comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
porib aut diunttus in stituta in uestigando homine̾
ꝓdid̾unt. ubicũq discant᷑. ñ sunt hominũ instituta
ad rationẽ animi ꝑtiuentia: Sed illa quȩ sensu cors
attingunt᷑. uel narrata credim uł demonstrata sentim
uł exꝑta conicimus: Quicꝗͥd ig de ordine tẽpoꝵ tͣns.¬
actoꝵ indicat. ea q̃ appellat᷑ historia. plurittũ nos
adiuuat ad libros scõs intelligñdos: &iam si p̃ter ȩc¬
cłam puerili eruditione discantur: Nã & ꝑ olympiadl
& ꝑ consulũ nomina. multa sȩpe ꝗͣrunt᷑ a nobis. &
ignorantia consulat᷑ qͦ natꝰ ẽ dñs. & qͦ passus ẽ. non

Expanded text:
poribus, aut divinitus instituta investigando homines poribus, aut divinitus instituta investigando homines prodiderunt, ubicunque discantur, non sunt hominum instituta ad rationem animi pertinentia. Sed illa quae ad sensus corporis attingunt, vel narrata credimus, vel demonstrata sentimus, vel experta conjicimus. Quidquid ergo de ordine temporum transactorum indicat ea quae appellatur historia, plurimum nos adjuvat ad libros sanctos intelligendos, etiam si praeter Ecclesiam puerili eruditione discatur. Nam et per Olympiadas, et per consulum nomina, multa saepe quaeruntur a nobis; et ignorantia cons
Abbreviated transcription (Latin):
pulis singulis. ꝓ arbitrio suoꝵ pͥncipũ mutarentur:
Sio hȩc tota pars humanorũ institutorũ. q̃ ad usuri
uitȩ neressariũ ꝓficiunt. nequaquã ẽ solumꝰ facien¬
r&inenda: Ad umbrata enĩ qͣdam & naturalib ut¬
cũq similia hominũ instituta sunt: quoꝵ ea q̃ ad
socidatẽ ut dictũ ẽ dȩmonũ ꝑtinent. pęnitus
repudianda st̃ & detestanda : ea uͦ ̃ homines cum
hominib habent. assum̃da in quantũ ñ sunt luxu¬
riosa atq suꝑflua: & maxime lit t̾arũ figurȩ. sine
quib Legere ñ possumꝰ : linguarũq uari&as qͣntũ
&iam nõtȩ : quas qͥ didicerint. ꝓpͥe iã notarii ap¬
pellantur. Utilia sunt ista: nec discunt᷑ in lici.¬
te. nec suꝑsticione implicantur: nec luxu ener-¬
uant : si tantũ occupent. ut maioribꝰ rebus ad
quas a dipiscendas seruire debent ñ sint impedimito:¬
am uero illa q̃ non instituendo. sed aut tͣnsacta tẽ¬

Expanded text:
ngulis populis pro arbitrio suorum principum mutarentur. 40. ngulis populis pro arbitrio suorum principum mutarentur. 40. Sed haec tota pars humanorum institutorum, quae ad usum vitae necessarium proficiunt, nequaquam est fugienint. Adumbrata enim quaedam et naturalibus utcumque similia hominum instituta sunt. Quorum ea quae ad societatem, ut dictum est, daemonum pertinent, penitus repudianda sunt et detestanda: ea vero quae homines cum hominibus habent, assumenda, in quantum non sunt luxuriosa atque superflua; et maxime litterarum figurae, sine quibus legere non possumus, linguarumque varietas quantum etiam notae, quas qui didicerunt proprie jam notarii appellantur. Utilia sunt ista, nec discuntur illicite, nec superstitione implicant, nec luxu enervant, si tantum occupent, ut majoribus rebus, ad quas adipiscendas servire debent, non sint impedimentoam vero illa quae non instituendo, sed aut transacta tem
Abbreviated transcription (Latin):
n picturis uͦ. statins. c&erisq huiꝰ modi fimulatis oꝑi.¬
b. maxime ꝑitoꝵ artificũ nemo errat. cũsmilia liide¬
rit : ut agnoscat qͥbꝰ sint reb similia: Ꝙ hoc totu
genꝰ int̃ suꝑflua hominũ instituta numerandũ est:
nͥ cũ int ẽ qͥd eoꝵ. qua de causa. & ubi. & quando. &
habent existimanda sunt: quã qͣ falsa atq m̃datia
Commoda uͦ & necessaria hominũ. cũ hominib il¬
stituta sunt: q̃cũq in habitu & cultu corꝑis. ad
sexus. uł honores discernendos differentia pla¬
cure. ut in numerabilia genera significationũ. sine qͥ
humana socieas aut ñ omĩno. aut minꝰ cormode
geritur. Quȩq in ponderib atq m̃suris. & nummorũ
impͣssionibꝰ. uł estimationib sua cinq ciuitati & pͦpła
sunt ꝓpͥa. & caẽra huiꝰmodi : q̃ nisi hominũ instituta
essent. ñ ꝑ diu̾sos popłos uaria essent: nec in ipsis pͦ¬

Expanded text:
In picturis vero et statuis, caeterisque hujusmodi simulatis operIn picturis vero et statuis, caeterisque hujusmodi simulatis operibus, maxime peritorum artificum, nemo errat cum similia viderit, ut agnoscat quibus sint rebus similia. Et hoc totum genus inter superflua hominum instituta numerandum est, nisi cum interest quid eorum, qua de causa, et ubi, et quando, et habent, existimanda sunt, quam quaeque falsa atque mendacia. Commoda vero et necessaria hominum cum hominibus instituta sunt, quaecumque in habitu et cultu corporis ad sexus vel honores discernendos differentia placuit; et innumerabilia genera significationum sine quibus humana societas, aut non omnino, aut minus commode geritur; quaeque in ponderibus atq aestimationibus, sua cuique civitati et populo sunt propria; et caetera hujusmodi, quae nisi hominum instituta essent, non per diversos populos varia essent, nec in ipsis si
Abbreviated transcription (Latin):
so cũ ipsis hominibꝰ institutȩ: Naniq om̃ia qͣ idõ ua¬
lent int᷑ homines: quia placuit int̾ eos ut uale¬
ant. instituta hominũ sunt: Quoꝵ partim suꝑflua
luxuriosaq instituta st̃ : partĩ cõmoda & necessaria:
Illa enĩ signa q̃ saltando faciunt histriones. si
natura ñ instituto. & consensione homnũ ualerent.
ñ pͥmis tẽporib saltante pantomimo. pͣco p̃nuntiar&
popul o cathaginis. ꝗͥd saltator uell& intelligi: qͣd̾
adhuc neminerunt senes: quoꝵ relatu hȩc solemus
audire. Qđ idõ credendũ ẽ. quia nc̃ quoq si quis
theatrũ taliũ nugarũ imꝑitus intrauerit. nͥ ei dicatur
ab alt̾o ꝗͥd illi motꝰ significent. frustra totꝰ intentꝰ
est: App&eunt tam̃ om̃s quandã similitudine signi¬
ficando: ut ipsa signa. quantũ possunt reb q̃ signi¬
ficant᷑ similia sint S. ꝯ quia multis modis simile a¬
liꝗͥd alicui potest eẽs. ñ constant talia signa inter
homines. nͥ consensus accedat.

Expanded text:
sed cum ipsis hominibus institutae. Namque omnia quae ideo valent inter homines, quia placuit inter eos ut valeant, instituta hominum sunt: quorum partim superflua luxuriosaque instituta sunt, partim commoda et necessaria. Illa enim signa quae saltando faciunt histriones, si natura, non instituto et consensione hominum valerent; non primis temporibus, saltante pantomimo, praeco pronuntiaret populis Carthaginis quid saltator vellet intelligi. Quod adhuc multi meminerunt senes, quorum relatu haec solemus audire. Quod ideo credendum est, quia nunc quoque si quis theatrum talium nugarum imperitus intraverit, nisi ei dicatur ab altero quid illi motus significent, frustra totus intentus est. Appetunt tamen omnes quamdam similitudinem in significando, ut ipsa signa, in quantum possunt, rebus quae significantur similia sint. Sed quia multis modis simile aliquid alicui potest esse, non constant talia signa inter homines, nisi consensus accedat. 39.
Abbreviated transcription (Latin):
unt &iam quȩ dã pͣcepta uberioriᷤᷤ disputationis.
quȩ iam aeloquentia nominat᷑. quȩ
iucha hominꝰ uera sunt. quã us eis possint. &iam
falsa ꝑsuaderi: Sed quia & uera possunt. ñ ẽ fa¬
cultas ipsa cul pabilis sed eã male utencii per¬
uersitas: Nan neq hoc. ab hominib institutũ ẽ. ut
ueritatis expͣssio concili& auditorẽ: aut ut facile
quod intendit insinu& breuis & aꝑta narratio. & uari¬
&as eiꝰ sine fastidio teneat intentos. & cet̾ȩ huiꝰmodi
obseruationes. qͣ siue in falsis. siue in ueris causis.
uerȩ sunt: tam̃ in quantũ uł sciri uł credi aliquid
faciunt. aut exp&endũ fu giendũ ue. animos mo-¬
uent : & inuentȩ potuiꝰ qͦd ita se habeant. quam

Expanded text:
unt etiam quaedam praecepta uberioris disputationis, unt etiam quaedam praecepta uberioris disputationis, quae jam eloquentia nominatur, quae nihilominus vera sunt, quamvis eis possint etiam falsa persuaderi: sed quia et vera possunt, non est facultas ipsa culpabilis, sed ea male utentium perversitas. Nam neque hoc ab hominibus institutum est, ut charitatis expressio conciliet auditorem, aut ut facile quod intendit, insinuet brevis et aperta narratio, et varietas ejus sine fastidio teneat intentos; et caeterae hujusmodi observationes, quae sive in falsis sive in veris causis, verae sunt tamen, in quantum vel sciri vel credi aliquid faciunt, aut ad expetendum fugiendumve animos movent, et inventae potius quod ita se habeant, quam
Abbreviated transcription (Latin):
falsi. uł philosophi. uł &iam heretici hoc ẽ fal.
ẽ. quod adrem ipsã ñ ꝑtin& aut aliꝗͥd quod ꝑtin& p̃te¬
reundũ: Hoc uerũ est: &iam si ea quȩ defimunt᷑ aut dis¬
tribimtur. uera ñ sint: Nam & ipsũ falsũ definitur
cũ dicimus falsani e̾ẽ significationẽ rei: nonitase
habentis ut significatur: siue alio aliqͦ modo: qͣ defi¬
intio uera ẽ: quãuis falsũ uerũ esse ñ possit: Possumꝰ
&iam diuidere dicentes. duo eeͤ genera falsi.
Unũ eoꝵ quȩ om̃uio e̾xeᷤ ñ possunt: alt̾um eorũ
quȩ ñ sunt quã uis ẽẽ possuit: Nã qͥ dicit septẽ
& tria in decĩ ee : id dicit qd om̃ĩno eẽ ñ potest:
Qui aut̃ dicit kalendis uerbi grã ianuarus plu¬
isse : tam̃ & si factũ nͣsit : id tanĩ dicit qͦd̾ fieri
potuerit: Defuntio ergo & diuisio falsoꝵ. potest
esse uerissima: quã uis falsa ipsa utiq uera ñ sine :¬

Expanded text:
falsi philosophi uel etiam haeretici, hoc est falsi falsi philosophi uel etiam haeretici, hoc est falsi esse, quod ad rem ipsam non pertinet, aut aliquid quod pertinet praetereundum. hoc uerum est, etiam si ea quae definiuntur aut distribuuntur uera non sint. nam et ipsum falsum definitur, cum dicimus falsam esse significationem rei non ita se habentis, ut significatur, siue alio aliquo modo: quae definitio uera est, quamuis falsum uerum esse non possit. possumus etiam diuidere dicentes duo esse genera falsi, unum eorum quae omnino esse non possunt, alterum eorum quae non sunt, quamuis esse possint. nam qui dicit septem et tria undecim esse, id dicit quod omnino esse non potest. qui autem dicit kalendis, uerbi gratia, ianuariis pluisse, tametsi factum non sit, id tamen dicit quod fieri potuerit. definitio ergo et diuisio falsorum potest esse uerissima, quamuis falsa ipsa utique uera non sin
Abbreviated transcription (Latin):
neaionũ : aliud sententiarũ ueritatẽ: En illis discit
qͥd sit consequens: quid non consequens: qͥd repugnans
est: Hic ergo de ipsa conexione iudicatur
In ueritate autem sententiarum. ipsȩ ꝑ
se sententiȩ. ñ earũ conexio cõsidanda est: S. o uers
certisq sententiis. cũ incertȩ uera conexione un¬
gunt᷑. etiã ipsȩ certȩ fiant necesse ẽ: Quida aũ
sic se iactant cũ ueritatẽ conexionũ didicerint.
quasi sententiarũ ipsa sit ueritas. Et rursus qͥd̃
plerũq r&inentes sententiã. male se contẽpnt
qr leges conclusionis ignorant: cũ meliorsit. qui houi
esse resurrectionẽ mortuoꝵ: quã ille qͥ nouͥ consequã
at ꝙ partiendi. quã qͣm &iam reb falsis plerumꝙ
ad hibeat᷑: ipsa tam̃ falsa ñ ẽ. neq ab hominibꝰ in¬
stituta : sed in rerũ ratione comꝑta: Non enĩ qr &
fabulis suis eã poetȩ & opimonib erroris sui. ut

Expanded text:
nexionum, aliud sententiarum ueritatem. in illis discitur nexionum, aliud sententiarum ueritatem. in illis discitur quid sit consequens, quid non consequens, quid repugnans.est". hic ergo de ipsa conexione iudicatur. in ueritate autem sententiarum ipsae per se sententiae, non earum conexio consideranda est. sed ueris certisque sententiis cum incertae uera conexione iunguntur, etiam ipsae certae fiant necesse est. quidam autem sic se iactant, cum ueritatem conexionum didicerint, quasi sententiarum ipsa sit ueritas. et rursus quidam plerumque retinentes ueram sententiam male se contemnunt, quia leges conclusionis ignorant, cum melior sit qui nouit esse resurrectionem mortuorum quam ille qui nouit consequens atque partiendi quamquam etiam in rebus falsis plerumque adhibeatur, ipsa tamen falsa non est neque ab hominibus instituta, sed in rerum ratione comperta. non enim, quia et fabulis suis eam poetae et opinionibus erroris sui uel
Abbreviated transcription (Latin):
uera conexione qͦd̾ falsũ ẽ ut eũ cuiꝰ errorẽ corrigere
uolumꝰ. peniteat sensisse pͣcedentia: quoꝵ consegñtia
ui d& ẽeᷤ respuenda Iam hinc intelligere facile est.
sic̃ in falsis sententiis ueras: sic in ueris sententiis. fal¬
sas conclusiones e̾eᷤ posse: fac aliquẽ ꝓpostusse.
si iustus ẽ ille. bonꝰ ẽ. & ẽẽ concessũ : deinde assũp¬
sisse: non est aut̃ iustus Quo itẽ concesso. intulis¬
se conclusionẽ : non ẽ igit᷑ bonus.: Quȩ tam &¬
si uera sint omĩa: non ẽ tam̃ uera regula c̃clusionis.:
Non em̃ sicut ablato conseqñt aufert᷑ necessario
quod pͣcedit. Ita &iam ablato pͣcedenti. aufert᷑ ne¬
cessario qͦd consequitu: quia tierũ ẽ cũ dicimꝰ. si ora¬
tor ẽ homo ẽ: Exqua ꝓpositione si assumã. non ẽ
aut̃ orator. Non erit conseqñs cũ intuleris.
Non ẽ igit᷑ homo: Qua ꝓpt̃ aliudre nosse. regulas co¬

Expanded text:
uera conexione quod falsum est, ut eum cuius errorem corrigere uera conexione quod falsum est, ut eum cuius errorem corrigere uolumus paeniteat sensisse praecedentia, quorum consequentia uidet esse respuenda. iam hinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic in ueris sententiis falsas conclusiones esse posse. fac enim aliquem proposuisse: "si iustus est ille, bonus est et esse concessum; deinde assumsisse: "non est autem iustus"; quo item concesso intulisse conclusionem: "non est igitur bonus". quae tametsi uera sint omnia, non est tamen uera regula conclusionis. non enim, sicut ablato consequenti aufertur necessario quod praecedit, ita etiam ablato praecedenti aufertur necessario quod sequitur. quia uerum est, cum dicimus: nai orator est, homo est", ex qua propositione si assumamus: "non est autem orator": non erit consequens, cum intuleris: "non est igitur homo". Quapropter aliud est nosse regulas co
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c resurrexit: Upc aut̃ resurrexit: ẽ igit᷑ resir¬
rectio moruoꝵ: Hoc ergo ut conseqñti ablato au¬
ferat᷑: &iam. necessario qͦd p̃cedit. ñ ĩstituer̃ homi¬
nes. sed ostenderunt: Et hȩc regula ꝑtin& ad ue¬
ritatẽ conexionũ: non ad ueritate sententiarum:
S. ꝯ in hoc loco de resurrectione cũ ageret᷑. & re¬
gula conexionis uera ẽ. & ipsa in conclusione sen¬
tentia: In falsis aut̃ sententiis: conexionis uertas
ẽ isto modo: Façiamꝰ aliquẽ concessisse: Si anmal
ẽ coclea: uocẽ hab& Hoc concesso. cũ ꝓbatum
fuerit. uocẽ cocleam ñ hab̃e. quoniã conseqñti ablato.
illud quod pͣcedit aufertar : concludit᷑ ñ ẽeᷤ amimal¬
coeleã. Que sententia falsa ẽ. sed ex concesso falso. uera ÷
conclusionis conexio: Ueritas itaꝙ sententiȩ ꝑse ipsam
ual&: ueritas conexioris eiꝰ cũ qͦ agit᷑. opinione uel
concessione consistit Idõ aut̃ ut supͣ diximꝰ. infercur

Expanded text:
 resurrexit. Christus autem resurrexit; est igitur resurrectio mortuorum". hoc ergo, ut consequenti ablato auferatur etiam necessario quod praecedit, non instituerunt homines, sed ostenderunt. et haec regula pertinet ad ueritatem conexionum, non ad ueritatem sententiarum. Sed in hoc loco de resurrectione cum ageretur, et regula. conexionis uera est et ipsa in conclusione sententia. in falsis autem sententiis conexionis ueritas est isto modo. faciamus aliquem concessisse: "si animal est coclea, uocem habet". hoc concesso cum probatum fuerit uocem cocleam non habere, quo- Diam consequenti ablato illud quod pcochleam. Quae sententia falsa est, sed ex concesso falso vera est conclusionis conexio. ueritas itaque sententiae per se ipsam ualet, ueritas autem conexionis ei eius cum quo agitur opinione uel concessione consistit. ideo autem, ut supra diximus, infertur
Abbreviated transcription (Latin):
tione ꝓueniat: Quod tanto prudentiũ oport&
cauere xp̃ianũ: quanto efficatiuꝰ ꝓdesse uidebitur:
Ss ubi lat& qua causa qͥd ualeat. qͦ anmo quisqͣ
utat᷑ : int̾ ẽ dũ taxat. in sanandis uel tẽꝑandis corꝑib
siue in medicina siue in agricultura.
iderum aut̃ cognoscendorũ: ñ narratio sed de¬
monstrato ẽ: quoꝵ  pauca script᷑a commeniorae.
Sicut plurinis notus ẽ lunȩ cursus. qͥ &iam ad
passionẽ dñi annuersariae cȩlebrandã. sollẽniẽ
ad hib&ur: sic paucissinis cet̾oꝵ quoq siderimi uł.
ortus. uel occasus. uł alia quȩ lib& monta: sine ullo ft̃
errore notissima: Quȩ ꝑse ipsa cognitio. quãquã suꝑstica¬
one ñ allig&: ñ multũ tam̃ ac ꝓpe nichil adiuuat trachi

Expanded text:
tione proveniat, quod tanto prudentius oportet tione proveniat, quod tanto prudentius oportet cavere christianum, quanto efficacius prodesse videbitur. Sed ubi latet qua causa quid valeat, quo animo quisque utatur interest, duntaxat in sanandis vel temperandis corporibus, sive in medicina, sive in agricultura. 46. Siderum autem cognoscendorum non narratio, sed demonstratio est, quorum perpauca Scriptura commemorat. Sicut autem plurimis notus est lunae cursus, qui etiam ad passionem Domini anniversarie celebrandam solemniter adhibetur; sic paucissimis caeterorum quoque siderum vel ortus, vel occasus, vel alia quaelibet momenta sine ullo sunt errore notissima. Quae per seipsam cognitio, quanquam superstitione non alliget, non multum tamen ac prope nihil adjuvat
Abbreviated transcription (Latin):
genere sunt quȩcũq de locoꝵ situ naturisq anina.¬
liũ. lignoꝵ herbarũ. lapidũ. alioꝵ ue corporũ scp¬
ta sunt. De qͦ genere supiuꝰ egimꝰ. eãq cognitionẽ ua¬
lere ad eingniata scripeurarũ soluenda docuimus
ñ ut ꝓ qͥb da signis adhibeant᷑. tanquã ad remedia
uł machinam̃ta suꝑsticionis alicui: nã & illud genꝰ
iã distinctũ ab hoc licito & libero separauimus: Aliud
ẽ eñ dicere. tritã istã herbã si biberis. uent̾ non do¬
lebit: & aliud ẽ dicere. istã herbã collo si suspen¬
deris: uent᷑ ñ dolebit: Ibi eni ꝓbatur contẽꝑatio
salubris: hic significatio suꝑsticiosa dãpnat᷑. quãꝗͣm
ubi pͣcantationes & inuocatiõnes & caracteres ñs.
Plerumq dubium ẽ. utrũ res ꝗ̃ alligatur aut qͦ qͦmͦ
ad iungit᷑. sanando corporituo naturȩ ualeat quod
libere adhibendũ ẽ: an significatiua quadã obliga¬

Expanded text:
genere sunt quae de locorum situ, naturisque animagenere sunt quae de locorum situ, naturisque animalium, lignorum, herbarum, lapidum, aliorumve corporum scripta sunt. De quo genere superius egimus, eamque cognitionem valere ad aenigmata Scripturarum solvenda, docuimus, non ut pro quibusdam signis adhibeantur tanquam ad remedia, vel machinamenta superstitionis alicujus; nam et illud genus jam distinctum ab hoc licito et libero separavimus. Aliud est enim dicere, Tritam istam herbam si biberis, venter non dolebit; et aliud est dicere, Istam herbam collo si suspenderis, venter non dolebit. Ibi enim probatur contemperatio salubris, hic significatio superstitiosa damnatur. Quanquam ubi praecantationes, et invocationes, et characteres non sunt, plerumque dubium est utrum res quae alligatur, aut quoquo modo adjungitur sanando corpori, VI naturae valeat, quod libere adhibendum est, an significativa quadam obliga
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit imbutus : ut illa poss& docere uł scribe.
quȩ iure laudãtur: Ante litt̾as enĩ gentis he¬
breoꝵ in qͥ untꝰ dĩ cult̾ emicuit. ex qua sc dm̃ carnẽ
uenit dñs nr̃. ne ipse qͥdem pythagoras fiue.
a euiꝰ posteris platonẽ theo logiã didicisseꝰ asert̃:
Ita consideratis tẽporib fit multo credibilius istos
terita &iam hominũ instituta narrant᷑. ñ inter hu.¬
mana instituta ipsa historia numeranda ẽ: quia iã
quȩ transierunt. nec infecta fieri possunt.¬
ec iii ordine tẽpoꝵ habenda sunt: quoꝵ ẽ conditor. &
amministrator ds̃: Aliud ẽ facta narrare: aliud¬
docere facienda: Historia facta narrat. fideliter
atq utiliter: Libri autͣ aruspicũ. & quȩq̃ simi¬
les litterȩ. facienda uł obseruanda intẽdunt
docere monitoris audatia: non indicis fide
Est &iam narratio de monstrationi similis qͣ¬
ñ pͣterita sꝰ p̃sentia indicant᷑ ignaris: In quor

Expanded text:
fuerit imbutus, ut illa posset docere vel scribere fuerit imbutus, ut illa posset docere vel scribere quae jure laudantur? Ante Litteras enim gentis Hebraeorum, in qua unius Dei cultus emicuit, ex qua secundum carnem venit Dominus noster, nec ipse quidem Pythagoras fuit, a cujus posteris Platonem theologiam didicisse isti asserunt. Ita consideratis temporibus fit multo credibilius istos terita etiam hominum instituta narrantur, non inter humana instituta ipsa historia numeranda est; quia jam quae transierunt, nec infecta fieri possunt, in ordine temporum habenda sunt, quorum est conditor et administrator Deus. Aliud edocere facienda. Historia facta narrat fideliter atque utiliter; libri autem aruspicum et quaeque similes litterae, facienda vel observanda intendunt docere, monitoris audacia, non indicis fide. Est etiam narratio similis demonstrationi, qua non praeterita, sed praesentia indicantur ignaris in quo
Abbreviated transcription (Latin):
habebat: & annoꝵ qͥdẽ fere triginta: bapgeaatũ eeͤᷤ reas¬
nem auetoritate euangłica: sed postea quot annos in
uita egerit. quãquã textu ipso accionũ eiꝰ añiadia
possit. tamͣ ne aliunde caligo dubitationis oriat᷑. de
historia gñtiũ collata cũ euangłio. liquidiuꝰ cerauq
sex annis tẽplũ ȩdificatũ sit : ut cum referri iste nu¬
merus ad ȩtatẽ dñi ñ potuerit. ad secretiorẽ instruc¬
tionẽ humani corꝑis referatur. Quo indui ꝓpter
nos ñ dedignatꝰ ẽ unicus dĩ filius. ꝑ qu̾e facta sunt om̃ia.
De utilitate aut̃ historiȩ. ut omittã gͣcos. quantã
nrͣ ambrosius questionẽ soluit cal ũꝑman¬
cogunt᷑. de platonis libris eũ didicisse qm̃ Longe
ante aduentũ dñi platonẽ funisse negari ñ potest.
Nã memoratus epcͣ consid̾ata historia gneiũ. cum
in egiptũ. ubi propħa tunc ille erat. ꝓbabiluiꝰ esse
ostendit. qͦd plato potiuꝰ nr̃is littis ꝑ iheremiani

Expanded text:
habebat. Et annorum quidem fere triginta baptizatum esse retinemus auctoritate evangelica : sed postea quot annos in hac vita egerit, quanquam textu ipso actionum ejus animadverti possit; tamen ne aliunde caligo dubitationis oriatur, de historia gentium collata cum Evangelio, liquidius certiusquod quadraginta sex annis templum aedificatum sit, ut cum referri iste numerus ad aetatem Domini non potuerit, ad secretiorem instructionem humani corporis referatur, quo indui propter nos non dedignatus est unicus Dei Filius, per quem facta sunt omnia. 43. De utilitate autem historiae, ut omittam Graecos, quantam noster Ambrosius quaestionem solvit, calumniancoguntur, de Platonis libris eum didicisse, quoniam longe anum adventum Domini Platonem fuisse, negari non potest! Nonne memoratus episcopus, considerata historia gentium, cum in Aegyptum, ubi propheta ille tunc erat, probabilius esse ostendit quod Plato potius nostris Litteris per Jeremiam
Abbreviated transcription (Latin):
uitanda ẽ. qͥ nichil cũ pͥncipe suo diabolo. nͥ
seditũ nrm clauðe atq obseruare conantur.
Sicut aut̃ de stellis quas cõdidit & ordinauit
ds̃. humanȩ & deceptoriȩ comecturȩ abho¬
minib institutȩ sunt: fic &iam de qͥbꝙ nas¬
centib uel qͦ qͦmodo diuinȩ ꝓuidentiȩ ammi¬
instratione existentibꝰ rebus multi multa hu¬
manis suspicionibꝰ quasi regularit̃ cõiecta lit¬
teris mandauerunt: S. ꝯ si forte insolite accið ine.
tanqͣm si mula pariat. aut fulmine aliꝗͥd ꝑcuti

Expanded text:
vitanda est, qui nihil cum principe suo diabolo nisi vitanda est, qui nihil cum principe suo diabolo nisi reditum nostrum claudere atque obserare conantur. Sicut autem de stellis, quas condidit et ordinavit Deus, humanae et deceptoriae conjecturae ab hominibus institutae sunt; sic etiam de quibusque nascentibus vel quoquo modo divinae providentiae administratione existentibus rebus, multi multa humanis suspicionibus, quasi regulariter conjectata, litteris mandaverunt, si forte insolite acciderint, tanquam si mula pariat, aut fulmine aliquid percuti
Abbreviated transcription (Latin):
mundauit: Om̃s igit᷑ artifices huiꝰmodi. uł nugato.¬
riȩ uł noxie suꝑstitionis. ex quadã pestifera socre.¬
tate hominũ & denonũ. quasi pacta infidelis &
dolosȩ amicitiȩ constituta. pęnitus sunt repudian¬
da & fugienda xp̃iano: ñ qd̾ idolũ sit aliquid ait
apostolus: so quia q̃ immolant. dȩ moni ĩs ĩmolat¬
monioꝵ: Quod aut̃ de idolis & de immolationib
quȩ honori eoꝵ ex hibent᷑ dix̃ apostolus: hoc
de om̃ib imaginariis signis sentiendũ ẽ: quȩ uel
ad cultũ idoloꝵ. uł ad creaturã eiꝰq partes tãqͣm
dm̃ colendas t̾hunt. uł ad remediorũ aliarũꝙ
obseruationũ curã ꝑtinent. Nͣ ñ sunt diuinitus
ad dilectionẽ dĩ & ꝓlximi tanquã publice con¬
stituta: so ꝑpͥuatas app&itiones rerũ tẽporaliun
corda dissipant miserorũ In omĩbꝰ ergo istis
doctrinis. soci&as dȩmonũ formidanda atꝙ

Expanded text:
mundauit. omnes igitur artes huius modi uel nugatomundauit. omnes igitur artes huius modi uel nugatoriae uel noxiae superstitionis ex quadam pestifera societate hominum et daemonum quasi pacta infidelis et dolosae amicitiae constituta penitus sunt repudianda et fugienda christiano, non quod idolum sit aliquid, ait apostolus, sed quia quae immolant gentes, daemoniis immolanQuod autem de idolis, et de immolationibus, quae honori eorum exhibentur, dixit Apostolus, hoc de omnibus imaginariis signis sentiendum est, quae vel ad cultum idolorum, vel ad creaturam ejusque partes tanquam Deum colendas trahunt, vel ad remediorum aliarumque observationum curam pertinent; quae non sunt divinitus ad dilectionem Dei et proximi tanquam publice constituta, sed per privatas appetitiones rerum temporalium corda dissipant miserorum. In omnibus ergo istis doctrinis societas daemonum formidanda atque
Abbreviated transcription (Latin):
multa pͣcerita & fut̃a dicantur nec alit̃ accidant quã
dicunt᷑. multaq obseruantibꝰ scdm̃ obseruationes su¬
as eueniant. quib implicati curiosiores fiant: & se se
magis magisq inserant multiplicib laq̃is. ꝑ nitiosissim
erroris: Hoc genus fornicationis animȩ. salubrit diu¬
na scripeura ñ tacuit: neq ab ea sic det̾ruit anima
ut ꝓpt̾ea talia negar& e̾ẽ sectanda quia falsa dicurtͥ
a ꝓfessoribus eoꝵ. Si ꝯ &iam si dixerint uobis inquit¬
& ita euenerit : ne credatis eis: Non eñ quia imago
samuhelis mortui. saul regi uera ꝓnuntiauit. ꝓpte
talia sacrilegia quibꝰ imago illa pͣsentata ẽ minus
exerranda sunt : aut quia in actib aposto lorum
uentnlo qua femina. uerũ testimoniũ ꝑhibuit apostobs
dñi. Ideo paulus apostolus peꝑcit illi spĩti: ac ñ potuꝰ
femina illiuꝰ dȩmonis correptione atq exclusi one

Expanded text:
multa praeterita et futura dicantur nec aliter accidant, quam multa praeterita et futura dicantur nec aliter accidant, quam dicuntur, multaque obseruantibus secundum obseruationes suas eueniant, quibus implicati curiosiores fiant et sese magis magisque inserant multiplicibus laqueis superstitiosissimi erroris. hoc genus fornicationis animae salubriter diuina scriptura non tacuit neque ab ea sic deterruit animam, ut propterea talia negaret esse sectanda, quia falsa dicuntur a professoribus eorum, sed etiam: si dixerint uobis, inquit, et ita euenerit, ne credatis eis. non enim quia imago Samuhelis mortui Saul regi uera pronuntiauit, propterea talia sacrilegia, quibus imago illa praesentata est, minus execranda sunt, aut quia in Actibus apostolorum uentriloqua femina uerum testimonium perhibuit apostolis domini, ideo Paulus apostolus pepercit illi spiritui ac non potius feminam illius daemonii correptione atque exclusione
Abbreviated transcription (Latin):
plurimũ ualeat. tam̃ in constellationib a mathe matico
inueni ñ potest: quib inspectis. se fata dicere ꝓfitetur.
Qđ ergo in constellationibꝰ ñ inuenit. quas necesse ẽ
unas inspiciat siue de iacob. siue de eiꝰ frẽ consulatur:
Quid ei ꝓdest si distat in cȩlo quod temere securꝰ in¬
famat. & ñ distat in tabula. quã frustra sollicieus in¬
tuetur: Qua re istȩ quoq opiniones. quibdã rerũ sig¬
nis humana pͥsũptione institutis: ad eadem illa quasi
qͥ da cũ dȩmonib pacta &conuenta referendȩ sunt: Hinc
rũ rerũ homies. tradant᷑ illudendi & decipiendi ꝓ me¬
ntis uolimtatũ suarũ. illudentibꝰ eos atq decipientib
pͥuaricatorib angłis: qͥb ista mundi pars infima. sedm
pulcherrimũ ordinẽ rerũ. dicunȩ ꝓuidentiȩ lege sub¬
lecta est. Quib illusionib & deceptionib euenit.¬
ut istis suꝑsticiosis & ꝑnitiosis diuinationũ generib

Expanded text:
plurimum valeat, tamen in constellationibus a mathematico plurimum valeat, tamen in constellationibus a mathematico inveniri non potest, quibus inspectis se fata dicere profitetur. Quod ergo in constellationibus non invenit, quas necesse est unas inspiciat, sive de Jacob, sive de ejus fratre consulatur; quid ei prodest si distat in coelo quod temere securus infamat, et non distat in tabula quam frustra sollicitus intuetur? Quare istae quoque opiniones quibusdam rerum signis humana praesumptione institutis, ad eadem illa quasi quaedam cum daemonibus pacta et conventa referendae sunt. CAPUTrum rerum homines tradantur illudendi et decipiendi pro meritis voluntatum suarum, illudentibus eos atque decipientibus praevaricatoribus angelis; quibus ista mundi pars infima, secundum pulcherrimum ordinem rerum, divinae providentiae lege subjecta est. Quibus illusionibus et deceptionibut istis superstitiosis et perniciosis diuinationum generibus
Abbreviated transcription (Latin):
tepotest. ut aliqͥ gemini tã sequacit̃ fundant᷑ ex u¬
tero: ut intͣ uallũ tẽpris int̾ eos nuillũ possit app̃¬
hendi: & constellationũ numeris annotar: Unde ne¬
cesse ẽ non nullos geminos easdem hab̃e constel¬
lationes. cũ paria rerum qͥs ag̃t. uł qͥbꝰ agunt᷑. uł quas
pattunt᷑ euenta ñ habeant. S. ꝯ plerũq ita disparia.
ut aliꝰ felicissimꝰ. aliuꝰ infelicissimꝰ uiuat: sic̃ esau &¬
pͣcedentis fris tenens inueniretur: Horu certe dies at¬
ꝙ hora nascentiũ notari alit̃ non poss&: nͥ ut amborũ
constellatio ẽet una: Quantũ aut̃ urt̃sit int̾ amborun
om̃iũ gentiũ ꝑuagata: Neq enĩ ad rem ꝑtin& q̃d dicunt
psu mom̃eũ minimũ atq angustissimũ teptis quod geminoꝵ
partũ distermiat. multũ ualere in rerũ natura: atq oxle¬
stiũ corꝑum rapidissima uelocitate: Et si eñ concedã ut

Expanded text:
tem potest, ut aliqui gemini tam sequaciter fundantur ex utem potest, ut aliqui gemini tam sequaciter fundantur ex utero, ut intervallum temporis inter eos nullum possit apprehendi, et constellationum numeris annotari. Unde necesse est nonnullos geminos easdem habere constellationes, cum paria rerum, vel quas agunt vel quas patiuntur, eventa non habeant, sed plerumque ita disparia, ut alius felicissimus, alius infelicissimus vivat: sicupraecedentis fratris tenens inveniretur . Horum certe dies atque hora nascentium aliter notari non posset, nisi ut amborum constellatio esset una; quantum autem intersit inter amborum mnium gentium pervagata. 34. Neque enim ad rem pertinet, quod dicunt ipsum momentum minimum atque angustissimum temporis, quod geminorum partum disterminat, multum valere in rerum natura atque coelestium corporum rapidissima velocitate. Etsi enim concedam ut
Abbreviated transcription (Latin):
sidib eos ipsos sibi morauos in cęlũ leuare uidebantur
Sed qͦdͣ lib& uocent᷑ ab hominibꝰ hȩcst̃ tam̃ sidera q̃
ds instituit & ordinauit ut uoluit: & ẽ cereus motꝰ
illoꝵ qͦ tẽpr̃ã distingunt̾ atq uariantur. Que mo-¬
tũ notare cũ quisq nascit᷑ quomꝰ se habeat facile
ẽ. ꝑ eoꝵ inuentas conscriptasq regulas: quos sc̃a scrip¬
tura cõmemorat dicens Si em̃ tantũ possunt. scire
ut possent ȩstimare sȩculũ: quomͦ eiꝰ dnm̃ ñ faciliꝰ inuene.
runt: Siꝯ ex ea notatione. uelle nascenttũ mores. actus.
euenta pͣdicere : magnꝰ error. & magna dem̃tia ẽ Et ap̃ eos
quidem qͥ talia de discenda didicer̃. sine ulla dubitatione
refellitur hȩc fuꝑsticio: constellationes enim quas
uocant̃. notatio ẽ sid̾um quomͦ se habeant. cẽ ille nasce¬
r&ur: de qͦ isti miseri amiseriorib consultant᷑  Fieriau¬

Expanded text:
sideribus, eos ipsos sibi mortuos in coelum levare videbantur. sideribus, eos ipsos sibi mortuos in coelum levare videbantur. Sed quodlibet vocentur ab hominibus, sunt tamen sidera, quae Deus instituit et ordinavit ut voluit; et est certus motus illorum, quo tempora distinguuntur atque variantur. Quem motum notare, cum quisque nascitur, quo modo se habeat, facile est, per eorum inventas conscriptasque regulas, quos sancta Scriptura condemnat, dicens: Si enim tantum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum, quo Sed ex ea notatione velle nascentium mores, actus, eventa praedicere, magnus error et magna dementia est. Et apud eos quidem qui talia dediscenda didicerunt, sine ulla dubitatione refellitur haec superstitio. Constellationes enim quas vocant, notatio est siderum, quomodo se habebant cum ille nasceretur, de quo isti miseri a miserioribus consuluntur. Fieri au
Abbreviated transcription (Latin):
uł homnũ adipsos homines hondrandos inpo suere
uocabula: Non eñ mirandũ ẽ: cũ &iam prioribꝰ
recencioribꝰ ꝙ tẽporib sẏdus qͦd̃ apellamꝰ. luciferũ.
honori & nomini cesaris romani dicare conati sunt: Et for¬
tasse factũ ess&. atq iss& inuetustate: nͥ auia eiꝰ uenꝰ pre¬
occupasse hoc nominis pͣdtu: Neq iure ullo ad heredes
traicer&. quod num quã uiua possed̾at. aue possidẽdũ petiuerat:
Nam ubi uacabat locus. neq alicuiꝰ pͥorũ mortuoꝵ
honore tenebatur: Factũ est. quod in rebus talibus
fieri sol&: Pro quintili enĩ & sextili m̃sibꝰ iuliũ atq
augustũ uocam. de honorib hominũ tulii cesaris.
& augusti cesaris nuncupatos: ut facile qͥ uoluerit
intelbgat &iam illa sidera pͥmo sine his nominib:
cȩlo locata esse: Mortuis aut̃ illis quorũ honorare
me mortã uł coacti sit homines regia potestate. uel
placure humana uanitate: nomina eoꝵ inponẽ tes

Expanded text:
vel hominum ad ipsos homines honorandos imposuerunt vel hominum ad ipsos homines honorandos imposuerunt vocabula. Non enim mirandum est, cum etiam propioribus recentioribusque temporibus, sidus quod appellamus Luciferum, honori et nomini Caesaris Romani dicare conati sunt. Et fortasse factum esset atque isset in vetustatem, nisi avia ejus Venus praeoccupasset hoc nominis praedium; neque jure ullo ad haeredes trajiceret, quod nunquam viva possederat aut possidendum petiverat. Nam ubi vacabat locus, neque alicujus priorum mortuorum honore tenebatur, factum est quod in rebus talibus fieri solet. Pro quintili enim et sextili mensibus, Julium atque Augustum vocamus, de honoribus hominum Julii Caesaris et Augusti Caesaris nuncupatos; ut facile qui voluerit intelligat etiam illa sidera prius sine his nominibus coelo vagata esse: mortuis autem illis quorum honorare memoriam vel coacti sunt homines regia potestate, vel placuit humana vanitate, nomina eorum imponentes
Abbreviated transcription (Latin):
ess& consultus a quodã qui sibi asoricibꝰ rosas caligas
dicer&. respondit nͣe̾e illud monstrũ: so uerũ mons¬
trũ habendum fuisse. si sorices a caligis roderentur
Ieque illi abhoc genere ꝑnitiose
suꝑstitionis segͣgandi sunt: qui genaehliaci ꝓpt̃
nataliũ considationẽ dierum: nunc aut̃ uulgo na¬
the natici uocantur: Nam & ipsi quãuis ueram stel¬
larũ positionẽ cũ quisq nascit᷑ consectent᷑. & ali¬
quando &iam ꝑuestrgent: tam̃ qd̃ inde conant᷑
uł actiones nr̃as. uł actionũ euenta pͣdicere. nimis
errant: & uendunt imꝑitis hominib miserabilẽ
seruitutẽ: Nã quisq liber ad huimodi mathema¬
ticum ingressus fuerit. dat pecunia ut seruus in¬
de exeat: aut martis. aut ueneris. uel potiuꝰ om̃i¬
um sid̃um : quib illi qͥ pͥmt errauerunt. errorẽq pos¬
teris ꝓpinauerunt. uel bestiarũ ꝓpt̃ similitudinẽ.

Expanded text:
esset consultus a quodam, qui sibi a soricibus erosas caligas esset consultus a quodam, qui sibi a soricibus erosas caligas diceret; respondit non esse illud monstrum, sed vere monstrum habendum fuisse, si sorices a caligis roderentureque illi ab hoc genere perniciosae superstitionis segregandi sunt, qui Genethliaci propter natalium considerationes dierum, nunc autem vulgo mathematici vocantur. Nam et ipsi, quamvis veram stellarum positionem, cum quisque nascitur, consectentur et aliquando etiam pervestigent; tamen quod inde conantur vel actiones nostras vel actionum eventa praedicere, nimis errant, et vendunt imperitis hominibus miserabilem servitutem. Nam quisque liber ad hujusmodi mathematicum cum ingressus fuerit, dat pecuniam ut servus inde exeat aut Martis, aut Veneris, vel potius omnium siderum; quibus illi qui primi erraverunt, erroremque posteris propinaverunt, vel bestiarum propter similitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
singultienti. ut dextra manu simstrũ pollicẽ teneas
His adiungunt᷑ similia in anissimarũ obseruationum.
si m̃brũ aliqͦd̃ salierit. si iunctĩ ambulantib amicis.
lapis aut canis aut puer meduiꝰ int̾uenerit: atq
illud qͦd lapidẽ calcãt tanquã dirẽptore amicitiȩ minꝰ
molestũ ẽi : quacũ innocentẽ puerũ colapho ꝑcutiunt.¬
si pariẽ ambulantibꝰ int̾currit: Sed bellũ ẽ: quod
alqͣndo pueri uindicant᷑ cambus: Nã plerũq tã suꝑ¬
stitiosi sunt quidã: ut &iam canẽ qui mediuꝰ int̾ue¬
nerit ferire audeant: Non inpime namq auano
dicũ mittit: Hinc sunt &iam illa. limen calcare
cu ante domũ suam transit: Redire ad lectũ. siquis
dũ se calciat sternutauerit: redire domũ. si proce¬
dens offenderit: Cũ uestis a soricib rodit᷑. plus
tremere suspi tione futi mali. quã p̾sens dãpnum
dolere. Unde illud elegant̃ dictũ ẽ catonis: Qui cum

Expanded text:
singultienti, ut dextra manu sinistrum pollicem teneas. singultienti, ut dextra manu sinistrum pollicem teneas. his adiunguntur milia inanissimarum obseruationum, si membrum aliquod salierit, si iunctim ambulantibus amicis lapis aut canis aut puer medius interuenerit. atque illud, quod lapidem calcant tamquam diremtorem amicitiae, minus molestum est si pariter ambulantibus intercurrit. Sed bellum est quod aliquando pueri vindicantur a canibus: nam plerumque tam superstitiosi sunt quidam, ut etiam canem qui medius intervenerit, ferire audeant, non impune; namque a vano dicum mittit. Hinc sunt etiam illa, limen calcare cum ante domum suam transit; redire ad lectum, si quis dum se calceat sternutaverit; redire domum, si procedens offenderit; cum vestis a soricibus roditur, plus tremere suspicione futuri mali, quam praesens damnum dolere. Unde illud eleganter dictum est Catonis, qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinens. uł colendã sic̃ dm̃ creaturã. partẽ ue ullam
creatȩ. uł ad cõsultationes & pacta quȩdã significatior
cũ dȩmonibꝰ placita atq foederata: qualia sunt
molimina magicarũ arctũ. Quȩ. qͥdẽ cõmemorare po¬
tiuꝰ quã docere assolent poetȩ. exeqͦ genere sunt. so
quasi licentiore uantate. aruspicũ & augurum libri:
Ad huiꝰ genꝰ ꝑtinent om̃s &iam ligaturȩ. atq reme¬
ꝰdia. q̃ medicoꝵ quoq disciplina condempnat : siue
in pͣcantatoribꝰ siue in quibꝰ dã notis. quos caracte¬
res uocant. siue in quibq rebꝰ fuspendendis atꝙ¬
in ligandis. uł &iam saltandis. quodãmodo ñ adtẽꝑa¬
tionẽ corꝑͥũ. so ad quas dã significationes aut oceul¬
tas. aut &iam manifestas. quȩ mitiore. nomnine phisica uocant:
ut quasi ñ suꝑstitione implicare. s natura ꝓdesse uidean¬
t sicut funt in aures in summo auriũ singularũ. aut de
structionũ ossib ansulȩ indigitis : aut cũ t dicitur

Expanded text:
pertinens uel ad colendam sicut deum creaturam partemue ullam creaturae uel ad consultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina magicarum artium, quae quidem commemorare potius quam docere assolent poetae, ex quo genere sunt, sed quasi licentiore uanitate, aruspicum et augurum libri. ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sine in praecantationibus siue in quibusdam notis, quos caracteres uocant, sine in quibusque rebus suspendendis atque ligandis uel etiam saltandis quodam modo, non ad temperationem corporum, sed ad quasdam significationes aut occultas aut etiam manifestas, quae mitiore nomine physica uocant, ut quasi non superstitione implicare, sed natura prodesse uideantur, sicut sunt inaures in summo aurium singularum, aut de strutihonum ossibus ansulae in digitis, aut cum tibi dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
recurrere: Hab& &iam futuroꝵ regulares coniecturas.
ñ suspiciosas. & ominosas. sed ratas & certas: ñ ut ex eisa.¬
liꝗͥd there in nr̃a facta & euenta tẽptemꝰ. qualia tenã¬
genetliachoꝵ deliram̃ta. so quantũ ad ipsa ꝑtinene sidas¬
sit. & ante qͦd lib& annos qͦta fuerit. porest dice¬
re: sic de uno quoq sid̃um. qui ea perite cõputant. res¬
pondere consuerunt: De qua tota cognitione. quãtũ
ꝗdusũ eiꝰ atun&. quid michi uideret᷑ aperiii.
rtium eiam cetarũ quibꝰ aliꝗͥd fabricat᷑. uł qͦb
Aremaneat pꝰ opationẽ artificis ab illo efacti
sicut dom̃. & scamnũ. & uas aliquod. atq alia huiꝰmodi.
ut q̃ ministeriũ quoddã exhibent oꝑanti dõ. sic medicina
& agri cultura & gub̃natio. uł quarũ om̃is effectus ẽ ac¬

Expanded text:
recurrere. Habet etiam futurorum regulares conjecturas, non suspiciosas et ominosas, sed ratas et certas; non ut ex eis aliquid trahere in nostra facta et eventa tentemus, qualia genethliacorum deliramenta sunt, et post quotlibet annos quota futura sit potest dicere; sic de unoquoque siderum, qui ea perite computant, respondere consueverunt. De qua tota cognitione, quantum ad usum ejus attinet, quid mihi videretur aperui.Artium etiam caeterarum, quibus aliquid fabricatur, vel quod remaneat post operationem artificis ab illo effectum, sicut domus, et scamnum, et vas aliquod, atque alia hujuscemodi; vel quae ministerium quoddam exhibent operanti Deo, sicut medicina, et agricultura, et gub
Abbreviated transcription (Latin):
sit error qͦ uident᷑ sibi homines ipsã beatȩ uitȩ
ueritatẽ didicisse. cũ ista didicerint. quã quã
plerũe: accidat ut faciliũ homines res eas asse
Aꝗ ꝓpt̃ quas assequendas ista discuntur

Expanded text:
quo videntur homines sibi ipsam beatae vitae veritatem didicisse, cum ista didicerint. Quanquam plerumque accidat ut facilius homines res eas assequantur, propter quas assequendas ista discuntur
Abbreviated transcription (Latin):
uł docere: Nam ẽ in rerũ ratione ꝑpaua. & diuinit̃
instituta: Sicut enĩ qͥ narrat ordiunẽ tẽpoꝵ ñ eum
ipse cõponit: & locoꝵ situs aue nat̾as aimalium. uł
serpentiũ ut lapidũ qͥ ostendit. ñ res ostendit abho¬
minib insticutas. Et ille qͥ demonstrat sid̃a. eoꝵ mot¬
ñ ase. uł homine aliqͦ rem istam demonstrat.
Sic &iani qui dicit. cũ falsũ ẽ qͦd̃ sequit᷑. necesse ẽ
unt falsũ sit. qͦd̃ p̃cedit: uerisime dicit.: Neꝙ ipse
facit ut ita sit: sed tantũ ita e̾ẽ demonstrat: Exhac
regula illud ẽ. quod de apło comemorauimus Pͣcedt
enĩ non ẽẽ resurrectionẽ mortuoꝵ: qͦd̃ dicebant illi
quoꝵ errorẽ destruere uolebat apostolus Porro il

Expanded text:
uel docere; nam est in rerum ratione perpetue diuinitus uel docere; nam est in rerum ratione perpetue diuinitus instituta. sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit, et locorum situs et naturas animalium uel stirpium uel lapidum qui ostendit, non res ostendit ab hominibus institutas, et ille qui demonstrat sidera eorumrat: sic etiam qui dicit cum falsum est quod consequitur, necesse est ut falsum sit quod praecedit, verissime dicit; neque ipse facit ut ita sit, sed tantum ita esse demonstrat. Ex hac regula illud est quod de Apostolo commemoravimus: praecedit enim: Non esse resurrectionem mortuorum, quod dicebant illi quo
Abbreviated transcription (Latin):
nat tenere cogatur. Non eni uera inferebat a.¬
postolus cũ dicer&. neq. ap̃c resurrexit. & illa
alia. in ans ẽ p̃dicatio nr̃a. in anis ẽ & fides urã
& deinceps alia quȩ om̃ino falsa sunt: quia & ap̃c
resurrex̃. & nͣ erat in anis pͣdicatio eoꝵ qͥ hoc annim¬
tiabant: nec fides eorũ. qui hoc credið̾ant: Si⁊ ista
falsa uerissime conectebant᷑ illi sententiȩ qͦ dice¬
bat᷑ ñ eẽ resurrectionẽ mortuoꝵ: Istis aut̃ falsis
repudiatis. qm̃ uera erunt si mortui ñ resurgunt.
consequens erit resurrectio mortuorũ: Cũ gͦ sint ue¬
re conexiones ñ solũ uerarũ. sed &iam falsarũ sentẽ¬
tiarũ: facile ẽ ueritatẽ conexionũ. &iam in scobis
illis discere. qͣ pret̾ ȩccłam sunt: Sententiarũ aut̃
ueritas: in scĩs libris ȩcclesiasticis uestiganda est.
Ipsa tam̃ ueritas conexionumͣ instituta. sed añiad¬
ũsa ẽ ab hominib & notata: ut eã possint uel discere

Expanded text:
nat tenere cogatur. non enim uera inferebat anat tenere cogatur. non enim uera inferebat apostolus, cum diceret: neque Christus resurrexit, et illa alia: inanis est praedicatio nostra, inanis est et fides uestra et deinceps alia. quae omnino falsa sunt, quia et Christus resurrexit et non erat inanis praedicatio eorum qui hoc annuntiabant, nec fides eorum qui hoc crediderunt, sed ista falsa uerissime conectebantur illi sententiae, qua dicebatur non esse resurrectionem mortuorum. istis autem falsis repudiatis, quoniam uera erant, si mortui non resurgunt, consequens erit resurrectio mortuorum. cum ergo sint uerae conexiones non solum uerarum sed etiam falsarum sententiarum, facile est ueritatem conexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter ecclesiam sunt; sententiarum autem ueritas in sanctis libris ecclesiasticis uestiganda est. Ipsa tamen ueritas conexionum non instituta, sed animaduersa est ab hominibus et notata, ut eam possint uel discere
Abbreviated transcription (Latin):
it eñ quidã dicens ei cũ qͦ loqͣbat᷑: quod ego sũ. tuñes:
Atille consensit: Uerũ erat ex parte: uel eo ip̃so
quod iste insidiosus. Alle simplex erat: Tum iste ad
didit. Ego aut̃ homo sũ: Hoc quoq cũ ab illo ac¬
cepĩss&: cõnclusit dicens: Tn ig ñ es homo: Quod
genus captiosarũ. conclusionũ. scriptura quãtum
existimo detestat᷑. illo loco ubi dictũ ẽ: qui sofis¬
tice loquit᷑ odibilis est: quãquã &iam sermo ca.
tiosus. sed tam̃ habundantiuꝰ quã grauitatẽ deca
ũboꝵ ornam̃ta c̃sectans: sophisticꝰ dicitur: Sune
& iam uerȩconexionis ratiotinaciones. falsasi habentes
sententias. q̃ consequunt᷑ errorẽ illudꝰ cũ qͦ agitan:
Quȩ tam̃ ad hoc inferunt᷑ abono de docts hor¬
mine : ut in his erubescens ille cuiꝰ enropeancon¬
sequunt᷑. eundẽ relinquat erroremł quia si meo.¬
dẽ manere uoluerit. necesse ẽ &iam illa que dãp¬

Expanded text:
it enim quidam dicens ei cum quo loquebatur: "quod ego sum, tu non as". it enim quidam dicens ei cum quo loquebatur: "quod ego sum, tu non as". at ille consensit. uerum enim erat ex parte uel eo ipso, quod iste insidiosus, ille sididit: Ego autem homo sum. Hoc quoque cum ab eo accepisset, conclusit dicens: Tu igitur non es homo. Quod genus captiosarum conclusionum, Scriptura quantum existimo detestatur, illo loco ubi dictum est. Qui sophistice loquitur odibilis est . Quanquam etiam sermo non captiosus, sed tamen abundantius quam gravitatem decet, verborum ornamenta consectans, sophisticus dicatur. Sunt etiam verae connexiones ratiocinationis falsas habentes sententias, quae consecuntur errorem illius cum quo agitur. quae tamen ad hoc inferuntur a bono et docto homine, ut in his erubescens ille cuius errorem consecuntur eundem relinquat errorem, quia, si in eodem manere uoluerit, necesse est etiam illa quae dam
Abbreviated transcription (Latin):
Nam nullus eorũ artifex m̃bra mou& in oꝑando: nisi p̃teritoꝵ
memoria. confuturoꝵ expectatione: Contex tarum
aut̃ cognitio tenuit᷑ in ipsa uita humana cursimꝙ
usurpanda ẽ non ad oꝑandũ. nisi forte officiũ aliquod
cogat de qͦ nunc ñ agimꝰ. sed ad iudicandũ. ne omino
nesciam quid script᷑a uelit insinuare. cũ de his artib
aliquas figuratas locutiones inserit:
estant ea quȩ . ñ. ad corꝑis sensus. s ad ratio¬
nent animi ꝑtinent: ubi disciplina regnat dis
putationis & numeri. Siꝯ disputationis disciplina. ad
om̃ra genera questionũ quȩ in lites sc̃is sume pene¬
tͣnda & dissoluenda plurimũ ual&. Tantũ ibi cauẽ¬
da ẽ libido rixandi: & puerilis q̃dã ostentatio deci.¬
piendi aduersariũ. Sunt enĩ multa q̃ appellantur
soply simata fals conclis ones iario emnacionor. &e
plerumq ita ueras imitantes. ut ñ solũ tardos. sed inge¬
niosos &iam. minꝰ diligñter attentos decipiant: &ꝓ posi.¬

Expanded text:
um artifex membra movet in operando, nisi praeteritorum memoriam cum futurorum exspectatione contexat. Harum autem cognitio tenuiter in ipsa humana vita cursimque usurpanda est, non ad operandum, nisi forte officium aliquod cogat, de quo nunc non agimus; sed ad judicandum, ne omnino nesciamus quid Scriptura velit insinuare, cum de his artibaliquas figuratas locutiones inserit. Restant ea quae non ad corporis sensus, sed ad rationem animi pertinent, ubi discputationis et numeri. sed disputationis disciplina ad omnia genera quaestionum, quae in litteris sanctis sunt, penetranda et dissoluenda plurimum ualet; tantum ibi cauenda est libido rixandi et puerilis quaedam ostentatio decipiendi aduersarium. sunt enim multa, quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum et plerumque ita ueras imitantes, ut non solum tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos decipiant. proposu