comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mundo erat. cũ illuc etiã sp̃s scͣs ubi
t̾rarũ. ⁊ hoc qđ continet om̃ia scien¬
tiã habet uocis: utrũ ꝓpterea missus
sit dñs q ex occulto in carne natꝰ ẽ.
roe sinu pat̾s ad ocłos hominũ in for¬
ma serui tanꝗͣ egressus apparuit: ido
qͣsi colũba uisusẽ ⁊ lingius diuisis
uelut ignis ut hoc eis fuerit mitti.
ad aspectũ mortaliũ in aliqͥ forma
corporea de sp̃itali secreto ꝓcedẽ: qđ
missus ẽẽ dictꝰ ẽ. Deinde quȩsitũ ẽ

Expanded text:
mundo erat, cum illuc etiam Spiritus sanctus ubi mundo erat, cum illuc etiam Spiritus sanctus ubi terrarum, et hoc quod continet omnia scientiam habet vocis : utrum propterea missus sit Dominus, quia ex occulto in carne natus est, et de sinu Patris ad oculos hominum in forma servi tanquam egressus apparuit; ideoquasi columba visus est , et linguis divisis velut ignis : ut hoc eis fuerit mitti, ad aspectum mortalium in aliqua forma corporea de spirituali secreto procedere; missus esse dictus sit. Deinde quaesitum est
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ illi dico. noli meis litteris qͣsi cano¬
nicis scripturis inseruire: s in illis
qdđ ñ credebas cũ inueneris incunc¬
tant̃ crede. in istis autẽ qđ certũ ñ
habebas. n certũ intellexeris. noli fir¬
me retinere: ita illi dico. noli meas
litteras ex tua opimone ł contentione.
s ex diuina lectiõe ł in concussa rati¬
one corrigere. si qͥd in eis ueri comp̃.¬
henderis. existendo ñ ẽ meũr. at in¬
telligendo ⁊ amando ⁊ tuũ sit ⁊ meũ:
siqͥd autẽ falsi conuicer is errando
fuerit meũ: s iã cauendo. nec tuũ
sit nec meũ. hinc itaq t̃cius iste lib̾
sume̾t exord̾iũ. qͦusq scd̃s ꝑuenerat.
Cũ enĩ ad iduentũ ee̾t. ut uellemꝰ os
tendere ñ minorẽ patre filiũ qr ille
misit. hic missus ẽ: nec id̾o minorem
in eu̾głio legit᷑ suscepimꝰ hoc que¬
rere cũ illuc missus sit filius ubie¬
rat. ꝙ in hunc mundũ uenit ⁊ in hoc

Expanded text:
sicut illi dico, Noli meis litteris, quasi Scripsicut illi dico, Noli meis litteris, quasi Scripturis canonicis inservire, sed in illis et quod non credebas cum intanter crede, in istis autem quod certum non habebas, nisi certum intellexeris, noli firmiter retinere: ita illi dico, Noli meas litteras ex tua opinione vel contentione, sed ex divina lectione vel inconcussa ratione corrigere. Si quid in eis veri comprehenderis, existendo non est meum, at intelligendo et amando et tuum sit et meum: si quid autem falsi conviceris, errando fuerit meum, sed jam cavendo nec tuum sit nec meum. 3. Hinc itaque tertius hic liber sumat exordium, quousque secundus pervenerat. Cum enim ad tendere, non ideo minorem Patre Filium, quia ille misit hic missus est, nec ideo minorem in Evangelio legitur, suscepimus hoc quaerere, cum illuc missus sit Filius ubi erat, quia in hunc mundum venit, et in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tis ĩpigris multisq indoctis. int̾qͦs etiã
mͥ ñ parua ex parte sit necessarius.
Ex his gͥ quȩ ab aliis de hac rescripta
iã legimꝰ. plurimũ adminiculati.⁊ ad¬
iuti.ea quȩ de trinitate uno. sumo.
sũmeq bono dõ. pie queri ⁊ disseri pos¬
se arbitror. ipso exhortante quȩrenda
atq adiuuante disserenda suscepi. ut
si alia ñ st̃ huiusmodi scripta. sit qđ
ħabeamꝰ: & legant qͥ uoluerunt: ⁊ ua¬
luerint: Si autẽ iã st̃ tanto faciliꝰ aliqͣ
inueniant᷑ quanto talia plura ẽẽ potu¬
erint. Sane cũ in omib litteris meis
ñ solũ piũ lectorẽ s etiã liberũ corres.¬
torem desiderẽ.: multo maxune in his:
ubi ipsa magnitudo questioĩs utinam
tã multos inuentores habere posset:
quã multos contradictores habet. Uerũ¬
tam̃ fic̃ lectorẽ meũ nolo mͥ ẽẽ debitũ.
ita correctorẽ nolo sib. Ille me ñ amet
amet ampliꝰ quã catholicã ueritatẽ.

Expanded text:
tis impigris multisque indoctis, inter quos etiam tis impigris multisque indoctis, inter quos etiam mihi, non parva ex parte sit necessarius. Ex his igitur quae ab aliis de hac re scripta jam legimus, plurimum adminiculati et adjuti, ea quae de Trinitate, uno summo summeque bono Deo, pie quaeri et disseri posse arbitror, ipso exhortante quaerenda atque adjuvante disserenda suscepi: ut si alia non sunt hujusmodi scripta, sit quod habeant et legant qui voluerint et valuerint; si autem jam sunt, tanto facilius aliqua inveniantur, quanto talia plura esse potuerint. 2. Sane cum in omnibus litteris meis non solum pium lectorem, sed etiam liberum correctorem desiderem, multo maxime in his, ubi ipsa magnitudo quaestionis utinam tam multos inventores habere posset, quam multos contradictores habet. Verumtamen sicut lectorem meum nolo mihi esse deditum, itamet amplius quam catholicam veritatem;
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus errorẽ carnaltũ ⁊ animaliũ
hominũ muniri in ardeo. necesse eͣ
me pati: & uideant quã facile ab
isto labore me temperẽ: & quanto
etiã gaudio stilũ possim habere fe¬
riatũ. Qd si ea quȩ legimꝰ de his re¬
b sufficient᷑ edita in latino sermo¬
ne aut ñ sunt aut ñ inueniuntur.
aut certe difficile a nob̃ inueniri quȩ¬
unt. grece autẽ linguȩ ñ sit nob̾ tantꝰ
habitus. ut taliũ rerũ libris legendis
⁊ intelligendis ullomͦ repꝑiam᷑ idonei.
qͦ genere litterar̃ ex his q̃ nob̾ pauca
interp̃tata st̃. nͣ dubito cuncta q̃ utilit̃
q̃rere possumꝰ contineri. fr̃ib autẽ ñ
ualeã resistere. iure qͦ eisseruus factus
sũ flagitantib ut eoꝵ in xp̃o laudabi¬
lib studiis lingua ac stilo meo. quas
bigas in me karitas agitat maxime.
seruiã.: egoq ipse multa q̃ nesciebã.
scribendo me didicisse confitear: ñ de¬
bet hic labor m̃s cuiquã pigro aut
multũ docto uideri suꝑfluuis: cũ mul.¬

Expanded text:
adversum errorem carnalium et animalium hominum muniri inardesco, necesse est me pati: et videant quam facile ab isto labore me temperem, et quanto etiam gaudio stilum possim habere feriatum. Quod si ea quae legimus de his rebus, sufficienter edita in latino sermone aut non sunt, aut non inveniuntur, aut certe difficile a nobis inveniri queunt, graecae autem linguae non sit nobis tantus habitus, ut talium rerum libris legendis et intelligendis ullo modo reperiamur idonei, quo genere litterarum ex iis quae nobis pauca intepretata sunt, non dubito cuncta quae utiliter quaerere possumus contineri; fratribus autem non valeam resistere, jure quo eis servus factus sum flagitantibus, ut eorum in Christo laudabilibus studiis lingua ac stilo meo, quas bigas in me charitas agitat, maxime serviam, egoque ipse multa quae nesciebam, scribendo me didicisse confitear: non debet hic labor meus cuiquam pigro, aut multum docto videri superfluus, cum mul
Abbreviated transcription (Latin):
REDANT
ayi uolunt malle me
legendo. quã legenda
dictando laborare.
Qͥ autẽ hoc nolunt
credere: experiri uͦ ⁊ possunt ⁊ uolunt:
dent quȩ legendo uel meis inqͥsitio¬
nib respondeat. ł int̾roga̾tionibus¬

Expanded text:
redant, qui volunt, malle me legendo quam legenda dictando laborare. Qui autem hoc nolunt credere, experiri autem et possunt et volunt, dent quae legendo vel meis inquisitionibus respondeant
Abbreviated transcription (Latin):
cordis u̾bũ ẽ. habeat in sua magna
disparilitate ñnullã similitudinẽ
filii. l amor hoĩnis de scientia ꝓcedens.
⁊ memoriã intelligentiãq coniungens.
tã quã parenti ꝓliq cõmiuniis. uñ nec
parens intelligit᷑ ẽẽ nec ꝓles. habeat
in hac ẏmagine licet ualde imparẽ¬
unꝰ hõ .s unius hominis st̃: ita in ipsa
suma tͥnitate cuiꝰ hec ymago ẽ. uinꝰ
di st̃ illa tria s. unꝰ d̾s ẽ: & tres sunt
illȩ. ñ una ꝑsona. Qd sane mirabilit᷑
in effabile ẽ: uel in effabilit̾ mirabi¬
le.cũ sit una ꝑsona hȩc ymago tͥni¬
tatis. ipsa uͦ sũma tͥnitas tres ꝑsonȩ
sint: inseparabilior ẽ illa tͥnitas ꝑsona¬
rũ triũ. quã hȩc unius. Illa quippe
in natura diuinitatis. siue ut melius
tabilit᷑ int̾ se. ac semꝑ ȩqualis est¬

Expanded text:
cordis uerbum est, habeat in sua magna cordis uerbum est, habeat in sua magna disparilitate nonnullam similitudinem filii; et amor hominis de scientia procedens et memoriam intellegentiamque coniungens tamquam parenti prolique communis — unde nec parens intellegitur esse nec proles — habeat in hac imagine aliquam, licet ualde impareunus homo, sed unius hominis sunt, ita in ipsa summa Trinitate cujus haec imago est, unius Dei sunt illa tria, sed unus Deus est, et tres sunt illae, non una persona. Quod sane mirabiliter ineffabile est, vel ineffabiliter mirabile, cum sit una persona haec imago Trinitatis, ipsa vero summa Trinitas tres personae sint, inseparabilior est illa Trinitas personarum trium, quam haec unius. Illa quippe in natura divinitatis, sive id melius tabiliter inter se ac sempe
Abbreviated transcription (Latin):
go d̾r. sic̃ ymago dr simul ⁊ ta¬
bula. ⁊ qđ in ea pictũ ẽ.: s. ꝓpt̾ pic¬
turã quȩ in ea ẽ. simul ⁊ tabula
nomine ymaginis appellat᷑s R¬
crũ in illa sũma tͥnitate xXII
quȩ incomparabilit̾ reb om¬
nib ante cellit. tanta ẽ inseparabi¬
litas. ut cũ tͥnitas hominũ ñ pos¬
sit dici unꝰ hõ. illa unꝰ d̾s ⁊ dicat᷑¬
⁊ sit: nec in uno dõ sit illa tͥnitas.
s unꝰ dẽ. Nec rursus quẽ adinodũ
ista ẏmago qđ est hõ habens illa
tria una ꝑsona ẽ: ita ẽ illa tͥnitas:
s tres ꝑsonȩ st̃. pat̾ filii. ⁊ filius
memoria hoĩnis. ⁊ maxime illa ꝗͣ
pecora ñ habent. id÷ qua res intel¬
ligibiles ita continent᷑. ut ineã ꝑ
ꝓ modulo suo in hac ẏmagine tri.¬
nitatis. in cõparabilit᷑ qͥdem ĩparẽ¬
s. tam̃ qualem ẽq similitudiñe pai̾s.
itẽq intelligentia hominis quȩ ꝑ in¬
tentionẽ cogitatioĩs inde formatur
quando qđ scit᷑ dr̃. ⁊ nulluis lingue

Expanded text:
r; sicut imago dicitur simul et tabula, et quod in ea pictum est; sed propter picturam quae in ea est, simul et tabula nomine imaginis appellatur. Verum in illa summa Trinitate, quae incomparabiliter rebus omnibus antecellit, tanta est inseparabilitas, ut cum trinitas hominum non possit dici unus homo; in illa unus Deus et dicatur et sit, nec in uno Deo sit illa Trinitas, sed unus Deus. Nec rursus quemadmodum ista imago quod est homo habens illa tria una persona est, ita est illa Trinitas: sed tres personae sunt, Pater Filii, et Filius memoria hominis, et maxime illa quam pecora non habent, id est qua res intellegibiles ita continentur, ut non in pro modulo suo in hac imagine trinitatis incomparabiliter quidem impareed tamen qualemcumque similitudinem patris; itemque intellegentia hominis, quae per intentionem cogitationis inde formatur, quando quod scitur dicitur et nullius linguae
Abbreviated transcription (Latin):
digessimꝰ ⁊ com̃dauimꝰ in sua mnte
conspiciunt. sed illi qͥ eã tanqͣ. yma¬
ginẽ uident. ut possint ad eũ cuius
ymago ẽ quom̃cũq referre qđ ui¬
dent: & ꝑ ymaginẽ quã conspici¬
endo uident. etiã illud uidẽ cons¬
ciendo. qił ndũ possunt facie ad
seculũ s. uidemꝰ nc̃ ꝑ speculum:

Expanded text:
digessimus et commendauimus in sua mente digessimus et commendauimus in sua mente conspiciunt, sed illi qui eam tamquam imaginem uident, ut possint ad eum cuius imago est quomodocumque referre quod uident, et per imaginem, quam conspiciendo uident, etiam illud uidere coniciendo, quoniam nondum possunt facie ad stolus: "uidemus nunc in speculum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo ñ erit. aut alit̾ erit: ista uͦ tria
quȩ st̃ in ĩpari ymagine. ⁊ si ñ locis
qm̃ ñ sunt corpora. tam̃ int̃ se nc̃ in
ista uita magnitudinib separantur.
Neq enĩ qi moles nullȩ ibi st̃ idco ñ
uidemꝰ in alio maiorẽ c̃e memoriã¬
quã intelligentiã. ĩ alio ꝯtra: in alio
duo hȩc amoris magnitudi¬
ne suꝑariͥsiue sint ipsa duo inter
gulis singula. maiorib minora iun¬
cunt᷑. Et qñ int̾ se eqͣlia fuerint.
ab om̃i languore sanata: nec tẽ ȩqͣ¬
bit᷑ rei natura inmutabili ea resq̃
re sanabit᷑. mutabitur. S hanc ñ
solũ incorporalẽ uerũ etiã sũmȩ in¬
separabilẽ. uereq inmutabilẽ tͥnita¬
tẽ. cũ uenerit uisio quȩ facie ad faci¬
ẽ nob̃ ꝓmittit᷑. multo clarius cercius.¬
q uidebimꝰ. quã ñc̃ eiꝰ ymaginẽ qđ¬
nossumꝰ. Per qđ tam̃ speculũ ⁊ in
qͦ eniginate qͥ uident. sic̃ in hac uita
uidẽ concessũ ẽ. ñ illi sunt qͥ ea quȩ

Expanded text:
liter erit. ista uero tria, quae sunt in impari imagine, etsi non locis, quoniam non sunt corpora, tamen inter se nunc in ista uita magnitudinibus separantur. neque enim quia moles nullae ibi sunt, ideo non uidemus in alio maiorem esse memoriaquam intellegentiam, in alio contra, in alio duo haec amoris magnitudine superari, siue sint ipsa duo inter gulis singula, maioribus minora uincuntur. et quando inter se aequalia fuerint ab omni languore sanata, nec tunc aequabitur rei natura immutabili ea res, qre sanabitur, mutabitur. Sed hanc non solum incorporalem uerum etiam summe inseparabilem uereque immutabilem trinitatem, cum uenerit uisio, quae facie ad faciem nobis promittitur, multo clarius certiusque uidebimus, quam nunc eius imaginem, qnos sumus; per quod tamen speculum et in quo aenigmate qui uident, sicut in hac uita uidere concessum est, non illi sunt qui ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
cũ meminit atq intelligit qͥd appe¬
tere debeat. qͥd uitare.: ꝑ meã ñ ꝑ
suã memoriã meminit: & ꝑ intel¬
ligentiã meã ñ suã quicqͥd uitelli
gent᷑ amat intelligit. Qđ̃ breuit᷑
dicipot̃. Ego ꝑ om̃ia illa tria me-¬
mini. ego intelligo. ego diligo. qͥ
nec memoria sũ. nec intelligentia.
nec dilectio: s hȩc habeo. Ista gͦ
dici posst᷑ ab una ꝑsona quȩ habet
hec tria: ñ ẽ ipsa hȩc tria. In ilhꝰ
u sũmȩ sĩplicitatȩ naturȩ q̃ d̾sẽ.
quãus unꝰ sit d̾s. tres tam̃ ꝑsonȩ

Expanded text:
cum meminit atque intellegit quid appecum meminit atque intellegit quid appetere debeat, quid uitare, per meam, non per suam memoriam meminit, et per intellegentiam meam, non suam quidqugenter amat, intelligit; quod breviter dici potest: Ego per omnia illa tria memini, ego intelligo, ego diligo, qui nec memoria sum, nec intelligentia, nec dilectio, sed haec habeo. Ista ergo dici possunt ab una persona quae habet haec tria, non ipsa est haec tria. In illius vero summae simplicitate naturae, quae Deus est quamvis unus sit Deus, tres tamen personae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona. sic̃ ẽ homo. potest nobis
quispiã dicere: tria ista memoria intel¬
lectus ⁊ amor mea st̃ ñ sua: nec s s. mͥ
agunt. qđ agunt: ĩmo ego ꝑ illa
Ego enĩ menuni ꝑ memoriã: intelli¬
go ꝑ intelligentiã: amo ꝑ amorem.
Et quando ad memoriã meã aciem
cogitatioĩs aduerto. ac sic in corde
meo dico qđ scio. uerbũq uerũ de
scientia mea gignit᷑: utrũq meũ ẽ
⁊ scientia utiq ⁊ uerbũ. Ego enun
scio: ego dico in corde meo qđ scio.
Et quando in memoria mea cogitan¬
do inuenio. iã me intelligere. ia me
amare aliqͥd qͥ intellectus ⁊ amor
ibi erat ⁊ ante quã inde cogitarẽ.
intellectũ meũ ⁊ amorẽ meũ inue¬
nio in memoria mea. qͦ ego intel¬
ligo. ego amo. ñ ipsa. Itẽ qñ cogita¬
tio mea memor.ẽ. ⁊ uult redire ad
ea quȩ in memoria reliqͣrat. eaq in-¬
tellecta conspicere: atq intus dicẽ:
mea memoria memor ẽ: ⁊ mea uult
uoluntate. ñ sua. Ipse qͥq amor m̃s

Expanded text:
rsona, sicut est homo, potest nobis quispiam dicere: tria ista, memoria, intellectus et amor, mea sunt, non sua, nec sibi, sed mihi agunt quod agunt, immo ego per illa. ego enim memini per memoriam, intellego per intellegentiam, amo per amorem, et quando ad memoriam meam aciem cogitationis aduerto ac sic in corde meo dico quod scio uerbumque uerum de scientia mea gignitur, utrumque meum est, et scientia utique et uerbum. ego enim scio, ego dico in corde meo quod scio. et quando in memoria mea cogitando inuenio iam me intellegere, iam me amare aliquid, qui intellectus et amor ibi erant et antequam inde cogitarem, intellectum meum et amorem meum inuenio in memoria mea, quo ego intellego, ego amo, non ipsa. item quando cogitatio mea memor est et uult redire ad ea quae in memoria reliquerat eaque intellecta conspicere atque intus dicere, mea memoria memor est et mea uult uoluntate, non sua. ipse quoque amor meus
Abbreviated transcription (Latin):
Ise ipsũ loquit᷑. qr ipse ẽ uerbũ patͥs.
Plerũq enĩ dic̃ dedit mͥ pat᷑. in qͦ uult
intelligi qđ eũ genuerit pat̾: ut non
tanꝗͣ iã existenti ⁊ ñ habenti dederit
aliqͥd: sed ipsũ dedisse ut haberet:
genuisse eͥ ut ẽẽt. Non enĩ sic̃ creatu¬
ra. ita di filiꝰ ante incarnationẽ ⁊ aute
assumptã creaturã unigenitꝰ. ꝑ quẽ
facta sunt omĩa. aliud ẽ ⁊ aliud habet:
s: hoc ipsũ ẽ. qđ ẽ id qđ habet qđ
illo loco manifestius dr. siqͥs ad ca¬
piendũ sit idoneus libi ait. Sic̃ ħt
pat̃ uitã insemet ipso: ita dedit filio
habere uitã insemet ipso. Neq eñi iã
existenti ⁊ uitã non habenti. dedit
ut haberet uitã in semet ip̃so: cũ eo
ipso qđ ẽ uita sit. Hoc ẽ gͦ ded̾ filio
habere uitã in semet ipso: genuit
filiũ c̾e̾ incõmutabilẽ uitã. qđ est
uita et̾na. Cñ gͦ uerbũ d̃i sit filius

Expanded text:
sum loquitur, quia ipse est Verbum Patris. Plerumque enim dicit, Dedit mihi Pater: in quo vult intelligi quod eum genuerit Pater: non ut tanquam jam existenti et non habenti dederit aliquid; sed ipsum dedisse ut haberet, genuisse est ut esset. Non enim sicut creatura, ita Dei Filius ante incarnationem et ante assumptam crefacta sunt omnia, aliud est et aliud habet: sed hoc ipsum est quod est id quod habet, quod illo loco manifestius dicitur, si quis ad capiendum sit idoneus, ubi ait: Sicut habet Pater vitam in semetipso, ita dedit Filio habere vitam in semetipso: neque enim jam existenti et vitam non habenti dedit ut haberet vitam in semetipso, cum eo ipso quod est vita sit. Hoc est ergo, Dedit Filio habere vitam in semetipso, Genuit Filium esse incommutabilem vitam, quod est vita aeterna. Cum ergo Verbum Dei sit Filius
Abbreviated transcription (Latin):
uia gͥ ad ęt̾na capessenda
talitatis tanꝗͣ naturalit᷑ in olitȩ. p̃ur¬
gandi eramꝰ: purgari aut̃ẽ ut contͣe¬
perarem᷑ ȩtͣnis. ñ nͥ ꝑ tp̃ralia possemꝰ.:
qualib iã contemꝑati tenebamur.
Sanitas enĩ a morbo plurimũ distat:
at: ñ ꝑducit ad sanitatẽ. In utilia te¬
poralia decipiunt egrotos. utilia
tp̃ralia suscipiunt sauandos: ⁊ traici¬
unt ad etͣna sanatos. Mens aut̃e ra¬
tionał sic̃ purgata contẽplationem
debet reb et̾nis. Sic purganda tp̃ra.¬
lib fidẽ. Dix̃ qͥdã ⁊ illoꝵ qͥ quondã
apd̃ grecos sapientes habitisunt.
Quantũ ad id qd̾ ortũ ẽ etnitas ualet.
tantũ ad fidẽ ueritas. E ꝓfecto. ue¬
ra ẽ sententia. Qđ enĩ nos teporale

Expanded text:
ur ad aeterna capessenda talitatis tamquam naturaliter inolitae, purgandi eramus. purgari autem ut contemperaremur aeternis non nisi per temporalia possemus, qualibus iam contemperati tenebamur. sanitas enim a morbo plurimum distat, at, non perducit ad sanitatem. inutilia temporalia decipiunt aegrotos, utilia temporalia suscipiunt sanandos et traiciunt ad aeterna sanatos. mens autem rationalis sicut purgata contemplationem debet rebus aeternis, sic purganda temporalibus fidem. dixit quidam illorum qui quondam apud Graecos sapientes habiti sunt : quantum ad id quod ortum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. et profecto est uera sententi
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ ab ȩtͣnitatȩ mortalitas. Nc̃
gͥ adhibemꝰ fidẽ reb tp̃ralit᷑ gestis
ad speciem uenerimꝰ: quẽ admodũ
succedit fidi ueritas. ita mortalita¬
ti succedat ȩt̾nitas. Qua ꝓpt̾ q̃m
fides nr̃a fiet ueritas. cũ ad id qđ
nob̾ credentib ꝓmittit᷑ ꝑuenerimꝰ.
ꝓmittit᷑ autẽ nob̾ uita ȩtͣna. &
dix̃ ueritas. ñ quȩ fiet sic̃ futura

Expanded text:
nitate mortalitas. nunc ergo adhibemus fidem rebus temporaliter gestis ad speciem uenerimus, quemadmodum succedet fidei ueritas, ita mortalitati succedat aeternitas. quapropter quoniam fides nostra fiet ueritas, cum ad id quod nobis credentibus promittitur uenerimus — promittitur autem nobis uita aeterna; et dixit uerit
Abbreviated transcription (Latin):
in quẽ credidimꝰ: ortus. mortuus. re¬
suscitatꝰ assũptus. hoꝵ quattuor.
duo pͥora noueramꝰ in nob̾: scimus
enĩ hõines ⁊ oriri ⁊ mori: duo autẽ
reliqͣ id ÷ resuscitari ⁊ assumi iuste
in nob futura sꝑamꝰ: qr in illo facta
creditimꝰ. Itaq in illo qr ⁊ id qđ or¬
tũ erat transiit ad ȩternitatẽ: tran¬
siturũ ẽ ⁊ nͣrum. cũ fides ꝑuenerit
ad ueritate. Iam eñĩ credentib ut
in uerbo fidi manerent. ⁊ inde ad ue.¬
ritatẽ. ac ꝑ hoc ad ęt̾nitat᷑e ꝑducti a
morte liberarent᷑: ita loquit᷑. Si man¬
seritis in uerbo meo: uere discipłi
mei estis. Ee quasi quererent qͦ fru.¬
ctii: secutus ait. Et cognoscetis ueri¬
tatẽ. Et rursus quasi dicerent quid
ꝓdest mortalib ueritas: & ueritas
inqt lib̾abit uos. Unde. nͥ a morte:
a corruptione. amutabilitate: He
ritas quippe inmortał incorrupta
in cõmutabił ꝑmanet. Uera autẽ
inmortalitas. uera incorruptibilitas.

Expanded text:
in quem credimus ortus, mortuus, rein quem credimus ortus, mortuus, resuscitatus, assumtus. horum quattuor duo priora noueramus in nobis; scimus enim homines et oriri et mori; duo autem reliqua, id est resuscitari et assumi, iuste in nobis futura speramus, quia in illo facta credidimus. itaque in illo quia et id quod ortum erat transiit ad aeternitatem, transiturum est et nostrum, cum fides peruenerit ad ueritatem. iam enim credentibus, ut in uerbo fidei manerent et inde ad ueritatem ac per hoc ad aeternitatem perducti a morte liberarentur, ita loquitur: si manseritis in uerbo meo, uere discipuli mei estis. et quasi quaererentctu, secutus ait: Et cognoscetis veritatem. Et rursus, quasi dicerent: Quid prodest mortalibus veritas? Et veritas, inquit, liberabit vos: unde, nisi a morte, a corrritas quippe immortalis, incorrupta, incommutabilis permanet; uera autem immortalitas, uera incorruptibilitas,
Abbreviated transcription (Latin):
iħ m xp̃m: Cũ fides nr̃a uidendo fiet
ueritas. tc mortalitatẽ nr̃am comuta¬
tã tenebit ȩtnitas. Qđ donec fiat &¬
ut fiat. q reb ortis accõmodamꝰ fidẽ
ꝙ edulitatis. sic̃ in ȩtͣnis sꝑamꝰ ueritatẽ
contẽplationis: ne fides mortał uitȩ
dissonaret aueritate ȩt̃nȩ uitȩ. ipsa
ueritas patri coȩtͣna de t̾ra orta ẽ. cũ
filius di sic uenit ut fieret filiꝰ hoĩnis.
& ipse in se exciꝑet fidẽ nr̃am. qͥ nos
ꝑduceret ad ueritatẽ suã. quisic sus¬
cepit mortalitatẽ nr̃am. ut ñ amit¬
teret ȩt̃nitatẽ suã. Quantũ eñĩ ad
id qđ ortũ ẽ etͣnitas ualet: tantũ ad
fidẽ ueritas. Ita gͦ nos purgari opor¬
tebat: ut ille nob̾ fieret ortus qͥ ma¬
neret ȩternꝰ. ne alt̾ nob̾ eẽt infide
alt̾ in ueritate: nec ab eo qđ orti sumꝰ.
ad ȩtͣna transire possemꝰ: ñ et̃no per
ortũ nr̃um nob sociato. ad ȩtͣnitatẽ
ipsius traicerem᷑. Nunc itaq illuc
quodam secuta ẽ fides nr̃a qͦ ascendit

Expanded text:
m, cum fides nostra videndo fiet veritas, tunc mortalitatem nostram commutatam tenebit aeternitas. Quod donec fiat quia rebus ortis accommodamus fidem credulitatis, sicut in aeternis speramus veritatem contemplationis, ne fides mortalis vitae dissonaret a veritate aeternae vitae, ipsa Veritas Patri coaeterna de terra orta est, cum Filius Dei sic venit, ut fieret filius hominis, et ipse in se exciperet fidem nostram qua nos perduceret ad veritatem suam, qui sic suscepit mortalitatem nostram, ut non amitteret aeternitatem suam. Quantum enim ad id quod ortum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. ita ergo nos purgari oportebat, ut ille nobis fieret ortus qui maneret aeternus, ne alter nobis esset in fide, alter in ueritate. nec ab eo quod orti sumus ad aeterna transire possemus, nisi aeterno per ortum nostrum nobis sociato ad aeternitatem ipsius traiceremur. nunc itaque illuc quodam modo secuta est fides nostra quo ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ⁊ d̾s. Unde dictũ ẽ. Uerbũ caro fac¬
quȩ maxime ĩpedim̃to ẽ ne in he¬
reat᷑ do. ꝑ tantã di humilitatẽ redar¬
gui possit atq sanari. Discit qͦq hõ
quã longe recesserit a dõ. qd illi ua¬
leat ad medicinalẽ dolorẽ: quando
ꝑ talẽ mediatorẽ redit. qͥ hõĩnib
i d̃s ouunitate subuenit: & homo
infirmitate conuenit. Qd̃ autẽ maius
obedientiȩ nob̃ p̃beret᷑ exemplũ. qui
ꝑ in obedientiã ꝑieramꝰ. quã do patri
ds filius obȩdiens usq ad mortẽ cru¬
cis Qͥd pͣmiũ ipsiꝰ obȩdientiȩ. ubi
ostendet᷑ melius. quã in carne tanti
mediatoris. quȩ ad uitã resurrexit

Expanded text:
et est Deus. Unde dictum est: Verbum caro facquae maxime impedimento est ne inhaereatur Deo, per tantam Dei humilitatem redargui posset atque sanari. Discit quoque homo quam longe recesserit a Deo, et quid illi valeat ad medicinalem dolorem, quando per talem Mediatorem redit, qui hominibus et Deus divinitate subvenit, et homo infirmitate convenit. Quod autem majus obedientiae nobis praeberetur exemplum, qui per inobedientiam perieramus, quam Deo Patri Deus Filius obediens usque ad mortem crucis ? Quid, praemium ipsius obedientiae ubi ostenderetur melius, quam in carne tanti Mediatoris, quae ad vitam resurrexit
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in ẽ eis qͥb dedit potestatẽ iħc
filios dĩ fieri: nulla quęstio ẽ Nu. cpn¬
manis quippe argum̃tationib hȩc
inuenire conantes. uix pauci mag¬
no p̾diti ingenio. habundantes ocio.
doctrinisq subtilissimis eruditi.
ad indagandã soluis animȩ inmor¬
talitatẽ ꝑuenire potuerunt. Cui
tam̃ animȩ beatã uitã ñ inuener̃t
stabilem. id ÷ uerã: ad miserias eã
quippe uitȩ huiꝰ etiã post beautu-¬
dinẽ redire dixerͣt. Et qͥ eoꝵ de hac
erubuert sententia. ⁊ animã pur¬
gatã in sempitna beatitudine sine
corpore collocandã putarĩ.: talia de
mundi retrorsus et̾nitatȩ sentiunt. ut
hanc de anima sententiã sũa ipsi re-¬
darguant: qđ hic longũ ẽ demonstra¬
re: sed in libro duodecimo de cuui¬
tate di satis a nob̾ ẽ qͣntũ arbitror ex

Expanded text:
quae inest eis quibus dedit potestatem Jesus quae inest eis quibus dedit potestatem Jesus filios Dei fieri, nulla quaestio est. Humanis quippe argumentationibus haec invenire conantes, vix pauci magno praediti ingenio, abundantes otio, doctrinisque subtilissimis eruditi, ad indagandam solius animae immortalitatem pervenire potuerunt. Cui tamen animae beatam vitam non invenerunt stabilem, id est veram: ad miserias eam quippe vitae hujus etiam post beatitudinem redire dixerunt. Et qui eorum de hac erubuerunt sententia, et animam purgatam in sempiterna beatitudine sine corpore collocandam putaverunt, talia de mundi retrorsus aeternitate sentiunt, ut hanc de anima sententiam suam ipsi redarguant: quod hic longum est demonstrare, sed in libro duodecimo de Civitate Dei, satis a nobis est, quantum arbitror, ex
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ipsas utiq amare desistimꝰ. qͣn¬
do illã ꝓpt quã solã istas amaiumꝰ ñ
amamꝰ. Deinde quomꝰ erit uera il
la tã ꝑspecta tã examinata. tã eliqua¬
ta. tã certa sententia. beatos ẽẽ oms
hõines uelle: Si ipsi qͥ iã beati sunt.
beati ẽẽ nec nolunt nec uolunt: Axt
si uolunt ut ueritas clamat. ut natu¬
ra cõpellit. cui sũmȩ bonꝰ ⁊ inmuta.¬
bilit beatus creator hoc indidit. Si
uolunt inqͣ beati ẽẽ : qͥ beati sunt
beati ñ ẽẽ utiq nolunt. Si autẽ beati
ñ ẽẽ nolunt: ꝓculdubio nolunt con¬
sumi ⁊ perire qđ beati stͣ: nec nͥ ui¬
uentes beati ẽẽ posst̃ nolunt gͦ peri¬
re qđ uiuunt. In mortales gͦ ẽe uo-¬
lunt: qͥcũq uere beati uel sunt ł ẽẽ
cupiunt. Non autẽ uiuit beatȩ : cui
ter beata.: nͥ fuerit sempit᷑na.
ra quã tam̃ desidabilem confitetur :
ñ parua questio ẽ. Sed si fides ad sit

Expanded text:
etiam ipsas utique amare desistimus, quanetiam ipsas utique amare desistimus, quando illam propter quam solam istas amavimus, non amamus. Deinde quomodo erit vera tam illa perspecta, tam examinata, tam eliquata, tam certa sententia, beatos esse omnes homines velle, si ipsi qui jam beati sunt, beati esse nec nolunt, nec volunt? Aut si volunt, ut veritas clamat, ut natura compellit, cui summe bonus et immutabiliter beatus Creator indidit hoc; si volunt, inquam, beati esse qui beati sunt, beati non esse utique nolunt. Si autem beati non esse nolunt, procul dubio nolunt consumi et perire quod beati sunt. Nec nisi viventes beati esse possunt: nolunt igitur perire quod vivunt. Immortales ergo esse volunt, quicumque vere beati vel sunt vel esse cupiunt. Non autem vivit beate, cui ter beata, nisi fuerit sempiterna. ra, quam tamen desiderabilem confitetur, non parva quaestio est. Sed si fides adsit,
Abbreviated transcription (Latin):
beata uita discedit qr tota uita disce¬
dit: miser ẽ tam̃ qͣndu sentit: qr scit
se nolente consumi: ꝓpt̾ qđ cȩtera &¬
ta beata ẽẽ ⁊ nolentẽ deserere: qr
magis nolentẽ deserendo miserũ fa-¬
cit: quȩ si nolenti p̾sto e̾et. miserum
faceret. Si autẽ nolentẽ desertu
etiã sic quomͦ beata erat. quã perire
uoluit qͥ habebat: Restat ut di¬
cant neutrũ ẽẽ in animo beati.
id ÷ cũ deseri a beata uita cũꝑ mor¬
tẽ deserit tota uita. nec nolle nec uel¬
le: ad utrũq enĩ parato ⁊ equo corde
consistere. S nec ista beata ẽ uita.
quȩ talis ẽ: ut quẽ beatũ facit. amo¬
re eiꝰ indigna sit. Quomͦ ẽ enĩ beata iu¬
taquã ñ amat beatus: Aut quomodo
amat᷑: qđ utrũ uigeat anpereat in¬
different᷑ accipit᷑: Nisi forte uirtutes
quas ꝓpt̾ solã beatitudinẽ sic amamꝰ:
ꝑsuade nob̾ audent. ut ipsã beatitu¬
dinẽ non amemus: Qd si faciunt:

Expanded text:
beata vita discedit, quoniam tota vita discebeata vita discedit, quoniam tota vita discedit, miser est tamen, quamdiu sentit, quia scit se nolente consumi propter et beata esse, et nolentem deserere: quia magis nolentem deserendo miserum facit, quae si nolenti praesto esset miserum faceret? Si autem volentem deserit, etiam sic quomodo beata vita erat, quam perire voluit qui habebat? Restat ut dicant neutrum esse in animo beati; id est, eum deseri a beata vita, cum per mortem deserit tota vita, nec nolle nec velle, ad utrumque enim parato et aequo corde consistere. Sed nec ista beata est vita, quae talis est, ut quem beatum facit, amore ejus indigna sit. Quomodo enim est beata vita, quam non amat beatus? Aut quomodo amatur, quod utrum vigeat, an pereat, indifferenter accipitur? Nisi forte virtutes, quas propter solam bsuadere nobis audent, ut ipsam beatitudinem non amemus. Quod si faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uocet᷑ quã sit. in hac uita quęrit᷑. im
mo uͦ fingit᷑. dũ inmortalitas desꝑa.¬
t᷑: sine qua uera beatitudo ẽẽ ñ potͣ
Ille quippe beatȩ uiuit. qđ iã suꝑi¬
us diximꝰ. ⁊ astruendo satis fiximꝰ.
qͥ uiuit ut uult: nec male aliqͥd uult:
Is mo aute male uult
inmortalitatẽ. si eiꝰ humana
capax ẽ dõ donante natura. Cuius
si capax nͣ ẽ: nec beatitudinis capax:
.Ut enĩ ho beatȩ uiuat: oportet
ut uiuat. Quẽ porro morientem
uita ipsa deserit: beata uita cũ illo
manere quom potest Cũ autẽ de¬
serit: aut nolentẽ proculdubio¬
deserit aut uolentẽ: aut neutrum.
Si uolentẽ. quomͦ ẽ beata uita: quȩ
ita ẽ in uoluntate ut nͣ sit in pote¬
state: Cũq beatꝰ sit nemo aliqͥd
uolendo nec habendo: quanto mi¬
nus beatꝰ ẽ qͥ ñ honore. ñ possessiõẽ.
ñ qualibet alia re .s: ipsa beata ui¬
ta nolens deserit᷑ quando ei uita
nulla erit: Unde ⁊ si nullus sensus
relinquit᷑ qͦ sit misera. ꝓpterea enim

Expanded text:
ita quaeritur, imo vero fingitur, dum immortalitas desperatur, sine qua vera beatitudo esse non potest. Ille quippe beate vivit, quod jam superius diximus, et astruendo satis fiximus, qui vivit ut vult, nec male aliquid vult. Nemo autem male vult immortalitatem, si ejus humana capax est Deo donante natura: cujus si non capax est, nec beatitudinis capax est. Ut enim homo beate vivat, oportet ut vivat. Quem porro morientem vita ipsa deserit, beata vita cum illo manere qui potest? Cum autem deserit, aut nolentem deserit procul dubio, aut volentem, aut neutrum. Si nolentem, quomodo beata vita est, quae ita est in voluntate, ut non sit in potestate? Cumque beatus nemo sit aliquid volendo nec habendo, quanto minus est beatus qui non honore, non possessione, non qualibet alia re, sed ipsa beata vita nolens deseritur, quando ei nulla vita erit? Unde etsi nullus sensus relinquitur, quo sit misera propterea enim
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potuit qđ uolebat. ne oppͥmat᷑. Ergo
sustinet sed pͥmi nollet. Quomͦ gͦ
uiuit ut uult An qr uolens fortisẽ
ad ferenda quȩ nollet illata: Ido gͥ
id uult qđ potest: qm qđ uult nͣ po¬
test. Nȩc ẽ tota utrũ ridenda anpo¬
tius miseranda suꝑboꝵ beatitudo mor
sibi nolunt. Hoc ẽ enĩ aiunt qđ sapi¬
ent̾ dix̃ terentius. Qm̃ ñ potest id
fieri qđuis : id uelis qđ posuis. Cõmo¬
de id dictũ ẽẽ qͥs neget: S consiliũ
autẽ quales  ẽẽ om̃s uolunt ñ uere
nec recte dicit᷑. ñ potest fieri qđ uis.
Si eñibeatꝰ ẽ. quicqͥd uult fieri potest.
qi ñ uult qđ fieri ñ potest. S ñ ẽ mor¬
talitatis hȩc uita: nec erit. nͥ quando
⁊ inmortalitas erit. Quȩ si nullom
homini dari posset. frustra etã bea¬
titudo quereret᷑: qr sine inmortali¬

Expanded text:
non potuit quod volebat. Ne opprimatur ergo non potuit quod volebat. Ne opprimatur ergo sustinet: sed premi nollet. Quomodo ergo vivit ut vult? An quia volens fortis est ad ferenda quae nollet illata? Ideo igitur id vult quod potest, quoniam quod vult non potest. Haec est tota, utrum ridenda, an potius miseranda, superborum beatitudo mortsibi nolunt. Hoc est enim, aiunt, quod sapienter dixit Terentius, Quoniam non potest id fieri quod vis, Id velis quod possis. Commode hoc dictum esse, quis negat? Sed consilium uales se esse omnes volunt, non recte nec vere dicitur, Non potest fieri quod vis. Si enim beatus est, quidquid vult fieri potest; quia non vult quod fieri non potest. Sed non est mortalitatis hujus haec vita, nec erit nisi quando et immortalitas erit. Quae si nullo modo homini posset, frustra etiam beatitudo quaereretur; quia sine immortali
Abbreviated transcription (Latin):
s ẽ miser fortit᷑. Neq enĩ ꝓpterea mi¬
ser ñ ẽ qr miserior eẽt. si imipatient᷑
miseriã sustineret. Porro si ista nͣ pa¬
tit᷑ quȩ nollet pati in suo corpore.
ne tũ qͥdẽ beatꝰ habendus ẽ: qm̃ non
uunt ut uult. Ut enĩ alia omittam
quȩ corpore illeso ad animi ꝑtinent
offensiones. sine quib uiuere uellmꝰ
& st̃ innumerabilia: uellet utiq si
posset ita saluũ atq incolume habere
corpꝰ. ⁊ nullas ex eo pati molestias: uit
id haberet in potestate. aut in ipsius
incorruptione corporis. Qđ q ñ ha¬
bet ⁊ pendet^ incerto: ꝓfecto nͥ uiuit
ut uult. Quͣaꝗͣ eñi ꝑ fortitudinẽ sit
paratꝰ exciꝑe ⁊ eqͦ ferre animo quicqͥd
adu̾sitatis acciderit: mauult tam̃ ut
ñ accidat. ⁊ si possit facit: atq: ita pa¬
ratꝰ ẽ in utrũq ut quantũ in ipso est.
alterũ optet alterũ uitet. & si qđ uitat
incurrerit. id̾o uolens ferat: qi fieri

Expanded text:
sed miser fortiter. Neque enim propterea mised miser fortiter. Neque enim propterea miser non est, quia miserior esset, si etiam impatienter miseriam sustineret. Porro si ista non patitur, quae nollet pati in suo corpore, nec tunc quidem beatus habendus est, quoniam non vivit ut vult. Ut enim alia omittam, quae corpore illaeso ad animi pertinent offensiones, sine quibus vivere vellemus, et sunt innumerabilia; vellet utique si posset ita salvum atque incolume habere corpus, et nullas ex eo pati molestias, ut id haberet in potestate, aut in ipsius incorruptione corporis: quod quia non habet, ac pendet in incerto, profecto non vivit ut vult. Quamvis enim per fortitudinem sit paratus excipere, et aequo ferre animo quidquid adversitatis acciderit; mavult tamen ut non accidat, et si possit facit; atque ita paratus est in utrumque, ut quantum in ipso est alterum optet, alterum vitet, et si quod vitat, incurrerit, ideo volens ferat, quia fieri
Abbreviated transcription (Latin):
beatũ neminẽ ẽẽ posse. nͥ habendo
qd uellet: & nichil patiendo qđ nol¬
let. Quis autẽ ñ qualemcũq uitã
qua delectat᷑ ⁊ ido beatã uocat. uellet
sic eẽ in sua potestate: ut eã posset
habere ꝑpetuã : ¶. tam̃ qͥs ita ẽ qͥ uult
pati molestias quas fortit᷑ toleret: qͣm¬
in eis ꝑ patientiã tenendo iusticiã.
laudabilit̾ uiuere: Transitura co¬
gitauert hȩc mala. qͥ ea ꝑtuler̃t. uł
cupiendo habere ł tim̃do amittere
qđ amabant: siue nequit. siue lau¬
dabilit᷑. Nã multi ꝑ transitoria mala.
ad ꝑmansura bona fortit᷑ tetendert.
Qui ꝓfecto spe beati st̃. etiã cũ sunt
intransitoriis malis: ꝑ quȩ ad bona
ñ transitaua ꝑueniunt S qͥ spe be¬
atus eͣndũ beatꝰ ẽ expectat nãq p
patientiã beatitudinẽ quã ñdũ tenet.
Qui uͦ sine ulla spe tali. sine ulla
tali mercede cruciat᷑. quantãlibet
adhibeat tolerantiã. ñ ẽ beatꝰ ueracit᷑.

Expanded text:
beatum esse neminem posse, nisi habendo beatum esse neminem posse, nisi habendo quod vellet, et nihil patiendo quod nollet. Quis autem non qualemcumque vitam qua delectatur, et ideo beatam vocat, vellet sic esse in sua potestate, ut eam posset habere perpetuam? Et tamen quis ita est? Quis vult pati molestias quas fortiter toleret, quamin eis per patientiam tenendo justitiam laudabiliter vivere? Transitura cogitaverunt haec mala, qui ea pertulerunt, vel cupiendo habere, vel timendo amittere quod amabant, sive nequiter sive laudabiliter. Nam multi per transitoria mala, ad bona permansura fortiter tetenderunt. Qui profecto spe beati sunt, etiam cum sunt in transitoriis malis, per quae ad bona non transitura perveniunt. Sed qui spe beatus est, nondum beatus est: exspectat namque per patientiam beatitudinem quam nondum tenet. Qui vero sine ulla spe tali, sine ulla tali mercede cruciatur, quantamlibet adhibeat tolerantiam, non est beatus veraciter,
Abbreviated transcription (Latin):
c ꝑ hoc in ista mortali uita errorib
erumnisq plenissima pͣcipue fides
est necessaria: qua in dm creditur.
Non enĩ quȩcũq bona maximeq
illa quib qͥsq fit bonꝰ ⁊ illa quib
ueniant ⁊ homini accidant. inue¬
niri potest. Cũ aute ex hac uita ab
eo qͥ in his miseriis fideł ⁊ bonꝰ est.
uentũ fuerit ad beatã. tẽ erit uere
qđ nc̃ ẽẽ nullomͦ potest: ut sic hõ
uiuat quomͦ uult. Nonenĩ uolet
male uiuere in illa felicitate: aut
uolet aliqͥd qđ deerit: aut deerit
qđ uoluerit. Quicqͥd amabit᷑ ade¬
rit: nec desiderabit᷑ qđ ñ aderit.
Om̃e qđ ibi erit bonũ erit. & sũmꝰ
d̃s sũmũ bonũ erit. atq ad fruen¬
oũ amantib p̃sto erit: & qđ ẽ om̃i¬
no beatissimũ. ita semꝑ fore certũ
losophi sic eoꝵ cuiq placuit. uitas
beatas suas: ut quasi ꝓpͥa uirtute
possent qđ c̃omuni mortaliũ con-¬
ditione ñ poterant Sic scilicet ui-¬
uere ut uellent. Sentiebant eñi alit̃

Expanded text:
 hoc in ista mortali vita erroribus aerumnisque plenissima, praecipue fides est necessaria, qua in Deum creditur. Non enim quaecumque bona, maximeque illa quibus quisque fit bonus, et illa quibus veniant, et homini accedant, inveniri potest. Cum autem ex hac vita ab eo qui in his miseriis fidelis et bonus est, ventum fuerit ad beatam, tunc erit vere quod nunc esse nullo modo potest, ut sic homo vivat quomodo vult. Non enim volet male vivere in illa felicitate, aut volet aliquid quod deerit, aut deerit quod voluerit. Quidquid amabitur, aderit: nec desiderabitur quod non aderit. Omne quod ibi erit, bonum erit, et summus Deus summum bonum erit, atque ad fruendum amantibus praesto erit; et quod est omnino beatissimum, ita semper fore certum losophi, sicut eorum cuique placuit, vitas beatas suas, ut quasi propria virtute possent, quod communi mortalium conditione non poterant, sic scilicet vivere ut vellent. Sentiebant enim aliter
Abbreviated transcription (Latin):
nesciunt: ⁊ qđ uolunt scire non
possunt: pͣsumptiones opinio¬
nũ suarũ audatius affirman¬
do. int̾cludunt sibimet intelli¬
gentiȩ uias. magis eligentes
sententiã suã ñ corrigere ꝑuer¬
sã. quã mutare defensã. Et hic
qͥdẽ omniũ morb ẽ triũ gene¬
rũ quȩ ꝓposui: eorũ scilicet q

Expanded text:
nesciunt, et quod volunt scire non nesciunt, et quod volunt scire non possunt; praesumptiones opinionum suarum audacius affirmando, intercludunt sibimet intelligentiae vias, magis eligentes sententiam suam non corrigere perversam, quam mutare defensam. Et hic quidem omnium morbus est trium generu
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc quȩ de trinitate disserimus:
pͥus oportet ut nouerit stilũ nr̃m
aduersus eoꝵ uigilare calũpnias.
qͥ fidei contẽpnentes iniciũ. in ma¬
turo ⁊ ꝑuerso rationis amore fal-¬
lunt᷑. Quoꝵ ñnulli. ea quȩ de
corporalib reb siuieꝰ ꝑ sensus cor-¬
poreos exꝑta notauerunt. siue
quȩ natura humani ingenii. &
diligentiȩ uiuacitate. uel artis
adiutorio ꝑceper̃t. ad res incor¬
poreas ⁊ sp̃itales transferre conan¬
t uit ex his illa metiri atq opi¬
nari uelint. Sunt itẽ alii. qͥ scdm¬
animi humani naturã uel affe¬
ctũ de do sentiunt siqͥd sentiunt.¬
& ex hoc errore cũ de do dispu¬
tant. sermoni suo distortas ⁊ fal¬
laces regulas fingunt. Est itẽ
aliud hominũ genꝰ. eoꝵ qͥ uniu̾¬
sã qͥdẽ crcaturã quȩ ꝓfecto mu¬
tabilis ẽ. nitunt᷑ transcendere.
ut ad in comutabilẽ substantiã
quȩ ds ẽ erigant intentionem:
s mortalitatis onere p̃ grauati.
cũ ⁊ uideri uolunt scire qđ

Expanded text:
ec quae de Trinitate disserimus, prius oportet ut noverit, stilum nostrum adversus eorum vigilare calumnias, qui fidei contemnentes initium, immaturo et perverso rationis amore falluntur. Quorum nonnulli ea quae de corporalibus rebus, sive per sensus corporeos experta noverunt, sive quae natura humani ingenii et diligentiae vivacitate vel artis adjutorio perceperunt, ad res incorporeas et spirituales transferre conantur, ut ex his illas metiri atque opinari velint. Sunt item alii qui secundum humani animi naturam vel affectum de Deo sentiunt, si quid sentiunt; et ex hoc errore, cum de Deo disputant, sermoni suo distortas et fallaces regulas figunt. Est item aliud hominum genus, eorum qui universam quidem creaturam, quae profecto mutabilis est, nituntur transcendere, ut ad incommutabilem substantiam quae Deus est, erigant intentionem: sed mortalitatis onere praegravati, cum et videri volunt scire quod
Abbreviated transcription (Latin):
timant: eo remotiores a uero.
qͦ id qđ sapiunt nec in corpore
repput̃cnec in facto ⁊ condito
sp̃u. nec in ipso creatore. Qui
enĩ opinat᷑ dm uerbi gratia
candidũ uel rutilũ fallit᷑ sedtam̃
hec inueniunt᷑ in corpore. Rurfꝰ
qͥ opinat᷑ dm nc̃ obliuiscentẽ nunc
recordantẽ uł siqͥd erusmodi ẽ. n¬
chilominꝰ in errore ẽ: sed tam̃ hȩc
inueniunt᷑ in animo. Qui aut̃e
putat eiꝰ ẽẽ potentiȩ dm̃. ut se ip¬
sũ ipse genuerit: eo plus errat. qđ
nͣ solũ ds̃ ita ñ ẽ: sed nec sp̃ua¬
lis uel corporalis creatura. Nul¬
la enĩ omĩno res ẽ: quȩ se ipsã
gignat ut sit. Ut gͦ ab huius¬
modi falsitatib humanꝰ animꝰ
purgaret᷑ sc̃a scriptura paruuł
congruens. nullius generis rerũ
uerba uitauit: ex qͥb quasi gra¬
datĩ ad diuina atq sublimia
nr̃ intellectꝰ uelut nutritus
adsurgat Nã ⁊ uerb̃ ex reb
corporalib sũptis usa ẽ cũ de
d̾o loqueret᷑. uelut cũ ait sub

Expanded text:
timant, eo remotiores a vero, quo id quod sapiunt, nec in corpore reperitur, nec in facto et condito spiritu, nec in ipso Creatore. Qui enim opinatur Deum, verbi gratia, candidum vel rutilum, fallitur; sed tamen haec inveniuntur in corpore. Rursus qui opinatur Deum nunc obliviscentem, nunc recordantem, vel si quid hujusmodi est, nihilominus in errore est; sed tamen haec inveniuntur in animo. Qui autem putat ejus esse potentiae Deum, ut seipsum ipse genuerit, eo plus errat, quod non solum Deus ita non est, sed nec spiritualis nec corporalis creatura: nulla enim omnino res est quae se ipsam gignat ut sit. 2. Ut ergo ab hujusmodi falsitatibus humanus animus purgaretur, sancta Scriptura parvulis congruens, nullius generis rerum verba vitavit, ex quibus quasi gradatim ad divina atque sublimia noster intellectus velut nutritus assurgeret. Nam et verbis ex rebus corporalibus sumptis usa est, cum de Deo loqueretur; velut cum ait,
Abbreviated transcription (Latin):
ligi. ñ id utiq diceret. E illud qd̾
ait apłs qͥ solus habet inmortalita¬
tẽ: cũ ⁊ aĩa mͦ qͦdamꝰ inmortalis
ẽẽ dicat᷑ ⁊ sit. non diceret. solus
habet. nͥ qr uera inmortalitas IN¬
cõmutabilitas ẽ: quã nulla potest
habere creatura: qm̃ soliꝰ creatoris ẽ.
sursũ ẽ descendens a patre lumi¬
minũ: apđ̃ quẽ ñ ẽ cõmutatio.
nec momͣti obumbratio. Hoc &
dauid. Alutab̾ ea ⁊ mutabuntur.
tu autẽ idẽ ipse es. Proinde
substantiã d̾i sine ulla sui cõmu¬
mutatione mutabilia facientẽ. &
sine suo ullo tp̃rali motu tp̃ralia
creant̾e. intueri ⁊ plene nosse᷑ dif¬
ficile ẽ. Q. ido necessaria purgatio
m̃tis nr̃ȩ. qua illud in effabile in¬
effabilit uideri possit: qua ñdũ
p̃diti. fide nutrimꝰ: & ꝑ quȩdam
tolerabiliora ut ad illud capiendũ
apti atq habiles efficiamͣ. itinera
uis iã gr̃a ciꝰ renatis. s adbuc car-¬
nalib ⁊ animalib tanquã par

Expanded text:
eret. Et illud quod ait Apostolus, Qui solus habet immortalitatem : cum et anima modo quodam immortalis esse dicatur et sit, non diceret, solus habet, nisi quia vera immortalitas incommutabilitas est, quam nulla potest habere creatura; quoniam solius est sursum est, descendens a Patre luminum, apud quem non est commutatio, nec momenti obumbratio . Hoc et David: Mutabis ea, et mutabuntur; tu vero idem ipse es . 3. Proinde substantiam Dei sine ulla sui commutatione mutabilia facientem, et sine ullo suo temporali motu temporalia creantem, intueri et plene nosse difficile est: et ideo est necessaria purgatio mentis nostrae, qua illud ineffabile ineffabiliter videri possit; qua nondum praediti, fide nutrimur, et per quaedam tolerabiliora, ut ad illud capiendum apti et habiles efficiamur, itinera vis jam gratia ejus renatis, sed adhuc carnalibus et animalibus, tanquam par
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o. lac uob potũ dedi. ñ escam.
Nondũ enĩ poteratis: sed nec ad¬
huc qͥdẽ potestis. łtoc cũ dicitur
qͥbusdã irascunt᷑. ⁊ sibi contume¬
liosȩ dici putant: & plerũq ma¬
lunt credere eos potius a quibus
hȩc audiunt ñ habere: qͣd̃ dicafs.
quã se caꝑe nͣ posse qđ dixerint.
Et aliquando afferimꝰ eis ratio¬
nẽ. non quã petunt. cũ de deo
quer̃t: qr nec ipsi ea ualent sume¬
re. nec nos fortasse uł app̃hendẽ
uł ꝓferre: sed qua demonstret᷑
eis. quã sint inhabiles minimeq
idonei ꝑcipiendo qͥđ exigunt.
S qr ñ audiunt qđ uolunt: aut
callide nos agere putant ut ñrã
occultemꝰ ĩꝑiciã aut malitiose.
qđ eis inuideamꝰ ꝑiciã. atq ita
indignantes ꝑturbatiq discedi :
eã ip̃sam quã flagitant quan¬
tũ possumꝰ reddẽ rationẽ. quod
trinitas sit unus ⁊ solus ⁊ uerus
ds: ⁊ quã recte pat̾ ⁊ filiꝰ ⁊ spͣs scͣs

Expanded text:
n escam: nondum enim poteratis; sed nec adhuc quidem potestis . Hoc cum dicitur quibusdam, irascuntur, et sibi contumeliose dici putant; et plerumque malunt credere eos potius, a quibus hoc audiunt, non habere quod dicant, quam se capere non posse quod dixerint. Et aliquando afferimus eis rationem, non quam petunt cum de Deo quaerunt; quia nec ipsi eam valent sumere, nec nos fortasse vel apprehendere vel proferre: sed qua demonstretur eis quam sint inhabiles minimeque idonei percipiendo quod exigunt. Sed quia non audiunt quod volunt, aut callide nos agere putant ut nostram occultemus imperitiam, aut malitiose quod eis invideamus peritiam; atque ita indignantes perturbatique discedunt. eam ipsam quam flagitant, quantum possumus, reddere rationem, quod Trinitas sit unus et solus et verus Deus, et quam recte Pater et Filius et Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
transtulit. quib significaret
illud qđ ita ñ ẽẽt s ita dici opꝰ
ẽet. sicuti ẽ. ego sũ d̾s zelans : &.
penitet me hominẽ fecisse. De
reb autẽ quȩ om̃ino ñ sunt.
ñ traxit aliqua uocabula: qͥb
uel figuraret locutiones. uel
spissar& enigmata. Unde ꝑni-¬
tiosius ⁊ inanus cuanescunt.
qͥ tercio illo genere erroris ã ueri¬
tate secludunt᷑. hoc suspicando
de do. qđ neq in ipso. neq in ul¬
la creatura inueniri potest. Reb
enĩ quȩ in creatura inueniuntur
fantilia oblectam̃ta formare: qͥb
infirmoꝵ ad quȩrenda suꝑiora
⁊ inferiora deserenda ꝓ suo mo.¬
dulo tanquã passib moueretur
t᷑ quȩ in nulla creatura repꝑiun.¬
sic̃ illud qđ dictũ ẽ ad moysen.
ego sũ qͥsũ. &. qͥ ẽ misit me ad

Expanded text:
quibus significaret illud quod ita non esset, sed ita dici opus esset; sicuti est, Ego sum Deus zelans ; et, Poenitet me hominem fecisse . De rebus autem quae omnino non sunt, non traxit aliqua vocabula, quibus vel figuraret locutiones, vel spissaret aenigmata. Unde perniciosius et inanius evanescunt, qui tertio illo genere erroris a veritate secluduntur, hoc suspicando de Deo, quod neque in ipso, neque in ulla creatura inveniri potest. Rebus enim quae in creatura inveniuntur, fantilia oblectamenta formare, quibus infirmorum ad quaerenda superiora et inferiora deserenda, pro suo modulo tanquam passibus moveretur quaeque in nulla creatura inveniuntsicut illud quod dictum est ad Moysen, Ego sum qui