comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sta est curloquatur ex dñi nomine quae ei fue¬
rant imperata ecceegodabo auitatemistam in
manuregis babrlonis & capieteam & sedechias
rexiuda none figi& demanu chaldeorum sed
tradetur in manuregis babrlonis. & loquetur
oseius cumore illius &oculi eius oculos illius ui¬
debunt & inbabrlonem ducac sedechiam &ibi
erit donec uisetem eum aitdñs. quod sipugnaue¬
ritis contra chaldeos nihil prosperum habebitis.
Hȩcerat causa ireregiȩ quare preferrat menda¬
tio ueritatem & tam urbem hierusalem quam
sedehiam regemdiceret essecapiendum quod¬
quegrauius estui surum eum oraregis baby lonis
&locuturum humilem atque captiuum cumin¬
potentisimi regis in sania grauior enim terrorest
uidere que mume as & ante increpatio  uerborũ
quam poenarum sustinere crutiatum & inbabr̃¬
lonem inquit ducet sedechiam &ibierit. Proquo
Laex transtulerunt & babrlonem ingredietur
quorum alterum inuitum trai alterum uolun¬

Expanded text:
ista est, cur loquatur ex domini nomine, quae ei fueista est, cur loquatur ex domini nomine, quae ei fuerant imperata. Ecce ego dabo ciuitatem istam in manu regis Babylonis et capiet eam. et Sedecias, rex Iuda, non effugiet de manu Chaldeorum, sed tradetur in manu regis Babylonis et loquetur os eius cum ore illius et oculi eius oculos illius uidebunt. et in Babylonem ducet Sedeciam et ibi erit, donec uisitem eum, ait dominus. quodsi pugnaueritis contra Chaldeos, nihil prosperum habebitis. Haec erat causa irae regiae, quare praeferret mendacio ueritatem et tam urbem Hierusalem quam Sedeciam regem diceret esse capiendum; quodque grauius est, nisurum eum ora regis Babylonii et locuturum humilem atque captiuum cum inpotentissimi regis insania. grauior enim terror est uidere, quem timeas. et ante increpationem uerborum quam poenarum sustinere cruciatum. et in Babylonem. inquit. ducet Sedeciam et ibi erit, pro quo LXX transtulerunt: et Babylonem; quorum alterum inuitum trahi, alterum uolun
Abbreviated transcription (Latin):
quareuatici naris dicens hȩc dicit dñs non solũ
uerba sed & opera prophetarum nobis exempla
sunt aduirtutem poterat hiere mias prospera
nuntiare & regis sedeciae fruiamicitia. sed ma¬
lebat dõ magis oboedire quam hominibus &t eiqui
potest & animam &corpus occidere in hieb en¬
na quam illi quitantum in corpus habere
poterat potes tatem. & hoc consider andum qđ
decimus annus er atregni sedechiȩ obsessaiam
inhierusalem. & gladio fame acpeste consum p¬
ta & captiuitatem uicipa & tamep sededias .¬
prestat insententia & exparte aliqua illius demen¬
tiȩ demonstratur quod nequaquam eum in carcere
sed in uestibulo redudi iusserit carceris libera uide¬
cetcustodia neposset effugere. quasi non omnis
hierus alem clausamutationibus cumunis carcerfue¬
rit habitantium ipseest annus uice simus regnina¬
buchodo nosor qui quarto annoregis io abhim ce¬
pit imperium. Omnis autem causae iraeregis

Expanded text:
quare uaticinaris dicens: haec dicit dominus? Non solum quare uaticinaris dicens: haec dicit dominus? Non solum uerba, sed et opera prophetarum nobis exemplo sunt ad uirtutem. poterat Hieremias prospera nuntiare et regis Sedeciae frui amicitia, sed malebat deo magis oboedire quam hominibus et ei, qui potest et animam et corpus occidere in gehenna quam illi, qui tantum in corpus habere poterat potestatem. et hoc considerandum, quod decimus annus erat regni Sedeciae obsessa iam Hierusalem et gladio, fame ac peste consumta et captiuitate uicina et tamen Sedecias perstat in sententia; et ex parte aliqua illius clementiae demonstratur, quod nequaquam eum in carcere, sed in uestibulo recludi iusserit carceris, libera uidelicet custodia, ne posset effugere, quasi non omnis Hierusalem clausa munitionibus communis carcer fuerit habitantium. ipse est annus duodeuicesimus regni Nabuchodonosor, qui quarto anno regis Ioiacim cepit imperium. omnis autem causa irae regis
Abbreviated transcription (Latin):
pellatur ut indigerenos doceatcursu atquecertami¬
nae &tandem cum dño audiremere amur ascen¬
disti equostuos & equitatio tua salus in porta orien¬
tali inporta quad rigarum sci ficatio dñi est ut tunro
nos perfectos arbitremur quando dixerimus
addñm currus dĩ deciminilium multiplex milia
lȩtantium dñsineis. ⁊stius modi edificatio que
super fundamentum xp̃i posita est dequaloqui¬
tur & apostolus ut sapiens arhitectus funda¬
mentum posui Num quam destruitur sed
manebit inperpetuum. Obscura & dificilia
latius disserenda sunt ut manifesta breuius ꝑ¬
curramus. Uerbum quod factumest adhiere¬
miam ad nõ in annodetimo sedechie regis iuda
ipseest annus octauus decimus nabucho doͣsor¬
tunc exeratus regis baby lonis obsidebat hie¬
rusalem & hieremias proph&xerat dausus
in atrio carceris quierat in domoregis iudad au¬
sus erat enimcumsedecias rexiude dicens

Expanded text:
pellatur, ut indigere nos doceat cursu atque certamipellatur, ut indigere nos doceat cursu atque certamine et tandem cum domino audire mereamur: ascendisti equos tuos et equitatio tua salus. in porta orientali, in porta quadrigarum sanctiScatio domini est, ut tunc nos perfectos arbitremur, quando dixerimus ad dominum: currus dei decem milium multiplex, milia laetantium; dominus in eis. istiusmodi aedificatio, quae super fundamentum Christi posita est, de qua loquitur et apostolus: ut sapiens architectus fundamentum posui, numquam destruitur, sed manebit in perpetuum. obscura et difficilia latius disserenda sunt, ut manifesta breuius percurramus. Uerbum, quod factum est ad Hieremiam a domino in anno decimo Sedeciae, regis Iuda; ipse est annus octauus decimus Nabuchodonosor.tunc exercitus regis Babylonis obsidebat Hierusalem et Hieremias propheta erat clausus in atrio carceris, qui erat in domo regis luda. clauserat enim eum Sedecias, rex Iudae, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
de & iacentibus dicitur. numquid quicadit non
resurgit dicit dñs & uniuersam inquit sadẽ motħ
quadnos uertimus in regionem mortis unum no¬
men induo uerba diuidentes sadẽ quod dicitur
qua a qui lauertt suburbana siue arua & rura
regio autem mortis regio peccaturum est & subur¬
bana regiouoluptatum quȩ pergit usque autor¬
rentem cedron ubi traditus est dñs quunter preta¬
turtenebre. uidequanta habeatloca ecclesia & qđ
illud a postolicum ut sit sinemacula &ruga. n
futuro & incelestibus reseruetur audis angulos au¬
discabiam audisruinas & cineres & regioneminor¬
tis &tenebras &ditua uirtute & in peccantia glo¬
riaris deniquesequitur &usque ad angulum
porte & hinc angulus neulla uera iustitia ne
certa uictoria Inisto sȩculo demonstretur
psequoque angulus porte quam quam sitorien¬
talis undelumer egritur tamen equorum ap¬

Expanded text:
de et iacentibus dicitur: numquid, qui cadit, non de et iacentibus dicitur: numquid, qui cadit, non resurgit?, dicit dominus. et uniuersam, inquit, Sademoth, quod nos uertimus in regionem mortis unum nomen in duo uerba diuidentes: sade\', quod dicituqua Aquila uertit \'suburbana\' siue \'arua\' et \'rura\'. \'regio\' autem \'mortis\' regio peccatorum est et \'suburbana\' regio uoluptatum, quae pergit usque ad torrentem Cedron-ubi traditus est dominus —, qui interpretatur \'tenebrae\'. uide, quanta habeat loca ecclesia et quod illud apostolicum: ut sit sine macula et ruga, in futuro et in caelestibus reseruetur. audis angulos, audis scabiem. audis ruinas et cineres et regionem mortis et tenebras, et de tua uirtute et inpeccantia gloriaris! denique sequitur: et usque ad angulum portae. et hic angulus, ne ulla uera iustitia, ne certa uictoria in isto saeculo demonstretur. ipse quoque angulus portae quamquam sit \'orientalis\', unde lumen egreditur, tamen \'equorum\' ap
Abbreviated transcription (Latin):
re  sed in angulo stamus & fractis lineis exut¬
que ultra funiculis mensurȩ contra. idestpor¬
tam anguli supercollem gereb qui in lingua nos¬
tra uertitur aut in colatus aut scabies ut doco¬
antnos aduenas esse atque peregrinos & auri¬
bus purientes & ad nouitatem dogmatum pes¬
simorum facille prebere consensum &ur¬
cum ibit inquit coatha proquo inter pretatis
Tur pergirum electis lapidibus qui uoluuntar
super faciem terrȩ & angulari lapide constringun¬
tur dicente a postolo p&ro. Etipsitãquam lapides
uiui superedificamini domus spiritales sacerdoti¬
um sc̃m offerentes spiritales hostias & accepta
garim qui inter pretatur ruinarum &cineres
subauditur circumibit ut quam quam nobis uidea¬
mur incollibus tamen sempertime amus ruinas
& consideremus cineres & penitentes dicamus
cumdauid qui acinerem quasipanem mandu¬
ui & poculummeum comflecumiscebam. Vu¬

Expanded text:
re, sed in angulo stamus, et fractis lineis, exitre, sed in angulo stamus, et fractis lineis, exitque ultra funiculus mensurae contra eam, id est, portam anguli, super collem Gareb, qui in lingua nostra vertitur, aut incolatus, aut scabies, ut docant nos aduenas esse atque peregrinos et auribus prurientes et ad nouitatem dogmatum pessimorum facile praebere consensum. et circumibit, inquit, Goatha, pro quo interpretati sunt LXX: per gyrum electis lapidibus, qui uoluuntur super faciem terrae et angulari lapide constringuntur dicente apostolo Petro: et ipsi tamquam lapides uiui superaedificamini, do mus spiritalis, sacerdotium sanctum, offerentes spiritales hostias as et accegarim — quod interpretatur ruinarum — et cineres — subauditur \'circumibit\'—,ut, quamquam nobis uideamur in collibus, tamen semper timeamus ruinas et consideremus cineres et paenitentes dicamus cum Dauid: quia cinerem quasi panem manducaui et poculum meum cum fletu miscebam. un
Abbreviated transcription (Latin):
hincenim iuxta hebraica scribitur a turrȩ anane¬
hel pernũm uidelic& mediam litteram ibiautem
et ce a nanchel filius sellum patruelis tuus ueni&
ate permediam .m̃. litteram in uocantes igitur
dñms aluatorom quihab& clauemdauid qui ape¬
rit & nemeclaudit & quic laudit & nemo a pperit
qui signatu quoque esaiae librum &omnnium pro¬
phacarum a peruit & ador auerunt uigintiquat¬
tuor seniores tenentes ertharas quod solus portu¬
erit diuina reserare misteria aggrediamus aedi¬
ficium ciuitatis a quam proph&icus sermo diri¬
gitur: gloriosa dicta sunt deteciuitasdĩ & flumi¬
pis impetus letificat ciuitatem dĩ. Edificatur
itaque et desia a turrae oboedientiae si uegratiae
& donorumdĩ hocenim interpretatur ananehel
us que ad portem. anguli quelic& uideatur initiũ
ħ abere sublime quamdiu in ista carne consistimus
rectam ueritatis lineamnon possumus posside¬

Expanded text:
hic enim iuxta Hebraicum scribitur: a turre Ananehic enim iuxta Hebraicum scribitur: a turre Ananehel, per \'nun\' uidelicet mediam litteram, ibi autem: ecce Anamehel, filius Sellum, patruelis tuus, ueniet ad te, per mediam \'m\' litteram. inuocantes igitur dominum saluatorem, qui habet clauem Dauid, qui aperit, et nemo eludit, et qui eludit, et nemo aperit, qui signatum quoque Isaiae librum et omnium prophetarum aperuit et adorauerunt uiginti quattuor seniores tenentes citharas, quod solus potuerit diuina reserare mysteria, aggrediamur aedificium ciuitatis, ad quam propheticus sermo dirigitur: gloriosa dicta sunt de te, ciuitas dei, et: fluminis impetus laetificat ciuitatem dei. aedificatur itaque ecclesia a turre \'oboedientiae\' siue \'gratiae\' et \'donorum dei\' — hoc enim interpretatur Ananehel — usque ad portam anguli; quae licet uideatur initium habere sublime, quamdiu in ista carne corectam veritatis lineam non possumus posside
Abbreviated transcription (Latin):
lis &ibidicunt scũ arium dñi id est templum esse
condendum mansurumque inperpetuum quod
quia posicaptiuitatem temporibus zorobabal
& exre non possunt monstrare conpletum
Transeunt ad xp̃i tempora que minconsum¬
matio nemmundi dicuntesse uenturum ut au¬
rea atquegemmata iuxta a poca lypsin iohan¬
nis descendat hierusalem & hocterra spatiohoc
est abillolocousquea dillum locum aedificetur
percircuitum suspitionis que sue hanc aurulam
capiunt quod aturre anathoth quododie appella¬
tur hieremiȩ tribus abierus alem milibus separa¬
taus quȩ a torrentem cedron quiscribitur in euap¬
gelio idestinualle iosephat ubi ortus erat. in quo
& iudas proditor tradidit saluatoram ciuitatis
fundamenta laciantur lecturi inquiunt sumus
in consequentibus anamehel filium salam patrue¬
lem fuisse hieremiȩ cuius emit agrum & hȩcest tur¬
ris anane hel ignorantes hebraicam ueritatem

Expanded text:
lis et ibi dicunt sanctuarium domini, id est templum, esse lis et ibi dicunt sanctuarium domini, id est templum, esse condendum mansurumque in perpetuum. quod quia post captiuitatem temporibus Zorobabel et Ezrae non possunt monstrare conpletum, transeunt ad Christi tempora, quem in consummatione mundi dicunt esse uenturum, ut aurea atque gemmata iuxta Apocalypsin Iohannis descendat Hierusalem et hoc terrae spatio, hoc est ab illo loco usque ad ilper circuitum . Suspicationisque suae hanc aurulam capiunt, quod a turre Anathot, quae hodie appellatur Jeremiae, tribus ab Hierusalem millibus separata usque ad torrentem Cedron, qui scribitur in Evangelio , id est, in valle Josaphat, ubi hortus erat, in quo et Judas proditor tradidit Salvatorem, civitatis fundamenta jaciantur. Lecturi, inquiunt, sumus in consequentibus Anamehel, filium Salom, patruelem fuisse Hieremiae, cuius emit agrum; et haec est turris Ananehel\' ignorantes Hebraicam ueritatem;
Abbreviated transcription (Latin):
taptum qui fuerunt Increduli: Etcedies uenien
dicitdñs & edifuabitur ciuitas dño a turrȩ a nana¬
nehel usque ad portamanguli &exibit ultranor¬
ma siueiuxta frmmachum funiculus mensurȩ
eius contraeam supercollem gareb & circumibit
goatha siue iuxta lxx deelectis lapidibas &om¬
nem uallem ruinarum proquibus theo dotio ip¬
sum uerbum hebraicum posuit phacarim &cine¬
res & omnem a sare moth quod melius legimus
a sademoc proquo aquila suburbana imerpre¬
tatus est usque adtor rentem cedron &usque
adangulum porte equorum orientalis sc̃miun
dñi non euelletur & non destruetur usquemȩ t̃¬
num quimille annorum in terra iudã regnum xp̃i
recipiunt iudȩ iuidelic& & nostriiuda itantes
conantur ostendere turrem ananehel & por¬
tam anguli & collem gareb & goatha & uallem
fagarim &omnem a sedemotħ & torrentem
iedron et locum anguli porte equorum orienta¬

Expanded text:
tantum, qui fuerunt increduli. Ecce dies ueniunt, tantum, qui fuerunt increduli. Ecce dies ueniunt, dicit dominus, et aedificabitur ciuitas domino a turre Ananehel usque ad portam anguli. et exibit ultra norma — siue iuxta Symmachum funiculus — mensurae eius contra eam super collem Gareb et circumibit Goatha — siue iuxta LXX de electis lapidibus — et omnem uallem ruinarum — pro quibus Theodotio ipsum uerbum Hebraicum posuit Phayarim — et cineres et omnem Asaremoth - quod melius legimus Asademoth, pro quo Aquila suburbana interpretatus est — usque ad torrentem Cedron et usque ad angulum portae equorum orientalis, sanctum domini; non euelletur et non destruetur usque in aeternum. Qui mille annorum in terra Iudaea regnum Christi recipiunt, Iudaei uidelicet et nostri iudaizantes, conantur ostendere turrem Ananehel et portam anguli et collem Gareb et Goatha et uallem Phagarim et omnem Asademoth et torrentem Cedron et locum anguli portae equorum orienta
Abbreviated transcription (Latin):
diues in regnacȩlorum. quomodo enim illud fieri non
potest sinec hoo fieri potierit quod sihoc factumfa¬
eritergo fiauillud quod in possibile putabatur er¬
rantergo qui hunclocum alitere disserunt ponen¬
tes & illud testimonium quod potuerit petere
patrem filius &duodecim legiones angelorum ad¬
ducere insuum auxilium huic sensui. Exx contra¬
rium transtalerunt dicentes. si exaltatum fuerit
glum sublimius &humiliatum pauimentum
terrȩ deorsum & ego inquit non reprobabo se¬
menisrad dicitdñs propt̃ omnia quae fecerunt
quod suta est reprobabitur gensis rael. quo modo enĩ
caelum non potest eꝗ quod est esse sublimius nec
terra humilior esse eoquod est: sicagenus israel
nequaquam poterit conprobari siuiderimus iudae¬
osiuxta hebraicum hoctestimonio gloriari ad sen¬
tiamurns quod nonsit abiectum uniuersum so¬
menisrael. nequeenim omnes abiecti sunt sedip

Expanded text:
diues in regna caelorum. quomodo enim illud fieri non diues in regna caelorum. quomodo enim illud fieri non potest. sic nec hoc fieri poterit; quodsi hoc factum fuerit, ergo fiet et illud, quod inpossibile putabatur. errant ergo, qui hunc locum aliter edisserunt ponentes et illud testimonium, quod potuerit petere patrem filius et duodecim legiones angelorum adducere in suum auxilium. huic sensui LXX contrarium transtulerunt dicentes: si exaltatum fuerit caelum sublimius et humiliatum pauimentum terrae deorsum, et ego. inquit, non reprobabo semen Israhel, dicit dominus, propter omnia, quae fecerunt. quod si ita est, reprobabitur gens Israhel: quomodo enim caelum non potest eo. quod est, esse sublimius nec terra humilior esse eo, quod est, sic et genus Israhel nequaquam poterit conprobari. si uiderimus Iudaeos iuxta Hebraicum hoc testimonio gloriari. adsentiamur eis, quod non sit abiectum uniuersum semen Israhel; neque enim omnes abiecti sunt, sed hi
Abbreviated transcription (Latin):
Lxx Hec dicitdñs sie leuatum fuerit glum subli¬
mis &si humiliatum pauimentum terre deorsũ
& ego non reprobabo genus israd dicitdñs pro
omnibus que fecerunt multum in hocloco distat he¬
braicum ab editione uulgata. dicamus primum
iuxta hebraicum simensurari potuerint celisur¬
sum &eorum altitudo cognosci uel inuestigarifun¬
damenta terrȩ & extrema eorum ratione conpre¬
hendi & ego inquit abiciam uniuersum semenisrael
propter omnia quȩ fecerunt dicit dñis quomodo autẽ
illud in posibileest ut caelorum summitas & terrȩfuni¬
damenta noscamus sic& hoc in possibileerit u tabitiã
uniuersum semenisraeb. sin autem ab iecero uniuer¬
sum semenisrael. ergo mensura bi turcelorum sum¬
mitas & extrematerrarum. hicsi logismus &ineuan¬
gelio texitur quando in possibile in possibili conpara¬
tur facilius camelus intrabit perforamen acusquã

Expanded text:
LXX: haec dicit dominus: si eleuatum fuerit caelum subliLXX: haec dicit dominus: si eleuatum fuerit caelum sublimius et si humiliatum pauimentum terrae deorsum, et ego non reprobabo genus Israhel, dicit dominus, pro omnibus, quae fecerunt. Multum in hoc loco distat Hebraicum ab editione uulgata. dicamus primum iuxta Hebraicum: <si mensurari potuerint caeli sursum et eorum altitudo cognosci uel inuestigari fundamenta terrae et extrema eorum ratione conprehendi, et ego\', inquit, \'abiciam uniuersum semen Israhel propter omnia, quae fecerunt, dicit dominus. quomodo autem illud inpossibile est, ut caelorum summitates et terrae fundamenta noscamus, sic et hoc inpossibile erit, ut abiciam uniuersum semen Israhel. sin autem abiecero uniuersum semen Israhel, ergo mensurabitur caelorum summitas et extrema terrarum\'. hic syllogismus et in euangelio texitur, quando inpossibile inpossibili conparatur: facilius camelus intrabit per foramen acus quam
Abbreviated transcription (Latin):
tire non potest & perituri sunti̧eli peribitigitur
& semen israel maxime cum&i a cobloquatur ad fili¬
os uenite & annunti ab o uobis quid futurum sit in no¬
uis simisdiebus quando autem dicitur in nouissimis
diebus ergomundus essecessabit & ali fiat rerũ
dispensatio hoc aduersum illis ceterum nosteis mun¬
dum istum non esse perpetuum etiam euangelium
demonstrat dicens caelum & terra pertransibunt
& ecce ego uobi scum sum omnibus diebus usque ad cop¬
summationem saeculi dicamus & aliter quamdui
mundus istefuerit semeni srael & gentem iudaicã
permansuram non in his quinunc incredulisunt sed
in his quicum a postolis & pera postolos crediderunt
utreliquiȩ saluȩ fierent. Haecdicit dñs simensu¬
rari potuerint caeli sursum & inuestigare funda¬
menta terrȩ de orsum & ego abiciam uinuersum
semen israel propter omnia quȩ fecer unt dicitdũs

Expanded text:
tiri non potest et perituri sunt caeli, peribit igitur tiri non potest et perituri sunt caeli, peribit igitur et semen Israhel, maxime cum et Iacob loquatur ad filios: uenite, et annuntiabo uobis, quid futurum sit in nouissimis diebus: quando autem dicitur: in nouissimis diebus, ergo mundus esse cessabit et alia fiet rerum dispensatio. hoc aduersum illos. ceterum nostris mundum istum non esse perpetuum etiam euangelium demonstrat dicens: caelum et terra pertransibunt et: ecce ego uobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. dicamus et aliter: quamdiu mundus iste fuerit, semen Israhel et gentem Iudaicam permansuram non in his, qui nunc increduli sunt, sed in his, qui cum apostolis et per apostolos crediderunt, ut reliquiae saluae fierent. Haec dicit dominus: si mensurari potuerint caeli sursum et inuestigari fundamenta terrae deorsum, et ego abiciam uniuersum semen Israhel propter omnia quae fecerunt, dicit dominus.
Abbreviated transcription (Latin):
noctundicat scentiam. quod inuicem sibidies
nox quae succedant quomodo inquid rerum &
maxime caelestium astrorum non potest or¬
domutari & sonantis maris fluctus uoluuntur ad
litora fragorque gurgitum &undarum intum es¬
centium terribilis auditur nec potest ultra pro¬
cedere quamdĩ iussione preceptum est iuxtail¬
lud terminum posuisti quem non transibunt neque
conuertentur operire terram. sic inquit semen
& genus israel dñierit uoluntate perpetuum nec
aliquando defic& leges autemhic non mosaice
intellegenda sunt sed consiitutio & ordonaturȩ:
Interrogemus iudȩos sigli peribunt & omꝰnesqua¬
si uestimentumueterescent. & addm̃ dicitu
tuautem ipsees & annitui non deficient quo¬
modo semenis rael potestesse perpetuum autenim ꝑ¬
euntibus celis peribit & semen is rael autsi fuierit ꝑ¬
petuum ergoneccȩli peribunt quod scriptura menr¬

Expanded text:
nocti indicat scientiam, quod inuicem sibi dies nocti indicat scientiam, quod inuicem sibi dies noxque succedant. \'quomodo,\' inquit, rerum et maxime caelestium astrorum non potest ordo mutari et sonantis maris fluctus uoluuntur ad litora fragorque gurgitum et undarum intumescentium terribilis auditur nec potest ultra procedere. quam dei iussione praeceptum est, iuxta illud: terminum posuisti, quem non transibunt, neque conuertentur operire terram, sic\', inquit, \'semen et genus Israhel domini erit uoluntate perpetuum nec aliquando deficiet.\' leges\' autem hic non Mosaicae intellegendae sunt, sed constitutio et ordo naturae. interrogemus Iudaeos: \'si caeli peribunt et omnes quasi uestimentum ueterescent et ad deum dicitur: tu autem ipse es et anni tui non deficiunt, quomodo semen Israhel potest esse perpetuum? aut enim pereuntibus caelis peribit et semen Israhel aut, si fuerit perpetuum, ergo nec caeli peribunt. quodsi scriptura men
Abbreviated transcription (Latin):
saluatore atque dixisse. non ueninisi adoues
perditas domus israel & idipsum a postolus con¬
firmasse uobis quidam oportebat primum loqui uer¬
bumdĩ sed qm̃ repellitis illud & indignos uosiudicatis
aeternauitȩ. eccecon uertimur adgentes non enim opor¬
tebat panem filiorum dare canibus sed quia filu pa¬
trem in sua uenientem suscipere noluerunt dedit
omnibus potestatem ut quirece perint eumfiant
filiidĩ. Hȩcdicit dñs quid atsolem in lumine dici
ordinemlunȩ &stellarum In lumine noctis qui
turbat mare & sonant fluctus eius dñs exercituum
nomenilli sicessauerint leges istae siuestatuta
hȩccoramme dicitdñs tunc & semenisrael defici&
ut non sit coramine cunctis diebus & ingenesis
principio legimus solemincelo positum in lumi¬
ne diei lunam quoque & stellas in noctis lumine
&insalmo diesdiei annuntiat uerbum & nox

Expanded text:
salvatorem atque dixisse: « Non veni nisi ad oves salvatorem atque dixisse: « Non veni nisi ad oves perditas domus Israel ; » et id ipsum apostolos confirmasse: « Vobis quidem oportebat primum loqui verbum dei; sed quoniam repellitis illud et indignos uos iudicatis aeterna uita, ecce conuertimur ad gentes. non enim oportebat panem filiorum dare canibus, sed quia filii patrem in sua uenientem suscipere noluerunt, dedit omnibus potestatem, ut, qui receperint eum, fiant filii dei. Haec dicit dominus, qui dat solem in lumine diei, ordinem lunae et stellarum in lumine noctis, qui turbat mare et sonant fluctus eius; dominus exercituum nomen illi. si cessauerint leges istae — siue statuta haec — coram me, dicit dominus, tunc et semen Israhel deficiet, ut non sit coram me cunctis diebus. Et in Genesis principio legimus solem in caelo positum in lumine diei, lunam quoque et stellas in noctis lumine et in psalmo: dies diei annuntiat uerbum et nox
Abbreviated transcription (Latin):
bus pollicetur. cum que scriptum fuecit dñi testamen¬
tum inmente credentium ipsumesse ei sindm̃ & il¬
los esse inpopulum ut nequaquã iudaicos quae¬
rant magistros & traditionis & mandata homi¬
num sed doceantur a spũscõ sitamen audire mere¬
antur templumdĩ estis & sp̃sdĩ habitat in uobis
Sp̃s autem spirat ubuiult & diuersas hab& grati¬
as notitia que unius dĩ omnium uirtutum possessio
tati eorum & peccati eorum non recor dabor am¬
plius ex quo perpicuum est secundum huius
trepłonicin. intelle geniiam superiora in
primo intellegenda saluatoris aduentu quando
uterque sibi populus israel &ciudas copulatus est :
sicui autem scrupulum facti quare dixerit dispo¬
nam domui israel & domui iuda pactum siue
testamentum nouum non secundum pactum qđ
pepigicum patribus urĩs Intellegat primam
ecclesiam xp̃i exiudȩis &adillos uenisse dñm

Expanded text:
bus pollicetur, cumque scriptum fuerit domini testamenbus pollicetur, cumque scriptum fuerit domini testamentum in mente credentium, ipsum esse eis in deum et illos esse ei in populum, ut nequaquam Iudaicos quaerant magistros et traditiones et mandata hominum, sed doceantur a spiritu sancto, si tamen audire mereantur: templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis. spiritus autem spirat, ubi uult, et diuersas habet gratias notitiaque unius dei omnium uirtutum possessio tati eorum et peccati eorum non recordabor amplius.\' ei quo Perspicuum est secundum huius περικοπη̃ς intellegentiam superiora in primo intellegenda saluatoris aduentu, quando uterque sibi populus Israhel et Iudas copulatuSi cui autem scrupulum facit quare dixerit: « Disponam domui Israel, et domui Juda pactum, sive testamentum novum, non secundum pactum, quod pepigi cum patribus vestris: » intelligat primam ecclesiam Christi ex Judaeis, et ad illos venisse Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
nitentiam. uide quantum sit auxilium dĩ & quã
fragilis humana conditio ut hocipsum quod agi¬
mus penitentiam nisi dñsnos antea conuerterit
pequaquam implere ualeamus & postquamait
ostendistimihi uel ipsam penitentiam uel tumo¬
titiam siueiognouite percussi femur meum quod
dolentis & plangentis & supererrore pristino
plorantis inditium est ut femur manu percuc&
& stultum seante fuiss& fate amur confussus
sum inquid & crubui. siue ex die confussionis
quod enim tempus non est confussonis nostrae si
recordemur antiqua peccata &omnium quae
male egimus capiamus memoriam quod quedixe¬
re. Lxxͦ & ostendite significat quod postquam
ingemuit & suadelicta cognouit tuncintantum pro¬
fectum uenerit quod illi fecerunt irritum. & prop¬
terea dñs neglexit eos. Nunc autem in euangelio post
crucem resurrectionem & ascensionem dare sepac¬
tum non in tabulis lapideis sed intabulis cordiscarnali¬

Expanded text:
nitentiam\'. uide, quantum sit auxilium dei et quam nitentiam\'. uide, quantum sit auxilium dei et quam fragilis humana condicio, ut hoc ipsum, quod agimus paenitentiam, nisi dominus nos ante conuerterit, nequaquam implere ualeamus. <et postquam\', ait, \'ostendisti mihi uel ipsam paenitentiam uel tui notitiam siue cognoui te, percussi femur meum.\' quod dolentis et plangentis et super errore pristino plorantis indicium est, ut femur manu percutiat et stultum se ante fuisse fateatur. confusus sum, inQuit, et erubui siue ex die confusionis. quod enim tempus non est confusionis nostrae. si recordemur antiqua peccata et omnium, quae male egimus, capiamus memoriam? quodque dixere LXX: et ostendi te, significat, quod, postquam ingemuit et sua delicta cognouit, tunc in tantum profectum ueneritterea dominus neglexit eos. nunc autem in euangelio post crucem, reanrrectionem et ascensionem dare se pactum non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnali
Abbreviated transcription (Latin):
epheam dicentem audierit & lamentantem pul¬
li autem dubium quindecim tribus significat qui¬
bus primus imperauit hieroboam filius nabat qui
& uitulos aureos fecit inđan & b& hel ut hoc popu¬
lus errore seductus dm̃ israbel colete & ad orare
desister&. castigastime inquit & castigatus sum
omnis correptio proficit in salutem quae ad pre¬
sens uidetur esse tristitiae & postea fructus af¬
fort pacificos quod quea it quasiiuiuencus in domi¬
tus siueuitulus & nondidici: Hoc signiticatqđ
multo labore atque uerberibus eruditus sit ut ad
penitentiam uerteretur & non proficerit. con¬
uerte inquit me & conuertar ergo & ipsum quod
agimus paenitentiam nisidĩnitamur auxilio
implere non possumus. postquam enim conuer¬
teris me & ad teconuersus fuero tunc cognoscam
quiatudñs ds̃ meuses & nequaquã errores mei
atque peccata & postquam conuertistime aegipȩ¬

Expanded text:
Ephraim dicentem audierit et lamentantem. nulEphraim dicentem audierit et lamentantem. nulli autem dubium. quin decem tribus significet, quibus primus imperauit Hieroboam, filius Nabat, qui et uitulos aureos fecit in Dan et Bethel, ut hoc populus errore seductus deum Israhel colere et adorare desisteret. castigasti me, inquit, et castigatus sum. omnis correptio proficit in salutem, quae ad praesens uidetur esse tristitiae et postea fructus affert pacificos. quodque ait: quasi iuuencus indomitus siue uitulus et non didici, hoc significat, quod multo labore atque uerberibus eruditus sit, ut ad paenitentiam uerteretur, et non profecerit. \'conuerte,\' inquit. \'me, et conuertar\' — ergo et ipsum, quod agimus paenitentiam, nisi dei nitamur auxilio, implere non possumus —; \'postquam enim conuerteris me et ad te conuersus fuero, tunc cognoscam, quia tu dominus deus meus es et nequaquam errores mei atque peccata. et postquam conuertisti me. egi pae
Abbreviated transcription (Latin):
legimus quod mercedem habeant effusi proxp̃o
sanguinis. & proterra herodis in imici teneant
regnacelorum & reuersuri sint insedem pristi¬
uam quando procorpore humilitatis corpusro¬
ceperint gloriosum Ista est spes nouissima quan¬
do iusti fulgebunt quasisol. & infantes quondã
paruuli atquelactantes absque etatum incre¬
mento &iniurus aclabore corporeo resurgant
inuirum perfectum inmensuram plenitudinis
xp̃i. Audiens audiui effram trans iigran¬
tem siuelamentantem. castigastime &erudi¬
tussum sicut iuuencus indomitus siue siit uitu¬
lus & nondidici conuerteme & conuertar quia
tudñgdĩmeus. postquamenim conuertistime¬
siuecaptus sum egipaententiam & postquam
cognouisiue ostendistimihi percussi femur
meum siue ingemus confussus sum &erubui
siue ex die confuisionis & ostendite. qm̃ sustinui
obprobrium aduliscentiae meae. loquitur ds̃ quid

Expanded text:
legimus, quod mercedem habeant effusi pro Christo legimus, quod mercedem habeant effusi pro Christo sanguinis et pro terra Herodis inimici teneant regna caelorum et reuersuri sint in sedem pristinam, quando pro corpore humilitatis corpus receperint gloriosum. ista est spes nouissima, quando iusti fulgebunt quasi sol et infantes quondam paruuli atque lactantes absque aetatum incremento et iniuriis ac labore corporeo resurgant in uirum perfectum, in mensuram plenitudinis Christi. Audiens audiui Ephraim transmigrantem — siue la mentantem — : castigasti me et eruditus s sum sicut iuuencus indomitus— siue sicut uitulus et non didici — ; conuerte me, et conuertar. quia tu dominus deus meus. postquam enim con- uertisti me-siue captus sum —; egi paenitentiam et, postquam cognoui — siue ostendisti mihi —, percussi femur meum — sine ingemui — ; confusus sum et erubui siue ex die con fusionis et ostendi te —, quoniam sustinui opprobrium adulescentiae meae. Loquitur deus, quid
Abbreviated transcription (Latin):
Haec dicit dñs quiescat uoxtua aploratu
& oculitui alacrimis quia ẽ mercis operi
tuo ait dñs & reuertentur d&errã ini¬
inimici siue inimicorã & eriespes nouissi¬
mistus ait dñs & reuertentur filu adtor¬
minossuos. hoc uxta litteram neodum factũ ẽ.
neque enim decemtribus quae in ciuitatibus medorũ
exsulant atque persa rum reuersus in terram ia¬
dȩ am legimus. Sediuxta spm in passione dñi
completum est & hucusque conpletur quando de
toto orbe saluator israel & rachel dicitur. quies¬
cat uoxtua aploratu &oculitui a lacrimif& est sen¬
sus plorare desiste priora enim operatua respexie
dñs & reuertentur filuiti de terra in imicinec
presenti dolore tenearis. estenim spes innouissi¬
mistius aitdñs. & reuertentur filiitui ad ter¬
minossuos quos habuer̃ patres eorum abraham
isa ac & iacob melius autem depar uulis in tel¬

Expanded text:
Haec dicit dominus: quiescat uox tua a ploratu Haec dicit dominus: quiescat uox tua a ploratu et oculi tui a lacrimis, quia est merces operi tuo, ait dominus, et reuertentur de terra inimici — siue inimicorum — et erit spes nouissimis tuis. ait dominus, et reuertentur filii ad terminos nos suos. Hoc iuxta litteram necdum factum est — neque enim decem tribus, quae in ciuitatibus Medorum exsulant atque Persarum. reuersas in terram Iudaeam legimus —, sed iuxta spiritum et in passione domini completum est et hucusque completur, quando de toto orbe saluatur Israhel et Rachel dicitur: quiescat uox tua a ploratu et oculi tui a lacrimis! et est sensus: \'plorare desiste — priora enim opera tua respexit dominus — et reuertentur filii tui de terra inimici nec praesenti dolore tenearis! est enim spes in nouissimis tuis, ait dominus, et reuertentur filii tui ad terminos suos, quos habuerunt patres eorum, Abraham. Isaac et Iacob\'. melius autem de paruulis intel
Abbreviated transcription (Latin):
qua rum princeps fuit efratha & nequaquam sit in
tribu effraim sed intribu iuda ipsa est enum & baeh¬
leem. di consacõ c̃. unde & nomina utrius que
concordant behleem uocatur domus panis efra
mus dicere qui aigitur rachel in ephrata. hoc ẽ
in b&hleem conditaẽ. sicat & scriptura scã &titu¬
lus sepulchrieius odieq. testantur. flere dicit᷑
pueros qui iuxta se & in suis regionibus int̃ fecti
sunt quidam iudeorum hunc locum sicinter pre¬
tiuorum romam directasint. Aluuero quod
ultima captiuitate sub adriano quando &urbs
subuersa ẽ hierł in numerabilis populus di¬
uerse &atis & utriusq sexus inter catotere bin¬
thi uenundatussit. & idcirco ex se crabile cẽ
iudȩis mercatum cele berrimum uisere. Dicip
illi quod uolunt nos rectȩ testimonium samp¬
sisse diximus euan gelistam matheũ ꝑloco
inquo rachel condita est & uicinarum incir¬
cuitu uillarum filios quasi suos fleuerit

Expanded text:
quarum princeps fuit Ephrathae. et nequaquam sit in quarum princeps fuit Ephrathae. et nequaquam sit in tribu Ephraim, sed in tribu Iuda. ipsa est enim et Bethleem διώνομος, unde et nomina utriusque concordant; \'Bethleem\' uocatur \'domus panis, \'Emus dicere. quia igitur Rachel in Ephratha, hoc est in Bethleem, condita est — sicut et scriptura sancta et titulus sepulchri eius hodieque testantur —, flere dicitur pueros, qui iuxta se et in suis regionibus interfecti sunt. quidam Iudaeorum hunc locum sic interpretiuorum Romam directa sint; alii uero, quod ultima captiuitate sub Hadriano, quando et urbs subuersa est Hierusalem, innumerabilis populus diuersae aetatis et utriusque sexus in mercato Terebinthi uenundatus sit; et idcirco exsecrabile esse Iudaeis mercatum celeberrimum uisere. dicant illi, quod uolunt, nos recte testimonium sumsisse dicemus euangelistam Mattheum pro loco, in quo Rachel condita est et uicinarum in circuitu uillarum filios quasi suos fleuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
nus pacheb plorintis filiossuos. fibos & nolaitẽ
conquiescere qui a non sunt. Neciuxta hebraicã
nec iuxta. hoc matheus sumꝑset testimoniũ
legimus erim ineo post discriptionem infartum
notis tunc impl&um ẽ quod dictum ẽ ꝑ hiere¬
miã ꝓph&am di centem. Uox in rama audi
muꝰ : ꝓlloratus & ululatus multus rachel flentis
filios suos & noluit consolari quia nonsante aua
quo ꝑspucuum ẽ eu angelistas & apłos nequa¬
quam exhebreo inter pͣtationem alicuius socu¬
tos sed quasi hebreos ex hebreis qđ legobant
hebraice suis sermonibus e prestisse : Ra¬
chel mater ioseph cũ uenir& bahleem subi¬
topartus dolore correpta peperit filium quẽ
obstarix quia moriebatur pariens uocauit
Benoui hoc ẽ filius doloris mei paterautẽ
iacob mutauit uocabulum & appella uit eũ
beniamin. hoc est filius dextere quȩritur
itaq quomodomatheus euan gelista testimonium
proph&ȩ ad interfectionẽ transtulerit paraulo¬
rum cum ꝑspicue dedecim tribubus scriptũ sit

Expanded text:
tus Rachel plorantis filios suos et noluit conquiescere, quia non sunt. Nec iuxta Hebraicum nec iuxta LXX Mattneus sumsit testimonium; legimus enim in eo post descriptionem infantum necis: tunc impletum est, quod dictum est per Hieremiam prophetam dicentem: uox in Rama audita est. ploratusetululatus multus Rachel flentis filios suos et noluit consolari, quia non sunt. ex quo perspicuum est euangelistas et apostolos nequaquam ex Hebraeo interpretationem alicuius secutos, sed quasi Hebraeos ex Hebraeis, quod legebant Hebraice, suis sermonibus expressisse. Rachel, mater Iosepb, cum ueniret Bethleem, subito partus dolore correpta peperit filium, quem obsetrix, quia moriebatur pariens, uocauit Benoni, hoc est filius doloris mei; pater autem Iacob mutauit uocabulum et appellauit eum Beniamin, hoc est filius dexterae. quaeritur itaque, quomodo Mattheus euangelista testimonium prophetae ad interfectionem transtulerit paruulorum, cum perspicue de decem tribubus scriptum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
& inciuitatibus campestribus qui hebrauce appel¬
lantur r pbełã ut deꝓfundis at que depressis
ꝑcamipurur us qualitatẽ ad summa gradiamur
Et an eiuicet lus ire ad austrum s quo a nag eo lae

Expanded text:
; » et in civitatibus campestribus, quae Hebraice appel; » et in civitatibus campestribus, quae Hebraice appellantur ut de profundis atque depressis per camporum aequalitatem ad summa gradiamur, et in civitatibus quae ad austrum sunt, quod Nageb Se
Abbreviated transcription (Latin):
haeuxta litterã Ire& intrpo preces scrint post redi¬
tum decaldacis quando ad ciri regis imperium reuersus
ropulus inudeam tam̃ spiritalter in xp̃o & inapos¬
tolis uorius paenius quia conplentur. tano & honi
nes & ium̃ta reductisunt in eccłam iuxta illud quod
scriptum ẽ homines & ium̃ta saluos facies dñe ra¬
nonales quiq & simplices tumo agri emptisunt peca¬
nia ut facoremus nobis amicos iniquo mammona
quinos peciperent inẽna taber nacala & seripti
i libro haud dubium qui inuentiũ & in pressum est
signũ uecili dominicȩ crucis atq uictoriae: & tes¬
s adhibiti sunt martrres & omnis scõrum chorus
interra beniamin ubiest dñi fortitudo. & in cir¬
coitu hierł inqua est uisio pacis & ȩt̃na sccuritas¬
in ciuitatibus iuda in quibus ẽ xp̃i uero confessio
inciuitatib: montanis dequibus un a est dequadi¬
eit non potest ciuitas abscondi in monte posita

Expanded text:
Haec iuita iitteram licet in typo praecesserint post rediHaec iuita iitteram licet in typo praecesserint post reditum de Chaldaeis, quando ad Cyri regis imperium reuersus est populus in Iudaeam. tamen spiritaliter in Christo et in apostolis uerius pleniusque complennes et jumenta reducti sunt in Ecclesiam juxta illud quod scriptum est: homines et jumenta salvos facies, Domine, rationales quique et simplices. Tunc agri empti sunt pecunia, ut faceremus nobis amicos de iniquo mammona, qui nos reciperent in aeterna tabernacula . Et scripti in libro, haud dubium quin viventium. Et impressum est signum vexilli Dominicae crucis atque victoriae; et testes adhibiti sunt Martyres, et omnis sanctorum chorus. In terra Benjamin, ubi est Domini fortitudo, et in circuitu Jerusalem, in qua est visio pacis, et In civitatibus Juda, in quibus est Christi vera confessio, et in civitatibus montanis, de quibus una est, de qua dicitur: « Non potest civitas abscondi in monte posita
Abbreviated transcription (Latin):
Intoto cordemeo & intota animamea sidñt cier¬
basunt saluatoris recte cor & anima eius creditur
qui dicit in eu angło. potestatẽ habeo ponendi ani¬
mã meã & potestatẽ habeo iterum sum̃ di illam
sin autẽ ex ꝑsonadĩ patris accipimus scđm illod
intellegendum ẽ numenias urãs & sabbata &
dies festos odit anima mea  qui a haeo dicitdñs
sicat adduxi suꝑ populum istum omne mhalum
hoo grande sic ad ducã suꝑ eos omne bonum qđ
ego loquor ad cos & possi deburt᷑ a griintra ista
đe qua uos dicitis quod deserea set & quod non remanse¬
S rit homo &iumentum & datisit inmanu caldeorum
Sagri pacunia em&ur & scribentur in libro in prime¬
Stur signa culũ & testis adhibebitur interra boniamin
S& in cireuitu hierusalem inciuitatibus uida & inoiuitati¬
Sbus montanis & inciuitatibus cam postribus siue se¬
Sphola & incuitatibus nageb hoc est que ad austrum¬
S sunt quia conuertam captiuitatem eorum at dñs:

Expanded text:
in toto corde meo et in tota anima mea: si domini uerin toto corde meo et in tota anima mea: si domini uerba sunt saluatoris, recte cor et anima eius creditur, qui dicit in euangelio: potestatem habeo ponendi animam meam et potestatem habeo iterum sumendi illam\'; sin autem ex persona dei patris accipimus, secundum illud intellegendum est: numenias uestras et sabbata et dies festos Sicut aduxi super populum istum omne malum hoc grande, sic aducam super eos omne bonum quod ego loquor ad eos. et possidebuntur agri in terra ista, de qua uos dicitis, quod deserta sit eo, quod non remanserit homo et iumentum, et data sit in manu Chaldeorum. agri pecunia ementur et scribentur in libro. inprimetur signaculum et testis adhibebitur in terra Beniamin et in circuitu Hierusalem, in ciuitatibus Iuda et in ciuitatibus montanis et in ciuitatibus campestribus — siue sephela — et in ciuitatibus nageb — hoc est: quae ad austrum sunt —, quia conuertam captiuitatem eorum. ait dominus.
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ saluatoris quae nr̃o & fidei tẽpore uidemus
expl&a & electio iusta apostolum reliqui arum sal
est eis cornouum uixta illud quod scriptũ est. multitu¬
dinis autem credentiũ erat cor & apima una & qam
inquit unã. illum quidicit. ego sum uia & uita &
ueritas uttimeant me uniuersis diebus. principi¬
um enĩ sapientiae timor dñi uniuersis ait adie¬
liis eorũ posteos nobis cum enim pactũ pepggit sem¬
piternum nec desin& nobis ultra benefacere quod
sequit᷑ & timorem meum dabo incorda eorũ ut ñ re¬
cedant ame sic liberum donat arbitriũ ut tam̃ ipse
timor qui tribuitur gratia ꝑmaneat Largitoris
turã uidelic& suã eẽ saluatã upde & gaudiũ an¬
gelorum ẽ incalis suꝑ uno pecca tore agente pas¬
nitentiam: & plantabo inquit eos interra ista
inueritate siue ut hoc transtuler̃ infide ut ꝓprie
signific& populum xp̃i anũ cuius religia fides ẽ

Expanded text:
sunt Salvatoris: quae nostro et fidei tempore videmus sunt Salvatoris: quae nostro et fidei tempore videmus expleta, et electio juxta Apostolum reliquiarum salvaest illis cor unum juxta illud quod scriptum est: Multitudinis autem credentium erat cor et anima una. et uiam. inquit, unamillum, qui dicit: ego sum uia et uita et ueritas —. ut timeant me uniuersis diebus; principium enim sapientiae timor domini. uniuersis, ait, dieliis eorum post eos; nobiscum enim pactum pepigit sempiternum nec desinet nobis ultra bene facere. quodque sequitur: et timorem meum dabo in corde eorum, ut non recedant a me, sic liberum donat arbitrium, ut tamen ipse timor, qui tribuitur, gratia permaneat largitoris.turam uidelicet suam esse saluatam; unde et gaudium angelorum est in caelis super uno peccatore agente paenitentiam. et plantabo, inquit, eos in terra ista in ueritate siue — ut LXX transtulerant — in fide. ut proprie significet populum Christianum, cuius religio fides est.
Abbreviated transcription (Latin):
plantabo eos in terra ista inueritate siue infide into
s tocorde meo & in tota animamea ⁊multi hoc putant
tempore rorobabel filii salathiel. & hiesu filii iose¬
deoh sacerdotis magni quando aggeus & tacharias
ꝓph&ar̃ sub etra sacerdote compl&am quando &
edificatum ẽ. templã. & subne emia extructimu¬
ri ꝑ circuitũ ut quos ante eiecerat cnfurore &ira
in in dignatione grandi dehierusalẽ & in toto orbe
disꝑ serat. postea reductus habitare fecerit confi¬
denter & fuisse cos inpopulum dĩ & dnm̃ fuisse in
dm̃ eorũ. & cetera quȩ scriptura contex̃. sed quo¬
modo hoc possit illi tẽpori coaptari. habitare¬
eos faciã confidenter. & feriam eis pactũ sem pi¬
ternũ siue disponam illis testam̃ tum ȩternum.
poenitus non potest approbari. qippe quos le¬
gerimus & sacra narrat istoria. Non solum
auicus genib: sed aꝑsis quoque & mace donib:
& aegrptus romanis que sȩpe captos & hucusq
seruire. Om̃a igitur ad aduentum referenda

Expanded text:
plantabo eos in terra ista in ueritate — siue in fide - in toto corde meo et in tota anima meo. lulti hoc putant tempore Zorobabel, filii Salathiel, et Hiesn, filii Iosedec, sacerdotis magni, quando Aggeus et Zacharias prophetarunt sub Ezra sacerdote. conpletum, quando et aedificatum est templum et sub Neemia exstructi muri per circuitum, ut, quos ante eiecerat in furore et ira et in indignatione grandi de Hierusalem et in toto orbe disperserat, postea reductos habitare fecerit confidenter, et fuisse eos in populum dei et dominum fuisse in deum eorum et cetera, quae scriptura contexit. sed quomodo hoc possit illi teeos faciam confidenter, et feriam eis pactum sempiternum, sive disponam illis testamentum aeternum, penitus non potest approbari: quippe quos legerimus, et sacra narrat historia, non solum a vicinis gentibus, sed a Persis quoque et Macedonibus, et Aegyptiis Romanisque saepe captos, et hucusque servire. 1091 Omnia igitur ad adventum referenda
Abbreviated transcription (Latin):
si tam̃ mere amur liberari abeo qui potest alli¬
gare fortem: & domũ eius diripere. & uemient
inquit haut dubium quin liberati dem anupo¬
tentium & laudabunt liberato rem suũ in mon¬
te sion hoc est in eccła & confluent adbona dni
rerum omnium ab undantiam quaenon infra¬
gibus & cibis carnis istius sed inuirtutum uari¬
&ate sentitur. Suꝑ frum̃to inquit &uino dolco
dequo conficitur panis dñi & sanguinis eius
impl&ur typus & benedictio sc̃i ficationis os¬
ten ditur: Dicente scriptura. unxitte ds̃ ds̃
tuus oleo l&itiae p̃ consortib: tuis. & foetu pe¬
corum qui in eccłas implices sunt & arm̃torũ
quae cornutas & aduersarias uentilant ut aut̃
sciamus benedietiones has nequa quã ad cor¬
pus sed animam ꝑtinere. sequitur. eritq anima
eorum quasi ortus inriguus si ue quasilignum
fructiferũ quod plantatum ẽ secus decursus a qua

Expanded text:
si tamen mereamur liberari ab eo, qui potest allisi tamen mereamur liberari ab eo, qui potest alligare fortem et domum eius diripere. etuenient, inquit, — hau dubium quin liberati de manu potentium — et laudabunt liberatorem suum in monte Sion, hoc est in ecclesia, et confluent ad bona domini, rerum omnium abundantiam, quae non in frugibus et cibis carnis istius, sed in uirtutum uarietate sentitur. super frumento, inquit, et uino et oleo — de quo conficitur panis domini et sanguinis eius impletur typus et benedictio sanctificationis ostenditur dicente scriptura: unxit te deus, deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis — et fetu pecorum, qui in ecclesia simplices sunt, et armentorum, quae cornuta sunt et aduersarios uentilant. ut autem sciamus benedictiones has nequaquam ad corpus, sed ad animam pertinere, sequitur: eritque aonima eorum quasi hortus irriguus siue quasi lignum fructiferum, quod plantatum est secus decursus