comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aniꝰ cũ sit̾ gradus multi. Per quos ad domiciliũ
xitatis ascenditͦ non est facile cuelibet euehi
ad sũmũ. Calugantibus ẽĩ uitatis fulgore liũbus qui stabilẽ gressũ
tenere non possãt reuoluũtur ĩ planũ Pmus aũt gradus ẽ intel¬
ligere falsas religiones et abicere ĩpios cultus hũaua manu
fabricatoꝵ. Scdũs uo per pic̾e aĩo Ꝙ unus sit deus sũmus.
Cuiꝰ potestas ac prouidencia effecerit a p̾ncipio mondũ et gu¬
bernet in postenũ Tercius cognosce ministru eius ac nũciũ
quẽ logauit ĩ terram Quo docẽte liberati ab euore quo ĩpliciti
tenebamus formatiq ad ueri dei cultũ iusticiã disceremus.
Ex quibus oñubus gradibus ut dixi promus est lapsus et sa¬
cilis ad runã. insi pedes ĩ cõciessa stabłitate figgantur :¬
E pͥmo gradu eos excuti uidemus. qui cũ falsa intelligãt:
tñ uerũ non ĩuẽĩt. contenti q terrems forigilibus ꝙ
simulacris non ad colendũ se deũ conferũt. quẽ ignorãt. Bed

Expanded text:
am cum sint gradus multi, per quos ad domicilium veritatis ascenditur, non est facile cuilibet evehi ad summum. Caligantibus enim veritatis fulgore luminibus, qui stabilem gressum tenere non possunt, revolvuntur in planum. Primus autem gradus est, intelligere falsas religiones, et abjicere impios cultus deorum humana manu fabricatorum. Secundus vero, perspicere animo, quod unus sit Deus summus, cujus potestas ac providentia effecerit a principio mundum, et gubernet in posterum. Tertius, cognoscere ministrum ejus ac nuntium, quem legavit in terram; quo docente, liberati ab errore, quo implicati tenebamur, formatique ad veri Dei cultum, justitiam disceremus. Ex quibus omnibus gradibus, ut dixi, pronus est lapsus et facilis ad ruinam, nisi pedes inconcussa stabilitate figantur. De primo gradu eos excuti videmus, qui, cum falsa intelligant, tamen verum non inveniunt, contemptisque terrenis fragilibusque simulacris, non ad colendum se Deum conferunt, quem ignorant: sed
Abbreviated transcription (Latin):
Si cere inhalaueris uel si uapor lenis aliso aetigruᶜ
aus crustam marmoris aut lauinam paulatẽ ꝑ mome¬
eissuues yores aqua concrescit Item de alitu terre aut
mares nebula existit. Que aut dispersa fuene facit quoeisa
cexerit due collecta ĩ arduos montes in fulluue uẽto mupta
stopatur ĩ nubers atq ĩbres maxios deicit Ubi ergo dici¬
mus lisuores natos esse: Ilun ĩ uapore: Nũ In halitu:
Nũ ĩ uento Atqui nichil podest cõseste̾ in eo qd̃ nec tan¬
gitur/ uec uadetur
Uid ergo de aĩalibus lequar. In quoꝵ corporeluis
uchil sut rõe sine ordine sine utelitate sue stecee
refellat: Sed putenius artus et osa et nernos et
sauguem de athomis posse concrescere Qaud seusis
cogitatio mr̃oria ingenũ quibus semĩb coangie¬
tari possune Nimitissinms ĩquit. Sũt elgo alia

Expanded text:
si cerae inhalaueris uel si uapor leue aliquid attigerit, si cerae inhalaueris uel si uapor leue aliquid attigerit, aut crustam marmoris aut laminam, paulatim per minutissimos rores aqua concrescit. item de halitu terrae aut maris nebula existit: quae aut dispersa umefacit quidquid texerit, aut collecta in arduos montes et in sublime uento rapta stipatur in nubem atque imbres maximos deicit. ubi ergo dicimus liquores atomos esse? num in uapore ? num in halitu ? num in uento ? atquin nihil potest consistere in eo quod nec tangitur nec uidetur. quid ergo de animalibus loquar, in quorum corporibus nihil sine ratione, sine ordine, sine utilitate, sine specie unam repellat? sed putemus artus et ossa et neruos et sanguinem de atomis posse concrescere: quid sensus cogitatio mens memoria ingenium, quibus seminibus coagmentari possunt? \'minutissimis\' inquit. sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dicit Nlam si de nichilo fieret ex oĩbus oĩa rebus om̃ie
geu ꝰmasti posset uil seiuine egeret Item posta Nil
fieri igr̃ de nullo posse putand est uer̃e quãd opubest
rebus qͦ que s create aeus et terras posit por feue¬
per auras. Quis hũc putet habiusse cerebiũ cũ hec di¬
ceret nec uideret abi esse coneraria: Nichil eiũi sieue
per atsomos ex ĩde apparet & seuen cuiꝰq rer certũ est¬
Nisi forte iguis et aque naturã ex at honuis esst credamus
Quid ꝙ durissuui ugoris materie si Ictu ueseuẽtiore cal¬
lidautur iguis excutieur ẽ Nui in ferro ãs ĩ silice achorii
latent: Quis inclusit: Aut cur sua sponte nõ emuiltant
Aut que sria iegius in mat̾ia sirgidissia permau̾e potuc̃ot:
Omitto silicem ac ferrũ Oybem uitreũ plenũ aque si
tenueris in sole de liũe qd̾ ab aqua resulget igiuis accẽdit᷑
etĩã in durissõ frgore. Nũ etiã in aqua isnẽ esse credõd
est Nłequi de sole iguis ne estate seid accendi por st

Expanded text:
dixit: nam si de nihilo fierent, ex omnibus rebus omne genus nasci posset, nil semine egeret. item postea nil igitur fieri de nilo posse putandum est, semine quando opus est rebus, quo quaeque creatae aeris in teneras possint proferrier auras. quis hunc putet habuisse cerebrum, cum haec diceret nec uideret sibi esse contraria? nihil enim per atomos fieri exinde apparet, quod semen cuiusque rei certum estisi forte ignis et aquae naturam ex atomis esse credemus. quid quod durissimi rigoris materiae si ictu uehementiore conlidant, ignis excutitur? num in ferro aut silice atomi latent? quis inclusit? aut cur sua sponte non emicant? aut quomodo semina ignis in materia frigidissima permanere potuerunt? mitto silicem ac ferrum. orbem uitreum plenum aquae si tenueris in sole, de lumine quod ab aqua refulget ignis accenditur etiam in durissimo frigore. num etiam in aqua ignem esse credendum est? atquin de sole ignis ne aestate quidem accendi potest.
Abbreviated transcription (Latin):
Eseratur si fieri potest ha pes decõis ⁊ sraudis
In qua mors uoluptatis illecebris adoperta celat᷑
Et quando quisq ãies In senectutem uergentibus
ꝓp ĩquare ceruit illã diem quo sit ei ex hac uica migues
cogitet ꝙͣ purus abscrdas. ꝙ ĩnocẽs ad Iudiciu dei ue¬
mat Nou ut faciũt quidam cecis mẽtibus uixo qui
iã de ficiẽtibus corpores uiribus in hoc ad monentur
instantis ultis nece sitatis us cupidius et ardenerus
haureendis libidinibus intendant Qua ex baragie
liberet se quisq dũ licet, dũ facultas adest sẽq ad

Expanded text:
deseratur si fieri potest uia perditionis et fraudis, deseratur si fieri potest uia perditionis et fraudis, in qua mors uoluptatis inlecebris adoperta celatur. et quanto quisque annis in senectutem uergentibus adpropinquare cernit illum diem quo sit ei ex hac uita demigrandum, cogitet quam purus abscedat, quam innocens ad iudicem ueniat, non ut faciunt quidam caecis mentibus nixi, qui iam deficientibus corporis uiribus in hoc admonentur instantis ultimae necessitatis, ut cupidius et ardentius hauriendis libidinibus intendant. qua ex uoragine liberet se quisque, dum licet, dum facultas adest, seque ad
Abbreviated transcription (Latin):
scĩe nr̃e nec feagilem istam uolaptatem siue pena n ͨ
uirtutem sine premio sore
ad yectam uiami dirigãt uel susceptis operatis q
uirtutibus hmis uite laboribus patienter exactis conso¬
condidit firmauit q cẽłũ. qui solem cũ ret̾is aideribus
illuxit, qui libratam sua magnitudĩe terrã uallauit
montibus mare crrcrẽdedit ãnibus ꝙ destiuxit. etqͥdqd
ẽ in hoc opere mondi conflauit ac perfecit e mefilo
perspectis ceroribus hõmui ducẽ misit qui nobis iustie
uiam panderet hũc sequami᷑ om̃es Hr̃et audiamus
huic deuatissĩe pareamus Qñi solus ut aie lucretues
ueridicis hoͧ purgauit pectora dictis Et sut sgaturt
torpedinis atq timoyis Exposuit s bonui sumu quo
tendimus omes Quid foret atq uian monstrauet
limite prono Quo possemus adia recto cõtende̾ cͦsu
Nec monstrauit tantũ sed ecĩa prece iit neques disse¬
cueltatis gracia iter uirtutis houre̾ ret.

Expanded text:
scientiae nostrae, nec fragilem istam voluptatem sine poena, nec scientiae nostrae, nec fragilem istam voluptatem sine poena, nec virtutem sine divino praemad rectam viam dirigant; ut, susceptis operatisque virtutibus, et hujus vitae laboribus patienter exactis, consocondidit firmavitque coelum, qui solem cum caeteris sideribus induxit, qui libratam magnitudine sua terram vallavit montibus, mari circumdedit, amnibusque distinxit, et quidquid est in hoc opere mundi, conflavit ac perfecit e nihilo, perspectis erroribus hominum, Ducem misit, qui nobis justitiae viam panderet: hunc sequamur omnes; hunc audiamus; huic devotissime pareamus; quoniam solus, ut ait Lucretius, Veridicis hominum purgavit pectora dictis, Et finem statuit cuppedinis, atque timoris; Exposuitque bonum summum, quo tendimus omlimite paruo qua possemus ad id recto contendere cursu. nec monstrauit tantum, sed etiam praecessit, ne quis difficultatis gratia iter uirtutis horreret.
Abbreviated transcription (Latin):
sermentes et fragelia concupiscentes ad cterna celestis
thesauor pͥmia diriggaue Que ut capere passius ꝙͣ pͥnuã
omittende suut presentis uite allicibiles uoluptates que
aĩas hõmi periciosa suauitate deliniũt Quãta selicitas
extomanda est suberactũ hus laboridus terre pro ficeste
ad illũ equissũs Inditem ac parẽtem indulgente suu
Quui pro laboribus requiem pro morte uitã pro tenebs
laatatem pyo tenens at Breuibus doms eterna et cele¬
stia largiatur Cmuqua meocede acerbitases et mist¬
rie quas ꝑpetuu in hoc mondo facientes opera iustiẽ
conferri et coequari nullo modo possunt. Promnde s⁊ sa¬
piẽtes si beati esse uoluuiꝰ cogitanda et ponenda st̃ nõb̃
non tantũ terẽciana illa molend esse usq in pistrmo
uapuland habende compedes ded hiis multo atrociora
carcer cathene cormẽta pacienda sustmendi dolores
mors demq ip̃a et sustipienda et ferenda cũ liqueat cõ¬

Expanded text:
seruientes et fragilia concupiscentes, ad aeterna caelestis seruientes et fragilia concupiscentes, ad aeterna caelestis hesauri praemia derigamur: quae ut capere possimus, quam primum omittendae sunt huius praesentis uitae inlicibiles uoluptates, quae animas hominum perniciosa suauitate deleniunt. quanta felicitas aestimanda : est subtractum his labibus terrae proficisci ad illum aeqqui pro laboribus requiem, pro morte vitam, pro tenebris claritatem, pro terrenis ac brevibus bonis aeterna et coelestia largiatur: cum qua mercede acerbitates ac miseriae, quas perpetimur in hoc mundo facientes opera justitiae, conferri et coaequari nullo modo possunt. Proinde si sapientes, si beati esse volumus, cogitanda et proponenda sunt nobis non tantum Terentiana illa, Molendum esse usque in pistrino, vapulandum, habendae compedes: sed his multo atrociora: carcer, catenae, tormenta patienda; sustinendi dolores; mors denique ipsa et suscipienda est, et ferenda: cum liqueat con
Abbreviated transcription (Latin):
Hec nr̃a sapĩa quã isto que uel frragilia colũt uel
defendere hanc publice atq asserere non solemus deo
Iubente ut qreti et silentes archauũ eues fu abstondito
atqr ĩtra maiu conscĩam teuranuis Nlec ad i̾sus istos
ueri profanos que non discendi sed argue noi atq illu¬
dendi gracia ĩclemẽter deũ atq religionem eues ĩpugi¬
nant pertinace contentione certennes tbscondi ẽĩ
tegi q misteriũ ꝙͣ fidelissiẽ oportet maxĩe a nobes que
nomen fider gerimus Uerũ illi hãc tatiturnitatem
naui ueluti inalam consciaui crminãt᷑ Uude eciam
quasi̾ execrabiles opĩoes de pridicis et ĩnocẽtib fingũt
et libenter hiis que fuixeũt cordũt
Uomam decursis ꝓpositi opeus septem spacis ad
metham prouecti sumus superest ut exortemͦ
om̃es ad suscipiendã cũ uera religione sapiam Cuius
uis et officiũ in eo utitir ut contemptis trurstribus
et ab rectis ciroribus quibus antra tenebamus frrigilib

Expanded text:
haec nostra sapientia, quam isti qui uel fragilia colunt uel defendere hanc publice atque adserere non solemus, deo iubente ut quieti ac silentes arcanum eius in abdito atque intra nostram conscientiam teneamus nec aduersus istos ueri profanos, qui non discendi, sed arguendi atque inludendi gratia inclementer deum ac religionem eius inpugnant, pertinaci contentione certemus. abscondi enim tegique mysterium quam fidelissime oportet, maxime a nobis, qui nomen fidei gerimus. uerum illi hanc taciturnitatem nostram ueluti malam conscientiam criminantur: unde etiam quasdam exsecrabiles opiniones de pudicis et innocentibus fingunt et libenter iis quae finxerint credunt. Quoniam decursis propositi operis septem spatiis ad metam peruecti sumus, superest ut exhortemur omnes ad suscipiendam cum uera religione sapientiam, cuius uis et officium in eo uertitur, ut contemptis terrestribus et abiectis erroribus quibus antea tenebamur, fragilibus
Abbreviated transcription (Latin):
bãtur contempsit derisit abiecit. Ue id ip̃m pro siẽma
doct̾na profiteretur: ꝙ nichil scue didicisset. Uiergo
nulla est sapĩa hñana ut socrates docuit. ut mlato trnidud ᶜ¬
apparet esst dĩnã. nec ulle alie ꝙͣ deo uitatis notrciam
subiatere. Teus igr̃ noscendus ĩ quo sulo ueritas est.
Ille mondi parẽs est t conditor reꝵ. qui oculis nõ ui¬
detur. ouẽte uix ceritur. Cucꝰ religio multis modis
ĩpugnari solet ab hus: qui neꝙ uerũ /apĩam tenere
potuerũt. neq magni et celestis archami cõpre hẽde̾

Expanded text:
ophi gloriabantur, contempsit derisit abiecit, ut id ipsum pro summa ophi gloriabantur, contempsit derisit abiecit, ut id ipsum pro summa doctrina profiteretur, quod nihil scire didicisset. si ergo nulla est sapientia humana, ut Socrates docuit, ut Plato tradidapparet esse divinam, nec ulli alii, quam Deo veritatis notitiam subjacere. Deus igitur noscendus est, in quo solo veritas est. Ille mundi parens, et conditor rerum, qui oculis non videtur, mente vix cernitur. Cujus religio multis modis impugnari solet ab iis, qui neque veram sapientiam tenere potuerunt, neque magni et coelestis arc
Abbreviated transcription (Latin):
pħi expertd existimuauert naturã reꝵ cõrectura pose de¬
p̾hendi. Qd̾ nequaꝙͣ leu p̃ẽ. Quia mẽs hõis teurbros cor¬
poris domicilio circũ septa longe a ueri por uectoe submota
est. Et hoc dr̃t ab hũaĩtate d̾initas: & hũaitatis est igno¬
ratio dĩnitatis stiã. Und̾e nobis aliquo lũc opus ẽ ad de¬
pellendas tenebras. quibus osfusa est hõĩs cogit atio.
Qũi in carne mortali agẽtes nrĩs sensibus diuinare
non possauius. Aumen aũt mẽtis humane deus est. quem
qui cognouerit. et In pectus admiserit. illũãto corde mi¬
steriũ uitatis agnoscet. Remoto aũt deo celesti ꝙ doct̾na:
oĩa erroribus plena siut :
sarbitrabantur :/ ait se ichil scire pisi unũ & nchil sc̃iret.
Intellexit eñe doct̾nã illam nchil habere in se certi nichil
ueri. Nec ut putabãt quidã simulauis ip̃am doctymã: ut
alios reselleret. sed uidit ex parte aliqua ueritatom. Te¬
status q est / eciã in iudicio sicuti taditur a platone o

Expanded text:
imauerunt naturam rerum coniectura posse deprehendi. quod nequaquam fieri potest, quia mens hominis tenebroso corporis domicilio circumsaepta longe a ueri perspectione submota est et hoc differt ab humanitate diuinitas, quod humanitatis est ignoratio, diuinitatis scientia. unde nobis aliquo lumine opus est ad depellendas tenebras quibus obfusa est hominis cogitatio, quoniam in carne mortali agentes nostris sensibus diuinare non possumus. lumen autem mentis humanae deus est, quem qui cognouerit et in pectus admiserit, inluminato corde mysterium ueritatis adgnoscet. remoto autem deo caelestique doctrina omnia erroribus plena sunt rearbitrabantur, ait se nihil scire nisi unum, quod nihil sciret. intellexit enim doctrinam illam nihil habere in se certi, nihil ueri nec, ut putabant quidam, dissimulauit ipse doctrinam, ut alios refelleret, sed uidit ex parte aliqua ueritatem testatusque est etiam in iudicio, sicut traditur a Platone, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uersa concrescerẽt diquid per ĩane athomi uolitãt Cuy
arbor non fruges orrri aut guari poast Inde apa¬
ret nchil ex at homis siers quãdosuid unaqueq res ha¬
bet pp̾am certam ꝙ naturam aui seiue suam legẽ ab

Expanded text:
uersa concrescerent, siquidem per inane atomi uolitant. cur uersa concrescerent, siquidem per inane atomi uolitant. cur arbor, non fruges oriri augerique possunt? unde apparet nihil ex atomis fieri, quandoquidem una quaeque res habet propriam cert
Abbreviated transcription (Latin):
Iuneuit ille taien qd̾ adderet Quĩ om̃e inquit in funturi
Nec potest quicquã uacare. Necesse est eugo ĩnuabilesẽe
mondos Que tanta uis fuerat at homap ut moles tam
iextricabiles ex tam numitis conglobarentur:
⁊ pͥmu requiro que sit istoꝵ sompreꝵ uel rõ uel origo
Si eiũ ex iles sunt oĩa / igitur ip̃a unde esse deceniees
Que natura tantam copiam ad efficiendũ ĩmu̾iabiles moa¬
dos subiuuustrais: Sed concedaui ut ĩpuene de mondis de¬
lirauerit. De hoc loquane᷑ in quo suꝰ tquẽ uidenuis. Et
oĩa ex ĩdiuidias corpusculis fieri Si hoc ita esset nlla res
natura q sui gn̾is seie indugeret Sine oues a lites naste¬
rentur aut oua sine partu Item ceta uiuentia siue cortu
Arbores ⁊ que gignutur e t̾ra ꝓp̾a seĩa non haberent
quenos cotidie tractamus et ieomins. Cuy ex sruuuẽto
eges nascitir et rur sus ex egete frueuẽtũ  Deniq
si athomioꝵ cortio et conglobatio esficeret oĩa ĩ aere uni¬

Expanded text:
n ille quod adderet. \'quoniam omne\' inquit \'infinitum est nec potest quicquam uacare, necesse est ergo innumerabiles esse mundos\'. quae tanta uis fuerat atomorum, ut moles tam inaestimabiles ex tam minutis conglobarentur ? ac primum requiro quae sit istorum seminum uel ratio uel origo. si enim ex illis sunt omnia, ipsa igitur unde esse dicemus ? quae natura tantam copiam ad efficiendos et innumerabiles mundos subministrauit ? sed concedamus ut inpune de mundis delirauerit, de hoc loquamur in quo sumus et quem uidemus. ait omnia ex indiuiduis corpusculis fieri. si hoc ita esset, nulla res umquam sui generis semine indigeret, sine ouis alites nascerentur aut oua sine partu, + item cetera uiuentia sine coitu, arbores et quae gignuntur e terra, propria semina non haberent; quae nos cottidie tractamus et serῑmus. cur ex frumento seges nascitur et rursum ex segete frumentum? denique si atomorum coitio et conglobatio efficeret omnia, in aere uni
Abbreviated transcription (Latin):
dient et mutiloquẽtur et claudr abulabũt ⁊ stulti sapiẽt
et egroti ualebũt et mortui reuiuiscẽt Quis quis corrup¬
celas terre uirtute calcauerit. hũc arbiber ille ãmus et ue¬
rax ad luc̃e uitamq ppecuã sustitabit Neuio diuitus Neruo
fascibus Nlemo regĩa potestate confidat. Imortalem ista
non faciũt Nlã quicũq iõem hõis abieceoit et p̾sentia stcutꝰ
ĩ huiuũ seip̃e p̾cipitauer ͭ prostrauent tanquã desertor dĩ
et ĩperatoris et prĩs sue puinet ͦ Intendamus ergo Iusticiẽ
que nos ĩseꝑabilis comes ad deũ sola perducet Et dñ pũs
hos regit artus infatigabili iusticia des miletemus stationes¬
q ⁊ uigilias celebremus Congrediam᷑ cum hostę quẽ nouins
fortiter ut uictores ac deuicto aduersario sũe phantes pre¬
miũ uirtutis qd̾ ip̃e promisit a dũo consequanuꝵ ameii.

Expanded text:
dient et muti loquentur et clodi ambulabunt et stulti sapient dient et muti loquentur et clodi ambulabunt et stulti sapient et aegroti ualebunt et mortui reuiuescent. quisquis enim corruptelas terrae uirtute calcauerit, hunc arbiter ille summus et uerax ad uitam lucemque perpetuam suscitabit. nemo diuitiis, nemo fascibus, nemo etiam regia potestate confidat: inmortalem ista non faciunt. nam quicumque rationem hominis abiecerit ac praesentia secutus in humum se ipse prostrauerit, tamquam desertor domini et imperatoris et patris sui punietur. intendamus ergo iustitiae, quae nos inseparabilis comes ad deum sola perducet, et dum spiritus hos regit artus, infatigabilem militiam deo militemus, stationes uigiliasque celebremus, congrediamur cum hoste quem nouimus fortiter, ut uictores ac deuicto aduersario triumphantes praemium uirtutis quod ipse promisit a domino consequamur.
Abbreviated transcription (Latin):
deũ totamente comiertat ut illuui diem socuries expectet
quo preses dũsq mondi deus de singuloꝵ factis dictis cogi¬
tatõibusq iudicabit Quecũq hic expetũtur non tantũ ne¬
gligat sod esfugiat Potiorẽq aĩam sũã Iudicet ꝙͣ bona ista
fallacia quoꝵ iucerta et caduca posse ¶No est Migrãt eũ co¬
tidie ac multo uelocius exeut ꝙ ĩtrauerãt Et tam̃ si nõb̾
usq ad ultim liceat istis srui alus certe uẽliquendast Nlichil
nobiscũ ferre possumus insi uitam bene ac ĩnocentꝰ actam
Ille ad deũ copiosus Ille opulẽtus adueĩet cui astabunt
nr̃a que cripi ciuquã nec tũsseyri ad alterie potest Etqs
est qui hecbona parere ⁊ acquir̾e̾ sibi uelit: Uemiãt qui esu¬
riũt ut celesti cibo saturati sriupit̾nã famã ponãt Ueuiant
qui sitiũt ut aquã salutarẽ de perẽn fonte plenissĩs faucibrs
trahãt Hoc cibatu atq potu dei et ceci uidebũt et furdi au¬

Expanded text:
Deum tota mente convertat; ut illum diem securus expectet, quo praeses dominusque mundi Deus de singulorum factis cogitationibusque judicabit. Quaecumque hic expetuntur, non tantum negligat, sed et fugiat; potioremque animam suam judicet, quam bona ista fallacia, quorum incerta et caduca possessio est; migrant enim quotidie: multo velocius exeunt, quam intraverant; et tamen, si nobis usque ad ultimum liceat istis frui, aliis certe relinquenda sunt. Nihil nobiscum ferre possumus, nisi vitam bene atque innocenter actam. Ille ad Deum copiosus, ille opulentus adveniet, cui astabunt ra quae nec eripi cuiquam nec transferri ad alterum potest. ecquis est qui haec bona parare et adquirere sibi uelit? ueniant qui esuriunt, ut caelesti cibo saturati sempiternam famem ponant, ueniant qui sitiunt, ut aquam salutarem de perenni fonte plenissimis faucibus trahant. hoc cibatu atque potu dei et caeci uidebunt et surdi au
Abbreviated transcription (Latin):
qui enid lrĩs nescio qua Iucrediłũ aĩo itate aut ecitate non
credit que iaui uitatom suã orbi demõ strau̾e t̾ruꝵ In illo
itas iudicio uel circa illud indiciũ had res didicuuꝰ esse ben¬
turas heliam tesbitem. tidem Indeoꝵ antixp̃m per socutu᷑s¬
mondi cõflagratõeu eiusd̃ q renonatõen. Que or̃a quid̃ uẽ¬
eura esse credendũ est. Sed quibus modis eqᵒ ordĩe bemãt.
maiis tũc docebit reꝵ experiẽtia. ꝙͣ uũc ad perfectuẽ. ho
intelligencia ualet consequi. Existio tam eoquo a me cõ¬
inmaduerti sepe donate płimios id extimare qd̾
eciã non nulli põp putauerũt. non irasci deum.
qñi uel benefica sit tantũ modo natura diuna
nec cui quã nocere prestantissĩẽ atꝙ optims
cõueiãt potestati uel certe nchil curat õmo.
t neq ex bene ficencia eius quicꝙͣ bõi ꝑ uerãt
est et ad euertendũ uite hñane seatũ spectat coarguendꝰ
ẽ a nobes. ne r̾ipe fallaris auctoritate ĩpulsus hoᵈ qui se

Expanded text:
 animositate seu caecitate non credit, quae iam ueritatem suam orbi demonstrauere terrarum. In illo itaque iudicio uel circa illud iudicium has res didicimus esse uenturas, Heliam Thesbiten, fidem Iudaeorum, Antichristumundi conflagrationem, ejusdemque renovationem. Quae omnia quidem ventura esse credendum est. Sed quibus modis, et quo ordine veniant, magis tunc docebit rerum experientia, quam nunc ad perfectum hominum intelligentia valet consequi. Existimo tamen, eo quo a me comimaduerti saepe, Donate, plurimos id existimare, quod etiam nonnulli philosophorum putauerunt, non irasci deum, quoniam uel benefica sit tantummodo natura diuina nec cuiquam nocere praestantissimae atque optimae congruat potestati uel certe nihil curet omnino, ut neque ex beneficentia eius quicquam boni perueniquia maximus est et ad euertendum uitae humanae statum spectat, coarguendus est nobis, ne et ipse fallaris inpulsus auctoritate hominum qui se
Abbreviated transcription (Latin):
Que ua ticinia eoꝵ cũ paulatiui fama uulga sset quomã
propham a sacramẽto ignorabãt quabenus dicerentir
cõpleta ẽẽ iam ueteribus scłis illa õĩa put auert᷑ Que
utiq fieri compleri q non poterãt hoie regnãte Cũ uo
deletis relugionibus impus et scelere compresso sabiecta er᷑
deo terra Cedet et ip̃e mari uector nec nautica pinus
Iatabit merces oĩs feret oĩa tellus Non rastros patret᷑
humus/ non uiiea falcem Robustus quoq iã tauros iuga
soluet arator. Nec uarios discet mẽtiri lana colores. Ipe
sod ĩpratis aries iam suaue rubẽti Murite iã croceo muta¬
bit uellera luto Sponte sua sandix pascẽtes uestiet agnos
Tũc ⁊ paulati flauescet campus arista. Incultis q rubẽs
pendebit sentibus ura Et dure guercus sudabũt roscrda
mella. Ipẽ lacte domũ reserẽs distenta capelle U bera¬
nit magnos metĩt armẽta leones Que poeta si cũdũ

Expanded text:
Quae vaticinia eorum cum paulatim fama vulgasset, quoniam Quae vaticinia eorum cum paulatim fama vulgasset, quoniam profani a sacramento ignorabant quatenus dicerentur, completa jam esse veteribus saeculis illa omnia putaverunt, quae utique fieri complerique non poterant homine regnante. Cum vero deletis religionibus impiis, et scelere compresso, subjecta erit Deo terra, Cedet et ipse mari vector, nec nautica pinus mutabit merces: omnis feret omnia tellus: non rastros patietur humus, non vinea falcem; robustus quoque iam tauris iuga solvet arator; nec varios discet mentiri lana colores: ipse sed in pratis aries iam suave rubenti murice, iam croceo mutabit vellera luto; sponte sua sandyx pascentis vestiet agnos. molli paulatim flauescet campus arista incultisque rubens pendebit sentibus uua et durae quercus sudabunt roscida mella. nec magnos metuent armenta leones. quae poeta secundum
Abbreviated transcription (Latin):
Tũc au ferent᷑ a mõdo tenebur ille quib obfunditur
atq obcecatur cełũ Et liuia claritudiñe solis accipiet Mec
mmimuetur ulteriꝰ Eol aũs septies tantũ ꝙͣ ño ẽ clarior
fiet Terra uo accipiet fecunditatẽ sũa et ub̾rimas fue¬
ges sua sponte gu̾abit Rupes mõbiũ melle seidabũt Per
riuos uinia de currẽt et flura lacte ĩ ũdabũt Rlondies
quoq ip̃e gandebit et oĩs ieꝵ natura letabitur Crepta et
liberata a diuo mali et impietas et sceleris ac erroris
Non hestie per hoc tempus sangiũe alent Non aues preda
Sed quieta et placida erũt oĩa. Leones et uituli ad presere
suuul stabũt Lupus ouẽ non rapiet Canis nou uenabit᷑
Iccipities et a quile non nocebũt infãs cũ sripẽtib ludet
eniq turic fient illa que poete aureis ep̃ibus facta
esse ĩã sacurno regnãte dixeiũt Quoꝵ error huic
qiͣ iam peracta. Uisiones ciũ dĩno pũ offerebant᷑ oculis
eoꝵ et uidebant illa in cõspectu suo qtͣ fieri et terminari

Expanded text:
do tenebrae illae quibus obfundetur atque occaecabitur caelum, et luna claritudinem solis accipiet nec minuetur ulterius, sol autem septies tanto quam nunc est clarior fiet. terra uero aperiet fecunditatem suam et uberrimas fruges sua sponte generabit, rupes montium melle sudabunt, per riuos uina decurrent et flumina lacte inundabunt: mundus denique ipse gaudebit et omnis rerum natura laetabiturliberata dominio mali, et impietatis, et sceleris, et erroris. Non bestiae per hoc tempus sanguine alentur, non aves praeda: sed quieta et placida erunt omnia. Leones et vituli ad praesepe simul stabunt: lupus ovem non rapiet, canis non venabitur, accipitres et aquilae non nocebunt: infans cum serpentibus ludet. Denique tunc fient illa, quae poetae aureis temporibus facta esse jam Saturno regnante dixerunt. Quorum error hinc quasi jam peracta. Visiones enim divino spiritu offerebantur oculis eorum, et videbant illa in conspectu suo quasi fieri, ac terminari.
Abbreviated transcription (Latin):
Et tufformabit hoĩes deus In surulitudiũe augeloꝵ lt erũt
candadi secut ix Et ꝟsabũtur seueper in consp̾tu oĩpore tis¬
dei et dño deo suo sacrisicabũt et seruient ĩ et nũ Etodtiu
cp̃e fiet stdã illa et publita omi resurrectio Eciam In qua
excitabũt᷑ impii ad cruciatus seiupiternos Eui st̃ qui
mauufacta Idola coluerũt Qui dñnũ moudi ac parentem
uel nescierũt uel abuegauerũt Sed et dũs illoꝵ cr̃ mnim¬
stris suig comprehendetur ad peña et damnabituy Cuui¬

Expanded text:
erunt erunt candidi sicut nix et uersabuntur semper in conspectu omnipotentis et domino suo sacrificabunt et seruient in aeternum. eodem tempore fiet secunda illa et publica omnium resurrectio, in qua excitabuntur iniusti ad cruciatus sempiternos. hi sunt qui manu facta coluerunt, qui dominum mundi ac parentem uel nescierunt uel abnegauerunt. sed et dominus illorum cum ministris suis conprehendetur ad poenamque damnabitur, cu
Abbreviated transcription (Latin):
Et imbres sulphuris et grandines lapidũ et gucte ignis Et la¬
quescent spũs eoꝵ in calore et corpora cõterẽtur in grandine
Et ip̃i st ĩuutẽ in gladis seriẽt Replebũtur montes cadauerib
Et campi replebũtur ossibus operiẽtur ossibus Populus
aũt dei illis tribus diebus sub concauis terre occultabitꝰ
donec dei ira aduersus gentes et extremũ iudiciũ term̃et᷑
Tñc exibũt Iusti de latebris sius et ĩurient oĩa cadau̾bus
atq ossibus tecta Sed ⁊ om̃e gemus ĩpioꝵ radicitus peribit
Net ĩ hoc mondo errt ulla natro amplius p̃ter solaui gentem
dei Tũt per ãnos septem ꝓpetes ĩ tacte crũt silue Nec excidet᷑
de montibus lignũ Sed arma gentiũ comburẽtur Et Iam
non eyit bellũ ded par et requies seupit̾na.
Uni uo complete fuerĩt nulle ãni renouab̃r mendꝰ
a des et celũ complicabetur Et terra ĩnuitabitur

Expanded text:
et imbres sulphuris et grandines lapidum et guttae ignis, et liet imbres sulphuris et grandines lapidum et guttae ignis, et liquescent spiritus eorum in calore et corpora conterentur in grandine et ipsi se inuicem gladio ferient: et replebuntur montes cadaueribus et campi operientur ossibus. populus autem dei tribus illis diebus sub concauis terrae occultabitur, donec ira dei aduersus gentes et extremum indicium terminetur. tunc exibunt iusti de latebus suis et inuenient omnia cadaueribus atque ossibus tecta. sed et genus omne impiorum radicitus interibit nec erit in hoc mundo ulla iam natio amplius praeter solam gentem dei. tum per annos septem perpetes intactae erunt siluae nec excidetur de montibus lignum, sed arma gentium comburentur, et iam non erit bellum, sed pax ac requies sempiterna. cum uero conpleti fuerint mille anni, renouabitur mundus a de
Abbreviated transcription (Latin):
oius ⁊ placita disferrr possint ne cicius ꝙͣ putamus tyrũ¬
nus ille abhãiabilis ueniat sui tantuẽ facinus moliatur
ac luuen illud effodiat Cui imterit mondus ipse
lapsurus est
unc ad cet̾a exequenda redeamus que denceps secutã
suut Diximius paulo ate in p̾ncigno regni suueti
fore ut ades pnceps demonũ uinciatur Sed idem cũ mill
ãni regui hoc est septem milia ceperis terminari soluee
denuo et custodia emissus exibit atq omos gendes q̃
nuẽ et obsidebit et circũdabit cauitatem Tũc uemiet
nouissia ira dei super gentes et debellabit cas uyq ad breu
Ie pͥmũ concutiet cerram ꝙ ualidissue Et a motre
cius scindẽtur mõdes sirie et subsident colles ĩ abrrptũ
et muri oũii ciuitatũ concident Et statuet deus solen
triduo ne occidat et ĩslãmabit cũ Et descendet estub
niniꝰ ⁊ adustio magna super rebelles et impios ꝓplõs

Expanded text:
eius et placita differri possunt, ne citius quam putamus tyraneius et placita differri possunt, ne citius quam putamus tyrannus ille abominabilis ueniat, qui tantum facinus moliatur ac lumen illut effodiat, cuius interitu mundus ipse lapsurus est. nunc ad cetera exequenda redeamus quae deinceps secutura sunt. Diximus paulo ante in principio regni sancti fore ut a deo princeps daemonum uinciatur. sed idem, cum mille anni regni hoc est septem milia coeperint terminari, soluetur denuo et custodia emissus exibit atque omnes gentes qpopulus nationum et obsidebit et circumdabit ciuitatem. tum ueniet nouissima ira dei super gentes, et debellabit eas usque ad unum. ac primum concutiet terram quam ualidissime et a motu eius scindentur montes Syriae et subsident ualles in abruptum et muri omnium ciuitatum concident. et statuet deus solem triduo ne occidat et inflammabit eum, et descendet aestus nimius et adustio magna super perduelles et impios populos
Abbreviated transcription (Latin):
quare sũnũe ellũ conclusionis extreme diem. Ce slgues
que dicta suns a pphetis licet noscere predixerũt ciũ
signa quibus cõsũmãto ep̃iu et expͥcanda st nobis in
dies siugulos et touenda Quaudo tañ compleatur
hec sũma docẽt hii sui de tp̃isus scupserũt crelligẽses
ea ex lr̃is sauctis et ex uarus historus quantus sit nurs
ãnaꝵ ab exordio mondi Que licet uariẽt et aliquantũ
nu̾ eoꝵ sũmadissentiat oĩs tamen expec tato
non ãplus ꝙ ducẽtoꝵ auoꝵ uidetur E ciam res ipa
declarat lapsaue muinã q roꝵ breui fore Nisi ꝙ Incolumi
uobe roma nichil istius uidetur esse metuẽd At uo cum
caputillad orbis cecdeoit et esse ceperit qd̾ sibille fore
auĩt. ques deibitat uenisse iam sinem rebus hiiuaius or¬
bi q terrar. Illa est ciuitas que adhuc sustentat or̃a Pre¬
candus ꝙ nobis et adorandus est deus celi si taĩ statrita

Expanded text:
quare summum illum conclusionis extremae diem. De signis quare summum illum conclusionis extremae diem. De signis quae praedicta sunt a prophetis, licet noscere; praedixerunt enim signa, quibus consummatio temporum, et expectanda sit nobis in singulos dies, et timenda. Quando tamen compleatur ec summa, docent ii qui de temporibus scripserunt, colligentes ex litteris sanctis et ex uariis historiis quantus sit numerus annorum ab exordio mundi. qui licet uarient et aliquantum numeri eorum summa dissentiant, omnis tamen expectatio non amplius quam ducentorum uidetur annorum. etiam res ipsa declarat lapsum ruinamque rerum breui fore, nisi quod incolumi urbe Roma nihil istius uidetur esse metuendum. at uero cum caput illut orbis occiderit et ῥύμη esse coeperit, quod Sibyllae fore aiunt, quis dubitet uenisse iam finem rebus humanis orbique terrarum? illa est ciuitas quae adhuc sustentat omnia, precandusque nobis et adorandus est deus caeli, si tamen statuta
Abbreviated transcription (Latin):
et regnabũt cũ deo pariter Et irges gentiũ uerẽnt a fi¬
nibus terre cũ donis et maneribus ut adorẽt ac hono¬
rificent regem magñũ Ciud nome erit pret larũ ac ue¬
nerabłe uniu̾sis natoĩbus que sub celo err̃t ⁊ orgibues qui
dũabũtur In terra
ec sunt que a pphetis futura docũtur Quoꝵ testr̃o¬
na ac ꝟba ponere opus esse non duxi qñi esset
ĩfinitũ Nec tantã reꝵ multitudins̃ mensura libri caꝵet¬
gentibus fieret si ex oñubus collecta et tũsbata cõgerem
Pirterea ut ea ip̃a que dicerẽ non nr̃is sed alienis patissum
eciã apud cos ip̃os qui nos ĩsectantur uitatem cõsegnatã
toneri quam recusant agnoscere Saquis aũt diligẽtis
hec uolueris scire ex ip̃o fonte harirat Et plura ꝙͣ nos
ĩ hus libres complexe suuers mirabilia reperiet
ortasse quispiam nũc requiort quãdo esta q̃ dixamꝰ
suit futura: Iam suꝑiꝰ ostendi completis ãuoꝵ
sex muilibus mutatõem istam fieri oportere et iam ꝓpĩ¬

Expanded text:
et regnabunt cum deo pariter, reges gentium uenient a finibus terrae cum donis ac muneribus, ut adorent et honorificent regem magnum, cuius nomen erit praeclarum ac uenerabile uniuersis nationibus quae sub caelo erunt et regibus qui dominabuntur in terra. Haec sunt quae a prophetis futura dicuntur: quorum testimonia et uerba ponere opus esse non duxi, quoniam esset infinitum nec tantam rerum multitudinem mensura libri cagentibus fieret, si ex omnibus collecta et translata congererem, praeterea ut ea ipsa quae dicerem non nostris, . sed alienis potissimum etiam aput eos ipsos qui nos diligentius, haec voluerit scire, ex ipso fonte hauriat, et plura, quam nos in his libris complexi sumus, admirabilia reperiet. Fortasse quispiam nunc requirat, quando, ista quae diximus, sint futura. Jam superius ostendi, completis annorum sex millibus mutationem istam fieri oportere, et jam propin
Abbreviated transcription (Latin):
potestate dños se dici uelit uniuersi gu̾is hũãni Quõs autõ
pios uiderit uauis ĩplicat religionibus ut impios faciat. hris
cis excecet nequis comp̾hendat ac terieat ueritatem Eit
hõĩlius obstruxit aditus om̃ẽs et obsexsit uias publicis
latas eiroribus Quos ut disterne possemus ip̃m qz auctore
maloꝵ uieere illũauit nos deus et armauit uera celestiq
uirtute dequa nũc micsi desserendũ est
ed priusꝙͣ sugulas uirtutes ditore ex pone ĩcipiã
determinauda est ãpa lurtus quã non rͨte prilo¬
sopħi diffimerũt quid eet aut in quibus rebus quid opis
quid habeat officũ Nomen itaq solũ retimurrũt Unni uero
uirtutis solent dicere paucis usibus colligit et narrut
est pͥciũ per suluere uerũt Quis ĩei samiͤ quis uiuimus
rebus adesse Uirtus et uoĩs stire id quod queq habeat res
Uirtus stire hõni rectũ utile quid it onestũ Que bona¬

Expanded text:
potestate dominos se dici uelint uniuersi generis humani. quos autem potestate dominos se dici uelint uniuersi generis humani. quos autem pios uiderit, uariis inplicat religionibus, ut impios faciat. iis u specie lucis excaecet, ne quis conprehendat ac teneat ueritatem. sic hominibus obstruxit aditus omnes et obsaepsit uias publicis laetus erroribus. quos ut discutere possemus ipsumque auctorem malorum uincere, inluminauit nos deus et armauit uera caelestique uirtute. de qua nunc mihi disserendum est. Sed priusquam singulas uirtutes exponere incipio, determinanda est ipsa uirtus, quam non recte philosophi definierunt, quiden itaque solum retinuerunt, vim vero, virtutis solent dicere, paucis versibus colligit et enarrat est, pretium persolvere verum; Queis in versamur, queis vivimus rebus adesse. Virtus est homini, scire id, quod quaeque habeat res. Virtus, scire, homini rectum, utile, quid sit honestum, Qu
Abbreviated transcription (Latin):
et intentis a criter aĩs ad uiuꝰ hostis ĩsidias uel apertos ĩpetꝰ
uigilare qui nos sicut periti et excitati duces solent harus
artibus captat pro ciuiꝰq natura et moribus seuieus. Alus
eĩu cupiditatẽ ĩsaciabilem ĩmitat ut opibus sus tauqsuã
compedibus illigatos a uia uitatis excutiat alios ĩflãmat
ire stimulis ut ad nocendũ potius intentos adei contẽ platõe
detorgurat alios ĩ moderatis lebidĩdus ĩmergit ut uolup¬
tati et corpori seuuentes ad uirtutẽ repicere nõ posit
Alus uo ĩspirat ĩuidĩa ut suis ip̃i tormeeis occupati nichn
cogitet aliud ins eoꝵ quos oderĩt selicitatẽ alios ĩflat
abitorbus et hu sunt que ad gerendos magratus om̃em
uite sur operã curãq conuertũt ut fastos Aguẽt et ãnis¬
armis nomen ĩ ponãs Quoꝵ dam cupiditates cendit altius nõ
ut prouĩcias tempali gladio regat sed ut ĩsiita et spetria

Expanded text:
et intentis acriter animis ad unius hostis insidias uel apertos impetus et intentis acriter animis ad unius hostis insidias uel apertos impetus uigilare, qui nos, sicut periti et exercitati duces solent, uariis artibus captat pro cuiusque natura et moribus saeuiens. aliis enim cupiditatem insatiabilem inmittit, ut opibus suis tamquam conpedibus inligatos a uia ueritatis excutiat, alios inflammat irae stimulis, ut ad nocendum potius intentos a dei contemplatione detorqueat, alios inmoderatis libidinibus inmergit, ut uoluptati et corpori seruientes ad uirtutem respicere non possint, aliis uero inspirat inuidiam, ut suis ipsi tormentis cogitent aliud nisi eorum, quos oderint, felicitatem? Alios inflat ambitionibus. Ii sunt, qui ad gerendos magistratus omnem vitae suae operam curamque convertunt, ut fastos signent, et an nomen inponant. quorundam cupiditas tendit altius, non ut prouincias tempora!! gladio regant, sed ut infinita et perpetua
Abbreviated transcription (Latin):
resistentem uastabũtur agri diripietur donius in predane
uxor ac liberi uemet Ip̃e inter ficiere aut capiere Que oĩa
ne accrdãt prescus cõmodũ differ endũ ⁊ ut maiꝰ longidqz
pariatur Sit In õnũ hac uita qr nobis adũ sariũ deus iestr¬
uauit ut possemꝰ capere uirtutem omittenda et p̾stus uo¬
luptas ne hostis opͥmat. Uigilaud stationes agende mili¬
tares expeditiones facieude fiuidendus ad uetiũ cruor
Sĩã deiq auiara et grauia patienter serenda Eoquid̾
promptus ꝙ nobis ĩperator nr̃ deus premia pro labo¬
ribus eterna constetuit¬
t cũ iii hac uita et terrena milicia tautũ hoĩes laboris
exhauriãt ut ea sibi pariãt que possunt eodem modo
perire quo parta suut certe nullus nobis la bor recusandus est
quibus id acquiritur quod nullo mods possit amutti Uolac ẽe
deus qui hoiegi ad hãt miliciã genuit expeditos in acre stare

Expanded text:
resistentem, uastabuntur agri, diripietur domus, in praedam resistentem, uastabuntur agri, diripietur domus, in praedam uxor ac liberi uenient, ipse interficiere aut capiere: quae omnia ne accidant, praesens commodum differendum est, ut maius longiusque pariatur —: sic in omni hac uita, quia nobis aduersarium deus reseruauit, ut possemus capere uirtutem, omittenda est praesens uoluptas, ne hostis opprimat, uigilandum, stationes agendae, militares expeditiones obeundae, fundendus ad ultimum cruor, omnia denique amara et grauia patienter ferenda, eo quidem promptius, quod nobis imperator noster deus praemia pro laboribus aeterna constituit cum in hac terrena militia tantum homines laboris exhauriant, ut ea sibi pariant quae possunt eodem modo perire quo parta sunt, certe nobis nullus labor recusandus est, quibus id adquiritur quod nullo modo possit amitti. uoluit enim deus, qui hominem ad hanc militiam genuit, expeditos in acie stare
Abbreviated transcription (Latin):
delegent maiora et cerciora Gona con se quatur ꝙͣ fueũt illa que
spreuit Quisquis aũt pñtia bona ppͥosuierit iusticie in maiora ĩ
breuis est idcico et mala eius ⁊ hona biruia sit̾ necesse est Illa
uo spirtalis que huit terrene cõtraria est quĩ riupiterna est
idcuro et bona eius et mala secupit̾na sut sta fit ut et boius
breuibus mala et̾na succedant et mals breuibus bona eterna
Itaq cũ stiuel ꝓposita sent hõi lmna ⁊ mala cõsiderare lñiũ quẽq
sicũ decet quãto satius st ꝑpetius bouis mala breua pensare
ꝙͣ pro brenbus ⁊ cadutis louis mala ꝑpetua sustinere Nanisioͭ
in hoc seculo cũ est ꝓpõitũ cũ hoste certauie prius laberaud̃ est ut
sis post modũ in scio esurendũ sitiendũ estus sirgora perferẽaa
humi quiescendũ uigilaudũ periclitandũ. Ut salius pignore
et donio et re familiari et onuibus pacis ac uictorie bauis per

Expanded text:
delegerit, maiora et certiora consequatur bona quam fuerunt illa quae delegerit, maiora et certiora consequatur bona quam fuerunt illa quae spreuit, quisquis autem praesentia bona praeposuerit iustitiae, in maiora et breuis est, idcirco et mala eius et bona breuia sint necesse est, illa uero spiritalis quae huic terrenae contraria est quoniam sempiterna est, idcirco et bona eius et mala sempiterna sunt. ita fit ut et bonis breuibus mala aeterna et malis breuibus bona aeternaposita sint homini bona et mala, considerare unum quemque secum decet quanto satius sit perpetuis bonis mala breuia pensare quam pro breuibus et caducis bonis mala perpetua sustinere. nam sicut in hoc saeculo cum est propositum cum hoste certamen, prius laborandum est, ut sis postmodum in otio, esuriendum sitiendum, aestus frigora perferenda, humi quiescendum uigilandum periclitandum est, ut saluis pignoribus et domo et re familiari et omnibus pacis ac uictoriae bonis per
Abbreviated transcription (Latin):
arduo itiuere gradiũtur Iustus ergo qũĩ durũ et asperrim iter
ĩgressus est cõtemptui derisui odiõ it necese est Oñes crũ ques
cupiditas aut uoluptas p̾crꝑites trahit iuident ei qui uirtatẽ
capere potuit et mique serũt id helere aliquẽ qued op̃i nõ hñt
Erit itaq pauiper hm̃łes ignobilis subiectus ãiurie et tũ oĩa
que amara sunt perferens Et a paciencĩa Iugem ad sumũ illũ
gradũ fincmn q perduxerit dabitur ei corona ureritis Et adeo
pro laboribus quos ĩ uita Ip̃ iusticiã pertalerit ĩmortalitate
donabitur
ee sunt erũ uie quas deres huiuanx uite assignauit in qͥd
siugulis et bona ostendit et mala sed ordine ꝓpͥostero atq
cõueriss. In una eiũ monstrauit tpũlia pͥꝯ mala cũ eterius bonis
qui est ordo melior In altera epalia prius bona cũ eternis
malis qui est ordo deterior Ut quecũq pñtra mala cũ insticia

Expanded text:
arduo itinere gradiuntur. Justus ergo, quoniam durum asperumque iter arduo itinere gradiuntur. Justus ergo, quoniam durum asperumque iter ingressus est, contemptui, derisui, odio sit necesse est. Omnes enim quos cupiditas, aut voluptas praecipites trahit, icapere potuit et inique ferunt id habere aliquem quod ipsi non habent. erit itaque pauper humilis ignobilis subiectus iniuriae et tamen omnia quae amara sunt perferens, set si patientiam iugem ad summum illum gradum finemque perduxerit, dabitur ei corona uirtutis et a deo pro laboribus quos in uita propter iustitiam pertulit inmortalitate donabitur. hae sunt uiae quas deus humanae uitae adsignauit: in quibus singulis et bona ostendit et mala, sed ordine praepostero atque conuerso. in sua enim monstrauit temporaria prius mala cum aeternis bonis, qui est ordo melior, in altera temporaria prius bona cum aeternis malis, qui est ordo deterior, ut quicumque praesentia mala cum iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
prospit̾e possit ꝙͣ precipitatus in altitudinẽ profaudã cadas
Quib quis eiũ pñtiũ bonoꝵ spetie captus et in hus eq̃rquẽas
ac fruendis occupatus non preuiderit ea que post mortem
secutura sunt seqs adeo auerterit ad inferoẜ deiectus in
eternã dampnabitur peñã Uia uo illa cerestis dificiles
et cliuosa ꝓpoĩta est uel spinis hoyrẽtibus aspera uel saxis
extantibus ĩpedita. Ut cũ sũmo labore ac pedũ tritu cũ¬
q magna cadendi sollicitudine sit cuiq gradiendũ inbac
posut iusticiam temperatiã paciam fidem castitatem
loremamaritudines omes Quis quos eiu Rem suam por¬
rex̾ĩt lougius et meleora malueris carebit hus terre t̾bus¬
rauerit ãguistias illas bel ingredi uel cenere. Unde intellugẽ adcço
malis et ĩĩcstis facilius proueire que cupiãt qr prona et̾ decliis
est coꝵ uia / bouis aũt que optent diffĩcile procede̾ qr disblale et

Expanded text:
prospicere possit quam praecipitatus in altitudinem profundam cadat. prospicere possit quam praecipitatus in altitudinem profundam cadat. quisquis enim praesentium bonorum specie captus et in his consequendis ac fruendis occupatus non praeuiderit ea quae post mortem secutura sunt seque a deo auerterit, is uero ad inferos deiectus in aeternam damnabitur poenam. uia uero uia caelestis difficilis et cliuosa proposita est uel spinis horrentibus aspera uel saxis extantibus impedita, ut cum summo labore ac pedum tritu cumque magna cadendi sollicitudine sit cuique gradiendum. in hac posuit iustitiam temperantiam patientiam fidem castitatem lorem amaritudines omnes. quisquis enim spem suam porrexerit longius et meliora maluerit, carebit his terrae braverit, angustias illas vel ingredi, vel tenere. Unde intelligitur, idcirco malis et injustis facilius provenire quae cupiant, quia prona et declivis est eorum via: bonis autem, quae optent, difficile procedere, quia difficili et
Abbreviated transcription (Latin):
malo duce illectus p̾tulerit uicia uir tutibus mendaciũ ue
ritati necesse ad occasum et tenebras deferat᷑
strabo Una itaq uirtutũ ac bonoꝵ uia que fert non
II elisios campos ut poete loquũtur ad ad ipam mondi arcẽ¬
Ĩ t leua maloꝵ excet penas et ad impia tartara mietit
Est ẽiũ criminatoris illius qui prauis religionibus ĩstitatis
auertit hoĩes ab Ituiere celesti et In uiam perditõis ĩducit
Cuiꝰ uie species sic est composita ⁊sigura sic est cõpoita.
⁊̃ aspc̃u ut plana et patens oĩ genere floꝵi atq fructuũ dele¬
ctabilis esse indeatur. In ea eiũ poslut aeus oiã que probonis
habentur In terra opulenciã dico honorẽ quietem uolupta¬
sculticiam cet̾aq uicea Exitus aũt umiꝰ uie tales est Cum
uentũ fuerit ad extremũ unde Iam regredi non licet cũ õĩ
sua pulcritudĩe tam subito p̾ciditur ut non ãte quis fradẽ

Expanded text:
malo duce illectus praetulerit vitia virtutibus, mendacium vemalo duce illectus praetulerit vitia virtutibus, mendacium veritati, necesse est ad occasum et tenebras deferaturstrabo. Una est itaque uirtutis ac bonorum uia, quae fert non in Elysios campos, ut poetae loquuntur, sed ad ipsam mundi arcem, at laeua malorum exercet poenas et ad impia Tartara mittit. est enim criminatoris illius, qui prauis religionibus institutis auertit homines ab itinere caelesti et in uiam perditionis inducit. cuius uiae species et figura sic est conposita in aspectum, ut plana et patens et omni genere florum atque fructuum delectabilis esse uideatur. in ea enim posuit deus omnia quae pro bonis habentur in terra, opulentiam dico, honorem quietem uoluptastultitiam ceteraque uitia. exitus autem huius uiae talis est. cum uentum fuerit ad extremum, unde iam regredi non licet, cum omni sua pulchritudine tam subito praeciditur, ut non ante quis fraudem