comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non sit. erit igit᷑ ex epto act̾o nisi
ñ p̃stet. ¶Cassius.aic. cũ qui exdu¬
ple stipłat̾one lictis estimat̾omi
cõsecutus est aliarũ rerũ noĩe d̾
quib in uendoib cau̾i sol nicli
cõsequi posse mił deficiente dup¬
la er epto agendũ pucauit. ¶ d̾r¬

Expanded text:
ex empto actio, nisi hoc praestetur.Cassius ait eum, qui ex duplae stipulatione litis aestimationem consecutus est, aliarum rerum nomine, de quibus in uenditionibus caueri solet, nihil consequi posse.Iulianus deficiente dupla ex empto agendum putauit.D
Abbreviated transcription (Latin):
t̾onẽ. Ego illud q̃ro si amulusda¬
tus fit arre noĩe. ⁊ secuta ẽpt̾one
gendũsit. ⁊ iuł dicit ⁊ exẽpto a¬
gi posse. certe etiã cõdici pot̾it qr
iã fũ cã ap̃ uẽditorẽ est amilus
Ttia si ignorans uẽdid̾it fugi¬
tinũ ñ eẽ p̃starare ẽptori oport̾e
neratius ait. ¶d̾ neratius etiã¬
si alienũ fuũ uẽdid̾is furtis nor¬
iis q solutũ p̃stare deb̾e ab oĩb
receptũ ait ⁊ ex epto act̾one esse
adentem ꝙͣtuĩt̾sit codẽpnari. Sa¬
tas aũ ñ dantẽ qnͣti płimi actorẽ
idẽ ut seqͣntib act̾oib deducto
eo qd̾ p̾stitũ estilis extimet᷑. Ud̾
recte ait si quidhorũ ñ pͥstetur
cũ cetã fc̾a sint nullo deducto cõ¬
dẽpnat̃onẽ faciendam. ¶S.ł.¬

Expanded text:
tionem. ego illud quaero: si anulus datus sit arrae nomine et secuta emptione gendum sit. et Iulianus diceret ex empto agi posse: certe etiam condici poterit, quia iam sine causa apud uenditorem est anulusfugitivum non esse praestare emptori oportere Neratius ait. Idem Neratius, etiamsi alienum servum vendideris, furtis noxisque solutum praestare te debere ab omnibus receptum ait et ex empto actionem esse,adentem quanti intersit condemnari: satis autem non dantem, quanti plurimum auctorem id est ut sequentibus actionibus deducto eo quod praestitum est lis aestimetur.Idem recte ait, si quid horum non praestetur, cum cetera facta sint, nullo deducto condemnationem faciendam.
Abbreviated transcription (Latin):
ge dc̃a lib̾tatis ĩuendendo ꝙͣ ius ñ
manumissos fore lib̾os ĩ semestrib
cõstituit. licet in mortis tẽp̃ ẽpto¬
ris distulit uẽditor lib̾tatem.¬
rix de accõib empti ⁊ uẽditiru

Expanded text:
ge dicta libertatis in uendendo quamuis non manumissos fore liberos in semenstribus constituit, licet in mortis tempus emptoris distulit uenditor libertatem.MUS DE ACTIONIBUS EMPTI UENDITI 1
Abbreviated transcription (Latin):
chi ꝓmissoe si eũuẽdidiss mortuo
tatẽ uẽdidi an et posteare ex ea uẽdi¬
di potest ind̾i ut negotiũ eis ꝑo¬
tius agã ꝙͣ brditatis. ¶S hĩre sing¬
nlari ñ potest credi.nã si eũdħomi
tibi uẽdid̾o ⁊ nec dũ traditotibi eo
alii quo uẽdid̾o p̃tiũq accepo mor¬
tuo eouideamus ne nicħ̃ tibi deb̾ã
ex ẽpto qm morã ĩ tradendo ñ feci
didissem. tibieĩ rẽ debebã ñ act̾om
at cu ħedicas nemit tatite ħ agi u¬
det᷑ ut si quid tãꝙͣ hes feci id p̾stẽ
deirõne qͣuis si neglexiss ut alieñ
nicħ̃cuputari possit. isi si culpac
argueret᷑ ¶Qd̾si re ꝙͣ uẽdidi alio¬
possidente petu ⁊ lictis estimat̾onẽ
accepi.utr̃ pͥtiũ illi debeo an rem.
utiq rem. ñ eĩ acc̃one ci s rẽ p̾stare
debeo. ¶S sr ui deiectus s pp̃ furti
acc̃onẽ duplũ abstuło ncħ̾ ẜ ad ep̃

Expanded text:
si eum uendidisset, mortuo tatem uendidi et postea rem ex ea uendidi, potest uideri, ut negotium eius agam quam hereditatis. sed hoc in re singulari non potest credi: nam si eundem hominem tibi uendidero et necdum tradito eo alii quoque uendidero pretiumque accepero, mortuo eo uideamus ne nihil tibi debeam ex empto, quoniam moram in tradendo non feci vendidissem: tibi enim rem debebam, non actionem. at cum hereditas venit, tacite hoc agi videtur, ut, si quid tamquam heres feci, id praestem dei ratione, quamvis, si neglexisset ut alienum, nihil ei imputare possit, nisi si culpa eius argueretur. quid si rem possidente petii et litis aestimationem accepi, utrum pretium illi debeo an rem? utique rem, non enim actiones ei, sed rem praestare debeo: et si ui deiectus uel propter furti actionem duplum a
Abbreviated transcription (Latin):
at obligatus ficuti si pupillus sine
tutoris auct̾e paciscat᷑ ip̃e quid̃ liba¬
tͣ ñ etiã quicũ copactus est. nãqd̾ ar¬
isto dixit posseita pacisci ut unꝰ ma
te ⁊ lib̾ato adũsario filiũ quor obid
discessimus a peiore ẽpt̾one. potest
eĩ dũ res integͣ ẽ cõuetone nr̃a ĩfec¬
ta fĩ ẽpc̃o. atq itacõsistit post̾ior ẽp

Expanded text:
at obligatus, sicuti, si pupillus sine tutoris auctoritate paciscatur, ipse quidem liberatur, non etiam qui cum eo pactus est. nam quod Aristo dixi‹t› posse ita pacisci, ut unus mte et liberato aduersario filium quoque obidiscessimus a priore emptione potest enim, dum res integra est, conuentione nostra infecta fieri emptio a
Abbreviated transcription (Latin):
mino erepto agi posseutili act̾o¬
ne ad erẽpiũ istitorie actionis
cotctu ñ ĩꝓbata aditiat᷑. ¶Si qͥs
coiludente ꝓcuratore meo abeo
enut anpossit ag̾e ex epto. ⁊ pu¬
ut aut stetur ẽpt̾om aut di¬

Expanded text:
mino ex empto agi posse utili actione ad exemplum institoriae actionis, contractui non improbata dicatur.Si quis colludente procuratore meo ab eo emerit, an possit agere ex empto? et puut aut stetur emptioni aut di
Abbreviated transcription (Latin):
uł.Nt̃ eũ qui sciens quid aut
ignorans uẽdidit differẽtiã fac¬
it ĩ cõdẽpnat̾one ex ep̃to. ait eĩqͥ
pecus morbosũ aut signũincio¬
sũ uẽdidit. si quid̾ ignorans uẽ¬
didit. id tm̃ ex ẽpto act̃one p̾sta¬
turũ qͣnͣtommoris eet̃ ẽpturus¬
si id ita eẽ sciss. Si uõ sciens resti¬
tuit. ⁊ ẽptorẽ decepit oiã decri¬
menta q̃ ex ca ẽ ꝑt̃one eptor tar̾it
p̃staturũ ei ¶ Siue igit᷑ edes nt̾o
tigm corruerint. ediũ estimat̃o¬
est siue peccora cõtagione m̾obo¬
si pecoris pierit qđ int̾fuit idon¬
ee uenisse erit p̾standũ. ¶I ceͣ qui
furẽ uẽdidit. aut fugitinũ sciẽs¬

Expanded text:
nter eum, qui sciens quid aut ignorans uendidit, differentiam facit in condemnatione ex empto: ait enim, qui pecus morbosum aut tignum uitiosum uendidit, si quidem ignorans fecit, id tantum ex empto actione praestaturum, q sciens reticuit et emptorem decepit, omnia detrimenta, quae ex ea emptione emptor traxerit, praestaturum ei: siue igitur aedes uitio tigni corruerunt, aedium aestimationem, siue pecora contagione morbosi pecoris perierunt, quod interfuit idone‹a› uenisse erit praestandum.Item qui furem uendidit aut fugitiuum, si
Abbreviated transcription (Latin):
d cũ erẽpto agit᷑. et id̾o ⁊ si p̾cuptẽ
damer ep̾to act̃o ¶ Uenditor eĩ qiͣ
q res res tradita postea eiucta fit
utreius remõie cõseqt p̾tiũ ĩtegr̃
ex ep̃to agens. an u̾o qđ̃ num̾auit
⁊ putomag̾ id qd̃ nimauit.⁊ pu¬
copͥp dol exceptonẽ. ¶Si fructib
ia maturis ag̾ distractus sit q̃ fru¬

Expanded text:
to agitur, et ideo etsi pretii partem empto actio: uenditor enim quasi  et res tradita postea euicta sit, utrum eius rei consequetur pretium integrum ex empto agens an uero quod numerauit? et puto magis id quod numerauit propter doli exceptionem.Si fructibus iam maturis ag
Abbreviated transcription (Latin):
re d ꝙͣ ꝑstãt li quib res cõmodata
ẽ ⁊ ut diligentiã p̾stet exactiorẽ ꝙͣ ĩ
certũ degustanda dix̾it de ĩde puẽ¬
ditorẽ stet̾it quominꝰ degustare̾t᷑¬
ntrũ p̃t̃itũ dũtarat pidm acoris
⁊⁊ mucoris uẽditor pstarede. an uo̾¬
si forte corupta fint postea. qͣ dies
dic̃ illũ fuissẽt degustata ⁊ ĩt̾iẽĩt qͥd
actũ sit. Ego aũ arbitror siħ ĩ ocui

Expanded text:
estant hi quibus res commodata est, ut diligentiam praestet exactiorem, quam certum de‹g›ustanda dixerit, deinde per uenditorem steterit, quo minus degustarentoris et mucoris uenditor praestare debet, an uesi forte corrupta sint posteaquam dies diem illum fuissent degustata? et intererit, quid actum sit: eg
Abbreviated transcription (Latin):
ne dicet᷑ qm i mito recte ẽpt̾o fit cõ¬
tracta. iuxbone fidci cõuenire co
pacto stati qd̾ alt̾i capsioũ sit. ⁊
max̾e si iusto herrore sit deceptus.
seio ab eo scriptus ħrs cũ ignoraret
rator sõscripsit q̃sicũ ancognitoeo

Expanded text:
o sit contracta, uix bonae fidei conuenire e‹o› pacto stari, quod al‹teri› captiosum sit, et maxime, si iusto errore sit deceptus. Seio ab eo scriptus heres, cum ignoraret, rator subscripsit: quaesitum est, an cognito eo,
Abbreviated transcription (Latin):
det cõdc̃pnarieu or. utto tẽpore pl¬
uris uinũ fuit. ł quo uenit ł quo
lis ĩ cõdẽpnat̾one deducit᷑ ¶Ite quo
loco pluris fuit .ł quouenit. ł ubi
agat. qd̾ si ꝑ ẽptorẽ mora fuiss esti¬

Expanded text:
aderet, condemnari eum oportet, utro tempore pladeret, condemnari eum oportet, utro tempore pluris vinum fuit, vel quo venit vel quo lis in condemnationem deducitur, item quo loco pluris fuit, vel quo venit vel ubi agatur. Quod si per emptorem mora fuisset, aesti
Abbreviated transcription (Latin):
dirisse nlła quid̃ fuitus debebit᷑
um ne em̃gat ĩ opinata fuitus ñ
teneor puto eũ ex ẽptotem ⁊ ut
g̾nalit̾ qr fuitus debebat᷑ et si sciss
¶S ⁊ si idegit necognoscẽt cptor
aliꝙͣ ẜuitute deb̾i opionor eũ ei
epto tem̃ ⁊ ut gͥnalit̾ dix̾imus
si ĩprobato more usatus est ĩcclanda
det᷑ ee ceͦlatus. qui scit. n cerciorari
alius ĩ ea legatorũ fidiue cõmisso¬
ut creditores bona possideant idẽ
talẽ possõm iure auocau̾it tradi¬
ta possõ n itelligat᷑. ¶ Si ep̃tor uacu¬
am possõne tradi stipłatus sit. ⁊
er stipłatu agat. fructus ñuemẽt
i cam actonem. qr ⁊ qui fud̾ dari
stipsaret᷑ uacua quo possõnẽ tdi
oporte stipłari ĩtelligit᷑. nec tam̃
fructini p̾statio. eastiplat̾oe cõti¬
ne ¶ Si iten accũuiã. aq ductũ. ꝓ
tiũ fud̾ emero. uacue possonis tͣ¬
dito nulla est. Itaq cau̾e̾ debes ꝑte
ñ fieri quomiꝰ utar. ¶Si ꝑuedito¬
rem ium mora fu̾it quominus tͣ¬

Expanded text:
dixisse: 'nulla quidem seruitus debetur, uerum ne emergat inopinata seruitus, non teneor', puto eum ex empto teneri, quia seruitus debebatur et scisset. sed si id egit, ne cognosceret emptor aliquam seruitutem deberi, opinor eum ex empto teneri. et generaliter dixerim, si improbato more uon uidetur esse celatus qui scit neque certiorari alius in ea legatorum fideiue commissoaut creditores bona possideant. idemeam possessionem iure auocauerit, tradita possessio non intellegatur.Si emptor uacuam possessionem tradi stipulatus sit et ex stipulatu agat, fructus non uenient in eam actionem, quia et qui fundum dari stipularetur, uacuam quoque possessionem tradi oportere stipulari intellegitur nec tamen fructuum praestatio ea stipulatione continem.Si iter actum uiam aquae ductum per tuum fundum emero, uacuae possessionis traditio nulla est: non fieri quo minus utar. Si per venditorem vini mora fuerit, quo minus tr
Abbreviated transcription (Latin):
latione altuis possidet uisi forte
quis dixit con ratu non siat. iam
pcuratoreni qi pdonem esse. tunc
ei suo nõie teneri potest. n solũ
aut . ab eo peti heredita. potest qͥ
corpus hereditariũ possidet.si etia
si nicħ̾ udendũ si non possidens
qui se offert petitioui ꝙͣ fmãmi¬

Expanded text:
s possidet: nisi forte quis dix‹er›it, cum ratum non habet, iam procuratorem quasi praedonem esse: tunc enim suo nomine teneri potest.Non solum autem ab eo peti hereditas potest, qui corpus hereditarium possidet, sed et si nihil. et uidendum, si non possidens qui se offert petitioni. quam
Abbreviated transcription (Latin):
enti utiq pro possessore possi¬
deo.¶Is au qui resticuit hedi¬
tatis non potest. nisi dolo fec¬
it. id est si sciens restituit. na
⁊ dolus pretitus uenit inłire¬
ditatis petitonẽ qiͣ dolomalo
desierit possidere. ¶Neratius .ł.
xii. menbranarũ scripsit. ab

Expanded text:
utique pro possessore possidebo.Is autem qui restituit hereditione non potest, nisi dolo fecit, id est si scit et restituit: nam et dolus praeteritus uenit in hereditatis petitione, quasi dolo desierit possidere.Neratius libro sexto membranarum scribit
Abbreviated transcription (Latin):
siena ert brditatem qi ꝓ pos¬
sessore possidet. ⁊ sic peti ab cohe¬
reditarem quida putant.ꝙ sen¬
tensiam nõ puro ueram. nemo
scohereditate qi uacantem em̃it
equissimueritutilem act̾om a¬
duersus eu dari. ¶ Ap̃ marcellũ¬

Expanded text:
ditatem, quasi pro possessore possidet: et sic peti ab eo hereditatem quidam putant. quam sententiam non puto ueram: nemo sco hereditatem quasi uacantem emerit, aequissimum erit utilem actionem aduersus eum dari.Apud Marcellu
Abbreviated transcription (Latin):
cestato sut. lcet non cosentiãt
alii. libis aũ cuius cõq serus si¬
cipatis idem ius cõsessũ est. siue
extitint kdes siue se abstineã
eehrdatis autem nisi spałr tes¬
tator iusto hodio cõmotus cos
ueruerit humauitatis gratin
sepeliri non alios ⁊̃ p̃ter t̾uam
postitatem inferre licet. ¶Lib¬
ti autem nec sepeuri nec alios
in ferre poterũt. nisi hrdes exsti¬
terint patrono. ꝙͣius quida ĩ¬
scripserint monumentũ sibi
cum est. ¶ Si adbuc monumen¬
cum purũ est pot̾it quis hocnẽ
dere ⁊ donare. Si cenotaphiũ sic
posse hoc ueniri dicendũ est. ne
um in alienũ locũ. aut tollere

Expanded text:
to sint, licet non consentiant alii. liberis autem cuiuscumque sexus emancipatis idem ius concessum est, siue extiterint heredes siue sese abstineant. exheredatis autem, nisi specialiter testator iusto odio commotus eos uetuerit, humanitatis gratia tantum sepeliri, non etiam alios praeter suam posteritatem inferre licet. liberti autem nec sepeliri nec alios inferre poterunt, nisi heredes extiterint patrono, quamuis quidam inscripserint monumentum sibi tum est.Si adhuc monumentum purum est, poterit quis hoc et uendere et donare. si cenotaphium fit, posse hoc uenire dicendum est: nec um in alienum locum, aut tollere
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃. Eẽriptus h̾s priusꝙͣ b̾rdit¬
atem adeat prm fam̃. mortuũ
infendolocũ religiosum facis.
ne quis putet hoc ip̃o ꝓħrde eũ
gerere. finge ci adhuc eñ deli¬
dare de adeunda brditate. ego
uis alius brde iꝰ cessante ł absen¬
te i ignorancel uerente neꝓ
bude gerere indeatur. tam̃ loci
locus in quem infertut p̃stimĩ
si in eũ locũ inferatur in ꝙ ipẽ
destinauit. usꝙ ad eo ut ⁊ si mle¬
gatum locum sit uuatus ab bad̾
uiatione tam testatoris fit reli¬
gius modo si in alium locũ ta
Ioͦ portune inferri non potunt.
ẽ costituit. ħr̃dicaria aũ quequ¬
Nis sibi h̾ãdio q sus cõstituit

Expanded text:
.Scriptus heres prius quam hereditatem adeat patrem familias mortuum inferendo locum facit religiosum, nec quis putet hoc ipso pro herede eum gerere: finge enim adhuc eum deliberare de adeunda hereditate. ego iuis alius herede uel cessante uel absente uel uerente ne pro herede gerere uideatur, tamen locum locus in quem infertur, praesertim si in eum locum inferatur, in quem ipse destinauit: usque adeo, ut etiamsi in legatum locum sit illatus ab herede, inlatione tamen testatoris fit religiosus, si modo in alium locum tam oportune inferri non potuit. ae constituit, hereditaria autem, quae quis sibi heredibusque suis constituit
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb hi nõib uacare uidetur¬
¶ Sepulcheũ est ubi corpus ossa¬
uehois cõdita sũt. celsus añ ait
Non totus qui sepulture desti¬
natus est locus teligiosus fit
q quatemis corpus humatũ ẽ¬
scq̃onumentũ est quod memorie
fuande gra existit. ¶Sĩusũ frus¬
tum quis hat religiosũ locu
uon faciet. o ⁊ si alius ꝓprietatẽ
alius usufructũ bãt non faci¬
et locũ religiosũ. nec ꝓprietari¬
us nisi forte ip̃m qui usũfruc¬
tum legauit intusit. cũ in aii¬
ũlocũ inferri tam oportune nõ
posset. Aita uił sccibit. alias at̃
inucto fructuario locus religi¬
osus non fier ¶S si cõsentiat fi¬
uctuarius mag̾ est ut locus re¬
ligiosus fiat aocũ qui sintne¬
mo feligiosum facit insicõsen¬
tiar ic cui fuitus debet᷑. s si no
minus cõmode ꝑ aluui locũ ẜui

Expanded text:
ominibus uacare uidetu.Sepulchrum est, ubi corpus ossaue hominis condita sunt.Celsus autem ait: non totus, qui sepulturae destinatus est, locus religiosus fit, sed quatenus corpus humatum est.Monumentum est, quod memusum fructum quis habeat, religiosum locum non facit. sed et si alius proprietatem. alius usum fructum habuit, non faciet locum religiosum nec proprietarius, nisi forte ipsum qui usum fructum legaverit intulerit, cum in alium locum inferri tam oportune non posset: et ita Iulianus scribit. alias autem invito fructuario locus religiosus non fiet: sed si consentiat fructuarius, magis est ut locus religiosus fiat. Locum qui servit nemo religiosum facit, nisi consentiat is cui servitus debetur. sed si non minus commode
Abbreviated transcription (Latin):
duududo cõueniri eũ posse ¶ẜ¬
torait siue ho mortuis ossa ue
hois mortu mn locũ purũ alcur
aut in idsepulctũ inquo ius nõ
fuit illata eẽdicentur. qui boc
fecit in tcm̃ actione tenetur. ⁊
pene peccumiarie sb̾icietur ¶

Expanded text:
dundo conueniri eum posse.Praetor ait: 'Siue homo mortuus ossaue hominis mortui in locum purum alterius aut in id sepulchrum, in quo ius non fuerit, illata esse dicentur.' qui hoc fecit, in factum actione tenetur et poena pecuniari
Abbreviated transcription (Latin):
Scũ in quo fius sepultus est.
neligiosum ẽe ait aristo. ¶ui
mortuũ in locũ alienũ intu¬
nt ł inferre curauit tenetur
in fcm actone in locũ alt̾uis ac¬
tuoe debennis siuem agro siue
ĩnedificio. s hic siodno dat
inedoncm non bone fidei possori
aui cũdicat in locũ alcius ap¬
paret de dño eũ sentire .i. de cocu¬
uis locus est. s ⁊ fructuarius
unfendo tencbr dno pprictatis¬

Expanded text:
cum in quo seruus sepultus est religiosum esse Aristo ait.Qui mortuum in locum alienum intulit uel inferre curauit, tenebitur in factum actione. 'in locum alterius' accipere debemus siue in agro siue in aedificio. sed hic sermo domino dat actionem, non bonae fidei possessori: nam cum dicat 'in locum alterius', apparet de domino eum sentire, id est eo cuius locus est. sed et fructuarius inferendo teneb
Abbreviated transcription (Latin):
que nerua neganit. ¶Iubentius
etiam cũ cõuuus ⁊ hospitib posse
uti que sina michi uera iidet. ali¬
quo ei sargius cũ usuario agend
est ip̃ dignicatem eius cuui telictus
est usus. s uteturhus ut putad
coutat᷑ dutarat an ⁊̃ in opidũ ci
deferri possit. s melius est acciꝑe
ccorisei usus relictus est pͥuta gͦ¬
gis ouilis ad stercorandũ usuru
dũtaxat labeo ait. s n lana. n
agnis. n lacte usurũ. ħeĩ mag̾ in
colacteusurũ puto. n eĩ tam stri¬
cceint̾p̾tande sũt uolũtates de¬
defunctoꝵ ¶S ⁊ si bou̾ armenci
usus relinqͣtur oẽm usũ ħebit. ⁊
ad arandũ ⁊ adcet̾a ad que boues
apti sũt. ¶Equitu quoq legato
usu iuudendũ ne ⁊ domare pofsic
⁊ aduehendũ sb̾iugo uti. ⁊ si for¬
te auriga fu̾it cuiusus equoꝵ re¬
lictus est. ñ puto eũ incircecib.
S si testator sciens eũbuiꝰ eẽ insti¬
tuci. ⁊ uicte reliquit. udet᷑ q̃ de
hoc usu sensisse. ¶ Si u sus munsti¬

Expanded text:
Iuuentius etiam cum conuiuis et hospitibus posse uti: quae sententia mihi uera uidetur, aliquo enim largius cum usuario agendum est pro dignitate eius, cui relictus est usus, sed utetur ‹h›is, ut puto, co utatur dumtaxat an etiam in oppidum ei deferri possint: sed melius est accipercoris ei usus relictus est, puta gregis ouilis, ad stercorandum usurum dumtaxat Labeo ait, sed neque lana neque agnis neque lacte usurum: haec enim magis in co lacte usurum puto: neque enim tam stricte interpretandae sunt uoluntates defunctorum.Sed si boum armenti usus relinquatur, omnem usum habebit et ad arandum et ad cetera, ad quae boues apti sunt.Equitii quoque legato usu uidendum, ne et domare possit et ad uehendum sub iugo uti. et si forte auriga fuit, cui usus equorum relictus est, non puto eum circensibus sed si testator sciens eum huius esse instituti et uitae reliquit, uidetur etiam de hoc usu sensisse.Si usus ministeri
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. demq donare non pot̾it szeas ꝑ¬
son ac recipiet quas ⁊ usurarius. ad
nr des tñ nec ipa transit. necnon utẽ¬
do amicrit᷑. nec capicis diminut᷑ oe.
d sigce. ot sit relicta an usuc sit
sic relictus sit illi domus ufusfruc¬
tuc babitandi causa utrũ habitato¬
cã non dubitaremus quin ualerer¬
¶Xtm aũ uius annisit habitatio
an usq ad uitam ap̃ ueteret quesi¬
tu est. ⁊ tutilius donec uiuat habi¬
tat̾om cõpetere ait ꝙͣ siuãm a cel¬
sit relictus. mmus utiq ee ꝙͣ fruc¬
tus. longe lateq nemo dubitat.S
quid mea cã sic uidendũ ⁊ labeo a¬
it habitare eũ infondo posse. dm̃u¬
qr phibiturũ illouenire. s colonũ
non ꝓbibiturũ. nec familiam .s. e
am que agricolendi cã illic sit.
¶ Eet̾m si urbanam familiam illom¬
ittat quarone ip̃e plubetur ⁊ fam¬
ilia ꝓħ̾ndam eiusd̾ rõis est ¶ Id̾ labo
ait a cella uinaria ⁊ olearia illu¬

Expanded text:
num. denique donare non poterit, sed eas personas recipiet, quas et usuarius: ad heredem tamen nec ipsa transit nec non utendo amittitur nec capitis deminutione. Sed si χρῆσις sit relicta, an usus sit, sic relictus sit: 'illi domus usus fructus habitandi causa', utrum habitatiocausa', non dubitaremus, quin ualeret.Utrum autem unius anni sit habitatio an usque ad uitam, apud ueteres quaesitum est: et Rutilius donec uiuat, habitationem competere ait, quam sesit relictus, minus utique esse quam fructum longeque nemo dubitat. sed quid in ea causa sit, uidendum. et Labeo ait habitare eum in fundo posse dominumque prohibiturum illo uenire: sed colonum non prohibiturum nec familiam, scilicet eam, quae agri colendi causa illic sit: ceterum si urbanam familiam illo mittat, qua ratione ipse prohibetur, et familiam prohibendam eiusdem rationis est. idem Labeo ait et cella uinaria et olearia
Abbreviated transcription (Latin):
ram qr si exre mea ł ex opis eius
a si quid̾ ex oꝑis eus ñ ualebit
qm̃ nec locare oꝑas eius possumꝰ
d si ex re mea dixim ẜuũ ustiar¬
iu stipuiantem e ꝑcraditionẽ
accipientem. michi acquirere
cũ hac oꝑa eius utar. ¶Si ifruc¬
nicħ int̾est. nanm usus ⁊ fruc¬
tui mest. Ysu fructus deest.⁊
fructus quid̾ sine usu eẽ non p̃t
usus sñ fructu eẽ p̃t. Deniq si tͥ
fructus deducto usu legatus sic
fructus adimat᷑ totũ uideri ad¬
emptũ.Scribit pauł. s si de fru¬
qui ⁊ ab imtio cõstitui p̃t. S si
nsufructu legato usus adimat᷑
aristo scribit millam adẽptio¬
nem que sina benignior est. E¬
su legato si eidem fructus lege¬
tur pomp ait cõfũdi eũ usũ. Id̾
legetur. cõcurrere nos musũ.
me solũ fructũ habiturũ pot̾it
aũ ap̃ aliũ ꝓprietas eẽ usus. ap̃ a¬

Expanded text:
r, si ex re mea vel ex operis eius. et si quidem ex operis eius, non valebit, quoniam nec locare operas eius possumus: sed si ex re mea, dicimus servum usuarium stipulantem vel per traditionem accipientem mihi adquirere, cum hac opera eius utar. Vsus fruchil interest, nam t, usui fructus deest: et fructus quidem sine usu esse non potest, usus sine fructu potest. denique si tibi fructus deducto usu legatus sit,fructus adimatur, totum videri ademptum scribit: sed si fruqui usu fructu legato usus adimatur, Aristo scribit nullam esse ademptionem: quae sententia benignior est. Vsu legato si eidem fructus legetur, Pomponius ait confundi eum cum usu. idem legetur, concurrere nos in usu, me solum fructum habiturum. Poterit autem apud alium
Abbreviated transcription (Latin):
alu utendas cõcedet ⁊ ita labeo ait¬
ipẽ uti debeat. Id̾cam labeo putat
si fudu cõdur̾it quis usuariuĩ ẜuũ
posse ibi oꝑari. Quid eĩ int̾est ĩqͣ
re oꝑa euis utatur. Quare ⁊ sila¬
nam cõdurit usuarius expedien
opus ꝑficere. Ad̾q si uestimenta
texenda redemit .ł. insulamł ua¬
uem fabricandam pot̾it ad ẜ opis
uti usuarius noc offendet᷑ illa sab¬
iure coge. Sibi eĩ fac̾e uidet᷑ ꝙ nõ
oꝑis eius locauit s opus qd̃ cõdu¬
eit expedut. id̾ ⁊ octauenꝰ ꝓbat.

Expanded text:
alii utendo concedet, et ita labeo: quipse uti debeat? idem tamen Labeo putat, si fundum conduxerit quis, usuarium servum posse ibi operari: quid enim interest, in qua re opera eius utatur? quare et si lanam conduopus perficere, idemque, si uestimenta texenda redemerit uel insulam uel nauem fabricandam, poterit ad haec operis uti usuarii: nec offendetur illa Sabiure cogere: sibi enim facere uidetur, qui non operas eius locauit, sed opus quod conduxit expediit. idem et Octauenus probat.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tori ei relictus est. uenire planerpͥ¬
etariũ ad fructus ꝑcipiendos mag
dicendũ est ⁊ ꝑ tempora fructuum
coiligendoꝵ ⁊̃ illic habitare posse ad¬
mittendũ est ¶ Pcer habitatomi at̃¬

Expanded text:
torii ei relictus est. uenire plane proprietarium ad fruct‹u›s percipiendos magis dicendum est, et per tempora fructuum coll‹i›gendorum etiam habitare illic posse admittendum est.Praeter habitationem qu
Abbreviated transcription (Latin):
ominus is cui usus legatus est
nõiatim ⁊̃ earũ rerũ usuc lega¬
tus fuiss. ¶ Dñs ꝓprietatis ⁊̃ in¬
uicto usustucruario łusuatio
fũdũ łedes ꝑ sai tuariũ ł insul¬
arui custodire potest. It̾est eĩ
fines p̾dii eius tueri. eaq oĩa di¬
cenda sunt. quolib modo con¬
stitutus fu̾it ususfructus łu¬

Expanded text:
o minus is cui usus legatus est nominatim ei earum rerum usus legatus fuisset. Dominus proprietatis etiam invito usufructuario vel usuario fundum vel aedes per saltuarium vel insularium custodire potest: interest enim eius fines praedii tueri. eaque omnia dicenda sunt, quolibet modo constitutus usus fructus
Abbreviated transcription (Latin):
ut mead̾ spĩe ⁊ qualitate repo¬
natur utilitas exigit. ut idẽ
intelligat᷑. Fam alioqum si q¬
iud stricius interp̃tet᷑. aliudẽ
quod sequenti loco ponit᷑. ⁊ io
sublato edificio ususuffructus
int̾ut. ꝙͣ uis area pars sit edifi¬
cu. ¶ Seruitus stillicidii si impõi¬
ta sit. non licet dño ẜuientis a¬
ree ibi edificare. ubi cassitare
cepicet stillicidiũ. ¶Si ana ex
tegła cassitau̾it stillicidiũ po¬
stea ex stabulatoł ex alia aliqͣm

Expanded text:
ut eadem specie et qualitate repout eadem specie et qualitate reponatur, utilitas exigit, ut idem intellegatur: nam alioquin si quid strictius interpretetur, aliud est quod sequenti loco ponitur: et ideo sublato aedinterit, quamuis area pars est aedificii.Si seruitus stillicidii imposita sit, non licet domino seruientis areae ibi aedificare, ubi cassitare coepisset stillicidium.Si antea ex tegula cassitauerit stillicidium, postea ex tabulato uel ex alia m
Abbreviated transcription (Latin):
Aur. ¶ Istuiam iunctã parie¬
ti coi que aut excastello aut ex
celo aꝙͣ capit. non iure hr̃i pcu¬
lus ait. s non posse ꝓhri icinũ
quominus balneũ sat scd̃m pa¬
rietem coem ꝙͣuis humorem ca¬
piat paries non mag̾ ꝙͣ si ueli¬
ut in triclimo fuoł in cubicło
aꝙͣ effudere. ¶S neratius ait
si tał sit usus tepidarii ut assi¬
duũ humorem hat. ⁊ id noceat
uicino posse ꝓhib̾i eũ ¶ Luxta
coẽm parietem camam ex figu¬
litio oꝑe fc̾am si ita retineatur
inde sublato pariete maneat.si
modo non impediat refectionẽ
coĩs parietis iure h̾ri licet. ¶ Sc̃¬
as tignũ nimissũ habueroħ̾ut
deo hudi cõsuetudinem. ¶Ldẽ
ro aut stillicidiũ incuũ ꝓiecc̃o
⁊ qiͣ fc̃o quodã possideo ¶ Si do¬
mo mea altior area rua eet.tu¬
q michi ꝑ aream tuam in dom¬
ũ meam ĩ re ag̾e cocessisti. nec
er plano aditus addomũ meã
uos ꝓprius ianuam meam iu
demoliar. ¶ Si sblatũ sit edifi¬
tium ex quo stillicidiũ cadit.

Expanded text:
um Fistulam iunctam parieti communi, quae aut ex castello aut ex caelo aquam capit, non iure haberi Proculus ait: sed non posse prohiberi vicinum, quo minus balineum habeat secundum parietem communem, quamvis umorem capiat paries: non magis quam si vel in triclinio suo vel in cubiculo aquam effunderet. sed Nerasi talis sit usus tepidarii, ut adsiduum umorem habeat et id noceat uicino, posse prohiberi eum.Iuxta communem parietem cameram ex figlino opere factam, si ita retineaturiam sublato pariete maneat, si modo non impediat refectionem communis parietis, iure haberi licet. Scas tignum immissum habuero, hocdeo habendi consuetudinem. idem ro aut stillicidium in tuum proiecero, quasi facto quodam possideo. Si domo mea altior area tua esset tuque mihi per aream tuam in domum meam ire agere cessisti nec ex plano aditus ad domum meam vos propius ianuam meam iurdemoliar. Si sublatum sit aedificium, ex quo stillicidium cadit,
Abbreviated transcription (Latin):
lere altiis edifitia tua quod ad
stillitidiu meũ atinet sic statui
debebit. ut si altius sublatis edi¬
ficus tius edificia stillicia mea
cadere nõ possũt. ea rõne altui
tibi edificare nõ lice̾t si nõ imp¬
ediantur stillicidia niea liceat
tibi altius tollere.

Expanded text:
lere aedificia tua, quod ad stillicidium meum attinet, sic statui debebit, ut, si altius sublatis aedificiis tuis stillicidia mea cadere in ea non possint, ea ratione altius tibi aedificare non liceat: si non impediantur stillicidia mea, liceat tibi altius tollere.
Abbreviated transcription (Latin):
solem aũ aufferat. si quid̾ in eo
loco quo gratũ erat eũ non ẽẽ po¬
uero melio camino ł solario di¬
Quo fc̃o locus opacus cepit so¬
lis eẽ plenus non facit ccͣ ẜuitu¬
tem. hanc eĩ debuit nelumin¬
ib officiat. nunc ñ luminib of¬
ficit. S plus equo lumen fac¬
it. ¶ terdicit pt̃ eũ quoq qui
tollit edificui ł dep̾rimit lum
ti nunc sunt ut ita sint ħ sign¬
ificat impõitam uitins necci¬
tatem stillicidioꝵ recipiendoꝵ
non illud ut ⁊̃ ep̃tor stillicidia
quidem stillicidioꝵ fuitutem
deb̾i. se aũ milli deb̾e. que dest¬
cllicidio scriptasunt. q̃ incet̾is
ẜuitutib accipienda sut. si n

Expanded text:
rat, si quidem eo loci, quo gratum erat eum non esse, pouero heliocamino uel solario, diquo facto locus opacus quondam coepit solis esse plenus, non facit contra seruitutem: hanc enim debuit, ne luminibus officiat, nunc non luminibus officit, sed plus aequo lumen facit.Interdum dici potest eum quoque, qui tollit aedificium uel deprimit, lumiti nunc sunt, ut ita sint' hoc significat impositam uicinis necessitatem stillicidiorum excipiendorum, non illud, ut etiam emptor stillicidia quidem stillicidiorum seruitutem deberi, se autem nulli debere.Quae de stillicidio scripta sunt, etiam in ceteris seruitutibus acc
Abbreviated transcription (Latin):
a int̾est int̾lumen ⁊ ꝑspectu n
am si ꝓspectus ⁊̃ ex inferiorib lo¬
ccis est. lumen ex iuferiore loco ẽẽ
non potest.
i clio officiat. eq dicendũ erit
ccͣ impoitim ẜuitutem eũ face
nam⁊ arbor officit quonumis
celu uideri possit. si tam̃ id qd̾ po¬

Expanded text:
 interest inter lumen et prospectum: nam prospectus etiam ex inferioribus locis est, lumen ex inferiore loco esse non potest. ini officiat, aeque dicendum erit contra impositam servitutem eum facere: nam et arbor efficit, quo minus Cael
Abbreviated transcription (Latin):
or eĩ eo fc̾osit ẜuitus cũ quid ex
alco cadat leuius ⁊ inc̾dũ dire¬
ctum nec ꝑuemat ad locũ fu¬
ientem in ferius dinutti nõ
potest qr fit grauior fuitus
fic .i. ꝓstulicidio flumen. ¶ Ead
cã retroducipt̃ stillicidiũ qr inr̃o¬
in ag̾ incipiet cad̾e ꝓduci non po¬
test ne alio loco cadat stillitidiũ
ꝙͣ in quo põita est fuitus. leuius
fac̾e poterimus. acrius nõ. ⁊ oĩosc¬
iendũ est meliorem uitim cõd̾os
fieri posse. deteriorem non posse
nsi aliquid matim in ẜuitutẽ
imponendã nimutarũ fu̾it. ¶Q
ui area in qua stillicidiũ cadit
edificat usq ad eũ locũ ꝑducere
edificiũ p̃t. Uñ stillicidiũ cadit
¶ S si medifitiocadit stillicidiũ
supͣ edificare ei cõseditur dũ tñ¬

Expanded text:
 fit eo facto seruitus, cum quod ex alto, cadet lenius et interdum direptum nec perueniat ad locum seruientem: inferius demitti non potest, quia fit grauior seruitus, id est pro stillicidio flumen. eadem causa retro duci potest stillicidium, quia in nostro magis incipiet cadere, produci non potest, ne alio loco cadat stillicidium, quam in quo posita seruitus est: lenius facere poterimus, acrius non. et omnino sciendum est meliorem uicini condicionem fieri posse, deteriorem non posse, nisi aliquid nominatim servitute imponenda immutatum fuerit. Qui in area, in qua stillicidium cadit, aedificat, usque ad eum locum perducere aedificium potest, unde stillicidium cadit: sed et si in aedificio cadit stillicidium, supra aedificare ei conceditur, dum t
Abbreviated transcription (Latin):
cop̃cio eptũ het. et cũ ipetsset
eplam q̃ se uedidisse fũd̾ credi¬
cori significaret emisit. q̃ro an
hianc uẽdom debitor renocare
possit offeredo sorte et usuras
que debent᷑ marcelł. R ẜ eaq̃¬

Expanded text:
io emptum habere‹t› et cum impetrasset, epistulam, qua se uendidisse fundum creditori significaret, emisit: quaero, an hanc uenditionem debitor reuocare possit offerendo sortem et usuras quae debentur. Marcellus re
Abbreviated transcription (Latin):
turã pr̃are orportẽt. et si quid̾ ta¬
les m̃ces ĩ posuissẽt quib nauis
ñ honaret᷑. ueliti gẽmas. marg¬
aritas et q̃ port̾o p̃randa ẽ. et anẽ¬
tiã ꝓ lib̾is capitib dari oporteat
et q̃ actone eares expedir possit
placuit om̃s quorũ quid ĩterfuiss
lacturã fi cõfre opoet̾e qr et id t̾ibut̃
obsate res debẽt ita dñm nanis. ⁊̃
ꝓportoe obligatũ ee iacture sũmã ꝓ
rerũ p̾co distribii oportẽt coeporu
lib̾oeũ estimat̃om nuliã fi posse ex
cõducto dñor rerũ amissarũ cũ na¬
uta .i. cũ mag̾ro acturos. Id̃ agitat᷑
ẽ an ⁊̃ uestimẽtorũ cuuis et amuloꝵ
estimato fieri oportãt. ⁊ om̃i insũ
ẽ mũ si qͣ cõsum̃di cã ĩpõita forẽt qͦ
ea defec̾it ĩ nauig̾onẽ ꝙ quis hab̾et
ĩ cõe cõferret. ¶ Sinanis a piratis
redẽpta sic. suius offilius labeo õ
stusint eũ pee cuius fu̾inc neto ferẽ¬
d̾cis quisu as m̃ces redemĩnt ¶ ꝓ¬

Expanded text:
are oporteat et si qui tales merces imposuissent, quibus nauis non oneraretur, uelut gemmas margaritas? et quae portio praestanda est? et an etiam pro liberis capitibus dari oporteat? et qua actione ea res expediri possit? placuit omnes, quorum interfuisset iacturam fieri, conferre oportere, quia id tributum obseruatae res deberent: itaque dome obligatum esse. iacturae summam pro rerum pretio distribui oportet. corporum liberorum aestimationem nullam fieri posse. ex conducto dominos rerum amissarum cum nauta, id est cum magistro acturos. itidem agitatum est, an etiam uestimentorum cuiusque et anulorum aestimationem fieri oporteat: et omnium uisum est, nisi si qua consumendi causa imposita forent, quo ea defecerint in nauigationem, quod quisque haberet in commune conferret. Si nauis a piratis redempta sit, Seruius Ofilius Labeo omnestulerint, eum perdere cuius fuerint, nec conferendum ei, qui suas merces redemerit. P
Abbreviated transcription (Latin):
utouerã. quidei fiad armadã
ĩstruẽdã ue nauẽł uautas cri¬
bẽdos nuntuatus ẽ. Uñ q̃rit of¬
filius si ad reficiẽdã nauẽ mu
si hac lege accepit qĩ ĩ nauẽ ĩpẽ¬
surus mormutauit uolũtatẽ
tem ercitorẽ ĩputaturũ sibi cͣ
talẽ ꝓposiit. qd si ab ĩmto cõsi

Expanded text:
uto ueram: quid enim si ad armandam instruendamue nauem uel nautas exhibendos mutuatus est? Unde quaerit Ofilius, si ad reficiendam nauem mutsi hac lege accepit quasi in nauem impensurus, mox mutauit uoluntatem, teneri exercitorem imputaturum sibi, cur tale
Abbreviated transcription (Latin):
uit. postea flumcrent. et ratẽ
abstulit. si mintoratiario reti
cõcessiss ut retinẽt et culpã ei¬
fftic̾. SI fuus pignoridatus
creditori furtũ faciat lib̃m est
debitori fuũ ꝓ nore dedicoe re¬
linq̃re ¶Q si sciens furẽ pigno¬
ri michided̾it. et si ꝓatus fu̾it
ꝓ nore deditoc. ap̃ me relinqre
nichomius me habiturũ pig¬

Expanded text:
uit: postea flumen creuit et ratem abstulit. si inuito ratiario retinconcessisset, ut retineret, culpam i seruus pignori datus creditori furtum faciat, liberum est debitori seruum pro noxae deditione relinquere: quod si sciens furem pignori mihi dederit, etsi paratus fuerit pro noxae dedito apud me relinquere, nihilo minus habituru
Abbreviated transcription (Latin):
ordinẽ stelionatus noie plecte¬
t̃. ut ẽ sepisse rescriptũ. ¶ S et
si quis re atienã michi pigno¬
ri dedit sciens prudnsq. i si qͥ
alu obligata michi obligauit
nec me de hoc certiorauit. eode
crimine plectet᷑. Plane si cas
res ãpla est. et ad modicũ cris
fuit ꝑmorata dici debebit ce¬
sare ñ solũ stellionatus crim̃
szctiã pignoratitiã et de dolo
accomqi ĩ nullo captus sit qͥ
pignus scd̃oloco accepit.

Expanded text:
stellionatus nomine plectetur, ut est saepissime rescriptum. Sed et si quis rem alienam mihi pignori dederit sciens prudensque uel si quis alii obligatam mihi obligauit nec me de hoc certiorauerit, eodem crimine plectetur. plane si ea res ampla est et ad modicum aeris fuerit pignerata, dici debebit cessare non solum stellionatus crimen, sed etiam pigneraticiam et de dolo actionem, quasi in nullo captus sit, qui pi
Abbreviated transcription (Latin):
q̃⁊idm si ꝓsoluto eires data fũt ut
ĩqncitatẽ debiti ei sacisfiat ł inqͣ¬
cũ eius ĩtercessit. et cõpesacomha¬
be potest creditor si forte pignora¬
reprobos nũmos soluit ansit pig¬

Expanded text:
i pro soluto ei res data fuerit, ut in quantitatem debiti ei satisfiat uel in quantum eius intersit, et compensationem habere potest creditor, si forte pignerareprobos nummos soluit creditori
Abbreviated transcription (Latin):
cã ẜim pignoratũ debitori t̃ddi¬
dit ꝙ bona fide pignori accerat
tituet ex eo qd̾ cosecutus ẽ noc d̾¬
bito ĩputabit. ¶ip̃dorem pig¬
nori dedit cõpetit ei et de frucci¬
ba pignoratitia acc̾o ꝙͣuis ip̃ef¬
ructus suos ñ facit. a p̃done eĩ fr

Expanded text:
um pigneratum debitori tradiderit, quem bona fide pignori acceperatituet ex eo quod consecutus est nec debito imputabit. Si praedo rem pignori dederit, competit ei et de fructibus pigneraticia actio, quamuis ipse fructus suos non faciet a praedone
Abbreviated transcription (Latin):
nus ercã cogẽd̾ creditorẽ cẽ ad uẽ¬
dẽd̾ dicit. ꝙ eĩ si mulco mutus fic
qd̾ debeat᷑ et hodic plutis uenire
possit pignus ꝙͣ postea melius.
au ẽ cũ diciest qui dedit pignus
posse uẽd̾e et accepta pectuma sol¬
ue id qd debeat᷑ ita tñ ut credicor
neccitatẽ hat ostĩde rem pignora¬
tam si mobilis sit prius idonea ca¬
utela adebitore ꝓ indepnitate ei
p̾stãda. Inuitũ e̾ creditorẽ eogi uẽ¬
de satis nhumanũ est ¶ Siciedi¬
tor pluris fũd pignoratũ uedit
si id fenet usutas cius p̃stare de¬

Expanded text:
cogendum creditorem esse ad uendendum dicit: quid enim si multo minus sit quod debeatur et hodie pluris uenire possit pignus quam postea? melius autem est dici eum, qui dederit pignus, posse uendere et accepta pecunia soluere id quod debeatur, ita tamen, ut creditor necessitatem habeat ostendere rem pigneratam, si mobilis sit, prius idonea cautela a debitore pro indemnitate ei praestanda. inuitum enim creditorem cogi uendere satis inhumanum est. Si creditor pluris fundum pigneratum uendiderit, si id faeneret, usuram eius pe
Abbreviated transcription (Latin):
ri ad recuyand puta saltũ gͣndẽ
pignori datũ ab hoie qui uixlu¬
ere potest. ned ercołe. tuaccept̃
pignori ercoliusti sicut magii
p̃tu faces. alioqum ñ ẽ eqũ aut
q̃re me alios creditores aut co¬
gi distraħe qd uelim receptũ.a

Expanded text:
puta saltum grandem pignori datum ab homine, qui uix luere potest, nedum excolere, tu acceptum pignori excoluisti sic, ut magni pretii faceres: alioquin non est aequum aut quaerere me alios creditores aut cogi distrahere quod uelim receptum aut
Abbreviated transcription (Latin):
ui pignoris ñ obẽt qd̾ debitor test¬
amẽtũ croditoris in quo se emisse
qd̃ dedit frust̾ ennt. cũ rei fue nu¬
lla ẽpc̾osit. nec si minoris em̃it. ⁊
pignus petat aut dĩnũ uẽdicet
ei ñ cotũ debitũ offeti creditorei

Expanded text:
ui pignoris non obesse, quod debitor testamentum creditoris, in quo se emisse quod dedit frustra emit, cum rei suae nulla emptio sit: nec si minoris emerit et pignus petat aut dominium uindicet, ei non totum debitum offerenti creditor
Abbreviated transcription (Latin):
obligatũ e locũ ħt pignortitia
Siue aũ usure ĩ stipłatũ st̃ ded¬
ucte fiue ñ si tñpignus et ĩeas
obligatu fu̾it q̃duu quid ex li¬
is debet᷑ pignoraticia cessabit
alia cã est eatũ ꝙͣ quis supͣlicicũ
mod̃ pmisit. nã hee penitus illi¬
cite st̃. ¶ Sĩ creditori ples hñdes
cxstiint et um ex huis pars eiꝰ
soluat᷑ ñ debent cet̃i ħrdes cre

Expanded text:
obligatum est locum habet pigneraticia. siue autem usurae in stipulatum sint deductae siue non, si tamen pignus et in eas obligatum fuit, quamdiu quid ex his debetur, pigneraticia cessabit. alia causa est earum, quas quis supra licitum modum promisit: nam hae penitus illicitae sunt. Si creditori plures heredes exstiterint et uni ex his pars eius soluatur, non debent ceteri heredes
Abbreviated transcription (Latin):
rem suam non redditis sũptib
fendit. adãpnatus p̾sticit peccu¬
mam. aut marea que fuit peti¬
toris. ꝑ errorẽ in sulam edifica¬
uit. insi tm̃ patus sit petitor pa
tecognoscit faciendũ dixerũt
d si puerũ meũ tunc cũ possi¬
des erudissec nõ id̾ obẜuandũꝓ
culus existimat. Quia n car̾e ẜ¬
uo meo debeã. nec pot̾ remediũ
id̾ cohiberi qd ĩ area diximus.

Expanded text:
tis sumptibus. fendit et damnatus praestitit pecuniam, aut in area quae fuit petitoris per errorem insulam aedificavit: nisi tamen paratus sit petitor patte cognoscit, faciendum dixerunt. sed si puerum meum, cum possideres, erudisses, non idem obseruandum Proculus existimat, quia neque carere seruo meo debeam nec potest remedium idem adhiberi, quod in area diximus:
Abbreviated transcription (Latin):
anniadũt̾e d. analiquo int̃dis¬
to possit nãssici possõm. qr lõge
cõmodius est ipm posside. ⁊ ad¬
u̾sariũ adhonera petitoris cõpe¬
lłe. qͣ ab alio possidente pet̾e.
rei defentiom sñcã cũ ñ possidet
noc dolo fciss quominus possidẽt
si actor ignoret. nonẽ absoluen¬
¶Cet̾m aũ iud̾m acceptũ nõ dccip¬
it actorem. qui se negat posside̾
cũ uere nõ possid̾et. nec uidetur
se licti optulisse. qui dicessit.
ab alio sa se decipit. ⁊ ioreꝰ absol

Expanded text:
animaduertere debet, an aliquo interdicanimaduertere debet, an aliquo interdicto possit nancisci possessionem, quia longe commodius est ipsum possidere et aduersarium ad onera petitoris compellere quam alio possidente petere.rei defensioni sine causa, cum non possideret nec dolo fecisset, quo minus possideret: si actor ignoret, non est absoluenceterum ante iudicium acceptum non decipit actorem qui se negat possidere, cum uere non possideret: nec uidetur se liti optulisse qui discessit. ab alio, sed a se decipitur: et ideo reus absol
Abbreviated transcription (Latin):
locũ ħt in fc̾m act̾o nec̾ca est. at
in hus caĩb corporib que ex di¬
stantibus capitib eer̾it cõstat
singulac ꝑtec retinere suam
ppriam spẽm. ut singłi hõines¬
q singule oues. Id̾o qr posse me
gregem uendicare. ꝙͣuis ari¬
arietem uendicare posse. qd̾ nͥ
id̾ in coherentib corporib euc¬
niet. nam si statue mee brachi¬
dici brachiũ tuũeẽ. qr tota statu¬
a uno spũ cõrinetur. ¶Tignũ
alienũ alienis edib ĩũctũ ne¬
mo uendicare potest pp̃legem¬
xii tabularũ. sec eonõie adex¬
ibend̾ agi. nsi aduersus eũ qui
est acc̾o antiqua de tigno ĩuĩc¬
to. q̃ induplũ ex lege.xii. tabu¬
larũ descendit. ¶Item si quis er
Alienis sementis in solo suoedi¬
¶Scementa aũ resoluta priordñc
uendicabit.⁊ si post tẽpus usu¬
capionis dissolutũ sic edificuĩ
posꝙͣ a bõc fidei emptore posses¬
sũ sit. nec eĩ sugla cementa usu¬
capiũt. ⁊ si domus ꝑ tẽporis spa¬
cium nostra fiat.

Expanded text:
o necessaria est. at in his corporibus, quae ex distantibus corporibus essent, constat singulas partes retinere suam propriam speciem, ut singuli homines, singulae oues: ideoque posse me gregem uindicare, quamuis ariarietem uindicare posse. quod non idem in cohaerentibus corporibus eueniret: nam si statuae meae bracchidici bracchium tuum esse, quia tota statua uno spiritu continetur. Tignum alienum aedibus iunctum nec uindicari potest proptebularum, nec eo nomine ad exhibendum agi nisi adversus eum, qui est actio antiqua de tigno iuncto, quae in duplum ex lege duodecim tabularum descendit. Item si quis ex alienis cementis in solo suo aedi, cementa autem resoluta prior dominus uindicabit, etiam si post tempus usucapionis dissolutum sit aedificium postquam a bonae fidei emptore possessum sit: nec enim singula cementa usucapiuntur, si domus per temporis spatium nostra fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
at. ⁊ ic sñ culpa pr̃is dñi ue rei
iudicande tepore absit ł cẽpus
dndũ ł cauendũ est de possõe
restituenda. ¶In re petita si poc¬
soi añlictẽ cõrestatã sũptus fe¬
cerit ꝑdolimali exceptõm rõeo

Expanded text:
eat et is sine culpa patris dominiue rei iudicandae tempore absit: uel tempus dandum uel cauendum est de possessione restituenda. In rem petitam si possessor ante litem contestatam sumptus fecit, per doli mali exceptionem ratio
Abbreviated transcription (Latin):
non ex resua acquisunt. In quo
hroitatec quoq legataq que ꝑ
eũ ẜuũ obuenerũt cõtinẽt᷑. Nlec
eĩ sufficit corpus ip̃m resticui. S
accipiebat᷑. restitutuc ħo fuiss.
Itaq partus ancille restitui d. ꝙͣ¬
sucepit. Quocaũ q̃ de partu sicut
de matre. ⁊ traditio ⁊ cautio de do
fugerit funs requiremus an ta¬
lic fu̾it. ut ⁊ custodiri debu̾it. N¬
am si integre oppimonis uidc ba¬
t᷑. ut non debu̾it custodi ab solu¬
endus est possor. ut tm̃ si int̾ea
eũ ufuceꝑit actionib suis cedat
petitori. ⁊ fructuc eius tẽporis qͦ
possedit p̃stet. Q ud̾ si nũdũ eũ
usucepit ab soluendũ eum ce fũ
cautionib. ut nich caueat peri¬
tori. de ꝑseq̃nda eare. quommuc
eĩ petitoreani rem ꝑ sequi potest
ꝙͣuic it̾m dũ in fuga sit usucapi
fu̾it ⁊̃ ip̃ius nõie dãpnari debe¬
bit. ut tam si usu eũ nõ ceꝑit
t᷑ cauere de ꝑseqñda ea re. t̾mͦ
cauere debet possessor si rem
nactus fu̾it ut eam restitua

Expanded text:
sua adquisivit: in quo hereditates quoque legataque, quae per eum servum obvenerunt, continentur. nec enim sufficit corpus ipsum restitui, sed accipiebatur, restitutus illi homo fuisset. itaque partus ancillae restitui dsuceperit: quo casu etiam de partu, sicut de matre, et traditio et cautio de dolfugerit servus, requiremus, an talis fuerit, ut et custodiri debuerit. nam si integrae opinionis videbatur, ut non debuerit custodiri, absoluendus est possessor, ut tamen, si interea eum usuceperat, actionibus suis cedat petitori et fructus eius temporis quo possedit praestet. quod si nondum eum usucepit, absoluendum eum sine cautionibus, ut nihil caueat petitori de persequenda ea re: quo minus enim petitor eam rem persequi potest, quamuis interim, dum in fuga sit, usucapiafuit, etiam ipsius nomine damnari debebit, ut tamen, si usu eum non cepit, tur cauere de persequenda re, tamen cauere debere possessorem, si rem nanctus fuerit, ut ea
Abbreviated transcription (Latin):
parentur a tunc uendicent᷑
scil excepto eo qd̾ cassius de fer¬
ruminatione scribit. ¶ Dicit
eĩ si statue sue ferruminatoe
iunctũ bãchiũ sit unitate ma¬
ioris ꝑtis cõsumi. ⁊ quod sem¬
el alienũ fc̾m sit. qͥ sim̃ abr¬
uptũ sit. redire ad priore m

Expanded text:
parentur et tunc uindicentur: parentur et tunc uindicentur: scilicet excepto eo, quod Cassius de ferruminatione scribit. dicit enim, si statuae suae ferrumination‹e› iunctum bracchium sit, unitate maioris partis consumi et quod semel alienum factum sit, etiamsi inde abruptum sit, redire ad priorem
Abbreviated transcription (Latin):
tio cõpetit ei qui aut iure gẽ¬
tiũ aut iure ciuili dom̾iu
acquisiuit. Loca sacra. Item
religiosa qiͣ nr̃aĩrem act̾oe pe¬
ti non possũt. ¶ Si quis rei su¬
e rem alienam ita adiecĩt ut
pars eius fieret. ueluci si quis
statue sue brachiũ aut pede
alienũ adiec̾it. aut ciphoan¬
sam ł fund̾ ł candelabro. sig¬
illũ aut mense pendem dom¬
mũ enus totuis rei effici. nie q
statuam suam dicturũ qcip¬
hũ pleriq recte dicũt. ¶ S ⁊ io
qd̃ in carta mea scribit᷑. aut ĩ
tabula pingit᷑. starim meum
fitilicet de pictura quidamecͣ
est ei rei ceoit qui sine illacẽ
non potest. ¶ In oĩb igit᷑ ist¬
ic in quib mea res ꝑ p̾ualen¬
tiam auienam rem trahit n¬
eam q efficit si eam uendicẽ
ꝑ exceptionẽ doli mali cogat
p̾tiũ eius qd̾ accesẜit dare ¶ It
quecõq alus adiuncta siue
adiecta accessionis iococed¬
unt. ea ꝙͣ diu coherent dñs
uendicare non potest.S ao
exibendũ agere potest. ut se¬

Expanded text:
tio competit ei, qui aut iure gentium aut iure ciuili dominium adquisiit. Loca sacra, item religiosa quasi nostra in rem actione peti non possunt. Si quis rei suae alienam rem ita adiecerit, ut pars eius fieret, ueluti si quis statuae suae bracchium aut pedem alienum adiecerit, aut scypho ansam uel fundum, uel candelabro sigillum, aut mensae pedem, dominum eius totius rei effici uereque statuam suam dicturum et scyphum plerique recte dicunt. Sed et id, quod in charta mea scribitur aut in tabula pingitur, statim meum fit: licet de pictura quidam conest ei rei cedi, quod sine illa esse non potest. In omnibus igitur istis, in quibus mea res per praeualentiam alienam rem trahit meamque efficit, si eam rem uindicem, per exceptionem doli mali cogar pretium eius quod accesserit dare. Item quaecumque aliis iuncta siue adiecta accessionis loco cedunt, ea quamdiu cohaerent dominus uindicare non potest, sed ad exhibendum agere potest, ut se
Abbreviated transcription (Latin):
state sit gestũ sit polliceat᷑ acc̾oꝵ
tñ sciendũ ẽ ut si ĩulłius sit pote¬
tate dari de pocłio acc̃onẽ. ut puca
si cũ ẜuo lirditatio ccͣctũ sic añ ad¬
itã be̾ditatẽ. Uñ labeo scribit et si

Expanded text:
state sit gestum sit polliceatur actionem, tamen sciendum est et si in nullius sit potestate, dari de peculio actionem, ut puta si cum servo hereditario contractum sit ante aditam hereditatem. Vnde Labeo scrib