comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de boni interioris gła ad appetitũ exterioris labit᷑.
semꝑ ad deteriorẽ uanitatem p̾cipitet᷑. S neq hic
stare potest semel cepta corruptio. Nã bona carniᷤ
sicut prius dum non habent᷑. ut queri debeant cupido
blandiunt᷑ ꝑ speciem: ita postmodũ dum possiden¬
der fractũ eneruit et emollitũ usu illiciunt ad uo¬
luptatem. Sicq miser animus post amorẽ uane
laudis. post ardorẽ magis uane cupiditatis. nouis¬
sime ad appetitũ uoluptatis inflãmaturꝰ ut iam
etiã in carne uanitatem seminare incipiat: ut p
de carne caro factus. fructũ uanitatis in corrup¬
tione metat. Hic est enim fructus uanitatis. ut̃
mens̃ misera tandẽ carnalib desideriis obruta
et in uoluptate carnaliũ desideriorũ sopita in tm̃
obdormiat. ut iam nunc sapientiã ñ solũ ueri¬
tate sed nec specie quidem requirat: tantoq a uidiꝰ
totam se ad carnis uoluptatẽ male dulcem exꝑien¬

Expanded text:
de boni interioris gloria ad appetitum exterioris labitur, de boni interioris gloria ad appetitum exterioris labitur, semper ad deteriorem vanitatem praecipitetur. Sed neque hic stare potest semel coepta corruptio. Nam bona carnis sicut prius dum non habentur, ut quaeri debeant, cupido blandiuntur per speciem; ita postea dum possidentur fractum enerviter, et emollitum usu illiciunt ad voluptatem. Sicque miser animus post amorem vanae laudis, post ardorem magis vanae cupiditatis, novissimae ad appetitum voluptatis inflammatur, ut jam etiam in carne vanitatem seminare incipiat, ut post de carne caro factus fructum vanitatis in corruptione metat. Hic est enim fructus vanitatis, ut mens misera tandem carnalibus desideriis obruta, et voluptate carnalium desideriorum sopita, intantum obdormiat ut jam nunc sapientiam non solum veritate, sed nec specie quidem requirat. Tantoque avidius totam se ad carnis voluptatem male dulcem experien
Abbreviated transcription (Latin):
et sp̃c afflictionẽ. In tanta enim occupatione ma¬
iorem sus uirib difficultatẽ repperiens. qͣsi qͦdam
pondere anxietatis suȩ opprimit᷑: quia dum eũ
ad querendã in huiusmodi sapientiã ubi inueniri
non pocest desideriũ impellit: et multitudine. pari¬
ter ddistrahitur. et ꝓfunditate reuerberatur. Hic est
ergo labor et afflictio sp̃c. quo mens stulta et impru¬
dens merito pro sua temeritate atteritur: dum non
solũ creatorem suũ obliuiscens. s semet ipsã quoq
negligens. in reb infimis quȩ ad salutẽ ñ ꝑtinent
inuestigandis occupatur. Et tam̃ aliquando scien¬
cia tali uanitate quesita. tantoq labore ex parte
quantulacũq inuenta animũ ꝑ suꝑbiã inflat:⁊
de curiositate ad elationẽ quasi de uanitate ad ua-¬
nitatẽ p̃cipitat. Quȩ uidelicet elatio ambitionẽ
scłi inducens. dum laudis cupidũ efficit. ad amorẽ
pompe et głam diuiciarũ animũ accendit: ut dũ

Expanded text:
piritus afflictionem invenit. In tanta enim occupatione mapiritus afflictionem invenit. In tanta enim occupatione majorem viribus difficultatem reperiens, quasi quodam pondere anxietatis suae opprimitur, quia dum eum ad quaerendam in hujusmodi sapientiam ubi inveniri non potest, desiderium impellit, multitudine pariter distrahitur et profunditate reverberatur. Hic est ergo labor et afflictio spiritus, quo mens stulta et impudens merito pro sua temeritate atteritur, dum non solum Creatorem suum obliviscens, sed semetipsam quoque negligens, in rebus infimis, quae ad salutem non pertinent, investigandis occupatur. Et tamen aliquando scientia tali vanitate quaesita, tantoque labore ex parte quantulacunque inventa, animum per superbiam inflat, et de curiositate ad elationem quasi de vanitate ad vanitatem praecipitat. Quae videlicet elatio ambitionem saeculi inducens, dum laudis cupidum efficit, ad amorem pompae et gloriam divitiarum animum accendit, ut dum
Abbreviated transcription (Latin):
cognitione qͣsi cĩbũ intelligentiȩ esuriendo requirit.
S quia in eis quȩ extrinsecus apparent uniuersis.
nequa ꝗͣ ꝑfecta oognitio ueritatis inueniri potest.
incipit m̾iser defectus sui erũpna languens quasi qͦ¬
dam fastidio de aliis semꝑ ad alia appẽtenda discurre¬
re: et priora abiciens qͣsi uacua et sterilia. sꝑat se
desiderii sui effectũ in his quȩ super sunt pͥosse ob-¬
tinere : tam stultus et cecus ut cum se in his semꝑ
frustrari uideat. nec u̾quã ad desiderii sui finẽ pͥer¬
tingere. nequaꝗͣ tamen hȩc aliquando quasi uana
et infructuosa cesset ãbire. S huius tã imprudenti
desideriĩ et stulte curiositatis qua se in cognitione
uisibiliũ rerũ suꝑuacue extendit. et sui creatoris
cognitionẽ in qua sola uera beatitudo constat. aut
habitã negligit. aut ñ habitã querere dissimulat:
iusta indẽ pena subsequitur: qm̃ ibidẽ ubi ꝑuerse

Expanded text:
cognitione quasi cibum intelligentiae esuriendo requirit. cognitione quasi cibum intelligentiae esuriendo requirit. Sed quia in eis, quae extrinsecus apparent universis nequaquam perfecta cognitio veritatis inveniri potest, incipit miser defectus sui aerumna languens, quasi quodam fastidio de aliis semper ad alia appetenda discurrere, et priora abjiciens quasi vacua, et sterilia sperat se desiderii sui effectum in iis quae supersunt posse obtinere, tam stultus et caecus, ut cum se in iis semper frustrari videat, nec unquam ad desiderii finem pertingere, nequaquam tamen haec aliquando quasi vana et infructuosa cesset ambiri. Sed hujus tam impudentis desiderii et stultae curiositatis, qua se in cognitione visibilium rerum supervacue extendit, et sui Creatoris cognitionem in qua sola vera beatitudo constat, aut habitam negligit, aut non habitam quaerere dissimulat, justa tamen poena subsequitur; quoniam ibidem ubi perverse
Abbreviated transcription (Latin):
deberet male non ẽ: et quod non uult aut non esse
qd̃ ẽ aut esse qđ non ẽ. hoc utroq peuis ẽ. Hoc igit᷑
noster eccłastes exemplo sui demonstrare hic inci¬
pit: scilicet qualit̃ humanꝰ animꝰ ꝑ hos errorũ gra¬
dus a sũma ueritate in uanitatẽ corruat : et ip̃so
suo uicio se ꝓpellente semꝑ in deterius eat. Ueritati
enim inherere et ipsam ꝓpter se diligere ueritatem:
uerũ bonũ eius esse debuerat. Cum ergo ueritatẽ
deserit. et se ab illa. euersione m̃tis deflectitur:
hanc primũ repulsus erroris sui penã patitur. ut ipsam
quã in se et ꝓpter se amare noluit ueritatẽ. ram pro
uanitate querere incipiat: et quia desiit illud unũ
contẽplari in quo omĩa uideret. modo ñ tam uerita¬
tem quã nouitatẽ affectans. multa scire concupiscat
Quia enĩ illam in qua uera m̃tis refectio ẽ internã
contẽplationẽ ꝑdidit: in earũ quȩ foris sunt rerũ

Expanded text:
deberet, male non est. Et quod vult aut non esse, deberet, male non est. Et quod vult aut non esse, quod est, aut esse quod non est: hoc utroque pejus est. Hoc igitur noster Ecclesiastes exemplo sui demonstrare hic incipit, scilicet qualiter humanus animus per hos errorum gradus a summa veritate in vanitatem corruat, et ipso suo vitio se propellente semper in deterius eat. Veritati enim inhaerere, et ipsam propter se diligere veritatem, verum bonum ejus esse debuerat. Cum ergo veritatem deserit et se ab illa, adversionem mentis deflectit, hanc primum repulsus, erroris sui poenam patitur, ut ipsam quam in se, et propter se amare noluit veritatem, jam pro vanitate quaerere incipiat, et quia desiit illud unum contemplari in quo omnia videret, modo non tam veritatem quam novitatem affectans, multa scire concupiscat. Quia enim illam in qua vera mentis refectio est internam contemplationem perdidit, in earum, quae foris sunt rerum
Abbreviated transcription (Latin):
quia et quod in illis est uanũ est. et uanitas parit᷑
qd ex illis est. Et hȩc sunt illa de quib in p̃senti
agitur: in quib sub sole nichil p̾ter uanitatẽ et
afflictionẽ sp̃c uel cum fiunt uel cũ facta sunt ab eiꝰ
tum consurgit: et corruptio uelut a modico ex¬
crescens pausatim aucta semꝑ in peius ꝓcedit. Nam
in eis prima origo uanitatis inuenitur curiositas.
deinde cupiditas. postremo uoluptas: int quas prima
quidẽ ad concupiscentiã ocłorũ ꝑtinet. scda ad ambitio¬
nem scłi. t̾cia ad concupiscentiam carnis: ꝑ quas ui-¬
delicet uanitates humanꝰ animꝰ a sũma ueritate de-¬
fluens in tantũ p̾cipitatur. ut carnalib tandẽ desi¬
deriis p̾̃ssus totusq uoluptatũ illecebris deuinctus.
suȩ originis ñ solum ꝑ se reminisci ñ ualeat: s nec
admonitus quidẽ uelle possit aut ñ esse qđ male ẽ.
aut esse qd̃ male ñ est. Hai qđ ẽ male ẽ. et qd esse

Expanded text:
quia, et quod in illis est vanum est, et vanitas pariter quia, et quod in illis est vanum est, et vanitas pariter quod ex illis est. Et haec sunt illa de quibus in praesenti agitur. In quibus sub sole nihil praeter vanitatem et afflictionem spiritus, vel cum fiunt, vel cum facta sunt: ab eis, tum consurgit, et corruptio velut a modico excrescens, paulatim aucta semper in pejus procedit. Nam in eis prima origo vanitatis invenitur, curiositas, deinde cupiditas, postremo voluptas. Inter quas prima quidem ad concupiscentiam oculorum pertinet; secunda ad ambitionem saeculi; tertia ad concupiscentiam carnis. Per quas videlicet vanitates humanus animus a summa veritate defluens in tantum praecipitatur, ut carnalibus tandem desideriis pressus totusque voluptatum illecebris devinctus suae originis non solum per se reminisci non valeat, sed nec admonitus quidem velle possit aut non esse quod male est, aut esse quod male non est. Nam quod est, male est, et quod esse
Abbreviated transcription (Latin):
dant. quodammͦ tẽpore concludunt᷑: quia eorũ tẽpꝰ
et p̾cessit initiũ et subsequitur finẽ. Tam̃ in his ne
ꝓrsus uanitas dñet᷑. et ñ iuueniat ueritas sub sole
ubi caput reclinet. excipimus quedã ex his quȩ fi¬
unt sub tẽpore: et eissi uanitatẽ ꝓrsus ñ tollimus
seruire tamen uanitati ꝓhibemꝰ. E orũ quippe quȩ
fiunt sub tẽpore alia fiunt ꝓ tẽpore: alia fiunt pro
et̃nitate. Et ea quidẽ quȩ sub tempore fiunt pro
tẽpore actu et fructu uana sunt. ea uero quȩ sub tem¬
pore ꝓ et̾nitate fiunt actu quodãm᷑ uana sunt. sed
fructu ñ sunt: qm̃ et si transeant in oꝑe. ꝑmanent
tam̃ in retributione. Quaꝑpt̾ eiusmodi et si plene
uanitatẽ non euaserunt. non tam̃ uanitati s ueritati
seruiunt: neq in eis omĩno uanũ ẽ qđ sunt. quia
uanitas non est ꝓ quo sunt. Illa uͦ que sub tẽpore
et pro tempore fiunt. ꝓrsus uanitati subiecta sunt:

Expanded text:
dant quodammodo tempore concluduntur; quia eorum tempus dant quodammodo tempore concluduntur; quia eorum tempus et praecessit initium, et subsequitur finem. Tamen in his ne prorsus vanitas dominetur, et non inveniat veritas sub sole ubi caput reclinet , excepimus quaedam ex his quae fiunt sub tempore, et eis si vanitatem prorsus non tollimus, servire tamen vanitati prohibemus. Eorum quippe quae fiunt sub tempore, alia fiunt pro tempore, alia fiunt pro aeternitate. Et ea quae sub tempore fiunt pro tempore, actu et fructu vana sunt. Ea vero quae sub tempore pro aeternitate fiunt, actu quodammodo vana sunt, sed fructu non sunt; quoniam et si transeant in opere, permanent tamen in retributione. Quapropter ejusmodi etsi plene vanitatem non evaserunt, non tamen vanitati sed veritati serviunt; neque in eis omnino vanum est quod sunt, quia vanitas non est pro quo sunt. Illa vero quae sub tempore et pro tempore fiunt, prorsus vanitati subjecta sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
et sp̃c afflictionẽ. curãq suꝑfluam inuenisse testat᷑
in cunctis quȩ fiunt sub sole. Quȩ autẽ sint illa q̃
fiunt sub sole supra iam dictũ est: s ut cõpetentius
sermo ad ea quȩ funt dicenda transeat breuit̃ nũc
et sũmatĩ repetimus quȩ dicta sunt. Per solem nãq
tempꝰ significari ostendimꝰ: ꝓpt̾ea quia ꝑ solẽ p̃cipue
om̃is temporũ mutabilitas atq uicissitudo distinguit᷑:
ut idẽ intelligatur ꝑ id quod dictũ ẽ sub sole acłi die¬
tum fuisset sub tẽpore. Rursũ ut euidenter pateret
que essent illa quȩ sub tempore facta auctor uanita¬
quȩ facta sunt in tẽpore. Eorũ item quȩ facta sunt
in tẽpore: alia facta sunt in tẽpore ñ sub tẽpore. alia
in tẽpore et sub tẽpore: et ea quidẽ quȩ facta st̃ sub
tẽpore. magis subiecta st̃ tẽpori. et obnoxia muta¬
bilitati quiã in tẽpore ceperunt et parĩt fiment᷑ in
tẽpore: atq ideo ne se ad et̾nitatẽ aliquatenꝰ exten¬

Expanded text:
nem curamque superfluam invenisse testatur in cunctis quae fiunt sub sole. Quae autem sint illa quae fiunt sub sole, supra jam dictum est. Sed ut competentius sermo ad ea quae sunt dicenda transeat, breviter nunc et summatim repetemus quae dicta sunt. Per solem namque tempus significari ostendimus, propterea quia per solem praecipue omnis temporum mutabilitas atque vicissitudo distinguitur, ut idem intelligatur per id quod dictum est, sub sole, ac si dictum fuisset sub tempore. Rursum, ut evidentius pateret quae essent illa quae sub tempore facta auctor vanitaquae facta sunt in tempore. Eorum item quae facta sunt in tempore, alia facta sunt in tempore, non sub tempore, alia in tempore, et sub tempore. Et ea quidem quae facta sunt sub tempore, magis subjecta sunt tempori, et obnoxia mutabilitati, quia in tempore coeperunt et pariter finientur in tempore, atque ideo ne se ad aeternitatem aliquatenus exten
Abbreviated transcription (Latin):
potenciã ⁊ dignitatẽ suã demonstrat: rex ihrłm.
Sapientiã quoq ostendit: et p̃cessi sapiencia om̃s qͥ
fuerunt ante me in ihrłm: diuitias etiã enumerat.
domos. uineas. hortos. pomeria. piscinas. seruos. an¬
cillas. arm̃ta. greges. aurũ. argentũ. Postremo ne qͥd
de fuisse putetur: luxũ quoq et uoluptatẽ adiungit.
Cantores. cantratrices. et delicias filiorũ homimĩt et
omĩa inquit quȩ desiderauer̃t ocłi mei non negaui

Expanded text:
potentiam et dignitatem suapotentiam et dignitatem suaSapientiam quoque ostendit. Et praecessi sapientia omnes qui fuerunt ante me in Hierusalem. Divitias enumerat, domos, vineas, hortos, pomaria, piscinas, servos, ancillas, armenta, greges, aurum, argentum. Postremo ne quid defuisse putetur, luxum quoque et voluptatem adjungit. Cantores, cantatrices et delicias filiorum hominum: et omnia, inquit, quae desideraverunt oculi mei non neg
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtransire omĩa quȩ sub sole sunt: uerãq constare
sentenciãqa omĩa uanitas. Hunc gͦ postquã nob̾ de¬
monstrauit qualia sint ea quȩ nobiscũ facta sunt.
transit ut doceat nos quid transire debeamꝰ aut expec¬
tare de his quȩ a nobis fiunt: quia si id quoq uam¬
tati subiectũ est quod ds fecit. dubitari non potest
omĩno uanũ esse. et multomagis uanũ qd̃ homo ua¬
nitas facit. Hoc ẽ quod mͦ ingreditur demonstrare:
omĩa uidelicet oꝑa hominum quȩ sub sole fiunt
uana esse: et nichil ampliꝰ habere hominẽ de uni-¬
uerso labore suo quo laborat sub sole. Ut autẽ suȩ
assercioni fidẽ faciat. se ipsũ in exemplũ ꝓponit omĩ¬
um quȩ dicturꝰ est: asserens se cuncta quȩ loquitur.
exꝑim̃to didicisse ac ꝓbasse uera. Et idcirco talem
ꝓponit suã ꝑsonã: ut non incredibile uideat᷑ harũ
rerũ omĩum eum exꝑim̃tũ habere potuisse. ẜ ꝓt̾ea

Expanded text:
pertransire omnia quae sub sole sunt, veramque constare pertransire omnia quae sub sole sunt, veramque constare sententiam, quod omnia vanitas. Nunc ergo postquam nobis demonstravit qualia sint ea quae nobiscum facta sunt, transit ut doceat nos quid sentire debeamus, aut exspectare de iis quae a nobis fiunt. Quia si id quoque vanitati subjectum est quod Deus fecit, dubitari non potest omnino vanum esse, et multo magis vanum, quod homo vanitas facit. Hoc est quod modo ingreditur demonstrare omnia videlicet opera hominum quae sub sole fiunt vana esse, et nihil amplius habere hominem de universo labore suo quo laborat sub sole. Ut autem suae assertioni fidem faciat, seipsum in exemplum proponit omnium quae dicturus est, asserens se cuncta quae loquitur experimento didicisse ac probasse vera. Et idcirco talem proponit suam personam, ut non incredibile videatur harum rerum omnium eum experimentum habere potuisse. Propterea
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ. tñ quesitã docaamꝰ. Ecce eccłastes ñr huc¬
usq de rerum mutabiliũ uanitate disputans. breui
sermonȩ tã multa cõplexus ẽ : ut in ilłis eius uerbis
hoc nob̾ mirabile appareat. quo pacto totũ et de toto
totũ ita dictũ sit. ut ad breuitatẽ quidẽ nichil minꝰ:
ad euidentiã uero nichil ãplius dicendũ uideatur.
S hoc sapientia fecit quȩ in toto tota ẽ. et in sin¬
gulis totaꝰ nec in singłis tota contrahit᷑. nec ĩ toto
tota dila tatur: s tanta in singłis quanta in
d. ⁊ in toto talis qualis tota in singulis: qͥa
nec unitas minor se esse potest. nec ĩmensitas ma¬
ior. Ipsa gͦ sapientia in hoc breui sermonis corpore
totam uniuersitatis effigiem exp̃ssit : ut parui in
paruo magnũ uideamus. quia in se ipso totũ ñ pos¬
sumus. Et uidimꝰ illic totũ mundũ. et agnouimus
uert uniu̾sorũ nichil esse qđ maneat. s fluere ac

Expanded text:
possumus, tamen quaesitam doceamus. Ecce Ecclesiastes noster hucpossumus, tamen quaesitam doceamus. Ecce Ecclesiastes noster hucusque de rerum mutabilium vanitate disputans brevi sermone tam multa complexus est, ut in illis ejus verbis hoc nobis mirabile appareat, quo pacto totum et de toto totum, ita dictum sit, ut ad brevitatem quidem nihil minus; ad evidentiam vero nihil amplius dicendum videatur. Sed hoc sapientia fecit quae in toto tota est, et in singulis tota. Nec in singulis tota contrahitur, nec in toto tota dilatatur; sed tanta in singulis quanta in toto, et in toto talis qualis tota in singulis, quia nec unitas minor se esse potest, nec immensitas major. Ipsa ergo sapientia in hoc brevi sermonis corpore totam universitatis effigiem expressit, ut parvi in parvo magnum videamus, quia in seipso totum non possumus. Et vidimus illic totum mundum, et agnovimus vere universorum nihil esse quod maneat, sed fluere ac
Abbreviated transcription (Latin):
querere et inuestigare sapient̃ de oĩb
quȩ fiunt sub sole. Sermones sapien¬
tium et enigmata eorũ serutariꝰ et
eã quȩ intrinsecus abscondita ẽ sapientiȩ dulcedinẽ
ad gustũ elicere. speciẽq eius in lucem ꝓferre quis po¬
tens ẽ: Seriba doctus in regno celorũ qui ꝓfert de
thesauro suo noua et uetera. si nob adueniat᷑: ecc ille¬
ẽ eui dedit ds sapientiã et intelligentiã adapire eã
et manifestare: ut sciant homines qm̃ in ipsa ͭ uita.
S nos quid sumus tenebre ad lucẽ: ut cõp̃hendere
cogitemꝰ qđ abscondit d̾s ab ocłis hominum. amicis
suis reuelare secreta sapientiȩ suȩ : Qͥd facimꝰ nos:
Ergo ñ meditabim̾ in mandatis eius. neq inuestigabi¬
mus semitas illius: et requiescere poterit cor mĩm
donec inueniat. illã : Tamen ipsis sermonib ꝑsequa¬
mur illam: et si forte inuentio differatur. pascat in¬
terim nos inquisitio illius: suꝑ omĩa. si inuentã nõ

Expanded text:
quaerere et investigare sapienter de omnibus quae fiunt sub sole. Sermones sapientium et aenigmata eorum scrutari, et eam quae intrinsecus abscondita est sapientiae dulcedinem ad gustum elicere, speciemque ejus in lucem proferre quis potens est? Scriba doctus in regno coelorum qui profert de thesauro suo nova et vetera , si nobis adveniat, ecce ille qui dedit Deus sapientiam et intelligentiam adaperire eam et manifestare, ut sciant homines, quoniam in ipsa est vita. Sed nos quid sumus? tenebrae ad lucem ut comprehendere cogitemus quod abscondit Deus ab oculis hominum, amicis suis revelare secretum sapientiae suae. Quid facimus nos? Ergo non meditabimur in mandatis ejus, neque investigabimus semitas illius, et requiescere poterit cor nostrum donec inveniat illam. Tantum ipsis sermonibus persequamur illam: et si forte inventio differatur, pascat interim nos inquisitio illius super omnia; si inventam non
Abbreviated transcription (Latin):
oeł uisu nec auris implet̾ auditu: quia humanus
iimꝰ uel uidendo uel audiendo etiã si aliqͥd quantulũ¬
cĩq de ueritate ꝑcipit: longe tam̃ ab illuis plenitudi¬
ne suȩ eũ condicio infirmit᷑atis repellit. Non gͦ mirũ
est si humani sermonis ariditas ad explicandam rerũ
qͥfficultatẽ non sufficit. quia sensus etiã humanus
in eius consideratione succũbit: iłoq cuncte res dif¬
ficiles. nec ualet eas homo explicare sermone: non

Expanded text:
oculus visu, nec auris impletur auditu. Quia humanus oculus visu, nec auris impletur auditu. Quia humanus animus vel vivendo vel audiendo, etiamsi aliquid quantulumcunque de veritate percipit: longe tamen ab ejus plenitudine, suae eum conditio infirmitatis repellit. Non ergo mirum est si humani sermonis ariditas ad explicandam rerum difficultatem non sufficit; quia sensus etiam humanus in ejus consideratione succumbit. Ideoque cunctae res difficiles, nec valet eas homo expl
Abbreviated transcription (Latin):
S hȩc quia uenã uiuã ñ habet. quantũlibet mag¬
na et aquarũ collectione redundans uideat᷑. aliq̃n
ex hauriri potest et exsiccari: quia cũ sublatũ fue¬
rit et consumptũ quod aliunde infundit᷑. nchil ei
de suo suꝑest unde reparetur. S fons qui uiuam
habet uenã. etiã si modicus ẽ deficere tam̃ omĩ¬
no non potest: neq effusionis suȩ defectũ aliquãdo
sentit. cui sine defectu semꝑ de ꝓprio incrementũ
accedit. Corꝑales gͥ oculi et aures licet p̃cipua
sint instrum̃ta qͥb uia disciplinis aꝑitur ad ani¬
mum. quia tam̃ intus a fonte ueritatis ñ ueniunt.
notiones rerũ uisibiliũ ad cor hominis ꝑ angustos
suȩ capacitatis ductus. quasi aquas sparsim collectã
in eisternã deducunt: et quia in eiscdem reb quas
ꝓcipiunt. neq uniuersitatẽ cõphendere. neq intima
penetrare ualent. recte nunc dicitur. Non saturatur

Expanded text:
Sed haec quia venam vivam non habet, quantumlibet magSed haec quia venam vivam non habet, quantumlibet magna et aquarum collectione redundans videatur, aliquando exhauriri potest et exsiccari; quia, cum sublatum fuerit, et consumptum quod aliunde infunditur, nihil ei de suo superest unde reparetur. Sed fons qui vivam habet venam etiamsi modicus est, deficere tamen omnino non potest, neque effusionis suae defectum aliquando sentit, cui sine defectu semper de proprio incrementum accedit. Corporales igitur oculi et aures, licet praecipua sint instrumenta, quibus via disciplinis aperitur ad animum, quia tamen intus a fonte veritatis non veniunt notiones rerum visibilium, ad cor hominis per angustos suae capacitatis ductus et quasi aquas sparsim collectas in cisternam deducunt. Et quia in eisdem rebus quas percipiunt, neque universitatem comprehendere, neque intima penetrare valent, recte nunc dicitur: Non satiatur
Abbreviated transcription (Latin):
foras effundant. ꝓfunditati rerũ siue uniũsitati ex¬
plicande ñ sufficiunt: si autẽ se infundant. capacita¬
tem cordis humani implere ñ possunt. Quia enĩ
cor hominis peccati tenebris cecatũ. intus ocłm ñ ht̃.
quo lum̃ ueritatis plene uideat. nec aurẽ qua dei ur¬
bum intrinsecus sonans ꝑcipiat: ad ariditatẽ ignoran¬
eiȩ suȩ rigandã corporeos oculos et aures aꝑire co¬
gitur: ut foris aliquã saltẽ in rerũ specie ueritatis
stillam hauriat qua sitis eius licet ñ ualeat omĩno ex¬
tingui. uel ad modicũ ualeat temꝑari. Hoc est enĩ qd̾
dñs ꝑ propħam popło suo imꝑperat dicens. Duo pec¬
cata fecit popłs meus. Me dereliquer̾t fontẽ aquȩ
uiuȩ : et foder̃t sibi cisternas dissipatas et ñ ualentes
aquas continere. Scimꝰ nãq quia cisterna ideirco fo¬
ditur. ut aqua extrinsecus collecta in eã defluat: et
ex ea rursum in usus hominũ transitura hauriatur

Expanded text:
foras effundant, profunditati rerum sive immensitati exforas effundant, profunditati rerum sive immensitati explicandae non sufficiunt. Si autem se infundant, capacitatem cordis humani implere non possunt. Quia enim cor hominis peccati tenebris caecatum intus oculum non habet, quo lumen veritatis plene videat, nec aurem qua Dei verbum intrinsecus sonans percipiat, ad ariditatem ignorantiae suae rigandam corporeos oculos et aures aperire cogitur, ut foris aliquam saltem in rerum specie veritatis stillam hauriat, qua sitis ejus licet non valeat omnino exstingui, vel ad modicum valeat temperari. Hoc est enim quod Dominus per prophetam populo suo improperat, dicens: Duo peccata fecit populus meus. Me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi cisternas dissipatas, et non valentes aquas continere . Scimus namque quia cisterna idcirco foditur, ut aqua extrinsecus collecta in eam defluat, et ex ea rursum in usus hominum transitura hauriatur.
Abbreviated transcription (Latin):
pulchrũ factũ cernimꝰ. s non sufficit nͥ illũ qui fecit
inueniamꝰ. Uel sic intelligi potest qd dicit non satu¬
ratur oculus uisu: nec auris impletur auditu. Quia
enĩ p̃miserat cunctas res esse difficiles. nec posse ho¬
minẽ eas explicare sermone: ne forte putaret᷑ uel sci¬
entia eas cõprehendere posse adiunxit. Non saturat᷑
ocłs uisu: nec auris implet̾ auditu. Ac si diceret. Hõ
est mirũ si homo rerũ difficultatẽ sermone explicare
ñ potest: qui nec sensu earũ ꝓfunditatẽ caꝑe uel in¬
uestigare potest. Siue enĩ ꝑ semet ipsũ inuenienda
querat. siue ab alio iam inuenta audiat: infra pleni¬
tudinis sacietatẽ ẽ omne qd caꝑe potest. Nam si
ꝑ semet ipsum contẽplari incipiat. non saturatur ocłs
uisu: si erudiri querat ab altero. non implet᷑ auris
auditu. Angustiȩ enĩ corꝑaliũ instrum̃torũ si se

Expanded text:
pulchrum factum cernimus, sed non sufficit, nisi illum qui fecit, pulchrum factum cernimus, sed non sufficit, nisi illum qui fecit, inveniamus. Vel sic intelligi potest quod dicit: Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Quia enim praemiserat cunctas res esse difficiles, nec posse hominem eas explicare sermone. Ne forte putaretur vel scientia eas comprehendere posse, adjunxit: Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Ac si diceret: Non est mirum si homo rerum difficultatem cultatem sermone explicare non potest: qui nec sensu earum profunditatem capere vel pervestigare potest. Sive enim persemetipsum invenienda quaerat, sive ab alio jam inventa audiat, infra plenitudinis satietatem est omne quod capere potest. Nam, si per semetipsum contemplari incipiat, non saturatur oculus visu. Si erudiri quaerat ab altero, non impletur auris auditu. Angustiae enim corporalium instrumentorum, si se
Abbreviated transcription (Latin):
ficit cor humanũ. donec ad illũ ꝑuenerit et illum
inuenerit a quo factũ est ut esset᷑. et ad quẽ factũ
est ut in illo beatũ esset. Omĩs iocunditas. omĩs
suauitas. omĩs pulchritudo rerũ conditarũ afficere
cor humanũ potest saciare ñ potest: msi sola illa
dulcedo ad quã factũ est. Nam species rerũ uisibi¬
lium quasi uene tm̃m᷑ quedã funt. ꝑ quas inuisibil
pulchritudo se manifestans ad nos usq emanat: et
ideo eum ista sensũ nr̃m atq effectũ in se naturaliter
prouocant. non quidẽ desideriũ replent: sed ad inqui¬
rendam conditoris speciem. et eius pulchritudinẽ con¬
cupiscendã irritant. Ergo omĩa ista quȩ foris uiden¬
tur ad ꝓuocandũ affectũm humanũ. non ad saturan¬
dum facta sunt : ut ab eis excitatus surgat. et ea auc¬
tus transcendat. Qua ꝑpt̃ ñ saturat oculus uisu. nec
auris impletur auditũ: quia delectat. quidẽ quod

Expanded text:
ficit cor humanum, donec ad illum pervenerit, et illum ficit cor humanum, donec ad illum pervenerit, et illum invenerit a quo factum est ut esset, et ad quem factum est ut in illo beatum esset. Omnis jucunditas, omnis suavitas, omnis pulchritudo rerum conditarum afficere cor humanum potest; satiare non potest, nisi sola illa dulcedo ad quam factum est. Nam species rerum visibilium quasi venae tantummodo quaedam sunt, per quas invisibilis pulchritudo se manifestans ad nos usque emanat. Et ideo, cum ista sensum nostrum atque affectum in se naturaliter provocant, non quidem desiderium replent, sed ad inquirendam Conditoris speciem et ejus pulchritudinem concupiscendam irritant. Ergo ista omnia quae foris videntur ad provocandum affectum humanum, non ad satiandum facta sunt, ut ab eis excitatus surgat et ea auctus transcendat. Quapropter non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Quia delectat quidem quod
Abbreviated transcription (Latin):
um etnorũ. soli oculi et aures cõmemorant᷑: quia his
solis fere sapientiȩ et uirtuti uia patet ad animum:
quia dum uisibiliũ pulchritudinẽ p̃ ceteris sensib
merã ꝑcipiunt. soli interius amorem inuisibilium
bonorum sincerius accendt̃. Cuncte res difficiles: ñ
ualet homo eas explicare sermone. Non saturatur
oculus uisu: nec auris impletur auditu. Mirũ est.
Cor humanũ toti mundo ñ sufficit: et totus mundꝰ
cordi humano non sufficit. Quare cor humanũ to¬
ti mundo non sufficit: Quia cuncte res difficiles:
nec ualet eas homo explicare sermone. Quare cor¬
di humano totus mundus ñ sufficit: Quia ñ satu¬
ratur oculus uisu: nec auris implet̾ auditu. Ergo sci¬
entia succu̾bit: affectus transcendit. Tendit se sci¬
entia quantũ potest et totũ capere ñ potest: amor
uero totũ haurit. et adhuc saciari ñ potest. Quare
hoc : Quia scientiȩ caritas suꝑeminet: nec dicit suf¬

Expanded text:
um aeternorum, soli oculi et aures commemorantur. Quia his um aeternorum, soli oculi et aures commemorantur. Quia his solis fere sapientiae et virtuti via patet ad animum, quia, dum visibilium pulchritudinem prae caeteris sensibus meram percipiunt, soli interius amorem invisibilium bonorum sincerius accendunt. Cunctae res difficiles non valet eas homo explicare sermone. Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Mirum est. Cor humanum toti mundo non sufficit, et totus mundus cordi humano non sufficit. Quare cor humanum toti mundo non sufficit? Quia cunctae res difficiles nec valet eas homo explicare sermone. Quare cordi humano totus mundus non sufficit? Quia non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Ergo scientia succumbit, affectus transcendit. Tendit se scientia quantum potest, et totum capere non potest; amor vero totum haurit, et adhuc satiari non potest. Quare hoc? Quia scientiae charitas supereminet, nec dicit: Suf
Abbreviated transcription (Latin):
sus fuerit uel disertus. et si tenuit uix dr̃. nũquam
perfecte explicatur. A spe enĩ usibiliũ rerũ quasi
quedã tantũm racionalis animꝰ semina concepit
gaudiorũ: s excrescente mox in ĩmensũ deside¬
rio parturit ipse et ñ se capit in tanta iocundita¬
te. Nemo gͦ uisibiliũ rerũ aspectũ castis mentib
noxiũ putet: quia si uidere oꝑa dei omĩno noxi¬
um foret. nequaꝗͣ ab ipso uidendi usus creatus
fuisset. Opus enim dei quasi uerbũ illius ẽ. per
quod nobis loquit᷑: et ipsi ocłi quasi instrumenta
sunt. quib ꝑ contẽplationẽ uerba dei ꝑcipiuntur.
corpore et oculi corã positi sunt. et aures a latere
consftitutȩ : quasi ꝑ hoc nobis significetur quod nr̃a
intencio sed̾ario dirigi debeat ad ꝓximũ. principalit̃
ad deum. Recte ergo ut ostenderetur qualit̾ ex consi¬
deratione rerũ uisibiliũ nascitur in animo desideri¬

Expanded text:
sus fuerit vel disertus, etsi tenuiter vix dicitur, nunquam sus fuerit vel disertus, etsi tenuiter vix dicitur, nunquam perfecte explicatur. A specie enim visibilium rerum, quasi quaedam tantummodo rationalis animus semina concipit gaudiorum; sed excrescente mox in immensum desiderio parturit ipse et non se capit in tanta jucunditate. Nemo ergo visibilium rerum aspectum castis mentibus noxium putet; quia, si videre opera Dei omnino noxium foret, nequaquam ab ipso videndi usus creatus fuisset. Opus enim Dei quasi verbum illius est, per quod nobis loquitur, et ipsi oculi quasi instrumenta sunt quibus per contemplationem verba Dei percipiuntur. corpore, et oculi coram positi sunt, et aures a latere constitutae, quasi per hoc nobis significetur quod nostra intentio secundario dirigi debeat ad proximum, principaliter ad Deum. Recte ergo ut ostenderetur qualiter ex consideratione rerum visibilium, nascitur in animo desideri
Abbreviated transcription (Latin):
ditus uocũ dulcedine demulcetur: euigilat ani¬
mus intusmiris affectib illi quo exterius tactũ
se sentit respondens. Et fit non nũꝗͣ ut ꝑ eã quã
sensus corporeo trahit dulcedinẽ. redeat ad inuisibi¬
lium bonorũ recordationẽ: et quodãmͦ ex similitudi¬
ne ãmonitꝰ inenarrabili desiderio illud incipiat con-¬
cupiscere. cuius quasi umbrã ⁊ imaginẽ in affectu
corporali se sentit ꝑcepisse. Dicat ergo non saturat᷑¬
oculus uisu nec auris impletur auditu: quia ꝑ hos
sensus uisibiliũ pulchritudo dum animũ mira io¬
cunditate in sui contẽplatione afficit in enarrabilẽ
in eo concupiscentiã inuisibiliũ bonorũ accendit.
Quȩ uidelicet concupiscentia in effabilẽ dulcedi¬
nem sitiens. uisu uel auditu corporeo quo excitat᷑
quantãcũq iocunditatẽ afferant irritari pocest po¬
tiusquã expleri: et sermone humano quãlibet ꝓfu¬

Expanded text:
ditus vocum dulcedine demulcetur, evigilat aniditus vocum dulcedine demulcetur, evigilat animus intus miris affectibus, illi quo exterius tactum se sentit, respondens. Et fit nonnunquam, ut per eam quam sensu corporeo trahit dulcedinem, redeat ad invisibilium bonorum recordationem et quodammodo ex similitudine, admonitus inenarrabili desiderio illud incipiat concupiscere: cujus quasi umbram et imaginem in affectu corporali se sentit percepisse. Dicat ergo Ecclesiaoculus visu nec auris impletur auditu. Quia per hos sensus, visibilium pulchritudo, dum animum jucunditate in sui contemplatione afficit, inenarrabilem in eo concupiscentiam invisibilium bonorum accendit. Quae videlicet concupiscentia ineffabilem dulcedinem sitiens, visu vel auditu corporeo quo excitatur quantamcunque jucunditatem afferant, irritari potest potius quam expleri, et sermone humano quantumlibet profu
Abbreviated transcription (Latin):
ciat. uel obtenta contra naturã ꝑuertat. in ea ꝓcul
dubio parte quia uel defectũ uel confusionem
horũ patitur. misera necesse est efficiatur. Tota gͦ
animȩ rationał substancia his duob regitur. id ẽ
cognitione et affectu: ut ꝑ sapienciã quidẽ uerita¬
tem inueniat. ꝑ amorẽ autẽ amplectat᷑ uirtutẽ.
Ut igitur ad beatitudinẽ suã rationali animȩ
et exteriora seruirent. posita sunt in corpore
humano hȩc duo instrum̃ta sensuũ: ut ꝑ ea ad
animã notiones uisibiliũ ingrederent᷑: atq ĩ ipsa
sapientiã siue uirtutẽ uel si omĩno non esset effi¬
cerent. uel si minus esset augerent. Ergo essentia
rerũ ꝑ uisum ad animã ingrediens. et uocis sig¬
nificatio ꝑ auditũ: scienciã pariunt. Forma uͦ
rerũ ꝑ uisum intrans. et melodia uocũ ꝑ audi¬
tum: ad iocunditatẽ animũ accend̃t. Quociens
enĩ foris siue rerũ specie uisus afficitur. siue au¬

Expanded text:
ciat, vel obtenta, contra naturam pervertat, in ea procul ciat, vel obtenta, contra naturam pervertat, in ea procul dubio parte qua vel defectum vel confusionem horum patitur, misera, necesse est, efficiatur. Tota ergo animae rationalis substantia his duobus regitur, id est cognitione et affectu, ut per sapientiam quidem veritatem inveniat, per amorem autem amplectatur virtutem. Ut igitur ob beatitudinem rationali animae etiam exteriora servirent, posita sunt in corpore humano haec duo instrumenta sensuum, ut per ea ad animam notiones visibilium ingrederentur atque in ipsa sapientiam sive virtutem, vel si omnino non esset, efficerent, vel si minus esset augerent. Ergo essentia rerum per visum ad animam ingrediens, et vocum significatio per auditum scientiam pariunt. Forma vero rerum per visum intrans, et melodia vocum per auditum ad jucunditatem animum accendunt. Quoties enim foris sive rerum specie visus afficitur, sive au
Abbreviated transcription (Latin):
habentes sublimiorẽ in corpore sedem sortiti sunt:
ut libere et sine obstaculo ad suas delectationes ef¬
fluant. uel influentes in se sine difficultate admit¬
tant. Sane duo sunt quȩ ex rerũ specieꝑ iisũ ĩtrãt
ad animum: et duo itẽ quȩ ex uocis ꝑceptione
ingrediunt᷑ ꝑ auditũ. Per uisum nãq ad ãnuni cog¬
nitionẽ ex reb ꝑuenit substancia et forma. Ex
uocib per auditũ significatio et melodia. Et idẽ
oꝑatur in animo ꝑ uisum substancia ex reb: qd̾
per auditũ significatio ex uocib. Itemq idem facit
ꝑ uisũ in animo forma ex reb: qd̵ ꝑ auditũ melo¬
dia ex uocib. Duo quippe sunt quib anime ratio¬
nalis natura tota disponitur. uidelicet cognicio et
affectus. id est sapiencia et amor: quȩ duo si anima
ꝑfecte optineat et legitime disponat beata ẽ: si uͦ
uel in his quantũ natura expetit optinendis defi¬

Expanded text:
habentes, sublimiorem in corpore sedem sortiti sunt, habentes, sublimiorem in corpore sedem sortiti sunt, ut libere et sine obstaculo ad suas delectationes effluant, vel influentes, in se sine difficultate admittant. Sane duo sunt, quae ex rerum specie per visum intrant ad animum. Et duo item, quae ex vocum perceptione ingrediuntur per auditum. Per visum namque ad animi cognitionem ex rebus pervenit substantia et forma. Ex vocibus per auditum, significatio et melodia. Et idem operatur in animo per visum substantia ex rebus, quod per auditum significatio ex vocibus. Itemque idem facit per visum in animo forma ex rebus, quod per auditum melodia ex vocibus. Duo quippe sunt, quibus animae rationalis natura tota disponitur, videlicet cognitio et affectus, id est sapientia et amor. Quae duo si anima perfecte obtineat et legitime disponat, beata est. Si vero vel in his quantum natura expetit obtinendis defi
Abbreviated transcription (Latin):
oddorẽ. saporẽ gustus. et tactus lenitatẽ: ceteri qui¬
dem om̃s corporee necessitati uel etiã uoluptati ser¬
uiunt: hii uͦ duo sensus idest uisus et auditus ali¬
m̃ta sua magis ad sp̃ualẽ iocunditatẽ trahunt. Un¬
de et illorũ refectio desecationẽ non habet: quia cũ
ꝑceptione dulcedinis nullã trahunt massã corrupti¬
onis. Ept̾qd̃ illorũ refectio ad dulcedinis sacietatem
ñ ꝑuenit: quia a ꝑcipienda dulcedine appetitũ illo¬
rum nec p̾currens difficultas tardat. neq succedẽs
molestia ulla restringit. Purũ ergo atq sincerum
hoc alim̃tũ sine om̃i mole corporea totũ in refecti.¬
onem animȩ transit: quia licet a specie corporali
emanet. et ꝑ corporis sensũ transeat. ñ potest tñ
retineri a corpore: quia corporeũ nichil habet. nec
ingerit copulentũ. Idcirco gͦ uisus et auditus quasi
excellentiores ceteris. et nichil ponderis deprim̃tis

Expanded text:
odorem, saporem gustus et tactus lenitatem. Caeteri quiodorem, saporem gustus et tactus lenitatem. Caeteri quidem omnes corporeae necessitati, vel etiam voluptati serviunt. Hi vero duo sensus, id est visus et auditus alimenta sua magis ad spiritalem jucunditatem trahunt. Unde et illorum refectio defaecationem non habet, quia cum perceptione dulcedinis nullam trahunt massam corruptionis. Propter quod illorum refectio ad dulcedinis satietatem non pervenit; quia a percipienda dulcedine appetitum illorum nec percurrens difficultas tardat, neque succedens molestia ulla restringit. Purum ergo atque sincerum hoc alimentum sine omni mole corporea totum in refectionem animae transit; quia licet a specie corporali emanet et per corporis sensum transeat, non potest tamen retineri a corpore, quia corporeum nihil habet, nec ingerit corpulentum. Idcirco ergo visus et auditus quasi excellentiores caeteris et nihil ponderis deprimentis
Abbreviated transcription (Latin):
onem displicet in ordinatissima pulchritudine uni¬
uersitatis. etiã ipsa corruptio pulchra est et placet
Sic miro et ineffabili modo conditor in creatura
sua simul et per corruptionẽ rerũ punit maliciã.
et ꝑ pulchritudinẽ delectat naturam: ut agnoscat
homo in pena sua qd meruit per culpã. et in de¬
lectatione quid amisit. Quantam enim in creato¬
re rerũ dulcedinis affluentiã esse credimꝰ: si tã mi¬
ram in creaturarũ pulchritudine suauitatẽ inue¬
nimus: Propterea cũ dixisset in tã multiplici et
ꝑplexa uariaq rerũ ꝓfunditate defectũ humane
intelligentiȩ: subdit statim in pulchritudine eaꝵ¬
dem iocunditatẽ naturȩ. Hon saturatur oculus uisu
nec auris implet̾ auditu. Cum om̃s sensus corporei
in reb conditis oblectam̃ta sua et quasi ꝓprias qͣs¬
dam delicias singuli p̃paratas inueniant. ut pote
uisus speciẽ. auditus melodis dulcedinẽ. olfactus

Expanded text:
onem displicet, in ordinatissima pulchritudine unionem displicet, in ordinatissima pulchritudine universitatis, etiam ipsa corruptio pulchra est et placet. Sic miro et ineffabili modo, Conditor in creatura sua simul et per corruptionem rerum punit malitiam, et per pulchritudinem delectat naturam, ut agnoscat homo in poena sua quid per culpam meruit, et in delectatione quid amisit. Quantam enim in Creatore rerum dulcedinis affluentiam esse credimus, si tam miram in creaturarum pulchritudine suavitatem invenimus? Propterea cum dixisset in tam multiplici et perplexa variaque rerum profunditate defectum humanae intelligentiae, subdit statim in pulchritudine earumdem jucunditatem naturae. Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Cum omnes sensus corporei in rebus conditis oblectamenta sua, et quasi proprias quasdam delicias singuli praeparatas inveniant, utpote visus speciem, auditus melodiae dulcedinem, olfactus
Abbreviated transcription (Latin):
localiter remota sunt. uel quia etiã loco p̃sentia. sub¬
dilitate sui tarditatẽ sensus humani excedunt. Uix qͥ
aliqua sensus humanus in reb attingere sufficit: niꝰ¬
chil autẽ uniuersorũ ꝑfecte ut est comp̃hendit. Ergo
cunctȩ res difficiles sunt et scdm uniuersitatẽ uide¬
licet ut nec ualeant attingi: et sod̾m singula queq
difficiles. quia nullo sensu possunt uel intellectu plene
cõp̃hendi. Quȩ si ratione ꝑfecte inuestigari non pose¬
sunt: multominus sermone possunt explicari. Nã
hoc ipsũ in reb magis omib ineffabile ẽ. qđ in tanta
mutabilitatis confusione nusquã bene consideranti ra¬
tio euidens et manifesta deest: qđ tã bene disponitur
id etiã qd̾ in reb bonu̾ ñ est: ut quodãmͦ singłorum
corruptio uniuersorũ sit pulchritudo. Propt̾ea sensus
humanus in confideratione horum succt̾ibens. suauiter
ex defectu suo reficitur: quia in eo qđ scdłm corrupti¬

Expanded text:
localiter remotae sunt, vel quia etiam loco praesentes, sublocaliter remotae sunt, vel quia etiam loco praesentes, subtilitate sui tarditatem sensus humani excedunt. Vix ergo aliqua sensus humanus in rebus attingere sufficit; nihil autem universorum, perfecte ut est, comprehendit. Ergo cunctae res difficiles sunt: et secundum universitatem videlicet, ut nec valeant attingi, et secundum singula quaeque difficiles, quia nullo sensu possunt vel intellectu plene comprehendi. Quae si ratione perfecte investigari non possunt, multo minus sermone possunt explicari. Nam hoc ipsum in rebus magis omnibus ineffabile est, quod in tanta mutabilitatis confusione nusquam bene consideranti ratio evidens et manifesta deest: quod tam bene disponitur id etiam quod in rebus bonum non est, ut quodammodo singulorum corruptio, universorum sit pulchritudo. Propterea sensus humanus in consideratione horum succumbens suaviter ex defectu suo reficitur; quia in eo quod secundum corrupti
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc uel causa eius occulta. uel natura penetrat᷑.
Uidetur nãq quod ẽ: s quale sit illud qđ uidetur
uel quã in occulto ubi sensus corporeus accedere ñ
potest retineat qualitatẽ. cur etiã sic sit ut uidetur.
uel unde sic sit. uel ad quid sic sit. quis hominũ non
dicã in reb omĩb. s nec in una qualibet re ad ple¬
num cõphendere ualet: Quantis gͦ tenebris homo
inuoluitur. quanta ignoranciȩ cecitate coartatur: cu¬
ius sensus uix etiã suꝑficietenus pauca rerũ potest
attingere. Qui et si cuncta quȩ sunt scdm speciẽ
exteriorẽ cerneret: nondũ tam̃ uim latentẽ rerum
inuisibilẽq naturã penetraret. Ergo uniũsitas re¬
rũ utroq modo homini incop̾hensibilis ẽ: uidelicet
et scdm exteriorẽ speciẽ et scdm interiorẽ qualitatẽ
Singłe autẽ rerũ aliȩ quidẽ ex parte foras specie ad
senst̃m ueniũs alie prorsus abscondunt̃: uel quia

Expanded text:
adhuc vel causa ejus occulta, vel natura penetratur. adhuc vel causa ejus occulta, vel natura penetratur. Videtur namque quod est, sed quale sit illud quod videtur, vel quam in occulto quo sensus corporeus accedere non potest retineat qualitatem: cur etiam sic sit ut videtur, vel unde sic sit, vel ad quid sit, quis hominum non dicam in rebus omnibus, sed nec in una qualibet re ad plenum comprehendere valet? Quantis ergo tenebris homo involvitur; quanta ignorantiae caecitate coarctatur, cujus sensus vix etiam superficie tenus pauca rerum potest attingere? Qui etsi cuncta, quae sunt secundum speciem exteriorem, cerneret, nondum tamen vim latentem rerum, invisibilemque naturam penetraret. Ergo universitas rerum utroque modo homet secundum exteriorem speciem, et secundum interiorem qualitatem. Singulae autem rerum, aliae quidem ex parte foras specie ad sensum veniunt, aliae prorsus absconduntur, vel quia
Abbreviated transcription (Latin):
est qd est. et mirabile qd factũ est: quia in eodẽ
oꝑe et fragilis inuenitur materia. et ratio artifi¬
cis admiranda. Et contẽptũ quidẽ mundi suadet
natura corruptibilis: s succũbit mens admiratio¬
ne. in contẽplatione rationis. Ad hanc gͦ rationẽ
intuendam post explicitũ cursum rerũ mutabiliũ
nr̃ eccłastes se conuertit. ut in ea m̃tis aciẽ ꝑ con¬
templationẽ exerceat: et quia eã sciencia sufficient̃
non ualet cõphendere. digna studet uenerari admira¬
tione. Nam qͥuia mutabilitatẽ om̃iũ in trib rerum
generib igne. aere. et aqua. scđm motũ mouentẽ
explicuit: quã in explicabił eadem sit scđm motũ
qui mouetur ꝑ singula queq oriencia et occidentia
in uniu̾sitate subsequenter ostendit. Cuncte res
qdifficiles: ñ ualet eas homo explicare sermone. Non
faciatur oculus uisu: nec auris impletur auditu.
Cum res quelibet in suꝑficie sua cernitur: nondũ

Expanded text:
est, quod est; et mirabile quod factum est, quia in eodem est, quod est; et mirabile quod factum est, quia in eodem opere et fragilis invenitur materia, et ratio artificis admiranda. Et contemptum quidem mundi suadet natura corruptibilis, sed succumbit mens admiratione in contemplatione rationis. Ad hanc ergo rationem intuendam post explicitum cursum rerum mutabilium noster Ecclesiastes se convertit, ut in ea mentis aciem per contemplationem exerceat; quia eam scientia sufficienter non valet comprehendere, digna studet venerari admiratione. Nam, quia mutabilitatem omnium, in tribus rerum generibus igne, aere et aqua, secundum motum moventem explicuit quam inexplicabilis eadem sit secundum motum qui movetur per singula quaeque orientia et occidentia in universitate subsequenter ostendit. Cunctae res difficiles non valet eas homo explicare sermone: non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Cum res quaelibet in superficie sua cernitur, nondum
Abbreviated transcription (Latin):
quos ducis ꝑdis. ñ ꝑducis. O circuitus. quom inuol¬
uis: quomͣ cõplecteris sequaces tuos: Tu curren¬
tib per te neqͥ exitũ tribuis a te: nec inte ꝑuen¬
tionem. Ergo omĩa transitoria et caduca ꝑ cir¬
cuitus uoluunt᷑ dum transeunt: ut in eis bonũ
et̾nitatis non queramꝰ quȩ cernimꝰ semꝑ et sic ad¬
uenire ut transeant. et sic transire ut non subsi¬
stant. Uideamꝰ ergo adhuc circuitus istos uanitatiᷤ.
Dei enĩ sapientia ut iam dictũ est hoc mirabilit
ꝓuidit ut rerũ omĩum motus in orbẽ ageretur:
quatinꝰ corporea natura quȩ effluendo aliquãdo
defectũ sentire potuisset. semꝑ in suã recurrendo
originẽ. dum sine int̾missione recipit qdđ effu̾dit
sine᷑ defectu effundat qd̾ recipit: et sit defectus si¬
ne defectu. nec u̾ꝗͣ desit quod possit deficere ut
semꝑ deficiat. Unde in una eademq re et miserũ

Expanded text:
quos ducis, perdis, non perducis. O circuitus, quomodo involquos ducis, perdis, non perducis. O circuitus, quomodo involvis, quomodo complecteris sequaces tuos? Tu currentibus per te, neque exitum tribuis a te, nec in te perventionem. Ergo omnia transitoria et caduca per circuitus volvuntur dum transeunt, ut in eis bonum aeternitatis non quaeramus, quae cernimus semper, et sic advenire ut transeant, et sic transire ut non subsistant. Videamus ergo adhuc circuitus istos vanitatis. Dei enim sapientia, ut jam dictum est, hoc mirabiliter providit, ut rerum omnium motus in orbem ageretur, quatenus corporea natura, quae effluendo aliquando defectum sentire potuisset, semper in suam recurrendo originem dum sine intermissione recipit quod effudit, sine defectu effundat quod recipit, et sit defectus sine defectu; nec unquam desit quod possit deficere, ut semper deficiat. Unde in una eademque re, et miserum