comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
domũ quinq cubitis altitudiuis.
uod luriculis significat: que ui
supremo domꝰ tecto ꝑ circuitũ erant fac¬
te: neqͥs ad altiora ꝑueniens repente la¬
beret᷑ ad una. Qd̾ inommi domo quam
quisq edificaret moyses fieri p̃cepit:
cũ edificaueris in quiens domũ nouam
facies murũ tecti ꝑcͥcuitũ. ne fuudatur
sangͥs indomo tua. & sis reus labente
aliquo a inp̃ceps ruente. hec autẽ ta
bulata siue luricule supra st̃ latera
uocata. Ni cũ dictũ ẽet & edificauit
suꝑ parietẽ templi tabulata ꝑgirum
inparietib domꝰ ꝑc̾cuitũ tempha ora¬
culi: continuo subiunctũ ẽ. Et fecit
latera incircuitu. Inquib nimirũ late¬
rib intellerunꝰ diuina esse presidia
designata: que nos in boc ad hue scło
laborantes. ac ꝓcaptu nr̃o ad superiora
nitentes cotidie ne deficiamꝰ aduuant.¬
b̾enc autẽ hoc supremũ tabulatum
utecto domꝰ dñi qnͥq cubitos altũ
esse memoratur : qa ninurũ ita nos
inilla patͥa diuine p̃sentie claritas

Expanded text:
domum, quinque cubitis altitudinis . » Loriculas significat, quae in supremo domus tecto per circuitum erant factae, ne quis ad altiora perveniens, repente laberetur ad ima: quod in omni domo, quam quisque aedificaret, Moyses fieri praecepit: « Cum aedificaveris, inquiens, domum novam, facies murum tecti per circuitum; ne fundatur sanguis in domo tua, et sis reus labente alio et ine luriculae supra sunt latera vocata. Ubi cum dictum est, Et aedificavit super parietem templi tabulata per gyrum in parietibus domus per circuitum templi et oraculi; continuo subjunctum est, Et fecit latera in circuitu. In quibus nimirum lateribus intelleximus divina esse praesidia designata, quae nos in hoc adhuc saeculo laborantes, ac pro captu nostro ad superiora nitentesBene autem hoc supremum tabulatum in tecto domus Domini quinque cubitis altum esse memoratur, quia nimirum ita nos in illa patria divinae praesentiae claritas
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutor eiꝰ quos inutati st̃. anathemate
damipnandi. Uerũ praui succeuseant hu¬
uilitatẽ eccłe contẽpnant: iucbllonimꝰ
archa diũi suũ locũ ingreditur. Ponit᷑
in medio cab̾naculi qđ cetenderat ei da¬
uid: idest fides eccłe p̃dicatur & ꝓficit.¬
ac inseritur cordib omniũ quos dnĩs ad
uitã p̃ordinauerat eternã. Offert dauid
bolocausta &e pacifica corã dño. fidẽ deuo¬

Expanded text:
rsecutorum ejus, quos imitati sunt, anathemate rsecutorum ejus, quos imitati sunt, anathemate damnandi. Verum licet pravi succenseant, humilitatem Ecclesiae contemnant, nihilominus arca Domini suum locum ingreditur: ponitur in medio tabernaculi, quod tetenderat ei David, id est, fides Ecclesiae praedicatur, proficit, inseritur cordibus omnium quos Dominus ad vitam praeordinaverat aeternam. Offert David holocausta et pacifica coram Do
Abbreviated transcription (Latin):
dem rediens dauid archã incuitateni
daiuo inducit: qaͥ dñis enoch ⁊ helia p̃di¬
cantib conuertet corda patrũ uifilios.
Boues ⁊ arietes imnolans. hoc ẽ eos qͥ
areã dũi triturant. & ouiũ eiꝰ ducatũ
gerunt martirii sangͥne coronaus: &
ipsũ quoq sue incarnationis & passionis
exemplũ eatenus uideis ñ creditũ palã
manfestans. Hoc enĩ significat qđ ⁊ ipse
dauid accictus erat ephod lineo. Nam
linũ qđ deterra ꝓcreatũ multiplici labo¬
re ad candorẽ uestis ꝑuenit. ueritatẽ
bumane carnis inter flagella trium¬
phantis ostendit. Uerũ cunctis ex ultan¬
tib & ad arche celestis introitũ hymnos
resonantib sola michol filia saul arcã
ducentib abẽ: qnetiã e specuł dauid hu¬
muliatũ despicit. qͥa credentib inim¬
di fine uideis erunt ñ uilli qͥ xp̃m¬
tantũ ꝓfessione s oꝑe sequant antirp̃m.
Quib merito congruit. qđ eadẽ michol

Expanded text:
dem rediens David arcam in civitatem dem rediens David arcam in civitatem David inducet, quia Dominus, Enoch et Elia praedicantibus, convertet corda patrum in filios . « Boves et arietes immolans. » Hoc est, eos qui aream Domini triturant, et ovium ejus ducatum coronans, et ipse quoque suae incarnationis, et passionis exemplum, eatenus Judaeis non creditum, palam manifestans. Hoc enim significat quod et ipse David accinctus erat ephod lineo. Nam linum, quod de terra procreatum multiplici labore ad candorem vestis pervenit, veritatem humanae carnis inter flagella triumphantis ostendit. Verum cunctis exsultantibus, et ad arcem coelestis introitus hymnos resonantibus, sola Michol filia Saul arcam ducentibus abest. Quin etiam e speculis David humiliatum despicit, quia credentibus in mundi fine Judaeistantum professione, sed opere sequentur Antichristum, quibus merito congruit, quod eadem Michol
Abbreviated transcription (Latin):
ampliꝰ audita & ñ suscepta p̾dicatio noce¬
ret. apłi ab eis ablati & ad gentes iubuen¬
das sunt missi. Unde & locus aree nachor
ꝑcussio ora nuncupatur: udelicet quia
illoꝵ delicto salus est gentib. Obededom
namq qͥ iterỹtatur seruiens homo:
ille e utiq dequo dñs ad patrẽ constitu¬
es inquit me incapud gentiũ. Populus
quẽ ñ cognoui seruiuit mͥ. Ubi & iudeoꝵ
abiectionẽ quasi ore mortẽ ꝓmuttens ait.
Cripies me decontraditionib popłi. Nom̃
quoq urb̃ congruit. Geth enĩ interp̃tat᷑
torcular: significans crucẽ. inqua uitis
uera calcari & expͥmi dignata est. Nqua
cunctus gentiũ popłs merito getheus
appellari potest: cũ dicitur: Michi aut̃
moratur: fides. spes. & caritas ẽ. Sicut
enĩ dieb ad impletur iensis: ita singłe
iurtutes siis queq passib adꝑfectionẽ
ꝑueniunt. Hu menses quo usq pleuitu¬
do gentiũ intret. currere ni cessant. Lan¬

Expanded text:
amplius audita et suscepta praedicatio noceamplius audita et suscepta praedicatio noceret, Apostoli ab eis ablati et ad gentes imbuendas sunt missi . Unde et locus areae Naon, percussio Oza nuncupatur, videlicet quia illorum delicto salus est gentibus. Obededom namque qui interpretatur serviens homo, ille est utique de quo Dominus ad Patrem: Constitues, inquit, me in caput gentium, populus quem non cognovi servivit mihi . Ubi et Judaeorum abjectionem, quasi Ozae mortem, praemittenEripies me de contradictionibus populi . » Nomen quoque urbis congruit. Geth enim interpretatur torcular: significans crucem, in qua « vitis vera » calcari et exprimi dignata est; a qua cunctus gentium populus merito Gethaeus appellari potest, cum dicit: « Mihi autem moratur, fides, spes et charitas est. Sicut enim diebus adimpletur mensis, ita singulae virtutes suis quaeque passibus ad perfectionem perveniunt. Hi menses, quousque plenitudo gentium intret, currere non cessant. Tan
Abbreviated transcription (Latin):
consecradã. de quo ihohannes ait. Et ꝑmun¬
dabit areã suam. Ubi sacerdos qͥ archam in¬
cautiꝰ quasi corrigendo tetigit. mex adño
ꝑcussus occubuit : qͥa iudeoꝵ popłs dum
gentib inuidet. salutis se munere pͥuat.
Dũ legẽ uult eugło miscere. utriusq sibi
p̃dicatores exigłii liberiꝰ circa fidẽ agere.
ueq scđm consuetudinẽ legis ingredi. sed
sabbata. neo mnenias. circunicisionẽ uicti¬
masq sp̃ualit̾ interp̃tari. Quos uelud er¬
rantes corrigere temptabant. qͥ descenden
tes de uidea docebant fr̃s: qͥa nͥ circum¬
damini scłm legẽ moysi. ñ pocestis salui
fieri. Et dequib iacob ad paulũ: uides
inquit fr̃ quot milia sunt inuideis qͥ
crediderunt: & om̃s emulatores st̃ legis:
Ob causã gͦ sacerdotis occisi. dauis noluit
diuertere ad se archã dñi incuitatẽ da¬
uid: s diuertit eã uidomũ obededom
gethei: qͥa respuentib uerbũ iudeis ne

Expanded text:
consecrandam, de qua Joannes ait: Et permunconsecrandam, de qua Joannes ait: Et permundabit aream suam . Ubi sacerdos, qui arcam incautius quasi corrigendo tetigit, mox a Domino percussus occubuit, quia Judaeorum populus dum gentibus invidet, salutis se munere privat, dum Legem vult Evangelio miscere utriusque sibi praedicatores Evangelii liberius circa fidem agere, neque secundum consuetudinem Legis ingredi, sed Sabbata, neomenias, circumcisionem, victimasque spiritualiter interpretari. Quos velut errantes corrigere tentabant, qui descentes de Judaea docebant fratres: Quia nisi circumdamini secundum morem Moysi, non potestis salvi fieri ; et de quibus Jacobus ad Paulum: Vides, inquit, frater, quot millia sunt in Judaeis, qui crediderunt? Et omnes hi aemulatores sunt legis . Ob causam ergo sacerdotis occisi David noluit divertere ad se arcam Domini in civitatem David, sed divertit eam in domum Obededom Gethaei: quia respuentibus verbum Judaeis ne
Abbreviated transcription (Latin):
iihis qͥ patriarcharũ ꝓpħarumq sunt
deuotionẽ secuti. Aminadab enuĩ qͥ inter¬
pretatur pat̾ m̃s spontaneus: uł abrabã
patrẽ fidei uł moysen legis latorẽ signi¬
ficat. Qui uterq ingabaa custodit archã:
qͥa sublui uirtutis exemplo credentiũ
pectora nunit. Uude & gabaa collis inter¬
pretatur : qͥ est locus uicuutate charia¬
thiarim. Plata gͦ foras archa ludebat da¬
uid. & omnis isrł corã dño diuersis mu¬
sicor generib: qͥa mer inchoante no¬
ue gr̃e p̃conio. dño ad exhibendas deo
patri laudes humilitatis. onĩs inuitat.
diceus. Qui mͥ ministrat me sequatur:
alii dando perspm̃ sermonẽ sapientie.
alu sermonẽ scientie. alii genera linguar.
alii grãm curationũ. & cet᷑a. S his atq
buius modi charismatũ generib ꝓgredi¬
eute archa idest crescerte eccła pͥmitiua ueu¬
tum ẽ adaream uasbor: idest areã p̃para¬
tã gentiũ udelicet eccłam fidei ueritate

Expanded text:
in his qui patriarcharum prophetarumque sunt in his qui patriarcharum prophetarumque sunt devotionem secuti. Aminadab enim qui interpretatur pater meus spontaneus, vel Abraham patrem fidei, vel Moysen legislatorem significat; qui uterque in Gabaa custodit arcam, quia sublimi virtutis exemplo credentium pectora munit. Unde et Gabaa collis interpretatur, qui locus est in civitate Cariathiarim. Elata ergo foris arca ludebat David, et omnis Israel coram Domino diversis musicorum generibus, quia mox inchoante novae gratiae praeconio, Dominus ad exhibendas Deo Patri laudes humilitatis omnes invitat dicens: Qui mihi ministrat, me sequatur : alii dando per spiritum sermonem sapientiae, alii sermonem scientiae, alii genera linguarum, alii gratiam curationum, etc. Sed his atque hujusmodi charismatum generibus progrediente arca, id est, crescente Ecclesia primitiva, ventum est ad aream Nachor, id est, aream praeparatam, gentium videlicet Ecclesiam, fidei veritate
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ fide oꝑis & spei firmitate yerfecͥh
Tria erũ propt̾ confessionẽ sc̃e tͥuuauis
ad fidẽ ꝑtiuent: decem propt̃ decllos
ducendo multiplicas. Tria gͦ ꝑdecri
multiplica: ne fides sine operib mortua sit.
tem triginta ꝑnulle multiplica: ut fides
que perdilectionẽ operatur. ũ alibi quã
incelis retributionẽ speret. Piecti gͥ exisrł
popło recte credentes. oꝑantes. sperantes. in¬
sinuant. uiri aut̃ uida qͥ erant cũ dauid
ipsos aplos & doctores qͥ lateri ap̃i quasi
familiariꝰ adherebant. indicant. Quo utro¬
que stipatus exercitu: dñs archã adduce
idest eccłam dilatare. & ineoꝵ qͥ nͨ credi¬
derunt cordib inserere gaudet. Imponit᷑
aut̃ archa plaustro nouo: ut noui testa¬
menti gra renauatis inbaptismo m̃tib
infundatur: uinũq nouũ noius utrib
conseruandu mandetur. Erat quide priꝰ
archa uidomo aminadab qͥ erat ingabaa.
quia eadẽ que ñc̃ p̃dicatur ineccła fides
aute incarnationis dñice tempꝰ florebant

Expanded text:
idei operis et spei firmitate perfecti. Tria enim propter confessionem sanctae Trinitatis ad fidem pertinent; Decem propter Decalogum ducendo multiplicas. Tria ergo per multiplica, ne fides sine operibus mortua sit. Item triginta per mille multiplica, ut fides, quae per dilectionem operatur, non alibi quam in coelis retributionem speret. Electi ergo ex Israel populos recte credentes, operantes, sperantes insinuant. Viri autem Juda, qui erant cum David, ipsos populos et doctores, qui lateri Christi quasi familiares adhaerebant, indicant, quo utroque stipatus exercitu, Domini arcam adducere, id est Ecclesiam dilatare, et in eorum qui non crediderunt, cordibus inserere gaudet. Imponitur autem arca plaustro novo, ut Novi Testamenti gratia renovatis in baptismo mentibus infundatur, novumque vinum novis utribus conservandum mandetur. Erat quidem prius arca in domo Aminadab, qui erat in Gabaa, quia eadem quae nunc praedicatur Ecclesiae fides, et ante Incarnationis Dominicae tempus florebat,
Abbreviated transcription (Latin):
subleuat: qͥa nequaquã qͥs scõr corrigere
recta p̾sumeret. nͥ de se prĩ meliora sen¬
lisset. Unde & leuites ide recte ora dicitur:
qͥ uidelicet. robustꝰ dĩi interp̃tatur qͥa
p̃sũptionis quiq nͥ audaci mente robus¬
tos se indũo cretłent: nequaquã melioꝵ
facta uł dicta uelut infirma udicareut.

Expanded text:
sublevat, quia nequaquam quis sanctorum corrigere sublevat, quia nequaquam quis sanctorum corrigere recta praesumeret, nisi de se prius meliora sensisset. Unde et Levites isdem recte Oza dicitur, quod videlicet robustus Domini interpretatur; quia praesumptores quique nisi audaci mente robustos se in Domino crederent, nequaquam meliorum facta vel dicta velut infirma judicarent.
Abbreviated transcription (Latin):
dispensationis condescensionẽ. ex sola di¬
lectione permouetur.S uihoc quod di¬
spensatorie agitur: inclinatio ipsa fortitudi¬
nis casus putatur imperitis. Unde & ñ nulli
sibditi contra hanc manũ rep̃hensionis mit¬
tunt. s auita ꝓtinus ipsa sua temueritate
deficumt. leuites gͦ quasi adiuuans ma¬
num extendit: s delinquens uitã per¬
didit: q̃a dũ infirmi quiq fortuĩ facta
corripiunt. ipsi auiuentiũ sorte repro¬
bantur. Aliquando etiã scĩ uiri quedã
iuminus conlescendentes dicurit. queda
iͦ sumina contemplantes proferunt. dũq
ium uł condescensionis uł altitudinis nes¬
cunt: audacter hec stulci rep̃hendunt.
it quis ẽ iustũ de sua condescensione
uelle corrigere nͥ ucliuatã archã suꝑba
reprehensionis mamni releuare: Quid est uis¬
tum de in cognita locutione rep̃hendere:
nͥ motũ eiꝰ fortituduns erroris laplum
putare:. S perdit uitã qͥ archã di cuinide

Expanded text:
dispensationis condescensionem, ex sola didispensationis condescensionem, ex sola dilectione permovetur. Sed hoc quod dispensatorie agitur, inclinatio ipse fortitudinis, casus putatur imperitis. Unde et nonnulli subditi contra hanc manum reprehensionis mittunt, sed a vita protinus ipsa sua temeritate deficiunt. Levites ergo quasi adjuvans manum extendit, sed delinquens vitam perdidit, quia dum infirmi quique fortium facta corripiunt, ipsa viventium sorte reprobantur. Aliquando etiam sancti viri quaedam in imis descendentes dicunt, quaedam vero summa contemplantes proferunt: dumque vim vel condescensionis vel altitudinis nesciunt, audacter haec stulti reprehendunt. Et quid est justum de sua condescensione velle corrigere, nisi inclinatam arcam superba reprehensionis manu relevare? Quid est tum de incognita locutione reprehendere, nisi motum ejus fortitudinis, erroris lapsum putare? Sed perdit vitam, qui arcam Dei tumide
Abbreviated transcription (Latin):
scuunuis fructus dat: qͥa qͥuerbũ di aurete
nus ꝑcipiunt. absq boni oꝑis ꝓle dic̃ ꝑpetue
mortis expectant. Ceterũ beatus papa Grego¬
rius dũ de audacia subditor contra recto¬
res suos tractaret moralit̾. ita loquitur:
Sepe inqͥt qͥa intelligi ñ ualent deteriorib
displicent uł facta uł dicta melior: s eo ab
eis ñ temere reyhendenda st̃. quo app̾bendi
ueracit nequaquã possunt. Sepe aliquis
amoribus dispensatorie agitur: quod ami¬
norib error putatur. Sepe multa a fortib:
dicuutur. que idcirco infirmi diuidicant
qͥa igiiorant. Quod bene bobus calcitrantib
incliuata illa cestamenti archa significa¬
uit: quã qͥa casurã credens leuites erigere
uoluit: mor sententiã mortis accepit. Qd
est nauiq meus iusti. nͥ archa testamenti:
Que gestata bob calcitrantib inclinatur:
qͥa ũ nunquã etiã qͥ bene preest dũ subdi¬
iector poplor confusione concutitur: ad

Expanded text:
seminis fructus dat: quia verbum Dei auretenus seminis fructus dat: quia verbum Dei auretenus tantum percipiunt, absque boni operis prole, diem perpetuae mortis exspectant. Caeterum beatus papa Gregorius, dum de audacia subditorum contra rectores suos tractaret moraliter, ita loquitur: Saepe, inquit, quia intelligi non volent, deterioribus displicent vel facta vel dicta meliorum, sed ab eis non temere reprehendenda sunt, quia apprehendere veraciter nequaquam possunt. Saepe aliquid a majoribus dispensatorie agitur, quod a minoribus error putatur, saepe multa a fortibus dicuntur, quae idcirco infirmi dijudicant, quia ignorant. Quod bene bobus calcitrantibus inclinata illa testamenti arca significavit, quam qui casuram credens levites erigere voluit, mox sententiam mortis accepit. Quid est namque mens justi, nisi arca testamenti, quae gestata bobus calcitrantibus inclinatur? Quia nonnunquam etiam qui bene praeest, dum subjectorum populorum confusione
Abbreviated transcription (Latin):
dexterã di qͥ etiã interpellat ꝓnob̾: qͥ in
exemplũ dauid fideles huinilesq beuedicẽs
salutaris mnisterii pascit alim̃tis. partitis
singłis collirida panis unã illiꝰ utiq qͥ de
celo descendit. & dat uitã huic nunido:¬
saginati. qͥ ꝓreuertente ad patrẽ filio ui¬
more mactatus. ⁊ igne passionis assatus:
dicens. exaruit uelud testa uirtꝰ mea. &
sinulã frirã oleo. carnẽ uidelicet apecca¬
ti labe inundissimã: s ob humane salu¬
tis causã uberrimã delectationib crucis
sartagine tostã. Et merito una panis colli¬
rida. una carnis assatura datur. qͥa unꝰ
dñs. una fides. unũ baptisma. unꝰ dñs
&e pat᷑ omuiũ. Aliter. hec munera fideles
accipiunt : quaudo unꝰ panis iunum
corpꝰ multi sumꝰ in xp̃o. Sue carnis sin¬
guli lascuuã castigantes ac seruituti su¬
bicientes. scĩ sp̃c igne decoquunt. nec ñ
uere faciunt. At contra filia sau frustia
cubilum regis inigressa: uullos cõcepti

Expanded text:
dexteram Dei, qui etiam interpellat pro nobis. Qui in exemplum David, fideles humilesque benedicens, salutaris mysterii pascit alimentis. « Partitus singulis collyridam panis unam, » illius utique qui de coelo descendit et dat vitam huic munsaginati, qui pro revertente ad patrem filio juniore mactatus et igne passionis assatus est, dicens: « Exaruit velut testa virtus mea . » « Et similam frixam oleo, » carnem videlicet a peccati labe mundissimam, sed ob humanae salutis causam uberrimam delectationibus crucis sartagine coctam. Et merito una panis collyrida, una carnis assatura datur, quia « unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Dominus et pater omnium . » Aliter haec munera fideles accipiunt: quoniam unus panis et unum corpus multi sumus in Christo, suae carnis singuli lasciviam castigantes, ac servituti subjicientes, sancti Spiritus igne decoquunt, nec nonroximi fervere faciunt. At contra filia Saul, frustra cubiculum regis ingressa, nullos concepti
Abbreviated transcription (Latin):
& imputribilẽ sue nature potentiam
ꝑ seuerantiã famãq pie designant adi¬
onis. Ad hoc atriũ usq uniuersi con¬
scendunt electi: qͥ fide. spe. dilectione.
atq oꝑe do placere appetunt. Hoc alta
meritor gr̃a transcendunt ꝑ fecti: cũ
intanto uirtutũ culmine ꝓficiunt.
ut dicere suis auditorib possint. Imita¬
tores nr̃i estote: sic̃ ⁊ nos xp̃i. Głantq¬

Expanded text:
et imputribet imputribperseverantiam famamque pie designant actionis. At hoc atrium usque universi conscendunt electi, qui fide, spe, dilectione atque opere Deo placere appetunt: hoc alta meritorum gratia transcendunt perfecti, cum in tanto virtutum culmine proficiunt, ut dicere suis auditoribus possint: « Imitatores nostri estote, sicut et nos Christ
Abbreviated transcription (Latin):
hostias ad atriũ sacerdotũ offerendas dño
ꝑ illos: dũ bona que p̃ualent oꝑantes.
maioꝵ ac doctor & coufirmantur ex horta¬
tione ⁊ intercessione dño cominendant᷑
Offerunt tẽ ctiã hostias suas sacerdotib
tib necessaria mundi huiꝰ qͥb ipsi ha¬
bundant sũme mercedis intuitu dño
tribuunt. ammonente ac dicente. Facite
uob̾ amicos de mãmona iniqͥtatis: uitũ
defeceritis. recipiant uos inet̾na tab̾nacła.
ene arriũ sacerdotũ trib ordinib
lapidũ politoꝵ: & uno ordine lignor
cedri edificatũ esse memorat᷑. Tres qͥppe
ordines sunt lapidũ politoꝵ: spes. fide.
caritas. Et recte politoꝵ: qͥa certa necesse
est discendi sollertia qͥq qͦmͦ credere qͥd
sꝑare. siue diligere debeat dinoscat. Nñ
autẽ ordo lignoꝵ cedri ipsaẽ bonao¬
peratio sine corruptione simulationis
ex hibita. sine cuiꝰ suꝑ ad iectione. fides.
spes. caritas uera esse ñ ualet. dictũ nãs
ẽ sepiꝰ: qd ligna cedri ꝓpt̾ odoris gran

Expanded text:
ad atrium sacerdotum offerendas Domino pro illis, dum bona quae praevalent operantes, majorum ac doctorum, et confirmantur exhortatione et intercessione Domino commendantur. Offerunt etiam tunc hostias suas sacerdotibus tibus necessaria mundi hujus, quibus ipsi abundant, summae mercedis intuitu, Domino tribuunt admonente ac dicente: « Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula . » Bene alapidum politorum, et uno ordine lignorum cedri aedificatum esse memoratur. Tres quippe ordines sunt lapidum politorum, fides, spes, charitas. Et recte, politorum, quia certa necesse est discendi solertia quisque, quomodo credere, quid sperare, quid diligere debeat, dignoscat. Unus autem ordo lignorum cedri ipsa est bona operatio sine corruptione simulationis exhibita, sine cujus superadjectione fides, spes et charitas vera esse non valet. Dictum namque est saepius quia ligna cedri propter odoris gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
ticus fuere. llam sicut iosepbus scͥbit
extreme atrioꝵ fabrice cũ inquadn¬
gentis cubitis essent erecte tantũ ad
uerticem usq montis in quo tẽplũ
edificatũ ẽ ꝑuenerunt. Hec quidem
destructura templi studioso lectori
redimꝰ uitim ada: uerũ in eis que¬
cumq scͥptura sacra referre cõmodũ durit
figuras misterioꝵ queramꝰ. dũ ceteris ꝓ
hystorie cognitione suplit̾ utunur.
edificiũ gͦ templi intra atriũ sacer¬
um uitã expͥmit uiroꝵ: eoꝵ uidelicet qͥ
et excellentia uirtutũ dño apꝓpiqua¬
re. & aliis uerbo atq ducatũ oꝑe solent
ostende salutis. Sacerdos nãq ab eo lati¬
tie nom̃ accepit: qd̃ sacrũ p̃b̾e ducatũ
minorib debeat. Quo nomine inscͥpt᷑is
mystice ñ solũ altaris munstri ep̃c uide¬
licet & presbit̃ s & om̃s utiq censent᷑:
qͥ altitudine recte conuersationis ac doc
trine salutaris eminent. nec sibi metipsis

Expanded text:
ticus fuere. Nam sicut Josephus scribit, ticus fuere. Nam sicut Josephus scribit, extremae atriorum fabricae, cum in quadringentis cubitis essent erectae tantum ad verticem usque montis in quo templum aedificatum est, pervenerunt. Haec quidem de structura templi studioso lectori credidimus intimanda, verum in eis quaecunque Scriptura sacra referre commodum duxit, figuras mysteriorum quaeramus, caeteris pro historiae cognitione simpliciter utamur. Aedificium ergo templi intra atrium sacerum vitam exprimit virorum, eorum videlicet qui et excellentia virtutum Domino appropinquare, et aliis verbo atque opere ducatum solent ostendere salutis. Sacerdos namque ab eo Latine nomen accepit, quod sacrum praebere ducatum minoribus debeat. Quo nomine in Scripturis mystice non soli altaris ministri, episcopi videlicet et presbyteri, sed omnes utique censentur, qui altitudine rectae ctrinae salutaris eminent, nec sibimetipsis
Abbreviated transcription (Latin):
riti eũ ab antiqͥs hec uideis didicisse:
neq uirũ tam eruditũ uoluisse iuerẽ¬
plum legendi ꝓpouere. que ñ ip̃se priꝰ
uera ẽẽ cognoisset. Hec sunt loca.
quor menunit supremꝰ graduũ psal¬
mus: qͥ ita incipit. scce ue benedicite
qua dñs sedebat docens: quando ab
interp̃tantib phariseis mulier illa ad¬
ultera uidicanda oblata ẽ. Inhis inue¬
nit uencdentes & ementes oues i boues
i columbas: hosq cũ suis mercimonus
cluinauit extemplo. Et his petrꝰ et io¬
hannes claudũ inuementes san arunt:
acsecũ ingredientes interiꝰ adorandũ
durerunt. Iuhis orabat omins multi¬
tudo ppłi. quando incensũ ponenti
racharie angłs ad. altare chinuama¬
tis apparuit: quẽq dep̃cursoris dii
natiuitate ꝑdocuit. Lon autẽ ħtria
cũ porticib suis aspectũ tẽpli delon
ge aspectantib abscond̾e̾ potuerũt:
qͣa locus in qͦ templũ erat sitũ multũ
sublunior erat quã ubi fundate por¬

Expanded text:
rati eum ab antiquis haec Judaeis didicisse, rati eum ab antiquis haec Judaeis didicisse, neque virum tam eruditum voluisse exemplum legendi proponere, quae non ipse prius vera esse cognovisset. Haec sunt loca, quorum meminit supremus graduum psalmus, qui ita incipit: « Ecce nunc benedicite qua Dominus sedebat docens, quando a tentantibus Pharisaeis mulier illa adultera judicanda oblata est . In his invenit vendentes et ementes oves, boves et columbas: hosque cum suis mercimoniis eliminavit e templo . Et his Petrus et Joannes claudum invenientes sanarunt, ac secum ingredientes interius adorandum duxerunt . In his orabat omnis multitudo populi, quando incensum ponenti Zachariae angelus ad altare thymiamatis apparuit, eumque de praecursoris Domini nativitate perdocuit . Non autem haec atria cum porticibus suis aspectum templntibus abscondere potuerunt: quia locus in quo templum erat situm, multum sublimior erat, quam ubi fundatae por
Abbreviated transcription (Latin):
porticuũ uicͥcuitu: sicq templũ tri¬
formi edificioꝵ p̃s idio ab omni erit par¬
te munitũ. facto paum̃to sub diuo
interedificia singula demar. more &
parietib domor interiorib: hocẽ eis
qͥ ad templũ respicieb.ant. factis incoli¬
mpnis erteriorib uͦ solidis sic ficlant.
ut omins structura templi ꝓ graduũ
esset uarietate rationabilit᷑ distincta
Namq insca scõꝵ ingrediebat᷑ pontifer
impsũ templũ sacerdotes purificati
in atriũ sacerdotũ sacerdotes purifi¬
cati & ñ purificati. una cũ leuitis & can¬
torib uiuitimũ atriũ basilice maiori
uiri uidei purificati stantes & orante
subdiuo si serenũ eẽt. si tempestas
inporticus ꝓrunas sese recipientes
inexteriꝰ atriũ mulieres uious puri¬
ficate. mnextremũ atͥum gentiles.
& utdei qͥ nuꝑ uenerant exgentib
usq adsertũ purificationis dis he
ut in pictura cassiodori distincta rey¬
permĩ breiuter annotare curaiumus:

Expanded text:
porticuum in circuitu. Sicque templum triporticuum in circuitu. Sicque templum triformi aedificiorum praesidio ab omni erat parte munitum, facto pavimento sub dio inter aedificia singula de marmore, et parietibus domorum interioribus, hoc est, eis qui ad templum respiciebant, factis, in columnis exterioribus vero solidis. Sicque fiebat ut omnis structura templi pro graduum esset varietate rationabiliter diNamque in Sancta sanctorum ingrediebatur pontifex, in ipsum templum sacerdotes purificati: in atrium sacerdotum, sacerdotes purificati: et non purificati una cum levitis et cantoribus: in intimum atrium basilicae majoris viri Judaei purificati stantes et orantes sub divo, si serenum esset: si tempestas, in porticus proximas sese recipientes. In exterius atrium mulieres viduae purificatae. In extremum atrium gentiles et Judaei, qui nuper venerant ex gentibus usque ad sextum purificationis diem, haec ut in pictura Cassiodori distincta reperimus breviter annotare curavimus:
Abbreviated transcription (Latin):
siguificaret. Pratq ei ianua adorienta¬
lem plagam̃ ad quã usq popłs hostias
suas ꝙ sacrificia inferebat. in de susci¬
pienda a sacerdotib atq ad altare ꝑ¬
ferenda. De exteriori nͦ atͥo qd uerba
dierii basilicam grande uocant ita
scribit iosephus. Ertͥusecus autẽ huiꝰ
templi aliã edificauit aulã quadran¬
guli scemate factam: erigens mari¬
mas porticus utq latas. nportas excelsas
& amplas ꝑ quatuor mundi partes in
co constituens: quarũ singule adu¬
num quẽq uentũ quatuor angulis
attendebant. aurcas ubi iamias collo¬
cauit. Et paulo post. In hoc gͦ sacraruim
tigitimor inerat uitroibaut. has uͦ por¬
ticus cassio dorus senator inpictura tẽ¬
pli quã inpandecte posuit. ut ipse in
psalmor ex positione cõmemorat tͥplici
ordine distiurit: pͥmũ uidelicet ordinẽ
ponens extra atriũ sacerdotũ ex omni
treiũ similit̾ eronini latere priorũ

Expanded text:
significaret. Eratque ei janua ad orientasignificaret. Eratque ei janua ad orientalem plagam, ad quam usque populus hostias suas et sacrificia inferebat, inde suscipienda a sacerdotibus atque ad altare proferenda. De exteriori vero atrio, quod Verba Dierum basilicam grandem vocant, ita scribit Josephus: « Extrinsecus autem hujus templi aliam aedificavit aulam, quadranguli schemate factam, erigens maximas porticus atque latas, et portas excelsas et amplas, per quatuor mundi partes in eo constituens: quarum singulae ad unumquemque ventum, quatuor angulis attendebant, ubi aureas januas collocavit. » Et paulo post: « In hoc ergo sacrarium gitimorum inerat, introibant. » Has vero porticus Cassiodorus senator in pictura templi, quam in pandecte posuit ut ipse in psalmorum commemorat triplici ordine distinxit: primum videlicet ordinem ponens extra atrium sacerdotum ex omni tremum similiter ex omni latere priorum
Abbreviated transcription (Latin):
politor: ⁊ uno ordiue lignor cedri.
e interiori atrio breuit᷑ loqͥt᷑. de
ext̾iori ꝓrsus tacere uidetur: ue¬
rum inuerbis dierũ utriꝰq fit m̃tio
ubi ita scͥptũ ẽ. Fecit etiã atriũ sacerdo¬
tum ⁊ basilicã grandẽ. ⁊ ostia inbasili¬
ca: que terit ere. Acriũ uͦ interiꝰ quod
uocatur sacerdotũ. eo qd sacerdotes ꝙ
leuite ineo munstrarent: exomĩ par¬
te erat templo circundatũ: s abori¬
ente eiꝰde templi erat ingressus multo
longuis atemplo. quã aceteris trib
plagis secretũ: qͥa uinuruĩ inea plaga
io ẽ infacie templi fiebant mirusteria
scõꝵ.Iui altare encũ ad hostias dño of¬
ferendas. ibi decẽ luteres ad lauandas
easd̃e hostias. ibi mare eneũ erat posi¬
tum adlauandas manꝰ pedesq sacer¬
dotũ. Habebat autẽ hoc atriũ tres
cubitos altitudinis ut iosephus uar¬
rat: quatin̾ ab ingressu templi cet̾os
ꝓhiberet ꝙ solis sacerdotib hoc licere

Expanded text:
politorum, et uno ordine lignorum cedri. politorum, et uno ordine lignorum cedri. » De interiori atrio breviter loquitur, de exteriori prorsus tacere videtur. Verum in verbis dierum utriusque fit mentio, ubi ita scriptum est. « Fecit etiam atrium sacerdotum, et basilicam grandem, et ostia in basilica quae texit aere . » Atrium vero interius, quod vocatur sacerdotum, eo quod sacerdotes et levitae in eo ministrarent, ex omni parte erat templo circumdatum. Sed ab oriente ejusdem templi, erat ingressus multo longius a templo, quam a caeteris tribus plagis secretus: quia nimirum in ea plaga, id est in facie templi, fiebant ministeria sanctorum, ibi altare aeneum ad ostias Domino offerendas, ibi decem luteres ad lavandas easdem hostias, ibi mare aeneum erat positum ad lavandas manus pedesque sacerent. Habebat autem hoc atrium tres cubitos altitudinis, ut Josephus narrat, quatenus ut ab ingressu templi caeteros prohiberet, et solis sacerdotibus hoc licere
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ꝓpt̃ & in huiꝰ ingressu duo facta st̃
ostia. ut uidelicet ab utroq latere hoc ẽ
& intꝰ ⁊ foris equale parieti ostiũ pare¬
ret: ⁊ qm̃ easd̃e picturas ostiũ quas &
paries habebat. ueracit̃ unꝰ ꝑ om̃a & con¬
tuatim extentꝰ paries uideret᷑. unsi
decoris grãm p̃tendens: aliud mysterui
dispensationẽ p̃fig̾ans. Qd̃ uͦ descͥptis
templi ostus. seqͥtur. & sculpsit cheru¬
bini & palmas & celaturas ualde emi¬
nentes. oꝑuitq om̃a laminis aureis
oꝑe quadro ad regulã: qͥa numirũ eadc̃
archana fidei spei ⁊ caritatis. que sub¬
limes qͥq ac ꝑfecti sublunit̃ capiunt.
queq ꝑ om̃s electi plene diuina uisio¬
ne ꝑcipiunt. etiã cathetirandis rudib
ꝓsuo cuiq captu discenda ⁊ confiten¬
da tradunt᷑: quatmꝰ sacris initiati
mysterus. quandoq etiã ad capien¬
da ea que pie credide ꝑueniant.
t edificauit rex salomon atrũ
interiꝰ intͥb ordinib lapidum

Expanded text:
Quapropter et in hujus ingressu duo facta sunt Quapropter et in hujus ingressu duo facta sunt ostia, ut videlicet ab utroque latere, hoc est, et intus et foris aequale parieti ostium pateret. Et quoniam easdem picturas ostium, quas et paries, habebat, veraciter unus per omnia et continuatim extentus paries videretur, unum decoris gratia praetendens, aliud mysterii dispensatione praefigurans. Quod vero, descriptis templi ostiis, sequitur: « Et sculpsit cherubim, et palmas et caelaturas valde eminentes, operuitque omnia laminis auropere quadro ad regulam: » quia nimirum eadem arcana fidei, spei et charitatis, quae sublimes quique ac perfecti sublimiter capiunt, quaeque omnes electi plene divina visione percipiunt, etiam catechizandis rudibus pro suo cuique captu discenda et confitenda traduntur: quatenus sacris initiati mysteriis, quandoque etiam ad capienda ea quae pie credidere, perveniant. « Et aedificavit rex Salomon atrium interius tribus ordinibus lapidum
Abbreviated transcription (Latin):
bimꝰ. Non labor oꝑum necessarius:
lbi mercede ꝑpetua eoꝵ que hicla¬
boramꝰ donabimꝰ. Nlon necessaria pa¬
tientia: ubi nemo aduersi aliqͥd irrogat.
llon munificentia benignitatis ubi ne¬
mo indiget opꝰ ẽ. hec de ostioꝵ figura
ꝓmodulo nr̃o sequentes patrũ uesti¬
gia. disseruimꝰ. Nerũ uirta formã ipsĩ
oꝑis decoris gr̃a ꝓuisũ ẽ: ut inuno eodẽq
templi ingressu duo essent ostia. Necesse
& enĩ erat parietes domꝰ que centũ ꝓꝗͣ
cubitos habebant mnaltitudine ñ nullos
etiã grossitudinis cubitos habere. In
cuiꝰ iumirũ grossitudinis extrema par¬
te ostia erant affira: ita ut equale pari¬
eti esset ostiũ utrũq. & suie intꝰ siue
foris templũ qͥsq positus ostiũ inspice¬
ret. iui ei ꝑ om̃a paries esse uideretur.
Similit̾ ⁊ cedrinꝰ paries cũ uicenoꝵ in
longitudine & altitudine esset cubitoꝵ:
ñ paruã ⁊ ipse debuit hab̾e grossicudinẽ.

Expanded text:
bimus. Non labor operum necessarius, bimus. Non labor operum necessarius, ubi mercede perpetua eorum quae hic laboramus donabimur. Non necessaria patientia, ubi nemo adversi aliquid irrogat. Non munificentia benignitatis, ubi nemo indiget, opus est. Haec de ostiorum figura pro modulo nostro, sequentes Patrum vestigia, disseruimus. Verum juxta formam ipsius operis decoris gratia provisum est ut in uno eodemque templi ingressu duo essent ostia. Necesse etenim erat parietes domus, qui centum viginti cubitos habebant in altitudine, nonnullos etiam crassitudinis cubitos habere, in cujus nimirum crassitudinis extrema parte ostia erant affixa, ita ut aequale parieti esset ostium utrumque, ut sive intus, sive foris templum quisque positus ostium inspiceret, unus ei per omnia paries esse videretur. Similiter et cedrinus paries cum vicenorum in longitudine et altitudine esset cubitorum, non parvam et ipse debuit habere crassitudinem.
Abbreviated transcription (Latin):
sĩterna dilectio: intiꝰ ẽ dilectio intelli¬
genda diuiua: qa illa pͥor ẽ tempore:
be diuina sublunior. Et ꝑillã ad hanc
intratur: qͥa inamore ꝓrimi discitur.
qualiter amari conditor debeat. Notan¬
dum sane. qd i in gressu oracłi duo qͥ¬
de fuisse ostia dicunt᷑. s ħ duplitia fuisse
ñ dicunt᷑: intempli uͦ idẽ domꝰ pͥoris
introitu. ita erant duo ostia ut duplex
esset utrũq: qͥa nunrũ ip̃senti ec¬
cła ꝑtalem nos ingredi ac ducere ui¬
tã necesse ẽ: inqua dilectionẽ di ⁊ ꝑri
nu ꝑfidem ⁊ oꝑationẽ. ꝑpatientiã ⁊ benig¬
nitatẽ seruemꝰ : infutura autẽ uita ubi
dm̃ ⁊ ꝓrimos inluce et̃ne beatitudinis
uidebimꝰ. ead̃e utiq dilectione ge¬
mina absq ulla ꝓrsus labore. immo
inmagna multitudine diuine dulce¬
diis fruemur. nde apte introitus
incerioris domꝰ: duo qͥde ostia s hec
simplitia habebat. lon enĩ ibi fides
necessaria ẽ : ubi ea que uc̃ credimꝰ
ac sꝑamꝰ: om̃a manifesta luce uide¬

Expanded text:
ius est dilectio intelligenda divina, quia illa prior tempore, haec divinitate sublimior. Et per illam ad hanc intratur, quia in amore proximi dicitur, qualiter amari Conditor debeat. Notandum sane quod in ingressu oraculi, duo quidem fuisse ostia dicuntur; sed haec duplicia fuisse non dicuntur. In templi vero, id est domus prioris introitu, ita erant duo ostia, ut duplex esset utrumque. Quia nimirum in praesenti Ecclesia, talem nos ingredi ac ducere vitam necesse est, in qua dilectionem Dei et proximi per fidem et operationem, per patientiam et benignitatem servemus; in futura autem vita, ubi Deum et proximos in luce internae beatitudinis videbimus, eadem utique dilectione gemina absque ullo prorsus labore, imo in magna multitudine divinae dulcedinis fruemur. Unde apte introitus interioris domus duo quidem ostia, sed haec simplicia habebat. Non enim ibi fides necessaria est, ubi ea quae nunc credimus ac speramus, omnia manifesta luce vide
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Bonũ certam̃ certaui. cursũ con¬
sũmaui. fidem seruaui: decet̾o reposita
est mͥ corona iusticie. Accedebat quidẽ
uulgꝰ usq ad atriũ sacerdotũ. hostias
suas adusq huiꝰ ianuã deferebat: suscep¬
tas a sacerdotib atq inaltario oblatas
ocłis ꝓsequebat᷑: inpsũ etiã templum
cũ aꝑiebat᷑. intuitũ suũ alonge dirige¬
bat. nec tam̃ atͥimi sacerdocũ intrandi
facultatẽ habebat. uerũ de inferiorib
clamabat ad dñm: qͥa nec carnaliũ inec¬
cła simplicitas adño despicit᷑. quando
froelit̾ ea que ualent illi uota pietatis
offerunt. Dirigunt eiũ uisus alonge in
templũ dĩ: qͥ uitã subliniũ discere & ad¬
nurari sedulo gaudent. Et qͦs uirtutis
untatione seqͥ nequeunt: pie uen̾ati¬
onis cõplectunt᷑. iffectu. Hident hostias
sacerdotũ in altari igni sacro cõsumi:

Expanded text:
rum: « Bonum certamen certavi, cursum conrum: « Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi: de caetero reposita est mihi corona justitiae . » Accedebat quidem vulgus usque ad atrium sacerdotum, hostias suas ad usque hujus januam deferebat, susceptas a sacerdotibus, atque in altari oblatas, oculis prosequebatur; in ipsum etiam templum, cum aperiebatur, intuitum suum a longe dirigebat, nec tamen atrium sacerdotum intrandi facultatem habebat. Verum de inferioribus clamabat ad Dominum, quia nec carnalium in Ecclesia simplicitas a Domino despicitur, quando fideliter ea quae valent illi vota pietatis offerunt. Dirigunt enim visus a longe in templum Dei, cum vitam sublimium discere et admirari sedulo gaudent, et quos virtutis imitatione sequi nequeunt, piae venerationis complectuntur affectu. Vident hostias sacerdotum in altari igne sacrosancto consumi,
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. Et paulo post. Et uos eritis mͥ reg¬
nũ sacerdotale. & gens sancta.
asilica uͦ grandis que erat extra
atriũ sacerdotũ. in qua om̃is ppłi
multitudo adorare siue ad uerbum
audiendũ. confluere solebat: carnali¬
um inscã eccła uitã moresq figuralit̃
silicam grandẽ designant᷑: qͥa absq ulla
dubictate multo maior ẽ inscã eccła tali¬
um quã ꝑfector numerꝰ. S quantũ nu¬
mero prestant: tantũ succunibunt me¬
rito. Unde apte basilica ħ grandis & si
plurimos capit. ũ eos tam̃ mninter iora
templi de aurati ñ ad altaris officiũ. ñ in
ipsũ saltẽ atriũ sacerdotũ introuuttit:
qͥa caruales qͥq atq iunfirni ad hucui
eccła. & si ob meritũ caste fidei ac pieta¬
tis dño deuote adelectoꝵ sortẽ ꝑtinent.
longe tanĩ abest ut ilł equent᷑. qͥcum
froucia ꝓloquuntur. Non enĩ audeo a¬
liquid loqͥ eoꝵ que ꝑme ñ efficit. xp̃c in
obedientiã gentiũ uerbo ⁊ factis. Et ite¬

Expanded text:
Israel. Et paulo post: Et vos eritis mihi regnum sacerdotale et gens sancta . Basilica vero grandis, quae erat extra atrium sacerdotum, in qua omnis populi multitudo adorare sive ad verbum audiendum confluere solebat, carnalium in sancta Ecclesia vitam moresque figuraliter basilicam grandem designantur, quia absque ulla dubietate multo major est in sancta Ecclesia talium quam perfectorum numerus, sed quantum numero praestant, tantum succumbunt merito. Unde apte basilica haec grandis etsi plurimos capit, non eos tamen in interiora templi deaurati, non ad altaris officium, non in idipsum saltem atrium sacerdotum intromittit, quia et carnales quique atque infirmi adhuc iEcclesia, etsi ob meritum castae fidei ac pietatis Domino devotae ad electorum sortem pertinent, longe tamen abest ut illis aequentur, qui cum fiducia proloquuntur. Non enim audeo aliquid loqui eorum quae per me non efficit Christus in obedientiam gentium, verbo et factis . Et ite
Abbreviated transcription (Latin):
edificasti michi domũ cedrinam:
dcirco a nullo iudicũ sibi edificari do¬
mumi cedrinã ussit. quia omnib con¬
tra hostes pugnatũ fuit. & om̃s effuso¬
res sanguunũ fuerunt. Filiꝰ tam̃ tuus
cui ñ instabunt bella. hostiũ. & qui
ñ erit uir sangͥnũ. ipse edificabit nͥi
domũ. Nlam quod sequitur ꝑ cuncta
loca que transiui cũ omnib filiis isrł
intelliguntur sylo ⁊ galgala & nober
& cetera loca ubi tab̾nacłm &̾ archa
collocata sunt. Porro quod suꝑiꝰ ait. ñ qͥd
tu edificab̾ mͥ domum adhabitandũ
&̾ reliqua. potest etiã altiꝰ intelligi

Expanded text:
aedificasti mihi domum cedrinam? » Idcirco a nullo judicum sibi aedificari domum cedrinam jussit, quia ab omnibus contra hostes pugnatum fuit, et omnes effusores sanguinum fuerunt. Filius tamen tuus cui non instabunt bella hostium, et quia non erit vir sanguinum, ipse aedificabit mihi domum: nam quod sequitur: « per cuncta loca quae transivi cum omnibus filiis Israel, » intelliguntur Silo et Galgala et Nobee, et caetera loca ubi tabernaculum et arca collocata sit. Porro quod superius ait: « Nunquid tu aedificabis mihi domum ad habitandum, » etc., potest etiam altius intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs habitare dignatur. S quid est
quod uolente dauid edificare tem¬
nͥ qͥa hoc scͥptura p̾figurante de mon¬
stratur: ut qui iuir sangͥnũ ẽ hoc est qͥ
adhuc carnalib actib uicubat. ditem
uioralit̾ ninuit᷑. quod mundus inse eẽ
auitus debet. qͥcurat aliena corrigere
ut terreua ñ cogitet. ut desiderus infi¬
nuis ñ succumbat᷑: quatmꝰ tanto ꝑspica¬
tuus alus fugienda uideat. quanto hȩc
ipse ꝑscientiã & uitã ueriꝰ declmat.lle
quaquã pure maculã inmenbro conside¬
rat oculus quẽ pulius grauat. & subiec¬
tas sordes tergere ñ ualent manꝰ que lu¬
tũ tenent. Quod uixta antique translatio¬
ra bella loboranti dr̃. Non tu edificabis
inͥ domũ: qͥa uir sangͥnum es. Dei tem¬
plum edificat: qͥ corrigendis institutus
ꝓrimoꝵ nientib uacat. Templũ dĩ qͥppe
uos sumꝰ: quia ad uerã uitã eiꝰ inhabita¬
cione construmur. paulo attestante qͥ
ait. Templũ dei scm̃ ẽ: quod estis uos. Si

Expanded text:
st quod volente David aedificare temquia hoc, Scriptura praefigurante, demonstratur, ut qui vir sanguinum est, hoc est qui adhuc carnalibus actibus incubat, tempmoraliter innuitur, quod mundus in se esse a vitiis debet, qui curat aliena corrigere: in terrena non cogitet, ut desideriis infimis non succumbat, quatenus tanto perspicacius aliis fugienda videat, quanto haec ipse per scientiam et vitam verius declinat. Quia nequaquam pure maculam in membro considerat oculus, quem pulvis gravat, et superjectas sordes tergere non valent manus quae lutum tenent. Quod juxta antiquae translatiora bella laboravit, dicitur: « Non tu aedificabis mihi domum, quia vir sanguinum es. » Dei templum aedificat, qui corrigendis institutis proximorum mentibus vacat. Templum Dei quippe nos sumus, quia ad veram vitam ex ejus inhabitatione construimur, Paulo attestante qui ait: « Templum Dei sanctum est, quod estis vos . » Sed
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ etiã ꝑ coitũ generans. Assũptus est uͦ
dñs: neq per coitũ generatus. neq ꝑ coitũ
cũ suus magister helias locũ postulandi ei
offerret. dupplicẽ sp̃m helie postulauerit:
cũ dñs dicat in euuangelio ñ ẽ discipulus
super magistrũ: ꝑfectus autẽ om̃is erit:¬

Expanded text:
sed non jam per coitum generans. Assumptus vero est sed non jam per coitum generans. Assumptus vero est Dominus neque per coitum generans, neque per coitum cum suus magister Elias locum postulandi ei offerret, duplicem spiritum Eliae postulaverit, cum Dominus dicat in Evangelio, « Non est discipulus super magistrum
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ⁊ ipse ordo in eorũ qͦ utraq suble¬
uatione. per quedã increm̃ta distinguitur.
Nam henoc translatus. helias uͦ ad celum
subuectus esse memorat᷑: ut ueniret pꝰmodũ
qui nec trans latus. nec subuectus. cełu ethe¬
reum sua uirtute penetraret: qui nobis in
se credentib. carnis quoq mundiciã largi¬
retur: et sub eo per increm̃ta tẽporũ. uirtꝰ
castitatis excresceret. In ipsa quoq eorum
tͣns lacione. qui ascensionẽ dñicam ut uide¬
licet famuli designauer̃t: et ipse se qui ad
celum ascendit dñs ostendit. Nam enoch
quidem uxorẽ et filios habuit: helias uero
neq uxorẽ neq filios legitur habuisse.
Pensate ergo quomͦ per increm̃ta creuerit
mundicia castitatis: qd̾ et per trans latos
famulos. ⁊ per ascendentis dñi ꝑsonã pa¬
tenter ostenditur. Trans latus namq est
enoch: ꝑ coitũ genitus. ⁊ per coitũ gene¬
rans. Raptus est helias: per cõitũ genitus

Expanded text:
unde et ipse ordo in eorum quoque utraque subleunde et ipse ordo in eorum quoque utraque sublevatione per quaedam incrementa distinguitur. Nam Enoch translatus , Elias vero ad coelum subvectus esse memoratur , ut veniret postmodum qui nec translatus, nec subvectus, coelum aethereum sua virtute penetraret. Qui nobis in se credentibus quia carnis quoque munditiam largiretur, et sub eo per incrementa temporum virtus castitatis excresceret, in ipsa quoque eorum translatione qui Ascensionem dominicam ut videlicet famuli designaverunt, et in seipso qui ad coelum ascendit, Dominus ostendit. Nam Enoch quidem uxorem et filios habuit; Elias vero neque uxorem; neque filios legitur habuisse. Pensate ergo quomodo per incrementa creverit munditia sanctitatis, quod et per translatos famulos et per ascendentis Domini personam patenter ostenditur. Translatus namque est Enoch et per coitum genitus, et per coitum generans. Raptus est Elias per coitum genitus,
Abbreviated transcription (Latin):
ut uidelicet aꝑte mõstraret᷑. qr homo pu¬
rus adiutorio indigebat alieno. Per ange¬
los quippe illa facta et ostensa sũt adium̃ta:
qr nec ad celũ quidem aeriũ per se ascende¬
re poterat. quẽ nature sue infirmitas gra¬
uabat. Redẽptor autem ñr. non curru. ñ
angelis subleuatus legitur: qr is qͥ fecerat
omĩa. nimirũ super omĩa sua uirtute fere¬
batur. Illuc enĩ reuertebat᷑ ubi erat: ⁊ inde
redibat ubi remanebat. Qͥ cũ ꝑ humanitatẽ
ascenderet in celũ: per diumnitatẽ et terram
pariter ꝯtinebat. ⁊ celũ. Sicut autẽ ioseph
a fratrib uenditus. uenditionẽ redẽptoris
nr̃i figurauit: sic enoch trans latus. atq
ad celum aerium helias subleuatus. ascensi¬
onem dñicam designauit. Ascensionis sue
dñs. p̃nuncios et testes habuit: unũ ante
legem. aliũ sub lege : ut quandoq ueniret
ipse qui ueraciter celos penetrare potuisset.

Expanded text:
ut videlicet aperte monstraretur, quia homo puut videlicet aperte monstraretur, quia homo purus adjutorio egebat alieno. Per angelos quippe illa facta et ostensa sunt adjumenta, quia nec ad coelum quidem aereum per se ascendere poterat, quem naturae suae infirmitas gravabat. Redemptor autem noster, non curru, non angelis sublevatus legitur, quia is qui fecerat omnia nimirum super omnia sua virtute ferebatur. Illuc enim revertebatur ubi erat, et inde redibat ubi remanebat: quia cum per humanitatem ascenderet in coelum, per divinitatem, et terram pariter continebat et coelum. Sicut autem Joseph a fratribus venditus venditionem Redemptoris nostri figuravit, sic Enoch translatus atque ad coelum aereum Elias sublevatus, ascensionem Dominicam designaverunt. Ascensionis suae Dominus praenuntios et testes habuit, unum ante legem, alium sub lege, ut quandoque veniret ipse, qui veraciter coelos penetrare potuisset,