comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rũlibet tanqͣm maccessibiles ani¬
mos. ꝑ conuenientiũ ꝑsonarũ int̾¬
positionẽ ambitionis arte ꝑtingt̃.
i gͦ ipsa ꝑuentio usitate dicit᷑ ꝑ
alios fieri. quantomag̾ accessus ꝑ
alios fieri potest. qui plerũq infea
ꝑuentionẽ remanet. quando potu¬
erit quisq plurimũ quide acced̾e.
s tamen ñ potuerit ꝑuenire. as¬
Ion gͦ absurde matheus etiã quod
uulgo potest intelligi ꝑ alios fac¬
to accessu centurionis ad dñm. com¬
pendio dicere uoluit: accessit ad eũ
centurio. Ueruntam̃ ñ negligent̾
intuenda ẽ. etiam sancti eugłistę
altitudo misticȩ locutionis. scđ̾m
quã scriptũ est in psalmo. Accedi¬
te ad eum &e illuminamini. srom¬
de qͥa fidem centurionis qua uere
acceditur ad iħm. ipse ita laudauit
ut diceret. ñ inueni tantã fidem
in isrł: ipsum potus accessisse ad
xp̃m dicere uoluit prudens eugłista
qͣm illos ꝑ quos uerba sua miserat.

Expanded text:
rumlibet tamquam inaccessibiles anirumlibet tamquam inaccessibiles animos per conuenientium personarum interpositionem ambitionis arte pertingunt. si ergo ipsa peruentio usitate dicitur per alios fieri, quanto magis accessus per alios fieri potest, qui plerumque infra peruentionem remanet, quando potuerit quisque plurimum quidem accedere, sed tamen non potuerit peruenire! non ergo absurde Mattheus etiam quod uulgo possit intellegi per alios facto accessu centurionis ad dominum conpendio dicere uoluit accessit ad eum centurio. Yerum tamen non neglegenter intuenda est etiam sancti euangelistae altitudo mysticae locutionis, secundum quam scriptum eat in psalmo: accedite ad eum et inluminamini. proinde quia fidem centurionis,. qua uere acceditur ad Iesum, ipse ita laudauit, ut diceret non inueni tantam fidem in Israhel, ipsum potius accessisse ad Christum dicere uoluit prudens euangelista quam illos per quos uerba sua miserat.
Abbreviated transcription (Latin):
sit ad eum centurio amicos dicens
Dñe noli uexari: ñ enim dignus sum
ut sub dectũ meũ intres: ꝓpter quod
& me ipsum ñ sum dignum arbitra¬
tus ut uenirẽ ad te. s dic uerbo et
sanabitur puer m̃s. Si enĩ hoc ita
gestum ẽ. quomͦ erit uerũ qd̾ matħs
narrat. accessit ad eum qͥdam centu¬
rio. cum ipse ñ accesserit s amicos
miserit: nisi diligenter adũtentes
intelligamus. matħm ñ om̃imodo
deseruisse usitatũ morẽ loquendi. a¬
Non solum enĩ dicere solemus accessis¬
se aliquẽ. etiã anteꝗͣ ꝑueniat illuc
quo dicitur accessisse. unde etiã dici¬
mus parũ accessit uł multũ acces¬
sit. eo quo appetit ꝑuenire: uerum
etiã ipsam ꝑuentionẽ cuiꝰ adipiscen¬
di causa acceditur dicimꝰ plerumq
factã: & si eum ad quẽ ꝑuenit non
uideat ille qui ꝑuenit. cũ ꝑ amicũ¬
puenit ad aliquẽ. cuiꝰ ei fauor est
necessarius. Quod ita tenuit con¬
suetudo: ut iam etiam uulgo ꝑuen¬
tores appellent᷑: qui potentiũ quo¬

Expanded text:
cos dicens: domine, noli uexari; non enim dignus sum, ut sub tectum meum intres, propter quod et me ipsum non sum dignum arbitratus, ut uenirem ad te; sed dic uerbo et sanabitur puer meus. si enim hoc ita gestum est, quomodo erit uerum quod Mattheus narrat accessit ad eum quidam centurio, cum ipse non accesserit, sed amicos miserit, nisi diligenter aduertentes intellegamus Mattheum non omni modo deseruisse usitatum morem loquendi? non solum enim dicere solemus accessisse aliquid, etiam antequam perueniat illuc quo dicitur accessisse — unde etiam dicimus \'parum accessit\' uel \'multum accessit eo quo appetit peruenire —, uerum etiam ipsam peruentionem, cuius adipiscendi causa acceditur, dicimus plerumque factam, etsi eum ad quem peruenit non uideat ille qui peruenit, cum per amicuruenit ad aliquem, cuius ei fauor est necessarius. quod ita tenuit consuetudo, ut iam etiam uulgo peruentores appellentur qui potentium quo
Abbreviated transcription (Latin):
ad terrã nauib secutos fuisse. Unde
intelligendu ẽ hoc pͥmo ẽẽ factum.
qd̾ lucas insimuat. nec t̃c eos a dño
uocatos: s tantũ petro fuisse p̃dictũ.
qd̾ homines eẽt capturus. Quod ñ
ita dictũ est: quasi iam pisces ñqͣm
eẽt capturus. Nam &e post resurre¬
ctionẽ dñi legimus eos ẽẽ piscatos.
Dictũ est gͦ qd̃ deinceps capturus cẽt
bomines: ñ dictum ẽ qd̾ iam ñ eẽt
capturus pisces. Unde datur locus
intelligere. eos ad capturã piscium
ex more remeasse: ut postea fieret
qd̾ matħs & marcus narrant. qñdo
eos binos uocauit. & ipse uissit ut
eũ sequerent᷑. pͥmo duob Petro et
bedei. Tunc enĩ ñ subductis ad der¬
ram nauib tanqͣm cura redeundũs
ita eum secuti sunt: tanqͣm uocantẽ
ac iubentẽ ut sequerent᷑. xuiii.

Expanded text:
ad terram nauibus secutos fuisse. unde ad terram nauibus secutos fuisse. unde intellegendum est hoc primo esse factum quod Lucas insinuat, nec tunc eos a domino uocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum, quod homines esset capturus. quod non ita dictum est, quasi iam pisces numquam esset capturus; nam et post resurrectionem domini legimus eos esse piscatos. dictum est ergo, quod deinceps capturus esset homines; non dictum est, quod iam non esset capturus pisces. unde datur locus inteex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit, et ipse jussit ut eum sequerentur; primo duobus Petro et filiis. Tunc enim non subductis ad terram navibus tanquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tanquam vocantem ac jubentem ut sequerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorat. Ipse quippe paulopost
ait. Et descendens cum illis. stetit in
loco campestri et turba discipłoꝵ euis:
& multitudo copiosa plebis. Non uti¬
q diceret turbam discipuloꝵ. duodec̃i
homines. Aliis quoq scripturarum
locis hoc euidenter apparet: discipłos
eus om̃s appellatos: qui ab eo discerent
qd̾ ad ȩternam uitã ꝑtineret. Queri
autẽ potest. quomͦ binos uocauerit
de nauicula piscatores. pͥmo petrũ
& andreã: deinde ꝓgressus paululũ.
alios duos filios ⁊ebedei. sicut narrãt
matħs & marcus. cũ lucas dicat ambaᷤᷤ
corũ nauiculas impletas magna illa
captura piscium. sociosq petri cõmemo¬
ret iacobum & sobannẽ filios zebedei.
uocatos ad adiuuandum. cũ retia ex¬
trahere plena ñ possent. simulq mi¬
ratos tantã multitudinẽ piscium quȩ
capta erat: et cũ petro tantũ dixisset.
noli timere. ex hoc iam homines eriᷤ
capiens: simul eum tamen subductĩ

Expanded text:
commemorat. ipse quippe paulo post commemorat. ipse quippe paulo post ait: et descendens cum illis stetit in loco campestri et turba discipulorum eius et multitudo copiosa plebis. non utique diceret turbam discipulorum homines duodecim. aliis quoque scripturarum locis hoc euidenter apparet discipulos eius omnes appellatos qui ab eo discerent quod ad aeternam uitam pertineret. Quaeri autem potest, quomodo binos uocauerit de nauiculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde progressus paululum alios duos filios Zebedaei, sicut narrat Mattheus et Marcus, cum Lucas dicat ambas eorum nauiculas impletas magna illa captura piscium sociosque Petri commemoret Iacobum et Iohannem filios Zebedaei uocatos ad adiuuandum, cura retia extrahere plena non possent, simulque miratos tantam multitudinem piscium, quae capta erat, et cum Petro tantum dixisset: noli timere, ex hoc iam homines eris capiens, simul eum tamen subductis
Abbreviated transcription (Latin):
stea narrauerit. ñ qd̾ postea factum
erat. s qd̃ pͥus p̃termiserat. ut cum
illo intelligantur uenisse capharna¬
um: quo iobes dicit & ipsum et ma¬
tr̃e &e discipulos eiꝰ uenisse. An potiꝰ
alii discipuli fuerunt. sicut eum tam
phylippus sequebat᷑. quẽ sic uocaue¬
rat ut diceret ei. sequere meͦ. Q uo
uocationis s nec ipsa uocatio com¬
memorata ẽ omniũ: s tantũ ẜ hylip¬
pi. & setri. et andreȩ. ⁊ filioꝵ ⁊ebedi:
& mathei publicani qui etiã leiũ uo¬
cabatur. Singillatim tamen ab eo
nomen & pͥmus et solus Petrꝰ accepit.
Nam filios zebedei ñ singillatim: sed
simul ambos appellauit filios toni¬
trui. Sane animadũtendum ẽ. quod
scriptura eugłica & apłica. ñ solos il¬
los duodecim appellat discipłos eus:
s om̃s qui in eum credentes magiste¬
rio eius ad regnũ cȩloꝵ erudiebant᷑:
ex quoꝵ multitudine elegit duodeci
quos & apłos nominauit: sicut lucas

Expanded text:
stea narrauerit non quod postea factum stea narrauerit non quod postea factum erat, sed quod prius praetermiserat, ut cum illo intellegantur uenisse Capharnaum, quo Iohannes dicit et ipsum et matrem et discipulos eius uenisse. an potius alii discipuli fuerunt, sicut eum iam Philippus sequebatur, quem sic uocauerat, ut diceret ei: sequere me? quo uocationis, sed nec ipsa uocatio commemorata est omnium, sed tantum Philippi et Petri et Andreae et filiorum Zebedaei et Matthei publicani, qui etiam Leui uocabatur. singillatim tamen ab eo nomen et primus et solus Petrus accepit. nam filios Zebedaei non singillatim, sed simul ambos appellauit filios tonitrui. Sane animaduertendum est, quod scriptura euangelica et apostolica non solos illos duodecim appellat discipulos eius, sed omnes qui in eum credentes magisterio eius ad regnum caelorum erudiebantur. ex quorum multitudine elegit duodecim, quos et apostolos nominauit, sicut Lucas
Abbreviated transcription (Latin):
discipulos s qͥ futuri erant discipuli
intelligere debemus. Iam enĩ utiq
discipuli xp̃i erant. qñdo ista narra¬
ta atq conscͥpta sunt: & ido sic de il¬
lis locutus est tempoꝵ p̃teritoꝵ nar¬
rator. Quod autẽ dicit idem ioħes.
post hoc dͥescendit capharnaũ. ipse
&e mater eiꝰ et frẽs eius ⁊ discipłi eius.
& ibi manserunt ñ multis dieb: in
certũ est utrum illi iam adheserant
petrus et andreas. & filii zebedei.
Natħs autẽ pͥmo narrat qd̾ uenerit
et habitauerit capharnaum. & pos¬
dea qd̾ eos de nauib piscantes uocaue¬
rit: iste autẽ qd̾ cum illo capharnaũ
uenerint discipłi eius. An forte ma¬
theus qd̾ pretermiserat recapitula¬
uit. quia non ait ipse post hoc am¬
bulans uixta mare galileȩ uidit du¬
os frẽs. s sine ulla consequentis tem¬
poris differentia. ambulans aũ inqͥt
iuxta mare galileȩ. uidit duos fr̃es
& cȩtera᷑. Proinde fieri potest. ut po¬

Expanded text:
discipulos, sed qui futuri erant discipuli discipulos, sed qui futuri erant discipuli intellegere debemus. iam enim utique discipuli Christi erant, quando ista narrata adque conscripta sunt, et ideo sic de illis locutus est temporum praeteritorum narrator. Quod autem dicit idem Iohannes: post hoc descendit Capharnaum ipse et mater eius et fratres eius et discipuli eius et ibi manserunt non multis dieertum est, utrum iam illi adhaeserant etiam Petrus et Andreas et filii Zebedaei. Mattheus enim primo narrat, quod uenerit et habitauerit in Capharnaum, et postea, quod eos de nauibus piscantes uocauerit, iste autem, quod cum illo Capharnaum uenerint discipuli eius. an forte Mattheus quod praetermiserat recapitulauit, quia non ait ipse post hoc ambulans iuxta mare Galilaeae uidit duos fratres\', sed sine ulla consequentis temporis differentia: ambulans autem, inquit, iuxta mare Galilaeae uidit duos fratres, et cetera? proinde fieri potest, ut po
Abbreviated transcription (Latin):
locoꝵ plurimũ intersit: & tẽporis. et
ipsius uocationis. Nam si iuxta
iordanẽ anteqͣm iħc isset in galile¬
am. ad testimoniũ ioħis baptiste.
secuti sunt eũ duo. quoꝵ erat unus
lilea piscantes inuenerit. atq ad
discipulatũ uocauerit: nͥ qͥa intelli¬
gendum est. ñ sic eos uidisse tunc
dñm iuxta iordanẽ. ut euam insepa¬
rabiliter cohererent: s tantũ cogno¬
uisse quis ẽẽt. eũq miratos ad ꝓpͥa
remeasse. d Nam & in chana galilee
cũ fecisset de aqua uinũ dicit idem
ioħes qd̾ crediderint in eũ discipłi eiꝰ:
qd̾ ita narrat. Et die t̾cio nuptiȩ fa¬
cte sunt in chanan galileȩ: & erat
mater iħu ibi. Uocatus ẽ autẽ & iħc.
et discipuli eiꝰ ad nuptias. Qui utiq
si tunc in eũ crediderunt sicut pau¬
lopost dicit: nondu erant discipłi
cũ ad nuptias uocati sunt. S illo
more locutionis hoc dictũ est: quo
tos ad nuptias cum audimꝰ. ñ iam

Expanded text:
locorum plurimum intersit et temporis et locorum plurimum intersit et temporis et ipsius uocationis. nam si iuxta Iordanen, antequam Iesus isset in Galilaeam, ad testimonium Iohannis baptistae secuti sunt eum duo, quorum erat unus lilaea piscantes inuenerit adque ad discipulatum uocauerit, nisi quia intellegendum est non sic eos uidisse tunc dominum iuxta Iordanen, ut ei iam inseparabiliter cohaererent, sed tantum cognouisse quis esset eumque miratos ad propria remeasse? Nam et in Cana Galilaeae cum fecisset de aqua uinum, dicit idem Iohannes, quod crediderint in eum discipuli eius. quod ita narrat: et die tertio nuptiae factae sunt in Cana Galilaeae et erat mater Iesu ibi. uocatus est autem et Iesus et discipuli eius ad nuptias. qui utique si tunc in eum crediderunt, sicut paulo post dicit, nondum erant discipuli, cum ad nuptias uocati sunt. sed illo more locutionis hoc dictum est, quo tos ad nuptias cum audimus, non iam
Abbreviated transcription (Latin):
sequeret᷑. ceteri autẽ tres eugłiste de
piscatione uocatos eos dicunt. satis
inter se conuenienter: maxime ma¬
theus & marcus. Nam lucas andre¬
am ñ nominat: qͥ tamen intelligitur
in ea naui fuisse. scdm matħi & mar¬
ci narrationẽ qui breuiter hoc ꝑstrmn¬
gunt quẽ admodum gestũ sit. qd̾ lu¬
cas aꝑtius explicauit. cõmemorans
ibi etiam miraculum suꝑ captura ꝑi¬
scium: & qd̃ ex ipsa naui dñs pͥus fu¬
erit locutus ad turbas. Hoc etiã ui¬
detur distare. qd̾ tantũ petro a dño
dictũ cõmemorat. ex hoc ram homineᷤ
eris capiens. qd̾ illi ambobus frĩbus
dictũ ẽẽ narrarunt. Sed potuit uti¬
q hoc prius petro dici: cũ de capta
ingenti multitudine pisciũ miraret᷑.¬
qd̾ lucas insinuauit: & ambobus
postea qd̾ illi duo cominemorauer̃t.
Iuud gͦ qd̾ de ioħe diximus: diligen¬
ter considerandu ẽ. Non eñĩ parua
repugnantia putari potest. cum &

Expanded text:
sequeretur. ceteri autem tres euangelistae de sequeretur. ceteri autem tres euangelistae de piscatione uocatos eos dicunt satis inter se conuenienter, maxime Mattheus et Marcus. nam Lucas Andream non nominat, qui tamen intellegitur in ea naui fuisse secundum Matthei et Marci narrationem, qui breuiter hoc perstringunt, quemadmodum gestum sit, quod Lucas apertius explicauit commemorans ibi etiam miraculum super captura piscium et quod ex ipsa naui dominus prius fuerit locutus ad turbas. hoc etiam uidetur distare quod tantum Petro a domino dictum commemorat ex hoc iam homines eris capiens, quod illi ambobus fratribus dictum esse narrarunt. sed potuit utique prius hoc Petro dici, cum de capta ingenti multitudine piscium miraretod Lucas insinuauit, et ambobus postea, quod illi duo commemorauerunt. illud ergo quod de Iohanne diximus diligenter considerandum est; non enim parua repugnantia putari potest, cum et
Abbreviated transcription (Latin):
Aatheus uero de isto demonioso ni¬
chil narrauit: de socru autẽ petri
ñ tacuit: s postea. In hoc autẽ loco
quẽ nunc consideramus. ide matħs
post uocationẽ discipłoꝵ. qͥbus pis¬
cantib iussit ut eum sequerentur.
narrat eũ circuisse galileã docentẽ
in synagogis. & p̃dicantem ȩugłm.
&e sanantem omnẽ languorẽ: & colle¬
ctis ad illũ turbis ascendisse in mõ¬
tem: & usum fuisse illo sermone ꝓ¬
lixo. Dat gͦ locum intelligendi. tc̃
facta ẽẽ quȩ marcus post electionem
eorundem discipłoꝵ narrat. cũ circui¬
ret galileã & doceret in synagogis
eoꝵ: tc̃ etiam de socru petri: s eum
postea cõmemorasse qd p̃termiserat:
qͣmiuis ñ om̃ia p̃termissa in narratio¬
nem reuocauerit. Sane potest moue¬
re quomͦ ioħes dicat ñ in galilea. sed
iuxta iordanẽ pͥmo andreã secutum
ẽẽ dñm. cũ alio cuius nomen tacetur:
deinde petrum ab illo nomen accepiͤ¬
se: tercio phylippum uocatũ ut eum

Expanded text:
Mattheus uero de isto demonio niMattheus uero de isto demonio nihil narrauit; de socru autem Petri non tacuit, sed postea. In hoc autem loco, quem nunc consideramus, idem Mattheus post uocationem discipulorum, quibus piscantibus iussit, ut eum sequerentur, narrat eum circumisse Galilaeam docentem in synagogis et praedicantem euangelium et sanantem omnem languorem et collectis ad illum turbis ascendisse in montem et usum fuisse illo sermone prolixo. dat ergo locum intellegendi tunc facta esse quae Marcus post electionem eorundem discipulorum narrat, cum circumiret Galilaeam et doceret in synagogis eorum, tunc etiam de socru Petri, sed eum postea commemorasse quod praetermiserat, quamuis non omnia praetermissa in narrationem reuocauerit. Sane potest monere, quomodo Iohannes dicat non in Galilaea, sed iuxta Iordanen primo Andream secutum fuisse dominum cum alio, cuius nomen tacetur, deinde Petrum ab illo nomen accepisse, tertio Philippum uocatum, ut eum
Abbreviated transcription (Latin):
qñ en oħes dictũ ẽẽ ꝯmemorat. tu uocab̾is
cephas qd̃ int̾p̃tat᷑ petrs: ut eũ boc no¬
mine appellaret postea dñs. dicenꝰ tu es
petro. Non enĩ ait tu uocab̾is petrꝰs tu
es petreꝰ: qd̾ ei iã dictũ erat antea. tu uo¬
caberis. Dein ꝯtex̃ narrationẽ matħs &
dic̃. et relicta cuitate nazarethuenit ⁊
habitauit in capharnaũ maritimã in finibꝰ
tione. petri & andreȩ: & paulopost
iacobi & iohannis. S ed cum ma¬
theus continuo conungeret nar¬
rationem prolixi sermonis. quem
in monte habuit postea qͣm multos
curauit. & eum turbȩ multe secute st̃.
marcus interposuit alia quia doce¬
bat eos in synagoga. & stupebant
suꝑ doctrinã eiꝰ. Tunc ipse dixit qͥd̾
&e matħs post illum prolixũ sermo¬
nẽ: quia erat docens eos quasi pote¬
statem habens: & ñ sicut scribȩ. Nar¬
rauit etiam de homine. a quo expul
petri. In his autẽ lucas ei consentit.

Expanded text:
nnes dictum esse commemorat: tu uocaberis nnes dictum esse commemorat: tu uocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus, ut eum hoc nomine appellaret postea dominus dicens tu es Petrus. non enim ait \'tu uocaberis Petrus, sed tu es Petrus, quod ei iam dictum erat antea tu uocaberis. Deinde contexit narrationem Mattheus et dicit: et relicta ciuitate Nazareth uenit et habitauit in Capharnaum marititione Petri et Andreae et paulo post Iacobi et Iohannis. sed cum Mattheus continuo coniungeret narrationem prolixi illius sermonis, quem in monte habuit, posteaquam multos curauit et eum multae turbae secutae sunt, Marcus interposuit alia, quia docebat eos in synagoga et stupebant super doctrinam eius. tunc ipse dixit quod et Mattheus post illum prolixum sermonem, quia erat docens eos quasi potestatem habens et non sicut scribae. narrauit etiam de homine, a quo expulsPetri — in his autem Lucas ei consentit —,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc loco dicit. Iohannes autẽ eugłi¬
sta pͥusqͣm iret iħc in galileam. dic̃
petrum & andreã mansisse cũ illo u¬
no die: et te petro nomen imꝑosi¬
tum. cũ antea symon uocaret᷑: seq̃n¬
ti item die iam uolentẽ exire in ga¬
lileam. inuenisse phylippũ. & ei dix¬
isse ut sequeret᷑ eum. Inde uentum
ẽ ut etiam de nathanaele narraret:
Die autẽ tercio in galileã constitutum.
fecisse illud in chanan de aquȩ in ui¬
nũ conuersione miracłm. Que om̃ia
ceteri eugłiste p̃termiserunt: id con¬
texentes narrationib suis. qd̾̃ iħe re¬
uersus sit in galileam. Unde intel¬
ligitur fuisse int̾positos aliqͦt dies.
qͥbus illa de discipłis gesta sunt. qͣ
interponunt᷑ a iohanne. Non ẽ aũt
contrariũ ei loco. ubi matħs narrat
dñn dixisse petro. tu es petrus &
suꝑ hãc petrã edificabo ȩccł̃iã mẽa. Neq em̃i
hoc nom̃ t̃c accepisse ĩtelligendꝰ ẽ s tc̃ ꝑotiꝰ.¬

Expanded text:
hoc loco dicit. Iohannes autem euangelihoc loco dicit. Iohannes autem euangelista, priusquam iret Iesus in Galilaeam, dicit Petrum et Andream mansisse cum illo uno die et tunc Petro nomen inpositum, cum antea Simon uocaretur. sequenti item die iam uolentem exire in Galilaeam inuenisse Philippum isse ut sequeretur eum: inde ventum est ut etiam de Nathanaele narraret. Die autem tertio in Galilaea constitutum, fecisse illud in Cana de aquae in vinum conversione miraculum . Quae omnia caeteri Evangelistae praetermiserunt, id contexentes narrationibus suis, quod Jesus reversus in Galilaeam sit: unde intelligitur fuisse interpositos aliquot dies, quibus illa de discipulis gesta sunt, quae interponuntur a Joanne. Non est autem contrarium ei loco, ubi Matthaeus narrat Dominum dixisse Petro, Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Neque enim hoc nomen tunc accepisse intelligendus e
Abbreviated transcription (Latin):
procedit de ore di: & oetera usq ad id
quod dictũ ẽ. tc̃ reliquit eũ diabo¬
lus: & ecce angłi accesserunt & mini¬
strabant ei. Totum hoc similiter lu¬
cas narrat: & si ñ eod̾e ordine. U nde
in certũ ẽ quid prius factũ sit. utrũ
regna terre prius demonstrata sunt
ei. & postea in pinnã templi leuatꝰ
sit: an hoc prius & illud postea: nicħ
tamen ad rem. dũ om̃ia facta ẽẽ ma¬
nifestum sit. Et qd̾ aliis uerbis eas¬
dem sententias lucas explicat. ñ sem¬
ꝑ cõmendandi est. qm̃ nichil deꝑe¬
at ueritati. Marcus autẽ attestatur
qͥdem eum in deserto a diabolo ẽẽ tẽp¬
tatũ qua draginta dieb & noctibus:
s tacet qͥd ei dictum sit. qͥd ue respon¬
derit. Item qd̾ lucas pretermisit iste
ñ tacuit: quod angłi ministrabant
illi. Ioħes uero totum istum locũ
matħs. Cum autẽ audisset qd
iohannes traditus eẽt: secessit in ga¬
lileam. Hoc & marcus dicit. hoc et
lucas: s lucas de ioħe tradito nich

Expanded text:
i, et cetera usque ad id quod dictum est: tunc relinquit eum diabolus et ecce angeli accesserunt et ministrabant ei. totum hoc similiter Lucas narrat, etsi non eodem ordine. unde incertum est, quid prius factum sit, utrum regna terrae prius demonstrata sint ei et postea in pinnam templi leuatus sit, an hoc prius et illud postea. nihil tamen ad rem, dum omnia facta fuisse manifestum sit; et quod aliis uerbis easdem sententias Lucas explicat, non semper commendandum est, quam nihil depereat ueritati? Marcus autem adtestatur quidem eum in deserto a diabolo esse temtatum quadraginta diebus et noctibus; sed tacet, quid ei dictum sit quidue responderit. item quod Lucas praetermisit, iste non tacuit, quod angeli ministrabant illi. Iohannes uero totum istum locum heus: cum autem audisset quod Iohannes traditus esset, secessit in Galilaeam. hoc et Marcus dicit, hoc et Lucas; sed Lucas de Iohanne tradito nihil
Abbreviated transcription (Latin):
sermonẽ: aliquas autẽ pret̃misisse
sententias quas matħs posuit. itẽ
alias posuisse quas iste ñ dixit᷑. qͣsđa
etiã ñ ĩsdem uerbis. custodita tamen
ueritatis integritate similiter exꝑli¬
casse: posset hoc sicut dixi facillime
credi: nisi moueret. qd̾ matħs in mon¬
tem dicit hunc habitum sermonẽ a
Dño sedente. lucas autẽ in loco campe¬
stri a dño stante. Hec itaq diuersitas
facit iuderi alium fuisse illũ: alnum
istum. Quid enĩ prohiberet xp̃m̃
alibi quedã repetere quȩ antea iã
dixerat: aut iterum qued̾a facere
que antea iam fecerat.  Non sane
istos duos sermones. quoꝵ unũ ma¬
theus alterum lucas inseruit. longa
temporis distantia separari hinc ꝓ¬
babiliter creditur. qd ante & postea
quedam similia uł eadem ambo nar¬
rarunt: ut ñ absurde sentiatur eoꝵ
narrationes hȩc interponentiũ. in
eisdem locis & dieb eẽ uersatas.
Nam matħs hoc ita dicit. Et secute

Expanded text:
sermonem, aliquas autem praetermisisse sermonem, aliquas autem praetermisisse sententias, quas Mattheus posuit, item alias posuisse, quas iste non dixit, quasdam etiam non isdem uerbis, custodita tamen ueritatis integritate similiter explicasse. Posset hoc, ut dixi, facillime credi, nisi moueret, quod Mattheus in monte dicit hunc habitum esse sermonem a domino sedente, Lucas autem in loco campestri a domino stante. haec itaque diuersitas facit uideri alium fuisse illum, alium istum. quid enim prohiberet Christum alibi quaedam repetere quae antea iam dixerat aut iterum quaedam facere quae ante iam fecerat? non sane istos duos sermones, quorum unum Mattheus, alterum Lucas inseruit, longa temporis distantia separari hinc probabiliter creditur, quod et ante et postea quaedam similia uel eadem ambo narrarunt, ut non absurde sentiatur eorum narrationes haec interponentium in eisdem locis et diebus esse uersatas. nam Mattheus hoc ita dicit: et secutae
Abbreviated transcription (Latin):
monẽ dñs de monte descendit. Sic
enĩ ait matħs. Cum autẽ descen¬
disset de monte. secutȩ sunt eum
turbȩ multȩ. Et ecce leprosus ueni¬
ens adorabat eum dicens. Oñe si
uis. potes me munclare. & oȩtera.
Huius leprosi etiã lucas memuit ñ
sane hoc ordine. s ut solent p̃termis¬
sa recordari. uł posterius facta p̃occu¬
pari. sicut diuinitus suggerebant᷑:
quȩ antea cognita postea recordan¬
do conscriberent. Ueruntamen id̃e
lucas. sermonẽ etiam ipsius dñi pro¬
lixum narrauit: ubi etiam sic exor¬
res. quia ur̃m ẽ regnũ di. Deinde
multa que secuntur etiã in lucȩ
narratione similia sunt: & ad extre¬
mũ sermonis ipsa conclusio prorsꝰ
eadem repperitur. de homine pru¬
dente qui edificat supra petram.
& de stulto qui edificat suꝑ arenã:
nsi qd̾ ibi flumen tantũ dicit illisũ
domui. ñ &e pluuiã et uentos sicut
matheus. Posset gͦ facillime credi
eund̾e etiam ipse dñi int̾posuisse

Expanded text:
monem Dominus de monte descendit. Sic monem Dominus de monte descendit. Sic enim ait Matthaeus: Cum autem descendisset de monte, secutae sunt turbae multae. 2et ecce leprosus ueniens adorabat eum dicens: domine, si uis, potes me mundare, et cetera. Huius leprosi etiam Lucas meminit non sane hoc ordine, sed ut solent praetermissa recordari uel posterius facta praeoccupari, sicut diuinitus suggerebantur quae ante cognita postea recordando conscriberent. uerum tamen idem Lucas sermonem etiam ipse domini prolixum narrauit, ubi etiam sic exorres, quia uestrum est regnum dei. deinde multa quae sequuntur etiam in Lucae narratione similia sunt. et ad extremum sermonis ipsa conclusio prorsus eadem repperitur, de homine prudente, qui aedificat super petram, et de stulto, qui aedificat super harenam, nisi quod ibi flumen tantum dicit inlisum domui, non etiam pluuiam et uentos, sicut Mattheus. posset ergo facillime credi eundem etiam ipse domini interposuisse
Abbreviated transcription (Latin):
sermone prolixo quẽ scđm mathm
in monte habuit dñs:. uideamus
utrũ ei ceteri eugłistȩ. nichil adũ¬
sari uideantur. Marcus quippe ñ
eum cõmemorauit omino. nec ali¬
quid simile eius dixit: nisi quascła
sententias ñ contextim s sparsim
quas dñs locis aliis repetiuit. Reli¬
quit tamen locum in contextu nar¬
rationis suȩ ubi intelligimus hũc
dictum ẽẽ sermonem: s ab eo p̃ter
missum. Et erat inquit p̃dicans
in synagogis eoꝵ. & om̃i galilea. &
demonia eiciens. In hac p̃dicatiõe
quã dicit eum habuisse in om̃i ga¬
lilea. intelligitur etiam sermo iste
habitus in monte: cuiꝰ cõmemorati¬
onem facit matheus. N amq ide
marcus ita sequit᷑. Et uenit ad eũ
leprosus deprecans eũ. & genu fle¬
xo dixit. Si ius. potes me munda¬
re: & cȩtera. De hoc leproso munda¬
to talia connectit: ut ipse intelliga
tur quẽ matheus cominemorat tẽ
ẽẽ mundatum: qͣndo post illum ser¬

Expanded text:
sermone prolixo, quem secundum Mattheum sermone prolixo, quem secundum Mattheum in monte habuit dominus, uideamus, utrum ei ceteri euangelistae nihil aduersari uideantur. Marcus quippe non eum commemorauit omnino nec aliquid eius simile dixit nisi quasdam sententias non contextim, sed sparsim, quas dominus locis aliis repetiuit. reliquit tamen locum in textu narrationis suae, ubi intellegamus hunc dictum esse sermonem, sed ab eo praemissum: Et erat, inquit, praedicans in synagogis eorum, et omni Galilaea, et daemonia ejiciens. In hac praedicatione quam dicit eum habuisse in omni Galilaea, intelligitur etiam sermo iste habitus in monte, cujus commemorationem facit Matthaeus. Namque idem Marcus ita sequitur, Et venit ad eum leprosus deprecans eum, et genuflexo dixit: Si vis, potes me mundare , et caetera de hoc leproso mundato talia connectit, ut ipse intelltur quem Matthaeus commemorat tunc esse mundatum, quando post illum ser
Abbreviated transcription (Latin):
mata om̃i temptatione. diabolus re¬
cessit ab illo usq ad tempus. se re
gressus ẽ ibc in uirtute sp̃e in gali¬
leam: &e fama exiit ꝑ uniuersam regi¬
onẽ de illo. Unde intelligit᷑ hos tres
eugłistas ñ iohanni eugłistȩ contra¬
ria narrasse: s p̃termisisse pͥmũ dñi
aduentũ in galileam postea quam
baptizatus ẽ. qnͣdo illic aquã con¬
uertit in uinũ tc̃ enĩ nondum tradi¬
in galileã connexiusse narrationib
suis. qͥ post ioħem traditũ factus ẽ.
De quo eius reditu in galileã: etiam
ipse ioħes eugłista sic loquit᷑. Ut gͦ
cognouit iħc. quia audierunt pha¬
risei. qura iħc plures discipłos facit
& baptizat qm iob̾ es: quãqͣm iħc
ñ baptizaret s discipuli eius. reliqͥt
iudeam. & abiit iterum in galileam.
Tunc gͦ intelligimus iam fuisse tra¬
ditum ioħem: iudeos uͦ audisse q̃d̾
plures discipulos faceret & baptiza¬
ret: qͣm fecerat & baptizauerat io¬

Expanded text:
mata omni temtatione diabolus remata omni temtatione diabolus recessit ab illo usgressus est Jesus in virtute in Galilaeam, et fama exiit per universam regionem de illo. Unde intelligitur hos tres evangelistas non Joanni evangelistae contraria narrasse, sed praetermisisse primum Domini adventum in Galilaeam posteaquam baptizatus est, quando illic aquam convertit in vinum, tunc enim nondum erat tradiin Galilaeam conexuisse narrationibus suis, qui post Iohannem traditum factus est. de quo eius reditu in Galilaeam etiam ipse Iohannes euangelista sic loquitur: ut ergo cognouit Iesus, quia audierunt Pharisaei, quia Iesus plures discipulos facit et baptizat quam In baptizaret, sed discipuli eius, reliquit Iudaeam et abiit iterum in Galilaeam. tunc ergo intellegimus iam fuisse traditum Iohannem, Iudaeos uero audisse, quod plures discipulos faceret et baptizaret, quam fecerat et baptizauerat Io
Abbreviated transcription (Latin):
eugłista anteqͣm ioħs baptista missꝰ
ẽẽt in carcerẽ: dicit iħm isse in gali¬
leam. Postea enim qͣm cõmemorauit.
qd̾ in chana galileȩ fecit de aqua ui¬
num. & descendit capharnaum cum
matre & discipulis. e ibi manserunt
ñ multis diebus: dicit eum deinde
ascendisse iherusolimã propt̾ pas¬
cba posthec uenisse in uideã derrã
& discipłos eiꝰ: & illic demoratũ cum
eis. & baptizantẽ. U bi secutus ait.¬
Erat autẽ & ioħes baptirans in enon
iuxta salim: qͥa aquȩ multȩ erant
illic. et adueniebant & baptizaban¬
tur. Nondum enĩ missus erat in car¬
cerẽ ioh̃es. Matħs autẽ dicit. Cum
autẽ audisset qd̾ ioh̃es traditus eẽt
secessit in galileam. Similiter et
marcus. postea qm aũ traditus est
inqͥt ioħes. uenit iħc in galileam.
Lucas etiã nichil qͥdem dicit de tradi¬
to iohe. s tamen &e ipse post baptis¬
mũ & tẽptationẽ xp̃i dicit eum isse
in galileam. sicut illi duo. Nã ita
contexit narrationẽ siram. Et consũ¬

Expanded text:
it, antequam Joannes Baptista missus esset in carcerem, Jesum isse in Galilaeam. Postquam enim commemoravit quod in Cana Galilaeae fecit de aqua vinum et descendit Capharnaum cum matre et discipulis et ibi manserunt non multis diebus, dicit eum deinde ascendisse Hierosolymam propter pascha, post haec uenisse in Iudaeam terram et discipulos eius et illic demoratum cum eis et baptizantem, ubi secutus aiterat autem et Iohannes baptizans in Aeno iuxta Salim, quia aquae multae erant illic, et adueniebant et baptizabantur: nondum enim missus erat in carcerem Iohannes—, Mattheus autem dicat: cum autem audisset quod Iohannes traditus esset, secessit in Galilaeam. similiter et Marcus: posteaquam autem traditus est, inquit, Iohannes, uenit Iesus in Galilaeam. Lucas etiam nihil quidem dicit de tradito Iohanne, sed tamen et ipse post baptismum et temtationem Christi dicit eum isse in Galilaeam, sicut illi duo. nam ita contexit narrationem suam: et consum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: non mirum si & int̾rogatus quid
diceret de se ipso. sicut narrat ioħes
eugłista: ego ait uox clamantis in de¬
serto. sicut iam dixerat p̃cipiens ut
agerent penitentiã. De uestitu gͦ e
& uictu. ita matħs sequitur dicens.
pse autẽ ioħes habebat uestim̃tum
de pilis camelorũ. & zona pellicea cir¬
ca lumbos qͦ. Esca autẽ eius erat lo

Expanded text:
est, non mirum si et interrogatus, quid est, non mirum si et interrogatus, quid diceret de se ipso, sicut narrat Iohannes euangelista: ego, ait, uox clamantis in deserto, sicut iam dixerat praecipiens, ut agerent paenitentiam. de uestitu uero eius et uictu ita Mattheus sequitur dicens: ipse autem Iohannes habebat uestimentum de pilis camelorum et zonam pelliciam circa
Abbreviated transcription (Latin):
ut totũ hoc ioħes dixisse intelligatur.
Penitentiã agite: apꝓpinqͣuit eñi reg¬
num clorũ. Hic est eñĩ qͥ dictus
nim hoc mouere debet. quia ñ ait
ego sum qui dictus sum ꝑ ysaiam
eugłistarum mathei & iohannis.
Nam & matħs dixit. inuenit hominẽ
sedentem in theloneo: nec dix̃ inuenit
me. Et ioħes. hic ẽ inquit discipłs
qui testimoniũ ꝑhibet de his. & scͥꝑ¬
sit hȩc. et scimus quia uerũ ẽ testi¬
moniũ eius: ñ dixit ego sum. aut ue¬
rum est testimoniũ meũ. Dñs aut̃e
ipse sepissime dicit. filius hominis
aut filius di: & ñ dicit ego. E oporte¬
bat inquit xp̃m pati. & resurgere t̾ci¬
o die: non ait oportebat me pati Io
tuit gͦ & ioh̾es baptista cũ dixisset.
agite penitentiã apꝓpinquabit enĩ
regnum cȩloꝵ. de se ipso adiungere
ba eiꝰ matħs ita narrationẽ contexat:
ipse autẽ ioħes habebat uestim̃tum
de pilis camelorũ: & cȩt̾a. Quod si ita

Expanded text:
ut totum hoc Iohannes dixisse intellegatur: ut totum hoc Iohannes dixisse intellegatur: paenitentiam agite, adpropinquauit enim regnum caelorum. hic est enim qui dictus nim hoc mouere debet, quia non ait ego sum enim qui dictus sum per Esaiam euangelistarum Matthei et Iohannis. nam et Mattheus dixit: inuenit hominem sedentem in teloneo, nec dixit \'inuenit me\', et Iohannes: hic est, inquit, discipulus, qui testimonium perhibet de his et scripsit haec et scimus quia uerum est testimonium eius, non dixit \'ego sum\' aut \'uerum est testimonium meum\'. dominus autem ipse saepissime dicit filius hominis aut filius dei, et non dicit \'ego\', et: oportebat, inquit, Christum pati et resurgere tertio die, non ait \'oportebat me pati\'. potuit ergo et Iohannes baptista, cum dixisset: agite paenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum, de se ipso adiungere ba eius Mattheus ita narrationem contexat: ipse autem Iohannes habebat uestimentum de pilis camelorum, et cetera. quod si ita
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ regnũ celorũ. Hic est enim: qui di¬
ctus est ꝑ ysaiam ꝓpħam dicentẽ. Uox
clamantis in deserto. parate uiã dñi:
rectas facite semitas eius. Marcus qͦq
& lucas. consentiunt hoc ysaie testimo¬
niũ ẽẽ de ioħe. Nam plura uerba etiã
conseq̃ntia ex eodem ꝓph̃a lucas com¬
narraret. Iohes autẽ eugłista. ipsũ
ioh̾em baptistam de se ipso idem te¬
stimoniũ ysaiȩ ꝓtulisse cõmemorat:
sicut ñc matħs dicit queda iohannis
uerba. que aliĩ ñ dixerunt. Predicans
inqͥt in deserto iudes & dicens: penitẽ¬
tiam agite. apppinquauit enĩ regnũ
celorũ. hȩc u̾ba ioħis baptistȩ alii pre¬
termiserunt. Iam uͦ qd̃ sequitur ma¬
tħs. & adiungit. hic ẽ eñi qui dictus
ẽ ꝑ ysaiam ꝓpħam dicentẽ. uox clamã¬
tis in deserto parate uiã dñi. rectas fa¬
cite semitas eius. ambigue positũ est:
nec elucet utrũ ex ꝑsona sua ide ma¬
tħs hoc cõmemorauerit. an adbuc uer¬
ba eiusdem ioħis secutus adiunxerit:

Expanded text:
ui dictus est per Esaiam prophetam dicentem: uox clamantis in deserto: parate uiam domini, rectas facite semitas eius. Marcus quoque et Lucas consentiunt hoc Esaiae testimonium esse de Iohanne. nam plura uerba etiam consequentia ex eodem propheta Lucas comnarraret. Iohannes autem euangelista ipsum Iohannem baptistam de se ipso idem testimonium Esaiae protulisse commemorat, sicut nunc Mattheus dixit quaedam Iohannis uerba, quae alii non dixerunt. praedicans, inquit, in deserto Iudaeae et dicens: paenitentiam agite, adpropinquauit enim regnum caelorum. haec uerba Iohannis alii praetermiserunt. iam uero quod sequitur Mattheus et adiungit: hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam dicentem: uox clamantis in deserto: parate uiam domini, rectas facite semitas eius, ambigue positum est, nec elucet, utrum ex persona sua idem Mattheus hoc commemorauerit, an adhuc uerba eiusdem Iohannis secutus adiunxerit,
Abbreviated transcription (Latin):
s ipsorum ẽ regnum celoꝵ. & cetera.
Hic potest uideri multas turbas ui¬
tare uoluisse: & ob hoc ascendisse in
montẽ tanqm secedendo a turbis:
ut solis suis discipłis loqueretur.
Qui rei uidetur attestari lucas. ita nar
rans. factũ est autẽ in illis diebus
exiit in montem orare: & erat ꝑnoc¬
tans in orationedi. Et cum dies fã¬
ctus ẽẽt. uocauit discipulos suos. &
elegit duodecim ex ipsis quos et
apłos nominauit: Symonem quẽ
cognominauit petrũ. & andream
frẽm eius. Iacobum & ioħem. Phy¬
lippum & Bartholomeũ: matħm
& thomam. Iacobum alphei & sy¬
monẽ qͥ uocatur delotes. Iud̃a iaco¬

Expanded text:
 ipsorum est regnum caelorum, et cetera. hic potest uideri multas turbas uitare uoluisse et ob hoc ascendisse in montem tamquam secedendo a turbis, ut solis suis discipulis loqueretur. cui rei uidetur adtestari rans: Factum est autem in illis diebus exiit in montem orare, et erat pernoctans in oratione dei. et cum dies factus esset, uocauit discipulos suos et elegit duodecim ex ipsis, quos et apostolos nominauit, Simonem, quem cognominauit Petrum, et Andream fratrem eius, Iacobum et Iohannem, Philippum et Bartholomeum, Mattheum Mattheum, Iacobum Alphei et Simonem, qui uocatur Zelotes
Abbreviated transcription (Latin):
Illud uͦ qd̾ ĩmulli codices habent se¬
cundu lucã. hoc illa uoce soniusse qd
in psalmo scriptũ est. filiꝰ m̃s es tu
ego hodie genui de. qͣmꝗͣ in antiqͥo¬
rib codicibus grecis ñ inueniri ꝑhi¬
beatur: tamen si aliquib fide dig¬
nis exemplarib confirmari possit.
qͥd aluid qͣm utrumq intelligendu
ioħem de columba dicit᷑. ñ qn
factum sit narratur: s uerba ioħis
baptiste referunt᷑ cõmemorantis qͥd
uiderit. In quo querit᷑. quẽ admodu
dictũ sit. & ego non nouerã eũ. sed
qui misit me baptizare in aqua. il

Expanded text:
illud uero quod nonnulli codices habent seillud uero quod nonnulli codices habent secundum Lucam hoc illa uoce sonuisse quod in psalmo scriptum est: filius meus es tu, ego hodie genui te, quamquam in antiquioribus codicibus Graecis non inueniri perhibeatur, tamen si aliquibus fide dignis exemplaribus confirmari possit, quid aliud quam utrumque intellegendum Iohannem de columba dicitur non quando factum est narratur, sed uerba Iohannis baptistae referuntur commemorantis, quid uiderit. in quo quaeritur, quemadmodum dictum sit: et ego non noueram eum, sed qui misit me baptizare in aqua,
Abbreviated transcription (Latin):
cuit michi. si queris quid hoꝵ in illa
uoce sonuerit: qd̾ libet accipe: dum
mͦ intelligas eos qui ñ eande locuti¬
onem retulerunt: eandem retulisse
sententiã. Quȩ diuersitas locutionũ
ad hoc etram utilis ẽ: ne uno mͦ di¬
ctum minus intelligat᷑: & alit̾ qͣm
se res habet int̾pretet᷑. Quod enum
dictũ est in quo mͥ cõplacui. si uelit
quis ita intelligere ut ds in filio sͥ
cõplacuisse uideat᷑: ad monet᷑ ex eo.
qd̾ dictũ est. in te cõplacui. Si rur¬
sus ex hoc uno intelligat quisq in
filio patrem complacuisse hominibꝰ.
admonet᷑ ex eo qd dictũ est. in te cõ¬
placuit michi. Ex quo satis appa¬
ret.quilibet eugłistarum cȩlestis uo¬
cis etiam uerba tenuerit. alios ad e¬
andem sententiã familiariꝰ explican¬
dam uerba uariasse: ut intelligat᷑
hoc dictũ ẽẽ ab hominib. tanquã
diceretur in te placitum meũ consti¬
tui. hoc ẽ ꝑ de gerere qd̾ mͥ placet.

Expanded text:
cuit mihi, si quaeris, quid horum in illa cuit mihi, si quaeris, quid horum in illa uoce sonuerit, quod libet accipiendum, modo intellegas eos qui non eandem locutionem rettulerunt eandem rettulisse sententiam. quae diuersitas locutionum ad hoc etiam utilis est, ne uno modo dictum minus intellegatur et aliter, quam se res habet, interpretetur. quod enim dictum est in quo mihi conplacui, si uelit quis ita intellegere, ut deus in filio sibi conplacuisse uideatur, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacui. si rursus ex hoc uno intellegat quisque in filio patrem placuisse hominibus, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacuit mihi. ex quo satis apparet, quilibet euangelistarum caelestis uocis etiam uerba tenuerit, alios ad eandem sententiam familiarius explicandam uerba uariasse, ut intellegatur hoc dictum esse ab omnibus, tamquam diceretur in te placitum meum constitui\', hoc est per te gerere quod mihi placet\'.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m di descendentẽ sicut columbã.
&e uenientẽ suꝑ se. Et ecce uox de
celis dicens.: Hic est filius m̃s dilectꝰ.
in quo mͥ complacui. hoc & alii du¬
o maicus & lucas. similiter narrant.
Sed de uerbis uocis quȩ de celo facta
ẽ uariant locutionẽ. salua tam̃ sen¬
tentia. Quod enĩ matħs ait dictũ. hic
ẽ filius m̃s dilectus: & alii duo dicunt
tu es filius m̃s dilectus: ad eandem
sententiã explicanda ualet: sicut su¬
ꝑius tractatum ẽ. U ox eñĩ celestis
unum hoꝵ dixit:. s eugłista ostendere
uoluit ad id ualere qd̾ dictum ẽ. hic
ẽ filius m̃s. ut illis potius qui audi
ebant indicaret᷑. quod ipse eẽt filius
dĩ atq ita dictũ referre uoluit. tu
es filius m̃s: acsi illis diceretur. hic
est filius m̃s. Non enĩ xp̃o indicaba¬
tur qd̾ sciebat: s audiebant qͥ aderant:
ꝓpter quos etiam ipsa uox facta est.
Iam uͦ qd̾ alius dicit. in quo mͥ cõplacui
alius in te cõplacui. alus in te cõpla¬

Expanded text:
columbam, et venientem super se. Et ecce vox de coelis dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. Hoc et alii duo, Marcus et Lucas, similiter narrant: sed de verbis vocis quae de coelo facta est, variant locutionem, salva tamen sententia. Quod enim Matthaeus ait dictum, Hic est Filius meus dilectus, et alii duo dicunt, Tu es Filius meus dilectus, ad eamdem sententiam explicandam valet, sicut superius tractatum est. Vox enim coelestis unum horum dixit, sed Evangelista ostendere voluit ad id valere quod dictum est, Hic est Filius meus, ut illis potius qui auebant indicaretur, quod ipse esset filius dei, adque ita dictum referre uoluit tu es filius meus, ac si illis diceretur hic est filius meus. non enim Christo indicabatur quod sciebat, sed audiebant qui aderant, propter quos etiam ipsa uox facta est. iam uero quod alius dicit in quo mihi conplacui, alius in te conplacui, alius in te conpla
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qui baptirat in spũ scõ. Si enum¬
tẽ cognouit eum cũ columbã uidit
descendentẽ suꝑ eum: querendũ est
quomͦ dixerit uenienti ut bapti za¬
retur. ego magis a de debeo baptiza¬
ri. Hoc enim ei dixit. anteꝗͣ colũba
descenderet. Ex quo apparet. qͣmuis
eum iam nosset. nam etiã in utero
matris exultauit. cũ ad elizabeth
maria uenisset. aliqͥd tam̃ in eo qd̾
ñ nouerat columbȩ descensione didi¬
cisse: qd̾ ipse scilicet baptizaret in
spũ sancto propͥa quadã & diuina
potestate:. ut nullus homo qui acce¬
pisset a d̾o baptismũ. etiãsi aliquem
baptizaret: posset dicere suũ ẽe quõd
traderet: uł a se dari sp̃m scm. xui

Expanded text:
. si eneum cognouit, cum columbam uidit descendentem super eum, quaerendum est, quomodo dixerit uenienti, ut baptizaretur: ego magis abs te debeo baptizari; hoc enim ei dixit, antequam columba descenderet.. ex quo apparet, quamuis eum iam nosset — nam etiam in utero matris exultauit, cum ad Elisabeth Maria uenisset —, aliquid tamen in eo, quod nondum nouerat, columbae descensione didicisse, quod ipse scilicet baptizaret in spiritu sancto propria quadam et diuina potestate, ut nullus homo, qui accepisset a deo baptismum, etiamsi aliquem baptizaret, posset dicere suum esse quod traderet uel a se dari spiritum sanctum.
Abbreviated transcription (Latin):
sempnatiuis. qͣm qui semꝑ nascit᷑:
quia qui semꝑ nascit᷑. nondũ ẽ uatꝰ:
& numꝙͣ natus ẽ. aut natus erit Si
semꝑ nascit᷑ nondũ ẽ. Aliud ẽ enim
nasci: aliud natũ eẽ. Ac ꝑ hoc nũꝙͣ

Expanded text:
er natus, quam qui semper nascitur. Quia qui semper nascitur, nondum est natus; et nunquam natus est aut natus erit, si semper nascitur. Aliud est enim nasci, aliud natum esse. Ac per hoc nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
significat. Post resurrectionẽ uͦ cũ
uellet eccłiam futuri temꝑis p̃mõ
ri st̃: iussit mitti retia in dẽtam parteꝰ
ꝙ capti sunt ingentes pisces. centum
quinquaginta tres: mirantib discipłis
quod cũ tam magni essent. retia non sunt
dirupta. Horũ magnitudo magnitudinẽ¬

Expanded text:
ficat; post resurrectionem vero, cum vellet Ecclesiam futuri temporis praeri sunt, jussit mitti retia in dextram partem, et capti sunt ingentes pisces centum quinquaginta tres, mirantibus discipulis, quod cum tam magni essent, retia non sunt disrupta. Horum magnitudo magnitudine
Abbreviated transcription (Latin):
& eternã regenerationẽ ꝑfectã: qͣm dixi¬
mus quinquagenario numero cõmen¬
dari. Q a enĩ opus nonerit tẽ tẽporalib
adiumentis: & animo continebitur fides
atq sapientia: qͥa animo ternariũ nume¬
rum tributũ diximus: qͥnqͣginta du¬
cimus ter: & suint centum quinqua¬
ginta. Cui numero trinitas aditur:
qr omĩs ista ꝑfectio. in nomine patͥs &
filiĩ & sp̃c scĩ consecrata est. Ita fiunt
centũ quinqͣginta ᷤ tres: qͥ numerus
piscium ad dexterã partẽ captoꝵs inue¬
nitur.
lx xͣxii. de eo qd scͥptum ẽ. quẽ
enĩ diligit dñs corripit.

Expanded text:
diximus quinquagenario numero commendari. Quia enim tunc non erit opus corporalibus adjumentis, et animo continebitur fides atque sapientia; quia animo ternarium numerum tributum diximus, quinquaginta ducimus ter, et fiunt centum quinquaginta; cui numero trinitas additur, quia omnis illa perfectio in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti consecrata est: ita fiunt centum quinquaginta tres, qui numerus piscium ad dexteram partem captorum invenitur. LXXXII. De eo quod scriptum est: Quem enim diligit Dominus, corripit
Abbreviated transcription (Latin):
ficit. Ita etiã impetrat stabiłe. & nul¬
liꝰ temꝑis indigentẽ sapientiã. que
denarto numero ꝯmendat᷑ ut ad qua¬
draguita addant᷑ decem: quia ⁊ par-¬
tes eq̃les qͥdragenarii numeri simul
ductȩ. ad qͥnqͣginta ꝑueniunt. Parteᷤᷤ
autẽ eq̃les habet qͣtragenar iꝰ numerꝰ.
pͥmo q̃draginta in singulis: deinde
uiginti inbinis: deinde docem inqͥt̾¬
nis: octo in qͥnis: qnꝙ in octonis: qͣ-¬
ruor in denis: duas in uicenis. Unũ
qnqͥginta. Qaiaꝓpt̾ sicut qͣdragenariꝰ
numerꝰ eqͣlib suis partib ꝯputatis.
parit ampliꝰ deuariũ. ꝙ sit qͥnqͦ gena¬
starũ. ygerendarũ. cũ eqͥtate uite
aptũ. impetrat intellectũ stabilis sa¬
pientie: ut ñ solũ credñdo. s etiã in¬
telligendo disciplina firmet᷑. Et id̃o
tam̃ qm apparuerit qͥd erimꝰ. in labo¬
rib & afflictionib agit: ꝙ in ea iu-

Expanded text:
ita impetrat etiam stabilem et nullius temporis indigentem sapientiam, quae denario numero commendatur, ut ad quadraginta addantur decem; quia et partes aequales quadragenarii numeri, simul ductae, ad quinquaginta perveniunt; partes autem aequales habet quadragenarius numerus, primo quadraginta in singulis, deinde viginti in binis, deinde decem in quaternis, octo in quinis, quinque in octonis, quatuor in denis, duas in vicenis. Unum quinquaginta. Quapropter sicut quadragenarius numerus, aequalibus suis partibus computatis, parit amplius denarium, et fit quinquagenastarum et gerendarum cum aequalitate uitae actum impetrat intellectum stabilis sapientiae, ut non solum. credendo sed etiam intellegendo disciplina firmetur. Et ideo tamen quam appareat quid erimus, in laborib
Abbreviated transcription (Latin):
mnis sapientiȩ disciplina ẽ. que
ad homines erudiendos ꝑtinet.
creatorẽ creaturãꝙ dinoscere: & illũ
colere d̾nantẽ: i stã subiectã fateri.
Est autẽ creator ds: ex quo om̃ĩa ꝑ quẽ
om̃ia in qͦ om̃ia: & ideo tͥnitas pat̾¬

Expanded text:
mnis sapientia et disciplina est, quae ad homines erudiendos pertinet, creatorem creaturamque dinoscere et illum colere dominantem, istam subiectam fateri. est autem creator deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, et ideo trinitas pat