comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pulis fuerat diuulgatũ. Sed cũ ipse di¬
cat eusebiꝰ pamphilũ nichil scͥpsisse ex¬
ceptis breuib epłis ad amicos ꝙ pͥmus
lib sex uoluminũ illiꝰ eacłe ꝙ hisde uerbis
contineat quȩ sub nomine pamphili
ate ficta sunt: ꝑspicuũ ẽ te iccireo librũ
hunc dissimulare uoluisse. ut sub ꝑsona
mr̃is heresim intͦduceres. Cumq ꝙ de
hoc ipso libro que pamphili simulas
multa ꝑuerteris. & aliter in greco alit̾
in latino sint. fraudẽ tuã errori meo
imputare ñ debes: credidi enĩ eiꝰ e̾ẽ li¬
brum que titulꝰ p̾ferebat. Sic ꝙ periar¬
chon & multa alia origenis oꝑa pluri¬
moꝵsq grecie tractatoꝵs. aut ante non
legi aut nc̃ compellor legere. questione
hereseos suscitata: ut sciam quȩ uitare
debeã quȩ ꝓbare. Unde ꝙ. in adolescentu
omelias tantũ eiꝰ quas loquebat᷑ ad ppłm¬
ꝙ in quib non tanta seandala tenebatit᷑.
simplicit̾ rogantib transtuli: nullis pre¬

Expanded text:
pulis fuerat divulgatum. Sed cum ipse dipulis fuerat divulgatum. Sed cum ipse dicat Eusebius Pamphilum 517 nihil scripsisse, exceptis brevibus Epistolis ad amicos: et primus liber sex voluminum illius, eadem et eisdem verbis contineat, quae sub nomine Pamphili a te ficta sunt, perspicuum est te idcirco librum hunc disseminare voluisse, ut sub persona martyris haeresim introduceres. Cumque de hoc ipso libro quem Pamphili simulas, multa perverteris, et aliter in Graeco, aliter in Latino sit, fraudem tuam errori meo imputare non debes. Credidi enim ejus esse librum, quem titulus praeferebat, sicut περὶ Ἀρχῶν, et multa alia Origenis opera, plurimorumque Graeciae tractatorum, quae aut ante non legi, aut nunc compellor legere, quaestione haereseos suscitata, ut sciam quae vitare debeam, quae probare. Unde et in adolescentia homilias tantum ejus quas loquebatur ad populum, in quibus non tanta scandala tenebantur, simpliciter rogantibus transtuli, nullis prae
Abbreviated transcription (Latin):
breuiter instruxisse lectorẽ: me istũ
librũ qui sub nomine pamphili fere¬
bat᷑. uidisse pͥmũ scͥptũ in codice tuo:
ꝙ quia ñ erat mͥ curȩ quid ꝓ heretico
diceret᷑: sic semꝑ habuisse quasi diu̾sum
ẽet opꝰ pamphili & Eusebii. Postea uͦ que¬
stione cõmota scͥptis eoꝵ respondẽ uolii¬
isse. & ob hanc causã legisse quid ꝓ orige¬
ne unꝰqͥsq sentiret: ꝑspicueq dep̾hen¬
disse qd̾ pͥmꝰ lib sex uoluminũ eusebii.
ipse ẽẽt qui unꝰ sub nomine pamphili
ate editꝰ ẽ tam gͦce quã latine: ĩmutatis
dumtaxat sensib de filio ꝙ sꝑu scõ. qu
aꝑtam blasphemiã p̾ferebant. Vnde
etiã ante annos ferme decẽ. cũ dexter
amicꝰ m̾s qͥ p̾fecturã ad ministrauit p̾to¬
rii me rogasset ut auctorẽ nr̃ȩ religio¬
nis ei indicẽ texerẽ: int̾ cȩteros tractato¬
res posuissem & hunc librũ apamphilo
editũ : ita putans e̾e̾ ut ate ꝙ tuis disei¬

Expanded text:
prudentem instruxisse lectorem, me istum prudentem instruxisse lectorem, me istum librum qui sub nomine Pamphili ferebatur, vidisse primum scriptum in codice tuo; et quia non erat mihi curae quid pro haeretico diceretur, sic semper habuisse, quasi diversum esset opus Pamphili et Eusebii: postea vero quaestione mota, scriptis eorum respondere voluisse, et ob hanc causam legisse, quid pro Origene unusquisque sentiret, perspicueque deprehendisse, quod primus liber sex voluminum Eusebii ipse esset, qui unus sub nomine Pamphili a te editus est, tam Graece quam Latine, immutatis dumtaxat sensibus de Filio et Spiritutam blasphemiam praeferebant. Unde etiam ante annos ferme decem cum Dexter amicus meus, qui praefecturam administravit praetorii, me rogasset, ut auctorum nostrae religionis ei indicem texerem, inter caeteros tractatores posui et hunc librum a Pamphilio editum, ita putans esse, ut a te et tuis disci
Abbreviated transcription (Latin):
guis loquebant᷑ in crimine sunt. ꝙ me
trilingue bilinguis ipse ridebis. De sex
fingis. quis credet aut te uerũ dicere
autꝰ illũ potuisse mentiri: Si enĩ orige
nes sex milia scͥpsisset libros. potuerat
fieri ut uir eruditꝰ ꝙ ab infantia sacris
litteris institut᷑. ꝓ curiositate ꝙ scien¬
tia legisset aliena:. Quod uͦ ille ñ scͥpsit.
libroꝵs eiꝰ. qui in tercio uolumine euse¬
bii in qͦ seribit uitã pamphili continen¬
tur: & ñ dico sex milia. s t̾ciã partẽ ñ
repꝑies. Habemꝰ epłam supͣdicti pon¬
tificis. in qua huic calumniȩ tuȩ dũ ad¬
huc ẽẽt in oriente respondit: ꝙ aꝑtissi¬
mum m̃datiũ. libera ueritatis fronte
apologia tua dicere te ñ ẽẽ defensorẽ
origenis neq assertorẽ illiꝰ: ꝓ euꝰ defen¬
sione pamphylꝰ ꝙ eusebiꝰ tͥ parũ dixisse
uitȩ huiꝰ spaciũ dederit alias responde¬
re conabor. Nunc tantũ tuis assertio¬
nib obuiasse sufficiat. ꝙ hoc prudentẽ

Expanded text:
guis loquebantur, in crimine sunt; et me trilinguem, bilinguis ipse ridebis? De sex fingis, quis credet aut te verum dicere, aut illum potuisse mentiri? Si enim Ones sex milia scripsisset libros poterat fieri ut vir eruditus et ab infantia Sacris Litteris institutus pro curiositate et scientia legisset aliena, quod vero ille non scripsit librorum ejus qui in tertio volumine Eusebii, in quo scripsit vitam Pamphili, continentur: et non dico sex millia, sed tertiam partem non reperies. Habemus Epistolam supradicti Pontificis, in qua huic calumniae tuae, dum adhuc esses in Oriente, respondet, et apertissimum mendacium libera veritatis fronte Apologia tua dicere, te non esse defensorem Origenis, neque assertorem illius, pro cujus defensione Pamphilus et Eusebius tibi parum dixisse vitae hujus dederit spatium alias respondere conabor. Nunc tantum tuis assertionibus obviasse sufficiat, et hoc breviter
Abbreviated transcription (Latin):
losophos. detriti sumꝰ. Quod si apud gre
ac theo dotio iudairantes heretici st̾ re¬
perti. qui multa mysteria saluatoris
subdola int̾ptatione celarunt. & tam̃
planant᷑ ab eccłiasticis uiris: qͣntomagis
ego rꝑianꝰ de parentib. xꝑianis. ꝙ ue¬

Expanded text:
losophos detriti sumus. Quod si apud Graelosophos detriti sumus. Quod si apud Graeet Theodotio, judaizantes haeretici, sunt recepti, qui multa mysteria Salvatoris subdola interpretatione celarunt, et tamen planantur ab ecclesiasticis viris: quanto magis ego
Abbreviated transcription (Latin):
suis radere. Neq enĩ fieri potest. ut
qͦs plura int̾misisse susceꝑint. ñ eosde
etiã in quib errasse fateant᷑. precipue
in iob. Cui si ea quȩ sub asterieis addi¬
ta sunt subtraxeris. pars maxima
detruncabit᷑. ꝙ hoc dunntaxat apud
grecos. Ceterũ apud latinos ante eam
trans lationẽ qua sub astericis ꝙ obelis
nuꝑ edidimꝰ. septingenti ferme aut oe¬
tingenti u̾sꝰ sunt qͥb decurtatꝰ ꝙ dilace¬
ratus corrosꝰ q lib̾. fȩditatẽ sui publice
legentib prebeat. Et pꝰt multa quȩ
studio breuitatis p̾tereo: hoc infine
subiunxi. Nudiant quaꝑpt̾ canes mei.
iccirco me in hoc uolumine laborasse.
non ut int̾p̃tationẽ antiqu̾ã rep̾hende¬
rem: s ut quȩ in illa aut obseura sunt
aut omissa aut certe scͥptoꝵ uitio de¬
prauata. manifestiora nr̃a int̾p̾tatione
fierent: qui & hebreũ sermonẽ ex parte
didicimꝰ. ꝙ in latino pene ab ipsis incu¬
nabulis int̾ grãmaticos. rethores ꝙ phi¬

Expanded text:
potest, ut quos plura intermisisse perspexerint, non eosdem etiam in quibusdam errasse fateantur: praecipue in Job, cui si ea quae sub asteriscis addita sunt subtraxeris, pars maxima detruncabitur. Et hoc dumtaxat apud Graecos. Caeterum apud Latinos, ante eam translationem, quam sub asteriscis et obelis nuper edidimus, septingenti ferme aut octingenti versus desunt, ut decurtatus et laceratus, corrosusque liber foeditatem sui publice legentibus praebeat. » Et post multa quae studio brevitatis praetereo, haec in fine 525 subjunxi: « Audiant quapropter canes mei, idcirco me in hoc volumine laborasse, non ut interpretationem antiquam reprehenderem, sed ut ea quae in illa, aut obscura sunt, aut omissa, aut certe vitio scriptorum depravata, manifestiora nostra interpretatione fierent, qui et Hebraeum didicimus, et in Latino pene ab ipsis incunabulis inter grammaticos et rhetores et phi
Abbreviated transcription (Latin):
cõmixtũ ꝙ mediȩ tẽperatũ genꝰ trans¬
lationis expresserint: & om̃ia ueteris
instrum̃ti uolumina origenes obelis
astericisq distinxerit: quos uł additos
uł de theodotione sũptos translationi
antiquȩ inseruit: ꝓbans defuisse qd̾
additũ ẽ. Discant gͥ obtrectatores mei
reciꝑe in toto qd̾ in partib recȩꝑunt:

Expanded text:
 translationis expresserint: et omnia veteris Instrumenti volumina Origenes obelis asteriscisque distinxerit, quos vel additos, vel de Theodotione sumptos, translationi antiquae inseruit, probans defuisse quod additum est. Discant igitur obtrectatores mei recipere in tot
Abbreviated transcription (Latin):
figurata te laude ꝑcussũ. origenes
nr̃ nr̃m uoco ob eruditionẽ ingenii.
tiones explanat & disserit. Eusebiꝰqͦ
& didimꝰ id̾e faciunt. Pret̾mitto apol¬
linarẽ. qͥ bono quidẽ studio s ñ scđm
scientiã. de om̃iũ tnͣslationib in unũ
uestim̃tũ pannos assuere conatꝰ est.
& consequentiã scͥpturȩ ñ ex regula
ueritatis s ex suo iuditio texere. Apłi¬
ci uiri scͥpturis utant᷑ hebraicis. ipsos
etenĩ apłos & eugłistas hoc fecisse
ꝑspicuũ ẽ. Oñs atq saluator ubicũq
ueteris scͥpturȩ meminit. de hebrai¬
cis uoluminib ponit exempla. ut ẽ
illud: qui credit in me sic̃ scriptura
dicit. flumina de uentre eiꝰ fluent
aquȩ uiuȩ. Et in ipsa cruce. hely hels

Expanded text:
figurata te laude percussum Origenes figurata te laude percussum Origenes noster nostrum voco ob eruditionem ingenii, um translationes explanat et edisserit. Eusebius quoque et Didymus idem faciunt. Praetermitto Apollinarium, qui bono quidem studio, sed non secundum scientiam, de omnium translationibus in unum vestimentum pannos assuere conatus est, et consequentiam Scripturae, non ex regula veritatis, sed ex suo judicio texere: apostolici viri Scripturis utuntur Hebraicis: ipsos apostolos et evangelistas hoc fecisse perspicuum est. Dominus atque Salvator ubicumque veteris Scripturae meminit, de Hebraicis voluminibus ponit exempla, ut est illud: Qui credit in me, sicut Scriptura dicit: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Et in ipsa cruce, ELI, ELI,
Abbreviated transcription (Latin):
thodiũ. eusebiũ. & apollinarẽ. qͥ mul¬
tis uersuũ milib illiꝰ uesame respon¬
derunt: me accusare poterit quare
ñ in p̾fatiuncula contra libros por¬
phyrii scripserim. Qui istiꝰmodi neni¬
as consectat᷑ & scͥpturȩ hebraicȩ ue¬
ritatẽ ñ uult reciꝑe: audiat libe ꝓcla¬
mantẽ. Nemo eũ cogit legere qd̾ non
uult. E go petentib scͥpsi. ñ fastidio¬
sis. gratis. non inuidis. studiosis non
oscitantib. Et tam̃ miror qͦmͦ theodo¬
tionem hereticũ & iudairantẽ legit.
ꝙ qualis cũq peccatoris xꝑiani trans¬
lationem fastidiat.
Queso te amice dulcissime qui tam
cũriosꝰ es ut etiã somnia mea noue¬
ris. om̃iaq qͦ ꝑ tot annos absq metu
futurȩ scͥpsi calumniȩ. in accusatio
nocet eccłiis nr̃a translatio: Mag¬
nis ut scio sumptib redemisti aquilȩ
& symachi & theodotionis qͥnteq ꝙ
sextȩ editionis iudaicos translatores.
Origenes tuus. ꝙ ne forte queraris

Expanded text:
thodium, Eusebium, et Apollinarium, qui multhodium, Eusebium, et Apollinarium, qui multis versuum millibus illius vesaniae responderunt, me accusare poterit, quare non in praefatiuncula contra libros Porphyrii scripserim. Qui istiusmodi naenia consectatur, et Scripturae Hebraicae veritatem non vult recipere, audiat libere proclamantem: 528 Nemo enim cogitur legere, quod non vult. Ego petentibus scripsi, non fastidiosis; gratis, non invidis; studiosis, non oscitantibus. Et tamen miror quomodo Theodotionem haereticum et judaizantem legit, et qualiscumque peccatoris christiani translationem fastidit. 34. Quaeso te, amice dulcissime, qui tam curiosus es, ut etiam somnia mea noveris, omniaque quae per tot annos absque metu futurae scripsi calumniae, in accusationnocet ecclesiis nostra translatio? Magnis, ut scio, sumptibus redemisti Aquilae, et Symmachi, et Theodotionis, quintaeque et sextae editionis Judaicos translatores. Origenes tuus, et ne forte queraris
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑi hunc ꝓpħam iuxta theodotionẽ
legere & non iuxta .lxx. translatores.
Ouoꝵ si in isto libro editionẽ dixi mul¬
tum aueritate distare. ꝙ recto eccłia¬
culpȩ qui dixi. s eoꝵ qui legunt. In
promptu sunt. quatuor editiones. aqui
uxta theodotionẽ legunt dauielem.
Ego quid peceaui. si ecełiarũ iuditiũ se¬
cutus sum uod aũ refero qͥd adu̾sũ
susannȩ historiã ꝙ ẏmnũ triũ ꝓueroꝵs.
ꝙ belis draconisq fabulas. quȩ in uo¬
lumine hebraico ñ habent᷑. hebrei
soleant dicere. qͥd hinc me criminat᷑
Stultũ se sy cofantã ꝓbat. Non eni qͥd
ipse sentiret. s qͥd illi contra nos dic̾e
soleant explicaui.Ouors opimioni ñ
respondi in ꝓlogo. breuitati studens.
ne non p̾fatione s librũ uiderer seri.¬
bere. Puto qd̾ statĩ subiecerĩ. Dixi enĩ.
de qͦ ñ ẽ huiꝰ temporis disserere. Alio¬
quin & ex eo quod asse U rui por¬
phirium contra hunc
ta dixisse. uocauiq huiꝰ rei testes. me¬

Expanded text:
i hunc prophetam juxta Theodotionem legere, et non juxta Septuaginta translatores. Quorum si in isto libro editionem dixi multum a veritate distare, et recto ecclesiaculpae qui dixi, sed eorum qui legunt. In promptu sunt quatuor editiones, Aquiljuxta Theodotionem legunt Danielem. Ego quid peccavi, si ecclesiarum judicium secutus sum? Quod autem refero, quid adversum Susannae historiam, et hymnum trium puerorum, et Belis, Draconisque fabulas, quae in volumine Hebraico non habentur, Hebraei soleant dicere, qui me criminatur, stultum se sycophantam probat. Non enim quid ipse sentirem, sed quid illi contra nos dicere soleant, explicavi. Quorum opinioni, si non respondi in Prologo, brevitati studens, ne non praefationem, sed librum viderer scribere, puto quod statim subjecerim; dixi enim, « De quo non est hujus temporis disserere. » Alioquin et ex eo, quod asserui Porphyrium contra hunc ta dixisse, vocavique hujus rei testes Me
Abbreviated transcription (Latin):
gistrũ. & iceirco simplices ab illiꝰ lec̃ti¬
one deterrent : Nominatĩ debes di¬
cere. ꝙ ipsos homines denotare. Ergo
sententia quia pari ꝙ sꝑu illũ hereti¬
cum denuntiant popłis: fures librors
illiꝰ iudicandi sunt. ꝙ qnͣdo in eccłiis¬
predicant. ñ scͥpturarũ mysteria. s orige¬

Expanded text:
gistrum, idcirco simplices ab illius lectigistrum, idcirco simplices ab illius lectione deterrent? Nominatim debes dicere, et ipsos homines denotare. Ergo sententia, quia pari et spiritu, illum haereticum denuntiant populis, fures librorum illius judicandi sunt: et quando in Ecclespraedicant, non Scripturarum mysteria, sed Orige
Abbreviated transcription (Latin):
quaquã criminosa uiderent᷑. simplici¬
ores qͦsq ab eiꝰ lectione deterrent. Demq
quida ex ipsis qui uelut euglizandi ne¬
cessitatẽ ꝑ om̃s gentes ꝙ ꝑ om̃s linguas
haberet de origene male loquendi:
sex milia libroꝵs eiꝰ legisse quã plurima
fr̃m multitudine audiente confessꝰ ẽ
Qui si utiq ut ipse dicere solet ꝓ cognos¬
cendis a se malis eiꝰ legebantur: suffi¬
cere poterant decẽ libri ad agnoscen¬
dum aut .xx. certe aut quã plurimũ
.xxͣx. Sex milia au̾ libros legere ñ no
mina uelle cognoscere ẽ: s totã pene
uitã suã disciplinis eiꝰ ac studiis dede¬
re. Quomͦ gͦ iste merito audiendꝰ ẽ:
cum eos culpat qͥ instructionis suȩ cau¬
sa. ꝑ pauca eiꝰ salua ficłi regula atq inte
clesia disputare latiꝰ solent: ꝙ qui li¬
bros seribere. qͥ totũ de origene loquun¬
tur & seribunt. qui quid̃e nolunt sua¬
furta cognosci. & ingrati sunt in ma¬

Expanded text:
quaquam criminosa viderentur, simpliciquaquam criminosa viderentur, simpliciores quosque ab ejus lectione deterrent. Denique quidam ex ipsis, qui se velut evangelizandi necessitatem per omnes gentes et per omnes linguas habere putat, de Origene male loquendi, sex millia librorum ejus se legisse, quam plurima 515 fratrum multitudine audiente, confessus est. Qui si utique ut ipse dicere solet pro cognoscendis ejus malis legebat, sufficere poterant decem libri ad cognoscendum, aut viginti certe, aut ut plurimum triginta. Sex millia autem librorum legere, nomala velle cognoscere, sed totam pene vitam disciplinis ejus ac studiis dedere. Quomodo ergo iste merito audiendus est, quum eos culpat, qui instructionis suae causa perpauca ejus salva fidei regula atque inteclesia disputare latius solent? qui libros scribere? qui totum de Origene loquuntur et scribunt? qui dum sua nolunt furta cognosci, et ingrati sunt in ma
Abbreviated transcription (Latin):
tas. & prandioꝵ cȩnarũq fabulas ꝓ ar¬
gum̃to ñ teneas ueritatis. Fieri ñ potest.
ut etiã si ame uerũ audisti. aliꝰ qui huiꝰ
rei ignarꝰ ẽ ñ dicat ate e̾̃ẽ compositũ. et
quasi mimũ philistionis. uł lentuli ac
marilli stropħa eleganti sermone consi
temeritas: Post ex cõmunicationẽ hyla¬
lbrũ. post athanasii me dormitante
liturã simul ꝙ inscripsionẽ: erupit
aliquando contͣ papã epiphaniũ. & dolo¬
in apologia pro orisene digerit ꝙ his ser-¬
monib consolat᷑. Oum potiꝰ aꝑienda ẽ
hoc in loco ueritas latens Non enĩ pos¬
sibile ẽ tam iniquo iuditio uti quequ̾a
hominũ. ut de causa ȩquali ñ ȩqualit̾ sen-¬
tiat: s quod auctores obtrectatoꝵ eiꝰ hii
sunt qui uł in ȩccłia disputare latiꝰ so¬
lent. uł etiã libros scribere : qui totũ
de origene uł loquunt᷑ uł scribunt.
Ne gͦ plures ipsoꝵ furta cognoscant. quȩ
utiq si ingrati in magistrũ ñ ẽe̾nt. ne¬

Expanded text:
prandiorum coenarumque fabulas pro argumento non teneas veritatis. Fieri enim potest, ut etiam si a me verum audisti, alius qui hujus rei ignarus est, dicat a te esse compositum: et quasi mimum Philistionis, vel Lentuli, ac Marulli stropham eleganti sermone confictemeritas? Post excommunicationem Hilalibrum, post Athanasii, me dormitante, lituram, simul et inscriptionem, erupit aliquando contra Papam Epiphanium, et doloin Apologia pro Origine digerit, et his se sermonibus consolatur: « Quin potius aperienda est hoc in loco veritas latens. Non enim possibile est, tam iniquo judicio uti quemquam hominum, ut de causa aequali non aequaliter sentiatutare latius solent, vel etiam libros scribere, qui totum de Origene vel loquuntur, vel scribunt. Ne ergo plures ipsorum furta cognoscant, quae utique si ingrati in magistrum non essent, ne
Abbreviated transcription (Latin):
obtulisse ꝓfitear. Ponam ꝙ aliud testimo¬
niũ. ne nunc me rerũ necessitate com¬
pulsũ. dicat mutasse sententias:
IA libro tempoꝵ id ẽ parali pomenon
qui hebraice dicitꝰ dabreiamin. ad scm̃¬

Expanded text:
orrupta. --Ponam et aliud testimonium, ne nunc me rerum necessitate compulsum dicas mutasse sententiam. In libro Temporum, id est, Paralipomenon, qui Hebraice dicitur DABRE JAMIM, hac
Abbreviated transcription (Latin):
in homine tutũ sit.si innocentia crimi¬
nosa ẽ: Dormiente patrefamilias: ini¬
micus homo zirania suꝑseminauit.
E.xt̾minauit uineã aꝑ de silua. ꝙ singła¬
ris ferus depastꝰ ẽ. E go taceo. ꝙ litterȩ
men. ꝙ in toto orbe confiteor. Heu mͥ
mat̾. ut quid me genuisti uirũ qͥ iudicer
exempla subieci: huic rei testes sunt.
Et suꝑfluũ ẽ. qd̾ in illis dictũ ẽ. alit̾ quã
ibi dictũ ẽ scrib̾e. Incipiam gͥ a genesi:
cuiꝯ ꝓlogus talis ẽ.
esiderii mei desideratas accepi epłas.
qui quod̾a presagio futuroꝵ eum
daniele sortitꝰ ẽ nom̃. obsecrantis ut
trans latã in latinã lingu̾a de hebreo
sermone pentatheucũ nr̃oꝵ aurib tra¬

Expanded text:
in homine tutum sit, si innocentia crimiin homine tutum sit, si innocentia criminosa est? Dormiente patrefamilias inimicus homo zizania superseminavit . Exterminavit vineam aper de silva, et singularis ferus depastus est eam . Ego taceo, men, et crimen in toto orbe confiteor. Heu mihi, mater mea, ut quid me genuisti, virum qui judicer exempla subjeci, huic rei testes sunt. Et superfluum est, quod in illis dictum est, 519 aliter quam ibi dictum est, scribere. Incipiam igitur a Genesi, cujus Prologus talis est: « Desiderii mei desideratas accepi epistolas, qui quodam praesagio futurorum, cum Daniele sortitus est nomen, obsecrantis ut translatum in linguam Latinam de Hebraeo sermone Pentateuchum nostr
Abbreviated transcription (Latin):
nem scͥpturas scãs interp̾tatũ : ut siue fal¬
sa sint siue uera quȩ tͣnstuli. in crimine
maneam. dum aut in nouo oꝑe errasse
me fateor. aut recens editio. ueteris con
tacita m̃tis cogitatio int᷑ se turpitudi¬
nis uoluere. Grãs ei debeo agere. qd̾ cum
tanta sit silua criminũ: unu mͥ erroris
uł falsitatis crim̃ obiecerit. Ego nec con
te annos plurimos diligentissime em̃¬
datos meȩ linguȩ studiosis dedi: qͦs co¬
tidie in conuentu fr̃m edissero: quoꝵ
psalmos iugi meditatione decanto.
Tam stultꝰ erã. ut qd̾ in pueritia didici.
senex obliuisci uellem: Uniu̾si tractat᷑ꝰ
mei hoꝵs testimonus terti sunt: cõm̾tarii
serunt. O labores hominũ semꝑ incerti.
o mortalium studia contrarios int̾dum
fines habentia. Unde me putabã bene
mereri de latinis meis. ꝙ nr̃oꝵ ad discen¬
dum animos concitare: qd̾ etiã greci
uersum de latino p̾t tantos int̾pretes
ñ fastidiunt: inde in culpã uocor & nau¬
seanti stomacho eybos ingero. Et quid

Expanded text:
nem Scripturas sanctas interpretatum, ut sive falsa sunt, sive vera quae transtuli, in crimine maneam; dum aut in novo opere fateor me errasse, aut recens editio veteris condtacita mentis cogitatio intra se turpitudinis volvere. Gratias ei debeo agere, quod cum tanta silva sit criminum, unum mihi erroris vel falsitatis crimen objecerit. Egone contrauos ante annos plurimos diligentissime emendatos, meae linguae studiosis dedi, quos quotidie in conventu fratrum edissero, quorum Psalmos jugi meditatione decanto? Tam stultus eram, ut quod in pueritia didici, senex oblivisci vellem? Universi tractatus mei horum testimoniis texti sunt. Commentariiserunt. O labores hominum, semper incerti! o mortalium studia contrarios interdum fines habentia! Unde me putabam bene mereri de Latinis meis, et nostrorum ad discendum animos concitare, quod etiam Graeci versum de Latino post tantos interpretes non fastidiunt; inde in culpam vocor, et nauseanti stomacho cibos ingero. Et quid
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ ẽ. ꝙ sine fine difficultatis exempla¬
ria habere omĩa. deinde etiã qui habue¬
rint ꝙ hebrei sermonis ignari sunt.
magis errabunt. ignorantes qͥs e mul¬
tis ueriꝰ dixerit. Ouod etiã sapientissimo
cuid̾a nuꝑ apud grecos accidit: ut in

Expanded text:
 et infinitae difficultatis, exemplaria habere omnia. Denique et qui habuerint, et Hebraei sermonis ignari sunt, magis errabunt, ignorantes quis e multis verius dixerit. Quod etiam sapientissimo cuidam, nuper apud Graecos accidit, u
Abbreviated transcription (Latin):
sermo ñ deest: & de aliis magis possu¬
mus iudicare. & ea quȩ ipsi intelligimꝰ
rimos latino sermone dixi: cum rursũ
uxta ipsũ hebraicũ ueterũ sic locutꝰ sũ.
Cogor ꝑ singłos scͥpturȩ diuinȩ libros.¬

Expanded text:
sermo non deest, et de aliis magis possumus judicare, et ea quae ipsi intelligimus, rimos Latino sermoni datum, cum rursum juxta ipsum Hebraicum verterem, sic locutus sum: « Cogor per singulos Scripturae di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ lapides p̾tiosos. alii bẏssum & purpu¬
ram ꝙ coceũ offerunt ꝙ iacinctũ: nob̾eũ
bene agit᷑ si obtulerimꝰ pelles & caprarũ
pilos. Et tam̃ apłs contemꝓtibiliora
nr̃a magis nec essaria iudicat. Unde ꝙ
tota illa tabnaculi pulchritudo. ꝙ ꝑ sin¬
gulas species eccłiȩ p̾sentis futurȩ q
distinctio. pellib tegit᷑ ꝙ ciliciis: ardo¬
remq solis ꝙ mniuriã ymbriũ. ea quȩ
uiliora sunt ꝓhibent. Uide qnto contra¬

Expanded text:
ssum et purpuram et coccum offerunt et hyacinthum : nobiscum bene agetur, si obtulerimus pelles et caprarum pilos. Et tamen Apostolus contemptibiliora nostra magis necessaria judicat . Unde et tota illa tabernaculi pulchritudo, et per singulas species, Ecclesiae praesentis futuraeque distinctio, pellibus tegitur et ciliciis, ardoremque solis et injuriam imbrium ea quae viliora sunt prohibent. Lege ergo pr
Abbreviated transcription (Latin):
apłos sꝑs sẽs testimonia texuit: ut qd̾
illi tacuerunt hi scͥptũ e̾ẽ m̃titi sint.
Quid gͥ. Damnamꝰ ueteres: M inime.
s pt priorũ studia in domo dñi qd possu¬
mus laboramꝰ. Illi int̾p̾tati sunt ante ad¬
uentũ. rꝑi. & quod nesciebant dubiis
ꝓtulere sententiis. nos pt passione & re

Expanded text:
s sanctus testimonia texuit, ut quod illi tacuerunt, hi scriptum esse mentiti sint. Quid igitur? damnamus veteres? minime: sed post priorum studia, in domo Domini quod possumus, laboramus. Illi interpretati sunt ante adventum Christi, et quod nesciebant, dubiis protulere sententiis. N
Abbreviated transcription (Latin):
hereticis lectitari. In qͦ crimine m̃tit᷑ duo
re. cum mͥ mea ingerat᷑ fabella a synodo
uidelicet. ꝙ sub nomine euiꝰda damasi
romanȩ urbis eꝑi ego petar. cuille
ȩccliasticas epłas dictandas credidit.
ꝙ apollinarioꝵs u̾sutiȩ describant᷑: qd̾
in litura id qd̾ raserunt rursꝰ scriberent:
ut scilicet ñ ab illis falsatũ s ame addi¬
tum ꝑutaret᷑. Queso te amice km̃e. ut
in ȩceliasticis tractatib ubi de ue¬
ritate dogmatũ querit᷑. & de

Expanded text:
haereticis lectitari. In quo crimine mentitur duo.haereticis lectitari. In quo crimine mentitur duo.re, cum mihi mea ingeratur fabella, a synodo videlicet, et sub nomine cujusdam amici Damasi Romanae urbis episcopi ego petar, cui ille ecclesiasticas epistolas dictandas tradidit, et Apollinariorum versutiae describantur, quod in litura id quod raserint, rursus scriberent, ut scilicet non ab illis falsatum, sed a me additum putaretur. Quaeso te, amice charissime, ut in Ecclesiasticis tractatibus, ubi de veritate dogmatum quaeritur, et de
Abbreviated transcription (Latin):
uentione discesserit. Et tantȩ auctorita¬
tis se putat. ut nemo dum hoc familiarib
suis narrat somnium. ei cont᷑ confessorẽ
ista simulanti audeat contͣdicere. Respon¬
de queso. synodꝰ a qua ex cõmunicatꝰ est.
in qua urbe fuit : Dic eꝑoꝵs uocabula.
ꝓfer substantias subscriptionũ. uł diu̾si¬
tatẽ uł consonantiã: doce qͥ eo anno con¬
sules fuerint. qͥs imꝑator hanc synodũ
uisserit congregari: galliȩne tantũ eꝑi
fuerint an ꝙͦ italiȩ & hispaniȩ: certȩ
quã ob causã synodꝰ congregata sit Nichil
hoꝵ nominas. s uirũ eloquentissimu̾
ꝙ cont᷑ arrianos latini sermonis tubã:
ut origenẽ defendas. ex cõmunieatũ
asynodo criminaris: S ed confessoris ca¬
lumnia utcũq toleranda ẽ. Transit ad
in clitũ mr̃em cipͥanũ : ꝙ dicit t̾tulliani
librũ cuititulꝰ ẽ de tͥnitate. sub noĩe eiꝰ
constantinopoli a macedonianȩ partis

Expanded text:
ventione discesserit. Et tantae auctoritaventione discesserit. Et tantae auctoritatis se putat, ut cum hoc familiaribus suis narrat somnium, nemo ei contra confessorem ista simulanti audeat contradicere. Responde, quaeso; synodus, a qua excommunicatus est, in qua urbe fuit? Dic episcoporum vocabula: profer sententias subscriptionum, vel diversitatem, vel consonantiam. Doce qui eo anno consules fuerint, quis imperator hanc synodum jusserit congregari: Galliaene tantum episcopi fuerint, an et Italiae, et Hispaniae: certe quam ob causam synodus congregata sit. Nihil horum nominas, sed virum eloquentissimum, et contra Arianos Latini sermonis tubam, ut Origenem defendas, excommunicatum a synodo criminaris. Sed confessoris calumnia utcumque toleranda est. Transit ad inclytum martyrem Cyprianum, et dicit Tertulliani librum, cui titulus est, de Trinitate, sub nomine ejus Constantinopoli a Macedonianae partis
Abbreviated transcription (Latin):
li naturã ẽẽ saluanda. Quod ille falso ob¬
iecerat: hic refutat. Et intelligimꝰ in hoc
tantũ dialogo ab orioene argui heretieã
falsitatẽ : ꝙ nͨ in cęteris libris de quib nũ¬
quam questio fuit. Alioquin si omĩa quȩ
heretiea sunt ñ erant origenis s hereti¬
coꝵs. om̃s aũ ꝓpemodũ illiꝰ thomi his
errorib plenisunt: nichil origenis
erit. s eoꝵ quors ignoramꝰ uocabula.
Non ei sufficit grecos ꝙ antiquos calum¬
niari : de quib ꝓ uetustate tempoꝵ ꝙ
longinquitate regionũ. habet licentia
quicqd uoluerit m̃tiendi. Uenit ad lati¬
nos: & pͥmũ ponit hylariũ confessorem:
ab hereticis sit : ꝙ ob hanc causam cũ in
concilio eꝑoꝵ ei questio moueret᷑: ꝓferri
librũ de domo sua uisserit. qͥ nesciente
se in seriniis suis hereticꝰ tenebat᷑. Cumq
ꝓlatꝰ fuisset & ab om̃ib hereticꝰ iudicatus:
auctor libri ex cõmunieatꝰ de concilii con¬

Expanded text:
li naturam esse salvandam: quod ille falso obli naturam esse salvandam: quod ille falso objecerat, hic refutat. Et intelligimus in hoc tantum dialogo ab Origene argui haereticam falsitatem, et non in caeteris libris, de quibus nunquam quaestio fuit. Alioqui si omnia quae haeretica sunt, non erunt Origenis, sed haereticorum: omnes autem propemodum illius tomi his erroribus pleni sunt; nihil Origenis erit, sed eorum, quorum ignoramus vocabula. Non ei sufficit Graecos et antiquos calumniari, de quibus pro vetustate temporum et longinquitate regionum habet licentiam quidquid voluerit mentiendi; venit ad Latinos, et primum ponit Hilarium confessorem, alsatus ab haereticis sit. Et ob hanc causam cum in concilio episcoporum ei quaestio moveretur, proferri librum de domo sua jusserit: qui, nesciente se, in scriniis suis haereticus tenebatur. Cumque prolatus fuisset, et ab omnibus haereticus judicatus, auctor libri excommunicatus, de concilii con
Abbreviated transcription (Latin):
tus & manifeste insaniens dicere ꝑ otest.
tͣnstuli. his quȩ ab isto non u̾sa sunt s¬
uerboꝵ s ꝙ sensuũ habeant dissonan-¬
tiã ꝑspicietis obsecro ne molesta sit uo¬
bis plixior int̾ptatio. Iccirco enĩ om̃ia
uertimꝰ. ut qͦ consilio suꝑiora tacuerit
ꝓbaremꝰ. E ab et᷑ dialogus apud grecos
origenis & candidi ualentiniane here¬
seos defensoris: in quo duos andabatas
digladiantes int̾ se. me spectasse fateor.
Dicit candidus filiũ de patris ẽẽ sub̾a : er
rit. Eregione origenes uixta arriũ ꝙ
eunomiu repugnat. asserens eũ uł platũ
ẽẽ uł natũ. ne ds pat̾ diuidat᷑ in partes:
s dicit sublimẽ excellentissimãq creatu¬
ram. uoluntate extitisse patris. sic̃ ꝙ
cȩteras creaturas Rursum ad sed̾am ue¬
niunt questionẽ Asserit candidꝰ diabolũ
pessimȩ ẽe̾ naturȩ. & quȩ saluari ñ possit
calumniã. quasi origenes dixerit diabo¬

Expanded text:
tus et manifeste insaniens dicere potest. »tus et manifeste insaniens dicere potest. »transtuli, his quae ab isto non versa sunt, sverborum, sed et sensuum habeant dissonantiam, perspicietis. 512 Obsecro ne molesta sit vobis prolixior interpretatio. Idcirco enim omnia vertimus, ut quo consilio superiora tacuerit, probaremus. Habetur dialogus apud Graecos Origenis, et Candidi Valentinianae haereseos defensoris, in quo duos Audabatas digladiantes inter se spectasse me fateor. Dicit Candidus Filium de Patris esse substantia, errrit. E regione. Origenes juxta Arium et Eunomium repugnat, eum vel prolatum esse, vel natum, ne Deus Pater dividatur in partes; sed dicit sublimem et excellentissimam creaturam voluntate exstitisse Patris, sicut et caeteras creaturas. Rursus ad secundam veniunt quaestionem. Asserit Candidus diabolum pessimae esse naturae, et quae salvari nunquam possit. calumniam, quasi Origenes dixerit, diabo
Abbreviated transcription (Latin):
phemiã : suꝑ qua ipsi uiderint qͦmͦ il¬
lud audiant. neq ebriosi neq maledici
regnũ di possidebunt: licet patre ma¬
ltiȩ & ꝑditionis eoꝵs qui de regno di
eienintur. dicant posse saluari: qd̾ ne
m̃te quide captꝰ dicere potest. huc usq¬
etera quȩ ex eadem epła tͣnstuli. ori
ꝓhoc posui qđ in fine u̾boꝵs origenis
int̾pretati sumꝰ : gͦ cum ꝑpt̾ timorẽ di
caueamꝰ in quẽpiaᷤᷤ maledicta conferre.
ꝙ reliqͣ. Iste uͦ fraudulent̾ amputatis
suꝑiorib ex quib inferiora dependeit:
sic transferre cȩpit epłam. quasi hoc
libent̾ habent oriminari primos suos.
asscribunt nob̾ ꝙ doctrinȩ nr̃ȩ crim̃
blasphemiȩ. qd̾ a nob nunquã audierẽ
de quo ipsi uiderint. nolentes obserua¬
re mandatũ illud qd̾ dicit: qͥa maledici
regnũ cłi ñ ꝑossidebunt: dicentes assere¬
re me patrẽ malitiȩ & ꝑditionis eoꝵ qͥ
de regno di eiciunt᷑ id ẽ diabolũ ẽẽ sal¬
uandum : qd̾ ne aliquis quid̃e m̃te mo¬

Expanded text:
phemiam, super qua ipsi viderint, quomodo illud audiant: Neque ebriosi, neque maledici regnum Dei possidebunt: licet patrem malitiae et perditionis eorum, qui de regno Dei ejicientur, dicant posse salvari, quod ne mente quidem quis captus dicere potest. » Caetera quidem ex eadem epistola transtulit pro hoc Ergo cum propter timorem Dei caveamus in quempiam maledicta conferre, » et reliqua: iste fraudulenter amputatis superioribus, ex quibus inferiora dependent, sic coepit transferre epistolam, quasi hoc suos, ascribunt nobis et doctrinae nostrae crimen blasphemiae, quod a nobis nusquam audierunt: de quo ipsi viderint, nolentes observare mandatum illud quod dicit: Quia maledici regnum Dei non possidebunt; dicentes asserere me patrem malitiae et perditionis eorum qui de regno Dei ejiciuntur, id est diabolum, esse salvandum: quod ne aliquis quidem mente mo
Abbreviated transcription (Latin):
nem quȩ legentiũ uetustate firmata ẽ.
utilem ẽẽ eccłiis. dum ante gentes
audiunt x ꝑi uenturũ ẽe̾ quã ueniat.
& cȩteros interp̾tes ñ reꝓbandos. qͥa
ñ sua s diuina uolumina transtuler̃t:
& familiar̾ẽ meũ id arꝑiano ꝙ amneo
debere susciꝑe. qd̾ magno sumptus
a iudeis describ̾e festinauit. Excessi
epłȩ modũ. ꝙ qui contra nefariã here¬
sim iamstilũ fixerã. ꝓ me respondere
compulsꝰ sum: expectans tria amieiuo¬
lumina ꝙ ad congeriẽ criminũ eiꝰ tota
mente suspensꝰ : nisi qd̾ leuiꝰ ẽ ꝓfessum
inimicũ cauere. quã hostẽ latentẽ sub
amici nomine sustinere:. Explicit lib¬

Expanded text:
nem quae legentium vetustate firmata est, utilem 530 esse Ecclesiis, dum ante gentes audiunt Christum venturum esse quam veniat; et caeteros interpretes non reprobandos, quia non sua, sed divina volumina transtulerunt, et familiarem meum id a Christiano et amico debere suscipere, quod magno sumptu sibi a Judaeis describere festinavit. Excessi Epistolae modum, et qui contra nefariam haeresim jam stylum fixeram, pro me respondere compulsus sum, exspectans tria amici volumina, et ad congeriem criminum ejus tota mente suspensus: nisi quod levius est, professum inimicum cavere, quam hostem latentem sub amici nomine sustinere. LIBER T
Abbreviated transcription (Latin):
ñ suscipiant latini mei. qui inuiolata
editione ueteri ita noua condidi. ut la¬
borem meum hebreis. ꝙ qd̾ his maiꝰ ẽ
apłis auctorib ꝓbem: Scripsi nuꝑ li¬
brum de optimo genere int̾p̾tandi.
ostendens illa de ęu̾głio. ex egypto uo¬
caui filiũ meũ.ꝙ. qmͣ nazareus uoca

Expanded text:
non suscipiant Latini mei, qui inviolata Editione veteri ita novam condidi, ut laborem meum Hebraeis, et, quod his majus est, Apostolis auctoribus probem? Scripsi nuper librum de Optimo genere interpretandi, ostendens illa de Evangelio, Ex Aegypto vocavi filium meum ; et Quoniam Nazaraeus vo
Abbreviated transcription (Latin):
nos cupimꝰ increpari adño. eos qͥ nolunt
cum humilitate a proximis increpari.
Dicente aũ michael. increpet tͥ dñs diabo¬
le. ꝙ. racharia similit̾: utrũ increpet an
non increpet dñs diabolũ. ipse uide¬
Nos hoc sentimꝰ qd̾ eiciant᷑ de regno cȩlors
ñ solũ qui grandia peccauerunt᷑. u̾bi grã
fornieatores. ꝙ adulteri. ꝙ masculorum
concubitores. ꝙ fures: s ꝙ qui minora
deliquerunt. eo qd̾ scͥptũ ẽ. neq ebriosi
neq maledici regnũ di possidebunt:
ꝙ tam inbonitate ꝗͣ in seueritate di ẽẽ
m̃sura. Unde cuncta nitim᷑ agere cum¬
consilio: in uiniqͦ potu ꝙ in moderatio¬
ne sermonis ut nulli audeamꝰ maledicere.
maledicta conferre. recordantes illius
dicti. ñ fint ausꝰ iuditiũ inferre blasphe¬
miȩ. quod dicit᷑ de michael contͣ diabo¬
lum. ꝙ in alio loco dñationes quide re

Expanded text:
nos cupimus increpari a Domino eos qui nolunt cum humilitate a proximis increpari. Dicente autem Michaele: Increpet tibi Dominus, diabole; et Zacharia similiter: utrum increpet, an non increpet Deus diabolum, ipse vide« Nos hoc sentimus quod ejicientur de regno coelorum, non solum qui grandia peccaverunt, verbi gratia, fornicatores et adulteri, et masculorum concubitores, et fures, sed et qui minora deliquerunt, ex eo quod scriptum est: Neque ebriosi, neque maledici regnum Dei possidebunt ; et tam in bonitate quam in severitate Dei esse mensuram. Unde cuncta nitimur agere consilio: in vini quoque potu, et in moderatione sermonis, ut nulli audeamus maledicere. quempiam maledicta conferre, recordantes illius dicti, Non fuit ausus judicium inferre blasphemiae, quod dicitur de Michaele contra diabolum; et in alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
bitrii putas aut e plurib iudicare qͥd
uerũ sit: aut nouũ opꝰ in ueteri oꝑe eu¬
dere. illudentibq iudeis comicũ ut
dr oculos configere. Alexandria ꝙ
auctorẽ. Constantinopolis usq antio¬
Uediȩ int̾ has ꝓuintiȩ palestinos codices
legunt. qͦs ab origene elaboratos eu¬
sebiꝰ ꝙ pamphylꝰ uulgauerunt : totꝰq
orbis hac int̾ se trifaria uarietate com¬
pugnat. Et certe origenes ñ solũ ex¬
emplaria composuit quatuor editio¬
num. e regione singła u̾ba deseribens.
ut unꝰ dissentiens statĩ cȩteris int̾ se con¬
sentientib arguat᷑: s qd̾ maioris auda¬
tiȩ ẽ. in editione.lxx. theodotionis ȩdi¬
tionẽ miscuit: asteriscis designans quȩ
minꝰ fuerant. & uirgulis quȩ ex suꝑfluo
uidebant᷑ apposita: Si gͥ aliis licuit non
tenere qd̾ semel susc eꝑant. ꝙ pꝰt.lxx.¬

Expanded text:
uribus judicare quid verum sit, aut novum opus in veteri opere cudere, illudentibusque Judaeis, cornicum, ut dicitur, oculos configere. Alexandria etauctorem: Constantinopolis usque Anthio codices legunt; quos ab Origene elaboratos Eusebius et Pamphilus vulgaverunt; totusque orbis hac inter se trifaria varietate compugnat. Et certe Origenes non solum exemplaria composuit quatuor editionum, e regione singula verba describens, ut unus dissentiens, statim caeteris inter se consentientibus arguatur; sed, quod majoris audaciae est, in Editione Septuaginta Theodotionis Editionem miscuit, asteriscis designans quae minus ante fuerant, et virgulis quae ex superfluo videbantur apposita. Si igitur aliis licuit non tenere quod semel susceperant, et
Abbreviated transcription (Latin):
in aliis ꝓbant qd̾ in me reꝓbant: qͤsi
uirtꝰ ꝙ. uitiũ ñ in reb sit: s cũ auctore
mutet᷑. Ceterũ memini editionẽ.lxͣx.
translatoꝵs olim de greco em̃datã tri¬
buisse me nr̃is: nec inimicũ debere
estimari eoꝵ qͦs in conuentu frm sem¬
ut inextͥcabiles moras ꝙ siluã nomi¬
num qͦ scͥptoꝵs confusa sunt uitio. sen¬

Expanded text:
aliis probent quod in me reprobant: quasi virtus et vitium non in rebus sit, sed cum auctore mutetur. Caeterum memini, editionem Septuaginta Translatorum olim de Graeco emendatam tribuisse me nostris: nec inimicum debere aestimari eorum, quos in conventu fratrum semut inextricabiles moras, et silvam nominum, quae scriptorum confusa sunt vitio, sen
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc intulit.
uid necẽẽ ẽ de ꝓpħarũ sermonibꝰ dic̾e.
q̃uib sepissime pastorib & maioribus
natu ꝙ sac̾dotib ac pͥncipib popłi cõmi¬
nant᷑ & arguunt eos: Qui absq nob̾
de scĩs scͥpturis eligere potestis. liqͥdo
ꝑuidete. quod forsitan hoc tempꝰ sit de
quo đr: nolite credere amicis nec sꝑe.¬
tis in pͥncipib. ꝙ nc̃ impleat᷑ uaticini¬
um. duces popłi mei me nescierunt.
bemꝰ. & orare ꝓ illis quã eis maledice¬
re. ad benedicendu eñ & ñ ad maledi¬
cendũ creati sumꝰ Unde & michael eum
adu̾sꝰ diabolũ disputaret de moysi cor¬
pore. ne tanto quide malo ausꝰ ẽ iuditi¬
um inferre blasphemiȩ: s dixit Imꝑet¬

Expanded text:
ec intulit: « Quid necesse est de prophetarum sermonibus dicere, quibus saepissime pastoribus, et majoribus natu, et sacerdotibus, ac principibus populi comminantur et arguunt eos? Quae absque nobis de sanctis Scripturis elicere potestis, et liquido pervidere, quod forsitan hoc tempus sit, de quo dicitur: Nolite credere amicis, nec speretis in principibus . Et nunc impleatur vaticinium: Duces populi mei me nescierunt, bemus, et orare pro illis, quam eis maledicere. Ad benedicendum enim, et non ad maledicendum creati sumus. Unde et Michael cum adversus diabolum disputaret de Moysi corpore, ne tanto quidem malo ausus est judicium inferre blasphemiae, sed dixit: I
Abbreviated transcription (Latin):
aureus dici potest. Mͦ eo salutamꝰ honore qͦ
nostis. una qͦq suscĩpiendas eunctas sororores
quȩ sexum uicere cũ scło. quȩ oleo ad lampa¬
des p̾parato largit̾ sponsi opꝑiunt᷑ aduentum.
Obeata domo in qua moratꝰ anna uidua. uirgi¬
nes ꝓphetissȩ. geminꝰ samuhel nutrit᷑ intem¬
cotidie rp̃m confiteamini dum eio p̾cepta ser
ani quonđa dogmatis uirus exclusũ ẽ. Et
ualeo. Epłȩ breuitas cõpellit tacere. deside¬
rium ur̃i cogit eloquii. Preproꝑus sermo. con¬
fusa turbat᷑ oratio. amor ordine̾ nescit. Hiero¬

Expanded text:
aureus potest dici, eo salutamus honore, quo aureus potest dici, eo salutamus honore, quo nostis; una quoque suspiciendas cunctis sorores, quae sexum uicere cum saeculo, quae oleo ad lampadas largiter praeparato sponsi opperiuntur aduentum. o beata domus, in qua morantur Anna uidua, uirgines prophetissae, geminus Samuhel nutritus in temcotidie Christum confiteamini, dum eius praecepta seruani quondam dogmatis uirus exclusum est. et ualeo. epistulae breuitas conpellit tacere, desiderium uestri cogit loqui. praeproperus sermo; confusa turbatur oratio; amor ordinem nescit. VI
Abbreviated transcription (Latin):
tentanda solatiis. id ẽ crebris ur̃ȩ scĩtudinis
epłis roboranda. Et quia caritas omĩa sustinet.
obsecro ut etiã apapa ualeriano ad eam con¬
fortandam litteras exigatis. N ostis puellares
animos his reb plerũq solidari. si se intelligãt
cure ẽe̾ maioribꝰ. In mea enĩ patͥa rusticitatis uer¬
nacula ds̃ uent̾ ẽ. & de die in diẽ uiuit᷑. et san¬
ctior ille ẽ qui ditior ẽ. Accessit huic patellȩ
iurta tritũ popłi sermone ꝓu̾bium. dignum
oꝑculũ lipicino sacerdos scđm illud qͦq de qͦ
semel in uita crassum ait risisse lucilio. similẽ
habent labra lactucas asino carduosq come¬
denti. ut uidelicet ꝑforatã nauim debilis gu¬
bernator regat. & cȩcꝰ cȩcũ ducat in foueã. ta¬
lisq sit rector quales illi qui regunt᷑. Matrẽ
cõmunẽ quȩ cũ uob̃̾ societur scĩtate in eo uos
preuenit. quia tales genuit. euiꝯ uere uenter

Expanded text:
tentanda solaciis, id est crebris uestrae sanctitudinis tentanda solaciis, id est crebris uestrae sanctitudinis epistulis roboranda. et quia caritas omnia sustinet, obsecro ut etiam a papa Valeriano ad eam confortandam litteras exigatis. nostis puellares animos his rebus plerumque solidari, si se intellegant curae esse maioribus. In mea enim patria rusticitatis uernacula deus uenter est et de die uiuitur: sanctior est ille, qui ditior est. accessit huic patellae iuxta tritum populi sermone prouerbium dignum operculum, Lupicinus sacerdos — secundum illud quoque, de quo semel in uita Crassum ait risisse Lucilius: \'similem habent labra lactucam asino cardus comedente\' —, uidelicet ut perforatam nauem debilis gubernator regat et caecus caecos ducat in foueam talisque sit rector, quales illi qui reguntur. Matrem communem, quae, cum uobis sanctitate societur, in eo uos praeuenit, quia tales genuit, cuius uere uenter
Abbreviated transcription (Latin):
dñicum de eugłio expecto clamorẽ. Hieroni¬
me ueni foras. Bonos in qu̾ã quia scđm ꝓpħam
ten tulit lumbare suũ. ubi illud in forimine
petre abscondens & postea scissũ repperiens
cecinit. dñe tu possedisti renes meos. dirupi¬
sti uincula mea tͥ sacͥficabo hostiam laudis.
fusionẽ mentis meę. cathenatũ dux̃. Ibi mͥ
captiuitatis iugũ imposuit. ibi cireulũ ferri
innectens de canticis syon cantare precepit.
Cui ego dixi. Dñs soluit cõpeditos dñs illumi¬
nat cȩcos. Ꝙ ut breuit̾ cepta in dissimilitudi¬
nem finiã. ego ueniam dep̾cabor. ille expec¬
tum dabit. Hane mͥ iħe pro eo uulnere quod
diabolus inflixerat prestitit. uiuam reddendo
pro mortua Hiuc gͦ ut ait gentilis poeta. oĩã
etiam tuta timeo. Scitis ipsi lubricũ adolescen¬
tiȩ iter. in quo ꝙ ego lapsꝰ sum: & uos ñ sine
timore transistis. Hoo illa cũ maxime in gredi¬
ens om̃ium fulcienda p̾ceptis. om̃ium est sus¬

Expanded text:
dominicum de euangelio expecto clamorem: \'Hieronydominicum de euangelio expecto clamorem: \'Hieronyme, ueni foras\'. Bonosus, inquam, — quia secundumtem tulit lumbare suum, ubi illud in foramine petrae abscondens , et postea scissum reperiens, cecinit: Domine, tu possedisti renes meos . Dirupisti vincula mea: tibi sacrificabo hostiam laudis .fusionem mentis meae, catenatum duxit; ibi mihi captiuitatis iugum inposuit, ibi ferri circulum innectens de canticis Sion cantare praecepit. cui ego dixi: dominus soluit conpeditos, dominus inluminat caecos; et, ut breuiter coeptam dissimilitudinem finiam; ego ueniam deprecor, ille expectum dabit. hanc mihi Iesus pro eo nulnere, quod diabolus inflixerat, praestitit uiuam reddendo pro mortua. huic ego, ut ait gentilis poeta, omnia etiam tuta timeo. scitis ipsi lubricum adulescentiae iter, in quo et ego lapsus sunt et uos non sine timore transistis. hoc illa cum maxime ingrediens omnium fulcienda praeceptis, omnium est sus
Abbreviated transcription (Latin):
occupatione detentos: Nulla necessitas maior
est caritate. Restant duo. aut uos piguerit aut
ego non meruer̃i. E quib malo uos in cessere tar¬
ditatis. quã me condepnare ñ meriti. faciliꝰ eni ne¬
gligentia emendari potest. quã amor naserbo¬
nosus ut seͥpsistis quasi filio ireos aquosa petit.
nos pͥstina contagione sordentes. quasi reguli
ꝙ scorpiones arentia queq sectam᷑. Ille iã cal¬
cat suꝑ eolubri caput. nos serpenti terrã ex di¬
uina sententia comedenti adhuc cibus sumus.
Ille iam potest sũmum graduũ psalmum ascen¬
dere. nob̾ adhue in pͥmo ascensu flentib nescio
an dicere aliquando contingat. Leuaui ocłos
meos ad montes. unde ueniet auxiliũ michi
lle int̾ minaces scłi fluctus intuto insulȩ hoc
est ȩccłiȩ gremio sedens ad exemplũ ioħis librũ
forte iam deuorat. ego in scelerũ meoꝵ sepul¬
chro iacens. ꝙ peceatoꝵ uineulis colligatus

Expanded text:
occupatione detentos? nulla necessitas maior occupatione detentos? nulla necessitas maior est caritate. restant duo, ut aut uos piguerit aut ego non meruerim. e quibus malo uos incessere tarditatis, quam me condemnare non meriti. facilius enim neglegentia emendari potest, quam amor nasci. Bonosus, ut scribitis, quasi filius lyaco? aquosa petiit, nos pristina contagione sordentes quasi reguli et scorpiones arentia quaeque sectamur. ille iam calcat super colubri caput, nos serpenti terram ex diuina sententia comedenti adhuc cibo sumus. ille iam potest summum graduum psalmum scandere, nobis adhuc in primo ascensu flentibus nescio an dicere aliquando contingat: leuaui oculos meos in montes, unde ueniat auxilium mihi. ille inter minaces saeculi fluctus in tuto insulae, hoc est ecclesiae gremio, sedens ad exemplum Iohannis librum forte iam deuorat, ego in scelerum meorum sepulchro iacens et peccatorum uinculis. conligatus
Abbreviated transcription (Latin):
amplexor ille mecũ loquunt᷑. illȩ tantũ hic la¬
tinum seiunt. Hic enim aut barbarꝰ semis sermo
discendꝰ est: aut tacendii. Quotienscũq caris¬
simos mͥ uultꝰ notȩ mano referunt imp̾ssa uesti¬
gia. tociens aut ego hic ñ sum. aut uos hic estis.
redite amori uera dicenti. & cũ hȩc seriberẽ uos
uidebam. Quib hoc pͥmũ queror. cur tot int̾¬
iacentib spacũs maris atq t̾rarũ tam paruã
epłam miseritis. nͥ qd̾ ita merui. qui uob̾ ut
scriberetis ñ antescͥpsi. Cartã defuisse ñ putẽ.¬
egipto amministrante cõmertia. Et si alieui pto¬
lomeus maria clausisset. tam̃ rex athalus m̾bra¬
nas a ꝑgameno miserat. ut penuria cartȩ pel¬
lib pensaret᷑. unde ꝑgamenarũ nom̃ ad hanc
usq diem tradente sibi inuicẽ posteritate serua¬
tum ẽ. Quid gͥ arbitrer: Baiulũ festinasse qu̾a¬
uis longe epłe una uox sufficit. an uos aliqua

Expanded text:
amplexor, illae mecum loquuntur, illae hic tantum Laamplexor, illae mecum loquuntur, illae hic tantum Latine sciunt. hic enim aut barbarus seni sermo discendus est aut tacendum est. quotienscumque carissimos mihi uultus notae manus referunt inpressa uestigia, totiens aut ego hic non sum aut uos hic estis. credite amori uera dicenti: et cum has scriberem, uos uidebam. quibus hoc pnmum queror, cur tot interiacentibus spatiis maris atque terrarum tam paruam epistulam miseritis, nisi quod ita merui, qui uobis, ut scribitis, ante non scripsi. chartam defuisse non puto Aegypto ministrante commercia. et si aliqui Ptolomaeus maria clausisset, tamen rex Attalus membranas e Pergamo miserat, ut penuria chartae pellibus pensaretur; unde pergamenarum nomen ad hanc usque diem tradente sibi inuicem posteritate seruatum est. quid igitur? arbitrer baiulum festinasse? quamuis longae epistulae una nox sufficit. an uos aliqua