comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sos ꝓprie ꝑtinet innocentes uideo. reatũ quero.
Unde apłm audio. Per unũ hominẽ intrauit
peccatum in orbem terrarum. ꝑ unũ inquit ho-¬
cauerunt. Ueniant gͦ paruuli ueniant. audiat᷑¬
qd̃ dñs dicit. Sinite paruulos uenire ad me.
Ueniant paruuli. ueniant languidi ad me¬
dicum: ueniant ꝑditi ad redemptorẽ. ueni-¬
ant nemo ꝓhibeat. In ramo adhuc nichil
commisert. s in radice perier̃t. Benedicat
dñs pusillos cum magnis. tangat medicus &
pusillos & magnos. Causam paruuloꝵ. com¬
mendamꝰ maiorib. Ioquimini ꝓ tacentibus.
orate ꝓ flentib. Si non frustra estis maiores.
estote tutores: tuemini eos qui adhuc causã
suam agere ñ possunt. Communis fuit si¬
ꝑditio. sit cominunis inuentio. Simul perieramꝰ
simul intieniam̃ in xp̃o. Dispar est meritũ. s com¬
munis est gr̃a. Nichil habent mali nisi qdđ̃ de fon-¬
te traxerunt. nichil habent mali nisi qd̾ de origi¬

Expanded text:
sos proprie attinet, innocentes video, reatum quaero. sos proprie attinet, innocentes video, reatum quaero. Unde? Apostolum audio: Per unum hominem intravit peccatum in orbem terrarum. Per unum, inquit, hocaverunt . Veniant ergo parvuli, veniant: audiatur Dominus, Sinite parvulos venire ad me . Veniant parvuli, languidi ad medicum, veniant perditi ad redemptorem: veniant, nemo prohibeat. In ramo adhuc nihil commiserunt: sed in radice perierunt. Benedicat Dominus pusillos cum magnis: tangat medicus et pusillos et magnos. Causam parvulorum commendamus majoribus. Loquimini pro tacentibus, orate pro flentibus. Si non frustra estis majores, estote tutores: tuemini eos qui adhuc causam suam agere non possunt. Communis fuit perditio, sit communis inventio: simul perieramus, simul inveniamur in Christo. Dispar est meritum, sed communis est gratia. Nihil habent mali, nisi quod de fonte traxerunt: nihil habent mali, nisi quod de origi
Abbreviated transcription (Latin):
& de sius uirtutib p̃sumentes: audiant qui
dicunt. d̾s me hominẽ fecit. uistum me ipse
facio. O peior. & detestabilior phariseo. Phari¬
seus ille suꝑbe quidem iustũ se dicebat. sed
tamen deo grãs agebat. Grãs tibi d̾s. quia
non sum sicut ceteri homines: gr̃as tibi d̃s
Grãs deo agit quia ñ est sicut ceteri homines.
& tam̃ tanqͣm suꝑb & inflatus rep̃henditur:
non quia deo gr̃as agebat. sed quia uelut nichil
sibi addi cupiebat. Gr̃as tibi. quia non sum sicut
ceteri homines iniusti. Ergo tu iustꝰ. gͦ nichil io-¬
debita nr̃a: Quid est gͦ: Qui impie agit op¬
pugnat gr̃am. rep̃henditur qui suꝑbe agit
sententiam ꝓcedunt & partitili. inmo afferunt
& offeruntur tangendi. Cui tangendi. nisi me-¬
dico: Ceite sani. Cui offerunt᷑ infantes tangen-¬
di: Cui: Saluatori. Si saluatori. utiq saluan-¬
di. Cui. nisi illi qui uenit querere & saluare
qd̃ ꝑierat. Ubi isti perierant. Quantũ ad ip-¬

Expanded text:
et de suis viribus praesumentes audiant qui et de suis viribus praesumentes audiant qui dicunt, Deus me hominem fecit, justum ipse me facio. O pejor et detestabilior Pharisaeo! Pharisaeus illtamen Deo gratias agebat. Gratias tibi, Deus, quia non sum sicut caeteri homines. Gratias tibi Deus: gratias Deo agit, quia non est sicut caeteri homines: et tamen tanquam superbus et inflatus reprehenditur; non quia Deo gratias agebat, sed quia velut nihil sibi addi cupiebat. Gratias tibi, quia non sum sicut caeteri homines, injusti. Ergo tu justus; ergo nihil rodebita nostra . Quid est ergo qui impie oppugnat gratiam, si reprehenditur qui superbe agit sententiam procedunt et parvuli, imo apportantur et offeruntur tangendi. Cui tangendi, nisi medico? Certe sani: cui offeruntur infantes tangendi? Cui? Salvatori. Si Salvatori, utique salvandi. Cui, nisi illi qui venit quaerere et salvare quod perierat . Ubi isti perierant? Quantum ad ip
Abbreviated transcription (Latin):
hmilitatem priblicam. parum est quia de lon-¬
gmquo stabat: nec oculos suos ad celũ leuabat.
soes subleuabat. Aahuc audi. Percutiebat pec¬
dis suum. Penas de scipso exigebat. ꝓpterea dñs
onsuenti parcebat. Peitutiebat pcctus suũ dicens.
suraris si d̾s ignoscit quando ipse qͥ agnoscit¬
Demꝙ de phariseo & publicano acepist Ontro¬
uetsiuem. audi sententia. Nudisti suꝑbum accu¬
adorem. audisti ream hiamilem. audi nuinc iu¬
diai. Emen dico uobis ueritas dust . ot idicit
ludex dicit: amen dico uobis
descenait iustisicatꝰ de templo publicanꝰ ille ma-¬
gis qͣm ille phariseus. Dic dñe causam. Eece
iudeo publicanũ iustificatũ magis de tempło
descendere qͣm phariseũ. quero quare. Queris
quare: Audi quare. Quia om̃is qui se exaltat
humiliabit᷑. & qui se humiliat exaltabit᷑. Au-¬
disti sententiã. caue causam malam. Aliud
nunc: audiant ista nescio qui impie garrientes

Expanded text:
humilitatem Publicani. Parum est, quia de longhumilitatem Publicani. Parum est, quia de longinquo stabat: nec oculos suos ad coelum levabat? spes sublevabat. Adhuc audi: Percutiebat pectus suum. Poenas de se ipso exigebat: propterea Dominus confitenti parcebat, Percutiebat pectus suum, dicens:miraris, si Deus ignoscit, quando ipse se agnoscit? De Pharisaeo et Publicano accepisti controversiam; audi sententiam: audisti superbum accusatorem, audisti reum humilem; audi nunc judicem. Amen dico vobis. Veritas dicit, Deus dicit, judex dicit: Amen dico vobis, descendit justificatus de templo publicanus ille, magis quam ille pharisaeus. Dic, Domine, causam. Ecce video Publicanum justificatum magis de templo descendere quam Pharisaeum. Quaero quare. Quaeris quare? Audi quare. Quia omnis qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur. Audisti sententiam, cave causam malam: aliud nunc, audiant ista nescio qui impie garrientes,
Abbreviated transcription (Latin):
nes. nisi om̃s preter ipsum Ego inquit iustus
sum: ceteri peccatores. Non sum sicut oeteri homi-¬
nes. inuisti. raptores. adulteri. & ecce tibi ex uici-¬
no publicano maioris tumoris occasio. sicut in¬
quit publicanꝰ iste. Ego enim inquit solus sum
iste de ceteris est: non sum inquit talis qualis iste
ꝑ iusticias meas. quib iniquus ñ sum. Ieuino bis
in sabbato. decimas dͥo om̃ium quȩcũq possideo.
Quid rogauerit d̾m quere in uerbis eiꝰ. nichil
muenies. Ascendit orare. noluit d̾m rogare s
se laudare. Parũ est ñ d̃m rogare. s se laudare :¬
nsuꝑ & roganti insultare. Publicanꝰ autem de
longinquo stabat. & deo tamen ipse ꝓpinquabat.
Corlis conscientia remouebat. pietas applicabat.
Publicanꝰ autem de longinquo stabat. sed dñs eũ
de ꝓpinquo attendebat. Excelsus enim dñs. &
humilia respicit: excelsos autẽ qualis erat ille pha¬
alonge cognoscit. s non ignoscit. Audi adhuc

Expanded text:
nes, nisi omnes praeter ipsum? Ego inquit, justus nes, nisi omnes praeter ipsum? Ego inquit, justus sum, caeteri peccatores. Non sum sicut caeteri homines, injusti, raptores, adulteri. Et ecce tibi ex vicino publicano majoris tumoris occasio. Sicut, inquit, publicanus iste. Ego, inquit, solus sum, iste de caeteris est. Non sum, inquit, talis qualis iste, per justitias meas, quibus iniquus non sum. Jejuno bis in sabbato, decimas do omnium quaecumque possideo. Quid rogaverit Deum, quaere in verbis ejus, nihil invenies. Ascendit orare: noluit Deum rogare, sed se laudare. Parum est, non Deum rogare, sed se laudare; insuper et roganti insultare. Publicanus autem de longinquo stabat: et Deo tamen ipse propinquabat. Cordis conscientia removebat, pietas applicabat. Publicanus autem de longinquo stabat: sed Dominus eum de propinquo attendebat. Excelsus enim Dominus, et humilia respicit. Excelsos autem, qualis erat ille phaa longe cognoscit , sed non ignoscit. Adhuc audi
Abbreviated transcription (Latin):
Quis ñ montes tͣnsferret. si plena esset fides
furendite ipsos apłos. Dumissis om̃ib suis. al¬
cata spe scł̃i dñm non sequerent᷑. nisi magnã
haberent fidem. & tamen si plenã haberent¬
fidem ñ dicerent dño. auge nobis fidem. Uide
ciram illum utrũq de se confitentẽ. uide fidẽ
& non plenã fidem. Qui cum optulissent dño
filium suũ a malo demonio liberandũ. & esset
interrogatꝰ utrũ crederet: respondit & dicit.
Credo dñe. adiuua incredulitatẽ meã. Credo
inquit. credo dñe. Ergo est fides. s adiuua in¬
gredulitatẽ meã. Ergo non plena est fides. S
ad quosdam qui sibi iusti uidebant᷑ & sperne¬
bant ceteros similitudinẽ hanc. Duo homines
ascenderunt in templũ orare. unꝰ phariseus &
alter publicanꝰ. Phariseus dicebat gr̃as tibi d̾s.
quia non sum sicut ceteri homines. Diceret sal¬
tem. sicut multi homines. Quid est ceteri homi¬

Expanded text:
Quis non montes transferret, si plena esset fides? Quis non montes transferret, si plena esset fides? Attendite ipsos Apostolos: dimissis omnibus suis, calcata spe saeculi, Dominum non sequerentur, nisi magnam haberent fidem; et tamen si plenam fidem haberent, non dicerent Domino, Auge nobis fidem . Vide etiam illum utrumque de se confitentem vide fidem, et non plenam fidem, qui cum obtulisset Domino filium suum a malo daemonio sanandum, et esset interrogatus utrum crederet, respondit et ait: Credo, Domine, adjuva incredulitatem meam . Credo, inquit, Credo, Domine: ergo est fides. Sed adjuva incredulitatem meam: ergo non plena est fides. CAPad quosdam qui sibi justi videbantur, et spernebant caeteros, similitudinem hanc: Duo homines ascenderunt in templum orare, unus pharisaeus, et alter publicanus. Pharisaeus dicebat: Gratias tibi, Deus, quia non sum sicut caeteri homines. Diceret saltem, Sicut multi homines. Quid est, sicut caeteri homi
Abbreviated transcription (Latin):
petrat firmitatem. Eides inqͣm fundit orationẽ.
fusa oratio etiam ipsi fidei impetrat firmitatẽ.
Etenim ne in tẽptationib deficeret sides. ꝓpte-¬
rea dñs ait. Uigilate & orate inquit. ne intre¬
tis in temptationem. Quid est in temptationẽ
intrare. nisi a fide exire: In tantũ eñ tẽptato
ꝓficit. in quantũ fid̾es deficit. E in tantuil
tẽptatio deficit. in qͣntum fides ꝓficit. Nan
ut aꝑtiꝰ nouerit caritas ur̃a de fide ne defice¬
ret & periret dixisse dñm iugilate & orate il
intretis in temptationẽ. eo loco eũuglũ ait-
Hac nocte postulauit sathanas uexare uos
sicut triticum. & ego rogaui ꝓ te petre ne dẽ¬
ficiat fides tua. Rogat qui tuetur. & ñ rogat
qui periclitatur: Quod autẽ ait dñs cum us¬
nerit filiꝰ hominis putas inuemet fidem mtꝰ¬
ra. de fide dixit quȩ perfecta est. Ipsa enti
uix muenitur in terra. Ecce plena est ecełia¬
dei. Quis huc accederet. si nulla esset fides

Expanded text:
petrat firmitatem. Fides, inquam, fundit orationem, petrat firmitatem. Fides, inquam, fundit orationem, fusa oratio etiam ipsi fidei impetrat firmitatem. Etenim ne in tentationibus deficeret fides, propterea Dominus ait: Vigilate et orate, ne intretis in tentatintrare, nisi a fide exire? In tantum enim tentatio proficit, in quantum fides deficit; et in tantum tentatio deficit, in quantum fides proficit. Nam ut apertius noverit Charitas vestra, de fide ne deficeret et periret, dixisse Dominum, Vigilate et orate, ne intretis in tentationem: eo loco Evangelii ait, Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua . Rogat qui tuetur, et non rogat qui periclitatur? Quod autem ait Dominus, Cum venerit Filius hominis, putas inveniet fidem in terra? de fide dixit, quae perfecta est. Ipsa enim vix invenitur in terra. Ecce plena est Dei Ecclesia: quis huc accederet, si nulla esset fides?
Abbreviated transcription (Latin):
ectio sc̃i ęuuglu edificat nos ad orandum &
credendum. & non de nobis sed de dño presum̃¬
dum atq adorandum. Quȩ maior est hortatio.
qͣm ut nobis de udice iniquo ꝓponeretur simili-¬
tudo: Iudex enĩ iniquus nec dm̃ timens nec ho¬
minem reuerens. audiuit tam̃ uiduam interpel¬
lantem se: uictus tedio ñ pietate inclinatus. Si gͥ
exaudiuit qui oderat qd̃ rogabatur. quomͦ ex¬
audit qui ut rogemꝰ hortatur: Cum ergo
nobis ista contraria comparatione dñs suaderet
quia oportet semꝑ orare & ñ deficere. adiecit &
ait. Uerumptam̃ cum uenerit filiꝰ hominis. pu-¬
tas inueniet fidem in terra: Si fides deficit. ora¬
ait. Om̃is quicumq inuocauerit nomen dñi.
saluus erit. E ut ostenderet fidem fontẽ esse
orationis. nec posse ire ruum ubi caput sica-
tur: adiunxit atq ait. Quomͦ autem inuoca¬
bunt. in quem ñ crediderunt: Ergo ut oremus
creddamꝰ. & ut ipsa fid̾es ñ deficiat qua oramꝰ ore-¬
mus. Eides fundit orationẽ. fusa oratio fidei im-¬

Expanded text:
ectio sancti Evangelii aedificat nos ad orandum et credendum, et non de nobis, sed de Domino praesumendum. Quae ad orandum major hortatio, quam ut nobis de judice iniquo proponeretur similitudo? Judex enim iniquus, nec Deum timens, nec hominem reverens, audivit tamen viduam interpellantem se, victus taedio, non pietate inclinatus. Si ergo exaudivit qui oderat quod rogabatur, quomodo exaudit qui ut rogemus hortatur? Cum ergo nobis ista e contrario comparatione Dominus suaderet, Quia oportet semper orare, et non deficere; adjecit et ait, Verumtamen cum venerit Filius hominis, putas inveniet fidem in terra? Si fides deficit, oraait: Omnis quicumque invocaverit nomen Domini, salvus erit. Et ut ostenderet fidem fontem esse orationis, nec posse ire rivum, ubi caput aquae siccatur, adjunxit atque ait: Quomodo autem invocabunt in quem non crediderunt . Ergo ut oremus, credamus; et ut ipsa non deficiat fides qua oramus, oremus. Fides fundit orationem, fusa oratio fidei im
Abbreviated transcription (Latin):
dñs pars hereditatis meȩ. Nagna res fr̃es. & here¬
ditas ipsiꝰ sumꝰ & hereditas nr̃a est: quia & colimꝰ
eum & colit nos. Nulla est iniuria illi quia co-¬
lit nos: quia si nos colimꝰ illum ut d̾m nr̃m. ille
colit nos ut agrũ suum. Et ut sciatis quia colit
nos: audite eum quem misit nobis. Ego sum
inquit uitis. uos estis palmites: pater m̃s agri-¬
cola. G colit nos. S si fructum reddamꝰ. parat
horreum. Si autem sub tanto cultore stirpes esse
uoluerimꝰ. & pro frumento spinas ꝓferimꝰ. nolo
Dicere qd̾ sequitur: ad gaudiũ finiamꝰ. Conũsi ad di

Expanded text:
ereditatis meae . Magna res, fratres, et haereditas ipsius sumus, et haereditas nostra est: quia et colimus eum, et colit nos. Nulla est injuria illi quia colit nos. Quia si nos colimus illum ut Deum nostrum, ille colit nos ut agrum suum. Et ut sciatis quia colit nos, audite eum quem misit nobis: Ego sum, inquit, vitis, vos estis palmites, Pater meus agricola est . Ergo colit nos. Sed si fructum reddamus, parat horreum. Si autem sub tanto cultore steriles esse voluerimus, et pro frumento spinas protulerimus: nolo dicere quod sequitur, ad gaudium finiamus. Conversi ad Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ dei. unicus natus de deo patre
sine aliqua matre. & natus de uir-¬
gine matre sine homine patre: audistis qͥd
dixent. Ego & pater unum sumꝰ. Sic accipi¬
te hoc: credite ut mereamini intelligere. Ei¬
A des enĩ debet precedere intellectũ. ut sit
intellectꝰ fidei premiũ. Propħa enim aꝑtissime
dixit. Nisi cedid̾itis. non intelligetis. Quod gͦ
simpliciter p̃dicatur credendũ est: qd subtilit̃
disputatur intel. S.ligendum est. Primi¬
qod pater. Deniq nullus sc̃õꝵ ausus est dicere.
Mod ille unicus ait. Ego & pater unum sumꝰ
unquia ñ pater est & ñr.¶ Si non est pater
.quom̃ dicimꝰ orantes pater ñr qui es in glisᷤ
ded nos filii sumꝰ quos uoluntate sua filios fe
i ex natura filios suos genuit. Genuit qui
em nos. sed quomꝰ dicitur adoptatos. ab adop¬
ilte generatos beneficio non natura. Deniq
hoc dacti sumꝰ quia uocauit nos as in adop¬
oniem filioꝵ. homines adoptati sum. Ille

Expanded text:
Filius De. unicus, natus de Deo Patre sine aliqua matre, et natus de virgine matre sine homine patre, audistis quid dixerit: Ego et Pater unum sumus. Sic accipite hoc, sic credite, ut mereamini intelligere. Fides enim debet praecedere intellectum, ut sit intellectus fidei praemium. Propheta enim apertissime dixit, Nisi credideritis, non intelligetis . Quod ergo simpliciter praedicatur, credendum est: quod subtiliter disputatur, intelligendum est. Primiquod Pater. Denique nullus sanctorum ausus est dicere, quod ille Unicus ait, Ego et Pater unum sumus. Numquid non Pater est et noster? Si non est Paterquomodo dicimus orantes, Pater noster qui es in coelis ? Sed nos filii sumus, quos voluntate sua filios fecit, non ex natura sua filios genuit. Genuit quidem et nos, sed quomodo dicitur, adoptatos, adoptantis generatos beneficio, non natura. Denique et hoc dicti sumus, quia vocavit nos Deus in adoptionem filiorum : homines adoptati sumus. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
enim ideo dicis ñ esse eiusdem substantiȩ filiũ.
ne mitriam facias patri ipsiꝰ. Ego tͥ cito
ostendo. quia iniuriã facis ambob. Quom nl
quis Si dicam filio alicuiꝰ degener ñ es sui¬
lis patri tuo. quia es degener ñ hoc es qd̃ patei.
audit illud filiꝰ. irascit᷑ & dicit. Eigo
degener natꝰ sum.Audit illud pa¬
ter & plus urascitur. Iratꝰ autẽ quid dicit: Et¬
go ego filium degenerẽ generaui: Ergo si alus
sum aliud generaui. monstrũ generam. Quid
est hoc: Quia cum uis uni deferre ꝑ alteriꝰ mul¬
riam. ambob facis iniuriã. E ilitm offendis. E
patrẽ ñ ꝓpitiaris . C um de filii contumlia hons¬
ras patrẽ. & filiũ offendis & patrẽ: A quo fugis
ad quem fugis. Nunqͥd irascente t patre. fugis
ad filiũ Sd t dicit ad quẽ fugis. quemde¬
generem fecistir: Nunquia offenso filio. custis
ad patrem: Dicit ipse tibi. Ad quem fugi
quem degenerem filium geniusse digisti: Sis¬

Expanded text:
enim ideo dicis non esse ejusdem substantiae Filium, enim ideo dicis non esse ejusdem substantiae Filium, ne injuriam facias Patri ipsius. Ego tibi cito ostendo quia injuriam facis ambobus. Quomodo, inquit? Si dicam filio alicujus, Degener, non est similis patri tuo: degener, non hoc es quod pater. Audit illud filius, et irascitur, et dicit: Ergo degener natus sum? Audit illud pater, et plus irascitur. Iratus autem quid dicit? Ergo ego filium degenerem generavi? Ergo si aliud sum, aliud generavi, monstrum generavi. Quid est, quia cum vis uni deferre per alterius injuriam, ambobus facis injuriam? Filium offendis, sed Patrem non propitiabis. Cum de Filii contumelia honoras Patrem, et Filium offendis et Patrem. A quo fugis? ad quem fugis? Numquid irascente tibi Patre fugis ad Filium? Quid tibi dicit? Ad quem fugis, quem degenerem fecisti? Numquid offenso Filio curris ad Patrem? Dicit et ipse tibi: Ad quem fugis, quem degenerem genuisse dixisti? Suf
Abbreviated transcription (Latin):
quid dicam frẽs: Don eis irascamur si ꝓ cis ore¬
mus. ut det eis dñs intellectum. quia hõc for¬
te nati sunt. Quid est hoc nati sunt: Hoc acr¬
perunt a parentib suis qd̃ tenent. Preponunt
genus ueritati. Eiant quod ñ sunt ut possint
seruare quod sunt: hoc est fiant catholici. ut
possint seruare qđ homines sunt. Ut non in
illis pereat dei creatura. accedat dei gr̃a. Putant
enim quia patrem honorant. ꝑ contumeliã fili
Quando illoꝵ cuilibet dixeris blasphemas. res¬
pondet. Quare blasphemo: Quia dicis filiũ ñ
hoc esse quod pater est. & ille inquit mͥ. Immo
tu blasphemas. Quare: Quia equare uis patri
filium. Equare uolo patri filium. nunquid ex¬
traneum: Gaudet pater. quando illi ȩquo filium
unicum. Gaudet. quia ñ inuidet. Et d̃s quia
unico filio ñ inuidet. ideo hoc qd̃ ipse est gene¬
rauit. Tu & filio facis imuriã & ipsi patti. in
cuiꝰ honore uis contumeliã facere filio. Certe

Expanded text:
quid dicam, fratres? Non eis irascamur: sed pro eis orequid dicam, fratres? Non eis irascamur: sed pro eis oremus ut det eis Dominus intellectum; quia forte hoc nati sunt. Quid est, hoc nati sunt? Hoc acceperunt a parentibus suis, quod tenent. Praeponunt genus veritati. Fiant quod non sunt, ut possint servare quod sunt: hoc est fiant catholici, ut possint servare quod homines sunt: ut non in illis pereat Dei creatura, accedat Dei gratia. Putant enim quia Patrem honorent per contumeliam Filii. Quando illi dixeris, Blasphemas: respondet, Quare blasphemo? Quia dicis Filium non hoc esse, quod Pater est. Et ille mihi: Imo tu blasphemas. Quare? Quia aequare vis Patri Filium. Aequare volo Patri Filium, numquid extraneum? Gaudet Pater, quando illi aequo Filium unicum: gaudet, quia non invidet. Et Deus quia Filio unico non invidet, ideo hoc quod ipse est generavit. Tu et Filio facis injuriam, et ipsi Patri, in cujus honorem vis contumeliam facere Filio. Certe
Abbreviated transcription (Latin):
est. degener est. Si dicas alicui filio hominis
hegener est: quanta illi inuiria est. E quomͦ
dicitur filiꝰ hominis degener: Etpote pater
ipsiꝰ fortis est: ille timidus & ignauus. Qui¬
cumq illum uiderit. & uult corripere. atten-¬
dens patrẽ ipsiꝰ uirũ fortẽ quid ei dicit: Por-¬
ro: uade degener. Quid est degener: Fortis
uir fuit pater tuus. & tu timore contremiscisᷤ
Ille cui hoc dicitur uicio degener est. natura
par est. Quid est natura par est. Homo est
quod est & pater ipsiꝰ. sed ille fortis. ille igna¬
uus. Ille audax. ille tunidus: tam̃ homo & homo.
Uicio gͦ degener est: non natura. Tu quando
dicis unicum filium. unũ patris filium degent¬
rem esse. ñ aliud dicis nisi quia ñ est hoc quod
pater. Ꝙ. ñ iam natꝰ degener fadus est dicis. sca
generatꝰ est. Istam blasphemiã quis ferat.
Qualibuscũq oculis si istam blaspheniã uidere
possent. fugerent eam & catholici fierent. S¬

Expanded text:
est, degener est. Si dicas alicui filio hominis, est, degener est. Si dicas alicui filio hominis, Degener es; quanta injuria est? Et quomodo dicitur filius hominis degener? Utputa, pater ipsius fortis est, ille timidus et ignavus. Quicumque illum viderit, et vult corripere, attendens patrem ipsius virum fortem, quid ei dicit? Porro vade, degener. Quid est, degener? Fortis vir fuit pater tuus, et tu timore contremiscis. Ille cui hoc dicitur, vitio degener est, natura par est. Quid est, natura par est? Homo est, quod est et pater ipsius. Sed ille fortis, ille ignavus; ille audax, ille timidus: tamen homo et homo. Vitio ergo degener est, non natura. Tu quando dicis unicum Filium, unum Patris Filium degenerem esse, non aliud dicis, nisi quia non hoc est quod Pater: et non jam natus, degener factus est dicis; sed generatus est. Istam blasphemiam quis ferat? Qualibuscumque oculis si istam blasphemiam videre possent, fugerent eam, et catholici fierent.
Abbreviated transcription (Latin):
ris equalem: si eiusdem substantiȩ confessus
fueris & minorẽ. S non est eiusdem substan-¬
tiȩ. hoc dicis. Ergo quia hoc dicis. aurum est
& argentum. Tale est qd̾ dicis. quale si homo
generaret equũ. Alteriꝰ est enĩ substantiȩ ho-¬
mo. alteriꝰ equus. Si gͦ filiꝰ est alteriꝰ substan¬
tiȩ qͣm est pater. monstrũ generauit pater.
Quando enĩ geatura id est mulier parit qd̃ ñ
est homo. monstrũ dicitur. Ut autẽ ñ sit mon¬
strum hoc est qui natꝰ est qd̃ est ille qui genu-¬
it. id est homo & homo. equus & cquus. colũ¬
aturis suis dedit d̾s. ceaturis mortalib. ter-¬
renis dedit. donatut ut hoc quod sunt gene-¬
rent. Q. putas quia hoc sibi non potuĩt ip¬
se seruare qui est ante secula. qui non habet.
inicium temporis. ut generans filium ñ hoc
quod ipse est generaret: s: degenerem: Audi-¬
te quanta blasphemia sit dicere. unicum dei
filium alteriꝰ esse substantie. Prorsus si ita

Expanded text:
ris aequalem, si ejusdem substantiae confessus ris aequalem, si ejusdem substantiae confessus fueris et minorem. Sed non est ejusdem substantiae, hoc dicis. Ergo quia hoc dicis, Aurum est et argentum: tale est quod dicis, quale si homo generaret equum. Alterius enim substantiae est homo, alterius equus. Si ergo Filius alterius substantiae est quam Pater, monstrum generavit Pater. Quando enim creatura, id est, mulier parit quod non est homo, monstrum dicitur. Ut autem non sit monstrum, hoc est qui natus est, quod est ille qui genuit; id est, homo et homo, equus et equus, columaturis suis dedit Deus, creaturis mortalibus, terrenis dedit, donavit, ut hoc quod sunt generent; et putas quia hoc sibi non potuit ipse servare, qui est ante saecula? Qui non habet initium temporis, generaret filium non hoc quod ipse est, generaret degenerem? Audite quanta blasphemia sit dicere, unicum Dei Filium alterius esse substantiae. Prorsus si ita
Abbreviated transcription (Latin):
nunqͣm crescat. & ad sui patris magnitudinẽ
uel crescendo ꝑueniat. lam gͥ filiꝰ hominis natꝰ
ex homine ut dicis. meliore conditione natus
est qm filiꝰ dei. Quom̃. Quia ipse crescit &
ꝑuenit ad magnitudin̾em patris sui. xp̃c au-
tem sicut dicitis ideo minoratꝰ est ut remaneat
minor: & non sit expectandus saltem etatis
accessu. Sic gͦ dicis. quia ñ est in natura diuer¬
sitas. S quare hoc dicis. nisi quia ñ uis eiusdem
substantiȩ credere filium. cuiꝰ substantiȩ est
pater  Postremo priꝰ confitere ipsiꝰ esse substan-¬
tiȩ. & dic minorẽ. Attende hominẽ. homo est.
Oue est substantia eiꝰ  Homo est. Quid ille
quem generat: Ilinor est. s: homo est. Etas
dispar est: ȩqualis natura est. Dic & tu: qd̾ esti
pater hoc est filiꝰ. sed minor est filiꝰ. Dic: fac
gradum. Dic eiusdem substantiȩ sed minorem.
& ꝑuenis ad ȩqualem. Non enim parum acce¬
dis. ñ parum ꝓpinquas ueritati qua confitea¬

Expanded text:
nunquam crescat et ad sui Patris magnitudinem nunquam crescat et ad sui Patris magnitudinem vel crescendo perveniat. Jam ergo filius hominis natus ex homine, meliore conditione natus est quam Filius Dei. Quomodo? Quia ipse crescit, et pervenit ad magnitudinem patris sui. Christus autem, sicut dicitis, ideo minor natus est, ut remaneat minor, et non sit exspectandus saltem aetatis accessus. Sic ergo dicis, quia est in natura diversitas. Sed quare hoc dicis, nisi quia non vis ejusdem substantiae credere Filium, cujus substantiae est Pater? Postremo prius confitere ipsius esse substantiae, et dic minorem. Attende hominem, homo est. Quae est substantia ejus? Homo est. Quid ille quem generat? Minor est, sed homo est. Aetas dispar est, aequalis natura est. Dic et tu: Quod est Pater, hoc est Filius, sed minor est Filius. Dic, fac gradum, dic ejusdem substantiae, sed minorem, et pervenis ad aequalem. Non enim parum accedis, non parum propinquas veritati, qua confitea
Abbreviated transcription (Latin):
& ille. Animã habet ille. animã & ille. Carnẽ
na. Quid mͥ dicit: Aitende quod dixisti. ꝯuid
dixi. Quia filiꝰ hominis comparandus est filio
dei. Plane comparandus. sed non ut putas ad
ꝓprietatem: sed ad simlitudinem. Tu autem
quid uis hinc facere Dic. Non uides dicit qͥa
maior est pater qui genuit. & minor est filius
qui generatus est. Quomͦ gͦ uos dicitis dicite
do generat filium minor est filiꝰ. & maior est
pater. Homo sapiens. in ȩternitate tempora in-¬
quiris. UIbi ñ sunt tempora. queris etates: Quan-¬
Do maior est pater minor est filiꝰ. ambo tempo-¬
rales sunt: Ille crescit. quia ille senescit. Nam ꝑ
naturam homo pater. ꝑ naturam ut dixi ñ ge-¬
nuit minorem sed ꝑ etatem. Uis nosse. quia ꝑ
naturam ñ genuit minorem: Expecta ut cres-¬
cat. & patri crit equalis. Puer enĩ paruus uel
crescendo peruenit ad magnitudinẽ patris sui.
tu autem sic dicis minorem dei filiũ natum ut.

Expanded text:
t ille: animam habet ille, animam et ille: carnemt ille: animam habet ille, animam et ille: carnemna. Quid mihi dicit? Attende quod dixisti. Quid dixi? Quia filius hominis comparandus est Filio Dei. Plane comparandus: sed non, ut putas, ad proprietatem; sed ad similitudinem. Tu autem quidvis hinc facere, dic. Non vides, dicit, quia major est pater qui genuit, et minor est filius qui generatus est? Quomodo ergo vos dicitis, dicitedo generat filium, minor est filius, et major est pater? Homo sapiens, in aeternitate tempora inquiris; ubi non sunt tempora, quaeris aetates, Quando major est pater, minor est filius, ambo temporales sunt: ille crescit, quia ille senescit. Nam per naturam homo pater, per naturam, ut dixi, non genuit minorem; sed per aetatem. Vis nosse quia per naturam non genuit minorem? Exspecta, crescat, et patri erit aequalis. Puer enim parvulus vel crescendo pervenit ad magnitudinem patris sui. Tu autem sic dicis minorem Dei Filium natum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Unius substantiȩ sumꝰ. Forte minꝰ intelligitis
quid est umꝰ substantiȩ. laboremꝰ ut intelligatis:
adiuuet d̾s & me loquentem & uos audientes.
me ut ea dicam quȩ uera sunt & apta sint uo¬
bis: uos ante om̃ia & precipue ut credatis.
deinde ut quomͦ potestis intelligatis. Quid est
gͦ unius substantiȩ: Similitudines u̾obis ad¬
hibeam. ut quod minꝰ intelligitur exemplo
clarescat: ytputa aurũ est d̾s. aurũ & filiꝰ esꝰ¬
Si de terrenis ad cȩlestia non sunt dandȩ simm-¬
litudines. quom scriptum est petra erat xp̃c
Ergo quicqͥd est pater hoc est & filiꝰ. sicut dixi
uerbi gr̃a aitrũ est pater. aurum est filiꝰ. Nam
qui dicit non est ipsiꝰ substantiȩ filiꝰ cuiꝰ est pa-¬
ter. quid aliud dicit nisi aurum est pater. argen-¬
tum est filius. Si aurum est pater. argentũ est
filius: degenerauit a patre unicus filtꝰ. Homo ho-¬
minem generat suius substantiȩ est pater qui
generat: ipsiꝰ est substantie filiꝰ qui generatur.

Expanded text:
unius substantiae. Forte minus intelligitis quid est unius substantiae. Laboremus, ut intelligatis adjuvet Deus et me loquentem, et vos audientes: me, ut ea dicam quae vera sunt et apta sunt vobis; vos autem, ante omnia et praecipue ut credatis; deinde ut quomodo potestis intelligatis. Quid est ergo, unius substantiae? Similitudines vobis adhibeam, ut quod minus intelligitur, exemplo clarescat. Utputa, aurum est Deus, aurum est et Filius ejus. De terrenis si ad coelestia non sunt dandae similitudiErgo quidquid est Pater, hoc est et Filius: sicut dixi, verbi gratia, Aurum est Pater, aurum est Filius. Nam qui dicit, Non est ipsius substantiae Filius cujus est Pater: quid aliud dicit nisi, Aurum est Pater, argentum est Filius? Si aurum est Pater, argentum est Filius; degeneravit a Patre unicus Filius. Homo hominem generat: cujus substantiae est pater qui generat, ipsius substantiae? est filius qui generatur.
Abbreviated transcription (Latin):
enim scđm id qd d̾s erat uerbum. & maior
est pater scd̾m id qd̃ uerbum caro factũ est.
Dicam etiã qd arriani & eunominiani nega-
quando paruus maiorib sicut scͥptum est
subditꝰ erat. Quid gͥ heretice Cum xp̃c¬
sit deus & homo loquitur ut homo. & ca¬
lumniaris deo:Ille naturã in se cõmendat
huinanam. tu in illo audes deformare diui-¬
nam: Infidelis. ingrate. ideo ne tu miniuis
eum qui fecit te: quia dicit ille qui factꝰ est
ꝓpter te. Equalis enim patri filiꝰ ꝑ quem
factus est homo. ut minor esset patre factꝰ
est homo. Quod nisi fieret. quid esset homo:
Dicat plane dñs & magister ñr. Si dilige-¬
retis me gauderetis utiq quia uado ad pa-¬
trem. quia pater maior me est. Cum disci-¬
pulis audiamꝰ uerba doctoris. non cum alie¬
nis sequamur astutiam deceptoris. Agnoscamꝰ
geminam substantiã xp̃i. diuinã scilicet
qua ȩqualis est patri: humanã qua maior

Expanded text:
enim, secundum id quod Deus erat Verbum: major enim, secundum id quod Deus erat Verbum: major est Pater, secundum id quod Verbum caro fatum est . Dicam etiam quod Ariani et Eunomiani negarequando parvus majoribus, sicut scriptum est, subditus erat . Quid igitur, haeretice, cum Christus Deus sit et homo, loquitur ut homo, et calumniaris Deo? Ille in se naturam commendat humanam; tu in illo audes deformare divinam? Infidelis, ingrate, ideone tu minuis eum qui fecit te, quia dicit ille quid factus sit propter te? Aequalis enim Patri, Filius per quem factus est homo, ut minor esset Patre, factus est homo: quod nisi fieret, quid esset homo? 3. Dicat plane Dominus et Magister noster, Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem, quia Pater major me est. Cum discipulis audiamus verba doctoris, non cum alienis sequamur astutiam deceptoris. Agnoscamus geminam substantiam Christi; divinam scilicet qua aequalis est Patri, humanam qua major
Abbreviated transcription (Latin):
minor est ñ patre solo sed etiam sp̃u sc̃õ. neq
id tantum sed etiam scipso: quia idem ipse
in forma dei maior est seipso. Neq enĩ homo
xp̃c non d̾icitur filiꝰ d̾ei. quod etiam sola ca¬
ro eiꝰ in sepulchro meruit appellari. Nam quid
aliud confitemur cum dicimꝰ credere nos in
unigenitum filiũ dei. qui sub pontio pilato
est: nisi caro sine anima: Ac ꝑ hoc cum credi¬
mus in dei filium qui sepultus est: ꝓfecto fi-¬
lium dei dicimꝰ & carnem quȩ sola sepulta
est. Ipse gͦ xp̃c filiꝰ dei ȩqualis patri in forma
dei. quia semetipsum exinaniuit ñ formã dĩ
amittens s formã serui accipiens. maior est¬
& seipso: quia maior est forma dei quȩ amis¬
sa ñ est. qm serui quȩ accepta est. Quid
itaq mirũ uel quid indignũ. si scđm hanc ser¬
ui formã loquens ait di filiꝰ pater maior me
est: & scđ̃m di formã loquens ait idem ipse
dei filiꝰ. ego & pater unum sumꝰ. Unũ sunt

Expanded text:
minor est, non Patre solo, sed etiam Spiritu sancto: neque minor est, non Patre solo, sed etiam Spiritu sancto: neque id tantum, sed etiam seipso; quia idem ipse in forma Dei major est seipso. Neque enim homo Christus non dicitur Filius Dei, quod etiam sola caro ejus in sepulcro meruit appellari. Nam quid aliud confitemur, cum dicimus credere nos in unigenitum Dei Filium, qui sub Pontio Pilato ro sepulta est sine anima? Ac per hoc cum credimus in Dei Filium qui sepultus est, profecto Filium Dei dicimus et carnem quae sola sepulta est. Ipse ergo Christus Filius Dei, aequalis Patri in forma Dei, quia semetipsum exinanivit, non formam Dei amittens, sed formam servi accipiens, major est et seipso; quia major est forma Dei quae amissa non est, quam servi quae accepta est. Quid itaque mirum, vel quid indignum, si secundum hanc formam servi loquens, ait Dei Filius, Pater major me est; et secundum Dei formam loquens, ait idem ipse Dei Filius, Ego et Pater unum sumus? Unum sunt
Abbreviated transcription (Latin):
quia uado ad patrem. quia pater maior me est.
Per quod gͦ filiꝰ non est ȩqualis patri. ꝑ hoc erat
iturus ad patrem: a quo & uenturꝰ est iuiuos
iudicaturus & mortuos. Per illud autẽ in qͦ¬
est ȩqualis gignenti unigenitꝰ nunqͣm recedit
ã patre. sed cum illo est ubiq totꝰ pari diui-¬
nitate: quam nullus continet locus. Cum enĩ
in forma dei esset sicut apłs loquitur. ñ rapi-¬
nam arbitratus est esse equalis deo. Quomͦ
enim rapina possit esse natura. quȩ ñ erat
usurpata sed nata: Semetipsum autẽ exina-¬
niuit. formã serui accipiens. Non gͦ amit¬
tens illam s accipiens istam. eo mͦ se exina-¬
niens quo hic minor apparebat: qͣm aput
patrem manebat:. Eorma quippe serui acces-¬
sit. non forma dei recessit. Hec est assũpta.
non illa consũpta. Propter hanc dicit pater
maior me est: ꝓpter illam uͦ ego & pater
unum sumꝰ. Hoc attendat arrianꝰ. & hac atten-¬

Expanded text:
quia ego vado ad Patrem; quia Pater major me est. quia ego vado ad Patrem; quia Pater major me est. Per quod ergo Filius non est aequalis Patri, per hoc iturus erat ad Patrem, a quo venturus est vivos judicaturus et mortuos: per illud autem in quo aequalis est gignenti Unigenitus, nunquam recedit a Patre; sed cum illo est ubique totus pari divinitate, quam nullus continet locus. Cum enim in forma Dei esset, sicut Apostolus loquitur, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Quomodo enim rapina posset esse natura quae non erat usurpata, sed nata? Semetipsum autem exinanivit, formam servi accipiens : non ergo amittens illam, sed accipiens istam. Eo modo se exinaniens, quo hic minor apparebat quam apud Patrem manebat. Forma quippe servi accessit, non forma Dei recessit: haec est assumpta, non illa consumpta. Propter hanc dicit, Pater major me est: propter illam vero, Ego et Pater unum sumus . 2. Hoc attendat arianus, et atten
Abbreviated transcription (Latin):
Audistis quia ego dixi uobis. uado & uenio ad
uos. Si diligeretis me gauderetis utiq quia ua
do ad patrem. quia pater maior me est. Hincl
gͦ turbari & formidare poterat cor illoꝵ quod
ibat ab eis qͣmuis uenturꝰ ad eos. ne forsitan gre-¬
gem lupus hoc interuallo inuaderet pastoris
absentia. Sed a quib homo abscedebat d̃s ñ
relinquebat. quia idem ipse xp̃c: homo & d̾s.
Ergo & ibat ꝑ id qd̾ homo erat. & manebat
per id quod d̾s erat. Ibat ꝑ id̃ quod uno loco
erat. manebat ꝑ id qd̃ ubiq erat. Cur itaq
turbaretur & formidaret cor: quando sic dese-¬
rebat oculos ut ñ desereret cor eoꝵ. quamuis
etiam qui nullo continetur loco. discedat ab eoꝵ
cordib qui eum relinquunt morib ñ pedib
& ueniat ad illos qui conuertuntur ad eum ñ
facie sed fide. & accedunt ad eum mente non
carne. Et autẽ intelligerent scđm id̃ quod ho¬
mo erat eum dixisse uado & uenio ad uos: adie¬
cit atq ait. Si diligeretis me gauderetis utiꝙ

Expanded text:
vobis, Vado, et venio ad vos: si diligeretis me, gauderetis utique, quia ego vado ad Patrem; quia Pater major me est. Hinc ergo turbari et formidare poterat cor illorum, quod ibat ab eis, quamvis venturus ad eos: ne forsitan gregem lupus hoc intervallo invaderet, pastoris absentia. Sed a quibus homo abscedebat, Deus non derelinquebat: et idem ipse Christus homo et Deus. Ergo et ibat per id quod homo erat, et manebat per id quod Deus erat: ibat per id quod uno loco erat, manebat per id quod ubique erat. Cur itaque turbaretur et formidaret cor, quando ita deserebat oculos, ut non desereret cor? Quamvis Deus etiam qui nullo continetur loco, discedat ab eorum cordibus, qui eum relinquunt moribus, non pedibus; et veniat ad eos qui convertuntur ad eum non facie, sed fide, et accedunt ad eum mente, non carne. Ut autem intelligerent secundum id quod homo erat eum dixisse, Vado et venio ad vos; adjecit, atque ait, Si diligeretis me, gauderetis utique,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit indutꝰ. periculũ mortis incurrit: si
ea simul cum rege adorare quis contẽpserit.
Ita etiam in xp̃o dño humanitatẽ solam aut
nudam sed diuinitati suȩ unitam. unicum
dei filium dm̃ uerum & hominẽ uerũ siqͥs
adorare contẽpserit : eterne mortis penam

Expanded text:
fuerit indutus, periculum mortis incurrit, si fuerit indutus, periculum mortis incurrit, si ea simul cum rege quis adorare contempserit: ita etiam in Christo Domino humanitatem non solam aut nudam, sed divinitati suae unitam, unum Dei Filium, Deum verum, et hominem verum si quis adorare contempserit
Abbreviated transcription (Latin):
ra d̾s ñ est filiꝰ sed creatura. nec colendus est
om̃ino nec ut deus adorandus. dicente apł̃o.
Et coluerunt & seruier̃t creaturȩ potiꝰ qͣm crea-¬
tori. qui est benedictus in scła. E ad galathas:
sed tunc ignorantes deum. hiis qui natura non
sunt dii scriuebatis. Sed illi ad hec replicabunt.
& dicent. Quid: qd̾ carnẽ eiꝰ quam creaturã esse
non negas simul cum diuinitate adoras. atq
ei ñ minꝰ qͣm diuinitati deseruis: Ego dñicam
carnem immo ꝑfectam in xp̃o humanitatem
ꝓpterea adoro. qd̵ ã diuinitate suscepta atq di¬
tati unita est: ut ñ alium atq alium. s unũ
eundemq deum & hominẽ di filium esse con-¬
fitear. Deniq si hominẽ separaueris a deo.
ut fotinus uel paulus samosatenꝰ. illi ego nun-¬
qͣm credo uel seruio: uelut siquis nr̃m aut
purpurã aut diadema regale iacens inueniat.
nunqͥd ea conabitur adorare. Cum uͦ ea rex

Expanded text:
ra Deus non est Filius, sed creatura; nec colendus est ra Deus non est Filius, sed creatura; nec colendus est omnino, nec ut Deus adorandus, dicente Apostolo, Et coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula ; et ad Galatas, Sed tunc ignorantes Deum, his qui natura non sunt dii, serviebatis . Sed illi ad haec replicabunt et dicent: Quid, quod carnem ejus, quam creaturam esse non negas, simul cum divinitate adoras, atque ei non minus quam divinitati deservis? Ego Dominicam carnem, imo perfectam in Christo humanitatem, propterea adoro, quod a divinitate suscepta, atque deitati unita est: ut non alium atque alium, sed unum eumdemque Deum et hominem Dei Filium esse confitear. Denique si hominem separaveris a Deo, ut Photinus, vel Paulus Samosatenus; illi ego nunquam credo, nec servio. Velut si quis nostrum aut purpuram, aut diadema regale jacens inveniat, numquid ea conabitur adorare? Cum vero ea rex
Abbreviated transcription (Latin):
na. quia nec solem splendorẽ esse nec splen-¬
dorem dicimꝰ solem. quia scimꝰ qd sol genuit
splendorem. splendor uͦ natus ex sole est: ita
& pater & filiꝰ cum sint unius essentiȩ. non ta¬
men sunt uniꝰ ꝑsone. sicut iam suꝑius ad ple¬
num memorauimꝰ. Et sicut sol ꝑ splendorẽ
& calefacit. & illuminat. & siccat. & soluit.¬
& excandidat. & denigrat. & om̃ia quȩ ci
a deo iniuncta sunt oꝑatur: ita & patrem per
unigenitum filium suũ om̃ia legimꝰ fuisse ope-¬
non genitum. Ad quod breuiter respondendum
est. Si creatꝰ est utiq & seruus. quia om̃e qd̾
creatum est necesse est ut creatori deseruiat.
Et si seruus est filius. quomͦ in forma di consti¬
tutus. formã serui accepit: Seruus enĩ formã
serui accipere ñ potest. Etem dicunt ñ natura
esse d̾m filium. s creatum: Aduersꝰ huiꝰmodi
questiones solito respondendũ est: quia si natu-¬

Expanded text:
na; quia nec solem splendorem esse, nec splenna; quia nec solem splendorem esse, nec splendorem dicimus solem; quia scimus quod sol genuit splendorem, splendor vero natus ex sole est: ita et Pater et Filius, cum sint unius essentiae, non tamen sunt unius personae, sicut jam superius ad plenum memoravimus. Et sicut sol per splendorem et calefacit, et illuminat, et siccat, et solvit, et excandidat, et denigrat, et omnia quae ei a Deo injuncta sunt operatur: ita et Patrem per unigenitum Filium suum omnia legimus fuisse openon genitum. Ad quod breviter respondendum est: si creatus est, utique et servus; quia omne quod creatum est, necesse est ut Creatori deserviat: et si servus est Filius, quomodo in forma Dei constitutus formam servi accepit ? Servus enim servi formam accipere non potest. Item dicunt non natura esse Dei Filium, sed creatum. Adversus hujusmodi quaestiones solito respondendum est: quia si natu
Abbreviated transcription (Latin):
quia sicut splendor ex substantia. solis nascitut.
ita & filium ex substantia patris genitum cog-¬
noscamꝰ. & sicut ñ est sol aut ignis prior splen-¬
dore suo licet ex illo nascatur. s ex quo sol
aut ignis ꝓcessit simul & cum eo splendor eiꝰ
apparuit. nec dici potest splendor sole uel ig-¬
ni posterior. cum tam̃ ut dixi ex ipso nascatur.
Si gͦ in creaturis aliquid iuenitur. quod &
nascatur & posterius ñ sit a genitore suo. cur
hoc heretice a creatore fieri posse desperes:
Accipe etiam huiꝰ rei aliam similitudinem. Si¬
cut splendor ex sole natꝰ replet orbem terrarũ.
& tamen a genitore suo non absciditur aliq̃n-¬
do nec recedit: ita & filiꝰ ex patre genitꝰ ubiq
dum sit. in patre semꝑ permanet. &. sicut
substantialiter splendor in sole est & sol in
splendore. ita substantialiter pater in filio
& filiꝰ in patre est: Et sicut soli & splendori
una substantia dum sit ñ tamen est una ꝑso¬

Expanded text:
quia sicut splendor ex substantia solis nascitur, quia sicut splendor ex substantia solis nascitur, ita et Filium ex substantia Patris genitum. Sic et non est sol aut ignis prior splendore suo, licet ex illo nascatur; sed ex quo sol aut ignis processit, simul et cum eo splendor ejus apparuit; nec dici potest splendor sole vel igne posterior; cum tamen, ut dixi, ex ipso nascatur. Si ergo in creaturis aliquid invenitur, quod et nascatur, et posterius non sit a genitore suo; cur hoc, haeretice, a Creatore fieri posse desperes? Accipe etiam hujus rei aliam similitudinem. Sicut splendor ex sole natus replet orbem terrarum; et tamen a genitore suo non abscinditur aliquando, nec recedit: ita Filius ex Patre genitus ubique dum sit, in Patre semper permanet. Et sicut substantialiter splendor in sole est, et sol in splendore; ita substantialiter Pater in Filio, et Filius in Patre est. Et sicut soli et splendori una substantia dum sit, non tamen est una perso
Abbreviated transcription (Latin):
Hec alia aliqua causa est quȩ diuisionem faciat
ꝑsonarum. nisi qd̾ hic ingenitꝰ est & ille genitꝰ.
id est pater est hic & ille filiꝰ. quia pater semꝑ
pater est nunq̃m filiꝰ. quia ut diximꝰ ñ est geni-¬
tus sed ipse genuit: & filiꝰ semꝑ filiꝰ est nunqͣm
non alius q̃m apls ipse in medio ꝓuocandus
est: qui preuidens eu nomũ arriiq maliciam.
exemplis rerum uisibilium inuisibilem & in¬
enarrabilem & in comp̃hensibilem rem in quan¬
tum potuit uel res ip̃sa ꝑmisit. explanare cona-¬
tus est. Quid enim scribens ad ebreos de filio
dicit. Qui est inquit splendor głe. & figura
substantiȩ eiꝰ. Uideamꝰ gͦ quid causȩ est: qd̃ filiũ
splendorem nominauit. Splendorem enĩ nisi
fallor ñ dicimꝰ. nisi aut solis aut lune: aut cu-¬
uislibet certi luminis. Quid gͦ est. Nunquid
lam diuinitatis speciem. soli aut igni assimi¬
lasse. Absit. Sed ut exemplo illo intelligamꝰ.

Expanded text:
Nec alia aliqua causa est quae divisionem faciat Nec alia aliqua causa est quae divisionem faciat personarum, nisi quod hic ingenitus est, et ille genitus, id est, hic Pater est et ille Filius: quia Pater semper pater est, nunquam filius; quia, ut diximus, non est genitus, sed ipse genuit: et Filius semper filius est, nunquam non alius quam Apostolus ipse in medio provocandus est, qui praevidens Eunomii et Arii malitiam, exemplis rerum visibilium, invisibilem, et inenarrabilem, et incomprehensibilem rem, in quantum potuit vel res ipsa permisit, explanare conatus est. Quid enim scribens ad Hebraeos de Filio dicit? Qui est, inquit, splendor gloriae, et figura substantiae ejus . Videamus ergo quid causae est quod Filium splendorem nominavit. Splendorem enim, nisi fallor, non dicimus nisi aut solis, aut lunae, aut cujuslibet certi luminis. Quid ergo est? Numquid lam divinitatis speciem soli aut igni assimilasse? Absit: sed ut exemplo illo intelligamus,
Abbreviated transcription (Latin):
formauit. carnem sibi ex substantia ipsiꝰ mra¬
diȩ fabricauit: quam ꝓ salute nr̃a suscipiens
& sibi coadunans natꝰ est deus & homo. quã
generationẽ matħs enarrat dicens. Xp̃i autẽ
generatio sic erat: & cetera. Item solent aduer-
sum nos huiꝰmodi uenenatũ componere syllo¬
gismum dicentes. Si coȩternũ patri creditis
filium. dicite questimꝰ. Dum esset genitꝰ est:
an dum ñ esset: Si dum esset. gͦ duo ingeniti
ante fuerunt. & postmodum unꝰ alterum ge-¬
nerauit: aut si ut ratio uera ꝑmittit dum ñ
esset genitus est. erit ubiq patre posterior.
Ad quam rem nobis ñ aliud agendũ est: nsi
tam grandi hereticoꝵ maliciȩ exemplis
aplicis resistamꝰ. quib facile sapientia scłaris
Midrtur. Dum gͥ nobis memorata superiꝰ obie¬
stͥiit: dicimꝰ. Nos sicut solum patrem semꝑ
& sine inicio ingenitum nouimꝰ. ita filiũ semꝑ
& sine micio ex patre genttum confitemur.

Expanded text:
formavit, carnem sibi ex substantia ipsius Maformavit, carnem sibi ex substantia ipsius Mariae fabricavit: quam pro salute nostra suscipiens, et sibi coadunans natus est Deus et homo. Quam generationem Matthaeus enarrat dicens, Christi autem generatio sic erat , etc.sum nos hujusmodi venenatum componere syllogismum, dicentes: Si coaeternum Patri creditis Filium, dicite, quaesumus, dum esset genitus est, an dum non esset? Si dum esset, duo ergo ingeniti ante fuerunt, et postmodum unus alterum generavit: aut si, ut ratio vera permittit, dum non esset genitus est; erit utique Patre posterior. Ad quam rem nobis non aliud agendum est, nisi ut tam grandi haereticorum malitiae exemplis apostolicis resistamus, quibus facile sapientia saecularis eliditur. Dum ergo nobis memorata superius objecerint, dicimus: Nos sicut solum Patrem semper, et sine initio ingenitum novimus; ita Filium semper et sine initio ex Patre genitum confitemur.