comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
numeratur Lente flentur fratres perditi lentius
parentes Lentissime coniuges sepe uero letissime
Sole opes flentur acriter uerissimumq est illud
Ploratur lacrimis amissa pecunia ueris Sed
multa iam diximus de quo nũꝙͣ satis nĩꝙͣ parũ
semper nimiis dicitur Quia pecumie ad amorem
obstinatis animis nil dicendo aliud queritur nisi
odium aut contemptus Quitquid uulgatis obstat
erroribus uel simulatum creditur uel insanum.¬
Dolor. Perdidi pecunam Ratio. Experrectus es¬
te diuitem sompniabas Dolor. Pecunia quã ama¬
bam periit Ratio. Pecume neq amorem neq odiũ
sed fragilitatis studium auaricieq fugam laudo ut
amare enim pusilli amuni sic pati non posse auz
infirim est parumq sibi fidentis atq auro succũ¬
bere metuentis Magnus ille est inquit amimus
qui fictilibus sic utitur quemadinodum argento
Nec ille minor est qui sic argento utitur quemad/¬
modum fictilibus ut intelligas seu uicium seu uir¬

Expanded text:
numeratur. Lente flentur fratres perditi, lentius numeratur. Lente flentur fratres perditi, lentius parentes, lentissime coniuges, sepe vero letissime: sole opes flentur acriter, verissimumque est illud: ploratur lacrimis amissa pecunia veris. Sed multa iam diximus, de quo nunquam satis, nunquam parum, semper minus dicitur, quia pecunie ad amorem obstinatis animis, nil dicendo aliud queritur nisi odium aut contemptus, quicquid vulgatis obstat erroribus, vel simulatum creditur vel insanum. Perdidi pecuniam. Experrectus este divitem somniabas. Pecunia quam amabam periit. Pecunie neque amorem neque odium, sed frugalitatis studium avaritieque fugam laudo. Ut amare enim pusilli animi, sic pati non posse aurum, infirmi est parumque sibi fidentis, atque auro succumbere metuentis. “Magnus ille est”, inquit Anneus, “qui fictilibus sic utitur quemadmodum argento, nec ille minor est, qui sic argento utitur quemadmodum fictilibus: ut intelligas, seu vitium, seu vir
Abbreviated transcription (Latin):
querenda pecumia primum est uirtus post nĩmos
Atq illud alterius unde aiam lucro mexcare atq
excute Solers omne latus mundi Sic nondum
intellectum dei munus sed magnũ pauperies obpro-¬
brium iubet quoduis alias auidius et facere ⁊ pati
Uerumq cotidie cernitur quod ab alio dictum est
Pars uilissima rerum certamen monistis opes
Quis enim queso non hodie sceleris insigni p̃mio
et occasione preposita fas omne obrumpit polidoꝵ
obtriuicat et auro ui potitur/ pone fidos fratres
pone unanimes amicos in consilio in conuiuio in
chorea dehinc modicum inter illos non dicã poniũ
aurenmi sed ponii frustrum iaciat Discordia hiis
olim armis uti solita gladiis seria iociq frangetur
Sicut enim auro nil scelestius queritur sic ut ad rẽ
redeam Nil mestius perditur Peccatum enĩ ingẽs
anime iactura contempnitur proximumq illi fame
dampnum spernitur et amissum tempꝰ inter leuia

Expanded text:
querenda pecunia primum est; virtus post nummos! querenda pecunia primum est; virtus post nummos! atque illud alterius: vende animam lucro, mercare atque excute solers omne latus mundi. Sic nondum intellectum Dei munus, sed magnum pauperies opprobrium iubet, quid vis et facere et pati. Verumque quotidie cernitur, quod ab alio dictum est: pars vilissima rerum certamen movistis opes. Quis enim, queso, non hodie, sceleris insigni premio et occasione proposita, fas omne abrumpit; Polydorum obtruncat, et auro vi potitur? Pone fidos fratres, pone unanimes amicos in consilio, in convivio, in chorea; dehinc modicum inter illos non dicam pomum aureum, sed pomi frustum: iaciat discordia; his olim armis uti solita, gladiis seria iocique frangentur. Sicut autem auro nichil scelestius queritur, sic, ut ad rem redeam, nil mestius perditur. Peccatum nempe, ingens anime iactura, contemnitur, proximumque illi fame damnum spernitur, et amissum tempus inter levia
Abbreviated transcription (Latin):
inquitate Et rapinas nolite concupiscere diuicie
si affluant nolite cor apponere Neq hunc magis
ꝙͣ ipsius filium dicentem Qui confidit in diuiciis
suis corruet Neq rursus hiis omnibus magis
illum Qui super omnes est cuius doctrina celestis
nisi ab insanis planeq furentibus contempui
nequit Qui profecto diuicias et diuiciaꝵ comites
uoluptates atq sollicitudines spinas dixit semen
uerborum salubrium suffocantes dixit hoc cuius
in ore non est inuentum mendatium uiua inꝙͣ
hec dixit ueritas uerumptamen putas inueniat
fidem in terra nullam prorsus aut raram Quas
ille igitur spinas suauitatem unicam atq dulce¬
dinẽm mundus uocat Et quod ait quidã gem¬
mas et lapides aurum et inutile summi alias¬
summam materiam mali sumni/ oẽs materiã
hom putant certatiniq ouines ut summũ bonum
preq omnibus appetunt Iamq in urbium plateis
haud alias hanc yronice proclamatur O ciues ciues

Expanded text:
iniquitate et rapinas nolite concupiscere, divitie iniquitate et rapinas nolite concupiscere, divitie si affluant, nolite cor apponere”, neque hunc magis quam ipsius filium dicentem: “Qui confidit in divitiis suis corruet”, neque rursus his omnibus magis illum qui super omnes est, cuius doctrina celestis, nisi ab insanis planeque furentibus contemni nequit, qui profecto divitias et divitiarum comites, voluptates atque sollicitudines spinas dixit, semen verborum salubrium suffocantes. Dixit hoc cuius in ore non est inventum mendacium, viva, inquam, hoc dixit veritas; veruntamen putas invenerit fidem in terra? nullam prorsus aut ratam. Quas igitur ille spinas, suavitatem unicam atque ducedinem mundus vocat, et, quod ait quidam, “gemmas et lapides, aurum et inutilem summi materiam mali”, summi omnis materiam boni putant, certatimque omnes ut summum bonum pre omnibus appetunt. Iamque in urbium plateis haud ironice proclamatur: O cives, cives,
Abbreviated transcription (Latin):
ues enim cum dormierit nichil secum auferet
aperiet oculos suos et nichil mueniet Neq idipm
sium nichil in quem uolet transferret quia ir
ymaginem pertrausit homo sed et frustra ꝯturbat᷑
Thesaurizat et ignorat cui congregabit ea hiis ac
nulle similibus circumquaq sonantibus doctorum
uocibus hominum obstruxit aures infinita cupi¬
ditas ut iam frustra diuitibus huius seculi precipi-¬
atur non sublime sapere neq sperare in incerto di¬
uiciarum sed in deo uiuo qui prestat nobis omma
habundare ad fruendum bene agere Diuites fieri
in operibus bonis Nam qui uolunt diuites fieri
harum scilicet que uulgo optantur diuiciarum
incidunt in temptationem et laqueum dyaboli et
desideria multa et inutilia et notiua que mergũt
homines in interitum et perditionem Radix einz
onnirum malorum est cupiditas Non magis hũc
audiunt consultorem ꝙͣ qui ait Nolite sperare in

Expanded text:
ves” enim “cum dormierit nichil secum auferet, ves” enim “cum dormierit nichil secum auferet, aperiet oculos suos et nichil inveniet”; neque id ipsum suum nichil, in quem volet, transferet, “quia in imagine pertransit homo, sed et frustra conturbatur, thesaurizat, et ignorat cui congregabit ea.” His ac mille similibus circumquaque sonantibus doctorum vocibus hominum, obstruxit aures infinita cupiditas, “ut iam frustra divitibus huius seculi” precipiatur “non sublime sapere nec sperare in incerto diuitiarum suarum, sed in Deo uiuo, qui praestat nobis omnia abundare ad fruendum, benefaciant, diuitein operibus bonis. Nam qui volunt divites fieri” harum scilicet que vulgo optantur divitiarum, incidunt in tentationem et laqueum diaboli, et desideria multa et inutilia et nociva, que mergunt homines in interitum et perditionem. Radix enim omnium malorum est cupiditas”. Non magis hunc audiunt consultorem, quam qui ait: “Nolite sperare in
Abbreviated transcription (Latin):
req simul comugis una Siquidem ruine dupli-¬
cis causa fuit aurum fatale quod bene spretum
argie eriphile male optatum male partun illiꝯ
penates irrupit scelerumq ingentia seĩa mouit
Nonne opes falsas ac caducas neqz prestare posse
quod spondeant neq lenire animi sitim sed accen-¬
dere neq curas fugare sed accersire neq necessita¬
tes tollere sed augere uerissimeq et proprie dictũ
Crescit amor nummi quantum ip̃a peciũa crescit
Et illud Neminem pecunia diuitem facit ymino
contra uulli non maiorem sui cupidinẽ incussit
Neq illud Minus crescentem sequitur cura pecu-¬
niam maioris alias maiorq fames Atq illud
Multa petentibus desunt multa et permultis
eos indigere qui permulta possideant Deniq
quitquid sint non esse perpetuum nec longenũ
quidem ut quod positum sit in manibus fortune
sine interiuissione uolubilis alias uolubilibus
casibus subiectum et saltem morte perdendum di¬

Expanded text:
reque simul coniugis: una si quidem ruine duplireque simul coniugis: una si quidem ruine duplicis causa fuit, aurum fatale; quod bene spretum Argie, Eriphile male optatum, male partum illius penates irrupit, scelerumque ingentia semina movit. Nonne opes falsas et caducas, neque prestare posse quod spondeant, neque lenire animi sitim sed accendere, neque curas fugere sed arcessere, neque necessitates tollere, sed augere, verissimeque et proprie dictum crescit amor nummi quantum ipsa pecunia crescit? Et illud: “neminem pecunia divitem facit, immo contra, nulli non maiorem sui cupidinem incussit”. Neque illud minus: crescentem sequitur cura pecuniam, maiorumque fames. Atque illud: multa petentibus desunt multa. Et “permultis eos indigere, qui permulta possideant.” Denique quicquid sint, non esse perpetuum, nec longevum quidem, ut quod positum sit in manibus fortune, sine intermissione volubilibus subiectum casibus, et saltem morte perdendum. “Di
Abbreviated transcription (Latin):
goribus metallorum ad menioriam reuertatur Quia
uero non omnibus uidendi experiendiq sors eadem
fuit Illa animum subeant que famosis ab auctoribus
scripta nulliusq docto legendi audiendiq defuit
facultas Nonne ergo pecuniam peregrinos mores
intulisse et molles dĩnicias turpi luxu secula prius
integerrima fregisse nonne ip̃as quoq diuicias aua/¬
riciam et habundantes uoluptates desiderium pro-¬
lixum alias proluxum atq libidinem pereuudi per¬
dendiq omnia inuexisse Et scriptum et reipsa sepe¬
alias semper compertum est Nonne auarũsemper
egre nonne nocens ferrum ferroq nocentius aurũ
sacramiq auri faiiem Nil nisi mortalia pectora co¬
gere pecumieq aspectu delicatos spiritus alias de-¬
medios ire satellites et prorumpere saxa potenciꝰ
ictu fulmineo atq hinc pudicicie simul ac uite
insidias prouenire ymbre aureo danaes expug-¬
nata uirginitas ac uatis argolici casus probat iua-¬

Expanded text:
goribus metallorum, ad memoriam revertatur: quia goribus metallorum, ad memoriam revertatur: quia vero non omnibus videndi experiendique sors eadem fuit, illa animum subeant, que famosis ab auctoribus scripta, nulli unquam docto legendi audiendique defuit facultas. Nonne ergo pecuniam peregrinos mores intulisse, et molles divitias turpi luxu, secula prius integerrima fregisse? nonne ipsas quoque divitias, avaritiam, et abundantes voluptates, desiderium per luxum atque libidinem pereundi perdendique omnia invexisse, et scriptum, et re ipsa sepe compertum est? nonne avarum semper egere? nonne nocens ferrum ferroque nocentius aurum, sacramque auri famem, nil non mortalia pectora cogere, pecunieque aspectu debilitatos spiritus? medios ire satellites et perrumpere <amat> saxa potentius ictu fulmineo, atque hinc pudicitie simul ac vite insidias provenire? Imbre aureo Danaes expugnata virginitas, ac vatis Argolici casus probat, ava
Abbreviated transcription (Latin):
motus orator uester Nichil est inquit tam angusti
animi tamq parui ꝙͣ amare diuicias At orator
quius ꝙͣ amare pecuniam Et ꝙͣ multorum in hoc
unum consentit ymimno ꝙͣ nullius dissentit auctas
frustra quidem preualuit sapientum sentenciis uul¬
gi furor Itaq ut nullum iniquius sic nullum ars¬
dentius uotum ꝙͣ pecunie est ut ex qua pendere oĩã
que optantur persuasum sit Clamant ab aduerso
doctissimorum uoces hominum clamiat experientia
et ueritas clamat Uetus et recens exemplorinu
turba magnam pecuniam nulli utilem multis fu-¬
isse pestiferam cum peccato et labore querendã cum
sollicitudine et pauore seruandam cum querelis ac
merore perdendam Dicant pecunie amatores quid
uel in hiis uerbis falsi pel in suis operibus aliar.¬
opibus boni sit Et ut uera sit estimatio tam lauda/¬
te rei quid de hoc quisq uiderit aut legerit integrũ
ac sincerum spretis uulgi clamoribus sepositisq ful-¬

Expanded text:
motus Orator vester “nichil est, inquit, tam angusti motus Orator vester “nichil est, inquit, tam angusti animi, tamque parvi, quam amare divitias”. At Orator iquius quam amare pecuniam”. Et quam multorum in hoc unum consentit, immo quam nullius dissentit auctoritas. Frustra quidem prevaluit, sapientum sententiis, vulgi furor, itaque ut nullum iniquius, sic nullum ardentius votum quam pecunie est, ut ex qua pendere omnia que optantur persuasum sit. Clamant ab adverso doctissimorum voces hominum, clamat experientia et veritas, clamat vetus et recens exemplorum turba, magnam pecuniam nulli utilem, multis fuisse pestiferam, cum peccato ac labore querendam, cum sollicitudine ac pavore servandam, cum querelis ac merore perdendam. Dicant pecunie amatores, quid vel in his verbis falsi, vel in suis operibus boni sit. Et, ut vera sit extimatio tam laudate rei, quid de hoc quisque viderit aut legerit integrum ac sincerum, spretis vulgi clamoribus sepositisque ful
Abbreviated transcription (Latin):
eruditos uiros contra hanc presertim humane par-¬
tem insanie dicta suit Audistis satyricum nr̃m
protestantem Nam diues qui fieri uult et cito
uult fieri atq hiis dictis addentem Sed que Re-¬
uerentia legum alias regum quis metus aut pu-¬
dor est unꝙͣ properantis auari Hanc sentenciam
hebreorum sapiens ꝙͣ paucis absoluerat. Qui festi¬
nat ditari inquit non erit innocens Audistis aliũ
ex uestris seu satyricus sit ille seu lyricus dicentem
Non domus aut fundus non eris aceruus et auri
Egroto domini deduxit corpore febres Non animo
curas ⁊cͣ Dixerat hoc externus sapiens ille bre-¬
uissime Non proderunt diuicie in die ultionis
Et addiderat quid prodesset iusticia enim inquit
liberabit a morte Cum ergo pecunia quã amissã
luges in necessitatibus summuis nec corpori possit
opem ferre nec amino Mirum cur tanto opere uel
optari absens ualeat uel amari presens hiis atqz aliis

Expanded text:
eruditos viros, contra hanc presertim humane pareruditos viros, contra hanc presertim humane partem insanie dicta sunt. Audistis Satyricum vestrum protestantem: nam dives qui fieri vult, et cito vult fieri; atque his dictis addentem: sed que reverentia legum, quis metus aut pudor est unquam properantis avari? Hanc sententiam Hebreorum sapiens quam paucis absolverat: “Qui festinat ditari, inquit, non erit innocens”. Audistis alium ex vestris, seu Satyricus sit ille, seu Lyricus, dicentem: non domus aut fundus, non eris acervus et auri, egroto domini deduxit corpore febres, non animo curas. Dixerat hoc externus sapiens ille brevissime: “Non proderunt divitie in die ultionis”, et addiderat quod prodesset. “Iustitia enim, inquit, liberabit a morte”. Cum ergo pecunia, quam amissam luges, in necessitatibus summis nec corpori possit opem ferre nec animo, mirum cur tantopere vel optari absens valeat, vel amari presens. His atque aliis
Abbreviated transcription (Latin):
ut omnino bonum dicis uelis quod multi magniq
negant uiri non tuum certe sed fortune bonuni uel
Inuitus dices Ita nec tu de tuo aliquid nec de suo
illa quidem perdidit sed traustulit Dolor. Annisi
Ut alias et non amisisses si tua
esset Sic si tua non erat amittere nequiuisti uere
autem non tua sed illius erat quem sequuta est
ymino ne illius quidem sed fortune ut dixi que eã
cui uisum fuerit breuem ad rsum magno sub feno¬
re mutuat Disce iam tandem a propriis aliena
secernere Dolor. Pecuniam amisi Ratio. S
te adeo non tue quoq trutiant iacture tibiq uel
alienum aliquid denn doles Disce illa cõquirere¬
alias conquerere que tua sunt propria atq ꝑpetua
quorum et acquisitio facilior et possessio nobilior
certiorq Uirtutem si quesieris non amittes Uos
autem sapiencie contemptores cultoresq et amato-¬
res pecunie facti estis obsorduisse pidemini salubri-¬
bus consiliis ac monitis quecũq per sanctoꝵ atq

Expanded text:
ut omnino bonum dici velis, quod multi magnique ut omnino bonum dici velis, quod multi magnique negant viri, non tuum certe sed fortune bonum, vel invitus, dices. Ita nec tu de tuo aliquid, nec de suo illa quidem perdidit, sed transtulit. Amisi pecuniam. Ut non amisisses si tua esset, sic, si tua non erat, amittere nequivisti. Vere autem non tua, sed illius erat quem secuta est; immo ne illius quidem, sed fortune, ut dixi, que eam, cui visum fuerit, brevem ad usum magno sub fenore mutuat. Disce iam tandem a propriis aliena secernere. Pecuniam amisi. Si te adeo non tue quoque cruciant iacture, tibique vel alienum aliquid demi doleas, disce illa conquirere, que tua sint, propria atque perpetua, quorum et acquisitio facilior et possessio nobilior certiorque. Virtutem si quesieris non amittes. Vos autem sapientie contemptores, cultoresque et amatores pecunie facti estis? Obsorduisse videmini salubribus consiliis ac monitis, quecunque, per sanctos atque
Abbreviated transcription (Latin):
curas multas periculumq perpetuũ¬
Dolor. Perdidi pecuniam Ratio.
Et laborem custodie et perdendi metum Sic per-¬
dendo pecuniam duo bona unumquodq prestanciꝰ
amisso securitatem et requiem inuenisti Dolor.
Peciiam perdidi Ratio. Bene si te illa non per-¬
didit quod multis iam possessoribus suis fecit Nox¬
ia enim pecunie forma est uenenosus fulgor ac
pestifer Itaq uelud serpens squanuis aureis pla-¬
cens mulcendo oculos annmam ferit Proinde si
hinc saluus alias solutus es gande tibi ablatum
unde infici possis Teq illesum inter pericula
transiuisse Letus stupensq recogita Sm infectus
extirpatam mali causam scito quo facilior ad salu¬
tem reditus sit Dolor. ⁊misi aurum atq ar¬
gentum Ratio. Quid celesti amno cum terrestri-¬
bus purgamentis qui uirilius philoz ophantur
argentum atq aurum inter bona non numerant
Qui mollius bona dicunt sed non animi Horũ
quidquid elegeris siue non bonum siue non tuum
fuit eque nulla tibi est materia querelarum Nã

Expanded text:
curas multas periculumque perpetuum. Perdidi pecuniam. Et laborem custodie, et perdendi metum. Sic, perdendo pecuniam, duo bona, unumquodque et prestantius amisso, securitatem et requiem invenisti. Pecuniam perdidi. Bene, si te illa non perdidit, quod iam multis possessoribus suis fecit: noxia enim pecunie forma est, venenosus fulgor ac pestifer, itaque velut serpens squamis aureis placens, mulcendo oculos, animam ferit. Proinde si hinc salvus es, gaude tibi ablatum, unde infici posses, teque illesum inter pericula transivisse, letus stupensque recogita. Sin infectus extirpatam mali causam scito, quo facilior ad salutem reditus sit. Amisi aurum atque argentum. Quid celesti animo cum terrestribus purgamentis? Qui virilius philosophantur, argentum atque aurum inter bona non numerant; qui mollius, bona dicunt, sed non animi. Horum quicquid elegeris, sive non bonum, sive non tuum fuit: eque nulla tibi materia est querelarum. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ri miraris Causa rei huius in promptu est Affa-¬
bilitas quedam sermo comptus ac lepidus blandũ
supercilium clara frons benigna salutatio benefi-¬
tia in uicinos protectio in clientes hospitalitas in
externos in cunctos urbanitas Hec et hiis similia
uiuentibus famam querunt Ea uero mox ut
hiuc abierint non durat nisi forsitan ꝙͣ diu qui illos
nouerant supersunt Quodip̃m ꝙͣ breue sit ꝯspicis
quomodo autem duraret non in sollido radicata natu¬
rale est ut fundata debiliter leuiterq aucta breuiter
dilabantur ut sit fama durabilis aut uite sanctitas
aut gestorum claritas aut insignis scriptorum pres-¬
tabit elegantia Rarum decus in loquaces Isti et
urbam qui togati et gemmati populorum digitis
ostenduntur non nisi quantum loqui poterunt aut
paulo amplius cognostentur Durum hos apparatꝰ
tam celeriter et has pompas hanc sciencie nubem
hec uerborum tonitrua in tenuem fumũ euanescẽ

Expanded text:
ri; miraris: causa rei huius in promptu est, affari; miraris: causa rei huius in promptu est, affabilitas quedam, sermo comptus ac lepidus, blandum supercilium, clara frons, benigna salutatio, beneficia in vicinos, protectio in clientes, hospitalitas in externos, in cunctos urbanitas. Hec et his similia viventibus famam querunt; ea vero mox ut hinc abierint, non durant, nisi forsitan quamdiu qui illos noverant supersunt, quod ipsum quam breve sit conspicis. Quomodo autem durarent, non in solido radicata? Naturale est ut fundata debiliter leniterque aucta breviter dilabantur. Ut sit fama durabilis, aut vite sanctitas aut gestorum claritas aut insignis scriptorum prestabit elegantia. Rarum decus! Loquaces isti et urbani, qui togati ac gemmati populorum digitis ostenduntur, nonnisi quantum loqui poterunt aut paulo amplius cognoscentur: durum hos apparatus tam celeriter et has pompas, hanc scientie nubem, hec verborum tonitrua in tenuem fumum evanescere:
Abbreviated transcription (Latin):
Multi famam se mereri sperant cum
infamiam mereantur Et seu uiatores¬
alias iuuatores erronei dum accedere estimant
etrocedunt Gaudium. Famosus sum in uita fa¬
mosiorq post mortem ero Ratio. Est hoc fateor in
nomuillis uerum Bene et anneus seneca in epistola
quadam habiturum se graciam apud posteros uatici-¬
natur Et stacyus papynyus presentem famam lon-¬
gum alias benignum iter suo operi ad futuros stra-¬
uisse ayt Et ouidius naso sibi nomẽ indelebile
futurum seqz ore populi legendum perq oĩa secula
fama uicturum presagit Neq hercle ullus horum-
fallitur Sed ꝙͣͣultos putas idem sperantes suã
fefellisse spemi Multi hoc idem de seipĩs credider̃t
forsitan et scripserunt nec quod sibi promiserant
impleuerunt Gaudium. Si famosus sum dum
uiuo cur non famosior sim post mortem Ratio. Quia
hoc cotidianum et uulgare est ut multi in uita fa-¬
mosi et preclari post obitum sunt incogniti et obstu-¬

Expanded text:
Multi famam se mereri sperant, cum Multi famam se mereri sperant, cum infamiam mereantur, et ceu viatores erronei, dum accedere extimant, retrocedunt. Famosus sum in vita famosiorque post mortem ero. Est hoc, fateor, in nonnullis verum, unde et Anneus Seneca in epistola quadam habiturum se gratiam apud posteros vaticinatur et Statius Papinius presentem famam benignum iter suo operi ad futuros stravisse ait et Ovidius Naso sibi nomen indelebile futurum seque ore populi legendum perque omnia secula fama victurum presagit neque hercle ullus horum fallitur. Sed quam multos putas idem sperantes suam fefellisse spem? Multi hoc idem de se ipsis crediderunt, forsitan et scripserunt, nec quod sibi promiserant impleverunt. Si famosus sum dum vivo, cur non famosior sim post mortem? Quia hoc quotidianum et vulgare est, ut multi in vita famosi et clari, post obitum sint incogniti et obscu
Abbreviated transcription (Latin):
Ratio. Ego uero te monitum uelim ut quotiẽs
aduentantem audieris credas te tonitruum ali¬
quod preambulum fulmimis audire nec sperare
incipias sed timere potius si in alterum labi opor¬
tet Timere enim aduersa et si contrarium sit uir-¬
tuti consentaneuin est nature Sperare autem
mala et nature est oppositum et uirtuti Gaud
Epero mox principem affuturum Ratio. Cum
presentem uideris scĩto te infaustum Rei publice
sydus aspicere uel memoriam ip̃e tuam uel paren-¬
tes interroga auosq et proauos ita esse reperies
ut dico Idq tuis filiis et nepotibus tuis amiuntia
Ne ip̃i quoq aduentum principis stulti sperent
Dic enim queso unde alias quando unꝙͣͣ pel mi-¬
nute leonis aduentum fere uel affuturam aqui-¬
lam auicule sperauerunt, Liceat uerum loqui
Stultissimum et mali sui auidissimum anmal sꝑ¬
est homo In ceteris capiendis esca opus est/ Homo so-¬
lis fame sibilis capitur.
Eritis post obitum famã spero Ratio.

Expanded text:
. Ego te vero monitum velim, ut quotiens . Ego te vero monitum velim, ut quotiens adventantem audieris, credas te tonitruum aliquod preambulum fulminis audire, nec sperare incipias, sed timere potius, si in alterum labi oportet. Timere enim adversa, etsi contrarium sit virtuti, consentaneum est nature; sperare autem mala et nature est oppositum et virtuti. Spero mox principem affuturum. Cum presentem videris, scito te infaustum reipublice sidus aspicere; vel memoriam ipse tuam vel parentes interroga tuosque avos et proavos: ita esse reperies, ut dico, idque tu filiis et nepotibus tuis annuntia, ne ipsi quoque adventum principis stulti sperent. Dic enim, queso, quando unquam vel minute leonis adventum fere vel affuturam aquilam avicule speraverint? Liceat verum loqui: stultissimum et mali sui semper avidissimum animal est homo: ceteris capiendis esca opus est, homo solis fame sibilis capitur. 117 eritis post obitum famam spero.
Abbreviated transcription (Latin):
Spero principis aduentum i
sperares honestius libertatem Nam profecto qui
dominum sperat seruitutem sperat
Spero principem uenturum Ratio.¬
illius et cõe omnium malum speras fuit enim et¬
quando princeps imperium Et principem populi
poterant sperare Nunc imperium principi labor
est princeps populis pernicies Gaudium Principem
uenturum ego et res publica speramus Ratio. Ti bo
quid priuati speres uideris in quo ip̃e facile falli potess
Spes hec Rei publice stulta est. Quis enim insi
amens speret aut cupiat quod pestiferum tociens
sit expertus Gaudium. Epero principem uentu-¬
parios mutationes urbium noxias nouitates famẽ
pestem bella discordias hec uel uniuersa pel sin¬
gula modernis cum principibus uenire sunt soli¬
ta Si hec placent principem spera ut iul horum
formidabile sit Ipsum certe iuane iam imperni no¬
men est plenum fame ac rumoris Bom autem
onnis effectu carens solius umbre uetustatis In¬
uixum Gaudium. Spero uenturum p̾ncipem¬

Expanded text:
Spero principis adventum. Quanto sperares honestius libertatem! Nam profecto qui dominum sperat, servitutem sperat. Spero principem venturumillius et commune omnium malum speras. Fuit enim quando et principes imperium et principem populi poterant sperare: nunc imperium principi labor est, princeps populi pernicies. Principem venturum ego et respublica speramus. Tu vero quid privatim speres videris, in quo ipso facile falli potes; spes hec reipublice stulta est: quis enim nisi amens speret aut cupiat, quod pestiferum totiens sit expertus? Spero principem ventuvarios, mutationes urbium, noxias novitates, famem, pestem, bella, discordias: hec vel universa vel singula modernis cum principibus venire sunt solita. Si hec placent, principem spera; ut nichil horum formidabile sit, ipsum certe inane iam imperii nomen est, plenum fame et rumorum, boni autem omnis effetum et solius umbre vetustatis innixum. Spero venturum principem
Abbreviated transcription (Latin):
uel prudenter arguere uel magnifice ꝯtẽpnere
ꝙͣ callere omnia gemimarum precia uirtutesq
et uicia Hic enim a plinio cuius multa placent
ualde dissencio Ille quidem falsas deprehendendi
artem seu noticiam quandam pollicetur quando¬
alias quoniam inquit eciam luxuriã aduersus
fraudem muniri decet Mea uero sentencia nõ
numienda neq armanda luxuria est s inermis
et sola circulatorum inter armatas acies deseren-¬
da uel circunuenta sepius et elusa qñ aliter nõ
potest saltem dampnis et fraudibus castigetur.
De gemmarum poculis .xxxuini. Gaudium.

Expanded text:
vel prudenter arguere vel magnifice contemnere vel prudenter arguere vel magnifice contemnere quam callere omnia gemmarum pretia virtutesque et vitia. Hic enim a Plinio, cuius multa placent, valde dissentio: ille quidem falsas deprehendendi artem seu notitiam quandam pollicetur, “quando” inquit “etiam luxuriam adversus fraudem muniri decet. Mea vero sententia non munienda neque armanda luxuria est, sed inermis et sola circulatorum inter armatas acies deferenda, ut circumventa sepius et illusa, quando aliter non potest, saltem damnis et fraudibus castigetur. 38 DE GEMMARUM POCULIS Iuvat gem
Abbreviated transcription (Latin):
errore oculorum ac prestigio delectari Quid in
his laboras que non dico felicitati non conferunt
sed nec miserie detrahunt presentes Neq ꝯtrario
abeuutes Et si multa equidem hec a multis et
mirabilia scripta sint non ueritati Rerum neque
btilitati legencium sed stupori operam dantibus pre¬
cipueq a magis qui hiis nugis libros integros im¬
pleuere tantum erat ocii potuerunt michi tamen
hac in parte cum plino scdõ plane conuenienter
scripsisse eos Ego quoq non sine contemptu et
Risu generis humaii arbitror ut et stultam cre-¬
dulitatem panis opinionibus implicarent et se
ipõs nostris mepciis oblectarent Gau
Delector gemimis quibus credibile est aliquam
uimi messe Ratio. Quenam illa sit audis ti
ut sit alia quantula tamen illa est mercatoꝵ ac
scriptorum collata mendaciis non graya tamen¬
alias tantum arte confictis sed uestra eciam assen/¬
tione auctis atq firmatis que multo est sanctiꝯ

Expanded text:
errore oculorum ac prestigio delectari. Quid in errore oculorum ac prestigio delectari. Quid in his laboras? que non dico felicitati non conferunt sed nec miserie detrahunt presentes neque contrario abeuntes. Etsi multa equidem hic a multis et mirabilia scripta sint, non veritati rerum neque utilitati legentium sed stupore operam dantibus precipueque a magis, qui his nugis libros integros implere — tantum erat otii — potuerunt. Michi tamen hac in parte cum Plinio secundo plane convenit et scripsisse eos ego quoque non sine contemptu et risu generis humani arbitror, ut et stultam credulitatem vanis opinionibus implicarent et se ipsos nostris ineptiis oblectarent. Delector gemmis, quibus credibile est aliquam vim inesse. Quenam illa sit audisti; ut sit alia, quantula tamen illa est, mercatorum ac scriptorum collata mendaciis, non Graia tantum arte confictis sed vestra etiam assensione auctis atque firmatis, que multo est satius
Abbreviated transcription (Latin):
plo habita est Tantum inter illius gemimam et
istius pallium interfuit Neq uero seu polycrati
tunc sardonix ille ne morsu uolucrum seremensi
in cruce marcesseret Seu iohanni modo galliaꝵ¬
alias gallorum Regi ne acie uictus in manꝯ hos-¬
tium perueniret suus ualuit prestare carbunculus
queni die illa in digito eius inuentum ereptumq
sibi Et post annos ab amico quodam urbe alio re/¬
demptum remissumq ceruere fuit actangere rẽ
precii infiniti sed nuillius efficacie nulliꝯq opere
nisi cuius et reliquie illud genus Geminas eniz
lucidas non nego ne sensui contradicam Neq utiles
nego ullam uim habere nisi illa eciam que uulgo
fertur possunt seras auarorum atq diuitum cõ¬
fringere atq arculas ex haurire E
Utrumiq in precio sunt gemime Eoq animum
delectant Ratio. Atqui dementie suuma est
multam curam in rebus impendere Que et si
aliquid uideantur in se nichil sunt Hoc est enim

Expanded text:
plo habita est: tantum inter illius gemmam atque plo habita est: tantum inter illius gemmam atque huius pallium interfuit. Neque vero seu Policrati tunc sardonix ille ne morsu volucrum semesus in cruce marcesceret, seu modo Ioanni Galliarum regi ne acie victus in manus hostium perveniret suus valuit prestare carbunculus, quem die illa in digito eius inventum ereptumque sibi et post annos ab amico quodam orbe alio redemptum remissumque cernere fuit ac tangere, rem pretii infiniti sed nullius efficacie nulliusque opere, nisi cuius et relique id genus. Gemmas enim lucidas non nego, ne sensui contra dicam; nego utiles, nego ullam vim habere, nisi illam que vulgo etiam fertur: possunt seras avarorum quoque divitum cofringere atque arculas exhaurire. Utcunque in pretio sunt gemme eoque animum delectant. Atqui dementie summe est, multam curam rebus impendere que etsi aliquid videantur in se nichil sunt. Hoc est enim
Abbreviated transcription (Latin):
plusculum exigebat Pro diuturno fauore breue
quidem sed perdurum ut qui per omnem uitam
felicissimus sibi atq aliis uisus esset in morte
omnibus unum caput urgentibus itaq uelud ob-¬
latum respuens O fortune ludos piste quodam
internuntio qui tunc ore auulum excipiens cap-¬
tusq illico menseq eius appositus fuerat anilũ
illi suum non sine quodam spectancium stupore
Restituit Cam gemimam multis post seculis
Augustus cesar et precio tactus et miraculo incer¬
tani auree corone ad edem concordie dedicasse fert᷑.
Hic rursus interrogate Quid hoc uel tyranno:
profuit habuisse patriam affligenti Uel pyctagore
obfuit caruisse cõem sibi cum illo patriam et do-¬
mum propriam et amicos et mores eius odio re-¬
linquenti Nempe tyrannus ille patibulo affixus
omnium iudicio cum summum suppliciũ pateretur
maiore eciam dignus erat Iste eciam philoz ophus
in pace obiens pro deo cultus domus eius pro tẽ-¬

Expanded text:
plusculum exigebat pro diuturno favore, breve plusculum exigebat pro diuturno favore, breve quidem sed predurum, ut qui per omnem vitam felicissimus sibi atque aliis visus esset in morte omnibus unum caput urgentibus. Itaque velut oblatum respuens, o fortune ludos!, pisce quodam internuntio, qui tunc ore anulum excipiens captusque illico menseque eius appositus fuerat, anulum illi suum non sine quodam spectantium stupore restituit. Eam gemmam multis post seculis Augustus Cesar, et pretio tactus et miraculo, insertam auree corone ad edem Concordie dedicasse fertur. Hic rursus interrogo: quid hoc vel tyranno profuit habuisse patriam affligenti vel Pythagore obfuit caruisse, communem sibi cum illo patriam et domum propriam et amicos morum eius odio relinquenti? Nempe tyrannus ille patibulo affixus, omnium iudicio, cum summum supplicium pateretur, et maiore etiam dignus erat; iste philosophus in pace obiens pro deo cultus, domus eius pro tem
Abbreviated transcription (Latin):
Nec auro nec geminis insignem gladium anulo Regio
pernuitaret Dic mollia queq despiciunt uiri fortes
Quoniodo uero anulum regis ambirent qui sola
pirtutis fiducia Regem ipm̃ et regias opes regnũq
contempserant Contra autem uos ammorum dif¬
fidencia cuncta miramimi et quasi beator factura
concupiscitis uirtus sola contempnitur Est et
gemime alterius fama petustior quam sannorum
tyranius polycratus habuit ferũt fuisse Sardony¬
tem Is lapillus inter multa preciosa ditissimi hoĩs
preciosissimus habitus Quamobrem qui nichil
unꝙͣ sensisset aduersi palam obsequentis et clam-¬
culum insidiantis fortime inuidiam placaturus
nauigio in altum prodiit anulumiq ip̃m in quo gẽ-¬
ma erat propria manu demersit uel sic saltem
semel doliturus in uita uisus sibi callide transe¬
gisse cum fortuna Si tot letis unum hoc triste
pensaret Illa uero nec falli facilis nec mulceri
mala bonis alias hominis equa lance componens

Expanded text:
nec auro aut gemmis insignem gladium anulo regio nec auro aut gemmis insignem gladium anulo regio permutaret: sic mollia queque despiciunt viri fortes. Quomodo vero anulum regis ambirent, qui sola virtutis fiducia regem ipsum et regias opes regnumque contempserant? Contra autem vos animorum diffidentia cuncta miramini et quasi beatos factura concupiscitis, virtus sola contemnitur. Est et gemme alterius fama vetustior, quam Samiorum tyrannus Polycrates habuit. Ferunt fuisse sardonicem: is lapillus inter multa pretiosa ditissimi hominis pretiosissimus habitus, quamobrem qui nichil umquam sensisset adversi, palam obsequentis et clanculum insidiantis fortune invidiam placaturus, navigio in altum prodiit anulumque ipsum in quo gemma erat manu propria demersit, vel sic saltem semel doliturus in vita, visus sibi callide transegisse cum fortuna, si tot letis hoc unum triste pensaret. Illa vero nec falli nec facile potest mulceri: mala bonis equa lance componens,
Abbreviated transcription (Latin):
Representari solere alias solite oculis fama est hom̃i
Iumentorum fluuium alias fluminũ nemorum uo-¬
lucrum ferarumq nulla penitus manu artificis sed
nature in illo sane Regio ut solmy uerbo rtar Nõ
impressis sed ingenitis figuris niuse nomen et ap-¬
pollo erat choree nobilis cytharista Sparsis itaq
nexisq inuicem genime notis ut tot ymaginum
in tam paruo spatio unaqueq suis discerneretur
insignibus preclarus ut res erant anulus addiditqz
gracie Regis nomen Plures enim fiunt res illus¬
trium Sed quid oro illi contulit achates suus
An bello inuictum an non dicam morti nõ hostili
gladio sed saxo quod femina eciam trusit mauus
meptum fecit Quid inꝙͣ uel huic pyrro profuit
habuisse uel nocuit caruisse fabricio curyoq qͥbus
ille uictus atq ytalia pulsus est ducibus Affirma-¬
re ausim neut. horum unꝙͣ sessurum ał. sensurũ
animo fuisse non horrentem galeam rigidumq

Expanded text:
representari solere oculis fama est, hominum, representari solere oculis fama est, hominum, iumentorum, fluminum, nemorum, volucrum ferarumque nulla penitus manu artificis sed nature. In anulo sane Pyrrhi regis, ut Solini verbo utar, non impressis sed ingenitis figuris, Muse novem et Apollo erat, choree nobilis citharista, sparsis ita nexisque invicem gemme notis, ut tot imaginum in tam parvo spatio una queque suis discerneretur insignibus; preclarus, ut res erat, anulus addiditque gratie regis nomen; pluris enim fiunt res illustrium. Sed quid, oro, illi contulit achates suus? An bello invictum, an non dicam morti, non hostili gladio sed saxo quod feminea etiam torsit manus, exemptum fecit? Quid, inquam, hunc vel Pyrrho profuit habuisse, vel hoc nocuit caruisse Fabritio Curioque, quibus ille victus atque Italia pulsus est ducibus? Affirmare ausim, neutri horum umquam sessurum animo fuisse ut horrentem galeam rigidumque
Abbreviated transcription (Latin):
amplius uir singularis atq unicus ut semper fu-¬
erat sed quasi unus ex multis captus deiectusq
est Is gemimarum fulgor ea uis margaritarum idq
auri pondus fuit Uicerat iam ante pari prelio alex¬
andrum a sya sed parum est uiciis uinctum suis uin-¬
cere Illud est magnum uicisse uictorem sui post quẽ
nullus ferme ducum stetit inter asie delicias que
in orbem lacius transuecte uestra uos in patria ui-¬
cerunt Nempe si fateri uerum pultis ubiq genciũ
uictores asyatica uictoria uicti estis id est minc et
amicas oculorum anmorum hostes et uictrices ui-¬
rorum forcium gemmas cole Gaudiũ. Gẽmis
delector ardentibus Ratio. Athic uariis ille pal¬
lentibus multiplex appetitus una uanitas aludisti
ut pyrro illi qui bellum cum Romanis gessit acha-¬
tes fuit lapis olim preciosissimus hominũ iudicio
Nunc eodem quo precia rebus fiunt uariante ui-¬
lissimus In quo quidem species rerum diuersarum

Expanded text:
amplius vir singularis atque unicus ut semper fuamplius vir singularis atque unicus ut semper fuerat, sed quasi unus ex multis captus deiectusque est. Is gemmarum fulgor, ea vis margaritarum idque auri pondus fuit! Vicerat iam ante pari prelio Alexandrum Asia — sed parum est vitiis victum suis vincere: illud magnum, vicisse victorem sui —, post quem nullus ferme ducum stetit inter Asie delitias, que in orbem Latium transvecte vestra vos in patria vicerunt. Nempe si fateri verum vultis, ubique gentium victores Asiatica victoria victi estis. I nunc, et amicas oculorum, animorum hostes et victrices virorum fortium gemmas cole! Gemmis delector ardentibus. At hic variis, ille pallentibus: multiplex appetitus, una vanitas. Audisti ut Pyrrho illi, qui cum Romanis bellum gessit, achates fuit lapis olim pretiosissimus hominum iudicio, nunc eodem quo pretia rebus fiunt variante vilissimus, in quo quidem species rerum diversarum
Abbreviated transcription (Latin):
turum et cupidissime possessurum Id michi pas-¬
sionati status amini suadet Crede auteni et tu
michi hec que uisuui usq adeo delectant semper al.¬
sepe aĩe et corpori nocuerunt Illius certe quem loqͥ¬
mur triumphantis glorie nil unꝙͣ magis obfuit
non thessalicus dies non egipciaca calamitas Ibi
enim fortune succubuit iam totus hic uitio totus
ibi aliena uis aliena perfidia hec sua fragilitas
sua fuit ambitio Illic igitur potenciam et uitam
hic aniim popularis modestieq insignis famam
magnisq laboribus partum magnum nomen im¬
minuit Mirum dictu tanto uictosiosior contra his-¬
panos bellicosam gentem ꝙͣ contra imbelles et in-¬
erines asyaticos apparuit Eoq mirabilius ꝙ in
ip̃a quoq asya aliꝙͣdiu integer atq inuictus cum
se in templo iherosolyme omnium opulentissime
uere erectum atq abstinentissimum prebuisset
Ad ultimumi urgenti uicio non restitit neq iam

Expanded text:
turum et cupidissime possessurum: id tibi pasturum et cupidissime possessurum: id tibi passionati status animi suadet. Crede autem et tu michi, hec que visum usque adeo delectant semper animo et sepe corpori nocuerunt. Illius certe quem loquimur triumphantis glorie nichil umquam magis obfuit: non Thessalicus dies, non Egyptia calamitas, ubi enim fortune succubuit non totus, hic vitio totus: ibi aliena vis, aliena perfidia, hic sua fragilitas, sua fuit ambitio. Illic ergo potentiam et vitam, hic animi popularis modestieque insignis famam magnisque laboribus partum Magni nomen imminuit. Mirum dictu, tanto victoriosior contra Hispanos bellicosam gentem quam contra imbelles et inermes Asiaticos apparuit, eoque mirabilius quod in ipsa quoque Asia aliquandiu integer atque invictus, cum se in templo Hierosolyme omnium opulentissimo vere erectum atque abstinentissimum prebuisset. Ad ultimum urgenti vitio non restitit neque iam
Abbreviated transcription (Latin):
et equi domitarum alias dormitarum gentium
ut mos erat non captiui memorantur aut currus
in eis legimus aurum fuit gemime omnia et mar¬
garite inter multa alueus ingens ibi et ingenciũ¬
cessuarum alias cesserarum ordo bicolor Ita ut
singule genimiis e singulis constarent et uasa au¬
rea et uestes et statue quin et luna quedam soli¬
do ex auro immensi ponderis lectiqz aurei et corone
plurime magnis et candidis margaritis intexte
Deniqz mons aureus illic fuit et forme ille mira-¬
bilis in quadrum ducte ceruis ac leonibus et fi-¬
guris uariis ammantium frequẽs necnõ et arborib
atq omnium pomorum genere consitus Ramos au¬
reos tegentibus margaritis Montis in uertice iis-¬
dem ex Rebus horologium artificio ubiq uincente
materiam uoluebatur mirabile prorsꝰ ostentum
hiis qui mirari mania didicerunt At it hiis Reb
inquies delector Crede id quidem te hunc trium-¬
phum et cupide spectaturum reor et cupidius duc¬

Expanded text:
et equi domitarum gentium, et equi domitarum gentium, ut mos erat, non captivi memorantur aut currus in eo legimus aurum fuit, gemme omnia et margarite. Inter multa alveus ingens ibi et ingentium thesaurorum ordo bicolor, ita ut singule gemmis e singulis constarent, et vasa aurea et vestes et statue, quin et luna quedam solido ex auro immensi ponderis lectique aurei et corone plurime magnis et candidis margaritis intexte. Denique mons aureus illic fuit, forme ille mirabilis in quadrum ducte, cervis ac leonibus et figuris variis animantium frequens nec non arboribus atque omni pomorum genere consitus, ramos aureos tegentibus margaritis; montis in vertice iisdem ex rebus horologium artificio ubique vincente materiam volvebatur, mirabile prorsus ostentum his qui mirari inania didicerunt. At his rebus maxime delector. Credo id quidem teque hunc triumphum et cupide spectaturum reor et cupidius duc
Abbreviated transcription (Latin):
uante atq etatis uictorieq superbiam compestente
mastulum tropheum puramq et rigidam sui nõis
ymagniem erexit uere tunc magnus atq mag¬
inficus quãuis adolescens annis moribus senex
maturusq aninio Idem postea captis pyratis
et oriente perdomito quasi cum loco nutatus ac
tempore Eq alia parte orbis ip̃e alius reuersus
non militarem sed femineum seu diuinum pocius
in morem uultus suos iam uiriles ac solito mol¬
liores non ere fictos aut marmore sed insuetis atq
exquisitissimĩs margaritis in triumpho tulit Expro-¬
batio non leuis eo fastus in unumi caput expositi
non sine insultatione quadam pictoris oĩm populi
atq excusatione quadam principum sequentium
Quid non enim a tyrannis Roma iam serua pate-¬
retur que libera ciuis amantissimi talem hanc in¬
solenciam inspexisset Neq alias nũiꝙͣ reliqua tri¬
umphi illius humilia magis aut sobria nõ arma

Expanded text:
vante atque etatis victorieque superbiam compescente, vante atque etatis victorieque superbiam compescente, masculum tropheum puramque et rigidam sui oris imaginem erexit: vere tunc magnus atque magnificus, quamvis adolescens annis, moribus senex maturusque animi! Idemque postea captis pyratis et oriente perdomito, quasi cum loco mutatus ac tempore eque, alia parte orbis, ipse alius reversus, non militarem sed femineum, seu divinum potius in morem, vultus suos iam viriles ac solito molliores non ere fictos aut marmore, sed insuetis atque exquisitissimis margaritis in triumpho tulit: exprobratio non levis Eoi fastus unum in caput expositi, non sine insultatione quadam victoris omnium populi atque excusatione principum sequentium. Quid non enim a tyrannis Roma iam serva pateretur, que libera civis amantissimi talem hanc insolentiam aspexisset? Neque reliqua triumphi illius humilia magis aut sobria: non arma
Abbreviated transcription (Latin):
hic hominum non natura nobilitat diuitum unge¬
alias iuge manes atq ociorum fabule qui facile
ista contempnerent Si quo autem honestiore pacis
aut belli negocio tenerentur Gaudiũ. fulgide
animum mouent gemme et suauiter candide mar-¬
garite Ratio. Mouent animos ymino steruũt
calcant molliunt et eneruant Qua de re si per-¬
gam uirorum ac uulierum exempla congerere nõ
te doceam sed obtundam Unum ex ommibus et
tissimos fortissimosq persuaserit Magnus pom¬
peyus continentissimus Romanorum ducum hoꝵ
dico nouissimorum qui quantum magnitudine
gestarum rerum ceteris antecellunt tamen mo-¬
destia morum uiteq fragilitate moribus cedunt
suis Uictor ab hyspanya pacato rediẽs occidente
compressisq predonibus et in unum coactis locũ
cui cõuenarum nomen ob hoc iudiciũ ał. indicũ
in seculum istud durat Illic pyreneis in mon-¬
tibus locorum forsan asperitate modestiã adiu¬

Expanded text:
hic hominum, non natura nobilitat, divitum nugehic hominum, non natura nobilitat, divitum nuge inanes atque otiosorum fabule, qui facile ista contemnerent, si quo umquam honestiore pacis aut belli negotio tenerentur. Fulgide animum movent gemme et suaviter candide margarite. “Movent” ais: immo sternunt, calcant, molliunt et enervant. Qua de re si pergam virorum atque mulierum exempla congerere, non te doceam sed obtundam. Unum ex omnibus et tissimos fortissimosque pervaserit. Magnus Pompeius, continentissimus Romanorum ducum, horum dico novissimorum, qui quantum magnitudine gestarum rerum ceteris antecellunt tantum modestia morum viteque frugalitate maioribus cedunt suis, victor ab Hispania pacato rediens occidente compressisque predonibus et in unum coactis locum, cui Convenarum nomen ob hoc inditum in seculum id durat, illic Pyreneis in montibus, locorum forsan asperitate modestiam adiu
Abbreviated transcription (Latin):
rapiatur Quo de fonte quidquid est pulchrum¬
genmius allicior¬
Ratio. Hanc excellenciami non
natura fecit sed opinio que apud quosdam carbũ-¬
culo palnam dedit apud alios adamanti Illa
uulgo ac plerisq gemmnariis eui huiꝯ extimatio
ista ueteribus quibusdam rerum scriptoribus
probatur scdni quos non modo gemimarum sed
Rerum omnium terrenarum preciosissimus ad¬
damas Regum olini idq non ommum sed p̃cel¬
lentium gemiia fuit Hodie quia nullius Rei tantũ
et tam uelox ꝙͣ luxurie ac superbie iucrementuz
est multorum non regum eciam esse cepit et iam
plebis in digitos sensim uenit Huic proxime indi-¬
cam et arabicam margaritam locant Et hinc itidẽ
smnaragdum Nescio quidem qua ordinis iniuria
Nam si illorum rubor pallorq gratus est cur nõ
eque horum candor uirorq oculis blandiatur iusti-¬
orq uunc eciam saphiri querela quo uix aliud t̾ra
parit celo similius sereno Uerum ut dixi furor

Expanded text:
rapiatur, quo de fonte quicquid est pulchrumrapiatur, quo de fonte quicquid est pulchrumgemmis allicior. Hanc excellentiam non natura fecit sed opinio, que apud quosdam carbunculo palmam dedit, apud alios adamanti. Illa vulgo ac plerisque gemmariis evi huius extimatio, ista veteribus quibusdam rerum scriptoribus probatur, secundum quos non modo gemmarum sed rerum omnium terrenarum pretiosissimus adamas. Regum olim atque non omnium, sed prelentium gemma fuit: hodie, quia nullius rei tantum et tam velox quam luxurie ac superbie incrementum est, multorum non regum etiam esse cepit et iam plebis in digitos sensim venit. Huic proxima Indicam atque Arabicam margaritam locant et huic itidem smaragdum, nescio quidem qua ordinis iniuria. Nam si illorum rubor pallorque gratus est, cur non eque horum candor virorque oculis blandiatur? Iustiorque nunc etiam saphiri querela, quo vix aliud terra parit celo similius sereno. Verum, ut dixi, furor