comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
delictũ ẽ quando pͥncipes malist̃: sic priucipis ẽ peccatũ.
quando uidices iniqͥ existunt: Bonꝰ iudex sic̃ nocere
ciuib nescit: ita ꝓdesse om̃ĩb nouit: Aliis enĩ prestat
censura iusticie: aliis bonitate. Iudicia. sine ꝑsonarũ ac¬
ceptione suscipit Non infirmat iusticiã. auaricie flãm.
necstudet auferre alteri. qd̾ cupiat sibi Boni uidices
iusticiã ad solã obtinendã salutẽ et̾nã suscipiunt. Nec
eã munerib acceptis distribuunt: ut dũ de iusto iudicio
iusticiã & iuscdiam portat: Sed ꝑiusticiã reddit pecca
libraminiȩ quedã ꝑeqͥtatẽ corrigat. quedã uero ꝑimi¬
semꝑ timens tremensq momĩ negocio reformidat.
ne de iusticie tramite deuians cadat Et unde ñuisti
iudicẽ esse: Nã stultus ꝑignauiã ignorat iuistici¬
am. imꝓbus ꝑcupiditatẽ corrumpit ipsã quã didi¬
cit ueritatẽ Si rauius lacerant᷑ pauꝑes aprauis iui¬
dicib quã ab inruentissimis hostibus Nullus enim

Expanded text:
delictum est, quando principes mali sunt, sic principis est peccatum, quando judices iniqui existunt Bonus judex sicut nocere civibus nescit, ita prodesse omnibus novit. Aliis enim praestat censura justitiae, aliis bonitate. Qui judicia sine personarum acceptione suscipit, non infirmat justitiam, avaritiae flamma, nec studet auferre alteri, quod cupiat sibi. Boni judices, justitiam ad solam obtinendam salutem aeternam suscipiunt, nec eam muneribus acceptis distribuunt, ut dum de justo judicio justitiam et misericordiam portat: sed per justitiam promit peccatlibramine quaedam per aequitatem corrigat, quaedam vero per misemper timens tremensque in omni negocio reformidat, ne de justitiae tramite devians cadat, et unde non justem esse. Nam stultus per ignaviam ignorat justitiam, improbus per cupiditatem corrumpit ipsam quam dicit veritatem. Gravius lacerantur pauperes a pravis judicibus, quam a cruentissimis hostibus. Nullus enim
Abbreviated transcription (Latin):
miscđie elemencia donat: Uedit ds principib p̃sula¬
tũ ꝓ regimine popłoꝵ: & illis eos p̃ẽe uoluit. cũ quib
una ẽ eis nascendi moriendiq condicio Prodesse ergo
debet popłis principatus ñ nocere: nec dominando p̾re¬
mere. sed condescendendo consulere. ut uere sit uti¬
le hoc potestatis insigne: & donũ dĩ ꝓ tuicione utan¬
puli Quos dũ ea potestate quã accipiunt optime
regunt : bonã utiq uicissitudinẽ deo largitori resti¬
tuunt Bonus rex: facilius adiusticiã adelicto re¬
gredit᷑. quã de iusticia ad delictũ tranffertur: ut
noueris hic eẽ. casũ illue ꝓpositũ. In ꝓposito eius
esse debet: numquã egredi aueritate Qd̃ si casu ti¬
tubare contigerit: mox resurgere. .A. depaciencia

Expanded text:
misericordiae clementia donat. Dedit Deus principibus praesulamisericordiae clementia donat. Dedit Deus principibus praesulatum pro regimine populorum: et illis eos praeesse voluit, cum quibus una est eis nascendi, moriendique conditio. Prodesse ergo debet populis principatus, non nocere, nec dominando premere, sed condescendendo consulere; ut vere sit utile hoc potestatis insigne, et donum Dei pro tuitione utanpuli: quos dum ea potestate quam accipiunt, optime regunt, bonam utique vicissitudinem Deo largitori restituunt. Bonus rex facilius ad justitiam a delicto regreditur, quam de justitia ad delictum transfertur: Ut noveris hoc esse casum, illud propositum. In proposito ejus esse debet, nunquam egredi a veritate: quod si casu titubare contigerit, mox resurgere. CAP. 40.-- De patientia
Abbreviated transcription (Latin):
cente enĩ dõ talẽ rectorem popłi suscipiunt: qualem
ꝓpeccato merent᷑ Non nũquã ꝓmalicia plebis etiam
reges mutant: & qui aute uidebant᷑ ẽẽ. boni. accepto¬
uirecte utit᷑ regni potestate: ita p̾stare se om̃ib
debet. ut quanto magis honoris celsitudine cla¬
ret: tanto sem& ipsũ ñite humiliet. p̃ponens sibi
ex emplũ humilitatis dđ qui de suis meritis ñ tumuit.
sed humilit. sese deiciens dix̃. Uilis incedã: & uilis
apparebo ante dm̃ qui elegit me Qͥ recte utit᷑ reg¬
ui potestate: formã iusticie᷑ factis magis quã uerbis
instituit Iste nulla ꝓsꝑitate erigit᷑ nulla aduersita¬
te turbatur. Non mnnitit᷑ ꝓpriis uirib: nec adõ re¬
cedit cor eiꝰ Regni fastigio: humili p̾sidet animo:
Non eũ delectat iniqͥtas: ñ inflãmat cupiditas: sine
de fraudacione alicuiꝰ: expaupere diuitẽ facit. Et
qd̃ iusta potestate a popłis extorquere poterat: sepe

Expanded text:
cente enim Deo talem rectorem populi suscipiunt, qualem cente enim Deo talem rectorem populi suscipiunt, qualem pro peccato merentur. Nonnunquam pro malitia plebis, etiam reges mutantur, et qui ante videbantur esse boni, acceptorecte utitur regni potestate, ita se praestare omnibus debet, ut quanto magis honoris celsitudine claret, tanto semetipso mentem humiliet proponens sibi exemplum humilitatis David, qui de suis meritis non tumuit, sed humiliter sese dejiciens, dixit: Vilis incedam, et vilis apparebo ante Deum, qui elegit me. Qui recte utitur regni potestate, formam justitiae, factis magis, quam verbis instituet. Iste nulla prosperitate erigitur, nulla adversitate turbatur. Non innititur propriis viribus, nec a Domino recedet cor ejus. Regni fastigium, humili praesidet animo. Non eum delectat iniquitas, non inflammat cupiditas: sine defraudatione alicujus ex paupere divites facit, et quod juxta potestatem a populis extorquere poterat, saepe
Abbreviated transcription (Latin):
paracione despiciant. eosq quib p̃ẽẽ. contigit ñ aguos¬
cant Quib congrue ꝑecclesiasten dr̃ Duce te constitu¬
mortales tam̃ se esse agnoscant. nec regni głam qua in
scło sublimant᷑ aspiciant: sed opꝰ qd̾ secͥũ ad inferos de¬
portent intendant: Si gͦ carebt̃ huiꝰ tẽporis gła. illa
agant que post finẽ sineꝰ fine possideant: Dũ apli di¬
cat ñ. ẽ. potestas. nisi adeo. quomodo dñs ꝑprophetã de
diceret ñme ꝓpicio etiã s me iratꝰo Unde inferiꝰ ꝑeun
dem ꝓpħam dicit. Dabo inqͥd tibi rege̾ infurore meo.
quomamfestius elucet bonam malãqͦ potestatẽ adeo
ordinari. s bonã ꝓpiciꝰ. malã iratus Reges quando bo¬
nift̃. muneris eẽ dei Quando uͦ mali: sceleris ẽẽ popłi
Scd̃m meritũ enĩ plebiũ disponit᷑ uita rectoꝵ: testantẽ
iob Q regnare facit ypoeritã: ꝓpt̾ peccata popłi Iras¬

Expanded text:
paratione despiciant, eosque quibus praeesse contigit non agnosparatione despiciant, eosque quibus praeesse contigit non agnoscant. Quibus congrue per Ecclesiasticum dicitur: Ducem te constituiunt, mortales tamen se esse cognoscant, nec regni gloriam, qua in saeculo sublimantur aspiciant, sed opus quod secum ad inferos deportent, intendant. Si ergo carebunt hujus temporibus gloria, illa agant quae post finem sine fine possideant. Dum Apostolus dicat: Non est potestas nisi a Deo , quomodo per prophetam de diceret: Non me propitio, sed me irato. Unde inferius per eumdem prophetam dicit: Dabo, inquit, tibi regem in furore meo . Quo manifestius elucet, bonam malamque potestatem a Deo ordinari, sed bonam propitio, malam irato. Reges quando boni sunt, muneris esse Dei, quando vero mali, sceleris esse populi. Secundum meritum enim plebeium disponitur vita rectorum, testante Job: Qui regnare facit hypocritam, propter peccata populi, iras
Abbreviated transcription (Latin):
dest quib t̾reni honores p̃ferunt᷑ Potestas bona est
que adeo donata ẽ: ut malũ timore coherceat. ñ ut
temere malũ cõmittat. Nichil aut̃ peius. quã ꝑpotes¬
tatẽ peccandi libertatẽ habere: mehilq infelicius male
nã transmeat głam Qui uͦ praue regnũ exercent:
post uestẽ fulgentẽ. & lumina lapilloꝵ. nudi & mise¬
ri ad inferna torquendi descendunt Reges arecte
agendo uocatift̃. Ideoq recte faciendo. regis nomen
ꝓprios bene regant. &. motus resistentes sibi. raciona¬
bili discrecione cõponant Recte igit᷑ illi reges uocan¬
tur: qͥ tã semet ipsos quã subiectos bene regendo mnodi¬
ficare nouer̃ Qͥ dã ipsũ nom̃ regiminis ad inmanita¬
tẽ trans uertunt crudelitatis: dũqͦ ad culm̃ potestatis
uenerint. in apostasiam confestim labunt᷑ Tantoq se
tumore cordis extollunt: ut cunctos subditos insui eõ

Expanded text:
rodest, quibus terreno honore praefertur. Potestas bona est, rodest, quibus terreno honore praefertur. Potestas bona est, quae a Deo donante est, ut malum timore coerceat, non ut temere malum committat. Nihil autem pejus quam per potestatem peccandi libertatem habere; nihilque infelicius male nam transmeat gloriam. Qui vero prave regnum exercent, post vestem fulgentem et lumina lapillorum, nudi et miseri ad inferna torquendi descendent. Reges a recte agendo vocati sunt, ideo quia recte faciendo regis nomen proprios bene regant, et motus resistentes sibi rationabili discretione componant. Recte igitur illi reges vocantur, qui tam semetipsos quam subjectos, bene regendo pacificarenoverunt. Quidam ipsum nomen regiminis ad immanitatem transvertunt crudelitatis, dumque ad culmen potestatis venerunt, in apostasiam confestim labuntur, tantoque se tumore c
Abbreviated transcription (Latin):
sibi sub icit. ut humilior innotescat Probatur
aut̃ hoc apłico exemplo: qui datã sibi potestatem
etiã nec ad hoc usus ẽ. quo decebat. sed eũ poiõt
ut licita abnuit: seseq ut paruulũ: in medio eoꝵ
quib p̾erat ostendit: Qui in appetendis honorib scłi.
aut ꝓsperitatib mundi instanti desudat labore.u
hic &. infuturo uacuus inuenit᷑ a requie: Lantoq sar¬
tur: tanto grauius curarũ ponderib ad grauat᷑. eisq
magis m̃te & cogitacione subicit᷑: quib sublinitatis
gradu p̃ponit᷑ Nam ut qͥdã patrũ ait. om̃e qd̾ suꝑ ȩmino.
curis mundi maiorib occupat᷑: tanto faciliorib uiciis
p̃ittͣ. Si enĩ iux ualet peccata animꝰ deuitare quietus.
quanto magis occupacione scłari deuinctus. Nonstatĩ
itile ẽ. omue potestatis insigne: s tunc uere ẽ ittile si
bene gerat᷑: Tunc aut̃ bene gerit᷑. quando subiectis ꝓ¬

Expanded text:
sibi subjicit, ut humilior innotescat. Probatur sibi subjicit, ut humilior innotescat. Probatur autem hoc apostolico exemplo, qui data sibi potestate, etiam nec ad hoc usus est quod decebat, sed, dum posset uti, licita abnuit, seseque ut parvulum in medio eorum quibus praeerat ostendit . 2. Qui in appetendis honoribus saeculi aut prosperitatibus mundi instanti desudat labore, et hic et in futuro vacuus invenitur 338 a requie; tantoque sartur, tanto gravius curarum ponderibus aggravatur; eisque magis mente et cogitatione subjicitur, quibus sublimitatis gcuris mundi majoribus occupatur, tanto facilioribus vitiis premitur. Si enim vix valet peccata animus devitare quietus, quanto magis occupatione saeculari detentus? Qui hoc utile est omne potestatis insigne, sed tunc vere est utile, si bene geratur. Tunc autem bene geritur, quando subjectis p
Abbreviated transcription (Latin):
seruos constituens. alios dominos: ut licencia male
agendi seruoꝵ. potestate dñanciũ restringat᷑. Nã
si om̃s sine metu fuissent. qͥs ẽet. qͥ amalis quẽ piã
cohiberet: Inde & ingentib principes regesq elec¬
tift᷑: ut t̾rore suo popłos amalo cohercerent atq
ad recte uiuendũ legib subderent Quantũ adtin&e
ad racionẽ. ñ ẽ ꝑsonarũ acceptio apud dm̃. qͥ mundi
elegit ignobilia & contẽptibilia. & que ñ ft̃ uit ea que
st̃ destrueret Negloriet᷑ omĩs caro. hocẽ carnaliᷤ
potencia corã illo Unꝰ enĩ dñs: equalit̾ & dominis
fert consultũ & seruis. Melior ẽ sub iecta seruitus.
quã clata libertas Multi enĩ inueniunt᷑ do libe
seruentes: sub dominis constituti flagiciosis: Qui
& si subiectist̃ illis corpore: p̃lati tamen st̃ ũte
potestate seculari exittur. aut si aliqua cam¬
gitur. ñ sub illa curuat᷑ ut suꝑb tumeat ol sed cam

Expanded text:
servos constituens, alios dominos, ut licentia male servos constituens, alios dominos, ut licentia male agendi servorum, potestate dominantium restringatur. Nam si omnes sine metu fuissent, quis esset, qui a malis quempiam cohiberet? Inde et in gentibus principes regesque electi sunt, ut terrore suo populos a malo coercerent, atque ad recte vivendum legibus subderent. Quantum pertinet ad rationem, non est personarum acceptio apud Deum , qui mundi elegit ignobilia, et contemptibilia et ea quae non sunt, ut ea quae sunt destrueret, ne glorietur omnis caro , hoc est, carnalis potentia coram illo. Unus enim Dominus aequaliter et dominis fert consultum et servis. Melior est subjecta servitus quam elata libertas. Multi enim inveniuntur Deo libere servientes sub dominis coetsi subjecti sunt illis corpore, praelati tamen sunt menteotestate saeculari exuitur, aut si aliqua cingitur, non sub illa curvatur, ut superbus tumeat, sed eam
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is delictis elem̃tes sumꝰ: in alieno peceato rigorem
teuere nequa quã debemus Multi alioꝵ unciã cer¬
nunt. sua ñ aspiciunt: Et cũ ipsi maximis criminib
obnoris teneant᷑: minora peccata fratrib ñꝯ̾imit¬
tunt. Spocrite trabẽ inoculo suo consistentẽ ñ seuci¬
untti & herentẽ festucã in lumine fr̃is intendunt
raciliꝰ rep̃hendimꝰ uicia aliena. quã nr̃a Nã sepe. que
ꝑuersa maliis iudicamꝰ in nob nocibilia eẽ minꝰ sen¬
tius Et qd̾ in aliis rep̃hendimꝰ: agere ipsi ñerubes¬
cimus faecilius ucia unius cuiꝰq quã uirtutes inten¬
Iui uec ꝗd boni quisq gesserit agnoscere. sed
qͥd mali egerit ꝑserutamur: xluii. de subditis:
ropt̃ peccatum primi hominis humano generi
pena diuinitus inlata ẽ seruitutis: ita ut qͥb
aspicit. ñ congruere libertatẽ. his misericordius i¬
roget seruitutẽ Et lic& ꝑpeccatũ humane origimᷤ.¬
tamen equus ds̃ idõ discreuit hominib uitã. alios

Expanded text:
ris delictis clementes sumus, in alieno peccato rigorem tenere nequaquam debemus. Multi aliorum vitia cernunt, sua non aspiciunt, et cum ipsi maximis criminibus obnoxii teneantur, minora peccata fratribus non dimittunt. Hypocritae trabem in oculo suo consistentem non sentiunt, et haerentem festucam in lumine fratris intendunt. Facilius reprehendimus vitia aliena quam nostra. Nam saepe quae perversa in aliis judicamus, in nobis nocibilia esse minus sentimus; et quod in aliis reprehendimus, agere ipsi non erubescimus. 23. Facilius vitia uniuscujusque quam virtutes intendimus; nec quid boni quisque gesserit agnoscere, sed quid mali egerit, perscrutamur. CAPUT XLVII De subditis. 1. Propter peccatum primi hominis humano generi poena divinitus illata est servitutis, ita ut quibus aspicit non congruere libertatem, his misericordius irroget servitutem. Et licet peccatum humanae origitamen aequus Deus ideo discrevit hominibus vitam, alios
Abbreviated transcription (Latin):
rei ablatae. quã ainorẽ parturiebant possesse: Cum
graui enĩ dolore amittuntur: que cũ magno amore
abent᷑ Minus aut̃ carendo dolemus: que minus pos¬
sidendo diligimus Sciant scłi lucra sectantes. quan¬
tũ sint uana uł ad uersa que diligunt: que etiam
nec in hoc scło sine contricione graui conquirunt.
& ꝓquibus infuturo supplicio p̾enas dabunt: his
qui inuoluntate feculariũ desiderioꝵ ꝑsistunt.
cecitate scłaris amoris. ut numquã resipiscant ad
am̃ amorẽ retorquere m̃tis Multis mortuus est
mundus: ipsi tam̃ uicissim munda mortui ñ sunt.
Bona enĩ scłi diligunt: & tam̃ ipsa quȩ diligunt. mi¬
nime consecuntur. inutroq uacui. qͥa & futrra
ꝑdunt: & p̃sentia ñ adquirunt: E gestas.ẽ. electoꝵ
qd̾ peregrinant᷑ abonis sempiternis: & in hoc exi¬
lio diucius remorantur & gestas ẽ repboꝵ qd a¬
bundant dimciis. & uirtittib uacuant᷑  seq esse mo¬

Expanded text:
res ablatae quam amorem parturiebant possessae. Cum res ablatae quam amorem parturiebant possessae. Cum gravi enim dolore amittuntur quae cum magno amore habentur. Minus autem carendo dolemus quae minus possidendo diligimus. 3. Sciant saeculi lucra sectantes quantum sint vana vel adversa quae diligunt, quae etiam nec in hoc saeculo sine contritione gravi conquirunt, et pro quibus in futuro supplicio poenas dabunt. 354 4. His qui in voluntate saecularium desideriorum persistunt, caecitate saecularis amoris, ut nunquam resipiscant ad Deum amorem retorquere mentis. 5. Multis mortuus est mundus, ipsi tamen vicissim mundo mortui non sunt. Bona enim saeculi diligunt, et tamen ipsa, quae diligunt, minime consequuntur; in utroque vacui, quia et futura perdunt, et praesentia non acquirunt. 6. Egestas est electorum, quod peregrinantur a bonis sempiternis, et in hoc exsilio diutius remorantur. Egestas est reproborum, quod abundant divitiis, et virtutibus vacuantur, seque esse ino
Abbreviated transcription (Latin):
Ruito istius mala ꝑferunt: qͥd̃ dum indolore
grauantur cupiditatis & luxurie uicioꝵ. cete¬
rorumq mala non appetunt. Plus pro desse salu¬
prosperitate indeterius itur: ex tẽptacionis dolo¬
re inmelius ꝓficitur. Unus quisq ad tẽptacionẽ
animum p̃parare dehet: Minus enĩ dũsperatur
tẽptacio grauat: dure aut̃ p̃mit si ñsperata adue¬
nerit. Sapientis ẽ contra omnia aduersa ante me¬
ditari: nec inueniri casus debet. quẽ ñ consilia eiꝰ
p̃ueniant. Lxiii. deamatoribus mundt
undi amatores: ñsolũ ex eo reisunt. qd̾ infi¬
uia ꝓsumns appetunt. uerũ etiã & miseri.
ꝑ hoc qd cũ graui erunna ad ipsa desiderata ꝑ¬
tingunt Erauius torquet᷑ impius mundi exã¬
gerando cõmoda: quã iustus tolerando ad uersa:
remenͣi hona mundi diligit: uelit ñ uelit timoris
& doloris pene subcumbit: Qui plus quã oportet res
transitorias diligint: maiorẽ sibi ingerunt. dolorẽ

Expanded text:
quod vitae istius mala perferunt, quia cum dolore quod vitae istius mala perferunt, quia cum dolore gravantur, cupiditatis, et luxuriae, vitiorumque caeterorum mala non appetunt. 7. Plus prodesse saluprosperitate in deterius itur, ex tentationis dolore in melius proficitur. 8. Unusquisque ad tentationem animum praeparare debet . Minus enim dum speratur tentatio, gravat; dure autem premit, si non sperata advenerit. 9. Sapientis est contra omnia adversa ante meditari; nec inveniri casus debet, quem non consilia ejus praeveniant. CAPUT LIX. De amatoribus mundi. 1. Mundi amatores non solum ex eo rei sunt quod infipro summis appetunt, verum etiam et miseri per hoc, quod gravi aerumna ad ipsa desiderata pertingunt. 2. Gravius torquetur impius mundi exaggerando commoda, quam justus tolerando adversa. ui enim bona mundi diligit, velit, nolit, timoris et doloris poenae succumbit. Quique plusquam oportet res transitorias diligunt, majorem sibi ingerunt dolorem
Abbreviated transcription (Latin):
quanta illis post hec et̾na supplicia p̃parent᷑. dicente
ꝓpheta Ducent inbonis dies suos: & subito ad infer
astus inaduersis ꝓbari se cognoseat: ñ deici. Uiri
sc̃i plus formidant ꝓspera quã ad uersa: qͥa dĩ ser¬
uos ꝓsꝑa deiciunt. aduersa uero erudiunt: Ideoq
sc̃iuiriꝰ constancia ita portare aduersa: debet ut fian¬
gi ñ quẽat lunc magis st̃ dĩ oculi suꝑ nistos: quando
cos affligi abiniqͥs ꝓuidencia suꝑna ꝑmitire s eã tune
eis gaudia disponint᷑ eterna: quando presenti tri¬
bulaciene pbartur. Oul utte luiius triiul an¬
bulacione ꝓbantur. Qũis uite huius tribulacio¬
sed celerit transit Qui uite future pͥmia diłi¬
genter ex cogitat: mala omia uite p̃sentis equa¬
mucter portł: qm̃i ex illius dulcedine huius
ꝯm aritudinem temperat: & exeternitate illius.
urefutatem huius despicit transitoriam Gra¬
uati diuerso malo temporali: ꝓutilitate eoꝵ est

Expanded text:
quanta illis post haec aeterna supplicia praeparentur, dicente quanta illis post haec aeterna supplicia praeparentur, dicente propheta: Ducunt in bonis dies suos, et subito ad infernJustus in adversis probari se cognoscat, non dejici. 2. Viri sancti plus formidant prospera quam adversa, quia Dei servos prospera dejiciunt, adversa vero erudiunt. Ideoque sancti viri constantia ita portare debet adversa, ut frangi non queat. 3. Tunc magis sunt Dei oculi super justos, quando eos affligi ab iniquis providentia superna permittit. Nam tunc eis gaudia disponuntur aeterna, quando praesenti trbulatibulatione probantur. 4. Omnes vitae hujus tribulatiosed celeriter transit. 5. Qui vitae futurae praemia diligenter excogitat, mala omnia vitae praesentis aequanimiter portat, quoniam ex illius dulcedine hujus amaritudinem temperat, et ex aeterniate illius brevitatem hujus despicit transitoriam. 6. Gravari diverso malo temporali pro utilitate eorum est,
Abbreviated transcription (Latin):
onis uocari: & exmialis que inegipto paciebant᷑ dis¬
cedere. & ad pͥnsstã. Patida festmare. Iniqui dũ cons¬
tanciã iustiꝰ in ꝑseclicio nib suis aspiciunt m̃tis confu¬
sione rabescunt. & dũ ad uersa pstendant nec uicunt:
tandẽ dde sue ꝑuersitatis insania confundunt᷑ Stulti
contrabonds studiũ semꝑ adsumunt: quib dũ ꝑspe¬
ritas ellicet. iactant̃ desuis meritis gloriant᷑. & bonoꝵ
atq iustoꝵ asflictionib detrahunt᷑: dumq eis aduer¬
sad contigerint. mox adblasphemiã ƿusillanimitate
animi conuertunt᷑. Quidam simpliciũ nescientes
dispensacionem dei. inmasorum profectibus scan¬
qalizantur: dicentes iuxta ꝓphetam Quare uia
impiorum prosperatur. bene̾ est omnibus qui pre¬
uaricant᷑ & iniq agunt: Quihoc ergo dicunt. ñmi¬
rent᷑ qd̾ prauoꝵ hominũ temporalẽ & caducã felietta¬
tẽ aspiciunt. sed magis nouissima eorũ intendant.

Expanded text:
onis vocari, et ex malis, quae in Aegypto patiebatur desonis vocari, et ex malis, quae in Aegypto patiebatur descendere, et ad promissam patriam festinare. Iniqui dum constantiam justi in persecutionibus suis aspiciunt, mentis confusione tabescunt, et dum adversa ostentant, nec vincunt, tandem de se perversitatis insania confunduntur. Stulti contra bonos studium semper assumunt, quibus dum prosperitas elucet, jactanter de suis meritis gloriantur, et bonorum atque justorum afflictionibus detrahunt; dumque eis adversa contigerint, mox ad blasphemiam pusillanimitate animi convertuntur. 13. Quidam simplicium nescientes dispensationem Dei, in malorum profectibus scandalizantur, dicentes, juxta prophetam: Quare via impiorum prosperatur, bene est omnibus qui praevaricantur et inique agunt ? Qui ergo hoc dicunt, non mirentur quod pravorum hominum temporalem et caducam felicitatem aspiciunt; sed magis novissima eorum intendant,
Abbreviated transcription (Latin):
eꝰ dtrocẽ suꝑ eos diuinũ furorẽ uenturũ: qͥ ex istus
ꝑsecutores & uolenti f.delibus Consolando enĩ per
ꝓpħam ds suos: ita iudicare ꝓmittit Ad uersus eos
inquit qͥ nidicauer̃ te. ego uidicabo. & cibabo hostes
tuos carnib suis. & quasi amusto sanguine suo ine
ꝰ aliquẽ briabuntur. Hab&: aliꝗd usũ & maloꝵ iniqͥtas quo
dilectos dĩ suis morib laniat. ac ꝑhoc uita impioꝵ
sibi deperit: iustoꝵ aut̃ nonperit s ꝓficit: dumeo
mali ꝑ tribulacionis exerciciũ ad p̾sentẽ odiendã ui¬
tã & fiturã desiderandã erudiunt. Interdũ enĩ ꝓdest
ꝑuersoꝵ prauitas utilitati iustoꝵ: dũ eos malic̾ia
sua erudiunt. & ad regna celoꝵ requireuda moles¬
tia tẽporali impellunt: Probat᷑ hoc eremplis isra¬
helitice plebis. que tunc durius agebat᷑ inegipto:
quando oportebat eã ꝑmoysen ad terrã repmissi¬

Expanded text:
ejus. 8. Atrocem super eos divinum furorem venturum, qui existunt ejus. 8. Atrocem super eos divinum furorem venturum, qui existunt persecutores et violenti fidelibus. Consolando enim per prophetam Deus suos, ita judicare promittit adversarios: Eos, inquit, qui judicaverunt te, ego judicabo; et cibabo hostes tuos carnibus suis, et quasi a musto, sanguine suo ineebriabuntur. Habet aliquem usum, et malorum iniquitas, quod dilectos Dei, suis moribus laniat, ac per hoc vita impiorum sibi deperit: justorum autem deperit, sed proficit, dum eos mali per tribulationis exercitium ad praesentem odiendam vitam, et futuram desiderandam erudiunt. Interdum enim prodest perversorum pravitas utilitati justorum, dum eos malitia sua erudit, et ad regna coelorum requirenda molestia temporalis impellit. Probatur hoc exemplis Israeliticae plebis, quae tunc durius agebatur in Aegypto, quando oportebat eam per Mosen ad terram repromissi
Abbreviated transcription (Latin):
Inde ẽ. qd̾ scriptũ ẽ. ꝑ prophetã. sierit malum qd̾ dñs
ñ fecit: ueruntam̃ qd̾ iniqui mala ex uoluntate¬
quer̃. id circo ds ꝑficiendi. dat potestatẽ ꝑsuã bo¬
nã uoluntatẽ: qͥa de nr̃o malo ipse multa oꝑatur
bona. Quidã cũ dei uoluntatĩ resistunt. nescientes
consiliũ dei faciunt. quo noueris. sic deo sub iecta
iudicant᷑ amalis ut iterũ in illa uita mali udicent᷑
abonis. siue ut etiã sit hic bonis tẽporalis afflictio:
& illuc et̾na remuneracio Id cireo st̃ necessarii mali
ut quociẽs boni offendunt. flagellentur ab illis hiuc
ẽ qd̾ assur uirgam furoris sui testat᷑ eẽ dñs Sed quo.¬
cies ita fit dedei indignacione ꝓcedit: ut ds̃ ꝑ illos in
eos seuiat. quos flagellando emendare desiderat:
Sed ille iustissima uoluntate: illi uero sepe crudeli
intencione. sic̃ ꝑ propħam dr̃. de eodem assur Ipse

Expanded text:
Inde est quod scriptum est per prophetam: Si erit malum, quod Dominus Inde est quod scriptum est per prophetam: Si erit malum, quod Dominus non fecit. Veruntamen quod iniqui mala expetunt voluntate, idcirco Deus perficiendi dat potestatem per suam bonam voluntatem quia de nostro malo ipse multa operatur bona. Quidam cum Dei voluntati resistunt, nescientes consilium Dei faciunt, quod noverint sic Deo subjecta ejudicantur a malis, ut iterum in illa vita mali judicentur a bonis: sive ut etiam sit hic bonis temporalis afflictio, et illic aeterna remuneratio. Idcirco sunt necessarii mali, ut quoties boni offendunt, flagellentur ab illis. Hinc est quod Assur virgam furoris sui testatur Dominus. Sed quoties ita fit, de Dei indignatione procedit, ut Deus per illos in eos saeviat, quos flaSed ille justissima voluntate, illi vero saepe crudeli intentione, sicut per Prophetam de eodem Assur dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
rutrũ sese lacerant. uirgiaq causarũ adiniurias
oppresores tunc se sciant grauiori dignos sen¬
dift̃: quanto hic forcius contra miseroꝵ uitã inua¬
luerint Audiant uidices & qui p̾sunt popłis. quia
ꝓtẽporalib molestiis quas plebib ingerunt: eterno
Iratus sũ inqͥd suꝑ popłin meũ: & dedi eos inmanu
tua: Nonposinsti eis miscđiam. ad grauasti iugum
tuũ ualde Descende inpuluere. sẽde tace. & intra
suꝑte repente miseria. quã uescis Magis mala faci¬
entib. quã mala pacientib dolere debemus Illi enĩ
praua faciendo in malũ ꝓficiunt: isti paciendo ama¬
lo corrigunt᷑ Ds aut̃ ꝑmalas uoluntates alioꝵ: in
aliis multa oꝑatur bona Mlalignanciũ hominũ uo¬
luntas nequaquã potest impleri: nisi ds̃ dederit ꝓo¬
testatem Nã dũ homines deo ꝑmittente malũ qd̾
concupiscunt ꝑficiunt: ipse dicit᷑ facere qui ꝑmittit:

Expanded text:
rutrum sese lacerant, jurgiaque causarum ad injuriasrutrum sese lacerant, jurgiaque causarum ad injuriasoppressores tunc sentiantur graviori digni esse senndi sunt, quanto hic fortius contra miserorum vitam invaluerint. Audiant judices et qui praesunt populis, quia pro temporalibus molestiis quas plebibus ingerunt, aeterno Iratus sum, inquit, super populum meum, et dedi eos in manu tua: non posuisti ei misericordiam, aggravasti jugum tuum te repente miseria quam nescis. Magis mala facientibus quam mala patientibus, dolere debemus. Illi enim prava faciendo in malum proficiunt: isti patiendo a malo corriguntur. Deus autem per malas voluntates aliorum, in aliis multa operatur bona. Malignantium hominum voluntas, nequaquam potest impleri, nisi Deus dederit potestatem. Nam dum homines, Deo permittente, malum quod concupiscunt perficiunt, ipse dicitur facere qui permittit.
Abbreviated transcription (Latin):
Nã ñsolũ ille reusẽ. qͥ falsũ dealio ꝓfert: s & his
qͥcito aurẽ criminib p̾bet. Quime̾tu potestatis ue¬
ritatẽ occultat: ciusdẽ ueritatis iracundiã sibi cęlitꝰ
ꝓuocat: qͥa plus ꝑtimescit hominẽ. quã diuinã trepi¬
dat indignacionẽ Beatus: euius testimonio innocens
abscelere obiecto purgat᷑ Impius: cuiꝰ ꝓdicione. etã
imquus perimit᷑ Neq enĩ decet xp̃iano morti obno¬
riũ ꝓdere: & ad effundendũ sanguinẽ infeliciũ uocẽ
testificacionis p̃bere Sermo enĩ iusti hominis tantũ
ad in inisteriũ deb& ẽẽ. salutis Ira enĩ indignacionis
& tribulacionis. & inmissiones ꝑ angłos malos Elx.
caritas maneat: post ponenda ẽ. rei causacio. ut ꝑse¬
ueret dilectio: Antiqͥ forensem eloquentiã caninam
facundiã nuncupabant: eo quod causidici. incertami¬
nib causarũ omissis que agunt. ueluti canes alte¬

Expanded text:
Nam non solum ille reus est, qui falsum de alio profert, sed et is Nam non solum ille reus est, qui falsum de alio profert, sed et is qui cito aurem criminibus praebet. 7. Qui metu potestatis veritatem occultat, ejusdem veritatis iracundiam sibi coelitus provocat, quia plus pertimescit hominem quam divinam trepidat indignationem. Beatus cujus testimonio innocens ab scelere objecto purgatur; impius, cujus proditione etiam iniquus perimitur. Neque enim decet Christianum morti obnoxium prodere, et ad effundendum sanguinem infelicium vocem testificationis praebere. Sermo enim justi hominis tantum ad ministerium debet esse salutis; ira enim indignationis et tribulationis, et immissiones per angelos malos. gantes charitas maneat, postponenda est rei causatio, ut perseveret dilectio. 2. Antiqui forensem eloquentiam caninam facundiam nuncupabant, 350 eo quod causidici in certaminibus causarum, omissis quae agunt, veluti canes alte
Abbreviated transcription (Latin):
trib est ꝑsonis obnoxius Primũ deo: quẽ ꝑiurando
contẽpnit sequent iudici: quẽ menciendo fallit: postre¬
mo innocenti: quẽ falso testimonio ledit Testib falsis
coniunctis: tarde mendacii falsitas repperit᷑. Qd̾ si se
parati fueruit ex amine iudicantis: cito manifestant᷑:
Nam sic̃ inunitate prauoꝵ grandis ẽ fortitudo: tta uise¬
paracione maior infirinitas Fraudulencie cito repre¬
ñ conuenit Unũ pene crinĩ habent. & qui falsitatem
ꝓmittit. &. quisubprunit ueritatẽ: qͥa & ille obesse uult
& iste ꝓdesse ñ uult Peior ẽ. aut̃ testis quiledit: quã
qͥprestare uolit. Nã ille malignus ẽ: iste inutilis Ini
quus testis quã uis sua falsitate corpora resq ini¬
pediat: animo tam̃ nichil dãpni confert Erit aut̃
ille apud dñ condẽpnatus: qui aduersus in nocen¬
tẽ falsũ testimoniũ uel dicit. uel dicentib credit

Expanded text:
tribus est personis obnoxius. Primum Deo, quem perjurando tribus est personis obnoxius. Primum Deo, quem perjurando contemnit; secundo judici, quem mentiendo fallit; postremo innocenti quem convictis, tarde mendacii falsitas reperitur: qparati fuerint, examine judicantis cito manifestantur. Nam sicut in unitate pravorum grandis est fortitudo, ita in separatione major infirmitas. 5. Fraudulentiae cito repre3. Unum pene crimen habent, et qui falsitatem promit, et qui supprimit veritatem, quia ille obesse vult, et iste prodesse non vult. Pejor est testis qui laedit quam qui praestare non vult. Nam ille malignus est, iste inutilis. quus testis, quamvis sua falsitate corpori rebusque impediat, animo tamen nihil damni conferet. Erit autem ille apud Deum condemnatus, qui adversus innocentem falsu
Abbreviated transcription (Latin):
dũ non hab& qd̾ offerat. ñ solũ audire contẽpnit᷑: sed
etiã & contra ueritatẽ opprimit᷑. Cito uiolatur auro
iusticia: nullãq reus ꝑtimescit culpã. quã reduuere
nũmis existimat: Plus enĩ obtinet m̃tem censoris
amor lucri: quã equitas iudicii: Tres st̃ munerũ ac¬
ceptionis quib contra iusticiã humana uanitas mili¬
tat: id.ẽ. fauor amiciciarũ. ad ulacio laudis: & corpora¬
lis accepcio muncris Facilius aut̃ ꝑuertit᷑ animꝰ rei
tẽ loqͥ pauescimus: cupiditate: dũ premio muneris
alicuius corrũpim᷑.: odio: dũ contra quẽ lib& ad uersa¬
ri molimur: amore: dũ amico uel ꝓpinquis p̃stare
contendimus His enĩ quatuor causis: sepe ęquitas uio¬
lat᷑ sepe innocencia leditur: Luiiii. De testibus:
t si mendaciũ gratis dicit᷑. quanto magis si uenale
queratur: Neq enĩ deerit multiplex conuentus
falsoꝵ: sitantũ p̃sentia sit nũmorũ: Lestis falsidieus.

Expanded text:
um non habet quod offerat, non solum audiri contemnitur, sed etiam contra veritatem opprimitur. 5. Cito violatur auro justitia, nullamque reus pertimescit culpam, quam redimere nummis existimat. Plus enim obtinet mentem censoris amor lucri quam aequitas judicii. 6. Tres sunt munerum acceptiones, quibus contra justitiam humana vanitas militat, id est favor amicitiarum, adulatio laudis et corporalis acceptio muneris. Facilius autem pervertitur animus rei tem loqui pavescimus. Cupiditate, dum praemio muneris alicujus corrumpimur. Odio, dum contra quemlibet adversari molimur. Amore, dum amico vel propinquis praestare contendimus. His enim quatuor causis saepe aequitas violatur, saepe innocentia laeditur. CAPUT LV. De testibus. 1. Et si mendacium gratis dicitur, quanto magis si venale quaeritur? Neque enim deerit multiplex conventus falsorum, si tantum praesentia sit nummorum. 2. Testis falsidicus
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ penitentie. confessione ingrescere. & nitore
scłari deposito lam̃tacionis habit᷑ũ depeccati recorda¬
cione induere. ut pote adhuc exteriorib hoc ẽ. car¬
nalib: ñ aꝑit intelligentie sp̃alis ꝓfundiora misteria.
ne dũ audita ñ capiunt. priꝰ incipiant contẽpnere ꝗͣ
uenerari mandata celestia Alit̾.ẽ. agendũ erga eos
st̃: Prius docendift̃ seniores plebis: ut ꝑeos infra po¬
siti faciliꝰ doceant᷑. Unde & apłs hec inquit cõm̃da
niũ boni doctoris. ẽ. incipientis alaũdib eoꝵ quos
salubrit ob uurgatos corrigere cupit.. sicuti apłi
ad corinthios facit. quos alaudib inchoat. & merde¬
pacionib ꝓbat. Sed erant apud corinthios. qͥ &laudẽ
& increpãcione digni e̾ent: ille uͦ indiscrete. sic utraq
aufert᷑ doctrina p̃dicacionis: ꝓbono merito au¬
dientis. tribuit᷑ sermo doctoris: Inpotestate diuia
consistit. cui ds uelit doctrine uerbũ dare. uel ei

Expanded text:
tudinem poenitentiae confessione nigrescere, et, nitore tudinem poenitentiae confessione nigrescere, et, nitore saeculari deposito, lamentationis habitum de peccati recordatione induere, upote adhuc exterioribus, hoc est, carnalibus, non aperit intelligentiae spiritualis profundiora mysteria, ne dum audita non capiunt, prius incipiant contemnere quam venerari mandata coelestia. 6. Aliter est agendum erga eos sunt. 7. Prius docendi sunt seniores plebis, ut per eos infra positi facilius doceantur. Unde et Apostolus: Haec, inquit, commenda nium boni doctoris est incipientis a laudibus eorum, quos salubriter objurgatos corrigere cupit, sicut apostolus ad Corinthios facit, quos a laudibus inchoat, et increpationibus probat. Sed erant apud Corinthios, qui et laude et increpatione digni essent. Ille vero indiscrete loquitur, ur doctrina praedicationis; pro bono merito audientis, tribuitur sermo doctoris. In potestate divina consistit, cui velit Deus doctrinae verbum dare, vel cui
Abbreviated transcription (Latin):
ũ posst̃: quib si indiscrete manifestent᷑. aut detra¬
hunt aut neglegunt: Prima quippe prudenciȩ
uirtus ẽ: eam quã docere oporteat existimare ꝑso¬
nã Rudib popłis. seu carnalib. plana atq cõmunia.
ñsũma atq ardua p̃dicandast̃: ne inm̃sitate doctri¬
ne opprimant᷑ pocius quã erudiant᷑ Unde & paulus
apłs ait: Non potui uobis loqͥ quasi sp̃alib: sed quasi
carnalib: Tãquã paruulis in xp̃o lac uob̾ potũ dedi
ñescã Carnalib quippe animis. nec alta nimis dece¬
lestib. nec t̾rena conuenit p̃dicare. s mediocrit᷑: ut
inicia eoꝵ moresq desiderant edocere Coruus dũ
suos pullos uiderit albi coloris: nullis eos cibis alit.
sed tantundẽ ad tendit. donec paterno colore nigres¬
cant. & sic illos frequenti cibo reficiat: Ita & eccłe doc¬
tor strenuus. nisi eos quos doc& uiderit ad suã simili¬

Expanded text:
non possunt: quibus si indiscrete manifestentur, statim aut detranon possunt: quibus si indiscrete manifestentur, statim aut detrahunt, aut negligunt. Prima quippe prudentiae virtus est, eam quam docere oporteat, existimare personam. Rudibus populis, seu carnalibus, plana atque communia, non summa atque ardua, praedicanda sunt, ne immensitate doctrinae opprimantur potius itualibus, sed quasi carnalibus, tanquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam . Carnalibus quippe animis, nec alta nimis de coelestibus, nec terrena convenit praedicare, sed mediocriter, ut initia eorum moresque desiderant, edocere. 5. Corvus, dum suos pullos viderit albi coloris, nullis eos cibis alit, sed tantumdem attendit, donec paterno colore nigrescant, et sic illos frequenti cibo reficit; ita et Ecclesiae doctor strenuus, nisi eos quos docet viderit ad suam simili
Abbreviated transcription (Latin):
constancia redarguer̃. etã principũ uicia. inqͥb
cũ sũma esset humilitas. loco tam̃ necessario libere
transgressores iusticie increpant: Aliquando etiã
subditis nos oportet animo. ẽẽ. humiliores: qm̃ fae
ta subditoꝵ iudicant᷑ a nobis. Nr̃a uero: ds̃ iudicat
Agnoscat ep̃s seruũ se ẽẽ plebis: ñ dñm Uerũ hec
caritas ñ condicio exigit: xLiii. de doctrina discrecio
on omnibus una eademq doctrina adhibenda est
sed ꝓqualitate moꝵ. diuersa ex ortacio erit doc¬
toꝵ Nam quosdã increpacio dura: quosdã uͦ exor¬
tacio corrigit blanda Siẽ periti medici aduarios
corporis morbo s diuerso medicamine seruiunt. ita
ut iuxta uulnerũ uarietates medicina diuersasit:
sic & doctores eccłȩ. singulis quibq congruũ doc¬
trine remediũ adhibent. &ͥ d euiq oporteat.
ea que ft̃ clausa aperienda st̃. Multi ft̃ enĩ qͥ capere

Expanded text:
constantia redarguerunt etiam principum vitia, in quibus constantia redarguerunt etiam principum vitia, in quibus cum summa esset humilitas, loco tamen necessario libere transgressores justitiae increpabant. 2. Aliquando etiam subditis nos oportet animo esse humiliores, quoniam facta subditorum judicantur a nobis, nostra vero Deus judicat. 3. Agnoscat episcopus servum se esse plebis, non dominum; verum hoc charitas, non conditio exigit. CAPUT XLIII. De doctrinae discretione. 1. Non omnibus una eademque doctrina est adhibenda, sed pro qualitate morum diversa exhortatio erit doctorum. Nam quosdam 330 increpatio dura, quosdam vero exhortatio corrigit blanda. 2. Sicut periti medici ad varios corporis morbos diverso medicamine serviunt, ita ut juxta vulnerum varietates medicina diversa sit, sic et doctor Ecclesiae singulis quibusque congruum doctrinae remedium adhibebit, et quid cuique oporteat, ea quae sunt clausa, aperienda sunt. Multi sunt enim qui ea capere
Abbreviated transcription (Latin):
dare nouerunt: salomone testante: Inore stulti uir¬
ga suꝑbie: qͥa increpando rigide feriunt. & cõpat
humilit᷑ nesciunt Bene alieni peccati curanda ui¬
cia suscipit : qͥ hoc excordis dilechone. & humili cõs¬
ciencia facit: Ceterũ qͥ delinquentẽ suꝑbo uel odio¬
so animo corripit. ñ emendat. sed ꝑcutit Quic qͥd
enĩ ꝓteruus uel indignatus animꝰ ꝓͣtulerit obiur¬
gantis furor est. ñdilectio corrigentis: xlii. de¬
talit̾ erga disciplinã sub ditoꝵ p̾stare se deb&¬
ut nonsolũ auctoritate. uerũ etiã humilitate cla¬
rescat: Sed tam̃ ita erit ineo uirtus humilitatis:
ne dissoluat᷑ uita subditoꝵ inuiciis Atq ita aue¬
toritas ad erit potestatis: ne ꝑtumorẽ cordis. se ue¬
ritas existat inmoderacionis hec est indei sacerdo¬
tib uera discrecio: qua nec ꝑlibertatẽ suꝑbi. nec
ꝑhumilitatẽ remissi sunt Hinc ẽ: qd̾ sc̃i cum multa

Expanded text:
ndare norunt, 329 Salomone attestante: In ore stulti virndare norunt, 329 Salomone attestante: In ore stulti virga superbiae , quia increpando rigide feriunt, et compati humiliter nesciunt. 7. Bene alieni peccati curanda vitia suscipit, qui hoc ex cordis dilectione et humili conscientia facit. Caeterum qui delinquentem superbo vel odioso animo corripit, non emendat, sed percutit. Quidquid enim protervus, vel indignatus animus protulerit, objurgantis furor est, non dilectio corrigentis. CAPUT Xisciplinam subditorum praestare se debut non solum auctoritate, verum etiam humilitate clarescat. Sed tamen ita erit in eo virtus humilitatis, ne dissolvatur vita subditorum in vitiis; atque ita auctoritas aderit potestatis, ne per tumorem cordis severitas existat immoderationis. Haec est enim in Dei sacerdotibus vera discretio, qua nec per libertatem superbi, nec per humilitatem remissi sunt. Hinc est quod sancti cum multa
Abbreviated transcription (Latin):
indiuersis. catena caritatis ñ astringit᷑ s male laxata¬
male ad omnẽ occasionem mouetur: desuꝑbis ixli.¬
disciplinã. & ꝑ disciplinã. ñ incurrit suꝑbiã S lati
aut̃ pastores. plebẽ tirannice p̃munt ñ regunt:
quiq ñdei. s suã głam asubditis exigunt Multi
st̃ qͥ ii uerbo doctrine ñ humiles sed arrogantes
existunt: qͥq ipsa recta que p̾dicaut. ñ studio cor¬
rectonis. sed uicio elacionis ad nunciant. Mlulti ft̃
qui ñ ex consultu edificandi. s extumore suꝑbiend
docent: nec ut ꝓsint sapientes ft̃. sed ut sapientes
uideant᷑. docere student. estimacione praua arro¬
ganciũ sacerdotũ. ꝑ quã unitant᷑ sc̃os rigore disci¬
pͦline: & sequi negligunt caritatis affectone Uide¬
ri uolunt rigidi seueritate. & formã humilitatis
p̃stare nequeunt: ut magis terribiles. quãmites as¬
piciant᷑. Suꝑbi doctores uulnerare pocius quã em̃¬

Expanded text:
in diversis catena charitatis non astringitur, sed male laxatain diversis catena charitatis non astringitur, sed male laxatamale ad omnem occasionem movetur. CAPUT XLI.sciplinam, et per disciplinam non incurrit superbiam. Elati autem pastores plebes tyrannice premunt, non regunt quia non Dei sed suam gloriam a subditis exigunt. Multi sunt qui verbo doctrinae non humiles sed arrogantes existunt, quique ipsa recta quae praedicant, non studio correctionis, sed vitio elationis annuntiant. Multi sunt qui non ex consultu aedificandi, sed ex tumore superbiendi docent: nec ut prosint sapientes sunt, sed ut sapientes videantur docere student. Aestimatio prava arrogantium sacerdotum per quam imitantur sanctos rigore disciplinae, et sequi negligunt charitatis affectionem, videri appetunt rigidi severitate, et formam humilitatis praesentare nequeunt, ut magis terribiles quapiciantur. 6. Superbi doctores vulnerare potius quam eme
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscunt. Sitam̃ patrũ facta ñdiligant. sed tantũ
operiunt. nec inuitent᷑ Nã st̃ qui p̃positos suos ꝑuerse
iudicant. dũ terrenis studiis eos plus uiderint᷑ ẽẽ in¬
tentos: si uel parũ iã ipsi despiritalib cogitauerint:
Rectores ergo: adõ iudicandi st̃. asuis aut subditis
nequaquã iudicandi st̃ exemplo dni. qͥꝑse uenden¬
tes colũbas & nũ mularioꝵ m̃sas ꝓprio euertit fla¬
gello. & ꝓiecit atẽplo: uł etiã sic̃ dĩcit: ds stetit insina
goga de̾oꝵ: inmedio aut̃ deos discernit. Qd̾ si afide
exorbitauerit rector tunc erit arguendus a subditis
ꝑrabiem furoris discipline modũ in inmanitatẽ cru¬
Nelitatis cõuertunt: & unde em̃dare subditos poterans.
inde pociꝰ uulnerant: Ideo sine m̃sura ulciseitur cul¬
pas p̃positꝰ iracundus: qͥa cor eiꝰ disꝑsũ inrerũ curis.
ñ colligit᷑ inamorẽ unius deitatis.: Mens enĩ resoluta

Expanded text:
cognoscunt, si tamen patrum facta non diligant, sed tantum cognoscunt, si tamen patrum facta non diligant, sed tantum operiant, nec imitentur. Nam sunt qui praepositos suos perverse judicant, dum terrenis studiis eos plus viderint esse intentos, si vel parum jam ipsi de spiritualibus cogitaverunt. 5. Rectores ergo a Deo judicandi sunt, a suis autem subditis nequaquam judicandi sunt: exemplo Domini, qui per se vendentes columbas et nummulariorum mensas proprio evertit flagegoga deorum, in medio autem deos discernit . 6. Quod si a fide exorbitaverit rector, tunc erit arguendus a subditis; rabiem furoris disciplinae modum ad immanitatem crudelitatis convertunt; et unde emendare subditos poterant, inde potius vulnerant. 2. Ideo sine mensura ulciscitur culpas paepositus iracundus, quia cor ejus dispersum in rerum curis non colligitur in amorem unius Deitatis. Meus enim soluta
Abbreviated transcription (Latin):
deseruiant: Dei gͦ ordinẽ accusant. quo instituunt᷑
qui ep̃os condẽpnant : dũ minꝰ sp̃alia. s magis t̃rena
sectant᷑: ex diuini enĩ tabernaculi disposicione obin¬
iurias mundi ferendas & turbines quosdã institui
ep̃os scłarib curis insistentes. ut hii qͥ interius fuꝑna
desiderant. uullo t̾reno obsistente negocio. liberius
hoc qd̾ amant intendant: Non ẽ itaq iudicandus
aplebe rector mnordinatꝰ: dũ magis nõuerint popli
sui fuisse meriti. ꝑuersi regim̃ suscepisse pontificis Nlã
ꝓmeritis plebiũ. disponitur adõ uita rectoꝵ: exemplo
qͥ auid peccante ad conparacionẽ principũ qͥ ex merito
plebis p̃uaricant᷑. Sententia chã filii noe dãpnantur.
pas inpublico ꝓdunt: sic̃ chã quipatris pudenda non
oꝑuit. s deridenda monstrauit. Habituri sem meritũ.
& iafet qͥ reuerent᷑ oꝑiunt: qui patres suos excessisse

Expanded text:
ddqui episcopos condemnant, dum minus spiritualia, sed magis terrena sectantur. Ex divini enim tabernaculi dispositione ob injurias mundi ferendas, et turbines quosdam, institui episcopos saecularibus curis insistentes, ut hi qui interius superna desiderant, nullo terreno obsistente negotio, liberius hoc quod amant intendant . 3. Non est itaque judicandus a plebe rector inordinatus, dum magis noverint populi, sui fuisse meriti perversi regimen suscepisse pontificis. Nam pro meritis plebium disponitur a Deo vita rectorum, exemplo David peccantis ad comparationem principum, qui ex merito plebis praevaricantur. 4. Sententia damnantur pas in publico produnt; sicut Cham, qui patris pudenda non operuit, sed deridenda monstravit . Habituri Sem meritum, et Japheth, qui reverenter operiunt quae patres suos excessisse
Abbreviated transcription (Latin):
doctor.ẽ. agens peccatũ: Cuius malũ ad corpꝰ ꝑuehit᷑.
dũ eo uł peccante. uł praue docente. pestifer langor
ad plebes sub iectas tranffert᷑. Deteriores st̃ qͥseu doc¬
triuis seu exemplis uitã moresq bonoꝵ corrũpunt :
his qͥ sustancias alioꝵ p̃diaq diripiunt Hii enĩ ea quȩ
extranos: s tam̃ que nr̃a sunt aufer̃ Corruptores uͦ
moꝵ ꝓprie nos ipsos decipiunt: qm̃ diuicie hominum
mores eoꝵ sunt. Multũ ergo distant dãpna moꝵ. a
p̃positi. mundana & exteriora sectantes: ut dũ
tẽporalib reb se totos impendunt. sp̃ales tu ciorem
uitã contẽplacionis exerceant. Qa duraft̃ quiete
uuere. uolenciũ sarcin& curarũ episcopaliũ: ꝓindet
sepe ds curis deditos secularib ad susceptionẽ regi¬
minis: ut dũ hii ex teriora sine tedio ꝓcurant. sp̃ales
reb interiorib sine inpedim̃to rerũ terrenarum

Expanded text:
doctor est agens peccatum; cujus malum ad corpus pervenit, doctor est agens peccatum; cujus malum ad corpus pervenit, dum eo vel peccante, vel prave docente, pestifer languor ad plebes subditas transit. Deteriores sunt qui sive doctrina, sive exemplis, vitam moresque bonorum corrumpunt, his qui substantias aliorum praediaque diripiunt. Hi enim ea quae extra nos, sed tamen quae nostra sunt auferunt; corruptores vero morum proprie nos ipsos decipiunt, quoniam divitiae hominum mores eorum sunt. Multum ergo distant damna morum a praepositi, 327 mundana et exteriora sectantes, ut dum temporalibus rebus se totos impendunt, spirituales tutiorem vitam contemplationis exerceant, quia durae sunt quiete vivere volentium sarcinae curarusaepe Deus curis deditos saecularibus ad susceptionem regiminis: ut dum hi exteriora sine taedio procurant, spiritales rebus interioribus sine impedimento rerum terrenarum
Abbreviated transcription (Latin):
inmalis suis consumere atq extinguere: Qͥ bene
docet & male uiuit: uidet᷑ bonũ malo coniungere.
lucẽ tenebris ꝑmiscere: ueritatẽ mendacio mutare:
tmors ad plebes ꝑtransit. scilic& uel dũmale do¬
cent: uel dũ faciunt praua: Pleriq sacerdotes
& elerici praue uiuentes. forma ceteris inmalũ
existunt. qͥ inbonis exemplũ ẽẽ debuer̃ hii enim
quoscũq exemplo male conuersacionis sue ꝑdunt:
de illis racionẽ sine dubio redditurist̃ Ex carna¬
liũ p̃positoꝵ exemplo. plerũq fit uita deterior
subditoꝵ. & plebis merito fiunt tales sacerdotes.
qui exemplo deteriore popłm destruant. ñ edifi¬
cent. Ex merito enĩ plebis. nonnũquã ep̃i depra¬
uant᷑: quatenus ꝓcliunis corruant qui sequunt᷑
Capite languentẽ: cetera corporis m̃bra inficiun¬
tur. Unde & scriptũ ẽ Onĩe caput languidum
& omne cor merens: aplanta pedis usq ad uerti¬

Expanded text:
in malis suis consumere atque exstinguere. 7. Qui bene in malis suis consumere atque exstinguere. 7. Qui bene docet et male vivit, videtur bonum malo conjungere, lucem tenebris miscere, veritatem mendacio mutare. et mors ad plebes pertransit, scilicet, vel dum mala docent, vel dum prava faciunt. 2. Plerique sacerdotes, et clerici prave viventes, forma caeteris in malum existunt, qui in bonis exemplum esse debuerunt. Hi enim quoscunque exemplo malae conversationis suae perdunt, de illis rationem sine dubio reddituri sunt. 3. Ex carnalium praepositorum exemplo plerumque fit vita deterior subditorum, et plebis merito fiunt tales sacerdotes, qui exemplo deteriore populum destruant, non aedificent. Ex merito enim plebis nonnunquam episcopi depravantur, quatenus proclivius corruant qui sequuntur. 4. Capite languente, caetera corporis membra inficiuntur. Unde et scriptum est: Omne caput languidum, et omne cor moerens, a planta pedis usque ad verti