comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sufficit mͥ tolle animã meam. neq enĩ me¬
lior sũ quã patres mei. Unde gͦ sie potens ut¬
tot illas uirtutes faciat. unde sic infirmꝰ ut
ita feminã ꝑtimescat. nͥ qͥa dispensationes suꝑ¬
ni nutꝰ m̃sura occulti libraminis appendunt᷑.
ut ipsi scĩ homines ⁊ multũ ualeant ꝑ potentiã
cłi. & rursũ quadã m̾sura moderati suit ꝑ infir
mitatẽ suani. In illis uirtutib helias qͥd de deo
acceꝑat. in istis infirmitatib qͥd de se poterat
agnoscebat. Illa potentia uirtꝰ fuit. ista infir¬
mitas custos uirtutis. In illis uirtutib ostende¬
bat qd̃ acceꝑat. in istis infirmitatib hoc quod
acceꝑat custodiebat. In miraculis monstrabatur
helias. in infirmitatib seruabat᷑. Et ecce
angłs tetigit eũ &. dixit illi. Surge & comede. Res¬
pexit. & ecce ad caput suũ subcineritiꝰ panis

Expanded text:
Sufficit mihi, tolle animam meam, neque enim meSufficit mihi, tolle animam meam, neque enim melior sum quam patres mei. Unde ergo sic potens,tot illas virtutes faciat? Unde sic infirmus, ut ita feminam pertimescat? nisi quia dispensatione superni nutus mensura occulti libraminis appenduntur, ut ipsi sancti Dei homines, et multum valeant per potentiam Dei, et rursum quadam mensura moderati sunt per inmitatem suam. In illis virtutibus Elias quod de Deo acceperat, in istis infirmitatibus, quid de se poterat, agnoscebat. Illa potentia virtus fuit, ista infirmitas custos virtutis. In illis virtutibus ostendebat quod acceperat, in istis infirmitatibus hoc quod acceperat, custodiebat. In miraculis monstrabatur Elias, in infirmitatibus servabatur. « Et ecce angelus tetigit eum, et dixit illi: Surge, « comede. Respexit, et ecce ad
Abbreviated transcription (Latin):
Scĩ uiri qui subleuante sp̃u ad sũma rapiunt᷑.
quãdiu in hac uita sunt. ne aliq̃ elatione suꝑ¬
biant. qͥbꝰdam temptationib repͥmunt᷑. ut
neqͣꝗͣ tantũ ꝓficere ualeant quantũ uolunt.
S ne extollantur suꝑbia. etiam fit in eis ipsarũ
quedã m̃sura uirtutũ. Hĩc est enĩ qd̾ helias
dum tot uirtutib in alta ꝓfecisset. quadam
m̾sura suspensꝰ est. dũ ierabel post modum
ꝗͣuis reginã tam̃ muliercuła fugit. ꝑpendo
qͥppe hunc mire uirũ urtutis ignẽ de cęlo
t᷑here. & scd̾̃o qͥnquagenarios uiros cũ suis oib
petitione subita concremare. u̾bo cȩlos a
pluuiis claudere. u̾bo cȩlos apluuiis aꝑire.
suscitantẽ mortuos. uentura quęq p̃uidentẽ.
& ecce rursꝰ animo occurrit qͦ pauore ante
una̾ mulierculam fugit. Considero uirũ ti¬
more ꝑcussum de manu dĩ mortẽ petere nec
acciꝑe. de manu mulieris mortẽ fugiendo uita¬
re. Quęrebat enĩ mortẽ lũ fugeret dicens:

Expanded text:
i viri, qui sublevante spiritu ad summa rapiuntur, quamdiu in hac vita sunt, ne aliqua elatione superbiant, quibusdam tentationibus reprimuntur; ut nequaquam tantum proficere valeant, quantuEt ne extollantur superbia, etiam fit in eis ipsarum quaedam mensura virtutum. Hinc est enim quod Elias dum tot virtutibus in alta profecisset, quadam mensura suspensus est, dum Jezabel postmodum quamvis reginam, tamen mulierculam fugit . Perpendo quippe hunc mirae virtutis virum, ignem de coelo trahere, et secundo quinquagenarios cum suis omnibus petitione subita concremare, verbo coelos a pluviis claudere, verbo coelos ad pluvias aperire, suscitantem mortuos, ventura quaeque praevidentem; et ecce rursus animo ounam mulierculam fugit. Considero virum timore perculsum de manu Dei mortem petere nec accire. Quaerebat enim mortem, dum fugeret, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
festinemꝰ ascendere. in montẽ di. & in locũ
sc̃m eiꝰ. ut ibi reqͥem inueniamꝰ ęt̃nã..l.¬
Uumq uenisset illuc. mansit in spelunca.
Et ecce sermo dñi ad eum. Dixitq illi.
Q uid hic agis heliac At ille respondit. T̃elo eelatꝰ
sum ꝓ dño ᷤ exercituũ. qͥa dereliquerunt pactũ

Expanded text:
festinemus ascendere in montem Dei et in locum festinemus ascendere in montem Dei et in locum sanctum ejus, ut ibi requiem inveniamus aeternam.Cumque venisset illuc, mansit in spelunca. Et ecce sermo Domini ad eum, dixitque illi: Quid hic agis, Elia? At ille respondens ait: Zelo zelatus sum pro Domino Deo exercituum, quia der
Abbreviated transcription (Latin):
dit & bibit. & ambulauit infortitudine cibi
illiꝰ qͣdraginta dieb & qͣdraginta noctib us-¬
q ad montẽ dĩ oreb. & cȩt̾a. Quid gͦ hic
helias bis pastꝰ ab angło expͥmit. ñ naturȩ
nͣrȩ infirmitatẽ. quib ñ sufficit simplex pas¬
tus s duplex: quatinꝰ ad suꝑna ualeamꝰ ascen.¬
dere d Sicut enĩ corpꝰ sine alin̾̃to corporali
subsistere neqͥt. ita nec anima uiuere potest
sine u̾bo dĩ. Angłs enĩ qͥ heliam pauit quem
congruentiꝰ ꝙͣ ipsũ sũmi consilii angłm signi¬
ficat. cuiꝰ ope tam incorporali ꝗͣ. etiã in sꝑitali
nat᷑a subsistimꝰ  Ambulauit enĩ helias post¬
quã surrexerat a somno & comedit ⁊ bibit
infortitudine cibi illiꝰ qͣdraginta dieb &
qͣdraginta noctib usq ad montẽ dĩ oreb sio
& nos dũ inertiȩ somnũ a nob̃ excutimꝰ. ne
cesse ẽ ut diuino solatio confortati. gressu bono¬
rum oꝑum ꝑ om̃e tẽpꝰ uitȩ p̾sentis sũmopere

Expanded text:
cibi illius quadraginta diebus et quadraginta noctibus, usque ad montem Dei Horeb, etc. » Quid ergo hic Elias bis pastus ab angelo exprimit, nisi naturae nostrae infirmitatem, quibus non sufficit simplex pastus, sed duplex, quatenus ad superna valeamus ascendere? Sicut enim corpus sine alimento corporali subsistere nequit, ita nec anima vivere potest sine verbo Dei. Angelus enim qui Eliam pavit, quem congruentius, quam ipsum summi consilii angelum significat, cujus ope tam in corporali quam etiam in spirituali natura subsistimus? Ambulavit enim Elias, postquam surrexerat a somno, comedit et bibit in fortitudine cibi illius quadraginta diebus et quadraginta noctibus, usque ad montem Dei Horeb. Sic et nos dum inercesse est ut divino solatio confortati, gressu bonorum operum per omne tempus vitae praesentis summopere
Abbreviated transcription (Latin):
necñ egressꝰ rex isrł ꝑeussit equos & currꝰ. & ꝑ
cussit syrũ plaga magna. Quid ẽ qd̃ benadab
rex syriȩ inȩquo cum equitib fugere describit᷑.
nͥ qd̾ pͥnceps omniũ iniquoꝵ diabolꝰ quoꝵ ocłi
sublimes sunt. sẏria enĩ int̃pretat᷑ sublimis.
in equo suȩ suꝑbiȩ confidens. cũ equitib suis sci¬
licet omnib suꝑbis. qͥa ipse ẽ caput suꝑ om̃s fili¬
os suꝑbiȩ ab exercitu xp̃i hoc est humilibꝰ & dm¬
timentib suꝑatꝰ infugam u̾titur. d Cł rex isrł
ꝑcutit equos & currꝰ. qͥa de ipsorege regũ seͥpͥtum
est qd̃ currꝰ pharaonis & exercitũ er. equũ & as¬
censorẽ eiꝰ submer sit in rubro mari. dũ neqͥtias
sꝑitales cũ uͦ pharaone autiqͦ uidelicet hoste aqͥs
baptismatis obruit. humani generis delendo peccata.
ccedens autẽ ꝓpha ad regẽ isrł dixit ei. Lu¬
Duade & confortare & scito & uide qͥd facias.

Expanded text:
nec non egressus rex Israel percussit equos et currus, et nec non egressus rex Israel percussit equos et currus, et percussit Syriam plaga magna. Quid est, quod Benadab rex Syriae in equo cum equitibus fugere describitur, nisi quod princeps omnium iniquorum, diabolus quorum oculi sublimes sunt, Syria enim interpretatur sublimis, in equo suae superbiae confidens cum equitibus suis, scilicet omnibus superbis, quia est caput super omnes filios superbiae, ab exercitu timentibus superatus, in fugam vertitur. Et rex Israel percutit equos et currus, quia de ipso Rege regum scriptum est, quod currus Pharaonis et exercitum ejus, equum et ascensorem ejus submersit in Rubro mari: dum nequitias spiritales cum vero Pharaone, antiquo videlicet hoste, aquis baptismatis obruit humani generis delendo peccata. « Accedens autem propheta ad regem Israel, dixit ei: Vade et confortare, et scito et vide quid faci
Abbreviated transcription (Latin):
obsicdere ceꝑat. ne. gletur accinctꝰ ȩque ut dis¬
cinctꝰ. ac si aꝑte dicat. noli głari qͣsi iam uictor
bellici discriminis. qͥ adhuc in acie positꝰ quẽ
uictoria sequat᷑ ignoras. Et uerũ ꝓsecto dicebat.
N am mox inito certamine. benadab ñ uictis adu̾¬
sariis tͥumphans. s ceso suo exercitu fugiens
domũ rediit. Mystice autẽ benadab hostł isrł.
significat diabolũ omniũ bonoꝵ mimicũ. qͥ di¬
uersos exercitꝰ malignoꝵ sꝑituũ ad subu̾tendũ
ppłm d̃i contrahit. S ꝑ pueros pͥncipum ifrł
uincit᷑. cũ ꝑ bonos auditores scõꝵ doctoꝵ qͥcqͥd
audiunt factis implere nitunt᷑. Antiquus hos¬
tis in fugam u̾tit᷑. om̃isq suus exercitꝰ a militib
te tenent. & tͥnitatis sidem cũ gemina carita¬
te dĩ uidelicet & ꝓximi conseruant. apti per
omũe modũ militiȩ sũmi regis eẽ cõꝓbantur.
ugit qͦq benadab rex syriȩ ii equo cũ eqͥtib.¬

Expanded text:
obsidere coeperat: « Ne glorietur accinctus aeque, ut disobsidere coeperat: « Ne glorietur accinctus aeque, ut discinctus; » ac si aperte dicat: Noli gloriari, quasi victor bellici discriminis, qui, adhuc in acie positus, quem victoria sequatur ignoras. Et verum profecto dicebat. Nam mox inito certamine Benadad, non victis adversariis triumphans, sed caeso suo exercitu fugiens domum rediit. Mystice autem Benadad hostis Israel significat diabolum omnium bonorum inimicum, qui diversos exercitus malignorum spirituum ad subvertendum populum Dei contrahit; sed per pueros principum Israel vincitur, cum per bonaudiunt, factis implere nituntur. Antiquus hostis in fugam vertitur omnisque suus exercitus a militibus te tenent, et Trinitatis fidem cum gemina charitate Dei videlicet et proximi conservant, apti per omnem modum militiae summi regis esse comprobantur. « Fugit quoque Benadab rex Syriae in equo cum equitib
Abbreviated transcription (Latin):
mittere possent. Cuiꝰ temeritatẽ ar rogantie
modesto sermone compescens rex israhel ait.
icite ei. Negłetur accinetꝰ equȩ ut discinetꝰ.
Aliud est enĩ accinctꝰ. aliud discinctꝰ. aliud ñ
accinctꝰ. Accinctꝰ namq est. qͥ cingulo circũdatꝰ
incedit. Bisc inctꝰ qui eingułu nuꝑ deposuit.
u̾bi gr̃a balneũ intraturꝰ uł lectũ ascensurꝰ. uł
alteram forte tunicã indururꝰ. Non accinctꝰ.
qͥ nuꝑ tunicã indutꝰ. nec dũ se addita zonȩ
circũpositione muniuit. Sic gͦ in expeditione
castrensi qͥ positꝰ est recte accinctꝰ nominatur
id⁊̃ armis indutꝰ. Qui pugna confecta uictor
domũ redit. iure discinctꝰ uocat᷑. qͥa nimirũ
depositis armis optatȩ pacis ociũ gerit. Quiuͦ
necdũ pugnare neq se ad certam̃ parare iam
cȩꝑat. merito ñ accinctꝰ eẽ dicit᷑. Ait gͦ rex isrł
regi sy riȩ głanti qͣsi iam cepisset samariamꝙͣ.

Expanded text:
mittere possent. Cujus temeritatem arrogantiae mittere possent. Cujus temeritatem arrogantiae modesto sermone compescens rex Israel ait: « Dicite ei, Ne glorietur accinctus aeque, ut discinctus. » Aliud est autem accinctus, aliud discinctus, aliud non accinctus. Accinctus namque est qui cingulo circumdatus incedit. Discinctus, qui cingulum nuper deposuit,  vel balneum intraturus, vel lectum ascensurus, vel alteram forte tunicam induturus. Non accinctus, qui nuper tunica indutus, nec dum se addita zonae circumpositione munivit. Sic ergo, et in expeditione castrensi qui positus est, recte accinctus nominatur, id est armis indutus. Qui pugna confecta victor domum rediit, jure discinctus vocatur, quia nimirum depositis armis optatae pacis otium gerit. Qui vero necdum pugnare, neque se ad certamen parare jam coeperat, merito non acciregi Syriae glorianti, quasi jam cepisset Samariam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
Quod benadab rex syriȩ obsidens & impugna¬
rẽ incipiens samariam ait. hȩc faciant mͥdĩi
& hȩc addant. si suffecerit puluis samariȩ
pugillis om̃is ppłi. hunc habet sensum. Sa¬
maria necesse est iuxta morẽ eiuitatũ ut
haberet t̾ram interiꝰ ꝓpt̃ miuros ipsis pene
muris ȩquałe. ne uidelicet eos sine subsicdio
t̾rȩ adiacentis erectos ereber insistente manu
hostili deiceret. ictꝰ arietis. Extͥnsecꝰ autẽ muraꝵ
altitudo longe suꝑficiem t̾re tͣnscenderat. max¬
ime cũ in montis u̾tice ut scͥptura refert fu¬
erit urbs eade posita. Ait gͦ rex suꝑbꝰ obsessam
terrens ciuitatẽ. qd̾ tantã habera. secũ exer¬
citus multitudinẽ. ut etiam si qͥsq militũ
eiꝰ unũ solũmͦ lapidem uł cespitẽ uł stipitem
ad construendũ contͣ urbẽ aggerẽ apportasset.
agger exurgeret. qͥ suꝑficiei ciuitatis ipsis q̃
erat intͣ muros ẽẽ uideret᷑ ȩqualis. ita ut ex
ȩquo pugnantes contͣ ciuitatẽ. tela uel faces

Expanded text:
Quod Benadab rex Syriae, obsidens et impugnare incipiens Samariam, ait: Haec faciant mihi dii, et haec addant, si suffecerit pulvis Samariae pugillis omnis populi maria necesse est, juxta morem civitatum ut haberet terram interius propter muros, ipsis pene muris aequalem, ne videlicet eos sine subsidio terrae adjacentis erectos, creber insistente manu hostili dejiceret ictus arietis. Extrinsecus autem murorum altitudo longe superficiem terrae transcenderat, maxime cum in montis verticem ut Scriptura refert fuerit urbs eadem posita. Ait ergo rex superbus obsessam terrens civitatem, quod tantam haberet secum exercitus multitudinem, ut etiamsi quisque militum ejus unum solummodo lapidem vel cespitem vel stipitem ad construendum contra urbem, aggerem apportasset, agger exsurgeret, qui superficiei civitatis ipsius, quae erat intra muros, esse videretur aequalis, ita ut ex aequo pugnantes contra civitatem tela vel faces
Abbreviated transcription (Latin):
ligentiȩ instructi ab his uiciis ꝑ pęnitentiã
declinantes. quȩ inqͥnq sensib corporis ad¬
mittunt᷑: diuinis testam̃tis se subdunt.
Unde necesse est. ut attendant ad mortẽ. ubi ẽ
tͥsticia uera & sterilitas ꝑpetua: & sic se cohi¬
bebunt ab iniquitatib. s qd̾ ait iuxta hẏs

Expanded text:
ligentiae instructi, ab his vitiis per poenitentiam ligentiae instructi, ab his vitiis per poenitentiam declinantes, quae in quinque sensibus corporis admittuntur divinis Testamentis se subdunt. Unde necesse est ut attendant ad mortem, ubi est tristitia vera et sterilitas perpetua et sic se cohibebant ab iniquitatibus. Sed quod ait jux
Abbreviated transcription (Latin):
sterilitas uł eradicatio dicit᷑. Qnq enĩ ciuita¬
tes palestinoꝵ: qͥnq corporis sensꝰ a quibꝰdam
intelligunt᷑. Ex quib bene arotꝰ int̃pretatur
ignis. illũ scilicet significans. qͦ corda miseroꝵ
malũ: siue diuitiȩ de quib dñs dicit. solli¬
citudines diuitiarũ suffocant u̾bũ accipi¬
unt᷑. quib confidunt iniqui: & ascalon quę
ponderata sonat uł ignis homicida. maliciȩ
pondꝰ qͦ depͥmunt᷑ reꝓbi. De qua dicit᷑. Iniqͥ¬
tas intalenti plumbo sedet: qͥa iniquitate
succensi ut diuitiis ab undare possint homici¬
dia ꝑpetrant. Unde geth iure sequit᷑: quȩ tor¬
cular int̾pretat᷑. Significat autẽ tͥbulatioẽs
p̾sentis uitȩ. ubi torculantur electi ac reꝑbi.¬
reꝓboꝵ significat sterilitatẽ. qͥ his uiciis in¬
sistunt: & si in his ꝑseuerauerint eradicabun¬
tur a t̾ra uiuentiũ. S hȩ qͥnq ciurtates mu¬
nera aurea offerunt: qnͣdo auro spũalis intel¬

Expanded text:
 civitates Palaestinorum quinque corporis sensus a quibusdam intelliguntur. Ex quibus bene Azotus interpretatur ignis, illum scilicet significans, quo corda miserorumalum; sive divitiae, de quibus Dominus dicit: « Sollicitudines divitiarum suffocant verbum , » accipiuntur in quibus confidunt iniqui. Et Ascalon, quae ponderata sonat, vel ignis homicida, malitiae pondus, quo deprimuntur reprobi. De qua dicitur: Iniquitas in talento plumbi sedet, quia iniquitate succensi, ut divitiis abundare possint, homicidia perpetrant. Unde Geth jure sequitur, quae torcular interpretatur: Significat autem tribulationes praesentis vitae, ubi torreproborum significat sterilitatem, qui his vitiis insistunt; et si in his perseveraverint, eradicabuntur a terra viventium. Sed hae quinque civitates munera aurea offerunt, quando auro spiritalis intel
Abbreviated transcription (Latin):
tum dĩ & posterioea uitȩ dilexerint. ex ipsis &¬
Q enĩ sic assumunt testamentũ diuinũ. ut
in posteriora respicientes ueteri se uanitate
ñ exuant: similes st̃ hostib illis qͥ archã tes¬
tam̃ti captiuã iuxta y dola sua posuer̃t̃. Et
illa quidẽ uetera etiã nolentib cadunt: quia

Expanded text:
ntum Dei, et posteriora vitae dilexerint, ex ntum Dei, et posteriora vitae dilexerint, ex Qui enim sic assumunt testamentum divinum, ut in posteriora respicientes veteri se vanitate non exuant, similes sunt hostibus illis qui arcam testamenti captivam juxta idola sua posuerunt. Et illa quidem veter
Abbreviated transcription (Latin):
runt ydolatriȩ cultus. Nam in manib dagon
p̃cisis. opꝰ y dolatriȩ amputatũ: incapite uͦ
eiꝰ suꝑbia diaboli abscisa significabat᷑. a quo
inicium peccati fuit: qd̾ uͦ in limine inueni
significatiõẽ in ipsa ruina dagon di sui atq fractu¬
ra: qd̾ dorsum illiꝰ solũ inuenerunt. fractis
en om̃ib menbris. Dorsum qͥppe fugã signifi¬
cat: idest abolitionẽ ẏdoloꝵ. Quicũq enĩ fugi¬
unt: ꝑsequentib dorsum dant. Unde & de
hostib scͥptũ ẽ: qm̃ pones eos dorsũ. Ubi enĩ st̃
ydola: Perierunt. Et si aliqua st̃ remanentia.
ab aliqͥb abscondunt᷑: fugiunt. Nã sequitur.
Aggrauata est autẽ manꝰ dñi suꝑ aeotios. &
demolitꝰ est eos: & ꝑcussit insecretiori parte
natiũ arotũ & fines eiꝰ: & qͣttuor reliqͣs ciuitateᷤ.
inposteriora hi qͥ archã di captiuauert̃. hȩc
pęna signũ uidet᷑. qͥa siqui susceꝑint testam̃¬

Expanded text:
runt idololatriae cultus. Nam in manibus Dagon runt idololatriae cultus. Nam in manibus Dagon praecisis opus idololatriae amputatum, in capite vero ejus superbia diaboli abscisa significabatur, a quo initium peccati fuit. Quod vero in limine inveniusignificationem 511 in ipsa ruina Dagon dei sui, atque fractura, quod dorsum illius solum inveejus omnibus membris dorsum. Dorsum quippe fugam, significat, id est abolitionem idolorum. Quicunque enim fugiunt, persequentibus dorsum dant. Unde et de hostibus scriptum est: « Qui pones eos dorsum . » Ubi enim sunt idola? perierunt, et si aliqua sunt remanentia ab aliquibus abscondunt, fugiunt. Nam sequitur: « Aggravata est autem manus Domini super Azotos, et demolitus est eos, et percussit in secretiori parte natium Azotin posteriora hi qui arcam captivaverunt, haec poena signum videtur, quia si qui susceperunt Testame
Abbreviated transcription (Latin):
archã dñi. Caput autẽ dagon & duȩ palmȩ
manuũ eiꝯ abscisȩ erant suꝑ lim̃: porro dagon
truncus solus remanserat in loco suo.
ac suꝑiꝰ diximꝰ: qd archa duo significat testa¬
menta. Philistiim uͦ in hoc loco gentiles p̾figu¬
rant. S dũ archam ad tẽplũ suũ cdeferunt.
dagon illoꝵ ds corruit: atq due palmȩ et
caput abscidunt᷑. Quid est aut̃ hoc qł dum
iuxta dagon constituit᷑. mox interrã ꝓster¬
nitur: nͥ quia statim ut testam̃ta cłi ad gen¬
tes ꝑuenerunt. confestim ydola quȩ deceptũ
possidebant orbem destructa sunt. om̃isq
error simulachroꝵ corruit. p̾sentiã cłi ferre
ñ sustinens⁊ s notandũ est. qͥa hii qͥ arebã
consticuunt iuxta dagon ut archa dĩ subdita
illi fuisset figurã gesser̃t sapientiũ huiꝰ mundi:
qui testam̃ta dĩ subdere uoluerunt sub suoꝵ
scientia. Iili uͦ qui dagon restituerunt in locũ
suũ: figurã gesserunt eoꝵ qui defensores fue¬

Expanded text:
arca Domini. Caput autem Dagon, et duae palmae manuum ejus abscissae erant super limen. Porro Dagon truncus solus remanserat in loco suo.am superius diximus quod arca duo significat Testamenta. Philisthiim vero in hoc loco gentiles praefigurantur. Sed dum arcam ad templum suum deferunt, Dagon illorum deus corruit, atque duae palmae et caput absciduntur. Quid est enim hoc, quod dum arca juxta Dagon constituitur, mox in terram prosternitur, nisi statim ut testamenta Dei ad gentes pervenerunt, confestim idola quae deceptum possidebant orbem destructa sunt, omnisque error simulacrorum corruit, praesentiam Dei ferre non sustinens. Sed notandum est, quia hi qui arcam constituunt juxta Dagon, ut arca Dei subdita illi fuisset, figuram gesserunt sapientium hujus mundi, qui testamenta Dei subdere voluerunt sub suorum scientia. Illi vero qui Dagon restituerunt in locum suum, figuram gesserunt eorum qui defensores fue
Abbreviated transcription (Latin):
uit cͦ archa dm̃i in regione philistinoꝵ. septẽ
mensib. Hoc eñ tẽpꝰ ꝓpt̾ umuersitatẽ
tẽpoꝵ. quȩ septenario numero dierũ discurrit.
significat testam̃tũ dñi: usq ad consum mationẽ
seculi in gentib ꝑmansurum.
e in sequitur. qualit̃ inito consilio philistei.¬

Expanded text:
isthinorum septem mensibus. » Hoc enim tempus propter universitatem temporum quae septenario numero discurrit significat Testamentum Domini usque ad consummationem saeculi in gentibus permansurum. Deinde sequitur qualiter inito consilio, quin
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnqiͣginta mrilia. Qd ne pateretur in exodo
popłs a longe stabat & orabat: solus moyses
ascendit ad dñm. Unde in hebreo ita habet᷑.¬
Et ꝑcussit de ppło septuaginta uiros: & qͥtiqua¬
ginta milia uiros. Hos septuaginta uiros. iu¬
dices septuaginta hebrei intelligunt: quoꝵ
meritis & eccłiȩ quinqͣginta nulia uiri com¬
parant᷑. sic̃ & de clauid dicit᷑. quia tuuns pro
decem milib computaris.

Expanded text:
quinquaginta millia; quod ne pateretur in Exodo, quinquaginta millia; quod ne pateretur in Exodo, populus a longe stabat, et orabat, solus Moyses ascendit ad DEt percussit de populo septuaginta viros, et quinquaginta millia viros; » hos septuaginta viros judices, septuaginta Hebraei intelliguntur, quorum merito et gloriae quinquaginta millia viri comparabantur, sicut et de David dicitur: quia tu unus pro decem millibus computaris.
Abbreviated transcription (Latin):
Abelmagnũ ciuitas est int̾mino israhel.
Abelmagnũ iccirco uocatur. cum antea
bethsamᷤ uocitata sit: siue ꝓpt̃ luctũ super
uiris bethsamitib ibi factũ: siue ꝓpt̾ distinc̾¬
tionẽ ciuitatis abel bethinacham de qͣ elamauit
mulier sapiens ad ioab dicens: qͥ intrrogant in¬
terrogent abela. Sic itaq intelligendũ ẽ. qd̃ ab
urbe murata usq ad uillan quȩ est absq mu¬
ro. & usq adabelmagnũ dederunt mures. suꝑ
quẽ idest suꝑ luctũ posuerunt archã dñi.
quȩ erat usq in illũ diem in agro iosuę
bethsamitis: & fuit ibi donec in cariathiarĩ.
ducta est. Et ꝑcussit de ppło septuagin¬
ta uiros: & quinquaginta milia plebis:¬
gurta milia plebis: ppłs & plebs ꝓcina eadẽq
re in different̃ accipit᷑. Nam ex uno uerbo
greco qł est laos. solet utrũq tnͣsferri. Sed
in hoc uicdetur eẽ distantia. qͥa inpͥori cõma¬
sus. qͥa de optimatib ppłi septuaginta sint
ꝑculsi: de ipsa autẽ turba uulgari homineᷤ

Expanded text:
Abel magnum civitas est in termino Israel. Abel magnum idcirco vocatur, cum antea Bethsamis vocitata sit, sive propter luctum super viris Bethsamitis ibi factum, sive propter distinctionem civitatis Abel Bethmacha, de qua exclamavit mulier sapiens ad Joab, dicens: « Qui interrogant, interrogent in Abela . » Sic itaque intelligendum est qurbe murata usque ad villam quae est absque muro, et usque ad Abel magnum dederunt mures. « Super quem, » id est, super luctum « posuerunt arcam Domini, quae erat usque in illam diem in agro Josue Bethsamitis, et fuit ibi donec in Cariathiarim ducta est. Et percussit de populo septuaginta viros, et quinquaginta millia plebis,aginta millia plebis. Populus et plebs pro una eademque re indifferenter accipitur. Nam et ex uno Graeco, quod est laos, solet utrumque transferri. Sed in hoc videtur esse distantia, quod in priore commasus quia de optimatibus populi septuaginta sunt percussi, de ipsa autem turba vulgari hominum
Abbreviated transcription (Latin):
ibi lapis magnꝰ: & conciderunt ligna plaustri:
ac enĩ suꝑiꝰ dictũ est: qd̃ uethsamis domꝰ so¬
us interpretaretur. S nunc quȩ alia potest
in hoc loco eẽ domꝰ solis: nͥ scã eccłia a sole
iusticiȩ illustrata Et qͥd est bethsamitas in
ualle frum̃ta metere: nͥ doctores ȩccłiȩ annonã
u̾bi cłĩ in humilitate tractare ⁊ Quis est lapis
uͦ illa plaustri. ipsis xp̃i p̃figurasse crueiᷤᷤ mys¬
teriũ ñ dubiũ ẽ. Uaecas uͦ suꝑ lapidẽ immola¬
re est: conuersos scõs a scło inxp̃i imitatione
mortificare. Hi sunt aut̃ ani aurei: qͣs reddide¬
runt philistiim ꝓdelicto dño. Aeotꝰ unum:
gara. unũ : ascalon unũ: geth unũ : accharon
Atotus enĩ int̾pretat᷑ igius: gata uͦ unum

Expanded text:
iderunt ligna plaustri, am enim superius dictum est, quod Bethsamis domus solis interpretaretur. Sed nunc quae alia potest in hoc loco esse domus solis, nisi sancta Ecclesia, a Sole justitiae illustrata? Et quid est Bethsamitas in valle frumenta metere, nisi doctores Ecclesiae annonam verbi Dei in humilitate tractare? Quis est lapis vero illa plaustri, ipsius Christi praefigurasse crucis mysterium non dubium est. Vaccas vero super lapidem immolare, est conversos sanctos a saeculo in Christi imitatione mortificare. « Hi sunt autem ani aurei quos reddiderunt Philisthiim pro delicto, Domino: Azotus unum, Gaza unum, Ascalon unum, Beth unum, Accaron unum. » Azotus enim int
Abbreviated transcription (Latin):
munt: dant ab intimis mugitꝰ: & tam̃ de iti¬
nere nec deflectunt gressus. Sic nimirum
p̾dicatores cłĩ. sic fideles qͥq eͥe̾ intra scãm ec¬
clesiam debent: ut cõpatiant᷑ ꝓximis ꝑ carita¬
tẽ: & tam̃ de uia di ñ exorbitent ꝑ cõpassionẽ.

Expanded text:
munt: dant ab intimis mugitus, et tamen ab itimunt: dant ab intimis mugitus, et tamen ab itinere non deflectunt gressus. Sic nimirum praedicatores Dei, sic fideles quique esse intra sanctam Ecclesiam debent, ut compatiantur proximis per charitatem, et tamen de via Dei non exorbitent per compassionem.
Abbreviated transcription (Latin):
uaccis uehebatur. sacrȩ scͥpturȩ p̃tendebat
sacramentũ: cui om̃s scĩ obȩdientes dum ob¬
tẽperant. qͣsi suꝑ impositã archã dni portant.
Plaustrũ uͦ illud in qꝰ archa gestabatur: cru¬
cis xp̃i innuebat mẏsteriũ. Uinde & ueritas
ait. Siqͥs uult post me uenire abneget semet ip¬
sum: & tollat crucẽ suã & sequat᷑ me. S notan¬
dum est. qd̃ eedem uaccȩ fȩxe fuisse memorant᷑:
quia sunt pleriq qͥ in uia dĩ intrinsecus po¬
siti foris carnalib affectib ligantur. Sed non
declinant ã recto itinere: qͥ archã dĩ portant
inmente. Ecce & enĩ uaccȩ bethsamis ꝑgunt.
Bethsamis qͥppe: dicit᷑ domꝰ solis. Et ꝓpłia ait.
Uob̾ aut̃ qui timetis dm: oriet᷑ sol iusticiȩ. Si
gͥ ad ȩt̾ni solis habitationẽ tendimꝰ. dignum
ꝓfecto est: ut de dĩ itinere ꝓ carnalib affectibꝰ
ñ declinemꝰ. Tota enĩ uircute pensandum ẽ:
qd uacce dĩ plaustro supposite ꝑgunt & ge¬

Expanded text:
vaccis vehebatur: sacrae Scripturae praetendebat sacramentum, cui omnes sancti obedientes, dum obtemperant quasi superimpositam arcam Domini portant. Plaustrum vero illud, in quo arca gestabatur, cruristi innuebat mysterium. Unde et Veritas ait: « Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam et sequatur me . » Sed notandum est quod caedem vaccae fetae fuisse memorantur, quia sunt qui plerique in via Dei intrinsecus positi foris carnalibus affectibus ligantur, sed non declinant a recto itinere, quia arcam Dei portant in mente. Ecce enim vaccae Bethsamis pergunt. Bethsamis quippe dicitur domus solis, et Propheta ait: « Vobis autem qui timetis Dominum orietur sol justitiae . Si ergo ad aeterni solis habitationem tendimus, dignum profecto est ut de Dei itinere pro carnalibus affectibus non declinemus. Tota enim virtute pensandum est quod vaccae Dei plaustro suppositae pergunt et ge
Abbreviated transcription (Latin):
phat & int̾ sem. Aeotus quȩ & astod dicitur. ẽ
una de qͥnq ciuitatib allophiloꝵ: int̾pretatur
aut̃ incendiũ patͥs. Et bene incendiũ patris
dicit᷑ locꝰ ubi ydolum dagon consistebat: quia
aduentꝰ archȩ di inarotũ. mncendiũ erat diabo¬
li patris om̃iũ miquoꝵ. Dagon int̾pretatur
piscis tͥsticiȩ. Significat hostẽ antiquũ: qui in
mari istiꝯ mundi positꝰ deuorat peccatores.
umq surrexissẽt diluculo arotii alt̾a die:

Expanded text:
Azotusque et Azot dicitur, est una de quinque civitatibus Allophylorum, interpretatur autem incendium patris. Et bene incendium patris dicitur, ubi idolum Dagon consistebat, quia adventus arcae Dei in Azotum incendium erat diaboli patris omnium inimicorum. Dagon interpretatur piscis tristitiae, significat hostem antiquum, qui in mari istius mundi positus, devorat peccatores. « Cumque surrexissent diluculo Azoti al
Abbreviated transcription (Latin):
tionis habet: qͥa qͦsdam significat qͥ post ydo¬
la pęnitentiã gerunt. Illi enĩ anos aureos atq
mures aureos ad archã dñi offerunt. qͥ ꝑ fla¬
gella agnita uirtute eiꝰ ꝓtransactis peccate
& ydoloꝵ cultura penitudinẽ gerentes. ꝑ uerã
confessionẽ do głam reddunt: & licet coacti
studiũ uitȩ suę meliorandi impendunt. Qn¬
q enĩ ciuitateᷤ philistinoꝵ. qͥnq corporis sensꝰ.
figurã habuisse ñ dubiũ est. ꝑ hos enĩ homo.
aut bene oꝑando dĩ p̃cepta adimplet: aut pͣue
uiuendo diabolo satis facit. Sequitur:
Uunc gͦ arripite & facite plaustrũ nouũ.
& duas uaccas fȩtas quib ñ ẽ impositũ iugũ¬

Expanded text:
ionis habet: quia quosdam significat qui post idola poenitentiam gerunt. Illi enim aureos anos atque mures aureos, ad arcam Domini offerunt, qui per flagella agnita virtute ejus, pro transactis peccatis, et idolorum cultura poenitudinem gerentes, per veram confessionem Deo gloriam reddunt. Et licet coacti studium vitae suae ad meliora convertunt, que civitates Philisthinorum, quinque corporis sensus, figuram habuisse non dubium est. Per hos enim homo, aut bene operando praecepta Dei adimplet, aut prave vivendo diabolo satisfacit. Sequitur: « Nunc ergo arripite et facite plaustrum novum unum et duas vaccas fetas, quibus non est impositum jugu
Abbreviated transcription (Latin):
ordo scõꝵ p̾dicatoꝵ scribendo scilicet & loq̃ndo
laborat. ut mensa dñi abundet in copia libro¬
rum ⁊ decentẽ pastũ in de habeant quiq fidelis̃.
Dedit qͦq ds̃ sapientiam salomoni ⁊ prudenti¬
am multã nimis. & latitudinẽ cordis qͣsi hare¬

Expanded text:
ordo sanctorum praedicatorum scribendo scilicet et loquendo ordo sanctorum praedicatorum scribendo scilicet et loquendo laborat, ut mensa Domini abundet in copia librorum, et decentem pastum inde habeant quique fidelium. « Dedit quoque Deus sapientiam Salomoni, et prudentiam multam nimis et latitudinem cordis, q
Abbreviated transcription (Latin):
numer ũ ñ tempora legis priscȩ designant᷑. quia ÷
moyses illani accepturꝰ quadraginta dieb ieuinauit.
& ppłs isrłiticus qui ꝑ eam instruebatur. qͣdra¬
guita annus in hereuio mansit: Duodenariꝰ uͦ
numerꝰ p̾sens tempꝰ significat. in qͦ apłica doc̃¬
trina noui testam̃ti ppłm nutrit. Bene qͦꝙ ꝑ
quadragenariũ siue duodenariũ numerũ p̾se¬
pia equoꝵ salomionis numerant᷑. quia uiutroq
ppło legali uidelicet inȩũgłico illi qͥ minꝰ intel
ligentes fuerunt ad p̃sepia scãrum septurarũ
inuitant᷑. ut pabulum ibi sacrȩ doctrinȩ acci¬
perent. quatinꝰ equitatui sũmi regis habiles
brem conferre. Unde subsequens sc̃ptura de
eis dicit. Sed ⁊ necessaria mensȩ regis sa¬
lomonis cum ingenti cura p̃bebant tẽpore suo
ordeum qͦq ⁊ paleas equoꝵ ⁊ iumentoꝵ. quia
ne quid desit his qͥ in domo regis manent totꝰ

Expanded text:
numerum nisi tempora legis priscae designantur? Quia et numerum nisi tempora legis priscae designantur? Quia et Moyses, illam accepturus, quadraginta diebus jejunavit ; et populus Israeliticus, qui per eam instruebatur, quadraginta annis in eremo mansit. Duodenarius vero numerus praesens tempus significat, in quo apostolica doctrina Novi Testamenti populum nutrit. Bene quoque per quadragenarium sive duodenarium numerum praesepia equorum Salomonis numerantur, quia in utroque pligentes fuerunt ad praesepia sanctarum Scripturarum invitantur, ut pabulum ibi sacrae doctrinae acciperent, quatenus equitatui summi regis habiles brem conferre. Unde subsequens Scriptura de eis dicit: « Sed et necessaria mensae regis Salomonis cum ingenti cura praebebant tempore suo. Hordeum quoque et paleas equorum et jumentorum. » Quia ne quid desit his qui in domo regis manent, totus
Abbreviated transcription (Latin):
lium ñ in conuenient̾ accipi potest acqͥsitio
hominũ. qui ex diuersis gentib cotidie retib
tum saluatoris nr̃i rediguntur. Hibebatq.¬
pacẽ salomion ex om̃i parte incircũitu. habita¬
uit q uidas ⁊ isrł absq timore ullo. unꝰqͥsq sub
uite sua ⁊ sub ficu sua a dan usq bersabee.
cunctis dieb salonionis. & reliqͣ. Ysaias qͦq
de redemptore nr̃o ita dicit: mult̾iplicabit᷑ es
imꝑium. ⁊ pacis ñ erit finis. Sub cuiꝰ defensio¬
ne uerꝰ iudas ⁊ urrꝰ isrł absq timore ullo habi¬
tant. cum cordib erectis ad dñm cuncta t̾rena
despiciunt. nec hostiũ minas ꝑtimescunt. s
in laudib dĩ iugiter ꝑseuerant delectantes
in gr̃a dĩ ⁊ dulcedine caritatis. ꝙͣ. incessanter
habent ad dominum ⁊ ad proximum.¬
9.
Habebatq salomon quadraginta p̃sepia equoꝵ cur
rilium. ⁊ duodecim equestriũ. nutriebantq eos su¬
pradicti regis p̃fecti. Quid ꝑ quadragenarium

Expanded text:
lium » non inconvenienter accipi potest acquisitio lium » non inconvenienter accipi potest acquisitio hominum, qui ex diversis gentibus quotidie retibustum Salvatoris nostri rediguntur. « Habebat quoque Salomon pacem ex omni parte in circuitu. Habitavit Judas et Israel absque timore ulvite sua et sub ficu sua, a Dan usque Bersabee, cunctis diebus Salomonis. » Isaias quoque de Redemptore nostro ita dicit: Multiplicabitur ejus imperium et pacis non erit finis , sub cujus defensione verus Juda et verus Israel absque timore ullo habitant: cum cordibus erectis ad Dominum, cuncta terrena despiciunt, nec hostium minas pertimescunt, sed in laudibus Dei jugiter perseverant, delectantes in gratia Dei et dulcedine charitatis, quam incessanter habent ad Dominum et ad proximum. Habebat Salomon quadraginta millia pria equestrium. Nutriebantque eos supradicti regis praefecti. » Quid per quadragenarium
Abbreviated transcription (Latin):
cuales. & centũ arietes. excepta uenatione ceruo¬
rum caprearũ atq bubaloꝵ & auiũ altilium.
uid oͦ cibꝰ iste salomonis significat. nͥ refectio¬
nẽm regis nr̃i uĩu xp̃i. qui bene pascitur recta
side ⁊ oꝑib bonis quȩ illi cotidie offerunt᷑ ab
eccłia catholica: Triginta gͦ chori similȩ pos¬
sunt expͥmere fidem sc̃ȩ tͥnitatis. iuxta qd̃ in
lege dñi scptum continetur. & sexaginta cho¬
ri farinȩ ꝑfectionẽ bonoꝵ oꝑum. decẽ boues
pingues doctores decalogi.⁊ uigniti boues pas¬
cuales p̃dicatores noui testamenti. Qui quasi
geminatũ decalogum in se habent. cũ noirũ
⁊ uetꝰ testamentũ ȩqualit̾ p̃dicant pleni dilec̃¬
tione dĩ. ⁊ ꝓximi. Centũ arietes qͦs meliꝰ signi¬
ficant. quam eos qui ingrege dñi benedñanteᷤ.
simul eũ sͥ subditis ęt̃nę beatitudinis głam
conseq̃ festinant: Uenatio qͦq diu̾soꝵ anima¬

Expanded text:
cuales, et centum arietes, excepta venatione cervocuales, et centum arietes, excepta venatione cervorum, caprearum atque bubalorum et avium altilium. » Quid ergo cibus iste Salomonis significat, nisi refectionem regis nostri Jesu Christi, qui bene pascitur recta fide et operibus bonis quae illi quotidie offeruntur ab Ecclesia catholica? « Triginta » ergo « chori similae » possunt exprimere fidem sanctae Trinitatis, juxta quod in lege Domini scriptum continetur; et « sexaginta chori farinae, » perfectionem bonorum operum: « decem boves pingues, » doctores decalogi; et « viginti boves pascuales, » praedicatores Novi Testamenti, qui quasi geminatum decalogum in se habent, cum Novum et Vetus Testamentum aequaliter praedicant, pleni dilectione Dei et proximi. « Centum arietes, » quos melius significant quam eos qui in grege Domini bene dominantes, simul cum sibi subditis aeternae beatitudinis gloriam consequi festinant? « Venatio quoque diversorum anima
Abbreviated transcription (Latin):
Numeratis oͦ pͥncipib salomonis qui in reg¬
no ei uariis officiis deputati fuerant seu
diuersis ꝓuinciis p̃erant. sequitur scͥptura ita
num egypti offerentiũ sͥ munera. ⁊ seruientiũ
ei cunctis dieb uite erꝰ. Et quis in hoc meliꝰ
significat᷑ quã pacificꝰ ñr. quem p̃figurabat id̾e
salomon Ipse enĩ omĩa regna t̾rȩ a solis ortu
usq ad occasum inditione sua habet. ⁊ dñatur¬
seͥptura teste a mari usq ad mare. ⁊ a flumine
usq ad t̾minos orbis t̾rȩ. Ipsi seruiunt om̃s ppłi¬
te ficdi ⁊ bonoꝵ oꝑum. Reges inquit tharsis ⁊
insulȩ munera offerent. reges arabũ ⁊ saba dona
adducent.⁊ adorabunt eum om̃s reges t̾rę
onĩs gentes seruient illi. Quod autẽ subditur
cunctis dieb uitȩ eiꝰ. hoc est in scłm scłi: quia
deficient. Erat autẽ cibꝰ salomonis ꝑ sin¬
gulos dies.xxx. chori similȩ. ⁊ sexaginta chori
farinȩ ͤ decẽ boues pingues.⁊ iriginti boues pas¬

Expanded text:
numeratis ergo principibus Salomonis qui in regno ejus variis officiis deputati fuerant, seu diversis provinciis praeerant, sequitur Scriptura, ita inum Aegypti offerentium sibi munera, et servientium ei cunctis diebus vitae ejus. » Et quis in hoc melius significatur quam Pacificus noster, quem praefigurabat idem Salomon? Ipse enim omnia regna terrae a solis ortu usque ad occasum in ditione sua habet, Scriptura teste: « A mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae, ipsi servient omnes pae fidei et bonorum operum. « Reges, inquit, Tharsis et insulae munera offerent: reges Arabum et Saba dona adducent. Et adorabunt eum omnes terrae, omnes gentes servient ei . » Quod autem subditur « cunctis diebus vitae ejus, » hoc est in saeculum saeculi, quia deficient. « Erat autem cibus Salomonis per singulos dies triginta chori similae, et sexaginta chori farinae, decem boves pingues, et viginti boves pas
Abbreviated transcription (Latin):
disponeret. ñ de uideis tantummꝰ uerumetiã
de gentib ad iutores oꝑis elegit. Nam de utroq
ppło iuinistros sermonis assumpsit. Misit yram
salomoni p̾cisa de libano ligna cedrina & abi¬
egua quȩ indomũ dñi ponerent᷑. qͥa conuersa
gentilitas misit ad dñm uiros qͦndam ad scłm
claros. s securi dñicȩ increpationis de monte
sue suꝑbiȩ iã deiectoᷤᷤ & humiliatos. qͥ ad normã

Expanded text:
disponeret, non de Judaeis tantummodo, verum etiam disponeret, non de Judaeis tantummodo, verum etiam de gentibus adjutores operis elegit. Nam de utroque populo ministros sermonis assumpsit. Misit Hiram Salomoni praecisa de Libano ligna cedrina et abiegna, quae in domum Domini ponerentur, quia conversa gentilitas misit ad Dominum viros quondam in saeculo claros, sed securi dominicae increpationis de monte suae superbiae jam dejecto
Abbreviated transcription (Latin):
habebat dederit. Cuiꝰ beneficii gr̃a salomon ei
ꝑannos plurimos singulos tritici & olei choroᷤ
incibum domꝰ eiꝰ dabat. Nulli autẽ dubium.
qd salomon qui int̾pretatur rex pacificus ⁊ ipso
nomine ⁊ serenissimo regni sui statu illũ signi¬
ficet. de quo dixit ysaias: multiplicabitur en im¬
periũ. & pacis ñ erit finis. Uram uͦ qui latine
dicitur uiuens excelsȩ. credentes de gentib ⁊ uita
simul cum fide głosos figuraliter expͥmit. Neq
aliquid ꝓhibet quin yram quia rex erat regaliq
potentia salomonẽ in edificatione domꝰ dñi
iuuabat. conuersos ad fidem iꝑsos rerũ dños
tẏpice denuntiet. quoꝵ oꝑe constat ȩccl̃iam se¬
pius a diutam ac nobiliter augmentatã. & contͣ
hereticos. scismatico. & paganos pͥncipalib erectã
eẽ decretis. Petiit gͦ salomon in oꝑe templi auxi¬
lium ab yram. quia cum ueniens incarne dñs
dilectam sibi domũ uidelicet ȩccłiam edificare

Expanded text:
habebat, dederit. Cujus beneficii gratia, Salomon ei habebat, dederit. Cujus beneficii gratia, Salomon ei per annos singulos plurimos tritici et olei coros, in cibum domui ejus dabat . Nulli autem dubium, quod Salomon, qui interpretatur pacificus, et ipso nomine, et serenissimo regni sui statu, illum significet, de quo dicit Isaias: Multiplicabitur ejus imperium, et pacis ejus non erit finis . Hiram vero, qui Latine dicitur vivens excelse, credentes ex gentibus et vita simul cum fide gloriosos figuraliter exprimit. Neque aliquid prohibet, quin Hiram, quia rex erat, regalique potentia Salomonem in aedificio domus Domini juvabat, conversos ad fidem ipsos rerum dominos typice denuntiet, quorum ope constat Ecclesiam saepius adjutam, nobiliter augmentatam, et contra haereticos, schismaticos, et paganos principalibus erectam esse decretis. Petit ergo Salomon in opere templi auxilium ab Hiram, quia cum veniens in carne Dominus dilectam sibi domum, videlicet Ecclesiam, aedificare
Abbreviated transcription (Latin):
ditum sͥ figurarũ cȩlestiũ munꝰ impleret. po¬
test in illa p̾sentis ęccłiȩ labor & exilium. in
hac futura quies & beatitudo figurari: uł certe.
quia illa a solis filiis isrł. hȩc autẽ ã ꝓselitis etiã
⁊ gentib facta est. possunt in illa pͥncipalit̾ pa¬
tres & uet̾is testam̃ti & antiquus ille dĩ ppłs.
in hac autem congregata de gentib ȩccłia ca¬
tholica siguraliter expͥmi. quãuis edificium
utriꝰ s domꝰ enueleatiꝰ spũali sensu excursum
& labores p̃sentis ȩccłiȩ condianos ⁊ p̾mia in fut᷑o
ꝑhennia gaudiaq regui cȩlestis ⁊ electionẽ pͥmȩ
de ifrł ȩccłiȩ & salutem omiũ gentiũ inxp̃o mul¬
arrat autẽ hẏstoria. quia salomon domũ
dño ȩdificaturꝰ quesierit auxilium ab hyrã
rege tyri qui erat anucus dauid omni tempore.
& cũ ipso qͦq salomone postquam regno potitus
ita ut & artifices illi & ligna ⁊ aurũ ꝓ ut opus

Expanded text:
ditum sibi figurarum coelestium munus impleret: poditum sibi figurarum coelestium munus impleret: potest in illa praesentis Ecclesiae labor et exsilium, in hac futura requies et beatitudo figurari. Vel certe quia illa a solis filiis Israel, haec autem a proselytis etiam et gentibus facta est, possunt in illa principaliter patres Veteris Testamenti et antiquus ille Dei populus, in hac autem congregata de gentibus Ecclesia figuraliter exprimi. Quamvis aedificium utriusque domus enucleatius spirituali sensu excussum est ut labores praesentis Ecclesiae quotidianos, et praemia in futuro perennia, gaudiaque regni coelestis, et Ecclesiae primae de Israel electionem, et salutem omnium gentium in Christo mulNarrat autem historia, quia Salomon domum Domini aedificaturus, quaesierit auxilium ab Hiram rege Tyri, qui erat amicus David omni tempore, et cum ipso quoque Salomone, postquam regno potitus ita ut artifices illi et ligna, et aurum, prout opus
Abbreviated transcription (Latin):
dieb excitabo illud. Qd exponens ȩuangłista
subuinxit. hoc autẽ dicebat de templo corporis
sui. Dicit apłs de nob̾: nescitis qͥa templũ dei
estis ⁊ sp̃c di habitat in uobꝰ Sigͦ ille templum
di ꝑ assumptã humanitatẽ factus est. ⁊ nos tem¬
plum dĩ ꝑ in habitantẽ sp̃m ei in nob̾ efficiiuͣ.
constat utiq quia siguram omniũ nr̃m ⁊ ipsiꝰ
to fundati. nr̃i autẽ tanquã lapidum uiuoꝵ su¬
hoc est suꝑ ipsum dũm. Designat eaudem dĩ do
mum sp̃uałẽm. etiam tab̾naculum qͦndã factũ
in heremo ꝑ moỹsen. Uerum quia illa domꝰ in
itͥ nere quo ad terrani reꝓmissionis ueniebatur.
hȩc autem ȩdificabat᷑ in ipsa t̾ra reꝑmissionis
&e in ciuitate ierłm illa ut de loco ad locum
crebro leuitarũ ministerio portata tandẽ in
t̾ram ꝓmissȩ hereditatis induceret᷑. hȩc ut mox
in patria ipsa ⁊ in ciuitate regia constructa in¬
uiolabili semꝑ fundam̃to consisteret. donec in¬

Expanded text:
diebus excitabo illud . » Quod exponens Evangelista, subjunxit: « Hoc autem dicebat de templo corporis sui. » Dicit Apostolus de nobis: « Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis . Si ergo ille templum Dei per assumptam humanitatem factus est, et nos templum Dei per inhabitantem Spiritum ejus in nobis efficimur, constat utique quia figuram omnium nostrum et ipto fundati, nostri autem tanquam lapidum vivorum, suhoc est, super ipsum Dominum. Designat eamdem domum Dei spiritualem etiam tabernaculum quondam factum in eremo per Moysen. Verum quia illa domus in itinere quo ad terram repromissionis veniebatur, haec autem aedificabatur in ipsa terra repromissionis et in civitate Jerusalem; illa ut de loco ad locum crebro Levitarum ministerio portata, tandem in terram promissae haereditatis induceretur, haec ut mox in patria ipsa et civitate regia constructa, inviolabili semper fundamento consisteret, donec in
Abbreviated transcription (Latin):
edificauit rex salomon in ierłm. in figurã
facta est scę uniu̾salis ȩccłiȩ quȩ apͥmo electo
usq ad ultinũ qui in fine mundi nasciturꝰ est.
cotidie ꝑ grãm regis pacifici sui uidelicet redep¬
toris ȩdificat᷑. quȩ partun adhuc ꝑegrinat᷑ ab
illo in t̾ris. partim euasis ꝑegr inandi erumnis.
cũ illo iam regnat in cęlis. ubi ꝑacto ultimo
iudicio tota est regnatura cũ illo. Ad hanc domõ
ꝑtnient electi angłi. quoꝵ nob̃ similitudo in futu¬
ra uita ꝓmittit᷑. dicente dño. Illi autẽ qͥ digni
habebuntur scło illo ⁊ resurrectione ex mortui.
neq nubent. neq ducent uxores. ueq enĩ ultra¬

Expanded text:
aedificavit rex Salomon in Hierusalem, in figura facta est sanctae universalis Ecclesiae, quae a primo electo usque ad ultimum, qui in fine mundi nasciturus est, quotidie per gratiam regis pacifici sui, videlicet Redemptoris aedificatur; quae partim adhuc peregrinatur ab illo in terris, partim evasis peregrinandi aerumnis, cum illo jam regnat in coelis, ubi peracto ultimo judicio tota est regnatura cum pertinent electi angeli, quorum nobis similitudo in futura vita promittitur, dicente Domino: Illi autem, qui digni habebuntur saeculo illo et resurrectione ex mortuis, neque nubunt neque ducunt uxores: neq
Abbreviated transcription (Latin):
etiam artifices. quia conuersos ad uerã sapientiã
philosophos qͥ gr̃a eruditionis ppłis qͦq regendis
iure ꝓponerentur. dño gentilitas optulit: qualis
fuit ipsis apłoꝵ temporib dionisi ariopagita.
qualis deinceps doctor suauissimꝰ & fortissimus
martyr cypͥanꝰ. aliiq: quam plurimi. Alisit &
aurum. Qd̃ in eadem pene significatione accipit᷑.
quia nimiru̾ uiros sapientia & ingenio p̾claros
ostendit. Pro quib cunctis oblationib gentilitas
a dño dona expectat gr̃ȩ celestis. triticũ uideli¬
cet uerbi . ⁊ oleum caritatis atq unctionis & illu¬
minationis sp̃e sc̃i. Conuenit autẽ apte reb eccłiȩ.¬

Expanded text:
onversos ad veram sapientiam philosophos, qui gratia eruditionis populis quoque regendis jure praeponerentur, Domino gentilitas obtulit: qualis fuit ipsis apostolorum temporibus Dionysius Areopagita, qualis deinceps doctor suavissimus atque fortissimus martyr Cyprianus, aliique quamplurimi. Misit et aurum, quod in eadem pene significatione accipitur, quia nimirum viros sapientia et ingenio praeclaros ostendit. Pro quibus cunctis oblationibus gentilitas a Domino dona exspectat gratiae coelestis, triticum videlicet verbum Dei, et oleum charitatis atque unctionis et illuminationis Spiritus sancti. Convenit aute
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cognouit mundꝰ ꝑ sapientiam dm. placuit do
ꝑ stulticiam p̃dicationis saluos facere credentes.
t disseruit salomon de iumentis & uoluerib
&e reptilib : piscib. Pisserit salomon nr̃ de sin¬
gulis specieb animalium. qͥa omĩa nuda ⁊ aꝑta st̃
oculis ei nec est ulla creatura inuisibilis inconspe¬
ctu erꝰ. Ipse nouit onĩs cogitationes hommũ. iꝑ¬
se nuinerat multitudines stellarũ. ipsi patet abx ᷤᷤ¬
sus. & infernꝰ non est absconditꝰ corã eo. Quasi enĩ
disputare ipsis est. cum singłoꝵ rationem nobis
ꝓponit. ⁊ in scͥpturis suis manifestat sacramenta
quȩ fuerunt abscondita a scłis & generationib.
ut consideremꝰ beatitudinẽ angłoꝵ. utilitatem
hominũ. ⁊ calliditatẽ malignoꝵ spirituum.
sicq qd̾ malum est reꝓbantes qd̾ uonũ est eliga¬
Mꝰ. ⁊ ipsũ sectemur semꝑ inuicem & in omnes.
t ueniebant de cuuctis ppłis ad audiendam
sapientiã salomonis. ⁊ ab uniu̾sis regib terrȩ.

Expanded text:
n cognovit mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes. » « Et disseruit Salomon de jumentis, et volucribus, et reptilibus, et piscibus. » Disserit Salomon noster de singulis speciebus animalium, quia « omnia nuda et aperta sunt oculis ejus, nec est ulla creatura invisibilis in conspectu ejus . Ipse enim novit omnes cogitationes hominum, ipse numerat multitudinem stellarum , ipsi patet abyssus, et infernus non est absconditus coram eo . » Quasi enim disputare ipsius est, cum singulorum rationem nobis proponit, et in Scripturis suis manifestat sacramenta, quae fuerant abscondita a saeculis et generationibus, ut consideremus beatitudinem angelorum, utilitatem hominum, et calliditatem maligsicque quod malum est reprobantes, quod bonum est eligamus, et ipsum sectemur semper invicem et in omnes. « Et veniebant de cunctis populis ad audiendam sapientiam Salomonis, et ab universis