comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
LORIOSISSIMÃ CIVITETẼUĨ SIE IN
hoc t̃epord eursu cũ inter impios peregrinat᷑
ex fide uiuens. siue in illa stabilitate sedis
aet̃nȩ quanunc expectat ꝓpatientiã quo¬
adusq iustitia conuertat in iudiciũ: de¬
inceps ad eptura ꝑ excellentiã uictoria ul¬
uersus eos qͥ conditori eius deos suos p̃ferunt
filt earissimȩ al drcelline suscepi. Magnũ opus ce arduĩ. sedSET
suo paitꝰbrumilitatis. qua sit ut om̃ia terrena cacumina tonporali
mobilitate nutantia. non humano usurpata fastu sed dilina perati
clonat n celsitudo transcend̾at Rex enĩ & conditor ciuitatis hui dẽo
loqui institumꝰ: inderiptura popłisui sententiã diuinş lagis ap eruit
qua dictuẽ. Ds supbis resistic: humilib aut datgram HoC II quos
dici. parcere subiectis & debellare Suꝑbos. Unde etiã detrenaciui¬
ute que eũ dominari appetit. & si popłi seruiant ipsa ei dominandi
libisor alominat̾: non÷ ptereundũ slentio quiequid dicere suscepti

Expanded text:
loriosissimam ciuitatem Dei siue in hoc temporum cursu, cum inter inpios peregrinatur ex fide uiuens, siue in illa stabilitate sedis aeternae, quam nunc expectat per patientiam, quoadusque iustitia conuertatur in iudicium, deinceps adeptura per excellentiam uictoria uluersus eos, qui conditori eius deos suos praeferunt, fili carissime Marcelline, suscepi, magnum opus et arduum, sed Deusit uirtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina temporali mobilitate nutantia non humano usurpata fastu, sed diuina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor ciuitatis huius, de qua loqui instituimus, in scriptura populi sui sententiam diuinae legis aperuit, qua dictum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Hoc uero, quod dici, Parcere subjectis, et debellare superbos Unde etiam de terrena civitate, quae cum dominari appetit, etsi populi serviant, ipsa ei dominandi libido dominatur, non est praetereundum silentio quidquid dicere suscepti
Abbreviated transcription (Latin):
Non ut se iam existimet inuenisse quod¬
querit : sed sicut solet inuenirilocus
ubi quȩrendum est aliquid. non dum
illud inuentum est sed iam inuentum
est ubi quȩratur. Ita hoc dixisse suffece¬
rit. ut tanquam abarticulo alicuius
ex ordii caetera contexamus :¬

Expanded text:
non ut se jam existimet invenisse quodquaerit, sed sicut solet inveniri locus, ubi quaerendum est aliquid; nondum illud inventum est, sed jam inventum est ubi quaeratur: ita hoc dixisse suffecerit, ut tanquam ab articulo alicujus exordii caetera contexamus
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ
rior¬
Quicquid enim habemus in¬
mo commune cum pecore:
adhuc dicitur ad exteriorẽh¬
nem pertinere. Non enim so
iomnis liamo exterior depur¬

Expanded text:
hominis riorQuidquid enim habemus inmo commune cum pecore, recte adhuc dicitur ad exteriorem hominem pertinere. Non enim solum corpus homo exterior depu
Abbreviated transcription (Latin):
quantum dat deus. quod paulo
ante distulimus: utrum & singula
queq intrinitate persona. possit &
perse ipsam non cum caeteris duab
dici deus. aut magnus. aut sapiens
aut uerus. aut omnipotens. aut iustꝰ.
& siquid aliud de deo dici potest.
non relatiue sed ad se ipsum. an uero
non dicantur ista : nisicum trinitas
intelligitur. Hoc enim questionem
facit quia scriptum est: xpm dĩ uir¬
tutem & dei sapienciam. utrum ita sit
pater sapientiae atque uirtutis suȩ : ut
hac sapientia sapiens sit. quam genuit
& hac uirtute potens quam genuit : &
quia semper potens & sapiens. semper ge¬
nuit uirtutem & sapientiam. Dixeramꝰ
enim si ita est : cur non etiam magnitu.¬
dinis suȩ pater sit qua magnus est. et

Expanded text:
quantum dat Deus, quod paulo ante distulimus: Utrum et singula quaeque in Trinitate persona possit et per se ipsam non cum caeteris duabus dici Deus, aut magnus, aut sapiens, aut verus, aut omnipotens, aut justus, et si quid aliud dici de Deo potest, non relative, sed ad se ipsum; an vero non dicantur ista, nisi cum Trinitas intelligitur. Hoc enim quaestionem facit, quia scriptum est, Christum Dei virtutem. et Dei sapientiam : utrum ita sit pater sapientiae atque virtutis suae, ut hac sapientia sapiens sit quam genuit, et hac virtute potens quam genuit; et quia semper potens et sapiens, semper genuit virtutem et sapientiam. Dixeramus enim si ita est, cur non et magnitudinis suae pater sit qua magnus est, et
Abbreviated transcription (Latin):
¶Et illud quod aliquanto suꝑiusdixi:
id quod intelligitur eius modi eẽ
semꝑ. cũ incellegatur &. animus.
qͥ utiq non eiusmodi est semꝑ. Tod
uͦꝰ dixi animũ propcerea non pos¬
se abȩterna ratione separari.
quia non ei localiter iungitur
ꝓfecto non dixissem. si iamtunc
es sem litteris sacris ita eruditꝰ:
ut recolerẽ qđ scriptum est: pec¬
Unde intellegi datur. etiã earum
rerũ posse dici se parationẽ. quȩ
non locis sed incor poraliter iinc¬
tȩ fuerant.QQuid sit etiã qđ dixi
anima sicaret corpore in hoc
mundo non est: non potui re¬
cordari. Numquid animȩ mor¬
tuorũ aut non carent corpore.
aut in hoc mundo non sunt.
Quasi uͦ inferi non sint in hoc
mundo. Sed quia carere corpo¬
re in bono posui: fortasse nomi¬
ne corporis: pestes corporeas
apellaui. Qđ si ita est: minus in¬
solenti uerbo usus sũ. ¶Illudquoq
temere dictum est: a summa
essentia speciem corporiꝑ anima

Expanded text:
et illud aliquanto superius dixi, et illud aliquanto superius dixi, id, quod intellegitur, eius modi esse semper, cum intellegatur et animus, qui utique non eius modi est semper. quod uero dixi: animum propterea non posse ab aeterna ratione separari, quia non ei localiter iungitur, profecto non dixissem, si iam tunc essem litteris sacris ita eruditus, ut recolerem, quod scriptum est: pecunde intellegi datur etiam earum rerum posse dici separationem, quae non locis. sed incorporaliter iuncta fuerant. Quid sit etiam, quod dixi: anima si caret corpore, in hoc mundo non est, non potui recordari. numquid enim animae mortuorum aut non carent corpore aut in hoc mundo non sunt? quasi uero inferi non sint in hoc mundo. sed quia carere corpore in bono potest, fortasse nomine corporis pestes corporeas appellaui. quod si ita est, nimis insolenter uerbo usus sum. illud quoque temere dictum est: a summa essentia speciem corporis per animam
Abbreviated transcription (Latin):
sam de agro
mediolaniũ reuersus. scripsi
ubrũ de immor talitate animȩ
quod michi quasi commonito¬
rium esse uolueram: ꝓpter
soli loquia terminanda. quȩ
inper fecta remanserant. Sed
nescio quomodo me inuito: exuc
in manus hominum .&. inter
mea opuscula nominatur.
Qui primo ratiocinationũ
ontortione atq breuitate sic
dbscurus est: ut fatiget cum
legitur etiam intentionẽ mea.
uixq intelligatur ame ipso
Deniq cogitans nichil aliud
quam animos hominũ. inqua¬
dã argumentatione eiusdem
libridixi. Nec esse in eoqui ni¬
chil discit disciplina pocest.
PItemq alio loco dixi.¶ Nec ullã
rem scientia complectitur nisi
quȩ ad aliquã ꝑtina disciplinam¬
¶ Nec uenit in menten. dm̃ non
discere disciplina: & habere om¬
niũ rerũ scientiã in quo etiam
presentia est futurorum. Tale est illud
qđ ubi dictum est: non esse uitã cum
ratione ulli. nisi animȩ. Neq enĩ dõ
sine ratione uita est: cũ apud eũ
& sumina uita. & summa ratio est

Expanded text:
am de agro Mediolanium reuersus scripsi librum de inmortalitate animae. quod mihi quasi commonitorium esse uolueram propter Soliloquia terminanda, quae inperfecta remanserant, sed nescio quo modo me inuito exiit in manus hominum et inter mea opuscula nominatur. qui primo ratiocinationum contortione atque breuitate sic obscurus est, ut fatiget, cum legitur, etiam intentionem meam uixque intellegatur a me ipso. Denique cogitans nihil aliud quam animos hominum in quadam argumentatione eiusdem libri dixi: nec esse in eo, qui nihil discit, disciplina potest; itemque alio loco dixi: nec ullam rem scientia conplectitur, nisi quae ad aliquam pertinet disciplinam, nec uenit in mentem deum non discere disciplinas et habere omnium rerum scientiam, in qua etiam praescientia est futurorum. tale est et illud, quod ibi dictum est, non esse uitam cum ratione ulli nisi animae; neque enim deo sine ratione uita est, cum apud eum et summa uita et summa sit ratio.
Abbreviated transcription (Latin):
nobis est
disseren¬
dum. non
illa dei
Nubio ds̃
est: nam sapientia di filius eiꝰ unige¬
nitus dicitur. sed loquemur de ho¬
minis sapientia : uera tamenquȩ

Expanded text:
nobis est disserendum: non de illa Dei, dubio Deus est; nam sapientia Dei Filius ejus unigenitus dicitur : sed loquemur de hominis sapientia, vera tamen quae
Abbreviated transcription (Latin):
OUINdecic scriesi eta alioyot annos
ed cũ eorũ duodecimũ nondũ ꝑfecissẽ.
& eos diutius tenerẽ quã possent susti¬
nere qͥ uehementer illos habere cupi.¬
ebant: subtracti sunt mͥ minus em̃dati
qua deberent acpossent. quando eos
edere uoluissẽ. Quod postea quam

Expanded text:
uindecim scripsi per aliquot annos. sed cum eorum duodecim non perfecissem et eos diutius tenerem, quam possent sustinere, qui uehementer eos habere cupiebant, subtracti sunt mihi minus emendati, quam deberent ac possent, quando eos edere uoluissem. quod posteaquam
Abbreviated transcription (Latin):
certe quȩri¬
mus. non quãlibet. sed illam
trinitatem quȩ deus est. uerus¬
que ac summus & solus deus.
Expecta ergo quisquis haec
audis. Adhuc enim quȩ rimꝰ.
& talia quȩrentem nenio iuste
reprehendit : sitamen infide
firmissimus quȩrat. quod

Expanded text:
certe quaerimus, non quamlibet, sed illam Trinitatem quae Deus est, verusque ac summus et solus Deus. Exspecta ergo, quisquis haec audis: adhuc enim quaerimus, et talia quaerentem nemo juste reprehendit; si tamen in fide firmissimus quaerat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
diutissime questionem.
quantũ nr̃ȩ mentis
igniculũ lux diuina
dignata. ẽ. formatam
rationib litterisq man¬
datã. offerendã uobis
cõmunicandamq curaui
tã urĩ cupidus iudicii.
quã nr̃i studiosus inuenti
Qua in re quid michi
sit animi. quotiens stilo
excogitata commendo
tum ex ipsa difficultate
raris. idest uobis tantũ
colloquor intelligi potest
Neq enĩ famȩ iactatione
& in anib uulgi clamo¬
rib excitam᷑. sed si quis
est fructus exterior hic
non potest aliã nisi materiȩ
similẽ sperare sententiã
Quocunq igit᷑ a uobis deieci

Expanded text:
diutissime quaestionem, quantum nostrae mentis igniculum lux diuina dignata est, formatam rationibus litterisque mandatam offerendam uobis communicandamque curaui tam uestri cupidus iudicii quam nostri studiosus inuenti. Qua in re quid mihi sit animi quotiens stilo cogitata commendo, tum ex ipsa materiae difficultate raris id est uobis tantum conloquor, intellegi potest. Neque enim famae iactatione et inanibus uulgi clamoribus excitamur; sed si quis est fructus exterior, hic non potest aliam nisi materiae similem sperare sententiam. Quocumque igitur a uobis deieci
Abbreviated transcription (Latin):
& dei sapientiam. Ut idõ non ui
aequalitas. quia non est pater ip
& sapientia : sed genitor uirtuti
entiȩ. Et reuera non mediocri i¬
ne quę̧ri solet: quomodo dicatu
uirtutis & sapientiȩ pater. Ait i¬

Expanded text:
 Dei sapientiam: ut ideo non videatur aequalitas, quia non est Pater ipse virtus et sapientia, sed genitor virtutis et sapientiae. Et revera non mediocri intentione quaeri solet, quomodo dicatur Deus virtutis et sapientiae Pater. Ait e
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. & ad intelligentiã
trinitatis ꝓcaptu infir¬
mitatis humanȩ animũ
intendunt: ex ꝑti diffi-¬
cultates laboriosas. siue in ip̾sa aciem̃tis
conantis intueri in accessibilẽ luce̾. siue

Expanded text:
 ad intelligentiam Trinitatis pro captu infirmitatis humanae animum intendunt; experti difficultates laboriosas, sive in ipsa acie mentis conantis intueri inaccessibilem lucem, sive
Abbreviated transcription (Latin):
huius operis duo decimo
satis egimus discernere
rationalis mentis officiũ
intẽporalibus rebus. ubi
non sola cognitio uerum
& actionĩt uersatur.
abexcellentiore eius dem
mentis officio quod con¬
templandis aeternis reb¬
acicorio post loquemur. nonqu
inipsa .ẽ. Quod tunc melius appa¬
rebit. cũ de monstratũ fuerit ubi
sit: qđ in futuro uolumine lector
de sAi¬

Expanded text:
hujus operis duodecimo satis egimus discernere rationalis mentis officium in temporalibus rebus, ubi non sola cognitio, verum et actio nostra versatur, ab excellentiore ejusdem mentis officio, quod contemplandis aeternis rebadjutorio post loquemur, nondum in ipsa est: quod tunc melius apparebit, cum demonstratum fuerit ubi sit: quod in futuro volumine lector De sa
Abbreviated transcription (Latin):
diutissime questionem.
quantũ nr̃ȩ mentis
igniculũ lux diuina
dignata.ẽ. formatam
rationib litterisq man¬
datã. offerendã uobis
cõmunicandamq curaui
tã urĩ cupidus iudicii
quã nr̃i studiosus inuenti
Qua in re quid michi
sit animi. quotiens stilo¬
ex cogitata commendo
tum ex ipsa difficultate
raris. idest uobis tantũ
colloquor intelligi potest
Neq enĩ famȩ iactatione
l& in anib uulgi clamo¬
rib excitam᷑. sed si quis
est fructus exterior hic
non potest aliã nisi materiȩ
similẽ sperare sententiã.
Quocunq igit᷑ a uobis deieci
Doculos. partim ignaua segnities
partĩ callidus liuor occurrit.
ut contumeliã uideat᷑ diuinis
tractatib in rogare. qui talib
hominũ monstris. non agno¬
scenda hȩc potius quã ꝓcul¬
canda ꝓiecerit. Idcirco stilũ
breuitati contraho. & ex inti¬
mis sũpta philosophię disci¬
plinis. nouorũ uerborum

Expanded text:
diutissime quaestionem, quantum nostrae mentis igniculum lux diuina dignata est, formatam rationibus litterisque mandatam offerendam uobis communicandamque curaui tam uestri cupidus iudicii quam nostri studiosus inuenti. Qua in re quid mihi sit animi quotiens stilo cogitata commendo, tum ex ipsa materiae difficultate raris id est uobis tantum conloquor, intellegi potest. Neque enim famae iactatione et inanibus uulgi clamoribus excitamur; sed si quis est fructus exterior, hic non potest aliam nisi materiae similem sperare sententiam. Quocumque igitur a uobis deieci oculos, partim ignaua segnities partim callidus liuor occurrit, ut contumeliam uideatur diuinis tractatibus inrogare qui talibus hominum monstris non agnoscenda haec potius quam proculcanda proiecerit. Idcirco stilum breuitate contrario et ex intimis sumpta philosophiae disciplinis nouorum uerborum
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ quelibet. & qͥcquid iuraturo esset in promptu & quasi admanũ oc¬
currisset. Eredo intelligebat. qualia cunꝙ oꝑa naturȩ. quȩ atmunistran¬
te diuina ꝓ uidentia gignerent᷑. multo quã hominũ ce quorũlibet opifi¬
ca ẽe meliora. & idõ diuinis honorib digniora. quã ea que intẽplis cole
bantur. Nonquo uere lapis & canis essent colenda sapientibi. seilut
hoc mͦ intelligerent qͥ possent tanta suꝑstitione. demepsos. ẽe. honi¬
nos te mergentib hic esset tã turpis demonstrandus grades
aque uenire sipudexet. uiderent quanto magis pudendũ esserin
turpiore consistert. Simul & illos qui mimdũ istũ insibils̃. siinũ
dmpeeꝰ opinabantur: admonebat turpitudinis suȩ docens eẽ. con¬
sequens. ut quilibet lapis tanquã dĩ sum panticula uure colmetiin
& sierecrarentur. mutarent sententiã. & unũ dm̃ quererentquẽ

Expanded text:
dem quemlibet, et quidquid juraturo esset in promptu, et quasi ad manum ocdem quemlibet, et quidquid juraturo esset in promptu, et quasi ad manum occurrisset. Credo, intelligebat qualiacumque opera naturae, quae administrante divina providentia gignerentur, multo quam hominum et quorumlibet opiticum esse meliora, et idbantur. Non quod uere lapis et canis essent colenda sapientibus sed ut hoc modo intelligerent quod possent tanta sunes, ut emergentibus hic esset tam turpis demonstrandus gradus, ad quem venire si puderet, viderent quanto magis pudendum esset in turpiore consistere. Simul et illos qui mundum istum visibilem, summum Deum esse opinabantur, admonebat turpitudinis suae, docens esse consequens ut quilibet lapis tanquam summi Dei particula jure coleretur. Quod si exsecrarentur, mutarent sententiam, et unum Deum quaererent, quem
Abbreviated transcription (Latin):
quite bonȩ ac beate uia inuera religione
sit constituta. inqua unus ds̃ colitur.
& purgatissima pietate cognoscitur
principiũ naturarũ om̃ium a quo uni¬
uersitas om̃is & inchoat᷑ & ꝑficitur &
continetur : hinc euidentius ernor de¬
prehenditur eorũ popłorũ qui multos deos
colene quam unum uerũ dm̃ & dñm om̃ium maluerunt. quod eorum
sapientes quos phlosophos uocant. scolas habebant dissentientes &
tẽpla cõmuma. Non enĩ uł popłos uł sacerdotes latebat deipsos dõrũ
natura quã diuersa sentirent. cũ suã quisq opinionẽ publice confite¬
ni ñ formidaret. atq om̃ibi si posset ꝑsuadere moliretur. Onĩs tam̃
cũ sectatorib sius diuersa & aduersa sentientibus. ad sacra cõmuna
nullo ꝓhibente ueniebant. Nunc ñ agitur quis eort sensenit uerius. sedcer¬
te illud satis quantũ mͥ iudetur apparet. aliud eos in religione suscepis¬
tes tam̃ audatior cȩteris fuisse ꝑhibetur. iurando ꝑcanẽ quelibet. &e lapi¬

Expanded text:
itae bonae ac beatae via in vera religione sit constituta, qua unus Deus colitur, et purgatissima pietate cognoscitur principium naturarum omnium, a quo universitas et inchoatur et perficitur et continetur: hinc evidentius error deprehenditur eorum populorum, qui multos deos colere. quam unum verum Deum et Dominum omnium maluerunt, quod eorum sapientes, quos philosophos vocant, scholas habebant dissentientes et templa communia. Non enim vel populos vel sacerdotes latebat, de ipsorum deorum natura quam diversa sentirent, cum suam quisque opinionem publice profiteri non formidaret, atque omnibus, si posset, persuadere moliretur; omnes tamen cum sectatoribus suis diversa et adversa sentientibus, ad sacra communia nullo prohibente veniebant. Non nunc agitur, quis eorum verius senserit; sed certe illud satis, quantum mihi videtur, apparet, aliud eos in religione suscepistes tamen audacior caeteris fuisse perhibetur jurando per canem quemlibet, et lapi
Abbreviated transcription (Latin):
ti memetipsũ ac bonũ meũ. quidue
mali euitandũ esset: ait mͥ subito si¬
ue ego ipse siue alius quis extrinsecꝰ
siue intrinsecus nescio. nã hoc ipsũ
est quod magnopere scire molior.
cogitata cõmendabi s: ut ꝑgas adalia.¬

Expanded text:
ti memetipsum ac bonum meum, quidve mali evitandum esset; ait mihi subito, sive ego ipse, sive alius quis extrinsecus, sive intrinsecus, nescio: nam hoc ipsum est quod magnopere scire molior: cui commendabis, ut pergas ad alia
Abbreviated transcription (Latin):
quos deciperent: eligeremus & nos ui¬
ba quib eis responderemꝰ. Cũ uͦ illi.
doctos litteris. & indoctos errore suo
ꝑsequantur. & cũ ꝓmuttunt ueritatem. aue¬
tate conentur auertere: ñ ornato polito
sermone. sed reb manifestis conuincenda e
uanitas eoꝵ. Flacuit enĩmͥ qͦr undã uere
xp̃i anoꝵ sententia. qͥ cũ sint eruditi lib̾ali
litteris. tam̃ alios libros nr̃os quos aduersi
manicheos edidimꝰ cũ legissent: uider̃ eos ab u¬
peritiorib aut ñ aut difficile intelligi. & i
bem uolentissime monuer̃ ut cõmunẽ loquen
consuetudinẽ ñ desererẽ. si eryores illos tã ꝑnitiosos.

Expanded text:
quos deciperent, eligeremus et nos verba quibus eis responderemus: cum vero illi et doctos litteris, et indoctos errore suo persequantur, et cum promittunt veritatem, a veritate conentur avertere; non ornato politoque sermone, sed rebus manifestis convincenda est vanitas eorum. Placuit enim mihi quorumdam vere christianorum sententia, qui cum sint eruditi liberalibus litteris, tamen alios libros nostros, quos adversus Manichaeos edidimus, cum legissent, viderunt eos ab imperitioribus, aut non aut difficile intelligi, et me benevolentissime monuerunt ut communem loquendi consuetudinem non desererem, si errores illos tam perniciosos
Abbreviated transcription (Latin):
rogem. deinde ut me agã dignũ quẽ
exaudias. postremo ut liberes. Ds̃ ꝑ
quẽ om̃ia quȩ ꝑse ñ efsent tendunt ad esse.
ds̃ qui ne id quidẽ qđ se inincẽ ꝓdĩt
perire ꝑmittis. ds̃ qui de nichilo mun¬
dũ istũ creasti quẽ om̃iũ ocłi sentrunt
pulcherrimũ. ds̃ qui malũ ñ facis & facis
esse nepessimũ fiat. ds̃ qui paucis adid qđ ue¬
re .ẽ. refugientib ostendis malũ nichil. ẽe ds per
amat om̃e qđ potest amare. siue sciens siue nesciens. ds̃ in guo st̃ om̃ia cui
tam̃ uniuerse creaturę nec turpitudo turpis est nec malicia nocet. nec
error errat. ds̃ qui nͥ mundos uerũ scire nolusti. ds̃ pat̾ ueritatis. pa
sapientiȩ. pater uenȩ simnnȩq uitȩ. pater beatitudinis. ꝑat̾ bom ꝙ̾¬

Expanded text:
rogem, deinde ut me agam dignum quem exaudias, postremo ut liberes. Deus per quem omnia, quae per se non essent, tendunt esse. Deus qui ne id quidem quod se invicem perimit, perire permittis. Deus qui de nihilo mundum istum creasti, quem omnium oculi oculi pulcherrimum. Deus, qui malum non facis, et facis esse, ne pessimum fiat. Deus, qui paucis ad id, quod vere est, refugientibus, ostendis malum nihil esse. Deus, per amat omne, quod potest amare, sive sciens, sive nesciens. Deus, in quo sunt omnia, cujus tamen universae creaturae nec turpitudo turpis est, nec malitia nocet, nec error errat. Deus, qui nisi mundos, verum te scire noluisti, Deus Pater veritatis, Pater sapientiae, Pater verae summaequ
Abbreviated transcription (Latin):
LMTantane est illa ut excogi¬
tata illã om̃ia bene seruet. AUGS. Difficile ẽ. immoñpotest PATLO
Ergo scribendũ est. Sed quid agis qđ ualitudo tua scribendi laborem
cusat. nec ista dictari debent. Nã solitudinẽ merã desider
Uerũ dicis. Itaq prorsus nescio quid agã RA¶¶OOra salutẽ & auxi¬
liũ qͦ ad concupita ꝑuemas. & hoc ipsũ litteris manda. ut ꝓsalute tua
fias ammosior. Deinde qđ inuenis ꝑ aucis conclusiunculis breuit᷑ collige
Nec mͦ cures inuitationẽ turbȩ legentiũ. paucis ista sat er̃ cunb tuis. N. Ita faciã
ES UNWEASITATIS CONDI¬
Tor prȩsta michi primũ utte bene

Expanded text:
Tantane illa est ut excogitata omnia bene servet? A. Difficile est, imo non potest. R. Ergo scribendum est. Sed quid agis, quod valetudo tua scribendi laborem recusat? Nec ista dictari debent; nam solitudinem meram desiderant. A. Verum dicis. Itaque prorsus nescio quid agam. R. Ora salutem et auxilium quo ad concupita pervenias, et hoc ipsum litteris manda, ut prole tua fias animosior. Deinde quod invenis paucis conclusiunculis breviter collige. Nec modo cures invitationem turbae legentium; paucis ista sat erunt civibus tuis. A. Ita faciam. 2. Deus universitatis conditor, praesta mihi primum ut bene
Abbreviated transcription (Latin):
solent figura imp̃cantis futura p̃dicere sic̃ figura p̃tia
tẽporis. ea quȩ uentura erant sepe ceciner̃. Et reddi¬
tione reddet nob̾ omĩamala que ostendimꝰ ei. Ex hac
locutione ait & apłs. Alexander erariꝰ multa mala
mͥ ostendit. Ostendimꝰ enĩ dictũ. ẽ: uł ostendit. ꝓeo¬
affuit. s oñs me dereliquer̃. Ñ illis imputetur.
Nouorat ꝓ alȩxandro. qͥ inuidentia frat̾uitatẽ oppug¬
nando peccauerat. Pro hisautẽ qͥñ oͥbruꝑant amorẽ.
s timore succubuer̃: orat ut eis ignoscatur. Qua ppt̃¬
xeĩ qͥsq oppugnat frat̾nitatẽ. & adu̾sus ipsã grãm
qͣ reconciliatũs.ẽ. dõ: inuidentiȩ facibꝰ agitur. Et¬

Expanded text:
solent figura imprecantis futura praedicere, sicut figura praeteriti temporis, ea quae ventura erant, saepe cecinerunttione reddet nobis omnia mala quae ostendimus ei. Ex hac locutione ait et Apostolus, Alexander aerarius multa mala mihi ostendit : ostendimus enim dictum est, vel ostendit, proi. Omnes me dereliquerunt: non illis imputetur. Non orat pro Alexandro qui invidentia fraternitatem oppugnando peccaverat, sed pro his orat qui non abruperant amorem, sed timore succubuerant ut eis ignoscatur. Quapisquam oppugnat fraternitatem, et adversus ipsam gratiam qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur. Do
Abbreviated transcription (Latin):
in effabili ꝑfruitione ueritatis. & tanto magis om̃ia
dici possunt. qͣnto minꝰ digne dici aliqͥd potest. Nã
& lux.ẽ. illuminatoꝵ. & reqͥes exercitatoꝵ: & patria
redeuntiũ. & esca indigentiũ: aecorona uincentiũ.
Et quȩcunqi bona tẽporalit̾ transeuntia ꝑcceaturȩ par-¬
tesertor appetit infideliũ. ueriora in etnũ manentia.
Increatore om̃iũ. simul inuentura .ẽ. pietas filioꝵ.¬

Expanded text:
ineffabili perfructione veritatis: et tanto magis omnia ineffabili perfructione veritatis: et tanto magis omnia dici possunt, quanto minus digne dici aliquid potest. Nam et lux est illuminatorum, et requies exercitatorum, et patria redeuntium, et esca indigentium, et corona vincentium: et quaecumque bona temporaliter transeuntia per creaturae partes error appetit infidelium, veriora in aeternum manentia in Creatore omnium simul inventura est pietas filio
Abbreviated transcription (Latin):
desidare debeniꝰ. Perũ sũ enĩ. ẽ: & nescio utrũ uerũ quẽ
diligis timere neueniat orare. adueniat regnũ tuũ.
&timere ne ex audiaris. Vnde autẽ timor. qͥa udex
uenturus. ẽ : Nunqͥd iniustus. nunqͥdmaliuolꝰ. nunqͥd
inuidus. nunqͥd postremo ab alto̾ expectans nosse causã
tuã. neforte ille quẽ iustrux isti uł p̃uaricatione te
timeas accusatos ẽ de qͦ ipsedix̃. Princeps huiꝰ mundi
missus. ẽ. foras. Non timeas malũ aduocatũ. Ille enim
tͥ maduocatus. ẽ: qͥ tc̃ iudex futurꝰ. ẽ. Ille erit & tũ.
Tua&causa tua. Sermo causȩ tuȩ. testimoniũ c̃scientiȩ
tuȩ. Qsqͥs gͦ futurũ udicẽ times. p̃sentẽ conscientiã
tua mͦ coͥrige. Parũne tͥ ẽ. qđd p̃t̾ita non reqͥrat: Sine
reliqͥ spatio tẽporis tc̃ uidicabit. sed cũ qͣnto spatiotẽ¬
poris m p̃cipit. tc̃ iã corrigi ñ licebit. Modo qͥs ꝓhibet ⁊¬
Suꝑ .ẽ. mͥ corona iustitię. Omĩa dicipossunt de illa

Expanded text:
desiderare debemus. Perversum enim est, et nescio utrum verum, quem diligis timere ne veniat; orare, «Adveniat regnum tuum» ; et timere ne exaudiaris. Unde autem timor? quia judex venturus est? Numquid injustus? numquid malevolus? numquid invidus? numquid postremo ab altero exspectans nosse causam tuam; ne forte ille quem instruxisti, vel praevaricatione te timeas accusatorem, de quo ipse dixit: «Princeps hujus mundi missus est foras» . Non timeas malum advocatum; ille enim tibi modo advocatus est, qui tunc judex futurus est. Ille erit, et tu, et causa tua; sermo causae tuae, testimonium conscientiae tuae. Quisquis ergo futurum judicem times, praesentem conscientiam tuam modo corrige. Parumne tibi est quod praeterita non requiret? Sine reliquo spatio temporis tunc judicabit: sed cum quanto spatio temporis modo praecipit? Tunc jam corrigi non licebit: modo quis prohibetst nobis corona justitiae . Omnia enim dici possunt de illa
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłe ante uirginis partũ scõs habuer̃. qͥ desidarent
in carnationis eius aduentũ. Ista uͦ tẽpora ex qͦ ascendit
incelũ scõs habent qui desident eiꝰ manifestationẽ ad
uiuos & mortuos udicandos. Neq hoc ȩccłȩ desidiũ ab
inttio usq infinẽ scłi requi euit aliqͣntũ. nisi qͣndiu
lnc cũ discipłis incarne uersatꝰ ẽ: ut totiꝰ corporis xẽi

Expanded text:
habuerunt qui desiderarent incarnationis ejus adventum: ista vero tempora ex quo ascendit in coelum, sanctos habent qui desiderent ejus manifestationem ad vivos et mortuos judicandos. Neque hoc Ecclesiae desiderium ab initio usque in finem saeculi requievit aliquantum, nisi quamdiu hic cum disci
Abbreviated transcription (Latin):
etu a ñ solũ erat. uerũ etiã ꝓmisit uitã et̾nã quã manifestauti
tẽporibꝰ sins: id .ẽ. congruis. Quid aliud quã uerbũ
suũ : hec . ẽ. enĩ uita et̾na. Quomͦ autẽ ꝓnusit cũ homi¬
nibꝰ utiq ꝓnuserit qui nondũ erant ante tẽpora et̾na.
nisi qͥa ineius ȩt̾nitate atq inipso u̾bo eiꝰ eidẽ coet̾no
iã p̃destinatione fixũ erat: qđ suo tẽpore futurũ erat.¬
Siinpͥcipio tẽporis dm̃ fecisse cȩlũ & t̾ram credamꝰ
debemus utiq intelligere: qđ ante pͥncipiũ tẽporis
ñerat tẽpus. Dĩ enĩ fec̃ tẽpora. Et ideo antequam
faceret tẽpora. ñerant tẽpora. Ng possumꝰ dicere
fuisse aliqđ tẽpus qͣndods̃ ñdũ aliqͥd faceret. Quo mͦ
enĩ erat tẽpus qđ dĩ non faceret. cũ om̃iũ tẽpoꝵ ipse

Expanded text:
erna non solum erat, verum etiam promisit vitam aeternam, quam manifestavit temporibus suis, id est, congruis. Quid aliud Verbum suum? Ipse est enim vita aeterna. Quomodo autem promisit, cum hominibus utique promiserit, qui nondum enisi quia in ejus aeternitate atque in ejus verbo sibi coaeterno, jam praedestinatione fixum erat, quod suo tempore futurum eratincipio temporis Deum fecisse coelum et terram credamus, debemus utique intelligere, quod ante principium temporis non erat tempus. Deus enim fecit et tempora. Et ideo antequam faceret tempora, non erant tempora. Non enim possumus dicere fuisse aliquod tempus quando Deus nondum aliquid fecerat, quomodo enim erat tempus quod Deus non fecerat, cum omnium t
Abbreviated transcription (Latin):
erba quib narratur quomodo as paradisum plantauert. areoq. horeo
ur fecerat collocarit: adeũꝙ adduxerit anumalia quib nomine aay¬
neret in quib: cu adiutoriũ simile illi ñfuisset inuenatũ turae ei miiere
costa eiꝰ detracta for mauerit: satis nos admonent: hec ũ ad illã oꝑatiomemi
ꝑtinere unde requieuit dic septimo. s ad istã poti qua ꝑ tempo
cursus usq nunc opatur. Cũ enĩ paradisus plartos ut. ibi homuniem
plantauat de paradisũ in eden ad orientem. & posuit ibi hornesrie¬
iem finxerat. & eiecit dẽ adhuc de t̾ra om̃e lignũ pulcrũ ad.¬

Expanded text:
erba, quibus narratur, quomodo deus paradisum plantauerit in eoque hominem, quem fecerat, conlocarit ad eumque adduxerit animalia, quibus nomina inponeret, in quibus cum adiutorium simile illi non fuisset inuentum. tunc ei mulierem costa eius detracta formauerit, satis nos admonent haec non ad illam operationem dei pertinere, unde requieuit in die septimo, sed ad istam potius, qua per temporum cursus usque nunc operatur. cum enim paradisus plantaretplantavit Deus paradisum in Eden ad orientem, et posuit ibi hominem quem finxerat. Et produxit adhuc Deus de terra omne lignum formosum ad
Abbreviated transcription (Latin):
quod iã eiecerat. tunc utiq potentialit̃ & causalit᷑ in ope ꝑtinente ad
creanda om̃ia simul. aquibis consũmatis indie septimo requieuit:
quȩ sexto die creata sunt: aꝑtissime scriptura declarat. Auima u¬
licet scđm uñ quodq genus quadr upedũ. & repentiũ. & bestiai
ipse homo. adimaginẽ dĩ masculus & femina. Proinde potuit p̃ti¬

Expanded text:
quod iam eiecerat: tunc utique potentialiter et causaliter in opere pertinente ad creanda omnia simul, a quibus consummatis in die septimo requieuit, Sed quae sexto die creata sunt, apertissime Scriptura declarat; anima licet secundum unumquodque genus quadrupedum et repentium et bestiarum et ipse homo ad imaginem dei masculus et femina. proinde potuit p
Abbreviated transcription (Latin):
meꝰ respondente. multa in mediu̾ ꝓlata fussent: ad
hoc tande̾ deducta st̃ u̾ba. ut de humani potissimũ
cordis instabilitate ꝙ inqͥetudine. admirari simil
exposcerent sibi demonstrari ꝗͣ causa in corde hõrs
tantas cogitationũ fluctuatioes agerq. ac demn̾ siqͣarce
ie laboris cuilibp̃ exercitatio̾e huic tanto malo obiuiari posi
siimoꝑe doc̾i flagitarent: nos qͣntũ dõ aspirante ualiumꝰ in
utroꝙ caritatĩ frm satis face uolentes. utriꝰꝙ qͣstiõis nodũ
ductis tã ex auctoritate ꝗͣ ex rõne fimnamtis solumꝰ. In qua
Rimo gͥ demonstrandũ ÷ unꝰ tanta in cordẽ hoĩs iassiti¬
do oriat᷑. ac deinceps qͦmͦ ad pacẽ stabile̾ mens humana
reduci. qͣlit̃q in eadẽ stabiluate sua conseruari possit

Expanded text:
e respondente, multa in medium prolata fuissent, ad hoc tandem deducta sunt verba, ut de humani potissimum cordis instabilitate et inquietudine admirari omnes exposcerent, demonstrari sibi quae causa in corde hominis tantas cogitationum fluctuationes ageret, ac deinde si qua arte, sive laboris cujuslibet exercitatione huic tanto malo obviam iri posset, summopere doceri flagitarent; nos quantum Deo inspirante valuimus, in utroque charitati fratrum satisfacere volentes, utriusque quaestionis nodum duPrimo igitur demonstrandum est, unde tanta in corde hominis vicissitudo oriatur, ac deinceps quomodo ad pacem stabilem mens humana reduci, qualiterque in eadem stabilitate sua conservari possit
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentẽ. Dec uerba scripturȩ nobis & in pͥn¬
cipio suꝑioris libri consideranda ꝓposaioms.
&e de ipso homine facto. maxime ꝙ de eiꝰ corpo¬
re: quantu latis duximsꝰ. qd seđm scripturas
uisũ.ẽ. disseruimus. S qͥa de anima humana non
par ua questio.ẽ.adhunc eã librũ differendã puta¬
ułmꝰ. nescientes quãtũ nos dñs ad iuturus. ȩẽt. recte s¬
ñ. ex̾. loquturos. Recte. ẽ. autẽ: ueracit᷑ at &x conguent̾. Nichil auda
refellendo. nichil temere afirmãdo. dũ adhuc dubiũ.ẽ. uerũ falsũ
: siue fidei siue seientie xpictiane. quod aute doceri potest. uł rei
tione aꝑtissima. uł ser ipturarũ autoritate certissima sine councta

Expanded text:
uiuentem. haec uerba scripturae nobis et in puiuentem. haec uerba scripturae nobis et in pcipio superioris libri consideranda proposueramus et de ipso homine facto maximeque de eius corpore, quantum satis duximus, quod secundum scripturas uisum est, disseruimus. sed quia de anima humana non parua quaestio est, ad hunc eam librum differendam putauimus nescientes, quantum nos dominus adiuturus esset recte non esse locuturos. recte autem est ueraciter atque congruenter nihil audacter refellendo, nihil temere adfirmando, dum adhuc dubium est, uerum falsumne sit, siue fidei siue scientiae christianae, quod autem doceri potest, uel rerum ratione apertissima uel scripturarum auctoritate ce
Abbreviated transcription (Latin):
tenebre erant suꝑ abyssũ. ut translato uerbo tenebrosa abyssũ in¬
elligamꝰ: naturã uite informem nisi conu̾tatur ad creatore̾
solũmͦ formari potest ioñ sit abyssus. & illuminari ut ñ sit cenebrosa.
Et qͦmͦ dictũ ẽ cenebre erant suꝑ abyssũ an quia ñ erat lux que si esset
iq sc̃ꝑ ẽẽt &e tãq suꝑ funderetur. quod tuncfit increatura si¬
cuali cõcõutit᷑ ad incõmutalile atq in cõꝑabile lum̃ quod est ds.
itatem ad aliquid liquidũ minime que dubiũ ꝑuenire potuera fac il¬
iue quia tanta questio.ẽ. ut etiã qui ea ueraciter soluunt ñfci
ntelligantur atalibus qualis ipse sũ. fateor neminẽ adhuc mͥ ꝑsuas¬
otuero: si conatũ i eũ dñs adiłierit. sequẽti uolumine explicare curabo¬
⁊ fuixit ds̃ hominẽ puluerẽ deterra. & flauit in
faciẽ eius flatũ uitȩ: & factus. ẽ. homo in aĩã

Expanded text:
Tenebrae erant super abyssum, ut translato verbo tenebrosam abyssum inTenebrae erant super abyssum, ut translato verbo tenebrosam abyssum intelligamus, naturam vitae informem, nisi convertatur ad Creatorem qui solummodo formare potest ut non sit abyssus, et illuminare ut non sit tenebrosa. Et quomodo dictum est, Tenebrae erant super abyssum? An quia non erat lux, quae si esset, utique superesset, et tanquam superfunderetur, quod tunc fit in creatura spiritali cum convertitur ad incommutabile atque incorporale lumen, quod est Deus? itatem ad aliquid liquidum minimeque dubium pervenire potuerunt; sive quia tanta quaestio est, ut etiam qui eam veraciter solvunt, non facile intelligantur a talibus, qualis ipse sum: fateor neminem adhuc mihi persuaspotuero, si conatum meum Dominus adjuverit, sequenti volumine explicare curaboinem puluerem de terra et flauit in faciem eius flatum uitae, et factus est homo in animam
Abbreviated transcription (Latin):
intelligatur atq ita dixisse celłaTerrã ut omem creaturã corporeã suꝑiorẽ
atq inferiorẽ significare uoluit. Anusq informis materia dicta est clũ
de cerra sp̃uał indelicet uita sicuti e̾e̾ potest inse ñ conu̾sa ad creatorẽ. tali
eñĩ comu̾sione format᷑ atq ꝑficit᷑. si aut̃ non conu̾tat᷑ informis c̃ corꝑał aũt¬
si posit intclugi ꝑpͥuatioriẽ oĩs conporee qualitatis que apparet in materia
formata. cũ iã species sũt corꝑũ siue insu siue alio quolibet sensu corꝑis ꝑ¬
ptibiles. An celũ intelligendũ ẽ creatura spiritualis ab exordio qui
in quid erat inuisibił & in cõposita & tenebre erant suꝑ abissũ. quibus uerbis
his etiã posteriorib u̾bis significatur. corꝑalis quidem eo qͥ dic¬
tũ ẽ t̾ra erat in uisibilis & in cõposita. spiritualis aut̃ eo qͥ dictũ est.

Expanded text:
intelligatur, atque ita dixisse coelum et terram, ut omnem creaturam corpoream superiorem intelligatur, atque ita dixisse coelum et terram, ut omnem creaturam corpoream superiorem atque inferiorem significare voluerit? an utriusque informis materia dicta est, coelum et terra, spiritalis videlicet vita, sicuti esse potest in se non conversa ad Creatorem? tali enim conversione formatur atque perficitur, si autem non convertatur informis est. Corporalisi possit intellegi per priuationem omnis corporeae qualitatis, quae adparet in materia formata, cum iam sunt species corporum siue uisu siue alio quolibet sensu corporis perceptibiles?. An caelum intellegendum est creatura spiritalis ab exordio, quoinquit, erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum: quibus uerbis his etiam posterioribus verbis significatur? Corporalis quidem, eo quod dicautem erat invisibilis et incomposita; spiritalis autem eo quod dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
dicuitaur. In libris aut̃ õib intueri oportet que ibi et̃na
intim̃tut. que facta narrent᷑. que futura p̾nũtientur.
que agenda p̃cipiantur ł moneantur. Innarratione gͦ rerũ
factarũ querttur. utrũ oĩa sc̃m figurarũ tantũ modo intellectũ figurant᷑
ã ñ ẽt̾ accpienda figuralit̾. millus xp̃stianꝰ dicere audebit. attendens apłm
dicentem. Dia aut̃ hec infigura contĩgebant illis. Et illud quod in genesi
scriptũ ẽ.p̃t̃ allegoriã significationẽ in pͥncipio fecit ds̃ celũ cet̾rã. Utrũ¬
inpricipio tẽporis an quia pͥmo oĩũ facta snt. an in principio quod est
erbũ dĩ unigenitus filius. Et qͦmͦ possit ostendi dm̃ sine ulla su
mutatione operari mutabilia. & tẽporalia & quid significetur nomi¬
ne celi & t̾re. Utrũ spiritualis corporalisq creatura cdi aet̾re uocabu¬
sĩ acceperit: an tantũ mͦ corporalis ut in hoc libro despirituali ta

Expanded text:
utem omnibus sanctis intueri oportet quae ibi aeterna intimentur, quae facta narrentur, quae futura praenuntientur, quae agenda praecipiantur uel moneantur. in narratione ergo rerum factarum quaeritur utrum omnia secundum figurarum tantummodo intellectum accipiantur Nam non esse accipienda figuraliter, nullus christianus dicere audebit, attendens Apostolum dicentem, Omnia autem haec in figura contingebant illis : et illud quod in Genesi do dictum est praeter allegoricam significationem, In principio fecit Deus coelum etin principio temporis? an quia primo omnium facta sint? an in principio quod est Verbum Dei unigenitus Filius? Et quomodo possit ostendi Deum sine ulla sui commutatione operari mutabilia et temporalia? et quid significetur nomine coeli et terrae? utrum spiritalis corporalisque creatura coeli et terrae vocabulum acceperit? an tantummodo corporalis ut in hoc libro de spiritali tacuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ARTE NATURÃ
er colones
colorirus
ꝑmiscentes : uisi¬
biles corporũ
depingunt imagines.
Et faciunt homines. & anima¬
lia & arbores. & reges. & rusticos.
u& barbaros. & pugnas. & rixas.
torrentes sanguinũ. & lanceas.
& loricas. & scuta & sedem regalem.
& imperatorẽ sedentẽ. & barbarũ
subditum & gladiũ acutũ. & fluinos
decurrentes. & campos uarus florib

Expanded text:
arte naturam, et colores coloribus permiscentes visibiles corporum depingunt imagines, et faciunt homines, et animalia, et arbores, et reges, et rusticos, et barbaros, et pugnas, et rixas, torrentes sanguinum, et lanceas, et loricas, et scuta, et sedem regalem, et imperatorem sedentem, et barbarum subditum, et gladium acutum, et fluvios decurrentes, et campos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmiscentes :¬
biles corporũ
depingunt imag
Et faciunt homines. & an
& loricas. & scuta & sedem ri¬

Expanded text:
miscentes visibiles corporum depingunt imagines, et faciunt homines, et anet loricas, et scuta, et sedem r
Abbreviated transcription (Latin):
decepta est. tii amuliere. Idẽ. illã suꝑior creatura
decepit. te inferior. Te enim mulier decepit. illam
malus licoe tamen angłs. Si tu inferiori non potiusti
resistere. qͦmͦ illa potuit suiꝑiori: Culpa tua: illam
absoluit. Si demerito culpe̾ dubitas: int̾rogemꝰ senten.¬
tiã. Illi dictũ ÷ intristicia paries filios. & aduirũ tuũ¬
conuersio tud & ipse tui dñabit᷑. uiro aut̃ dr̃. t̾ra es
& int̾rã ibis. Et uere iusta sententia. Quandoqͥdẽ
si adã qđ ad ño dõ audierat seruare ñ potuit. qͦmͦ
potuit seruare mulier qđ audiuit auiro. Si illũ
dĩ uox ñ confirinauit. qͦmͦ istã uox confirmar&
humana. Deniq adã conuentꝰ. qđ contͣ diuina
que corã audierat p̃cepta gustassos. nichil habuit
qd dicero. nisi qđ sibi mulier dedissos & manducassos.
Mulier aut̃ ait. serpens traduxit me. & manducaui.
Quanto maior mulieris absolutio. Ille arguit᷑. hec

Expanded text:
decepta est, tu a muliere: id est, illam superior creatura decepit, te inferior; te enim mulier decepit, illam malus licet, tamen angelus. Si tu inferiori non potuisti resistere, quomodo illa potuit superiori? Culpa tua illam absolvit. 26. Si de merito culpae dubitas, interrogemus sententiam. Illi dictum est: In tristitia paries filios, et ad virum conversio tua, et ipseet in terram ibis . Et vere justa sententia; quandoquidem si Adam quod a Domino Deo audierat, servare non potuit, quomodo potuit servare mulier quod audivit a viro? Si illum Dei vox non confirmavit, quomodo istam vox confirmaret humana? 27. Denique Adam conventus, quod contra divina quae coram audierat praecepta, gustasset, nihil habuit quod diceret, nisi quod sibi mulier dedisset, et manducasset: mulier autem ait; Serpens traduxit me, et manducavi . Quanto major mulieris absolutio! Ille arguitur, haec
Abbreviated transcription (Latin):
DIGESSIMUS¬
tempus est soror sca eaquȩ mecum
anq is cũ saluatoriᷤ natałi ad apłm petrum uirginitatis
professionẽ uestis qͦq mutatione signares qͦ enĩ inlius die
quã qͦ Uirgo posteritatẽ adqͥsiuit: stantib & iam
puellis dei cõpluribus. quȩ certarent inuicẽ detua soc¬
etate. bonas inqͥt filia nuptias desiderasti. Uides quant᷑¬
unguentoꝵ tuoꝵ curramꝰ. Induxit me rex intabernacͥu
suum. Abosculis coepit. ut ad tab̾naculum ꝑ uenirae.
Itilla tam patiens duri laboris. exercitateq uirtutis. ut
aꝑiat manu claustra. in agrũ exeat. in castellis maneat.
inpͥncipio tamen retro odõrẽ currit unguenti. max cum
intab̾naculũ uenerit. unguentũ mũtat᷑ acastellis
eniq qͦ uadit uide. Simũrꝰ inquit ÷. edificemꝰ suꝑ eu̾
turres argenteas. Que ludebat osculis. iam turres erigi
ut preciosis scõꝵ turrita fastigiis. non solũ hostiles frus.¬
tretur incursus. uerum ceiãm bonorum ꝓpugnacula

Expanded text:
digessimutempus est, soror sancta, ea quae mecum Namque is, cum Salvatoris natali ad apostolum Petrum virginitatis professionem vestis quoque mutatione signares, quo enim melius die, quam quo virgo posteritatem acquisivit? astantibus etiam puellis Dei compluribus quae certarent invicem de tua societate: Bonas, inquit, filia, nuptias desiderasti. Vides quantunguentorum tuorum curramus: Induxit me Rex in tabernaculum suum . Ab osculis coepit, ut ad tabernaculum perveniret. 43. At illa tam patiens duri laboris, exercitataeque virtutis, ut aperiat manu claustra, in agrum exeat, in castellis maneat; in principio tamen retro odorem currit unguenti: mox cum in tabernaculum venerit unguentum mutatur a castellis. Denique quo vadit, vide: Si murus, inquit, est, aedificemus super eum turres argenteas . Quae ludebat osculis, jam turres erigit; ut pretiosis sanctorum turrita fastigiis, non solum hostiles frustretur incursus, verum etiam bonorum propugnacula
Abbreviated transcription (Latin):
Rł QUNS nobis est deeffugiendo scło
isto sermo. atq utina quã facilis sermo.
tã crͣutꝰ & sollicitꝰ affectꝰ. Sed qđ peuis
ẽ. frequent̾ irrepit t̾renarũ illecebra
cupiditatũ. & uanitatũ offusio mentẽ
occupat. ut qđ studeas uitare hoc cogites.
animoq uoluas. qđ cauere difficile ÷ homini. ex¬
uere aut̃ impossibile. Deniq uoti magis eam ẽẽ.
rẽ quã effectꝰ. testat᷑ ꝓpħa. dicendo. Dedina cor
meũ intestimonia tua. & non in auariciã. NoN

Expanded text:
requens nobis, inquit, de effugiendo saeculo isto sermo atque utinam quam facilis sermo tam cautus et sollicitus affectus! sed quod peius est, frequenter inrepit terrenarum inlecebra cupiditatum et uanitatum offusio mentem occupat, ut quod studeas uitare hoc cogites animoque uoluas. quod cauere difficile est homini, exuere autem inpossibile. deniqueuoti magis eam esse rem quam effectus testatur propheta dicendo: \'declina cor meum in testimonia tua et non in auaritia
Abbreviated transcription (Latin):
LIUXTA UELESTIS SETEN¬
TIAM UERITATIS UERBI
IO TIUS quod cunq ociosum
fuerimꝰ locuti. habemꝰ presen¬
tare rationem. uł si unqͥsꝙ
seruus credita sibi talenta
intra t̾rã suã uł quasi timid̾
fenerator uł qͣsi auarꝰ possessor
ab sonderit. non medioerẽ dn̾o
reuertente afensa incide. iure nob̾ uerendũ. ẽ. qͥbu̾s
lic&e ingeniũ tenue. necessitas tamen maxima
Maiore siqͥdẽ pudoris periculo. audit᷑ nr̃a uox quam¬

Expanded text:
uxta coelestis sententiam veritatis , verbi totius, quodcumque otiosum fuerimus locuti, habemus praestare rationem: vel si unusquisque servus credita sibi talenta intra terram suam vel quasi timidus fenerator, vel quasi avarus possessor absconderit , non mediocrem, domino revertente, offensam incidet; jure nobis verendum est, quibus licet ingenium tenue, necessitas tamen maxima Majore siquidem pudoris periculo auditur vox
Abbreviated transcription (Latin):
quisq metuentes. fauere coeperunt. qͥ impedire quere.¬
bant. Nec dispendiũ debitarũ attulit uirginitas
facultatũ.s &iã emolumentũ integritatĩs accepit
Habitis puelle deuotionis primiũ. parentes cauete
offensionis exemplũ.

Expanded text:
quisque metuentes, favere coeperunt, qui impedire quaerebant: nec dispendium debitarum attulit virginitas facultatum, sed etiam emolumentum integritatis accepit. Habetis, puellae, devotionis praemium: parentes, cavete offensionis exemplum.
Abbreviated transcription (Latin):
fuerimꝰ locuti. habemꝰ presen¬
tare rationem. uł si unꝰqͥsq
seruus credita sibi talenta
diuidenda foreNI. ut multi
intra t̾rã suã uł quasi timidꝰ
fenerator uł qͣsi auarꝰ possessor.
ab sonderit. non medioerẽ dño

Expanded text:
fuerimus locuti, habemus praestare rationem: vel si unusquisque servus credita sibi talenta dividenda forent, ut cresceintra terram suam vel quasi timidus fenerator, vel quasi avarus possessor absconderit , non mediocrem, do
Abbreviated transcription (Latin):
conferre soles beate memoriae
liberii precepta reuoluere.
utqͦ uir sane¬
tior. eo sermo accedãt gratiosior.
anꝙ is cũ saluatori natali ad apłm petrum uirginitatis
professionẽ uestis qͦq mutatione signares qͦ enĩ mlius die
quã qͦ Uirgo posteritatẽ adqͥsiuit. stantib & iam

Expanded text:
conferre soles, beatae memoriae Liberii praecepta revolvere; ut quo vir sanctior, eo sermo accedat gratior. Namque is, cum Salvatoris natali ad apostolum Petrum virginitatis professionem vestis quoque mutatione signares, quo enim melius die, quam quo virgo posteritatem acquisivit? astantibus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
MUISIT̃ UOLUIMUS
NON EHIM POTUIMUS
explicate ut ꝑse cęlestis
grã muneris inuitor legentẽ.
Scdo libro uirginem
institui decoe. cetanquã
cõpetentiũ preceptorum
magisteriis erudiri
Sẽd qm̃ nos infirmi et
admonendi sumꝰ. orim¬
pares ad docendũ. debet
enĩ is qͥ docoe. supͣ cum qui
docet᷑ extolli. ne uel suscep¬
tũ deseruisse munꝰ. uł nob̾
arrogasse ampliꝰ uderem̃. exemplis potiꝰ quam paeptis
putauimꝰ inbuendam. lico amplius ꝓficiatur exemplo.
qͣm nec difficile quod iam factum ẽ. estimatur. xutile
quod ꝓbatum .. atreligiosum qđ hereditario quodam
pat̾nę uirtutis usu innos ÷ successione transfusum.

Expanded text:
sit, voluimus non enim potuimus explicare; ut per se coelestis gratia muneris invitet legentem. Secundo libro virginem institui decet, et tamquam competentium praeceptorum magisteriis erudiri. 2. Sed quoniam nos infirmi ad monendum sumus, et impares ad docendum debet enim is qui docet supra eum qui docetur excellere, ne vel susceptum deseruisse munus, vel nobis arrogasse amplius videremur, exemplis potius quam praeceptis putavimus imbuendam: licet amplius proficiatur exemplo; quoniam nec difficile quod jam factum est aestimatur, et utile quod probatum, et religiosum quod haereditario quodam paternae virtutis usu in nos est successione transfusum.