comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
SOMINQUIT ET NOM SUO TURBATUS UT COS¬
TΟDΑΟ MΑΝDΑTΑtΟΑ Quod aliqui interpre¬
pretati sunt ad custodiendũ mandata tua aliqui ut
diuina mandatai subdidit dicens. FONES PECCATO¬
ROM CIRCUMPLEXI SONT ME. ET IEGISTUAS
NOΝ SUO ΟBLITUS. funes peccatorũ inpedi¬
menta sunt inimicorũ. siue sp̃ualium: sicut diaboli
& angelorũ eius: siue carnaliũ in quibus filus infide¬
litatis diabolus operat᷑. Non enĩ hoc nomen quod
dictum est peccatorũ ab eo quod sunt petcata declinatũ
est. sed ab eo quod sunt petcatores. quod in greco eui¬
denter appar&. Cum itaq minat᷑ mala quib ter¬
reant iustos. ne pro lege dĩ paciant᷑. quodam modo
Trabunt enim peccata. sicut restẽ longam: & in
scõs inplicare conant᷑ & aliquando permittunt᷑: sed
si implicant animã: ibi non est iste dĩ legis oblitus:
INQUIT SUROEDAM AD CONFITENDUO TIBI SUP
IUDICIA ISTICIAETUAE Qua & hoc ipsũ quod
funes peccatorũ circum plectuntur iustũ. udicia sunt

Expanded text:
uit, «et non sum turbatus, ut custodiam mandata tua:» quod aliqui interpretati sunt, «ad custodiendum mandata tua;» aliqui, «ut divina mandata subdidit, dicens: «Funes peccatorum circumplexi sunt me, et legis tuae non sum oblitus. Funes peccatorum» impedimenta sunt inimicorum, sive spiritualium, sicut diaboli et angelorum ejus, sive carnalium, in quibus filiis infidelitatis diabolus operatur . Non enim hoc nomen quod dictum est «peccatorum,» ab eo quod sunt peccata declinatum est, sed ab eo quod sunt peccatores: quod in graeco evidenter apparet. Cum itaque minantur mala, quibus terreant justos, ne pro Dei lege patiantur, quodammodo este sua. Trahunt enim peccata sicut restem longam . Et hinc sanctos implicare conantur, et aliquando permittuntur. Sed si implicant corpus, non implicant animum, ubi non est iste Dei legis oblitus; inquit, «surgebam ad confitendum tibi, super judicia justitiae tuae.» Quia et hoc ipsum quod funes peccatorum circumplectuntur justum, judicia sunt
Abbreviated transcription (Latin):
fica me scđm uerbũ tuũ: hoc est scđm ꝓmissũ tuum
Nim & uerbũ promissorũ di lucerna est ͦ & lun
in humilatione ꝑsetutionis ubi ait. Paulominus con¬
sũmauerunt me in terra. ego autẽ non dereliqui man¬

Expanded text:
fica me secundum verbum tuum:» hoc est secundum promissum tuum. fica me secundum verbum tuum:» hoc est secundum promissum tuum. Nam et verbum promissorum Dei lucerna est pedibus,in humiliatione persecutionis, ubi ait: «Paulo minus consummaverunt me in terra; ego autem non dereliqui man
Abbreviated transcription (Latin):
SETSTATUI CUSTODIRE IUDICIA IUSTICIAE TUAE:
lãqũa bene ambulans ad illã lucernã & rectas semitis
habens sequenti autẽ uerbo illud qd antecedit exposi¬
tũ est. Quasi eñĩ quaereremꝰ qiđ eẽt iuraui. adiunxit
& statui hoc enĩ appellauit uiramentũ qd statuit ꝑ
sacramentũ. Quia ita deb&. eẽ. mens fixa in custodien¬
dis iudiciis iusticiae dĩ. ut sit omnino pro iuratione¬
ñ quod statuit. Fide autẽ custodiunt᷑ iudicia iusticiae
dĩ. cũ sub dõ iusto iudice. nec recte factũ infructu¬
osũ nec peccatũ credit᷑ inpunitũ ssed ꝑ hac fide quia
multa & grainissima mala corpus ꝑtulit xp̃i. Humi¬
liatus sũ inquit usq ualde. Non enĩĩ ait humilia¬
ui me. ut humilitatẽ quȩ in p̃cepto est intelligi sis
necesse : sed ait humiliatus sũ usq ualde. maximam
scilic& passus ꝑsecutionẽ : pro eo quod iurauit & sta¬
tuit custodire iudicia iusticiae dĩ & ne in tanta
humilatione fides ipsa deficer& addidit. DOñe uiui¬

Expanded text:
et statui custodire judicia justitiae tuae:» tanquam bene ambulans ad illam lucernam, et rectas semitas habens. Sequenti autem verbo illud quod antecedit expositum est. Quasi enim quaereremus quid esset, «Juravi;» adjunxit, «et statui.» Hoc enim appellavit juramentum quod statuit per sacramentum; quia ita debet esse mens fixa in custodiendis judiciis justitiae Dei, ut sit omnino pro juratione quod statuit. 3. Fide autem custodiuntur judicia justitiae Dei; cum sub Deo justo judice, nec recte factum infructuosum, nec peccatum creditur impunitum: sed pro hac fide quia multa et gravissima mala corpus pertulit Christi, «Humiliatus sum,» inquit, «usque valde.» Non enim ait, Humiliavi me; ut humilitatem quae in praecepto est, intelligi sit necesse: sed ait, «Humiliatus sum usque valde;» maximam scilicet passus persecutionem, pro eo quod juravit et statuit custodire judicia justitiae Dei. Et ne in tanta humiliatione fides ipsa deficeret, addidit, «Domine, vivi
Abbreviated transcription (Latin):
eis sensũ. ut intelligerent scripturas: & dixit ills
Quid autẽ illis dixerit: ibi legit᷑. sed ideo ceperait
quod dixit quia unde caperet᷑ apparuit. Doc& gͥ
ds̃ suauitatẽ inspirando dilectionẽ. doc& disi¬
plinam temperando tribulationẽ. Cũ itaq alia
da sciamus: a periendo ueritatẽ sic doc& : ut faci¬
endo faciamus. inspirando suauitatẽ. Neq euin
frustra ei dicit᷑. doce me ut faciam uoluntatẽ tũ
Sicinquit doce ut faciam: non tantũ modo ut sciã
Ipsa quippe recte facta : fructus est nr̃. quẽ red¬
didimus agricolȩ nr̃o. Sed scriptura dicit. Dñs
dabit suauitatẽ. & terra nr̃a dabit fructũ suum
Quȩ aut̃ ista terrena ẽ. niside qua dicit᷑ eidẽ ipsi

Expanded text:
eis sensum, ut intelligerent Scripturas, et dixit illis» eis sensum, ut intelligerent Scripturas, et dixit illis» . Quid autem illis dixerit, ibi legitur: sed ideo ceperunt quod dixit, quia unde caperetur aperuit. Docet ergo Deus suavitatem inspirando delectationem, docet disciplinam temperando tribulationem, docet scientiamda sciamus, aperiendo veritatem, sic docet ut facienda faciamus, inspirando suavitatem. Neque enim frustra ei dicitur, «Doce me ut faciam voluntatem tuam» . Sic, inquit, «doce ut faciam,» non tantummodo tu sciam. Ipsa quippe recte facta, fructus est noster quem reddimus agricolae nostro: sed Scriptura dicit, «Dominus dabit suavitatem, et terra nostra dabit fructum suum» . Quae autem ista terra est, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
est aliud docere: quã scientiã dare : & hȩc duo
ita sibi conexa sunt. ut alterũ sine altero. ẽẽ. non
possit. Nemo enim docetur nisi discat: & nemo
discit nisi doceatur. & ideo si discipulus capax non
sit eorũ quae adoctore dicuntur : non potest doctor
dicere ego eum docui: sed ipse non didicit: Dicere
autẽ potest. ego ei dixi quod dicendũ fuit. sed ille
non didicit : quia non ꝑcepit. non comprehendit.
non intellexit. Nam profecto & ille didicisset
si iste docuiss& & ideo ds̃ quando uult docere: pri¬
us dat intellectũ. sine quo ea quae ad diuinã doc¬
trinã pertin& homo non potest discere. Unde
& iste paulo post dicit. da tnihi intellectũ ut discã
mandata tua. Potest itaq homo cũ docere aliquẽ
cupit. dicere illa quȩ dixit dñs discipulis suis Post¬
ea quã resurrexit amortuis. sed facere quod ille
fecit non potest Ait enĩ euuangeliũ. Tunc aperi

Expanded text:
est aliud docere, quam scientiam dare? Et haec duo est aliud docere, quam scientiam dare? Et haec duo ita sibi connexa sunt, ut alterum sine altero esse non possit. Nemo enim docetur nisi discat, et nemo discit nisi doceatur. Et ideo si discipulus capax non sit eorum quae a doctore dicuntur, non potest doctor dicere, Ego eum docui, sed ipse non didicit: dicere autem potest, Ego ei dixi quod dicendum fuit, sed ille non didicit; quia non percepit, non comprehendit, non intellexit. Nam profecto et ille didicisset, si iste docuisset. Et ideo Deus, quando vult docere, prius dat intellectum, sine quo ea quae ad divinam doctrinam pertinent, homo non potest discere: unde et iste paulo post dicit, «Da mihi intellectum, ut discam mandata tua.» Potest itaque homo, cum docere aliquem cupit, dicere illa quae dixit Dominus discipulis suis, posteaquam resurrexit a mortuis; sed facere quod ille fecit, non potest. Ait enim Evangelium: «Tunc aperuit
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ si magnitudin sua precedit scientia: magni¬
tudinẽ caritatis non aedificat sed inflat. Cũ ergo
tanta fuerit caritas in boni. suauitate. ut tribulati¬
onibus non possit extingui. quas adhib& discipli¬
na. tunc utilis erit scientia quia in noteseit &iã
sibi homo quid ipse meruerit: & quȩ adõ donata
sit ei. per quae posse se sciat: quȩ se posse nescie¬
bat & perse ipsõ omnino non poterat. Qđ aut̃
non ait da mihi sed doce me: quomodo suauitas
docet᷑ si non decet᷑ : quo rodo quidẽ multi qđ eos
non delectat sciunt : & qua rerũ habent cognitio¬
nẽ : non habent suauitatẽ Suauitas enĩ dici ñ.
potest nisi delecta. Item disciplina quȩ signifi¬
cat emendatoriã tribulationẽ: accipiendo discit᷑:
idest non audiendo: uel legendo. uł cogitando:
sed experiendo. At uero scientia quã tercia posut
in his quȩ ait doce me : docendo datur. Nã quio

Expanded text:
quoniam si magnitudine sua praecedit scientia magniquoniam si magnitudine sua praecedit scientia magnitudinem charitatis, non aedificat, sed inflat . Cum ergo tanta fuerit charitas in bonitate suavi, ut tribulationibus non possit exstingui, quas adhibet disciplina; tunc utilis erit scientia, qua innotescit etiam sibi homo quid ipse meruerit, et quae a Deo donata sint ei, per quae posse se sciat quae se posse nesciebat, et per seipsum omnino non poterat. 3. Quod autem non ait, Da mihi; sed «Doce me:» quomodo suavitas docetur, si non detur? Quandoquidem multi quod eos non delectat sciunt, et quarum rerum habent cognitionem, non habent suavitatem. Suavitas enim disci non potest, nisi delectet. Item disciplina, quae significat emendatoriam tribulationem, accipiendo discitur; id est, non audiendo vel legendo, vel cogitando, sed experiendo. At vero scientia, quam tertiam posuit in his quae ait, «Doce me,» docendo datur. Nam quid
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ fructũ pacificũ. his qui per eam certarunt
redd& iusticiae Cum quo ergo facit ds̃ suauita¬
tem: ei cui propicius inspirat boni dilectionem:
atq ut apertius id explicem: cui donatur adõ
caritas di & propt̃ dm̃ caritas proximi: Profecto
instanter orare deb&. quo tantũ sibi augeatur
hoc donũ: ut non solũ pro illo contẽpnat delec¬
tationes ceteras: sed &iam pro illo quaslibet
ꝑferat passiones: ita suauitati salubriter additur
disciplina Non enim quantale cumq suauitati
uel bonitati. hoc est sc̃ae caritati poscenda & optinen¬
da est. sed tam magnę ut sub̾ oius pressura non
poss& extingui. Sed sicut ingẽns flammna sub
impetu uenti quanto magis reprimit᷑. tanto arden¬
tius excitari: idoo parũ fuit dicere suauitatem
fecisti cũ seruo tuo: nisi rursus peter& ut eum
doceat suauitatem. tantũ utiq ut disciplinã possit
pacientissime sustinere. Tercia ponitur scientia :

Expanded text:
autem fructum pacificum his qui per eam certarunt, autem fructum pacificum his qui per eam certarunt, reddit justitiae» . Cum quo ergo facit Deus suavitatem, id est, cui propitius inspirat boni delectationem; atque, ut apertius id explicem, cui donatur a Deo charitas Dei, et propter Deum charitas proximi: profecto instanter orare debet, quo tantum sibi augeatur hoc donum, ut non solum pro illo contemnat delectationes caeteras, sed etiam pro illo quaslibet perferat passiones. Ita suavitati salubriter additur disciplina. Non enim quantulaecumque suavitati vel bonitati, hoc est, charitati sanctae poscenda et optanda est; sed tam magnae, ut sub ejus pressura non possit exstingui, sed sicut ingens flamma sub impetu venti, quanto magis reprimitur, tanto ardentius excitari. Ideo parum fuit dicere, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» nisi rursus peteret ut eum doceat suavitatem, tantam utique ut disciplinam possit patientissime sustinere. Tertia ponitur scientia;
Abbreviated transcription (Latin):
mandatis tuis credidi. Augeri sibi ista poscit & ꝑfici:
Nam utiq quia iam dixerat suauitatẽ fecisti cum
seruo tuo quomodo dicit suauitatẽ doce me. nisi ut
ei grã dĩ magis magisq in notescat dulcedine boni¬
tatis habebant eñĩ fidem qui dixerunt: Dñe. auge
nobis fidẽ & qu̾ã diu uiuit᷑ in hoc inundo. profici¬
entium est ista cantatio. Addidit autẽ & erudici¬
onẽ. uel sicut plures codices babent disciplinã. Sed
disciplinã : qua greci appellant phedian: ibi scriptu¬
rȩ nrãe preponere consueuer̃ ubi intelligenda. ẽ.¬
ꝑ molestias crudicio: scđm illud. Qũe enĩ diligit dñs
corripit: flagellat autẽ omnẽ filiũ quẽ rẽpit. Haec
apud aecelesiasticas litteras. dici assol& disciplina:
inter pretaturꝰ de greco ubi legit᷑ phedia. Hoc enĩ
uerbũ mn greco positũ est. in epistola ad hebreos ubi
latinus interpresait. Om̃is enim disciplina ad pre¬
sens non gaudii uidetur. eẽ sed tristiciȩ postea

Expanded text:
mandatis tuis credidi.» Augeri sibi ista poscit et perfici: nam utique qui jam dixerat, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» quomodo dicit, «Suavitatem doce me,» nisi ut ei gratia Dei magis magisque innotescat dulcedine bonitatis? Habebant enim fidem qui dixerunt: «Domine, auge nobis fidem» . Et quamdiu vivitur in hoc mundo, proficientium est ista cantatio. Addidit autem, «et eruditionem;» vel sicut plures codices habent, «disciplinam.» Sed «disciplinam,» quam Graeci appellant παιδείαν, ibi Scripturae nostrae ponere consueverlestias eruditio; secundum illud: «Quem enim diligit Dominus, corripit; flagellat autem omnem filium quem recipit.» Haec apud ecclesiasticas Litteras dici assolet disciplina, interpretata de graeco, ubi legitur, παιδεία. Hoc enim verbum in graeco positum est in Epistola ad Hebraeos, ubi latinus interpres ait: «Omnis disciplina ad praesens non gaudii videtur esse, sed tristitiae; postea
Abbreviated transcription (Latin):
uiuant: uterq non est sensus absurdus. sed quod
sequit᷑ audiamuf hic. DIXI CUSTODIRE LE¬
erm tUam. Quid est portio mea dñe. dixi
custodire legem tuam. nisi quia ita erit portio
cuiusq dñs cum legem ipsius custodierit : Sed¬
quomodo custodit iisi hoc donet atq ad hoc ad¬
iuu& sp̃s uiuificans ne. littera occiaat: & pecca¬
tũ occasione accepta per mandatũ. operet᷑ in
hominẽ omnẽ concupiscentiamꝰ Inuocandus est
igit᷑: sic ab eo fides impẽrat: qd lex imperat:
qm̃ qui inuocauerit nomen dñi saluus erit. &
ideo uide quid adiungat. PRECATUS SOM
Facieo toam in toto coroe oeo. &
dicens quomodo sit precatus: MISERERS
& tã quã exanditus atq ad iutus ab eo quẽ preca¬
tus sum: COGITAUI INQUIT UIAS MEAS. ET¬
AUERTI PEDES MEOS INTESTMONIA TUA
Auerti scilic& auus meis quȩ displicuer̃ mihi
ut irent in testimonia cua: atq ibi haberent
uiam. Plures enim codices non habent quia cogi¬

Expanded text:
vivant: uterque non est sensus absurdus. Sed quod vivant: uterque non est sensus absurdus. Sed quod sequitur audiamus: «Dixi, custodire legem tuam.» Quid est, «Portio mea, Domine, dixi, custodire legem tuam;» nisi quia ita erit portio cujusque Dominus, cum legem ejus custodierit? quomodo custodit, nisi hoc donet atque ad hoc adjuvet Spiritus vivificans; ne littera occidat , et peccatum occasione accepta per mandatum operetur in homine omnem concupiscentiam . Invocandus est igitur: sic enim ab eo fides impetrat quod lex imperat; quoniam qui invocaverit nomen Domini, salvus erit . Et ideo vide quid subjungat: «Precatus sum faciem tuam in toto corde meo.» Et dicens quomodo sit precatus: «Miserere,» Et tanquam exauditus atque adjutus ab eo quem precatus estisi hoc donet atque ad hoc adaverti pedes meos in testimonia tua. Averti» scilicet a viis meis, quae displicuerunt mihi, ut irent in testimonia tua, atque ibi haberent viam. Plures enim codices non habent, «Quia cogi
Abbreviated transcription (Latin):
per prophetã ds̃ dicit. & faciã ut in iustifica¬
tiomb meis ambultis & iudicia mea obseruetis
& faciatis. Qua ꝓpt̃ dõ dicente ego faciã. ut
udicia mea obseruetis & facia̾tis : rectissime
iste dicit hoc factũ est toihi ut cũq. scieriris
quod illud sit: respotdeat quod supra dixerã:¬
ut custodirem legem dĩ. Sed quia iste in longũ
sermo processit: ea quae secunt᷑ dño donante ab
alio melius tractabunt᷑ exordio. Ex¬
De uersu psalmi
huius magni. nunc ad gredimur in dĩ uoluntate
tractandos. Pars mea dñs. Quod habent quidam
ceps eius est. quisquis ei adher&. sicut scriptũ est
mihi autẽ adherere dõ bonũ est: Non enim
existendo sunt homines dii. sed fint partici¬
pando illius unius qui uerus est ds̃: An quia par¬
tes sibi eligunt homines in hoc mundo. siue sor¬
ciuntur alius hoc. alius illud. unde quisq uiuat:
quodã modo portio piorũ ds̃ est. unde semper

Expanded text:
t faciam» «ut in justificat faciam» «ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis, et faciatis» . Quapropter Deo dicente, «Ego faciam ut judicia mea observetis, et faciatis;» rectissime iste dicit, Hoc factum est mihi: ut cum quaesieris quid illud sit, respondeat quod supra dixerUt custodirem legem Dei. Sed quia iste in longum sermo processit, ea quae sequuntur, Domino donante, ab alio melius tractabuntur exordio. os versus psalmi hujus magni nunc aggredimur in Dei voluntate tractandos, «Pars mea Dominus;» quod habent quidam,ceps ejus fit quisquis ei adhaeret, sicut scriptum est, «Mihi autem adhaerere Deo bonum est» ; non enim existendo sunt homines dii, sed fiunt participando illius unius qui verus est Deus: an quia partes sibi eligunt homines in hoc mundo, sive sortiuntur, alius hoc, alius illud, unde quisque vivat; quodammodo portio piorum Deus est unde semper
Abbreviated transcription (Latin):
nina sit. Quod usitatius diceret᷑: unam petu
adño hanc requirã. ut in habitẽ in domo dñi.
In his et̃ neutris. non sol& exigi neutrũ quod
subaudiendum est. ut puta unũ bonũ aut unũ
donũ uł siquid h̃iusmodi: sed quicquid illud
est. & iam si masculino. uel feminino genere
numcupatur.: uł sine ullo nomine illius gene¬
ris quibus lib& uerbis infinuetur : solita om̃ ino
locutione sub genere neutro intelligit᷑. Ita ergo
& hc eo modo dici potuit. haec facta est milniꝰ
tãquã dictũ. eẽt. hoc factũ est mihi. Si autẽ
queramus quid illud sit. occurrit quod supra
dixerat momor fui in nocte nominis tui dnẽ
& custodiui legem tuam. Hoc factũ est mihi:
id est hoc quod custoui legẽ tuã : Non ꝑ me¬
ipsũ feci: sed factũ est mihi utiq. abste. quia
iustificationes non meas. sed tuas ex quisiui. Ds̃
est enim inquit apostolus. qui operat᷑ in nobis.
& uelle & operari probona uoluntate. Hoc enĩ¬

Expanded text:
una sit: quod usitatius diceretur, Unum petii una sit: quod usitatius diceretur, Unum petii a Domino, hoc requiram, ut inhabitem in domo Domini. In his enim neutris non solet exigi neutrum quod subaudiendum sit, ut puta, unum bonum, aut unum donum, vel si quid hujusmodi; sed quidquid illud est, etiamsi masculino vel feminino genere nuncupetur, vel sine ullo nomine ullius generis quibuslibet verbis insinuetur, solita omnino locutione sub genere neutro intelligitur. Ita ergo et hic eo modo dici potuit, «Haec facta est mihi,» tanquam dictum esset, Hoc factum est mihi. Si autem quaeramus quid illud sit, occurrit quod supra dixerat: «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Hoc factum est mihi; id est, hoc quod custodivi legem tuam, non per meipsum feci, sed factum est mihi, utique abs te: «quia justificationes,» non meas, sed «tuas exquisivi. Deus est enim,» inquit Apostolus, «qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate»
Abbreviated transcription (Latin):
ista humilitate proficiat. uarus . tẽptationibus
huius nostis apposit̾is. iamꝰ intelligens dicat. qͦd
in hoc psalmo aliquando post dicit᷑. Bonum est
mihi qm̃ humiliasti me ut discã iustificationes
tuas. Nam quid est aliud bouũ est mͥ. qm̃
humiliasti me. nisi haec humnilitas quae nox
uocatur facta .ẽ. mihi: idest factũ est ut pro¬
dess& mihi : Sed quare hoc: quia sailic& iusti¬
ficationes tuas non meas. ex quisiui. Possumꝰ & iam
quod dictũ esti baec facta est mihi sic intellige¬
re ut nec nox subaudiatur: sed hoc pronom̃
quod est haec: non accipiatur aliter quam se
hab& ille in alio psalmo locus ubi legit᷑ unã
petii ad ño hanc requiram. Nec dicit quid
unã uel quã unã de qua dixerit hanc requirã:
sed femininũ genus quasi pro neutro positũ
est. Inusitate quippe dictũ est unam petu¬
& hanc requiram ubi non subaudit̾ quȩ illa

Expanded text:
ista humilitate proficiat variis tentationibus ista humilitate proficiat variis tentationibus hujus noctis oppositus, jam intelligens dicat, quod in hoc psalmo aliquanto post dicitur, «Bonum est mihi quoniam humiliasti me, ut discam justificationes tuas.» Nam quid est aliud, «Bonum est mihi quoniam humiliasti me,» nisi, haec humilitas quae nox vocatur, «facta est mihi,» id est, factum est ut prodesset mihi? Sed quare hoc? «Quia scilicet justificationes tuas,» non meas «exquisivi.» 9. Possumus etiam quod dictum est, «Haec facta est mihi,» sic intelligere, ut nec lex, nec nox subaudiatur, sed hoc pronomen quod est «Haec,» non accipiatur aliter quam se habet ille in alio psalmo locus ubi legitur, «Unam petii a Domino, hanc requiram» . Nec dicit quid unam, vel quam unam, de qua dixerit, «Hanc requiram;» sed femininum genus quasi pro neutro positum est. Inusitate quippe dictum est, «Unam petii, hanc requiram;» ubi non subauditur quae illa
Abbreviated transcription (Latin):
idest factũ est ut prodess& miln: Si enĩ humili¬
tas illa mortalitatis non absurde intelligit᷑ nox:
ubi inuicẽ latent corda mortaliũ : ut de talibus
tenebris innumerabiles & graues tẽptationes oriant᷑
itaꝗꝗ ut in eadẽ nocte ꝑtranseant & iam bestiȩ
silue: catuli leonis rugientes quȩrentes adõ ȩscã
sib: Unde aiam de illo leone rugiente & que¬
rente quẽ deuor& Dñs ait : quod iam supra com¬
memoraui: Hac nocte postulauit satanasuexare
uos sicut triticũ. idest hac nocte in qua ꝑtranseunit
bestiae siluae uos leo ille magnus quesiuit adõ es¬
cam sibi: Profecto haec psalmi humilitas in locope¬
regrinationis huius quae nox recte intelligit᷑:
prodest eis qui salubrit̾ excercent᷑ in ea: ut
discant non suꝑbire: Propt᷑ quod inalũ in ista noc¬
te pulsus est homo: Iniciũ eiũ suꝑbie hominis:
apostatare adõ. Sed gratis iustificatus atq in

Expanded text:
id est factum est ut prodesset mihi. Si enim humiliid est factum est ut prodesset mihi. Si enim humilitas illa mortalitatis non absurde intelligitur nox, ubi invicem latent corda mortalium, ut de talibus tenebris innumerabiles et graves tentationes oriantur, ita ut in eadem nocte pertranseant etiam bestiae silvae, catuli leonum rugientes, quaerentes a Deo escam sibi ; unde etiam de illo leone rugiente et quaerente quem devoret , Dominus ait quod jam supra commemoravi, «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum;» id est, hac nocte in qua pertranseunt bestiae silvae, vos leo ille magnus quaesivit a Deo escam sibi: profecto haec ipsa humilitas in loco peregrinationis hujus, quae nox recte intelligitur, prodest eis qui salubriter exercentur in ea, ut discant non superbire; propter quod malum in istam noctem pulsus est homo. Initium enim superbiae hominis apostatare a Deo . Sed gratis justificatus, atque ut in
Abbreviated transcription (Latin):
dum in exponendo: quomodo sit ei facta lex dei:
Greca enĩ locutio unde ista translata est: satis indi¬
tat non de lege dictũ. eẽ. haec facta est mihi. qui
lex in eadem lingua generis masculini est & femi¬
nino ꝓ nomine &iam ibi scriptũ est. hȩc facta est
milii. Quȩritur gͦ prius quae illi facta est. de inde
quomodo illi facta fit: quȩ cũq illa sit. Hec inquit
facta est mibn. Non utiq hȩc lex quia hunc sen¬
sum sicut diai grecus expellit. Forte ergo hȩc
nox quia tota superior sententia sic se hab&.
memor fui in nocte nominis tui dne & custodiui
legẽ tuam. & sequit᷑. Hec facta est mͥ: quia itaq
non lex ꝓfecto nox est quȩ facta est illi. Quid est
igit᷑ nox mͥ facta est: quia iustificationes cuas ex¬
quisim: Lex quippe potius est ei facta non nox:
quia iustificationes exquisiuit dĩ. An sic recte
intelligit᷑ facta . ẽ. mͥ: ac si diceret᷑ facta est ꝓme:

Expanded text:
dum in exponendo quomodo sit ei facta lex Dei. dum in exponendo quomodo sit ei facta lex Dei. Graeca enim locutio unde ista translata est, satis indicat non de lege dictum esse, «Haec facta est mihi;» quia lex in eadem lingua generis masculini est, et feminino pronomine etiam ibi scriptum est, «Haec facta est mihi.» Quaeritur ergo prius quae illi facta sit, deinde quomodo illi facta sit, quaecumque illa sit. «Haec,» inquit, «facta est mihi:» non utique, Haec lex, quia hunc sensum, sicut dixi, graecus expellit. Forte ergo, Haec nox: quia tota superior sententia sic se habet, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam:» et sequitur, «Haec facta est mihi:» quia itaque non lex, profecto nox est quae facta est illi. Quid est igitur, Nox mihi facta est, «quia justificationes tuas exquisivi?» Lux quippe potius est ei facta, non nox, quia justificationes exquisivit Dei. Ac sic recte intelligitur, «facta est mihi,» ac si diceretur, facta est pro me,
Abbreviated transcription (Latin):
sed nomini tua da głam. Sic enĩ quisq ñ. iii sua sed
in dĩ gła. quia nec in sua sed in dĩ iusticia ⁊dx adõ
sibi donata custodit legẽ dĩ sicut iste ait. Memor
fui in nocte nominis tui dñe & custodiui legem
tuã: quã non custodisset. si in sua uirtute consi¬
dens nominis dĩ memor non fuiss&. Adiutorium
HAEC facta est onmni. gM̃ IStICIaSTUas
EXQUISIUI. Iusticias utiq tuas. quib iustificas
impium. non meas quae nũquã me pium faciunt
sed suꝑbum. Non enĩ erat iste aliquis eorum.
qui ignorantes dĩ iusticiam & suam ueleutes con¬
stituere : iusticiȩ dĩ non sunt subiecti. Has ergo
iusticias. quib iustificantur gratis per grãm dei.
qui per seipsos iustiesse non possunt: melius alii¬
ait. haec facta est mili: Hec quidem forte lex
quia dixerat & custodiui legẽ tuã quib uerbis
subiunxit. haec facta est mihi. tamquã dicer&
haec lex facta est mihi sed non est rememnoran¬

Expanded text:
sed nomini tuo da gloriam» . Sic enim quisque non in sua, sed in Dei gloria quia nec in sua, sed in Dei justitia, id est, a Deo sibi donata custodit legem Dei; sicut iste ait, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Quam non custodisset, si in sua virtute confidens, nominis Dei memor non fuisset: adjutorium «Haec facta est mihi, quoniam justitias tuas exquisivi. Justitias» utique «tuas,» quibus justificas impium; non meas, quae nunquam me pium faciunt, sed superbum. Non enim erat iste aliquis eorum qui «ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti» . Has ergo justitias, quibus justificantur gratis per gratiam Dei, qui per seipsos justi esse non possunt, melius aliiait, «Haec facta est mihi? Haec» quid? An forte lex, quia dixerat, «Et custodivi legem tuam;» quibus verbis subjunxit, «Haec facta est mihi:» tanquam diceret, Haec lex facta est mihi? Sed non est remoran
Abbreviated transcription (Latin):
unusquisq non sine opere dĩ &iam de parentib
fit i pso creante. illis generantib. qm̃ si operato¬
ria dĩ potentia rebus subtrabatur intereunt.
nec aliquid ommno siue de mundi elementis.
siue de genitoribus. siue de seminbus nascitur.
si ea non operat᷑ ds̃ propt̃ quod operȩtur. ait
prophete hieremie prius quã te formarem in
utero noui te. Sed nũquid sine intellectu fe
at hominẽ ds̃ siue primũ siue unumquemq
nascentium ut nunc ei dicat manus tue fecer̃
me & plasmauerunt me da mibi intellectum:
Non ne ipsi naturae humanȩ intellectas est
inditus. ut eo discernatur a pecore. an sic est
de formata peccando. ut & iam hoc in ea refor¬
mandũ sit: ꝓpt̃ quod apostolus om̃ib ad rege¬
nerationẽ ꝑtinentib dicit.: Renouamini sp̃u
mentis ur̃e :ͦ& utiq intellectus in mente est.
Hinc rursusait. Renouamini nouitate mentis
urãe. De his autẽ qui huius regenerationis con¬

Expanded text:
unusquisque non sine opere Dei etiam de parentibus unusquisque non sine opere Dei etiam de parentibus fit, ipso creante, illlis generantibus? Quoniam si operatoria Dei potentia rebus subtrahatur, intereunt; nec aliquid omnino sive de mundi elementis, sive de genitoribus, sive de seminibus nascitur, si ea non operetur Deus. Propter quod ait prophetae Jeremiae, «Priusquam te formarem in utero, noviimum, sive unumquemque nascentium, et nunc dicat ei, «Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me; da mihi intellectum?» Nonne ipsi naturae humanae intellectus est inditus, ut eo discernatur a pecore? An sic est deformata peccando, ut etiam hoc in ea reformandum sit? Propter quod et Apostolus omnibus ad regenerationem pertinentibus dicit, «Renovamini spiritu menursus ait, «Reformamini in novitate sensus vestri» : de his autem qui hujus regenerationis con
Abbreviated transcription (Latin):
ceptabiles ibi spem dedit: quȩ consolarent᷑ in humili¬
tate & dñs iħc hanc humilitatẽ cũ discipulis p̃dicar&
a persecutorib eẽ. uentura. non eossine spe reliquit
sed banc &iam qua consolaretͣ dedit diceas. In urã
pacientia possidebitis animas ur̃as. De ipso quoq cor¬
pore quod ab inimicis posset occidi. & quasi penitꝰ int̾¬
ire : Capillus inquit capitis ur̃i non peribit: hȩc spes
data est corpori xp̃i quod est aeccła: qua consolaret᷑
in bumilitate sua propt̾ quã spem dicit & apostolus
paulus: si autẽ quod non uidemꝰ speramꝰ ꝑ pacientiam
ex pectamus. Sed aeternorũ est spes ista premiorum:
est alia spes quȩ in humilitate tribulationis plurimũ
consolat᷑ quȩ sc̃is data est. in uerbo dĩ adiutoriũ grõ

Expanded text:
 in humilitate. Et Dominus Jesus hanc humilitatem cum discipulis praediceret a persecutoribus esse venturam, non eos sine spe reliquit; sed hanc etiam, qua consolarentur, dedit dicens, «In vestra patientia possidebitis animas vestras:» de ipso quoque corpore quod ab inimicis posset occidi, et quasi penitus interire, «Capillus,» inquit, «capitis vestri non peribit» . Haec spes data est corpori Christi, quod est Ecclesia, qua consolaretur in humilitate sua. Propter quam spem dicit et apostolus Paulus: «Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Sed aeternorum est spes ista praemiorum: est et alia spes quae in humilitate tribulationis plurimum consolatur, quae sanctis data est in verbo Dei adjutorium g
Abbreviated transcription (Latin):
cata: net sibi arrogando iusticiã: sed qua quisq
humiliat̃ aliqua tribulatione. uel deiectione. quͣa
meruit eius suꝑbia: aut exeraetur probaturq paci¬
entia. Unde paulo post dicit hic psalmꝰ. Prius quã
humiliater ego deliqui: & illud in libro sapientiȩ:
in dolore sustine. & in humilitate tua pacienciam

Expanded text:
cata, nec sibi arrogando justitiam; sed qua quisque cata, nec sibi arrogando justitiam; sed qua quisque humiliatur aliqua tribulatione vel dejectione, quam meruit ejus superbia, aut exercetur probaturque patientia: unde paulo post dicit hic psalmus, «Priusquam humiliarer, ego deliqui.» Et illud in libro Sapientiae: «In dolore sustine, et in humili
Abbreviated transcription (Latin):
UERBITUISERUOTUO IN QUO SEEO DEDISTI
miiii. NEc ore consolata est in noonlitate
tingunt: ita intelligunt᷑ in dõ: nam sicut dm̃ peui¬
tere dicitur: quando preter hominũ speni res mu¬
tat: Consilio non mutato quia consiliũ dñi man&
in aeternum: Ita dicit᷑ obliuisci quando tardare
uidetur adiutorium. uel promissũ : uł non retribu¬
ere digna peccantibus. uł siqͥd huius modi tamquã
eius me inoria sit elapsũ. quod sperat᷑. siue timet᷑: &¬
non fit. Dicuntur ista locutione morali qua hominũ
moueat᷑ effectus. quãuis & ds̃ faciat certa dispositio¬
ne non deficiente memoria. nec obscurata intelli¬
gentia: nec uoluntate mutata Cũ itaq dicitur ei
mem̃to: orantis desideriũ quia promissũ poscu. & os
monetur. Memento inquit uerbi tui seruo tuo.
Hoc est imple promissũ seruo tuo: in quo spemdedis¬
ti mihi: hoc est in quo uerbo. qm̃ promisisti mͥspe
libus dicente scriptura ds̃ suꝑbis resistit. humilib

Expanded text:
ti mihi. Haec me consolata est in humilitate tingunt, ita intelliguntur in Deo. Nam sicut Deum poenitere dicitur, quando praeter hominum spem res mutat, consilio non mutato, quia consilium Domini manet in aeternum ; ita dicitur oblivisci, quando tardare videtur adjutorium vel promissum, vel non retribuere digna peccantibus, vel si quid hujusmodi, tanquam ejus memoriae sit elapsum quod speratur sive timetur, et non fit. Dicuntur ista locutione morali, qua humanus movetur affectus; quamvis haec Deus faciat certa dispositione, non deficiente memoria, nec obscurata intelligentia, nec voluntate mutata. Cum itaque dicitur ei, «Memento,» orantis desiderium, quia promissum poscit, ostemonetur. «Memento,» inquit, «verbi tui servo tuo:» hoc est, imple promissum servo tuo. «In quo spem dedisti mihi:» hoc est, in quo verbo, quoniam promisisti, me sperlibus, dicente Scriptura, «Deus superbis resistit, humilibus
Abbreviated transcription (Latin):
uersari in hac uita. uł ad tempus cogit᷑. donec area
uentiletur. Possunt autẽ isti duo uersus ad sin¬
gulas partes uersus superioris aptari. ut qͦd ait
memor fui iudiciorũ tuorũ a scło dñe: ad hoc
referatur .edium tenuit me apeccatoribus
relinquentib legem tuã: quod uero ibi ait. Q
erant iustificationes tuae. in loco peregrinati¬
onis meae. Mmor inguΙt EI NoctE no¬
mians tuinẽ et costodiui leot̃ toao
Nox est illa humilitas ubi est mortalitatis erũ¬
na noxẽ in suꝑbis iniq agentib usq ualde: nox
in tedio apeceatorib relinquentibus legem dĩ.
nox est postremo ia loco peregrinationis huius.
donec ueniat dñs & in luminat abscondita te¬
nebrarũ & manifestabit cogitationes cordis. &

Expanded text:
versari in hac vita vel ad tempus cogitur, donec area versari in hac vita vel ad tempus cogitur, donec area ventiletur. Possunt autem isti duo versus ad singulas partes unius superioris aptari: ut quod ait, «Memor fui judiciorum tuorum a saeculo, Domine,» ad hoc referatur, «Taedium detinuit me a peccatoribus derelinquentibus legem tuam:» quod vero ibi ait, «Et erant iustificationes tuae in loco peregrinationis meae memor fui in nocte nominis tui Domine et custodivi legem tuam Nox est illa humilitas, ubi est mortalitatis aerumna; nox est in superbis inique agentibus usque valde, nox in taedio a peccatoribus relinquentibus legem Dei; nox est postremo in loco peregrinationis hujus, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifest
Abbreviated transcription (Latin):
alii codices habent & exbortatus sũ. id est exhor¬
tationẽ accept Utrumq. enĩ potuit int̾pretari de
uerbo greco quod est paracleten A seculo gͦ ex quo
genus humanũ sũpsit exhordiũ: Memor fui iu¬
diciorũ tuorũ suꝑ uasirae quac parata sunt in per¬
ditionẽ: & consolatus sum. quia per haec quoq os¬
dendisti diuicias głȩ tuȩ in uasa miscđiae tuae.¬
RE LINOUENTIBOS LEGEOTUAO CANTABILES
MIHI TRANT IUSTIFICATIONESTUAB. IN
loco incolatus msi: Uel sicut alii habent codices
in loco peregrinationis meȩ ipsa est illa humilitas
in loco mortalitatis. peregrinationis hominis de
paradyso. & de illa suꝑna hierłmunde quidam
descendens in hiericho. urcdit in latrones sed ꝑpt̃¬
miscdam quȩ ꝑ illũ samaritanũ cũ illo facta est:
cantabiles illi erant iustificationes dĩ in loco pere¬
grinationis suȩ : Quamuis cũ tediũ tener& a pec¬
catoribus relinquentib legẽ dĩ: quia cũ eis con¬

Expanded text:
ortationem accepi. Utrumque enim potuit interpretari de verbo graeco, quod est παρεκλήθην. «A saeculo» ergo ex quo genus humanum sumpsit exordium, «memor fui judiciorum tuorum» super vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem: «et consolatus sum,» quia per haec quoque ostendisti divitias gloriae tuae in vasa misericordiae tuaerelinquentibus legem tuam. Cantabiles erant mihi justificationes tuae in loco incolatus mei:» vel, sicut alii codices habent, «in loco peregrinationis meae.» Ipsa est illa humilitas in loco mortalitatis peregrinantis hominis de paradiso et de illa superna Jerusalem, unde quidam descendens in Jericho incidit in latrones: sed piam quae per illum Samaritanum cum illo facta est , cantabiles illi erant justificationes Dei in loco peregrinationis suae; quamvis eum taedium teneret a peccatoribus relinquentibus legem Dei, quia cum eis con
Abbreviated transcription (Latin):
si& ipforũ accipimꝰ istã uocẽ. de quo uerbo dictũ est.
Mem̃to uerbi tui seruo tuo. in quo mͥ spem de disti.
Het me consolata est in humilitate mea. hoc est
in ista mortalitate mea. quia eloquiũ tuũ uiuifica¬
uit me. ut spem uite haberem ꝓiectus in mortẽ.
Suꝑbi iniq agebant usq ualde: quando quidem
e̾rũ suꝑbiã nec humilitas mortalitatis edomunit:
Alege autẽ tua non declinam. qđ me facere coge

Expanded text:
si et ipsorum accipimus istam vocem; de quo verbo dictum est, si et ipsorum accipimus istam vocem; de quo verbo dictum est, «Memento verbi tui servo tuo, in quo spem dedisti mihi. Haec me consolata est in humilitate mea;» hoc est, in ista mortalitate mea: «quia eloquium tuum vivificavit me;» ut spem vitae haberem projectus in mortem. «Superbi inique agebant usque valde:» quando quidem eorum superbiam nec humilitas mortalitatis edomuit. «A lege autem tua non declinavi:» quod me face
Abbreviated transcription (Latin):
in hac tribulatione: spes consolata est. quȩ data est.
in uerbo dĩ polliccntis adiutoriũ. ne deficiat fides
martyrũ. & presentia sp̃s sui. uires in ꝑtiens labora¬
tibus ut euadentes de muscipula uenantiũ dicerent
Nisi qͥa dñs erat in nob̵. fortasse uiuos absorbuissent
nos: Anforte quod ait. Hȩc me consolata est in hu¬
militate mea. illã dicit humilitatẽ qua homo ẽ. deiect
& piecł in mortẽ ex peccato illo qͣd ualde infelicit᷑ in
parady si felicitate cõmissũ est. In bac quippe humltat
in qua homo uanitati similis fact .ẽ. & die sci uelut un¬
bra p̃tereunt : Om̃s fili irȩ st̃. nisi ꝑ mediatorẽ recon¬
cilient᷑ dõ. qui p̃distinati sunt in aet̾nã salutẽ ante
mundi constitutionẽ : In quo mediatore & antiqui iusti
spem habebant. quando eum in carne uenturũ pro¬
phetiae spu preuidebant: quod ergo uerbũ ad eos
fiebat: De illo & iam hoc bene hic intelligit᷑ uerbũ

Expanded text:
in hac tribulatione spes consolata est, quae data est in hac tribulatione spes consolata est, quae data est in verbo Dei pollicentis adjutorium, ne deficiat fides martyrum; et praesentia Spiritus sui vires impertientis laborantibus, ut evadentes de muscipula venantium dicerent: «Nisi quia Dominus erat in nobis, fortasse vivos absorbuissent nos» . 4. An forte quod ait, «Haec me consolata est in humilitate mea,» illam dicit humilitatem qua homo est dejectus et projectus in mortem, ex peccato illo quod valde infeliciter in paradisi felicitate commissum est? In hac quippe humilitate, in qua homo vanitati similis factus est et dies ejus sicut umbra praetereunt , omnes filii irae scilientur Deo, qui praedestinati sunt in aeternam salutem ante mundi constitutionem : in quo Mediatore et antiqui justi spem habebant, quando eum in carne venturum prophetiae spiritu praevidebant. Quod ergo verbum ad eos fiebat de illo, etiam hoc bene hic intelligitur verbum,
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis ds̃ qui non ꝑmittat uos tẽptari suꝑ id quod po¬
testis. sed faci& cũ tẽptatione &iam exitũ. ut possi¬
tis sustinere. hanc spem dedit & iam saluator ore suo
quando ait: hac nocte postulauit satanas uexare uos
sicut triticũ. & ego rogaui pro te petre. ne deficiat
fides tua. Hanc spem dedit & in oratione quam
docuit ubi monuit. ut dicimus ne nos inferas in tẽp̃¬
tationem. Quodã modo enĩ promisit se daturũ suis
periclitantib: quod dici uoluit ab orantibus & nemirũ
de hac spe magis iste psalmus intelligendus. ẽ. diccre:
hȩc me consolata est in humilitate mea: qm̃ uerbũ
tuum uiuificauit me quod expressius inter pretati
sunt. qui non uerbũ sed eloquium posuer̃. Grecus
cit. alege autẽ tua . ñ. declinaui. Quia hoc cũ facere
illorũ ꝑsocutio conpellebat. quosusq ualde inique
dicit egisse. quia non solũ erant impii. uerũ & iam
pios impios esse cogebant. In hac humilitate. hoc est

Expanded text:
mittet vos tentari super id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam exilum, ut possitis sustinere» . Hanc spem dedit etiam Salvator ore suo, quando ait: «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua» . Hanc spem dedit et in oratione quam docuit, ubi monuit ut dicamus, «Ne nos inferas in tentationem» : quodammodo enim promisit se daturum suis periclitantibus, quod dici voluit ab orantibus. Et nimirum de hac spe magis iste psalmus intelligendus est dicere, «Haec me consolata est» «in humilitate mea, quoniam verbum tuum vivificavit me.» Quod expressius interpretati sunt qui non «verbum,» sed «eloquium» posuerunt: graecus cit, «A lege autem tua non declinavi,» quia hoc eum facere illorum persecutio compellebat. Quos «usque valde» inique dicit egisse, quia non solum erant impii, verum etiam pios impios esse cogebant. In hac humilitate, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
buins de quib nunc in uoluntate dĩ disputaturi
sumus ab boc incipiunt. Suauitatẽ fecisti cũ ser¬
uo tuo dñe secundũ uerbũ tuũ. uel potius secundũ
eloquium tuũ. Sed quod ait gretus. chri stotqͥtã:
aliquando suauitatẽ aliquando bonitatẽ. nr̃i inter¬
pretes transtulerunt. Uerũ quia suauitas potest. ẽẽ.¬
& in malo quando inlicita queq. & in munda delec¬
tant. postͤ aliam & in ea quae conciditur uoluptate
caruali: sic debemus intelligere suauitatẽ quam
tentur: Propt̃ hoc etĩ. eam & bonitatẽ nr̃i appel¬
lare uoluer̃. Nihil inc gͦ aliud dictũ existimo sua¬
uitatẽ fecisti cũ seruo tuo: nisi fecisti ut me delectet᷑¬
& bonũ. Quando enĩ delectat bonũ: magnũ .ẽ. dĩ donũ.
Quando aut̃ bonũ opus qͦd lex imperat fit timore pene

Expanded text:
hujus, de quibus nunc in voluntate Dei disputaturi sumus, ab hoc incipiunt, «Suavitatem fecisti cum servo tuo, Domine, secundum verbum tuum;» vel potius, «secundum eloquium tuum.» Sed quod ait graecus κρηστότητα aliquando «suavitatem,» aliquando «bonitatem» nostri interpretes transtulerunt. Verum quia suavitas potest esse et in malo, quando illicita quaeque et immunda delectant, potest etiam esse et in ea quae conceditur voluptate carnali; sic debemus intelligere «suavitatem,» quam tetur: propter hoc enim eam et «bonitatem» nostri appellare voluerunt. Nihil hic ergo aliud dictum existimo, «Suavitatem fecisti cum servo tuo,» nisi, fecisti ut me delectaret bonum. Quando enim delectat bonum, magnum est Dei donum. Quando autem bonum opus quod lex imperat, fit timore poe
Abbreviated transcription (Latin):
dinis tuis. quã fecit & ostendit in uob. Uosestis
tuba. psalteriũ. cythara. tympanũ chorus
corde & organũ. & cymbala iubilationis be¬
ne sonantia. quia consonantia. Uos estis hȩc
om̃a. nihil hic uile. iihil. hȩc transitoriũ.
nihil ludicrum cogitetur. Et quia sapere
secundum carnem mors est: OMN IS
SPIRIT OS I AUOET

Expanded text:
dinis ejus, quam fecit et ostendit in vobis. Vos estis dinis ejus, quam fecit et ostendit in vobis. Vos estis tuba, psalterium, cithara, tympanum, chorus, chordae, et organum, et cymbala jubilationis bene sonantia, quia consonantia. Vos estis haec omnia nihil hic vile, nihil hic transitorium, nihil ludicrum cogitetur. Et quia sapere secundum carnem mors est, «Omnis spiritus laudet
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ. laudate eũ in cymbalis bent sonantib lau¬
clate eũ in eymbalis uibilationis. Cymbala inucẽ
tangunt᷑ ut sonent. ideo aquib dã labus nr̃is
cõparata sunt. sed meliuꝰ puto in eymbalis quo¬
dõ. Nequis autẽ eymbala intelligrr& quar
sint anima sonent: ideo additũ puto. in cẏm¬
balis iubilationis. Iubilatio nãq idest intffa¬
bilis laus. ñ nisi ab anima ꝓficsscit᷑. Nec p̃t̾culũ
existimo qđ musici dieñt᷑. & res ipsa manifes¬
ca est tria tt̾ genera sonorũ. uoce. flatu. pul¬
su. Uoce : ut est ꝑ fauces & arterias. sinr organo
aliquo cantantis hominis. Flatu: sic̃ ꝑ tybiam.
uł quid eius modi. Pulsu: sic̃ ꝑ eytharã ł quid
eius modi. Nullũ itaq grnꝰ hic pri̧t̾ missũ est.
dm̃ in sc̃is eius. quib hoc dixit nisi eis ipsis. c¬
& in quib ut dm̃ laudent. nisi insripsis : Uos
enĩ scĩ eius inquit. uirtꝰ rius estis. srd quã frcit
in uob. & potentatꝰ eius & multitudo magnitu.¬

Expanded text:
 Laudate eum in cymbalis bene sonantibus, laudate eum in cymbalis jubilationis.» Cymbala invicem tangunt ut sonent; ideo a quibusdam labiis nostris comparata sunt. Sed melius intelligi puto in cymbalis quoDeo. Ne quis autem cymbala intelligeret, quae sine anima sonant, ideo puto additum, «in cymbalis jubilationis.» Jubilatio namque, id est ineffabilis laus, nonnisi ab anima proficiscitur. Nec praetereundum existimo quod musici dicunt, et res ipsa manifesta est, tria esse genera sonorum; voce, flatu, pulsu: voce, ut est per fauces et arterias, sine organo aliquo cantantis hominis; flatu, sicut per tibiam, vel quid ejusmodi; pulsu, sicut per citharam, vel quid ejusmodi. Nullum itaque genus hic praetermissum est: Dominum in sanctis ejus,» quibus hoc dixit, nisi eis ipsis? Et in quibus ut Deum laudent, nisi in seipsis? Vos enim sancti ejus, inquit, virtus ejus estis, sed quam fecit in vobis; et potentatus ejus, et multitudo magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ tenent. regias potestatẽs. & sic st̃ xp̃iani.
Ipsi st̃ tãquã in cõpedib & tãquã inuinculis
ferrcis. Unde hoc : Ne ꝓgrederent᷑ ad inlicita :
cõpedes acceper̃. cõpedes sapientir. cõpedes
uerbi dĩ. Quare ergo uincula ferrea. & uin
cula ñ aurea ferrea st̃ quã dui timent. ament
& aurra er̃. Attendat karitas ur̃a qiđ loquar.
:Audistis modo apłm iohannẽ. tuor non est
in caritate. srd ꝑfecta caritas foras mittit
timorẽ. quia timor torm̃tũ hab&. hoc ẽ uin-¬
culũ ferreũ. & tam̃ nisi timore homo incipiat

Expanded text:
tenent regias potestates, et sic sunt christiani. Ipsi sunt tanquam in compedibus, et tanquam in vinculis ferreis. Unde hoc? Ne progrederentur ad illicita, compedes acceperunt; compedes sapientiae, compedes verbi Dei. 15. Quare ergo vincula ferrea, et non vincula aurea? Ferrea sunt quamdiu timent; ament, et aurea erunt. Attendat Charitas vestra quid loquar. Audistis modo apostolum Joannem: «Timor non est in charitate; sed perfecta charitas foras mittit timorem, quia timor tormentum habet» . Hoc est vinculum ferreum. Et tamen nisi timore incipiat
Abbreviated transcription (Latin):
appellant᷑. Magnũ misteriũ. Hab& hoc genꝰ
ferram̃ti qđ ex utraq parte acutũ ẽ. Ipsȩ fra.¬
mrȩ ͭ bis acutȩ in manib eoꝵ. Frameas bis acutas
intellegimꝰ sermonẽ dĩ. & una framea t̃: Sed
ideo multae dicunt᷑. quia multa ora sunt. &
multr linguȩ sc̃oꝵ. Sermo ergo dĩ gladius
bis acutꝰ. Unde bis acntꝰ  dicit de tr̃poralibus.
dicit de xt̃nis. in utroq ꝓbat qđ dicit. & rũ
quẽ ferit separat amundo. Nonne ipse est
fed gladiũ  Attende quomodo uenit disuingere
nodo urnit stparart. Disiungit scos. disiungit
ipios. separat atẽ qđ te imprdit. Filius uult ser¬
iure dõ. pat̾ non uult urnit gladidius. uenit ser.¬
mo dĩ. diuidit filiũ apatre. Filia uult. mat̾ ñ uult.
gladio diuidunt᷑ ab inuiet̃. Nurus nult. socrus
ñ uult. ueniat gladius bis acutꝰ. afferat ꝓmissionẽ
aeccła dĩ ꝑ totũ mundũ non trat : Ecce est. An¬
tea legebat᷑ & non uidebat᷑. modo sicut legit᷑

Expanded text:
oc genus ferramenti, quod ex utraque parte acutum est. Ipsae «frameae» sunt «bis acutae in manibus eorum.» Frameas bis acutas intelligimus sermonem Domini: et una framea est; sed ideo multae dicuntur, quia multa ora sunt, et multae linguae sanctorum. Sermo ergo Dei, gladius bis acutus . Unde bis acutus? Dicit de temporalibus, dicit de aeternis. In utroque probat quod dicit, et eum quem ferit, separat a mundo. Nonne ipse est sed gladium» ? Attende quomodo venit disjungere, quomodo venit separare. Disjungit sanctos, disjungit impios, separat a te quod te impedit. Filius vult servire Deo, pater non vult: venit gladius, venit sermo Dei; dividit filium a patre. Filia vult, mater non vult; gladio dividuntur ab invicem. Nurus vult, socrus non vult; veniat gladius bis acutus, afferat promissionem Ecclesia Dei per totum mundum non erat? Ecce est. Antea legebatur, et non videbatur: modo sicut legitur,
Abbreviated transcription (Latin):
psalmoꝵ. unũ psalmoꝵ librũ t̾t nouimꝰ. Et
uideo quidẽ quomodo & hoc uerũ sit. & illud
si uerũ ẽ. huic uero ñ relutit᷑ fieri enĩ potest
ut aliqua consurtudine litterarũ hebreorũ
unꝰ liber dicat᷑ qui constat ex plurib sicut
ex aeccłis plurib constat. arccłia . ex plurib
carlis unũ carlũ. Non enĩ carloꝵ aliqđ pret̃.

Expanded text:
Psalmorum» ; unum Psalmorum librum esse novimus. Et Psalmorum» ; unum Psalmorum librum esse novimus. Et video quidem quomodo et hoc verum sit, et illud si verum est, huic vero non reluctetur. Fieri enim potest ut aliqua consuetudine litterarum hebraearum unus liber dicatur, qui constat ex pluribus; sicut ex Ecclesiis pluribus una constat Ecclesia, et ex pluribus coelis unum coelum Non enim coelorum aliq