comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum illi qui credider̃. qui ꝑtinent ad̃ nume¬
rum scõrũ: s ce suꝑ numerũ. Intrar̃ multi ui¬
sti: s plures iniqui. Et ꝑtuler̃ uisti iniquos.
Quando: ineccłam. Nunqͥd mͦ solum ex qͦ enu¬
merat. ex qͦ cõmemorat : ĩdõ nenuraret᷑ mͦ ec¬
desia. uł ne qͥsꝙ miraret᷑ ineccła. Uolens ẽe m̃¬
brum bonum ecclȩ. audiat & ipsam eccłam
matrẽ suã d̃icentẽ sibi. Noli mirari ad ista fi¬
li: sepe expugnauer̃ me auiuertute mea.
Magnꝰ effectꝰ sic cȩpisse psalmũ: sepe expug¬
uauer̃ me auiuentute mea. Quasi aliqͥd iam
loquebat᷑. Uidet᷑ enim ñ cȩpisse. s respõdisse.
Respondeat aut̃ quib dam cogitantib et
dicentib. Quanta mala ꝑferimꝰ: quanta
scandala crebescunt cotidie. quando iniqͥ in¬
trant in eccłam & portamꝰ eos. Respondeat au
spondeat querelis infirmorũ. Et confirment
firmi infiritios: & grandes paruulos: & dicat
eccła. Sepe expugnauer̃ ine a uiuentute mã.

Expanded text:
m illi crediderunt qui pertinent ad numerum sanctorum; sed et «super numerum» intrarunt: multi justi, sed et plures iniqui; et pertulerunt justi iniquos. Quando? In Ecclesia. Numquid modo solum, ex quo enumerat, ex quo commemorat? Ideo ne miraretur modo Ecclesia, vel ne quisquam miraretur in Ecclesia, volens esse membrum bonum Ecclesiae, audiat et ipsam Ecclesiam matrem suam dicentem sibi: Noli mirari ad ista, fili; «Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» 3. Magnus affectus sic coepisse Psalmum: «Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» Quasi aliquid jam loquebatur: videtur enim non coepisse, sed respondisse. Respondit autem, quibus? Cogitantibus et dicentibus: Quanta mala perferimus, quanta scandala crebrescunt quotidie, quando iniqui intrant in Ecclesiam et portamus eos? Respondeat autoce respondeat querelis infirmorum, et confirment firmi infirmos, et grandes parvulos, et dicat Ecclesia, «Saepe expugnaverunt me a juventute mea.
Abbreviated transcription (Latin):
latione sic̃ estas solis arescunt. Aut qui cogita¬
tionib &e curis. & sollicitudine huiꝰ mundi: tã¬
ꝗ spinis auaritiȩ suffocant qđ in illis cȩperat
affert fructum. aluudd tricenũ. aliud sexagenũ.
aliud centenũ. Siue parũ. siue multũ. om̃s in hor¬
reo er̃. St̃ gͦ tales: ar ꝓpt̃ hoc loquun᷑. Propt̃ hoc
loquit᷑ scriptura: ꝓpt̃ hoc ñ tacet euangłm.
d &e illi audiant: ne forte aliud̃ sint. hodie. ali¬
uacras. Ne forte mutent᷑ audiendo: aut arent
iiam. aut lapides purgent. aut spinas euel¬
lant. Dicat sp̃s dĩ: dicat nob̃. Cantet nob̃ suie
uelimꝰ saltare. siue nolimꝰ. cautet & ipse. Sic̃
eiũ qͥ saltat. m̃bra mouet ad cantũ: sic quia
saltant ad p̃ceptum dĩ. oꝑib obtemꝑant so¬
no. Idõ qͥ noluer᷑ hoc facere: quid illis dicit
Piansimꝰ: & ñ lam̃tastis. Cantat gͦ credimꝰ in
dĩ nuscd̾iat: quia et̃ de quib tios consolet᷑.

Expanded text:
latione, sicut aestu solis, arescunt; aut qui cogitalatione, sicut aestu solis, arescunt; aut qui cogitationibus et curis et sollicitudine hujus mundi, tanquam spinis avaritiae offocant quod in illis coeperat affert fructum, aliud tricenum, aliud sexagenum, aliud centenum : sive parum, sive multum, omnes in horreo erunt. Sunt ergo tales, et propter hos loquimur. Propter hos loquitur Scriptura, propter hos non tacet Evangelium. Sed et illi audiant, ne forte aliud sint hodie, aliud cras; ne forte mutentur audiendo, aut arent viam, aut lapides purgent, aut spinas evellant. Dicat Spiritus Dei, dicat nobis, cantet nobis; sive velimus saltare, sive nolimus, cantet ipse. Sicut enim qui saltat, membra movet ad cantum; sic qui saltant ad praeceptum Dei, operibus obtemperant sono. Ideo qui noluerunt hoc facere, quid illis Dominus planximus, et non lamentastis» . Cantet ergo; credimus in Dei misericordiam, quia erunt de quibus nos consoletur.
Abbreviated transcription (Latin):
breuis. et magnus in oꝑe: sic̃ scriptũ ẽ de illa ui¬
dua. quȩ duo mimita misit ingalõfilatium.
breuis pecuma. s magnacaritas: sica iste psal¬
mꝰ. Si uerba numeres: breuis ẽ.Si sententias ap¬
pendas: magnus ẽ. Non gͦ nos poterit duitius
usq ad faistidium detinere. Quare. aduertat
tunȩ. Inuenit sibi locum. inuenit corda ubire¬
quiescat: inuenit t̾rã uͥgerminet. & fructum
ferat. Nam quia multi mali s̃ &e unqui qͦs por¬
tat eccła usꝙ in finẽ: manifestũ ẽ. Et hisunt qͥ¬
b uerbum dĩ suꝑfluum ẽ. Aut sic muillos ca¬
ait quom sem̃ inuia conculcat᷑. & auolatilib
colligit᷑: aut sic in eos cadat. quomͦ sem̃ inpe¬
trosa locauͥ ñ ht̃ t̃ram multam. statĩ exiit. et
calefacto sole arescit. quia ñ habebat radicẽ.
Aut sic̃ int̃ spinas qđ & germinet & conetur
inauras surgere: offocat᷑ tam̃ multitudine spi¬
narum. Tales aut̃ sunt qͥu̾bũ dĩ contẽpnunt
sic̃ ua: aut qͥ adhoram gaudent. & facta tribu¬

Expanded text:
brevis, et magnus in opere ; sicut scriptum est de illa vidua quae duo minuta misit in gazophylacium, brevis pecunia, sed magna charitas : sic et iste psalmus, si verba numeres, brevis est; si sententias appendas, magnus est. Non ergo nos poterit diutius usque ad fastidium detinere. Quare? Advertat ne, importune. Invenit sibi locum, invenit corda ubi requiescat, invenit terram ubi germinet et fructum ferat. Nam quia multi mali sunt et iniqui quos portat Ecclesia usque in finem, manifestum est: et hi sunt quibus verbum Dei superfluum est; et aut sic in illos cadit, quomodo semen in via conculcatur, et a volatilibus colligitur; aut sic in eos cadit, quomodo semen in petrosa loca, ubi non habet terram multam, statim exit, et calefacto sole arescit, quia non habet radicem; aut sicut inter spinas, quod etsi germinet et conetur in auras surgere, offocatur tamen multitudine spinarum. Tales autem sunt qui verbum Dei contemnunt sicut via, aut qui ad horam gaudent, et facta tribu
Abbreviated transcription (Latin):
de his quos tolerat. Et tanquã ddice¬
retur. Nunquid mͦ olimẽ. eccła ex quo uocant᷑
scĩ ẽ eccła int̃ra. Aliquando insolo abel eccła e¬
fr̾e̾ malo &e pdito cam. Aliq̃n insolo enoch ec¬
cła erat: & translatus ẽ abiuiqͥs. Aliqn in sola do¬
mo noȩ eccła erat: et quanta ꝑtulit om̃s qui di¬
luuio perier̃. et sola arca natauit influctibꝰ &
euasit addsiccum. Aliq̃ñ in solo abraham eccła
tates: quousq deus eum de medio ipsorum lib̃a¬
uit. Cȩpit eẽ et inpopło isrł eccła: ꝑtulit pha-¬
raonem & egiptios. Cȩpit &e inpsa ȩccła. iãest

Expanded text:
erat, et tanquam diceretur, Numquid modo? Olim est Ecclesia; ex quo vocantur sancti, est Ecclesia in terra. Aliquando in solo Abel Ecclesia etre malo et perdito Cain . Aliquando in solo Enoch Ecclesia erat, et translatus est ab iniquis . Aliquando in sola domo Noe Ecclesia erat, et pertulit omnes qui diluvio perierunt, et sola arca natavit in fluctibus, et evasit ad siccum . Aliquando in solo Abraham Ecclesia tates, quousque Deus eum de medio ipsorum liberavit . Coepit esse et in populo Israel Ecclesia; pertulit Pharaonem et Aegyptios. Coepit et in ipsa Ecclesia, id est
Abbreviated transcription (Latin):
pectet. Quis enim unꝗͣ
uł potest. uł potuit. uł
poterit. iiuenire qui
exortatione opus ẽ. ad eam rem quã sua sp̃o¬
te appetit aniuiꝰ : Nani ꝓfecto qui exortat᷑:
idagit ut excitet᷑ uoluntas eiꝰ cũ qͦ agit. ad
illud ꝓpt̾ qđ exortationis adhibet᷑ alloqͥũ.
Ut qͥd gͦ nob̾cũ agit᷑. ut uelim᷑ qđ nolle
ñ possumꝰ : nͥ qͥa om̃s qͥdem beatitudinem¬

Expanded text:
t. Quis enim unquam vel potest, vel potuit, vel poterit inveniri, qui exhortatione opus est ad eam rem, quam sua sponte appetit animus humanus? Nam profecto qui exhortatur, id agit ut excitetur voluntas ejus cum quo agit ad illud propter quod exhortationis adhibetur alloquium. Ut quid ergo nobiscum agitur ut velimus quod nolle non possum
Abbreviated transcription (Latin):
ueniͥmꝰ faciem eiuis in confessiome. Quamquã fiuelimꝰ
intelligere inmaturum tempꝰ noctis huius anteqͣm
uenisset plenitudo temporis id ÷ ipsa maturitas. qͥn¬
do xp̃c manifestaret᷑ incarne: nec tunc ȩccła tacuit.:
s pͣueniens eius mnaturitatẽ. ꝓphetando clamauit.
& in uerb̃ dĩ sꝑauit: potentis facere qđ ꝓmisit. ut
in semine abrahȩ benedicerent᷑ omnes gentes. Ipse¬
qđ sequit᷑ dicit. Preuener̃ oculi mei ad matutinuim:
ut mneditarer eloquia tua. Poriamꝰ eram matutuũ:
qͣndo qui sedebant inumbra mortis. lux orta ẽ eis.
uider̃. ut meditarent᷑ eloquia dĩ quȩtunc erant
in lege ac ꝓpħis cumhec futura nuntiabant
eisq pꝰea iustis scd̾m uidicium dabit uitam: qͥ a
ñ frustra illi hoc ordine dr̃. miscłiam & udiciũ¬

Expanded text:
veniamus faciem ejus in confessione» . Quanquam si velimus veniamus faciem ejus in confessione» . Quanquam si velimus intelligere immaturum tempus noctis hujus, antequam venisset plenitudo temporis, id est, ipsa maturitas, quando Christus manifestaretur in carne ; nec tunc Ecclesia tacuit, sed praeveniens Istam maturitatem, prophetando clamavit, et in verbis Dei speravit potentis facere quod promisit, ut in semine Abrahae benedicerentur omnes gentes  sequitur dicit, «Praevenerunt oculi mei ad matutinum, ut meditarer eloquia tua.» Ponamus enim matutinum, quando qui sedebant in umbra mortis, lux orta est eis ; aeviderunt, ut meditarentur eloquia Dei, quae tunc erant, et in Lege ac Prophetis haec futura nuntiabant?eisque postea justis secundum judicium dabit vitam; quia non frustra illi hoc ordine dicitur, «Mi
Abbreviated transcription (Latin):
galli cantu. an ingalli cantu. Ita nichil uit̾eẽt:
utrũ intempesta nocte. anuͦ in indempesta no¬
cce. id÷ in nocte intempesta. clamasse se diceret.
Grecus tam̃ in nocte in tempesta dixit: quod
idem ualet. si dicatur. in ĩmaturitate. ⁊ id: in
temꝑe nocturno & minaturo. Haccenꝰ de obscu-¬
io uerbo fuerit disputatũ: nunc uideamꝰ qͥs
ipse sit sensus. Preueiu inquit in nocte. in tẽ¬
pesta. & clamaui: uiuerb̃ tuis speraui. Die hoc
adiniũ quẽq fidelium referamꝰ. & ad ꝓprietatẽ
rei geste: sepe contingit. ut tali noctis temꝑe
uigilet amor dĩ: et magno surgende orationis
affectii ñ expectetur. s pͣueniat᷑. qđ pꝰ galli can¬
tũ consueuit eẽ tempꝰ orandi.Si aut̃ accipiamꝰ
hoc totũ sdłm noctem: utiq in tempesta nocte
clamanus ad dm̃i÷ & p̃ueninius ĩmaturtatẽ temꝑis. in
quo uob̾ redditurꝰ est qđ ꝓmisit: sic̃ alibi legit᷑ : pre

Expanded text:
galli cantu, an, in galli cantu: ita nihil interesset, galli cantu, an, in galli cantu: ita nihil interesset, utrum «intempesta,» an vero «in intempesta nocte,» id est, «in nocte intempesta» clamasse se diceret. Graecus tamen «in nocte intempesta» dixit, quod idem valet si dicatur, «in immaturitate,» id est, in tempore nocturno immaturo. Hactenus de obscuro verbo fuerit disputatum; nunc videamus quis ipse sit sensus. 4. «Praeveni,» inquit, «in nocte intempesta, et clamavi; in verbis tuis speravi.» Si hoc ad unumquemque fidelium referamus, et ad proprietatem rei gestae; saepe contingit ut tali noctis tempore vigilet amor Dei, et magno urgente orationis affectu, non exspectetur sed praeveniatur quod post galli cantum consuevit esse tempus orandi. Si autem accipiamus hoc totum saeculum noctem; utique intempesta nocte clamamus ad Deum, et praevenimus maturitatem temporis in quo nobis redditurus est
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ utunt᷑ historici. ut dicant ea tempestate.: qđ
uolunt eo temꝑe intelligi. Et qđ ait locutore¬
gregius. unde hȩc tamclara repente tempestas:
non celum: ambis uentisue turbatum. s magis
subita & splendida serenitate fulgidum sig¬
nificauit hoc nomine. Qđ gͦ grece dictum enaho
ria nonuno grece .s. duobꝰ id ÷ p̃positione et nomi¬
ne: hoc int̾pretes nũ quidam dixer̃ in tempe¬
sta nocte: plures imaturitate. ñ duobꝰ uerb̾.
s uno. cuius uocabuli nominatuus ẽ ĩmaturi¬
tas: non nulli uͦ in duobꝰ uerb. sic̃ grecus posuit
in imaturitate. doria quippe: ĩmaturitas ẽ.
etiam ille qui dixit. in tempesta nocce. p̃posi¬
tione geminata dicere in in tempesta: ut una
p̃positio significet in qua hora. altera ꝑtineat
ad compositionẽ nominis. Nichil saneuit est
ad sententiam: utium quis dicat ogisse se aliqͥd

Expanded text:
ter utuntur historici, ut dicant, Ea tempestate, quod ter utuntur historici, ut dicant, Ea tempestate, quod volunt Eo tempore intelligi: et quod ait locutor egregius, Unde haec tam clara repente Tempestas? non coelum nimbis ventisve turbatum, sed magis subita et splendida serenitate fulgidum significavit hoc nomine. Quod ergo graece dictum est ἐν ἀωρίᾳ, non uno verbo, sed duobus, id est, praepositione et nomine; hoc interpretes nostri quidam dixerunt, «intempesta nocte,» plures, «immaturitate,» non duobus verbis, sed uno, cujus vocabuli nominativus est immaturitas; nonnulli vero in duobus verbis, sicut graecus posuit, «in immaturitate;» ἀωρία quippe immaturitas est, etiam ille qui dixit, «intempesta nocte,» praepositione dicere geminata, «in intempesta;» ut una praepositio significet in qua hora, altera pertineat ad compositionem nominis. Nihil sane interest ad sententiam, utrum quis dicat egisse se aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Salus quippe antmnȩ facit. ut faciat qͦd facien¬
dum ẽẽ cognoscitur. & usq ad mortẽ corpons
si hoc flagitat extrema temptatio. ꝓtestimoni¬
orum diuiuorum ueritate cercet᷑. Ubi aut̃ ñ
tempesta nocte: & clamaui. Ptures codices ñ ha¬
bent intempesta nocce: s̃ in maturitatẽ. Uix
autẽ unus inuentꝰ ẽ. qͥ haberet gentinatã p̃po¬
sitionẽ: id÷ in immaturitate. Iinmaturitas
itaq hoc loco nocturnũ tempꝰ ẽ. qđ ñ ẽ matu¬
rutu. id÷ opoitunum. ut agat᷑ aliqͥd uigilando.
Qđ etiatu uullgo dici solet. hora importuna: nos
quoq un tempesta. id÷ media quando quiesceu
dum ẽ. Hinc ꝓculdubio muncupata ẽ: quia uti¬
portuna ẽ accionibꝰ uigilantium. Tempestiuũ
eium dixer̃ ueteres oportunum. & intempestritũ
importunum : a temꝑe ducto uocabulo. ñ ab il¬
la tempestate. quȩ consuetudine latinȩ linguȩ.
cȩli ꝑturbatio iam uocatur: quã ꝗͣ isto uerbo libẽ¬

Expanded text:
Salus quippe animae facit ut fiat quod facienSalus quippe animae facit ut fiat quod faciendum esse cognoscitur, et usque ad mortem corporis, si hoc flagitat extrema tentatio, pro testimoniorum divinorum veritate certetur: ubi autem non tempesta nocte, et clamavi.» Plures codices non habent, «intempesta nocte;» sed, «immaturitate:» vix autem unus inventus est qui haberet geminatam praepositionem, id itaque hoc loco nocturnum tempus est, quod non est maturum, id est, opportunum, ut agatur aliquid vigilando, quod etiam vulgo dici solet hora importuna: nox quoque intempesta, id dum est, hinc procul dubio nuncupata est, quia inopportuna est actionibus vigilantium. Tempestivum enim dixerunt veteres opportunum; et intempestivum, inopportunum: a tempore ducto vocabulo, non ab illa tempestate, quae consuetudine latinae linguae coeli perturbatio jam vocatur. Quanquam isto verbo liben
Abbreviated transcription (Latin):
se testat᷑: nec aliunde cognouisse. quã de seip¬
sis utiq testimoniis. Quȩ s̃ ista testimonia. nͥ
quibꝰ testatus ẽ dĩ daturum se regnũ siris fili¬
is sempit̾num: & qͥa in uiugentto hoc se datutũ
c̃ẽ testatus ẽ. de quo dictumiẽ & regni eius none¬
rit finis: ipsa testimonia dixit in ȩt̃num fun¬
data : qͥa id qd ꝑ ea dc̃ ꝓmisit. ȩt̃num ẽ. Nam
ꝑ seipsa testimonia tunc noner̃ necessaria. quan¬
do res ipsa uidebitur: ꝓpt̃ quam credenda nunc
testimonia requiruntur. Et ideo bene intelli¬
gitur dictum. fundasti ea: quia in xp̃o uera
monstrant᷑. Fundam̃tum enim aliud nemo
potest ponere. prȩter id qd positum ẽ: qđ ẽ¬
xp̃c iħc. Unde hoc gͦ iste ittio cognouit.
nͥ qͥa eccła loquitur. quȩ t̾tis ñ defuit ab ini¬
tlo generis humani. cuius primitiȩ abel sc̃s
ẽ unmolatus ÷ & ipse intestimoniũ futuri
sanguinis mediators ab impio fr̃e fundendi.

Expanded text:
se testatur, nec aliunde cognovisse quam de ipse testatur, nec aliunde cognovisse quam de ipsis utique testimoniis. Quae sunt ista testimonia, nisi quibus testatus est Deus daturum se regnum suis filiis sempiternum? Et quia hoc in Unigenito se daturum esse testatus est, de quo dictum est, «Et regni ejus non erit finis» ; ipsa testimonia dixit in aeternum esse fundata, quia id quod per ea Deus promisit, aeternum est. Nam per se ipsa testimonia tunc non erunt necessaria, quando res ipsa videbitur, propter quam credendam nunc testimonia requiruntur. Et ideo bene intelligitur dictum, «fundasti ea,» quia in Christo vera monstrantur. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est,  . Unde hoc ergo iste initio cognovit, nisi quia Ecclesia loquitur, quae terris non defuit ab initio generis humani, cujus primitiae Abel sanctus est, immolatus et ipse in testimonium futuri sanguinis Mediatoris ab impio fratre fundendi?
Abbreviated transcription (Latin):
iniserando id exhibet qđ ꝓmisit: ne ueritas de¬
sit. Erga om̃s autem & qͦs lib̾at & qͦs damnat.
om̃s uie dñi miscdia & ueritas: qͥa ñ ubi non
misecet᷑. uindictȩ ueritas exhibet᷑. Multos aut̃
immeritos lib̾at: ĩmeritum aut̃ neminem
niis tuis: qͥa ui et̃num fundasti ea. Qđ grecus
ait catharcas: aliqui nr̃i ab initio. aliqui initio.
aliqui ininitiis. interp̃tati s̃. S qui plurale h
dicere maluerunt: grecam locutionẽ secuti s̃. la¬
tinȩ autẽ linguȩ illud potiꝰ usitatum ẽ. ut ab
si pluralit̃. s aduerbialit dr̃: quale ẽ aput
nos cum dicimꝰ. alias hoc fatio. Plurarẽ nume¬
rum feminini generis dicere uidemur: s ad¬
uerbium ẽ. & significat alio temꝑe. Quid ẽ gͦab
initio cognoui. uł potiꝰ ut & nos aduerbialiter
id dicamus. initio cognoui de testimoniis tuis qͥa
in et̃uum fundasti ea: testimonia dĩ in eternũ
ab illo dicit fundata: & hoc se uttio cognouis¬

Expanded text:
iserando id exhibet quod promisit, ne veritas desit. Erga omnes autem et quos liberat, et quos damnat, omnes viae Domini misericordia et veritas; quia ubi non miseretur, vindictae veritas exhibetur. Multos quippe immeritos liberat, immeritum autem neminemniis tuis, quia in aeternum fundasti ea.» Quod graecus ait, καταρχὰς, aliqui nostri «ab initio,» aliqui «initio,» aliqui «in initiis» interpretati sunt. Sed qui pluraliter hoc dicere maluerunt, graecam locutionem secuti sunt. Latinae autem linguae illud potius usitatum est, ut «ab si pluraliter, sed adverbialiter dicitur: quale est apud nos, cum dicimus, Alias hoc facio; pluralem numerum feminini generis dicere videmur, sed adverbium est, et significat Alio tempore. Quid est ergo, «Ad initio cognovi,» vel potius, ut et nos adverbialiter id dicamus, «Initio cognovi de testimoniis tuis, quia in aeternum fundasti ea?» Testimonia Domini in aeternum ab illo dicit esse fundata, et hoc se initio cognovis
Abbreviated transcription (Latin):
tum. dicit. unde & psalmi huiꝰ incipit lectio.
de qua nunc disputare suscepuꝰ. Uide hu-¬
militatẽ in eam & eripe me: quia legem tuã
ñ sum oblitus. Hoc loco nullam dĩ legẽ conue¬
mentiꝰ intelligimꝰ: nͥ qͥa immnobilit̃ fixũ ẽ.
ut omĩs qui se exaltat humiliet᷑: & omĩs qui
se humiliat exaltet᷑. Suꝑbꝰ gͦ malis ut humi¬
lietur. innectit᷑: humilis a malis. ut exaltet᷑.¬

Expanded text:
tum dicit, unde psalmi hujus incipit lectio, de qua nunc disputare suscepimus: «Vide humilitatem meam, et eripe me; quia legem tuam non sum oblitus.» Hoc loco nullam Dei legem convenientius intelligimus, nisi qua immobiliter fixum est ut omnis qui se exaltat, humilietur, et omnis qui se humiliat, exaltetur . Superbus ergo malis, ut humilietur, innectitur; humilis a malis, ut exaltet
Abbreviated transcription (Latin):
scdm eloquium tuũ da mͥ intellectũ: huic con¬
gruit qđ posterius. scdmi eloquium tuũ eri¬
pe me. Accipiendo quippe intellectũ eripitur.
inquit labia mea huuiũ: cum docueris me ui¬
stificationes tuas. Nouimus quẽadmodũ doceat
as̃: eos qui sunt docibiles dĩ. Oniis enuum qui au¬
diuit a patre & didicit. uenit adeum qui iusti¬
ficat impium: ut ñ solũ memoria recinendo.
uerum etiam faciendo custodiat iustificationes
dĩ. Sic eium qui głat᷑. ñ in seipso. ẜ in dño glet᷑.¬

Expanded text:
m eloquium tuum da mihi intellectum;» huic congruit quod posterius, «Secundum eloquium tuum eripe me.» Accipiendo quippe intellectum eripitur, inquit, «labia mea hymnum, cum docueris me justificationes tuas.» Novimus quemadmodum doceat eos Deus qui sunt docibiles Deo. Omnis enim qui audivit a Patre et didicit, venit ad eum qui justificat impium : ut non solum memoria retinendo, verum etiam faciendo custodiat justificationes Dei. Sic enim qui gloriatur, non in seipso, sed in Domino gl
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ꝑ secutionem uinior a maiore: ut diceret qđł¬
iunior. qđ sequit᷑. Tribulatio & necessitas in¬
uener̃ me: mandata tua meditatio ẽ. S euiant.
ꝑsequant᷑: dum tam̃ mandata dĩ ñ reliquantur ⁊
&e ex ipsis mandatis etiam qui seuiunt. diligan
ccum damͥ et iuuam. Intellectum p oscit iste iu¬
nior: quem si ñ haberet. ñ suꝑ seniores intelli¬
geret: s eum poscit in tribulatione te necessita¬
te. qđ intelligat quã sit contemnendũ. qđ ei
possunt auferre ꝑsequentes uumici : aquib¬

Expanded text:
est persecutionem junior a majore, ut diceret junior quod sequitur: «Tribulatio et necessitas invenerunt me, mandata tua meditatio mea est.» Saeviant, persequantur; dum tamen mandata Dei non relinquantur, et ex ipsis mandatis etiam qui saeviunt diligantuctum da mihi, et vivam.» Intellectum poscit iste junior; quem si non haberet; non super seniores intelligeret: sed eum poscit in tribulatione et necessitate, quo intelligat quam sit contemnendum quod ei possunt auferre persequentes
Abbreviated transcription (Latin):
illo uideri: s sicut nouit dñs uias iustorum :
&e sic̃ ait moisi. scio te p̃onũibꝰ. Nam si hoc eum
ñ adiuuaret gradientẽ. qđ eius uiȩ s̃ in conspe¬
ctu dnͣi: ñ diceret id̾eo se custodisse mandata &
testunonia eiꝰ: quia om̃s uiȩ suȩ in conspectu
s̃ dñi. Nouit gͦ audire. seruite dño in timore: &
exultate ei cum tremore. App̃hendite disciplinã.
nequando irascatur dñs: & pereatis auia iusta:
quia nͥ in conspectu dñi eẽt ÷ uia usta ũeẽt.
Nam hunc timore & tremorem apłs etiã paulus
imponit eis. quibꝰ dicit. Cũ timore & tremore.
urt̾m ipsorum salutẽ oꝑamuni. Et cur ħ dix̾it

Expanded text:
i; sed sicut novit Dominus vias justorum , et sicut ait Moysi, «Scio te prae omnibus» . Nam si hoc cum non adjuvaret gradientem, quod ejus viae sunt in conspectu Dei, non diceret ideo se custodisse mandata et testimonia ejus, quia omnes viae suae sunt in conspectu Domini. Novit enim audire, «Servite exsultate ei cum tremore: apprehendite disciplinam, nequando irascatur Dominus, et pereatis de via justa» : quia nisi in conspectu Domini esset, via justa non esset. Nam hunc timorem et tremorem apostolus etiam Paulus imponit eis quibus dicit, «Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini:» et cur hoc dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
pant᷑. D qͥa ꝓ testimoniis dĩ etiam flãmus c̃¬
cremari. sine caritate uichil ꝓdest: idõ ad¬
didit. & dilexi ea ualde. Supra autẽ dixerat.
mandata tuia dilexi: deuide sequenti uer
mandata &e testimonia custodiui. Ait enĩ.
Custodiui mandata tua. & testimonia tu¬
a. Qͥ enum diligit: ipse ueracit᷑ libent̾̃q cu¬
stodit. Pierumq enumdũ mandata dĩ eustodi¬
unt᷑: fiunt inimici contra quorum uoluntatẽ
custodiunt᷑. Iunc uͦ fortit̃ & testinonia custo¬
dienda s̃: ne ꝑsequentibꝰ inimucis negeittur.
Cuni gͦ se iste utrũq fecisse dixisset: dõ tri¬
buit unde fecit: adiungendo atq dicendo. Qͥa
om̃s uie mee in conspectu tuo dñe. Id̃ ÷ inquit¬
qđ custodiui iandata tua & testimonia tua:
quia om̃s uie mex in conspectu tuo. Tanquã dice¬
ret. Si au̾tisssis a me faciem tuã. fierem conturba¬
tus: nec tua mandata & cestimouia custodirẽ.
Custodiui gͦ: quia om̃s uiȩ meȩ in conspectu

Expanded text:
 testimoniis Dei etiam flammis concremari sine charitate nihil prodest , ideo addidit, «Et dilexi ea valde.» Supra autem dixerat, «Mandata tua dilexi;» deinde sequenti versmandata tua,» et «testimonia tua custodivi;» ait enim, «Custodivi mandata tua et testimonia tua.» Qui enim diligit, ipsa veraciter libenterque custodit. Plerumque autem dum mandata Dei custodiuntur, fiunt inimici contra quorum voluntatem custodiuntur: tunc vero fortiter et testimonia custodienda sunt, ne persequentibus inimicis negentur. 8. Cum ergo se iste utrumque fecisse dixisset, Deo tribuit unde fecit, adjungendo atque dicendo: «Quia omnes viae meae in conspectu tuo, Domine.» Ideo, inquit, «custodivi madata tua et testimonia tua; quia omnes viae meae in conspectu tuo.» Tanquam diceret: Si avertisses a me faciem tuam, fierem conturbatus, nec tua mandata et testimonia custodirem. Custodivi ergo, «quia omnes viae meae in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ fructu uias quȩ ad̾dextris s̃ id÷ iustorum
nou̾it dñs: contuiio fubiecit. Ipse eiũ reccos
faciet cursos tuos: & itinera tua in pace ꝑdu¬
cet. Ecce quare ait etiam iste: custodiui man¬
data tua & testimonia tua. Et uelut quȩreremus

Expanded text:
a dextris sunt, id est justorum, noverit Dominus, continuo subjecit: «Ipse enim rectos faciet gressus tuos, et itinera tua in pace producet» . Ecce quare ait etiam iste, «Custodivi mandata tua et testimonia tua.» Et velut quaereremus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ mandata eiꝰ ñ custodier̃ ⁊ Potest ista etiã
scĩs istorum temporũ ex quo gr̃a reuelata e¬
uangłm p̃dicatur: congruere ꝓpħia. Expe¬
itant enĩ xp̃m qui mandata dĩ diligunt:
ut cum x̃ apparuerit uita nr̃a. tunc & nos

Expanded text:
qui mandata ejus non dilexerunt? Potest ista etiam qui mandata ejus non dilexerunt? Potest ista etiam sanctis istorum temporum, ex quo gratia revelata Evangelium praedicatur, congruere prophetia: exspectant enim Christum qui mandata Dei diligunt, ut cum Christus apparuerit vita nostra, tunc et nos
Abbreviated transcription (Latin):
diligentibꝰ legem tuam: ꝙ ñ eis scanialũ.
utrum ipsa lex diligentib scandalũ ñ ẽ an
diligentibꝰ eam nullũ ẽ. uudecũq scandalũ ⁊
s utrũq recte intelligit᷑. Qui enim diligit dĩ
legẽ: etiam qđ in ea ñ intelligit honorat. Et
qđ ei sonare uidetur absurde: potiꝰ se ñ in¬
telligere. & aliquid magnum latere ibi ui¬
dicat. Ideo : lex dĩ ñ ẽ ei scandalum. Ut aut̃
nullum scandalum om̃ino patiat᷑: non sic
homines sc̃ȩ cuiusq ꝓfessionis adtendat. ut
fides eius ex eorum moribꝰ pendeat: neali¬
quibꝰ cadentibꝰ qͦs ꝓ magno habebat. ipse
scaudalo pereat: s ipsam legem dĩdiligat.¬
& erit ei pax multa. nullumq scandalũ.
Securus eñum diligit eam: in qua etiam si
multi peocant. peccare ipse nĩ nouit. Expe
mandata dĩ diligere potuer̃. Si gͦ expecta¬
bant salutare dĩqui mandata eius dilexe¬
rant : qͥnto magis necessarius erat. xp̃c qui¬
ẽ iħc. hoc ẽ salutare dĩ. saluis faciendis eis

Expanded text:
«diligentibus legem tuam, et non est eis scandalum.» Utrum ipsa lex diligentibus se scandalum non est, an diligentibus eam nullum est undecumque scandalum? Sed utrumque recte intelligitur. Qui enim diligit Dei legem, etiam quod in ea non intelligit honorat; et quod ei sonare videtur absurde, se potius non intelligere, et aliquid magnum latere ibi judicat: ideo lex Dei non est ei scandalum. Ut autem nullum scandalum omnino patiatur, non sic homines sanctae cujusque professionis attendat, ut fides ejus ex eorum moribus pendeat; ne aliquibus cadentibus quos pro magno habebat, ipse scandalo pereat: sed ipsam Dei legem diligat, et erit ei pax multa, nullumque scandalum. Securus enim diligit eam, in qua etiamsi multi peccant, peccare ipsa non novit. 6. «mandata Dei diligere potuerunt? Si ergo exspectabant salutare Dei, qui mandata ejus dilexerunt; quanto magis necessarius erat Jesus, hoc est salutare Dei, salvis faciendis eis
Abbreviated transcription (Latin):
ixerat suꝑiꝰ qui cantat hunc psalmũ.
exitus aquarum descendder̃ oculi mei÷
qm ñ custodier̃ legem tuam: uͥse multum
fleuisse restatꝰ ẽ. pͣuaricationẽ suã. ꝓinde ue¬
Tlut rationem reddens cur multũ flere de¬
buerit. & suũ grauit̃ dolere pecratũ:

Expanded text:
s qui cantat hunc psalmum, «Exitus aquarum descenderunt oculi mei, quoniam non custodierunt legem tuam:» ubi se multum flevisse testatus est praevaricationem suam. Proinde, velut rationem reddens cur multum flere debuerit et suum graviter dolere peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
ut qui uicerit coronetur. Hoc pactum ñ obseruaue¬
r̃.⁊ qui ꝑsecutionem ñ tolerantes. a testimoniis dĩ
negando declinauer̃. Hos gͦ iste uidit. & tabesce¬
bam̃: quia diligebat. T̃ elus enim ille bonus: de
amore ueniens: ñ de luiore. In quo enim ñ obser¬
uauer᷑ pactumꝰ secutus aduinxit. Quia eloquia
Uidde qm̃ mandata tua dilexi. Nonait eloquia
ułtestimonia tua ũ negaui. qđ martires facere
cogebantur. & ñ facientes intolerabilia patieban¬
tur: s hoc dixit. uͥ fructus ẽ omĩum passionũ:
quia si tradidero corpus meum ut ardeam. carita¬
tem autẽ ñ habeam: nichil mͥ ꝓdest. Hanc iste
cõm̃dans: ait. Uide qm̃ maudata tua dilexi. De.¬
inde postulat p̃mium. Dñe in tua miscdia uiuifi¬
ca me. Isti mortificant: tu uiuifica. d si p̃miũ
poscit᷑ in nuscd̃ia. qđ reddere debet iustitia: qͣn¬
tomagis impensa ẽ miscdia. ut obtineretur cui

Expanded text:
ut qui vicerit, coronetur. Hoc pactum non servaveut qui vicerit, coronetur. Hoc pactum non servaverunt qui persecutionem non tolerantes, a testimoniis Dei negando declinaverunt. Hos ergo iste vidit, et tabescebat, quia diligebat. Zelus ille est enim bonus, de amore veniens, non livore. In quo enim non servaverunt pactum, secutus adjunxit: «Quia eloquia «Vide quoniam mandata tua dilexi.» Non ait, Eloquia vel testimonia tua non negavi, quod martyres facere cogebantur, et non facientes intolerabilia patiebantur: sed hoc dixit ubi fructus est omnium passionum; quia si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Hanc iste commendans ait, «Vide quoniam mandata tua dilexi.» Deinde postulavit praemium: «Domine, in tua misericordia vivifica me.» Isti mortificant, tu vivifica. Sed si praemium poscitur in misericordia, quod reddere debet justitia; quanto magis impensa est misericordia, ut obtineretur cui
Abbreviated transcription (Latin):
dinaui. Factum ẽ: noiumꝰ. recolinꝰ agnoscinꝰ
Purpurata ẽ uniu̾sa t̃ra sangume martirũ:
floret cȩlum coronis martirũ. Ornatȩ s̃ eccłȩ
memoriis martirum: insignita stẽpora na¬
talibꝰ martirũ : crebescunt sanitates meritis
martirum. Unde ħ. nͥ qͥa impletũ ẽ. qđ p̃dictũ
ẽ. de homine isto. toto t̾rarum orbe diffuso:
multi ꝑsequentes me & tribulantes me. a testi¬
moniis tuis ñ declinaui: gnoscimꝰ: e gr̃as a¬
gimꝰ dũo dõ nr̃o. Iu namq homo: tu inali¬
o psalmo. tu ipse dixisti: nisi qͥa dñs erat i
nob: fortasse uiuos absorbuissent nos. Ecce qͣ¬
re ab eiꝰ testimoniis ñ declinasti: & ad palmam
suꝑnȩ uocationis. unt̾ manꝰ multorũ ꝑsequẽ¬
satos & tabescebam: uł sic̃ alii codices habent.:
uidi ñ obseruantes pactũ. Et hoc plures ha¬
bent d̾ qui st̃ qui pactum ñ obseruauer: ñ
qui dedinauer̃ a testimoniis dĩ. teibulationes mul¬
torum ꝑsequentium ñ ferentes: Hoc ẽ aut̃ paccũ:

Expanded text:
inavi.» Factum est, novimus, recolimus, agnoscimus. Purpurata est universa terra sanguine martyrum; floret coelum coronis martyrum, ornatae sunt Ecclesiae memoriis martyrum, insignita sunt tempora natalibus martyrum, crebrescunt sanitates meritis martyrum. Unde hoc, nisi quia completum est quod praedictum est de homine isto toto terrarum orbe diffuso, «Multi persequentes me et tribulantes me; a testimoniis tuis non declinavi?» Agnoscimus, et gratias agimus Domino Deo nostro. Tu namque homo, tu in alio psalmo, tu ipse dixisti: «Nisi quia Dominus erat in nobis, fortasse vivos absorbuissent nos» . Ecce quare ab ejus testimoniis non declinasti, et ad palmam supernae vocationis inter manus multorum persequesatos, et tabescebam:» vel, sicut alii codices habent, «Vidi non servantes pactum;» et hoc plures habent. Sed qui sunt qui pactum non servaverunt, qui declinaverunt a testimoniis Dei, tribulationes multorum persequentium non ferentes? Hoc est autem pactum,
Abbreviated transcription (Latin):
tĩẽ sine iudicio: de quo dicit apłs. Si enim nos
ipsos udi careinus: a dño ñ iudicaremur. Cum
iudicium incipiat a domo dm̃. Et si uttiũ auo¬
bis: qualis finis erit eis. qui ñ credunt dñ euã¬
głio  Et ultimum tempꝰ uidicii ñerit siue nu¬
scdia: qͥa coronat te ait psalmꝰ. in miseratione

Expanded text:
t sine judicio, de quo dicit Apostolus, «Si enim nos ipsos judicaremus, a Domino non judicaremur: cum udicium incipiat a domo Domini: et si initium a nobis»; «qualis finis erit eis qui non credunt Domini Evangelio» . Et ultimum tempus judicii non erit sine misericordia, quia «coronat te,» ait psalmus, «in miseratione
Abbreviated transcription (Latin):
storis sanguinem fusumatq disꝑsum. in om̃i¬
bꝰ gentibꝰ inuenit᷑. Ut potui qͣntũ a dño adiuitus
sum. psaliũ istũ magnum ꝑtractaui. & expo¬
sui: qđ ꝓfecto meluis sapientiores doctioresq fe¬
cerunt: siue faccuri sunt. Nec ideo tam̃ eint̾m
deẽẽ debuit ministerium: maxime idem ef
flagitantibꝰ fr̃ib. quibꝰ sum debitor huius offi¬
cii. Qđ autem ale alphabeto hebreo. ubi occo¬
ni uersus singulis subiacent litteris. atꝙ
ita psalmus totus contexitur. nichildixi: ñ
sit mirum: q̃m nichil qđ ad istum ꝓprie ꝑ¬
tineret. non inuem. Non enĩ solus habet has
litteras. Illud sane sciant. qui hoc ingreca lati¬
naq scriptura. quia ñ illic seruatũ ẽ. inueni¬
re ñ possunt: om̃s octo uersus in hebraicis co¬
dicibꝰ abea quȩ illis ꝓponitur littera inciꝑe ÷
sic̃ nob̃ abeis qui illas nouer̃ litteras indica¬
tum ẽ. Qđ multo diligentius factũ ẽ quã nr̃i

Expanded text:
storis sanguinem fusum atque dispersum, in omnistoris sanguinem fusum atque dispersum, in omnibus gentibus invenitur. 8. Ut potui, quantum a Domino adjutus sum, psalmum istum magnum pertractavi et exposui. Quod profecto melius sapientiores doctioresque fecerunt, sive facturi sunt; nec ideo tamen ei nostrum deesse debuit ministerium, maxime id de me flagitantibus fratribus, quibus sum debitor hujus officii. Quod autem de alphabeto hebraeo, ubi octoni versus singulis subjacent litteris, atque ita Psalmus totus contexitur, nihil dixi, non sit mirum, quoniam nihil quod ad istum proprie pertineret inveni: non enim solus habet has litteras. Illud sane sciant qui hoc in graeca et latina scriptura, quoniam non illic servatum est, invenire non possunt, omnes octonos versus in hebraicis codicibus ab ea quae illis praeponitur, littera incipere; sicut nobis ab eis qui illas noverunt litteras, indicatum est. Quod multo diligentius factum est, quam nostri
Abbreviated transcription (Latin):
puserat ut inciperent a domo dñi: s. adu¬
uabunt me inquit. Et quis ñ uideat qͥntũ
adiuuerit eccłiam sanguis ecłe⁊ quantẽ ex il¬
la semente seges toto oibe surrexerit: Nouissi¬
me ꝓrsus aꝑit: et quȩ ꝑsona ꝑ totũ psalmũ
loquebatur. ostendit. Errau inqͥt sic̃ ouis
ꝑdita: quere seruũ tuũ. ⁊ qͥa mandata tua
ñ sum oblitus. Nonnulli codices ñ habent q̃re:
s uiuifica. Una quippe sillaba uit̃ ẽ qua in¬
& ipsi codices greci uariant. s. qđ libet horum sit.
ouis ꝑdita querat᷑: ouis ꝑdita uiuificetur: ꝓpter
quam pastoi eiꝰ. nonaguta nouem dimifit
in montibꝰ: & eam quęrens. iudaicis laceratus ẽ
uepribꝰ. S adhuc queritur.:: adhuc querat᷑: ex
parte inuenta. adhuc quęrat᷑. Ex ea nanq par¬
te qua dicit iste. mandata tua ñ sum oblitus.
inuenta ẽ. s ꝑ eos qui mandata dĩ qilligunt.
colligunt. diligunt. adhuc querit᷑ : & ꝑ sipa¬

Expanded text:
pus erat ut inciperent a domo Domini . Sed «adjupus erat ut inciperent a domo Domini . Sed «adjuvabunt me,» inquit. Et quis non videat quantum adjuverit Ecclesiam sanguis Ecclesiae? quanta ex illa semente seges toto orbe surrexerit? me prorsus aperit se, et quae persona per totum Psalmum loquebatur, ostendit. «Erravi,» inquit, «sicut ovis perdita; quaere servum tuum, quia mandata tua non sum oblitus.» Nonnulli codices non habent «quaere,» sed «vivifica.» Una quippe syllaba interest, qua inet ipsi codices graeci variant. Sed quodlibet horum sit, ovis perdita quaeratur, ovis perdita vivificetur, propter quam pastor ejus nonaginta novem dimisit in montibus, et eam quaerens , Judaicis laceratus est vepribus. Sed adhuc quaeritur, adhuc quaeratur, ex parte inventa adhuc quaeratur. Ex ea namque parte, qua dicit iste, «Mandata tua non sum oblitus,» inventa est; sed per eos qui mandata Dei eligunt, colligunt, diligunt, adhuc quaeritur, et per sui pa
Abbreviated transcription (Latin):
um dñi cui reuelatum ẽ ⁊ sou enĩerat factꝰ
unigenitus cum ꝑ eum facta siit om̃ia: s fact̾
iam erat creator. d cum fanuliare sit scripte
fiat manꝰ tua. & facta ẽ maliꝰ dñi: nescio utrũ
possit hic sensus meis locis om̃ibꝰ obtineri.
Sane li audimꝰ qđ sequit᷑. concupiui salittare
tuum dñe: etiam uolentibꝰ om̃ibꝰ inunicis sa¬
lictare dĩ noħ xp̃c occurrat. Ipsum se concu¬
pisse iusti antiqui ueracissime confitentur:
ipsum concupiuit eccła uenturũ de uiscerib
matris ⁊ ipsitm conrupiscit eccła uenturũ
ad dexteram patris. Subiungit᷑ aut̃ huic
sententie. Et lex tua meditatio mea: qͥa lex te
corde credit᷑ ad iustitiam. ore confessio fit ad
salutem: fremant gentes. meditent᷑ popłi
inania. occidatur certe caro. dũp̃dicat te: ui¬
uet anima mea. & laudabit te: & uidicia tu¬
a adiuuabt̃ me. Iudicia quippe illa s̃. quȩ tẽ¬

Expanded text:
um Domini cui revelatum est» ? Non enim erat factus um Domini cui revelatum est» ? Non enim erat factus Unigenitus, cum per eum facta sint omnia ; sed factvator, qui jam erat Creator. Sed cum familiare sit Scripturae, «Fiat manus tua;» et, «Facta est manus Domini» : nescio utrum possit hic sensus in eis locis omnibus obtineri. Sane ubi audimus quod sequitur, «Concupivi salutare tuum, Domine;» etiam nolentibus omnibus inimicis, salutare Dei nobis Christus occurrat: ipsum se concupisse justi antiqui veracissime confitentur, ipsum concupivit Ecclesia venturum de visceribus matris, ipsum concupiscit Ecclesia venturum a dextera Patris. Subjungitur autem huic sententiae, «Et lex tua meditatio mea estcorde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem ; fremant gentes, populi meditentur inania , occidatur certe caro dum praedicat te: «Vivet anima mea, et laudabit te, et judicia tua adjuvabunt me.» Judicia quippe illa sunt, quae tem
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt lingua mea eloquia tua: qͥa omĩa man¬
data tua iudicia. Cũ hȩc se ꝓnuntiaturũ dicit:
utiq minist̃ fit uerbi. Quamuis enĩ aĩ doceat
intrinsecus: tam̃ fides ex auditu ẽ. Et qͦmͦ audi¬
ent  msi pͣdicante: neq enim qͥa as dat uicre¬
m̃tũ: ideo ñ ẽ plantandum. neq gauaendũ.
Scit aut̃ quȩ pericula secutura sint a contra¬
d icentibꝰ & ꝑ soquentibꝰ. cum fu̾it ꝓnuntiator eloqͥ¬
orum dĩ: ꝓpt̃ qđ adiuneit. Fiat manꝰ tua salũu
ie facere: qͥa mauidata tua elegi. ut ñtiierẽ.
Nec solũ ut cor meum teneret. s lingua etiam ꝓ¬
nuntiaret eloquia tua. mandata tua elegi: timo¬
remiq amore comp̃ssi. fiat gͦ manꝰ tua: ut sal¬
uum me facias de manu aliena. Sic aut̃ ds̃ sal¬
uos martires fecit: cum eos uanina ñ ꝑmisit
occĩdi. HIam scđm carnẽ: uaua salus honunis.
Potest & sic accipi. fiat manꝰ tua: ut manus dĩ
xp̃c intelligatur: iuxta illud ysaie. Et brachi¬

Expanded text:
ia mandata tua justitia». Cum haec se pronuntiaturum dicit, utique minister fit verbi. Quamvis enim Deus doceat intrinsecus; tamen fides ex auditu est: et quomodo audiunt sine praedicante ? Neque enim quia Deus dat incrementum , ideo non est plantandum et rigandum.Scit autem quae pericula secutura sint a contradicentibus et persequentibus, cum fuerit pronuntiator eloquiorum Dei: propter quod adjunxit, «Fiat manus tua, ut salvum me faciat; quia mandata tua elegi.» Ut non timerem, nec solum cor meum teneret, sed lingua etiam pronuntiaret eloquia tua; «mandata tua elegi,» timoremque amore compressi. Fiat ergo manus tua, ut salvum me de manu facias aliena. Sic autem Deus salvos martyres fecit, cum eos in anima non permisit occidi: nam secundum carnem vana salus hominis . Potest et sic accipi. «Fiat manus tua,» ut manus Dei Christus intelligatur; juxta illud Isaiae, «Et brachi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc inquã: continuoq subiecit. Miseratio¬
nestue multe dñe. Etiam hoc gͦͣ qđ exquiri¬
mus iustificationes tuas: ꝑtinet ad misera¬
tiones tuas. Scd̾m uidicium tuũ uiuifica me.
Noui enun qͥa &e udictum tuũ sine tua mi¬
seratione ñ etit suꝑ me. Multi ꝑsequentes

Expanded text:
hoc, inquam, continuoque subjecit: «Miseratiohoc, inquam, continuoque subjecit: «Miserationes tuae multae, Domine.» Etiam hoc ergo quod exquirimus justificationes tuas, pertinet ad miserationes tuas. «Secundum judicium tuum vivifica me.» Novi enim quia et judicium tuum sine tua miseratione non erit super me. 5. «vers
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ & redune me. Qđ uͦ supradictumẽ qͥa
legẽ tuam ñ sum oblitꝰ: huic congruit quȩ
infra ẽ. ꝓpt̃ eloquium tuũ uiufica me Ipsũ
etum eloquium ẽ lex dĩ: quã ñ ẽ oblitꝰ ⁊ ut
se exaltandus humiliaret. Ad ipsam uͦ exal¬
apeccatoribꝰ salus: quia iustificationes t̃iias ũ
exqͥsier̃. Quis eium te discernit. otu qͥdixisti
longe ẽ a peccatoribꝰ salus: quis te disceruit a
peccatoribꝰ ut ñ a telonge. s tecum sit salus:
hic te nempe discernit: qui ait. Qđ isti ñ eger̃.
ipse fecisti: hoc ẽ dĩ iustificationes exqͥsisti.
Quidenim habes qđ ñ accepisti: Nonne tu es
qui paulo ante dicebas. clamaui in toto corde
ineo. exaudi me dñe: iustificationes tuas reqͥ¬
raniꝰ Ergo ab illo adquem clamasti: ut eas
exquireres accepisti. Ipse te gͥdiscernit abeis:
a quibꝰ ꝓpterea longe ẽ salus. quia iustificati¬
neꝙ erũ ego uiderem. nͥ ui ipso essem. Corꝑis
enim. xp̃i uerba ista s̃: cuiꝰ m̃bra sumꝰ. Uidit

Expanded text:
 supra dictum est, «quia legem tuam non sum oblitus;» huic congruit quod infra est, «propter eloquium tuum vivifica me.» Ipsum enim eloquium est lex Dei, quam non est oblitus, ut se exaltandus humiliaret. Ad ipsam vero exal«a peccatoribus salus; quia justificationes tuas non exquisierunt.» Quis enim te discernit, o tu qui dixisti, «Longe est a peccatoribus salus?» quis te discernit a peccatoribus, ut non a te longe, sed tecum sit salus? Hoc te nempe discernit, quia id quod isti non egerunt, ipse fecisti, hoc est, Dei justificationes exquisisti. Quid autem habes quod non accepisti ? Nonne tu es qui paulo ante dicebas, «Clamavi in toto corde meo; exaudi me, Domine: justificationes tuas exquiram?» Ergo ab illo ad quem clamasti, ut eas exquireres accepisti. Ipse te igitur discernit ab eis a quibus propterea longe est salus, quia justificatin ipso viderem, nisi in ipso essem. Corporis enim Christi verba ista sunt, cujus membra sumus. Vidit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ secuti s̃ me gratis: & a uerb̃ tius formidauit
cor ineum. Quid enim xp̃iani leserant regna ter¬
rena. quamuis eis regna celorum ꝓmiserit eis rex
eorum: quid inquam lȩserant regna t̾reila:
Nunqͥd eorum rex milites suos ꝓhibuit impen¬
dere. & exhibere quȩ debentur regibꝰ t̃re: Nonne
de ħ sibi calumniam molientibꝰ uideis ait:
readite cesari qͥuȩ cesaris sunt. &. dõ que di st̃
Nonne tributum de ore piscis etiam tpse ꝑsoluit:
Nonne p̃cursor eius militibꝰ regin huius qͥd facere
deberent ꝓ ęt̃na salute querentibꝰ ñ ait. cugulitm
soluite. arma ꝓ ictte. regem ur̃m desetite. ut possius
ilũo militare: s ait nenunem concusserttis. nulli
calunniam feceritis. suffitiat uob̃ stipendiũ ur̾m :
nonne unus nulitum eius. & dilectissimꝰ comes euts.

Expanded text:
idavit cor meum.» Quid enim Christiani laeserant regna terrena, quamvis eis regnum coelorum promiserit rex eorum? quid, inquam, laeserant regna terrena? Numquid eorum rex milites suos prohibuit impendere et exhibere quae debentur regibus terrae? Nonne de hoc sibi calumniam molientibus Judaeis ait: «Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt» ? Nonne tributum de ore piscis etiam ipse persolvit ? Nonne praecursor ejus, militibus regni hujus quid facere deberent pro aeterna salute quaerentibus, non ait, Cingulum solvite, arma projicite, regem vestrum deserite, ut possitis Domino militare; sed ait, «Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis; sufficiat vobis stipendium vestrum» ? Nonne unus militum ejus et dilectissimus comes ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
quit uni iiro. uirgiiem castã exhibere xp̃o.
Timeo aut̃ ne sic̃ serpens euam selux̃ uersu
bi. Sponsus enim sibi relat sponsã suã: amiẽ
autẽ sponsi ñ eam debet sibi telare s sponso.
Bonus gͦ et huius intelligendus ẽ relus. Causa
namq subiungit. & dicit. quia obliti s̃ uer¬
borum tuorum inimici mei. Retribuebant gͦ¬
& ardent᷑.÷ ut eo telo se tabefaccum diceret.
Illi autẽ obhoc ipsum inmicitias exercebant:
qͥa utiq ut dm̃ amarent uolebat. qͦsaman¬
do telabat. Non ingratus enim gr̾ȩ dĩ ꝑ quam
fuerat ex inunico reconciliatus dõ : etiã ipse
suos diligebat inimnicos: & eos ⁊elabat dõ : do¬
labat in suis inunicis cor impenitens: qui fue¬
rant obliti uerborum dĩ. Ad hoc enim eos fla¬
grabat adducere: qđ ipse flagrantissime dili
ficationes tuas ñ sum oblitꝰ. Non sic̃ iumici
mei: qui obliti s̃ uerborũ tuoiũ. Uidet᷑ autẽ
ntinor ȩtate. ñ oblitus iustificationes dĩ dole

Expanded text:
quit, «uni viro virginem castam exhibere Christo: quit, «uni viro virginem castam exhibere Christo: timeo autem ne sicut serpens Evam seduxit versutbi. Sponsus enim sibi zelat sponsam suam: amicus autem sponsi non eam sibi zelare debet, sed sponso. Bonus ergo et hujus intelligendus est zelus: causam namque subjungit et dicit, «Quia obliti sunt verborum tuorum inimici mei.» Retribuebant et ardenter, ut eo zelo tabefactum se diceret; illi autem ob hoc in ipsum inimicitias exercebant: quia utique ut Deum amarent volebat, quos amando zelabat. Non ingratus enim gratiae Dei, per quam fuerat ex inimico reconciliatus Deo, etiam ipse suos diligebat inimicos, et eos zelabat Deo, dolabat in suis inimicis cor impoenitens, qui fuerant obliti verborum Dei: ad hoc enim flagrabat eos adducere, quod ipse flagrantissime diligficationes tuas non sum oblitus:» non sicut inimici mei, qui obliti sunt verborum tuorum. Videtur autem minor aetate non oblitus justificationes Dei dolere
Abbreviated transcription (Latin):
canti. hec enĩ dãnant᷑ diuinitꝰ quic̃q dãnan¬
tut: nec ẽ omnino qͥ de sua dampnatione. cõ¬
tra dm̃ iustũ. recte conqueri possit. Inde fletꝰ.
sticiam dicit: testimonia dĩ. Iustum quippe
se ꝓbat: mandando iustitiã. Est eñ hecue¬
ritas: ut ds testimoniis talibꝰ innotescat. Sea¬
qͥd ÷ qͦd sequit᷑. : tabefecit me relus meris. uel
sic̃ alii codices habent relus tuus: habent ñ¬
nulli etiam domus tue: & ñ tabe fecit me
s comedit me: qđ ex alio psalmo qͣntũ mͥ uide¬
t᷑. putandũ ẽ em̃datum: uͥ scriptũ ẽ. telus do
glio nouimꝰ: siile tam̃ aliqͥd eẽ. tabefecit ei.
qđ ibi ẽ comedit. Telus autem m̃s qđ plures codi¬
ces habent: nullam in gerit questionẽ. Quid enĩ
inirum ẽ. si delo suo quisq tabescit: Qd uͦ hñt
emulationem demonstrat suam: s qͥa dix̃ dõ.
hanc quippe. suo sp̃u fidelibꝰ suis inspirat ds̃.
Amoris enum ẽ: non luoris. Han q̃ fuit cau¬
sa ut hoc apłs diceret: aptaui enim uos in¬

Expanded text:
enim damnantur divinitus quicumque damnantur; nec est omnino qui de sua damnatione contra Deum justum recte conqueri possit. Inde fletus stitiam dicit testimonia Dei: justum quippe se probat mandando justitiam. Est etiam haec veritas, ut Deus testimoniis talibus innotescat. quod sequitur: «Tabefecit me zelus meus;» vel, sicut alii codices habent, «zelus tuus?» Habent nonnulli etiam, «domus tuae:» et non, «tabefecit me;» sed, «comedit me.» Quod ex alio psalmo, quantum mihi videtur, putatum est emendandum, ubi scriptum est, «Zelus dogelio novimus . Simile tamen aliquid est, «tabefecit,» ei quod ibi est, «comedit. Zelus» autem «meus,» quod plures codices habent, nullam ingerit quaestionem: quid enim mirum est si zelo suo quisque tabescit? Quod vero habent aemulationem demonstrat suam? Sed quia dixit, «Hanc quippe suo Spiritu fidelibus suis inspirat Deus: amoris enim est, non livoris. Nam quae fuit cura ut hoc Apostolus diceret? «Aptavi enim vos,» in
Abbreviated transcription (Latin):
ocem nunc orantis I&e cetera.
nos ĩpsos si reꝓbi ñ sumꝰ. in m̃bris huius oran¬
tis agnoscimus. A ꝓppinquet oratio mea in cõ¬
spectu tuo dñe: id ÷ oratio mea quȩ fit in cõ¬
spectu tuo: apꝓpiuquet tͥ. ꝓpe ẽ enum dñs his
qui obtriuer̃ cor. S cd̾m eloquium tuũ damͥ
intellectum. ꝓmissum petit. Nam ħait. scq̃m¬

Expanded text:
ocem nunc orantis audiamus: nos ipsos si reprobi non sumus, in membris hujus orantis agnoscimus. «Appropinquet oratio mea in conspectu tuo, Domine:» id est oratio mea, quae fit in conspectu tuo, appropinquet tibi. Prope est enim Dominus his qui obtriverunt cor . «Secundum eloquium tuum da mihi intellectum.