comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mina sicut ĩdomib
finẽ quendã faciũt.
sie ⁊ imꝑii finẽ li¬
men eẽ ueteres uo¬
luert̃. hinc ⁊ limes
dc̃s est. qĩ finis quidͥ
⁊ t̾minꝰ ab eo p̾limi¬
ne reu̾titur: quo a¬
missus erat. s ⁊ qui¬
captꝰ uictis hostib
recuꝑatur. p̾limini¬
o redisse existimat᷑.
Pret̾ea ꝑernanci¬
patõem desinuint¬

Expanded text:
mibus finem quendam faciunt, sic et imperii finem limen esse veteres voluerunt. hinc et limes dictus est quasi finis quidam et terminus. ab eo postlimine revertebatur quo amissus erat. sed et qui victis hostibus recuperatur, postliminio rediisse existimatur. Praeterea emancipat
Abbreviated transcription (Latin):
stina expłosarecta
ua apud ꝯpetentes
iudices uł magr̃a¬
tus pentes iutrent
⁊ filios suos uł fili¬
as ⁊ nepotes ł nep¬
tes ac deinceps su
⁊ tc̃ ex edicto p̾toriᷤ
inhuiꝰ fili⁊ filie

Expanded text:
recta via apud competentes iudices vel magistratus parentes intrent et filios suos vel filias vel nepotes vel neptes ac deinceps sua tunc ex edicto praetoris in huius filii vel
Abbreviated transcription (Latin):
captꝰ est semꝑ inci¬
uitate fuisse. Si u̾o
ibi decessit. ex inde
ex quo cãptus ÷ p̃r.o
filius sii iuris fu¬
isse uidetur. ip̃e qͦq
filius nepos ue siab
hostib captus fu̾it.

Expanded text:
captus est semper in civitate fuisse: si vero ibi decesserit, exinde, ex quo captus est pater, filius sui iuris fuisse videtur. ipse quoque filius neposve si ab hostibus captus fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
usa bona socii pub¬
licentur. Nam cũ
in huiꝰ locum aliꝰ
succedit: ꝓ mortu¬
o habetur. ¶Itẽ si
quis ex sociis mole
debiti pͥgrauatꝰ bo¬
nis sius cesserit ⁊
pͥuata debita sub̃̾a
societas. S hoc cͤasu
si adhuc ꝯsentiãt
in societatẽ. noua

Expanded text:
versa bona socii publicentur: nam cum in eius locum alius succedit, pro mortuo habetur. Item si quis ex sociis mole debiti praegravatus bonis suis cesserit et privata debita substantia societas. sed hoc casu si adhuc consentiant in societatem, nova
Abbreviated transcription (Latin):
expͥmitur. ut si quiˢ
hoĩem tirũ qui hodi¬
e clandꝰ aut luscꝰ aũ
mancꝰ erit occid̾it᷑.
qui meo anno. uite¬
ger̃ aut p̾ciosꝰ fu̾it.
ñ tanti teneatrit ꝙͣ¬
tus hodie erit. S ꝙͣr¬
ti ineoanno płimi
fuit. Qua rõne cre¬
ditum ÷ penalẽ eẽ
hꝰ legis actõem qr
ñ solum tam quis
obligatur qͣntum
dãpni ded̾it. S a¬
liqñ longe pluris.
Idõ ꝯstat in heredẽ
eam actionẽ ñ trã¬
sire q̃ transitura
fuiss si ultra dãp¬
num nũqͣm lis ex¬
timaretur. ¶Ius
ñ ex uerbis legis
s ex int̾pͥtatõne.
placuit ñ solum
ꝑempti corporis
extimatõem hñdã¬

Expanded text:
exprimitur, ut si quis hominem tuum, qui hodie claudus aut luscus aut mancus erit, occiderit, qui in eo anno integer aut pretiosus fuerit, non tanti teneatur quanti is hodie erit, sed quanti in eo anno plurimi fuerit. qua ratione creditum est, poenalem esse huius legis actionem, quia non solum tanti quisque obligatur quantum damni dederit, sed aliquando longe pluris: ideoque constat, in heredem eam actionem non transire, quae transitura fuisset si ultra damnum numquam lis aestimaretur. Illud non ex verbis legis, sed ex interpretatione placuit, non solum perempti corporis aestimationem ha
Abbreviated transcription (Latin):
madoptiua familia
ent̾ qͦ ad adoptiũu
pẽem ꝑtinz extrane¬
oꝵ loco ẽẽ incipiunt.
post mortem uͦ na¬
turalis pr̃is emanci¬
pati ab adoptiuo pr̃e.
⁊ qͣntum adhunc ad¬
neoꝵ loco fiunt. ⁊ qqͣn¬
tum ad natirralis pa¬
rentis bona ꝑtirs. ni¬
chilomagis liberoꝵ
gdum nanciscrint᷑.

Expanded text:
adoptiva familia enter, quod ad adoptivum patrem pertinet, extraneorum loco esse incipiunt. post mortem vero naturalis patris emancipati ab adoptivo et quantum ad hunc aaneorum loco fiunt, et quantum ad naturalis parentis bona pertinet, nihilo magis liberorum gradum nanciscunt
Abbreviated transcription (Latin):
tui. ut tñ eo nomĩt
heredi utiłr cauea¬
tur. Itaz si pecunie
ususf. legatus sit.
ita datur legatari¬
out eiꝰ fiat.⁊ lega¬
tariꝰ satisdat heredi
de tanta pecunia re¬
stituenda. si moriet
aut cͣapite minuet᷑.
Cetere quoz resita

Expanded text:
tui, ut tamen eo nomine heredi utiliter caveatur. itaque si pecuniae usus fructus legatus sit, ita datur legatario ut eius fiat, et legatarius satisdat heredi de tanta pecunia restituenda, si morietur aut capite minuetur. ceterae quoque res ita
Abbreviated transcription (French):
dit᷑atem a dire. nz bo¬
noꝵ possessionẽ pet̾e
n heditatem exͣfid̃i¬
ꝯmisso susciꝑe alit̾
qͣmuis lucrosa sit.

Expanded text:
ditatem adire neque bonorum possessionem petere neque hereditatem ex fideicommisso suscipere aliter quamvis lucrosa sit
Abbreviated transcription (Latin):
siue litteris sũ ꝯͣsen¬
su ꝯtracte fuerĩt.
¶Ac ne illd̾ quid̾ ĩ¬
t̾est utrũ ciilis ã
naturalis sit obło.
cui adiciatur fideiꝰ¬
sor. a deo qͥd̃ ut ꝓser
uoq obligetur. sũ
extraneus sit qui fi¬
de iussorem a seruo
accipiat. sũ ip̃e dñs
in idꝙ sibi naturałr
debetur.¶fideiussor
ñ tm̃ ip̃e obligatur.
s ⁊ heredem obliga

Expanded text:
sive litteris sive consensu contractae fuerint. ac ne illud quidem interest, utrum civilis an naturalis sit obligatio cui adiciatur fideiussor, adeo quidem ut pro servo quoque obligetur, sive extraneus sit qui fideiussorem a servo accipiat, sive ipse dominus in id quod sibi naturaliter debetur. Fideiussor non tantum ipse obligatur, sed etiam heredem obliga
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑa inspici debent.¶
enim testam̃tum fa¬
cere ñ posst̃. At tn ex
testam̃to sibi ł aliis
adqͥrere pꝰsunt. ¶Ex¬
traneis aut h̾edib
delib̾andi potestas ẽ.
de adeunda heditate

Expanded text:
a inspici debent. tenim testamentum facere non possunt, attamen ex testamento vel sibi vel alii adquirere possunt. Extraneis autem heredibus deliberandi potestas est de adeunda hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
Id pͥuilegium qd̃
militantib datũ
est ut quoquomͦ
fcã ab huis testam̃¬
ta rata fiunt. sic ĩ¬
telligi debet ut u¬
tics prius ꝯstare
debeat testam̃tum

Expanded text:
Id privilegium quod militantibus datum est, ut quoquo modo facta ab his testamenta rata sint, sic intellegi debet, ut utique prius constare debeat, testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
tum tempꝰ testõ dã¬
tur tutores finito
eo deponunt tute¬
lam. ¶Desinunt
aut̃ ẽẽ tuctores qͥ ł
remouentur atu¬
tela ob id qd̃ suspec¬
cã se se extusant. et
hon administnide
cutele deponunt ẜ

Expanded text:
tum tempus testamento dantur tutores, finito eo, deponunt tutelam. Desinunt autem esse tutores, qui vel removentur a tutela ob id quod suspeccausa sese excusant et onus administrandae tutelae deponunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfidia tentꝰ ad ĩplere
fidem recusat. negã¬
do rem ita eẽ subsecu¬
tam. si fidei ꝯmissariꝰ
i̾iurand̃ ei detulerit.
cũ priꝰ ip̃e de calupmͣ¬
a iurau̾it. nec̃ce est
es̃ subire. ꝙ nicħ ta¬
le a testatore audiuͭ.¬

Expanded text:
fidia tentus adimplere fidem recusat, negando rem ita esse subsecutam, si fideicommissarius iusiurandum ei detulerit, cum prius ipse de calumnia iuraverit, necesse m subire, quod nihil tale a testatore audi
Abbreviated transcription (Latin):
mus certis exͣ cau¬
sis eas reuocare. ne
qͥ suas res ĩ alios ꝯ¬
tulerunt. ab huis
qͣndam patiantur
mniuriam.ł iactu¬
ram scd̃m enum̾a

Expanded text:
mus certis ex causis eas revocare, ne, qui suas res in alios contulerunt, ab his quandam patiantur iniuriam vel iacturam, secundum enum
Abbreviated transcription (Latin):
mantur.
estam̃tum
iure fc̃m uso adeo
ualet donec rum¬
patur. irritum ue
fiat. ¶Rumpitur
aut testam̃tum ẽ
in eod̃ statu manẽ¬
te testatore ip̃iꝰ tes¬
tam̃ti iꝰ uiciatur.
Si quis enim pꝰ fc̃m

Expanded text:
MANTUR Testamentum iure factum usque eo valet donec rumpatur irritumve fiat. Rumpitur autem testamentum, cum in eodem statu manente testatore ipsius testamenti ius vitiatur. si quis enim p
Abbreviated transcription (Latin):
nis uidea¬
mus. Olim itac lice¬
bat lib̾to patronum
suũ impune testarã¬
to p̾terire. Nam ita de¬
mũ lex .xii. tab̾. ad he¬
ditatem lib̾ti uoca¬
bat patronũsi ĩ tes¬
tatus mortuus eẽt
relicto. Itaq intesta
to mortuo qͦ lib̾tos
is suũ hedem reliqͥss.
nicħ in bonis etꝰ patͦ¬
no iꝰ erat. ⁊ si quaidẽ

Expanded text:
nis uideamus. Olim itaque licebat liberto patronum suum impune testamento praeterire; nam ita demum lex XII tabularum ad hereditatem liberti uocabat patronum, si intestatus mortuus esset relicto. itaque intestato quoque mortuo liberto, si is suum heredem reliquerat, nihil in bonis eius patrono iuris erat; et, si
Abbreviated transcription (Latin):
attinz. int̾ liberos
rõne accidit ut ex
du̾iso ꝙ ad natura¬
lem ꝑentem aitinz
optiua familia ex
Ut eos n heredes in

Expanded text:
attinet inter liberos ratione accidit ut ex diverso, quod ad naturalem parentem attinet, optiva familia, exut eos neque heredes in
Abbreviated transcription (Latin):
a ꝯtrahente autẽ
sb̃scripta. Et si ꝑ
tabellionem fũit.
nͥ ⁊ ꝯpletiones ac¬
ceꝑint ⁊ fu̾int ꝑ¬
tib absoluta. Do¬
nec enĩ aliquid
ex hiis deest.⁊pe
intentie locus ẽ ⁊
potest emptor uł
uenditor sine pe¬
na reced̾e abemp¬
tõne. Ita tñ ĩpime
recedere eis ꝯcedi

Expanded text:
trahente autem subscripta et, si per tabellionem fiunt, nisi et completiones acceperint et fuerint partibus absoluta. donec enim aliquid ex his deest, et poenitentiae locus est et potest emptor vel venditor sine poena recedere ab emptione. ita tamen impune recedere eis concedi
Abbreviated transcription (Latin):
tes eiꝰ insolidum
dãpnatur. Si mi¬
nus in tm qͣntum
fac̾e potest. ¶ ꝓꝓpter
retentionem quoz
dotis repetitõ minu¬
itur. Nam obimpẽ¬
sas in res dotales
fcãs. marito reten¬
tio ꝯcessa ẽ. qr ipso
iure necessariis sũp¬
tib dos minuitur
sicut ex latiorib
digestoꝵ libris cog¬
nosc̾e licet. ¶ S et
siquis cũ parente

Expanded text:
tes eius, in solidum damnatur: si minus, in tantum quantum facere potest. propter retentionem quoque dotis repetitio minuitur: nam ob impensas in res dotales factas marito retentio concessa est, quia ipso iure necessariis sumptibus dos minuitur, sicut ex latioribus digestorum libris cognoscere licet. Sed et si quis cum parente
Abbreviated transcription (Latin):
extit̾it. idq ab ea dẽ
lege heliascentia ꝓ¬
de enim ꝓspiciend̾
erat ut egentes ho
necessariũ heredem
habeant quisatisfa¬
sturus eẽt creatori

Expanded text:
extiterit. idque eadem lege Aelia Sentia pde enim prospiciendum erat, ut egentes homnecessarium heredem habeant, qui satisfacturus esset creditori
Abbreviated transcription (Latin):
qͥtur. Nec ꝯditõem he¬
redi instituto codicil¬
lis adicere nec substiꝰ¬
tuere directo põt. ¶Co¬
dicillos aut̃ plures
quis fac̾e põt ⁊ nllã
sollẽpnitatem ordi¬
natõnis desiderant.

Expanded text:
tur. nec condicionem heredi instituto codicillis adicere neque substituere directo potest. Codicillos autem etiam plures quis facere potest: et nullam sollemnitatem ordinationis desiderant.
Abbreviated transcription (Latin):
angustias ꝯp̾hensus
scd̃m ꝙ regionis qͣli¬
tas tułit. ł inuiciñ
mare ł inannem ꝓ¬
iciatur ut oĩum ele¬
m̃toꝵ usu uiuꝰ car̾e
incipiat. ⁊ ei celum
suꝑstiti t̾ra mortuo au¬
feratirt. Si qͥs autẽ
alias cognatõe ł affi¬
nitate ꝯiunctas ꝑso¬
nas necau̾it penam
legis cornelie de sicca¬
riis sustinebit. ¶ It̃
lex cornelia de falsis

Expanded text:
angustias comprehensus, secundum quod regionis qualitas tulerit, vel in vicinum mare vel in amnem proiciatur, ut omni elementorum usu vivus carere incipiat et ei caelum superstiti, terra mortuo auferatur. si quis autem alias cognatione vel adfinitate coniunctas personas necaverit, poenam legis Corneliae de sicariis sustinebit. Item lex Cornelia de falsis
Abbreviated transcription (Latin):
nis reb ittedi frͣuendi
salua reꝵ sb̾a. Est eñi
uis inͣ corꝑe qͣuo sb̃¬
lato ⁊ ip̃m tolli ne¬
cesse. ¶usus fructuᷤ
appͥetate seꝑatõem

Expanded text:
nis rebus utendi fruendi salva rerum substantia. est enim ius in corpore: quo sublato et ipsum tolli necesse est. Usus fructus a proprietate separationem
Abbreviated transcription (Latin):
recipit. Ioq płimis
modis accidit. Ut ecce.
uerit deducto usu
fructu. legatariꝰ nu¬
dam ht̃ ꝓprietatem.

Expanded text:
recipit, idque pluribus modis accidit. ut ecce sverit deducto usu fructu, legatarius nudam habet proprietatem,
Abbreviated transcription (Latin):
hodie oĩa iudicia. Nõ
est necesse reddi inter¬
dc̃m. s ꝑuide iudica¬
t᷑ siñ interdc̃is atꝙ
siutił. actio excã in¬
terdc̃i recotta fuiss.¬
De p̾ena temi̾e litigã¬
monendi su¬
mꝰ magnam curam
egisse qͥ iura sustine¬
bant ne facile hoĩes
adlitigand̃ ꝓcederẽt

Expanded text:
hodie omnia iudicia, non est necesse reddi interdictum, sed perinde iudicatur sine interdictis atque si utilis actio ex causa interdicti reddita fuissDE POENA TEMERE LITIGAadmonendi sumus, magnam curam egisse eos qui iura sustinebant, ne facile homines ad litigandum procederent:
Abbreviated transcription (Latin):
tigator ⁊̃ dampnũ
⁊ ĩpensas litis infr̃e
adu̾sario cogatĩ. ¶Ix
qͥb dã iudiciis dãpna¬
ti ignominiosi fiñt
ułi furti in ronoꝵ¬

Expanded text:
tigator etiam damnum et impensas litis inferre adversario suo cogatur. Ex quibusdam iudiciis damnati ignominiosi fiunt, veluti furti, vi bono
Abbreviated transcription (Latin):
postulatꝰ quo ad cog¬
ntio finiatur: int̾¬
dicit᷑ ei ad ministra¬
tio ut papinatõ ui¬
sumz. S si suspecti
cognitõ suscepta
fu̾it posteaq tritor
uł curator decesserit
extͣinguitur cogni¬
tio suspecti. ¶Si qͥs
tutor copiam suife
pillo decernãtur.ca
Et que mora det̾iora

Expanded text:
postulatur, quoad cognitio finiatur, interdicitur ei administratio, ut Papiniano visum est. Sed si suspecti cognitio suscepta fuerit posteaque tutor vel curator decesserit, extinguitur cognitio suspecti. Si quis tutor copiam sui non pillo decernantur, caet quae mora deteriora
Abbreviated transcription (Latin):
tollendã ẽẽ censui¬
mus. cũ satis fuerit
in humanĩ uiuõ
quid̃ licẽtiam hab̾e
totam suam fami¬
lia lib̾tate donare
nͥalia cã impediat
lib̾tatem. moriẽti¬

Expanded text:
tollendam esse censuimus; cum satis fuerat inhumanum, vivos quidem licentiam habere totam suam familiam libertate donare, nisi alia causa impediat libertati, morienti
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ ꝯsulto pegasia¬
no descendentes.⁊ ip¬
si antiquitati displ¬
cuer̃t ⁊ quibdã casi¬
b captiosas ẽẽ homo
excelsi ingenii papi¬
inlegib magis sim

Expanded text:
nsulto Pegasiano descendentes et ipsi antiquitati displicuerunt et quibusdam casibus captiosas eas homo excelsi ingenii Papiin legibus magis sim
Abbreviated transcription (Latin):
magis ut supradixi¬
mus ex distractu qͣm
ex ꝯtractu possit dici
obligatus eẽ. Namqͥ
soluendi aĩo pecumi¬
am dat ihoc dare ui¬
detur ut distrabat po¬
tius negotiũ qͣm ꝯtra¬
hat. S tñ ꝑ uide is qui
accipit obligatur ac si
mutuũ illi daretur. ⁊
idõ ꝯditione tenetur.

Expanded text:
magis, ut supra diximus, ex distractu quam ex contractu possit dici obligatus esse: nam qui solvendi animo pecuniam dat, in hoc dare videtur, ut distrahat potius negotium quam contrahat. sed tamen proinde is qui accepit obligatur, ac si mutuum illi daretur, et ideo condictione tenetur.
Abbreviated transcription (Latin):
no ⁊ melle mulsũ
miscuerit. ł ex alie¬
nis medicam̃tis ẽ¬
plaustris aut̃ colli¬
rium ꝯposuerit:
łex aliena lana ue¬
stim̃tum fec̾it. ł ex
alienis tabuł na¬
uem ł armariũ ł
subselliũ fabrica¬
u̾it. Et pͦt młtaᷤᷤ sa¬
noꝵ ãbiguitates:
placuit media siña
existimãtium. Si
ea sp̃es ad mat̾iam¬
rudẽ reduti possit.¬

Expanded text:
no et melle mulsum miscuerit, vel ex alienis medicamentis emplastrum aut collyrium composuerit, vel ex aliena lana vestimentum fecerit, vel ex alienis tabulis navem vel armarium vel subsellium fabricaverit. et post multas Sanorum ambiguitates placuit media sententia existimantium, si ea species ad materiam reduci possit
Abbreviated transcription (Latin):
hñt. solent seruum
ditorib satis ñ fiat
potiꝰ etꝰ hedis bona
ꝙͣ ip̃uis testatorisa
creditorib possid̾an¬
tur.ł distrahantur
ł int̾ eos diuidantur.
¶Prohoc tñ in cõmo¬
do illd̾ ei cõmodĩ pr̃a¬
tur. ut ea q̃ post m᷑or¬
tem patroni su gͥ ad¬
qͥsierit: ip̃i reseruẽt᷑.
Et q̃miis ñ sufficiũt
bona defuncti credi¬
torib tñ ex ea cã res
eiꝰ qͣs sͥ adquisuuit

Expanded text:
nt, solent servum ditoribus satis non fiat, potius eius heredis bona quam ipsius testatoris a creditoribus possideantur vel distrahantur vel inter eos dividantur. pro hoc tamen incommodo illud ei commodum praestatur, ut ea quae post mortem patroni sui sibi adquisierit ipsi reserventur: et quamvis non sufficiant bona defuncti creditoribus, iterum ex ea causa res eius, quas sibi adquisi
Abbreviated transcription (Latin):
des aũt aut
necessaris dũr aut
sui ⁊ necessarii aut
mͦ pꝰ mortẽ testatoriᷤᷤ
heres fit. Unde qͥ facul¬
tates suas suspectas

Expanded text:
des autem aut 'necessarii' dicuntur aut sui et 'necessarii' aut modo post mortem testatoris heres est. Vnde qui facultates suas suspectas
Abbreviated transcription (Latin):
insolidũ p̾tor adu̾¬
sus dñm actionem
uidetur. ead̾ rõne p̾¬
tor duas alias inso¬
lidum actões polli¬
cetur quaꝵ altera

Expanded text:
in solidum praetor adversus dominum actionem videtur. Eadem ratione praetor duas alias in solidum actiones pollicetur, quarum altera
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ÷ ab eo ꝙ inlongĩ¬
quum mittit᷑. agre-
ca uoce figuratũ ac
significatõem inue¬
nire possumꝰ ⁊ ĩ gre¬
co noĩe. Namcy nos
bit. ¶Siccarii aut̃
applłantur a sicca
ꝙ significat ferresĩ
cultrum. ¶Cad̾ ieͦ¬
ge ⁊ uenefici capitꝰ
dãpnant᷑. qu arti¬
l odrosis tã ueneĩs

Expanded text:
 ab eo, quod in longinquum mittitur, ca uoce figuratum ἀπὸ significationem inuenire possumus et in Graeco nomine: nam quod nos des. sicarii autem appellantur a sica, quod significat ferreum cultrum. eadem lege et venefici capite damnantur, qui artibus odiosis, tam venenis
Abbreviated transcription (Latin):
int̾est utrum de ꝓͥo
suo seruo testator uo¬
get ande eo qui ip̃iꝰ
heredis aut legatarii
ł ⁊̃ extranei sit. Itaz

Expanded text:
interest, utrum de suo proprio seruo testator roget an de eo, qui ipsius heredis aut legatarii uel etiam extranei sit. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
ab utraꝙ parte diͣrec¬
ta ẽ. ⁊ obid qͥlibet ex
sociis eo iuditõ dãpna¬
tus ignominia nota¬
tur. Es furti quid aũ

Expanded text:
ab utraque parte directa est, et ob id quilibet ex sociis eo iudicio damnatus ignominia notatur. sed furti quidem aut
Abbreviated transcription (Latin):
atisdatio¬
nũ modꝰ
aliꝰ antiqͥtati plaeii¬
it aliũ nouitas per
usum amplexa est.
Olim .N. simrẽ age

Expanded text:
atisdationum modus alius antiquitati placuit, alium novitas per usum amplexa est. Olim enim si in rem age
Abbreviated transcription (Latin):
potest hec oĩa fac̾e.
Item is qui ediũ
hoc ius ad aliuinẽ¬
di aut transfri po¬
test. Et uix recept̃¬
eẽ uidetur ut hos

Expanded text:
potest haec omnia facere. Item is qui aediumhoc ius ad alium transferre potest: et vix receptum videtur ut hos
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ diximꝰ uocat᷑ ad
h̾editatem. aut spre¬
u̾it heditatem: atit
antea. ꝙͣ ad eat deces¬
serit nicħomagisle¬
gitimo iurre: sequẽ¬
tes admittũttur. es¬

Expanded text:
ea quae diximus vocatur ad hereditatem, aut spreverit hereditatem aut antequam adeat decesserit, nihilo magis legitimo iure sequentes admittuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
res aliq̃ deponitur:
re obligatur.⁊acciõe
depoĩti. qr ⁊ ip̃e de eare
ꝙͣ accepit. restituẽda
tenetur. s is ex eo so¬
lo tenetur si quid do¬
lo ꝯmiserit. culpe aũ¬
negligentie: ñ tenet᷑
Itas securus est qͥ paꝵ
diligent̾ custoditam
rẽ furto amisit. qͥ a
qͥ negligenti amico
rem custodiendã tra¬
didit: sue facilitati.
id ĩputari debet.¶¬

Expanded text:
res aliqua deponitur, re obligatur ex actione depositi quia et ipse de ea re quam acceperit restituenda tenetur. Sed is ex eo solo tenetur, si quid dolo commiserit. Culpe autnegligentie non tenetur. Itaque securus est, qui parum diligenter custoditam rem furto amisit quia, qui negligenti amico rem custodiendam tradit, sue facilitati id imputare debet.
Abbreviated transcription (Latin):
tenetur. simͦ ñ huiꝰ ip̃s
culpa casus is int̾uene¬
rit alioquin si idꝙ tͥ
etis. ⁊ e incursu hosti¬
um. preconũ ue uel
naufragio amiseris.
dubium ñ est qͥn de ea¬
re restituenda tenea¬
ris. ¶Cõmodata autẽ
res tc̃ ꝓprie intelligit᷑
sinullã mercede accep¬
ta ł constituta. res tͥ
utenda data est. alicꝙͥ
mercede ĩt̾uemente.
locatus tͥ usus rei ui¬
detur. gratuitũ enim
debet ẽẽ cõmodatum.

Expanded text:
tenetur, si modo non huius culpa is casus intervenerit: alioquin si id quod tibi eris, et vel incursu hostium praedonumve vel naufragio amiseris, dubium non est quin de restituenda ea re tenearis. commodata autem res tunc proprie intellegitur, si nulla mercede accepta vel constituta res tibi utenda data est. alioquin mercede interveniente locatus tibi usus rei videtur: gratuitum enim debet esse commodatum.
Abbreviated transcription (Latin):
tis institutõ. nlłius
momenti habeatur.
heres institritꝰ. si qͥd̾
inead̃ cã manserit.
fit ex testam̃to lib̾.
heresq necessariꝰ. Si¬

Expanded text:
ta institutio nullius momenti habeatur. heres institutus, si quidem in eadem causa manserit, fit ex testamento liber heresque necessarius. si
Abbreviated transcription (Latin):
sit. uox tamꝙͣ tua
intelłr in hiis reb
q̃ tͥ ad quiri posst̃.
Pret̾ea inutilis
os a te dari stipłet᷑¬

Expanded text:
i vox tamquam tua intellegitur in his rebus quae tibi adquiri possunt. Praeterea inutilis os a te dari stipulet
Abbreviated transcription (Latin):
expeditũ est si in
una cã pars fu̾it
expressa ułi ĩ solo
lucro uł in solo dã¬
pno. in altera uero
omissa: ineo quoz¬

Expanded text:
expeditum est, si in una causa pars fuerit expressa, veluti in solo lucro vel in solo damno, in altera vero omissa: in eo quo
Abbreviated transcription (Latin):
tere uidetur quiuł
iam eo tp̃e qͦ manu.¬
nittit soluendo ñ
est uł qui datis ub¬
tatib desiturus ẽ
soluendo ẽẽ. pͥualu¬

Expanded text:
tere uidetur, qui uel iam eo tempore, quo manumittit, soluendo non est uel datis libertatibus desiturus est soluendo esse. sa
Abbreviated transcription (Latin):
nẽpos ł ꝓnepos auũ¬
tur. ¶Tociens gͥ di¬
cimꝰ aut potiorem
haberi eũ qͥ ꝓximio¬
rem gͣdum cognatõ¬
ns obtinet. aut parz¬
ter uocari eos qͥ cog¬
nati st̃: qͦtiens n su¬
suos h̾edes st̃ n agna¬

Expanded text:
nepos vel pronepos avuntur. totiens igitur dicimus aut potiorem haberi eum qui proximiorem gradum cognationis obtinet, aut pariter vocari eos qui cognati sint, quotiens neque susuos heredes sunt, n
Abbreviated transcription (Latin):
cos. Scriptũ ius ÷lex
plebiscita senatus
ꝯsulta principum
placita magistͣturũ
edicta responsa pru¬
dẽtum. ¶ Lex ẽ qd̃
ppłs romanꝰ senato¬
rio magitͣtr int̾ro¬
gante ueluti ꝯsu¬
le ꝯstituebat. ¶ple¬
biscitũ ÷ ꝙ plebs
plebeio magistͣtu ĩ¬
t̾rogante uelũti tri¬
buno ꝯstituebat.

Expanded text:
. Scriptum ius est lex, plebiscita, senatus consulta, principum placita, magistratuum edicta, responsa prudentium. Lex est quod populus Romanus senatorio magistratu interrogante, veluti consule, constituebat. plebiscitum est, quod plebs plebeio magistratu interrogante, veluti tribuno, constituebat.
Abbreviated transcription (Latin):
introducta inde¬
suetudinẽ abiit. ꝙͣ
aut̃ p̾tores introdu¬
a applłatur mniudi¬
ciis freqͣntatur. Nã
scd̾m gͣdum digni¬
tatis uiteq honesta¬
tem trescit aut mi¬
nuit᷑ extͣimatõ in¬
iurie. qui gradꝰ ꝯdẽ¬

Expanded text:
introducta est in desuetudinem abiit: quam autem praetores introdua appellatur, in iudiciis frequentatur. nam secundum gradum dignitatis vitaeque honestatem crescit aut minuitur aestimatio iniuriae: qui grad
Abbreviated transcription (Latin):
tõnis. ⁊ inseruiliꝑ
sona ñ inmerito ser¬
uatur. ut aliudin
seruo actore. aliud
in medii actus hoĩe
aliud in iulissimo

Expanded text:
onis et in servili persona non immerito servatur, ut aliud in servo actore, aliud in medii actus homine, aliud in vilissimo
Abbreviated transcription (Latin):
famẽ uel intolera¬
bilẽ muriã dene¬
getur. hus qͥ iuste
de p̾cantur. Idõz cog¬
nosce de q̃relis eoꝵ
q̃ ex familia iulii
sabun ad statuãꝯ
rius habitos quã
equũ ÷ uł infami
iniuria affectos ẽẽ¬
cognou̾is uenun¬
dari iube itaut in
potestatẽ dñi ñ reu̾¬
tentur. Qͥ sabinꝰ

Expanded text:
famen vel intolerabilem iniuriam denegetur his qui iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum qui ex familia Iulii Sabini ad statuam rius habitos quam aequum est, vel infami iniuria affectos cognoveris, veniri iube, ita ut in potestatem domini non revertantur. qui Sabin
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs soluat utr̃ ip̃e
qui debet an aliꝰ
ꝓ eo. lib̾atur enĩ
⁊ alio soluente sũ
sciente debitore sũ
ignorante uł ĩuz

Expanded text:
s solvat, utrum ipse qui debet, an alius pro eo: liberatur enim et alio solvente, sive sciente debitore sive ignorante vel i
Abbreviated transcription (Latin):
bitoris mansisse.
seruiana que ⁊̃
ypothecaria uoca¬
tur ex ip̃rꝰ p̾toriᷤ
urris dictione
sub̾am capit. Set¬
uiana aut exꝑi¬
tur qͣuis de reb¬

Expanded text:
bitoris mansisse. Serviana, quae etiam hypothecaria vocatur, ex ipsius praetoris iurisdictione substantiam capit. Serviana autem experitur quis de reb
Abbreviated transcription (Latin):
ad actionem ypo¬
thecariã nicħ int̾¬
est. Nam quade re
int̾ creditorẽ ⁊ de¬
bitorem ꝯuen̾it
ut sit ꝓ debito ob¬
ligata utraz hac
Ss in aliis differẽ¬
tia est. Nam pig¬
noris appłone eã¬

Expanded text:
nem hypothecariam nihil interest: nam de qua re inter creditorem et debitorem convenerit ut sit pro debito obligata, utraque hac sed in aliis differentia est: nam pignoris appella
Abbreviated transcription (Latin):
baln᷑eũ uł intheatt̃
uadit. ¶Libertinoẽ
aũt̃ status triꝑtitꝰ
aña fuerat. Namqͥ
manumittebant᷑ mͦ
maiorẽ ⁊ iustam li¬
⁊ fiebant ciues rom¬
ani mͦ mĩnorẽ ⁊ la¬
tini ex lege iulia n¬
orbona fiebant. mͦ

Expanded text:
balneum vel in theatrum eat. Libertinorum autem status tripertitus antea fuerat: nam qui manumittebantur, modo maiorem et iustam li fiebant cives Romani, modo minorem et Latini ex lege Iunia Norbana fiebant, m
Abbreviated transcription (Latin):
cã aut dolo ma¬
lo fc̃m est. It ẽ
id ꝙ certo loco
ꝓͣmissum ẽ pe¬
titur. ¶Adexhi¬
ex arbitrio indi¬
cis pendet. In hisᷤ

Expanded text:
a aut dolo malo factum est, item qua id quod certo loco promissum est, petitur. ad exhiex arbitrio iudicis pendet. in his
Abbreviated transcription (Latin):
inpotestate pr̃is ad¬
optiui:ad quos bo¬
na naturalis pr̃as ꝑ¬
tinerẽt utrũ ad libe
rales. Nam natura¬
les emancipatibñfi¬
cio p̾toris gͣdum li¬
beroꝵ retinent. licz
iure ciuili ꝑdant.
adoptiui uͦ emãci¬
patr⁊ iure ciuili per¬
a p̾tore ñ adiuuãt᷑.

Expanded text:
in potestate patris adoptivi, ad quos bona naturalis patris pertinerent, utrum ad liberrales. namque naturales emancipati beneficio praetoris gradum liberorum retinent, licet iure civili perdunt: adoptivi vero emancipati et iure civili pera praetore non adiu
Abbreviated transcription (Latin):
bitu. ⁊ lex iulia repetũ¬
daꝵ ⁊ lex iulia de ãno¬
na. ⁊ lex uilia de resi¬
duis q̃ de certis capłis
loquunt᷑: ⁊ anime qͥd
amissionẽ ñ irregãt.
¶Aiis aũt penis eos

Expanded text:
bitus et lex Iulia repetundarum et lex Iulia de annona et lex Iulia de residuis, quae de certis capitulis loquuntur et animae quidem amissionem non irrogant, aliis autem poenis eos
Abbreviated transcription (Latin):
to. Et int̾m ħ regula
obseruabat᷑ ut ꝑ qͣm
tutõnib significet᷑.
nec pͥncipem quid̃ ag¬
noscere qd̃ ei pene no¬
mine legatunsit. Nec
ex militis qͥd̃ testanĩ¬
to talia legata uela¬
bant. Qmuis alias mni¬
litum uoluntates ĩ
ordinandis testasntis
ualde obseruant᷑. Qn

Expanded text:
’. et in tantum haec regula observabatur, ut perquam tutionibus significetur nec principem quidem agnoscere quod ei poenae nomine legatum sit. nec ex militis quidem testamento talia legata valebant, quamvis alias militum voluntates in ordinandis testamentis valde observantur. q
Abbreviated transcription (Latin):
dotem legau̾it. ualet
legatum. Qĩa pͣle¬
nius ẽ legatum: ꝙͣ
de dote actio. S si ꝙͣ
ñ accepit dotem le¬
i. certum aut instru¬
f̃ntum doͣtis in p̾le¬
gando demonstrata
st̃: ualere legatũ.
¶Sir̃es legata filie
fcõ heredis ꝑierit: le¬
gatario decedit. ¶Et
si seruus alienꝰ Le¬
gatus sine fc̃o ħedis
tenet᷑ heres. ¶ Siuͦ

Expanded text:
dotem legaverit, valet legatum, quia plenius est legatum quam de dote actio. sed si quam non acceperit dotem lem corpus aut instrumentum dotis in praelegando demonstrata sunt valere legatum. Si res legata sine facto heredis perierit, legatario decedit. et si servus alienus legatus sine facto heredis tenetur heres. si
Abbreviated transcription (Latin):
guntur qr fides e¬
oꝵ ⁊ diligentia ab
ip̃o testatore appr̃o¬
bata est. It̃ exinqͣm¬
sitõne tutores ⁊ cu¬
ratores dati. satis¬
datõne ñ honerãt᷑
qr ydonei electist̃.
ue datifu̾int: põt
unꝰ oft̾re satis de in¬
dẽpnitate pupilli
uł̃ adolescentis. et
tori pferti ut solꝰ¬

Expanded text:
 fides eorum et diligentia ab ipso testatore probata est: item ex inquisitione tutores vel curatores dati satisdatione non onerantur, quia idonei electi suntve dati fuerint, potest unus offerre satis de indemnitate pupilli vel adulescentis et tori praeferri, ut sol
Abbreviated transcription (Latin):
Illoꝵ aust fructuũ
qͦs culpa sua posso̾r ñ
rceꝑit: in utrace ac¬
tõne ead̃ rõ pene ha¬
betur: si p̾do fi̾rit. Si
uͦ bone fidei posso̾r fri¬

Expanded text:
illorum autem fructuum quos culpa sua possessor non perceperit, in utraque actione eadem ratio paene habetur, si praedo fuerit. si vero bona fide possessor fu
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o ꝙ patitur t̾uã
eẽ: statim adqͥritur
t ꝓprietas ꝑinde ac
si eo nomine tradi¬
ta fuiss ¶ It̾ si qui .
m̃ces in horreo depo¬
sitas uendid̾it. simł
atz claues horrei tͣ¬
did̾it emptorĩtrãs¬
fert ꝓpͥetatem merci¬
um ad emptorem.
¶Hoc ampliꝰ int̾d̾

Expanded text:
od patitur tuam esse, statim adquiritur tibi proprietas perinde ac si eo nomine tradita fuisset. Item si quis merces in horreo depositas vendiderit, simul atque claves horrei tradiderit emptori, transfert proprietatem mercium ad emptorem. Hoc amplius int
Abbreviated transcription (Latin):
nimiam imꝑitiã
ꝯstitutõnib princi¬
palib remissa ẽ. Nã
qͣmius hii n legiti¬
mum numerz tes¬
tium adhibuerĩt
n aliam testam̃tor̃
sollempnitatemob¬
seruau̾int. recte ni¬
chominꝰ testantur
uidelicz cumin ex¬
peditõnib occupati

Expanded text:
nimiam imperitiam constitutionibus principalibus remissa est. nam quamvis hi neque legitimum numerum testium adhibuerint neque aliam testamentorum sollemnitatem observaverint, recte nihilo minus testantur, videlicet cum in expeditionibus occupati
Abbreviated transcription (Latin):
nem ꝑlenissimam
eẽ aña cdiximꝰ. ¶Ii¬
lud aũt scire oport
ꝙ si mirꝰ tua exͣ fili¬
otuo ꝯceꝑit ⁊ filiũ
pꝰtea emancipau̾is
uł inadoptionẽ de¬
d̾is p̾gnante nuru
ex ea nascit᷑ in potes¬
tate tua nascitur.ꝙ
emancipati uł auz¬

Expanded text:
nem plenissimam esse antea diximus. Illud autem scire oportet, quod, si nurus tua ex filio tuo conceperit et filium postea emancipaveris vel in adoptionem dederis praegnante nuru ex ea nascitur, in potestate tua nascitur: qemancipati vel a
Abbreviated transcription (Latin):
b institutũ ẽ ut c̃
eiꝰ etatis sunt inqͣ
ip̃i sͥ testam̃tũ fac̾e
ñ possunt parentes
eis faciant. Qua rõ¬
ne excitati ⁊̃ ꝯstitu¬
tõem in nr̃o posuimꝰ
codice q̃ ꝓspectum ẽ¬
tes cuiusc̃q sexus
ł gradꝰ. liceat eis ⁊¬
si puberes sint ad

Expanded text:
 institutum est, ut, cum eius aetatis sunt in qua ipsi sibi testamentum facere non possunt, parentes eis faciant. Qua ratione excitati, etiam constitutionem in nostro posuimus codice, qua prospectum estes cuiuscumque sexus vel gradus, liceat eis, etsi puberes sint, ad
Abbreviated transcription (Latin):
pos neptisq ex fili¬
o. ⁊ deinceps cet̾ili¬
beri quoquom in
potestate morientiᷤ:
fu̾int. S ut nepos
neptis ue sui hedes
sint. ñ sufficit eum
eam ue inpotestate
aui mortis tp̃e fuis¬
uiuo pr̃e suo desie¬
rit suuis heres eẽ.
aut morte int̾ceptꝰ
aut q̃libet alia rõe
lib̾atus potestate. Tẽ
enun nepos neptis¬
ue in loco pr̃ais suz

Expanded text:
pos neptisque ex filio et deinceps ceteri liberi, qui modo in potestate morientis fuerint. sed ut nepos neptisve sui heredes sint, non sufficit eum eamve in potestate avi mortis tempore fuisvivo patre suo desierit suus heres esse, aut morte interceptus aut qualibet alia ratione liberatus potestate: tunc enim nepos neptisve in locum patris su
Abbreviated transcription (Latin):
eo ꝯtracto ⁊ augeã¬
tur ⁊ ꝯstituantur.
¶Erat olim ⁊ aliꝰ
modꝰ ciuilis adqͥs¬
tõnis ꝑius ad cres¬

Expanded text:
ontracto et augeantur et constituantur. Erat olim et alius modus civilis adquisitionis per ius adcres
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯueniens remane¬
bat cum aĩmriptiaᷤᷤ
quid̃ uocabat᷑ pꝰt
nuptias ant̃ tale ac¬
cipiebat increm̃tũ.
S nos plenissimo fi
studentes ꝯstitiumꝰ
ut tales donatõnes

Expanded text:
eniens remanebat, cum ante nuptias quidem vocabatur, post nuptias autem tale accipiebat incrementum. sed nos plenissimo finstudentes, constituimus, ut tales donationes
Abbreviated transcription (Latin):
agnatꝰ est. Eod̾ num̃o
ex duob fr̃ib ꝓcreati
cant᷑. Qua rõne ⁊̃ ad
plures gradꝰ cognatõ.¬
nis: ꝑuenire poteri¬
mus. ¶hii quoc
qui ꝓͦt mortẽ pr̃is na¬
scunt᷑. nanciscuntur
¶Non tñ omnib si¬
mul agnatis: dat lex
h̾editatem. S hĩs qͥ tẽ
ꝓximiore gradu st̃.
cũm certũ ẽẽ ceꝑit. a¬
liquem intestatum
decessisse. ¶ꝑadopti¬
onem ꝙ̾ agnatõnis

Expanded text:
gnatus est. eodem numero ex duobus fratribus procreati cantur. qua ratione etiam ad plures gradus adgnationis pervenire poterimus. hi quoque, qui post mortem patris nascuntur, nanciscuntur non tamen omnibus simul adgnatis dat lex hereditatem, sed his qui tunc proximo gradu sunt cum certum esse coeperit aliquem intestatum decessisse. Per adoptionem quoque adgnationis
Abbreviated transcription (Latin):
capitis di¬
minutõ prioris. sta¬
tus. ꝯmutatõ. eaq
trib modis accidit.
Namaut maxiã ẽ
capitis diminutõ.
aut minor. qͣm qͥ¬
am. aut minima.
Maxima ẽ aũt ca¬
pitis diminutõ.c̃
aliquis simł ⁊ ciui¬
tatem ⁊ lib̾tatem
amittit. Qd̃ accidͭ

Expanded text:
capitis diminutio prioris status permutatio. eaque tribus modis accidit; nam aut maxima est kapitis deminutio, aut minor, quam quant, aut minima. Maxima est capitis deminutio, cum aliquis simul et ciuitatem et libertatem amittit; quae accidit
Abbreviated transcription (Latin):
iudicatũ. Multo
magis is qui inrẽ
actõem ꝯuenieba-¬
tur satisdare coge.¬
bat᷑. si alieno noĩe
iudicium accipie¬
bat. ip̃e auĩt qui ĩ
rem agebat si suo
noĩe petebat satis¬
dare ñ cogebatur

Expanded text:
iudicatum. multo magis is qui in rem actione conveniebatur, satisdare cogebatur, si alieno nomine iudicium accipiebat. ipse autem qui in rem agebat, si suo nomine petebat, satisdare non cogebatur
Abbreviated transcription (Latin):
ceps adoptare.quã¬
ius filium quis ñ
habeat ⁊ tam filiũ
alienum quis in
locũ ne potis põt ad¬
optare quã nepotẽ
ad locum filii. S ⁊
si quis nepotis loco

Expanded text:
ceps adoptare, quamvis filium quis non habeat. Et tam filium alienum quis in locum nepotis potest adoptare, quam nepotem in locum filii. Sed si quis nepotis loco
Abbreviated transcription (Latin):
isad quem serui u¬
sus ꝑtinz. ip̃e tm̃m o¬
ꝑib atq minist̾io
eiꝰ utipotest. Ad al¬
suum transfre: ei
ꝯcessum est. Id̾ .s. iu

Expanded text:
is ad quem servi usus pertinet ipse tantum operis atque ministerio eius uti potest: ad alsuum transferre ei concessum est. idem sci
Abbreviated transcription (Latin):
ano uiro magnifi¬
co magr̃o exquͣesto¬
re sacri palatii nr̃i.
nec ñ theophilo ⁊ do¬
rotheo uiris illustͥ¬
b anͣtecessorib no¬
lertiam ⁊ legũ sciẽ¬
tiam ⁊ cirta ur̃as ꝰ

Expanded text:
ano, viro magnifico, magistro et ex quaestore sacri palatii nostri, nec non Theophilo et Dorotheo, viris illustribus, antecessoribulertiam et legum scientiam et c
Abbreviated transcription (Latin):
sunt int̾ se m̾mñio
iungi. Intantũut
⁊ dissoluta ad optõ¬
ne idẽ iuris maneat.
orem ducere ꝙͣuis
eã emancipains. ¶
Int̾ eas quoꝵ ꝑsonaᷤ
q̃ extransuerso gͣdu
cognatsis uinguntͤ¬

Expanded text:
ssint inter se matrimonio iungi, in tantum ut etiam dissoluta adoptione idem iuris maneat: orem ducere, quamvis eam emancipaveris. Inter eas quoque personas, quae ex transverso gradu cognationis iungunt
Abbreviated transcription (Latin):
possessionib q̃ ab ĩtes¬
tatoueniunt. nz ers q̃
ex testam̃to st̃ pretor
stabili iure ꝯnumera.¬
uit. S qͣi ultimum
⁊ extͣ ordinariũ auxi¬
lium ꝓrt res exigit
ex legib senat᷑ꝙ ꝯsul¬
ex nouo iurer ex testa¬

Expanded text:
possessionibus quae ab intestato veniunt, neque eis quae ex testamento sunt, praetor stabili iure connumeravit, sed quasi ultimum et extraordinarium auxilium, prout res exigit, ex legibus, senatus consulex novo iure vel ex testa
Abbreviated transcription (Latin):
Nec enĩ necc̃e est ĩ
Rndendo eadẽ oĩa
repeti q̃ stipłatorex¬
pͥsserit. ¶Itẽm in¬
utilis est stipło si
ab eo stipuleris qui
uiri tuo subiectus
est. uel si is ate stipu¬
lentur.s serius qͥ¬
dem ñ solum domi¬
no suo obligari nõ
aliis obligari pͥosst̃.

Expanded text:
nec enim necesse est in respondendo eadem omnia repeti quae stipulator expresserit. Item inutilis est stipulatio, si ab eo stipuleris, qui iuri tuo subiectus est, vel si is a te stipuletur. sed servus quidem non solum domino suo obligari non aliis obligari poss
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ si naturali alue¬
alia ꝑte fluere ceꝑit
prior quid̃ alueꝰ eoꝵ
est qui ꝓpe ripã eiꝰ¬
p̾dia possident. ꝓmͦ¬

Expanded text:
i toto naturali aluealias fluere coeperit, prior quidem alueus eorum est, qui prope ripam praedia possident,
Abbreviated transcription (Latin):
s hab̾et isqui acce¬
pit. Sin aut super¬
riyciss is qui dona¬
uit: reciꝑet. ł si eũ
donationis penitu¬
issz aut prior decesse¬
rit is cui donatũ sit.
¶hee mortis cã do¬
natõnes ad exẽpłu
legatoꝵ redaste st
ꝑomna. Nam cum
prudentil ambigu¬
um fuerat: utrũ
donatõnis anlega¬
ti instar eam obti¬
nere oportet. ⁊ utͥͦ¬
q cause q̃dam ha¬
bebãt insignia. ⁊a¬

Expanded text:
 haberet is qui accepit: sin autem supervixisset qui donavit, reciperet, vel si eum donationis poenituisset, aut prior decesserit is cui donatum sit. hae mortis causa donationes ad exemplum legatorum redactae sunt per omnia. nam cum prudentibus ambiguum fuerat, utrum donationis an legati instar eam obtinere oporteret, et utriusque causae quaedam habebat insignia
Abbreviated transcription (Latin):
semet ip̃m aut ꝑali¬
um eandem rẽ man¬
daturo exeqͣtur. Nã
nͥ ita reñtietur ut s̃¬
tegra cã mandatort
reseruetut eandem
rẽ explicandi. nicħo
minus mandatiac¬

Expanded text:
semet ipsum aut per alium eandem rem mandator exsequatur. nam nisi ita renuntiatur ut integra causa mandatori reservetur eandem rem explicandi, nihilo minus mandati ac
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ mutuũ accepit s
quolib fortirto ca¬
su qu accepit:ami¬
serit ueluti incen¬
dio ruina naufra¬
gio aut latronũ ho

Expanded text:
 mutuum accepit, si quolibet fortuito casu quod accepit amiserit, veluti incendio, ruina, naufragio aut latronum ho
Abbreviated transcription (Latin):
tum fu̾it ł ticuis
id miscuerit sine
uoluntate tua:
ñ uidetur ꝯmune
in sua substantia
pecora ticu tuis pe¬
corib mͣixta fu̾int

Expanded text:
tum fuerit, vel Titius id miscuerit sine voluntate tua, non videtur commune in sua substantia pecora Titii tuis pecoribus mixta fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
bitoria. Namꝙe at¬
tor ẽ qͥ desid̾at aut
ex hib̃i aut restitui.
Reus est is aquo de¬
sid̾atur ut restitu¬
at aut exhibeat ¶
probibitorioꝵ aũ

Expanded text:
bitoria: namque actor est qui desiderat aut exhiberi aut restitui reus is a quo desideratur ut restituat aut exhibeat. prohibitorioru
Abbreviated transcription (Latin):
tum uelit testator
substituere potest
⁊ nouissimo loco in
sb̾sidium ł serirũ
necͣtium heredemĩ¬
stituere. ¶Et ples ĩ
uniꝰ locum possũt
substitu. uł unus
sͥ qui heredes institu¬
rtͣntur. ¶ Et si exdis¬
pͣarib partib h̾edes
scriptos inuicẽ sb̃¬
stituerit. ⁊ nlłam
mentõem insb̃stitu¬
tõne habuerit par¬
trũerit eas uidetur

Expanded text:
tum velit, testator substituere potest et novissimo loco in subsidium vel servum necessarium heredem instituere. Et plures in unius locum possunt substitui, vel unus ipsi qui heredes instituti sunt. Et si ex disparibus partibus heredes scriptos invicem substituerit et nullam mentionem in substitutione habuerit partium, eas videtur
Abbreviated transcription (Latin):
statũ recipint. ¶It̃
lapilli ⁊gemine et
cetera q̃ ulittore in¬
ueniũtur. iure na¬
turali statim inuẽ¬
toris fiuint. ¶ It̃ eã
q̃ ex aĩalib tus do¬
minio tuo subiestiᷤ
nata sc̃. eod iure tͥ.
ad quirũtur. ¶Pre¬
agro tuo flum̃ adie¬
cit: iure gentium
tͥ adqͥritur. Est aũ
illumio. icentũ
latens. ꝑ alluuionẽ
aut̃ id uidetur ad¬
ici. ꝙ ita paulatim

Expanded text:
statum recipiunt. Item lapilli gemmae et cetera quae in litore inveniuntur, iure naturali statim inventoris fiunt. Item ea quae ex animalibus dominio tuo subiectis nata sunt eodem iure tibi adquiruntur. Praeagro tuo flumen adiecit, iure gentium tibi adquiritur. est autem alluvio incrementum latens. per alluvionem autem id videtur adici, quod ita paulatim
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑte inquũ erat
nicħ iutis patrono
ea p̾toris edicto hec
uiris iniquitas em̃¬
data ẽ. Suie .i. faci¬
ebat testm̃ lib̾tis. rii¬
debatur ita testari
ut patrono partẽ
drmidiam bonoꝵ su¬
oꝵ relinq̃ret. Et si
aut nichil aut mi¬
nus partis dimidi¬
e relinq̃ret: dabat᷑
patrono ꝯͣ tabłas
testam̃ti ꝑtis dumi

Expanded text:
te iniquum erat nihil iuris patrono ea praetoris edicto haec iuris iniquitas emendata est. sive enim faciebat testamentum libertus, iubebatur ita testari ut patrono partem dimidiam bonorum suorum relinqueret: et si aut nihil aut minus partis dimidiae reliquerat, dabatur patrono contra tabulas testamenti partis dimi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdest. Qd̃ nr̃a ꝯstĩtu¬
tio simiłr ⁊ in usu¬
capionib obseruari
ꝯstituit. ut tp̃a ꝯti¬
runt. ¶Edicto diui
marci cauetur eũ
qui afisco remalie¬
nam emit. si pꝰt uẽ¬
ditõem quinqͤnniũ
p̾t̾ierit posse dñm
rei ꝑ exceptõem re¬
pellere. Constrͣtutõ¬

Expanded text:
dest. quod nostra constitutio similiter et in usucapionibus observari constituit, ut tempora contirunt. Edicto divi Marci cavetur, eum qui a fisco rem alienam emit, si post venditionem quinquennium praeterierit, posse dominum rei per exceptionem repellere. constitut
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmdiu intua poͣtesta¬
te sit tecũ est actio. S
malt̾ius porestatem
ꝑuen̾it cum illo in¬
cipit actioeẽ. aut si
manumissꝰ fu̾it di¬
recto ip̃e teneturi et
extinguitur noxe
deditõ. ex duiso qͦce
directa actio noxaliˢ
ẽẽ incipit. Naisil¬
ber hõ noxam ꝯmi¬
serit. ⁊ is seruus tuꝰ

Expanded text:
mdiu in tua potestate sit tecum est actio: si in alterius potestatem pervenerit, cum illo incipit actio esse, aut si manumissus fuerit, directo ipse tenetur et extinguitur noxae deditio. ex diverso quoque directa actio noxalis esse incipit: nam si liber homo noxiam commiserit, et is servus tu
Abbreviated transcription (Latin):
to dño manumittet᷑.
Suͣnt aut̃ ꝯstitu¬
te noxales actõnes
aut legib aut edicto
a edicto p̾toris uelutt
raptoꝵ. ¶Omnis aust̃
noxalis actio caput
seqͥturr. Nã si seruus

Expanded text:
omino, manumittitur. Sunt autem constitutae noxales actiones aut legibus aut edicto a: edicto praetoris veluti raptorum. Omnis autem noxalis actio caput sequitur. nam si servus
Abbreviated transcription (Latin):
fecit siue aliꝰ. Nam
extͣmete res licet uẽ¬
dicari ñ possint: odi¬
dãm aliis possessoribꝰ
possunt. ¶Si dũoꝵ
mat̾ie ex uolũtate
totum id corpꝰ qd̃
argenti uł auri ꝯ¬
flai̾nt. S ⁊ si diu̾¬

Expanded text:
fecit, sive alius. nam extinctae res licet vindicari non possint, condidam aliis possessoribus possunt. Si duorum materiae ex voluntate totum id corpus quoargenti vel auri conflaverint. sed si di
Abbreviated transcription (Latin):
lo quis ꝑcussit. ¶¬
parui aut̃ refert u¬
trum patrifa anfi
In sũma sciendũ
est de oĩ uuiria e¬
um qͥ passus ẽ pꝰse
ł criminałr agere
ł ciuilit᷑. ⁊ si quid̃¬

Expanded text:
lo quis percussus sit. parvi autem refert, utrum patrifamiliasIn summa sciendum est de omni inuria eum qui passus est posse vel criminaliter agere vel civiliter. et si quid
Abbreviated transcription (Latin):
deamus
de legatis
q̃ pͣars iuris extͣ ꝓ¬
positam quid̃ matͥ¬
am uidet᷑. Nam locͥ¬
mͦ de hiis uiris figu¬
tis quib ꝑuniu̾sita

Expanded text:
deamus de legatis. quae pars iuris extra propositam quidem materiam uidetur: nam loquimur de his iuris figuris, quibus per uniuersita
Abbreviated transcription (Latin):
partes dãpni. lutri
tercia: an rata debe¬
at haberi ꝯuentio.
Quintꝰ mutiꝰ ꝯtra
naturã societatista¬
lem pactionẽ ẽẽ est¬
ratã habendã. Ser¬
rirus sulpiciꝰ cuius

Expanded text:
partes damni, lucri tertia, an rata debet haberi conventio? Quintus Mucius contra naturam societatis talem pactionem esse existiratam habendam. Servius Sulpicius, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
ccessit
nouus
casus
successionis ex osti¬
tutõe diui marci.
Namsihii qͥ lib̾tatẽ
acceꝑunt adño ĩ
testõ ex qͦ ñ ad itur
heditas si uelint
bona sͥ addici: lib.¬
cã: audient᷑. ⁊ ita
eto diui marciad

Expanded text:
ccessit novus casus successionis ex constitutione divi Marci. nam si hi qui libertatem acceperunt a domino in testamento, ex quo non aditur hereditas, velint bona sibi addici libecausa, audiuntur. et ita rescripto divi Marci ad
Abbreviated transcription (Latin):
ala furtum fac̾et. qͥ¬
ue ferram̃ta aquib
effrang̾e aut scalas
fenestris ut suppone¬
ꝯsilium dedit atq
ortatꝰ ⁊ ad furtũ fa¬
ciendũ ñ tenet᷑ fur

Expanded text:
alius furtum faceret, quive ferramenta ad effringendum aut scalas, ut fenestris supponeconsilium dedit atque hortatus est ad furtum faciendum, non tenetur fur
Abbreviated transcription (Latin):
bone fidei aũt in¬
diciis lib̾a potes¬
tas ꝑmitti uidet᷑
iudici ex bono ⁊
equo extimandi
qͣntum actori re¬
stitui debebeat. In
quo ⁊ illud ꝯti¬
netur. ut si quid
inuicem actorẽ
pr̃are oporteat.
eo ꝯpensatõ ĩ re

Expanded text:
bonae fidei autem iudiciis libera potestas permitti videtur iudici ex bono et aequo aestimandi, quantum actori restitui debeat. in quo et illud continetur, ut, si quid invicem actorem praestare oporteat, eo compensato, in re
Abbreviated transcription (Latin):
simulatq ab aliqͦ
capta fu̾int. iirre
gẽtium statĩ illiꝰ
eẽ incipiunt. ¶d
enĩ añ mlłius est
id naturali rõne
occupantiocedit᷑.
nec int̾ est feras
bestias uolucres
utrum ̃ suo fũdo

Expanded text:
simul atque ab aliquo capta fuerint, jure gentium statim illius esse incipiunt. Quod enim ante nullius est, id naturali ratione occupanti conceditur, nec interest feras bestias et volucres utrum in suo fundo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯducta ł in quogͣ¬
tis hĩtabat de lectũ
effusum ue aliqͥd
est. itaut alicuino¬
c̾etur qĩ ex malefi¬
tõ obligatꝰ intlłi¬
gitur. Ideo aũt nõ

Expanded text:
ducto vel in quo gratis habitabat, deiectum effusumve aliquid est, ita ut alicui noceretur, quasi ex maleficio obligatus intellegitur: ideo autem non
Abbreviated transcription (Latin):
ere heditatem rogatꝰ
sit. ¶S ⁊ si certa sum¬
ma deducta p̃ceptaue
quis heditatem resti¬
tuere ⁊ idem iuris ẽ.
Que diximꝰ de eo.
qͥ ex asse heres institu¬
tus ẽ. eadem tnͣfferi

Expanded text:
ere hereditatem rogatus sit. sed et si certa summa deducta praeceptavquis hereditatem restituere, idem iuris est. quae diximus de eo qui ex asse heres institutus est, eadem transferi
Abbreviated transcription (Latin):
cũce uerbis. ¶Trans¬
ferri ꝙͦ legatum ab
alio ad alium potest
ułi si quis ita dix̾it
hoĩemstichum quẽ
ticio legaui seio do.
fec̾it. Quocasu simł
ticio adimi uidetur.

Expanded text:
ue verbis. Transferri quoque legatum ab alio ad alium potest, veluti si quis ita dixerit: ‘ hominem Stichum, quem Titio legavi, Seio do lfecerit: quo casu simul Titio adimi videtur
Abbreviated transcription (Latin):
aut si nemo ex eo he¬
res extitit. Intestato
in potestate fuerũt¬
nepos ꝓ neptis ue
ex nepote ex filiona¬
to ꝓgnatꝰ ꝓgnata¬
ue. Nec int̾ est utrũ
naturales sint lib̾i
an adoͣptuui. ¶Qb¬

Expanded text:
aut nemo ex eo heres extitit. Intestatorin potestate moriennepos nex nepote filio nato prognatus prognataue. nec interest, utrum naturales sint liberi an adoptiui.
Abbreviated transcription (Latin):
iussimꝰ. si qͥs młierẽ
in suo ꝯtubnio copła¬
u̾it. ñ ab initõ affectõ¬
ne maritali eam tnc̃
qͣ potuerit hr̃e ꝯiugi¬
um ⁊ ex ea libos sustu¬
lerit pꝰtea uͦ affectõe
ꝓcedente ⁊̃ nuptialia
instrum̃ta cũ ea fec̾it.
filiosq ł filias habu̾it.
ñ solum eos lib̃os qͥ pꝰ

Expanded text:
iussimus, si quis mulierem in suo contubernio copulaverit non ab initio affectione maritali, eam tamen cum qua poterat habere coniugium, et ex ea liberos sustulerit, postea vero affectione procedente etiam nuptialia instrumenta cum ea fecerit filiosque vel filias habuerit: non solum eos liberos qui p