comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tantum uelle sufficeret: & sine difficultate statĩ ac̃tio optem¬
peraret. Diuisio & pugna ut sit in hominis animo. pęna
peccati est: ex pͥmo homine inom̃s eius filios ꝓpagata. Ut qui
noluit cumdeo esse unĩtus. e̾e̾t insemetipso diũsus: &. qui im¬
ꝑanti dño noluit esse subiectus: fieret sibimet ipsi rebellis atq:
contrarus. Unde nec sibi poterit subiugari: si pͥus deo ñ fuerit
subiugatus: sibiq seruiet nolens: qui deo noluit uolens. Quã
uarie ꝑdiuersa humanum defluxit genus: dumsẽ ab una
stãbili. semperq manente diuinitatis soliditate subtraxit. Hã
dum opiis qd̾lib  Sappetit. quasi ut ibi iam requiem men¬
tis infĩgat: dum ei non sũfficit. mutata intentione ad alias
atq alias ac̃tiones transit. Dumq ꝑdiuersa requiem solidam
querit nec iñuenitꝰ in labore miser & uarietatt uiuit: & ua¬
cuus a requie manet. Quamius eãdem mutabilitas. ñsit ho¬

Expanded text:
tantum velle sufficeret, et sine difficultate statim actio obtemtantum velle sufficeret, et sine difficultate statim actio obtemperaret. 9. Divisio et pugna, ut sit in hominis animo, poena peccati est, ex primo homine in omnes ejus filios propagata, ut qui noluit cum Deo esse unitus, esset in semetipso divisus, et qui imperanti Domino noluit esse subjectus, fieret sibimetipsi rebellis atque contrarius. Unde nec sibi poterit subjugari, si prius Deo non fuerit subjugatus, sibique serviet nolens, qui Deo noluit volens. 10. Quam varie per diversa humanum defluxit genus, dum se ab una stabili semperque manente divinitatis soliditate subtraxit! Nam dum opus quodlibet appetit, quasi ibi jam requiem mentis infigit. Sed dum ei non sufficit, mutata intentione, ad alias atque alias actiones transit; dumque per diversa requiem solidam quaerit, nec invenit, in labore miser et varietate vivit, et vacuus a requie manet. Quamvis eadem mutabilitas non sit ho
Abbreviated transcription (Latin):
merito. contra naturam mali sumꝰ effecti. Sic̃ prȩsouut &s
hominẽ peccaturum: itaq prȩsoiuit qualit̾ illum. per
suã gram repararet: qui suo arbritrio deꝑire potuisset. Ori¬
ginalit̾ adam & eua simul creati st̾: specialit̾ uͦ postea mu¬
lier de lãtere uiri farmata÷. Parit̾ gͦ coñditi st̃ utrĩq ra¬
tionis ordine: ñ tamen parit temporis unitate. uirad umma¬
ginem dei factus est: mulier ad imaginem iuri formata:
ꝓpt̾ peccatũ tunc traditꝰ est diabolo. quando audiuit: t̾ra
es & interrã ibis. Tunc enĩ dictum : diabolo. t̾rã mandu¬
cabis. Unide & ꝓpħa ait serpenti. Puluis. panis eiꝰ. Serpens
enim diabolus. puluis impii: & ipsist̾ cibus diaboli. Qui¬
a praua uoluntate ad ia collãbim᷑. rec̾te ad bene agendum
cum labore consurgimus: qd̾ ñta eẽt. si delec̾tatio flagitium
primoꝵ bominum ñ per suasisset: quib adbene. uiuendum.

Expanded text:
merito contra naturam mali sumus effecti. Sicut praescivit Deus merito contra naturam mali sumus effecti. Sicut praescivit Deus hominem peccaturum, ita et praescivit qualiter illum per suam gratiam repararet, qui suo arbitrio deperire potuisset. Originaliter Adam et Eva simul creati sunt, specialiter vero postea mulier de latere viri formata est. Pariter vero conditi sunt utique rationis ordine, non pariter temporis unitate. Vir ad imaginem Dei factus est, mulier ad imaginem viri formata est; propter peccatum tunc traditus est diabolo, quando 143 audivit: Terra es, et in terram ibis. Tunc enim dictum est et diabolo: Terram manducabis. Unde et propheta ait: Serpenti pulvis panis ejus. Serpens enim diabolus est; pulvis, impii; et ipsi sunt cibus diaboli. 8. Quia prava voluntate ad ima collabimur, recte ad bene agendum cum labore consurgimus: quod non ita esset, si delectatio flagitium primorum hominum non persuasisset quibus ad bene vivendum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ iohanni angłm salutanti. ab eodem angło dicit᷑. Uide ne
feceris : conseruus enim tuus sum. & frũm tuoꝵ. Per quod
agnoscit᷑: ꝑ incarnationẽ dnĩcam pacem hominib fuisse &
se ipsũ. Inde & omĩa ꝑfigurã: ad eius similitudinem
referunt᷑. Conmunia hõmini oĩa naturalia ẽẽ cũ oĩb reb
quȩ constant: ꝙ in hoĩe om̃ia continẽri: atq in eo omĩum
rerum naturam consistere. Uniuersalis aut̾ creatu
bonio quedam magna portio est. Tantoq gradu ẽ o̧teris exces¬
lentior: quanto imagini diuinȩ uicinior. Quanta cȩteris cre¬
aturis prȩstat homo dignitate uirtutis. ex ipsa reuerentia
discit᷑ creationis: dum de om̃ib dixerit ds. fiat. ꝙ facta st̃:
creare uͦ hominẽ quadam ȩt̾ni consilis deliberatione uolue¬
rit dicens: faciamꝰ hominẽ adimaginẽ & similitudinẽ niã
Quia enĩ boni sumꝰ naturalit̾ conditi: culpȩ quodãmodo

Expanded text:
et Joanni angelum salutanti ab eodem angelo dicitur: Vide ne et Joanni angelum salutanti ab eodem angelo dicitur: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum, et fratrum tuorum. Per quod agnoscitur 141 per incarnationem dominicam pacem hominibus fuisse ese ipsum; inde et omnia per figuram ad ejus similitudinem referuntur. Communia homini omnia naturalia esse cum omnibus quae constant, et in homine omnia contineri, atque in eo omnium rerum naturam consistere patet. Universitatis creaturae homo magna quaedam portio est; tantoque gradu est caeteris excellentior, quanto imagini divinae vicinior. Quantum caeteris creaturis praestat homo dignitate virtutis, ex ipsa reverentia discitur creationis, dum per omnia dixit Deus: Fiat et facta sunt, creare vero hominem rit esse, dicens: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Quia enim boni sumus naturaliter conditi, culpae quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
sariantur. & iterum ne sit insatietate sastidium. satiat
desi¬
derant. Uident gͦ angłi faciem patͥs per satietatem :
s quia satietas ista fastidium nescit : angłi desiderant ineo ꝓro¬
spicere semper: Ubicumq inscͥpturis scis ꝓdeo angłs ponit᷑.
filius intelligit᷑. Ante dñicȩ incarnationis aduentum. discoe¬
dia iter angłos & homines fuit: ueniens aut̃ xp̃s. pacem
insẽ & angłis & hõib fecit. Eo quippe nato clamauerunt
agnoscit᷑. qd̾ salutati inueteri testamento ab hominib an¬
głi. despiciunt se salutari ab eis: quod in nouo testamento alo¬
hanne factum. ñ colum reuerent angłs scscipit : uerumetiã
ne faciat. interdĩcit. Ob hoc homo inueteri testamento despi-¬
cit᷑. nec resalutatur ab angło: eo quod homo nondum tranissis¬
set indm. Suscipit᷑ aut bomo a deo: & reuerent̾ salutatur
abangło. Ham & mariam angłs gabriel legitur salutasse:

Expanded text:
satiantur. Et iterum: Ne sit satietate fastidium, satiari satiantur. Et iterum: Ne sit satietate fastidium, satiari desiderant. Vident enim angeli faciem Patris per satietatem, sed quia satietas ista fastidium nescit, angeli desiderant in eo prospicere semper. Ubicunque in Scripturis sanctis pro Deo angelus ponitur: Filius intelligitur. Ante Dominicae incarnationis adventum, discordia inter angelos et homines fuit. Veniens autem Christus, pacem in se angelis et hominibus fecit. Eo quippe nato, clamaveruntagnoscitur, quod salutati in Veteri Testamento ab hominibus angeli, despiciunt se salutari ab eis. Quod in Novo Testamento a Joanne factum non solum reverenter angelus suscipit, verum etiam ne faciat interdicit. 28. Ob hoc homo in Veteri Testamento despicitur, nec resalutatur ab angelo, eo quod homo adhuc nondum transisset in Deum. 29. Suscipitur autem homo a Deo, et reverenter salutatur ab angelo. 140 Nam et Mariam angelus Gabriel legitur salutasse,
Abbreviated transcription (Latin):
eo uobis: quia angłi eoꝵ semꝑ uident faciem patͥs mei quun
çlis:. Unde & petrus in ac̃tib apłoꝵ cum pulsaret ianuam.
d̾ant anglĩ dei cumspicere: Iterum si eum non contuent᷑
Nam ueracit̾ credimꝰ. qd̾ dm̃ angłi& uident. & uidere desi¬
d̾ant. & habent & habere desidant: & amant & amare nitũ
tͦ Sienim sic uidere desiderant. ut effectu desiderii sĩ pfru¬
ant᷑: desid̾ium hoc necessitatem habet &s necessitas ista pȩna¬
lis ÷. Abeatis uͦ angłis om̃is pȩna longe:: quia numquam
simul pena & beatitudo conueniunt. Rursum sieos dicimꝰ
dei uisione satiari: satietas fastidium habere solet. S soimꝰ
illos dei uisione. quã & desid̾ant. fastidiri non posse. Qluid
Sͣ nisi ut miro modo simul utrumq credamꝰ: qiuia et de¬
sidant & satiant᷑: S desiderant sine labore: ꝙ satiantur
sine fastidio. Neenim sit indesidorio necesntas: desidantes

Expanded text:
co vobis quia angeli eorum semper vident faciem Patris mei, qui est in co vobis quia angeli eorum semper vident faciem Patris mei, qui est in coelis. Unde et Petrus, in Actibus apostolorum, cum pulsaret januam, derant angeli Dei conspicere? Iterum, si eum non contuentur, Nam veraciter credimus quod Deum angeli et vident et videre desiderant, et habent et habere festinanttur. Si enim sic videre desiderant ut effectu desiderii non perfruantur, desiderium hoc necessitatem habet, et necessitas ista poenalis est. Sed beatis angelis omnis poena longe est: quia nunquam simul poena et beatitudo conveniunt. Rursum, si eos dicimus Dei visione satiari, satietas fastidium habere solet, et scimus illos Dei visionem quam et desiderant, fastidire non posse. Quid ergo est, nisi ut miro modo simul utrumque credamus, quia et desiderant et satiantur? Sed desiderant sine labore, et satiantur sine fastidio. Ne enim sit in desiderio necessitas, desiderantes
Abbreviated transcription (Latin):
tilitate naturȩ. exꝑientia tempoꝵ: reuelatione supernar pote¬
statum. Quotiens d̾s quocunq flagello huic mundo irascit᷑:
ad ministerium uindictȩ. apostatȩ angłi mittunt᷑. Qui tam̃
diuina potestate coercent᷑ : ne tantum noceant quãtum cu¬
piunt. Boni aut̾ angłi. ad ministerium salutis humanȩ
deputati st̾: ut curas administrent mundi. & regant omĩa
iussu dei: testante apło. Nonne om̃s inquit st̃ administra¬
torii sp̃s inministerium missi: ꝓpt̾ eos qͥ hȩreditatẽ capiunt
sumunt: solidamq speciem ex glesti elemento inducunt: per
quam humanis obtutib manifestiꝰ demonstrent᷑. Singulȩ gñ¬
tes p̃positos angłos babere credunt᷑: qđ ostendit᷑ testimoni an¬
głi danihebloquentis. Ego inquit ueni ut nuntiarem tibi:
s pͥnceps regni ꝑsarum rẽstitit mͥ. & pꝰalia. Honꝰ inquit
qui me adiuuet: nisi micha el pͥnceps ur: Item om̃is homines

Expanded text:
tilitate naturae, experientia temporum, revelatione supertilitate naturae, experientia temporum, revelatione superstatum. Quoties Deus quocunque flagello huic mundo irascitur, ad ministerium vindictae apostatae angeli mittuntur; qui tamen divina potestate coercentur, ne tantum noceant quantum cupiunt. Boni autem angeli ad ministerium salutis humanae deputati sunt, ut curas administrent mundi, et regant omnia jussu Dei, testante. Apostolo: Nonne omnes, inquit, sunt administratorii spiritus in ministerium missi, propter eos qui haereditatem csumunt, solidamque speciem ex coelesti elemento induunt, per quam humanis obtutibus manifestius demonstrentur. 20. Singulae gentes praepositos angelos habere creduntur, quod ostenditur testimonio angeli Danieli loquentis: Ego inquit veni ut nuntiarem tibi, sed princeps regni Persarum restitit mihi. Et post alia: Non est qui me adjuvet, nisi Michael princeps vester. 21. Item omnes
Abbreviated transcription (Latin):
diꝰ. toparius. & iaspis. crisolitꝰ. onix. & berillus. saphyrus.
carbunculus. & smaragdus. Quo numero lapidum ipsior¬
dines designati st̾ angłoꝵ: quos apostata angłs anͣlapsũ qua¬
si in uestimento ornamenti sui affiros habuit. Ad quoꝵ com¬
parationem dum se clariorem cunc̃tis aspexit: confestim intu¬
muit: & cor suum ad suꝑbiã eleuauit. Angłi semꝑ indeo gau¬
dent: s̃i in sẽ. Malus uͦ inde: diabolus: quia ñ quȩ dei. s quȩ
sua st̃ regĩrit. Nulla aũ maioe iniquitas: quã ñ indeo. s in
se uelle quempiam głari. Angłi uerbo dei cognoscunt om̃ia
ante ꝗͣ inrẽ fiant: & quȩ apud homines adhuc futura st̾. angłi
iam reuelante deo cognouer̃t. Prȩuaricatores aũ angłi. etiam
scͥtate amissa: ñ tamenamisert̃ uiuacem creaturȩ angłicȩ sen-¬
sum. Triplici enĩ modo prȩscientiȩ acumine uigent: id: sub¬

Expanded text:
dius, et topazius, et jaspis, chrysolythus, et onyx, et berillus, saphyrus, dius, et topazius, et jaspis, chrysolythus, et onyx, et berillus, saphyrus, carbunculus, et smaragdus. Quo numero lapidum, ipsi ordines designati sunt angelorum. Quos apostata angelus ante lapsum quasi in vestimento ornamenti sui affixos habuit: ad quorum comparationem dum se clariorem cunctis aspexit, confestim intumuit, et cor suum ad superbiam elevavit. Angeli semper in Deo gaudent, non in se. Malus vero inde est diabolus, quia non quae Dei, sed quae sua sunt requisivit. Nulla autem major iniquitas quam non in Deo, sed in se velle quempiam gloriari. Angeli vero Dei cognoscunt omnia antequam in re fiant: et quae apud homines adhuc futura sunt, angeli jam revelante Deo noverunt. Praevaricatores angeli, etiam sanctitate amissa, non tamen amiserunt vivacem creaturae angelicae sensum. Triplici enim modo praescientiae acumine vigent, id est, sub
Abbreviated transcription (Latin):
quod maloꝵ iniquitas. sco̾ꝵ seruiat humilitati: quia unde
mali corruunt: inde bomi ꝓficiunt. Bonoꝵ angłoꝵ numerꝰ
qui ꝑruĩnam angłoꝵ maloꝵ est diminut᷑.er numero electoꝵ
hominum supplebit᷑: qui numerꝰ soli deo est cognit᷑. Inter
angłos distantia. potestatum ÷ : & pro graduum dignitate.
ministeria eisdem st̃ distributa: aliiq aliis p̾ferunt᷑. tã cui¬
mine potestatis. quam scientia uirtutis. Sum ministrant gͥ
alii alioꝵ p̃cȩptis: att obȩdiunt uissis. Unde & ad ꝓpħam ⁊a¬
chariam angłs angłm mittit: & quecumq annuntiare de¬
beat pr̃ecipit. Nouem esse distinctiones uł ordines angłoꝵ
tiones. uirtutes. pͥncipatꝰ. potestates. cherubin. & seraphen. ho
rum ordinum numerum etiam ier echiel ꝓpħa descͥbit. sub
totidem nominib lapidum: cum de pͥmatu apostatȩ angłi lo¬
queret᷑. Om̃is inquit lapis p̾ciosus oꝑimentum tuum: sar¬

Expanded text:
quod malorum iniquitas sanctorum serviat humilitati: quia unde quod malorum iniquitas sanctorum serviat humilitati: quia unde mali corruunt, inde boni proficiunt. Bonorum angelorum numerus qui post ruinam angelorum malorum est diminutus, ex numero electorum omnium supplebitur, quia numerus soli Deo est cognitus. Inter angelos distantia potestatum est, et pro graduum dignitate ministeria eisdem sunt distributa; aliisque alii praeferuntur tam culmine potestatis, quam scientia virtutis. Subministrant igitur alii aliorum praeceptis, atque obediunt jussis. Unde ad prophetam Zachariam angelus angelum mittit, et quaecumque annuntiare debeat, praecepit. Novem esse distinctiones vel ordines angelorum, tiones, rum ordinum numerum etiam Ezechiel propheta describit sub totidem nominibus lapidum, cum de primatu apostatae angeli loqueretur: Omnis, inquit, lapis operimentum tuum, sar
Abbreviated transcription (Latin):
mo cõpatit᷑ homini: quia ipse homo traxit ex parte inferi¬
ori infirmitatẽ peccandi. boc÷ ex carne: ꝗͣ inclusa anima
detinet᷑. Apostatȩ angłi ideo ueniam ũ habent: quia carnalis
fragilitatis nulla infirmitate grauati st̃ ut pecrarent. ho¬
mines aut̾ post peccatum idcirco reuertunt᷑ adueniam: ꝓpt̾
qd̾ ex lutea materia pondus traxerunt infirmitatis. Idõq
pro infirma carnis conditione. rẽdit᷑ patet homini ad salũ¬
tem: sicut & psalmis dic̃. Ipse scit sigmentum nr̃m. Item
Memento dñe quod terra sumꝰ. & iterum. Memorare ingͥt
que sit mea substantia. Postquam apostatȩ angłi cecidert᷑.
rẽliqui ꝑseuerantia ȩtͥnȩ beatitudinis solidatist̃. Unde ꝙ
post cȩli creationem pͥncipio repẽtit᷑. fiat firmamentũ. & uoca¬
ꝑseuerantiȩ & beatitudinis: quã añtea minꝰ acceꝑant. Post ci¬
& beatitudo: quam minus acceꝑant. Unde oportet agnosci.

Expanded text:
mo compatitur homini: quia ipse homo traxit ex parte inferimo compatitur homini: quia ipse homo traxit ex parte inferiori infirmitatem peccandi, hoc est, ex carne, qua inclusa anima detinetur. Apostatae angeli ideo veniam non habent: quia carnalis fragilitatis nulla infirmitate gravati sunt ut peccarent. Homines autem post peccatum idcirco revertuntur ad veniam, propter quod ex lutea materia pondus traxerunt infirmitatis, ideoque pro infirma carnis conditione, reditus patet homini ad salutem. Sicut et Psalmus dicit: Ipse scit figmentum nostrum. Memento, Domine, quod terra sumus; et iterum: Memorare, inquit, quae sit mea substantia. Postquam apostatae angeli ceciderunt, reliqui perseverantiam aeternae beatitudinis solidati sunt. Unde et post coeli creationem in principio repetitur: Fiat firmamentum, et vocaperseverantiae et beatitudinis, quam antea minus acceperant: post diet beatitudinem quam minus acceperant. Unde oportet cognosci,
Abbreviated transcription (Latin):
deret᷑. Nam mar ut factus : insuꝑbiã erũpit. & precipitatus
de celo est. Nam uirta ueritatis testimoniũ ab initio mendar
fuit. & inueritate ñ stetit: quia statim ut factus ÷ cẽcidit.
Fuit quidem inueritate conditꝰ: s ñ stando confestim aue¬
ritate lapsus ÷ Uno suꝑbiȩ lapsu. dum deo ꝑtumorẽ se con¬
ferunt: & homo cecidit & diabolus. S homo reuersus ad pȩ¬
nitentiam deo sẽ inferiorem ẽẽ cognouit: diabolus uͦ ñ solũ¬
in hoc contentꝰ qd̾ sedeo ȩqualem existimans cecidit. insuper
quia aduersat᷑ & extollit᷑ supra om̃e qd̾ dicit᷑ d̾s autꝰ c̾olitur:
diabolus ideo ñpetit ueniam: quia ñ conpungit᷑ ad pęnitnͣ¬
tiã. Membra uͦ eius sepe ꝑ hypocrisin deprecant᷑ qd̾ tamẽ
ꝓ mala conscientia adipisci ñ merent᷑. Discat humana mi¬
seria: qd̾ ea causa citius ꝓuocet᷑ ds p̾stare ueniam. dũ infir¬

Expanded text:
deretur. Nam mox ut factus est, in superbiam erupit, et praecipitatus deretur. Nam mox ut factus est, in superbiam erupit, et praecipitatus de coelo est. Nam, juxta Veritatis testimonium: Ab initio mendax fuit, et in veritate non stetit , quia statim ut factus est, cecidit. Fuit quidem in veritate conditus, sed non stando confestim a veri tate est lapsus. Uno superbiae lapsu, dum Deo per tumorem se conferunt, et homo cecidit, et diabolus. Sed homo reversus ad poenitentiam Deo se inferiorem esse cognoscit; diabolus vero non solum hoc contentus quod se Deo aequalem existimans cecidit, insuper Qui adversatur, et extollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur. Diabolus ideo jam non petet veniam: quia non compungitur ad poenitentiam. Membra vero ejus saepe per hypocrisin deprecantur, quod tamen pro mala conscientia adipisci non merentur. Discat humana miseria, quod ea causa citius provocetur Deus praestare veniam, dum infir
Abbreviated transcription (Latin):
enim ciratꝰ er̃titit. ordinis p̾latione: ñ temporis quanttate
Eraiatum habuise int̾ angłos diabolum: exqua fiducia
cecidit: ita ut sine raparatione laberetur. Cuius plations
excellentiam: ꝓpħ̃a his uerbis annuntiat. Cȩdri ñ fuerunt al¬
tiores illo inparadyso de: abietes ñ adȩquauerunt sũmitatẽ illiꝰ.
Om̃e lignum paradysi ñ est assimilatum uli: qm̃ speciosioeẽ
fecit illum ds. Distat conditio angłi: a conditione hominis.
homo enĩ addei similitudinẽ cõnditꝰ est: archangłs uͦ qͥ lapsus :
signacłum dei similitudinis appellatͦ ÷: testante dño ꝑ ierechi¬
elem. Tu signacłm similitudinis euis: plenꝰ sapientia: ꝑfec̃tus
decõre: indeliciis paradysi dei fiusti. Quanto enim subtilior:
eiꝰ natura: tanto plenius extitit ad similitudinẽ diuinȩ ue¬
ritatis expressa. Prius de cȩlo cecidisse diabolum: quã homo con¬

Expanded text:
enim creatus exstitit ordinis praelatione, non temporis quantitate. 5. enim creatus exstitit ordinis praelatione, non temporis quantitate. 5. Primatum habuisse inter angelos diabolum, ex qua fiducia cecidit, ita ut sine reparatione laberetur. Cujus praelationis excellentiam propheta his verbis annuntiat: « Cedri non fuerunt altiores illo, in paradiso Dei, abietes non adaequaverunt summitatem illius: Omne lignum pfecit eum Deus . Distat conditio angeli a conditione hominis; homo enim ad Dei similitudinem conditus est; archangelus vero qui lapsus est, signaculum Dei similitudinis appellatus est, testante Domino per Ezechielem: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti . Quanto enim subtilior est ejus natura, tanto plenius exstitit ad similitudinem divinae veritatis expressa. Prius de coelo cecidisse diabolum liquet quam homo con
Abbreviated transcription (Latin):
ceuit adannubiandum hominib mittunt᷑ : er ipsa dnnuntia¬
tiore angli nominant᷑. Natura enĩ sp̃s st̃ ł unc aut angela
uocant. quando mittunt᷑. Natura angłoꝵ mutabilis est : qͥa
mest ibis mutabilits innatura: s facit eos incorruptos ca
Nai si natura in conmutabiles cẽnt: diabolus ñiltiq eci dus
Outabulitatẽ staq nature. suffragat᷑ in uis conteplatio ere¬
atoris. Inde & p̾uatus : apostata angłs: dum scettuidisiem
suã ñ adeo s ase uoluit custodiri. Ante omnẽ creatiraman¬
gli scdiist̃. aum dictũ: fiat lux. Deipsis enĩ dic̃ scptura.
pans omĩum ereata: sapientia. Lux enĩ dicunt᷑ partici¬
uanedo lucis ȩtnȩ. Sapientia uͦ: dicunt᷑: genitȩ inbgrendo
sapientis & dum sint mutabi Iles natura: ñ tamen sin
ens contẽ platio mutari diuina. An de te omnẽ creaturã¬
conduꝰ o nicut scͥptum est. Ipse: pͥncipiũ uiarum dei don¬
de is ad coparationem angĩoꝵ archangłs appellat᷑⁊. Prus

Expanded text:
 mittuntur, ex ipsa annuntiatione angeli nominantur; natura enim spiritus sunt. Tunc autem angeli vocantur quando mittuntur. 2. Natura angelorum mutabilis est, quia inest illis mutabilitas in natura; sed facit eos incorruptos chaNam si natura incommutabiles essent, diabolus non utique cecidisset. Mutabilitatem itaque naturatoris. Inde et privatus est apostata angelus, dum fortitudinem suam non a Deo, sed a se voluit custodiri. Ante omnem creaturam angeli facti sunt, dum dictum est: Fiat lux . De ipsis enim dicit Scriptura: Prior omnium creata est sapientia . Lux enim dicuntur, participando luci aeternae; sapientia vero dicuntur, ingenitae inhaerendo Sapientiae. Et dum mutabiles sint natura, non tamen sinit eos contemplatio mutari divina. Ante omnem creatura principium viarum Dei. Unde et ad comparationem angelorum archangelus appellatus est. Prius
Abbreviated transcription (Latin):
ris hoꝵ similib. abhumanis mentib trahit᷑ simili¬
tudo ad dm̃: sicut ÷ obliuscens & memorans. hino: qd̾ s ꝓ¬
ph̃a dicit. Iurauit dñs excercituũ ꝑ animã suam:. Nonꝗd as̃
animã habeat: s hoc nr̃o narrat affectu. & alibi simlifi¬
gura & uermis & scarabeus intelligit᷑. Nec mirũ siuilib
significationib figuret᷑: qui usꝙ ad nr̃arũ passionum
seu carnis contumelias. descendisse cognoscit᷑. Namꝙ a p̃c ag¬

Expanded text:
ris horum similibus ab humanis mentibus trahitur similiris horum similibus ab humanis mentibus trahitur similitudo ad Deum, sicut est obliviscens et memorans. Hinc est pheta dicit: Juravit Dominus exercituum per animam suam . Non quod Deus animam habeat, sed hoc nostro narrat affectu. Et alibi simili figura et vermis et scarabeus intelligitur . 6. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur. Nam et Chris
Abbreviated transcription (Latin):
uel dosẽre. horum enim motuum apud dm̃ ꝑturbatio
nulla ÷: apud quem tranquillitas sũma ÷. Honita p̾cipi
uel mutationis accĩdere ꝑturbationem: s ipsam ȩquitatẽ
ta gͦ intelligere opus est & alias passiones. quas de affectione
humana ducit scͥptura ad dm̃: ut & uxta se inmutabilis
est ñ possumus agnoscere. nr̃e locutionis more. se ipsum
nobis insinuet. Unde & menbroꝵ nr̃oꝵ qͣlitatẽ habere scͥbit᷑
& passionũ indigna dici de se uoluit: quatinus ad sua
ꝑnr̃a nos trãheret: & dum condescendit nobis. consurge¬
remus ei. Multis modis d̾s ad significandũ se hominib
de inferiorib rebus speciem ad se trahit: quẽ reue̾ra uixta
cies. quȩ tamen in deo ñsunt: quia in ꝓpria natura incor¬
poreus ÷ & incircum sc̾ptus: s ꝓ efficientiis causarum
dicat᷑ oculus: & ꝓpter quod audit om̃ia dicat᷑ auris: ꝓeo
aũ qd̾ auertit᷑. ãbulat: ꝓ eo qd̾ erpec̾tat. Stat. Sic ꝙ incȩte¬

Expanded text:
el dolere. Horum enim motuum apud Deum perturbatio nulla est, apud quem tranquillitas summa est. Non ita est vel mutationis accidere perturbationem; sed ipsam aequitatem Ita ergo intelligere opus est et alias passiones, quas de affectione humana ducit Scriptura ad Deum, ut et juxta se incommutabilis est non possumus agnoscere, nostrae locutionis more se ipsum nobis insinuet. Unde et membrorum nostrorum qualitatem habere describitur, et passionum indigna dici de se voluit, 123 quatenus ad sua, per nostra nos traheret, et dum condescendit nobis, consurgeremus ei. 4. Multis modis Deus ad significandum se hominibus de inferioribus rebus species ad se trahit; quem re vera juxta cies, quae tamen in Deo non sunt, quia in propria natura incorporeus est, et incircumscriptus, sed pro efficientiis causarumdicatur oculus; et propter quod audit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; pro eo quod spectat, stat. Sic et in cete
Abbreviated transcription (Latin):
infirmis oculis nexia ÷: & tunc oculoꝵ uitiũ. ñ lucis est.
Sio & cȩt̾a. Cumcreaturar̃ stimulis ex elementoꝵ aduersi¬
tatib homo uerberat᷑: peccati hoc exĩgere pęnã uidet᷑
ut suꝑbiens homaeaquȩ infra ipsum st̃ patiat᷑ adu̾¬
sa. Unde ꝙ insapientia legit᷑. Pro deo pugnabit orbis terra¬
animȩ. nec uita rationi: si animꝰ ñ÷ subditꝰ conditori. Tc̃
aut ned e sibiciunt̃ nobis orĩa quȩ sub nos st: si nos subioimꝰ¬

Expanded text:
infirmis oculis noxia est, et tunc oculorum vitium, non lucis est; infirmis oculis noxia est, et tunc oculorum vitium, non lucis est; sic et caetera. 10. Cum creaturarum stimulis et elementorum adversitatibus homo verberatur, peccati hoc exigere poenam, ut Deo superbiens homo ea quae infra ipsum sunt patiatur adversa. Unde et in Sapientia legitur pro Deo: Pugnabit cum eo orbis terraanimae, nec vitium rationi, si animus non est subditus Conditori. Tunc autem recte subjiciuntur nobis omnia quae sub nobis sunt, si nos subjicim
Abbreviated transcription (Latin):
putant᷑. S uitia. natura ñst̃. & dum uere adiabolo sint:
statũ: nisi ut ex contrariis malis bonȩ naturȩ dear eminẽ
reb ꝑinirtum÷ malum: ut naturȩ bonum ãd cõparationem
extremũ uermiculũ natura malũ dixeris: uniuersȩ ereaturȩ
iniuriã facis. Cunc̾ta mala ꝑpeccatũ pͥmi hominis ꝓpȩnast᷑
transiãta inuniuersum genꝰ humanũ. Prõinde quȩcũq ui¬
dent᷑ mala. partĩ nobis sẽuiunt origine: partim culpa. Ma¬
la dicunt multa increaturis ꝑuersi: ut igne̾. nuia urit: ut
ferrũ quia occĩdit: ut ferã. quia mordet: s cõmoda ipsoꝵ nͣ
intendens homo. accusat in illis. qd̾ sibi debet potiꝰ imputa¬
ri c̃uuissq ꝓpeccato. Ita effec̃ta st̃ nexia: que illi omĩa ex parte
fuerant ante peccatum subiecta. Nr̃o uitio nisua natura no¬
bis mala st̾: ea que nobis nocent. Ham lur dum sit bona

Expanded text:
putantur. Sed vitia natura non sunt, et dum vere a diabolo sint, putantur. Sed vitia natura non sunt, et dum vere a diabolo sint, statum, nisi ut ex contrariis malis bonae naturae decor eminere et in rebus permistum est malum, ut naturae bonum ad comparationem extremum vermiculum natura malum dixeris, universae creaturae injuriam facis. Cuncta mala per peccatum primi hominis pro poena sunt translata in universum genus humanum. Proinde quaecunque videntur mala, partim nobis saeviunt origine, partim culpa. 9. Mala dicunt multa in creaturis perversi, ut ignem, quia urit; ut ferrum, quia occidit; ut feram, quia mordet, sed commoda ipsorum non intendens homo, accusat in illis quod sibi debet potius imputa; cujus pro peccato ista effecta sunt noxia, quae illi omni ex parte fuerunt ante peccatum subjecta. Nostro vitio, non sua natura, nobis mala sunt ea quae nobis nocent. Nam lux, dum sit bona,
Abbreviated transcription (Latin):
Nn malum ñ fecit. Non quia alicubi aut aliquando erat
malum. unde fieret diabolus malus: s quia uitiũ÷: dum
esset angłs bonus. suꝑbiendo effectꝰ : malus: & ideo recte
dicit᷑ abeo inuentũ malũ. Nullam esse maturã mali dicimꝰ:
quia natura om̃is. aut incõmutabilis ut ds̃. aut conmu¬
tabilis ut creatura ÷. Malum uͦ ideo natura nulla ÷: quia
accedendo inbonam naturam. ẽfficit eam uitiosam. Qd dũ
discedit. natura manet: ꝙ malũ qd̾ m̃erat. nusquã est. Fx
eo qđ uitiũ noret nature. agnoscit᷑ uitiũ natura ñ esse: qͥa
niohil qd̾ naturale ÷. nocet. dum natura bona dãpnatur ꝓpt̾
uoluntatẽ malã: ipsa mala uolunitas testis est natiuȩ bonȩ
quȩ intantũ testatur eam et̾ bonã: ut illam ds̾ ꝓ malo ñ re¬
linquat inultã. Credit᷑ ab hereticis. mentẽ adeo. uitia adi¬
abolo fuisse creata: inde & ab ipsis duȩ naturȩ bona ꝙ mala

Expanded text:
em malum non fecit. Non quia alicubi aut aliquando erat em malum non fecit. Non quia alicubi aut aliquando erat malum, unde fieret diabolus malus, sed quia vitio suo, dum esset angelus bonus, superbiendo effectus est malus; et ideo recte dicitur ab eo inventum malum. 2. Nullam esse naturam mali constat, quia natura omnis aut incommutabilis ut Deus est, aut commutabilis ut creatura est. Malum vero ideo natura nulla est, quia accedendo in bonam naturam efficit eam vitiosam, quod cum discedit, natura manet, et malum quod inerat nusquam est. Ex eo quod vitium nocet naturae, agnoscitur vitium naturam non esse, quia nihil quod naturale est nocet. 3. Dum natura bona damnatur propter voluntatem malam, ipsa voluntas mala testis est naturae bonae, quae in tantum testatur eam esse bonam, ut illam Deus pro malo non relinquat inultam. 4. Creditur ab haereticis mentem a Deo, abolo fuisse creata, unde et ab his duae naturae, bona et mala,
Abbreviated transcription (Latin):
ee̾ qd̾ ꝑse ipsum ⁊ pulcrũ. ut ahomo exanima & menbris
om̃ib constans: aptum uͦ ee̾. ut uestim̃tũ uł uictũ. Ieoq
hominẽ dicimꝰ pulcrũ ad se: quia ñ uestim̃to ꝙ uic̃tui ẽ ho¬
mo necessariꝰ. s ista homini. Ideo aut̃ ila apta: quia ñsibi
sic̃ homo pulcra. aut ad se: s ad aliud. id ÷ ad hominẽ accõ¬
modata. ñ sĩbimet necessaria. hoo & de oet̾is elementorũ
naturis dicendum. Cuncta quȩ st̃ & fac̾ta st̃. mira uaide st̃.
s consuetudine uiluerunt. Ideõꝙ sic diuina scrutare opera:
ut semꝑ ea cogites inmensa. Fecit d̾s oĩa ualde bona. Nich
gͦ natura malum: quando & ipsa quȩ increaturis uidentures¬
se pęnalia. sibene utant᷑. & bona & ꝓspera st̃: si male utantur.
natura ualde bona .ix. Unde malum.
Auor adiabolo non⁊ creatum s inuentũ. ꝙ ideo nichil
eit malum: quia sine deo fac̃tum ÷ nichil. Deus aut̃¬

Expanded text:
ei quod se ipsum est pulchrum, ut homo ex anima et membris ei quod se ipsum est pulchrum, ut homo ex anima et membris omnibus constans. Aptum vero est, ut vestimentum et victus. Ideoque hominem dici pulchrum ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ideo autem illa apta, quia non sibi, sicut homo, pulchra, aut ad se, sed ad aliud, id est, ad hominem accommodata, non sibimet necessaria. Hoc et de caeteris elementorum naturis dicendum est. 19. Cuncta quae sunt, et facta sunt, mira valde sunt, sed consuetudine viluerunt. Ideoque sic divina scrutare opera, ut semper ea cogites immensa. 132 CAPUT IX. Uergo natura malum, quando et ipsa quae in creaturis videntur esse poenalia, si bene utantur, et bona, et prospera sunt, si male utannatura valde bona.1. Malum a diabolo non est creatum, sed inventum; et ideo nihil est malum, quia sine Deo factum est nihil, Deus aut
Abbreviated transcription (Latin):
sibi satisfacere ñ agnosceret. ut se plenius nosse potuisset. addm̃
sese referebat creatura: in quo se dies agnoscendo melius fieret.
aliqua uinde iã talis fieret uax. S quia antequã diceret. fiat.
nulla ex̾titit creatura: ipsũ fiat. quod dictũ ÷ i nęt̾nitate uer¬
bi ñ inuocis sono enunciatum :. Num septies a deo uisa. septi¬
esꝙ laudata÷ creatura: quȩ ante quam fieret. ꝑfec̃te ab illo est
iuisa : S dum nos sungula uidentes laudamꝰ: est. tamꝙ̃ suꝑ¬
det & laudat ꝑ nos. S ꝑse ꝑhennit᷑ uidet ao sẽmpitͥue.: per
nos uͦ temporalit̾. Attende uniuersalit̾ creaturam in pͥn¬
cipio ualde bonã tio cari. simgłarit᷑ uͦ tantum bonã: qiua
& menbra corporis cum sint sungula bona. maus ta menbo¬
num faciunt : dum singła om̾ia ualde bonum corpꝰ efficut.
Decor elementoꝵ om̃iũ inpulcro & apto consistit. S pulcrũ

Expanded text:
sibi satisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum sibi satisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum esse referebat creatura, in quo dies se agnoscendo melius fieret. aliqua, unde jam talis fieret vox. Sed quia antequam diceret Fiat, nulla exstitit creatura, ipsum Fiat quod dictum est, in aeternitate Verbi, non in vocis sono, enuntiatum est. 16. Non septies a Deo visa, septiesque laudata est creatura, quae antequam fieret perfecte ab illo est visa; sed dum nos singula videntes laudamus, fit tanquam idet et laudat per nos; sed per se perenniter ac sempiternos vero temporaliter. 17. Attende universaliter creaturam in principio valde bonam vocari, singulariter vero tantum bonam, quia et membra corporis, cum sint singula bona, majus tamen bonum faciunt, dum singula omnia valde bonum corpus efficiunt. 18. Decor elementorum omnium in pulchro et apto consistit; sed pulchrum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtegendo nos suꝑfertur nobis. Unaqueq natura. suo pon¬
dere nĩtitur. Ignis aut̃ ꝙ oleum m̾ito suꝑiora semꝑ appe¬
insinuandã. ñ dies primus. s dies dictuᷤ est unus: & idoir¬
co ipse repẽtitur semꝑ inerecutione creaturȩ. Qui dies. boc
÷ natura angłoꝵ. quando creaturam ipsã contẽplabat᷑ : quo¬
dammͦ uesperascebat. Nonaut̃ ꝑmanendo in eius creaturȩ
contuitu. s laudem eius addm̃ rẽferens: eamq meluis indi¬
uina ratione conspiciens: continuo mane fiebat. Si uͦ ꝑma¬
nẽret neglecto creatire in creatus aspec̾tu: iã ñ uespera s nox
ũtiq fieret. dum se creatura melius indeo. quam in se ip¬
sa nouerit. ipsa sui cognitio. quȩ maior indeo÷. dies ꝙ lux
dicit᷑: cogno̾tio uͦ sua inscipsa ad compensationẽ cognitio¬
nis illius que ÷ indeo quia longe inferior . uespera nominatur.
Ioeoq post uesperã mane fiebat: quia dum suam inse cognitionẽ

Expanded text:
protegendo nos superfertur nobis. 12. Unaquaeque natura suo ponprotegendo nos superfertur nobis. 12. Unaquaeque natura suo pondere nititur. Ignis autem et 130 oleum merito superiora semper appeinsinuandam non dies primus, sed dies dictus est unus; et idcirco ipse repetitur semper in exsecutione creaturae. Qui dies, hoc est, natura angelorum, quando creaturam ipsam contemplabantur, quodammodo vesperascebat; non autem permanendo in ejus creaturae contuitu, sed laudem ejus ad Deum referens, eamque melius in divina ratione conspiciens, continuo mane fiebat. Si vero permaneret, neglecto Creatore, in creaturae aspectu jam non vespera, sed nox utique fieret. 14. Dum se creatura melius in Deo quam in se ipsa noverit, ipsa sui cognitio, quae major in Deo est, dies et lux dicitur. Cognitio vero sua in seipsa, ad compensationem cognitionis illius, quae est in Deo, quia longe inferior est, vespera nominatur. Ideoque post vesperam mane fiebat . Quia dum suam in se cognitionem
Abbreviated transcription (Latin):
que formari restabat. Uerum ipsa materia ex nichilo fac̾ta e¬
rat. Aliud est aliquid fieri posse: aliud fieri necesse eñe. Fi
eri necesse ÷ quod d̾s naturis inseruit: fieri autem posse est
qd̾ extra cursũ inditũ naturar̃ creator ut faceret quanquȩ uo¬
illa aũ quȩ ñ est p̃uaricata est. tenebrar᷑ nomine nuncupantur.
Unde& in pͥncipio lux atenebris diuĩdit᷑. S quia & hos ꝙ illos¬
ds creauit. inde formans lucem & creans tenebras: uerumtamͣ
bonos angłos non tamen creans. s etiamformans: malos uͦ cre¬
nis malisꝙ accipiendum ÷. Post annumeratã celi terrȩq cre¬
aturam. ideo nominat᷑ ingenesi sp̃s sc̃s: ut quia suꝑferri eũ
ꝑferri diceretur. Quod & apłs indicat: dum suꝑeminentẽ
uiã caritatis demonstrat. Ideo suꝑferri aquis sc̃s dicit᷑ sp̃s:
quia donum dei est : in quo subsistentes requiescimꝰ: atq

Expanded text:
quae formari restabant; verum ipsa materia ex nihilo facta equae formari restabant; verum ipsa materia ex nihilo facta erat. Aleri necesse est, quod Deus naturis inservit; fieri autem posse est, quod extra cursum inditum naturarum Creator, ut faceret, quando voilla autem quae praevaricata est tenebrarum nomine nuncupatur. Unde et in ps creavit, inde formans lucem et creans tenebras, verumtamen bonos angelos non tantum creans, sed etiam formans; malos venis malisque accipiendum est. 10. Post annumeratam coeli terraeque creaturam, ideo nominatur in Genesi Spiritus sanctus, ut quia superferri eum nctus superferri diceretur. Quod et Apostolus indicat , dum supereminentem viam charitatis demonstrat. 11. Ideo superferri aquis sanctus dicitur Spiritus, quia donum est Dei in quo subsistentes requiescimus, atque
Abbreviated transcription (Latin):
& terram faceret:. Cur cioua. uoluntas indeo. ut mundum
conderet orta est : S noua indeo uoluntas exorta ñ est: quia
& si in rẽ mundus ñerat. in ęt̾na tamen ratione eius & consili¬
o semper erat. Dicunt quidam. quid subito uoluit d̾s facere
mundum. quem ante ñfecit: uoluntatẽ dei arbritrantes: qui
aliquando uoluit. quod aliquando ñ uoluit. Quib respondũ¬
dũ ÷. uoluntas dei d̾s est: quia ñ ipse aliud÷. aliud uoluntas
eius: s hoc est illi uelle. quod ee̾: & quod ipse est. utiq ęt̾num
ries ex qua formatus ÷ mundus. origine ñ tempore res ex sẽ
factas p̃cessit : ut sonus cantum. Price enĩsonus cantu: qͥa
suauitas cantilẽnȩ ad sonum uocis. ñ sonꝰ ꝑtinet ad suauita¬
tem. ac ꝑ hoc utrumq simul st̃: s ille ad quem ꝑ̃tinet cant᷑
prior est. id÷ sonus. Materia ex qua celum & terra formata
ẽ. ideo in formis uocata : : quia nondum ex ea formata erant.

Expanded text:
oelos faceret? Cur nova voluntas in Deo ut mundum oelos faceret? Cur nova voluntas in Deo ut mundum conderet orta est? Sed nova voluntas in Deo exorta non est, quia etsi in re mundus non erat, in aeterna tamen ratione et consilio semper erat. 5. Dicunt quidam: Quid subito voluit Deus facere mundum, quem ante non facit? Voluntatem Dei immutari arbitrantes, qui aliquando voluit quod aliquando non voluit. Quibus respondendum est: Voluntas Dei Deus est, quia non ipse aliud est, aliud voluntas 129 ejus, sed hoc est illi velle quod ipse est et quod ipse est, utique aeternum ries ex qua formatus est mundus , origine, non tempore, res a se factas praecessit, ut sonus cantum. Prior enim est sonus cantu, quia suavitas cantilenae ad sonum vocis, non sonus pertinet ad suavitatem. Ac per hoc utrumque simul sunt; sed ille ad quem pertinet cantus prior est, id est, sonus. Materies, ex qua coelum terraque formata est, ideo informis vocata est, quia nondum ex ea formata erant
Abbreviated transcription (Latin):
sens: & siest: scire oportet. ubi÷. S aduerte qđ cuncta. & fu¬
tura & pret̾ita ꝙ p̾sentia : inanimo st̃ potius requirenda.
expestando. Speramꝰ gͥ aduenientia: intuemꝰ p̃sentia: recolimꝰ
transeuntia. Hȩc ñ ita indm̃ st̃: cussimul onĩa assunt.
niuersitate cõpositus: alter inbreui quodam mͦ creatꝰ est
mundꝰ. Ratio mundi de humo consid̾anda : & homine.
Ham sicut ꝑdimensiones ȩtatum. ad finem homo uergitur.
ita & mundus ꝑ hoc qd distendit᷑ tempore. deficit. Quia un¬
de homo atq mundꝰ eresere uidet᷑: iñ uterꝙ minuit᷑.
Frustra dicit᷑. ꝑtanta retro tempora. deo uacanti. noua ꝓmundo
faciendo orta fuisse cogitatio: quando in suo man̾et ȩt̾no consilio
huius mundi constructio. Hec tempus ante pͥncipium: s ȩt̾ni¬
tas fuerit. Tempus uͦ a substitutione creature: ñ creatura cȩpit
a tempore. Quidam aiunt. Quiꝰ faciebat ds: ante quam clum¬

Expanded text:
aesens; et si est, scire oportet ubi est; sed adverte quod cuncta, et fuaesens; et si est, scire oportet ubi est; sed adverte quod cuncta, et futura et praeterita et praesentia, in animo sunt potius requirenda. exspectando. Speramus igitur advenientia, intuemur praesentia, recolimus transeuntia. Haec non ita in Deo sunt, cui simul omnia adsunt. niversitate compositus, alter in brevi quodam modo creatus est mundus. 2. Ratio mundi de uno consideranda est homine. Nam sicut per dimensiones aetatum ad finem homo vergit, ita et mundus per hoc quod distenditur tempore, deficit, quia unde homo atque mundus crescere videtur, inde uterque minuitur. 3. Frustra dicitur per tanta retro tempora Deo vacanti novam pro mundo faciendo ortam fuisse cogitationem, quando in suo aeterno maneret consilio hujus mundi constructio; nec tempus ante principium, sed aeternitas. Tempus vero a substitutione creaturae, non creatura coepit a tempore. 4. Quidam aiunt: Quid faciebat Deus antequam c
Abbreviated transcription (Latin):
creatori: siue materiã illam informẽ. Priusquã ex ea oĩa
ista quȩ temporalit̾ iam uoluunt᷑ formarent᷑: nec ipsi uti¬
q ualebat tempꝰ. Tempꝰ gͥ ñ ad eas creaturas. quę supra
celos st̃: s adeas quȩ sub celo st̃ pertinẽte dicit᷑. Ponenĩ
angłis accedunt tempora uel succedunt: s nobis qui sub glo
quia dum sit ipsum tempꝰ creatura: in pͥncipio tamen
mundi fac̃tum eẽ credendum ÷. Ideo gͦ pͥncipiũ dicit᷑. quod
ex ipso cpit rerum uniuersar᷑ exordium. Hullũ spaci¬
um corporalit̾ habent tempora: quia ante abscedunt pȩne.
quã ueniant. Ieoq inreb nullus status : tempoꝵ. quia cȩ¬
leri creaturs motu mutant᷑. Nec centum aum unũ tempus
est. nec unus annus unũ tempꝰ ÷: nec unus mensis unum
tempꝰ÷. nec dies. nec hora: Quia dum hȩc om̃ia particulis ac¬
cedunt euis & discedunt: quomͦ unum dicendũ÷. quod non
simul est : Strum sit p̃teritum futurumue tempꝰ sicut p̃¬

Expanded text:
 sive materiae illi informi, priusquam ex ea omnia ista quae temporaliter jam volvuntur formarentur, nec ipsi utique valebat tempus. Tempus igitur non ad eas creaturas, quae supra coelos sunt, sed ad eas quae sub coelo sunt pertinere cognoscitur. Non enim angelis accedunt tempora, vel succedunt, sed nobis, qui sub coelo quia, dum sit ipsum tempus creatura, in principio tamen mundi factum esse credendum est. Ideo ergo principium dicitur, quod ex ipso coepit rerum universarum exordium. 2. Nullum spatium corporaliter habent tempora, quia ante abscedunt pene quam veniant. Ideoque in rebus nullus status est temporum, quia celeri creaturae motu mutantur. Nec centum anni unum tempus est; nec unus annus unum tempus est; nec unus mensis unum tempus est; nec dies, nec hora, quia, dum haec omnia particulis accedunt suis, et decedunt, quomodo unum dicendum est quod non simul est? 3. Utrum sit praeteritum, futurumve tempus, sicut pr
Abbreviated transcription (Latin):
stantie. ꝓprietate.s ꝓ efficientiis causarum. Unde a credi¬
sũptã creaturarum speciem. Fallunt᷑ quidam stultoꝵ
dum legunt ad imaginẽ dei factum eẽ hominẽ arbitrã¬
tes dm eẽ corporeum: dũ ñ caro que ⁊ ccrpus. s anima que
÷ sp̃s dei imaginẽ habeat. Nong est corporis. scrana indeum
qui hominem ad imaginem suam fecit: quia mente. ñ car¬
nem ad similitudinem suam oreauit. Cogitagͥ quale arp̃¬

Expanded text:
stantiae proprietate sed efficientiis causarum. Unde et credisumptam creaturarum speciem. Falluntur quidam stulti, qui, dum legunt ad imaginem Dei factum esse hominem, arbitrantur Deum esse corporeum, dum non caro quod est corpus, sed anima quae est Spiritus Dei imaginem habeat. Non ergo esse corporis formam in Deum, quia hominem ad imaginem suam fecit, quia mentem non carnem ad similitudinem suam creavit. Haec est r
Abbreviated transcription (Latin):
lec̾tis scͥpturarum floribus spitalem cibum conficere: ita s. uoz õ¬
portet cum grandi auiditate requirere. Nam quomͦ solent ustie¬
li. matrum ubera cum grandi impetu inguietare. ut de int̾orib
earum. necessarium sibi possint extrahere cibum: ita & populi xp̃i¬
ani sacerdotes suos. uelut sc̃ ȩccłe ubera assidue debent int̾rogatioe
piissima ꝓuocare. ut sibi possint uictum animȩ suȩ necessariũ pro
uidere: ne forte sis sacerdotes tardus uoluerint offerre. &. poyli
nimiis impedim̃tis mundi istius occupati. dedignent᷑ inqͥrere.
impleatur illud ꝗuod scͥptum ÷. Mittam inquit samem int̾ram
ñ fam̃ panis neq sitim aquȩ. s audiendi u̾bum dei. Credimus
tamen de dei misatia. quod ita &. nobis studium legendi uł p̃
tbiinal ȩtni uidicis. & nos de p̃dicationib nr̃is bonã possimꝰ¬

Expanded text:
lectis Scripturarum floribus, spiritualem cibum conficere; ita et vos olectis Scripturarum floribus, spiritualem cibum conficere; ita et vos oportet cum grandi aviditate requirere. Nam quomodo solent vituli matrum ubera cum grandi impetu inquietare, ut de interioribus earum necessarium sibi possint extrahere cibum; ita et populi christiani sacerdotes suos, velut sanctae Ecclesiae ubera, assidua debent interrogatione provocare, ut cibum possint sividere: ne forte si et sacerdotes tardius voluerint offerre, et populi nimiis impedimentis mundi istius occupati dedignentur inquirere, impleatur illud quod scriptum est, Mittam, inquit, famem in terram; non famem panis, neque sitim aquae, sed audiendi verbum Dei . Credimus tamen de Dei misericordia, quod ita et nobis studium legendi vel prtribunal aeterni Judicis et nos de praedicationibus nostris bonam possim
Abbreviated transcription (Latin):
testamenti. debet pascere pꝰpulum xp̃ianum. Consid̾ate tamen
fr̃s & iudete. quia istȩ carnales uaccȩ non solum ipsȩ ad filios
ueniunt. s etiam uituli sui eis obiuam ourrt̃: & ita ubera
matrum suar̾ capite suo freguent̾ ꝑcutiunt: ut aliquotiens si
maiores uituli st̃. ipsarũ matrum corpora de t̾ra subleuare
uideantur. St tamen iniuriam ip sam. uaccȩ libent̾ erci¬
piunt: dum uituloꝵ suoꝵ oupiunt uidere ꝓfectum. hoc etiam
boni sacerdotes debent fideliter desid̾are uł cupere: ut filii eoꝵ ꝓ
salute animȩ suȩ assidus eos int̾rogationib inquietent: ut dũ
filiis pulsantib gra diuina tͥbuitur: sac̾dotib scãrũ scͥptura¬
rum secreta reuelantib ȩt̾num premium p̃paretur. hoc ideo dico riñs
ut &. in nopis & inuobis ista similitudo seruetur. Cupimꝰ enima uos
istam desid̾abilem inquietũdinem assidue sustinere: dũmͦ animas

Expanded text:
Testamenti, debent pascere populum christianum. Considerate tamen, Testamenti, debent pascere populum christianum. Considerate tamen, fratres, et videte quia istae carnales vaccae non solum ipsae ad suos vitulos veniunt, sed etiam sui vituli eis obviam currunt, et ita ubera matrum suarum capite frequenter percutiunt, ut aliquoties, si majores vituli sint, ipsarum matrum corpora de terra sublevare videantur; attamen injuriam ipsam vaccae libenter suscipiunt, dum vitulorum suorum cupiunt videre profectum. Hoc etiam boni sacerdotes debent fideliter desiderare vel cupere, ut filii eorum pro salute animae suae assiduis eos interrogationibus inquietent; ut dum filiis pulsantibus gratia divina tribuitur, sacerdotibus sanctarum Scripturarum secreta revelantibus aeternum praemium praeparetur. Hoc ideo dico, ut et in nobis et in vobis ista similitudo servetur. Cupimus enim a vobis istam desiderabilem inquietudinem sustinere, dummodo anima
Abbreviated transcription (Latin):
maiorem sollicitudinẽ habere debemꝰ. Si enĩ caio nr̃a bis
indie reficit᷑. quare molestum & ineptum iudicet aligius. si uel pꝰ
septẽ dies anima uerbo dei pascat᷑ : Qmodo enim caro reficit᷑ cibo
isto t̾reno: sic & anima pascitur dei uerbo. & ideo quotiens uobis
pigritiam nr̃am. &. qd̾ uobis exiure debetur erigite. Sacerdotes
puli: tẏpum p̃ferunt uituloꝵ. Quomͦ enĩ uacoȩ ꝑcampos & pra¬
ta discurrunt. iuneta & oliuieta circueunt. ut depastis berbis
& frondib cibum lactis pͣparent uitulis suis: ita & sacerdotes
de diuersis sc̃arum sopturarum montib assidue legendo uer¬
bitz dei. debent flores decerꝑe. ex quib lao sp̾itale filiis suis
ualeant ministrare: ut possint partem habere cum apło paulo.
qui dixit. Lao uobis potum dedi nonescam. Non in congrue
Sicut enim uacra duo ubera habet exquib nutͥat uitulum
suum: ita & sacerdotes. de duob uberib uet̾is soilicet uł noui

Expanded text:
majorem sollicitudinem habmajorem sollicitudinem habeficitur; quare molestum et ineptum judicet aliquis, si vel post septem dies anima Dei verbo pascatur. Quomodo enim caro reficitur cibo isto terreno; sic et anima pascitur Dei verbo. Et ideo quoties vobis pigritiam nostram, et quod vobis jure debetur exigite. 4. Sacerpuli typum praeferunt vitulorum. Quomodo enim vaccae per campos et prata discurrunt, vineta et oliveta circumeunt, unde pastis herbis ac frondibus cibum lactis praeparent vitulis suis: ita sacerdotes in diversis sanctarum Scripturarum montibus assidue legendo verbum Dei, debent flores decerpere, ex quibus spirituale lac valeant filiis ministrare; ut possint partem habere cum apostolo Paulo, qui dixit, Lac vobis potum dedi, non escam . Non incongrue, Sicut enim vacca duo ubera habet, ex quibus nutriat vitulum suum; ita et sacerdotes duobus uberibus, Veteris scilicet et Novi