comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gentium quȩ scd̃o loco post isrł. edificationem in
se sui suscepit creatoris ꝑtinere. Unde & sed̾s m̃sis
in lege concessꝰ est ad faciendum pascha. his qͥ im
endum in pͥmo mense pascha occurr̾e nequirent.
Ubi nos aꝑtissime designati sumo qͥ immundi suꝑ
morte animȩ nr̃e ⁊ ꝓcul adhuc positi a ppło dei.
ñ potuimꝰ pͥmũ pascha facere. qd̾ ui carne ⁊ sangͥue
agni fiebat. Celebramꝰ autẽ hodie pascha scd̃m.
qd̃ in corpore ⁊ sanguine redemptoris nr̃i a qͦ quȩsiti
& mundati sumꝰ actum ẽ. In quo autẽ loco tẽplũ

Expanded text:
gentium, quae secundo loco post Israel aedificationem in gentium, quae secundo loco post Israel aedificationem in se sui suscepere Creatoris. Unde et secundus mensis in lege concessus est ad faciendum Pascha, quia immunendum in primo mense pascha, occurrere nequirent. Ubi nos apertissime designati sumus, qui immundi super mortem animae nostrae, et procul adhuc positi a populo Dei, non potuimus primum pascha facere, quod in carne et sanguine agni fiebat. Celebramus autem hodie pascha, secundum quod in corpore et sanguine Redemptoris nostri, a quo quaesiti et mundati sumus, actum est. In quo aut
Abbreviated transcription (Latin):
ineẽ sp̃ualiter cognoscat. Quat̾ namq centeni
& uigeni: quadringentos & octoginta faciunt.
Quattuor autẽ eũgłicȩ ꝑfectioni apte conueniunt.
ti doctriuȩ legali ꝓpter annos legis latoris totidẽ.
time utuntur. id est qui xp̃i in ea grãm cognos¬
autẽ ꝑ tab̾naculum qd̃ fecit moyses ⁊ filii isrł ĩ
deserto. synagogã: ꝑ templũ uͦ qd̾ sa lomon ⁊ filii
isrł cum ꝓselitoꝵ rgentilium auxilio construxit.
ȩccłiam gentiũ posse desiguari. ꝑmansit autẽ
cultꝰ & relligio tabernaculi anuos qͣdr iugentos
& octoginta. ac sic templũ edificari incipit.
Qd autẽ quarto anno regis salomonis ȩdificari
cepta est domꝰ dñi. potest ad eos referri mẏsticȩ.¬
ꝑ quos post expletã dispensationẽ dnic̃ȩ in carna¬
tionis quȩ in quattuar eũgłii libris scͥpta est.
misso de cęlis sp̃u scõ ȩccłiȩ structura cȩꝑit. Et
quod mense scd̃o cepta est. potest ad electionem

Expanded text:
inesse spiritale cognoscat. Quater namque centeni, inesse spiritale cognoscat. Quater namque centeni, et viceni, quadringentos et octoginta faciunt. Quatuor autem Evangelicae perfectioni apte conveniunt, , legali doctrinae, propter annos legislatoris totidem. time utuntur, id est qui Christi in ea gratiam cognosautem per tabernaculum quod fecit Moyses et filii Israel in deserto, Synagogam: per templum vero quod Salomon et filii Israel cum proselytorum et gentilium auxilio construxit, Ecclesiam gentium posse designari. Permansit autem cultus et religio tabernaculi annos quadringentos et octoginta, ac sic ab eo templum aedificari incipit. Quod autem quarto anno regis Salomonis aedificari coepta est domus Domini, potest ad eos referri mystice, quod post expletam dispensationem Dominicae incarnationis, quae in quatuor Evangelii libris scripta est, coelis Spiritu sancto, Ecclesiae structura coeperit. Et quod mense secundo coepta est, potest ad electionem
Abbreviated transcription (Latin):
mitos: karissini inquit mundemꝰ nos ab omni
actum ẽ gͥ quadringentesimo & .x. dĩ.¬
octogesimo anno egressionis filioꝵ isrł de t̾ra
egỹpri in anno quarto mense ⁊ io ipse ẽ mensis
scd̃s regis salomonis suꝑ isrł. edificare cȩpit do
tio ipse est mensis sed̾s regis salomonis suꝑ isrł.
ordo sensꝰ est. In anno quarto regis salomonis
suꝑ isrł mense rio ipse est mensis secundus.
Meisem autẽ scdm. maium dicit. Namq apͥlis
qͦ pa̾cha celebratur. pͥncipium mensiũ apud he¬
breos primꝰ erat in mensib anni. Ex qͦ manifes¬
te claret. quia inox ꝑacto pascha cȩpit ȩdificare
domũ dño. ⁊ consecratꝰ mystica sollempnitate
ppłs manꝰ ad mẏsticũ opꝰ misit. fit autẽ comine¬
moratio egressionis ex egẏpto quando tab̾ nacłm
ȩdificari ceptum est. ut admoneat᷑ lector qͦt
annoꝵ tempꝰ in ȩdificatione utriꝰq domꝰ tͣnsie¬
rit. & huic qͦq summȩ temporis sacramentun

Expanded text:
mitos: « Charissimi, inquit, mundemus nos ab omni mitos: « Charissimi, inquit, mundemus nos ab omni actum est igitur quadringentesimo et octogesimo anno egressionis filiorum Israel de terra Aegypti in anno quarto, mense Zio, ipse est mensis secundus regis Salomonis super Israel: aedificare coepit domuZio, ipse est mensis secundi regis Salomonis super Israel, » ordo sensus est: in anno qsuper Israel, mense Zio, ipse est mensis secundus. Mensem autem secundum Maium dicit: namque Aprilis quo Pascha celebrabatur principium mensium, apud Hebraeos primus erat in mensibus anni. Ex quo manifeste patet, quia mox peracto pascha, coepit aedificare domum Domino, et consecratus mystica solemnitate populus, manus ad mysticum opus misit. Fit autem commemoratio egressionis ex Aegypto, quando tabernaculum aedificari coeptum est: ut admoneatur lector, quod annorum tempus, inter aedificationem utriusque domus transierit, et huic quoque summae temporis, sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
nem ueritatis. Quȩ uidelicet porticus iuxta lati¬
tudinem templi uiginti cubitis longa erat. qͥa
nimirũ antiqui iusti ꝑ longanimitatẽ deuote
m̃tis desiderabant uenire ad dilectionẽ eccłiȩ in¬

Expanded text:
nem veritatis. Quae videlicet porticus juxta latinem veritatis. Quae videlicet porticus juxta latitudinem templi 20 cubitis longa erat: quia nimirum antiqui justi per longanimitatem devotae mentis desiderabant venire ad dilationem Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
solis acciꝑe solebat. qͥd aptiꝰ quam illã eiꝰ partẽ
quȩ diũ̾cȩ incaruatiosus tempora p̾cessit tẏpice
denuutiat. inqua sunt patriarchȩ & ꝓpħȩ qͥ orien¬
tem huic mundo solem iusticiȩ pͥmi susceꝑunt.¬
& nascenti in carne dño testimoniũ siue uiuendo
siue p̾dicando siue nascendo siue etiã moriendo
p̃buerunt. Ostiũ ergo tẽpli dñs est. quia nemo
uenit ad patrem nͥ ꝑ ipsum. & sicut alibi dicit᷑.
ego sum hostiũ ꝑ me siquis introierit saluabit᷑.
Ostium porticus sermo est ꝓpheticꝰ. qui quasi recta
calce ingredientes ad ostium tẽpli ꝑducebat. quia
grãm dñi saluatoris qua mundũ erat redemptu¬
rus aꝑte p̃dicabat. Factura gͦ porticus tota fideles
illiꝰ temporis significat. ostium uͦ in portitu doc¬
tores. qui cex̾is lucem uitȩ ianuamq intrandi ad
dñm pandebant ex pͥmit. Et bene unum ostiũ
ꝓpter consortem in omnib seĩs fidem ac dilectio¬

Expanded text:
solis accipere solebat, quid apertius quam illam ejus partem, solis accipere solebat, quid apertius quam illam ejus partem, quae Dominicae incarnationis tempora praecessit, typice denuntiat? In qua sunt patriarchae et prophetae, qui orientem huic mundo « solem justitiae » primi susceperunt, et nascenti in carne Domino testimonium, sive vivendo, sive praedicando, sive etiam moriendo, praebuerunt? Ostium ergo templi Dominus est, quia nemo venit ad Patrem nisi per ipsum , et sicut alibi dicit: « Ego sum ostiOstium porticus sermo propheticus, qui quasi recto calle ingredientes ad ostium templi perducebat: quia gratiam Domini Salvatoris, qua mundum erat redempturus, aperte praedicabat. Factura ergo porticus tota fideles illius temporis signat: ostium vero in porticu doctores, qui caeteris lucem vitae, januamque intrandi ad Dominum pandebant, exprimit. Et bene unum ostium, propter consonam in omnibus sanctis fidem ac dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
diũ in terra uiuentiũ. ybi notandũ qd̾ triginta
cubiti altitudinis. ñ usq ad tectũ templi s usq
ad cenaculuui inferis ꝑtingebant. Namq in libro
paralipomenon aꝑte scͥptum est. qd̃ altitudo cen¬
tum uiginti cubitoꝵ erat. De qͦ pꝰ hȩc dicturi sumꝰ.
orticus erat ante templũ . xxͥ. cubitoꝵ longitu¬
diuis iuxta mensurã latitudinis tẽpli. & habe¬
bat decem cubitos latitudinis aute faciẽ tẽpli.
emplũ namq erat conu̾sum ad orientẽ sicut &
tab̾uaculũ. habebatq ostiũ porticꝰ ab oriente contra
ostiũ templi. iuxta qd̃ hystoricꝰ iudeoꝵ iosephus
aꝑtissime docet. ita ut sol equi noctialis oriens direc̃¬
tis raclioꝵ suoꝵ lineis ꝑostia tria. porticꝰ uidelicet
& templi atq oraculi archani testamenti ꝑfuni¬
dere posset. Quia uͦ templum scãm ȩccłiani desig¬
nat. porticus quȩ erat ante tẽplum ⁊ ꝓpior lucem

Expanded text:
Domini in terra viventium . Ubi notandum quod 30 Domini in terra viventium . Ubi notandum quod 30 cubiti altitudinis non usque adad coenaculum inferius pertingebant. Namque in libro Paralipomenon aperte scriptum est, quod altitudo centum viginti cubitorum erat : de quo post haec dicturi sumus. « Porticus erat ante templum viginti cubitorum longitudinis, juxta mensuram latitudinis templi; et habebat decem cubitos latitudinis ante faciem templi. » Templum namque erat conversum ad orientem, sicut et tabernaculum, habebatque ostium porticus ab oriente contra ostium templi, juxta quod historicus Judaeorum Josephus apertissime docet, ita ut sol aequinoctialis oriens directis radiorum suorum lineis, per ostiaria porticus videlicet et templi et oraculi, arcam testamenti perfundere posset. Quia vero templum sanctam Ecclesiam designat, porticus quae erat ante templum et propior lucem
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a sui conditoris respexit. continuo pacis in
se ⁊ locum inuenit & nomen.
ocꝰ autem quam ȩdificabat rex salomon dño.
habebat sexaginta cubitos in longitudine. &
iuginti cubitos in latitudine. & triginta cubitos
in altitudine. Longitudo domꝰ longaninutatẽ
designat sc̃e eccłiȩ. quia in exilio ꝑegrinationis
huiꝰ. patient̃ adu̾sa. queq tolerat. douec ad patͥã
quam expectat ꝑueniat. Latitudo in sinuat caritatẽ.
qͣ dilatato sinu m̃tis ñ solum amicos indeo. s & ini¬
micos diligere gaudeat ꝓpter cłm. donec ueniat tẽ¬
pus qͣndo siue ad pacẽ suam conu̾sis. siue funditꝰ
onũibuᷤ exctinctis inimicis. cũ solis gaudeat amiciᷤᷤ
indõ. Altitudo spem denuntiat futurȩ ret̾ͥbutio¬
nis. euiꝰ intuitu libent̾ infirma queq siue quȩ
demulcent siue quȩ aduersant᷑ contemnit. usq
dum utrisq tnͣscensis sola mereatur uidere bonã

Expanded text:
gratiam sui Conditoris respexit, continuo pacis in gratiam sui Conditoris respexit, continuo pacis in se et locum invenit et nomen. « Domus autem quam aedificabat rex Salomon Domino, habebat sexaginta cubitos in longitudine, et viginti cubitos in latitudine, et triginta cubitos in altitudine. » Longitudo domus longanimitatem designat Ecclesiae, quia in exsilio peregrinationis hujus patitur atque tolerat, donec ad patriam, quam exspectat, perveniat. Latitudo insinuat charitatem, qua dilatato sinu mentis non solum amicos in Deo, sed et inimicos diligere gaudet per Deum , donec veniat tempus quando sive ad pacem suam conversis, sive funditus omnibus exstinctis inimicis, cum solis gaudeat amicis in Deo. Altitudo spem denuntiat futurae retributionis, cujus intuitu libenter infima quaeque, sive quae demulcent, seu quae adversantur, contemnit, usque dum, utrisque transcensis, sola mereatur videre bona
Abbreviated transcription (Latin):
Ostensꝰ namq erat dauid sicut cȩt̾is ꝓpħis uen¬
turus in carne dñs. Bene idem locus in area
erat ornan iebusei. quia &e ȩcclia areȩ solet
uocabulo designari. dicente ioħe de dño: cuiꝰ uen¬
tilabrũ inmanu sua. & ꝑmundabit aream suam.
Ornan int̾pretatur illuminatꝰ. ⁊ erat natione iebuseꝰ.
Natione quidẽ gentiles significat. nos autẽ eosdem il¬
autẽ lux iudño. Ieb eadem ẽ ciuitas quȩ ⁊ ierłm.¬
Et ieb quidem int̾pretatur conculcata. ierłm autem
uisio pacis. Inqͣ quandiu ornan gentilis regnauit.
ieb dicta ẽ. Cum uͦ in ea dauid locum holocausti eme¬
ret. cũ salomon inea templũ dũo ȩdificaret. ñ iã
ieb s ierłm uocata est. quia nimrũ gentilitas
quandiu diuini cultꝰ nescia ꝑdurabat. conculcaba¬
tur ⁊ illudebat᷑ ab immundis sꝑitib. atq ad sinui¬
lacra muta ꝓut ducebat᷑ sequens. Cum uͦ illam

Expanded text:
Ostensus namque erat David, sicut caeteris prophetis, venOstensus namque erat David, sicut caeteris prophetis, venturus in carne Dominus. Bene idem locus in area erat Ornan Jebusaei, quia et Ecclesia areae solet vocabulo designari, dicente Joanne de Domino: Cujus ventilabrum in manu sua, et permundabit aream suam . Ornan, qui interpretatur illuminatus, et erat natione Jebusaeus, natione quidem gentiles significat, nomen autem eosdem ilautem lux in Domino . Jebus eadem est civitas quae eet Jebus quidem interpretatur conculcata; Jerusalem autem visio pacis. In qua quandiu Ornan gentilis regnabat, Jebus dicta est; cum vero in ea David locum holocausti emeret, cum Salomon in ea templum Domino aedificaret, non jam Jebus, sed Jerusalem vocata est, quia nimirum gentilitas quandiu divini cultus nescia perdurabat; conculcabatur et illudebatur ab immundis spiritibus, ad simulacra muta, prout ducebatur, sequens. Cum vero il
Abbreviated transcription (Latin):
Polantur namq lapides p̃ciosi. cũ electi quiq
p̃cedentium sc̃oꝵ instructione ⁊ instantia quicqͥd
inse habent noxium ⁊ inane relinquunt. ⁊ ante
conspectu creatoris solã insitȩ sͥ iusticiȩ regulã
qͣsi stabiłẽ qdraturȩ formã ostendunt. Polaue

Expanded text:
» Dolantur namque lapides pretiosi, cum electi quique » Dolantur namque lapides pretiosi, cum electi quique praecedentium sanctorum instructione et instantia, quidquid in se habent noxium et inane relinquunt: atque ante conspectum sui Creatoris, solam insitae sibi justitiae regulam, quasi stabilem quadraturae formam
Abbreviated transcription (Latin):
cęlo datũ nom̃ hominib in quo oporteat nos
saluos fieri. In qd̃ fundamentũ lapides grande ᷤᷤ¬
⁊ p̃ciosi tollunt᷑. cum p̃cipui factis ac sc̾itate uiri.
familiari m̃tis scĩtate suo adhęrent conditori.
ut qͦ firmiꝰ in illo spem suam ponunt. eo fortiꝰ
alioꝵ uitã dirigere qd est latirudinẽ parietis
portare sufficiant. Lapides gͦ qui infundamentũ
templi ad portandum edificium om̃e ponebant᷑¬
ueritatis siue uisibilit̾ siue in uisibiliter ab
ipsa di sapientia ꝑceperunt. Qui bene lapides
pͥmo quadrari ac sic infundam̃to poni iubentur.
Quadratum namq ouine quocũq uertitur. fix si
stare consueuit. Cui nimirũ figurȩ corda assimi¬
lantur electoꝵ. quȩ ita infidi firmitate consis¬
tere didicerunt. ut nulla occurrentiũ rerũ
aduersitate. nec ipsa etiam morte a sui rectitu¬
cdine possint statꝰ inclinari. Quos dolauert̃
cementarii salomonis. & cementarii yram.

Expanded text:
coelo datum nomen hominibus, in quo oporteat nos coelo datum nomen hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri . » In quod fundamentum lapides grandes et pretiosi tolluntur, cum praecipui factis ac sanctitate viri, familiari mentis sanctitate suo adhaerent Conditori, ut quo firmius in illo spem suam ponunt, eo fortius aliorum vitam dirigere quod est latitudinem parietis portare sufficiunt. Lapides ergo qui in fundamentum templi ad portandum aedificium omne ponebantveritatis, sive visibiliter, sive invisibiliter ab ipsa Dei sapientia perceperunt. Qui bene lapides primo quadrati ac sic in fundamentum poni jubentur. Quadratum namque omne, quocunque vertitur, fixum stare consuevit. Cui nimirum figurae corda assimilantur electorum, quae ita in fidei firmitate consistere didicerunt, ut nulla occurrentium rerum adversitate, nec ipsa etiam morte a sui rectitudine possint status inclinari. « Quos dolaverunt caementarii Salomonis et caementarii Hiram.
Abbreviated transcription (Latin):
runt de ꝓselitis. fueruit de gentib. de filiis uide
licet isrł illi triginta milia. qui ad p̾cidendas de
libano cedros missi sunt. de ꝓselitis isti de quib
nunc locuti sumꝰ lapidũ cęsores. de gentib yrã
ipse & seruieiꝰ. qͥ cum seruis salomonis ligna cȩ¬
debant de libano. Omne gͥ hominũ genꝰ ꝑ quos
ȩdificanda ȩccłia erat. in ȩdificatione templi
p̾cessit. Iudei uamq ꝓseliti ⁊ gentiles conu̾si ad¬
recte uiuendo siue etiã docendo construunt.
recepit rex ut tollerent lapides
grandes. lapides p̾ciosos. in fundam̃to tẽpli.
& quadrarent eos. Fundamentũ templi nullũ
est aliud mẏsticȩ intelligendum .ꝙ̃ illud qd̾ osten¬
dit apłs diceus: fundamentũ enĩ aliud nemo po¬
test ponere prȩt̾ id qd̃ positũ est. qui est. xp̃c uĩc.¬
Qui ꝓpterea funcdamentũ domꝰ dñi potest rec̾te
uocari. quia sicut ait Petrus: ñ est aliud sub ee¬

Expanded text:
runt de proselytis, fuerunt de gentibus. De filiis virunt de proselytis, fuerunt de gentibus. De filiis vilicet Israel triginta millia, qui ad praecidendas de Libano cedros missi sunt. De proselytis isti de quibus nunc locuti sumus, lapidum caesores. De gentibus Hiram ipse et servi ejus, qui cum servis Salomonis ligna caedebant de Libano. Omne igitur hominum genus, per quod aedificanda erat ecclesia, in aedificio templi praecessit. Judaei namqrecte vivendo, sive etiam docendo construunt. « Praecepitque rex, ut tollerent lapides grandes pretiosos in fundamentum templi, et quadrarent eos. Fundamentum templi nullum est aliud mystice intelligendum, quam illud, quod ostendit Apostolus dicens : Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, prQui propterea fundamentum domus Domini potest recte vocari, « quia sicut ait Petrus non est aliud sub
Abbreviated transcription (Latin):
lib trecentis p̃positis in libro paralipomenon
tria milia sexcenti sunt seͥpti. ad eancłẽ ꝓrsus
sublimiũ uiroꝵ ꝑfectionẽ respicit. Nam quia
in senario uumero dñs mundi oruatũ cõpleũ.¬
recte in eo ꝑfecta bonoꝵ solent oꝑa figurari. Et
quia scã scͥptura cũ fide ueritatis oꝑa iusticiȩ docae
habenda recte p̃positi oꝑum templi tͥa milia &
sexcenti fuisse ꝑhibent᷑. Nec p̾tereundum quod
hȩc septuaguita milia ⁊ octoginta milia portan.¬
tium onera & latomoꝵ cum p̾positis suis ñ fuere
de isrł. s de ꝓselitis idest aduenis qͥ morabant᷑ int̾
eos. Scriptum namq est in libro paralipomenon.
Numerauit qͥ salomon om̃s uiros ꝓselitos qͥ erant
int̾ isrł. post dinumerationẽ quã dinumerauit
qͥ humeris portarent. Proseliti aut̃ uocabantur
grecȩ. qͥ ex aliis natiouib ꝓgeniti in fidem ⁊ con¬
sortium ppłi di accepta circũcisione tnͣsierunt.
Fuerunt itaq oꝑarii domꝰ dñi de filiis isrł. sue¬

Expanded text:
libus trecentis praepositis in libro Paralipomenon , tria millia sexcenti sunt scripti, ad eamdem prorsus sublimium virorum perfectionem respicit. Nam quia in senario numero Dominus mundi ornatum complerecte in eo perfecta bonorum solent opera figurari. Et quia sancta Scriptura cum fide veritatis, opera justitiae docet habenda, recte praepositi operum templi tria millia, et sexcenti fuisse perhibentur. Nec praetereundum, quod haec septuaginta, et octoginta millia portantium onera et latomorum cum praepositis suis, non fuerunt de Israel, sed de proselytis, id est, advenis qui morabantur inter eos. Scriptum namque est in libro Paralipomenon: Numeravit igitur Salomon omnes viros proselytos qui erant in terra Israel, post dinumerationem quam dinumeravit qui onera portarent, etc. . Proselyti autem vocabantur Graece, qui ex aliis nationibus progeniti, in fidem et consortium populi Dei, accepta circumcisione transierunt. Fuerunt itaque operarii domus Domini de filiis Israel, fue
Abbreviated transcription (Latin):
mentẽ electoꝵ infima quȩq desideria speruentẽ.
⁊ cȩlestium contemplationi semꝑ intentã. uͥtute
qͦq patientiȩ singularit excellentẽ ñ in congrue
demonstrat. Auri autẽ lamminȩ quȩ marmori
ac tabulis abigenis sunt suꝑposite. ipsa est lati¬
tudo caritatis de corde puro & conscientia bo¬
na & fide ñ fic̾ta: quȩ sicut aurũ aliis p̾ciosius
est metallis. ita cȩt̾is eximior uirtutib in templo
dĩ singulari luce refulget.

Expanded text:
mentem electorum infima quaeque desideria spernentem, mentem electorum infima quaeque desideria spernentem, et coelesti semper contemplationi intentam, virtute quoque patientiae singulariter excellentem, non incongrue demonstrat. Auri autem laminae quae marmori ac tabulis sunt abiegnis superpositae, ipsa est latitudo charitatis de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta: quae sicut aurum aliis pretiosius est metallis, ita caeteris eximior virtutibus in templo Dei singulari luce refulget.
Abbreviated transcription (Latin):
in altum exurgens atq usq ad laquearia ꝑue.¬
niens. ꝓfectus uirtutũ quib electi ad regnum
celeste ꝑueniunt. uł certe ipsos electoꝵ choros
sibimet ꝑ tempora uaria succedentes significat.
ita ȩqualitas pauimenti concordem eaꝵdem humi¬
litatem qua in temporali adhuc uita positi sociali¬
ter inuicẽ caritate dicante conuersant᷑ ñ imme¬
rito demonstrat. Quod uidelicet paium̃tum p̾cio¬
sissimo erat marmore stratũ decore multo. ideq
marmor mox tabulis tectũ abigenis. qͥa nimi¬
rum uita iustoꝵ pͥmo fidi firmitate p̃munuenda
incorde. ac deuide sp̃ualium uirtutũ latitudi¬
ne est adornanda in oꝑe. Alioquin qͥd utilitatiᷤ
habebat decor marmoris p̃ciosissimi lignoꝵ ta¬
bulis obtectus. si ñ mysticum aliquid tacite signa¬
bat. hoc est bonoꝵ amplitudinẽ oꝑum. foetitu¬
dine ficli iutemeratę subfulciendã docebat:
Auies uͦ ꝓpter altitudinẽ & robur diu durabile.

Expanded text:
in altum exsurgens atque usque ad laquearia pervin altum exsurgens atque usque ad laquearia perveniens, profectus virtutum, quibus electi ad regnum coeleste perveniunt, vel certe ipsos electorum choros sibimet per tempora variantia succedentes significat, ita aequalitas pavimenti concordem eorumdem humilitatem, qua in temporali adhuc vita positi socialiter invicem charitate dictante conversantur, non immerito demonstrat. Quod videlicet pavimentum pretiosissimo erat marmore stratum decore multo, idemque marmor mox tabulis tectum abiegnis, quia nimirum vita sanctorum primo fidei firmitate praemunienda in corde, ac deinde spirituum virtutum latitudine est adornanda in opere. Alioquin quid utilitatis habebat decor marmoris pretiosissimi lignorum tabulis obtectus, si non mysticum aliquod tacite signabat, ac bonorum amplitudinem operum fortitudine fidei intemeratae subfulciendam esse docebat? Abies vero propter altitudinem sui et robur diu durabile,
Abbreviated transcription (Latin):
lignis a pauimento domꝰ ad sũmitatẽ parietũ¬
& usq ad laquearia. cum electi pͥmis fidi rudi¬
mentis usq ad ꝑfectionẽ bonȩ actionis & usq ad
ingressum patriȩ cęlestis bonis insudare ñ desis¬
tunt oꝑiba cũ a pͥmis iustis usq ad ultimos in
consũmatione scłi om̃s uirtutib student. quaꝵ
merito uere ualeant ꝓtestari. quia xp̃i bonus
odor sumꝯ do in om̃i loco. Et texit pauimen¬
tum tabulis abigenis. Hoc quomͦ factum sit.
plemꝰ in libro paralipomenon explicatur. ubi
scriptũ est: strauit qͦq pauimentũ templi p̾cio¬
sissimo marmore deare multo. Unde patet qͥa
tabulas abigenas quib parum̃tum tegeret. ne¬
quaꝗͣ in t̾ra posuit. s pͥmo illud marmore ꝓte¬
xit. ac denide tabulas marmori suꝑposuit. ac t̾ci¬
um his duob auro uestitũ suꝑaddidit ut in se¬
quentib legitur. Sicut autẽ latitudo parietis

Expanded text:
lignis a pavimento domus usque ad summitatem parietumlignis a pavimento domus usque ad summitatem parietum, usque ad laquearia, cum electi a primis fidei rudimentis, usque ad perfectionem bonae actionis, et usque ad ingressum patriae coelestis, bonis insudare non desistunt operibus, cum a primis justis usque ad ultimos in consummatione saeculi, omnes virtutibus student, quarum merito jure valeant protestari quia « Christi bonus odor sumus Deo » in omni loco . « Et texit pavimentum tabulis abiegnis. » Hoc quomodo factum sit, plenius in libro Paralipomenon explicatur ubi scriptum est: « Stravit quoque pavimentum pretiosissimo marmore decore multo . » Unde patet quod tabulas abiegnas, quibus pavimentum texerat, nequaquam in terra posuit; sed primum illud marmore praetexit, ac deinde tabulas marmori superposuit, ac tertium his duobus auri vestitum superaddidit, ut in sequentibus legitur. Sicut autem altitudo parietis
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ ad celestia erectam longitudo. Uel certe
altitudo parietis quȩ exordinib lapidum suꝑ
inuicem positis constat. p̃sentis statũ ęccłiȩ sig¬
nificat. ubi electi suꝑ fuudamentũ xp̃i omnes
ȩdificati sibi uiuicem in ordine ꝑ tempoꝵ curri¬
cula succedunt. seseq inuicẽ portantes lege xp̃i
quȩ est caritas adimplent. Dum enĩ qui nunc
a p̃cedentib erudiunt᷑ magistris. rursum ipsi
tia portant᷑. ut ad portandos alios ⁊ ipsi sufficiant.
usq ad ultimos qͥ in fine mundi nascituri sunt
iustos. Qui quasi in summo domꝰ cłi cacumine
locati docent᷑ quidẽ & portant᷑ ab aliis. s quos do¬
ceant quorue fragilitatẽ tolerent ipsi ñ habent.
Qtui uidelicet parietes intrisecꝰ tabulatis cedrinis
oꝑiuntur. eũ corda fidelium amore uirtutũ redun¬
dant. Sicut enim cedri natura ꝑfectos homine̾
ut supͣ dociumꝰ t pice denuntiat. ita etiã locis¬

Expanded text:
omnem ad coelestia erectam, longitudo. Vel certe omnem ad coelestia erectam, longitudo. Vel certe altitudo parietis quae ex ordinibus lapidum super invicem positis constat praesentis statum Ecclesiae significat, ubi electi super fundamentum Christum omnes aedificati, sibi invicem in ordine, per temporum curricula succedunt, seseque invicem portantes, legem Christi, quae est charitas, adimplent. Dum enim qui nunc a praecedentibus erudiuntur magistris, rursum ipsi tia portantur: ut ad portandos alios et ipsi sufficiant, usque ad ultimos qui in fine mundi nascituri sunt justos, qui quasi in summo domus Dei cacumine locati, docentur quidem et portantur ab aliis. Sed quos doceant, quorumve fragilitatem tolerent, ipsi non habent. Qui videlicet parietes intrinsecus tabulatis cedrinis operiuntur, cum corda fidelium amore virtutum redundant. Siut supra Dominus typice denuntiat, ita etiam locis
Abbreviated transcription (Latin):
& laquearia dicit᷑. designat ex imios qͦsq in resur¬
rectionis gła uiros & siugulari sc̃ĩtate. ad ipsum
uirtutis apicem ꝑuenieutes. De qͦx uno dicitur:
int̾ natos mulierũ ñ surrexit maior ioħe bap¬
tista. Cuiꝰ si comparẽ magnitudinis scire uis.¬
audi quid patri ipsiꝯ angłs ait: & ipse p̃cedet
ante dum̃ in sp̃u et uirtute heliȩ.
t edificauit parietes domꝰ intrinsecꝰ tabu¬
latis cedrinis. a pauimento domꝰ usq ad supre¬
mum parietũ. & usq ad laquearia oꝑuit lignis
cedrinis intrinsecꝰ. In trinsecus quidem doms
cedro erat uestita. Nam formsecꝰ tanto nitore la¬
pis ipse de qͦ facta fuerat fulgebat. ac si calculo es¬
set candido tecta. Iuxta sensꝰ uͦ mysticos parie¬
tes templi sunt fideliũ ppłi ex quib scã uiutier¬
salis constar eccłia. quoꝵ dilatationẽ ꝑ orbem
latitudo designat parietũ. spem uͦ & intentionẽ

Expanded text:
t laquearia, designat eximios quosque in resurt laquearia, designat eximios quosque in resurrectionis gloria viros, et singulari sanctitate ad ipsum virtutis apicem pervenientes; de quorum uno dicitur: Inter natos mulierum non surrexit major Joanne Baptista . Cuaudi quid Patri ipsius angelus ait: « Et ipse praecedet ante Dominum in Spiritu et virtute Eliae . » « Et aedificavit parietes domus intrilatis cedrinis, a pavimento domus usque ad summitatem parietum, et usque ad laquearia operuit lignis cedrinis intrinsecus. » Intrinsecus quidem domus cedro erat vestita: nam forinsecus tanto nitore lapis ipse, de quo facta fuerat, fulgebat, ac si calculo esset candido tecta. Juxta sensus vero mysticos, parietes templi sunt fidelium populi, ex quibus sancta universalis consistit Ecclesia, quorum dilationem per orbem, latitudo designat parietum: spem vero et intentionem
Abbreviated transcription (Latin):
pli ⁊ oraculi. continuo subiunctũ est: ⁊ fecit latera
in circumitu. In quib nimirũ laterib intellexi¬
mꝰ diuina ẽẽ p̃sidia designata. quȩ nos in hoc
ad huc scło laborantes. ac ꝓ captu nr̃o ad suꝑiora
nitentes cotidie ne deficiamꝰ adiuuant. Bene aut̃
hoc suprenũ tabulatũ in tecto domꝰ dm̃ qͥnos
cubitoͥs altum ẽẽ memorat᷑. qͥa numirũ ita nos in
illa patria diuinȩ p̃sentiȩ claritas adimplet. ut
nichil aliud uisꝰ n̾r̃i nichil auditꝰ. nichil olfac¬
tus. nichil gustꝰ. nichil tactꝰ. dulce habeat: nisi
tota uirtute. diligere ⁊ ꝓximũ tamꝙͣ. nos ipsos.
t operuit domum ligis cedrinis.
Sup̃mum ipsũ domꝰ tectum dicit. idest tabu¬
latum illud qd̃ sup̾mis trabib suꝑpositũ erat.
Non enĩ habebat templũ culm̃ in suꝑiorib. sicut
nec tab̾naculum. s erat eguale qͦmͦ oĩb in pales
tiua & egypto domꝰ ȩdificantib facere moris est.
Idipsum auttẽ hoc tabulatũ qͦ oꝑta est domꝰ. qd̃¬

Expanded text:
o subjectum est: « Et fecit latera in circuitu. » In quibus nimirum lateribus intelleximus divina esse praesidia designata: quae nos in hoc adhuc saeculo laborantes, ac pro captu nostro ad superiora nitentes, quotidie ne deficiamus, adjuvant. Bene autem in hoc supremo tabulato, in tecto domus Domini, quinque cubitos altum esse memoratur, quia nimirum ita nos in illa patria divinae praesentia claritatis adimplet, ut nihil aliud visus noster, nihil auditus, nihil olfactus, nihil gustus, nihil tactus dulce habeat, nisi tota virtute; diligere et proximum tanquam nos ipsos. Et operuit domum lignis cedrinis. Hic supremum ipsum domus tectum dicit, id est, tabulatum illud, quod supremis trabibus superpositum erat. Non autem habebat templum culmen in superioribus, sicut nec tabernaculum; sed erat aequale, quomodo omnibus in Palaestina et Aegypto domos aedificantibus facere moris est. Idipsum autem hoc tabulatum, quo operta est domus e
Abbreviated transcription (Latin):
relinquit eũ qui sibi est interior.
Regio itaq songinqua: oblunodlĩ
est. fames autẽ in illa regione ẽ:
indigentia uerbi ueritatis. Unus
ciuium regionis illius. aliqͥs aeriꝰ
pͥnceps. ad miliciã diaboli ꝑtinẽs.
Uilla eius. modus potestatis eiꝰ. Por¬
ci: immundi sp̃c qui sub ipso eẽnt.
Siliquȩ qͥbus porcos pascebat. scła¬
res doctrine. steriles uanitate ꝑso¬
nantes: de quib laudes ydoloꝵ
fabularũq ad dos gentiũ ꝑtinen¬
tium. uario sermone atq carmim¬
b ꝑcrepant: quib demonia dele¬
ctantur. Unde cum iste saturari
cupiebat: aliquid solidum aut re¬
ctum. qd̾ ad beatã urtã ꝑtineret in¬
uenire uolebat in talib & ñ pote¬
rat. Hoc ẽ em̃ qd̾ dit: & nemo illi

Expanded text:
relinquit eum qui sibi est interior.relinquit eum qui sibi est interior.Regio itaque longinqua, oblivio Dei est. Fames autem in illa regione, est indigentia verbi veritatis. Unus civium regionis illius, aliquis aerius princeps ad militiam diaboli pertinens. Villa ejus, modus potestatis ejus. Porci, immundi spiritus qui sub ipso essent. Siliquae quibus porcos pascebat, saeculares doctrinae, sterili vanitate resonantes; de quibus laudes idolorum fabularumque ad deos Gentium pertinentium vario sermone atque carminibus percrepant, quibus daemonia delectantur: unde cum iste saturari cupiebat, aliquid solidum et rectum quod ad beatam vitam pertineret, invenire volebat in talibus, et non poterat. Hoc est enim quod ait, Et nemo illi
Abbreviated transcription (Latin):
tre. tanꝗͣ anima potestate sua de¬
lectata. id qd̾ illi ẽ iuuere. intellig̾e.
meminisse. ingenio alacri excellere.
Om̃ia ista: diuina sunt munera. Que
inpotestate accipiens ꝑ lib̾m arbi¬
trium: qͥa diuisit pater filiis sub¬
stantiam. minor filiris in regionẽ
longinquã ꝓfectus ẽ. male uten¬
do naturalib bonis:. eo ipso quo
patrẽ deserint: cupiditate fruen¬
di creatura. relicto ipso creatore.
Quod ñ post multos dies dixit fac¬
tum. ut congregatis om̃ib pegre
ꝓficisceretur in regionẽ longmqͣ:
quia ñ multopost institutionem
liberũ arbitrium ferre secũquan¬
dam uelut potentiã naturȩ suȩ. &
deserere eum a qͦ condita ẽ. p̃fidens
uirib sis. Quas uires tanto con¬
sumit citius: quanto eũ deserit a
quo datȩ sunt. Itaq hanc uitam
pdicam uocat: amantẽ fundere
dtq spaciari pompis ext̾iorbus.
intus manescentẽ: cũ ea quisq
sequitur que ab illa ꝓcedunt &

Expanded text:
tre, tanquam anima potestate sua detre, tanquam anima potestate sua delectata, id quod illi est vivere, intelligere, meminisse, ingenio alacri excellere: omnia ista divina sunt munera, quae in potestatem accipiens per liberum arbitrium, quia divisit pater liberis substantiam, minor filius in regionem longinquam profectus est, male utendo naturalibus bonis, eo ipso quod patrem deseruit cupiditate fruendi creatura, relicto ipso Creatore. Quod non post multos dies dixit factum, ut congregatis omnibus peregre proficisceretur in regionem longinquam: quia non multo post institutionem liberum arbitrium ferre secum quamdam velut potentiam naturae suae, et deserere eum a quo condita est, praefidens viribus suis; quas vires tanto consumit citius, quanto eum quo datae sunt. Itaque hanc vitam prodigam vocat, amantem fundere atque spatiari pompis exterioribus, intus inanescentem, cum ea quisque sequitur quae ab illa procedunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
Unũ enĩ deest. & ad nouẽ ut decẽ sint.
e ad nonaginta nonẽ ut centum
sint: & si ꝑ ceteros nimeros hoc
consideres. Nam & nongentis no¬
naginta nouem unũ deest ut mil¬
le sint: & ad nouẽ milia nongen¬
tos nonaginta nouẽ. unũ deestut
decẽ milia sint. Uariari gͦ ꝑbre¬
uitatẽ & magnitudinẽ numeri
possunt: quib unũ deest ut ꝑfi¬
ciantur. Ipsũ uͦ unum sine uarie¬
tate in se manens: cũ accesserit ꝑ¬
ficit. Cui deputat om̃s ꝑ peniten¬
tiam reconciliatos: quȩ humilitate
intelligitur. Et tanꝙͣ stirpes du¬
Ids gen̾is humani: unã eoꝵ qui
ꝑmanserunt in unnis di cultu:
alterã eoꝵ qui usq ad colenda ydola
deseruerunt dm. Ab ipso autem
exordio creature: mortaliũ conside¬
ratio debet intendi. Maior eͦs filiꝰ:
ad cultum uniꝰ di ꝑtinet. Minorẽ
in regionẽ longinquã ꝓfectũ ẽẽ
dicit. Petit enĩ ut sibi pars substã¬
diȩ quȩ eum tangeret. daret᷑ ã pa¬

Expanded text:
Unum enim deest ad novem ut decem sint, Unum enim deest ad novem ut decem sint, et ad nonaginta novem ut centum sint. Et si per caeteros numeros hoc consideres. Nam et nongentis nonaginta novem, unum deest ut mille sint, et ad novem millia nongento nonagintas novem, unum deest ut decem millia sint. Variari ergo per brevitatem et magnitudinem numeri possunt, quibus unum deest ut perficiantur: ipsum vero unum sine varietate in se manens cum accesserit perficit, cui deputat omnes per poenitentiam reconciliatos, quae humilitate intelligitur, tanquam stirpes duas generis humani: unam eorum qui permanserunt in unius Dei cultu, alteram eorum qui usque ad colenda idola deseruerunt Deum. Ab ipso autem exordio creaturae mortalium consideratio debet intendi. Major ergo filius ad cultum unius Dei pertinet. Minorem in regionem longinquam profectum esse dicit. Petiit enim ut sibi pars substantiae quae eum tangeret, daretur a pa
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib que possident: & pacem
cum eo facere consentiendo illi
ad cõmittenda peocata. Turrim
quippe edificare. & contra regem
illum dimicare ẽẽ discipłm xp̃i est:
habere autẽ sumptus ad ꝑficienda
turrim. & habere fortia decẽ milia
contra uiginti milia regis. reñci
Ouem ꝑditã om̃s peccatores
dixit: qui ꝑ penitentiã reconcili¬
antur do. Quam humeris suis por¬
tat: quia humiliando se tales ere¬
xit. Ido autẽ illas nonagnita nonẽ
dixit. quas reliquit in deserto. qͥa
suꝑbos significant. tanꝙͣ solitudi¬
nem gerentes in animo: dum solos
se uideri uolunt: qͥb ad ꝑfectionẽ
unitas deest. Cum enĩquisq ã uera
unitate diuellitur: suꝑbia diuelli¬
tur. Suȩ quippe potestatis ẽẽ cu¬
piens: ñ sequitur unũ qd̃ deus est.
dõq & in nonaguita nouẽ ouib. et
nouẽ dragmis. ponit eoꝵ significa¬
tionẽ: qui de se p̃sumentes. peccato¬
rib ad salutẽ redeuntib se p̃ponũt.

Expanded text:
omnibus, quae possident, et pacem omnibus, quae possident, et pacem cum eo facere consad committenda peccata. Turrem quippe aedificare, et contra regem illum dimicare, esse discipulum Christi est: habere autem sumptus ad perficiendam turrem, et habere fortia decem millia contra viginti millia regis, renuntiOvem perditam, omnes peccatores dixit, qui per poenitentiam reconciliantur Deo. Quam humeris suis portat, quia humiliando se tales erexit. Ideo autem illas nonaginta novem dixit, quas reliquit in deserto, quia superbos significant, tanquam solitudinem gerentes in animo, dum solos se videri volunt, quibus ad perfectionem unitas deest. Cum enim quisque a vera unitate divellitur, superbia divellitur: suae quippe potestatis esse cupiens, non sequitur unum, quod Deus est. Ideoque et in nonaginta novem ovibus et in novem drachmis ponit eorum significationem, qui de se praesumentes peccatoribus ad salutem redeuntibus se praeponunt.
Abbreviated transcription (Latin):
umptus ad turrim edificanda:
uires ad discipulatũ xp̃i opti¬
nendum. Et decẽ milia p̃liaturi cũ
rege qui babet iugiiti milia. sim¬
plicitatẽ xp̃iam dimicaturi cũ du¬
plicitate diaboli. Hoc ẽ cum dolis
& fallaciis enis in affectu constituti:
reñciantis om̃ib que sunt eius. Ita
eñĩ concludit. Sic gͦ om̃is exuob̾.
qui ñ reminciat om̃ib que sunt eiꝰ:
ñ potest m̃s ẽẽ discipłs. Int̾ que oĩa
etiam ipsa temporalis uita intel¬
ligatur necesse est: quã oportet
sic possidere ad tempꝰ. ut ñ te im¬
pediat ad ȩt̃na: qui eam fuerit mi¬
natus auferre. Sicut autẽ de tur¬
ri ñ ꝑfecta ꝑ obprobrium deter¬
ruit dicentiũ. qͥa hic homo cepit
edificare & ñ potuit consummare:
sic in rege cum qͦ dimicandũ est.
sipsam pacem accusauit cumait.
Adhuc illo longe agente. legationẽ
mittens rogat ea que pacissut.
Significans etiam minas imminen¬
tiuma diabolo demptationũ non
sustiere homines. qui ñ reñciant

Expanded text:
umptus ad turrem aedificandam, vires ad discipulatum Christi obtinendum: et decem millia praeliaturi cum rege qui habebat viginti millia, simplicitatem christiani dimicaturi cum duplicitate diaboli, hoc est cum dolis et fallaciis eius — in affectu constituit renuntiantis omnibus, quae sunt eius. ita enim concludit: sic ergo omnis ex uobis, qui non renuntiat omnibus, quae sunt eius, non potest meus esse discipulus. inter quae omnia etiam ipsa temporalis uita intellegatur necesse est, quam oportet sic possidere ad tempus, ut non te impediat ab aeterna qui eam fuerit minatus auferre. sicut autem de turri non perfecta per obprobrium deterruit dicentium: quia hic homo coepit aedificare et non potuit consummare: sic in rege,. . cum quo dimicandum est, ipsam pacem accusauit, cum ait: adhuc illo longe agente legationem mittens rogat ea quae pacis sunt, significans etiam minas imminentium a diabolo temtationum non sustinere homines, qui non renuntiant
Abbreviated transcription (Latin):
tur: uͥ etiam ante resurrectionem
iustoꝵ animȩ uiunt cum deo.
Tanto enĩ uerius ubiq łs ẽ: qͣnto
nullo continetur loco: sicut latro¬
ni dictum ẽ. Hodie mecũ eris in pa¬
radyso. Unde numꝗͣ recessit deifi¬
lius: qmͣius ab hominib ꝑ susceptã
carnem. in ciuitate iudeoꝵ tanta
pateretur

Expanded text:
tur, ubi etiam ante resurrectionem tur, ubi etiam ante resurrectionem justorum animae vivunt cum Deo. Tanto enim verius ubique est Deus, quanto nullo continetur loco, sicut et latroni dictum est, Hodie mecum eris in paradiso : unde nunquam recessit Dei filius, quamvis ab hominibus per susceptam carnem in civitate Judaeorum tanta pateretur.
Abbreviated transcription (Latin):
dum uł casu facerent:. sicut micȩ¬
cadere de mensa solent. Ulcera pas¬
siones sunt dñi ex infirmitate car¬
nis: quã pro nobis susciꝑe digna¬
tus ẽ. Canes gͦ qui ea lingebant.
gentes sunt: quos homines pecca¬
tores & imnundos dicebant iudi.
Et̃tam̃ passiones dñi in sacram̃tis
corporis & sanguinis eiꝰ: ꝑ totum
iam orbem suauitate deuotissima¬
lambunt. Iam sinus abrahȩ intel¬
ligitur secretum patris: qͦ post pas¬
sionẽ resurgens assumptus ẽ dñs.
Quo eũ portatũ ab angłis. ideo dictũ
credo: quia ipsam receptionẽ qua
in secretũ patris abscessit. angłi an¬
nunciauerunt discipłis intuentibꝰ.
Dicendo enĩ quid statis aspicientes
in celũ: quid aliud dixerunt. nͥ
nullomͦ posse oculos hominũ usq
in illud penetrare secretum qͦ ibat
dñs. cũ in conspectu discipłorum
ferretur in celum d am cet̾a sod̃m
suꝑiorem expositionẽ accipi posst̃.
quia secretũ patris bene intelligi¬

Expanded text:
dum vel casu facerent, sicut midum vel casu facerent, sicut micae de mensa cadere solent. Ulcera, passiones sunt Domini ex infirmitate carnis, quam pro nobis suscipere dignatus est. Canes ergo qui ea lingebant, Gentes sunt, quos homines peccatores et immundos dicebant Judaei, et tamen passiones Domini in Sacramentis corporis et sanguinis ejus, per totum jam orbem suavitate lambunt devotissima. Jam sinus Abrahae intelligitur secretum Patris quo post passionem resurgens assumptus est Dominus: quo eum portatum ab Angelis ideo dictum puto, quia ipsam receptionem qua in secretum Patris abscessit, Angeli annuntiaverunt discipulis intuentibus. Dicendo enim, Quid statis aspicientes in coelum ? quid aliud dixerunt, nisi nullo modo posse oculos hominum usque in illud penetrare secretum quo ibat Dominus, cum in conspectu discipulorum ferretur in coelum? Jam caetera secundum superiorem expositionem accipi possunt: quia secretum Patris bene intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
se dñs dicit. si crederetis moysi. cre¬
Deretis et mͥ. Ille enĩ de me scripsit.
Si moysen &e ꝓpħas ñ audiunt: ne¬
q si quis ex mortuis resurrexerit
credent. Qura eũ p̾mntiauerunt
moyses & ꝓphȩ. qͥ surrexit a mortu¬
is. hoc ipsum etiã de illo qd̃ resur¬
recturus eẽt a mortuis: qͥb ñ creden¬
do utiq nec xp̃o uolunt credere. mul¬
tominus qͦ cuilibet possunt crede¬
re. qura a mortus resurrexerit: qñ
ei ñ credunt. cuiꝰ resurrectionẽ mo¬
gi potest ista narratio: ut lazarũ
dñm significari accipiamus: iacen¬
tem ad ianuã illuis diuitis: qͥa se
ad aures suꝑbissimas iudeoꝵ in¬
carnationis humilitate deiecit. Cu¬
piens saturari de micis quȩ cade¬
bant de mensa diuitis: querens
dbeis uł minima oꝑa iusticiȩ. ꝙ̃¬
suꝑbiamñ usurparent: que oꝑa
misccłiȩ atq hum ilitatis quãus
minuna. & si ñ disciplina & ꝑse¬
uerantia uitȩ bonȩ: saltem inter¬

Expanded text:
se Dominus dicit, Si crederetis Moysi, crese Dominus dicit, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi: ille enim de me scripsSi Moysen et Prophetas non audiunt, neque si quis ex mortuis resurrexerit, credent: quia eum praenuntiaverunt Moyses et Prophetae qui surrexit a mortuis, hoc ipsum etiam de illo quod resurrecturus esset a mortuis, quibus non credendo utique nec Christo volunt credere. Multo minus ergo cuilibet possunt credere qui a mortuis resurrexerit, quando ei non credunt, cujus resurrectionem Mogi potest ista narratio, ut per Lazarum Dominum significari accipiamus, jacentem ad januam illius divitis, quia se ad aures superbissimas Judaeorum incarnationis humilitate dejecit: cupiens saturari de micis quae cadebant de mensa divitis, quaerens ab eis vel minima opera justitiae, quae opera misericordiae atque humilitatis, quamvis minima et sine disciplina et perseverantia vitae bonae, saltem inter
Abbreviated transcription (Latin):
trũstatim post istam uitã fiat. an
infine scłi. in resurrectione mortu¬
rum atq ultima retͥbutione iudi¬
cĩ. ñ minima questio ẽ. S quam
dolibet fiat: certe de talib qualis
diues ille insiniratur. nulla scͥptia¬
ra fieri pollicetur. Muinq autẽ
frẽs quos habere se dicit in domo
patris sui: iudeos significat. Ap¬
pellati enĩ sunt quinq quia sub
lege detinebant᷑. quȩ ꝑ moysenda¬
ta ẽ. qͥ libros quinq conscͥpsit. Qõ
uͦ lazarum petit mitti ãd fr̃es suos.
sensit seutiq indignũ qui testimo¬
nium ꝑhibeat ueritati. Et qͥa ñ
impetrauerat paululũ sibi refri¬
gerari: multominus credit relaxari
se posse ab inferis ad p̃dicationẽ
ueritatis. Quod abraham dicit si
uolunt credere. habent moysen &e
ꝓpħas: ñ istos eugłio preposuit.
S quia eugłm sicut dicit apłs. testi¬
moniũ habet a lege & propħis. il¬
lis credendo posse eos significat ad
eugłm ꝑuenire. Sicut alio loco ip¬

Expanded text:
trum statim post istam vitam fiat, an trum statim post istam vitam fiat, an in fine saeculi in resurrectione mortuorum atque ultima retributione judicii, non minima quaestio est: sed dolibet fiat, certe de talibus qualis ille dives insinuatur, nulla Scriptura fieri pollicetur. Quinque autem fratres quos habere se dicit in domo patris sui, Judaeos significant. Appellati enim sunt quinque, quia sub Lege detinebantur quae per Moysen data est, qui libros quinque conscripsit. Quod vero Lazarum petit mitti ad fratres suos, sensit se utique indignum qui testimonium perhibeat veritati: et quia non impetraverat paululum se refrigerari, multo minus credit relaxari se posse ab inferis ad praedicationem veritatis. Quod Abraham dicit, Si volunt credere, habent Moysen et Prophetas, non istos Evangelio praeposuit; sed quia Evangelium, sicut dicit Apostolus, testimonium habet a Lege et Prophetis , illis credendo posse eos significat ad Evangelium pervenire: sicut alio loco ip
Abbreviated transcription (Latin):
uitam ita receptis in carcere. ut ñ
inde exeant donec recddant notus¬
simũ quadrantẽ. ꝑ incõmutabili¬
tatẽ diuinȩ sententiȩ. nullũ auxi¬
lium miscdiȩ ꝓosse p̃beria iustis.
etiãsi eam uelint p̃bere. . Quo am¬
monet scilicet. ut in hac uita ho¬
mines subueniant quib possunt:
ne postea etiamsi optime recepti
fuerint: eis qͦs diligunt opitulari
ñ ualeant. Illud enĩ quod scͥptum
est. ut & ipsi recipiant nios in ta
bernacula eterna: ñ de suꝑbis et
immiscqłib scriptũ ẽ qualis iste
diues fuissedemonstratur. qd̾ reci¬
pia scĩs in illa tabernacula mere¬
Antur.s de his qui sibi amicos of
potestate quasi gratificando reci¬
piant: s. ꝓmissione atq ꝑmissio¬
ne illius. qui eos consilio p̾monu¬
it. ut sibi amicos facerent: & qui
se ipsum pasci. uestiri. hospicio
recipi. uisitari. in uno quoq mi¬
noꝵ suoꝵ liberatoris bonitate di¬
gnatus ẽ. Qmqͣm illa receptio.u¬

Expanded text:
vitam ita receptis in carcere, ut non vitam ita receptis in carcere, ut non inde exeant donec reddant novissimum quadrantem , per incommutabilitatem divinae sententiae, nullum auxilium misericordiae posse praeberi a justis, etiam si eam velint praebere? Quo admonet scilicet ut in hac vita homines subveniant quibus possunt, ne postea etiam si optime recepti fuerint, eis quos diligunt opitulari non valeant. Illud enim quod scriptum est, Ut et ipsi recipiant vos in aeterna tabernacula , non de superbis et immisericordibus scriptum est, qualis iste dives fuisse demonstratur, quod recipi a sanctis in illa tabernacula mereantur; sed de his qui sibi amicos offelut propria potestate quasi gratificando recipiant; sed promissione atque permissione illius qui eos consilio praemonuit ut sibi amicos facerent, et qui seipsum pasci, vestiri, hospitio recipi, visitari in unoquoque minorum suorum, liberatoris bonitate dignatus est. Quanquam illa receptio, u
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ ẽ. Mors & uita in manib
linguȩ: & quia ore confessio fit ad
salutẽ: qd ꝑ suꝑbiam ille ñ fecit.
Extremũ autẽ digiti uł minimã oꝑa¬
tionẽ miscđiȩ significat: qua per
sp̃m sc̃m subuenitur. Cũ autẽ ei cli¬
citur recepisti bona in uta tua: il¬
lud tangitur quia felicitatẽ dilex¬
it scłi: nec aliam uit̃ã pret̾ illã in
qua suꝑbus tumebat ad amauit.
Lazarũ autẽ mala dicit recepisse. qͥa
intellexit huꝰ uite mortalitatẽ. la¬
bores. dolores. & erumnas: penas
ẽẽ peccati. De quo scͥptũ ẽ. Eramꝰ &
nos naturaliter filii ire. ficut & cȩu̾.
De qͦ it̾m scͥptum ẽ nec infantẽ cuiꝰ
ẽ uniꝰ diei uita suꝑ terrã mundum
ẽẽ a peccato. quia om̃s utiq in acda
morimut: qͥ factus ẽ tͣnsgpessione
mortalis. Quod autẽ dicit ad ea
loca in quib torquent᷑ impii iu¬
stos etiam si uelint ñ posse tnsire:
quid aliud significat. nͥ post hãc

Expanded text:
scriptum est, Mors et vita in manibus scriptum est, Mors et vita in manibus linguae : et quia ore confessio fit ad salutem , quod per superbiam ille non fecit. Extremum autem digiti, vel minimam operationem misericordiae significat, qua per Spiritum sanctum subvenitur. Cum autem ei dicitur, Recepisti bona in vita tua, illud tangitur, quia felicitatem dilexit saeculi, nec aliam vitam praeter istam in qua superbus tumebat, adamavit. Lazarum autem mala dicit recepisse, quia intellexit hujus vitae mortalitatem, labores, dolores, et aerumnas, poenas esse peccati: de quo scriptum est, Eramus et nos naturaliter filii irae, sicut et caeteri ; de quo iterum scriptum est, nec infantem cujus est unius diei vita super terram mundum esse a peccato , quia omnes utique in Adam morimur , qui factus est transgressione mortalis. Quod autem dicit, ad ea loca in quibus torquentur impii, justos, etiam si velint, non posse transire, quid aliud significat, nisi post hanc