comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se abraham acede. hostium reuerten¬
ti: et nec ante nec postea . eius nomen
feratur ad scriptum: Ad firmat au¬
tem apostolus. quod aaron sacerdotiã
id est populi iudeorum. et principiũ
habuerit et finem: Melchisedech au
tem. id est xpisti ecclesiȩ. et in preteri¬
tum et in futurum ȩternum sit. nl¬
lumq habuerit auctorem: et quod
trans lato sacerdotio. legis quoq mu¬
tatio fiat: ut nequaquam fiat de
agar ancilla et monte sẏna. Sed de
sara libera. et arce syon egrediatur
uerbum domini: et lex dei de sherii.¬
salem: Et difficisitatem rei proemio
exaggerat dicens. Super quo multus
nobis sermo est. et in terpretabilis :
non quia apostolus id non potuerit
in terpretari : sed quia temporis non
fuit Hebrels enim id est uideis per¬
suadebat: non iam fidelibus quibus
passim proderet sacramentum: Ue¬
runtamen si uas electionis stupet
ad mysterium. et de quo disꝑutat in¬
effabile conficetur: Quanto magis nos

Expanded text:
se Abrahae a caede hostium re.uertense Abrahae a caede hostium re.uertenti et nec ante nec postea eius nomen feratur adscriptum. : adfirmat autem apostolus, quod Aaron sacerdotium, id est populi Iudaeorum, et principium habuerit et finem, Melchtem, id est, Christi et Ecclesiae, et in praeteritum et in futurum aeternum sit, nullumque habuerit auctorem: et quod translato sacerdotio, legis quoque mutatio fiat: ut nequaquam de Agar ancilla, et monte 443 Sina, sed de Sara libera, et arce Sion egrediatur verbum Domini, et lex Dei de Jerusalem. Et difficultatem rei primo exagerat, dicens: Super quo multus nobis sermo est, et ininterpretabilis : non quia Apostolus non potuerit id interpretari, sed quia illius temporis non fuerit. Hebraeis enim, id est, Judaeis persuadebat, non jam Fidelibus, quibus passim proderet sacramentum. Verumtamen si vas electionis stupet ad mysterium, et de quo diseffabile confitetur, quanto magis nos
Abbreviated transcription (Latin):
autem eius multis modis in terpretatur:
quod solus et rex fuerit. et sacerdos. et
ante circumcisionem functus sacerdo.¬
tio. ut non gentes exiudȩis. sed uidei.
agentibus sacerdotium acceperint. Neq
unctus oleo sacerdotali ut moysi precep¬
ta constituunt. sed oleo exultationis et fi¬
dei puritate. sleq carnis et sanguinis inc¬
tumas immolarit. et brutorum sangui
pane et uino simplici puroq sacrificio
xpisti dedicauerit sacramentum. et mul¬
ta alia quȩ epistolaris breuitas non reci¬
pit: p̃ropterea plenuis esse tractatum in
epistola ad hebreos. quam omnes greci
recipiunt et non nulli latinorum. quod
iste melchisedech id est rex tustus rȩx fu¬
erit. Salem id est rex pacis. Sine patre
sine matre : et quomodo hoc intelligẽ.
dum sit. uno statim uerbo explicari.¬
absq patre et matre fuerit. cum xp̃c
quoq secundum utramq naturam.
et patrem habuerit et matrem: sed qđ
subito introducatur in genesi occurris¬

Expanded text:
autem ejus multis modis interpretantur, autem ejus multis modis interpretantur, quod solus et rex fuerit et sacerdos, et ante circumcisionem functus sacerdotio, ut non gentes ex Judaeis, sed Judaei ex gentibus sacerdotium acceperint: neque unctus oleo sacerdotali, ut Moysi praecepta constituunt, sed oleo exsultationis et fidei puritate: neque carnis et sanguinis victimas immolarit, et brutorum sanguinpane et vino simplici, puroque sacrificio Christi dedicaverit sacramentum, et multa alia quae epistolaris brevitas non recipit; praeterea plenius esse tractatum in Epistola ad Hebraeos, quam omnes Graeci recipiunt, et nonnulli Latinorum, quod iste Melchisedech, id est, rex justus, rex fuerit Salem, id est, rex pacis sine patre et matre. Et quodum sit, uno statim uerbo explicariabsque patre et matre fuerit, cum Christus quoque secundum utramque naturam et patrem habuerit et matrem, sed quod subito -introducatur in Genesi occurris
Abbreviated transcription (Latin):
genere aaron: cum abel quoq et enoc. et
noe placuerint deo. et uictimas obtulerint:
et in iob uolumine legerimus. quod ipse
et oblator munerum fuerit et sacerdos. et
cotidie profilus suis hostias unmolarit: et
auint ipsum quoq iob nonfuisse degene¬
re leui. sed destirpe esau. licet et aliud hȩ¬
brei autument: Quomodo autem noe in¬
ȩbriatus indomo sua. et nudatus atq
derisus amediano filia typum saluatoris
prȩbuit et populi iudeorum: Sanson quo¬
q amator meretricis et pauperis dalilȩ.
multo plures hostium mortuus quam
uiiuis occiderit. ut xpisti ex primenet pas¬
sionem: omnesq pene sancti et patriarche
ac prophetȩ inaliquare figuram expres¬
seruit saluatoris. Sic et melchisedech. eo
quod chananeus fuerit et non degenere
iudeorum. in typum processisse sacerdo¬
tis filii dei. dequo dicitur incentesimo no¬
no psaplmo: Tues sacerdos ineternum:
secundim ordinem melchisedech Orditẽ

Expanded text:
genere Aaron, cum Abel quoque et Enoch et genere Aaron, cum Abel quoque et Enoch et Noe placuerint deo et uictimas obtulerint et in Iob uolumine legerimus, quod ipse et oblator munerum fuerit et sacerdos et cottidie pro filiis suis hostias immolarit. et aiunt ipsum quoque Iob non fuisse de genere Leui, sed de stirpe Esau, licet aliud Hebraei autument. Quomodo autem Noe inebriatus in domo sua et nudatus atque derisus a maiore filio typum saluatoris praebuit et populi Iudaeorum, Samson quoque, amator meretricis et pauperis Dalilae, multo plures hostium mortuus quam uiuus occiderit, ut Christi exprimeret passiet prophetae in aliqua re figuram expresserunt Salvatoris. Sic et Melchisedech, eo quod Chananaeus fuerit, et non de genere Judaeorum, in typum praecessisse sacerdotis filii Dei, de quo dicitur in centesimo nono psalmo: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. Ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
uolui ueterum libros ut uiderem quid
singuli dicerent: et tibi quasi de multo¬
rum consllio responderem Statuq
in fronte genescos. in prima homeliarum
origenis. repperi scriptum de melchisedech.
inqua multiplici sermone disputans. il.¬
lucd euolutus est ut eum angelum diceret:
hisdemq pene argumentis quibus scrip¬
tor tuus de spiritu sancto. ille desuper.¬
nis uirtutibus est locutus: Transim addi¬
dimum sectatorem eius: et uidi hominẽ
in magistri pedibus isse sententiam Uer¬
ti me ad yppolitum hireneum. eusebiũ.
cesariensem. et emisenum. appollinarem
quoq nr̃m. et nr̃m eustasium. qui pri¬
iis anthiochene episcopis ȩcclesiȩ contra.
arrium clarissuma tuba bellicum ceciuit.
et deprehendi horum omnium opiniones
diuersis argumentationibus ac diuerticu¬
lis ad unum competum peruenisse: ut di¬
cerent melchisedech hominem fuisse cha
si sacerdos dei altissimi describatur. absq
circumcisione et legalibus cerimoniis et

Expanded text:
uolui ueterum libros, ut uiderem, quid uolui ueterum libros, ut uiderem, quid singuli dicerent, et tibi quasi de multorum consilio responderem. Statimque in fronte Geneseos primam omeliarum Origenis repperi scriptam de Melchisedech, in qua multiplici sermone disputans illuc deuolutus est, ut eum angelum diceret, isdemque paene argumentis, quibus scriptor tuus de spiritu sancto, ille de supernis uirtutibus est locutus. transiui ad Didymum, sectatorem eius, et uidi hominem pedibus in magistri isse sententiam. uerti me ad Hippolytum, Irenaeum, Eusebium Caesariensem et Emisenum, Apollinarem quoque et nostrumEustathium, qui primus Antiochenae episcopus ecclesiae contra Arrium clarissima tuba bellicum cecinit, et deprehendi horum omnium opiniones diuersis argumentationibus j ac deuerticulis ad unum conpetum peruenisse, ut dicerent Melchisedech hominem fuisse Chansi sacerdos dei altissimi describatur absque circumcisione et legalibus cerimoniis et
Abbreviated transcription (Latin):
disputandi. auctorem noluerit confite¬
ri: Quod cum legissem: intellexi formo¬
sissimam questionem super pontifice mel.¬
chi sedech. illuc plurimus argumentis esse
perductam: ut docere conatus sit cum
qui benedixerit tanto patriarchȩ diuini¬
oris fuisse naturȩ: nec de hominibus esti¬
mandum: Et adextremum ausus est di¬
cere. spiritum sanctum occurrisse abrahȩ:
et ipsum esse qui sub hominis figura ui¬
sus est: Quomodo autem spiritus sanctus
panem uinumq protulerit. et decimas
predȩ quas abraham uictis quatuor re¬
gibus reportarat acceperit. omnino tan¬
gere noluit: Petisq ut quid michi. uel
de scriptore. uel de questione uideatur
respondeam: fãteor uolui dissimulareł es filomo¬
sententiam. nec me periculosõ. s k pia¬
in quo quodcumq diisem. reprehenso¬
res habiturus forem Sedrursum cum
ȩpistolam legerem. et inuenissem in extre¬
ma pagella miris me obtestatiombus con¬
iuratum. ne spernerem p̃ecatorem: re.¬

Expanded text:
disputandi, auctorem noluerit confitedisputandi, auctorem noluerit confiteri. quod cum legissem, intellexi famosissimam quaestionem super pontifice Melchisedech illuc plurimis argumentis esse perductam, ut docere conatus sit eum, qui benedixerit tanto patriarchae, diuinioris fuisse naturae nec de hominibus aestimandum. et ad extremum ausus est dicere spiritum sanctum occurrisse Abrahae et ipsum esse, qui sub hominis figura uisus sit. quomodo autem spiritus sanctus panem uinumque protulerit et decimas praedae, quas Abraham uictis quattuor regibus reportarat, acceperit, omnino tangere noluit; petisque, ut, quid mihi uel de scriptore uel de quaestione uideatur, respondeam. fateor, uolui dissimulare sententiam nec me periculoso et cpiXin quo, quodcumque dixissem, reprehensores habiturus forem. sed, rursum cum epistulam legerem et inuenissem in extrema pagella miris me obtestationibus adiuratum, ne spernerem precatorem, re
Abbreviated transcription (Latin):
stolos lonest dignum ut relinquen¬
tes uerbum dei mministremus mensis:
Sciant quare diacom constituti sint:
legant acta apostolorum: recordentur
conditionisue prbr et episcopus: ali¬
ud̃ ętatis. aliud dignitatis est nomen
Unde et adtitum et timotheum de
ordinatione episcopi et diaconi dicitur:
de presbiteris omnino reticetur. quia
inepiscopo et presbiters continetur:
Qui prouehitur: deminori ad mauus ꝓ¬
uehitur aut igitur expresbitero ordi¬
netur diaconus. ut pres biter minor
diacono cumproletur. inquem crescit
ex paruo: aut si exdiacono ordinatur
presbiter : nouerit se lucris minorem
sacerdotio esse maiorem Et ut sciamtꝰ
traditiones apłicas sumptas de ueteri
testamento. quod aaron et filii eius at¬
q leuite intemplo fuerunt. hoc sibi
episcopi et presbiteri et diacom in ecele.¬
Item ad euangelum presbiterũ
de mel chisedech. Ixl uii.¬
utrum cu detitulo nomen subtraxeris.
an ille qui scripsit. ut periculum fugeret

Expanded text:
stolos: non est dignum, ut relinquenstolos: non est dignum, ut relinquentes uerbum dei ministremus mensis. sciant, quare diaconi constituti sint, legant Acta apostolorum, recordentur condicionis suae. presbyter et episcopus, aliud aetatis, aliud dignitatis est nomen. unde ad Timotheum et ad Titum de ordinatione episcopi et diaconis dicitur, de presbyteris omnino reticetur, quia in episcopo et presbyter continetur. qui prouehitur, de minori ad maius prouehitur. aut igitur ex presbytero ordinetur diaconus, ut presbyter minor diacono conprobetur, in quem crescit ex paruo, aut si ex diacono ordinatur presbyter, nouerit se lucris minorem, sacerdotio esse maiorem. et ut sciamus traditiones apostolicas sumptas de ueteri testamento: quod Aaron et filii eius atque leuitae in templo fuerunt, hoc sibi episcopi et presbyteri et diaconi in eccleII. AD EUANGELUM PRESBVTERUM DE MELCHISEDECH. Mutrum tu de titulo nomen subtraxeris an ille, qui scripsit, ut periculum fugeret
Abbreviated transcription (Latin):
episcopus. siue rome. siue eugubii. siue
constantino poli. siue regii. siue alexandri¬
ẜ. siue tanis eiusdem meriti. eius dem
et sacerdotii: Potentia diuitiarum. et
paupertatis humilitas. ue sublimiorem
uel inferiorem episcopum facit: ceterũ
omes apostolorum successores sunt:
Sed dicis: quomodo rome ad testimoni¬
tm diaconi presbiter ordinatur: Quid
michi profers iius drbis consuetudi¬
nem: Quid paucitatem dequa ortum
est supercilium: in leges ecclesiȩ usndi¬
cas : Omne quod rarum est: plus ap¬
petitur. ꝑ ulegiumꝰ indos: pipere pre¬
ciosiuus est. diaconos paucitas honora¬
biles: presbiteros turba contemptibiles
facit: Cȩderum inecclesia etiam rome
presbiteri sedent. et stant diaconi.li¬
oet paulatim in crebrescentibus uitiis.
in terpresbiteros absente ȩpiscopo sede¬
re diaconum uiderim: et in domesticis
coniuiuiss benedictiones prestiteris
dare dicantur. Qui hoc fatuit non
se recte facere sciant: et audiant apo¬

Expanded text:
episcopus, siue Romae siue Egubii siue episcopus, siue Romae siue Egubii siue Constantinopoli siue Regii siue Alexandriae siue Tanis, eiusdem meriti, eiusdem et sacerdotii. potentia diuitiarum et paupertatis humilitas uel sublimiorem uel inferiorem episcopum facit, ceterum omnes apostolorum successores sunt. Sed dices: \'quomodo Romae ad testimonium diaconi presbyter ordinatur?\' quid mihi profers unius urbis consuetudinem ? quid paucitatem, de qua ortum est supercilium, in leges ecclesiae uindicas? omne, quod rarum est, plus adpetitur; puleium apud Indos pipere pretiosius est. diaconos paucitas honorabiles, presbyteros turba contemtibiles facit. ceterum in ecclesia etiam Romae presbyteri sedent et stant diaconi, licet paulatim increbrescentibus uitiis inter presbyteros absente episcopo sedere diaconum uiderim et in domesticis conuiuiis benedictiones presbyteris dare. discant, qui hoc faciunt, non se recte facere et audiant apo
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatete: Et inalia epistola Presbi.¬
tero gaico carissimo: quem ego diligo
in ueritate. Quod autem postea unus
electus est. qui orteris proponeretur in
scis matis remedium factum est: ne u¬
nus quisq ad se trahens. xpisti ecclȩsiã
rumperet slam et alexandriȩ. amar.¬
co euangelista usq ad heraclũ et dio¬
nisum episcopos: presbiterum semꝑ
unumesse dictum electum et in excel¬
siori gradu collocatum episcopum no¬
minabant: Quomodo siexercitus imꝑa¬
torem faciat: aut diacom eligant de
se quem industrium nouerint: et ar¬
chidiaconum uocent: Quid enim facit
excepta ordinatione episcopus quod
presbiter non faciti nec altera roma.¬
ne urbis ecclesia: altera tocius orbis
estimanda est: & galliȩ. et britãniȩ.
et affrica. et persis. ꝙ oriens. et in¬
dia. et omnes barbare nationes unum
xp̃m ad orant: unam obseruant regu¬
lam ueritatis Si auctoritas queritur.
orbis maior est urbe: Ubicumq fuerit

Expanded text:
ueritate, et in alia epistula : presbyueritate, et in alia epistula : presbyter Gaio carissimo, quem ego diligo in ueritate. quod autem postea unus electus est, qui ceteris praeponeretur, in scismatis remedium factum est, ne unusquisque ad se trahens Christi ecclesiam rumperet. nam et Alexandriae a Marco euangelista usque ad Heraclam et Dionysium episcopos presbyteri semper unum de se electum et in excelsiori gradu conlocatum episcopum nominabant, quomodo si exercitus imperatorem faciat aut diaconi eligant de se, quem industrium nouerint, et archidiaconum uocent. quid enim facit excepta ordinatione episcopus, quod presbyter non facit ? nec altera Romanae urbis ecclesia, altera totius orbis aestimanda est. et Galliae et Brittaniae et Africa et Persis et Oriens et India et omnes barbarae nationes unum Christum adorant, unam obseruant regulam ueritatis. si auctoritas quaeritur, orbis maior est urbe. ubicumque fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
rigeres: et constitueres presbiteros per¬
cuuitates. sicut et ego tibi mandaui.
Si quis est sine crimine imius uxoris
iur: filios habens fideles. non iuac¬
cusatione luxuriȩ aut non subdidos:
oportet enim episcopum sine crimine
esse: quasi dei dispensatorem: Et adti¬
motheum Noli negligere gratiam
quȩ tibi data est prophetiȩ̃: per impo¬
sionem manuum presbiteru Sed et pe.¬
trus in prima epistola łresbiteros in¬
quid in uobis precor. comprbr et testis
passionum xpisti et future gloriȩ quȩ.
reuelanda est particeps. regere gregem
xpisti: et inspicere: non exnecessitate.
sed uoluntariȩ: iuxta deum Quod qui¬
dem grece significantius dicitur: et¬
episcopi tractatum est parua tibi ui¬
dentur tantorum uirorum testimo¬
iia: clangat tuba euangelica filius to¬
nterui. quem iħc amauit plurimũ:
qui de pectore saluatoris doctrinarũ
fluenta potauit: presbiter electȩ do¬
mine. et filiis eius quos ego diligo in

Expanded text:
rigeres et constitueres per ciuitates prrigeres et constitueres per ciuitates presbyteros, sicut ego tibi mandaui: si quis est sine crimine, unius uxoris uir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriae aut non subditos. oportet enim episcopum sine crimine esse quasi dei dispensatorem. et ad Timotheum: noli neglegere gratiam, quae tibi data est prophetiae per inpositionem manuum presbyterii. sed et Petrus in prima epistula: presbyteros, inquit, in uobis precor, conpresbyter et testis passionum . Christi et futurae gloriae, quae reuelanda est, particeps, regere gregem Christi et inspicere non ex necessitate sed uoluntarie iuxta deum. quod quidem Graece significantius dicitur episcopi tractum est. parua tibi uidentur tantorum uirorum testimonia? clangat tuba euangelica filius tonitrui, quem Iesus amauit plurimum, qui de pectore saluatoris doctrinarum fluenta potauit: presbyter Electae dominae et filiis eius, quos ego diligo in
Abbreviated transcription (Latin):
tur Audio quendam intantam e¬
rupisse uecordiam: ut diaconos presbite¬
ris id est episcopis aute ferret slamcum
apostolus perspicue doceat eosdem esse pres¬
biteros quos episcopos: quid patitur mensa¬
rum et uiduarum minister. ut super eos se
tumi dus efferat: ad quorum preces xpisti
corpis sanguis q conficitur: Queris aue¬
toritatem: audi testimonium paulus et
xp̃o iħu qui sunt in pbilippis: cum epĩs.
& dia conibu.: uis et aliud exemplum
in actibus apostolorum: ad ituͥis ȩcclesiȩ
sacerdotis. ita paulus loquitur:. Adtendite
uobis et cuncto gregi: in quo uos spiritus
sanctus posuit episcopos. ut regeretis ec¬
cdesiam domini quam ad quisiuit sangui¬
ne suo ac nequis contentiose in una ęccle¬
sia plures episcopos fuisse contendat: au¬
di et aliud testimonium: in quo manifes¬
tissline comprobatur. eundem esse epi¬
scopum atq presbiterum: Propter hoc
reliqui te cretȩ. ut quȩ de erant cor¬

Expanded text:
tur. audio quendam in tantam etur. audio quendam in tantam erupisse uaecordiam, ut diacones presbyteris, id est episcopis, anteferret. nam cum apostolus perspicue doceat eosdem esse presbyteros, quos episcopos, quid patitur mensarum et uiduarum minister, ut super eos se tumidus efferat, ad quorum preces Christi corpus sanguisque conficitur? quaeris auctoritatem ? audi testimonium: Paulus et o Iesu, qui sunt in Philippis, cum episcopis et diaconibus. uis et aliud exemplum? in Actibus apostolorum ad unius ecclesiae sacerdotes ita Paulus loquitur: adtendite uobis et cuncto gregi, in quo uos spiritus sanctus posuit episcopos, ut regeretis ecclesiam domini, quam adquisiuit sanguine suo. acne quis contentiose in una ecclesia plures episcopos fuisse contendat, audi et aliud testimonium, in quo manifestissime conprobatur eundem esse episcopum atque presbyterum: propter hoc reliqui te Cretae, ut, quae deerant, cor
Abbreviated transcription (Latin):
uel tanto omnium hominum odio uuere:
ut non extorqueant pecunia. quod munuim¬
petrant gestibus: hec fili oceane sollicitoti
more perquirere: hec magntri eccleũȩ cus¬
todire debebunt: Nos in sacerdotibus eligen¬
dis canones obseruare: non uixta propria o¬
dia et priuatas simultates carpentemq sem¬
per auctorem suum inuidiam. legen xp̃i
in terpretari Uide quantum sit testimo¬
numi huius quem arguunt mariti: cui pre¬
ter uinculum coniuigale. et hoc ante baptis¬
mum. nichil aliud abemulis obici potest:
Qui precipit non mechandum: ipse dixit
et non occides Si non mechauerimus. sed
eccidimus: transgresiores legissumus: Qui
totam legem seruauerit. et offenderit in imno.
fit ominium reus ltaq cum opposuerint no¬
bis uxorem ante baptismum: nos abeis om¬
na quȩ post baptisimm precepta sunt
requiramus: Pretereunt quod nonlicet.
et obitiunt quod concessum est leronimꝰ¬
egimus in esaya:. fatuus fatua loqui¬

Expanded text:
uel tanto omnium hominum odio uiuere, uel tanto omnium hominum odio uiuere, ut non extorqueant pecunia, quod mimi inpetrant gestibus., Haec, fili Oceane, sollicmore perquirere : haec magistri Ecclesiae custodire debebunt: hos in Sacerdotibus eligendis canones observare: non juxta propria odia et privatas simultates, carpentemque semper auctorem suum, invidiam, legem Christi interpretari. Vide quantum sit testimonium hujus, quem arguunt, mariti, cui praeter vinculum conjugale, et hoc ante baptismum, nihil aliud ab aemulis objici potest. « Qui praecipit non moechandum, ipse dixit, et non occides » . Si non moechamur, sed occidimus, transgressores legis sumus. « Qui totam legem servaverit, et offenderit in uno, fit omnium reus » . Itaque cum opposuerint nobis uxorem ante baptismum, nos ab eis omnia quae post baptismum praecepta sunt, requiramus. PRAETEREUNT quod non licet: et objiciunt quod concessum est. EPIegimus in Esaia: fatuus fatua loque
Abbreviated transcription (Latin):
norat blanditias cristianas : nescit se ipsũ
contemnere: Declignitate transfertur ad
dignitatem. non ieuinauit. non fleuit. nõ
mores suos sepe reprehendit. et afsidua me¬
ditatione correxit. non substantiant pau¬
peribus erogauit: De cathedra quomodo
ducitur ad cathedram: id est desuperbia ad
superbiam: luditium atitem et riuna di¬
aboli. nulli dubium quin arrogantia sit.
incidunt in eam: quunpuncto horȩ. nec¬
dum discipuli iam magistri sunt: Oporcet
autem eium et testimonium habere bonũ.
ab his qui foris sunt: Quale principium:
talis et clausula Qui in reprehensibilis est:
non solum adomesticis. Sed et abalienis cũ¬
sono ore laudatur. Alieni et extra ȩccles iã
sunt iudei. hȩretici. atq gentiles Talis er¬
go sit pontifex xpisti. ut qui religioni detra¬
hunt: uite eius de trahere non audeant: at
nunc plerosq cernimus. uel fauorem popu¬
li inaurigarum modum precio redimere:

Expanded text:
norat blanditias Christianas, nescit se ipse norat blanditias Christianas, nescit se ipse contemnere, de dignitate transfertur ad dignitatem; non ieiunauit, non fleuit, non mores suos saepe reprehendit et adsidua meditatione correxit, non substantiam pauperibus erogauit: de cathedra, quod dicitur, ad cathedram, id est de superbia ad superbiam. iudicium autem et ruina diaboli, nulli dubium, quin adrogantia sit. incidunt in eam, qui in puncto horae necdum discipuli iam magistri sunt. oportet autem eum et testimonium habere bonum ab his, qui foris sunt: quale principium, talis et clausula. qui inreprehensibilis est, non solum a domesticis, uerum et ab alienis consono ore laudatur. alieni et extra ecclesiam sunt iudaei, heretici atque gentiles. talis ergo sit pontifex Christi, ut, qui religioni detrahunt, uitae eius detrahere non audeant. at nunc plerosque cernimus uel fauorem populi in aurigarum modum pretio redimere
Abbreviated transcription (Latin):
risatis nequeo. que hominum tanta sit ceci¬
tas de uxoribus ante baptisium disputare.
et rem in baptisiate mortuam. immo cum
xpisto uiuificatam in calumniam trahere:
cum tam apertum euidensq preceptum ne¬
mo custodiat: heri cathecuminus: hodie põ¬
tifex: Heri in amphyteatro: hodie in eocle¬
sia: Uespere incirco: mane inaltari dudũ
fautor bystrionum: nunc uirginum conse¬
crator: slum ignorabat apostolus tergiuer¬
sationes nostras. et argumentorum inep¬
tias nesciebat : Qui dixit unius uxoris uirũ.
ipse mandauit in reprehensibilem. Sobriũ.
prudentem. ornatum. hospitalem. doctorẽ.
modestum. nonuinolentum. non percusso.¬
rem. non litigiosum. non auarum. nonne¬
ophitum: ad omnia claudimus oculos: so¬
las uidemus uxores: Quod autem aitele
in superbiam elatus in cidat inuiditium
diaboli. quis non exemplo uerum ꝑrobet:
Ignorat momientaneus sacerdos. humilita.¬
tem et mansuetudinem rusticorum: Ig¬

Expanded text:
ri satis non queo, quae hominum tanta sit caeciri satis non queo, quae hominum tanta sit caecitas de uxoribus ante baptismum disputare et rem in baptismate mortuam, immo cum Christo uiuificatam, in calumniam trahere, cum tam apertum euidensque praeceptum nemo custodiat. heri catechumenus, hodie pontifex; heri in amphitheatro, hodie in ecclesia; uespere in circo, mane in altari; dudum fautor strionum, nunc uirginum consecrator: num ignorabat apostolus tergiuersationes nostras et argumentorum ineptias nesciebat? qui dixit: unius uxoris uirum, ipse mandauit inrepreliensibilem, sobrium, prudentem, ornatum, hospitalem, doctorem, modestum, non uinolentum, non percussorem, non litigiosum, non auarum, non neophytum. ad omnia claudimus oculos, solas uidemus mores, quod autem ait: ne in superbiam elatus incidat in iudicium diaboli, quis non exemplo uerum probet? ignorat momentaneus sacerdos humilitatem et mansuetudinem rusticorum, ig
Abbreviated transcription (Latin):
samuhel docet. nichil coram populo eri¬
puisse se cuiquam probans: et apostolo.¬
rum paupertas. qui refrigeria sumꝑ¬
tuum afratribus accipiebant. et pre¬
ter uictum atq uestitum. nichil se ali¬
ud nec habere nec uelle gloriabantur:
Quam ad thimotheum auariciam adti¬
tum curpis lucri cupiditatem: apertis¬
sime notat: domum suam bene regen¬
tem: non ut opes augeat. non ut regi¬
as paret epulas. non ut celatas patenas
struat. et fasides aues lentis uaporibus
coquat qui ad ossa peruemant. et super¬
ficiem carmum nondissoluant artifici
temperamento: sed ut quod populis pre¬
cepturus est: priuᷤ adomesticis exigat: fili¬
os habentem subditos cum omni castitate:
ne scili. cet imitentur filios heli qui inues¬
tibulo templi cum inulieribus dormiebant:
et religionem prȩdam putantes: quicquid
optimum in hostiis erat. in suas delicias con¬
uertebant:. Nonneofitum: ne u superbiã
elatus in iudicium incidat diaboli: Alira¬

Expanded text:
Samuel docet: nihil coram populo eriSamuel docet: nihil coram populo eripuisse se cuiquam probans : et Apostolorum paupertas, qui refrigeria sumptuum a fratribus accipiebant, et praeter victum atque vestitum nihil se aliud nec habere, nec velle gloriabaquam ad Timotheum auaritiam, ad Titum turpis lucri cupiditatem apertissime notat. domum suam bene regentem: non ut opes augeat, non ut regias paret epulas, non ut caelatas patinas struat et Phasides aues lentis uaporibus coquat, qui ad ossa perueniant et superficiem car- Dium non dissoluant artifici temperamento, sed ut, quod populis praedicatums est, prius a domesticis exigat. filios habentem subditos cum omni castitate: ne scilicet imitentur filios Heli, qui in uestibulo templi cum mulieribus dormiebant et religionem praedam putantes, quidquid optimum in hostiis erat, in suas delicias conuertebant. non neophytum, ne in superbiam elatus in iudiciumincidatdiaboli: mira
Abbreviated transcription (Latin):
tibus uitia opposuit: didicimus quales
beant sacerdotes Uinolentia scurrarũ
est. et comessatorum: Uenterq mero
estuans. eito dispumat in libidines:
in uino luxuria: in luxuria uoluptas:
in uoluptate in pudicitia est Quilu¬
xuriatur: uiuens mortuus est Ergo
qui in ebriatur: mortiuis et sepultus
est: Noe ad uniis ore ebrietatem nu¬
dat femora sua: quȩ per sexcentus an¬
nos sobrietate contexerat: Loch perre¬
mulentiam. nesciens libidini miscet
in cestum: et quem sodonia non uicerat
uina uicerunt: Percussorem autem e¬
piscopum ille condemnat: qui dorsum
suum posuit ad flagella. et maledictus
non remaledirit. sed modestum: duob
malis unum opposuit bonum: ut temu¬
lantia. et ira modestia refẽnetur: Non
litigiosum. non auarum Nichil est in¬
potentius arrogantia rusticorum: Qui
garrulitatem auctoritatem putant &
parati semper adlites: in subiectum si¬
bi gregem tumidis sermonibus tonãt:
auaritiam in sacerdote uitandam: et

Expanded text:
tibus vitia opposuit. Didicimus dicimutibus vitia opposuit. Didicimus dicimubeant sacerdotes. uinolentia scurronum est et comissatorum uenterque mero aestuans cito despumat in libidines. in uino luxuria, in luxuria uoluptas, in uoluptate inpudicitia est. qui luxuriatur, uiuens mortuus est: ergo, qui inebriatur, et mortuus et sepultus est. Noe ad unius horae ebrietatem nudat femora sua, quae per sexcentos annos sobrietate contexerat. Loth per temulentiam nesciens libidini miscet incestum et, quem Sodoma non uicerat, uina uicerunt. percussorem autem episuum posuit ad flagella: et maledictus non remaledixit . Sed modestum . Duobus malis unum opposuit bonum; ut temulentia et ira, modestia refrenentur. Non litigiosum, non avarum. Nihil enim impudentius arrogantia rusticorum, qui garrulitatem auctoritatem putant; et parati semper ad lites, in subjectum sibi gregem tumidis sermonibus tonant. Avaritiam in Sacerdote vitandam, et
Abbreviated transcription (Latin):
q ai  est prioris uerbi. idest
qui uitia non habet in reprehensibilis
appellatur: qui uirtutibus pollet orna¬
tus est. Possumus et aliud intelligere
ex hoc uerbo: iuxta illud tullii: caput est
artis: docere quid facias Sunt enim qui¬
dam ignorantes mensuram suam. et tan¬
tȩ stoliditatis ac uecordiȩ. ut et inmo¬
tu et mince ssu. et in habitu et insermo¬
ne cominium risum spectantibus tri¬
buant: et quasi intellegentes quid sit
ornatus. comunt se uestibus. et mundi¬
tiis corporis : et lautioris mense xpulis
parant: cum omnis istuis modi orna¬
tus et cultus. sordibus fedior sit: Quol
autem doctrina a sacerdotibus expetatur:
et ueteris precepta sunt legis. et ad titum
plenuis scribitur lu nocens enim et ab¬
s̃q sermone conuersatio. quantum ex¬
emplo prodest tantum silentio nocet:
Nam latratu canum. baculoq pastoris:
luporum rabies deterrenda est Non
uinolentum: non percussorem Uirtu¬

Expanded text:
Izttaatc est prioris uerbi, id estIzttaatc est prioris uerbi, id est \'inreprehensibilis\'. qui uitia non habet, inreprehensibilis appellatur; qui uirtutibus pollet, ornatuex hoc verbo, juxta illud Tullii: Caput est artis, decere quid facias. Sunt enim quidam ignorantes mensuram suam, et tantae stoliditatis ac vecordiae, ut et in motu, et in incessu, et in habitu, et in sermone communi, risum spectantibus tribuant; et quasi intelligentes quid sit ornatus, comunt se vestibus et munditiis corporis, et lautiotis mensae epulas parant, cum omnis istiusmodi ornatus et cultus sordibus foedior sit. Quod autem doctrina a sacerdotibus expetatur, et veteris praecepta sunt legis, et ad Titum plenius scribitur . Innocens enim et absque sermone conversatio, quantum exemplo prodest, tantum silentio nocet. Nam latratu canum, baculoque pastoris, luporum rabies deterrenda est. Non vinolentum, non percussorem. Virtu
Abbreviated transcription (Latin):
bonus: dicendi peritus: ante uita sic lu¬
gua in reprehensibilis queritur: ut doc¬
tus merito suscipiatur: perdit enim
auctoritatem docendi: cuius sermo ope¬
re destruitur Unius uxoris uirum:
de hoc supradiximus: Nunc autem
admonemus. ut siunuis uxoris iur e¬
iam ante baptismum queritur: cȩtera
quoq quȩ precepta sunt ante baptismũ
requiramus: Neq enim compecit uni¬
uersa post baptismum: et unium hocufa¬
datum in telligere ante. baptismum:
Sobrium. siue uigilantem:   ͫł sꝙ¬
Prudentẽ. ornatum. hospitalem. docto¬
rem: Sacerdotes qui ministrant intẽ¬
plo dei. prohibentur uinum et siceram
bibere: ne incrapula et ebrietate ad gra.¬
uentur corda eorum. et ut sensus offi¬
cim exhibens deo. uigeat semper et de¬
nuis sit Quod autem infert prudentẽ:
ex cludit eos qui subnomine simplicita¬
tis excusant stulticiam sacerdotum: Nisi
enim cerebrum sanum fuerit: omnia
menbra in iutio erunt: Ornatum quo

Expanded text:
bonus, dicendi peritus.\' ante uita, sic linbonus, dicendi peritus.\' ante uita, sic lingua inreprehensibilis quaeritur, ut merito suscipiatur. perdit enim auctoritatem docendi, cuius sermo opere destruitur. uniusuxoris uirum: de hoc supra diximus. nunc tantum admonemus, ut, si unius uxoris uir etiam ante baptismum quaeritur, cetera quoque, quae praecepta sunt, ante baptismum requiramus. neque enim conpetit uniuersa post baptismum et unum hoc mandatum intellegere ante baptismum. sobrium siue uigilantem prudentem, ornatumhospitalem, doctorem: sacerdotes, qui ministrant in templo dei, prohibentur uinum et siceram bibere, ne in crapula et ebrietate adgrauentur corda eorum et ut sensus officium exhibens deo uigeat semper et tenuis sit. quod autem infert \'prudentem\', excludit eos, qui sub nomine simplicitatis excusant stultitiam sacerdotum. nisi enim cerebrum sanum fuerit, omnia membra in uitio erunt. \'ornatum\' quoque
Abbreviated transcription (Latin):
Sed in despicriptione episcopi. et in eorũ
expositione quȩ scripta sunt: quasi specu¬
lum sacerdotis proponitur lam in potes¬
tate et conscientia singulorum est. qua¬
les se ibi aspiciant: ut uel dolere adde¬
formitatem. uel gaudere. ad pulcritudi¬
nem possint: Si quis episcopatum deside¬
rat: bonum opus desiderat: Opus non
dignitatem: laborem non delitias: opus
per quod humilitate de crescat: non in¬
tumescat fastigio Oportet ergo episcopũ¬
in reprebens̃bem esse: id ipsum quoq ad
titum Siquis est sine crimine. omnes
uirtutes in uno sermone compkehendit.
et pene rem contra naturam exigit: Si
enum omne peccatum. et iam inociosouer¬
bo reprehensione dignum est. quis est il¬
le qui absq peccato id est sine reprehen¬
sione uersetur inmundo: Sed futurus
pastor ecclesiȩ talis eligitur: ad cuius com¬
parationem rectȩ grex &teri nomuinen¬
tur. Definiunt rethores oratorem Uir

Expanded text:
sic in descriptione episcopi et in eorum sic in descriptione episcopi et in eorum expositione, quae scripta sunt, quasi speculum sacerdotii proponitur. iam in potestate et conscientia singulorum est, quales se ibi aspiciant, ut uel dolere ad deformitatem uel\' gaudere ad pulchritudinem possint. si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat: opus, non dignitatem, laborem, non delicias: opus, per quod humilitate decrescat, non intumescat fastigio. oportetergoepiscopuminreprehensibilemesse:id ipsum, quod ad Titum: si quis est sine crimine, omnes uirtutes in uno sermone conprehendit et paene rem contra naturam exigit. si enim omne peccatum, etiam in otioso uerbo, reprehensione dignum est, quis est ille, qui absque peccato, id est sine reprehensione, uersetur in mundo? sed futurus pastor ecclesiae talis eligitur, ad cuius conparationem recte grex ceteri nominentur. definiunt rhetores oratorem: \'uir
Abbreviated transcription (Latin):
lit emedio ad figens illud cruci Omnia
uostra cum xp̃o mortua sunt: uniuersa
cyrography ueteris peccata delera: solum
nomen uiuit yxoris : dies me deficiat. si
cuncta quȩ ad potentiam baptisini pertinẽt
de scripturis sanctis uoluero digẽrere.
et natiuitatis secunde. immo in xpisto ꝑri¬
ie. ponere sacramenta antequam finem¬
dictandi faciam.lam enim in telligo men¬
suram me excedere epistolȩ. uolo superiora
capitula in quibus futuri ȩpiscopi uitade¬
scribitur cursim exponere: ut apostolum
non in unius uxoris elogio. sed in omnib
quȩ preceꝑit: dectorem gengtium suscipi¬
amus: Simul obsecro ne quis me in sug¬
gyllationem istius temporis sacerdotum
seripsisse. quȩ scripsi existimet: sed in ec¬
clesiȩ utilitatem: Ut enim oratores et
phylosophs describentes qualem uelint es¬
se perfectum oratorem et phylosophum.
non facuuit in iuriam demosteni. et plato¬
ni. sed res ipsas absb personis definiunt.

Expanded text:
lit e medio affigens illud cruci. omnia lit e medio affigens illud cruci. omnia nostra cum Christo mortua sunt, uniuersa chirographi ueteris peccata deleta: solum nomen uiuit uxoris? dies me deficiet, si cuncta, quae ad potentiam baptismi pertinent, de scripturis sanctis uoluero digerere et natiuitatis secundae, immo in Christo primae, ponere sacramenta. «. Antequam dictandi finem faciam — iam enim intellego me mensuram excedere epistulae —, uolo superiora capitula, in quibus futuri episcopi uita describitur, cursim exponere, ut apostolum non in unius uxoris elogio, sed in omnibus, quae praecipit, doctorem gentium suscipiamus. simul obsecro, ne quis me in sugillationem istius temporis sacerdotum scripsisse, quae scripsi, aestimet, sed in ecclesiae utilitatem. ut enim oratores et philosophi describentes, qualem uelint esse perfectum oratorem et philosophum, non faciunt iniuriam Demostheni et Platoni, sed res ipsas absque personis definiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ualet. neq preputum: sed nouacreatura:
Unde et cantamus canticum nouum: et ue¬
teri homine deposito. Non ambulamus in
uetustate littere: sed in nouitate spiritus:
blic est calculus nouus: cui nouum nomen
in scribitur. Quod nemo scit legere nisi qui
illud acceperit: Quot quot enim baptitati
sumus in xpisto iħu. in morte illius bap¬
titati sumus : Consepulti ei per baptisium
in morte: ut quomodo surrexit ꝓpistus
amortuis per gloriam patris: ita et nos
in nouitate uitȩ ambulemus: tociens no¬
uitatem legimus. et tamen maculosum
nomen uxoris. non potest ulla nouitate
deleri : Consepulti sumus xp̃o inbaptis¬
mate: et resurrerimus perfidem operati¬
onis dei. qui suscitauit eum amortuis :
cumq essemus mortui in delictis et inpre¬
putio carnis nostrȩ. coniuiuificauit nos
cum illo. donans omnia delicta: delens quoc
aduersum nos erat. erographum decreti.
quod erat contrarium nobis: et ipsum tu¬

Expanded text:
ualet neque praeputium, sed noua natura. ualet neque praeputium, sed noua natura. unde et cantamus canticum nouum et ueteri homine deposito non ambulamus in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus. hic est calculus nouus, cui nonum nomen inscribitur, quem nemo scit legere, nisi qui illum acceperit. quotquot enim baptizati sumus in Christo Iesu, in morte illius baptizati sumus, consepulti ei per baptismum inmorte, ut, quomodo surrexit Christus a mortuis per gloriam patris, ita et nos in nouitate uitae ambulemus. totiens nouitatem legimus et tamen maculosum nomen uxoris non potest ulla nouitate deleri? consepulti sumus Christo in baptismate et resurreximus per fidem operationis dei, qui suscitauit eum a mortuis. cumque essemus mortui in delictis et in praeputio carnis nostrae, conuiuificauit nos cum illo donans omnia delicta, delens, quod aduersum nos erat, chirographum decreti, quod erat contrarium nobis; et ipsud tu
Abbreviated transcription (Latin):
tia uaticuiatur: ipse auertet et miserebi¬
tur nostri: demerget iniquitates nostras:
et proiciet in profundum maris omina
peccata nostra: Quomodo in lauacro omnia
peccata nostra merguntur: si una uxor su¬
per natat : Beati quorum remisse sant in¬
iquitates : et quorum tecta sunt peccata : Rx¬
atus uir cui non imputabit dominus pec¬
catum: Arbitror quod possimus et nos hu¬
ic aliquid cantico uingere: Beatus uir cui
non imputabit dominus uxorem: Audia¬
mus et ez echielem filium hominis: quo¬
modo de eius uirtute pronuntiet. qui ho¬
minis futurus est filius Assumam uos
degentibus et aspergam super uos aquam
mundam: et mundabimim ab omnibus in¬
munditiis uestris. et dabo uobis cor nouũ
et spiritum nouum: Ab omnibus inquid
mundabo uos sordibus: In onnubus: inchil
pretermctitur: Sordes einundantur: quan¬
to magis munditiȩ non quoinquinantur:
dabo uobis cor nouum: et spiritum nouũ.
ln xp̃o enim iħu neq circumcisio aliquid

Expanded text:
tismi uaticinatur: ipse auertet et miserebitismi uaticinatur: ipse auertet et miserebitur nostri; demerget iniquitates nostras et proiciet in profundum maris omnia peccata nostra. Quomodo in lauacro omnia peccata merguntur, si una uxor supernatat? beati, quorum remissae sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata. beatus uir, cui non inputauit dominus peccatum. arbitror, quod possimus et nos huic aliquid cantico iungere: \'beatus, cui non inputauit dominus uxorem\'. audiamus et Ezechielein, filium hominis, quomodo de eius uirtute pronuntiet, qui hominis futurus est filius: adsumam uos de gentibus et aspergam super uos aquam mundam et mundabimini ab omnibus inmunditiis uestris; et dabo uobis cor nouum et spiritum nouum. \'ab omnibus\', inquit, \'mundabo uos sordibus\'. in \'omnibus\' nihil praetermittitur. sordes emundantur: quanto magis munditiae non coinquinantur? dabo cor nouum et spiritum nouum; in Christo enim Iesu neque circumcisio aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
desiȩ. et lupus rapex. Beniamin. ananiȩ
oui submittit caput. nec ante recupe¬
rat aspectum. quam curet baptismo
cȩcitatem Cumuchus candacis regine¬
ethyopum: lectione prophetica xpisti.
baptismati preparatiu: outat contra
naturam ethyops pellem suam: et par¬
dus uarietates suas Qui iohannis acce.¬
perant baptisina. quia spiritum sanctum
nesciebant. iterum baptizantur: nequis
putaret ergentibus ac uideis. aquas sine
sꝑiritu sancto ad salutem posse sufficere:
Uor domini super aquas: dominus super
aquas multas : dominus diluuium in ha¬
bitare facit dentes eius sicut grex deton¬
sarum que ascenderunt delauacro: om¬
nes gemellos habentes: et infecunda non
est in eis: Si nonest in fecunda: nec steri¬
lis: Omnes habent ubera lacte rorantia:
quȩcum apostolo possunt dicere filioli me¬
i quos iterum parturio. donec xpistus
formetur in uobis: et lac uobis potum
dedi non escam: Micheas: de baptismi gra¬

Expanded text:
cclesiae et lupus rapax Beniamin, Ananiae cclesiae et lupus rapax Beniamin, Ananiae oui submittit caput nec ante recuperat aspectum, quam curet baptismo caecitatem. eunuchus Candacis reginae lectione prophetica Christi baptismati praeparatur; mutat contra naturam Aethiops pellem suam et pardus uarietates suas. qui Iohannis acceperant baptisma, quia spiritum sanctum nesciebant, iterum baptizantur, ne quis putaret e gentibus aut Iudaeis aquas sine spiritu sancto ad salutem posse sufficere. uox domini super aquas, dominus super aquas multas, dominus diluuium inhabitare facit. dentes eius sicut grex detonsarum, quae ascenderunt de lauacro, omnes gemellos habentes, et infecunda non est in eis. si non est infecunda nec sterilis, omnes habent ubera lacte rorantia, quae cum apostolo possint dicere: filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in uobis, et: lac uobis potum dedi, non escam. Micheas de gratia bap
Abbreviated transcription (Latin):
plantatoris osculo salutatur. Moyses.
filias sacertdotis madian. aperto puteo
ab iniuria uindicat: ꝑ recessor domini.
in aquis fontium. uxta salim. quod in¬
terpretatur pax siue perfectio: xp̃o po¬
pulum parat: ipse saluator post baptis¬
ma et sanctificatas suo lauacro iorda.¬
nis aquas. regnum cęlorum incipit
predicare: primum signum ex aquis
facit: Samaritana uocatur ad puteum:
sitientis in uitantur ad potum: Ilicho¬
demus discit aculte: nisi quis renatus
fuerit. exaqua et spiritu sancto. non
intrare eum in regna cȩlorum: Quia
abaquis ceperat. finiuit inaquis: latus¬
xpisti percutitur lancea : et baptismi at¬
q martyrii pariter sacramenta fun¬
duntur post resurrectionem apostolos
mittit adgentes : precipit eis ut baꝑti¬
zent eas in mysterio trinitatis Renicet
facti populum uideorum: et statun
ac petro ad baptisinum mictitur An¬
tequam parturiat parit syon: et nasci¬
tur gens simuls Paulus persecutor e¬

Expanded text:
plantatons osculo salutatur. Moyses plantatons osculo salutatur. Moyses filias sacerdotis Madiam aperto puteo ab iniuria uindicat. praecessor domini in aquis fontium iuxta Salim, quod interpretatur \'pax\' siue \'perfectio,\' Christo populum parat. ipse saluator post baptisma et sanctificatas suo lauacro Iordanis aquas regnum caelorum incipit praedicare. primum signum ex aquis facit, Samaritana uocatur ad puteum, sitientes inuitantur ad potum. Nicodemus discit occulte, nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto, non intrare eum regna caelorum. quia ab aquis coeperat, finiuit in aquis: latus percutitur lancea et baptismi atque martyrii pariter sacramenta funduntur. post resurrectionem apostolos mittit ad gentes, praecipit eis, ut baptizent eas in mysterio trinitatis. paenitet facti populum Iudaeorum et statim a Petro ad baptismum mittitur. antequam parturiat, parit Sion et nascitur gens simul. Paulus, persecutor e
Abbreviated transcription (Latin):
uificat: peccat mundus: et sine aqua¬
rum diluuio non purgatur: Sta¬
timq columba spiritus sancti expul¬
so alite teterrimo. ita ad noe quasi ad
xpistum in iordane de uolat: et ramo
refectionis acluminis. pacem orbi ad¬
nuntiat: pharao cum exercitu suo no¬
lens popilum dei exire de egypto. in
typo baptismatis suffocatur. Et inpsal¬
mis de interfectione illius scribitur. Tu
confirmasti inuirtute tua mare: contri¬
uisti capita draconumin aquis. tu confre¬
guti caput draconis magni Unde et re¬
guli et scorpiones. arentiaqueq sectan¬
tur: et post quam adaquas uenerint hy¬
dropas et lymphaticos faciunt: Mirra
mutatur sacramento crucis: et septua¬
ginta palme apostolorum dulcoratis le¬
gis gurgitibus decora inrigantur: a¬
braham et ysaac puteos fodiunt: repug¬
nant allophyli et bersabeȩ cuutas ura¬
menti. Regnumq salomonis: nomen
sumit afontibus Rebecca inuenitur
adputeum: Rachel propter aquas sup¬

Expanded text:
uificat. peccat mundus et sine aquauificat. peccat mundus et sine aquarum diluuio non purgatur. statimque columba spiritus sancti expulso alite taeterrimo ita ad Noe quasi ad Christum in Iordane deuolat et ramo refectionis ac luminis pacem orbi adnuntiat. Pharao cum exercitu suo nolens populum dei exire de Aegypto in typo baptismatis suffocatur. et in Psalmis de interfectione illius scribitur: tu confirmasti in uirtute tua mare, tu contriuisti capita draconum in aquis, tu confregisti caput draconis magni. unde et reguli et scorpiones arentia quaeque sectantur et, postquam ad aquas uenerint, hydrophobus et lymphaticos faciunt. Merra mutatur sacramento crucis et septuaginta palmae apostolorum dulcoratis legis gurgitibus inrigantur. Abraham et Isaac puteos fodiunt, repugnant allophyli. et Bersabee, ciuitas iuramenti,. regnumque Salomonis nomen sumit a fontibus. Rebecca inuenitur ad puteum. Rachel propter aquas sub
Abbreviated transcription (Latin):
Rudis mundus : nec dumisole rutilan¬
te. nec pallente luna. nec astris mican¬
tibus. in compositam et in uisibilem ma¬
teriem abyssorum magnitudine. et de¬
formibus tenebris opprimebat: Solus
spiritus dei in aurige modum super a¬
quas ferebatur: et nascentem mundum
infigura baptisini parturiebat: Inter
celum et terram medium extruitur sir¬
inamentum : et iuxta hebraici sermonis.
samaim exaquis sortitur uocabulum:
et aquȩ que super cȩlos sunt in laudes
domini separantur: Unde et in exechi¬
el. cristallum super cherubm uidetur
extensium: id est compacte et densiores
aquȩ. Primum deaquis quod uiuat e.¬
greditur: et pennatos fideles de terra
ad celum leuat: fabricatur homo deli¬
mo: et inter manus dei aquarum sacra¬
menta uersantur:. Plantatur parady¬
sus in eden: et unus foms̃ in quattuor
principia diuiditur Qui postea egre¬
diens de templo: et contra solis ortum
uadens : amaras aquas mortuasq ui¬

Expanded text:
rudis mundus necdum sole rutilanrudis mundus necdum sole rutilante nec pallente luna nec astris micantibus inconpositam et inuisibilem materiem abyssorum magnitudine et deformibus tenebris obprimebat. solus spiritus dei in aurigae modum super aquas ferebatur et nascentem mundum in figura baptismi parturiebat. inter caelum et terram medium extruitur firmamentum et iuxta Hebraici sermonis \'samaim\', ex aquis sortitur uocabulum et aquae, quae super caelo sunt, in laudes domini separantur. unde et in Ezechiel crystallum super cherubin uidetur extensum, id est conpactae et densiores aquae. primum de aquis, quod uiuat, egreditur et pinnatos fideles de terra ad caelum leuat. fabricatur homo de limo et inter manus dei aquarum . sacramenta uersantur. plantatur paradisus in Edem et- unus . fons in quattuor principia diuiditur, qui postea egrediens de templo et contra solis ortum uadens amaras aquas mortuasque ui