: Ex toto, 1640 quia ille veraciter Deum diligit, qui sibi de se nihil in nuptiis vestem nuptialem curat. Hinc est enim quod apud Ezechielem prophetam, portae ipsius civitatis in monte constitutae vestibulum duobus cubitis mensuratur , quia nimirum accessus nobis coelestis civitatis non panditur, si in hac Ecclesia, quae pro eo quod adhuc foris est, vestibulum dicitur, Dei et proximi dilectio non tenetur. Hinc est quod cortinis tabernaculi intexi coccus bis tinctus jubetur . Vos estis, fratres, vos estis cortinae tabernaculi, qui per fidem in cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i apłi ꝑtulerunt: inuitatis & uenire
nolentib dicitur. tauri mei & altilia oc¬
cisa sunt. & omnia parata. Ac si aꝑtius
dicatur. Patrum prȩcedentium mortes
aspicite: & remedia uitȩ ur̃e cogitate.
Notandum uero quod in priori inuitatione
nichil de tauris & altilib dicitur: in
scd̾a autem iam tauri & altilia mactata
memorantur: quia omĩpc d̃s cum uerba
to nobis ad sperandum fiat facilius. qͥno¬

Expanded text:
 pertulerunt, invitatis et venire nolentibus dicitur: Tauri mei et altilia occisa sunt, et omnia parata. Ac si apertius dicatur: Patrum praecedentium mortes aspicite, et remedia vitae vestrae cogitate. Notandum vero qunihil de tauris et altilibus dicitur. In secunda autem tauri et altilia jam mactata memorantur, quia omnipotens Deus, cum verba exempla ad credendum fiat facilius.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ multitudo ñ potest capere. Quid gͦ re¬
stat: nisi ut secretiora intelligentiȩ quȩ ñ
potest capere multitudo. illis credant᷑ qui
idonei sunt. & alios docere. sicut erant apłiꝰ
Unde duodecim cophini impleci funt. Faccũ
ẽ hoc. & mirabilit̾: quia magnũ factũ est¬
& utiliter: quia sp̃itale factum ẽ. Qui tunic
uiderunt. admirati sunt. Nos autẽ admira¬
mur. cũ audimus. Factũ ẽ enĩ ut illi uide¬
rent: scͥptũ ẽ autẽ ut nos audiremꝰ. Quod
in illis oculi ualuert̃: hoc in nobis fides.
Cernimꝰ quippe animo. quod oculis ñ potui¬
mus. & p̾lati illis sumꝰ: qm̃ de nobis dictũ
ẽ. Beati qui ñ uident: & credent. Addo
autẽ. quia forte & intelleximꝰ quod ila tͥla
non intellexit: & uere nos pasti sumꝰ: qui ad
medullam ordei ꝑuenire potuimꝰ. Demq
homines illi qui uidert hoc: qͥd putauer̃t:
Tni inquit homines cum uidissent quod fe-

Expanded text:
quae multitudo non potest capere. Quid ergo requae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo, illis credantur qui idonei sunt et alios docere, sUnde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter, quia magnum factum est; et utiliter, quia spirituale factum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos autem non miramur cum audimus. Factum est enim ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Quin illis oculi valuerunt, hoc in nobis fides. Cernimus quippe animo quod oculis non potuimus, et praelati illis sumus, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et credunt . Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexerit, et vere nos pasti sumus, qui ad medullam hordei pervenire potuimus. Denique homines illi qui viderunt hoc, quid putaverunt? Illi, inquit, homines cum
Abbreviated transcription (Latin):
norantia primi ppłi tegebatur. de quo pͥmo
ppło dictum ẽ. quamdiu legitur moyses
rat ap̃c. nondũ uelum templi fuerat illo in
cruce pẽdente conscissum. Quia gͦ ignoran¬
tia ppłi erat in lege: ꝓpterea temptatio illa
dñi. ignorantiam discipuli demonstrabat.
Nichil gͥ uacat: omnnia innuunt: sed intellec¬
torem requirunt. Nam & ipse numerus pa¬
sti populi. ppłm significat sub lege constitu¬
tum. Cur enim quinq milia erant: nisi
quia sub lege erant. quȩ lex quinq libris
moysi explicatur. Unde & quinq illis por¬
ticib languidi ꝓdebantur: ñ sanabantur.
Ille autẽ ibi curauit languidũ: quia & hic
turbas de quinq panib pauit. Nam &.
suꝑ fenũ discumbebant. Carnalit̾ gͦ sa¬
piebant: &. in carnalib quiescebant. Om̃is
enĩ caro fenũ. Quȩ sunt autẽ illa fragm̃ta:
nisi quȩ populus ñ potuit manducare: In¬
telligunt᷑ gͦ quȩda secretiora intelligentiȩ:

Expanded text:
norantia primi populi tegebatur, de quo primo norantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est: Quandiu legitur Moyses, rat Christus, nondum velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum. Quia ergo ignorantia populi erat in lege, propterea tentatio illa Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Nihil ergo vacat. Omnia eminent, sed intellectorem requirunt. Nam et ipse numerus pasti populi populum significabat sub lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub lege erant, quae lex quinque libris Moysi explicatur? Unde de quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille enim ibi curavit languidum, qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant. Carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae,
Abbreviated transcription (Latin):
te ppłs isrł̃ erat. sensu puerili portabat:
nec manducabat. Iua enĩ quȩ portabat:
clausa onerabant: aꝑta pascebant. Duo au¬
tem pisces: uidentur nobis significare du¬
as illas in ueteri testam̃to sublimes ꝑsonas.
quȩ ungebantur ad populum sc̃ificandũ
& regendum. saçerdotes & reges. Ẽ ipse
in misterium uenit aliquando: qui ꝑ illas
significabatur. Uenit aliquando. qui per
medullam ordei ostendebatur. ꝑ paleam
uero ordei occultabut᷑. Uenit ipse unus¬
utramq ꝑsonam in se portaus. sacerdotis &
regis. Sacerdotis ꝑ uictimã quam seipsum op-¬
tulit pro nobis d̃o: regis. qua regimur ab eo.
&. aꝑiintur quȩ clausa portabantur. Grãs
illi: impleuit ꝑ se quod ꝑ uetus testam̃tum
ꝓmittebatur: & frangi uissit panes: Fran¬
gendo multiplicati sunt. Nichil uerius.
Quinq enim libri moysi quam multos libros
cum exponunt᷑ tanquã frangendo id ẽ disse¬
rendo fecerunt: Sed quia in illo hordeo ig¬

Expanded text:
te populus Israel erat: sensu puerili portabat, te populus Israel erat: sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, aperta pascebant. Duo autem pisces, videntur nobis significare duas illas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sanctificandum et regendum, sacerdotis et regis. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliquando qui per medullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur. Venit ipse unusutramque personam in se portans, sacerdotis et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum obtulit pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Grilli: implevit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et fracti sunt panes, frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim libri Moysi, quam multos libros cum exponuntur tanquam frangendo, id est disserendo, fecerunt. Sed quia in illo hordeo ig
Abbreviated transcription (Latin):
pit autem dñs iħc panes: gr̾as egit. Iussit.
fracti sunt panes ante discumbentes. Non
iam quinq panes: sed quod a dicerat qui crea¬
uerat quod auctum erat. Et de piscib quan¬
tum sufficiebat. Parum ẽ turbam illam fuisse
saciatam: etiam fraginenta resederunt. Et
ipsa colligi iussa sunt. ne perirent: & imple¬
uerunt duodecim chophinos fragm̃toꝵ. Bre¬
uiter ut curramus: quinq panes intelligun¬
tur quinq libri moysi. Merito ñ triticei: sed
ordeacei: qui ad uetus testam̃tũ ꝑtinent.
Nostis autem ordeum ita creatum: ut ad me¬
dullam eus uix ꝑueniatur. Uestitur enim
eadem medulla tegmine paleȩ: & ipsa palea
tenax & inherens: ut cum labore exuatur.
Talis ẽ lutera ueteris testam̃ti: uestita tegini¬
nib carnalium sacram̃toꝵ. Sed si ad euis
medullam ꝑueniatur. pascit. & saciat. Fe¬
rebat gͥ puer quida quinq panes: & duos
pisces. Si quęxamꝰ quis fuerit puer iste: for¬

Expanded text:
pit autem Dominus Jesus panes, gratias egit, jussit, pit autem Dominus Jesus panes, gratias egit, jussit, fracti sunt panes, positi ante discumbentes. Non jam quinque panes, sed quod adjecerat, qui creaverat quod auctum erat. Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt: et ipsa colligi jussa sunt, ne perirent; et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. 5. Breviter ut curramus, quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi: merito non triticei, sed hordeacei; quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum, ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum: sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo puer quidam quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, for
Abbreviated transcription (Latin):
uidebimꝰ. quare dñs in hoc facto ignoranti¬
am discipuli uoluit int̾rogando quod scie¬
bait ostendere. Nam int̾rogamus aliquan¬
do quod nescimus: audire uolentes ut dis¬
camus. Aliquando int̾rogamꝰ quod scimꝰ.
scire uolentes: utrũ & ille sciat quẽ int̾roga¬
mus. Utrũq hoc nouerat dñs ds. E quod
int̾rogabat scielut: quod enĩ eẽt facturus ip¬
se nouerat: & hoc nescire philippum sciebat
simlit̾. Quare itaq int̾rogabat: quia nisi il¬
lius ignorantiam demonstrabat: E hoc qͣre
fecerit: ut dixi post intelligemꝰ. Andieas ait.
Est hic puer quida qui habet quinq panes
& duos pisces. Sed hȩc quid sunt int̾ tantos:
Cumi dyeisset philippus int̾rogat᷑ ducentoꝵ
denarioꝵ panes ñ sufficere. quib tanta illa
turba reficeretur. erat ibi quidã puer. portanᷤ
quinq panes ordeaceos & duos pisces. E ait
iħic. Facite homines discumbere. Et discu¬
buerunt ferme quinq milia hominũ. Acce¬

Expanded text:
videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantividebimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat, ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus; aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus: utrumque hoc noverat Dominus; et quod interrogabat sciebat, quid enim esset facturus ipse noverat; et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. 4. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes, et duos pisces; sed haec quid sunt ad tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere, quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Ebuerunt ferme quinque millia hominum. Acce
Abbreviated transcription (Latin):
precereundũ ẽ: sed suspiciendum. Tutlis
aidit: esurientes agnouit. misericordit᷑ pauit.
Nen solum ꝓ bonitate: uerum ꝓ potestate.
Q uã cuim sola ꝓdesset bonitas: ubi ñ erat
panis. unde curba esuriens pasceret᷑: Nisi
bonicati adesset potestas: ieuina illa turba
& esuriens remaneret. Deniq & discipuli
qui erant cum dño in fame. & ipsi turbas
uolebant pascere ut ñ remanerent manes:
scã unde pascerent ñ habebant. Int̾roga¬
uic dñs unde emerentur panes ad turbas pas¬
cendas: & ait scͥptura. hoc autẽ dicebat.
temptans eum: Discipulũ scilicet philippũ.
quẽ int̾rogauerat. Ipse enu scielat: quid
cẽt facturus. Cui gͦ bono temptabat: nisi
quia ignorantiam discipuli demonstrabat:
E forte in demonstratione ignorantiȩ discipłi:
aliquid significauit. Apparebit gͦ. cũ ipsũ
sacram̃tum de quinq panib cȩperit nobis
ioqui: & quid significet indicare. Ibi enĩ

Expanded text:
praetereundum est, sed suspiciendum. Turbas praetereundum est, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit: non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis, unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba et esuriens remaneret. Denique et discipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura, Hoc autem dicebat tentans eum: discipulum scilicet Philippum, quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cui ergo bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? Et forte in demonstratione ignorantiae discipuli aliquid significavit. Apparebit ergo, cum ipsum sacramentum de quinque panibus coeperit nobis loqui, et quid significet indicare: ibi enim
Abbreviated transcription (Latin):
tum inspieit: delectatur pulcritudine fe¬
ti. ut adimretur artificem. Qui autẽ incel¬
ugit: quasi legit. Aut̃ enim uidetur pie¬
cura: aliter uidentur litterȩ. Picturã cũ
uideris. hoc ẽ totum. uidisse laudasse.
Litteras cum uideris. ñ hoc ẽ totũ. qm̃ cõ¬
moneris & legere. Etenim aicis cum
uideris uitteras: si forte non eas nosti legere.
Quid̃ putamꝰ eẽ. quod hic scriptum ẽ: Int̾ro¬
gas quid sit. cum um uideas. Auquid alud
tͥ demonstraturꝰ ẽ : ã quo quęris cognoscere
quod uidisti. Auos ille oculos habet: alios
tu. Nonne similit̾ apicem uidetis: Sed
ñ similit̾ signa cognoscitis. Tu gͦ iudes &
laudas: ille uidet. laudat. legit. &. incelligĩ.
Quia gͦ uidimus. quia laudauimꝰ. legamus.
&. intelligamꝰ. Dñs in monte. multomagis
intelligamꝰ. quia dñs in monte. uerbun ẽ
in alto. Prounde non quasi humilit̾ iacet.
quod in monte factum ẽ: nec transeunter

Expanded text:
tum inspicit, defectatur pulchritudine fatum inspicit, defectatur pulchritudine facti ut admiretur artificem; qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est totum vidisse, laudasse: litteras cum videris, non hoc est totum; quoniam commoneris et legere. Etenim dicis, cum videris litteras, si forte non eas nosti legere, Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas: ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. 3. Dominus in monte: multo magis intelligamus quia Dominus in monte Verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est; nec transeunter
Abbreviated transcription (Latin):
& purgati ꝑ fidẽ. etiam ipsum inuisibilit̾
uidere cuperemꝰ: quẽ de reb usibilib in¬
uisibilem nosceremꝰ. Nec tam̃ sufficit hec
intueri in miraculis xꝑi. Int̾rogemꝰ ipsa
miracula: quid nobis loquantur de xp̃o.
habent enim si intelligant᷑ suã: Nam quia
uerbum nobis ẽ. Hoc gͦ miraculum sicut
audiuimus quam magnũ sit. quȩramꝰ etũ
quam ꝓfundũ sit. Non tantũ eius fuꝑficie
delectemur. sed etiam altitudinẽ perscrute¬
mur. habet enĩ aliquiꝰ intus. Hoc enim¬
quod miramur: foris uidemꝰ. Exspecta¬
uimus magnũ quidda. p̃clarũ quidd̃a.
& omĩno diuinũ: quod fieri nisi a do possit.
Laudauimus de faga factorẽ: sed qu̾e ad¬
modũ si licteras pulchras alicubi inspicere¬
mus: non nobis sufficeret laudare scripto¬
ris articulum. qm̃ eas pariles. equales. de¬
coras fecit: nisi etiam legerimꝰ. quid nobis
ꝑ illas indicauerit: ita factum hoc qui tan¬

Expanded text:
et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibilem nosceremus. 2. Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: habent enim si intelligantur, linguam suam. Nam quia  Verbi, verbum nobis est. Hoc ergo miraculum, sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit: non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus, hoc quod miramur foris. Vidimus, spectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam, et omnino divinum, quod fieri nisi a Deo non possit: laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quoniam eas pariles, aequales decorasque fecit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tan
Abbreviated transcription (Latin):
unnersamq creaturã administrat assidui-¬
tate uiluert᷑: ita ut pene nemo dignetur
adtendere oꝑa d̃ĩ mira & stupenda in quo¬
uibet seminis grano. scm ipsam suã miscd̃i¬
stuperent. quib cotidiana uiluerant.
Mains enĩ miraculũ ẽ gubernatio totius mũ¬
di: quã saturatio quinq miliũ hominũ de
qͥnq panib: & tam̃ hȩc nemo miratur.
Illud mirant᷑ homines. ñ quia maiꝰ ẽ: sed qͥa
rarũ ẽ. Quis enĩ & nẽ pascit uniuersum
mundũ: nisi ille qui de paucis granis sege¬
tes creat: Fecit gͦ quomodo ds. Unde
enĩ multiplicat de paucis granis segetes: inde
in manib suis multiplicauit quinq panes.
Potestas enim erat: in manib xp̃i. Panes au¬
tem illi quinq quasi semina erant: ñ quidẽ
tre mandata. sed ab eo qui t̾ram fecit multi¬
plicata. Hoc gͦ admotum ẽ sensib. quo eri¬
geretur mens. & exibitum oculis. ubi exer¬
ceretur intellectus: ut inuisibilem dm̃ ꝑ
uisibilia oꝑa miraremur. & erecti ad fidem

Expanded text:
creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano, secundum ipsam suam misericordistuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus, et tamen haec nemo miratur. Illud mirantur homines, non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicavit quinque panes. Potestas enim erat in manibus Christi: panes autem illi quinque quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ꝓpħa: Quia non legatus. neq an¬
gelis. sed ipse ueniens saluos facit eos.
Idẽ ad saluosfaciendos eos non mittit le¬
gatum. ñ mittit augł̃m: sed ueniet ipse.
sum: nisi quia iste sic angłs: ut etiam dñs
angĩorum. Etenĩ angłi: latine nuntii
sunt. Si xp̃c nichil annunciaret: angłs
capescendam uitam ȩtna aliquid p̾sens ad¬
nuntiauit. aliquid futurũ p̾dixit. Ex eo
quod p̃sens adnuntiauit. angłs erat: ex eo
qͥd futurũ p̃dixit. ꝓpħa erat: ex eo quod
uerbum ci caro factum ẽ: & angelorũ¬

Expanded text:
dicit propheta? Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos, id est, ad salvos faciendos eos non mittet legatum, non mittet angelum, sed veniet ipse. um, nisi quia iste sic angelus, ut etiam Dominus Angelorum. Etenim Angeli latine nuntii sunt. Si Christus nihil annuntiaret, angelus capessendam vitam aeternam. Aliquid praesens annuntiavit, aliquid futurum praedixit. Ex eo quod praesens annuntiavit, angelus erat. Ex eo quod futurum praedixit, propheta erat. Ex eo quod Verbum Dei caro factum est, et angeloru
Abbreviated transcription (Latin):
Ehic cuidenter ostendit. non solum pastorem
sed etiam oues iitrare ꝑ ostium. Sed quid ẽ
ingredietur & egredietur & pascua intie¬
ostium ualde bonum ẽ: exire autem de ec¬
cdesia sicut ait ipse iohannes euuangelista
in epistola sua. ex nobis exierunt. sed non
erant ex nobis: non ẽ utiq bonum. Talis
ergo egressus non posset abono pastore lau¬
dari : ut diceret & ingredietur & egredietur
& pascua inueniet. Est ergo aliquis non
solum ingressus uerum etiam egressus bonꝰ
sumus siquidem dicere ingredi nos. quan¬
do interius aliquid cogitamus: egredi au¬
tem quando exterius operamur. E qm̃ si

Expanded text:
» In hoc evidenter ostendit, non solum pastorem, » In hoc evidenter ostendit, non solum pastorem, sed etiam oves intrare per ostium. 15. Sed quid est, ingredietur, et egredietur, et pascua invenium Christum, valde bonum est: exire autem de Ecclesia, sicut ait iste ipse Joannes evangelista in Epistola sua, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis ; non est utique bonum. Talis ergo egressus non posset a bono pastore laudari; ut diceret, et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. Est ergo aliquis non solum ingressus, verum etiam egressus bonus ! Possem quidem dicere ingredi nos, quando interius aliquid cogitamus; egredi autem, quando exterius aliquid operamur: et quoni
Abbreviated transcription (Latin):
qui aduentum ante xp̃i predicauerunt
codem spũ predicauerunt quo apłi & scĩ
doctores qui post aduentum xp̃i ueritatis
uiam mnundo ostenderunt. Quotquot
autem illo tempore crediderunt. uel abra¬
hani. uel isaac. uel iacob. uel moyses. uel
alii patriarchȩ aliiq ꝓphe xp̃m pronunci
antes oues erant. & xp̃m audierunt.
Non alienam uocem: sed ipsius xp̃i audiert̃.
N am uidex clamat in precone dum p̾co iu¬
dicem annunciat uenturum. Alii funt
ergo quos non audierunt oues: in quibus
non erat uox xp̃i. errantes falsa dicentes:
inania garrientes. uana fingentes. mise¬
ros seducentes. sicut pseudo ppħȩ. sicut
scribe & pharisei temporibus ipsius dñi.
H i sunt qui uenerunt ꝑ se & non sunt aui¬
dice missi. His uero cum doctrinis suis ꝓ¬
cul expulsis: uideamus quo nos pastor bo¬
nus uocat. Dicit enim. Ego sum ostium.
ꝑ me siquis introierit saluabitur . &. ingre¬
dietur & egredietur & pascua inueniet.

Expanded text:
qui ante adventum Christi praedicaverunt, qui ante adventum Christi praedicaverunt, eodem spiritu praedicaverunt quo apostoli et sancti doctores, qui post adventum Christi veritatis viam mundo ostenderunt. « Quotquot autem illo tempore crediderunt vel Abraham, vel Isaac, vel Jacob, vel Moysi, vel aliis patriarchis, aliisque pantibus, oves erant, et Christum audierunt: non alienam vocem, sed ipsius Christi audierunt. Nam judex clamat in praecone, dum praeco judicem annuntiat venturum. Alii sunt ergo quos non audierunt oves, in quibus non erat vox Christi, errantes, falsa dicentes, inania garrientes, vana fingentes, miseros seducentes, sicut pseudoprophetae, sicut Scribae et Pharisaei temporibus ipsius Domini. Hi sunt qui venerunt per se, et non sunt a judice missi. His vero cum doctrinis suis procul expulsis, videamus quo nos pastor bonus vocat. Dicit enim: « Ego sum ostium ovium. Per me si quis introierit, salvabitur, et ingredietur, et egredietur; et pascua inveniet.
Abbreviated transcription (Latin):
latrones: Absit. Non prȩter illum uene¬
runt sed cum illo uenerunt. Uenturus
p̃cones mittebat: & eorum corda quos
miserat possidebat. Cum illo ergo uene¬
runt: quia cum uerbo dĩ uenerunt. E go
sum inquit uia ueritas & uita. Ipse est
ueritas cum illo uenerunt quia ueraces
fuerunt: & ueritatem predicauerunt.
Q uotquot autem preter illum uenerunt:
fures sunt & latrones. Per se uenerunt:
quia ꝑ eum missi non fuerunt dicente
apło. Quomodo p̃dicabunt: nisi mittan¬
tur: Et quia ꝑ se uenerunt. & non st̃
ab eo missi: fures sunt & latrones. Nam
mi falsi fuerunt doctores. nec doctores. sed
destructores: non p̃dicatores. sed ꝑditores.
latrocinia exercentes. non sane doctrinȩ in¬
herentes. De quib dictum ẽ. Fures funt
& lationes: id ẽ ad furandum. & ad occi¬
dendum uenerunt. Sed non audierunt
eos: illeq uere sunt oues. non sub pelle
ouina lupuium cor abscondentes. Igitur

Expanded text:
latrones? Absit. Non praeter illum venelatrones? Absit. Non praeter illum venerunt, quia cum illo venerunt. Venturus praecones mittebat, sed eorum corda quos miserat, possidebat. Cum illo ergo venerunt, quia cum Verbo Dei venerunt. « Ego sum, inquit, via, veritas et vita . » Si ipse est veritas, cum illo venerunt, quia veraces fuerunt, et veritatem praedicaverunt. Quotquot autem praeter illum venerunt, « fures sunt et latrones. » Per sevenerunt, quia per eum missi non fuerunt, dicente Apostolo: « Quomodo praedicabunt nisi mittantur? » Et quia per se venerunt, et non sunt ab eo missi, « fures sunt et latrones. » Nami falsi fuerunt doctores; nec doctores, sed seductores; non praedicatores, sed praedatores; latrocinia exercentes, non sanae doctrinae inhaerentes. De quibus dictum est: Fures sunt et latrones, id est, ad furandum 563 et occidendum venerunt. Sed non audierunt eos illae quae verae sunt oves, non sub pelle ovina lupinum cor abscondentes. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
tur: quia sciunt uocem doctrinȩ eius.
Auenos uero doctores non sequuntur sed fu¬
gient ab eis. quia non nouerunt uocẽ
io est doctrinam alienorum. Sed loquen¬
te domino ih̃u non intellexerunt quid au¬
dierunt. Incrassatum enim habuerunt
cor: & grauiter audierunt. Nominat os¬
tium. nomninat ouile. nominat oues. com¬
mendat hec omnia sed nondum exponit.
Leganus ergo quia uenturus ẽ ad ea uer-¬
ba in quib nos aliqua quȩ dixit dignetur
cxponere. ex quorum expositione dabit no¬
bis fortasse etiam illa quȩ non posuit in¬
celligere. Pascit enini manifestis. exercet
obscuris. Audiamus exponentem. qui au¬
diuimus proponentem. Dicit ergo eis iħe.
um ouium. Ecce ipsum ostium quod
eclausum posuerat aperuit. ipsc ẽ ostium
agnouimus. intiremus ut nos intrasse gati¬
deamus. Om̃s quotquot uenerunt: fures
sunt & latrones. Quid ẽ hoc : om̃s quot¬
quot uenerunt dixit utiq prȩter me.
Recolamus ergo. Ante aduentum ipsis ue¬

Expanded text:
tur, quia sciunt vocem doctrinae suae. tur, quia sciunt vocem doctrinae suae. Alienos vero ductores non sequuntur, sed fugiunt ab eis, quia non noverunt vocem, id est doctrinam, alienorum. Sed loquente Domino Jesu, non intellexerunt, qui audierunt ; incrassatum enim habuerunt cor, et graviter audierunt . Nominat ostium, nominat ovile, nominat oves, commendat haec omnia, sed nondum exponit. Legamus ergo quia venturus est ad ea verba in quibus nobis aliqua quae dixit dignetur exponere; ex quorum expositione dabit nobis fortasse etiam illa quae non exposuit intelligere. Pascit enim manifestis, exercet obscuris. Audiamus exponentem, qui audivimus proponentem. Dicit ergo eis iterusum ostium ovium. Ecce ipsum ostium, quod clausum posuerat, aperuit. Ipse est ostium. Agnovimus, intremus, ut nos intrasse gaudeamus. Omnes quotquot venerunt, fures sunt et latrones. Quid est hoc, Domine? Oquot venerunt, dixit, utique praeter me. Recolamus ergo. Ante adventum ipsius ve
Abbreviated transcription (Latin):
firmando & prȩdicando xp̃m. sicut quildi
suorum nuncupatiuus ds ẽ & non uerus.
Quid opus ẽ multa ꝑcurrere & multa ium¬
ꝑ heresim dinumerare: Hoc tenete i¬
ouile xp̃i: eccłiam catholicam ẽẽ credite.
Q uicumq intrare uelit ad ouile ꝑ ostium
Nam multi querendo głam suam oues ap̃
sparserunt potius quam congregauerins.
ut sino capite possit intrare. hi sunt qui¬
uocem ueri pastoris audiunt. hi sunt quos
proprias oues nominatim uerus pastor uo¬
eit. De ins dictum ẽ. Gaudete & exultate:¬
cas uocat nominacim. Et quis alius ea
emictit. nisi qui corum peccata dimittit.
ut eum sequi duris lberati unculis possint:
⁊ quis cas precessit quo cum sequantur: nͥ
qui resurgens a mortus iam non moritur:
& mors illi non dominabitur ultra: Has
uero educit a fide ad speciem: & ante istos
uadit quia prior omnium ascendit in
celum. & quȩ sunt oues suȩ illum secun¬

Expanded text:
affirmando et praedicando: Christus, sicut quilibet affirmando et praedicando: Christus, sicut quilibet suorum, nuncupativus Deus est, et non verus. Quid opus est multa percurrere, et multa vana haeresis dinumerare? Hoc tenete ovile Christi, Ecclesiam catholicam esse credite. Quicunque intrare velit in ovile, per ostium Nam multi quaerendo gloriam suam, oves Christi sparserunt potius quam congregaverunt. ut sano capite possit intrare. Hi sunt qui veri pastoris vocem audiunt. Hi sunt, quos proprias oves nominatim verus pastor vocat, de his dictum est: « Gaudete et exsultateeas nominatim vocat, et quis alius eas emittit? nisi qui eorum peccata dimittit, ut eum sequi duris liberatae vinculis possint. Et quis eas praecessit, quo eum sequantur? nisi qui resurgens a mortuis jam non moritur, et mors illi ultra non dominabitur? Has vero educit a fide ad speciem; et ante istas vadit, quia prior omnium ascendit in coelum; et quae sunt oves suae, illum sequun
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. Sed ascendit aliunde: ille fur ẽ
&. latro. Non solum uero tales inueniunt᷑
doctores inter eos qui sine nomine ep̃ sint
sicut multi philosophi. qui suam sapientiã
buccis crepantibus uentilabant. & itam
beatam suis sectatorib promiserunt. Ue¬
rum etiam plurimi qui xp̃iano nomine
censebantur. & illuminatos axp̃o se cẽ uc¬
tabant. fingentes sibi noua queq dognati
de xp̃o. & fidei catholicȩ contraria sicut in¬
numerabiles heretici faciebant estimantes
se falso nomine ꝑ ianuam quȩ xp̃c est
intrare. Sabelluis dicit. Qui filius ẽ ipse
ꝑ ostium: qui filium dicit patrem. Arrius
ceret: si diceret alus non aliud. Quando
enim dicit aliud. ei contradicit a qͦ audit.
ego & pater unum sumus. Nec ipse ergo
intrat ꝑ ostium. Predicat ergo xp̃m. qui¬
Nec ipse intrat ꝑ ostium. quia xp̃c & homo
&. d̃s ẽ. Huic enim noua heresis que nꝰ¬
temporibus orta ẽ consentire uidetur.

Expanded text:
tum est: Sed ascendit aliunde, ille fur est, tum est: Sed ascendit aliunde, ille fur est, et latro. Non solum vero tales inveniuntur doctores inter eos qui sine nomine Christi sunt, sicut multi philosophorum qui suam sapientiam buccis crepantibus ventilabant, et vitam beatam suis sectatoribus promiserunt; verum etiam plurimi 562 qui Christiano nomine censebantur, et illuminatos a Christo se esse jactabant, fingentes sibi nova quaeque nomina de Christo, et fidei catholicae contraria, sicut innumerabiles haeretici faciebant, aestimantes se falso nomine per januam, quae Christus est, intrare. « Sabellius dicit: Qui Filius est, ipse per ostium, qui Filium dicit Patrem. Arianusceret, si diceret alius, non aliud. Quando enim dicit aliud, ei contradicit a quo audit: Ego et Pater unum sumus . Nec ipse ergo intrat per ostium: praedicat enim Christum quaNec ipse intrat per ostium, quia Christus et homo et Deus est. » Huic enim nova haeresis quae ntemporibus orta est consentire videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
pharisei dicentes. Numquid & nos ceci sumꝰ:
S ed hec omina inaniter faciunt. quia non
intrant ꝑ ostium. sed aliunde tiunidi facti.
quasi ꝑ scipsos ascendere quȩrunt. Qua¬
propter dñs similitudinem proposuit de
grege suo. & de ostio quo intratur. ad ouile.
Q uiã enun prodest uana iactantium de bene
uiuendo iuflatio dum ad finem ꝑpetualit̾
bencinuendo uita corum non ꝑueniat:
A d hoc enim debet uincuiq prodesse beneuiue¬
re. ut detur illi semꝑ bene uiuere. Nam si
cui datur non semꝑ beneniuere: quid pro¬
dest ei bene uiuere ad tempus: Igitur nec
Sic sunt enim quidam homines qui in sius
głantur morib. & alios post se trahere quȩ¬
runt. non de. xp̃i preceptis iustruentes suos
sectatores. sed suis exemplis uiuere eos suaden¬
tes. de quib alio loco ipsa ueritas ait. docen¬
tes doctrinas hominum. & mandata dei
contempnentes. hi ꝑ aliam partem ascenden-¬
tes querunt rapere & occidere. non ut pa¬
stor sanare atq saluare. De talibus hic die¬

Expanded text:
isti Pharisaei, dicentes: Nunquid et nos caeci sumus? » Sed haec omnia inaniter faciunt, quia non intrant per ostium, sed aliunde, tumido fastu quasi per se ipsos ascendere quaerunt. « Quapropter Dominus similitudinem proposuit de grege suo, et de ostio quo intratur ad ovile. » Quid enim prodest vana jactantium de bene vivendo inflatio, dum ad finem perpetualiter bene vivendo vita eorum non perveniat? « Ad hoc enim debet unicuique prodesse bene vivere, ut detur illi semper bene vivere; nam si cui non datur semper bene vivere, quid prodest ei bene vivere ad tempus? Igitur nec » Sunt enim quidam homines qui in suis gloriantur moribus, et alios post se trahere quaerunt, non de Christi praeceptis instruentes suos sectatores, sed suis exemplis vivere eos suadentes, de quibus alio loco ipsa Veritas ait: Docentes doctrinas hominum , et mandata Dei contemnentes. « Hi per aliam partem ascendere quaerunt, rapere et occidere; non ut pastor, salvare atque conservare. » De talibus hic dic
Abbreviated transcription (Latin):
ropter phariseorum qui se
uidere iactabant cum cȩci
erant uenenatam & super¬
bam & insanabilem arrogantiam dñs iħc
ista concexuit. quȩ in hac parabola legunt᷑.
quam ipse illis non intelligentib exponere
dignatus ẽ. In qua nos salubriter si aduer¬
tamus ammonuit non arrogari in sapien¬
tia humana: non in morum dignitate. sed
in humilitate fidi catholicȩ qui in xp̃o non
desit. Multi enim sunt pagani qui scđ̃m
quandam uite huius consuetitudinem
dicuntur boni homines. innocentes. & qͦͥsi
obseruantes quȩ in lege di p̃cepta sunt.¬
deferentes honorem parentibus suis. non me¬
chantes. non homicidium ꝑpetrantes. non
furtum facientes. non falsum aduersus qͤm qͣm

Expanded text:
ropter Pharisaeorum qui se videre jactabant, cum caeci erant, venenatam et superbam et insanabilem arrogantiam Dominus Jesus ista contexuit, quae in hac parabola teguntur, quam ipse illis non intelligentibus exponere dignatus est, in qua nos salubriter, si advertamus, admonuit non gloriari in sapientia humana, non in morum dignitate, sed in humilitate fidei catholicae, quae in Christum non desit. Multi enim sunt pagani, qui secundum quamdam vitae hujus consuetudinem dicuntur boni homines, innocentes et quasi observantes ea quae in lege praecepta sunt,deferentes honorem parentibus suis, non moechantes, non homicidium perpetrantes, non furtum facientes, non falsum adversus quemquam
Abbreviated transcription (Latin):
asq uirtutes. aliquando quide suo ex¬
emplo xp̃ianos fieri imitatores ubet
dicendo: imitatores mei estote. sicut
& ego xp̃i. aliquando quide de se resi¬
piscens: ad ipsius nos imitationẽ exten¬
dit dicens: estote gͦ imitatores di. sicut
filii bañi. Lam uero demonstrans. quia
nichil ita hanc imitationem pariat. qũa
si ita uiuat aliquis. ut bonum eius in cõ¬
mune ꝓficiat. atq uniuersis utiliora pro¬
uideat. adiunxit: ambulate in caritate.
Ideo cum dixisset &. imitatores mei esto¬
te. continuo de caritate deseruit: quia
hȩc p̃cipue uirtus homines do ꝓximos

Expanded text:
s vincere. Aliquando quidem suo exemplo Christi nos fieri imitatores iubet dicendo: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi. Aliquando quidem de se resipiscens ad Deum, ad ipsius nos imitationem hortatur dicens: Estote imitatores Dei, sicut filii carissimi. Iam vero demonstrans, quia nihil hanc imitationem ita pariat, quam si ita vivat aliquis, ut bonum eius in commune proficiat atque universis utiliora praevideat, adiunxit: Ambulate in caritate. Ideo cum dixisset, Imitatores mei estote, continuo de caritate disseruit, quia haec praecipue virtus homines Deo proximos