comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in illa sordidus fuerit ac pollutus: natalem xp̃i uotũq non curat:
Intersit lic& dominicȩ festiuitate corpore. mente tamen lon¬
gius a saluatore separatur: Nec societatem habere poterunt
inmundus & sc̃s ÷uiarus & mifericors corruptus & uirgo nisi qđ ma¬
gis ingerendo se in dignus offensionem contrabit: cũ minime se
cognoscit : Dũ enim uult officiosus eẽ in iuriosus existit: Sicut ille
in euangelio qui incoetuscõrum inuitatus. ad nuptias uenire
ausus ẽ uestem non habens nuptialem : & cũ alius niteret iustitia
alius luceret fide alius castitate fulgeret: Alle solus conscientiae
feditate pollutus cunctis splendentibus de formi horrore sordebat:
Et quanto plussimul discũbentium beatorũ cantabat scitas. tano
magis peccatorũ illius apparebat in probitas. Qui potuerat minus
displicuisse forisitan sun consortium iustorũ minime sediss&

Expanded text:
in illa die sordidus 4 fuerit, ac pollutus, natalem Christi, votumque non curat. in illa die sordidus 4 fuerit, ac pollutus, natalem Christi, votumque non curat. Intersit licet dominicae festivitati corpore, mente tamen longius a Salvatore separatur. Nec societatem habere poterunt immundus et sanctus, avarus et misericors, corruptus et virgo, nisi quod magis ingerendo se indignus offensionem contrahit, cum minime se cognoscit. Dum enim vult officiosus esse, injuriosus existit: sicut ille in Evangelio qui, in coetu sanctorum invitatus, ad nuptias venire ausus est vestem non habens nuptialem ; et cum alius niteret justitia, alius luceret fide, alius castitate fulgeret, ille solus conscientiae foeditate pollutus, cunctis splendentibus deformi horrore sordebat: et quando plus simul discumbentium beatorum candebat sanctitas, tanto magis peccatorum illius apparebat improbitas, qui potuerat minus displicuisse forsitan, si in consortium justorum minime se dedisset.
Abbreviated transcription (Latin):
indumentis nos exornari oport &: Quod aut̃ diximus nos hoc est
animas nr̃as. quia rex nr̃t xp̃s non tam nitorem uestium quã
animarũ requirit affectum Nec inspiat ornamenta corporũ.
sed conaderat corda meritum. Nec fragilis cinguli praecingentis lum¬
bos operositatem miratur: sed fortis castimoniar restringentis libi¬
dinem ad pudicitiam plus miratur : Ambiamus ergo inutrin antripsũ
probati fide compa miseri cordia moribus accurati: & qui fidelius xp̃m
diligit nitidius semandatorũ cius obseruationem conponat: ut ur¬
renos in secredere uideat cũ ita in eius solemnitate fulgemus : &
magis laetus sit. quonos perpexerit puriores : At que ideo ante
cũplures dies castificemus corda nr̃a mundemus conscientiamĩ pu¬
rificemus spm ac nitidi & sine macula in maculat dñi susopiamꝰ¬
aduentum. Vt cuius natiuitus ꝑ inmaculatum uirginẽ constitit.
eius natabs ꝓinmaculatos seruulos procuretur : Quisquis enim

Expanded text:
indumentis nos exornari oportet. Quod autem diximus nos, hoc est animas nostras, quia rex noster Christus non tam nitorem vestium, quam animarum requirit affectum, nec inspicit ornamenta corporum, sed considerat corda meritorum; nec fragilis cinguli praecingentis lumbos operositatem miratur, sed fortis castimoniae restringentis libidinem ad pudicitiam plus miratur. Ambiamus ergo inveniri ante ipsum probati fide, compti misericordia, moribus accurati: et qui fidelius Christum diligit, nitidius se mandatorum ejus observatione componat, ut vere nos in se credere videat, cum ita in ejus solemnitate fulgemus, et eo magis laetus sit quo nos perspexerit puriores. Atque ideo ante complures dies castificemus corda nostra, mundemus conscientiam, purificemus spiritum, ac nitidi, et sine macula immaculatadventum: ut cujus nativitas per immaculatam virginem constitit, ejus natalis per immaculatos servos procuretur. Quisquis enim
Abbreviated transcription (Latin):
go aut uidue. Aut coniugate dutpuer autcononentes : Aut uxoratus. Si¬
xpmptneat Non inuenimus testimonium phibuisse xp̃o. adulteros for¬
nicatotess in mundos ut talibus ei testimonium ꝑhiberetur. Ipse prestitit
ipse donauit Non enim quisquã sc̃s uiribus suis. Exultemus ergo Renũ
ab hodieno die grescunt dics Crescune Crede in xpm̃. ec crescat intedies¬
xp̃s natus sic remansit: Creuit adiuuentutem ꝑuenit : sed in senec tutẽ
non declinauit. Crescat ergo & fides cua robor inueniat uetus tatim

Expanded text:
go, aut vidua, aut conjugata, aut vir, aut continens, aut uxoratus, go, aut vidua, aut conjugata, aut vir, aut continens, aut uxoratus, stum pertineat. Non invenimus testimonium perhibuisse Christo adulteros, fornicatores, immundos. Et ut a talibus ei testimonium perhiberetur, ipse praestitit, ipse donavit. Non enim quisquam sanctus viribus suis. Exsultemus ergo, charissimi. Ab hodierno die crescunt dies. CreChristus natus sic remansit? Crevit, ad juventutem pervenit: sed in senectutem non declinavit. Crescat ergo et fides tua, robur inveniat, vetustatem
Abbreviated transcription (Latin):
in possibilo ut uirgo pareret uirgo patiens ꝑmaneret. Intellege natũ
dm̃ & non miraberis uirginis partum. Vt ergo nouerunutis antiquos
scõs. & iustos optasse uidere qđ concessum est huic seni srmeoni dñ snt̃
xp̃m audiȩte loquentem. qm̃ agnouit infantem. Et hoc illi concessũ
erat iam de crepito quasi desideranti et̃ suspiranti & dicendi cotidiȩ in
orationibussuis. Quando ueniet : quando nascitur : quando uidebo
dicebat ista in ora tombus suis. Et prodesiderio suo accepit responsõ
ter cius in fantem uidit ille & agnounit ubi nouerat qđ agnouit. Anintus est
ocaderant uidei iucienem xpm̃ miracula facientem. Cumergo cognouisset
Aece pit cum inulnassuas hoc est inbra dna sua amplexatus ese cum. Portabat
que ricis ut ex conugatis aliquis uir cistimonium dño phibebat: Tachariã
considerate. Ne moergo quaerat aliud fratres mei xp̃ianifiddes aut uir¬

Expanded text:
impossibile ut virgo pareret, virgo pariens permaneret. Intellige natum impossibile ut virgo pareret, virgo pariens permaneret. Intellige natum Deum, et non miraberis virginis partum. Ut ergo noveritis antiquos sanctos et justos optasse videre, quod concessum est huic seni Simeoni; Dominus Christum audiret loquentem, quoniam agnovit infantem. Et hoc illi concessum erat jam decrepito, quasi desideranti et suspiranti et dicenti quotidie in orationibus suis: QuaDicebat ista in orationibus suis, et pro desiderio suo accepit responsum, ter ejus infantem: vidit ille, et agnovit. Ubi noverat quem agnovit? An intus est occiderunt Judaei juvenem mirabilia facientem. Cum ergo cognovisset, accepit in ulnas suas, hoc est, in brachia sua, amplexatus est eum. Portabat quaeritis, ut de conjugatis aliquis vir testimonium Domini perhibeat, Zachariam considerate. Nemo ergo quaerat aliud fratres mei Christiani fideles, aut vir
Abbreviated transcription (Latin):
nutrienti ad colit. in tegiteatem parienti non abstulit.
nentiamuo cantespucro Ipse uere integritatem pueritiȩ consecrȩuit qui
sue matri fecunditatem adiulit uirginitatem non abstulit. Simeo ille
senex diuuxerat. cuius a etas conparator annȩ : &audierat tesponsum
derium babebant antiqui scĩ uidendi xpm. Sciehant enim illum ec̃uentutum.
&om̃s quipie uiuebant dicebant. O sihic me inueniat illa natiuitas o si qđ
credo inscripturis dĩ: uideam oculis meis. Et ut noueritis quantum desi¬
derium habebant sõ quinouerant descripturis. & credebane uirginem
parituram secut modo audistis. cũesaias propheta legeretur. ex ceuirgo
acopiet in utero & pariet filium : & uocabitis nomen eiꝰ emma nubel. Quid sit¬
aut̃ emmanubed euangelium nobis aperuit dicens quod in terp̃tatur nob¬
cum ds̃ Non tibi ergo uilescit quȩcũq infidelis anima. Nontibi uideat᷑

Expanded text:
nutrienti attulit, integritatem parienti non abstulit? nutrienti attulit, integritatem parienti non abstulit? nentiam voventes puero. Ipse vero integritatem pueritiae consecravit, qui suae matri fecunditatem attulit, virginitatem non abstulit. Simeon ille senex diu vixerat, cujus aetas comparata est Annae, et audierat responsum derium habebant antiqui sancti videndi Christum. Sciebant illum esse venturum, et omnes qui pie vivebant, dicebant, O si hic me inveniat illa nativitas! o si quod credo in Scripturis Dei, videam oculis meis! Et ut noveritis quantum desiderium habebant sancti, qui noverant de Scripturis sanctis virginem parituracipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel . Emmanuel quid sit, Evangelium nobis aperuit dicens, quod interpretatur, Nobiscum Deus . Non tibi ergo sit mirum, quaecumque infidelis anima, non tibi videatur
Abbreviated transcription (Latin):
rupta feminea &iam carne processit
crauit hunc diem. Diuina natiuitate in uisibilis humana uisi¬
difficileest Vtrum deilla ubi numquã non natus coaeternum
habet patrem andeista ubi aliquando natus. inquafieret iam
fecerat matrem. Utrum deilla: ubi semꝑ natus ẽ: qui semꝑerat
Quis enĩ enarrabit. quomodo natũsit lumen delumine : & unum
lumen utrumq: sit : quomodo natussit ds̃ dedõ nec deorum nu¬
merus creutrit: quomodo uelut dere trans acta dicatur. quod
natus est cũ tempus illa in illa natiuitate. nec transierit. quod p̃¬
tenta esset nec p̃cesserit qđ futura esset. Nec prȩsens fuerit qua¬
si adhuc fieret et ꝑfecta nonesset. Hanc ergo generationemquis
enarrabit cũ id quod enarrandũ est supra tempora meneat
sermo aũt enarrantes. intempore transeat. Istam quoq ex
uirgine. generationem eius quis enarrabit : cuius conceptus
in carne non carnalter factus cuuis ortus excarne: ubertatẽ

Expanded text:
rupta feminea etiam carne processitrupta feminea etiam carne processitcravit hunc diem; divina nativitate invisibilis, humana visidifficile est; utrum de illa ubi nunquam non natus coaeternum habet Patrem, an de ista ubi aliquando natus, in qua fieret, jam fecerat matrem: utrum de illa ubi semper natus est, qui semper erat; quis enim enarrabit quomodo natum sit lumen de lumine, et unum lumen utrumque sit? quomodo natus sit Deus de Deo, nec deorum numerus creverit? quomodo velut de re transacta dicatur quod natus est, cum tempus in illa nativitate nec transierit, quo praeterita esset; nec praecesserit, quo futura esset; nec praesens fuerit, quasi adhuc fieret, et perfecta non esset? Hanc ergo generationem quis enarrabit; cum id quod enarrandum est supra tempora maneat, sermo autem enarrantis in tempore transeat? Istam quoque ex virgine generationem quis enarrabit, cujus conceptus in carne non carnaliter factus, cujus ortus ex carne ubertatem
Abbreviated transcription (Latin):
dorem lucis acterne non potest in tueri. Euius ergo fulgerẽ
mentis acies nondũ capit generationẽ tius quis enarrabitu
Seduerbũ caro fuctum est. & habitauit in nobis. Hanc ergo gene¬
rationem cuius hodiernũ celebramus diem. hanc inqua dig
qđ sumpsit ex nr̃o et liberans nos perid qđ mansit in suo. Nisitauit
quippe dñs seruos ꝑmortalem infirmitatem ut cos libers
faceret per in cõmutabilem ueritatem. Hanc ergo generatione
cuius cũq capaxesthumana fragilitas non illã quȩ sine te port
manct sine matre suꝑ om̃a sed istam quȩ in tempore facta est
sine patre inter om̃a. Hunc uirginis filium. & uirginũ sponsum
deincor rupta matre nascentẽ & incorruptibilia ueritate faten¬
tem. Laudemus amemus ad oremus ut in eius misericordia de as¬
tutia diaboli uicta truphemus. Diabolus ad nos decipiendos cor¬
rupta feminea mente sub repsit. xp̃s ad nos liberandos exincor¬

Expanded text:
ndorem lucis aeternae non potest intueri. Cujus ergo fulgorem ndorem lucis aeternae non potest intueri. Cujus ergo fulgorem mentis acies nondum Sed Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . « Hanc ergo generationem, cujus hodiernum celebramus diem; hanc, in qua digquod assumpsit ex nostro, et liberans nos per id quod mansit in suo visitavit quippe Dominus servos suos per mortalem infirmitatem, ut eos liberos faceret per incommutabilem veritatem; hanc ergo generationem, cujus utrumque capax est humana fragilitas; non illam quae sine tempore manet, sine matre super omnia, sed istam quae in tempore facta est sine Patre inter omnia. Hunc Virginis Filium, et virginum sponsum, de incorrupta matre nascentem et incorruptibili veritate fetantem, laudemus, amemus, adoremus, ut in ejus misericordia fisi, de astutia diaboli victa triumphemus. Diabolus ad nos decipiendos corrupta feminea mente subrepsit: Christus ad nos liberandos incor
Abbreviated transcription (Latin):
lemus credamus Non est hic qđ dicere uolumus sed tamen non lo¬
ge positũ est. abuno quoq nrm̃ In illo enim uiuimus & moue mus
& sumus Transcendamus carnẽ nram̃ inqua parentes ante filios
uiunt. Quia ut filios possint gȩnerare ertuerunt & filus cres¬
centbus iam senescant. Nondũ natis filus parentes uixtrunt
quia & parentibus mortuis filii uicturisunt. Transcendamuseo
animas nras parius. etipse aliquid cogitando quod secũ habent
sciendo Sed possunt amittere obliuiscendo quia non habebant
ante nesciendo Cuncta corporalia temporalia mutabilia
transcendansus ut iundeamus supom̃a ꝑ quẽ facta sunt omnia
Vscensus nr̃t in cordeest qui a & illud quo ascendimus propeest
Longe aut ab illo sumus in quantũ dissimilessumus. Ascendit
ergo adeum sua similitudo. quã in nobis fecit & refectt. Quia
nondũ ꝑfecte palpitat infirmus aspectus & ineffabilema¬

Expanded text:
lemus, credamus. Non est quod hic dicere valeamus, sed tamen non lolemus, credamus. Non est quod hic dicere valeamus, sed tamen non longe positum est ab unoquoque nostrum: In illo enim vivimus, et movemur, et sumus . Transcendamus carnem nostram, in qua parentes ante filios vivunt: quia ut filios possent generare creverunt, et filiis crescentibus jam senescunt. Nondum natis filiis parentes vixerunt, quia et parentibus mortuis filii victuri sunt. Transcendamus et animas nostras: pariunt et ipsae aliquid cogitando, quod secum habent sciendo; sed possunt amittere obliviscendo, quia non habebant ante nascendo. Cuncta corporalia, temporalia, mutabilia transcendamus: ut videamus super omnia, per quem facta sunt omnia. Ascensus noster in corde est: quia et ille ad quem ascendimus prope est. Longe autem ab illo sumus, in quantum dissimiles sumus. Ascendit ergo ad eum sua similitudo, quam in nobis fecit et refecit, qua nondum perfecta, palpitat infirmus aspectus, et ineffabilem ca
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum sine tempore. per quod facta sunt tempora: uerbũ
qđ nullius labia aperuit ceptũ. clausit uefinitum. Verbũ qđ
initiũ non habet exore loquentiũ. & aperit ora mutuorum
Verbũ qđ linguis gentium dissertis non fit. & linguas in faptũ
dissertas facit. Quȩ nam est inquã illa generatio cipater mo¬
riendo non cedit: quia non eam uiuendo procedit. Ab omnib:
locorũ temporũque interuallis abomni distinctione spatioꝵ
quã uel indiebus uel in cor poribus sentire consueuimus. legemꝰ
adeum quantũ ipso adiuuante possumus animas nr̃ãs. siquo¬
modo capere ualeamus. & natũ non p̃uenientem quigignit
&gignitnentem non subsequentem quigignitur patrem &
filium Nec parit̃ pater : Nec parit̃ filius et pariter aeternus
Non utrũque generantem. Nec utrũq Nascentem sed alterũ
sine altero nonuiuentem. Et patrem sempi ternegenuisse
& filium sempiternȩ natumesse Cogitemus siuul camus sinonua¬

Expanded text:
Verbum sine tempore, per quod facta sunt tempora? Verbum Verbum sine tempore, per quod facta sunt tempora? Verbum quod labia nullius aperuit coeptum, clausitve finitum: Verbum quod initium non habet ex ore loquentium, et aperit ora mutorum: Verbum quod linguis gentium disertis non fit, et linguas infantium disertas facit. Quaenam est, inquam, illa generatio, cui Pater moriendo non cedit, quia non eam vivendo praecedit? Ab omnibus locorum temporumque intervallis, ab omni distentione spatiorum, quam vel in diebus, vel in corporibus sentire consuevimus, levemus ad eum, quantum ipso adjuvante possumus, animam nostram, si quomodo capere valeamus et natum non praevenientem qui gignit, et gignentem non subsequentem qui gignitur, Patrem et Filium: nec pariter patres, nec pariter filios, sed pariter aeternos: non utrumque generantem, nec utrumque nascentem, sed alterum sine altero non viventem: et Patrem sempiterne genuisse, et Filium sempiterne natum esse cogitemus, si valemus; si non va
Abbreviated transcription (Latin):
rem carnis & sp̃s in carne uenturum. Salutauit iohannes exu¬
tero in utero saluatorem : symeon senex dm̃ agnouit infantẽ
anna uidua. uirginem matrem. Hacc sunt testimonia na¬
tiuitatis tuae dnẽ iħu. ante quã tibi fluctus substernerent᷑
calcanti: cederent imperanti. Ante quã uentus te iubente
siluissec mortuus te uocante reuixisset. Sol te moriente
palluiss& terrate resurgente tremusset. Ante quã ista
ses. Ad huc in manibus matris postabaris etiam dñ sorbis
agnoscebaris. Ipse puer paruulus exsemine isrł & ipse
toris. qua gignenti patri coaeternus est : quando hanc
exungine mundus expauit: quã piafides agnouit & tenuit.
Infidelitas aut̃ inrisit suꝑbia timuit superata. Quar nan est
illa generatio quamn principio erat uerbũ. & uerbum erat apu
dm̃ &ds̃erat uerbum. Vel qđ est hoc uerbum quod dicturus
antea. non silebat. quodicto non siluit quidicebat : quod est

Expanded text:
rem carnis et spiritus in carne venturum. Salutavit Joannes ex urem carnis et spiritus in carne venturum. Salutavit Joannes ex utero in utero Salvatorem; Simeon senex Deum agnovit infantem; Anna vidua virginem matrem. Haec sunt testimonia nativitatis tuae, Domine Jesu, antequam tibi fluctus substernerentur calcanti, cederent imperanti; antequam ventus te jubente siluisset, mortuus te vocante vixisset, sol te moriente palluisset, terra te resurgente tremuisset, coelum te asceses. Adhuc in manibus matris portabaris, et jam Dominus orbis agnoscebaris. Ipse puer parvulus ex semine Israel, et toris, qua gignenti Patri coaeternus est, quando hanc generationem ex virgine mundus expavit, quam pia fides agnovit et tenuit, infidelitas autem irrisit, superbia timuit superata? Quaenam est illa generatio, qua in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum ? Vel quod est hoc Verbum, quod dicturus ante non silebat, quo dicto non siluit qui dicebat? Quod est
Abbreviated transcription (Latin):
re potius ante omnẽ diem permanentem omnem diem cre¬
antem. In die nascentem amalitia dici liberantem. Ad huc
tisunt angeli gratulati. Pastores lactati. magimutati. Re¬
decelo uenientem & in p̃sepio positũ uelut piorũ ciburia iumen¬
torum lllic enĩ agnouit bos posses sorem suum : & asinus prae¬
pium dñi sui. Circũcisio slic& et prȩputium: coherendo lapi¬
di angulari : quorũ primitiae fuerunt pastores et magi. Lue¬
ta cum qui talem fecitte: ut ipse fieret inte. Quitibi & munus
fecunditatis attulit conceptus et detus uirginitatis non abstulit
natus. Quisibi priusquã nasceretur. &uterũ de quo nasceretur
& diem quonasceretur clegit. et condidit qđ elegit. Vt illin
procederet uelut sponsus dethalamosuo: quo mortalibus
oculis possit uideri & augmento lucis annuae. selucem men¬
tium uenisse testari. Pro phete cecinerunt conditorem eęli &
terre in terra cũ hominibus futurũ. angelus nuntiauit creato¬

Expanded text:
re potius ante omnem diem permanentem, omnem diem crere potius ante omnem diem permanentem, omnem diem creantem, in die nascentem, a malitia diei liberantem. Adhuc tide coelo venientem in praesepio positum velut piorum cibaria jumentorum . Illic enim cognovit bos possessorem suum, asinus praesepe domini sui ; circumcisio scilicet et praeputium, cohaerendo lapidi angulari, quorum primitiae fuerunt pastores et magi. Lacta cum qui talem fecit te, ut ipse ffecunditatis attulit conceptus, et decus virginitatis non abstulit natus: qui sibi, priusquam nasceretur, et uterum de quo nasceretur, et diem quo nasceretur elegit. Et ipse condidit quod elegit, ut illinc procederet ut sponsus de thalamo suo, quo mortalibus oculis posset videri, et augmento lucis annuae se lucem mentium venisse testari. Prophetae cecinerunt Conditorem coeli et terrae in terra cum hominibus futurum: angelus annuntiavit Creato
Abbreviated transcription (Latin):
non dolore sed gaudio. Haec nutrit. Non ubere corporis sed lac¬
te doctoris. Haec est igitur sponsa xp̃i & gentiũ mater. quȩ se ple¬
nã miratur & festa lactatur. In hac ergo die qua saluator nas¬
citur splendor lucis angelor tenebrarum caligo minuitur. In
hac dielux caelestis credentibus redditur. & in aeterna nocte
diabolica figmenta damnantur. In hac die lux crescit ex lumine
uistutũ uistus attollitur. Gloria aecernitatis erigitur. repa¬
rationẽ suã dño scđm carnãẽ nascente mundus amplecatur.
Plenasit ergo dicihuius festiuitas inquads̃ nr̃i memor. terre¬
na insitare dignatus est & ammissã mortalibus lucem ad¬
uentus daritate restituit. Quia ipse est splendor &gloria
aeterna dñs noster iħs xp̃s. cii est honor & gloria in saccula
saeculorum. amen
aluator nosternatus depatre sine die: perquem factus ẽ
hodie cȩlebramus. Quis quis indic miraris ae ternum mira¬

Expanded text:
non dolore, sed gaudio; haec nutrit non ubere corporis, sed lacnon dolore, sed gaudio; haec nutrit non ubere corporis, sed lacte doctoris. Haec est igitur sponsa Christi et gentium mater, quae se plenam miratur, et fetam laetatur. In hac ergo die qua Salvator nascitur, splendor lucis augetur, tenebrarum caligo minuitur. In hac die lux coelestis credentibus redditur, et in aeterna nocte diabolica figmenta damnantur. In hac die lux crescit ex lumine, virtutum virtus attollitur, gloria aeternitatis erigitur, reparationem suam Domino secundum carnem nascente mundus amplectitur. Plena sit ergo diei hujus festivitas, in qua Deus nostri memor terrena visitare dignatus est, et amissam mortalibus lucem adventus sui claritate restituit: quia ipse est splendor et gloria aeterna, Dominus noster Jesus Christus; cui est honor et gloria in saecula saeculorum. Amenalvator noster natus de Patre sine die, per quem factus esm, quem hodie celebramus. Quisquis hunc diem miraris, aeternum mira
Abbreviated transcription (Latin):
Rec teergo in eius aduentu caelestia ueneramur: quẽ decęlo uenise
manifeste cogioscimus. quẽ natũ pro nr̃a salute. dĩ patris & sp̃s
sc̃i uirtute comperimus. Multis enim ante munditiabatur ind¬
cus noua celo uentura progenies. Vides ergo km̃e saluatoris
ortũ dĩ et̃ uirtutẽ. cũ deco prophete non taceant. & spĩ sc̃s fateit᷑
Quid preclarius stelle nuntio quid magorum manifesta con¬
fessio quid prophetarũ tam similis & tam continuata sententu.
ubiq Notus est dñs. Vbique natus ex uirgine nuntiatus. Et qm̃ cum scdm
sponsam. Quartamen copiosa cuius generationẽ cunctis orbis ex¬
cipiat. quȩ tam casta: ut possit uirgo ee post postum. Nonne infigu¬
rtr mariae trphum uidemus eẽ scaẽ ecł ae: ad hanc utique sc̃s
descendit sp̃s. huic uistus obumbrauit altissimi hinc potens uir¬
tute xp̃s egreditur. Haec est in maculata concubitu fecunda par¬
tu: uirgo castitate. Haec concepit non uiro sed spũ. hae parit

Expanded text:
ur, quem de coelo venisse manifeste cognoscimus, quem natum pro nostra salute Dei Patris et Spiritus sancti virtute comperimus. Multis enim ante nuntiabatur indiciis nova coelo ventura progenies. Vides ergo, charissime, Salvatoris ortum, Dei esse virtutem; cum de eo Prophetae non taceant, et Spiritus sanctus fateatur. Quid praeclarius stellae nuntio? quid Magorum manifesta confessione? quid Prophetarum tam simili et tam continuata sententia? Ubique notus est Dominus, ubique natus ex virgine nuntiatur. 5. Beata Virgo tsponsam: quae tam copiosa, cujus generationem cunctus orbis excipiat: quae tam casta, ut possit virgo esse post partum. Nonne in figura Mariae typum videmus esse sanctae Ecclesiae? Ad hanc utique sanctus descendit Spiritus; huic virtus obumbravit Altissimi, hinc potens virtute Christus egreditur. Haec est immaculata concubitu, fecunda partu, virgo castitate: haec concipit non viro, sed Spiritu; haec parit
Abbreviated transcription (Latin):
grauida. Virgo cũ pasturit uirgo post partum Praeclara ergo illa
uirginitas : & gloriosa fecunditas. Virtus mundinascitur et nul¬
lus parientis gemitus. Vacuatur uterus. infans excipitur. Nec tam̃
uirginitas uiolatur las enim erat. ut dño exuirgine scđm carnem
nascente meritũ cresceret castitatis. neꝑ eius aduentũ uiolarent᷑
integra. quiuenibat sanare corrupta. Nasatur ergo puer
ponitur in presepio. Haec sunt enim dñi prima cunabula.
nec regnator caeli has dedignatur angustas. Stat maria. &i¬
gaudet: Nec quia peperit innupta territur. sed quia genuerit.
cũ exultatione miratur. Nam cũ sacculo debitus saluatoris propera¬
ret aduentus. ad mariã uirginem uenit sp̃sses: ut fuerat abangelo

Expanded text:
gravida, virgo cum parturit, virgo post partum. Praeclara ergo illa gravida, virgo cum parturit, virgo post partum. Praeclara ergo illa virginitas, et gloriosa fecunditas. Virtus mundi nascitur; et nullus parientis est gemitus: vacuatur uterus, infans excipitur; nec tamen virginitas violatur. Fas enim erat, ut Domino ex virgine secundum carnem nascente meritum cresceret castitatis; ne per ejus adventum violarentur integra, qui veniebat sanare corrupta. Nascitur ergo puer, ponitur in praesepio haec sunt enim Domini prima cunabula, nec regnator coeli has dedignatur angustias: stat Maria, gaudet: nec quia peperit innupta, terretur; sed quia genuerit, cum exsultatione miratur. Nam cum saeculo debitus Salvatoris properaret adventus, ad Mariam virginem venit Spiritus sanctus, ut fuerat ab angelo
Abbreviated transcription (Latin):
uis tantarũ rerũ uerborũque copiã instructus existat. qui
huius diei grãm dignis possit laudibus predicare : Vndes
huius modi nullus est. Non crubesamus &iam si nobis nitdior
dicendi facundia desit uel medio critamen sermone pastũ
sacre uirginis & ortũ dominia corporis disserentes conabimꝰ
explicare Natalis estergo hodie saluatoris Rmi. in quo lumen
additũ mundo est. & in mortalitas quȩ perpec catũ perierat.
mortalibus reddita est. Nutalis est hodie saluatoris. de quo
angeluis pastoribus dict. Natus est hodie uobis saluator. Dequo
& proph&cadict. Lilius datus est nobis. puernatus est nobis.
Nas citur ergo quẽ regem gentiũ. alius proph&a testutur. Et nas
tumest ex hebrea lingua in lacinũ trans lata nobis cĩds̃. Probat¬
ergo uirtutĩm dñi ordonascendi concepit uirgo uirilis ignara
consortu. Impletur uterus nullo humano pollutus amplexu
Videmiraculũ matris. dominia corporis. Nirgo concipit uirgo

Expanded text:
uis tanta rerum verborumque copia instructus existat, qui hujus diei gratiam dignis possit laudibus praedicare? Unde si hujusmodi nullus est, non erubescimus etiam, si nobis nitidior dicendi facundia desit: vel mediocri tamen sermone partum sacrae Virginis, et ortum Dominici corporis disserentes conabimur explicare. Natalis est ergo hodie Salvatoris, charissimi, in quo lumen additum mundo est, et immortalitas quae per peccatum perierat, mortalibus reddita est. Natalis est hodie Salvatoris, de quo angelus pastoribus dicit, Natus est vobis hodie Salvator : de quo et propheta dicit, Filius datus est nobis, puer natus est nobis . Nascitur ergo quem regem gentium alius propheta testatur, et nasctum est ex hebraica lingua in latinum translata, Nobiscum Deus. Pra virtutem Domini ordo nascendi. Concipit virgo virilis ignara consortii: impletur uterus nullo humano pollutus amplexu. Vide miraculum matris Dominici corporis. Virgo concipit, virgo
Abbreviated transcription (Latin):
centes saluatorem quio perabatur salutem in medio ur̃ȩ terrȩ : ad¬
icientes in malo aistis: Iudetcipso testimonium dicis testimomum
non est uerum: Sed ad hȩc ille quiduobis responderit: aduertere no¬
lustis Non ne scriptũ est in lege ur̃a : qđ duorũ hominũ testimonium
uerũ sit: praeuaricatores legis. intendite legemn. Testimoniũ quȩri
exlege non tantũ duo sed etiam plures testes xp̃i : & conuincant audi¬
tores legis nec fuctores: Dic isaias testimomum de xp̃o Ecce inquid
uirgo in utero accipiet. & pariet filiũ &uocabitis nom̃ ciꝰ emmanuehel

Expanded text:
centes Salvatorem, qui operabatur salutem in medio terrae vestrae, adcentes Salvatorem, qui operabatur salutem in medio terrae vestrae, adjicientes in malo, aistis: Tu de teipso testimonium dicis, testimonium tuum non est verum . Sed ad haec ille quid vobis responderit, advertere noluistis. Nonne scriptum est in lege vestra, quod duorum hominum testimonium verum sit? Praevaricatores legis, intendiex lege non tantum duo, sed etiam plures testes Christi, et convincant auditores legis, nec factores. Dic, Isaia, testimonium Christo. Ecce virgo, inquit, in utero concipiet, et pariet Filium, et vocabitur nomen
Abbreviated transcription (Latin):
Coriũ testa & nucleum: Incorio caro : intesta ossa: Innudeo interiora¬
nima comparatur : Incorio nucis carnem significat saluatoris: quȩ ha¬
buit asperitatẽ uel amaritudinem passionis: Innucleo interiora de¬
clarat dulc edinẽ deitatis: quȩ tribuit pastũ : & luminis subminis tra
officium. Intesta lignũ inserens crucis quȩ non dis creuit id qđ foris
& intus fuit: Sed quȩ terrena & caelestia sueratit mediatoris ligni
os inquã conurnio oiudȩi quiusq in hodiernũ negastis filium
dĩ. Non ne uox ur̃a est illa. quando cũ uidebatis mira cula fa¬
cientem atq temptantes dicebatis: Qo usq animas nr̃as suspendis
situes xp̃s. dic nobis palam: Ille aũt uos ad considerationẽ mira culorum
mittebat dicens Opera quȩ ego facio ipsa testimoniũ ꝑhibent deme
ut xp̃o testimoniũ dicerent. Non uerba sed facta Vos aut̃ non agnos¬

Expanded text:
corium, testam et nucleum. In corio caro, in testa ossa, in nucleo interior acorium, testam et nucleum. In corio caro, in testa ossa, in nucleo interior anima comparatur. In corio nucis carnem significat Salvatoris, quae habuit in se asperitatem vel amaritudinem passionis. In nucleo interiorem declarat dulcedinem deitatis, quae tribuit pastum, et luminis subministrat officium. In testa, lignum interserens crucis, quod non discrevit id quod foris et intus fuit, sed quae terrena et coelestia fuerunt mediatoris ligni qui usque in hodiernum diem negastis Filium Dei. Nonne vox vestra est illa quando eum vidistis miracula facientem, atque tentantes dicebatis: Quousque animas nostras suspendis? Si tu es Christus, dic nobis palam . Ille autem vos ad considerationem miraculorum mittebat, dicens: Opera quae ego facio, ipsa testimonium perhibent de me, ut Christo testimonium dicerent non verba, sed facta. Vos autem non agnos
Abbreviated transcription (Latin):
decursis Nouem mensibus peperit: uirga alia die qđ natura non ha¬
Dr̃ enim qui innumeris mirabile signũ ostendit contra naturã ut
asina loque retur. ipsi mirabilius facere uoluit. ut xp̃s de uirgine
Solis radius specular penetrat: & soliditatem eiꝰ insensibili sublimita¬
te ꝑtraicit. Et talis uidetur intrinsecus. qualis extat extrincus
rumpit radius solis: integritate uirginis ingressus aut egressus.
infide redemptus. ille aut ille deficiat induratus Uir ga illa un¬
de agebamus aaron. uirgomaria fuit. quȩ nobis xp̃m uerũ sacer¬
dotem concepit epeperit: De quo modo đd cecinit: tues sacerdos¬
in acter nũ scđm ordinẽ melchisedech: Superiori namq uersu iam
dixerat. uir gã uirtutis tuȩ emitt e dñs exsion : Et isaias proph&a
tllectus: Quod ergo hȩc uirga nuces produx̃. iniago dominici corpo¬
ris fuit: Nux enum: troã habet in suo corpore substantiȩ unionem:

Expanded text:
decursis novem mensibus peperit; virga alia die quod natura non hadecursis novem mensibus peperit; virga alia die quod natura non hapatitur. Deus enim qui in Numeris mirabile signum ostendit contra naturam, ut asina loqueretur , ipse mirabilius facere voluit, ut Christus de sancSolis radius specular penetrat, et soliditatem ejus insensibili subtilitate pertrajicit; et talis videtur intrinsecus, qualis et extrinsecus. rumpit radius solis; integritatem Virginis ingressus aut regressus in fide redemptus, ille autem deficiat induratus. Virga illa unde aiebamus Aaronis virgo Maria fuit, quae verum nobis Christum sacerdotem concepit, et peperit, de quo Din aeternum secundum ordinem Melchisedech: superiori namque versu jam dixerat, Virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion . Et Isaias propheta s sapientiae et intellectus . Quod ergo haec virga nuces produxit, imago Dominici corporis fuit. Nux enim trinam habet in suo corpore substantiae unionem,
Abbreviated transcription (Latin):
tat hoc mrsteriũ cũ caritate ur̃a contra ꝑfidiã iudeorũ cõmis¬
crre: uel maxime figura interuenit sacram̃ti Uir ga hec ꝓ
tulit qđ ante non habuit: Non radicata plantatione: non defossa
sarculo : Non animata suco : Nec fecundata seminario: Et cũ illic
deessent uniuersa iura naturȩ Protulit uirga qđ nec semine
suggeri potuit nec radice: Uirgaergo potuit contra naturã nuces
educere Virgo non potuit contra naturae iura dĩ filium generare
Dicat igitur mihiudȩus in credulus quẽ ad modũ arida uirga floru¬
it & fronduit & nuces protulit : &egodicam illi quẽ ad modũ uirgo con¬
ceperit & peperit: Sed pro fecto iudȩus Nec conceptum poterit uir¬
ge explicari: Nec uirginis pastum. Veniat ad ecclesiam . exponatur
illi ut agnoscat uerũ ordinem officii naturalis: Uirgo ꝑegit tempo¬
ra pariendi uirga aut̃ non habuit tempora germinandi: Illaenĩ

Expanded text:
tat hoc mysterium cum Charitate vestra contra perfidiam Judaicam commistat hoc mysterium cum Charitate vestra contra perfidiam Judaicam commiscere, ubi maxime figura intervenit sacramenti. Virga ecce protulit quod ante non habuit, non radicata plantatione, non defossa sarculo, non animata succo, non fecundata seminario: et tamen cum illic deessent universa jura naturae, protulit virga quod nec semine suggeri potuit, nec radice. Virga ergo potuit contra naturam nuces educere: virgo non potuit contra naturae jura Dei Filium generare? Dicat igitur mihi Judaeus incredulus, quemadmodum arida virga floruit et fronduit et nuces protulit; et ego dicam illi quemadmodum virgo conceperit et pepererit. Sed profecto Judaeus nec conceptum poterit virgae explicare, nec virginis partum. Veniat ad ecclesiam, exponatur illi; ut agnoscat verum ordinem officii naturalis. Virgo peregit tempora pariendi: virga autem non habuit tempora germinandi. Illa enim
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ inplec & sp̃sscs̃ Carnẽ xp̃i deserere non potuere. quando indiuini¬
tatis unitate manserunt: Ad hoc ertharã respice : ut musicũ melosto¬
nis dulcibus reddat Iriapater adesse uidentur : Ars manus & cor
rant᷑ sed sola corda ꝑsonat qđ auditur: Nec ars Nec manus sonũ reddunt:
sed ea cũ corda pariter operantur: Sic nec pat̾ nec sp̃s sẽ sus crperunt
carnẽ. & tam̃ cũ filio pariter operantur: Sonũ sola corda discucit
Carnem solus xp̃s susctpit : Operatio uitribus constat: Sed quo modo ꝑ
tin& ad solã cordã soni redditio: sic ꝑtinet ad solũ xp̃m carnis huma¬
ne susceptio: Econtra iudȩus : Contranaturã inquid parere uirgo
maria non potuit: & detestandus manicheus: Sicaro erat: uirgo
gris ad fern: Allate sunt duodeam uirgȩ: Interquas &iam una
erat quae aaron fuerat sacer dotis: Positȩ sunt asc̃o morse in
tabernaculo testimonii: Virgoꝰ aut̃ a a ron post alterũ diem
in uenitur ꝓduxisse flores etfrondes: & peperisse nuces: Delec¬

Expanded text:
sanctus: carnem Christi deserere non potuerunt, quando in divinitatis unitate manserunt. Adhuc citharam respice. Ut musicum melos sonis dulcibus reddat, tria pariter adesse videntur, ars, manus et chorantur; sed sola chorda personat quod auditur: nec ars nec manus sonum reddunt, sed ea cum chorda pariter operantur. Sic nec Pater nec Spiritus sanctus susceperunt carnem; et tamen cum Filio pariter operantur. Sonum sola chorda excutit; carnem solus Christus suscepit. Operatio in tribus constat: sed quomodo ad solam pertinet chordam soni redditio, sic pertinet ad solum Christum carnis humanae susceptio. 3. Jud non potuit: et detestandus Manichaeus, Si caro erat, virgogas afferri. Allatae sunt duodecim virgae, inter quas etiam una erat quae Aaron fuerat sacerdotis: positae sunt a sancto Moyse in tabernaculo testimonii. Virga autem Aaron post alterum diem invenitur subito produxisse flores et frondes, et peperisse nuces . Delec
Abbreviated transcription (Latin):
to sibi: Post hȩc interris uisusest : & cũ hominibus conuersatus est : Ecce
duo testes idonci exlege urã: & quorũ testimonio non funt conpimc¬
ta corda ur̃a sod alii atq alii exlege xp̃i testes in trotducantur.: utfron¬
tes durissimȩ in imicorũ conterantur: Veniatꝰ & ille dam hel sẽs iu
uenis quidem aetate. sinior uero suentia ac mansue tudine : Con¬
uincat om̃s falsos testes sicut conuicit seniores inpudicos. Ita suo testi¬
monio xp̃i conterat inimicos. Dic sẽs danibel: dic dexpõ qđ nosti: Cũ
uenerit inquid sc̃s scõrũ cessabit untio. Quare illo prȩsente cui in¬
sultantes dicebatis. Tu dete testimoniũ dicis testimoniũ tuũ non est
uerũ cessauit unctio ur̃a : Nisi quia ipsc est quiuenerat sc̃s scõrum¬

Expanded text:
 visus est in terris, et cum hominibus conversatus est . Ecce duo testes idonei ex lege vestra, ex quorum testimonio non sunt compuncta corda vestra. Sed alii atque alii ex lege Christi testes introducantur, ut frontes durissimae inimicorum conterantur. Veniat et ille Daniel sanctus, juvenis quidem aetate, senior vero scientia ac mansuetudine, convincat omnes falsos testes; sicut convicit seniores impudicos, ita suo testimonio Christi conterat inimicos. Dic, sancte Daniel, dic de Christo quod nosti. Cum venerit, inquit, Sanctus sanctorum, cessabit unctio . Quare illo praesente cui insultantes dicebatis, Tu de te testimonium dicis, testimonium tuum non est verum, cessavit unctio vestra, nisi quia ipse est qui venerat S
Abbreviated transcription (Latin):
quossolas liberandos er echieł propheta denuntiat poe danihela&
iob:Videtur enim ooe ꝓtinere adeos perquos ecelesia regitur. sicis
pillũ inaquis arca gubernata est. quȩ figorã gestabat ecelesiae:
Dmihel aut quia elegit celibem uitã idest nuptias terrenas contẽpsit
ut sicut dicit apłs sine solliaitudine uiuer& cogitans quȩ sunt dĩ ge¬
nus corum significat quisunt in otia sed tamen fortis simnis es orara¬
tiunibus ut possint assumi Iob aũt. quia & ixore habuuit e filiose am¬
plas terrarũ copias ad illud genus ꝑtinet cumolendinum disosiit¬
tũ est sedtamems ut sint fortissimi in temptationibus sicut illefuu
Ion enim aliter as sumi poterunt: Nec puto alia ec̃ genera hominũ
quibus constat ecclesa quã ista tria habentia binas differentias
propt̃ assumptionem cerelictionem quiã uis in singulis multe stu¬

Expanded text:
quos solos liberatum iri Hiezechihel propheta denuntiat, Noe, Danihel et quos solos liberatum iri Hiezechihel propheta denuntiat, Noe, Danihel et Iob. uidetur enim Noe pertinere ad eos per quos ecclesia regitur, sicut per illum in aquis arca gubernata est, quae figuram gestabat ecclesiae. Danihel autem, quia elegit caelibem uitam, id est nuptias terrenas contemsit, ut, sicut dicit apostolus, sine sollicitudine uiueret, cogitans quae sunt dei, genus eorum significat qui sunt in otio, sed tamen fortissimi in temtationibus, ut possint assumi. Iob autem, quia et uxorem habuit et filios et amplas terrenas rerum copias, ad illud genus pertinet, cui molendinum deputatum est, sed tamen, ut sint fortissimi in temtationibus, sicut ille fuit ; non enim aliter assumi poterunt. nec puto alia esse genera hominum, quibus constat ecclesia, quam ista tria, habentia binas differentias propter assumtionem et relictionem, quamuis in singulis multae stu
Abbreviated transcription (Latin):
in uno molentes dix̃ inquantum deipsis rebus & negotiis suis prebent
usibus ecdesiae : Tertiam eorum quio perantur inecdesie ministerio
tamquã in agrodĩ : de qua agricultura apłs loquitur: In his ergo trib:
generibus bina sunt rursus genera hominum insingulis. & pro roboro
suarũ uirium discernuntur: Cũ enim om̃s adecclesiȩ menbra ꝑtinere
uideantur : adueniente tamen teptatione tribulationis & exillis qui
sunt in otio et ex illis qui sunt innegotiis scłi & exillis quidõ ministrant
inecdesia. aliqui permanent. aliqui cadunt: Qui permanent as¬
sumentur quicadunt relinquentur: Ergo unus assumitur & unus
relinquetur . Non quasi deduobus hominibus dictum : sed de duobus gene¬
ribus affectionum in sigulis generibus trium professionum: In illa
nocte ergo dix in illa tribulationt: Atipsa triagener a quȩ astumunt᷑:
arbitror ꝑtinere &iam tria genera illa nomina uirorũ scorũ

Expanded text:
in uno molentes dixit, in quantum de ipsis rebus et negotiis suis praebent in uno molentes dixit, in quantum de ipsis rebus et negotiis suis praebent usibus Ecclesiae. Tertium eorum qui operantur in Ecclesiae ministerio, tanquam in agro Dei; de qua agri cultura Apostolus loquitur. In his ergo tribus operibus bina sunt rursus genera hominum in singulis, et pro robore suarum virium discernuntur. Cum enim omnes ad Ecclesiae membra pertinere videantur, adveniente tamen tentatione tribulationis, 399 et ex illis qui sunt in otio, et ex illis qui sunt in negotiis saeculi, et ex illis qui Deo ministrant, in Ecclesia aliqui permanent, aliqui cadunt. Qui permanent assumuntur, qui cadunt relinquuntur. Ergo unus assumetur, et unus relinquetur. Non quasi de duobus hominibus dictum, sed de duobus generibus affecnocte ergo dixit "in illa tribulatione". Ad ipsa tria genera, quae assumuntur, arbitror pertinere etiam tria illa nomina uirorum sanctorum,
Abbreviated transcription (Latin):
contendit sicut dauid sc̃s ait: Sacrificium dõ sp̃s contribulatus: Tanta aut̃
uelocitate circũ fertur euanglium. ut nonnisis a pientes cursũ eius in¬
telligant Quem beatus paulus intellens ait : Vt sermo di currat. & da¬
rificetur in nobis:¬
ui sunt in illa nocte duo inlecto. et due molentes in unũ & duo in
agro : de quibus omnibus binis singuli assumctur. & singulire¬
linquĩtur : Iria genera bominum hic uidentur significari Anum
eorum quiotium & quietum eligunt. neque negotus sȩcularibus.
neque negotis ecclesiasticis occupat. quȩ illorũ quies lecti Nomine
significataest . Alterum eorum qui in plebibus constituti reguntur
adoctoribus agentes eaquȩ sunt huius scł: quos & feminarũ Nomine
significauit : Quia consilus ut dixi peritorum regicis expedit: & molen¬
tes dix : propt̃ temporaliũ negotiorũ orbem atq circuitum : Quas tamen

Expanded text:
contendit; sicut David sanctus ait: Sacrificium Deo spiritus contribulatus . Tanta autem contendit; sicut David sanctus ait: Sacrificium Deo spiritus contribulatus . Tanta autem velocitate circumfertur Evangelium, ut non nisi 12 sapientes cursum ejus intelligant; quem beatus Paulus intelligens ait: Ut sermo Dei curret et clarificetur in vobisui sunt in illa nocte duo in lecto, et duae molentes in unum, et duo in agro, de quibus omnibus binis singuli assumentur, et singuli relinquentur? Tria genera hominum hic videntur significari. Unum eorum qui otium et quietem diligunt, neque negotiis saecularibus, neque negotiis ecclesiasticis occupati, quae illorum quies lecti nomine significata est. Alterum eorum qui in plebibus constituti reguntur a doctoribus, agentes ea quae sunt hujus saeculi, quos et feminarum nomine significavit, quia consiliis, ut dixi, peritorum regi expedit eis. Et molentes dixit propter temporarium negotiorum orbem atque circuitum. Quas tamen
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ueteri sup positĩ tosluim̃to utrumq condecorat astanta uoloota
euangeliũ tamquã superior mola cunctos credentes suscipit : om̃s ad¬
uenientes accipit : & ueluti perquasdã cauernulas prȩceptorum¬
aceptꝰ ad interiora transmittitꝰ t hinc indeduorũ testamentorũ
salutarib mandatis gentilitatis asperitate mollita: producat omne
qđ purũ est: Quã similitudinem testam̃torum ezechielem proph&a
arbitror pers trinxis se cũdicit : rotã in medio rotȩ eẽ conexam:
Parum igitur molarũ operatione. id ese noui ac ueteris testam̃ti hoc
ut scã eecdesia cura ꝑuigili ut pec catorũ asperitate discussa. exoc cil¬
ts cogitationibus medullã mundi cordis eliciat & caeles tibus mandatis
mundat su. E x intimis spiritalia alimenta producat: Dequibus alim̃tis
paulus capłs uit : Luc uobis potũ dedinonescam : Et iterum : Persictorum
aũt est solida esca qui pront̃ halitum sin sus exercitatos habent arda

Expanded text:
situm Testamento utrumque condecorat: 11 ac tanta Evangelium tanquam superior mola cunctos credentes suscipit, omnes advenientes accipit, et velut per quasdam cavernulas praeceptorum ad interiora transmittit: ut ibi hinc inde duorum Testamentorum salutaribus mandatis gentilitatis asperitate mollita, producat omne quod purum est. Quam similitudinem Testamentorum Ezechielem prophetam arbitror perstrinxisse, cum dicit rotam in medio rotae esse connexam Harum igitur molarum operatione, id est Novi ac Veteris Testamenti hoc agit sancta Ecclesia cura pervigili, ut peccatorum asperitate discussa, ex occultis cogitationibus medullam mundi cordis eliciat, et coelestibus mandatis mundata ex intimis spiritalia alimenta producat. De quibus alimentis Paulus apostolus ait: Lac vobis potum dedi, non escam . Et iterum: Perfectorum autem est solida esca ; qui propter habitum sensus exercitatos habent, ac s
Abbreviated transcription (Latin):
collocatum hocest legem primũ hominibus constiatã. de inde adiestumt᷑
euan gium : Quac lex uelut inferioris molȩ saxũ ira erat tarda pigras
& prtiuos otiosa : ut quicquid operando ac coperat id omne ꝑdideriti dicon¬
te diiudeis proph&a : Oñs declinauer̃ simul inuules facti sunt : Nonest
qui faciat bonũ Nonesł usque adunum: Et gonisi euangeliũ suꝑ positũ fuisso
Ad huc lex ueluti tarda & grau̾is iaceret in terra iudaica &umis prouin¬
tiae cooper: edr angusbus : Nisie uangeliũ inquã datũ esset lex necessa¬

Expanded text:
collocatum, hoc est legem primum hominibus constitutam, deinde perfectum collocatum, hoc est legem primum hominibus constitutam, deinde perfectum Evangelium Quae lex, velut inferioris molae saxum, ita erat tarda, pigra et penitus otiosa, ut quidquid operando acceperat, id omne perdiderit; dicente de Judaeis propheta: Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Ergo nisi Evangelium superpositum fuisset adhuc lex veluti tarda, et gravis jaceret in terra Judaica, et unius provinciae cooperiretur angustiis. Nisi Evangelium, inqua
Abbreviated transcription (Latin):
inmobilis eẽ dũ currat : Qui quanto uolentius astus fuent tanto opus
posesaius caonsinmatu: Ita ergo prior lapisstat: iacet & poene nibil ꝓdesi
leuero alter que inferuntur cunsta suscipit quȩ ueniunt uni uersa com¬
plectitur. & ꝑta uernulas quasdã uterq qđ operetur ad quirit : Quumolit
aut̃ hoc habere uidecor officn. ut ꝑiugili cura granorũ as periartaer con¬
fracta exintimis corũ occultisq uisceribus simi laginẽ medullũq producat
t sordiũ leuitate discussa in aꝑtum profert omne qđ purũ est : ex quonum¬
dissimũ panem conficiens gratiam domini consequatur. Hos igitur
duos molaros Papides: duo eẽ arbitror testamenta: hoc est legem
morsi &euangelium dñ : Quaeita sunt disposita uel parata iutsibi
testamentũ utrũq conueniat sicut ait saluators non ueni legem solue¬
re sed adimplere : Etadiucẽ molarim aliud solo posgtũ: aliud insup

Expanded text:
immobilis esse, dum currit. Qui quanto violentius actus fuerit, tanto opus immobilis esse, dum currit. Qui quanto violentius actus fuerit, tanto opus perfectius consummatur. Ita ergo prior lapis stat, jacet, et pene nihil prodest; ille vero alter, quae inferuntur, cuncta suscipit, quae veniunt, universa complectitur, et per 10 cavernulas quasdam uterque, quod operetur, acquirit. Qui molit autem hoc habere videtur officii, ut pervigili cura granorum asperitate confracta, ex intimis eorum, occultisque visceribus similaginem, medullamque producat, et sordium levitate discussa, in apertum proferat omne, quod purum est, ex quo mundissimum panem conficiens gratiam domini consequatur. Hos igitur duos molares lapides duo esse arbitror Testamenta, hoc est legem Moysis, et Evangelium Domini, quae ita sunt disposita, vel parata, ut sibi Testamentum utrumque conveniat, sicut ait Salvator: Non veni solvere legem, sed adimplere . Et ad vicem molarum aliud prius solo positum, aliud insuper