comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sanguis est xp̃i: Unde non quocũq. mari sed
mari rubro id conuenientius figuratũ est
Sanguis enĩ. rubrũ colorẽ fecitꝰ. Et ops¬
RUITASUIS TRIBULANTES EOS. URUS
EXEIS NONREMANSIT. Non ex om̃ib
aegyptus. sed ex eis qui ꝑsequebant᷑ profectos
ad prehendere uel interimere cupientes.
ET CREDIDERUNT IN UERBIS EIUS. Minꝰ
latina uidetur latina locutio. quia non ait uerbis
eius uel in uerba eius. sed in uerbis eius. tamenscrip¬
turis usitatissima. ET LA UDAUERUNT LAU¬
DEM EIUS Tales sunt locutiones cũ dicimꝰ. hanc
seruitutẽ seruiuit. talem uitã uixit. Laudem
porro dĩ. notissimã illam cõmemorat ub dicit᷑.
cantemus dño gloriose enĩ magnificatus est. ȩquũ
OBLITI SUNT OPERUM EIUS. Alii codices in¬
telligibilius habent. festinauerunt obliti sunt ope¬
rũ eius. NON SUSTINUERUNIT CONSILIG̃
CIUS. Debuerunt enĩ cogitare tanta erga se ope¬
ra dĩ non. eẽ. inania. sed uocare ad aliquã sine

Expanded text:
sanguis est Christi? Unde non quocumque mari, sed sanguis est Christi? Unde non quocumque mari, sed mari Rubro id convenientius figuratum est: sanguis enim rubrum colorem habet. ruit aqua tribulantes eos; unus ex eis non remansit:» non ex omnibus Aegyptiis, sed ex eis qui persequebantur profectos, apprehendere vel interimere cupientes.Et crediderunt in verbis ejus.» Minus latina videtur locutio, quia non ait, Verbis ejus, vel, in verba ejus, sed, «in verbis ejus;» tamen Scripturis usitatissima. «Et laudaverunt laudem ejus.» Tales sunt locutiones, cum dicimus, Hanc servitutem servivit, talem vitam vixit. Laudem porro Dei notissimam illam commemorat, ubi dicitur: «Cantemus Domino; gloriose enim magnificatus est: equum obliti sunt operum ejus.» Alii codices intelligibilius habent, «Festinaverunt, obliti sunt operum ejus: non sustinuerunt consilium ejus.» Debuerunt enim cogitare tanta erga se opera Dei non esse inania, sed vocare ad aliquam sine
Abbreviated transcription (Latin):
sed potentiã diuinã qua id factũ est increpa¬
tionẽ appellauit. Nisi forte quis dicat laten¬
ter increpatũ. sicut aqua poss& audire &
homines non possent. Ualde occulta & abstru¬
sa uis est qua ds̃ agit. ut &iam illa quȩ sen¬
su carent confestim eius obtemperent uo¬
luntati. ET DEDUXIT EOS INABYSSOS
SICOT IN DESERTO Abyssos dixit
multitudinẽ aquarũ. Nam quidã istum
& eduxit eos in aquis multis. Quid est ergo in
abyssis sicut in deserto nisi quia factũ erat sic¬
citate uelud desertũ ubi fuerant abyssi aquarũ:¬
ET SALUAUIT EOS DE MANU ODIENTIG̃
Hunc uersũ per circuitũ quidã interpretati st̃
uerba minus latina uitantes. Et saluos fecit
eos de manu eorũ qui oderant eos. ET REDE¬
MIT EOS DE MANU INIMICI. Quid precu
cdatũ est in hac redeptione: An prophetia est.
quod in figura baptismi hoc factũ est. ubi redi¬
mimur de manu diaboli magno precio quod

Expanded text:
sed potentiam divinam qua id factum est, increpased potentiam divinam qua id factum est, increpationem appellavit: nisi forte quis dicat latenter increpatum, sic ut aqua posset audire, et homines non possent. Valde occulta et abstrusa vis est qua Deus agit, ut etiam illa quae sensu carent, confestim ejus obtemperent voluntati. «Et eduxit eos in abyssis, sicut in deserto.» Abyssos dixit multitudinem aquarum. Nam quidam volent«Et eduxit eos in aquis multis.» Quid est ergo, «in abyssis, sicut in deserto,» nisi quia factum erat siccitate velut desertum, ubi fuerant abyssi aquaruEt salvavit eos de manu odientium.» Hunc versum per circuitum quidam interpretati sunt, verba minus latina vitantes: «Et salvos fecit eos de manu eorum qui oderant eos. Et redemit eos de manu inimici.» Quid pretii datum est in hac redemptione? An prophetia est, quod in figura Baptismi hoc factum est, ubi redimimur de manu diaboli magno pretio, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ricordiae dĩ non eos fuisse memores dicit.
Ascenderunt autẽ propterea dictũ est. quia
ita est terrae positio ut descentio dicat᷑ in
aegyptũ de terra chanaan. & in eam illinc
ascentio. Notandum est sane quẽ ad modũ
scriptura culpare uoluerit. non intelligere
quod intolligendũ est : & non meminisse qͦd
memoria retinendum est. Quod homines suȩ
culpae deputari nolunt. ad nihilũ aliud nisi
ut minus supplicent miuusq sint humiles dõ
in cuius conspectu confiteant᷑ quod sunt: atque
impetrato adiutorio possint. ẽẽ. quod .nĩ. sunt
Nlam &iam peccata ignorantiae uel neglegen¬
tiae melius accusantur ut psreant. quã excu¬
santur ut maneant. Meliusq purgant᷑ in uoca¬
non scđm eorũ infidelitatẽ dm̃ fecisse. Et
SALUAUIT EOS INQUIT PROPTER NO¬
MEH SOUM UT NOTAM PACERETPO¬
TENTIAM SUΛM. Non propter ullabo¬
ullã qua increparet᷑ mare emissã cęlitus uocẽ.

Expanded text:
ricordiae Dei non eos fuisse memores dicit. ricordiae Dei non eos fuisse memores dicit. «Ascenderunt» autem, propterea dictum est, quia ita est terrae positio, ut descensio dicatur in Aegyptum de terra Chanaan, et in eam illinc ascensio. Notandum est sane quemadmodum Scriptura culpare voluerit, non intelligere quod intelligendum est, et non meminisse quod memoria retinendum est: quod homines suae culpae deputari nolunt, ad nihil aliud nisi ut minus supplicent, minusque sint humiles Deo, in cujus conspectu confiteantur quod sunt, atque impetrato adjutorio possint esse quod non sunt. Nam etiam peccata ignorantiae vel negligentiae melius accusantur ut pereant, quam excusantur ut maneant; meliusque purgantur invocanon secundum eorum infidelitatem Deum fecisse. «Et salvavit eos,» inquit, «propter nomen suum, ut notam faceret potentiam suam:» non propter ulla boullam, qua increparetur mare, emissam coelitus vocem;
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. non obliuiscerent᷑. fideliterq p̃sumerent
quod de eadem potestate quam fuerunt iam
exꝑti. ds̃ illos ab inimicorũ ꝑsecutione liberar&
Obliti sunt autẽ quid eis in aegypto ad inimicos
eorum conterendos per tanta prodigia presti¬
tisset. ET IRRITAUERUNT ASCEN¬
DENTES IN MARE MARE RUBRUM.
Codex que in tuebar sic habebat. & his qui¬
dem duobus uerbis ultimis quod dictũ est
mare rubrũ. stella fuerant prenotata. qua
significantur. quae sunt hebreo. & in
interpretatione septuaginta non sunt.
Pures autẽ codices quos inspicere potui. &
greci & latini sic habent. Et irritauert̃
uel quod expressius de greco est. & amari¬
cauerunt ascendentes in marirubro. Qui il¬
lam legit historiã quando exierunt de ȩgyp¬
to & per rubrũ mare transierunt dol& eo¬
rũ infidelitatẽ in quanta trepidatione & de¬
spetatione fuerint post recentia cot & tanta
miracula in aegẏpto. cuius multitudinis mise¬

Expanded text:
sunt, non obliviscerentur, fideliterque praesumerent sunt, non obliviscerentur, fideliterque praesumerent quod eadem potestate quam fuerant jam experti, Deus illos ab inimicorum persecutione liberaret; obliti sunt autem quid eis in Aegypto ad inimicos eorum conterendos per tanta prodigia praestitisset. «Et irritaverunt, ascendentes in mari», «mare Rubrum.» Codex quem intuebar, sic habebat: et his quidem duobus verbis ultimis, quod dictum est, «mare Rubrum,» stella fuerat praenotata; qua significantur quae in hebraeo sunt, et in interpretatione Septuaginta non sunt. Plures autem codices, quos inspicere potui, et graeci et latini sic habent: «Et irritaverunt,» vel, quod expressius de graeco est, «Et amaricaverunt, ascendentes in Rubro mari.» Qui illam legit historiam, quando exierunt de Aegypto, et per mare Rubrum transierunt, dolet eorum infidelitatem, in quanta trepidatione et desperatione fuerint, post recentia tot et tanta miracula in Aegypto; cujus multitudinis mise
Abbreviated transcription (Latin):
uidelic& unitando peccataͦ. Quod si ita est:
adstruendũ est aliquo huiusmodi locutionis
exemplo Quod cum in presentia quererẽ non
occurrit. ut cũ illo peccasse se quisq uel cũ
illo se aliquid fecisse dicat. quẽ in simili facto
&iam post multũ temporis fuerit imitatus:
Quid est ergo patres nr̃i non intellexerunt
mirabilia tua nisi non cognouerunt quid per
illa mirabilia eis prestare uolueris: Quidutiq
nisi uitã aeternã. & non temporale sed in cõ¬
mutabile bonũ quod ꝑ pacientiam expectat᷑ :
ldeo in pacienter murmurauerunt & a marica¬
uerunt & bonis presentibus fallacibus atq. fu¬
gacibus beatos se fieri quȩsierunt. Non Fuẜ¬
RUNT MEMORES MULTITUDINIS
MISBRICORDIASTUAE. Et intellectum
redarguit & memoriã. Intellectu quippe o¬
pus erat ut cogitarent ad quorũ bonorũ aeter¬
nitatẽ. illa tẽporalia uocar& ds̃. Memoria uero
ut saltim quae temporaliter mirabilia facta

Expanded text:
videlicet imitando peccata? Quod si ita est, videlicet imitando peccata? Quod si ita est, astruendum est aliquo hujusmodi locutionis exemplo: quod cum in praesentia quaererem, non occurrit, ut cum illo se quisquam peccasse, vel cum illo se aliquid fecisse dicat, quem in simili facto etiam post multum temporis fuerit imitatus. 7. Quid est ergo, «Patres nostri non intellexerunt mirabilia tua;» nisi, non cognoverunt quid per illa mirabilia eis praestare volueris? Quid utique nisi vitam aeternam, et non temporale sed incommutabile bonum, quod per patientiam exspectatur? Ideo impatienter murmuraverunt, et amaricaverunt, et bonis praesentibus fallacibus atque fugacibus beatos se fieri quaesierunt. «Non fuerunt memores multitudinis misericordiae tuae.» Et intellectum redarguit, et memoriam. Intellectu quippe opus erat, ut cogitarent ad quorum bonorum aeternitatem per illa temporalia vocaret Deus: memoria vero, ut saltem quae temporaliter mirabilia facta
Abbreviated transcription (Latin):
audiamꝰ. PECCAUIMUS CUMPATUIBOS
NRIS INIUSTE ESIMOS INIQUITATEM
FꝰECIMUS. Quid est cũ patrib nr̃is: An sicut
hab& epistola ad ebreos. quia & leui cũ abra.¬
ham deeimatus est. qm̃ in lumbis eius fuit quan¬
do decimas dedit sacerdoti melchisedech: sic &
isti peccauerunt cum patribus suis. in quorum
lumbis erant quando illi in aegẏpto fuerunt :
Nam qui fuerunt eo tempore cum psalmꝰ iste
conscriptus est : in aximeq posteri eorũ: quia uł
ab eis qui tunc erant dici uelde post futuris
potuit prophetari. longe aberant ab aetate
illorũ qui in aegypto peccauerunt non intelli¬
gentes mirabilia dĩ. Hoc enĩ sequit᷑ exponen¬
do quomodo peccauerint cum patribus suis.
PATRES NR̃I INQUIO IN AEGYPTOÑ
INTELIEX ERUNT MIRABILIATUA
Ꝙ cetera quae de peccatis eorũ multa cõme¬
morat. An sic potius accipiendũ est quod
ait petcauimus cum patribus nr̃is. tam quam
dicer& peccauimus sicut patres nr̃i. eorũ

Expanded text:
audiamus: «Peccavimus cum patribus audiamus: «Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus, iniquitatem fecimus.» Quid est, «cum patribus nostris?» An sicut habet Epistola ad Hebraeos, quia et Levi cum Abraham decimatus est, quoniam in lumbis ejus fuit, quando decimas dedit sacerdoti Melchisedec ; sic et isti peccaverunt cum patribus suis, in quorum lumbis erant quando illi in Aegypto fuerunt? Nam qui fuerunt eo tempore, cum psalmus iste conscriptus est, maximeque posteri eorum quia vel ab eis qui tunc erant dici, vel de post futuris potuit prophetari, longe aberant ab aetate illorum qui in Aegypto peccaverunt, non intelligentes mirabilia Dei. Hoc enim sequitur, exponendo quomodo peccaverunt cum patribus suis: «Patres nostri,» inquit, «in Aegypto non intellexerunt mirabilia tua;» et caetera, quae de peccatis eorum multa commemorat. An sic potius accipiendum est quod ait, «Peccavimus cum patribus nostris,» tanquam diceret, Peccavimus sicut patres nostri, eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Cui hereditati dictũ . ẽ. laudamini in nomine sc̃o eius.
Porro autẽ qm̃ haec ambigua uidet᷑ locutio si uerus
est iste sensus quo maluerunt interpretes dicere
ut lauderis. & iam duo uersus superiores ita intel¬
ligendi sunt. quia ut dixi una est in his trib uer¬
sibus greca locutio. Ut hoc totũ ita dictũ accipiat᷑
uisita nos in salutari tuo ut uideas in bonitate elec¬
torũ tuorũ id ÷ ad hoc nos uisita. ut illic nos esse
facias. & illic nos uideas. Ut lȩteris in leticia gentis
tuae id ÷ tu dicaris letari cũ illi letant᷑ exte. Ut
lauderis cũ hereditate tua. id÷ cũ ea lauderis. qm̃
non laudat᷑ nisi propt̃te. Siue ergo illo siue isto
modo intelligendum sit quod dictũ est ad uiden¬
dũ ad lȩtandum ad laudandũ. Ideo se optant
uisitari insalutare dĩ idest in xp̃o eius. ut non
alienentur apopulo eius. & ab eis in quib: bene

Expanded text:
cui haereditati dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus.» cui haereditati dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus.» Porro autem quoniam haec ambigua videtur locutio; si verus est iste sensus quo maluerunt interpretes dicere, «Ut lauderis;» etiam duo versus superiores ita intelligendi sunt, quia, ut dixi, una est in his tribus versibus graeca locutio: ut hoc totum ita dictum accipiatur, «Visita nos in salutari tuo, ut videas in bonitate electorum tuorum,» id est, ad hoc nos visita, ut illic nos esse facias, et illic nos videas; «ut laeteris in laetitia gentis tuae,» id est, tu dicaris laetari, cum illi laetantur ex te; «ut lauderis cum haereditate tua,» id est, cum ea lauderis, quoniam non laudatur nisi propter te. Sive ergo illo, sive isto modo intelligendum sit quod dictum est, «ad videndum, ad laetandum, ad laudandum;» ideo se optant visitari in salutari Dei, id est in Christo ejus, ut non alienentur a populo ejus, et ab eis in quibus bene
Abbreviated transcription (Latin):
huius gentis laeticia nisi ds̃ eius cui dicitur exulta
tio mea redime me. Et cui dicit᷑. signatũ est
suꝑ nos lumen uultus tui dñe. dedisti leticiã in
cor meũ. Summo scilic& uero in cõmutabili &
beatifico bono quod ipse est ds̃ ͦ UT LAUDERIS
CMΗEREDITATETUA Miror istũ uersũ
sic interpretatũ in multis codicibus cum sit una
atq eadem in tribus hns uersibus greca locutio. ut
si hoc recte dictũ est quod legit᷑ ut lauderis cũ
hereditate tua. poss& recte dici. ut uideas in bo¬
nitate electorũ tuorũ. & lȩteris in lȩticia gentis
tuae toto ipso sensu ita contexto. Uisita nos in
salutari tuo. ut uideas in bonitate electorũ tuoꝵ.
ut leteris in lacticia gentis tuae. & lauderis cũ
hereditate tua. Scđm hoc autẽ quod diximus
uisita nos ut uideamus in bonitate electorũ tuoꝵ
& letemur in leticia gentis tuae. consequenter &
hic dici debuit. ut laudemur cũ hereditate tua.

Expanded text:
hujus gentis laetitia, nisi Deus ejus? Cui dicitur, «Exsultahujus gentis laetitia, nisi Deus ejus? Cui dicitur, «Exsultaredime me» : et cui dicitur, «Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine; dedisti laetitiam in cor meum» ; summo scilicet, vero, incommutabili et beatifico bono, quod ipse Deus est. «Ut lauderis cum haereditate tua.» Miror istum versum sic interpretatum in multis esse codicibus, cum sit una atque eadem in tribus his versibus graeca locutio, ut si hoc recte dictum est quod legitur, «Ut lauderis cum haereditate tua;» posset recte dici, «Ut videas in bonitate electorum tuorum, et laeteris in laetitia gentis tuae:» toto ipso sensu ita contexto, «Visita nos in salutari tuo, ut videas in bonitate electorum tuorum, ut laeteris in laetitia gentis tm hoc autem quod diximus, «Visita nos, ut videamus in bonitate electorum tuorum, et laetemur in laetitia gentis tuae;» consequenter et hic dici debuit, «Ut laudemur cum haereditate tua:»
Abbreviated transcription (Latin):
IN LETICIA GENTIS TUAE Idest. ad hoc nos
uisita in salutari tuo. ut uideamus in bonitate
electorũ tuorũ. & lȩtem᷑ in lȩticia gentis tuȩ
Quod autẽ hic positũ est in bonitate. alii codices.
habent in suauitate. sicut illud qm̃ bonus. alii ha¬
bent qm̃ suauis. Id ipsũ autẽ uerbũ in greco est
quod & alibi legitur. dñs dabit suauitatẽ. quam
& aliqui inter pretati sunt bonitatẽ. aliqui benig¬
nitatem. Sed quid est uisita nos. ut uideamꝰ in bo¬
nitate electorũ tuorũ idest in ea bonitate quã
prestas electis tuis. nisi ut non remaneamus ceci sicut
qũa exhib& uel donat electis suis: Sicut salus uultꝰ
nos in salutari tuo. ad uidendũ idest ut uideamus
in bonitate electorũ tuorũ ad lȩtandum idest ut
lȩtemur in leticia gentis tuae. Unam gentẽ intel¬
ligere debeinus uniuersũ semen abrabae. sed fili¬
os promissionis non carnis. Hi ergo quorũ uox est.
optant eiusdem gentis habere lacticiam. Et quȩ

Expanded text:
in laetitia gentis tuae:» id est, ad hoc nos in laetitia gentis tuae:» id est, ad hoc nos visita in salutari tuo, ut videamus in bonitate electorum tuorum, et laetemur in laetitia gentis tuae. Quod autem habent, «in suavitate:» sicut illud, «Quoniam bonus;» alii habent, «Quoniam suavis.» Idipsum autem verbum in graeco est, quod et alibi legitur, «Dominus dabit suavitatem» : quam et aliqui interpretati sunt bonitatem, aliqui benignitatem. Sed quid est, «Visita nos, ut videamus in bonitate electorum tuorum,» id est, in ea bonitate quam praestas electis tuis; nisi ut non remaneamus caeci, sicutquam exhibet vel donat electis suis: sicut «Salus vultus «nos in salutari tuo, ad videndum,» id est ut videamus, «in bonitate electorum tuorum; ad laetandum,» id est ut laetemur, «in laetitia gentis tuae.» Unam gentem Dei intelligere debemus universum semen Abrahae; sed filios promissionis, non carnis. Hi ergo, quorum vox est, optant ejusdem gentis habere laetitiam. Et quae
Abbreviated transcription (Latin):
pero tempus iusticiam faciam. quia om̃i tempore
sequit᷑ oratio MEMENTO NR̃I DÑE INBENE¬
PLACITO PODULI TUI. Idest. ut in eis simus in
quibus bene placitũ est tibi. quia non in om̃ibus
illis beneplacitũ est dõ. UISITA NOS IN SaLU¬
TARITUO. Ipse est enĩ saluator in quo petcata
dimittuntur & animȩ sanantur. ut possuit
custodire iudiciũ & facere iusticiam. quos cum
beatos esse intelligerent qui haec loquuntur.
hoc sibi consequenter orando petunt. De ista sa¬
lutari alibi dicit᷑. Ut cognoscamus in terra uiam
tuam. Et quasi quȩ reremus in qua terra. secutũ
est in om̃ibus gentibus. Rursũ quasi quȩ reremꝰ
quam uiam. secutũ est. salutare tuũ. De illo
qui ppe dixit sẏmeon senex. qm̃ uiderunt oculi
mei salutare tuum: Qui de se ipso diait. ego sũ
uia ueritas. Uisita ergo nos in salutari tuo. hoc
est in xp̃otuo. AD UIDENDUM IN BORNTA¬
TE ELECTORUM TUORUO. AD LETANDUM

Expanded text:
pero tempus, justitiam faciam; quia omni tempore pero tempus, justitiam faciam; quia omni tempore sequitur oratio, «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui:» id est, ut in eis simus in quibus beneplacitum est tibi; quia non in omnibus illis beneplacitum est Deo. «Visita nos in salutari tuo.» Ipse est enim Salvator, in quo peccata dimittuntur, et animae sanantur, ut possint custodire judicium, et facere justitiam; quos cum beatos esse intelligerent qui haec loquuntur, hoc sibi consequenter orando petunt. De isto salutari alibi dicitur, «Ut cognoscamus in terra viam tuam:» et quasi quaereremus in qua terra, secutus est, «In omnibus gentibus;» rursum, quasi quaereremus quam viam, secutus est, «Salutare tuum» . De illo quippe dixit Simeon senex, «Quoniam viderunt oculi mei salutare tuum» ; qui de seipso dixit, «Ego sum via» . «Visita» ergo «nos in salutari tuo,» hoc est, in Christo tuo. «Ad videndum in bonitate electorum tuorum, ad laetandum
Abbreviated transcription (Latin):
& illic eiusdem sententiae repeticio uideatur.
Et fortasse propt̃ uicinitatem significationis &iam
alterũ pro altero poni potest. uel iudicium pro
iusticia. uł iusticia pro iudicio. Tamen si proprie
dicantur aliquid interesse non dubito. Ut uidi¬
cium custodire dicatur qui recte iudicat. iusti¬
ciam uero facere qui recte agit. Nec absurde
existimo in telligi scđm illud quod dictum est.
quousq iusticia conuertatur in iudiciũ. & iam hic
eos dictos beatos qui iudicium custodiuit infide:
iusticiam faciunt in opere. Ueni& enĩ tempus
ut iudiciũ quod modo custoditur in fide: &iam
excerceatur in opere. cum iusticia conuersa fu¬
erit in udiciũ. Idest. cum acceperint iusti po¬
testatem iudicandi eos recte. aquibus iodo ñ.
recte iudicantur. Unde alibi ipsũ corpus xxp̃i
intelligit᷑ dicere. cum accepero tempus. ego iusti¬
cias iudicabo. suod uerbũ euerbo magis diceretur.
acquitates iudicabo. Non autẽ dicer& cũ acce¬

Expanded text:
et illic ejusdem sententiae repetitio videatur. et illic ejusdem sententiae repetitio videatur. Et fortasse propter vicinitatem significationis etiam alterum pro altero poni potest, vel judicium pro justitia, vel justitia pro judicio: tamen si proprie dicantur, aliquid interesse non dubito, ut judicium custodire dicatur qui recte judicat, justitiam vero facere qui recte agit. Nec absurde existimo intelligi secundum illud quod dictum est, «Quousque justitia convertatur in judicium,» etiam hic eos dictos beatos qui judicium custodiunt in fide, justitiam faciunt in opere. Veniet enim tempus ut judicium quod modo custoditur in fide, etiam exerceatur in opere, cum justitia conversa fuerit in judicium, id est, cum acceperint justi potestatem judicandi eos recte, a quibus modo non recte judicantur. Unde alibi ipsum corpus Christi intelligitur dicere, «Cum accepero tempus, ego justitias judicabo» . Quod verbum e verbo magis diceretur, Aequitates judicabo. Non autem dixit, Cum acce
Abbreviated transcription (Latin):
Idest cũ auditȩ fucrint: facere om̃s quiꝰ est idoneus :¬
BEATIOUI CUSTODIUMT IUDICIGM ET Fa¬
CIUNT IUSTICIAM IN ooni teMeors.
Utiq ex quo incipiunt & uiuunt in tempore.
Qui enĩ ꝑseuerauerit usq in finẽ saluus erit.
Potest autẽ uideri eiusdem sententiae repetitio.
ut hoc sit facere iusticiam quod est custodire
iudicium. ut &iam in superiore uersu subaudi
in om̃i tempore sicut in posteriore subdit᷑ beati.
& redditis quae subaudiunt᷑: ita dicant᷑. Beati
qui custodiunt iudiciũ in om̃i tempore. beati
qui faciunt iusticũ in om̃i tẽpore. Sed nisi aliquid¬
inter ess& inter iudicium & iusticiam. non in alio
psalmo diceretur. quousq iusticia conuertatur in
iudicium. Amat quidẽ scriptura ista duo sumul
ponere. sicuti est. iusticia & iudiciũ directio se¬
dis eius. Et illud. Et educ& sicut lumen iusti¬
ciam tuã. & iudicium tuũ sicut meridiem. cum

Expanded text:
id est, cum auditae fuerint, facere omnes quis est idoneusid est, cum auditae fuerint, facere omnes quis est idoneusui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore:» utique ex quo incipiunt et vivunt in tempore. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Potest autem videri ejusdem sententiae repetitio, ut hoc sit facere justitiam, quod est custodire judicium: ut etiam in superiore versu subaudiatur, «in omni tempore;» sicut in posteriore subauditur, «beati;» et redditis quae subaudiuntur, ita dicatur, «Beati qui custodiunt judicium» in omni tempore, beati qui «faciunt justitiam in omni tempore.» Sed nisi aliquidinteresset inter judicium et justitiam, non in alio psalmo diceretur, «Quousque justitia convertatur in judicium» . Amat quidem Scriptura, ista duo simul ponere: sicuti est, «Justitia et judicium directio sedis ejus» ; et illud, «Et educet sicut lumen justitiam tuam, et judicium tuum sicut meridiem» ; cum
Abbreviated transcription (Latin):
nomine scõ eius. hoc sit psallite ei. Huic quippe
semini & iam ipse dñs dicit. Luceant opera ur̃a
coram hominibus: ut uideant bona facta ur̃a. &
glorificent patrẽ urm qui i caelis est. Hlic ergo
ipsa dĩ prȩcepta cousiderans. quorũ preceptorum
opera laudes sunt eius qui operatur in suis. ait.
Quis loquetur potentias dñi. Im̃ haec ineffabi¬
liter operatur : Iuis auditas faci& om̃s laudes eius.
ldest quis cum audierit facit om̃s laudes eius. quȩ
sunt opera prȩceptorum cius: Quia in quantum
fiunt. & si non om̃a quae audita sunt fiunt: ille
laudandus est qui operatur in nobis. & uelle &
operari pro bona uoluntate. Ideo cum posset
dicere om̃a mandata eius. uel om̃a opera manda¬
torũ eius. maluit dicere laudes eius. quia ut dic¬
tum est in quantũ fiunt ipse laudandus est. Quas
tamen laudes quis uam sufficit auditas facere :

Expanded text:
nomine sancto ejus» ; hoc sit, «Psallite ei.» Huic quippe nomine sancto ejus» ; hoc sit, «Psallite ei.» Huic quippe semini etiam ipse Dominus dicit: «Luceant opera vestra coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est» . Hic ergo ipsa Dei praecepta considerans, quorum praeceptorum opera laudes sunt ejus qui operatur in suis, ait, «Quis loquetur potentias Domini?» quoniam haec ineffabiliter operatur. Quis «auditas faciet omnes laudes ejus?» id est quis cum audierit, facit omnes laudes ejus? quae sunt opera praeceptorum ejus. Quia in quantum fiunt, etsi non omnia quae audita sunt fiunt, ille laudandus est, «qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate» . Ideo cum posset dicere, Omnia mandata ejus, vel, omnia opera mandatorum ejus; maluit dicere, «laudes ejus:» quia, ut dictum est, in quantum fiunt, ipse laudandus est. Quas tamen laudes, quisnam sufficit auditas facere?
Abbreviated transcription (Latin):
ricordiam eius exposcit. quis inquit loquet̾ poten¬
tias dĩ : AU DITAS FACIET OÕS LAUDESCIOS
Subaudiendũ est quod supradictũ est ꝰ ut & iam
ista sententia ita sit plena. quis auditas faci& om̃s
laudes : Id est quis nam sufficiat auditas facere
om̃s laudes eius: Auditas faci& dixit. id est faci&
ut audiantur. Ostendens ita loquendas potentias
dñi & laudes eius. ut prȩdicentur audientibus.
Sed quis potest om̃s: An forte quia sequit᷑ beati
qui custodiunt iudiciũ & faciunt iusticiam in
om̃i tempore : eas dixit laudes eius quae intelligunt᷑
opera eius. in preceptis cius. Ds̃ est eiũ ait aposto¬
lus. qui operat᷑ in uobis. Et dictũ est semini abra
hae. cantate ei & psallite ei. Quod intelleximꝰ ita
dictũ. ac si diceret᷑. bona in eius laudẽ & dicite
& facite. Quib duobus uerbis idest cantandi &
psallendi conuenire. duos consequentes uersus. ut
quod dictũ est. narrate om̃a mirabilia eius. hoc sit
cantate ei. Quod uero dictũ est laudam ini in

Expanded text:
loquetur potentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus?» Subaudiendum est quod supra dictum est, ut etiam ista sententia ita sit plena, Quis «auditas faciet omnes laudes ejus?» id est, quisnam sufficiat auditas facere omnes laudes ejus? «Auditas faciet,» dixit, id est faciet, ut audiantur; ostendens ita loquendas potentias Domini et laudes ejus, ut praedicentur audientibus. Sed quis potest omnes? An forte quia sequitur, «Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore,» eas dixit laudes ejus, quae intelliguntur opera ejus in praeceptis ejus? «Deus est enim,» ait Apostolus, «qui opntate ei, et psallite ei:» quod intelleximus ita dictum, ac si diceretur, Bona in ejus laudem et dicite, et facite. Quibus duobus verbis, id est, cantandi et psallendi, convenire duos consequentes versus, ut quod dictum est, «Narrate omnia mirabilia ejus;» hoc sit, «Cantate ei:» quod vero dictum est, «Laudamini in
Abbreviated transcription (Latin):
letandũ in leticia gentis tuȩ. ut lauderis cũ here¬
ditate tua. Non enĩ de gentibus solas congregat
oues quac perierunt domus isrł. sed eas & iam quae
non sunt de illo ouili. ut sit unus grex ut dictũ
est & unus pastor. ludei uero cũ putant ad suum
regnũ uisibile istam ꝑtinere propbetiã. quia spe
in uisibiliũ bonorũ gaudere non norunt. in laque¬
os illius ruituri sunt de quo dñs ait. Ego ueni
in nomine patris mei& non suscepistis me. alius
ueni& in nomine suo hunc suscipietis. De quo a¬
postolus paulus dicit. Quia reuelabitur homo
peccati filius interitus qui aduersatur & suꝑ extol
litur suꝑ omne quod dicitur ds̃ aut qͦd colit̾. ita
ut in templo dĩ sedeat. ostentans se tãquã sit ds̃.¬

Expanded text:
laetandum in laetitia gentis tuae, ut lauderis cum haerelaetandum in laetitia gentis tuae, ut lauderis cum haereditate tua.» Non enim de Gentibus solas congregat oves quae perierunt domus Israel , sed etiam eas quae non sunt de illo ovili; ut sit grex unus, ut dictum est, et unus pastor. Judaei vero cum putant ad suum regnum visibile istam pertinere prophetiam, quia spe invisibilium bonorum gaudere non norunt; in laqueos illius ruituri sunt, de quo Dominus ait: «Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me; alius veniet in nomine suo, hunc suscipietis» . De quo apostolus Paulus dicit, «Quia revelabitur homo pecclitur supra omne, quod dicitur Deus aut quod colitur, ita ut in templo dei sedeat, ostentans se tamquam sit D
Abbreviated transcription (Latin):
sanitates. Ideo & hic cũ dixiss& & dedit eos in mi¬
sericordias in conspecta om̃ium qui cęperant cos.
tãquã ciectis dęmonus qui cęperant. fit oratio ut
CONFITEAMUR NOMnI SC̃Õ TOO ET OLO¬
RΙΕMΟR INLAUDETΟΛ Deinde breuiter
subiecit ipsam laudem. BENE DICTUS DÑS
OS ISRATEL. ASECULO ET USQUE IN SCłO.
Quod intelligimus ab aeterno usq in aeternum.
quia sine fine laudabitur abeis de quib: dicitur.
Beati qui habitant in domo tua. in saecula scłoꝵ
laudabunt te. Ipsa est tercia consũmatio cor¬
poris xp̃i. eiectis de monis & perfectis sanitatib
usq ad ipsius corporis in mortalitatẽ. regnũ sem¬
piternũ perfecte laudantiũ quia ꝑfecte aman¬
tium. ꝑfecte autẽ amantiũ quia facie ad faciem
contemplantiũ. Iunc enĩ ꝑficietur quod in pri¬
mordio psalmi huius oratũ est. memento nostri
dne in bene placito populi tui. uisita nos in salutari
tuo ad uidendũ in bonitate electorũ tuorũ. ad

Expanded text:
dixisset, «Et dedit eos in misericordias, in conspectu omnium qui ceperant eos;» tanquam ejectis daemoniis qui ceperant, fit oratio ut confiteamur nomini sancto tuo, et gloriemur in laude tua.» Deinde breviter subjecit ipsam laudem, «Benedictus Dominus Deus Israel, a saxeculo et usque in saeculum:» quod intelligimus, ab aeterno usque in aeternum; quia sine fine laudabitur ab eis de quibus dicitur, «Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te» . Ipsa est tertia consummatio corporis Christi, ejectis daemoniis et perfectis sanitatibus, usque ad ipsius corporis immortalitatem, regnum sempiternum perfecte laudantium, quia perfecte amantium: perfecte autem amantium, quia facie ad faciem contemplantium. Tunc enim perficietur quod in primordio psalmi hujus oratum est: «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui; visita nos in salutari tuo, ad videndum in bonitate electorum tuorum, ad
Abbreviated transcription (Latin):
scđm operationẽ satanę. in om̃i uirtute & signis
& ꝓdigus mendatu. & in om̃i seductione iniquita¬
tis. his qui pereunt. proeo quod dilectionẽ caritatis
non receperunt ut salui fierent. Et ideo mittit
illis ds̃ operationẽ erroris. ut credant mendatio. &
uidicent᷑ om̃s qui non crediderunt ueritati sed con

Expanded text:
ationem Satanae, in omni virtute et signis et prodigiis mendacii, et in omni seductione iniquitatis his qui pereunt, pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, et ideo mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio et judicentur omnes qui non crediderunt verita
Abbreviated transcription (Latin):
cimus ne nos inferas in tẽp̃tationẽ. sed libera nos
amalo. His itaq inimicis eiectis perficit dñs ap̃c n
sanitates in corpore. cui caput est ipse saluator
corporis. ut in coipso corpore suo tercia consum¬
metur. Sic enĩ di&̃. Ecce eicio de monia &
sanitates ꝑficio hodie & cras. & tercia consũ mor.
Idest ꝑficior occurrentib om̃ibus nobis in uirũ¬

Expanded text:
cimus, «Ne nos inferas in tentationem, sed libera nos cimus, «Ne nos inferas in tentationem, sed libera nos a malo» . His itaque inimicis ejectis, perfecit Dominus Christus sanitates in corpore, cui caput est ipse Salvator corporis , ut in eo ipso corpore suo tertia consummetur. Sic enim dixit, «Ecce ejicio daemonia, et sanitates perficio hodie et cras, et tertia consummor» ; id est, perficior
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitatẽ cuius lapis angularis est xp̃c. quiduos
condidit in se. in unum nouũ hominem faciens
pacẽ. Quae dies ex die ueniens euuangelizauit eis.
qui erant prope. & cis qui erant longe faciens utraq
unũ. & ad ducens alias oues quae non sunt de hoc
ouili. ut sit unus grex & unus pastor. Ita dedit ds̃
in misericordias prȩdestinatos suos. quia non uolentis
neq currentis sed miserentis est dĩ. In conspectu
om̃ium qui cęperant eos. Hi ergo in imici diabolus
& angeli eius. captiuauerant predestinatos in dei
regnũ & gloriã. a redẽptore autẽ nro foras missi.
qui dominari infidelibus solebant intrinsecus: fide¬
les obpugnant extrinsecus Sed obpugnant non
expugnant eos. qui ad prebendunt turreͥm for¬
titudinis a facie inimici. Ut autẽ oppugnent. ⁊ͣ¬
sentiunt in nobis esse infidelitatis reliquias propt̃
quas dicimꝰ. Dimitte nobis debita nra. ꝓpt̃ quas di¬

Expanded text:
captivitatem: cujus lapis angularis est Christus, qui duos captivitatem: cujus lapis angularis est Christus, qui duos condidit in se, in unum novum hominem, faciens pacem, quam dies ex die veniens evangelizavit eis qui erant prope, et eis qui erant longe, faciens utraque unum ; et adducens alias oves quae non sunt de hoc ovili, ut sit unus grex et unus pastor . Et ita Deus «dedit in misericordias» praedestinatos suos; quia «non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei» : «in conspectu omnium qui ceperant eos.» Hi ergo inimici, diabolus et angeli ejus captivaverant praedestinatos in Dei regnum et gloriam: a Redemptore autem nostro foras missi qui dominari infidelibus solebant intrinsecus, fideles oppugnant extrinsecus. Sed oppugant, non expugnant eos qui apprehendunt turrem fortitudinis a facie inimici . Ut autem oppugnent, sentiunt in nobis esse infirmitatis reliquias, propter quas dicimus, «Dimitte nobis debita nostra;» propter quas di
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitatẽ. Ibi eĩ dicitur. cantate dño canticum
nouũ. Et ne existunes ad uideorũ populũ tantũ¬
modo ꝑtinere. cantate inquit dño om̃is terra: can¬
tate dño beuedicite nomen eius. nuntiate uel poti¬
us bene nuntiate. immo ut ipsũ uerbũ quod in
greco positũ est transferam euuangelizate diem
ex die salutare eius. Hinc enĩ euuangeliũ nuncu¬
patũ est. in quo annuntiat᷑ dies ex die dñs xp̃c.
lumen ex lumine. filius ex patre. Hoc est enĩ
& salutare eius. quia salutare dĩ xp̃c est. sicut &
superius iam de monstrauimus. Annuntiate in
gentibus głam eius. in om̃ibus populis mirabilia eius.
Qm̃ magnus dñs & laudabilis ualde terribilis ẽ. suꝑ
om̃s deos. qm̃ om̃s di gentiũ demonia. Isti ergo ini¬
mici cũ rege suo diabolo. captiuũ tenebant popu¬
lũ dĩ. De qua captiuitate cũ redimimur. & princeps
huius inundi dimittit᷑ foras. aedificat᷑ domͦ post

Expanded text:
captivitatem:» ibi enim dicitur, «Cantate Domino canticum captivitatem:» ibi enim dicitur, «Cantate Domino canticum novum.» Et ne existimes ad Judaeorum populum tantummodo pertinere: «Cantate,» inquit, «Domino, omnis terra; cantate Domino, benedicite nomen ejus, annuntiate,» vel potius, «bene nuntiate,» imo ut ipsum verbum quod in graeco positum est, transferam, «evangelizate diem ex die, salutare ejus.» Hinc enim Evangelium nuncupatum est, in quo annuntiatur dies ex die, Dominus Christus, lumen ex lumine, Filius ex Patre. Hoc enim est et «salutare ejus;» quia salutare Dei Christus est, sicut et superius jam demonstravimus . «Annuntiate in gentibus gloriam ejus, in omniQuoniam magnus Dominus et laudabilis valde, terribilis est super omnes deos: quoniam omnes dii Gentium daemonia» . Isti ergo inimici cum rege suo diabolo captivum tenebant populum Dei. De qua captivitate cum redimimur, et princeps hujus mundi mittitur foras, aedificatur domus post
Abbreviated transcription (Latin):
propriũ donũ hab& adõ. alius sic alius autem sic.
Dedit ergo eos in misericordias. IN CORSBEC¬
TU OMNIUO QUICEPERΑNT EOS Age nunc
quisquis haec legis. & grãm dĩ qua in aeternam ui
tolicis litteris. in propheticis autẽ scrutando cog¬
noscis & uetus testamentũ in nouo reuelatũ. in
uetere nouũ uelatũ uides. Recole quẽ dixerit.
a postolus paulus principẽ potestatis aeris. qui ope¬
rat᷑ in filiis infidelitatis. Et illud ubi ait de quibus¬
dã. ut resipiscant de diaboli laqueis captiuati ab ipso
cũ expellens de fideliũ cordib ait. Nunc princeps
huius inundi missus est foras. Et ipsius qͥdem aposto¬
li dicentis. Qui eruit nos de potestate tenebrarũ
& transtulit in regnũ filii caritatis suȩ. Hec atque
huius modi ratiocinatus intende animũ & in litteras
ueteris testamenti. & uide quid cantet᷑ in eo psalmo
cuius est citulus. quando domus aedificabatur post

Expanded text:
proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic . proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic . «Dedit» ergo «eos in misericordias, in conspectu omnium qui ceperant eos.» Age nunc, quisquis haec legis, et gratiam Dei, qua in aeternam vittolicis Litteris, in propheticis autem scrutando cognoscis, et Vetus Testamentum in Novo revelatum, in Vetere Novum velatum vides; recole quem dixerit apostolus Paulus principem potestatis aeris, «qui operatur in filiis infidelitatis» , et illud ubi ait de quibusdam, «ut resipiscant de diaboli laqueis, captivati ab ipso Christi, ubi eum expellens de fidelium cordibus ait, «Nunc princeps hujus mundi missus est foras» ; et ipsius itidem Apostoli dicentis, «Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae» . Haec atque hujusmodi ratiocinatus, intende animum et in litteras Veteris Testamenti, et vide quid cantetur in eo psalmo cujus est titulus, «Quando domus aedificabatur post
Abbreviated transcription (Latin):
cretissimi immutabilitate disposuit. qua suis quȩq.
tẽporib agnita & p̾sentia facit. & futura iam fecit.
Et adhec quis idoneus: Audiamꝰ itaq scripturam
humiliter excelsa dicentẽ. cũ & paruulis nutriendis
sumenda porrigit. & mai orib excercendis ꝑscru¬
tanda ꝓponit. Et uidit cũ tribularent᷑. cũ audir&
orationẽ eorũ. & memor fuit cestamenti sui.
Utiq cestam̃ti aeterni quod disposuit ad abrabam.
non ueteris qͦd ab olet᷑. sed noui quod etiã in uete¬
÷ re abscondit᷑. Et pęnituit eũ scđm multitudinẽ
misđiae suae. Hoc fecit quod disposuerat. sed con¬
tribulatis & orantib se id concessurũ esse presciue¬
rat. quia & ipsa oratio eorũ cũ ad huc non ess& sed
futura ess& dm̃ proculdubio non latebat. ET dE¬
dit eos in ons e ricoroias: Ut essent .ñ. uasa
irae. sed uasa miscđae. Ideo autẽ puto pluraliter
misericordias dictas in quas eos dedit. quia unusqͥsq

Expanded text:
cretissimi immutabilitate disposuit, qua suis quaeque cretissimi immutabilitate disposuit, qua suis quaeque temporibus agnita, et praesentia facit, et futura jam fecit. Et ad haec quis idoneus? Audiamus itaque Scripturam, humiliter excelsa dicentem, cum et parvulis nutriendis sumenda porrigit, et majoribus exercendis perscrutanda proponit. «Et vidit cum tribularentur, cum audiret orationem eorum; et memor fuit testamenti sui:» utique testamenti aeterni «quod disposuit ad Abraham,» non veteris quod aboletur, sed novi quod etiam in vetere absconditur. «Et poenituit eum secundum multitudinem misericordiae suae.» Hoc fecit quod disposuerat, sed contribulatis et orantibus se id concessurum esse praesciverat; quia et ipsa oratio eorum, cum adhuc non esset, sed futura esset, Deum procul dubio non latebat. dit eos in misericordias.» Ut essent non vasa irae, sed vasa misericordiae . Ideo autem puto pluraliter misericordias dictas, in quas eos dedit, quia unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
quasi priuate. Gloriosissima quippe illa ciuitas adepta
ꝓmissã hereditatẽ. in qua nullus moriet᷑. nullus
oriet᷑. non habebit ciues qui singuli gaudeant suis
rebus. quia ds̃ erit om̃a in om̃ibus. Cuius societatt̃
quisquis in hac peregrinatione fideliter & fla¬
granter desiderauerit. assuescit priuatis p̃ferre
cõmunia. non sua quęrendo sed quae iħu xxp̃i. ne
sibi sapiens & sibi consulens ex acerb& dm̃ consilio
consiliũ. cuius in tẽptationibus precatur auxiliũ
lta erit & humilis in confessionib suis: ne fiat istorũ
debat᷑. Et apud dim̃ quidẽ dispositȩ fixa sunt om̃a
nec aliud facit quasi consilio repentino qͦd.ũ ex eter¬
nitate se facturũ esse presciuit. sed in creaturae
temporalib motibus quam gubernat mirabiliter
ipse ñ. tẽporaliter motus quasi repentina uoluntate
facere dicit᷑. qͦd ordinatis rerũ causis consilii sui se¬

Expanded text:
quasi privatae. Gloriosissima quippe illa civitas adepta quasi privatae. Gloriosissima quippe illa civitas adepta promissam haereditatem, in qua nullus morietur, nullus orietur, non habebit cives qui singuli gaudeant suis rebus, quia Deus erit omnia in omnibus . Cujus societatem quisquis in hac peregrinatione fideliter et flagranter desideraverit, assuescit privatis praeferre communia, non sua quaerendo, sed quae Jesu Christi: ne sibi sapiens et sibi consulens, exacerbet Deum consilio consilium, cujus in tentationibus precatur auxilium. Ita erit et humilis in confessionibus suis, ne fiat istorum debatur. Et apud Deum quidem disposita et fixa sunt omnia; nec aliud facit quasi consilio repentino, quod non ex aeternitate se facturum esse praescivit: sed in creaturae temporalibus motibus, quam gubernat mirabiliter, ipse non temporaliter motus, quasi repentina voluntate facere dicitur quod ordinatis rerum causis consilii sui se
Abbreviated transcription (Latin):
quidam inter pr&es nr̃i iram ponere in eo quod
grecus hab& thnmos. sed quidã irã posuerunt
quidam uero indignationẽ quidam animũ inter¬
pretati sunt. Quodlib& autẽ horũ dicat᷑: ꝑturba n¬
tio non cadit in dm̃ sed de consuetudine trans¬
latũ potentiam uindicandi hoc nomen accepit.
ET ABOMINATOS EST TEREDITATẼ SUÃ
ET TRADIDIT EOS IN MANUS GENTIUO :
ETDOMINATI SUNT EORŨ QUI ODERANT
COS. ET TRIBULAUERUNT EOS IMIONCI
torum. et nU miltati sotit sos mani¬
GOS EORUM. Quando eos hereditatẽ dĩ uocauit¬
mimicorũ. Deniq sequit᷑. SEPE LIBERAUIT
eos. IPSI AUTẼ EXACERBAUERUNT EUM
IN CONSILIO SUO. Hoc est quod superius ait. non
sustinuerunt consilium eius. Perniciosũ autem est:
consiliũ hominis ipsi homini. quo ea quęrit quȩ sua
sunt. non quae dĩ sunt. In cuius hereditate quod
ipse nobis est cũ ad fruendũ se p̾bere dignat̾. nullas
paciem̃ cũ sc̃is societatis angustias. dilectionerei nr̃ȩ

Expanded text:
quidam interpretes nostri iram ponere, in eo quod graecus habet θυμὸς: sed quidam posuerunt mentem; quidam vero indignationem, quidam animum interpretati sunt. Quodlibet autem horum dicatur, perturbatio non cadit in Deum; sed de consuetudine translatum, potentia vindicandi hoc nomen accepit. 33. «Et abominatus est haereditatem suam. Et tradidit eos in manus Gentium, et dominati sunt eoeos. Et tribulaverunt eos inimici eorum: humiliati sunt sub manibus eorum. Quando eos haereditatem Dei vocatinimicorum. Denique sequitur: «Saepe liberavit eos.» 34. «Ipsi autem exacerbaverunt eum in consilio suo.» Hoc est quod superius ait, «Non sustinuerunt consilium ejus.» Perniciosum autem est consilium hominis ipsi homini, quo ea quaerit quae sua sunt, non quae Dei sunt . In cujus haereditate, quod ipse nobis est, cum ad fruendum se praebere dignatur, nullas patiemur cum sanctis societatis angustias, dilectione rei nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
nimã meam de morte. oculos meos a lacrimis: pedes
meos a lapfu. Hȩc enĩ inse completa erga se cantat. quis¬
quis huius carniis uinculũ intelligit. Uere quippe
dictũ est. humiliatus sum & saluũ me fecit. Sed & illud
te quidẽ quod exempti sumus recte dicitur iam ẽẽ eo¬
pletũ ut mortẽ intelligamus non crebentium. de qu¬
lib ait. Dimitte mortuos sepelire mortuos suos &

Expanded text:
nimam meam a morte, oculos meos a lacrymis, pedes nimam meam a morte, oculos meos a lacrymis, pedes meos a lapsu.» Haec enim in spe completa erga se cantat quisquis hujus carnis vinculum intelligit. Vere quippe dictum est, «Humiliatus sum, et salvum me fecit:» sed et illurte quidem quod exempti sumus, recte dicitur jam esse completum, ut mortem intelligamus non credentium, de qualibus ait, «Dimitte mortuos se
Abbreviated transcription (Latin):
requies diei sol& : Quȩ tandẽ eius actio est: cuius ui¬
ta requiesc& & mors inquietudo est Ialis ergo actio
deb& eẽ animȩ. quȩ tendat ad quietã securitatem. nonq
augeat inquietũ laborem: qͥm̃ exemit eam de morte. qui
miseretur eius. dint. Uenite ad me om̃s qui laboratis. &
ego uos reficiam. Tollite iugũ meũ suꝑ uos. & dicite ame¬
quia mitis sũ & humilis corde. & inuenietis requiem ani¬¬
mab ur̃is. Iugũ enĩ meũ suaue est: & sarcina mea leuis
est. Mitis itaq & humilis tanquam uiam xm̃ sequens:
deb& eẽ animȩ actio tendentis adrequiẽ. non tam̃ pigra
& desidiosa. ut cursũ consũ m& sicut scriptũ est:̃ inmansu.¬
etudine opera tua ꝑfice. Et enĩ ne mansuetudo ad seg.¬
nitiã duceretur: adiunctũ est: opera tua ꝑfice. Heq
enim sicut in ista uita somnii requies nos reparat ad
actionẽ. sed actiobona ꝑducit ad semꝑ ugilantem re-

Expanded text:
requies dici solet? Quae tandem ejus actio est, cujus virequies dici solet? Quae tandem ejus actio est, cujus vita requies, et mors inquietudo est? Talis ergo actio debet esse animae, quae tendat ad quietam securitatem, non quae augeat inquietum laborem: quoniam exemit eam de morte qui misertus ejus dixit, «Venite ad me, omnes qui laboratis, et ego vos reficiam: tollite jugum meum super voshumilis corde, et invenietis requiem animabus vestris; jugum enim meum suave est, et sarcina mea levis est» . Mitis itaque et humilis, tanquam viam Christum sequens, debet esse animae actio tendentis ad requiem: non tamen pigra et desidiosa; ut cursum consummet, sicut scriptum est, «In mansuetudine opera tua perfice» . Etenim, ne mansuetudo ad segnitiem duceretur, adjunctum est, «Opera tua perfice.» Neque enim sicut in ista vita somni requies nos reparat ad actionem; sed actio bona perducit ad semper vigilantem q
Abbreviated transcription (Latin):
in uocarem. Quis enĩ eũ inuocauit. nisi quem priuis ille
uocauit : Hinc ergo primũ misericors. iustus autem
quiꝰ flagellat : & iterũ miseretur. quia recipit. Ela-¬
gellat enĩ om̃em filiũ quẽ accipit. nec tam mihi ama¬
rũ eẽ deb& quod flagellait. quam dulce quod recipit:
Quomodo enĩ non flagell&. custodiens pariuilos dñs qͦs
grandes quęrit heredes: Quis enĩ est filius. cui nond&
disciplinã pater eius. Humiliatus sum & saluum me
fȩcit. Saluum me fȩcit quia humiliatus sum. non enim
poenalis sed salutatis dolor est: quem secando medicus fac̃
benefecit tibi. Non meritis aut uirib tuis. sed qm̃ dñs
benefecit tibi. Qm̃ exemit inquit animã meã amorte.
Misera res est carissimi. quod cum dixiss& in requiem con¬
uertendã animã suã qm̃ benefecit ei dñs: subietit. qm̃
exemit animã meã a morte. Nonne magis in morte

Expanded text:
invocarem: quis enim eum invocavit, nisi quem ipse prior invocarem: quis enim eum invocavit, nisi quem ipse prior vocavit? Hinc ergo primum «misericors. Justus» autem, quia flagellat; et iterum «miseretur,» quia recipit: flagellat enim omnem filium quem recipit, nec tam mihi amarum debet esse quod flagellat, quam dulce quod recipit. Quomodo enim non flagellet, «Custodiens parvulos Dominus,» quos grandes quaerit haeredes? quis enim est filius cui non det disciplinam pater ejus ? «Humiliatus sum, et salvum me fecit.» Salvum me fecit, quia humiliatus sum: non enim poenalis, sed salutaris dolor est quem secando medicus facit.benefecit tibi:» non meritis, aut viribus tuis; sed «quoniam Dominus benefecit tibi. Quoniam exemit,» inquit, «animam meam a morte.» Mira res est, charissimi, quod cum dixisset in requiem convertendam animam suam, quoniam benefecit ei Dominus; subjecit, «Quoniam exemit animam meam