comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onora patremtuum ⁊ matrẽ
tuam: ut sis longeuus super
t̃ram. qͣm dñsds uuus dabit tͥ. Ma¬
gnum ẽ hoc mandatum: quod qui
obseruauerit: ⁊ t̾ra habitationis. ⁊
longaurta ei ꝓmitatur. Qͣmuis enĩ¬
etiam iuxta litteram intellectum.
mentem edificet ⁊ plenumq sit pi¬
etate: maius tamen aliquid signifi¬
care uidetur. Pater enim ñr ille ẽ.
cui cotidie dicimus pater ñr qui es
nos ex aqua ⁊ sp̃u sc̃o dño genuit.
hos aũsi honoramus: omnia legis
mandata adimplemus. Qui enim
peccat: dm in honorat. qui peceare
omnibꝰ interdicit. Bui u̾o ꝓximum
inaliquo ledit: contra eccl̃iam facit.
cuius menbrum ⁊ filius ille ẽ.Idip̃m

Expanded text:
onora patrem tuum, et matrem tuam, ut sis longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi. » Magnum est hoc mandatum, quod qui observaverit, et terra habitationis, et longa vita eis promittitur. Quamvis enim juxta litteram intellectum mentem aedificet, plenumque sit pietatis; majus tamen aliquid significare videtur. Pater enim noster ille est, cui quotidie dicimus: « Pater noster qui es nos ex aqua et Spiritu sancto Domino genuit. Hos autem si honoramus, omnia legis mandata adimplemus. Qui enim peccat, Dominum inhonorat, qui peccare omnibus interdicit: qui vero proximum in aliquo laedit, contra Ecclesiam facit, cujus membrum et fil
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ xp̃i fidem ñ obseruat. Et quidem no¬
men dñi inuanumr assumit.⁊ qͦsi
paruipendens ꝓnichilo reputat: qͥ¬
firmat. uel negat. ñ custodit. Qumm
gͥ quasi piginis nom̃ dm̃ ut tͥ credit¬
pignoris ⁊ noli abuirare ꝓximum
emento
nium. Sabbatum enim sc̃ificare ̃
a bonis oꝑibꝰ ñ cessare. Cumenm tab¬
oꝑa tua: id̃ oꝑa tue utilitatis. Cum
enun male agis: ñ tua s diaboliopi
facis. Septimo aũ die salb̃m dñi d̃
tui ẽ: ñ facies in eo omne opꝰ. Repio¬
henditur xp̃c quasi male agens . qm̃
multa iñ sabb̃is oꝑabatur. Salbato
enim homini quem sanauerat p̃ci¬
pit dicens: tolle grabatum tuum

Expanded text:
ti non observat. Et quidem nomen Domini in vanum assumit, et quasi parvipendens pro nihilo reputat, qfirmat vel negat, non custodit. Cum vero quasi pignus nomen Domini tibi creditpignoris, et noli abjurare promissum. « Memento ejunium. » Sabbatum sanctificare est, a bonis operibus non cessare. Cum enim Saba tua; » id est opera tuae utilitatis. Cum enim male agis, non tua, sed diaboli opera facis. « Septimo autem die Sabbatum Domini Dei tui est: non facies in eo omne opus. » Reprehenditur Christus quasi male agens, quoniam multa in Sabbatis operabatur. Sabbato enim homini, quem sanaverat, praecepit, dicens: « Tolle grabatum tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. Sequit᷑. si latet: dñs domus
applicabit᷑ ad deos. & iurabit qđ
non extenłit manum in rem ꝓri¬
mi sui. ad ꝑpetrandam fraudem.
tam in boue quam in asino ce oue
ri potest: ad deos itłusq causa per¬
ueniet: & si illi iudicauerint. du¬
plum restituet ꝑximo suo. U soꝑ¬
hodie namq uidemꝰ: si aliquis
de popło male. & iigraui facino¬
re moriatur: totum crumen in ep̃m
conuerti. Illum homicidam esse.
illiꝰ culpa & negligentia aĩam il¬
lam perisse. & ab eo furatam: cla¬
mant. Tunc ep̃c currat ad deos:
festinet ad canones: audiat apłos¬
ibi doctores. & scõs patres loqquen¬
tes: & iudicia ponentes: ip̃orum ꝙ
iudicio si se defendẽ nequiuerit.
dampnum ꝑsoluat. S ecd quom se
defendet. nͥ iuram̃to: Iuram̃tun
autẽ. ꝓpria conscientia est. I nꝰ qͥso¬

Expanded text:
 reddet. Si latet fur, dominus domus applicabitur ad deos, et jurabit quod non extenderit manum in rem proximi sui, ad perpetrandam fraudem, tam in bove, quam in asino, et ove re potest: ad deos utriusque causa perveniet, et si illi judicaverint, duplum restituet proximo suo. hodie namque videmus, si aliquis de populo male, et in gravi facinore moriatur, totum crimen in episcopum converti, illum homicidam esse illius culpa, et negligentia; illam animam periisse, et Deo furatam clamant. Tunc episcopus currat ad deos, festinet ad canones, audiat ibi apostolos doctores, et sanctos Patres loquentes et judicia ponentes, ipsorumque judicio si se defendere nequiverit, damnum persolvat. Sed quomodo se defendet, nisi juramento? Juramentum autem propria conscientia est. Unus
Abbreviated transcription (Latin):
syon. icd̃ sc̃a eccl̃ia. iactatis quodaminꝰ
fundam̃tis edificabatur. Ibienim
erant apłi. ibi erat mat̾ iñu. ibi in
semine atq pͥncipiis. erat totus monꝰ
syon: ⁊ mente confusaẽ. p̃timore ui¬
delicet ⁊ admiratione. Uñ ⁊ hic dr.:
h̾ic enimtimor. illum significabat¬
timorem. Totus aũ mons fumabat:
eo qd descendisset dominꝰ suꝑ eum
in igne. ⁊ ascendet fumus ex eo qͣsi¬

Expanded text:
Sion, id est S. Ecclesia, jactis quodammodo Sion, id est S. Ecclesia, jactis quodammodo fundamentis aedificabatur. Ibi enim erant apostoli, ibi erat mater Jesu, ibi in semine, atque principiis erat totus mons Sion, et mente confusa est, prae timore videlicet, et admiratione. Unde et hic dicitur » hic enim timor illum timorem significabat. Totus autem mons fumabat, eo quod descendisset Dominus super eum in igne,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑra singulos eorũ. Et repleti sunt
illis. Eece eniminutroꝙ: ⁊ sonus au¬
ditur: ⁊ ignis uidetur. S in illo nu¬
bes caliginosa an hoc autem clarissi¬
mi luminis splendor apparet: qm̃
illudumbra erat atq figura: hoc
autem u̾itas. Ed̾enim ibi tonitrua:
hic apłorũ uoces intelliguntur.
Qd̾ ibi micantia fulgura: hic mira¬
cula ubiq fulgentia. Nubes u̾o den¬
sissima que montem oꝑiebat: apłi
sunt salutaribꝰ pluuiis eccł̃iam ir¬
rigantes. Clangor u̾o bucine ꝑstre¬
pens uehementer: doctorũomniũ
p̃dicationem. longelateq intona¬
tem significat.
t timuit ppłs qui erat in
castris. Cumq eduxisset eoᷤ
moyses in occursum dm̃ de loco ca¬
strorum: steterunt ad radices mon¬
tis. Totus autem mons synai fuma¬
bat. eo qd̾ descendisset dominꝰ super
eum migne: ⁊ ascencdet fumus ex
eo quasi de fornace.Hic aũ timor:
in occursum dei ad radicem mon¬
enim ppłs de tota ierłm ad radicem
montis syon: id÷ adeum locum ubi

Expanded text:
et coeperunt illis . » Ecce enim in utroque et sonus auditur, et ignis videtur. Sed in illo nubes caliginosa, in hoc autem clarissimi luminis splendor apparet, quoniam illa umbra erat, atque figura, hoc autem veritas; quod enim ibi tonitrua, hic apostolorum voces intelliguntur, quod ibi micantia fulgura, hic miracula ubique fulgentia; nubes vero densissima, quae montem operiebat, apostoli sunt, salutaribus pluviis Ecclesiam irrigantes. Clangor vero buccinae perstrepens vehementer, doctorum omnium praedicationem longe lateque intonantem significabat. « Timuit populus, qui erat in castris. Cumque eduxisset eos Moyses in occursum Dei de loco castrorum, steterunt ad radicem montis totus autem mons Sinai fumabat eo quod descendisset Dominus super eum in igne et ascenderet fumus ex eo quasi din occursum Dei ad radices monradices montis Sion, id est ad eum locum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
dere monstrabatur. Beati illi. qui
hoc igne replentur. Beatulli qui sic
ardere merentur. Stupebant enim
omnes. ⁊ mirabantur dicentes. Nne
ecce om̃s isti qui lo cuntur galilei ft̃
Et qͦmͦ nos audiumꝰ unusquiso
lingua nr̃a illos loquentese hi
gͦ sumus monstrabat exterus.
quantus qualisq ignis. arderet
interius. Sequitur. Eratq mons
omnis tribilis: ⁊ sonitus bucine
paulatim crescebat inmaius. ⁊ plixͦs
tendebatur. Moyses loquebatur
⁊ dominꝰ respondebat ei. Cui enun
mons iste. icł cetus apłicus ñ uide¬
dicatio paulatim ꝓficiens. crescebat
⁊ longuis audiebatur: Donec in
omnem t̾ram exiuit sonus eorum.
⁊ infines orbis t̾re u̾ba eorum. Hec
Moyses loquebatur ⁊ dñs responde
corda dominꝰ respondendo docebat:
siquidem ñ ip̃i s dñs loquebatur
meis.
escenditq dominꝰ suꝑ mon¬
tem synai. inip̃o montus u̾tice.

Expanded text:
dere monstrabatur, Beata illa corda, quae hoc igne replentur! beati illi, qui sic ardere merentur! Stupebant autem omnes, et mirabantur dicentes: « Nonne isti, qui loquuntur, Galilaei sunt? Et quomodo nos audivimus unusquisque linguam nostram illos loquentes? » Hic ergo fumus monstrabat exterius, quantus qualisque ignis arderet interius. Sequitur: « Eratque mons omnis terribilis, et sonus buccinae paulatim crescebat in majus, et prolixius tendebatur. Moyses loquebatur, et Dominus respondebat ei. » Cui enim mons iste, id est coetus apostolicus non videdicatio paulatim proficiens crescebat, et longius audiebatur donec « in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . » Haec utem loquebatur, et Dominus respondebcorda Dominus respondendo docebat. Siquidem non ipsi, sed Dominus loquebatur in eis. « Descenditque Dominus super montem Sinai, in ipso montis vertice,
Abbreviated transcription (Latin):
uitiorũ destruit Edifica urtq moy¬
ses altare: ⁊ uocauit nom̃ ens dñc
gxauditio mea: dicens: quia manus
soli dñi. ⁊ bellum deierit contͣ ama¬
lechagn̾atione ingn̾ationem.Me¬
rito enim moyses pt uictoriam dño ai¬
tare constituit. ut eigr̃as agat. qͥeũ
exaudiens iustorie t̾buit facultate
Inde autem ⁊ altan nom̃ imposuit:
dñs exauditio mea: iđe dominꝰ exauai

Expanded text:
titudinem destruit. « Aedificavitque Moytitudinem destruit. « Aedificavitque Moyses altare, et vocavit nomen ejus Dominus exauditio mea, dicens: Quia manus solii Domini, et bellum Dei erit contra Amalec a generatione in generationem. » Merito enim Moyses post victoriam Domino altare constituit, ut ei gratias agat, qui eum exaudiens victoriae tribuit facultatem; inde autem et altari nomen imposuit: « Dominus exaudit
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quid ꝑ aaron qui mons fortis
sp̃ssc̃s qui in igne discipulis apparu¬
it: Merito gͥ aaron ⁊ur moysi ma¬
nus sustentant. ne lassentur: quia
quo scõrũ manus. uirtutes. ⁊ oꝑa
⁊ sp̃s scĩ gr̃a oꝑatur. factum ẽ gͥ ut
manꝰ moysi ñ lassarentur usq ad
nsq ad mortem in bonis oꝑibꝰ ꝑse¬
uerat. ꝑ solis enim occasum: diei
⁊ uite terminum intelligimus.
Beatus ille: cuius manus talibus
adiutoribꝰ sustatur. Fugauitq iosue
amalech. ⁊ ppłm enis in ore gladii.
be hoc obmonim̃tum in libro: ⁊
trade mauribꝰ iosue. Delebo enim
memoriã amalech sub celo.Io eo
enim hoc in libro scribi ⁊ memorie
comm̃dari ⁊ in auribꝰ iosue tradi p̾¬
cipitur: ut quicumq ad similitu.¬
dinem iosue sp̃uales uicerit inimi¬
cos ⁊ ñ sibi s sc̃orum meritis ⁊ or̃oni¬
bꝰ ⁊ deo miseranti ⁊ adiuuanti uic¬
toriam imputet. Ip̃e enim pug¬
nat ⁊ uincit ⁊ ip̃e memoriam ama¬
lech sub celo delet: ip̃e multitudinẽ¬

Expanded text:
fortis isi Spiritus sanctus, qui in igne discipulis apparuit? Merito igitur Aaron, et Hur Moysi manus sustentant, ne lassentur, quoniam quod sanctorum manus, virtutes et opera  Spiritus gratia operatur. Factum est igitur ut manus Moysi non lassarentur usque ad usque ad mortem in bonis operibus perseverat. Per solis occasum diei et vitae terminum intelligimus. Beatus ille, cujus manus talibus adjutoribus sustentantur. Fugavitque Josue Amalec, et populum ejus in ore gladii. be hoc ad monumentum in libro, et trade in auribus Josue; delebo enim memoriam Amalec sub coelo. » Ideo enim hoc in libro scribi, et memoriae commendari, et in auribus Josue tradi praecipitur, ut quicunque ad similitudinem Josue spirituales vincat inimicos, non sibi, sed sanctorum meritis et orationibus, et Deo miseranti et adjuvanti victoriam imputet; ipse enim pugnat, et vincit; ipse memoriam Amalec sub coelo delet; ipse vitiorum mul
Abbreviated transcription (Latin):
moysi.omnia que fecerat
dñs moysi ⁊ isrł ppło suo: tulit sepho¬
ram uxorem moysi qͣm remanserat
⁊ duos filios enis ÷ ⁊ duxit eosad mo¬
ysen. Orumutuo se salutantes: le¬
tati sunt. Obtulitq gethro holocau¬
sta ⁊ hostiaᷤᷤ dño. Deditq consilium
moysi ut constitueret tͥbunos. ⁊
centuriones. ⁊ quinqͦgenarios ⁊ de¬
canos. qui iudicarent pplur: tales
uidelicet qͥ potentes eẽnt. ⁊ timentes¬
uaritiam. Ip̃e u̾o maioribꝰ negotiis
oꝑamdaret. fecitq moyses ut ille
suggesserat. Qd̃ enim moyses quias¬
sidue cum deo loquebatur. utile to¬
silium gethro cognatisui qͣmuis
sublimitate constitutis exemplum
tͥbuit: ut minoribꝰ qͣmius peccatoriꝰ
bonas̾ ⁊ utilia suadentibꝰ credere ñ
Quales autem iudices ẽe debeant. sa¬
tus compendioso sermone comp̃hẽ¬
dit: dum eos potentes. deumq ti¬
mentes. ueraces. ⁊ sine auaricia ele¬
giammonet. Impeditur enimmul¬
tumq turbatur rectum iudicium:
uͥ ex his unum aliquod defuerit.

Expanded text:
Moysi omnia, quae fecerat Dominus Moysi, et Israel populo suo, tulit Sephoram uxorem Moysi, quam remiserat, et duos filios ejus, et duxit eos ad Moysen, qui mutuo se salutantes laetati sunt. » Obtulit autem Jethro holocausta, et hostias Domino, deditque consilium Moysi, ut constitueret tribunos, et centuriones, et quinquagenarios, et decanos, qui judicarent populum, tales videlicetvaritiam; ipse vero majoribus negotiis operam daret. Fecitque Moyses, ut ille suggesserat. Quod enim Moyses, qui assidue cum Domino loquebatur, utile consilium Jethro cognati, quamvis sublimitate constitutis exemplum praebuit, ut minoribus, quamvis peccatoribus, bona et utilia suadentibus credere non » Quales autem judices esse debeant, satis compendioso sermone comprehendit, dum eos potentes, dominumque timentes, veraces et sine avaritia eligi admonet. Impeditur enim multumque turbatur rectum judicium, ubi ex his unum aliquid defuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
ma oꝑire montem: clangorq buci¬
ne uehem̃tius ꝑstrepebat. Uide ꝯͣm
utrumq testam̃tum sͥ respondeat:
⁊ qͣm conuenient̾. pentecostes inutͦq
celebretur. In aftibꝰ apłorum scͥptũ
ẽ. Tunc reuersi sunt ierosolimam.
amonte qui uocatur oliuetr:. ⁊ cum
introissent incenaculum.ascende¬
runt u̾ manebant petrus. ⁊ ioħes.¬

Expanded text:
 buccinae vehementer obstrepebat. » Vide quam bene utrumque testamentum sibi respondeat, et quam convenienter Pentecostes in utroque celebretur. In Actibus apostolorum scriptum est: « Tunc reversi sunt Jerosolimam a monte, qui vocatur Oliveti, et cum introiissent in coenaculum, ascenderunt ubi manebant Petrus, e
Abbreviated transcription (Latin):
turum.contra hos tales uindican¬
dum ẽẽ significat. Quasi enim de
longinquo suꝑ eos laprcles ⁊ iacula
hanc uitam et̃nis supplitiis lamꝑna¬
buntur. Siue ium̃tum fu̾it siue ħo
ñ uiuet: qm̃ siue stultus. siue sapi¬
ens hec talia p̾sumpserit: mortis
ꝑiculo subracebit. Multos enim ⁊
fatuos. ⁊ seculisapientia p̃drtos.
qͣmuis ñ uocent᷑. montis tñ huis
excelsa audacter consceclere uidemꝰ
Expestent gͥ dum uocentur: expec¬
t̾ent dum uucina clangat. hoc ẽ eñ
ascenclant inmontem. Tunc ascen¬
dant: qñ eis inuitatis dicetur : ami¬
ce ascende suꝑius.
escenditq moyses de monte
ad ppłm: ⁊ scĩficauit eum.
Cumq lauissent uestim̃ta sua: ait
ad eos. Estote paratim diem t̾cium:
⁊ ne aꝑꝓpinquetis uxoribꝰ ur̃is. O
qͣntum ab illicitis abstinere debent:
enimapłs ait. Qui habent uxores:
tanqͣm ñ habentes sint. Iam adue¬
nerat t̾cius dies.⁊mane inclarue

Expanded text:
n futuro contra hos tales judicann futuro contra hos tales judicandum esse significat, quasi enim de longinquo super eos lapides, et jacula hanc vitam aeternis suppliciis damnabut, quoniam sive stultus, sive sapiens haec talia praesumpserit, mortis periculo subjacebit. Multos enim et fatuos, et saeculi sapientia praeditos, quamvis non vocentur, montis tamen hujus excelsa audacter conscendere videmus; exspectent igitur, donec vocentur: exspectent, donec buccina clangat. Hoc est eniascendant in montem, » tunc ascendant, quando eis invitatis dicetur: « Amice, ascende superius . » « Descenditque Moyses de monte ad populum, et sanctificavit eum. Cumque lavissent vestimenta sua, ait ad eos: Estote parati in diem tertium, et ne appropinquetis uxoribus vestris. » O quantum ab illicitis abstinere debent, enim Apostolus ait: « Qui habent uxores, tanquam non habentes sint . » « Jam advenerat tertia dies, mane inc
Abbreviated transcription (Latin):
hodie ⁊ cras scificatur: omintem¬
pore sc̃ificatur. Nestimenta lauare
ẽ: apeccõrum sordibꝰ carmen emũ¬
dare.Nam quia carne uestitur:
tius ũo dies t̾cius pꝰt agni immola¬
tionem. mensis intelligitur: quo
cendens:omnisscientie plenitucli¬
ne fecit eos ẽẽ ꝑfectos. Constituunt᷑¬
autemt̾mini suꝑ montem synar. qt̃
⁊ mons syonsuost̾minos habet ap
quos eos qui uocati ñ tuerint. accelle
ñ licet. Qd̃ enim synai hoc inloco si¬
on significet: audi apłm dicentem
Nonenim accessistis adtractabilem
⁊ accessibilem ignem ⁊ taliginem⁊
cessistis ad syon montem ⁊ ciuitatẽ
dei uiuentis. Quienim ñ uocatus. ad
gradus ⁊ honores ecclesiasticos ascen¬
dere nitit᷑: ille ꝓculduebis adintertl¬
tetg̾it montem. morte morietur
Manus ñ tanget eum ⁊ s lapidisꝰ
oppͥmetur. aut confocdietur iaculis.
Cum ceꝑit clangere bucina: tunc
ascendant mmontem. Que enun
ꝓpe sunt. manu tanguntur: que
u̾õ longe. aut lapiclibꝰ aut iatulis

Expanded text:
et cras sanctificatur, omni tempore sanctificatur. Vestimenta vero lavare, est a peccatorum sordibus carnem mundare. Nam quia carne anima vestitur, tius vero dies, tertius post agni immolationem mensis intelligitur, quo cendens, omnis scientiae plenitudine fecit eos esse perfectos. Constituuntautem termini supra montem Sinai, quoniam et mons Sion suos terminos habet, ultra quos eos qui vocati sunt accedere non licet. Quod enim Sinai hoc in loco Sion significet, audi Apostolum dicentem: « Non enim accessistis ad tractabilem montem et accensibilem ignem, et turbinem, cessistis ad Sion montem, et civitatem Dei viventis . » Qui enim non vocatus ad gradus et honores ecclesiasticos ascendere nititur, ille procul dubio ad interditetigerit montem, morte morietur. Manus non tanget eum, sed lapidibus opprimetur, aut confodietur jaculis, Cum coeperit clangere buccina, tunc ascendant in montem. » Quae enim prope sunt, manu tanguntur; quae vero longe, aut lapidibus, aut jaculis
Abbreviated transcription (Latin):
stituti: uirgam correctionis. ⁊ dire¬
stionis manibꝰ ferunt. leuat autẽ
moyses manus. ⁊ uincit isrł: leuãt
saẽdotes ⁊ ep̃i puras manꝰ cum p̾cibꝰ
ad̃m: ⁊ uictoria datur fidelibꝰ. Re¬
mittit moyses manus ⁊ suꝑat ama¬
lech: cessant ab or̃onibꝰ sc̃i. ⁊ regnant
in ppo uitia ⁊ peccata. His autẽ
te p̃positis ur̃is: ⁊ subiacete eis. Ipsi
eium ꝑuigilant. quasi rõnem red
moysi erant gͣues. Sum̃tes gͥ lapi¬
dem posuerunt subter eum quo
sedit. Aron autem ⁊ ur: sustenta¬
bant manꝰ eius ex itraq parte. Et
factum ẽ. ut manꝰ illius ñ lassarent᷑.
usq ad occasum solis. Manus inqͥt
moysi erant graues: qm̃ ⁊ sac̃do tũ
manꝰ peccatorum pondere sepe gͣ¬
uantur. Multum enu maligni
sp̃sin hoc laborant: ut soorum or̃o¬
nes.⁊ manus impediant. Hoc aũ
aaron ⁊ur sentientes: lapidem
posuerunt subter eum quo sedit:¬

Expanded text:
stituti, virgam correctionis et direstituti, virgam correctionis et directionis manibus ferunt. Levat autem Moyses manus, et vincit Israel; levant sacerdotes et episcopi puras manus cum precibus ad Deum, et victoria datur fidelibus; remittit Moyses manus, et superat Amalec; cessant ab orationibus sancti, et regnant in populo vitia et peccata. His autem te praepositis vestris, et subjacete eis; ipsi enim pervigilant, quasi rationem 68 Moysi erant graves. « Sumentes ergo lapidem posuerunt subter eum, quo sedit. Aaron autem et Hur sustentabant manus ejus ex utraque parte, et factum est ut manus illius non lassarentur usque ad occasum solis. » Manus, inquit, Moysi erant graves, quoniam et sacerdotum manus peccatorum pondere saepe gravantur. Multum enim maligni spiritus in hoc laborant ut sanctorum orationes et manus impediant. Hoc autem Aaron et Hur sentientes lapidem posuerunt subter eum, quo sedit
Abbreviated transcription (Latin):
lere ñ ẽ ds in uob̃: quia dm repelli¬
tis auob̃. Et̾ sicut ip̃e ait. nunc relin¬
quetur uob domus ur̃a deserta. E
rat tamen deus in uob̃: quia deus
erat qui inter uos manens loque¬
batur uobis.
enit aũ amalech: ⁊ pugnaba
contra isrł in raphidin. Drẽq¬
moyses adiosue. flige uiros. ⁊ egͥas
pugna contra amalech. Eras ego sta¬
bo in uertice collis: habens uirgam
dei in manumea. fecit iosue ut
locutus ei erat moyses: ⁊ pugnauit
contra amalech. Moyses aũ ⁊ aaron
⁊ ur. ascenderunt suꝑ u̾ticem col¬
us. Cumq leuaret moyses manus:
uincebat isrł.Sin aũ paululum re¬
misisset: suꝑabat amalech. Quid
enim amalech. qui brutus ppłs
interp̃tatur ⁊ nsi uitiorum mul¬
titudinem significat ⁊ Contra hec
aũ iosue minister moysi cum uiris
elestispugnat: quia sc̃i ⁊ catholici uiri
semꝑ contͣ uitia bella gerunt. Stat
autem moyses inũtice collis: uirgã
der imanu tenens: quia ep̃i. ppłiq
rectores. ialtioribꝰ eccłie solis con¬

Expanded text:
Vere non est Deus in vobis, quia Deum repellitis a vobis. Et sicut ipse ait: « Relinquitur vobis domus vestra deserta . » Erat tamen Deus in vobis, quia Deus erat, qui inter vos manens loquebatur vobis. « Venit autem Amalec, et pugnabat contra Israel in Raphidim. DixMoses ad Josue: Elige viros, et egressus, pugna contra Amalech: cras ego stabo in vertice collis, habens virgam Dei in manu mea: Fecit Josue ut locutus ei erat Moses, et pugnavit contra Amalech: Moses autem et Aaron et Hur ascenderunt super verticem collis. Cumque levaret Moses manus, vincebat Isrmisisset, superabat Amalec. » Quid enim Amalec, qui populus brutus interpretatur, nisi vitiorum multitudinem significat? Contra haec autem Josue minister Moysi cum viris electis pugnat, quia sancti et catholici viri semper contra vitia bellum gerunt. Stat autem Moyses in vertice collis, virgam Dei in manu tenens, quia episcopi, populique rectores in altioribus Ecclesiae soliis con
Abbreviated transcription (Latin):
litteram ea intelligat : que apłs
cum omni multitudine filiorum
isrł ad petram. quando pͥncipes
sacerdotum cum tota ppłi multitu¬
dine denuerunt xp̃m. Stãbat aũ
dominꝰ ibi coram ppło. suꝑ petram
nec uidebatur: qm̃ dominꝰ manenᷤ
in homine. ñ cognoscebatur. S qͥd
ꝑ uirgam. qua petra bis ꝑcutur
nisi haruncainem ⁊ lanceam intel¬
ligunuss Semel enim petra nr̃a
harundine ꝑcussa. ñ dedit aquas:
itum aũ lancea ꝓcussa ẽ. ⁊ exiuit san¬
guis ⁊ aqua. Sunt aũ qui ꝑ duplicẽ
huius urge ꝑcussionem: duo crucis
ligna intelligere ueluit. Et uocauit
nom̃ loci illius temptatio. ꝓpter iur¬
gium filiorum isrł̃. ⁊ quia tempta¬
uerunt đm dicentes. Est ne dominꝰ
in nob̃ annonꝰ Sic enim ⁊ iudeixp̃m

Expanded text:
litteram ea intelliget, quae Apostcum omni multitudine filiorum Israel ad petram, quoniam principes sacerdotum cum tota populi multitudine tenuerunt Christum. Stabat autem Dominus ibi coram populo super petram, nec videbatur, quoniam Deus manens in homine non cognoscebatur. Sed quid per virgam, qua petra bis percutitur, nisi arundinem et lanceam intelligimus? Semel autem petra nostra arundine percussa non dedit aquas; iterum autem lancea percussa est, et exivit sanguis et aqua. Sunt autem, qui per duplicem virgae hujus percussionem duo crucis ligna intelligere velint. Et vocavit nomen loci illius tentatio, propter jurgium filiorum Israel, et quia tentaverunt Dominum dicentes: « Estne Deus in nobis, an non? » sic et Judaei
Abbreviated transcription (Latin):
uocatis maioribꝰ natu ppłi ⁊ exposu¬
it eisomnes sermones quos manda¬
uerat dominꝰ. Responditq uniũsus
ppłs simul Euncta que locutus ẽ dn
faciemus Omnia enun que illi ppło
dicebantur: nob̃ dicta ẽẽ intelligere
debemus. Nos enim si uolumus ipso
sac̃dotale: nos diabolo ⁊ oꝑibꝰ eius ab¬
renuntiantes. deo fideliter seruire
ꝓmisimus. Teneamus gͥ fidem: ser¬
uemus ꝓmissa:quia ꝓpitium ⁊ ue¬
racem dnm habemus : cui nos ser¬
uisse ñ penttebit. Cumq tetulisset
moyses uerba ppłi addñm: ait eidñ.
iam nunc ueniam ad te incaligine
nubis: ut audiat me ppłs loqͤntem
ad te: ⁊ credat tͥ inꝑpetuum Quod
enim in caligine nubis cum moyse
domuꝰ loquebatur: iam tunc inca¬
nationis mistĩum significabat.
hicut enim tunc moysiloquebat᷑ :
s nubis caligine tectus ñ uidebat᷑:
ita ⁊ pꝰtea cum udeis loquens. car¬
ns uelamine tectus uideri ñ potuit.
De hac enim nube scͥptum ẽ. Ecce

Expanded text:
vocatis majoribus natu populi, exposuvocatis majoribus natu populi, exposuit eis omnes sermones, quos mandaverat Dominus. Responditque universus populus simul: Cuncta, quae locutus est Dominus, faciemus. » Omnia enim, quae illi populo dicebantur, nobis dicta esse intelligere debemus. Nos enim, si volumus ipso sacerdotale, diabolo et operibus ejus abrenuntiantes, Deo fideliter servire promisimus. Teneamus ergo fidem, servemus promissa, quia propitium et veracem Dominum habemus, cui nos servisse non poenitebit. « Cumque retulisset Moyses verba populi ad Dominum, ait ei, dicens: Jam nunc veniam ad te in caligine nubis ut audiat me populus loquentem ad te, et credat tibi in perpetuum. » Quod enim in caligine nubis cum Moyse Dominus loquebatur, jam tunc suae incarnationis mysterium significabat. Sicut enim tunc Moysi loquebatur, sed nubis caligine tectus non videbatur, ita et postea cum Judaeis loquens carnis velamine tectus videri non potuit. De hac enim nube scriptum est: « Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
raphidin. ⁊ ꝑuenientes usq inde¬
sertum synar. castra metati sunt
in eodem loco. Ibrq isrł fixit tentoria.
e regione montis. Eadem inquit
die qua gethro recessit ab eis: filii
ut diximus sanitas iuditiiint̃ptat᷑.
Nenit gͥ ppłs de raphid̃m in deser¬
tum synar: quia pꝰt qͣm ueri eccle¬
siastici sanum iudicium suscipi¬
entes. dei mandata custodire pro¬
mittunt ⁊ ad maiora deducunt᷑:
enimfilii isrłlegem susceꝑunt:⁊
ãm innube ⁊ caligine loquentem.
aucherũt. Moyses autem ascendit
adm Nocauitq eum dominꝰ de
monte. ⁊ ait. hec dices filiis isrł. Uoᷤᷤ
ip̃i uidistis que fecerim egyptus:
qͣmͦ portauerim uos suꝑ aias aqui¬
taphorice intelligatur. Qm̃ aquile
alasaquilarũ eleuati fuisse dicunt᷑:
qd̾ eos t̃rena ꝑicula ledere ñ potuer̃t.
Sigͦ audieritis uocem meam. ⁊ cu¬
stodieritis pactum meum ÷ eritis
uos magis diligam. Et qͣmius mea
sit omnis t̾ras tñ uossoli eritis mͥ reg¬
bis regnabunt. Uenit moyses. ⁊ con¬

Expanded text:
enientes usque in desertum Sinai, castrametati sunt in eodem loco. Ibique Israel fixit tentoria e regione montis. » Eadem, inquit, die qua Jethro recessit ab eis, filii ut diximus, sanitas judicii interpretatur. Venit ergo populus de Raphidim in desertum Sinai, quia, postquam viri ecclesiastici, sanum judicium suscipientes, Dei mandata custodire promittunt, ad majora deducuntur,enim filii Israel legem susceperunt, et Deum in nube et caligine loquentem audierunt. « Moyses autem ascendit ad montem. Vocavitque eum Dominus de monte, et ait: Haec dices filiis Israel: Vos ipsi vidistis quae fecerim Aegyptiis, quomodo portaverim vos super alas aquitaphorice intelligatur. Nam quoniamalas aquilarum elevati fuisse dicuntur, quod eos terrena pericula laedere non potuerunt. « Si ergo audieritis vocem meam, et custodieritis pactum meum, eritis mvos magis diligam. Et quamvis mea sit omnis terra, attamen vos soli eritis mihi in regbis regnabunt. « Venit Moyses, et con
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Precium aũ eiꝰ dampnatioĩs. & re¬
tͥbĩtionem a dño suscipientes: parit̾
diuidamꝰ. Ut quia pares fuimus in
eiꝰ cdampnatiõe: pares simus in eam
qmͣ ꝓ ip̃o suscipiemꝰ retbutionem. E a¬
dauer uͦ mortuũ inter nos diuida-¬
mus: quia ambo peccauimꝰ. ambo
negligentes fuimus. ambo de bo¬
uis cadauere. & peccato partt̃ ha¬
bemus. Nam & ego meum & tu tu¬
um diligentiꝰ custodire debuisti.Si
aũ sciebatosbos. cornupeta ẽẽt.
ab heri &e nudius tercius. & ñ custo¬
aiuit eum dñs sunis: reddat bo

Expanded text:
mus; pretium autem ejus damnationis, et remus; pretium autem ejus damnationis, et retributionem a Domino suscipientes pariter dividamus, ut qui pares fuimus in ejus damnatione, pares simus in ea, quam pro ipso suscipiemus, retributione. » Cadaver vero mortuum inter nos dividamus; quia ambo peccavimus, ambo negligentes fuimus, ambo de bovis cadavere, et peccato partem habemus. Nam et ego meum, et tu tuum diligentius custodire debuisti. « Si autem sciebat quod bos cornupeta esset ab heri et nudius tertius, et non custodivit eum dominus suus, redda
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ius erit. Qͥa quasi ad collum eiꝰ
pendens ut dici solet: mors illius sͥ
&e ñ alii imputabit᷑. Ille quoq cister¬
nam fodit &e aꝑit: qui de ꝓfundis
fidei questionib coram simplicib
disputat. Qui nͥ cist̾nam oꝑuerit. iu¬
delicet uel atali disputatione subi¬
to cessando. uel intantum auditori¬
b satiffaciens. ut om̃ia plana &
nichil ibi ꝓfundum ẽẽ. uideat᷑: qͥe¬
quid illic errans perierit. dñs cister¬
ne persoluet:
ibos alterius bouem alienũ
uuln̾auerit. & ille mortuus
fuerie: uendent bouem uiuum.
&e diuident p̾cium÷ cadauer aũ
mortui inter se disꝑtient. Si inqͥt¬
bos meus bouem tuũ uulnerau̾̃t:
idest si aliqͥs de popło meo ħetice
prauitatis ueneno infectus. uulña¬
uerit. &e seducendo occidat aliquẽ
de popło tuo: uendamꝰ bouem uiuũ
& diuidamꝰ p̃cium: idẽ conuenia¬
nus. & tradentes heticum hoĩem¬
sathane. eterne morti eum dampne¬

Expanded text:
ipsius erit, » quia quasi ad collum ejus ipsius erit, » quia quasi ad collum ejus pendens, ut dici solet, mors illius sibi, et non alii imputabitur. Ille quoque cisternam fodit, et aperit, qui de profundis fidei quaestionibus coram simplicibus disputat. Qui enim cisternam aperuit, videlicet, vel a tali disputatione subito cessando, vel in tantum auditoribus satisfaciens, ut omnia plana, et nihil ibi profundum esse videatur, quidquid illic errans perierit, domino cisternae persolvet. « bos alienus bouem alterius uulnerauerit et ille mortuus fuerit, uendent bouem uiuum et diuident pretium, cadauer autem mortui inter se disbos meus bovem tuum vulneraverit; id est si aliquis de populo meo haereticae pravitatis veneno infectus vulneraverit, et seducendo occiderit aliquem de populo tuo, vendamus bovem vivum, et dividamus pretium, id est conveniamus, et tradentes hne
Abbreviated transcription (Latin):
eum: dedit eis potestatem filios dei
fieri. Per tͥginta uero siclos: deca¬
logi scĩentiam tͥplicatam accepimꝰ.
Dat gͥ dñs bous tͥginta siclos argñ
ti ꝓserui uł ancille redemptione:
qͣndo ep̃c totam legis plenitudinẽ
ad tͥnitatis fidem conũtit. ut eos qͦs
prauus bos uulneraũat. ip̃e ratio¬
nabili medicina ungendo sanet:
i quis aꝑuerit
cisternam & foderit. & ñ oꝑuerit
eam÷ cecicłit q bos uł asinus in ea:
ans cisterne reddet p̾cium ium̃toꝵ.
qd autẽ mortuũ est. ip̃ius erie. Qͥs
enim ꝑ hunc alius significari uidet᷑:
nisi ule qui inuet̾ato odio fr̃i suo ĩ¬
sidiat᷑. & in odio ꝑseuerans tam diu
insidiarum foueam aꝑtam tenet:
donec ꝓximũ suum in ea capiat &e oe¬
cidat. Qui qm̃ prauan uoluntatem
ad effectum usq ꝑduxit. ium̃torum
p̃cium reddet: qm̃ uł dura peniten¬
tia peccatũ soluet. uł ip̃e ꝓ eo occidet᷑.
Unde oe subdit᷑. Qd autẽ mortuũ est

Expanded text:
eum, dedit eis potestatem filios Dei eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . » Per triginta vero siclos Decalogi scientiam triplicatam accipimus. Dat igitur Dominus bovis triginta siclos argenti, pro servi, vel ancillae redemptione, quoniam episcopus totam legis plenitudinem ad Trinitatis fidem convertit, et eos, quos prius bos vulneraverat, ipse rationabili medicina jungendo sanat. « Si quis aperuerit cisternam et foderit, et non operuerit eam, cecideritque bos vel asinus in eam, dominus cisternae reddet pretium jumentorum; quod autem mortuum est, ipsius erit. » Quis enim per hunc alius significari videtur, nisi ille, qui inveterato odio fratri suo insidiatur, et in odio perseverans tandiu insidiarum foveam apertam tenet, donec proximum suum in ea capiat et occidat, qui quoniam pravam voluntatem ad effectum usque perduxit, jumentorum pretium reddit, quoniam vel dura poenitentia peccatum solvit, vel ipse pro eo occidetur. Unde et subditur: « Quod autem mortuum est,
Abbreviated transcription (Latin):
tua requiram. Multum gͥ ab episcopiꝰ
heresis ab aliquo p̾dicetur. Quod si
p̾cium ei fuerit impositum: dabit ꝓ
anima sua qͥcquid fuerit postulatus.
Drecium enĩ ep̃o imponit᷑: quanddo ei
de negligentia quã insubiectis habet.
penitentia iniungit᷑. Unde &e qͥcquid
postulatꝰ fuerit ꝓ anima sua dare
iubetur: quia ñ aliter ualet peniten¬
tia÷ nisi penitus se totum illius arbi¬
trio qui sibi dat penitentiã tradat.
Filium quoq aut filiam si cornu per¬
cusserit simili sententie subiacebit.
Unde manifestũ est: quia qͣntum ad̃
tutelam fidei eandem curam de oĩb
sibi subiectis quam de ꝓpriis filiis.
p̾latum habere oportet. Si seruũ an¬
cillamq inuaserte: tͥgnita siclos ar¬
genti dabit dño. Seruum enĩ hoc ĩ
loco gentiles &e cet̾os alteriꝰ religionis
homines intelligimꝰ. Qui qͣmuis in¬
ter dei seruos: ñ tam̃ inter dei filios
cõputantur. Soli enim illi filii st̾.
de quib dicit᷑. Qt quot aũ receꝑunt

Expanded text:
 Multum autem ab episcopis haeresis aliqua praedicetur. « Quod si pretium ei fuerit impositum, dabit pro anima sua quidquid fuerat postulatus. » Pretium enim episcopo imponitur, quando ei de negligentia, quam in subjectis habet, poenitentia injungitur. Unde et quidquid postulatus fuerit, pro anima sua dare jubetur, quia non aliter valet poenitentia, nisi poenitens se totum illius arbitrio, qui sibi dat poenitentiam, tradat. « Filium quoque aut filiam si cornu percusserit, simili sententiae subjacebit. » Unde manifestum est quia, quantum ad tutelam fidei, eamdem curam de omnibus sibi subjectis, quam de propriis filiis praelatum habere oportet. « Si servum, ancillamque invaserit, triginta siclos argenti dabit Domino. » Servum enim hoc in loco gentiles, et caeteros alterius religionis homines intelligimus, qui quamvis inter Dei servos, non tamen inter Dei filios computantur; soli enim filii Dei sunt, de quibus dicitur: « Quotquot autem receperunt
Abbreviated transcription (Latin):
sub xp̃i iugo humiliamꝰ. Hoc autẽ
non in sola iherłm sed inom̃i loco
fieri iubet. in quo fuerit memoria
nominis eiꝰ: qm̃ ce altare ubiq ha¬
bemus: si quidem nos ip̃i altaria
sumus: ce hostias quas offeramꝰ.
quia ñ alrunde ea accepimꝰ. sed in
nobis eas portamus. Quod si alta¬
re lapideũ feceritis michi: ñ ed ifica¬
bitis illud de sec. tis lapidib. Eit
enim altare de lapidibus: quando
ex infructuosis. & peccatorib homi¬
nib eccłia edificatur. Unde scͥptum
est. Potens est dñs de lapidib istis
suscitare filios abrahe. Non enim
de sectis lapidib hoc altare edifica¬
tur: quia ñ est ꝑsonarum acceptor
deus: sed in om̃m gente qui timet
deum. & oꝑatur iusticiam. acceptus
quia non multi nobiles scd̾m carnẽ.
non multi sapientes. uel potentes st̃
inter uos: sed que stulta sunt huiꝰ¬
mundi elegit ds ut ꝑdat sapienti¬
am÷ &e in firma mundi eligit deus.
ut confundarit fortia. Si igce solos

Expanded text:
sub jugo Christi humiliamus. Hoc autem sub jugo Christi humiliamus. Hoc autem non in sola Jerusalem, sed in omni loco fieri jubet, in quo fuerit memoria nominis ejus; quoniam et altare ubique habemus; siquidem nos ipsi altaria sumus, et hostiae, quas offerimus, quia non aliunde eas accipimus, sed in nobis eas portamus. « Quod si altare lapideum feceris mihi, non aedificabis illud de sectis lapidibus. » Fit enim altare de lapidibus, quando ex infructuosis et peccatoribus homnibus Ecclesia aedificatur. Unde scriptum est: « Potens est Deus de lapidibus suscitare filios Abrahae . » Non autem de sectis lapidibus hoc altare aedificatur, quia non est personarum acceptator Deus, sed in omni gente, qui timet Deum et operatur justitiam, acceptus , fratres, quia non multi nobiles secundum carnem, non multi potentes, vel sapientes sunt inter vos. Sed quae stulta sunt, elegit Deus, ut perdat sapientiam, et infirma elegit Deus, ut confundat fortia . » Si ergo solos
Abbreviated transcription (Latin):
celo locutus sum uobis. Non enim
de celo. sed de monte dñs loqueba¬
tur: nisi forte per celum. aerem in¬
telligamiꝰ: qui frequent̃ pro celo
accipitur. Unde est illud. Uolucres
celi: cum utiq uolucres incelum
ñ ascendant. Non facietis deos ar¬
genteos: nec deos aureos facietis uo¬
bis. Hoc audiant auari:. qui aurũ
ce argentum quasi deos colunt. &
uenerant᷑. Unde &e auaritia idolorũ
seruitus dicitur. Altare de terra fa¬
cietis michi. Alt̾are namq de t̾ra.
ħo est: quia de terra factus est ħ̃o.
hoc enim altare: xp̃i carnem ce
sangurnem suscipit. In hoc altari
fit illud sacrificium. de quo psalmi¬
sta loquitur dicens. Sacͥficium deo
sp̃c contribulatꝰ. Unde &e subdit᷑. Et
offeretis suꝑ eo holocausta ce pacifi¬
ca uestra. In hoc enim altari offeri¬
mus: unde deum nobis placabilem
ce ꝓpitium facimus. Oues uidelicet
do patiertnam ce simplicitatem deo
uouemus. Boues autẽ: qͣndo nos

Expanded text:
coelo locutus sum vobis. » Non enim coelo locutus sum vobis. » Non enim de coelo, sed de monte Dominus loquebatur. Nisi forte per coelum, aerem intelligamus, qui frequenter pro coelo accipitur. Unde est illud: « Volucres coeli , » cum utique volucres in coelum non ascendant. « Non facietis deos argenteos, nec deos aureos facietis vobis. » Hoc audiant avari, qui aurum et argentum quasi deos colunt et venerantur. Unde avaritia idolorum servitus dicitur . « Altare de terra facietis mihi; » altare namque de terra homo est, quia de terra factus est homo. In hoc enim altari Christi carnem et sanguinem suscipit; in hoc altari fit illud sacrificium, de quo Psalmista loquitur, dicens: « Sacrificium Deo spiritus contribulatus . » Unde et subditur: « Et offeretis super eum holocausta, et pacifica vestra. » In hoc altari, Deum quidem nobis placabilem et propitium facimus, oves videlicet um patientiam et simplicitatem Deo vovemus. Boves autem, quando nos
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat. Senitentiam agite. ce bap¬
tiretur unusquisq ur̃m: nolite t¬
mere. ñ ad ꝑdendum sed ad sanan¬
dum uos uenit deus. Si enim ñ ue¬
nisset &e locitꝰ ñ fuisset: peccatum ñ
haberetis. Amodo excusationem ñ
habetis de peccatis ur̃is. Probati eñ
estis: uocati estis: signa ce miracula
indistis. Nolite ergo pectare : conuer¬
timini ce timete dñm. Sequitur. Sͥte¬
tit q popłs de longe: moyses autẽ ae¬
cessit ad caliginem in qua erat dñs.
Quid enim per caliginem. nͥ scͥptura¬
rum obscuram. ce ꝑfundam scientiã
intelligimꝰ: scd̃m illud. Tenebrosa
aqua in nubib aeris. Ab hac autem
ppls longe stat. Solus moyses eam
ri secreta scͥpturarum sacram̃ta intelli¬
gunt: ibiq deum inueniunt. Neq
enim credendum est dotum illum
popłm hec intellexisse:que tunc in
illa caligine moysi reuelata fuert̃.
ixitoꝑ preterea
dominꝰ ad moysen. Hec dices
filiis iscahel. Yos iudistis quod de

Expanded text:
dicebat: « Poenitentiam agite, et bapdicebat: « Poenitentiam agite, et baptizetur unusquisque vestrum. » Nolite timere: non ad perdendum, sed ad servandum vos, venit Deus. Si enim non venisset, et locutus fuisset, peccatum non haberetis 73 amodo excusationem non habebitis de peccatis vestris: probati enim estis, vocati estis, signa et miracula vidistis; nolite ergo peccare, convertimini, et timete Dominum. Sequitur: « Stetitque populus de longe: Moyses autem accessit ad caliginem, in qua erat Dominus. » Quid enim per caliginem, nisi Scripturarum obscuram, et profundam scientiam intelligimus? secundum illud: « Tenebrosa aqua in nubibus aeris . » Ab hac autem populus longe siat, solus Moyses eam ri secreta Scripturarum sacramenta intelligunt, ibique Deum inveniunt. Neque enim credendum est totum illum populum haec intellexisse, quae tunc in illa caligine Moysi revelata fuerunt. « Dixitque praeterea Dominus ad Moysen: Haec dices filiis Israel: vos vidistis, quod de
Abbreviated transcription (Latin):
Uoces aũ ⁊ sonitus bucine qui in mon¬
tem audiebantur: uerbum p̾dicati¬
onis intelligitur. ꝑ apłorum ora u̾q
pades añ: splendor ẽ miraculorũm.
Dt̾riti aũ tunc ⁊ pauore concussi. indei
suerunt: quando ad apłos uenienteᷤᷤ
dixerunt. Quid faciemus uiri fĩs ꝯ
Buibꝰ beatus petrus ait. Penitentiam
agite: ⁊ baptiretur unusquisq ue¬
strum. Quid enim aliud dicere erat.
quid faciemus iuri fr̃s ⁊ nisi hoc qd̃¬
ppłs dicebat moysi. loquere tu nob̃
⁊ andiemusꝰ Utrumq enim ex ti¬
more ꝓcedit. Quid faciemꝰ inquiũt.
loquimumi. date consilium. Non
dituri sunt. Hoc gͥ timentes. diecãt:
loquere tu nob̃: quid faciemus:
Date consilium:demonstrate uiã.
Non loquatur nobis dñs: non irac¬
catur nobis: peccauimus. ueniam pe¬
timus. Et ait moyses ad popłm. No¬
lite timere: ut enim ꝓbaret uos ue¬
nit dñs: &e ut terror illius ẽẽt in nob̃̾
ce non pectaretis. Hoc enun ce petrus

Expanded text:
Per voces autem et sonitum buccinae, qui in monPer voces autem et sonitum buccinae, qui in monte audiuntur, verbum praedicationis intelligitur, per apostolorum ora ubique pades autem splendor sunt miraculorum. Perterriti autem, et pavore concussi Judaei fuerunt, quoniaunt: « Quid faciemus viri fratres? » Quod beatus Petrus ait: « Poenitentiam agite, et baptizetur unusquisque vestrum . » Quid enim aliud dicere erat: « Quid faciemus, viri fratres? » nisi quod populus dicebat Moysi: « Loquere tu nobis, et audiemus? » Utrumque enim ex timore procedit. Quid faciemus, inquiunt, loquimini, date consilium: « nodituri sunt. Hoc igitur timentes dicunt: « Loquere tu nobis, quid faciemus? » Date consilium, monstrate viam, non loquatur nobis Dominus, non irascatur nobis, peccavimus, veniam petimus. « Et ait Moyses ad populum: Nolite timere; ut enim probaret vos, venit Deus, et terror illius esset in vobis, et non peccaretis. » Hoc enim et Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
bouem. ñ asinum nec omnia que
illiussunt. Hec enim quinq man¬
data ad ꝓximum: quinq uo suꝑio¬
ra ad cũm spectant. Et qͣmuis hec in
illis contineantur. satisq in illis in¬
telligi possent: uoluit tam̃ nomina¬
tun hec ⁊ specialit̾ ponere ⁊ qm̃ in his
homines frequentus peccant. Cum
curiosius hec euitare ⁊ sugere debent.
De concupiscentia u̾o dicit apłs. Con¬
cupiscentiam nesciebam ẽẽ peccatũ:
peccati: fornicatores enim. adult̾os.
fures.⁊ raptores: concupiscentia facit.
Et alia quidem multa ex hac radi¬
ce oruntur: que si succisa fu̾it ⁊ pa¬
riter cum ea cessabunt.
unctus aũ ppłs audiebat uo¬
ces.⁊lampades.⁊sonitum
buccine montemq sumigantem:⁊¬
ꝑt̾riti ac pauore concussi.steterunt ꝓ¬
cul dicentes moysi. Loquere tu nobit
⁊ audiemus: ñ loquatur nob̃ dñs.
ne forte moriaiit. Mons enimiste
t᷑. De his enĩ dr᷑ : tange montes ⁊ fumi¬
gabunt. Non enim sumarent nisi
arderent. fumus gͥ ꝓ incencdio ponit᷑.

Expanded text:
bovem, non asinum, nec omnia quae illius sunt. » Haec enim quinque mandata ad proximum, quinque vero superiora ad Deum spectant. Et quamvis haec in illis contineantur, satisque in illis intelligi possent, voluit tamen Deus nominatim et speciatim ponere, quoniam in his homines frequentius peccant. Cum curiosius haec evitare et fugere debent. De concupiscentia vero dicit Apostolus: « Concupiscentiam nesciebam esse peccatum, peccati? Fornicatores enim, adulteros, fures et raptores concupiscentia facit, et alia quidem multa ex hac radice oriuntur, quae si succisa fuerint, pariter cum ea cessabunt. « Cunctus autem populus audiebat voces, et lampades, et sonitum buccinae, montemque fumantemterunt procul, dicentes: Loquere tu nobis, et audiemus, non loquatur nobis Dominus, ne forte moriamur. » Mons enim istetur. De his enim dicitur: « Tange montes, et fumigabunt ; » non enim fumarent, nisi arderent; fumus igitur pro incendio ponitur.
Abbreviated transcription (Latin):
tabit iniquitatem patͥs: siu̾o maluᷤᷤ
fu̾it ⁊ suam ⁊ patͥs iniquitatem lu¬
endo sustinebit. Quod si ⁊ pater bonꝰ
fu̾it.⁊ apatͥs bonitate filius ñ recesse¬
rit: multo maioribꝰ bonis ꝓ pat̾s
bonitate ditabetur. Inde enim est.
qd̃ semen abrahe a dño diligebat᷑.
Inde ⁊de tribuuida ꝓpter dauid pe¬
nitus regnum ñ auferetur.
on assumes. nomen dñi dei
tui. inuanum: nec habebit
insontem eum dñs. qui assumpse¬
rit nom̃ dñi dei sui frustra. Hic enĩ¬

Expanded text:
tabit iniquitatem patris; si vero malus tabit iniquitatem patris; si vero malus fuerit, et suam, et patris iniquitatem luendo sustinebit. Quod si et pater bonus fuerit, et a patris bonitate filius non recesserit, multo majoribus bonis pro patris bonitate ditabitur. Inde enim est, quod semen Abrahae a Domino diligebatur; inde et de tribu Juda propter David, regnum penitus non aufertur. on adsumes nomen domini dei tui in uanum. nec enim habebit insontem dominus eum qui adsumpserit nomen domini dei sui frustra. Et
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmum: utpote qd̃ prius defendere
necesse erat.
ecundum aũ mancdatum ẽ.
ñ facies tͥ sculptile: in qͦ idoloꝵ
⁊ simulacroꝵ omnium religio euacu¬
atur. Neq omnem similitudinẽ
que ẽ in celo desuꝑ. ut sols. lune ⁊
stellarum: ⁊ que in terra deorsum :
ut saturni iouis. ⁊ mereurui. Nec
eorum que sunt inaquis: ut neptu¬
ni ⁊ nimpharum.Et que sub terra:
ut plutonis. caron. cerberi. ⁊ similiũ.
hec en imomina. gentilitas decepta
colebat: ⁊ quia eos uidere ñ pot̾at.
eorũ simulachra adorabat. Ego enĩ
sum dñs d̾s tuus fortis ⁊ zelotes: ⁊ qͥa
fortissum uincdicare me possum: qͥa
u̾o zelotes.utrobiq m̾ita reddam.
Telotes enim: ⁊ qui diligit ⁊ qui odit
intelligi potest. Uisitans iniquitatem
patruim infilios. int̾ciam ⁊ qͣrtam
gen̾ationem eorum qui oderunt me:
⁊ faciens miscl̃iam in milia. his qui
diligunt me ⁊ custodiunt p̃cepta
mea. filiusenim si bonus fu̾it. ñ por¬

Expanded text:
primum, quod prius defendere primum, quod prius defendere necesse erat. Secundum autem mandatum est: « Non facies tibi sculptile, » in quo idolorum et simulacrorum omnium religio evacuatur. Neque omnem similitudinem, quae est in coelo desuper, ut solis, lunae et stellarum, et quae in terra deorsum, ut Saturni, Jovis et Mercurii, nec eorum quae sunt in aquis, ut Neptuni, et Nympharum, et quae sub terra, ut Plutonis, Charontis, Cerberi et similium. Haec enim omnia gentilitas decepta colebat, et quia eos videre non poterat, eorum simulacra adorabat. « Ego enim sum Dominus Deus tuus, fortis, et zelotes; » et quia fortis sum, vindicare me possum; quia vero zelotes, utrobique merita reddam. Zelotes enim, qui diligit, et qui odit, intelligi potest. « Visitans iniquitatem patrum in filiis in tertiam et quartam generationem eorum, qui oderunt me, et faciens misericordiam in millia his, qui diligunt me, et custodiunt praecepta mea. » Filius enim, si bonus fuerit, non por
Abbreviated transcription (Latin):
ocutusq ẽ dñs cunctossermo¬
nes istos. Ego sum dñs deus tuus. qͥ
ecluxi te de t̾ra egypti. de domo ser¬
uitutis. Hos aũsermones cum dominꝰ
loqueretur: cunctus ppłs audiebat.
Hec enim sunt decem u̾ba legis: in
quibꝰ quodammͦ tota lex continebat᷑.
Que quidem cunctis audientibꝰ pͥus
inmonte locutus ẽ: pꝰt ea u̾o bis in
tabulis lapideis scͥpsit ⁊ qm̃ pͥmas
tabulas moyses iratus confregit. In
pͥncipio autẽ locutionis docet eos
quissit: dicens: ego sum dominꝰ d̃s
tuus cui tu ñ inmerito obtemꝑare
⁊ credere debes: qm̃ ego eduxite de
t̾ra egỹpti ⁊ de domo seruitutis.
on habebis deos
alienos coram me. hoc enĩ¬
pͥmum mandatum⁊ in quo omnes
dii abicuintur. ⁊ unus ⁊ uerus cl̃s
adorari p̃cipitur. qui ubiq ẽ. incuiꝰ
conspectu astat omnis creatura. Et
ideo dicit coram me: quia quod co¬
ram me eo ñ fit nusqͣm fit. ꝓ hoc
aũ mandato: ⁊ sc̃ĩ apłi. ⁊ ceteri mar¬
tires sunt int̾fecti. Merito gͥ ponitur

Expanded text:
 Dominus cunctos sermones hos: Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, et de domo servitutis. » Hos autem sermones cum Dominus loqueretur, cunctus populus audiebat. Haec sunt decem verba legis, in quibus tota lex continetur, quae quidem, cunctis audientibus, prius in monte locutus est; postea vero bis in tabulis lapideis scripsit, quoniam primas tabulas Moyses iratus confregerat. In principio autem locutionis docet eos, quis sit, dicens: « Ego sum Dominus Deus tuus, » cui non immerito obtemperare, et credere debes; quoniam ego « eduxi te de terra Aegypti, et de domo servitutis. » « Non habebis deos alienos coram me. » Hoc est mandatum, quo omnes dii abjiciuntur, et unus ac verus Deus adorari praecipitur, qui ubique est, in cujus conspectu stat omnis creatura. Et ideo dicit, coram me, quia qui coram eo non sit, nusquam sit. Pro hoc autem mandato et SS. apostoli et caeteri martyres sunt interfecti. Merito igitur ponitur
Abbreviated transcription (Latin):
teris loqui: quia domus exasꝑansẽ
doctorum. De plebe quoq iudaica.
sub uinee specre dr adño. Mandalo
nubibꝰ meis: ne pluant suꝑ eam imn¬
t ait dominꝰ ad moysen. Ante¬
ce de pplinz ⁊ sume uirgam in ma¬
nu tua ⁊ uade. En ego stabo coram
te ibi suꝑ petͣm oreb. ꝑcutiesq pe¬
tram: ⁊ exibit ex ea aqua ut bibat
ppłs. fecitq moyses ita coram sem¬
oribꝰ isrł. Quod aũ ⁊ hec. ⁊ ea que su¬
ꝑius dicta sunt. sp̃ualiter intelligi
debeant: apłs manifestat. dicens.
Om̃ patres nr̃i omneᷤᷤ sub nube fu¬
erunt. ⁊ omnes mare tͣnsier̃t: ⁊om̃s
in moỹ se baptirati fc̃ in nube ⁊ inma

Expanded text:
teris loqui, quia domus exasperans teris loqui, quia domus exasperans doctorum. De plebe quoque Judaica sub vineae specie a Dominonubibus meis, ne pluant super eam imbEt ait Dominus ad Moysen: Antecede populum, et sume virgam in manu tua, et vade; en ego stabo coram te ibi supra petram Oreb, percutiesque petram, et exibit ex ea aqua, ut bibat populus. Fecitque Moyses ita coram senioribus Israel. » Quod autem et haec, et ea, quae superius dicta sunt, spiritualiter intelligi debeant, Apostolus manifestat, dicens: « Quoniam patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes in