comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
extranei eramus a dõ. extͣneos nos angłi
deputabant. Seqd quia recognouimus regem
nr̃m. angeli recognouerunt nos ciues suos.
et timet augelus adorari. ab humana natu-¬
ra. quam in suo rege cõsiderat. Hinc loch&s iosue
uus enim tuus sum et fr̃m tuorum. Et fac¬
tumẽ ut discesserunt ab eis angłi incelum. pa¬
stores loquebantur adinuicem. Transeamus
usq betbleem. & uideanus hoc uerbum quod
factum ẽ. quod fecit dñs et ostendit nobis.
on dixerunt uideamus puerum sed Beda.
uerbum. acsi dicerent. Werbum erat in pͥncipio
& factum ẽ. caro. quod dñs id ẽ. pater. et ipsum
uerbum et sp̃c sc̃s fecit. idẽ. incarnari constitu¬
it. et sic fac tum ostendit. quod in di̾tate uideri
ñ poterat. Et uenerunt festinantes et in¬
uenerunt mariam & ioseph & infantẽ positũ
in p̃sepio. Uidentes autem. cognouerunt de uer¬
bo quod dic̾tum erat illis de puero hoc. N on¬
nulli querentes xp̃m ñ inueniunt. quia desi-¬
diose querunt. Pastores autem inuenerunt:

Expanded text:
extranei eramus a Deo, extraneos nos angeli deputabant. Sed quia recognovimus regem nostrum angeli recognoverunt nos cives suos; et timet angelus adorari ab humana natura, quam in suo rege considerat . Hinc Lot et Josue vus enim tuus sum et fratrum tuorum . Et factum est ut discesserunt ab eis angeli in coelum, pastores loquebantur ad invicem: Transeamus usque Bethlehem, et videamus hoc Verbum quod factum est, quod fecit Dominus et ostendit nobis. BEDA. Non dixerunt, videamus puerum, sed Verbum; ac si dicerent: Verbum erat in principio, et factum est caro; quod Dominus id est, Pater et ipsum Verbum et Spiritus sanctus fecit, id est incarnari constituit, et sic factum ostendit, quod in deitate videri non poterat. Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Videntes autem cognoverunt de Verbo, quod dictum erat illis de puero hoc. Nonnulli quaerentes Christum, non inveniunt, quia desidiose quaerunt. Pastores autem invenerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
enangłu. quȩ dr̃. ad radicem poni. quia munditiã
Quoluntatis ꝑquirit. Docet eium p̃mũi in bona
uoluntate consistere. pęnam uͭ in mala. O ꝑa autẽ
quȩ lex moysi dampnabat. uel remuuerabat. te
stimonia quedam sunt uoluntatis. Om̃is gͦ
uela p̃senti uita in qua plantatus ẽ. et crema¬
bitur in gehenna. Uel aliter. Gres̃.s B eda¬
rbores sunt genꝰ humanuĩ. Securis uͦ ẽ.¬
redẽptor nr̃ qͥ uelut ex manubrio &
ferro tenetur ex bumanitate: sed incidit ex di¬
uinitate. Que securis iam ad radicẽ posita ẽ.
quia & si ꝑ patientiã expectat. scit tam̃ quid
tandem factura sit. Nonad ramos. scil ad radi-¬
cẽ positã dicit securim. Cum enim filũ maloꝵ
tolluntur. quid aliud quam rami infruc̃tuose
atboris absciduntur: Cum tota ꝓgenies cũ
parente tolitur. arboe radititus absciditur.
ne quid remaneat. unde iterum aliquid ger-¬

Expanded text:
Evangelii, quae dicitur ad radicem poni, quia munditiam Evangelii, quae dicitur ad radicem poni, quia munditiam voluntatis perquirit. Docet enim praemium in bona voluntate consistere, poenam vero in mala. Opera autem quae lex Moysi damnabat vel remunerabat, testimonia quaedam sunt voluntatis. Omnis ergvel a praesenti vita, in qua plantatus est, et cremabitur in gehenna. Vel aliter: Arbores sunt genus humanum. Securis vero esRedemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro tenetur ex humanitate, sed incidit ex divinitate. Quae securis jam ad radicem posita est, quia etsi per patientiam exspectat, scit tamen quid tandem factura sit. Non ad ramos, sed ad radicem positam dicit securim. Cum enim filii malorum tolluntur, quid aliud quam rami infructuosae arboris abscinduntur? cum tota progenies cum parentibus tollitur, arbor radicitus abscinditur, ne quid remaneat unde iterum aliquid ger
Abbreviated transcription (Latin):
quia de abrabam descenderant. ꝑ iapides intel¬
liguntur corda gentilium. ad intellectum dĩ
usensibilia. Unde etiã dicitur quib̾dam uideis.
Auferã cor lapideuni de carue ut̃a. Merito lapidi¬
bus gentes signantur. quȩ lapides coluerunt. in
naturam lapidum. ñ usu corꝑis sed mentis habitu
conicisȩ. Unde illul. Similes illis fiant qui faciũ
Ea. & om̃s qui confidunt in eis. De quib lapidibꝰ
filii abrabȩ suscitati sunt. quia semini euis seilicet
rp̃o uniti sunt gentiles ꝑfidẽ. Unde eisilem genti¬
b panlus dict. Si autẽ uos xp̃ĩ. gͥ abrabe scm estis.¬
Ncrepat g̃ iohannes phariseos. Hylariꝰ¬
ut qui diabolum patrem ꝑinfidelitatẽ habere
ceꝑant. cum eis qui de lapidib excitarentur.
nir sum abrahe filii ꝑ fidem fiant. Iam enum
securis adradicẽ arboꝵ posita ẽ. Masister.¬
xbor intelligitur homo. radix noluntas. ex
auafruc̾tiis oꝑm ꝓcedit. securis uͦ p̃dicatio

Expanded text:
quia de Abraham descenderant. Per lapides intelquia de Abraham descenderant. Per lapides intelliguntur corda gentilium, ad intellectum Dei insensibilia. Unde etiam dicitur quibusdam Judaeis: Auferam cor lapideum de carne vestra . Merito lapidibus gentes comparantur, quae lapides coluerunt, in naturam lapidum non usu corporis, sed mentis habitu conversae. Unde illud: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . De quibus lapidibus filii Abrahae suscitati sunt, quia semini ejus, scilicet Christo, uniti sunt gentiles per fidem. Unde eisdem gentibus Paulus dicit: Si autem vos Christi; ergo Abrahae semen estisncrepat ergo Joannes Pharisaeos, ut qui diabolum patrem per infidelitatem habere coeperant, cum eis qui de lapidibus excitarentur rursum Abrahae filii per fidem fiant. Jam enim securis ad radicem arborum posita est. Arbor intelligitur homo; radix, voluntas ex qua fructus operum procedit; securis vero, praedicatio
Abbreviated transcription (Latin):
ti. uel instificantes se. Hii quinq libros moy si
recipiunt. ꝓpħas respuunt. resurrectionẽ non
lorum parentum acta nutantes. bonis inuideñ.
eosq ꝑsecuntur. & ita uenenati filii de uenena¬
tis parentib nati sunt. Cum gͥ penitentia & or¶¬
rectione maxime indigerent. increpantur. quia ñ
prius deponunt uenena. ut sic ad baptisinum
ueniant. Uentura ira ẽ ext̾ma dĩ uinilicta. quã
tunc fugere peccatde ñ ualet. qui nunc add lam̃ita
penitentiȩ ñ recurrit. Facite gͦ fructum dig.¬
num penitentiȩ. & ne uelitis dicere int᷑ uos patrẽ
habemus abrabam. Dico enim uobis quia potens ẽ.¬
ds̃ de lapidib istis suscitare filios abrabȩ. Erue¬
tum dicit ñ qualencumq sed dignum peniten¬
tiȩ. ut quanto quis grauuis peccauit. tanto am¬
plius ꝓ qualitate culpe peniteat. & bona oꝑa
maiori lucro faciat Sed iudei de generis nobili-¬
tate głantes. iccirxo peccatores se n̾agnoscebant.

Expanded text:
ti vel justificantes se. Hi quinque libros Moysi ti vel justificantes se. Hi quinque libros Moysi recipiunt, prophetas respuunt, resurrectionem non lorum parentum acta imitantes, bonis invident, eosque persequuntur, et ita venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. Cum igitur poenitentia et correctione maxime indigerent, increpantur, quia non prius deponunt venena, ut sic ad baptismum veniant. Ventura ira est extrema Dei vindicta, quam tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Facite ergo fructum dignum poenitentiae. Et ne velitis dicere intra vos: Patrem habemus Abraham. Dico enim us de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Fructum dicit non qualemcunque, sed dignum poenitentiae: ut quanto quis gravius peccavit, tanto amplius pro qualitate culpae poeniteat, et bona opera majori lucro faciat. Sed Judaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco peccatores non agnoscebant,
Abbreviated transcription (Latin):
sede ꝑegrini. Nunc autem suius scõꝵ alimõnia
& societas. ꝓpbarum. electi simul enii melle sil¬
uestri. quia dulcisimum cybum p̃bitari sumꝰ.
ñ ex alueareis legis. sed ex nobis ueluti ex tilincis
sisuestrium arboꝵ gentilitatis. Tunc eribat ad
cum omnis iherosoluna. & om̃is uidea. & om̃is
regio circa iordanẽ. & bapticabantur in iordane¬
ab eo. confitentes peccata sua. Gregoriꝰ s. Beda.
apticalat iohannes. ñ ut suum baptismũ
remissionẽ peccatorum daret. sed ut bap
iordane. qui descensio interp̃tat ur. de
suybia uet̾is hominis ad humilitatẽ confessionis
& emendationis descendentes. M.u. L.UIII.
idens autem multos phariseoꝵ & saduceoꝵ
uenientes ad baptismum suũ. dixit eis.
aẜgenies iuꝑarum quis demonstrauit uobis fu
gere a uentura ira: Pharisei suut diuidentes
uel diuisi. id ẽ. sacerdotes iudeoꝵ. qui se diuide¬
bant a ppło ꝑ ypocrisim. Saducei sunt iustifica¬

Expanded text:
sede peregrini. Nunc autem sumus sanctorum alimonia, sede peregrini. Nunc autem sumus sanctorum alimonia, et satietas prophetarum, electi simul cum melle silvestri; quia dulcissimum cibum praebituri sumus non ex alveariis legis, sed ex nobis veluti ex truncis silvestrium arborum gentilitatis. Tunc exibat ad eum omnis Jerosolyma, et omnis Judaea, et omnis regio circa Jordanemsolitudo locus est, et meditari operatio. Poab eo, confitentes peccata sua. BEDA. Baptizabat Joannes, non ut suum baptismum in remissionem peccatorum daret, sed ut baptJordane, qui descensio interpretatur, de superbia veteris hominis ad humilitatem confessionis et emendationis descendentes. M. 10V L. 8 Videns autem multos Pharisaeorum et Sadducaeorum venientes ad baptismum suum, dixit eis: Progenies viperarum, quis demonstravit vobisilis et aspera vestis de pilis camelorum, vel est, sacerdotes Judaeorum, qui se dividebant a populo per hypocrisin. Sadducaei, sunt justifica
Abbreviated transcription (Latin):
solitudo locus ẽ. & meditari oꝑatio. Hy larais.¬
enitentiã ꝓmintiat ꝑquam reiditus ẽ. ab er¬
rore. recursus a crunine. & pꝰ uitiorũ pudorẽ
ptessio desinendi. Pilis ñ lana erat uestitus quod
ẽ. indiciũ austeritatis ñ luxuriȩ. Teromiius.¬
ona autem pellicia qua accuictus fint etiã
Abeh̾as. cingulum ẽ. ae pellib siccis anima¬
lium. unde iobannes cingebatur cira lumbos.
ad luxuriam mortificauilam. Locustas s mel sil¬
uestre edebat. quia solitudinis babitatori congruũ
ẽ. ñ sequi diuitias. sel necessitatẽ. M ag¬
ilis & asꝑa uestis ide pilis camelorum̃. uel
de quib: libet exuuiis animalium. cor con¬
tritum & bumiliatũ penitentis designat. Hxlxi.
onȩ autẽ p̃cinctio monet ut ad omne mi¬
nisterium xp̃i uoluntatis. simus accinẽti.
Locuste fugaces in esum ȩlectȩ. figurant nos qͥ
prius quasi quibꝰdam corpoꝵ saltibꝰ efferebamur.
uoluntate uagi. oꝑibꝰ inutiles. uerbis queruili.

Expanded text:
solitudo locus est, et meditari operatio. Poenitentiam pronuntiat, per quam reditus est ab errore, recessus a crimine, et post vitiorum pudorem professio desinendi. Pilis, non lana erat vestitus: quod est indicium austeritatis, non luxuriae. Zona autem pellicea, qua accinctus fuit etiam Elias, cingulum est de pellibus siccis animalium . Unde Joannes cingebatur circa lumbos, ad luxuriam mortificandam. Locustas et mel silvestre edebat, quia solitudinis habitatori congruum est non sequi divitias sed necessitatem. Vilis et aspera vestis de pilis camelorum, vel de quibuslibet exuviis animalium, cor contritum et humiliatum poenitentis designat. HILAR. Zonae autem praecinctio monet ut ad omne ministerium voluntatis Christi simus accincti. Locustae fugaces in esum electae, figurant nos, qui prius quasi quibusdam corporum saltibus efferebamur voluntate vagi, operibus inutiles, verbis queruli,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ alerent tantam turbam. sic & lex si
ñ apitetur. ñ pasceret multos quos aꝑta pas¬
eit. Unusquisq apłoꝵ de reliquiis implet
cophinum suum. ut uel habeat unde pꝰ̾ea
gentib cybos p̾beat. uel ex reliquiis ueros
fuisse panes doccat. Quinq milia uiroꝵ.
id ẽ. ꝑfectorum. Sexus fragilis & minor
ẜtas. indigni sunt numero. Unde & in nu¬
inerorum ubro quotiens sacerdotes & lcuitȩ
& turbȩ pugnantium describuntur: secui
& mulieres & pariuili & ignobile uulgus
pretermittuntur.

Expanded text:
n alerent tantam turbam. Sic et lex, si non aperiretur, non pasceret multos, quos aperta pascit. Unusquisque apostolorum de reliquiis implet cophinum suum, ut vel habeat unde postea gentibus cibos praebeat, vel ex reliquiis veros fuisse panes doceat. Quinque millia virorum, id est perfectorum. Sexus fragilis et minor aetas indigni sunt numero. Unde et in Numerorum libro quoties sacerdotes, et Levitae et turbae pugnantium describuntur, servi, et mulieres et parvuli, et ignobile vulgus praetermittuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
Hec om̃ĩa locutꝰ ẽ itĩc in parabolis ad turbas
R & talib multis parabolis loquebat᷑ cis
uerbum ꝓut pot̾ant audire. M. Et site pa¬
rabolis ñ loquebatur eis. ut impłetur quod
dictum ẽ ꝑ ꝓpħam diccntẽ. Aꝑiam in parabo¬
lis os meum. eructuabo abscondita a consti

Expanded text:
Haec omnia locutus est Jesus in parabolis ad turbas. R. Et talibus multis parabolis loquebatur eis verbum prout poterant audire. M. Et sine parabolis non loquebatur eis, ut impleretur quod dictum est per Prophetam dicentem: Aperiam in parabol
Abbreviated transcription (Latin):
on mirum si ascendente dño in nauẽ
cessat uentus. quia in q̾cumq corde ꝑ
giãm sui amoris ad ẽ: mox uniuersa uitioꝵ
& aduersantis mundi & malignorum sp̃u¬
um bella quies cunt. Dñs in miraculo
panum se conditorem rerum ostendit. in
ambulando suꝑ undas. se habere corpꝰ libe¬
rum ab om̃i grauedine peccatorum. in pla¬
cando uentos undarumq rabiem. se do¬
minatore m elementorum. Hylarius.¬
si autẽ sui psentia transit nauis de flu¬
ctu ad soliditatẽ portꝰ. pꝰ suum clarita¬
tu reditum. ęternę ecclę pax & tranquillitas
ĩdicatur. Et tinc quia manifestus ingła
alueniet. recte admirantes uniuersi iocuti
siuit. Uere filius dei ẽ.

Expanded text:
on mirum si, ascendente Domino in navim, cessat ventus; quia in quocunque corde per gratiam sui amoris adest, mox universa vitiorum, et adversantis mundi et malignorum spirituum bella quiescunt. Dominus in miraculo panum se Conditorem rerum ostendit, in ambulando super undas, se habere corpus liberum ab omni gravedine peccatorum; in placando ventos undarumque rabiem, se dominatorem elementorum. HILAR. Ubi autem sui praesentia transit navis de fluctu ad soliditatem portus, post suum claritatis reditum aeternae Ecclesiae pax et tranquillitas indicatur. Et quia tunc manifestus in gloria adveniet, recte admirantes universi locuti sunt: Vere Filius Dei es.
Abbreviated transcription (Latin):
sui. & ñ p̃parauit. & ñ fecit scđm uoluntatẽ eiꝰ
uapulabit multis. Qui autẽ ñ cognouit & fecit
digna plagis uapulabit parcis. Om̃i autem
cui multum datum ẽ. multum queret᷑ ab eo.
Et cui commnendauetunt multum. plus repe¬

Expanded text:
m voluntatem ejus, vapulabit multis: qui autem non cognovit, et fecit digna plagis, vapulabit paucis. Omni autem cui multum datum est, multum quaeretur ab eo; et cui commendaverunt multum, plus repe
Abbreviated transcription (Latin):
dõ bene oꝑantes. fatuas uirgines. ꝓ ua
testimonium conseientiş nĩȩ. Fatuȩ nosi
sumpseruit oleum sccum: quia dum ab
aliis głam quęrunt. hanc in conscientia
non abscondunt. Moram autem faci¬
ente sponso. dormitauerunt onies & dor¬
mierunt. Mora sponsi penitentiȩ tempꝰ
ẽ. usq ad scđ̃m ei aduentum. Dormitare.ẽ.
mire. ẽ. mori. Amorte enim uelut a somno
uniuersi suscitabuntur. Media autẽ
nocte clamor factus ẽ. ecce sponsus uenit exi¬

Expanded text:
o bene operantes; fatuas virgines, pro vtestimonium conscientiae nostrae . Fatuae non sumpserunt oleum secum, quia dum, ab aliis gloriam quaerunt, hanc in conscientia non abscondunt. Moram autem faciente sponso, dormitaverunt omnes et dormierunt. Mora sponsi, poenitentiae tempus est, usque ad secundum ejus adventum. Dormitare, estormire est mori. A morte enim velut a somno universi suscitabuntur. Media autem nocte clamor factus est: Ecce sponsus venit, exi
Abbreviated transcription (Latin):
descendentem & manentẽ suꝑ eum. hic ẽ. qui bap.¬
tizat in sp̃u scõ. Et ego uidi &s testimonium ꝑhi¬
bui. quia hic ẽ filius dĩ. Beda in marcũ.
ulere addidit manentem suꝑ eum. P ropͥum
enim ẽ. mediatoris nr̃i. ut nunquam sp̃c sc̃s re-¬
cedat ab eo. Fidelib autẽ eius aliquando conscit᷑.
aliquando tollitur. Quib̾dam tam̃ ad amorem
dĩ & ꝓximi conseruandum nunquam abest.
Unde ipse ait illis. Uosautem cognoscetis eum:
quia apud uos manebit & inuobis erit. Iohan¬
nes uixta auditoꝵ capacitatẽ. alibi ih̃m p̃dicat

Expanded text:
 eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto. Et ego vidi et testimonium perhibui, quia hic est Filius Dei. BEDA in Marcum.  Pulchre addidit, manentem super eum. Proprium est enim Mediatoris nostri, ut nunquam Spiritus sanctus recedat ab eo. Fidelibus autem ejus aliquando confertur, aliquando tollitur. Quibusdam tamen ad amorem Dei et proximi conservandum nunquam abest. Unde ipse ait illis: Vos autem cognoscetis eum, quia apud nos manebit, et in vobis erit . Joannes autem juxta auditorum capacit
Abbreviated transcription (Latin):
guenimus dictum ab apłis & glam meã. quam¬
ius utiq in dño. & ministeriũ meũ & pruden¬
tiam meam. et euangeliũ meũ. quamus utiq
a dño. imꝑtitum atq donatum. Baptismum
autem meum. nemo eorum omuino dixit. Neq
enum om̃ium ȩqualis ẽ. gła. neq ministrant om̃s
alio doctior & in ipsa doctrina saluitari. Alius autẽ
alio magis minusue baptitatus dici ñ potest.

Expanded text:
uenimus dictum ab apostolis et gloriam meam, quamuis utique in domino, et ministerium meum et prudentiam meam et euangelium meum, quamuis utique a domino inpertitum adque donatum, baptismus autem meus nemo eorum dixit omnino. neque enim omnium aequalis est gloria nec ministrant omnes alio doctior et ipsa doctrina salutari: alius autem alio magis minusue baptizatus dici non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
cis. Mutite indexteram nauigii rete. & in¬
uenietis. Miserunt gͦ. & iam non ualebant
illud trahere. p̃multitudine piscium. G reꝰ.
ine peccato manserunt petrꝰ &. filii ⁊ebedei.
piscatores. pꝰ conĩisionem. matheus uͭ ad the¬
lonei negotium non rediit. S unt cnim ne¬
gotia. quȩ sine peccatis. aut uix aut nullate nꝰ
ui autem nunquam ꝓbibiti fuerunt arte
sua licita uictum querere. apłãtus sui integci¬
tate senuata. cum unde iuuerent non haberent.
Et sic eis iaborantib adiecit ds̃ necessaria quȩ
ꝓmiserat pͥmum querentib regnum dĩ ꝙ iu-¬
sticiam exꝰ. Nam quis alius pisces qui capent᷑
apposuit: Qui non ob aliud credendus ẽ. eis
ingessisse penuriam. qua compellerentur ire
piscatum. nisi dispositum uolens exbibere mi¬
raculum. ut simul & p̃dicatores euangelii sui
pasceret. & ipsum euangelium tanto sacram̃to
quod erat de numero piscium commendaturꝰ
augeret. Septem discipuli qui in ista piscati¬
one fuerunt. fincm tempis quod septẽ diebꝰ

Expanded text:
e in dexteram navigii rete, et invenietis. Miserunt ergo, et jam non valebant illud trahere a multitudine piscium. GREGOR. Sine peccato manserunt Petrus et filii Zebedaei piscatores post conversionem. Matthaeus vero ad telonii negotium non rediit. Sunt enim negotia, quae sine peccatis aut vix aut nullatenus i autem nunquam prohibiti fuerunt arte sua licita victum quaerere a populis, sui integritate servata, cum unde viverent non haberent. Et sic eis laborantibus adjecit Deus necessaria quae promiserat, primum quaerentibus regnum Dei et justitiam ejus: nam quis alius pisces qui caperentur, apposuit? Qui non ob aliud credendus est eis ingessisse penuriam qua compellerentur ire piscatum, nisi dispositum volens exhibere miraculum, ut simul et praedicatores Evangelii sui pasceret, et ipsum Evangelium tanto sacramento, quod erat de numero piscium commendaturus, augeret. Septem discipuli qui in ista piscatione fuerunt, finem temporis quod septem diebus
Abbreviated transcription (Latin):
el alit̃. E ecła cotulie plorat scõrum ablationem.
de hoc seculo. sed tam̃ ñ uult consolari de hoc.
quia non sunt. id ẽ. quia mortui sunt. ita
ut qui scłm morte uicerunt. rursꝰ ad scłi
certamina secum toleranda redeant.
apparuit angls dñi in somnis
ioseph ĩ egypto dicens. Surge
& accipe puerum & matrem eiꝰ
et uade in terrã isrł. defuncti

Expanded text:
el aliter: Ecclesia quotidie plorat sanctorum ablationem de hoc saeculo, sed tamen non vult consolari de hoc quia non sunt, id est quia mortui sunt; ita ut qui saeculum morte vicerunt, rursus ad saeculi contamina secum toleranda redeant. apparuit angelus Domini in somnis Joseph in Aegypto, dicens: Surge et accipe puerum et matrem ejus, et
Abbreviated transcription (Latin):
U si pbaris ei dicunt ad itĩm. discede binc quia
herodes uult te occidere & curauit lunaticum.
exactoribus reddit.
U si uĩc interrogatus a discipłis suis. quis maior
erit in regno celoꝵ. instruit eos his exemplis.
ut bumilient Se sic̃ pariuilus.
on debere prohiberi eos aui signa faciunt in
nominc ines.¬

Expanded text:
Ubi Pharisaei dicunt ad Jesum: Discede hinc, quia Herodes vult te occidere, et curavit lunaticum. exacto ribus reddit. XCIV. Ubi Jesus interrogatus a discipulis suis, quis major erit in regno coelorum instruit eos his exemplis, ut humilient se sicut parvulus. XCV. Non debere prohiberi eos, qui faciunt signa in nomine Jes
Abbreviated transcription (Latin):
quidam putant sructus ẽ. arboris. s genꝰ
leguminis. sonoris follibꝰ & nacuis. quod uen¬
trem magis ornat quam reficiat. Surgam &
ibo ad patiem incum. & dicam illi. Pat̃ pecca¬
ui incelum & coram te. & iam non sum dignꝰ
nocari filius tuus. fac me sicut unum ex mer

Expanded text:
quidam putant, fructus est arboris, sed genus leguminis sonoris follibus et vacuis, quod ventrem magis onerat quam reficiat. Surgam et ibo ad patrem meum, et dicam illi: Pater peccavi in coelum et coram te, jam non sum dignus vocari
Abbreviated transcription (Latin):
henne inueterib libris ñ inuenitur. sed a
saluatore pruum ponitur. ut inferni craciatꝰ
hominum ibi int̾fectorum. horribilis ac fetidissi¬
mi. qui dr̃ gehennon. idẽ. uallis filiorum en non.
& significat futura supplicia. In hac ualle lucꝰ
erat consecratus idolo saal. cui dementia isrł
immolabat. & filios suos demoniis incendebat.
Est autem locus ipse iuxta iberłm ad radicem
montis moria. ubi syloa fluit. Hoc regum uolu¬
men & paralipomenon & ieremias scribunt ple-
nissime. & cõminatur ds̃ se locum ipsum im¬
tumulus mortuorum.

Expanded text:
hennae in veteribus libris non invenitur, sed a Salvatore primum ponitur, ut inferni cruciatushominum ibi interfectorum horribilis ac fetidissimi, qui dicitur gehennon, id est, vallis filiorum Ennon, et significat futura supplicia. In hac valle lucus erat consecratus idolo Baal, cui dementia Israel immolabat, et filios suos daemoniis incendebat. Est autem locus ipse juxta Jerusalem, ad radicem montis Moria, ubi Siloa fluit. Hoc Regum volumen et Paralipomenon et Jerenissime. Et comminatur deus se locum ipsum imtumulus mortuorum.
Abbreviated transcription (Latin):
omo ee enuim iste significat auaros. qui nolen¬
tes dare. uolunt acciꝑe. pidar & non largii.
Quib dr̃ ut extendant manus suas. ia ẽ qui
furabatur iam ñ furetur. magis autem laboret
oꝑando manib siuis quos boniun ẽ. itt habeat¬
tum xꝑi dexteram babuit languidam.
⁊ ama ab elemosinis torpepat. smistiam sanam.
quia suȩ utilitati intendebat. At u ueniente
xꝑo lextera sanatur ut sinistra: quia quod
congregauerat auide. mͦ disttibuit ex caritate.
Et aꝑxit au eos. Q.uis erit ex nobis homo qͥ
habebit ouem unam. & si ceciderit hȩc sabbatis
in foueam. nonne tenebit & leuabit eam:
Quantomagis melior ẽ. homo oue: Ideoq
licet sabbato benefacere. Competenti ex¬
emplo ostendit illos sabbatum iuolare in oꝑe
cupiditatis. aui cum uolare argiuunit ĩ oꝑe
caritatis. Pio codem ponit. in sabbato bene¬
facere. & animam saluam facere. O bseruantiã
quidem sabbati figurabatur. quia qui ꝑ sex
scli etates bona feceruit. in septima aiuiete a

Expanded text:
omo etenim iste significat avaros, qui nolentes dare, volunt accipere; praedari, et non largiri. Quibus dicitur ut extendant manus suas, id est, qui furabatur, jam non furetur; magis autem laboret operando manibus suis quod bonum eti dextram habuit languidam, quia ab eleemosynis torpebat; sinistram sanam, quia suae utilitati intendebat. At vero, veniente Christo, dextra sanatur ut sinistra, quia, quod congregaverat avide, modo distribuit ex charitate. Et dixit ad eos: Quis erit ex vobis homo, qui habebit ovem unam, et si ceciderit haec Sabbatis in foveam, nonne tenebit et levabit eam? Quanto magis melior est homo ove? Ideoque licet Sabbato benefacere. Competenti exemplo ostendit illos Sabbatum violare in opere cupiditatis, qui eum violare arguunt in opere charitatis. Pro eodem ponit, in Sabbato benefacere, et animam salvam facere. Observantia quidem Sabbati figurabatur, quia per sex saeculi aetates bona fecerint, in septima quiete a
Abbreviated transcription (Latin):
otandum quia ꝑsona multiplicit̃ dr̃. Est enĩ
ꝑsona substantia rationalis. indiuidua. ut
qlulibet homo. In rethorica uͦ dicitur ꝑsona. qui¬
cumq ꝓpt̃ certum dic tum uel factum in controũsi¬
am ducitur. In gramatica autem sic ꝑsona describit᷑
ꝑsona ẽ. qui loquatur adalium. uelaid quem loquit᷑
alius. uel de quo ali locuntur. Cum gͥ eueuit quod
idem homo loquitur ad alium. & in eum dirigitur
locutio. & de eo fit locutio. tunc una & eadem res ẽ.
pͥma & secunda & tercia ꝑsona. nec tam̃ pͥma ẽ. se¬
cunda uel tercia. & econuerso. In dõ autem ꝑsonaẽ.
uel ingenitum uel genitum. uel nec ingenitum
non i respectu sea secundum se. Augustinuis in¬

Expanded text:
otandum quia persona multipliciter dicitur. Est enim persona substantia rationalis individua, ut quilibet homo. In rhetorica vero dicitur persona, quicunque propter certum dictum vel factum in controversiam ducitur. In grammatica autem sic persona describitur: Persona est qui loquitur ad alium, vel ad quem loquitur alius, vel de quo aliqui loquuntur. Cum igitur evenit quod idem homo loquitur ad alium, et in eum dirigitur locutio, et de eo fit locutio, tunc una et eadem res est prima et secunda et tertia persona, nec tamen prima est secunda vel tertia, et e converso. In Deo autem persona est vel ingenitum vel genitum, vel nec ingenitum non in respectu, sed secundum se. Augustinus
Abbreviated transcription (Latin):
angulis platcarum stantes orare.
ut iudeantur ab hominibus.
d men dico nobis receꝑunt mer.¬
celem suam. Docet mundlo
corde. ẽẽ. orandum. sicut et elemosinandum.
Hypoc̾ta ẽ. qui simulat quodñ ẽ. rep̃sentator
alterius ꝑsone. dum sub specie boni laudem
querit. Iii autem cum oraueris int᷑ in cubi¬
culum tuum. et clauso hostio ora patrem tuũ
in abscondito. & pat̾ tuus aui uidet in abscon

Expanded text:
orare ut videantur ab hominibus. Amen dico vobis, receperunt mercedem suam. RABAN. Docet mundo corde esse orandum, sicut et eleemosynandum. Hypocrita est, qui simulat quod non est, repraesentator alterius personae, dum sub specie boni laudem quaerit. Tu autem cum oraveris, intra in cubiculum tuum; et clauso ostio, ora patrem tuum in abscondi
Abbreviated transcription (Latin):
tantum ꝓpħ̃am ꝑ salutis p̃conia uenturũ
c̃ẽ. in mundum. id ẽ. ad cominunẽ homi¬
iscipłi & turbȩ credentes in dñm pu¬
tauerunt illum sie uenisse ut iã reg¬
naret. & boc ẽ. uelle rape. & regem facere
p̃uenire tempꝰ ex auod ipse apud se occul
ens autem. nobis exemplum monstrat. ut
in bonis que agimus humani fauoris re¬
tbutioncm uitemus. simulq insinuat. qͥo
altitudo sua non potest intelligi.
⁊ dimissa turba ascendit in montem
solus orare. Si fuissent cumeo petrus
cumeo. s: turba non potest eum ad subli¬
ic. datur intelligi. qiuia cum añc sede.¬
ret imonte cum discipłis suis quot
iobannes commemorat. & uideret turbas
ad se uenientes. descenderat de monte & cura
inferiora ioca turbas pauerat.LxXXI
.XXXI.

Expanded text:
tantum prophetam per salutis praeconia venturum esse in mundum, id est ad communem homiiscipuli et turbae credentes in Dominum, putaverunt illum sic venisse ut jam regnaret, et hoc est, velle rapere et regem facere, praevenire tempus ejus, quod ipse apud se occultens autem, nobis exemplum monstrat, ut in nobis quae agimus humani favoris retributionem vitemus, simulque insinuat quod altitudo sua non potest intelligi. t dimissa turba, ascendit in montem solus orare. Si fuissent cum eo Petrus cum eo, sed turba non potest eum sc datur intelligi quia cum Dominus sederet in monte cum discipulis suis, quod Joannes commemorat, et videret turbas ad se venientes, descenderat de monte, et circa inferiora loca turbas paverat. CAPUT LXXXI.
Abbreviated transcription (Latin):
iussit s: coegit. ꝑ quod ostenditur. inutõs
pbilippi apłorum. quȩ ẽ. in gaulea. ꝓpe stag
morabile miraculum factum in loco deserto
bethsaudȩ. recte intelligitur non ipsam ciui¬
tatẽ dixisse.s locum desertum ꝑtinentem
ad eam. Parrat iohannes turbas manducasse
uxta tibialem & discipłos uenisse in capharna¬
um. q̃ ambȩ ciuuitates sunt ingalilea iuxta sta¬
gnum genesareth q̃d c̃ tib̾iadis uocat᷑ ã ciuitatẽ
tiberiadde. Intelugenitum ẽ. itaq. quod ꝑ betb¬
saidam transierint in capbarnaum.
pauit tanaiuam deinceps nouos cybos
a lege suscepturos. s quod indeserto betbsai¬
dȩ miraculum factum ẽ. expresse figurauit
dñm uerbi pabula largiturum in descito
ȩccłȩ uirum non babentis. Unde bethsai
da pulchre domus fructuum interp̃tatur.
hinc ysaias. L.etabitur deserta & inuia. &
exultabit solitudo & florebit sic̃ lilium.
E t paulopost. Ipsi uidebunt głam dñi. &
decorem dei nostri.A¬

Expanded text:
ussit, sed coegit per quod ostenditur invitos Philippi apostolorum, quae est in Galilaea prope stagnmorabile miraculum factum in loco deserto Bethsaidae, recte intelligitur non ipsam civitatem dixisse, sed locum desertum pertinentem ad eam. Narrat Joannes turbas manducasse juxta Tiberiadem, et discipulos venisse in Capharnaum, quae ambae civitates sunt in Galilaea, juxta stagnum Genesareth, quod etiam Tiberiadis vocatur, a civitate Tiberiade. BEDA. Intelligendum est itaque, quod per Bethsaidam transierint in Capharnaum. pavit tanquam deinceps novos cibos a lege suscepturos, sed quod in deserto Bethsaidae miraculum factum est, expresse figuravit Dominum verbi pabula largiturum in deserto Ecclesiae virum non habentis. Unde pulchre Bethsaida domus fructuum interpretatur. Hinc Isaias: Laetabitur deserta et invia, et exsultabit solitudo, et florebit quasi lilium . Et paulo post: Ipsi videbunt gloriam Domini et decorem Dei nostri
Abbreviated transcription (Latin):
tare uisi in uirlm. ubi erat templum & celebratio
ꝓpbarum. Porro autẽ postquam comꝑit illic reg¬
nare archelaũ. noluit obicere se illi ꝑiculo cum pos¬
set terra isrł etiam sic inteligi. ut & galilea illio de¬
putaret᷑. quia & ipsam popłs isił incolebat. Mas.¬

Expanded text:
tare nisi in Jerusalem, ubi erat templum et celebratio prophetarum. Porro autem postquam comperit illic regnare Archelaum, noluit objicere se illi periculo, cum posset terra Israel etiam sic intelligi, ut et Galilaea illic deputaretur, quia et ipsam populus Israel incolebat. Du
Abbreviated transcription (Latin):
diligentiꝰ interiora dinosceret. Quod si ita.ẽ.
q̃uare narrat lucas tacito iohanne petrum cu¬
currisse. uisi quia forsan illi pͥmitꝰ maria nun¬
Iotandum quia p̃sertim ab bora resurrectionis
usq ad hunc locum. de serie hystoriȩ pluri-¬
mum dubitatum .ẽ. Hinc ieronimus in ma¬
theum. Quod diuiersa temꝑa mulierum in
euangeliis descͥbuntur. non mendatii signũ¬
ẽ. ut impii obiciunt. sed sedulȩ nisitationis of¬
ficium. dum crebro abeunt acrecurrunt. & ñ
patuntur a sepulebro dñi dui ab eẽ. uel longeꝰ.¬

Expanded text:
diligentius interiora dignosceret. Quod si ita est, diligentius interiora dignosceret. Quod si ita est, quare narrat Lucas tacito Joanne Petrum cucurrisse, nisi quia forsan illi primitus Maria nunNotandum quia praesertim ab hora resurrectionis usque ad hunc locum, de serie historiae plurimum dubitatum est. Hinc Hieronymus in Matthaeum: « Quod diversa tempora mulierum in Evangeliis descest, ut impii objiciunt, sed sedulae visitationis officium, dum crebro abeunt ac recurrunt, et non patiuntur a sepulcro Domini diu abesse vel long
Abbreviated transcription (Latin):
apud uiros sustineret. sicut tunc culꝑam trans¬
fudit. ita & minc gr̃am nuntiauit. B e oa.¬
uod autẽ discipuli resurrectionẽ tarde
erediderunt. ñ tam illoꝵ infirmitas fu¬
it. quam firmitas nr̃a. Ipsa namq resurrectio
ꝑmulta argum̃ta eis dubitantib monstrata.ẽ.
Quȩ dum nos legimus de illorum dubitatione
solidamus. Maois ter.¬
si uͭ lucas dieit. petrus autẽ surgenis
cueurrit ad monuinentum. conuenient̃ potest
intelligi quod pꝰquam ipse & iobaunes redieĩt
de inouumento. & crediderunt dñm cẽ. subla¬
tum. iterũ audito a mulierib quod uere surrex¬
erie dñs. licet aliis apłis nderetur sicut delira¬
mentum. quod mulieres refcrebant. solus eucur¬
rit illuc. & tunc ei apparuit dñs. quando abiit
secum mirans quod factum fuerat. B e oa.¬
iu̾ lucas & iohannes ñ duos sed eundem petͥ¬
cursum cominemorant. intelligendum ẽ. pe¬
trum pͥmo ꝓcumbentem uidisse. quod iohannes
tacet. post autẽ ingressum ante iohaunem. ut

Expanded text:
apud viros sustineret, sicut tunc culpam transfudit, ita et nunc gratiam nuntiavit. Quod autem discipuli resurrectionem tarde crediderunt, non tam illorum infirmitas fuit, quam firmitas nostra. Ipsa namque resurrectio per multa argumenta eis dubitantibus monstrata est. Quae dum nos legimus, de illorum dubitatione solidamur. Ubi vero Lucas ait: Petrus autem surgens, cucurrit ad monumentum, convenienter potest intelligi quod, postquam ipse et Joannes redierunt de monumento et crediderunt Dominum esse sublatum, iterum audito a mulieribus quod vere surrexit Dominus, licet aliis apostolis videretur sicut deliramentum, quod mulieres referebant, solus cucurrit illuc, et tunc ei apparuit Dominus, quando abiit secum mirans quod factum fuerat. Si vero Lucas et Joannes non duos, sed eumdem cursum Petri commemorant, intelligendum est Petrum primo procumbentem vidisse quod Joannes tacet. Post autem ingressum ante Joannem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Istȩ accedunt & tenent pedes erꝰ. eete¬
rum illa quȩ quęrebat uinentẽ cum mortuis
& nesciebat adbuc eum resurcexisse. merito
audit. noli me tangere. Iunc ait illis
itĩe. Holite timert. Et in ueteri testa
quando apparuerit aliqua augustior uisio.
pͥmum timor pellatur. ut mente placata au¬
diatur quod dr̃.Ite mintiate fr̃ib meis.
ut eant in galileam. ibi me udebunt.¬
uia constantiam p̃dicandi non babet

Expanded text:
retur. Istae accedunt et tenent pedes ejus. Caeterum illa quae quaerebat viventem cum mortuis, et nesciebat adhuc eum resurrexisse, merito audit: Noli me tangere. Tunc ait illis Jesus: Nolite timere. Et in Veteri et quando apparuerit aliqua augustior visio, primum timor pellatur, ut mente placida placata audiatur quod dicitur. Ite, nuntiate fratribus meis, ut eant in Galilaeam, ibi me videbunt.Quia constantiam praedicandi non habet
Abbreviated transcription (Latin):
cce humani generis culpa. Gregoriꝰ.¬
ibi absciditur: uude ꝓcessit. In parachꝰ¬
si mulier uiro ꝓpinauit mortẽ. a sepulebro
mulier uiris annuntiat uitam. Magnam
misciliam conditoris nr̃i frẽs aspicere debemꝰ.
Auus contͣ ꝓxinum suum in malitia credu¬
litatis exarsit. aspiciat latronẽ. qui in ipso mor¬
tis articulo ad uitȩ premia penitendo ꝑuenit.
Auus auaritiȩ estib hanelans aliena diripuit.
aspiciat tachetim. qui siquid alicui abstulit
quadruplum reddidit. Auus ubidunis igne
succensꝰ carnis munditiam ꝑdidit. aspiciat
mariam. quȩ in se amorem carnis igne diuini
amoris excoxit.CIXXU. M Ccci.u.

Expanded text:
cce humani generis culpa ibi absciditur, unde processit. In paradiso mulier viro propinavit mortem, a sepulcro mulier viris annuntiat vitam. Magnam misericordiam Conditoris nostri, fratres, aspicere debemus. Alius contra proximum suum in malitia crudelitatis exarsit? aspiciat latronem , qui in ipso mortis articulo ad vitae praemia poenitendo pervenit. Alius avaritiae aestibus anhelans, aliena diripuit? aspiciat Zachaeum , qui si quid alicui abstulit, quadruplum reddidit. Alius libidinis igne succensus, carnis munditiam perdidit? aspiciat Mariam , quae in se amorem carnis, igne divini amoris excoxit. CAPUT CLXXV.
Abbreviated transcription (Latin):
duplex ẽ. solutio. aut enim non recipunus
marci testimonium. om̃ib greciȩ libris pẽne
hoc capitulum infinem ñ babentib aut uitrq
uerum dixit. Mathens quando dñs resurrex̃
id ẽ. uesꝑe sabb̃i. marcꝰ quando eum uidit ma¬
ria magdalene id ẽ. mane. ut qui uesꝑe iuxta
matheum resurrexerat. mane appareret marie.

Expanded text:
duplex est solutio: aut enim non recipimus Marci testimonium, omnibus Graeciae libris pene hoc capitulum in fine non habentibus, aut uterque verum dixit. Matthaeus, quando Dominus surrexit, id est vespere Sabbati; Marcus, quando eum vidit Maria Magdalene, id est, mane, ut qui vespere juxta Matthaeum resurrexerat, mane appareret Mariae.
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ testes sunt:
ustodes miraculum confitentur. qui
autẽ debuerunt conuerti ꝑsistunt in
malitia & pecuniam quȩ ad usus templi data
fuerat. uertunt in redemptionem m̃datũ.
Om̃s gͥ qui stipe templi & his quȩ conferunt᷑
ad nsus ȩccłȩ abutuntur in aliis. reb quibꝰ
uam expleant uoluntatẽ. similes sunt scͥba¬
rum & sacerdotum redimentium mendatiũ
At illi accepta pecunia fecerunt sicut erant
docti. & diuulgatum ẽ. uerbũ Distuad.
ap̃ iudeos usq in hodiernum diem. Hy lareꝰ.
ecunia emitur a custodib qui mira¬
cnla uiderant. resurrectionis silentiũ
& furti mendacium. quȩ ap̃ udeos ꝑseuerant
ne in xꝑm credant. Quia gͦ in pecunia secłi
enit maria magdalene annuntĩans dis

Expanded text:
 testes sunt? Custodes miraculum confitentur. Qui autem debuerunt converti, persistunt in malitia, et pecuniam quae ad usus templi data fuerat, vertunt in redemptionem mendacii. Omnes ergo qui stipe templi et his quae conferuntur ad usus Ecclesiae, abutuntur in aliis rebus, quibus suam expleant voluntatem, similes sunt Scribarum et sacerdotum redimentium mendacium. At illi, accepta pecunia, fecerunt sicut erant docti: divulgatum est verbum istud apud Judaeos usque in hodiernum diem. HILARIUS. Pecunia emitur a custodibus qui miracula viderant, resurrectionis silentium et furti mendacium, quae apud Judaeos perseverant, ne in Christum credant. Quia ergo in pecunia saeculi Venit Maria Magdalene annuntians di
Abbreviated transcription (Latin):
nunc cȩphas ilicitur. non sensu diuerso .s:
quam nos latine & grece petram uocitamus
banc hebrei & sẏri cȩꝓban uocant. Teronimꝰ.¬
erito accepit hoc nomen petrus. qui in pe¬
tram xp̃m creilebat. & scdm metaforam pe¬
trȩ dĩr ei. E dificabo ȩcclam ineam suꝑbanc
petram. hoc ẽ. suꝑ hoc fundamentum fidei¬
Be oa in omelia.

Expanded text:
nunc Cephas dicitur, non sensu diverso, sed quam nos Latine et Graece petram vocitamus, hanc Hebraei et Syri cepham vocant. HIERON. Merito accipit hoc nomen Petrus, qui in petram Christum credebat, et secundum metaphoram petrae dicitur ei: Aedificabo Ecclesiam meam super hanc petram, hoc est, super hoc firmamentum fideiBEDA, in homil.
Abbreviated transcription (Latin):
Relxxxuii. Lcexe. Et misit eum an¬
nas ligatum ad cay pham pontificem. Aclxxu.¬
Symon petrus foris in atͥo stans & calefaci¬
ens se. Rursum autem uidit cum alia an¬
cilla & ait circuistantib & hic erat cum
ĩu narareno. Accesserunt qui stabant &
dixerunt setro. Uere & tu ex illis es. nam&
loquela tua manifestum te facit. quod sis ga¬
lileus. Et iterum negauit eum cum uira¬
m̃to. quia ñ noiu hominem. Et pꝰ pusillũ
quasi hore unuis. dicit unus ex setius pon
tificis. cognatꝰ ciꝰ cuiꝰ abscidit petrus auri¬
culam Uere & hic cum illo crat. nam & ga¬
lileus ẽ. Nonne ego te uidi in orto cum illo:
Cȩpit detestari &. anatheinatitare & iurare.
neq noui eum neq scio quid dicas. ñ no¬
ui hominem istum quem dicitis. Et sta¬
tun gallus cantauit. Et com̃isus dñs. res
t recorcdatus ẽ. petrus uerbi dñi quod dixe¬
rat ei. pͥusquam gallus cantet ter me ne¬

Expanded text:
 Et misit eum Annas ligatum ad Caipham pontificemSimon Petrus foris in atrio stans, et calefaciens se. Rursum autem vidit eum alia ancilla, et ait circumstantibus: Et hic erat cum Jesu Nazareno. Accesserunt qui stabant, et dixerunt Petro: Vere et tu ex illis es: nam et loquela tua te manifestum facit quod sis Galilaeus. Et iterum negavit cum juramento: Quia non novi hominem. Et post pusillum quasi horae unius, us abscidit Petrus auriculam: Vere et hic cum illo erat. Nam et Galilaeus est. Nonne ego vidi te in horto cum illo? Caepit detestari et anathematizare et jurare, neque novi eum, neque scio quid dicis, non novi hominem istum quem dicitis; et statim gallus cantavit. Ecce completa est recordatus est Petrus verbi Domini, quod dixerat ei: Priusquam gallus cantet, ter me ne
Abbreviated transcription (Latin):
ucrabant falsum testunonum contra im
ut cum morti trad̾ent & ñ inuenerunt.
Cum multi falsi testes accessissent nec inue¬
niebant. & conucnientia testimonia illorũ
me autem uenerunt duo falsi testes & dixe¬
runt. Nos audiumus cum dicentem. pos¬
sum destrucre templum dĩ hoc manu fac¬
tum. & pꝰ tͥduum aliud ñ manu factum
edificare. Itic autem tacebat. Et surgens pͥn¬
ceps saceidotum in medium. int̾rogauit cũ
dicens. Nichil respondes acdea que isti adũsꝰ
te testificantur: Itic autem nichil tespon

Expanded text:
bant falsum testimonium contra Jesum, ut eum morti traderent, et non invenerunt. Cum multi falsi testes accessissent, nec inveniebant, et convenientia testimonia illorum me autem venerunt duo falsi testes, et dixerunt: Nos audivimus eum dicentem: Possum destruere templum Dei hoc manufactum, et post triduum aliud non manufactum aedificare. Jesus autem tacebat. Et surgens princeps sacerdotum in medium, interrogavit Jesum dicens: Nihil respondes ad ea quae isti adversus te testificantur? Jesus autem nihi
Abbreviated transcription (Latin):
& iurtutum sp̃ualium detrim̃ta. flentibꝰ scili¬
cet de p̃senti miseria. ac de dilatione bonorũ.
consolatio p̃paratur ȩterna. Non autẽ ña so¬
lum sed& ꝓrimi uibemur commnissa deflere.
Sic enim dñs suꝑ peccat̾cem ciuitatem fleuit rui¬
turam & suꝑ latarum quem suscitauit mestis
sororib eius compassus. B eati qui esuriunt &
sitiunt iusticiam. quoniam ipsi saturabuntur.

Expanded text:
et virtutum spiritualium detrimenta, flentibus sciliet virtutum spiritualium detrimenta, flentibus scilicet de praesenti miseria ac de dilatione bonorum consolatio praeparatur aeterna. Non autem nostra solum, sed et proximi jubemur commissa deflere. Sic enim Dominus super peccatricem civitatem flevit ruituram , super Lazarum quem suscitavit, moestis sororibus ejus compassus . Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
Bene incipit. quia initium sapientiȩ ẽ. timor
dñi. sicut initium peccati ẽ. suꝑbia. Beda.
aupes ꝓ rp̃o. a peccato abstinent. sełm calcant.
illecebrosa ñ querunt. & ita merito digni ꝑbi¬
bentur celestis regni. quia delectationis huma¬
nȩ sunt cupiditate nudati. ut ꝓpła dicens.
Ego uͦ egenus & pauꝑ sum. Et alibi. Michi B¬
autem adberere dõ bonum ẽ. ponere in dũo dõ
spem meam.
eati mites. quoniani ipsi possidebunt terrã.
Mansueti dicuntur. quasi manu consueti. hoc
ẽ. tolerantes inuirias. ñ reddentes malum ꝓ
malo. Mites uͦ sunt. qui nulla furoris accensi¬
one turbantur. sed in lenitate aninu ugiter ꝑse
dõmurꝰ hereditatẽ terrȩ uiuentium. uͥ nultus
moeitur. ulẽ. quale babitaculum corꝑis ipse resur¬
gens assumpsit. quia si ꝑ mansuetudinem men¬
tis nr̃ȩ habitauerit xp̃c in nobis. nos quoq clari¬
ficati gła corꝑis eius uestiemur .M. xxUIII
quoniam ipsi consolabuntur
ugentib ñ tempalia dampna seil peccata sua.

Expanded text:
Bene incipit, quia initium sapientiae timor Domini , sicut initium peccati est superbia . Pauperes pro Christo a peccatis abstinent, saeculum calcant, illecebrosa non quaerunt, et ita merito perhibentur digni coelestis regni, quia delectationis humanae sunt cupiditate nudati, ut Propheta, dicens: Ego vero egenus et pauper sum . Et alibi: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam eati mites, quoniam ipsi possidebunt terram. Mansueti dicuntur, quasi manu consueti, hoc est, tolerantes injurias, non reddentes malum pro malo. Mites vero sunt, qui nulla furoris accensione turbantur, sed in lenitate animi jugiter perereditatem terrae viventium, ubi nullus moritur, id est quale habitaculum corporis ipse resurgens assumpsit; quia, si per mansuetudinem mentis nostrae habitaverit Christus in nobis, nos quoque clarificati gloria corporis ejus vestiemur. M. 28V L. quoniam ipsi consolabunturugentibus non temporalia damna, sed peccata sua
Abbreviated transcription (Latin):
tium magna. cȩcorum. claudorum. aridoꝵ.
expestantium aquȩ motum. Angls autem
dñi scam tempus descendebat in piscinam.
ꝙ mouebatur aqua. Qui gͥ pͥmus ãescen¬
disset post motum aquȩ. sanus fiebat a qͥ¬
cuma aetiuebatur infirmitate. Albinus
Drobata grece. ones dicuntur latine. inde
ꝓbatica. id ẽ. pecnalis piscina fertur
appellata. quia in ea sacerdotes bostias la¬
uabant. Piscina autem dicitur aqua cã¬
rens piscibꝰ. collecta in aliqua concanitate.
qua autẽ que quinq Auoustinus.

Expanded text:
orum, aridorum, exspectantium aquae motum. Angelus autem Domini secundum tempus descendebat in piscinam, et movebatur aqua. Qui ergo prius descendisset post motum aquae, sanus fiebat a quacunque detinebatur infirmitate. ALBINUS. Probata Graece, oves dicuntur Latine Inde probatica, id est, pecualis piscina fertur appellata, quia in ea sacerdotes hostias lavabant. AUGUST. Piscina autem dicitur aqua carens piscibus, collecta in aliqua concavitate. Aqua autem quae quinque porti
Abbreviated transcription (Latin):
emo existimet in studio p̃ciosarum ue¬
U Seo quid existis uidere:. Pyb̃am: Utiq dico
plus quam ꝓpħa. quia digito demonstrauit.
quem cȩteri uentutum u̾arerant. M ag᷑.
ua auo sed. Sco quuiad sristis maere. leguntur
ꝓet. M yslice.¬

Expanded text:
emo existimet in studio pretiosarum ve» « Sed quid existis videre? Prophetam? Utique dico plus quam propheta, quia digito demonstravit quem caeteri venturum praedixerant. HILAR. Illa duo sed: sed quid existis videre, leguntur pro et mystice.
Abbreviated transcription (Latin):
discipulis discumbebat. quia eis ȩternam re¬
qiuiem p̃parabat. Et edentib illis dixit.
raui hoc pascha manducare᷑ uobiscum
antequam patiar.
esiderat typicum pascha mauducare.
& sic passionis suȩ iy steria dcclarare.
quatinus & legalis paschȩ ꝓbator existat. &
ultra uetitet ex hiberi carnalit̃. docendo fuis¬
se figuram ueri paschȩ. In cuius rei figura
defecit manna pꝰquam comederunt fuii istł.
de fructib terre. nec usi sunt ultͣ cibo illo.¬

Expanded text:
discipulis discumbebat, quia eis aeternam discipulis discumbebat, quia eis aeternam vitam praeparabat. Et edentibus illis dixit: ravi hoc pascha manducare vobiscum antequam patiar. Desiderat typicum pascha manducare, et sic passionis suae mysteria declarare, quatenus et legalis paschae probator existat, et ultra vetitet exhiberi carnaliter, docendo fuisse figuram veri Paschae. In cujus rei figura defecit manna, postquam comederunt filii Israel de frugibus terrae, nec usi sunt ultra cibo illo
Abbreviated transcription (Latin):
adeo inquit sequimini eum. qui ducit in altum.
uͥ xp̃c cum discipulis sublimium uirtutum
delectatione reficitur. Unde raab exploratoribꝰ
mandat. ut ñ irent ꝑ una sed ꝑ excelsa. Ampliꝰ.
Cȩnaculum ȩccła magna. ẽ. quȩ narrat nomen
dñi. strata uarietate uirtutum & linguarum.
Unde illud. Circumamicta uarietate. In qua
paratur dño pascha. Dñs domus. petrus apłs.ẽ.
cui dñs domum suam credidit. ut sit una fides
uod uͦ marcus lagenam. lucas dicit ampho¬
ram. unius uasis genus. alter modum
esꝑe autẽ facto. uenit & dis A c xxi.¬
cumbebat eum duodecim discipulis suis.
Omnnia sic agit uidas ut tollatur suspicio ꝓdi¬
toris. nam discumbit cum aliis discipulis.
uesꝑam indicat mundi. Circa undecimã
namq horam uenunt nouissimi. qui primi
esꝑa erat. quando uerus sol ad occasum
ꝓpabat. cum diceret. T empꝰ meum ꝓpe .ẽ.
quo iturus sum de mundo ad patrem. Cum

Expanded text:
e, inquit, sequimini eum, qui ducit in altum, e, inquit, sequimini eum, qui ducit in altum, ubi Christus cum discipulis sublimium virtutum delectatione reficitur. Unde Rahab exploratoribus mandat, ut non irent per ima, sed per excelsa . Amplius: Coenaculum Ecclesia magna est, quae narrat nomen Domini, strata varietate virtutum et linguarum, unde illud: Circumamicta varietate , in qua paratur Domino pascha; Dominus domus, Petrus apostolus cui Dominus domum suam credidit, ut sit una fides ro Marcus lagenam, Lucas dicit amphoram unus vasis genus, alter modum ere autem facto, venit et discumbebat cum duodecim discipulis suis. Omnia sic agit Judas, ut tollatur suspicio proditoris, nam discumbit cum aliis discipulis. peram indicat mundi. Circa undecimam namque horam veniunt novissimi: qui primi Vespera erat, quando verus Sol ad occasum properabat, cum diceret: Tempus meum prope est, quo iturus sum de mundo ad Patrem. Cum