comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
is prioꝵ & nouissimor scͥpta st̃ in uerbis
nathan ꝓpħe & inlibris aihe silonitis. in
iusione quoq addo uidentis contra ihe¬
roboam filiũ nabath: & multa hui̾modi¬
uolumina que scͥpta quidẽ fuisse scͥyta¬
ꝓbat: s hodie constat ñ eẽ. Uastata mianq
achaldeis uidea. etiã blbliotheca. que est
antiqͥtꝰ congregata: int̾ alia ꝓuintie oꝑa
hostili ẽ igni consũpta. Ex qua pauci qͥ nuinc
iscã scͥptura continent᷑ libri: post modun
erre pontificis & propħe st̃ industria re¬
staurati. Unde scͥptũ: deeo. ascendit er ras
de babilone: & ipse scriba uelox inlege
moysi. Uelor udelicet: qͥa ꝓmptiores lit¬
terarii figiuas quã eatenus habebant
repit It inepła regis ꝑsarũ ita legitur.
Artaxersis rex regũ. etre sacerdoti & sc̃be
legis dei celi doctissimo salutẽ. Sunt tam̃
qͥ dicunt hunc librũ ustor intelligi deb̾e
ipsũ librũ regũ: ubi continent᷑ ꝓpħe iusti.
samuhel uidelicet. Gad. & nathan: in qͦ scͥp¬

Expanded text:
is priorum et novissimorum, scripta sunt in verbis Nathan prophetae, et in libris Ahiae Silonitis, in visione quoque Jaddo Videntis, contra Jeroboam filium Nabat. volumina, quae Scriptura quidem fuisse probat, sed hodie constat non esse. Vastata namque a Chaldaeis Judaea, etiam bibliotheca quae est antiquitus congregata, inter alias provinciae opes, hostili igne consumpta est, ex qua pauci qui nunc in sancta Scriptura continentur libri, postmodum Ezrae pontificis et prophetae sunt industria restaurati. Unde scriptum est de eo: « Ascendit Ezras de Babylone, et ipse scriba velox in lege Moysi . » Velox videlicet, quia promptiores litterarum figuras, quam eatenus Hebraei habebant, reperit. Et in epistola regis Persarum legitur: « Artaxerxes rex regum Ezrae sacerdoti, scribae legis Dei coeli doctissimo salutem. » Sunt tamen qui dicunt, hunc librum justorum intelligi debere ipsum librum Regum, ubi continentur prophetae justi, Samuel videlicet, Gad et Nathan, in quo scrip
Abbreviated transcription (Latin):
perditione morientiũ: s contra dicit ne
usbib allophilor talis fama predicetur. hoc
et p̾cepit fidelib ut caute se custodiant
escuto fidei undiq se minuant. induti lo¬
rici iusticie. habentes galeam salutis. e gla¬
uii sp̃c boc ẽ uerbũ dei. aduersariis suis
resistentes: ne forte ulteriꝰ ignomuniose
sipati gaudiũ inimicis sirs faciant.

Expanded text:
perditione morientium, sed contradicit, ut perditione morientium, sed contradicit, ut urbibus Allophylorum, talis fama praedicetur, hoc est praecipit fidelibus, ut caute se custodiant, et scuto fidei undique se muniant, induti lorica justitiae, habentes galeam salutis, et gladium spiritus, hoc est verbum Dei, adversariis suis resistant, ne forte ulterius ignominiose superati, gaudium inimicis suis faciant.
Abbreviated transcription (Latin):
tes ore ꝓphe maledici: ut dũ fructus
cxarescente terra ũ oritur. possessores terre
sterilitatis dãpno feriantur: quatiuꝰ ipsi male¬
dictionis sententiã acciperent: qͥ apud se
mortẽ regis suscipe inqͥtate sua exigente
meritissent. Alit̃ uͦ. damo inpersona sc̃õrũ
deplorat quosdã deeccła. qͥ per superbiã ru
qͥ repugnantes demonib labunt᷑ inscło. qdđ
ẽ libricũ. Gelbos enĩ montes lubrici inter¬
pretant. Scdm hanc intelligentiã spẽ recu¬
perationis site omittentes. ꝓpͥo mucrone
despatione udelicet. perniciosa euadendi
hostẽ antiquũ semet ipsos interfictunt: sic̃
saul irruens suꝑ gladiũ siuĩ mortuus est.
luiꝰ rei causa philistei. hoc ẽ maͬgni spc̃ de
interfectis spolia urtutũ auferentes. ꝓpͥe
portitudinei ascribunt uictoriã. que iusta
permussione dei intalib euernt. S dauis
nr in menbris. hocẽ inelectis & scĩs uiris
urruentiũ casuni gemt. nec letatur in

Expanded text:
tes ex ore prophetae maledici, ut dum fructus tes ex ore prophetae maledici, ut dum fructus exarescente terra non oritur, possesterilitatis damno feriantur, quatenus ipsi maledictionis sententiam acciperent, qui apud se mortem regis suscipere, iniquitate sua exigente, meruissent. Aliter vero David in persona sanctorum deplorat quosdam de Ecclesia, qui per superbiam ruequi repugnantes daemonibus, labuntur in saeculo: quod est lubricum Gelboe enim montes, lubrici interpretantur, secundum hanc intelligentiam, et spem recuperationis suae omittentes, proprio mucrone, desperatione videlicet perniciosa evadendi hostem antiquum, semetipsos interficiunt: sicut Saul irruens super gladium suum mortuus est. Cujus rei Philisthaei, hoc est maligni spiritus, de interfectis spolia virtutum auferentes, propriae fortitudini ascribunt victoriam, quae justa permissione Dei, in talibus evenit. Sed David noster, in membris, hoc est in electis et sanctis viris, corruentium casum gemit: nec laetatur in
Abbreviated transcription (Latin):
tentie sermo siccaret: G qͥa gelboe int̾¬
pretatur decursus. ꝑ saul autẽ unctũ
& mortuũ mors nr̃i mediatoris expri¬
nuitur: ñ inmerito ꝑgelboe moutes
suꝑba iudeoꝵ corda signantur. que in
huiꝰ mundi desiderus defluunt. inxp̃i
idest uncti se morte miscuert̃. Et qͥã in
eis unctus rex corporalit̾ morit: ipsi ab
omini gr̃e rore siccantur. deqͥb & bene
dicitur: ut agri pͥmitiarũ esse ñ possunt
Superbe quippe hebreoꝵ mentes pͥmiti¬
uos fructus ñ ferunt: qͥd in redẽptoris
aduentu ex parte marima inꝑfidia
remanentes. pͥmordia fidei seqͥ noluert̃.
Sc̃a namq eccła inpͥmitiis sus multitu¬
dine gentiũ fecundata. uix inmundi
fine uideos quos inuenerit suscipit: &
extrema colligens eos quasi reliqua fru¬
gum ponit. dequib ninirũ reliquiis
ysaias dicit. Si fuerit numerus filiorũ
urł quasi harena maris: reliquie salue
fient. Possunt tam̃ id circo geelboe mon¬

Expanded text:
tentiae sermo, siccaret? Sed quia Gelboe intetentiae sermo, siccaret? Sed quia Gelboe interpretatur decursus, per Saul autem unctum et mortuum, mors nostri Mediatoris exprimitur, non immerito per Gelboe montes superba Judaeorum corda designantur: quae dum in hujus mundi desideriis defluunt, in Christi, id est uncti, se morte miscuerunt. Et quia in eis unctus rex corporaliter moritur, ipsi ab omni gratiae rore siccantur. De quibus et bene dicitur: « Ut agri primitiarum esse non possent . » Superbae quippe Hebraeorum mentes primitivi fructus non fuerunt, qui in Redemptoris adventu ex parte maxima in perfidia remanentes, primordia fidei sequi noluerunt. Sancta namque Ecclesia in primitiis suis multitudine gentium fecundata, vix in mundi fine Judaeos, quos invenerit, suscipit; et extrema colligens, eos quasi reliquias frugum ponit. De quibus nimirum reliquiis Isaias dicit: « Si fuerit numerus filiorum Israel quasi arena maris, reliquiae salvae fient. » Possunt tamen idcirco Gelboe mon
Abbreviated transcription (Latin):
Saul &e ionathan amabiles & decori inuita
sua: iumorte qͦ ñ st̃ diuisi. Aquilis uelocio¬
res: leonibus fortiores.
Laxdat decorẽ forme: laudat &e constantiã
aniiui. adiungens per yꝑbolen tropum si¬
mitudinem aquile atq leonis.
ilie irł suꝑ saul flete. qͥuestiebat uos coc¬
cino indelitiis: qui prebebat ornamenta
aurea cultui uestro.
Cestiebat eas coccino. & p̃bebat ornam̃ta
aurea cultui carum: iudelicet depreda
Iouathan inexcelĩs rins occissus. Sicut su¬
hoc est inpeccato mobedientie tue occisus.
sub audit᷑. ẽ. Ecce hystoriã.
eterũ sp̃italit᷑ quid ẽ quod dauid qͥ
retͥbuentib mala ñ reddidit. cũ saul
& ionathan. bello occumberent. iiil. nñta¬
tioue sua gelboe montib maledicit di¬
cens. montes gelboe nec ros nec plua
ueuiat super uos. neq agri suit p̾mitia¬
runi: quia ibi ab iectus e̾ clypeus saul
gelboe saul moriente deliquerunt. qua¬
tius ineis nec ros nec pluiua caderet.
& ab onini cos uiriditatis germine: sen¬

Expanded text:
Saul et Jonathan amabiles et decori in vita sua, in morte quoque non sunt divisi, aquilis velociores, leonibus » Laudat decorem formae, laudat et constantiam animi: adjungens per hyperbolem tropum, similitudinem aquilae atque leonis. super Saul flete, qui vestiebat coccino in deliciis, qui praebebat ornamenta aurea cultui vestro. Vestiebat eas coccino, et praebebat ornamenta aurea cultui earum de praedis Jonathan in excelsis tuis occisus eshoc est in peccato inobedientiae tuae occisus, subauditur es. Ecce historiam. Caeterum spiritualiter quid est, quod David qui retribuentibus mala non reddidit, cum Saul et Jonathan bello occumberent, Gelboe montibus maledicit dicens: Montes Gelboe, nec ros, nec pluviat veniat super vos, neque sint agri primitiarum, quia ibi abjectus est clypeus Saul, Gelboe, Saul moriente, deliquerunt, quatenus in eis nec ros nec pluvia caderet, et ab omni eos viriditatis germine, sen
Abbreviated transcription (Latin):
sed doech anuco suo comnñdauerat a quo
ipse acceperat. At uͦ sicui credibile udetur
quod saud inp̃liũ detulisset: & a capite eiꝰ
eo mortuo & abrachiis abstulisset. & daiuid
causa adulationis & gr̃e detulisset: ñ refra¬
gamiur ac inhibemꝰ. s potiꝰ suo arbitrio de¬
reluiqͥmus S alciori intellectu qͥd ẽ qđ ille
amalechites qͥ se furxit corã dauid saul re¬
geni interfecisse. ab eo ultionis iuste penã
multatꝰ accepit: qnͥ qđ omiis qͥ preximo
suo machinatur malũ. uł decuius gaudet
iuteritu. iuste retͥbucionis penã asũmo
iudice recipiet: uixta illuo qđ scͥptũ ẽ.
onĩis enĩ qͥ fodit foueã incidet uullam.
& qͥ ꝑcusserit gladio. gladio peribit: & ite¬
rum os qđ m̃tit᷑ occidit anunã: his enĩ
ex pletis. seqͥt᷑ hstoria qͥd dauid egerit. Ait enĩ
lauxit aut̃ dauid planctũ huiꝰcemodi
super saui & super ionachan filium
eiꝰ: &e p̃cepit ut docerent filios tuda carm̃

Expanded text:
sed Doeg amico suo commendaverat, a quo sed Doeg amico suo commendaverat, a quo ipse acceperat. At vero, si cui credibile videtur, quod Saul in proelium detulisset, et a capite ejus, eo mortuo, et a brachiis abstulisset, et David causa adulationis et gratiae detulisset, non refragamus ac inhibemus, sed potius suo arbitrio derelinquimus. Sed altioriAmalechites, qui se finxit coram David Saul regem interfecisse, ab eo ultionis poenam multatus accepit, nisi quod omnis qui proximo suo machinatur malum, vel de ejus gaudet interitu, justae retributionis poenam a superno judice recipiet? Juxta illud quod scriptum est: « Omnis enim qui fodit foveam incidet in illam . Et qui percusserit gladio, gladio peribit . » Et iterum: « Os quod mentitur occidit animam . » His expletis, sequitur historia quid David egerit. Ait enim: « Planxit autem David planctum hujuscemodi super Saul et super Jonatham filium ejus. Et praecepit ut docerent filios Juda carmen,
Abbreviated transcription (Latin):
ut dauid reuerteret᷑ acecle amalech
& maneret insicelech dies duos. Iti die aut̃
tercia apparuit homo amalechita ueni¬
ens de castris saul & reliqua.
omo iste qͥ ad dauid ueniens mortẽ
saul nuntiauerat qͥ etiam mentiens
se interfecisse saul dixerat. p̃sertĩ cũ suꝑiꝰ
legatur irruisse. saul siq gladiũ suum.
& mortuũ esse ipsũ & armigerũ eiꝰ in
monte gelboe: qͥ propt̾ea adauid int̾fici
iussus ẽ eo qđ dixerit se int̾fecisse saul.¬
& uou timiusset mittere manũ suã in
xp̃m dñi. qͥ & amalechitꝰ dictꝰ ẽ. bebrei
pro ut inquodã uolumine legi filium
doech ydumei tradunt. fuisse. Amalechi¬
tes enĩ & ydineus unũ sunt sic̃ repperi:
qͥa filiꝰ pͥmogenitꝰ esau qͥ & edom. elyphai
fuit. & huiꝰ filiꝰ amalech extitit. Unde dia¬
dena & arnullã que dauid detulit. apatͤ
doech comm̃data sibi fuisse ñ nulli hebre¬
orum perhibent. Unde inqͥunt ñ esse
credendũ ut saui ea imỹliũ detulisset:

Expanded text:
ut David reverteretur a caede Amalec, et maneret in Siceleg duos dies. In die autem tertio, apparuit homo Amalechites, veniens de castris Saul, » et reliqua. Homo iste qui ad David veniens, mortem Saulis nuntiaverat, qui etiam mentiens, Saul interfecisse se dixerat: praesertim cum superius legatur irruisse Saul super gladium suum, et mortuus esse, ipse et armiger ejus, in monte Gelboe. Qui propterea a David interfici jussus est, eo quod dixerit se interfecisse, et non timuisse mittere manum suam inmini, qui et Amalechites dictus est. Hebraei, prout in quodam volumine legi, filium Doeg Idumaei tradunt fuisse. Amalechites enim et Idumaeus unum sunt, sicut reperi, quia filius primogenitus Esau qui et Edom, Eliphax fuit, et hujus filius Amalec exstitit. Unde diadema et armilla quae David detulit, a patre Doeg commendata filio fuisse, nonnulli Hebraeorum perhibent. Unde, inquiunt, non esse credendum ut Saul eam in praelium detulisset,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeuangłicos p̃dicatores eis ninime adñtiari.
qͥ insultatores crucis xp̃i maluerunt esse quã
ueneratores. Sequitur.
Et ait daiua. Montes gelboe nec ros nec plu¬
uia ueniat suꝑ uos. & reliqua.
Sropt̃ casum fortiũ & ruinã ppłi sui qͣsi
indignans loqͥtur adipsũ locũ int̾fectio¬
nis ab hominans factũ quod ineo fuerat gestũ.
sicut cuida udet᷑ tam̃ ñ sine misterio p̾sagã¬
di sic̃ paulopost ocstenderur. beato papa
gregorio proƿalante.
Sagita ionathan ninquã abiit retrosum:
& gladuis saul ñ est reuersus inanis.
Noc uult insinitare: qđ ionathas ce saul tẽ¬

Expanded text:
evangelicos praedicatores, eis minime debeat annuntiari: qui insultatores crucis Christi maluerunt esse quam veneratores. Sequitur: « Et ait David: Montes Gelboe, nec ros, nec pluvia veniat super vos, » et reliqua. Propter casum fortium, et ruinam populi sui, quasi indignans loquitur ad ipsum locum interfectionis, abominans factum quod in eo fuerat gestum, sicut cuidam videtur, tamen non sine mysterio praesagandi, sicut paulo post ostendetur, beato papa Gregorio propalante. « Sagitta Jonathae nunquam abiit retrorsum, et gladius Saul non est reversus inanis. » Hoc vult insinuare, q
Abbreviated transcription (Latin):
fiduciã ñ haberet: uerba eiꝰ illo despiciente
fugiens post tergũ lanceã emisit coactus. eũq
repente mortali uulnere penetrauit.
Mistice quod abner detribu beniamin
pͥnceps exercitꝰ regis saulis. pueros dauid qͥ
erant cũ ioab pͥncipe exertitꝰ iuida. adpliun
scribit᷑ ꝓuocasse. & asahelẽ frẽm loab ꝑcussũ
minguine inter fecisse: sic quida intelligi uo¬
tamen legit᷑ ꝓuocasse: neci scĩ interfuisse
stephani. seterũ quod locutꝰ ẽ abner ad asahel
dicens. recede noli me seqͥ. ne compellar confo¬

Expanded text:
fiduciam non haberet. Verba ejus illo despiciente, fiduciam non haberet. Verba ejus illo despiciente, fugiens post tergum lanceam emisit coactus, eumque repente mortali vulnere penetravit. Mystice, Abner de tribu Benjamin, princeps exercitus regis Saulis, pueros David qui erant cum Joab principe exercitus Juda, ad praelium scribitur provocasse, et Asaelem fratrem Joab percussum in inguine interfecisse, sic quidem intelligi voltamen legitur provocasse, ac neci interfuisse Stephani . Caeterum quod locutus est Abner ad Asael, dicens: « Recede, noli me sequi, ne forte compellar confo
Abbreviated transcription (Latin):
nitterent. Et ꝓcedences int̾medias acies qͥ ex
utraq parte ꝓcul fuerant acertamine. relic¬
tisq gladiis iuri dauid & tenentes capita hos¬
tiũ: eor lumbos & latera suis gladis ꝑforart̃.
donec om̃s quasi ex imo constituto perunerent.
His aut̃ cadentib etiã reliquus direptꝰ ẽ ȩrer¬
citus: & diicatione fortissima procedente. i
tinarent. & nequaꝙͣ occidendo deficerent. Ciuĩ
etiã fr̃s decertati st̃ ꝓmptissime. Inter quos
clarior fuit p̃cipue iuiuor asabel: qͥ tantã głam
habuit inpedũ uelocitate ut ñ solũ homunes
s etiã equos ad currendũ certamine suꝑaret
neutrã partẽ declinans. Cũq resperisset ab ner
& consid̾asset inpetũ sequentis. & dixissẽt. ut nniꝰ
militis arma suiens ab eiꝰ ꝑsecutione qͥesceret
& rursus ille nequaquã a suo conamine penitꝰ
abstineret: monente illo denuo ut recederet.
ne coactus eũ ꝑcuteret. & ante eiꝰ frẽm ulteri

Expanded text:
mitterent, et procedentes inter medias acies, qui ex mitterent, et procedentes inter medias acies, qui ex utraque parte procul fuerant a certamine, relictisque gladiis viri David et tenentes capita hostium, eorum lumbos et latera, suis gladiis perforarunt, donec omnes quasi ex uno constituto periment. His autem cadentibus, etiam reliquus direptus est exercitus dimicatione fortissima procedente, Abtinarent, et nequaquam occidendo deficerent. Cujus etiam fratres decertati sunt pronissime, inter quos clarior fuit praecipue junior Asael. Qui tantam gloriam habuit in pedum velocitate, ut non solum homines, sed etiam equos ad currendum certamine superareneutra parte det considerasset impetum sequentis et dixisset, ut unius militis arma sumens ab ejus persecutione quiesceret, et rursus ille nequaquam a suo conamine penitus abstineret, monente illo denuo ut recederet, ne coactus eum percuteret, et ante ejus fratrem ulterius
Abbreviated transcription (Latin):
altera. dixitq ab uer adioab. Surgant pue¬
ri: & ludant coram nob̾. Et respondit ioab.
hurgant. Surrexerunt gͦ: & transierunt
numero duodecĩ debeniann ex parte is¬
boseth filii saul. & .xiiͫ depueris dauid. Ap¬
prebensoq uuusqͥsq capite comparis sui
defixit. gladiũ inlatꝰ contrii. & cecider̃t simulłt.
unc locũ iosephꝰ ita exponit. Abneraut̃
ꝓmouit electũ nus exercitũ ut congre¬
deretur cũ tribu uida. Irascebat᷑ enĩ aduer¬
sis eos: aqͥbus rex dauid fuerat ordinatus.
huic aut̃ occurrit missus adaiud iolib filus
siriue sororis eiꝰ depatre sar natus. hicaut̃
trat contra ab ner constitutus nulitie pͥnceps.
sũq etiã fuerunt & sui fr̃s. abisai. asabel. &
oñs armati dauid. Itaq ueniens adque ndła
sontẽ iciuitate gabaa. aciẽ constituit adpug¬
nandũ. Dicente uͦ ab ner adeũ uelle se ꝓbare.
qͥs eor rusti robustiorẽ exercitũ haberet. con¬
uent inter utrosq ut xii iuros pugnatores

Expanded text:
er ad Joab: Surgant pueri, et ludant coram nobis. Et respondit Joab: Surgant. Surrexerunt ergo et transierunt numero duodecim de Benjamin ex parte Isboseth filii Saul, et duodecim de pueris David. Apprehensoque unusquisque capite comparis sui, defixit gladium in latus contrarii, et ceciderunt simul, » etc. Hunc locum Josephus ita exponit: « Abner autem promovit electum nimis exercitum, ut congrederetur cum tribu Juda. Irascebatur enim adversus eos, a quibus rex David fuerat orHuic autem occurrit missus a David Joab, filius Sarviae sororis ejus, de patre Sarnatus. Hic autem erat contra Abner, constitutus militiae princeps. Cum quo etiam fuerunt sui fratres, Abisai, Asael, et omnes armati David. Itaque veniens ad quemdam fontem in civitate Gabaa, aciem constituit ad pugnandum. Dicente vero Abner ad eum, velle se probare quis eorum robustiorem exercitum haberet, convenit inter utrosque, ut duodecim viros pugnatores
Abbreviated transcription (Latin):
ricatus sit mandatũ dñi quod p̃ceperat
& non custodierit illud. s. insuꝑ etiã phito¬
nusam consulerit nec sperauerit indño: ꝓp¬
ter quod & interfecit eũ & transtulit regnũ
euis addauid filium ysai.
Quidẽ quod uiris galaad iabes daud
gras refert. eo quod sepelierunt ossa saul
placet quando qͥs praua oꝑa maloꝵ qͥ ui
peccatis suis mortui st̃. obliuioni dampnã¬
ditradit: nec ea actione imitat᷑ que scit do
displicusse: s magis ea eligit facienda
que recordatur dnm̃ inmandatis dedisse:
bner aut̃ filiꝰ ner pͥnceps exercit᷑ saul
tulit ysboseth filiũ saul. & circũdux̃
eũ ꝑcastra regẽq constituit suꝑ galaad &¬

Expanded text:
ricatus sit mandatum Domini, quod preceperat, et non custodierit illud, sed insuper etiam phytonissam consuluerit nec speraverit in Domino; propter quod et interfecit eum et transtulit regnum eius ad David filium Ysai. Quid est quod viris Jabes Galaad David gratias refert eo quod sepelierunt ossa Saul placet, quando quis prava opera malorum, qui in peccatis suis mortui sunt, oblivioni damnando tradit, nec ea actione imitatur, quae scit Domino displicuisse, sed ea magis eligit facienda, quae recordatur Dominum in mandatis dedisse. « Abner autem filius Ner, princeps exercitus Saul, tulit Isboseth filium Saul, et circumduxit eum per castra
Abbreviated transcription (Latin):
barũ atq phariseor. qͥ uere ceci &e claudi
sunt appellati. odientes aiumã eiuusdem
tinut. Domatũ uͦ fistule. falla scientiã huius
mundi scu hereticor docinata figurasse nĩ dubi
lut ꝑioab ꝑcussit. atq destrurit. &e destruere
ineccła sua ñ desit. Iebuseus uͦ qͥ int̃pre¬
tatur conculcans. popłm significit gentiũ:
qͥ priꝰquã credet. diuina p̃cepta paripen¬
dens conculcabat. dicanuis & aliter.
N hoc qd̾ dauid ihebuseũ babitatorẽ terre
de iberłm eiecit. & suã ciuitatẽ fecit. signifi¬
cabat᷑ dñm uenturũ uerũ dauid: qͥ contͣ¬
rias potestates decordib fideliũ ex pelleret.¬
& sic ineis suã mansionẽ constitueret:
tiam ñ ininerito potest intelligi calcatus.

Expanded text:
barum atque Pharisaeorum, qui vere caeci et claudi sunt appellati, odientes animam ejusdem Dtinuit. Domatum vero fistulae falsam scientiam hujus mulut per Joab percussit atque destruxit, et destruere in Ecclesia sua non desinit. Jebusaeus vero, qui interpretatur conculcans, populum significat gentium, qui priusquam crederet, divina praecepta parvipendens conculcabat. Dicamus et aliter: In hoc quod David Jebusaeum habitatorem terrae de Hierusalem ejecit, et suam civitatem fecit, significabatur Dominum venturum verum David, qui contrarias potestates de cordibus fidelium expelleret, et sic in eis suam mansionem constitueret. tiam, non immerito potest interpretari calcatus.
Abbreviated transcription (Latin):
& claudis eiectis qͥ odibant animã dauid
ceꝑit arcẽ syon. suãq ciuitatẽ uocauerit
qͥa cũ saluator nr̃ malignos sp̃c cũ tͣba
uitioꝵ de anima qualibet ex pulerit
sibiq eã ꝑ illuminationẽ sapientie usur¬
pauerit: merito syon idẽ speculatio &
uisio pacis ipsa uocabit᷑. atq de ea tunc

Expanded text:
id, ceperit arcem Sion, suamque civitatem eam vocaverit, quia cum Salvator noster malignos spiritus cum turba vitiorum de anima qualibet expulerit, sibique eam per illuminationem sapientiae usurpaverit, merito arx Sion, id est, speculationis, et visio pacis ipsa tunc vocabitur, atque de ea tunc
Abbreviated transcription (Latin):
quod postea fecit. Arma uero eius idest
philistei. non est intelligendũ qd̾ ĩ suo
posuerit tab̾naculo: sed in tabernaculo
dñi. De quo tabernaculo postea ab abi¬
melech sacerdote accepit: ideoq super¬
fluo additũ est suo. Eo autẽ tempore

Expanded text:
quod postea fecit. Arma vero ejus, id est quod postea fecit. Arma vero ejus, id est Philisthaei, non est intelligendum quod in suo posuerit tabernaculo, sed in tabernaculo Domini, de quo tabernaculo postea ab Abimelech sacerdote accepit, ideoque superfluo additum est, suo. « Dixitque
Abbreviated transcription (Latin):
iusitabis si recte agant: et pignera eor
tolles. Pignera in hoc loco. hebrei libellũ
repudii intelligũt. Scd̾m usum gentis
illius fecerũt: ut quando ibatur ab eis
in pugnã. libellos repudii urorib suis
darent: ut si contigisset uirũ in prelio
capi. et in captiuitatẽ duci. mulier eius
expectatis trib annis. si uir eius non re¬
disset: alium duxisset uirũ. Eligat pru¬
dens lector quid illi placuerit: nos sim¬
plicitatẽ historie nr̃e tenere decreuimus.
Diritq ei frater suus. Quare uenisti:
et quare dereliquisti pauculas oues illas
in deserto: Ego noui suꝑbiã tuã. Et
cetera. Nosse se dicit illius suꝑbiã. et
nequitiã cordis. qui putabat tumore rĩ
cordis eleuari: eoquod samuhel illum
uncisset in regem. Assumẽs autẽ dauid
caput philistei. attulit illud in ihrłm¬
et reliquit: arma uero posuit in taber¬
naculo. Quod dixcit attulisse dauit ca¬
put philistei in ihrłm: anticipatio est

Expanded text:
visitabis si recte agant, et pignora eorum visitabis si recte agant, et pignora eorum tollentes. » Pignora in hoc loco, Hebraei libellum repudii intelligunt. Secundum usum gentis illius fecerunt, ut quando ibatur ab eis in pugnam libellos repudii uxoribus suis darent, ut si contigisset virum in praelio capi et in captivitatem duci, mulier ejus, exspectatis tribus annis, si vir ejus non rediisset, alium duxisset virum. Eligat prudens lector quid sibi placuerit, nos simplicitatem historiae nostrae tenere decrevimus. « Dixitque ei frater suus: Quare venisti et quare dereliquisti pauculas oves illas in deserto; ego novi superbiam tuam, » et reliqua. Nosse se dicit illius superbiam et nequitiam cordis, quia putabat eum tumore cordis elevari, eo quod Samuel illum unxisset in regem. « Assumens autem David caput Philisthaei attulit illud in Jerusalem. Arma vero posuit in tabernaculo. » Quod dicit attulisse David caput Philisthaei in Jerusalem, anticipatio est,
Abbreviated transcription (Latin):
Spurius dicitur: qui ex patre gigante
matre uero gethea natus erat. Dauid
autẽ erat filius uiri effratei. de bethle¬
em iuda: cui nomen erat ysai: qui ha¬
bebat octo filios. Queritur cur hic
octo filios habere dicatur: cũ in para¬
li pomenon non amplius quã septem
legantur. Quod ita soluitur. Nathan
itaq propħam filiũ samaa filii sui.
quem in loco filii educauerat et nutri¬
irat: inter filios numerat. Nam et co¬
tam samuhele septem eius filii legun¬
dir adducti: et octauus esse in pascu¬
s. Inter quos nathan adductũ fuisse
manifestũ est: qui et ionathan uoca¬
dir. De quo in extrema parte samu¬
elis dicitur. ꝑcussit autẽ eũ ionathan
filius samaa. fratris dauid. Et notandũ qd̃
ubicũq propħa uocatur. nathan scribit᷑:
non ionathan. Dixitq dauid pater suus.
uade. et fratres tuos uisitabis si recte
agant: et cum quibus ordinati sũt disce.
In hebreo ita habetur. Et fratres tuos

Expanded text:
Spurius dicitur, quia ex patre gigante, Spurius dicitur, quia ex patre gigante, matre vero Gethaea, natus erat. David autem erat filius viri Ephrataei de Bethlehem Juda, cui nomen erat Isai, qui habebat octo filios. Quaeritur cur hic octo filios habere dicatur, cum in Paralipomenon non amplius quam septem leguntur? Quod ita solvitur: Nathan itaque prophetam, filium Samaa filii sui, quem in loco filii educaverat et nutrierat, inter filios numerat. Nam et coram Samuele septem ejus filii leguntur adducti, et octavus esse in pascuis: inter quos Nathan adductum fuisse manifestum est, qui et Jonathan vocatur. De quo in extrema parte Samuelis dicitur: Percussit autem eum Jonathan filius Samaa, fratris David. Et notandum quod ubicunque propheta vocatur, Nathan scribitur, non Jonathan. « Dixitque ad David pater suus: Vade ad fratres tuos, visitabis si recte agant, et cum quibus ordinati sunt, disce. » In Hebraeo ita habetur: « Et fratres tuos
Abbreviated transcription (Latin):
siue decipula. Duma siue domin in
tribu iuda. uicus grandis est in daro¬
ma. hoc est ad australem plagã in fui¬
bus eleuteropoleos. decem et septem
ab ea milib distans: ⁊ interp̃tatur
sileutiũ. siue gaudiũ. Porro saul ⁊ uiri
isrł congregati sunt in ualle therebin¬
thi. Therebinthus est in sichimis: sub
qua abscondit iacob ydola iuxta nea¬
polim. Hinc refert iosephus: quod pa¬
lestini castra metati sunt int̾ soccoth
et azacha. Contra quos denuo saul
ꝑduxrit exercitũ: et super quendam
montẽ castra ponens coegit palestinos
priora quidem castra relinquere. et
ex aduerso montis quem saul app̾hen¬
derat aduenire: diuisitq eorũ exerci¬
tus medius mons. qui erat positus in¬
ter eos. Et egressus est uir spurius de
castris philistinorũ: nomine goliath.
Et cetera. Igitur quẽ admodũ in exor¬
dio polliciti sumus. paulatim historiã
tangere cupimus: ut postinodũ cul¬
men sp̃ualis intelligentie depromamꝰ.

Expanded text:
sive decipula. Domu sive Domim in sive decipula. Domu sive Domim in tribu Juda vicus grandis est, in Daromam, hoc est ad australem plagam in finibus Eleutheropoleos, decem et septem ab ea milliaribus distans, et interpretatatur silentium sive gaudium. « Porro Saul et viri Israel congregati sunt in valle Terebinthi. » Terebinthus est in Sichimis, sub qua abscondit Jacob idola juxta Neapolim. Hinc refert Josephus quod Palaestini castrametati sunt inter Sochoth et Azeca. Contra quos denuo Saul perduxit exercitum, et super quemdam montem castra ponens, coegit Palaestinos priora quidem castra relinquere, et ex adverso montis, quem Saul apprehenderat, advenire. Divisitque eorum exercitus medius mons, qui erat positus inter eos. « Et egressus est vir spurius de castris Philisthinorum nomine Goliath, » et reliqua. Igitur quemadmodum in exordio polliciti sumus, paulatim historiam tangere cupimus ut postmodum culmen spiritalis intelligentiae deponamus.
Abbreviated transcription (Latin):
est: quod cũ saulem sp̃c aduersus in¬
uaderet. apprehensa dauid eithara. eiꝰ
uesaniã sedabat. Quid per saulem:
nisi elacio potenciũ: Et quid ꝑ dauid
ĩnuitur: nisi humilis uita sc̃õrũ: Cũ
ergo saul ab ĩmundo sp̃u arripitur.
dauid canente eius uesania tẽperatur:
qr cũ sensus potentiũ per elacionem
in furorẽ uertitur: dignũ est ut ad
salutẽ mentis quasi dulcedine cithare
locutionis nr̃e tranquillitate reuocet᷑¬
ongregantes uero
philistum agmina sua in p̾lũ
conuenerũt in socoth. Et cet̾a. Socot
est oppidũ in tribu iuda: ut in libris
locorũ legitur. Sunt autẽ usq hodie
uiculi duo ꝑgentib heliam de eleute¬
ropoleis in nono miliario uie public
unus in monte. et alter in cãpo posi¬
tus: qui socchot nuncupant᷑. Interp̃¬
tatur uero ramus. uel humilitas. Ara¬
cha est ciuitas chananeorũ in parte
uilla tacha. inter heleuteropolim.
et eliam: et interp̾tatur fortitudo.

Expanded text:
est, quod cum Saulem spiritus adversus inest, quod cum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David cithara, ejus vesaniam sedabat . Quid enim per Saulem, nisi elatio potentum; et quid per David innuitur, nisi humilis vita sanctorum? Cum ergo Saul ab immundo spiritu arripitur, David canente, ejus vesania temperatur; quia cum sensus potentum per elationem in furorem vertitur, dignum est ut ad salutem mentis quasi dulcedine citharae, locutionis nostrae tranquillitate revocettes vero Philistim agmina sua in praelium convenerunt in Sochoth, » et reliqua. Sochoth est oppidum in tribu Juda, ut in libris Locorum legitur. Sunt autem usque hodie viculi duo pergentibus Aeliam de Eleutheropoli in nono milliario viae publicae: unus in monte, et alter in campo situs, qui Sochoth nuncupantur. Interpretatur vero ramus vel humilitas Azeca, civitas Chananaeorum in parte villa Azeca, inter Eleutheropolim et Aeliam, et interpretatur fortitudo,
Abbreviated transcription (Latin):
sit: atq de corde credentiũ fugauit.
Non enim in eithara illius tanta uirtꝰ
erat: sed ministeriũ crucis xxp̃i ꝑ lignũ¬
et extensionẽ neruorũ mistice gerebat:
in qua etiam passio xp̃i cantabatur.
Dauid octauus et minimus frater in
ui numeri optinet archanũ regnum
in gentib adeptus est. Dauid pulchra
Dauid rufus ess̃e narratur: et de salua¬
tore nr̃o propħa canit. Quis est iste
qui uenit de edom: Et cetera. Quod
interpretat᷑ rubeus: siue sanguineus.
Ceterũ moraliter nos instituit: quod
cũ saulem sp̃c ĩmundus inuaderet.
apprehensa dꝯuid cithara. eius uesani¬
am sedabat. Plerũq suꝑb diues ex¬
hortacionis blandim̃to placandus est:
quia et plerũq dura uulnera ꝑlenia
fomenta mollescunt: et furor infano¬
rum sepe adsalutẽ medico blandiente
reducitur. Cumq eis in dulcedinẽ con
descenditur: languor insanie mitiga¬
tur. Neq enim negligent̃ intuendũ

Expanded text:
sit atque de corde credentium fugavit. sit atque de corde credentium fugavit. Non enim in cithara illius tanta virtus erat, sed mysterium crucis Christi, per lignum extensione nervorum, mystice gerebatur: in qua etiam passio Christi cantabatur. David octavus et minimus frater in vi numeri obtinet arcanum, regnum in gentibus adeptus est. David pulchra David rufus esse narratur, et de Salvatore nostro Propheta canit: « Quis est iste qui venit de Edom ? » et reliqua, quod interpretatur rubeus, sive sanguineus. Caeterum moraliter nos instruit, quod cum Saulem spiritus immundus invaderet, apprehensa David cithara ejus, vesaniam sedabat. Plerumque superbus, dives, exhortationis blandimento placandus est, quia et plerumque dura vulnera, per lenia fomenta mollescunt, et furor insanorum saepe ad salutem, medio blandiente, reducitur. Cumque ab eis in dulcdescenditur, languor insaniae mitigatur. Neque enim negligenter intuendum
Abbreviated transcription (Latin):
dei erat infusus. ne dauid a seruis eius
in eo loco presentia sentiretur. Dicitur
ut dictũ est uoluntate qua malus erat
non erat dei: creatura uero qua ꝯditus
erat. et potestate quã non sua. sed dñi
om̃ium equitate acceperat. dñi erat.
Hoc scd̾m historiã dictũ est: tropolo¬
gice uero per saul populus p̾figura¬
batur iudeorũ: qui in aduentu salua¬
toris ob impietatem suã a deo derelictꝰ
est. Sp̃m sc̃m̃ quẽ olim acceperat ami¬
sit : atq a sp̃u nequã. hoc est diabo¬
li mendacio usq nunc agitatur. Igit᷑
tollebat citharam dauid ⁊ ꝑcutiebat ma¬
nu sua. et refocillabatur saul ⁊ melius
habebat: recedebat enim ab eo sp̃c malus.
Pendet hoc ex suꝑiorib Hic etiã prout
supra tipũ tenuit saluatoris dauid. in
canticis musicis eruditus erat: et dñs
centibus in expositione sc̃arum scriptu¬
rarum cotidie resonat: et suauitate
mistica modulatur. Dauid in cithara

Expanded text:
Dei erat infusus, ne David a servis ejus Dei erat infusus, ne David a servis ejus in eo loco praesentia sentiretur. Dicitur ut dictum est, voluntate qua malus erat, non erat Dei; creatura vero qua conditus erat, et potestate quam non suam, sed Domini omnium aequitate acceperat, Domini erat. Hoc secundum historiam dictum est. Tropologice vero per Saul, populus praefigurabatur Judaeorum qui in adventu Salvatoris, ob impietatem suam a Deo derelictus est. Spiritum sanctum quem olim acceperat, amisit; atque ab spiritu nequam, hoc est, diaboli mendacio, usque nunc agitatur. « Igittollebat David citharam et percutiebat manu sua, et refocillabatur Saul, et levius habebat. Recedebat enim ab eo spiritus malus. » Pendet enim ex superioribus. Hic etiam prout supra, typum tenuit Salvatoris. David in canticis musicis eruditus erat, et Domincentibus in expositione sanctarum Scripturarum quotidie resonat, et suavitate mystica modulatur: David in cithara
Abbreviated transcription (Latin):
ad dãpnationẽ quorũdam. uel emen
dationẽ. uel ad ꝓbationẽ. Et licet
afflictionẽ iustorũ semꝑ appetat :
tamen si ab auctore nr̃o potestatem
non accipit. idem sp̃c malignus ad
tẽptacionis articulũ nullatenus conua¬
lescit. Unde et omĩs uoluntas dñi iusta
et tam̃ ꝑmittente deo omĩs potestas
iusta. Ex se enim tẽptare quoslibet
in iuste appetit: sed eos qui tẽptandi sũt
et ꝓut temptandi sunt. non nisi tẽptare
deus iuste ꝑmittit. Bene ergo dicitur
sp̃c dñi malus exagitat te : dñi uideli¬
cet per licenciã potestatis iuste: malus
autem per desideriũ uoluntatis iniuste.
Et quãuis malignitas a dño non sit:
potestas nisi a deo non est. Sic et alibi¬
est dictus etiam sopor dñi qui occupa¬
uerat milites eiusdem saul: eũ daiid
hastam et cifum abstulisset a caput dor¬
mientis: non quia sopor tunc in dño
erat ut ipse dormiret: sed qr ille sopor
qui tunc homines apprehenderat. nutu

Expanded text:
ad damnationem quorumdam, vel ad emenad damnationem quorumdam, vel ad emendationem, vel ad probationem. Et licet afflictionem semper appetat, tamen si ab auctore nostro potestatem non accipit, idem malignus spiritus ad tentationis articulum nullatenus convalescit. Unde et omnis voluntas diaboli injusta ermittente Deo, omnis potestas justa. Ex se enim tentare quoslibet injuste appetit, sed eos qui tentandi sunt, et prout tentandi sunt, nonnisi tentari Deus juste permittit. Bene ergo dicitur: Spiritus Domini malus exagitat te. Ecce ucet per licentiam potestatis justae, malus autem, per desiderium voluntatis injustae. Et quamvis malignitas a Domino non sit, potestas nisi a Deo non est. Sic et alibi dictum est etiam de sopore Domini qui occupaverat milites ejusdem Saul, cum David hastam et scyphum abstulisset a capite dormientis. Non quia sopor tunc in Domino erat, ut ipse dormiret, sed quia ille sopor , qui tunc homines apprehenderat, nutu
Abbreviated transcription (Latin):
Saul callidꝰ simu̾lator ut sine inuidus
sius posset dauid offerre discͥmini. studu¬
it eũ michol filie sue nuptiis alligari.
si centũ sibi allophiloꝵ p̃putia uictor
offerret. Deniq his duob ꝑicuł putabat
eũ interimi posse. scilicet aut insi diis filie
sue. aqua se uidebat multũ amari. aut
cenda philisteos bello erat aggressurus.
Unde &e ait. Induab reb gener meus
futurũ dicit: quia iã attulerat p̃pitiapla¬
listinoꝵ ꝓmerob quã saul dedit adrieli
inolatite. & postea ꝓ michol ducenta. Et qͣ.¬
ius ñ aꝑte dicatur ꝓ merob sanli p̃yutia
phlistinoꝵ dauid dedisse: tanĩ qͥ p̃ceden¬
tia & subsequentia ꝑlegerit & scrutatꝰ

Expanded text:
Saul, callidus simulator, ut sine suis insidiis possit David offerre discrimini, studuit eum Michol filiae suae nuptiis alligare, si centum sibi Allophylorum praeputia victor offerret. pro quibus  interimi posse, scilicet aut insidiis filiae suae, a qua se videbat multum amari, aut cenda Philisthaeos bello erat aggressurus. Unde et ait: « In duabus rebus gener meus futurum dixit, qui attulerat praeputia Philistinorum pro Merob, quam Saul dedit Adrieli Melothitae, et postea pro Michol ducenta. Et quamvis non aperte dicatur pro Merob Saul praeputia Philistinorum David dedisse, tamen qui praecedentia et sub
Abbreviated transcription (Latin):
nis pollutionẽ. inutroq sexii. & postea
copulatus ẽ sinagoge. Post quã enĩ sicut
scͥptũ ẽ introierit plenitudo gentium¬
tẽ oĩs isrł saluus fiet. dupla aut᷑ id est
ducenta p̃putia aitulit: siue pro uideis
& gentib ad qͥsitis. siue qͥa maior est nume¬
rus ad qͥsitionis gentiũ. quã credentiũ
De inde odiũ saul ad uersus daiuid in
tantũ auxit. ut rex obmedelã sui sp̃e da¬
uid more psallentẽ iaculo conaretur con

Expanded text:
nis pollutionem in utroque sexu, et postea nis pollutionem in utroque sexu, et postea copulatus est Synagogae. Postquam enim, sicut scriptum est, introierit plenitudo, tunc omnis Israel salvus fiet . Dupla autem, id est ducenta praeputia attulit, sive pro Judaeis et gentibus acquisitis, sive quia major est numerus acquisitionis populi gentium, quam credentium Deinde odium Saul adversus David in tantum auxit, ut rex ob medelam sui spiritus, David more psallentem jaculo conaretur con
Abbreviated transcription (Latin):
tiã ita digessimꝰ. ꝓ ut opinio aliquor
commĩtatur. Quã si quis reciꝑe nolu¬
erit. ñ contradicimꝰ. s si melius intel¬
lexerit.sequi gaudenter gratulabundi de¬
creuimꝰ. Ceterũ dicamꝰ pro ut nob̾ uidetur
hoc dignus erat tante uirtutis. ut ge¬
ner regis efficeret. Et hec ẽ una res alta
i quã ei ꝓ posuit. scilicet si centũ p̃putia
allophiloꝵ deferret. Qui ñ solũ centuni.
uerũ etiã ducenta actulit. Et unde cre¬
ditur regio ꝑire uoto: inde auc̾tus est.
gloriosiori tropheo. Ecce hystoriã. Ceterũ
tropice quod saul callide siniulat dauid
offerre discrimini: & unde creditus est
regio perire uoto inde auctus gloriosio¬
ri tropheo. intelligitur. quod uidei dũ
contra uoluntatẽ dei. xp̃m int̾ficere ni
sist̃. per id salutẽ gentiũ egerunt. per
quod crediderunt extinguere. Qberũ
daiud alienigenarũ p̾putia priꝰ attulit. &
sic demũ filie saul nuptus adhesit signifi
fieret. Irius enĩ innationib resecauit car¬

Expanded text:
tiam ita digessimus, prout opinio aliquorum commentatur: quam si quis recipere noluerit, non contradicimus, sed si melius intellexerit, sequi gaudenter gratulabundi decrevimus. Caeterum dicamus prout nobis videtur. hoc dignus erat tantae virtutis, ut gener regis efficeretur: et haec est una res. Altera vero quam ei proposuit, scilicet si centum praeputia Allophylorum deferret, qui non solum centum, verum etiam ducenta attulit. Et unde creditur regio perire voto, inde actus est gloriosiori trophaeo: ecce historia. Caeterum tropice, quod Saul callide simulat David offerre discrimini, et unde creditus est regio perire voto, inde actus gloriosiori trophaeo, intelligitur quod Judaei, dum contra voluntatem Dei Christum interficere nisi sunt, per id salutem gentium egerunt, per quod crediderunt exstinguere. Quod enim David alienigenarum praeputia attulit, et sic denuo filiae Saul nuptiis haesit, signififieret. Prius enim in nationibus resecavit car
Abbreviated transcription (Latin):
bant: per que humanũ genus debel¬
lando. graui pondere peccatorũ depres¬
serat. Que arma impietatis dñs iħe
grapħus canit cõbussit: et ad nichilũ
usq redegit. Procedebat uero philiste¬
us mane et uespere. per quadraginta
dies: et cecera. Quadraginta dies qui¬
bus golias aduersus popłm isrł stetis
narii numeri ꝑfectionẽ. atq mundi
quatuor partes. siue quatuor elem̃ta
e quibus uisibilis creatura constat: fi¬
guram habuisse non dubiũ est. Dauid
patre suo. ad uisitandũ fratres misus
est. Similiter et xp̃c dñs a deo patre
ad oues que perierãt domus isrł: desti¬
natum se dicit. Dauid ephipolente. id
est triũ modiorũ mensurã fratrib su¬
is deculit: et ap̃c per nouã doctrinã
quam ecclesie sue tradidit. misteriun

Expanded text:
bant, per quae humanum genus debelbant, per quae humanum genus debellando gravi pondere peccatorum depresserat: quae arma impietatis, Dominus graphus canit, « combussit et ad nihilum usque redegit . » -- « Procedebat vero Philisthaeus mane et vespere per quadraginta dies, » et reliqua. Quadraginta dies quibus Goliath adversus populum Israel stetissnarii numeri perfectionem, atque mundi quatuor partes sive quatuor elementa, e quibus visibilis creatura constat, figuram habuisse non dubium est. David a patre suo ad visitandum fratres missus est: similiter et Christus Dominus a Deo Patre ad oves quae perierant domus Israel, se destinatum dicit . David ephi polentae, hoc est trium mediorum mensuram fratribus suis detulit, et Christus per novam doctrinam quam Ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
malorũ diabolus prefiguratus est.
Q ui aduersus popłm dei. cum satel¬
litibus suis ab origine mundi dimi¬
cauit : sed ante aduentũ ueri dauid.
hoc est humani generis redẽptoris :
a nullo superari poterat. Gech uero
ciuitas eiusdem golie. que interp̃tat᷑
tortular: presentis mundi seu infer¬
ni precendebat similitudinẽ. In quo
mundo atq inferno: diabolus huma¬
num genus peccatis obnorxiũ. uelut
in torculari conculcabat. Enormitas
siue altitudo ipsius golie: diaboli de¬
signabat superbiam. Septeneriꝰ nãq
numerus: suꝑne quietis optinet sa¬
cramentũ. Exx qua quiete idem Za¬
bulus ob superbie sue meritũ exclusꝰ:
in hunc mundũ qui sex diebus factus
esse narratur. lapsus est. Et qr super
delinquentẽ creaturã. ꝓpter peccati me¬
ritum in hoc mundo principatũ obti¬
nuit: quasi palmũ super ipsius mu̾di
creaturã superbiendo extulit. Arma
li impietatẽ. atq nequitiã demõstra¬

Expanded text:
malorum diabolus praefiguratus est? malorum diabolus praefiguratus est? qui adversus populum Dei, cum satellitibus suis ab origine mundi dimicavit, sed ante adventum veri David, hoc est humani generis Redemptoris, a nullo superari poterat. Geth vero civitas est ejusdem Goliath, quae interpretatur torcular, et praesentis mundi seu inferni praetendebat similitudinem, in quo mundo atque inferno diabolus humanum genus peccatis obnoxium, velut in torculari conculcabat. Enormitas, sive altitudo ipsius Goliath, diaboli designabat superbiam. Septenarius namque numerus supernae quietis obtinet sacramentum, ex qua idem diabolus ob superbiae suae meritum exclusus, in hunc mundum, qui sex diebus factus esse narratur, lapsus est. Et quia super delinquentem creaturam propter peccati meritum, in hoc mundo principatum obtinuit, quasi palmam super ipsius mundi creaturam superbiendo extulit. Arma li impietatem atque nequitiam demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
stirpe descendit hic adolescens abner.:
Dixitq abner. Uiuat anima tua rex si
noui. Secundũ illud locutionis genus
hoc dictũ est quod alibi legimus: bene
dixit nabath deo et regi. Ac si diceret.
Honuiuat anima tua rex. si noui. Ali¬
ter. Uideam mortẽ tuam. si noui. Seu
etiam ut quidã uolunt. si. positum est
pro non aduerbio. ut est illud psalmiste.
si introibũt in requiẽ meã: idest non in¬
troibunt. Si noui dicit: ac si diceret
non nouĩ.utitur enim modo iurandi
per uitã regis: et affirmat se ñ nosse
unde sit dauid. Hoc etiam modo usus
est ioseph: quando ait fiatrib suis. ser
salutẽ pharaonis non egrediemini hinc:
donec ueniat frater uester minimus.
Ecce historiã sicut spopondimꝰ. sũma¬
tim detigimus: nunc figuras sp̃ualiũ
rerũ sibungamꝰ. Ait enim sacra des¬
criptio. Congregantes uero philistum
agmina sua: et cetera. Quid per philis¬
teos nisi aduersarie potestates: et qͥd
per goliam gecheũ. nisi caput om̃iũ

Expanded text:
stirpe descendit hic adolescens, Abner? Dixitque Abner: Vivat anima tua, rex, si novi. » Secundum illud locutionis genus hoc dictum est quo didixit Nabath Deo et regi; acsi diceret: Non vivat anima tua, rex, si novi. Aliter: Videam mortem tuam si novi. Seu etiam, ut quidam volunt, si positum est pro non adverbio, ut est illud Psalmistae: « Si introibunt in requiem meam. » Id est non introibunt. Si novi dicit acsi diceret, non novi. Utitur enim modo jurandi per vitam regis, et affirmat se non nosse unde sit David. Hoc etiam modo usus est Joseph, quando ait fratribus suis: « Per salutem Pharaonis, non regrediemini hinc, donec veniat frater vester minimus. » Ecce historiam, sicut spopondimus, summatim tetigimus, nunc figuras spiritalium rerum subjungamus. Ait enim sacra descriptio: « Congregantes vero Philistim agmina, sua, » et reliqua. Quid per Philisthaeos nisi adversarias potestates? Et quid per Goliath Gethaeum, nisi caput omnium
Abbreviated transcription (Latin):
relictis omnib ipsũ secuti sunt sicut fue
armis se nudauit & dauid uestunt. hoc in¬
dicasse iudetur. qđ cuncta sacram̃ta sp̃ua¬
lia. hoc ÷ sacerdotiũ atq p̃dicatio qͤ ppło
uideoꝵ glĩ collata fuerant. ad xp̃i ecclam
transferenda essent.Siue scđm suꝑior em
sensũ. bene a tunica usq ad baltheũ omĩa
dedit: qͥa credentes quiq qͥcqͥd hab̾e pote¬
rant in hoc mundo. ome inlucrũ xp̃i con¬
ferre satagebant.
Iorro cũ reuerteret᷑ daiud ꝑcusso philistes¬

Expanded text:
relictis omnibus, ipsum secuti sunt, sicut fuerarmis se nudavit, et David vestivit, hoc indicasse videtur: quod cuncta sacramenta spoliata, hoc est sacerdotium atque praedicatio, quae populo Judaeorum olim collata fuerat, ad Christi Ecclesiam transferenda essent. Sive secundum superiorem sensum, bene a tunica usque ad baltheum omnia dedit: quia credentes quique, quidquid habere poterant in hoc mundo, omnia in lucrum Christi conferre satagebant. « Porro cum reverteretur, percusso Philist
Abbreviated transcription (Latin):
ẏmissi dauid menbra exeiꝰ fieri dignatiõe
meruer̃t. Nam cũ suꝑbientes hereticos & sa¬
cre scͥpture sententias deferentes. eisde uer¬
bis atq sententus quas ꝓferunt uncunt.
anuna ionathan colli  gata ẽ am¬
me dauid: & dilexit eum  ionathan
quasi auimã suam. Et reliqͣ.¬

Expanded text:
i David membra, ex ejus fieri dignatione meruerunt, nam cum superbientes haereticos et sacrae Scripturae sententias deferentes, eisdem verbis atque sententiis quas proferunt, vincunt, anima Ionathan conligata est animae David et dilexit eum Ionathan quasi animam suam tuli
Abbreviated transcription (Latin):
calogum legis ppło iudeoꝵ tradidit. Goliã
getheus ꝑsonã diaboli gestabat: qͥ de alti¬
tudine suꝑbiȩ suȩ se iactans. ꝑ om̃e tempꝰ
qͦd ante aduentũ saluatoris decursum ẽ. ad¬
uersus popłm di dimicans. inima huiꝰ mun¬
di uelut inualle a nullo poterat suꝑari.
Uliab fr̃ dauid maior qͥ int̃pretat᷑
d̾s mñs pat̃. typũ gestasse uidoꝵ ñ dubi¬
um ẽ: qui licet falsa opinione se d̾m

Expanded text:
calogum legis populo Judaeorum tradidit. Goliath Gethaeus personam diaboli gestabat, qui de altitudine superbiae suae se jactans, per omne tempus quod ante adventum Salvatoris decursum est, adversus populum Dei dimicans, in imo hujus mundi, velut in valle, a nullo poterat superari. Eliab, frater David major, qui interpretatur Deus meus pater, typum gestasse Judaeorum non dubium est, qui