comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sociandam sibi ęccłam tamquam
sponsus processit. Primus nuptia¬
rum locus rudta extitit: in qua
filius dĩ homo fueri & ęccłam sui
corporis participatione confecrare.
& sui sp̃s pignore in fide confirmari
dignatus est. Sed uocatis ad fidem
gentibus: usq ad fines orbis terrȩ
carundem nuptiarũ uotiua gaudia
ꝑuenerunt. Nec uacat amẏsterio
quod die tertia post ea quae suꝑior
cuuangelii fermo descripserat.
nuptiae factȩ referuntur: fed
tertio tempore scłi. dnm ad aptan¬
dam sibi ȩccłãm uenisse designat.
Primum quippe scłi tempus ante
legem patriarcharum exemplo.
secundum sublege ptopħarum
scriptis : tertium sub gr̃a p̾coniis
cuuangelistarũ. quasi tertię diei
luce mundo refulsit: in quo dñs
& saluator nrͣ ꝓ redemptione ge¬
neris humani in carne natus
apparuit. Sed & hoc quod in
chana galileȩ id .ẽ. inxelo transmi¬¬
grationis perpetratȩ nuptiae
facte ꝑhibentur. tẏpice denun¬

Expanded text:
sociandam sibi Ecclesiam tanquam sociandam sibi Ecclesiam tanquam sponsus processit. Primus nuptiarum locus in Judaea exstitit, in qua Filius Dei homo fieri, et Ecclesiam sui corporis participatione consecrare, suique Spiritus pignore in fide confirmare dignatus est: sed vocatis ad fidem gentibus, usque ad fines orbis terrae earumdem nuptiarum votiva gaudia pervenerunt. Nec vacat a mysterio quod die tertia, poEvangelii sermo descripserat, nuptiae factae referuntur, sed tertio tempore saeculi Dominum ad adoptandam sibi Ecclesiam venisse designat. Primum quippe saeculi tempus ad legem, patriarcharum exemplis; secundum sub lege, prophetarum scriptis; tertium sub gratia, praeconiis evangelistarum, quasi tertiae diei luce mundo refulsit; in quo Dominus et Salvator noster pro redemptione generis humani in carne natus apparuit. Sed et hoc, quod in Cana Galilaeae, id est, in coelo transmigrationis perpetratae, eaedem nuptiae factae perhibentur, typice denun
Abbreviated transcription (Latin):
cum illis est sponsus. Uenrent
aut᷑ dies cum auferetur ab eis spon-¬
sus. & tunc ieiunabunt: quia
ninirrũ incarnatio nri saluatoris.
ex quo patribus cȩpit promitti.
multis scõrũ est lacrimis & luctu
semper expectata donec uenir&:¬
& ex quo post resurrectionem
ascendit ad celum. om̃is scõrum
spes ad eiꝰ pependit reditum.
Solo aut̃ quo cum hominibus con¬
uersatus est tempote. flere ac
lugere nrequiuerunt: quia iam
secum &iam corporaliter cum
quem spiritaliter dilextrunt
habebant. Sponsus ergo xp̃s:
sporisa cius est ȩecłã. Filii sponsi
uel nuptrarum: singuli quiq
fidelium cius sunt. Tempus nup.¬
tiarum est tempris illud. quando
ꝑincarnationis mysterium scam
sibi cccłam sociauit. Non igitur
casu. sed certi gra mysterũ uerat
adnuptias interra carnali more
celtbratas : qui ad copulandam
sibi spiritali amore ęccłam de celo
descendit ad terram. Cuius quidẽ
thalamus incorruptȩ genitricis
uterus fuit: in quo ds̃ humanae
nature coniunctus.ẽ: & ex quo ad

Expanded text:
ent autem dies, cum auferetur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt . Quia nimirum incarnatio nostri Salvatoris ex quo patribus coepit promitti, multis est sanctorum lacrymis et luctu semper exspectata donec veniret. Similiter ex quo post resurrectionem ascendit ad Patrem, omnis sanctorum spes ad ejus pendet reditum. Solo autem quo cum hominibus conversatus est tempore, flere ac lugere nequiverunt, quia jam secum etiam corporaliter eum quem spiritualiter dilexerunt habebant. Sponsus ergo Christus, sponsa ejus est Ecclesia, filii sponsi vel nuptiarum singuli quique fidelium ejus sunt: tempus nuptiarum est tempus illud quando per incarnationis mysterium sanctam sibi Ecclesiam sociavit. Non igitur casu, sed certi gratia mysterii, venit ad nuptias in terra carnali more celebratas, qui ad copulandam sibi spirituali amore Ecclesiam de coelo descendit ad terram: cujus quidem thalamus incorruptae genitricis uterus fuit, in quo Deus humanae naturae conjunctus est, et ex quo ad
Abbreviated transcription (Latin):
saluator ad nuptias uocatus.
culum ibidem quo conuiuas lȩtifi-¬
caret faceit dignatus .e̾: exceptis
celestium sacramentorũ figuris.
credentium confirinat. porro tatiani
& martian. cȩterorũq qui nuptus
ditrahunt perfidia quam sit dampna¬
bilis insinuat. Si enim thoro inma¬¬
culato & nuptis debita castitate
celebratis culpa in esset: nequaquã
dns adhas urnire. nequaquã eas sig-¬
norum suorũ ⁊nitis consecrare
uoluiss&. Nunc aut̃ quia bora. ẽ.
castitas coniugalis. nrelior cortti¬
nentia uidualis. oꝑtuna perfectio
uirginalis: ad conprobandã om̃rũ
dectionem graduum. disceruendũ
dignatus est. Aprophetico annę
uiduȩ ore mox natus benedicitur.
anuptiarum cęlebratoribus iam
iuuenis inuitatur. & hos suȩ prę¬
sentia uirtutis honorat. Sed ad
altiorem cęlestium lȩtitiam figurarũ.
miracula facturus in terra. dĩ filiuꝰ
uenit ad nuptias: ut ipsum se. ee.
doceret. de quo sub tẏpo solis psal¬

Expanded text:
Salvator ad nuptias vocatus, culum ibidem, quo convivas laetificaret, facere dignatus est, exceptis coelestium sacramentorum figuris, credentium confirmat. Porro Tatiani et Marciani caeterorumque qui nuptiis detrahunt perfidia quam sit damnabilis insinuat. Si enim toro immaculato et nuptiis debita castitate celebratis culpa inesset, nequaquam Dominus ad has venire, nequaquam eas signorum suorum initiis consecrare voluisset. Nunc autem, quia bona est castitas conjugalis, melior continentia vidualis, optima perfectio virginalis, ad comprobandam omnium electionem graduum, discernendum dignitatus est, a prophetico Annae viduae ore mox natus benedicitur, a nuptiarum celebratoribus jam juvenis invitatur, et hos suae praesentia virtutis honorat. Sed nunc redeamus ad altiorem coelestium laetitiam figurarum. Miracula namque facturus in terra Dei Filius venit ad nuptias, ut ipsum se esse diceret de quo sub ty
Abbreviated transcription (Latin):
nihilomints bonũ dĩ uerbum.
uitutesq sȩculi uentirri & pro.¬
pęnitentiam. rursum crucifi¬
gentes. sibimet ipsis filium dei.
& ostentui habentes. Terra
en̾i sepe uenientẽ fuper se bibens
ymbrem. & generans herbam

Expanded text:
ominus bonum Dei verbum, virtutesque saeculi venturi, et propoenitentiam, rursum crucifigentes sibimetipsis Filium Dei, et ostentui habentes. Terra enim saepe venientem super se bibens imbrem, et generans  M
Abbreviated transcription (Latin):
intotere hominem in corde alto
Uide quantũ potes si potes & amͣ
in corde alto. Accessit homone
quia ds etat. & quia pasfurus
erat uolens & quia exemplum
prȩbiturus infirmis & quia nihil
ei facturi erant qui feruiebant
taiquam passuro dõ. sed in ho-¬
mine sed in carne.¬

Expanded text:
Intuere hominem in corde alto: Intuere hominem in corde alto: vide quantum potes, si potes, et Deum in corde alto. Accessit homo: et quia Deus erat, et quia passurus erat volens, et quia exemplum praebiturus infirmis, et quia nihil ei facturi erant qui saeviebant, tanquam passuro Deo, sed in homine, sed in carne
Abbreviated transcription (Latin):
& forma serui. qnm pater maior
me est Quia semae ipsum exi¬
nauit formam serui accipiens.
Accessit homo & cor altu. & exal¬
tabitur ds̃. Occiditur homo. &
exaltatur ds̃. Quod eni occisus
est ex infirmitate humana fuit.
quod resurrexit & ascendit ex
potestate diuina. Accedit homo
& cor altum. corsecretum. cor
abditum. non ostendens quid
noss&. non ostendens quid esset.
Illi putantes hoc tota esse quod
uidebatut. occidunt hominem
in corde alto. & ex altabitur ds̃.
in corde diuino. Potentia enim
maiestatis suȩ ex altatus est. Ea
quo ut exaltatus Unde non
recessit humilitas. Accedit
homo & cor altum. & exaltabit᷑
dõ. Propterea iam ad tendite
frẽs mei cor altum hominis.
Cuius hominis: Mater syon
dicit homo. & homo factus est in
ea & ipse fundatiit eam altissimꝰ.
In ipsa ciutate factus est homo.
quam idem ipse fundauit altis¬
simus quia in ea factus est homo.
Etgo accessit homo & cor altum.

Expanded text:
ex forma servi, Quoniam Pater major ex forma servi, Quoniam Pater major me est? Quia semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . Accessit ergo homo, et cor altum; et exaltatus est Deus. Occiditur homo, et exaltatur Deus. Quod enim occisus est, ex infirmitate humana fuit: quod resurrexit et ascendit, ex potestate divina . Accedet homo, et cor altum, cor secretum, cor abditum; non ostendens quid nosset, non ostendens quid esset. Illi putantes hoc totum esse quod videbatur, occidunt hominem in corde alto, et exaltatur Deus in corde divino: potentia enim majestatis suae exaltatus est. Et quo ivit exaltatus? Unde non recessit humiliatus. 14. Accedet homo, et cor altum; et exaltabitur Deus. Propterea jam attendite, fratres mei, cor altum hominis. Cujus hominis? Mater Sion, dicet homo; et homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus . In ipsa civitate factus est homo, quam idem ipse fundavit Altissimus, qui in ea factus est homo. Ergo accessit homo, et cor altum.
Abbreviated transcription (Latin):
Accetdet homo & cor altu.
& exaltabitur ds̃. Illi dix¬¬
ert̃ quis nos uidebit: Hefecert᷑
scrutantes scrutationes consilia
mala. accessit homo ad ip̃sa con¬
silia passus est se tentri homo.
on cnim teneretur nisi homo.
aut uideretur nisi homo. aut
cederetur nisi homo. alit cruci-¬
figeretur & moriretur nisi homo.
Iocessit homo ergo ad illas om̃es
passiones. quae in illo nͥ uaberent
nisi esset homo. Sed si ille nͥ ess&
homo. non liberaretur homo.
Accessit homo & cor altum. id est
cor secretum. obiciens aspectib
humanis hominem feruans intus
dm̃: cęlans formam di in qua
aequalis est patri. & offerens for¬
mam serui. qua minor est patre.
pse eñi dixit utrumque: sed
aliud est ex forma dĩ. altud est
exforma ferui. Dixit ex forma
di. ego & pater unum sumus.
Dixit ex forma serui. qm pater
maior me est. Unde exforma
diꝰ. ego & pater unum sumus.
Quia cum in forma dĩ esso consti¬
tutus. non rapinam arbitratus
est esse se arqualem dõ. Unde

Expanded text:
cor altum; et exaltabitur Deus. Illi dixerunt: Quis nos videbit? Defecerunt scrutantes scrutationes, consilia mala. Accessit homo ad ipsa consilia, passus est se teneri ut homo. Non enim teneretur, nisi homo; aut videretur, nisi homo; aut caederetur, nisi homo; aut crucifigeretur aut moreretur nisi homo. Accessit ergo homo ad illas omnes passiones, quae in illo nihil valerent, nisi esset homo. Sed si ille non esset homo, non liberaretur homo. Accessit homo, et cor altum, id est cor secretum: objiciens aspectibus humanis hominem, servans intus Deum; celans formam Dei, in qua aequalis est Patri, et offerens formam servi, qua minor est Patre. Ipse enim dixit utrumque: sed aliud est ex forma Dei, aliud ex forma servi. Dixit ex forma Dei: Ego et Pater unum sumus . Dixit ex forma servi, Quoniam Pater major me est . Unde ex forma Dei, Ego et Pater unum sumus? Quia cum in forma Dei esset constitutus, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
iniustum. scĩtas ur̃a non potest
ignorare. Et ideo sicut iam dixi.
lectiones diuinas illo desiderio &
legere & audire debrtis: ut deipsis
Et uerbum dĩ uelut munda ani.¬
malia cogitatione assidua ruminan¬¬
tes. utilem sucum idest sprritabem
sensum & uobis sunrete. & aliis
dõ auxiliante propinate possitis.¬
ut in uobis inpleatur illud quod
scriptum est: & calix tuus inebri.¬
ans quam prȩclarus est. impben-¬
tes illud quod beatus apłs horta¬
tur & admorret dicens. Siue
manducatis siue bibitis. sure
aliud quid facitis. om̃ia ad głam
dĩ facite. S̾i infirmitas nõn pto¬
hibet: cotidie teiunate. Ad
iugilias alacti & feruenti deuo.
tione consurgite. propter illud qđ
scriptum est. De nocte uigilat sp̃s
m̃s adte ds̃. Eit iterũ. Media
& saluator nr̃ in euuangelio hor-¬
tatur & admonet dicens. U igilate
& orate: ut non intretis intempta¬¬

Expanded text:
injustum, Sanctitas vestra non potest injustum, Sanctitas vestra non potest ignorare. Et ilectiones diuinas illo desiderio et audire et legere debetis, ut de ipsis et uerbum dei uelut munda animalia cogitatione adsidua ruminantes utilem sucum, id est spiritalem sensum et in uobis sumere et aliis deo adiuuante propinare possitis inplentes illud, quod scriptum est: et calix tuus inebrians quam praeclarus est, inplentes illud, quod beatus apostolus hortatur et admonet dicens: siue manducetis siue bibatis siue aliquid faciatis, omnia ad gloriam dhibet, quotidie jejunate, ad Vigilias alacri et ftione consurgite propter illud, quod scriptum est: die noctuque uigilat spiritus meus ad te, deus, et iterum: ad et saluator noster in euangelio hortatur et admonet dicens: uigilate et orate, ne intretis in tempta
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. & qui ita agunt. iam inse
dĩ imagurem contriuerunt. Capo
ergo uelut ancilla gubernetur.
& anima tamquam domina legi.¬
tima prȩferatur. Nam & si alites
factum fuerit. si nos non agnos¬
cimus ad imagirem dĩ factos a
plus de carue quam de anima
cogitemus. timeo ne nos sp̃s per
cum in honore esset non intellexit.
comparatus est iumentis in si pien-¬
tibus. & similis factus est illis.
Lectiones diuinas & in ȩccła sicut
consuruistis libenter audite: & in
domibus ur̃is relegite. Sialiquis
ita fuerit occupatus. ut ante refec
tionem scripturȩ diuinȩ non possit
insistere. non eum pigeat inconui.¬
uiolo suo aliquid de diuinis scrip¬
turis legere: ut quomodo caro pas¬
citur cibo. sic anima reficiatur dei. Li¬
utrbo & totus homo idest exterior
& interior. de scõ & de salubri con.¬
uiuio saciatus exsurgat. Nam si sola
caro reficitur. & anima dĩ uerbonon
pascitur. ancilla saciatur: & domina
fame torquetur. Et hoc quam fit

Expanded text:
sunt: et qui ita agunt, jam in se sunt: et qui ita agunt, jam in se Dei imaginem contriverunt. Caro ergo velut ancilla gubernetur; et anima tanquam domina legitima reficiatur. Nam et si aliter factum fuerit, si nos non agnoscimus ad imaginem Dei factos, et plus de carne quam de anima cogitemus, timeo ne nos Spiritus cum in honore esset, non intellexit; comparatus est iumentis insipientibus et similis factus est illis. Lectiones diuinas et in ecclesia, sicut consuestis, libenter audite et in domibus uestris relegite. si aliquis ita fuerit octionem, Scripturae divinae non possit insistere, non eum pigeat in conviviolo suo aliquid de divinis Scripturis relegere: ut quomodo caro pascitur cibo, sic anima reficiatur Dei verbo; et totus homo, id est, et exterior et interior, de sancto et salubri convivio satiatus exsurgat. Nam si sola caro reficitur, et anima Dei verbo non pascitur; ancilla satiatur, et domina fame torquetur: et hoc quam sit
Abbreviated transcription (Latin):
pauperibus crogemus. ne forte
aliquis sibi sumptuosas exnas & e¬
quisitis saporibus arpulas studeat
prȩparare & corpori suo magis
commutasse : quam subtraxisse ci.¬
borũ habundantiã uideatur. Nihil
prodest tota die longum duxisse ie¬
runium. si postea ciborũ suauitato
uel nimietate anima obruatur.
Ilico mens repleta torpescet. & in¬
rigata corporis nr̃i terra spinas
libidinum germinabit. Sit ergo
temperatus cibus. & numquam ni.¬
mium uenter impletus. & plus
semꝑ decibo cordis quam dt cibo
corporis cogitemus. quia in tus
in homure interiore facti sumus
ad imaginem diꝰ. in carne autem
de limo terre formati sumus.
Et uidete frẽs si iustum est. ut caro
de terra facta. in terdum bis indie
capiat cibum. & anima inqua imus
dĩ est. uix uel post plures accipiat
dĩ uerbum: cum tamen expediat
nobis ut amplitis dĩ imaginem in
nobis quam nram carnem honorat
aebeamris. Qui eñi de sola carne
cogitant. bestris & pecoribus simils

Expanded text:
pauperibus erogemus, ne forte pauperibus erogemus, ne forte aliquis sibi sumptuosas caenas et exquisitis saporibus epulas studeat praeparare et corpori suo magis commutasse quam subtraxisse ciborum abundantiam uideatur. nihil prodest longum tota die duxisse ieiunium, si postea ciborum suauitate uel nimietate anima obruatur. illis enim mens repleta turpescit et inrigata corporis nostri terra spinas libidinis germinabit. sit ergo temperatus cibus, numquam nimium uenter expletus et plus semper de cibo cordis quam de cibo corporis cogitemus, qui intus in homine interiore facti sumus ad imaginem dei, in carne autem de limo terrae formati sumus. et uidete, fratres, si iustude terra facta interdum bis in die capiat cibum; et anima in qua imago Dei est, vix post plures dies accipiat Dei verbum: cum tamen expediat nobis ut amplius Dei imaginem in nobis, quam nostram carnem honorare debeamus. Qui enim de sola carne cogitant, bestiis et pecoribus similes
Abbreviated transcription (Latin):
tas quantũ debemus recondere. unde
in aeternum sustentetur anima
diebus recedant in pedimentamun¬¬
di. quae scđm scripturã multos ixe.¬
glegentes miseros faciunt. Rede¬
dat carnalis lȩtitia. recedant ue-¬
nenis pbena mundi istius blandi-¬
menta. Carnis gaudia minuant᷑:
ut animȩ lucra spiritalia prȩpa¬¬
rentur: propter illud quod scriptu
est. Uȩ uobis qui ridetis nunc. quia
lugebitis & flebitis. Et illud.
Beati qui lugent. qm ipsi consola¬¬
buintur. Tempus quod nobis furi-¬
osus tabrilȩ ludus sobebat auferre.
lectio diuina incipiat occupare.
Otiosis fabulis & mordacibus iocis.
ac detractionibus uenenatis. con¬
loquia descripturis scis succedant.
cum dampno animȩ detineri.
uisitentur infirmi. requirant᷑
in careere constituti. peregrini
suscipiantur. & discordes ad con¬
cordiam reuocentur. Hȩc si facimꝰ
medicamenta. unde nobis uulner
feceramus. Ante om̃ia ieiuniorũ
diebus quod prandere solebamus

Expanded text:
tatis, quantum debemus recondere, unde tatis, quantum debemus recondere, unde in aeternum sustentetur anima diebus recedant inpedimenta mundi, quia secundum scripturam multos neglegentes miseros faciunt. recedat carnalis laetitia, recedant uenenis plena mundi istius blandimenta. carnis gaudia minuantur, ut animae lucra spiritaliter praeparentur propter illud, quod scriptum est: uae uobis, qui ridetis nunc, quia lugebitis et flebitis, et illud: beati, qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur. tempus, quod nobis furiosus tabulae ludus solebat auferre, lectio diuina incipiat occupare et odiosis fabulis et mordacibus iocis ac detractionibus uenenatis alloquia de scripturis sanctis succedant. cum damno animae detineri, uisitentur infirmi, requirantur in carcere constituti, peregrini suscipiantur et discordes ad concordiam reuocentur. Haec si faciamus, medicamenta, unde nobis uulnera feceramus. ante omnia in diebus ieiuniorum, quod prandere solebamus,
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s bem̾i unde caro nr̃a possit sus
tentari colligimus. ita in diebus
quad ragesimȩ quasi in spirituali
uindemiarũ uel messium tempore
unde anima nra in aeternũ possit
uiuere congregetur : quia sicut
neglegens quisq si tempore um.¬
demiarũ uel messium nihil col¬
legerit. ꝑ totũ anni spatium fame
torquebitur. ita qui in hoc tempore
spirituale triticum & celeste mus.¬
tum ieunando. legendo. orando.
in horreis animȩ suȩ prouidere
& congregare neglexerit. in ȩternũ
durissimam sitim & crudelem ino¬-¬
piam sustinebit. Certissime scitote
multos dies percipit cibum. talis
est anima quȩ non assidue pascitur
dĩ uerbo. Et quomodo caro nostra¬
ꝑ famem & in opiam tenuis & sicca
uelut quoddam simulachrum ef-¬
ficitur. ita & anima si uerbi di cibo
non pasertur. arida & inutilis. &
adnullum opus bonum congrua in¬
horreum & canauam & cellarium
annis singulis replemus. unde unu̾
annum cibum habrat cato nir̃a. pu¬

Expanded text:
carissimi, unde caro ncarissimi, unde caro ntentari, colligitur; ita in diebus Quadragesimae, quasi in spirituali vindemiarum vel messium tempore, unde anima nostra in aeternum possit vivere, congregetur: quia sicut negligens quisque, si tempore vindemiarum vel messium nihil collegerit, per totum anni spatium fame torquebitur; ita qui in hoc tempore spirituale triticum et coeleste mustum jejunando, legendo, orando in horreis animae suae providere et congregare neglexerit, in aeternum durissimam sitim et crudelem inopiam sumultos dies percipit cibum, talis est anima, quae non adsidue pascitur dei uerbo. et quomodo caro per famem et inopiam tenuis et sicca uelut quoddam simulacrum efficitur, ita et anima, si uerbi dei cibo non pascitur, arida et inutilis et ad nullum opus bonum congrua inuehorreum et canabam et cellarium annis singulis praeparamus, unde anno uno cibum habeat caro nostra: pu
Abbreviated transcription (Latin):
genter ad tendimus. uitam scłi prę¬
sentis significant. sicut & dies
paschȩ arternam beatitudinem
prȩfigurant. Et quomodo in qua¬
dragesima quasi tristitiam habemuo.
ut in pascha ordine legitimo gau
gentiam acciptre. & ad arternum
gaudiũ ꝑ urnire. Sed ita debet
untis quisq pro suis criminibus sus¬¬
pirare. lacrimas fundere. ebemosinas
date. ut dõ a uxiliante quamdru
uiuimus semꝑ crimina ipsa conen-¬
tur effugere. Sicut enum sine mi¬
nutis peccatis nullus umquã aut
fuit aut esse poterit: ita sine capi-¬
talibus criminib donante & auxi-¬
liante do. omimodis esse debemus.
Et ut hec obtinere possimus. si nos
alio tempote inpedimenta mundi
detinent obligatos. uel in drebris
sca̾e quad ragesimȩ in lege dĩ sicut
scriptum est die noctuq medite¬
mur. & ita cor nr̃m diumnę legis
dulcedine repleamus. ut in nobis
nullum locum uirtutibus uacuu.
quod optinere possint uitia relin-¬
quamus. Sicut enim tempore
messium uel uindemiarũ fructũ

Expanded text:
genter adtendamus, uitam saeculi praesentis significant, sicut dies paschae aeternam beatitudinem praefigurant. et quomodo in quadraut in Pascha ordine legitimo gaudgentiam accipere, et ad aeternum gaudium pervenire. Sed ita debet unusquisque pro suis criminibus suspirare, lacrymas fundere, eleemosynas dare; ut Deo auxiliante, quamdiu vivit, semper crimina ipsa conetur effugere. Sicut enim sine minutis peccatis nullus unquam afuit aut esse poterit, ita sine capitalibus criminibus donante deo et auxiliante omnibus modis esse debemus. Et ut haec obtinere poalio tempore impedimenta mundi detinent obligatos, vel in diebus sanctae Quadragesimae, in Domini lege, sicut scriptum est, die noctuque meditemur : et ita cor nostrum divinae legis dulcedine repleamus, ut in nobis nullum locum virtutibus vacuum, quem obtinere possint vitia, relinquamus. Sicut enim tempmessium uel uindemiarum, fratres
Abbreviated transcription (Latin):
lista testatur dicens. Etat lum̃
uerũ. quod inluminat omnem
homirte̾ uinrentem in hunc mun¬
duim. De loc in epistola sua dicit.
Oeus lux est & terrebrę in eo non
sunt ullȩ De hoc idem bument
in euangdio ait. Lumen uenit
inmundam. & dilexerunt homi¬
tres mags tenebras quam lucem.¬
Et iterun. Quam diu sum in
mundo. ltix sũ mundi. Quodq
cum sit &iam gła gentiu ines
ad głam istahelis dicitur pro¬
paratum. quia siut in patriarcho
prophetis atq apłis inimo & iam
in ipso om̃ium capite xp̃o. stuo i
eloquiis dĩ. ama plius gens illa
quam gentes gloriosa monstratur.
Apostolo attestante qui ait. Quid
ergo amplius est tudȩo aut quae
utilitas erteumcisionis.: Multu
ꝑ om̃em modum. Primuꝰ quidem
quia ctedita funt illis eloquia di.
Et rursum. Quora̾ adoptio est fili.
orum. & gła & testamentũ. & legis¬
latio & obsequium. & ptomissa.
Quorũ patres. & ex quib xpͣs scđm¬

Expanded text:
sta testatur dicens: Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . De hoc in Epistola sua dicit: Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae . De hoc idem lumine in Evangelio ait: Lumen venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucemEt iterum: Quandiu sum in mundo, lux sum mundi . Quodque cum sit etiam gloria gentium, in eo ad gloriam Israelis dicitur praeparatum, quia sive in patriarchis ac prophetis, atque apostolis, imo etiam in ipso omnium capite Christo, sive in eloquiis Dei, amplius gens illa quam gentes gloriosa monstratur, Apostolo attestante, quia ait: Quid ergo amplius est Judaeo? aut quae utilitas circumcisionis? multum per omnem modum. Primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei . Et ruorum et gloria et testamentum et legislatio et obsequium et promissa, quorum patres, et ex quibus C
Abbreviated transcription (Latin):
quippe u̾bũ ẽ: qd̾ aut utilitate rectinidinis aut ratione
iuste netessitatis caret. Otiosa gͦ colloquia ad elificatõĩs
studium u̾tite: quam teletrime huius iute tempora fu¬
giant consilirate: quã districtus uicdex ueniat ailtendi¬
te. Hunc ante oculos ut̃i cordis ponite: hunc ꝓximoꝵ.
ut̃oꝵ m̃tib intimate: ut in quantũ uires suꝑpetuntt. si ad¬
nuntiate eũ ñ negligiis uocari abeo angeli cup ioban¬

Expanded text:
quippe verbum est, quod aut utilitate rectitudinis, aut ratione quippe verbum est, quod aut utilitate rectitudinis, aut ratione justae necessitatis caret. Otiosa ergo colloquia ad aedificationis studium vertite: quam celerrime hujus vitae tempora fugiant, considerate: quam districtus veniat judex attendite. Hunc ante oculos vestri cordis ponite: hunc proximorum vestrorum mentibus intimate; ut inquantum vires suppetunt, si annuntiare eum non negligitis, vocari ab eo Angeli cum Joan
Abbreviated transcription (Latin):
sap̃ie ministrare phialas minime potestis: in qͣntũ pto
diuina laigitate fufficitis ꝓrimis ur̃is boni u̾bi cyathos da¬
tasse ad balncũ ꝑgit: quẽ otiosũ esse consuderat. ut sitũ ue¬
niat inuitat. Ipsa ergo t̾rena actio uos ur̃as conugniat: ce si
ad dm̃ tenlitis. curate ne aid eũ soli uematis. Nuic ctenim
scriptũ est. Qui audit ducat uem. ut qui iã in corde uocẽ
suꝑni amoris acceꝑit. foras etiã ꝑximis notem exhortatio¬
nis redilat. Et fortasse panẽ ut incligenti elemosinã porti¬
gat ñ babet: ẜ mauis ẽ qd tribuere ualeat. qui linguam.
habet. Plus est eiũ uerbi pabulo uicturam inꝑꝑctuũ m̃tẽ
ꝑficece. qm̃ uentiẽ moriture carnis t̾reno pane satiate. No
declinemus. inqͣntũ reniti lingue p̃ualemꝰ inuentum u̾ba
ñ diffluant cũ udex dicat. om̃e uerbũ otiosum qd̾ loquuti
fui̾nt hoĩes. reddent de eo rationẽ in die uidicii. Otiosũ

Expanded text:
sapientiam ministrare phialas minime potestis, in quantum pro sapientiam ministrare phialas minime potestis, in quantum pro divina largitate sufficitis proximis vestris boni verbi cyathos da forum aut fortasse ad balneum pergit, quem otiosum esse considerat ut secum veniat invitat. Ipsa ergo terrena actio vestra vos conveniat, 1456 et si ad Deum tenditis, curate ne ad eum soli veniatis. Hinc etenim scriptum est: Qui audit, dicat: Veni ; ut qui jam in corde vocem superni amoris acceperit, foras etiam proximis vocem exhortationis reddat. Et fortasse panem, ut indigenti eleemosynam porrigat, non habet; sed majus est quod tribuere valeat, qui linguam habet. Plus enim est verbi pabulo victuram in perpetuum mentem reficere, quam ventrem moriturae carnis terreno pane satiare. Noldeclinemus. Inquantum reniti linguae praevalemus, in ventum verba non defluant, cum judex dicat: Omne 1457 verbum otiosum quod locuti fuerint homines, reddent de eo rationem in die judicii . Otiosum
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m inquantũ sufficit. inqntũ grãm suꝑne aspiratõis
actipit. si apͣuitate ꝓrimũ reuocat: si exhortari ad bene
oꝑandum turat: si et̾nũ regnũ uel suppliciũ erranti denũ¬
extitit. ꝙ nemo dicat monere ñ sufficio: exhortari idone¬
us ñ sum. Quantum potes exhibe: ne malt seruatũ ta
lentũ qd̾ acceperas in torm̃tis exigaris. Ne ciũ plusqͣm¬
unũ talentũ acceꝑat: qui hoc abscondere magis studuit
quam erogare. Et stimus qd̾ in cdei tabernaculo ũ solum
phiale tantũmͦ. s p̃cipiente dño etiã cyathi facti sunt.
Der phialas quippe. doctrina exuberans: ꝑ gathos uero
parua atiꝑ angusta scientia designat᷑. Alius doctna u̾ita¬
tis plenus audientiũ mentes inebriat. per hoc ergo qsd̾ dicit
ꝓfecto phialam porrigit. Alius etp̃lere qd̾ sentit ñ ualet. s
qr hoc ut cumꝙ denuntiat. ꝓfecto ꝑ tyatũ gustũ prebet. In
dei ergo taberuaculo. id ẽ in srã eccłia positi si ꝑ doctrinam

Expanded text:
um in quantum sufficit, in quantum gratiam supernae aspirationis accepit, si a pravitate proximum revocat, si exhortari ad bene operandum curat, si aeternum regnum vel supplicium erranti denuntiare. Et nemo dicat: Admonere non sufficio, exhortari idoneus non sum. Quantum potes, exhibe, ne talentum male servatum quod acceperas in tormunum talentum acceperat qui hoc abscondere magis studuit quam erogare. Et scimus quod in Dei tabernaculo non solum phialae, sed, praecipiente Domino, etiam cyathi facti sunt . Per phialas quippe doctrina exuberans, per cyathos vero parva atque angusta designatur scientia. Alius, doctrina veritatis plenus, audientium mentes inebriat. Per hoc ergo quod dicit profecto phialam porrigit. Alius explere quod sentit non valet, sed quia hoc utcunque denuntiat, profecto per cyathum gustum praebet. In Dei ergo tabernaculo, id est in sancta Ecclesia, positi, si per doctrinae
Abbreviated transcription (Latin):
tõe. Altũ quidẽ nom̃ ẽ: s uita noĩe inferior ñ est. Utinam
fr̃is lm̃i ñ acd iudiciũ nt̃m dicamꝰ. qi om̃s qui saccedotii
nomine censentur angeli uocant .. ꝓpħia atrestante qui ait
l abia saterdotis custodient scientiam: ꝙ legẽ exquirent
ex ore euis: quia angłs dñi exercituñ est. S hunus altitu

Expanded text:
tione. Alttione. Altrissimi, non ad judicium nostrum dicamus, quia omnes qui sacerdotii nomine censentur angeli vocantur, propheta attestante, qui ait: Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est . S
Abbreviated transcription (Latin):
strauit fugere a uentura ira: A ule ꝑ salomonẽ clicit᷑.¬
N Uerba sapient:ũ qͣsi stimuli: & claui in altũ defixi. C la¬
uis qͥppe ateꝑ stimulis sapientiũ u̾ba cõparant᷑: quia tul¬
pas delinquentiũ nesciunt palpare s pingere. Ss qͥd existiᷤᷤ
uidere indesertũ: ꝓpħamꝰ Etiã dico uobis ꝙ plusquam.
ꝓpham. Propħe quippe ministeriũ est uentura p̃dicere.
ñ etiam demonstrare. Ioh̃es gͦ plusquã ꝓpħ̃a est. qr eum
quẽ p̃currendo ꝓpbauerat. etiã oftendendo monstrabat.
S quia haruncło uento agitata esse denegat᷑. quia ñ esse
Iam qͥd ligne dici possit auliamꝰ. Sequit᷑. Hic ẽ de q̃ scrip¬
tuni est. Ecce ego mitto angłm meũ ante facitm tuã qͥ p̃pa¬
rabit uam tuã ante te. Qd̾ enĩ grece angłs. hoc latine nun¬
tius dicit᷑. Recte gͦ qui nuntiare suꝑnũ iudicẽ mittit᷑. an¬
gelus uocat᷑: ut dignitatẽ seruet in noie. quã explet ĩ oꝑa¬

Expanded text:
Salomonem dicitur: Verba sapientium quasi stimuli, et sicut clavi in altum defixi . Clavis quippe atque stimulis sapientum verba comparantur, quia culpas delinquentium nesciunt palpare, sed pungere. 5. Sed quid existis videre in desertum? Prophetam? Etiam dico vobis, et plus quam prophetam. Prophetae quippe ministerium est, ventura praedicere, non etiam demonstrare. Joannes ergo plus quam propheta est, quia eum quem praecurrendo prophetaverat etiam ostendendo monstrabat. Sed quia arundo vento agitata esse denegatur, quia non essjam quid digne dici possit audiamus. Sequitur: Hic est de quo scriptum est: Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit viam tuam ante te . Quod enim Graece angelus, hoc Latine nuntius dicitur. Recte ergo qui nuntiare supernum judicem mittitur angelus vocatur, ut dignitatem servet in nomine, quam explet in opera
Abbreviated transcription (Latin):
qui ñ fu̾i̾t scandalicatus in me. nisi aꝑta uoce abiections
mortis sue. humilitatẽꝙ signare: Ac si patent̾ dicat.
Mira quidẽ facio. s abiccta ꝑpeti ũ dedignor. Qurag̃
moriencło te subscquor: cauendũ ualcle est hõib ne in
me mortẽ despitiant. qͥ signa uenerant᷑. S limissis iofi
discipulis. qͥd de eodẽ ioħ̃e turbis ditat. aucliamꝰ. Q uid
etistis uidere indesertũs h arindinẽ nento agitatĩ
Quod uidelicet ñ asserendo. s negando intult. Hait¬
dine quippe mox ut contigerit: in partẽ alta̾m flant
Et qͥd ꝑ harundinẽ nisi carnalis animꝰ designat᷑: Q
mot ut sauore uł detractõe tangit᷑. in partẽ ꝙͣlibet s̃e

Expanded text:
qui non fuerit scandalizatus in me, nisi aperta voce abjectionem qui non fuerit scandalizatus in me, nisi aperta voce abjectionem mortis suae humilitatemque signare? Ac si patenter dicat: Mira quidem facio, sed abjecta perpeti non dedignor. Quia ergo moriendo te subsequor, cavendum valde est hominibus, ne in me mortem despiciant, qui signa venerantur. 2. Sed dimissis Joannis discipulis, quid de eodem Joanne turbis dicat aexistis in desertum videre? Arundinem vento agitatam? Quod videlicet non asserendo, sed negando intulit. Arundinem quippe mox ut aura contigerit, in partem alteram flectit. Et quid per arundinem nisi carnalis animus designatur? Qui mox ut favore vel detractione
Abbreviated transcription (Latin):
& oedo pensatur. Ad iordanis enim fluenta positus quia
rens mnuncdo nuntiauerat: hunt moriendo & ad inferos p̃tur¬
tebat. Ait gͦ. Tuis qui uentus es analiũ expectamꝰ ⁊ Arfi
aꝑte dicat. Sicut ꝓ hominib nasci dignatus es. an ets¬
natiuitatis tue p̃cursor extiti. mortis etiam p̃cursoe fiam
culis. de mortis sue ꝓtinꝰ humilitate respondit dicens. si¬
ci uident: clauli ambulant. leprosi munclant᷑. surcli au¬
diunt. mortui resurgunt: panꝑes euuangelirant᷑. Et bea¬
tus qui ñ fu̾i̾t scancdaliratꝰ in me. Uisis tot signis. tanis
miracula morientẽ uicdit. Unde ꝙ paulus dicit. Nos a
p̃dicamꝰ xp̃m crucifixum. udeis quidẽ scancdalũ. genit
aut̃ smłtitiã. S tultũ quippe hominib usum ẽ. ut ꝓbi
minib autẽuite moreretur. Etinde contͣ eum homs
scandalum sumpsit unde ei ampliis debitor fieri deba¬
it. Dam tanto cleuis ab hõib digniꝰ honorandus ẽ. qua
toꝵ hõib & indigna susceꝑat. Quid ẽ gͦ dicere. bt

Expanded text:
et ordo pensetur. Ad Jordanis enim fluenta positus, quia urrebat. Ait ergo: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Ac si aperte dicat: Sicut pro hominibus nasci dignatus es, an etnativitatis tuae praecursor exstiti, mortis etiam praecursor fiam, aculis, de mortis suae protinus humilitate respondit, dicens: Caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, suriunt, mortui resurgunt, pauperes evangelizantur, et beatus est qui non fuerit scandalizatus in me. Visis tot signis, tantismiracula morientem vidit. Unde et Paulus dicit: Nos aChristum crucifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam . Stultum quippe hominibus visum est ut pro hominibus auctor vitae moreretur; et inde contra eum homo scandalum sumpsit, unde etiam plus debitor fieri debuit. Nam tanto Deus ab hominibus dignius honorandus est, quao hominibus et indigna suscepit. Quid est ergo dicere: Beatus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt inuriti. & magi qrta sunt
de longeuis partibus orientis ad¬
ducti. Qui tamen uenientes.
cum ipsi iudȩi non essent. rege̾
iudȩorum se quȩrete professi
sunt. & ad ipsum ad orandũ se
urrrisse dixerunt. Ait erum¬
u euuangelista. quia magi abori¬
ente irenerunt hitrasolimam
dicentes. Qbi est qui natus est
rex iudeorum: Vidimus eni
stellam etus in oriente. & treni
adorare cũ. Quid est hoc diles¬
tissimiꝰ fre̾s. ut isti magi regem
tudeoru aderandum quȩrerem
cũ ipsi iadȩi non essent: Et
quem regem Utiq nͥ herodem
sed xpͥmꝰ uolunt adorare rege
nuꝑ natum. nec adorant regem
ante annos aliquot ordinatu.
Adorare eipiunt infantem las¬
taentem. nec adorant rege̾ populis
imprrantem. Nam & de herodo
rege iudȩorũ fili iam fue rant
nati. qui erant patre mortuo
regnaturri. Mortuo cium isto
herode archelaus in iudȩa res¬
nauit. & in galibea princrpatũ
iunior herodes optintrit. Archa¬
laus natus est in palatio. xpͥe

Expanded text:
sunt inventi, et Magi, qui sunt sunt inventi, et Magi, qui sunt de longinquis partibus adducti. Qui tamen venientes, cum ipsi Judaei non essent, regem Judaeorum se quaerere professi sunt, et ad ipsum adorandum se venisse dixerunt. Ait enim evangelista, quia Magi ab Oriente venerunt Hierosolymam dicentes: Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Vidimus enim stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum . Quid est, dulcissimi fratres, ut isti Magi regem Judaeorum adorandum quaererent, cum ipsi Judaei non essent? Et quem regem? Utique non Herodem, sed Christum. Volunt adorare regem nuper natum, nec adorant regem ante annos aliquot ordinatum. Adorare cupiunt infantem lactantem, nec adorant regem populis imperantem. Nam et de Herode rege Judaeorum filii jam fuerant nati, qui erant patre mortuo regnaturi. Mortuo enim isto Herode, Archelaus in Judaea regnavit, et Galilaeae principatum junior Herodes obtinuit. 4. Archelaus natus est in palatio, Christus
Abbreviated transcription (Latin):
utntrunt. Untis parres uenit ex
iudxis alt̾ utuit ex gentibas. Longeu
a se chuisi erant̃. quando diuersa
etdebant. Positus est in mredio
la pis angularis. qui ad se ut rũq
parietem duceret. & utrãq uno
nomine nuncupar&. Effenitq
unũ cõmuniorre uocabuli. qui
frerent in una gr̃a sacramenti.
Per xp̾m en̾i qui est pax nra faci¬¬
gentibes facti sunt inium. Quib
fidti unitas. unum indidit nõ¬
minis xpiani uocabulum. Ad
lapidem ergo angularem uterq
paries uenit. & utru angulum
fidui unitas fecit. Horã duorũ
parictu unus adductus est. qͦn¬
do pastoribus tudȩis xpͣm natũ
angelus mintiauit. Alter paries
adductus est: quando gentilibi
magis nouum sydus apparuit.
Illi fuerant primitię i udeorus
isti facti sunt primitię gentiun
Illi ad proximo adducti. isti de
longe reducti. Prope enͣi erani
iudei qui dm̃ colebant. longe
erant gentes quȩ idolis seruio¬
bant. Hoc utiq signiꝰ ficabant¬
& pastores. qui nascente xp̃o ꝓp

Expanded text:
t. Unus paries venit ex Judaeis, alter venit ex gentibus. Longe a se diversi erant, quando diversa credebant: positus est in medio lapis angularis, qui ad se utrumque parietem duceret, et utrumque uno nomine nuncuparet, essentque unum communione vocabuli, qui fierent unum in una gratia sacramenti. Per Christum enim qui est pax nostra, facigentiles facti sunt unum, quibus 559 fidei unitas unum indidit nominis Christiani vocabulum. Ad lapidem ergo angularem uterque paries venit, et verum angulum fidei unitas fecit. Horum duorum parietum unus adductus est, quando pastoribus Judaeis Christum natum angelus nuntiavit; alter paries adductus est, quando gentilibus Magis novum sidus apparuit. 3. Illi fuerunt primitiae Judaeorum, isti facti sunt primitiae gentium; illi de proximo adducti, isti de longinquo reducti. Prope enim erant Judaei qui Deum colebant, longe erant gentes quae idolis serviebant. Hoc utique significabant pastores, qui nascente Christo prope
Abbreviated transcription (Latin):
ftatres. quia dies iste
qui anobis in honore
dñi per annos singulos cae¬
lebratur. ore cunctorum fide.¬
lium epiphania uenerabi liter
nuncupatur. Eit quia grecu̾
ꝑtobatur esse uocabulum. mul¬
tis est latinis in cognitũ. Inde
est quod nomen istud omnes
quidem latini dicunt. sed
non om̃es inueniuntur nosso
quod dicunt. Proinde boniu
est ut cuncti quidem hodrernũ
epiphania nuncupant. & cur
hoc dicatur ignorant. sac ramtũ
diei huius. nominis interpretati¬¬
orie cognoscant. Hebos eni dici
huius sollempnitas afidelibus
cebebrari. & ideo sollempnitatis
causa non deb& ignorari. Hunc
ergo drem sicut diximus eprpha-¬
nĩam uocat xp̃iana religio. epi¬
phania uero interptetatur
manifestatio. Tradita auteni
tenemus apatribus. quod uniger¬
nitus dĩ postquam est secunduni
carnem temporaliter natus: in
isto die est magis uenientibus ma-¬
nifestais. aquibus est oblatis mu-¬
neribus suppliciter adoratus.
Nani quia ipse est ds̃ qui sibi in
urteri testamento primitias of¬¬

Expanded text:
 quia dies iste qui a nobis in honorem Domini per annos singulos celebratur, ore cunctorum fidelium Epiphania venerabiliter nuncupatur. Et quia Graecum probatur esse vocabulum, multis est Latinis incognitum. Inde est quod nomen istud omnes quidem Latini dicunt, sed non omnes inveniuntur nosse quod dicunt. Proinde bonum est ut cuncti qui diem hodiernum Epiphaniam nuncupant, et cur hoc dicatur ignorant, sacramentum diei hujus nominis interpretatione cognoscant. Debet enim diei hujus solemnitas a fidelibus celebrari, et ideo solemnitatis causa non debet ignorari. Hunc ergo diem, sicut diximus, Epiphaniam vocat Christiana religio. Epiphania vero interpretatur Manifestatio. Traditum autem tenemus a Patribus quod Unigenitus Dei, postquam est secundum carnem temporaliter natus, in isto die est Magis venientibus manifestatus, a quibus oblatis muneribus suppliciter est adoratus. Nam quia ipse est Deus qui sibi in Veteri Testamento primitias of
Abbreviated transcription (Latin):
est quod archa noȩ centum annis.
fabricatur: ab taham centenarius
filium ꝓmissionis accepit. Pȩuit
isaac. & inuenit in ipso anno cen¬¬
tuplum. Atrrum tabernacrili
centum cubitis longum est: miscdĩa
& iudicium cantatur. Et extera.
huus modi. Talis ergo meriti urri
pro his necesse est dño supplicent.
qui adhuc spu seruitutis intimore
pręmuntur. quatinus eis paulati
ad sublimiora prouectis. perfecta
dilectio foras mittat timorem

Expanded text:
est quod arca Noe centum annis est quod arca Noe centum annis fabricatur. Abraham centenarius filium promissionis accepit: sevit Isaac, et invenit in ipso anno centuplum : atrium tabernaculi centum cubitos longum est . Misericordia et judicium cantatur , et caetera hujusmodi. Talis ergo meriti viri, pro his necesse est Domino supplicent, quia adhuc spiritu servitutis in timore premuntur, quatenus eis paulatim ad sublimiora provectis, perfecta dilectio foras mittit timorem
Abbreviated transcription (Latin):
inuenerunt seruum qui langutrar
sanum. Probatur fides dñi. & str
sanitas roboratur. Potest ergo
meritum dñi & iam famulis suf¬
fragari. non solum fidti merto
sea ce iam studio disciplinae
Plenius sane hȩc explicat matheus.
quod dicente dño centurioni. uade
& sicut credidisti fiat tibi. Eit saꝯ¬
natus est puer. ex illa hora. P ed
beati lucȩ moris est: quae plene
uiderit ab aliis euuangelistis ex¬
posita breuiare uel & iam de in-¬
dustria pręterire. Quȩ uero ab
eis omissa breuiter cognouerit.
ad tacta delucidare sollertius.
Mystice ut dixi centurio cuiꝰ fides
hisrahli prȩfeitur. electos nimira
& gentibus ostendit. qui quasi cen¬¬
tenario milite stipati uircutum
spiritalium sunt: sed perfectione
sublimes nihilq ad no terrenum.
sed sola arternȩ salutis gaudia sibi
suisq requirunt. Numerus eni
centenarius quia leua transfertur
ad dexteram. in cęlestis uitȩ signi¬¬
ficatione poni consueuit. Unde

Expanded text:
invenerunt servum, qui languerat, invenerunt servum, qui languerat, sanum. Probatur fides domini, et servi sanitas roboratur. Potest ergo meritum Domini etiam famulis suffragari, non solum fidei merito, sed etiam studio disciplinae. Plenius sane haec explicat Matthaeus quod dicente Domino centurioni: Vade, et sicut credidisti fiat tibi , sanatus sit puer ex illa hora. Sed beatviderit ab aliis Evangelistis exposita breviare, vel etiam de industria praeterire: quae vero ab eis commissa breviter cognoverit, attactu dilucidare solertius. Mystice ut dixi centurio, cujus fides Israeli praefertur, electos nimirum ex gentibus ostendit, qui quasi centurio militia stipati virtutum spiritualium sunt, sed perfectione sublimes nihilque a Domino terrenum, sed sola aeternae salutis gaudia sibi suisque requirunt. Numerus enim centenarius, qui de laeva transfertur ad dexteram, in coelestis vitae significatione poni consuevit. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
turionis laude dicitur. quia erat
uir iustus & timens dm̃ cum om̃i
domo sua. facrens elemosinas plebi
& deprecans dm̃ semꝑ. Quo audio
iħs. miratus est. Miratus est quol
uidit centurionem intelligere sui¬
maiestatẽ. Sed quis in illo fecerat
ipsam fidem uel intelli gentiam
nisi ille qui eam mirabatur.
Quod & si alius eam fecisser. quid
miratetur qui prȩscius erat.
Notandum ergo quia quod miratur
dñs nobis mirandum. ee̾. signifitu
quib adhuc opus est sic montri
Om̃s cñi tabes motus cum dedo d¬
cuntur. non pertubati animi
signa sunt sed docentis magistri.
Et conuersus sequentibus se turb
dixit. Amen dico uobis. nce in
isr ł tantam fidem inieni. Non
de om̃ibus retro patriatchis & pr¬
phetis. sed de prȩfentis ȩui loquitas
hominibus. quibus ideo centunoms
fides antefertur. quia illi ligis
propharumq monitis edocti. hic as
nemine docente sponte credidit
Et reuersi qui missi fuerant domas

Expanded text:
turionis laude dicitur: « Quia erat turionis laude dicitur: « Quia erat vir justus, et timens Deum cum omni domo sua, faciens eleemosynas multas plebi, et deprecans Deum semper . Quo audito Jesus, miratus est. Miratus est, quod vidit centurionem suam intelligere majestatem. Sed quis in illo fecerat ipsam fidem vel intelligentiam, nisi ipse, qui eam mirabatur? Quod si et alius eam fecisset, quid miraretur, qui praescius erat? Notandum ergo quia quod miratur Dominus, nobis mirandum esse significat, quibus adhuc opus est sic moneri. Omnes enim tales motus, cum de Deo dicuntur, non perturbati animi signa sunt, sed docentis magistri. Et conversus, sequentibus se turbis dixit: Amen dico vobis, nec in Israel tantam fidem inveni. Non de omnibus retro patriarchis et prophetis, sed de praesentis aevi loquitur hominibus. Quibus ideo centurionis fides antefertur, quia illi legis prophetarumque monitis edocti, hic autem nemine docente, sponte credidit. Et reversi, qui missi fuerant domum,
Abbreviated transcription (Latin):
ac commodat mysteriis. qui & si
noueramus scdm̃ carnem xp̃m.
sed iam non nouimus. Nam &
ego homo sum sub potestate consti¬¬
tutus: habens sub me milites.
Homint̃ se & potestati uł tribuni uł p̾si¬
dis subditum dicit. imptrate tamen
posse minoribus. ut subauditur
eum multomagis qui ds sit & suꝑ
om̃ia potens. innumerã uitutis
angelicȩ. quae adimperata obtẽ.¬
peret. habere muilitiam. Eit dico
hiic uade & uadit: & alio ueni.
& uenit. & seruo meo fac hoc. &
facit. Uult ostendere dñm quoq
non ꝑ aduentum tantũ corporis.
sed per angelorum mynisteria posse
impltrt quod uell&. Repelbendȩ
eni erant uel infirmitates corporũ.
uel fortitudines contrariȩ. quibus
ad debilitate homo sepe coneeditm
& uerbo dñi & ministris angeloni
Aliter. Milites & serui qui centu¬
rioni obȩdiunt uritutes sunt na¬
turabes. quarũ non minimã copia
multi ad dñm urenientes secum
deferunt. dequibus in cornelireen¬

Expanded text:
accommodat mysteriis. Qui et si accommodat mysteriis. Qui et si noveramus secundum carnem Christum, nunc non novimus. Nam et ego homo sum sub potestate constitutus, habens sub me milites. Hominem se et potestati, vel tribuni, vel praesidis, subditum dicit, imperare tamen posse minoribus, ut subaudiatur eum multo magis qui Deus sit, et super omnia potens, innumeram virtutis angelicae, quae ad imperata obtemperet, habere militiam. Et dico huic, Vade, et vadit; et alii, Veni, et venit; et servo meo, Fac hoc, facit. » Vult ostendere Dominum quoque non per adventum tantum corporis, sed per angelorum ministeria posse implere quod vellet. Repellendae enim sunt vel infirmitates corporum vel fortitudines contrariae, quibus ad debilitatem homo saepe conceditur, et verbo Domini et ministeriis angelorum. Aliter, milites et servi, qui centurioni obediunt, virtutes sunt naturales, quarum non minimam copiam multi ad Dominum venientes secum deferunt, de quibus in Cornelii cen
Abbreviated transcription (Latin):
& qui naturali lege recte utitur.
quo bona quȩ nouit operatur:
eo illi qui uere bonus est appro¬
piat. At qui ertori gentilitatis
& iam crimina iunxerunt. his
aptari potest quod conflurntibus
ad se turbissalibi dñs ait. Quidã
eni ex his delonge uenerunt.
Propter quod & nre ipsum non sum
dignus arbitratus. ut uenirem
ad te. Eit nos qui degentibus cre¬
dimus. non ipsi addnm uenirre
possumus. quem nunc in carne
uidert nequaqu̾a ualemus. Sed
quicumq passiones nr̃ȩ seruitutis
agnouimus. ad residentem in dex¬
tera patris. iam ꝑfidem accedere
debemus: iam feniores iudxorum
mittere. hoc est summos ęxcłãe
uirosqui nos ad dũm prȩcesser̾int
suppliciter obsecrando. patronos
adquirere. qui nobis testimonium
teddentes quod diligamus ecclãm.
& quantũ in nobis est aedificare
cutemus. pro nobis apud dñm nt᷑m
nabitur puet m̃s. Magna fides
etnturionis. quia uerbis opus in
xp̃o confitetur & nrr̃ȩ sanationis

Expanded text:
et qui naturali lege recte utitur, et qui naturali lege recte utitur, quo bona quae novit operatur, eo illi qui vere bonus est appropriat. At qui errore gentilitatis etiam crimina junxerunt, his aptari possunt, quibus confluentibus ad se turbis, alibi Dominus ait: « Quidam enim ex eis de longe venerunt . » -- « Propter quod et meipsum non sum dignum arbitratus, ut venirem ad te. » Et nos qui de gentibus credimus, non ipsi ad Dominum venire possumus, quem nunc in carne videre nequaquam valemus. Sed quicunque passiones nostrae servitutis agnovimus, ad residentem in dextera Patris jam per fidem accedere debemus. Jam seniores Judaeorum mittere, hoc est, summos Ecclesiae viros, qui nos ad Deum praecesserunt, suppliciter obsecrando patronos acquirere, qui nobis testimonium reddentes, quod diligamus Ecclesiam, et quantum in nobis est aedificare curemus, pro nobis apud Dominum nonabitur puer meus. » Magna fides centurionis, qua verbis opus in Christo confitetur, et nostrae sanationis