comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
obanne tradito recto ipse incipit p̃dicare : desmestte lecs
consequenter oritur euangelium. Siautẽ eademe saluatee
sereiusde essee dei filium euius ille propheta sit Iuuo .xui
Isti primi uocatisunt: int dominum sequerentie. Piscattores
& inlitterati mittuntur adp̃dicandum nefadescredenatiei
non uittute ddei sedeloquentia atq doctrina fieri puur et̃
Non uere lunaticos: sed qui putabantur lunatieia obdemo
latiam qui obseruantes lunaria tẽpora: exeatura in samare
cupiebant ut increatos ẽ blasphemie redundarent xx.

Expanded text:
oanne tradito, recte ipse incipit praedicare: desinente Lege, consequenter oritur Evangelium. Si autem eadem praedicatse ejusdem Dei esse Filium, cujus ille prophaeta sit. Isti primi vocati sunt, ut Dominum sequerentur: piscatores et illitterati mittuntur ad praedicandum, ne fides credentium non virtute Dei, sed eloquentia adque doctrina fieri putaretur. Non vere lunaticos, sed qui putabantur lunatici, ob daemonum fallaciam, qui observantes lunaria tempora, creaturam infamare cupiebant, ut in Creatorem blasphemiae redundarent.
Abbreviated transcription (Latin):
oc& fiduciã prȩdicandi: neapłi abscondantur obmetum
& sint similes lucernae submodio. sed tota libertate se ꝓdñ
ut quod audierunt incubiculis: prȩdicent intectis
alios ꝓphetata conpleuerit: siue quod ea quȩ ante ꝓpt̃
infirmitatẽ audientium ruda & inperfecta fuerant sua
p̃dicatione conpleuerit: irã tollens & uicem talionis exclu¬
Dens : & occultã inmente concupiscentiã dampnans
Quod autẽ sequitur: iota unũ aut uniis ipex non pͣteribit ex
lege donec om̃ia fiant: exfigura littere ostenditur: quod
etiã quȩ minima putantus in lege sacram̃tis spiritalibus
plena sint: & om̃ia recapitulentur in euangłio Euius gͣ
eruditionis est cuiusq doctrinȩ etiã diuersa sacrificia
& que super stitiosa uidentur in uictimis cotidie de monstrare
conpleri QUISOLUERIT UHUO DE MATOATIS ISUS MIMI¬
mis & docuerit sic homines : minimus uocabitur in regno

Expanded text:
ocet fiduciam praedicandi, ne apostoli abscondantur ob metum, et sint similes lucernae sub modio, sed tota libertate se prodant, ut quod audierunt in cubiculis, praedicent in tectisophetata compleverit, sive quia ea quae ante propter infirmitatem audientium rudia et imperfecta fuerant, sua praedicatione compleverit , iram tollens, et vicem talionis excludens, et occultam in mente concupiscentiam. Quod autem sequitur: Iota unum, aut unus apex non praeteribit a Lege, donec omnia fiant. Ex figura litterae ostenditur, quod etiam quae minima putantur in Lege, sacramentis spiritualibus plena sint, et omnia 26 recapitulentur in Evangelio. Cujus ergo eruditionis est, cujusque doctrinae, etiam diversa sacrificia, et quae superstitiosa videntur, in victimis quotidie demonstrare compleri? Qui ergo solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabit
Abbreviated transcription (Latin):
rrogans & superbus. etiam hoc de iactantia loquiturs.
non quod intoto mundo habeat potestatem ut possit
omnia regna dare diabolus : cum sciamus plerosq
scõs uiros adeo reges factos Sicadens inquit adoraue¬
risme. Ergo qui adoraturus est diabolũ ante corrut¬

Expanded text:
Arrogans et superbus etiam hoc de jactantia loquitur, non quod in toto mundo habeat potestatem, ut possit omnia regna dare diabolus, cum sciamus plerosque sanctos viros a Deo reges factos. Si cadens, inquit, adoraveris me. Ergo qui adoraturus est diabolum ante corru
Abbreviated transcription (Latin):
riplicem ob causam saluatos ab iohanne accepit baptis
Primo ut quia homo natus fuerat omnẽ iustitiam &
bunilitatem legis impler& : secundo ut baptismate suo lohannis
baptisma conprobar&: tertio ut iordanis aquas sc̃ificans ꝑ descen¬
sionencolumbae sp̃s sc̃ĩ in lauacro credentiũ mostrar& aduentũ
maqͦ aiohanne: iohannem axpisto inspritũ baptirandum
Siue aliter :Sie modo : ut qͥ formã serui assumpsi: ex pleam
dhumilitatẽ eius Alio qͥn scito te indie udiu meo erse
baitismate baptiandum. Sine modo dicit dñs sabeo & al¬

Expanded text:
riplicem ob causam Salvator a Joanne accepit baptismum. Primum, ut quia homo natus erat, omnem justitiam et humilitatem Legis impleret. Secundo, ut baptismate suo Joannis baptisma comprobaret. Tertio, ut Jordanis aquas sanctificans, per descensionem columbae. Spiritus sancti in lavacro credentium monstraret adventuua, Joannem a Christo in spiritu baptizandum. Sive aliter, sine modo: ut qui servi formam assumpsi, expleam et humilitatem ejus. Alioquin scito, te in die judicii meo esse baptismate baptizandum. Sine modo, dicit Dominus Jesus, ha
Abbreviated transcription (Latin):
Despondeant qͥ hebrȩoꝵ uoluminũ denegant ueritatẽ
Uubi hoc inseptuaginta legatur interpretibus Qd
cum non inuenerint: nos eoͥs dicemus in oseae ꝓpheta scrip
xp̃i: & testimonium proferimus exnumeris dicer ite
balanam. Deus ex ȩgypto uocauit eũ : gła eiꝰ sic̃ unicornis
Tutic ad iooꝑle łuoꝰ esł auoddictuor est pesi
hieremiam ꝓphetam dicentem: Uox in rama auditaẽ.
ploratus & ululatus multus. rachel plorans filios suos.

Expanded text:
espondeant qui Hebraeorum voluminum denegant veritatem, ubi hoc in LXX legatur interpretibus. Quod cum non invenerint, nos eis dicemus in Osee propheta scripChristi ; et testimonium proferimus ex Numeris, dicente Balaam: Deus ex Aegypto vocavit eum: gloria ejus sicut unicornis . Tunc adimpletum est quod dictum est per Jeremiam prophetam, dicentem: Vox in Rama audita est, plora
Abbreviated transcription (Latin):
tiam lege e xechieł Auferã inqͥt auobis cor lapideũ. & dabo uo¬
coscarneum Inlapide durit᷑ia: in carne mollitudo monstrat᷑.
fecerit possit & desaxis durissimis spulum procreare
ECEE SECURIS ADRADICES ARBOꝵ EOSIMERTT
gladuis securis appellatur: iuxta hieremiam ꝓphetam
qui uerbum dñi securi comparat cedenti petrã
talio euangelio ait: Cuius non sum dignus soluere coitri¬
giam calciamenti Hic humilitas ibi misteriũ de monstrat
quõd ep̃s sponsus sit: & iohannes non mereatu sponsi soeresio
ouero neuocetur domus eius iuxta lege moysi &t exemplũ
rut qomus discalciati Ille uos Baeriadit ineurco¬

Expanded text:
m. Lege Ezechielem: Auferam, inquit, a vobis cor lapideum, et dabo cor carneum . In lapide duritia, in carne mollitudo  Al. mollifecerit, possit et de saxis durissimis populum procreare. Jam enim securis ad radicem arborum posita est gladius, securis appellatur, juxta Jeremiam prophetam, qui verbum Domini securi comparat caedenti petram alio Evangelio: Cujus, ait, non sum dignus solvere corrigiam calciamenti: hic humilitas, ibi mysterium demonstratur, quod Christus sponsus sit, et Joannes non mereatur sponsi corrigiam solvere, ne vocetur domus ejus juxta legem Mosi, et exemplum Ruth, domus discalciati . Ipse vos baptizabit in
Abbreviated transcription (Latin):
iSERGEHERANIOIuS ilũ xũi Inisaia legimus:
inpossibile dixit effatu. hic narrare incipiat : quia ibi
degeneratione diuinitatis : hic de incarnationis est
dictum: Acarnalibus autem coepit ut per bominem
deum discere incipiamus. Filii dauid: filii abrabam
Ordo prȩpofterus . sed ne cessariae commutatus: Si enĩ
primum posuiss& abraham & postea dauid: rursus ei
repetendus fuerat abraham : ut generationis series
texeretur. Ideo autem cȩteris preter missis horum
filium nuncupauit: quia ad os tarttim facta est
repromissio: Ad abraham: insemine inquit tuo bened¬
centur omnes gentes: quod est xpistus ad dauid.
defructu uentris tui ponam super sedem tuam
udas AUtem. Genun ẜhaRes & zaram de thamar
Notandum ingenealogia saluatoris nullam sanctarum
assumi mulierum: sedeas quas scritura rep̃hendit: ut qͥ
ꝓpter peccatores uenerat: de peccatricibus nascens om̃iu
peccata deler&: Vude & in consequentibus ruth moabites
ponitur: & b& sabee uxor uriae tlaason auteor Getiuit

Expanded text:
iber generationis Jesu Christi. In Isaia legimus: impossibile dixit effatu, hic narrare incipiat: quia ibi de generatione divinitatis, hic de incarnatione est dictum. A carnalibus autem coepit, ut per hominem Deum dicere incipiamus. Filii David, filii AbrahamOrdo praeposterus, sed necessario commutatus. Si enim primum posuisset Abraham, et postea David: rursus ei repetendus fuerat Abraham, ut generationis series texeretur. Ideo autem, caeteris praetermissis, horum filium nuncupavit; quia ad hos tantum est facta de Christo repromissio, ad Abraham: In semine, inquit, tuo benedicentur omnes gentes , quod est Christus. Ad David: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam JudasNotandum in genealogia Salvatoris nullam sanctarum assumi mulierum; sed eas quas Scriptura reprehendit, ut qui propter peccatores venerat, de peccatoribus nascens, omnium peccata deleret. Unde et in consequentibus Ruth Moabitis ponitur, et Bethsabee uxor Uriae. Naasson autem genuit
Abbreviated transcription (Latin):
uia supra de concupiscentia mulieris dixerat. recte
nc̃ cogitati onẽ & sensũ indiũsa uolitantẽ oculum
nuncupauit. Per dexterã aut̃ẽ & ceteras corporis par¬
tes uoluntatis adaffectuũ initia demonstrantur ut qͦd
m̃tȩ concipimus: opere cõpleamus. Cauendũ ẽ igitur
ne qͦd in nobis optimũ ẽ: ctto labatur inuitiũ: Sienĩ dext̃
oculus &e dextramanus scandalitant: quanto migis ea que
in nobis sinistra sunt : Sianima labitur: quamagis corpus
qͦd adpeccata ꝓcliuuus est Aliter. Indextro oculo &
dextramanii fatrũ & uxoꝵ & liberoꝵ atq affiniũ & ꝓ¬
ꝑinquoꝵ monstratur affectus. Quos si adcontẽplandã
uerã lucẽ nobis inpedim̃to cernimus: debemus truncare
istuis modi portiones: nedũ uolumus lucri ceteros facere
anima dei cultui dedicata est. supra patre & mat̾re & filus
non polluetur : idest nullũ affectũ sci& nisi eiuis cuiꝰcultul

Expanded text:
uia supra de concupiscentia mulieris dixerat, recte nunc cogitationem et sensum in diversa volitantem, oculum nuncupavit. Per dextram autem et caeteras corporis partes, voluntatis et affectus initia demonstrantur: ut quod mente concipimus, opere compleamus. Cavendum est igitur, ne quod in nobis optimum est, cito labatur in vitium. Si enim dexter oculus et dextera manus scandalizant, quanto magis ea quae in nobis sinistra sunt! Si enim anima labitur, quanto plus corpus quod ad peccata proclivius est! Aliter. In dextero oculo, et in dextera manu, fratrum, uxorum, et liberorum, atque affinium et propinquorum monstratur affectus, quos si ad contemplandam veram lucem nobis impedimento esse cernimus, debemus truncare istiusmodi portiones, ne dum volumus lucri caeteros facere,anima Dei cultui dedicata est: Super patre et matre et filiis non polluetur , id est, nullum affectum sciet, nisi ejus, cujus cultui
Abbreviated transcription (Latin):
tuo: iosab& filia regis iorã soror ochoriȩ tulit ioas filiui
fratris sui: & eũ internetioni quȩ exercebatur ab atha
lia sub traxit ÷ Cui successit in regnũ filius eius amasias:
cui successit loatham filius euis Cernis gͦ quod secundũ
fidem historiae. tres reges inmedioE
fueriat: quos hic euangelista preter misit loram quippe
non genuit otiam sed ochoriam: & reliquos quos enumera¬
iumus Uerum quia euangelistȩ ꝓpositũ erat tres
tesserescȩ decades in diuerso tẽpoꝵ ftatii ponere:¬

Expanded text:
 Josabeth filia regis Joram, soror Ochoziae tulit Joas filium fratris sui, et eum internecioni, quae exercebatur ab Athalia  Al. Atholia, subtraxit. Cui successit in regnum filius ejus Amasias, cui successit Joathan filius ejus. Cernis ergo quod secundum fidem historiae tres reges in medio fuerint, quos hic Evangelista praetermisit: Joram quippe non genuit Oziam, sed Ochoziam: et reliquos quos enumeravimus. Verum quia Evangelistae propositum erat tres tessarescedecades in diverso temporum statu ponere
Abbreviated transcription (Latin):
aut benigniis. Exp̃centibus autem & consequentibus
manifestus ẽ senfus: quod nos dñs atque saluator. dũ in
istuis sȩculi ua currimus ad pacem & concordiã coortet᷑
iuxta apostolũ dicentem. si fieri potest quod ex uobis
est. cum om̃ibiis hominibus pacẽ habentens. Aam & in prȩceden
capitulo dixerat. si offeres munus tuũ ad altare & ibi recor¬
datus fueris quia frat̾ tuus hab& aliquid aduersum te.

Expanded text:
s et consequentibus manifestus est sensus, quod nos Dominus atque Salvator, dum in istius saeculi via currimus, ad pacem et ad concordiam cohortetur, juxta Apostolum dicentem: Si fieri potest, quantum ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes. Nam et in praecedenti capitulo dixerat: Si offeres munus tuum ad altare et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum te.
Abbreviated transcription (Latin):
diligentiam. Certe tiosti mendacis mei erubescerẽ
ts testem uocare quod p̃sens opusculum tanta celer
mẽ putares. Nec hoc dearrogantia & fiducia ingenii
dictum putes : sed quo oftendere tibi cupiã quantum
apudme ualeas : qui periclitari magis apud doctos ua¬
leam: uoluerim: quã tibi sedule postulanti quiquã
negare. Unde obsecro ut si incomptior sermo est & nͥ
solito lapsu fertur oratio. festinationi hoc tribuas ñ
inperitiae : & des exemplaria. cum romam ueneris.
iurgini xpisti principiȩ: quȩ me rogauit ut canticum
scriberem canticorum. Aquo opere exclusus ȩgrorati¬
one diuturna sp̃e infuturum diftuli: hac te lege constri¬
gens: ut situ ei ad te scripta subtraxeris: illa quoque
armariolo sibi postea scribenda concludat

Expanded text:
diligentiam. Certe nosti, et mendacii mei erubescerem diligentiam. Certe nosti, et mendacii mei erubescerem te testem vocare, quod praesens opusculum tanta celerime putares. Nec hoc de arrogantia et fiducia ingenii dictum putes, sed quod ostendere tibi cupiam quantum apud me valeas, qui periclitari magis apud doctos voluerim, quam tibi sedule postulanti quidquam negare. Unde obsecro, ut si incomptior sermo est, et non solito lapsu fertur oratio, festinationi hoc tribuas, non imperitiae, et des exemplaria, cum Romam veneris, Virgini Christi Principiae, quae me rogavit, ut in Canticum canticorum scriberem, a quo opere exclusus aegrotationae diuturna, spem in futurum distuli: hac te lege constringens, ut si tu ei ad te scripta subtraxeris, illa quoque armariolo sibi postea scribenda concludat.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid memoriȩ scriberetur At̾tu indu¬
abiis ebdomadib imminente iam pasca &
spirantib uentis dictare coͣgis:Uerum quia
notarii excipiant: quandõscribantur scedule
quando em̃dentur. quospatio dirigantur
ad purũ maximȩ cuĩscias me itatrib mͣsib
languisse. ut uix nc̃ ingredi incipiã: nec possim
laboris magnitudinẽ breuitate temporis
compensare Igitur omissa auctoritate
ueterũ quos nec legendi nec sequendi mͥ
facultas data est: hiftoricã interp̃tatione
quã pͣcipue postulasti digessi breuit᷑. & tͣtͣdũ
spiritalis intelligentie flores miscus ꝑfectũ
opus reseruans inpõsteruͣ Si autem mich
utta longior fuerit aut tu inredeundo
tua ꝓmissa cõpleueris. tunc nitar implere
quod reliquum est: immo iactis fundam̃
& ex parte constructis parietibus pulcherri¬
mum culm̃ impona: ut scias quid intersit inter sub¬
ttam dictandi audaciam & elucubratam scribendi

Expanded text:
aliquid memoria scriberetur. At tu in dualiquid memoria scriberetur. At tu in duabus hebdomadibus, imminente jam Pascha, et spirantibus ventis, dictare me cogis: ut quando notarii excipiant, quando scribantur schedulae, quando emendentur, quo spatio digerantur ad purum, maxime cum scias me ita tribus mensibus languisse, ut vix nunc ingredi incipiam; nec possim laboris magnitudinem brevitate temporis compensare. Igitur, omissa auctoritate Veterum, quos nec legendi, nec sequendi mihi facultas data est, historicam interpretationem, quam praecipue postulasti, digessi breviter: et interdum spiritualis intelligentiae flores miscui, perfectum opus reservans in posterum. Si autem mihi vita longior fuerit, aut tu in redeundo tua promissa compleveris, tunc nitar implere quod reliquum est, immo jactis fundamentis, et ex parte constructis parietibus, pulcherrimum culmen imponam, ut scias quid intersit inter subitam dictandi audaciam, et elucubratam scribendi
Abbreviated transcription (Latin):
potens : quierat & qui est & qui uenturus est
Ex quibus cunctis perspĩcue ostenditur. iiii
tantũ euagła debere suscipi: & om̃s a pocriphoꝵ
nenias mortius magis hereticis quã ecclesiasti¬
cis uiuis canendas. Satisq miror eusebi
dilectissime quur romã Subito nauigatu¬
rus hanc tibi ame quasi sitartiam dari uolu.¬
eris. ut matheũ breuit᷑ exponens u̾bis ftrin¬
gerẽ : sensibus dilatarem: Simeminisses
responsionis meae: nũquã in paucis diebus
IRimum enim difficile est om̃s legere
qui in euangelia scripserint: deinde multo
difficilius adhibito iudicio. quȩ optimasunt
excerpere: Legi fateorante a ñnos plurimos
totidẽ eius omelias. cõmaticũ quoque inter¬
pretationis genis: & theophili anthiochenȩ
urbis ep̃i cõmm̃tarios. hyppoliti quoque
martyris & theodori heracle ote appollinarisq
laodiceni ac dĩduni alexandrini. & latinorum
hilarii uictorini. fortunatiãni opuscula
Equibus &iam siparua carperẽ: dignum tam̃¬

Expanded text:
potens, qui erat, et qui est, et qui venturus est . Quibus cunctis perspicue ostenditur, quatuor tantum Evangelia debere suscipi, et omnes apocryphorum naenias mortuis magis haereticis, quam Ecclesiasticis vivis canendas. Satisque miror, Eusebi dilectissime, cur Romam subito navigaturus, hanc tibi a me quasi sitarciam dari volueris, ut Matthaeum breviter exponens, verbis stringerem, sensibus dilatarem. Si meminisses responsionis meae, numquam in paucis diebus Primum enim difficile est omnes legere qui in Evangelia 7-8 scripserunt. Deinde multo difficilius, adhibito judicio, quae optima sunt recipere. Legisse me fateor ante annos plurimos totidem ejus Homilias, commaticumque interpretationis genus: et Theophili Antiochenae urbis episcopi Commentarios: Hippolyti quoque martyris, et Theodori Heracleotae, Apollinarisque Laodiceni, ac Didymi Alexandrini; et Latinorum, Hilarii, Victorini, Fortunatiani Opuscula, e quibus etiamsi parva carperem, dignum
Abbreviated transcription (Latin):
loriam mundi quȩ cum mundo p̃teritura eft inmonte & iN¬
s supercilio demonstratur. Diis autẽ ad humilia descend
& campestria : ut diabolum humilitate superar& Porro
diabolus dicere eum . festinat ad montes. ut per quos ipse
corruerat etiam ceteri corruant. luxta illud apostoli.
ne in flatus i ne inflatus incidat inuidiciũ diaboli

Expanded text:
loria mundi, quae cum mundo praeteritura est, in monte, et in supercilio demonstratur: Dominus autem ad humilia descendit et campestria, ut diabolum humilitate superaret. Porro diabolus ducere eum festinat ad montes, ut per quos ipse corruerat, etiam caeteri corruant, juxta illud Apostoli: Ne inflatus incidat in judicium diaboli
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo contra se sequitur. Suþer aspidem & basiliscum
ambulabis: & conculcabis leonem & draconẽ De angłoꝵ
auxilio quasi ad infirmum loquitur : de sui conculcatio¬
alsas de scripturis diaboli sagittas : ueris scripturar̃
frangit clypeis. Et notandum quod necessaria tefri¬
monia de deuteronomio ⁊antũ ꝓtulerit: ut secundae
legis sacramenta monstrar& IieRem assrorit erm¬

Expanded text:
psalmo contra se sequitur: Super aspidem et basiliscum psalmo contra se sequitur: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem. De angelorum auxilio quasi ad infirmum loquitur, de sui conculcatioeum tuum . Falsas de Scripturis diaboli sagittas veris Scripturarum frangit clypeis. Et notandum quod necessaria testimonia de Deuteronomio tantum protulerit, ut secundae legis sacramenta monstraret. Non te
Abbreviated transcription (Latin):
deore dei Siquis ergo non uescitur uerbo der ifte
non unuit. Tuac ASs uoresił Euor diaboles ra¬
non exinbecillitate domini uenit. sed de inimici su¬
perbia : qui uoluntatẽ saluatoris necessitatem putat
Ex hoc autem loco intelligitur. quid sit illud quod
in alio loco scribitur. abierunt inscãm ciuitatem: &
multis apparuerunt. Staluit ECo SUPER PUIA
t quem fame temptauerat. coluoo reopli
temptar& & uana gloria SiFilius deies. mirte¬
N omnibus ⁊emptationibus hoc agit Es DeoRs uor¬
diabolus: ut inteligat si filuis dei sit: Sed dominus
sic responsionem temperat. ut eum reluiquat ambiguum.
Mitte te deorsum. Vox diaboli: qua semper om̃s deorsum
cadere desiderat: Nittete inquamquid ꝑsuadere poteft
Soc in nonagesimo psalmo legimis. Uernͣ  dem tuum
ibi non de xp̃o sed de sancto uiro prophetia est Male ergͦ
interp̃tatur diabolus scripturas. Certe siuere desaluatore
scriptum nouerat. debuerat & illud dicere : quodineodem

Expanded text:
de ore Dei. Si quis ergo non vescitur verbo Dei, iste de ore Dei. Si quis ergo non vescitur verbo Dei, iste non vivit. Tunc assumpsit eum diabolus non ex imbecillitate Domini venit, sed de inimici superbia, qui voluntatem Salvatoris necessitatem putat. Ex hoc autem loco intelligitur quid sit illud quod in alio scribitur loco: Abierunt in sanctam civitatem, et multis apparuerunt . Et statuit eum st quem fame tentaverat, tentaret et vana gloria. Si Filius Dei es. In omnibus tentationibus hoc agit diabolus, ut intelligat si Filius Dei sit; sed Dominus sic respMitte te deorsum. Vox diaboli qua semper omnes deorsum cadere desiderat. Mitte te, inquit: persuadere potest, oc in nonagesimo psalmo legimus. Verum ibi non de Christo, sed de viro sancto prophetia est. Male ergo interpretatur Scripturas diabolus. Certe si vere de Salvatore scriptum noverat, debuerat illud dicere, quod in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
nisto numero quadragesi mȩ nobis oftenditur sacra¬
mentum: in quo & moyses ieuinauit in monte sinã.
& helias uixta montem horebꝰ Permittitur autem
esurire corpus: ut diabolo temptandi tribuatus
occasio Dic ul laeides isti eaties fiatit
surienti congrue dicitur: dic ut lapides ifti pane
siant Sed eduobus contrariis teneris o diabole: Si
ad imperium eius possunt lapides panes fieriꝰ Ergo
frustra temptas eum. qui tantae potentiae est
Sin autem non potest facere: frustra dei filium
suspicaris Sifilios deies. dic ut laeides is łi
panes fiant. Qui respondens : ait. Scriptum est: non
inpane solo uiuit homo: sedm omni uerbo quod ꝓ¬
cedit deore dei Testimonium hoc : de deutero nomi
sumptum est Ideo autem sic respondit dominus. quia
ppositum ei erat humilitate diabolum iuncere nonpoten¬
tia: Simulque animaduertendum: quod nisi ieuinare
cȩpiss& dominus : temptandi occasio non fiiss& diabolo
insolo pane uiuit homo: sed inomni uerbo quod procedit

Expanded text:
n isto numero quadragesimae nobis ostenditur sacramentum, in quo et Moses jejunavit in monte Sina , et Elias juxta montem Oreb . Permittitur autem esurire corpus, ut diabolo tentandi tribuatur occasio. Dic ut lapides isti panes fiant. Esurienti congrue dicitur: dic ut lapides isti panes fiant: sed duobus contrariis teneris, o diabole. Si ad imperium ejus possunt lapides panes fieri, ergo frustra tentas eum qui tantae potentiae est. Sin autem non potest facere, frustra Filium Dei suspicaris. Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant. Qui respondens, ait: Scriptum est: Non in solo pane vivit homo; sed in omni verbo quod procedit de ore Dei. Testimonium de Deuteronomio sumptum est . Ideo autem sic respondit Dominus, quia propositum erat ei, humilitate diabolum vincere, non potentia. Simulque animadvertendum, quod nisi jejunare coepisset Dominus, tentandi occasio non fuisset diabolo,in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit
Abbreviated transcription (Latin):
neredirent adherodem : per aliam uiã: reuersisunt in
regionẽ suam. Cui munera obtulerant dño: conseqͣnt̃
responsum accipiunt. Responsum autẽ quod grece
ipsum dominũ : ut meritoꝵ ioseph priuilegium demonstia¬
retur. Reuertuntur autem ꝑ aliam uiam: quia infide¬
litati miscendi nonerant udȩorum. EcCE AuCiE lus
dũi afpaRcit in Somus ios esh dicens: SoRae
& accipe puerũ & matrẽ eius: & fuge inaegyptum.¬

Expanded text:
ne redirent ad Herodem, per aliam viam reversi sunt in ne redirent ad Herodem, per aliam viam reversi sunt in regionem suam, etc. Qui munera obtulerant Domino, consequenter responsum accipiunt. Responsum autem quod Graece ipsum Dominum, ut meritorum Joseph 15 privilegium demonstraretur. Revertuntur autem per aliam viam, quia infidelitati miscendi non erant et Judaeorum. Ecce Angelus Domini apparuit in somnis Joseph, dicens: Surge et accipe puerum et matrem ejus, et fuge in Aegyptum
Abbreviated transcription (Latin):
discerent. orttur inoriente stella: quã futuram bala am
cuius successores erant uaticinio nouerant. Lege numeroꝵ
librum ᷤ Deferuntur autẽ magi frelȩ indicio inudȩam.
ut sacerdotes amagis interrogati ubi xpistus nasceret᷑:
in excusabiles fierent de aduentu euis At illi dixes̃t.u
enim ab euangelista p̾rimũ editũ. sicut in ipso hebraico
legimus udȩ  non uidȩ: quȩ est enim aliarũ gentũi
bethleem: ut ad diftinctionẽ eius hic uide poneretur
udȩ ͤ autẽ idcirco scribitur: quia est & alia b&bleem in
galilea Lege librũ iesu filii naue Deniq & in ipso
testimonio quod de micheae ꝓphetia sũptũ ẽ ita habet᷑. W tu
b&bleem terra uida: Et apertis Tes AuRais Suis. op¬
tulerunt ei munera : Aurũ. thus: & myrrã. Pulcherri¬
mȩ munerũ sacram̃ta iuuencus presbiter uno u̾siculo
conp̃hendit. Thus aurum: myrram : regiq hominiq
deoq dona ferunt. ETRESPONSOaccePTO IHSÕTUS

Expanded text:
discerent, oritur in Oriente stella, quam futuram Balaam, discerent, oritur in Oriente stella, quam futuram Balaam, cujus successores erant, vaticinio noverant. Lege Numerorum librum . Deferuntur autem magi stellae indicio in Judaeam, ut sacerdotes a magis interrogati, ubi Christus nasceretur, inexcusabiles fierent de adventu ejus. At illi dixerunt enim ab evangelista primum editum, sicut in ipso Hebraico legimus, Judae, non Judaeae. Quae est enim aliarum gentium Bethleem, ut ad distinctionem ejus hic Judaeae poneretur? Judae autem idcirco scribitur, quia est et alia Bethleem in Galilaea. Lege librum Jesu filii Nave . Denique et in ipso testimonio, quod de Michaeae prophetia sumptum est, ita habetur: Et tu, Bethleem terra Juda . Et apertis thesauris suis, obtulerunt ei munera, aurum, thus, et myrrham. Pulcherrime munerum sacramenta Juvencus presbyter uno versiculo comprehendit: Thus, aurum, myrrham, regique, hominique, Deoque Dona ferunt. Et responso accepto in somnis,
Abbreviated transcription (Latin):
TNeo qͦd erangelista mattheus dicit inũtero habebit. inꝓ
phete scriptũ est initero accipi& Sed ꝓpheta quia futu¬
ra predicit. significat qͥd futurũ sit & scribit accipi&:
euangelista: autẽ qͥa non defitturo seddep̃terno narrat
hestoriã mutauit accipi&s. et posuit. habebit qͥ enĩ hab&
ne qua qũa accepturus est Tale qͥd: & inpsalmis leginus
Ascendens inaltum captiuã duxit captiuitatẽ: accepti
dona in hominibus. Hoc testimoniũ apostolus ponens ñ
dixit accepit seddedit: quia ibi defuturo significatũ est
qͦd accepturus ẽẽt: hic de eo narratur qui iã dederat qͦd
habuisse mariam: dicentes primo genitũ nondici nisi qui
habeat & fratres: cum hic mos duunarum sii scripturarum
ut primogenttũ non eũ uocent quẽ frates sequuntur: sed
eum quiprimus natiis sit. Lege supra dictũ libellum
aduersus heluidium: CIDIMCS STELLAOS EIUS INORIEN
dconfusionem uidȩoꝵ ut natiuitatẽ xp̃i agentibus Ite¬

Expanded text:
eo quod evangelista Matthaeus dicit, in utero habebit, in propheta scriptum est, in utero accipiet. Sed propheta, quia futura praedicit, significat quid futurum sit, et scribit, accipiet: evangelista autem, quia non de futuro, sed de praeterito narrat historiam, mutavit accipiet, et posuit habebit. Qui enim habet, nequaquam accepturus est. Tale quid et in Psalmis legimus: Ascendens in excelsum, captivam duxit captivitatem: accepit dona in hominibus . Hoc testimonium apostolus ponens, non dixit, accepit, sed dedit: quia ibi de futuro significatum est, quod accepturus esset: hic de eo narrat historia, qui jam dedehabuisse Mariam, dicentes primogenitum non dici, nisi qui habeat et fratres: cum hic mos sit divinarum Scripturarum, ut primogenitum non eum vocent, quem 14 fratres sequuntur, sed eum qui primus natus sit. Lege supradictum libellum adversus Helvidium. Vidimus enim stellam ejus in Orienconfusionem Judaeorum, ut nativitatem Christi a gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
clamantis in deserto parate uam domini
rectas facite semitas eius: Tertia uituli
quȩ euangeliftã Locã azacharia sac̾dore
sumpsisse initiũ prȩfigurat Quarta lo¬
hannẽ euangelis tam: qui assumptis peri¬
nis aquilȩ. & ad altiora festinans: de u̾bo dĩ dispu¬
tat. Cetera quȩ sequuntur: in eundẽ sensum
ꝓficiunt: crura eoꝵrecta. & pennati pedes:
dorsa eoꝵ plena oculis: & scintillae aclãpades
inmedio discurrentes: & rota in rota : & insu¬
gulis iui facies Unde & apocalypsis lohannis
introducit fulgura & tonitrua: & uii spiritus
simile uitulo: & t̃tiũ simile homini: & quartũ
simile aquilȩ uolanti Et post paululũ. plena

Expanded text:
m Domini, rectas facite semitas ejus . Tertia vituli, quae evangelistam Lucam a Zacharia sacerdote sumpsisse initium praefigurat. Quarta Joannem evangelistam, qui assumptis pennis aquilae, et ad altiora festinans, de Verbo Dei disputat. Caetera quae sequuntur in eumdem sensum proficiunt. Crura eorum recta, et pennati pedes, ae ac lampades in medio discurrentes, et rota in rota, et in singulis quatuor facies. Unde et Apocalypsis Joannis,introducit fulgura, et tonitrua, et septem spiritus simile vitulo, et tertium simile homini, et quartum simile aquilae vola
Abbreviated transcription (Latin):
uintũ signũ fecit quando ascendens naue deca pha¬
reaum uentis imperauit & mari : sextũ quando in
rebiiẽ gerasenorum dedit potestatẽ de monibus
irporeot septimum autem quando in grediens cui¬
tatem suam paraliticum secundũ curauit inlectũ¬
lo erimus enim paraliticus est: ꝓuercenturionis
ee oesio poronebal ETAcceSSERUNT &NSCAUE¬

Expanded text:
uintum signum fecit, quando ascendens navem de Capharnaum, ventis imperavit et mari. Sextum, quando in regione Gerasenorum dedit potestatem daemonibus in porcos. Septimum, quando 47 ingrediens civitatem suam, paralyticum secundum curavit in lectulo. Primus enim paralyticus est puer centurionis. Ipse vero dormiebat. Et accesserunt a
Abbreviated transcription (Latin):
arguunt eum blasphemie. Seq dns uiden
conliationes eoꝵ ostendit se deum qui potest
cordis occulta cõgnosẽere & quodammodo tacens
loquitur. Eadẽ maiestate & potentia : qua cogi¬
tationes uestras in tueor possum & hominibus
delicta dimittere ex uobis intelligite. quic
paral ticus consequatur. Quidesł facilios
dicee diomlomoR lisi seccata .iua. aN
icisie seRibe et ambula

Expanded text:
arguunt eum blasphemiae. Sed Dominus videns arguunt eum blasphemiae. Sed Dominus videns cogitationes eorum, ostendit se Deum, qui possit cordis occulta cognoscere, et quodammodo tacens loquitur: Eadem majestate et potentia qua cogitationes vestras intueor, possum et hominibus peccata dimittere. Ex vobis intelligite quid paralyticus consequatur. Quid est facilius dicere: dimittuntur tibi peccata tua; an dicere: surge et ambula?
Abbreviated transcription (Latin):
uis fidemillorum: dixit paralytico. Confide fili
remiituntur tibi peccata tua & reliqua¬
tuttate euuis. non aliam intellegamus quam naza¬
r&hen̾ede & narareus appellatus est Obtulert
aiteem er ut supradiximus secundum paraliticum
iacentem inlectulo: ꝙr ipse ingredi non ualebat
lidens autem iħs non eius fide qui offerabatur
sed eorum quiofserant: dixit paralitico. Confide
fill tremite untur tibi peccata tuã. O mira hũ¬
murtas: Despectum & debilem totisq memibroꝵ
conpagibus dissolutum filium uocat: que sacer¬
dotes non dignabantur attingere. Aut certe
tdeo filiũ qr elimitt untur ei peccata sua suxta
teophologiam interdum anima iacens incorpo¬
poesuo totis membrorũ uirtutibus dissolutis
Alperfecto doctore offertur curanda no: que¬
si misericordia eius sanata fuerit. tantũ robori
acciptt ut port& ftatim lectum suum
deegius in propheta dicente deo. egosum qui
deleo onquitatese Consequenter ergoscribde
qrua hominem putabant & ũbadei in telligeban

Expanded text:
us fidem illorum, dixit paralytico: Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua. Civitatem ejus non aliam intelligimus quam Nazareth, unde et Nazaraeus appellatus est. Obtulerunt autem ei, ut supra diximus, secundum paralyticum jacentem in lectulo, quia ipse ingredi non valebat. Videns autem Jesus non ejus fidem qui offerebatur, sed eorum qui offerebant, dixit paralytico: Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua. O mira humilitas, despectum et debilem, totisque membrorum compagibus dissolutum, filium vocat, quem sacerdotes non dignabantur attingere. Aut certe ideo filium, quia dimittuntur ei peccata sua. Juxta tropologiam interdum anima re sub totis membrorum virtutibus dissolutis, a perfecto doctore offertur curanda Domino, quasi misericordia ejus sanata fuerit, tantum roboris accepit, ut portet statim lectum suumLegimus in Propheta, dicentem Deum: Ego sum qui deleo iniquitates tuas . Consequenter ergo Scribae, quia hominem putabant, et verba Dei non intelligebant,
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdoti: & offer munus quod pcepit intestimo¬
arsias obcausas mittit eum adsacerdotes : nium illis¬
U Primũ ꝓpter humilitate: ut sacer dotibus deferre
uideatur. Erat enĩ inlege p̃ceptũ: ut qui mundati
fuerant lepra: offerrent munera sace rdotibus : de¬
deinde ut mundatum uidentes leprosũ. aut crederent
saluatori. aut ñcrederest. Si crederent saluarent᷑
Siñcrederent in excusabiles forent: & simul nequod
meo sepissime criminabantur: legẽ uideretur
infringere AACCESSN ADEUO CELURIO RoG AUIS
uidens centurionis fidẽ : humilitatẽ: & prudentiã
Fidẽ mneo quod exgentibiis credidit paraliticum
a saluatore posse sanari humilit ttatẽ quod
se uidicauit indignũ. cuius tectũ dñs intrar&: pruden¬
tiam quod ultra corporis tegimen diuinitate latentẽ
uid erit sciens non id sibi ꝓfuturum quodetiam
abincredulis uidebatur : sed id quod latebat uitrin¬

Expanded text:
sacerdotibus: et offer munus quod psacerdotibus: et offer munus quod parias ob causas mittit cum ad sacerdotes. Primum, propter humilitatem, ut sacerdotibus deferre honorem videatur. Erat enim lege praeceptum, ut qui mundati fuerant a lepra, offerrent munera sacerdotibus. Deinde, ut mundatum videntes leprosum, aut crederent Salvatori, aut non crederent. Si crederent, salvarentur: si non crederent, inexcusabiles forent. Et simul ne quod in eo saepissime criminabantur, legem videretur infringere. Accessit ad eum centurio, rogans eum, videns centurionis fidem, humilitatem, et prudentiam fidem, in eo quod ex gentibus credidit puerum a Salvatore posse sanari; humilitatem, quod se judicavit indignum, cujus tectum intraret; prudentiam, quod ultra corporis tegmen divinitatem latentem viderit, sciens non id sibi profuturum quod etiam ab incredulis videbatur, sed id quod latebat intrin
Abbreviated transcription (Latin):
ad altiora scandere non ualuerant. & primus ei oc¬
currit leprosus. Nec dũ enĩ cũlepra poterat tam
multiplicem in monte saluatoris audire sermonẽ
St notandũ. quod hic primus specialit̃ curatus sit
secundo puer centurionis: tertio socrus petri febri
ens incaphanaũ: quarto loco in quo oblatisunt ei
de monio uexati: quoꝵ spiritus uerbo eiciebat: quan¬
do & om̃s male habentes curauit Etecce LEPROSUS
UETUETIS ADORABATEUOS DICENIS
ecte post predicationẽ atq doctrinã signi
tus apud audientes sermo firmetur Dtłe SIUIS.
iħs: tetigit eum dicens: Volo Mundare
sidera: quã humilis & sine iactantia responsio
le dixerat siuis: dñsrespondit. uolo Ille p̃miserat. pote
me mundare : dñs uingit & dicit. Mundare. Non ergo
ut pleriq Iatinorũ putant uingendũ est & legendum
uolo mundare: sed separatim ut primũ dicat uolo: deĩde
Ir& : quod corpore prȩferebat: Sed uabx osiẽtioe ⁊e

Expanded text:
ad altiora ascendere non valuerunt. Et primus ei ocad altiora ascendere non valuerunt. Et primus ei occurrit leprosus. Necdum enim poterat cum lepra tam multiplicem in monte Salvatoris audire sermonem. Et notandum quod hic primus specialiter curatus sit: secundo, puer Centurionis: tertio, socrus Petri, febrins in Capharnaum: quarto loco, qui oblati sunt ei a daemonio vexati, quorum spiritus verbo ejiciebat, quando omnes male habentes curavit. Et ecce leprosus veniens adorabat eum, dicens. Recte post praedicationem atque doctrinam signi tus apud audientes sermo firmetur. Domine, si manum, tetigit eum, dicens: Volo, mundaresidera quam humilis et sine jactantia responsio. Ille dixerat, si vis: Dominus respondit, volo. Ille praemiserat, potes me mundare: Dominus jungit, et dicit, mundare: Non ergo ut plerique Latinorum putant, jungendum est, et legendum volo mundare: sed separatim, ut primum, dicat, volo: deinde ret, quod corpore praeferebat? 44 Sed vade, ostende te
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur confidenter Statuit supͣ petrã pedes meos
&e in alio loco Petra refugiũ leporibꝰ siue erinacus
Timidum enĩ animal inpetre cauernas se recipit. & cutis
aspera & tota armata iaculis tali se ꝓtectione tutatur
Uride & mos sidicitur . eo tẽpore quo de ȩgypto fugerat¬
& lepusculus dñi erat Sta inforamine petre: & poste
riora mea usdebis QUIAEDIFICAUIT DORN SUAD¬
e dificatur xp̃i ecclesia. Super harenã uero que flu¬
ida ẽ & coaugmentari ñ potest nec in unam copulã
redigi: om̃s hereticoꝵ sermo adhoc edificatur ut cor
ta sunt in moyse & ꝓphetis: iħs uero quasi qͥs & dt̃is
ipsiuis moysi prolibtate uoluntatis suȩ uel ea. quȩ minꝰ
uidebantur addebat inlege uel cõmutans pre¬
dicabat inpopulos ut supra quoq legimus: dictum
est antiquis: ego autẽ dico uobis. Coaut̃e descer¬
EIECCE IEPROSUS UENIENS: ADORABAT EURI¬
Demonte descendente dño occurrunt turbe. que

Expanded text:
loquitur confidenter. Et statuit supra petram pedes meos loquitur confidenter. Et statuit supra petram pedes meos , et in alio loco: Petra refugium leporibus sive herinaceis . Timidum enim animal in petrae cavernam se recipit, et cutis aspera, et tota armata jaculis, tali se protectione tuetur. Unde et Moysi dicitur eo tempore quo de Egypto fugerat et lepusculus Driora mea videbis . Qui aedificavit domum suaaedificatur Christi Ecclesia. Super arenam vero quae fluida est, et coaugmentari non poredigi, omnis haereticorum sermo ad hoc aedificatur, ut corrta sunt in Moyse et Prophetis. Jesus vero, quasi Deus et Dominus ipsius Moysi, pro libertate voluntatis suae, vel ea quae minus videbantur, addebat in lege; vel commutans praedicabat in populos, ut supra quoque legimus: Dictum est antiquis: Ego autem dico vobis. Cum autem descenet ecce leprosus Domino descendente, occurrunt turbae, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ multo ante tẽpore dicere dissimularat. ñ noui
uos. Nonnouit dominus eos. qui pereunt: Obserua
aittẽ quare addiderit nũquam nouiuos: siuixta
qͦsdã. om̃s homines int̾rationabiles semꝑ ũsatisunt
creaturas. Recedite ame: qui operamini iniquitatẽ¬
rion dixit qui operati estis iniquitate ne uideretur
tollere penitentiam. sed qui operamini hoc est qui
usq inpręsentem horam: cum udicii tempus ad uene¬
rit. lic& non habeatis facultatem peccandi tam̃
adhuc habetis affectum Et desceadis ElUUia . lu¬
& uenerti fluoria. & flauerunt uensi
liua ita que domum sub uertere nititur diabo¬
lus est. flumina om̃s antichristi qui contra
xpͥm sapiunt uenti spiritalia nequitiȩ incȩlesti¬
S
Et Non cecioit: fondata enĩ eRAt SoΡRa PeTRari
Iuper hanc petrã dns fundauit ecclesiã abhac petra
& apłspetriis sortitus ẽ nom̃: suꝑ̃ huiuscemodi petram
ñ inueniuntur serpentis uestigia: De hac & propheta

Expanded text:
uia multo ante tempore dicere dissimulaverat: non novi vos. Non novit Dominus eos qui pereunt. Observa autem quare addiderit, numquam novi vos, si juxta quosdam omnes homines inter rationabiles semper versati sunt creaturas. Discedite a me qui operamini iniquitateon dixit, qui operati estis iniquitatem, ne videretur tollere poenitentiam, sed qui operamini, hoc est, qui usque in praesentem horam, cum judicii tempus advenerit, licet non habeatis facultatem peccandi, tamen adhuc habetis affectum. Et descendit pluvia, et venerunt flumina, et flaverunt ventiia ista, quae domum subvertere nititur, diabolus est; flumina, omnes Antichristi, qui contra Christum sapiunt; venti, spiritales nequitiae in coelestis. Et non cecidit domus, fundata enim erat supra petram. Super hanc petram Dominus fundavit Ecclesiam suam. Ab hac petra apostolus Petrus sortitus est nomen. Super hujuscemodi petram non inveniuntur serpentis vestigia. De hac et Propheta
Abbreviated transcription (Latin):
suum. Ostenditur aut̃e nobis. & ob hoc scribam re¬
pudiatũ quoqͥ signorum uidens magnitudinẽ sequi
uoluerit saluatorem ut lucra exoperibus operũ
miraculis quȩrer&: hoc idem de siderans.quod &
symon magiis apetro emere uoluerat: Talis
lucra cupis sequi : cum tante sim paupertatis. ut ne
hospiciolum quidem habeã : & non meo ut ar tecto
afre ad icor de oiscisolis eius an illi Dorune pe¬
mitte me primum ire & sepelire patrem meum
uid simile inter scribã & discipulum: Ille magistrũ¬
⁊ uocit hic dominũ confitetur. Ile proptes pieta¬
tis eecasionem ad sepeliendũ patrẽ desiderat : iste
secuisũ se quolib& esse promigit mittit. n magistrum
quȩ rens. sed ex magistro lucrũ AI ILI IHS SEQUERI¬
Iorgiiuse quicũq ñcredit Si autẽ mortuũ sepelit
mortuus. n debemus curã habere mortuoꝵ s uiuen¬
tiũ. mecũ solliciti sumus de mortius : nos quoq mor¬

Expanded text:
suum. Ostenditur autem nobis, et ob hoc Scribam resuum. Ostenditur autem nobis, et ob hoc Scribam repudiatum, quod signorum videns magnitudinem, sequi voluerit Salvatorem, ut lucra ex operum miraculis quaereret, hoc idem desiderans, quod et Simon Magus a Petro emere voluerat . Talis lucra cupis sequi, cum tantae sim paupertatis, ut ne hospitiolum quidem habeam, et non meo utar tecto? Alius autem de discipulis ejus ait illi: Domine, permitte me primum ire, et sepelire patrem meum. Quid simile est inter Scribam et discipulum? Ille magistrum vocat, hic Dominum confitetur. Ille propter pietatis occasionem, ad sepeliendum patrem ire desiderat: iste secuturum se quolibet esse promittit, non magistrum quaerens, sed ex magistro lucrum. Jesus auMortuus quicunque non credit; si autem mortuum sepelit mortuus, non debemus curam habere mortuorum, sed viventium, ne dum solliciti sumus de mortuis, nos quoque mor
Abbreviated transcription (Latin):
fon quod conceder& saluator demonibus quod
petebant dixit ite: sed ut per infectionem Ite¬
poreorum hominibus salutis occasio preberetur
Pas iosies etuor isia cernentes: Statioo tiri
eadem substantia & ex eodem auctore hõminũ
bestiarum quesunt anime: quomodo ob unius
hominis salutem duo milla porcorum suffo¬
cantur Etecc̃e odirus cior tas exiit osbiao
IHU: & iuiso eo rogabant. ut transir&. asinibus eoꝵ
hoc fadiunt ut non nulli arbitrantur: sed de hu¬
militate qua se presentia dni indignos uidicabam
sicurt ec petrus incaptura piscium cadens ad genua
saluatoris ait. exi ame domne: qr uir peccator

Expanded text:
on quod concesserit Salvator daemonibus quod petebant, dixit, ite: sed ut per interfectionem porcorum, hominibus salutis occasio praeberetur. Pastores enim ista cernentes, statim nuntiadem substantia, et ex eodem auctore hominum bestiarumque sunt animae, quomodo ob unius hominis salutem, duo millia porcorum suffocantur? Et ecce tota civitas exiit obviam esu, et viso eo, rogabant eum, ut transiret a finibus eorum. e superbia hoc faciunt, ut nonnulli arbitrantur, sed de humilitate qua se praesentia Domini indignos judicabant, sicut et Petrus in captura piscium cadens ad genua Salvatoris, ait: Exi a me, Domine, quia vir peccator
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit quod benedictũ apłs conprobauit. corrũpunt¬
mores bonos confabulationes pessimȩ: & cũ ñ inuene¬
nuit. quid respondeant nos inferemus & uidã arborẽ
qͦͥndã bonã fecisse fructus malos post quã ppodiderit
saluatorẽ. & paulũ arbore malam eo tẽpore qͦ ꝓseque¬
batur ecclesiam xp̃i fecisse postea fructus bonos quan¬
clo inuas electionis deꝑsecutore translatus ẽ Iandiu
ꝑ bona arbor fructus non facit malos qͣmdiu inbonita¬
tis fuuduo perseuerat. & mala arbor tan dut mana
uorructibus peccatoꝵ: quandiu adpeccanitentia nͣ
conũeitur . plemo enĩ ꝑmanes ineo quod fuit: incipit
Desse quod nondum coeperit tiorioots euidici¬

Expanded text:
dixerit, quod bene dictum Apostolus comprobavit, dicendixerit, quod bene dictum Apostolus comprobavit, dicenmores bonos confabulationes pessimae? et cum non invenerint, quid respondeant, nos inseremus et Judam arborem quondam bonam fecisse fructus malos, postquam prodiderit Salvatorem, et Paulum arborem malam eo tempore quo persequebatur Ecclesiam Christi, fecisse postea fructus bonos quando in vas electionis de persecutore translatus est. Tandiu ergo arbor bona fructus non faciet malos, quandiu in bonitatis studio perseverat, et mala arbor manet in fructibus peccatorum quandiu ad poenitentiam non convertitur. Nemo enim permanens in eo quod fuit, incipit id esse quod nondum coeperit. Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
&e om̃ibus qͥdẽ intelligi potest qui aliud habitu ac sermo¬
ne ꝓmittunt: alud opere de monstrant Sed specialit̃
de hereticis intellegendũ. qui uidentur continentia
castitate ieiunio: quasi quadam pietatis se uefte
circiidare: intrinsecus uero habentes animũ uenena¬
tũ: simplicioꝵ fratrũ corda decipiunt Ex fructib
g animȩ quib innocentiã adruinã trahunt: lupis
rabacibus conparantur Noti Portest aRbos Boria Lii¬
Quȩramus abhereticis: quiduas int̃ se contrarias¬
esse dicunt naturas
Siuixta intelligentiã eoꝵ arbos bona malos fructus
facere nũqũa potest : quomodo moy ses arbor bona pec¬
cauerit ad aquã contradictionis & dauid uria int̃¬
fect̾o cũ b& sabee concubuerit: petrus quoq inpassi¬
one dñi negauerit dicens. nescio hominẽ: aut qua conse¬
quentia iethro socer moysi arbor mala quȩ utiq in
dm̃ israbel ñ credebat dederit moysi consilium bonũ:
& achior oloferni aliquid utile sit locutus. & comicus

Expanded text:
e omnibus quidem intelligi potest, qui aliud habitu ac sermone promittunt, aliud opere demonstrant. Sed specialiter de haereticis intelligendum, qui videntur continentia, castitate, jejunio quasi quadam pietatis se veste circumdare, intrinsecus vero habentes animum venenatum simpliciorum fratrum corda decipiunt. Ex fructibus ergo animae quibus innocentes ad ruinam trahunt, lupis rapacibus comparantur. Non potest arbor bona Quaeramus ab haereticis, qui duas inter se contrarias dicunt esse naturas, si juxta intelligentiam eorum arbor bona malos fructus facere nunquam potest, quomodo Moyses, arbor bona, peccaverit ad aquas contradictionis ; et David, Uria interfecto, cum Bethsabee concubuerit ; Petrus quoque in passione Dominum negavit dicens: Nescio hominem ; aut qua consequentia Jethro socer Moysi arbor mala, quae utique in Dominum Israel non credebat, dederit consilium Moysi bonum: et Achior Holoferni aliquod utile sit locutus ; et Comicus
Abbreviated transcription (Latin):
otandũ qͦd apłosmalos dixerit : nisi forte sub apostoloꝵ
ꝑsona om̃e hominũ dampnatur genus: cuius ad cõparationẽ
diuinȩ clem̃tiȩ ab infantia cor admalũ appositum est
Lege. genesim Nec mirũ homines huius seculi dicimalos
cũ & pauliis apostolus memor&: redim̃tes tepus qm̃ dies
malisunt it iRae Pes arioos ⁊a foria oõ laia Por¬
ta & spatiosa que ducit ad ꝑditionẽ & multi sunt qui¬
adurta. & paucisunt qͥ inueniunt eam
Nata iuia e sȩculiuoluptates. quas appetunt homines.
angusta quȩ ꝑ laboris & ieuinia panditur. Quã apostolus
in gressusẽ: & ut thimotheus per eã in grederȩtur hortat᷑
Smulq  considera: qua signanter deutraq locutus sit
Ser latã multi ambulant angust̃a. pauci inueniunt. Lata
ñ querimus : nec inuentione opusest. Sponte se offert: &
errantium uiaẽ Angustã ueronec om̃s inueniunt: nec qͥ
inuenumt featĩ in gr̃ediuntur per eã. Siquidẽ multi in¬
uenta ueritatis uiã. capti scłi uoluptatibus: de medio iti

Expanded text:
otandum quod apostolos malos dixerit, nisi forte sub Apostolorum persona omne hominum damnetur genus, cujus ad comparationem divinae clementiae ab infantia cor ad malum positum est. Lege Genesim . Nec mirum si homines hujus saeculi dicit malos, cum et Paulus apostolus memoret: Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt . Intrate per angustam portam, quia lata porta et spatiosa via ad vitam! et pauci sunt qui inveniunt eam. Lata via est saeculi voluptas, quam appetunt homines. Angusta, quae per labores et jejunia panditur, quam et Apostolus ingressus est : et ut Timotheus per eam ingrediatur, hortatur . Simulque considera quam signanter de utraque via locutus sit. 40 Per latam multi ambulant, angustam pauci inveniunt. Latam non quaerimus, nec inventione opus est: sponte se offert, et errantium via est. Angustam vero, nec omnes inveniunt, nec qui invenerint, statim ingrediuntur per eam. Siquidem multi, inventa veritatis via, capti saeculi volu