comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diuutẽ in corbanan. malioduo iimita. nõ ꝙ dissonent euuangelia ẜ ꝙ u
mis quadutus duos ni nictos mĩmos habeat. hos est gͦ qd dixit nõ egie¬
simo quaedirinte pot̃ nen absurde intelligi aut pooeo poĩtũ qduich uelinqt᷑
impnutum sicut loquentes eciam dicimꝰ usisad fedem eũ uolimꝰ exp¬
mtre aliquid its exaccum ut nicħ relictũ sit nel ut signifidarentur norẽ
quadrantis nouissum treuapccã Quarta enñ pars distinctorum mẽ¬
biorum huis mundi et ea nonissima inuenitur t̾ra ut mapias a celo ẜn¬
siclus orupte appellatur hebieũ noniẽ est hũs apiã eos uncie pondus
aprã latinos aut̃ et gutes .iiii. pais untie est et stuteris medietas. drag¬

Expanded text:
drantem in corbonam: in alio duo minuta , non quod dissonent Evangelia, sed quod drantem in corbonam: in alio duo minuta , non quod dissonent Evangelia, sed quod unus quadrans duos minutos nummos habeat. Hoc est ergo, quod dicit: Non egresimo quadrante potest non absurde intelligi aut pro eo positum quod nihil relinquatur impunitum, sicut loquentes etiam dicimus usque ad faecem, cum volumus exprimere aliquid ita exhaustum ut nihil relinqueretur, vel ut significarentur nomine quadrantis novissimi terrena peccata. Quarta enim pars distinctorum membrorum hujus mundi et ea novissima terra invenitur, ut incipiens a coelo siclus corrupte appellatur, hebreum nomen est, habens apud eos uncie pondus; apud Latinos autem et Grecos quarta pars uncie est et stateris medietas drag
Abbreviated transcription (Latin):
qui cũ lemptalant in euuangelio ait reddite gͦ que sunt desaris cesari
et que sunt deideo Nũmus aut̃ oñsũs iaginem cesaris tenuit et ideo
cesar reddẽ mõmiũ. tributum peccumam et om̃s honoies t̾re nos iussit
deo auẽ nosinecipõs .i. imagiiem dei ip̃e condidit que nõ est in auio pi
ita ẜ inhorĩb figuracta Sexculabassumpta duellam fucit t̾poĩta ster¬
tiram reddit. saitor aut̃ medietas uncie est appendois auuos tres unde
et uocatur feritera qd tribus sols fcet hec et semunicia qr sems hr̃ de bn¬
cia. hec et semisses qr pondẽ semiis est ecq̃ĩ semisassis Quildrantem he
Dequedrante aud in euuauggͥlio legaui dl̃i commeonoritur queditis
trrdicio in caccerem amen dico tibi inquit noneores inde done epres reddas
nouissimũ quadiantem Ouadrans genus ñm est quiht̃ duo niiuta
bnde in alio euuãgelio mulier illa panꝑdula et iudua dicitur misisse qua¬

Expanded text:
qui eum tentabant, in Evangelio ait: Reddite ergo quae sunt Caesaris, Caesari: qui eum tentabant, in Evangelio ait: Reddite ergo quae sunt Caesaris, Caesari: et quae sunt Dei, Deo . Nummus autem ostensus imaginem Caesaris tenuit: et ideo Caesari reddere nummum, tributum, pecuniam, et honores terrenos jussit. Deus autem nosmetipcta, sed in hominibus figurata. Sextula bis assumpta duellam facit, ter posita staterem reddit. Stater autem medietas unciae, appendens aureos tres, unde et vocatur stater, quod tribus solidis stet. Haec et semiuncia, quia semis habet de uncia: haec et semissis, quia ponderis semis est, quasi semis assis. Quadrantem HebDe quadrante autem in Evangelio ita legitur, ubi commemoratur nocentis traditio in carcerem: Amen, dico tibi, inquit, non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem . Quadrans genus nummi est, quasi duo minuta: unde in alio Evangelio , mulier illa paupercula et vidua dicitur misisse qua
Abbreviated transcription (Latin):
tutur Denanus allegorice significit reminĩa cõem futurã stõrum que ill
pro bonolabore hie ꝓnuctitur et in fuciuo datur unde et meuuãgelio pat̾ fa¬
milias oꝑanis iunee sire infine oꝑis sui legitur dedissi denariũ Senari
duo p̃cepto cantatis nel utrũꝓ testamentum hoc est nom̃ et uetus b̃ndem
nũdipatiu qr nicħ ilłi deeffe uidetur. solidum enĩ uet̾ es integrũ dicebant
et totum ip̃e quoq inuundinauocatur pioeo qd noĩb p̃ncipũ effigies si¬
guetur ab moo eiñ uñũ mnimisina argenteus eiat hoc enĩ ab assiis dep ͭ.¬
Dicunt aut̃ uidei ꝙ abraham int̾ra chanaã ẜmuẽ hac̃ uexent forã Soli¬
dud aput latiues alio noiẽ sextula dicitur qd is exmicia compleatur hũ
tretuissem. eꝙ solidum fuciat t̾missus Erpssio eñi nuimifinatis inden¬
su significat inaginẽ conditoris in qui ab uno quoq nrm̃m eopetitur añ
credulitas uecce fidei cum bonis eꝑibus a nobis exquirtus unde dñs ad eos

Expanded text:
tur. Denarius allegorice significat remunerationem futuram sanctorum, quae illis pro bono labore hic promittitur, et in futuro datur. Unde in Evangelio paterfamilias operariis vineae suae in fine operis sui legitur dedisse denarium. Denarii duo praecepta charitatis, vel utrumque Testamentum, hoc est, novum et vetus, nuncupatum, quia nihil illi deesse videtur; solidum enim veteres integrum dicebant et totum. Ipse quoque nomisma vocatur pro eo quod nominibus principum effigiisque signetur. Ab initio vero unum nomisdicunt autem Judaei, quod Abraham in terram Chanaan primus hanc advexerit formam. Solidus apud latinos alio nomine sextula dicitur, quod his sexuncia compleatur. Huntremissem, eo quod solidum faciat ter missus. Expressio enim numismatis in censu significat imaginem credulitas rectae fidei cum bonis operibus a nobis exquiritur. Unde Dominus ad eos,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ꝑhubetur ingrecis namnicħ est calculo minus. incħ tulento maius
tum est hxxduarum librarũ sicut plantus ondit qui ait duo talenta
enĩ nniuer nomen est. eꝙ deutũ librarum pondis sit qd pondus ꝓt̃

Expanded text:
perhibetur in Graecis; nam nihil est calco minus, nihil talento maius. perhibetur in Graecis; nam nihil est calco minus, nihil talento maius. tum est LXXII librarum, sicut Plautus ostendit, qui ait duo talenta um numeri nomen est, eo quod centum librarum ponderis sit. Quod pondus propter
Abbreviated transcription (Latin):
puł xxiii. qd ꝓude legitiñ pondus habetiu qr m̃s scmupulorũ eus
horas diei notas q meritur uel qr lib̾m effieit duodeaies ampututa libia
uni ũncus ꝓficitur et inde habetus ꝑfecti ponderis genus qr tot hec conftat¬
untuis quot menfibus amiꝰ Dicta aut̃ librr qd sit libera et amita intus
se pondaa p̾dca concludat mua in pondib centũ diagnus appenditur et est
nomen gretum significat mna decem. uba legis que hor̃e diunitus data
sunt ut in eiẽ oꝑentur et luciũ spĩtule efficiãt unde in eiuãgelio legitur
ꝙ homo nobit᷑ qui abut in regionem longiꝙ̃ expendĩt ẜmio suis peciuãt
suauneii reñtenti singuli exposuere que lucrificaucrũt. Iste aut̃ homo
nobil iedemptor nr est. qui abut in regionon longinquã qr passione
sua et resurrectõne completa a scendit indelum et sedet a dextus dei indie
aut̃ indien uenturus. ut exquiit ex singul debitorib pecuniã ꝙͣ eis

Expanded text:
 XXIIII. Quod proinde legitimum pondus habetur, quia numerus scrupulorum eius, horas diei noctisque metitur; vel quia libram efficit duodecies computatus. Libra XII unciis perficitur; et inde habetur unciis, quot mensibus annus. Dicta autem libra, quod sit libera, et cuncta intra se pondera praedicta concludat. Mna in ponderibus centum drachmis appenditur, et est nomen graecum. Significat mna decem verba legis, quae hominibus divinitus data sunt, ut in eis operentur, et lucrum spiritale efficiant; unde in , quod homo nobilis, qui abiit in regionem longinquam, expenderit servis suis pecuniam suam; cui revertenti singuli exposuere, quae lucrificaverunt. Iste autem homo nobilis Redemptor noster est, qui abiit in regionem longinquam; quia, passione sua et resurrectione completa, ascendit in coelum, et sedit a dextris Dei. In die autem judicii venturus, ut exquirat ex singulis debitoribus pecuniam, quam eis
Abbreviated transcription (Latin):
tulenta opaonem x. p̾ceptorñ legis in euuãgelio signifidat nͥ ita legitur et
ob̾latus est ũmis qui debebat x. milia talenta Idem talentum in malã
ꝑtem ponitur in z acharia ut est illud indi inquit unquitatem suꝑ talenti
plrmibi Antiqni ssum m̃drim auio argentoq inuento ere utebantur nam
prius cea pet̾ima funit in usu post aygentea. deuide auira subseruta est. sed
as ea que et nomen retnunt uñdi et erariũ diccum qr prius oñ es in usu
fuit et ipm̃ scl̃um recondebatur auis argentoq nũdum signato. ex quorum
nrtale ꝙͣnis posdei fuisset futta pcciuna nomen tanẽ eium ꝑmãsit abeo i
tullo sude miciũ sumpsit. Thesauiũ mx̃grecm apotis theseos apositõne
hoe est a repot̾to nominatur nam tesis posico dicitur het est nomen ex lacuie

Expanded text:
tionem decem praeceptorum legis in Evangelio significant, ubi ita legitur; Et oblatus est unus, qui debebat decem millia talenta . Item talentum in malam partem ponitur in Zacharia, ut est illud; Vidi, inquit, iniquitatem super talentum  Antiquissimi nondum auro argentoque invento, aere utebantur. Nam prius aerea pecunia in usu fuit, post argentea, deinde aurea subsecuta est, sed ab ea, qua coepit, et nomen retinuit. Unde et aerarium dictum, quia prius aes tantum in usu fuit, et ipsud solum recondebatur, auro argentoque nondum signato; ex quorum metallis quamvis postea fuisset factaetallo, unde initium sumpsit. Thesaurum juxta graecum apo tes theseos, a positione, hoc est, a reposito nominatur. Nam thesis positio dicitur: et est nomen ex grae
Abbreviated transcription (Latin):
gnificatur ut misaia et librauit in pondẽ montes et collesi statera hoc ẽ
iundicit in iusticia maiores et minores potentes et infirnos. nobiles s⁊ ignobi¬
les qr iꝑ̃e iudicalit orbem t̾re in equitate et ppłos inbẽntate sua hic ⁊¬

Expanded text:
gnificatur, ut in Isaia: Et libravit in pondere montes, et colles in statera , hoc est gnificatur, ut in Isaia: Et libravit in pondere montes, et colles in statera , hoc est judicat in justitia majores et minores, potentes et infirmos, nobiles et ignobiles: quia ipse judicabit orbem terrae in aequitate, et populos in
Abbreviated transcription (Latin):
onderum ac menhmaꝵ iuuat cognoscẽ
modum nam onnã corporulia sicut sonponii est a sũmĩe usq
adima in mensiua et mĩo et pondẽ dispoita sunt atq for¬
mata ciructis eni corporeis reb pondus natura dedit. suum qq
tiue sue locis narrauit. Romũ fidon argnius ponderum rõnem in gredia
conftituit. et licet alii antiquiores exstittunt s iste hac arte exꝑientior fuit
Pondus diccũ eo ꝙ in statera libiatu pendeat huic et pensum Abusiue aũt
pondus libiri una est unde eciã dipondius dictum est. q̃i duo pondera qd nomẽ
adhuc in usu recmetur Quitina est genima pondeudlaux equali ex amme
pendens frã ꝓpt̃ talenta et centenaria ad pendinda sicut momentana pparua¬
modicaq pecuma hec et moneta uocata eadem et statera nomen ex nũo hnẽ
mediũ quo truie sactera regitus et lances equantur unde et in laueis ar¬
mentum dieitur. In statera equitatis nel diuine gubernacõnie potentia si¬

Expanded text:
onderum ac mensurarum iuvat cognoscere modum. Nam omnia corporalia, sicut scriptum est, a summis usque ad ima in mensura et numero et pondere disposita sunt atque formata; cunctis enim corporeis rebus pondus natura dedit; suum quoturae suae locis narravit. Primus Phidon Argivus ponderum rationem in Graecia constituit; et licet alii antiquiores extiterint, sed iste hac arte experientior fuit. Pondus dictum eo quod in statera libratum pendeat; hinc et pensum. Abusive autem pondus libra una est. Unde etiam dipondius dictum est, quasi duo pondera; quod nomen adhuc in usu retinetur. Trutina est gemina ponderum lances aequali examine pendens, facta propter talenta et centenaria adpendmodicaque pecunia. Haec et moneta vocata, eadem et statera, nomen ex numero hamedium, quo trutinae statera regitur, et lances aequantur: unde et in lancis amentum dicitur. In statera aequitatis vel divinae gubernationis potentia si
Abbreviated transcription (Latin):
nomĩb ꝓp̾is de signatus / Calcus nnimina pais ponderis ini. pus obol et̃
oonstane lencis geminis graius appellatur ant̃ calius ꝙ sit pabrulus si
qua xxmi. pars solidi est abarloie diuꝰ semen est uocabulum tenens ce¬
niti᷑ oboli pos media est hñs siliquã uñã et serlus hc̃ latiuitue semobolum
noeat ceratt᷑ aut̃ goce latine siliqua coruũ int̃pretatur cbau siligo
Saupulus sex sagicturum pondẽ conftat luc a pitõ giedee gramma uodatur
senpulus aut̃ dicois ꝑ dimimudõnem a lapillo breri qui strupus uocatur.
Dragnia aut̃ octaua pars uncie est et denarii pondus aigenti tribus ꝯstũs
tur in parabola euuagelita nͣ dns ait auit que mulier hũs dragias xͤ et se
ꝑdiderit dragiã unam. nõne accendit luc̾nam. et eudcit domũ et querit di

Expanded text:
nominibus propriis designatus. Calcus, minima pars ponderis, quarta pars oboli est, constans lentis geminis granis. Appellatur autem calcus quod sit parvulus; sicut ua vicesima quarta pars solidi est, ab arbore, cuius semen est, vocabulum tenens. Ceratin oboli pars media est, habens siliquam unam semis. Hunc Latinitas semiobolum vocat; ceratin autem Graece, Latine siliqua cornulum interpretatur. Obolus siliquis Scrupulus sex siliquarum pondere constat: hic apud Graecos gramma vocatur: scrupulus autem dictus per diminutionem a lapillo brevi, qui scrupus vocatur. Drachma autem octava pars unciae est, et denarii pondus argenti, tribus constatur in parabola evangelica, ubi Dominus ait: Aut quae mulier habens drachmas decem, et si perdiderit drachmam unam, nonne acc
Abbreviated transcription (Latin):
qñ ignorcione depoĩta ad intelligenciã diuine legis deuoti ppłi legis conue¬
nert proqua re in eius ecciã om̃s referũt gliam ꝓut uiusquisq p̃fati
et fucco clebucõne nuttorum Iem saltus significat iplm̃ eccĩe dequo
in phs scrptum est qui habitant in deẜto. scaui dormient in salaibus
Rursus saltus midianus expũ tenet ipli indeorum bñde ezechies dicit¬
hec dicit dominus ad saltũ agri meridiam cece ego suodendam ignẽ ieo et de¬
ũtuntur in limuen unde et lucimiũ diaitur qd lumendet astrila a tollendo
mĩeupata fomes est asduala que ab ardorib exeutitur reasione aut astul
ambuste auc ligna canata a fuingis norẽ addepto ꝙ ita capiat ignem de qͦ

Expanded text:
quando ignoratione deposita ad intelligentiam divinae legis devoti populi convequando ignoratione deposita ad intelligentiam divinae legis devoti populi convenerunt. Pro qua re in Ecclesia ejus omnes referunt gloriam: prout unusquisque praefati ltus significat populum ecclesiae, de quo in Propheta scriptum est: Qui habitant in deserto, securi dormient in saltibus . Rursus saltus meridianus typum tenet populi Judaeorum: unde in Ezechiel dicitHaec dicit Dominus ad saltum agri meridiani: Ecce ego succendam ignem in te, et devertuntur in lumen. Unde et lychnium dicitur, quod lumen det. Astula a tollendo nuncupata quasi abstula. Fomes est astula quae ab arboribus excutitur recisione, aut astulae ambustae, aut ligna cavata; a fungis nomen acceptum, quod ita capiat ignem. De quo
Abbreviated transcription (Latin):
scli huiꝰ in yslaa omĩs inquit caio fem̃ et onĩs hloria eus qĩ flos fem-
Nonia signisicant fuctus sc̃õrum in iurtutibus ut estillud in cantioo alnti¬
corum et manducet fruccũ poniorum suorum. Ilem sponsa ad sponsum di¬
eit. onnã poma noua et uet̾a dilectemi ẜuaui tibi/ Poma noua et uet̾a
p̾cepta siue promssa sunt noui testamenti ctuet̾is que omia ad xp̃i grũ¬
leftit ecciã Rursum ponia dulcedo pcc̃i unde in amos legitur quid tu indes
amos. et dixit uncinũ pomori. hoc est supplicia pcc̃orum matiua dicuit᷑
qđ apta sunt admandendum sic et ĩmatura non ad mandendum Aillego¬
dino scuntur Silue aut̃ siue saltus miftioe gentes significnt uel eriõ
sacram scriptinũ alleconas tefamonis obumbratam ut est illud. deus a
libano uemet. et stẽ de monte umbioso et condenso dequo et in psalmo.
que ex pctis qĩ siluestribus ac dinuosis locis mundautedũo campestii pu¬
idaioos pueros comederuãt: Silue gentes sunt utin psalmo. ext̾mmina¬

Expanded text:
a: Omnis, inquit, caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos feni . Poma significant fructus sanctorum in virtutibus, ut est illud in Cantico canticorum: Et manducet fructum pomorum suorum . Item sponsa ad Sponsum dicit: Omnia poma nova et vetera, dilecte mi, servavi tibi . Poma nova et vetera, praecepta sive promissa sunt Novi Testamenti et Veteris, quae omnia ad Chrestum est. Rursum poma dulcedo peccati: unde in Amos legitur: quid tu vides, Amos? Et dixi: Uncinum pomorum , hoc est, supplicia peccatorum. Matura dicuntur, quod apta sunt ad mandendum: sic et immatura, quia pri Silvae autem sive saltus mystice gentes significant, vel etiam sacram Scripturam allegoricis testimoniis obumbratam, ut est illud: Deus a Libano veniet, et sanctus de monte umbroso et condenso . De quo in Psalmo squae ex peccatis quasi silvestribus ac dumosis locis, mundante Domino, campestri puJudaicos pueros comederunt. Silvae gentes sunt, ut in Psalmo: Extermina
Abbreviated transcription (Latin):
casu nba eus auitute discldnt̃ hec sunt aque spĩtales hec folia spintulia
deq nibus in apocalipsi beatus Ioħes dicit et ondit m̃ feuuẽ aque uite splen¬
didumm tãꝙ distallum exiens dethiono dei ⁊agui in medio platoe eius et
ex us ꝯq parte fruminis aulorẽ inte que facit friccĩ singlis duodecies sii¬
gulis mensib reddens fruccũ suũ et folia adloris illius siuit in sauitatem

Expanded text:
eritate discedunt. Haec sunt aquae spiritales: haec folia salutaria, de quibus in Apocalypsi beatus Joannes dicit: Et ostendit mihi flumen aquae vitae splendidum, tanquam crystallum, exiens de throno Dei et agni, in medio plateae ejus, et ex utraque parte fluminis arborem vitae, quae facit fructum, duodecies singulis mensibus reddens fructum suum, et folia illius arboris sunt in sanitatem
Abbreviated transcription (Latin):
mregioue geratica Ruesus putais nuumenti et ubi iurauerant
Ustas s⁊ abmnrlas uoratur ꝙ opid̃im ⁊fiachꝰ. Sunt et aln pliues pu¬
tei in sancas sorpturis que hiodie in regione geratica et iupta ascalonemde¬
monstrãtur In lonã gͦ significacõnem illud accipi por̃ quod in genese
sed inuidentes ei palestim obstiugert̃ eos implentes hno et ueliqua
Duis est iste ysiac ñ saluator ñ quidum descendissecimi st̃ touientẽ tre¬
rara p̾mo omi illos puters fodeue uoluit quos fiderant pm̃ patrio sin

Expanded text:
sum puteus juramenti, ubi juraverunt Isaac et Abimelech, vocaturque oppidum Isaac. Sunt et alii plures putei in sanctis Scripturis, qui in regione Geraritica, et juxta Ascalonem demonstrantur. In bonam ergo significationem illud accipi potest, quod in Genesi sed invidentes ei Palaestini, obstruxerunt eos, implentes humo, et reliqua . Quis est iste Isaac, nisi Salvator noster, qui dum descendisset in istum torrentem Gerara, primo omnium illos puteos fodere vult, quos foderant pueri patris sui,
Abbreviated transcription (Latin):
Enfrates enĩ flumus qui int̾p̾tatur frugifer sie crestens optime
oenuenit euuãgelio iohis̃ qui de diuina guacõne soluutoris in¬
choans maxuue eaq ad diuinã eius natinõ exponenda ꝑtine¬
lunt descripsit et sio tiũ eccĩe ad gͣnien spĩtale et fiuctid uintiu¬
tum proferendum arrigauit scientie q spĩtat illi opes contu¬
lit Iordanis fluuius a duobus fontibus nominatur qũro alter
uocatur ior alt̾ am. hus gͣ piotil a se distantibus in un ae¬
ueũ federatis iordanis deniceps appellatur Rascitur aut̃ sus ala¬
no monte et diuidit indeã et ambiam qm ꝑ multos circuitus
iux iherico in maie mortĩ infuit chisaide aut̃ iordan¬
qui int̾pietatur descensio eoꝵ ec in quo saluator baptizatur estͣ
nulitatis ac mansuetudinis xp̃i partiopes eẽ Anpliõ gͦ ob cãm

Expanded text:
qui interpretatur frugifer, sive crescens, optime convenit Evangelio Joannis, qui de divina generatione Salvatoris inchoans, maxime, quae ad divinam ejus naturam exponendam pertinebant, descripsit, et sic terram Ecclesiae ad germen spiritale et fructum virtutum proferendum irrigavit, scientiaeque spiritalis illi opes contuis Iudaeae fluvius, a duobus fontibus nominatus, quorum alter vocatur Ior, alter Dan. His igitur procul a se distantibus in unum alveum foederatis, Iordanis deinceps appellatur. Nascitur autem sub Libano monte, et dividit Iudaeam et Arabiam; qui per multos circuitus iuxta Iericho in mare Mortuum influit. Eusis Caucaqui interpretatur, descensio eorum, et in quo Salvator baptizatus est, militatis ac mansuetudinis Christi participes esse. Triplicem ergo ob causam
Abbreviated transcription (Latin):
gnificant que mii ͫ euuãgeliste constripserũt Nam geon flu¬
is qui int̾pretatur pectꝰ siue p̾ruptũ significat euuãgeliũ mathĩ
qd pͥmũ conscriptũ est ab rp̃o auctore hebraita lingua et agenea¬
logus saluatoris mcipieus bieuĩt natiuitatem dñi notat mageꝵ¬
q aduentũ ad ipm salluatoiẽ et ꝑ miloꝵ ab herode occisionem postea
uapⁿ̃ eius cõmemorat et in deẜto ieminũ atq temptatõnes qb
a dyabolo temptatus est mox ad p̾dicacõnem enuagelii et imuriẽłoꝵ
ftũram brinsit sicqz ad passionem eius ꝑuemens resuriexisse
eam amortius ondit et discipłis in galilea apparuisse et ad p̾di¬
cacõem euuãgelii eos mifisse et t̾ram echiopie et spĩtus egupti
uiii fenentis dognatum mrrigat quatins fructũ fidei et lanet num

Expanded text:
gnificant, quae quatuor Evangelistae conscripserunt. Nam Geon flugnificant, quae quatuor Evangelistae conscripserunt. Nam Geon fluvius, qui interpretatur pectus, sive praeruptum, significat Evangelium Matthei, quod primum conscriptum est ab ipso auctore Hebraica lingua, et a genealogiis Salvatoris incipiens, breviter nativitatem Domini notat, magnorumque adventum ad ipsum Salvatorem, et parvulorum ab Herode occisionem, postea baptismum ejus commemorans, et in deserto jejunium atque tentationes, quibus a diabolo tentatus est, mox ad praedicationem Evangelii, et miraculorum facturam transit; sicque ad passionem ejus perveniens, resurrexisse eum a mortuis ostendit, et discipulis in Galilaea apparuisse, et ad praedicationem Evangelii eos misisse: et terram Aethiopiae et spiritales Aegypti quatuor fluentis dogmatum irrigat, qua fructum fidei et
Abbreviated transcription (Latin):
ne t̾ram significat ħic apud egiptios mlus uocatur ppr̃ huip
que dribit qui efficit fecunditatem bñdier mlus dictus est¬
quasi maniuamon Nam auteal mlus latiue melo didebat᷑
apꝑet aũt̃ in meide lacu de quo in nũdiem u̾sus exeipitur q¬
gipto ũ aquilonis flatibus reꝑcussus aquis retro lirtiautib
itumestit et mundacõnem egipti facit/. Banges feuiuꝰ
quẽ phison sca sc̃ptura cognominat exiens de ꝑadiso rtit
ges aũt u̾ocatus a gangaio rege indie fertur auẽ uili mõ e¬
altari et suꝑ orientis tris erũpere ygis fluuuis mest¬
potamnie de ꝑadiso exoriens et pergens contͣassnos et ꝓpt̃ nu¬
tes drautus in mare mortuũ influens uodatus aũt hoc noĩe
ꝓpt̃ uelocitatem in stam bestie tygndis iimo ꝑuicitute eurilutꝭ¬
Euffrrites fluius meso potanrie de ꝑadiso exoriens copaosissims
gr̃nne qui ꝑ mediã babiloniõ influit luc a frugibus uel ab
ubertate nomẽ aceepit nam hebrrute eufirita fercilitas int̾p̃ta

Expanded text:
 irriget. Hic apud Egiptios Nilus vocatur, propter limum quem trahit, qui efficit fecunditatem. Unde et Nilus dicitur quasi νέαν ἰλύν: nam antea Nilus Latine Melo dicebatur. Apparet autem in Nilide lacu, de quo in meridiem versus excipitur Aegypto, ubi Aquilonis flatibus repercussus aquis retroluctantibus intumescit, et inundationem Aegypti facit. Ganges fluvius, quem Phison sancta Scriptura coges autem vocatus a Gange rege Indiae; fertur autem Nili modo exaltari, et super Orientis terras erumpere. Tigris fluvius Mesopotamiae de Paradiso exoriens, et pergens contra Assyrios, et post multos circuitus in mare Mortuum influens. Vocatus autem hoc nomine propter velocitatem, instar bestiae tigridis nimia pernicitate curEuphrates fluvius Mesopotamiae de Paradiso exoriens, copiosissimus gemmis, qui per mediam Babyloniam influit. Hic a frugibus, vel ab ubertate nomen accepit, nam Hebraice Ephrata fertilitas interpreta
Abbreviated transcription (Latin):
Primue iosue bemum qui late dicituu ihũ naue dicitur/ Decundus sos
qui est uidicũ Tercius samuel qui est regũ pͥmus/ Quartus malachim
qui est regum scbs Quĩtus esaras Rextus Ihẽnias Septinus ezechiel
aduncti sunt pro uno accipunitur/ Tereuis est ordo agrogiophoꝵ a. scã
salomonio Euartus celeth qui est cccastes Quĩtus suiasmm qd est
cantica canticorum/ Dextus damel/ Septimus diubeiamm qd̃ ẽ de la
in duos libioe duuditur apud greeos et latinos Nonuis hescer qui sune¬
testament. etrom si sro lemo qmon canone hebuuico non sinit qlounts¬

Expanded text:
primus Josue ben Nun, qui Latine Jesu Nave dicitur; secundus Oblim, quod est Judicum; tertius Samuel, qui est Regum primus; quartus Malachim, qui est Regum secundus; quintus Isaias, sextus Jeremias, septimus Ezechiel,adjuncti sunt, pro uno accipiuntur. Tertius est ordo Hagiographorum, id eSalomonis, quartus Cohelet, quod est Ecclesiastes, quintus Sirasirin, quod est Cantica canticorum, sextus Daniel, septimus Dabreiamin, quod est Verba in duos libros dividitur apud Graecos et Latinos. Nonus Hester. Qui sTestamenti eorum librorum qui in canone Hebraico non sunt. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
cum istis nichil est compauandum quicquid ex hos fuit̾ int̾ scã et di¬
uina nullatenus est recipiendum/ hec duo testamenta in multis lo¬
cis scupture sacie prefigurata sunt/ Nam illi duo lapides molares
sunt ꝙꝓ lex phibet diuidere atq in loco pignorie tollere qr neutrũ
pane celestem confitendum ut aioaum pastum pparent Iem duo
chemibin iux archam poĩta significant duo testamenta ecciam̃ de ꝓ¬
tegencia Iclem abacut ppħa duo destribit aĩmalia in quorum medio
deus inuotescitur Sũma aũt utriusq testamenti crifarie distingiũ
idẽ in hyystoria iumorib mallegoriã ruesus ista tria multifarie di¬
uduntur idest quid adeo quid ab angelis uel as homũb dictum sit¬

Expanded text:
cum istis nihil est comparandum: quidquid extra hos fuerit, inter sancta et divina nullatenus est recipiendum: haec duo testamenta in multis locis scripturae sacrae praefigurata sunt. Nam illi duo molares lapides sunt, quos lex prohibet dividere atque in loco pignoris tollere: quia neutrum panem coelestem conficiendum, ut animarum pastum praeparent. Item duo Cherubin juxta arcam posita significant duo testamenta ecclesiam Dei protegentia. Item Abacuc Propheta duo describit animalia, in quorum medio Deus innotescitur. Summa autem utriusque testamenti trifarie distinguitur, id est, in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur, id est, quid a Deo, quid ab Angelis vel ab hominibus gestum di
Abbreviated transcription (Latin):
ticorum dgnia ut in psalt̾o quĩ eoce pcc̃ores tetenderut̃ aioã suũ item
de arcu in psalmo ita scriptid ẽ aroid suid tecendit illũ et paruuit illũ
diurĩ itaq sciptiuã nom et uet̾is teftamenti congruent̃ accipimus
qui duobus quodt̃modo eiuuatis flexibus deuotorum colla completit᷑
hre fidelibuo suaue igũ oriditus contumacibus aũt arna fribilia
declaratur tetendit adieitum est. ne eiuo paciã uenuissa putaretur Qd̃ auẽ
sequitur. et in ip̃o parauit uasa mortis sagutas suas ardentibus effcit

Expanded text:
ticorum dogma, ut in Psalterio: Quoniam ecce peccatores tetenderunt arcum suum . Item de arcu in psalmo ita scriptum est: Arcum suum tetendit, et paravit illum . Arcum itaque Scripturam Novi et Veteris Testamenti congruenter accipimus: quia duobus quodammodo curvatis flexibus devotorum colla complectitur: hic fidelibus suave jugum ostenditur; contumacibus autem arma terribilia declarantur: tetendit, adjectum est, ne ejus patientia remissa putaretur. Quod autem sequitur: Et in ipso paravit vasa mortis, sagittas suas ardentibus effecit
Abbreviated transcription (Latin):
dens posuit me sicus sagictũ electõ et in pharerea sua abscondit me Quado
dieit sagictũ electid̃ oñdit hiẽ dñi sagutas plurimas si nõ electas quia sagit
tr ꝓpħs sunt et apłi qui in toto orle discuriñ de quibus et in alio loco auuĩt᷑
plurmus õna figiatu clecca et filius bingeritur ẽ. quã in pharetia sua ab¬
scondit idẽ inhnãno corpore uthabitauet in eo plenitudo diumitatis corꝑa
nestiebamꝰ Qua sagicta et sponsa uulnus accipiens larnitur in aantico
eantieorum uuiluita caritatis ego sum uagina appellata doqd in ea mnu¬
chro uel gladius liuuletur Theca abeo ꝙ aliquid receptĩ tegat e. liã
pg. poita ałii gdo nomĩe checiã uocari assert̃ q ibi reponatur ad ind̾e et
Ribliotheta librorum cepõĩcio dicitur/ bagina eseaut̃ eccultatõnem con

Expanded text:
cens: Posuit me sicut sagittam electam, et in pharetra sua abscondit me . Quando cens: Posuit me sicut sagittam electam, et in pharetra sua abscondit me . Quando dicit, sagittam electam: ostendit habere Deum sagittas plurimas, sed non electas: quae sagittae sunt et apostoli, qui in toto orbe discurrunt: de quibus et in alio loco canitur: plurimis, una sagitta electa, et filius unigenitus est, quam in pharetra sua abscondit, id est, in humano corpore, ut habitaret in eo plenitudo divinitatis corponesciebamus. Qua sagitta et sponsa vulnus accipiens loquitur in Cantico canticorum: Vulnerata charitate ego sum . Vagina appellata eo, quod in ea mucro vel gladius bajuletur. Theca ab eo quod aliquid receptum tegat, c littera pro g posita. Alii Graeco nomine thecam vocari asserunt, quod ibi reponatur aliquid: inde et bibliotheca, librorum repositio dicitur. Vagina autem occultatione
Abbreviated transcription (Latin):
te suut ull dnĩ saluatoris homũ corda salutaut̃ inrfigencia que ides uuil¬
norãt̃ ut femert. ideo peutiũẽ utlibem̃ ideo poostimdut engant nam
et aliã significacõnem faguta habet in illa psalmiste sentencia parau¬
ruc̃ sagitus suas in pharetia ut sagucent in obstius reces arde poml¬
uer in emꝑadõne sagutani nom sieut iste habet sagutus in phareta ita
ille gesdat icorde uba uenenosa In obscubo iuõ sine eũ ꝑsecucõmibut plr¬
duobatur ecciã qpñ timore pieuli carnales horẽs credinitur facilius minni¬
tari siue m absdo idico consilio eum oportumꝰ putãt xanos deciꝑe qñ¬
eorum oñdit manes et uacuas i.
De Pharetris
¶alretra sagictarum theca a ferendo iacula dicta sicut et feretoũ
ub. fimius defertur quia idtirro echimologiã cõmuimẽ habent
quia pharetra moctem phereciũ mortuũ portant Corite ꝓpͥe st̃
arominthece sicut sagutarũ pharetie Pharetua em̃ aut sc̾pturaẽ sacm oñ

Expanded text:
da salubriter infigentia, quae ideo vulnerant, ut sanent: ideo percutiunt, ut liberent: ideo prosternunt, ut erigant. Nam et aliam significationem sagittae habent in illa psalmi sententia: Paraverunt sagittas suas in pharetra, ut sagittent in obscuro rectos corde . Permanet in comparatione sagittarii: nam sicut iste habet sagittas in pharetra, ita ille gestat in corde verba venenosa: in obscuro vero, sive cum persecutionibus perturbatur Ecclesia, quando timore periculi carnales homines creduntur facilius immutari: sive in abscondito consilio, cum opportunius putant Christieorum ostendit inanes et vacuas. CAPUT IX. De pharetris. Pharetra, sagittarum theca, a ferendo jacula dicta, sicut et feretrum, ubi funus defertur: quae idcirco etymologiam communem habent: quia pharetra mortem, feretrum mortuum portat. Coriti proprie sunt arcuum thecae, sicut sagittarum pharetrae. Pharetra enim aut Scriptura est sacra, unde
Abbreviated transcription (Latin):
¶lpI. ucio aut siuem mundi et aduentĩ antxpi
signifirit aut octubitum mortis irdemptoris mi
Aduentum antixpĩ uest signifĩcat in illa suꝑiore
suiã iob qua post prodicionem lucifer sus sequent᷑ Regitur et
uestũ suꝑ filios tie consurg̃ fucis uẽsperem ueio suꝑ t̃be filioe
uriñ eoru mento exiente ꝑmictit u ideuto adiũ huc uẽ¬
spi uste subdinitur qr ip̃i sponte sua filni t̾ie et̃ uolugnũ t̾rena
qmippe et nondelestia requuentes dꝑspicienda luafen nĩ clau¬
tati cecati siuit et dum p̃eẽ sidi uespend Eopetũt subsequentie

Expanded text:
i et adventum Antichristi significat, aut occubitum mortis Redemptoris nostri; adventum Antichristi vesper significat in illa superiore sententia Job, qua post productionem luciferi subsequenter legitur: Et vesperum super filios terrae consurgere facis . Vesperum vero super terrae filios um eorum merito exigente permittit. Qui idcirco a Domino huic vesperi juste subduntur, quia ipsi sponte sua filii terrae esse voluerunt. Terrena quippe et non coelestia requirentes, a perspicienda luciferi nostri claritate excaecati sunt; et dum praeesse sibi vesperum expetunt, subsequentis
Abbreviated transcription (Latin):
ad celestem mat̾iam ꝑtinet nam ille subtit᷑ ubi uentostar᷑
picellosi motus nõ possunt existẽ ad celestem ꝑonet partem
Isteuõ turbulencior qui ex alacionib huimdis corporescit lre
depuctatur quiq ex se multas spes reddit nam cõmotus uentos
facit uehementius concitatus ignes et tonitrua conorictus mi¬
bila conspissatus pluã congelantibus nebut muẽ turbulen¬
to congelãtib densionb mibibus grandinem distentus sere¬
nũ efficit Nam aeiem densum uribem ẽẽ mibem ioie feam̃¬

Expanded text:
ad coelestem materiam pertinet. Nam ille subtilis, ubi ventosi, ac procellosi motus non possunt existere, ad coelestem pertinet partem. Iste vero turbulentior, qui exhalationibus humidis corporascit, terrae deputatur, quique ex se multas species reddit: nam commotus ventos facit, vehementius concitatus ignes et tonitrua, contractus nubila, conspissatus pluvias, congelantibus nubibus nivem, turbulentius congelantibus densioribus nubibus grandinem, distentus serenum efficit. Nam aerem densum nubem esse consta
Abbreviated transcription (Latin):
nem Enidios beftiola exeo nuẽcupata qd in aquis uersetur
et mapinie in iulo q̃ si muemĩt dormientẽ corchodrillũ uolu¬
tat sein luto p̾mũ et intruit ꝑ os eius in uentrem et car¬
pens omiã int̾ranea eius sic moritur. huic neoaaon g̾ee
uocatus eo ꝙ obore suo et salubria cibors et ueneno sa pro¬
duntur de quo draconaus ait , precdit sullꝰ uii eiusq
tes insernitur qui eũ adiõsus aspidẽ pugnat caudã erigt
quã aspis maxine mapit obẜuare qͣi mmãtem ad quam
cum ium suã droifferiet decepta compitur Melo uet ꝙ
sit uorõ dissimo membro uel qd fauos petat et assidur mel¬
la capter musio appellatur qs murib infestus sit ht
nulgꝰ captum a captura uocant alii dicunt ꝙ captat idẽ
uidẽt. nã tunto acute ceruit ut fulgore luminis nottis
renebras supet unde a greco uenit eatus idest ingemo s
denator up̃e est ut in yfaia ẜmł᷑ lxx. ecõe ꝙ̃padmodum les

Expanded text:
nem. Enhydros bestiola, ex eo nuncupata, quod in aquis versetur, nem. Enhydros bestiola, ex eo nuncupata, quod in aquis versetur, et maxime in Nilo. Quae si invenerit dormientem crocodilum, volutat se in luto primum, et intrat per os ejus in ventrem, et carpens omvocatus, eo quod odore suo et salubria ciborum et venenosa produnttes insequitur. Qui cum adversus aspidem pugnat, caudam erigit, quam aspis maxime incipit observare quasi minantem, ad quam cum vim suam transfert, decepta corripitur. Melo, vel quod sit rotundissimo membro, vel quod favos petat, et assidue mella captet. Musio appellatus, quod muribus infestus sit. Hunc vulgus caum a captura vocat. Alii dicunt, quod catat, id est, videat. Nam tam acute cernit, ut fulgore luminis noctis tenebras superet. Unde a Graeco venit catus, id est, ingeniosus. Venator Christus est, ut in Isaia
Abbreviated transcription (Latin):
las in caudis cor Symia grecum est nomen iaest p̃s¬
sis nanbus suit et facie feda uigis turpit folicantib lie
et capellarum sit pressum hĩe nasum Alni sumas latine
sermone uocatas arbitrantur eo ꝙ multa in eis sumlitudo
uicionis hunane sentitur ⁊ ded falsum est hi elementoꝵ
sagaces noualimia exultant media et caua tristantur fegd
ques amant ante se gestant negleti eura matiẽ herent
Smnoiem cũm caluda est quã quida cuuã ẜ duut̃ uocant
finge uillose sunt conus mãmus prommentibus dociles ad
lleritatis cbliionem Krenokefali et ip̃r sumiles sumis s
facie ad modum canis unde et nĩeupati/ Satin fuere ad mo¬
dum grata et gestieulatis motibus in quieti Callicrides tto¬
aspectu penre a ecc̾is distant sunt enĩ in faere ꝓducca barba
et lata canda dume aut̃ callidos mente et peceati fetidos
dañ est de elephantib et sumis qui adducebantur ad salomo¬

Expanded text:
las in caudis eorum . Simiae Graecum nomen estlas in caudis eorum . Simiae Graecum nomen estsis naribus sint et facie foeda, rugis turpiter follicantibus; licet et capellarum sit pressum habere nasum. Alii simias Latino sermone vocatos arbitrantur, eo quod multa in eis similitudo rationis humanae sentitur; sed falsum est. Hi elementorum sagaces nova luna exultant, media et cava tristantur. Fetus, quos amant, ante se gestant; neglecti circa matrem haerent. simia enim cum cauda est, quam quidam cluram vocant. Sphingae villosae sunt comis, mammis prominentibus, dociles ad feritatis oblivionem. Cynocephali et ipsi similes simiis, sed facie ad modum canis; unde et nuncupati. Satyri facie admodum grata, et gestiaspectu a caeteris distant. Sunt enim in facie producta barba, et lata cauda. Simiae autem callidos mente, et peccatis fetidos dictum est de elephantis et simiis, qui adducebantur ad Salomo
Abbreviated transcription (Latin):
non lie suꝑfiaem in soriptuus sid spĩtalem sẜm quo in lonis
accibus profidere ualeant inquirnut uulpes dicta quasi
uolupes est eñ uolubilib pedibus et nuĩꝙͣ reccis inueribu
sed tortuosis aufrib cuuit fruuduleneiũ aĩas insidus q dea¬
piẽns nam dum nõ huẽrit estam fingit estam sicq desdẽdẽ¬
tes quasi ad cadauer aues rapit et deuorat Culpes eĩ mm¬
face dỹabolum dt dolosum lel hereticum calidum siuo pectatorẽ
qui in peccorib huams sibi latibula querunt ubi suggestiones
suas puersas inserant et uolmitates pessimas explaant
Nem uulpis drabolus uee demones ut in psalmo tradentur
in mams gladii et partes uulpiũ eiunt. et in ihemia pp̃
hẽtier in cantieis cantieoꝵ capite nobis uulpes pusillas
ext̾minantes uineas idest plebes fideliũ et in libis iudicũ
de sanson dicitur app̾hendit cex ͭ ͣ ᷤ nulpes et ligauit facu¬

Expanded text:
non litterae superficiem in scripturis, sed spiritalium sensum, quibus in bonis non litterae superficiem in scripturis, sed spiritalium sensum, quibus in bonis actibus proficere valeant, inquirunt. Vulpes dicta, quasi volupes. Est enim volubilibus pedibus, et nunquam rectis itineribus, sed tortuosis anfractibus currit: fraudulentum animal insidiisque decipiens. Nam dum non habuerit escam fingit mortem, sicque descendentes quasi ad cadaver aves rapit et devorat. Vulpes enim mystice diabolum dolosum, vel haereticum callidum, sive peccatorem qui in pectoribus humanis sibi latibula quaerunt, ubi suggestiones suas perversas interserant, et voluntates suas pessimas expleant. Item vulpes diabolus vel daemones, ut in psalmo: Tradentur in manus gladii, partes vulpium erunt . Et in Jeremia: Propter haeretici in Canticis canticorum: Capite nobis vulpes pusillas exterminantes vineas , id est, plebes fidelium. Et in libro Judicum de Samson dicitur: Apprehendit trecentas vulpes, et ligavit facu
Abbreviated transcription (Latin):
ones Cams ueio uoracissimũ animal atq importunud aĩal¬
conspieuit illas dimiꝰ latatibus defende̾ in quibus edacitatem
suõ nouit accepto pane saciare his merito compantur iidei
manum Catuli abusiue dicidtur quarumlibet bestiarum
bus cum int̾ se ferte miscuntur uolent et inde femmas ca¬
nes noctu in silius alligatas ad mnti ad tigres bestias a quibus in¬
siliti et nasti ex eodem fetr canes adeo acumos et fortes ut in com¬
pleru loones prostuat Catili gͦ significat̃ gentiles unde est meu
uãgelio ꝙ surfenissa nulier eudũs uit nõ est bonẽ sumẽ pa¬
nem filioru et mictere cambus Respondit ei dicens dñe nam
et catelli eount de mieis que cadunt de mensa dominoꝵ suorum
mensa quippe est scrptura scã que nobis panem iuite ministrat
imiee pueroꝵ int̾na sunt ini st̾ia scripturarum quibus hum
esunt catelri qr comĩsi ad fidem qui erant dispecti in gentib

Expanded text:
ones . Canis vero voracissimum animal atque importunum ones . Canis vero voracissimum animal atque importunum consuevit illas domus latratibus defendere, in quibus edacitatem suam novit accepto pane satiare. His merito comparantur Judacem consumamini . Catuli abusive dicuntur quarumlibet bestiarum ibus, cum intra se forte miscentur. Solent et Indae feminae canes noctu in silvis alligatae admitti ad tigres bestias, a quibus insiliri et nasci ex eodem fetu canes adeo acerrimos et fortes, ut in complexu leones prosternant. Catuli ergo significant gentiles. Unde est in Evangelio, quod Syrophoenissa mulier, cui Dominus ait: Non est bonum sumere panem filiorum, et mittere canibus et catelli edunt de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum. Mensa quippe est scriptura sacra, quae nobis panem vitae ministrat, micae puerorum, interna sunt mysteria Scripturarum, quibus humedunt catelli: quia conversi ad fidem, qui erant despecti in gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
tanaai aut fortitico aut uelocitas Canis aũt diuersas significacõnes
habet nam aut diabolum uel iuideum siue gentilem ppłm significat
uude ꝓpħã dñm precatur dicens in psalino erue a framea deus aĩam
meain et de manu eams uncam meam Nam in meliore parte canis
ponitur ut in eccͣaste uͥ scriptum est melior est canis uinus leone mor¬
tuo hic leonem dyabolum eanem uõ centilem uel hominem pccorem
accrpiendum puto qui ideo melior dicitur ꝙ ad fidem et penitenciã
possit rienne huc de uideis scriptum est comdtantur ad uespũ
et famẽ paciantur ut canes et cireuibut̃ euuitatem Canes
aũt inteeeiguntur iuti sãcerdotes uel improbi ut in eccaste
tliõ nõ est bonĩ sumue panẽ filiorum et mittẽ canibus Canet
betid ut in deutononno non inferes p̾eiũ eanis in domũ dei
tui et in apło iudete danes uidete mulos oꝑarios uidete coneisi¬

Expanded text:
ctanda: aut fortitudo, aut velocitas. Canis autem diversas significationes ctanda: aut fortitudo, aut velocitas. Canis autem diversas significationes habet. Nam aut diabolum vel Judaeum, sive gentilem populum significat. Unde Propheta Dominum precatur dicens in psalmo: Erue a framea animam meam, et de manu canis unicam meam . Nam in meliore parte canis ponitur, ut in Ecclesiaste, ubi scriptum est: Melior est canis vivus leone mortuo . Hic leonem diabolum, canem vero gentilem vel hominem peccatorem accipiendum puto. Qui ideo melior dicitur, quod ad fidem et poenitentiam possit venire. Hinc de Judaeis scriptum est: Convertantur ad vesperam, et famem  intelliguntur muti sacerdotes vel improbi, ut in Isaia: elio: Non est bonum sumere panem filiorum, et mittere canibus . Canes, haeretici, ut in Deuteronomio: Non inferes pretium canis in domum Dei tui . Et in Apostolo: Videte canes, videte malos operarios, videte concisi
Abbreviated transcription (Latin):
unt aduos in uestimentis ouiũ iouisecs aut sunt lupi
inpaces Et idem indet lupũ uementem et dimiccit oues et
fagit᷑ Regitur tamen iacob pat̾archa in lenedictõne et¬
iamm filii sui dixisse ita bemiamm̃ lupus rapax mane
comedet p̃cam uespe diuidet spolia quib diccis apls pau¬
lus de signatur de bemarm scirpe progenitus qui mane
rapuit predam idest in pmordus fideles quos potuit de¬
uastauit / uespe aũt̃ spolia diuisit qr fidelis post modum
factus sacia eloquia audientibus disc̾cione nninfica dispensauit
existimiũt eo ꝙ in sonat inde et canere Nichie aũt sagacius
camibus plus enĩ cetis sẜus aminalibus hut nõq soli suia
noniã uecognostãt dnos suos diligunt dirõꝵ tecca deffendunt
pio dns suis se morti obiciue uoluntarie cum dommo ad prẽdam
ciurunt corpus domini sui eciam mortuum non relinquunt Quor
postremo natura est extra homines dẽ non posse In cambus duo sunt expͭ¬

Expanded text:
entis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces . Et iterum: Videt lupum venientem, et dimittit oves, et fugit . Legitur tamen Jacob patriarcha in benedictione Benjamin filii sui dixisse ita: Benjamin lupus rapax mane comedet praedam, vespere dividet spolia . Quibus dictis apostolus Paulus designatur, de Benjamin stirpe progenitus, qui mane rapuit praedam, id est, in primordiis fideles, quos potuit devastavit: vespere autem spolia divisit: quia fidelis postmodum factus sacra eloquia audientibus dispensatione mirifica dispensavit. existiment eo quod insonat: inde et canere. Nihil autem sagacius canibus. Plus enim sensus caeteris animalibus habent. Namque soli sua nomina recognoscunt, dominos suos diligunt, dominorum tecta depro dominis suis se morti obiciunt; voluntarie cum domino ad praedam currunt; corpus domini sui etiam mortuum non relipostremo natura est, extra homines esse non posse. In canibus duo sunt exspe
Abbreviated transcription (Latin):
udtuntur /  Leopardus goadultio leene et pardi nascitur et t̾ciã
origniẽ efficit sicut et plunꝰ in naturali historia dicit leonẽ
cum pardo aut ꝑdũ cid leena c̃tũbe̾ et ex utroq coitu degen̾es
ꝑtus creari ut mulus ex equa et asio Rmocera grece̾ uoca¬
tus latiue int̃p̃tutur innare cori ide̾ et monoceion idest
Gicorins eo ꝙ unũ corim in media fionte habeat pedĩd in
ita acutũ et ciasidũ ut quitquid impeciorit aut uentilet
aut᷑ pforet nã et eũ elephantis sepe cetamen hĩ et m
ut milła nenanciũ iuitute eapiatur/ ses sicut lin asseriũ
qui de stnbeud naturis aĩaliũ laloriosa muestigatõne suda¬
ueruẽ/ nugo ei puella ꝓponitur que uenienti suũ aꝑit
in quo ille cũ omĩ feroatate post poĩta caput deponit siciꝑ
ab eis a quib capi queritur repente uelut meriuis inuem
Buxdi quoq color ẽ destubitur Qui cã eciã elifantis qñ

Expanded text:
vertuntur. Leopardus ex adulterio leaenae et pardi nascitur, et tertiam vertuntur. Leopardus ex adulterio leaenae et pardi nascitur, et tertiam originem efficit: sicut et Plinius in naturali Historia dicit, leonem cum pardo aut pardum cum leaena concumbere, et ex utroque coitu degeneres partus creari, ut mulus ex equo et asina. Rhinocerota graece tus. Latine interpretatur in nare cornu. Idem et monoceron, id est unicornus, eo quod unum cornu in media fronte habeat pedum quattuor ita acutum et validum ut quidquid inpetierit, aut ventilet aut perforet. Nam et cum elephantis saepe certamen habet, et in nantium uirtute capiatur. Sed sicut hi asserunt, qui describendis staturis animalium laboriosa inuestigatione sudauerunt, uirgo ei puella proponitur. Quae uenienti sinum aperit, in quo ille omni ferocitate deposita caput deponit. Sicque ab eis, a quibus capi quaeritur, repente uelut eneruus inuenitur. Buxei quoque coloris esse describitur. Qui etiam cum elephantis quando
Abbreviated transcription (Latin):
cerant effidit illa ꝑtum seu potius dimintũt dolore dogente
ita postea conuptis et cicatueosis sedibus genitale semen
infussi nõ erit acceptum s mitum refilit Nam plunꝰ
diait aĩalia eum acutis ungnib freguent̃ parere non põs¬
se uiciantur enĩ int̾nsetus se mouentibus eatulis Par
mistiẽ significat dxabolĩ diu̾sio uitiro plenissimum
uel pccorem quenib macul scelerũ et duõsorum enorũ aspsc̃
unde dicit ꝓpħã/ etlnope nõ mutauit ꝙellẽ et pardus uaueretẽ
suam/ Item pardus antixp̃e malicie uouetate aspsus ut
dicit qui in ingritudine ptt̃orum et uauetate euoꝵ ꝑseũant
dilibi tam̃ scaptum est labitabit lupus eũ agno et pardus
eum edo eubabit quod in aduentũ xp̃i completũ est qñ illi qui
antea feroces fuit̾ cum innoeentibus uitam ducut̃ et qui eiroꝵ
maculis pollut erant penitenciã ag̃e ad ueritatem fidei con¬

Expanded text:
cerant. Effundit illa partum seu potius dimittit, dolore cogente. cerant. Effundit illa partum seu potius dimittit, dolore cogente. Ita postea corruptis et cicatricosis sedibus genitale semen infusum non erit acceptum, sed irritum resilit. Nam Plinius dicit animalia cum acutis unguibus frequenter parere non posse; vitiantur enim intrinsecus se moventibus catulis. Parmystice significat Diabolum diversis vitiis plenissimum, vel peccatorem quemlibet maculis scelerum et diversorum errorum aspersum. Unde dicit propheta: Aethiops non mutavit pellem, et pardus varietatem suam . Item pardus Antichristus malitiae varietate aspersus, ut dicit, qui in nigredine peccatorum et varietate perseverant. Alibi tamen scriptum est: Habitabit lupus cum agno, et pardus cum haedo cubabit . Quod in adventu Christi completum est, quando illi, qui antea feroces fuerunt, cum innocentibus vitam ducunt, et qui errorum maculis polluti erant, poenitentiam agentes ad veritatem fidei con