comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
as habentes sp̃s. ⁊ ipsi in nob̾met ipsis
ingemiscimus. adoptionem expectantes.
redemptionem corporiᷤ nr̃i. Si enim se¬
cund̾u hoc se dicit uenundatum sub pec¬
cato. qd̾ adhuc ñ ẽ redemptum a corrup¬
tione corpus eius uł uenundatum ali¬
qͣndo in pͥma tͣngressione p̃cepti. ut ha¬
beret c rruptibile qd̾ aggͣuat animã.
ita dicit ut etiam in ipso possit intelli¬
gi etiam si in sua ꝑsona ñ se solum. sed
om̃s accipi uelit qui se nouert̃ sp̃ital
dilectione cum carnis affectione sine
consensione confligeres An forte me¬
tiumus eaque secunt᷑. qd̾ enim opor
ignoro: non enum qd uolo hoc ago.
s qd̾ odi illud facio: ne forte ex his
ũbis quisq consentire carnis concu¬
piscencie ad oꝑa mala sc̃m apłm¬
suspiceturꝰ S consid̾andum ẽ qd̃
adiungit. Si aũ qd̾ nolo hoc facio:
consentio legi q̃m bona ẽ. Magis
enim se dicit legi consentire. qͣm car¬
nis concupiscenciȩ. Hanc enĩ pec¬

Expanded text:
as habentes spiritus et ipsi in nobismet ipsis as habentes spiritus et ipsi in nobismet ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri. si enim secundum hoc se dicit uenundatum sub peccato, quod adhuc non est redemptum a corruptione corpus eius, uel uenundatum aliquando in prima transgressione praecepti, ut haberet corpus corruptibile quod adgrauat animam, ita dicit, ut etiam in ipso possit intellegi, etiamsi in sua persona non sc solum, sed omnes accipi uelit, qui se nouerunt spiritali dilectione cum carnis affectione sine consensione confligere? An forte metuimus ea quae sequuntur: quod enim operor, ignoro; non enim quoduolo, hocago, sed quod odi, illud facio, ne forte ex his uerbis quispiam consentire carnis concupiscentiae ad opera mala sanctum apuspicetur? sed considerandum est quod adiungit: si autem quod nolo hoc facio, consentio legi quoniam bona. magis enim se dicit legi consentire quam carnis concupiscentiae — hanc enim pec
Abbreviated transcription (Latin):
expeditum ẽ. quomͦ de paulo possit
intelligi. Scimꝰ enim inqͥt q̃m lex spi¬
ritalis ẽ: ego aũ carnalis sum. Non
corpus hoc dicitꝰ Adhuc enim erat in
corpore mortis huius. ñdum facto qd̾ ali¬
bidicit. seminat᷑ corpus animale. surget
corpus spiritale. Tunc enim ex toto se.
id ẽ exutq parte qua constat. spiritaliᷤ
homo erit. quando spitale etiam corpus
erit. Neq enum absurdum ẽ ut sit in il¬
la uita etiam caro sp̃italis. si potuit ẽẽ
in bacuita in his qui adhuc carnalia
sapunt. etiam ipse sp̃s carnali. Sicgͦ
id̾o dixit. ego aũ carnalis sum. qi ñdũ
spitale corpus habebat apłs. sicut pos¬
set dicere. ego aũ mortalis sum: qd̾ uti¬
q ñ nͥ scd̾m corpus intelligeret᷑ dixisse
qd̾ ñdum fuerat ĩmortalitate uestituo.
Item qd̾ adiunxit. uenundatus sub pecca¬
to. ne quisqͣm eum ñdum redemptum
xp̃i sanguine existimet. etiam boc scd̾m
illud potest intelligi qd̾ ait. ⁊ noᷤ pͥmici¬

Expanded text:
expeditum est, quomodo de Paulo possit expeditum est, quomodo de Paulo possit intellegi. scimus enim, inquit, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum. non corpus hoc dicit? adhuc enim erat in corpore mortis huius nondum facto, quod alibi dicit: seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale. tune enim extoto se, id est ex utraque parte, qua constat, spiritalis homo erit, quando spiritale etiam corpus erit. neque enim absurdum est, ut sit in illa uita etiam caro spiritalis, si potuit esse in hac uita in his, qui adhuc carnalia sapiunt, etiam spiritus ipse carnalis. sic ergo ideo dixit: ego autem carnalis sum, quia nondum spiritale corpus habebat apostolus, sicut posset dicere: \'ego autem mortalis sum\'; quod utique non nisi secundum corpus intellegeretur dixisse, quod nondum fuerat inmortalitateuestitum. item quod adiunxit: uenundatus sub peccato, ne quisquam eum nondum redemptum Christi sanguine existimet, etiam hoc secundum illud potest intellegi, quod ait: et nos primiti
Abbreviated transcription (Latin):
nam tuam: in te ex te ipso ẽ flagellũ
tuum. Sit rixa tua tecum. Sic uin¬
dicatur in rebellem adũsus d̾m ut
ipse sͥ sit bellum. qui pacem noluit¬
iege enim peccatum mortuum ẽ. ñ
intelligamus nͥ tanqͣm ñ sit. latet.
ñ apparet: penitus ignoratur: tan¬
qͣm in nescio quib ignoranciȩ tene¬
b̾s sit sepultum. Et qd̾ ait. ego aut̃
uiuebam aliqͣndo sine lege.qͥd ait:
nͥ uiuere mͥ uidebar:. Et qd̾ adun¬
xit. adueniente mandato. peccatum
reuirit: quid ẽ aliud. quã eminuit.
⁊ apparuitꝰ Nec tamen uirit. s reup̃.
Upcerat enim aliqͣndo in ꝑadyso: qͣndo
contͣdatum p̃ceptum satis appare
bat admissum. Cum aũ anascenti¬
b thitur. tanqͣm mortuum sit latet:
donec repugnans iusticie malum
eius ꝓhibitione senciatur: cũ aliud
iubetur atq ꝓbatur. aliud delecꝰtat.
atq dñatur. Tunc peccatum quodao¬
mͦ in noticia nati hominis reuiiscit:
qd̾mn noticia pͥmi facti hominiᷤ ali¬
qͣndo iam urcerat. S qd̾ sequit᷑ ñ ita

Expanded text:
nam tuam: in te ex teipso est flagellum tuum; sit rixa tua tecum. Sic vindicatur in rebellem adversus Deum, ut ipse sibi sit bellum, qui pacem noluitge enim peccatum mortuum est, non intellegamus nisi, tamquam non sit, \'latet, non apparet, penitus ignoratur\', tamquam in nescio quibus ignorantiae tenebris sit sepultum. et quod ait: ego autem uiuebam aliquando sine lege, quid ait nisi \'uiuere mihi uidebar\'? et quod adiunxit: ad ueniente autem mandato peccatum reuixit, quid est aliud quam  apparuit; non tamen vixit, sed revixit. Vixerat enim aliquando in paradiso, quando contra datum praeceptum, satis apbat admissum; cum autem a nascentibus trahitur, tamquam mortuum sit, latet, donec repugnans iustitiae malum eius prohibitione sentiatur, cum aliud iubetur atque adprobatur, aliud delectat atque dominatur; tunc peccatum quodammodo in notitia nati hominis reuiueseit, quod in notitia primum facti hominis aliquando iam uixerat. Sed quod sequitur non ita
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mortalia corpora ur̃a ꝑ inha¬
bitantem sp̃m euis in uob̾. Niuu¬
ficatis gͥ mortalib corporib nr̃i s.
ñ solum ad peccandum consen¬
sio nulla erit: s nec ipsa cui non
consenciatur carnis concupiscen¬
cia remanebit. quam sp̃urresis¬
tentem ñ habere in carne morta¬
l ille tantum homo potuit. qui
ñ ꝑ ipsam ad homines uenit: ⁊ id̾o
apłos qr homines erant.⁊ corpus
qd̾̃ corrumpitur aggrauat ani¬
mam in huius uite᷑ mortalitate
portabant. absit ut dicamꝰ sicut
iste calumpniatur. semꝑ ĩmod̾a¬
ta libidine fuisse pollutos: s di¬
cimus a consensione prauarũ
libidinum liberos: de concupiscencia
tam̃ carnis quam mod̾ando frenabant
tanta humilitate ⁊ pietate gemuisse.
ut optarent eam ñ hab̾e qͣm edomare.
heditati sue qd̾ legem dedit: ⁊ infirma¬
ta ẽ uł ipsa lex. uł ipsa hereditaᷤ. Lex
infirmata sic accipi potest. eo qd̾ non
impłetur: non qd̾ ipsa infirma sit. s
qd̃ infirmos facit minando penam.

Expanded text:
ortalia corpora uestra per habitantem spiritum eius in uobis. uiuificatis igitur mortalibus corporibus nostris non solum ad peccandum consensio nulla erit, sed nec ipsa cui non consentiatur carnis concupiscentia remanebit. quam spiritui resistentem non habere in carne mortali ille tantum homo potuit, qui non per ipsam ad homines uenit. et ideo apostolos, quia homines erant et corpus, quod corrumpitur et adgrauat animam, in huius uitae mortalitate portabant, absit ut dicamus, sicut iste calumniatur, semper inmoderata libidine fuisse pollutos, sed dicimus a consensione prauarum libidinum liberos, de concupiscentia tamen carnis, quam moderando frenabant, tanta humilitate et pietate gemuisse, ut optarent eam non habere potius haereditati suae, quod Legem dedit. Et infirmata est: vel ipsa Lex, vel ipsa haereditas. Lex infirmata sic accipi potest, eo quod non impleretur: non quod ipsa infirma sit, sed quod infirmos facit minando poenam,
Abbreviated transcription (Latin):
regnat peccatum in nr̃o mortali uuloꝵ¬
corpore. qͣmuis ñ possit nͥ in habi¬
tare in eo qͣndui mortale corpuᷤ ẽ.
Primo enim ñ regnat. cum mente
seruimus legi di. qͣmuis carne le¬
gi peccati. id ẽ penali consuetudi¬
ii. cũ erilla eristunt desideria qͥb
tamen ñ obedimus: postea uͦ ex
om̃i parte extinguitur: qr si spẽ¬
iħu ap̃i babitat in nobis. qui suscita¬
tat in nob̾. Nunc gͦ implendus est
gͣdus sub gr̃a. ut faciamus qd̾ uolu¬
mus sp̃u. etiam si carne ñ possumu ᷤ :
idẽ ñ obediamus desideriis peccati.
ad p̃benda illi membra nr̃a arma
iniquitatis. etiam si ñ ualemus effi¬
cere ut cadem desideria ñ existant.
ut qͣmuis ñdum simus in pace illa
uaricationis rea mens teneatur. dũ
eam concupiscencia carnis in consen-¬
sionem peocati captiuam ducit.Si¬
mus aũ sub gr̃a. uͥ nulla ẽ condemp¬

Expanded text:
regnat peccatum in nostro mortali corpore ; quamvis non possit nisi inhabitare in eo, quamdiu mortale corpus est. Primo enim non regnat, cum mente servimus Legi Dei, quamvis carne legi peccati , id est, poenali consuetudini, cum ex illa existunt desideria, quibus tamen non obedimus. Postea vero ex omni parte exstinguitur. Quoniam si Spiritus Jesu habitat in nobis, qui suscitahabitat in nobis . Nunc ergo implendus est gradus sub gratia, ut faciamus quod volumus spiritu, etiamsi carne non possumus; id est, non obediamus desideriis peccati ad praebenda illi membra nostra arma iniquitatis , etiamsi non valemus efficere ut eadem desideria non existant: ut quamvis nondum simus in pace illa raevaricationis rea mens tenetur, dum eam concupiscentia carnis in consensionem peccati captivam ducit; simus autem sub gratia, ubi nulla est condem
Abbreviated transcription (Latin):
dat alia bona que dat ⁊ ñ boniꝰ. Pe hannẽ¬
cuniam uis adeo: habet ⁊ latro. ĩbco lxxiͦ¬
rem. fecunditatem filioꝵ. salutem
corporis. dignitatem scli attende
quã multi mal babent. Hoc ẽ to¬
tum ꝓpt̃ qd̾ eum colisꝰ ⁊qutab̾t pe¬
des tiii. putabis te sine causa colere ¶ In ex¬
qͣndo in eis uides ista qui eum ñ co positio¬
lunt. Ergo ista omnia dat etiam ma ne epłe¬
us: se solum seruat bonis. ẽ iiuifica ad gala¬
bis nos. Nam mortui eramꝰ qͣndo ⁊has.¬
t̾renis reb inherebamus. Mortui e¬
ramus. q̃ndo t̾reni hominis ima¬
ginem portabamꝰ. Niuificabis nos.
imnouab̾ nos. uitam int̾ĩorss ho¬
minis dabis nobis: ⁊ nom̃ tuum
inuocabimus: idẽ te diligemus. Cu
nob̾dulcis eris remissor peccatoꝵ nr̃oꝵ:
tu eris totum p̃mium iustificatorum.
Qm̃ sapiencia carnis mimica ẽ in deuorꝰ.
legi enim d̾i ñ ẽ subiecta: neq enĩ potest.
Uec illud quisqͣm ꝓ empossibilitate

Expanded text:
dat talia bona quae dat et non bonis. Pecuniam vis a Deo? Habet et latro. Uxorem, fecunditatem filiorum, salutem corporis, dignitatem saeculi? Attende quam multi mali habent. Hoc est totum propter quod eum colis? Nutabunt pedes tui, putabis te sine causa colere, quando in eis vides ista qui eum non colunt . Ergo ista dat omnia etiam malis; se solum servat bonis. Vivificabis nos: nam mortui eramus, quando terrenis rebus inhaerebamus; mortui eramus, quando terreni hominis imaginem portabamus. Vivificabis nos: innovabis nos; vitam interioris hominis dabis nobis. Et nomen tuum invocabimus: id est, te diligemus. Tu nobis dulcis eris remissor peccatorum nostrorum; tu eris totum praemium justiQuoniam sapientia carnis inimica est in Deum, legi enim Dei non subjicitur, nec enim potest. Nec illud quisquam pro impossibilitate
Abbreviated transcription (Latin):
misit me. Qd̾ enĩ ẽ unigenitꝰ filiꝰ¬
equalis patͥ. ñ ẽ gr̃e. s nature. Qd̾
aũ in unitatẽ ꝑsone unigeniti as¬
sumptꝰ ẽ homo. gr̃e ẽ. ñ naturs. con¬
ficente eiugllo atq dicente. Puer
aũ crescebat. ⁊ confortabat᷑. plenis
sapiencia. ⁊ gr̃a d̾i erat cũ illo. Cede¬
riᷤsᷤ aũ ad m̃surã dat᷑. ⁊ datꝰ addit᷑. do

Expanded text:
me . Quod enim est Unigenitus aequalis Patri, non est gratiae, sed naturae: quod autem in unitatem personae Unigeniti assumptus est homo, gratiae est, non naturae, confitente Evangelio atque dicente, Puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo . Caeteris autem ad mensura
Abbreviated transcription (Latin):
nos diligere. ⁊ euis mandata seruare non
posse. Et id nosposse atq agere cantominꝰ:
qͣnto illum ꝑcipimꝰ minus. Tanto aũ am¬
pliusꝰ. quanto illũ ꝑcipimꝰ ãplius ꝓide
ñ solum ñ babent. uerumetiã haben¬
t̃ ñ incassum ꝓmittit᷑. N on habenti
quidẽ ut babeat᷑: habenti aũ ut am¬
pliꝰ habeat᷑. Nã nisi ab aliominus.
abalio ampliꝰ haberet᷑. sẽs helyseus
scõ helye ñ diceret. Sp̃s qui ẽ in te.
duplosit in me. Quando autẽ ait
ioh̾s babtista. ñ enĩ adm̃suram dat
d̾s sp̃m. de ipso d̃ filio loquebat᷑ cus
ñ est datio sp̃s adm̃suram. qr in illo
inbabitat om̃is plenitudo diuinita¬
Qtis. Neq enĩ sine gr̃a sp̃c sq̃ ẽ media

Expanded text:
nos diligere, et ejus mandata servare non posse; et id nos posse vel agere tanto minus, quanto illum percepimus minus; tanto autem amplius, quanto eum accepimus amplius; proinde non solum non habenti, verum etiam habenti, non incassum promittitur: non habenti quidem, ut habeatur; habenti autem, ut amplius habeatur. Nam nisi ab alio minus, ab alio amplius haberetur, sanctus Elisaeus sancto Eliae non diceret: Spiritus qui est in te, duplo sit in me . 3. Quando autem ait Joannes Baptista, Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum , de ipso Dei Filio loquebatur, cui non est datus Spiritus ad mensuram; quia in illo inhabitat omnis plenitudo divinitatis . Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ a nec om̃iũ ẽ fides qͥ audiunt ũbi ins
quib d̾s parcitur m̃s irã fides. sicut nec
om̃ia germinant q̃ planta. it᷑ irigant᷑.
s quib ds dat increm̃tũ. Curaũ ille credat.
ille ñ credat cũ ãbo idẽ audiant. cũ miracꝰ m
in eoꝵ conspectu fiat: ambo idẽ uideant:
alticudo ẽ diuiciaꝵ sapienciȩ ⁊ sciencie
eiuss cuiꝰ inscrutabilia st̃ iudicia:⁊ apud
quem ñ ẽ iniquitas. dũ cuiꝰ uult miseret᷑.

Expanded text:
quia nec omnium est fides, qui audiunt uerbum, sed quibus deus partitur mensuram fidei, sicut nec omnia germinant. quae plantantur et rigantur, sed quibus deus dat incrementum. cur autem ille credat. ille non credat. cum ambo idem audiant et. si miraculum in eorum conspectu fiat, ambo idem uideant. altitudo est diuitiarum sapientiae et scientiae eius, cuius inscrutabilia sunt iudicia et apud quem non est iniq
Abbreviated transcription (Latin):
fidei. restat ut ñ humano qd isti excollunt
tͥbuamꝰ arbitrio. nec ullis p̃cedentib me¬
ab bomine. fides aũ fit in homine. sine
qua illa anullo fuint homine. Om̃e
etiã si ad uncenda ᷤ dẽporaliũ rerũ cupi¬
ditates. ⁊ diligenda bona et̃na atq ipsũ
fontẽ om̃iũ bonoꝵ d̾m. adiutoriũ datur
oranti. fides orat q̃dataẽ ñ oranti. Que
utiq nͥ data ẽẽt: orare ñ posset. Quom
enĩ inuocabunt. in quẽ ñ credidert̃: Lut

Expanded text:
fidem non humano, quod isti extollunt, tribuamus arbitrio, nec ullis praecedentibus meab homine; fides autem fit in homine, sine qua illa a nullo fiunt homine. Omne etiamsi ad vincendas temporalium rerum cupiditates, et diligenda bona aeterna atque ipsum fontem omnium bonorum Deum, adjutorium datur oranti; fides orat quae data est non oranti, quae utique nisi data esset, orare non posset. Quomodo enim invocabunt, in quem non cred
Abbreviated transcription (Latin):
ra in eo congemiscit ⁊ dolet. reue¬
lationem filioꝵ di erpec̾tans. Que
ꝑ corporis etiam resurrectionem

Expanded text:
ra in eo congemiscit et dolet, revelationem filiorum Dei exspectans, quae per corporis etiam resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
lectionem suam d̾s in nob̾. Si enim
cum adhuc peccatores e̾emus xp̃c ꝓ¬
nob̾ mortuus ẽ. Uirenim inquit ꝓ
iusto quis moritur. Nam ꝓbono for¬
sitan quis audeat mori. Dñs aũ nr̃
rita nr̃a p̃cesserant ꝓ quib filius d̾i
moreretur: s magis qr nulla erant
merita. magna erat mscd̃ia. Quaos
certa gͦ quã firma ꝓmissione seruat
iustis uitam suam: qui donauit in¬
iustis mortem suam. Testimonia¬

Expanded text:
lectionem suam Deus in nobis: etenim lectionem suam Deus in nobis: etenim cum adhuc peccatores essemus, nobis mortuus est. Vix enim» inquit «pro justo quis moritur; nam pro bono forsitan quis audeat mori: Dominus autemrita nostra praecesserant, pro quibus Filius Dei moreretur; sed magis quia nulla erant merita, magna erat misericordia. Quam certa ergo, quam firma promissione servat justis vitam suam, qui donavit injustis mortem suam? «In
Abbreviated transcription (Latin):
le ẽ ideo se uelle laudari. qr uicio
suo tam detestabilit̃ egrotauit᷑ ut
ñ possit alit̾ quam medici morte
nos p̃ferimuᷤ angłis: qr cum ⁊ an cxuiii.¬
geli peccauerint. nichil tale esꝰ uñ¬
tius intelligimus qd̾ tanto damp¬
nabilior eoꝵ uidicata sit culpa:
qͣnto erat natura sublimiore Tan¬
to enim minus quã nos peccare
debuerunt: quanto meliore no¬
bis fuerunt. Hunc autem in offen¬
dendo peceatore creatore tanto exec̃¬
bilius beneficio eius ing̾ci extitert̃:
qͣnto bnfic̾encius sunt cͤati. nec eis sa¬
tis fuit desertores esse illius. nͥ ⁊ nr̃i
fierent deceptores. Hoc itaq nob̾ mag¬
num bonum conferet qui dilexit nos
sicut dilexit ⁊ ap̃m: ut ꝓpter ipsuo cu¬
iis membra ẽe nos uoluit equales
scĩs angłis simus: quib ⁊ natura in¬
feriores conditi sumus. ⁊ pecccato in¬
digniores fac̾ti. qui eoꝵ fieri qualescũ¬
q socii deb̾emus. Ostendit enim di¬

Expanded text:
le est ideo se velle laudari, quia vitio le est ideo se velle laudari, quia vitio suo tam detestabiliter aegrotavit, ut non posset aliter quam medici morte nos praeferimus Angelis, quia cum et angeli peccaverint, nihil eis tius intelligimus quod tanto damnabilior eorum judicata sit culpa, quanto erat natura sublimior? Tanto enim minus quam nos peccare debuerunt, quanto meliores nobis fuerunt. Nunc autem in offendendo Creatorem tanto exsecrabilius beneficio ejus ingrati exstiterunt, quanto beneficentius sunt creati; nec eis satis fuit desertores esse illius, nisi et nostri fierent deceptores. Hoc itaque nobis magnum bonum conferet, qui dilexit nos sicut dilexit Christum, ut propter ipsum cujus membra nos esse voluit, aequales Angelis sanctis simus , quibus et natura inferiores conditi sumus, et peccato indigniores facti, qui eorum fieri qualescumque socii deberemus. T
Abbreviated transcription (Latin):
telligi pocest. de illo cui ueracit̃ di¬
citur: nichil odisti hoꝵ que fecist.¬
Cum gͥ eoꝵ que fecit nichil oderit. qͥs
digne possit eloqui qͣntum diligat
membra unigenit suiꝰ Et qͣnto
amplius ipsum unigenitum in qͦ
condita sunt omnia uisibilia ⁊ in¬
uisibilia q̃ in suis gñib ordinata
ordinatissime diligit: Membra
quippe unigeniti ad angłoꝵ scõꝵ¬
ducit. Q̃nigenitus aũ cum sit dñs
omniũ: ꝓculdubio ẽ dñs angłoruos.
atura qua d̾s ẽ: non angłis. s pa¬
tri potius ẽ equalis. Gr̃a uͦ qua
homo ẽ quomͦ ñ excedit excellenci¬
am cuiuslibet angł. cum sit ꝑso
ñ desint. qui etiam nos angłis p̃fe tu psal¬
rant. qua ꝓ nobis auint. non promi lx¬
angłis mortuus ẽ ap̃c. Hoc quid
ẽ aliud̃ nͥ de impietate uelle glo
riari Etenim xp̃c sicut ait apłs
iuita tempus ꝓ impiis mortuus
ẽ. Hic gͦ ñ mer̾itum nr̃m. s d̾i mi¬
sericordia comm̃datur. Nam qua¬

Expanded text:
telligi potest de illo cui veraciter ditelligi potest de illo cui veraciter dicitur: Nihil odisti eorum quae fecistur eorum, quae fecit, nihil oderit, quis digne possit eloqui, quantum diligat membra Unigeniti sui, et quanto amplius ipsum Unigenitum, in quo condita sunt omnia visibilia et invisibilia, quae in suis generibus ordinata sunt, ordinatissime diligit. Membra quippe Unigeniti ad angelorucum sit Dominus omnium, procul dubio est Dominus Angelorum, natura qua Deus est, non Angelis, sed Patri potius aequalis; gratia vero qua homo est, quomodo non excedit excellentiam cujuslibet angeli, cum sit una n desint qui etiam nos Angelis praeferant; quia pro nobis, inquiunt, non pro Angelis mortuus est Christus. Id quid est aliud, sicut ait Apostolus, juxta tempus pro impiis mortuus est . Hic ergo non meritum nostrum, sed Dei misericordia commendatur. Nam qua
Abbreviated transcription (Latin):
nl eu lis ẽ dilectio quã diligit d̾s: neq¬
li scd̃inẽ mutabilis. Non enim ex quo ei¬
. UII. reconciliati sumus ꝑ sanguinẽ
filii eius nos cepit diligere. sed
ante mundi constitutionem dilexit
nos: ut cum eius unigenito etiam noᷤ
ei filius. ut iam inciꝑet amare qͦs
oderat. sic̃ reconciliatur inimicuᷤ in¬
imico. ut dem̃n sint amici ⁊ inuicem
diligant qui od̾ant inuicem: s iam
nos diligenti reconciliati sumuᷤ ei.
cum quo ꝓpt̾ peccatum inimicicias
habebamus. Qd utrum uerum dicã
attestetur apłs. Comm̃dat inqͥt d̾s
dilectionem suam in nob̃: q̃m cum¬
mortuus ẽ. Habebat itaq ille erga
nos caritatem etiam cũ inimiciciaᷤ
adũsus eum exercentes oꝑaremur in
iquitatem: ⁊ tamen ei uerissime dic
rat enim nos. quales ipse non fece¬
rat. Et qr iniquitas nr̃a opus eus
ñ omni ex parte consumpserat: no¬
uerat simul in unoquoq nr̃m ⁊ o¬
disse qd̃ feceramus: ⁊ amare qd̾ fe¬
cerat. Et hoc quidem in omnib in¬

Expanded text:
lis est dilectio qua diligit Deus, neque mutabilis. Non enim ex quo ei reconciliati sumus per sanguinem Filii ejus, non coepit diligere; sed ante mundi constitutionem dilexit nos, ut cum ejus Unigenito etiam nos ei Filius, ut jam inciperet amare quos oderat; sicut reconciliatur inimicus inimico, ut deinde sint amici, et invicem diligant qui oderant invicem: sed jam nos diligenti reconciliati sumus ei, cum quo propter peccatum inimicitias habebamus. Quod utrum verum dicam, attestetur Apostolus: Commendat, inquit, dilectionem suam Deus in nobis, qumortuus est. Habebat itaque ille erga nos charitatem, etiam cum inimicitias adversus eum exercentes, operaremur iniquitatem; et tamen ei verissime dictrat enim nos quales ipse non fecerat, et quia iniquitas nostra opus ejus non omni ex parte consumpserat, noverat simul in unoquoque nostrum et odisse quod feceramus, et amare quod fecerat. Et hoc quidem in omnibus in
Abbreviated transcription (Latin):
num di ẽ diligere deum. Ipse ut
diligeretur dedit: qui non dilectus
dilerit. Displicentes amati sumis:
ut fieret in nob̾ unde placeremus.
Diffundit enim caritatem in cordib
nr̃is sp̃s patris ⁊ filii: quem cum
patre amamus ⁊ filio. Ut quid e¬

Expanded text:
num Dei est, diligere Deum. Ipse ut diligeretur dedit, qui non dilectus dilexit. Displicentes amati sumus, ut fieret in nobis unde placeremus. Diffundit enim charitatem in cordibus nostris Spiritus Patris et Filii, quem cum Patre amamus et Filio. Ac sic
Abbreviated transcription (Latin):
głam. Et illud potius audiamꝰ. qui
głatur. in dño gletur. Multi gͦ glo¬
riantur de oꝑib: ⁊ inuenis multo pa¬
ganos ꝓpterea nolle fieri xp̃iano ᷤ. qr
quasi sufficiunt sͥ de bona uita sua
lum homicidium. nullum furtum.
nullam rapinam facio: res alienas
ñ concupisco: nullo adulterio conta¬
minor ⁊Ion inuenitur aliquid in
uita mea qd̾ rep̃hendatur. Et qui rep̃¬
hend̾it. faciat xp̃ianum. Habet glori¬
am⁊ s ñ addm̃. Non aũ sic pater nr̃
abraham. Hec aũ sentencia scͥpture.
ad hoc uult intentionem nr̃am diri¬
gere. Quia enim fatemur. ⁊ ipsa est
fides nr̃a de sp̃u patͥarche qui placu¬
it d̾o ut dicamus eum ⁊ nouerimꝰ ad
dm habere głam. ait apłs: certe no¬
tum ẽ nobi ⁊ manifestum. qr abra¬
ham ad dĩn habet głam. At si ex o¬
ꝑib iustificatus ẽ: habet głam. s nõ¬

Expanded text:
gloriam, et illud potius audiamus: Qui gloriatur, in Domino glorietur . Multi enim gloriantur de operibus, et invenis multos paganos propterea nolle fieri christianos, quia quasi sufficiunt sibi de bona vita sua.lum homicidium, nullum furtum, nullam rapinam facio, res alienas non concupisco, nullo adulterio contaminor. Nam inveniatur aliquid in vita mea quod reprehendatur, et qui reprehenderit faciat christianum. Habet gloriam, sed non ad Deum. Non autem sic pater noster Abraham. Haec enim sententia Scripturae ad hoc vult intentionem nostram dirigere. Quia enim fatemur, et ipsa est fides nostra de sancto Patriarcha, qui placuit Deo, ut dicamus eum et noverimus ad Deum habere gloriam, ait Apostolus: Certe notum est nobis et manifestum, quia Abraham ad Deum habet gloriam: at si ex operibus justificatus est Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
nus enim d̾s qui iustificat circũ¬
cisionem ex fide ⁊ p̃pucium ꝑ fidem:
qd̃ ñ ad aliquam differenciam dictũ
ẽ. tanqͣm aliud sit ex fide. aliud ꝑfi
dem: s ad uarietatem locutioniᷤ. Alio
quippe loco cum de gentib diceret.
hoc ẽ de p̃pucio. p̃uidens inqut scͥp¬
tura. qr ex fide iustificat gentes deu ᷤ.:
itemq dum de circumcisione loque¬
recur uñ erat. nos inquit natura
iudei.⁊ ñ ex gentib peccatores: scien¬
tes qr ñ iustificatur homo ex oꝑib
legis nͥ ꝑ fidem ihu xp̃i: ⁊ nos in ap̃o¬

Expanded text:
stificat circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem : quod non ad aliquam differentiam dictum est, tanquam aliud sit ex fide, et aliud per fidem; sed ad varietatem locutionis. Alio quippe loco cum de Gentibus diceret, hoc est de praeputio: praeuidens, inquit, scriptura. quia ex fide iustificat gentes deus. itemque cum de circumcisione loqueretur. unde erat ipse. nos. inquit. natura Iudaeiet non ex gentibus peccatores sci entes quia non iustificatur homo ex operibus legis nisi per fidem Iesu
Abbreviated transcription (Latin):
in eodẽ legem cognitio peccatĩ ꝑ fidem
impetratio gr̃e contͣ peccatum. peꝵ
grãm sanatio anime. auicio peccatr:
ꝑ anime sanicatem libertas arbitrii:
ꝑ lib̾um arbitrium iusticie dilectio:
ꝑ uisticie dilec̾tionem. legis operatio.
lex impleatu: gr̃a sanat uoluntatẽ.¬
qua iusticia libere diligatur. Om̃ia
hec q̃ uelud cathenatim conerui. ha¬
bent uoces suas in scͥpturis scĩs. Lex
dicit. ñ concupisces: fides dicit. sana
animam meam. qm̃ peccaui t̃. Gr̃a
dicit. ecce sanus factus es iam nol
peccare ne quid tͥ dec̾ius contingat.
sanitas dicit. dñe d̾s meus clamaui
adte. ⁊ sanasti me. Lib̾um arbitͥum
dicit. uoluntarie sacͥficabo tͥ. dilec̾tio
iusticie dicit: narrauerunt mͥ iniqͥ
delectationes suas. s ñ sicut lex tua
dñe. Cit quid gͦ miseri homines aut
de lib̾o arbitrio audent suꝑbire an¬
tequam libentur: aut de suis uiri¬
b si iam lib̾ati sunt. nec attendunt
in ipso nomine lib̃i arbitrii utiq

Expanded text:
 per legem cognitio peccati, per fidem inpetratio gratiae contra peccatum, per gratiam sanatio animae a uitio peccati, per animae sanitatem libertas arbitrii, per liberum arbitrium iustitiae dilectio, per iustitiae dilectilex impleaturqua iustitia libere diligatur. omnia haec, quae uelut catenatim conexui, habent uoces suas in scripturis sanctis. lex dicit: non c o ncupisces; fides dicit: sana animam meam, quoniam peccaui tibi; gratia dicit: ecce sanus factus os; iam noli peccare, ne quid tibi deterius contingat; sanitas dicit: domine deus meus, o exclamaui ad te et sanasti me; liberum arbitrium dicit: uoluntarie sacrificabo tibi; dilectio iustitiae dicit: narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed non sicut lex tua, domine. ut quid ergo miseri homines aut de libero arbitrio audent superbire. antequam liberentur, aut de suis uiribus, si iam liberati sunt? nec adtendunt in ipso nomine liberi arbitrii utique
Abbreviated transcription (Latin):
scuris sentenciis ñnullos iniquos
accepisse occasionem. ut tanqͣm se¬
curi de salute que in fide ẽ b̃n ui¬
uere ñ curarent: cõmemorauit que¬
dam ad intelligendum difficilia eẽ
in epłis eius q̃ homines ꝑũterent.
sicut ⁊ alias scͥpturas ad ꝓprium su¬
um int̾itum. cum tam̃ ⁊ ille apłs
de salute sita et̃na. que nͥ b̾nuiuen¬
tib ñ daretur eadem sentiret que

Expanded text:
scuris sententiis nonnullos iniquos accepisse occasionem, ut tanquam securi de salute quae in fide est, bene vivere non curarent, commemoravit quaedam ad intelligendum difficilia esse in Epistolis ejus, quae homines perverterent, sicut et alias Scripturas, ad proprium suum interitum: cum tamen et ille apostolus de salute aeterna, quae nisi bene viventibus non daretur, eadem sentiret, quae
Abbreviated transcription (Latin):
s qui inde ꝑegrinantur.ipsi capti¬
ditus sub peccato. factus ẽ ꝑegͥnus. bro de
De ꝓpagine ipsius natum ẽ genuᷤᷤ hu sp̃u et¬
Etiam spiritalis hominis. iamq
ritale ñdum ẽ. erit aũ in resurrectio¬
ne mortuoꝵ : ⁊ ꝓpt̃ ipsam carni ᷤᷤ con¬
cupiscenciam cum qua ita confligt᷑
scĩ. ñ ei consentientes ad malũ. ut
tamen euis motib quib repugnantib
resistunt ñ careant in hac uita. Nonaũ
eos habebunt in illa: ubi absorbebitur
mors in uictoria. ꝓpt̃ hanc itaq concu¬
piscenciam motusq ipsos quib ita re¬
sistitur. ut tamen sint in nob̾: potest
quisq sc̃s iam sub gr̃a positus dicere
ista omnia. Qd̃ eñ oꝑor. ait ignoro.¬
Non ita dictum est ignoro: quasi
heccare se nesciat. Nam contrarium
erit qd̃ dixit. s peccatum ut appareat
peccatum. ꝑ bonum mͥ oꝑatum ẽ mor¬
tem: ⁊ illud suꝑuis. s peccatum ñ cog

Expanded text:
sed qui inde peregrinantur, ipsi captised qui inde peregrinantur, ipsi captiditus sub peccato, factus est peregrinus. De propagine ipsius natum est genus humanuetiam spiritualis hominis jamque ritale nondum est, erit autem in resurrectione mortuorum, et propter ipsam carnis concupiscentiam, cum qua ita confligunt sancti non ei consentientes ad malum, ut tamen eis motibus, quibus repugnantibus resistunt, non careant in hac uita. non eos autem habebunt in illa, ubi absorbebitur mors in uictoriam. propter hanc itaque concupiscentiam motusque ipsius, quibus ita resistitur, ut tamen sint in nobis, potest quisque sanctus iam sub gratia positus dicere ista omnia, quae Non ita hic dictum est, ignoro, quasi peccare se nesciat. Nam contrarium erit quod dixit, Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem; et illud superius, Sed pecca
Abbreviated transcription (Latin):
tiui: qr uenundati sumus sub pecca¬
to. Quis nos uendidit. Nos ipsi qui
consensimus seductori. Uendere nos
potumus: redimere nos ñ possumus.
U endidimus nos consensione peccati:
rediorimur in fide iusticie. Sanguis
enim imnocens datus ẽ ꝓ nob̾. ut re¬
dimeremur. Quẽcumq sanguinem
diabolus fudit ꝑsequendo iustos.¬
fudit ⁊ martirũ: tamen om̃ib de ꝓpa¬
gine peccati uenientib. Unuoi san¬
guinem fudit. eius qui ñ iustificatꝰ.
s iustus natus ẽ. illo sanguine fuso
ꝑdidit quos tenebat. ꝓ quib enim
st̃: ⁊ conũsi a captiuitate cantant
istum psalmum. Cum conuerterit cianum¬
dñs captiuitatem syon. facti sumꝰ cp̃m.¬
sicut consolati. Hoc uoluit dicere.
facti sumus gaudentes. Quando:
Cum conũterit dñs captiuitatem sy¬
on. Que syonꝰ Ipsa ierłm. eterna
syon. Quomͦ eterna syon: Quomͦ
captiua syone In angłis eterna.
in hominib captiua. Non enĩ om̃s
illius ciuitatis ciues captiui sunt:

Expanded text:
tivi, quia venundati sumus sub peccativi, quia venundati sumus sub peccato. Quis nos vendidit? Nos ipsi, qui consensimus seductori. Vendere nos potuimus, redimere nos non possumus. Vendidimus nos consensione peccati, redimimur in fide justitiae. Sanguis enim innocens datus est pro nobis, ut redimeremur. Quemcumque sanguinem ille fudit persequendo justos,: tamen omnes de propagine peccati venientes. Unum sanguinem fudit ejus qui non justificatus, sed justus natus est: illo sanguine fuso, perdidit quos tenebat. Pro quibus enim et conversi a captivitate, cantant istum psalmum. 3. «Cum converteret» «Dominus captivitatem Sion, facti sumsicut consolati.» Hoc voluit dicere, Facti sumus gaudentes. Quando? «Cum converteret Dominus captivitatem Sion.» Quae Sion? Ipsa Jerusalem, et aeterna Sion. Quomodo aeterna Sion, quomodo captiva Sion? In angelis aeterna, in hominibus captiva. Non enim omnes illius civitatis cives captivi sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
ca legitune utatur: ⁊ qd̾ sequitur
sciens hoc qr iusto lex non ẽ posita:
qr ñ opus habet t̾rente littera. quẽ
delectat ipsa iusticia. Seinde subum¬
git causam cur ita sit. Scimꝰ enim
inquit qr lex spiritalis ẽ. ego au car¬
nalis sum: in quo satis ostendit nõ
posse impleri legem nͥ aspiritalibus
qui ñ fiunt nͥ ꝑ gr̃am. Spiritali enĩ
legi qͣnto fit quisq similior. id ẽ qn¬
tõmagis ⁊ ipse in spiritalem surgit
affectum. tantomagis eam implet:
qr quantomagis ea delectatur. iam
ñ sub eius nomine afflictus. s in eiꝰ
lumine uegetatus: qr p̃ceptum dñi
lucidum illuminat oculos. ⁊ lex do¬
mini ĩmaculata conũtit animaᷤ: gr̃a
c̾tatu Quomͦ aũ facti fuimus captiui. obli¬
p̃s. eXtifiumus: s ꝑ scͥpturam cõmemoram᷑.
Paulum ipsum apłm int̃rogemꝰ. Ait
enim. Scimus qr lex spiritalis ẽ. ego
aũ carnalis sum. uenundatus sub
peccato. Ecce un facti fuimus cap¬

Expanded text:
ea legitime utatur et quod sequitur: ea legitime utatur et quod sequitur: sciens hoc, quia iusto lex non est posita, quia non opus habet terrente littera, quem delectat ipsa iustitia. Haec sgit causam, cur ita sit: Scimus enim, inquit, quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum. In quo satis ostendit non posse impleri legem nisi a spiritualibus, qui non fiunt nisi per gratiam. Spirituali enim legi quanto fit quisqto magis et ipse in spiritalem surgit affectum, tanto magis eam implet: quia quanto magis ea delectatur jam non sub ejus nomine afflictus, sed ejus lumine vegetatus, quia praeceptum Domini lucidum est illuminans oculos, et lex Domini immaculata convertens animas ; gratia t; quomodo autem facti sumus captivi, obliti fuimus, sed per Scripturam commemoramur: Paulum ipsum Apostolum interrogemus; ait enim, «Scimus enim quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato» . Ecce unde facti sumus cap
Abbreviated transcription (Latin):
nit ista sine legis iniuria: ne sacͥlegiũ
committat in eius auctorem. Eadem
ri iusticia legis: que ñ impleta reos
etiam p̃uaricatione faciebat. Neq
enim alia lex ẽ scã ⁊iusta. ⁊ bona:
⁊ alia ꝑ quam peccatum mortem
oꝑatur cui mori nos oportet. ut si¬
mus alterius qui ex mortuis resur¬
rexit: s eadem ipsa ẽ. Eoce sequere
legem. S peccatum inquit ut ap
ẽ mort̾em. Ergo lex semꝑbona ẽ. si¬
ue obsit in manib gr̃a. siue ꝓsit
plenis gr̃a semꝑẽ bona: sicut sol
at. Pinde qd̃ ẽ oculis sanitaᷤ ad
uidendum solem. hoc ẽ gr̃a menti¬
b adimplendam legeni: ⁊ sicut o¬
culi sani ñ solis delectatione mori¬
untur.s illis ictib asꝑis radioꝵ
quib reuerb̾ati in densiores te¬
nebras pellebantur: sic anima q̃¬
ꝑ caritatem sp̃c salua facta ẽ non
iusticie mortua dicitur. s illi rea¬
tui ⁊ p̃uaricationi quam lexcũ gr̃a
trumq dicitur.⁊ bona ẽ lex si qͥs

Expanded text:
nit ista sine legis injuria, ne sacrilegium nit ista sine legis injuria, ne sacrilegium committat in ejus auctorem. Eari justitia legis, quae non impleta reos etiam praevarisatione faciebat. Neque enim alia lex est sancta et justa et bona, et alia per quam peccatum mortem operatur, cui mori nos oportet, ut simus alterius qui ex mortuis resurrexit: sed eadem ipsa est. Ecce sequere, lege. Sed peccatum, inquit, ut apest mortem. Ergo lex semper est bona; sive obsit inanibus gratia, sive prosit plenis gratia, semper est bona: sicut sol at. Proinde quod est oculis sanitas ad videndum solem, hoc est gratia mentibus ad implendam legem. Et sicut oculi sani non solis delectationi moriuntur, sed illis ictibus asperis radiorum, quibus reverberati in densiores tenebras pellebantur: sic anima per charitatem spiritus salva facta, non justitiae legis mortua dicitur, sed illi reatui et pratrumque dicitur et: bona est lex, si quis
Abbreviated transcription (Latin):
na ẽ. si quis ea legitime utatur. MNale
aũ utitur lege qui ñ se subdit deo pia
humilitate: ut ꝑ gr̃am lex possit impleri
st̾et int̾ litteram ⁊ sp̃m: que duo dicun¬
tur alio mͦ lex ⁊ gr̃a. ⁊ ñ iam in uetusta¬
te litterȩ. s in nouitate sp̃c d̾o seruiens.
ñ ẽ iam sub lege. s sub gr̃a. Ita littera¬
cum sp̃u ⁊ lex cum gr̃a iam ñ eo modo
littera ⁊ lex appellatur: sicut ꝑ se ipsa
cum occidit abundante delicto. Ita e¬
num lex ⁊ uirtus peccati dicta ẽ cum au¬
get eus noriam delectationem ꝑ seuerã
phibitionem: nec tam̃ etiam sic mala ẽ:
s peccatum ut appareat peccatum per
bonum oꝑatum ẽ mortem Iͥta multa
quibdam sunt noxia: qͣmuis non sint
mala. Hec gͥ sponsa xp̃i iam mortua
legi. id ẽ peccato qd̃ legis ꝓhibitione fit
abundancius:. cum lex sine gr̃a iuibet.
ñ uiuat. T̃ali gͦ legi mortua. ut sit alte¬
rius qui ex mortius resurrexit. discer¬

Expanded text:
est lex, si quis ea legitime utatur; male est lex, si quis ea legitime utatur; male autem utitur lege, qui non se subdit Deo pia humilitate, ut per gratiam lex possit impleristet inter litteram et spiritum, quae duo dicuntur alio modo, lex et gratia, et non iam in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus deo seruiens non est iam sub lege, sed sub grcum spiritu, et lex cum gratia, jam non eo modo littera et lex appellatur, sicut per seipsam, cum occidit abundante delicto. Ita enim lex et virtus peccati dicta est, cum auget ejus noxiam delectationem per severam prohibitionem, nec tamen etiam sic mala est, sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mortem. Ita multa quibusdam sunt noxia; quamvis non sint mala. Haec igitur sponsa Christi jam mortua legi, id est peccato, quod legis prohibitione fit abundantius, cum lex sine gratia jubet, non juvat. Tali ergo lege mortua, ut sit alterius qui ex mortuis resurrexit, discer
Abbreviated transcription (Latin):
nis sine ulla cognitione:qr sine ul tra
Inuentum ẽ gͦ inquit mandatum in¬
qd̾ erat ad uitam: hoc ee ad mortẽ.
Mandato enim si obediatur utiq ui¬
ta ẽ: s inuentum ẽ eẽ ad mortem
dum fit contͣ mandatum: ut nõ so¬
lum peccatum fiat qd etiam ante
mandatum fiebat: s hoc abundanciꝰ
eiosus ⁊ ꝑniciosius. ut iam ascien¬
ce ⁊ p̃uaricante peccetur. Peccatũ
Ienim inquit occasione accepta per
mandatum fefellit me: ⁊ ꝑ illud
occidit. Peccatum ñ legitime utens
lege ex p̃hibitione aucto desiderio
dulcius factum ẽ: ⁊ ido fefellit.
Fallax enim dulcedo ẽ:quãplures
atq maiores penaꝵ amaritudines se¬
cuntur. Quia gͦ ab hominib ñdum spi
ritalem gr̃am consequentib suauiꝰ ad¬
mittitur qd̾ uetatur: fallit peccatum
falsa dulcedine: qr uͦ etiam accedit reatꝰ
Iubenda enim iubet. ⁊ ꝓhibenda ꝓhibet.
In male utente quippe uicium ẽ. ñ in
mandato ipso qd̾ bonum ẽ: qͣ̃m lex bo

Expanded text:
nis sine ulla cognitione, quia sine ulla nis sine ulla cognitione, quia sine ulla inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in mortem. Mandato enim si obediatur, utique vita est. Sed inventum est esse in mortem, dum fit contra mandatum, ut non solum peccatum fiat, quod etiam ante mandatum fiebat, sed hoc abundantius et perniciosius, ut jam a sciente et praevaricante peccetur. 5. Peccatum enim, inquit, occasione accepta per mandatum, fefellit me, et per illud occidit. Peccatum non legitime utens lege, ex prohibitione aucto desiderio, dulcius factum est, et ideo fefellit. Fallax enim dulcedo est, quam plures atque majores poenarum amaritudines consequuntur. Quia ergo ab hominibus nondum spritalem gratiam accipientibus suavius admittitur quod vetatur, fallit peccatum falsa dulcedine: quia vero accidit reatus Jubenda enim jubet, et prohibenda prohibet, in male utente quippe vitium est, non in mandato ipso, quod bonum est, quoniam bona
Abbreviated transcription (Latin):
subiungitur. Occasione aũ accep¬
Ita peccatum ꝑ mandatum oꝑatũ
Iẽ in me omnem concupiscenciam.
Erat enim ⁊ añ peccatum. s ñ omne
erat. qͣndo cͥmen p̃uaricationi ᷤ ad¬
huc ñ erat. Uñ alio loco dicit. Ubi
enim ñ ẽ lex: nec p̃uaricatio. Qd̃
aũ adiungit. sine lege enim pecca¬
tum mortuum ẽ: ꝓ eo positum est.
acsidiceret. latet. hoc ẽ mortuũ pu¬
tatur: qd paulopost dicturus ẽ eui¬
cato morte t̾rebar: qr ñ apparebat
cum ler ñ ẽẽt. Adueniente autem
Imandato peccatum reurxit. hoc ẽ
apparuit. Ego autem mortuus sum
id ẽ mortuum me ẽe cognoui. uł qr re¬
atus p̃uaricationis certum mortis
supplicium cõminabatur. Sane qd̃
p̃uaricatione pͥmi hominis: qr et
ipse mandatum acceꝑat. Non
enim potest reuiuiscere. nͥ qd̾ uprit
aliquando. s mortuum fuerat id
ẽ occultatum. cum mortales nati
sine mandato legis homines iuiue¬
rent: sequentes concupiscenciaᷤ car bro o¬

Expanded text:
subjungit, Occasione autem accepsubjungit, Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Erat enim et ante legem, sed non omnis erat, quando crimen praevaricationis adhuc deerat. Unde alio loco dicit: Ubi enim non est lex, nec praevaricatio . 4. Quod autem adjungit, Sine lege enim peccatum mortuum est; pro eo positum est, ac si diceret, Latet, hoc est, mortuum putatur: quod paulo post evidentius dictucato morte terrebar; quia non apparebat, cum lex non esset, Adveniente autem mandato, peccatum revixit; hoc est, apparuit. Ego autem mortuus sum: id est, mortuum me esse cognovi; vel quia reatus praevaricationis certum mortis supplicium comminatur. Sane quod apraevaricatione primi hominis, quia et ipse mandatum acceperat . Nam ealiquando. Sed mortuum fuerat, id est occultatum, cum mortales nati sine mandato legis homines viverent, sequentes concupiscentias car
Abbreviated transcription (Latin):
sit. S peccatum ñ cognoui. nͥ per
legem. Nam concupiscenciã nes¬
ciebam : nͥ lex diceret. ñ concupis¬
ces. Hic rursus mouet. Si lex ñ ẽ
peccatum. s insinuatͥr peccati: ni¬
chilominꝰ his ũbis rep̃henditur.
Qua re intelligitur legem ad hoc¬
datam eẽ. ñ ut peccatum inserere¬
tur. neq ut extirparetur. s tantum
ut demonstraretur: qd̾ animam hu¬
manam quasi de imnocencia securã
ipsa demonstratione peccati ream fa¬
ceret: ut qr peccatum sine gr̃a d̾i uin¬
ci ñ posset. ipsa reatus sollicitudine
ad ꝑcipiendam gr̃am conũteretur.
Itaq ñ ait. peccatum ñ feci nͥ ꝑlegẽ
s peccatum ñ cognoui nͥ ꝑ legem.
Uñ apparet concupiscenciam per le¬
gem ñ insitam. s monstratã. Con¬
sequens aũ erat. ut q̃m ñdum ac¬
cepta gr̃a concupiscencie resisti non
poterat. augeretur etiam: qr maio¬
res iures habet concupiscencia cri¬
mine p̃uaricationis aduincto. cũ
etiam contͣ legem facit: qͣm si nulla

Expanded text:
. Sed peccatum non cognovi, nisi per legem. Nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: Non concupisces. peccatum, sed insinuatrix peccati, nihilominus his verbis reprehenditur. Quare intelligdatam esse, non ut peccatum insereretur, neque ut exstirparetur, sed tantum ut demonstraretur quod animam humanam quasi de innocentia securam ipsa peccati demonstratione ream faceret, ut quia peccatum sine gratia Dei vinci non possit, ipsa reatus sollicitudine ad percipiendam gratiam converteretur. Itaque non ait, peccatum non feci nisi per legem, sed peccatum non cognovi nisi per legem: unde apparet concupiscentiam per legem non insitam, sed demonstratam: consequens autem erat, ut quoniam nondum accepta gratia concupiscentiae resisti non poterat, augeretur etiam, quia majores vires habet concupiscentia crimine praevaricationis adjuncto, cum etiam non legem facit, quam si nulla
Abbreviated transcription (Latin):
in uob̾ẽ. uiuificabit ⁊ mortalia cor¬
pora ur̃a. Sic lib̾aberis de corpore
mortis huius: ñ corpus ñ habendo ul
alt̾um habendo. s ñ ulterius mori¬
endo. Si enim ñ adderet. mortiᷤ hu¬
uis. ⁊ diceret. quis me lib̾abit a corpo¬
re: forte suggereretur error cogitati¬
oni humane. ⁊ diceretur. Uides qr ñ
uult nos d̾s ẽẽ cum corporeꝰ De cor¬
pore inquit mortis huuis. Mortem
tolle: ⁊ bonum ẽ corpus. Detrahat᷑
et̃num caro mea amica. Si gͦ sp̃c eius¬

Expanded text:
a corpora vestra. Sic liberaberis de corpore mortis hujus, non corpus non habendo, vel alterum habendo; sed non ulterius moriendo. Si enim non adderet, mortis hujus, et diceret, Quis me liberabit de corpore? forte suggereretur error cogitationi humanae, et diceretur: Vides quia non vult Deus nos esse cum corpore? De corpore, inquit, mortis hujus. Mortem tolle, et bonum est corpus. Detrahatur aeternum caro mea amica. Nemo enim u
Abbreviated transcription (Latin):
dabilis ẽ ista concupiscencia: ñ
dampnabilis. Non de hac dictũ
ẽ ñ concupisces: s de illa q̃ caro
concupiscit adũsus sp̃m. De hac
aũ bona concupiscencia qua concu¬
piscit sp̃c adũsus carnem. quere uͥ
scͥptum sit: u nuenies. Concupis¬
cencia itaq sapiencie deducit ad
regnum. Et multa alia repꝑiun¬
tur bone concupiscencie testimo¬
nia: s boc sane int̾est. qd̾ ñ tacet᷑
quid concupiscatur. qͣndo bona
cõmemoratur concupiscencia. Cũ
aũ ñ additur quid concupiscat᷑.
s sola ponitur. ñ nisi mala intelli¬
gitur. sicut in hoc qd̃ cõmemora¬
iii: concupiscencia itaq sapienciȩ
deducit ad regnum. Si ñ adderet
sapienciȩ. nullomͦ diceret. concu
sciebam. nͥ lex diceret. ñ concupisces:
ñ utiq ait. cuius rei concupiscenciã.
uł quid ñ concupisoes. Certum ẽ e

Expanded text:
dabilis est ista concupiscentia, non dabilis est ista concupiscentia, non damnabilis. Non de hac dictum est, «Non concupisces» ; sed de illa qua caro concupiscit adversus spiritum . De hac autem bona concupiscentia qua concupiscit spiritus adversus carnem, quaere ubi scriptum sit; et invenies, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum» : et multa alia reperiuntur bonae concupiscentiae testimonia. Sed hoc sane interest, quod non tacetur quid concupiscatur, quando bona commemoratur concupiscentia: cum autem non additur quid concupiscatur, sed sola ponitur, nonnisi mala intelligitur. Sicut in hoc quod commemoravi, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum;» si non adderet sapientiae, nullo modo diceret, Concupsciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces» ; non utique addidit cujus rei concupiscentiam, vel quid non concupisces: certum est e
Abbreviated transcription (Latin):
Cum dicitur non Uñ concupisces.
q p̃ceptum ẽ: qd̃ si quis impleuerit nul¬
lum babebit omnino peccatũ. Nã hoc
id̾o elegit apłs geñale quiddam qͦ cun¬
cta complexus ẽ: tanqͣm bec ẽet uer le¬
gi ᷤ ab omni peccato ꝓhibentis. qd̾ ait n
concupisces. ⁊ꝗeq enĩ ullum peccatũ
nͥ concupiscendo cõmittitur Sinde q̃
hoc p̃cipit bona ⁊ laudabilis lexẽ: s ubi
sc̃s ñ adiuuat sp̃s. inspirans ꝓ concu¬
piscencia mala concupiscenciã bonao.
hoc ẽ caritatem diffundens in cordibus
nr̃is.: ꝓfecto illa lex q̃miuis bona auget
ꝓhibendo desiderium malum.
sicut aque impetus si in eã par¬
tem ñ cesset influere uehem̃tior
fit obice opposito: cuius molem cũ
euicerit maiori cumulo p̃cipitatꝰ.
cio enu quomͦ hoc ipsum qd̾ con¬
cupiscitur fit iocundius dum ue ser¬
tatur. Et hoc ẽ qd̃ fallit peccatũ :¬
ꝑ mandatum.⁊ ꝑ illud occidit. cũ
accedit p̃uaricatio que nulla ẽ uͥ
oncupunt lex non ẽ.

Expanded text:
cum dicitur, Non concupisces: que praeceptum est, quod si quis impleverit, nullum habebit omnino peccatum. Nam hoc ideo elegit Apostolus generale quiddam, quo cuncta complexus est, tanquam haec esset vox legis ab omni peccato prohibentis, quod ait: non concupisces; neque enim ullum peccatum nisi concupiscendo committitur. proinde quae hoc praecipit bona et laudabilis lex est. sed ubi sanctus non adiuuat spiritus inspirans pro concupiscentia mala concupiscentiam bonam, hoc est caritatem diffundens in cordibus nostris, profecto illa lex quamuis bona auget prohibendo desiderium malum, sicut aquae impetus, si in eam partem non cesset influere, uehementior fit obice obposito, cuius molem cum euicerit maiore cumulo praecipitatus quo enim modo hoc ipsum, quod concupiscitur, fit iocundius, dum uetatur. et hoc est quod fallit peccatum per mandatum et per illud occidit, cum accedit etiam praeuaricatio, quae nulla est ubi lex non est.
Abbreviated transcription (Latin):
eis qui non eam implent ꝑ sp̃m ca¬
ritatis: qd̃ ꝑtinet ad testamentum
nouum. Itaq mortu peccato libe¬
rantur a littera qua detinentur.
qui ñ implent qd scͥptum ẽ. Lex e¬
nim quid aliud quã sola littera ẽ
eis qui eam legere nouert̃.⁊ imple¬
re ñ possunt: Non enim ignorat᷑
ab eis quib conscͥpta ẽ. S q̃m in
tantum nota ẽ inqͣntum scͥpta ẽ¬
legitur. ñ inqͣntum dilecta ꝑficit᷑:
nichil ẽ aliud talib nͥ littera: q̃
littera ñ ẽ adiutͥx legentium. s
testis peccantium. Ab eus gͦ damp¬
natione lib̾antur qui ꝑ sp̃m imino¬
uant᷑ : ut iam ñ sint obligati lit¬
terȩ ad penam: s intellectu ꝑ ui¬
sticiam copulati. Inde ẽ ⁊ illud.
Littera occidit: sp̃c aũ uiuificat. Et¬

Expanded text:
eis qui non eam implent per spiritum charitatis, quo pertinet Testamentum Novum. Itaque mortui peccato liberantur a littera, qua detinentur rei qui non implent quod scriptum est. Lex enim quid aliud quam sola littera est eis qui eam legere noverunt, et implere non possunt? Non enim ignoratur ab eis quibus conscripta est: sed quoniam in tantum nota est, in quantum scripta legitur, non in quantum dilecta perficitur, nihil est aliud talibus nisi littera; quae littera non est adjutrix legentium, sed testis peccantium. Ab ejus ergo damnatione liberantur qui per spiritum innovantur, ut jam non sint obligati litterae ad poenam: sed intellectui per justitiam copulati. Inde est et illud, Littera occidit, spiritus autem vivificat