comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Adnuntiaui & locutus
sum: multiplicati sunt suptr
numerũ. Uocante aute dño sup
numerum multiplicantur fidelo
quia non numquam & iam hi ad
fidem ueniunt. qui ad electorum
nrumerũ non ꝑtingunt. Hic enim
fidelibus ꝑ confessionem admixt
sunt. sed propter uitam reꝓbans
illic numerari in sorte fidelium
non merentur. Hoc ouile scãe
ȩccłȩ hȩdos cum agnas recipit.
sed ad testante euuangelio cum
tudex uenerit. bonos amalis se¬
parat: sicut pastor segregat oui
ab hȩdis. Neq & enim possunt qu
hic carnis suȩ uoluptatibus sa¬
uiunt. illic in ouium grege
numerari. Illic cos a sorte humi¬
lium udex separat. qui se hic in
suꝑbiȩ cornibus exaltant. Reg¬
num cęlorum ꝑcipere nequeunt.
qui hic & in celesti fide positi toto
desiderio terrena quęrunt. Eit
lemi cernitis. sed eos nec imitari.
nec desperare debetis. Quid en̾i
sit hodie aspicitis. sed quid cras
futurum sit. unusquisq nescimus
Plerũq qui & post nos uenire cer-¬

Expanded text:
cit: Annuntiavi et locutus sum, multiplicati sunt super numerum . Vocante enim Domino, super numerum multiplicantur fideles, quia nonnunquam etiam hi ad fidem veniunt, qui ad electorum numerum non pertingunt. Hic enim fidelibus per confessionem admisti sunt, sed propter vitam reprobam illic numerari in sorte fidelium non merentur. Hoc ovile sanctae Ecclesiae haedos cum agnis recipit; sed, attestante Evangelio, cum judex venerit, bonos a malis separat, sicut pastor segregat oves ab haedis . Neque etenim possunt qui hic carnis suae voluptatibus serviunt, illic in ovium grege numerari. Illic eos a sorte humilium judex separat, qui se hic in superbiae cornibus exaltant. Regnum coelorum percipere nequeunt 1514 qui hic et in coelesti fide positi toto desiderio terram quaerunt. 6. Et s charissimi, cernitis, sed eos nec imitari. nec desperare debetis. Quid enim sit hodie aspicimus, sed quid cras futurus sit unusquisque nescimus. Plerumque et qui post nos venire cer
Abbreviated transcription (Latin):
examinet ignoramus. Eit quidem
gaudendum cuiq sum mopere est
in regnodĩ esse uel ultimũ: sed post
hȩc terribile est ualde quod sequit᷑
Multi autẽ sunt uocati. pͥauciuem¬
electi: qͥa & ad fidem plures
ueniunt. & ad cęleste regnum
pauci perducuntur. Eicce en̾i
ad hodiernam festiuitatem quam
multi conuenimus. a ecclãe pare¬
tes implemus. sed tamen quis scut
quã pauci sunt qui in illo clectori
dĩ grege numerentur. Ecce uoꝵ
om̃ium xpm clamat. sed uita
om̃iu non clamat. Pleriq dm
uocibus sequuntur. moribus fu¬
gtunt. Hinc & enim ad titu paulus
dicit. Qui confitentur sȩ nosse
dm̃. factis autẽ negant. Hinc

Expanded text:
examinet ignoramus. Et quidem examinet ignoramus. Et quidem gaudendum cuique summopere est in regno Dei esse vel ultimum. 5. Sed post haec terribile est valde quod sequitur: Multi enim sunt vocati, pelecti. Quia ad fidem plures veniunt, et ad coeleste regnum pauci perducuntur. Ecce enim ad sanctorum festivitates quam multi convenimus, et Ecclesiam pariter replemus; sed tamen quis scit quam pauci sunt, qui in illo electorum Dei grege numerentur. Ecce vox omnium Christum clamat, sed vita omnium non clamat. Plerique Dominum vocibus sequuntur, moribus fugiunt. Hinc enim Paulus dicit: Qui confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
ntrunt. Nos autem qui adunde.¬
cimam uenimus. post laborem
non murmirramus: & denarium
accipimus. quia post mediatoris
aduentum in hoc mundo urnien¬¬
tes ad regnum ducimur. mox ut
de corpore eximus. & illud sine
mora ꝑcipimus. quod antiqui pa¬¬
tres cum magna ꝑciꝑe dilitione me-¬¬
turit. Unde & isdem paperfamilias
dicit. Uolo & huic noussimodate:
sicut & tibi. Et quia ipsa regni
perceptio eius bonitas uoluntatis¬
est. recte subiungit. Aut non lic&
mihi quod uolo facere Stulta
enim quȩstio est. hominis contra
benignitatem dĩ Conquyrendum
quippe esset. non sidaret qͦđ non
deberet. sed si non daret quod de-¬
buerit. Unde apte subditur.
An oculus tuus irequam est. quia
ego bonus sum: Nemo autem se
de optre. nemo de tempore extollat.
cum hac expleta sententia subse.¬
quenter ueritas clamet: sic erunt
nouissimi primi. & primi nouis.¬
simi. Ecce enim & si iam scimus
quȩ uel quanta bona egimus. adhu
suꝑnus iudex qua subtilitate haec

Expanded text:
nerunt. Nos autem qui ad undenerunt. Nos autem qui ad undecimam venimus, post laborem non murmuramus, et denarium accipimus: quia post mediatoris adventum in hoc mundo venientes, ad regnum ducimur mox cum de corpore eximus, et illud sine mora percipimus, quod antiqui Patres cum magna percipere dilatione meerunt. Unde et idem paterfamilias dicit: Volo et huic novissimo dare sicut et tibi. Et quia ipsa regni perceptio ejus est bonitas voluntatis, recte subjungit: Aut non licet mihi quod volo facere? Stulta enim quaestio est hominis contra benignitatem Dei. Non querendum quippe esset si non dat quod non debet, sed si non daret quod deberet. Unde apte subditur: An oculus tuus nequam est quia ego bonus sum? Nemo autem se de opere, nemo de tempore extollat, cum hac expleta sententia subsequenter Veritas clamet: Sic erunt novissimi primi, et primi novissimi. Ecce enim etsi jam scimus quae vel quanta bona egimus, adhuc supernus judex qua subtilitate haec
Abbreviated transcription (Latin):
quos amundi initio quia diu hic
contigio uiuere. necesse fuit & iã
longiora carnis temptamenta
toberare. Vnicuiq eni pondus
dici & estus ferre est: per longioris
uitę tempora carnis suac calore
fatigari. Sed quęri potest cur mur-¬
murasse dicti sunt. qui saltim sero
ad regnũ uocantur. Cęlorũ & en̾i
regnum. nullus murmurans
accipit. nullus qui accrpit mur¬
murare potest. Sed quia anti¬
qui patres usq ad aduentũ dñi
quamlibet iuste uixerint. ducti
ad regnu non sunt: nisi ille
descenderet qui para dysi cla ustra
hominibus in terpositione suae
mortis apetiret. eorum hoc iꝑsũ
murmurasse est. quod & recte
pro percipiendo regno uixeruant.¬
& tamen diu ad percipiendum
regnũ dilati sunt. Quos enim
per actam iustitiam inferni loca
quamuis tranquilla suseeperunt.
eis profecto & laborasse fuit in
uineam & murmurasse. Quasi
ergo post murmurationẽ denariũ
accipiunt. qui post longa inferni
tempora. ad gaudia regni perue.¬

Expanded text:
quos a mundi initio, quia diu hic quos a mundi initio, quia diu hic contigit vivere, necesse fuit etiam longiora carnis tentamenta tolerare. Unicuique enim pondus diei et aestus ferre est per longioris vitae tempora carnis suae calore fatigari. 4. Sed quaeri potest quomodo murmurasse dicti sunt, qui saltem sero ad regnum vocantur? Coelorum etenim regnum nullus murmurans accipit, nullus qui accipit murmurare potest. Sed 1513 quia antiqui patres usque ad adventum Domini, quantumlibet juste vixerint, ducti ad regnum non sunt, nisi ille descenderet qui paradisi claustra hominibus interpositione suae mortis aperiret, eorum hoc ipsum murmurasse est quod et recte pro percipiendo regno vixerunt, et tamen diu ad percipiendum regnum dilati sunt. Quos enim post peractam justitiam inferni loca quamvis tranquilla susceperunt, eis profecto et laborasse fuit in vinea, et mergo post murmurationem denarium accipiunt, qui post longa inferni tempora ad gaudia regni perve
Abbreviated transcription (Latin):
uocati esse uidebantur. An non
ad undecimam uenit latro. s¬
Qui & si non habuit per actatẽ
habuit tamen fero per pęnam
Qui dm̃ in cruce confessus est: &
pęne cum uoce sententię. sp̃m
exalauit uitȩ. Anouissimo aut̃
reddere denarium pater familias
cȩpit. quia ad paradysi requiem
prius latronem quam petrum
perduxit. Quanti patres ante
legem. quanti sub lege fuerunt.
& tanren hi qui in dñi aduentu
uocati sunt ad cęlorũ regnũ sine
aliqua tarditate peruenerunt.
E undem ergo denarium accipiunt.
qui labora uerunt ad undecimam.
quem ex pectautrunt toto desiderio.
qui laborauerunt ad primam.
quia aequalem uitę atternę retri¬
butionem sortiti sunt cum his qui
amundi initio uocati fuerant. hi
qui inmundi fure ad dnm uene.¬
rant. Unde & hi qui in labore
prȩcessrunt: murmurantes dicurs.
Hi nouissimi una hora fecerunt. et
pares illos nobis fecisti. qui portaui¬
mus pordus diei & ęstus Pondus
eni diti& estus pordauerant. hi

Expanded text:
vocati esse videbantur. An non vocati esse videbantur. An non ad undecimam horam venit latro, qui etsi non habuit per aetatem, habuit tamen sero per poenam, qui Deum in cruce confessus est, et pene cum voce sententiae spiritum exhalavit vitae? A novissimo autem reddere denarium paterfamilias coepit, quia ad paradisi requiem prius latronem quam Petrum perduxit. Quanti patres ante legem, quanti sub lege fuerunt, et tamen hi qui in Domini adventu vocati sunt ad coelorum regnum sine aliqua tarditate pervenerunt. Eumdem ergo denarium accipiunt qui laboraverunt ad undecimam quem exspectaverunt toto desiderio qui laboraverunt ad primam, quia aequalem vitae aeternae retributionem sortiti sunt cum his qui a mundi initio vocati fuerant, hi qui in mundi fine ad Dominum venerunt. Unde et hi qui in labore praecesserant, murmurantes dicunt: Hi novissimi una hora fecerunt, et pares illos nobis fecisti qui portavimus pondus diei et aestus? Pondus enim diei et aestus portaverunt hi
Abbreviated transcription (Latin):
ret si in dñi uinea laborat. Qui
enim in hac uita ea quȩ sua sunt
quȩrit. adhuc ad dñi uineã non
uenit. Illi namq dño laborant.
qui non sua sed luera dominica
cogitant: qui zelo caritatis studio
pietatis inseruiunt. animabus
lucrandis inuigilant. ꝑducere
& alios secum ad uitam festinant.
Nam qui sibi uiuit. qui carnis suę
uoluptatibus pascitur. recte otio¬
sus redarguitur. quia fructum
diumi operis non sectatur. Qui
uero & usq ad artatem ultimam̃
dõ uiuere neglexit. quasi usq
adundecimã otiosus stetit.
Vnde tecte usq ad undecimam
torpentibus dicitur: quid statis
tota die otiosi: Ac si aperte di¬
catur. Et si dõ uiuere in pire¬
ritia & iuuentute noluistis. saltĩ
ad ultimam artatem ꝓesipiscite. &
ad uitȩ uias cum iani laboraturi
multum non estis. uel sero uenite.
Et tales ergo pater familias uocat.
& plerũq ante remunerantur.
quia prius ad regium de corpore
Meunt. qu̾a hi qui inputritia

Expanded text:
ret si in Domini vinea laboret. Qui ret si in Domini vinea laboret. Qui enim in hac vita ea quae sua sunt quaerit adhuc ad Dominicam vineam non venit. Illi namque Domino laborant, qui non sua, sed lucra dominica cogitant, qui zelo charitatis, studio pietatis inserviunt, animabus lucrandis in vigilant, perducere et alios secum ad vitam festinant. Nam qui sibi vivit, qui carnis suae voluptatibus pascitur, recte otiosus redarguitur, quia fructum divini operis non sectatur. 3. Qui vero et usque ad aetatem ultimam Deo vivere neglexerit, quasi usque ad undecimam otiosus stetit. Unde recte usque ad undecimam torpentibus dicitur: Quid hic statis tota die otiosi? Ac si aperte dicatur: Et si Deo vivere in pueritia et juventute noluistis, saltem in ultima aetate resipiscite, et ad vitae vias cum jam laboraturi multum non estis, vel sero venite. Et tales ergo paterfamilias vocat, et plerumque ante remunerantur, quia prius ad regnum de corpore exeunt quam hi qui jam a pueritia
Abbreviated transcription (Latin):
cunabulis audiuimus. qui abubt.
Possumus uero & easdem diuersitati
horarũ & iam ad unum quemq
hominem per artatum momenti
distinguere. Mane quippe. in.¬
tellectus nrr̃i pueritia est. Hora
autẽ tertia. adolescentia intells
potest: quia quasi iam sol in altus
proficit. duni calor actatis cresctti
Sexta uero iuurntus est. quia ude
inerntro sol figitur. dum ineaple¬
nitudo roboris solidatur. Nona
autẽ stnectus intellegitur. inqiu
sol uelut ab alto axe descendit.
quia ea axtas acalore iuuentu
deficit. Vndecima uero hora esl
ea actas. quae dterepita utl us¬
terana dicitur: Vnde & greci
ualde seniores. non gerontas.
plusquam senes esse insinues
quos prouectores uocant. Quia
ergo ad uitam bonam. alius in pu-¬
entia. alius in adolescentia. alius
iniuuentute. alius in senectute.
alius indecrepita aetate ꝑducit᷑.
quasi diuersis hotis operarii ad
uineam uocantur. Mores ergo
unusquisq quid agat: & conside.¬

Expanded text:
cunabulis audivimus, qui ab ubercunabulis audivimus, qui ab uberPossumus vero et easdem diversitates horarum, etiam ad unumquemque hominem per aetatum momenta distinguere. Mane quippe intellectus nostri pueritia est. Hora autem tertia adolescentia intelligi potest, quia quasi jam sol in altum. proficit, dum calor aetatis crescit. Sexta vero juventus est, quia velut in centro sol figitur, 1512 dum in ea plenitudo roboris solidatur. Nona autem senectus intelligitur, in qua sol velut ab alto axe descendit, quia ea aetas a calore juventutis deficit. Undecima vero hora ea est aetas quae decrepita vel veterana dicitur. Unde Graeci valde seniores, non γέροντας plus quam senes esse insinuent quos provectiores vocant. Quia ergo ad vitam bonam alius in pueritia, alius in adolescentia, alius in juventute, alius in senectute, alius in decrepita aetate perducitur, quasi diversis horis operarii ad vineam vocantur. Mores ergo unusquisque quid agat, et conside
Abbreviated transcription (Latin):
inuineę cultura laborauit: quã¬
uis in quolib& modulo uel mrusuta.
quisquis cum fide recta bonae
actionis extitit. huius uintȩ ope¬
rarius fuit. Operator ergomane.
horae tertiae. scxta & nonae. anti¬
quus ille & hebraicus populus
designatur: qui in clectis suis
ab ipso mundi exordio. dum
recta fide dm̃ studuit colere.
quasi non destitit in uintae
cultura laborare. Ad undecima
uero gentiles uocantur. quibus
& dicitur. Quid hic statis tota
die otiosi: Qui eñi transacto
tam longo mundi tempore ꝓ uita
sua laborare neglexerant. quasi
tota die otiosi stabant. Sed pen.¬
sate fres: quid inquisiti resporde¬
ant. Dicunt ei : quia nemo nos
conduxit. Nullus quippe ad cos
patriarcha: nullus ꝓpħa uenerat.
Et quid est dicere ad laborem nemo
nos conduxit: nisi quia uitȩ nobis
uias nullus prȩdicauit: Quid
ergo nos abono opere cessantes
in excusatione nr̃a dicturi sumus
qui pene amatris utero ad fidem
uenimus. qui uerba uitae ab ipsis

Expanded text:
in vineae cultura laboravit. Quamin vineae cultura laboravit. Quamvis, in quolibet modulo vel mensura, quisquis cum fide recta bonae actionis exstitit hujus vineae operarius fuit. Operator ergo mane, hora tertia, sexta et nona, antiquus ille Hebraicus populus designatur, qui in electis suis ab ipso mundi exordio, dum recta fide Deum studuit colere, quasi non destitit in vineae cultura laborare. Ad undecimam vero gentiles vocantur, quibus et dicitur: Quid hic statis tota die otiosi? Qui enim, transacto tam longo mundi tempore, pro vita sua laborare neglexerant, quasi tota die otiosi stabant. Sed pensate, fratres, quid inquisiti respondeant: Dicunt enim: Quia nemo nos conduxit. Nullus quippe ad eos patriarcha, nullus propheta venerat. Et quid est dicere: Ad laborem nos nemo conduxit, nisi, vitae nobis vias nullus praedicavit? Quid ergo nos, a bono opere cessantes, in excusatione nostra dicturi sumus, qui pene a matris utero ad fidem venimus, qui verba vitae ab ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
ȩxcłam: quȩ ab abel iusto. usq ad
ultimũ electum qui in funre mundi
nasciturus est. quot scõs protulit.
quasi tot palmites misit. Hic
itaq paterfamilias ad excolendam
uineam suam. mane. hora tertia.
sexta. nona. & undicima oꝑarios
conducit: quia amundi huius
initio usq in firem. ad erudren¬¬
dam plebem fidelium. prȩdicatores
congregare non desistit. Mane
& enim mundi fuit. ab adam usq
ad noc. Hora utto tertia: a noe
usq ad abraham. Sexta quoque
ab abraham: usq ad moysen.
Nona autẽ a moyse: usq ad aduen-¬
tum dñi. Undecima uero ab ad¬
uentu dñi usq ad finem mundi:
in qua prȩdicatores sciꝰ apłi missi
sunt qui mercedẽ plenã & tarde
urnrentes acceperunt. Adtro¬
diendam ergo dñs plebrm suam
quasi ad excolendam uineã suam.
nullo tempore destitit optrarios
mittere: quia & prius per patres
& post modum ptr legis doctores
& prophetas. ad extremum uero
per apostolos. dum plebis suae
mores excoluit: quasi ꝑ oꝑarios

Expanded text:
o usque ad ultimum electum qui in fine mundi nasciturus est, quot sanctos protulit, quasi tot palmites misit. Hic itaque paterfamilias ad excolendam vineam suam mane, hora tertia, sexta, nona, et undecima operarios conducit, quia a mundi hujus initio usque in finem ad erudiendam plebem fidelium praedicatores congregare non destitit. Mane etenim mundi fuit ab Adam usque ad Noe, hora vero tertia a Noe usque ad Abraham, sexta quoque ab Abraham usque ad Moysen, nona autem a Moyse usque ad adventum Domini, undecima vero ab adventu Domini usque ad finem mundi. In qua praedicatores sancti apostoli missi sunt, qui mercedem plenam et tarde venientes acceperunt. Ad erudiendam ergo Dominus plebem suam, quasi ad excolendam vineam suam, nullo tempore destitit operarios mittere, quia et prius per patres, et postmodum per legis doctores et prophetas, ad extremum vero per apostolos, 1511 dum plebis suae mores excoluit, quasi per operarios
Abbreviated transcription (Latin):
multa adloquendum sc̃i cuũ angłu
lectio postulat. quam uolo si possũ
sub breuitate ꝑstringere: ne uos
& extensa processio. & prolixa
expositio uideatur ontrare.
Regnũ cęlorũ patrifamilias simibe
dicitur. qui ad ex colendam uinea
suam oprrarios conducit. Quis
uero patris familias similitudinem
rectius tenet. quam conditor nrͣ&
Qui regit quos condidit: & electos
suos sic in hoc mundo possidet.
quasi subiectos dominus in domo.

Expanded text:
ad loquendum sancti Evangelii lectio postulat, quam volo, si possum, sub brevitate perstringere, ne vos et extensa processio, et prolixa expositio videatur onerare. Regnum coelorum homini patrifamilias simile dicitur, qui ad excolendam vineam suam operarios conducit. Quis vero patrisfamilias similitudinem rectius tenet quam conditor noster, qui regit quos condidit, et electos suos sic in hoc mundo possidet, quasi subjectos domi
Abbreviated transcription (Latin):
seruare iubentur. Hoc ipsi fecere
apostoli & euuangeliste non paua
legis & prophetarum dicta mystia
suis interpretatione addita inferos
opusculis. hoc sequaces corũ ȩccłe
toto orbe magistri & iam integros
non nulli utriusq testameni libis
diligentiori explanatione discitid
Qui quamuis homiibus despecti
lestis tamen gratię funt pane fe¬
cundi. Nam seruilia cophinis soles
oprta fieri. Unde de populo qui
inluto ac lateribus seruiebat in
egypto: dictt psalmista. Muit
cius in cophino settuttunt. Illi¬
ergo homines cum uidissent quod
fecerat signũ. dicebant. Quia
hic est uere propheta: qui uentutus
est in mundum. Recte quidem.
dicebant dñm propham magnum.
magiȩ salutis prȩconem iã mundo
futurũ. Nam & ipse ptopħam se
uocare dignatitr ubi ait qͥan capit
ꝓpħam perite extra hierłm. sed

Expanded text:
servare jubentur. Hoc ipsi fecere servare jubentur. Hoc ipsi fecere apostoli et evangelistae, non pauca legis et prophetarum dicta, mystica suis interpretatione addita inserendo opusculis; hoc sequaces eorum Ecclesiae toto orbe magistri, etiam integros nonnulli utriusque 521 Testamenti libros, diligentiori explanatione discutiendo: qui quamlibet hominibus despecti, coelestis tamen gratiae sunt pane fecundi. Nam servilia cophinis solent opera fieri, unde de populo, qui in luto ac lateribus serviebat in Aegypto, dicit Psalmista: Manus ejus in cophino servierunt rgo homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant, Quia hic est vere propheta qui venturus est in mundum. Recte quidem dicebant Dominum prophetam magnum, magnae salutis praeconem jam mundo futurum. Nam et ipse prophetam se vocare dignatur, ubi ait: Quia non capit prophetam perire extra Jerusalem . Sed
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbientib ab scondit. humilibus
spititu secreta reuelauerit.
Quod autem saturata multitudine
ussit discipulos colligett quie
superauerant fragmentorũ ne
perirent hoc profecto signat. quia
pleraq sunt archana diuinorum
eloquiorum quae sensus nͥ capit
non nulla quȩ per fe quidem
minus docti ad sequi nequeunt.
sed adoctoribus exposita mox in¬
telligere queunt. Hȩc ergo neciso
est ut qui ualent diligentius seni¬
tando colligant. & ad eruditionem
minorũ suo uel dicto irel scripto
faciant puenite. ne alimenta
uerbi illorum desidia pereant
plebibusq tollantur. qui hnec
dño donante interprȩtando nort¬
mentorũ: Quia duodenario nunt
solet perfectionis ciiuslib& sumta
figurari recte per duodecim cophinos
fraginentoram ꝓlenos om̃is doctorm
fpiritalium chorus ex primitur. qui
obscira scripturarum quȩ per se
turbȩ nequeunt meditando colli¬
gere & meditata & mandata liters
suo pariter & turbarum usui con.¬

Expanded text:
superbientibus abscondit, humilibus superbientibus abscondit, humilibus spiritu secreta revelaverat. Quod autem saturata multitudine, jussit discipulos colligere quae superaverunt fragmentorum, ne perirent, hoc profecto signat pleraque sunt arcana divinorum eloquiorum quae vulgi sensus non capit, nonnulla quae per se quidem minus docti assequi nequeunt, sed a doctioribus exposita mox intelligere queunt. Haec ergo necesse est ut qui valent diligentius scrutando colligant, et ad eruditionem minorum suorum dicto vel scripto faciant pervenire, ne alimenta verbi illorum desidia pereant, plebibusque tollantur, qui haec Domino donante interpretando rant. Quia duodenario numero solet perfectionis cujuslibet summa figurari, recte per duodecim cophinos fragmentorum plenos, omnis doctorum spiritalium chorus exprimitur, qui obscura Scripturarum, quae per se turbae nequeunt, et meditando colligere, et meditata et mandata litteris suo pariter ac turbarum usui con
Abbreviated transcription (Latin):
sensus exprimuntur: uisus uide¬
tactus. In quib singulis quicũq
uiriliter agere & confortari sata¬
gunt sobrie & iuste & pre uiuen.¬
do ut cȩlestis sapientiȩ mereant᷑
dulcedine recreari: hi nimirũ
da pibus satiauit figurantur.
Nec prętereundum qđ refecturas
multitudint᷑. gras egit. Eigit
quippe gr̃as ut & nos de ꝑceptis
cęlitus munerib gr̾as semꝑ agere
docer&: & ipse quantum de nr̃is
ꝓfectib gratuletur & de nostra
fprritali refectione gaudeat in.¬
timat&. Uultis & enim nosse
saluti: Natrat euuangelista
lucas dedisse eum discrpulis po-¬
testatem calcandi supra ome̾m
uircutem inimici. eorumq no¬
mina scripta indicasse incęlis.
Et statim infert in ipsa hora
Confiteor tibi pater dir̾e cęli &
trtrę. quod abscondisti hȩx asa¬
pientibus & prudentibus. & teue¬
lasti ea paruulis. Claret ergo
quia saluti ac uitę fidelium con-¬
gratuletur qui patrem gratias
agendo conlaridat. quod ea quie

Expanded text:
sensus exprimuntur, visus videsensus exprimuntur, visus videtactus. In quibus singulis quicunque viriliter agere, et confortari satagunt, sobrie, et juste, et pie vivendo, ut coelestis sapientiae mereantur dulcedine recreari; hi nimirum dapibus satiavit, figurantur. Nec praetereundum quod refecturus multitudinem gratias egit. Egit quippe gratias, ut et nos de perceptis coelitus muneribus gratias semper agere doceret, et ipse quantum de nostris profectibus gratuletur, de nostra spiritali refectione gaudeat, intimaret. Vultis etenim nosse,saluti? Narrat evangelista Lucas, dedisse eum discipulis potestatem calcandi supra omnem virtutem inimici, eorumque nomina scripta indicasse in coelis ; et statim infert: In ipsa hora Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quod abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Claret ergo quia saluti ac vitae fidelium congratuletur, qui Patrem gratias agendo collaudat, quod ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
deb& om̃is qui sprritalibus alim̾tis
satiari desiderat. O it̾iis enim caro
fęnum : & om̃is głã eius tamquã
flos feni. Discumbat ergo super
fenum ut florem feni conterat.
id est castiget corpus sirũ & serui.¬
tuti subiciat. uoluptates carnis
edom& luxurię fluxa restringat
Quisq panis uiui cirpit suauitate
refici. quisq suꝑnę gratiȩ dapib
renouari amat. ne infima ur-¬
tustate deficiat carreat. Quinq
milia urri qui manducauerunt:
perfectionem eorũ qui uerbo
uitȩ reficiuntur insinuant.
Ut rorã quippe nomine solent
in scripturis perfectiores quiq
figurari quos feminea mollities
nulla corrumpit: Qualȩs ccipit
esse cos quib dicit apostolus
uigilate. state infide. urriliter
agite. & confortamini. Mille.¬
narius autẽ numerus: ultra
qiem nulla ntͣa conputatio sue¬
crescit. plenitudinem rerũ de
quibus agitur indicare confue-¬
uit. Quinario itero numero
quinq notissimi corpotis nri

Expanded text:
debet omnis, qui spiritualibus alimentis debet omnis, qui spiritualibus alimentis satiari desiderat. Omnis enim caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos feni. Discumbat ergo super fenum ut florem feni conterat, id est, castiget corpus suum, et servituti subjiciat, voluptates carnis edomet, luxuriae fluxa restringat quisquis panis vivi cupit suavitate refici; quisquis supernae gratiae dapibus renovari amat, ne infima vetustate deficiat, caveat. Quinque millia viri qui manducaverunt, perfectionem eorum qui verbo vitae reficiuntur, insinuant. Virorum quippe nomine solent in Scrifigurari, quos feminea mollities nulla corrumpit: quales esse cupit eos, quibus dicit apostolus: Vigilate, state in fide, viriliter agite, et confortamini . Millenarius autem numerus, ultra quem nulla nostra computatio succrescit, plenitudinem rerum de quibus agitur indicare consuevit. Quinario vero numero quinque notissimi corporis nostri
Abbreviated transcription (Latin):
rum litterali sensu pirerilis: qui
scripturarum dicta clausa secũ
tenuit. Quȩ tamen dñs incarne
apparens accẽpit: & quid intus
haberent utilitatis ac dulcedinis
ostendit: & qua multiplici sp̃s gr̃a
que parica ac despecta uidebant
oxuberarent patefecit: & hȩc per
apostolos suos apostolorumq suc.¬
cessores cunctis nationibus mi.¬
nistrando porrexit. Vnde bene
alii ferunt cuuangelistȩ quia
panes & pisces dñs di scipulis:
discrpuli autẽ ministrauerunt
crunt in nos confirmatũ. ẽ. Quinq
siquidem panes & duos pisces
fregit & distribuit discipulis suis:
quando aperuit illis sensum. ut
intell gerent om̃ia que scripta
essent in lege moysi & prophetis
& psaliis de ipso. Discipuli ad¬
posuerunt turbis: quando ꝓfecti
predicauerunt ubiq dño coope¬
rante & fermonem confirmante
sequentibus signis. Eęnum in
quo discumbens turba reficitur
concupiscentia carnalis intelli¬¬
gitur: quam calcare ac pręmere

Expanded text:
rum litterali sensu puerilis, qui rum litterali sensu puerilis, qui Scripturarum dicta clausa secum tenuit, quae tamen Dominus in carne apparens accepit, et quid intus haberent utilitatis ac dulcedinis ostendit, quam multiplici Spiritus gratia, quae pauca ac despecta videbantur, exuberarent, patefecit, et haec per apostolos suos apostolorumque successores cunctis nationibus ministrando porrexit. Unde bene alii referunt evangelistae quia panes et pisces Dominus discipulis, discipuli autem ministraverunt erunt, in nobis confirmatum est. Quinque siquidem panes et duos pisces fregit et distribuit discipulis suis, quando aperuit illis sensum, ut intelligerent omnia quae scripta essent in lege Moysi et prophetis et Psalmis de ipso. Discipuli apposuerunt turbis, quando profecti praedicaverunt ubique, Domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis. Fenum in quo discumbens turba reficitur, concupiscentia carnis intelligitur, quam calcare et premere
Abbreviated transcription (Latin):
turbarum milibus non paricis: ut
unusquisq sufficienter acciperet :
&um saturatus abiret. Quinq
autẽ panes quib multitudinem
populi saturauit quinq st̃ libri
moysi: quib spiritali intellectu
patefactis & habundantiore iam
sensu multiplicatis auditorum
fidelium cotidie corda reficit.
Quibene orde cei fuisse referunt᷑
propter nimium austeriora legis
edicta & tegumenta litterę gros¬
siora: que interiorẽ sprritalis
Duo autẽ pisces quos addit psalmis-¬
tarũ non inconuenienter & pro¬
pharũ scripta significant: quora
unum canendo. alterũ conloquendo.
sius auditoribus futura xp̃i & ȩc-¬
clesue sacramenta narrabant.
Et brire per aquatilia animantia
figurantur illius eui ptȩcones:
inquo populus fidelium sirre aquis
baptismi uiuere nullatenus possit.
Puer qui quinq: panes & duospisces
habuit nec tamen hos esurrentibus
turbis distribuit sed dño distribu¬
endos optulit. populus est iudgo¬

Expanded text:
turbarum millibus non paucis, ut turbarum millibus non paucis, ut unusquisque sufficienter acciperet, et jam saturatus abiret. Quinque autem panes, quibus multitudinem populi saturavit, quinque sunt libri Moysi, quibus spirituali intellectu patefactis, et abundantiore jam sensu multiplicatis, auditorum fidelium quotidie corda reficit. Qui bene hordeacei fuisse referuntur, propter nimirum austeriora legis edicta, et tegumenta litterae grossioris, quae interiorem spiritualis Duo autem pisces quos addidit, psalmistarum non inconvenienter et prophetarum scripta significant, quorum unum canendo, alterum colloquendo suis auditoribus futura Christi et Ecclesiae sacramenta narrabant. Et bene per aquatilia animantia figurantur illius aevi praecones, in quo populus fidelium sine aquis baptismi vivere nullatenus posset. Puer qui quinque panes et duos pisces habuit, nec tamen eos esurientibus turbis distribuit, sed Domino distribuendos obtulit, populus est Judaeo
Abbreviated transcription (Latin):
iłis & uenientem ad se multitudinẽ
uidisse perhibetur diuinȩ pietatis
indicium est. Quia uidelicoe cunds
ad se uenire quȩrentibus gr̃a mist¬
ricordine cȩlestis occurrere consurut.¬
& ne quȩrendo errare possint lut
sui sp̃s aperite currentibus solitus¬
est. Nam quod oculi iħ̃ri dona sps
cius mystice desigient testatur
in apocalipsi iohannes. qui figu¬
rate loquens de illo & uidi inqͥi
agnum stantem tamquã occisum:
habentẽ cornua septem & oculos
septem. qui sunt septem sp̃s di
missi in omem terram. Quod tep¬
tans phylippum dñs unde ingui
ememtis panes ut mandu¬
cent hi prouida utiq dispensi.¬
tione facit: non ut ipse que
non norretat discat. sed ut phy¬
lippus tarditatem su e fidei
quam magistro sciente ipse nesc
ebat temp̃tatus agnoscat: & mi¬
raculo facto castiget. Neq enun
dubitare debuerat prȩsente ren
creatore qui educit panem de
terra & uino lȩtificat cor homini
paticorũ denariorũ panes suffids

Expanded text:
Ihesus et uenientem ad se multitudinem Ihesus et uenientem ad se multitudinem uidisse perhibetur diuine pietatis indicium est, quia scilicet cunctis ad se uenire querentibus gratia misericordie ceEt ne quaerendo errare possint, lucem sui spiritus aperire currentibus non desinit. Nam quod oculi Jesu dona spiritus ejus mystice designent, testatur in Apocalypsi Joannes, qui figurate loquens de illo: Et vidi, inquit, agnum stantem tanquam occisum, habentem cornua septem, et oculos septem : qui sunt septem spiritus Dei missi in omnem terram. Quod tentans Philippum Dominus, Unde, inquit, ememus panes, ut manducent hi? Provida utique dispensatione facit, non ut ipse quae non noverat discat, sed ut Philippus tarditatem suae fidei, quam miebat, tentatus agnoscat, et miraculo facto castiget. Neque enim dubitare debuerat praesente rerum creatore, qui educit panem de terra, et vino laetificat cor hominis, paucorum denariorum panes sufficere
Abbreviated transcription (Latin):
uade uende quȩ habes & da paui-¬
peribus. & habebis thesaurum in
celo. & ueni sequere me. Cauus
discretionem mnoderaminis non
per se solum dñs in carire docens
exhibuit: uerum nunc quoq per
uerbi sui ministros exhibete non
cessat. Vnde de eisdem subunius
boni serui ꝑsona testatur: quia
dare debeant conseruis in tempore
tritici mensuram. idest pro captu
audrentium oportune & nrenfu-¬
rate uerbi dapes suggerere
Quod uero propinquante pascha
dns turbas doc&. sanat. & reficit:
potest ita mystice interpretari
quia pascha transitus dicitur:
Et quoscumq dñs interna mune¬
rum suorũ suauitate recuperat
ad salubrem profecto transitum
prȩparat: ut carnis uidelic& con.¬
cupiscentias mentis sublimitate.
transcendant. infitma mundi
Et si necdum anima uel carne ad
suꝑna ualent pertingere quia hi
nimirum infuturo proni uidentur
quicquid tamen carnale quasi altu
amplecti conspiciunt comparatione
tternorũ quasi nihili despiciant.
prȩuidebat. Quod subleuasse oculos

Expanded text:
e habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me . Cujus discretionem moderaminis, non per se solum Dominus in carne docens exhibuit, verum nunc quoque per verbi sui ministros exhibere non cessat Unde de eisdem sub unius boni servi persona testatur quia dare debeant conservis in tempore tritici mensuram, id est, pro captu audientium, opportune et mensurate verbi dapes suggerere . Quod vero propinquante Pascha Dominus turbas docet, et sanat, et reficit, possumus ita mystice interpretari, quia Pascha transitus dicitur; et quoscunque Dominus in terra munerum suorum 519 suavitate recuperat, ad salubrem profecto transitum praeparat, ut carnales videlicet concupiscentias mentis sublimitate transcendant; infima mundi et si necdum anima vel carne ad superna valent pertingere, quia hoc nimirum in futuro promittitur; quidquid tamen carnales quasi altum amplecti conspiciunt, comparatione aeternorum, quasi nihili despiciant, eda: ‘Quod subleuasse oculos
Abbreviated transcription (Latin):
amistt diuinitatem. Ita idem ds
& idem homo in natuta dĩ ęqualis
patri. in natura hominis factus¬
est mortalis in nobis. Pronobes¬
enim de nobis manens quod erati¬
suscipiens quod non erat: ut librrar&
quod fecerat. Hȩc est ergo dominicȩ
natiuitatis magna sollempnitas
hȩc est dici huius noua & gloriosa
festiuitas: aduentus dĩ factus ad
homines. Itaq dies iste pro eo qđ
ideo obseruare perreuolutũ circulũ
anni festa sollempnitate debemus.
ut in memoria reuocetur. qͦđ natus

Expanded text:
amisit divinitatem; ita idem Deus amisit divinitatem; ita idem Deus et idem homo, in natura Dei aequalis Patri, in natura hominis factus mortalis, in nobis, pro nobis, de nobis, manens quod esuscipiens quod non erat, ut liberaret quod fecerat. Haec est ergo Dominicae Nativitatis magna solemnitas. Haec est diei hujus nova et gloriosa festivitas, adventus Dei factus ad homines. Itaque dies iste pro eo quoideo observare per revolutum circulum anni festiva solemnitate solemus, ut in memoriam revocetur Christus
Abbreviated transcription (Latin):
ATALAs dñi dies ea
decausa apatribus uotiue
sollempnitatis institutus est: quia
in eo xp̃s pro redemptione mundi
nasci corpotaliter uoluit: ꝓdiens
ex uirginis utero. qui erat in patris
imperio. Cuius susceptȩ cartus
carisa. hȩc est. Postquã en̾i inuidia
diaboli parens ille primus speductus
inani cecidit. confestim exul & per-¬
ditus in om̃i genere suo radicem .x¬
malitiȩ & peccati transduxit. c res¬
cebatq in malũ uthemtutius om̃e
genus mortalium. diffusis ubique
sed tribus: & quod ẽ. nequius om̃iũ
cultibus idolorũ. Uolens ergo ds̃
terminare peccatum. consuluit
utrbo. lege ꝓphetis. signis: plagis.
ꝓdigus. Sed cum nec si quidem
errores suos amnionitus agnoscer&
mundus: misit ds̃ filium suũ ut
carnem indueret. & hominibus
apparer&: & peccatores sanaret:
Qui ideo in homine uenit: quia
ꝑsemetipsum ab om̃ibus cognosci
non potuit. Ut autẽ uideretur
uerbuni cato factum ẽ.: ad sumendo
carnem. non mutatũ in carue.
Ad sumpsit en̾i humanitatem: non

Expanded text:
atalis Domini dies ea de causa a Patribus votivae solemnitatis institutus est, quia in eo Christus pro redemptione mundi nasci corporaliter voluit, prodiens ex Virginis utero, qui erat in Patris imperio: cujus susceptae carnis causa haec est: Postquam enim invidia diaboli parens ille primus spe seductus inani cecidit, confestim exsul et perditus in omni genere suo, radicem malitiae et peccati transduxit: crescebatque in malum vehementius omne genus mortalium, diffusis ubique sceleribus, et, quod est nequius, omnium cultibus idolorum. Volens ergo Deus terminare peccatum, consuluit verbo, lege, prophetis, signis, plagis, prodigiis. Sed cum nec sic quidem errores suos admonitus agnosceret mundus, misit Deus Filium suum, ut carnem indueret, et omnibus appareret, et peccatores sanaret. Qui ideo in homine venit, quia per seipsum ab hominibus cognosci non potuit. Ut autem videretur, Verbum caro factum est, assumendo carnem, non mutatum in carnem. Assumpsit enim humanitatem, non
Abbreviated transcription (Latin):
ont fundendum in aliam differra&
artatem. argypto se parentũ mi-¬
nisterio subuectus intulerat: repe¬
tens scilic& hebreȩ gentis antiqua
cunabula: & principatum ueri
ioseph maioris prouidentiae po-¬
testate disponens: ut illã duriorẽ
om̃i in aedia famem qua aegypti¬
orũ mentes ueritatis inopia labo-¬
rabant. irenrens de celo panis uitȩ
& eybus rationis auferr&: nec sine
illa ratione pararetur singularis
hostiae sacramentũ. in qua pͥnrũ
occisione agni salutiferã crucis
signum. & pascha dñi fuerat ptę¬

Expanded text:
one fundendum in aliam differret one fundendum in aliam differret aetatem, Aegypto se parentum ministerio subvectus intulerat, repetens scilicet Hebraeae gentis antiqua cunabula, et principatum veri Joseph majoris providentiae potestate disponens, ut illam diriorem omni inedia famem qua Aegyptiorum mentes veritatis inopia laborabant, veniens de coelo panis vitae et cibus rationis auferret; nec sine illa regione pararetur singularis hostiae sacramentum, in 121 qua primum occisione agni, salutiferum crucis signum et pascha Domini fuerat prae
Abbreviated transcription (Latin):
nedictionem in semine abraham
quase filii carnis abdicatit. filu
promissionis accipiant. Adorem
in tribus magis om̃s populi uniue¬
sitatis auctorem: & non in iudaea
tantum ds̃. sed in toto orbe sit non
ut ubiq in isrł sit magnũ nomen
eius: qn̾m hanc elegit generis dis¬
nitatem: ut sicut in fidelitas in suls
posteris conuicit esse degenerem
deuotione completa : scđm̃ amino¬
nitionem somni. non eodem quo
uenerant itinere reuertuntur.
Oportebat enim ut iam in xpͥo cre¬
dentes. non per antiquae conuer-¬
sationis semitas ambularent: sed
nouam ingressi uiam a relictis
erroribus abstinerent: tum etiam
herodis uacuarentur insidiȩ : qui
in dñm iħm impretatem doli prr
simulationem disporrebat officii.
Vnde quia spes istius erat soluta cõ¬
menti: in maiorem futorẽ tracun¬
dia regis ardescit. Nam recolens
tempus quod indicauerant magi.
ut nullo illic paruulo non occiso.
occideretur & xp̃s. At ilbe qui
sanguinem suu̾ ꝓmundi tedempti.¬

Expanded text:
nedictionem in semine Abrahae, nedictionem in semine Abrahae, qua se filii carnis 120 abdicant, filii promissionis accipiant. Adorent in tribus magis omnes populi universitatis auctorem; et non in Judaea tantum Deus, sed in toto orbe sit notus, ut ubique in Israel sit magnum nomen ejus . Quoniam hanc electi generis dignitatem sicut infidelitas in suis posteris convincit esse degenerem, devotione completa, secundum admonitionem somnii non eodem quo venerant itinere revertuntur. Oportebat enim ut jam in Christum credentes non per antiquae conversationis semitas ambularent, sed novam ingressi viam a relictis erroribus abstinerent. Tum ut etiam Herodis vacuarentur insidiae, qui in puerum Jesum impietatem doli per simulationem disponebat officii. Unde quia spes istius erat soluta commenti, in majorem furorem iracundia regis ardescit. Nam recolens tempus quod indicaverant magi, ut, nullo illic parvulo non occiso, occideretur et Christus. At ille, qui sanguinem suum pro mundi redempti
Abbreviated transcription (Latin):
lateret: & quod oculis ostendebat᷑
in solitum. animis non esset obscu¬¬
rum. Deniq officiũ suum cum
religione disponunt. & his se instiu¬
unt donis: ut adoraturi unum tri
se credidisse demonstrent: aupo
honorantes ꝑsonam regiã : nryrn
untur itaq iudaici regni prȩcipu
ciuitatem: & in urbe regia ostend
sibi postulant. quem ad regnandi
didicerant natum. Conturbatur
herodes : timet saluti suae: metuit
potestati: requirit a sacerdo tibus
& doctoribus legis. quid de ortu
xp̃i scriptura prȩdixerit. In non¬
tiam urenit. quod fuerat ꝓphetati
Ueritas inluminat magos. infide¬
litas obcȩcat magistros. Carnalis
isrł non intelligit quod legit:
tion uidet quod ostendit: utitur
paginis quarũ non credit eloquus
Ubi est rudea gloriatio tua. ubi de
abraham patre ducta nobilitas:
trartibus etus testamenti quod m
sola littera tenes recitatiorre famu¬
laris. Intreo in patria rehari
familiam gentiũ plenitudo: & be¬

Expanded text:
lateret, et quod oculis ostendebatur lateret, et quod oculis ostendebatur insolitum, animis non esset obscurum. Denique officium suum cum religione disponunt, et his se instruunt donis, ut adoraturi unum tria se simul credidisse demonstrent: auro honorantes personam regiam, myrrha untur itaque Judaici regni praecipuam civitatem, et in urbe regia ostendi sibi postulant quem ad regnandum didicerant procreatum. Conturbatur Herodes, timet saluti suae, metuit potestati, requirit a sacerdotibus et doctoribus legis quid de ortu Christi Scriptura praedixerit, in notitiam venit quod fuerat prophetatum; veritas illuminat magos, infidelitas obcaecat magistros; carnalis Israel non intelligit quod legit, non videt quod ostendit; utitur paginis quarum non credit eloquiis. Ubi est, Judaee, gloriatio tua ? Ubi de Abraham patre ducta nobilitas? intrantibus, ejus testamenti, quod in sola littera tenes, recitatione famularis. Intret, intret in patriarcharum familiam gentium plenitudo, et be
Abbreviated transcription (Latin):
potestate destructa. alienigena
obtinuerat prinerpatum: ut ueri
regis ortus illius prophetiae ꝓba¬
retur uoce quae dixerat. Non de¬
ficiet princeps ex uda. nt̃q dux
defemoribus cius. donec ueniat cui
tepositum est: & ipse est expectatio
gentium. De quibus quondam bea-¬
tissimo patriarchȩ abrahę̧ innume¬
rabilis fuerat ptomissa suc cessio.
tion carnis semine. sed fidet fecim¬
ditate generanda. Et idro stellarũ
multitudini comparata: ut ab om̃rũ
gentiũ patre non terrena sed cae-¬
lestis ꝓgenies speraretur. Adcre¬
andum ergo promissam põsteritatẽ
heredes insyderibus designati ortu
noui syderis excitantur: ut in quos.
cęli adhibitam fuerat testimoniũ
cęli famularetur obsequium.
stella fulgentior. & demirandi
luminis clatitate utri ad haee
& pectanda non inseii magnitudi¬
nem signi ficationis intelligunt.
agente hoc sine dubio in eorum
cordibus inspiratione diuina: ut
cos tantȩ uisionis mysteriũ non

Expanded text:
potestate destructa, alienigena potestate destructa, alienigena obtinuerat principatum: ut veri Regis ortus illius prophetiae probaretur voce, quae dixerat: Non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat cui repositum est, et ipse erit exspectatio gentium . De quibus quondam beatissimo patriarchae Abrahae innumerabilis fuerat promissa successio, non carnis semine, sed fidei fecunditate generanda; et ideo stellarum multitudini comparata, ut ab omnium gentium patre, non terrena, sed coelestis progenies speraretur. Ad creandam ergo 119 promissam posteritatem, haeredes in sideribus designati, ortu novi sideris excitantur, ut in quo coeli adhibitum fuerat testimonium, coeli famularetur obsequium. stella fulgentior, et de mirandi luminis claritate viri ad haec spectanda non inscii, magnitudinem significationis intelligunt: agente hoc sine dubio in eorum cordibus inspiratione divina, ut eos tantae visionis mysterium non
Abbreviated transcription (Latin):
UANUIS STIANI
consuetudinem euuangelicus nobis
sermo reserautrit: tamen ut nri
quod dñs donauerit audebo: ut in
cõmuni gaudio ᷤ religiosior sit om̃iũ
pietas: quantomagis fuerit intel¬¬
lecta sollempnitas. Prouidentia
miscdĩȩ dĩ dispositum habens pe¬
reutti mundo innouissimis tem¬¬
poribus subuenire. saluationem
om̃rum gentiũ pręfiniuit in xp̃o:
ut quia & cunctas nationes aueri
auerterat. & ipse peculiaris dĩ
populus isrł ab institutis lega¬
libus pęne totus excesserat: con-¬
clusis om̃ibus sub peccato om̃ium
misereretur. Deficiente eñi ubiq
iustitia. & toto mundo inuana
& maligna prolapso. tiisi iudi¬
ferret. uniuersitas hominum
sententiam dampnationis exci¬
peret: sed in indulgentiam ⁊ra
trans lata est. Eit ut clarior fiet&¬
extrendȩ gr̃ȩ magnitudo: tunc
placuit abolendis peccatis hominũ
sacramentum remissionis affetri.
quando nemo poterat de suis me-
facta est. herode apud iudȩos
successione cessante & pontificum

Expanded text:
uamvis sciam, consuetudinem evangelicus vobis sermo reseraverit, tamen ut nihiquod Dominus donaverit audebo: ut in communi gaudio tanto religiosior sit omnium pietas, quanto magis omnibus fuerit intellecta solemnitas. Providentiadiae Dei dispositum habens pereunti mundo in novissimis temporibus subvenire, salvationem omnium gentium praefinivit in Christo; ut quia et cunctas nationes a veri averterat, et ipse peculiaris Dei populus Israel ab institutis legalibus pene totus exciderat, conclusis omnibus sub peccato , omnium misereretur. Deficiente enim ubique justitia, et toto mundo in vana et maligna prolapso, nisi judiferret, universitas hominum sententiam damnationis exciperet. Sed in indulgentiam ira translata est, et ut clarior fierexerendae gratiae magnitudo, tunc placuit abolendis peccatis hominum sacramentum remissionis afferri, quando nemo poterat de suis merifacta est Herode apud Judaeos successione cessante, et pontificum
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ possumus seruiamus.
Quicumq enim in aeccła pie iuuit¬
& castȩ. qͥui ea quae sursum sunt
sapit. non quae suꝑ terrã: cȩlestis
quodammodo instar̾ est luminis.
demonstrat. In quo studio dilec.¬
tissimi om̃s uobis inuicem ptodesse
debrtis: ut in regno dĩ ad quod
recta fide & bonis optribus ꝑueni.¬
tur. sicut lucis filii spbendeatis. ꝑ¬

Expanded text:
quantum possumus, serviamus. quantum possumus, serviamus. Quicumque enim in Ecclesia pie vivit et caste, qui ea quae sursum sunt sapit , non quae super terram, coelestis quodammodo instar est luminis; demonstrat. In quo studio, dilectissimi, omnes vobis invicem prodesse debetis, ut in regno 122 Dei, ad quod recta fide et bonis operibus pervenitur, sicut lucis filii splendeatis:
Abbreviated transcription (Latin):
qui fedebat in tenebris lucem uidit
magnam: & qui habitant in regione
umbrae mortis. lux orta est eis
Dequibus idem dicit ad dnm.
Gentes quae te non nouerunt in-¬
uocabunt te: & populi qui te
nescrunt ad te confugient. Hunc
diem abraham uidit & gauisus est.:
cum brnedicendos fidei suae filios
insemine suo quod est xp̃s agnouit:
& om̃iu̾ se futurũ gentiũ patrem
credendo prospexit : dans glãm dõ
& plenissime sciens. qm̃ qđ promisit
potens. ẽ. & facete. Hunc diem dauid
gentes quas fecisti uenrent. & ado-¬
rabunt coram te dñe: & honorificabt
nomen tuum. Et illud. Notum
fecit dñs salutate suu̾. ante con¬
spectum gentiũ reuelauit iustitiã
suam. Quod utiq ex inde fueri
nouimus. ex quo tres magos de lon¬
ginquitate suae regionis excitos
ad cognoscendum & ad ad orandũ
regem cęli & terrę stella ꝑduxit.
Cuius utiq famulatus ad formam
nos sui hortatur obsequri. ut huic
grae quae om̃s inuitat ad xp̃m.

Expanded text:
qui sedebat in tenebris, vidit lucem magnam, et qui habitabant in regione umbrae mortis, lux orta est eis . De quibus idem dicit ad Dominum: Gentes quae te non noverunt, invocabunt te; et populi qui te nescierunt, ad te confugient . Hunc diem Abraham vidit, et gavisus est , cum benedicendos fidei suae filios in semine suo, quod est Christus, agnovit, et omnium se futurum gentium patrem credendo prospexit , dans gloriam Deo, et plenissime sciens quoniam quod promisit potens est et facere . Hunc diem David gentes, quascumque fecisti, venient et adorabunt coram te, Domine, et glorificabunt nomen tuum ; et illud: Notum fecit Dominus salutare suum, ante conspectum gentium revelavit justitiam suam . Quod utique exinde fieri novimus, ex quo tres magos, de longinquitate suae regionis excitos, ad cognoscendum et adorandum Regem coeli et terrae stella perduxit. Cujus utique famulatus ad formam nos sui hortatur obsequii: ut huic gratiae, quae omnes invitat ad Christum,
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionis quam ostendistis in
nomine tpstus qui ministrastis
scĩs & ministratis. Eupimus
autẽ unu quemq urm̃ eandẽ
ostentare sollicitudinem ad ex¬
pletionem spei usq infinem.
ut non segnes efficiamini. Utrũ
imitatores eotu. qui fide & pati¬
entia heteditabunt promissiones.
Abrahȩ namq promittens ds qm
neminẽ habuit ꝑ quem iuraret
maiorem. iutauit ꝑ fem& ipsum
dicens: nisi benedicens beredia
te. & multiplicans multiplicabo

Expanded text:
dilectionis quam ostendistis in nomine ipsius qui ministrastis sanctis et ministratis cupimus autem unumquemque vestrum eandem ostentare sollicitudinem ad expletionem spei usque in finem ut non segnes efficiamini verum imitatores eorum qui fide et patientia hereditabunt promissiones Abrahae namque promittens Deus quoniam neminem habuit per quem iuraret maiorem iuravit per semet ipsum dicens nisi benedicens benedicam te et multiplicans multiplicabo