comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ silla ꝓfugatis his quos ad u̾su ierat rediens niauris¬
a latere incurrit. Bochus statĩ ad utit᷑. Ad iuguita
dũ sustentare suos ⁊ꝓpe ũ eptã uictonã retiiere eup̃.¬
ab eqͥtib cͥcũuentꝰ dext̃q sinistra omib occisis solus
int̾ tela ostiũ uitabundꝰ erup̃. atq interĩ mariꝰ ꝓ
fugatis equitib occurrit auxilio suis. quos pelli loco¬
iã acceꝑat. Deniq hostes undiq fusi s̃. tũ spectacu¬
lũ orribile uisũ in cãpis patentil. cerneres sequi
fug̾e. occidi. capi. eqͥ atq uiri affficti st̃. ac multis
uulnerib acceptis. neq fuge posse. neq quietem
pori. initi modo acstatĩ cõcidẽ. Postremo diã qͣ uisus
cõtraerat telis armis cadauerib ⁊ int̾ea humꝰ infec
sinquine. Postra locis cõsul baud dubie iã uic¬
tor ꝑuenit in oppidũ cirtã. quo inicio ꝓfectus ĩ¬
rio pettuere. duos quã fidissimo ad cũ mntteret

Expanded text:
cum Sulla profligatis iis, quos aduersum ierat, rediens ab latecum Sulla profligatis iis, quos aduersum ierat, rediens ab latere Mauris incurrit. Bocchus statim auertitur. At Iugurtha, dum sustentare suos et prope iam adeptam victoriam retinere cupab equitibus, dextra sinistraque omnibus occisis solus inter tela hostium vitabundus erumpit. Atque interim Marius fugatis equitibus accurrit auxilio suis, quos pelli iam acceperat. Denique hostes iam undique fusi. Tum spectaculum horribile in campis patentibus: sequi fugere, occidi capi; equi atque viri adflicti, ac multi volneribus acceptis neque fugere posse neque quietem pati, niti modo ac statim concidere; postremo omnia, qua visus erat, constrata telis armis cadaveribus, et inter ea humus infecta sanguine. Post ea loci consul haud dubie iam victor pervenit in oppidum Cirtam,quo initio profectus inrio petivere, duos quam fidissumos ad eum mitteret,
Abbreviated transcription (Latin):
stribuerat. ratꝰ ex om̃ib suis aliquos at̃go hostib
uenturos. Int̾im silla quẽ pͥmũ hostes atingerant.
cohortatꝰ suos turmatĩ : quã maxune c̃fertis eqͥs
ipse aliiqsui mauros in uadt̃. Cet̃i inio loco ĩ ma¬
nentes. ab iaculis eminutt emissis corꝑateg̃ẽ. et
siqui in manu uenerant obtruncare. dũ eo mͦ
eqͥtes p̃liantes bochus cũ peditib quos uolux filiꝰ
eius adduxerat. neq in pͥore pugna in trinere mo¬
rati affuerant. postremã romanorũ aciẽ inuadt̃.
Tum mariꝰ ap̃ pͥmos agebat. quod ibi ugurtha
cũ plurimis erat. demñ numida cognato bochi ad
ap numinciã loqui didicerat exclimabet nrõs
nustra pugnare. paulo ante mariũ sua manui ĩ¬
cerfetũ simul gladium sangͥne oblitũ ostende.
que in pugnã satis in pigre occiso peore nr̃o cru¬
entauerat. Qd uͥ milites accepe. mag̃ atͦcitate rei
quã fide nuncii terrent᷑ simulq barbari aĩos tollẽ.

Expanded text:
stribuerat, ratus ex omnibus aeque aliquos ab tergo hostibus stribuerat, ratus ex omnibus aeque aliquos ab tergo hostibus venturos. Interim Sulla, quem primum hostes attigerant, cohortatus suos turmatim et quam maxime confertis equis ipse aliique Mauros invadunt, ceteri in loco manentes ab iaculis eminus emissis corpora tegere et, si qui in manus venerant, obtruncare. Dum eo modo equites proeliantur, Bocchus cum peditibus, quos Volux, filius eius, adduxerat neque in priore pugna, in itinere morati, affuerant, postremam Romanorum aciem invadunt. Tum Marius apud primos agebat, quod ibi Iugurtha cum plurimis erat. Dein Numida cognito Bocchi adapud Numantiam loqui didicerat — exclamat nostros frustra pugnare, paulo ante Marium sua manu interfectum. simul gladium sanguine oblitum ostendere, quem in pugna satis inpigre occiso pedite nostro cruentaverat. quod ubi milites accepere, magis atrocitate rei quam fide nuntii terrentur, simulque barbari animos tollere
Abbreviated transcription (Latin):
qua maxiniũ silentiũ abi uib nec signa quidꝰ
uti ꝑ uigilias solebant cinere. Dein ubi lux ad¬
uentabat. defessis. iã hostib ac paulo añ somno
captis. de in ꝓuiso uectigales. itẽ cohoreiu. tur¬
marũ. legiorũ. tubicines sunul om̃s tuba canẽ.
milites clamorẽ tollere. aut portis eruꝑt iub.
Mauri atq getuli ignoto atq orribili sonitu
cunctos strepitu clamorẽ nuilla subuemente. et¬
uecoretia accerat. deiñ om̃s fusi fugatiꝙͣ arma.
Egna militnii pleraq eipta pluresq eõ p̃lio quã
onĩss suꝑiorib int̾ empti s̃. slã sõpno ⁊ metu in¬
sonto in pedita fuga erit. dein marꝰ uti ceꝑat
martims age decreuerae : Neq tam̃ uictona
socors aut in solens factus. s: pare̾ ac in c̃ospecta
yostiũ quaditito agnune in ced̾e. Silla cũ eqͥtatu
ap dextimos insi instra parte ausus mallius cr̃
curabat. pͥmos et extitiuos cũ expedrtis mimpuł

Expanded text:
quam maximum silentium haberi iubet, ne signa quidem, quam maximum silentium haberi iubet, ne signa quidem, uti per vigilias solebant, canere. Deinde ubi lux adventabat, defessis iam hostibus ac paulo ante somno captis, de improuiso vigiles, item cohortium turmarum legionum tubicines simul omnis signa canere, milites clamorem tollere atque portis erumpere iubet. Mauri atque Gaetuli, ignoto et horribili sonitu cunctos strepitu clamore, nullo subueniente, novecordia ceperat. Denique omnes fusi fugatique arma et signa militaria pleraque capta, pluresque eo proelio quam omnibus superioribus interempti. Nam somno et metu insolito impedita fuga. Dein Marius, utmaritimis agere decreverat; neque tamen victoria socors aut insolens factus, sed pariter atque in conspectu hostium quadrato agmine incedere. Sulla cum equitatu apud dextimos, in sinistra parte A. Manlius cum mos et extremos cum expeditis manipulis
Abbreviated transcription (Latin):
ditib cohortib ⁊ parce eqͥtatꝰ ꝓficiseit᷑ in loca soli.
obsessum cuntĩ regiã. qͦuigursit ꝑs agas om̃s p̾si¬
diu in posuerat. Tun crrsus bochus ei feliert seu
reputando. qie sibi duob plus eueneraut seua¬
munttꝰ ab ił.amicis quos in corruptos itiguitha
aedminũ. ac dem̃ si placeat romã legatos ire iub
agendarũ regẽ.⁊ qcũq mo belli cõporiendi licentiã
ipsis ꝑmite. ui mature adyb̾na rornaniorum

Expanded text:
parte equitatus proficiscitur in loca sola obsessum turrim regiam, quo Iugurtha perfugas omnis praesidium imposuerat. Tum rursus Bocchus, seu reputando quae sibi duobus proeliis venerant, seu admonitus ab aliis amicis, quos incorruptos Iugurtha ad Marium ac deinde, si placeat, Romam legatos ire iubet, agendarum rerum et quocumque modo belli componendi licentiam ipsis permittit. Illi mature ad hiberna Romanoru
Abbreviated transcription (Latin):
gendũ tͥbuit. aulũ malliũ legatũ cũ cobortibus
auxiliariis ad oppidũ laris. uͥ stipendiũ ⁊ comeatũ
locauerat. ire uib diõꝙ se p̾dabundiĩ pꝰ paucos dies
eodẽ uenturũ. sic incepto suo occultato. ꝑg̃ adflu¬
m̃ tanaim. Cet̾m in itinere cotidie pec̾ excitus
ꝑcenturias itẽ turinas equabilit̃ distribuerert et
excorus uires uti fierent curabat. simul: in opiã
frum̃ti lenire. et ignaris omib pare que moxufui
forent. Deniq sexto die cũ ad flum uentũ ẽ. maxima
uis utͥum effecta ẽ. ⁊ ibi caftris leui mununeo po¬
sitis. milites cibũ caꝑe. atq uti simul eũ occafu
soł eg̃derent̃. ꝑatos eẽ iub. omib sareinis abiec¬
tis aqua mͦ seq : iunta onerarent. Derñ pꝰ quã
tẽp insũ ẽ cistris egredit᷑ noctã ꝑtotã ituĩe facło¬

Expanded text:
gendum attribuit, A. Manlium legatum cum cohortibus gendum attribuit, A. Manlium legatum cum cohortibus expeditis ad oppidum Laris, ubi stipendium et commeatum locauerat, ire iubet dicitque se praedabundum post paucos dies eodem venturum. Sic incepto suo occultato pergit ad flumen Tanain. Ceterum in itinere cottidie pecus exercitui per centurias, item turmas aequaliter distribuerat et, ex coriis utres uti fierent, curabat; simul inopiam frumenti lenire et ignaris omnibus parare quae mox usui forent. Denique sexto die, cum ad flumen ventum est, maxima vis utrium effecta. Ibi castris leui munimento positis milites cibum capere atque, uti simul cum occasu solis egrederentur, paratos esse iubet, omnibus sarcinis abiectis aqua modo seque et iumenta onerare. Dein postquam tempus visum, castris egreditur, noctemque totam it
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ usũ belli. tũ qi res asꝑa uidebat᷑. : mnetells op¬
pidũ thalã magna gła ceꝑat. aud dissimilit̃ scitum
munitũq nͥ qd apud thalã non longe amenib
aliqͦt fontes erant. Capsenses una mͦ iugi aqua at
tollerabat᷑. ꝙ nuinide plerũq lacte : feria carne
uescelunt. ⁊ neq sale neq alia irritim̃ta gule q̃re¬
bant. cib ill. ad uersũ famẽ ⁊ atq sitĩ non libidini
neq luxurie erat. G consul om̃ib exploratis credo
dis fretꝰ. Nã cont̃ tantas difficultates corisilio satis
q numide mag̃ pabulo pecoris quã aruo student.
et qdcũq natũ fuerat. iussu reg̾is ĩ loca munita nu¬
mide cõtulerant. ager aut̃ aridus erat ⁊ frugũ ua¬
cuus ea tẽpestate. Nã estatis extremũ erat. ⁊ tmĩ
ꝓrei copia satis ꝓuident̃ exornat. petus om̃e quod
suꝑiorib dieb p̃de fuerat. equitib auxiliariis a¬

Expanded text:
propter usum belli tum quia res aspera videbatur et Metellus oppropter usum belli tum quia res aspera videbatur et Metellus oppidum Thalmunitumque, nisi quod apud Thalam non longe a moenibus aliquot fontes erant, Capsenses una modo atque ea intolerabatur, quia Numidae plerumque lacte et ferina carne uescebantur et neque salem neque alia irritamenta gulae quaerebant: cibus illis aduersum famem atque sitim, non libidini neque luxuriae erat. Igitur consul omnibus exploratis, credo dis fretus—nam contra tantas difficultates consilio satis quia Numidae pabulo pecoris magis quam aruo student et, quodcumque natum fuerat, iussu regis in loca munita contulerant, ager autem aridus et frugum uacuos ea tempestate, nam aestatis extremum erat—, tamen pro rei copia satis prouidenter exornat. Pecus omne, quod superioribus diebus praedae fuerat, equitibus auxiliariis a
Abbreviated transcription (Latin):
tĩ ui. alia metu. aut p̃mia ostendendo au̾tere ab
hostib ac pͥmo mediocͥa gerebat. Existimans ui¬
gurchã obsuos tutandos in manꝰ uenturũ. S
uͥ illũ ꝓcul ab eẽ. ⁊aliis negociis intentũ accpit
maiora ⁊ mag̃ asꝑa aggͣdi. tẽpꝰ uisũ ẽ. E rat int̾
ingentes solitudines oppidũ magnũ. atq ualens.
nõe capsa. cuiꝰ conditor hercules alibi memorabat᷑.
Eiꝰ ciues apud iugurchã immunes terri imꝑio et
obea fidelissimi habebant᷑. muuiti ad u̾sũ hostes.
ñ menib modo zarmis atq uiris. uerũ: mul¬
tomagis locorũ asꝑitate. Nã p̃t̃ oppido loca ꝓ¬
pinqua. alia oiã uasta erant inculta. egentia
aque. ĩfesta ꝓserpentib quoꝵ us. sicuti om̃iũ
ferarũ. in oppiã cibi. ⁊acor. Adhoc nat̾a ipsa ser¬
pentiũ ꝑse ꝑniciosa siti mag̃ quã alia reaccẽdit᷑.¬
Eiꝰ pociundi mariũ mnaxima cupido in uascrat. tũ

Expanded text:
tim vi, alia metu aut praemia ostentando auertere ab tim vi, alia metu aut praemia ostentando auertere ab hostibus. Ac primo mediocria gerebat, existimans Iugurtham ob suos tutandos in manus venturum. Sed ubi illum procul abesse et aliis negotiis intentum accepit, maiora et magis aspera aggredi tempus visum est. Erat inter ingentis solitudines oppidum magnum atque valens nomine Capsa, quoius conditor Hercules Libys memorabatur. eius cives apud Iugurtham immunes, levi imperio et ob ea fidelissumi habebantur, muniti advorsum hostis non moenibus modo et armis atque viris, verum etiam multo magis locorum asperitate. nam praeter oppido propinqua alia omnia vasta, inculta, egentia aquae, infesta serpentibus, quarum vis sicuti omnium ferarum inopia cibi acrior. ad hoc natura serpentium ipsa perniciosa siti magis quam alia re accenditeius potiundi Marium maxuma cupido invaserat, quom
Abbreviated transcription (Latin):
posse. Romanos sicuti plerosq remoro metu. la¬
xi. licenciꝰq futõs. Mecellus int̾ea romã ꝓfectus
cont̃ spem suã letissimis aĩs exciꝑit᷑. plebi patͥbq
pꝰꝗͣ inuidia discerit iuxta carꝰ erat. S mariꝰ in¬
pigͤ prudent̃q suorũ. et hostiũ res parit̃ adtend̾e
cognoscere ꝗ boni utrisq aut oẽ eẽt. ex plorare iti¬
nera regũ. cõsilia ⁊ insidias coꝵ ante uenire. Nicħ
ꝓcul ab oppido cutii armis eruerat. Que p̾ꝗͣ
gloriosa modo. neq belli patrandi cognouit.
statuit urbes que uiris aut loco ꝓhostib ⁊ aduer¬
sũ se oportimissime erant singłas circũuenire. Ita¬
ꝑabat iuquitã aut psidiis nudatũ si ea pateret᷑
timeret. Id simulauerit nequo in ꝓuisos gͣuior
accederet. an mobilitate ingenii. pacẽ aut bellũ
mutare solit̾ parũ exploratũ ẽ. S consul uti sta¬
tuerat oppioa castellaq munita ad ire. Que par¬

Expanded text:
posse, Romanos sicuti plerosque remoto metu laposse, Romanos sicuti plerosque remoto metu laxius licentiusque futuros. Metellus interea Romam profectus contra spem suam laetissimis a iuxta carus. Sed Marius impigre prudenterque suorum et hostium res pariter attendere: cognoscere, quid boni utrisque aut contra esset, explorare itinera regum, consilia et insidias eorum antevenire, nihil procul ab oppido Cirta armis exuerat. Quae postquam gloriosa modo neque belli patrandi cognovit, statuit urbis, quae viris aut loco pro hostibus et aduersum se opportunissimae erant, singulas circumvenire: ita Iugurtham aut praesidiis nudatum iri, si ea pateretur, timeret. Id simulaueritne, quo improuisus grauior accideret, an mobilitate ingeni pacem atque bellum mutare solitus, parum exploratum est. Sed consul, uti statuerat, oppida castellaque munita adire, par
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑis. sudorẽ puluerẽ. ⁊ alia talia relinquant nob̾.
qͥb illa epuł iocundiora st̃. Uerũ ñ itti ẽ. Nã uͥse
flagiciis dede corauere. turpissumm uiri. bonoꝵ p̃¬
mia ereptunt eunt. Ita in iustissime luxura
et ignauia pessime artes. ilł qͥ coluere eas nicbil
officiunt. reip. ii noxie cladi ft̃. Nc̃ qm̃ illis qñ
tum qñtũ mei mores ñ illoꝵ flagicio poscebat. respõ¬
di. pauca de rt .p. loquar. pͥmũ om̃iũ denuundia
bonũ habete animui qͥrites. Nãq ad hoc tẽpꝰ iugu¬
tã tutataq sunt. oiã remorustis. Auariciã im¬
ꝑiciã. atꝙ suꝑbiã. Deiñ excitꝰ ibiẽ locoꝵ sciens.
s me hercule mag̃ strenuus quã felix ẽ. Nã ma¬
gna pars eius auaricia. aut temeritate ducum
atrita ẽ. Quã obrẽ uos quib militaris ẽ: ad ni¬
ceꝑit. Ego met in agmine aut ĩ p̃lio cõsultor
idẽ. ⁊ iccius ꝑieuli. uobcũ ad ero. Me uosq ĩ omib

Expanded text:
poris; sudorem, puluerem et alia talia relinquant nobis, poris; sudorem, puluerem et alia talia relinquant nobis, quibus illa epulis iucundiora sunt. verum non ita est. Nam ubi se flagitiis dedecorauere turpissimi viri, bonorum praemia ereptum eunt. Ita iniustissime luxuria et ignavia, pessimae artes, illis, qui coluere eas, nihil officiunt, rei publicae innoxiae cladi sunt. Nunc quoniam illis, quantum mei mores, non illorum flagitia poscebant, respondi, pauca de re publica loquar. Primum omnium de Numidia bonum habete animum, Quirites. Nam quae ad hoc tempus Iugurtham tutata sunt, omnia remouistis: auaritiam, imperitiam atque superbiam. Deinde exercitus ibi est locorum sciens, sed mehercule magis strenuos quam felix. Nam magna pars eius auaritia aut temeritate ducum attrita est. Quam ob rem vos, quibus militaris aetas est, anniceperit. Egomet in agmine aut in proelio consultor idem et socius periculi vobiscum adero, meque vosque in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
freta. ipsa dissimilis. morib nos illoꝵ. einulos contẽ¬
nit. : om̃s honores ñ ex merito suo. s quasi debrtos
a uob̾ repecit. Cet̾m hoĩẽs suꝑbissimi ꝓcul errant.
Maiores eoꝵ oĩa que licebat ilł relinquere. diuicias
imagines memoriã suã p̃clarã. Uircutẽ ñ relin¬
quere. Neq poterant. ea sola. neq dat᷑ dono. neq
accipiunt᷑. Sordidũ me ⁊ in cultis morib aiunt.
quia parũ site cõuiuium. ex orno. Neq istrionẽ
ullũ. neq pluris p̃cii cocũ quã uillicũ habeo.
que mͥ lib confiteit quirites. Nã exparente meo.
⁊ exalus scĩs uiris ita accepi. mundi mulierib
re. plus głe quã diuiciarũ ẽẽ. Arma non sup¬
pellectilem decori ẽẽ. Quin gͦ qd uiuant quod
carũ estimant. id sẽꝑ faciant. ament. potent.
ubi ad olescentiã habuere ibi senectutẽ agant.
In cõuiuis dediti uentͥ. et turpissime parti cor¬

Expanded text:
freta, ipsa dissimilis moribus, nos illorum aemulos contemfreta, ipsa dissimilis moribus, nos illorum aemulos contemnit et omnis honores non ex merito, sed quasi debitos a vobis repetit. Ceterum homines superbissimi procul errant. maiores eorum omnia quae licebat illis reliquere: divitias, imagines, memoriam sui praeclaram; virtutem non reliquere, neque poterant: ea sola neque datur dono neque accipitur. Sordidum me et incultis moribus aiunt, quia parum scite convivium exorno neque histrionem ullum neque pluris preti coquum quam vilicum habeo. Quae mihi libet confiteri, Quirites. Nam ex parente meo  ex aliis sanctis viris ita accepi, munditias mulieribus, re plus gloriae quam divitiarum esse; arma, non supellectilem decori esse. Quin ergo, quod iuuat, quod carum aestimant, id semper faciant: ament, potent; ubi adulescentiam habuere, ibi senectutem agant, in conviviis, dediti ventri et turpissimae parti cor
Abbreviated transcription (Latin):
astas uexillũ. phaleras. alia militaria dona. Etẽa
cierttes in aduso corꝑe. heesunt mee̾ imagines
hec ẽ nobilitas ñ hereditate relicta mͥ. ut illis
illa. Si quẽ ego meis plurunis laborib ⁊ ꝑicitł quesiui.
Nonsunt cõposita uerlumea. Parũ idfricio. Ipsa se uͥ¬
cus satis ostendit. Iilis artificio opꝰ est: ut turpia
facta p̾clua oracione sua tegant. Neq litt̃as gretas oi¬
dici. Nacelut parũ eas discere. Quippe que aduͥtutẽ
doctorib nichil ꝓfuerũt. At illa multa optima rei.
p. doctꝰ sũ. hostẽ ferire. p̾sidia agitare. nichil metuere.
nͥ turpe femã. yemẽ: estatẽ iuxta ꝑati. humi reqͥescere
eodẽ tpr ĩapiã ⁊ laborẽ tolerare. his ego p̃ceptis milites¬
meo hortabor. Neq illos arte colã. me opulent᷑. neq
głam nieã laborẽ illoꝵ faciã. H utile. hocẽ cunle ĩ¬
piũ. Nãq cuncł ꝑ inolliciẽ agas. ex̾citũ supplicio

Expanded text:
hastas, uexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea hastas, uexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices aduerso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego meis plurimis laboribus et periculis quaesiui. Non sunt composita verba mea: parui id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici: parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. At illa multo optima rei publicae doctus sum: hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam, hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor, neque illos arte colam, me opulenter, neque gloriam meam, laborem illorum faciam. Hoc est utile, hoc civile imperium. Namque cum tute per mollitiem agas, exercitum supplicio
Abbreviated transcription (Latin):
ta memorando clariores sese eẽ putait. Quod :¬
contra. Nam quantũ uita illoꝵ ẽ p̃clarior. tanto
horũ socordia ẽ flagicior. et ꝓfecto ita res se hab:.
Maiorũ gła posteri quasi lum̃ ẽ. Neq bona neq
mali eoꝵ in occulto patit᷑. huiꝰce rei ego ĩ opiã
pacior qͥrites. Uerũ id quod multo p̃clariꝰ ẽ. mea¬
met facta mͥ dicẽ licit. Nc̃ uidete quã iniqui sint.
Quod exaliena uirtute sibi arrogant. id mͥ exmã
acceptã corrupisse. E quidẽ nõ ignoro. si iã mͥ respõ¬
dere uelint. abunde illis ficundã ⁊ cõpositã oraci¬
onẽ fore. S in maximo ur̃o beneficio eũ oĩb lo¬
cis me uosq maledictis lacera ret̃. ñ placu¬
re reticere. nequis modestiã in cõscientiã duceret.
Nã me quidẽ ex aĩ sententia nulla oracio lede po
possũ fidei causa imagines neq tͥumphos. aut
cõsulatꝰ maiorũ meoꝵ ostentare. At si res postulz.

Expanded text:
ta memorando clariores sese putant. Quod ta memorando clariores sese putant. Quod est. Nam quanto vita illorum praeclarior, tanto horum socordia flagitiosior. Et profecto ita se res habet: maiorum gloria posteris quasi lumen est, neque bona neque mala eorum in occulto patitur. Huiusce rei ego inopiam fateor, Quirites, verum, id quod multo praeclarius est, meamet facta mihi dicere licet. Nunc videte, quam iniqui sint. Quod ex aliena virtute sibi arrogant, id mihi ex mea acceptam corrupisse. Equidem ego non ignoro, si iam mihi respondere uelint, abunde illis facundam et compositam orationem fore. Sed in maximo vestro beneficio cum omnibus locis meque vosque maledictis lacerent, non placuit reticere, ne quis modestiam in conscientiam duceret. Nam me quidem ex animi mei sententia nulla oratio laedere possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare, at, si res postulet,
Abbreviated transcription (Latin):
ab capsa ñ ampli. duũ miliũ int̾ uallo. ibiq quã
occultissine potest cũ om̃ib copiis oꝑit̃ S uͥ dicis
cep̃ et numide nichil hostile metuentes. mul¬
ti oppido egressis repente omẽm eqͥtatũ.⁊ esi his
uelocissimos pedites cursu tend̾e ad capsã ÷ por¬
tas obside ubet. Dciñ ipse intieitꝰ ꝓꝑe sequi. ue
milites p̃dan sin re. Que p̃quã oppidan cognonie¬
rit resor trepide metus ingens. malui in prusũ¬

Expanded text:
 interuallo, ibique quam occultissime potest cum omnibus copiis opperitur. Sed ubi dies coepit et Numidae nihil hostile metuentes multi oppido egressi, repente omnem equitatum et cum iis uelocissimos pedites cursu tendere ad Capsam et portas obsidere iubet; deinde ipse intentus propere sequi neque milites praedari sinere. Quae postquam oppidani cognovere, res trepidae, metus ingens, malum improu
Abbreviated transcription (Latin):
ad martiũ regẽ nuttit: cũ inandatis huiscemodi.
Deos hominesq testam̃ imꝑator nos arma neq cõ¬
tra patam crpisse. neq quo periculũ alicui facere¬
mus. s uti corꝑa nr̃a tuta ab iniuria forent. qui
miseri egentes. uiolentia. atq erudelitate. feuoite:
neq cuiquã nr̃m licuit more maiorũ uti lecx. neq
amisso patͥmonio liberã corp̃ hab̾e tanta seuicia fe¬
neratoꝵ atq p̾toris fuit. Sepe maiores ur̃i muser¬
ti plebis romane de cretis iuis in opie opitulati st̃.
hac nouissime memoria nr̃i: ꝓp̃t magitudinem
eris alieni. uolentib oĩib bonis: argentũ connu¬
ui ere solutum c̃. Sepe ipsa plebs: aut dominan¬
ai sudio ꝑmota. aut suꝑbia magistiatuũ. arma¬
an apatrib secessit. At nos non imꝑrũ neq di¬
uicias petunꝰ: quarũ rerũ. causa. bella. atq certa¬
mina: oiã ui t̃ mortales sunt. S lib̾tatẽ quam

Expanded text:
ad Marcium Regem mittit cum mandatis huiusce modi: ad Marcium Regem mittit cum mandatis huiusce modi: 'Deos hominesque testamur, imperator, nos arma neque contra patriam cepisse neque quo periculum aliis faceremus, sed uti corpora nostra ab iniuria tuta forent, qui miseri, egentes violentia atque crudelitate faeneratorneque quoiquam nostrum licuit more maiorum lege uti neque amisso patrimonio liberum corpus habere: tanta saevitia faeneratorum atque praetoris fuit. saepe maiores vostrum, miseriti plebis Romanae, decretis suis inopiae eius opitulati sunt, ac novissume memoria nostra propter magnitudinem aeris alieni volentibus omnibus bonis argentum aere solutum est. saepe ipsa plebs, aut dominandi studio permota aut superbia magistratuum, armata a patribus secessit. at nos non imperium neque divitias petimus, quarum rerum causa bella atque certamina omnia inter mortalis sunt, sed libertatem,
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hoc maledicta alia cũ adderet. obstrepere õs.
hostem atq illũ parricidam uocare. T̃um ille
furibundus. qm̃qͥdem circumuentꝰ in qͥd ab
inimicis. p̾ceps agor. incendium meũ ruina ex¬
tingani. deinde se excuria domũ ꝓripuit. Ibi
multa ipse secum uoluens. quod neq insidie
consuli ꝓcedebant: ab incendio intelligebat ur¬
ben ungilus munitã. optimũ factu credͥens exer¬
citũ augere: ac pͥusquã logiones scriberent᷑ mul¬
to ante capere ea: que bello usui forent. Nocte ĩ¬
cẽpesti cũ paucis in manliana castri ꝓfectus :
S cechego atq lentulo: cet̾isq quoꝵ cognouerat.
pnitam audatũ mandat: quib reb possent. opes
factionis onfirment. in sidias consuli maturet᷑.
cedem. in centia. aluq belli ficmora parent:
se se ꝓpe dicii. ad urbem cũ magno exercitu accessurũ.
Dũi hec rome gerunt᷑ .g. mallius ex suo nũo legatos

Expanded text:
ad hoc male dicta alia quom adderet, obstrepere omnes, ad hoc male dicta alia quom adderet, obstrepere omnes, hostem atque parricidam vocare. tum ille furibundus 'quoniam quidem circumventus' inquit 'ab inimicis praeceps agor, incendium meum ruina restinguam.' deinde se ex curia domum proripuit. ibi multa ipse secum volvens, quod neque insidiae consuli procedebant et ab incendio intellegebat urbem vigiliis munitam, optumum factu credens exercitum augere ac, prius quam legiones scriberentur, multa antecapere, quae bello usui forent, nocte intempesta cum paucis in Manliana castra profectus est. sed Cethego atque Lentulo ceterisque, quorum cognoverat promptam audaciam, mandat, quibus rebus possent, opes factionis confirment, insidias consuli maturent, caedem incendia aliaque belli facinora parent: sese propediem cum magno exercitu ad urbem accessurum. Dum haec Romae geruntur, C. Manlius ex suo numero legatos
Abbreviated transcription (Latin):
ad celũ tendẽ. miserar paruos liberos. rogitire
sibi. patͥeq diffidere. At catiline crudelis ani¬
mus eadẽ illa mouebat. tã & si p̾sidia paraliit.
&. ipse plauticia lege int̾rogatꝰ erat. ab. l. pau¬
lo. Postremo dissimulandi eausa ⁊ ut sui ex¬
purgandi: sic̃ iurgio lacessitꝰ foret in senatui
uenit. Dũ.oi. tulliꝰ cõsul. siũ p̃sentiã eiꝰ tuñs.
siũ ira cõmotꝰ. oracionẽ habuit luculentam.
atq utilem rei.p. quã postea scripta edidit.
S ubi ille assedit. catilina dimisso uultu ut err
lare patb cõscͥptis cepit. nequid dese temere
crederent. Ca familia se ortũ dicebat: ita se ab
ad olescentia uitã instituisse ut oiã bona in
spe haberet: ne estimarent. sibi patero hoĩ cuiꝰ
ipsius atq maiorũ. plurima beneficia in plebẽ
romanã essent: ꝑdita re .p. opus eẽ. cũ eam
seruaret.oi. tulliꝰ inquilinus caitis urbis rome.

Expanded text:
ad caelum tendere, miserari parvos liberos, rogitare ad caelum tendere, miserari parvos liberos, rogitare sibi patriaeque diffidere. At Catilinae crudelis animus eadem illa movebat, tametsi praesidia parabantur et ipse lege Plautia interrogatus erat ab L. Paulo. Postremo dissimulandi causa aut sui expurgandi, sicut iurgio lacessitus foret, in senatum venit. Tum M. Tullius consul, sive praesentiam eius timens sive ira conmotus, orationem habuit luculentam atque utilem rei publicae, quam postea scriptam edidit. Sed ubi ille adsedit Catilina, ut erat lare a patribus coepit, ne quid de se temere crederent: ea familia ortum, ita se ab adulescentia vitam instituisse, ut omnia bona in spe haberet; ne existumarent sibi, patricio homini, quoius ipsius atque maiorum pluruma beneficia in plebem Romanam essent, perdita re publica opus esse, quom eam servaret M. Tullius, inquilinus civis urbis Romae.
Abbreviated transcription (Latin):
mũ factũ uidĩ ꝑ media eiꝰ castra pala
transite sese ł p̃missis ł ibidẽ celictis
mauris solũ cũ silla iturũ. Ea tes uti in

Expanded text:
mum factu videri per media eius castra palam transire; sese vel praemissis vel ibidem relictis Mauris solum cum Sulla iturum. ea res, uti in
Abbreviated transcription (Latin):
magnã fecisse. si ita eẽt res multo pulcherrimã
eã haberemꝰ. Quippe sociorũ atq ciuiũ. p̃terei
armorũ atq equoꝵ maior copia nob̾ quã illis ẽ.
S alia fuerc que illos magnos fecere. que nrbis
nulla sunt. Domi in dustria. foris iustũ imꝑiũ.
animꝰ in cõsulendo lib̾. neq delicto. neq libidi¬
ni obnoxius. P rohis nos habemꝰ luxuriã atq
auiariciã. publice egestatẽ: pͥuatĩ opulentiam:
laudamꝰ diuicias. sequim᷑ in erciã. Int̾ borios et
malos discrim̃ nullũ ẽ. Oiã uirtutis p̾mia. am¬
bicio possidet. Neq ẽ mirũ. ubi uos separatun
sibi qͥsq consilium capitis ubi domi uoluptati¬
b: hic pecimie. aut gr̃e seruitis. Eofit. ut in¬

Expanded text:
magnam fecisse. si ita esset, multo pulcherrumam magnam fecisse. si ita esset, multo pulcherrumam eam nos haberemus: quippe sociorum atque civium, praeterea armorum atque equorum maior copia nobis quam illis est. sed alia fuere, quae illos magnos fecere, quae nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consulundo liber, neque delicto neque lubidini obnoxius. pro his nos habemus luxuriam atque avaritiam, publice egestatem, privatim opulentiam. laudamus divimalos discrimen nullum, omnia virtutis premia ambicio possidet. Neque mirum, ubi vos separatim sibi quisque concilium capitis, ubi / domi voluptatibus, hic peccunie aut grade servitis, eo fit, ut im
Abbreviated transcription (Latin):
Diuerso itinere malos abonis loci tetra. ĩ eul¬
ta. feda. atq formidolosa. hab̾e. Itaq censuit pe¬
cunias eoꝵ publicandas. ipsos ꝑ munciꝑia in.
custodiis habendos. uidelicet timens. ue si rome
sint. aut apopularib conruracionis aut mul¬
titudine cõducta ꝑuim eripiant᷑. Quasi uõ
mali. atq scelesti tantũmodo in urbe.⁊ nõ ꝑ
totam italiã sint. Aut non ibi plus audacia
possit ubi addeferendum miores ope sunt
Quare uanum equidem hoc confiliũ ẽ perieulũ
exilł inetuit si in tanto omiũ metu solus nõ trm:.
eo magis refert me mͥ atq uob̾ tunere. Quare cũ
de p. lentulo cetĩsq statuetis: ꝓcerto habetote uos
simul de exercitu catiline. et de om̃ib: coniuratis
decertiere. Quanto uos attentiꝰ ea agetis. tanto ilł
animꝰ infirmior erit. si paululũ modo uos lan¬
guere uiderint. iã om̃s feroces ader̾. Nolite exi¬
stunare om̃s maiores uros armis rẽ .ꝑ. ex parua

Expanded text:
divorso itinere malos a bonis loca taetra, inculdivorso itinere malos a bonis loca taetra, inculta, foeda atque formidulosa habere. itaque censuit pecunias eorum publicandas, ipsos per municipia in custodiis habendos, videlicet timens, ne, si Romae sint, aut a popularibus coniurationis aut a multitudine conducta per vim eripiantur; quasi vero mali atque scelesti tantummodo in urbe et non per totam Italiam sint, aut non ibi plus possit audacia, ubi ad defendundum opes minores sunt. quare vanum equidem hoc consilium est, si periculum ex illis metuit; si in tanto omnium metu solus non timet, eo magis refert me mihi atque vobis timere. qua re quom de P. Lentulo ceterisque statuetis, pro certo habetote vos simul de exercitu Catilinae et de omnibus coniuratis decernere. quanto vos attentius ea agetis, tanto illis animus infirmior erit; si paulum modo vos languere viderint, iam omnes feroces aderunt. Nolite existumare maiores nostros armis rem publicam ex parva
Abbreviated transcription (Latin):
cauere ab illis mag̃. quã qͥd in illos statuamꝰ. consul¬
cia inplores. capta urbe nicbal fit reliqui uictis.
S. ꝑdõs in mortales uos ego appello. qͥ semꝑ domos.
cistis: si ista cuiꝰcũq modi sint. que ãplexarimi re¬
ordine feci. sepe de luxuria atq auaricia ur̃oꝵ ei¬
uiũ questus sũ. multosq mortales ea causa ad u̾¬
sos habeo. Qui mͥ atq aiõ ineo nullius umquã
delicti grãm fecissem: aut facile alteriꝰ libidini
malefacta cõdonabã. S ea tam: si paruipende¬
g batis: tm̃ res .p. firma erat. opulentia ne¬
gligentiã tolerabat. Nunc uo non idagit᷑ borus¬
ne au malis morib iuuamꝰ. neq quantũ. aut
q modi uident᷑. nr̃a an nobiscũ una hostium
nominat. iam p̾dem equidem nos uã uocabu¬
la rerũ amisimꝰ. Quia bona aliena largiri. libe¬
ante hoc in oroine de uita: inorce disseruit. ere¬
do falsa existimans ea que de inferis memorat᷑.

Expanded text:
cavere ab illis magis quam, quid in illos statuamus, consulcavere ab illis magis quam, quid in illos statuamus, consulcia inplores: capta urbe nihil fit reliqui victis. Sed, per deos inmortalis, vos ego appello, qui semper domos, cistis: si ista, cuiuscumque modi sunt, quae amplexamini, reordine feci, saepe de luxuria atque avaritia nostrorum civium questus sum, multosque mortalis ea causa advorsos habeo. qui mihi atque animo meo nullius umquam delicti gratiam fecissem, haud facile alterius lubidini male facta condonabam. sed ea tametsi vos parvi pendebatis, tamen res publica firma erat, opulentia neglegentiam tolerabat. nunc vero non id agitur, bonisne an malis moribus vivamus, neque quantum aut  modi videntur, nostra an nobiscum una hostium ericordiam nominat. iam pridem equidem nos vera vocabula rerum amisimus: quia bona aliena largiri libeante in hoc ordine de vita et morte disseruit, credo falsa existumans ea, quae de inferis memorantur:
Abbreviated transcription (Latin):
porcia alieq leges parate st̃. quib legib exiliũ
dãpnatis ꝑmissũ est. hanc ego causam.p.c. qͦ
puto. Pro fecto uirtus. atq sapientia inaiorum¬
in illis fuit. qͥ exparus opib tantũ unꝑium
fecere. quã in nobis sit qui ca bene parta uix re¬
tinemus. Plac igit᷑ eos dimitti: augeri gxerti¬
tum catiline. minime. S ita censeo pribli can¬
das eoꝵ pecumas. ipsos in uincuł habendos ꝑ
municipia: que maxime opib ualent. Neue
qͥs dehis postea ad senatũ referat. neue cũ ppło
agat. Qui alit̾ fecerit senatũ existimare cũ
cont᷑. rem.ꝑ. : salutẽ oiũm facturum. ł qui
cesar dicendi finẽ fec̃. cet̾i uerbo alius alii uarie
assenciebant᷑. At.m. porcius cito rogatus senten¬
ciã. huiscemodi oracionẽ habuit. longe alia mens
seruisse uident᷑ depena eor qͥ pat̾e parentibus a¬
ris atq foris suis. bellũ parauere. Res aut monet

Expanded text:
Porcia aliaeque leges paratae sunt, quibus legibus exsilium Porcia aliaeque leges paratae sunt, quibus legibus exsilium damnatis permissum est. Hanc ego causam, patres puto. Profecto virtus atque sapientia maior illis fuit, qui ex parvis opibus tantum imperium fecere, quam in nobis, qui ea bene parta vix retinemus. Placet igitur eos dimitti et augeri exercitum Catilinae? Minume. Sed ita censeo: publicandas eorum pecunias, ipsos in vinculis habendos per municipia, quae maxume opibus valent; neu quis de iis postea ad senatum referat neve cum populo agat; qui aliter fecerit, senatum existumare eum cam et salutem omnium facturum.' Postquam Caesar dicundi finem fecit, ceteri verbo alius alii varie adsentiebantur. at M. Porcius Cato rogatus sententiam huiusce modi orationem habuit: 'Longe alia mihi seruisse videntur de poena eorum, qui patriae, parentibus, aris atque focis suis bellum paravere; res autem monet
Abbreviated transcription (Latin):
nis iugulandi fuit. quã silla oiñs suos explerit
diuicus. Atq ego ħ non in marco tullio: neq hi
tẽporib uercor. S in magna cuntate: multa
et uana in genia st̃. Potest alio tp̃r. alio con¬
sule: Eurit̃ exercit᷑ in manu sit falsũ aliqͥd
ꝓuõ credi. Ubi hoc exẽplo ꝑsenat̾ decretũ con¬
ful gladiũ eduxerit. quis illi finẽ statuet. Aut
nep audacie: uinquã eguere. Neq illis suꝑ¬
bia obstabut. quominus aliena instituta si modo
ꝓba erint umitarent᷑. Arma atq tela militara
ab samintibus. insignia magistratuũ ab tuscis
pleraq sũpserunt. Postremo quod tibiq apud socr¬
os aut hostes idoneos uidelut᷑. cũ su p̃mo studio do¬
ini exequebant᷑. Imitari. quã in uidere borus ma
suppliciũ sũmebant. ꝑ quã. res .p. ad olerut.⁊ iniã¬
titudine cuium factiones ualuere: circũ ueni¬
re in nocentes. alia huiscemodi fieri ceꝑe.: Tẽ lex

Expanded text:
nis iugulandi fuit, quam Sulla omnis suos divitiis nis iugulandi fuit, quam Sulla omnis suos divitiis explevit. atque ego haec non in M. Tullio neque his temporibus vereor, sed in magna civitate multa et varia ingenia sunt. potest alio tempore, alio consule, quoi item exercitus in manu sit, falsum aliquid pro vero credi. ubi hoc exemplo per senatus decretum consul gladium eduxerit, quis illi finem statuet aut neque audaciae umquam eguere; neque illis superbia obstat, quo minus aliena instituta, si modo proba erant, imitarentur. Arma atque tela militaria ab Samnitibus, insignia magistratuum ab Tuscis pleraque sumpserunt. Postremo, quod ubique apud socios aut hostis idoneum videbatur, cum summo studio domi exsequebantur: imitari quam invidere bonis malsupplicium sumebant. Postquam res publica adolevit et multitudine civium factiones valuere, circumveniri innocentes, alia huiusce modi fieri coepere, tum lex
Abbreviated transcription (Latin):
ridotieis: ad in dignos. ⁊ non idoneos tranffert᷑.
latedemonii de uictis athenensib triginta ui¬
cepere pessimũ quẽquã.: in om̃ib inuisum. in¬
depnatũ necire. Ea ppłs letari. : merito dicere fieri.
Post ubi paulatĩ licentia ereuit. uixtabonos : ma¬
los libidinose interficere. Cetos metu terrere.
Ita eiuitas seruitute opp̾ssa. stulte leticie graues
peuas dedit. Nra memoria uictor silla. cũ da¬
masippũ.: alios hnuscemodi. qͥ malo. rei .ꝑ. creue¬
rant iugulari uissit. Quis rõ factũ eiꝰ laudabat.
hoĩes scelestos. factiosos qui sedicionib rẽ .p. ex¬
agitauerant. merito cos necatos eẽ aiebant. S
ea res magne iniciũ cladis fuit. Nam uti qͥsq
domũ. aut uillam. postremo.uas. aut uestitum
alicuĩ concupiuerat. dabat oꝑam: ut in ꝓscrip¬
torũ nũo eẽt. Ita illi quib damasippi mors leti¬
cie fuerat. piulopost ipsi t̃hebant᷑. Neque pͥus fi¬

Expanded text:
et idoneis ad indignos et non idoneos transfertur. et idoneis ad indignos et non idoneos transfertur. Lacedaemonii devictis Atheniensibus triginta viepere pessumum quemque et omnibus invisum indemnatum necare: ea populus laetari et merito dicere fieri. post ubi paulatim licentia crevit, iuxta bonos et malos lubidinose interficere, ceteros metu terrere: ita civitas servitute oppressa stultae laetitiae gravis poenas dedit. nostra memoria victor Sulla quom Damasippum et alios eius modi, qui malo rei publicae creverant, iugulari iussit, quis non factum eius laudabat? homines scelestos et factiosos, qui seditionibus rem publicam exagitaverant, merito necatos aiebant. sed ea res magnae initium cladis fuit. nam uti quisque domum aut villam, postremo vas aut vestimentum aliquoius concupiverat, dabat operam, uti is in proscriptorum numero esset. ita illi, quibus Damasippi mors laetitiae fuerat, paulo post ipsi trahebantur, neque prius fi
Abbreviated transcription (Latin):
inluctu atq miseriis mort̾e erũpnarũ reqͥẽ.
non cruciatũ ẽẽ. Eam cuncta mortaliũ masa
dissoluere. Ultra neq: cure. neq gaudio locũ
c̃ẽ. S ꝑdõs in mortales quam obrẽ insenten¬
cia nõ addidisti. uti pͥ uerberib in eos anim¬
ad u̾teret᷑. An quia lex porcia uetat: aut alie
leges. ite de condẽpnatis ciuib ñ uitã cripi. s
exiliũ p̃mitti iubet. An qͥa grauius ẽ uerbe¬
rari quã necari : Quid aut̃ acerbũ. aut iumis
gͣue ẽ in hoies tanti facinoris conumctos.
sui qͥa leurus ẽ quomͦ conuenit in minore
negorio legĩ timere: cũ eã in maiore negle¬
Iceris. At enĩ quis rep̃hendet quod in parrici¬
das rei .ꝑ. decretũ erit. tempꝰ. dies. fortuna. cuiꝰ
atis consid̾ate. Oiã mala exẽpla. exbonis reb
oita st̃. S ubi unꝑtũ adignaros ciues. aut mi¬
nus bonos ꝑuerat. nouũ illud exẽplũ. adigii.

Expanded text:
in luctu atque miseriis mortem aerumnarum requiem, in luctu atque miseriis mortem aerumnarum requiem, non cruciatum esse; eam cuncta mortalium mala dissolvere; ultra neque curae neque gaudio locum esse. sed, per deos inmortalis, quam ob rem in sententiam non addidisti, uti prius verberibus in eos animadvorteretur? an quia lex Porcia vetat? at aliae leges item condemnatis civibus non animam eripi, sed exilium permitti iubent. an qrari quam necari? Quid autem acerbum aut nimis grave est in homines tanti facinoris convictos? Sin, quia levius est, qui convenit in minore negotio legem timere, cum eam in maiore neglexeris? At enim quis reprehendet, quod in parricidas rei publicae decretum erit? Tempus, dies, fortuna, cuius atis, considerate! Omnia mala exempla ex rebus bonis orta sunt. Sed ubi imperium ad ignaros eius aut minus bonos pervenit, novum illud exemplum ab dignis
Abbreviated transcription (Latin):
tã agũt. si qͥd iracundia deliquere pauci sciũt.
Fama atq forcuna eoꝵ pares sunt. Qui ma¬
gno imꝑio p̾diti. in excelso etatt̃ agt̃ eoꝵ facta¬
cuncti mortales nouere. Itaq in maxima for¬
tuna minima licencia ẽ. Neq studere atq: o¬
iracundia dr̃. imꝑio suꝑbia atq crudelitas
tales postrema meminere. ⁊ in oĩb in piis sce¬
leris eoꝵ obliti. de pena disserere. si ea paulo se¬
iuior fuit .u. sillanũ uirũ fortẽ atq ftrenuĩ.
certe scio que dixerit. studio. rei . p. dixisse. Neq
illũ intanta re grãm aut innicitias exercere:
eos mores. eamq modestiã uiri cognour. uerum
sententia crus m ñ uidet᷑ crudelis. Quid in
in iuria te subegit sillane. consulem designatũ.
genꝰ pene nouũ decernere. De timore suꝑ ua¬
caneũ ẽ disserere. cũ psereĩ diligentia claris¬
simi uiri confulis. tanta p̾sidia sint in armis.
Depena possũ equidẽ dicere id quodres habet.

Expanded text:
tam habent, si quid iracundia deliquere, pauci sciunt, tam habent, si quid iracundia deliquere, pauci sciunt, fama atque fortuna eorum pares sunt; qui magno imperio pcuncti mortales noverunt. Itaque in maxima fortuna, minima licentia est; et que apud ain imperio superbia atque crudelitas tales postrema meminere et in hominibus inpiis sceleris eorum obliti de poena disserunt, si ea paulo severior fuit. D. Silanum, virum fortem atque strenuom, certo scio quae dixerit studio rei publicae dixisse, neque illum in tanta re gratiam aut inimicitias exercere: eos mores eamque modestiam viri cognovi. verum sententia eius mihi non crudelis — quid enim in iniuria te subegit, Silane, consulem designatum genus poenae novom decernere. de timore supervacuaneum est disserere, quom praesertim diligentia clarissumi viri consulis tanta praesidia sint in armis. de poena possum equidem dicere, id quod res habet,
Abbreviated transcription (Latin):
reperirẽt. nouũ consiliũ ap ꝓbo.Si magnitudo
sceleris oĩum ingenia exuperat. Ins utendũ cen¬
seo. que legib conperata sunt. Pleriq eoꝵ qͥ ante
me seutencias dixert̃. Conposite atq magnifror.
casũ re.p. miserati st̃. Que belli seuicia eẽt. que
uictis accideret enumerauere. Rapi uirgines. pu¬
eros diuelli liueros apparentũ cõplexi marres
familiaꝵ pati que uictorib collibuissent. Fana.
atq domos spoliar: cedem incendia fieri. Pottie¬
mo armis. cadauerib cruore. atq luctu. omĩã
cõpleri. S ꝑdõs in mortales. quo illa oracio ꝑti¬
nuit. Aut uos infestos coniuracioni faceret. sci¬
licet quẽ res tanta. ⁊tã atrox ñ ꝑmouit. cum
oricio accenderet: Non ita ẽ. neq cui uam¬
mortaliũ in iui.e sue parue uident᷑. Multi
eas grauius equo habuere. S alia aliis licen¬
cia ẽ patres cõseͥpti. Qui dimissi in obscuro ui¬

Expanded text:
reperitur, novom consilium adprobo; sin magnitudo reperitur, novom consilium adprobo; sin magnitudo sceleris omnium ingenia exuperat, his utendum censeo, quae legibus conparata sunt. Plerique eorum, qui ante me sententias dixerunt, conposite atque magnifice casum rei publicae miserati sunt. quae belli saevitia esset, quae victis acciderent, enumeravere: rapi virgines, pueros; divelli liberos a parentum conplexu; matres familiarum pati quae victoribus conlubuissent; fana atque domos spoliari; caedem, incendia fieri; postremo armis, cadaveribus, cruore atque luctu omnia conpleri. sed, per deos inmortalis, quo illa oratio pertinuit? an uti vos infestos coniurationi faceret? scilicet, quem res tanta et tam atrox non permovit, eum oratio accendet. non ita est, neque quoiquammortalium iniuriae suae parvae videntur, multi eas gravius aequo habuere. sed alia aliis licentia est, patres conscripti. qui demissi in obscuro vi
Abbreviated transcription (Latin):
ciã aconsule. hiuscemodi uerba locut est. Onĩs
hoĩes patres cõseripti ꝗͥ de reb dubiis consultant.
Neq qͥsquã oiu. libidim siumul. ⁊ usui paruit.
ira aut miã ĩpulsi male cõsuluerut. S ea malo
dice que maiores mi cont̃ libidinẽ aĩ sui. recte.
atq ordine fecere. Bello macedonio quod cũ rege ꝑ¬
fuit. S p̾quã bello cõfecto de rodiis cõsultu est.
maiores nr̃ neqͥs diuiciar mag quã in une cau¬
sa. bellum inceptũ dicere: impunitos eos diei¬
serũt. Itẽ bellis punicis om̃ib cũ se pͤcirtiginẽ¬
ses.⁊ in pace.⁊ ꝑ indurias multa nefma faciniora
fecissent. nũquã ipsi poccasionẽ talia fecere. Ma¬
gis quod se dignũ feret. quĩ qͦd ĩ illos iure fieri pos
ne plus apud uos ualeat.p. lentuli. ⁊ cet̾oꝵ scc¬
lus. quã urã dignitis. neu mag̃ ire ur̃e quam
fine consulatis. Nam si digna pena ꝓfactis eoꝵ

Expanded text:
tiam a consule huiusce modi verba locutus est: 'Omnis tiam a consule huiusce modi verba locutus est: 'Omnis homines, patres conscripti, qui de rebus dubiis consultant, neque quisquam omnium lubidini simul et usui paruit. ira aut misericordia inpulsi male consuluerint. sed ea malo dicere, quae maiores nostri contra lubidinem animi sui recte atque ordine fecere. bello Macedonico, quod cum rege Pfuit. sed postquam bello confecto de Rhodiis consultum est, maiores nostri, ne quis divitiarum magis quam iniuriae causa bellum inceptum diceret, inpunitos eos dimisere. item bellis Punicis omnibus, quom saepe Carthaginienses et in pace et per indutias multa nefaria facinora fecissent, numquam ipsi per occasionem talia fecere: magis quid se dignum foret, quam quid in illos iure fieri possne plus apud vos valeat P. Lentuli et ceterorum scelus quam vostra dignitas, neu magis irae vostrae quam famae consulatis. nam si digna poena pro factis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
uicis ad eũ eripiendũ sollicitabant. Partĩ exqͥ¬
liti erant. Cetheg̾ aut̃ ꝑnuncios familiã atq li¬
btossuos electos. et excitatos oribat ĩ audaciã.
ut grege facto cũ telis ad sese irrãperent. Con¬
sul d ea pamarẽ cognouit. dispositus p̃sidus ut
res. atq tẽpus inonebant. cõuocato senaturefert.
qͥd de his fieri placeat. qͥ incustodia traditi erant.
Seos paulo ante frequens senatꝰ iudicauerat cont̃
rem .p. fecisse. Tum dectus uiuiꝰ sillanꝰ. pͥmꝰ senten¬
tiã rogat. qͦd eo tp̃r consul designatꝰ erat. debis qͥ
in custodus tenebant᷑: ⁊pterea de .l. cassio. p. furio.
p. u̾bieno. & annio. Si dephensi forent. supplicium
sumendũ decreuerat. Isq postea ꝑmotus oracione.
c. cesaris. pedib ĩ sententiam tiberii neronis iturũ
se dixerat. qͦd de ea re psidiis abditis referendum
censucrat. S: cesar ubi ad eũ uentũ ẽ. rogatꝰ senten¬

Expanded text:
vicis ad eum eripiundum sollicitabant, partim exquivicis ad eum eripiundum sollicitabant, partim exquiexare soliti erant. Cethegus autem per nuntios familiam atque libertos suos, lectos et exercitatos, orabat in audaciam, ut grege facto cum telis ad sese inrumperent. consul ubi ea parari cognovit, dispositis praesidiis, ut res atque tempus monebat, convocato senatu refert, quid de iis fieri placeat, qui in custodiam traditi erant. sed eos paulo ante frequens senatus iudicaverat contra rem publicam fecisse. tum D. Iunius Silanus primus sententiam rogatus, quod eo tempore consul designatus erat, de iis, qui in custodiis tenebantur, et praeterea de L. Cassio, P. Furio, P. Umbreno, Q. Annio, si deprehensi forent, supplicium sumundum decreverat; isque postea permotus oratione C. Caesaris pedibus in sententiam Ti. Neronis iturum se dixit, quod de ea re praesidiis additis referundum censuerat. sed Caesar, ubi ad eum ventum est, rogatus senten
Abbreviated transcription (Latin):
transpadani suppliciũ in iistũ. Catulus expecicione
pontificatꝰ odio ui census. quod extrema etate
maxiinis honorib usus. ab ad olescentulo cesare
uictꝰ discesserat. Res aut oportana uidebatur. qͦd
bis pͥuatum egregia lib̾t᷑ate. publice maximis
mmuinerib grande pecuniã debebat. S ubi con¬
sulẽ adtantũ facinꝰ in pellere nequeunt: ipsi
turcio aut allobrogib: audisse dicerent. magnã
illi in indiã conflauerant. Usq adeo. ut ñ nulli
eqͥtes.R. qͥ p̃sidi causa cũ telis erant. citũ edem
concordie. seu periculi magnitudine. seu animi
mobilitate in pulsi: quo stuoiũ suũ in .r.p. cla
uus eẽt. egredienti exsenatu cesari gladio mi ni¬
tarent᷑. Dũ hec insenatu agunt᷑.⁊ dũ legatis alo¬
brogũ ⁊tito uulturcio cõꝓbatd eoꝵ indicio. p̃¬
mia decernunt᷑. lib̾tin et pauei exclientibus
lentuli. diu̾sis itinerib opifices atq seruicia in

Expanded text:
Transpadani supplicium iniustum, Catulus ex petitione Transpadani supplicium iniustum, Catulus ex petitione pontificatus odio incensus, quod extrema aetate, maxumis honoribus usus, ab adulescentulo Caesare victus discesserat. Res autem opportuna videbatur, quod is privatim egregia liberalitate, publice maxumis muneribus grandem pecuniam debebat. Sed ubi consulem ad tantum facinus inpellere nequeunt, ipsi turcio aut Allobrogibus audisse dicerent, magnam illi invidiam conflaverant usque eo, ut nonnulli qui praesidi causa cum telis erant circum aedem Concordiae, seu periculi magnitudine seu animi mobilitate inpulsi, quo studium suom in rem publicam clarius esset, egredienti ex senatu Caesari gladio minitarentur. Dum haec in senatu aguntur et dum legatis Allobrogum et T. Volturcio, conprobato eorum indicio, praemia decernuntur, liberti et pauci ex clientibus Lentuli divorsis itineribus opifices atque servitia in