comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et hoc fideliter sapere. quia stetit ꝑ
diuinitatis potentiam: qui per car¬
nis infirmitatem occubuit. dicen¬
te ipso. sp̃s quidem promptus ẽ :
caro autẽ infuma. Ego autem pu¬
to etiam illud huic sententie suf¬
fragari quod sanctus dauid in hoc
misterio ut pote ꝓpheta domini et
prophans de domino loquebatur.
et quidem moysen loquens s domi¬
num intuens. Ipe enum uerus est
moyses qui uere ꝑaquam uenit:
et non inaqua tantum. s in aqua
et sanguine. Ait itaq memoratus
ꝓpha. Dixit ut disperderet eos. pa¬
trem si quidem loquebatur: si non mo¬
yses electus euis stetisset inconfracti

Expanded text:
et hoc fideliter sapere, quia stetit per et hoc fideliter sapere, quia stetit per divinitatis potentiam, qui per carnis infirmitatem occubuit, dicente ipso: Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma . Ego autem puto etiam illud huic sententiae suffragari, quod sanctus David in hoc mysterio, utpote propheta Domini et prophetans, de Domino loquebatur; et quidem Moysen loquens, sed Dominum intuens. Ipse enim verus est Moyses, qui vere per aquam venit, et non in aqua tantum, sed in aqua et sanguine. Ait itaque memoratus propheta: Dixit ut disperderet eos Patrem siquidem loquebatur, si non Moyses electus ejus stetisset in confracti
Abbreviated transcription (Latin):
nestris: ut miserias hominum ho¬
mo factus exꝑimento sciret: et
misericors fieret.Sciebat et ante:
s aliter. sciebat deniq iurtutemu
obediendi: ipse dominus iuitutum:
et tamen teste apło didicit exhis q̃
passus est obedientiam. In hunc mo¬
clum et miscdĩam didicit: et misc¬
dia domini ab eterno. Docet hoc quo¬
ꝙ idem gentium doctor: ubi eum
asserit temptatum per omnia pro
similitudine abscr peccato ut mi¬
sericors fieret. Uides ne factum eẽ
quod erat. et quod nouerat di¬
dicisse. et sibi apud nos quesisse
rimas et fenestras. ꝑ quas calami¬
tates nr̃as cliligentius exploraret :
Tot autem in nr̃o rumoso et pleno
rimarum pariete inuenit foramina:
quot nr̃e infumitatis et corrupti¬
onis insuo corpore sensit experimẽ¬
ta.sic ttaqe sponsus post parie tẽ
stans. et perfenestras et cancellos
respiciens erat. Et bene stans: quia
solus reurera incarne stetit. qui car¬
nis peccatum non sensit. possumus

Expanded text:
nestris, ut miserias hominum honestris, ut miserias hominum homo factus experimento sciret, et misericors fieret. Sciebat et ante, sed aliter. Sciebat denique virtutem obediendi ipse Dominus virtutum, et tamen, teste Apostolo, didicit ex his quae passus est obedientiam . In hunc modum et misericordiam didicit, etsi misericordia Domini ab aeterno. Docet hoc quoque idem gentium Doctor, ubi eum asserit tentatum per omnia pro similitudine absque peccato, ut misericors fieret . Videsne factum esse quod erat, et quod noverat didicisse, et sibi apud nos quaesisse rimas et fenestras, per quas calamitates nostras diligentius exploraret? Tot autem in nostro ruinoso et pleno rimarum pariete invenit foramina, quot nostrae infirmitatis et corruptionis in suo corpore sensit experimenta. 2. Sic itaque sponsus post parietem stans, et per fenestras et cancellos respiciens erat. Et bene stans, quia solus revera in carne stetit, qui carnis peccatum non sensit. Possumus
Abbreviated transcription (Latin):
n ipse stat post parietem. res¬
piciens perfenestras: prospi¬
ciens ꝑcancellos. secundum litte¬
ram quidam uidete dicere. quia
his qui cum saltib aduentare ꝓ¬
spiciebatur. appropiasset usq ad
conturbernium sponse. et stans
post parietem curiosius intros¬
piceret perfenestras et rimas:
propiasse quidem nichilominus
intelligitur: s aliter. Ita sane. ꝙͣ¬
ad modum et a cełsti sponso agi
oportuit: et a spũ scõ dici. Nil qͥp¬
pe quod uel auctorem de deceat
uel narratorem: uerus et spiri¬
talis intellectus ad mittet. Ergo
appropiauit parieti: tum ad he¬
sit carmi. Caro paries est: et ap¬
propiatio sponsi. uerbi incarna¬
tio. porro cancellos et fenestras
ꝑquas respicere perhibetur. sen¬
sus ut opmor carnis et humanoᷤ
dicit affectus: ꝑquos experimen¬
tum cepit omnium humanaꝵ
necessitatum. Deniq languores
nõs nr̃os ipse tulit et dolores
nr̃os ip̃e portauit. Humanis g
affectionib sensib q corporeis.
proforaminib usus est et fe¬

Expanded text:
n ipse stat post parietem, respiciens per fenestras, prospiciens per cancellos . Secundum litteram quidem videtur dicere, quia is qui cum saltibus adventare prospiciebatur, appropiasset usque ad contubernium sponsae, et stans post parietem curiosius introspiceret per fenestras et rimas, propiasse quidem nihilominus intelligitur, sed aliter, ita sane quemadmodum et a coelesti sponso agi oportuit, et a Spiritu sancto dici. Nil quippe quod vel auctorem dedeceat, vel narratorem, verus et spiritualis intellectus admittet. Ergo appropiavit parieti, cum adhaesit carni. Caro paries est, et appropiatio Sponsi Verbi incarnatio. Porro cancellos et fenestras per quas respicere perhibetur sensus, ut opinor, carnis et humanos dicit affectus, per quos experimentum cepit omnium humanarum necessitatum. Denique languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit . Humanis ergo affectionibus sensibusque corporeis pro foraminibus usus est et fe
Abbreviated transcription (Latin):
laruas illustratione aduentus sui
aliud inclinari qm ad nichilari ẽẽ
putandum ⁊ ne huic quoq desimꝰ
sensin dicimus umbras figuras
⁊ enignata scripturarum. nec nõ
⁊ sophisticas loquittiones eauilla¬
tionesq uerborum ⁊ implicitas
argumentorum: que omnia u̾i¬
tatis int̾im lumen obumbrant.
Ex parte enim cognoscimus: et ex
parte ꝓpħamus. Uerum aspirante
clie mnelinabuntur umbre ⁊ quia
occupante omnia luminis plenitu¬
cline: nulla pars suꝑ ẽẽ poterit te¬
nebrarum. Deniꝙ cum uen̾it qd̾
ꝑfectum est: tuuc euacuabitur qd̃
ex parte est. Hactenus de his suffi¬
cere poterat⁊ si spirans dies illa:
⁊ non aspirans licta fuisset. Nũc
u̾o ꝓtantillo licet ad ditamento. ad¬
huc aliquid addendum existimo:
nimitum pronestiganda huius di¬
u̾sitatis ratione. Ego enim ut ne¬
rum fatear. iam olim michi ꝑsua¬
si: insacri preciosiq eloquii textu

Expanded text:
larvas illustratione adventus sui. larvas illustratione adventus sui. ue aliud inclinari quam annihilari esse putandum: ne huic quoque desimus sensui, dicimus umbras figuras et aenigmata Scripturarum, nec non et sophisticas locutiones, cavillationesque verborum et implicita argumentorum, quae omnia veritatis interim lumen obumbrant. Ex parte enim cognoscimus, et ex parte prophetamus. Verum aspirante die, inclinabuntur umbrae, quia occupante omnia luminis plenitudine, nulla pars superesse poterit tenebrarum. Denique cum venerit quod perfectum est, tunc evacuabitur quod ex parte est . 6. Hactenus de his sufficere poterat, si spirans dies illa, et non aspirans dicta fuisset. Nunc vero pro tantillo licet additamento adhuc aliquid addendum existimo, nimirum pro investiganda hujus diversitatis ratione. Ego enim, ut verum fatear, jam olim mihi persuasi, in sacri pretiosique eloquii textu
Abbreviated transcription (Latin):
chilo: miserius tñ. Erunt ⁊ s inclina¬
te et subclite. Demiq inclinabit se in¬
quit et cadet: haut dubium qͥn prin¬
ceps umbrarum: cum dominatus fu¬
erit pauꝑum. Ergo non natura dele¬
bitur: s potentia subtrahetur. Non
ꝑibit substentia: s transibit hor a
et potestas tenebrarum. Tolluntur
ne uideant gloriam dei ⁊ non ad¬
nullantur: ut semꝑ urantur. Qͥ d¬
ninclinabuntur umbre. crm depo¬
nentur potentes desede. ponentur¬
q scabellum pedum domini: Qd̾
utiq oportet fieri cito. Nouissima
hora est. Nox precessit: dies autẽ
appropinquanit. Aspirabit dies:
et expirabit nox. sox diabolus ẽ.
nox angelus sathane: et si se trãs¬
figuret mangelum lucis. sox eti¬
am antrxp̃c ⁊ quem dominus int̾¬
ficiet sp̃u oris sui: et destruet illu¬
stratione aduentus sui. Non quid
non dominus clies est: Dies pla¬
ne illustrans et spirans ⁊ qui sp̃u
oris sui fugat umbras: et destruit

Expanded text:
hilo, miserius tamen. 1521 Erunt, sed inclinahilo, miserius tamen. 1521 Erunt, sed inclinatae et subditae. Denique: Inclinabit se, inquit, et cadet haud dubium quin princeps umbrarum, cum dominatus fuerit pauperum . Ergo non natura delebitur, sed potentia subtrahetur; non peribit substantia, sed transibit hora et potestas tenebrarum. Tolluntur, ne videant gloriam Dei; non annullantur, ut semper urantur. Quidni inclinabuntur umbrae, cum deponentur potentes de sede, ponenturque scabellum pedum? Quod utique oportet fieri cito. Novissima hora est; nox praecessit, dies autem appropinquavit. Aspirabit dies, et exspirabit nox. Nox diabolus est, nox angelus Satanae, etsi se transfiguret in angelum lucis. Nox etiam Antichristus, quem Dominus interficiet spiritu oris sui et destruet illustratione adventus sui . Nunquid non Dominus dies est? Dies plane illustrans et spirans, qui spiritu oris sui fugat umbras, et destruit
Abbreviated transcription (Latin):
diem dequo ꝓpħa dicit. melior est di¬
es una mnatrus tuis suꝑmilia corpore¬
tione clies. cui maledicere ꝓphete⁊ ab¬
sit autem ut exiusibilib his: quos fe¬
cit dominus. Itaq sp̃italis est. Iam um¬
bram quis ambigat spãlem. qua ma¬
ne obumbratum est concipienti ÷ et
item eam que in ꝓpha sic memorat᷑.
sp̃s ante faciem nram xp̃c dominus.
subumbra eius niuemus inter gentesͤ
Ego tamẽ umbrarum. nomine hoc lo¬
co magis arbitror designatas contra¬
rias potestates ÷ que non modo umbre.
uel tenebre. s et principes tenebraꝵ.
ab apostolo ꝑhibentur: simulq inhe¬
rentes illis ex genere nr̃o filios uti¬
ꝙ noctis. et non lucis neq ckrei. He si¬
quidem umbre non plane cum aspi¬
rau̾it clies. in nichili reuertentur
sicut afacie huius corporee lucis. ui¬
bras corporeas non clisparere tm̃:
s et penitus deꝑire uidemus. Itaq
erunt minime quidem extrem̃ius ni¬

Expanded text:
diem, de quo Propheta dicit: Melior est didiem, de quo Propheta dicit: Melior est dies una in atriis tuis super millia . corporetione dies, cui maledixere prophetae . Absit autem, ut ex visibilibus his, quos fecit Dominus! Itaque spiritualis est. 5. Jam umbram quis ambigat spiritualem, qua Mariae obumbratum est concipienti ; et item eam, quae in propheta sic memoratur: Spiritus ante faciem nostram Christus Dominus, sub umbra ejus vivemus inter gentes ? Ego tamen umbrarum nomine hoc loco magis arbitror designatas contrarias potestates, quae non modo umbrae, vel tenebrae, sed et principes tenebrarum harum ab Apostolo perhibentur , simulque inhaerentes illis ex genere nostro, filios utique noctis, et non lucis, neque diei. Hae siquidem umbrae, non plane cum aspiraverit dies, in nihilum revertentur, sicut a facie hujus corporeae lucis umbras corporeas non disparere tantum, sed et penitus deperire videmus. Itaque erunt minime quidem extremius ni
Abbreviated transcription (Latin):
dendo liquat. Nunc iam intendamus
considerare de die illo et illis umbris:
qui ille. que iste: ille qua ratione aspi¬
rans. hee inqua potestate habeant in¬
clinari. signanter omnino dictum. do¬
nec aspiret dies : immo singulariter:
solo quippe hoc loco nͥ fallor. diem aspi¬
rantem reperies. Aure nempe non tem¬
pora spirare dicrntur.spirat homo ⁊
spirant animalia cet̾a : quib designẽ¬
ter reciprocatus aer uitam continuat.
Et quid hoc. nͥ uentus ÷ sprrat et sp̃s
sc̃s: et inde sp̃s. Quo pacto gͦ dies spi¬
rans ⁊ qui nec uentus : nec sp̃s. nec am¬
mal est: Quamqͣm nec spirans quidẽ:
s qued signantius sonat. aspirans dictꝰ
sit. Nec minus p̾ter solitum cdictim:
et inclinentur umbre non melnanturr:¬
s ad nullantur. Extra proinde corpo
ra. querende heres. Et si quidem sp̃ita¬
les inuenerimus cliem et umbras: tunc
forsitan et melinatõ harum: et illius
aspiratio facilius elucebit. Qui illum

Expanded text:
dendo liquat. 4. Nunc jam intendamus dendo liquat. 4. Nunc jam intendamus considerare de die illo et illius umbris, qui ille, quae istae: ille qua ratione aspirans, hae in qua potestate habeant inclinari. Signanter omnino dictum est, donec aspiret dies, imo singulariter. Solo quippe hoc loco, nisi fallor, diem aspirantem comperies. Aurae nempe, non tempora spirare dicuntur. Spirat homo, spirant animalia caetera, quibus indesinenter reciprocatus aer vitam continuat. Et quid hoc, nisi ventus? Spirat et Spiritus sanctus, et inde spiritus. Quo pacto ergo dies spirans, qui nec ventus, nec spiritus, nec animal est? Quanquam nec spirans quidem, sed, quod signantius sonat, aspirans dictus sit. Nec minus praeter solitum dictum, et inclinentur umbrae. Denique ad ra quaerendae hae res. Et si quidem spirituales invenerimus diem et umbras, tunc forsitan et inclinatio harum, et illius aspiratio facilius elucebit. Qui illum
Abbreviated transcription (Latin):
lis nec p̾metuir dente nec fatigabit᷑
a mandente. uel potius non fatiga¬
bit mandentem: que bibentem abscꝑ o¬
ꝑe delectabit. tanquam utiq potus nõ
esca. Deniꝙ habes spondentem in enͣgłio
quia non bibam dehoc genimmine uitis
inquit : nͥ bibam illuch nouum uobis¬
cum in regno prĩs met. Et de cibo. nul¬
la mansio est. S et apud ꝓph̃am quo¬
q legitur. tanquam potens crapulatꝰ
auino. decibo autem nicbil ibi penitus
inuenitur. sponsa gͦ conscientia miste¬
rii huius. cum dilectum pasci inter lili
a ꝑcepisset et pethibuisset constituit
t̾minum quo ad id dignaretur. immo
constitutum agnouit et perhibuit di¬
cens: donec aspiret dies et inclinent᷑
umbre. sciebat enim uirtutib eum
post hac potandum potus qiuam pas
do: qua post cibum. potus sumi de mo¬
re solet. G qui hic manducat illie bi¬
bet. eo tunc suaunis quo securius glu¬
titurus: et ea ipsa que scrupulosius mͦ.
et quodam modo laboriosius qͣsi man¬

Expanded text:
lis, nec premetur dente, nec fatigabitur lis, nec premetur dente, nec fatigabitur a mandente, vel potius non fatigabit mandentem, quae bibentem absque opera delectabit, tanquam utique potus, non esca. Denique habes spondentem in Evangelio, quia non bibam de hoc genimine vitis, inquit, donec bibam illud novum vobiscum in regno Patris mei . Et de cibo nulla mentio est. Sed apud Prophetam quoque legitur: Tanquam potens crapulatus a vino ; de cibo autem nihil ibi penitus invenitur. Sponsa ergo conscia mysterii hujus, cum dilectum pasci inter lilia comperisset ac perhibuisset, constituit terminum quoad id dignaretur, imo constitutum agnovit et perhibuit, dicens: Donec aspiret dies, et inclinentur umbrae. Sciebat enim virtutibus eum postea potandum potius quam pascdo, qua post cibum potus sumi de more solet. Ergo qui hic manducat, illic bibet, eo tunc suavius quo securius, glutiturus et ea ipsa, quae scrupulosius modo, et quodam modo laboriosius quasi man
Abbreviated transcription (Latin):
erit itaq sponso uerbo operis cib
quia cesset necesse est omne opus:
pientia. Nam qui minorantur ac¬
tu: percipiunt eam. S uideamus
nunc si quod dicimus stare possit
et secundum illam sententiam Q
pasci inter lilia. canclidatu uirtur¬
tum oblectari quidam interpretan¬
tur. Nam ⁊ nos ipsam inter cetera
non pretereuimus.Dicemus ne. aut
non fore aut sponso minme saꝑe
tunc uirtutes: Et quidem sentire
alt̾utrum. clementie est. s iude ne
forte alias illis delectetur. nam con¬
stat delectari: s forsitam potu ma¬
gis quam pastu. Sane intempore
et corpore isto nulla nr̃a uirtus ita
ad purum defecata erit. nulla ita
su aius et mera: ut sponso habilis
sit ad potandum. s qui uult om¬
nes homines saluos fieri. dissimu¬
lat multa: et quam non potest po¬
tandi int̾im facilitate glutire. curat
ex ea uel quippiam elicere sapidũ:
qͣsi arce q̃dam et quodam labore mã¬
dandi. Erit cum erit uirtus colabi¬

Expanded text:
erit itaque sponso Verbo operis cibus, erit itaque sponso Verbo operis cibus, quia cesset necesse est omne opus, pientia. Nam qui minorantur actu, percipiunt eam . 3. Sed videamus nunc, si quod dicimus stare possit, et secundum illam sententiam, qua pasci inter lilia, candidatu virtutum oblectari, quidam interpretantur; nam et nos ipsam inter caeteras non praeterivimus. Dicemusne, aut non fore, aut sponso minime sapere tunc virtutes? Et quidem sentire alterutrum, dementiae est. Sed vide ne forte alias illis delectetur; nam constat delectari, sed forsitan potu magis quam pastu. Sane in tempore et corpore isto, nulla nostra virtus ita ad purum defaecata erit, nulla ita suavis et mera, ut sponso habilis sit ad potandum. Sed qui vult omnes homines salvos fieri, dissimulat multa, et quam non potest potandi interim facilitate glutire, curat ex ea vel quidpiam elicere sapidum, quasi arte quadam et quodam labore mandendi. Erit cum erit virtus colabi
Abbreviated transcription (Latin):
icta id quidem quod ante consue¬
uerat. Ubi namq iam pecc̃ores qͦs
s incorporet xp̃c mansos morsos¬
ꝙ qͣsi quibdam dentib discipline
austerioris ⁊ affuctione scilicet car¬
nis. et cordis contritione: S nece
cibum sͥ iam exiget uerbum spon¬
sus. exaliquib fac̃tis seu oꝑib obe¬
clientie ubi omne negotium. ociũ:
soloq mintuitu. et affectu reserit
Et quidem cib eius. ut faciat uo¬
luntatem. patris sui: s hic. non
ibi. Quid enim faciat factam: Et
ꝑfectam tunc ẽẽ constat. Demq
probare iam tunc est omnib scis.
que sit uoluntas dei bona et bene pla¬
cens: et ꝑfecta. Et certe post ꝑfec¬
tum: faciendum super est nichil.
fr̃ui decetero restat. non fieri ⁊ exꝑi¬
ri. non operari: ea inuere. non excer¬
ceri mea.Nonne ipsa est quam in¬
stantissima prece docti quidem a do¬
mmo.sicut incelo ita et interra ꝑ¬
fici postulamus. quo eius iam delec¬
tet fructus actus non fatiget: Non

Expanded text:
juxta id quidem quod ante consuejuxta id quidem quod ante consueverat. Ubi namque jam peccatores, quos sibi incorporet Christus, mansos morsosque quasi quibusdam dentibus disciplinae austerioris, afflictione scilicet carnis, et cordis contritione? Sed neque cibum sibi jam exiget Verbum sponsus ex aliquibus factis seu operibus obedientiae, ubi omne negotium otium, soloque in intuitu et affectu res erit. Et quidem cibus ejus ut faciat voluntatem Patris sui; sed hic, non ibi. Quid enim faciat factam? Et perfectam tunc esse constat. Denique probare jam tunc est omnibus sanctis, quae sit voluntas Dei bona, et beneplacens, et perfecta. Et certe post perfectum, faciendum superest nihil. Frui de caetero restat, non fieri; experiri, non operari; ea vivere, non exerceri in ea. Nonne ipsa est, quam instantissima prece docti quidem a Domino, sicut in coelo, ita et in terra perfici postulamus , quo ejus jam delectet fructus, actus non fatiget? Non
Abbreviated transcription (Latin):
tur non cognouisse mariam ioseph: do¬
nec peperit filium suum primogenitũ.
Non enum post cognouit. Uel certe.
qͣle illud inpsalmo oculi nr̃i ad do¬
minum deum nr̃m donec misereat᷑
nũi. Non enim au̾tentur: cum ceꝑit
misereri. Uel qͣle item illud domini
ad apostolos: ecce ego uobcum sum
usꝙ ad consummationem seculi.
Non enim post non erit cum illis.
Uerum hoc ita: si donec referas ad
dilectus meus michi et ego illi. Sin
aut̃ ad qui pascitur inter lila res¬
picere malis: erit alio sensu accipi¬
endum. Porro oꝑosius ostendeturr.
quomodo tunc dilectus pasci desi¬
nat: cum aspirau̾it dies. Et enimi
si dies resurrectionis is est. quid ni
multomagis pasci ibi inter lilia ui¬
uet : ubi horum maior ad moclum
copia erit: Et proaptanda quidẽ
lutere conseq̃ntia: hec dicta sunt.
slunc autem adu̾tere mecum. toto
licet lilus fulgentib regno. spon¬
soq medio existente et deliciante:
non tñ ee quod clicatur et pascor

Expanded text:
tur non cognovisse Mariam Joseph, dotur non cognovisse Mariam Joseph, donec peperit Filium suum primogenitum : non enim post cognovit. Vel certe quale est illud in psalmo: Oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri : non enim avertentur, cum coeperit misereri. Vel quale item illud Domini ad apostolos: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi : non enim post non erit cum illis. Verum hoc ita, si donec referas ad dilectus meus mihi, et ego illi. Sin autem ad qui pascitur inter lilia respicere malis, erit alio sensu accipiendum. Porro operosius ostendetur quomodo tunc dilectus posci desinat, cum aspiraverit dies. Etenim si dies resurrectionis is est, quidni multo magis pasci ibi inter lilia juvet, ubi horum major admodum copia erit? Et pro aptanda quidem litterae consequentia haec dicta sint. 2. Nunc jam adverte mecum, toto licet liliis fulgentibus regno, sponsoque medio existente et deliciante, non tamen esse quod dicatur et pasci,
Abbreviated transcription (Latin):
michi et ego illi qui pascitur in¬
ter lilia ⁊ donec aspiret clies et inclinẽ¬
tur umbre. Nouissima tm̃ capituli huiꝰ
tractanda pars est: et dubito in ip̃o
ingressu. cui nam potissuum eam imi¬
gam cluarum p̾cedentium. Nam possum
indifferent᷑ utriq. siue enim dicas. di¬
lectus meus michi et ego illi. donec as¬
piret dies et inclinentur umbre. inter¬
posito tm̃. qui pascitur inter lilia ⁊ si
ue ꝓlitere serie qui pascitur inter lilia
donec aspuet dies et inclinentur umbre:
non inconuenienter utro uis modo assig¬
nas. hoc sane refert. quod donec si pri¬
mo uincerit inclusurm oportet in¬
telligas : si mecdio exclusium sentias
necesse est. Esto nempe quod desinat
spõsus pasci inter lilia iam. ubi aspira¬
uerit dies. nunquid similiter etiam ces
sabit sponse intend̾e. aut ipsa illi : Ab sit
Inet̾uum ꝑsenerabunt sͥ. nͥ quod tunc fe¬
licus cum uehementius : tunc uehemen¬
tius. cum expedituis. Sit gͦ tale hoc donec
qͣle est illud apud matheum: ribi narra¬

Expanded text:
qui pascitur inter lilia: donec aspiret dies, et inclinentur umbrae . Novissima tantum capituli hujus tractanda pars est, et dubito in ipso ingressu, cuinam potissimum eam jungam duarum praecedentium: nam possum indifferenter utrique. Sive enim dicas: Dilectus meus mihi, et ego illi donec aspiret dies, et inclinentur umbrae, interposito tantum, qui pascitur inter lilia; sive pro litterae serie, qui pascitur inter lilia, donec aspiret dies, et inclinentur umbrae: non inconvenienter utrovis assignas. Hoc sane refert, quod donec si primo junxeris, inclusivum oportet intelligas; si medio, exclusivum sentias necesse est. Esto nempe quod designat sponsus pasci jam inter lilia, ubi aspiravcrit dies: nunquid similiter cessabit etiam sponsae intendere, aut ipsa illi? Absit! In aeternum perseverabunt sibi, nisi quod tunc felicius, cum vehementius; tunc vehementius, cum expeditius. Sit ergo tale hoc donec, quale est illud apud Matthaeum, ubi narra
Abbreviated transcription (Latin):
quo prauo ⁊ miro mõdo ipsa s
uoluntas. pecc̃o quidem in de terus
mutete necessitatem facit. uit nec
necessitas cum uoluntatia. sit: ex¬
cusare ualeat uoluntatẽ: nec nelũ¬
tas cum sit illecta excludere necessi¬
tatem. Est enim necessitas hec quo¬
dam modo uoluntaria. Est fauora¬
bilis iuis quedam p̾mendo blandi¬
ens. et blandiendo premens: unde
se se rea uoluntas ubi semel pecc̃o
consenserit. nec excuttere iam ꝑse
nec extusare tamen ullatenus de
ratione queat. Inde querula illa
uox ueluti gementis subhonẽ ne¬
tessitatis huius. Domine inquit
ium patior: responde ꝓme. S rur¬
sus sciens quod nõ iuste cansaret᷑
adu̾sus dominũ cum uoluntas sua.
ipsius potius incausa foret: attẽ¬
de quid secutus intulerit. Q uid di¬
cam aut quis respondebit mn cum
ip̃e fecenm : premebatur iugo nõ
alio tñ qm uoluntane cuiusdam
seruitutis: ⁊ erat ꝓseruitute qͥ dẽ
miserabilis. s ꝓuoluntate in ex¬

Expanded text:
quo pravo et miro modo ipsa sibi quo pravo et miro modo ipsa sibi voluntas, peccato quidem in deterius mutata, necessitatem facit: ut nec necessitas, cum voluntaria sit, excusare valeat voluntatem; 1552 nec voluntas cum sit illecta, excludere necessitatem. Est enim necessitas haec quodammodo voluntaria. Est favorabilis vis quaedam, premendo blandiens, et blandiendo premens: unde sese rea voluntas, ubi semel peccato consenserit, nec excutere jam per se, nec excusare tamen ullatenus de ratione queat. Inde querula illa vox veluti gementis sub onere necessitatis hujus: Domine, inquit, vim patior, responde pro me. Sed rursus sciens quod non juste causaretur adversus Dominum, cum voluntas sua ipsius potius in causa foret, attende quid secutus intulerit: Quid dicam, aut quid respondebit mihi, cum ipse fecerim? Premebatur jugo, non alio tamen, quam voluntariae cujusdam servitutis; et erat pro servitute quidem miserabilis, s
Abbreviated transcription (Latin):
nichil merentur: quia sicut de¬
liberatione ita ⁊lib̾tate carent.
sensu aguntur feruntur impeta
rapiuntur appetitu. Neq erum iu¬
dicium habent quo se diuidicent
siue regant: s nec instrumentũ
quidem iudicii. id est rationẽ. In¬
de est quod non iudicantur. quia
nõn uidicant. Qͣ nam quippe uati¬
one ab his exigatur ratio. quam
nõ acceꝑunt: Hanc uĩ anatura so¬
lus homo non patitur: ⁊ ideo solꝰ
inter animantia liber. Et tñint̾¬
ueniente pecc̃o patitur quandã
inde ⁊ ip̃e s auoluntate non ana¬
tura: ut ne sic quidem ingenita
lib̾tate priuetur. Quod enim uo¬
luntarum ⁊ lib̾um. Et quidem
pecc̃o factum ut corpꝰ quod corrũ¬
pitur aggrauet animam: s a¬
more non mole. Nam quod sur¬
gere anima ꝑse iam non potest
que ꝑse cadere potuit uoluntas
incausa ẽ : que corrupti corporis
uitiato ac uicioso amore̾ langueᷤ¬
cens ⁊ iacens amorem pariter
iusticie nõ ad mittit. Ita nesero

Expanded text:
nihil merentur; quia sicut denihil merentur; quia sicut deliberatione, ita et libertate carent. Sensu aguntur, feruntur impetu, rapiuntur appetitu. Neque enim judicium habent, quo se dijudicent sive regant, sed ne instrumentum quidem judicii, id est rationem. Inde est quod non judicantur, quia non judicant. Quanam quippe ratione ab his exigatur ratio, quam non acceperunt? 7. Hanc vim a natura solus homo non patitur, et ideo solus inter animantia liber. Et tamen interveniente peccato patitur quamdam vim et ipse, sed a voluntate, non a natura, ut ne sic quidem ingenita libertate privetur. Quod enim voluntarium, et liberum. Et quidem peccato factum est ut corpus quod corrumpitur, aggravet animam; sed amore, non mole. Nam quod surgere anima per se jam non potest quae per se cadere potuit, voluntas in causa est, quae corrupti corporis vitiato ac vitioso amore languescens et jacens, amorem pariter justitiae non admittit. Ita nescio
Abbreviated transcription (Latin):
quidem ⁊ malum. nec non inter
uitam ⁊ mortem. s ⁊ nichilo¬
minus inter lucem et tenebras
⁊ cognitio iudicii: ⁊ optio eli¬
gendi. Et si qua sunt aua que
similiter cirea animi habitũ se¬
se eregiorie respicere uideantur
nichilominus inter ip̃a censoriꝰ
quidam arbrter is anime ocłs
duudicat ⁊ discernit: sicut ar¬
biter indiscernendo: ita meligẽ¬
do liber. Unde et liberam nomi¬
natur arbitrium: quod liceat
u̾san mhis pro arbitrio uolun¬
tatis. Inde homo ad promeren¬
dum pot̾is: Iume et enim quod fe¬
ceris bonum malum. ue quod
quidem non facere lib̾um fuit:
merito ad meritum reputatur.
Et ut merito laudatur. non is tm̃
qui potuit facere mala ⁊ nõ fecit.
s ⁊ qui potuit non facere bona ⁊
fecit. ita malo non caret merito. tã
is qui potuit non facere mala ⁊
fecit: quam qui potuit facere bo
na nec fecit. Ubi autẽ non est lib̾¬
tas: nec meritum. Propterea que
sunt carentia ratione ammalia

Expanded text:
quidem et malum, nec non inter quidem et malum, nec non inter vitam et mortem, sed et nihilominus inter lucem et tenebras, et cognitio judicii, et optio eligendi; et si qua sunt alia, quae similiter circa animi habitum sese e regione respicere videantur. Nihilominus inter ipsa censorius quidam arbiter is animae oculus dijudicat et discernit, sicut arbiter in discernendo, ita in eligendo liber. Unde et liberum nominatur arbitrium, quod liceat versari in his pro arbitrio voluntatis. Inde homo ad promerendum potis. Omne etenim quod feceris bonum malumve, quod quidem non facere liberum fuit, merito ad meritum reputatur. Et, ut merito laudatur, non is tantum qui potuit facere mala, et non fecit, sed et qui potuit non facere bona, et fecit; ita malo non caret merito tam is qui potuit non facere mala, et fecit, quam is qui potuit facere bona, et non fecit. Ubi autem non est libertas, nec meritum. Propterea quae sunt carentia ratione animalia,
Abbreviated transcription (Latin):
uanitati subiecta est ip̃a creatura
non uolens: s ꝓpter eum qui sub¬
iecit inspe. At tamen inmortalis
anima ẽ: qm̃ cum ip̃a sͥ uita sit.
sicut non est quo cadat a se. sicñ
est. quocadat auita. Uerum esi
constet suis affectib mutari eã.
aguoscat ita se deo minmortali¬
tate similem: ut sciat sͥ de ẽẽ nõ
modicam in mortalitatis partem:
soli cedens absolutam ꝑfectamq in¬
mortalitatem. apud quem non est
transmutatio. nec iucissitudinis o¬
bumbratio. Non mediocris tñ aiẽ
dignitas presenti disputatione
comꝑta est. que gemina quadam
uicinitate nature u̾bo appropia¬
re uidetur: simplicitate eẽntie.⁊
ppetuitate uite. S enim ad huc
unum occurrit quod minime p̾¬
teribo. nec enim minus insignẽ
similem ue minus u̾bo animam
faciti et forte etiam plus. Arbi¬
trii lib̾tas hec est: plane cliuinmĩ
quiddam prefulgens in anima
tanquam gemina in auro. Ex
hac nempe in est illi inter bomĩ̃

Expanded text:
vanitati subjecta est ipsa creatura vanitati subjecta est ipsa creatura non volens, sed propter eum qui subjecit eam in spe . Attamen immortalis anima est; quoniam cum ipsa sibi vita sit; sicut non est quo cadat a se, sic non est quo cadat a vita. Verum cum constet suis affectibus mutari eam; agnoscat ita se Deo in immortalitate similem, ut sciat sibi deesse non modicam immortalitatis partem, soli cedens absolutam perfectamque immortalitatem, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Non mediocris tamen animae dignitas praesenti disputatione comperta est, quae gemina quadam vicinitate naturae Verbo appropiare videtur, simplicitate essentiae, et perpetuitate vitae. 6. Sed enim adhuc unum occurrit, quod minime praeteribo: nec enim minus insignem similemve minus Verbo animam facit, et forte etiam plus. Arbitrii libertas haec est, plane divinum quiddam praefulgens in anima, tanquam gemma in auro. Ex hac nempe inest illi inter bonum
Abbreviated transcription (Latin):
Mors potius est:⁊ ideo gͣuior. quia
peccati nõ nature. Denq mors pecc̃oꝵ
pessima. Ita gͦ que secundum carnẽ
uiuit anima: uiuens mortua est. Qͥp¬
pe cui bonum erat omnino non uiue¬
re: quam sic uiuere. Aqua nimirum
uitali quadem morte minime ungͣ
iuficantem. Alias aut̃ in mortalis
est anima: ⁊ in hoc nichilominus u̾¬
bo similis quidem. s non eqͣlis. Nã
intantum suꝑ excellit immortali¬
tas deitatis : ut apłs dicat de deo.
qui solus habet immortalitatem.
Quod ego reor pro eo clictum. qd̾
solus sit natura in committabilis
deus qui ait.Ego dominus ⁊non mu¬
tor.Uera namq et integra immor¬
talitas. tam non recipit mutatio¬
nem. qͣm nec finem. quod omnis
mutatio quedam mortis imitatio
sit. Omne ⁊ enim quod mutatur.
dlum de uno. ad aliud transit eẽ.
quodam modo necesse est moriatͤ
quod est: ut ẽẽ incipiat quod nõ
est. Q uod si tot mortes quod muta¬
tiones. ubi ramortalitas: Et huic

Expanded text:
Mors potius est: et ideo gravior, quia Mors potius est: et ideo gravior, quia peccati, non naturae Denique mors peccatorum pessima . Ita ergo quae secundum carnem vivit anima, 1551 vivens mortua est; quippe cui bonum erat omnino non vivere, quam sic vivere. A qua nimirum vitali quadam morte minime unquavificantem. 5. Alias autem immortalis est anima, et in hoc nihilominus Verbo similis quidem, sed non aequalis. Nam in tantum superexcellit immortalitas Deitatis, ut Apostolus dicat de Deo: Qui solus habet immortalitatem . Quod ego reor pro eo dictum, quod solus sit natura incommutabilis Deus, qui ait: Ego Dominus, et non mutor . Vera namque et integra immortalitas tam non recipit mutationem, quam nec finem, quod omnis mutatio quaedam mortis imitatio sit. Omne etenim quod mutatur, dum de uno ad aliud transit esse, quodam modo necesse est moriatur quod est, ut esse incipiat quod non est. Quod si tot mortes quot mutationes, ubi immortalitas? Et huic
Abbreviated transcription (Latin):
plici. immortalis ab immortali uit
nõ sit longe asummo gradu. ubi
seilicet id eẽ qd̾ beate uiuere est.
in quo soluĩ stat beatus et solus
conditione anima ⁊ si non ẽe pos¬
se tamen ẽẽ beata: summo per¬
inde gradui quantum licet appro¬
pians non ꝑtingens tñ. Nec enim
uel ip̃i ut supͣ dycimus hoc erit
aliquando cẽ. quod beatam eẽ ⁊ ne
qinͣdo beata exit. fatemur simili¬
tudinem. eqͣlitatem renuimus: ũ¬
bi causa uita deus: urta et anima
est. Similis quidem: s dispar. por¬
ro sumilis. quod uita ÷ qd se ip̃a
uificans. sic̃ ⁊ ille hec omnia est.
Sispar u̾o: quantum acreante
crecita. Dispar. quod ut nͥ creatã
ab illo non eẽt. sic ñ ab ip̃o uiuificata.
non uiu̾et. Non uineret cdico: s spñ¬
ali uita non naturali. Nam natura¬
li quidem etiam que non sp̃naliter
uiuit: immortaliter uiuat neces¬
se est. At qͣlis uita: inqͣ satius fores
non nasci. quam non abea moruͤ

Expanded text:
plici, immortalis ab immortali, ut plici, immortalis ab immortali, ut non sit longe a summo gradu, ubi scilicet id esse quod beate vivere est, in quo solus stat beatus, et solusconditione anima, etsi non esse, posse tamen esse beata; summo proinde gradui, quantum licet, appropians, non pertingens tamen. Neque enim vel ipsi, ut supra diximus, hoc erit aliquando esse quod beatam esse, nec quando beata erit. Fatemur similitudinem, aequalitatem renuimus. Verbi causa, vita Deus, vita et anima est; similis quidem, sed dispar. Porro similis, quod vita, quod se ipsa vificans, sicut et ille haec omnia est. Dispar vero, quantum a creante creata. Dispar, quod, ut nisi creata ab illo non esset, sic nisi ab ipso vivificata non viveret. Non viveret dico, sed spirituali vita, non naturali. Nam naturali quidem, etiam quae non spiritualiter vivit, immortaliter vivat necesse est. At qualis vita, in qua satius foret non nasci, quam non ab ea mori!
Abbreviated transcription (Latin):
altera carens. At nentri tamẽ
id ẽẽ quod uiuere est: cum ut qͥdẽ
multorum opinio est. ante mele¬
mentis. qͣm uł illa inmenbris. uel
ista mramis extit̾uit. Ac scd̾m hoc
cum desinent uiuificare. simul
uiuere cessant s non ⁊ ẽẽ. soluũ¬
tur pater et dissoluntur: tan¬
qm non alligate tantum. s ⁊ colliga¬
te. Neq enim unum simplex est que¬
ꝙ harum. s explurib constans: et
ꝓpterea non redigitur innichili s dis¬
silit impartes. ut ad suum quodo
recurrat principium: uerbi causa
aer ad aerem ignis ad ignem. et re¬
liqua inhunc modum. Neqͣ quam gͥ
tali uite idem ẽẽ ⁊ uiuere est: que ẽ
⁊ quando non uiuit. Porro nichilhoꝵ
quib non hoc ẽẽ quod uiuere sit. fid
bene bẽ ꝙ iiuendum qͣndoce profici¬
et uel emerget. Quippe quod neq ad
huc inferiorem gradum potuit ꝑue¬
nire. Sola que in ip̃ostare cognoseitꝰ
anima hominis. in eo dignitatis cre¬
ata est uita auita. simplex E sum¬

Expanded text:
altera carens. At neutri tamen altera carens. At neutri tamen idem esse quod vivere est: cum, ut quidem multorum opinio est, ante in elementis, quam vel illa in membris, vel ista in ramis exstiterint, At secundum hoc cum desinunt vivificare, simul vivere cessant, sed non et esse. Solvuntur pariter et dissolvuntur, tanquam non alligatae tantum, sed et colligatae. Neque enim unum simplex est quaeque harum; sed ex pluribus constans. Et propterea non redigitur in nihilum, sed dissilit in partes, ut et ad suum quodque recurrat principium; verbi causa, aer ad aerem, ignis ad ignem, et reliqua in hunc modum. Nequaquam igitur tali vitae idem esse et vivere est, quae est et quando non vivit. 4. Porro nihil horum, quibus non hoc esse quod vivere sit, ad bene beateque vivendum quandoque proficiet vel emerget: quippe quod neque ad hunc inferiorem gradum potuit pervenire. Sola, quae in ipso stare cognoscitur anima hominis, in eo dignitatis creata est, vita a vita, simplex a sim
Abbreviated transcription (Latin):
prosimilitudine. ut tñ ꝓdispari¬
tate habeat semꝑ. unde̾ omnier
ossa eius dicant. domine quis si¬
milis tͥ. Sonus tñ anime gradꝰ: ex
quo ⁊ solo ad bãm ascenditur in¬
tam. Sunt namq uiuentia. et hoꝵ
genera duo: que sentiuntur. et q̃
non sentiunt. Porro insensibilib
sensibilia preferuntur: atq itus¬
ꝙ uita qua uiuitur et sentitur.
slon stabunt pariter ingracdu u¬
no uita ⁊ uiuens: multo minus iu¬
ta. ⁊ que sunt sine uita. Uita ani¬
ma est. uiuens quidem. s non
aliunde quam se ip̃a ac ꝑ hoc nõ
tam uiuens quam uita: ut ꝓprie
de ea loquamur. Inde est quod in¬
fusa corpori uiuificat illud: ut
sit corpus deuite p̾sentia. non ui¬
ta s uiuens. Unde liquet. ne uiuo
quidem corpori id uiuere ẽẽ quod
eẽ: cum ce. ⁊ minime uiuere pos¬
sit. Multo minus que uite exꝑ¬
tia sunt. ad hunc gradum assur¬
gent. S nec omne quod iuta di¬
citur uel est continuo ualebit
ꝑtingere huc. Est pecorum est ⁊
borum uita: sensu altera iugẽs

Expanded text:
pro similitudine, ut tamen pro disparitate habeat semper, unde omnia ossa ejus dicant: Domine, quis similis tibi? . Bonus tamen animae gradus, ex quo, et solo, ad beatam ascenditur vitam. 3. Sunt namque viventia, et horum genera duo, quae sentiunt, et quae non sentiunt. Porro insensibilibus sensibilia praeferuntur, atque utrisque vita, qua vivitur et sentitur. Non stabunt pariter in gradu uno vita et vivens; multo minus vita, et quae sunt sine vita. Vita anima est vivens quidem, sed non aliunde quam se ipsa; ac per hoc non tam vivens, quam vita, ut proprie de ea loquamur. Inde est quod infusa corpori vivificat illud, ut sit corpus de vitae praesentia, non vita, sed vivens. Unde liquet, ne vivo quidem corpori id vivere esse, quod esse, cum esse et minime vivere possit. Multo minus quae vitae expertia sunt, ad hunc gradum assurgent. Sed nec omne quod vita dicitur, vel est, continuo valebit pertingere huc. Est pecorum, est et arborum vita, sensu altera vigens,
Abbreviated transcription (Latin):
mentis quam quod carnis est pluris
ẽẽ. Non solum michi. ⁊ ip̃i paulo ut
iam dictum eit qui ait. Si ant ꝯd̾
nolo illud facio⁊ iam nõ ego operor
illud: s quod habitat in me peoca¬
tum. S de libertate ista sufficiant.
In libello quem de gra et lib̾o arbito
scripsit cliuersa fortassis de imagine
et similitudine disputata legunt᷑:
s ut hãbitr or nõ adu̾sa. Legistis il¬
la ista audistis: que nam magis
si quid melius utrisq sapitis in hoc
gaudeo ⁊ gaudebo. At quoquo modo

Expanded text:
mentis quam quod carnis est, pluris mentis quam quod carnis est, pluris esse, non solum mihi, sed et ipsi Paulo, ut jam dictum est, qui ait: Si autem quod nolo, illud facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum . 11. Sed de libertate ista sufficiant. In libello, quem de Gratia et Libero Arbitrio scripsi, diversa fortassis de imagine et similitudine disputata leguntur; sed, ut arbitror, non adversa. Legistis illa, ista audistis: quaenam magis si quid melius utrisque sapitis, in hoc gaudeo et gaudebo. At quoquo modo
Abbreviated transcription (Latin):
suum quod mentis sue ẽ: Et ego
clico:⁊ plus. Quid ni dicam quod
idem ip̃e magister clicit: slam mẽ¬
te quidem seruiens legi dei. carne
sua legi peccati. quid magiᷤ suum
fateatur euident̃ ostendit: cum
malum quod incarne est. ita ase
alienum censet ut clicat. Itaq
iam nõ ego oꝑor illud: s quod ha¬
bitat in me peccatum. Et ideo for¬
tassis signanter aliam clixerit
legem inuentam inmenbris suis:
quod alienam hanc. et quasi ad¬
uenticiam repitaret. Unde et ad huc
ego aliquid audeo amplus haut
terere quidẽ: paulum uidelicet
nõ iam malum ꝓpter malum quod
incarne habet ÷ magis aut̃ bonum
ꝓpter bonum quod in mente habet.
An nõ bonus qui consentit legi dei
qm̃ bona ẽ: slam ⁊ si se iͣdem fateat᷑
seruire legi pecci. carne hoc fac̃ non
mente. Cum autẽ mente quidam ser¬
uiat legi dei. carne autem legi peccati ⁊
quid nam potissimum horum paulo
imputandũ putes tu iuderis: nam
michi uideor facile ꝑsuasum. quod

Expanded text:
suum quod mentis suae est? Ego suum quod mentis suae est? Ego dico et plus. Quidni dicam, quod idem ipse magister dicit? Nam mente quidem serviens legi Dei, carne autem legi peccati; quid magis suum fateatur evidenter ostendit, cum malum quod in carne est, ita a se alienum censet, ut dicat: Itaque jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Et ideo fortassis signanter aliam dixerit legem inventam in membris suis, quod alienam hanc, et quasi adventitiam reputaret. Unde et adhuc ego aliquid audeo amplius, haud temere quidem: Paulum videlicet non jam malum, propter malum quod in carne habet; magis autem bonum, propter bonum quod in mente habet. Annon bonus, qui consentit legi Dei, quoniam bona est? Nam, etsi se itidem fateatur servire legi peccati, carne hoc facit, non mente. Cum autem mente quidem serviat legi Dei, carne autem legi peccati; quidnam potissimum horum Paulo imputandum putes, tu videris. Nam mihi fateor facile persuasum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
legi diuine recalcttrans. Et gmn
lex domini lex mentis mee sicut
scriptum est. lex dei eius incorde
ip̃ius. ꝑ hoc ⁊ michi ip̃i mea ipsius
uoluntas contraria inuenitur: q̃
est inquitas maxima. Cum emmi
nõ iniquus qui michi sum: Qui sͥ
neqͣm ait. cui bonus: Fateor non sũ
bonus: quia nõ est in me bonum.
Consolabor me tñ: quia scorumuox
ista est. Scio quia non est in me bo¬
num inquit ÷ cliscernit tñ quod
duit inse. incarne sua interp̾tãs:
ꝓpter contradictoriam legem que
mnea est. Nam habet legem et in
mente: eaq melior. An nõ lex dei
bona: Qd̾ si malus ꝓpter legem ma¬
lani. quo modo nõ ꝓpterbonam bo¬
nus:An mala sua est que incarne
sua est. et ideo de mala malus. et
mimme bonus de bona: slon est ita
lex dei eius inmente ip̃iis: atꝙ
ta inmente. ut sit et mentis. Tes¬
tis est ip̃e qui ait. In uenio aliam
legẽ inmenbris mers repugnan¬
tem legi mentis mee. Numquid
suum quod carnis sue est ⁊non

Expanded text:
legi divinae recalcitrans. Et quoniam legi divinae recalcitrans. Et quoniam lex Domini lex mentis meae, sicut scriptum est: Lex Dei ejus in corde ipsius ; per hoc et mihi ipsi mea ipsius voluntas contraria invenitur, quae est iniquitas maxima. Cui enim non iniquus, qui mihi sum? Qui sibi nequam, ait, cui bonus? Fateor, non sum bonus, quia non est in me bonum. Consolabor me tamen, quia et sanctorum vox ista est: Scio quia non est in me bonum, inquit. Discernit tamen quod dicit: In se. In carne sua interpretans, propter contradictoriam legem, quae in ea est. Nam habet legem et in mente, eaque melior. Annon lex Dei bona? Quod si malus propter legem malam, quomodo non propter bonam bonus? An mala sua est quae est in carne sua, et ideo de mala malus; et minime bonus de bona? Non est ita. Lex Dei ejus in mente ipsius, atque ita in mente, ut sit et mentis. Testis est ipse qui ait: Invenio aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae. Nunquid suum quod carnis suae est, et non
Abbreviated transcription (Latin):
enim. cum prohibuisti. Alioquin
ip̃e me posu: et factus sum michi¬
met ip̃i grauis. Iustissime quidem
ut hostis tuus hostis sit mens: ⁊
factus sum: atꝙ inm̃bris meis in¬
uenio quod contra dicat et m̃ti
mee.et legi tue. Quis me libere¬
bit demanib meis:Non enim
quod uolo hoc ago. s me nõ alio
prohibente. Et quod odi illud fa¬
cio: s me nõ alio compellente. At¬
q utinam prohibitio hec ⁊ heo.
compulsio. ita eẽt molenta: ut
nõ eet̃ uoluntaria ⁊ forsitam e¬
nim sic possem excusaru aut c̾te
ita eẽt uoluntaria. ut nõ molẽ¬
ta : profecto enim sic possemcor¬
tigi. Nunc uero nusciͣm exitus mi¬
sero patet quẽ ⁊ uoluntas ut di¬
ei in excusabilem. et incorrigi¬
bilem necessitas facit. Quis me
quis. de quo querar: de me. Ego
ille peccator ⁊ ille ex lex: ille iniqu¬
us. peccator: quia peccaui. Et¬
lex: quia uoluntate ꝑsisto ag̾e
contra legem. slam mea uolun¬
tas ip̃a est lex in menbris meis:

Expanded text:
enim, cum non prohibuisti. Alioquin enim, cum non prohibuisti. Alioquin ipse me posui, et factus sum mihimetipsi gravis . Justissime quidem, ut hostis tuus hostis sit et meus;factus sum, atque in membris meis invenio quod contradicat, et menti meae, et legi tuae; quis me liberabit de manibus meis? Non enim quod volo, hoc ago, sed me, non alio prohibente, et quod odi, illud facio , sed me, non alio compellente. Atque utinam prohibitio haec, et haec compulsio, ita esset violenta, ut non esset voluntaria; forsitan enim sic possem excusari: aut certe ita esset voluntaria, ut non violenta; profecto enim sic possem corrigi. Nunc vero nusquam exitus misero patet, quem et voluntas, ut dixi, inexcusabilem, et incorrigibilem necessitas facit. 1553 Quis me quis, de quo querar? De me. Ego ille peccator, ille exlex, ille iniquus. Peccator, quia peccavi; exlex, quia voluntate persisto agere contra legem. Nam mea voluntas ipsa est lex in membris meis,
Abbreviated transcription (Latin):
tum ipa fecerit. ip̃a et faciat: S
nõ me inquis decredere facies ne¬
cessitatẽ quam patior. qmͣ inmemet¬
ip̃o experior: contra qmͣ et assidue
luctor. Ubi nam q̃so hanc necessita¬
tem sentis: sonne inuoluntate:
son gͦ parum furmiter uis: quod
⁊ ne cessario ius. Multum uis: quod
nolle nequeas. nec multum obluc¬
tans. Porro ubi uoluntas: et liber¬
tas. Quod tamẽ clico de naturali. ñ
ma miro quodam et malo modo sb̾
hac uoluntaria q̃dam ac male libe¬
ra necessitate et ancilla tenetur et
libera: ancilla ꝓpter necessitatem.
lib̾a ꝓpter uoluntatem. et quod
magis mirum magisq miserum
ẽ. eo rea quo libera. eoq ancilla quio
rea: ac ꝑhoc eo ancilla qrio libera. Mi¬
ser ego homo: quis me liberabit a
calumpnia huiuus pudende serui¬
tutis:miser s liber. liber quia ho¬
mo: miser quia seruus. Liber. quia
similis deo. miser quia contrarius
deo.Ocustos hommum quare po¬
siusti me contrarium tͥ. Posusti

Expanded text:
cum ipsa fecerit, ipsa et faciat. 9. Sed cum ipsa fecerit, ipsa et faciat. 9. Sed non me, inquis, decredere facies necessitatem quam patior, quam in memetipso experior, contra quam et assidue luctor. Ubinam, quaeso, hanc necessitatem sentis? Nonne in voluntate? Non ergo parum firmiter vis, quod et necessario vis. Multum vis quod nolle nequeas, nec multum obluctans. Porro ubi voluntas, et libertas. Quod tamen dico de naturali, nonas . Ita anima miro quodam et malo modo sub hac voluntaria quadam ac male libera necessitate, et ancilla tenetur, et libera: ancilla, propter necessitatem; libera, propter voluntatem: et quod magis mirum, magisque miserum est, eo rea quo libera, eoque ancilla quo rea, ac per hoc eo ancilla quo libera. Miser ego homo, quis me liberabit a calumnia hujus pudendae servitutis? Miser, sed liber. Liber, quia homo; miser, quia servus. Liber, quia similis Deo; miser, quia contrarius Deo. O custos hominum, quare posuisti me contrarium tibi? Posuisti
Abbreviated transcription (Latin):
cati. pecc̃o assentiendo: uoluntas
inchiominus est que se sub pecto
tenet. uoluntarie seruendo uide
ciuid dicas: ait aliquis michi. Tu
uoluntarium dicis: quod iam
necessariũ constat eẽ. Uerum qͥ dẽ
est. quod uoluntas se ip̃a ad di¬
xerit: s nõ ipła se retinet magis
retinetur ⁊ nolens. Bene hoc saltẽ
das: quia retinetur. S uigilanter
retine uoluntatẽ ẽẽ: qmͣ retineri
fateris. Iͥtac uoluntatem uolen¬
tem dicis: Non ittiq uoluntas reti¬
netur non uolens. Uoluntas en
uolentis est: nõ nolentis. Quod si uo¬
lens retinetur: ip̃a se retinet. Quid
gͦ dicit. aut quis respondebit er
cum ip̃a fecerit: Quid fecit: seruã
cauit autẽ cum peccato obedire de¬
creuit: seruam se fecit. S sit lib̾a:
si non ad huc facit. Facit autem
ineadem seruitute se retinens. Ne¬
ꝙ enim nõ uolens uoluntas tenet᷑
uoluitas enim est. Ergo quia uolẽs
seruam se ip̃a non modo fecit. s fa¬
cit: merito pro inde quod sepe mero¬
randum est. quis respondebit illi

Expanded text:
ti, peccato assentiendo: voluntas nihilominus est, quae se sub peccato tenet, voluntarie serviendo. 8. Vide quid dicas, ait aliquis mihi. Tune voluntarium dicis, quod jam necessarium constat esse? Verum quidem est, quod voluntas se ipsam addixerit: sed non ipsa se retinet; magis retinetur et nolens. Bene hoc saltem das, quia retinetur. Sed vigilanter retine voluntatem esse, quam retineri fateris. Itaque voluntatem nolentem dicis? Non utique voluntas retinetur non volens. Voluntas enim volenti est, non nolentis. Quod si volens retinetur, ipsa se retinet. Quid ergo dicet, aut quid respondebit ei, cum ipsa fecerit? Quid fecit? Servam cavit autem cum peccato obedire decrevit, servam se fecit. Sed fit libera, si non adhuc facit. Facit autem, in eadem servitute se retinens. Neque enim non volens voluntas tenetur: voluntas enim est. Ergo quia volens, servam se ipsam non modo fecit, sed et facit. Merito proinde quod saepe memorandum est, quid respondebit illi,
Abbreviated transcription (Latin):
ac rigida discipline cohibere censura
et sponta neo affectu bene consocus cõ¬
uenire castigatis subferula iiuere mo¬
rib: ⁊ sola magistra uoluntate gra¬
tum parib gerere morem. Nam neq
rursum unius quis dicat ẽẽ meriti. ii¬
nus ue uirtutis: socialiter inuere. ⁊
utiliter p̾esse. Q m̃ multi demꝙ sub

Expanded text:
ac rigida disciplinae cohibere censura; ac rigida disciplinae cohibere censura; et spontaneo affectu bene cum sociis convenire; castigatis sub ferula vivere moribus, et sola Magistra voluntate gratum paribus gerere morem. Nam neque unius rursum quis dicat esse meriti, uniusve virtutis, socialiter vivere, et utiliter praeesse.