comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quendum sit. liberquem de optimo sepsi gene̾ interp̃tandi & omnes p̃faciũ¬
cule diuinoꝵ uoluminum quas editiomi nr̃e p̃posuimus explicant. Ad illasq
prudentem lectorem puto mittendum. Et si me ut dicis in noui testamenti
emendationẽ suscipis exponisq caulam cursuscipias. quia plurimi lingue gre¬¬
ce. hnĩtes sciãm de meo possint opere iudicire. candem integritatem debueras
etiam in ueteri credere testamento. quod non nr̃a confinximus. Ded ut apud
hebreos in uenimus diuma transtulimus.Si cubi dubitas hebrcos interroga. Dic
Quid si hebrei respondere noluerint. Aut mentiri uoluerint. tota frequentia
iudeoꝵ in mea interp̾titione reticebit. nuillus inueniri poterit qui hebree lin¬
gue habeat notionem.aut omnes imitabuntur illos iudeos quos dicis in affri¬
cereptos opidulo in meam calũpniam cõspirasse. Huius cemodi enim ĩ epła

Expanded text:
quendum sit, liber, quem scripsi de optimo genere interpretandi, et omnes praefatiunquendum sit, liber, quem scripsi de optimo genere interpretandi, et omnes praefatiunculae diuinorum uoluminum, quas editioni nostrae praeposuimus, explicant ad illasque prudentem lectorem remittendum puto. et si me, ut dicis, in noui testamenti emendatione suscipis exponisque causam, cur suscipias. quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam de meo possent opere iudicare, eandem integritatem debueras etiam in ueteri credere testamento, quod non nostra confinximus. sed, ut apud Hebraeos inuenimus, diuina transtulimus. sicubi dubitas, Hebraeos interroga. Dices: Quid, si Hebraei aut respondere noluerint aut mentiri uoluerint? tota frequentia Iudaeorum in mea interpretatione reticebit, nullus si inueniri poterit, qui Hebraeae linguae habeat notitiam, aut omnes imitabuntur illos ludaeos. quos dicis in Africae repertos oppidulo in meam calumniam conspirasse? huiusce modi enim in epistula
Abbreviated transcription (Latin):
dum est. Si manifesti illos in eis falli potuisse non creditur ac ꝑ hoc utroq mõ
suꝑflua erit interp̃tatio tua. & hac lege post pͥores nullus loqui audebit . & qͥd¬
cũq alius occupauerit. Alius de colicentum seͥbendi non habebit. Quin potiꝰ
humanitatis tue est. in quo ueniam tibi tribus indulgẽ & ceteris. Ego eium nõ
tam uetera abolere conatus sum que lingue mechominibus emẽdata de greco
in litinũ transtuli. quam eatestimonia que a iudeis p̃termissa sunt uel corrup¬
ta ꝓferre in medium ut sarent nr̃i quid hebrea ueritas contineret. Si cui legẽ
non placet. nemo cõpellit inuictum. Bibat uinũ uetus cũ suauitate & nr̃a mu¬
sti cõtẽpnat que in explanatione prioꝵ edita sunt. ut sicub illi nõ intelligũt
ex nr̃is manifestiora fiant. Qui autẽ genus int̾p̃tationis in seͥpturis sanctis se¬

Expanded text:
dum est. Si manifesti, illos in eis falli potuisse non creditur: ac per hoc utroque modo dum est. Si manifesti, illos in eis falli potuisse non creditur: ac per hoc utroque modo superflua erit interpretatio tua, et hac lege post priores nullus loqui audebit, et quodcumque alius occupaverit alius de eo licentiam scribendi non habebit. QUIN POTIUS humanitatis tuae est, in quo veniam tibi tribuis, indulgere et caeteris. Ego enim non tam vetera abolere conatus sum, quae linguae meae hominibus emendata de Graeco in Latinum transtuli, quam ea testimonia quae a Judaeis praetermissa sunt vel corrupta, proferre in medium; ut scirent nostri quid Hebraica Veritas contineret. Si cui legere non placet, nemo costa contemnat, quae in explanatione priorum edita sunt, ut, sicubi illa non intelleguntur, ex nostris manifestiora fiant. quod autem genus interpretationis in scripturis sanctis se
Abbreviated transcription (Latin):
qui nos in dnõ p̃cesserũt. & qui scripturas sanctas interp̃tati sunt. Aut obscura
interp̃tati sunt aut manifesta. Si obscura tu quomõ post eos ausus es disserere qdđ
illi explanare non potuerunt. Si manifesta suꝑfluum est te uolusse disserere. quod
illos latere non potuit. P laxime in explinatione psalmoꝵ quos apud grecos in¬
cerp̃tati sunt multis uoluminibus pͥmus origenes. secundus eusebius esiriẽ¬
sis Tertius theodorus eracleotes. quartus asterius stitopolitius. quintus appolli¬
naris laodicenuo. Sextus didimus alexindrinus. Ferũtur & diuersorm piucos
psalmos opuscala. Sed nũc de integro psalmoꝵ corpore dicimus. Apud latinos
autem ylarius piatauelis & cusebius uerselensis epĩ origenem & cusebium tran
prudentia tua. quare tu post tantos & tales interp̃tes in explinatione psalmoꝵ
diuersa senseris. Si enim oblcuri sunt plalmi. tequoq in ci fallipotuisse credẽ¬

Expanded text:
qui nos in domino praecesserunt et qui scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura qui nos in domino praecesserunt et qui scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt aut manifesta. si obscura, tu quomodo post eos ausus es disserere, quod illi explanare non potillos latere non potuit: maxime in explanatione Psalmorum, quos apud Graecos interpretati sunt multis voluminibus, primus Origenes, secundus Eusebius Caesariensis, tertius Theodorus Heracleotes, quartus Asterius Scythopolitanus, quintus Apollinaris Laodicenus, sextus Didymus Alexandrinus. Feruntur et diversorum in paucos Psalmos opuscula. Sed nunc de integro Psalmorum corpore dicimus. Apud Latinos autem Hilarius Pictaviensis, et Eusebius Vercellensis Episcopi, Origenem et Eusebium transhi prudentia tua, quare tu post tantos et tales Interpretes in explanatione Psalmorum diversa senseris. Si enim obscuri sunt Psalmi, te quoque in eis falli potuisse creden
Abbreviated transcription (Latin):
dixerint. quam hẽtur in hebreo. Ubi aũt asstrisa. Id est stelle plucẽtes ex theodo¬
cioĩs elitione ab origene additum est. Et ibi transtulimus greca H ic de ip̃ohe¬
braico quod intelligebamus expressimus sensuũ potius ueritatẽ ꝙ uerboꝵ in¬
terdum ordinem conseruantes. Et miror quoino.Lxx. interp̃tum libros legas nõ
puros ut ab eis editi sunt. sed ab origene emẽdatos siue correptos ꝑobelos & aste
ta sunt ex hominis iudei atq blasfemi post passionem xeditione transtulerit.
rade de uoluminibus. ut ueterum tefauctorem ꝓbes. Quod si feceris omnes ec¬
desuꝵ bibliotecas condẽnare eogeris. Uix enim urius aut alter inuenitur liber q
ista nõ habeat. Porro qutod dicio non debuisseme interp̃tari post ueteres. & nouo
non potuisse ꝑspicuũ est tuo tibi sermone respondeo. Oinnes ueteres tractatores

Expanded text:
dixerint, quam habetur in Hebraeo, ubi autem asterisci, id est stellae praelucentes, ex Theododixerint, quam habetur in Hebraeo, ubi autem asterisci, id est stellae praelucentes, ex Theodotionis editione ab Origene additum est. et ibi Graeca transtulimus, hic de ipso Hebraico, quod intellegebamus, expressimus sensuum potius ueritatem quam uerborum interdum ordinem conseruantes. et miror, quomodo septuaginta interpretum libros legas non puros, ut ab eis editi sunt, sed ab Origene emendatos siue corruptos per obelos et ata sunt, ex hominis Iudaei atque blasphemi post passionem Christi editione transtulerit. rade de uoluminibus, ut ueterum te fautorem probes. quod si feceris, omnes ecclesiarum bibliothecas condemnare cogeris. uix enim unus aut alter inuenietur liber, qui ista non habeat. Porro, quod dicis non debuisse me interpretari post ueteres et nouo non potuisse perspicuum est,\' tuo tibi sermone respondeo. omnes ueteres tractatores,
Abbreviated transcription (Latin):
imputes qui coegisti ut rescriberem &mͥ cum tesicoro occulos abstulisti. Mec me pͥri¬
tes magrm̃ eẽ mendicii qui sequor xp̃m dicentem. Ego sum uia ueritas &uita Nec
contites qui te ueneranturut epm. & in eccdesia declimantem.sacerdotii honore
suscipiũt. me ante etatis ultime & pene decrepitum ic monasterium & ruris secre¬
ta sectantem paruipendunt. & queras tibi quos doceas siue rephendas. Ad nos eni
tantis maris atq terrarum: ate diuisos sꝑatiis uix uocis tue sonus ꝑuenit. & si forsi¬
tan litteras sepseris ante eas italia acroma suscipient. quã ad me ci mutẽde sunt
defferintur. Quod autem in aliis queris epłis.cur por mea in libris canonicis ĩterp¬
tatio asteriscos hẽit & uirgulas p̃notatas. & postea aliam translitionem absq hus
signis ediderim. pace tua dixerim. uderis m non intellige̾ quod quesisti. Illa enim

Expanded text:
inputes, qui coegisti, ut rescriberem, et mihi cum Stesichoro oculos abstulisti. nec me puinputes, qui coegisti, ut rescriberem, et mihi cum Stesichoro oculos abstulisti. nec me putes magistrum esse mendacii, qui sequor Christum dicentem: ego sum uia et uita et ueritasconcites, qui te uenerantur ut episcopum et in ecclesia declamantem sacerdotii honore suscipiunt, me autem aetatis ultimae et paene decrepitum ac monasterii et ruris secreta sectantem parui pendunt, et quaeras tibi, quos doceas siue reprehendas. ad nos enim tantis maris atque terrarum a te diuisos spatiis uix uocis tuae sonus peruenit et, si forsitan litteras scripseris, ante eas Italia ac Roma suscipiet, quam ad me, cui mittendae sunt, deferantur. Quod autem in aliis quaeris epistulis, cur prior mea in libris canonicis interpretatio asteriscos habeat et uirgulas praenotatas et postea aliam translationem absque his signis ediderim — pace tua dixerim —. uideris mihi non intellegere, quod quaesisti. illa enim
Abbreviated transcription (Latin):
ipe dicis subuenire miseris nͥ se miserum ipẽ sontiret. Uere enim miseri & mise¬
ricorditer deplorandi qui contẽptione sua & amore legis abolite apłm x fecere
uideum. Nec multũ interest inter meam & tuam sententiam. qui a ego dico.
& petrum & paulum timore fidelium uideoꝵ legis exercuisse immosimulasse
illud constet uel metu uel mĩa eos simulasse se quod nõ erat. Illud autẽ argumẽ¬
tum quo ad uersum nos uteris quod & gentilibus debuerit gentilis fieri. Si ui¬
deis iudeis factus est. i agis ꝓ nobis facit. Sicut enim nõue̾ fuit iuideus. sic nec
uere gentilis erat. Et sicut non fuit uẽ gentilis.sic nec uere iudeus erat. In co aũt
imititor gentilium est. quia p̃putium recipit in fidex.& in differenter ꝑmittit
uesci cibis quos damnant uidei non cultũ ut tuputas ydoloꝵ. In xp̃o enim iħu. nec

Expanded text:
ipse dicis, subuenire miseris, nisi se miserum ipse sentiret. uere enim miselli et miseipse dicis, subuenire miseris, nisi se miserum ipse sentiret. uere enim miselli et misericorditer deplorandi, qui contentione sua et amore legis abolitae apostolum Christi fecere Iudaeum. nec multum interest inter meam et tuam sententiam, quia ego dico et Petrum et Paulum timore fidelium Iudaeorum legis exercuisse, immo simulasse patientis affectu\', dum modo illud constet uel metu uel misericordia eos simulasse se esse, quod non erant. illud autem argumentum, quo aduersum nos uteris, quod et gentilibus debuerit gentilis fieri, si ludaeis Iudaeus factus est, magis pro nobis facit. sicut enim non fuit uere Iudaeus. sic nec uere gentilis erat, et sicut non fuit uere gentilis, sic nec uere Iudaeus erat. in eo autem imitator gentilium est. quia praeputium recipit in fide Christi et indifferenter permittit uesci cibis, quos damnant Iudaei. non cultu, ut tu putas, idolorum; in Christo enim Iesu nec
Abbreviated transcription (Latin):
audacter obseruauit legitiã. Sequitur enuim in epła tua. Nam si pꝑea illa sacra¬
menta celebrauit quia simulauit se uideũ. ut uideos lucrifacẽt. cur ctiam cũ¬
gentibus. quia & hiis qui sinelege erant. tamꝙ sine lege factus ẽ. ut cos quoq
lucri facẽt. nisi quia & illud fecit ut natura udcus. & hoc totum dixit nõ ut pu¬
lus se fingẽt ec̃ quod non erat. Sed ut misericorditer iti subueniendum eẽ sen
tiret ac si ipẽ in eo errore laboraret. non scilicet mentientis astu sed compatientis
affectu. Bene deffendis paulum quod non simulauerit errorem udeoꝵ sed uẽ
fuerit in errore. neq imitiri petrum uolucrit mentientem. ut quod erat metu
uidcoꝵ simularet. sed tota libertate iudeum seec̃diceret. Noua dementia apłi.
dum iudeos Rinos uult face̾ ip̃e iudcus factus est. Non enim poterat luxu¬
riosas ad frugalitatem reducẽ nͥ se luxuriosum ꝓbasset. & misericorditer ut

Expanded text:
audacter obseruauit legitima. sequitur enim in epistula tua: nam si propterea illa sacraaudacter obseruauit legitima. sequitur enim in epistula tua: nam si propterea illa sacramenta celebrauit, qu\'ia simulauit se Iudaeum, ut illos lucrifaceret, cur non gentibus, quia et his, qui sine lege erant, tamquam sine lege factus est, ut eos quoque lucrifaceret, nisi quia et illud fecit ut natura Iudaeus et hoc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse, quod non erat, sed ut miseritiret, ac si ipse in eo errore laboraret, non scilicet mentientis astu sed conpatientis affectu? bene deffuerit in errore neque imitari uoluerit Petrum mentientem, ut, quod erat, metu Iudaeorum dissimularet, sed tota libertate Iudaeum esse se diceret. nouam clementiam apostoli! dum Iudaeos Christianos uult facere, ipse Iudaeus factus est. non enim poterat luxuriosos ad frugalitatem reducere, nisi se luxuriosum probasset, et misericorditer, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ta proicere sputa reumatis iacere.Hloc nec bonũ nec malũ est. Siue enim feccis.
siuie non feceris.nec ustiãm habebis nec ĩiustitiam Obseruare autem legis ccrimo¬
nias non potest esse in differens. Sed aut bonum est. aut malum est. Iudicis bonũ.
ego assero malum. & malum nõ solum his qui ex gentibus. Ded & hiis qui ex ui¬
duco populo crediderunt. In hoc ni fallor loco dum aliud uitas ad aliud de uol¬
ueris. Dũ enim metuis ꝓphirium blasfemãtem. inhebionis incurris laqueos.his
qui credunt ex iudeis obseruandam legem eẽ decernens. Et quia ꝑiculosum intelli¬
gis eẽ quod dicis rursum illud suꝑfluis uerbis temꝑare conaris sine ulla salutis
necessitate sicut udei celebranda putabant. aut fallaci simulatione ꝙ in petro
rep̃henderat.Petrus igitur simuluut legis custodiam. iste autem rep̃bensor petri

Expanded text:
ta proicere, sputis rheumata iacere\'. hoc nec bonum nec malum est — siue enim feceris ta proicere, sputis rheumata iacere\'. hoc nec bonum nec malum est — siue enim feceris siue non feceris, nec iustitiam habebis nec iniustitiam —, obseruare autem legis caerimonias non potest esse indifferens, sed aut bonum est aut malum est. tu dicis bonum, ego adsero malum et malum non solum his, qui ex gentibus, sed et his, qui ex Iudaico populo crediderunt. in hoc, ni fallor, loco, dum aliud uitas, ad aliud deuolueris. dum enim metuis Porphyrium blasphemantem, in Hebionis incurris laqueos his, qui credunt ex Iudaeis, obseruandam legem esse decernens. et quia periculosum intellegis esse, quod dicis, rursum illud superfluis uerbis temperare conaris: sine ulla salutis necessitate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. Petrus igitur simulauit legis custodiam, iste autem reprehensor Petri
Abbreviated transcription (Latin):
menta non ex consuetudine solempnitat: sed ex necessitate salutis eẽ celebrã¬
da. Que tñ sinunꝙͣ fuissent necessaria. infructuose atq in aniter proeis machi
liquerit iudeoꝵ.rursum tedocente discimus que bona coꝵtenuerit obseru¬
tiones inquis legis quas more patrio celebrabant. Sicut ab ipo paulo cde¬
brate sunt sine ulli salut necessitate. Id quid udis dicere sine ulla salutis
necessitate. non satio intelligo. Si cruim silutem non afferũt cur obseruaintũ.
Si autem obscruanda sunt utiq salutem afferunt. iꝓcimaq seruata martire fatiũt.
Nlon enim obscruarentur nͥ afferrent salutem. Neq ei in differentia sunt inter bo¬
nũ & malum sicut pħi disputant bonũ est continentia. malum est luxuria. inter
utrũq indifferens est ambulare digerere aliu stercora. cipitibus naribus purgamẽ¬

Expanded text:
menta non ex consuetudine sollemnitatis sed ex necessitate salutis esse celebranmenta non ex consuetudine sollemnitatis sed ex necessitate salutis esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent neceliquerit Iudaeorum; rursum te docente discamus, quae bona eorum tenuerit. obseruationes, inquies, legis, quas more patrio celebrabant, sicut ab ipso Paulo celebratae sunt sine ulla salutis necessitate. quid uelis dicere \'sine ulla salutis necessitate\', non satis intellego. si enim salutem non adferunt, cur obseruantur si autem obseruanda sunt, utique salutem adferunt, maxime quae seruata martyres faciunt; non enim obseruarentur, nisi adferrent salutem. neque enim mdillerentia sunt inter bonum et malum, sicut philosophi disputant: \'bonum est continentia, malum luxuria, inter utrumque indifferens ambulare, digerere alui stercora, capitis naribus purgamen
Abbreviated transcription (Latin):
& hastilium adminiculis quibus & cu curbite & hedẽ indigent. suo trũco
se sustinens. loc gͦ uerbum de uerbo edisserens. si ciccion transfetre uola¬
issem nullus intelligẽt si cu curbitam id dicerẽ quod in hebraico non habetꝰ.
Ilederam posui ut ceteris interp̃tibus consentirem. Si autẽ ẽeuidei uri
ut ip̃e asscris malitia uel imꝑitia hoc dixerunt eẽ in uoluminibus hebreoꝵ
quod in grecis &latinis codicibus continetur. manifestũ ẽ eos aut hebreia
litteras ignorare. Aut ad uridendos cu curbitarios uoluisse mentiri. feto i
fine eple ut quiescentẽ senem olimq ueterinũ militari nõ cogas. & rursu
de uiti ꝑiclitari. su qui uiuenis es & in põtificali culmine constitutus. Doce¬
to populos & nouis affrice frugibus romana tecta locupleta.  lichi susfiẽ
cum audictore & lectore pauꝑculo. ĩ angulo monasterii susurrire

Expanded text:
et hastilium adminiculis, quibus et cucurbitae et hederae indigent, suo trunco et hastilium adminiculis, quibus et cucurbitae et hederae indigent, suo trunco se sustinens. hoc ergo uerbum de uerbo edisserens si \'ciceion\' transferre uoluissem, nullus intellegeret, si \'cucurbitam\', id dicerem, quod in Hebraico non habetur; \'hederam\' posui, ut ceteris interpretibus consentirem. sin autem Iudaei uestri, ut ipse adseris, malitia uel inperitia hoc dixerunt esse in uoluminibus Hebraeorum, quod in Graecis et Latinis codicibus continetur, manifestum est eos aut Hebraeas litteras ignorare aut ad inridendos cucurbitarios uoluisse mentiri. peto m fine epistulae, ut quiescentem senem olimque ueteranum militare non cogas et rursum de uita periclitari. tu, qui iuuenis es et in pontificali culmine constitutus, doceto populos et nouis Africae frugibus Romana tecta locupleta. mihi sufficit cum auditore uel lectore pauperculo in angulo monasterii susurrare
Abbreviated transcription (Latin):
ra coactus est hõ uelut mẽdatiumꝰ corrigere uolens post magnũ ꝑiculum non
remmẽ sine plebe. Unde etiam nobis uidetur aliqnõ te quoq in nonnullis fal¬
li potuisse. Dicis me in iona ꝓpha male quidam ĩterp̃tatum. & sedicione populi
conclamante. ꝑꝑ unius uerbi dissonãtiam epi penes acerdotium ꝑdidisse. &
quid sit illud quod male interp̃tatus sum subtrahis. Auferens i occasionẽ
deffensionis meene ꝗeꝗd dixeris me respondente soluatur. Nisi forte ut añ
annos plurimos cucurbita uenit in medium. asserentem illio temporibꝰ cornelio
& a simo pollione mehederari procucurbita transtulisse. Suꝑ qua re in cõ¬
mentario ione ꝓpheplenius respodimus. Hoc tm̃ nũc dixisse contenti. ꝙ in
lerũt idest kariacon. in hebreo uolumine ciceionon scriptũ habet. quã uulgo
syrii ciocim uocant. Est aũt genus uigulti lata hẽne folia in modum pãpini
Cumꝙꝑ plantatum fuerit.cito cõsurgit in arbusculam. absq ullis calamoꝵ

Expanded text:
iculum non remanere sine plebe. unde etiam nobis uidetur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse. Dicis me in Iona propheta male quiddam interpretatum et seditione populi conclamante propter unius uerbi dissonantiam episcopum paene sacerdotium perdidisse. et quid sit illud, quod male interpretatus sim, subtrahis auferens mihi occasionem defensionis meae, ne, quicquid dixeris, me respondente soluatur, nisi forte ut ante annos plurimos cucurbita uenit in medium adserente illius temporis Cornelio et Asinio Pollione me \'hederam\' pro \'cucurbita\' transtulisse. super qua re in commentario Ionae prophetae plenius respondimus hoc tantum nunc dixisse contenti, quod lerunt, idest κιττόν, in Hebraeo uolumine \'ciceion\' scriptum habet, quam uulgo Syri \'ciceiam\' uocant; est autem genus uirgulti lata habens folia in modum pampini, cumque plantatum fuerit, cito consurgit in arbusculam absque ullis calamorum
Abbreviated transcription (Latin):
cõmiserit. Inteip̃titi sunt illi ut potͥerunt. Ut quomõ istũ locum edisscris utiq
meliora dicturus. qui ueterum sententiam reprobasti scribis ad mein epłitua.
Neq cium ame docendus eo quomõ intelligatur quod idem dicit. factus sũ
uideis tãꝙ iudeus. ut iudeos lucrifacerem. & cetera que ibi dnr compassione:
habere mentitur. Ded cũ animo cõdolentis cogitat. quẽ ad modum sibi seruiri uel¬
let supe egrotaret. Nam utiq iudeus erat. xmus autem factus non udeor sa¬
cram enti reliquerat que conuenienter ille apłus & letigine tempore quo oppor

Expanded text:
commiserit. interpretati sunt illi, ut potuerunt; tu quomodo istum locum edisseres? utique commiserit. interpretati sunt illi, ut potuerunt; tu quomodo istum locum edisseres? utique meliora dicturus, qui ueterum sententiam reprobasti. Scribis ad me in epistula tua: neque enim a me docendus es, quomodo intellegatur, quod idem dicit: \'factus sum Iudaeis tamquam Iudaeus, ut Iudaeos lucrifacerem\', et cetera, quae ibi dicuntur conpassione habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quem ad modum sibi seruiri uellet, si ipse aegrotaret. nam utique ludaeus erat, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conuenienter ille populus
Abbreviated transcription (Latin):
ex iudeis crediderant. Simulasti ergo te iudeum ut uideoe lucri faceres &hic̃
ipãm simulationem lacobus & ceteri te docuere p̾sbr̃i. Sed tamen euadere non
potuisti. Orta enim seditione cum occidendus eẽs. raptus es a tribuno. & ab eo
inissus cesaream sub custodia militum diligenti. ne te uidei qĩ simulatorem ac
destructorem legis occiderent. atq inde romam ꝑueniens in hospitio quodt
rep̾hendat quod ip̃e cõmissit. Ego inmo alii exposuerunt ante mecausam
quam putauerunt non offitiosum mendetium deffendentes sicut tu scribis sed
docentes honestam dispensationem ut & apłoꝵ prudentiam demonstrarent &blas¬
femantes ꝓphirii inprudentiam cohercerent. qui paulum & petrum pucrili dic̃
inter se pugnasse certamine. immo exarcisse paulum ĩuidiam petri uirtutum. &
ei scripsisse iactanter. uel si fecit ꝓcaciter fecerit. id in alia reprchendens quod ip̃e

Expanded text:
ex Iudaeis credex Iudaeis credipsam simulationem Jacobus et caeteri te docuere presbyteri: sed tamen evadere non potuisti. Orta enim seditione cum occidendus esses, raptus es a tribuno, et ab eo missus Caesaream, sub custoddestructorem legis occiderent, atque inde Romam perueniens in hospitio, quod tibi reprehendat, quod ipse commi- sit ? ego, immo alii ante me exposuerunt causam, quam putauerant, non officiosum mendacium defendentes, sicut tu scribis, sed docentes honestam dispensationem, ut et apostolorum prudentiam demonstrarent et blasphemantis Porphyrii inpudentiam cohercerent, qui Paulum et Petrum puerili dicit inter se pugnasse certamine, immo exarsisse Paulum inuidia uirtutum Petri et ea scripsisse iactanter, uel quae non fecerit uel, si fecit, procaciter fecerit id in alio reprehendens, quod ipse
Abbreviated transcription (Latin):
gentes sunt uid coꝵ. dicens nõ debere cos circũcidere filios suos neq secũdũ
consuetudinem ingredi. Quid ergo est. Utiq opportet cõuenire multitu¬
dinem Audierunt enim te suꝑuenisse. Hoc ergo fac quod tibi dicimuo.
Sunt nobis uiri quatuor uotum hñtes suꝑ se.ł liis assumptis sanctifica
te cum ip̃is. & impende illis ut radant capita & sciant omnes quia que dete
audierunt falsa sunt & ambulas & ip̃e custodiens legem. Iunc paulus assũ
ptis uiris postera die purificatus.cum illis intrauit in templum. anũtiãs
expletionem dierum purificationis. donec offeretur ꝓuno quoq eoꝵ obla¬
tio. Opaule & in hoc terursus interrogo. Cur caput raseris. Cur nudipeda¬
lia exercueris de cerimoniis iudeoꝵ. Cur optuleris sacrifitia & secũdũ legẽ
hostie pro te fucrint ĩmolate. Utiq respondebis. ne scandalizarentur ꝗͦ

Expanded text:
gentes sunt Judaeorum, dicens: Non debere eos circumcidere filios suos, neque secundum gentes sunt Judaeorum, dicens: Non debere eos circumcidere filios suos, neque secundum consuetudinem ingredi. Quid ergo est? utique oportet convenire multitudinem; audierunt enim te supervenisse. Hoc ergo fac quod tibi dicimus: sunt nobis viri quatuor votum habentes super se; his assumptis, sanctifica te cum ipsis: et impende in eos, ut radant capita et sciant omnes, quia quae de te audierunt, falsa sunt; sed ambulasptis uiris postera die purificatus cum illis intrauit in templum adnuntians expletio. nem dierum purificationis, donec offerretur pro unoquoque eorum oblatio. o Paule, et in hoc te rursus interrogo, cur caput raseris, cur nudipedalia exercueris de caerimoniis Iudaeorum, cur obtuleris sacrificia et secundum legem hostiae pro te fuerint immolatae. utique respondebis: \'ne scandalizarentur,
Abbreviated transcription (Latin):
scis incircũ cisione discipuli uenientis ex gentibus. Ignose & petro pͥcessori
tuo ꝙ aliqua feccrit metu fidelium iudeoꝵ. Rursum scriptum est. Paulus
cum ad huc sustinuisset dies fratribus uale dicens nauigauit syriam. & cũ co
pͥstilla & aquila & totũdit sibi ĩteneris caput. Uetum enim habuerat. Esto
ut ibi iudeoꝵ timore compulsus sit facere quod nolebat qr comam nutruut
ex uoto. & postea in teneris totũdit exlege ꝙ nazarei qui se deo uouerint iũ̃
p̃ceptũ maysi facẽ consueuerunt. Uerum hec ad comparationem etus rei qͣ
sequitur parua sunt.Refert luchas sacre scriptor hystorie. Cum uenissemꝰ
ierosolimã libenter susceperunt nos frẽs.& sequenti die lacobus & omnes se¬
niores qui cum eo erant euangelio illius comꝓbato dixerunt ei. Uides frat᷑¬
quot milia sunt in udea qui crediderunt in xp̃o. & hii omnes emulatores¬

Expanded text:
scis in circumcisione discipuli uenientis ex gentibus, ignosce et Petro, praecessori scis in circumcisione discipuli uenientis ex gentibus, ignosce et Petro, praecessori tuo, quod aliqua fecerit metu fidelium Iudaeorum. rursum scriptum est: Paulus uero, cum adhuc sustinuisset dies multos, fratribus uale dicens nauigauit Syriam et cum eo Priscilla et Aquila et totondit sibi in Cenchris caput; uotum enim habuerat. esto, ut ibi Iudaeorum timore conpulsus sit facere, quod nolebat: quare comam nutriuit ex uoto et postea in Cenchris totondit ex lege, quod Nazaraei, qui se deo uouerint, iuxta praeceptum Moysi facere consuerunt ? Uerum haec ad conparationem eius rei, quae sequitur, parua sunt. refert Lucas, sacrae scriptor historiae: cum uenissemus Hierosolymam, libenter susceperunt nos fratres; et sequenti die Iacobus et omnes seniores, qui cum eo erant, euangelio illius coquot millia sunt in Judaea, qui credidere in Christo, et ii omnes aemulatores
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i recederent: & imitator boni pastorio ꝑderet gregem sibi creditum. Dicut
igitur ostendimus petrum bene quidem sensisse de abolitione legis mosuice. S
ad simulationem obserumde eius sententie timore compulsum. Uideamꝰ
an ip̃e paulus qui alium arguit tale quid fecerit. legimuo quidem in eodẽ
libro. Per ambulabat autẽ paulus syriam & cilitiam confumans ecdesias pue¬
nitq in derben & listram. Et ecce discipulus quidam erat ibi nomĩe thimotheꝰ
filius mulieris uidue fidelis patre. aũt gentili. Hiuc testimoniu reddebant
qui in listris erant &icomo frẽs. Hunc uoluit paulus secum ꝓficissi. & assu¬
mens circũcidit eum ꝑꝑ iudcos qui erant in illis locis. Sciebant enim ꝗẽs
ꝙ pater gentilis cẽt. O beate apostole paule qui in petro rep̾henderas simula¬
Cur thimotheum filium hominis gentilis utiq & ip̃m gentilem. neq ei
udeus erat. qui non fuerat circũcisus. contra sententiam tium circũcidere

Expanded text:
Christi recederent, et imitator pastoris boni, perderet gregem sibi creditum. 9. Sicut ergo ostendimus, Petrum bene quidem sensisse de abolitione Legis Mosaicae, sed ad simulationem observandae ejus timore compulsum; videamus an ipse Paulus qui alium arguit, tale quid fecerit. Legimus in eodem libro: « Perambulabat autem Paulus Syriam, et Ciliciam, confirmans Ecclesias: pervenitque in Derben, et Listram; et ecce discipulus quidam erat ibi, nomine Timotheus, filius mulieris viduae fidelis, patre autem gentili. Huic testimonium reddebant qui Listris erant et Iconio fratres. Hunc voluit Paulus secum proficisci; et assumens circumcidit eum propter Judaeos qui erant in illis locis: sciebant enim omnes  eius gentilis esset. o beate apostole Paule, qui in Petro reprehenderas simulacur Timotheum, filium hominis gentilis utique et ipsum gentilem — neque enim Iudaeus erat, qui non fuerat circumcisus —, contra sententiam tuam circumcidere
Abbreviated transcription (Latin):
de heresi phariscoꝵ qui crediderant in xp̃o dicente.Opportet circuncidi cos
& p̃cipere illis ut scruent legem moysi & cum magna suꝑ hoc uerbo orietur
questio petrus solita libertate uiri inquit fratres uos scitis qm̃ ab antiquis
diebus in nobis elegit deus ꝑ os meum audire gentee uerbum euangelii
& credere & qui nouit corda deus testimonium prohibuit. Dans illis spm̃ sa¬
ctum sicut & nobis & nichil discernit inter nos & illos fide purificans cor¬

Expanded text:
de heresi Pharisaeorum, qui crediderant in Christo, dicentes: oportet circumcidi eos de heresi Pharisaeorum, qui crediderant in Christo, dicentes: oportet circumcidi eos et praecipere illis, ut seruent legem Moysi, et magna super hoc uerbo oriretur quaestio, Petrus solita libertate: uiri, inquit, fratres, uos scitis, quoniam ab antiquis diebus in nobis elegit deus & credere; Et qui novit corda Deus testimonium perhibuit, dans illis Spiritum Sanctum sicut & nobis: & nihil discrevit inter nos, & illos, fide purificans cor
Abbreviated transcription (Latin):
quis ꝓhibere potest ut non baptizentur hii qui spm̃ sanctum acceperunt sicut &
nos. Et ussit eos in nomine iħu xp̃i baptizari. Audierunt autem apłi & frẽs qui
trus ierosolimam. disceptibant aduersus illum qui crant̾ ex circũcisione dicẽtes.
Quare introisti ad uiros preputium hñtes. & manducasti cum illis. Quibꝰ om̃i
ratione exposita. nouissime orationem sim hoc sermone conclusit. Sigͦ cãdẽ
grãm dedit illis deus sicut & nobis qui credimus in dn ihm̃ xp̃m. Ego quis
eram qui ꝑossem ꝓhibere dm̃. Hiis auditis tacuerunt & glificauerunt deũ
dicentes. Ergo & gentibus deus pnĩa ad uitam dedit. Rursum cũ multo post
tempore paulus & barnabas uenissent anthiochiam & congregata ecclesia
retulissent quanta fecisser deus cũ illis. & quia apparuisset. deus gentibus ho¬
cidamini secundum morem moysi non potestis salui fieri. Cõmota ĩgitur se¬
ditione non minima aduersus paulum & barnabam statuerunt ascendere

Expanded text:
 ut non baptizentur hi, qui spiritum sanctum acceperunt sicut et nos? et iussit eos in nomine Iesu Christi baptizari. audierunt autem apostoli et fratrtrus Hierosolymam, disceptabant aduersus illum, qui erant ex circumcisione, dicentes: quare introisti ad uiros praeputium habentes et manducasti cum illis? quibus omni ratione exposita nouissime orationem suam hoc sermone conclusit: si ergo eandem gratiam dedit illis deus sicut et nobis, qui credidimus in dominum Iesum Chriseram, qui possem prohibere Deum? His auditis, tacuerunt; et glorificaverunt Deum dicentes: Ergo et Gentibus Deus poenitentiam ad vitam dedit » . Rursum, cum multo post tempore Paulus et Barnabas venissent Antiochiam, et, congregata Ecclesia, retulissent « quanta fecisset Deus cum illis, et quia aperuisset Deus Gentibus ot: Nisi circumcidamini secundum morem Moysi, non potestis salvi fieri. Commota igitur sediti
Abbreviated transcription (Latin):
que mͥ ad suspitionem ueniebant ꝙ non ab ip̃o origene ita dicta. sed ab aliis uiderẽ¬
tur inserta. pp ꝗd de eisdem rebus in aliis locis eiusdem auctoris catholice dictum lege¬
ram. Nemo gͦ michi ex hoc queso tesancte acuencrabilis & beate pater conflet inuidi¬
am. nemo factionibus utatur & calumpniis. qͥd in ecclesia dei ficri non licet. Ubi eĩ
neq interpres. Alii ante me hoc idem opus fecerant. Feci & ego postremus rogatus a
fratribus. Si iubetur nefiat iussio obseruari solet inposterum. Si culpantur qui ante
exposui. id est quam ecclesia & alexindrina & aquilensis nr̃a tenet. queq in ieroso¬
limis p̃dicatur. aliam nec habui unꝙͣ nec habeo in xp̃i nomine nec habeo. Et siquis alr̃
credit. quisq ille est anathema sit. Reddent autem indie iudicii rationem. hii ꝗoffẽ¬

Expanded text:
quae mihi ad suspicionem veniebant, quod non ab ipso Origene ita dicta, sed ab aliis viderenquae mihi ad suspicionem veniebant, quod non ab ipso Origene ita dicta, sed ab aliis viderentur inserta, propter hoc, quod de eisdem rebus in aliis locis ejusdem auctoris catholice dictum legeram. Nemo ergo mihi ex hoc, quaeso te, sancte ac venerabilis et beate Pater, conflet invidiam: nemo factionibus utatur et calumniis, quod in Ecclesia Dei fieri non licet. Ubi enim 408  neque assertor, neque primus interpres. Alii ante me hoc idem opus fecerant, feci et ego postremus rogatus a fratribus. Si jubetur ne fiat, jussio observari solet in posterum. Si culpantur, qui ante exposui, idest, quam Ecclesia Romana, et Alexandrina, et Aquilejensis nostra tenet, quaeque Jerosolymis praedicatur, aliam nec habui unquam, quam, nec habeo in Christi nomine, nec habebo. Et si quis aliter credit, quisquis ille est, anathema sit. Reddent autem in die judicii rationem hi, qui offen
Abbreviated transcription (Latin):
inter latinos terculi mum sensisse uel lactantium fortassis & alios non nullos. Alii
ra. Hloc sentit & origenes & non nulli alii grecorum Ego uero cum hec singula
relin quoscire quid sit in uero. & si cui ip̃e reuelare dignabitur. Ego tamen hec singu
deum esse & aĩaꝵ & corpoꝵ crcatorem. Sane qr audio etiam inde esse disputatum.
ꝙ quedam origenis rogatus a fratribus de greco in latinum transtuli. puto ꝙ oẽs
intelligant hoc pro solo liuore culpari. Si enim aliquid est ꝙ displiceat in auctore.
quare id ad interp̃tem retorquetur. Sicut in grecis habetur rogatus sum ut latĩs
ostenderem. Urecis sensibus uerba dedi litina t̾intũmõ. Siue gͦ in illis laus in est ali¬
qua non est mea siue culpa similiter non est mea. Quin immo ctiam illud adiei sic̃
in p̃fatiuncula mea designaui. Ut in quantum possem aliquinta deciderem. Illa tam̃

Expanded text:
inter Latinos Tertullianum sensisse, vel Lactantium, fortassis et alios nonnullos. Alii inter Latinos Tertullianum sensisse, vel Lactantium, fortassis et alios nonnullos. Alii re. Hoc sentit et Origenes, et nonnulli alii Graecorum. Ego vero cum haec singula relinquo scire, quid sit in vero, et si cui ipse revelare dignabitur. Ego tamen haec singuDeum esse animarum et corporum creatorem. VII. Sane quia audio inde etiam esse disputatum, quod quaedam Origenis rogatus a fratribus de Graeco in Latinum transtuli, puto quod omnes intelligant, haec Al. hoc pro solo livore culpari. 407 Si enim aliquid est, quod displiceat in auctore, quare id ad interpretem detorquetur? Sicut in Graecis habetur, rogatus sum ut Latinis ostenderem. Graecis sensibus verba dedi Latina tantummodo. Sive ergo in illis sensibus laus inest aliqua, non est mea: sive culpa, similiter non est mea. Quinimo etiam illud adjeci, sicut in Praefatiuncula mea designavi, ut in quantum possem, aliquanta deciderem: illa tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
sedeo tradere oe docete consucuuit. Dicimua quoq ad uuiditium futurum in qͥ¬
uiditio unusquisq recipiit ꝓpͥa corporis ꝓ ut gessit siue bona fiue inala. Quod si
homineo recepturi sint pro oꝑibus sius quanto magis & diabolus qui oĩbus exti¬
tit causa peccati. De quo illud sentimus qđ seͥptum est in euangelio.qr & ipẽ diabolꝰ¬
& omnes angeli eius. cum his qui opera eius fatiunt. id est qui criminantur frc̃o
cum ip̃o pariter eterni ignis hereditate potientur. Si quis ergo negat diabolum
cternis ignibus mancipandum. partem cum ip̃o eterni ignis acciput. Ut sentiat
heat querimonia aut abiciuos probate.Si autem de me quid sentiam queritur.
fatcor me de hac questione ipud quam plurimos tractatoꝵ diuersa legisse. legi qͦs¬
dam dicentes. ꝙ pariter cum corpore ꝑ humani seminis traducere etiam aiã diffun¬
datur. & hoc quibus poterant sermonibus siue assertionibus confirmabant. qđ puto

Expanded text:
udicium futurum, in qudicio unusquisque recipiet propria corporis, prout gessit, sive bona, sive mala. Quod si homines recepturi sunt pro operibus suis, quanto magis et diabolus, qui omnibus existit causa peccati! De quo illud sentimus quod scriptum est in Evangelio Ma omnes angeli ejus, cum his qui opera ejus faciunt, id est, qui criminantur fratres, cum ipso pariter aeterni 406 ignis haereditate potientur . Si quis ergo negat diabolum aeternis ignibus mancipandum, partem cum ipso aeterni ignis accipiat, ut Al. ete utrum recipi debeat querimonia, aut abjici, vos probate. Si autem et de me quid sentiam quaeritur, fateor me de hac quaestione apud quamplurimos Tractatorum diversa legisse. Legi quosdam dicentes, quod pariter cum corpore per humani seminis traducem etiam anima diffundatur: et hoc quibus poterant assertionibus confirmabant. Quod puto
Abbreviated transcription (Latin):
post resurrectionem ascendit in celos. Unde &uenturus expectatur ad uditiũ
uiuoꝵ atqͣ mortuoꝵ. Sed & carnis nr̃e resurrectionem fatemur integre & ꝓfete
futuram. Huius ip̃ius carnis in qua nunc iuuimus non ut quidam calumpniã¬
tur alteram pro hac resurrecturam dicimus. sed hanc ipãm. nullo oĩo ei inenbro
amputato. uel aliqua corporis parte desecta. Sed cui nichil oĩo ex oĩnatura sua
desit. nisi sola corruptio. hoc enim ꝓmittit sanctus apłs ꝙ seminetur corpus in cor
spuale corpus. Plec nobis de resurrectione tradita sunt ab his aquibus sanctum
baptisma in aquilensi ecclesia consecuti sumus. que puto ip̃a osse que etiam apłica
sedeo tradere & docere consucuit. Dicimuo quoq ad uiditium futurum in qͦ

Expanded text:
cendit in caelos: unde et venturus exspectatur ad judicium vivorum ac mortuorum. IV. Sed et carnis nostrae resurrectionem fatemur integre, et perfecte futuram: hujus ipsius carnis nostrae, in qua nunc vivimus. Non, ut quidam calumniantur, alteram pro hac resurrecturam dicimus; sed hanc ipsam, nullo omnino ejus Al. ei membro amputato, vel aliqua corporis parte desecta, sed cui nihil omnino ex omni natura sua desit, nisi sola corruptio. Hoc enim promittit sanctus Apostolus, quod ale . Haec nobis de resurrectione tradita sunt ab his, a quibus sanctum baptisma in Aquilejensi Ecclesia consequuti sumus: quae puto ipsa esse, quae etiam Apostolica sedes tradere, et docere consuevi
Abbreviated transcription (Latin):
quibus questionibus commouerent etiam mei
nominis fecislementionem. & tua quidem san¬
ctitas uelut ab ipĩs cunabulis ꝑ ecclesiastice tradi¬
tionis regulas instituta. de absente sibiq bene & in
fide & in ciritate dei cognito calumpniantibus:
non acõmodauit auditum. Ad mctiñ qm̃ appeti¬

Expanded text:
quibus quaestionibus commoverent, etiam mei nominis fecisse mentionem. Et tua quidem Sanctitas velut ab ipsis incunabulis per Ecclesiasticae traditionis regulas instituta, de absente sibique bene et in fide, et in caritate Dei cognito, calumniantibus non accommodavit auditum. Ad me
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ipẽ post .xxx. fere annos parentibus redditus sũ
& durum satis atq ĩ humanum erat si tam cito
simul. & qr tam longitineris lator fra¬
giliorem mereddidit ad iterandos labores. litteris meis satisfacerem beatitudini
tue. Non ut desctã mento tua que uelut quoddam dei Pacrarium aliquid iniquũ
te ob latrantibus baculum quendam ob confessionis mecquo abigerentur offer¬
rem. Quam uis gͥ fides nr̃a ꝑsecutionis hereticoꝵ tempore cum in sancta alex in¬
driã ecclesia degeremus in carceribus. & exiliis que pro fide inferebantur. ꝓbata
sit tamen & nunc si quis est qui uel temptare fidem nostram cupit uel audire uel
discere. sciat ꝙ de trinitate ita credimus ꝙ unius nature ita sit.unius deitatis.uni¬
us ciusdemq uirtutis atq substantie. nec inter patrem & filium. & spm̃ sanctum¬

Expanded text:
m ipse post triginta fere annos parentibus redditus sum, et durum satis atque inhumanum erat, si tam cito simul et quia tam longi itineris labor fragiliorem me reddit ad iterandos labores literis meis satisfacerem Beatitudini tuae, non ut de sancta mente tua, quae velut quoddam Dei sacrarium aliquid iniquum offerrem. II. Quamvis igitur fides nostra persecutionis haereticorum tempore, quum in sancta Alexandrina Ecclesia degeremus, in carceribus, et exiliis, quae pro fide inferebantur, probata sit: tamen et nunc si quis est, qui vel tentare fidem nostram cupit, vel audire, vel discere: sciat quod de Trinitate ita credimus, quod unius naturae sit, unius Deitatis, unius ejusdemque virtutis, atq
Abbreviated transcription (Latin):
tus ignoras. Ego ne hereticus. Et cur me queso heretici non amant. Iu orthodo¬
xus. qui etiamꝰ contra conscientiam tuam & linguam alia p̃dicantem. aut itꝰ¬
uictus scpsisti & p̃uaricator es. aut uolens & hẽticus. Dimisisti egiptum. cunctas
prountus reliquisti. in quibus sectam suam libera pleriq front̾e deffendunt.
& degistime ad insectandum. qr oĩa contra ecclesiam dogmata publica uoce cõ¬
demno. Origenco hẽticus. Quid ad me qui illum in plerisq hẽticum non ncgo
Firauit de resurrectione corporis. E rrauit de auĩ iꝵ statu. De diaboli penitentu¬

Expanded text:
tus ignoras. egone hereticus? et cur me, quaeso, heretici non amant? tu orthodotus ignoras. egone hereticus? et cur me, quaeso, heretici non amant? tu orthodoxus? qui etiam contra conscientiam tuam et linguam alia praedicantem aut inuitus subscripsisti et praeuaricator es, aut uolens et hereticus. dimisisti Aegyptum, cunctas prouincias reliquisti, in quibus sectam suam libera plerique fronte defendunt, et elegisti me ad insectandum, qui omnia contra ecclesiae dogmata publica uoce condemno. Origenes hereticus: quid ad me, qui illum in plerisque hereticum non nego? errauit de resurrectione corporis; errauit de animarum statu, de diaboli paenitent
Abbreviated transcription (Latin):
rat nequaquam tibi luteris satisfacẽ. qui tius auri¬
bus non credidisti. Neq enim scedule potes ac¬
quiescere. qui uiuo sermoni ccõmodas fidem.
Sed quia xp̃s ꝑfecte nobis humilitatis exemplar
in se tribuit.Dans osculum ꝓdictori. & latronis
penitentum in patibulo suscipiens. eadem absen¬
ti significo que p̾senti quoq locutus sum. incita
origenem legisse uel legere ut apollinarem. & cete¬
ros tractatores. quoꝵ in quibusdam libros ecclesia
non recipit.non quo oĩa dicam esse dampnandã
que ulloꝵ uoluminibus continentur. Sed quo quedam reprehendenda consi¬
tear. Uerum qr operis mei est & studii multos legere. ut explurimis duiersos flo
res carpam. notam ꝓbaturus omnia. quam quebona sunt electurus. Assumo
multos in manus meas ut a multis multa cognoscam. secundum illud ꝗł sẽp¬
tum est. Omnia legentes que bona sunt retinentes. Unde satis miror te uolius¬
se origenio m obicẽ dogmati. quius in plerisq errorem usq ad hanc etatem peni¬

Expanded text:
rat nequaquam tibi litteris satisfacere, qui tuis auribus non credidisti — neque enim scidulae potes adquiescere, qui uiuo sermoni non adcommodasti fidem —, sed quia Christus perfectae nobis humilitatis exemplar in se tribuit dans osculum proditori et latronis paenitentiam in patibulo suscipiens, eadem absenti significo, quae in praesenti quoque locutus sum, me ita Origenem legisse uel legere ut Apollinarem, ut ceteros tractatores, quorum in quibusdam libros ecclesia non recipit; non quo omnia dicam esse damnanda, quae in illorum uoluminibus continentur, sed quo quaedam reprehendenda confitear. ueruni quia operis mei esres carpam, non tam probaturus omnia, quam quae bona sunt electurus, assumo multos in manus meas, ut a multis multa cognoscam, secundum illud quod scriptum est: Omnia legentes: 348 quae bona sunt retinentes . Unde satis miror te voluisse Origenis mihi objicere dogmata, cujus in plerisque errorem usque ad hanc aetatem peni
Abbreviated transcription (Latin):
parito sectare iudeatur. Naturam cipotentia des ingelia hominibuoq largi¬
cur. Cum hec seita habenit que insina est paucia defilio cespũ sancto comiuta¬
tis que aꝑtam blassemiam p̃ferebant. Cctera ut ita sipia sunt ꝓtulisse in me¬
dium &x impia uoce laulasse. Cum ueiq & illa & ista de impietatio fonte pro¬
cesserint. Aduersum oĩa scribere. nec est huius temporis & oinnos qui aduersũ

Expanded text:
potentis dei angelis hominibusque largitur. Cum haec se ita habeant, quae insania est paucis de filio et spiritu sancto commutatis, quae apertam blasphemiam praeferebant, cetera ita, ut scripta sunt, protulisse in medium et inpia uoce laudasse, cum utique et illa et ista de uno inpietatis fonte processerint? aduersum omnia scribere nec
Abbreviated transcription (Latin):
Seͥpli p̃terea in micheam explanationũ libros duos. In nium librũ unu. an
abacuchlibros duos. In sophoniam librum u̾num. In aggcum librũ inum.

Expanded text:
Scripsi praeterea in MichScripsi praeterea in MichAbacuc lib. II; in Sophoniam lib. I; in Aggaeum lib. I.
Abbreviated transcription (Latin):
sum.dalmatie qͥndam. Pannonieq cõfinium fuit. usq in psenaẽ ãnũ.
idest theodosii pͥncipis quartũ decimum. Hec sepsi. Uitam pauli monachi.
epłaꝵ ad diuersos librum unum. Ad heliodoꝵ exortatoriam. altercitionem
luciferiani & orthodoxi. Chronicon oĩmode hystorie. In aercinim & iezechiel
homelias origenis uginti octo. quas de greco in litinũ uerti.De seraphim. De
lias in canticum canticoꝵ duas. Aduersum heluidium de marie uixginita¬
te ppetua. Ad eustochium de uirginitate seruanda. Ad marcclã epłaꝵ librũ
unum. Consolatoriam de morte filie ad paulam. In eplãm pauli ad galithas¬
commentarioꝵ libros tres. In eplãm ad ephesios cõmentarioꝵ libros tres. In
eplãm ad titum librum unũ. in eplãm ad philemonem librũ unum. In ecele¬
siasten cõmentarios. Questionum hebraicirum in genesi librum unum De
stuli. Eplaĩꝵ aut̃ ad paulam & eustochium quia qͣtidie seͥbuntur.incertus ẽ nũs.

Expanded text:
sum, Dalmatae quondam Pannoniaeque confinium fuit, usque in praesentem annum, id est, Theodosii principis decimum quartum, haec scripsi: Vitam Pauli monachi, Epistolarum ad diversos librum unum, ad Heliodorum Exhortatoriam, Altercationem Luciferiani et Orthodoxi, Chronicon omnimodae historiae; in Hieremiam et in Ezechiel Homilias Origenis viginti octo, quas de Graeco in Latinum verti; de Seraphim, de lias in Cantica canticorum duas, adversus Helvidium de Mariae virginitate perpetua, ad Eustochium de virginitate servanda, ad Marcellam Epistolarum librum unum, Consolatoriam de morte filiae ad Paulam, in epcommentariorum libros tres, item in Epistolam ad Ephesios libros tres, in Epistolam ad Titum librum unum, in Epistolam ad Philemonem librum unum, in Ecclesiasten commentarios, Quaestionum hebraicarum in Genesim librum unum, de stuli; Epistolarum autem ad Paulam et Eustochium, quia quotidie scribuntur, incertus est numerus.
Abbreviated transcription (Latin):
& maxie ꝓphãs intellige̾ & interp̃tũ uitio que apud suos purissimo
cursu orõnis labuntur apud nos stature uitiis porro elloquentum
quam ꝓ xͦ in cicerone contẽnis in pariuilis ne reꝗras ecclesiastica int̾p̃¬
tatio etiam si ht̃ eloquii uenustate dissimulare eam debet & fuge̾ & nõ
occiosis pphõꝵ scolis paucisq discipulis sed uniuerso loquantur hominũ¬

Expanded text:
et maxime prophetas intellegere, et interpretum uitio, quae apud suos purissimo et maxime prophetas intellegere, et interpretum uitio, quae apud suos purissimo cursu orationis labuntur, apud nos scatere uitiis. porro eloquentiam, quam pro Christo in Cicerone contemnis, in paruulis ne requiras. ecclesiastica interpretatio, etiam si habet eloquii uenustatem, dissimulare eam debet et fugere, ut non otiosis philosophorum scholis paucisque discipulis, sed uniuerso loquatur hominu