comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tere accipi. Ex qͦ sensu dictũ ẽ
ꝑ inobedientiã uniꝰ multos
constitui peccatores.
uod gͦ ait ꝑ mobedien¬
tiam unius multi consti¬
tuti sũt peccatores. eosensu dic¬
tũ ẽẽ intelligendũ est qr ex in¬
obedientia adȩ. scilicet ex pec¬
cato actuali adȩ ꝓcessit origi¬
nalc peccatũ. quo om̃s pecca¬
tores nascuntur: ut etiã nullo
eẽt. & in om̃s transiret. Qͦ a
pecc̃m originale in adã fu¬
it &. in nobis.
Inde augustinus iuliano
heretico nullũ peccatũ eẽ¬
in paruulis contendenti respõ¬
dens aꝑte asserit. peccatũ ori¬
ginale ex uoluntate adȩ pro¬
cessisse. ac ꝑ eiꝰ mobedientiam
in mundũ intrasse. Querit cm̃
tuli. anus ꝑ quit peccatum in¬
uenttur in parinuilo. ita inqͥens
Non peccat iste qͥ nascitur. non
peccat ille qui genuit. ñ peccat
ille qͥ condidit. Iuliani questio.¬
ꝑquas gͥ runas int̾ tot p̃sidia
innocentie. peccatũ fingis
ingressum.
i respondet sc̃a pagnia ꝑ
unũ hominẽ peccatũ mͥt¬

Expanded text:
Ex quo sensu dictum est: Per inobedientiam unius multi sunt constituti peccatores. Quod ergo ait: Per inobedientiam unius multi constituti sunt peccatores, eo sensu dictum esse intelligendum est, quia ex inobedientia Adae, scilicet ex peccato actuali Adae, processit originale peccatum quo omnes peccatores nascuntur; ut et in illo esset, et in omnes transiret. 11. Quod peccatum originale de Adam fuit, et in nobis est. Unde Aug. Juliano haeretico nullum peccatum in parvulis esse contendenti respondens, aperte asserit peccatum originale ex voluntate Adae processisse, ac per ejus inobedientiam in mundum intrasse. Quaerit enim Julianus per quid peccatum invenitur in parvulo, ita inquiens: Non peccat iste qui nascitur, non peccat ille qui genuit, non peccat ille qui condidit. Per quas igitur rimas inter tot praesidia innocentiae, peccatum fingis ingressum? Et respondet sancta pagina: Per unum hominem peccatum int
Abbreviated transcription (Latin):
malus ñ erat: s qua ad diligen¬
dũ deum ꝑfecte. & obedientũ
perans quid emgra dicit᷑
qua iustificatur impius.
id est de impio fit pius. dema¬
lobonus. sooꝑans uͦ quaunia

Expanded text:
ua ad diligendum Deum perfecte et obediendum perans quidem gratia dicitur qua justificatur impius, id est, de impio fit pius, de malo bonus. Cooperans vero gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ apposita. aꝑte gͦ cadentium
culpa in hoc deprehendi pot᷑.
quia licet sine gr̃a nequirent
ꝓficere quã non dum acceꝑe¬
rant. ꝑ it tamen quod eis col¬
latũ erit. in creationẽ. pote¬
rant non cadere idest stare:
quia nchilerat. quod ad ca¬
sum eos compelleret: sed sua
spontanea uoluntate declina¬
uerunt. Qd̃ si nonfecissent. qd̾
datũ est aluis. utiq daretur

Expanded text:
ia apposita est. Aperte ergo cadentium ia apposita est. Aperte ergo cadentium culpa in hoc deprehendi potest, quiproficere, quam nondum acceperant; per id tamen quod eis collatum erat in creatione, poterant non cadere, id est stare; quia nihil erat quod ad casum eos compelleret, sed sua spontanea voluntate declinaverunt. Quod si non fecissent; quod datum est aliis, utique daretur
Abbreviated transcription (Latin):
seuerandũ in bono. & huiꝰmo¬
di. de qͥb postea plemus age
mus.Data ẽ gͦ angłis qui pers¬
titerunt cooperans gracia. ꝑ
quam conuersi sunt. ut deũ
ꝑfecte diligerent. conuersig̾
sunt. a bono quod habebant.
ñ ꝑdito. ad maius bonũ. quod
ñ habebant. & ẽ facta ista con¬
uersio ꝑ grãm cooꝑantem li¬
bero arbitrio. que gr̃a alus qͥ
cecioerunt apposita ñ fuit.
illis qd̾ auersi sunt. & ñ conuer¬
si. quia sine gracia conuertiñ
poterant.S illa non ẽdata.
Nec culpa illoꝵ fuit. quod ñ
ẽ data: quia m eis milla culpa
adhuc p̃cesserat. ad quod dici
pot̾. qm̃ quib apposita ẽ ipsa
gr̃a non fuit ex merits eor.
Alioqui iam ñ esset gracia. si
ex merito quot esset ante gra¬
ciam daretur. Qua culpa grã
non ẽ data eis qͥ cecioerunt.
uod uͦ aliis non est data.
culpa eoꝵ fuit. quia cum
stare possent noluerunt. quo¬
usq gracia apponeretur ficut
alii pstiterunt. donec illis ca¬
dentib ꝑsuperbiam eis gr̃a¬

Expanded text:
severandum in bono, et hujusmodi; de quibus postea plenius. Data est ergo angelis qui perstiterunt cooperans gratia, per quam conversi sunt ut Deum perfecte diligerent. Conversi ergo sunt a bono quod habebant non perdito ad majus bonum quod non habebant; et facta est ista conversio per gratiam cooperantem libero arbitrio, quae gratia aliis qui ceciderunt apposita non fuit. 5. illis qui aversi sunt et non conversi, quia sine gratia converti non poterant; sed illa non est eis data, nec culpa illorum fuit quod non est data, quia in eis nulla culpa adhuc praecesserat. Ad hoc dici potest quoniam quibus apposita est gratia non fuit ex meritis eorum, alioquin jam non esset gratia, si ex merito quod esset ante gratiam daretur. 6. Qua culpa gratia non est data eis qui ceciderunt. Quod vero aliis non est data, culpa eorum fuit, quia cum stare possent, noluerunt quousque gratia apponeretur; sicut alii perstiterunt, donec illis cadentibus per superbiam eis grat
Abbreviated transcription (Latin):
i uͦ queritur utrũ eodem
mͦ sentiendum sit de pas¬
sionib & martiriis scõꝵ dici¬
mus aliquã essẽ differentiam
inter passionẽ capitis ac m̃¬
broꝵ. xp̃inamq passio cau¬
sa ẽ m̃e salutis. quod ñ est pas¬
sio alicuius sci. sullius enim
passione redempti sumus insi
axp̃i. Profuerunt qͥdem. ñ mͦ
eis qui passi sunt: uerũ etiã
aliis fidelib ipsoꝵ. passiones.
Uerũtam̃ nr̃a redemptioñ

Expanded text:
tur utrum eodem modo sentiendum sit de passionibus et martyriis sanctorum, dicimus aliquam esse differentiam inter passionem capitis et membrorum. Christi namque passio causa est nostrae salutis, quod non est passio alicujus sancti. Nullius enim passione redempti sumus nisi Christi. Profuerunt quidem non modo eis qui passi sunt, verum etiam aliis fidelibus ipsorum passiones, verumtamen nostra redemptio non
Abbreviated transcription (Latin):
upra dictum ẽ. quod
angłi qui ꝑstiterunt.
ꝑ grãm confirmati sunt: et
qui ceciderũt a gracia deide¬
serti sunt: & bomꝰ quod in tm̃
confirmati sunt ꝑ gr̃am qt̾
peccare nequeunt. Maliũ ꝑ
maliciam a deosũt obstina¬
ti quod bonam uoluntatem
habere siue bene uelle non
ualent. & si bonũ sit quod a¬
liquando uolunt. Uolunt
enĩ aliquando aliquid fieri.

Expanded text:
upra dictum est quod angeli qui perstiterunt, per gratiam confirmati sunt; et qui ceciderunt, a gratia Dei deserti sunt. Et boni quidem in tantum confirmati sunt per gratiam, quod peccare nequeunt. Mali vero per malitiam adeo sunt obstinati, quod bonam voluntatem habere, sive bene velle non valent, etsi bonum sit quod aliquando volunt. Volunt enim
Abbreviated transcription (Latin):
luntatem fecert̃. de ipsis facta
est. uoluntas eius. Propterea
namq magna oꝑa domin.
eaxquisita mͥ om̃s uoluntates
eus. ut miro & ineffabili mͦ ñ
fiat p̾ter eius uoluntatem. qd̾
etiam fit contra eiꝰ uoluntatẽ.
Quia ñ fieret si ñ siueret. neq
utiq nolens sinit. s uolens: nec
sineret bonus fieri male. isi
om̃ip̃s esset: & de malo posset
facere bene. His uerbis eutden¬
ter monstratur: quod uoluntas
dĩ eterna semꝑ impletur. de bo¬
mine: etiam sifaciat homo con¬
tra eiꝰ uoluntatem. S adtend en¬
dũ est diligenter quomͦ in su¬
periorib dicitur fieri aliquid
contra d̾iuolintatẽ. quod tam̃
nonfiat p̃ter eam. & qͣliter in¬
telligendũ sit. illut quantũ ad¬

Expanded text:
luntatem fecerunt ejus, de ipsis facta luntatem fecerunt ejus, de ipsis facta est voluntas ejus. Propterea namque magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus; ut miro et ineffabili modo non fiat praeter ejus voetiam fit contra ejus voluntatem, quia non fieret si non sineret; nec utique nolens sinit, sed volens; nec sineret bonus fieri male, nisi omnipotens etiam de malo posset facere bonum bene. His verbis evidenter monstratur quod voluntas Dei aeterna semper impletur de homine, etiamsi faciat homo contra Dei voluntatem. Sed attendendum est diligenter quomodo in superioribus dicitur fieri aliquid contra Dei voluntatem, quod tamen non fit praeter eam, et qualiter intelligendum sit illud. Quantu
Abbreviated transcription (Latin):
qr scimus placere dõ. Ita de ho¬
iine semꝑ deus suã implet uo
luntatem: qr nichil facit homo
de quo deus ñ operetur qd̾ uult.
Non em̃ uult d̾s. ut peccet ħo
quilibet. Si aũ peccauerit: pem¬
tenti uult parcere ut uiuat. In
peccatis uͦ perseuerantem pumi¬
re. ut iusticiȩ potenciam. contu¬
max ñ euadat. sic̃ alios p̃paraũ
riam: & hec sũt magna opera
dñi exquisita mom̃s uolunta¬
tes enis. Et tam̃ sapienter eaqͥ¬
sita. ut cũ angłica & humana
creatura peccasset. itest ñ qt̾
ille. s quod uoluit ip̃a fecisset.
etiam ꝑ eandem creatine uolun¬
tatem. qͣ factum ẽ. quot creator
ñ uoluit. impleret ipse qd̃ uo¬
luit: utens bene & malis. tanꝙͣ.
sumine bonus. ad eoꝵ dampna¬
tionẽ. quos iuste p̃destinauit.
ad penam. & ad eoꝵ salutem qͦs
benigne p̃destinauit ad gr̃am.
Quantsi enim ad ipsos attinet.
qd̃ deus noluit fecerunt. Quan¬
tum uͦ ad om̃ipotentiam dei.
nullomͦ io facere ualuerunt.H
quippe ip̃o quot contͣ eius uo¬

Expanded text:
 scimus placere Deo. Ita et de homine semper Deus implet suam voluntatem, quia nihil facit homo de quo Deus non operetur quod vult. Non enim vult Deus ut peccet homo quilibet. Si autem peccaverit, poenitenti vult parcere ut vivat, in peccatis vero perseverantem punire, ut justitiae potentiam contumax non evadat. Sicut alios ab : Haec sunt « magna opera Domini exquisita in omnes voluntates ejus , » et tam sapienter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleret ipse quod voluit, bene utens et malis, tanquam summe bonus, ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt: quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id efficere valuerunt. Hoc quippe ipso quod contra vo
Abbreviated transcription (Latin):
amus uͥ sit quasi quoddam
homuns exterioris interio¬
risq confunum. quicquid
enĩ habemus in anmo cõmu¬
ne cũ peccore. recte dicitur ad
exteriorem hominem ꝑtinere.
Non enim solũ corpus homo
exterior. deputabitur. s ad uinc¬
ta qͣdam uita sua. qua cõpages¬
corporis. & om̃s sensus ngẽt.
qͥb instructus est ad exteriori.
sentienda. Ascendentib gͥ intror¬
sũ quibdam gradib conside¬
rationis. per aminȩ partes. uͥ¬
nobis incipit aliqͥd occurrere.
quod nobis ñ sit cõmune cũ
bestus. ibi incipit ratio uͥho
mo interior iam possit aguos¬

Expanded text:
amus ubi sit quasi quoddam hominis exterioris interiorisque confinium. Quidquid enim habemus in animo commune cum pecore, recte adhuc dicitur ad exteriorem hominem pertinere. Non enim solum corpus homo exterior deputabitur, sed adjuncta quadam vita sua, qua cocorporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda. Ascendentibus ergo introrsus quibusdam gradibus considerationis per animae partes, unde incipit aliquid occurrere, quod non sit nobis commune cum bestiis, inde incipit ratio, ubi iam homo interior possit agnos
Abbreviated transcription (Latin):
sensibili. Sensibilia dicimus:
que uisu tactuq corꝑis sen¬
tiri queunt. Intellibilia: que
conspectu m̃tis intelligi eũ¬
gͥ in eoꝵ conspectu. & corpꝰ.
ꝙ animꝰ. magis minꝰq speci¬
osa ee̾nt: si aũ om̃i specie
sa facta st̃: ubi ẽ pͥma & in
cõmutabilis species: idoq
in cõꝑabilis: & illud eẽ rerũ
principiũ rectissime credi¬
qͦ cunct̾a facta eẽnt. Ecce tot
uersitate parciũ uel acciden¬
tiũ consistit. płalit̾ tñ dicit
modis cognoscit᷑ ueritas¬

Expanded text:
unt. Sensibilia dicimus, que usu tactuque corporis sentiri queunt. Intelligibilia, que conspectu mentis intelligi. Nu in eorum conspectu, et corpus et animus magis minusque speciosa essent, si omni specie sa facta sunt, ubi est primum et immutabilis species, ideoque incomparabilis, et illud esse rerum principium rectissime crediquo cuncta facta essent. Ecce tot versitate partium vel accidentium consistit, pluraliter tamen dicit modis cognoscit
Abbreviated transcription (Latin):
uit ds̃ qͥ natura inuisibilis ẽ.
Itiã a uisibilib posset sciri:
opꝰ fecit. qd̾ opificẽ uisibili¬
tate sui manifestauit. ut ꝑ
certũ. incertũ posset sciri:
& ille d̾s om̃iũ ẽẽ crederet᷑.
qͥ hoc fecit. qd̾ ab homine
gͦ cognoscere siue cognoueñt:
ultia om̃em creaturã ẽẽ illũ.
qͥ ea fecit. que nulla creatu¬
rarũ. facẽ uel destruere ua¬
let. accedat quecũq uis cre¬
atura. & faciat tale cęlũ. &
S qr nulla creatura talia
fac̾e̾ ualet: constat supͣ om̃ẽ
creaturã ẽẽ illũ qͥ ea fecit.

Expanded text:
Deus qui natura invisibilis est, etiam a visibilibus posset sciri, opus fecit quod opificem visibilitate sui manifestavit; ut per certum, incertum posset sciri, et ille Deus omnium esse crederetur, qui hoc fecit quod abnt cognoscere sive cognoverunt ultra omnem creaturam esse illum, qui ea fecit, que nulla creatura facere au t destruere valet. Accedat quecumque vis creatura et faciat tale celum et Sed quia nulla creatura talia facere potest, constat super omnem creaturam esse illum, qui ea fecit
Abbreviated transcription (Latin):
illo bonocus participatione
cct̾a bona st̃. qtantomagis pͥua¬
t᷑. qͣntomagis se ab eo elongat.
Qualit̃ se hõ elongat a do sci¬
licet ꝑ dissimilitudinẽ quã
facit ꝑ peccatũ.

Expanded text:
 privatur illo bono, cujus participatione caetera bona sunt; quo tanto magis privatur, quanto magis se ab eo elongat. 13. Qualiter homo se elongat a Deo, scilicet per dissimilitudinem quam facit, hoc est peccatum.
Abbreviated transcription (Latin):
corruptioẽ. Siautẽ queri¬
t᷑ in qͦ possit corrũpiaĩa. inꝑa¬
in latrones. qñ ꝑ pecc̃m in po¬
testatẽ diaboli tradit᷑. & tc̃ per
pecc̃m ex poliat᷑ gͣtuitis bomis.¬

Expanded text:
corruptio est. Si autem quaeritur in quo possit corrumpi anima, in parain latrones, quando per peccatum in potestatem diaboli traditur; et tunc per peccatum expoliatur gratuitis bonis,
Abbreviated transcription (Latin):
Predicta repetit ut alia addat.
de finitã assignationẽ ponẽs
de gr̃a .⁊ lib̾o arbitͥo. ꝯtͣ pelagianõ
d uͦ inconcusse & incimc¬
tanter teneamus liberũ ar¬
bitriũ. sine gr̃a preueniente
& adiuuante ñ sufficere ad
dam. nec meritis p̃cedentib
gracia dĩ ad uocari. sicut pe¬
lagiana heresis tradidit.
nomi beresi pelagiam libersi

Expanded text:
AT, DEFINITAM ASSIGNATIONEM PONENS DE GRATIA ET LIBERO ARBITRIO CONTRA PELAGIANOS. 1. Id vero inconcusse et incunctanter teneamus, liberum arbitrium sine gratia praeveniente et adjuvante non sufficere ad dam; nec meritis praecedentibus gratiam Dei advocari, sicut Pelagiana haeresis tradidit. novi haeretici Pelagiani, qui
Abbreviated transcription (Latin):
contẽptus s minor. cũ in uolun¬
tate solũ peccatũ continet᷑. a¬
ior uͦ cũ uoluntate etiã oꝑ̃atio
addit᷑ & id̾o maius fit peccatũ.
s ñ plura cũ uoluntas operi
mancipatur: alia ꝯtra eosdem¬
tate mali pͥus concepta. deinde
opus patrauerit: ñ ꝓ aliqͦ reusẽ.
nͥ ꝓ quo ante opꝰ reus erat. cũ ad¬
huc in sola uoluntate peccatũ
consistebat. stullus enĩ ẽ reus e
ternȩ mortis ñ ꝓ peccato ẜ pec¬
catũ aliud ñẽ amissũ actionẽ
quã pͥus amissũ erait uolunta¬
te. Non gͥ ꝓ aliqͦ alio iste fit dã¬
nabilis actu peccando. qͣm an¬
te fuerat. cũ sola uoluntate delin¬
quebat. Responsi¶ dhoc etiã
& illi respondent dicentes. ꝓpt̃
peccatũ quidẽ tm̃ illũ furem
resi constitui. & quãuis eius uo

Expanded text:
 cum in voluntate solum peccatum continetur, major vero cum voluntati etiam operatio additur; et ideo majus fit peccatum, sed non plura, cum voluntas operi mancipatur. 2. Alia contra eosdemtate mala prius concepta deinde opus patraverit, non pro aliquo reus est, nisi pro quo ante opus reus erat, cum adhuc in sola voluntate peccatum consistebat; nullus enim reus est aeternae mortis, nisi pro peccato; sed peccatum aliud non est admissum actione, quam prius admissum erat voluntate. Non ergo pro aliquo alio iste fit damnabilis actu peccando, quam ante fuerat, cum sola voluntate delinquebat. Ad hoc etiam et illi respondent, dicentes propter peccatum quidem tantum illum furem reum con
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd tres. uel qͥd tria. ꝑ qͥd. de eentia.
querit᷑. Non eĩ inuenr qͥd illi tres
sint. nͥ eẽntia.Si gͦ questiomi recte
respondemꝰ: oportet ut respon¬
dendo eẽntiam sig̃cemꝰ. Alioquin
ñ ostendimꝰ. qͥd tres sint. Si uͦ respõ¬
dentes e̾entiã sig̃camꝰ: ip̃am eẽn¬
tiam ꝑsonȩ nomine intelligimꝰ.

Expanded text:
entia quaeritur. Non enim invenitur quid illi tres sint nisi essentia. Si ergo quaestioni recte respondemus, oportet ut respondendo essentiam significemus; alioquin non ostendemus quid tres sint. Si vero respondentes, essentiam significamus, ipsam essentiam personae nomine intelligimus
Abbreviated transcription (Latin):
na ẽẽntiȩ tm̃ intelligentiã facit:
Id̾o nobis uidet᷑ ałr hec posse di¬
ci congruentius iuxta catholi
uitate accipitur: & ẽ hic utilis
s catholica doctrina de ꝑͥ & ꝑsoĩs.¬

Expanded text:
na essentiae tantum intelligentiam facit? Ideo nobis videtur aliter hoc posse dici congruentius juxta catholicnitate accipitur; et haec est utilis et catholica doctrina de perso
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ ẽẽntiȩ : uel tres ꝑsonas unã eẽn¬
tiã dm̃s. Tresaũ ꝑsonas. ex eadẽ es¬
sentia ñ dm̃s. qͣsi aliud ibisit. qd̾
auctoritate & p̾missis conantur
asserere in p̾dictis locutionib no¬
respondebunt ad id qd̃ ip̃e aug̃.

Expanded text:
dem essentiae, vel tres personas unam essentiam dicimus: tres autem personas ex eadem essentia non dicimus, quasi aliud ibi sit quod auctoritate et praemissis conantur asserere in praedictis locutionibus norespondebunt ad id quod ipse Aug.
Abbreviated transcription (Latin):
habes de̾ transitu hominis ad me¬
liori. s incertũ nobis relinqui¬
tur utrũ sunul transferrentur:
an per successiones. Quales
ꝓerearent filios utrum ꝑer¬
fectionem statiux & usũ mbro¬
rũ habentes qͣlis ħo fuit pͥmus

Expanded text:
habemus de transitu hominis ad mehabemus de transitu hominis ad meliora, sed incertum nobis relinquitur utrum simul transferrentur, an per successiones. 4. Quales procrearent filios; utrum perfectionem staturae et usum membrorum habentes, qualis homo primus
Abbreviated transcription (Latin):
erunt: Qua creata mu¬
liere trinsgressio facta ẽ et e¬
iecti sunt de paradiso. uelqr
deus non dũ iusserat. ut cohi¬
rent. & poterat diumna expec¬
tari auctoritas. ubi concupis¬
centia ñ angebat. deus uͦ non
iusserat. quia casum eoꝵ pres¬
sciebat: de quib homo propa¬
gandus erat. Ecce ex presse ha¬
bes. de mͦ ꝓpagationis filioꝵ.¬
de quo augustimis ambigue
Potuerunt primi homines fi
patrib fuccederent filii. sed in
aliquo formo statumanenti¬
b ꝙ de ligno uitȩ uigorem su¬
m̃tib & filii ad cundem ꝑduce¬
rentur statũ. donec impleto nu¬
mero sine morte anmalia cor¬
pora in aliã qualitatẽ transuẽt.
in qua om̃ino regenti spũi de¬
seruirent. & solo spũ iniifican¬
te sine corporisalimentis.ui¬
uerent. uel potuerunt parentes
filiis cedere ut ꝑ successiones.
numerus impleretur. Qui ge¬
nitis filiis ꝑfectaq humam of¬
ficu iusticia ad meliora trans¬
ferrentur ñ ꝑ mortem. sed per
aliquam mutacionẽ. Ecce hie

Expanded text:
 Quia creata muliere, mox transgressio facta est, et ejecti sunt de paradiso. Vel quia nondum Deus jusserat ut coirent, et poterat divina expectari auctoritas, ubi concupiscentia non angebat. Deus vero jusserat, quia casum eorum praesciebat, de quibus homo propagandus erat. Ecce expresse habes de modo propagationis filioDe quo Augustinus ambigue Potuerunt primi homines in patribus succederent filii, sed in aliquo formae statu manentibus, et de ligno vitae vigorem sumentibus, et filii ad eumdem perducerentur statum, donec impleto numero sine morte animalium corpora in aliam qualitatem transirent; in qua omnino regenti spiritui deservirent, et solo spiritu vivificante sine corporeis alimentis viverent. Vel potuerunt parentes filiis cedere, ut per successionem numerus impleretur; qui, genitis filiis perfectaque humani officii justitia, ad meliora transferrentur, non per mortem, sed per aliquam mutationem. Ecce hic
Abbreviated transcription (Latin):
ciendum est gͥ quod ho¬
mun in creationẽ sicut
de angelis diximus. datũ est
per grãm. auxiliũ. & collata
potencia. ꝑ quã p oterat stare.
toẽ non declinare ab eo. quod
acceperat. sed ñ poterat pro¬
ficere in tm̃. ut ꝑ gr̃am crea¬
tionis sine alia mereri. salu¬
tem ualeret. Poterat quidem.

Expanded text:
ciendum est ergo quod homini in creatione, sicut de angelis diximus, datum est per gratiam auxilium, et collata est potentia per quam poterat stare, id est, non declinare ab eo quod acceperat; sed non poterat proficere in tantum, ut per gratiam creationis sine alia mereri salutem valeret. Poterat quidem
Abbreviated transcription (Latin):
uomͦ gͥ obtinebimꝰ nichil
scł̾m accidens dici dm̃ nͥ
qr ipius naturȩ nichil accidit
amicꝰ eẽ incipit. nͥ cũ amare. ce¬
ꝑit. fit gͦ aliqua mutacio uolun¬
tatis: ut amicus dicatur. Per¬

Expanded text:
o ergo obtinebimus nihil secundum accidens dici Deum, nisi quia ipsius naturae nihil accidit amicus esse incipit, nisi cum amare coeperit. Fit ergo aliqua mutatio voluntatis, ut amicus dicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ix p̃dictis perspicuum
Afit quod maior fuit lib¬
tas arbitrii prima. quã scdã.
& tercia multo maior. quam
scd̾a. uel prima. pͥma enim
libertas arbitrii fuit in qua¬
est in qua potest peccare.Ui¬
peccare et non põt̃ non pec¬
care ante reparationem ⁊̃ mor¬
talit̃. post reparationen uͦ sal¬
tem uenialiter. De quatuor.
statibus liberi arbitrii.

Expanded text:
Ex praedictis perspicuum Ex praedictis perspicuum fit quod major fuit libertas arbitrii prima quam secunda, et tertia multo major quam secunda vel prima. Prima enim libertas arbitrii fuit in qut in qua poterit non peccare,peccare, et non potest non peccare; ante reparationem etiam mortaliter, post reparationem vero saltem venialiter. 7. De quatuor statibus liberi arbitrii
Abbreviated transcription (Latin):
us arbitriũ quod om̃¬
no ñ poterit seriur pecca¬
to neq autem uoluntas. ñ
est aut libera dicenda. non
est. qua beati sic eẽ uolumus.
ut eẽ miseri ñ solũ nolimus.
sed neqͣquam prorsus uelle
possimus. Sicut gͦ amnia nr̃a¬
etiã nec habet nolle iufelici¬
tatem: ita iniquitatem sem¬
ꝑ habitura ẽ.S ordo seruan¬
dus fuit qͦ deus uoluit ostentẽ.
qua bonum sit aninial rati¬
onale quod etiã peccare pos¬
sit quãuis sit melius qd̾ pec¬
care ñ possit. Ecce his uerbis
beatitudus confirmationẽ
erit in homine liberũ arbi¬
trium. quo peccare ñ poterit.¬
& nunc inangelis ẽ et inscĩs.
qui cũ dño sunt tanto utiq
liberius. quanto a peccato
minumus & ad bonum pro¬
nus quo emĩ quisq ab illa pec¬
peccati. longius subsistit. tan¬
to in eligendo bonũ liberns
habet iudicium. Euid ens¬
& necessitate ualet appetere.
uel eligere qd̾ ex ratione de¬
ceruit. De libertatis arbitru
differentia secundum
diuersa tempora.

Expanded text:
 arbitrium, quod omnino non poterit servire peccato. Neque aut voluntas non est, aut libera dicenda non est, qua beati sic esse volumus, ut esse miseri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra nunc habet nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo servandus fuit, quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam peccare possit, quamvis sit melius quod peccare non possit. Ecce his verbis beatitudinis confirmationem erit in homine liberum arbitrium, quo peccare non poterit; et nunc in angelis est, et in sanctis qui cum Domino sunt; et tanto utique liberius, quanto a peccato immunius, et ad bonum pronius. Quo enim quisque ab illa pecm, servus est peccati, longius absistit, tanto in eligendo bonum liberius habet judicium. Unde snecessitate valet appetere vel eligere quod ex ratione decreverit. 6. De libertatis arbitrii differentia secundum diversa tempora.
Abbreviated transcription (Latin):
nec uelinit. nec possint. libe¬
ro arbitrio ñ carent. Unde
mortalitas fuit qͣm peccan¬
do adam ꝑdidit posse non
mori. ita pͥmum liberum¬
homius arbitriũ posse ñ
Idem in enchiridion.Sic o
portebat prius hominem fi¬
eri. ut bene uelle posset. &
male. et postea uͦ sic erit ut
malũ uelle ñ possit. nec ido
carebit libero arbitrio. Ed¬

Expanded text:
nec velint nec possint, libero arbitrio non carent, unde mortalitas fuit, quam peccando Adam perdidit, posse non mori; ita primum liberum arbitrium, posse non Idem in Enchiridion, capite 105: Sic oportebat prius hominem fieri, ut bene velle posset, et male. Postea vero sic erit, ut male velle non possit; nec ideo carebit libero arbitrio.
Abbreviated transcription (Latin):
lerit nos. & hinc ortatꝰ ee̾t ut nos
iuicẽ diligamꝰ: atq ita in nobis
d̾s̃ maneat᷑: qr utiq dilectionẽ d̾m
diaxerat. statĩ uolens de hac re aper¬
tius aliqd eloqͥ inquit. In hoc cog¬
nosciꝰ. qr in ipso manemꝰ. & ipse
in nobis: qr de spũ suo dedit nobis.
Sc̃s itaq sp̃c. de qͦ dedit nobis. fac̃
nos uidõ manere: & ipsũ in nobis.
hoc aũ facit dilectio. Ipse ẽ gͥ d̾s di

Expanded text:
ris; et hinc exhortatus est ut et nos invicem diligamus, atque ita in nobis Deus maneat, quia utique dilectionem Deum dixerat: statim volens de hac re apertius aliquid eloqui: In hoc, inquit, cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse in nobis, quia de Spiritu suo dedit nobis. Spiritus itaque sanctus de quo dedit nobis, facit nos in Deo manere, et ipsum in nobis: hoc autem facit dilectio. Ipse est i
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ ante peccatũ come¬
derit ħo de ħ augustinus in li
bro bapt̾o paruulisicait. Rec¬
te ꝓfecto intelligunt᷑ primiho¬
mines ante malignã diaboli
ꝑsuasionẽ abstinusse a cibo
uetito. atq uti fuisse concessis.
His ũbis ostendit᷑ qt̾ de ligno
uitȩ ante peccatũ sũpserint.
qͥb p̃ceptũ erat. ut de dĩ lig¬
no paradisi comederent. nͥde
ligno scientiȩ boni & mali.
Quare ñ st̃ sc̃ in mortales
si comedert̃ de ligno iute.

Expanded text:
um comederit homo. De hoc Augustinus, in lib. 2 de Baptis. parvul., sic ait: Recte profecto intelliguntur primi homines ante malignam diaboli persuasionem abstinuisse a cibo vetito, atque usi fuisse concessis. His verbis ostenditur quod de ligno vitae ante peccatum sumpserint, quibus praeceptum erat ut de omni ligno paradisi comederent, nisi de ligno scientiae boni et mali. 7. Quare non sunt facti immortales, si comederunt de ligno vitae.
Abbreviated transcription (Latin):
ħ de potentia sapis qd̃ potens sit
filiuss. potentior pat̾. ut scđ̾m doc¬
trinã ur̃am potens potentẽ potuit
om̃ia que ht pat̾ mea sunt. hoc
uerũ fatebatur hereticus. un
de adicebatur a falsa.
ed inqͥs. Pat a nemine poten¬
tiã accepit. filius aũ a patir.
Fatem᷑ ꝙ nos filiũ accepisse poten¬
tiã ab illo de qͦ natꝰ ẽ potens. Patri
uͦ potentiã nullꝰ dedit: qr nullꝰ eũ
genuit. Gignendo em̃ dedit pater
suba sua. gignendo dedit ei. quẽ

Expanded text:
hoc de potentia sapis, quod potens sit Filius, sed potentior Pater; ut secundum doctrinam vestram potens potentem potueriOmnia quae habet Pater, mea sunt. 3. Hoc verum fatebatur haereticus, ex quo progrediebatur ad falsa. ed, inquis, Pater a nemine potentiam accepit, Filius autem a Patre. Fatemur et nos Filium accepisse potentiam ab illo, de quo natus est potens; Patri vero potentiam nullus dedit, quia nullus eum genuit. Gignendo enim dedit Pater t in substantia sua, gignendo dedit ei quem
Abbreviated transcription (Latin):
dam cognoscentium dm̃. Illi
cramento. xp̃i. & remimerati spi
runt illi nosse nec habere. isti
potuerunt habere. antequam
nosse. Beatissimi autẽ sunt illi
quib hoc ẽ dm̃ habere quod
nosse. Hic aliquatenꝰ aꝑit aug̃.
quomͦ deus habitet in aliquo.
it est habeatin: cũ indelicet ita
ẽ in aliquo. ut ab eo coguosca¬
tim & diligatur. Quom deus

Expanded text:
dum cognoscentium deum sit icramento Christi, regenerati spirunde, quem potuerunt illi nosse nec habere, isti potuerunosse. Beatissimi autem sunt illi quibus est Deum habere, quod nosse. Hic aliquatenus aperit Aug. quomodo Deus habitet in aliquo, id est, habeatur, cum videlicet ita est in aliquo, ut ab eo cognoscatur et diligatur. 6. Quomodo Deus
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m̃. scm. non habere locũ in no¬
stro corꝑe. qd̾ totum nr̃a anra
impleuerit. Stultius etiam dr̃
angustus alicubi impedixitͥ¬
Sc̃s. a licubi simul eẽ non pos¬
sint. Unde illud ẽ multum mi¬
rabilius. qd̾ cũ deus ubiq sit. to¬
tus: ñ tamen in om̃ib habitat.
Quis porro audeat opinarim̾
inseparabilitatem trinitatis
penitus ignoret. qd̾ in alique
possit habitare pater aut fili¬
us. in qͦ non habitet sp̃c sc̃s: aut
ter & filius : fatendum ẽ gͥ ubi¬
sed non ubiq ꝑ inhabitationis
grãm. ꝓpter hanc enĩ habitatio¬
nẽ gr̃ȩ non dĩs pater ñ: qui es
ubiq. & cũ hoc uerum sit. sed

Expanded text:
sanctum non habere locum in nostro corpore, quod totum nostra anima impleverit; stultius etiam dicitur angustitus sanctus alicubi simul esse non possint. Verum illud est multo mirabilius, quod cum Deus ibique sit totus, non tamen in omnibus habitat. Quis porro audeat opinari, nisi inseparabilitatem Trinitatis penitus ignoret, quod in aliquo possit habitare Pater et Filius, in quo non habitet Spiritus sanctuter et Filius? Fatendum est ergo ubised non ubique per inhabitationis gratiam. Propter hanc enim inhabitationem gratiae non dicimus: Pater noster qui es ubique, cum et hoc verum sit, sed:
Abbreviated transcription (Latin):
iqͥs interroget pat̾ solus u¬
trũ sit d̃s. qͦmͦ respondebi.¬
ñ debet dici solꝰ ds̃: atq hic so¬
lũ in parte subiecti tm̃ accipere
qͥdã uolunt. In parte uͦ p̃dicati
si sit. concedunt. qd̾ pat̃ ẽ solus ds̾.
S ex ũbis aug̃. uidet᷑ ostendi qd̾
ꝓprie solus ds dici debeat. tota tri¬
intas. Et ħ truntas ut ait aug̃. con¬
tra maximinũ intelligit᷑ cũ apłs

Expanded text:
im interroget, pater solus utrum sit deus, quomodo respondebitnon debet dici solus Deus, atque hic solum in parte subjecti tantum accipere quidam volunt; in parte vero praedicati si sit, concedunt quod Pater est solus Deus. Sed ex verbis Aug. videtur ostendi quod proprie solus Deus dici debeat tota Trinitas. Et haec Trinitas, ut ait Aug. contra Maximinum, intelligitur cum Apos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprie dr̃ solꝰ ds eẽ. sic̃ solꝰ sapiens.
solꝰ potens s ñ uidet᷑ deb̾e dici a no¬
bis u̾bis nris utentib nͥ uͥ sermo
auctoritatib occurrit: Sołꝰ pat̃ ẽ
ds. uel pat̾ ẽ sołꝰ ds̃: ita de filio. et

Expanded text:
r esse solus Deus, sicut solus sapiens, solus potens. Sed non videtur debere dici a nobis, verbis nostris utentibus, nisi ubi sermo auctoritatis occurrit: Solus Pater est Deus, vel Pater est solus Deus; ita de Filio et
Abbreviated transcription (Latin):
riori elemento. idest ab igne.
&̃ hoc augustinus sensisse ui¬
detur suꝑ genesim ita dicens.
Demones aeria dũr ammalia.
quia corporũ aerioꝵ natura
uigent. nec ꝑ mortem dissol¬
uuntur. quia p̃ualet meis e¬
lementum. aptius ad facien¬
dũ. quã ad paciendum. ad
paciendum enĩ humor & hu¬
nus: ad faciendũ aer & ignis
aptitudinem ꝓbent. Transgͣes¬
sores uͦ angłi cum pͥncipe suo
nuinc diabolo. tunc archan¬
gelo. non mirũ. si pꝰpecẽm
in hanc caliginẽ detrusi sũt.
Neq hoc etiam mirũ est. si
conuersi sũt ex pena in aeri¬
am qualitatem. qua possint
aeris tenere tantũ ꝑmissi sũt.
qui eis quasi carcer sit.usq
ad tempus iudicii. Ecce his
uerbis uidetur augustinus.
id tradere quod qͥdam opiã¬
tur de corporib angelor.¬

Expanded text:
riori elemento, id est, ab igne. riori elemento, id est, ab igne. Et hoc Augustinus sensisse videtur super. Gen. ita dicens: Demones aeria dicuntur animalia, quia corporum aeriorum natura vigent. Nec per mortem dissolventur, quia prevalet in eis elementum apcius ad faciendum quam ad paciendum. Ad paciendum enim humor et humus, ad faciendum aer et ignis aptitudinem sores vero angeli cum principe suo nunc diabolo, tunc archangelo, non mirum si post peccatum in hanc caliginem detrusi sunt. neque hoc mirum est, si conuersa sunt ex poena in aeriam qualitatem, ut iam possint aeris loca tenere tantum permissi sunt, qui eis quasi ad tempus judicii. Ecce his verbis videtur Augustinus ita tradere quod quidam opinantur de corporibus angelor
Abbreviated transcription (Latin):
quib: dã uisũ ẽ. quib augustinꝰ
consentire uid et᷑. dicens oñĩs
angłos añ casũ habiusse corꝑa
teniuna & spũalia. s in casu mu
uersari aput doctos u¬
trũ angłi om̃s boniscilicet ac
mali corporeisut. idẽ corꝑa
habeant. sibi uinta quod aliqͥ
putant initentes uerbis au¬
gustini. qui dicere uidetur.
qd angłĩ omnes ante confir-¬
macionẽ & lapsum. corꝑa ae¬
ria habuerint. de puriore ac
suꝑiore aeris parte formata.
ad faciendũ habilia. non ad pa¬
cientũ. & angłis bonis qui ꝑsti¬
terunt. talia conseruata sunt¬
corpora. ut in eis possint facẽ
& ñ pati. que tantȩ sunt tenu¬
itatis. ut a mortalibus uide¬
ri ũ ualeant. nͥ super uestita.
aliqua grossiori forma. qua
assumpta uidentur. deposita¬
q uderi desinunt. angelis
uͦ inalis mutata sũt in casu.
corpora indeteriorem quali¬
tatem spissioris aeris.Sicut
em̃ a locodigniori in inferi¬
orem locũ io est in caligino¬
sum aerem deiecti sunt. ita

Expanded text:
AUGUSTINUS CONSENTIRE VIDETUR, DICENS ANGELOS OMNES ANTE CASUM HABUISSE CORPORA TENUIA ET SPIRITUALIA: SED IN CASU MUTversari apud doctos utrum angeli omnes, boni scilicet ac mali, corporei sint, id est, corpora habeant sibi unita. Quod aliqui putant, innitentes verbis Augustini, qui dicere videtur quod angeli omnes ante confirmationem vel lapsum corpora aerea habuerint de puriori ac superiore parte formata, ad faciendum habilia, non ad patiendum: et angelis bonis qui perstiterunt, talia sunt observata corpora, ut in eis possint facere, et non pati, quae tantae sunt tenuitatis, ut a mortalibus videri non valeant, nisi supervestita aliqua grossiori forma; qua assumpta videntur, depositaque videri desinunt. Angelis vero malis mutata sunt in casu corpora in deteriorem qualitatem spissioris aeris. Sicut enim a loco digniori in inferiorem locum, id est, caliginosum aerem, dejecti sunt, ita
Abbreviated transcription (Latin):
natue subtilitatem. que tñ n
possunt pp̃dei uel bonoꝵ an¬
gełoꝵ ꝓhibitionem. idest quia
ñ ꝑmittuntur illa facere ado.
uel ab angłis bomis. Possent
utiq fecisse scimphes qui ra¬
nas serpentesq fecerunt. Que¬
dam uͦ non possunt facere: e¬
tiam si ꝑmittuntur ab angelis¬

Expanded text:
naturae subtilitatem, quae tamen non possunt propter Dei vel bonorum angelorum prohibitionem, id est, quia non permittuntur illa facere a Deo vel ab angelis bonis; possent utique fecisse ciniphes qui ranas serpentesque fecerunt. Quaedam vero non possunt facere, etiam si permitt
Abbreviated transcription (Latin):
trinitate.Ex meffabili deipo¬
tentatufit: ut quod possent. ma¬
li angeli si ꝑmitterentur idoñ
possint. quia ñ permittuntur:¬
eq enim occurrit alia ra¬
tio cur ñ potuerint facẽ
scimphes. qui ranas serpentes¬
q fecerunt. nͥ quia maior ad¬
erat. dñacio prohibentis dei ꝑ
confessi sunt dicentes. Digitus
prohibitionem. & quit ꝑ ipsi¬
us naturȩ suę condicionem. fa¬
cere ñ sinantur homini explo¬
rare difficile ẽ. imnio impossi¬
bile. Nouunus hominẽ posse
ambulare: & neq hoc possesi
ñ ꝑmittatur. Uolare autem.
non posse etiam si permittat᷑.
Sic & illi angłi quedam possũt
facere si ꝑmittantur ab angłis
potentiorib. & imperio dei. Qͤ¬
dam uͦ non possunt etiam si ab
eis ꝑmittantur. qr ille non per¬
mitͥtit a quo illis ẽ talis natine
modus. qui etiam ꝑ angłos su
os illa plerumq non ꝑmittit
que concessit ut possint. Ut̾r¬

Expanded text:
dicit: Ex ineffabili dei potentatu fit, ut quid possent mali angeli, si permitterentur, ideo non possunt, quia non permittunturNeque enim occurrit alia ratio cur non poterant facere ciniphes qui ranas serpentesque fecerunt, nisi quia major aderat dominatio prohibentis Dei peconfessi sunt, dicentes: Digitus prohibitionem, et quid per ipsius naturae suae conditionem facere non sinantur, homini explorare difficile est, imo impossibile. Novimus hominem posse ambulare, et neque hoc posse si non permittatur; volare autem non posse etiamsi permittatur. Sic et illi angeli quaedam possunt facere, si permittantur ab angelis potentioribus ex imperio Dei: quaedam vero non possunt, nec si ab eis permittantur; quia ille non permittit, a quo illis est talis naturae modus, qui etiam per angelos suos et illa plerumque non permittit, quae concessit ut possint.
Abbreviated transcription (Latin):
icut gͦ mentem nr̃am.
iustificando formare non
pot̾ nͥ deus: predicare autem
extrinsecus euungłiũ etiam
homines possunt. ñ solũ bo¬
ni ꝑ ueritatem. sed etiam ma¬
li ꝑ occasionem. ita creationẽ
rerũ inisibilium deus interuis
oꝑatur. Ex teriores autem o¬
perationes. atq cõtemꝑatio¬
nes siue occasiones ab angłis
tam bouis quã malis. uel eti
am hominib adhibenturS
hec ab hominib tanto diffi¬
cilius adhibentur. quantũ
desunt sensuũ subtilitates.
& corporũ mobilitates in
menbris terrenis. & pigris.
Unde & qualib cũq angelis
uicinas causas ab elem̃tis con¬
trabere. quanto facilius est.
tanto mirabiliores in huiusmͦ
oꝑib eoꝵ existunt celeritates.
s non ẽ creator.ansi qui prin¬
cipaliter ista format. nec quis¬
quã hoc potest. nͥ unus crea¬
tor ds. aliud ẽ enim ex intimo
ac sũmo causarũ cardine con¬
dere ac ministrare creaturã.
qd̾ facit solus creator deus.a¬
liud autem ꝓ distributis ab

Expanded text:
icut ergo mentem nostram justificando formare non potest nisi Deus, praedicare autem extrinsecus Evangelium etiam homines possunt, non solum boni per veritatem, sed etiam mali per occasionem; ita creationem rerum visibilium Deus interius operatur. Exteriores autem operationes atque contemplationes, sive occasiones, ab angelis tam bonis quam malis, vel etiam ab hominibus adhibentur. Sed haec ab hominibus tanto difficilius adhibentur, quantum eis desunt sensuum subtilitates et corporum mobilitates in membris terrenis et pigris. Unde qualibuscumque angelis vicinas causas ab elementis contrahere quanto facilius est, tanto mirabiliores in hujusmodi operibus eorum existunt celeritates; sed non est creator nisi qui principaliter ista format, nec quisquam hoc potest nisi unus creator Deus. Aliud est enim ex intimo ac summo causarum cardine condere ac ministrare creaturam, quod facit solus creator Deus; aliud autem pro distributis ab
Abbreviated transcription (Latin):
oc autem eũ alii dixisse
astruunt. ñ ita sencien¬
do. s opinonem alioꝵ refe¬
rendo. quod ex ipsius uerbis
diuidicare uolunt quib ait.
Demones dicuntur aeria am¬
malia. ñ ait sunt. Ita eium qͥ¬
dam dicebant. de habitacione
uͦ caliginosi aeris. in quem de¬
trusi sunt. non opinando. sed
serend o dicunt. quod ipsius
locucionis distinctio osten¬
dit.dicunt quoq plurimos.
catholicos tractatores in hoc
conuenisse atq id concordi¬
ter docuisse. quod angeli in¬
corporei sint: nec corpora
habeant sibi unita. assumũt
autẽ aliquando corpora do
p̃parante ad implecionem.
ministerii sibi a do iniuncti.
cademq post expletionem
deponunt. In quib corpori¬
b hominib apparuerunt. atq
loquuti sunt. & aliquando qͥdẽ
loquuti sunt. ex persona dei
sine distinctione alicuiꝰ ꝑsonȩ.
aliquando ex ꝑsona pat̾ris.

Expanded text:
oc autem eum alii dixisse astruunt non ita sentiendo, sed opinionem aliorum referendo, quod ex ipsius verbis dijudicare volunt; quibus ait, Daemones dicuntur aerea animalia; non ait sunt; ita enim: Quidam dicebant. De habitatione vero caliginosi aeris in quem detrusi sunt non opinando, sed idisse dicunt, quod ipsius locutionis distinctio ostendit. Dicunt quoque plurimos catholicos tractatores in hoc convenisse atque id concorditer docuisse, quod angeli incorporei sint, nec corpora habeant sibi unita, assumant autem aliquando corpora, Deo praeparante. ad impletionem ministerii sui sibi a Deo injuncti, cademque post expletionem deponunt; in quibus corporibus hominibus apparuerunt atque locuti sunt. Et aliquando quidem locuti sunt ex persona Dei sine distinctione alicujus personae, aliquando ex persona Patris,
Abbreviated transcription (Latin):
illa tria dm̃r cẽ equalia ꝓpter fi
utroq habet: ut sit equalis utri¬
q hec aũ sine assertione suꝑcilio.
& maioris intelligentiȩ p̃iudicio
dm̃s. malentes in aꝑtione tam
clausoꝵ sermonũ. ꝑitiores audi¬
re. quã aliqͥd aliis influere. Qua¬
re in spũ scõ dicitur eẽ utrius

Expanded text:
ei utroque habet ut sit aequalis utrique. Hoc autem sine assertionis supercilio et majoris intelligentiae praejudicio dicimus, malentes in apertione tam clausorum sermonum peritiores audire, quam aliquid aliis influere. 11. Quare in Spiritu sancto dicatur esse utrius
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt. refertur dixit gͦ deus.
fiat. & cetera. ñ temporaliter. ñ
sono uocis. sed inuerbo sibico¬
eterno. idẽ uerbum genuit in¬
temporaliter: in quo erat. & dis¬
posuit ab eterno ut fieret in
tempore. & in eofactũ est.
Quomͦ accipiendum sit qd̾
dr̃ pater operari in filio ꝑ
filium. uel in spiritu sanc

Expanded text:
Dixit ergo Deus: Fiat, etc., non temporaliter, non sono vocis, sed in Verbo sibi coaeterno, id est, Verbum genuit intemporaliter in quo erat, et disposuit ab aeterno, ut fieret in tempore, et in eo factum est. 8. Quomodo accipiendum sit quod dicitur Pater operari in Filio, vel per Filium, vel in Spi
Abbreviated transcription (Latin):
ram. & illud. ꝑ quem fecit et
scła.Suꝑ illũ quoq psalmilo
cũ. uerbo dm̃ cęlifirmatisũt.¬
& cet̾. dixit augustinus quod
pater operatur per uerbũ suũ.
auctor. & artifer filio. ꝯspũ
sc̃o in rerũ operatione. quasi
instrumento uteretur. ex pre¬
dictis uerbis errandi occasi¬
onẽ sumentes. quod uelut
blasphemũ. atq sane doctri¬
nȩ aduersum abicit piafioes.

Expanded text:
em fecit et secula. Super illum quoque psalmi 32 locum: Verbo Domini coeli firmati sunt, etc., dicit August. quod Pater operatur per Verbum suum eauctor et artifex, Filio et Spiritu sancto in rerum operatione, quasi instrumento, uteretur; ex praedictis verbis errandi occasionem sumentes, quod velut blasphemum atque sanae doctrinae adversum abjicit pia fides.
Abbreviated transcription (Latin):
reterea inuestigandũ÷
quomͦ accipiendum sit.
dixit uł aliomͦ. augustinus
quutum. quia si temꝑ aliter
& inutabiliter. & si corporalit̃
dicatur sonuisse uox dĩ. nec
lingua erat. que loqueretur.
nec erat ꝗͣ oporteret audire.

Expanded text:
eterea investigandum est quomodo accipiendum sit qdixerit, vel alio modo? Augustinus e locutum; quia si temporaliter, et mutabiliter; et si corporaliter dicatur sonuisse vox Dei, nec lingua erat qua loqueretur, nec erat quem oporteret audire
Abbreviated transcription (Latin):
uib obicitur quod ẏsa¬
ias ait. Uolauit ad me
unin de seraphm. qͥ ordo suꝑi¬
or ẽ &s excellentior. Id̾oq sid̾e
illo ordine mittuntur. nonẽ
ambigendũ quin etiam & de
alus mittantur: apłs quoq
testimoniis asserunt quidã
om̃s angelos mnitti. nec debet
indignum uideri. si superio¬
res etiã miitantu: cũ ꝙ ille qͥ
cieator ẽ omnium. ad hec in¬
feriora descenderit. Questio

Expanded text:
icitur quod Isaias ait, c. 6: Volavit ad me unus de Seraphin, qui ordo superior est et excellentior. Ideoque si de illo ordine mittuntur, non est ambigendum quin etiam et de aliis mittantur. Apostolus qtestimoniis asserunt quidam omnes angelos mitti. Nec debet indignum videri si etiam superiores mittantur, cum et ille qui creator est omnium ad haec inferiora descen
Abbreviated transcription (Latin):
nr. splendor ẽ claritatis. Splendor aũ
t᷑: tociens orit᷑ ̃ splendor claritatis.¬
Nlon ut qͥdã male legunt. generauit:
his u̾bis aꝑte ostendit origenes. saue
dici posse. & deb̾e: filius semꝑ nascit᷑.
Qd̃ uidet᷑ contͣriũ illi uerbo gregorii.¬

Expanded text:
ster splendor est claritatis, splendor autem tur, toties oritur et splendor claritatis.non ut quidam male legunt, generavit. His verbis aperte ostendit Origenes sane dici posse et debere: Filius semper nascitur; quod videtur contrarium illi verbo Gregorii
Abbreviated transcription (Latin):
icut in illo comugio pri¬
or hominũ serpens man¬
ducandũ ꝑsuasit. mulier aũ
ñ manducaiit sola. sed uiro
suo dedit. & simul manduca¬
uerunt. Ita & in quodã secre¬
to comugio quod inunoho¬
mine geritur ꝙ dinoscitur. sũ
raciom scientiȩ que in rebus
temporalib agnoscendi racio¬
cinandi inuacitate uersatur.
ainmalis sensus ingerit. quan¬
dam illecebram. tunc uelud
serpens alloquitur femiã.
huic aũ illecebre consentire
de liguo uetito ẽ ed ere.Sedis¬
te consensus si sola cogitacionis
delectacione contentus est. su¬
periori uͦ auctoritate ita re¬
tinentur m̃bra. ut ñ eribeau¬
tur arma iniquitatis pecca
to. sic habendum estimo. ue¬
lud lignũ uetitũ mulier sola
consensu illo ita decernitur.
quodq peccatum ut si potes
tas sit: etiam oꝑe impleatur.
intelligenda ẽ mulier dedisse
muhier uiro suo simmul edendũ illici¬
rogus tũ cibum. Neq em̃ potest pec¬
catũ non solũ cogitandum su¬

Expanded text:
ugio primorum hominum serpens manducandum persuasit, mulier autem non manducavit sola, sed viro suo dedit, et simul manducaverunt; ita et in quodam secreto conjugio, quod in uno homine geritur et dignoscitur, cum rationi scientiae, quae in rebus temporalibus agendis ratiocinandi vivacitate versatur, animalis sensus ingerit quamdam illecebram, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno vetito est edere. Sed iste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est, superiori vero auctoritate ita retinentur membra, ut non exhibeantur arma iniquitatis peccato, Rom. 6; sic habendum existimo, velut lignum vetitum mulier sola consensu illo ita decernitur quodque petas sit, etiam corpore compleatur; intelligenda est illa mulier dedisse viro suo secum simul edendum illicitum cibum. Neque enim potest peccatum non solum cogitandum su
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ita ut insint illi sic dicẽs.
Nomo ut aliqb ei simile. cũ a¬
licubi erit alibi ñ erit. qr to
qd̾ est illic continetur. ubi fu
qui insistens alicubi sit. Deus
autem inmensȩ uirtutis uiuẽs.
potestas. que nusquã non as¬
sit. nec desit usquã. se omnem
ꝑ sua edocet. & sua ñ aluit quã
se ẽẽ significat: ut ubi sua ni¬
sint. ip̃e esse ꝑ sua intelligatur.
son autem corporali modo
cũ alicubi sit: non & ubiq eẽ
credatur. cũ ꝑ sua mom̃ib eẽ
ñ desinat. Non aliud autẽ sint
quã qd̾ est. ip̃e que sua sũt: et
hec ꝓpter natiue intelligenti¬
am. dicta sũt. His u̾bis aꝑte sig̃¬
ab his que sua sũt. ita ut iisĩt.
insunt. Sua emĩ sunt etiam qͤ
sua sunt que insunt: ut tres ꝑsone.
que sũt eiufoem natine: & eadẽ
natura sic̃ supra augustim testi¬
mouio firmauimus dicentis.

Expanded text:
sunt, ita ut insint illi, sic dicens: Homo aut aliquid ei simile cum alicubi erit, alibi non erit, quia quod est illic, continetur ubi fuerqui insistens alicubi sit. Deus autem immensae virtutis vivens potestas, quae nusquam non adsit, nec desit usquam, se omnem per sua edocet, et sua non aliud quam se esse significat: ut ubi sua insint, ipse esse intelligatur. Non autem corporali modo, cum alicubi insit, non et ubique esse credatur: cum per sua in omnibus esse non desinat; non aliud autem sint, quam quod est ipse, quae sua sunt. Et haec quidem ad naturae intelligentiam dicta sunt. 25. Iab his quae sua sunt, ita ut insint; insunt. Sua enim sunt etiam quae sua sunt quae insunt, ut tres personae, quae sunt ejusdem naturae et eadem natura; sicut supra August. testimonio firmavimus, dicent
Abbreviated transcription (Latin):
sola beatitudine amamꝰ. sic ꝑ¬
suade nob audent: ut ipsam
beatitudine nͥ amemꝰ. Qđ si fa¬
ciunt: etiã ipsas utiq amare
desistimꝰ qͣndo illã ꝓptͣ ꝗͣ solã

Expanded text:
solam beatitudinem amamus, sic persuadere nobis audent, ut ipsam beatitudinem non amemus. Quod si faciunt, etiam ipsas utique amare desistimus, quando illam, propter quam solam
Abbreviated transcription (Latin):
ritatẽ pͥncipii. cõm̃dandã. & qr in
unsibili cieatura. ñ sic̃ ille apparuit.
Ecce ostensũ ẽ qͣ sit missio filii: & qͥb
modis mittatur. De missione

Expanded text:
ritatem principii commendandam, et quia in visibili creatura non sicut ille apparuit. Ecce ostensum est quae sit missio Filii, et quibus modis mittatur. DISTIN