comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non udentes : Uoceat caput. Dic̃ dñe iłisi. dic
scẽ sponse. instrue ad corpore tuo. de sponsa
tuo. de dilecca tua. de columba tua: quan
dotasti saugirne tuo. Dic. O porcebat xp̃m pau
de res urgere a mortius tercia die. Eccesponsus.
Dic sponsa. Impls tabulas. iatrimouiales. Au¬
dite sponsã. Et predicari inquit. Hoc enim
sequit. O portebat. xp̃m pati . & resurgers a
mortius ertia dis: & predicari in nomine¬
eius pęnitenti am &e remissionẽ peccatorũ ꝑ
oñs gentes. Uh. te abscondis ꝑ om̃s gentes
Inci pientib ab ierłm. Sic est factũ. Legimus
ꝓmissum  udenius impletũ. Ecce lux mea.
Ubi est obscuritas tua: Ergo xp̃s sponsus est.
lat ce cresat usq ad sines terrȩ. Incipientibus
ab hcrłin. Huiꝰ sponsus: est xp̃s. Tu quid di¬
cis: Cuiꝰ spensusest xp̃s. Paras donati Non
est ipss  non est ipse. Homo bone non .s. ip¬
se imo houio mals non .E. ipse. Ad nupuas
uenimus tabulas legauius. nonliagemus.

Expanded text:
non videntes, doceat caput. Dic, Domine Jesu; dic, non videntes, doceat caput. Dic, Domine Jesu; dic, sancte sponse, instrue nos de corpore tuo, de sponsa tua, de dilecta tua, de columba tua, quam dotasti sanguine tuo, dic: Oportebat Christum pati, et resurgere a mortuis tertio die. Ecce sponsus: dic de sponsa, imple tabulas matrimoniales. Audite sponsam: Et praedicari, inquit. Hoc enim sequitur. Oportebat Christum pati, et resurgere a mortuis tertio dintiam et remissionem peccatorum per omnes gentes. Ubi te abscondis? Per omnes gentes, incipientibus ab Jerusalem . Sic est factum. Legimus promissum, videmus impletum. Ecce lux mea; ubi est obscuritas tua? Ergo Christus sponsus est lat et crescit usque ad fines terrae, incipientibus ab Jerusalem: hujus sponsus est Christus. Tu quid dicis? Cujus sponsus est Christus? Partis Donati? Non est ipse, non est ipse. Homo bone, non est ipse: imo homo male, non est ipse. Ad nuptias venimus, tabulas legamus, et non litigemus.
Abbreviated transcription (Latin):
haboe sponsã: sponsus ẽ. Bonũ coniugiũ.
scȩ. nuptiȩ. sponsus xp̃c. sponsa eccta. Ab sponso:
cognoscimꝰ sponsã. Dicat nobis ipse sponsus.
quã habeat sponsã. Dicat. ne fortassis errem:
& inuitati ad nuptias sc̃a uota turbemꝰ Dicat:
ostendat pͥmo se ipsũ sponsũ. Post resurrationẽ
pleri omĩa quȩ scripta sunt inlege moxsi & ꝓpħis
& psalmis de me: Tunc euanglista seqͥt᷑ & dicit
Tunc aperuit illis sensũ: ut intelligerent scripturas.
Et dix̃ eis. Quia sic oportebat xp̃m pati: & resurgere
amortuis tercia die. Ecce sponsus: quẽ contes¬
sus . ẽ. petrus. Hoc. ẽ. filiũ dĩ uiui oportebat ut
paterecur : & terua die resurgere. &e factum
erat᷑. Inpletũ udebart. caput tenebant.
corpus querebant. Ouod est caput. ipse xp̃s pas¬
sus est: tercia die resurrexit. Caput . ẽ. ȩcdȩ:
corpus quod .ẽ. ipsa ęccła. Uidebant gͦ discipłi
caput: corpiis i in uidebant. Ergo eos corpus

Expanded text:
habet sponsam, sponsus est . Bonum conjugium, habet sponsam, sponsus est . Bonum conjugium, sanctae nuptiae. Sponsus Christus, sponsa Ecclesia. Ab sponso cognoscimus sponsam. Dicat nobis ipse sponsus, quam habet sponsam: dicat, ne fortassis erremus, et invitati ad nuptias sancta vota turbemus: dicat, ostendat primo se ipsum sponsum. CAPUT VII. pleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi et Prophetis, et Psalmis de me? Tunc, Evangelista sequitur et dicit, Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas, et dixit eis: Quia sic oportebat Christum pati, et resurgere a mortuis tertio die. Ecce sponsus, quem confessus est Petrus, hoc est Filium Dei vivi, oportebat ut pateretur, et tertio die resurgeret. Et factum erat: impletum videbant, caput tenebant, corpus quaerebant. Quod est caput? Ipse Christus: passus est, tertio die resurrexit: caput est Ecclesiae. Corpus quod est? Ipsa Ecclesia. Videbant ergo discipuli caput, corpus non videbant. Ergo eos corpus
Abbreviated transcription (Latin):
quid Donaastȩ plurim hoc consicent᷑ de filio
quod nos. qđ equalis sit patri filius. eiusdemq
substantie. Alii uͦ eorũ euisdẽ quidẽ substantiȩ
confitentur: sed equalẽ negant. Quid opus. cͣ.¬
de his disputare qui negant equalẽ. Si enĩ ne¬
gant ȩqualẽ negaut filiũ. Si negant filium
itũ siliũ. equalẽ pacri. eiusdẽ substanciȩ. et̃no
coȩt̾iui: & tam̃ douacistę sunt. Dicamus eis.
Ueibis conficeminr᷑ facus negaus. Aliquis enĩ
negat facas non om̃is qui negãt uerbo neq
Plaue sunt homiues: qui facus uegant. Int̾roge¬
mus apłm. Om̾ia inquit miida mundis. In
mundis aut̃ & insideb nachil ẽ. mundũ: sed pol¬
lutȩ st̃ eorũ mens & conseientia. Confirent᷑ enĩ
dm̃ se nosse: factis autẽ negant. Quid. ẽ. negare
factis: Suꝑbire & scismata facere: ñ indõ sed
in homine gliari. Ita: factis negat᷑ xp̃c.
Unitatẽ qͥppe: amat xp̃c. Postremo ecce qͦmͦ
eũ dicimꝰ xp̃m. de qͦ ait ioħs baptista. Qui

Expanded text:
quid? Donatistae plurimi hoc confitentur de Filio quod nos, quod aequalis sit Patri Filius, ejusdemque substantiae: alii vero eorum, ejusdem quidem substantiae confitentur, sed aequalem negant. Quid opus est disputare de his qui negant aequalem? Si enim negant aequalem, negant Filium. Si negant Filium, nitum Filium aequalem Patri, ejusdem substantiae, aeterno coaeternum; et tamen Donatistae sunt. Dicamus eis: Verbis confitemini, factis negatis. Aliquis enim negat factis. Non omnis qui negat, verbo negat. Plane sunt homines qui factis negant. Interrogemus dis autem et infidelibus nihil est mundum, sed pollutae sunt eorum et mens et conscientia. Confitentur enim Deum se nosse, factis autem negant . Quid est, negare factis? Superbire, et schismata facere; non in Deo, sed in homine gloriari. Ita factis negatur Christus: unitatem quippe amat Christus. Postremo ecce quomoeum dicimus Christum, de quo ait Joannes Baptista: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
potes. non potes. Erat lum̃ uerũ: in comꝑatione
iołiis dictũ ẽ. Erat lum̃ uerũ. Numquid non
o iohes lucerna:Iue erat lucerna ardens ce
lucens. Dñs dixit. Numquid lucerna lumen
non est. Sed erat lum̃ uerũ. Lucerna &e accen¬
di potest & extingui potest. Lum̃ uerũ accen¬
dere pocest: &e extingui non pocest. Erat gͦ
lum̾ uerũ : quod illuminat om̃eui hominẽ ue¬
ncentẽ in hunc iundũ. Illuminandi sumus
nonlum sumus. Exꝑgiscere. clama mecũ: dñs
illuminatio mea. Quĩd . ẽ. quod dicis : Ergo
non sunt mala: Sunt mala sed mutant᷑  &¬
ipsa erunt bona. quia ipsa mala uicio fc̃ mala.
non natura. Ouid .ẽ. liẜ̾a nos a malo. Nonne
possumus hȩc uerba dicere. libanos a tenebris:
A quib teuebris: Rnobis ipsis. Si quȩ in nobis sint
reliquis tenebrarũ: douec ui totũ lux efficiamͣ
Nichil habeutes in nobis qđ resistat uaritati. qđ
repugnet ueritaa. qđ sub iaceat infirmutati. qđ

Expanded text:
potes, non potes. Erat lumen verum. In comparatione potes, non potes. Erat lumen verum. In comparatione Joannis dictum est, Erat lumen verum. Numquid non et Joannes lucerna? Ille erat lucerna ardens et lucens, Dominus dixit . Numquid lucerna lumen non est? Sed erat lumen verum. Lucerna et accendi potest, et exstingui potest: lumen verum accendere potest, exstingui non potest. Erat ergo lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Illuminandi sumus, non lumen sumus. Expergiscere, clama mecum: Dominus illuminatio mea. Quid est ergo quod dicis? Ergo non sunt mala? Sunt mala, sed mutantur; et ipsa erunt bona: quia ipsa mala, vitio sunt mala, non natura. Quid est, Libera nos a malo? Nonne possemus et possumus haec verba dicere, Libera nos a tenebris? A quibus tenebris? A nobis ipsis, si quae in nobis sunt reliquiae tenebrarum, donec in totum lux efficiamur, nihil habentes in nobis quod resistat charitati, quod repugnet veritati, quod subjaceat infirmitati, quod
Abbreviated transcription (Latin):
rauerit me a malo: ero de malo bonus. Lib̾ec
me ame ne incurrã in de. Hoc dic manicheo.
Si dĩ lib̾auerit me  non incurro inte. Quia si
libauerit me ds̃ a me malo: ero bonus. Sibonꝰ¬
fuero: sapiens ero. Si sapiens ero : non errabo.
Si non errauero: ate decipi non pocero. Libec¬
ta est illusionib. Non sum mͥ ipse lumi. Nan si
cẽm: nunquã errassem. Idõ pars dĩ non sum: quia
substantia dĩ. natura dĩ errare non pocest. Ego
aut᷑ erro. Nani & tu ipse consiteris. sapientẽ te
dicis: ab errors me liberare conaris. Unde gͦ
erro si natura dĩ sum : Trubesco: da houore̾m
do. Ego dico quia multũ adhuc erras: sed sicut
tu ipse confiteris. erraueras. Errauerat gͦ nat᷑a
dei : Terat in mmunditiã natura dĩ Adul¬
teria cõmitcebat natura dĩ. stupra illicita facie¬
bat natura dĩ Teca nesciebat qua iret uat᷑a dĩ.:
facinorib & flagicus obruebat᷑ natura dĩ. Eru¬

Expanded text:
raverit me a malo, ero de malo bonus: liberet raverit me a malo, ero de malo bonus: liberet me a me, ne incurram in te. Hoc dic Manichaeo: Si Deus liberaverit me a me, non incurram in te: quia si Deus liberaverit me a me malo, ero bonus; si bonus ero, sapiens ero; si sapiens ero, non errabo; si non errabo, a te decipi non potero. Libeta est illusionibus . Non sum mihi ipse lumen: nam si essem, nunquam errassem. Ideo pars Dei non sum, quia substantia Dei, natura Dei, errare non potest: ego autem erro; nam et tu ipse confiteris, sapientem te dicis, ab errore me liberare conaris. Unde ergo erro, si natura Dei sum? Erubesce, da honorem Deo. Ego dico quia multum adhuc erras: sed sicut tu ipse confiteris, erraveras. Erraverat ergo natura Dei? Ierat in immunditiam natura Dei? Adulteria committebat natura Dei? Stupra illicita faciebat natura Dei? Caeca nesciebat qua iret natura Dei? Facinoribus et flagitiis obruebatur natura Dei? Eru
Abbreviated transcription (Latin):
iste error. qui non conficet᷑. xp̃m in carne ue¬
nisso. ex dõ non .ẽ. Fr̃s quid .c. quod renasci
quȩ lapsa fuerat. erigit᷑. Natura quȩ defor¬
mis iacebat: gr̃a reformat᷑. Solus enĩ cre¬
untas. una trinitas. Sola illa natura int¬
mutabilis. i cõmutabilis: nec defectui. nec
ꝑfectui obnoxia. Neccadit ut muius sit: nec
trans cendit ut plus sit. Perfecta. sempit̃na.
oñ mͦ ini mutabilis sola illa natura. Crea¬
tura uͦ bona: sed creacore impar ualde.
Uis ad herere diabolo desertori: si ȩquare
conditionẽ suã : non .ẽ. ds̃. Cum se anima
putat dĩi  offendit dñi. Non inuenit sal¬
do malas animas dampnas : non se dapnat.
Si aut̃ anima hoc .ẽ. quod ds̃ : se dampias.
Demus honorẽ dõ nr̃o fr̃s: cui clauianius lib̾a
nos a malo. Et susurret tͥ: ut in orationem
in uenias temptationẽ. Et dicat tͥ. Quid est
clamasti lib̾a nos a malo : Terte non .ẽ. ma¬
lũ. Responde illi. Ego sum malus. Et si libe¬

Expanded text:
iste error qui non confitetur Christum in carne venisse, ex Deo non est. Fratres, quid est quod renascimr; natura quae lapsa fuerat, erigitur; natura quae deformis jacebat, gratia reformatur. Solus enitus; trina unitas, una trinitas; sola illa natura immutabilis, incommutabilis, nec defectui, nec profectui obnoxia, nec cadit, ut minus sit; nec transcendit, ut plus sit; perfecta, sempiterna, omni modo immutabilis, sola illa natura. Creatura vero bona, sed Creatori impar valde. Vis adhaerere diabolo desertori, si aequare conditionem suam: non est Deus. Cum se anima putat Deum, offendit Deum: non invenit saldo animas malas damnat, non se damnat: si autem anima hoc est quod Deus, se damnat. Demus honorem Deo nostro, fratres, cui clamamus, Libera nos a malo . Et si susurret tibi, ut in oratione invenias tentationem, et dicat tibi, Quid est quod clamasti, Libera nos a malo? Certe non est malum? Responde illi: Ego sum malus; et si libe
Abbreviated transcription (Latin):
facta coniungite. Confitemini xp̃m in carns
ueiusse. & credendo & bene uiuendo: &
utrũq ab illo acceptũ tenete. ⁊ ab illo augen¬
dum ce ꝑficiendũ sꝑate. Maledictus enĩ om̃is
qui speui suã ponit in homine. Et bonum est
homini. ut qui głatur in dño głetur: conu̾si

Expanded text:
facta conjungite. Confitemini Christum in carne venisse, et credendo, et bene vivendo, et utrumque ab illo acceptum tenete, ab illo augendum et perficiendum sperate. Maledictus enim omnis qui spem suam ponit in homine . Et bonum est homini ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Conversi
Abbreviated transcription (Latin):
ȩqualis dõ. Non rapina quia natura. Nat̾a
erat: rapnia non erat. Non rapinã .s. arbi¬
tratus . ẽ.cc̃. equalis dõ. Non erat ei rapua
natura erat. Sic erat ex ȩt̾iutate. sic erat coȩẽnꝰ
gignenti. sic erat ȩqualis patri : sic erat. Semet
Sequat᷑ apłs. audiamus. semec ipsũ exinaniuit:
formã serui accipiens. Sic se exinaniuit: formam
serui accipiens. Non sormã dĩ amittens. forma
serui accessit : non forma di discessit. Hoc .G̃. con¬
fiteri xp̃m in carne uenisse. Arrianus autẽ
qui non conficet᷑ ȩquals̃: conficet᷑. xp̃mnon. Si

Expanded text:
aequalis Deo. Non rapina, quia natura. Natura erat, rapina non erat. Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Non erat ei rapina, natura erat: sic erat ex aeternitate, sic erat coaeternus gignenti, sic erat aequalis Patri, sic erat. SemetiSequatur Apostolus; audiamus: Semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . Sic se exinanivit, formam servi accipiens, non formam Dei amittens. Forma servi accessit, non forma Dei discessit. Hoc est confiteri Christum in carne venisse. Arianus autem qui non confitetur aequal
Abbreviated transcription (Latin):
qđ audistis in euangło qđ ait petrus tu es
xp̃s filius dĩ uiui. legite. & inuenietis dixisse
demones scimus quia sis siluis dĩ pecrus tam̃
laudat᷑. demon conpescit᷑. Una uax: facta
diu̾sa. Unde separant᷑. istȩ duȩ confessiones
Laudat᷑ amor: dampnat᷑ timor. Non enĩ amor
dicebant hi demones. tues filius dĩ timore
hoc dicebant non amors. Deniq illi in con¬
sessione dixerunt. Quid nobis ce tibi Etrus
aut̃. tecũ ero usq ad moriẽ. Sed & ipso po¬
trus unde fr̃s mei. unde illi dicere ex amore.
tues xp̃s filius dĩ uiui. unde illi. itane de suo
Absit. Sonc quod ipsũ cuangłii capitulũ utrũq
demonstrat: quid petrus de dĩ. quid de suo.
utrũq ibi habes. lege. non .Ẽ. quod anoe expe¬
cces audire. Cõmemoro euangłmi: ti es xp̃s
filius dĩ iuni. Et dñs ad eũ. Beatus es simon
ba̾iona. Quare: De tuo beatus. Noir quia

Expanded text:
quod audistis in Evangelio, quod ait Petrus, Tu es quod audistis in Evangelio, quod ait Petrus, Tu es Christus Filius Dei vivi: legite, et invenietis dixisse daemones, Scimus qui sis, Filius Dei. Petrus tamen laudatur, daemon compescitur. Una vox, facta diversa. Unde separantur istae duae confessiones? Laudatur amor, damnatur timor. Non enim amore dicebant hoc daemones, Tu es Filius Dei. Timore hoc dicebant, non amore. Denique illi in confessione dicebant: Quid nobis et tibi ? Petrus autem: Tecum sum usque ad mortetrus unde, fratres mei, unde illi dicere ex amore, Tu es Christus Filius Dei vivi? Unde illi? Itane de suo? Absit. Bene, quod ipsum Evangelii capitulum utrumque demonstrat, quid Petrus de Dei, quid de suo. Utrumque ibi habes: lege, non est quod a me exspectes audire. Commemoro Evangelium: Tu es Christus Filius Dei vivi. Et Dominus ad eum: Beatus es, Simon Bar-Jona. Quare? De tuo beatus? Non. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
discutianuis om̃s hereses: inueninius eas nega
re. xp̃m in carne uenisse. Om̃s herencr ne¬
gant. xp̃ni in carne uenisse. Ouid miraminu
si pagani negant xp̃mi in carne uenisse:
Quid iuranuui si uidei negant xp̃m ii carue uenisse
cciã oñis mali catholici uerbis consitent᷑ xp̃m
in carns uenisse : facais aut̃ negant. Nolite. gͦ
.ce̾. tanquã deside securi : ad iungits sidĩ recis.
uitã reccã. ut xp̃m consitemini in carne uenis¬
se : & uerbis uera dicendo. & facus bene iuiuen¬
đo. NNam si confitemini uerbis. & faccis negetis.
si des taliũ malorũ. ꝓpo fides . ẽ. demoniorum.
Audite me iem̃. audite me : ne sit uobis testis
sudor. hic meus. Auditt nie. Iacobus apłs cũ
de side & oꝑib loqueret aduersus eos qui sibi
putabant sidẽ sufficers. & oꝑa bona habere.
nolebant: ait. Tu credis quia unus .ẽ.ds. bene
facis. Et deuiones credunt: &e contrenus cutt.
Numquid idõ demones ab ȩt̃no igne lib̾abunt᷑.
quia credunt &e contremis cunt  Ecce modo

Expanded text:
discutiamus omnes haereses, invenimus eas negare Christum in carne venisse. Omnes haeretici negant Christum in carne venisse. Quid miramini, si Pagani negant Christum in carne venisse? Quid miramini, si Judaei negant Christum in carne venisse? etiam omnes mali Catholici verbis confitentur Christum in carne venisse; factis autem negant. Nolite ergo esse tanquam de fide securi. Adjungite fidei rectae vitam rectam, ut Christum confiteamini in carne venisse, et verbis vera dicendo, et factis bene vivendo. Nam si confiteamini verbis, et factis negetis; fides talium malorum prope est fides daemoniorum. Audite me, charissimi, audite me, ne sit vobis testis sudor hic meus; audite me. Jacobus apostolus cum de fide et operibus loqueretur adversus eos, qui sibi putabant fidem sufficere, et opera bona habere nolebant, ait: Tu credis quia unus est Deus; bene facis: et daemones credunt, et contremiscunt . Numquid ideo daemones ab aeterno igne liberabuntur, quia credunt, et contremiscunt! Ecce modo
Abbreviated transcription (Latin):
iłim xp̃m plus quã homine̾ non nouerunt. Si
aut̃ iħm xxp̃m plus quã hominẽ non nouerunt.
iħ in xpͣm  utiq non nouerunt. Si enim
tantũ mͦ homo .ẽ. nichil amplius non .ẽ. ipse
pondit petrus unus ꝓ om̃ibus quia unitas
petrus. Quid de se. xp̃s. Quẽ me dicunt homi¬
nes. e̾ẽ. filiũ hominis: Quid de. xp̃o petrus:
Tu es. xp̃s filus dĩ iui. Ytrũq coniuingo  &e uenit
xpͣs incarns. Hoc de ss. xp̃s qđ̃ minus est: hoc
de. xp̃o petrus qđ manis. ẽ. Respondit de iur¬
tute humilitas : & de humilitate ueritas. Hoc
est de ueritats dĩ humilitas: & de humis itate
hominis ueritas. Quẽ ine dicunt homines . Ee.
inquit filiũ hominis. Dico ego qđ factus sum
ꝓpt uos dic tu petre quis .G̃. qui fecit uos Qui

Expanded text:
hominem non noverunt. Si autem Jesum Christum plus quam hominem non noverunt, Jesum Christum utique non noverunt. Si enim tantummodo homo est, et nihil amplius, non est ipse itis? Respondit Petrus, unus pro omnibus, quia unitas e Christo Petrus. Quid de se Christus? Quem me dicunt homines esse Filium hominis? Quid de Christo Petrus? Tu es Christus Filius Dei vivi. Utrumque conjunge, et venit Christus in carne. Hoc de se Christus quod minus est, hoc de Christo Petrus quod majus est. Respondit de veritate humilitas, et de humilitate veritas: hoc est de veritate Dei humilitas, et de humilitate hominis veritas. Quem me dicunt homines esse, inquit, Filium hominis? Dico ego quod factus sum propter vos: dictu, Petre, quis est qui fecit vos. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
uos audire. Obsecro ne contẽpnatis: obsecro ut
cor stabiliatis. linguȩ̨ mobilitates mutetis. Non
frustra.ẽ. om̃ino non uacat. Quod cum eã ut
dixi quęstionẽ semꝑ deuitare uolueri᷑: imposi¬
ta . G̃. neccessitas mes. ut imponat᷑ & caritaa ur̃e.

Expanded text:
vos audire. Obsecro ne contemnatis, obsecro ut vos audire. Obsecro ne contemnatis, obsecro ut cor stabiliatis, linguae mobilitates mutetis. Non frustra est omnino, non vacat quod cum eam, ut dixi, quaestionem semper devitare voluerim, imposita est necessitati meae, ut imponatur et Char
Abbreviated transcription (Latin):
gustias patiaris. Asinuistra : preceps locus ełt.
Ubi us ambulare. Suꝑfinẽ cerrȩ. In labio pre¬
cipicii. an inde longo : Puto quia inde longe.
Sic ce qui urat: in sinc̃ ambulat ae ambulas pe¬
dib infirmis quia humanis. Si offenderis. deor¬
sum is: si lapsus fueris deorsũ is. Et quid te exciptt
non in ueteri lege diceret᷑. non ꝑurabis. Reddes
aut̃ dño uisiurandũ tuũ. Non enĩ peccatũ preci¬
peret᷑ nobis. Sed ait dũs tuus. Si uiraueris : non
uuquã. Uerã uirationẽ: de nullã uirationem.
Dampno aut̃ falsã uirationẽ. Falsa uiratio exit̾io¬
sa est: uera uiratio piculosa .ẽ. nulla uiratio
secura .ẽ. Scio. eẽ. difficilẽ quȩstionẽ: & caritati
ur̃ȩ fateor semꝑ illã uitari. Nunc aut̃ cum die
dñico debito reddendi fermone recitaret᷑ eadẽ
lectio : diuinitus mͥ imperatũ ẽẽ. credidi. ut
inde tractarẽ. Hinc me dicere ds̃ uoluit: hutic

Expanded text:
gustias patiaris; a sinistra praeceps locus est. gustias patiaris; a sinistra praeceps locus est. Ubi eligis ambulare? Super finem terrae in labio praecipitii, an inde longe? Puto quia inde longe. Sic et qui jurat, in fine ambulat; et ambulat pedibus infirmis, quia humanis. Si offenderis, deorsum is; si lapsus fueris, deorsum is. Et quid te excipit? nec in veteri Lege diceretur, Non perjurabis; reddes autem Domino jusjurandum tuum . Non enim peccatum praeciperetur nobis. Sed ait tibi Deus tuus, Si juraveris, non unquam; veram jurationem, et nullam jurationem: damno autem falsam jurationem. Falsa juratio exitiosa est, vera juratio periculosa est, nulla juratio secura est. Scio esse difficilem quaestionem, et Charitati vestrae fateor, semper illam vitavi. Nunc autem cum die dominico debito reddendi sermonis recitaretur eadem lectio, divinitus mihi inspiratum esse credidi, ut inde tractarem. Hinc me dicere Deus voluit: hinc
Abbreviated transcription (Latin):
noli. Qui enĩ uirat aliquando uerũ iurare
pocest. Qui aut̃ non uirat: mendaciũ num quã¬
uirare non potest. Iures gͦ dĩ qui uirat securus:
quẽ nichil fallit. quẽ nichil latet. Qui omino
fallere ignorat: quia nec falli potest. Cum enĩ
uirat: se adhibet testem. Quomͦ tu cum iuras.
dñ adhibes testẽ : sic ipse cum iurat. se testem
adhibet. Tu quando illũ adhibes tellẽ: force
supra mendatiũ tuũ accipis in uanũ nonĩ dm̃
dĩ tui. Ne m̃daciũ uires: gͦ uirare noli. Ipsa .ẽ.
angustia : ꝑ uiriũ p̾cipitiuĩ est. Qui uirat ui¬
ta est: qui non uirat longe .ẽ. Peccat & grauit᷑
qui falsũ uirat: non peccat qui uerũ uirat.
Sed nec ills peccat: qui om̃ino non uirat. Sed
qui non uirat & non peccas: & longe .c̃. a pecca¬
to. Qui aut̃ uerũ uirat. non peccat: sed ꝓpe.ẽ.
a peccato. Fac te ambulare in alio loco ⁊ ubi a
parte dextra spatiosa sit terra. nec usquã an¬

Expanded text:
noli. Qui enim jurat, aliquando verum jurare noli. Qui enim jurat, aliquando verum jurare potest; qui autem non jurat, mendacium jurare nunquam potest. quem nihil fallit, quem nihil latet, qui omnino fallere ignorat; quia nec falli potest. Cum enim jurat, se adhibet testem. Quomodo tu cum juras Deum adhibes testem: sic ipse cum jurat, se testem adhibet. Tu quando illum adhibes testem, forte supra mendacium tuum accipis in vanum nomen Domini Dei tui. Ne mendacium jures, ergo jurare noli. Ipsa est angustia: perjurium praecipitium est: qui jurat, juxta est; qui non jurat, longe est. Peccat et graviter, qui falsum jurat: non peccat, qui verum jurat; sed nec ille qui non jurat, et non peccat, longe est a peccato: qui autem verum jurat, non peccat, sed prope est ad peccatum. Fac te ambulare in aliquo loco, ubi a parte dextera spatiosa sit terra, nec usquam an
Abbreviated transcription (Latin):
noluit fallere. quis. ẽ. homo cui non subrepat.
fallatia : Et tam uiratio ab ore nou discedit.
Frequentat᷑  plura suns plerũq uiram̃ta quani
uerba. Si discinat homo quotie̾s uiret ꝑ totum
dienr quotie̾s se uulneret. quoties gladio lingnã
feriat & transsigat. quis in illo locus inuenit᷑
sanus. Quia gͦ graue peccatũ . ẽ. ꝑ uirare: cou¬
pendiũ tibi dedit scriptura. noli uirare. Qiuid¬
tibi dicturus sum homo: Uerũ uira : ecce uerũ
turas non peccas. Si uerũ iuires: non peccas.
Sed homo int̾ temptationes positus. carne inuo¬
lutus. cascans terrã sub terra: dum corpus qđ
corrumpit᷑ ad qrauat aniniã. & deprimit ter¬
rena inhabitauo sensũ multa cogitantẽ Inter
ista multa tua cogitata. incerta. uolatica. con¬
iecturas humanas. fallacias humanas. quaudo
non subripit tͥ qđ falsũ .ẽ. posito in regione
falsitatis. Uis gͦ longt.es. a ꝑ uirio : Iurare

Expanded text:
noluit fallere? Quis est homo cui non subrepat noluit fallere? Quis est homo cui non subrepat fallacia? Et tamen juratio ab ore non discedit, frequentatur: plura sunt plerumque juramenta, quam verba. Si discutiat homo quoties juret per totum diem, quoties se vulneret, quoties gladio linguae se feriat et transfigat, quis in illo locus invenitur sanus? Quia ergo grave peccatum est pejerare, compendium tibi dedit Scriptura, Noli jurare. tibi dicturus sum homo! Verum jura? Ecce verum jura, non peccas: si verum juras, non peccas. Sed homo inter tentationes positus, carne involutus, calcans terram sub terra, dum corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem ; inter ista multa tua cogitata incerta, volatica, conjecturas humanas, fallacias humanas, quando non subrepit tibi quod falsum est, posito in regione falsitatis? Vis ergo longe esse a perjurio? Jurare
Abbreviated transcription (Latin):
lere uirat. Distant aut̃ ista ꝑuria : quȩ duo
cõ memoraui. Fac illũ iurare: quia uerũ putat
ẽẽ. ꝓ quo uirat. Uerũ putat. e̾ẽ & tam̃ falsum
est. Non ex animo iste ꝑuirat. fallit᷑.. hoc ꝓ uero
habet quod falsũ est: non ꝓ re falsa sciens ui¬
rationẽ int̃ponit. Da aluĩ. scit falsii .cẽ. &. dicit
uerũ.eẽ. & uirat tanquã uerũ sit: quod scit
falsũ. cẽ. Uidecis quã ista detestanda sit belua
&e de reb humauis ęxt̃minanda. Quis enĩ hoc
fieri uesis. Om̃s homines talia detestaut᷑. Fac
aliũ. putat falsũ. c̾e̾. & uirat tanquã uerũ sit:
& forte uerũ. ẽ. Uerbi gr̃a : ut intelligatis. Pluit.¬
in illo loco. int̾rogas homine̾ & putat nou plu¬
isse. & ad negotiũ ipsuis cõpetit ut dicat pluit.
sed putat non pluisse. dicitur ci uere. pluit.
Uere &e uirat. Et tam̃ pluit ibi. sed ille nescit. de
ꝓcedat ex animo ream linguã non facit. uisi¬
mens rea. Quis. ẽ. aut̃ qui non fallatur: Et si

Expanded text:
o commemoravi. Fac illum jurare, qui verum putat esse, pro quo jurat: verum putat esse, et tamen falsum est. Non ex animo iste perjurat; fallitur, hoc pro vero habet quod falsum est; non pro re falsa sciens jurationem interponit. Da alium qui scit falsum esse, et dicit verum esse; et jurat tanquam verum sit, quod scit falsum esse. Videtis quam ista detestanda sit bellua, et de rebus humanis exterminanda? Quis enim hoc fieri velit? Omnes homines talia detestantur. Fac alium, putat falsum esse, et jurat tanquam verum sit, et forte verum est. Verbi grain illo loco. Interrogas hominem et respondit pluisse, et ad negotium illius competit ut dicat, pluit, sed putat non pluisse. Dicitur enim vere pluit, vere et jurat, et tamen pluit ibi, sed ille nescit, et dum verbum procedat ex animo. Ream linguam non facit, nisimens rea. Quis est autem qui non fallatur, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m incarne uenisse. ex dõ sunt: quia mul¬
sicent᷑ tam̃ xpͥm in carne uenisse. Quid gͦ
dicturi sumus. Quomͦ istã quęstionẽ solu¬
turi Quomͦ cumq soluenda sit : hodis
solui non porest. Tenete me debitorẽ. sed

Expanded text:
Christum in carne venisse, ex Deo sunt, quam mulChristum in carne venisse, ex Deo sunt, quam mulfitentur tamen Christum in carne venisse. Quid ergo dicturi sumus? Quomodo istam quaestionem soluturi? Quomodocumque solvenda sit, hodie solvi non potest. Tenete me debitorem: sed
Abbreviated transcription (Latin):
inte lux in dño. Quia nontͥ potes lucers.
accedendo illuminaris: recedendo tenebra¬
ris. Quia non tͥ lum̃ tu ipse es: aliundo illu¬
minaris. Accedite ad eũ : & illuminamini.¬
Scio rñi de ista leccione scĩ ioħis in re una mul¬
tum me suisse inmoratũ. nec uos .ee̾. fatigan¬
dos ultra uideo. uł ulira capacitatẽ replendos.
Et nr̃a infirinitas cogitanda . ẽ. Nam hȩc uerba
sci iołus habent adhuc magnas latebras suas.
interĩ eos qui negant. xp̃m i carne uenisse
repellie. Constat euĩ eos non. c̃s̃. ex dõ. In
quantũ errant: in quantũ peccant. in quan
quantũ cũq disputaui. Attendite scripturas.
nolite credere eis qui neg̾ant. xp̃m in carne
uenisse. Sed certe dicturus es mͥ. Ergo qui
dicit. xp̃m in carne uenisse. ex dõ est: Audia¬
mus donatistas : qui confitent᷑. xp̃m in carus
uenisse. Nudiamus arrianos: qui confitent᷑¬
carne uenisse. Si enĩ om̃s sp̃s qui confitent̃

Expanded text:
in te, lux in Domino. Quia non tibi potes lucere, in te, lux in Domino. Quia non tibi potes lucere, accedendo illuminaris, recedendo tenebraris: quia non tibi lumen tu ipse es, aliunde illuminaris. Accedite ad eum, et illuminaminisimi, de ista lectione sancti Joannis in re una multum me fuisse immoratum, nec vos esse fatigandos ultra video, vel ultra capacitatem replendos; et nostra infirmitas cogitanda est. Nam haec verba sancti Joannis habent adhuc magnas latebras suas. Interim eos qui negant Christum in carne venisse, repellite. Constat enim eos non esse ex Deo. In quantum errant, in quantum peccant, in quantquantumcumque disputavi, attendite Scripturas. Nolite credere eis qui negant Christum in carne venisse. Sed certe dicturus es mihi: Ergo qui dicit Christum in carne venisse, ex Deo est? Audiamus Donatistas, quia confitentur Christum in carne venisse; audiamus Arianos, quia confitentcarne venisse. Si enim omnes spiritus qui confitentur
Abbreviated transcription (Latin):
minũ quȩ error &e infirmitas. Aut nescis quid
agas &e errando laberis: aut sc̃is quid agi debeat
de infirmitate suꝑ aris. Ergo om̃e malũ homi
muiatio mea. Cont᷑ infirmitatẽ : adde &e salus
mea. Crede. bonus esto. Tu es malus: bonus
eris. oli dundere. Natura in te sananda est.
non sepanda. Uis nosse quid .e̾. cenebrȩ: Qua¬
re tenebrȩ : Homo qui dicis corrupit᷑ deus
aliquid his cenebris potest. ẽẽ. ꝓsundius: Tre¬
de. aqnosce. xp̃m in carne uenisss. accepisso
qđ non erat. non amississe quod crat homiuẽ
inse mutasse : non in hominẽ suisse in utatum
Agnosce: de tu ipse ex malo eris bonus. Ex dene¬
bris : eris lux. An mentio. & non .Ẽ. unde.
conuincam. e Apłmi accipis. si ce non singis
acciꝑe apłm: legis &e deciꝑis .&. decipis. Unle
decipis : Errando malo tuo ce ipso. Si aut̃
credideris errorẽ.q discusseris audies ab apło.
Fulstis enĩ aliquando tenebrȩ: nunc aut̃ lux.
Sed addidit. Sed ubi: In dño. Ergo tonebrȩ

Expanded text:
minum quae? Error et infirmitas. Aut nescis quid agas, et errando laberis; aut scis quid agi debeat, et infirmitate superaris. Ergo omne malum hominnus illuminatio mea. Contra infirmitatem adde, Et salus mea . Crede, bonus esto: tu es malus, tu eris bonus. Noli dividere. Natura in te sananda est, non separanda. Vis nosse quid es? Tenebrae. Quare tenebrae? Homo qui dicis, Corrumpitur Deus, aliquid his tenebris potest esse profundius? Crede, agnosce Christum in carne venisse, accepisse quod non erat, non amisisse quod erat; hominem in se mutasse, non in hominem fuisse mutatum. Agnosce, et tu ipse ex malo eris bonus, ex tenebris eris lux. An mentior, et non est unde convincam? Apostolum accipis, si te non fingis accipere; Apostolum legis, et deciperis, et decipis. Unde deciperis? Errando malo tuo te ipso. Si autem credideris, erroremque discusseris, audies ab Apostolo, Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux. Sed addidit, lux, sed ubi? In Domino . Ergo tenebrae
Abbreviated transcription (Latin):
erat uerbũ: & uerbũ erat apud dm̃. & ds erat
uerbũ. Hoc erat in principio apud dm̃. In pͥa¬
cipio erat uerbũ. Quid dicis arriane : In
principio sicut dicit genesis: fecit ds̃ cęlũ &e ter¬
ran. Tu aut̃ dicis: in principio fecit ds uerbũ.
Factũ enĩ dicis uerbũ creaturã dicis uerbũ. Tu

Expanded text:
Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; hoc erat in principio apud Deum. In principio erat Verbum. Quid dicis, Ariane? In principio, sicut dicit Genesis, fecit Deus coelum et terram ; tu autem dicis, In principio fecit Deus Verbum. Factum enim dicis Verbum, creat
Abbreviated transcription (Latin):
se : Sic &e euno nianus par eiꝰ. socuiseiꝰ: non mul¬
tum diu̾sus. Et enĩ dicunt᷑ arriani consessi siuisse
quia uel similis . ẽ. pacri filuis. &e sinon equalis. di¬
xerut. sed siilis ille uec similis: iste gͦ negat
xp̃m. Si enĩ xp̃s uerus pacri equalis . ẽ. & similis
ꝓfecto qui negat ȩqualẽ. negat xp̃m. Qui negat
sinulẽ : negat xp̃m. Qui gͦ negat equalẽ ce si¬
milẽ: negat in carus uenisse. xp̃m. Quero enĩ.
Uenit in carne. xp̃s: Respondes. Uenit. Et pu¬
tamꝰ quia conficet̾. Iuterrogo. Quis xp̃s uenit
in carne equalis patri. an mequalis. Respon¬
det. Inequalis. Inequalẽ gͦ patri. dicis uenisse
filius : qui .c̃. &e pater. Hoc dicit. S inc pungit:
hinc uenena diffundit. Ipse .ẽ. inquit pater.
quando iuilt filuis . ẽ. quando uult pat̃. ẽ. non
est ipse . xp̃s. Et tu erras si hunc dicis xpͣm in
carne uenisse. quia iste xp̃s non ẽ: negas xp̃m

Expanded text:
Eunomianus par ejus, socius ejus, non multum diversus. Etenim dicuntur Ariani confessi fuisse quia vel similis est Patri Filius; et si non aequalis dixerunt, sed similis, Ille, nec similis. Et iste ergo negat Christum. Si enim Christus verus Patri aequalis est et similis, profecto qui negat aequalem, negat Christum; qui negat similem, negat Christum. Qui ergo negat aequalem et similem, negat in carne venisse Christum. Quaero enim: Venit in carne Christus? Respondet: Venit. Et putamus quia confitetur. Interrogo: Quis Christus venit in carne? aequalis Patri, an inaequalis? Respondet: Inaequalis. Inaequalem ergo Patri dicis venisse Filius, qui est et Pater. Hoc dicit, hinc pungit, hinc venena diffundit. Ipse est, inquit, Pater. Quando vult, Filius est: quando vult, Pater est. Non est ipse Christus. Et tu erras, si hunc Christum dicis in carne venisse: quia iste Christus non est, negas Christum
Abbreviated transcription (Latin):
głista dicit. in principio erat uerbũ. Et idõ
in principio fecit ds̃ cęlũ &e terrã: quierat
uerbũ. Om̃ia ꝑ ipsũ facta sunt. Factũ dicis.
natura non gr̃a. Filiũ unicũ. unngenitum
non ad optatũ. Talẽ siliũ querimus. tam uerũ
filiũ queriuis : qui cum informa dĩ ee̾t. Prop

Expanded text:
. Et ideo in principio fecit Deus coelum et terram, quia erat Verbum. Omnia per ipsum facta sunt . Factum dicis. natura, non gratia; Filium unicum, unigenitum, non adoptatum. Talem Filium quaerimus, tam verum Filium quaerimus, qui cum in forma Dei esset, Ap
Abbreviated transcription (Latin):
głam morior. quasi ur̃a gła me facit mori. Quo¬
modo si diceret᷑. ꝑ uenenũ martuus.ẽ. ꝑ gladituu
mortuus . ẽ. ꝑ bestiã mortuus. ẽ. ꝑminucũ moraus
est. id .ẽ. faciente inimico. faciente gladio. facieute
greca : ꝙ inuenit᷑ ibi uiratio quȩ non.ẽ. ambigua.¬

Expanded text:
ram gloriam morior, quasi vestra gloria me facit mori; quomodo si diceret, Per venenum mortuus est, per gladium mortuus est, per bestiam mortuus est, per inimicum mortuus est; id est, faciente inimico, faciente gladio, faciente graeca, et invenitur ibi juratio quae non est ambigua
Abbreviated transcription (Latin):
hodie. Sequere & dic. Dimitte nobis debita
nr̃a. Responde heretice. quȩ sunt debita tua
Au forte peccunã niutuã adõ accepisti Non
inquit. Non gͦ ampluis iuntrogabo de hoc
Ipse ciĩ dñs expositurus .Ẽ. quȩ sint debita
quȩ nobis petinius relaxari: Sicamus gͦ se¬
quentia. S icut &e nos dimitanius debitoribus
nr̃is. Ex ponat hoc dñs. Si euĩ dimusercas lio¬
minib peccata. Ergo debita nr̃a : peccata sunt.
Dimitet uobis & pat᷑ ur: peccata ur̃a. Nedi

Expanded text:
hodie. Sequere, et die: Dimitte nobis debita hodie. Sequere, et die: Dimitte nobis debita nostra. Responde, haeretice, quae sunt debita tua? An forte pecuniam mutuam a Deo accepisti? Non, inquit. Non te ego amplius interrogabo de hoc: ipse enim Dominus expositurus est, quae sint debita quae nobis petimus relaxari. Dicamus ergo sequentia: Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Exponat hoc Dominus: Si enim dimiseritis hominibus peccata ergo debita vestra peccata sunt, dimittet vobis et Pater vester peccata vestra. Redi
Abbreviated transcription (Latin):
te . eẽ. credis. hoc ore dicis. Ergo &e si non eras:
peccator.eẽ. incipies dũ mentiris. Dicis enin
Humilitatis causa nos dicimus. et̃. peccatores.
nam ds̃ uidec quia iusti sunus. Cuingͦ huitu¬
litatis causa m̃tiris: si non eras peccator. anteq
m̃tirȩris. ñitiendo efficeris qđ euitaueras. Ue¬
ritas in te non.G̃: nͥ te ita dixeris peccatorem
ut eciã. ẽẽ. cognoscas. Ueritas aut̃ ipsa. ẽ: ut
qđ es dicas. Nam quo mͦ .ẽ. humilitas. ubi reg
Ecce ui corpore eccłs quã dicis non habere ma.¬
culã uł rugã. aut aliquid huiꝰ modi .& ec̾. sine
peccato. ecce ueniet hora orationis. oratura .ẽ.
tota eccła. &. tu quidẽ foris es. Ueni ad oratio¬
uẽ dñicam : ueni ad trictinã. ueri &s dic. Pater
nrͣ qui es in cęlis. Sequere. Sc̃ificet᷑ nom̃ tuũ
adueniat regnũ tuũ : fiat uoliuitas tua sicut
in cȩto &e in terra. Panẽ nr̃m cotidianũ da nob̃

Expanded text:
te esse corde credis, hoc ore dicis. Ergo et si non eras te esse corde credis, hoc ore dicis. Ergo et si non eras peccator, esse incipies dum mentiris. Dicis enim: Humilitatis causa nos dicimus peccatores esse; nam Deus videt quia justi sumus. Cum ergo humilitatis causa mentiris, si non eras peccator antequam mentireris, mentiendo efficeris quod evitaveras. Veritas in te non est, nisi te ita dixeris peccatorem, ut etiam esse cognoscas. Veritas autem ipsa est, ut quod es dicas. Nam quomodo est humilitas, ubi regnecce in corpore Ecclesiae, quam dicis non habere maculam aut rugam aut aliquid ejusmodi, et esse sine peccato, ecce veniet hora orationis, oratura est tota Ecclesia: et tu quidem foris es; veni ad orationem dominicam, veni ad trutinam, veni, dic, Pater noster, qui es in coelis. Sequere: Sanctificetur nomt in coelo, et in terra. Panem nostrum quotidianum da nobis
Abbreviated transcription (Latin):
iustus es sed non potes nͥ dicere te peccatorẽ.
Audi ioħem. ipse tͥ rẽpeat qđ eciđ suꝑins
ueracit᷑ dicit. Si dixerimus inquit quia peccatũ
non habemus. nos ipsos seducimus: &e ueritas in
nobis non.ẽ. Tu non habes peccatũ. & dicis te
habere peccatũ. ueritas inte non.e: quia not atc¬
ioħes. quia si dixerimus quia peccatũ non habe¬
mus humilitas in nobis non ẽ s dixit nos ip¬
sos seducimus. & ueritas in nobis non .ẽ. Ergo
nientim᷑: si dixerimus nos non habere peccatum.
Si m̃daciũ tiunt. ioħies. tu mendaciũ non times
ut cum. eẽs iustus dicas te.eẽ. peccatorẽ: Quo mͦ
ꝓͦ te accipiã ad alienã causa teste̾. ⁊ qui in cau¬
sa tua mentiris: Scõs reos constituis : dũ cont̃
te falsũ testino niũ dicis. Quid facturus es alt̃i
qui te infamas: Quomͦ alt tuã calumnã deui¬
tabit. quando te tuȩ linguę m̃dacio rtũ facis
Iterũ te int̾rogo alio modo. T uslus es aut peccator:
Respondes. Peccator. Mentiris: quia non quod

Expanded text:
non potes nisi dicere te peccatorem? Audi Joannem; ipse tibi repetit quod etiam superius veraciter dixit: Si dixerimus, inquit, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Tu non habes peccatum, et dicis te habere peccatum; veritas in te non est. Quia non dixit Joannes, Si dixerimus quia peccatum non habemus, humilitas in nobis non est: sed dixit, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Ergo mentimur, si dixerimus nos non habere peccatum. Si mendacium timuit Joannes, tu mendacium non times, ut cum sis justus, dicas te esse peccatorem? Quomodo ergo te accipiam ad alienam causam testem, qui in causa tua mentiris? Sanctos reos constituis, dum contra te falsum testimonium dicis. Quid facturus es alteri, qui te infamas? Quomodo alter tuam calumniam devitabit, quando te tuae linguae mendacio reum facisIterum te interrogo alio modo: Justus es, aut peccator? Respondes, Peccator. Mentiris, quia non quod
Abbreviated transcription (Latin):
scriptorẽ. susurratorẽ : qui negat iħm. xp̃m
in carne uenisse. Ergo repellite manicheos õs
a do mibꝰ. ab aurib a cordib ur̃is. Manichei
enĩ xp̃m incarne uenisse : aꝑtiĩsime negant
deuitandũ. ẽẽ. deuionstro. Hinc meo qđ dixi
uł potius ab apło dictũ cõmemoraur : quiauitũs
sp̃s qui negat iłm xp̃m in carne uenisse. Ex
dõ uon .ẽ. Insidiat᷑ manicheus in hoc uerbo.

Expanded text:
scriptorem, susurratorem, qui negat Jesum Christum in carne venisse. Ergo repellite Manichaeos a domibus, ab auribus, a cordibus vestris. Manichaei enim Christum in carne venisse apertissime negant. devitandum esse demonstro. Hinc, in eo quod dixi, vel potius ab Apostolo dictum commemoravi; quia Omnis spiritus qui negat Jesum Christum in carne venisse, ex Deo non est; insid
Abbreviated transcription (Latin):
iurare. neq ꝑ cęlũ quia sedes dĩ est: neq ꝑ ter¬
rani quia scabellũ.ẽ. pedũ eus. Neq ꝑ caput
tuũ iurabis: quia non . ẽ.tͥ potestas facere. unũ
capillũ albũ aut nigrũ. Sit aut̃ sermo ur̃: est.
est. non. non. Si quid ampliꝰ est ã malo e̾. Huic
dñies ad monitioni memorata apłi leccio sic¬
om̃ino congrutt: ut nichil aliud ds̃ uississe
uideat᷑. Quia & nullus alius hoc dixit: quam
ante om̃ia. Ex quo multũ itentos : auxitq

Expanded text:
per coelum, quia sedes Dei est; neque per terram, quia scabellum est pedum ejus; neque per caput tuum jurabis, quia non tibi est potestas facere unum capillum album aut nigrum. Sit autem sermo vester, Est, est; Non, non: si quid amplius est, a malo est . Huic dominicae admonitioni memorata Apostoli lectio omnino sic congruit, ut nihil aliud Deus jussisse videatur: quia nullus alius hoc dixit, quam Ante omnia: ex quo multum fecit intentos, auxitque
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. sollicitus: &. hoc audi. Hinc coquoscit᷑ sp̃s
dĩ. Hoc certe expectabas audirs: ut ꝓbares
sp̃s qui ex dõ sunt. Huc cognoscit᷑ sp̃s di. Iołies
dixio non ego. Hoc sequis in leccione quam
tracto. Cuni enĩ ꝓpt̾ea nos faceret sollicitos &
cautos. ne om̃i sp̃ui credauius. sed ꝓbemꝰ sp̃s
qui ex dõ sunt. quia nulti pseudo ꝓphetę
ꝑ dierunt in hic inuidũ  continuo udit

Expanded text:
esse sollicitus, et hoc audi. Hinc cognoscitur spiritus esse sollicitus, et hoc audi. Hinc cognoscitur spiritus Dei: hoc certe exspectabas audire, ut probares spiritus qui ex Deo sunt. Hinc cognoscitur spiritus Dei: Joannes dixit, non ego: hoc sequitur in lectione quam tracto. Cum enim nos propterea faceret sollicitos et cautos, ne omni spiritui credamus, sed probemus spiritus qui ex Deo sunt, quia multi pseudoprophetae prodierunt in hun
Abbreviated transcription (Latin):
cepto homo cautus effectus : dicturus .e. michi.
ꝓpħias nolo incurrere. Quis enĩ hoc uelit. a
m̃dacib decipi: Si quidẽ pseudo ꝓpħa eit
mendax opħa. Da mͥ honuuẽ religiosũ: non
uult falsere. Da mͥ homine̾ impiũ. sacrileqũ.
fallere uutt᷑ falli non uult. Cumgͦ nolint fal¬
lere boni falli aut̃ nec boni ueluit. nec mali᷑
Quis. ẽ qui in pseudo ꝓpħam uelit incurrere:
Perba dico consulentis me : s utiq inpseudo ꝓ¬
pħam nemo nͥ inuitus incurrit. Audiui pre
credere. Ecce acupio: ita uolo. Addit. & dicit.
sed ꝓbate sp̃s si ex dõ sunt. Unde ꝓboꝓbare
uellẽ : sierrare non posss̃. Certe nͥ ꝓ bauero
sp̃s qui ex dõ sunt. incurrã neccesse̾ . ẽ. in sp̃s qui
ex dõ non sut  &e ex hoc seducar a pseudo¬
ꝓpħis. ꝙ uid agã : Quomͦ obseruem: osi scs
iołies quomodo nobis dixit. noltis om̃i sp̃ui
credere. sed ꝓbate sp̃ssi ex dõ sunt : dicere. dig¬
naret᷑ quom ꝓbentur sp̃s qui exdõ sunt. Noli

Expanded text:
cepto homo cautus effectus dicturus est mihi: ego in pseudoprophetas nolo incurrere. Quis enim hoc velit, a mendacibus decipi? Siquidem pseudopropheta est mendax propheta. Da mihi hominem religiosum, non vult fallere: da mihi hominem impium, sacrilegum, fallere vult, falli non vult. Cum ergo nolint fallere boni, falli autem nec boni velint nec mali, quis est qui in pseudoprophetam velit incurrere? Verba dico consulentis me: sed utique in pseudoprophetam nemo nisi invitus incurrit. Audivi praecredere. Ecce accipio, ita volo. Addit, et dicit, Sed probate spiritus, si ex Deo sunt. Unde probo? Probare vellem, si errare non possem. Certe nisi probavero spiritus qui ex Deo sunt, incurram necesse est in spiritus qui ex Deo non sunt, et ex hoc seducar a pseudoprophetis. Quid agam? Quomodo observem? O si sanctus Joannes, quomodo nobis dixit, Nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus, si ex Deo sunt; dicere dignaretur, quomodo probentur spiritus qui ex Deo sunt! Noli
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentẽ. dm̃ uiuentẽ. dm̃ scientẽ. dm̃ manentem.
dñi i contemp̃tore uindicantem : Claudit ille
templũ suꝑ lapidẽ: & it ad doniũ suã. Ipse
suꝑ dm̃ suuĩ clausit. & tanĩ quando illi dr̃. iura¬

Expanded text:
praesentem, Deum viventem, Deum scientem, Deum manentem, praesentem, Deum viventem, Deum scientem, Deum manentem, Deum in contemptorem vindicantem? Claudit ille templum super lapidem, et it ad domum suam: ipse super deum suum clausit, et tamen quando illi dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
bulas : & inuenies cũ nulies uirantẽ. qui se¬
mel uirare noluit. Istã gͦ consuetudinẽ coti¬
dianã. crebrã. siue causa nullo excorquente.
nullo de tius uerbis dubitante uirandr a u̾¬
tue a uobis. amputate a linguis ur̃is. Circum¬
quando non dico. Hoc.c̃. ante om̃ia. Qiud
est. aute oñna: Pre cęteris cautus esto plus
adhuc intentus esto quã ad alia. ODaior. con¬
suetuedo : maiorẽ intentionẽ. flagitat. Nou
rei leuis consuetudo si de manu aliquid
faceres : facilius manui tus imꝑ ares uo saceret.
Si pedibus aliquo euudũ eẽo pigritia retardan¬
to: excitares te. ut surgeres & ires. lui qua faci¬
litatẽ habes motus. in udo posita. ẽ: sacilo
in lubricũ labit᷑. Q uanto illa ciciꝰ & sacilius
mouet᷑ : tanto tu adu̾sus illã sixus esto. Do¬
m abis: si uigilabis. Uigilabis: si timuebis. sĩ
aut falsũ uirare ꝑ lapides. Tu non tunes dñi

Expanded text:
bulas, et invenies eum millies jurantem, qui sebulas, et invenies eum millies jurantem, qui semel jurare noluit. Istam ergo consuetudinem quotidianam, crebram, sine causa, nullo extorquente, nullo de tuis verbis dubitante jurandi, avertite a vobis, amputate a linguis vestris, circumquando non dico. Hoc est, Ante omnia. Quid est, Ante omnia? Prae caeteris cautus esto, plus ad hoc intentus esto, quam ad alia. Major consuetudo majorem intentionem flagitat, non rei levis consuetudo. Si de manu aliquid faceres, facilius manui tuae imperares ne faceret; si pedibus aliquo eundum esset, pigritia retardante excitares te ut surgeres, et ires. Lingua facilitatem habet motus, in udo posita est, facile in lubrico labitur. Quanto illa citius et facilius movetur, tanto tu adversus illam fixus esto. Domabis, si vigilabis; vigilabis, si timebis; timebant falsum jurare per lapides: tu non times Deum
Abbreviated transcription (Latin):
quo uiodo satis facias negocio qđ in stat non
inuenis. Sed aliud.s. cum exigit̃ uratio
quando illis dr̃. uerũ dicis. non credo. non fe¬
cisti. non credo. ds uidicet. uira mͥ. Et ipse
qui exigit iurationẽ multũ inter .ẽ. si nesait
illũ fassũ uiraturũ an scit. Si eiuĩ uescit & idõ
dicit uira mͥ. ut sides ei fiat. non audeo dicere
non. e̾c̃. peccatũ . tam̃ humana temptatio est.
Si aut̃ scit cũ secisse. nouis fecisse. uidit fecisse.
& cogit uirare : homicida. c̃. Ille enĩ suo ꝑ ui¬
rio se perimit: sed iste manũ int̾ficientis &
ex pressit. & pressit. Cum uͦ aliquis sceleratus
sur audit. uira si non tulisti. uira si non fecisti.
ab eo qui nescit an fecit Ille tuncxp̃iauo non
licet uirare. Quando ab illo exigitur iusui.¬
randũ : non licet iurare. Xp̃ianus sunr non
mͥ licet. Capta talẽ : aute te ab illo. Dissimula
a negotio de quo loquebaris : nusce alias fa¬

Expanded text:
quomodo satisfacias negotio quod instat, non quomodo satisfacias negotio quod instat, non invenis. Sed aliud est, cum exigitur juratio; quando illis dicitur, verum dicis, non credo, non fecisti, non credo, Deus judicet, jura mihi. Et ipse qui exigit jurationem, multum interest, si nescit illum falsum juraturum, an scit. Si enim nescit, et ideo dicit, Jura mihi, ut fides ei fiat; non audeo dicere non esse peccatum, tamen humana tentatio est. Si autem scit eum fecisse, novit fecisse, vidit fecisse, et cogit jurare, homicida est. Ille enim suo perjurio se perimit: sed iste manum interficientis et expressit et pressit. Cum vero aliquis sceleratus fur audit, Jura si non tulisti, jura si non fecisti, ab eo qui nescit an fecit: ille tunc, Christiano non licet jurare; quando ab illo exigitur jusjurandum, non licet jurare; Christianus sum, non mihi licet. Capta talem, averte te ab illo, dissimula a negotio de quo loquebaris; misce alias fa