comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di non fuit ordinatio so¬
cratis. qr int̾ gentes coĩt᷑
uiuentes absq multis li¬
tigiis obẜuari ñ posset.
posse obẜuari absq litigi
eẽ cões ñ eẽt possibile obẜ¬
uari absq litigiis. ¶ Se¬
cunda uia sic p̃. Nam si
oĩa sic eẽnt coĩa ñ o ciue ᷤᷤ¬

Expanded text:
di non fuit ordinatio Socratis, quia inter gentes communiter viventes absque multis litigiis observari non posset. posse observare absque litigiiesse communes, non est possibile observare absque litigiis. Secundo via sic patet: nam si omnia sic e
Abbreviated transcription (Latin):
reddentib cãm dc̃i tãto ta¬
les honorabiliores st̃ illis.
norandi st̃ dini ⁊ sciẽtes
theologiã qr sic̃ d̾s ipẽ ẽ d̾s
õun entiũ. Sic thelogia q̃
theologos uͦ mag̃ st̃ hono¬
randi methaphisici. qr ut
suꝑiꝰ dicebatur ut scĩas
hũanitꝰ inuentas methaͣ
tũ uit̾ om̃s alias scĩas in¬
uentas ab hoĩe. Sic gͦ sci¬
entes gͣdatun st̃ honorã¬
scĩas filii nobiliũ ⁊ maxi¬
me regũ ⁊ pͥncipũ deleãt
insudare. Nã cũ oꝑdeat e¬
os ẽẽ qiͣ seiideos ⁊ debite

Expanded text:
reddentibus causam dicti: tanto tales honorabiliores sunt illis.honorandi sunt divini et scientes theologiam; quia sicut Deus ipse, est Deus omnium entium; sic theologia, qtheologos vero magis honorandi Metaphisici: quia ut superius dicebatur inter scientias humanitus inventas metaphyfica tum inter omnes alias scientias inventas ab homine. Sic ergo scientes gntias filii nobilium, et maxime regum, et principum debeant insudare. Nam cum oporteat eos esse quasi semideos, et debite
Abbreviated transcription (Latin):
Decz reges ⁊ pͥncipes scire
secreta sua aliis scribe̾ ⁊
leg̾e abs alioꝵ scitu ¶fi
liores fiant ad intlligẽ¬
siuim ingeniũ debẽt ex¬
pon̾e ut intlligant bene¬
moralia. ⁊ ut sciant se et
mores. Sic gͥ morale ne¬
gõm scire expedit ab hiiꝰ
ꝗ̃ cuꝑiunt pͥncipari ut
si ouĩs alias scĩas iguora¬
rent adhuc stude dẽb̾ent
ut eis moralia uulgari
striit᷑ qͣli debeat p̾ncipa¬
ri. ⁊ qũo se ⁊ çiues indu¬
c̾e delxat ad uͥtutes. capł¬

Expanded text:
decet reges, et principes scire secreta sua alii scribere et leger absque aliorum scitu. Filliores fiant ad intelligesuum ingenium debent exoponere, ut bene intelligant moralia et ut sciant se et mores. Sic ergo morale negocium scire expedit ab iis qui cupiunt principari: ut si omnes alias scientias ignorarent, adhuc studere debent, ut eis moralia vulgalitstruitur, qualiter debeat principari, et quo se et cives inducere debeat ad virtutes.
Abbreviated transcription (Latin):
ra q̃ st̃ de actib hõmni sũt
sub politica q̃ ẽ de regĩe ci¬
uitatũ. Nã ut alibi nos
dixisse meminimꝰ omĩs
legciste st̃ qiͣ̃quidã ydiote
politici. Nam sic̃ layci ⁊ uł¬
gares qr arguunt ⁊ for¬
mant rõnes suas ꝙ̃ mod
arguendi docet dẏaletica.
Io qr ip̃i ñ arguũt artifĩ¬
cialiter ⁊ dyaletice appel¬
ci . Tie legiste qr ea de qͥb

Expanded text:
ra, quae sunt de actibus hominum sub politica, quae est de regimine civitatum. Nam  ut alibi nos dixisse meminimus omnes legistae sunt quasi quidam idiotae politici: Nam sicut laici et vulgares, quia arguunt et formant rationes suas, quem modum arguendi docet dialectica, ideo ipsi quia non arguunt artificialiter et dialectice, appelci
Abbreviated transcription (Latin):
tes futa bona excogitãt
uias ꝑ qͣs faciliter illa
adipisci ualeant. gͦ rõe
borioꝵ ad q̃ rex gentẽ su¬
ã dirig̾e d expedit ut hẽ¬
at ꝓuidentiã futuroꝵ
ut̾ facilius illa futura bo¬
at.⁊ ut hẽat menoriã
pret̾itoꝵ. ut ex actis p̾t̾i¬
tis sciat ꝙͥ ag̾e debeat i
futurũ. Rõne u̾o modi

Expanded text:
tes futura bona, excogitans vias, per quas faciliter illa adipisci valeant. Ergo ratione bonorum, ad quae rex gentem suam dirigere debet, expedit ut habeat providentiam futurorum, ut facilius illa futura bot ut habeat memoriam praeteritorum, ut ex actis praeteritis sciat quid agere debeat in futurum. Ratione vero modi
Abbreviated transcription (Latin):
dũetur o ꝙ polleãt pruden
⁊ q̃ oꝑteat hr̃e regẽ si debeat
A̾ assignari .uiii. ꝑtes pru¬
initellẽs. rõ. sollercia. doci¬
litas. exꝑientia. ⁊ cautõ.
¶Qr si rex aut pͥnceps debe¬
memorẽ ꝓuidũ intelligẽ¬
tẽ rõnabilem sollercẽ doci¬
lem exꝑtũ ⁊ cautũ. ħ ãt¬

Expanded text:
et quod polleat prudentia, e oporteat habere regem, si debeat autem assignari octo partes pruintellectus, ratio, solertia, docilitas, experientia, et cautio. Quare si rex, aut princeps debememorem, providum, intelligentem, rationabilem, solertem, docilem, expertum, et cautum. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ alios dirigens o ꝙ̃ sit
sollers ⁊ docilis. Nã qui m
danto culmine ẽ poĩtus
Cbona gentis sͥ ꝯmsse.
¶Um qr nulłs ho suffic̃ ad
ex coitand̾ oĩa q̃ possũt
ẽẽ utilia doti regno c̃ hoc

Expanded text:
st alios dirigens, oportet quod sit solers, et docilis. Nam qui in tanto culmine est positus,bona gentis sibi commissae. Verum quia nullus homo sufficit ad excogitandum omnia quae possunt esse utilia toti regno, cum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
rigit o ꝙ sit hũanus qr
rex ip̃e ho ẽ. hõ ãt intlsigͭ
rõcinando ⁊ discurrendo Ac¬
cipit .n. aliq̃ pͥncipia ⁊ aliqͣs
p̾missas ex quib intentas

Expanded text:
rtet quod sit humanus, quia rex ipse homo est. Homo enim intelligit tiocinando et discurrendo. accipit enim aliqua principia et aliquas praemissas, ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sentat ualorẽ magni ꝑ¬
cii i denariꝰ gͦille magͣ ẽ
signũ ualoris ꝙ̃ aleat.
Sĩc si uit pruden sareat
⁊ regia digͥtate fungat᷑.
cũ ip̃e ꝑui ualoris sit ẽ lo¬
co magrui p̾cii mag̃ ẽ gͦ
regis ꝙͣ fit rex: ut gͦ sit
rex ñ solũ noĩe s redec eũ

Expanded text:
aesentat valorem magni precii. dnarius ergo ille magis est signum valoris, quam valeat. Sic si vir prudentia careat, et regia dignitate fungatur, cum ipse parvi valoris sit, est loco magni precii. magis ergo est sit rex. Ut igitur sit rex non solu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ꝯͣͭ reges ⁊ pͥncipes ẽẽ for¬
tes ⁊ tẽꝑatos. Conseq̃nt̾ uͦ¬
mus de magnãitate ⁊ mag¬
nificentia ⁊ aliis u̾tutib
maguifestãtes quo dec re¬
ges ⁊ pͥncipes talib u̾tuti¬
diu̾simode nocificari pot̃
quid eĩt prudenti.¬

Expanded text:
 reges et principes esse fortes et temperatos. Consequmus de Magnitudine, et Magnificentia, et aliis virtutibus, manifestantes, quomodo decet reges et principes talibus virtutidiversimode notificari potest, quid est prudenti
Abbreviated transcription (Latin):
agibilia bñ negociari uo¬
debemꝰ diu̾sas uias inue¬
nire. Scđo de iuentis de¬
bemus iudicare. Tcio debe
uellemus ẜm oꝑa bellica
tandi eẽnt modi ꝑ qd̾ cã¬
strũ iᵈ capi poss. Scd̾o iu

Expanded text:
agibilia bene negociari vodebemus diversas vias invenire. Secundo de inventis debemus iudicare. Tertio debvellemus secundum opera bellica tandi essent modi, per quos castrum istud capi posset.
Abbreviated transcription (Latin):
pͭ ꝙ ẽ rõ recta rõ aigibiliũ
p̾supponens rectitudinem
uoliuitatis. ¶ Ex õĩb gͦ
descriptõem formare possu
tutũ moraliũ. p̾ceptiua

Expanded text:
bilium, praesuppones rectitudinem voluntatis. Ex omnibus ergo descriptionem formare possumrtutum moralium, praeceptiva
Abbreviated transcription (Latin):
denͣ ꝯꝑari pot̃ ad mat̾iam
sic cc̃ agibilia ⁊ agibilia
sint singularia o pru¬
dentiã ẽẽ cͣcͣ ꝑticularia.
applicando ułes regulaᷤᷤ¬
res ad singularia nego¬
cia. ut .ui. etħ. h declarari

Expanded text:
ari potest ad materiam, sic circa agibilia, et agibilia sint singularia, oportet prudentiam esse circa particularia, applicando universales regulas ad singularia negocia, ut Ethic. 6. declarari
Abbreviated transcription (Latin):
unt ⁊ iudicant ista pre¬
cipit ut fiat. Prudenͣ gͥ
ĩ mediacius dirigit ĩ oꝑ
fid̾nda eo ꝙ precipiat illa
fĩ. ꝙͣ faciat urtus ĩuenti¬
ua ⁊ iudicatiua. Cũ gͦ mn
moralib actus ⁊ oꝑã di¬

Expanded text:
iunt et iudicant, ista praecipit ut fiat. Prudentia ergo immediatus dirigit in opera fienda, eo quod praecipiat illa fieri, quam faciat virtus inventiva et iudicativa. Cum ergo in moralibus actus et opera di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓseqndo de eis singłarit̾ ple¬
nius oñdet. Si gͦ hee .iiii.¬
dinales respectu aliar pͦ.
aliis cũ sit directiua oĩm
aliaꝵ. ⁊ iusti̾ ẽ p̾ncipalior
sticia sit ceͣ ꝯrmuitatoẽs reꝵ

Expanded text:
ndo de eis singulariter plenius ostendetur. Si ergo hae qdinales respectu aliarum, paliis, cum sit directiva omnium aliarum, et iustitia sit principalior st
Abbreviated transcription (Latin):
denciã diriginr ĩ bonũ
finẽ in ꝙ̃ incliuant u̾tutẽ
morales. Est n. prudentis
se ⁊ alios in optimũ finem
bona ẜm ueritatẽ de facili
efficiet᷑ tyramiꝰ qr dicias ⁊
bona extiora q̃ st bona op¬
tima ẜ appentiã credet eẽ
prudentes ñ cognoscunt
riͥ sensibilia bona cuiꝰ sũt
diuitie ⁊ bona extĩora rex
prudentia carens. qr ñ cog¬
noscẽ reputabit nͥ sensibi¬
lia bona dimissis uͥtutib
totũ studiũ suũ poriet ut
affluat dĩciis ⁊ sensibilib
bonis. Efficiet᷑ gͦ dep̾dator
ppłi dñabitur tyrãnice ñ
curabit qͣlitercũq posset
peccuniã extorq̃re. ¶Ter¬
cio dec reges ⁊ pͥncipes hr̃e
prudenciã. qr sine ea ñ pos

Expanded text:
dentiam dirigimur in bonum finem, in quem inclinat virtutes morales Est enim prudentis, se et alios in optimum finem.bona secundum veritatem, de facili efficietur tyrannus: quia divitias et bona exteriora, quae sunt bona optima secundum apparentiam, credet esse prudentes non cognoscunt nisi sensibilia bona, cuiusmodi sunt divitiae et bona exteriora; prudentia carens, quia non cognoscet, non reputabit nisi sensibilia bona, et dimissis virtutibus, totum studium suum ponet, ut affluat divitiis, et sensibilibus bonis. Efficietur ergo depraedator populi, dominabitur tyrannice, non curabit qualitercunque possit pecuniam extorquere. Tertio decet reges, et principes habere pruden
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ei supͣ u̾tutes de qͥb loqͥ¬
uidel in intellcũ. ĩ uolũ¬
tate. ĩ irascibili ĩ ꝯcupis¬
cibili. Cũ gͥ in intellcũ pͣc¬
tico pͥncipalior uͥtus sit
prudenͣ. In uoluntate loq̃¬
do de u̾tutib acqͥsicis pͥn¬
cipalior sit iusticia. ĩ irasci¬
bili uͦ pͥncipalior sit forti¬

Expanded text:
supra, virtutes, de quibus loquvidelicet, in intellectu, in voluntate, in irascibili, in concupiscibili: cum ergo in intellectu practico principalior virtus sit prudentia, in voluntate loquendo de virtutibus acquisitis principalior sit Iustitia, in irascibili vero principalior sit Forti
Abbreviated transcription (Latin):
bilia Ampliꝰ qr ꝯtingit nõs
passionari recte ⁊ ñ recte o
dare uͥtutes aliqͣs ꝑ qͣs mo¬
dificemur in ip̃is passiõib.
Cũ gͦ passiories q̃dam ĩpel¬
lant nos ad malũ ut pas¬
siones ꝯcupucibiles. qr ꝓni
sumꝰ adagend̾ illa. Q̾dam
u̾o retrahant uos a bono
ut passioes irascibiles tcͣ paᷤ¬
sioes o dare uͥtutẽ auꝙͣ ne¬

Expanded text:
bilia. Amplius quia contingit nos passionari recte et non recte, oportet dare virtutes aliquas, per quas modificentur in ipsis passionibus. Cum ergo passiones quaedam impellant nos ad malum, ut passiones concupiscibiles, quia proni sumus ad agendum illa: quaedam vero retrahunt nos a bono, ut passiones irascibiles: circa passiones oportet dare virtutem a
Abbreviated transcription (Latin):
iestati. Nã si rex aut pͥn¬
ceps ponat suam felicita¬
dem in diuiciis tͥa maxĩa
mala inde ꝯseq̃nt᷑. pͥomũ.
ꝙ amittit maxĩa bonai.
Scdo qr efficit᷑ tyramius.
T̾cio qr efficit᷑ pplĩ dep̾da¬
tor. Diligens .n. pecuni¬
am ut finẽ ⁊ timens pec¬
cuniã elargiri. ñꝙͣ pot̃
ẽẽ magͥficus cꝰ ẽ facere
magnos sũptꝰ. nec ⁊̃ pot̾¬

Expanded text:
iestati. Nam si rex aut princeps ponat suam felicitatem in divitiis, tria maxima mala inde consequuntur. Primo, quia amittit maxima bona. Secundo, quia efficitur Tyrannus. Tertio, quia efficitur populi depraedator. Diligens enim pecuniam ut finem, et tamen pecuniam elargiri, nunquam potest esse magnificus, cuius est facere magnos sumptus: nec et
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a ñ sit ip̃e res nͨ sit c̃a
reꝵ. S mag̃ sit signũ
caꝵ ⁊ quid cãtum ab eis fa¬
ma. nͥ ẽ bonitas nr̃a. nͨ ab
ea depend bonitas nr̃a. S
solũ ẽ ꝙdã apꝑens signum
nr̃e bonitatis. In eagͥ fe¬

Expanded text:
non sit ipsa res, nec sit causa rerum, sed magis sit signum rum, et quid causatum ab eis: fama nec est bonitas nostra, nec ab ea dependet bonitas nostra, sed solum est quoddam apparens signum nostrae bonitatis. in ea igitur fe
Abbreviated transcription (Latin):
cet reges ⁊ pͥncipes eẽ mag¬
nificos ⁊ lib̾ales. Sic dec̃
eos eẽ magͣnumos ⁊ hono¬
ris amatuuor̃. Reges .R.
⁊ pͥncipes dec honores dili
tas corͣlis se ht ad płcritu¬
bñi ꝓportionata ⁊ ꝯformia
formosi st̃. Non tũ st̃ pul¬
no corꝑe. Sic facientes oꝑa
⁊mnedioeri honore digna di
re digna. Ut gͦ reges ⁊ pͥn¬
cipes nec ĩ negociis ardius
nec in mediocrib faciant
ad turpe. S ut sẽꝑ agãt
oꝑa honore digna. bene dcm̃
est ꝙ dec eos ẽẽ magnaĩ¬
mos ⁊ honoris cmãtiuos.¬
Capͫ xxu. ꝙ huilitas dicip
honoris Amatiia ⁊ ꝙ oĩs

Expanded text:
magnificos, et liberales: sic decet eos esse magnanimos, et honoris amativos. reges enim et principes decet honores diligtas corporis se habet ad pulchritubene proportionata, et conformia, formosi sunt: non tamen pulno corpore. Sic facientes opera mediocri honore digna, dire digna. Ut igitur reges et principes nec in negociis arduis, nec in mediocribus faciant aliquid turpe; sed ut semper agant opera honore digna: bene dictum est, quod decet eos esse magnanimos, et honoris amativos. Quod humilitas dici debet honoris amati
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa aliaꝵ u̾tutũ ⁊ honoris
rimatiue. Oꝑa .ii. aliaꝵ uͥ
tutũ ut sr̃ magno honio¬
re digna. ꝑtinent ad mag̃¬
nimitatẽ. S ut sunt ꝓpor¬
tionata nob̾ ⁊ ut ordinan¬
tur ad medioeres houores

Expanded text:
unt aliarum virtutum, et honoris amativae. Opera enim aliarum virtutum, ut sunt magno honore digna, pertinent ad magnanimitatem. Sed ut sunt proportionata nobis, et ut ordinantur ad mediocres honores,
Abbreviated transcription (Latin):
caꝵ ꝑ magnaitatẽ facimꝰ
excellentius ornatiꝰ ⁊ mag̃
ꝑfecte. ¶ Uiso gͦ qdẽ mag¬
uͥtutes alias de leui p qͣl
sit illa u̾tus de qͣ nunc intẽ¬

Expanded text:
 magnanimitatem facimus excellentius, ornatius, et magis perfecte. Viso ergo quid magvirtutes alias: de levi patet, qualis sit ella virtus, de qua nunc inte
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ea faciet excellent̾. Nã cũ
honor uit̾ extiora bona sit bo¬
nũ excellens faciens oꝑa nͥ¬
tutũ in qnͣtũ st̃ honore dig¬
na. excellentiori mͦ faciat ea.
ꝙͣ sit ag̾et talia oꝑa qr de lec¬
tarẽtur i ilł. Recte gͦ mgͣ¬
nanimitas d̾r õs u̾ͥtutes¬

Expanded text:
et ea faciet excellenter. Nam cum honor inter exteriora bona sit bonum excellens, faciens opera virtutum, inquantum sunt honore digna, excellentiori modo facit ea, quam si ageret talia opera, quia delectaretur in illis. Recte ergo magnanimitas d
Abbreviated transcription (Latin):
paniꝰ .n. aliqͦs dr̃ites eos
ñ curare de honore suo.⁊
rursus qr iituꝑamꝰ ãbi¬
tiosos. laudanius ũ curã¬
tes de honore suo. Uno mͦ¬

Expanded text:
pamus enim aliquos, dicentes eos non curare de honore suo, et rursus quia vituperamus ambitiosos laudamus non curantes de honore suo.
Abbreviated transcription (Latin):
tangit iͥd̾ seq̃ñtia ex tali
coĩtate. Pͥrnum ẽ iuiuiria
catio nobiliũ. Terciũ ĩiu¬
ria filioꝵ. Quartũ intẽ¬
perantia uerieoꝵ. Qntũ
abusio ꝑentũ. ¶Po̾mũ

Expanded text:
tangit ibidem sequentia ex tali communitate. Primum est, iniuria catio nobilium. Tertium, iniuria filiorum. Quartum, intemperantia venereorum. Quintum, abusio parentum. Primum
Abbreviated transcription (Latin):
lectio ꝙͣ ponebat socrates.
Modisa .ii. ꝯsanguiuitaᷤᷤ
si sit nota ⁊ c̾ta maiorem
dilectionẽ c̾at ꝙͣ filiatio
si sit dubia ⁊ ignota. Coĩ¬
tas gͦ illa ꝙͣ ponebat socͣ¬
tes nou ẽ expediens cuit̃¬
ti. Decz ã hoc reges ⁊ pͥnci¬

Expanded text:
lectio quam ponebat Socrates. Modica enim consanguineitas si sit nota et certa, maiorem dilectionem causat, quam filiatio, si sit dubia et ignota. communitas ergo illa, quam ponebat Socrates, non est expediens civitati, Decet autem hoc reges,
Abbreviated transcription (Latin):
ueneoꝵ uir a cura debita
retra hat᷑. Sic h indeceur
ẽex ꝑte uxoris ne uxor a
suo ꝯinge̾ debite ñ diliga¬
eẽ amor magnꝰ qr int̾ eos

Expanded text:
um vir a cura debita retrahantur: si hoc indecens est parte uxoris, ne uxor a suo coniuge non debite diligaesse amor magnus, quia inter eos
Abbreviated transcription (Latin):
tototpẽ uite s. ue egeant
oꝑib ⁊ facłtatib pentũ.
Qreis cib ꝯgruus ñ suffi¬
cient̾ a nͣ ꝑãtur. Sic se deb̃
hoĩb sic̃ ĩ auib alt̾natĩ sup¬
portantib ou̾a filioꝵ se hñt¬

Expanded text:
toto tempore vitae suae egeant opibus et facultatibus parentum, quia eis cibus congruus non sufficienter a natura paratur, sic se debent hominibus, sicut in avibus alternatim supportantibus onera filiorum se h
Abbreviated transcription (Latin):
debite utant᷑ uen̾eis int̾
eos ⁊suais ꝯuiges nͣxĩe
reẜuari d amor debitus
ꝯiugal. ¶Tercia uia ad ĩ¬
uestigand̾ ħ id̾ sumit᷑ ex
nutrĩtione filioꝵ. Nã c̾ cõ¬

Expanded text:
debite utantur venereis, inter eos et suas coniuges maxime reservari debet amor debitus coniugalis. Tertia via ad investigandum hoc idem, sumitur ex nutritione filiorum. Nam cum con
Abbreviated transcription (Latin):
ad supportand̾ on̾a ꝯiugii
ĩoĩb ñ sufficiat sola fe¬
mmna. Natͣale ẽ hõib ut
iuiꝰ uir uui mulieri nu¬
bat. Sa .n. naͣlia iudicare

Expanded text:
ad supportandum onera coniugii in hominibus non sufficiat sola foemina, naturale est hominibus ut unus vir uni mulieri nubat. Ea enim naturalia iudicare
Abbreviated transcription (Latin):
Genꝰ ã alicꝰ maxĩe reputa¬
t᷑ honorabile Si ab antiqͦ
affluebat duutiis. Cũ gͦ
fit sꝑ dare ĩitiũ ĩqs genito¬
res alitꝰ ditari ĩcepunt ꝙͣ¬
filioꝵ. tautomag̾minꝰ est
meinoria genitores suos

Expanded text:
Genus autem alicuius maxime reputatur honorabile, si ab antiquo affluebat divitiis. Cum ergo semper sit dare initium, in quo genitores alicuius ditari inceperunt: qufiliorum, tanto minus est memoria genitores suos
Abbreviated transcription (Latin):
te diuitie. Qa gͦ nobiles ex
antiqꝰ funt p̾sides ⁊ ĩ suo
gen̾e fiu̾it młti ĩsignes et
dites. eleuat᷑ cor nobiliũ ex
tari ꝑentes nobiles gͥ aĩa¬

Expanded text:
e divitiae. quia ergo nobiles ex antiquo fuerunt praesides, et in suo genere fuerunt multi insignes et divites, elevatur cor nobilium ex tari parentes. Nobiles ergo adv
Abbreviated transcription (Latin):
ciam inclinauit. ut seꝙ̃s
fectius uiget ⁊ niguit
zelus fidei ⁊ religio xͥana.
ñ passione ⁊ uoluntate:
s lege ⁊ intllẽu regulas
regni iustissimas cupia

Expanded text:
iam inclinavit, ut sequens erfectius viget et viguit zelus fidei et religio christiana, non passione et voluntate, sed lege et intellectu regulas regni iustissimas cupia
Abbreviated transcription (Latin):
dato ꝙ ꝑuificũ oꝑteat expẽ¬
sas facere tũ illos sũptus
ut qͣlt fatiat debitas lar¬
gitiories. ł quo faciat de¬
centes nuptias. s tota
sua ĩtentio ẽ quo faciat ꝑ¬
uos sũptus. Est .i. ꝓp̾etas
ꝑuifici ut app̾ciet᷑ plus pec¬
ꝓprietas eius ẽ ut sẽꝑ expẽ¬
dat ꝙ cũ tristicia ⁊ dolore.
citurad ea ⁊ ita ꝯtinulat i¬
se ilł. Ido sic̃ in uncisione cor

Expanded text:
dato quod parvificum oporteat expensas facere, tamen illos sumptus ut qualiter faciat debitas largitiones, vel quomodo faciat decentes nuptias: sed tota dsua intentio est, quomodo faciat parvos sumptus. Est enim proprietas parvifici, ut appretietur plus peproprietas eius est, ut semper expendat cum tristitia, et dolore. citur ad ea et ita continuat se illis, ideo sicut in incisione cor
Abbreviated transcription (Latin):
tũ recipiat de iuli qͣn ui¬
deatur ei plus dare pluf¬
daredy debeat. Non pot̾ ꝑ
nificus ita modicũ sũp¬
tũ face̾ erga ꝙͫq opꝰ quin

Expanded text:
tum recipiat de vili, quin videatur ei plus dare, quam debeat: non potest parvificus ita modicum sumptum facere erga quodcun
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ maxime regiã maiest̃¬
tẽ ĩplorare dĩnam gr̃am.
Nam qͣnto maiestas re¬
gia loco altõri existat. tã¬
tomag̃ indig dĩna gr̃a
ut pꝰsit uͥtut᷑ oꝑa excere¬

Expanded text:
 maxime regiam maiestatem implorare divinam gratiam. Nam quanto maiestas regia in loco altiori consistit, tanto magis indiget divina gratia, ut possit virtutum opera exercere
Abbreviated transcription (Latin):
tib resꝑiciẽntib bõ utilia.
⁊ pꝰ de respiciẽtib boͣ hore¬
sta. Iucipit .n. nr̃a cognitõ
a sensu. Cũgꝰ bona utilia
censibiliorã sint ꝙͣ hone¬
sta. pͥus det̾minand̾ ẽ de uͥ¬
cutib respicientib bona
utilia. Circa ã boͣ utĩlia
tes respiciũt sũptꝰ ⁊ peccũi¬
am. s ñ eod̾ m̃o. Nam li¬
lnlites q̃ alio mͦ largitas
tꝰ medioeres. Magͥficẽti
a uo dr respic̾e mãgnos

Expanded text:
utilia: et postea de respicientibus bona honesta. Incipit enim nostra cognitio a sensu. cum ergo bona utilia sensibiliora sint honestis, prius determinandum est de virtutibis respicientibus bona utilia. Circa autem bona utilia tes respiciunt sumptus, et pecuniam: sed non eodem modo: nam liberalitas quae alio modo largitas tus mediocres: magnificentia vero dicitur respicere magnos
Abbreviated transcription (Latin):
pare alios redditꝰ ⁊ custo¬
direꝓpͥos. Namlic lib̾a¬
lis non diligat peccuĩam
C se. S ut eã ordin ad de¬
bitos sũptꝰ. tñ ut possit
ditus alienos hr̃e debitã¬
ꝓp̾cim curã de ꝓpriis ⁊ ex
eis debitos sumptꝰ face

Expanded text:
are alios redditus, et custodire proprios. Nam licet liberales non dilagat pecuniam secundum se, sed ut eam ordinet ad debitos sumptus: tamen ut possit ditus alienos, habere debitam curam de propriis, et ex eis debitos sumptus facere:
Abbreviated transcription (Latin):
uolumus dare peditib qͣ¬
li debent stare cũ uolunt
hostes ꝑcut̾e. pcussiouis a
hostiũ duplex ẽ modꝰ unius
a remotis ut cũ iaciendo
iacula ł missilia adu̾sari
remotis iacula iaciuit:
⁊ ałi cũ ex ꝓpinqꝰ se feriũt.
Na raciendo iacula a re
cipalius influit ĩꝑtẽ dextrã.
Ita ꝙ ꝑs dextra ĩ ałib forti¬
or ẽ ĩmouendo ⁊ apcior est¬

Expanded text:
volumus dare peditibus, qualiter debeant stare cum volunt hostes percutere.Percussionis autem hostium duplex est modus. Unus a remotis, ut cum iaciendo iacula, vel missilia adversariremotis iacula iaciunt, et aliter cum ex propinquo se feriunt. Nam iacendo iacula a remcipalius influit in partem dextram ita, quod pars dextra in animalibus fortior est in movendo, et aptior
Abbreviated transcription (Latin):
hoc negocium ꝙ ẽ ut boĩ
fiamus hõ se ip̃m lucra
atur rector ⁊ dr̃is alioꝵ.
Nam uigens prudentia
⁊ aliis uͥtutib moralib de
qͥb in hoc libro tractabr̃
dignꝰ est pͥncipari. qd si
cipari. ⁊ mag̃ ẽ naturałr¬
ẜuratis hiis qͦꝵ ĩ hoc libro
trademꝰ noticiã ꝯseq̃m
licitatẽ et̾nã. Est eĩ deus
ip̃a eẽntia unitatis ⁊ bo¬
nitatis ꝙ ẽ maxĩe unus
⁊ maxĩe bonus. Qnͣto ⁊̃
aͥs appinq̃t plus aid uni¬
tate̾m ⁊ bonitatẽ: tãto

Expanded text:
hoc negocium, quod est ut boni fiamus, homo seipsum lucratatur rector, et dominus aliorum. Nam vigens prudentia, et aliis virtutibus moralibus, de quibus in hoc libro tractabitur, dignus est principari, quod si cipari, et magis est naturaservatis his, quorum in hoc libro trademus notitiam, consequemur licitatem aeternam. Est enim Deus ipse, essentia unitatis et bonitatis, quia est maxime unus, et maxime bonus quanto ergo quis appropinquat plus ad unitatem et bonitat
Abbreviated transcription (Latin):
sollicite ⁊ magis ordina
te absq litigiõ. campi ⁊
t̾re ⁊ alia fructifera excolã¬
tend̾ ext̾iorib reb ⁊ qͥs
modꝰ uiuendi sit licitus.

Expanded text:
solicite, et magis ordinate, et absque litigio, campi et terrae et alia fructifera excolantendum exterioribus rebus: et quis modus vivendi sit licitus.
Abbreviated transcription (Latin):
cundia ꝙ̃ timor ĩ honorõius.¬
u̾ecundia erubescentia noĩa¬
ri ꝯsiteuit. qr ue̾cundantes
coĩt̾ erubescunt sic̃ tuñtes
palescunt. Nã ex eo ꝙ aͥs cre¬
dit se amitt̾e uitã ꝙ ẽ bonũ
int̾ius tun. S ex eo ꝙ credͭ¬

Expanded text:
cundia, quam timor inhonorationverecundia erubescentia nominari consuevit, quia verecundantes commuiniter erubescunt, sicut timentes pallescunt. Nam ex eo, quod aliquis credit se amittere vitam, quod est bonum interius, timet: sed ex eo,
Abbreviated transcription (Latin):
głis facilius ĩuemiet᷑ ia
qͣlr possit hostes ĩuad̾e ⁊
hoĩes bellatores stare de be¬
aut si uelĩt hostes ꝑcute¬

Expanded text:
is facilius invenitur via, qualiter possit hostes invadere, et homines bellatores stare debeant, si velint hostes pe
Abbreviated transcription (Latin):
ficiũ ligneũ ꝯͣ hoc .n. coria cͥ¬
da ñ ualent ligna. ñ hñt re¬
sistentiã. Ouĩe .n. edificium
le ualentes ad defensionẽ
ꝯͣ lapidarias machinas. S qr
talia ꝯplete sb̾ uarratioẽ ñ ca¬
chius reliqũ ẽ declarare qͤ¬
mͦ obuiari debeat edificiis a¬
liis ĩpulsis ad menia muni¬
diximꝰ cc̃ resiftentiã machi¬
naꝵ. Nã sic̃ destrui post̾ la¬
pidarie machinee ꝑ ĩꝑuisũ
ĩsultũ obsessoꝵ ⁊ ꝑ hoĩes
de nocte latent̾ emissos ⁊ ꝑ
sagittas defentes ignem
fortẽ ⁊ ꝑ machinas alias
emittẽtes lapides ł ꝑ fũdas
ex fro textas iaciẽtes igni¬
te ferra sic oĩb hiis modis

Expanded text:
ficium lignorum.Contra hoc enim coria cruda non valent, ligna non habent resistentiam: omne enim aedificium lae, valentes ad defensionem contra lepidarias machinas: sed quia talia complete sub narratione non cachinis: reliquum est declarare, quomodo obviari debeat aedificiis aliis impulsis ad moenia munitentiam machinarum. Nam sicut destrui possunt lapidariae machinae per improvisum insultum obsessorum, et per homines de nocte latenter emissos, et per sagittam deferentem ignem fortem, et per machinas alias emittentes lapides, vel perfundas ex ferro textas iacientes ignita ferra: sic omnibus his modis
Abbreviated transcription (Latin):
n̾are ꝑ q̃ marini pugnͣto¬
res hostes ĩpugnͣre d ¶ pri¬
mũ ẽ ignis ꝙ̃ incendarium
uocant. Expedit .n. eis hr̃e
miłta uasa plena pice sul¬
phure. resinai. oleo. ꝗ oĩa st̃
tũ stupa ꝯuoluenda. Hec.n
uasa sic repleta st̃ succendẽ
da ⁊ ꝑicienda ad nauẽ hosti¬
uui ex qͣ piectõe uas frãg

Expanded text:
ae marini pugnatores hostes impugnare debent. Primum est ignis, quem Incendiarium vocant. Expedit enim eis habere multa vasa plena pice, sulphure, rasina, oleo; quae omnia sunt cum stupa convolvenda. Haec enim vasa sic repleta sunt succedenda, et proiicienda ad navem hostium. Ex qua proiectione vas frang
Abbreviated transcription (Latin):
rio ordinare ꝙͣ nauẽ hosti¬
enutt̾e du ualentẽ durare
sub aqͥs. qui accepto penet᷑¬
li. sub aqͥs d acced̾e ad hosti¬
do ꝑforare faciendo iͥ płra
foramina que foramina
ab hostib reꝑiriũ pot̾iu̾unt
cũ ꝑ ip̃a ceperint hũndare
aq̃. q̃ habundande ⁊ hostes
⁊ nauẽ ꝑit̾ ꝑiclitabit St̃
& ĩ bello nauali alia obser¬
nanda. ut sit iͥ copia lapid̾¬

Expanded text:
rio ordinare contra navem hostirio ordinare contra navem hostiemittere diu valentem durare sub aquis; qui accepto penetrali sub aquis debet accedere ad hostido perforare, faciendo ibi plura foramina, quae foramina ab hostibus reperiri non poterunt, cum per ipsa coeperit abundare aqua, qua abundante, et hostes, et navem periclitabit. Sunt autem in bello navali alia observanda, ut sit ibi copia lapid
Abbreviated transcription (Latin):
os fortes ut cũ uid se eẽ
płes hostib cũ ilł uncis
ꝑuintant eos discedere.¬
¶ Octano ĩ nauali bello
ẽ hec cautela attendd̾a:
ut de calce alba pluizata
hẽant młta uasa plena
q̃ ex elto st̃ ꝓicienda ĩ na¬
ues hostiũ quib ex ĩpetu
ꝓiectis ⁊ fractis eleuatur
płius ut cͣ diximꝰ ĩ bello
terrestri ⁊ sb̾ intrat hosti¬
ũ ocłos ⁊ adeo offeridit e¬
os ut qiͣ ceci uid̾e ñ possit
ꝙ ĩ bello nauali ẽ ualde
ꝑ iculosũ. qr ex oĩ ꝑte bellã¬
tes ĩtali bello uident se¬
sͥ ĩuiu̾e mortẽ. Qͣre si o¬
culi bellantiũ ĩ tali ꝑucc¬
na expulũe calcis sic offẽ¬
dunt᷑ ut ide̾ ñ possint de
facili ł ꝑmiunt᷑ ab hosti¬
b. ł subineͬgũt᷑ ĩ aquis.
Nora cautela ẽ hr̃e
multa uasa plena exn
molli sapone q̃ ex cũ ĩpe¬
tu ꝓicienda st̃ ad naues
illa ꝑsaponẽ liquid̃ reddũ¬
tur adeo lubrica ꝙ hostes iͥ
poñtes pedes statĩlabunt᷑
qui dui sub aquis durare

Expanded text:
os fortes, ut cum vident se esse plures hostibus, cum illis uncis on permittant eos discedere. Octavo in navali bello est haec cautela attendenda: ut de calce alba pulverizata habeant multa vasa plena, quae ex alto sunt proiicienda in naves hostium, quibus ex impetu proiectis, et fractis elevatur pulvis ut supra diximus in bello terrestri et subintrat hostium oculos, et adeo offendit eos ut quasi caeci videre non possint: quod in bello navali est valde periculosum, quia ex omni parte bellantes in tali bello vident sibi imminere mortem. quare si oculi bellantium in tali pugna ex pulvere calcis sic offenduntur, ut videre non possint; de facili vel perimuntur ab hostibus, vel submerguntur in aquis. Nona cautela est habere multa vasa plena ex molli sapone, quae cum impetu proiicienda sunt ad naves illa per saponem lividum reduntur adeo lubrica, quod hostes ibi ponentes pedes statim labuntuqui diu sub aquis durare
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ ꝯtinuũ neobsidẽtes
ꝑ uiã illã iuuitõem ĩgredi¬
aut᷑ Doebẽt ⁊̃ obsessi iuxͣ in¬
choatõem me sb̾t̾ranee hr̃e
magnas tinas ꝑleuas aqͥs.
sidẽtes deb se fing̾e fug̾e̾ ⁊
Exire foueã illã. qͦ fc̃o totã

Expanded text:
bellum continuum, ne obsidentes per viam illam munitionem ingrediantur. Debent etiam obsessi iuxta inchoationem viae subterraneae habere magnas tinnas plenas aquis sidentes, debent se fingere fugere, et exire foveam ill
Abbreviated transcription (Latin):
ñ debemꝰ reputare ĩpossibi¬
le ne it̾m fi possit. ¶Niso
quõ resistend̾ sit debellatõe
fc̃e ꝑ cuuiculos. restat uid̾e̾
qũo obsessi debeaut obuiare
ĩpugnatõi fc̃e ꝑ lapidarias

Expanded text:
non debemus reputare impossibile ne iterum fieri possit. Viso quomodo resistendum sit debellationi factae per cuniculos: restat videre quomodo obsessi debeant obviare impugnationi factae per lapidarias
Abbreviated transcription (Latin):
lo. ¶Sexto ꝯsueu̾nt nao¬
te hr̃e ferrũ ꝙdã curuatũ
ad mod̾ falcis bñ incidẽs
ꝙ applicatũ ad funes reti¬
nentes uela statĩ ĩcidit ip¬
sa. uelis ã sic incisis ⁊ cadẽti¬
b ab arbore sb̾trahit᷑ ab
hostib ne sic pugnare poᷤ¬
suit. qr ꝑ talẽ incisionen
ueloꝵ rẽdditur uauis pigͥ¬

Expanded text:
llo. Sexto consueverunt nautae habere ferrum quoddam curvatum ad modum falcis bene incidens, quod applicatum ad funes retinentes vela; statim incidit ipsa. Velis autem sic incisis, et cadentibus ab arbore, subtrahitur ab hostibus, ne sic pugnare possint: ovia per talem incisionem velorum redditur navis pigr
Abbreviated transcription (Latin):
listã fortẽ enussa usq ad mͣ¬
chinã ułtociens succẽdit ip̃a.
nis lapidariis faciendo alias
machiuas int̾ius ꝑcuciẽdo
eas. ⁊ destruendo ip̃as. Int̾ ce¬
t̾a ã sũmũ remediũ ẽ postꝙͣ
ꝯstituta ẽ machina int̾ius
fac̾e ei fuudã ex cathenulis
fr̃eis. ł testã ex fr̃o ⁊ iuxͣ ma¬
chinã illã ꝯftru̾e fabricã ĩ qͥ
aliꝙ magnũ frũ bñ igniat

Expanded text:
listam fortem emissa usque ad machinam, multotiens succendit ipsam. nis lapidariis, faciendo alias machinas interius, percutiendo eas, et destruendo ipsas. Inter caetera autem summum remedium est, postquam constituta est machina, interius facere ei fundam ex cathenulis ferreis, vel testam ex ferro, et iuxta machinam illam construere fabricam in qua aliquod magnum ferrum bene ignat
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ mͦ ferra ignita iaciant᷑
ut ꝯͣ arietẽ ꝯstituat᷑ lupus
Dicebat᷑ .ni. tͣbẽ fr̾atã ꝑcuti¬
entẽ muros uiuuitoĩs ob¬
sesse. Pp̃ duriciẽ capitis uo¬
dentib fortissimis ⁊ acu¬
tis ⁊ ligatũ funib c̃ quo
capit᷑ daput arietis ł ca¬
put illiꝰ trabis fr̃ate. qͦ cap

Expanded text:
modo, ferra ignita iacianturut contra Arietem constituatur Lupus. Dicebatur enim, trabem ferratam percutientem muros munitionis obsessae propter duritiem capitis vodentibus fortissimis, et acutis, et ligatum funibus, cum quo capitur caput arietis, vel caput illius trabis ferratae:
Abbreviated transcription (Latin):
to ex muuitõe obsessa exit
magua młtitudo armator
ad defendd̃m eã succendt̃ ip¬
sã. ¶ E si munitõem ip¬
sam obsessi exire ũ audeãt
tẽclã de nocte ꝑ iuuros a¬
absconse igne portãtes abs¬
q eo ꝙ alii ꝑcipiaut machi¬
nã incendunt qͦ ꝑacto tͣ¬
hunt᷑ suꝑius ꝑ fimes ad
inuuutõem ip̃am. ¶ Est
⁊̃ ⁊ t̾cius modꝰ destruẽdi
machinas faciendo sag̃¬
tas ꝙͣ appllaat collos Est
a sagitta illa ĩ medio qĩ hũs¬
ꝙͣdam caueã ĩ qͣ pouit᷑ igius for¬
tis fcs ex oleo sulphur. pixe.⁊¬

Expanded text:
to ex munitione obsessa exivit magna multitudo armatorum, ad defendendum eam, succedunt ipsam. Sed si munitionem ipsam obsessi exire non audeant: tunc clam de nocte aliqui absconse ignem portantes absque eo quod alii percipiant, machinam incedunt: quo peracto trahuntur superius perfunes ad munitionem illam. Est etiam et tertius modus destruendi machinas faciendo sagittas quas appellant telos. Est em sagitta illa in medio quasi quaedam cavea, in qua ponitur ignis fortis factus ex oleo, sulphure
Abbreviated transcription (Latin):
les.s. prudentia. iusti. for¬
titudo ⁊ temperantia. Nã
prudenͣ ẽ ĩ intellectu. Iu¬
sticia ĩ uoluntate. fortitu¬
do in irescibili. tẽꝑantia
in concupiscibili. Capłm
⁊ quõ eaꝵ numerus est

Expanded text:
et, Prudentia, Iustitia, Fortitudo, et Temperantia. Nam Prudentia est in intellectu, Iustitia in voluntate, Fortitudo in irascibili, Temperantia in concupiscibili. Quot et quomodo earum numerus est
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ alios mores quos tangit
de senib enu̾at .ui. uituꝑabi¬
les mores . pͦ.n. senes st̃ nimiᷤ
ĩcreduli. Scd̾o st̃ ualde suspi¬
tõsi. Tcio st̃ timidi ⁊ pirsilla¬
nues. Qrͣto st̾ illibales. Qͥn¬
to st̃ difficił spei ł st̃ male spei

Expanded text:
inter alios mores quos tangit de senibus, enumerat sex vituperabiles mores. Primo enim senes sunt nimis increduli Secundo sunt valde suspitiosi. Tertio sunt timidi et pusillanimes. Quarto sunt illiberales. Quinto sunt difficilis spei, vel sunt malae sp
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝯfidũt de ꝓpis uirib. s so¬
lũ ꝯfidũt de hiis q̃ hñt ponẽ¬
tes gͦ ĩ eis suã spẽ ⁊ ꝯfidẽtiã
ũ audent expensas fac̾e. Rur¬
sus illi b̾ales st̃ ex expienͣ tpr̃is
credibile ẽ eos fuisse passos¬

Expanded text:
t de propriis viribus, sed solum confidunt de iis quae habent. Ponentes ergo in eis suam spem et confidentiam, non audent expensas facere. Rursus illiberales sunt ex experientia temporis: credibile est eos fuisse passo
Abbreviated transcription (Latin):
lidũ ⁊ ãb uñi rõnis detĩciũt
nec st̾ ita industres ⁊ ꝓiu¬
de sic̾ uiri ñ st̃ ordinande a
oꝑa bellica Nã in belł magnͣ
cautela ⁊ industͥa ẽ adhi¬
de re militari. si alia ma¬
le acta recuꝑari possunt.
Casus tñ ulłoꝵ irremedia¬
biles st̃. Ex ip̃a gͥ industͥa
q̃ reqͥritur m bellantib

Expanded text:
lidum, et ab usu rationis deficiunt, nec sunt ita industres et providae sicut viri, non sunt ordinandae ad opera bellica. Nam in bellis magna cautela et industria est adhiDe re militari, si alia male acta recuperari possunt, casus tamen bellorum irremediabiles sunt. ex ipsa igitur industria, quae requiritur in bellantib
Abbreviated transcription (Latin):
multi. Si hostes st̃ ualde
panci ꝯftruenda ẽ acies sit¬
Sm for̃m forficłarẽ ut aci¬
es sit aꝑta ad mod̃ ferri eqͥ
⁊ qiͣ forfices ui adu̾sarios
qĩ ĩ medio capiat ⁊ ꝯclu¬
dat. si u̾o hostes st̃ młti
gurã pyramdalẽ ⁊ acutã
ut possit hostes scuid̾e ⁊ di¬
uide̾. Nã diuisis hostib
facilĩ debellant. ¶Acres
gꝰ ꝯstructa ĩ for rotunda
forficłari ẽ utił ad c̾cũdã¬
dũ ⁊ ꝯeludend̾ cũ hostes st
pauci. S ĩ forͣ acuta ⁊ py¬

Expanded text:
multi. Si hostes sunt valde pauci, construenda esat acies secundum formam forficularem, ut acies sit aperta ad modum ferri equi et quasi forficis, ut adversarios quasi in medio capiat et concludat. Si vero hostes sunt multi, guram pyramidalem et acutam, ut possit hostes scindere et dividere. Nam divisis hostibus facilius debellantur. Acies ergo constructa in forma rotunda, forficulari, est utilis ad circum dandum et concludendum, cum hostes sunt pauci.
Abbreviated transcription (Latin):
me a̾ acieꝵ ẜ se utiles ad
belland̃ st̃ pyramidał. ro¬
tunda ⁊ forficularis. Nã
pugnantes ł solũ uołt
se defend̾e ⁊ sustin̾e ic̾tus.
ł uolunt alios ĩuad̾e. Si
gͦ bellatores ñ sensimt
se tante potentie ut ali¬
os dellłare possint. S suf¬
fic̾ eis ut se defendant
tunc ẽ ꝯstruenda acies ẜ
re ut acies ũ possit ab ho¬
stib tnͣscindi. Circa aciẽ
ã ĩ sũmitate ⁊ ĩ extĩori ꝑ¬
te ꝯstituendi st̃ hostes gͣui¬
oris arinature ⁊ melius
armati qͥ abs minori gra¬
uamĩe possurt ictꝰ susciꝑe.
si u̾o pugnͣtes crediuit se

Expanded text:
m secundum se utiles ad bellandum, sunt pyramidalis, rotunda et forsicularis. Nam pugnantes vel solum volunt se defendere et sustinere ictus. vel volunt alios invadere. Si ergo bellantes non serviunt se tantae potentiae ut alios debellare possint, sed sufficit eis ut se defendant: tunc est construenda acies sere, ut acies non possit ab hositbus transcindi. Circa aciem autem in summitate, et in exteriori parte constituendi sunt homines gravioris armaturae et melius armati, qui absque minori gravamine possint ictus suscipere. Si vero pugnantes credunt se
Abbreviated transcription (Latin):
duplicent aciẽ. Ita ꝙ me¬
dietas aciei statĩ seꝑet se
a medietate alia ⁊ seria¬
tun ordinet se añ aliã ł pꝰ
ip̃am. quo scõ statĩ d p̾ciꝑe
dux belli. ut aciẽ qͣdratam
fatiant.⁊ deinde ut ꝯstitiã
tͥgonũ ꝙ faciłr fit. Nã aci¬
e qͣdruplata ⁊ setata dya¬
tis sił faciunt trigonũ. ł
modos gemetͥcos ductis
capuit yugnatorib ad

Expanded text:
duplicent aciem ita quod medietas aciei statim separet se a medietate alia, et seriatim ordinet se ante aliam vel post ipsam. Quo facto statim debet praecipere dux belli, ut aciem quadratam faciant, et deinde, ut constituant trigonum: quod faciliter sit. Nam acie quadruplicata et secata diatis simul faciunt trigonum. Vel, modos geometricos capiunt, ductis pugnatoribus ad
Abbreviated transcription (Latin):
acutã ⁊ forficularẽ ut re¬
qͥrit bellũ ꝯmittend̃. scd̾o
ut ꝓbiores bellatores ĩ ill
ciẽ reẜuent᷑ aliqͥ uulites
strenui ⁊ audaces qͥ pos¬
sint succurr̾e̾ ad ꝑtem il¬
lã erga ꝙͣ iuderuit aciẽ

Expanded text:
, et forficularem: ut requirit bellum committendum. Secundo, ut probiores bellatores in illis ciem reserverunt aliqui milites strenui et audaces, qui possint succurrere ad parteem illam, erga quam viderint aciem
Abbreviated transcription (Latin):
ei ⁊ ĩ locis uͥ maiꝰ ꝑiclm est
ne acies ꝯfuudatur appoũ¬
di st̃ ꝓbiores pugnatores
qͥ possnt uirilius dimica¬
re. ¶Est ⁊̃ adu̾tend̾ ꝙ ĩq̃¬

Expanded text:
ei et in locis ubi maius periculum est, ne acies confundatur, apponendi sunt probiores pugnatores, qui possint virilius dimicare. Est etiam advertendum, q
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝑu̾sitate cuuũ. Sunt
ueluit alios molestare.
Sollicitarigͥ debent re¬
ges ⁊ pͥncipes ne ĩpedia¬
tur pax regni ut ext̾mi¬
nent᷑ malefici ⁊ corrigã¬
tͣ deliq̃ntes. ¶Terciũ
hiꝰ ĩpeditiuũ siuuit ori¬
ginẽ ex malitia hostiũ
teriora discrimina nͥ ꝓ
tat gͥ ad reg̃offm̃ sic sol¬
licitari ccͣ cuulẽ poͣm ⁊¬

Expanded text:
ersitate civium: sunt velint alios molestare. solicitari ergo debent reges et princeps ne impediatur pax regni ut exterminentur malefici, et corrigantur delinquentes. Tertium huiusmodi impeditivum sumit originem ex malitia hostium:are interiora discrimina, nisi ctat igitur ad regis officium sic solicitari circa civilem po
Abbreviated transcription (Latin):
excelleutes eẽ cũ ex ħ qͥs ex¬
tumelias ĩfr̃e. DDiuites ut
iudeat aliis p̾fr̃i ⁊ ut appa¬
reat eos ẽẽ excellentiores ilł
mouent᷑ ut aliis ꝯtumelias
ĩfe̾uit. ¶Tcio diuites sũt
molles ⁊ ĩtẽꝑati ꝙ eis ꝯͣͤ ex

Expanded text:
excellentes: cum ex hoc quis extumelias inferre: divites, ut videantur aliis praeferri. et ut appareat eos excellentiores illis, moventur, ut aliis contumelias inferant. Tertio divites sunt molles et intemperati
Abbreviated transcription (Latin):
uitiis affiuat. qr reges ⁊
pͥncipes ũ st̃ digni pͥncipari.
nͭ fugeãt iualos mores iꝑ¬
soꝵ diuitũ ⁊ nͥ suas diuiti¬
as ordinẽt ad bonũ ⁊ ad o¬
inali mores diuitũ. ⁊ ꝙ de¬
ezreges ⁊ pͥncipes fugere
restat qͥ st̃ bomi mores eoꝵ.¬

Expanded text:
at. Quare reges et principes non sunt digni principari, nisi fugiant malos mores ipsorum divitum, et nisi suas divitias ordinent ad bonum, et ad omali mores divitum, et quod decet reges, et principes fugere restat, qui sunt boni mores eo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ mag̃ iudelat sapientes ẽẽ¬
freqũtare ianuas diuitũ.
ꝙͣ diuites iauuas sapiẽtũ.
sensibile bonũ a uulgarib
qͥ ñ cognosẽt nͥ bona sensibi¬
lia reputant᷑ boliũ excellẽs
⁊ inximũ. Ita ut diuitias
bouis aliis p̾ferãt. ¶Qn¬
to duutes reputant se dig

Expanded text:
 magis videat sapientes frequentare ianuas divitum, quam divites ianuas sapientum. sensibile bonum, a vulgaribus, qui non cognoscunt nisi bona sensibilia, reputatur bonum excellens, et maximum; ita ut divitias bonis aliis praeferant. Quinto divites reputant se d
Abbreviated transcription (Latin):
elati. Ecdo ꝯtumeliosi. Tcio
st̃ molles ⁊ ĩtẽꝑati. Qrͣto
stĩ iactatores alios despier¬
eutes. Qͥnto a reputant se
dignor pͥncipari. St̃ .n. dĩtes

Expanded text:
elati. Secundo contumeliosi. Tertio sunt molles, et intemperati. Quarto sunt iactatores, alios despicientes. Quinto autem reputant se dignos principari. Sunt enim divites
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ mag̾ uirtꝰ ĩpellens in
uragna ꝙͣ retrahens nos
ab ib perincipalius gͥ
magnanimitas repri¬
nit despatõem ne retra¬
hamur abarduis ⁊ ex
ꝯñti moderat spẽ ne pre¬
ter rõm tendanus in
illa. Hũilitas ꝯͦ eꝯͣrio¬

Expanded text:
 impellens in magna, quam retrahens ab illis. principalius ergo magmanimitas reprimit desperationem, ne retrahamur ab arduis: et ex consequenti moderat spem, ne praeter rationem tendamus in illa. Humilitas aute
Abbreviated transcription (Latin):
suã excellentiã ultra ꝙͣ de¬
beat ut płĩ tendit ad ea
q̃. ꝓpͥas iures excellunt. Ido
ultͣ ꝙͣ debeant. Ut płimũ
leutiam q̃rentes se ⁊ ali¬
os exponunt ꝑiclie ñ ua¬
leutes adiple ꝙ ichoãt.
tanto gͦ reges ⁊ principes
debent a se suꝑbiã remo¬
ue qnͣto peiuis ẽ coĩa bona
piculis expon̾e. Suꝑl .m.¬

Expanded text:
suam excellentiam ultra quam debeat, ut plurimum tendit ad ea quae proprias vires excellunt. Ideoultra quam debeant. ut plurimum lentiam querentes, sed et alios exponunt periculis, non valentes adimplere quod inchoant. Tanto ergo reges et principes debent a se superbiam removere, quanto peius est communia bona periculis exponere. Su
Abbreviated transcription (Latin):
qd hũilitas ẽ uͥtus nog
rethens ne rõne bonitatis.
⁊ delectabilitatis q̃ ẽ ĩ rebꝰ
honorificis ꝓseqͥmur ea
ultra ꝙͣ rõ dictet. In ħ gͥ a¬
liqͥ suꝑ hu̾ndant ut supbi
ꝓseq̃ntes ex cellentias ⁊ honͤ¬

Expanded text:
umilitas est virtus nos retrahens, ne ratione bonitatis et delectabilitatis, quae est in rebus honorificis, prosequamur ea, ultra quam ratio dictet. In hoc ergo aliqui superabundant, ut superbi, prosequentes excellentias, et hon
Abbreviated transcription (Latin):
tũ eq̃ pͥncipalr ħ duo ei¬
d̾ u̾tuti ꝯpetẽ possunt.
Spectat gͥ ad magnaĩ¬
tatem rep̾me desꝑatõ¬
nẽ ne desꝑemꝰ de bonis
arduis. ⁊ spectat ad ip¬
sã moderare spem ne ul¬
traqͣ rõ dictet tendam¬
ĩ illa. Non tñ eq̃ pͥncipa

Expanded text:
ue principaliter haec duo eidem virtuti competere possunt. Spectat igitur ad magnanimitatem reprimere desperationem, ne desperemus de bonis arduis, et spectat ad ipsam moderare spem, ne ultra quam ratio dictet in tendamus illa. non tamen aequae principa
Abbreviated transcription (Latin):
beat hr̃e ĩ uxore du cenda
nͥ ccͣ ean iã ductã sciat
gende st̃ ꝯuiges ab aliis
regim̃ib ẽ distiuctum.
Possuniꝰ ãt duplici uia
iuestigare ꝙ alio regĩe¬

Expanded text:
beat in uxore ducenda, nisi circa eam iam ductam sciat gendae sunt coniuges, ab aliis regiminibus est istinctum. Possumus autem duplici via investigare, quod alio regi
Abbreviated transcription (Latin):
ex electõe cũ in tali regĩe
ciues sͥ dñm eligant. Ex
a cũ iuro. ⁊ eligit sͥ uirũ. fi¬
lii ã ñ iudicant᷑ sic ad paria
cũ pr̃e. nec elig̃t s̾ prẽm. s nͣli¬

Expanded text:
ex electione, cum in tali regimine cives sibi dominum eligant. Ex a cum viro, et eligit sibi virum. Filii autem non sic iudicantur ad paria eum patre, nec eligunt sibi patrem, s
Abbreviated transcription (Latin):
eis hõ appellatꝰ ẽ nunor
mundꝰ. D Iã sic̃ totũ u¬
niu̾sũ d̾igitur uno pͥn¬
cipe ut uño deo qͥ ẽ iucł¬
lectus seꝑatꝰ ⁊ purꝰ. sic
oĩa que st̃ in hot̃e si debi¬
te sint regi debent regẽda
st̃ intellectu ⁊ rõne. Ini¬
mo adeo modꝰ unu̾si re

Expanded text:
eis homo appellatur minor mundus. Nam sicut totum universum dirigitur uno principe, ut uno Deo, qui est intellectus separatus et purus: sic omnia, quae sunt in homine, si debite regi debent, regenda sunt intellectu et ratione. immo adeo modus universi re
Abbreviated transcription (Latin):
d pͥẽẽ filiis ut ordin eos
ad alia oꝑa ꝙͣ uxorẽ. Nã
filii iustruendist̃ ad opera
militaria ł cuulia qͥb ua¬
care debeant c̃ st̃ adulti. ad
q̃ ñ st̾ instruende uxores.

Expanded text:
e filiis, ut ordinet eos ad alia opera, quam uxorem. Nam filii instruendi sunt ad opera militaria, vel civilia, quibus vacare debeant cum sint adulti: ad quae non sunt instruendae uxores
Abbreviated transcription (Latin):
siuã qͣ poss subuenit ĩdigẽ¬
bra sit sue nidigentie sub¬
uenirent ut s mranꝰ pur¬
garet ocłm. ⁊ ocłs d̾ig̾et ma¬
nũ. ⁊ nͥ pedes portarent ca¬
prt. ⁊ capt̃ d̾ig̾et pedes corꝰ
nͣle ñ possit subsiste. sͨ qr¬

Expanded text:
 subvenit indigenmembra sic suae indigentiae subvenirent: ut nisi manus purgaret oculum, et oculus dirigeret manum: et nisi pedes portarent caput, et caput dirigeret pedes: corpus naturale non posset subsistere. Sic q
Abbreviated transcription (Latin):
li iustiꝰ ñ ualent regna
inuestigand̾ ħ id̾ simmi¬
t᷑ ex ꝑtẽ ip̃iꝰ regni. Reg
inpoliticis. Si ciues ñ ꝑti¬
ciparent legalẽ iusticrã
ñ reẜuaretur ĩ eis ordo. nͨ
ad leges nͨ ad p̾ncipẽ. Nõ
gͦ ultius reẜuaretur ĩ eis

Expanded text:
li Iustita non valent regna investigandum hoc idem sumitur ex parte ipsius regni. Regnin Politicis: si cives non participarent legalem Iustitiam, non reservaretur in eis ordo nec ad leges, nec ad principem. Non ergo ulterius reservaretur in eis
Abbreviated transcription (Latin):
ph̾s cos tribuunt m̾etri¬
cib ⁊ adulatorib ⁊ aliis
spectat ad rectũ rectorẽ
regni. ñ solũ redditꝰ ⁊ ob¬
latoes ordinare ĩ bonũ
coĩa ⁊ iura regni d ma¬
xĩe custodire. ⁊ obẜuare
ꝙ tyramnu licz se fac̾e si¬
mulent ñ tñ faciunt ĩ¬
mo bona alioꝵ rapuuit
⁊ iura regni ñ obẜuant.
¶Tercio deez regẽ ⁊ pͥn¬
cipẽ ñ ostend̾e se nimis
t̾ribilẽ ⁊ sener nec decet
se ninus familiarẽ exhi

Expanded text:
phus eos tribuunt meretricibus, et adulatoribus et aliis spectat ad rectum rectorem regni non solum redditus et oblationes ordinare in bonum ia et iura regni debet maxime custodire et observare. quod tyranni licet se facere simulant, non tamen faciunt, immo bona aliorum rapiunt, et iura regni non observant. Tertio decet regem, et principem non ostendere se nimis terribilem et severum, nec decet se nimis familiarem exhi
Abbreviated transcription (Latin):
o iͥ dare diu̾sitatẽ torioꝵ.
S picture uũqmͣ bñ ordi¬
coloꝵ. Sic ⁊ ciuitas ñꝙͣ
bñ ordinata erit nͥ sit ibi
diu̾sitas officioꝵ. Dec gͦ
ħ reges ⁊ pͥncipes cognos¬
g̾e ciuitatẽ nͥ sciu̾it qͣłr ꝯ¬

Expanded text:
itatem tonorum. sic pictura nunquam est bene ordicolorum. sic et civitas nunquam bene ordinata erit, nisi sit ibi diversitas officiorum. Decet ergo hoc reges, et principes cognosgere civitatem, nisi sciverit q
Abbreviated transcription (Latin):
scĩssima ꝓsa¬
pia orum¬
do suo dño
philippo pͥ¬
mogenito ⁊ heredi p̾claris¬
sunt uiri. Dñi philippi dei
gr̃a illustrissimi regis frã¬
coꝵ suus deuotus fr̃ egidi¬
us romanus ordinis fr̃m
henutarum scĩ augustini
cũ recõmendatiorie se ip̃m.
⁊ ad oĩa famulatũ. Clam¬
mat politicoꝵ snĩa om̃es
pͥncipatus ñ ẽẽ eqͣlit̾ diu¬
turuos nec eqͣli ꝑyodo sin¬
gula regimina mensura¬
ri. S aliqͣ sunt ãn alia. Ali¬
tem.⁊ ꝑ successionem ĩ fili

Expanded text:
ssima prosapia oriundo suo Domino Philippo primogenito, et haeredi praeclarissimi viri Domini Philippi Dei gratia Illustrissimi Regis Francorum, Suus devotus Fr. Aegidius Romanus Ordinis Fratrum Eremitarum S. Augustini, cum recommendatione seipsum, et ad omnia famulatum. Clamat Politicorum sententia, omnes principatus non esse aequaliter diuturnos, nec aequali periodo singula regimina mensurari: sed aliqua sunt annualia, alitem et successionem in fili
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ inultociens suꝑati
in bello saluantur. hoĩes
.ii. alios delellautes pro¬
si scirent se ex eis ullam
utilitatẽ ꝯsecuturos.
S cũ cogitant eos adqͥ¬
rere ĩ ẜuos resuant ip̃os
pp utilitatẽ ꝙͣ inde ꝯseqͥ sꝑãt

Expanded text:
legem multotiens superati in bello salvantur: homines enim alios debellantes prosi scirent se ex eis nullam utilitatem consecuturos; sed cum cogitant eos acquirere in servos, reservant ipsos propter utilitatem quam inde consequi s