comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc casurum est caditq contiuue Gand. Mouus
ac insolitus cultus est michi Ratio. Non est locꝰ
ut defleam utq execrer ludibria hec habituum ex¬
ternorum quos uobis ab extremis mundi finibus
furibunda presens etas intulit sed dii hominesq ma-¬
le oderiit has beluas humana effigie fermo animo
lingua latina barbarico ue habitu compto femineã
ad molliciem capillo moribus ad primã duiciem
horuidis atq incultis hinc obseua corporum impu-¬
dentissime detegentem Illiuc mentium leuitatem
uano uertice uolucrum plumis extantibus apertis-¬
sime designantes An uero tam uigiles magistri
an tam dociles discipuli plus odii mereantur in
dubio est quorum ingeniis effectum uides ut et in-¬
ter mymos ducesq inter scorta et matronas proch
iam nul intersit Aspectu necdum sistit sed in dies
serpens crescit et uariatur insania.

Expanded text:
hoc casurum est caditque continue. Novus hoc casurum est caditque continue. Novus et insolitus cultus est michi. Non est locus ut defleam utque execrer ludibria hec habituum externorum, quos vobis ab extremis mundi finibus furibunda presens etas intulit; sed dii hominesque male oderint has beluas humana effigie, ferino animo, lingua latina barbaricove habitu, compto femineam ad mollitiem capillo, moribus ad aprinam duritiem horridis atque incultis, hinc obscena corporum impudentissime detegentes, illinc mentium levitatem vano vertice volucrum plumis extantibus aptissime designantes! An vero tam vigiles magistri an tam dociles discipuli plus odii mereantur in dubio est, quorum ingeniis effectum vides, ut inter mimos ducesque, inter scorta et matronas prope iam nil intersit aspectu; necdum sistit, sed in dies serpens crescit et variatur insania.
Abbreviated transcription (Latin):
Ex quisitissime induor Ratio. Operosior orna-¬
tus et suspitionem cure ingentis formosis forme
graciam ininuit et fulgore suo difformium men-¬
ad spectandum excitat Itaq nulla re peius sibi
consulit deformis homo ꝙͣ dum formosus uult ui-¬
deri uestis insignior cultusq corporis qui ad formã
queritur risus mouet Gaud̃. Electissimis colo-¬
ribus exoruor Ratio. Natura rerum humana ar¬
te non uincitur Sepe eciam quasi indignans se
temptari quo maiore nisu premitur tegiturqz eo
magis ac magis attollitur eniuet natiuam mor¬
talis corpusculi feditatem nec colores alterant nec
odores quin aut conspectam magis efficiunt aut
suspectam Gaud̃. Preciosis ac uariis ornauiẽtis
ambior Ratio. Pone in feretro aureo pallidum
cadauer geminis illud ostioq circũda quo plꝯ oruata
et plus erit horious Neu quod loquor ad iuiuriam
trahat origo nominis inquirenda est Siquidem al
cadendo dicitur cadauer cur non ut mortui sic ui-¬
uentis ratione alias recte dicitur nempe illud tendit

Expanded text:
Exquisitissime induor. Operosior ornatus et superstitiose cure intentus formosis forme gratiam imminuit et fulgore suo deformium menad spectandum excitat. Itaque nulla re peius sibi consulit deformis homo quam dum formosum vult videri. Vestis insignior cultusque corporis qui ad formam queritur risus movet. Electissimis coloribus exornor. Natura rerum humana arte non vincitur; sepe etiam quasi indignans se tentari, quo maiore nisu premitur tegiturque, eo magis ac magis attollitur eminetque; nativam mortalis corpusculi feditatem nec colores alterant nec odores, quin aut magis conspectam efficiunt aut suspectam. Pretiosis ac variis ornamentis ambior. Pone in pheretro aureo pallidum cadaver, gemmis illud ostroque circunda: quo plus ornatus est, plus erit horroris. Neu quod loquor ad iniuriam trahas, origo nominis inquirenda est: si quidem a cadendo dicitur cadaver, cur non ut mortui sic viventis recte dicitur? Nempe illud cecidit,
Abbreviated transcription (Latin):
malus hostem qui te dum tumiisse se recordabitur
qua illustrari spero Ratio. Moderata claritas ocu¬
los delectat inmoderata perstringit preterea nulla
te nisi tu luceas illustrabit Et si detegat uerum
liuuen ab intra est Gaudium. Magnus est michi
discipulus Ratio. Non maior puto ꝙͣ senece pre¬
ceptoris alios protexit alios oppressit Discipuli mag¬
nitudo hiis portus fuit hiis scopulus.

Expanded text:
malus, hostem qui te dum timuisse recordabitur malus, hostem qui te dum timuisse recordabitur qua illustrari spero. Moderata claritas oculos delectat, immoderata prestringit; preterea nullus te nisi tu luceas illustrabit: etsi detegat, verum lumen ab intro est. Magnus est michi discipulus. Non maior puto quam Senece. Preceptorum alios protexit, alios oppressit discipuli magnitudo: his portus fuit, his scopulus. 82
Abbreviated transcription (Latin):
delebitur firmus amor sollidam poscit etatem Gaud̾.
Clarus puer edocendus in sortem uenit Ratio. In-¬
quieta sors euentus ambigui quedam ingenia nullo
studio eriguntun Est ubi pater impensam p̃ceptor
operam puer tempus amittit Docilem doce indocilem
ne fatiges ne ue illum teq simul frustra atteras Egre
uincit ars naturam Gaudium. Discipulus tener
lubrico stas atq in fluxo struis age tamen fideliter
commissum si plena etas accesserit poterit mem̃isse
Alioquin sua erit obliuio fides tua magnum satis ip̃a
sibi uirtus est premium Conscientia bonoꝵ operum
nichil est dulcius Nichil te retrahat ab honesto des¬
peratio premiorum quia nullum eciam in hac uita
recte factum premio caret Cuius ut sapientibus
placet fuictus uberrimus est fecisse atq in silentio
meminisse Gaudiũ. Inuem discipului magne spei¬
Ratio. Et magne sollicitudinis et profecto si bonq
fiat filium tibi cor genuerit lingua pepererit Sn

Expanded text:
delebitur. Firmus amor solidam poscit etatem. delebitur. Firmus amor solidam poscit etatem. Clarus puer edocendus in sortem venit. Inquieta sors, eventus ambigui: quedam ingenia nullo studio eriguntur. Est ubi pater impensam, preceptor operam, puer tempus amittit: docilem doce, indocilem ne fatiges neve illum teque simul frustra atteras. Egre vicit ars naturam. Discipulus tener lubrico stas atque in fluxo struis, age tamen fideliter commissum. Si plena etas accesserit, poterit meminisse; alioquin sua erit oblivio, fides tua. Magnum satis ipsa sibi virtus est premium; conscientia bonorum operum nichil est dulcius. Non te retrahat ab honesto desperatio premiorum, quia nullum etiam in hac vita recte factum premio caret, cuius, ut sapientibus placet, fructus uberrimus est fecisse atque in silentio meminisse. Inveni discipulum magne spei. Et magne sollicitudinis. Et profecto si bonus fiat, filium tibi cor genuerit, lingua pepererit; sin
Abbreviated transcription (Latin):
Dere soleat in preceptores quod multi ut legimius
passi sunt inter quos quintilianus et seneca et ip̃e
philozophorum pater socrates Gaudiũ. Preclari
discipuli curam sumpsi Ratio. Melius si modesti
ꝙͣꝙ̃ uera claritas sine uirtutis radio nulla est Gaud̾.
Magni discipuli curam gero Ratio. Triformi con¬
grederis chymere alias clymate hinc ut puero pro/¬
sis hinc ut parentibus placeas Illinc autem ut rei¬
publice rationem reddas quam de tus manibus exi-¬
get Rudemq illum tibi creditum alias traditum eru-¬
ditum repetet Gaudiũ. Pueri nobilis michi cura
cominissa est Ratio. Suspecta est etas et suspecta
nobilitas illa spondet immeniorem hec superbum¬
Gaudiũ. Puer michi creditus me ueretur Ratio.
Quid dices dun te despiciet adolescens uir fortas-¬
se uix nouerit nota fides pueri nota constancia est¬
Gaud̃. Puer michi creditus me amat Ratio. In/¬
expleto parieti ymaginem impressisti illo crescente

Expanded text:
dere soleat in preceptores. Quod multi, ut legimus, dere soleat in preceptores. Quod multi, ut legimus, passi sunt, inter quos Quintilianus et Seneca et ipse philosophorum pater Socrates. Preclari discipuli curam sumpsi. Melius si modesti, quamquam vera claritas sine virtutis radio nulla est. Magni discipuli curam gero. Triformi congrederis Chimere: hinc ut puero prosis, hinc ut parentibus placeas, illinc autem ut reipublice rationem reddas, quam de tuis manibus exiget rudemque illum tibi creditum eruditum repetet. Pueri nobilis michi cura commissa est. Suspecta est etas et suspecta nobilitas: illa spondet immemorem, hec superbum. Puer michi creditus me veretur. Quid dices dum te despiciet adolescens, vir fortasse vix noverit? Nota fides pueri, nota constantia est. Puer michi creditus me amat. Inexpleto parieti imaginem impressisti: illo crescente
Abbreviated transcription (Latin):
nsignem discipulum pene filio cariorẽ
casus obtulit Ratio. Importunum ne¬
gocium puerilis ingenii non equis gres-¬
sibus ingenium coaptare Et in unuui semper infan-¬
tem defixos oculos atq animum habere ad illius
tollerantiam intellectum tuum uocemq submittere
Ꝙ si discipuli plures sunt cumulancior sit ꝯgeries
laborum uerti continue huc illuc utq ait satiricꝰ
Tot puerorum obseruare manus oculosq in fiuem
trementes Gaudiũ. Unus isq clarissimus est
michi discipulus Ratio. pro uno claro discipulo
multis obscuris te iudiciis obicis Quidquid ille deli-¬
querit in tuum caput redundabit En doctrinam
inquient magr̃o En facundiam En mores In hoc ma-¬
gistrum inspice Nulla ꝙͣ ingenioꝵ cercior effigies¬
Gaudiũ. Discipulum sum nactus illustrẽ Ratio.
Age ergo magna spes est glorie profectus ingenio
illius defectus culpe tue dabitur Cum ut plutarchus
philozophus ad trayanum principem discipulũ suũ
scribit Sermo publicus Delicta discipulorum refũ-¬

Expanded text:
nsignem discipulum pene filio cariorem casus obtulit. Importunum negotium puerilis ingenii non equis gressibus ingenium coaptare et in unum semper infantem defixos oculos atque animum habere, ad illius tolerantiam intellectum tuum vocemque submittere! quod si discipuli plures sunt, cumulatior fit congeries laborum verti continue huc illuc utque ait satyricus: tot puerorum observare manus oculosque in fine trementes. Unus isque clarissimus est michi discipulus. Pro uno discipulo claro multis obscuris iudiciis te obicis; quicquid ille deliquerit in tuum caput redundabit: en doctrinam, inquient, en facundiam, en mores! In hoc magistrum inspice: nulla quam ingeniorum certior effigies. Discipulum sum nactus illustrem. Age ergo, magna spes est glorie: profectus ingenio illius, defectus culpe tue dabitur, cum, ut Plutarchus philosophus ad Traianum principem discipulum suum scribit, sermo publicus delicta discipulorum refun
Abbreviated transcription (Latin):
ros propius spectare uel alloqui doctos faceret Et si
paucos uirtutis aut doctrine cupidos uideamꝰ magna
circa eos esset tamen et importuna frequencia.
De insigni discipulo. lxxxi. Gaudium.

Expanded text:
ros propius spectare vel alloqui doctos faceret spectatores, etsi paucos virtutis aut doctrine cupidos videamus, magna circa eos esset tamen et importuna frequentia. 81 DE INSIGNI DISCIPULO Insignem di
Abbreviated transcription (Latin):
sub socrate didicisse Gaudiũ. Scientificus p̃ceptor
est michi Ratio. Scientia preceptoris discipulo uti-¬
lis esse potest gloriosa non potest quin eciam quod
mireris est qui tibi famam minuat ignauiam ex¬
aggeret Iactancie excusationibusq aditum pretulisti¬
Est ergo unde non glorieris si unde aspires ad glam¬

Expanded text:
sub Socrate didicisse. Scientificus preceptor sub Socrate didicisse. Scientificus preceptor est michi. Scientia preceptoris discipulo utilis esse potest, gloriosa esse non potest; quin etiam, quod mireris, est que tibi famam minuat, ignaviam exaggeret; iactantie excusationibusque aditumest ergo non unde glorieris, sed unde aspires ad gl
Abbreviated transcription (Latin):
xcellenti preceptore glorior Ratio. Alieno
nec dum desinis gloriari Quid ad te enĩ¬
excellencia preceptoris tui Crede michi
quod sepe itero intra te sit oportet quod te faciet glo-¬
riosum Gaudiũ. Preceptoro glorior excellenti Ratio.
Sine illum interim rebus suis ut uidetur uti Et
si libet eciam gloriari Et si excellens uere est mini-¬
me id facturus sit de te autem post uiderimus¬
Gaudiũ. Est michi preceptor insignis Ratio.
Qualis tu discipulus sis expecto ante enim quid
pronunciem non habeo Qmultoꝵ stultos atq he-¬
betes habuisse putas scolani socratis aut platonis
qͣmultos absq preceptore ullo per seip̃os in altum
euasisse ut preceptores fierent aliorum qui precep,¬
toribus caruissent Nullum uirgilio preceptorẽ leginia¬
Nec ualuit oracius flaccus de suo nichil nisi quod pla¬
gosum dixit uerberum puerilium credo memiuerat
plato Et si ut supra memini socratis magisterio glo¬
rietur maior est tamen gloria socratem excessisse ꝙͣ

Expanded text:
cellenti preceptore glorior. Alieno necdum desinis gloriari: quid ad te excellentia preceptoris tui? Crede michi, quod sepe reitero: intra te sit oportet quod te faciat gloriosum. Preceptore glorior excellenti. Sine illum interim rebus suis ut videtur uti et, si libet, etiam gloriari, quamvis, si excellens vere est, minime id facturus sit; de te autem post viderimus. Est michi preceptor insignis. Qualis tu discipulus sis expecto; ante enim quid pronuntiem non habeo. Quam multos stultos atque hebetes habuisse putas scholam Socratis ac Platonis? Quam multos absque preceptore ullo per se ipsos in altum evolasse, ut preceptores fierent aliorum qui preceptoribus caruissent? Nullum Virgilio preceptorem legiius Flaccus de suo nichil nisi quod plagosum dixerit: verberum puerilium, credo, memineratPlato ipse etsi, ut supra memini. Socratis magisterio glorietur, maior tamen est gloria Socratem excessisse quam
Abbreviated transcription (Latin):
extinxit ut uisus est ꝙͣ carceri clare alias clarꝯ finis
eripuit Et ad summam quosdam carter ad insignem
gloriam alios ad eximiam fortuuam Ad regnum alios
multos ad celum misit ad sepulchrum omnes Nul-¬
lum cepit quem non redderet.
De tormentis. lxiiii. Dolor.

Expanded text:
extinxit, ut visus est, quam carceri clarus finis extinxit, ut visus est, quam carceri clarus finis eripuit. Et, ad summam, quosdam carcer ad insignem gloriam, alios ad eximiam fortunam, ad regnum alios, multos ad celum misit, ad sepulcrum omnes, nullum cepit quem non redderet. 65 DE TORMENTIS Iniuste tor
Abbreviated transcription (Latin):
caueruis ac speluncis alii se murorum angustiis in-¬
clusere Carcerem spontaneumn uel dei amore uel mũdi
odio uulgiq fastidio eligentes. Tu si hoc animo non es
tuiq carceris finem cupis specta Aut te huic homo
eruet aut mors que clauem carceris alteram habet
Unus quidem introitus exitus multi sunt Aliui
misericordia enulsit Aliuin ius emisit Alium inno-¬
centia sua Alius custodum negligentia euasit Alius
precio alius iugenio Et uel subterraneis cuniculis¬
pel per tenebras amice noctis elapsus est Quibus-¬
dam patrum memoria terremotus et ruia carceris
uiam fecit Ad postremum quos nichil hoꝵ emiserit
mors absoluit Nec minus uarii euadentiũ euentus
Marium consulatui carcer dedit Iulium cesarem py¬
ratarum custodia suminum misit ad imperiũ Hac
etate quidam de limine carceris ad dominium transi-¬
uere et catheuam sibi excussam iniecere aliis Deniq
Regulum et Socratem multosq alios non tam carcer

Expanded text:
cavernis ac speluncis, alii se murorum angustiis incavernis ac speluncis, alii se murorum angustiis inclusere, carcerem spontaneum, vel Dei amore vel mundi odio vulgique fastidio, eligentes. Tu si hoc animo non es, tuique carceris finem cupis, expecta: aut te hinc homo eruet, aut mors, que clavem carceris alteram habet; unus quidem introitus, exitus multi sunt. Alium misericordia, alium ius eruit, alius innocentia sua, alius custodium negligentia evasit, alius pretio, alius ingenio, et vel subterraneis cuniculis, vel tenebras amice noctis elapsus est; quibusdam, patrum memoria, terremotus et ruina carceris viam fecit; ad postremum, quos nichil emiserit, mors absolvit. Nec minus varii evadentium eventus: Marium Consulatui carcer dedit, Iulium Cesarem Pyratarum custodia summum misit ad imperium; hac etate quidam de limine carceris ad dominium transivere, et catenam sibi excussam iniecere aliis; denique Regulum et Socratem multosque alios, non tam carcer
Abbreviated transcription (Latin):
periculo instanti atq hostium manibus carcer eripuit
multis limen carceris pro clipeo alias clipeus fuit
Et quod alias quen intrasse profuerat exisse nocuit
ut exitu admoniti quod horruerant utile quod optaue¬
rant miserum faterentur Dolor Carceri mancipa/¬
tus sum Ratio. Quis scis an fortasse non carcen s ut
dicitur custodia sit quoriens uinculis explicitos hosti-¬
lis mucro sine alias sicie hoste senior paupertas inua-¬
sit quociens euasisse penituit Et carcerem quẽ diu-¬
turnum queri ceperant non fuisse perpetuũ questi
sunt Uidimus in carcere quosdam laute habitos
mox inde digressos tenuem ac difficilem uitam iesto
fine clausisse Dolor. Miseram in carcere uitã dego¬
alias ago Ratio. Quidam libros in carcere texuerũt
Tu querelas texis inutiles Quidam litteras in car-¬
cere didicerunt Tu pacientiam dediscis Dolor.
Carterali custodia uiuctus teneor Ratio. Pleriq

Expanded text:
periculo instanti, atque hostium manibus carcer eripuit: periculo instanti, atque hostium manibus carcer eripuit: multis limen carceris pro clipeo fuit, et quod intrasse profuerat, exisse nocuit, ut exitu admoniti, quod horruerant utile, quod optaverant miserum, faterentur. Carceri mancipatus sum. Quid scis an fortasse non carcer, sed, ut dicitur, custodia sit? Quotiens vinculis explicitos hostilis mucro, sive hoste sevior paupertas, invasit? Quotiens evasisse penituit? Et carcerem que diuturnum queri ceperant, non fuisse perpetuum questi sunt? Vidimus in carcere quosdam laute viventes, mox, inde digressos, tenuem ac difficilem vitam mesto fine clausisse. Miseram in carcere vitam dego. Quidam libros in carcere texuerunt, tu querelas texis inutiles; quidam literas in carcere didicere, tu patientiam dediscis. Carcerali custodia vinctus teneor. Plerique
Abbreviated transcription (Latin):
Arcere claudor indigno Ratio. Melior est
sanctius immeritum pro iusticia mala
pati ꝙͣ per scelus bonis affluere ꝙͣuis nec mala illa
dici debeant neqz hec bona Sed loquar ut uulgus Qd
dolorem malum iugens uoluptatem summũ bonum
iudicat Dolor Cartere clausus sum Ratio. Quis
non carcere clauditur aut quis inde digreditur Nec
dun moritur Uetus hec tua querela omniumq
sors est unde proprie unde noue igitur querele Ita
enim cito sicut natus es et anteꝙͣ nascereris in carcerẽ
atq in uincula missu te illius imperio cui ommnis
celi am̃bitus exigna domus est Et si quid summo cre-¬
ditur poete. Tenebrosum utiq carcerem et tecũ illius
carteris exitum si felicem cupis huius angustias non
horrebis sicut nec supplicia nec mortem nec inhumanũ
aliquod ad quorum pacienciam et contemptum nisi
preparatus armatusq erit animus in quacũq fortuna
calle graditur ancipiti Dolor. Turpi carcere claudor
atq angusto Ratio. Nullus carcer turpior nullus

Expanded text:
arcere claudor indigno. Melior est toque satius inmeritum pro iustitia mala pati, quam per scelus bonis affluere, quamvis nec mala illa dici debeant, neque hec bona; sed loquor ut vulgus, quod dolorem malum ingens, voluptatem summum bonum iudicat. Carcere clausus sum. Quis non carcere clauditur, aut quis inde digreditur, nisi dum moritur? Vetus hec tua omniumque sors est: unde proprie, unde nove igitur querele? Ita enim scito: ex quo die natus es, et antequam nascereris, in carcerem atque in vincula missum te, illius imperio, cui omnis celi ambitus exigua domus est. Et si quid summo creditur Poete, tenebrosum utique carcerem et cecum. Illius carceris exitum si felicem cupis, huius angustias non horrebis; sicut nec supplicia, nec mortem, nec humani aliquid, ad quorum patientiam et contemptum nisi preparatus armatusque erit animus, in quacunque fortuna calle graditur ancipiti. Turpi carcere claudor atque angusto. Nullus carcer turpior, et ang
Abbreviated transcription (Latin):
ribus tuis qualem alias qualiter hanc tantam et
tam nobilem urbem reges Ille autem nichil motus
Et quid hic negocii inquit est Quid uos egeritis nul-¬
lus ignorat si per omnia contrarium agimus aber/¬
rare non possumus O uerbum dignum docti hõis
ex ingenio prodiisse Tu nunc igitur in collega tuo cõ¬
trarium tibi statuas exemplar Cui dissimilimꝰ fieri
uelis. De magro milicie inconsulto. lxxi. dolor.

Expanded text:
ribus tuis qualiter hanc tantam et ribus tuis qualiter hanc tantam et tam nobilem urbem reges?” Ille autem, nichil motus. “Et quid negotii, inquit, est? Quid vos egeritis nullus ignorat: si per omnia contrarium agimus, aberrare non possumus”. O verbum dignum docti hominis ex ingenio prodisse! Tu nunc igitur in collega tuo contrarium tibi statuas exemplar, cui dissimillimus fieri velis. 72 DE MAGISTRO MILITIE INCONSULTO Est
Abbreviated transcription (Latin):
ut illum tibi parem dici pudeat sicut puduit auny¬
tium Et aut se sponte subiciat honestiore suffragio ꝙͣ
si eum tibi populus subiecisset Aut omnes intelligãt
imparem Et quitquid bene gesseritis tuum esse quid-¬
quid secus illius Dolor. Collega michi stultus obti-¬
git ac peruersus Ratio. Quedam per contrarium
discuntur solent magistri tardiustulis discipulis
iueptum aliquid proponere quod cum respuerit discen¬
tis ingenium ad uera facilius retrahatur Redit ad me-¬
moriam obscuri hominis clarum uerbum Ante non
magnum tempus cum florentina ciuitas statum mu-¬
tasset quod crebro nimis ac libenter facit atq ad ymã
plebem frena Rei publice peruenissent unus ex insolẽti
grege qui diu illa tenuerat et mestꝰ amiserat uicini
Inopis mechanici humilitatem spernens Et tu inqͭ.
qui neq litteras noueris neq unꝙͣ patrios fines ex¬
cesseris uili artificio semper uitam trahens cum pa¬

Expanded text:
ut illum tibi parem dici pudeat, sicut puduit Minuut illum tibi parem dici pudeat, sicut puduit Minucium, et aut te sponte subiciat honestiore suffragio, quam si eum tibi populo subiecisset, aut omnes intelligant, imparem, et quicquid bene gesseritis tuum esse, quicquid secus illius. Collega michi stultus obtigit ac perversus. Quedam per contrarium discuntur. Solet magistri tardiusculis discipulis ineptum aliquid proponere, quod cum respuerit discentis ingenium, ad vera facilius retrahatur. Redit ad memoriam obscuri hominis clarum verbum. Ante non magnum tempus, cum Florentia civitas statum mutasset quod crebro nimis ac libenter facit, atque ad imam plebem frena Reipublice pervenissent, unus ex insolenti grege, qui diu tenuerat illa, et mestus amiserat, vicini inopis mechanici humilitatem spernens: “Et tu, inquit, qui neque literas noveris, neque umquam patrios fines excesseris, vili semper artificio vitam trahens, cum pa
Abbreviated transcription (Latin):
tultum habeo ac temerarium collegam¬
Ratio. Et aliquid cause fateor ut tuueas
sed ex aduerso aliud alias aliquid est ut
speres hoc enim ut quibusdam calamitatis sic aliis
glorie prebuit materiam. Temeritas terench uarroĩs
Emylio paulo mortem peperit At. L. furn et myiuicii
temeritas M. furyo camyllo et. Q. fabio maximo
singularem gloriam quesluit Note sunt hystorie.¬
Dolor. Est michi collega preceps et inconstans¬
Ratio. Esto tu constans et modestus Nusꝙͣ uirtus
clarior enmet ꝙ sua admota contraria Cur non tu
pocius illum regas ꝙͣ te ille precipitet Dolor. Est
insolentissimus michi collega Ratio. An tibi excidit
ut ip̃i de quo muic diximus camyllo tribuny militũ
consulari potestate quinq simul college imꝑio pares
ultro se submisere habet hoc uirtus excellens possesso-¬
ribus suis auctoritatem miratoribus reuerentiam
ac pudorem confert Nullo melius modo college Inso-¬
lentiam represseris ꝙͣ industria ac uirtute Sic efficies

Expanded text:
tultum habeo ac temerarium collegam. Est aliquid cause fateor, ut timeas, sed, ex diverso, aliquid est ut speres: hoc enim ut quibusdam calamitatis, sic aliis glorie prebuit materiam. Temeritas Terentii Varronis, Emilio Paulo mortem peperit, at Lucii Furii et Minucii temeritas, Marco Furio Camillo et Quinto Fabio Maximo singularem gloriam quesivit. Note sunt historie. Est michi collega preceps et incostans. Esto tu costans et modestus: nusquam virtus clarior eminet, quam suo admota contrario; cur non tu potius illum regas quam te ille precipitet? Est insolentissimus collega. An tibi excidit, ut ipsi de quo nunc diximus Camillo tribuni militum consulari potestate quinque simul college, imperio pares, ultro se submisere? Habet hoc virtus excellens: possessoribus suis auctoritatem, miratoribus reverentiam ac pudorem confert. Nullo melius modo college insolentiam represseris, quam industria ac virtute. Sic efficies
Abbreviated transcription (Latin):
Dolor. Furendi pauor amĩ exagitat Ratio.
Laborum ferias quidã simulato furore quesiere
Uerus furor ueras ferias dabit.
Euenum timeo Ratio. Potu ab-¬
stine ciboq permiscuo expertorum
fides amicorum excubet suspectos
limen arceat uina turbida fusca exulent puluien/¬
ta dapumiq permiptio cautio assit et sobrietas et
tarditas precipitacio absit que et in aliis et p̃sertim
hoc in genere mortis multos perdidit Sit ad mẽ¬
sam lenta manus oculus celer amnus uigil me¬
morq discrimiuus nec tuis tantum sed tuorum
oculis atq animis obuipus inuigila magnĩs pe¬
riculis magna obstat intentio nichil nõ turbat
incantum Dolor. Uenenari metuo Ratio.

Expanded text:
. Furendi pavor animum exagitat. . Furendi pavor animum exagitat. Laborum ferias quidam simulato furore quesiere, verus furor ferias veras dabit. enenum timeo. Potu abstine ciboque permiscuo; expertorum fides amicorum excubet; suspectos limen arceat; vina turbida fusca exulent, pulmenta, dapumque permixtio; cautio adsit, et sobrietas et tarditas. Precipitatio autem absit, que et aliis, et presertim genere hoc mortis multos perdidit; sit ad mensam lenta manus, oculus celer, animus vigil, memorque discriminis; nec tuis tantum sed tuorum oculis atque animis obnixus invigila. Magnis periculis magna obstat intentio; nichil non turbat incautum. Venenari metuo.
Abbreviated transcription (Latin):
abiit in furorem Dolor.Tnueo naturaliter in
furorem agi Ratio. Quod natura infert durum
potest esse non miserum Culpa enim caret que mi-¬
serie radix est Quando autem prouidendũ obtigit
facultas unum facito ut te furor si uitari nequit in
securo saltem statu anime reperiat Innocens si fui-
etas nulla sanctitas nulla custodia sic innocenciã
conseruat ut furor qualem inuenerit talẽ reddit¬
Dolor. Furere metuo Ratio. Heroas comites ac
reginas metuis An fastidis herculem et oceacẽ
hecubam et cassandram An ex alio genere lucreciũ
spernis et empedoclem Dolor. Furere ꝑtimesco¬
Ratio. Multa uaticinari solitos furentes accepi-¬
mus sic quo nullum acumen seum̃ capitis ꝑuenisset
uagus et rapidus furor uenit atq huic grati quã
uos diuinacionem dicitis a furore. manthicen. dici
uolunt Dolor. Horreo uim furoris Ratio. Et
sanos mestos et furentes letos uidimus falsa ꝙͣ¬
uis opinione habet et error uoluptatem suam¬

Expanded text:
abiit in furorem. Timeo naturaliter in abiit in furorem. Timeo naturaliter in furorem agi. Quod natura infert durum potest esse, non miserum. Culpa enim caret, que miserie est radix. Quando autem providendi obtigit facultas, unum facito, ut te furor si vitari nequit, in securo saltem statu anime reperiat; innocens si fureretas, nulla sanctitas, nulla custodia sic innocentiam conservat ut furor: qualem invenit talem reddit. Furere metuo. Heroas comites ac reginas metuis, an fastidis Herculem et Aiacem, Hecubam et Cassandram, an ex alio genere Lucretiam spernis et Empedoclem? Furere pertimesco. Multa vaticinari solitos furentes accepimus. Sic quo nullum acumen sani capitis pervenisset, vagus et rapidus furor venit; atque hinc Grai, quam vos divinationem dicitis, a furore “manticen” dici volunt. Horreo vim furoris. Et sanos mestos et furentes letos vidimus, falsa quamvis opinione, habet et error voluptatem suam
Abbreviated transcription (Latin):
Iiius dolor ne furorem pariat metuo¬
Ratio. Obsta illi cogitationibus
bonis ac placidis quidam furori uiam
passionibus faciunt ex multis affectibz non sanis
uera tandem prodit insania sicut ex contrariis
uera uirtus frequentatis actibus queri habitum
philozophicuni dognia est Dolor. furere metuo¬
Ratio. Si animi uicio ille tibi armandus arma-¬
tura animi uirtus est At si corporis consulendum
succurrendumqz illi est si qua rei huius ars es ⁊
ipõs apud corporum magistroꝵ qui phisicĩ nũcupan᷑.
que si in hoc ut in multis aliis aut nulla est aut
professoribus suis incoguita Ego auteni hauc unã
tibi prescripserim abstimenciam et omnis excessus
fugam Notum illud atq antiquum uiri sancti uir-¬
tutibus corpus edificant multum conferunt aĩo
simul et corpori frena libidinum ac gule multos
strauit luxuria multos oppressit crapula multor
sompnus multos ebrietas sepeliuit multorũ uite
feruor atq impetus et furibunda licentia uerũ

Expanded text:
imius dolor ne furorem pariat metuo. Obsta illi cogitationibus bonis et placidis. Quidam furori viam passionibus faciunt; ex multis affectibus non sanis, vera tandem prodit insania, sicut ex contrariis vera virtus; frequentatis actibus queri habitum, philosophicum dogma est. Furere metuo. Si animi vitio, ille tibi armandus: armatura animi virtus est; at si corporis, consulendum, succurrendumque illi est, si qua rei huius ars est, ipsos apud corporum magistros qui physici nuncupantur; que, si in hoc, ut multis aliis, aut nulla est, aut professoribus suis incognita, ego artem hanc unam tibi prescripserim, abstinentiam et omnis excessus fugam. Notum illud atque antiquum: viri sancti virtutibus corpus edificant; multum conferunt animo simul et corpori frena libidinum ac gule. Multos stravit luxuria, multos oppressit crapula, multos somnus, multos ebrietas sepelivit, multorum vite fervor atque impetus, et furibunda licentia verum
Abbreviated transcription (Latin):
alii reuascentur Quasdam nempe uictorias seu
sementem dicas esse bellorum Sic odia ferro trun¬
cata repullulant densanturq et rediuiui in aciẽ
redeunt bellatores Non ut fortassis imaginatio olim¬
peheniens cassio a se cesi hostis ymaginem sub sup̃ms
illo suo die obuiam dedit tam tremendo aspectu ut au-¬
dacissimum uirum qui uiuentem illũ non timuerat
defuncti species in fugam uerteret Sed ita ut pro uno
multi redditi ueris manibus perum ferrum mo¬
uerant in illos qui uicisse uidebantur Gaudium.
Uici iam securus sine hoste sum Ratio. Otulte dũ
erunt homines non deerunt hostes Tu Romane urbi
post innumieros triumphos edomtumq orbem non
defuisse hostem legis Et tibi defuturum speras qui-¬
escenti forsan hostis deerit at pugnanti nũꝙͣ Gaud̃.
Uictor sum Ratio. Caue ne sis frustra uti stienti-¬
bus uictoria fructuosa est Uti autem dico non eo mõ
quo maharbal hanybali sed quo hanno uir melior¬

Expanded text:
alii renascentur; quasdam nempe victorias ceu alii renascentur; quasdam nempe victorias ceu sementem dicas esse bellorum: sic odia ferro truncata repullulant densanturque et redivivi in aciem redeunt bellatores, non ut fortassis imaginatio vehemens olim Cassio a se cesi hostis imaginem supremo illo suo die obviam dedit, tam tremendo aspectu, ut audacissimum virum qui viventem illum non timuerat, defuncti species in fugam verteret, sed ita ut pro uno multi redditi, veris manibus verum ferrum moveant in illos qui vicisse videbantur. Vici, iam securus sine hoste sum. Stulte, dum erunt homines, non deerunt hostes. Tu Romane urbi post innumeros triumphos edomitumque orbem non defuisse hostem legis: et tibi defuturum speras? Quiescenti forsan hostis deerit, at pugnanti nunquam. Victor sum. Cave ne sis frustra: uti scientibus victoria fructuosa est; “uti” autem dico non eo modo quo Maharbal Hannibali, sed quo anno r
Abbreviated transcription (Latin):
prelio uici Ratiõ. Uictor prelio sepe uictus est bello¬
Gaudiũ. Uici autem Ratio. Quociens uicere
carthaginenses quociens galli gentesq alie quociẽs
autem uicti sunt Romani Sed spectandus es⁊
rerum finis earum maxime que uoluiuitur et sta-¬
re nesciunt Gaudium. Uici terte Ratio. Et si
certꝰ belli exitus adhuc euentus est dubius Et de
letis tristia et leta de tristibus erumpunt Ga
Magnam uictoriam quesiui Ratio. Nil tã magͥ
ut non nmio queri possit Est ubi plus uulueꝵ
ac fuuerum pictoriosa pars computat Si non
credas persen atq tumophilas interroga Gaud̾.
Magne uictorie sors fuit Ratio. Uix põt magna
uictoria paruo precio constare De bello omniuin-
maximo omnium maximus historicus dum ageret
Adeo inquit uaria fortuna ancepsq mars fuit ut
propius periculo fuerint qui uicerunt, Gaudiu
Plene pici Ratio. Non est plena uictoria ubi
armatus hostis superest ꝙͣꝙͣ et si hunc oppresseris

Expanded text:
prelio vici. Victor prelio sepe victus est belloprelio vici. Victor prelio sepe victus est bello. Vici autem. Quotiens vicere Carthaginenses, quotiens Galli gentesque alie? Quotiens autem victi sunt Romani? Sed spectandus est rerum finis, earum maxime que volvuntur et stare nesciunt. Vici certe. Etsi certus belli exitus, adhuc eventus est dubius; et de letis tristia et leta de tristibus erumpunt. Magnam victoriam quesivi. Nil tam magnum ut non nimio queri possit: est ubi plus vulnerum ac funerum victoriosa pars computat; si non credis, Xerxem atque Thermopylas interroga. Magne victorie sors fuit. Vix potest magna victoria parvo pretio constare; de bello omnium maximo omnium maximus historicus dum ageret, “adeo” inquit “varia fortuna ancepsque Mars fuit, ut propius periculo fuerint qui vicerunt”. Plene vici. Non est plena victoria, ubi armatus hostis superest, quanquam etsi hunc oppresseris
Abbreviated transcription (Latin):
per sit sepe tristis ac sanguinolenta uictoria est Non
habetur gratis quod uite discrimine queritur Ca¬
re enuitur cuius sanguis precium est Carius cuius
mors fieri potest ut pars uictrix ducem perdat
Ita tuis uincentibus uinci potes Quid de uicto¬
rie sceleribus dicam Non sunt tot uicti miserie quot
sunt peccata uictoris Ꝙ si peccato miserius nichil
Nec uictus eo ꝙ uiucitur pictore miserior sed eo mi-¬
nus miser quo minorum rerum dãpnis afficitur¬
Redigam Et an pincas et an melius sit uicisse si ui-¬
ceris in dubio est
Tuici Ratio. Caue ne te uincat ira su-¬
perbia crudelitas furor rabies hii sunt¬
enim uitorie comites et uictorum hostes inuisibiles
et horrendi a quibus sepe clarissimi uictores turpissi¬
calculum te uocat fortuna longa et perplexa racionũ
series creditrix uiolenta et pertinax cum qua tibi
nunc quoq negocii multum restat Mutuum repos¬
cere solita est magno cum fenore Gaudium. Magno

Expanded text:
per, sic sepe tristis et sanguinolenta victoria est: non per, sic sepe tristis et sanguinolenta victoria est: non habetur gratis quod vite discrimine queritur; care emitur, cuius sanguis est pretium, carius cuius mors; fieri potest, ut pax victrix ducem perdat: ita tuis vincentibus vinci potes. Quid de victorie sceleribus dicam? Non sunt tot victi miserie quot sunt peccata victoris. Quod si peccato miserius nichil est nec victus eo quod vincitur victore miserior, sed eo minus miser quo minorum rerum damnis afficiturredigam: et an vincas et an melius sit vicisse, si viceris, in dubio est. vici. Cave ne te vincat ira, superbia, crudelitas, furor, rabies. Hi suntenim victorie comites et victorum hostes invisibiles et horrendi, a quibus sepe clarissimi victores turpissicalculum fortuna, longa et perplexa rationum series, creditrix violenta et pertinax, cum qua tibi nunc quoque negotii multum restat: mutuum reposcere solita est magno cum fenore. Magno
Abbreviated transcription (Latin):
pictus remeabis Sic tibi reditum spondes aptumꝙ
inter gladios iter Atri deuotum classico morti al.¬
marti caput. Gaudium. Esse uictor spero Ratio.
Est qui contrarium speret ut falli utrumqz uel al-¬
terutrum sit necesse Potest uel alter uel uterqz dux
partium seu aliter seu nituis uulueribꝰ simul
occumbere Quod et sepe credo alibi et quod nunc
meminerim thebis ultimo inter fratres impios
congressu Et Rome primo post actos reges accidisse
proditum est bello superbi regis filium brutus con-¬
sul ad inferos persequutus est Amisso autem spũ
iam uictoria nulla est quo seruato sepe tamen ex
acie pari marte alias in acie discessum tenes utro¬
biq ergo amibos duces spe uictorie fraudatos ꝯstat
unum nempe fraudari tam cõe tamq cotidianũ est
ꝙͣ in aciem proficisti Quis autem scit An unꝯ ille
tu scis hac qua tibi blandiris uictorie spe fraudandꝰ¬
Gaudium. Bello uincam Ratio. Ut anceps sem-¬

Expanded text:
victus remeabis; sic tibi reditum spondes apertumque victus remeabis; sic tibi reditum spondes apertumque inter gladios iter, acri devotum classico Marti caput. Esse victor spero. Est qui contrarium speret, ut falli vel utrunque vel alterumutrum sit necesse. Potest vel alter vel uterque dux partium, seu aliter seu multis vulneribus simul occumbere, quod et sepe, credo, alibi et, quod nunc meminerim, Thebis ultimo inter fratres impios congressu et Rome primo post exactos reges accidisse proditum est bello, ubi Superbi regis filium Brutus consul ad inferos prosecutus est. Amisso autem spiritu iam victoria nulla est; quo servato, sepe tamen ex acie pari Marte discessum tenes; utrobique igitur ambos duces spe victorie fraudatos constat. Unum nempe fraudari tam commune tamque quotidianum est quam in aciem proficisci. Quid scis autem, an unus ille tu sis hac qua tibi blandiris victorie spe fraudandus? Bello vincam. Ut anceps sem
Abbreviated transcription (Latin):
perit eripe stratamq mansuetudinem attolle me¬
mento te hominem multos quidem uiudicasse pe-¬
nituit Neminem pepercisse Gaudium. Ultus
atio. Uinci ab hoste prestabit hostis uictorẽ
Ello uictoriam spero Ratio. Cũ fallax
ubilibet Tamen in bello fallacissima
spes est fere nichil ex premeditato agit᷑.
Inopine eunt omina Prudentissimus atq excerci-¬
tatissimus militarium rerum fuit qui dixisse fert̾᷑.
IEt nusꝙͣ minus ꝙͣ in bello euentus respondere.¬
Gaudium. Uictoriam spero Ratio. Pacem habe¬
res utilius eiusdem ducis uerbum memorabile tra-¬
ditur melior tuciorq pax certa ꝙͣ sperata uictoria¬
Gaudium. Bello uictor ero Ratio. Quid si uictꝰ
Hec spes multos in exitium egit Sine uictorie spe
nemo uolens in aciem destendit Gaudium̃. Bello
Onis enim de futuro spes et futura oĩa semper
ambigua Gaudium. Bello uictor remeabo latio.
O spes hominum manis Nec uictor fortasse nec

Expanded text:
perit eripe stratamque mansuetudinem attolle. Meperit eripe stratamque mansuetudinem attolle. Memento te hominem: multos quidem vindicasse penituit, neminem pepercisse. Ultus sum. Vinci ab hoste prestabat, hostis victorem ello victoriam spero. Cum fallax ubilibet, tum in bello fallacissima spes est. Nichil ex premeditato agitur, inopine eunt omnia; prudentissimus atque exercitatissimus militarium rerum fuit, qui dixisse fertur nusquam minus quam in bello eventus respondere. Victoriam spero. Pacem haberes utilius; eiusdem ducis verbum memorabile traditur: “Melior tutiorque est certa pax quam sperata victoria”. Bello victor ero. Quid si victus? Hec spes multos in exitium egit: sine victorie spe nemo volens in aciem descendit. Bello omnis enim de futuro spes et futura omnia semper ambigua. Bello victor remeabo. O spes hominum inanes! Nec victor fortasse nec
Abbreviated transcription (Latin):
lyum nomine anticipasse mortem ex clamauit Car-¬
melius me euasit O uox ferox et si dici potest ipõ
uocis auctore ferotior Quid usitati supplicii cogi-¬
tabat ꝙ se in uinculis manu sua perimens euasiss
Ecce duo igitur status piius sed mentium diuer-¬
sarum uno et eodem uerbo ꝙ̃ uarie usi sunt Ille ad
presentem hostem Euasisti ait hic de absente eua-¬
sit inquit Ille suo hosti uitam donauit Hic inuidit
mortem Elige quid horum pocius a te dictum uel
An tranquillum illud ueri principis An illud altes
immanis carificis nec ignoro quin sit promptius
iubere ista ꝙͣ facere Et quid hiis obici possit ĩtelligo
difficilius in suis ꝙͣ in alienis iniuriis mitem esse
difficile fateor sed bonum De bono autem ac diffi¬
cili omnem esse uirtutem Nec tu neges pirtutum
amatoribus sunt ciuicta facilia Gaudium. Fixũ
est ulcisti Ratio. Uincit pars deterior obsta illi
dum adhuc potes pictoriamiq illi prius ꝙͣ ea uti ce-¬

Expanded text:
lium nomine, anticipasse mortem, exclamavit: “Carlium nomine, anticipasse mortem, exclamavit: “Carnulius me evasit”. O vox ferox et, si dici potest, ipso vocis auctore ferocior! Quid inusitati supplicii cogitabat, quem se in vinculis manu sua perimens evasisset? Ecce duo igitur unius status sed mentium diversarum: uno et eodem verbo quam varie usi sunt! Ille ad presentem hostem “evasisti” ait, hic de absente “evasisti” inquit; ille suo hosti vitam donavit, hic invidit mortem. Elige quid horum potius a te dictum velis dici, an tranquillum illud vere principis, an illud alterum immane carnificis. Nec ignoro quam sit promptius iubere ista quam facere, et quid obici possit intelligo: difficilius in suis quam in alienis iniuriis mitem esse; difficile, fateor, sed bonum; de bono autem ac difficili omnem esse virtutem nec tu neges. Virtutis amatoribus sunt cuncta facilia. Fixum est ulcisci. Vincit pars deterior: obsta illi, dum adhuc potes, victoriamque illi priusquam ea uti ce
Abbreviated transcription (Latin):
etate repellere aut differre quanto tranquilliuis atq
honestius ille integer ac illesus succus tu et inuocens
ꝙͣ uterq cruentus et tu noxius huic abibis
Urgeor ulcistendi stimulis Ratio. Caue ne cesseris
sed oppone illis memoriam illorum qui non tantũ
mites hostibus sed fauentes ac benefici fuere Con-¬
traq illos tibi propone qui membratim cesis hostib
adhuc rabiem spirantes ne quidꝙͣ in non sensura
cadauera seuierunt Dehinc tecum elige quorum
simul esse manis neqz actus soluos sed et uerba
confer Pars enim non parua crudelitatis in uer/¬
bis est Crudelis pes crudelior manus crudelissima
lingua est Sepe auimi seuiciam quam manus nõ
equauerat liugua transcendit Illa uero optima ut
crudelitatis sic clementie testis est Sonet igit᷑. ad
aurem tibi illa cuius non multo ante memini ĩ
peratoris adriam uox Simulq illa tyberii de quo
scriptum est ꝙ cum audisset unum ex Reis carme-¬

Expanded text:
etate repellere aut differre; quanto tranquillius atque etate repellere aut differre; quanto tranquillius atque honestius ille integer et illesus, tu siccus et innocens quam uterque cruentus, et tu noxius hinc abibis. Urgeor ulciscendi stimulis. Cave, ne cesseris; sed oppone eis memoriam eorum qui non tantum mites hostibus, sed faventes ac benefici fuere contraque illos tibi propone, qui membratim cesis hostibus, adhuc rabiem spirantes, nequicquam in non sensura cadavera sevierunt: dehinc tecum elige quorum similis esse malis neque actus solos, sed et verba confer. Pars enim non parva crudelitatis in verbis est: crudelis pes, crudelior manus, crudelissima lingua est. Sepe animi sevitiam, quam manus non equaverat, lingua transcendit. Illa vero optima ut crudelitatis sic clementie testis est. Sonet igitur ad aurem tibi illa cuius non multo ante meminimus Hadriani vox simulque illa Tiberii, de quo scriptum est quod, cum audisset unum e reis, Carnu
Abbreviated transcription (Latin):
exemplisq ommibus que leniorem in partem incli¬
nare animum possint et in primis menoria uite
breuis et ambigue Hec enim seuere alias Senece¬
tui assentior Efficacissima uidetur ad iracundiã
leniendam cui is ip̃e quem memoratͣu doctor accedͭ
Nam quid aliud sentiebat ubi ait Memento nouis¬
siorum et desine inuuicari Sic est enim Nlq
inimicitias magnas alit ꝙͣ conditionis obliuio ui-
quidem iste cuius mortem scitis ne dubita moritu-¬
rus haud dubie est Et idipm̃ scito et fortasse hodie
Tuq illum forsitan quod non cogitas precursurus
expecta Et paululum subsiste fiet quod fieri op-¬
tas et quod metuis fiet, Ceterum mors quam
hosti paras sine tuo illi scelere preparata est, Quid
Iuuat fati cursum properantis impellere et morituri
sanguine morituras manus inficere non scelestũ modo
sed superuacuum est impietate proximum ac festinãs
tempus arcessere quod si ualde uelis nulla possis pi-¬

Expanded text:
exemplisque omnibus que leniorem in partem incliexemplisque omnibus que leniorem in partem inclinare animum possunt, et in primis memoria vite brevis et ambigue: hec enim Senece, cui assentior, efficacissima videtur de iracundia lenienda, cui is ipse quem memoravi doctor accedit. Nam quid aliud sentiebat, ubi ait: “Memento novissimorum et desine inimicari”? Sic est enim nilque inimicitias magis alit quam conditionis oblivio. Si quidem iste cuius mortem sitis, ne dubita, moriturus haud dubie est et id ipsum cito, fortasse hodie tuque illum forsitan, quod non cogitas, precursurus; expecta paululum, subsiste: fiet quod fieri optas — et quod metuis fiet. Ceterum mors quam hosti paras, sine tuo illi scelere preparata est: quid iuvat fati cursum properantis impellere et morituri sanguine morituras manus inficere? Non scelestum modo, sed supervacuum est impietate tua proximum ac festinans tempus arcessere, quod, si valde velis, nulla possis pi
Abbreviated transcription (Latin):
spatium da consilio tempus frena impetũ differ
aut desinet aut lentescet Breuis hora sedat ira-¬
teip̃m leseris ꝙͣ hostem Illi corpus forsitan autꝰ
opes tibi ammam famaniq corruperis Gaudium.
Ulcistar Ratio. Quociens ulciscendi studio miu¬
ria geminata est leso sepe unicum dissimilasse Reme¬
dium sepe uel questum esse uel nutu tacito iniuriã¬
expressisse sensiuq iniurie pretendisse periculum
tos offenderis una iniuria sepe innumerabiles hostes
Melius est amicum querere ꝙͣ hostem tollere Sed
ptruuiq simul optimum quod nulla arte meliq fit¬
ꝙͣ parcendo cum ulcisci possis Aptissimum. tollendis
hostibus instrumentum est lenitas In quo si creditũ
esset heremyo seni sapientissimo nec Sanuytum
extercitus modo uictor collo iugum Romanũ nec
iugum primo cum reliquis mox sequutum solꝰ Im¬
perator poncyus pertulisset, Gaudium. Ulcistendi
pungor aculeis Ratio. Resiste cogitationibus piis

Expanded text:
spatium, da consilio tempus, frena impetum, differ: spatium, da consilio tempus, frena impetum, differ: aut desinet aut lentescet. Brevis hora sedat irate ipsum leseris quam hostem: illi corpus forsitan aut opes, tibi animam famamque corruperis. Ulciscar. Quotiens ulciscendi studio iniuria geminata est, leso sepe unicum dissimulasse remedium: sepe vel questum esse vel nutu tacito sensum iniurie pretendisse periculum tos offendes; una iniuria sepe innumerabiles hostes Melius est amicum querere quam hostem tollere, sed utrunque simul optimum, quod nulla arte melius quam parcendo fit cum ulcisci possis. Aptissimum tollendis hostibus instrumentum est lenitas, in quo si creditum esset Herennio seni sapientissimo, nec Samnitium exercitus modo victor collo iugum Romanum, nec iugum primo cum reliquis, mox securim solus imperator Pontius pertulisset. Ulciscendi pungor aculeis. Resiste cogitationibus piis
Abbreviated transcription (Latin):
Et de peccatis suis deprecatun Gaudium. Mon in-¬
fero iniuriam sed ulcistor Ratio. Quid refert pri-¬
mus pecces au ultinus Non est equum ut quid in
alio improbes in te probes De Uis ne seuiciam
in hoste dampnatam sequi fieriq illi silĩs moribus
ciu dissimilimus animo sis quodqz ille pessimum
habet tuum facere Gaudium. Uolo quidem et
licitum est ulcisci Ratio. Nec debes uelle nec illa
id licitum lege est ut defensio licita est sic ultio ue-¬
tita Scriptum est qui uindicari uult a deo inue-¬
niet uiudictam Et rursus ut paulo ante dixi
Mea est ultio et ego retribuam eis in tempore dixit
dominus Illud tempus expecta Sine Ille te uin-¬
dicet qui et offendentis est dominus et offensi Solet
inter seruos domini cois esse cognitio Si quid in-¬
genii habes si qua tibi perfectoris habitus cura
est opta pocius atq ora ut ne ille quidẽ uiudicet
Sic hostis crimen in tuam uerteris salutem:¬
Gaudium. Ulcisti est animus Ratio. Da ire

Expanded text:
et de peccatis suis deprecatur.” Non inet de peccatis suis deprecatur.” Non infero iniuriam, sed ulciscor. Quid refert, primus pecces an ultimus? Non est equum ut quod in alio improbas in te probes. Visne sevitiam in hoste damnatam sequi fierique illi similis moribus, cui dissimilis animo sis quidque ille pessimum habet, tuum facere? Volo quidem et licitum est ulcisci. Nec debes velle nec ulla id licitum lege est: ut defensio licita, sic ultio vetita. Scriptum est: “Qui vindicari vult, a Deo inveniet vindictam”. Et rursus, ut paulo ante dixi, “Mea est ultio et ego retribuam eis in tempore” dixit dominus. Illud tempus expecta, sine ille te vindicet, qui et offendentis est dominus et offensi: solet inter servos domini communis esse cognitio. Si quid ingenui habes, si qua tibi perfectionis habitus cura est, opta potius atque ora ut ne ille quidem vindicet: sic hostis crimen in tuam verteris salutem. Ulcisci est animus. Da ire