comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que uidetur ñ est spes. Quod enĩ
uidet quis. quid sperat᷑: Si autem q̃d
non uidemus sꝑamus: ꝑ patientiam
expectamus. Hinc uob̃ ex hortatoriũ
ce consolatorium prebere sermonẽ.
inpsalmo. Spes mea es tu: portio mea
in terra uiuentium. Ipse inquam qͥ
spes nr̃a est interra uiuentium. iubet
ut loquamur in hac t̾ra morientium:
ut non respiciatis que uidentur. sed
que non uidentur. Que enĩ uidentur
temporalia sunt: que autẽ ñ uident᷑
ȩterna. Quia gͦ quod non uidemus
sꝑamus. &e ꝑ patientiam expectamus:
merito nobis inꝑsalmo dicitur. Susti¬
ne dñm. uiriliter age: ce confortetur
cor tuum. & sustine dnm̃. Mundi enĩ
ꝓmissa semꝑ fallunt: dei uero ꝓmis¬
sa numquam fallunt. S quia mun¬
dus quod pollicetur hic uidetur da¬
turus. id est in hac terra morientiũ
in qua nunc sumus: ds aũ quod
pollicetur int̾ra uiuentium nobis
daturus ẽ: multi fatigantur expe¬
ctare expectare ueracem. ce non eru¬
bescunt amare fallacem: de quib

Expanded text:
ur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus, speramus, per patientiam exspectamus. Hinc vobis exhortatorium et consolatorium praebere sermonem cui dicitur in Psalmo: Spes mea es tu, portio mea in terra viventium . Ipse, inquam, qui spes nostra est in terra viventium, jubet ut vos alloquamur in hac terra morientium; ut non respiciatis quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur, temporalia sunt; quae autem non videntur, aeterna Quia ergo quod non videmus speramus, et per patientiam exspectamus; merito nobis in Psalmo dicitur, Sustine Dominum, viriliter age, et confortetur cor tuum, et sustine Dominum . Mundi enim promissa semper fallunt; Dei autem promissa nunquam fallunt. Sed quia mundus quod pollicetur, hic videtur daturus, id est, in hac terra morientium, in qua nunc sumus; Deus autem quod pollicetur, in terra viventium nobis daturus est: multi fatigantur exspectare veracem, et non erubescunt amare fallacem. De talibus
Abbreviated transcription (Latin):
inceteris uͦ sꝑe sicut salui. sicut in noua¬
ti. ita ce filii dei. Re autem ipsa quia
nondu salui. ideo nondum plene
innouati: nondum etiam filii dei. sed
filii scłi. Proficimus gͦ in renouationẽ
iustamq uitam: ꝑ quod filiidei sumꝰ.¬
Consumetur gͦ quod filii carnis &e scłi
sumus: & ꝑficietur quod filii dei & spũ
renouati sumus. Unde idem iohanneᷤ.
Dilectissimi inquit filii dei sumꝰ: &e ñ¬
dum apparuit quid erimus. Quid est
hoc sumus ce erimus: nisi qͥa sumꝰ
in spe. erimus in re: Nam sequitur
& dicit. Scimus quia cum apparue¬
rit similes erimus ei: qm̃ ui debimꝰ
eum sicuti est. Nunc gͦ ce similes ei
ẽẽ iam cepimus primitias habentes
sp̃s: &e ad huc dissimiles sumus ꝑ re¬
liquias uetustatis. Proinde inquantũ
similes. intantum regenerante spũ
filii dei: inquantum autem dissimiles.

Expanded text:
in ceteris uero spe sicut salui, sicut innouain ceteris uero spe sicut salui, sicut innouati ita et filii dei, re autem ipsa quia nondum salui, ideo nondum plene innouati, nondum etiam filii dei, sed filii saeculi. proficimus ergo in renouationem iustamque uitam per quod filii dei sumconsumetur ergo, quod filii carnis et saeculi sumus, et perficietur quod filii dei et spiritu renati sumus. unde idem Iohannes: dilectissimi, inquit, filii dei sumus, et nondum apparuit quod erimus. quid est hoc \'sumus\' et \'erimus\', nisi quia sumus in spe, erimus in re? nam sequitur et dicit: scimus, quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus cum sicuti est. nunc ergo et similes ei esse iam coepimus primitias habentes spiritus et adhuc dissimiles sumus per reliquias uetustatis. proinde in quantum similes, in tantum regenerante spiritu filii dei, in quantum autem dissimiles,
Abbreviated transcription (Latin):
grinantes in hoc scło. atq in eius tem¬
ptationib laboriosis & ꝑiculosis: con¬
solationib autem dei ce corporalibus
& spiritalib ambularent ad conspectũ
eius: uiam tenentes. quod eis fac̃tus
ẽ xp̃c. Et quia inipso quoq ambulan¬
tes. non sunt sine peccatis. quȩ de huiꝰ
uitȩ infirmitate subrepunt: dedit
elemosinarum remedia salutaria
quibus eoꝵ adiuuetur oratio: ubi eqᷤ
dicere docuit. dimitte nob̃ debita nr̃a.
sicut ce nos dimittimus debitorib nr̃is.
Hoc agit eccłia sꝑe beata: in hac uita
aluos enim nos fecit ꝑ lauachrũ
regenerationis. S alio loco dicit
quemadmodum hoc factum ẽ: non
solum inquit. s eciam nos ipsi pri¬
mitias habentes sp̃s. & ipsi innobis¬
met ipsis ingemiscimus. ad optionem
expectantes redemptionẽ corporis nr̃i.
plena filioꝵ: in redemptione fiet corꝑiᷤᷤ
nostri. Primitias itaq sp̃s nc̃ habemꝰ
unde iam filii dei re ipsa facti sumus:

Expanded text:
regrinantes in hoc saeculo, atque in ejus teregrinantes in hoc saeculo, atque in ejus tentationibus laboriosis et periculosis, consolationibus autem Dei et corporalibus et spiritualibus ambularent ad conspectum ejus, viam tenentes, quod eis factus est Christus. Et quia in ipso quoque ambulantes non sunt sine peccatis, quae de hujus vitae infirmitate subrepunt, dedit eemosynarum remedia salutaria, quibus eorum adjuvaretur oratio, ubi eos dicere docuit, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Hoc agit Ecclesia spe beata in hac vita aluos enim nos fecit per lauacrum regenerationis. sed alio loco dicit quemadmodum hoc factum sit: non solum, inquit, sed etiam nos ipsi primitias habentes spiritus et ipsi in nobismet ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, redemptionplena filiorum in redemptione fiet etiam corporis nostri. primitias itaque spiritus nunc habemus, unde iam filii dei re ipsa facti sumus;
Abbreviated transcription (Latin):
quos in hac mortalitate agimꝰ malos.
quamuis in eis diligamus uidere dieᷤᷤ
bonos. flenda quidem s non reprehen¬
denda conditio: uenit enum de iradi
iusta. De qua scriptura loquens. homo
inquit natus de muliere. breuis uite
&e plenus ire: cum ira dei non sit ut ho¬
minis. id est ꝑturbatio concitati ani¬
mi: s tranquilla iusti supplicii constitu¬
tio. In hac ira sira deus non continens
sicut scriptum est miserationes suas.
preter alia solatia miseroꝵ que generi
humano prebere non cessat. inpleni¬
tudine temporis quo ipse sciebat hoc
ẽẽ faciendum. misit d̾s filium suum
unigenttum. ꝑ quem creauit uniu̾sa:
ut manens deus fieret homoꝰ ut ẽẽt
regenerationis soluto reatu omĩum
peccatoꝵ. &e originalis uidelicet quod
generatio trahit. contra quẽ maxime
regeneratio est instituta. & ceteror que
male agendo contracta sunt. libera¬
rentur adampnatione ꝑpetua. e
uiuerent infide ce spe &e caritate ꝑe¬

Expanded text:
quos in hac mortalitate agimus malos, quos in hac mortalitate agimus malos, quamvis in ea diligamus videre dies bonos, flenda quidem, sed non reprehendenda conditio. Venit enim de ira Dei justa, de qua Scriptura loquens, Homo, inquit, natus ex muliere, brevis vitae, et plenus irae : cum ira Dei non sit ut hominis, id est perturbatio concitati animi, sed tranquilla justi supplicii constitutio. In hac ira sua Deus non continens, sicut scriptum est, miserationes suas , praeter alia solatia miserorum quae generi humano praebere non cessat, in plenitudine temporis, quo ipse sciebat hoc esse faciendum, misit Filium suum unigenitum , per quem creavit universa, ut manens Deus fieret homo, et esset regenerationis soluto reatu omnium peccatorum, et originalis videlicet quod generatio trahit, contra quam maxime regeneratio est instituta, et caeterorum quae male agendo contracta sunt, liberarentur a damnatione perpetua, et viverent in fide et spe et charitate, pe
Abbreviated transcription (Latin):
eminerimus in hoc corruptibi¬
li corpore quod aggrauat ani¬
mam: uitam nos miseram uiuere.
re ipsa nondum tenemus. Spes autẽ
que uidetur: non ẽ spes. Quod enim
uidet quis. quid sperat: Si aũ quod
non uidemus sꝑamus: ꝑ patientiã
expectamus. In malis autem que qͥsq
patitur: ñ in bonis quib fruitur opꝰ
est patientia. Hanc itaq uitam de qͦ
scriptum est. numquid ñ temptatio
ẽ. uta humana suꝑterram. inqua
cotidie clamamus ad dm̃ libera nos
a malo: cogitur homo tolerare etiam
remissis peccatis: quamuis ut in eã
ueniret miseriam. primũ fuerit cau¬
sa peccatum. Produc̃tior ẽ pena quã
culpa: ne parua putaretur culpa. si
cum illa finiretur ce pena. Ae ꝑ hoc
uł ad demonstrationem debitȩ mise¬
rie. uł ad emendationẽ labilis uitȩ
uł ad exercitationem necessarie pa¬
tientie. temporaliter hominẽ deti¬
net pena: etiam quẽ iam ad damp¬
nationem sempiternam reum non
retinet culpa. Hec est istoꝵ dierum

Expanded text:
eminerimus in hoc corruptibili corpore, quod aggravat animam , vitam nos miseram vivere, re ipsa nondum tenemus. Spes autem quae videtur non est spes; quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . In malis autem quae quisque patitur, non in bonis quibus fruitur, opus est patientia. Hanc itaque vitam de qua scriptum est, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? in qua quotidie clamamus ad Dominum, Libera nos a malo , cogitur homo tolerare etiam remissis peccatis: quamvis ut in eam veniret miseriam, primum fuerit causa peccatum. Productior est enim poena quam culpa; ne parva putaretur culpa, si cum illa finiretur et poena. Ac per hoc vel ad demonstrationem debitae miseriae, vel ad emendationem labilis vitae, vel ad exercitationem necessariae patientiae, temporaliter hominem detinet poena et quem jam ad damnationem sempiternam reum non detinet culpa. Haec est istorum dierum,
Abbreviated transcription (Latin):
ma iudicat. Et si hoc mouet quod
uoluntati eius nullus resistit. quia
cui uult subuenit. & quẽ uult de¬
serit. cũ &e ille cui subuenit & ille ꝙ̃
deserit. ex eadem massa sint peccatoꝵ:
ce quãuis debeat ut̃q supplicium.
ab uno tam̃ exigat᷑. alteri donetur.
si hoc gͦ monet o homo tu quis es¬
qui respondeas deo: Arbitror enim sub
eadem significatione positum eẽ ohõ:¬

Expanded text:
 17. Sed si hoc movet, quod voluntati ejus nullus resistit, quia cui vult subvenit, et quem vult deserit; cum et ille cui subvenit, et ille quem deserit, ex eadem massa sint peccatorum, et quamvis debeat uterque supplicium, ab uno tamen exigatur, alteri donetur: si hoc ergo movet; O homo, tu quis esqui respondeas Deo? Arbitror enim sub eadem significatione positum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
figm̃tum ei qui sefinxit: quare sic me
fecisti : Aut ñ habet potestatẽ figulꝰ luti.
ex eadem massa aliud quidem uas fac̾e
in honorẽ: aliud incontumeliam: Ex¬
nata est. contumeliã debitã reddit iusti¬
cia: honorẽ donat in debitũ gra. ñ me¬
ritoꝵ p̃rogatua: ñ fatali necessitate. ñ
temeritate fortune. s altitudine diui¬
tiarum sapĩe oe scientie dei: quam ñ
aꝑit. s clausam miratur apłs clamais.
Oaltitudo diuitiaꝵ sapĩe &e scientie di:
qͣm inscrutabilia sunt iudicia euis. &
inuestigabiles uiȩ eius.

Expanded text:
icere ei qui se finxit, quare me sic fecisti? aut non habet potestatem figulus luti ex eadem massa aliud quidem vas facere in honorem, aliud vero in contumeliam? nata est, contumeliam debitam reddit justitia, et honorem donat indebitum gratia, non meriti praerogativa, non fati necessitate, non temeritate fortunae, sed altitudine divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam non aperit, sed clausam miratur Apostolus, clamans: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia sunt judicia ejus et inves
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. O homo: tu quis es qͥ respondeaᷤᷤ
deo: Sic enim respondet deo. cum ei
displicet qd̾ de peccatorib conquerit᷑
d̃s. quasi quẽquã d̾s peccare cogat.¬
tantũm᷑ quibͦꝰdam peccantib miscd̃iã
iustificationis sue ñ largiat᷑ & ob hoc
dicatur. obdurare peccantes quosda
qͥa ñ eoꝵ miseret᷑: ñ quia impellit ut
peccent. Eoꝵ aũ ñ miseret᷑. quib¬

Expanded text:
Apostolus: O homo, tu quis es, qui respondeas Apostolus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Sic enim respondet Deo, cum ei displicet quod de peccatoribus conqueritur Deus, quasi quemquam Deus peccare cogattantummodo quibusdam peccantibus misericordiam justificationis suae non largiatur, et ob hoc dicatur obdurare peccantes quosdam, quia non eorum misereatur, non quia impellit ut peccent: eorum autem non miseretur, quib
Abbreviated transcription (Latin):
eq enim quomͦ dictum ẽ. ñ uolen¬
tis neq currentis. s miserentis est
dĩ: ita etiam dictũ ẽ. ñ uolentis neq
currentis. s obdurantis ẽ đi. Unde
datur intelligi quod infra utrumq
posuit. ergo cuiꝰ uult miseretur. ce
quem uult obdurat. ita sententie
suꝑiori posse congruere ut obduratio
d̃i sit nolle misereri: ut ñ ab illo ir¬
rogetur aliquid quo sit homo det̾ior.
s tantum quo sit melior ñ eroget᷑
Quod si fit nulla distinc̃tione meri¬
toꝵ: quis non erumpat in eam uocem
quam sibi ipse obiecit apłs: Dicis itaꝙ
michi. Quid adhuc conqueritur: sã
uoluntati eiꝰ quis resistit: Conquerit᷑
enum sepe d̃s de hominib. sicut per
innumerabiles apparet scripturarũ
locos. qd̾ nolunt credere & recte uiue¬
re. Unde &e fideles &e facientes uolunta
tes eius conseruari dicunt᷑ sine. quere¬
la: qd de illis non queratur scriptura.
S quid conqueritur ait. Nam uolun¬
impudentiã questionis: ita retundit

Expanded text:
olentis neque currentis, sed miserentis est Dei; sic etiam dictum est, non nolentis neque contemnentis, sed obdurantis est Dei. Unde datur intelligi, quod infra utrumque posuit, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat, ita sententiae superiori posse congruere, ut obduratio Dei sit nolle misereri: ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior non erogetur. Quod si fit nulla distinctione meritorum, quis non erumpat in eam vocem, quam sibi ipse objecit Apostolus? Dicis itaque mihi: Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? Conqueritur enim Deus saepe de hominibus, sicut per innumerabiles apparet Scripturarum locos, quod nolint credere et recte vivere. Unde fideles et facienttem Dei, conversari dicuntur sine querela, quod de illis non queratur Scriptura. Sed quid conqueritur, ait: Nam volunimpudentiam quaestionis ita retundit
Abbreviated transcription (Latin):
t autem mali bonis sepe tẽporaliter
noceant. potestatẽ in eos accipiuit.
ad maiorẽ bonoꝵ utilitatem: ꝓpt̃ exer¬
citationem patientiȩ. Itaq anima
xpiana semꝑ inuigilet. in tͥbulatio¬
nibus suis sequi uoluntatẽ dei sui:
ne ordinationi dei resistendo. ad qͥrat¬
sibi grauius iudicium. Quod enĩ ipse
dñs agens hominem: pontio pila¬
to dixit: hoc ce iob diabolo posset dicere.
Non haberes in me potestatem: nͥ data
us maliciȩ potestas in bonos datur.
s eius uoluntas aquo hȩc potestas

Expanded text:
t autem mali bonis saepe temporaliter noceant, potestatem in eos accipiunt ad maiorem bonorum utilitatem propter exercitationem patientiae. itaque anima christiana semper inuigilet in tribulationibus suis sequi uoluntatem domini sui, ne ordinationi dei resistendo adqsibi gravius judicium. Quod enim ipse Dominus agens hominem Pontio Pilato dixit, hoc et Job diabolo posset dicere: Non haberes in me potestatem, nisi data jus malitiae potestas in bonos datur, sed ejus voluntas a quo haec potestas
Abbreviated transcription (Latin):
qui habent fideles uocant᷑. & qͥ ñ
habent infideles. sicut hi qui uenien¬
tem in ꝓpria deifilium ñ receꝑunt. quã¬
uis ex auditu in nobis facta sit non tam̃
ad eũ sensum corꝑis ꝑtinet qͥ appellat᷑
auditus. qm̃ ñ ẽ sonus: nec ad oculos
huius carnis. qm̃ ñ est color aut cor¬
poris forma: nec ad eum qͥ dicit᷑ tactꝰ.
qm̃ corpulentie nicħ habet: nec ad
ullum omino sensũ corporis. qm̃cor¬
dis ẽ res ista. ñ corporis. Nec foris ẽ a
nobis. s in intimis nr̃is: nec eã qͥs qͣm
hominũ uidet in alio. s unusquisq
in semet ipso. Deniq potest ce simula¬
tione confingi: &e putari eẽ inquoñ ẽ
uidet: in altero aũ credit eã ẽẽ non
uidet: ce tanto firmius credit. qͣnto
fructus eius magis nouit. qͦs oꝑari
solet fides ꝑ dilectionẽ. Sed dico. Nũ¬

Expanded text:
qui habent, fideles vocantur, et qui non habent, infideles, sicut ii qui venientem in propria Dei Filium non receperunt, quamvis ex auditu in nobis facta sit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet qui appellatur auditus, quoniam non est sonus; nec ad oculos hujus carnis, quoniam non est color aut corporis forma; nec ad eum qui dicitur tactus, quoniam corpulentiae nihil habet; nec ad ullum omnino sensum corporis, quoniam cordis est res ista, non corporis; nec foris est a nobis, sed in intimis nobis; nec eam quisquam hominum videt in alio, sed unusquisque in semetipso. Denique potest et simulatione confingi, et putari esse in quo nonvidet: in altero autem credit esse eam, non videt; et tanto firmius credit, quanto fructus ejus magis novit, quos operari solet fides per dilectionem . Qu
Abbreviated transcription (Latin):
subiecti. Ergo fides ex auditu: auditus
tam̃ fides ex auditu ẽ. Et quomͦ
audient sine predicante: Neq enim
quia d̃s dat incrementũ: ideo ñ est
plantandũ neq rigandum. Er libro¬

Expanded text:
subjecti. Ergo fides ex auditu: auditus tamen fides ex auditu est: et quomodo audiunt sine praedicante ? Neque enim quia Deus dat incrementum , ideo non est plantandum et rigandum. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
pemus: s contremiscentes exclamemꝰ
cũ apło. O altitudo diuitiaꝵ sapientiȩ
& scientie di: quã in cõp̃hensibilia st̃
iudicia eius. & inuestigabiles uie eiꝰ.¬
Unde dictum ẽ ce in psalmo. Iudicia
tua sic̃t multa abissus. Non gͦ me fr̃s
ad hanc penetrandam altitudinem.
ad hanc abissũ discutiendã. ad inscru¬
tabilia scrutanda: expectatio ur̃ȩ ca¬
ritatis impingat. Agnosco modulũ

Expanded text:
pemus, sed contremiscentes exclamemus pemus, sed contremiscentes exclamemus cum Apostolo: « O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus! Unde dictum est in Psalmo, Judicia tua, sicut multa abyssus . 7. Non ergo me, fratres, ad hanc penetrandam altitudinem, ad hanc abyssum discutiendam, ad inscrutabilia perscrutanda, expectatio vestrae Charitatis impingat. Agnosco modulum
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ uideant. & aures ut ñ audiant.
&e excetauit ocłos eoꝵ: & indurauit eoꝵ
cor. Etiam hoc uoluntatẽ eoꝵ meruisse
respondeo. Sic enim excecat. sic obdurat
d̃s: deserendo. & non adiuuando.Quod
occulto i dicio facere potest: iniqͦ non
potest. Hoc omnino pietas religiosoꝵ
inconcussũ debet inuiolatũq seruare:
sicut apłs cum eandem ipsam tracta¬
ret difficillimã questionẽ: qͥd gͦ dicimꝰ
inqͥt: nũqͥd iniquitas apud dm̃: Absit.
Si gͦ absit ut sit iniqͥtas apud dm̃ꝰ siue
qͣndo adiuuat miscdit̃ facit. siue qͣndo
ñ adiuuat iuste facit: quia omĩa ñ te¬
meritate s iudicio facit. Porro si iudi¬
cia scõꝵ iusta sunt. qͣntomagis scĩficã¬
tis ce iustificantis dĩ: Iusta st̃ gͦ. s oc¬
culta. Ideo cũ questiones huiꝰmodi in
medium uenerint. quare aliꝰ sic alius
aũ sic. qͣre ille deo deserente excecetur.
ille deo adiiuiante illuminet᷑: ñ nob̃
iudicũ de iudicio tanti iudicis usur¬

Expanded text:
aures, ut non audiant, et excaecavit oculos eorum, et induravit cor eorum. Etiam hoc eorum voluntatem meruisse respondeo. Sic enim excaecat, sic obdurat Deus, deserendo et non adjuvando: quod occulto judicio facere postest, iniquo non potest. Hoc omnino pietas religiosorum inconcussum debet inviolatumque servare; sicut Apostolus, cum eamdem ipsam tractaret difficillimam quaestionem, Quid ergo dicemus, inquit? numquid iniquitas apud Deum? Absit . Si ergo absit ut sit iniquitas apud Deum; sive quando adjuvat, misericorditer facit; sive quando non adjuvat, juste facit: quia omnia non temeritate, sed judicio facit. Porro si judicia sanctorum justa sunt, quanto magis sanctificantis et justificantis Dei? Justa ergo sculta. Ideo cum quaestiones hujusmodi in medium venerint, quare alius sic, alius autem sic, quare ille, Deo deserente, excaecetur, ille, Deo adjuvante, illuminetur, non nobis judicium de judicio tanti judicis usur
Abbreviated transcription (Latin):
uit ipse ocłos eoꝵ. & indurauit cor eoꝵ:
Don enim hoc saltim de diabolo đr. s
de deo: quod ipsaꝓpħica scͥptura testat᷑.
Nam si arbitremur hoc dictũ de diabo¬
lo qd̃ excecauit ocłos eoꝵ. & cor indura¬
uit: laborandũ ẽ quomͦ illoꝵ culpã
qͥa ñ credidert̃ possimꝰ ostendere. de qͥb
dicit᷑. ñ poterant credere. Deinde qͥd res¬
pondebimus de alio ꝓphete ipsiꝰ testi¬
monio. qd posuit apłs paulus diceis.
qͦd querebat isrł hoc non ẽ consecutꝰ
electio aũ consecuta ẽ. cȩteri uͦ excecati st̃

Expanded text:
vit oculos eorum, et induravit cor eorum? Non enim saltem hoc de diabolo dicitur, sed de Deo, quod ipsa prophetica Scriptura testatur. Nam si arbitremur hoc dictum de diabolo, quod excaecavit oculos eorum, et cor induravit; laborandum est quomodo illorum culpam, quia non crediderunt, possimus ostendere, de quibus dicitur, non poterant credere. Deinde quid respondebimus de alio prophetae ipsius testimonio, quod posuit Paulus apostolus dicens: Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus; el
Abbreviated transcription (Latin):
ut possumꝰ. Non poterant credere:
quia hoc ꝓpħa ysaias p̃dixit. qͥa ds hoc
futurum ẽẽ presciuit Quare aũ ñ
poterant si a me queratur: cito respon¬
deo quia nolebant. Malam qͥppe eoꝵ

Expanded text:
us. Non poterant credere, quia hoc propheta praedixit, quia Deus hoc futurum esse praescivit. Quare autem non poterant, si a me quaeratur, respondeo quia nolebant. Malam quippe eor
Abbreviated transcription (Latin):
uidam enim inter se musitant
& ubi posst̾ aliqͣndo ꝓclamant: &e
turbulenta disceptatione contendunt
dicentes. Quid fecert̃ iudei. uł quȩ eoꝵ
culpa fuit: si necesse erat ut sermo
didit auditui nr̃o. & brachiũ dñi cui
reuelatum ẽ: Quib respondemus:
dixisse infidelitatẽ iudeoꝵ. Predixisse
tantũ: non fecisse. Non en im ꝓpt̾ea
quẽquã ds̃ ad peccandum cogit: qͥa
futura hominum peccata ia nouit.
Ipsoꝵ enĩ presciuit pͥeccata ñ sua: ñ
cuiꝰquam alterius. s ipsoꝵ. Quaꝓpter
ñ uera ille p̾sciuit. S quia illiꝰ p̃scientia¬
falli non potest: sine dubio non alius
s ipsi peccant. qͦs d̾̃s peccaturos eẽ p̃scunt
fecerunt gͦ peccatum iudei. qͦd eoᷤ facere
ñ cõpulit. cui peccatum ñ placet: s fa¬
cturos ẽẽ predixit. quẽ nichil latet. Et
ĩ deo si ñ malũ sed bonũ facere uoluis¬
sent. ñ ꝓbiberentur: & hoc facturi p̃¬
uiderentur ab eo qͥ nouit quid sit qͥsq

Expanded text:
uidam ergo inter se mussitant, et ubi possunt aliquando proclamant, et turbulenta disceptatione contendunt, dicentes: Quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat ut sermo didit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est? Quibus respondemus, tam praedixisse infidelitatem Judaeorum; praedixisse tamen, non fecisse. Non enim propterea quemquam Deus ad peccandum cogit, quia futura hominum peccata jam novit. Ipsorum enim praescivit peccata, non sua; non cujusquam alterius, snon vera ille praescivit. Sed quia falli ejus praescientia non potest, sine dubio non alius, sed ipsi peccant quos Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt ergo peccatum Judaei, quod eos facere non compulit, cui peccatum non placet; sed facturos esse praedixit quem nihil latet. Et ideo si non malum, sed bonum facere voluissent, non prohiberentur: et hoc facturi praeviderentur ab eo qui novit quid quisque sit
Abbreviated transcription (Latin):
be uoluntatis erant. & suã iusticiã con¬
stituere uolebant. ad hoc deserent᷑ ut
ex cecarent᷑. ad hoc excecarent᷑. ut ofłen¬
derent in lapidem offensionis. & imple-¬
retur facies eoꝵ ignominia: atq ita hu¬
miliati. quererent nom̃ dñi: &e ñ suã
qua inflatur suꝑb. s iusticiã di qua
iustificatur impius. Hoc enĩ multis
eoꝵ ꝓficit in bonum: qui de suo scelere
compuncti. in xp̃m postea credidert̃:
ꝓ quib ipse orauerat dicens. Pãt ig¬
nosce illis: qͥa nesciunt qͥd faciunt.

Expanded text:
e voluntatis erant, et suam justitiam constituere volebant, ad hoc desererentur, ut excaecarentur; ad hoc excaecarentur, ut offenderent in lapidem offensionis, et impleretur facies eorum ignominia; atque ita humiliati quaererent nomen Domini, et non suam qua inflatur superbus, sed justitiam Dei qua justificatur impius? Hoc enim multis eorum profecit in bonum, qui de suo scelere compuncti, in Christum postea crediderunt: pro quibus et ipse oraverat dicens, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾̃ iram ut effugiamus offensionẽ ho¬
minũ: s etiam ꝓpt̃ conscientiã. ut ñ simu¬
late quasi ad oculos hominũ ista faciamꝰ:
s pura dilectionis conscientia. ꝓpt̃ dm̃. qui
om̃s homines uult saluos fieri. & in agni

Expanded text:
 solum propter iram, ut effugiamus offensiones ho solum propter iram, ut effugiamus offensiones hominum, sed etiam propter conscientiam, ut non simulate quasi ad oculos hominum ita faciamus, sed pura dilectionis conscientia propter Deum, qui omnes homines vult salvos fier
Abbreviated transcription (Latin):
uidei neq greci: ñ serui neq liberi: ñ mascłi
& feminȩ. In quantũ enim om̃s fideles sunt.
om̃s unum st̃ in xp̃o ibu. Et si hoc facit fi¬
des ꝑ quã in hac uita iuste ambulat᷑: qͣnto
ꝑfectius atq cumulatius id species ipsa fact᷑a
ẽ cũ uidebimꝰ facie ad faciẽ: Nam nc̃ qͣmuis
fidĩ. tam̃qͥa adhuc mortuũ ẽ corpꝰ ꝓpt̃ peccatũ.
differentia ista uł gentiũ uł conditionis
uł sexus. iam quidem ablata ẽ ab unitate
fidei: s manet in conuersatione mortali.
eiusq ordinẽ in huius uite itinere ser¬
salubrimas tͣdũt quẽ ad modũ secũ uiuant.
&e ꝓdifferentia gentis iudei & greci: & pro
differentia conditionis dñi. &e serui: ce̾ ꝓ
differentia sexus uiri & uxoris: & si qͣ talia
cet̾a occurrunt. Et ipse prior dñs qui ait
Reddite gͦ cesari que cesaris st̃: & deo que
dei sunt. Alia st̃ enĩ que seruamꝰ in unitate
fidei. sine ulla distantia: & alia in ordine
uite hiuꝰ tamꝙͣ in uia. ne nomen dñi

Expanded text:
udaei, neque Graeci, non servi neque liberi, non masculi et feminae: in quantum enim omnes fideles sunt, omnes unum sunt in Christo Jesu. Et si hoc facit fides, per quam in hac vita juste ambulatur; quanto perfectius atque cumulatius id species ipsa factura est, cum videbimus facie ad faciem ? Nam nunc quamvis fidei, tamen quia adhuc mortuum est corpus propter peccatum, differentia ista, vel gentium, vel conditionis, vel sexus, jam quidem ablata est ab unitate fidei, sed manet in conversatione mortali, ejusque ordinem in hujus vitae itinere sersaluberrimas tradunt, quemadmodum secum vivant, et pro differentia gentis, Judaei et Graeci; et pro differentia conditionis, domini et servi; et pro differentia sexus, viri et uxoris, vel si qua talia caetera occurrunt: et ipse prior Dominus, qui ait: Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt . Alia sunt enim, quae servamus in unitate fidei sine ulla distantia, et alia in ordine vitae hujus, tanquam in via, ne nomen Dei e
Abbreviated transcription (Latin):
na: qua naturalis illa siue instaura¬
ta. siue aucta siue firmata ẽ. Iam uͦ si
inomĩb peccatorib t̾re ñ incongrue
deputantur. ce paruili ꝓpt̾ origina¬
lis uincła peccati: etiam insimilitu¬
dinẽ p̃uaricationis ade. ad illam pre¬
uaricationẽ ꝑtinere monstrantur
quȩ data lege in paradyso pͥma com¬
missa ẽ: ac ꝑ hoc recte nullo ꝓrsꝰ excep¬
to p̃uaricatores estimant᷑ õs peccores

Expanded text:
na, qua naturalis illa sive instaurana, qua naturalis illa sive instaurata, sive aucta, sive firmata est. 5. Jamvero si in omnibus peccatoribus terrae non incongrue deputantur et parvuli, propter originalis vincula peccati, etiam ipsi in similitudine praevaricationis Adae , ad illam praevaricationem pertinere monstrantur, quae, data lege in paradiso, prima commissa est : ac per hoc recte, nullo prorsus excepto, praevaricatores aestimantur omnes peccatores
Abbreviated transcription (Latin):
legem non ꝑ moysen datã. scđm quã
sunt p̃uaricãtes cȩt̾aꝵ gentiũ peccato¬
res: Ubienim lex ñ ẽ. nec p̃uaricatio.
Que ẽ ista lex nisi forte illa de qͣid̾e dicit
apłs. gentes quȩ legem ñ habent nat᷑a¬
liter que legis sunt faciunt: hi legẽ ñ
habentes: ipsi sunt sͥ lex. Scdm hoc gͦ
qd̾ dicit legemñ habentes. sine lege pec¬
cauerunt. sine lege ꝑibunt: scd̃m id uͦ
qd̾ ait ipsist̾ sͥ lex. non immerito p̃ua¬
ricatores estimant᷑ õs peccatores t̾re.
Nullus est enĩqui faciat alti iniuriam:
nͥ qui fieri nolit sͥ. Et in hoc transgredi¬
tur nature legem: qͣm non sinitur ig¬
norare. dum id quod facit non uult
pati. Num qd aut lex ista naturalis
ñ erat inpopło isrł: frat plane: qm̃
ce ipsi homines erant. Sine lege aũ
naturali eẽnt: si pret̾ naturahuma¬
ni generis ẽẽ potuissent. Multomagiᷤᷤ
gͦ preuaricatores facti sunt lege diui¬

Expanded text:
legem non per Moysen datam, secundum quam legem non per Moysen datam, secundum quam sunt praevaricantes caeterarum gentium peccatores? «Ubi enim lex non est, nec praevaricatio.» Quae ista lex est, nisi forte illa de qua idem dicit apostolus, «Gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt; hi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex» ? Secundum hoc ergo quod dicit, «Legem non habentes;» sine lege peccaverunt, et sine lege peribunt: secundum id vero quod ait, «Ipsi sibi sunt lex;» non immerito praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. Nullus enim est qui faciat alteri injuriam, nisi qui fieri nolit sibi: et in hoc transgreditur naturae legem, quam non sinitur ignorare, dum id quod facit non vult pati. Numquid autem lex ista naturalis non erat in populo Israel? Erat plane, quoniam et ipsi homines erant: sine lege autem naturali essent, si praeter naturam humani generis esse potuissent. Multo magis ergo praevaricatores facti sunt lege divi
Abbreviated transcription (Latin):
posteriorib partib anteponit᷑ fundam̃¬
tum. Nec cogitasse existimo eos qͥ sensert
ñ ꝑire dequib dictum ẽ. ꝑ legẽ iudicabũ¬
tur: nͥ qͥa fundam̃tum habent xp̃m. Pa¬
rum gͦ atcenderunt qd̾ demonstrauimꝰ:
atq ipsa scͥptura clamat de iudeis hoc
apłm dicere qͥ sine fundam̃to sunt xp̃o.
Quis aũ xꝑianus dixerit ñ ꝑire uideũ si
ñ credat inxp̃m. s tantũmͦ iudicari. cũ
xꝑc ipse ad eandemgentẽ ꝓpt̃ oues quȩ
inde ꝑiert se missum ẽẽ testetur: &e to¬
lerabilus dicat futurũ sodomitis in
die iudicii qui utiq sine lege ꝑierunt.
qͣm ciuitati iudee. que in eũ ñ credidit.
tanta uirtute mirabilia facientem:
pło isrł dedit. cȩt̾is aũ gentib ñ dedit.
sine lege dixit eẽ ceteras gentes: qͥd in¬
tellecturi sumus in isto psalmo dictũ
ẽẽ preuaricantes existimaui om̃s pec¬
catores t̾rȩ: nisi intelligamus aliquã

Expanded text:
posterioribus partibus anteponitur fundamenposterioribus partibus anteponitur fundamentum. Nec cogitasse existimo eos qui senserunt non perire de quibus dictum est, «Per legem judicabuntur,» nisi quia fundamentum habent Christum. Parum ergo attenderunt quod demonstravimus; atque ipsa Scriptura clamat, de Judaeis hoc Apostolum dicere, qui sine fundamento sunt Christo. Quis autem Christianus dixerit non perire Judaeum, si non credat in Christum, sed tantummodo judicari: cum Christus ipse ad eamdem gentem, propter oves qua inde perierant, se missum esse testetur. ; et tolerabilius dicat futurum Sodomitis in die judicii, qui utique sine lege perierunt, quam civitati Judaeae quae in eum non credidit tanta virtute mirabilia facientempulo Israel dedit, caeteris autem gentibus non dedit, sine lege dixit esse caeteras gentes; quid intellecturi sumus in isto psalmo dictum esse, «Praevaricantes aestimavi omnes peccatores terrae,» nisi intelligamus aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑire qui sine lege peccauert: hos aũ qͥ
in lege peccauert̃. iudicari tantũmͦ ñ
ꝑire. tamquã ꝑpenas transitorias cre¬
dantur ẽẽ ꝑurgandi. sicut ille de qͦ
dictũ ẽ. Ipse aũ saluuserit. sic tam̃
quasi ꝑignem. S hoc merito funda¬
menti bene intelligitur: de qͦ agebat
apłs ut hoc diceret. Suꝑuis quippe di¬
xerat: ut sapiens architectus fundañ¬
tumposui. Alius supedificat: unꝰqͥsq
aũ uideat quomͦ suꝑedificet. fundam̃
cetera usq ad eundem locum. ubi enĩ
dixit ꝑignem saluari. qui suꝑhoc fun¬
damentũ non aurum argentũ. lapideᷤᷤ
preciosos. s ligna. fenum. stipulã edifi¬
cat: ñ tam̃ respuit ne recipiat. nec recep¬
tum deserit fundam̃tũ. Idq omĩb carna¬
lib suis quib capitur atq succumbit
delectationib anteponit: cũ adhũc arti¬
culũ uentũ fu̾it. ut aut ille deserant᷑
ẽ fundam̃tum: omĩb quippe structure

Expanded text:
perire qui sine lege peccaverunt; hos autem qui perire qui sine lege peccaverunt; hos autem qui in lege peccaverunt, judicari tantummodo, non perire: tanquam per poenas transitorias credantur esse purgandi, sicut ille de quo dictum est, «Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem.» Sed hoc merito fundamenti bene intelligitur, de quo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Superius quippe dixerat, «Ut sapiens architectus fundamentum posui; alius superaedificat: unusquisque autem videat quomodo superaedificat. Fundamaetera usque ad eumdem locum, ubi eum dixit per ignem salvari, qui super hoc fundamentum, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam aedificat ; non tamen respuit ne recipiat, nec receptum deserit fundamentum; idque omnibus carnalibus suis, quibus capitur atque succumbit, delectationibus anteponit, cum ad hunc articulum ventum fuerit, ut aut illae deserantur, est fundamentum. Omnibus quippe structurae
Abbreviated transcription (Latin):
cũq sine lege peccauerunt. sine lege
ꝑibunt: & quic̃q in lege peccauerunt.
ꝑ legem iudicabunt᷑: hos utiq iudeos.
illos autẽ grecos uolens intelligi. qm̃
de his agebatur: utrosq sub peccato
ẽẽ demonstrans. ut egere se grã utriq
fateantur. Propt̃ qd dicit. Non enimẽ
distinctio. Om̃s enim peccauert̃ ce egeat
gła dĩ: iustificati gratis ꝑ grãm ipsuis.¬
itaq dicit om̃s peccasse: nisi iudeos ce
grecos: Dequib dixerat: ñ enĩ ẽ distin¬
ctio. Nam ce de his paulo ante. Causa¬
ti enim sumus inquit iudeos ce grecos
om̃s sub peccato ẽẽ. Ac ꝑhoc quic̃q sine
lege peccauerunt. illa scilicet de qua
iudei gloriabantur: sine lege ꝑibunt
Et quicumq in lege peccauert̃. id ẽ ipsi
iudei: ꝑ legem iudicabunt᷑. Nec ideo
ñ ꝑibunt: nisi credant in eum qui
uenit querere qd̃ ꝑierat. Non nulli
qͥppe ce catholici tractatores. in his apłi
uerb̃ alit quam se res habet. parum
attendendo sapuert̃: ut dicerent illos

Expanded text:
ege peccaverunt, sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt, per legem judicabuntur» . Hos utique Judaeos, illos autem Graecos volens intelligi, quoniam de his agebat; utrosque sub peccato esse demonstrans, ut egere se gratia utrique fateantur: propter quod dicit, «Non enim est distinctio: omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei; justificati gratis itaque dicit omnes peccasse, nisi Judaeos et Graecos, de quibus dixerat, «Non enim est distinctio?» Nam de his et paulo ante: «Causati enim sumus,» inquit, «Judaeos et Graecos omnes sub peccato esse» . Ac per hoc «quicumque sine lege peccaverunt,» illa scilicet de qua Judaei gloriabantur, «sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt,» id est ipsi Judaei, «per legem judicabuntur.» Nec ideo non peribunt, nisi credant in eum qui venit quaerere quod perierat . 3. Nonnulli quippe etiam catholici tractatores, in his Apostoli verbis aliter quam se res habet, parum attendendo sapuerunt, ut dicerent illos
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uaricantes grã saluatoris inuenit.
aliũ maiꝰ aliũminꝰ. Quanto enĩ legisma¬
ior in quoẽq cognitio. tanto minor peccati
manifestior p̃uaricatio. Restabat gͦ ut oĩbꝰ
ñ sua s di: ĩdest adõ donata iusticia subue¬
niret. unde ait apłs. ꝑ iegẽ cognitio pec¬
cati. Non gͦ ablatio. s cognitio. Nc̃ aũ
sine lege inquit iusticia dĩ manifesta
ẽ: testificata ꝑ legem ce ꝓpħas. Pinde
etiam iste subiũxit. Epterea inquit¬
dilexi testimonia tua. Tanꝙͣ diceret
qm̃ lex siue in paradiso data siue natina¬
liter insita. siue in literis ꝓmulgata:
p̃uaricatores fecit omnes peccõres t̃rȩ¬

Expanded text:
aricantes gratia Salvatoris invenit, alios majus, alios minus: quanto enim legis major in quoquo cognitio, tanto minor peccati raevaricatio. Restabat ergo ut hominibus non sua, sed Dei, id est, a Deo donata justitia subveniret. Unde ait Apostolus: Per legem cognitio peccati: non ergo oblatio, sed cognitio. Nunc autem sine lege, inquit, justitia Dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. Proinde etiam iste subjunxit, propterea dilexi testimonia, tanquam diceret: Quoniam lex, sive in paradiso data, sive naturaliter insita, sive in litteris promulgata, praevaricantes fecit omnes peccatores terra
Abbreviated transcription (Latin):
imirũ cum diceret apłs. quicumq
sine lege peccauerunt sine lege
ꝑibunt: de illa lege agebat quam d̃s
dedit ꝑ moysen famulũ suum popło
suo isrł: Hoc ipsa que cirtũstant uerba
eius ostendunt. Disputabat enim de
sine lege eos dicens. qͥ ñ acceꝑant legẽ
qͣ se accepisse głabant᷑ iudei. Unde ait
apłs. Si aũ tu iudeus cognominaris
& requiescis in lege: cẽ głaris indo. Deniq
unde ad hanc sententiam uen̾it intu¬
endũ ẽ: ut diceret. quic̃q sine lege pec¬
cauer̃t. sine lege ꝑibunt. Ira inquit
oe indignatio. tribulatio &e angustia
in omnẽ animam hominis oꝑantis
malum: iudei primũ ae greci. Gła aũ

Expanded text:
imirum cum diceret Apostolus, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt,» de illa lege agebat quam Deus dedit per Moysen famulum suum populo suo Israel. Hoc ipsa quae circumstant, verba ejus ostendunt. Disputabat enim de sine lege eos dicens, quia non acceperant legem quam se accepisse gloriabantur Judaei: unde illis ait, «Si autem tu Judaeus» «cognominaris, et requiescis in lege, et gloriaris in Deo.» Denique unde ad hanc sententiam venerit, intuendum est, ut diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt. Ira,» inquit, «et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Judaei primum
Abbreviated transcription (Latin):
ar xp̃i finem temporis non habet¬
& ipsa est omĩs pie intentionis actioĩsq
ꝑfectio. ẜpter hanc sacramentis eius im¬
credimus. &e sꝑamus. & amore ipsiuᷤ
quantum donat accendimur: ꝓpt̾ hanc
deniq omnẽ tribulationẽ fortit̃ toleramꝰ.
ut in ea felicit̾ sine tribulatione regne¬
mus: uera enim pax unitatẽ facit: qm̃

Expanded text:
risti finem temporis non habet, et ipsa est omnis piae intentionis actionisque perfectio. Propter hanc Sacramentis ejus imcredimus et speramus, et amore ipsius, quantum donat, accendimur: propter hanc denique omnem tribulationem fortiter toleramus, ut in ea feliciter sine tribulatione regnemus. Vera enim pax unitatem facit: quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
Addis te illis: seuiendo in illos. Consiliũ
do. Displicet tͥ malus: ñ sint duo. Repre¬
hendis: s adiungeris. Auges eiꝰ nume¬
rũ. quẽ condempnas. Malo uis uincere
malum: de malicia uincere malicia: er̃t

Expanded text:
Addis te illis, saeviendo in illos. Consilium do: displicet tibi malus, non sint duo. Reprehendis, et adjungeris? auges ejus numerum, quem condemnas? De malo vis vincere malum? de malitia vincere malitiam? Erunt
Abbreviated transcription (Latin):
apud barbaros sibi ẽẽ refugium
potuisse. Sentit iniquitatẽ: quia
patitur. Tu forte ñ sentis: s oportet
ut ce te cogites ꝑegrinum: &e uidea ᷤᷤ
quomͦ tibi possit displicere qui tͥ
non prestiterit. qͦd in patria tua ñ
uis ꝑegrino prestare. Lestimoniũ¬

Expanded text:
apud barbaros sibi esse potuisse apud barbaros sibi esse potuisse refugium. Sentit iniquitatem, quia patitur: tu forte non sentis; sed oportet ut et te cogites peregrinum, et videas quomodo tibi possit displicere qui tibi non praestiterit quod tu in patria tua non vis peregrino praestare. In
Abbreviated transcription (Latin):
&e quicqͥd aliud uł uniu̾saliter uel
particulariter dici potest: Alulta
enim sunt. de quib singulis inter¬
rogati homines clara uoce respon¬
solus es homo: Nonne in societate
uiuis generis humani: Qui tecũ
fac̃tus ẽ sociꝰ tuus ẽ: & om̃s fac̾ti ad
ioraginem dei: nisi terrenis cuꝑidi¬
tatib conterant qđ ille formauit.
Quod gͦ tibi ñ uis fieri: noli alteri
facere. Iudicas enim malũ eẽ in eo
qͦd pati non uisc̾e hoc te cogit nosse
lex intima. in iꝑso tuo corde conscͥp¬
clamant hec bona ñ eẽ. Lursꝰ de
beneficiis: non solum de ñ nocendo
uerum deprestando atq tͥbuendo in¬
t̃rogatur omnis anima. Esuriens.
famem pateris. Alus habet panem:
& redundat ei ultra sufficientiam.
Nouit te egere: non dat displicet tͥ
ẽsurienti: displiceat satiato cum al¬
terum esurire cognou̾is. Regrinus
decto indigens. uenit in patriã tuã
non suscipitur ille. Tunc clamat in¬
humanam illam ẽẽ ciuitatẽ: faciliꝰ

Expanded text:
et quidquid aliud vel universaliter vel et quidquid aliud vel universaliter vel particulariter dici potest? Multa enim sunt, de quibus singulis interrogati homines, clara voce responsolus es homo? nonne in societate vivis generis humani? Qui tecum factus est, socius tuus est; et omnes facti ad imaginem Dei, nisi terrenis cupiditatibus conterant quod ille formavit. Quod ergo tibi non vis fieri, noli alteri facere. Judicas enim malum esse in eo quod pati non vis: et hoc te cogit nosse lex intima, in ipso tuo corde conscripclamant haec bona non esse. Rursus de beneficiis, non solum de non nocendo, verum etiam de praestando atque tribuendo. Interrogatur omnis anima esuriens, Famem pateris; alius habet panem, et redundat ei ultra sufficientiam, novit te egere, non dat: displicet tibi esurienti; displiceat et satiato, cum alterum esurire cognoveris. Peregrinus tecto indigens venit in patriam tuam, non suscipitur: ille tunc clamat inhumanam esse illam civitatem, facile
Abbreviated transcription (Latin):
anu formatoris nr̃i in ipsis cor¬
dib nr̃is ueritas scͥpsit: qd̾ tͥ ñ
uis fieri ne facias alteri. Hoc &e anteꝙͣ
lex daretur. nemo ignorare ꝑmissus
ẽ: ut eẽt unde iudicarent᷑. & quibus
lex ñ eẽt data. S ne sibi homines
aliquid defuisse quererent᷑: scͥptũ ẽ¬
intabulis. quod in cordib ñ lege¬
bant. Non enim scriptum non
habebant. s legere nolebant: oppo¬
situm ẽ oculis eoꝵ quod inconscien¬
tia uidere cogerentur: & quasi forin¬
secus admoniti uoce di. ad int̾iora
sua homo compulsus ẽ. dicente. scͥp¬
tura. In cogitationib enĩ impii:. in¬
trogatio erit. Ubi int̾rogatio:. ibi
lex.S quia homines appetentes ea
que foris sunt. etiam a seipsis exules
facti sunt. ꝓpterea scripta lex quid¬
clamat eis qui deseruerunt legem scͥp¬
tam incordib suis: Redite preuari¬
catores ad cor. Quis enim te docuit
nolle accedi ab altero aduxorẽtuãͦ
Quis te docuit nolle tibi furtũ fieri:
Quis te docuit nolle iniuriam pati:

Expanded text:
anu formatoris nostri in ipsis cordibus nostris veritas scripsit: Quod tibi non vis fieri, ne facias alteri . Hoc et antequam Lex daretur nemo ignorare permissus est, ut esset unde judicarentur et quibus Lex non esset data. Sed ne sibi homines aliquid defuisse quaererentur, scriptum ein tabulis quod in cordibus non legebant. Non enim scriptum non habebant, sed legere nolebant. Oppositum est oculis eorum quod in conscientia videre cogerentur; et quasi forinsecus admota voce Dei, ad interiora sua homo compulsus est, dicente Scriptura: In cogitationibus enim impii interrogatio erit . Ubi interrogatio, ibi lex. Sed quia homines appetentes ea quae foris sunt, etiam a seipsis exsules facti sunt, datclamat eis qui deseruerunt legem scriptam in cordibus suis ? Redite praevaricatores ad cor . Quis enim te docuit, nolle accedi ab altero ad uxorem tuam? quis te docuit, nolle tibi furtum fieri? quis te docuit, nolle injuriam pati,
Abbreviated transcription (Latin):
sumus inxꝑoiħu. in morte ipsius
igͦ hinc ostendimur mortui ẽẽ
peccato. quia in morte ipsiꝰ bap¬
tizati sumus: ꝓfecto &e paruuli qui
baptizantur in xꝑo peccato moriun¬
tur: quia in morte ipsiꝰ baptizant᷑.
Nullo aũ excepto dictum ẽ. quicũq
baptizati sumus in xꝑoihu: in morte
ipsius baptizati sumus. Et id̾o dictũ
ẽ ut ꝓbaretur mortuos nos ẽẽ pecc̃o.
Qui autẽ peccato pariuili renascendo
moriuntur: nisi quod nascendo tͣxe¬
runt: Ac ꝑ hoc etiam ad ipsos ꝑtinet
quod sequitur. dicens. Consepulti enĩ
sumus illi ꝑ baptismũ in mortem:
ut quẽadmodum surrexit xꝑc amor
ait. Quod enim mortuis ẽ peccato:
mortuis ẽ semel. Quod autem uiuit:
uiuit dõ. Ita ce uos existimate uos mor

Expanded text:
sumus in Christo Jesu, in morte ipsius go hinc ostendimur mortui esse peccato, quia mortem ipsius baptizati sumus, profecto et parvuli qui baptizantur in Christo, peccato moriuntur, quia in morte ipsius baptizantur: nullo enim excepto dictum est: Quicunque ergo baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus, et ideo dictum est, ut probaretur mortuos esse nos peccato: cui autem peccato parvuli renascendo moriuntur, nisi quod nascendo traxerunt? ac per hoc etiam ad ipsos pertinet quod sequitur, dicens: Consepulti enim sumus illi per baptismum in mortem, ut quemadmodum surrexit Christus usque dum ait: Quod enim mortuus est peccato, mortuus est semel; quod autem vivit, vivit Deo: ita et vos existimate vos mo
Abbreviated transcription (Latin):
nterioris enim hominis nr̃i sacm̃to.
data ẽ uox illa ꝑtinens admortem
anime nr̃e significandam: ñ solum
in psalmo. uerum etiam in cruce:d̃s
meus ds m̃s ut quid me dereliqͥsti:
Cui uoci congruit apłs dicens. Scien¬
des quia uetus homo nr̃ simul eruci¬
fixus est. ut euacuetur corpus peccati:
ut ultra non seruiamus peccato. Cru¬
cifixio quippe int̾ioris hominis peni¬
tentiȩ dolores intelliguntur: et con¬
tinentiȩ salubris quidã cruciatus.
ꝑ quam mortẽ mors impietatis ꝑimit᷑.
inqua nos ñ relinquit d̃s. Et ideo ꝑ
talem crucem euacuatur corpꝰ peccati.
ut iam ñ exhibeamus m̃bra nr̃a arma
iniquitatis peccato: quia &e int̾ior homo
siutiq renouatur de die in diem. ꝓfecto
uetus ẽ antequã renouet᷑. Intꝰ namq
agitur: qd̃ idem apłs dicit. Exiite
uos ueterem hominẽ. Quod̃ ita conse¬
quenter exponit. Quaꝓpt̃ deponenteᷤᷤ
mendacium: loquimini ueritatem.
ubi aũ deponitur mendaciũ nͥ intus:

Expanded text:
nterioris enim hominis nostri sacramento data est illa vox, pertinens ad mortem animae nostrae significandam, non solum in Psalmo, verum etiam in cruce: Deus meus, Deus meus, utquid me dereliquisti ? Cui voci congruit Apostolus dicens: Scientes quia vetus homo noster simul crucifixus est, ut evacuetur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato. Crucifixio quippe interioris hominis poenitentiae dolores intelliguntur, et continentiae quidam salubris cruciatus, per quam mortem mors impietatis perimitur, in qua nos reliquit Deus. Et ideo per talem crucem evacuatur corpus put iam non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, quia et interior homo si utique renouatur de die in diem, profecto uetus est antequam renouetur. intus namque agitur quod idem apostolus dicit: exuite uos ueterem hominem quenter exponit. « Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem. » Ubi autem deponitur mendacium, nisi intus,
Abbreviated transcription (Latin):
ritur. Nam ꝓpt̾ eiꝰ crucem dictum est.
Qui autem iħu xꝑi sunt: carnem suã
crucifixerunt cum passionib & concu¬
piscentiis. Propter sepulturã: consepulti
enim sumus cum xꝑo ꝑ baptismum
in mortẽ. Propt̾ resurrectionẽ: ut quẽ¬
admodum xꝑc resurrexit a mortius

Expanded text:
ritur. Nam propter ejus crucem dictum est . ritur. Nam propter ejus crucem dictum est . Qui autem Jesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis; propter sepulturam: Sepulti enim sumus cum Christo per baptismum in mortem; propter resurrectionem: Ut quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
uiuemꝰ in eo:
ichil dici potuit breuiꝰ & meliꝰ.
Quid enim nobis grã dei utiliꝰ
confert in hoc presenti scło malignoł
nͥ ut ut moriamur peccato: Ac ꝑ hoc
ipsi grẽ inuenietur ingratus: qui
ꝓpter illam uult uiuere inpeccato. ꝑ
quam morimur peccato. Deinde ut

Expanded text:
uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato? ac per hoc ipsi gratiae i inuenietur ingratus, qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato. deus aut
Abbreviated transcription (Latin):
tius: Cum enim ñ funt m̃bra tua
arma iniquitatis: ẽ quide iniquitas
inmenbris tiuis. in desid̾iis illicitis:
s ñ regnat. Quomͦ regnat: quȩ arma
ñ habet: Pars tua carotua. Concupis¬
centia carnis tue: languore rebellat
adu̾s te. Languor iste. tirannus est.
Si uis te tiranni eẽ uictorem: xꝑmin
ne ꝑdas qd̃ accepisti: & incipias fru¬
stra rogare. Nontimes: ds suꝑbis
resistit. humilib autem dat gratiam:
ñ dñẽtur mͥ omĩs iniquitas. Peccatũ¬

Expanded text:
n fiunt membra tua arma iniquitatis, est quidem iniquitas in membris tuis, in desideriis illicitis, sed non regnat. Quomodo regnat, qui arma non habet? Pars tua, caro tua, concupiscentia carnis tuae languore rebellat adversus te. Languor iste tyrannus est: si vis te tyranni esse victorem, Christum ne perdas quod accepisti, et incipias frustra rogare. Non times, Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam Non dominetur mihi omnis iniquitas. Ca