comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uult tantũ potest. Propterea de solo dign ͤ dicitur.
omnia quecnq uoluit fecit. &c iterum: sub est tibi cũ
uolueris posse. Ideo diximus tantam ibi esse uirtutem
uoluntatis quanta est uoluntas ipsa uirtutis: quia
cui semper sub est cũ uolet posse: non alid est in il¬
lo uelle quam posse. Quia ergo ds nulla necessitate
compellitur ut aliquid nolens ꝓmutat : nullius itaq¬
aduersitatib impeditur obstaculo quo id quod ꝓ¬
misit aut minus quam uult aut tardius faciat.
quosdã ad pęnam. Sed quos p̾destinauit ad głiam.
predestinauit ad iusticiam. Quos aute p̾destina¬
uit ad pęnã: non p̾destinauit ad culpam. Posset
enim peccatũ aliquot ex pͣdestinatione di esse. Si pos¬
set aliquis hominũ iuste peccare. Nullus autem ho¬
minũ iuste peccat: quamuis eum iuste d̾s peccarȩ per¬
mittat. Iuste enim deseritur a do. qui deserit dm
Et quia homo deserens dm̃ peccat: deserens peccatorẽ

Expanded text:
tum vult, tantum potest. Propterea de solo digne dicitur: tum vult, tantum potest. Propterea de solo digne dicitur: Omnia quaecunque voluit, fecit . Et iterum: Subest enim tibi, cum voles posse . Ideo diximus tantam ibi esse virtutem voluntatis, quanta est voluntas ipsa virtutis. Quia cui semper subest cum lo velle, quam posse . Quia ergo Deus nulla necessitate compellitur, ut aliquid nolens adversitatis impeditur obstaculo, quo id quod promisit, aut minus quam vult, aut tardius, faciat. quosdam ad poenam. Sed quos praedestinavit ad gloriam, praedestinavit ad justitiam. Quos autem praedestinavit ad poenam, non praedestinavit ad culpam. Posset enim peccatum aliquod ex praedestinatione Dei esse, si posset aliquis hominum juste peccare. Nullus autem hominum juste peccat, quamvis eum juste Deus peccare permittat. Juste enim deseritur a Deo, qui deserit Deum. Et quia homo deserens Deum peccat, deserens peccatorem
Abbreviated transcription (Latin):
tendi non habet. Quod autẽ semper sic est ut esse
non ceperit: procul dubio sic est ut id quod est ñ ẽẽ
non possit. Uera igitur inmutabilitas. digne uera
uocatur ȩternitas: in qua ȩternitatȩ incõmutabilis
uoluntatis suȩ. creator ille iam fecisse dicitur quod in
creatura mutabili pro ut oportune faciendum disposuit.
sic rite dispositum facit. Et ideo quect̃iꝗͣ promisit iam
facta dicimus: quia de faciendis dubitare non debemꝰ.
Abraham enim pater nrͣ sicut ait apostolus in repro¬
missione dei non hefitauit diffidentia: sed confortatꝰ
est fide dans gloriam dõ: plenissime sciens qr quȩcũqͣ
promifit potens est ⁊ facere. Ideo ergo in di ꝓmissis
nulla est falsitas. ꝙ in faciendis nulla ommipotentis
est difficultas: & propterea ibi nũqua deest uolunta¬
tis effectus: quia uoluntas ipsa non aliud inuenit᷑ ẽe
quam uirtus. Quicquid autem uult potest: qui quan¬

Expanded text:
tendi non habet. Quod autem semper sic est, ut esse tendi non habet. Quod autem semper sic est, ut esse non coeperit, procul dubio sic est, ut id quod est non esse non possit. Vera igitur immutabilitas, digne vera vocatur aeternitas, in qua aeternitate incommutabilis voluntatis suae Creator ille jam fecisse dicitur, quod in creatura mutabili, prout opportune faciendum disposuit, sic rite dispositum facit. Et ideo quaecunque promisit, jam facta dicimus, quia de faciendis dubitare non debemus. Abraham enim pater noster sicut ait Apostolus in repromissione Dei non haesitavit diffidentia, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo, plenissime sciens quia quaecunque promisit, potens est et facere . Ideo ergo in Dei promissis nulla est falsitas, quia in faciendis nulla omnipotenti est difficultas. Et propterea ibi nunquam deest 11 voluntatis effectus, quia voluntas ipsa non aliud invenitur esse quam virtus. Quidquid autem vult, potest, qui quan
Abbreviated transcription (Latin):
inicium meriti boni gratis indignus accipiat. illam
uero infuturo repositam seruat. qua boni meriti p̃¬
mium accipere dignus possit: qui boni meriti pͥncipiũ
cum esset indignus accepit. Dicens igitur paulus qr
quos ds iustificauit illos ⁊ glorificauit non utrũq pͣ¬
senti uitȩ deputat: sed ea fide quod futuru est ue¬
lut factum cfirmat. Qua fide propħa de dõ dicit.
qui fecit quȩ futura sunt. In illa quippe inmortalita¬
te consilii sui. secundũ bonu̾ placitum eius quod ꝓ¬
posuit in eo in dispensauonem plenitudinis tempo¬
rum. instaurare omnia inxp̃o quȩ in cęlis sunt ⁊
quȩ in terra in ipso. ex ȩternitate dispositionis suȩ
in prȩdestinatione iam fecit. quȩcum quȩ effectu o¬
peris sui. tempore congruo facienda disposuit. Sicͣ
enim omne creatoris opus sine inicio non potuit
nec potest fieri: sic illa sempiterna uoluntas eius
nunquam mutabilitati subiacet. quia iniciũ exis¬

Expanded text:
initium meriti boni gratis indignus accipiat; illam initium meriti boni gratis indignus accipiat; illam vero in futurum repositam servat, qua boni meriti praemium accipere dignus possit, qui boni meriti principium, cum esset indignus, accepit. Dicens igitur Paulus: Quia quos Deus justificavit, illos et glorificavit , non utrumque praesenti vitae deputat, sed ea fide quod futurum est, velut factum firmat, qua fide propheta de Deo dicit: Qui fecit quae futura sunt. In illa quippe immobilitate consilii sui, secundum bonum placitum ejus, quod proposuit in eo, in dispensatione plenitudinis temporum, instaurare omquae in terra sunt ; in ipso ex aeternitate dispositionis suae, in praedestinatione jam fecit, quaecunque effectu operis sui, tempore congruo facienda disposuit. Sicut enim omne Creatoris opus sine initio non potuit, nec potest fieri: sic illa sempiterna voluntas ejus, nunquam mutabilitati subjacet, quia initium exis
Abbreviated transcription (Latin):
simul ⁊ iustificationis ⁊ głificationis opus p̾senti tẽ¬
pori deputemus. Iustificatiois enĩ gratia in p̾senti
datur. glorificationis autẽ futuru seruat᷑. Ista est
fidei: illa speciei. Dicit autẽ paulus. qr nunc ꝑfidẽ
ambulamus: non per speciem. Quid enim nunc
scĩ credunt: tunc uidebunt. Propter quod eccłe
dicitur audi filia ⁊ uide: qr fides ex auditu. Unde
iustus ex fide uiuens. fiducialiter dicit. Credo uide
bona dñi: in terra uiuentiũ. Iste gͥ est in homine
ordo diuinȩ redemptionis ac remunerationis: ut
nunc iustificatus credat. quod tunc głificatꝰ accipiat.
Propter quod paulus ait. non quod iam acceperĩ
scĩ euntes. eunt ⁊ flent mutentes semina sua:
m illa głificatione. uenientes uenient in exultatiõe
portantes manipulos suos. In hac operarii patris¬
familias in unea operantur. in illa autem denaru
mercede sine dubio potientur. Istam nunc d̃s donat ut

Expanded text:
simul et justificationis et glorificationis opus praesenti temsimul et justificationis et glorificationis opus praesenti tempori deputemus. Justificationis enim gratia in praesenti datur, glorificationis autem futura servatur. Ista est fidei, illa speclei . Dicit autem Paulus: Quia nunc per fidem ambulamus, non per speciem . Quod enim nunc sancti credunt, tunc videbunt. Propter quod Ecclesiae dicitur, Audi, filia, et vide; quia fides ex auditu, unde justus ex fide vivens, fiducialiter dicit: Credo videre bona Domini, in terra viventium . Iste igitur est in homine ordo divinae redemptionis ac remunerationis, ut nunc justificatus credat, quod tunc glorificatus accipiat. Propter quod Paulus ait: Non quod jam acceperim, flent, mittentes semina sua; in illa vero glorificatione venientes venient in exsultatione, portantes manipulos suos. In hac operarii patrisfamilias in vinea operantur; in illa autem denarii mercede sine dubio potientur. Istam Deus nunc donat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ut lumen quod non inuenit donet: subsequitur
udentẽ ut lumen quod contulit seruet. Preue¬
nit elisũ ut surgat. subsequitur eleuatũ ne cadat.
Preuenit. hõmini donans bonã uoluntatem: sub¬
sequitur bene uolentem. operando in illo boni
operis facultatẽ. Hoc igitur ista misericordia
in homine subsequitur: quod preueniens ipsa
largitur. Et ideo non solum errante iustificando
ad uiã reuocat. sed etiã bene ambulantẽ custodit
⁊ ad iuuat. ut ad donũ glorificationis ȩt̾nȩ ꝑducat.
Hec aute omnia id est ⁊ uocationis nr̃ȩ inicia ⁊ uis¬
tificationis augmenta. ⁊ glorificationis premia.
dicens. Nam quos prȩsciuit ⁊ pͥdestinauit confor-¬
mes fieri imaginis filii sui: ut sit ipse primogenit᷑
in multis fratribus. Quos autem pdestinauit hos &
uocauit : & quos uocauit hos ⁊ iustificauit. quos
autẽ iustificauit illos ⁊ glorificauit. Uerumtam̃
cũ simul iustificatos ⁊ glorificatos audimus: non

Expanded text:
ut lumen quod non invenit, donet; subsequitur ut lumen quod non invenit, donet; subsequitur videntem, ut lumen quod contulit, servet. Praevenit elisum, ut surgat; subsequitur elevatum, ne cadat. Praevenit, donans homini bonam voluntatem; subsequitur benevolentem, operando in illo boni operis facultatem. Hoc igitur ista misericordia Dei in homine subsequitur, quod praeveniens ipsa largitur. Et ideo non solum errantem justificando ad viam revocat, sed etiam bene ambulantem custodit et 10 adjuvat, ut ad donum glorificationis aeternae perducat. Haec autem omnia, id est et vocationis nostrae initia, et justificatiolus dicens: Nam quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii ejus, ut sit ipse primogenitus in multis  justificavit: quos autem justificavit, illos et glorificavit . Verumtamen cum simul justificatos et glorificatos audimus, non
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentis intȩ iustificatione. sed etiã in futuri scłire¬
muneratione dicit gratiã ꝑmanere: & suꝑ nos hoc ẽ
suꝑ omnia bona cuiuslibet hominis merita in di
bonitate asserit dicens: ut ostendat in sȩculis super
d̾s in presenti tprẽ malis bona retribuit. illis uide¬
lic et quos iustificat impios. ut deputetur fides ad
iusticiam. De qua retributione dauid dicit. Quid
retribuã dño pro omnib quȩ retribuit michi
Gratia est ⁊ illa retributio iusta. qua bonis suis me¬
liora retribuens ds̃ glorificaturus est iustos. ⁊ hoc
enĩ gratiȩ opus erit : qr ut hoc mereantur ipsa
p̃uemendo misericorditer incipit. ipsa subseqͣn¬
do custodit. Ipsa igitur gratia inscripturis etiã
misericordia nominatur: de qua dicit dauid
Ds mens. miscdia eius preueniet me. Ialio loco.
Misericordia tua subsequetur me. ꝑ om̃s dies ui-¬
te meȩ. Preuenit igitur impiũ ut fiat iustus.
subsequitur iustũ. ne fiat impius. Preuenit cecũ

Expanded text:
praesentis vitae justificatione, sed etiam in futuri saeculi remuneratione, dicit gratiam permanere, et super nos, hoc est super omnia bona cujuslibet hominis merita in Dei bonitate asserit abundare, dicens: Ut ostendat in saeculis supervDeus in praesenti tempore malis bona retribuit: illis videlicet quos justificat impios, ut deputetur fides ad justitiam. De qua retributione David dicit: Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi ? Gratia est et illa justa retributio, qua bonis suis meliora retribuens, Deus glorificaturus est justos. Et hoc enim gratiae opus erit. Quia ut hoc mereantur, ipsa praeveniendo, misericorditer incipit; ipsa subsequendo, custodit. Ista gratia in Scripturis etiam misericordia nominatur. De qua dicit David: Deus meus, misericordia ejus praeveniet me . Et alio loco: Misericordia tua subsequitur me per omnes dies vitae meae . Praevenit igitur impium, ut fiat justus; subsequitur justum, ne fiat impius. Praevenit caecum,
Abbreviated transcription (Latin):
gratiã głificationis ȩternȩ ꝓ gr̃a iustificationis
indebitȩ: ut gratia iustificationis om̃e malum
meritum deleat in debito beneficio : & debitum
bonũ iugi confirmet auxilio: cui grã głificatioĩs
iuste reddatur in pͣmio. Gratia autẽ etiã ipsa
ideo non iniuste dicit quia non solum donis suis
d̃s dona sua reddit. sed qr etiã tantũ ibi gr̃a diui¬
ne retributionis ex uberat: ut in comparabiliter
atq in effabiliter omne meritum quamuis bonȩ
⁊ ex do datȩ humanȩ uoluntatis atq oꝑationis ex¬
cedat. Quãuis enim non solũ credendi in xpͣm
lumen. s etiã ꝓ illo patientia paciendiuirtutem
a d̾o nob̃ donari paulus ostendat dicens. uob̾ em̃

Expanded text:
ificationis aeternae pro gratia justificationis indebitae, ut gratia justificationis omne meritum malum deleat indebito beneficio: et meritum bonum jugi confirmet auxilio, cui gratia glorificationis justae reddatur in praemio. Gratia autem etiam ipsa ideo non injuste dicitur, quia non solum donis suis Deus dona sua reddit: sed quia tantum etiam ibi gratia divinae retributionis exuberat, ut incomparabiliter atque ineffabiliter omne meritum, quamvis bonae et ex Deo datae, humanae voluntatis atque operationis, excedat. Quamvis enim non solum credendi in Christum lumen, sed etiam pro illo patiendi virtutem a Deo no
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ut ꝓ illo patiamini. Qđ utrũq ꝑtinet ad gr̃am
p̃sentis bone uitȩ. illam tam̃ future uitȩ gratiam.
omib pͣsentis temporis passionib ante ponit di-¬
cens. ñ sunt condigne passiones huius tpris. ad fu¬
turam gloriã quȩ reuelabit᷑ in nobis. E alio loco.

Expanded text:
etiam pro illo patiamini , quod utrumque pertinet ad gratiam praesentis bonae vitae, illam tamen futurae vitae gratiam omnibus praesentis temporis passionibus anteponit, dicens: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis . Et ali
Abbreviated transcription (Latin):
terea sicut salomon dicit qr preparat᷑ uoluntas a
dnõ. sic etiã bona opera nr̃a paulus a d̾no asserit
preparata: hoc est in pͣdestinatione disposita. Dicit
itaq Gratia salui facti estis ꝑ fidem: ⁊ hoc ñ ex uo¬
bis s dĩ donũ est: non ex operib ut nequis gloriet᷑.

Expanded text:
terea, sicut Salomon dicit, quia praeparatur voluntas a terea, sicut Salomon dicit, quia praeparatur voluntas a Domino; sic etiam bona opera nostra Paulus a Domino asserit praeparata, hoc est in praedestinatione disposita. Dicit itaque: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est. Non ex operibus, ut ne qui
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ di: nisi facere opera quȩ nobis inspirat
& in nobis operatur uoluntas eius: Tale aliquid
Iin ipsius redemptoris nr̃i sermonib inuenimus
dum ueritatẽ fieri dicit ꝓ opere ueritatis. Sic enĩ
loquit᷑. Omnis qui male agit odit luce: & ñ uenit
ad lucẽ ut non arguantur opera eius. Qui autem
facit ueritatẽ uenit adlucẽ: ut manifestent᷑ oꝑa eiꝰ
quȩ in do sunt facta. Hoc autẽ in dõ facimus: qd
do in nobis faciente datur nobis ut faciamus.
Quod eudenter in epła ad hebreos ostenditur:
ubi cũ de dõ dictũ esset aptet uos in om̃i bono ut
faciatis eius uoluntatem: continuo sequitur: faciens
in uobis qđ placeat corã se. Omne igitur opus qđ
a nobis ideo fit: ds in nobis facit. Ex ipso eñi ⁊ per
ipsum:. & in ipso sunt omnia. Ex ipso ergo ẽ ⁊ uo
luntas bona. & operatio bona. Quod doctor gen¬
tiũ his uerbis affirmat. Ds̃ enim ẽ qui operatur
in uobis ⁊ uelle ⁊ ꝑficere ꝓ bona uoluntate. ꝓp¬

Expanded text:
voluntatem ejus, nisi facere opera quae nobis inspirat et in nobis operatur voluntas ejus? Tale aliquid et in ipsius Redemptoris nostri sermonibus invenimus, dum veritatem fieri dicit, pro opere veritatis. Sic enim loquitur: On arguantur opera ejus. Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manifestentur ejus opera, quia in Deo sunt facta . Hoc autem in Deo facimus, quod Deo in nobis faciente datur nobis ut faciamus. Quod evidenter in Epistola ad Hebraeos ostenditur, ubi cum de Deo dictum esset: Aptet vos in omni bono, ut faciatis voluntatem ejus, continuo sequitur: Faciens in vobis quod placeat coram se . Omne igitur opus, quod a nobis in Deo fit, Deus in nobis facit. Ex ipso enim, et per ipsum, et in ipso sunt omnia . Ex ipso ergo est, et voluntas bona et operatio bona. Quod Doctor gentium his verbis affirmat: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate . Prop
Abbreviated transcription (Latin):
fidelib preparatum. Ipse quippe xp̃c dicturũ se
dextris ꝓmisit. Uenite benedicti patris mei. ꝑci¬
pite regnũ qđ uobis paratũ est ab inicio mundi
Sed ⁊ hoc ipsum: opus est gr̃ȩ. Ex gratia eni dat᷑
ñ solum iustificatis uita bona: sed etiã glorificatis
uita ȩterna. Quod pauli tenemus p̃dicatione coͦ¬
pertũ dicentis. Stipendiũ enim peccati mors.
aut̃ẽ mors stipendiũ. uita autẽ ȩterna gr̃a dicitur:
nisi qr illa redditur. hȩc donatur: Sed ubi illã
Quod nullatenus fecisset homo: nisi discesfiset a
dõ. Cum uero ds uitã eternã donat. opus suũ qđ
inchoauit iustificans impiũ. ꝑficit głificans iustũ.

Expanded text:
icturum se dextris ostendit: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi . Sed et hoc ipsum opus est gratiae. Ex gratia enim datur non solum justificatis vita bona, sed etiam glorificatis vita aeterna. Quod Pauli tenemus praedicatione compertum, dicentis: Stipendium enim peccati mors. autem mors stipendium, 9 vita vero aeterna gratia dicitur, nisi quia illa redditur, haec donatur? Sed ubi illam quod nullatenus fecisset homo, nisi discessisset a Deo. Cum vero Deus vitam aeternam donat, opus suum quod inchoavit justificans impium, perficit glorificans justum.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ reuelationis iusti iudicii d̾i. De illa gͦ morte quã
sibi peccatores manib ⁊ uerbis accersierunt: &
estimantes eã amicã defluxerunt. dicitur. Nolite
relare mortẽ in errorẽ uitȩ ur̃ȩ. neq ad quiratis
ꝑditionẽ animarũ ur̃arũ: qm̃ ds̃ mortẽ ñ fecit. neq

Expanded text:
et revelationis justi judicii Dei . De illa ergo morte, quam et revelationis justi judicii Dei . De illa ergo morte, quam sibi peccatores manibus et verbis accersierunt, et aestimantes eam amicam defluxerunt, dicitur: Nolite zelare mortem in errorem vitae vestrae, neque acquiratis perditionem animarum vestrarum, q
Abbreviated transcription (Latin):
patiunt᷑ : nec ad peccatũ qͦ primȩ resurrectionis bene¬
ficiũ aut ñ accipiunt aut amittunt: sed ad torm̃tũ
qđ illis ꝓpria iniqͥtas male parit. ⁊ ȩquitas diuina
bene retribuit: nec ad mortẽ animȩ primã in qua nas¬
cuntur ꝑaruuli. uel iniquã sicut beatus iacob dicit
concupiscentia sua abstracti ⁊ illecti recidunt cri-¬
minosi: sed ad morte scd̾am quã necesse ẽ patiantur
retͥbuente iustissimo iudice: seu qui ante ꝑceptam
gratiã baptismi discedunt de scło. siue qui inuacu¬
ũ gratiã dĩ recipientes post acceptũ baptismũ usq
in finem p̾sentis uitȩ malunt serui ẽẽ peccati: nec uo¬
lunt dũ tempus est acceptabile ⁊ dies salutis conu̾¬
ti a uia sua mala ⁊ uiuant: & ignorantes qr benig¬
nitas di ad penitentiã eos ad ducit. ipsi scđm duritiã
suã ⁊ impenitens cor. thesaurizant sibi irã. in die irȩ

Expanded text:
patientur; nec ad peccatum, quo primae resurrectionis benepatientur; nec ad peccatum, quo primae resurrectionis beneficium, aut non accipiunt, aut amittunt, sed ad tormentum, 6 quod illis propria iniquitas male parit, et aequitas divina bene retribuit; nec ad mortem animae primam, in qua nascuntur parvuli, vel in quam sicut beatus Jacobus dicit concupiscentia sua abstracti et illecti recidunt criminosi, sed ad mortem secundam, quam necesse est patiantur, retribuente justissimo judice, seu qui ante perceptam gratiam baptismi discedunt de saeculo, sive qui, in vacuum gratiam Dei recipientes post acceptum baptismum, usque in finem praesentis vitae malunt servi esse peccati, nec volunt, dum tempus est acceptabile, et dies salutis, converti a via sua mala, ut vivant; et ignorantes, quoniam benignitas Dei ad poenitenhesaurizant sibi iram in die irae
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa confirmat ipsa iuuat. ab ipsa postulo doceri
multo plura quȩ nescio a qua accepi pauca quȩ scio.
Ipsam rogo ut p̃ueniente ac subsequente miscdia quiȩ¬
cũq salubriter facienda nescio doceat me. In his quȩ
uera noui custodiat me: in quib ut hõ fallor corri¬
gas me. In quib ueris titubo confirmet me. ⁊ a fal¬
sis ac noxiis eripiat me: & in cogitationib ⁊ sermo¬
nib meis qd salubrit᷑ donat inueniat: & ea faciat
de ore meo ꝓcedere quȩ sint corã ipsa principalit᷑ grata.
uerũ lum̃ est illuminante tenebras meas. in huius ques¬
tionis scrutatione facultas michi ẽ actenus intelligen¬
di concessa: nichil aliud accipiendũ existimo inr illo sc̃ĩ
augustini sermone qđ ad interitũ quoslã p̃destinatos
firmat. nͥ ad interitũ supplicii ñ delicti. neq ad malũ
qđ iniuste admittunt: s ad cruciatũ quẽ iustissime

Expanded text:
ipsa confirmat, ab ipsa postulo doceri ipsa confirmat, ab ipsa postulo doceri multo plura quae nescio, a qua accepi pauca quae scio. Ipsam rogo, ut, praeveniente ac subsequente misericordia, quaecunque salubriter scienda nescio doceat me, in his quae vera novi custodiat me, in quibus ut homo fallor corrigat me, in quibus veris vero titubo confirmet me, et a falsis ac noxiis eripiat me, ut in cogitationibus ac sermonibus meis quod salubriter donat, inveniat, et ea faciat de ore meo procedere, quae sint coram ipsa principaliter grata, verum lumen est illuminante tenebras meas , in hujus quaestionis scrutatione, facultas mihi est hactenus intelligendi concessa, nihil aliud accipiendum existimo in illo sancti Augustini sermone, quo ad interitum quosdam praedestinatos firmat, nisi ad interitum supplicii, non delicti; neque ad malum, quod injuste admittunt, sed ad cruciatum, quem justissime
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ dño gratuitã gratiã largiente modulum
possũ ꝓpriȩ paruitatis agnoscere. sub illo uno dño
atq magistro in eitis scola positus. non fratrũ meoꝵ
uocari magister. aut doctor affecto: quoꝵ in uerita¬
te condiscipłs semꝑ ẽẽ desidero. Qua ꝓpt̾ hoc ab illo
uero dño ac magistro nr̃o postulare non fino. ut ea
me siue ꝑ eloqͥa scripturarũ suarũ. seu ꝑ sermocina¬
cionẽ fratrũ condiscipłoꝵq meoꝵ. siue etiã ꝑ inspi.¬
rationis suaẽ internã suauiorẽq doctrinã. ubi sine sonis
sermonũ ⁊ sine elem̃tis litterarũ eo dulcius quo
secrecius ueritas loquit᷑. ea me docere dignet᷑ quȩ
sic ꝓponã sic asserã. ut in ꝓpositionib atq assertionib
meis. ueritati quȩ nec fallit nec fallit᷑ semꝑ in hereã
semꝑ obediens consentiensq repperiar: q̃m ut ueritati
obedire. atq consentire ualeã. ipsa ueritas illuminat.

Expanded text:
quantum Domino gratuitam gratiam largiente modulum quantum Domino gratuitam gratiam largiente modulum possum propriae parvitatis agnoscere, sub illo uno Domino atque Magistro, in ejus schola positus, non fratrum meorum vocari magister aut doctor affecto, quorum in veritate condiscipulus semper esse desidero. Quapropter hoc ab illo vero Domino ac Magistro nostro postulare non desino, ut ea me, sive per eloquia Scripturarum suarum, seu per sermocinationem fratrum condiscipulorumque meorum, sive etiam per inspirationis suae internam suavioremque doctrinam ubi sine sonis sermonum et sine elementis litterarum eo dulcius quo secretius veritas loquitur ea me docere dignetur, quae sic proponam, sic asseram, ut in propositionibus atque assertionibus meis, veritati quae nec fallit, nec fallitur semper inhaeream, semper obediens consentiensque reperiar. Quoniam ut veritati obedire atque consentire valeam, ipsa veritas illuminat, ipsa adjuvat,
Abbreviated transcription (Latin):
re dm̃ nͥ erat qͥ faceret. ñ erat usq ad unũ: sed in eo ge-¬
nere hominũ qđ predestinatũ ẽ ad interitũ. Hic dicta
scĩ augustini determinans ⁊ ad me intentionẽ tuar̃
dirigens litierarũ: dicis sentre me ia cur iteruͣ hȩc
inculces. scilicet qđ sepius reluctanti te mͥ p̾destinati¬
onẽ non tantũ in bono dici s etiã in malo. dũ in ma¬
lo predestinationẽ te relegisse diceres. ipse docens
aiebã. ad pęnã debitã non ad malũ faciendũ posse
dici aliã prȩdestinationẽ: qđ etiã tu sicut scripsisti
confirmas. scire te tam̃ asseris quid ⁊ hic respondeã
ut tuear sententiã mea: hoc ẽ. interitũ ñ dici nisi
mortẽ. Et adiungis interĩ legisse te hoc ⁊ asseuerasse
etiã popłm predestinatũ pͦpłm ad interitũ. Deinde
ad mones ut considerer ipsius loci sermone. & ut
doctor discipłoꝵ meoꝵ nͣ ut adsertor mearũ ꝓpositio¬
nũ faciã uos sequenda cognoscere. Ego qͥdẽm kme¬

Expanded text:
n erat usque ad unum, sed in eo genere hominum quod praedestinatum est ad interitum. Hic dicta sancti Augustini determinans, et ad me intentionem tuarum dirigens litterarum, dicis sentire me jam cur iterum haec inculces, scilicet quod saepius reluctanti te mihi, praedestinationem non tantum in bono dici, sed etiam in malo, dum in malo praedestinationem te relegisse diceres, ipse docens aiebam ad poenam debitam, non ad malum faciendum, posse dici aliam praedestinationem. Quod etiam tu, sicut scripsisti, confirmas. Scire te tamen asseris quid et hic respondeam, ut tuear sententiam meam, hoc est interitum non dici, nisi mortem. Et adjungis, interim legisse te hoc, et asseverasse etiam praedestinatum populum ad interitum. Deinde admones ut considerem ipsius loci sermonem, et ut doctor meorum discipulorum, non ut assertor mearum propositionum, faciam vos sequenda cognoscere. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ioħes ꝓ opere iusticiȩ iusticiã dixͣ fieri.
Ait enĩ. Qui facit iusticiam iustus ẽ: sicut¬
⁊ ille iustus est. Paulus quoq optat a nobis fieri
dĩ uoluntatẽ dicens. Ds aut̃e pacis qui eduxit de
mortius pastorem magnũ ouium in sanguine testa

Expanded text:
sicut Joannes pro opere justitiae justitiam dixit fieri. sicut Joannes pro opere justitiae justitiam dixit fieri. Ait enim: Qui facit justitiam, justus est, sicut ille justus est . Paulus quoque optat a nobis Dei fieri voluntatem, dicens: Deus autem pacis qui eduxit de mortuis pastore
Abbreviated transcription (Latin):
nouũ. ⁊ spͣm nouũ dabo uobis. & auferet᷑ cor lapi¬
deũ de carne urͣa ⁊ dabo uob̃ cor carneu. ⁊ sp̃m me¬
um dabo in uobis : & faciam ut in iustificationib
meis ambuletis ⁊ iudicia mea obseruetis ⁊ faciatis.
Dat ergo ds̃ cor nouum. ut in iustificationib eius
ambulemus: qđ pertinet ad bonȩ uoluntatis ini¬
cium. Dat etiã ut iudicia eius obseruemꝰ ⁊ facia¬
mus: quod pertinet ad bonȩ operationis effectuͣ.
Unde cognoscimus dĩ esse. ⁊ ut bonum facere
uelimus: & ut bonu̾ facere ualeamus. Consensui
dauid omnino concordat gratiã bene uolendi.
sic ostendens diuinȩ largitatis directione dona-¬
rr̾a dño gressus hominis dirigentur ⁊ uiã eius
uolet. Opus quoq bonu̾ non nisi a dõ in nobis:
& in dõ a nobis fieri ꝓtestatur dicens. Confirma
d̃s quod operatus es in nobis. E alio loco. In dõ
faciemus uirtutem: id est opus uirtutis. Sic
autem hic ꝓ opere uirtutis uirtutẽ dixͣ fieri.

Expanded text:
novum, et spiritum novum dabo in vobis, et auferetur cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum, et spiritum meum dabo in vobis. Et faciam, ut in justificationibus meis ambuletis et judicia mea observetis et faciatis . Dat ergo Deus cor novum, ut in justificationibus ejus ambulemus, quod pertinet ad bonae voluntatis initium. Dat etiam ut judicia 8 ejus observemus et faciamus quod pertinet ad bonae operationis effectum.Unde cognoscimus Dei esse, et ut bonum facere velimus, et ut bonum facere valeamus. Cui sensui David omnino concordat, gratiam benevolendi sic ostendens divinae largitatis directione donari: A Domino gressus hominis dirigentur, et viam ejus volet . Opus quoque bonum non nisi a Deo in nobis, et in Deo a nobis fieri protestatur, dicens: Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis . Et alio loco: In Deo faciemus virtutem , id est opus virtutis. Sic autem hic pro opere virtutis virtutem dixit fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
paululũ retractaui ubi ait. Non ẽ qͥ faciat bonũ ñ ẽ
usq ad unũ: & sine aliqua nebula sine aliqua dubita¬
tione expressit interpres ipse uerissimꝰ genꝰ tale esse
hominũ qđ non faciat bonũ. esse predestinatũ utiq
ad interitũ: atq ut tuus sermo pͥfati sci uiri fulci.¬
de illo enĩ bono dictũ id debemꝰ acciꝑe qd̾ ibi ait. Ds̃
de celo ꝓspex̃ suꝑ filios hominũ ut uideret si ẽ in

Expanded text:
paululum retractavi, ubi ait: Non est qui faciat bonum, non est paululum retractavi, ubi ait: Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Et sine aliqua nebula, sine aliqua dubitatione expressit interpres ipse verissimus, genus tale esse hominum, quod non faciat bonum, illud praedestinatum utique ad interitum. Atque ut tuus sermo praefati sancti viri fulciDe illo enim bono dictum hic debemus accipere, quod ibi ait: Deus de c
Abbreviated transcription (Latin):
misisti soluendas nec in hoc inuenis oꝑe positas
aut solutas: quȩso ut ñ ad contemptũ uel fastidiũ
redigas. sed obliuioni patient̃ ignoscas. preserũ cũ
illã de sp̃u sc̾o quã ego etiã epła nͥ inuenta recolui
silentio pͣterire nequiui: sed qr tu cunctarũ si que
sitan sunt sine dubio meministi. ñ te pigeat ut te re¬
scribente comemorer. E spero in quantũ dñs adiu¬
uerit nr̃a responsio subsequet᷑  si pͣcedentis ur̃ȩ orati¬
tiã in illius nomine quęsiturus de qͦ scriptũ ẽ: qr
dñs dat sapientiã: & a facie eiꝰ scientia ⁊ intellectus.
Hoc conuenientius atq cõmodius arbitratus sũ ut
tã uerba tua quã beati augustini quȩ in tua epłapo
siusti reuoluerẽ: ut his relectis facilius agnoscat᷑ tã
intentio quã etiã solutio questionis. Legenti me in¬
quis librũ de ꝑfectione iusticiȩ hominis testimoni¬
ũ ꝓpħe in ordinẽ relegens. auditu cauto pedetentim

Expanded text:
misisti solvendas, nec in hoc invenis opere positas misisti solvendas, nec in hoc invenis opere positas aut solutas, quaeso ut non ad contemptum vel fastidium redigas, sed oblivioni patienter ignoscas; praesertim, cum illam de Spiritu sancto, quam ego, etiam epistola non inventa, recolui, silentio praeterire nequivi. Sed quia tu cunctarum si quae forsitan sunt sine dubio meministi, non te pigeat, ut te rescribente commemorer. Et spero quia in quantum Dominus adjuverit nostra responsio subsequetur, si praecedentis vestrae oratitiam, in illius nomine quaesiturus de quo scriptum est, quia Dominus dat sapientiam, et a facie ejus scientia et intellectus , hoc convenientius atque commodius arbitratus sum, ut tam verba tua quam beati Augustini, quae in tua epistola posuisti, revolverem: ut his relectis, facilius agnoscatur tam intentio quam solutio quaestionis. Legenti me, inquis, librum de Perfectione justitiae hominis, testimonium prophetae in ordinem relegens, auditu cauto pedetentim
Abbreviated transcription (Latin):
nat. Qui ꝓfecto nullatenus inuenit᷑. nisi ipse nos ex
cyrographa mea ut ex his instruerer qͦt uel quarũ
tibi essem debitor questionũ. duas ad pͣsens epłas po¬
tui repperire: unã continentẽ sc̃i aygustini uerba
quȩ in libro de ꝑfectione iusticiȩ hominis. quȩ de
his qͥ ad interitũ pͣdestinati sunt inter alia posuisse
cognoscit᷑. Cui alterã statĩ subiunctã quęstionem
uideor inuenisse. hoc ẽ de sacrificio qd̃ soli patri
quidã existimant immolari. In altera uͦ epła posi
tluas epłas inuenirẽ. terciȩ qͦq sũ ꝓtinus recordatꝰ.
quȩ m a notario ñ fuit oblata: in qua memini una
contineri de scõ sp̃u questionẽ: cur scilicet a patͤ
mutendus ad consec̾andũ sacrificiũ corporis ⁊ sangͥ.¬
nis dñi postulet᷑. Hȩ sunt interi quattuor questio¬
nes. quarũ tres ex duab epłis tuis: unã uͦ memoria
suggerente recolui. Qđ si forte sunt aliȩ quas nob̾

Expanded text:
nat. Qui profecto nullatenus invenitur, nisi ipse nos excnat. Qui profecto nullatenus invenitur, nisi ipse nos excchirographa mea, ut ex his instruerer quot vel quarum tibi essem debitor quaestionum, duas ad praesens epistolas potui reperire. Unam continentem sancti Augustini verba, quae in libro de Perfectione justitiae hominis, de his qui ad interitum praedestinati sunt, inter alia posuisse cognoscitur. Cui alteram statim subjunctam quaestionem videor invenisse, hoc est, de sacrificio, quod soli Patri quidam existimant immolari. In altera vero epistoladuas epistolas invenirem, tertiae quoque sum protinus recordatus, quae mihi a notario non fuit oblata, in qua memini unam contineri de sancto Spiritu quaestionem: Cur scilicet a Patre mittendus ad consecrandum sacrificium corporis et sanguinis Domini postuletur. Hae sunt interim quatuor quaestiones, quarum tres ex duabus epistolis tuis, unam vero memoria suggerente recolui. Quod si forte sunt aliae , quas nobis
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑. ꝓ tuo mͥ desiderio concedat᷑. Neq enĩ inqͥsici¬
one tuã d̾s inuentionis effectu fraudari sinet: qui
te ad inspirandũ spiritualit᷑ inflãmauit: cũ ipsius
fidele ꝓmissũ nulla ratione casset᷑. dicentis. petite ⁊
accipietis: quęrite ⁊ inuemietis: pulsate ⁊ aꝑiet᷑ uob̾.
Internꝰ gͥ magister a qͦ subsidiũ doctrinȩ cęlestis ac¬
cipimꝰ. ñ solu inqͥrentib nob̾ suoꝵ aperit archana
sermonũ: sed ut etiã quȩramꝰ ipse gratis inspirat.
affectũ: qr nec esurire panẽ illum qui de cęlo des¬
cendit possumꝰ. nisi ab ipso fastidientib esuries det᷑:
qͥ se ad satiandos esurientes donare dignat᷑. Ab ipso
etiã nob̾ ẽ qđ ad fontẽ sitientes currimꝰ: qui se nobis
tribuit ut bibamꝰ. Ipse gͥ laudandꝰ ẽ in utriusq
muneris gr̃a. siue cũ nos ad se quęrendũ dorimentes
ex suscitat: seu cũ se inuemiendũ nob̃ quęrentib do¬

Expanded text:
ditur, pro tuo mihi desiderio concedetur. Neque enim inquisitiditur, pro tuo mihi desiderio concedetur. Neque enim inquisitionem tuam Deus inventionis effectu fraudari ullatenus sinet, qui te ad inquirendum spiritaliter inflammavit, cum ipsius fidele promissum nulla ratione cassetur dicentis: Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis . Internus igitur Magister, a quo subsidium doctrinae coelestis accipimus, non solum inquirentibus nobis suorum aperit arcana sermonum, sed ut etiam quaeramus, ipse gratis inspirat affectum. Quia nec esurire panem illum, qui de coelo descendit , possumus, nisi ab ipso 4 fastidientibus esuries detur, qui se ad satiandos esurientes donare dignatur. Ab ipso etiam nobis est quod ad fontem sitientes currimus, qui se nobis tribuit, ut bibamus. Ipse igitur laudandus est in utriusque muneris gratia; sive cum nos ad se quaerendum dormientes exsuscitat, seu cum se inveniendum nobis quaerentibus do
Abbreviated transcription (Latin):
responsionis quȩrula benignitate uident᷑ argue¬
re. tarditatẽ: tanquã in eo minus quã debeo te
uidear diligere. qđ inqͥsitionib tuis ñ curaue¬
rĩ celeriter respondere. Sed crede michi sicut
in karitate.xp̃i ꝑsonã tuaͬ nequaquã in corde meo
contemptã: s responsionẽ meã ñ uoluntate sed
occupationũ uarietate dilatã. Uerũtam inter
ipsas occupationes quas inuitus tolerare cͣopellor.
tantũ studio tuo congratulor. quantũ tua kari-¬
tate delector: eo magis amplectens scm auidita¬
tis tuȩ ꝓpositũ: qđ sicut uere spͣualis negonator
interioris hominis lucra consectans. ⁊ cęlestium
mertiũ questus magis ac magis amplificare desiderans
pͥmũ qđ a mne flagitas debitũ inde cumulas fe-¬
nore questionũ. ut scilicet tuoꝵ comodoꝵ militet
increm̃tis ipsa nr̃e necessitas tarditatis. Promde
sitionis ac disputatioͬis oꝑe ꝓ meo merito nͥ conce¬

Expanded text:
responsionis, querula benignitate, videntur argueresponsionis, querula benignitate, videntur arguere tarditatem. Tanquam in eo minus quam debeo te videar diligere, quod inquisitionibus tuis non curaverim celeriter respondere. Sed crede mihi sicut in caritate Christi personam tuam nequaquam in corde meo contemptam, sic responsionem meam, non voluntate, sed occupationum varietate dilatam. Verumtamen inter ipsas occupationes quas invitus tolerare compellor tantum studio tuo congratulor, quantum tua caritate delector. Eo magis amplectens sanctum aviditatis tuae propositum, quod sicut vere spiritalis negotiator, interioris hominis lucra consectans, et coelestium mercium quaestus magis ac magis amplificare desiderans, primum quod a me flagitas debitum, subinde cumulas fenore quaestionum, ut scilicet tuorum commodorum militet incrementis ipsa nostrae necessitas tarditatis. Proinde ujus inquisitionis ac disputationis opere pro meo merito non conce
Abbreviated transcription (Latin):
solũ nom̃ meũ. s fotiniani erroris nota nͣ dubitau̾
lacessere: quȩdã enã sc̃oꝵ augustini hieronimi
dicta tanquã meȩ ꝓfessioni contraria in me uo¬
luit retorquere. Cuius nom nunc litteris insinu¬
are distuli. sed potes ipse ꝓculdubio recordari.
Nam ibite nobiscũ apud cahrthaginẽ posito mͥ
dicta eius allata sunt: & si bene recolo etiã in tuã
noticiã ꝑuenerunt. Nichil enĩ te ibi posito legere
possem: qđ tibi recensendũ offerre nͣ possem.
Eosdem igit᷑ libellos si dñs uoluerit ur̃ȩ carita.¬
ti celeriter destinabo. Et ñ dubito qđ mẽa tardi¬
tatẽ in tuo debito digneris patient̃ ferre: qm
scio quantũ delecteris. uel quantũ nos semper
ipse compellas ut nos dño adiuuante non pige¬
at hereticis respondere: Finit prefacio.¬
monime quantũ demons¬
trant delectabilem tui animi sinceritatẽ. lauda¬
bilemq studii spiritualis ardorem. tantũ nr̃ȩ

Expanded text:
solum meum nomen, sub Fotiniani erroris nota, non dubitavit solum meum nomen, sub Fotiniani erroris nota, non dubitavit lacessere; quin etiam sanctorum Augustini et Hieronymi dicta, tanquam meae professioni contraria, in me voluit retorquere. Cujus nomen nunc litteris insinuare distuli, sed potes ipse procul dubio recordari. Nam ibi te nobiscum apud Carthaginem posito, mihi dicta ejus allata sunt, et si bene recola, etiam in tuam notitiam pervenerunt; nihil enim te ibi posito legere possem, quod tibi recensendum offerre non possem. Eosdem igitur libellos, si Dominus voluerit, vestrae caritati celeriter destinabo. Et non dubito quod meam tarditatem in tuo debito digneris patienter ferre. Quoniam scio quantum delecteris, vel quantum nos semper ipse compellas, ut nos, Domino adjuvante, non pigeat haereticis respondere. LIBER PRIMonime, quantum demonstrant delectabilem tui animi sinceritatem, laudabilemque studii spiritalis ardorem, tantum nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
consiliũ: miscdiã se ꝓfitebat᷑ utiq consecutum.
Ait eni. De uirginib autem preceptũ dm̃ non
habeo s: consiliũ do: tanquã miscđiã consecutus
a dño ut sim fidelis. Miscdiã est igit᷑ consecutus.
nͣ solũ ut erogandũ acciperet : uerũ etiã ut am¬
plius erogaret. Ecce qualis ẽ dñs nͣr ut donan¬
do debeat. & quantomagis donat tantomagis eũ
debitorẽ esse ñ pigeat. In quantũ eni gratis lar¬
git᷑ : in tantũ debitor inuenit᷑. Nec eũ potest ali¬
quis debitorẽ habere: nisi in eo qđ ipse dignatꝰ
fuerit gratuita largitate conferre. Ipsum gͥ
ꝓ me iugit᷑ posce. ut in largiat᷑ reddendi debi¬
ti facultatẽ: qui donauit ut in ipso caritatis tͥ
liberã debeã seruitutẽ. Ut eni uere tuo cordi qđ
cor meũ ẽ totu fatear. qm sicut cordi meo ita cor
illa mͥ ratio ꝓcurauit. qm aduersus cinusdam
heretici uamilo qͥa respondere cõpulsus su: qui nͣ

Expanded text:
consilium, misericordiam se profitebatur utique consecutum. consilium, misericordiam se profitebatur utique consecutum. Ait enim: De virginibus autem praeceptum Domini non habeo, sed consilium do, tanquam misericordiam consecutus a Domino, ut sim fidelis Misericordiam est igitur consecutus, non solum ut erogandum acciperet, verum etiam ut amplius erogaret. Ecce qualis est Dominus noster, ut donando debeat, et quanto magis donat, tanto magis eum debitorem esse non pigeat. In quantum enim gratis largitur, in tantum debitor invenitur. Nec enim potest aliquis debitorem habere, nisi in eo quod ipse dignatus fuerit gratuita largitate conferre. Ipsum igitur pro me jugiter posce, ut mihi largiatur reddendi debiti facultatem, qui donavit, ut in ipso caritatis tibi liberam debeam servitutem. Ut enim vere tuo cordi, quod cor meum est, totum fatear, quoniam, sicut cordi meo, ita cordilla mihi ratio procuravit. Quoniam adversus cujusdam haeretici vaniloquia respondere compulsus sum, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit. Nemini quicquã debeatis: nisi ut inui-¬
c̃ẽ diligatis. Quis autẽ fateat᷑ debituͣ: Si negat ac-¬
ceptũ In eo igit᷑ qđ nos debere dicimꝰ. ꝓfecto
nos accepisse monstramus. Dicit quippe beatus¬
apłs. Quid enĩ habes qđ non accepisti: Si autẽ
accepisti : quid gloriaris quasi non acceperis:
donabit facultate qua possimus reddere qđ̃ debe¬
mus. Ille igit᷑ auctor ẽ debiti: qui auctor ẽ doni.
Nam ⁊ se ipsũ sua largitate dignatus ẽ facere de¬
bitorem: non qr indigens ab aliqͦ accepit: sed qm̃
habundans largit᷑ tribuit. Seminecẽ quippe ium̃
to suo impositũ stabularioq curandũ tradens.
duob denariis datis ita se debitorẽ ꝓfitet᷑: ut di¬
ceret: Siqͥd suꝑ erogaueris cũ uenero reddam tibi.
Quid ẽ autẽ ssiqͥd suꝑ erogaueris : nisi siqͥd a me
magis acceꝑis: Nlam ⁊ ipse qͥ suꝑ erogabat in
eo qđ non acceperat preceptũ s dabat ex caritare

Expanded text:
ostendit: Nemini quidquam debeatis, 2 nisi ut inviostendit: Nemini quidquam debeatis, 2 nisi ut invicem diligatis . Quis autem fateatur debitum, si neget acceptum? In eo igitur, quod nos debere dicimus, profecto nos accepisse monstramus. Dicit quippe B. Apostolus: Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi nodonabit facultatem qua possimus reddere quod debemus. Ille igitur auctor est debiti, qui auctor est doni. Nam et seipsum sua largitate dignatus est facere debitorem, non quia indigens ab aliquo accepit, sed quoniam abundans largiter tribuit. Seminecem quippe suo jumento impositum, stabularioque curandum tradens, duobus denariis datis, ita se debitorem profitetur, ut diceret, Si quid supererogaveris, cum venero, reddam tibi . Quid est autem, si quid supererogaveris, nisi, si quid a me magis acceperis? Nam et ipse qui supererogabat in eo quod non acceperat praeceptum, sed dabat ex caritate
Abbreviated transcription (Latin):
caritas ꝓ his qͦs diligit poscit: dũ etiã illa quȩ
tuta sunt metuit. Mletuit autẽ nͥ eo timore
quẽ ipsa foris expellit. nã ꝑfecta caritas foras
mittit timorẽ: s illo timore quẽ nͥ ad timorẽ
s ad amorem habere consueuit. Tumnet ergo. non timido
timore: sed casto. Non enim timet formidine criminis.
sed robore puritatis: & firmitate uir̃tutis. Exigis a
me preterea debitũ quod me celerit᷑ dño adiuuante
spondeo reddituru. Non enĩ hoc debitũ sic ꝓfiteor.
quẽadmodũ de qͦdã tuus maro memorat qđ ipse fa¬
tebat᷑ s reddere posse negabat: sed in illo me deb̾e¬
re fateor. in qͦ me reddere posse ñ nego s spondeo.
Ipse enim mͥ donat unde reddã: qui donauit ut
debeam. Nisi enĩ ab illo acciperemꝰ: non solum
reddere. s nec ipsum debere possemus. Quid
enĩ nob̾ inuicẽ. nisi caritat᷑e debemus: Quod utiq¬
beatus paulus hȩc loquens fidelibus: euidenter

Expanded text:
caritas pro his quos diligit poscit, dum etiam illa quae caritas pro his quos diligit poscit, dum etiam illa quae tuta sunt metuit. Metuit autem non eo timore quem ipsa foras expellit, nam perfecta caritas foras mittit timorem , sed illo timore quem non ad timorem, sed ad amorem habere consuevit. Timet ergo non timido timore , sed casto. Non enim timet formidine criminis, sed robore puritatis et firmitate virtutis. Exigis a me praeterea debitum, quod me celeriter, Domino adjuvante, spondeo redditurum. Non enim hoc debitum sic profiteor quemadmodum de quodam tuus Maro memorat, quod ipse fatebatur, sed reddere posse negabat: sed illud me debere fateor, in quo me reddere posse non nego, sed spondeo. Ipse enim mihi donat unde reddam, qui donavit ut debeam. Nisi enim ab illo acciperemus, non solum reddere, sed nec ipsum debere possemus. Quid enim nobis invicem, nisi caritatem debemus? Quod utique B. Paulus haec loquens fidelibus, evidenter
Abbreviated transcription (Latin):
natione di : ad monimum.:
racias ago dño qđ de bono
thesauro cordis bona ꝓferre
ñ desinis. & lingua eucharis
quȩ in bono homine habun¬
dat. puritatẽ tui cordis insinu¬
at. Quȩ licet diuinitus con¬
cessis eloquentiȩ fluentis ex¬
uberet. ñ tam̃ tantũ credo sermonib expͥmi.
quantũ scio cordis tui penetralib contineri.
Diuino ⁊ enĩ igne succensus sic nob̾ igit᷑ com¬
pateris. ut etiã illas tribulationes quȩ licet acci¬
derint nob. dño tam ad iuuante fuerint suꝑa¬
tȩ: tu sic eas ꝓ noħ pene semꝑ pateris. ut qͦciens
eas corde uolueris. totiens eas quodãmͦ copellaris.
Ecce quantũ boni caritas habet. ecce quantã
laudẽ corã dõ ⁊ hoĩnib possidet: ut dũ dolet
qđ accidit illi quẽ amat : frequentius recor¬
dando magis ipsa sustineat. Hoc gͦ suꝑ ẽ. ut
qđ ipsa caritas facere consueuit. ꝓ nobis iugit
faciatis. Qd autẽ eͣ aliud nͥ ut illũ qͦ nos pure
diligitis. ipsũ semꝑ ꝓ nob̾ oretis. Semꝑ eni

Expanded text:
N TRES LIBROS AD MONIMUM. 1 Gratias ago Domino quod de bono thesauro cordis bona proferre non desinis, Et lingua Eucharis, quae in bono homine abundat, puritatem tui cordis insinuat. Quae licet divinitus concessis eloquentiae fluentis exuberet, non tamen tantum credo sermonibus exprimi, quantum scio cordis tui penetralibus contineri. Divino etenim igne succensus, sic nobis jugiter compateris, ut etiam illas tribulationes quae, licet acciderint nobis, Domino tamen adjuvante fuerint superatae, tu sic eas pro nobis pene semper pateris, ut quoties eas corde revolveris, toties eas pati quodammodo compellaris. Ecce quantum boni caritas habet, ecce quantam laudem coram Deo et hominibus possidet, ut dum dolet quod accidit illi quem amat, frequentius recordando magis ipsa sustineat. Hoc ergo superest, ut quod ipsa caritas facere consuevit, pro nobis jugiter faciatis. Quid autem est aliud, nisi ut illum, in quo nos pure diligitis, ipsum semper pro nobis oretis? Semper enim
Abbreviated transcription (Latin):
quib scripserit: uideamꝰ utrũ his illa ꝑmuttat.
Ita enĩ sequitur. Omĩa mͥ licita st. siilñ omĩa
expediunt. Omĩa mͥ licita st̃ s ego sub nulliuus
redigar potestate. Esca uentri ⁊ uent̃ escis. ds̃ aũ ⁊ hunc

Expanded text:
quibus scripserit, videamus utrum his illa permittat. quibus scripserit, videamus utrum his illa permittat. Ita enim sequitur: Omnia mihi licita sunt, sed non omnia expediunt: omnia mihi licita sunt, sed ego sub nullius r
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ non creditis: aut inuentre ñ uultis. Sunt in
eccłia catholica innumerabiles fideles qͥ hoc mun
loꝵ cultũ xp̃ian cogebant᷑. Quot enĩ te peciurio¬
si hoĩnes. qt patres familias rusticani. quot ne¬
gotiatores. qͦt militares. qͦt pͥmates urbiũ suarũ.
quot deniq senatores utriusq serus hȩc om̃ia
uana ⁊ tpralia relinquentes. quibutiq quãuis
uterent᷑ ñ detinebant᷑. morte ꝓ salubri fide ac
religioe subier̃t. demonstraruntq infidelib
a se potiꝰ illa oĩa. ꝗͣ se ab eis ẽẽ possessos. Qͥd calu¬
niamini qđ fideles iã baptismate renouati. ꝓ¬
creare fllios: agros ac domos. pecuniãq ullã
possid̾e ñ debeant : ꝑmitit hoc paulus. Nã
qđ negari ñ potest.: fidelib scripsit. Post multoꝵ
quippe uiciosoꝵ enumerationẽ qui regnũ dĩ ñ
scĩficatos. nemo nͥ fideles. ⁊ eos qͥ huic mundo rea¬
ñciauerint intelligere audẽt. ¶: qm̃ ostendit

Expanded text:
esse non creditis, aut invenire non vultis. Sunt in esse non creditis, aut invenire non vultis. Sunt in Ecclesia catholica innumerabiles fideles qui hoc munlorum cultum Christiani cogebantur. Quot enim tunc pecuniosi homines, quot patresfamilias rusticani, quot negotiatores, quot militares, quot primates urbium suarum, quot denique senatores, utriusque sexus, haec omnia vana et temporalia relinquentes, quibus utique quamvis uterentur, non detinebantur, mortem pro salubri fide ac religione subierunt, demonstraveruntque infidelibus a se potius illa omnia, quam se ab eis esse possessos. 78. Quid calumniamini, quod fideles jam Baptismate renovati, procreare filios, et agros ac domos pecuniamque ullam possidere non debeant? Permittit hoc Paulus. Nam quod negari non potest, fidelibus scripsit, post multorum quippe vitiosorum enumerationem, qui regnum Dei non sanctificatos nemo nisi fideles, et eos qui huic mundo renuntiaverint, intelligere audebit. Sed quoniam ostendit