comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑrimum dix̾at dĩ in quocumq die comedđis ex eo.
morte moriet᷑is. Dem̃ mulier dix̃. ne forte moriam᷑.
N ouissime serpens dixit. nequaꝗͣ morte moriemini.
ds̃ affirmauit. mulier. dubitauit. diabolus negauit.
Nequaꝗͣ aut̃ diabolus coram muliere uerba dei nega¬
re p̾sumpsisset. si non pͥus ipsam mulierem dubitantẽ
in uenisset. Quȩ gͦ dubitauit. ab affirmante recessit.
tiam. Quod non soli uiro preceptũ datũ sit
ane hic considandum quod ñ quẽ ad modũ
suꝑiꝰ uidetur soliuiro p̃ceptum datum ẽ. Ip¬
sa enim mulier hic testatur sͥ qͦq mandatum. ut lig¬
num scientiȩ boni ⁊ mali ñ tanget. Sed uoluit scͥpt᷑a
ostende. quia mulier q̃ uito subiecta fuit. diuinum
mandatum ñnisi mediante. iro acciꝑe debuit. ut
sermo dĩ primum quasi in mediate adiurum fieret.
deinde medianteurro. ad mulierem quoq q̃ subiec¬
ta uiro fuit. ⁊ c̃silio uiri instituenda ꝑueniret.
h
diligent᷑ ꝯsid̾andum quam callide hostis pͥmũ

Expanded text:
dixerat Deus: In quocunque die comederis ex eo, morte morieris . Deinde mulier dixit: Ne forte moriamur . Novissime serpens dixit: Nequaquam morte moriemini . Deus affirmavit; mulier dubitavit; diabolus negavit. Nequaquam autem diabolus coram muliere verba Dei negare praesumpsisset, si non prius ipsam mulierem dubitantem invenisset. Quae ergo dubitavit ab affirmante recessit, ciam. CAP. V. Quod non soli viro praeceptum datum sit. ane hic considerandum quod non quemadmodum superius videtur soli viro praeceptum datum sit. Ipsa enim mulier hic testatur sibi quoque mandatum, ut lignum scientiae boni et mali non tangeret. Scilicet voluit Scriptura ostendere quod mulier quae viro subjecta fuit divinum mandatum non nisi mediante viro accipere debuit, ut sermo Dei primum quasi immediate ad virum fieret, deinde mediante viro ad mulierem quoque, quae subjecta viro fuit et consilio viri instituenda perveniret. Hdiligenter considerandum quam callide hostis primum
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa quibus omina q̃ fuint ad effectum
prodiicurtur. Primum opus ẽ. de nichilo aliqͥd
facere. Scdm opus ẽ. Ac aliquo aliqua facere scđ̾m
substantiam ⁊ quãtitẽ in maiꝰ. Uercum opus ẽ.
de aliquibus aliqua face̾ scđm sub̃am ⁊ qͣntitatẽ

Expanded text:
a quibus omnia quae fiunt ad effectum a quibus omnia quae fiunt ad effectum perducuntur. Primum opus est de nihilo aliquid facere. Secundum opus est de aliquo aliqua facere secundum substantiam et quantitatem in majus. Tertium opus est de aliquibus aliquid facere secundum subst
Abbreviated transcription (Latin):
ti costa dequa mubieris corpus fabricaret᷑
subiincta ẽ : ne in eo penam aliquam sensisse puta¬
retur. ⁊ diuinȩ simul potentiȩ opus mirabile ꝓbare¬
tur. quȩ hominis dormientis latus aꝑuit. ⁊ eum
tamen aquiete soporis sui. minime suscitauit.
Quantum nͦ ꝑtinet ad sp̃alem intelligentiam. iccir¬
co primus adam dormiendio mat̾iam unde illi
sponsa crearetur de latere suo p̾stitit. qm̃ seds adã
pꝰ ea in eruce somno mortis soporatus ñ sponsa illiꝰ
eccł̃ia formaretur. sangninem cum aqua de lat̾e
fundendo sacram̃tum ministrauit. Porro quod de
costa uiri mulieris corpus factum dr̃. tta intelli¬
gendum ẽ. ut de sola ipsuis coste subasine omni
ex̾trinseciis ad ditam̃to. ꝑ diuinam potentiam in
sanet ipsa multiplicata. idẽ corpus factum credat᷑.
eõ sans miraculo quo postea dequinq panibus in
manibus iħ̃u celesti benedictione multiplicatis. qn¬
q sunt hominum milia satiata. De ser¬

Expanded text:
ti costa de qua mulieris corpus fabricaretur, ti costa de qua mulieris corpus fabricaretur, subtracta est, ne in eo poenam aliquam sensisse putaretur, et divinae simul potentiae opus mirabile probaretur, quae hominis dormientis latus aperuit, et eum tamen a quiete soporis non excitavit. Quantum vero pertinet ad spiritualem intelligentiam, idcirco primus Adam dormiendo materiam unde illa sponsa crearetur de latere suo praestitit; quoniam secundus Adam postea in cruce somno mortis soporatus ut sponsa illius Ecclesia formaretur, sanguinem cum aqua de latere suo fundendo sacramenta ministravit. Porro quod de costa viri mulieris corpus factum dicitur ita intelligendum est, ut de sola ipsius costae substantia sine omni extrinseco additamento, per divinam potentiam in semetipsa multiplicata idem corpus factum credatur, eo sane miraculo quo postea de quinque panibus in manibus Jesu coelesti benedictione multiplicatis quinque sunt hominum millia satiata.
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ humilitas diuinȩ imaginis similitudine głifi¬
caretur. Diabolus namq aluid adeo pͥncipuum eẽ
ꝯ cupierat. ⁊ iccirco ut magis eius suꝑbia confunde¬
tur. hoc homo in dono accepit. quod ille ꝑu̾se inꝑe
uoluit. ⁊ optine̾ nõ potuit. ut in hoc etiam ama¬
go dĩ in homine appareret. quod sic̃ dc̃ om̃ib rebꝰ
creationis pͥncipium extitit. ita iste omnibus homi¬
nibus pͥncipium ẽẽt gen̾ationis. ⁊ omnes homines
dum se abuno ⁊ unum eẽ cognoscerent. omnes se
uiro mulier facta ẽ. qm̃ si aliunde fieret.
Facta ẽ añ de lat̾e uiri. ut ostenderetur quia in
consortium creabatur dilectionis. ne forte si fiuiss
decapite facta p̾ferenda uidẽtur uiro ad domina¬
tionem : aut si de pedibus subicienda ad seruitutem.
Q uia gͥ niro nec domina nec ancilla ꝑabatur s so¬
cia : nec de capite nec depedibus. s de latere fuerat
ꝓducenda. ut mtrta se ponendam cognosceret.
quam de uirta se sumptam didirisset. Quare

Expanded text:
naturae humilitas divinae imaginis similitudine glorificaretur. Diabolus namque aliud a Deo principium esse concupierat, et ut idcirco magis ejus superbia confunderetur, hoc homo in dono accepit quod ille perverse rapere voluit et obtinere non potuit, ut in hoc imago Dei in homine appareret, quod sicut Deus omnibus rebus creationis principium exstitit; ita iste omnibus hominibus principium esset generationis, et omnes homines dum se ab uno et unum esse cognoscerent, omnes se viro mulier facta est. Quoniam si aliunde fieret, Facta est autem de latere viri ut ostenderetur quod in consortium creabatur dilectionis, ne forte si fuisset de capite facta praeferenda videretur viro ad damnationem, aut si de pedibus, subjicienda ad servitutem. Quia igitur viro nec domina nec ancilla parabatur sed socia; nec de capite, nec de pedibus, sed de latere fuerat producenda ut juxta se ponendam cognosceret; quam de juxta se sumptam didicisset. CAP. X
Abbreviated transcription (Latin):
ma ⁊ pęna ultima duo media orta s culpa ⁊ pęna. Ignorũ¬
tia boni. ⁊ culpas ⁊ pena inm̃te. cõcupiscencia mali. culpa
et pęna incarne. In qͥbꝰ peccati originał radro ꝯsistit. Quia
gͥ caro humana aparentibus c̃ mortalitate seminat᷑. ieo
ipso quod seminata subiacet mortalitati : uiuificata pꝰmod̾
carnał cõcupiscentiȩ subiecta in uenit᷑ necessitati.q ipsa
mortalitatis infirmitas causa ẽ. quã seqr̃ cõcupisoendi ne¬
cessitas. Caro gͥ q̃ in cõenpiscentia seminat᷑. cũ mortalita¬
te cõcipit᷑. cũ necessitate cõcupiscendi nascit᷑. In eo a quo
seminat᷑ culpã ht̃. et actũ culpe. In eo qd̵ seminat᷑. nec eul¬
pã ht̃. nec actũ culpes causã. In eo qd̾ nascit᷑. cansã culpȩ

Expanded text:
ena ultima duo media orta sunt, culpa et poena. Ignorantia boni, culpa et poena in mente; concupiscentia mali, culpa et poena in carne. In quibus peccati originalis radix consistit. Quia igitur caro humana a parentibus cum mortalitate seminatur, in eo ipso quod seminata subjacet mortalitati vivificata postmodum carnalis concupiscentiae subjecta invenitur necessitati, quia ipsa mortalitatis infirmitas causa est quam consequitur concupiscendi necessitas. Caro igitur quae in concupiscentia seminatur cum mortalitate concipitur, cum necessitate concupiscendi nascitur. In eo a quo seminatur culpam habet et actum culpae. In eo quod seminatur nec culpam habet nec actum culpae, sed causam. In
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃m bonum ⁊ malum scuit. bonum quidem
scientiam. Postꝗ aut̃ lignum uetitum tetig̾. ma
stricte fuerat tenendum agnouit. Sic gͥ lig¬
num illud ꝑuirtutem obedientię uł ꝑ mobedi¬
entiȩ culpam. ꝓd eẽ aut nocere hõi potuit. Qn¬
tum autem spectabat ad naturam ipsius tale
fuisse creditur. ut siue ederet siue ñ edẽt homo
fructum eius non lederetur. Conuenient aũt
lignum uitę ex sua natura uirtutem tͥbuit¬
lignum uͦ scientię bom imali uirtutis tantum oc¬
casionem p̾stitit. q bona inferioris uite ex natura
⁊ talibus deliciis referto positus ẽ homo ñ
ereatus. quatenus beneficium dĩ ñ naturȩ imputaret
in paradiso posuisse dr̃. qm̃ alibi creatus sit.⁊ ut
hic pon̾etur aliunde assumptus manifeste demonstra
RCAUI ⁊ gͦ ds̃ primum homine unum. ut

Expanded text:
lum scivit; bonum quidem scientiam. Postquam autem lignum vetitum tetigit, mastricte fuerat tenendum agnovit. Sic igitur lignum istud per virtutem obedientiae vel inobedientiae culpam, prodesse aut nocere homini potuit. Quantum autem spectabat ad naturam ipsius, tale fuisse creditur ut sive ederet sive non ederet homo fructum ejus, non laederetur. Convenienter autem lignum vitae ex sua natura virtutem tribuitlignum vero scientiae boni et mali virtutis tantum occasionem praestitit, quia bona inferioris vitae ex natura  talibus deliciis referto positus est homo non creatus, quatenus beneficium Dei non naturae imputaret in paradiso posuisse dicitur, quod alibi creatus sit, et ut hic poneretur aliunde assumptus manifeste demonstratreavit ergo Deus primum hominem unum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo parenti datum ẽ. posteri quoq illus obserua¬
re debuer̃. ut singuli ꝓpria obedientia ꝓbarentur.
et singuli ꝓsius mitis digna remimeratione głifica¬
rentur. Erimam tam̃ obedientiam obsernatam cau
etermino autem huiꝰ uitę in ferioris. in qua
usq ad tempus de finitum homo manere de¬
buenit. donec cęlesti ac uere immortali uita super
in du eretur. ⁊ post ꝑ actam obedientiam ad p̾miuni
obedientiȩ sine mortis int̃̾positione trans ferretur.
hoc magis rõni consentaneum ⁊ fide dignum uide¬
tur. quod sic̃ in hac uita mortali aliis ꝑmortem de¬
lcedentibꝰ alii ꝑnatiuitatem uicturi succedunt.
ita quoq tunc p̃cedentibus pꝰ terminum huiꝰ iutę
temporał aduitam ȩternam tñs latis. hi qui exeis
nati fuissent decedentibus succedent. ⁊ ipsi quoq
tempon sua impleturu⁊ obedientiam sernaturi
donec tandem numerus aduitam p̃ destinatorum

Expanded text:
primo parenti datum est, posteri quoque illi observaprimo parenti datum est, posteri quoque illi observare debuerunt, ut singuli propria obedientia probarentur, et singuli pro meritis suis digna remuneratione glorificarentur. Primam tamen obedientiam observatam cauuccessiones. De termino autem hujus vitae inferioris in qua usque ad tempus definitum homo manere debuerat, donec coelesti ac vere immortali vita super indueretur, et post peractam obedientiam ad praemium obedientiae sine mortis interpositione transferretur, hoc magis rationi consentaneum et fide dignum videtur, quod sicut in hac vita mortali aliis per mortem decedentibus alii per nativitatem victuri succedunt, ita quoque tunc praecedentibus post terminum hujus vitae temporalis ad vitam aeternam translatis, hi qui ex eis nati fuissent, decedentibus succederent; et ipsi quoque tempora sua impleturi et obedientiam servaturi donec tandem numerus ad vitam praedestinatorum
Abbreviated transcription (Latin):
muim: quod nisi pꝰ ꝑ actam obedientiam dandum ñ
eiut trans formata. ꝑ ostqnam autem auita trena
ad cęlestem ⁊ spũalem statum tñs formatus fuisset
amplus genenare nondebuerit. sic̃ mͦ ꝑmobedientiã
mortalitati subiectus a carnis tam̃ ꝓpagatione non
cessat. ꝑ ropterea gͥ non uidetur una ẽẽ utrobiq
conditio. quia ratio eadem utrinꝰq ñ apparet. Sunt
tamen qui credunt u̾atit᷑ asserendum quod primus
homo suron peccasset nullos nisi bonos filios genuusset.
et nemo ominũ qui ex eius carne nascerentur. dam¬
narentur. Tam̃ illud mño queritur sisola primi homi¬
nis obedientia ꝓbata omĩbus posteris ex eo nascituris
adm̾itum susfice̾ debuisset. aut si singuli quicq post
eũ temporibus suis quemadmodum ipse primus ꝓ¬
batus ẽ. siue enisdem siue alteruis cuiꝰlibet manda¬
ti obseruantia ꝓbandi fuissent. Et potest for¬
tassis non abfurde eredi qd idem mandatũ quod

Expanded text:
aemium quod nisi post peractam obedientiam dandum non aemium quod nisi post peractam obedientiam dandum non erat transformata. Postquam autem a vita aeterna ad coelestem et spiritualem statum transformatus fuisset, amplius generare non debuerat; sicut modo per inobedientiam mortalitati subjectus a carnis tamen propagatione non cessat. Propterea igitur non videtur una esse utrobique conditio, quia eadem ratio utrinque non apparet. Sunt tamen qui credunt veraciter asserendum quod primus homo si non peccasset nullos nisi bonos filios genuisset, et nemo omnium qui ex ejus carne nasceretur damnaretur. Tamen illud merito quaeritur utrum sola primi hominis obedientia probata, omnibus posteris ex eo nascituris ad meritum sufficere debuisset; an si singuli quique post eum temporibus suis quemadmodum ipse primus probatus est sive ejusdem sive alterius cujuslibet mandati observantia probandi fuissent. Et potest fortassis non absurde credi quod idem mandatum quod
Abbreviated transcription (Latin):
obedientia naturam ad incorruptionem ñ mutasset.
donec tempore suo usq infinem seruata ꝑfecta fuis¬
set. Qui ant̃ interim generarentur anatura ñdum
ad huc adueram in corruptionem trans formata semi¬
narentur. neq nascendo originalis iusticiȩ m̾itum acci¬
ꝑent. qm̃ ⁊ ipsi aquibus nascerentur ñdum ad huc per¬
fecte obedientiȩ iusticiam haberent. Non aũt potuit na¬
tura nascentibus dare. quod in genenintibus nondum
ad huc possidebat. quemadinodũ ⁊ hi quimine in pecca¬
to gen̾antur. non aluid nascendo trahunt quam uciũ.
quod anatura aqua seminantur accipiunt. Sic itaq pͥ¬
mus hõ tempore obedientie suȩ casto conugio ad ꝓpa¬
gationem postĩtatis institutioni diuinȩ deseruens. fi¬
lios generaret sine peccato quidem qm̃ exnatura ab
omni uicio lib al s ñ similiter paternȩ usticiȩ he¬
redes. qm̃ ipsa nat᷑a ñ dum foret. ad incorruptionis p̃¬

Expanded text:
obedientia naturam ad incorruptionem non mutasset, obedientia naturam ad incorruptionem non mutasset, donec tempore suo usque in finem servata fuisset perfecta. Qui autem interim generarentur, a natura nondum adhuc ad veram incorruptionem transformata seminarentur, neque nascendo originalis justitiae meritum acciperent; quoniam et ipsi a quibus nascerentur, nondum adhuc perfectae obedientiae justitiam haberent. Non autem potuit natura nascentibus dare quod in generantibus nondum adhuc possidebat, quemadmodum et ii qui nunc in peccato generantur, non aliud nascendo trahunt quam vitium quod a natura a qua seminantur accipiunt. Sic itaque primus homo tempore obedientiae suae casto conjugio ad propagationem posteritatis institutioni divinae serviens filios generaret sine peccato quidem, quoniam ex natura ab omni vitio libera, sed non similiter paternae justitiae haeredes; quoniam ipsa natura nondum foret ad incorruptionis pr
Abbreviated transcription (Latin):
dignum ut quisstione tudetur. si pat̾nȩ obedi¬
entiȩ nũtum. ꝑ incorruptam originem ad posteros
omnes transire debuerat. que madinodum nunc
in obedientie illiꝰ culpa ꝑeandẽ originem iciatam
in uniu̾sos. se effundendo dilatat. Quod siuerum
ẽ. ita tunc innascentibus. foret. exm̾ito. parentum
originał iusticia. sient niinc inuenitur ineisdem
ex solo paternȩ tnͣs gressionis reatu originał fulpa.
ter uidetur quod quemadmodum mine natura
ꝑ inobedientiam ad corruptionem mutata c̾nitur.
ita etiam tunc ꝑ obebientiam obseruatam nisi usq
ad tempus p̃disfinitum adeo seruata. fuisset: ad in¬
corruptionem mutaretur. Semel enim tnͣsgredi ple¬
na mobedientia fuit. sed ñ similit᷑ ꝑfecta obedientia
fuisset: sim ipsa obedientia homo usq infinem ñ ꝑstitis¬
set. Propterea sic̃ in obedientia uno tempore consum¬
mata. naturam ad corruptionem mutauit : ita ȩtiam¬

Expanded text:
dignum inquisitione videtur an paternae obedidignum inquisitione videtur an paternae obedientiae meritum per incorruptam originem ad posteros omnes transire debuerat, quemadmodum nunc inobedientiae illius culpa, per eamdem originem vitiatam in universos se effundendo dilatat. Quod si verum est ita tunc in nascentibus foret ex merito parentum originalis justitia, sicut nunc invenitur in eisdem ex solo paternae transgressionis reatu originalis culpa. n similiter videtur quod quemadmodum nunc natura per inobedientiam ad corruptionem mutata cernitur, ita etiam tunc per obedientiam observatam nisi usque ad tempus praediffinitum a Deo conservata fuisset ad incorruptionem mutaretur. Semel enim transgredi plena inobedientia fuit; sed non similiter perfecta obedientia fuisset, si in ipsa obedientia, homo usque in finem non perstitisset. Propterea sicut inobedientia uno tempore consummata naturam ad corruptionem mutavit, ita
Abbreviated transcription (Latin):
ri eeñt. qui ex eo nascituri eẽnt. In eusm᷑i gͦ sicut
iam seꝑe airimus diligent᷑ considare oportet. ut
abhis quȩ dubia ñ s. ea quȩ ꝓbabilit᷑ tantum dicun¬
turr dis cernimus . Ruȩ etumn nec auctoritas ꝓbat.
nec ratio. arguit. manifesta unt᷑. dubia relinquunt᷑.
tam̃ etiam ista ñ inutilit᷑ aliqñ in q̃stionem admit¬
tuntur. ut uł inueniatur quod. uerum ẽ : uł sal¬
tum adeo m̃stitutum. eisq ut crescerent ⁊ multi¬
plicarentur dono benedictionis concessum atq in¬
iunclum legimꝰ. comirnonem carnas in ꝓł generati
one sine turpitudꝰne ⁊ concupiscentia. futuram nul¬
latenus dubitare. debemus. Qui gͦ sine pecc̃o gen̾a¬
rent᷑. conseqũs omnino. ẽ: quod ętiam sine peccato
nascerentur. Quemadinod̾ hi qui mͦ generantur cũ
concupiscentia quasi ex ipso radicis sue iutio corrup¬
tionem trahentes nascuntur cum. oulpa. Si paternȩ

Expanded text:
ri essent qui ex eo nascituri essent. In hujusmodi ergo, sicut ri essent qui ex eo nascituri essent. In hujusmodi ergo, sicut jam saepe diximus, diligenter considerare oportet, ut ab iis quae dubia non sunt, ea quae probabiliter tantum dicuntur discernamus. Quae enim nec auctoritas probat, nec ratio arguit manifesta, inter dubia relinquuntur; tamen ista non inutiliter aliquando in quaestionem admittuntur, ut vel inveniatur quod verum est, vel saltum a Deo institutum, eisque ut crescerent et multiplicarentur dono benedictionis concessum atque injunctum legimus: commistionem carnis in generatione prolis, sine turpitudine et concupiscentia futuram nullatenus dubitare debemus. Qui ergo sine peccato generantur, consequens omnino est quod etiam sine peccato nascerentur, quemadmodum ii qui modo generantur cum concupiscentia, quasi ex ipso radicis suae vitio corruptionem trahentes, nascuntur cum culpa. CAP. XXIV.
Abbreviated transcription (Latin):
i autem queritur De studio¬
quo studio iita humana si homo ñ peccas¬
templationis. foris ętiam in t̾rȩ culturas siue ĩ arãdo siue
seminando siue in plantando ⁊ ce̾tis eiꝰ modi oꝑibꝰ
quibus natura bona exculta ꝑfectum capit in me¬
lius. primum hoĩẽ ñ ad laborem sed ad delectati¬
onem exercendum. ut ⁊ opus eẽt ad delectationẽ.:
⁊ exemplũ ad eruditionem. Sic namq ert̾ior
homo exercendus enit. ut abipso studio extĩoris
oꝑis. forma sumeretur studii int̾ioris ⁊ in eo qd̾
foris faceret. agnosceret quid sibi intus faciendũ
eẽt. Nam ⁊ intus similit̾ quędam tra erat. quę
bona quidem creata eit.⁊ tñ sibene excoleret᷑
ad huc melior ẽẽ potãt. q̃ culta fructus bonos da¬
ret. neglecta uͦ mala ⁊ naria germina ꝓferret.
Si ñ peccass hõ. Quales filios genuiss&
ost ista quȩ iam dicta sunt. ęciam
illud querendum uidetur.qualiter hõ
filios ꝓcreare potuisset siñ peccasset. qualeĩq futu¬

Expanded text:
i autem quaeritur quo studio vita humana si homo non peccastemplationis, foris etiam in terra culturas sive in arando, sive in seminando, sive in plantando, et caeteris ejusmodi operibus quibus natura bona exculta profectum capit in melius, primum homines non ad laborem, sed ad delectationem exercendum, ut et opus esset ad delectationem, et exemplum ad eruditionem. Sic namque exterior homo exercendus erat ab ipso studio exterioris operis, ut forma sumeretur studii interioris; et in eo quod foris faceret, agnosceret quid sibi intus faciendum esset. Nam et intus similiter quaedam terra erat quae bona quidem creata erat, et tamen si bene excoleretur adhuc melior esse poterat; quae culta fructus bonos daret, neglecta vero mala et noxia germina proferret.lios genuisset. ost ista quae jam dicta sunt etiam illud quaerendum videtur, qualiter homo filios procreare potuisset si non peccasset, qualesque futu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ suꝑiꝰ distinarimꝰ. as̃ hoĩ ab initio p̃pata¬
u̾at. alt̾ũ temporale ⁊ alterum ęt̃num. utrũq
bonum ⁊ perfectum. Alterum idẽ temporale
bonum plenum statum condita apposuit. Alterũ
idẽ et̃num plenum pꝰ meritum dandum ꝓposuit.
Illi qđ dedat custodiam apposint cum ꝓuidentia
sua p̾ceptum naturȩ. ad aliud quod ꝓposuerat.

Expanded text:
distinximus, Deus homini ab initio praeparaverat. Alterum temporale et alterum aeternum: utrumque plenum et perfectum. Alterum, id est temporale bonum, plenum statim condito apposuit; alterum, id est aeternum plenum post meritum dandum proposuit. Illi quod dederat custodiam apposuit cum providentia sua praeceptum naturae; ad alterum quod proposuerat
Abbreviated transcription (Latin):
cusabilis uidetur homo. ꝓ eo quod natura
in firmitate motalitatis corrupta. affectũ
suum iam ernecessitate ultra mensunm effluentẽ
ꝑse cohib̃e non potest. ꝯsiderandum ẽ. quia non pot̃
exonsare illa necessitas. quam p̾cedens oꝑata ẽ no¬
luntas. Eulpa enim uoluntaria pęnam meruit. pę¬
na autem oꝑata ẽ in firmitatem. infirmitas aũt
indurit necessitatem. ⁊ iccirco quia necessitatem
oꝑata ẽ. uoluntas. ipsam uoluntatem excusare ñ
pot̃ necessitas. Trans gressionem gͦ suꝑioris appe¬
titus quȩ solum fuit culpa. subsecuta ẽ trans¬
gressio inferioris : quȩ ẽ ⁊pena ⁊ culpa. In spũ
sola culpa. in carne pęna ⁊ culpa. Con cupiscenti¬

Expanded text:
excusabilis videtur homo pro eo quod natura infirmitate mortalitatis corrupta affectum suum jam ex necessitate ultra mensuram effluentem per se cohibere non potest, considerandum est quod non potest excusare illa necessitas quam praecedens operata est voluntas. Culpa enim voluntaria poenam meruit; poena autem operata est infirmitatem: infirmitas vero induxit necessitatem. Et idcirco quia necessitatem operata est voluntas, voluntatem ipsam excusare non potest necessitas. Transgressionem ergo superioris appetitus quae solum fuit culpa, subsecuta est transgressio inferioris quae est et poena et culpa. In spiritu solo culpa: in carne, et poena, et culpa. Concupiscenti
Abbreviated transcription (Latin):
uiueret. manifeste ostenditur exipsius ligni bene¬
ficio hoc habiturus si semper uineret. Sic itaq p̾¬
mus homo añ peccatum natura mortalis ⁊ passi¬
bilis fuit. qui tam̃ ex beneficio creatoris p̾cedente
⁊ ꝓprio studio subsequente facere potuisset u̾nec mo¬
reretur. nec in uita corruptionem pateretur. Quia
gͦ naturam homo passibilem habuit. contra passionẽ

Expanded text:
viveret, manifeste ostenditur ex ipsius ligni beneviveret, manifeste ostenditur ex ipsius ligni beneficio hoc habiturus, si semper viveret. Sic itaque primus homo ante peccatum natura mortalis et passibilis fuit, qui tamen ex beneficio Creatoris praecedente, et proprio studio subsequente facere potuisset ut nec moreretur, nec in vita corruptionem pateretur. Quia ergo homo naturam passibilem hab
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ iminortalẽ ñ dicimꝰ primum hominẽ fuisse ante
peccatum ut mori omĩno ñ posset .sic ⁊ nequaquã
inpassibilem fuisse credere debemus quasi nichil oĩno
pati potuisset. q natiuam inise passibilem habuerit.
s tñ siñ peccasset sic̃ ñ mortuꝰ ita ętiam siue admo¬
lestiam uoluntatis in m̃te. siue ad corruptionem in¬
tegͥtatis in corpore. passus oĩno aliquid ñ fuisset
Nam qd̵ primus ille homo ñ scđm qͣlitatem corpo¬
ris t̾reni. sed erbene ficio uitał edulĩ ñ mori potuit.
manifeste seript᷑a ostẽdit. ubi eum ab eodem ligno
eiectum ne uitam ipsam ꝑpetuam consernare posset
testatur dicens. E cce adam quasi unꝰ ex nb factus
ẽ. sciens bonum ⁊ malum. N unc gͦ ne forte mit¬
tat manum suã ⁊ sumat ⁊̃ de ligno uitę ⁊ uiuat¬
in eternum eiecit dominus ds̃ adã deloco uolupta¬
tis. Qui gͦ deligno uite eiectus dicitur. ne semꝑ

Expanded text:
ergo immortalem non dicimus primum hominem fuisse ante ergo immortalem non dicimus primum hominem fuisse ante peccatum ut mori omnino non posset; sic etiam nequaquam impassibilem fuisse credere debemus, quasi nihil omnino pati potuisset quia naturam in se passibilem habuit. Sed tamen si non peccasset sicut non mortuus, ita etiam sive ad molestiam voluntatis in mente, sive ad corruptionem integritatis in corpore passus omnino aliquid non fuisset. Nam quod primus ille homo non secundum qualitatem corporis terreni, sed ex beneficio vitalis edulii non mori potuit, manifeste Scriptura ostendit, ubi eum ab eodem ligno ejectum ne vitam ipsam perpetuam conservare posset, testatur dicens: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est, sciens bonum et malum. Nunc ergo ne forte mittat manum suam et sumat in aeternum: ejecit Dominus Deus Adam de loco voluptatis . Qui ergo de ligno vitae ejectus dicitur ne semper
Abbreviated transcription (Latin):
non posse mori. Sicut etiam posse non peccare ⁊
non posse peccare. qm̃ ad hunc statum ꝑtinet. ⁊ mo¬
riendi ⁊ peccandi imposibilitas. utͣq tñ ex grã ñ ex
natur. quia si grã ñ adeẽt. in alt̾ro moriendi in alt̾o
peccandi naturȩ possibilitas ñ deẽt. Si gͦ ultima i¬
mortalitas ex gr̃ erit. ubi moriendi possibilitas: nẽ
erit . quanto mag̃ prima immortalitas. ex natura
non fuit. ubi moriendi possibilitas fuit : G. primꝰ
homo ante peccatum ĩ mortalis fuit. qm̃ in corpore
eius corruptio ⁊ in farmitas nulla fuit. ⁊ ertͥusceus
p̃t̃ cet̃a fom̃ta ciborum quibus corporalem uitam nu¬
trire ⁊ sustentare debuit. specialem in ligno uite me¬
dicinam acceꝑat. qua eandẽ uitam contͣ mortis de¬
fectum sanam atq incorruptam potuit consernare.
donec adueram immortalitatem uͥ iam mori ñ poꝰ¬
set tns ferretur. ⁊ trans latus confirmaretur. Sic̃

Expanded text:
non posse mori, sicut etiam posse non peccare et non posse mori, sicut etiam posse non peccare et non posse peccare; quoniam ad hunc statum pertinet et moriendi et peccandi impossibilitas. Utraque tamen ex gratia non ex natura; quia si gratia non adesset, in altero moriendi, in altero peccandi naturae possibilitas non deesset. Si ergo ultima immortalitas ex gratia erit, ubi moriendi possibilitas non erit; quanto magis prima immortalitas ex natura non fuit ubi moriendi possibilitas fuit? Ergo primus homo ante peccatum immortalis fuit; quoniam in corpore ejus corruptio et infirmitas nulla fuit, et extrinsecus praeter caetera fomenta ciborum quibus corporalem vitam nutrire et sustentare debuit specialem in ligno vitae medicinam acceperat, qua eamdem vitam contra mortis defectum sanam atque incorruptam potuit conservare, donec ad veram immortalitatem ubi jam mori non posset, transferretur, et translatus confirmaretur. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tis illius nullum siue ex auctoritate siue exntõe ar¬
gum̃tũ certum habeamus. Et siquidem amare crea-
⁊ abolitus ꝑ teporẽ culpȩ subsequentis. Qualis crecitꝰ
suꝑẽ ut considemus ȩtiam qualis primus ho¬
mo scđm corpus factus sit. hoc ẽ. mortał an in morta¬
lis. passibilis anmpassibilis.⁊ cet̾na quȩ de statu cor¬
poris humani querenda uidentur. ꝑrimus gͥ homo
qͣnͣtum ad nat̾ã corporis t̾reni ⁊ immortalis factuᷤᷤ
ẽ. scđm aliquid : quia potuit non mori.⁊ scd̾m ali¬
quid mortał quia potuit mori. Sic̃ enam in illo pͥ¬
mo statu habuerit posse peccare ⁊ posse non peccare.
statu ht̃ posse mori ⁊ non posse non mori. sic̃ etiam
posse peccare ⁊ ñ posse ñ peccare ht̃. qm̃ in hoc statu
ẽ⁊ moyendi ⁊ peccandi necessitas. Moriendi neces¬
sitas quandu ad ẽ inita. peccandi necessitas quãndi¬
n ab ẽ grã. In iii. statu habebit posse non mori ⁊

Expanded text:
tis illius nullum sive ex auctoritate sive ex ratione artis illius nullum sive ex auctoritate sive ex ratione argumentum certum habeamus. Etsi quidem amare creatoet abolitus per teporem culpae subsequentis. CAP. XVIII. st ut consideremus etiam qualis primus homo secundum corpus factus sit; hoc est, an mortalis, an immortalis, passibilis an impassibilis, et caetera quae de statu corporis humani quaerenda videntur. Primus igitur homo quantum ad naturam corporis terreni, et immortalis factus est secundum aliquid, quia potuit non mori; et secundum aliquid mortalis, quia potuit mori. Sicut enim in illo primo statu habuit posse peccare et posse non peccare, statu habet posse mori et non posse non mori, sicut etiam posse peccare et non posse non peccare habet; quoniam in hoc statu est et moriendi et peccandi necessitas. Moriendi necessitas quandiu adest vita; peccandi necessitas quandiu abest gratia. In tertio statu habebit posse non mori et
Abbreviated transcription (Latin):
luntas ȩtiam ꝑ quam oꝑat᷑. Lam̃ opus bonum ex
spũ ẽ. qui oꝑatur non exuoluntate hominis ꝑ quã
oꝑatur. In ipsa quidem ẽ bonum. s exipsa ñ ẽ. Eoc
ipsa ñ ẽ. qm̃ alium accepit. In ipsa tñ ẽ : qm̃ht̃ qd̾¬
tione facta. quia scilieet quędam uirtutes ex sola
natum s. quȩdam ergrã. si queritur utrum pri¬
mus homo in illo pͥmo suȩ conditionis statu uirtu¬
tes aliquas habuerit. nullatenus ãbigendũ putamꝰ
affectus bonos ⁊ sed̃m usticiam ordinatos nat̾ȩ¬
illiꝰ aprima suȩͣ origine insertos. ꝑ qͦs ad bonitatem
⁊ iustitiam erequa̾ndã naturali appetitu trahebat᷑.
Et inhis quidem affectibus bonis natimiles uirtutes
ꝯstitisse. quibus aprincipio natura hominis formata
ẽ ⁊ instructa. De ilł aũt uirtutibus quȩ uoluntate bo¬
na examore diuino inotͦa ꝑfienintur. nichil temere
cura ipsum quantum ad primum illũ statum ꝑ¬
tinet diffinire nolumus. p̾cipne cum de oꝑe carita¬

Expanded text:
voluntas per quam operatur. Tamen opus bonum ex spiritu est qui operatur, non ex voluntate hominis per quam operatur. In ipsa quidem est bonum, sed ex ipsa non est. Ex ipsa non est quoniam aliunde accepit. In ipsa tamen est quotione facta quod quaedam virtutes ex sola natura sunt, quaedam ex gratia si quaeritur utrum primus homo in illo primo suae conditionis statu virtutes aliquas habuerit, nullatenus ambigendo putamus affectus bonos et secundum justitiam ordinatos natillius a prima sua origine insertos per quos ad bonitatem et justitiam exsequendam naturali appetitu trahebatur. Et in his quidem affectibus bonis naturales virtutes constitisse quibus a principio natura hominis formata est et instructa. De illis autem virtutibus quae voluntate bona ex amore divino mota perficiuntur, nihil temere circa ipsum quantum ad primum illum statum pertinet definire volumus, praecipue cum de opere charita
Abbreviated transcription (Latin):
tem .uꝰ. in spm̃ iuuificantem. Quia enim quod
uiuit uitam ht̃. quod aut̃ uiuficat uitam dat.
plus ẽ. omĩno uinuficare ꝗͣ uiu̾e. Propt̃ quod
quia uita prima ꝑse stare non potuit. uita
aũt nouissima aluun sustentari opus non habebit.
primus homo manimam uiuentem factus dr̃. quȩ
nitam quidem in se habuit: s corꝑri ꝑsolam uitam
dare ñ potuit. Scđs aũt in spm iuiuficantem. qͥ¬

Expanded text:
 spiritum vivificantem . Quia enim quod vivit vitam habet, quam autem vivificat vitam dat; plus est omnino vivificare quam vivere. Propter quod quia vita prima per se stare non potuit, vita autem novissima aliunde sustentari opus non habebit primus homo in animam viventem factus dicitur, quae vitam quidem in se habuit, sed corpori per se solam, vitam dare non potuit; secundus autem in spiri
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inueniens in ea primum õe suȩ temptationis co¬
ẽspectn uirtutis. Stans coram ⁊ coram femina hos¬
tis suꝑbus. ex sola malicia cogitata ñdum dicta cõ¬
funditur. ⁊ quasi se iam prius quam ȩtiam loque¬
retur. dep̃ hensum metuens ñ audet exire inu̾ba
ꝑ suasionis. donec. animum temptandȩ intro gatione
p̃sentiat. Cur in quid p̃cep̃ ds̃ uobis ut non cõme¬
deretis de oĩ ligno ꝑadisi : Cui. respondit mulier:

Expanded text:
et inveniens; in ea primum omnem suae tentationis coet inveniens; in ea primum omnem suae tentationis coconspectu virtutis. Stans coram et coram femina hostis superbus ex sola malitia cogitata nondum dicta confunditur; et quasi se jam prius quam etiam loqueretur deprehensum metuens, non audet exire in verba persuasionis, donec animum tentandae interrogatione praesentiat. Cur, inquit, praecepit Deus vobis ut non comederetis de omni lig
Abbreviated transcription (Latin):
factũt᷑̃. nt aut̃ aliam formam nisi talem quȩ ma¬
liciȩ suȩ ꝯueniret hre ñ posset. diina ordinatione
dispositum. Uenit gͦ ad hominem inserpente. callidꝰ
hostis. qui fortassis si ꝑmissus fuisset. in forma colum¬
be uenire maluisset. Sed hoc uas sp̃s scs sͥ reserna
illam formam homini odiosam faceret. in qua pmo¬
dum eidem sp̃s sc̃s apparere debuisset. Quare prius
considerare quam tumida fu̾i̾t in principio ad
parum desis uiribus p̾sumens humanam naturam
in eam partem ubi debilior uidebatur aggressus ẽ.
ut si forte illic aliquatenus p̾ualere potusset . pꝰ mo¬
dum eum maiori fiducia ad alteram q̃ robustior fu¬
it pulsandam aut potiꝰ subuertendam accedet. Sci¬
ens gͦ qr nerum eẽt. quãuis ad huc dictum ñ eẽt.
ue soli quia cum cecidĩt ñht̃ sublenantem. ⁊ si
quispiam p̃ualuerit adu̾sus unum duo resistunt ei.
primum diligenter solitariam feminam explorauit.

Expanded text:
factum est, ut autem aliam formam nisi talem quae mafactum est, ut autem aliam formam nisi talem quae malitiae suae conveniret habere non posset, divina ordinatione dispositum. Venit ergo ad hominem in serpente callidus hostis, qui fortassis si permissus fuisset in forma columbae venire maluisset. Sed hoc vas Spiritus sanctus sibillam formam homini odiosam faceret, in qua postmodum eidem Spiritus sanctus apparere debuisset. CAP. III. considerare quam timenda fuerit in principio ad parum de suis viribus praesumens humanam naturam in eam partem ubi debilior videbatur aggressus est, ut si forte illic aliquatenus praevalere potuisset, postmodum cum majori fiducia ad alteram quae robustior fuit pulsandam aut posterius subvertendam accederet. Sciens ergo quod verum esset quamvis adhuc dictum non esset Vae soli, quia cum ceciderit non habet sublevantem . Et si quispiam praevaluerit adversus unum duo resistunt ei; primum diligenter solitariam feminam exploravit,
Abbreviated transcription (Latin):
m loco deliciarum quasi in parte potiori ꝯ
stituto. et ad conseruanda bona quȩ habebat eadem d̃ĩ
ꝓuidentia rõni humanȩ adic̃ta minuto. atq ad illa
bona quȩ habiturus erat querenda ⁊ opuinenda p̃cepto
obedientiȩ cum gr̃a cooꝑante instructo. uidit diabolus
⁊ inuidit. quod homo illuc ꝑ obedientiam ascenderet
uia uero illi ꝑmolentiam nocere  potuit. ad
fraudẽ se conuertit. ut dolo hominem supplanta¬
ret. quẽ uirtute suꝑare ñ posset. N e aũt fraus illiꝰ om¬
nino nulla eẽt. si nimis manifestaretur. in ꝓpria forma
uenire ñ debuit. ne manifeste cognosceretur. ⁊ nulla¬
tenus reciꝑetur. Iter̃ ne nimis molenta eẽt fraus enis
si ꝓrsus occultarenir. ⁊ homo fimul si ds̃ eum tali frau¬
de quȩ caueri ñ posset. decipi ꝑmitteret. in uiriam
pati uideretur. in aliena quidẽ forma uenire ꝑmis¬
sus ẽ. s tali in qua enis malicia ꝓrsus ñ celaretur.
Ut igͥ in ꝓpria forma nonueniret sua uoluntate

Expanded text:
 loco deliciarum quasi in parte potiori Dei providentia constituto, et ad conservanda bona quae habebat eadem Dei providentia rationi humanae adjuncta monito, atque ad illa bona quae habiturus erat quaerenda et obtinenda praecepto obedientiae cum gratia operante instructo, vidit diet. uia vero per violentiam nocere non potuit ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret quem virtute superare non posset. Ne autem fraus illius omnino nulla esset, si nimis manifestaretur; in propria forma venire non debuit, ne manifeste cognosceretur, et nullatenus reciperetur. Iterum ne nimis violenta esset ejus fraus si prorsus occultaretur et homo simul si Deus eum tali fraude quae caveri non posset decipi permitteret injuriam pati videretur, in aliena quidem forma venire permissus est; sed tali in qua ejus malitia prorsus non celaretur. Ut igitur in propria forma non veniret sua voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
allecta se uendidit. ingula aut̃ pꝰ ea delectata libent̃
iam gͣtis seruire cȩpit. Nam cum amore ꝓmissionis
pͥus mis stulta flecteretur. uidit inquis scriptura mu¬
lier lignum qd̃ ẽẽt pulchrum uisu.⁊ aduescendũ
suane. ⁊ tulit de fructui eius ⁊ comedit. Primum
ꝑ suꝑbiam ⁊ auariciam uide ꝯsensit. pꝰea in insu
speciem agnonit. deinde specie suauitatem dep̾hendit.
ꝑ suauitatem aũt inconcupiscentiam gulȩ exarsit.
nouissime ꝑ concupiscentiam deuicta. accep̃ ⁊ come¬
dit. Sic gͥ primum ꝓp̾cio ad seriendum pecco se

Expanded text:
allecta se vendidit; in gula autem postea delectata libenter allecta se vendidit; in gula autem postea delectata libenter jam gratis servire coepit. Nam cum amore promissionis prius mens stulta flecteretur: Vidit, inquit Scriptura, mulier lignum quod esset pulchrum visu et ad vescendum suave, et tulit de fructu ejus et comedit . Primum per superbiam et avaritiam videre consensit, postea in visu speciem agnovit, deinde in specie suavitatem apprehendit. Per suavitatem autem in concupiscentiam gulae exarsit, novissime per concupiscentiam devicta accepit et comedit. Sic igitur primum pro pretio ad serviendum peccato se
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiam ⁊ auariciam in originali peccato pͥ¬
quam gulȩ nicium mentem hominis deceptã optinu¬
isse dicimus. qr nͥ prius mulier id quod ꝓmttebat᷑
appetẽt. nequaꝗͣ pꝰ modum in eo qd̾ suadebatur assen¬
sum p̃buisset. Sed quia prius ꝑu̾se delectata ẽ. in
ꝓmissione. pꝰ modum stulte assenssum p̾buit inꝑsua¬
si onem. Primum enim ꝓmissam excellentiam ꝑsuꝑ¬
biam appetiit. dem̃ ꝓmissam abundantiam ⁊ qualẽ
talem excellentiam decebat. ꝑ auariciam concupunt.
ꝑostremo ut hec duo ꝓuoto obtine̾t me̾ret᷑. cibum ue¬
titum gulȩ uicio corruptam gustare cõsensit. Primũ
quod c̃sensit. ꝓpt̾ alia q̃ dilerit. pꝰ ea respiciens ⁊ c̾cu¬
piscibile uidens. tantum in concupiscentiã. erarsit. ut
iam etiam si p̾mium nullum eẽt. ꝓpt᷑ se tñ place¬
ret quod uidit. Erimum gͥ quasi p̾cio ꝯducta est.
ad consensum : pꝰ ea ꝓpͥa delectatione attracta. descen¬
dit ad actum. In suꝑbia ⁊ auaricia p̾cii cupiditate

Expanded text:
rbiam et avaritiam in originali peccato priusquam gulae vitium mentem hominis deceptam obtinuisse dicimus; quia nisi prius mulier id quod promittebatur appetivisset nequaquam postmodum in eo quod suadebatur assensum praebuisset. Sed, quia prius perverse delectata est in promissione, postmodum stultum assensum praebuit in persuasione. Primum enim promissam excellentiam per superbiam appetiit; deinde promissam abundantiam et qualis talem excellentiam decebat per avaritiam concupivit. Postremo ut haec duo pro voto obtinere mereretur cibum vetitum gulae vitio corrupta gustare consensit. Primum quidem consensit propter alia quae dilexit; postmodum respiciens et concupiscibile videns tantum in concupiscentiam exarsit, ut jam etiam si praemium nullum esset propter se tamen placeret quod vidit. Primum igitur quasi conducta pretio est ad consensum, postea propria delectatione attracta descendit ad actum. In superbia et avaritia pretii cupiditate
Abbreviated transcription (Latin):
debuisset. argum̃tum aluid hab̾i ñ pot᷑. nͥ
quia ꝓbabile oĩno ẽ. quod pꝰ ꝑactam obedientiam si
mipsa obedientia ꝑstitisset. statim ad premium ip¬
suis obedientie nns ferri debuisset. Quatinus si¬
ne mortis int̾positione de pͥmo statu ubi habuit poᷤ¬
se ñ mori. ad alium statum tnͣsiret. ubi amplius mo
nis mitririt. donec ad illam uitam trans fer¬
retur. nͥ nulł ꝓrsus alim̃tis in dige̾t. Sic̃ scrip¬

Expanded text:
tum aliud haberi non potest, nisi quia probabile omnino est quod post peractam obedientiam si in ipsa obedientia perstitisset, statim ad praemium ipsius obedientiae transferri debuisset, quatenus sine mortis interpositione de primo statu ubi habuit posse non mori, ad alium statum transiret ubi amplius mornis nutriret, donec ad illam vitam transferretur ubi nullis prorsus alimentis indigeret. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
tes uoluntatem. Una enim uoluntas seđm qd̾ se
aduaria uł appetendo uł fugiendo in clinat. uarios
format affectis. ⁊ diu̾sa scd̾m eosdem affectus nomi¬
na sortitur : cum tam̃ omĩa hȩc mima sit uolunta¬
te. ⁊ una uoluntas. Uoluntas ant̃ aliqñ ꝑ naturam
surgit. aliqu̾ excitatur ꝑ grãm. ⁊ ẽ quidem ipsa na¬
tricem repaiantur quȩ ꝑierant. Grã creatͥx primũ
naturę conditȩ quedam bona in seruit. grã saluatͥr
⁊ bona quȩ natura. pͥmum corrupta ꝑdidit restau¬
rat: ⁊ quȩ imꝑfecta nõ dũ accepit aspirat. ꝑer pͥ¬
ma bona lib̃um arbitrium reꝑatur. ꝑ scda bona li¬
b̃um arbitrium oꝑatur. In primis bonis ds̃ in homi¬
ne oꝑatur. in scđis bonis as̃ homini co oꝑatur. Pri¬
ma bona donum dĩ sunt. n meritum hominis.

Expanded text:
tes, voluntatem. Una enim voluntas secundum quod se tes, voluntatem. Una enim voluntas secundum quod se ad varia vel appetendo vel fugiendo inclinat varios format affectus, et diversa secundum eosdem affectus nomina sortitur, cum tamen omnia haec in una sint voluntate, et una voluntas. Voluntas autem aliquando per naturam fugit, aliqutricem reparantur quae perierant. Gratia creatrix primum naturae conditae quaedam bona inseruit, gratia salvatrix et bona quae natura primum corrupta perdidit restaurat, et quae imperfecta nondum accepit aspirat. Per prima bona liberum arbitrium reparatur, per secunda bona liberum arbitrium operatur. In primis bonis, Deus in homine operatur; in secundis bonis, Deus homini cooperatur. Prima bona donum Dei sunt non meritum hominis;
Abbreviated transcription (Latin):
q in firmitatem ht̃ sine grã aduinante. M edia lib̾tas
pꝰ reꝑationem. ante c̃firmationem ht̃ grãm in bono. in¬
firmitatem in malo. Grãm inbono aduiuantem ꝓpt̾ li¬
btatem. ⁊ grãm contra malum adiuuantem ꝓpt̾ infir¬
mitatem. ut sit in ea posse peccare ꝓpt̾ lib̾tate̾ eu ĩfirmitatẽ. & põse
infirmitatem. ad huc ꝑfecte ñ ablatam. ⁊ ꝓpt̾ grãm cõ¬
firmantem ad huc ꝑfecte ñ consũmatam. Cum aũt in¬
firmitas tota emedio sublata fuerit. ⁊ gr̃ã ẽ firmans
fuerit ꝯfummata. erit ñ posse peccare. ñ q uł tunc aut
arbitrii lib̾tas aut natuie habilitas aestruatur. s qd
giã confirmans qua p̾sente pecc̾m neqͣꝗͣ in eẽ pot̾
so. nos quidem uirtutes auplicit̾ hab̃i respondemus:
aluid ẽ quam affectus m̃tis. scdm rõnem ordinatus
qui scd̃m uarias eiꝰdem m̃tis applicationes p̃buruni eẽ
dieuntur: unam tam̃ radicem ⁊ originem haben¬

Expanded text:
quia infirmitatem habet sine gratia adjuvante. Media libertas quia infirmitatem habet sine gratia adjuvante. Media libertas post reparationem, ante confirmationem habet gratiam in bono, infirmitatem in malo: gratiam in bono adjuvantem propter libertatem; et gratiam contra malum adjuvantem propter infirmitatem, ut sit in ea posse peccare propter libertatem et infirmitatem, et posseinfirmitatem adhuc perfecte non ablatam; et propter gratiam confirmantem adhuc perfecte non consummatam. Cum autem infirmitas tota e medio sublata fuerit, et gratia confirmans fuerit consummata, erit non posse peccare. Non quia vel tunc aut arbitrii libertas aut naturae humilitas destruatur, sed quod gratia confirmans qua praesente peccatum nequaquam inesse potest se. Nos quidem virtutes dupliciter haberi respondemus, aliud est quam affectus mentis secundum rationem ordinatus, qui secundum varias ejusdem mentis applicationes plurimi esse dicuntur, unam tamen radicem et originem haben
Abbreviated transcription (Latin):
buisse millateneus ambi gendum ẽ: ea sane libtate qͥ
potuit. siũ ad bonum sine admalum uoluntatis suȩ ap¬
petitum in clinare. Ad bonum quidem gñi adiuuante.
lib̾tas arbitrii fuit posse peccare. ⁊ posse ñ peccare. sic̃
ultim a erit lib̾tas posse non peccare. ⁊ non posse pec¬
care. Prima lib̃tas ad bonum quidem adutorium
habuit. s ad malum infirmitatem ñ habuit. sic tñ
ut nrec ad bonum cogeret᷑: nec cõtra malum tenere¬
tur. Ultima lib̾tas. in bono grãm habebit. in malo
in firmitatem ñ habebit.: nec solũ grãm in bono
aduiiantem. s ȩtiam contͣ malum confirmantem.
Ad niuantem ut sit posse nonpeccato. confirinantem
ut sit ñ posse peccare. M edia lib̾tas post peccatum
quidem ante reꝑationẽ grãm ñ ht̃ in bono. s in¬
firmitatem in malo. niccuro in ea ẽ posse peccare.
ñ posse non peccare. ꝑosse peccare quia libtatem
ht̃. sine grã confirmante: non posse non peccare.

Expanded text:
llatenus ambigendum est, ea sane libertate qua potuit sive ad bonum sive ad malum voluntatis suae appetitum inclinare. Ad bonum quidem adjuvante gratialibertas arbitrii fuit posse peccare et posse non peccare, sicut ultima erit libertas posse non peccare et non posse peccare. Prima libertas ad bonum quidem adjutorium habuit, sed ad malum infirmitatem habuit; sic tamen ut nec ad bonum cogeretur, nec contra malum teneretur. Ultima libertas in bono gratiam habebit, in malo infirmitatem non habebit, nec solum gratiam in bono adjuvantem, sed etiam contra malum confirmantem; adjuvantem, ut sit posse non peccare: confirmantem, ut sit non posse peccare. Media libertas post peccatum quidem ante reparationem gratiam non habet in bono, sed infirmitatem in malo, et idcirco in ea est posse peccare, non posse non peccare. Posse peccare, quia libertatem habet sine gratia confirmante; non posse non peccare,
Abbreviated transcription (Latin):
pati omĩno ñ potuisset. Si ergo omnino pati ñ potuit.
molentia ei nocere ñ potuit. neq opꝰ habuit eustodi¬
a ne molentiam pat̾etur. qui qđ c̃q illatum iͥ fu¬
isset. nichil omĩno pateretur. N am si iolentiam
pati potuit. quomͦ etiam mori ñ potuit: Si aũt
mori potuit. quomͦ immortał fuit : ꝑ ropt̃ huiꝰ¬

Expanded text:
omnino pati non potuisset? Si ergo omnino pati non potuit, omnino pati non potuisset? Si ergo omnino pati non potuit, violentia ei nocere non potuit: Neque opus habuit custodia ne violentiam pateretur qui quodcunque illatum sibi fuisset nihil omnino pateretur. Nam si violentiam pati potuit, quomodo etiam mori non potuit? Si autem mori potuit, quomodo immorta
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. s molentiam repelłe ñ potuit. In ꝓuidentia
enuim hominis erat omnem negligentiam cauere.
sed non equȩ in potestate hominis erat omnem io¬
lentiam reppelłe.. ꝑ pt̃ea rõni humane adiuncta ẽ
ꝓuidentia diuina. qͣtinis rõ hamana in parte una
iugilaret contra negligentiam. ꝓuidentia diuina
in parte alt̾a staret contra molentiam. Hac itaq
gemina custodia munita ciuitas uitę humanȩ
nulł adu̾sis lederet᷑. q si ratio humana ñ tepuusset.
adu̾sus negligentiam ꝓuidentia diuina nu ꝗͣ in
hoĩẽ molentiȩ locum dedisset. Quia uͦ ratio pͥmum
ꝑ neglegentiam locum suũ deseruit. diuina pꝰmo¬
dum ꝓuidentia iuste se acustodia sua subtxit. ut
iam in uita hom̃ĩs nonnunꝗͣ iuolentia p̾ualeat. ⁊
ratio ipsa iam nunc ętiam inuita cogatur sustinere.
uideatur. qualit̃ hõ ante pecẽm molentiam
aliꝗͣ pati potiusset. qui si ñ peccasset. sic̃ uidetur

Expanded text:
potuit, violentiam repellere non potuit. In providentia potuit, violentiam repellere non potuit. In providentia enim hominis erat omnem negligentiam cavere, sed non aeque in potestate hominis erat omnem violentiam repellere. Propterea rationi humanae adjuncta est providentia divina, quatenus ratio humana in parte una vigilaret contra negligentiam, providentia divina in parte altera staret contra violentiam. Hac itaque gemina custodia munita civitas vitae humanae, nullis adversis laederetur, quia si ratio humana non tepuisset adversus negligentiam, providentia divina nunquam in homine violentiae locum dedisset. Quia vero ratio primum per negligentiam locum suum deseruit, divina postmodum providentia juste se a custodia subtraxit, ut jam in vita hominis nonnunquam violentia praevaleat, et ratio ipsa jam nunc etiam invita cogatur sustinere, videatur qualiter homo ante peccatum violentiam aliquam pati potuisset, qui si non pecasset sicut videtur