comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod iustum est & equum seruis prestate
& confidens clamabat ad dominum. Si
seruo nocui. si ancislam lesi: omnia tu
scis domine. Priusquam idem apłs
preciperet diuitibus non sublime sapere.
neq sperare in incerto diuitiarumr: sic
habuit ille diuitias. ut se alibi esse di¬
uitem demonstraret. In diuitus inquit
non confidebam. nec in lapide precioso.
Et hoc non uerbis tantum. s ipsis qͦz
reb ꝓbauit. Qui cum omnia perderet
non dolebat: dicebatq ꝑ singula. Dñs
dedit dominus abstulit. sicut domino
placuit ita factum est. sit nomen dñi
benedictum in secula. Nudus exiui dente¬
ro matris mee. nudus redeam illuc. Quo
animi affectu possideamus aliquid. do¬
cemus cum id amiserimus: & cupidita¬
tem fruendi. sarendi dolor ꝓdit: quem
qui in carendo non habuit. neq ĩ fru¬
endo cupiditatem habuit. Ouirum ante
eunͣglia eunglicum. & apłicum aute
ꝓferens. ex se quid omnes possimus osten¬

Expanded text:
quod justum est et aequum, servis praestate quod justum est et aequum, servis praestate ; et confidens clamabat ad Dominum, Si servo nocui, si ancillam laesi; omnia tu scis, Domine . Priusquam idem apostolus praeciperet divitibus non sublime sapere, neque sperare in incerto divitiarum , sic habuit ille divitias, ut se alibi divitem esse monstraret: In divitiis, inquit, non confidebam, nec in lapide pretioso . Et hoc non verbis tantum, sed ipsis quoque rebus probavit, qui cum omnia perderet non dolebat, dicebatque per singula, Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum in saecula. Nudus exivi de utero matris meae, nudus redeam illuc . Quo enim affectu possideamus aliquid, docemur, cum id amittimus; et cupiditatem fruendi, carendi dolor prodit: quem qui in carendo non habuit, in possidendo quonam modo habuit? O virum ante evangelica evangelicum, et apostolicum ante proferens, ex se quid omnes possimus osten
Abbreviated transcription (Latin):
uelut indumentis exuitur. ut expeditius
ac fortius nudus triumphet: et hostem
quẽ ferendo damna ante suꝑauerat. rursus
tolerando supplicia uincat. De quo tale ip¬
sius domini testimonium est. Nunqͥd con¬
siderasti puerum meum iob: Non ẽ eniui
similis ei quisquam in terris. homo sine
querela. ueriꝰ dei cultor: abstinens se
ab omni malo nec immerito. Semꝑ enĩ ut
ait ipse tanquam tumentes suꝑ se fluctus
timebat dominum. & presentie eius pondꝰ
ferre non poterat: nec audebat aliquando
contemnere. quem ita semꝑ ad esse crede¬
bat: dicebato. Securus sum: non enim
reprehendet me cor meum in omni uita
mea. Qui antequam dominus inimicos
pretipet esse diligendos dicere poterat. Si
in malis inimici mei gauisus sum: si
dixi in corde meo. bene factum est. Nec dũ
eunglicum illud sonuerat. omni petenti te
tribue: & iam illud dicebat. Si exire pas¬
sus sum in opem ianuam meam. sinu ua¬
cͣuo. Nondum legerat illud apłi. domini

Expanded text:
velut indumentis exuitur, ut expeditius velut indumentis exuitur, ut expeditius et fortius nudus triumphet, et hostem, quem ferendo damna ante superaverat, rursus tolerando supplicia devincat. De quo tale ipsius Domini testimonium est: Numquid considerasti puerum meum Job? Non est enim similis ei quisquam in terris, homo sine querela, verus Dei cultor, abstinens se ab omni malo . Nec immerito: semper enim, ut ipse ait, tanquam tumentes super se fluctus timebat Dominum, et praesentiae ejus pondus ferre non poterat : nec audebat aliquando contemnere, quem ita semper adesse credebat, dicebatque, Securus sum; non enim reprehendit me cor meum in omni vita mea . Qui antequam Dominus inimicos praeciperet esse diligendos , dicere poterat, Si in malis inimici mei gavisus sum; si dixi in corde meo, Bene factum est . Necdum Evangelicum illud sonuerat. Omni petenti te tribue ; et jam ille dicebat, Si exire passus sum inopem januam meam sine riatico . Nondum legerat illud Apostoli, Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpha diceret. uuusquisq malicie proximi
sui nõ reminiscatur in corde suo. ille pro
odio reddidit caritatem. Et cum uideret
fratros suos immo inimicos ex fratribus
cumq ab eis cognosci uellet: dilectionis
affectum pio dolore testatus est. Deosculabat ᷑
singłos: & irriguis fletib pauentium colla
ꝑfundens. odium frm̃a caritatis lacrimis ab¬
iuebat: quos tam uiuo patre quam mor¬
tuo. germano semꝑ duexit amore. Nec re¬
cordatus est illum in quo ad nece fuerat
deiectus lacum. nõ cogitauit addictã ger¬
manitatem precio: s pro malis bona resti¬
tuens. aplicum preceptum sub nature ad¬
huc lege compleuit.
lo athleta dei: qui post direptas opes et
fuditus deleta patrimonia. post filiorum
ac filiaꝵ unum subito interitum. ad ulti¬
mum ꝓprio contra diabolum corꝑe dimica¬
uit: Auferunt᷑ omnia que extrinsecus
possidebat: extranea bona repente decidunt.
ut magis ꝓpria clarescant. Omĩb ꝓrsus

Expanded text:
Propheta diceret, Unusquisque malitiam proximi Propheta diceret, Unusquisque malitiam proximi sui non reminiscatur in corde suo, ille pro odio reddidit charitatem; et cum videret fratres suos, imo inimicos ex fratribus, cumque ab eis cognosci vellet, dilectionis affectum pio dolore testatsingulos, et irriguis fletibus paventium colla perfundens, odium fratrum charitatis lacrymis abluebat, quos tam vivo patre quam mortuo, germano semper amore dilexit; nec recordatur illum in quo ad necem fuerat dejectus, lacum; non cogitavit addictam germanitatem pretio; sed pro malis bonum retribuens apostolicum praeceptum sub naturae adhuc lege complevit .lo athleta Dei, qui post direptas opes et funditus deleta patrimonia, post filiorum ac filiarum unum subito interitum, ad ultimum proprio contra diabolum corpore dimicavit? Auferuntur omnia, quae extrinsecus possidebat; et extranea bona repente decidunt, ut magis propria clarescant. Omnibus prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
paulis ꝑ. & castum auimũ sollicite uirgo
considera. Concupiscitur a dña femina
adolescens. uec ad concupiscentiam ꝓuo¬
catur: rogatur. & effugit. Tua hac in
re & blanditur & supplicat. que ceteris
imꝑabat. Amator dei mulieris amore ñ
uincitur. Castum animum nec etas ado¬
lescentie ꝑmouet. nec diligentis autori¬
tas. Coñtempta frequenter dña ꝓpiores
adolescenti ĩsidias tendit. in sereto ac sine
testib manu impudens app̃hendit. proca¬
ciorib uerbis hortatur ad crimen. Nec qui¬
dem hinc uincitur: s ut uerba uerbis. ita
res reb refert. Nam qui frequenter ro¬
gatus negauerat. tunc comp̃hensus au¬
fugit. Et antequi illud eunglicum diceret᷑.
Qui uiderit mulierem ad concupiscendũ
eam lain mechatus est eam incorde suo:
ille nõ aspectu solum s ipso pene complexi
ꝓuocatus a femina. feminam non concu¬
piuit. Castitatis uirtutem huc usq mira¬
ta os: nũc respice renignitatem. Priusqmͣ

Expanded text:
paulisper, et castum animum sollicite virgo paulisper, et castum animum sollicite virgo considera. Concupiscitur a domina femina adolescens, nec ad concupiscentiam provocatur; rogatur et fugit: una hac in re et blanditur et supplicat, quae in caeteris imperabat. Amator Dei, mulieris amore non vincitur; castum animum nec aetas adolescentiae permovet, nec diligentis auctoritas. Contempta frequenter domina propiores adolescenti insidias tendit; in secreto ac sine testibus manu impudens apprehendit, ac procacioribus verbis hortatur ad crimen: ne hic quidem vincitur, sed ut verba verbis, ita res rebus refert. Nam qui frequenter rogatus negaverat, nunc comprehensus astringitur: et antequam illud evangelicum diceretur, Qui viderit mulierem ad concupiscendam eam, jam moechatus est eam in corde suo , ille non aspectu solum, sed ipso pene complexu provocatus a femina, feminam non concupivit. Castitatis virtutem hucusque mirata es; nunc respice benignitatem. Priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
Loth qͦ sancti Noe uirtutem secutus.
inter tot peccantium exempla iusticiam
nõ reliquit. Et ut illum totius nuludi
qua habitabat regione pectante. cout᷑ mł¬
titudinis uicia tenuit sanctitatenz. Qui
& oculis aduersabatur & aurib: atq idõ
simili exemplo ut ille diluuio. ita hic est
ereptus incendio. Quid abraha amicum
dei. quid ysarc & iacob memoremͦ Quam
ꝑfecte impleuerint dñi uoluntatem. uł
hinc possumus estimare: qͦd faiuliari qͣ¬
dam & precipua dignitate eorum se do¬
minum uoluit nominari. Ego sum inqͥt
deus abrahan & deus ysaic. & deus iacob
hoc nomen meum est sempit̾num. & me¬
moriale in generationes generationum.
Ioseph fidelis domini famulus & ꝑfectꝰ¬
a quibus se uiderat adorandum. Seinde
egyptio domino traditus. semꝑ tamen iu¬
genue amine tenuit dignitatem: docu¬
itq exemplo suo & seruos & liberos in
non reccando non conditionem cuiquã
obesse s mentem. Hic queso remorare

Expanded text:
Loth quoque sancti Noe virtutem secutus, Loth quoque sancti Noe virtutem secutus, inter tot peccantium exempla justitiam non reliquit . Et ut illum totius mundi qua habitabat regione peccante, contra multitudinis vitia tenuit sanctitatem: qui,et oculis aversabatur et auribus: atque ideo simili exemplo, ut ille diluvio, ita hic est ereptus incendio. Quid Abraham amicum Dei, quid Isaac et Jacob memorem? Quam perfecte impleverint Domini voluntatem, vel hinc possumus aestimare, quod familiari quadam et praecipua dignitate, eorum se Deum voluit nominari: Ego sum, inquit, Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc nomen meum sempiternum, et memoriale in generationes generationum . Joseph fidelis Domini famulus a quibus se viderat adorandum; deinde Aegyptio domino traditus, semper tamen ingenuae animae tenuit dignitatem; docuitque exemplo suo et servos liberos in non peccando, et non conditionem cuiquam obesse, sed mentem. Hic, quaeso, remorare
Abbreviated transcription (Latin):
sanctitas eo magis est admirabilis
quo toto ꝓrsus a iusticia declinante
mundo. solus iustus inuentus est: nec
ab alio sanctitatis quesiuit exemplũ.
s ipse prebuit: & ideo totius orbis
imminente naufragio solus ex omnib
meruit audire. Intra tu & domus tua
in arcam. quia te uidi iustum ingua¬
tione ista coram me. Ante deum autẽ
ille iustus ꝓbatur: qui & corpore sanctꝰ
est & corde. Melchisedech sacerdos dei le¬
ligi potest. qͦd multo post futurum do¬
mini sacramentum ante signauit ac
sacrificio panis & uini. mysterium cor¬
poris & sanguinis expressit: ac sacer¬
dotii sui typo xp̃i sac̾dotium figurauit.
cui a patre dicitur: Tu es sacerdos in
eternum scd̃m ordinem melchisedech. Nam
&̾ quod benedicit abraham principem pa¬
triarcharum qui ꝑ circumcisionem iudeoꝵ
pater est. ꝑ fidem gentium: illiꝰ signantis¬
sime ostendit figuram. qui ꝑ fidem suam¬
& iudeis donauit benedictionem & gentib

Expanded text:
sanctitas eo magis est admirabilis, sanctitas eo magis est admirabilis, quo toto prorsus a justitia declinante mundo, solus justus inventus est; nec ab alio sanctitatis quaesivit exemplum, sed ipse praebuit. Et ideo totius orbis imminente naufragio, solus ex omnibus meruit audire, Intra tu et domus tua in arcam, quia te vidi justum in generatione ista coram me . Ante Deum autem ille justus probatur, qui corpore sanctus est et corde. Melchisedec sacerdos Dei leligi potest, quod multo post futurum Domini Sacramentum ante signavit, ac sacrificio panis et vini mysterium corporis et sanguinis expressit, ac sacerdotii sui typo Christi sacerdotium figuravit, cui a Patre dicitur, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec . Nam et quod benedixit Abraham principem patriarcharum , qui per circumcisionem pater Judaeorum, per fidem Gentium, illius signantissime ostendit figuram, qui per fidem suam Judaeis donavit benedictionem, et Gentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
gis sunt faciunt. huiꝰmodi legem non hil¬
bentes ipsi sibi sunt lex: qui ostendunt
opꝰ logis scriptum incordib sus. testimo¬
nium reddente eis conscientia eoꝵ & iut̾
se inuicem accusantium cogitationũ aut
etian defendentium. Hac lege usi sunt
omnes quos inter adam atqz moysen
scẽ uixisse & placuisse deo scriptura com¬
memorat. quorum tibi exempli causa
aliqui ꝓponendi sunt ut facile intelligaᷤ
qnͣtum sit nature bonum. cum eam legis
primus hanc magistram secutꝰ ita domi¬
num promeruit. ut cum ei offerret ho¬
stiam. tam grate sacrificium eius ac¬
ceptum deo sit. ut frẽm in iniudiam cõ-¬
citaret. Quem iustum in euͣngło dñs
ipse commemorans. breuiter ꝑfectionẽ
eius exposuit. Omnes enim uirtutum
species. uno iusticie nomine continent᷑.
Beatum enoch ita placuisse deo legiiꝰ.
ut eum e medio mortalium raꝑet. et
in mundo consummatũ de mundi ha¬
bitatione transferret. Noe iustus inge¬
neratione sua & ꝑfectus asseritur: cuiꝰ

Expanded text:
legem non habentes, ipsi sibi sunt lex: qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium reddente eis conscientia eorum, et inter se invicem accusantium cogitationum aut etiam defendentium . Hac lege usi sunt omnes, quos inter Adam atque Moysen sancte vixisse atque placuisse Deo Scriptura commemorat. Quorum tibi exempli causa aliqui proponendi sunt, ut facile intelligas quantum sit naturae bonum, cum eam Legis primus hanc magistram secutus ita Dominum promeruit, ut, dum ei offerret hostiam, tam grate sacrificium ejus acceptum Deo fuerit, ut fratrem in invidiam concitaret . Quem justum in Evangelio Dominus ipse commemorans , breviter perfectionem ejus exposuit: omnis enim virtutum species uno justitiae nomine continetur. Beatum Enoch ita placuisse Deo legimus, ut eum ex medio mortalium raperet, et in mundo consummatum de mundi habitatione transferret . Noe justus in generatione sua et perfectus asseritur : cujus
Abbreviated transcription (Latin):
exercet boni maliq iudiciũ: & ut houe¬
stis rectisq actib fauet. ita sinistra queq¬
opa contemnit. ato ad conscientie testimo¬
nium diu̾sas partes domestica quadã lege
diidicat. nec ullo ꝓrsus ingenio aut
fuscato aliquo argum̃toꝵ colore decipit.
ipsisq nos cogitationib fidelissimis &
integerriinis saine testioz aut arguit aut
defendit. Hiuiꝰ legis scribens ad romanoᷤ¬

Expanded text:
exercet mali bonique judicium: et ut honeexercet mali bonique judicium: et ut honestis rectisque actibus favet: ita sinistra opera condemnat, atque ad conscientiae testimonium diversas partes domestica quadam lege dijudicat. Nec illo prorsus ingenio, aut fucato aliquo argumentorum colore decipit: ipsis nos cogitationibus fidelissimis et integerrimis sane testibus, aut arguit, aut defendit. Hujus legis, scribens ad Romano
Abbreviated transcription (Latin):
nõ aliunde magis queq quã ab ipsa m̃te
discamus. Quid illud obsecro ẽ quod a deo
peccatũ aut erubescimꝰ aut timemus. &
culpam facti nũc rubore uultꝰ. nũc pallore
monstramꝰ. ac trepidante animo etiam in
minimis delictis testem effugimꝰ. conscien¬
tia remordemur: e diuerso aũt in õi bono
leti. constantes. intrepidi sumꝰ. idq si oc¬
cultum est palam etiam fieri uolumus
ipso declarat bonũ sium quo ei malum
displicet. & dum in bono tantũ oꝑe confi¬
dit. quid solũ eam deceat ostendit: Hinc
auctorem sceleris conscientie torm̃ta dese¬
uiunt. & latentem reum secreta mentis
pena ꝑsequitur: nec ullus post culpã im
suppliciũ. Hinc ẽ qͦd e contrario in nocẽs
etiam iuter ipsa tormenta fruitur consci¬
entie securitate: ⁊ cũ de pena inetuat. de in¬
nocentia glat᷑. Est enim. ẽ inqm in ani¬
mis nr̃is naturalis quedã ut ita dixerim
scĩtas. que uelut in arce animi p̃sidens

Expanded text:
non aliunde magis quaeque, quam ab ipsa mente non aliunde magis quaeque, quam ab ipsa mente discamus. Quid illud, obsecro, est, quod ad omne peccatum, aut erubescimus, aut timemus: et culpam facti, nunc rubore vultus, nunc pallore monstramus: ac trepidante animo, etiam in minimis delictis testem effugimus; conscientia remordemur? ex diverso autem in omni bono laeti, constantes, intrepidi sumus: idque si occultum est, palam etiam fieri cupimus,ipso declarat bonum suum, quo ei malum displicet: et dum in bono tantum opere confidit: quid solum eam deceat, ostendit? Hinc auctorem sceleris, conscientiae tormenta desaeviunt: et latentem reum, secreta mentis poena persequitur. Nec ullus post culpam impsupplicium. Hinc est quod econtrario innocens etiam inter ipsa tormenta fruitur conscientiae securitate: et cum de poena metuat, de innocentia gloriatur. Est enim, inquam, in animis nostris naturalis quaedam ut ita dixerim sanctitas: quae par velut in arce animi praesidens,
Abbreviated transcription (Latin):
se non nunqmͣ ostendat ac ꝓferat. Quã enim
multos philosophoꝵ & audiuimꝰ ⁊ legimus
& ipsi iudimus tastos. patientes. modestos.
liberales. abstinentes. benignos. & honores
simul mundi ⁊ delicias respuentes: ⁊ ama¬
tores iusticie non minus quã scientie. ¶nde
queso homilub alienis a dõ. ista que dõ pla¬
cent: Ande autem illis bona. nͥ de nature bo-¬
no: Et cum ista que dixi uł omnia in uno.
uł singła in singłis haberi uideam᷑. cũ omi¬
ostendunt omĩa in omnib ẽẽ posse. que uel
omĩa inomĩb. uł singula in singłis inue¬
mantur. Quod si etiam sine deo homines
ostendunt quales a deo facti sunt: uide qͥd
xpĩam facere possunt: quoꝵ q in meliꝰ ꝑ xp̃m
uantur auxilio. Age iam. ad anime nr̃e se¬
creta ueniamꝰ. Seip̃m unusqͥsq attentiꝰ res¬
piciat. In terrogemꝰ quid de hoc sentiant
xprie cogitationes: ferat sententiam de na¬
mestico magisterio animi & mentis: bona

Expanded text:
se nonnumquam ostendat, ac proferat. Quam se nonnumquam ostendat, ac proferat. Quam multos enim philosophorum et audivimus et legimus, et ipsi vidimus castos, patientes, modestos, liberales, abstinentes, benignos, et honores mundi simul, et delicias respuentes, et amatores justitiae non minus quam scientiaequaeso, hominibus alienis a Deo ista, quae Deo placent? unde autem illis bona, nisi de naturae bono? Et cum ista, quae dixi, vel omnia in uno, vel singula in singulis haberi videamus; cum omniostendunt, omnia in omnibus esse posse, quae vel omnia in omnibus, vel singula in singulis inveniantur. Quod si etiam sine Deo homines ostendunt, quales a Deo facti sunt; vide quid Christiani facere possunt, quorum in melius per IV.--Age jam ad animae nostrae secreta veniamus: seipsum unusquisque attentius respiciat. Interrogemus quid de hoc sentiant propriae cogitationes. Ferat sententiam de namestico magisterio animi: et mentis bona
Abbreviated transcription (Latin):
tum dedit. ut uoluntatẽ eiꝰ ex nr̃a uoluntate
riam sui uiris. ñ necessitate deiuictã. s iudicio
liberam. Nicet quippe nobis eligere. refutare
ꝓbare. respuere: nec est quo magis rationa¬
bilis creata ceteris preferat᷑. nisi quod cum
omĩa alia conditionis tantũ ac necessitatis
bonũ habeant. hec sola ht̃ etiã uolutatis.
S pleriq impie non muiꝰ qm imꝑite cium
suꝑ statu homĩs querit᷑: uereor dicere. quasi
reprehendentes opꝰ domini. talem illũ aiunt
debuisse fieri. qui omĩno facere ñ possit ma¬
lum. Dicit itaq figmentum ei qui se fineit.
quid me fecisti sic: Et imꝓbissum hominũ
dum dissimulant bene id ipsum ad ministra¬
re qͦd facti sunt. aliter se factos fusse malũt:
ut qui uitã suam emendare nolunt. uidean¬
tur emendare uelle nat᷑a᷑m: cuiꝰ bonum ita
gn̾aliter cunctis institutũ est. ut ingentili¬
bus qͦ hominib qui sine ullo dei cultu sũt.

Expanded text:
tum dedit, ut voluntatem ejus ex nostra voluntate tum dedit, ut voluntatem ejus ex nostra voluntate riam sui juris: non necessitate devinctam, sed judicio liberam. Licet quippe nobis eligere, refutare, probare, respuere. Nec est quo magis rationabilis creatura caeteris praeferatur, nisi quod cum omnia alia conditionis tantum, ac necessitatis bonum habeant, haec sola habeat etiam voluntatis. Sed plerique impie, non minus quam imperite, cum super statu hominis quaeritur vereor dicere, quasi reprehendentes opus Domini, talem illum aiunt debuisse fieri, qui omnino facere non posset malum. Dicit itaque figmentum ei, qui se finxit: Quid me fecisti sic ? Et improbissimi hominum, dum dissimulant idipsum bene administrare quod facti sunt: aliter se factos fuisse malunt, ut qui vitam suam emendare nolunt, videantur emendare velle naturam. Cujus bonum ita generaliter cunctis institutum est, ut in gentilibus quoque hominibus, qui sine ullo cultu Dei sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
lentia astringatur ad immutabilis boni
necessitatem. Nam si diligenter retractes. &
ad subtiliorem inteslectum cogas animum.
hinc tibi melior status hominis ac suꝑior aꝑ¬
parebit unde putatur inferior. In hoc enim
gemini itineris discrimine. in hac utriusq
libertate partis. rationabilis anime decus
positum est. Hinc inquam totus nature
nr̃e honor consistit. hinc dignitas: hinc
deniq optimi quiq laudem merent᷑. Hiuc
bono ꝑseuerantis. si is ad malum transire
non potuisset. Uolens namq deus rationa¬
bilem creaturam uoluntari boni munere
partis possibilitatem homimi inserendo ꝑto¬
prium eiꝰ fecit ẽẽ qͦd uelit: ut boni ac mali
capax naturaliter utrumq posset. et ad alt̾u¬
trum uoluntate deflecteret. Neq eiũ alia spon-¬
malũ hab̾e potuisset. Atrumq nos posse uo-¬
luit optimꝰ creator. s unũ face. bonũ scilicet
qͦd ⁊ imꝑauit: maliq facultatẽ ad hoc tan¬

Expanded text:
lentia astringitur  Al. astringatur ad immutabilis boni lentia astringitur  Al. astringatur ad immutabilis boni necessitatem. Nam si diligenter retractes, et ad subtiliorem intellectum cogas animum: hinc tibi melior status hominis ac superior apparebit, unde putatur inferior. In hoc enim gemini itineris discrimine, in hac utriusque libertate partis, rationabilis animae decus positum est. Hinc, inquam, totus naturae nostrae honor consistit: hinc dignitas, hinc denique optimi quique laudem merentur, hinc bono perseverantis si is ad malum transire non potuisset. Volens namque Deus rationabilem creaturam voluntarii boni munere partis possibilitatem homini inserendo, proprium ejus fecit esse quod velit, ut boni ac mali capax naturaliter utrumque posset: et ad alterutrum voluntatem deflecteret. Neque enim aliter spontmalum habere potuisset. Utrumque nos posse voluit optimus Creator, sed unum facere, bonum scilicet, quod et imperavit: malique facultatem ad hoc tan
Abbreviated transcription (Latin):
tis declarat quanto pulcrior sit homo ipse
conditus. quem uel ex hoc uoluit nature
sue intelligere dignitatem. dum fortia sibi
subiecta miratur animalia. Neq enĩ nudum
illum ac sine presidio reliquit. nec diuersis
ꝑiculis uelut exposuit infirmum: s quem
mernem extrinsecus fecerat. melius intus.
armauit. ratione scilicet atq prudentia: ut
ꝑ intellectum uigoremq mentis qͦ ceteris
prestabat animalib factorem omnium solꝰ
agnosceret: & inde seruiret deo. unde aliis
uoluntarium esse uoluit non coactumr. et
ideo reliquit eum in manu consilii sui. po¬
suitq ante eum uitam & mortem. bonun
& malum: & quod placuerit ei dabit᷑ illi.
Unde etiam in deutero nomio legimus. Ti¬
tam & mortem dedi ante faciem tuam. bñ¬
dictionem & maledictionem: elige tibi ui
impitum uulgus offendit: ut ideo nõ uere
bonum factum hominem putes. quia is
facere malum potest. nec ipsa nature uio¬

Expanded text:
tis declarat, quanto pulchrius sit homo ipse tis declarat, quanto pulchrius sit homo ipse conditus, quem vel ex hoc voluit naturae suae intelligere dignitatem, dum fortia sibi subjecta miratur animalia. Neque enim nudum illum, ac sine praesidio reliquit, nec diversis periculis velut exposuit infirmum. Sed quem inermem extrinsecus fecerat, melius intus armavit: ratione scilicet atque prudentia, ut per intellectum vigoremque mentis, quo caeteris praestabat animalibus, factorem omnium solus agnosceret: et inde serviret Deo, unde aliis torem Dominus voluntarium esse voluit, non coactum. Et ideo reliquit eum in manu consilii sui . Posuitque ante eum vitam et mortem, bonum et malum: et quod placuerit ei, dabitur illi. Unde etiam in Deuteronomio legimus: Vitam et mortem dedi ante faciem tuam, benedictionem et maledictionem: elige tibi vitimperitum vulgus offendit. Et ideo non vere bonum factum hominem putes, quia is facere malum potest: nec ipsa naturae vio
Abbreviated transcription (Latin):
test: cum quicquid posse probatur im¬
plendum est. Hec gͥ prima sc̃e ac sci¬
tatis uite fundamenta iacientur. ut ui¬
res suas uirgo agnoscat: quas demum
bene exercere poterit. cum eas se didicerit¬
habere. Optima enĩ animi incitamenta
sunt: cum docetur aliquis posse quod
cupiat. Nam & in bello ea exhortatio
maxima est. ea que plurimum austori¬
tatis habet: que pugnatorem de uiribꝰ
suis admonet. Primum itaq debet
nature humane bonũ de eius auctore
metiri. deo scilicet. Qui cum uniuersa
mundi & que intra mundum sunt
oꝑa bona & ualde bona fecisse referatur.
quanto putas prestantiorem ipsum ho¬
minem fecit. ꝓpter quem omnia etiam
intelligitur illa condidisseᷤ Quem dum
ad imaginem & similitudinem suam
lem sit facturus ostendit. Deinde cum
subiecit ei uniuersa animalia. eumq etiam
constituit dñm omnium. que uel mole cor¬
poris uł uirium magnitudine ut armis den¬
tium multo ualentiora homine fecerit: sa¬

Expanded text:
test, cum quidquid posse probatur, imtest, cum quidquid posse probatur, implendum est. Haec igitur prima sanctae ac spiritualis vitae fundamenta jaciantur, ut vires suas virgo agnoscat, quas demum bene exercere poterit, cum eas se habere didicerit. Optima enim animi incitamesunt, cum docetur aliquis posse quod cupiat. Nam et in bello ea exhortatio maxima est, eaque plurimum auctoritatis habet, quae pugnatorem de viribus suis admonet. Primum itaque debes naturae humanae bonum de ejus auctore metiri, Deo scilicet, qui cum universa mundi, et quae intra mundum sunt, opera bona, et valde bona fecisse referatur: quanto, putas, praestantiorem ipsum hominem fecit: propter quem omnia etiam intelligitur illa condidisse! Quem dum ad imaginem et similitudinem suam alem sit  Al. esset facturus, ostendit. Deinde cum subjecit ei universa animalia: eumque etiam constituit eorum dominum, quae vel mole corporis, vel virium magnitudine, vel armis dentium multo valentiora homine fecerit: sa
Abbreviated transcription (Latin):
critate diffidimus ingenii. quod credimꝰ ÷
fide matris & merito uirginis adiuuau.¬
Quotiens mͥ de institutione moꝵ & sancte
uite conu̾satione dicendum est. soleo prius
humane nature uim qualitatemq mon¬
strare. & quid efficere possit ostendere. ac
iam inde audientis animum ad species
incitare uirtutum: ne nicħ ꝓsit ad ea uo¬
cari que sibi forte impossibilia ẽẽ presumꝑ¬
serit. Nequaꝙͣ enim uirtutum uiam¬
ualemus ingredi. nisi sꝑe comite ducamͣ.
Si quidem appetendi omnis conatus
perit. consequendi desꝑatione. Quẽ ego
exhortationis ordinem cum in aliis qͦ
opusculis tenuerim. tunc hic maxime
obseruandum puto. ubi eo plenius na¬
ture bonum declarari debet quo instituen¬
da est uita ꝑfectior: ne tanto remissior
sit ad uirtutem aninus ac tardior. qͣn¬
to minus se posse credat: & diun quod
messe sibi ignorat id se existimat non
habere. Proferenda semꝑ ꝑ innocentiã

Expanded text:
critate diffidamus ingenii, quod credimus et critate diffidamus ingenii, quod credimus et fide matris et merito uirginis adiuuaQuoties mihi de institutione morum, et sanctae vitae conversatione dicendum est, soleo prius humanae naturae vim qualitatemque monstrare, et quid efficere possit, ostendere: ac jam inde audientis animum ad species incitare virtutum: ne nihil prosit ad ea vocari, quae forte sibi impossibilia esse praesumpserit. Nequaquam enim  Al. pravalemus ingredi, nisi spe ducamur comite: siquidem appetendi omnis conatus perit consequendi desperatione. Quem ego exhortationis ordinem cum in aliis quoque opusculis tenuerim, tum hic maxime observandum puto, ubi eo plenius naturae bonum declarari debet, quo instituenda est vita perfectior; ne tanto remissior sit ad virtutem animus ac tardior, quanto minus se posse credat, et dum quod inesse sibi ignorat, id se existimat non habere. Proferenda semper in notitiam
Abbreviated transcription (Latin):
uersionem cupit eẽ mirabilem. In sclo
nobilis. apud dnui cupit eẽ nobilior.
Tam preciosa requirit in morib quã
contempsit in rebus. Hunc itaq tam
deuote mentis ardorem. hanc tante ꝑ¬
fectionis sitim. quod unquanz satiabit
flumen ingenii: que uis aliquando or̃o¬
nis. que copia tantum expͥmere u̾bis
poterit. quantũ parata est uirgo rebris
implere. Nobis uero donanda est ue¬
nia. qui ad ornandũ domini taberna¬
culum scd̃m uires nr̃as muus offeri¬
mus. nec ueremur ne temere scribendo
ad tante nobilitatis uirginem. ultro
nos morsib tradamus inuidie. Scri¬
bimus enim petente sancta matre eis
immo iubente. idq a nobis trans ma¬
rims litteris miro cum desiderio animi
flagitante: que facile ostendit quo stu¬
dio quantaq cura in filiam germen
celeste plantauerit. dum illud tam sol¬
licite cupit ab aliis irrigari. Remoti
gͥ a temeritate & ab ambitione liberi.
ꝓposito insudemus oꝑi: nec de medio

Expanded text:
versionem vult esse mirabilem. In saeculo versionem vult esse mirabilem. In saeculo nobilis, apud Deum cupit esse nobilior; tam pretiosa requirit in moribus, quam contempsit in rebus. Hunc itaque tam devotae mentis ardorem, hanc tantae perfectionis sitim, quod unquam satiabit flumen ingenii? quae vis aliquando orationis, quae copia tantum exprimere verbis poterit, quantum parata est virgo rebus implere? Nobis vero donanda est venia, qui ad ornandum Domini tabernaculum secundum vires nostras munus offerimus. Nec veremur ne temere scribendo ad tantae nobilitatis virginem, ultro nos morsibus tradamus invidiae. Scribimus enim petente sancta matre ejus, imo jubente, idque a nobis transmarinis litteris miro cum desiderio animi flagitante: quae facile ostendit, quo studio quantaque cura in filia germen coeleste plantaverit, dum illud tam sollicite cupit ab aliis irrigari. Remoti ergo a temeritate, et ab ambitione liberi, proposito insudemus operi; nec de medio
Abbreviated transcription (Latin):
rit ÷ Prona autem & facilis dicendi uia
est. que ipsa ibertate materie. cursum orõ¬
nis accendit. S nobis alio magis itinere
ꝑgendum est. quib ꝓpositum est institu¬
tionem uirginis non laudare s scritere.
nec tam paratas iam uirtutes euis ex¬
primere quam parandas. magisq reliꝙͣ
ordinare uitam. quam ornare p̃teritam.
Est autem & difficillimũ cum eius ꝑsona
facere in qua cupiditas tanta discendi est
tantusq ꝑfectionis ardor: ut ei quelibet
ꝑfecta doctrina par esse uix possit. Memi¬
uit enim recteq meminit quas mun¬
di opes głiamq respuerit. quib uolup¬
tatib renunciauerit. quas deniq con-¬
tempserit uite presentis illecebras: &
ideo contenta non est communi hoc me¬
diocriq genere uiuendi. et qͦd facile ipsa
multoꝵ societate uilescat: nouum ali¬
quid &̾ musitatum requirit. pretipuum
ac singłare quoddam flagitat: non mi¬
nus conuersationem suanz quam con¬

Expanded text:
rit? Prona autem et facilis dicendi via rit? Prona autem et facilis dicendi via est, quae ipsa ubertate materiae cursum orationis accendit. Sed nobis alio magis itinere pergendum est, quibus propositum est institutionem virginis, non laudem scribere; nec tam paratas jam virtutes ejus exprimere, quam parandas; magisque reliquam ordinare vitam, quam ornare praeteritam. Est autem difficillimum cum ejus persona facere, in qua cupiditas tanta dicendi est, tantusque perfectionis ardor, ut ei quamlibet perfecta doctrina par esse vix possit. Meminit enim, recteque meminit, quas mundi opes gloriamque respuerit, quibus voluptatibus renuntiaverit, quas denique contempserit vitae praesentis illecebras. Et ideo contenta non est communi hoc mediocrique genere vivendi; et quod facile ipsa multorum societate vilescat, novum aliquid et inusitatum requirit, praecipuum ac singulare quoddam flagitat. Non minus conversationem suam, quam con
Abbreviated transcription (Latin):
fretus scientia officium scri¬
bendi facile me implere pos¬
se crecerem: tamen tam ar¬
duum hoc opus ingredi si¬
ne magno difficultatis ti¬
more non possem. Scritendum est tamen
ad Demetiriadem uirginem xp̃i. uirginem
nobilem. uirginem diuitem. & quod his
maius est ardore fidei nobilitatem diuiti¬
asq calcantem. quam utiq ꝓ tam insig¬
nis admiratione uirtutis ut laudare om¬
nibus facile. ita docere difficile est. Eui eni
oratio deesse possit. in eius laude celebranda:.
que summo loco nata. in summis opibus
deliciisq nutrita. tantis tamq uariis
uite huius blandimentis uelut tenacissi¬
nis quibdam irretita uinculis subito eru¬
perit. cunctaq simul corporis bona animi
uirtute mutauerit: que florem ad huc ip¬
sum ineuntis etatis quodã fidei gladio id
est uoluntate succiderit. & crucifigens cum
xp̃o carnem suam. uiuam scãmq hostiam
sacrauerit deo. ac nobilissimi sanguinis
posteritatem uirginitatis amore contempse-¬

Expanded text:
fretus scientia officium scribendi facile me implere posse crederem, tamen tam arduum hoc opus ingredi sine magno difficultatis timore non possem. Scribendum tamen est ad Demetriadem, virginem Christi, virginem nobilem, virginem divitem, et, quod his majus est, ardore fidei nobilitatem divitiasque calcantem. Quam utique pro tam insignis admiratione virtutis, ut laudare omnibus facile, ita docere difficile est. Cui enim oratio deesse possit in ejus laude celebranda, quae summo loco nata, in summis opibus deliciisque nutrita, tantis tamque variis hujus vitae blandimentis velut tenacissimis quibusdam irretita vinculis, subito eruperit, cunctaque simul corporis bona animi virtute mutaverit; quae florem adhuc ipsum ineuntis aetatis, quodam fidei gladio, id est, voluntate succiderit; et crucifigens cum Christo carnem suam, vivam sanctamque hostiam sacraverit Deo, ac nobilissimi sanguinis posteritatem virginitatis amore contempse
Abbreviated transcription (Latin):
possessionũ tuaꝵ reditꝰ ꝑdidisti qͦ obsessa fami¬
liolam tuam morbo & fame cernis
contabescere: S ed absit ut de te talia
sentiã: ut sinistrũ qͥppiã suspicer de ea
quȩ animã suã dño consecrauit. Non tã
tibi quã sub tuo nomine aliis sum locutꝰ.
quȩ otiosȩ & curiose atq uerbose domos
circumeunt matͦnarũ. quarũ d̾s uent̾
est. & gła in confusione earũ: quȩ nichil
aliud de scͥpturis nͥ digamiȩ p̾cepta noue¬
runt. quȩ in allarũ corpore sua desideria
consolant᷑. ut quod ipsȩ fecerint alias ui¬
deant facere. ꝙ malarũ societate palpen¬
tur. Quarũ cũ impudentiã & ppositiones
apłicarũ sententiaꝵ int̾pretatione con¬
triueris. legito qͦtͦ tͥ in uiduitate seruan¬
da uiuendũ sit librũ ad ȩustochiũ de uir¬
ginitate seruanda. & alios ad furiã atq
saluinã: quarũ altera ꝓbi qͦnła consu¬
lis nurꝰ. altera sildonis qui affricã te¬

Expanded text:
possessionum tuarum reditus perdidisti, quae obsessam famipossessionum tuarum reditus perdidisti, quae obsessam familiolam tuam morbo et fame cernis contabescere ? sed absit, ut de te talia sentiam, ut sinistrum quippiam suspicer de ea, quae suam animam domino consecrauit. non tam tibi quam sub tuo nomine aliis sum locutus, quae uinosae et curiosae atque uerbosae domus circumeunt matronarum, quarum deus uenter est et gloria in confusione earum, quae nihil aliud de scripturis nisi digamiae praecepta nouerunt, quae in alieno corpore sua desideria consolantur, ut, quod ipsae fecerunt, alias facere uideant et malarum societate palpentur. qua- 3 rum cum inpudentiam et propositiones apostolicarum sententiarum interpretatione contriueris, legito, quomodo tibi in uiduitate uiuendum sit, librum ad Eustochium de uirginitate seruanda et alios ad Furiam atque Saluinam, quarum altera Probf quondam consulis nurus, altera Gildonis, qui Africam te
Abbreviated transcription (Latin):
gno occubuit: & utriq ꝓuintiȩ roma¬
ni popłi uestigales st̃. Nunc ut omĩa ꝓspe¬
ro fine eueniant : pret̾ nr̃a quȩ amisimꝯ
non habemo quid uictis hostib auferamꝰ.
otentiã romanȩ urbis ardens poeta
describens ait. Quid satis ẽ si roma
parum ẽ: Quod nos alio mutemꝰ elogio.
Quid saluũ ẽ.si roma perit: Non mͥ si linguȩ
centũ sint oraq centũ. ferrea uor om̃s
captoꝵ dicere pęnas. om̃ia cȩ̨sorũ ꝑcur¬
rere nomina possim. Et hȩc ipsa quȩ di¬
xi ꝑiculosa sunt tã loquenti quã audien¬
tib : ut ne gemitꝰ quidẽ lib̾ sit. nolentib
immo nec aud entib nob̾ flere quȩ pati¬
int̾ ista nuptura es: Quẽ acceptura uirũ:
Credo fugiturũ aut pugnaturũ. Quid u¬
trumq sequat᷑ intelligis. & ꝓ fescennino
carmine t̾ribilis tͥ rauco sonitu bucina
concrepabit: ut quas ꝓnubas habeas for¬
te lugentes. ut quib delitus affluas. qͦ

Expanded text:
gno occubuit; et utriusque prouinciae Romagno occubuit; et utriusque prouinciae Romani populi uectigales sunt. nunc, ut omnia prospero fine eueniant, praeter nostra, quae amisimus, non habemus, quod uictis hostibus auferamus. potentiam Romanae urbis ardens poeta describens ait: quid satis est, si Roma parum est? quod nos alio mutemus elogio: quid saluum est, si Roma perit? non, mihi si linguae centum sint oraque centum, ferrea uox, omnes captorum dicere poenas, omnia caesorum percurrere nomina possim. et haec ipsa, quae dixi, periculosa sunt tam loquenti quam audientibus, ut ne gemitus quidem liber sit nolentibus, immo nec audentibus nobis flere, quae patilia, inter ista nuptura. es ? quem acceptura uirum ? credo fugiturum aut pugnaturum — quid utrumque sequatur, intellegis — et pro fescennino carmine terribilis tibi rauco sonitu bucina concrepabit, ut, quas pronubas, habeas forte lugentes, ut quibus deliciis affluas, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ligiosissimi st̃. s scelere semibarbari acci¬
dit ꝓditoris: qͥ nrĩs cont᷑ nos opib arma¬
uit inimicos. S t̾no quoncta dedecore ro¬
manũ laborabat imꝑiũ. qđ gallis cunc¬
ta uastantib fusoq apud alliã exercitu.
romã brenꝰ intrasset: nec poterat pͥsti¬
nam abolere ignominiã: donec ꝙ galli¬
as genitale galloꝵ solũ. ꝙ gallo greciã
in qua consederant occidentis orientisq
uictores suo imꝑio subiugassent. Hanni¬
bal de hispaniȩ finib orta tempestas
cum uastasset italiã. uidit urbẽ: nec ausꝰ
est obsidere. Pyrrũ tanta tenuit roma¬
ni nominis reuerentia: ut & deletis oĩbꝰ
e ꝓpinquo recederet loco. nec auderet
uictor aspicere. quã regũ didicerat cuu¬
tatẽ. Et tam̃ ꝓ hac iniuria ñ enĩ dieã suꝑ¬
bia quȩ ñ bonos exitꝰ habuit: alt̾ toto
orbe fugitiuus tande bithiniȩ mortẽ ue¬
neno repꝑit. alt̾ reu̾sꝰ in patriã in suo re-¬

Expanded text:
ligiosissimi sunt, sed scelere semibarbari acciligiosissimi sunt, sed scelere semibarbari accidit proditoris, qui nostris contra nos opibus armauit inimicos. aeterno quondam dedecore Romanum laborabat imperium, quod Gallis cuncta uastantibus fusoque apud Alliam exercitu Romam Brennus intrasset, nec pristinam abolere poterat ignominiam, donec et Gallias, genitale Gallorum solum, et Gallograeciam, in qua consederant occidentis orientisque uictores, suo imperio subiugasset. Hannibal, de Hispaniae finibus orta tempestas, cum uastasset Italiam, uidit urbem nec ausus est obsidere. Pyrrhum tanta tenuit Romani nominis reuerentia, ut deletis omnibus e propinquo recederet loco nec auderet uictor aspicere, quam regum didicerat ciuitatem. et tamen pro hac iniuria — non enim dicam superbiam, quae bonos exitus habuit — alter toto orbe fugitiuus tandem Bithyniae mortem ueneno repperit, alter reuersus in patriam in suo re
Abbreviated transcription (Latin):
nensis ꝓuintiȩ pret̾ paucas urbes cun
cta popłata sunt: quas & ipsa foris gla¬
dis. intꝰ uastat fames. N on possũ absq
lacrimis tolosȩ fac̾e̾ m̃tionẽ: quȩ ut huc¬
tert. Ipsȩ hispaniȩ iãiamq ꝑiturȩ coti¬
die contremiscunt. recordantes irrup¬
tiones ambricȩ: & qͥcqͥd alii semel passi
sunt. illȩ semꝑtimore patiunt᷑. Cetera
taceo. ne uidear de di desꝑare clem̾tia.
Olim a mari pontico usq ad alpes iulias
cto danubii lunite: in mediis romani
imꝑii regionib pugnabat᷑ fruert uetu¬
statȩ lacͥmȩ. Pret̾ paucos senes. om̃s in cã¬
ptiuitate & obsidione generati: ñ deside¬
rabãt ꝗͣ. ñ nouerant lib̾tatẽ. Quis hoc cre¬
deret: Quȩ digno sermone historiȩ cõpre¬
hendent. romã in gremio suo ñ ꝓ gła sed
pro salute pugnare: immo ne pugnare
quidẽ. s auro & cuncta suppellectili uitã
redimere: o uod ñ uitio pͥncipũ qͥ uł re¬

Expanded text:
nensnenscta populata sunt; quas et ipsas foris gladius intus vastat fames. Non possum absque lacrimis Tolosae facere mentionem, quae ut hucterunt. ipsae Hispaniae iam iamque periturae cotidie contremescunt recordantes inruptionis Cymbricae et, quicquid alii semel passi sunt, illae semper timore patiuntur. Cetera taceo, ne uidear de dei desperare clementia. olim a mari Pontico usque ad Alpes Iulias cto Danubii limite in mediis Romani imperii regionibus pugnabatur. aruerant uetustate lacrimae; praeter paucos senes omnes in captiuitate et obsidione generati non desiderabant, quam non nouerant, libertatem. quis hoc crederet, quae digno sermone historiae conprehenderent Romam in gremio suo non pro gloria sed pro salute pugnare, immo ne pugnare quidem sed auro et cuncta superlectili uitam redimere? quod non uitio principum, qui uel re
Abbreviated transcription (Latin):
repit obliuio conditionis suȩ: ut t̾renũ
animal & sã iãq soluendu erigat᷑ in suꝑbi¬
am. ꝙ aĩo cęlũ teneat. Uerũ qͥd ago: ꝑ ra¬
cta naui. de mercib disputo. Qui tenebat
de medio fit: & ñ intelligimꝰ appropin
tiarũ & presentiũ miseriarũ pauea ꝑcur¬
ram. Quod rari hucusq residemꝰ : ñ nr̃i
Quic qͥd int̾ alpes & pẏreneũ ẽ. qd̾ oceano
& reno includit᷑: Quadꝰ. Wandabꝰ. Sarmata.
alani. Gipedes. herucli. Sayones. burgun¬
diones. alamanni. & o lugenda res pub
liea. hostes pannonii uastauer̃t̃. Etenĩ
assur uenit cũ illis Nogontiacꝰ nobilis
quoncła ciuitas. capta atq subu̾sa ẽ:
ꝙ in eccłia multa milia hõinũ trucidata.
Uangiones longa obsidione deleti. Remoꝵ
urbs p̾potens. ambiani. atrebatȩ. extre¬
miq hoĩnũ morini. tornacꝰ. Nemetȩ. ar¬
gentomacu tns latȩ in germaniã aqͥtaniȩ.
nouẽq popłoꝵ lugdunensis & narbo¬

Expanded text:
repit obliuio conditionis suae, ut terrenum repit obliuio conditionis suae, ut terrenum animal et iam iamque soluendum erigatur in superbiam et animo caelum teneat. Uerum quid ago? fracta naue de mercibus disputo. qui tenebat, de medio fit, et non intellegimus adpropinqtiarum est. praesentium miseriarum pauca percurram. quod rari hucusque residemus, non nostri \' Quicquid inter Alpes et Pirineum, quod Occeano et Rheno includitur, Quadus, Wandalus, Sarmata, Alani, Gipedes, Herucli, Saxones, Burgundiones, Alamanni, et o lugenda respublica! hostes Pannonii vastaverunt. Etenim Assur venit cum illis . Magontiacus, nobilis quondam civitas, capta atque subversa est, et in ecclesia multa millia hominum trucidata. Wangiones longa obsidione deleti. Remorum urbs praepotens, Ambiani, Atrabates, extremique hominum Morini, Tornacus, Nemetes, Argentoracus translatae in Germaniam. Aquitaniae, Novemque populorum Lugdunensis, et Narbo
Abbreviated transcription (Latin):
dibꝰ. ꝙ tñ dicere poterant: nichil ha¬
bentes & om̃ia possidentes. ꝙ aurũ &
argentũ ñ ẽ nob̾. qd̾ aũ habemꝰ. dams. in¬
nomine iħu xp̃i surge & ambula. Non
enĩ erant diuitiarũ sarcina pregrauati:
& ideo stantes cum helia in foramine pe¬
trȩ.ꝑ angustas acus transire poterant.
& posteriora dñi contẽplariNos uͦ arde¬
mus auaritia: ꝙ contͣ pecunias disputan¬
tes. auro sinũ expandimꝰ. nichilq nob̾
satis ẽ. Et illud qd̾ de megarensib dr.
iure miseris coaptari potest. S dificant
quasi semꝑ uicturi: uiuunt qͣsi alt̾a die
morituri. Et hȩc facimꝰ quia dñi u̾bis
ñ credimꝰ. quia ętas optata cunctis ñ
uiciniã mortis quȩ debet᷑ mortalib lege
naturȩ: s cassa sꝑe annoꝵ nob̾ spacia
pollicet᷑ Nemo enĩ tã fractis uiribꝰ ꝙ sic
decrepitȩ senectutis ẽ. ut ñ se putet
adhuc unũ annũ ẽẽ uicturũ. Unde sub

Expanded text:
dibus, et tamen dicere poterant: Nihil hadibus, et tamen dicere poterant: Nihil habentes, et omnia possidentes . Et, aurum et argentum non est nobis, quod autem habemusnostri Iesu Christi surge et ambula. non enim erant diuitiarum sarcina praegrauati et ideo stantes cum Helia in foramine petrae per angustias acus transire poterant et posteriora domini contemplari. nos uero ardemus auaritia et contra pecunias disputantes auro sinum expandimus nihilque nobis satis est et illud, quod de Megarensibus dicitur, iure miseris coaptari potest: aedificant quasi semper uicturi, uiuunt quasi altera die morituri. et haec facimus, quia domini uerbis non credimus, quia aetas optata cunctis non uiciniam mortis, quae debetur mortalibus lege naturae, sed cassa spe annorum nobis spatia poldecrepitae senectutis est, ut non se putet adhuc unum annum es e victurum.
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa dimittenda st̃. Quis nr̃m ñ dicã
cubitũ qd̾ enorme ẽ. s uniꝰ untiolȩ deci¬
mã partẽ adicere potest ad staturã suã:
& solliciti sumꝰ qͥd manducemꝰ aut quid
bibamꝰ: Ne cogitemꝰ gͦ de crastino. s uf¬
ficit diei malitia sua. Ia cob frẽm fugiens.
magnis in patris domo diuitiis derelic¬
tis. nudꝰ ꝑfugit mesopotamiã. Et ut nob̾
fortitudinis suȩ preberet exemplũ. lapi¬
de capiti subposito. uidit scalã ad cęlum
usq subrectã. ꝙ dñm innitentẽ suꝑ eam.
quã ascendebant angłi & descendebant:
ut nec peccator desꝑet salutẽ. nec iustꝰ
in sua uirtute securus sit. Atq ut mul¬
ta pret̾eam. neq enĩ tẽpꝰ ẽ ut assũpti
testimonii om̃ĩa disserã: pt annos ui¬
ginti diues dñs & patre ditior. qui du¬
dum iordanen in baculo transierat:
cũ tͥbꝰ turmis gregũ in patriã reu̾tit᷑.
Apłi toto orbe ꝑegrini. ñ es in rona. ñ
uirgã in manu. ñ caligas habuere in pe¬

Expanded text:
dimittenda sunt. quis nostrum non dicam cubitum, quod enorme est, sed unius unciunculae decimam partem adicere potest ad staturam suam ? et solliciti sumus, quid manducemus aut quid bibamus ? ne cogitemus ergo de crastino: sufficit diei malitia sua. Iacob fratrem fugiens magnis in patris domo diuitiis derelictis nudus pergit in Mesopotamiam et, ut nobis fortitudinis suae praeberet exemplum, lapide capiti subposito uidet scalam ad caelum usque subrectam et dominum innitentem super eam; per quam ascendebant angeli et descendebant, ut nec peccator desperet salutem nec iustus in sua uirtute securus sit. atque, ut multa praeteream — neque enim tempus est, ut adsumptis testimoniis omnia disseram — post annos uiginti diues ddum Jordanem in baculo transierat, cum tribus turmis gregum in patriam revertitur. Apostoli toto orbe peregrini, non aes in zona, non virgam in manu, non caligas habuere in pe
Abbreviated transcription (Latin):
habuit innumerabiles: iudas ad tha
mar quasi ad scortũ ingredit᷑ : & uixta
occidentẽ litterã. osee ꝓpħa ñ solũ me¬
retrici sed & adulterȩ copulat᷑. Quod¬
si ꝙ nob̾ iure concedit᷑. adhinniamꝰ ad
om̃s fȩminas: & in exemplũ sodome &
gomorrȩ ab ultima die dep̾hendamur
uendentes ꝙ em̃tes nubentes & nuꝑ¬
tum tradentes: & tunc sit finis conui¬
gii. qͣndo t̾minꝰ uitȩ. Quod & si pꝰt di¬
luuiũ ꝙ ante diluuiũ uiguit illa senten¬
tia. crescite & multiplicamini & reple¬
te terrã: quid ad nos in quos fines sełoꝵs¬
iam securis ad radices arbors posita ẽ.
quȩ siluã legis & nuptiarũ ȩuglica casti¬
gatione succidit: Tempo amplexandi.
ꝙ tempꝰ longe fieri a complexibꝰ. Tere¬
mias captiuitate ꝓpinqua. uxorẽ ꝓhibe¬
tur acciꝑe. Terechiel in babylone. mor¬
sicut nouellatio oliuarũ in circuitu
de continentib dicit᷑. qͥ adheret dño

Expanded text:
habuit innumerhabuit innumermar quasi ad scortum ingreditur et iuxta occidentem litteram Osee propheta non solum meretrici, sed adulterae copulatur. Quodsi et nobis iure conceditur, adhinniamus ad omnes feminas et in exemplum Sodomae et Gomorrae ab ultima die deprehendamur uendentes et ementes, nubentes et nuptum tradentes, ut tunc sit finis coniugii, quando terminus uitae. quodsi et post diluuium et ante diluuium uiguit illa sententia: crescite et multiplicamini et replete terram, quid ad nos, in quos fines siam securis ad radicem arborum posita est, que silvam legis et nuptiarum euangelica castitate succidit? Tempus amplexandi et tempus longe fieri ab amplexibus. Ieremias captivitate propinquam uxorem prohibetur accipere; Ezechiel in Babilone: 'Morsicut novellatio olivarum in circuitu de continentibus dicitur: 'Qui adheret D