comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipitur his qui in uidea st̃ ut fugiant in
iontib. & qui intecto. ne descendant tollere
aliqͥd dedomo sua: & qui in agro ne reũtatͤ
auferre tunicã suã. Dequib in cõm̃tariis eiꝰdẽ
mathei plenius diximus. Statimq coniungi¬
tur: Ue pregnantib & nutrientib in illis di¬
eb. In quib dieb Quando ab hominatio
desolationis steterit in loco sc̃o. Qd quidem
uixta litterã de aduentu antrep̃i p̃dicari
nulli dubiũ ẽ. qͦndo ꝑsecutionis magnitu¬
do conpell&e fugere: & graues uteri paruuliq
lactentes fugam recardant: lio& quidã titi
& uespasiam aduersus iudeos. & p̃cipue
hierusalẽ obsidionẽ pugñãq significari ue¬
lint I iemẽ qͦq & sabbatum sic interp̃tant᷑.
ne eo tp̃r fugere conpellant᷑: qͣndo duritia
frigoris in agris & indesertis locis fugientes
latere ñ patitur : & obseruatio sabbati. aut p̃¬
uaricatores facit si fugiant: aut hostium

Expanded text:
praecipitur his, qui in Judaea sunt, ut fugiant in praecipitur his, qui in Judaea sunt, ut fugiant in montes, et, qui in tecto, ne descendant tollere aliquid de domo sua, et, qui in \'agro, ne reuertantur auferre tunicam suam. de quibus in commentariis eiusdem Matthei plenius diximus. statimque coniungitur: uae praegnantibus et nutrientibus in illis diebus. in quibus diebus? quando abominatio desolationis steterit in loco sancto. quod quidem iuxta litteram de aduentu antichristi praedicari nulli dubium est, quando persecutionis magnitudo conpellit fugere et graues uteri paruulique lactantes fugam retardant, licet quidam Titi et Uespasiani aduersus Iudaeos et praecipue Hierusalem obsidionem pugnamque significari uelint. hiemem quoque et sabbatum sic interpretantur, ne eo tempore fugere conpellantur, quando duritia frigoris in agris et in desertis locis fugientes latere non patitur et obseruatio sabbati aut praeuaricatores facit, si fugiant, aut hostium
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatent martirii. sed in om̃i conũsatione
oꝑe cogitatione. sermone negemus nosrae
ipsos.
qui ante fumus : & confiteamur eos qui inap̃o
renati sumus Ideirco em̃ dñs crucifixus. est.
ut & nos qui credimus ineum & peccato mor¬
tui sumus crucifigamur cũ ipso: dicamusq
liet principatus & potestates. & triũphos eas
ligno Unde & in euangłio sođm iohannem
intypũ eoꝵ qui indño credituri erant & secũ
illo crucifixuri. sẏmon cireneus portat cruõe
eius: qũã iurta alios euangłistas prior ipse
portauit.
uid uult significare qͦd ineodem matheo
criptum. ẽ. Ue pregnantib & nutrientib
in illis dieb & orate ne fiat fuga ur̃a hieme
uł sabbato: Qd exuꝑiorib pendere manifestũ
ẽ Cum eñĩ ȩuangłium xp̃i cunctis gentibus
fuerit p̾dicatum & uenerit consummatio: ue¬
derintq ab hominationẽ desolationis q̃ dicta
ẽ. ad anihele ꝓpłia stantẽ in loco sõo: tunc

Expanded text:
necessitate martyrii, sed in omni conuersatione, necessitate martyrii, sed in omni conuersatione, opere, cogitatione, sermone negemus nosmet ipsos, qui ante fuimus, et confiteamur eos, qui in Christo renati sumus. idcirco enim dominus crucifixus est, ut et nos, qui credimus in eum et peccato mortui sumus, crucifigamur cum ipso dicamusque,liet principatus et potestates et triumphet eas in ligno. unde et in euangelio secundum Iohannem in typum eorum, qui in domino credituri erant et se cum illo crucifixuri, Simon Cyrenaeus portat crucem eius quam iuxta alios euangelistas prior ipse portauit. Quid uult significare, quod in eodem Mattheo scriptum est: uae praegnantibus et nutrientibus in illis divel sabbato . Quod ex superioribus pendere manifestum est. Cum enim Evangelium Christi cunctis gentibus fuerit praedicatum, et venerit consummatio, viderintque a bominationem desolationis, quae dicta est a Danihele propheta, stantem in loco sancto, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
trib cõpleretur infiliis: & qͦd omnib
mauus est. ex quib ap̃e de maria ge¬
neratus. ẽ. uirgine: ut sciremus qͥs iste
sit.xp̃e Causas doloris sui uno sermo¬
ne cõp̃hendit. qui. ẽ. suꝑ omĩa ds be¬
nedictus in scła ANẽ: ut iste tantus
ac talis abeis non reciperetur. dequoꝵ
stirpe generatus. ẽ.: & nichil ominus laudat
iuditii ueritatẽ: ne sententia dĩ in ꝓpinqͦs
& fr̃s suos displicere uideatur. & uel austera

Expanded text:
tribus, conpleretur in filiis. et — quod omnibus tribus, conpleretur in filiis. et — quod omnibus maius est — ex quibus Christus, de Maria generatus uirgine. et ut sciremus, quis iste sit Christus, causas doloris sui uno sermone conprehendit: qui est super omnia deus benedictus in saecula, amen, ut iste tantus ac talis ab eis non recipi perciperetur, de quorum stirpe generatus est. et nihilominus laudat iudicii ueritatem, ne sententia dei in fratres et propinquos displicere uideatur et uel austera
Abbreviated transcription (Latin):
uentur insp̃ui. suũ sanguinẽ fundere.
ut multoꝵ animȩ conseruentur. Qđ aũt
anathema interdũ occisionẽ son&: mul¬
tis ueteris instrum̃ti testimoniss ꝓbari
potest. Ꝙne leuẽ putemus e̾e tristiciã.
& modicã causam doloris: iungit & dicit.
Quando ꝓpinquos appellat & fr̃s uixta
carnẽ: inspũ a se ostendit alienos. Quoꝵ
ẽ. inquit ad optio. que significantius
grece dicitur. yie eecia. Dequib quon¬
dam dñs loquebatur. filius primogenitꝰ
m̃s isrł. & filios genui & exaltaui: nc
gła ut de cunctis gentib eligeretur in
peculiarẽ popłm dĩ.: & quoꝵ testam̃ta
unũ inlittera. alterũ insp̃u. ut qui
prius incarne seruierant cerimonuis
legis abolite. postea seruirent inspũ
mandatis euangłii sempiterni. & legis¬
latio adutr̃uq respond& : & noui & ue¬
teris testam̃ti. & cultus. id ẽ uera religio.
& ꝓmissiones. ut qͥcqͥd reꝓmissũ ẽ. pa¬

Expanded text:
uentur in spiritu, suum sanguinem fundere, uentur in spiritu, suum sanguinem fundere, ut multorum animae conseruentur. quod autem anathema interdum occisionem sonet, multis ueteris instrumenti testimoniis probari potest. et ne leuem putemus esse tristitiam et modicam causam doloris, iungit et dicit:quando propinquos appellat et fratres iuxta carnem, in spiritu a se ostendit alienos. quorum est, inquit, adoptio, quae significantius Graece dicitur vlofteoia, de quibus quondam dominus loquebatur: filius primogenitus meus Israhel et: filios genui et exaltaui, nunc quorum gloria, utde cunctis gentibus eligerentur in peculiarem populum dei. et quorum testamenta, unum in littera, alterum in spiritu, ut, qui prius in carne seruierant caerimoniis legis abolitae, postea seruirent in spiritu mandatis euangelii sempiterni. et legislatio ad utrumque respondet: et noui et ueteris testamenti. et cultus, id est uera religio. et repromissiones, ut, quicquid repromissum est pa
Abbreviated transcription (Latin):
axp̃o & perire: ut alii salui fiant. Sed sicon¬
sideremus moysi uocem rogantis dm pro
popło iudeoꝵ atq dicentis. si dimittis eis
peccatum suũ dimitte : sin autẽ ñ uis. dele
me de libroꝰ que scripsisti. ꝑspiciemus e¬
unde & moysi & pauli erga creditũ sibi
gregẽ affectum Pastor bonus ponit ani¬
mam suam ꝓouib Mercennarius autẽ
anathema ẽe axp̃o. & dele me delibro¬
tuo quẽ scripsisti. Qui enim delentur
de libro uiuentiũ. & cũ iustis ñ seribunt᷑:
anathema fiunt a dño: Simulq cerne
apostolũ quante caritatis in xp̃o sit:
ut ꝓ illis cupiat mori & solus perire.
dũ modo om̃e in illũ credat hominũ
genus: perire aut̃ ñ inꝑpetuũ. sed in¬
p̾sentiarũ. Qui eñi ꝑdiderit animã suã
ꝓxp̃o. salua eam faciȩt Unde & dequadra¬
gesimo & tertio psalmo adsumit exẽpłu.
putati sumus ut oues occisionis. uult
ergo apłs perire incarne. ut alii sal¬

Expanded text:
Christo et perire, ut alii salui fiant. sed si conChristo et perire, ut alii salui fiant. sed si consideremus Moysi uocem rogantis deum pro populo Iudaeorum atque dicentis: si dimittis eis peccatum suum, dimitte; sin autem non uis, dele me de libro tuo, quem scripsisti, perspiciemus eundem et Moysi et Pauli erga creditum sibi gregem affectum. pastor enim bonus ponit animam suam pro ouibus, mercennarius autem, anathema esse a Christo et: dele me de libro, quem scripsisti. qui enim delentur de libro uiuentium et cum iustis non scribuntur, anathema fiunt a domino. simulque cerne apostolum, quantae caritatis in Christo sit, ut pro illo cupiat mori et solus perire, dum modo omne in illum credat hominum genus, perire autem non in perpetuum, sed inpraesentiarum. qui enim perdiderit animam suam pro Christo, saluam eam facit. unde et de quadragesimo tertio psalmo adsumit exemplum:putati sumus ut oues occisionis. uult ergo apostolus perire in carne, ut alii sal
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta carnẽ: & reliqua. Si enĩ tante . ẽ. in
dm caritatis. ut nec metu mortis nec spe
uitȩ nec spe uitȩ nec ꝑsecutione. nec fame
nec nuditate nec periculo nec gladio. pos¬
sit separari a caritate eius. & si angłi qͦq et
potestates & uł p̃sentia uł futura & om̃s
celoꝵ fortituilines. & ex celsa partter ac ꝓ¬
funda. & uniũsa simul creatura ei ingru¬
at. qđ nequaquã potest fieri. tam̃ ñ sepͦare¬
tur a caritate di qu̾a hab& inxp̃o iħu. quȩ
.ẽ. ista tanta mutatio. inmo in audita pru¬
dentia: ut ꝓcaritate xp̃i nolit habere xp̃m:
& ne ei forsitan ñ credamus. urat & confir¬
mat in xp̃o: & conscientiȩ suȩ testẽ inuocat
sp̃m scm : se habere tristiciã. & ñ leue & for¬
tuitã: sed magnã & incredibilẽ: & habere
dolorẽ in corde. ñ qui ad horam pungat os
transeat: sed qui iugiter in corde ꝑ maneat:
Quo tendit ista tristicia: ad quid ꝓficit
incessabilis dolor: Optãt anathema. ẽe. A

Expanded text:
juxta carnem; et reliqua. Si enim in Deum tantae est caritatis, ut nec metu mortis, nec spe vitae, nec persecutione, nec fame, nec nuditate, nec periculo, nec gladio, possit separari a caritate ejus; et si Angeli quoque, et Potestates, et vel praesentia, vel futura, et omnes caelorum fortitudines et excelsa pariter ac profunda et uniuersa simul creatura ei ingruat — quod nequaquam potest fieri —, tamen non separetur a caritate dei, quam habet in Christo Iesu, quae est ista tanta mutatio, immo inaudita prudentia, ut pro caritate Christi nolit habere Christum? et ne ei forsitan non credamus, iurat et connrmat in Christo et conscientiae suae testem inuocat spiritum sanctum, se habere tristitiam non leuem et fortuitam sed magnam et incredibilem et habere dolorem in corde, non qui ad horam pungat et transeat, sed qui iugiter in corde permaneat. quo tendit ista tristitia ? ad quid proficit incessabilis dolor? optat anathema esse a
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ nr̃oꝵ memores esse debere & agire
penitentiã: tale quid legimus Non .ẽ. pax
ossib meis a faciȩ peccatoꝵ meoꝵ: qm in
in iquitates meȩ eleuate st̃ suꝑ caput me¬
um. quasi onus graue grauate st̃ suꝑ me:
Corrupte st̃. & putruer̃t eicatrices mee
a faciȩ insipientiȩ meȩ: afflictus sum &
apłs & insuꝑiorib & inconsequentibus
immo om̃is epła eius ad romanos nimq̃s
obscuritatib obuoluta. ẽ: ut si uoluero
cuncta disserere: nequaqũa michũ liber¬
uolumina.. uIIII.
are apłs paulus in eadem ad romanos

Expanded text:
peccatorum nostrorum memores esse debere et agere peccatorum nostrorum memores esse debere et agere paenitentiam, tale quid legimus: non est pax ossibus meis a facie peccatorum meorum. quoniam iniquitates meae eleuatae sunt super caput meum, quasi onus graue adgrauatae sunt super me. cor- 25 ruptae sunt et putruerunt cicatrices meae a facie insipientiae meae. adflictus et in superioribus et in consequentibus, immo omnis epistula eius ad Romanos nimiis obscuritatibus inuoluta est et, si uoluero cuncta disserere, nequaquam mihi unus liberuolumina. Quare apostolus Paulus in ea
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. cum ꝓ aliis dep̾catur: peccauimus. iniq
ac declinauimus amantlatis tuis & iudiciss.
tuif & ñ audiuinus seruos tuos ꝓpħas. qui
locuti st̃ innomine tuo ad reges nr̃os. &e pͥn¬
cipes. & patres. & ad omñe popłm terre Tibi
dñe iusticia: nobis aut̃ confusio. Illud qͦq
qđ intricesimo primo psalmo dicitur. pecca¬
tum meũ cognitũ tidi feci. & iniquitatẽ meã
iusticiam meã dño : & tu remissisti impie¬
tatẽ peccati mei. Pro hac orabit ad te omnis
sc̃s. intempore oportuno: quȩ ñ dauid et
iusto uiro & ut simpliciter loquar. ꝓpħȩ
cuius uerba narrantur . sed peocatori con¬
gruit Cumq iustus subꝑsona pęnitentis
talia ꝓfudiss&. ado meretur audire Intel¬
ligere te faciam & docebo te. inuia hac
qua ambulabis: confirmabo suꝑͭͤ oculos meos
Intricesimo quoq psalmo septimo cuius titu¬
lus. ẽ. Incõmemorationẽ. ut doceat nos semꝑ

Expanded text:
dicat, cum pro aliis deprecetur: peccauimus, iniqudicat, cum pro aliis deprecetur: peccauimus, iniquac declinauimus a mandatis tuis et iudiciis et non obaudiuimus seruos tuos prophetas, qui locuti sunt in nomine tuo ad reges nostros et principes et patres et ad omnem populum terrae. tibi, domine, iustitia, nobis autem confusio. illud quoque, quod in tricesimo primo psalmo dicitur: peccatum meum cognitum tibi feci et iniquitatem meam tu remisisti inpietatem peccati mei. pro hoc orabit ad te omnis sanctus in tempore oportuno, non Dauid et iusto uiro et — ut simpliciter loquar — prophetae, cuius uerba narrantur, sed peccatori congruit. cumque iustus sub persona paenitentis talia profudisset, a deo meretur audire: intellegere te faciam et docebo te in uia hac, in qua ambulabis; confirmabo super te oculos meos. in tricesimo quoque septimo psalmo, cuius titulus est: in commemorationem, ut doceat nos semper
Abbreviated transcription (Latin):
id est sui oꝑis suiq uestigi i. Ob hanc
causam iubetur nobis ne ex ꝓbremꝰ
homini reuertenti apeccatisꝰ suis. &
ne abhominem᷑ a egyptium. qui &
ipsi quonda in egypto fuimus: & de
luto ac latere pliaraoni extrurimꝰ
ciuitates: & quia captiui ducti sumꝰ
inbabilonẽ. lege peecati: qđ in men¬
bris nr̃is morabatur. Cũq uideretur
ex trema desperatio im mo aꝑta¬
confusio omnẽ hominẽ diaboli laqueis ir¬
retiri. conũsus inse apłs immo homo sub
cuius ꝑsona apłs loquebatur. agit gr̃as
saluatori. qđ redẽptus sit sangiune eius.
& sordes inbaptismo deposuerit: & nouum
xp̃i adsũpserit uestim̃tum. & mor tuo uete¬
re homine natus sit liomo nouus qui dicat.
miser ego homo quis me liberauit decor¬
nr̃m: qui me liberauit de corpore mortis
hainus. Qđ si cui non uidetur sub ꝑsona sua
hoc apłm de aliis dicere: ex ponat qͦmͦ dam¬
hel qũe iustum fuisse nouimus quasi dese

Expanded text:
id est sui operis suique uestigii. ob hanc id est sui operis suique uestigii. ob hanc causam iubetur nobis, ne exprobremus homini reuertenti a peccatis suis et ne abominemur Aegyptium, quia et ipsi quondam in Aegypto fuimus et de luto ac lateribus Pharaoni extruximus ciuitates et quia captiui ducti sumus in Babylonem lege peccati, quod in membris nostris morabatur. cumque uideretur extrema desperatio, immo aconfessio omnem hominem diaboli laqueis inretiri, conuersus in se apostolus, immo homo, sub cuius persona apostolus loquitur, agit gratias saluatori, quod redemptus sit sanguine eius et sordes in baptismate deposuerit et nouum Christi adsumpserit uestimentum et mortuo uetere homine natus sit homo nouus, qui dicat: miser ego homo, quis me liberabit de corm, qui me de corpore mortis liberauit. quodsi cui non uidetur sub persona sua hoc apostolum de aliis dicere, exponat, quomodo Danihel, quem iustum fuisse nouimus, quasi de se
Abbreviated transcription (Latin):
hoc imperar&: nisi scir& hominẽ esse
ꝑfectũ: nisi forte hoc dicamus qđ rece¬
dens ab omĩ maloemendationẽ signi¬
fio& de errorib puericiȩ & uitr̃is las¬
ciuentis aetatis transitum ad correcti¬
oñe atq uirtutes Iusticiam quoq qd̃
in zacharia. & helisabeth p̾dicatur fo¬
ris. e̾ẽ. concupiscentiã uero quȩ ñc habi¬
tareinm̃bris nr̃is dicitur. uersari in¬
trinsecus. sed & apłis ñ pueris p̃cipitur.
uerum iam ȩtatis robustȩ. ut ad sumañ
ꝑfectionẽ. quam & nos confitemur inȩ¬
tate ẽẽ ꝑfecta Nec hȩc dicentes ad ula¬
mur uitus: sed autoritatẽ sequimur
scripturarum. qd̾ nullus homo absq
peccato: & conclusit ds̃ om̃s subpec¬
cato : ut om̃ib misereatur. absq eo
solo. qui peccatum ñ fecit.: nec dolus
inuentus est inore eus. Unde & ꝑ
salomonẽ dicitur. qđ serpentis ues¬
tigia ñ inueniantur inpetra: & ipse de
se dñs. eoce inquit uenit princeps mun¬
di hiuus. & nichul inme inuenit:

Expanded text:
 imperaret, nisi sciret hominem posse esse perfectum. Nisi forte hoc dicamus, quod recedens ab omni malo emendationem significet, et de erroribus pueritiae, et vitiis lascivientis aetatis, transitum ad correctionem atque virtutes; justitiam quoque, quae in Zacharia et Elisabeth praedicatur, foris esse; concupiscentiam vero, quae nunc habitare in membris nostris dicitur, versari intrinsecus. Sed Apostolus non pueris praecipit, verum jam aetatis robustae, ut assumant perfectionem, quam et nos confitemur in aetate esse perfecta. Nec haec dicentes adulamur vitiis, sed auctoritatem sequimur Scripturarum, quod nullus homo sit absque peccato: sed conclusit Deus omnes sub peccato, ut omnium misereatur , absque eo qui peccatum non fecit, nec dolus inuentus est in ore eius. unde et per Salomonem dicitur, quod serpentis uestigia non inueniantur in petra. et ipse de se dominus: ecce, inquit, uenit princeps mundi istius et nihil in me inuenit,
Abbreviated transcription (Latin):
xenofontis pulcherrimus liber. ẽ. qui non
gubernationẽ uillȩ : sed dispensationẽ uni¬
uersȩ domus. tullio interp̃tante signifi¬
cat. Iste igitur dispensator accusatus est
addnm suum. qͦd dissipar&e. substantiã eiꝰ.
Quo uocato dixit. Qͥa hoc audio dete: Red¬
de rationẽ dispensationis. neq enĩ ultra
mea poteris dispensare. Qui dixit insem&e¬
ipso. Qͥa faciam: qr dñs m̃s aufert a me
dispensationẽ : Fõdere ñ ualeo: mendicare
erubesco. Scio qͥd faciã. ut quando sublata
fuerit mͥ dispensatio. suscipiant me in
domos suas. Uocauit itaq singulos debitoꝵ
dñi sui. & dicit primo Quantũ debes
dño meo : Quidixit ei Centum cados
olei. Ait illi. Tolle cautionẽ. & sedens cito
scribe quinquaginta: Deinde alio locutus. ẽ.
Tu aut̃ quantũ debes: Atille respondit:
Centum choros tritici dicitq ei Tolle
cautionẽ tuã: & seribe octoginta & lauda¬
int dñs uillicũ siue dispensatorẽ iniquita¬

Expanded text:
t οἰκονομικὸς Xenophontis pulcherrimus liber est, qui non gubernationem villae, sed dispensationem universae domus Tullio interpretante significat. Iste igitur dispensator accusatus est ad dominum suum, quod dissiparet substantiam ejus. Quo vocato dixit: Quid hoc undio de te? Redde rationem dispensationis tuae, neque enim ultra mea poteris dispensare. Quid dixit intra semetipsum: Quid faciam, quia dominus meus aufert a me dispensationem? Fodere non valeo, mendicare 865 erubesco. Scio quid faciam, ut quando sublata mihi fuerit dispensatio, suscipiant me in domos suas. Vocavit itaque singulos debitores domini sui, et dixit primo: Quantum debes Domino meo? Qui dixit ei: Centum batos olei. Ait illi: Tolle cautionem tuam, et sedens cito, scribe quinquaginta. Deinde ad alium locutus est: Tu autem quantum debes? At ille respondit: Centum coros tritici. Dixitque ei: Tolle cautionem tuam, et scribe octoginta. Et laudavit Dominus villicum, sive dispensatorem iniquita
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ dm patrẽ. dequo ipse filius confitetur.
Ud me dicis bonum : Nemo .ẽ. bonus nisi
solus ds̃ pater: Cũq huc usq blasphemiȩ
suȩ de iuos calles potuerint inuenire:
inconsequentib inpingit & corruit. Qo¬
mn enĩ ꝓpatre quis aud& mori & ꝓfilio
martirum sanguis effusus sit: Qui igit᷑
simpliciter hunc exponit locũ. hoc po¬
test dicere. qd̾ inueteri lege in qua iusti¬
la. ẽ. uix pauci inuentisunt. qui suum
fuderint sanguinẽ: Innouo aut̃ instru¬
mento in quo bonitas. ẽ. atq clem̃tia: in¬
mimerabiles ex titerint martires Sed ex
eo qͦd posuit forsitan quis etiam audeat
mori. & pendulo gradu sententiã tempe¬
rauit: inueniri posse ñ nullos qui aude¬
int mori pro ȩuangłio: ostendit nonsic
orib sensum loci hutus debere tractari.
Dicens enim paulus apłs se gloriari
intribulationib.qr tribulatio patien¬
tiam oꝑatur. patientia probationẽ. ꝓba¬

Expanded text:
autem deum patrem, de quo ipse filius confitetur: autem deum patrem, de quo ipse filius confitetur: quid me dicis bonum? nemo est bonus nisi unus deus pater. cumque hucusque blasphemiae suae deuios calles potuerit inuenire, in consequentibus inpingit et corruit. quomodo enim pro patre quis audet mori ct pro filio martyrum sanguis effusus sit? qui igitur simpliciter hunc exponit locum, hoc potest dicere, quod in ueteri lege, in qua iustitia est, uix pauci inuenti sint, qui suum fuderint sanguinem, in nouo autem instrumento, in quo bonitas est atque clementia, innumerabiles extiterint martyres. sed ex eo, quod posuit: forsitan quis etiam audeat mori et pendulo gradu sententiam temperauit, inueniri posse nonnullos, qui audeant mori pro euangelio, ostendit non sic oribus sensum loci huius debere tractari. dicens enim Paulus apostolus se gloriari in tribulationibus, quia tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, proba
Abbreviated transcription (Latin):
& inȩterna tabernacula. ut cũ eis parua prę¬
buerimus. recipiamus ab illis magna: ce dan¬
tes aliena : nr̃a suscipiamus: & semmemus in
benedictione: ut metamus benedictionem:
Qui enim parce seminauerit: parce & mette.
o sensu accipiendum
sit qͦd in epła legimus ad romanos. Nam
reses ex ocasione huius testimonii qd̾ ñ in¬
telligunt. diuerso quidẽ errore: sed pari im¬
pietate blasphemant. Martion enĩ qui us¬
tum dm̃ & creatorem legis facit & ꝓpħarũ:
ẽe. filium xp̃m : duos introducit deos al¬
terum iustum. & alterum bonũ. & ꝓ iusto
ad serit uel nullos uel paucos oppetisse
mortẽ: ꝓbono aut̃ id est xp̃o innumera¬
biles martires extitisse Porro arrius iustũ
ad xp̃m refert. de quo dictum ẽ. ds̃ iudi¬
cium tuum regic da. & iusticiã tuã filio
regis. & ipse dese inȩuangłio: Non eni pat̾
iudicat quẽquel: sed om̃e iuditiũ dedit
filio. & ego sic̃ audio ita iudico. Bonum

Expanded text:
et in aeterna tabernacula, ut, cum eis parua praeet in aeterna tabernacula, ut, cum eis parua praebuerimus, recipiamus ab illis magna et dantes aliena nostra suscipiamus et seminemus in benedictione, ut metamus benedictionem; qui enim parce seminauerit, parce et metet. Quo sensu accipiendum sit, quod in epistula legimus ad Romanos: uix reses ex occasione huius testimonii, quod non intellegunt, diuerso quidem errore, sed pari inpietate blasphemant. Marcion enim, qui iustum deum et creatorem legis facit et prophetaesse filium Christum, duos introducit deos: alterum iustum et alterum bonum. et pro iusto adserit uel nullos uel paucos obpetisse mortem, pro bono autem, id est Christo, innumerabiles martyres extitisse. porro Arrius iustum ad Christum refert, de quo dictum est: deus, iudicium tuum regi da et iustitiam tuam filio regis ipse de se in euangelio: non enim pater iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit filio et: ego, sicut audio, ita iudico —, bonum
Abbreviated transcription (Latin):
mentiã delegis austeritate mutatus sit. qͦd¬
si quesieris quare uocetur uillicus iniqui¬
tatis in lege que dĩ. ẽ : iniquus erat uillicus.
qui bene quidẽ offerebat: sed non bene di¬
uidebat: eredens inpatrem. sed filiũ ꝑ sequa ᷤ
habens dm̃ om̃ipotentẽ: sed sp̃m scm̃ negas
Prudentior itaq fuit paulus apłs intrans¬
gressione legis filiis quondã lucis: qui in
legis obseruatione uersati xp̃m qui dĩ pa¬
tris uerum lum̃ est ꝑdiderunt. Ambrosus¬
quidem mediolanensis ep̃s. qͥd dehoc loco
senserit: incõmentari if eius legere poteris:
Origenis & didimi in hac parabola explana¬
tionẽ inuenire ñ potui. & utrũ abolita sit
tempoꝵ uetustate. an ipsi ñ scripserint incer¬
tũ habeo. Michi uxta pͥorẽ interp̃tationem
hoc uidetur. qͦd de iniquo mamona debeamus
nobis amicos facere. non quos lib& pauperes.
sed eos qui nos possint recipere indomos suas

Expanded text:
mentiam de legis austeritate mutatus sit. quodmentiam de legis austeritate mutatus sit. quodsi quaesieris, quare uocetur \'uilicus iniquitatis\' in lege, quae dei est: iniquus erat uilicus, qui bene quidem offerebat, sed non bene diuidebat credens in patre, sed filium persequens, habens deum omnipotentem, sed spiritum sanctum negans. prudentior itaque fuit Paulus apostolus in transgressione legis filiis quondam lucis, qui in legis obseruatione uersati Christum, qui dei patris uerum lumen est, perdiderunt. Ambrosius, Mediolanensis episcopus, quid de hoc loco senserit, in commentariis eius legere poteris. Origenis et Didymi in hanc parabolam explanationem inuenire non potui et, utrum abolita sit temporum uetustate an ipsi non scripserint, incertum habeo. mihi iuxta priorem interpretationem hoc uidetur, quod de iniquo mamona debeamus nobis amicos facere non quoslibet pauperes, sed eos, qui nos possint recipere in domos suas
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓiectus fuero de ullicatione mea. recipiant
me xp̃iani indomos suas. Cȩpitq eis qui
prius uersabantur in lege & sio in xp̃o cre¬
diderant ut arbitrarentur se in lege iusti¬
ficandos. dicere legẽ abolitã: ꝓpħas p̃terisse:
& quȩ antea ꝓlucro fuerint: reputari ut
stercora. Uocauit itaq duos deplurimis de¬
bitorib. primũ qui debebat centũ batos olei:
eos uidelica qui fuerant ex gentib congregati:
& magna indigebant misodia dĩ. & decente¬
nario numero qui plenus. ẽ. atq ꝑfectus. fe¬
cit eos scribere quinquagenarium : qui pro
genti alteri quinquaginta denarii dimit
bebat ei centenarium numerũ. & coegit
ut decentũ. oc toginta facero.: id. ẽ. crederet
in dñi resurrectionẽ. quȩ octauȩ diei nu¬
mero continetur: & de octo continetur deca¬
dib ut de sabbato transir&. ad primã sab¬
bati. Obhanc causam a dño p̃dicatur quod
bene fecerit: & pro salute sua. in ȩuangłii cle¬

Expanded text:
proiectus fuero de uilicatione mea, recipiant proiectus fuero de uilicatione mea, recipiant me Christiani in domos suas. coepitque eos, qui prius uersabantur in lege et sic in Christo crediderant, ut arbitrarentur se in lege iustificandos, docere legem abolitam, prophetas praeterisse et, quae antea pro lucro fuerint, reputari in stercora. uocauit itaque duos de pluribus debitoribus. primum, qui debebat centum batos olei, eos uidelicet, qui fuerant ex gentibus congregati et magna indigebant misericordia dei, et de centenario numero, qui plenus est atque perfectus, fecit eos scribere quinqugenti, alteri debitori L denarii dimittbebat ei centenarium numerum, et coegit, ut de centum octoginta faceret, id est crederet in domini resurrectionem, quae octauae diei numero continetur, et de octo conpleretur decadis, ut de sabbato transiret ad primam sabbati. ob hanc causam a domino praedicatur, quod bene fecerit et pro salute sua in euangelii cle
Abbreviated transcription (Latin):
rit᷑ab ac futuris & quasi incertis p̃ponen¬
mus post petrũ apłm ep̃s qui quattuor
euangłistarũ in unum opus dicta con¬
pingens ingenii sui nobis monimenta di¬
misit: hȩc suꝑ hac parabola in suis cõm̃¬
lus qui ad pedes gamaliel sacras litteraᷤ
didicit: legem diͦ susceꝑat dispensandã.
Quicũ cepisa credentes in ap̃o ꝑsequi¬
ligare. occidere. & omnẽ dñi sui dissipare sub¬
stantiam. correptus adño. ẽ. Saule saule
qͥd me ꝑsequeris : durũ ł.ẽ. contra stimulũ
calcitrare. Dixitq incorde suo Qͥd faciam qr
qui magister fui & uillicus. cogor ẽẽ discipłs
& oꝑarius : Fodere ñ ualeo. Om̃ia mandata le¬
gis quȩ terre incubabant cerno destructa. &
fin̾itos Mendicare erubesco: ut qui doctor fu¬
eram udeoꝵ: oogar agentib & adisepło an¬
naniea salutis & fidĩ mendicare doctrinã. Faciã
igitur qͦd mͥ utile. ẽs intellego: ut post quã

Expanded text:
ritalibus ac futuris et quasi incertis praeponenritalibus ac futuris et quasi incertis praeponenmus post Petrum apostolum episcopus, qui quattuor euangelistarum in unum opus dicta conpingens ingenii sui nobis monumenta dimisit, haec super hac parabola in suis commelus, qui ad pedes Gamaliel sacras litteras didicit, legem dei susceperat dispensandam. qui cum coepisset credentes in ligare, occidere, et omnem Domini sui dissipare substantiam, correptus a Domino est: Saule, Saule quid me persequeris? Durum est tibi contra stimulum calcitrare . Dixitque in corde suo: Quid faciam? quia qui magister fui, et villicus, cogor esse discipulus et operarius. 867 Fodere non valeo. Omnia enim mandata Legis, quae terrae incubabant, cerno destructa: etfinitos. Mendicare erubesco, ut qui doctor fueram Judaeorum, cogar a gentibus et a discipulo Anania salutis et fidei mendicare doctrinam. faciam igitur, quod mihi utile esse intellego, ut, postquam
Abbreviated transcription (Latin):
in iquitas. qui apłis creditus. ẽ. si bene
fuerit dispensatus. dispensatores suos le¬
uabit incęlũ: quã obrem sequitur. Qui
fidelis est inminimo. boc ẽ. incarnalib:¬
& inmultis fidelis. erit. id est inspirita¬
lib. Qui aũt in paruo iniquus. ẽ. ut ñ
det fr̃ib ad utendũ. qͦd ad dõ pro om̃ib
.ẽ. creatũ : iste & inspiritali pecuna di¬
uidenda in iquus erit. ut non ꝓnecessi¬
tate : sed ꝓpersonis doc trinã dñi diui
ñ bene dispensetis: ueras eternasq duui¬
tias doctrine dĩ quis det uobis: & si
in his que aliena st̃. alienũ autẽ est¬
a nobis om̃e qͦd scłi. ẽ. infideles fuistis.
pit auaritiam : & dicit eum qui amat
pecuniam. dm̃ amare ñ posse: Igitur &
apłis si uelint amare dm̃. eẽ. pecunas
contennendas. Unde & scribȩ & pharisei
qui erant auari aduersum se dictã in¬
telligentes parabolam. subsannabant
eum: carnalia & incerta & p̃sentia spi¬

Expanded text:
iniquitas, qui et apostolis creditus est, si bene iniquitas, qui et apostolis creditus est, si bene fuerit dispensatus, dispensatores suos leuabit in caelum! quam ob rem sequitur: qui fidelis est in minimo, hoc est in carnalibus, et multis fidelis erit, id est in spiritalibus. quiauteminparuoiniquus est, ut non det fratribus ad utendum, quod a deo pro omnibus est creatum, iste et in spiritali pecunia diuidenda iniquus erit, ut non pro necessitate, sed pro personis doctrinam domini diuidnon bene dispensetis, ueras aeternasque diuitias doctrinae dei quis credet uobis ? et si in his, quae aliena sunt — alienum est autem nobis omne, quod saeculi est — infideles fuistis, pit auaritiam et dicit eum, qui amat pecuniam, deum amare non posse. igitur et apostolis, si uelint amare deum, esse pecunias contemnendas. unde scribae et pharisaei, qui erant auari, aduersum se dictam intellegentes parabolam subsannabant eum carnalia et certa et praesentia spi
Abbreviated transcription (Latin):
contempna. Non potestis dõ seruire & mã¬
mone: Audiebant aũt om̃ia hȩc pharisei
quierant auari: & subsannabant illũ. Totũ
parabolȩ huius textũ posui. ut ñ nobis
intelligentiam aliunde queramus: & inpa¬
rabolas certas nitamut inuenire ꝑsonas.
sedinter p̃temur eam. quasi parabolam.
hoc. ẽ. similitdinẽ. quȩ ab eo uocatur.
similatur. quasi umbra proemiũ uerita¬
tis. ẽ Sic ergo dispensator iniqͥ mãmonȩ
dñi uoce laudatur. qͦd de re iniqua sibi
iusticiam p̾parauerit: & passus dispendi
um. dñs laudat dispensatoris prudentiã
qͦd aduersus dñm quidem fraudulenter.
sed ꝓse prudenter egerit. Quantomagĩ
xp̃c qui nullũ dampnũ sustinere potest
& ꝓnus. e. ad clementiam laudabit disci¬
płos suos. si meos qui sibi crediti st̃ miseri¬
cordes fuerint: Deniq post parabolam
de iniquitate collectȩ sint. Si ergo iniqͥtas
bene dispensata uertitur iniusticiã: qͣn¬
tomagis sermo diuinus. in quo nulla est

Expanded text:
emnet. non potestis deo seruire et mamonae. audiebant autem haec omnia pharisaei, qui erant auari, et subsannabant illum. totum parabolae huius textum posui, ut non nobis intellegentiam aliunde quaeramus et in parabola certas nitamur inuenire personas, sed interpretemur eam quasi parabolam, hoc est similitudinem, quae ab eo uocatur, similatur, et quasi umbra prooemiumue ueritatis est. si ergo dispensator iniqui mamonae \' domini uoce laudatur, quod de re iniqua sibi iustitiam praepararit, et passus dispendia dominus laudat dispensatoris prudentiam, quod aduersus dominum quidem fraudulenter, sed pro se prudenter egerit, quanto magis Christus, qui nullum damnum sustinere potest et pronus est ad clementiam, laudabit discipulos suos, si in eos. qui sibi crediti sunt, misericordes fuerint! denique post parabolam de iniquitate collectae sint. si ergo iniquitas bene dispensata uertitur in iustitiam, quanto magis sermo diuinus, in quo nulla est
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ bonum nequaquã. Non enim qd
uolo facio bonũ: sed qͦd nolo malũ hoc
ago. Si aut̃ qͦd nolo ego hoc facio. non
iam ego operor illud. sed qͦd̾ habitat
in me peccatum In uenio igitur legẽ
uolenti mͥ facere bonum: qr hichi
malum ad iacet. Condelector enim
legi dĩ scdm interiorẽ homine. Uideo
aũt aliam legẽ inmenbris meis re¬
pugnantẽ legi mentis meȩ: & captiuũ

Expanded text:
utem bonum nequaquam. non enim, quod uolo, facio bonum, sed, quod nolo malum, hoc ago. si autem, quod nolo, hoc facio, non iam ego operor illud, sed, quod habitat in me, peccatum. inuenio igitur legem uolenti mihi facere bonum, quia mihi malum adiacet. condelector enim legi dei secundum interiorem hominem. uideo autem aliam legem in membris meis repugnant
Abbreviated transcription (Latin):
tuus.Ẽ. & peccatorib: quanto magis. nos
debemus occumbere: Iustũ aut̃ &bo¬
num ñ putemus ẽẽ diuersum : nec ali¬
quam ꝓpriȩ significare personã: sed
absolute iustam rẽ & bonã ꝓqua dif¬
ficulter interdum aliquis inueniri
potest. qui suum sanguinẽ fundat:
tiam. Ponamus totum testimonium
& singula .xp̃i auxilio disserentes. qͥd nob̃
iuideatur simpliciter indicemus. ñ p̃iudi¬
cantes tuo sensui qͥd uelis intelligere: sed
nr̃am sententiam breuiter ex plicantes.
Qͥd ergo dicimus. lex peccatũ. ẽ: absit.
Sed peccatum ñ cognoui. nisi ꝑ legẽ. Nã
concupiscentiam nesciebam: nisi lex di

Expanded text:
tuus est et peccatoribus, quanto magis nos atuus est et peccatoribus, quanto magis nos adebemus occumbere! iustum autem et bonum non putemus esse diuersum nec aliquam proprie significare personam, sed absolute iustam rem et bonam, pro qua difficulter interdum aliquis inueniri potest, qui suum sanguinem fundat. tiam. — Ponamus totum testimonium et singula Christi auxilio disserentes, quid nobis uideatur, simpliciter indicemus non praeiudicantes tuo sensui, quid uelis intellegere, sed nostram sententiam breuiter explicantes. oquid ergo dicimus? lex peccatum est? absit.. sed peccatum non cognoui nisi per legem. nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ꝓ impus & infirmis & peccatoribus
mori uoluerit. & mori oportuno tp̃re.
deipse dicit. tempore oportuno exau¬
diui te. & indie salutis auxiliatus sum tui.
& rursum. eoce nc̃ tẽpus acceptabile ecre¬
ñc̃ dies salutis. quando om̃s peccauerunt
simul in utiles facti st̃. ñ fuit qui facer&
bonum. non fuit usq ad unũ. In credi¬
mori ꝓ impiis. Uix enim ꝓ iusto ali¬
quẽ & bono. suũ sanguinẽ funders. me¬
tu mortis cuncta terrente. Nã inueniri
interdum. ut aliquis ꝓre iusta & bo¬
na audeat mori: Caritas aut̃ dĩ que
in nobis. ẽ. hinc maxime conꝓbatur.
qͥͦd cũ adhuc peccatores essemus: xp̃o
ꝓnobis mortuus. ẽ. & sublata. ẽ. de t̾ra
uita eius. & ꝓiniquitatib popłi duc¬
tus est ad mortẽ. & portauit peccata
nr̃a: & tradita. ẽ. in mortẽ anima illiuᷤ.
& cum in iquis reputatus. ẽ: ut nos im¬
pios & infirmos & peccatores pios & ro¬
bustos & iustos facer&. Non nulli ita
interp̃tantur Si ille ꝓnobis impĩis mor.¬

Expanded text:
is et inpiis et peccatoribus mori uoluerit et mori oportuno tempore, de quo ipse dicit: tempore oportuno exaudiui te et in die salutis auxiliatus sum tui et rursum: ecce tempus acceptabile, ecce dies salutis. quando omnes peccauerunt, simul inutiles facti sunt, non fuit, qui faceret bonum, non fuit usque ad unum. incrediori pro inpiis — uix enim pro iusto aliquem et bono suum sanguinem fundere metu mortis cuncta terrente; nam inueniri interdum, ut aliquis pro re iusta et bona audeat mori —, caritas autem dei, quam in nobis habuit, hinc maxime conprobatur, quod, cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est et sublata est de terra uita eius et pro iniquitatibus populi ductus est ad mortem et portauit peccata nostra et tradita est in morte anima illius et cum iniquis reputatus est, ut nos inpios et infirmos et peccatores pios et robustos et iustos faceret. nonnulli ita interpretantur: si ille pro nobis inpiis mor
Abbreviated transcription (Latin):
accepta : peccatum ꝑmandatũ oꝑatũ ẽ.
inme omnẽ concupiscentiã: Sine lege
enim peccatũ mortuũ erat. Ego autem
uiuebam sine lege aliquando. Sed ubi
uenit mandatũ : peccatum reurat. Ego
aut̃ mortuus sum: & inuentũ. ẽ. micha
mandatũ qͦd erat ad uitã: hoc. ẽẽ admor

Expanded text:
peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. sine lege enim peccatum mortuum erat, ego autem uiuebam sine lege aliquando, sed, ubi uenit mandatum, peccatum reuixit. ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat ad uitam, ho
Abbreviated transcription (Latin):
qua dño terga p̃buit: cȩpit esaye con¬
sonare p̃comio: beatus qui seminat.
secus omnẽ aqũa ubi bos & asimus calcant.¬
confabulatione solemur: faciat unus qͥsq qͥd
p̃ual&s uos dona transmititis: nos epistolas
remittimus gratiarum: ita tam̃. ut quia uela¬
tarũ uirginum munus ẽ: aliqua in ipsis mu¬
nusculis ẽẽ mysteria demonstremus: Saccus
orationis signũ: atq ieiunĩ. ẽ Sella : ut foras
pedes uirgo ñ moueat Cerei: ut accenso lumi¬
mine. sponsi expectetur aduentus Calices.
mortisicationẽ carnis ostendunt: & semper
landa: debere luxuriam cito restringere: qi
musce moriture oleum suauitatis exterminan
łie typus sit uirginĩt hȩc sigura matronã
Sedere aptum ẽ ociosis: insaceo iacere pęni¬
tentib: Calices habere potantib: lica &e ꝓpt̃
nocturnos metus. & animos semꝑ malum con¬
scientie formidantes. cereosq accendisse sit gra

Expanded text:
quam Domino terga praebuit, coepit Isaiae conquam Domino terga praebuit, coepit Isaiae consonare vaticinio: « Beatus qui seminat secus omnem aquam, ubi bos et asinus calcantconfabulatione solemur, faciat unusquisque, quod praeualet. uos dona transmittitis, nos epistulas remittimus gratiarum, ita tamen, ut, quia uelatarum uirginum munus est, aliqua in ipsis munusculis esse mysteria demonstremus. saccus orationis signum atque ieiunii est; sellae, ut foras pedes uirgo non moueat; cerei, ut accenso lumine sponsi expectetur aduentus; calices mortificationem carnis ostendunt et semper landa, muscae moriturae, oleum sua vitatis exterminant. Hic typus sit virginum: haec figura matronaruSedere aptum est otiosis, in sacco jacere poenitentibus, calices habere potantibus. Licet et propter nocturnos metus, et animos semper malo conscientiae formidantes, cereos quoque accendisse sit gra
Abbreviated transcription (Latin):
super capillos capitis mei. qui oderunt
me gratis. & factussum illis inparabołã:
& tu putas aliqua deinceps esse dict᷑um:
Uerum ne flaccus de nobis rideat. am¬
phora cȩpit institui. currente rota. eur
urceus exit: Reũtimur ad nr̃os bipedes
asellos: & ineoꝵ aur̃e bucina magis qua
cythara concrepamus: Illi legant. spe
gaudentes. tempori seruientes: nos lega¬
mus. spe gaudentes dño seruientes: Illi
adũsus prbm accusationẽ omnino non
putent recipiendã: nos legamus ad uer
sus prb̃m accusationẽ ne receperis: nisi
subduob aut trib testib. Peocantes aut̃
corã om̃ib argue Illis placcr humanus
sermo. & om̃i acceptione dignus: nos
cũ grecis idẽ. cũ apło qui grece locutus
est erremus: fidelis sermo & om̃i accep¬
tione dignus Adextremũ illi gaude¬
ant gallicis. cauteriis: nos solutis uincu¬
lis. & insaluatoris mysteriũ p̃paratis.
Dachariȩ a sellus ille delect&. qui post¬

Expanded text:
super capillos capitis mei, qui oderunt super capillos capitis mei, qui oderunt me gratis, et factus sum eis in parabolam, et tu putas aliqua deinceps esse dicturum? Verum, ne Flaccus de nobis rideat — amphora coepit institui: currente rota cur urceus exit?—, reuertimur ad nostros bipedes asellos et in eorum aurem bucina magis quam cithara concrepamus. illi legant: spe gaudentes, tempori seruientes, nos legamus: spe gaudentes, domino seruientes; illi aduersus presbyterum accusationem omnino non putent recipiendam, nsus Presbyterum accusationem ne receperis, nisi sub duobus, 135 aut tribus testibus: peccantes autem coram omnibus argue » . Illis placeat, « Humanus sermo et omni acceptione dignus: » nos cum Graecis, id est, cum Apostolo, qui Graece locutus est, erremus: « Fidelis sermo, et omni acceptione dignus. » Ad extremum illi gaudeant Gallicis Cantheriis; nos solutus vinculis, et in Salvatoris ministerium praeparatus Zachariae asellus ille delectet, qui post
Abbreviated transcription (Latin):
gurgites norunt: inscripturis legendis a¬
bitiant : sintq in hac tantum re simplices.
& xp̃i uerba existiment rusticana: inquib
ut rationẽ ũbi unius cuiusq magis opina¬
ti st̃ quã ex presserint: apłm arguant
imperitiȩ: qui obmultas litteras in sani¬
re dicatur: Scio. te cum ita legeris ru
rugare frontẽ: & libertate rursum
seminarium timere rixarum: ac meum
si fieri potest os digito uelle cõprimere:
ne audeam dicere quȩ alii facere ñ eru¬
beseunt: Rogo qͥd a nobis libere dictũ :
nunqͥd inlaneib idola cęlata descripsi:
Nun qͥd inter epulas cristianas. uirgina¬
lib oculis. baccarum satyroꝵq cõplexus.
unqũa amarior sermo pulsauit : Num¬
quid ex mendicis diuites fieri doluimꝰ:
Numqͥd rep̃hendi hereditarias sepultu¬
ras: Unum miser locutus. quo uirgines
sepius deberent cum mulierib esse. quã
cum masculis: totius oculos urbis offendi:
cunctoꝵ digitis notor: multiplicati sunt

Expanded text:
gurgites norunt, in scripturis legendis agurgites norunt, in scripturis legendis abiciant sintque in hac tantum re simplices et Christi uerba aestiment rusticana, in quibuut rationem uerbi uniuscuiusque magis opinati sint, quam expresserint; apostolum arguant inperitiae, qui ob multas litteras insanire dicatur. Scio te, cum ista legeris, rugare frontem et libertatem rursum seminarium timere rixarum ac meum, si fieri potest, os digito uelle conprimere, ne audeam dicere, quae alii facere non erubescunt. rogo, quid a nobis libere dictum est? numquid in lancibus idola caelata descripsi? numquid inter epulas Christianas uirginalibus oculis Baccharum satyrorumque conplexus? num quam amarior sermo pulsauit? numquid ex mendicis diuites fieri dolui? numquid reprehendi hereditarias sepulturas? unum miser locutus sum, quod uirgines saepius deberent cum mulieribus esse, quam cum masculis: totius oculos urbis offendi, cunctorum digitis notor. multiplicati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ost priorem epistolam inqua de he¬
breis uerba pauca ꝑstrinxerã: ad me
repente ꝑlatum ẽ. qͦsdã homunculos mͥ
studiose detrahere: cur aduersum aue¬
toritatẽ ueterum. & tocius mundi opi¬
nionem. aliqua in euangłiis emendare
temptauerim Quos ego cum possem
meo iure contemnere: asino qͥppe lira
suꝑflue canit: tam̃ nenos suꝑbie ut fa¬
cere solent arguant: ita responsum ha¬
beant. Ñ ad eo hȩbetis fuisse cordis. & tã
orasse rusticitatis. quam illi solam pro
sc̃itate habent. piscatoꝵ se discipłos ad¬
serentes: quasi idcirco iusti sint. sinchil
scierint: ut aliquid de dominicis u̾bis
aut corrigendum putauerimus. aut non
diuinitus inspiratum : sed latinoꝵ codicũ
uitiositatẽ quȩ ex diuersitate librorum
omniũ cõꝓbatur. ad grecã originẽ: unde
& ipsi translata ñdenegant uoluisse re¬
uocare. Quib si displicor. fontis unda
purissimi. cenosos riuulos bibant: & di¬
ligentiam qua auium Altuias es concarũ

Expanded text:
ost priorem epistulam, in qua de Hebraeis uerbis pauca perstrinxeram, ad me repente perlatum est quosdam homunculos mihi studiose detrahere, cur aduersus auctoritatem ueterum et totius mundi opinionem aliqua in euangeliis emendare temptaueJim. quos ego cum possim meo iure contemnere — asino quippe lyra superflue canit.,-, tamen. ne nos superbiae, ut facere solent, arguant, ita responsum habeant, non adeo hebetis fuisse me cordis et tam crassae rusticitatis — quam illi solam pro sanctitate habent piscatorum se discipulos adserentes, quasi idcirco iusti sint, si nihil scierint, — ut aliquid de dominicis uerbis aut corrigendum putauerim aut non diuinitus inspiratum, sed Latinorum codicum uitiositatem, quae ex diuersitate librorum omnium conprobatur, ad Graecam originem, unde et ipsi translata non denegant, noluisse reuocare. quibus si displicet fontis unda purissimi, caenosos riuulos bibant et diligentiam, qua auium saliuas et concarum
Abbreviated transcription (Latin):
& uidere. salutari & salutare. laudare
detraliere. uel audire. uel ꝓloqui. et
tantã frequentiã hominũ. saltẽ in ui¬
quiete aliena sunt A ut eium uidem
ad nos uenientes. & silentiũ ꝑdimus:
aut si ñ uidemus suꝑbi ruimus Inter dũ
ut uisitantib reddamus uice. ad suꝑbas
fores ꝑgimus: inter linguas rodentium
ticitas. Extra psalmos silentium ẽ. Aoc̃q
te uerteris. aratorstiua retinens: alła
decantat Sudans messor psalinis se a¬
uocat: & curua attondens uitẽ faloe
uinitor aliqͥd dauiticum canit ec st̃¬
ꝓuincia in hac carmina. he ut uulgo

Expanded text:
et uidere, salutari et salutare, laudare et et uidere, salutari et salutare, laudare et detrahere, audire uel proloqui et tantam frequentiam hominum saltim inuiquiete aliena sunt. aut enim uidemus ad nos uenientes et silentium perdimus, aut non uidemus et superbiae arguimur. interdumque, ut uisitantibus reddamus uicem, ad superbas fores pergimus et inter linguas rodentium ticitas et extra psalmos silentium est. quocumque te uerteris, arator stiuam tenens alleluia decantat, sudans messor psalmis se auocat et curua adtondens uitem falce uinitor aliquid Dauiticum canit. haec sunt in hac prouincia carmina, hae, ut uulgo
Abbreviated transcription (Latin):
regna mutauerint: erumpamus in uocem
terram : Quo scilic& cũ tanta reperimus in
celo. parua &e caduca quesisse nos doleamꝰ
umus qͥsq qͦd possidet. Quo sermone:
silentio magis qu̾a infimo sermone ho¬
norandum ẽ. Ubi sunt late porticus:
ubi auraͣta laquearia: Ubi domus mise¬
roꝵ penis. & dãpnatoꝵ labore uestitȩ :¬
Ubi ad instar palatii priuatoꝵ exstrute
basilice: ut uile corpusculum hominis
p̃ciosius in ambul&: & quasi mundo qͥc¬
qua possit esse ornatius. tecta sua ma¬
gis uelit aspicere. qua celum : Bechleẽ
ecce in hoc paruo terre foramine: celoꝵ
conditor natus. ẽ. Hic inuolutus panniᷤ.
hic uisus apastorib : hic demonstratus
abstella : hic adoratus amagis & puto
sanctior locus ẽ. rupe tarpeia. quȩ de
cęlo seps us fulminata ostenditur. Qͦ d
sunt tropliea apłoꝵ & martyrũ: est. axp̃i
erigitur uocabulum xp̃ianũ. Sed ambi¬
tio. potentia. magnitudo urbis. uideri

Expanded text:
regna mutauerint, erumpamus in uocem:regna mutauerint, erumpamus in uocem:id uolui super terram? quo scilicet, cum tanta reppererimus in caelo, parua et caduca quaesisse nos doleamus unusquisque, quod possidet —, quo sermone, silentio magis quam infirmo sermone honorandum est. ubi sunt latae porticus? ubi aurata laquearia? ubi domus miserorum poenis et damnatorum labore uestitae? ubi ad instar palatii opibus priuatorum extructae basilicae, ut uile corpusculum hominis pretiosius inambulet et, quasi mundo quicquam possit esse ornatius, tecta sua magis uelit aspicere quam caelum? ecce in hoc paruo terrae foramine caelorum conditor natus est. hic inuolutus pannis, hic uisus a pastoribus, hic demonstratus ab stella, hic adoratus a magis. et, puto, sanctior locus est rupe Tarpeia, quae de caelo saepius fulminata ostendit, quid sunt tropea apostolorum et martyrum, est Christi erigens uocabulum Christianum, sed ipsa ambitio, potentia, magnitudo urbis, uideri