comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in corporea ut ds̃ exister&. Sicñ corporcã credimꝰ anim̃a. ergo a dm̃
credimꝰ habere corporeã formã. qͥ candẽ adsuã condidit imaginẽ. Nuius
aut̃ partes non nulli ueterũ. tres ee dixerunt. Rationałe irascibile &
concupiscibile. Rationabile ꝑqđ inuisibilia con spi eit. irascibile ꝑ
qđ impetus irȩ suȩ mundat & corrigit. conpuscibile ꝑ qđ cõcupiscentia:
carnis spiritali uirtute cõspicit. Cuius domiciliũ quidã inpectore ee̾ uolu¬
er̃ quidã uero in capitis arce eã habitare dixer̃ tamq incelo rectorem.
mandi p̃sumptione. Quid aũ inde patrũ disputatio senserit referam
ex adã uenire credant᷑. an nouȩ fiant & exparentib minime ꝓpa¬
gent᷑. Quȩ questio indefiniendo difficilis ẽ. qr cõtrariis definitionib
destruit᷑ nã illiqui nouas animas dicunt singulis corporibus dari. cũ

Expanded text:
steret. Si enim corpoream credimus animam, ergo et Deum steret. Si enim corpoream credimus animam, ergo et Deum credimus habere corpoream formam, quia eandem ad suam condidit imaginem. Huius autem partes nonnulli ueterum tres esse dixerunt: rationale, irascibile et concupiscibile. Rationale, per quam inuisibilia conspicit; irascibile, per quod impetus irae suae emendat et corrigit; concupiscibile, per quam concupiscentiam carnis spiritali uirtute conpescit. Cuius domicilium quidam in pectore esse uoluerunt, quidam uero in capitis arce eam hmandi praesumptione, quid inde Patrum disputatio senserit, referamus. ex Adam uenire credantur, an nouae fiant et ex parentibus minime propagentur?" Quae quaestio in definiendo difficilis est, quia contrariis obiectionibus destruitur. Nam illi qui nouas animas dicunt singulis corporibus dari, cum
Abbreviated transcription (Latin):
anima spũs cẽ potest. nontam omis sp̃s anim
anima non ẽ. Angeli quoꝙ siue uenti sp̃s sunt ednimȩ tamen non sunt. Ipsa
aut̃ animã. alii ignẽ. alii sanguinẽ esse dixerunt. abi in corpoream nec habere
ullam figuram. non nullp quoꝙ eandẽ diuinȩ naturȩ esseptirtẽ impia
temeritate crediderunt. Nos aut̃ eandẽ non ignem uel sangum̃e. sed incorpoream
dicimꝰ. passibilẽ atq. mutabilt̃. cerentẽ pondere figurarũ siue colox nec eredimi
partẽ sed ereaturã .e̾c. dĩ. nec de substantiadĩ ueldequalib& subiacente elem̃¬
tor̃ materia. Redernihilo fuisse creat̾a. Nãut ait qͥdã. sicã deus desem & ipso
fecisset. nequa qũa uicioia uel mutabilis uel miscra esset. Itẽ si exęlem̃tis esse
ui sibilibfacta. haber& utiq ext̃ra soliditat̃ẽ. aut exaqua humorẽ. aut flatum
porea. Quȩ ꝓeo addĩ imaginẽ facta ẽ : ut &si non in cõmutabilis ut cẽt. tam̃¬

Expanded text:
sse potest, non tamen omnis spiritus anima. anima non est; angeli quοque siue uenti spiritus sunt, animae tamen non sunt. Ipsam autem animam alii ignem, alii sanguinem esse dixerunt, alii incorpoream nec habere ullam figuram. Nonnulli quoque eandem diuinae naturae esse partem impia temeritate crediderunt. Nos autem eandem non ignem uel sanguinem, sed incorpοream dicimus, passibilem atque mutabilem, carentem pondere, figura siue colore. Nec credimus partem sed creaturam esse Dei, nec de substantia Dei uel de qualibet subiacentí elementorum materia, sed ex nihilo fuisse creatam. Nam, ut ait quidam, si eam Deus de semetipso fecisset, nequaquam uitiosa, uel mutabilis, uel misera esset. Item, si ex elementis esset uisibilibus facta, haberet utique ex terra soliditatem, aut ex aqua humorem, aut flatum porea, quae pro id ad Dei imaginem facta est ut etsi non incommutabilis ut De
Abbreviated transcription (Latin):
narũ promssionũ auidus: uiamorẽ se incorruptibilis boni:. etinspem uere lucis
adtollat. Certiaũt estote diłmi quod labor urquouitus resistitis. etc arnalib desideriis
dĩmiam profuturus : qui de profectudnici gregis głoriatur cura pastoris: Corona
enĩ mea sicut a postolus et gaudiĩ uos estis. sifides uri quȩ ab iniuo euagͥdi uiuniuers
mundo predicata est uidilectione.Uscĩtate permanstrit. Nalicet oninem ecclam¬
quȩ intuto orbeterrarũ ẽ cunctis oporteat florere uirtutib. Uostamen precipue
inter ceteros populos decet meritis pietatis excellere. quosinipsa apostolicępetre

Expanded text:
ivinarum promissionum avidus, in amorem se incorruptibilis boni, et in spem verae lucis ivinarum promissionum avidus, in amorem se incorruptibilis boni, et in spem verae lucis attollat. Certi autem estote, dilectissimi, quod labor vester, quo vitiis resistitis, et carnalibus desideriis  apud Dei misericordiam profuturus: quia de profectu Dominici gregis gloriatur cura pastoris. Corona enim mea, sicut Apostolus ait, et gaudium vos estis ; si fides vestra, quae ab initio Evangelii in universo mundo praedicata est , in dilectione et sanctitate permanserit. Naquae in toto est orbe terrarum, cunctis oporteat florere virtutibus, vos tamen praecipue inter caeteros populos decet meritis pietatis excellere, quos in ipsa apostolicae petrae
Abbreviated transcription (Latin):
urrtspastorũ sollicitu dine cõmendatarii sibi ouiũ custodia perseuerat. Et ciuus¬
m̃i tadigratas etiã in in digno herede non deficit. Unde uenerabiliũ quoq fran¬
UII mcon saerdetũ meorũ desiderata nihi & honoranda p̃sentia. hinc sacrati¬
driẽ atq. deuotior sipietitẽ husꝰ officui ꝗͦ adc̾e ei dignatisunt ei principalit̃ refert̃
quẽ ñ solũ huiꝰ sedis p̃sulẽ sed & om̃iũ ep̃o nouerunt esse primate Cumergo
dite : quia et illius uosaffectu monemus. et nonaliud uobis quã quod docuit praedican
Obserrantes ut suc cincti lũbos mentis ur̃e: castam et sobriam uita indi cimore dueati
N ec concupiscentus carnis. mensprincipatus suoblita consentiat. breuiacaduca su
terrenarũ gaudia uoluptatũ : quȩ adęternitatẽ uocatos a semitis uita conantur
auertere fidelis ergo etreligiosus amimus caquę sunt calestia concupiscat. et d¬

Expanded text:
nium pastorum sollicitudo cum commendatarum sibi ovium custodia perseverat, et cujusnium pastorum sollicitudo cum commendatarum sibi ovium custodia perseverat, et cujus dignitas etiam in indigno haerede non deficit. Unde venerabilium quoque fratrum et consacerdotum meorum desiderata mihi et honoranda praesentia hinc sacratior est atque devotior, si pietatem hujus officii in quo adesse dignati sunt, ei principaliter deferunt, quem non solum hujus sedis praesulem, sed et omnium episcoporum noverunt esse primatem. Cum ergo dite: quia et illius vos affectu monemus, et non aliud vobis, quam quod docuit, praedicamus: obsecrantes, ut succincti lumbos mentis vestrae castam et sobriam vitam in timore Dei ducatis, nec concupiscentiis carnis mens principatus sui oblita, consentiat. Brevia et caduca sunt terrenarum gaudia voluptatum, quae ad aeternitatem vocatos, a semitis vitae conantur avertere. Fidelis ergo et religiosus animus, ea quae sunt coelestia, concupiscat, et d
Abbreviated transcription (Latin):
nob recte agit᷑ reeteq decernit᷑ si ꝗd amiseri cordia dĩ cotidianis sup¬
plicationib optinet᷑ illius ẽ operũ atq meritꝙ cuiꝰ insede sua uiuit po¬
testas. excellit auetoritas. Hoc enĩ optinuit dił ni illa confessio quȩ adõ
patre apłieo inspitata cordi. omnia humanarũ opimorũ incertatrans¬
cendit. & firmitat̃e petriquȩ nullis impulsionib quateret᷑ accepit
nuniueria nĩq cecła. tues xp̃s filius dĩ coͣtidie petrus dicit. & omĩs lingu¬
que lũm conficetur magisterio huius uocis onbuitur hȩc fides cdrabolũ uincit et cap¬
tiuorũ eiꝰ uncla dissoluit. hȩc erutos mundo iserit cęlo et portȩ inferi ad uersis
eam preualere non possunt. Tanta enim diuinitus soliditate munita est. ut eam
necherrtica uiquã corrumpere prauitas: nec pagana potuerit superare ꝑ
ahiritas utinpersona humilitatis mee ille intellegatur. ille honoretur. in quo  om¬

Expanded text:
upplicationibus obtinetur, illius est operum atque meritorum, cujus in sede sua vivit potestas, et excellit auctoritas. Hoc enim obtinuit, dilectissimi, illa confessio, quae a 13 Deo Patre apostolico inspirata cordi, omnia humanarum opinionum incerta transcendit, et firmitatem petrae, quae nullis impulsionibus quateretur, acesia, Tu es Christus Filius Dei vivi, quotidie Petrus dicit, et omnis lingua, quae confitetur Dominum, magisterio hujus vocis imbuitur. Haec fides diabolum vincit, et captivorum ejus vincula dissolvit. Haec erutos mundo inserit coelo, et portae inferi adversus eam praevalere non possunt. Tanta enim divinitus soliditate munita est, ut eam neque haeretica umquam corrumpere pravitas, nec pagana potuerit superare peivitas, ut in persona humilitatis meae ille intelligatur, ille honoretur, in quo et om
Abbreviated transcription (Latin):
apetcupimus ipsius conditionis nrȩ stagilitatt cardadiur habeneestañ
incessabut propitationẽ om̃ptis. et perpetui sager dotis quisi multȩ nrt᷑ equalis
patri diuinttatẽ usq adumana sũmisit. humanitẽ usq ad diuina prouexĩt: Dign
etpis deipsius constitutione gaudemꝰ. qm etsimultis pastorib curaĩ suarũ ouiu
delegauit. ipsetamen dilecti gregis custodiã nonreliquit. Decuius prencerd
etͥnoq presidio etiã a postolicȩ opis munimen: accepimus quod utar ab onere siuu
nonuacat et firmitas fundam̾enti. ouitotius eoclȩ superstruitur altitũdo nul
qđ in petro xp̃s instituit. Cũ enĩ sicut ineuangelica lectione reseratũe introgasset
dñs discipulos que ipsũ multis diuersa opinantib erederent. respondisset ꝙ beatus¬
a postolus dicens tues xũs silius di uiui. dñsait. Rcatus essimon bariona q caro¬

Expanded text:
itionis fragilitate tardamur; habentes tamen incessabilem propitiationem omnipotentis et perpetui Sacerdotis, qui similis nostri, aequalis Patri, divinitatem usque ad humana submisit, humanitatem usque ad divina provexit, digne et pie de ipsius constitutione gaudemus: quoniam etsi multis pastoribus curam suarum ovium delegavit, 12 ipse tamen dilecti gregis custodiam non reliquit. De cujus principali aeternoque praesidio, etiam apostolicae opis munimen accepimus, quod utique ab opere suo non vacat: et firmitas fundamenti, cui totius Ecclesiae superstruitur altitudo, nulla quod in Petro Christus instituit. Cum enim, sicut evangelica lectione reseratum est, interrogasset Dominus discipulos, quem ipsum, multis diversa opinantibus, crederent, respondissetque beatus Petrus, dicens: Tu es Christus filius Dei vivi: Dominus ait: Beatus es
Abbreviated transcription (Latin):
unanimit̃ exhibetis fructũ suistudu consequat᷑. misericordissimã dĩ nr̃i dementiam
sipplies obsecrate: ut ondie nris expugnet onon aoosten ae nadus nut fide sita i¬

Expanded text:
unanimiter exhibetis, fructum sui studii consequatur, misericordissimam Dei nostri clementiam unanimiter exhibetis, fructum sui studii consequatur, misericordissimam Dei nostri clementiam supplices obsecrate, ut in diebus nostris expugnet impugnantes nos, muniat fidem
Abbreviated transcription (Latin):
Nã qđ ꝓprie ad affectũ animi meiꝑtin&. confiteor me plurimũ de om̃ium urm de uo¬
tione gaudere. Cũq. banc uenerabiliũ consacerdotũ meq spleadidissimã frequentiam
uideo. angelicũ nob intor scĩs sentio int̾e̾e̾ conuentũ. Nec aubito abundantiore nos¬
bodie diuinę p̃sentie gratia uisitari. quando simul ad sunt & uno lumine micant tot
speciosissima taber nacula dĩ. tot menbra excellentissima corporis xp̃i. nec abẽ ut confido
ab hoc coceu & iã beatissimi petri apłipia dignatio &fida dilectio. neq deuotionẽ urãm
ille deseruit. cuius uos reuerentia congregauit. De ur̃o itaq & ipse gaudo affectu. &
inconsortib honoris sut obseruantiã dominicȩ institutionis ãplectit᷑: ꝓbans ordinatissi¬
mã totius ec ełe claritatẽ. quȩ in petri sede petrũ suscepit. & atanti amore pastoris nec

Expanded text:
Nam quod proprie ad affectum animi mei pertinet, confiteor me plurimum de omnium vestrum devoNam quod proprie ad affectum animi mei pertinet, confiteor me plurimum de omnium vestrum devotione gaudere. Cumque hanc venerabilium consacerdotum meorum splendidissimam fr in tot sanctis sentio interesse conventum. Nec dubito nos abundantiore hodie divinae praesentiae gratia visitari, quando simul adsunt, et uno lumine micant tot speciosissima tabernacula Dei, tot membra excellentissima corporis Christi. Nec abest, ut confido, ab hoc coetu etiam beatissimi apostoli Petri pia dignatio et fida dilectio; nec vestram devotionem ille deseruit, cujus vos reverentia congregavit. De vestro itaque et ipse gaudet affectu, et in consortibus honoris sui observantiam Dominicae institutionis amplectitur, probans ordinatissimam totius Ecclesiae charitatem quae in 10 Petri sede Petrum suscipit, et a tanti amore pastoris nec
Abbreviated transcription (Latin):
qđ neminẽ suoꝵ sperner& de monstrauit. Unde etslecessariũ ex epidare demerito religiosu
icn est gaudere dedono Qm̃ qui michi honoris .e. auctor: ipse est adininistrationis adu
Etne submagnitudinis gr̃ȩ suc cũbat infirmꝰ. dabit uirtutẽ qͥcontulit dignititẽ. Recurrente
gloriã dĩ est causa letandi. qͥmihi ut multũ ame iiligeret᷑ multa dimisit. & ut mirabilẽ fa¬
aͥ gratiã suã incũ munera sua contulit. inqͦ merito suffragia ninuenit. Quo operi
suo dñs ꝗd cordib nr̃is insiuuat. ꝗdue cõmendat. nisi ut de sua iustitia nemo p̃sumat. &¬
de ipsius mĩa nemo diffidat: Quȩ tune euidentius p̃min&. quando peccator scanctificat᷑
& abicctus erigit᷑.: Seq enĩ dequalitate nr̃oꝵ operũ pend& cęlestiũ mensura donoꝵ aut in
isto scło in quo iota uit̾a tẽptatio ẽ. hoc unicuiq retribuit᷑ qđ meret᷑. ubi siiniqͥtates añs

Expanded text:
 neminem suorum sperneret, demonstravit. Unde etsi necessarium est trepidare de merito, religiosum est tamen gaudere de dono: quoniam 9 qui mihi oneris est auctor, ipse est administrationis adjutor; et ne sub magnitudine gratiae succumbat infirmus, dabit virtutem, qui contulit dignitatem. Recurrente in gloriam Dei causa est laetandi: qui mihi, ut multum a me diligeretur, multa dimisit; et ut mirabilem faceret gratiam suam, in eum munera sua contulit, in quo meritorum suffragia non invenit. Quo opere suo Dominus, quid cordibus nostris insinuat, quidve commendat, nisi ut de justitia sua nemo praesumat, et de ipsius misericordia nemo diffidat, quae tunc evidentius praeeminet, quando peccator sanctificatur, et abjectus erigitur. Neque enim de qualita tentatio est , hoc unicuique retribuitur, quod meretur: ubi si iniquitates Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
cu itamͥ apud iustũ iudicẽ sacer dotu mei ratio subsistat. utuos mͥ ꝑbona opera ur̃a siti
gaudiũ. uos corona. qͥbona uoluntate sincerũ p̃sentis uitę. p̃stitistis. Honorabilẽ igit᷑ mihi¬

Expanded text:
judicii ita mihi apud justum Judicem sacerdotii mei ratio subsistat , ut vos mihi per bona opera vestra sitis judicii ita mihi apud justum Judicem sacerdotii mei ratio subsistat , ut vos mihi per bona opera vestra sitis gaudium, vos corona, qui bona voluntate sincerum praesentis vitae testimonium praestiti
Abbreviated transcription (Latin):
audẽ dñi loquat᷑ os incũ. & nom̃en sc̃m eius anima mea. ac sp̃s caro &linguabene. i¬
dicat. quia ñucrecundȩ sed angratȩ mentis indiciũ est. beneficia tacere diuina
drstms dignũ est asacrificiis dominiee lauais: obsequiũ conseerati pontificis inchoari
q in humilitate nr̃a memor fuit nostridñs & benedioit nos. quia fȩcit mirabili a
magna solus. ut p̃sentẽ me ereder& ur̃ȩ sc̃itatis affectio. quẽ fecerat necessitas longe
grinationis absentẽ. Ago igit᷑ dĩ nr̃o gratias. & sc̃ꝑ actur̃ ꝓonub quȩ retribuit
possint reuerentiȩ. amoris & fidei studia ur̃ȩ dilectionis impendere. animarũ ur̃arũ salutẽ
pastorali sollicitudine cupienti. qͥtam scm̃ deme nullis ad modũ p̃cedentib meritis iudicũ
ꝓtulistis. Obsecro igit᷑ ꝑ misericordias dñi. iuuate uotis quẽ desideriis expetistis. ut sp̃s
mili. sc̃ꝑq uobis ꝓficientib ad salutẽ. magnific& anima mea dnm. & infut arire tributione

Expanded text:
audem Domini loquatur os meum , et nomen sanctum ejus anima mea ac spiritus, caro et lingua benedicat. Quia non verecundae, sed ingratae mentis indicium est, beneficia tacere divina; et satis dignum est a sacrificiis Dominicae laudis obsequium consecrati pontificis inchoare. Quia in humilitate nostra memor fuit nostri Dominus, et benedixit nobis: quia fecit mihi mirabilia magna solus , ut praesentem me crederet vestrae sanctitatis affectio, quem fecerat necessitas longae peregrinationis absentem. Ago igitur Deo nostro gratias, et semper acturus sum pro omnibus possint reverentiae, amoris et fidei studia vestrae dilectionis impendere, animarum vestrarum salutem pastorali sollicitudine cupienti, qui tam sanctum de me, nullis admodum praecedentibus meritis, judicium protulistis. Obsecro igitur per misericordias Domini, juvate votis quem desideriis expetistis, ut et Spsalutem, magnificet anima mea Dominum, et in futuri retributione
Abbreviated transcription (Latin):
me aut̃ sp̃m euangelista
testat᷑ qͥ animã quã xp̃s in carne suscepit.
spm̃ nominauit. Nam
cum duisset dñs. potistatẽ habeo ponendi
anima mea. quã sine
dubio tunc posuit quando inclinato capite

Expanded text:
m esse euangelista testatur, quia animam quam Christus in carne suscepit spiritum nominauit. Nam cum dixisset Dominus: Potestatem habeo ponendi animam meam, quam sine dubio tunc posuit, quando in cruce
Abbreviated transcription (Latin):
remotis paulisꝑcuris corporis opere delinita quiescit. rursũq cõmota ad
tores differre dixerunt. qđ anima ipsa uita ẽ hominis. prestans sensũ motũq
corpori. sp̃s aut̃ ipsius animȩ ẽ quedã potentia rationabilis. ꝑquã legenaturȩ

Expanded text:
remotis paulisper curis corporis sopore delinita quiescit, rursusque commota ad remotis paulisper curis corporis sopore delinita quiescit, rursusque commota ad tores differre dixerunt, quod anima ipsa uita est hominis, praestans sensum motumque corporis; spiritus autem ipsius animae est quaedam potentia rational
Abbreviated transcription (Latin):
habere uigorem. & sentiendi ꝑfrui ratione. Et dum sit utrum ꝙ unum. uaria sump¬
sere uocabula ꝓdiuersitate affectionum. Sicut enim sp̃s pars anima ẽ ꝓeo qđ¬
ei imagines rerũ corporaliũ imprimuntur : sic animꝰ pars eiusdem animȩ ẽ quo
sentitur & sapitur. sicut & mens eiusdẽ portio ẽ. ꝑ quã om̃is ratio intellegentia¬
que ꝑcipitur. sicut uoluntas qua intellecta consentiuntur. sicut me moria.
qua meditata reme morantur. Et hȩc quidẽ dũ multipliei constent appellati¬
one. nontam̃ ita diuidunt᷑ insubstantia sicut in nomine. qr eadẽ omnia una est
anima. Quȩ dũ contemplat᷑. sp̃s est : dũ sentit sensus ẽ : dũ sapit animꝰ est. dum
intellegit. mens ẽ : dũ discernit ratio ẽ. dũ consentit uoluntas ẽ. dũ recordat᷑
memoria ẽ. dũ menbra uegetat animaẽ: & modo rapit modo de trabit. mod

Expanded text:
habere uigorem et sentiendi perfrui rationem; et dum sint utrumque unum, uaria sumphabere uigorem et sentiendi perfrui rationem; et dum sint utrumque unum, uaria sumpsere uocabula, pro diuersitate affectionum. Sicut enim spiritus pars animae est, pro quo imagines rerum corporalium inprimuntur, sic animus pars eiusdem animae est, quo sentitur et sapitur; sicut et mens eiusdem portio est, per quam omnis ratio intellegentiaque percipitur; sicut uoluntas, qua intellecta consentiuntur; sicut memoria, qua meditata rememorantur. Et haec quidem dum multiplici constent appellatione, non tamen ita diuiduntur in substantia sicut in nomine, quia eadem omnia una est anima. Quae dum contemplatur, spiritus est; dum sentit, sensus est; dum sapit, animus est; dum intellegit, mens est; dum discernit, ratio est; dum consentit, uoluntas est; dum recordatur, memoria est; dum membra uegetat, anima est, et modo sapit, modo desipit, modo
Abbreviated transcription (Latin):
aerium nominatur. quod tactui. uisuiq non subiacet. Nerũꝙ uisibile est atq
tangibile. Paries corpus est. sed non care. lapis corpus dicitur. sed non caro. Sic &¬
paulus apostolus. corpora celestia appellat. &. corpora terrestria. Caeleste corpus.
solis. aclune. & stellarũ. Terrestre : ignis. aeris. aquȩ . & terrȩ. Liquorũ quȩ absq
mant. Quidã inquit auint. aliud eẽ animã quauiuimus. aliud animũ quo
sentimꝰ et sapimus. Unde & ualente  corpore anima. non num quam animus perit.
sicut accidere dementib solet. Ad dunt quoq animã morte superari. animum
summo. obhoc indeputantes se diuersum. ꝓ eo quod actionis officio feparantur.
Aui uero utrumq in diffirenter acipiunt. u̾ eracius sic argumentantur. quodd
neq uiuere sine sensu possumus nec sentire sine uita. Idcirco nequa quã posse
dicunt ex diuersum quod a semini me separantur. sed idem unum & uiuendi

Expanded text:
aereum nominatur, quod tactui uisuique non subiacet, et plerumque uisibile est atque aereum nominatur, quod tactui uisuique non subiacet, et plerumque uisibile est atque tangibile. Paries corpus est, sed non caro; lapis corpus dicitur, sed non caro. Sic et Apostolus corpora caelestia appellat et corpora terrestria. Caeleste corpus solis ac lunae et stellarum, terrestre ignis, aeris, aquae et terrae et reliquorum quae absque mat: "Quidam, inquit, aiunt aliud esse animam qua uiuimus, aliud animum quo sentimus et sapimus". Vnde et ualente in corpore anima, nonnumquam animus perit, sicut accidere dementibus solet. Addunt quoque animam morte soporari, animum somno. Ob hoc inde putant esse diuersum pro eo quod actionis officio separantur. Qui uero utrumque indifferenter accipiunt ueracius sic argumentantur: quod neque uiuere sine sensu possumus nec sentire sine uita. Idcirco nequaquam posse dicunt esse diuersum quod a se minime separatur, sed idem unum et uiuendi
Abbreviated transcription (Latin):
habens ignotã originẽ. nihiltam̃ innatura sua mixtũ coneretũq t̾renum
niihl humidum flabileꝙ uel igneum. At contra corpus est substantia uisibilis. att
mobilis. habens semen exuitio et exterrena fauce materiam. Sed anima qͥa spiritalis
creatura ẽ: mnitiũ nouit. fine habere non nouit. Sicut enĩ angłi. ita &. anime:
habent enĩ initium: finẽ nullũ. Corpus aut̃ exquat tuor elementis constat. igne
aere. aqua &. terra. Dũ fuerit anima excedente resclutũ redit rursus unde fue¬
rat ortũ. Inde et partim mortales sumus. & partim in mortales sumus. Anime
eni naturã habemus cõmunem rũ angelis. carnẽ cum pecorib xxUI.
nter carnem & corpus caute quidã doctorũ distinexit dicens. Omnis caro &
corpus. non omne corpus & caro ẽ. Caro est quae ꝓpriȩ sanginȩ. nerius. ossib¬
que distinguitur: Corpus uero quamquam et caro dicatur. Inter dũ tamen &. c¬

Expanded text:
habens ignotam originem, nihil tamen in natura sua mixtum concretumque terrenum, habens ignotam originem, nihil tamen in natura sua mixtum concretumque terrenum, nihil humidum, flabileque uel igneum; at contra corpus est substantia uisibilis atque mobilis, habens semen ex uitio, et ex terrena faece materiam. Sed anima, quia spiritalis creatura est, initium nouit, finem habere non nouit. Sicut enim angeli, ita et animae sunt. Habent enim initium, finem nullum. Corpus autem, quia ex quattuor elementis constat, igne, aere, aqua, et terra, dum fuerit excedente anima resolutum, redit rursus unde fuerat ortum. Inde et partim mortales, et partim inmortales sumus. Animae enim naturam habemus communem cum angelis, carnem cum pecoribus. Inter carnem et corpus taliter quidam doctorum distinxit dicens: "Omnis caro et corpus, non omne corpus et caro est. Caro est quae proprie sanguine, neruis, ossibusque distinguitur; corpus uero, quamquam et caro dicatur, interdum tamen et
Abbreviated transcription (Latin):
futura p̃uida cogitatio p̃sentia conplectit᷑. xxiiii. Int̃ intelle gibilia
& sensibilia. talit̃ ueteres descripserunt. intellegibilia c̾t.quȩ inmente
animoq ꝑcipiunt᷑. sensibilia aut̃. quȩ uisutactuq corporeo sentiuntur.
Sunt aut̃ sensus corporei quinq uisus. auditꝰ. odoratꝰ. gustus & tactus.
Uisui. sub iacet ambitus. color. seu magnitudo mensurȩ. Auditui: uoces & soni.
odoratui : nidorũ flagrantia. uel quae aliter se habent. Gustui: sapor ama¬
rus. seu dulcis. Tartui calida uel frigida. dura uel molia. aspera siue lenia
Huaut̃ quinꝙ sensus expartib elementorũ sunt. sed non exomiub aelem̃tis
quartuor sed exaere terraq gignunt᷑. Exaere qͥdẽ uisus. odoratus. auditus. ex
terra. tactus. saporq nascit᷑ .xxu. Int̃ anima & corpus ita secernit᷑. Anima est
substantia in corporea. intellectualis. rationalis. inuisibilis atq mobilis

Expanded text:
futura praeuidet, cogitatio praesentia conplectit. Inter intellegibilia futura praeuidet, cogitatio praesentia conplectit. Inter intellegibilia et sensibilia taliter ueteres discreuerunt: intellegibilia esse quae in mente animoque percipiuntur; sensibilia autem, quae uisu tactuque corporeo sentiuntur. Sunt autem sensus corporei quinque: uisus, auditus, odoratus, gustus et tactus. Visui subiacet habitus et color, seu magnitudo mensurae. Auditui uoces et sonus. Odoratui nidorum flagrantia, uel quae aliter se habent. Gustui sapor amarus seu dulcis. Tactui calida uel frigida, dura uel mollia, aspera siue lenia. Hii autem quinque sensus ex partibus elementorum sunt, sed non ex omnibus elementis quattuor, sed ex aere terraque gignuntur. Ex aere quidem uisus, odoratus, auditus; ex terra tactus saporque nascitur. Inter animam et corpus ita secernitur: anima est substantia incorporea, intellectualis, rationalis, inuisibilis atque inmobilis,
Abbreviated transcription (Latin):
integritatis sed ꝓsola maturitate etatis mulier nominatur. sicut & uir pro
sola uirilitate. etiam si ab opere faminaee anuxtionis habeatur inmuis.
Extremȩ iam ȩtatis. senes & anus uocant᷑. Senes aut̃ ita qͥdã dictos putant
eoqđ e̾ẽ. sc nesciunt & ꝑnimiã ętatẽ delirant atq decipiunt᷑. unde &
plato ait. in pueris crescit sensus. iniuuenib uigec. in senib minuitur.
Anus aut̃ exmultis annis dicta. quasi annosa. XX. Int̾ rationale & rationa
bile hoc int̃ c̾t̾. quidam sapiens dixit. Rationale ẽ. qđ rationis utit᷑ intell¬
& rationẽ hoc differt. Mens ẽ. pars animi prestantior aquã ꝓ̃cedit intelle¬
gentia. ratio uͦ est. motus qͥdã animi uisũ mentis acuens. ueraq afalsis dis¬
datio. Iile ex cogitata repperit. hȩc reꝑta custodit.xxiIi. Int̃ memoriã¬
& mentẽ & cogitationẽ. talis distintio ẽ: qđ memoria p̃terita retin&. men

Expanded text:
integritatis, sed pro sola maturitate aetatis mulier nominatur; sicut et uir pro integritatis, sed pro sola maturitate aetatis mulier nominatur; sicut et uir pro sola uirilitate, etiamsi ab opere feminae admixtionis habeatur inmunis. Extremae iam aetatis senes et anus uocantur. Senes autem ita quidam dictos putant, eo quod se nesciunt et per nimiam aetatem delirant atque desipiunt. Vnde et Plato ait; "In pueris crescit sensus, in iuuenibus uiget, in senibus minuitur". Anus autem ex mule hoc interesse sapiens quidam dixit: Rationale est quod rationis utitur intelnter mentem et rationem hoc differt. Mens est pars animae praestantior, a qua procedit intelligentia. Ratio vero est motus quidam animi visum mentis acuens, veraque a falsis disdatio: illa excogitata reperit, hec reperta custodit. Item aet mentem et cogitationem talis distinctio est, quod memoria praeterita retinet, mens
Abbreviated transcription (Latin):
qui iam gignendi possibultatẽ sumunt. fominȩ uero uirgines uel uragines dicunt᷑
Dicta autem uirago uel quod aiuro supta ẽ. uel quod sit masculini uigoris similis.
Pubertatẽ egressi. moxadolescentes appellantur. Adolesrens aut dic̾tꝰ ab adolendo
atꝙ crescendo. Vnde & quidam deagri cultura ioquens. maturiscentẽs fructum
adolescentem uocauit. Post ad olescentiã quoq uiuenes funt. Iuuenes aut̃
dicti quod uiuare posse incipiunt. ut in bobus uiuenei quod auitulis disces¬
serał. Ia uero mediae actatis ꝓpriȩ dicuntur uir & mulier. uir aut nun¬
cupaturi ut ait lactantius qm̃ maior in eo uis est quam infeminis. Et h
untꝰ nom̃ accipit. Itẽ mulier amollitia dicta. & in mutata uel detracta
litera. ueluti mulieri Sed uleo uiris plus roboris datã est. quo facilius plus¬
ad pacientiã conugalem femmȩ cogerentur. Mulier aut̃ non ꝓcorruptela

Expanded text:
qui iam gignendi possibilitatem sumunt; feminae uero uirgines uel uiragines dicuntur. qui iam gignendi possibilitatem sumunt; feminae uero uirgines uel uiragines dicuntur. Dicta autem uirago uel quod a uiro sumpta sit uel quod sit masculini uigoris similis. Pubertatem egressi mox adulescentes appellantur. Adulescens autem dictus ab adolendo atque crescendo. Vnde et quidam, de agricultura loquens, maturescentem fructum adulescentem uocauit. Post adulescentiam quoque iuuenes fiunt. Iuuenes autem dicti, quod iuuare posse incipiunt, ut in bubus iuuenci cum a uitulis discesserint. Iam uero mediae aetatis proprie dicuntur uir et mulier. Vir autem nuncupatur, ut ait Lactantius, quod maior in eo uis est quam in feminis, et hinc uirtus nomen accepit. Item mulier a mollitie dicta, inmutata et detracta littera, ueluti mollier. Sed ideo uiris plus roboris datum est, quo facilius ad patientiam coniugalem feminae cogerentur. Mulier autem non pro corruptela
Abbreviated transcription (Latin):
ncipit enim haec etas. aquirquagesimo anno. & septua gesimo septimo
terminatur. Ultimũ uero seniu nullo certo annorũ tempore definitur
sed solo nature fine concluditur. Int̾ senec tutẽ aut̃ & senium hoo differt
qđ senectus ẽ. uergens aetas auiuentute in senium. nondũ tam̃ derrepi¬
ia seniũ uero ẽ. fessa atꝙ &trema actas. & uitã ultimã alienans xiiiiii
Intfante & puerũ. In fans dicit᷑. quinondũ fari potest. Pueri uero apuritate
uocatisunt. quasi puri siue qͥa nondũ lanuginem storemꝙ genarũ induunt¬
Q u ella aut̃ apparuitate uocata quasi pulla. Inde & pupillos &. pupillas. ñ
ꝓconditione sed ꝓaetate puerili uoram: puerolim. & masculus & femina
appellabatur. sicut infanis. haec consuetudo cõmiis puerperam uorat. pro¬
priȩ aut puerperas dici quȩ primũ exlixȩ sunt. & quod puerilie i. puti¬
se ad modũ pariant. Egressi pueritiã masculi pliberes nun cupantur

Expanded text:
Incipit enim haec aetas a quinquagesimo anno et septuagesimo septimo Incipit enim haec aetas a quinquagesimo anno et septuagesimo septimo terminatur. Vltima uero senium nullo certo annorum tempore definitur, sed solo naturae fine concluditur. Inter senectutem autem et senium hoc díffert, quod senectus est uergens aetas a iuuentute in senium, nondum tamen decrepita; senium uero est fessa atque extrema aetas et uitam ultimam anelans. Inter infantem et puerum. Infans qui nondum fari potest. Pueri uero a puritate uocati sunt quasi puros, siue quia nondum lanuginem floremque genarum inducunt. Puella autem a paruitate uocata, quasi pulla. Vnde et pupillos et pupillas non pro conditione, sed pro aetate puerili uocamus. Puer olim et masculus et femina appellabantur, sicut infans. Haec consuetudo communis puerperam uocat. Proprie autem puerperas dici quae primum enixae sunt et quod pueri id est puellae, admodum pariant. Egressi pueritiam masculi puberes nuncupantur,
Abbreviated transcription (Latin):
poris scripserunt .xuiii. Inter infantiam et pueritiam reliquasq ętates. Prima¬
ctas hominis ẽ infantia. secunda pueria. tertia ad olescentia. quarta iu¬
uentus quinta senectus. sexta senium. Prima ȩtas singulis annorũ termina tur eb¬
doma dibus ꝓpt̃ simplicem uitam. Nam infantia septimo anno finitur. Quarto¬
decimo pueritia. Dehinc sequens. ad olescentia duabus constat ebdomadibus ꝓp̃t
intellectum & rationem.: Et hȩc duo nondum erant in pueris. & paruulis
ec Etas aquinto decimo anno. usq ad uitesimũ octauum. Post hȩc succedens
uiuentꝰ trib ebdomadib ꝑmanet ꝓpt̾ tria illa intella tũ. & actionẽ corporisq
uitutẽ. Ista aetas axx iiiͦ anno exoritur. & quadragesimo nono consum mat᷑
quando & infeminis partus deficumt. Porro senectus quat tuor ebdom a dib
conpletur ꝓpt̃ e accedentẽ in illis tribus. animi & corporis grauitatem

Expanded text:
poris scripserunt. Inter infantiam et pueritiam reliquasque aetates. Primporis scripserunt. Inter infantiam et pueritiam reliquasque aetates. Prima hominis aetas infantia est, secunda pueritia, tertia adulescentia, quarta iuuentus, quinta senectus, sexta senium. Duae primae aetates singulis annorum terminantur ebdomadibus, propter simplicem uitam. Nam infantia septimo anno finitur, quartodecimo pueritia; dehinc sequens adulescentia duabus constat ebdomadibus propter intellectum et rationem. Quae duo nondum erant in pueris, et porrigitur haec aetas a quinto decimo anno usque ad uicesimum octauum. Post haec succedens iuuentus tribus ebdomadibus permanet, propter tria illa, intellectum et actionem corporisque uirtutem. Ista aetas a uicesimo octauo anno exoritur et quadragesimo nono consummatur, quando et in feminis partus deficiunt. Porro senectus quattuor ebdomadibus conpletur propter accedentem in illis tribus animi et corporis grauitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
mente corporis mole ossib cederet. Fęmunesunt femorum partes quibus inequ¬
tando tergis equorũ adheremus. unde & prediatoris. sub feminib: equos amissi se
dicuntur Genuia : agenis dicta: Eo quod mutero eoherant et cognatasint oculis
Vnde enius: atꝙ gena conprimit arte gena tibiae aut̃ dictȩsunt. quasi tube
lante uero aplanitie nuncupatȩ . quia non retundȩ ut in quadri pedibus uena¬
re non posset : homo sed plana atque longiores formatȩ sunt ut stabile corpꝰ
efficerent. Calces aũt̃ acallo pedum sic nominate pedum digiti: et detorem eUi
usum ferunt iam currere non possemus. nisi digitis in unumꝰ pressis solo queni¬
tentib impetũm saltun quȩ capiamus. rdiqua ossa corporis uelut columnȩ
quȩdam quibus caro sustentatur inserta sunt. et neruorum uinculis conliga¬
ta ut aptissimo motu flectantur. haec lactantius ceteriq deritione cor¬

Expanded text:
mente corporis mole, ossibus cederet. Feminae sunt femorum partes, quibus in equimente corporis mole, ossibus cederet. Feminae sunt femorum partes, quibus in equitando tergis equorum adhaeremus. Vnde et praeliatores feminibus equos amisisse dicuntur. Genua a genis dicta, eo quod in utero cohaereant et cognata sint oculis. Vnde Ennius "atque genua conprimit arta gena". Tibiae dictae sunt quasi tubae. Plantae uero a planitie nuncupatae, quia non rotundae, ut in quadrupedibus, ne stare non possit homo, sed planae atque longiores formatae sunt, ut stabile corpus efficerent. Calces autem a callo pedum sic nominatae. Pedum digiti et decorem et usum ferunt. Nam currere non possunt, nisi digitis in humum pressis soloque nitentibus impetum saltumque capiamus. Reliqua ossa corporis uelut columnae quaedam quibus caro sustentatur inserta sunt et neruorum uinculis conligata, ut aptissimo motu flectantur. Haec Lactantius ceterique de ratione cor
Abbreviated transcription (Latin):
uolunt e̾t̾. de coctiones ciborũ. ãplexu & cale facto suo in sanguinẽ mutan¬
dorũ. Intestinorũ aut̃ ratio. idcirco anfractibus incirculorũ ordinata sunt
modo ut susceptos cibos paulatim egerant. & ex ipsis ea quȩ intrinsecus st̃
humorẽ sensim suscipiant. Aluus dictus. eoqđ in eũ quasi in alueũ om̃is
humor cibo ꝑmixtus defluat acrecurrat. & menarrabili modo ciborũ suc
uniuersũ corpus quas elatere ualles uicinas irrigando adimpleat. Porro
aluus. uenter & uterus differunt. Uenter .ẽ. enĩ qui appar& intrinsecus
ꝑtingitq a pectore adinguina. Aluus interior pars quȩxibum recipit. & purgari
solet. Uterum solȩ mulieres habent in quo concipiunt. Confundunt tam̃ hor
auctores & uterũ ꝓiitriusq. sexus uenre ponunt: genitalia aut̃ sicut nomenip¬
sum docet. agignendo dicta natium caro conglobata sedendi officio factat̾. nepre¬

Expanded text:
uolunt esse decoctionis ciborum amplexu et calefacto suo et in sanguine mutanuolunt esse decoctionis ciborum amplexu et calefacto suo et in sanguine mutandorum. Intestinarum autem ratio: idcirco longis anfractibus in circulorum ordinatae sunt modo, ut susceptos cibos paulatim egerant, et ex ipsis ea quae intrinsecus sunt, humorem sensim suscipiant. Aluus dictus eo quod in eum, quasi in alueum, omnis humor cibo permixtus defluat ac recurrat, et inenarrabili modo ciborum suco uniuersum corpus quasi e latere, ualles uicinas inrigando adimpleat. Porro aluus, uenter et uterus differunt. Venter est enim qui apparet extrinsecus, pertinetque a pectore ad inguinem. Aluus interior pars, qua cibum recipit et purgari solet. Vterum solae mulieres habent in quo concipiunt. Confundunt tamen hoc auctores et uterum pro utriusque sexus uentre ponunt. Genitalia autem, sicut nomen ipsud docet, a gignendo dicta. Natium caro conglobata sedendi officio facta est, ne, pre
Abbreviated transcription (Latin):
cus ne in forme pectus esse uideretur. Neque enĩ decebant infeminis alibi esse
quam ut animal intellegens. ex corde alimoniam sumeret. Porro umbilicus est
nota in pressa. quemedium uentrem designat. ad hoc factus. ut ꝑ eum foctus dũ
ẽ in utero nutriatur. Oplenis aut̃ &. iecoris uiscera. quasi ex conturbato sangui¬
ne uidentur esse concreata. Iuxta eos aut̃ quidefensius disputant. uoluptatis
ueneriȩ concupicentiam consisti dicunt iniecore. affectum aut̃ iracundiȩ
infelle. Pauoris in corde. insplene letitiȩ. Inpulmonibus uero aerem contineri
que tractatu totum anime & corpus. Inierore ignis habet sedem. qui uelut sub¬
uolare ostenditur in excel sum cerebri locũ tanquã incelum corporis nr̃i. unde
& radii emicant oculorum. & deciuus medio uelut centro quedam nonsolum
ad oculos sei ad ceteros sensus tenues fistulae deducuntur. Siquidem in eo officio

Expanded text:
cus, ne informe pectus esse uideretur. Neque enim decebat in feminis alibi esse, cus, ne informe pectus esse uideretur. Neque enim decebat in feminis alibi esse, quam ut animal intellegens ex corde alimoniam sumeret. Porro umbilicus est nota inpressa quae medium uentrem designat, ad hoc factus, ut per eum fetus dum est in utero nutriatur. Splenis autem et iecoris uiscera quasi ex conturbato sanguine uidentur esse concreta, iuxta eos autem qui de fisicis disputant. Voluptates ueneriae concupiscentiae consisti dicunt in iecore, affectum autem iracundiae in felle; pauoris in corde; in splene laetitiae. In pulmonibus uero aerem contineri,que tractu totum animet corpus. In iecore ignis habet sedem, qui uelut subuolare ostenditur in excelsum cerebri locum, tanquam in caelum corporis nostri, unde et radii emicant oculorum, de cuius medio, uelut centro quaedam non solum ad oculos, sed ad ceteros sensus tenues fistulae deducuntur. Siquidem in eo officium
Abbreviated transcription (Latin):
sis mandimus. Palma manus ẽ dispansis digitis. sicut & arbor dissis ramis. Item
sicut contractis digitis. prignus. Digitorũ quoꝙ numerus ꝑfectus et ordo est derentis¬
simus. ex his primus rector omnium & moderator pollex uocatur. eo quod plurimũ
intercȩteros polleat. id est ualeat .i Secundus index et salutaris uoratur. quia eo fere
ostendimꝰ & salutamus. Tertius medi us. Quđ̃tus medicus. quod eo tritum collirium. a
medicis colligitur. Quintus auricularis. quod eo aurem scalpimus.: Porro pectus
hominis abasp̾ectu uocatum. In mutis sũ animantib ad terram oppressum ẽ atque
ab aspectu remotum. hominis aut̃ patens & rectum. Plenum enim ratione. non dece¬
bat esselatens uel humile. Papillȩ sunt. capitula mammȩ. Mam mȩ aut. tumores pec¬
toris leuiter exurgentes. haec feminis adalendos foetus datȩ. marib ad solum de¬

Expanded text:
sis mandimus. Palma manus est dispansis digitis, sicut et arbor dispansis ramis. Item sis mandimus. Palma manus est dispansis digitis, sicut et arbor dispansis ramis. Item sicut contractis digitis, pugnus. Digitorum quoque numerus perfectus et ordo est decentissimus. Ex his primus rector omnium et moderator pollex uocatur, eo quod plurimum inter ceteros polleat, id est ualeat. Secundus index et salutaris uocatur, quia eo fere ostendimus et salutamus. Tertius medius. Quartus medicus, quod eo tritum collirium a medicis colligitur. Quintus auricularis, quod eo aurem scalpimus. Porro pectus hominis ab aspectu uocatum. Ιn multis enim animantibus ad terram oppressum est, atque ab aspectu remotum. Hominis autem patens et erectum. Plenum enim ratione non decebat esse latens uel humile. Papillae sunt capitula mammae. Mammae autem tumores pectoris leuiter exurgentes. Haec feminis ad alendos fetus datae, maribus ad solum de
Abbreviated transcription (Latin):
cybos inpositum. Haec interpres animi. uocem motib suis isi uerba dis tinguit. uel in¬
lisione palati acdentium. uel compressione labrorum. Dentes dicti quasi cybos di¬
uidentes. siqui demescani incidunt & conminuunt. atque oportunius stomacho
tradunt. Horum priores. qui cibũ precidunt aduersidentes dicuntur. Molares
in timi qui subigunt. Canini qui uicesimo aetatis anno existunt: gingiuȩ agig¬
nendis dentibus nominatȩ. quȩ magña pulcritudinẽ ori conferunt. dũ nuditatem
dentium tegunt. faucessunt angustę fistulę quasi faces. ꝑquas uocalis sp̃s ab in¬
timo pectore exiliens: sonũ uocis emittit. Mandibulȩ maxillarum partes sunt
quibus mandimus. Dicta aut̃ maxilla ꝑ diminutionem. sicut paxillus apalo collum
ad intar. colum nae uocatũ est enim rigidum & rotundũ. Manus dictȩ eo quod abi

Expanded text:
cibo inpositum. Haec interpres animi uocem motibus suis in uerba distinguit, uel incibo inpositum. Haec interpres animi uocem motibus suis in uerba distinguit, uel inlisione palati ac dentium, uel conpressione labiorum. Dentes dicti quasi cibos diuidentes. Siquidem escam incidunt et comminuunt atque oportunius stomacho tradunt. Horum priores, qui cibum praecidunt, aduersi dentes dicuntur; molares intimi, qui subigunt; canini, qui uicesimo aetatis anno existunt. Gingiuae a gignendis dentibus nominatae, quae magnam pulchritudinem oris conferunt, dum nuditatem dentium tegunt. Fauces sunt angustae fistulae, quasi foces, per quas uocalis spiritus ab intimo pectore exiliens sonum uocis emittit. Mandibulae maxillarum partes sunt quibus mandimus. Dicta autem maxilla per diminutionem, sicut paxillus a palo. Collum ad instar columnae uocatum. Est enim rigidum et rotundum. Duae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
con que quasi ꝑcocleam descendere. quo directus incirculum orbemq moneatur. Genȩ̨
agenib dictȩ. Deniq conplicatũ inutero gigni formariꝙ hominem ita ut genua sursum
sint quib oculi formentur. ut caui acre conditi fiant. Ideoq et qui aliquib lacrimas
elice rexũ piunt genua tangunt. ac ea dep̃cantur. quod inuttro formauerint oculos attp
nutrierint Ipse genarum tumor instar collium leuiter exsurgens. ab omni parte con¬
tra inminentes ic tus oculos efficit tutos. Nares dictę. quia ꝑeas aer uel sp̃s manare ñ de¬
sinit᷑. In his tria sunt officia. Unũ ducendi sp̃s. alterũ capiendi odores. tertum pur¬
gamenta cerebri defluentis. Os dictum quasi corporis hostium. cius species in duobus con¬
stat offitiis. sumendi uictus. & loquendi lingua. labra alambiendo nominata. Quod
aut̃ superius est labium dicimus. quod inferius labrum. Linguȩ nomen aligando

Expanded text:
cemque quasi per cocleam descendere, quod aer ictus in circulum orbemque moueatur. Genae cemque quasi per cocleam descendere, quod aer ictus in circulum orbemque moueatur. Genae a genibus dictae. Denique conplicatum in utero gigni formarique hominem, ita ut genua sursum sint, quibus oculi formentur, ut caui ac reconditi fiant. Ideoque et qui alicuius lacrimas elicere cupiunt genua tangunt ac per ea deprecantur, quod in utero formauerint oculos atque nutrierint. Ipse genarum tumor instar collium leuiter exsurgens ab omni parte contra inminentes ictus oculos efficit tutos. Nares dictae quia per eas aer uel spiritus manare non desinit. Ιn his tria sunt officia; unum ducendi spiritus, alterum capiendi odoris, tertium purgamenta cerebri defluendi. Os dictum quasi corporis ostium. Cuius species in duobus constat officiis; sumendi uictus et loquendi lingua. Labia a lambendo nominata. Quod autem superius est labium dicimus; quod inferius labrum. Linguae nomen a ligando
Abbreviated transcription (Latin):
ligemmarum habentes similitudinẽ. menbranis ꝑlucentib conteguntur. ꝑ quas mem¬
branas qualisutru uel specula refulgente. mentera quȩ forssunt prospicit. In medio¬
In medio aut̃ orbiũ seintillę luminũ conclusę tenent᷑ quas pupillas uocamꝰ.
quib cernendi grã continet᷑. & ut oculi munitiores sint ab iniuria. eos
apex sũmus ciliorũ tegminib occulit. utde & oculos ee. dictos
Quib adhibitȩ̨ sunt palpebrę apalpitando dictę. quia concurrentes
Utinuicẽ oculorũ obtutũ reficiunt pilis in ordinẽ asstantib ad quorum
munitionẽ suꝑ cilia quoq pilis breuib ad ornant᷑. quasi quib dã aggerib oculis
p̃bentes custodiã nequid suꝑne incidat. Auriũ inditũ est nom̃. auocib hauriendis.
ꝑ immutationẽ lit terȩ aures. uelut audes sunt nominatȩ̨. Peras enim sonum uo¬

Expanded text:
li gemmarum habentes similitudinem membranis perlucentibus conteguntur. Per quas memli gemmarum habentes similitudinem membranis perlucentibus conteguntur. Per quas membranas, quasi per uitro uel speculo refulgenti, mens ea quae foris sunt transpicit. Ιn medio autem orbium scintillae luminum conclusae tenentur, quas pupillas uocamus, quibus cernendi gratia continetur; et ut oculi munitiores essent ab iniuria, eos Opifex summus ciliorum tegminibus occulit. Vnde et oculos esse dictos, quibus adhibitae sunt palpebrae a palpitando dictae, quia concurrentes inuicem oculorum obtutum reficiunt, pilis in ordinem adstantibus ad eorum munitionem. Supercilia quoque pilis breuibus adornata sunt, quasi quibusdam aggeribus oculis praebentes custodiam, ne quid superne incidat. Aurium inditum est nomen a uocibus auriendis. Per inmutationem enim litterae aures uelut audes sunt nominatae. Per has enim sonum uo
Abbreviated transcription (Latin):
Incapite aut ut ait sc̃s augustinus. Tres tam quã uentriculi cereori constitutisunt. Unus
anterior ad faciem. a quo sensus om̃is. alter posterius ceruicem. a quo motus om̃is. ter¬
cuis interutrumꝙ in quo memoria ugere demonstratur. necum sensus sequitur motus.
non conectat homo quod faciendum est. si fuerit quodfecit oblitus. Faries dicta est eo
quod notitiam faciat hominis. Inter faciem aut̃ & uultũ haer differentia ẽ. quod faci¬
es naturalis & certus n oris habitus est: uultꝰ uero uarius. & secundũ affectionem ani¬
nis modo letus. modo tristis. Unde & uultuosi dicuntur. qui uultum sȩpe conmutanł.
am barbaeratio quantum uultui conferat. dinoscendũ. Barba est decoris signum. uiri¬
litatis inditium &. iuuentutẽ significat. & sexus naturam distinguit. Oeuli aut̃ infaciẽ
concauis foraminibus inclusi sunt : eo quod feratur. frons nominata ẽ. Idem quoque ocu¬

Expanded text:
In capite autem, ut ait sanctus Augustinus, tres tamquam uentriculi cerebri constituti sunt: unus In capite autem, ut ait sanctus Augustinus, tres tamquam uentriculi cerebri constituti sunt: unus anterior ad faciem, a quo sensus omnis; alter posterior ad ceruicem, a quo motus omnis; tertius inter utrumque, in quo memoria uigere demonstratur, ne cum sensus sequitur motus, non connectat homo quod faciendum est, si fuerit quod fecit oblítus. Facies dicta est eo quod notitiam faciat hominis. Inter faciem autem et uultum haec differentia est, quod facies naturalis et certus oris habitus est; uultus uero uarius et secundum affectionem animi modo laetus, modo tristis. Vnde et uultuosi dicuntur qui uultum saepe commutant. Iam barbae ratio quantam uultus conferet dinoscentiam! Barba est decoris signum, uirilitatis indicium, quae et iuuentutem significat et sexus naturam distinguit. Oculi autem in facie concauis foraminibus inclusi sunt, a quo foratu frons nominata est. Idem quoque ocu
Abbreviated transcription (Latin):
mani eotperis ratio. quattuor idementorum designat speciem Caput nãq ad cęlũ
refert᷑. in quosunt duo oculi quasi duo lũminaria. solifdelunę. Pectus aeri con¬
ningit᷑. quia ne ciitit᷑ spiramine flatus: sicut ex aere uento sp̃s. Uenter aut̃
mari assimilat᷑ ꝓpt̾ collattione om̃ium humorũ. quasi congregatio aquarum.
Uestigia postremo terre conparantur. eoquod sint ultima menbrorum arida siue
sicca sicut terra. Iam uero incapitis arcemens conlocata est. tanquã iocelo ds̃.
ut ab alto speculetur om̃ia. atꝙ regat. Factus est aut̃ homo ad contrmlatio¬
nc̃ celi rigidus &e erictus. non sicut pecora inhumum ꝓna atq uergentta:
I neuius sumitate caput ẽ colleratu: datumꝙ illi hor nomen quod hine capiant
initium sensus & nerui capilli aut capitis. uel adsperiem sunt decoris. siue caloris.

Expanded text:
mani corporis ratio quattuor elementorum designat speciem. Caput namque ad caelum mani corporis ratio quattuor elementorum designat speciem. Caput namque ad caelum refertur, in quo sunt duo oculi, quasi duo luminaria solis et lunae. Pectus aeri coniungitur, quia sic inde emittitur spiraminis flatιιs, sicut ex aere uentorum spiritus. Venter autem mari adsimilatur, propter collectionem omnium humorum, quasi congregationem aquarum. Vestigia postremo terrae conparantur, eo quod sint ultima membrorum arida siue sicca, sicut et terra. Iam uero in capitis arce mens collocata est, tamquam in caelo Deus, ut ab alto speculetur omnia atque regat. Factus est autem homo ad contemplationem caeli rigidus et erectus, non sicut pecora in humum prona atque uergentia; in cuius summitate caput est collocatum, datumque illi hoc nomen, quod hinc capiant initium sensus et nerui. Capilli autem capitis uel ad speciem sunt decoris uel ad arcendam iniuriam frigorís siue caloris.