comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ de tua carne ꝓmittis: Quid ẽ gͦ
ñ ꝓdest quicquã caro: Non ꝓdest
quicquã: s quomͦ illi intellexert̃.
Carnẽ quippe sic intellexert̃. quomͦ
in cadauere dilaniat᷑: aut in macel¬
lo uendit᷑: ñ quomͦ sp̃u uegetatur.
Proinde sic dictũ ẽ. caro ñ ꝓdest
quicquã: quomͦ dictũ ẽ scientia
inflat. Iam gͦ debemꝰ odisse scien¬
tiam: Absit. Et quid ẽ scientia
inflat: Sola sine caritate. Ideo
adiunxit. Caritas uͦ ȩdificat. Ad¬
de gͦ scientiȩ caritatẽ. & utilis
erit scientia: ñ ꝑ se. s ꝑ caritatẽ.¬
Sic etiã nunc. caro ñ ꝓdest quic¬
quã: s sola caro. Accedat sp̃e ad
carnẽ: quomͦ accedit caritas ad sci¬
entiã: & ꝓdest plurimũ. Nam si
caro nicħ ꝓdesset: uerbũ caro non
sp̃c aliquid ꝓ salute nr̃a egit. Ca¬
ro. uas fuit. Qđ habebat adten¬
de: ñ qđ erat. Apłi missi st̃. nũqͥd
caro ipsoꝵ nicħ nob̾ ꝓfuit: Si ca
nos sonus uerbi: nͥ ꝑ uocẽ carni:
Unde stilus: unde conscriptio. Ista

Expanded text:
mittis? quid est ergo, non prodest quidquam caro? Non prodest quidquam, sed quomodo illi intellexerunt: carnem quippe sic intellexerunt, quomodo in cadavere dilaniatur, aut in macello venditur, non quomodo spiritu vegetatur. Proinde sic dictum est, Caro non prodest quidquam; quomodo dictum est, Scientia inflat. Jam ergo debemus odisse scientiam? Absit. Et quid est, Scientia inflat? Sola, sine charitate: ideo adjunxit, Charitas vero aedificat . Adde ergo scientiae charitatem, et utilis erit scientia; non per se, sed per charitateSic etiam nunc, caro non prodest quidquam, sed sola caro: accedat spiritus ad carnem, quomodo accedit charitas ad scientiam, et prodest plurimum. Nam si caro nihil prodesset, Verbum caro non Spiritus aliquid pro salute nostra egit. Caro vas fuit; quod habebat attende, non quod erat. Apostoli missi sunt; numquid caro ipsorum nihil nobis profuit? Si carnos sonus verbi, nisi per vocem carnis? unde stilus, unde conscriptio? Ista
Abbreviated transcription (Latin):
qui uiuificat. Sp̃s enĩ facit uiua
membra: nec uiua m̃bra sp̃s facit
nͥ quȩ in corpore qđ uegetat ipse
sp̃s inuenerit. Nã sp̃s qui ẽ in te
o homo. quo constas ut hõ sis. nũ¬
quid uiuificat menbrũ qđ separa¬
tũ inuenerit a carne tua᷑ Sp̃m
tuũ: dico ammã tuã. Anima tua.
ñ uiuificat nͥ m̃bra quę sunt in
carne tua. Que si tollas. iã ex aĩa¬
ris tui ñ copulat᷑. Hȩc dicunt᷑.
ut amemꝰ unitatẽ: & timeamus
separationẽ. Nicħ enĩ sic debet for¬
midare . xp̃ianꝰ: quã separari a cor¬
pore xp̃i. Si enĩ separat᷑ a corpore

Expanded text:
qui vivificat, spiritus enim facit viva membra, nec viva membra spiritus facit, nisi quae in corpore, quod vegetat ipse spiritus, invenerit. Nam spiritus, qui est in te, o homo, quo constas ut homo sis, numquid vivificat membrum, quod separatum invenerit a carne tua? Spiritum tuum dico animam tuam. Anima tua non vivificat nisi membra quae sunt in carne tua. Unum si tollas, iam ris tui non copulatur. Haec dicuntur ut amemus unitatem et timeamus separationem. Nihil enim sic debet formidare Christianus, quam separari a corpore Christi. Si enim separatur a corpore
Abbreviated transcription (Latin):
mã uegetabat. Non cessit: & ĩ regnũ
successit. Dixerat aũ illi syxtꝰ mar¬
tir sc̃s: cuiꝰ diẽ quinto ab hinc re¬
tro die cȩlebrauimꝰ. Noli merere
fili. Ep̃s enĩ erat ille: iste diaconꝰ.
Noli merere inquit: sequeris me
post triduũ. Triduũ aũ dix̃ mediũ.
Int̃ diẽ passionis scĩ syxti & diem
hodiernȩ passionis scĩ laurentii:
triduũ ẽ mediũ. O consolatio. Non
ait. noli merere fili. desinet ꝑsecu¬
tio & securus eris: s noli merere.
quo ego p̃cedo. tu sequẽris. Nec
consecutio tua differt᷑: triduum
mediũ erit: & mecũ eris. Accepit
oraculũ: uicit diabolũ: ꝑuenit ad
tͥumphũ¬

Expanded text:
mam vegetabat. Non cessit, et in regnum mam vegetabat. Non cessit, et in regnum successit. Dixerat autem illi Xystus martyr sanctus, cujus diem quinto ab hinc retro die celebravimus: « Noli moerere, fili. » Episcopus enim erat ille, iste diaconus. « Noli moerere inquit; sequeris me post triduum. » Triduum autem dixit medium inter diem passionis sancti Xysti, et diem hodiernae passionis sancti Laurentii. Triduum est medium. O consolatio! non ait, Noli moerere, fili; desinet persecutio, et securus eris: sed, Noli moerere; quo ego praecedo, tu sequeris; nec consecutio tua differtur: triduum medium erit, et mecum eris. Accepit oraculum, vicit diabolum, pervenit ad triumphu
Abbreviated transcription (Latin):
multi qui uita. Necesse ẽ gͦ: ut int̃
illos usq in finẽ uiuamꝰ. Sed qͥd
ẽ qđ ait: qui manet in me. & ego
in illo: Quid. nͥ qđ martyres au¬
diebant: qui ꝑseuerauerit usq in
finẽ hic saluus erit: Quomͦ man¬
sit in illo sc̃s laurentiꝰ. cuius hodie
festa cęlebramꝰ: Mansit usq ad
tẽptationẽ: mansit usq ad tyran¬
nic̃a interrogationem: mansit usq ad
acerrimã cõminationẽ: mansit usq
ad ꝑemptionẽ Parũ ẽ. usq ad im¬
manẽ excrutiationẽ mansit. Non
enĩ occisus ẽ cito: s cruciatus est
in igne. Diu uiuere ꝑmissus est:
immo ñ diu uiuere ꝑmissus ẽ:s
tarde mori cõpulsus ẽ. In illa gͦ
longa morte. in illis tormentis:
quia bñ manducauerat & bñ bibe¬
rat. tãquã illa ęsca saginatus. et
illo calice ebriꝰ: torm̃ta ñ sensit.
Ibi enĩ erat qui dix̃: sp̃s ẽ qͥ uiui¬
ficat. Caro enĩ ardebat: s sp̃c ani-¬

Expanded text:
multi qui vita. Necesse est ergo ut inter multi qui vita. Necesse est ergo ut inter illos usque in finem vivamus. 12. Sed quid est quod ait, Qui manet in me, et ego in illo ? Quid, nisi quod martyres audiebant, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit ? Quomodo mansit in illo sanctus Laurentius, cujus hodie festa celebramus? Mansit usque ad tentationem, mansit usque ad tyrannicam interrogationem, mansit usque ad acerrimam comminationem, mansit usque ad peremptionem: parum est, usque ad immanem excruciationem mansit. Non enim occisus est cito, sed cruciatus est in igne: diu vivere permissus est; imo non diu vivere permissus est, sed tarde mori compulsus est. In illa ergo longa morte, in illis tormentis, quia bene manducaverat et bene biberat, tanquam illa esca saginatus et illo calice ebrius, tormenta non sensit. Ibi enim erat qui dixit, Spiritus est qui vivificat. Caro enim ardebat, sed spiritus ani
Abbreviated transcription (Latin):
responsio ꝑmansionis eoꝵ in uotes¬
ceret nob: nã ille nouerat qr ma¬
nebant: hoc gͦ totũ. ad hoc nobis
ualeat dilectissimi. ut carnẽ xp̃i
sacram̃to. qđ &e multi mali: s usq
ad sp̃s participationẽ manducemꝰ
& bibamꝰ: ut in dñi corpore tãquã
m̃bra maneamꝰ ut eiꝰ spu uegete¬
mur: & ñ scandalizemur etiã si
multi mͦ nob̾cũ manducant & bi¬
bunt tẽporalit̃ sacram̃ta: qui ha¬
bebunt in finẽ ȩt̃na tormenta.
Modo enĩ corpus xp̃i mixtũ ẽ tãquã
area: s nouit dñs qui st̃ eiꝰ. Si tu
nosti qđ trituras: qr ibi ẽ latens
massa: nec consumit trituratio. qd̃
purgatura ẽ uentulatio. Certi su¬
mus fĩs. qr om̃s qui sumꝰ ĩ corpore
dñi. & manemus in illo. ut & ipse
maneat in nob: in hoc scło neces¬
se habemꝰ usq in finẽ int̾ malos iu¬
uere. Non int̾ illos dico malos: qui
blasphemantxp̃m. Raro enĩ iã inue¬
nunt᷑ qui lingua blaspheinant:s

Expanded text:
responsio permansionis eorum innotesresponsio permansionis eorum innotesceret nobis; nam ille noverat quia manebant: hoc ergo totum ad hoc nobis valeat, dilectissimi, ut carnem Christi Sacramento, quod et multi mali; sed usque ad spiritus participationem manducemus et bibamus, ut in Domini corpore tanquam membra maneamus, ut ejus spiritu vegetemur, et non scandalizemur, etiam si multi modo nobiscum manducant et bibunt temporaliter Sacramenta, qui habebunt in fine aeterna tormenta. Modo enim corpus Christi mixtum est tanquam in area: sed novit Dominus qui sunt ejus . Si tu nosti quid trituras, quia ibi est latens massa, nec consumit trituratio quod purgatura est ventilatio; certi sumus, fratres, quia omnes qui sumus in corpore Domini, et manemus in illo, ut et ipse maneat in nobis, in hoc saeculo necesse habemus usque in finem inter malos vivere. Non inter illos dico malos, qui blasphemant Christum: rari enim jam inveniuntur qui lingua blasphemant, sed
Abbreviated transcription (Latin):
decĩ: elegi. qr sacratus ẽ numerus.
Non enĩ quia perit inde unꝰ: ideo
illiꝰ numeri honor demptꝰ ẽ. Nam
in locũ ꝑeuntis: alius subrogatꝰ
ẽ. Mansit numerus consetratus:
numerus duodenariꝰ. Quia per
uniuersũ mundũ. hoc ẽ ꝑ .iiiͬ. car¬
dines mundi. tͥnitatẽ fuerant ad¬
nuntiaturi: ido quat̾ni. Se gͦ ext̃¬
minauit uidas: ñ duodenarium
numerũ uiolauit. Ipse de seruit
prȩceptorẽ: nã d̾s illi apposuit suc¬
cessorẽ. Hoc totũ qđ dñs de car
ne & sanguine suo loquutꝰ ẽ. &
qđ in eiꝰ distributionis grã uitã
luit intelligi manducatores & po¬
tatores carnis & sanguinis sui. ut
in illo maneant. & ipse in illis: &
qd ñ intellexert̃ qui ñ credidert̃:
& qđ sp̃italia carnalit̾ sapiendo.
scandalizati st̃: & qđ eis scanda¬
lizantib & ꝑeuntib consolationi
dñs ad fuit discipulis qui renan¬
serant: ad quos ꝓbandos in t̾roga¬
uit. nũquid & uos uultis abire: ut

Expanded text:
decim elegi, quia sacratus est numerus. decim elegi, quia sacratus est numerus. Non enim quia periit inde unus, ideo illius numeri honor demptus est: nam in locum pereuntis, alius subrogatus est . Mansit numerus consecratus, numerus duodenarius; quia per universum mundum, hoc est per quatuor cardines mundi, Trinitatem fuerant annuntiaturi. Ideo ter quaterni. Se ergo exterminavit Judas, non duodenarium numerum violavit: ipse deseruit praeceptorem, nam Deus illi apposuit successorem. 11. Hoc totum quod Dominus de carne et de sanguine suo locutus est, et quod in ejus distributionis gratia vitam luit intelligi manducatores et potatores carnis et sanguinis sui, ut in illo maneant et ipse in illis, et quod non intellexerunt qui non crediderunt, et quod spiritualia carnaliter sapiendo scandalizati sunt, et quod eis scandalizatis et pereuntibus, consolationi Dominus adfuit discipulis qui remanserant, ad quos probandos interrogavit, Numquid et vos vultis ire? ut
Abbreviated transcription (Latin):
Quanto gͦ ille melior: tanto mie¬
lius utit᷑ & malis nr̃is. Ꝙd iuda
peius: inter om̃s adhȩrentes magistͦ:
Int̃ duodecĩ. loculi ei cõmissi sunt:
& dispensatio pauꝑum distributa.
Ingratus tanto bñficio: honori tan¬
to: accepit pecuniã: ꝑdidit iusti¬
ciã. Tradidit uitã mortuus: quẽ
ut discipulus secutꝰ. ut inimicus
ꝑsecutꝰ ẽ. Totũ hoc: malũ uidȩ.
Sed malo eiꝰ: bñ usus ẽ dñs. Tradi
se ꝑtulit: ut redimeret nos. Ecce
malũ iudȩ: in bonũ conuersũ ẽ
Satanas. quantos marures ꝑsecutꝰ
est: Si satanas ꝑsequendo cessarte:
hodie tã głosam coronã scĩ lau¬
rentii ñ cęlebraremꝰ. Si gͦ ipsius
diaboli malis oꝑib bn utit᷑ ds. qͥd
facit malus male utendo: sibi no¬
cet: ñ bonitati d̃i contradicit. Ar¬
tifex illo utit᷑: & magnus artifex
Si illo uti ñ nosset: nec eũ ẽẽ ꝑmit¬
teret. Gͦ unꝰ ex uob̾ diabolus est
ait: cũ ego uos duodecĩ elegerĩ.
Potest & sic intelligi. qđ ait duo¬

Expanded text:
 tanto melius utitur et malis nostris. Quid Juda pejus? Inter omnes adhaerentes magistro, inter duodecim loculi ei commissi sunt, et dispensatio pauperum distributa: ingratus tanto beneficio, honori tanto, accepit pecuniam, perdidit justitiam, tradidit vitam mortuus; quem ut discipulus secutus, ut inimicus persecutus est. Totum hoc malum Judae; sed malo ejus bene usus est Dominus. Tradi se pertulit ut redimeret nos. Ecce malum Judae in bonum conversum est. Satanas quantos martyres persecutus est? Si satanas persequendo cessaret, hodie tam gloriosam coronam sancti Laurentii non celebraremus. Si ergo ipsius diaboli malis operibus bene utitur Deus: quod facit malus, male utendo, sibi nocet; non bonitati Dei contradicit. Artifex illo utitur; et magnus artifex, si illo uti non nosset, nec eum esse permitteret. Ergo unus ex vobis diabolus est, ait, cum ego vos duodecim elegerim. Potest et sic intelligi quod ait, duo
Abbreviated transcription (Latin):
deritis filiũ hõis ascendentẽ ubi erat
pͥus. filiꝰ enĩ hõĩs axp̃c: ex uirgine ma¬
ubi carnẽ assũpsit ex t̾ra: uñ ꝓpheti¬
ce dictũ erat. Ueritas de t̾ra orta
est. Quid sibi gͦ uult qđ ait: cum
uideritis filiũ hõĩs ascendentẽ ubi
erat pͥus: Nulla enĩ ẽẽt quęstio. si¬

Expanded text:
ntem ubi erat prius? Filius enim hominis Christus, ex virgine Maubi carnem assumpsit ex terra. Unde prophetice dictum erat, Veritas de terra orta est . Quid sibi ergo vult quod ait, Cum videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius? Nulla enim esset qu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c Scdm unitatẽ ꝑsonȩ in cȩlo e¬
rat: q̃n in t̾ra loquebat᷑. Sic erat
filiꝰ hõis in cęlo: quomͦ filiꝰ dĩ erat
in t̾ra. filiꝰ dĩ in t̾ra in suscepta car¬
ne: filiꝰ hoĩs in cęlo in unitate ꝑsonȩ.
Quid ẽ gͦ qđ adiungitꝰ sp̃c ẽ qui ui¬
uificat. caro ñ ꝓdest quicquã: Dica¬
mus ei: patit᷑ enĩ nos. ñ contradicen¬
tes: s nosse cupientes. O dñe. magi¬
ster bone. quomͦ caro ñ ꝓdest qͥcꝗͣ:
cũ tu dixeris. nͥ quis manducauerit
carnẽ meã. & biberit sanguinem
meũ ñ habebit in se uitã᷑ An uita

Expanded text:
cundum unitatem personae. In coelo erat, quando in terra loquebatur. Sic erat filius hominis in coelo, quomodo Filius Dei erat in terra; Filius Dei in terra in suscepta carne, filius hominis in coelo in unitate personae. 5. Quid est ergo quod adjungit, Spiritus est qui vivificat, caro non prodest quidquam? Dicamus ei patitur enim nos non contradicentes, sed nosse cupientes: O Domine, magister bone, quomodo caro non prodest quidquam, cum tu dixeris, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam? An vita
Abbreviated transcription (Latin):
patre meo. Ergo. & credere datur
nob̾. Non enĩ nicħ ẽ credere. Si aũ¬
didisti: s noli extolli. Quid enim
habes qd ñ accepisti: Ex hoc mul¬
ti discipuli eiꝰ abiert retro: & non
iã cũ illo ambulauer̃t. Abiert̃ retro.¬

Expanded text:
Patre meo. Ergo et credere datur Patre meo. Ergo et credere datur nobis: non enim nihil est credere. Si audidisti, sed noli extolli: quid enim habes quod non accepisti ? 8. Ex hoc multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulaver
Abbreviated transcription (Latin):
non credunt. Propħa enim dixit.
Nisi credideritis. ñ intelligetis. ꝑ fide
copulamur: ꝑ intellectũ uiuificam᷑.
Priꝰ hęreamꝰ ꝑ fidem: ut sit qđ uui¬
ficet᷑ ꝑ intellectũ. Nam qui ñ hȩret:
resistit. Qui resistit: ñ credit. Nam
qui resistit: quomꝰ uiuificat᷑: Aduer¬
sarius ẽ radio lucis. quo penetrandꝰ
ẽ: ñ auerut aciem: s claudit m̃tem
Sunt gͦ quicła qui ñ credunt. Cre¬
dant & aꝑiant: aꝑiant & illumina
bunt᷑. Sciebat enĩ ab initio iħc qͥ
ẽent credentes: & quis traditurus
eũ ẽẽt Ibi enĩ. erat & uidas. Nam
quidã scandalizati sunt: ille aũ
mansit ad insidiandũ. ñ ad intelli¬
gendũ. Et qr ido manserat: ñ de illo
tacuit dñs. Non illũ exp̃ssit. s nec
siluit: ut om̃s timerent. quãuis
unꝰ ꝑiret. Sed postea quã dix̃. &
distinxit credentes a ñ credentib:
exp̃ssit causam. quare ñ credant
ꝓpterea dixi uob̾ inqͥt: qr nemo potest
uenire ad me. nͥ fuerit ei datũ a

Expanded text:
it, Nisi credideritis, non intelligetis . Per fidem copulamur, per intellectum vivificamur. Prius haereamus per fidem, ut sit quod vivificetur per intellectum. Nam qui non haeret, resistit; qui resistit, non credit. Nam qui resistit, quomodo vivificatur? Adversarius est radio lucis, quo penetrandus est: non avertit aciem, sed claudit mentem. Sunt ergo quidam qui non credunt. Credant et aperiant, aperiant untur. Sciebat enim ab initio Jesus qui essent credentes, et quis traditurus esset eum. Ibi enim erat et Judas. Nam quidam scandalizati sunt: ille autem mansit ad insidiandum, non ad intelligendum. Et quia ideo manserat, non de illo tacuit Dominus. Non illum expressit, sed nec siluit; ut omnes timerent, quamvis unus periret. Sed posteaquam dixit et distinxit credentes a non credentibus, expressit causam quare non credant: Propterea dixi vobis, inquit, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ine genuit pat̾. Si enĩ qđ pau
ci intelligunt simplex ẽ. natura
ueritatis. hoc ẽ filio ẽẽ qđ nosse.
Ab illo gͦ habet ut nouerit. a quo
habet ut sit. Non ut pͥus ab illo
eẽt. & ab illo postea nosset. s quẽ¬
sic gignendo dedit ut nosset. quia
simplici ut dictũ ẽ naturę uerita¬
tis. ẽẽ &e nosse. ñ ẽ aliud atq aliud.¬
s hoc ipsum. dixit ergo ista iudȩis.
& addidit. Et qui me misit. mecũ ẽ
Iam hoc & ante dixerat. s rẽ mag¬
nã assidue cõmemorat. Misit me
& mecũ ẽ. Si gͦ tecũ est o dñe. ñ
unꝰ ab alio missus ẽ. s ambo ueni¬
stis. Et tñ cũ ambo simul sint. unꝰ
missus ẽ. alt̾ misit. qm missio in car¬
natio ẽ. & ipsa incarnatio. filii tm
ẽ. ñ ẽ patͥs. Misit itaq pat̾ filiũ.s
ñ recessit a filio. Non enĩ quo misit
filiũ. ñ ibi erat pat̾. Ubi enĩ ñ ẽ qui
facit oĩa: Ubi ñ ẽ. qui dix̃. cęlum

Expanded text:
ttci intelligunt, simplex est natura veritatis, hoc est Filio esse quod nosse. Ab illo ergo habet quod noverit, a quo habet, ut sit, non ut prius ab illo esset, postea ab illo nosset, sed quemdo dedit, ut nosset. Quia simplicis, ut dictum est, naturae veritatis est esse, et nosse non est aliud atque aliud,ed hoc ipsum. Det addidit: Et qui me misit mecum est. Jam hoc et ante dixerat, sed rem magnam assidue commemorat: misit me, et mecum est. Si ergo tecum est, o Domine, non unus ab alio missus est, sed ambo venistis. Et tamen cum ambo simul sint, unus missus est, alter misit: quoniam missio incarnatio est, et ipsa incarnatio Filii tantum est, non et Patris. Misit itaque Pater Filium, sed non recessit a Filio. Non enim quo misit Filium, non ibi erat Pater. Ubi enim non est qui fecit omnia? ubi non est qui dixit, Coelum
Abbreviated transcription (Latin):
distis. Cũ exaltaueritis filiũ hoĩs.
tc̃ cognoscetis qr ego sũ. & a meip¬
so facio nicħ. s sic̃ docuit me pater
hȩc loquor. Quid ẽ hoc: Nicħ enĩ
aliud uidet᷑ dixisse. nͥ eos post pas¬
sionẽ suã cognituros quis ẽẽt. Procul
dubio gͦ. uidebat ibi aliquos quos
ipse nouerat. quos ipse cũ cȩteris
scĩs suis ante constitutionẽ mun¬
di p̾sciendo elegerat post passionem
suã eẽ credituros. Ipsi sunt illi qͦs
assidue cõm̃damꝰ. & ad imitationẽ
cũ magna exhortatione ꝓponimus.
Misso enĩ desuꝑ sp̃ũ sco post dñi pas¬
sionẽ &e resurrectionẽ & ascensionẽ.
cũ miracula fierent in eiꝰ noĩe quẽ
& qui sȩuientes occidert. mutati
credidert̃. Et quẽ sanguinẽ sȩui¬
endo fudert̃. credendo bibert. illa¬

Expanded text:
tis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum, et a meipso facio nihil, sed sicut docuit me Pater, haec loquor. Quid est hoc? Nihil enim aliud videtur dixisse, nisi eos post passionem suam cognituros quis esset. Procul dubio ergo videbat ibi aliquos, quos ipse noverat, quos ipse cum caeteris sanctis suis ante constitutionem mundi praesciendo elegerat, post passionem suam esse credituros. Ipsi sunt illi quos assidue commendamus, et ad imitationem cum magna exhortatione proponimus. Misso enim desuper Spiritu sancto post Domini passionem et resurrectionem et ascensionem, cum miracula fierent in e: Qui seuientes occiderunt, mutati crediderunt, et quem sanguinem seuiendo fuderunt, credendo biberunt. I
Abbreviated transcription (Latin):
care. Meministis qđ ait. ego ñ iudi¬
co quẽquã. fcce mͦ dicit. multa ha¬
beo de uob̃ loqui & iudicare. S ali¬
ud ẽ ñ iudico. aliud ñ habeo iudi¬
care. Non iudico. dix̃ ad p̃sens. Uene¬
rat enĩ ut saluaret mundũ. ñ ut
iudicaret mundũ. Qđ aũ dic̃ mul¬
ta habeo de uob̾ loqui & iudicare
iudiciũ futurũ dicit. Ideo enĩ ascen¬
dit ut ueniat uidicare uiuos &
mortuos. Nemo iustius iudicabit.
quã qui iniuste iutlicatus ẽ. Multa
inquit habeo de uob loqui &e iu¬
dicare. s qui me misit: uerax ẽ. Ui

Expanded text:
it, Ego non judico quemquam : ecce modo dicit, Multa habeo de vobis loqui et judicare. Sed aliud est, non judico; aliud, habeo judicare. Non judico, dixit ad praesens; venerat enim ut salvaret mundum, non ut judicaret mundum : quod autem dicit, Multa habeo de vobis loqui et judicare, judicium futurum dicit. Ideo enim ascendit, ut veniat judicare vivos et mortuos. Nemo justius judicabit, quam qui injuste judicatus est. Multa, inquit, habeo de vobis loqui et judicare:
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Quid ẽ enĩ fides. nͥ credere qđ
ñ uides: Fides gͦ ẽ qđ ñ uides cre¬
dere. ueritas qđ credidisti uidere.
sic̃ ipse quoda loco ait. Ideo dñs
pͥus ad faciendã fidem ambulauit
in terra. Homo erat. humilis factꝰ
erat. ab omnib uidebatͫ. nec ab
omnib cognoscebat᷑. a multis rep¬
babat᷑. a turba occidebatur. a paucis
dolebatur. s tñ & ab eis a quibus
dolebat᷑. ñ dũ sic̃ erat agnoscebat᷑.
Totũ hoc quasi initiũ ẽ liniam̃toꝵ¬

Expanded text:
dit . Quid est enim fides, nisi credere quod dit . Quid est enim fides, nisi credere quod non vides? Fides ergo est, quod non vides credere; veritas, quod credidisti videre: sicut ipse quodam loco ait. Ideo Dominus prius ad faciendam fidem ambulavit in terra. Homo erat, humilis factus erat; ab omnibus videbatur, nec ab omnibus cognoscebatur; a multis reprobabatur, a turba occidebatur, a paucis dolebatur: sed tamen et ab eis a quibus dolebatur, nondum sicut erat agnoscebatur. Totum hoc quasi initium est lineam
Abbreviated transcription (Latin):
rexit. Sed uides radicẽ & ñ delecta¬
ris. uides arborẽ & miraris. Stulte
qđ miraris. inde surrexit. quo non
delectaris. Parũ aliquid uidet᷑ fides
credentiũ. Non habes staterã unde
appendas. Audi gͦ quo ꝑueniat. &
uide quanta sit. sic̃ & ipse dñs
alio loco dicit. Si habueritis fidẽ
sic̃ granũ sinapis. Quid humilius:
quid uehementius: Quid minutiꝰ.
quid feruentiꝰ: Ergo & uos ait. si
manseritis in uerbo meo in quo
credidistis. quo ꝑducemini: Uere
discipuli mei eritis. Et quid nob̾
ꝓdest: Et cognoscetis ueritatem.
Q uid ꝓmittit credentib fr̃s: Et cog¬
noscetis ueritatẽ. Quid enĩ: Non il¬
lam cognouerant q̃n dñs loqueba¬
tur: Si ñ cognouerant. quomͦ cre¬
didert̃: Non qr cognouer̃t credide¬
runt. s ut cognoscerent credidert̃.
Credimꝰ enĩ ut cognoscamꝰ. ñ cognos¬
cimꝰ ut credamꝰ. Quod enĩ cognitu¬
ri sumꝰ. nec oculus uidit. nec au¬
ris audiuit. nec in cor hoĩs ascen¬

Expanded text:
rexit. Sed vides radicem, et non delectarexit. Sed vides radicem, et non delectaris; vides arborem et miraris. Stulte, quod miraris, inde surrexit quo non delectaris. Parum aliquid videtur fides credentium, non habes stateram unde appendas. Audi ergo quo perveniat, et vide quanta sit: sicut et ipse Dominus alio loco dicit, Si habueritis fidem sicut granum sinapis . Quid humilius, quid vehementius? quid minutius, quid ferventius? Ergo et vos, ait, si manseritis in verbo meo, in quo credidistis, quo perducemini? Vere discipuli mei eritis. Et quid nobis prodest? Et cognoscetis veritatem. 9. Quid promittit credentibus, fratres? Et cognoscetis veritatem. Quid enim? non illam cognoverant, quando Dominus loquebatur? si non cognoverant, quomodo crediderunt? Non quia cognoverunt crediderunt, sed ut cognoscerent crediderunt. Credimus enim ut cognoscamus, non cognoscimus ut credamus. Quod enim cognituri sumus, nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascen
Abbreviated transcription (Latin):
me. s mecũ. Dicebat gͦ dñs ad eos.
qui crediderant in eũ udȩos. Si uos
manseritis in sermone meo. Ido man¬
seritis. qr initiati estis. qr & ibi esse
cȩpistis. Si manseritis. hoc ẽ in fide
quȩ in uob̾ ẽẽ credentib cępit quo
ꝑuenietis. Uide quale initiũ. quo
ꝑducit. Amasti fundam̃tũ. culmen
adtende. & ex ista humilitate. aliã
celsitudinẽ quȩre. fides enĩ humili¬
tatẽ habet. cognitio & immortalitaᷤ
& ȩt̾nitas ñ habet humilitatẽ. sed
celsitudinẽ. Erectionẽ. nulła defecti¬
onẽ. Eternã stabilitatẽ. nullam ab
inimico expugnationẽ. nullũ defiti¬
endi timorẽ. Magnũ ẽ qđ incipit
a fide. s contẽpnit᷑ fundam̃tũ. Solet
etiã in edificio. ab imꝑitis contẽpni.
Fossa fit grandis. lapides quoq mͦ pas¬
sim mittuntur. nulla ibi expolitio.
nulla pulchritudo apparet. quomͦ
nec in arboris radice ñ apparet ali¬
qua pulchritudo. totũ tñ quicquid
te delectat in arbore de radice sur¬

Expanded text:
. Dicebat ergo Dominus ad eos qui crediderant in eum Judaeos: Si vos manseritis in verbo meo. Ideo manseritis, quia initiati estis, quia et ibi esse coepistis. Si manseritis, hoc est in fide quae in vobis esse credentibus coepit; quo pervenietis? Vide quale initium, quo perducit. Amasti fundamentum, culmen attende, et ex ista humilitate aliam celsitudinem quaere. Fides enim humilitatem habet: cognitio et immortalitas et aeternitas non habet humilitatem, sed celsitudinem; erectionem, nullam defectionem, aeternam stabilitatem, nullam ab inimico expugnationem, nullum deficiendi timorem. Magnum est quod incipit a fide; sed contemnitur. Fundamentum solet etiam in aedificio ab imperitis contemni. Fossa fit grandis, lapides quoquo modo passim mittuntur; nulla ibi expolitio, nulla pulchritudo apparet: quomodo nec in arboris radice, non apparet aliqua pulchritudo; totum tamen quidquid te delectat in arbore, de radice sur
Abbreviated transcription (Latin):
piditatis. Quo utaris ad necessitatẽ.
ñ quo fruaris ad delectationẽ. Dm̃
ama. si aliquid in te egit qđ audis.
& laudas. Utere mundo. ñ te capi¬
at mundus qđ intrasti. Iter agis
exiturus. uenisti ñ remansurus.Iter
agis. stabulũ ẽ hȩc uita. utere nũ¬
mo. quomͦ uiator in stabulo utit᷑.
m̃sa. calice. urceo. lectulo. dimissurꝰ.
ñ ꝑmansurus. Si tales fueritis: eri¬
gite cor qui potestis &e audite me:
Si tales fueritis: ad eiꝰ ꝓmissa ueni¬
etis. Non enĩ multũ ẽ ad uos. quia
magna ẽ manꝰ eiꝰ qui uos uocauit.
Uocauit. inuocet᷑. dicat᷑ illi. Uocasti
nos. inuocamꝰ te. Ecce. audiuimus
uocantẽ. audi inuocantes. ꝑduc
quo ꝓmisisti. ꝑfice qͦd inchoasti.
noli deserere munera tua. noli
deserere agrũ tuũ. germina tua
intrent in horreũ. abundant tẽp¬
tationes in mundo. s maior ẽ qui
fecit mundũ. Abundant tẽptati¬
ones. s ñ deficit qui in illo spem

Expanded text:
piditatis; quo utaris ad necessitatem, piditatis; quo utaris ad necessitatem, non quo fruaris ad delectationem. Deum ama, si aliquid in te egit quod audis et laudas. Utere mundo, non te capiat mundus. Quod intrasti, iter agis, exiturus venisti, non remansurus: iter agis, stabulum est haec vita. Utere nummo, quomodo viator in stabulo utitur mensa, calice, urceo, lectulo, dimissurus, non permansurus. Si tales fueritis, erigite cor qui potestis, et audite me: si tales fueritis, ad ejus promissa venietis. Non enim multum est ad vos, quia magna est manus ejus qui vos vocavit. Vocavit, invocetur; dicatur illi: Vocasti nos, invocamus te; ecce audivimus vocantem, audi invocantes: perduc quo promisisti, perfice quod inchoasti; noli deserere munera tua, noli deserere agrum tuum, germina tua intrent in horreum. Abundant tentationes in mundo; sed major est qui fecit mundum: abundant tentationes; sed non deficit qui in illo spem
Abbreviated transcription (Latin):
o si ꝑegrinationẽ nrãm in gemi¬
tu sentiremꝰ. & scłm ñ amaremꝰ.
& ad eũ qui nos uocauit pia m̃te
ꝑpetuo pulsaremꝰ. Desideriũ sinꝰ
cordis ẽ. Capiemꝰ. si desiderium
quantũ possumꝰ extendamꝰ. Hoc
nobiscũ agit scriptura diuina. hoc
congregatio ppłoꝵ. hoc celebratio
sacram̃toꝵ. hoc baptismꝰ sc̃s. hoc
cantica laudis dĩ. hoc ipsa nr̃a dis¬
putatio. ut hoc desideriũ ñ solũ
seminet᷑ & germinet. uerũ etiam
in modũ tantȩ capacitatis auge¬
atur. ut idoneũ sit sumere quod
oculus ñ uidit nec auris audiuit.
nec in cor hominis ascendit. Sed
amate mecũ. Non amat multum
nũmũ. qui amat đm. Et ego pal¬
paui infirmitatẽ. Non ausus sum
dicere. ñ amat nũmũ. s ñ multũ
amat nũmũ. quasi amandus sit
nũmus. s ñ multũ. O si d̾m dig¬
ne amemus. nũmos omnino non
amabimꝰ. Erit tͥ nũmꝰ instrum̃tũ
pegrinationis. non irritamentũ cu¬

Expanded text:
O si peregrinationem nostram in gemiO si peregrinationem nostram in gemitu sentiremus, et saeculum non amaremus, et ad eum qui nos vocavit, pia mente perpetuo pulsaremus! Desiderium, sinus cordis est; capiemus, si desiderium quantum possumus extendamus. Hoc nobiscum agit Scriptura divina, hoc congregatio populorum, hoc celebratio sacramentorum, hoc baptismus sanctus, hoc cantica laudis Dei, hoc ipsa nostra disputatio, ut hoc desiderium non solum seminetur et germinet, verum etiam in modum tantae capacitatis augeatur, ut idoneum sit sumere quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Sed amate mecum. Non amat multum nummum, qui amat Deum. Et ego palpavi infirmitatem, non ausus sum dicere, Non amat nummum; sed, non multum amat nummum: quasi amandus sit nummus, sed non multum. O si Deum digne amemus, nummos omnino non amabimus! Erit tibi nummus instrumentum peregrinationis, non irritamentum cu
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ erimꝰ. Scimꝰ qͥa cũ apparuerit: similes ei erimꝰ.
Vnde: Qmuidebimꝰ eũ: sicuti ẽ. Magna ꝓmis¬
sio. s merces ẽ fidei. Quęris merce¬
dem: Opus p̃cedat. Si credis. mer¬
cedem exige fidei. Si aũ ñ credis.
fidei mercede qua fronte quęris:
Si gͦ manseritis in uerbo meo. uere
discipuli mei eritis. ut contẽplemi¬
ni ipsam ueritatẽ sicuti ẽ. non ꝑ
uerba sonantia s ꝑ lucẽ splenden¬
tẽ. cũ satiauerit nos. qd̃ legit᷑ in
psalmo. Signatũ ẽ suꝑ nos lum̃
uultꝰ tui dñe. Monẽta dĩ sumus.
nũmi a thesauro oberrauimꝰ. errore¬
detritum est. qđ in nobis fuerat
impressũ. Uenit qui reformet. qr
ipse formauerat. quęxit & ipse nũ¬
mũ suũ. sicut cȩsar nũmũ suum.
ido ait. Reddite cęsari quȩ cęsaris
sunt. & d̾o quȩ dĩ sunt. Cȩsari nũ¬
mũ. dõ uosipsos. Tunc gͦ. expͥmet᷑
ueritas in nob̃. Quid dicã caritati
urẽ : O si cor ẽẽt qualitercũq sus¬
piraris in illam ineffabilem głam.

Expanded text:
uerit, similes ei erimus. Unde? Quoniam videbimus eum sicuti est . Magna promissio; sed merces est fidei. Quaeris mercedem, opus praecedat. Si credis, mercedem exige fidei; si autem non credis, fidei mercedem qua fronte quaeris? Si ergo manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis: ut contemplemini ipsam veritatem sicuti est; non per verba sonantia, sed per lucem splendentem, cum satiaverit nos, quod legitur in Psalmo, Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Moneta Dei sumus, nummus a thesauro oberravimus. Erroredetritum est quod in nobis fuerat impressum; venit qui reformet, quia ipse formaverat: quaerit et ipse nummum suum; sicut Caesar nummum suum; ideo ait, Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt : Caesari nummos, Deo vos ipsos. Tunc ergo exprimetur veritas in nobis. 10. Quid dicam Charitati vestrae? O si cor esset qualitercumque suspirans in illam ineffabilem gloriam!
Abbreviated transcription (Latin):
relinquet. Quare me ñ relinquet:
Non relinquet me inquit solũ. quia
ego quȩ placita sunt ei facio semꝑ.
Ipsa ẽ ȩqualitas. Semꝑ ñ ex quodã
initio & deinceps. s sine in itio. sine
fine. Dei enĩ generatio ñ habet ini¬

Expanded text:
reliquit. Quare me non reliquit? Non reliquit me, inquit, solum, quia ego, quae placita sunt ei, facio semper. Ipsa est aequalitas semper, non ex quodam initio et deinceps, sed sine initio, sine fine. Dei enim generatio non habet ini
Abbreviated transcription (Latin):
re nos uideris
in manib. iã mul¬
ta audiuit caritas
urã. quȩ đo donante sic̃ potuimꝰ
disputauimꝰ. cõmendantes uobis
maxime istũ eugłistã de dñi diui¬
nitate scđm quã ȩqualis ẽ patri.
&e filius unicus dĩ loqui elegisse.

Expanded text:
re nos videtis in manibus, jam multa audivit Charitas vestra, quae Deo donante sicut potuimus disputavimus, commendantes vobis maxime istum evangelistam de Domini divinitate, secundum quam aequalis est Patri et Filius unicus Dei, loqui elegisse,
Abbreviated transcription (Latin):
numerũ insinuant qđ ad inuicem
st̃. ñ qđ a se st̃. Quia enĩ ds pat̾
ad se ẽ ds. simul cũ filio & sp̃u sc̃o.
ñ sunt tres dii. Quia ad se ẽ omp̃s
oĩpotentes. Quia uͦ ñ ad se ẽ pat̃.s
ad filiũ. nec filiꝰ ad se ẽ. s ad patrẽ.
oĩpotentẽ. frgo unũ pͥncipiũ. Acci¬
pite aliquid de scripturis scĩs. unde
hoc qđ dr utcũq capiatis. Postea
sc̃m. Quo impleti qui aderant in
conclaui uno. omniũ gentiũ lin¬
guis cepunt loqui. Miraculo ext̃¬
riti. dm̃ int̾fectores. cõpuncti dolu

Expanded text:
 ad invicem sunt, non quod ad se sunt. Quia enim Deus Pater ad se est Deus simul cum Filio et Spiritu sancto, non sunt tres dii; quia ad se est omnipomnipotentes: quia vero non ad se est Pater, sed ad Filium; nec Filius ad se est, sed ad Patrem; omnipotentem. Ergo unum principium. 5. Accipite aliquid de Scripturis sanctis, unde hoc quod dicitur utcumque capiatis. Posteaqsanctum: quo impleti qui aderant in conclavi uno, omnium gentium linguis coeperunt loqui. Miraculo exterriti Domini interfectores, compuncti dolu
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. dolentes mutati sunt. mu¬
tati crediderunt accessert̃ corpori
dñi. id ẽ numero fideliũ. tria milia
hominũ. Itẽ alio facto quođa mira¬
culo. accesserunt alia quinq milia
facta ẽ plebs una nͥ parua. in qua om̃s
accepto sp̃ũ sc̃o. quo amor spiritalis
accensus ẽ caritate ipsa & feruore sp̃s
in unũ redacti. cęꝑunt in ipsa soci¬
etatis unitate uendere oĩa quȩ ha¬
bebant. & p̃cia ponere ad pedes
apłoꝵ. ut distribueret᷑ unicuiq sic̃
cuiq opus erat. Et hoc de illis sc̃ͥp¬
tura dicit. qđ erat eis aĩa una. &
cor unũ in dm. Adtendite gͦ fr̃s.
& hic agnoscite mysteriũ trinita
tot milia erant. & cor unũ erat. Ecce
tot milia erant. & una aĩa erat.
Sed ubi: In dõ. Quantomagis ipse
ds: Nũquid erro in uerbo. qn dico
duos homines duas aĩas. aut tres
homines tres aĩas. aut multos hoĩes
multas aĩas: Recte utiq dico. Acce¬
dant ad dm. una aĩa ẽ ominiũ. Si
accedentes ad dm multȩ aĩe ꝑ cari¬

Expanded text:
erunt, dolentes mutati sunt, mutati crediderunt: accesserunt corpori Domini, id est numero fidelium, tria millia hominum. Item alio facto quodam miraculo, accesserunt alia quinque millia; facta est plebs una non parva: in qua omnes accepto Spiritu sancto, quo amor spiritualis accensus est, charitate ipsa et fervore spiritus in unum redacti, coeperunt in ipsa societatis unitate vendere omnia quae habebant, et pretia ponere ad pedes Apostolorum, ut distribueretur unicuique, sicut cuique opus erat. Et hoc de illis Scriptura dicit, quod erat eis anima una et cor unum in Deum . Attendite ergo, fratres, et hinc agnoscite mysterium Trinitattot millia erant, et cor unum erat; ecce tot millia erant, et una anima erat. Sed ubi? In Deo. Quanto magis ipse Deus? Numquid erro in verbo, quando dico duos homines duas animas, aut tres homines tres animas, aut multos homines multas animas? Recte utique dico. Accedant ad Deum, una anima est omnium. Si accedentes ad Deum, multae animae per chari
Abbreviated transcription (Latin):
p̃bet. & tãquã in cordib nr̃is loqͥt᷑
O hõ fidelis si eugłm meũ audis. dic̃
tͥ dñs ds tuus: ubi ego in principio
uerbũ. ds apud dm. ȩqualis patri.
coeternꝰ gignenti. do głam ei. cuiꝰ
filius sũ. Quomͦ tu suꝑbus es. aduer¬
habeo de uob̾ loqui & iudicare.

Expanded text:
praebet, et tanquam in cordibus nostris loquitur: O homo fidelis, si Evangelium meum audis, dicit tibi Dominus Deus tuus, ubi ego in principio Verbum Deus apud Deum, aequalis Patri, coaeternus gignenti, do gloriam ei cujus sum Filius; quomodo tu superbus es adverhabeo,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipia: Cauendũ ẽ hoc dicere. Qd
ergo: Si & pat̾ pͥncipiũ. & filiꝰ pͥn¬
cipiũ. quomͦ ñ duo pͥncipia: Quomͦ
dicimꝰ patrẽ dm. & filiũ d̾m. nec
tñ dicimꝰ duos dõs nefas est enĩ
dicere duos deos. nefas est dicere
tres deos. & tñ qui pater est. non
catholicȩ sunt eruditȩ in gremio
matris ȩccłiȩ. nec ille qui ẽ pater
sit filius. nec ille qui ẽ filius sit
pat̃. nec sp̃s sc̃s patris &e filii. sit
dicimꝰ. Quãuis de singulis si quȩ¬
rat᷑. necesse ẽ de quocũq int̾rogati
fuerimꝰ. d̾m ẽẽ fateamur. Et absur¬
deista uident᷑ hominib solita tri¬
buentib ad insolita. uisibilia ad in¬
uisibilia. creaturã cõparantib cre¬
atori. Int̾rogant enĩ nos aliqñ
infideles. & dicunt. Patrẽ quẽ di

Expanded text:
principia? Cavendum est hoc dicere. Quid ergo? si et Pater principium et Filius principium, quomodo non duo principia? Quomodo dicimus Patrem Deum et Filium Deum, nec tamen dicimus duos deos. Nefas est enim dicere duos deos, nefas est dicere tres deos: et tamen qui Pater est, non catholicae sunt eruditae in gremio matris Ecclesiae, nec ille qui est Pater sit Filius, nec ille qui est Filius sit Pater, nec Spiritus sanctus Patris et Filii sit dicimus: quamvis de singulis si quaeratur, necesse est de quocumque interrogati fuerimus, Deum esse fateamur. 3. Et absurda ista videntur hominibus solita trahentibus ad insolita, visibilia ad invisibilia, creaturam comparantibus Creatori. Interrogant enim nos aliquando infideles
Abbreviated transcription (Latin):
buit cũ iudeis.
ita moderans
loquelam suã.
ut & cęci non uiderent. & fideles
oculos aperirent. quȩ hodie de scõ
eugłio recitata sunt. ista st̃. Dice¬
bant gͦ iudȩi. Ti quis es: Quia di¬
xerat supra dñs. nͥ credideritis qr
ego sũ: moriemini in peccatis ur̃is.
Ad hoc gͦ illi. Tu quis es: Ueluti
quȩrentes nosse in quẽ deberent
credere. ne in suo peccato more¬
rent᷑. Respondit dicentib tu qͥs
es: &e ait. Principiũ. qͥ & loquor
uob̾. Si se dix̃ dñs ẽẽ pͥncipium.
quęri potest. utrũ & pat̾ pͥncipi¬
um sit. Si enĩ filius pͥncipiũ est.
qui habet patrẽ. quanto faciliꝰ
intelligendus ẽ ds pat̾ ẽẽ pͥncipi¬
um. qui habet quidẽ filiũ cui
pater sit. s ñ habet de quo sit:
Filius enĩ. patͥs ẽ filius. & pat̾. utiq
filii pater ẽ. Sed d̾s de dõ filiꝰ dr̃.
lum̃ de lumine filius dr. Pater dr¬

Expanded text:
buit cum Judaeis, ita moderans loquelam suam, ut caeci non viderent, et fideles oculos aperirent, quae hodie de sancto Evangelio recitata sunt, ista sunt: Dicebant ergo Judaei, Tu quis es? Quia dixerat supra Dominus, Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris . Ad hoc ergo illi, Tu quis es? veluti quaerentes nosse in quem deberent credere, ne in suo peccato morerentur. Respondit dicentibus, Tu quis es? et ait, Principium, quia et loquor vobis. Si se dixit Dominus esse principium, quaeri potest utrum et Pater principium sit. Si enim Filisu principium est qui habet Patrem, quanto facilius intelligendus est Deus Pater esse principium, qui habet quidem Filium cui Pater sit, sed non habet de quo sit? Filius enim Patris est Filius, et Pater utique Filii Pater est: sed Deus de Deo Filius dicitur, lumen de lumine Filius dicitur: Pater d
Abbreviated transcription (Latin):
Uere discipuli mei eritis. & cognos¬
cetis ueritatẽ. & ueritas liberabit
uos. Quid ẽ liberabit uos: Liberos
uos faciet. Deniq udȩi carnales.
& scłm carnẽ iudicantes. ñ hi qui
credid̾ant. s in illa turba qͥ erant
qui ñ credebant. iniuriã sibi fac¬
tam putauerunt. quia dix̃ eis ueri¬
tas liberabit uos. indignati sunt
seruos se ẽẽ significatos. & uere ser¬
ui erant. ex ponit illis quȩ sit serui¬
tus. & quȩ sit futura libertas quã
ipse ꝓmittit. S de hac lib̾tate ce de
illa seruitute. nimis longũ ẽ ut ho

Expanded text:
uli mei eritis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos. Quid est, liberabit vos? Liberos vos faciet. Denique Judaei carnales, et secundum carnem judicantes, non hi qui crediderant, sed in illa turba qui erant qui non credebant, injuriam sibi factam putaverunt, quia dixit eis, Veritas liberabit vos. Indignati sunt servos se esse significatos. Et vere servi erant: et exponit illis quae sit servitus, et quae sit futura libertas quam ipse promittit. Sed de hac libertate et de illa servitute nimis longum est ut ho
Abbreviated transcription (Latin):
in eũ. Utinã & me loquente. multi
qui aliud sapiebant intelligant. ce
credant in eũ. Quidã enĩ fortasse st̃
in ista multitudine arriani. Non au¬
deo suspicari ẽẽ sabellianos. qui ipsũ
patrẽ dicunt ẽẽ qui ẽ filius. Heresis
quippe ista.nimis antiqua est. &
paulatim euiscerata. Arrianorũ aũ
adhuc uidet᷑ habere aliquas moniti¬
ones quasi caclaueris putrescentis. aut
certe ut multũ quasi hoĩs aĩȩ egenti.
Oportet inde reliquos liberari. sic̃ inde
multi liberati st̃. Et quidẽ ista ciui¬
tas eos ñ habebat. s postea quã mul¬
ti ꝑegrim aduener̃t. ñ nulli & ipsi

Expanded text:
inam et me loquente multi qui aliud sapiebant intelligant, et credant in eum. Quidam enim fortasse sunt in ista multitudine ariani. Non audeo suspicari esse sabellianos qui ipsum Patrem dicunt esse qui Filius est: haeresis quippe ista nimis antiqua est, et paulatim eviscerata. Arianorum autem adhuc videtur habere aliquas motiones quasi cadaveris putrescentis; aut certe, ut multum, quasi hominis animam agentis: oportet inde reliquos liberari, sicut inde multi liberati sunt. Et quidem ista civitas eos non habebat; sed posteaquam multi peregrini advenerunt, nonnulli et i
Abbreviated transcription (Latin):
uerax. qr genuit ueritatẽ. Aliud
ẽ uerax ẽ hõ iste. qr ia ꝑcepit ueri¬
tatẽ. aliud ẽ uerax łs. qr genuit
ueritatẽ. Ecce quomͦ uerax ẽ ds. ñ
participando. s generando ueritatẽ.
Uideo uos intellexisse & gaudeo. suf¬
ficiat uobis hodie. cȩtera q̃n dño
placuerit. sic̃ donauerit exponemꝰ.¬

Expanded text:
verax; quia genuit veritatem. Aliud verax; quia genuit veritatem. Aliud est, Verax est homo iste, quia jam percepit veritatem; aliud est, Veraeritatem. Ecce quomodo verax est Deus, non participando, sed generando veritatem. Video vos intellexisse et gaudeo: sufficiat vobis hodie; caetera quando Domino placuerit, sicut donaverit, exponem
Abbreviated transcription (Latin):
ceps factus uidet. Quia gͦ anima
participando fit bona. si mutata
ẽẽ cęꝑit mala. bonitas ꝙ manet.
cuiꝰ erat particeps bona. Bonitatis
enĩ cuiusła particeps facta ẽ. cũ
bona ẽẽt. quȩ mutata in peius. in¬
tegra bonitas ꝑmanet. Si recedat
aiã & mala fiat. ñ minuit᷑ bonitas.
Si reuertat᷑ &e bona fiat. ñ crescit bo¬
nitas. factus ẽ oculus tuus parti¬
ceps lucis huius. & uides. clausus
ẽ. hanc lucẽ ñ minuisti. Aꝑtus ẽ.
hanc lucẽ ñ auxisti. Hac data si¬
militudine fis̃. intelligite. quia
si pia ẽ aĩa. ẽ pietas apuo d̾m. cuiꝰ
fit particeps anima.Si ẽ casta aĩa.
est castitas apud đm. cuius est par¬
ticeps aĩa. Si ẽ bona aĩã. ẽ bonitas
apud dm. cuiꝰ ẽ particeps aĩa. Si est
uerax aĩa. ẽ ueritas apud dm cuiꝰ
ẽ particeps aĩa. Cuiꝰ particeps si ñ
fuerit aĩa. omnis hõ m̃dax. Si
omnis hõ m̃dax. nullus hõ de
suo uerax. Pat̾ aũ uerax. de suo ẽ

Expanded text:
ceps factus videt. Quia ergo anima ceps factus videt. Quia ergo anima participando fit bona, si mutata coeperit esse mala, bonitas manet cujus erat particeps bona. Bonitatis enim cujusdam particeps facta est cum bona esset; qua mutata in pejus, integra bonitas permanet. Si recedat anima et mala fiat, non minuitur bonitas; si revertatur et bona fiat, non crescit bonitas. Factus est oculus tuus particeps lucis hujus, et vides: clausus est? hanc lucem non minuisti: apertus est? hanc lucem non auxisti. Hac data similitudine, fratres, intelligite quia si pia est anima, est pietas apud Deum, cujus fit particeps anima; si est casta anima, est castitas apud Deum, cujus est particeps anima; si est bona anima, est bonitas apud Deum, cujus est particeps anima; si est verax anima, est veritas apud Deum, cujus est particeps anima. Cujus particeps si non fuerit anima, omnis homo mendax : si omnis homo mendax, nullus homo de suo verax. Pater autem verax, de suo est
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ab ea ueritate uerax ẽ. cuiꝰ par¬
tẽ cępit. s quã totã genuit. Uideo
planiꝰ eẽ dicendũ. Et certe ne uos diu
teneam.hodie huc usq tractetur.
Cũ finiero qđ uolo dicere adiuuan¬
te đo. sermo claudatur. Hoc ido
dixi. ut intentos uos facerẽ. Omĩs
aĩa. q̃i res ẽ mutabilis. & quãuis
magna creatura. tñ creatura. ꝗͣuis
corpore melior. tñ facta. Omĩs gͦ
aĩa. qm mutabilis ẽ. hoc ẽ. mͦ cre¬
dit. mͦ ñ credit. mͦ uult. mͦ ñ uult.
mͦ adultera ẽ. mͦ casta. mͦ bona. mͦ
mala. mutabilis ẽ. Ds aũ. hoc est
qͦd est. Ideo ꝓpriũ nom̃ sibi tenuit.
ego sũ qui sũ. Hoc & filius. dicen¬
do nͥ credideritis qr ego sũ. Ad hoc
ꝑtinet. & tu quis es: Principium.
Ds̃ gͥ incõmutabilis ẽ. aĩa mutabilis.
Quando capit aĩa ex do. uñ sit bona.
participando fit bona. Quomͦ tuus
oculus participando uidet: nã lu¬
mine subtracto ñ uidet. cuiꝰ parti¬

Expanded text:
non ab ea veritate verax est cujus parnon ab ea veritate verax est cujus partem cepit, sed quam totam genuit. 8. Video planius esse dicendum. Et certe ne vos diu teneam, hodie huc usque tractetur: cum finiero quod volo dicere, adjuvante Deo, sermo claudatur. Hoc ideo dixi, ut intentos vos facerem. Omnis anima quoniam res est mutabilis, et quamvis magna creatura, tamen creatura; quamvis corpore melior, tamen facta: omnis ergo anima quoniam mutabilis est, hoc est, modo credit, modo non credit; modo vult, modo non vult; modo adultera est, modo casta; modo bona, modo mala; mutabilis est: Deus autem hoc est quod est; ideo proprium nomen sibi tenuit, Ego sum qui sum . Hoc est Filius, dicendo, Nisi credideritis quia ego sum: ad hoc pertinet et, Tu quis es? Principium . Deus igitur incommutabilis est, anima mutabilis. Quando capit anima ex Deo unde sit bona, participando fit bona: quomodo tuus oculus participando videt. Nam lumine subtracto non videt, cujus parti
Abbreviated transcription (Latin):
tas. Pius enĩ a pietate. ñ pietas a pio.
P otest enĩ ẽẽ pietas. & si ille qͥ pius
erat. factus ẽ impius: ipse ꝑdidit
pietatẽ. pietati nicħ abstulit. Quid
itẽ pulcher. & pulchritudo: Plus
ẽ pulchritudo. quã pulcher. Pulchri¬
tudo enĩ facit pulchrũ. ñ pulcher
facit pulchritudinẽ. Castus. ce ca¬
stitas. Castitas plane plus ẽ. quã
castus. Si enĩ castitas ñ ẽẽt. unde
ẽẽt iste castus ñ haberet. Si autẽ
noluerit ẽẽ castus. castitas integͣ
ꝑseuerat. Si gͦ plus pietas quam
pius. plus pulcritudo quã pulcher.
plus castitas quã castus. nũquid di¬
cturi sumꝰ plus ueritas qu̾a uerax:
Si hoc dixerimꝰ. filiũ incipiemꝰ dice¬
re patre maiorẽ. Ait enĩ aꝑtissime
ipse dñs. Ego sũ uia. & ueritas. &
uita. Ergo si filius ueritas. pat̃ qͥd:
nͥ qđ ait ipsa ueritas. qui me mi¬
sit uerax ẽ: Filius ueritas. pater
uerax. Quid plus sit quęro. sed
ȩqualitatẽ inuenio. Uerax enĩ pat̃.

Expanded text:
tas: pius enim a pietate, non pietas a pio. Potest enim esse pietas, etsi ille qui pius erat, factus est impius. Ipse perdidit pietatem, pietati nihil abstulit. Quid item pulcher et pulchritudo? Plus est pulchritudo quam pulcher: pulchritudo enim facit pulchrum, non pulcher facit pulchritudinem? Castus et castitas? Castitas plane plus est quam castus. Si enim castitas non esset, unde esset iste castus, non haberet: si autem noluerit esse castus, castitas integra perseverat. Si ergo plus pietas quam pius, plus pulchritudo quam pulcher, plus castitas quam castus; numquid dicturi sumus plus veritas quam verax? Si hoc dixerimus, Filium incipiemus dicere Patre majorem. Ait enim apertissime ipse Dominus: Ego sum, via et veritas, et vita . Ergo si Filius veritas; Pater quid, nisi quod ait ipsa veritas, Qui me misit, verax est? Filius veritas, Pater verax: quid plus sit quaero, sed aequalitatem invenio. Verax enim Pater
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. d̾s ẽ. qđ ad filiũ ẽ. pat̾ est. Quod
similitudinib agnoscere cotidianis.
Homo. & alter homo. si ille sit pater.
ille filius. qđ homo ẽ. ad seipsum ẽ.
qđ pat̾ est. ad filiũ ẽ. Et filiꝰ qđ hõ
ẽ. ad seipsũ ẽ. qđ aũ filius ẽ ad patrẽ
est. Pat̃ enĩ. nom̃ ẽ dictũ ad aliquid.
& filius ad aliquid. s isti duo hoĩes
sunt. At uͦ pat̃ ds. ad aliquid est
pat᷑. id ẽ ad filiũ. Et filiꝰ ds. ad aliqͥd
ẽ filius. id ẽ ad patrẽ. S ñ quomͦ
illi duo homines sunt. sic isti duo
dii. Quare hoc ñ ita ẽ ibi: Quia il¬
lud aliud. hoc aũ aliud ẽ. qr illa di¬
uinitas ẽ. Est ibi aliquid in effabile.
qđ uerbis explicari ñ possit. ut &
numerus sit. & numerus ñ sit. Ui¬
dete enĩ. si ñ quasi apparet numerꝰ.
quid tres: Deficit numerus. Ita
ds. nec recedit a numero. nec capi¬
tur numero. Quia tres st̃. tãquam
re ceperis: incipis numerare. Ubi

Expanded text:
est, Deus est; quod ad Filium est, Pater est: quod est, Deus est; quod ad Filium est, Pater est: quod similitudinibus agnoscere quotidianis. Homo et alter homo, si ille sit pater, ille filius; quod homo est, ad seipsum est; quod pater est, ad filium est: et filius quod homo est, ad seipsum est; quod autem filius est, ad patrem est. Pater enim nomen est dictum ad aliquid, et filius ad aliquid: sed isti duo homines sunt. At vero Pater Deus ad aliquid est Pater, id est ad Filium; et Filius Deus ad aliquid est Filius, id est ad Patrem: sed non quomodo illi duo homines sunt, sic isti duo dii. Quare hoc non ita est ibi? Quia illud aliud, hoc autem aliud est: quia illa divinitas est. Est ibi aliquid ineffabile, quod verbis explicari non possit, ut et numerus sit, et numerus non sit. Videte enim si non quasi apparet numerus,quid tres? Deficit numerus. Ita Deus nec recedit a numero, nec capitur numero. Quia tres sunt, tanquam re coeperis, incipis numerare: ubi