comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ in uris epłis de monstra¬
stis . Et scriptũ ẽ Ne laudes
hominẽ quãdiu uiuit
Tam̃ & si audire talia dignꝰ
ñ fui. orationib ur̃is peto:
ut dignꝰ efficiar. ut si bona
inme ideo dixistis. qr ñ st̃:
ideo sint quia dixistis
Sed ne solis uerb tanti p̃su¬
lis humilttas in culcari cre¬
dat᷑. suꝑest. ut ex grecorũ

Expanded text:
rem in epistolis demonstratis. Et scriptum est: Ne laudes hominem quamdiu vivit . At tametsi audire talia dignus non fui, orationibus vestris peto ut dignus efficiar, ut si bona in me non ideo dixistis quia sunt, ideo sint quia dixistis. » 63. Sed ne solis verbis tanti praesulis humilitas inculcari credatur, superest ut ex Graecoru
Abbreviated transcription (Latin):
adutus Quanta ibi fuerunt
flumina lacrimarũ. quanti
planctus silebo: Ne post annoꝵ
curricula. nouellũ dolorem

Expanded text:
usus. quae ibi fuerunt flumina lacrimarum, quanti planctus, silebo, ne post annosa curricula nouellum dolorem
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissimi głosas
martyrũ passiones. quos di¬
stincta regionib loca meru¬¬
erunt. una fides faciat om¬
nib indiscreto ordine ue¬
nerabiles: ꝓpͥam tam̃ sibi
in hoc uenerationis obseqͥo.
illi uindicant dignitatem:
qͥ eccłam dĩ. & documentis
preceteris crexerunt. &
patrociniis adiuuerunt:
nter quos iuste beatũ le
confessione & morte xp̃m
incredulis p̃dicatũ incun¬
ctant̃ agnoscimꝰ: catholi¬
cis studis celebramꝰ. Qui
ut fideliũ deuotionẽ dõ
studiosius comendaret:
altiori caritãtis flamme¬
scens affectu. morti se se
tande fidelit̃ obtulit :
Quo uidelicet robur fider
in solidissima petra xp̃o
fundatũ seqͣcib imitandũ
daretur: necnon & semen
apłicȩ p̾dicationis per eũ
plurib disseminatũ. ope
suȩ intercessionis tutũ. ac
ꝑfecte consũmationis fru¬
ge refertũ. in cęlestibus
demũ horreis conderet᷑.
Hunc ergo amplius ꝓpria
uenerent᷑. quem etiã pere¬
grina mirant᷑: quatinꝰ ei

Expanded text:
dilectissimi, gloriosas martyrum passiones, quos distincta regionibus loca meruerunt, una fides faciat omnibus indiscreto honore venerabiles, propriam tamen sibi in hoc venerationis obsequio illi vindicant dignitatem, qui Ecclesiam Dei et documentis prae caeteris erexerunt, et patrociniis adjuverunt. Inter quos justconfessione et morte Christum incredulis praedicatum incunctanter agnoscimus, catholicis studiis celebramus. Qui ut fidelium devotionem Deo studiosius commendaret, altiori charitatis flammescens affectu, morti sese tandem fideliter obtulit: quo videlicet robur fidei in solidissima petra Christo fundatum, sequacibus imitandum daretur; necnon et semen apostolicae praedicationis per eum pluribus disseminatum, ope suae intercessionis tutum ac perfectae consummationis fruge refertum, in coelestibus demum horreis conderetur. Hunc ergo amplius propria venerentur, quem etiam peregrina mirantur: quatenus eis
Abbreviated transcription (Latin):
Debemꝰ itaq ad ꝓximũ quãiũs
longe põsitũ longeq disiun¬
ctũ m̃te ire. eiq animũ sub:¬
dere. humilitate illũ ac beni:¬
uolentia placare: & scilicet
c̃ditor nr̃ dũ tale placitũ nr̃ȩ
m̃tis aspexerit. a peccato nos¬
soluit. qr munꝰ cũ lacrimis & be¬
nignitate m̃tis oblatũ ꝓculpa

Expanded text:
Debemus itaque ad proximum, quamvis Debemus itaque ad proximum, quamvis longe positum longeque disiunctum, mente ire eique animum subdere, humilitate illum ac benivolentia placare: et, scilicet Conditor noster, dum tale placitum nostre mentis aspexerit, a peccato nossolvit, quia munus cum lacrimis et benignitate mentis oblatum pro culpa
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ uiuens. ꝓ nob̾ iterũ in hoc
mysterio sacrȩ oblatiõnis immo.¬
latur: Eius qͥppe ibi corpꝰsumit᷑.
eiꝰ caro in populi salutẽ partit᷑:
eiꝰ sanguis ñ in manꝰ infidelium.
sed in ora fideliũ fundit᷑. Hinc
g pensemꝰ qͣle sit ꝓnob sacrificiũ:
qđ ꝓ absolutione nr̃a passionẽ
unigeniti filii sẽꝑ imitat᷑ Nã
qtiens ei hostiã suȩ passionis of¬
ferimꝰ: totiens nob ad absolutio¬
nẽ nr̃am passionẽ illiꝰ reparamꝰ:
Sed int̃ hȩc sciendũ ẽ. qr munꝰ
ñ accipit᷑. nisi ante discordia
ab animo pellat᷑. Dicente ueri¬
tate. Si offeres munꝰ tuũ ad al¬
tare. & recordatꝰ fueris qr frat̃
tuus hab& aliqͥd aduersũ te.
rełnq ibi munꝰ tuũ ante alta¬
re & uade pͥus rec̃ciliare fr̃i
tuo: & tunc ueniens offeres
munꝰ tuũ Qua in re pensandũ
ẽ. cũ om̃is culpa munere sol¬
uat᷑ : qͣm grauis ẽ culpa discor¬
diȩ ꝓ qua nec munꝰ accipitur:

Expanded text:
liter vivens, pro nobis iterum in hoc liter vivens, pro nobis iterum in hoc mysterio sacrae immolationis immolatur. Ejus quippe ibi corpus sumitur, ejus caro in populi salutem partitur, ejus sanguis non jam in manus infidelium, sed in ora fidelium funditur. Hinc ergo pensemus quale sit pro nobis sacrificium, quod pro absolutione nostra passionem unigeniti Filii semper imitatur. Nam quotiens ei hostiam suae passionis offerimus, totiens nobis ad absolutionem nostram passionem illius reparamus. Sed inter haec sciendum est, quia munus non accipitur, nisi ante discordia ab animo pellatur, dicente veritate: Si offeres munus tuum ad altare et recordatus fueris, quia frater tuus habet aliquid adversum te, relinque ibi munus tuuvade prius reconciliare fratri tuo, et tunc veniens, offeres munus tuum. Qua in re pensandum est, cum omnis culpa munere solvatur, quam gravis est culpa discordiae, pro qua nec munus accipitur.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃firmationẽ ẽ dignãtꝰ ostendẽ.
hoc inuisibilit̾ effusiõne scĩ sui
sp̾c in sacram̃ta corporis & san¬
guinis sui sine cunctatiõne
aliqͣ exhib&: qͦtienscũq iuxta
illius tͣditionẽ sac̃dotes eiꝰ panẽ
& calicẽ aquȩ mixtũ. qr san¬
guis & aqͣ de lat̾e illiꝰ incruce
rigat᷑ & poculo: patri ꝑcũ of¬
fert. uerb eiꝰ & cruce ipsius in
carnẽ eiꝰ & sanguinẽ c̃secran¬
tes immolant Quis enĩ fideliũ
dubiũ habe possit. in ipsa im¬
molationis hora ad sacerdotiᷤᷤ
uocẽ cęlos aperiri. In illo iħu
xp̃i myfterio angłoꝵ choros
adesse. sumis ina sociari. t̃̾re¬
na cȩlestib iungi. unũqđdã
ex uisibilib atq inuisibilib
fierie Hlȩc nãq singularit᷑
uictima ab ęt̃no int̾itu ani¬
mã saluat. quȩ illã nob mor¬
tẽ unigeniti ꝑ mysteriũ re¬
parat. qui lic& surgens a mor¬
tuis iã ñ morit᷑. & mors ei
ultra ñ dominabit᷑. tam̃ in seipso
immortalit̃ atq incorruptibi¬

Expanded text:
tionem est dignatus ostendere, hoc invisibiliter effusione sancti sui Spiritus in sacramenta corporis et sanguinis sui sine cunctatione aliqua exibet, quotienscumque iuxta illius traditionem sacerdotes eius panem et calicem aque mixtum, quia sanguis et aqua de latere illius in cruce rigatur et poculo, Patri per eum offerunt, verbis eius et cruce ipsius in carnem eius et sanguinem consecrantes immolant. Quis enim fidelium dubium habere possit, in ipsa immolationis hora ad sacerdotis vocem caelos aperiri, in illo Iesu Christi misterio angelorum choros adesse, summis ima sociari, terrena caelestibus iungi, unum quoddam ex visibilibus atque invisibilibus fieri? Haecvictima ab aeterno interitu animam salvat, quae nobis mortem Unigeniti per mysterium reparat. Qui licet surgens a mortuis, jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur , tamen in seipso immortaliter atque incorruptibi
Abbreviated transcription (Latin):
Qui licet cũ magna cuntati¬
one totius cleri ac populi.
GREGORIU sponte ꝓficisci
cupientẽ abire ꝑmisit: im¬
p̃catus ei diuinitus ꝓspera
ministrari:
De cuius absentia romani

Expanded text:
Qui licet cum magna cunctatione totius cleri ac populi Gregorium sponte proficisci cupientem abire permisit, imprecatus ei divinitus prospera ministrari. 23. De cujus absentia Romani
Abbreviated transcription (Latin):
retrorsũ redire. Sũmmno
studio dilectissimi filii opor¬
tet.ut opꝰ bonũ qđ cepistis.
auxiliante dño cõpleatis:
Nec labor uos gͦ itineris nec
maledicoꝵ hominũ lingue
det̾reant: sed om̃i instantia
om̃iq feruore quȩ inchoa¬
stis dõ auctore ꝑagite. scien¬
tes qđ laborẽ magnũ maior
ȩt̃nȩ retributionis gła con¬
sequet᷑ Remeanti autẽ Au¬
gustino p̃posito ur̃o quẽ &
abbatẽ uob̾ constituimꝰ in
om̃ib humilit̃ obȩdite: sci¬
entes ur̃is animab ꝑ om̃ia

Expanded text:
retrorsum redire, summo studio, dilectissimi Filii, oportet ut opus bonum quod coepistis, auxiliante Domino, compleatis. Nec labor vos ergo itineris, nec maledicorum hominum linguae deterreant, sed omni instantia, omnique fervore, quae inchoastis, Deo auctore, peragite, scientes quod laborem magnum major aeternae retributionis gloria consequetur. Remeanti autem Augustino praeposito vestro, quem et abbatem vobis constituimus, in omnibus humiliter obedite, scientes vestris animabus per omnia
Abbreviated transcription (Latin):
erant ut inde secum prudenti de¬
liliberatione tractarent consiliũq
cum oportuno aditorio domno
pape preberent quomͣ hec zizana
cliine segetis semen suffocantia ex

Expanded text:
erant ut inde secum prudenti deliberatione tractarent consilium quae cum opportuno adjutorio domno papae praeberent, quomodo haec zizania divinae segetis semen suffocantia ex
Abbreviated transcription (Latin):
tib me cõgnitꝰ sum. & a
cognitis ignoratus: ecce
alienigene obsecundant
& domestici sȩuiunt: Hlec
est itaq prima causa. qđ
distulit dñs respondere

Expanded text:
tibus me cognitus sum, et a cognitis ignoratus: ecce alienigenae obsecundant, et domestici saeviunt. Haec est itaque prima causa, quod distulit Dominus respondere
Abbreviated transcription (Latin):
titudine & multa deuotione
duxert̃: Ibi qͥdã dĩ seruus cũ
auxilio sacri corporis: plu
rima implebat signa uirtu¬
tis: Hlanc tam̃ puellã cũ nulla
potuiss& int̾cessione purga¬
re. nec ab ipsa callidi dęmo

Expanded text:
titudine et multa devotione duxerunt. 17 Ibi quidam dei servus cum auxilio sacri corima inplebat signa uirtutis Hanc tamen puellam cum nulla potu| isset intercessione purgare nec ab ipsa callidi| demo
Abbreviated transcription (Latin):
splendor ostenoit. Quia
sicut ait btũs iohannes
Lex ꝑ moysẽ data ẽ. gr̃a
autẽ et ueritas per iesu
cristũ fc̃a est in quo et
ꝓpheticarũ promissio un¬
plẽta est figurar et legaliũ
ratio p̾ceptoꝵ dũ et uerã
docet et ꝓpheticra per sra pͥ¬
sentiã et possibilia facit
fastidiens n eterrior desi¬
deriũ quedã mentis rapie¬
batur ercessu: et gaudio to¬
tius uisionis ĩplẽtus ibi csi
ih̾u optabat habitare ubi
manifestaͣciꝰ gla letabatur.
Onde et. ait. Dũc bonũ ẽ
nos hic c̃e Si uis faciamiꝰ
hic tria tabernacula: tibi

Expanded text:
ndit: quia, sicut ait beatus Joannes, lex per Mosen data est, gratia autem et veritas per Jesum Christum facta est ; in quo et propheticarum promissio impleta est figurarum et legalium ratio praeceptorum, dum et veram docet prophetiam per sui praesentiam, et possibilia facit fastidiens, in aeternorum desiderium quodam mentis rapiebatur excessu; et gaudio totius visionis impletus, ibi cum Jesu optabat habitare, ubi manifestata ejus gloria laetabatur; unde et ait: Domine, bonum est nos hic esse: si vis, faciamus hic tria tabernacu
Abbreviated transcription (Latin):
uid hoc stabilius
quid firmius uerbo in ciriꝰ
p̾dicatione uetis. ac nom
test. amẽti cõcurit tuba.
Et cũ cuangelica doctrina
antiquarum protestatio-¬
nũ instrumenta cõcur¬
runt. Astipulant enim
sibi ĩuicẽ utriusq federis
pagnie et quẽ sub uelamĩe
mist̾ioꝵ precedentia signa

Expanded text:
uid hoc stabilius, quid firmius verbo, in cujus praedicatione veteris et novi Testamenti concinit tuba, et cum evangelica doctrina, antiquarum protestationum instrumenta concurrunt? Astipulantur enim sibi invicem utriusque foederis paginae; et quem sub velamine mysteriorum praecedentia signa
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc scło uita tenuerit. sũ¬
ptus ei debiti de eadẽ ȩccła
ministrent᷑ : Enĩ uero si nullo
tẽpore ad sane mentis redit
officiũ. ꝑsona fidelis ac uitȩ¬
est ꝓbabilis eligenda q̃ ad
regim̃ eccłȩ idonea possit
existere. atq de animarũ
utilitate cogitare. inquieto
sub disciplinȩ uindicta re¬
stringere. eccłasticarũ rerũ
curã gerere : & maturum
atq efficacẽ se in om̃ib ex¬
hibere : qui etiã si ep̃o qui
nunc egrotat suꝑstes extite¬
rit : Loco eiꝰ debeat csecrari:
Iirginẽ stupratã Gregorus
aut stupratorẽ eiꝰ castigatũ
uerberib in monasterio de¬
putare. Unde felici sepon¬
tino ep̃o scribit dic̃s Expe¬
ctabamꝰ fr̃nitatẽ tuã sua
aliquos ad dm̃ p̃dicatione
conuertere. & male agente
ad rectitudinẽ reuocare :¬
quadere nimis contristamͣ.
qr ediuerso in nepotis tui
Felicis prauitate tua eui¬
dent̃ qͥ talẽ nutristi culpa
monstrata ẽ Peruenit itaq

Expanded text:
in hoc saeculo vita tenuerit, sumin hoc saeculo vita tenuerit, sumptus ei debiti de eadem ecclesia ministrentur. Enimvero, si nullo tempore ad sanae mentis redit officium, persona est fidelis ac vitae probabilis eligenda, quae ad regimen ecclesiae idonea possit existere, atque de animarum utilitate cogitare, inquietos sub disciplinae vindicta restringere, ecclesiasticarum rerum curam gerere, et maturum atque efficacem se in omnibus exhibere; qui etiam, si episcopo qui nunc aegrotat superstes extiterit, loco ejus debeat consecrari. » 40. Virginem stupratam Gregorius aut stupratorem ejus castigatum verberibus in monasterio deputare. Unde Felici, Sipontino episcopo, scribit, dicens: « Exspectabamus fraternitatem tuam sua aliquos ad Deum praedicatione convertere, et male agentes ad rectitudinem revocareQua de re nimis contristamur, quia e diverso in nepotis tui Felicis pravitate tua evidenter, qui talem nutristi, culpa monstrata est. Pervenit itaque
Abbreviated transcription (Latin):
sibi antistitẽ c̃cordi ꝓuisione
c̃currant Itẽ Etherio ep̃o
Quamuis triste nob sit ual
nire ꝑmittat. suscepti tam̃
sollicitudo regiminis. cor
nr̃m instanti pulsat aculeo:
magna nos ȩccłiis cura ꝓspi¬
cere. & anteꝗͣ harũ possit
utilitas deperire. qͥd fieri de¬
beat dõ auctore disponere:
currisse. ut q̃m̃te alienata
agere soleat gemitꝰ & fletꝰ
audire sit Ne gͦ languen¬
te pastore. grex qđ absit
insidiatoris laniandus¬
ipsius utilitates depereant. XI¬
cauta nos necesse ẽ ꝓuisione
tractare : Et ideo qr uiuente
ep̃o. quẽ ab officio suo neces¬
sitas infirmitatis ñ crimen
Ab ducit. aliũ loco eiꝰ nͥ recu¬
sante eo nulla sinit ratio
ordinari. si int̃ ualla egri¬
tudinis hab̾e ẽ solitꝰ ipse da¬
ta petitione: nec se ulterius
ad hoc ministeriũ intellectũ.¬
infirmitate posse fateat᷑ as¬
surgere. & aliũ loco suo ex¬
petat ordinandũ. quo facto
qͥ dignꝰ fuerit ep̃c c̃secretur:
Sic tam̃ ut qͦusq eundẽ ep̃m

Expanded text:
sibi Antistitem concordi provisione concurrant. » Item Etherio episcopo: « Quamvis triste nobis sit vanire permittat, suscepti tamen sollicitudo regiminis cor nostrum instanti pulsat aculeo, magna nos ecclesiis cura prospicere, et antequam harum possit utilitas deperire, quid fieri debeat, Deo auctore, disponere. capitis incurrisse, ut quid mente alienata agere soleat, gemitus et fletus audire sit. Ne ergo languente pastore, grex, quod absit, insidiatoris dentibus laniandusipsius utilitates depereant, cauta nos necesse est provisione tractare. Et ideo quia, vivente episcopo quem ab officio suo necessitas infirmitatis non crimen abducit, alium loco ejus, recusante eo, nulla sinit ratio ordinari, si intervalla aegritudinis habere est solitus, ipse, data petitione, nec se ulterius ad hoc ministerium intellectualinfirmitate, non posse fateatur assurgere, et alium loco suo expetat ordinandum. Quo facto, qui dignus fuerit episcopus consecretur, sic tamen, ut quousque eumdem episcopum
Abbreviated transcription (Latin):
scere. Nã qđ legentib scrip¬
tura hoc idiotis p̾stat pictu¬
ra cernentib qr in ipsa igno
sa legunt qͥ litteras nesciuN.
Unde & p̃cipue gentib ꝓle¬
ctione pictura ẽ: Quod ma¬
gnoꝑe a te qui inter genteᷤ
habitas ad tendi decuerat.
Ne dũ recto zelo incaute
succenderis. ferotiorib ani¬
mis scandalũ generares. fra¬
ngi gͦ ñ debuit qđ ñ adora¬
ndũ in eccłis se ad instruen¬
das solũmodo mentes fuit
nescientiũ collatũ Et qr in
locis uenerabilib scorum
depingi hystorias ñ sine
ratione uetustas admisit.
si zelũ ratione condisses.
sine dubio & ea q̃intende¬
Ibas
salubrit̃ optinere. & collectũ

Expanded text:
scere. Nam quod legentibus scriptura, hoc idiotis praestat pictura cernentibus: quia in ipsa ignorsa legunt, qui litteras nesciunt. Unde et praecipue gentibus pro lectione pictura est. Quod magnopere a te, qui inter gentes habitas, attendi decuerat: ne dum recto zelo incaute succenderis, 99 ferocioribus animis scandalum generales. Frangi ergo non debuit quod non ad adorandum in Ecclesiis, sed ad instruendas solummodo mentes fuit nescientium collocatum. Et quia in locis venerabilibus sanctorum depingi historias non sine ratione vetustas admisit, si zelum discretione condiisses, sine dubio, et ea quae intendebas, salubriter obtinere, et collectu
Abbreviated transcription (Latin):
britaniã aliquos uerbi mi¬
nistros emitteret: Quo cum
neminẽ ire uelle cognosce¬
ret. semet ipsũ qͦq ñ dubitaũ
ingerere: dũ modo pontifex¬
sibi licentiã cõmodaret:

Expanded text:
Britanniam aliquos verbi ministros mitteret. Quo cum neminem ire velle cognosceret, semetipsum quoque non dubitavit ingerere, dummodo sibi pontifex licentiam commodaret
Abbreviated transcription (Latin):
gnus accipimꝰ. qͣndo ab eo
qui in nobis peccasse cogno¬
scit᷑ peccati eiꝰ iã ẽfessionem
tenemꝰ ꝑ quã relaxare pec¬
catũ quod in nob ꝑpetratũ
est postulam᷑ Qui enĩ pec¬
catum qđ cõmisit fatetur
& ueniã petit: iã quasi ꝓ de¬
bito pignꝰ dedit Qđ nimirũ
pignꝰ ante solis occasũ red¬
dere iubemur. qr priusquã
in nob̃ ꝑ dolorẽ cordis sol
iustitiȩ occidat. debemꝰ ei
confessionẽ ueniȩ reddere
a quo c̃fessionẽ accĩpimus
culpȩ: ut qui se deliquisse
innos meminit. a nob̾ mox
rel axatũ sentiat qđ cõmisit:
Sic beatꝰ REOIGTUS iuxta
p̃ceptũ legis iuste qđ iustũ
fuerat est executus: qr in asser¬
tione iustitiȩ uel in aucto¬
ritatis executione : Non aliud

Expanded text:
gnus accipimus, quando ab eo, qui in nobis peccasse cognoscitur, peccati eius iam confessionem tenemus; per quam relaxare peccatum, quod in nobis perpetratum est, postulamur. Qui enim peccatum quod commisit fatetur et veniam petit, iam quasi pro debito pignus dedit; quod nimirum pignus ante solis occasum reddere iubemur, quia, priusquam in nobis per dolorem cordis sol iustitiae occidat, debemus ei confessionem veniae reddere, a quo confessionem accipimus culpae: ut, qui se deliquisse in nos meminit, a nobis mox relaxatum sentiat quod commisit. Sic beatus Remigius iuxta preceptum legis iuste quod iustum fuerat est executus, quia in assertione iustitiae vel in auctoritatis executione non aliud
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendo recte docuiss&. satis
ut opinor monstratũ ẽ. quo¬
mͦ aut̃ infirmitatẽ suã cogno¬
uerit: in extremo libro mora¬
liũ manifestat cũ dic̃: Exple¬
to itaq hoc opere ad me mͥ
uideo ẽẽ redeundũ Multũ
quippe mei nr̃a &iã cũ recte
loqͥ conat᷑. extra sem& ipsam
spargit᷑ Integritatẽ nãq ani¬
mi dũ cogitant᷑ ũba qͣlit̾ ꝓfe¬
rant᷑. qͥ ad trahunt extrinsec
minuunt: Igit᷑ apublico
locutionis redeundũ ẽ. ad
curiã cordis ut qͣsi in quodã
c̃cilio consultationis ad me
ipsũ discernendũ conuocẽ
cogitationes mentis. qͣtinꝰ ibi
uideã. Ne aut incaute mala.
aut hona ñ bene dixerĩ : Iunc
enĩ benedicit᷑ bonũ cũ is qͥ
dic̃. soli ei a quo accepit. ꝑ id
appetit placere qđ dic̃ Et
quidẽ mala me aliꝗͣ & si di¬
xisse ñ inuenio. tam̃ qr om̃i¬
no ñ dixerĩ ñ defendo: Bond
uͦ. si qua diuinitꝰ accipies
dixi. meo uidelic& uitio. mi¬

Expanded text:
vivendo recte docuisse, satis, vivendo recte docuisse, satis, ut opinor, monstratus est infirmitatem suam cognoverit, in extremo libro Moralium manifestat, cum dicit: « Expleto itaque hoc opere, ad me mihi video esse redeundum. Multum quippe mens nostra etiam cum recte loqui conatur, extra semetipsam spargitur. Integritatem namque animi, dum cogitantur verba qualiter proferantur, quia trahunt extrinsecus, minuunt. Igitur a publico locutionis redeundum est ad curiam cordis, ut quasi in quodam concilio consultationis ad me ipsum discernendum convocem cogitationes mentis, 174 quatenus ibi videam ne aut incaute mala aut bona non bene dixerim. Tunc enim bene dicitur bonum, cum is qui dicit, soli ei a quo accepit, per id appetit placere quod dicit. Et quidem mala me aliqua, etsi dixisse non invenio, tamen quia omnino non dixerim, non defendo. Bona vero si qua divinitus accipiens dixi, meo videlicet vitio mi
Abbreviated transcription (Latin):
Augustini patriotȩ ur̃i opu¬
scula legite. & ad cõparatio¬
nẽ siliginis illius. nr̃m fur.¬
syracusano: Preterea audio
qđ aliqͣ de his q̃ scripsisse me
memini frnitas ur̃a ad m̃sã
suã corã extraneis legi faci¬
at. qđ mͥ ñ uidet᷑ esse facien¬
dũ: qr hoc qđ uos ꝓ caritate
facitis. possunt qͥdã quidam
putare: Ideoq corã extraneis
antiquoꝵ dicta legite. ex
quoꝵ auctoritate ualeant.
qui audiunt informari: Itẽ
Ioħi subdiacono rauennȩ p̾
multa. Illud inquit qđ ad
me quorundã relatione ꝑ¬
& coep̃c m̃s marinianꝰ legi
cõmenta beati Iob publice¬
& rudib auctorib impedi¬
intũ magis quã ꝓuectũ ge¬
nerat: Sed dic ei. ut cõmen¬
ta psalmorũ legi aduigiliaᷤᷤ
nos mores p̃cipue informen¬
Neq enĩ uolo dũ inhac carne
sũ. si qua dixisse me c̃tigit.
ea facile hominib innotesci
Quanta sane c̃sideratione
Gregoriꝰ usq ad culm̃ regimi¬
nis humilit̾ ꝑueniss&. ad hoc
ꝑueniens bene uixiss&: bene

Expanded text:
Augustini patriotae vestri opuscula legite, et ad comparationem siliginis illius nostrum furSyracusano: « Praeterea audio quod aliqua de his quae scripsisse me memini fraternitas vestra ad mensam suam coram extraneis legi faciat. Quod mihi non videtur esse faciendum, quia hoc quod vos pro charitate facitis, possunt quidam, putare. Ideoque coram extraneis antiquorum dicta legite, ex quorum auctoritate valeant qui audiant reformari. » Item Joanni, subdiacono Ravennae, post multa: « Illud, inquit, quod ad me quorumdam relatione ppiscopus meus Marinianus legi coet rudibus auditoribus impedimentum magis quam provectum generat. Sed dic ei ut cota Psalmorum legat ad vigilias, nos mores praecipue informenNeque enim volo, dum in hac carne sum, si qua dixisse me contigit, ea facile hominibus innotesci. » 79. Quanta sane consideratione Gregorius, qui ad culmen regiminis humiliter pervenisse, ad hoc opus perveniens bene vixisse, bene
Abbreviated transcription (Latin):
trinitas se ostendit insalute.
ostendere nocendi uirtutũ po¬
tentiã: ciuitatẽ remorũ eodẽ
tẽpore surgentib subito flam¬
marũ globis ob orta nimium
uastatione succenderat. & iã
fere partẽ tertiã fauillis ex¬
tantib concrematio peracta
consũpserat: & qđ residuũ erat.
uictrix flãma lambebat: lunc
cũ eiꝰ rei nuntius ad beatissimi
Remigi antistitis ꝑuenisset
auditũ. ilico uelut inuictus
athleta: ad ruinã urb celeri
uelocitate cucurrit. atq se
igni obuium impleta oratio¬
ne monstrauit: Statim uelut
quodã reatu cognito. fracta
uel concisa põpulo teste inse
uastatio reducit incendii. &
ꝑ patentẽ portã ad modũ fugi¬
ens discessit ut om̃ib monstra¬
retur qđ uir dĩ plenꝰ fide igne
plus caluit. qͥ sȩuĩuã tantȩ in¬
dignationis & euicit. & extinxit
meritis. Quȩdã uͦ puella ab ur¬
be tolosa prȩclaris orta nata¬
lib ab adolescente infantia.
uesani sp̃s tenebat᷑ obsidione

Expanded text:
re, Trinitas se ostre, Trinitas se ostostendere nocendi virtutum potentiam, civitatem Rhemorum, eodem tempore surgentibus subito flammarum globis, oborta nimia vastatione, succenderat, et jam fere partem tertiam favillis extantibus concrematio peracta consumpserat, et, quod residuum erat, victrix flamma lambebat: tunc, cum ejus rei nuntius ad beatissimi Remigii antistitis pervenisset auditum, illico, velut invictus athleta, ad ruinam urbis celeri velocitate percurrit, atque se igni obvium, impleta oratione, monstravit  statim velut quodam reatu fracta vel concisa, populo teste, in se vastatio reducit incendii, et per patentem portam admodum fugiens discessit, ut omnibus monstraretur quod vir Dei, plenus fidei igne, plus caluit, qui saevitiam tantae indignationis et evicit et extinxit meritis. 6. Quaedam vero puella, ab urbe Tolosa, praeclaris orta natalibus, ab adolescenti infantia vesani spiritus tenebatur obsidione
Abbreviated transcription (Latin):
mesticos suos secretius conuiuiũ
& delectaret᷑ in libertate caroꝵ
descendẽbant ad eũ intrepidi
passeres: & in manu eiꝰ mensȩ
reliqͥas colligebant. Discedebant
alii saturi. accedebant alii sa¬
turandi Sic mansuescebat fe¬¬
ritas auiũ. in operatiõne uir¬
tutũ: Accidit autẽ quodã tẽ
pore cũ ex more pastorali sol¬
lertia paroechias circuiret. ut
si negligent aliqͥd in diuinis
cultib ageret᷑. fidelis xp̃i ser¬
uotione studi i accessit Ubi
dũ qͥdã cȩcus ab eo opẽ miscđiȩ
postulasset. cȩpit qua dudũ
captꝰ fuerat in festatione dae¬
monii corporis uexatione
porea se uilitate ꝓstrauit:
raptimq lum̃ pristinũ reddi¬
dit oculis. & pestẽ in mundi
sp̃c effugauit O ineffabilis
gr̃a pietatis. a quo dũ substan-¬
tantia sola petitur: triplex
remediũ obtinet᷑. Uictu pa-¬
uit egẽnũ: munerauit uisu
cęcãtũ. reddidit liber¬
tatt captiuũ. Atq ita conti¬

Expanded text:
mesticos suos secreciore conuiuium mesticos suos secreciore conuiuium et delectaretur| in libertate carorum discindebant ad eum. Intrepi| de passeris et in manu eius minse reliquias colle| gebant . discedebant alii saturi. Accedebant| alii saturandi sic mansuescebat . feretas auium| in operatione uirtutum. Accedit ergo quodam+ tem| pore . cum ex more pastorale sollercia parrocias| circuiret . ut si niglienter aliquid in diuinis cultebus| ageretur . fidelis christi seruo cione studium peraccessit . ubi dum quidam| caecus ab eo opem misericordiae postolarit . coepit| qua dudum captus fuerat infestacione demo| nii corporis uixacione porea sedulitate+ prustrauit. Rap| timque lumen pristinum reddedit oculis et pesti| Inmundi spiritus effucavit. O ineffabilis gracia pie| tatis a quo dum substancia sola petitur triplex remedium obtenetur uictu pauit aegenum| munerauit uisum caecatu. Reddedit libertatem| Captiuum adque ita conte
Abbreviated transcription (Latin):
paratus. in conuersatione sc̃ĩs¬
simꝰ: Nũquã in eo inuenit hu¬
mani generis aduersarius
Nec quod fraude deciperet.
nec qđ simulatione fuscaret.
Sinceritatẽ m̃tis uultus sui sere¬
nitate monstrabat. & pietatẽ
clem̃tissimi cordis ostendebat¬
in lenitate sermonis: Quicqͥd
ad salutẽ ꝑtinere poss& ȩt̃nã.
ñ minꝰ implebat beatissimus
õpere. qͣm sermonis p̃dicatione
docebat: Longũ est itaq uerb
exigere. ne irrogemꝰ audientib
de nimia his ꝓlixitate fastidiũ:
si qͣntũ in eo ornam̃ta bonorũ
maxima suꝑnȩ remuneratio¬
nis p̃rogatiua contulerimus.
Studeamus gͦ pauca disserere.
plurima prȩterire. Nã si tanta
uirtutũ suarũ insignia dicere
cȩperimꝰ. aut ariditas nr̃i ser¬
monis ñ possit excolere: aut
memoria retinere Plus habe
poterat t̃minũ lux hodierna.
quã pagina: Intendebat uir
beatus Remigius iactantiã
uirtutũ fugere. in qͦ ñ poterat
gr̃a celsa latere Cum ei uero
contigisset habere in ter do¬

Expanded text:
paratus, in conversatione sanctissimus. Nunquam in eo invenit humani generis adversarius, nec quod fraude deciperet, nec quod simulatione fuscaret. 3. Sinceritatem mentis vultus sui serenitate monstrabat, et pietatem clementissimi cordis ostendebat lenitate sermonis. Quidquid ad salutem pertinere possit aeternam, non minus implebat beatissimus opere, quam sermonis praedicatione docebat. Longum est itaque verbis exigere, ne irrogemus audientibus de nimia prolixitate fastidium, si quanta in eo ornamenta bonorum maxima, supernae remunerationis praerogativa, contulerim. Studeamus ergo pauca disserere, plurima praeterire; nam si tanta virtutum suarum insignia dicere coeperimus, aut ariditas nostri sermonis non possit excolere, aut memoria retinere, plus habere poterat terminum lux hodierna, quam pagina capiat. Intendebat vir beatus Remigius jactantiam virtutum fugere, in quo non poterat gratia celsa latere. Cum ei vero contigisset habere inter do
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ab eis fraudib adqͥsita:
Reformet᷑ iã singulis. subiui¬
go pi imperii libertã sua:
Hoc nãq int̾ reges gentiũ &
rei publice imꝑatores di¬
stat. qđ reges gentiũ do¬
mini seruoꝵ sunt: imꝑa¬
tores uͦ rei publice domini
liberorum:¬

Expanded text:
sunt ab eis fraudibus acquisita. Reformetur jam singulis sub jugo pii imperii libertas sua. Hoc namque inter reges gentium et reipublicae imperatores distat, quod reges gentium domini servorum sunt, Imperatores vero Reipublicae Domini liberorum
Abbreviated transcription (Latin):
itaq peccatũ. quia mu¬
tauit incendium: Ex
quo uidelicet tẽpore.
sicut post discipulis ipse
ꝑhibebat: ita in illo est

Expanded text:
itaque peccatum, quia mutavit incendium. Ex quo videlicet tempore, sicut post discipulis ipse perhibebat, ita in eo est
Abbreviated transcription (Latin):
accidit sobrinã illius nomine
celsam dõ sacratã perinde
transire: & uillã suȩ ꝓprietatiᷤ
nomine celtũ adire Quȩ cũ
cognouit sc̃m REMIGIUM
iucta transitꝰ sui uiã ẽẽ. uenit
ad eũ: & benigne ut par erat
ab illo suscepta. petut eundẽ
scm̃ uirũ ut unã cũ illa do¬
mũ suã quo ibat dignaretur
adire: Isdem uir sc̃s ut erat
prȩstabilis super iustis petitio¬
nib ipsius sobrinȩ suȩ postu¬
lationi assensum prębuit:
Et cũ parit̃ ad domũ ꝑuenisseNl.
& inter se familiaria & sp̃ua¬
lia haberent colloquia: uenit
minister ipsius celsȩ ad auri¬
culã eiꝰ dicens. qđ uillicus eiꝰ
uinũ qđ in eadẽ uilla fuerat
uenditũ iam habebat. excepta
paruula quantitate quã ꝓ
saluando uasculo reseruauit:

Expanded text:
accidit, sobrinam illius nomine Celsam, Deo sacratam, perinde transire et villam suae proprietatis nomine Celtum adire. Que cum cognovit, sanctum Remigium iuxta transitus sui viam esse, venit ad eum, et benigne, ut par erat, ab illo suscepta, petiit eundem sanctum virum, ut una cum illa domum suam, quo ibat, dignaretur adire. Isdem vir sanctus, ut erat prestabilis super iustis petitionibus, ipsius sobrinae suae postulationi assensum prebuit. Et cum pariter ad domum pervenissent et inter se familiaria et spiritalia haberent colloquia, venit minister ipsius Celsae, ad auriculam eius dicens, quod villicus eius vinum quod in eadem villa fuerat venditum iam habebat, excepta parvula quantitate, quam pro salvando vasculo reservavit
Abbreviated transcription (Latin):
uitia. alioꝵ eẽ uirtutes
Uitia loquor scđm animũ
meũ & om̃iũ sororũ ac
fratrũ desideriũ: qui illã
diligimꝰ & absentẽ quȩ¬
rimus Ceterũ illa im¬
pleuit cursũ suũ fidẽq
seruauit: & nunc fruitur
corona iustitiȩ sequitur
agnũ quocũq uadit: sa¬
turatur. que ȩsuriui t:
& leta decantat: Sicut
audiuimꝰ ita & uidimꝰ
in ciuitate dñi uirtutũ.
in ciuitate dĩ nr̃i Obea¬
ta rerũ cõmutatio fle¬
uit. ut semꝑ rideret : de¬
spexit lacus contritos.
ut fontẽ dñm reperiret :¬
uestita cilicio ẽ. ut nunc
albis uestib uteret᷑: &
diceret conscidisti saccũ
lȩtitia : Cinerẽ qͣsi panẽ
manducauit. & potionem
suã cũ fletu miscebat di¬
cens. Euert mͥ lacrime

Expanded text:
uitia aliorum esse uirtutes. uitia aliorum esse uirtutes. uitia loquor secundum animum meum et omnium sororum ac fratrum desiderium, qui illam diligimus et absentem quaerimus. Ceterum illa inpleuit cursum suum fidemque seruauit et nunc fruitur corona iustitiae. sequitur agnum, quocumque uadit, saturatur, quae esuriuit, et laeta cantat: sicut audiuimus, ita et uidimus in ciuitate domini uirtutum, in ciuitate dei nostri. o beata rerum conmutatio! fleuit, ut semper rideret, despexit lacus contritos, ut fontem dominum repperiret, uestita cilicio est, ut nunc albis uestibus uteretur et diceret: scidisti saccum laetitia. cinerem quasi panem manducauit et potionem suam cum fletu miscebat dicens: fuerunt mihi lacrim
Abbreviated transcription (Latin):
reputant᷑: qđ nos una &
breui sententiola expri¬
mere possumꝰ : Ne qͥd nimĩ:
Quȩ incontẽptu ciborũ tan¬
tam habebat ꝑtinaciam.
In luctu in mitis erat. &
suorũ mortib frangebat᷑
maxime liberorũ: Nã in
uiri & infiliarũ dormi¬
tione semꝑ periclitata ẽ:
Et cũ os stomachũq signa¬
ret & matris dolorẽ cru
cis niteretur impressione
lenire. superabatur affe¬
ctu: & credulã m̃tẽ pare¬
ntis uiscera consterna¬
bant : Animũq uincens.
fragilitate corporis uin¬
cebatur Quã semel lan¬
guor arripiens. longo
tempore possidebat.ut¬
& nob̾ inquietudinem
& sibi discrimen afferret:¬
n quo illa lȩtabatur ꝑ
omnia cõmemorans:
Miser ego. quis me libe¬
rabit de corpore mortiꝰ¬
huius : Dicat prudens
lector. ꝓlaudib me ui¬
tuperationẽ scribere :
Testor iħm cui illa serui¬
uit. & ego seruire cupio:
me in utrãq partẽ nichil
fingere: sed quasi xp̃ianũ
idest hystoriã scribere
non pane gyricũ & illiuꝰ

Expanded text:
reputantur: Quod nos una et brevi sententiola exprimere possumus: Ne quid nimis . Quae in contemptu ciborum tantam habebat pertinaciam: in luctu mitis erat, et suorum mortibus frangebatur, maxime liberorum. Nam et in viri et filiarum dormitione semper periclitata est. Et cum os stomachumque signaret, et matris  cis niteretur impressione lenire; superabatur affectu, et credulam mentem, parentis viscera consternabant, animoque vincens, fragilitate corporis vincebatur: quam semel languor arripiens, longo tempore possidebat et nobis inquietudinem et sibi discrimen afferebat. quo illa laetabatur per momenta commemorans: miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortihuiusr dicat prudens lector pro laudibus me uituperationem scribere. testor Iesum, cui illa seruiuit et ego seruire cupio, me in utraque parte nihil fingere, sed quasi Christianid est historiam scribere, non panegyricum, et illius
Abbreviated transcription (Latin):
in eulogiis attulit anserem.
mini nobiscũ uesci. ur̃o p̃cipite
puero saltẽ hunc recipere. ut
cũ ueneritis domũ: paretur ad
opus ur̃m Quẽ puer uiri dĩ su¬
scipiens ferebat : quousq subito
inuia de manib eiꝰ auolauit.¬
& aliquot horis aliorsũ uoli¬
tans ñ cõparuit Suꝑ quo puer
quasi ꝑdito satis egre tristabat᷑¬
& dolebat: Quẽ uehementer
anxiatũ & quasi flentẽ con¬
spiciens. blande ẽ consolatus
sicut erat uir mitissimꝰ: docenᷤ
de tẽporaliũ amissione rerũ
nequaquã contristandũ aut
flendũ. sed in dño semꝑ spe-¬
randũ qui dat om̃ib affluent̃:
Ipse autẽ in silentio dauiticũ
ut solebat resũpsit canticum
suũ: In itinere enĩ semꝑ de dõ
aut aliꝗd contulit. aut de
cantauit Et factũ ẽ post triũ
fere horarũ spatiũ. reuolans
sponte sua hȩc auis. ad t̃ram
corã scõ rigoberto descendit.
eũq quasi pręuia p̃cedebat.

Expanded text:
in eulogiis attulit anserem, in eulogiis attulit anserem, mini nobiscum vesci, vestro precipite puero saltem hunc recipere, ut, cum veneritis domum, paretur ad opus vestrum'. Quem puer viri Dei suscipiens ferebat, quousque subito in via de manibus eius avolavit et aliquot horis aliorsum volitans non comparuit. Super quo puer quasi perdito satis aegre tristabatur et dolebat. Quem vehementer anxiatum et quasi flentem conspitiens, blande est consolatus, sicut erat vir mitissimus, docens de temporalium amissione rerum nequaquam contristandum aut flendum, sed in Domino semper sperandum, qui dat omnibus affluenter. Ipse autem in silentio Daviticum, ut solebat, resumpsit canticum suum. In itinere enim semper de Deo aut aliquid contulit aut hoc cantavit Et factum est post trium fere horarum spatium, revolans sponte sua haec avis, ad terram coram sancto Rigoberto descendit eumque quasi previa precedebat
Abbreviated transcription (Latin):
oratione. elemosynis. cȩteroꝵ
quoq operũ bonoꝵ exhibi¬
tione agens. morisq ei fuit
sȩpissime ciuitatẽ remorum
inuisere: & in ara beatissimȩ
MARIAE UT Prȩ om̃ib opta¬
uerat missas celebrare: inde¬
q memoriã petere scĩ mau¬
ricii : deinde almum adire
REMIGIUM. Tum in monte
or. sc̃m Theodericũ. deinceps
in uilla culmisciaco beatum
cyricũ : ac demũ remeabat.
ad sc̃m petrũ in gerneieurt.
Ubi tunc habitatio sua erat:
uod cũ expia consuetudine
quadã ageret die. deuenit
in culmisciacũ ad sc̃m ciricũ
ꝓse suaq ȩccła ut consueuerat
ex orandũ: & facta oratione
locutꝰ ẽ. cũ ecõnomo rem̃si
qui aderat nomine uiuperto:
Qui mox supplicit̾ accersiuit eũ
ad prandiũ. quod sibi fuerat
p̃paratũ : Quod ille renuens.
dixit Ad sc̃m petrũ in basilica
mea habeo musas facere: id¬
circo quoã postulas ñ possũ:
Dũq colloquerent᷑. paupercula
quȩdã uidua huic uicedomino

Expanded text:
oratione, elemosinis, ceterorum oratione, elemosinis, ceterorum quoque operum bonorum exhibitione agens, morisque ei fuit sepissime civitatem Remorum invisere et in ara beatissimae Mariae, ut pre omnibus obtaverat, missas celebrare indeque memoriam petere sancti Mauritii, deinde almum adire Remigium, tum in monte Or sanctum Theodericum , deinceps in villa Culmisciaco beatum Cyricum, ac demum remeabat ad sanctum Petrum in Gerneicurt, ubi tunc habitatio sua erat. 18. Quod cum ex pia consuetudine quadam ageret die, devenit in Culmisciacum ad sanctum Cyricum pro se suaque ecclesia, ut consueverat, exorandum et, facta oratione, loquutus est cum oeconomo Remensi, qui aderat, nomine Wiperto. Qui mox suppliciter accersivit eum ad prandium, quod sibi fuerat preparatum. Quod ille rennuens, dixit: 'Ad sanctum Petrum in basilica mea habeo missas facere; idcirco quod postulas non possum'. Dumque colloquerentur, paupercula quaedam vidua huic vicedomino
Abbreviated transcription (Latin):
habes michi dederis: ego tuũ
faciã tibi a principe restĩtui
episcopatũ: Ad quod sc̃s dñi
pontifex eiꝰ respondit Quas cũꝙ
res inibi uideor possidere dabo
tibi. si feceris qđ polliceris : Re¬
gressus ẽ itaq in frantiã: & in
sepe memorata gerniaca corte
peculiari possessione sua con¬
uersabatur Quẽ euestigio adit
prȩfatus milo: Trade inquiens
michi res quas pollicitꝰ fuisti
tibi quippe apud ꝓcerẽ obũ¬
nui qđ spopondi: Eui beatus
rigobertus ait Quot quot res
habere uisus fui. dedi eccłae
xp̃i: Non possũ modo tollere
ei & dare alteri : Ad quẽ furi¬
bundus milo: Quia mȩ fefel¬
listi. tuus nunc tibi ñ redhibe¬
bitur episcopatꝰ Et idẽ mox
illi dedit dignũ ep̃o responsu:
Altare aiens michi quȩso obti¬
neas sc̃ȩ MARiat: de reb epi¬
scopii facito quod uolueris¬
unde minus curo
Pabitauit gͦ ingerniaca corte
tẽpore non pauco: uitã in par¬
citate. humilitate. uigiliis:

Expanded text:
habes, michi dederis, ego tuum habes, michi dederis, ego tuum fatiam tibi a principe restitui episcopatum'. Ad quod sanctus Domini pontifex ei respondit: 'Quascumque res inibi videor possidere, tibi dabo, si feceris quod polliceris'. Regressus est itaque in Frantiam et in sepe memorata Gerniaca corte, peculiari possessione sua, conversabatur. Quem e vestigio adiit prefatus Milo: 'Trade', inquiens, 'michi res, quas pollicitus fuisti; tibi quippe apud procerem obtinui quod spopondi'. Cui beatus ait Rigobertus: 'Quotquot res habere visus fui, dedi ecclesiae Christi; non possum modo tollere ei et dare alteri'. Ad quem furibundus Milo: 'Quia me fefellisti, tuus nunc tibi non redhibebitur episcopatus'. Et idem mox illi dedit dignum episcopo responsum: 'Altare', aiens, 'michi, queso, obtineas sanctae Mariae; de rebus episcopii facito quod voluerisunde minus curo'. 17. Habitavit ergo in Gerniaca corte tempore non pauco, vitam in parcitate, humilitate, vigiliis,
Abbreviated transcription (Latin):
infrancia: fortassis hȩ sunt:
Ostenddite michi eas & ego dicã
uobis si illȩ sint an aliȩ: Quȩ
cũ sibi fuissent ostensȩ. asseue¬
rauit ipsas eẽ Tum inito cũ
sacerdote loci eiusdẽ consilio.
ꝓtimus suȩ restituunt eas turꝰ¬
riculȩ: Et dixerunt adiurũ
di Tu magis accede & illas
pulsa: ut ꝓcerto experiamur
tuoꝵ ueritatẽ uerboꝵ Quod
cũ ille feciss&. sicut ante so¬
lebant altisone reboabant:
Quo ꝗͥ cernens om̃is populus dm̃
glorificauit: Ipse quoq quis
esset apparuit: quia lumen
intenebris latere ñ potuit :
Hȩ uero inprȩfata creberrime
gerniacacorte & scĩ petri ȩe¬
clesia usq hodie permanent
in testimoniũ huius mirabilis
facti. & in ȩuum mirandi:
unc prȩdictus milo abba qui
dante Ic arlo habebat rem̃se
episcopiũ repperit in eadẽ regi¬
one. functus apud eosdẽ uua¬
scones legatione Cui & dixit :
Quid hic agisa Reuertere in
franciã: & si ꝓprias res quas ibi

Expanded text:
in Frantia; fortassis hae sunt. in Frantia; fortassis hae sunt. Ostendite michi eas, et ego dicam vobis, si illae sunt an aliae'. Quae cum sibi fuissent ostensae, asseveravit ipsas esse. Tum, inito cum sacerdote loci eiusdem consilio, protinus suae restituunt eas turriculae et dixerunt ad virum Dei: 'Tu magis accede et illas pulsa, ut pro certo experiamur tuorum veritatem verborum'. Quod cum ille fecisset, sicut ante solebant, altisone reboabant. Quod cernens omnis populus Deum glorificavit; ipse quoque, quis esset, apparuit, quia lumen in tenebris latere non potuit. Hae vero in prefata creberrime Gerniaca corte et sancti Petri ecclesia usque hodie permanent in testimonium huius mirabilis facti et in aevum mirandi. 16. Hunc predictus Milo abba, qui, dante Karlo, habebat Remense episcopium, repperit in eadem regione, functus apud eosdem Wascones legatione; cui et dixit: 'Quid hic agis? Revertere in Frantiam, et si proprias res, quas ibi
Abbreviated transcription (Latin):
minicis obt ẽperando p̃ceptis
quib ita iubtur. Cũ ꝑsecuti
uos fuerint in ciuitate ista.
fugite in aliã. secessit in uua¬
sconicã regionẽ. ibiq exulando
dũ multas sc̃a indefessus inten¬
tione memorias sc̃oꝵ lustraret :
in quandã introiuit basilicã
simili modo causa orationis.
& inter orandũ campanȩ pul¬
sabant᷑ scđm morẽ eccłasticũ
ad fideliũ contionẽ congregan¬
dã. ibiq fuerunt geminȩ quȩ
nullũ dederunt sonũ pulsãtȩ¬
Tunc sacerdos loci & alii qui cir¬
custabant. sollicite ab eo sciscita¬
bant᷑ quis ess&: et unde illo
ueniss& Quid inquiens uultiꝰ
Clericus sũ ueluti uidetis. & de
francia ueni Quib illi adici¬
unt dicentes: Cur nr̃ȩ ñ hodie
sonant nolȩ tuo in aduentu.
sicut cęteris in dieb consueue¬
rant priusquã tu uenires ad
nosa Ad quod ipse: Ignoro
inquit Uerũ duas habui in
mea eccła. quȩ michi furtim
ablatȩ sunt cũ adhuc essem

Expanded text:
minicis obtemperando preceptis, minicis obtemperando preceptis, quibus ita iubetur: Cum persequuti vos fuerint in civitate ista, fugite in aliam, secessit in Wasconicam regionem ibique exulando, dum multas sancta indefessus intentione memorias sanctorum lustraret, in quandam introivit basilicam simili modo causa orationis. Et inter orandum campanae pulsabantur secundum morem ecclesiasticum ad fidelium contionem congregandam, ibique fuerunt geminae, quae nullum dederunt sonum pulsatTunc sacerdos loci et alii qui circumstabant sollicite ab eo sciscitabantur, quis esset et unde illo venisset. 'Quid' inquiens, 'vultis? Clericus sum, veluti videtis, et de Frantia veni'. Quibus illi aditiunt, dicentes: 'Cur nostrae non hodie sonant nolae tuo in adventu, sicut ceteris in diebus consueverant, priusquam tu venires ad nos?' Ad quod ipse: 'Ignoro', inquit, Verum duas habui in mea ecclesia, quae michi furtim ablatae sunt, cum adhuc essem
Abbreviated transcription (Latin):
mine. & sine ullo ep̃oꝵ iudicio.
& sine ullo apłicȩ sedis consen¬
su uel interrogatione: sed so¬
lũ modo qr antea ñ consensit
in parte illius qui postea par¬
tẽ de illo regno in sua pote¬
state accepit: in qua parte
remensis ciuitas ẽ: & donatus
atq magis usurpatꝰ contra dm̃
& auctoritatẽ fuit ille episco¬
patus. simul cũ alio episcopatu
& aliis ȩcclesis & scłarib pote¬
statib miloni cuidã sola ton¬
sura clerico. Nichil sapienti de
ordine ȩccłastico. & alii episco.¬
patꝰ de ipsa remensi diocesi di¬
uerso modo essent diuisi. & ali¬
qui & ex magna parte sine ep̃is
consistentes. & ad alios ep̃os &
metropolitanos ep̃i & clerici
ordinationes aliquando acci¬
pientes erant. & refugia inde¬
bita habebant: & a suis ep̃is iu¬
dicari & distringi ñ sustineband.
& clerici & sacerdotes & mona¬
chi & scĩ moniales sine lege
ȩccłastica ꝓuoluntate & licen¬
tia uiuebant. Et reliqua

Expanded text:
mine et sine utto episcoporum iuditio mine et sine utto episcoporum iuditio et sine ullo apostolicae sedis consensu vel interrogatione, sed solummodo quia antea non consensit in parte illius, qui postea partem de illo regno in sua potestate accepit, in qua parte Remensis civitas est; et donatus atque magis usurpatus contra Deum et eius auctoritatem fuit ille episcopatus simul cum alio episcopatu et aliis ecclesiis et saecularibus potestatibus Miloni cuidam sola tonsura clerico, nichil sapienti de ordine ecclesiastico, et alii episcopatus de ipsa Remensi diocesi diverso modo essent divisi, et aliqui ex magna parte sine episcopis consistentes, et ad alios episcopos et metropolitanos episcopi et clerici ordinationes aliquando accipientes erant et refugia indebita habebant et a suis episcopis iudicari et distringi non sustinebant, et clerici et sacerdotes et monachi et sanctimoniales sine lege ecclesiastica pro voluntate et licentia vivebant, et reliqua.
Abbreviated transcription (Latin):
signũ dedit. ut ad sepulchrũ e
irent & si corpus illius ibidẽ
non repperissent: ea quȩ dice¬
bat uera eẽ concrederent: Ipsi
aut̃ ꝑgentes ad p̃dictũ mona¬
steriũ ubi corpus ipsius Karli
humatũ fuerat. sepulchrumq
illius aperientes. uisus ẽ subito
exisse draco: & totũ illud sepul¬
chrũ interius inuentũ ẽ de¬
nigratũ: ac si fuiss& exustum:
Et cętera Quȩ ideo hic in se ruiꝰ¬
mus. ut om̃ib hȩc legentibus
nota fieret istius iusta dãpna¬
tio : ꝑ quẽ facta ẽ huius rerũ
ecclasticarũ iniusta ablatio
beati rigoberti. & adrianus
apłicȩ sedis pontifex meminit
in epła sua felicis memoriae
tilpino huius successori dire¬
cta: in qua & multiplicẽ facit
suꝑ eo quasi querimoniã. scri¬
bens inhunc modũ Tua frat̃ni¬
tas nobis retulit. qr faciente
discordia inter francos. archi¬
ep̃s remensis nomine rigobtus
a sede contra canones deiectuᷤᷤ
& expulsus fuit. sine ullo cri¬

Expanded text:
signum dedit, ut ad sepulchrum illius signum dedit, ut ad sepulchrum illius irent et, si corpus eius ibidem non repperissent, ea quae dicebat vera esse concrederent. Ipsi autem pergentes ad predictum monasterium, ubi corpus ipsius Karli humatum fuerat, sepulchrumque illius aperientes, visus est subito exisse draco, et totum illud sepulchrum interius inventum est denigratum, acsi fuisset exustum, et cetera. Quae ideo hic inseruimus, ut omnibus haec legentibus nota fieret istius iusta dampnatio, per quem facta est huius rerum ecclesiasticarum iniusta ablatio.beati Rigoberti, – et Adrianus apostolicae sedis pontifex meminit in epistola sua felicis memoriae Tilpino huius successori directa, in qua et multiplicem facit super eo quasi querimoniam, scribens in hunc modum: Tua fraternitas nobis retulit, quia, faciente discordia inter Francos, archiepiscopus Remensis nomine Rigobertus a sede contra canones deiectus et expulsus fuit sine ullo cri
Abbreviated transcription (Latin):
huiusmodi relatiõne Sc̃s euche¬
rius aurelianensiũ ep̃s. qui in
in monasterio sci trudõnis re¬
quiescit. in oratione positus. ad
alterũ ẽ scłm raptꝰ: & inter
cȩtera quȩ dño sibi ostendente
conspexit. uidit hunc Karlum
in inferno inferiori torqueri:
Cui interroganti ab angło eius
ductore responsũ ẽ. qr scõrũ
iudicatione qui in futuro iu¬
dicio cũ dño iudicabunt. quoꝵ¬
q res abstulit & diuisit: ante
illuã iudiciũ anima &
corpore sempit̾nis pęnis est
ie putatus. & recipit simul
cũ suis peccatis pęnas. ꝓpter
peccãta omniũ. qui res suas &
facultates. in honore & amore
dñi. ad scoꝵ loca inluminarib
diuini cultus. & alimoniis ser¬
uõrũ xp̃i ac paũperũ ꝓ anima¬
rũ suarũ redẽptione tradide¬
rant: Qui inse reuersus. sc̃m bo¬
nefaciũ & fulradũ abbatẽ mo¬
nasterii sc̃i dyonisu. & summũ
capellanũ regis pipini ad se
uocauit: eisq talia dicens. in

Expanded text:
huiusmodi relatione: Sanctus Euchehuiusmodi relatione: Sanctus Eucherius Aurelianensium episcopus, qui in monasterio sancti Trudonis requiescit, in oratione positus ad alterum est saeculum raptus et inter cetera, quae, Domino sibi ostendente, conspexit, vidit hunc Karlum in inferno inferiori torqueri. Cui interroganti ab angelo eius ductore responsum est, quia sanctorum iudicatione, qui in futuro iuditio cum Domino iudicabunt quorumque res abstulit et divisit, ante illud iuditium anima et corpore sempiternis poenis est deputatus et recipit simul cum suis peccatis poenas propter peccata omnium, qui res suas et facultates in honore et amore Domini ad sanctorum loca in luminaribus divini cultus et alimoniis servorum Christi ac pauperum pro animarum suarum redemptione tradiderant. Qui in se reversus, sanctum Bonefatium et Fulradum abbatem monasterii sancti Dyonisii et summum capellanum regis Pipini ad se vocavit eisque talia dicens in