comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
monui quod ipse adhuc fateor non in¬
ueni. Defende quantũ potes atq assere
animarum infantrum eiusmodi esse
nouitatẽ. ut milla ꝓpagatione ducant᷑.
& nobiscũ quod inueneris fraterna di¬
lectione cõmunica. Si autẽ ñ inurneris
quare uel quomodo fiant aninre infan¬
tium peccatrices. & nihil insripsis haben.¬
tes maliciȩ a quo cogantur ex adam tra¬
here unde damuentur. cũ eas credas non
ex illa prima peccatrice propagatas.
sed nouas atq in sontes includi carne
peccati. nec sic iam temere inaliam
sententiam tua deflectatur assensio.
ut eas exilla una credas propagando
traduci. ne forte alius inuenire possit
quod ipse ñ possis. aut aliquando in¬
urnias quod nc̃ ñ poteris. Nam &
illi oui animas ex una ꝓpagari assert̃
oruã ds̃ homini primo dedit. ato ita
eas exparentib trahi dicunt. si ter tul¬
liani opinionẽ sequuntur ꝓfecto eas
non sp̃s sed corpora esse contendunt. &

Expanded text:
monui, quod ipse adhuc, fateor, non inmonui, quod ipse adhuc, fateor, non inueni. defende, quantum potes, atque adsere animarum infantium eius modi esse nouitatem, ut nulla propagatione ducantur. et nobiscum, quod inueneris, fraterna dilectione communica. Si autem non inueneris, qua re uel quo modo fiant animae infantium peccatrices et nihil in se ipsis habentes malitiae a quo cogantur ex Adam trahere, unde damnentur, cum eas credas non ex illa prima peccatrice propagatas sed nouas atque insontes includi carne peccati, nec sic iam temere in aliam sententiam tua deflectatur assensio, ut eas ex illa una credas propagando traduci, ne forte alius inuenire possit. quod ipse non possis, aut aliquando inuenias, quod nunc non potueris. nam et illi. qui animas ex una propagari adserunt, quam deus homini primo dedit, atque ita eas ex parentibus trahi dicunt, si Tertulliani opinionem sequuntur, profecto eas non spiritus sed corpora esse contendunt et
Abbreviated transcription (Latin):
fer debitũ. nisi ex ea faceret non solũ
iustus sed etiam misericors figulus alia
uasa inhonorẽ scłm gram non scdm̃
debitũ. dum & paruulis subuenit quo¬
rum nulla merita dici poffunt. & ma¬
iores p̃urenit ut habere aliqua merita
possint. Qux̧ cum ita sint. si assertio
tua ñ eotendit ut nouas animas dicas
propter innocentiam nouitatis suae
ante quã ad peccandũ libero utatur
arbitrio dãpnationi originali obnoxi¬
as esse non posse sed ea fide catholica
confiteri etiam si in illa tenera ętate
de corpore exierint inlampnationẽ
ꝑdicionis itunas. nisi sacramento media¬
toris qui uenit querere & saluũ facere
quod perierat liberentur. quere ubi
uel unde url quando corperint dampna¬
tionis meritũ habere si noua funt ita
sane ut dm̃ ñ facias. nec aliqua naturã
quã ñ condidit ds̃ uel peccati earũ uel
in nocentium dam̃pnationis auctorẽ.
Et si inurneris quod te querere am¬

Expanded text:
ret debitum. nisi ei ea faceret non solum ret debitum. nisi ei ea faceret non solum iustus sed etiam misericors figulus alia uasa in honorem secundum gratiam non secundum debitum, dum et paruulis subuenit. quorum nulla merita dici possunt, et maiores praeuenit. ut habere aliqua merita possint. ! Quae cum ita sint, si assertio tua non eo tendit, ut nouas animas dicas propter innocentiam nouitatis suae, antequam ad peccandum libero utantur arbitrio. damnationi originali obnoxias esse non posse. sed eas fide catholica confiteris, etiam si in illa tenera aetate de corpore exierint, in damnationem perditionis ituras, nisi sacramento mediatoris, qui uenit quaerere et saluum facere, quod perierat, liberentur. quaere, ubi uel unde uel quando coeperint damnationis meritum habere, si nouae sunt, ita sane, ut deum non facias nec aliquam naturam. quam non condidit deus, uel peccati earum uel innocentum damnationis auctorem. et si inueneris, quod te quaerere ad
Abbreviated transcription (Latin):
catus. dũ ũ suo merito sed gła largissimȩ
dĩ miscdiȩ discernitur adam nato. cum
quo eadẽ iustitia fuerat & ipse dãnan¬
dus. Tam multos autẽ ereando nasci
uoluit quos ad suam grãm non perti¬
uere prȩsciuit. ut multitudine in cõ¬
parabili plures sint quos in sui regni
głam filios promissionis predestinae
dignatus est. ut etiã ipsa reiectorum
multitudine ostenderetur. quã nullius
montenti sit apud dm̃ iustũ quanta¬
libet nimerositas iustissime dapͥnatoꝵ
Atq ut hinc quoq intelligant qui
ex ipsa daminatione redimuntur hos
fuisse debitũ masse illi uniuersȩ quod
tam magnȩ parti eius redditũ cernerent.
non solum ineis qui origniali peccato
multa adlunt male uoluntatis arbi.¬
gio uerũ eniã ititã multis paruulis
qui tantũ modo uinculo peccati ori.¬
gnalis obstricti sine grã mediatoris
ꝙ hac luce rapiuntur. Tota quippe
ista massa uistȩ dampnationis. recipe¬

Expanded text:
catus, dum non suo merito, sed gloria largissime catus, dum non suo merito, sed gloria largissime Dei misericordiae discernitur a damnato cum quo eadem justitia fuerat et ipse damnandus. Tam multos autem creandos nasci voluit quos ad suam gratiam non pertinere praescivit, ut multitudine incoparabili plures sint eis, quos in sui regni gloriam filios promissionis praedestinare dignatus est, ut etiam ipsa reiectorum multitudine ostenderetur, quam nullius momenti sit apud deum iustum quantalibet numerositas iustissime damnatorum. atque ut hinc quoque intellegant, qui ex ipsa damnatione redimuntur. hoc fuisse debitum massae illi uniuersae, quod tam magnae parti eius redditum cernerent non solum in eis. qui originali peccato multa addunt malae uoluntatis arbitrio. uerum etiam in tam multis paruulis, qui tantum modo uinculo peccati originalis obstricti sine gratia mediatoris ex hac luce rapiuntur. tota quippe ista massa lustae damnationis recipe
Abbreviated transcription (Latin):
dos. bonos ad cõmodans. ut in eis discam
agere grãs dõ. quod ab eis non suis me¬
ritis quȩ ineadẽ massa paria fuxrunt
sed illius miseratione discreti sunt.
Quod maxime apparet in paruulis de
quib cum per xp̃i grãm renascuntur
& istã uitam in illa tenera artate
tam. Dici non potest quod libero dis¬
cernuntur arbitrio ab aliis infantibus.
qui sine hac gr̃a in ipsius masse damp¬
natione moriuntur. Si autẽ hi soli
crearentur ex adam qui essent per
gram recreandi. & prȩter illos qui in
dĩ filios adoptantur. nulli alii homines
nascerentur. lateret beneficiũ quod
donaretur indignis. quia nullis ex eal̃
clampnabili stirpe uenientib debitum
supplicium redderetur. Cum uero
attulit in multa pacientia uasa trȩ quę
ꝑfecta sunt inꝑditionẽ non solũ osten¬
dit iram & demonstrauiit potentiam
suam. sed exhibendo uindictã & bene
utendo bonis. etiam notas fecit diui¬
quid sibi prestetur discit gratis iustisi¬

Expanded text:
dos bonos accommodans, ut in eis discant dos bonos accommodans, ut in eis discant agere gratias Deo, quod ab eis non suis meritis, quae in eadem massa paria fuerunt, sed illius miseratione discreti sunt. Quod maxime apparet in parvulis, de quibus cum per Christi gratiam renascuntur, et istam vitam in illa tenera aetate unt, dici non potest quod libero discernuntur arbitrio ab aliis infantibus, qui sine hac gratia in ipsius massae damnatione moriuntur. Si autem hi soli crearentur ex Adam, qui essent per gratiam recreandi, et praeter illos, qui in Dei filios adoptantur, nulli alii homines nascerentur, lateret beneficium, quod donaretur indignis. Quia nullis ex eadem damnabili stirpe venientibus debitum supplicium redderetur, cum vero « attulit in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditione, » non solum ostendit iram et demonstravit potentiam suam redhibendo vindictam et bene utendo malis, sed etiam « notas fecit diviquid sibi praestetur discit gratis justifi
Abbreviated transcription (Latin):
motas diuitias głe suȩ inuasa miscdĩȩ
quȩ superius dixerat taquã figulum
ex eadẽ massa facere aliud uas in hono.¬
rẽ. aliud incontumeliam merito
autẽ uideretur iniustũ quod funt
uasa irȩ adꝑditionẽ. si ñ essent ipsa
uniuersa ex adam massa damnata.
Quod ergo fiunt inde nascendo uasa
irȩ.ꝑtinet addebitam pęnã. Quod
aute fiunt renascendo uasa miscdđię.
ꝑtinet ad incbebita grãm. O stendit
ergo ds̃ iram suam. non utiq animi
ꝑ turbatione. sicut est quȩ circa ho.¬
minis nuncupantur. sed iustam
fixamq tundictam. quȩ destirpe in¬
obedientie ducitur propago peccati
atos supplicii. & homo natus ex mulie¬
re sicut in libro iob scriptũ. breuis
est uita. & plenus iracundię. Quis
enĩ rei uas est qua pbenus est. unde¬
irȩ uasa dicuntur. Ostendit & poten.¬
tiani suam qua bene utitur etĩa malis.
multa in illis naturalia & temporalia
bona largiens. eorumq malieiam ad
exercendos & conparatione ammorton¬

Expanded text:
t diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, quem superius dixerat tamquam figulum luti ex eadem massa facere aliud uas in honorem aliud in contumeliam. merito autem uideretur iniustum, quod fiunt inde uasa irae ad perditionem, si non esset ipsa uniuersa ex Adam massa damnata. quod ergo fiunt inde nascendo uasa irae, pertinet ad debitam poenam: quod autem fiunt renascendo uasa misericordiae, pertinet ad indebitam gratiam. Ostendit ergo deus iram suam. non utique animi perturbationem, sicut est, quae ira hominis nuncupatur, sed iustam fixamque uindictam. quod de stirpe inoboedientiae ducitur propago peccati atque supplicii. et homo natus ex muliere. sicut in libro Iob scriptum est breuis est uitae et plenus iracundiae. eius enim rei uas est, qua pirae vasa » dicuntur. « Ostendit et potentiam suam, » qua bene utitur etiam malis, multa in illis naturalia et temporalia bona largiens, eorumque malitiam ad exercendos et comparatione admonen
Abbreviated transcription (Latin):
totius africȩ immo uero terrarum
omniũ quaqua uersum gildonis
fama feruebat. Si mul enĩ & ille
notus erat ñ ausi estis umquã de op¬
tato iudicare ne temere de in cog.¬
nitis iudicaretis. Nos tandẽ possu¬
mus aut debemus de his qͥ ante nos
uixerunt ad urm tantũ modo testi¬
monium temerariam. de in cognitis
ferre sententiam cũ parũ sit quod
uos ignota criminamini. nisi&e nos
ignota iudicemus. Non enĩ optatũ
etiam si forte falsa periclitatur in¬
uidia sed te defendis cũ dicis ignoro
qualis ille fuerit. Quanto magis
ergo quales fuerint afri quos igno¬
tiores arguis orrentalis orbis igno.¬
rat. aquib tamen aeccłiis quarũ
nomina in libris habes & recitas
ne faria dissensione disiungeris. si tã¬
ugachensem epm ur̃m famosissimũ.
&e pessime diffamatũ. ñ dico cȩsarien¬
sis sed sitifensis collega eiꝰ. eiusdẽq
temporis ignorabat. quoniodo tradi¬

Expanded text:
totius Africae, imo vero terrarum totius Africae, imo vero terrarum omnium, quaqua uersum Gildonis fama feruebat, simul enim et ille notus erat, non ausi estis umquam de Optato iudicare, ne temere de incognitis iudicaretis, nos tandem possumus aut debemus de his, qui ante nos uixerunt, ad uestrum tantum modo testimonium temerariam de incognitis ferre sententiam, ut parum sit, quod uos ignota criminamini, nisi et nos ignota iudicemus? non enim Optatum. etiam si forte falsa periclitatur inuidia, sed te defendis, cum dicis: \'Ignoro, qualis ille fuerit. quanto magis ergo, quales fuerint Afri, quos ignotiores arguis, orientalis orbis ignorat! a quibus tamen ecclesiis, quarum nomina in libris habes et recitas, nefaria dissensione disiungeris. si Tamugadensem episcopum uestrum famosissimum et pessime diffamatum non dico Caesariensis sed Sitifensis collega eius eiusdemque temporis ignorabat, quo modo tradi
Abbreviated transcription (Latin):
accusatores sed totius africȩ gemitꝰ¬
÷ congemescentib uobis fi tamen talis
es qualem te p̾dicat fama quod
scit ds̃ me & credere & irelle. ñ ergo
rep̾hendimus si eo tempore ne mul¬
tos secum ex commnuni catos traher&.
& cõmunionẽ urãm schismatis fu¬
tore prȩcideret. eum ex cõmunicare
noluistis. sed hoc ipsum ẽ. quod uos
arguit in iudicio dĩ frater enrerite.
quia cũ uideretis tã magnũ malũ
esse diuidi partẽ donati. ut optatꝰ
potius in cõmunionẽ tolerandus¬
ex istimaretur. quã illud ammitte¬
spondendi angustia tẽptabis defen¬
dere optatũ. Noli frater noli obse¬
⁊ ero non te decet. Et si aliũ aliquẽ
forte deceat. si tamen quicqu̾a decoe
malos. emeritũ certe ñ decoe defen¬
dere optatũ. sed fortasse uec accusa¬
re. ita sit sane utere uoce media &
dic Vnusquisq sarcinã suam por¬
tabit. Tu qui es qui iudices seruũ
alienum: Si ergo ad testimoniũ

Expanded text:
accusator esset totius Africae gemituaccusator esset totius Africae gemitus congemescentibus uobis, si tamen talis es, qualem te praedicat fama, quod scit deus me et credere et uelle, — non ergo reprehendimus, si eo tempore, ne multos secum excommunicatos traheret et communionem uestram schismatis furore praecideret, eum excommunicare noluistis. sed hoc ipsum est, quod uos arguit in iudicio dei, frater Emerite, quia, cum uideretis tam magnum malum esse diuidi partem Donati, ut Optatus potius in coexistimaretur, quam illud admittespondendi angustia tentabis defendere Optatum. Noli, frater, noli obsecro; non te decet, et si aliquem alium forte deceat, si tamen quidquam decet malos, Emeritum certe non decet defendere Optatum. Sed fortasse nec accusare Ita sit sane. Utere voce media, et dic: Unusquisque sarcinam suam portat . Tu quis es, qui judicas servum alienum ? Si ergo ad testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
atq suꝑ fluas de factis hominũ quę
rationẽ nram nihil inpediunt au.¬
feramus. Sed & uos nisi hoc sentia¬
tis. tales eritis om̃s qualis optatus in
ur̃a cõmunione uobis ñ ignorantib
fuit. Quod absit ab emeriti morib
alioꝵq talium quabes apud uos eẽ.
ñ dubito. longe afactis illius alieno.
Neq enim uobis obicimus. nisi sdis¬
matis crinen. quã etiam beresem
mabe ꝑ seuerando fecistis. Quanti
autẽ diuino iudicio pendat᷑ hoc fa¬
cinus: Lege quod te legisse non
ambigo. inuenies dathan & abiron
hiatu t̃rȩ deuoratos. ceterosq om̃s qui
eis consenserant igne de medio eoꝵ
existente consũptos. Illud ergo cebe¬
rius ad exemplum deuitandi dñs ds̃
prȩsenti fupplicio denotauit. ut cũ
talib pacientissime parcit. quali
ultimo iudicio reseritet ostenderet.
Neꝙ enĩ rep̾hendimus rationes
ur̃as. si eo tẽpore quo uesana poten¬
tia furere iactabatur optatꝰ. cũ eius

Expanded text:
atque superfluas de factis hominum, quae atque superfluas de factis hominum, quae rationem nostram nihil impediunt, auferamus. Sed et uos, nisi hoc sentiatis, tales eritis omnes, qualis Optatus in uestra communione uobis non ignorantibus fuit, quod absit ab Emeriti moribus aliorumque talium, quales apud uos esse non dubito longe a factis illius alienos. neque enim uobis obicimus nisi schismatis crimen, quam etiam haeresem male perseuerando fecistis. quanti autem diuino iudicio pendatur hoc facinus, lege, quod te legisse non ambigo. inuenies Dathan et Abiron hiatu terrae deuoratos ceterosque omnes, qui eis consenserant, igne de medio eorum existente consumptos. illud ergo scelus ad exemplum deuitandi dominus deus praesenti supplicio denotauit, ut, cum talibus patientissime parcit, quali ultimo iudicio reseruet, ostenderet. neque enim reprehendimus rationes uestras, si eo tempore, quo uesana potentia furere iactabatur Optatus, cum eius
Abbreviated transcription (Latin):
Ex eadem ratione etiam paulus
a płs falsos fratres tolerat. E x quo
autẽ genere sunt qui uel turificare
idolis. uel codices diuiuos tradere
quã mori maluerunt. nisi ex eorum
: Multa testimonia scripturarũ prece¬
reo. ne longiorẽ quã necesse ẽ. epłan
faciam. & eruditioni tirȩ plura ꝑte.
ipsum consideranda permitto. quos
tamen satis ẽ. uideo. Obsecro si tã
multi iniqui inuno populo dĩ cos
contestabantur non fecerunt tabes
quales ipsi erant. si multitudo illa fal
soꝵ fratrũ apłm parilũ inuna cũ eis
Aeccła constitutũ ñ fecit sua queren¬
tẽ ñ quȩ iħu xp̃i. Manifestum est
ñ hoc effici hominẽ quod ẽ. malus
quisquã cum quo ad altare xp̃i acce¬
ditur. etiam si non fit in cognitus. si
tantũ ñ abꝓbetur & abona conscien¬
tia displicendo separetur. Manifestũc
rere. nisi uel furari cũ eo uel furtũ¬
tũ eiꝰ cordis placito accipere. Hoc
nos dicimus. ut questiones infinitas

Expanded text:
ex eadem ratione etiam Paulus ex eadem ratione etiam Paulus apostolus falsos fratres tolerautem genere sunt, qui vel thurificare idolis, vel Codices divinos tradere, quam mori maluerunt, nisi ex eorum 3. Multa testimonia Scripturarum praetereo, ne longiorem quam necesse est epistolam faciam, et eruditioni tuae plura per teipsum consideranda permitto. Quod tamen satis est, vide obsecro: si tam multi iniqui in uno populo Dei, eos qui secum versabantur non fecerunt tales, quales ipsi erant, si multsorum fratrum apostolum Paulum in una cum eis ecclesia constitutum non fecit sua quaerentem, non quae Iesu Christi, manifestum est non hoc effici hominem, quod est malus quisquam, cum quo ad altare Christi acceditur, etiam si non sit incognitus, si tantum non adprobetur et a bona conscientia displicendo separetur. manifestum erere nisi uel furari cum eo uel furtum eius cordis placito accipere. hoc nos dicimus, ut quaestiones infinitas
Abbreviated transcription (Latin):
documentis falsa et̃. conuincimus.
& inur̃is magis ea ipsa quȩ obicitis
te ꝓbata declaramus. Sed hȩc ut
dixi alia questio ẽ. tc̃ aggredrenda
& discutienda. cũ opus furrit. Illud
nẽ adtendat uigilantia mentis tuar.
neminẽ contaminari posse ignotoꝵ
ignotisq criminibus. Onde mani¬
festũ ẽ. a cõmunione orbis cui seu
falsa seu uera crimina quar afris
intenditis prorsus ignota sunt &¬
ignota semꝑ fuerunt sacrilego schis.¬
mate uos eẽ separatos. Quãqu̾a &
illud ñ ẽ. tacendum. etiam cogni¬
tos malos bonis non obesse in aeccła
si eos acomunione ꝓhibendi aut po¬
testas desit. aut aliqua ratio conser¬
uande pacis impediat. Qui funt
enĩ qui apud ꝓpħam hrezechielẽ
& ante uastationẽ ꝓditoꝵ signari
meruerunt. & cum illi uastarent᷑
euadere inlesi. nisi ubi manifestissi¬
me ostenditur qui merent & gemunt
peccata & iniquitates populi dei
quȩ fiunt in medio eoꝵ. Quis aut̃
quod ignorat gemet & meret.

Expanded text:
documentis falsa esse conuincimus documentis falsa esse conuincimus et in uestris magis ea ipsa, quae obicitis, tunc probata declaramus. sed haec, ut dixi, alia quaestio est tunc adgredienda et discutienda, cum opus fuerit. illud nunc adtendat uigilantia mentis tuae neminem contaminari posse ignotorum ignotisque criminibus. unde manifestum est a communione orbis, cui seu falsa seu uera crimina, quae Afris intenditis, prorsus ignota sunt et ignota semper fuerunt, sacrilego schismate uos esse separatos. quamquam et illud non est tacendum etiam cognitos malos bonis non obesse in ecclesia, si eos a communione prohibendi aut potestas desit aut aliqua ratio conseruandae pacis impediat. qui sunt enim, qui apud prophetam Ezechielem et ante uastationem perditorum signari meruerunt et, cum illi uastarentur, euadere inlaesi, nisi, ut ibi manifestissime ostenditur, qui maerent et gemunt peccata et iniquitates populi dei, quae fiunt in medio eorum? quis autem, quod ignorat, gemit et maeret?
Abbreviated transcription (Latin):
obicitis nisi in nocentis esse fatearis.
Cogeris dicere omnium malis factis
ob noxios. cũ apud uos perditi ut mi¬
cius dixerim latent uos om̃s esse
pollutos. Non enim neminẽ de ur̃a
cõmunione pellitis. Aut tunc primũ
pellitis. cum primũ illud unde pel¬
lendus ẽ. fecerit. An non aliquanto
tẽpore latentẽ. & postea proditum
conuictũq damnatis : Quȩro igit᷑
utrum uos contaminauerit eo tẽpo¬
re quo latebat: Respondebitis nul¬
lo modo. Nullo ergo tẽpore conta¬
minaret etiam si semper id latera.
Nam &e mortuoꝵ non nulla sepe
cũ missa ꝓduntur. nec fraudi est
xp̃ianis. qui eis cõmunicauere ui¬
uentibus. Cur ergo uos tam teme.¬
raria ato sacrilega direption& pre¬
cidistis a cõmunione in numerabiliũ
aeccłarũ orientalium quas semper
latuit & adhuc latet quod inafrica
gestum eẽ. aut docetis aut fingitas.
Alia questio ẽ. utrũ illa uera dicatis
quȩ quidẽ nos multo ꝓbabilioribus

Expanded text:
obicitis, nisi innocentes esse fatearis, obicitis, nisi innocentes esse fatearis, cogeris dicere omnium malis factis obnoxios, cum apud uos perditi, ut mitius dixerim, latent. uos omnes esse pollutos. non enim neminem de uestra communione pellitis aut tunc primum pellitis. cum primum illud. unde pellendus est, fecerit. an non aliquanto tempore latentem et postea proditum conuictumque damnatis? quaero igitur, utrum uos contaminauerit eo tempore, quo latebat. respondebis: \'Nullo modo\\ nullo ergo tempore contaminaret, etiam si semper id lateret; nam et mortuorum nonnulla saepe commissa produntur nec fraudi est Christianis, qui eis com- III municauere uiuentibus. cur ergo uos tam temeraria atque sacrilega diremptione praecidistis a communione. innumerabilium ecclesiarum orientalium, quas semper latuit et adhuc latet, quod in Africa gestum esse aut docetis aut fingitis? Alia enim quaestio est, utrum illa uera dicatis, quae quidem nos multo probabilioribus
Abbreviated transcription (Latin):
esiderabili & dilecto frĩ emerito
Augustinus. Eigo cum audio
qireqũa bono in gonio p̃ditum.
doctrinisq liberalib eruditũ. quãq
non ibi salus animę constituta sit. ta¬
men inquestione facillima sentire
aliud quã ueritas postulat. quo magi ᷤ
minor. eo magis exardesco nosse homi¬
nem & cum eo conloqui. uel si id non
possim saltim litteris quȩ longissime
uolant atangere mrentem eius ator
abeo uicissim attingi desidero. sicur
te esse Audio talẽ uirum & ab aeccła
catholica quȩ sicut sc̃o sp̃ũ p̾nuntiata
est. toto orbe diffunditur discerptum
dobeo atq seclusum. Quã obcausam
nescio. nam certum ẽ. magnȩ parti
romani orbis ne dicam etiam barba¬
ris gentib quib quoq debitorẽ se
dicebat apostolus. quoꝵ xp̃ianȩ fidei
cõmunio nr̃a contexitur ignotã esse
partem donati nec eos omnino scire
uel oruando uel quib causis exorta
sit ista dissensio. quos utiq omues
xp̃ianos ab eis criminib quae afris

Expanded text:
ESIDERABILI ET DILECTO FRATRI EMERITO AUGUSTINUS. Ego cum audio quemquam bono ingenio praeditum doctrinisque liberalibus eruditum, quamquam non ibi salus animae constituta sit, tamen in quaestione facillima sentire aliud, quam ueritas postulat, quo magis miror, eo magis exardesco nosse hominem et cum eo conloqui uel, si id non possim, saltem litteris, quae longissime uolant, adtingere mentem eius atque ab eo uicissim adtingi desidero, sicut te esse audio talem uirum et ab ecclesia catholica, quae, sicut sancto spiritu praenuntiata est, toto orbe diffunditur, discerptum doleo atque seclusum. quam ob causam, nescio. nam certum est magnae parti Romani orbis, ne dicam etiam barbaris gentibus, quibus quoque debitorem se dicebat apostolus, quorum Christianae fidei communio nostra contexitur, ignotam esse partem Donati nec eos omnino scire, uel quando uel quibus causis exorta sit ista dissensio. quos utique omnes .\'Christianos ab eis Christianos, quae Afris
Abbreviated transcription (Latin):
cur schisma feceritis. si ñ rescripseris.
Eergo apud dm̃ quantũ credo facilẽ
causam habeo. quia uero quẽ audi¬
uI excepto schismate bonum & libe¬
raliter instructum pacificantes litte¬
ras misi. Tu uideris quod illi respon¬
deas. Quius nunclaudanda pacren¬
tia. infine uero timenda sententia
est. Si autẽ rescripseris. ea cura qua
tibi scriptum uides aderit. Aderit¬
mi scdĩa dĩ ut aliquando error qui
nos dirimit. & amore pacis & ratione
ueritatis interreat. Memento qđ
derogatensib ñ dixerim. qui nos
firmia nos appellare dicuntur sicut noᷤ
macarianos appellatis. neꝙ derusica.¬
zensi ep̃o ur̃oꝵ. qui cum firmo factꝰ
perhibenr incolumitatẽ suoꝵ ut
ei porte aperirentur. & inuastatio¬
nem darentur catholici. & alia in¬
numerabilia. Desine ergo locis cõ¬
munib exaggaerare facta hominũ
uel audita uel cognita. Uides eñi¬
quȩ de ur̃is taceam. ut de origire

Expanded text:
cur schisma feceritis. si non rescripseris, cur schisma feceritis. si non rescripseris, ego apud deum, quantum credo. facilem causam habeo, quia uiro, quem audiui excepto schismate bonum et liberaliter instructum, pacificantes litteras misi. tu uideris, quid illi respondeas, cuius nunc laudanda patientia, in fine uero timenda sententia est. si autem rescripseris ea cura, qua tibi scriptum uides, aderit misericordia dei, ut aliquando error, qui nos dirimit, et amore pacis et ratione ueritatis intereat. memento, quod de Rogatensibus non dixerim, qui uos Firmianos appellare dicuntur, sicut nos Macarianos appellatis, neque de Rusicazensi episcopo uestro, qui cum Firmo pactus perhibetur incolumitatem suorum, ut u ei portae aperirentur et in uastationem darentur catholici. et alia innumerabilia. desine ergo locis communibus exaggerare facta hominum uel audita uel cognita. uides eniquae de uestris taceam, ut de origine
Abbreviated transcription (Latin):
Propterea ergo uos ñ rebaptizamꝰ.
qui radicẽ uobis reddere cupimus.
formã tamen precisi sarmenti si ñ
mutata ẽ. approbamus. Quȩ tam̃
qũauis integra nullo modo ẽ. sine
radice fructuosa. Alia questio est
de ꝑsecutionib quos uos dicitis pati
intanta mansuretudine & benitate
nr̃oꝵ. cũ uere inlicite ac priuatim ur̃i
faciant grauiora alia cdebaptismate
quod non querimus ubi sit. sed ubi
prosit. Nam ubi cumq est. ipsum est.
S ed non etiam ille qui hoc accipit
ubicumꝙ est. ipse est. Itaq priuatã
hominum impietatẽ decestamur in
schisiatae baptismũ uero xp̃i ubiꝙ ue
neramur. quia si chesertores secum
imperatoris signa tracducant. illis¬
uel damnatione punitis uel indul¬
gentia correctis. salua signa recipi¬
untur. si salua manserunt. Et siquid
de hac re diligentius querendum est
alia est ut clixi questio. Hoc enim
obseruandum ẽ. rebus. quod obser¬
uat aeccłã dĩ. Queritur autem

Expanded text:
propterea ergo uos non rebaptizamus, propterea ergo uos non rebaptizamus, qui radicem uobis reddere cupimus, formam tamen prmutata est, approbamus: quae tamen quamvis integra, nullo modo est, sine radice fructuosa. Alia quaestio est de persecutionibus, quas vos dicitis pati in tanta mansuetudine et Ienitate nostrorum, cum vere illicite ac privatim vestri faciant graviora; alia de Baptismate, quod non quaerimus ubi sit, sed ubi prosit. Nam ubicumque est, ipsum est; sed non etiam ille qui hoc accipit, ubicumque est, ipse est. Itaque privatam hominum impietatem detestamur in schismate; baptismum vero Christi ubique veneramur: quia si desertores secum Imperatoris signa trauel damnatione punitis uel indulgentia correctis salua signa recipiuntur, si salua manserunt. et si quid de hac re diligentius quaerendum est, alia est, ut dixi, quaestio. hoc enim obseruandum est in his rebus, quod obseruat ecclesia dei. Quaeritur autem,
Abbreviated transcription (Latin):
ti non relinquistis. At enĩ quare
nos adiungi uobis uultis si scelerati
simus quia uiuitis adhuc & potestis
si uelitis. cum enĩ nobis coniungemi¬
ni hoc est eccłar dĩ hereditati xp̃i.
cuius possessio sunt termini terrȩ
uos corrigimini ut in radice uiuatiᷤ.
De ramis enĩ fractis sic ait apostolus.
Potens est enĩ ds̃ iterum inserere illos.
Uos ergo mutamini exea parte qua
dissentiebatis quãuis sacramenta quȩ
habebatis cũ eadem sint in om̃ib scã
sint. Qua proprer uos mutari uolu¬
mus aꝑuersitate. id est ut denuo ra¬
dicetur ur̃a prȩcisio. Nam sacram̃.¬
ta quȩ ñ mutastis ficut habetis app¬
bantur a nobis. ne forte cũ urãm pra¬
uitatem corrigere uolumus. illis
mysteriis xp̃i quȩ inur̃a prauitate
de prauata non sunt. sacribegam
faciamus iniuriam. Neq enĩ & sa¬
ul deprauauerat unctionẽ quam
acceperat. eui unctioni tantũ hono¬
rẽ rex dauid pius dĩ seruus exhibuit.

Expanded text:
ti non reliquistis. \'At enim quare ti non reliquistis. \'At enim quare nos adiungi nobis uuiiis, si scelerati sumus?\' quia uiuitis adhuc et corrigi potestis, si uelitis. cum enim nobis coniungimini, hoc est ecclesiae dei, hereditati Christi, cuius possessio sunt termini terrae, uos corrigimini, ut in radice uiuatis. de ramis enim fractis sic ait apostolus: Potens est enim deus iterum inserere illos. uos ergo mutamini ex ea parte, qua dissentiebatis, quamuis sacramenta, quae habebatis, cum eadem sint in omnibus, sancta sint. quapropter uos mutari uolumus a peruersitate, id est ut denuo radicetur uestra praecisio. nam sacramenta, quae non mutastis, sicut habetis, adprobantur a nobis, ne forte, cum uestram prauitatem corrigere uolumus, illis mysteriis Christi, quae in uestra prauitate deprauata non sunt, sacrilegam faciamus iniuriam. neque enim et Saul deprauauerat unctionem, quam acceperat, cui unctioni tantum honorem rex Dauid, pius dei seruus, exhibuit.
Abbreviated transcription (Latin):
are ausi estis & rebaptizare ꝑtinaciter
audetis. Nr̃i autẽ aduersus inlicitas
& priuatas ur̃oꝵ uiobentias quas &
uos ibi qui talia ñ facitis doletis& ge¬
mitis. a potestatib ordinatis tuitionẽ
petunt. Non qua uos persequant᷑
sed qua se defendant ficrit apłs pauliᷤ
adurersus uideos coniurantes ut eũ
necarent ante quã eẽt romanum
imperium xp̃ianum egit. ut sibi
tuitio etiam armatoꝵ daretur. Sed
illi principes qualibet occasione cos¬
noscentes ur̃i schismatis mefas. consti¬
tumt aduersus uos ꝓ sua sollicitudi.¬
ne ac potestate quod uolunt. Non eñl
frustra gladium portant. dĩ enĩ minis¬
tri sunt uindices in iram in eos qui
male agunt. Postremo etiam si aliqͥ
unt. displicet nobis sed tamen non
ꝑptꝰ eos relinquimus catholica eccłam
si eam ante ultionũ tẽpus uentilati.¬
onis palea purgare non possumus.
quando & uos propter optatũ cum
eũ pellere non audebatis. partẽ dona¬

Expanded text:
are ausi estis et rebaptizare pertinaciter are ausi estis et rebaptizare pertinaciter audetis. nostri autem aduersus inlicitas et priuatas uestrorum uiolentias, quas et uos ibi, qui talia non facitis, doletis et gemitis, a potestatibus ordinatis tuitionem petunt, non qua uos persequantur, sed qua se defendant, sicut apostolus Paulus aduersus Iudaeos coniurantes, ut eum necarent, antequam esset Romanum imperium Christianum, egit, ut sibi tuitio etiam armatorum daretur. sed illi principes qualibet occasione cognoscentes uestri schismatis nefas constituunt aduersus uos pro sua sollicitudine ac potestate, quod uolunt. non enim frustra gladium portant; dei enim ministri sunt, uindices in iram in eos, qui male agunt. postremo etiam si aliquiunt, displicet nobis; sed tamen non propter eos relinquimus catholicam ecclesiam, si eam ante ultimum tempus uentilationis palea purgare non possumus. quando et uos propter Optatum, cum eum pellere non audebatis, partem Dona
Abbreviated transcription (Latin):
datur. Illis autẽ in orbe remotissinio
constitutis. non licet nescire quod uos
de afris. aut nostis. aut creditis. aut
audistis. aut fingitis. Quȩ tanta est
ꝑ uersitas amplecti suam iniquitate
& potestatũ accusare seueritatem:
At eñi & malos xp̃ianos non licet
persequi. Esto non liceat. sed nũ qͥdđ
hoc potestatib adhoc ipsũ ordinatis fis
est obicere an apłm delebimꝰ. aut non
habent codices ur̃i quȩ paulo aute
cõmemoraui: Sed uos in quies ta¬
lib cõmunicare ñ debetis. Quid ergi
uos flauiano quondam uicario par¬
tis ur̃ȩ homini quia legib seruiens
nocentes quos inuenerat occidebat
non cõmunicastis. sed auobis inques
romani principes aduersũ nos pro.¬
uocantur. immo a uobis aduersũ uos
ipsos. qui aeccłam cuius illi sicut
tanto ante p̃dictũ ẽ. iam menbra sum
De xp̃o enĩ dictũ ẽ. Et adorabunt eui
om̃s reges terrȩ. Et prȩcisione lani.¬

Expanded text:
datur, illis autem in orbe remotissimo datur, illis autem in orbe remotissimo constitutis non licet nescire, quod uos de Afris aut nostis aut creditis aut audistis aut fingitis, quae tanta est peruersitas amplecti suam iniquitatem et potestatum accusare seueritatem? \'At enim et malos Christianis non licet persequi\'. esto, non liceat; sed numquid hoc potestatibus ad hoc ipsum ordinatis fas est obicere? an apostolum delebimus? aut non habent codices uestri, quae paulo ante commemoraui? \'sed uos\\ inquies, \'talibus communicare non debetis\'. quid ergo? uos Flauiano quondam uicario, partis uestrae homini, quia legibus seruiens nocentes, quos inuenerat, occidebat. non communicastis? \'sed a uobis\', inquies, \'Romani principes aduersum nos prouocantur\'. immo a uobis aduersum uos ipsos, qui ecclesiam, cuius illi, sicut tanto ante praedictum est, iam membra sunt — de Christo enim dictum est: Et adorabunt eum omnes reges terrae —, et praecisione lani
Abbreviated transcription (Latin):
si malũ feceris. time. Non eñi frustra
gladium portat. Dei eñĩ minister ẽ.
uindex in irã ei qui mabe agit. Tota
igitur questio ẽ. utrum nihil mali sit
schisma aut utrũ schisma non feceritis.
ut pro bono oꝑe potestatib resistatis
non pro malo unde uobis adquiratis
iudicium. Proprerea prouidentissi¬
me dñs non ait. beati qui ꝑsecutionẽ
paciuntur tantũ. sed addidit propter
iustitiam. Si ergo iustitia ẽ. quã oꝑati
estis in illa dissensione in qua etiam
ꝑmanetis scđm ea quȩ fupra dixi nosse
abste cupio. Si autẽ iniquitas ẽ. orbẽ
xp̃ianũ dampnare inauditũ. urel quia
non audiuit quȩ uos audistis. uel quia
non ei ꝓbatũ ẽ. quod tenere credidistos.
aut sine certo documento accusastis.
& ideo rebapazare irelle tot aeccłas
ipsius dñi. cũ hic adhuc esset incarne
quia uobis licet aut iescire afros
collegas ur̃os malos simul uiuentes.
simul sacramenta tractantes. aut etiũ
scire sed tolerare. ne pars donati diui¬

Expanded text:
lum feceris, time; non enim frustra gladium portat; dei enim minister est, uindex in iram ei, qui male agit. tota igitur quaestio est, utrum nihil mali sit schisma ant utrum schisma non feceritis, ut pro bono opere potestatibus resistatis, non pro malo, unde uobis adquiratis iudicium. propterea prouidentissime dominus non ait: Beati, qui persecutionem patiuntur tantum, sed addidit: Propter iustitiam. si ergo iustitia est, quam operati estis in illa dissensione, in qua etiam permanetis, secundum ea, quae supra dixi, nosse abs te cupio; si autem iniquitas est orbem Christianum damnare inauditum, uel quia non audiuit, quae uos audistis, uel quia non ei probatum est, quod temere credidistis aut sine certo documento accusastis, et ideo rebaptizare uelle tot ecclesias ipsius domini, cum hic adhuc esset in carnequia uobis licet aut nescire Afros collegas uestros malos simul uiuentes simul sacramenta tractantes aut etiam scire sed tolerare, ne pars Donati diui
Abbreviated transcription (Latin):
Si falsas nr̃as ẽẽ. dicunt. hoc nos de
suis dicere non indignentur. nemo
delet decęlo constitutione dĩ. nemo
debet det̾ra aeccłam dĩ. Ille totum
orbem ꝓmisit. ista totum orbem
repleuit. & malos habet & bonos.
Sed nec interris ãmitat nisi malos.
nec incelũ anmitat nisi bonos. Erit
auteni uobis hic fermo quẽ de mune¬
redĩ nouit ipse quanta & pacis & ur̃a
dilectione depronsimus. correctio si
uelitis. testis uero & si nolitis. Inci

Expanded text:
si falsas nostras esse \'dicunt, hoc nos de si falsas nostras esse \'dicunt, hoc nos de suis dicere non indignentur. nemo delet de caelo constitutionem dei. nemo delet de terra ecclesiam dei; ille totum orbem promisit, ista totum orbem repleuit et malos habet et bonos, sed nec in terris amittit nisi malos nec in caelum admittit nisi bonos. erit autem uobis hic sermo, quem de munere dei nouit ipse quanta et pacis et uestra dilectione deprompsimus, correctio, si uelitis, testis uero, etsi nolitis. XLI
Abbreviated transcription (Latin):
pars maximiant coparata parti pri¬
miani. Peto tam̃ & iustũ eẽ. arbitror.
ut tantũ ualeat consilium secundi
tigistant. qđ lucilla conflauit. aduer¬
sus absentẽ cȩcilianum. & apłicas sede ᷤᷤ
totumoꝵ orbẽ cȩciliano cõmunicantẽ.
quantum ualet concilium maximia¬
iensium quod similit̾ femina nescio
quȩ conflauit. aduersus absentem
primianũ & ceterã ꝑ africã multitudi¬
ue primiano cõmunicantẽ. Quid
apertius cernitur. quid ęquius postu¬
latur. Videtis hȩc omnia & nostis
& gemitis & tamen uidet & ds̃ quod
uos intam pestifera & sacribega prȩ¬
cisione nulla res cogit remanere. si
proadipiscendo spiritali regno carna¬
bem superstis affectum. & amicra¬
as hominum quȩ iniudicio dĩ nihil
ꝓderunt. ꝓ deuitandis sempiter ni ᷤ
penis ñ timeatis offendere. Ecce
ite consulite quid contra hȩc nostra
possunt respondere cognoscite. Si
ꝓferunt chartas. ꝓferimus chartas.

Expanded text:
pars Maximiani comparata parti Pripars Maximiani comparata parti Primiani. peto tamen et iustum esse arbitror, ut tantum ualeat concilium Secundi Tigisitani, quod Lucilla conflauit aduersus absentem Caecilianum et apostolicas sedes totumque orbem Caeciliano communicantem, quantum ualet concilium Maximianensium, quod similiter femina nescio quae conflauit aduersus absentem Primianum et ceteram per Africam multitudinem Primiano communicantem. quid apertius cernitur? quid aequius postulatur? Videtis haec omnia et nostis et gemitis; et tamen uidet et deus, quod uos in tam pestifera et sacrilega praecisione nulla res cogit remanere, si pro adipiscendo spiritali regno carnalem superetis affectum et amicitias hominum, quae in iudicio dei nihil proderunt, pro deuitandis sempiternis poenis non timeatis offendere. ecce ite, consulite; quid contra haec nostra possint respondere, cognoscite. si proferunt chartas, proferimus chartas;
Abbreviated transcription (Latin):
Querite ꝑ quã feminã maximianus qͥ
dicitur esse donati ꝓpinquis. sese apri¬
miani cõmunione p̾ciderit. & quem
ad modũ congregata episcopoꝵ factio.¬
ne primianum damnaret absentem
& aduersus eum ep̃s ordinatus sit.
Qur̃ad modũ maiorinus ꝑ lucillam
congregata episcopoꝵ factione. cȩd¬
lianum damnauit absentẽ & contra
eum ep̃s ordinatꝰ ẽ.An forte quod
aceteris afris cõmunionis. sue episcops
contra factionẽ primiani primianus
purgatus ẽ. ualere uultis. & quod atrans¬
marinis unitatis ep̃is aduersus factio¬
nem maiorini cęcilianus purgatꝰ ẽ.
ualere non uultis: Rogo frẽs mei
quid magnũ peto. quid difficile a uob̾
intelligi cupio. multũ quidem inter¬
est &e in cõparabilit̾ distat. itel auctori¬
tate uel numero africana aeccła sicum
ceteris orbis partib conferatur. Et
longe minor ẽ. etiam si unitas hic eẽt.
longe omuino minor ẽ. comparata
ceteris xp̃ianis omnib gentib. quã

Expanded text:
quaerite, per quam feminam Maximianus, qui quaerite, per quam feminam Maximianus, qui dicitur esse Donati propinquus, sese a Primiani communione praeciderit et quem ad modum congregata episcoporum factione Primianum damnarit absentem et aduersus eum episcopus ordinatus sit, quem ad modum Maiorinus per Lucillam congregata episcoporum factione Caecilianum damnauit absentem et contra eum episcopus ordinatus est. an forte, quod a ceteris Afris suae communionis episcopis contra factionem Maximiani Primianus purgatus est, ualere uultis et, quod a transmarinis unitatis episcopis aduersus factionem Maiorini Caecilianus purgatus est, ualere non uultis? rogo, fratres mei, quid magnum peto? quid difficile a uobis intellegi cupio? multum quidem interest et incomparabiliter distat uel auctoritate uel numero Africana ecclesia, si cum ceteris orbis partibus conferatur, et longe minor est, etiam si unitas hic esset, longe omnino minor est comparata ceteris Christianis omnibus gentibus quam
Abbreviated transcription (Latin):
adme filius m̃s estu. ego hodie genuito
Postula ame & dabo tibi gentes heredi¬
tatem tuam. & possessionẽ tuam termi¬
nos terrȩ. Huic hereditati qui non
communicat quos libet libros teneat
ex hereditatum se eẽ. cognoscat. Hane
hereditatẽ quisquis expugnat alienuim
se eẽ. a familia dĩ satis indicat. Certe
detraditione diuinoꝵ libroꝵ tterutur
questio. ubi hereditas ista ꝓmissa est.
Ille ergo credatur testamentũ tradidis¬
se flammis qui contra uoluntatẽ liti¬
gat testatoris. Quid tibi fecit. õ pars
donati. quid tibi fecit aeccła corinthoꝵ
quod autẽ de ista dico de omibus talib
& tam longe positis intelligi uolo.
Quid uobis fecerunt quȩ nec omnino
quid feceritis. nec quos infama uerraᷤ
nosse potuerunt. An quia lucillam &ȩ¬
cilianus inafrica bȩsa. lucẽ xp̃i orbis
amisit : Tandeni sentiant quod fe¬
cerunt. merito certo annoꝵ int̃ uallo
in oculos eoꝵ reuolutũ ẽ. opus ipsoꝵ.

Expanded text:
ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te; ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a me et dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae. huic hereditati qui non communicat, quoslibet libros teneat, exheredatum se esse cognoscat; hanc hereditatem quisquis expugnat, alienum se esse a familia dei satis indicat. certe de traditione diuinorum librorum uertitur quaestio, ubi hereditas ista promissa est. ille ergo credatur testamentum tradidisse flammis, qui contra uoluntatem litigat testatoris. quid tibi fecit, o pars Donati, quid tibi fecit ecclesia Corinthiorum? quod autem de ista dico, de omnibus talibus et tam longe positis intellegi uolo. quid uobis fecerunt, quae nec omnino, quid feceritis, nec, quos infamaueritis, nosse potuerunt? an quia Lucillam Caecilianus in Africa laesit, lucem Christi orbis amisit? ITandem sentiant, quod fecerunt; merito certo annorum interuallo in oculos eorum reuolutum est opus ipsorum.
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc penderit ds̃. Qui fecerunt idolũ.
ufitata gladii morte perempti sunt.
Qui uero schisma facere uoluerunt.
hiatu terrȩ principes deuorati. & turba
consentiens igne consumpta est. diuer¬
sitas pęnarum duersitate agnoscitur
meritoꝵ. Traduntur in ꝑserutione scĩ
codices confitentur traditores. & dõ dimit¬
tuntur. Non in terrogantur in nocenteᷤ
& ab hominib tenterarus damnantur.
Probatur integer certis iudicus. qui int̾
dampnatos absentes multo uehem̾trus
cereris criminatus ẽ. iudicium episcopoꝵ
ad imperatoꝵ appellatur. Iudex eligit᷑
imperator iudicans contẽnitor imꝑator
quȩ tunc acta sunt intellegistis. quar
nunc agantur uidetis. Si de illis inaliqͥ
dubitatis ista iam cernite. Certe nou
cartis ueterib non archiuis publieis.
non gestis forensib. aut atccbesiasticis
agamus. Maior liber nr̃ orbis trarũeꝰ¬
Ineo lego completũ. quod in libro dei
lego promissum. Dñs inquit dixit

Expanded text:
haec penderit deus. qui fecerunt idolum, haec penderit deus. qui fecerunt idolum, usitata gladii morte perempti sunt; qui uero schisma facere uoluerunt, hiatu terrae principes deuorati et turba consentiens igne consumpta est. diuersitate poenarum diuersitas agnoscitur meritorum. Traduntur in persecutione sancti codices, confitentur traditores et deo dimittuntur; non interrogantur innocentes et ab hominibus temerariis damnantur; probatur integer certis iudiciis, qui inter damnatos absentes multo uehementius ceteris criminatus est; iudicium episcoporum; ad imperatorem appellatur; iudex eligitur imperator; iudicans contemnitur imperator. quae tunc acta sint, legistis; quae nunc agantur, uidetis. si de illis in alique dubitatis, ista iam cernite. certe non chartis ueteribus, non archiuis publicis, non gestis forensibus aut ecclesiasticis agamus. maior liber noster orbis terrarum est;in eo lego completum, quod in libro dei lego promissum: Dominus. inquit, dixit
Abbreviated transcription (Latin):
cillionum ueneratores prȩcipitatoꝵ
ultro cadaierum & sub ineredibilib
malis unius optati ꝑ tot anni nos
totius africȩ gemitus. Parco iam di¬
cere fingularum ꝑ africã regionum
& cruitatum & fundoꝵ tẏrannicas
potestates & publica latrocinia. Me¬
lius enĩ uobis haec uos ipsi dicitis. siue
inaurẽ siue palam sicut libitũ fuerit.
Quocumq enim oculos uerterets oc¬
curret quod dico uel potius quod ta¬
ceo. Neꝙ hinc istos quos ibi diligi¬
tis accusamus. Non enim uobis dis¬
plicent quia tolerant malos. sed quia
intolerabiliter mali sunt ꝓpt᷑ schisia
ꝓpter altare contra altare. ꝓpt̾ sepa¬
rationẽ ab hereditate xp̃i toto orbe dif¬
fusa. Sicut tanto ante ꝓmissio est
ui olatam pacẽ. conscissam unitatem
iterata baptismata ex sufflata sacra¬
menta quȩ inceleratas quoq hominib
scã sunt plangimus & lugemus. Quȩ
si paruipendunt. inueniantur exem¬
pla quib demonstratum ẽ. quanti

Expanded text:
cumcellionum, ueneratores praecipitatorum cumcellionum, ueneratores praecipitatorum ultro cadauerum et sub incredibilibus malis unius Optati per tot annos totius Africae gemitus? parco iam dicere singularum per Africam regionum et ciuitatum et fundorum tyrannicas potestates et publica latrocinia. melius enim uobis haec uos ipsi dicitis siue in aurem siue palam, sicut libitum fuerit. quocumque enim oculos uerteritis, occurret, quod dico uel potius quod taceo. neque hinc istos, quos ibi diligitis, accusamus. non enim nobis displicent, quia tolerant malos, sed quia intolerabiliter mali sunt propter schisma. propter altare contra altare, propter separationem ab hereditate Christi toto orbe diffusa, sicut tanto ante promissa est. uiolatam pacem, conscissam unitatem, iterata baptismata, exsufflata sacramenta, quae in sceleratis quoque hominibus sancta sunt, plangimus et lugemus. quae si parui pendunt, intueantur exempla, quibus demonstratum est, quanti
Abbreviated transcription (Latin):
sacramenta communicantes. ñ solũ
non inquinabantur. sed etiam lau¬
dabiliter sustinebant. studentes sict᷑
ait apłs seruare unitatẽ sp̃s inuin¬
culo pacis.Adtendant etiam post
dñi aduentum. ubi multo plura huiꝰ
tolberantrȩ per totum orbem inueni¬
remus exempla si omnia scribi &
in auctoritatem redigi potuissent.
Tanten hec ipsa que habemus adirer¬
tite. Tolerat ipse dñs iudam diabolũ
furem & uenditorem suũ siit acci¬
pere inter innocentes discipulos quos
ficdeles nouerat. precium nr̃m. Tole¬
rant apłi pseudo apostolos. & inter sua
querentes non quȩ iħu xp̃i. Paulus
non sua querens sed quȩ iħu xp̃i. cum
gloriosissima toberantia conuersatur.
Postremo quod paulo ante cõpemora¬
iri. diuina uoce laudatur sub angeli
nomine prepositus aeccłae. Quod
cum odisset malos eos tam̃ tẽptatos
& inuentos pronomine dñi tolerauit.
ad summan se ipsos interrogent. ñ ne
tolerantur ab eis cȩdes & incendia cer¬

Expanded text:
sacramenta communicantes non solum sacramenta communicantes non solum non inquinabantur, sed etiam laudabiliter sustinebant studentes, sicut ait apostolus, seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. adtendant etiam post domini aduentum, ubi multo plura huius tolerantiae per totum orbem inueniremus exempla, si omnia scribi et in auctoritatem redigi potuissent, — tamen haec ipsa, quae habemus, aduertite. tolerat ipse dominus Iudam diabolum, furem et uenditorem suum, sinit accipere inter innocentes discipulos, quod fideles nouerunt pretium nostrum; tolerant apostoli pseudoapostolos et inter sua quaerentes, non quae Iesu Christi, Paulus non sua quaerens, sed quae Iesu Christi, cum gloriosissima tolerantia conuersatur; postremo, quod paulo ante commemoraui, diuina uoce laudatur sub angeli nomine praepositus ecclesiae, quod, cum odisset malos, eos tamen temptatos et inuentos pro nomine domini tolerauit. Ad summam se ipsos interrogent. nonne tolerantur ab eis caedes et incendia Cir
Abbreviated transcription (Latin):
cumo scripturas scãs non corde surd̃
audiret. Tolerat aaron multitudi¬
nr̃ idolum exigentem & fabricantẽ
& adorantẽ. Tolerat moyses aduer¬
sus dm̃ tot milia murmurantia &
tociens offendentia scm̃ nomen eius.
Toberat dauid saulem ꝑsecutorẽ suum
sceleratis morib cȩbestia deserentem
magicis artib inferna querentem.
fandos filios heli peruersos filios suos.
quos populus quia toberare noluit di¬
uina ueritate accusatus diuina seue.¬
ritate correptꝰ est. Tolerat denique
ipsum populum suꝑbum contẽptorẽ
dĩ. Tolerat esaias in quos tã multa
uera crimina iaculatur. Tolerat
hieremias aquib tanta perpetitur.
Tolerat zacharias phariseos & scribas.
quales illo tempore fuisse seriptura
testatur. Scio me multas pretermi¬
sisse legant qui uolunt. legant qui
possunt eloquia cȩbestia. Inueniant
omnes scõs dĩ seruos & amicos semꝑ
habuisse quos in suo populo toberarent.
Cum quib tamen illius temporis

Expanded text:
cumque scripturas sanctas non corde surdus cumque scripturas sanctas non corde surdus audiret. Tolerat Aaron multitudinem idolum exigentem et fablicantem et adorantem; tolerat Moyses aduersus deum tot milia murmurantia et totiens offendentia sanctum nomen eius; tolerat Dauid Saulem persecutorem suum sceleratis moribus caelestia deserentem, magicis artibus inferna quaerentem, fandos filios Heli, peruersos filios suos, quos populus quia tolerare noluit, diuina ueritate accusatus, diuina seueritate correptus est; tolerat denique ipsum populum superbum contemptorem dei; tolerat Esaias, in quos tam multa uera crimina iaculatur; tolerat Hieremias, a quibus tanta perpetitur; tolerat. Zacharias Pharisaeos et scribas, quales illo tempore fuisse scriptura testatur. scio me multos praetermisisse; legant, qui uolunt, legant, qui possunt, eloquia caelestia, inuenient omnes sanctos dei seruos et amicos semper habuisse, quos in suo populo tolerarent, cum quibus tamen illius temporis