comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corpora. qͣ iã ex mortis ꝓpa¬
gine ducta st̃. Neq eni n¬
chil ẽ in eis factũ cũ de lig¬
no. ꝓhibito edissent. quan¬
doqͥdẽ ds dixerat .ñ.si ederi¬
tis morte moriemini. sed
qua die ederitis.morte mo¬
riemini: ut hoc ipsũ ine is
dicens. c̃delector legi dei
scđm interiorẽ hominẽ: ui¬
deo aũ aliã legẽ in membris
meis repugnantẽ legimen

Expanded text:
corpora, quae jam ex mortis propacorpora, quae jam ex mortis propagine ducta sunt. Neque enim nihil est in eis factum, cum de ligno prohibite edissent: quandoquidem Deus dixerat, non, Si ederitis, morte moriemini; sed, Quo die ederitis, morte moriemini : ut hoc ipsum in eis dicens, Condelector legi Dei secundum interiorem hominem; video autem aliam legem in membris meis, repugnantem le
Abbreviated transcription (Latin):
cors: ut putet minꝰ eã or¬
nari potuisse. si iustis ñ
morientibꝰ impleretur:
Nlã qͥa numerosissima ẽ su¬
ꝑna ciuitas angeloꝵ: iđo
recte comibio copularent᷑
si morerent᷑. Hanc qͥppe nu¬
merositatẽ ꝑfecꝰtã. etiã in
resurrectione sc̃oꝵ. ange¬
lif sociandã dñs presciens
ait. In resurrectione neq
nubent: neq uxores du¬
cent. Non enĩ incipient
mori. s erunt ȩqualesan¬
gelis dei. Exui. Hic uͦ cũ
implenda esset hominibꝰ
terra. & eã ꝓpt̃ cognacio¬
nis arciorẽ necessitudinẽ
& unitatis uinculũ ma¬
xime cõmendandũ exuno
oporteret impleri: ꝓptͣ qͥd
aliud scđm ipsũ q̃sitꝰ ẽ fe¬
mineus sexus adiutor. nͥ ut
serentẽ genꝰ humanũ. na¬
tura muliebris tãꝗͣ. t̾rȩ fe¬
t᷑ ita fuisse tẽ illoꝵ hominũ
corpꝰ animale ẽstitutoꝵ in
paradyso. ñdũ lege mortis
dampnatũ. ut nͣ haberent
appetitũ carnalis uolupta¬
tis: qualẽ nc̃ habent ista

Expanded text:
cors, ut putet minus eam orcors, ut putet minus eam ornari potuisse, si justis non morientibus impleretur? 15. Nam quia numerosissima est superna civitas Angelorum, ideo non recte connubio copularentur, nisi morerentur. Hanc quippe numerositatem perfectam etiam in resurrectione sanctorum Angelis sociandam Dominus praesciens ait, In resurrectione neque nubent, neque uxores ducent; non enim incipient mori, sed erunt aequales Angelis Dei : hic vero cum implenda esset hominibus terra, et eam, propter cognationis arctiorem necessitudinem et unitatis vinculum maxime commendandum, ex uno oporteret impleri; propter quid aliud secundum ipsum quaesitus est femineus sexus adjutor, nisi ut serentem genus humanum natura muliebris, tanquam terrae fetur, ita fuisse tunc illorum hominum corpus animale constitutorum in paradiso, nondum mortis lege damnatum, ut non haberent appetitum carnalis voluptatis, qualem nunc habent ista
Abbreviated transcription (Latin):
Quod qͥ ñ faciunt. s tamen
fecunditate̾ carnis ꝓpter
successionẽ mortalitatis
duunitꝰ datã senciunt:
nec ipsi putant pͥmos il¬
los homines potuisse con
cũbere. nͥ ꝓpt̾ peccatũ qͦd
admiserant morituri. gig¬
nendo reqͥrerent successo¬
res: nec attendunt si recte
potuert successores qͣri
morituris: multo rectius
ta eñi terra genere huma
do offic iũ societatis im¬
plerent: An uͦ ita qͥs oecꝰ
ẽ mente. ut ñ cernat qͣn¬
to terris ornam̃to sit ge¬
nꝰ humanũr etiã cũ apau¬
cis recꝰte laudabilit᷑q ui¬
uat᷑: quantũq ualeat or¬
do rei publicȩ in cuiꝰ dam
pacis t̃renȩ uinculũ. co¬
hercens etiã peccatores:
Neq enĩ tantũ de prauati
st̃ homines: ut ñ etiã tales
pecoribꝰ &. uolatilibꝰ ante¬
cellant. Quor. tam̃ om̃iũ
generibꝰ hanc infima mun¬
di partẽ. ꝓ sui loci sorte
decoratã: quẽ ñ considare
delectet: Qͥs aũ ita sit ex¬

Expanded text:
Quod qui non faciunt, sed tamen Quod qui non faciunt, sed tamen fecunditatem carnis propter successionem mortalitatis diuinitus datam sentiunt, nec ipsi putant primos illos hocumbere, nisi, propter peccatum quod admiserant morituri, gignendo requirerent successores: nec attendunt, si recte potuerunt successores quaeri morituris, multo rectius ta enim terra genere humando, officium societatis implerent? An vero ita quis caecus est mente, ut non cernat quanto terris ornamento sit genus humanum, etiam cum a paucis recte laudabiliterque vivatur; quantumque valeat ordo reipublicae, in cujusdam pacis terrenae vinculum coercens etiam peccatores? Neque enim tantum depravati sunt homines, ut non etiam tales pecoribus et volatilibus antecellant; quorum tamen omnium generibus hanc infimam mundi partem pro sui loci sorte decoratam, quem non considerare delectet? Quis autem ita sit ex
Abbreviated transcription (Latin):
dualẽ. & excellenciã uir¬
ginalẽ ꝓ suor graduum
dignitate distinximꝰ. diu¬
cius hic stilus nr̃ ñ eͣ occu¬
pandꝰ. Nunc enĩ q̃rimꝰ cui
adiutorio mulier facta fit
uiro: si eis ad gignendos fi¬
lios misceri sibimet in para¬
dyso nͣ licebat. Q emi hoc
senc unt: forte peccatũ e̾ẽ
ommẽ concubitũ putant.
Difficile ẽ nãq ut dum Ixu.¬
ꝑuerse homines uicia de¬
uitant: ñ in eoꝵ ẽtraria ꝑ¬
nicit currant. Et eñi sic̃ ex¬
horrens auariciã fit. ꝓfusus
aut exhorrens lux uriã fit
auarus. aut inqͥetꝰ fit cuiꝰ
pigriciã rep̃benderis. aut
ciuiꝰ inqͥetudinẽ piger. aut
qͥ rep̃hensus odisse ceꝑit
audaciã suã ad timidita¬
tẽ fugit: aut qͥ timidꝰ ñ ee̾
conat᷑: tamꝗͣ abrupto uin¬
culo fit temerarius: dũ ñ
racione. s opinone crimi¬
na meciuntur: ita dũ nes¬
ciunt homines qͥ mn adul¬
teriis & fornicac ionibꝰ diui¬
no iure dampnet᷑. etiam
causa ꝓcreandi c̃iugalem
concubitũ detestantur.

Expanded text:
dualem et excellentiam uirginalem pro suorum graduum dignitate distinximus, diutius hic stilus noster non est occupandus. Nunc enim quaerimus, cui adiutorio mulier facta sit uiro, si eis ad gignendos filios misceri sibimet in paradiso non licebat. qui enim hoc sentiunt, forte peccatum esse omnem concubitum putant. difficile est namque, ut, dum peruerse homines uitia deuitant, non in eorum contraria perniciter currant. etenim sicut exhorrens auaritiam fit profusus aut exhorrens luxuriam fit auarus aut inquietus fit, cuius pigritiam reprehenderis, aut cuius inquietudinem piger aut qui reprehensus odisse coeperit audaciam suam, ad timiditatem fugit aut qui timidus non esse conatur, tamquam abrupto uinculo fit temerarius, dum non ratione, sed opinione crimina metiuntur: ita dum nesciunt homines, quid in adulteriis et fornicationibus diuino iure damnetur, etiam causam procreandi coniugalem concubitum detestantur.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ee̾ ñ potuisse credendũ
ẽ. nͥ in corpore mortis huiꝰ.
qͦd corpꝰ mortuũ ẽ ꝓptͣ pec¬
catũ. Et qͥd hac pęna iusti¬
us. quã ut nͣ ad omnẽ nutũ
seruiat corpꝰ. id est suus fa¬
mulus animȩ: sic̃ dño suo
detrectauit ipsa seruire :
Siue utrũq ex parentibus
creet ds. corpꝰ ex corpore
animã ex anima. siue alio
mͦ faciat animas. ñ utiq
adopꝰ imp ossibile. nec mer¬
cede parua: ut cũ anima
pietate deo subdita. legẽ
istã peccati qͣ est in mẽbris
corporis mortis huiꝰ. quã
pͥmꝰ homo accepit in pȩnã.
uicerit ipsa ꝑ grãm. prȩmi¬
ũ cȩleste ꝑcipiat: maiore
gła demonstrans quanta
sit laus obedienciȩ: q̃ alie¬
ne sobedienciȩ penã po¬
tiit uirtute suꝑare.x uii.
Eed qm̃ eui adiutorio fe¬
mina facta sit uiro. satis
quantũ ex istimo reqͥsitũ

Expanded text:
potuisse credendum est nisi in corpore mortis huius, quod corpus mortuum est propter peccatum. et quid hac poena iustius, quam ut non ad omnem nutum seruiat corpus, id est suus famulus animae, sicut domino suo detrectauit ipsa seruire, siue utrumque ea parentibus creet deus, corpus ex corpore, animam ea anima, siue alio modo faciat animas, non utique ad opus inpossibile nec mercede parua. ut cum anima pietate deo subdita legem istam peccati, quae est in membris corporis mortis huius, quam primus homo accepit in poenam, uicerit ipsa per gratiam, praemium caeleste percipiat maiore gloria, demonstrans, quanta sit laus oboedientiae, quae alienae inoboedientiae poenam potuit uirtute superare? Sed quoniam, cui adiutorio femina facta sit uiro, satis, quantum existimo, requisitu
Abbreviated transcription (Latin):
s de corpore inqͥt mortis hu¬
iꝰ. fic̃ etiã illud. corpꝰ qͥdẽ in¬
qͥt mortuũ ẽ ꝓptͣ peccatuͣ.
nec ibi ait mortale. s mortu¬
ũ: quãuis utiq & mortale. qͥa¬
nͣ moriturũ. Non ita cre¬
dendũ ẽ fuisse illa corpora.
s licet animalia. ñdũ sꝑita¬
lia. ñ tamͣ mortua. idest q
necesse ee̾t ut morerent᷑:
qͦd ea die factũ ẽ qua lig¬
nũ contra uetitũ tetigert.
porib q̃dã ꝓ suo mͦ sanitas¬
dr.q̃ si ꝑ turbata sic fuerit
ut letalis morbꝰ iã uiscera
depascat᷑. qͦ inspecto medi¬
ci mortẽ imminere de nun¬
cient. mortale utiq corpꝰ
etiã tc̃ dr. s alit̃ quã cum
esset sanũ. quãuis quandoq
sine dubio moriturũ. ita
illi homines animalia qͥdẽ
corpora gerentes. s ñ mo¬
ritura nͥ peccassent: accep¬
tura aũ angelicã formã. oȩ¬
lestẽq qualitatẽ: moꝵ ubi
pͣceptũ transgressi st̃. eoꝵ
membris uelut aliqua egri¬
tudo letalis mors ipsa con¬

Expanded text:
d, de corpore, inquit, mortis huius. sicut etiam illud, corpus quidem, inquit, mortuum est propter peccatum; nec ibi ait mortale, sed mortuum, quamuis utique et mortale, quia moriturum. non ita credendum est fuisse illa corpora, sed licet animalia, nondum spiritalia, non tamen mortua, id est quae necesse esset ut morerentur: quod ea die factum est, qua lignum contra uetitum tetigerant. poribus quaedam pro suo m si perturbata sic fuerit, ut letalis morbus iam uiscera depascatur, quo inspecto medici mortem inminere pronuntient, mortale utique corpus etiam tunc dicitur, sed aliter, quam cum esset sanum quamuis quandoque sine dubio moriturum: ita illi homines animalia quidem corpora gerentes, sed non moritura, nisi peccassent, acceptura autem angelicam formam caelestemque qualitatem, mox ubi praeceptum transgressi sunt, eorum membris uelut aliqua aegritudo letalis mors ipsa con
Abbreviated transcription (Latin):
.& morbũ quendã qͦ more¬
rent᷑ c̃tinuo concepissent.
eo nutu imꝑarent membris
qͥbꝰ fetꝰ exorit᷑. qͦ pedibꝰ cũ
ãbulat᷑: ut neq cũ ardore
seminaret᷑. neq cũ dolore
pareret᷑: Nunc uͦ transgre¬
diendo pͣceptũ motũ legis
illius q̃ repugnat legi men¬
tis inmembris conceptȩ
mortis habere meruerunt.
quẽ nupciȩ ordinant. con¬
tinencia cohibet & refre¬
nat: ut quẽad modũ de pec¬
cato factũ ẽ suppliciũ sic
de supplicio fiat meritũ.
factã itaq femina uiro.
de uiro. in eosexu. mea for¬
ma & distinctione mem¬
bror qua feminȩ notȩ st.
qͣ peꝑit cain & abel &. om̃s
fr̃s eor ex qͥbꝰ om̃s homi¬
nes nascerentur. in qͥbꝰ pe
rahel gentẽq omibꝰ iã no-¬
tissimã gentibꝰ. & ꝑ noe fili¬
os om̃s gentes quisqͥs du¬
bitauerit: om̃ia cogit muta¬
re ꝗͣ credimꝰ. longeq a fide¬
liũ mentibꝰ repellendꝰ est.
Cũ gͦ qͣrit᷑ ad qͦd adiuton¬

Expanded text:
et morbum quemdam quo moreet morbum quemdam quo morerentur, continuo non concepissent, eo nutu imperarent membris quibus fetus exoritur, quo pedibus cum ambulatur, ut neque cum ardore seminaretur, neque cum dolore pareretur. nunc uero transgrediendo praeceptum motum legis illius, quae repugnat legi mentis, in membris conceptae mortis habere meruerunt, quem nuptiae ordinant, continentia cohibet et refrenat, ut, quemadmodum de peccato factum est subplicium, sic de subplicio fiat meritum. Factam itaque feminam uiro de uiro in eo sexu, in ea forma et distinctione membrorum, qua feminae notae sunt, quae peperit Cain et Abel et omnes fratres eorum, ex quibus omnes homines nascerenturrahel gentemque omnibus iam notissimam gentibus et per Noe filios omnes gentes, quisquis dubitauerit, omnia cogit nutare, quae. credimus, longeque a fidelium mentibus repellendus est. cum ergo quaeritur, ad quod adiutor
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ erat mortis buiꝰ de qua
.&. cũ qua nati sumꝰ. Quid̃ e¬
nĩ aliud ñ dic̃a nati. s om̃ino
concepti. nͥ egritudinem
quandã in choauimꝰ: qua
sumꝰ necessario morituri
Neq enĩ tã necesse ẽ eũ ip¬
so morbo mori qͥ ydrops. uel
sinteticus. uel elefantͣmo¬
sus factꝰ fuerit. quã eũ qui
hoc corpꝰ habere ceꝑit: in
qͦ om̃s homines natura st̃
filii irȩ: qͥa hoc ñ fecit nisi
pena peccati. Quȩ cũ ita sint.
cur ñ credamꝰ illos homines
ante peccatũ ita genitalibꝰ
membris ad.ꝓcreandos filios
impare potuisse. sic̃ cȩteris.
q̃ in qͦlibet oꝑe anima sine
ulla molestia . & quasi pru¬
ritu uoluptatis mouet..xu.
An uͦ si creator omp̃s inef¬
fabilitq laudandꝰ. qͥ & inmi¬
nimis suis oꝑ ibꝰ magnꝰ ẽ. apibꝰ
donauit ut sic oꝑarent᷑ ge¬
neracionẽ filioꝵ. quẽ ad mo¬
dũ cȩre speciem. liqͦrẽq mel¬
lis: cur in credibile uideat᷑
pͥmis hominibꝰ talia fecisse
corpora. ut si ñ peccassent

Expanded text:
tamen erat mortis hujus, de qua et cum qua nati sumus. Quid enim aliud, non dicam nati, sed omnino concepti, nisi aegritudinem quamdam inchoavimus, qua sumus necessario morituri? Neque enim tam necesse est eum ipso morbo mori, qui hydrops, vel dysentericus, vel elephantiosus factus fuerit, quam eum qui hoc corpus habere coeperit, in quo omnes homines natura sunt filii irae , quia hoc non fecit nisi poena peccati. 18. Quae cum ita sint, cur non credamus illos homines ante peccatum ita genitalibus membris ad procreandos filios imperare potuisse, sicut caeteris, quae in quolibet opere anima sine ulla molestia, et quasi pruritu voluptatis movet? Si enim Creator omnipotens ineffabiliterque laudandus, qui et in minimis suis operibus magnus est, apibus donavit ut sic operentur generationem filiorum, quemadmodum cerae speciem liquoremque mellis; cur incredibile videatur primis hominibus talia fecisse corpora, ut si non peccassent,
Abbreviated transcription (Latin):
dente s a lumine ueritatis.
int̃ qͦs & in eadẽ luce ꝑma¬
nentes diuidet ds. tamꝗͣ.
int̾ lucẽ & tenebras :.&. lu¬
cẽ uocans diem ac tenebras
noctẽ ostenderet se ñ oꝑ a¬
torẽ peccatoꝵ. s ordinato¬
rẽ distribucione meritor
An hic dies tẽporis tocius
nom̃ ẽ. &. omnia uolumi¬
na secłoꝵ hoc uocabulo
uesꝑa. p̃eccatũ racionalis
creature: qͦd aũ factũ est
mane renouacio eiꝰ signi¬
ficata iuideat᷑. Sed hȩc al¬
legoriȩ ꝓphetice disputa¬
cio ẽ.: quã ñ isto sermone
sus cepimꝰ. Instituimꝰ enĩ
de scripturis nc̃ loqͥ scđm
ꝓprietatẽ rerũ gestarũ: ñ
scđm enigmata futurarũ.
Ergo ad racionẽ factarum
c̃ditarũq naturarũ. qͦmͦ
inuenimꝰ uesꝑã & mane in
luce sꝑitali: An diuisio qͥdẽ
lucis a tenebris ẽ distinch
o iã rei formatȩ ab informi
appellacio uͦ diei & noctis.
insin uacio distribueionis
ẽ. qua significet᷑ nichil d̾m
inordinatũ relinq̃re. atq

Expanded text:
dentes a lumine ueritatis, dentes a lumine ueritatis, inter quos et in eadem luce permanentes diuideret deus, tamquam inter lucem et tenebras, et lucem uocans diem ac tenebras noctem ostenderet se non operatorem peccatorum, sed ordinatorem distributione meritorum ? an hic dies totius temporis nomen est et omnia uolumina saeculorum hoc uocabulo uespera, peccatum rationalis creaturae, quod autem factum est mane, renouatio eius significata uideatur. Sed haec allegoriae propheticae disputatio est, quam non isto sermone suscepimus. instituimus enim de scripturis nunc loqui secundum proprietatem rerum gestarum, non secundum aenigmata futurarum. ergo ad rationem factarum conditarumque naturarum quomodo inuenimus uesperam et mane in luce spiritali? an diuisio quidem lucis a tenebris distinctio est iam rei formatae ab informi, appellatio uero diei et noctis insinuatio distributionis est, qua significetur nihil deum inordinatum relinquere atque
Abbreviated transcription (Latin):
ta.s genita sapiencia in
sꝑitales ałq racionales ere¬
aturas sic̃ in animas scãs
se transfert. ut illumi¬
nate lucere possint fit
ineis q̃dã luculentȩ raci¬
onis affectio: q̃ potest ac¬
cipi facta lux eũ dice̾t
d̾s. fiat lux: si ĩã erat cre¬
atura sꝑitalis q̃ nomine
cȩli significata ẽ. in eo qͦd
scriptũ ẽ. in pͥncipio fecit
d̾s cęlũ &. terrã: ñ corpo¬
reũ cęlũ. s cȩlũ in corpore¬
ui. cȩli corporei: hoc ẽ fuꝑ
omne corpꝰ. ñ locoꝵ gradibꝰ.
s naturȩ sublimitate prȩ¬
positũ. Qͦ aũ mͦ simul fie¬
ri potuit. & qͦd illum ina¬
ret᷑ .&. ipsa illuminacio.
ac diuerso tẽpore narran¬
da fuerit: paulo ante dixi¬
mꝰ cũ de materia tractare¬
mꝰ. Sed huic luci succeden¬
tẽ noctẽ ut uesꝑa fieret.
qͦ pacto intellec turi sumꝰ
Atenebris uͦ qualibꝰ talis lux
diuidi potuit.: dicente scͥp¬
tura. & diuisit d̾s int̃ lucẽ
q tenebras: Nũqͥd iã e rar̃
peccatores & stulti deci¬

Expanded text:
ta, sed genita sapientia, in spiritales atque rationales creaturas sicut in animas sanctas se transfert, ut inluminatae lucere possint, fit in eis quaedam luculentae rationis adfectio, quae potest accipi facta lux, cum diceret deus: fiat lux, si iam erat creatura spiritalis, quae nomine caeli significata est in eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, non corporeum caelum, sed caelum incorporeum caeli corporei, hoc est super omne corpus non locorum gradibus, sed naturae sublimitate praepositum. quo autem modo simul fieri potuit, et quod inluminaretur et ipsa inluminatio, ac diuerso tempore narranda fuerit, paulo ante diximus, cum de materia tractaremus. Sed huic luci succedentem noctem, ut uespera fieret, quo pacto intellecturi sumus? a tenebris uero qualibus talis lux diuidi potuit dicente scriptura: et diuisit deus inter lucem et tenebras? numquid iam erant peccatores et stulti deci
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ qͦdã transeundo mutan¬
tͣ. ñ eẽ indispositã. neq de¬
sibimet tẽporalia quȩq suc¬
cedunt. sine supplem̃to e̾e̾
decoris uniuersi. Nox enĩ.
ordinate st̃ tenebre. Proptͥea
uͦ cũ facta e̾e̾t lux. dictũ est
uidit ds lucẽ qͥa bonaẽ: cũ
boc posset post om̃ĩa eiꝰdẽ di¬
ei dicere. idest ut cũ ex plicas¬
set dix̃ ds. fiat lux & facta ẽ
lux. & diuisit d̾s int̃ lucẽ &
tenebras .&. uocauit đ̾s lu¬
cẽ diem .&. tenebras uocauit¬

Expanded text:
do mutantur, non esse indispositam neque desibimet temporalia quaeque succedunt, sine subplemento esse decoris uniuersi? nox enim ordinatae sunt tenebrae. Propterea uero cum facta esset lux, dictum est: uidit deus lucem quia bona est, cum hoc posset post omnia eiusdem diei dicere, id est, ut, cum explicasset "dixit deus: fiat lux. et facta est lux. et diuisit deus inter lucem et tenebras et uocauit deus lucem diem
Abbreviated transcription (Latin):
ds qͥa bonũ ẽ. & de inceps an¬
necteret. & facta ẽ uesꝑa &
factũ ẽ mane. sic̃ in aliis
oꝑibꝰ facit qͥb uocabula in¬
ponit.Iic gͦ.ꝓpt̾ea ñ ita fscit
qm̃ a formata re ad hoc distine¬
ta ẽ illa informitas. ut ñ in
ea finis ee̾t: s adhuc forman¬
da restaret ꝑ creaturas cet̾as
iã corꝑales. Itaq si postea¬
quã distincta ee̾nt illa diui¬
sione &. uocabulis. tẽ diceret᷑.
uidit ds qͥa bonũ ẽ: hȩc fac¬
ła acciꝑemꝰ significari.: qͥbꝰ¬

Expanded text:
num est, et deinceps adnecteret: et facta est uespera, et factum est mane, sicut in aliis operibus facit, quibus uocabula inponit. hic ergo propterea non ita fecit, quoniam a formata re ad hoc distincta est illa informitas, ut non in ea finis esset, sed adhuc formanda restaret per creaturas ceteras iam corporales. itaque si, posteaquam distincta essent illa diuisione et uocabulis, tunc diceretur: uidit deus, quia bonum est, haec facta acciperemus significari, q
Abbreviated transcription (Latin):
tã exigua docet᷑. ut nͥ adiuuet᷑
extrarla luce nichil uide¬
re possimꝰ. Et qm̃ discer¬
ni ab ea ñ potest. qͦ exem¬
plo demonstrari possit e¬
missio indiem .&. c̃ tracꝰti¬
o lucis in noctẽ: sic̃ dixi
reppire difficile ẽ. Si autẽ
spitalis lux facta ẽ cũdix̃
d̾s fiat lux. ñ illa uera pa¬
tri coȩt̾na intelligendaẽ.
ꝑ quã facta st̃ omnia . &. q̃

Expanded text:
tam exigua docetur, ut, nisi adiuuetur tam exigua docetur, ut, nisi adiuuetur extraria luce, nihil uidere possimus; et quia discerni ab ea non potest, quo exemplo demonstrari possit emissio in diem et contractio lucis in noctem, sicut dixi, reperire difficile est. Si autem spDeus fiat lux, non illa vera patri coaeterna intelligenda est, per quam facta sunt omnia, sed
Abbreviated transcription (Latin):
r. ñ erat aliqͦ formata
moles quã lux ex una parte
illustrans. ex altera faceret
tenebras: unde nox posset
die discedente succedere.
Emissionẽ uͦ ẽtractionẽq
lucis illius. si uelimꝰ diem noc¬
tẽq intelligere: nec causã
uidemꝰ cur ita fieret. Non
enĩ iã erãt animalia qͥbꝰ hec
uie issitudo salubrit᷑ exhi¬
beret᷑ &. qͥbꝰ pꝰmodũ exortis
ꝑ cireuitũ solis cernimꝰ ex¬
hiberi: nec ullũ occurrit
exẽplũ qͦ istã emissionẽ c̃¬
tractionẽq lucis. ut diei
noctisq uicissitudines fi¬
erent ꝓbare possimꝰ. Iactus
enĩ radioꝵ ex ocłis nr̃is cuiꝰ¬
dã qͥdẽ lucis ẽ iactꝰ. &. ẽtrai
potest cũ aerẽ qͥ ẽ ocłis nr̃is
ꝓximꝰ intuem᷑. & emitti cũ
ad eandẽ rectitudinẽ q̃ sunt
longe posita attendimꝰ. Nec
sane cũ ẽtrahit᷑ omnino cer¬
nere q̃ longe st̃ desinit.:s
certe obseurius quã cũ in
ea obtutꝰ emititꝰ. Sed tam̃
ea lux q̃ in sensu uidentis ẽ.

Expanded text:
r, non erat aliqua formata moles, quam lux ex una parte inlustrans ex altera faceret tenebras, unde nox posset die discedente succedere. Emissionem uero contractionemque lucis illius si uelimus diem noctemque intellegere, nec causam uidemus, cur ita fieret — non enim iam erant animalia, quibus haec uicissitudo salubriter exhiberetur et quibus postmodum exortis per circuitum solis cernimus exhiberi — nec ullum occurrit exemplum, quo istam emissionem contractionemque lucis, ut diei noctisque uicissitudines fierent, probare possimus. iactus enim radiorum ex oculis nostris cuiusdam quidem lucis est iactus et contrahi potestproximus, intuemur; et emitti, cum ad eamdem rectitudinem, quae sunt longe posita attendimus: nec sane cum contrahitur, omnino cernere quae longe sunt desinit; sed certe obscurius, quam cum in ea obtutus emittitur. sed tamen ea lux, quae in sensu uidentis est,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥor est. nominari simul ñ
possunt: qͣnto minꝰ simul
narrari: Non itaq dubi¬
tandũ ẽ ita ee̾ utcũq istã
informẽ materiã ꝓpe ni¬
chil ut ñ sit facta nͥ a deo.
&. rebꝰ q̃ d̃e illa formate stͥ
simul conereata sit. Sed si
credibilit dr eã significari
illis uerbis. terra aũ erat
imusibilis & in cõposita . &.
tenebrȩ erãt suꝑ abyssũ.
aquã: ut excepto qͦdibi
positũ ẽ de sꝑudei. cȩtera
rerũ qͥdẽ iusibiliũ uoca¬
bula. s ad illã in formitatẽ
ut tardioribꝰ poterat in¬
sinuandã dicta intelliga¬
ẽ tęrra & aqͣ. ad aliqͥd faci¬
endũ oꝑanciũ manib¬

Expanded text:
or est, nominari simul non possunt, quanto minus simul narrari! non itaque dubitandum est ita esse utcumque istam informem materiam prope nihil, ut non sit facta nisi a deo et rebus, quae de illa formatae sunt, simul concreata sit. Sed si credibiliter dicitur eam significari illis uerbis: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum; aquam, ut excepto, quod ibi positum est de spiritu dei, cetera rerum quidem uisibilium uocabula, sed ad illam nformi tatem, ut tardioribus poterat, insinuandam dicta intellegaest terra et aqua, ad aliquid faciendum operantiu
Abbreviated transcription (Latin):
spacio uendicauit. An for¬
te credere dubitabimꝰ ꝑ
alicuiꝰ arboris cibũ cuius¬
dã alcioris significaeionis
grã homini đm prestitis¬
se. ne corpꝰ eiꝰ uel infirmi¬
tate uel ȩ̨tate indeteri¬
us mutaret᷑ aut in occa¬
sũ etiã laberet᷑: qͥ ipsi ei¬
bo humano prestitit tam
mirabilẽ statũ. ut in ficti¬
libꝰ uasculis farina .&. ole¬
ũ deficientes reflceret.
nec de ficeret: Iam hic de
gbiere ẽtene iosor qͥsquã
ex istat. & dicat d̾m int̾ris
nrĩs miracła talia facere
debuisse: in paradyso aũ
ñ debuisse. Quasi uero ñ
uel de puluere hominẽ.
uel de latere uiri mulie¬
rẽ. maius ibi mirac ulũ
fecit: quã qͦd hic mortu¬
os suscitauit. Iun. Se¬
qͥt᷑ ut uideamꝰ de ligno
scienciȩ dinoscendi bonũ
& malũ. Prorsus & hoc lig

Expanded text:
spatio uindicauit. an forte credere dubitabimus per alicuius arboris cibum cuiusdam altioris significationis gratia homini deum praestitisse, ne corpus eius uel infirmitate uel aetate in deterius mutaretur aut in occasum etiam laberetur, qui ipsi cibo humano praestitit tam mirabilem statum, ut in fictilibus uasculis farina et oleum deficientes reficeret nec deficeret? iam hic de genere contentiosorum quisquam existat et dicat deum in terris nostris miracula talia facere debuisse, in paradiso autem non debuisse: quasi uero non uel de puluere hominem uel de latere uiri mulierem maius ibi miraculum fecit, quam quod hic mortuos suscitauit.- Sequitur, ut uideamus de ligno scientiae dinoscendi bonum et malum. prorsus et hoc lig
Abbreviated transcription (Latin):
lior ac sic eã uel angelora filiã
uel qͦd est intolerabilius
alicuiꝰ elemͣti corporei cre¬
deremꝰ. Sed nc̃ si obhoc mu¬
lier ñ de uiro s similiter
ut ille a deo factã animã
asserit᷑ accepisse. qͥ a singłas
singłis d̾s facit: ñ erat fac
ta in illis pͥmis oꝑibꝰ anima
femine. Aut si generalis
omniũ animarũ racio fae¬
ta fuerat. sic̃ in homimib
racio gignendi. redit᷑ ad
illud durũ ac molestu.
ut uel angelor. uel qͦd
indi gnissimũ ẽ cęli corpo¬
rei. siue alicuiꝰ etiã infe¬
rioris elem̃ti filias. animas
hominũ eẽ dicamꝰ. Ac ꝑhoc
uide̾ndũ ẽ & slatet qͥd ue¬
rũsit. quid saltẽ tolerabi¬
luis dici possit: utrũ hoc
qͦd mͦ dixi. an in illis pͥmis
dei oꝑibꝰ unã animã pͥmi
hominis factã de cuius ꝓ¬
pagine om̃s hominũ ani¬
me crearent᷑: an nouas

Expanded text:
liorum — ac sic eam uel angelorum filiam liorum — ac sic eam uel angelorum filiam uel, quod est intolerabilius, alicuius elementi corporei crederemus. Sed nunc, si ob hoc mulier non de uiro, sed similiter ut ille a deo factam animam adseritur accepisse, quia singulas singulis deus facit, ta in illis primis operibus anima feminae: aut si generalis omnium animarum ratio facta fuerat, sicut in hominibus ratio gignendi, reditur ad illud durum ac molestum, ut uel angelorum uel, quod indignissimum est, caeli corporei uel alicuius etiam inferioris elementi filias animas hominum esse dicamus. ac per hoc uidendum est, etsi latet, quid uerum sit, quid saltem tolerabilius dici possit: utrum hoc, quod modo dixi, an in illis primis dei operibus unam animam primi hominis factam, de cuius propagine omnes hominum animae crearentur, a
Abbreviated transcription (Latin):
mã de substancia dei quẽ¬
admodũ flatꝰ ille a qͥtuor
uentis de natura mundi
factꝰ ẽ. s tam̃ aliud eũ fu¬
isse. aliud significasse. puto
qͦd exẽplo flatꝰ ex corpore
dñi ꝓcedentis recte intel¬
ligi potest: etiã si iheze¬
chiel ꝓpħa illo loco ñ resur¬
rectionẽ carnis qualis ꝓpͥȩ
futura ẽ. s in opinatã des
cione prȩuidit. Illud gͦ
iã uideamꝰ cui nã pocius
sentenciȩ diuma testimonia
suffragent᷑: eine qua dicit᷑
unã animã dm fecisse &

Expanded text:
mam de substantia dei, quemmam de substantia dei, quemadmodum flatus ille a quattuor uentis de natura mundi factus est; sed tamen aliud eum fuisse, aliud significasse puto, quod exemplo flatus ,<x corpore domini procedentis recte intellegi potest, etiamsi Ezechiel propheta illo loco non resurrectionem carnis, qualis proprie futura est, sed inopinatam desptione praeuidit. Illud ergo iam uideamus, cuinam potius sententiae diuina testimonia suffragentur: eine, qua dicitur unam animam deum fecisse
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s creet animas: nulla mͥ
rit auctoritas. Multo minꝰ
itaq ex mundi corporeis
elem̃tis: nͥ forte illud mo¬
uet qͦd apud ihezechielem
ꝓpħam cũ de monstraret᷑
resurrectio mortuoꝵ redin¬
gant.Sic enĩ scriptũ ẽ. Et
ritũ. ꝓpħa fili hominis: &
dic ad sꝑm. Hec dicit dñs.
A qͣtuor partibꝰ uentor. cȩli
ueni: & in spira in mortu¬
os hos. & uiuant. Et ꝓphe-
de. Ubi mͥ uidet᷑ ꝓpħicȩ
significatũ. ñ ex illo tantũ
cãpo ubi res ipsa demon¬
strabat᷑ s ex toto orbe t̃¬
rarũ resurrecturos homi¬
nes. & hoc ꝑ flatũ mundi¬
qͥtuor pareiũ fuisse figu¬
ratũ. Neq enĩ etiã flatus
ille ex corpore dñi substancia
erat sꝑs scĩ. quando suffla¬
uit &. ait. accipite sꝑm sc̃m.
qͣm ab eiꝰ corpore flatꝰ ipse
ꝓcessit. uiii. Seꝗ qͥa mundꝰ
ñ ita deo coaptat᷑ ad uni¬
tatẽ ꝑsone. sic̃ caro illa
uerbo eiꝰ unigenito filio:
ñ possumꝰ dicere ita e̾e̾ ani¬

Expanded text:
Deus creet animas, nulla mihi Deus creet animas, nulla mihi rit auctoritas. Multo minus itaque ex mundi corporeis elementis: nisi forte illud movet, quod apud Ezechielem prophetam cum demonstratur resurrectio mortuorum, redingant. Sic enim scriptum est: Et ritum, propheta, fili hominis, et dic ad spiritum: haec dicit dominus: a quattuor partibus uentorum caeli ueni et inspira in mortuos hos, et uiuant. et prophetade. ubi mihi uidetur prophetice significatum non ex illo tantum campo, ubi res ipsa demonstrabatur, sed ex toto orbe terrarum resurrecturos homines, et hoc per flatum quattuor mundi partium fuisse figuratum. neque enim etiam flatus ille ex corpore domini substantia erat spiritus sancti, quando sufflauit et ait: accipite spiritum iam ab iprocessit. sed quia mundus non ita deo coaptatur ad unitatem personae, sicut caro illa uerbo eius unigenito filio, non possumus dicere ita esse ani
Abbreviated transcription (Latin):
at qͦd est d̾s: atq ita uicis¬
sim nec corpꝰ nec ammã
irraçionalẽ. nec substan¬
eiã qua ds ẽ comierti ꝙ.
fieri animã humanã. Il¬
lud etiã ñ minꝰ certũ ẽẽ
debet: animã ñ e̾ẽ nisi
creaturã dei. Qua ꝓptͣ si
neq de corpore neq de
anima irracionali. neq
dese ipso d̾s animã homi¬
nis fecit: restat ut aut
de nichilo eã faciat: aut
de aliqͦ sꝑitali. tam̃ racio¬
nali creatura. Sed de ni¬
chilo fieri aliqͥd ẽsũmatis
inul. uolentũ ẽ uelle mon¬
strare: & utrũ ꝑspicuis do¬
cum̃tis obtineri possit
ignoro. Nec exigendũ ẽ
a nobis qͦd uel cõpͣhende¬
re homo ñ ualet: uel si iã
ualeat. mirũ si ꝑsuadere
ciiꝗͣ potest: nͥ tali qͥ etiã
nullo homine docere co¬
nante potest etiã ipse ta¬
le aliqͥd intelligerẽ.Iuci¬
us ẽ gͥ de huiꝰmodi rebꝰ. ñ
humanis agere c̃iecturis.
s diuina testimonia per
exangelis tãꝙͣ parentisbꝰ

Expanded text:
at quod est deus, atque ita uicisat quod est deus, atque ita uicissim nec corpus nec animam inrationalem nec substantiam, qua deus est, conuerti et fieri animam humanam. illud etidebet, animam non esse nisi creaturam Dei. Quapropter si neque de corpore, neque de anima irrationali, neque de seipso Deus animam hominis fecit, restat ut aut de nihilo eam faciat, aut de aliqua spirituali, tamen rationali creatura. Sed de nihilo fieri aliquid consummatis imul, violentum est velle monstrare; et utrum perspicuis documentis obtineri possit, ignoro. Nec exigendum est a nobis quod vel comprehendere homo non valet; vel si jam valeat, mirum si persuadere cuiquam potest, nisi tali, qui etiam nullo homine docere conante, potest etiam ipse tale aliquid intelligere. Tutius est igitur de hujusmodi rebus non humanis agere conjecturis, sed divina testimonia persex Angelis, tanquam parentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ciorȩ questionis huiꝰ ꝑ¬
tractacionẽ quantũ ad¬
iuuat ds. ne forte fieri
possit. ut si ñ aliquã de
qua dubitari ultra ñ de¬
beat. tã certe acceptabilẽ
de hac re sente neiãnan¬
ciscamur: ut eã tȩnere
donec certũ aliqd eluces¬
cat. ñ sit absurdũ. Quod¬
si ne hoc qͥdẽ potuerimꝰ: do¬
cumentor mom̃tis undiq
parit̾q nutantibꝰ saltẽ ñ
uidebit᷑ nr̃a dubitacio la¬
borẽ deuitasse q̃rendi s
affirmandi temeritatẽ:
ut me siqͥs recte iã certꝰ ẽ
docere dignet᷑: siquẽ uero
nec diuini eloqͥi nec ꝑspi¬
cuȩ racionis auctoritas.
s sua p̃sumpcio certũ fe¬
cerat. dubitare mecũ nͣ
dedignet᷑. Ac pͥmũ illud
firmissime teneamꝰ animȩ
naturã. nec innaturã cor¬
poris ẽuerti. ut q̃ ĩa fuit
anima.fiat corpꝰ: nec inna¬
turã animȩ irracionalis.
ut q̃ fuit anima hominis¬
fiat pecoris: nec innatu¬
rã dei. ut q̃ fuit anima. fi¬

Expanded text:
tiorem quaestionis huius ptiorem quaestionis huius pertractationem, quantum adiuuat deus, ne forte fieri possit, ut, si non liquidam, de qua dubitari ultra non debeat, tam certe acceptabilem de hac re sententiam nanciscamur, ut eam tenere, donec certum aliquid elucescat, non sit absurdum. quodsi ne hoc quidem potuerimus, documentorum momentis undique pariterque nutantibus saltem non uidebitur nostra dubitatio laborem deuitasse quaerendi, sed adfirmandi temeritatem, ut me, si quis recte iam certus est, docere dignetur, si quem uero nec diuini eloquii nec perspicuae rationis auctoritas, sed sua praesumtio certum fecerat, dubitare mecum non dedignetur. Ac primum ifirmissime teneamus, animae naturam non in naturam corporis converti, ut quae jam fuit anima, fiat corpus: nec in naturam animae irrationalis, ut qfiat pecoris, nec in naturam dei, ut quae fuit anima, fi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ increatura aliqua ẽdidis¬
se. s qͥa ñ alterius generis
creatura ẽ anima quã illi¬
us scđ̃m quia sexto die fac¬
Pꝰ ẽ homo adimaginẽ dei
ñ recte dici d̾m ea fadere
nc̃. q̃ tẽ ñ cõsũmauit. Iam
enĩ tc̃ animã fecerat qua¬
les & nẽ facit: & ido ñ ali¬
qͦd nouu creature genꝰ
nͥ facit. qͦd tẽ in suisopib
c̃sũmatis ñ creauit: nec c̃tra
illas causales raciones rerũ
futurarũ quas uniuersitati
tc̃ indidit hȩc eiꝰ oꝑacio est
s pocius scãm ipsas quando¬
qͥdẽ corꝑibꝰ humanis quor
ex illis primis oꝑ suꝰ ꝓpaga¬
cio continuata successi¬
one ꝓtendit᷑ tales ẽgruit
animas inseri: quales nc̃
facit. atq inserit. Qua ꝓpt̃
nichil iã timentes. ñe con¬
tra uerba libri huiꝰ q̃ de
pͥma illa sex dierũ ẽdici¬
one c̃scripta st̃. q̃libet ha¬
rũ triũ sentenciarũ. ꝓba¬
bilitas uicerit. senͣtire ui¬
deam. suscipiamꝰ diligen¬

Expanded text:
non in creatura aliqua condidisnon in creatura aliqua condidisse, sed, quia non alterius generis creatura est anima quam illius, secundum quam sexto die factus est homo ad imaginem dei, non recte dici deum ea facere nunc, quae tunc non consummauit. iam enim tunc animam fecerat, quales et nunc facit; et ideo non aliquod nouum creaturae genus nunc facit, quod tunc in suis consummatis illas causales rationes rerum futurarum, quas uniuersitati tunc indidit, haec eius operatio est, sed potius secundum ipsas, quandoquidem corporibus humanis, quorum ex illis primis operibus propagatio continuata successione protenditur, tales congruit animas inseri, quales nunc facit atque inserit. Quapropter nihil iam timentes, ne contra uerba libri huius, quae de prima illa sex dierum conditione conscripta sunt, quaelibet harum trium sententiarum probabilitas uicerit, sentire uideamur, suscipiamus diligen
Abbreviated transcription (Latin):
ab illa generent᷑ ad eo aũ
creent᷑ quando singłis ho¬
mimbꝰ dant᷑. sic̃ a parentibꝰ
hominibꝰ corꝑa: siue ñ racio
anime uelut in parente
racio ꝓlis. s ipsa om̃mo cũ
factꝰ ẽ dies facta sit ani¬
ma. sic̃ ipse dies. sic̃ cȩlũ
pugnet ei sentenciȩ. qua
& sexto die factꝰ accipit᷑
homo ad imaginẽ der &.
post diem septimũ uisi¬
bilit᷑ creatꝰ ñ tã facile
uideri potest. Fyi. Nouas
qͥppe animas fie̾ri q̃ neq
ipse. neq racio earum
tã ꝗͣ. in parente. plis sexto
illo die facta sit. cũ his o¬
atis ds in die septimo re¬
qͥeuit sĩ dixerimꝰ: cauendũ
ẽ ne frustra tã diligenter
scriptura cõmendet sex
diebꝰ c̃ fũmasse dm omnia
oꝑa sua q̃ fecit bona ual¬
de.si aliquas ad huc natu¬
ras fuerat creaturus qual
nec ipsas nec earũ ibi raci¬
ones causalit̾ fecerit. nͥ
intelligat᷑ racionẽ qͥdem
singillatm faciendarũ a¬
nimarũ nascentibꝰ qͥbꝰq
dandarũ. inse ipso habere.

Expanded text:
deo autem creentur, quando singulis hominibus dantur, sicut a parentibus hominibus corpora, siue non ratio animae uelut in parente ratio prolis, sed ipsa omnino, cum factus est dies, facta sit anima, sicut ipse dies, sicut caelumpugnet ei sententiae, qua et sexto die factus accipitur homo ad imaginem dei et post diem septimum uisibiliter creatus, non tam facile uideri potest. nouas quippe animas fieri, quae neque ipsae neque ratio earum tamquam in parente prolis sexto illo die facta sit cum his oatis deus in die septimo requieuit, si dixerimus, cauendum est, ne frustra tam diligenter scriptura commendet sex diebus consummasse deum omnia opera sua, quae fecit bona ualde, si aliquas adhuc naturas fuerat creaturus, quas nec ipsas nec earum ibi rationes causaliter fecerit, nisi intellegatur rationem quidem singillatim faciendarum animarum nascentibus quibusque dandarum in se ipso habere,
Abbreviated transcription (Latin):
ri animã factã ee̾ mulle¬
ris. c̃ueniencius creditur
eo ip̃so nos admonere uo¬
luisse nchil hic aliud pu¬
tare quã de uiri anima no¬
ueramꝰ. id est similit dotã
ee̾ mulieri: cũ prȩsertim e̾e̾t
euidentissime occasionis
locꝰ. ut si ñ timc quando
formata ẽ.p ostea certe di¬
ceret᷑: ubi ait adã. hoc nc̃
os ex ossibꝰ meis. & caro de
carne mea. Quanto enim
carius amanciusq diceret.
.c. anma de anmna mea :
Non tam̃ hinc tã magna q̃sti¬
o iã soluta ẽ: ut unũ hor.¬

Expanded text:
ri animam factam esse mulieri animam factam esse mulieris, conuenientius creditur eo ipso nos admonere uoluisse nihil hic aliud putare, quam de uiri anima noueramus, id est similiter datam esse mulieri, cum praesertim esset euidentissimae occasionis locus, ut, si non tunc, quando formata est, postea certe diceretur, ubi ait Adam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea. quanto enim carius amantiusque diceret: et anima de anima mea! non tamen hinc tam magna quaestio iam soluta est, ut unum hor
Abbreviated transcription (Latin):
unt qͦd in eiꝰ f i auerit deus:
qͥa illud ẽ uerũ. qͦd & ani¬
ma ex homine ꝓpagata ẽ.
Nuic suspic iomiꝰ. facile oc¬
currit᷑. Si enĩ ꝓpt̾ea pu¬
tant animã mulieris ex a¬
nima uiri factã. qͥa ñ scrip¬
tũ ẽ qͦd in mulieris faciem
flauerit ds: cur credunt
ex uiro animat᷑ã feminam.
quando ne id qͥdẽ scriptũ
ẽ: Unde si d̾s om̃s animas
hominũ nascenciũ sic̃ pͥmã
facit: ꝓpterea scriptura de
aliis tacuit. qmͣ posset qͦd
in una factũ cõmemoratũ
ẽ. etiã de ceteris prudent᷑
intelligi. Itaq si oportuit
nos ꝑ hanc scripturã de
hac re aliqͥd ammoneri
magis sialiqͥo aliud fiebat
infemina qͦd in uiro factũ
ñ erat. ut ex carne anima¬
ta eiꝰ anima duceret᷑. ñ sic̃
uiri eiꝰ aliunde corpꝰ aliun¬
de anima: hoc ipsũ qͦd alio
modo fiebat scriptura po¬
cius tacere ñdebuit. ne hoc
itidẽ factũ putare mꝰ qͦd
iã de illo didiceramꝰ. Prom¬
de qͥa ñ dix̃ ex anima ui-¬

Expanded text:
unt, quod in eius faciem flauerit deus, quia illud est uerum, quod et anima ex homine propagata est. Huic suspicioni facile occurritur. si enim propterea putant animam mulieris ex anima uiri factam, quia non scriptum est, quod in mulieris faciem flauerit deus, cur credunt ex uiro animatam feminam, quando ne id quidem scriptum est? unde, si deus omnes animas hominum nascentium sicut primam facit, propterea scaliis tacuit, quoniam posset quod in una factum commemoratum est, etiam de caeteris prudenter intelligi. Itaque si oportuit nos per hanc scripturam de hac re aliquid admoneri, magis, si aliquid aliud fiebat in femina, quod in uiro factum non erat, ut ex carne animata eius anima duceretur, non sicut uiri eius aliunde corpus, aliunde anima; hoc ipsum, quod alio modo fiebat, scriptura potius tacere non debuit, ne hoc itidem factum putaremus, quod iam de illo didiceramus. proinde quia non dixit ex anima ui
Abbreviated transcription (Latin):
ta st̃ euidenciusq appellan¬
t᷑ uel creata. uel facta. uel
c̃dita. pͥmũ factꝰ ẽ dies. opor¬
tebat enĩ ut pͥmatũ creatu¬
rȩ obtineret illa natura q̃
creatura ꝑ creatorẽ. ñ cre¬
atorẽ ꝑ creaturã posset
agnoscere. seđo firma¬
mentũ unde corporeus inci-

Expanded text:
ta sunt euidentiusque appellanta sunt euidentiusque appellantur creata uel facta uel condita, primum factus est dies; oportebat enim, ut primatum creaturae obtineret illa natura, quae creaturam per creatorem, non creatorem per creaturam posset agnoscere. secundo firmamentum, unde cor
Abbreviated transcription (Latin):
qebemꝰ. quẽ admodũ nc̃ ali¬
qͥd ds oꝑat᷑ intẽpore. s quẽ¬
admodũ oꝑatꝰ ẽ unde inciꝑ¬
ent tẽpora: quẽadmodũ oꝑa¬
tꝰ ẽ omnia simul. pre stanseis
etiã ordinẽ ñ int̃uallis tẽpo¬
rũ.s conexione causarum:
ut ea q̃ simul facta st̃ sena¬
rio qͦq illius diei numero
p̃sentato ꝑficerent᷑. Non ita¬
ꝙ tẽporali s causali ordine
pͥus facta ẽ in for mis forma¬
bilisq materies & sꝑitalis &
cor poralis. de qua fieret qͦd
faciendũ ee̾t. cũ & ipsa pri¬
usꝙͣ. instituta ẽ ñ fuisset. nec
instituta ẽ nͥ ab illo utiq sũ¬
mo deo & uero ex qͦ st̾ omnia:
q̃ siue cȩli & t̃re nomine sig¬
nificata sit. q̃ inpͥncipio fe
cit ds ante unũ illũ diem
quẽ c̃didit. ppterea iã sic ap¬
pellata. qͥa inde facta st̃ cȩ¬
lũ & terra: siue nomine ter¬
re inuisibilis & in cõpositȩ
atq abyssi tenebrose: iã in
libro pͥmo tractatũ ẽ. Inhis lr¬
uͦ q̃ iã ex informitate forma¬

Expanded text:
liquid deus operatur in tempore, sed quemadmodum operatus est, unde inciperent tempora, quemadmodum operatus est omnia simul, praestans eis etiam ordinem non interuallis temporum, sed conexione causarum, ut ea, quae simul facta sunt, senario quoque illius diei numero praesentato perficerentur. Non itaque temporali, sed causali ordine prius facta est informis formabilisque materies, et spiritalis et corporalis, de qua fieret, quod faciendum esset, cum et ipsa, priusquam instituta est, non fuisset; nec instituta est nisi ab illo utique summo deo et uero, ex quo sunt omnia. quae siue caeli et terrae nomine significcit deus ante unum illum diem, quem condidit, propterea iam sic appellata, quia inde facta sunt caelum et terra, siue nomine terrae inuisibilis et inconpositae atque abyssi tenebrosae, iam in primo libro tractatum est. In his uero, quae iam ex informitate forma
Abbreviated transcription (Latin):
Moueri aũ creatura ñ utiq
posset: si ñ esset. Pocius gͦ
tẽpꝰ a creatura: quã creatu¬
ra cepit a tẽpore.Utrũq
aũ ex deo. Ex ipso enĩ. & ꝑ
ipsũ. & in ipso st̾ omnia. Nec
sic accipiat᷑ qͦd dictũ ẽ tẽpꝰ
a creatura cępit. quasi tẽpꝰ
creatura ñ sit: cũ sit creatu¬
re motꝰ ex alio maliud: con¬
sequentibꝰ reb sed̾m ordina¬
cionẽ administrantis dei cũe

Expanded text:
 utique posset, si non esset. potius ergo tempus a creatura quam creatura coepit a tempore, utrumque autem ex deo; ex ipso enim et per ipsum et in ipso sunt omnia. nec sic accipiatur quod dictum est: tempus a creatura coepit, quasi tempus creatura non sit, cum sit creaturae motus ex alio in aliud consequentibus rebus secundum ordination
Abbreviated transcription (Latin):
ciem t̾rȩ: siue etiã qͦd ẽ credi¬
bilius qͥa ñ ait unꝰ fons ascen¬
debat de terra. s ait. fons
aũ ascendebat de terra. ꝓ
numero plurali posint sin¬
gularẽ: ut sic intelligamꝰ
fontes multos ꝑ uniuersam
trã loca uel regiones ꝓpͥas
irrigantes. sic̃ d̾r miles &
multi intelligunt᷑: sic̃ die¬
ta ẽ locusta &e rana in pla¬
gis qͥbꝰ egypcii ꝑcussi suÑ
cũ innmerabilis ee̾t lo¬
Iam̃ ñ diucns laboremꝰ. s

Expanded text:
credibilius, quia non ait: unus fons ascendebat de terra. sed ait: fons autem. ascendebat de terra, pro numero plurali posuit singularem, ut. sic intellegamus fontes multos per uniuersam terram loca uel regiones proprias inrigantes, sicut dicitur miles et multi intelleguntur, sicut dicta est lucusta et rana in plagis, quibus Aegyptii percussi sunt, cum esset innumerabilis luiam non diutius lab
Abbreviated transcription (Latin):
idest tc om̃ia simul sine ul¬
lis tẽporaliũ morarũ int̾¬
ras qbꝰ uidemꝰ sidera mo¬
ueri ab ortu ad occasur cȩlũ
mutari ab estate adhyemem:
germina certis dierũ mo¬
mentis pullulare. grandes¬
cere. uirescere. arescere.
animalia qͦq statutis
tẽpor. metis &. cursibꝰ .&. con¬
cipi & ꝑfici & nasci &. ꝑ e
tatẽ usq inseniũ mortẽq
decurrere:. & cȩtera huiꝰmo¬
di tẽporalia. Qͥs enĩ oꝑ at᷑
ista nͥ ds: etiã sine ullo ta¬
li suo motu. Non enĩ &. ip¬
si accidit tẽpꝰ. In t̃ illa gͦ
oꝑa di a qͥbꝰ reqͥeuit indie
illa explicasse.& cȩpit iã
ista c̃texere. Illoꝵ expli¬
catoꝵ cõmendacio sic fac¬
⁊a ẽ. Hic ẽ liber creatu¬
re cȩli & t̃rȩ cũ factꝰ est
dies. fecit d̾s cęlũ & uȩrr̃ã.
.&. omne uiride agri ante¬
quã ẽe̾t suꝑ tȩrrã. &. om¬
ne fenũ agri anteqͣ. ex

Expanded text:
id est, tunc omnia simul sine ullis temporalium morarum interas. quibus uidemus sidera moueri ab ortu ad occasum, caelum mutari ab aestate ad hiemem, germina certis dierum momentis pullulare, grandescere, uirescere, arescere, animalia quoque statutis temporum metis et cursibus et concipi et perfici et nasci et per aetates usque in senidecurrere, et caetera hujusmodi temporalia. Quis enim operatur ista nisi Deus, etiam sine ullo tali suo motu? non enim et ipsi accidit tempus. Inter illa ergo opera Dei, a quibus requievit in die illa explicasse et coepit iam ista contexere. illorum explicatorum commendatio sic facta est: hic erae coeli et terrae. Cum factus est dies, fecit Deus coelum et terram et omne viride agri antequam esset super terram, et omne fenum agri antequam ex
Abbreviated transcription (Latin):
tertio sic cepit. ẜons autẽ
ascendebat de terra: &. ir¬
rigabat omnẽ faciem tͣrȩ
Ab hac cõmemoracione fon¬
tis huiꝰ & de inceps. ea quȩ
narrant᷑ ꝑ moras tẽpoꝵ.
facta st̃̾ ñ om̃ĩa simul. Sxx
Cũ gͦ alit̾ se habeant om¬
niũ creaturarũ raciones
in cõmutabiles in uerbo
ꝑat᷑: horr triũ. hoc qͦd ex¬
tremũ posui. nobis utcũq
notũ ẽ ꝑ corꝑis sensus. &.
huiꝰ ẽsuetudinẽ uite. Duo
uͦ illa remota a sensibꝰ nr̃is.
&. ab usu cogitaciõis hu¬
manȩ. pͥus ex diuina auc¬
ł oritate credenda st̾ de¬
inde ꝑ hȩc q̃ nota st̃ ut¬
cũq noscenda. quanto
qͥsq magis minꝰue potu¬
erit: ꝓsuȩ capacitatis mͦ¬

Expanded text:
extio sic coepit: fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae. ab hac commemoratione fontis huius et deinceps ea, quae narrantur, per moras temporum facta sunt, non omnia simul. Cum ergo aliter se habeant omnium creaturarum rationes incommutabiles in uerbo peratur, horum trium hoc, quod extremum posui. nobis utcumque notum est per corporis sensus et huius consuetudinem uitae. duo uero illa remota a sensibus nostris et ab usu cogitationis humanae prius ex diuina auctoritate credenda sunt, deinde per haec, quae nota sunt. utcumque noscenda, quanto quisque magis minusue potuerit pro suae capacitatis mo
Abbreviated transcription (Latin):
Sed de his alias & multa
iã diximꝰ. & si d̾s uolue¬
rit ubi res uidebit᷑ pos¬
tulare dicemꝰ. Nunc qͦd
dicere ceꝑamꝰ. si de tra¬
duce animarũ a paren¬
tibꝰ uel ñ dubitant qͥda
qͦd ita sit. uel dubitant
an ita sit: animã tamen
corpꝰ ẽe̾ nͣ audeant ere¬
dere aut dicere: maxi¬
me. ꝓptͣ qͦd dixi. ne deũ
qͦq ipsũ nic hil aliud
opinent᷑ ee̾ quã corpꝰ.
&. si excellentissi mĩt &.¬
si naturx cuiꝰdã ꝓprie
cȩtera suꝑ gredientis.

Expanded text:
sed de his alias et multa iam diximus et, si deus uoluerit, ubi res uidebitur postulare, dicemus. nunc quod dicere coeperamus, si de traduce animarum a parentibus uel non dubitant quidam, quod ita sit, uel dubitant, an ita sit, animam tamen corpus esse non audeant dere aut dicere; maxime propter quod dixi, ne Deum quoque ipsum nihil aliud opinentur esse quam corpus, etsi excellentissimum, etsi naturae cujusdam propriae caetera supergredientis,
Abbreviated transcription (Latin):
habitꝰ longe tulisset a
uobis corꝑe. s nullatenꝰ
caritate : qͥa caritas q̃ de¬
seri potest. nũꝗͣ. uera
fuit. Iđo intima amiciei¬
arũ caritate. quantum

Expanded text:
habitus longe tulisset a vobis corpore, sed nullatenus charitate: quia charitas quae deseri potest, nunquam vera fuit. Ideo intima amicitiarum charitate, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
tis: ñ cogit᷑ a quarta deci¬
ma numerare &credere lu¬
nã factã primo e̾e̾. ñ pͥmã.¬
Ex. Quȩri etiã solet utrũ
cȩli luminaria ista conspi¬
cua. idest sol & luna & stel¬
le. equalit̃ fulgeant: sed
qͥd diuersis int̾uallis dis¬
tent a terra. ꝓpterea diuer¬
sa claritate magis minꝰꝙ
ocłis nr̃is appareant. Et de lu¬
na qͥdẽ qͥ hȩc dic unt. ñ dubi¬
tant eã minꝰ lucere quã so¬
lẽ. a qͦ etiã ꝑhibent illustra¬
ri. Multas aũ stellas uel
equales solr uel etiã maio¬
res audent dicere. s longi¬
us positas. paruas uideri.
Et nobis qͥdẽ potest fortas¬
se sufficere qͦ qͦmͦ se ista res
habea : artifice deo c̃dita
sydera: quã quã teneamꝰ
auc toritate apłica dictũ.
aliagła solis. alia gła lune.
& alia gła stellarũ. stella

Expanded text:
tis — non cogitur a quarta decitis — non cogitur a quarta decima numerare et credere lunam factam primo esse non primam. Quaeri etiam solet, utrum caeli luminaria ista conspicua. id est sol et luna et stellae, aequaliter fulgeant, sed, quod diuersis interuallis distent a terra, propterea diuersa claritate magis minusque nostris oculis adpareant. et de luna quidem qui haec dicunt, non dubitant eam minus lucere quam solem, a quo etiam perhibent inlustrari. multas autem stellas uel aequales soli uel etiam maiores audent dicere, sed longius positas paruas uideri. et nobis quidem potest fortasse sufficere. quoquo modo se ista res habeat, artifice deo condita sidera. quamquam teneamus auctoritate apostolica dictum: alia gloria solis et alia gloria lunae etalia g