comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tale est hoc quod ait. manife¬
staui nom̃ tuũ hominib qͦs
dedisti michi de mundo: qua¬
le illud quod paulo ante dix¬
erat. ego te clarificaui super
derram. Pro tempore futuro
et illic et hic preteritũ ponẽs:
sicut qui serret predestinatũ
esse ut id fieret: et ideo fecisse
se dicens. quod erat sine ulla
dubitatione facturus. Sed de
his qui iam erant discipłi eius.
ñ de omnib qui in eũ fuerãt
credituri. eũ dixisse quod di¬
xit. manifestaui nom̃ tuũ
hominib quos dedisti michi
de mundo: ea que sequuntur
credibihus esse demonstrant.
Cum enĩ hoc dixisset: adiun¬
xeit. Tui erant et michieos
dedisti: et sermonẽ tuũ ser¬

Expanded text:
tale est hoc quod ait, Manifetale est hoc quod ait, Manifestavi novem tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo, quale illud quod paulo ante dixerat, Ego te clarificavi super terram ; pro tempet illic et hic praeteritum ponens, sicut qui sciret praedestinatum esse ut id fieret, et ideo fecisse se dicens, quod erat sine ulla dubitatione facturus. Sed de his qui jam erant discipuli ejus, non de omnibus qui in illum fuerant credituri, eum dixisse quod dixit: Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo, ea quae sequuntur credibilius esse demonstrent. Cum enim hoc dixisset, adjunxit: Tui erant, et mihi eos dedisti, et sermonem tuum ser
Abbreviated transcription (Latin):
ehis uerbis dm̃ sicut ipse do¬
nauerit sermone isto dispu¬
taturi sumus: que ita se habẽt.¬
Mamfestaui nom̃ tuũ homi¬
nibus quos dedisti michi de
mundo. Quod si de his tan¬
tum dicit discipuł cũ quibꝰ
cenauit. et ad quos ante quã
orare ineiperet cam multa lo¬
cutus est: ñ pertinet hoc ad il¬
lam clarificationẽ. siue ut alii
interpretatisunt głificationẽ.
de qua superius loquebatur:
qua filius clarificat uł glorifi¬
cat patrẽ. Quanta ẽ enim uł
qualis gła. duodecim uł unde¬
cim potius innotiusse morta¬
libus: Si aũt quod ait mani¬
festaui nom̃ tuũ hominibus
quos dedisti michi de mundo.
omnes intelligi uoluit etiam
qui in eũ fuerant credituri ad
eius magnã que futura erat
ex omnib gentib eccłam per¬
tinentib. de qua in psalmo cã¬
datur. in eccła magna confite¬
bor tibi: est plane ista clarifica¬
tio. qua filius clarificat patrẽ:
cũ eius nom̃ notũ facit om̃i¬
bus gentib. et tam multis
generationib hominũ. Et

Expanded text:
his verbis Domini, sicut ipse donaverit, sermone isto disputaturi sumus, quae ita se habentManifestavi nomen tuum hominibus quos dedisti mihi de mundo. Quod si de his tantum dicit discipulis cum quibus coenavit, et ad quos antequam orare inciperet, tam multa locutus est; non pertinet hoc ad illam clarificationem, sive ut alii interpretati sunt, glorificationem, de qua superius loquebatur, qua Filius clarificat vel glorificat Patrem. Quanta est enim vel qualis gloria, duodecim vel undecim potius innotuisse mortalibus? Si autem quod ait, Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo, omnes intelligi voluit, etiam qui in eum fuerant credituri, ad ejus magnam quae futura erat ex omnibus gentibus Ecclesiam pertinentes, de qua in Psalmo canitur, In Ecclesia magna confitebor tibi ; est plane ista clarificatio qua Filius clarificat Patrem, cum ejus nomen notum facit omnibus gentibus, et tam multis generationibus hominum. Et
Abbreviated transcription (Latin):
num semen significabat fili¬
os regni. aut zi:ama signifi¬
cabant filios maligni. sed dic¬
tum est. bonũ semen. hi sunt

Expanded text:
num semen significabat filios regni, aut, zizania significabant filios maligni, sed dictum est, Bonum semen hi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ce: latine gloria dicit. Quod
ideo cominemorandũ existi¬
maui: quia dicit apłs. Si ab¬
ham ex operib iustificatus ẽ:
habet głam. sed ñ ad dm. Hec
est addm gła: qua głificatur
ñ homo. sed deuis: si ñ ex oꝑibꝰ
sed ex fide iustificatur. ut ex
deo illi sit quod etiã bene ope¬
ratur:quoniã palmes sicut
lam superius dixit ñ potest
ferre fructum a semet ipso. Si
enĩ in hoc clarificatus est deus
pater. ut fructũ plurimũ af¬
feramus. et efficiamur xp̃i
discipuli: ñ hoc nostre glori¬
e tribuamus. tanquã hoc ex
nob ipsis habeamus. Eius
est enĩ hec gr̃a: et ideo in hoc
ñ nostra. sed eius est gła. Cin¬
de et alibi cũ dixisset sic luce
at lumen uestrũ corã homini¬
bus. ut uideant bona opera

Expanded text:
 latine gloria est. Quod ideo commemorandum existimavi, quia dicit Apostolus, Si Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad Deum . Haec est ad Deum gloria qua glorificatur non homo, sed Deus, si non ex operibus, sed ex fide justificatur, ut ex Deo illi sit quod etiam bene operatur: quoniam palmes, sicut jam superius dixi, non potest ferre fructum a semetipso . Si enim in hoc clarificatus est Deus Pater ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli; non hoc gloriae nostrae tribuamus, tanquam hoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia, et ideo in hoc non nostra, sed ejus est gloria. Unde et alibi cum dixisset, Sic lucat lumen uestrum coram hominibus, ut uideant bona opera
Abbreviated transcription (Latin):
igis magisq saluator gr̃am
qua saluamur discipulis
soquendo commendans: in
hoc inquit clarificatus ẽ pat
meus. ut fructũ plurimũ affe¬
ratis: et efficiamini mei disci¬

Expanded text:
gis magisque Salvator gratiam qua salvamur discipulis loquendo commendans: In hoc, inquit, clarificatus est Pater meus, ut fructum plurimum afferatis et efficiamini mei disci
Abbreviated transcription (Latin):
pstea quã dñs iħe peractis
am peragi oportere presciebat.
quando uoluit tradidit sp̃m:
que deinde secuta sint. eugłis¬
ta narrante uideamus. Iudei
ergo inquit quoniã parasce¬
ue erat. ut ñ remanerent in
cruce corpora sabbato. erat enĩ
magnus dies ille sabbati: roga¬
uerunt pylatum ut frang̾en¬
tur eoꝵ crura et tollerentur.
Non crura tollerentur. sed
hi quib ideo frangebantur
ut morerentur: et auferren¬
tur ex ligno: ne pendentes in
crucib magnũ diem festũ sab
rore fedarent. ULenerunt er¬

Expanded text:
steaquam Dominus Jesus, peractis em peragi oportere praesciebat, quando voluit tradidit spiritum, quae deinde secuta sint evangelista narrante videamus. Judaei ergo, inquit, quoniam parasceve erat, ut non remanerent in cruce corpora sabbato erat enim magnus dies ille sabbati, rogaverunt Pilatum ut frangerentur eorum crura, et tollerentur. Non crura tollerentur, sed hi quibus ideo frangebantur ut morerentur, et auferrentur ex ligno: ne pendentes in crucibus, magnum diem festum sui rore foedarent. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
de mortui reuiuiscunt. Qd
isto sanguine mundius: Qd
uulnere isto salubrius: Et qͥ
uidit inquit testimonium
perhibuit: et uerum est testi¬
moniũ eius: et ille scit. quia
uera dicit. uit et uos credatis.
Non dixit. ut et uos scia¬
tis: sed ut credatis. Seit enĩ
qui uidit: cuius credat testi¬
monio qui ñ uidit: magis
aliud credere. quam fidem
accomodare: Facta sunt enĩ
inquit hec. ut seriptura im¬
pleretur: os ñ comminuetis
exeo. Et iterũ alia scriptura
dicit. Aidebunt in quem
confixerunt. Duo testimo¬
nia de scripturis reddidit sin¬
gulis rebus: quas factas fuisse
narrauit. Nam quia dixerat.
ad sħm aũt cum uenissent. ut
uiderunt eũ iam mortuũ. non
fregerunt eius crura: ad hoc ꝑ¬
tinet testimoniũ. os ñ comini¬
nuetis ex eo. Quod preceptũ
est eis qui pascha celebrare ius
si sunt ouis immolatione in

Expanded text:
de mortui reviviscunt! Quid de mortui reviviscunt! Quid isto sanguine mundius? quid vulnere isto salubrius? 3. Et qui vidit, inquit, testimonium perhibuit, et verum est testimonium ejus: et ille scit quia vera dicit, ut et vos credatis. Non dixit, ut et vos sciatis; sed ut credatis: scit enim qui vidit, cujus credat testimonio qui non vidit. Magis aliud credere, quam fidem accommodare? Facta sunt enim haec, inquit, ut Scriptura impleretur. Os non comminuetis ex eo. Et iterum alia Scriptura dconfixerunt. Duo testimonia de Scripturis reddidit singulis rebus quas factas fuisse narravit. Nam quia dixerat: Ad Jesum autem cum venissent, ut viderunt eum jam mortuum, non fregerunt ejus crura, ad hoc pertinet testimonium: Os non comminuetis ex eo , quod praeceptum est eis qui celebrare pascha jussi sunt ovis immo
Abbreviated transcription (Latin):
gerunt cius crura: sed unus mi¬
litum lancea latus eius aꝑuit:
et continuo exiuit sangiu̾s et
aqua. Uigilanti uerbo euã¬
gelista usus est. ut ñ diceret la¬
tus eius percussit. aut nulne¬
rauit. aut quid aliud: sed ape¬
ruit: ut illic quodãmodo uite
ostrum panderetur. unde sacra¬
menta eocłe manauerunt. sine
quib ad uitam que uera uita
est non intratur. Ille sanguis
in remissionẽ fusus est pecca¬
catoꝵ. aqua illa salutare tẽ¬
perat poculũ: hec et lauacrũ
prestat et potum. Hoc pͥnun¬
ciabat quod noe in latere ar¬
che ostrũ facere iussus est. qua
intrarent animalia que ñ erãt
diliuiio peritura: quib prefi¬
gurabatur eccła. Propter hoc
prima mulier facta est de la¬
tere uiri dormientis: et appel¬
lata est uita materq tuuoꝵ.
Magnum quippe significauit
bonũ: ante magnũ preuarica¬
tionis malũ. Hic scds adam.
inclinato capite in cruce dor¬
miuit: ut inde formaretur ei
comiunx. quod de latere dor¬
mientis effluxxit. O mors. un¬

Expanded text:
unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. » Vigilanti verbo Evangelista usus est, ut non diceret, Latus ejus percussit, aut vulneravit, aut quid aliud; sed, aperuit: ut illic quodammodo vitae ostium panderetur, unde Sacramenta Ecclesiae manaverunt, sine quibus ad vitam quae vera vita est, non intratur. Ille sanguis in remissionem fusus est peccatorum: aqua illa salutare temperat poculum; haec et lavacrum praestat, et potum. Hoc praenuntiabat quod Noe in latere arcae ostium facere jussus est , qua intrarent animalia quae non erant diluvio peritura, quibus praefigurabatur Ecclesia. Propter hoc prima mulier facta est de latere viri dormientis , et appellata est vita materque vivorum . Magnum quippe significavit bonum, ante magnum praevaricationis malum. Hic secundus Adam inclinato capite in cruce dormivit, ut inde formaretur ei conjux, quod de latere dormientis effluxit. O mors un
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c: de quo et ysaias propħa
predixerat. sicut ouis ad ĩmo¬
landum ductus est. Itẽ. quia
subiunxerat dicens. sed unus
militũ lancea latus eius aꝑuit.
ad hoc pertinet alterũ testimo
fixerunt: ubi promissus est
xp̃c in ea qua crucifixus est
carne uenturus. Post hec añt
rogauit pylatum ioseph ab
arimathia eo qd eẽt discipłs
iħu. occultu s nũt propt̾ metũ

Expanded text:
st, de quo et Isaias propheta praedixit: « Sicut ovis ad immolandum ductus est . » Item subjunxerat, dicens: « Sed unus militum lancea latus ejus aperuit, » ad hoc pertinet alterum testimonn quem compunxerunt. » Ubi promissus est Christus in ea, qua crucifixus est, carne venturus. « Post haec autem rogavit Pilatum Joseph ab Arimathaea, eo quod esset discipulus Jesu, occultus autem propter metum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ diligere naturam: cũ ipse
in se diligat uicrã. oderit ꝙ
naturam: ut nos eum et dili¬
gamus et oderimus recte: cũ
se ipse diligat. oderitq ꝑuerse.

Expanded text:
 diligere naturam, cum ipse in se diligat vitium, oderitque naturam, ut nos eum et diligamus, et oderimus recte, cum se ipse diligat oderitque pe
Abbreviated transcription (Latin):
musitant: et ubi possunt a¬
liquando proclamant:et
turbulenta disceptatione cõ¬
tendunt. dicentes. Quid fe¬
cerunt iudei.uł que culpa eo¬
rum fuit.si necesse erat ut ser¬
mo ysaie propħe impleret᷑
quẽ dixit: dñe quis credidit
auditui nostro. et brachium
dñi cui reuelatũ est:. Quibᷤ
respondemus clũm prescrũ
futuroꝵ.per propħam predi¬
xisse infidelitatẽ iud̃oꝵ. pre¬
dixisse tantũ. ñ fecisse. Non
enĩ propterea quemquã d̃s
ad peocandũ cogit: quia fu¬
tura hominũ peccata iam no¬
uit. Ipsoꝵ enim presciurit
peccata. ñ sua: ñ cuiusquã
alterius: sed ipsoꝵ. Quapro¬
pter. si ea que ille prescruit
ipsoꝵ ñ sunt: ipsoꝵ ñ uera¬
ule presciuit. Sed quia illiꝰ
prescientia falli ñ potest: sine
dubio. ñ alius. sed ipsi peccãt.
pulit cui peccatũ non placet:
sed facturos esse predixit quẽ

Expanded text:
mussitant, et ubi possunt aliquando proclamant, et turbulenta disceptatione contendunt, dicentes: Quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat ut sermo Isaiae prophetae impleretur quem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelrespondemus, Dominum praescium futurorum per prophetam praedixisse infidelitatem Judaeorum: praedixisse tamen, non fecisse. Non enim propterea quemquam Deus ad peccandum cogit, quia futura hominum peccata jam novit. Ipsorum enim praescivit peccata, non sua; non cujusquam alterius, sed ipsorum. Quapropter si ea, quae ille praescivit, ipsorum non sunt, ipsorum non vera praescivit. Sed quia illius praescientia falli non potest, sine dubio non alius, sed ipsi peccant, pulit, cui peccatum non placet: sed facturos esse praedixit, que
Abbreviated transcription (Latin):
pulis de sp̃u sancto ait. Ipse
uos docebit omnẽ ueritatem.
Ostium quid est: Xpistus.
Quid est xpistus : Ueritas.
Quis aperit ostiũ: insi qui
docet omnẽ ueritatẽ: De mer¬
cennario quid dicimus: hon
in bonis commemoratus est¬
hic. Pastor bonus ait ammã
suã dat pro ouib suis. Mer¬
cennarius. et qui ñ est pastor.
cuius ñ funt oues proprie. iii¬
det lupũ uenientem. et dimit¬
tit oues et fugit: et lupꝰ rapit
et dispergit oues. Non hic bo¬
nam personã mercennanuis
gerit: et tam̃ in aliquo utilis
est. Dec mercennarius dicere¬
tur: nisi acciperet a cõducen¬
de mercedem. Quis est ergois¬
te mercennarrus: et culpabił
et necessarius: Hic uero frats
luceat nob̃ ipse dñs. ut et mer¬
cennarios intelligamꝰ: et mer¬
cennarii ñ simus. Quis est er¬
go mercennarius: Sunt in ec¬
clesia q̃uidam prepositi. de qͥ¬
bus paulus apostolus dicit. su¬
a querentes. ñ que iħu xpisti.
Quid est. sua querentes: Non
xp̃m gratis diligentes: ñ d̾m

Expanded text:
uis de Spiritu sancto dicit, Ipse vos docebit omnem veritatem . Ostium quid est? Christus. Quid est Christus? Veritas. Quis aperit ostium, nisi qui docet omnem veritatem? 5. De mercenario autem quid dicimus? Non in bonis hic commemoratus est. Pastor bonus, ait, animam suam dat pro ovibus. Mercenarius, et qui non est pastor, cujus non sunt oves propriae, videt lupum venientem, et dimittit oves, et fugit; et lupus rapit, et dispergit oves. Non hic bonam personam mercenarius gerit, et tamen in aliquo utilis est: nec mercenarius diceretur, nisi acciperet a conducente mercedem. Quis est ergo iste mercenarius, et culpabilis et necessarius? Hic vero, fratres, luceat nobis ipse Dominus, ut et mercenarios intelligamus, et mercenarii non simus. Quis est ergo mercenarius? Sunt in Ecclesia quidam praepositi, de quibus Paulus apostolus dicit: Sua quaerentes, non quae Jesu Christi. Quid est, sua quaerentes? Non Christum gratis diligentes, non Deum
Abbreviated transcription (Latin):
gatus est a discipulis ascensu¬
rus in celum quando p̃senta¬
retur: et quando regnum eẽt
ifrael. Cum uero iamesset in
celo: rogatus est a sc̃o stephano.
ut sp̃m eius acciperet. Et quis
audeat uł cogitare uł dicere.
in celo sedentem xp̃m rogandũ
ñ esse: et interra manentem. ro¬
gatum fuisse: Rogandum ñ
esse immortalem÷ rogari debu-¬
isse mortalem: Immo carissi¬
mi rogemus ecm ut nodum
questionis huius ipse dissol¬
uat: lucendo in cordib nr̃is
ad uidenda quedicit. Puto
enim quod ait. iterũ autẽ ui¬
debo uos.et gaudebit cor ue¬
strum. et gaudiũ uestrum ne¬
mo tollet a uobis. ñ ad illud
tempus esse referendũ quo re¬
surrexit. eisq suam carnẽ cer¬
nendam tangendamq mon¬
strauit: sed potius ad illudun¬
de iam dixerat. qui diligit me.
diligetur a patre meo: et ego
diligam eũ. et manifestabo ei¬
me ipsum. lam quippe resur¬
rexerat: iam se illis in carne
monstrauerat: iam sedebat
ad dexterã patris: quando di¬

Expanded text:
gatus est a discipulis ascensurus in coelum, quando praesentaretur, et quando regnum esset Israel : cum vero jam esset in coelo, rogatus est a sancto Stephano, ut spiritum ejus acciperet . Et quis audeat vel cogitare vel dicere, in coelo sedentem Christum rogandum non esse, et in terra manentem rogatuesse immortalem, rogari debuisse mortalem? Imo, charissimi, rogemus eum, ut nodum quaestionis hujus ipse dissolvat, lucendo in cordibus nostris ad videnda quae dicit. Puto enim quod ait: Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis, non ad illud tempus esse referendum, quo resurrexit, eisque suam carnem cernendam tangendamque monstravit, sed potius ad illud, unde jam dixerat: Qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo meipsum illi. Jam quippe resurrexerat, jam se illis in carne monstraverat, jam sedebat ad dexteram Patris, quando di
Abbreviated transcription (Latin):
a patre: sp̃m ueritatis qui a
patre procedit: ille testimoni¬
um perhi bebit de me. Et
uos testimoniũ perhibebitis.
Ille quippe testimoniũ per¬
hibens. et testes fortissimos
timorem: et inimicoꝵ odiũ

Expanded text:
m veritatis qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me; et vos testimonium perhibebitis. » Ille quippe testimonium perhibens et testes fortistimorem, et inimicorum odiu
Abbreviated transcription (Latin):
ret pro illo paratos mori: a qͥ¬
bus cũ illo formidabat occidi.
Hoc fecit spiritus sanctꝰ tũc
missus: ante promissus. Ista
ctñs magna atq miranda
sua beneficia preuidebat:
quando dicebat. Et uidert̃
et oderunt et me et patrem
meũ. ut adimpleatur ser¬
mo qui in lege eoꝵ scriptus

Expanded text:
ret pro illo paratos mori, a quibus cum illo formidabat occidi. Hoc fecit Spiritus sanctus tunc missus, ante promissus. Ista Dominus magna atque miranda sua beneficia praevidebat, quando dicebat, « Et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum: ut adimpleatur sermo
Abbreviated transcription (Latin):
et in ipsis. Aliter enĩ est in no¬
bis tanquã in templo suo:ali
ter aũt. quia et nos sumꝰ ipse:
cũ scđm id quod ut caput nos¬
trum esset. homo factus est. cor¬
pus eius sumus. Finita est sal¬
uatoris oratio. incipit passio.

Expanded text:
et in ipsis. Aliter enim est in noet in ipsis. Aliter enim est in nobis tanquam in templo suo, aliter autem quia et nos ipse sumus, cum, secundum id quod, ut caput nostrum esset, homo factus est, corpus ejus sumus. Finita est Salvatoris oratio. Incipit Passio.
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo gr̃a cognouerunt. Et
tui feci per fidem: notũ faci¬
am per speciem. Notum fe¬
ei cum fine peregrinantibus:
notũ faciã. sine fine regnanti¬
bus. Ut dilectio inquit. ꝙͣ
dilexisti me in ipsis sit: et ego
in ipsis. Non ẽ usitata locutõ.
dilectio quã dilexistime. Usi¬
tate quippe diceret. dilectio qͣ
dilexisti me. De greco aũt ista
translata est. Sed similes sunt¬
et latine : sicut dicimus. fidelẽ
seruitutẽ seruiuit. stremiã mi¬
litiã militauit: cũ dici debuis¬
se uideatur. fideli seruitute ser¬
iuiuit ⁊ strenua militia milita¬
irit. Qualis aũt ista locutio
est. dilectio quã dilexisti me:
tali et apłs usus est. bonũ certa¬
men certaui. Non ait.bono
certamine: quod usitatiꝰ quã
rectius diceretur. Quomodo
aũt dilectio qua dilexit pa¬
ter filiũ est et in nobis : nisi qͥa
menbra eius sumus. et in illo
diligimur cũ ipse totus diligi
tur. idest caput et corpus: Ideo
subiunxit. et ego in ipsis: tam¬
quã diceret: quoniã ego sum

Expanded text:
ergo gratia cognoverunt. Et otum feci per fidem, notum faciam per speciem. Notum feci cum fide peregrinantibus, notum faciam sine fine regnantibus. Ut dilectio, inquit, quam dilexisti me, in ipsis sit, et ego in ipsis. Non est usitata locutio, dilectio quam dilexisti me. Usitate quippe diceretur, dilectio quam dilexisti me. De Graeco quidem ista translata est; sed sunt similes et Latinae, sicut dicimus: Fidelem servitutem servivit, strenuam militiam militavit; quod dici debuisse videatur: Fideli servitute servivit, strenua militia militavit. Qualis autem ista locutio est: Dilectio quam dilexisti me, tali et Apostolus usus est, Bonum certamen certavi ; non ait: Bono certamine, quod usitatius et tanquam rectius diceretur. Quomodo autem dilectio qua dilexit Pater Filium, est et in nobis, nisi quia membra ejus sumus, et in illo diligimur, cum ipse diligitur totus, id est, caput et corpus? Ideo subjunxit: Et ego in ipso, tanquam diceret: Quoniam ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
quia in me est pater. et ego in
illo. Nonsic dicit filius in
me est pater et ego in illo: qͦ¬
modo possunt homines dice¬
re.Si enĩ bene cogitemus in
deo sumus: et si bene uiuamꝰ:

Expanded text:
quia in me est Pater, et ego in illo. Non sic dicit Filius, in me est Pater, et ego in illo, quomodo possunt homines dicere. Si enim bene cogitemus, in Deo sumus; et si bene vivam
Abbreviated transcription (Latin):
salomcenses. Nocte ac die m¬
quit abundantius orantes. ut
uideamus faciẽ uestram: et
suppleamus que desunt fidei
uestre. Intelligendi sunt utiq
ita primũ cathecizati. ut lac¬
de alerentur ñ solido cibo. cuiꝰ
lactis ad hebreos cõmemoratur
ubertas eis: quos uolebat cibi
soliditate iam pascere. propt̃
quod ait. Idoq remittentes
inicii xp̃i uerbũ. in consũ

Expanded text:
salonicenses: Nocte ac die, insalonicenses: Nocte ac die, inquit, abundantius orantes, ut videamus faciem vestram, et suppleamus quae desunt fidei vestrae . Intelligendi sunt utique ita primum catechizati, ut lacte alerentur, non solido cibo: cujus lactis ad Hebraeos commemoratur ubertas eis quos volebat cibi soliditate jam pascere. Propter quod ait: « Ideoque remittentes initii Christi verbum, in consu
Abbreviated transcription (Latin):
seducatur ab eis. qui malum
putando substantiã quam ũ fecit
deus. mutabilem substantiã fa¬
ciunt esse d̾m ipsũ: sicut mani¬
chei. uł sique alie pestes ita desi¬
prunt. Sed mente adhuc par¬
uuilis quos dicit apłs carnales
lacte nutriendos.om̃is de hac
re sermo. quo agitur ut ñ so¬
lum credatur. uerũ etiã intel¬
ligatur. sciaturq quod dicitur
percipere talia ñ ualentib one¬
rosus est: faciliusq illos p̾mit
quã pascit. Ex quo fit. ut spi¬
ritales ista carnalib ñ om̃imo¬
do taceant propter catholicam
fidem que omnib predicanda
est : nec tam̃ sic disserant. ut uo¬
lentes ea perducere ad intelligẽ¬
tiam ñ capacem. facilius fasti¬
diri faciant in ueritate sermo¬
nem: quã in sermone percipi
ueritatẽ. Propterea dicit seri¬
bens ad colosenses. Et si corpo¬
re absens sũ. spiritu uobiscum
sum. gaudens et uidens ũram¬
orctinationẽ. et id quod deest
fidei uestre in xp̃o. Et ad thes¬

Expanded text:
seducatur ab eis qui malum seducatur ab eis qui malum putando esse substantiam quam non fecit Deus, mutabilem substantiam faciunt ipsum Deum, sicut Manichaei, vel si quae aliae pestes ita desipiunt. 5. Sed mente adhuc parvulis, quos dicit Apostolus carnales lacte nutriendos, omnis de hac re sermo, quo agitur ut non solum credatur, verum etiam intelligatur sciaturque quod dicitur, percipere talia non valentibus onerosus est, faciliusque illos premit quam pascit. Ex quo fit ut spirituales ista carnalibus non omnimodo taceant, propter catholicam fidem, quae omnibus praedicanda est; nec tamen sic disserant, ut volentes ea perducere ad intelligentiam non capacem, facilius fastidiri faciant in veritate sermonem, quam in sermone percipi veritatem. Propterea dicit scribens ad Colossenses; Et si corpore absens sum, spiritu vobiscum sum, gaudens et videns ordinationem vestram, et id quod deest fidei vestrae in Christo . Et ad Thes
Abbreviated transcription (Latin):
ad corinthios scriptũ est: sa¬
pientiam loquimur inter ꝑ¬
fectos. Quos aũt perfectos uo¬
luerit hoc loco intelligi: sub¬
iecit atq ait. Qui ꝑ habitũ
exercitatos habent sensus: ad
separandũ bonũ a malo. Hoc
ergo qui inualida et in exerci¬
tata mente si possunt. ꝓfecto
nisi fidei quodam lacte denean¬
tur. ut et inuisibilia que ñ ui¬
dent. et intelligibilia que non¬
dum intelligunt credant: fa¬
cile ad uanas et sacrilegas fa¬
bulas ꝓmissione scientie du¬
cuntur: ut et bonũ et malũ
ñ insi corporalib imaginib
cogitent: et ipsum dm̃ ñ isi
aliquod corpus esse existimẽt.
et malũ non insi substantiam
putare possint: cũ sit potius
ab immutabili substantia.
mutabilrũ substantiarum
quidam defectus: quas fecit
ex nichilo ipsa immutabilis
et sumina substantia. que est
deus. Quod profecto. ñ solũ
quisquis credit. uerũ etiã ex¬
ercitatis interiorib antini sen¬
sibus intelligit. percipit. no¬
uit: ñ est iam metuendũ ne

Expanded text:
ad Corinthios scriptum est, Sapientiam loquimur inter perfectos . Quos autem perfectos voluerit hoc loco intelligi, subjecit atque ait, Qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a malo. Hoc ergo qui invalida et inexercitata mente non possunt, profecto nisi fidei quodam lacte teneantur, ut et invisibilia quae non vident, et intelligibilia, quae nondum intelligunt, credant, facile ad vanas et sacrilegas fabulas promissione scientiae ducuntur: ut et bonum et malum nonnisi corporalibus imaginibus cogitent, et ipsum Deum nonnisi aliquod esse corpus existiment, et malum nisi substantiam putare non possint; cum sit potius ab immutabili substantia mutabilium substantiarum quidam defectus, quas fecit ex nihilo ipsa immutabilis et summa substantia, qui est Deus. Quod profecto quisquis non solum credit, verum etiam exercitatis interioribus animi sensibus intelligit, percipit, novit; non est jam metuendum ne
Abbreviated transcription (Latin):
la passuri sunt. hec eis ab mi¬
cio ñ dixit. quia cũ ipsis erat:
Consolator ergo ille et aduoca¬
tus. utrũq enĩ inter precatur
abscedente fuerat necessarius:
et ido de illo ñ dixerat ab im¬
cio quando cũ illiserat. qͥa eiuᷤ
presentia consolabantur: abs¬
cessurus ar̃it. oportebat ut di¬
ceret illũ esse uenturũ: ꝑ quẽ
futurũ erat. uit caritate diffu-¬
sa in cordib suis. uerbũ d̃i cũ
fiducia predicarent: et illo in¬
trinsecus apud eos testimoniũ
perhibente de xp̃o. ipsi quoq
testimoniũ ꝑhiberent: neq
scandalirarentur.cũ inmici
iudei absq synagogis facerent
eos. et interficerent. arbitran¬
tes obsequiũ se deo prestare: qͦ¬
niam caritas omnia tolerat.
que diffundenda erat in cor¬
dib eoꝵ per sp̃s sancti donũ.
Dinc ergo totus iste ducitur
sensus. quia facturus eos erat
martyres suos. id est. testes su¬
os per sp̃m sanctũ: ut illo in
eis oꝑante. ꝑsecutionũ quecũ¬
q aspera tolerarent: nec friges¬

Expanded text:
la passuri sunt, haec eis ab initio non dixit, quia cum ipsis erat. Consolator ergo ille, vel advocatus utrumque enim interpretatur,risto abscedente fuerat necessarius; et ideo de illo non dixerat ab initio, quando cum illis erat, quia ejus praesentia consolabantur. Abscessurus autem oportebat ut diceret illum esse venturum, per quem futurum erat ut charitate diffusa in cordibus suis verbum Dei cum fiducia praedicarent; et illo intrinsecus apud eos testimonium perhibente de Christo, ipsi quoque testimonium perhiberent; neque scandalizarentur cum inimici Judaei absque synagogis facerent eos, et interficerent arbitrantes obsequium se praestare Deo: quoniam charitas omnia tolerat , quae diffundenda erat in cordibus eorum per Spiritus sancti donum . Hinc ergo iste totus ducitur sensus, quia facturus eos erat martyres suos, id est testes suos per Spiritum sanctum; ut illo in eis operante, persecutionum quaecumque aspera tolerarent, nec friges
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ maiestatem diuinita¬
tis occultus: dixit ad eos qui
ei cũ hec loqueretur credide¬
rant.Si manseritis in uerbo
meo: riere ctiscipuli mei eri¬
tis. Qui enĩ perseuerauerit
usq in finem: hic saluuᷤs erit.
Et cognoscetis ueritatẽ. que
modo uos latet. et loquitur
uob̾: et ueritas liberabit uos.
Doc uerbũ dñs a libertate
posuit: liberabit uos. Nichil
est enĩ aliud proprie liberat.
nisi liberũ facit : quomodo
saluat nichil ẽ altud quam
saluũ facit: quomodo sanat
nichil ẽ alrrid quã sanũ fa

Expanded text:
cundum majestatem divinitatis occultus, dixit ad eos qui ei, eum haec loqueretur, crediderant, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Et cognoscetis veritatem, quae modo vos latet, et loquitur vobis. Et veritas liberabit vos. Hoc verbum Dominus a libertate posuit, liberabit vos. Nihil est enim aliud proprie liberat, nisi liberum facit. Quomodo salvat nihil est aliud quam salvum facit; quomodo sanat nihil est aliud quam sanum fa
Abbreviated transcription (Latin):
to tempore uobiscũ sum. &
ñ cognouistis me. cũ profecto
et quo irec et uiam serrent:
ñ obalitid. nisi quod ipsum
utiq serrent: Sed facile sol

Expanded text:
to tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? cum profecto et quo iret, et viam scirent, non ob aliud, nisi quod ipsum utique scirent? Sed facile
Abbreviated transcription (Latin):
sed meũ. Tanto igitur mise¬
riores qui propter hoc nom̃
ista faciunt: quanto beatio¬
res qui propter hoc nom̃ ista

Expanded text:
sed meum. Tanto igitur miseriores, qui propter hoc nomen ista faciunt, quanto beatiores, qui propter hoc nomen ista
Abbreviated transcription (Latin):
occultos libenter attingite: et
aque furtiue dulcedinẽ. Ab
hac pollicitatione false scien¬
tie. prohibet etiã illo loco apo¬
stolus ubi ait. O tymothee.
depositũ custodi: deuitans ꝓ¬
phanas uocũ nouitates. et con¬
tradictiones falsi nominis sciẽ¬
tie: quã quidam promitten¬
tes. cirea fidem exciderunt.
Nichil enĩ sic amant isti. ꝙͣ
scientiam promittere: et fidẽ
uuli precipiunt᷑. uelut impe¬
riciam deridere. Dicit aliqͥs.
Nichilne spiritales turi ha¬
bent indoctrina quod carna¬
libtis taceant: et spiritalibus
eloquantur: Si respõdero. ñ
habent: continuo michi di¬
cetur ex epistola ad corithi¬
os apłi pauli. Non potinuo¬
bis loqui quasi spiritalib. s
quasi carnalib: quasi paruu¬
lis in xp̃o. lac uob̃̾ potũ dedi.

Expanded text:
occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem. Ab hac pollicitatione falsae scientiae prohibet etiam illo loco Apostolus ubi dicit: « O Timothee, depositum custodi, devitans profanas vocum novitates, et contradictiones falsi nominis scientiae, quam quidam promittentes, circa fidem exciderunt » . Nihil enim sscientiam promittere, et fidem edere praecipiuntur, velut imperitiam deridere. 5. Dicet aliquis: Nihilne spirituales viri habent in doctrina, quod carnalibus taceant, et spiritualibus eloquantur? Si respondero, Non habent, continuo mihi dicetur ex Epistola ad Corinthios apostoli Pauli: « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis in Christo lac vobis potum de
Abbreviated transcription (Latin):
diderũt. Peq enĩ nullũ ha¬
bebãt peccatũ ante quã loq̃¬
retur eis & oꝑaret᷑ in eis: s hoc
peccatũ quo in eũ ñ credide¬
runt. ideo sic commemo¬
ratur: quia ipso peccato tenen¬
tur et cetera. Hoc enĩ si ñ ha¬
berent. et in eũ crederent: di

Expanded text:
habebant peccatum, antequam loqueretur eis et operaretur in eis; sed hoc peccatum quo in eum non crediderunt, ideo sic commemoratur, quia ipso peccato tenentur et caetera. Hoc enim si non haberent, et in eum crederent, di
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ meũ odit. Utiq enĩ qͥ
odit ueritatẽ: necesse ẽ oderit.
et a quo ueritas nata est.Unde
iã quantũ datũ ẽ: locuti sumꝰ.
Deinde addidit. unde nob nũc
loquendũ est: si oꝑa ñ fecissem
in eis. que nemo aliꝰ fecit. pecca¬
tũ ñ haberẽt. Pecatũ illud scili

Expanded text:
trem meum odit. Utique enim qui odit veritatem, necesse est oderit et a quo veritas nata est: unde jam quantum datum est, locuti sumus. Deinde addidit unde nobis nunc loquendum est: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, peccatum non haberent. Peccat
Abbreviated transcription (Latin):
uitur ista questio: si dicamꝰ
quod eũ aliquieoꝵ sciebant.
aliqui nesciebant. atq in his
qui nesciebant et philippꝰ
erat: ut quod ait. et quo ego
uado scitis. et uam scitis. il¬
lis dixisse intelligatur qͥ seie¬
bant: ñ philippo cui dictũ
est. tanto tempore uobiscũ
sum. et ñ cognouistis me phi¬
lippe. His ergo qui filiũ iam
nouerant: etiam illud de pa¬
tre dictum est. et amodo cog¬
noscetis eũ. et iudistis eũ. Di¬
ctum est enĩ propter om̃imo.¬
dam similitudinẽ que illicũ
patre est: ut illi amodo di¬
cerentur nosse patrẽ. qͥa no¬
uerant similem filiũ. Ergo
iam sciebant filiũ: et si ñ om¬
nes. certe quidã eoꝵ : quibꝰ
dicitur. et quo uado scitis.
et uiã scitis. Ipse est enim iria.
Sed patrẽ nesciebant: ido au¬
drunt. Si cognouistis me: &
patrẽ meũ cognoscetis. ꝑ me
utiq et illũ. Alius enĩ ego
sũ: alius ille. Sed ne puta¬
rent dissimilem: et amodo

Expanded text:
itur quaestio, si dicamus quod eum aliqui eorum sciebant, aliqui nesciebant, atque in his qui nesciebant et Philippus erat: ut quod ait, Et quo ego vado scitis, et viam scitis, illis dixisse intelligatur qui sciebant; non Philippo cui dictum est, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? His ergo qui Filium jam noverant, etiam illud de Patre dictum est, Et amodo cognoscetis eum, et vidistis eum; dictum est enim propter omnimodam similitudinem quae illi cum Patre est, ut ideo amodo dicerentur nosse Patrem, quia noverant similem Filium. Ergo jam sciebant Filium, etsi non omnes, certe quidam eorum quibus dicitur, Et quo vado scitis, et viam scitis: ipse est enim via. Sed Patrem nesciebant, ideo audiunt, Si cognovistis me, et Patrem meum cognovistis: per me utique et illum. Alius enim ego sum, alius ille. Sed ne putarent dissimilem, Et amodo,
Abbreviated transcription (Latin):
tus pertinebat. ut eis innotes¬
ceret quod habebant. De quo
munere apłs loquens. ait.
Nos aũt non sp̃m huiꝰ mun¬
di accepimus : sed sp̃m qui
ex deo est: uit sciamus que a
dõ donata sunt nob̾. Nam
et ipsam manifestam imꝑti¬
tionem sp̃s sancti: ñ semei s
bis numero dñs egit. Mor

Expanded text:
tus pertinebat, ut eis innotesceret quod habebant. De quo munere Apostolus loquens ait: Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Nam et ipsam manifestam impertitionem Spiritus sancti non semel, sed bis numero Dominus egit. Mo
Abbreviated transcription (Latin):
Itane ut placeas dõ. percutis
placentẽ deo: et dĩ templũ ui
uum te feriente prosternitur:
ne di templũ lapideũ deserat᷑:
Dexecrabilis cecitas: s ex par¬
te ĩ isrł facta est: ut plenitudo
gentiũ intraret. Ex parte in¬
quã facta est. ñ ex toto. Non
etĩ omnes sed aliqui ex ramis
fractisunt. ut insereretur oleas¬
ter. Nam sp̃u sancto implen¬
de discipłos xp̃i. cũ linguis om¬
niũ gentiũ loquerentur: cũ ꝑ
eos diuina miracła frequenta¬
rentur. et diuma eloquia fpar¬
gerentur: etiã occisus ita dile¬
ctus ẽ xp̃e: ut eius discipuli ex¬
pulsi a congrẽgatione uideoꝵ.
ex ipsis quoq iudeis ingentẽ
multitudinẽ congregarent.
et nullã solitudinẽ formida¬
rent. Hinc ergo accensi ceteri
reprobi et ceci. zelũ dei haben¬
tes. sed ñ scd̃m scientiã. et obse¬
quiũ se deo prestare credentes.
occidebãt eos:s ꝓ eis occisꝰ collige¬
bat eos: qͥ de his futuris ante quã
occideret᷑ instruxerat eos:ne ig¬

Expanded text:
Itane ut placeas Deo, percutis placentem Deo; et templum Dei vivum te feriente prosternitur, ne Dei templum lapideum deseratur? O exsecrabilis caecitas! Sed ex parte in Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret: ex parte, inquam, facta est, non ex toto. Non enim omnes, sed aliqui ex ramis fracti sunt, ut insereretur oleaster . Nam Spiritu sancto implente discipulos Christi, cum linguis omnium gentium loquerentur, cum per eos divina miracula frequentarentur, et divina eloquia spargerentur, etiam occisus ita dilectus est Christus, ut ejus discipuli expulsi a congregationibus Judaeorum, ex ipsis quoque Judaeis ingentem multitudinem congregarent, et nullam solitudinem formidarent . Hinc ergo accensi caeteri reprobi et caeci, zelum Dei habentes, sed non secundum scientiam, et obsequium se praestare Deo credentes, occidebant eos. Sed pro illis occisus colligebat eos; qui de his futuris, antequam occideretur, instruxerat eos, ne ig
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cepimus: Quid putatis
fratres mei: nisi quia dixit.
et quo uado scitis. et uiã sei¬
tis. Et eoce cognoumꝰ quod
sciebant uiã: quia sciebant ip¬
sũ qui ẽ uia. Sed uia est qua
itur. Numquid uia ẽ et quo
itur : Utrũq aũt illos dixe¬
rat serre: et quo uadit. et uiã.
Opus ergo erat ut diceret. ego
sũ uia: ut ostenderet eos quia¬
eũ seirent. uiã seire : quã pu¬
tauerant se nescire. Quid au
tem opus erat. ut diceret. ego
sum uia. et ueritas. et uita.
cũ uia cognita qua iret. resta¬
ret nosse quo iret: nisi quia
ibat ad ueritatẽ. ibat ad uitã:
Ibat ergo ad se ipsũ: per se ip¬
sum. Et nos quo imus.nisi
ad ipsũ : Et qua imus. insi
per ipsũ: Ipse igitur ad se ip¬
sũ per se ipsũ: nos ad ipsũ ꝑ
ipsum. immo uero et ad pa¬
crem et ipse et nos. Nam et
de se ipso alibi dicit. ad patrẽ
uado: et hoc loco propt̃ nos.
Nemo inquit uenit ad patrẽ.
insi per me. Ac per hoc et ipse
per se ipsũ. et ad se ipsũ et ad

Expanded text:
ncipimus? quid putatis, fratres mei? nisi quia dixit: Et quo vado, scitis, et viam scitis. Et ecce cognovimus quod sciebant vitam, et quia sciebant ipsum qui est via. Sed via est qua itur, nunquid via est quo itur? Utrumque autem illos dixerat scire, et quo vadit, et viam. Opus ergo erat ut diceret: Ego sum via: ut ostenderet, eos, quia scirent eum viam scire, quam putaverant se nestem opus erat ut diceret, Ego sum via, et veritas, et vita, cum via cognita qua iret, restaret nosse quo iret; nisi quia ibat ad veritatem, ibat ad vitam? Ibat ergo ad seipsum, per seipsum. Et nos quo imus, nisi ad ipsum? et qua imus, nisi per ipsum? Ipse igitur ad seipsum per seipsum; nos ad ipsum per ipsum: imo vero et ad Patrem et ipse et nos. Nam et de seipso alibi dicit, Ad Patrem vado : et hoc loco propter nos, Nemo, inquit, venit ad Patrem, nisi per me. Ac per hoc et ipse per se ipsum et ad seipsum et ad
Abbreviated transcription (Latin):
acceperunt ramos palinarũ.
et processerunt obuiamei et
clamabant. Osanna. bene¬
dictus qui uenit in nomine
dm̃i: rex israel. Et inuienit ie¬
sus asellum. et sedit suꝑ eũ:
sicut scriptũ est. Noli timere
filia syon: ecce rex tuus uenit
sedens super pullũ afine. Hec

Expanded text:
acceperunt ramos palmarum et processerunt obuiam ei, et clamabant: Osanna, benedictus, qui uenit in nomine Domini, rex Israhel. Et inuenit — inquit — Iesus asellum  et sedit super eum, sicut scriptum est: Noli timere, filia Syon; ecce rex tuus uenit sedens super pull
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑat: et tanta domuserat.
ut seorsum habitantẽ dñm su¬
um: seorsum iudicem ferret.
Erat aũt mane. Et ipsi. id
est qui ducebant iħm ñ
I troierunt in precoriũ.
hoc est. in eam partẽ domus
quam pylatus tenebat. si ipsa
erat domus cayphe. Cur aũt
ñ introierunt in pretoriũ. ex¬
ponens causam: ut ñ contami¬
narentur inquit. sed mandu¬
carent pascha. Dies enĩ agere
ceperant arimoꝵ: quib die¬
bus contaminatio illis erat.
in aliemgene habitacłm in¬
trare. O impia cecitas. Time¬
bant ne habitacło uidelicet
contaminarentur alieno:et
ñ contaminarentur scelere
proprio. Alienigene iudicis
pretorio contaminari time¬
bant. et fratris innocentis san¬
guine non timebant: ut hoc
solum interim dicam ubi rea
malorum conscientia dene¬
batur. IIam quod etiã dñs
erat. qui eoꝵ impietate du¬
cebatur ad mortẽ. et uite dator
occidebatur: ñ coꝵ conscientie
sed ignorantie deputetur. Ex

Expanded text:
acceperat, et tanta domus erat, ut seorsum habitantem Dominum suum, seorsum judicem ferret. Erat autem mane, et ipsi id est, qui ducebant Jesum non introierunt in praetorium. Hoc est, in eam partem domus quam Pilatus tenebat. Ipsa erat domus Caiphae; cur autem non introierint in praetorium exponens causam: Ut non contaminarentur, inquit, sed manducarent Pascha. Dies enim agere coeperant Azymorum, quibus diebus contaminatio illis, erat in alienigenae habitaculum intrare. O impia caecitas! Timebant ne habitaculo videlicet contaminarentur alieno, et non contaminarentur scelere proprio. Alienigenae judicis praetorio contaminari timebant, et fratris innocentis sanguine non timebant; ut hoc solum interim dicam, ubi rea malorum conscientia tenebatur. Nam quod etiam Dominus erat, qui eorum impietate ducebatur ad mortem, et vitae dator occidebatur, non eorum conscientiae, sed ignorantiae deputetur. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
sequtur. et de sc̃o euan¬
gelio nobis hodie recitatũ est.
tunc distuli dicere. quoniam
multa iã dixeram: et de liber¬
tate in quã nos uocat gr̃a sal¬
uatoris. ñ pretereunter neq
negligenter fuerat disseren¬
gna quidem parte immici:
sed etiã auici ex quadã iam
parte facti: et futuri. Dam
quosdam ibi uidebat sicuti
iam diximus: qui post eius
passionẽ fuerant credituri.
Hos intuens. dixerat. Cum
exaltaueritis filiũ hominis:
tune cognoseetis quia ego sũ.
Erant ibi etiã. qui hec illo lo¬
quente. continuo credidert:
ipsis locutus est quod audiui¬
inus hodie. Dicebat ergo iħe
ad eos qui crediderunt ei iu¬
deos. Si manseritis in uerbo
meo: uere discipłi mei eritis.
Manendo.eritis. Quia enĩ
uunc credentes estis: manen¬
do uidentes eritis. ldo sequit᷑.
et cognoscetis ueritatẽ. Ueri¬
tas incommutabilis ẽ. Neri¬
tas panis est: mentẽ reficit.
nec deficit: mutat uescentem:
ñ ipsa inuescente mutat᷑. Ip¬
sa est ueritas uerbũ dei: deus

Expanded text:
sequitur, et de sancto Evangelio hodie nobis recitatum est, tunc distuli dicere, quoniam multa jam dixeram, et de libertate in quam nos vocat gratia Salvatoris, non praetereunter neque negligenter fuerat disserengna quidem parte inimici, sed etiam amici ex quadam parte jam facti, et futuri: nam quosdam ibi videbat, sicuti jam diximus, qui post ejus passionem fuerant credituri. Hos intuens dixerat: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum . Erant ibi etiam qui haec loquente illo continuo crediderunt; ipsis locutus est quod audivimus hodie: Dicebat ergo Jesus ad eos qui crediderant ei, Judaeos: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Manendo eritis: quia enim nunc credentes estis, manendo videntes eritis. Ideo sequitur, Et cognoscetis veritatem. Veritas incommutabilis est. Veritas panis est, mentes reficit nec deficit: mutat vescentem, non ipsa in vescentem mutatur. Ipsa est veritas Verbum Dei, Deus
Abbreviated transcription (Latin):
item se lixit esse iħe. &̾ di¬
seipulos suos palmites.
et agricolam patrem:unde
iam pridem sicut potuimꝰ
disputatũ est. In hac aũt le¬
ctione cũ adhuc de se ipso qͥ
est uitis. et de sunis palmitib
hoc est discipulis loqueret᷑:
manete inquit in me et ego
in uob̃. ñ eo modo illi in ipso.
sicut ipse millis. Utrũq au¬
tem prodest: ñ ipsi. sed illis.
Ita quippe sunt. in uite pal¬
mites. ut uiti ñ conferant: s
inde accipiant unde uruãt.
Ita uero uitis est in palmiti¬
bus. ut uitale alimentũ sub¬
ministret eis: ñ sumat abeis.
Ac ꝑhoc et manentẽinse ha¬
discipulis prodest utrũq. ñ
xp̃o.Elam preciso palmi¬
te: potest de uiua radice aliꝰ
pullulare. Qui aũt precis
est: sine radice ñ potest ui¬
uere. Deniq adiungit et
licit. Sicut palmes npotest
ferre fructũ a semet ipso m¬

Expanded text:
item se dixit esse Jesus, et discipulos suos palmites, et agricolam Patrem: unde jampridem sicut potuimus disputatum est. In hac autem lectione, cum adhuc de seipso qui est vitis, et de suis palmitibus, hoc est discipulis loqueretur: Manete, inquit, in me, et ego in vobis. Non eo modo illi in ipso, sicut ipse in illis. Utrumque autem prodest non ipsi, sed illis. Ita quippe in vite sunt palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vivant: ita vero vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret eis, non sumat ab eis. Ac per hoc et manentem in se hadiscipulis prodest utrumque, non Christo. Nam praeciso palmite, potest de viva radice alius pullulare; qui autem praecisus est, sine radice non potest vivere. 2. Denique adjungit et dicit: Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ et a filio procedat spiri¬
tus sanctus.F ilius enĩ soluis
patris ẽ filius: et pater solius
filii est pater. Spiritus aũt san¬
tem. Non enĩ uos estis qͥ loqui¬
mini: sed sp̃s patris uestri. qͥ
loquitur in uobis. Habes et
apłm. Misit deus sp̃m filii
sui in corda nostrã. Numqͥd
duo sunt. alius patris. alius
filii: Absit. Unũ enim cor¬
pus ait eũ significaret ecclesi¬
am: moxq addidit. et unꝰ
spiritus. Et uide quomodo le¬
ctio illic impleat trinitatem.
Sicut uocati estis inquit. in
una spe uocationis uestre.
Uiis dñs. Hic utiq xpistũ
intelligi uoluit. Restat ut e¬
tiam patrẽ nominet. Sequit᷑.
Ergo una fides. unũ baptis¬
mã: unus deus et pater omni¬
um. qui super omnes. et per
go sicut unus pater et unus
dominꝰ. idest filius. ita sit et
unus spiritus: profecto am¬
borum est: quandoqͥdem
dicit ipse xp̃c iħe . spiritꝰ pa¬
tris uestri qui loquitur inuo¬
bis: et dicit apłs. misit deus

Expanded text:
utrum et a Filio procedat Spiriutrum et a Filio procedat Spiritus sanctus. Filius enim solius Patris est Filius, et Pater solius Filii est Pater: Spiritus autem santem, Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis : habes et Apostolum, Misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra . Numquid duo sunt, alius Patris, alius Filii? Absit. Unum enim corpus, ait, cum significaret Ecclesiam; moxque addidit, et unus Spiritus. Et vide quomodo illic impleat Trinitatem. Sicut vocati estis, inquit, in una spe vocationis vestrae. Unus Dominus; hic utique Christum intelligi voluit: restat ut etiam Patrem nominet: sequitur ergo, Una fides, unum Baptisma: unus Deus et Pater omnium, qui super omnes, et per go sicut unus Pater, et unus Dominus, id est Filius, ita sit et unus Spiritus; profecto amborum est: quandoquidem dicit ipse Christus Jesus. Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis; et dicit Apostolus, Misit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ propter mutabilitatem
tempoꝵ in quib uersatur nr̃a
mortalitas. et nostra mutabili¬
tas. ñ mendaciter dicimꝰ. et fui¬
it. et erit. et est. Fuit in prete¬
ritis seculis: est in presentibꝰ.
erit infuturis. Fuit. quia nũ¬
quã defuit: erit. quia ñquã
deerit: est. quia semper ẽ. Ne¬
q enĩ uelut qui iam ñ sit. cũ
preteritis occidit: aut cũ pre¬
sentib uelut qui iam ñ mane¬
at labitur: aut eũ futuris uelut
qui ñ fuerat orietur. Proinde.
cum scđm uolumina tempoꝵ
locutio humana uariat᷑: qui
per nulla deesse potuit. aut
potest. aut poterit tempora:
riera de illo dieuntur euiusli¬
bet temporis uerba. Semper
itaq audit sp̃s sanctus: quia
semper seit. Ergo et seruit. et
scit. et sciet. Ae per hoc et au
diuit. et audiet: quia sicut
iam diximus. hoc est illi au¬
dire quod scire: et scire illi
hoc est. quod esse. Ab illo igit᷑
audirit. arldit audiet. a qͦ
est. Ab illo est: a quo ꝓcedit.
Hic aliquis forsitan querat.

Expanded text:
tamen propter mutabilitatem temporum in quibus versatur nostra mortalitas et nostra mutabilitas, non mendaciter dicimus, et fuit, et erit, et est. Fuit, in praeteritis saeculis, est in praesentibus, erit in futuris. Fuit, quia nunquam defuit; erit, quia nunquam deerit; est, quia semper est. Neque enim, velut qui jam non sit, cum praeteritis occidit; aut cum praesentibus, velut qui non maneat, labitur; aut cum futuris, velut qui non fuerat, orietur. Proinde cum secundum volumina temporum locutio humana variatur, qui per nulla deesse potuit aut potest aut poterit tempora, vera de illo dicuntur cujuslibet temporis verba. Semper itaque audit Spiritus sanctus, quia semper scit: ergo et scivit, et scit, et sciet; ac per hoc et audivit, et audit, et audiet: quia sicut jam diximus, hoc est illi audire quod scire, et scire illi hoc est quod esse. Ab illo igitur audivit, audit, et audiet a quo est: ab illo est a quo procedit. 6. Hic aliquis forsitan quaerat