comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sua ꝑ ꝓpħam dicens. Dabo pueros pͥncipes eoꝵ
id est sublatis his qͥ ante dominabant᷑. pͥncipẽ
uideł qͥnquagenariũ. senẽq & prudentẽ consili¬
ariũ. ꝓ his dabo pͥncipes lascuios & dissolutos
talib pueris principib in eccłiaste legimꝰ᷑. Ue
lis fuit roboam qͥ despecto consilio senũ secutꝰ
ẽ consilia iuuenũ: ñ qͦd puer aut iuuenis eta¬
& dissolute. Quodq sequit᷑ & effeminati do¬
minabunt᷑ eis. idem sensus ẽ. E ffeminati aũ
oꝵ. puerilit̾ uidelicet cuncta agentes: nulluiᷤ¬
q uirtutis existentes. Tumultuabit᷑ puer con¬

Expanded text:
am, dicens: Dabo pueros principes eorum, id est, sublatis his quos ante donaveram principes, videlicet quinquagenario, seneque, et prudente consiliario: pro his dabo principes lascivos, et dissolutos,talibus pueris principibus in Ecclesiaste legimus: « Vlis fuit Roboam qui, despecto consilio senum, secutus est consilia juvenum . Non, quod puer aut juvenis esset dissolute. Quodque sequitur, et effeminati dominabuntur eis, idem sensus est. Effeminati auteorum, pueriliter videlicet cuncta agentes, nulliusque virtutis existentes. « Et irruet po
Abbreviated transcription (Latin):
cedros libani sublimes &e erectas. & suꝑ om̃s qͦr¬
cus basan. subaudit᷑ ueniet dies dñi. Libanus
mons ẽ phenicis regionis. excelsissimas cedros
continens quȩ sic̃ cassiodoru in expositione psal¬
moꝵ dicit. sua ꝓceritate tnͣscendunt omnẽ alti¬
tudinẽ arboꝵ. Sasan uͦ regio ẽ arabie. cui m-¬
ꝑauit oc. habens glandiferas quercꝰ. quaꝵ fru¬
ctus porcoꝵ. cib ẽ ñ hominũ. Metaphoricos aũt
ꝑ cedros libam sublimes & erectas intelligunt᷑

Expanded text:
cedros Libani sublimes, et erectas, et super omnes quercus Basan. » Subauditur, veniet dies Domini. Libanus mons est Phoenicis regionis excelsissimas cedros continens, quae, sicut Cassiodorus in expositione psalmorum dicit, sua proceritate transcendunt omnem altitudinem arborum. Basan vero regio est Arabiae, cui imperavit Og rex, habens glandiferas quercus, quarum fructus porcorum est cibus, non hominum. Metaphoricos autem per cedros Libani sublimes et erectas, in
Abbreviated transcription (Latin):
margaritas int̾positas ce dependent a collo.
Olfactoriola dicunt᷑ ab olfaciendo. ibi enim
portant musicũ aliaq odoram̃ta muliebria.
In aures quȩ ab aurib dependent. Sindoneᷤ
linteamina subtili oꝑe facta. Teristrũ genꝰ est.
pallii muliebris qͦd fit ex optimo genere lini.
tur aũ eo indum̃to maxime mulieres arabi¬
cȩ. necñ &e mesopotamie atq hispanie in theri
hoc est in estate: unde ce nom̃ accepit. Theri
enĩ dicit᷑ estas. Et erit ꝓ suau odore fetor ce
ctus tegit. & eum possidet locũ in feminis: ꝗͣ
ut restringat mamillas ne nuis crescant qͦd
matres inqͥt student dimissis humeris eẽ
umcto pectore. ut graciles fient. Tam &e sun
iheremias mystico sermone dicebat. Si obli¬
uisci potest sponsa ornatꝰ sui aut uirgo fascie
pectoralis suȩ & ego obliuiscar tui dicit dñs.
In quibdam aũ regionib st̃ normule ex corio
crudo tante magnitudiniᷤ. qͣnte qͥs uult ut

Expanded text:
margaritas interpositas, et dependent a collo. margaritas interpositas, et dependent a collo. Olfactoriola dicuntur ab olfaciendo: ibi enim portant muscum, aliaque odoramenta muliebria. Inaures sunt, quae in auribus dependent. Sindones sunt linteamina, subtili opere facta. Teristrum genus est pallii muliebris, quod fit ex optimo genere lini: tur autem eo indumento maxime mulieres Arabiae, necnon et Mesopotamiae atque Hispaniae tou thereos, hoc est, in aestate: unde et nomen accepit, theros enim dicitur aestas. « Et erit pro suavi odore fetor, et ctus tegit: et eum possidet locum in feminis, quem ut restringat mamillas ne nimis crescant, quod matres student Demissis humeris esse, vincto pectore, ut gracilae sient. Si qua est Jeremias mystico sermone dicebat. « Si oblivisci potest sponsa ornatus sui, aut virgo fasciae pectoralis suae, et ego obliviscar tui, dicit Dominus . » In quibusdam autem regionicrudo, tantae magnitudinis quantae quis vult, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mulieres xp̃ĩane que istaꝵ. mutatͥces existuit.
Iro eo inqͥt qͥa hoc fecerunt decaluabit do¬
minꝰ u̾ticem filiaꝵ. syon. id est eaꝵ. capita
faciet radi. & dñs crinẽ eaꝵ nudabit: ut ꝑ
ornatu sit ignominia. In die illa hoc ẽ in rẽ¬
pore captiuitatiᷤᷤ uideoꝵ. que ueniet eis ꝑ ro¬
manos. auferet dñs ornatũ calciam̃toꝵ &e
lunulas cet̾aq ornam̃ta muliebria. Haberł
mulieres bullas siue fibulas. instar lune
factas. Torques ex auro fit &e cucũdat collũ.
riete dixit. Quicũꝙ legerit scͥpturã hanc &
int̾pretationẽ eiꝰ dixerit: purpura uestietur
Armille dextralia quȩ in brachiis ponunttr
Mitra ẽ oꝑim̃tũ capitis qͦd uiroꝵ appellatur
pilleum id est thiara. mulierũ uͦ dici potest cu
fia. Discͥminalia st̃ quib discͥminant᷑ crineᷤ.
quȩ alio noĩe appellant᷑ acus. uł semones. Ex
illis enim diuidunt atq accurant mulieres
crines capitis sui. Periscelides st̃ ornam̃ta cru¬

Expanded text:
cclesiae: quae istarum imitatrices existunt. Pro eo, inquit, quia hoc fecerunt. « Decalvabit Dominus verticem filiarum Sion, » id est, earum capita faciet radi. « Et Dominus crinem earum nudabit, » ut pro ornatu sit ignominia. « In die illa, » hoc est, in tempore captivitatis Judaeorum, quae veniet eis per Romanos, « Auferet Dominus ornatum calceamentorum, et lunulas, » caeteraque ornamenta muliebria. Habent mulieres bullas sive fibulas, instar lunae factas. Torques ex auro fit, et circumdat collum. riete, dixit : Quicunque legerit scripturam hanc, et interpretationem ejus dixerit, purpura vestietur, m. Armillae, dextralia quae in brachiis ponuntur. Mitra operimentum est capitis: vel virorum appellatur pileum vel thiara, mulierum vero potest dici cusia. Discriminalia sunt, quibus discriminantur crines: quae alio nomine appellantur squinones. Ex illis enim dividunt, ac praeparant mulieres crines capitis sui. Perischelides sunt
Abbreviated transcription (Latin):
candũ dñs && stat ad iudicandos ppłos. Non se¬
id est considerat. & discernit omniũ oꝑa uolenˢ
statuere eos in fide bonisq: oꝑib quoꝵ ua fu
erat dissipata. uł etiã considerat qͦm̃ benefa¬
ctores in futuro remuneret malefactores aũ ꝑ¬

Expanded text:
candum Dominus, stat ad judicandum populos. » Non secandum Dominus, stat ad judicandum populos. » Non seid est, considerat et discernit omnium opera: volens statuere eos in fide bonisque operibus, quorum via fuerit dissipata. Vel etiam, considerat quomodo benefactores in futurum remuneret, malefactores au
Abbreviated transcription (Latin):
stea exigerent dicentes. Scͥptum ẽ. Non appa¬
rebis in conspectu dĩ tui uacuus. Potest autẽ
& ita intelligi qͦd mulieres domnate st̃ eiꝰ. idẽ
uxores scribarũ &e phariseoꝵ. Cauendũ e gͦ
ne magistri doctoresq ȩccłiȩ exactores ppłi sine:
oppͥmentes subiectos ut illoꝵ opib ditentur.
& cupiditati seruienteᷤ muliebrit̾ uiuant. Po¬
płẽ meus qͥ beatũ te dicunt. ipsi te decipiunt.
& uiam gressuũ tuoꝵ dissipant. Scribe ce pha¬
risei qͥ suꝑiꝰ eractores appellati sunt. illos a qͥb
munera accipiebant. beatos ẽẽ dicebant adii¬
lantes eis. ac dicentes. Uos estis scĩ & electi ddi oĩ¬
potentis qͥ ministros illiꝰ honoratis colũpnȩ
domꝰ dĩ. Cȩteris his similib u̾bis adulatori¬
is decipiebant eos &e uiã actionũ illoꝵ laudi¬
b suis extollendo dissipabant contͣ illud agẽ¬
tes ne laudes hominẽ in uita sua. Stat ad iudi¬

Expanded text:
stea exigerent, dicentes: « Scriptum est: Non appastea exigerent, dicentes: « Scriptum est: Non apparebis in conspectu meo vacuus . » Potest autem et ita intelligi, quod mulieres dominatae eis sunt, id est, uxores scribarum et Pharisaeorum. Cavendum est ergo, ne magistri doctoresque Ecclesiae exactores populi sint opprimentes subjectos, ut illorum divitiis ditentur, et cupiditati servientes, muliebriter vivant. « Popule meus, qui beatum te dicunt, ipsi te decipiunt, et viam gressuum tuorum dissipant. » Scribae et Pharisaei, qui superius exactores appellati sunt, illos a quibus munera accipiebant, beatos esse dicebant: adulantes eis ac dicentes: Vos estis sancti et electi omnipotentis Dei, qui ministros illius honoratis, et columnae domus Dei, caeterisque his similibus verbis adulatoriis decipiebant eos, et viam actionum illorum laudibus suis male extollendo dissipabant contra illud agentes: « Ne laudes hominem in vita sua . » « Stat ad judi
Abbreviated transcription (Latin):
in malũ. Retͥbutio enĩ maniũ eius fiet ei. Qd̾
ẽ dicere. Eterna ꝑditio ueniet impio ppło u¬
deoꝵ: qͥa qualia oꝑatus ẽ talia recipiet. Princi¬
patũ suũ romanȩ tradidit potestati: &e ipse ro¬
manȩ subiciet᷑ seruituti. Refert᷑ autẽ & ad imũ¬
quẽq impiũ qui qualia fecerit. talia reddent᷑
ei. Popłm meũ exactores sui exspoliauert. a
mulieres dominate st̃ eiꝰ. Contra scribas &e pha¬
riseos loquit᷑ sermo ꝓpħicus uocans eos exacto
res: qͥa ut exigere possent a suis subditis tͥbu¬
ta decimas. &e pͥmitias atq in suos usus redig̾e
causa turpis lucri cłi filium negauert & ñ so¬
lum exactores uocant᷑. qͥa ppłm spoliabant s
euã mulieres despectiue eo qͦd muliebrit̾ uiue¬
rent seruientes libidini. om̃iq uoluptati. Tan¬
te enĩ cupiditati erant dediti. ut si ꝑ omĩa ñ red¬
didissent eoꝵ subiecti quȩ reddenda erant fla-¬
gellarent eos publice: & multiplicit̾ ab eis po¬

Expanded text:
anuum ejus fiet ei. » Quod est dicere: Aeterna perditio veniet in populo Judaeorum, quia qualia operatus est, talia recipiet. Principem suum Romanae tradidit potestati, et ipse Romanae subjectus est servituti. Refertur autem et ad unumquemque impium, qui qualia fecerit, talia venient ei. « Populum meum exactores sui spoliaverunt, et mulieres dominatae sunt eis. » Contra scribas et Pharisaeos loquitur sermo propheticus , vocans eos exactores suos, quia ut exigere possent a suis subditis tributa, decimas et primitias, atque in suos usus redigere, eam turpis lucri Dei Filium negaverunt. Et non solum exactores vocantur, quia populum spoliabant: sed etiam mulieres despective, eo quod muliebriter viverent, servientes libidini, omnique voluptati. Tantae etenim cupiditati erant dediti, ut si per omnia non reddidissent eorum subjecti quae reddenda erant, flagellarent eos publice: et multipliciter ab eis po
Abbreviated transcription (Latin):
& a gła maiestatis cũ surrexerit ꝑcut̾e t̾ram sub¬
audis iudeoꝵ. uł ipsos iudeos t̾rena sectantes.
Sic factum ẽ. qͣndo suꝑueniente hostili exerci¬
tu ꝓiecert̃ idola sua iudei: abscondert̃q se in
cauernis ut effugere possent iram dñi. Quodaũ
ait ut adoraret talpas & uesꝑtiliones. ñ ẽ intelli¬
gendũ qͦd simulachra haberent ad similitu¬
atq irrisiore ꝓtulit. idola eoꝵ talpis &e uesꝑti¬
lionib comparans: quȩ cũ ocłos uideant᷑ hab̾e
minime uident. sicut psalmista dicit. Simu¬
lachra gentiũ argentũ ce aurũ. oꝑa manuum
escite gͦ ab homine cuiꝰ sp̃c in narib eiꝰ. quia¬

Expanded text:
et a gloria majestatis ejus, cum surrexerit percutere terram. » Subauditur Judaeorum, vel ipsos Judaeos terrena sectantes. Sic factum est, quando superveniente hostili exercitu projecerunt idola sua Judaei, absconderuntque se in cavernis, ut effugere possent iram Domini. Quod autem dicit, ut adorarent talpas et vespertiliones, non est intelligendum, quod simulacra haberent ad similituatque irrisorie protulit, idola eorum talpis et vespertilionibus comparans, quae cum oculos videantur habere, minime vident, sicut Psalmista dicit: « Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum escite
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipes sodomoꝵ &e ppłs gomorre appellan¬
t᷑. Moralit̾ aũ unusqͥsq peccatũ suũ sic̃ sodo¬
ma publicat qͥ uicia quib tenet᷑ inqͥnatꝰ aliis
inuerecunde ꝓdit: ad hoc ut eos su similes
ꝓdat. suiq imitatores efficiat: nec sufficit ei im¬
munditiã suam. uni ostendẽ. nͥ etiã multos sͥ
illiciat. Quaꝑpt̾ sicut sodomite corpore & ani¬
ma ꝑiert̃: ita etiam ille qͥsqͥs ẽ in die iudicii. nͥ¬
&e anima dampnabit᷑. Ue animȩ eoꝵ. qm̃ red¬
dita sunt eis mala. Ultionem scilicet suoꝵ sce

Expanded text:
ncipes Sodomorum et populus Gomorrhae appellantur. Moraliter autem unusquisque peccatum suum sicut Sodomitae publicat, qui vitia quibus ipse tenetur inquinatus, aliis inverecunde prodit, ad hoc ut eos similes reddat, suique imitatores efficiat. Nec sufficit ei immunditiam suam uni ostendere, nisi etiam multos sibi illiciat. Quapropter sicut Sodomitae corpore et anima perierunt, ita etiam ille in die judicii t anima damnabitdita sunt eis mala. » Damnationem scilicet suorum scel
Abbreviated transcription (Latin):
mo a facie furori ᷤ dñi. & a gła maiestatis eiꝰ. Uox
ꝓphȩ hortantis ppłm suũ ut ingrediatur in pe¬
tram. & abscondatur in fossa cooꝑtus desuꝑ
humo. Acsi dicẽt aliis u̾bis. Hortatus sum ut
ambularemꝰ in lumine dñi. s qͥa noliustis au-¬
dire: ecce denuntio &e hortor. ut ingrediamini
in petrã & abscondamini in fossa uł in spelun
ẽ de hostib suis iudeis. uindictam recipiendo.
De hac tͥbulatione cuiꝰ formidine absconde¬
rt̾ se in speluncis & puteis sicut hẏstoriȩ nar-
tib cadite suꝑ nos &e petris abscondite nos.
Altiore aũ intellectu p̾cipit᷑ om̃ib ñ ob̾ ut in¬
grediam᷑ in petrã a facie timoris dñiridest con-

Expanded text:
omini, et a gloria majestatis ejus. » Vox prophetae hortantis populum suum, ut ingrediatur in petram, et abscondatur in fossa, coopertus desuper humo. Ac si diceret aliis verbis: Hortatus sum ut ambularetis in lumine Domini, sed quia noluistis audire, ecce denuntio et hortor, ut ingrediamini in petram et abscondamini in fossa, vel in speluncest de hostibus suis Judaeis, vindictam recipiendo. De hac tribulatione cujus formidine absconderunt se in speluncis et puteis, sicut historiae narratibus, Cadite super nos; et petris Abscondite nos . » Altiori autem intellectu, praecipitur nobis omnibus ut ingrediamur in petram a facie timoris D
Abbreviated transcription (Latin):
s cuncta faciant absq consilio. Pncipẽ qͦꝙ artifi¬
cũ qualiᷤᷤ fuit beselel auferet ab eiꝰ prudente elo¬
quii mystici. id est prudentẽ doctorẽ. qͥ doceat e¬
loqͥa mystica siue diuina. Uel ut qͥdam uolunt

Expanded text:
sed cuncta facient absque consilio. Principemque artifised cuncta facient absque consilio. Principemque artificum, qualis fuit Beseleel; et prudentem eloquii mystici, id est, prudentem doctorem, qui docet eloquia mystica sive divina; vel, ut quidam volunt
Abbreviated transcription (Latin):
niq formidine. In hoc qͦq apparet eos iudices
ñ habere. qͥa ipsi udicant᷑ a romanis pͥncipib
ꝓ pħa uerus senexq sapiens iam desiit ẽẽ ex il¬
lis. Et ñ solum alios s etiã ipsos ariolos quos
septuaginta diumos int̾pretati sunt: abstulit
dñs ab ei ᷤ. Arioli aũ sunt incantatores q̃ qͥb¬
dam incantationib rem ꝑagunt. Et dicendu
t᷑ sicut in balaam ariolo legimꝰ. & in diumnis
qͥn urbium philistinoꝵ. Sensus autẽ ẽ qͦd & ue¬
ra &e falsa parit̾ a uideiꝰ auferant᷑. Principem
suꝑ qͥnquagnita &e honorabilẽ uultu &e consi¬
liariũ sapientẽ de architectis & prudentẽ eloqͥi
mistici. in loco a parte totũ accipientes. P pͥncipẽ
suꝑ qͥnquaginta qͥ qͥnquagenarus nuncupat᷑
om̃s pͥncipes iudeoꝵ intelligimꝰ eẽ ablatos. Int̾
cȩteras qͦq grãs etiã hoc auferes dñs a uideis:
ut nullum habeant honorabiłe uultu qͥ pro
sua reuerentia honoret᷑. nullumq consiliariũ.

Expanded text:
nt infirmi et pleni for midine. In hoc quoque apparet eos judices non habere, quia ipsi judicantur a Romanis principibus. Propheta verus, senexque sapiens, jam desiit esse ex illis. Et non solum alios, sed etiam ipsos ariolos pro quibus Septuaginta divinos interpretati sunt abstulit Dominus ab eis. Arioli autem sunt incantatores, qui quibusdam incantationibus rem peragunt. Per tur, sicut de Balaam ariolo legimus, et de divinis quinque urbium Philistinorum. Sensus autem est, quod vera et falsa pariter a Judaeis auferantur. « Principem super quinquaginta, et honorabilem vultu, et consiliarium sapientem de ccipientes, per principem super quinquaginta qui quinquagenarius nuncupatur omnes principes Judaeorum intelligimus esse ablatos. Inter caeteras quoque gratias, etiam hoc auferet Dominus a Judaeis: ut nullum habeant honorabilem vultu, qui pro sua reverentia honoretur: nullum consiliarium,
Abbreviated transcription (Latin):
sugere. Possunt aũ hec eade ñ incõpetent̾ ad di¬
em extremi examinis referri in qua omĩs creatu¬
ra diuine maiestati atq potentiȩ humiliabitur.
&e cõꝑatione illiꝰ cognoscet se nichil eẽ. Redditq
causam quare debeant humiliari & incurua¬
ri: qͥa dies dm̃ exercituũ suꝑ omnẽ excelsum. &¬
dicta dñi ꝓpħicus sermo loquit᷑ dñm exercituũ
solitus ẽ illũ uocare. id est militiaꝵ. que hebraice
dicitur sabaoth. Ipse enĩ dñs ẽmilitiaꝵ. siue do
minꝰ exercituũ angłoꝵ. scił atq hominũ. Oieᷤᷤ

Expanded text:
fugere. Possunt autem haec eadem non incompetenter ad difugere. Possunt autem haec eadem non incompetenter ad diem extremi examinis referri: in qua omnis creatura divinae majestati atque potentiae humiliabitur, et comparatione illius cognoscet se nihil esse. Redditque causam, quare debeat humiliari et incurvari. « Quia dies Domini exercituum super omnem superbum, ini propheticus sermo loquitur, Dominum exercituum solitus est illum vocare, id est, militiarum, quod Hebraice dicitur sabaoth. Ipse enim est Dominus militiarum suarum, sive exercituum, angelorum scilicet, atque hominum. Dies
Abbreviated transcription (Latin):
tram gͦ ingredit᷑ qͥs qͥs ueracit̾ credens in xp̃m.¬
facit confugiũ ad ipsum. ne in aduentu illiꝰ
cũ uenerit ꝑdere reꝑbos dampnet᷑. Abscondit᷑
in fossa humo. qͥmtrans in cubicłm. orat pa¬
trẽ suũ. Uł etiã abscondit᷑ in fossa humo quim
t̾reno corpore constitutꝰ qͦd designat᷑ ꝑ humum
abscondit & celat infirmitates carnales. nec ui
caro desideraret ꝑficere. Ocl̃i sublimes homimᷤ
humiliati st̃ & incuruabit᷑ altitudo iuiroꝵ ex¬
altabit᷑ aũ dñs solus in die illa. ꝑ ocłos subli
mes hominis altitudinẽq uiroꝵ. accipit᷑ fastꝰ
potentiȩ &e nobilitas genis. Cum in qͥt hostes su¬
ꝑuenerint tc̃ nec diuitiȩ nec nobilitas gem̾s.
nec potentia dignitatũ aliquẽ defendere potert̃.
qͥppe cũ una sit captiuitas om̃ib. s humiliabũ¬
tur ocłi potentis diuitisq hominis. qͥ torue & cũ
suꝑcilio respiebat aliquẽ. Incuruabit᷑ qͦq altitu¬
romanoꝵ. cuiꝰ iram & uindictã nullus pot̾it ef¬

Expanded text:
tram ergo ingredietur, quisquis veraciter credens, facit confugium ad ipsum, ne in adventu illius cum venerit perdere reprobos, damnetur. Absconditur in fossa humo, qui intrans in cubiculum orat Patrem suum. Vel etiam absconditur in fossa humo, qui in terreno corpore constitutus, quod designatur per humum abscondit et celat infirmitates carnales, ne videcaro desiderat perficere. « Oculi sublimes hominis humiliati sunt, et incurvabitur altitudo virorum: exaltabitur autem Dominus solus in die illa. » Per  virorum, accipitur fastus potentiae et nobilitas generis. Cum, inquit, hostes supervenerint, tunc nec divitiae, nec nobilitas generis, nec potentia dignitatum aliquem defendere poterit, quippe cum una sit captivitas omnibus. Sed humiliabuntur oculi potentis, divitisque hominis, qui torvide cum supercilio respiciebat aliquem. Incurvabitur quoque altitu iram et vindictam nullus poterit ef
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ uiolata. Quod dñs in enͣgłio manifestat di¬
cens. Ue uobis scribȩ &e pharisei qͥ deprauatiᷤᷤ
legem di. uolentes statuere traditiones ur̃as.
Uinũ inqͥt tuũ mixtũ ẽ aqua. qͥa legalia precep-¬
ta pura sincerissimaq austeritatẽ in se haben¬
tia corrupta &e mollita sunt falsis scribaꝵ &
phariseoꝵ. traditionibꝰ. Omĩs quippe doctor
qͥ austeritatẽ sacraꝵ scͥpturaꝵ ꝑ quã potest
auditores corrig̾e u̾tit ad grãm illoꝵ. & ita
loquit᷑ ut ñ corrigat. s ut delectet audientes:
uinũ sc̃aꝵ. septuraꝵ uiolat atq corrũpit sen¬
su. Hoc faciunt heretici. caupones pessimi qͥ
euangłicã ueritatẽ suapraua doctrina corrũ¬
punt. Principes tu infideles socii furũ. Erm¬
cipes iudeoꝵ in hoc loco sacerdotes appel¬
lant᷑: qͥd ebebant iudicare ppłm. Qui iccirco
infideles appellant᷑. sociiq furũ. qͥa infideli¬
ter in mandatis di ambulabant accipienteᷤ
a scribis & phariseis munera: quȩ illi ꝑ ui¬

Expanded text:
nus in Evangelio manifestat, dicens: « Vae vobis, scribae et Pharisaei, qui depravatis legem Dei volentes statuere traditiones vestras . » Vinum, inquit, tuum mistum est aqua: quia legalia praecepta pura sincerissimaque austeritatem in se habentia, corrupta sunt et emollita falsis Scribarum et Pharisaeorum traditionibus. Omnis quippe doctor, qui austeritatem sacrarum Scripturarum per quam potest auditores corrigere, vertit ad gratiam illorum, et ita loquitur ut non corrigat, sed delectet audientes, vinum sanctarum Scripturarum violat, atque corrumpit suo sensu. Hoc faciunt haeretici, cauponesque pessimi, qui Evangelicam veritatem sua prava doctrina corrumpunt. « Principes tui infideles, sociique furum. » Principes Judaeorum in hoc loco sacerdotes antur judicare et docere populum. Qui idcirco infideles appellantur sociique furum, quia infideliter in mandatis Dei ambulabant, accipientes a scribis et Pharisaeis munera, quae illi per vi
Abbreviated transcription (Latin):
rusalẽ & ab iuda ualidũ & fortem. Uox ꝓpħȩ
dirigit᷑ ad iudeos qͥ dnm̃ ꝑsecuti st̃. Quia in¬
qͥt noluistis quiescere ab homine euiꝰ sp̃c in na¬
rib eiꝰ qui excelsus reputatꝰ ẽ s e contͣrio fudistiᷤ
sanguinẽ innocentis: ecce dñs dñãtor auferet
ab iherłm ualidum & fortem. omnẽq uirũ bel¬
latorem ut nemo remaneat qͥ alicuiꝰ sit uirtu¬
tis. s om̃s sint languidi & imbecilles. Om̃e ro
mederent. Allegoricos aũ ꝑ panẽ ce aquã di¬
uina accipit᷑ scͥptura que in quibdam locis ci-¬
b ẽ. in qͥbdam potꝰ. quã abstulit dñs a uideis
& tradidit illam gentib ut faciant fructꝰ eiꝰ
sic̃ ipsa ueritas dicit. Auferet᷑ a uob̃ regnũ. id¬
ẽ sacra scͥptura. & dabit᷑ genti facienti fructuᷤ eiꝰ.
Ubicumq enĩ grauis ẽ ad intelligendũ & cũ

Expanded text:
usalem et a Juda validum et fortem. » Vox prophetae dirigitur ad Judaeos, qui Dominum persecuti sunt. Quia, inquit, noluistis quiescere ab homine cujus spiritus in naribus ejus, qui excelsus credendus est, sed econtrario fudistis sanguinem innocentis, ecce dominator Dominus auferet ab Hierusalem validum et fortem, omnemque virum bellatorem: ut nemo remaneat, qui alicujus sit virtutis, sed omnes sint languidi et imbecilles. « Omne robmederent. Allegorice autem per panem et aquam, divina accipitur Scriptura: quae in quibusdam locis cibus est, in quibusdam potus. Quam abstulit Dominus a Judaeis et tradidit illam gentibus, ut faciant fructus ejus, sicut ipse dicit: « Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . » Ubicunque enim gravis e
Abbreviated transcription (Latin):
intoriũ hõĩs ñ ad suꝑbiã.: s ipsi abusi sunt illiᷤ
in suꝑbia unde ium̃entũ dicit᷑ ab adiuuando
id est subleuando. De illis qͥ suꝑbe his abute¬
bantur. dicit psalmista. hi in currib & hi in
equis. non autẽ in nomine dñi dĩ nr̃i inuoca¬
bimꝰ. Et repleta ẽ t̾ra eoꝵ. idolis. opꝰ manuũ ado¬

Expanded text:
jutorium hominis, non ad superbiam, sed ipse abusus est illis jutorium hominis, non ad superbiam, sed ipse abusus est illis in superbia. Unde jumentum dicitur ab adjuvando, id est a sublevando. De illis qui superbe his abutebantur, dicit Psalmista: « Hi in curribus, et hi in equis: nos autem in nomine Domini nostri invocabimus . » « Et repleta est terra ejus idolis
Abbreviated transcription (Latin):
temporib orie. ioathan &e achar. sub quib ysai¬
as ꝓphauit: iudeos habuisse idola. Potest aut̃ẽ
bidinẽ suã explerent qͥ ꝑ hoc scelus alieni erant
a deo. qͥa omĩs peccans longe ẽ a do. Uel etiam
cũ pueris gentiliũ hi tantũ huic detestando &¬
abhorrendo uicio deseruiebant uidei: ut etiam
pueros gentiliũ formosos emerent. cũ quib huiꝰ¬
cemodi sceluᷤ explerent. Repleta ẽ t̾ra argento &
auro. & ñ est sinis thesauroꝵ. eiꝰ. Int̾ cȩt̾a uitia
quib iudei deseruiebant. etiã eoꝵ ĩmodera
ta auaricia cupiditasq signat᷑ dũ dicit᷑. Non
ẽ finis thesauroꝵ. eiꝰ. id est auaritiȩ cupiditatiͤ¬
q illoꝵ. ñ quo theauri finẽ ñ habeant sed quo
possidentiũ animus ñ impleat᷑. iuxta illud sa¬
lomonis. Auarus ñ implebit᷑ diuitiis. Thes¬
auri siquide uideoꝵ. finem habebant. s cu¬
piditas illoꝵ fine carebat. Et hoc contra dñi

Expanded text:
temporibus Osiae, Joatham, et Achaz, sub quibus Isaitemporibus Osiae, Joatham, et Achaz, sub quibus Isaias prophetavit, Judaeos habuisse idola sicut bidinem suam explerent, qui per hoc scelus alieni erant a Deo, quia omnis peccator longe a Deo est, vel etiam cum pueris gentilium. In tantum enim detestando et horrendo vitio deserviebant Judaei, ut etiam pueros gentilium formosos emerent, a quibus hujuscemodi libidinem explerent « Repleta est terra argento et auro, et non est finis thesaurorum ejus. » Inter caetera vitia, quibus Judaei deserviebanticitur: Non est finis thesaurorum ejus, id est, avaritiae et cupiditatis illorum. Non quod thesauri finem non habeant, sed quod possidentium animus non impleatur, juxta illud Salomonis: « Avarus non implebitur divitiis . » Thesauri Judaeorum siquidem finem habebant, sed cupiditas illorum fine carebat. « Et repleta est
Abbreviated transcription (Latin):
fide dm̃ saluatoris. Uos in qͥt domꝰ iacob domꝰ
ppłi mei uenite mecũ & parit̾ ambulemꝰ in lu¬
mine eiꝰ de qͦ dicit psalmista. Accedite ad eũ
ad d̾m dicens. Ido inqͥt hortor ut ad te ueni¬
ant. mecũq tuo lumine ꝑfruant᷑: qͥa ꝓpter mul¬
titudmẽ peccatoꝵ. eorũ reliquisti. & abiecisti po¬
pulum qͦndam tuũ. domũ scił iacob. R edditq
causam quare ꝓiecerit illos. qͥa repleti st̃ ut olĩ
& augures habuert̾ ut philistiim. Hhunc locũ
traditionẽ magistroꝵ. & qͥd sincerius illis uisũ
fuerit. Repleti sunt inqͥt idolis infidelitate &e
scelere peccatoꝵ ut olim. id est sicut qͦndam in e¬
gypto. ac postmodũ in t̾ra repmissionis. tempo¬
rib uidicũ. temporib iheroboam. atq ahab &
guriũ ẽ diumatio sumpta & dicta a garritu a¬
uiũ. Inde dicunt᷑ augures. a garritu aiiũ diui¬
nation̾e sum̃tes. Cui suꝑstitioni maxime pale¬
stini int̾ cȩt̾as gentes dediti erant. Notandũ aũ

Expanded text:
ris. Vos, inquit, domus Jacob, domus populi mei, venite mecum, et pariter ambulemus in lumine Domini, de quo dicit Psalmista: « Accedite ad eum ad Deum, dicens: Ideo inquit hortor, ut ad te veniant, mecumque tuo lumine perfruantur, quia propter multitudinem peccatorum reliquisti eos, et abjecisti populum quondam tuum, domum scilicet Jacob. Redditque causam quare projecerit illos. « Quia repleti sunt ut olim, et augures habuerunt ut Philistiim. » Hunc locum traditionem magistrorum: et quid sincerius illis visum fuerit. Repleti sunt inquit idolis infidelitate et scelere peccatorum ut olim: id est, sicut quondam in Aegypto, ac postmodum in terra repromissionis temporibus judicum, et temporibus Jeroboam atque Achab, et gurium est divinatio, sumpta et dicta a garritu avium. Inde dicuntur augures, a garritu avium divinationem sumentes. Cui superstitioni maxime Palaestini inter caeteras gentes dediti erant. Notandum autem
Abbreviated transcription (Latin):
exercent & in ceno libidinis uolutant᷑. quoꝵ fru¬
ctus cib porcoꝵ ẽ id est demonũ. Suꝑonĩs aũ istoᷤᷤ
uindicta & dies ire dm̃ consurget. De talib cedris
dicit᷑ in psalmo. Uox dm̃i cont̾entis cedros. Et itẽ.
Uidi impiũ sr̃ exaltatũ &e eleuatũ sicut cedros liba¬
ni. Eł suꝑ om̃s montes excelsos. & suꝑ om̃s colleᷤ
eleuatos subaudis ueniet dñi dies. Montes &
colles plerumq in bonã part̾e accipiunt᷑. ꝓ scĩs ui¬
delicet uarietate uirtutũ decoratis: ẜ lerũq aut̃e
ipsi impii ꝓ diu̾sitate uicioꝵ maximeq suꝑbi mõ

Expanded text:
lutantur: quorum fructus porcorum est, id est, daemonum. Super omnes autem istos, vindicta et dies irae Domini consurget. De talibus cedris dicitur in psalmo : « Vox Domini conterentis cedros. » Et item. Vidi impium superexaltatum, sicut cedros Libani. « Et super omnes montes excelsos, et super omnes colles et elevatos. » Subaudis, veniet dies Domini. Montes et colles plerumque in bonam partem accipiuntur. Pro sanctis videlicet, varietate virtutum decoratis. Plerumque autem ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
dimittas eiᷤ. Quod septuaginta talim᷑ int̾pre¬
tati sunt sub ꝑsona di dicentis. Non gͦ dimit¬
tam eiᷤ. Quappt̾ geminã recipit expositionẽ.
Si gͦ ad ꝑsonam di refert᷑ ut d̾s locutꝰ sit hoc.
ita ẽ intelligendũ. Quia tanta mala fecerunt
mala contͣ ppłm suũ s ea quȩ in ueritate fu
tura illis more ꝓphetantis p̾dicare. a suꝑio¬
re loco uͥ legit᷑. quia repleti st̃ ut olim. & au¬
gures habuert᷑ ut philistiim. usq ad istũ lo
Quidam tam ad iudeo ᷤ referunt eo mͦ qͦ dix¬
imꝰ quã ad chaldeos romanosq qͥ illius ppłi
dep̾datores fuert̾. eoꝵq t̾ram incoluert̃ dicen¬
tes qͦd ꝓiecto uideoꝵ ppło habitauert̃ in ude¬
a alienigene qͥ repleti st̃ idolis. habuer̃tq au¬
gures. & pueris alienis adheserunt & repleta

Expanded text:
Septuaginta alio modo interpretati sunt, sub persona Dei dicentis: Ne ergo dimittam eis. Quapropter geminam recipit expositionem. Si ergo ad personam Dei refertur, ut Deus locutus sit hoc: ita est intelligendum: quia tanta mala fecerunt, mala contra populum suum: sed subaudiuntur ea qut illis more prophetantis praedicenda, a superiori loco ubi legitur, quia repleti sunt ut olim, et augures habuerunt ut Philistiim, usque ad istum: qui tam ad Judaeos refertur eo modo quo diximus, quam ad Chaldaeos Romanosque qui illius populi depraedatores fuerunt, eorumque terram incoluerunt dicentes, quod protecto Judaeorum populo, habitaverunt in Judaea alienigenae qui repleti sunt idolis, habueruntque augures, et pueris alienis adhaeserunt. Et repleta
Abbreviated transcription (Latin):
& eccłia. Hoc aũ animadu̾tendũ qͦd cũ dixis¬
set ascendamꝰ ad domũ: ꝓtinꝰ curauit subne¬
ctere ad cuiꝰ domũ adiungens di. Addiditq
cuiꝰ dĩ. dicens iacob. Quod ẽ dice. Ad domũ
illius dĩ qͥ ẽ d̃s credentiũ in se sicut iacob cre¬
didit. U enite ascendamꝰ. Post aũ uenerimꝰ ere¬
dendo ad mont̾ẽ diũ & ascend̃imiꝰ ad ȩccłiam
dĩ. docebit nos uias suas. id est mandata ui¬
tȩ ꝑ ęuͣgłicam doctͥnam. & sic ambulabimꝰ
in semitis eiꝰ. idest in oꝑib illiꝰ imitando il¬
lum. S pͥus discende st̃ uiȩ dñi idest man-¬
data illiꝰ ut sc̃s hieronimꝰ dicit. & postea am
ueniant ad domũ dm̃. & ascendant ad domũ
di iacob. qͥa de syon exibit lex & uerbũ dm̃ de¬

Expanded text:
 Ecclesia. Hoc autem animadvertendum est, quia cum dixisset, Ascendamus ad domum, protinus curavit subnectere ad cujus domum, subjungens Dei. Addiditque: Cujus Dei? Dei Jacob. Quod est dicere: Ad domum illius Dei, qui est Deus credentium sicut Jacob credidit, venite et ascendamus. Postquam autem venimus credendo ad montem Domini, et ascenderimus ad Ecclesiam Dei, docebit nos vias suas, id est, mandata vitae per Evangelicam doctrinam: et sic ambulabimus in semitis ejus, id est, in operibus illius, imitando illum. Sed prius discendae sunt viae Domini, id est, mandata illius, ut beatus Hieronymus dicit, et postea ambveniant ad montem Domini, et ascendant ad domum Dei Jacob, quia de Sion exibit lex, et verbum D
Abbreviated transcription (Latin):
les uͦ simplices quiq fideles. ut st̃ heremitȩ.
continentes. uiduȩ. & uidui. boniq conuga¬
ti. qui licet doctna &e signis miracłoꝵ. ñ claru¬
erunt. fide tam̃ & oꝑatione ꝑfecti fuerunt.
De his montib collibq psalmista decantat.
inqͥens. Montes in circuitu eiꝰ Mons gͦ domꝰ¬

Expanded text:
les vero simplices quique et fideles, ut sunt eremitae, continentes, viduae, et vidui, bonique conjugati. Qui, licet! doctrina et signis miraculorum non claruissent, fide tamen et operatione perfecti fuerunt. De his montibus collibusque Psalmista decantat, inquiens: Montes in circuitu ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
ad eũ om̃s gentes. &e ibunt ppłi multi. &e ddi¬
cent. Dño aduemente in mundũ. cȩlosq ꝑ¬
te. om̃s gentes ce ppłi ad fidem eiꝰ conflure¬
rt̾. de quib dictũ fuerat a patre. Postula a
me & dabo tͥ gentes hereditate tuã & posses¬

Expanded text:
tes, et ibunt populi multi et dicent: » Domino adveniente in mundo, coelosqte, omnes gentes et populi ad fidem ejus confluxerunt. De quibus et dictum fuerat a Patre: « Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . » Se
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ domꝰ di suꝑ xp̃m fundata. De qua psalmogra¬
phus concinit. Unam petii a dño hanc reqͥram.
ut in habitẽ in domo dnĩ. Egregius qͦq p̾dica¬
tor ad timotheum. Scito inqͥt qͦmͦ te oporteat
ambulare in domo dĩ. quȩ ẽ eccłia di uiui. Ip̃e

Expanded text:
 Christum fundata, de quo psalmographus cecinit: « Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini . » Egregius quoque praedicator ad Timotheum: « Scito, inquit, quomodo te oporteat ambulare in domo Domini, quae est Ecclesia Dei vivi . » Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
In pͥncipio erat u̾bum. Istud demiq u̾bum sapi¬
entiã scił di patris filiumq eiꝰ uidit ꝓpħa. id est
m̃te intellexit illũ eẽ uenturũ. idoq subuuxxit.
Et erit in nouissimis dieb p̾paratꝰ mons domuᷤ
dñi in u̾tice montiũ. & eleuabitur suꝑ colles. Isti

Expanded text:
In principio erat Verbum. » Istud denique Verbum, sapientiam scilicet Patris Filiumque ejus, vidit propheta. Id est mente intellexit illum venturum, ideoque subjunxit: « Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super per colles. » Isti
Abbreviated transcription (Latin):
gemini. quã de uentre ad seuenientiũ manare¬
p̾dixit: ñ ualebitis tenere &e custo dire oꝑa. fru¬
ctusq ur̃os uacuos. nulliusq utilitatis. qͥa ari¬
ditate siccabimini. hoc ẽ deficietis in peccatis
urĩs. Et notandũ qͥa more ꝓpħico subito muta¬
uit ꝑsonas. Cum enĩ de t̾cia ꝑsona plurali loq̃ns
dixisset confundent᷑ ab idolis quib sacficauert̃

Expanded text:
omisit de ventre ad se venientium manare, non valebitis tenere et custodire opera, fructusque vestros vacuos, nulliusque utilitatis: quia ariditate siccabimini. Hoc est, deficietis in peccatis vestris. Et notandum: qui a more prophetico subito mutavit personas. Cum enim de tertia persona plurali loquens dixisset: confundentur ab idolis quibus sacrificaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tores intelligunt᷑ utiq illi qui in xp̃i necem
conspirauert᷑: enisq fidem post modũ reciꝑe
noluerunt. Qui mito contriti. & consumpti st̃.
tam a romaniᷤ quã etiã a penis inferni: qͥa de¬
reliquert᷑ dnm̃ ꝑmanentes in sua malitia. Con¬
fundent᷑ enĩ ab idolis quib sacrificauert̃. Et
erubescetis superortis quos elegeratis. Confu¬
sio sepissime ꝓ erubentia uł rubore ponitur.
Portos aũ quoꝵ. fecit m̃tionẽ debemꝰ acciꝑe lu¬
cos & nemora. in quib ĩmolabant & sacͥficabaił
demonib luxuriã suam ante aras idoloꝵ. inue¬
recunde ꝑpetrantes. Quo uͦ tempore erubesc̾e
debeant ab idolis & suꝑ ortis quos elegerant:
fluunt folia: & sicut ortus fructꝰ herbaꝵ ñ ua¬
let ꝓferre si defuerit ei aqua qua irriget᷑: ita

Expanded text:
e intelliguntur qui in Christi necem consenserunt, ejusque fidem postmodum recipere noluerunt. Qui merito contriti et consumpti sunt, tam a Romanis quam etiam poenis inferni, quia dereliquerunt Dominum, permanentes in sua malitia. « Confundentur enim ab idolis quibus sacrificaverunt, et erubescetis super hortis quos elegeratis. » Confusio saepissime pro erubescentia ponitur. Per hortos quorum fecit mentionem, debemus accipere lucos et nemora, in quibus immolabant et sacrificabant daemonibus, luxuriam suam ante aras idolorum inverecunde perpetrantes. Quo vero tempore erubescere debeant ab idolis, et super hortis quos elegerant, fluunt folia, et sicut hortus fructus herbarum non valet proferre si defuerit aqua ex qua irrigetur: ita
Abbreviated transcription (Latin):
munera. ideoq in sortẽ uitiosoꝵ. annume¬
rant᷑. Multi st̃ enĩ ut beatꝰ iheronimꝰ dic̃.
qͥ ñ putant amicos nͥ a quib dona acce¬
ꝑint. nec considerant os amicoꝵ s manus.
eosq scõs iudicant: quoꝵ mersupia ex hau¬
riunt. Isti tales sequunt᷑ retͥbutiones. qͥa il¬
lis tͥbuunt sua a quib similia sꝑant se reci¬
a quib aliqͥd accipiunt. Pupillo ñ uidicant.
id est in iudicio ñ subueniunt. & causa ui¬
duȩ ñ ingredit᷑ ad eos qͥa ꝓ nichilo deputat᷑

Expanded text:
munera, » ideoque in sorte vitiorum annumerantur. Multi enim sunt, ut bene Hieronymus dicit, qui non putant amicos nisi a quibus dona acceperint, nec considerant os amicorum, sed manus, eosque sanctos judicant quorum marsupium exhauriunt. Istos tales sequuntur retributiones, quia illis retribuunt sua, a quibus similia sperant se recia quibus aliquid accipiunt. « Pupillo non judicant, » id est in judicio non subveniunt illi, « et causa viduae non ingreditur ad eos, » quia pro nihilo de
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e qͦd pulchrũ ẽ uisu. intelligendũ ẽ suꝑ tem¬
plum &e suꝑ scũariũ. uͥ erat maxima pulchri
nis uenisse. qͣndo simul omĩa bona illiꝰ ppłi de¬
structa & euacuata st̃. Et incuruabit᷑ sublimi¬
tas hominũ & humiliabit᷑ altitudo uiroꝵ. Per¬

Expanded text:
omne quod pulchrum est visu, intelligendum est super temomne quod pulchrum est visu, intelligendum est super templum et sanctuarium, ubi erat maxima pulchritnis venisse: quando simul omnia bona illius populi destructa et evacuata sunt. « Et incurvabitur sublimatas hominum, et humiliabitur altitudo viro
Abbreviated transcription (Latin):
funt: q̃m funditꝰ om̃s st̃ eu̾si A etaphoricos aũ ꝑt᷑
rim &e muros intelligunt᷑ hi qͥ in altitudine t̾riũ
& in altitudine muroꝵ. potiꝰ confidebant. quã in-
deo. Suꝑ qͦs dies ultionis dñi uenit. fame. mortali-
am ꝑ turrim specialit̾ possunt intelligi illi qͥ p̾mi-¬
nebant in ppło: sicut turriᷤ ciuitati. ꝑmurũ u̾ mu¬
nitũ diuites potentesq qͥ se mumebant diuitiis
et. Hebrei aũ maria tharsis appellant & congre¬
gationes aquaꝵ nomine maris uocitant uixta
illud in genesi. congregationesq aquaꝵ. appel¬
lauit maria. Quappt̾ in hoc loco ñ simplicit᷑ il¬
lud mare accipiendũ ẽ. qͦd adiacet t̾rȩ repmissi¬
oms: s etiã omĩa flumina uicina. ꝑ quȩ iudĩ
soliti erant nauigare. &e nego cia exercere. Et
trans latiue ꝑ naues intelliguntur hi qͥ in na¬
ub residentes: negotiationiꝰ causa pelagus &
romanis comp̃hensi st̃ qͥ in illiꝰ cõmorabantur.
nauesq eoꝵ succensȩ. Quodq sequit᷑. & super

Expanded text:
horicos autem per turrim et murum intelliguntur hi, qui in altitudine turrium et firmitate murorum potius confidebant quam in Deo. Super quos dies ultionis Domini venit, quia fame, mortalita Vel etiam per turrim specialiter possunt intelligi illi qui praeminebant in populo, sicut turris in civitate. Per murum vero munitum, divites potentesque, qui se muniebant divitiiis: maria Tharsis appellant, et congregationem aquarum nomine maris vocitant: juxta illud in Genesi: « Congregationesque aquarum appellavit maria . » Quapropter hoc loco non simpliciter illud mare accipiendum est, quod adjacet terrae repromissionis: sed etiam omnia flumina vicina, per quae Judaei soliti erant navigare, et negotia exercere. Et translative per naves intelliguntur hi, qui in navibus residentes, negotiationis causa pelagus etRomanis, illi comprehensi sunt, qui in portibus commorabantur, navesque eorum succensae. Quodque sequitur, et super
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa. ñ loco s m̾ito efficit᷑. meretͥx. & quȩ fuit
priꝰ plena udicio habens habitatorẽ d̃m. inci
pit iam inhabitari a demonib malignisq spiri¬
tib quoꝵ uoluntati obtemꝑat. quȩ sunt ho¬
micidȩ. animaꝵ uideł intfectores. Argentũ
tuũ u̾sum ẽ in scoriam. Purgamenta metalloꝵ.
sordesq scoria appellant᷑. quȩ &e rubigo po¬
test appellari. Argentũ tuũ id est eloquia di-¬
uinaꝵ. scripturaꝵ de quib dicit psalmista
eloqͥa dñi argentũ igne examinatũ. u̾sum ẽ in
scribaꝵ & phariseoꝵ. Aliter. P argentũ intelli¬
gunt᷑ uiri religiosi. om̃iq uita lucidi & ꝓba¬
ti. Per scoriam uͦ peccatores sorditati rubigi¬
ne peccatoꝵ. Et ẽ sensus. Scĩ uiri qͥ pͥus luci¬
di &e clari conu̾sati sunt in medio tui. postea
in rubiginẽ sordesq peccatoꝵ. conu̾si sunt.
tos: mͦ habes loco illoꝵ alios rubigine pecca¬

Expanded text:
opera, non loco, sed merito, efficitur meretrix. Et quae fuit opera, non loco, sed merito, efficitur meretrix. Et quae fuit prius plena judicii, hari a daemonibus malignisque spiritibus, quorum voluntati obtemperat. Qui sunt homicidae, animarum videlicet interfectores. « Argentum tuum versum est in scoriam. » Purgamenta metallorum sordesque scoria appellantur: quae et rubigo potest nuncupari. Argentum tuum, id est, eloquia divinarum Scripturarum, de quibus dicit Psalmista: « Eloquia Domini argentum igne examinatum , » scribarum et Pharisaeorum. Aliter: per argentum intelliguntur viri religiosi, omnique vita lucidi et probati; per scoriam vero peccatores, sorditati rubigine peccatorum. Et est sensus: sancti viri, qui prius lucide et clare conversati sunt in medio tui, postea in rubiginem sordesque peccatorum conversi sunt; tos, modo habes loco illorum alios, rubigine pecca
Abbreviated transcription (Latin):
uit in ea. nunc aũ homicidȩ. fornicatio ñ solũ
corporalis ẽ. s etiã sp̃ualis. Unde psalmo graphꝰ
te. fornicari etenĩ ẽ. idola ꝓ d̾o ad orare. sicut le¬
git᷑. qͥa fornicatꝰ ẽ isrł in beelphegor. Quappter
plebs isrłitica meretrix appellatur. ñ tam ꝓpter
fornicationẽ corporalem. quã ꝓpter hoc qͦd a dõ
recessit. Pertinent aũ hȩc uerba ad tempora ꝓ¬
ph̾e. s specialit̾ ad tempꝰ dñicȩ incarnationis
qͣndo penitꝰ recesserunt a do eligendo barra¬
in qua reqͥeuit qͦndam iusticia. nc̃ facta ẽ me¬
retrix plena homicidis. qͥ int̾fecert̃ ꝓpħas. ip¬
sumq caput ꝓph̾arũ. saluatorẽ scił mundi. Po¬
test & hoc moralit̾ ad unamquãq animã re-¬
ferri quȩ ciuitas fidelis ẽ plenaq iudicii. quã
du uoluntati di patet. habens habitatorẽ in se
ipsum dm. qͥ ẽ iusticia substantiał: qͥ iustificat
omnĩs fideles suos. Cum aũ recedit a deo ꝑ mala

Expanded text:
vit in ea, nunc autem homicidae. » Fornicatio non solum corporalis est, sed etiam spiritualis. Unde psalmographus te. Fornicari etenim est pro Deo idola colere, sicut legitur: « Quia fornicatus est Israel in Beelphegor . » Quapropter plebs Israelitica meretrix appellatur: non tam propter fornicationem corporalem, quam propter hoc quod a Deo recessit. Pertinent autem haec verba non ad tempora prophetae, sed specialiter ad tempus Dominicae incarnationis, quando penitus recesserunt a Deo, eligendo Barabin qua requievit quondam justitia: nunc autem facta est meretrix plena homicidis, qui interfecerunt prophetas ipsumque caput prophetarum, Salvatorem scilicet mundi. Potest hoc moraliter ad unamquamque animam referri, quae civitas est fidelis plena judicii, quandiu Dei voluntati paret, habens habitatorem in se ipsum Deum, qui est justitia substantialis, quia justificat omnes fideles suos. Cum autem recedit a Deo per mala
Abbreviated transcription (Latin):
graue scił peccatũ ut ẽ homicidiũ. adult̾iũ.
furtũ. cęt̾aq talia. Et qͦd significat᷑ ꝑ nuem
hoc ꝑ lanam purgatio uidel delictoꝵ: c&e ab¬
lutio scelerũ. Si in qͥt feceritis ea quȩ p̾cipio
ut recedatis a malo. & faciatis bonũ. subue¬
niatis pupillo. & defendatis uiduam: tc̃ pec
priꝰ sanguinea erant ut coccinũ. & rubra qͣsi
uermicłs ꝑ penitentiã & cõpunctionẽ lacͥma¬
rum dealbabunt᷑. & ert̃ candida uelut nix.¬
eritis uerbis meis: bona istiꝰ t̾rȩ comedetis.
credo uidere bona dm̃ in t̾ra inuentiũ. & de
qua in ȩuangłio ueritas. beati inqͥt mites:
q̃m ipsi possidebunt t̾ram. Cum omĩa elem̃¬
ta in motu sint. t̾ra sola immobilis manet
ce solida. Idoq ñ inm̾ito ꝑ eam intelligitur
soliditas. ȩt̾nȩ beatitudinis. Qd si nolueritiᷤᷤ

Expanded text:
cet peccatum, ut est homicidium, adulterium, furtum, caeteraque talia. Et quod significatur per nivem, hoc per lanam, purgatio scilicet delictorum, et ablutio scelerum. Si, inquit, feceritis ea quae praecipio vobis, ut recedatis a malo et faciatis bonum, subveniatis pupillo et defendatis viduam, tunc pecuae prius sanguinea erant ut coccinum, et rubra quasi vermiculus, per poenitentiam et cumpunctionem lacrymarum dealbabuntur, et erunt candida velut nixeritis verbis meis: bona istius terrae comedetis. Credo videre bona Domini, in terra viventium . » Et de qua in Evangelio Veritas: « Beati, inquit, mites, quoniam ipsi possidebunt terram. » Cum omnia elementa in motu sint, terra sola immobilis permanet, et solida. Ideoque non immerito per eam intelligitur soliditas aeternae beatitudinis. « Quod si nol
Abbreviated transcription (Latin):
urm̃ qͣsi scintilla. Aduemente tempore ꝑsecuti¬
onis & captiuitatis. omĩs fortitudo & suꝑbia u¬
deoꝵ qui dñm dereliquert̾ in qua confidebant
ad nichilũ redacta est. sicut facile consumitur
fauilla stuppe. & om̃e opus eoꝵ. qͦ sꝑabant se tue¬
ri. subito ꝑtransiit. sicut scintilla subito euolat.
Et succendet᷑ utrũq simul. & ñ erit qͥ saluet. qͥa¬

Expanded text:
 Adveniente tempore persecutionis et captivitatis ejus: omnis fortitudo et superbia Judaeorum qui Dominum dereliquerunt, in qua confidebant, ad nihilum redacta est: sicut facile consumitur favilla stupae. Et omne opus eorum, quo sperabant se tueri, subito pertransiit: sicut scin tilla ignis subito evolat. « Et succendetur utrumque simul, et non erit qui
Abbreviated transcription (Latin):
famem. siue uindictã om̃ipotentis di quã fu¬
stinebunt impii pꝰt mort̾e in penis constituti
inferni. Nomine etenĩ gladii qͥcqͥd cruciat.
Isto in loco liberũ arbitriũ ex parte p̾tendit᷑. dũ
dicit᷑. Si uolueritis uł si nolueritis ut in utrã¬

Expanded text:
famen sive vindictam omnipotentis Dei: quam sustinebunt impii post mortem, in poenis constituti inferni. Nomine etenim gladii, quidquid cruciat, isto loco. Et liberum arbitrium ex parte servatur, dum dicitur: Si volueritis, et si nolueritis
Abbreviated transcription (Latin):
rios tuos sicut antiquitꝰ. Priores udices & con¬
siliarii antiqͥ fuert̾ moy ses & aaron. iosue. ge¬
deon. samuhel dauid. cȩt̾iq qͥ iudicauerunt
ipłm dĩ scd̾m uoluntatẽ eiꝰ e cũ quib consili
suoꝵ. Restituti sunt gͦ iudices & consiliarii in¬
star prioꝵ. ñ solum pꝰt captiuitatẽ ut fuerunt
zorobabel. & esdras. aliiq duces. qͥ usq ad hir¬
canũ ppło p̾fuerunt. s etiam pꝰt dm̃ aduentũ¬
Post hec uocab̾is ciuitas iusti. urbs fidelis. Ci¬
uitas iusti hoc est hoc ẽ dñi saluatoris & urbᷤ
fidelis illa intelligit᷑ de qua ueritas in euan-¬
głio ait. Non potest ciuitas abscondi supra
montẽ posita id est eccłia supra xp̃m fundata.
Post quã inqͥt restituero tͥ udices tuos ut fue

Expanded text:
rios tuos sicut antiquitus. » Priores judices et conrios tuos sicut antiquitus. » Priores judices et consiliarii antiqui fuerunt Moses, Aaron, Josue, Gedeon, Samuel, David, caeterique qui judicaverunt populum Dei secundum voluntatem Dei, et cum quibus consiliasuorum. Restituti sunt ergo judices et consiliarii instar priorum, non solum post captivitatem ut fuerunt Zorobabel, Esdras, aliique duces, qui usque ad Hircanum populo praefuerunt: sed etiam post adventuPost haec vocaberis civitas justi, urbs fidelis. » Civitas justi, hoc est, Domini Salvatoris. Et urbs fidelis illa intelligitur, de qua Veritas in Evangelio ait: Non potest civitas abscondi supra montem posita, id est Ecclesia supra Christum fundata. Postquam, inquit, resti
Abbreviated transcription (Latin):
micos suos qͥspecialit̾ intelligunt᷑ scribe &
pharisei: quib in eũgłio ait. Ue uobis scͥbe
&e pharisei. Consolari aũ hic dicit᷑ de hostib
suis. ulcionẽ ex ipsis reciꝑe. Consolatio qͥppe dĩ
luert̾ eiꝰ intelligere beneficia. suppliciis & affli¬
ctionib corrigant᷑. Et conu̾tam manũ meã ad
te: & excoquã ad purũ scoriam tuã. & auferã
omnẽ stannũ tuũ. Uox dñi apostropham fa¬
cientis ad ipsam plebẽ. ꝑ scoriã intelligunt᷑ ui¬
cia sordesq uicioꝵ. E stagnũ uͦ qͦd solet assimi¬
lari argento. falsa doctrina scribaꝵ &e pharise
Extensio manꝰ ultionẽ significat diumnã. Di¬
cit᷑ gͦ. Conu̾tam extend̾aq manũ meã ad pu¬
niendũ te. & excoquã siue purgabo igue tͥbu¬
lationis. om̃s sordes peccatoꝵ. tuoꝵ. auferaq
falsam doctnam scͥbarũ ac phariseoꝵ. daboq
sincerissimã scientiã legis atq euangłii. & re¬
stituam uidices tuos. ut fuert̃ pͥus. & consilia¬

Expanded text:
os suos, qui specialiter intelliguntur scribae et Pharisaei, quibus et in Evangelio ait: « Vae vobis, scribae et Pharisaei . » Consolari autem hic dicitur de hostibus suis, ultionem ex ipsis recipere. Consolatio quippe Dei est, fflictionibusque corrigantur. « Et convertam manum meam ad te, et excoquam ad puniendum scoriam tuam et auferam omne stannum tuum. » Vox Dei, apostrophum facientis ad ipsam plebem. Per scoriam intelliguntur vitia, sordesque vitiorum. Per stannum vero, quod solet assimilari argento, falsa doctrina scribarum et PharisExtensio manus, ultionem significat divinam. Dicitur ergo: Convertam extendamque manum meam ad puniendum te, et excoquam sive purgabo igne tribulationis omnes sordes peccatorum, auferamque falsam doctrinam scribarum et Pharisaeorum, daboqrestituam omnes judices tuos sicut prius, et consilia