comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
latorer in retristi uolius seponere uis¬
onẽ : sed dehoc aliar: nunc qđ coepim ȩx¬
sequam : babrlon fuit metropolis
chalde crũ ciurex nabuchodonosorcuno¬
tir usq: adȩtiopiã gentib: superatir in¬
t̃ cȩterar uastauit & iud ȩũ diuq obser¬
sã hieruralẽ unde cimo annoco epit
regni s edechiȩ quẽ & ipsũ captũ dix̃
in anthio chia quȩ tunc uocaba tur
reblatha ibiq corã patre filus inter¬
fectis: oculor redechiȩ iussit auferri ex¬
secatũ que misit incaueã &ritur
lonẽ & nonui debis eã: ad consolatio¬
nemergo populi iudueorũ babrlonis
ruina p̃dicatur: Quod quomodoni¬
neue. metropolis asstriorũ. quorum
nasar . & rennacheribx tribus coe¬
perant chaldȩo uastante sub uersa
.ẽ : It a &iam huec que contradm̃
suꝑbierit moedorũ at que perrarũ
impetus ub uertatur. In monte

Expanded text:
latores in re tristi voluisse ponere vislatores in re tristi voluisse ponere visionem; sed de hoc alias. Nunc quod cepimus exsequamur: Babylon fuit metropolis Chaldaeorum, cujus rex Nabuchodonosor cunctis usque ad Aethiopiam gentibus superatis, inter caeteras vastavit et Judaeam, diuque obsessam Jerusalem undecimo anno cepit regni Sedechiae: quem et ipsum captum duxit in Antiochiam, quae tunc vocabatur Reblatha, ibique coram patre filiis interfectis, oculos Sedechiae jussit auferri, excaecatumque misit in caveam, et in ritum lonem, et non videbis eam . Ad consolationem ergo populi Judaeorum, Babylonis ruina praedicitur, quod quomodo Ninive metropolis Assyriorum, quorum nasar, et Sennacherib, decem tribus ceperant, Chaldaeo vastante, subversa est: ita etiam haec, quae contra Deum superbierit, Medorum atque Persarum impetu
Abbreviated transcription (Latin):
ductus causis mallun a te ingeni¬
ũ meũ quã uoluntatẽ. quue¬
ribreuit̃ que ad notabo quȩ didi¬
cifundam̃ta iaciens scriptura¬
rũ : c& erũ si aut tuuolueris aut
endũ ẽ ȩdifitiũ ut in positocul¬
mine ꝑfecta ecclȩsiȩ ornam̃ta
monstremnus: Pro posuisti de isa¬
ia uisio nẽbabrlonir & philist imꝰ¬
& moab & da marci egrptique &
desertimaris. &idumee & arabiȩ &
uallis uisionis. & trruquas nlatiur
nitar ex ponere multis libris opus
erit & ex actoris mein auigatio in ar¬
nũ alterũ dirferetur: Itaq: utuis
singulir testimonus. breuessenten¬
itiolas coaptabo ut nontã ex ponã qiđ
sentiã : quã paucis uerbir sentienda
demittã dicarti hȩc ã scribimꝰ currex¬
te notarioũ articulo currit oiati¬
o : Nolumis enĩ nr̃a laudari sed ꝓ¬
phetȩ dicta intellegi nec iactamus
cũq p̃positũ fuerit : minarũ plena
sunt quȩ dicunt᷑ : Vnđd miror Ixx trais¬

Expanded text:
dactus causis, malui a te ingenidactus causis, malui a te ingenium meum quam voluntatem quaeri: breviterque annotabo quae didici, fundamenta jaciens Scripturarum. Caeterum si aut tu volueris, autendum est aedificium, ut imposito culmine, perfecta Ecclesiae ornamenta monstremus. Proposuisti de Isaia Visionem Babylonis, et Philisthiim, Moab, et Damasci, Aegyptique, et deserti maris, et Idumaeae, et Arabiae, et Vallis visionis, et Tyri: quas si latius nitar exponere, multis libris opus erit, et exactoris mei navigatio in annum alterum differetur. Itaque ut vis, singulis testimoniis breves sententiolas coaptabo, ut non tam exponam quid sentiam, quam paucis verbis tibi sentienda dimittam. Dictamus haec, non scribimus: currente notariorum manu currit oratio. Nolumus enim nostra laudari, sed Prophetae dicta intelligi, nec jactamus cumque praepositum fuerit, minarum plena sunt quae dicuntur. Unde miror LXX Trans
Abbreviated transcription (Latin):
rem & omissis nostrorũ com¬
mentarus quia uaria ropina¬
tiones secuti multa uolumi¬
na condiderunt: Hebreicã
pandere ueritatẽ meqire¬
tractantẽ & molestissimum
explanationũ genus intẽpus
aliud deferentẽ sepissime cõ¬
monebar: hocaũt annomisis¬
tifiliũ nr̃m heraclũ diaco¬
nũ qui memanu consertab
momenta exiger& : qui digitur
faciã sub eã neopus in quouiri
eru ditis simi sudauerunt: Grig¬
nẽ loquor & eus ebiũ pãpheli
quorũ alt̃ liberis alligoriȩ spa¬
tiis euagat᷑. & int̃p̃tatis nomi¬
nibus singulorũ ingeniũ suum
facit ecclesiue sacram̃ta. Alit̃
historicã expositionẽ titulo reo¬
mittens interdũ obliuis ͥ tur
ꝓpositi & inarigenis scita conci¬
dex: antaceã & aꝑtehuius gene¬
ris expositionẽ nescire medicã
& quando tibi potero ꝑsuadere¬
sͥ menon potuis se magirquã nolu¬
isse: Quorũ alterũ in becillita¬
tis ẽ alterũ suꝑbiȩ: Quib: ab¬

Expanded text:
rem, et omissis nostrorum Comrem, et omissis nostrorum Commentariis, qui varias opiniones secuti, multa volumina condiderunt, Hebraicam panderem veritatem: meque retractantem, et molestissimum explanationis genus in tempus aliud differentem, saepissime commonebas. Hoc autem anno misisti filium nostrum Heraclium diaconum, qui me manu conserta momenta exigeret. Quid igitur faciam? subeamne opus in quo viri eruditissimi sudaverunt, Origenem loquor, et Eusebium Pamphili, quorum alter liberis allegoriae spatiis evagatur, et interpretatis nominibus singulorum, ingenium suum facit Ecclesiae sacramenta, alter historicam expositionem titulo repromittens, interdum obliviscitur propositi, et in Origenis scita concedit? An taceam, et aperte hujus generis expositionem nescire me dicam? et quando tibi potero persuadere, me non potuisse magis quam noluisse: quorum alterum imbecillitatis est, alterum superbiae? Quibus a
Abbreviated transcription (Latin):
lures anninint. quod
ascaẽ memoriae uiro
amabili epõ rogatur ut in de¬
&cemis aie scriberem uinioner
pangustia illiur temporir.
quid mihi uideretur in solarbre¬
ui sermone perstringat histo¬
riaitantũ. quod petebat edis¬
serens nuhcate. DIAΟTTΟΝ¬
VΤΑΓΗ eusto chiũ cogor in
totam ꝓphetam commenta¬
rios scribere: & interimora¬
tiomibus tuis adbabrlonem
cr̃uisionũ ẽ. de quibus ante iã
dixi : suꝑfluũ aũt mihicusũ
ẽ aut eadẽ rursunterare
aut inuino opere diuersassen¬
tentias ꝓmerer Vnde quintꝰ
inifaia liber hic est qui quonda
solus editur est. quo ad calcemur¬
que ꝑleoto sextiuo luminis uix¬
ta tropologiã arripuimurex¬
ordium. & eadẽ tednm dep̃¬
cante spĩtalis intellegenti¬
ue culmina ꝑsequimur: huo¬
ue que papa amabilereolum̃
caritatis rnof at tuhi obi¬
nium quos terra genuisa¬
mantinssi mep literanflagi¬
tabar. ut tibi decẽ uisionesquȩ
inisaia obscurirnime sunt
histortã dispositione dissere¬

Expanded text:
lures anni sunt quod a sanctae memoriae viro Amabili episcopo rogatus, ut in decem Isaiae scriberem Visiones, pro angustia illius temporis quid mihi videretur in singulis brevi sermone perstrinxi: historiam tantum quod petebat, edisserens. Nunc ad te, φιλοπονωτάτη Eustochium, cogor in totum prophetam Commentarios scribere, et interim orationibus tuis ad Babylonem cem visionum est, de quibus ante jam dixi. Superfluum autem mihi visum est, aut eadem rursus iterare, aut in uno opere diversas sententias promere. Unde quintus in Isaiam liber erit hic, qui quondam solus editus est, quo ad calcem usque perfecto, sexti voluminis juxta tropologiam arripiemus exordium, et eadem te Dominum deprecante, spiritalis intelligentiae culmina persequemur. « Hucusque papa Amabilis, columen charitatis et nomen, ac mihi omnium quos terra genuit amantissime, per litteras flagitabas, ut tibi decem visiones quae in Isaia obscurissimae sunt, historica expositione dissere
Abbreviated transcription (Latin):
aduersariur. Quantȩ aũt fu¬
erint potentiae hieremiar
testat᷑ dicens Ñẽ ultra ex¬
ultatio inmoab & iterum
habuisti fiduciam in muniti¬
onib: tuir & inthesauris. &
iterum fertibs fuit moab
ab ad ulircentia sua & re¬
qui euit infinib: suir. nec trans¬
fususẽ deua se inuase & in
trans migrationẽ ñ abiit : id¬
circo ꝑmansit gustus eĩ in co

Expanded text:
ersarius. Quantae autem fuerit potentiae, Jeremias testatur , dicens: Non est ultra exsultatio in Moab. Et iterum: Habuisti fiduciam in munitionibus tuis, et in thesauris tuis. Et iterum: Fertilis fuiab adulescentia sua et requievit in fecibus suis nec transfusus est de vase in vas et in transmigrationem non abiit idcirco permansit gustus eius in eo
Abbreviated transcription (Latin):
re & pondere semel dixis sesuf¬
ficiat: hoctantũ breuit̃ ad mo¬
neo qđ onussẽ ꝑtristitia conse¬
quat᷑. Uinonẽ aut̃ uł statĩ
la&a uł infine lea post tristitiã :¬
Moab: ꝓuintia ẽ. arab ũ: inqua
fuit bale filiur beor qui conduẽ
a riolum balaã deme sopotamia
ut maledicer& isrłi. ubi& ini¬
tiaturẽ. populur behel ꝓhegor
huiur m&ro polirciuitar. ar.
quae hodi e ex hebrueo & gre¬
cosermone conposita drio¬
polis noncupat᷑ non ut pleri¬

Expanded text:
re, et pondere semel dixisse sufficiat. Hoc tantum breviter admoneo, quod onus semper tristia consequantur. Visionem autem vel statim laeta, vel in fine laeta post tristia. Moab provincia est Arabum, in qua fuit Balac filius Beor ; qui conduxit hariolum Balaam de Mesopotamia, ut malediceret Israel, ubi et initiatus est populus Beelphegor . Hujus metropolis civitas AR , quae hodie ex Hebraeo et Graeco sermone composita Areopolis nuncupatur; non ut pleri
Abbreviated transcription (Latin):
drum. sitã ab angulo usque
adangulũ muri. xũi milia te
histini as conrcripserunt.
aRx. aũt id ẽ capitoliũ illi¬
ur urbir ẽ. turrir quȩ ȩdifica¬
ta post diluuiũ inaltitudi¬
nẽ iũĩ milia dicit᷑ tenere par¬
suũ. paulatim delato in an¬
gustiarco artato ut pondis
inminens. faciliuralatiorib
sustent : Dis cribuntibi tẽpla
marmouiȩ. aure arstatuar.
platear lapidibis auroq: ful¬
genter. & multa alia quae
peneuide ant᷑ incredibilia.
Hoc totũ narrauimꝰ ut osten¬
deremꝰ qđ adirã dĩ om̃ir po¬
tentia polluta sit & rauilla
& cineri cõparet᷑: si licer&
introire barbaras nationes &
uidere tantae urbis extrema
uestigia. Videremur possessi¬
onem ericii & plaudes a qua¬
rum & uere com pl&ũ eẽ
quo di saie uocib canitur.
copabo eam in sco paterenr
exceptis enĩmuris coctilib
qui propt̃ bestias concluden¬
das pannos plurimos instau¬
rant᷑ om̃ e in medio spatiũ soli

Expanded text:
drum sitam, ab angulo usque ad angulum muri, sedecim millia tenhistorias conscripserunt. Arx autem, id est, Capitolium illius urbis, est turris quae aedificata post diluvium, in altitudine quatuor millia dicitur tenere passuum, paulatim de lato in angustias coarctata, ut pondus imminens facilius a latioribus sustentetur. Describunt ibi templa marmorea, aureas statuas, plateas lapidibus auroque fulgentes, et multa alia quae pene videantur incredibilia. Hoc totum narravimus, ut ostenderemus quod ad iram Dei omnis potentia pulvis sit, et favillae et cineri comparetur. Si liceret introire barbaras nationes, et videre tantae urbis extrema vestigia, videremus possessionem hericii, et paludes aquarum, et vere completum esse quod nunc Isaiae vocibus canitur: Scopaboexceptis enim muris coctilibus, qui propter bestias concludendas, post annos plurimos instaurantur, omne in medio spatium soli
Abbreviated transcription (Latin):
mus babrlonem audiui¬
mus inclitã in suꝑbiã chal¬
dȩorũ : Nolumur intellegere
quodeuit & quȩrdinus audi¬
re quod non fuit : Et hec dici¬
mus ñ quod tropologi& intel¬
legentiã condem nemur:
sed quo spiritalir int̃p̃tatio se¬
propheti babrlonis exple¬
tur ⁊ Eticut subuertit dr̃ so¬
domã & gomorram. sic & ista
sub uerra non habi tabitur in
ueternum : Pro illa enim
seuliciam & tenfontem ur¬
berpersarum inclrtas foce¬
urunt: Nec pon& ibi ten¬
toria a rabs nec pastoner
requi escent. sederunt ibi
bestiȩ & replebuntur domis

Expanded text:
Babylonem, audivimus inclytam in superbia Chaldaeorum: nolumus intelligere quod fuit, et quaerimus audire quod non fuit. Et haec dicimus, non quod tropologicam intelligentiam condemnemus, sed quod spiritualis interpretatio seprophetia Babylonis expletur: et sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham: sic et ista subversa non habitabitur in aeternum. Pro illa enim Seleuciam et Ctesiphontem urbes Persarum inclytas fecerunt. Nec ponet ibi tentoria Arabs; nec pastores requiescent ibi: sed erunt ibi bestiae, re
Abbreviated transcription (Latin):
ue imperiũ quo omnib inmine¬
bat. & pondus quoi p̃mebant᷑.
in ipsum potiusr& rud&uri
Fugiente enĩ rege assprior̃ int̃¬
ram suã liber cumpopuli reli¬
quur egressusc̃ e recias:
Hocconsilium qõ cogitauit suꝑ
omnem terram. & hacoẽ manꝰ
ex tenta super uniuersas gentes
dñs enim exercituũ decreuit
& quir poterit infirmare : &
manus eĩ extenta & quis auer¬
tit eã : Hunclocũ quidamarbi¬
trantur generalẽ eẽ c̃traom¬
nem orbẽ ꝓph&iã & quoduas¬
titas babrlonis & assyriae ciui¬
tates trpussit consummationis
mundi quib: nequa quã contra¬
dicimus sciamus hic omnem
terram assrrior. propriisig¬
nificari & uniuersas gentes
socias regir assrrii demonstra¬
tas: Quid quidaũt ad nõ de¬
cr&umẽ. nullius uirtute pro¬
hibitur. & ex tenta manum cĩ
a percuciendum paratamne¬
mo poterit coer cere: In anno¬

Expanded text:
ve imperium quod omnibus imminebat, et pondus quo premebantur, in ipsum potius retrudetur. Fugiente enim Assyriorum rege in terram suam, liber cum populi reliquiis egressus est Ezechias. Hoc consilium quod cogitavi super omnem terram, et haec est manus extenta super universas gentes. Dominus enim exercet quis poterit infirmare? et manus ejus extenta; et quis avertet eam? Hoc loco quidam arbitrantur generalem esse contra omnem orbem prophetiam, et quod vastitas Babylonis et Assyriae civitatis typus sit consummationis mundi, quibus nequaquam contradicimus, dum sciamus hic omnem terram Assyriorum proprie significari, et universas gentes socias regis Assyrii demonstratas: quidquid autem a Domino decretum est, nullius virtute prohibetur, et extentam manum ejus, et ad percutiendum paratum, nemo poterit coercere.
Abbreviated transcription (Latin):
abum croeor toll& ur: Reuer¬
t& ad prae sentia. hocẽ ad sen¬
na cherib regem assrriorũ.
qui samariã iudȩãq uastauit
excepta hierusalẽ deleuit
ꝑcircuitũ om̃a & longe post
futuris uicina consotiat:
ut inminens duferat᷑ m&us
qui ad icere poterant audi¬
entem. por prȩsentẽ per¬
p&imur obsidionem. istemul¬
tir post sacculis uentura promit¬
tit. Gigit᷑ ordoproph&ice
Quã quam p̾annos plurimos
baby lon destruenda sit & om̃e
pȩnitur stirpir asserior & chal¬
detie seminariũ dis ꝑdendum:
Tam̃ ut nontimeatis uicinã cap¬
tiuitatem iurat dñs cui&iam
ñiuranti credendum ÷. Quod
sua aestimatio non fallatus &
quodmenti concepit. irritum ñ
fiat. hocaut̃ humani loquit᷑
affectu. Quod scilic& non fal¬
latur qui fallinon potest
Conteram inquid assyriũ int̃¬
ramea & inmontib: meircon¬
culcabo eũ. una aut̃ nocte

Expanded text:
umero eorum tolletur. Revertitur ad praesentia, hoc est, ad Sennacherib regem Assyriorum, qui Samariam Judaeamque vastavit, et excepta Jerusalem, delevit per circuitum omnia; et longe post futuris vicilia consociat, ut imminens auferatur metus: quia dicere poterant audientes: Nos praesentem perpatimur obsidionem, iste multis post saeculis ventura promittit. Est igitur ordo prophetiae, quamquam post annos plurimos Babylon destruenda sit, et omne penitus stirpis Assyriorum et Chaldaeae seminarium disperdendum: tamen ut non timeatis tivitatem, jurat Dominus cui etiam non juranti credendum est quod sua aestimatio non fallatur, et quod mente conceperit, irritum non fiat. Hoc autem humano loquitur affectu, quod scilicet non fallatur qui falli non potest: Conteram, inquit, Assyrium in terra mea, et in montibus meis conculcabo eum. Una enim nocte
Abbreviated transcription (Latin):
donoror int̃fecit & ꝑdidit: Iux¬
ta hebrȩicũ difficilir intelleo¬
tus ẽ. quomodo t̃rã suã ꝑdide¬
rit & populũ suũ occiderit. Ni¬
si forte hocsensu accipiendũ ẽ:
Eos quortibi dĩ incorreptionẽ de¬
derat : tupenitur ꝑdidisti: uł
alit̃ antiquũ assyriorũ regnũ
temultũ suꝑbiente & eleuante
contradm̃ ceruicẽ tuã omnino
destructũ ẽ: si enĩ te egisse humi¬
lit̃ & scis serm̃ surã tuã asstri¬
us &babr lonius hucurq: regna¬
r&: siue hoc modo tã crudelir
fuisti inex t̃nos. ut &iã subiector
tibi populor furibundus obpri¬
Smerer: Nuocabitꝰ in ęt̃nũ. se¬
Sei occisioni. iniquitatẽ patrũ¬
S suorũ. non consurgent nechere¬
ditabunt t̃rã neq implebunt
faciẽ orbis ciuitatũ: Om̃irhis¬

Expanded text:
didit. Juxta Hebraicum difficilis intellectus est, quomodo terram suam perdiderit, et populum suum occiderit: nisi forte hoc sensu accipiendum est, eos, quos tibi Deus in correptionem dederat, tu penitus perdidisti. Vel aliter: antiquum Assyriorum regnum, te multum superbiente et elevante contra Deum cervicem tuam, omnino destructum est. Si enim te egisses humiliter, et scisses mensuram tuam, Assyrius et Babylonius hucusque regnaret. Sive hoc modo: tam crudelis fuisti in externos, ut etiam subjectos tibi populos furibundus opprimeres. Non vocabitur in aeternum seeius occisioni iniquitate patrum eorum. Non consurgent neque hereditabunt terram neque implebunt faciem orbis civitatu
Abbreviated transcription (Latin):
tare & exulta in omnicorde fi¬
lia hlerusalẽ quiꝰ abstulit dñs
iudiciũ tuũ auertit inimicor
tuos: significat aut̃ tẽpur quo
crros rex psarũ captiuũ popu¬
lũ hierusalem redireꝑmisit:
lege etrae librũ aggeũq & tiae¬
chariã quando subroro babel &
hicsu sacer dotemagno etra &¬

Expanded text:
laetare et exsulta in omni corde, filaetare et exsulta in omni corde, filia Jerusalem: quia abstulit Dominus judicium tuum: avertit inimicos tuos . Significat autem tempus quo Cyrus rex Persarum captivum populum Jerusalem redire permisit. Lege Esdrae librum , Aggaeum et Zachariam , quando sub Zorobabel, et Jesu sacerdote magno, et
Abbreviated transcription (Latin):
aut daemones. aut mons¬
tra quaedam uel ceste
dracones magnos interprae¬
tatisumus. quichristatisigit
& uolantes perquacomnia
uastatis & solitudines sig¬
namonstrantur. quod
tanta sit depopulatio urbir
quondam potentirsimȩ : ut
prȩmultitu dine duemonũ.
acbestiarum nullurine am
audeatpastorum. Id ẽ de¬
serti appetitor. intrare: Di¬
dicimur a quodã fratre ae¬
lamita. quae deillis finib:
egrediens. Nunc hiero sole¬
mis uitam exigit monacho¬
rũ iuenationes regias esse
inbabrlone & omnis gene¬
e ris bestias murorum eius
tantum ambitu coerceri:
s Prope . ẽ. utueniat tẽpus ei
& dies eĩ none longabuntur.
Instare dicit tẽpus quo ab hos¬
te capiendant: post captiuit a¬
tẽ quippe hierus alem. non
multũ tẽpus inmedio. & a me¬
dis persir queua stata. ẽ Mi
serebitur enĩ dñs ia cob. & elig&
adhuc deurł. & requiescere
eori faci& suꝑhumũ suã : Deh
sos foniarpleniur loquitur:
lauda filiasion iubila isł le

Expanded text:
aut daemones, aut monsaut daemones, aut monstra quaedam, vel certe dracones magnos interpretabimur, qui cristati sunt et volantes. Per quae omnia vastitatis et solitudinis signa monstrantur: quod tanta sit depopulatio urbis quondam potentissimae, ut prae multitudine daemonum ac bestiarum nullus in eam audeat pastorum, id est, deserti appetitor intrare. Didicimus a quodam fratre Elamita, qui de illis finibus egrediens, nunc Jerosolymis vitam exigit monachorum, venationes regias esse in Babylone, et omnis generis bestias murorum ejus tantum ambitu coerceri. Cap. XIV Prope est ut veniat tempus ejus: et dies ejus non elongabuntur. Instare dicit tempus quo ab hostibus capienda sit. Post captivitatem quippe Jerusalem, non multum tempus in medio, et a Medis Pernus Jacob, et eliget adhuc de Israel, et requiescere eos faciet super humum suam. De hoc Sophonias plenius loquitur: Lauda, filia Sion; jubila, Israel;
Abbreviated transcription (Latin):
÷buntibi strutiones. & pilon.
rsaltabuntibi respondebunt¬
que ululȩ in uedibur eiur
& sirenȩ indelubris uolupta¬
tis : Intantum babrlonuar¬
tatuerit at que dererta ut
nepascuis quidem arineni¬
torum & peconũ ut ilirsit:
non enimtend& ibi ar abr
sara cendr que tentoria:
nec pastores postuestigia
gruegum fessi labore qui¬
escunt. sed interparieti¬
nas a angustiar ueterũ ruina
aliiipso nomine quodhiebro¬
os scriptum est. uolenter ge¬
nera daemonum intellegi
uel fantas mata Et reple¬
buntur inquid domus ut nos
diximus. dra conibus uta¬
quila transtulit trphonib:
aut simmachur. ohĩm ipsũ
uerbum hebraicum expri¬
mens. Lxx uero ut theo dotio
clamores uel sonitus interp̃¬
tatisunt. quodq. sequitur
pilon saltabunt ibi uel in cu
quo sdam homines quos non babr¬
nulli fatuor ficarios uocaNT
aut dae monum genera in¬
tellegunt : Proululis quo¬
q: omnes ipsum uerbum he¬
bra icum hihim soli lex.
onocentauror transtule¬
runt : syrenae autem the¬
men uocantur. quas nos

Expanded text:
struthiones, et pilosi saltabunt ibi, et respondebunt ululae in aedibus suis, et sirenae in delubris voluptatis. In tantum Babylon vastata erit atque deserta, ut ne ad pascua quidem armentorum et pecorum utilis sit: non enim tendet ibi Arabs Saracenusque tentoria, nec pastores post vestigia gregum fessi labore quiescent: sed inter parietinas et augustias veterum ruinaralii ipso nomine quod apud Hebraeos scriptum est, volentes genera daemonum intelligi vel phantasmata. Et replebuntur, inquit, domus, ut nos diximus, draconibus: ut Aquila transtulit, typhonibus, ut Symmachus OHIM  , ipsum verbum Hebraicum exprimens: LXX vero et Theodotio clamores, vel sonitus interpretati sunt. Quodque sequitur: Pilosi saltabunt ibi, vel incuboquosdam homines, quos nonnulli Fatuos ficarios vocant, aut daemonum genera intelligunt. Pro ululis quoque omnes ipsum verbum Hebraicum IIM  , soli LXX onocentauros transtulerunt. Sirenae autem THENNIM vocantur, quas nos
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ uniuersi dormierũt
ingloria uir in domosua: tu
Saũt̃ proiectuser desepulchro
tuo. quasi stirpr inutilis
ta laci. quasicadauerpu¬
tridũ Non habebir consor¬
tium neque cũ eis insepultu¬
Sra: Narrant hebraei hũi¬
cemodi fabulã. Euil maRO¬
dach. quipatre suo nabucho¬
nos inter bestias antereg¬
nauerat: Post quã illerer¬
tituturs in regno.ẽ. usq ad
mortẽ patris. cũ io achim re¬
ge iudȩȩ inuinculis fuit:
Quomortuo cũ rursur in reg¬
nũ succeder&. Et non susci¬
peret᷑ a principib: qui me tu¬
ebant neui uer& qui dicebat᷑
extinctis : ut sidẽ patris mor¬
tui facer&: aperuit sepul¬
nibur traxit: & estrenrs:
sepultis omnib: quidte int̃fec¬
tisunt. tusolus in sepultus iace¬
bir: Alii uero locũ istũ sic int̃¬
p̃tant᷑. Om̃ir animȩ apud in¬
feror aliquã requiẽ accipient
Tusolus in extremas tenebrar
religaueris. omniũ enĩ operi¬
erir sanguinem & uniuersorũ
tecruor p̃m & uelutinuolu¬

Expanded text:
gentiam, universi dormierunt gentiam, universi dormierunt in gloria, vir in domo sua. Tu autem projectus es de sepulcro tuo quasi stirps inutilis, ta laci; quasi cadaver putridum non habebis consortium, neque cum eis in sepultura. Narrant Hebraei hujusmodi fabulam: Evilmarodach qui, patre suo Nabuchonos inter bestias, ante regnaverat, postquam ille restitutus in regno est, usque ad mortem patris cum Joachim rege Judae in vinculis fuit: quo mortuo, cum rursus in regnum succederet, et non susciperetur a principibus, qui metuebant ne viveret qui dicebatur exstinctus; ut fidem patris mortui faceret, aperuit sepulnibus traxit. Et est sensus: Sepultis omnibus qui a te interfecti sunt, tu solus insepultus jacebis. Alii vero locum istum sic interpretantur: Omnes animae apud inferos aliquam requiem accipient, tu solus in extremas tenebras religaberis. Omnium enim operieris sanguine, et universorum te cruor premet velut obvolu
Abbreviated transcription (Latin):
lonis. nec sufficerat suꝑ¬
bi de eius desiderare cae¬
lestia.nusi adtantam
prorupis s&
insaniã ut dĩ sibi similitudinẽ
uindicar&: Verũ tamen ad in¬
fernũ detraheris in ꝓfundũ laci
Qui suꝑbiam dixerat in caelũ as¬
cendã erosimilis altissimo
trahitur: Hoc enĩ significat. laci
ꝓfunditas proquomeuu angeli¬
o tenebrar exteriores legimis
ubi est fletus & stridor dentiũ:
Quite uiderint ad te inclinabur¬
tur teque ꝓrpicient: sub audi¬
tur dicentis. Nũ quidiste ẽ uir.
qui conturbauit terram.
qui concussit regna quiposu¬
it orbẽ desertum. & urber
eius destruxit. uinctis eius non
a peruit carcerem: Et hȩc
uox insultantiũ est at que
mirantium quomodo
uastator omnium : & ipse
uastatus sit: Quod autem
ait. uinctis eius non a pe¬
ruit carcerem: magnitudo
crudelitatis. & impieta¬
tis exprimitur: Vt &i am
uinc tos tener& incarcere
& sufficerent miscrircate¬
nȩ nisi illos & tenebrarũ hor¬
ror includer&: Om̃t reges

Expanded text:
lonis . Nec suffecerat suplonis . Nec suffecerat superbiae ejus desiderare coelestia, nisi ad tantam prorupisset insaniam, ut Dei sibi similitudinem vindicaret. Verumtamen ad infernum detraheris in profundum lacQui per superbiam dixerat: In coelum ascendam, ero similis Altissimo,trahitur. Hoc enim significat laci profunditas, pro quo in Evangelio tenebras exteriores legimus, ubi est fletus et stridor dentium . Qui te viderint, ad te inclinabuntur, teque prospicient subauditur dicentes: Numquid iste est vir qui conturbavit terram, qui concussit regna, qui posuit orbem desertum, et urbes ejus destruxit; vinctis ejus non aperuit carcerem? Et haec vox insultantium est atque mirantium, quomodo vastator omnium et ipse vastatus sit. Quod autem ait: Vinctis ejus non aperuit carcerem? magnitudo crudelitatis et impietatis exprimitur, ut etiam vinctos teneret in carcere: et non sufficerent miseris catenae, nisi illos et tenebrarum horror includeret. Omnes reges
Abbreviated transcription (Latin):
sed ebo inmonte testamenti
in laterib: aquilonis. ascendã
suꝑ altitu dinẽ nubiũ. erosimi¬
lir altissimo: Pro eo qđ nos int̃¬
gentiȩ: Quomodo cecidistilu
hebrȩicũ ut uerbũ exprimaniur¬
mus aduerbũ legitur. quomo¬
do ceci disti decęlo ulula filide¬
luculi : significat᷑ aũt aliis uerbis
lucifer & dicit᷑ qđ flere debeat¬
& lugere. Qui quondã sic fuerit
gloriosus ut fulgori luci feri cõ¬
paratus sit: sicut inquid luci fer
discutiens tenebras ardens &
rutilus in lucescit. sic & tuos ꝓ¬
gressus inpopulo publico claro
si derisimilis uidebatur: sed cc¬
cidisti in t̾ragentiũ uulneratorũ
quipsu ꝑbiã loquebaris tantã
potentiã consecutus sũ utcȩlũ
mihi rest& & sidera aut subpedi¬
busmeis suꝑna debeant subiace¬
seue lint intellegi eo qđ sequit᷑:
sedebomnmonte testam̃ti id ẽ
intẽplo ubi dĩ iura sunt condi¬
ta & in lateribus aquilonis
idest in hierus alem : scriptũ
ẽ enĩ montis sion latera aqui¬

Expanded text:
sedebo in monte testamenti in lateribus Aquilonis; ascendam super altitudinem nubium, ero similis Altissimo. Pro eo quod nos integentiae: Quomodo cecidisti deHebraico, ut verbum exprimamus ad verbum, legitur: Quomodo cecidisti de coelo, ulula fili diluculi. Significatur autem aliis verbis lucifer; et dicitur ei quod flere debeat et lugere, qui quondam sic fuerit gloriosus, ut fulgori luciferi comparatus sit. Sicut, inquit, lucifer discutiens tenebras, ardens et rutilus illucescit; sic et tuus progressus in populos et publicum claro sideri similis videbatur; sed cecidisti in terram gentium vulnerator, qui per superbiam loquebaris: Tantam potentiam consecutus sum, ut coelum mihi restet et sidera ut sub pedibus meis superna debeant subjacese velint intelligi, ex eo quod sequitur: Sedebo in monte testamenti, id est, in Templo, ubi Dei jura sunt condita, et in lateribus Aquilonis, id est, in Jerusalem. Scriptum est enim: Montes Sion latera Aqui
Abbreviated transcription (Latin):
te sterneturtinea. & operi¬
mentũ tuũ erunt uermner
sermo potentiũ & principũ t̃¬
re quos supra cedros & abi&er
appellar& ad regẽ babr loniũ
dirgit᷑ in inferis constitũ. Iam
non dolemus nos fuisse succisos
cũ &tu eadẽ secure corrrueris.
omnis potentia tua & incȩlo ele¬
uata suꝑbia. ad t̃rã detracta ẽ :
Ergo neatuũ cadauertinea sus¬
tentauit. & scatentiũ operi&.
uermiũ multitudo sentiens.
morte hominis uilitatẽ. qui
dĩ intepotentiã p̃ferebar:
Quomodo cȩcidisti decelo luci¬
fer quimane ouebaris. cor¬
ruistunterra quiuul nera

Expanded text:
te sternetur tinea, et operimentum tuum erunt vermes. Sermo potentium et principum terrae, quos supra cedros et abietes appellarat, ad regem Babylonium dirigitur in inferis constitutum. Jam non dolemus nos fuisse succisos, cum et tu eadem securi corrueris. Omnis potentia tua, et in coelum elevata superbia, ad terram detracta est. Ergone et tuum cadaver tineam sustentabit, et scatentium operiet vermium multitudo? Senties per mortem hominis vilitatem, qui Dei in te potentiam praeferebas. Quomodo cecidisti de coelo, lucifer, qui mane oriebaris: corruisti in terram qui vulnera
Abbreviated transcription (Latin):
chodonoror de inceprdestir¬
Hoc ergoscriptura praedi¬
cit. quod intantã babr lonue¬
niat uastitatẽ ut &iã dese¬
mineregio nullur rema¬
neat: sed ꝓpt̃ impietatem
patrir om̃ir subolis delea¬
tur: Pro eo aut̃ qđ nor
ultima parte sententiȩ
transtulimur. neq imple¬
bunt faciẽ orbis ciuitatũ: In
hebraeo scriptũ ẽ. ꝓciuitati¬
b: arim. quod nor transfer¬
re porsumꝰ & aduerrarior.
ut sit sensur nullus ex semi¬
ne tuo quicupiatreparare
regnũ aduersariur suscita¬

Expanded text:
chodonosor deinceps stirHoc ergo Scriptura praedicit, quod in tantam Babylon veniet vastitatem, ut etiam de semine regio nullus remaneat, sed propter impietatem patris omnis soboles deleatur. Pro eo autem quod nos in ultima parte sententiae transtulimus, neque implebunt facies orbis civitatum, in Hebraeo scriptum est pro civitatibus, ARIM , quod nos transferre possumus et adversarios; ut sit sensus: nullus ex semine tuo qui cupiat reparare regnum, adversarius suscita
Abbreviated transcription (Latin):
ligentis assrriae quaresolur
iuda seuaserit: respondite ei:
Quia dñr funda uerit non. &ip¬
se humilẽ populũ suauirtute
ꝓtexerit: ꝑ angelis. lxxtrais¬
tulerunt reges unius. alepli
lit terae errore decepti
ONUS MOAD. Quia noc¬
te uastata. ẽ. ar moab conti¬
guit. quia nocte uastatus .ẽ. mu¬
rus moab: conticuit: Ascendit

Expanded text:
li gentis Assyriae, quare solus li gentis Assyriae, quare solus Judas evaserit, respondete eis, quia Dominus fundaverit Sion, et ipse humilem populum sua virtute protexerit: Pro Angelis   LXX transtulerunt reges  , unius ALEPH litterae errore decepti. Cap. XV Onus Moab: quia nocte vastata est Ar, Moab conticuit: quia nocte vastatus est murus, Moab
Abbreviated transcription (Latin):
ni& Q ñ .ẽ. quieffugiat agm̃ ei:
Portã uocat ꝓhis quimparta st.
& ciuitatẽ ꝓhabitatorib: ciuita¬
tis: sermonẽq dirigit a durber
palestinorũ qđ heiulare debe¬
ant & lugere: Venientẽ sen¬
nacerib & torrentis modo cunc¬
ta uastante: subrege enĩ eze¬
chia uenit assrriur int̃aeterar
nationes. uast auit philistheos
adquos loquitur hieremiar ec¬
ce quae ascendent abaquilone.
& erunt quasi torrenr inundais
& operient t̃rã & plenitudinẽ eiꝰ
urbẽ & habitatores illiur : ab aqui¬
lone enimuenit assiriur & de¬
eiur ardore egredientir nini¬
uen & nationes c&erar subiu¬
ganter. cotẽpore quo hȩc cane¬
bantur: Fumus ascendebat
in excelsũ id ẽ rumor in popu¬
Phoenices quoq: & palesthinos
bit᷑ nuntus gentis. quia dñr fun¬
dabit sion. & in ipso sperabunt¬
s pauperes populi eius: Quia
ssdixerat nullus ẽ. quieffugiatag¬
um̃ eius: Vi debat᷑ in generali sen¬
tentia &iam iudȩor. ẽẽ conp̃hen¬

Expanded text:
effugiat agmen ejus. effugiat agmen ejus. Portam vocat pro his qui in porta sunt, et civitatem pro habitatoribus civitatis. Sermonem quoque dirigit ad urbes Palaestinorum quod ejulare debeant, et lugere veniente Senacherib, et torrentis modo cuncta vastante. Sub rege enim Ezechia venit Assyrius, et inter caeteras nationes vastavit Philisthaeos. Ad quos loquitur Jeremias: Ecce aquae ascendent ab aquilone, et erunt quasi torrens inundans: et operient terram et plenitudinem ejus, urbem et habitatores ilius . Ab aquilone enimejus ardore egredientur Niniven et nationes caeteras subjugantes. Eo tempore quo haec canebantur, fumus ascendebat in excelsum, id est, rumor in popuPhoenices quoque et Palaestinos bit nuntiis gentis? quia Dominus fundavit Sion, et in ipsa sperabunt pauperes populi ejus. Quia dixerat, Nullus est qui effugiat agmen ejus, videbatur in generali sententia etiam Judas esse comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
reguli aspectu potestin luesa
transire sed quam procul fuerit
eiurore sorb&ur. It a& tuã cons¬
pecturegir erechiae totus pcrib:
& pulchrȩ seruauit Metaqͥopan
Quicenim serpentẽ & regulũ
gũ iuda sic ꝑcurserit philistim
quomdeor depopulatur : eze¬
chias: Audiregum librũ ipseꝑ
cursit philistim usq ad gazam
&urq ad t̃minoseius aturre cus¬
todum usq adurber munitas:
proco aut̃ quodnos transtulimꝰ
absorbens uolucrem & in e¬
braeico scriptũ est. Sana phmo¬
phex & int̃ p̃tari pocest ser¬
pensuo lans. ut sit sensus: dera¬
diceto lubri narc& regulus &
fructur illiur id est reguliser¬
penr uolanr ut draconẽ uolan¬
tẽ intellegas : Et pascentur
primogenitu pcuperũ & pau¬
perer fiducialit̃ requiercent :
sensur qd populo đi fiducialit̃
requiescente sice& radix phi¬
listhum & om̃rreliquiȩ consu¬
mantur: Ulula porta clama
ciuitas prostrata ẽ. philiste a
om̃is. ab aquilone enĩ fumurue

Expanded text:
reguli aspectum potest illaesa reguli aspectum potest illaesa transire: sed quamvis procul fuerit, ejus ore sorbetur: ita et tu a conspectu regis Ezechiae totus peribis. Et pulchre servavit metaphoram: quia enim serpentem et regulum gum Juda sic percusserit Philisthiim, quomodo eos depopulatus est Ezechias, audi Regum librum: Ipse percussio Philisthiim usque ad Gazam, et usque ad terminos ejus: a turre custodum usque ad urbes munitas . Pro eo autem quod nos transtulimus absorbens volucrem, et in Hebraeo scriptum est SARAPH MOPHETH , interpretari potest, serpens volans: ut sit sensus: de radice colubri nascetur regulus, et fructus illius, id est, reguli serpens volans, ut draconem volantem intelligas. Et pascentur primogeniti pauperum, et pauperes fiducialiter requiescent. sensus, quod, populo Dei fiducialiter requiescente, siccetur radix Philisthiim, et omnes reliquiae consumentur. Ulula porta, clama civitas, prostrata est Philisthaea omnis: ab aqui
Abbreviated transcription (Latin):
liber: nel&eris philistea om̃istu
qm̃ cõminutac̃ uirga ꝑcursoristui
rege. aduersarum gentium semꝑ
la& antur inimici exrebus nouir
bella ciuilia & seditionis a cregnan¬
diimperiũ praesto lantes quiãbu
lauerant inuis regum irł& cox¬
natione eĩ fuerat copulatio In¬
tellegimus phi listhaeor euicino
fuirse la&ator & insultarse re¬
gurrł quod ma turoregi ꝑdito.
Erechicce iuueni subiacerent:
philisttos autem ut supradix¬
mur pedestinor significat quos¬
e alienigenas uulgata scribit
editio. Cum hoc nonuniur
gentir s omnium ext̃narũ
gentium uocabulum sit ne
in quid la&erir. Ophilistea
ne in sulter populomco qđ ꝑ
cussoris tui ahaz uirga con¬
fracta sit. quod baulus quite
ferire solitus erat: uideatur
morte contritꝰ. qđ̃ coluber
int̃fectur ꝓħ enim nocentior
nascit᷑. E⁊ einas : regulur quẽ
greciuocant basi lircũ : quite suo
arpectu int̃ ficiat & sp̃uoriroc¬
cidat: quomđ enĩ nulla aiuer

Expanded text:
liber. Ne laeteris Philisthaea omnis tu, liber. Ne laeteris Philisthaea omnis tu, quoniam comminuta est virga percussoris tuirege adversarum gentium, semper laetantur inimici, ex rebus novis bella civilia et seditiones ac regnandi imperitiam praestolantes. Mortulaverat in viis regum Israel, et cognatione eis fuerat copulatus, intelligimus Philisthaeos e vicino fuisse laetatos, et insultasse Israeli, quod maturo rege perdito, Ezechiae juveni subjacerent. Philisthaeos autem, ut supra diximus, Palaestinos significat, quos alienigenas Vulgata scribit editio: cum hoc non unius gentis, sed omnium externarum gentium vocabulum sit. Ne, inquit, laeteris, o Philisthaea, ne insultes populo meo, quod percussoris tui Achaz virga confracta sit; quod baculus qui te ferire solitus erat, videatur morte contritus; quod coluber interfectus. Pro hoc enim nocentior nascetur Ezechias regulus, quem Graeci vocant basiliscum, qui te suo aspectu interliciat, et spiritu oris occidat. Quomodo enim nulla avis
Abbreviated transcription (Latin):
tumẽ onus igtud quattuor
regir iudeae titulo ꝓph&e
legimur eẽ praepositors oriã
io athã char & ezechiã sin¬
gulos sibi & ordine & sobole suc¬
cedenter. quor or iã mortuũ
supra legimus referentẽ icaiã:
Anno quo mortuus ẽ rexorior ui¬
dit dnm̃ sedentem suꝑsolium
excelsum & eleuatum. ex quo
intellegimus. & uisionem seden¬
tirdnĩ & eaquae precipiuntur
proph&ae urqadeũ locum ubi
scriptumẽ: Sicut terebinthur
& sicut quercus quae ex pandit
ramossuos semen scm erte ger
m̃eĩ subio athã rege proph&a¬
tum: Tertius succedit. ahar.
filius io athã filuio ⁊iueregis
iuda sub quo ascendit rasin
rex syriae & phacee filius
romelice rexirrł. in hierusa¬
lẽ ad proeliandũ c̃tracũ & rłꝗ¬
quȩ scriptura comimemorat:
Igit᷑ suba har usq ad p̃sentẽ locũ
quẽ nunc& ponere nitim᷑: om̃a
quȩ inmedio posita s̃ uaticinata
cognoscimꝰ: quo mortuo qua rt
id÷ ultimus succedit. Ezechi¬
as subquo omr urq ad sinẽ t&it᷑

Expanded text:
istud. Quatuor reges Judaeae titulo Prophetae legimus esse praepositos: Oziam, Joatham, Achaz, et Ezechiam, singulos sibi ordine et sobole succedentes, quorum Oziam mortuum supra legimus, referente Isaia: Anno quo mortuus est rex Ozias, vidi Dominum sedentem super solium excelsum et elevatum. Ex quo intelligimus et Visionem sedentis Domini, et ea quae praecipiuntur Prophetae, usque ad eum locum ubi scriptum est : Sicut terebinthus et sicut quercus quae expandit ramos suos: semen sanctum erit germen ejus, sub Joatham rege prophetatum . Tertius succedit Achaz filius Joatham filii Oziae regis Juda, sub quo ascendit Rasrex Syriae et Phacee filius Romeliae rex Israhel in Hierusalem ad proeliandum contra quae Scriptura commemorat. Igitur sub Achaz usque ad praesentem locum, quem nunc exponere nitimur, omnia quae in medio posita sunt, vaticinata cognoscimus: quo mortuo quartas, id est, ultimus succedit Ezechias, sub quo omnis usque ad finem texitur
Abbreviated transcription (Latin):
tam sonat & habitata propt̃
ingentẽ populi multitudinem
babr lon dr̃ ut ubi pͥus fuerat in¬
numerabilir turba populorũ ibi
sit uastitar & habitatio bestia¬
r̃ rum: Praetiosior erit uirau
r̃ ro. & homomundo obriro:
Causa manifesta quare dr̃ uisit&.
ut hibitatore desertare digatur
in solitudinẽ : praetiosim aut
dr̃ omnẽ quod rarum ẽ quomo¬
do & supra iuxta historiam ꝓho
minũ raritate ad prȩhendere¬
r legimur Septẽ mulierer unũ

Expanded text:
tam sonat; et habitata propter tam sonat; et habitata propter ingentem populi multitudinem Babylon dicitur: ut ubi prius fuerat innumerabilis turba populorum, ibi sit vastitas et habitatio bestiarum. Pretiosior erit vir auro, et homo mundo obrizo. Causa manifesta quare Deus visitet ut habitatore deserta redigatur in solitudinem. Pretiosum autem dicitur omne quod rarum est; quomodo et supra juxta Historiam, pro hominum raritate apprehendere legimus septem mulieres
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝙ quo ego praeceptore uns
sum : arc turum int̾ p̃tatun ẽ⁊
nor gencraliter sequenter sym¬
de lir aduenerit. & furor eiur u¬
niuersa uastard : praetimoris mag¬
ni tudine. morta libur cuncta te¬
nebrae cant : & sol ipse & luna
astraq rutilaritia sium tndeaq
negare sulgorem. unde & cielũ
sacco induitur. quod scilic&
tenebrae cuncta operiant.&
praementibus malii. nihilali¬
ud sentiunt hominer nisi qd̃
mens uidere conpellit : Et ui¬
si tabo suꝑ orbinmalo & contra
r̃ impor iniquitatem eorũ &
ỹ qui ercere faciam superbiã infi¬
r̃ deliũ & arrogantiã fortiũ hu¬
miliabo: Et ex hocloco & ex
superiori ubiscriptũ ẽ. quod ob¬
tenebrescat sol mortusuo &
luna calgine compleatur. ets¬
tellae sulgorẽ retrabant: &
totiur orbir iniquitat uisi te¬
tur. qui dãpitant non deba¬
by lonis ruina sed de mundi com¬
summatione praedictũ: Cum
utiq secundũ superiora & or¬
bis qui hebraice dicitur. hopol.
enim in linguã nostram habita¬

Expanded text:
, quo ego praeceptore usus sum, Arcturum interpretatus est. Nos generaliter sequentes Symdelis advenerit, et furor ejus universa vastarit, prae timoris magnitudine mortalibus cuncta tenebrescant, et sol ipse et luna astraque rutilantia suum videantur negare fulgorem. Unde et coelum sacco induitur, quod scilicet tenebrae cuncta operiant, et prementibus malis, nihil aliud sentiant homines, nisi quod mens videre compellit. Et visitabo  impios iniquitatem eorum: et quiescere faciam superbiam infidelium, et arrogantiam fortium humiliabo. Ex hoc loco et ex superiore, ubi scriptum est, quod obtenebrescat sol in ortu suo, et luna caligine compleatur, et stellae fulgorem retrabant, et totius orbis iniquitas visitetur, quidam putant non de Babylonis ruina, sed de mundi consummatione praedici: cum utique secundum superiora et orbis, qui Hebraice dicitur THEBEL , enim lingua nostra habita
Abbreviated transcription (Latin):
t p̃tatur ẽ quasisanier pollu¬
ta: Nerer. aut̃ ꝓpriȩ uirgul¬
tũ appellatꝰ: qđ ad radices ar¬
borir nascitur: & quasi inuti¬
le ab agricolir amputat᷑: Por¬
sum idiprũ sanic̃ tabũq: intel¬
legere. simulq: dircimꝰ qđ in¬
fernus subt̃rasit : Dicentes¬
criptura usq ad fundam̃ta
laci. Tuenĩ t̃rã tuã disꝑde¬
distitupopulũ tuũ occidisti:.
luxta lxx int̃p̃tes quidixerunt
quia t̃rã meã ꝑ didisti & populũ
meũ. occi disti. Quid dicã: nul

Expanded text:
uasi sanies polluta. NESER autem proprie virgultum appellatur, quod ad radices arborum nascitur, et quasi inutile ab agricolis amputatur: possumus id ipsum saniem tabemque intelligere. Simulque discimus quod infernus sub terra sit, dicente Scriptura: Usque ad fundamenta laci. Tu enim terram tuam disperdidisti, tu populum tuum occidisti. Juxta LXX Interpretes qui dixerunt: Quia terram meam perdidisti, et populum meum occidi
Abbreviated transcription (Latin):
& adruinã eĩ omĩst̃ra consi¬
gestientes emitiens: Abi&es
quoq lȩtatȩ sunt suꝑte & cȩ¬
drilibaniex quo dormisti:
non arcend it qui sucot dat
nos. Perabieter & cȩdror liba¬
ni principes gentiũ intellige
rquinabuchodonosor ꝑcuti¬
ente succisi sunt. qui& ipn inuo¬
cẽl& itia erũ penter dicent:
ex quo ad inferna deductus es
nullus alius potuit inuenire
qui magnos. potentes que suc¬
ciderit: Infernus subtercon
turbatus est in occursd̃ ad¬
uentus tui suscita uit tibigi¬
gantes. om̃s principes t̃rae
surrexerunt desolussuis.
cuncti principes nationum
uniuersi respondebunt. &
dicent tibi : Haec emphaticor
legenda sunt & scenȩ modo
non quo facta sint sed quo fieri
potuerint. nisi forte animas
regũ quas intersc erat. exul¬
tantes regibabr lonia occur¬
risse credimus: solatiũ enĩ ma¬
lorũ cũ inimicos uiderint eałe
sustinere: Etuulneratuses

Expanded text:
et ad ruinam ejus omnis terra consiet ad ruinam ejus omnis terra consiemittens? Abietes quoque laetatae sunt super te et cedri Libani: Ex quo dormisti, non ascendit qui succidat nos. Per abietes et cedros Libani principes gentium intellige, qui Nabuchodonosor percutiente succisi sunt, qui et ipsi in vocem laetitiae prorumpentes dicunt: Ex quo ad inferna deductus es, nullus alius potuit inveniri, qui magnos potentesque succideret. Infturbatus est in occursum adventus tui, suscitavit tibi gigantes. Omnes principes terrae surrexerunt de soliiscuncti principes nationum universi respondebunt, et dicent tibi. Haec emphatic ῶs legenda sunt et scenae modo; non quod facta sint, sed quod fieri potuerint: nisi forte animas regum quos interfecerat, insultantes regi Babylonio occurrisse credimus. Solatium enim malorum est, cum inimicos viderint eadem sustinere. Et tu vulneratus es
Abbreviated transcription (Latin):
seriuisti sumes parabolã istã con¬
tra regẽbabrlonis & dices ser¬
mo dirigit᷑ a disralẽ qđ postquã re¬
uersus fuerit hierus alẽ &iugũ ser¬
uitutis ex cusserit: Recor detur
potentiȩ quondã nabucho donosor
& culminis babr lonirmis erabiliq
cũ uoce deplor& qui ad tantã uenerit
calamitatem. ut hostibus quoq
suir. Dignur miseratione uideat᷑
Quomodo cessauit ex actorre¬
quieuit tributũ contriuit dñs
baculũ impiorũ uirgã dominan¬
tiũ cȩdentiũ populor in indigna¬
tione plaga insanabili. subici
entẽ infurore gentes. perse¬
quentẽ crudelit̃. conquieuit &
sil uit omis terra gauisa .ẽ. & ex¬
ultauit: Uox ista plangen
depopulans contritus sit . &¬
redactus innibili: ille inquã
qui fuit baculus impiorũ qui
sceptrũ & uirga regali om̃e
furibunda ꝑcutiers. ciu̾ pla¬
ga non poterat sustinerł.
qui fugientes quoq: crude¬
lit̃ ꝑsequebat᷑ quomodo con¬
quieuit & humiliatus est.

Expanded text:
servivisti: sumes parabolam istam conservivisti: sumes parabolam istam contra regem Babylonis, et dices. Sermo dirigitur ad Israelem, quod postquam reversus fuerit Jerusalem, et jugum servitutis excusserit, recordetur potentiae quondam Nabuchodonosor, et culminis Babylonii, miserabilique eum voce deploret: quia ad tantam venerit calamitatem, ut hostibus quoque suis dignus miseratione videatur. Quomodo cessavit exactor: requievit tributum? Contrivit Dominus baculum impiorum, virgam dominantium caedentem populos in indignationfurore gentes, persequentem crudeliter: conquievit et siluit: omnis terra gavisa est et exsultavit. Vox ista plangentdepopulans, contritus sit et redactus in nihil. Ille, inquam, qui fuit baculus impiorum, qui sceptrum et virga regalis omnes furibunde percutiens, cujus plaga non poterat sustineri, qui fugientes quoque crudeliter persequebatur: quomodo conquievit et humiliatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
Multor dediuersis gentibus cũ
populã iudȩ orũ hierosoltmã
uenisse conicimis credenter de
iirł & corũ i dola relinquen¬
tes: Qđ aut̃ reductis t̃ adlitte¬
ras regis & acceperint munera.
& inpensas tẽpli nulla dubita¬
qͥtio ẽ. In hoc solũ artari uidetur.
Intellegentia q̃uomodo posnderit
irł in t̾ra dnĩ uictorer quondã su¬
osa& subicerent ex actorer seruuosq
cos babuerint & ancillas isi
furte sinecdochior totũ intelle¬
gimus exparte qđ tantȩ poste¬
a felicitatis fuerint : ut dediuer¬
sis quoq: ꝑcircuitũ gentib: nbi ser¬
uuorũ & ancillarũ familias con¬
pararint: potestinas ueri tẽpo¬
rib intellegi. quando occiso holo¬
ferne hostilen ab istł. est ȩxaesus
exercitus qđ hȩrio litterȩ. & in
morẽ serpentes trã comede tuȩ
ẽ. uoluntas qui histariã tantũ
int̃p̃tationẽ audire uoluisti.
Et erit in dieilla cũ requiẽ dederitti
bi dñra labone tuo & a concussione
tua & a seruitute tua qua ante

Expanded text:
de diversis gentibus cum populo Judaeorum Jerosolymam venisse conjicimus, credentes Deo Israel, et errorum idola relinquentes. Quod autem reducti sint ad litteras regis, et acceperint munera et impensas Templi, nulla dubitatio est. In hoc solum 176 arctari videtur intelligentia, quomodo possederit Israel in terra Domini victores quondam suos, et subjecerint exactores, servosque eos habuerint et ancillas. Nisi forte synecdochic ῶs totum intelligamus ex parte: quod tantae postea felicitatis fuerint, ut de diversis quoque per circuitum gentibus sibi servorum et ancillarum familias compararint. Potest et in Assueri temporibus intelligi , quando occiso Holoferne hostilis ab Israel est caesus exercitus. Quod haereo litterae, et in more serpentis terram comedo, tuae est voluntatis, qui historicam tantum interpretationem audire voluisti. Et erit iconcussione tua, et a servitute tua dura quia ante
Abbreviated transcription (Latin):
Nec mirum simedos. ad rub¬
uersionẽ babrlonir. scĩficatos
uoc& cũ perhie remiam ips ũ
nabucho donosor. quia eius im¬
perio seruiebat. distruens p̃¬
uarica tricẽ hierus alemis er¬
uum suum. & colũbam di¬
xerit, Porro quodait forter
meos. exultanter inglori a
mea: ostendit eorc̃s uiruirib:
sed dura tam sublims regnipo¬
Etentiã subuertirse .: Uox mul¬
titudinir in montibur. quanpo
i pulceũ frequentiũ. uax sonitur¬

Expanded text:
Nec mirum si Medos ad subNec mirum si Medos ad subversionem Babylonis sanctificatos vocet, cum per Jeremiam ipsum Nabuchodonosor, quia ejus imperio serviebat, destruens praevaricatricem Jerusalem, servum suum et columbam dixerit. Porro quod ait: Fortes meos, et exsultantes in gloria mea, ostendit eos non suis viribus, sed Dei ira tam sublimis regni potentiam subvertisse. Vox multitudinis in montibus, quasi populorum frequentium: