comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habuerit. unum de ancilla. et unum de libera: S is quidẽ qui de
ancilla scdm carnem natus est. qui autẽ de libera per repro¬
missionem. que sunt per allegoriam dicta: Nam hec sunt duo
testamenta unum quidem a monte sina. in seruitutem generans
que est agar. duos ppłos ostendens de abrahe generatione manare: unũ
uideorum. qui legis sillabis seruiat. eo quod de ancilla in seruitutem
uileatur generatusesse. alterum xpĩanum. qui ad remissionem
peccatorum cȩlestis gr̃ȩ libercatem acceperit: Quod ergo putas esse
percatum aduertis esse mysterium. quo ea que posterioribus erant
isaac promissionis silii estis Ideo inquit nolite querere opera legis.
qm̃ non iustificatur homo ex operibus legis. nisi ꝑ sidem iħu xp̃i.
Et ut scias quia xpĩanis dicit: et nos inquit in xpm̃ iłium credi¬
mus. ut ustisicemur ex fide xp̃i. et ñ ex oꝑib legis Agnoscimus gͦ

Expanded text:
habuerit, unum de ancilla, et unum de libera; sed is quidem qui de habuerit, unum de ancilla, et unum de libera; sed is quidem qui de ancilla, secundum carnem natus est: qui autem de libera 293 per repromissionem: quae sunt per allegoriam dicta. Nam haec sunt duo testamenta: unum quidem a monte Sina in servitutem generans quod est Agar , duos populos ostendens de Abrahae generatione manare: unum Judaeorum, qui legis syllabis serviat; eo quod de ancilla in servitutem videatur esse generatus: alterum Christianum, qui ad remissionem peccatorum coelestis gratiae libertatem acceperit. Quod ergo putas esse peccatum, advertis esse mysterium, quo ea quae posterioribus erant Isaac promissionis fili iestis . Ideo, inquit, nolite quaerere opera legis; quoniam non justificatur homo ex operibus legis, nisi per fidem Jesu Christi . Et ut scias quia Christianis dixit: Et nos, inquit, in Christum Jesum credimus; ut justificemur ex fide Christi, et non ex operibus legis . Agnoscamus ergo
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ electus. uel de patre sieret. et pat. et filiy. Uanus erat: cum dm̃
nesciret. electus factus est postea quã agnouit dm̃: pat̾ erat aũ
de ancilla prolem haberet. s pat̾ silii non erat. quia nõ erat ei filiꝰ.
pit᷑ fili: Circumcidi iubetur accepturas ueri seminis hereditatẽ
Nonne euidenter circumsio cariis preceptum est castimonie: ut aliquis re¬
secet libidinem carnis. et indomitas luxu ac lasciuia refrenet cupidita¬
tes : Et enĩ circumcisionis uocabulo id prescribit᷑. ut omnis impuritatiᷤᷤ
defensionibus: Tertia quoq est. quam nobis apłi pauli tribuit auctori¬
tas qui ait. illam que gessit abrabam. ut de ancilla susciperet silium
in siguram facta. et secundũ allegoriam dicta: allegoria est cum ali¬
ud gerit᷑. et aliud sigurat᷑. sicut etiã ipse apł̃s docet dicens. Sub lege uo.¬
lentes esse. legem non legistis: Scriptum est enĩ quos abrahã duos filioᷤᷤ

Expanded text:
ter electus; vel de patre fieret et pater filii. Vanus erat cum Deum ter electus; vel de patre fieret et pater filii. Vanus erat cum Deum nesciret: electus factus est postquam cognovit Deum. Pater erat cum de ancilla prolem haberet: sed pater filii non erat; quia non erat ei filius,pater filii. Circumcidi jubetur accepturus veri seminis haereditatem. Nonne evidenter circumcisio carnis praeceptum est castimoniae, ut aliquis resecet libidinem carnis, et indomitas luxu ac lascivia refrenet cupiditates? Etenim circumcisionis vocabulo id praescribitur, ut omnis impuritatis fdefensionibus. 28. Tertia quoque est quam nobis Apostoli Pauli tribuit auctoritas, qui ait: Illa quae gessit Abraham ut de ancilla susciperet sobolem, in figuram facta sunt, et secundum allegoriam dicta. Allegoria est cum aliud geritur et aliud figuratur; sicut etiam ipse Apostolus docet dicens: Sub lege volentes esse, legem non legistis? Scriptum est enim, Quoniam Abraham duos filios
Abbreviated transcription (Latin):
ut hoc uitium nullus incidat. s si quis inciderit. iscat ancillã
suam humiliari uxori suȩ. ne dum uult ancillam uindicare:. ex¬
ludat uxorem Ergo abrabam et unus de popło erat gentili. et¬
causa causa posteritatis introierat ad ancillam: Quod uxor eius
sterilitatem obumbrare cupiens: auctor enis facti suerat uiro. Et cm̃
non otiosum est quod post hoc łs statim quia alia eius merita pro¬
baret. uł huius facti penitentiam: dixit illi.: Ego sum ds tuus. eme¬
rere in conspectu meo. et esto sine querela: Quasi adhuc plene nõ eme¬
ruisset. qui despera ret stenlis partum uxoris. et de ancilla posterita¬
tem quereret Esto inquit sine querela. hoc est inreprehensibilis. ut
de te uxor non queratur. nec quisquam tua facta reprehendat: Nu¬
tat ei nomen littera addita. ut abrã uocaretur abrahã. hoc est de patre
uano sicaͣt habet latina interpretatio uocaretur pat̾ sublimis. pa¬

Expanded text:
ut hoc vitium nullus incidat: sed si quis inciderit, discat ancillam ut hoc vitium nullus incidat: sed si quis inciderit, discat ancillam suam humiliare uxori suae; ne dum vult ancillam vindicare, excludat uxorem. 27. Ergo Abraham et unus de populo erat gentili, et causa posteritatis introierat ad ancillam; quia uxor ejus sterilitatem suam obumbrare cupiens, auctor ejus facti fuerat viro: et tamen non otiosum est quod post hoc Deus statim, quia alia ejus opera probaret, vel hujus facti poenitentiam, dixit illi: Ego sum Deus tuus, emerere in conspectu meo, et esto sine querela , quasi adhuc plene non emeruisset, qui desperaret sterilis partum uxoris, et de ancilla posteritatem quaereret. Esto, inquit, sine querela, hoc est, irreprehensibilis; ut de te non queratur uxor, nec quisquam tua facta reprehendat. Mutat enim nomen, littera addita, ut de Abram vocaretur Abraham, hoc est, de patre vano, sicut habet Latina interpretatio, vocaretur pater sublimis, pa
Abbreviated transcription (Latin):
ut et dominȩ grauem indignationẽ exprimeret. et ancillȩ tumo¬
rem et superbiam: Quod afflixit eam sara. ad iracundiam affligentis refert᷑:
Qd agar fugit : contumeliam seruili patientia non ferebat. que sibi herilis
contubernii uendicabat fastigium. indignata est inuiriam. que indue.¬
rat insolentiam: Deniq interroganti angelo quo iret: responlit: A fa¬
cie sarȩ dominȩ meȩ ego sugio: Et hoc tumoris inmodici. ut prus no¬
men sarȩ diceret. postea dominam significaret: Illud ad in iuriam pre¬
missum. hoc ad expressionem persone additum: Non placuit angelo
ancillȩ insolentia. et ideo dixit illi: Reuercere ad dominã tuam:
Utiq non latuisset angłum. si ui suppliciorum uicta sugisset. et
magis reprehendisset uerberantis seuitiam. quam sugientis disces.¬
sionem: S ut ostenderet. quia tanquã suꝑba fugiebat. ne subieta
esset dominȩ addidit. et humilia te sub manibus eius: Opto igit᷑.

Expanded text:
ut et dominae gravem indignationem exprimeret, et ancillae tumout et dominae gravem indignationem exprimeret, et ancillae tumorem ac superbiam. Quod afflixit eam Sara, ad iracundiam affligentis refertur: quod Agar fugit, contumeliam servili patientia non ferebat, quae sibi herilis contubernii vindicabat fastigium: indignata est injuriam, quae induerat insolentiam. Denique interroganti angelo quo iret, respondit: A facie Sarae dominae meae ego fugio . Et hoc tumoris immodici, ut prius nomen Sarae diceret, postea dominam significaret. Illud ad injuriam praemissum, hoc ad expressionem personae additum. Non placuit angelo ancillae insolentia; et ideo dixit illi: Revertere ad dominam tuam . Utique non latuisset angelum, si vi suppliciorum victa fugisset, et magis reprehendisset verberantis saevitiam, quam fugientis discessionem: sed ut ostenderet quia tamquam superba fugiebat, ne superba esset dominae, addidit: Et humilia te sub manibus ejus . Opto igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ges. concubinas procaces. inuerecundos marito: Simul ut de
dño conceperit ancilla: sꝑnit dominã suam. tanquã ditior par¬
tu: domina se despici dolet. maritum auctorẽ iniuriarum suarum ar¬
quit: Deniq sara ipsa marito ancille sue potestatem dederat. et pꝰea
dicit ad eum: Inuiriam accipio ego ex te: Dedi ancillam meã in si¬
num tuum. ubi autẽ uidet conceptũ esse. spreta sum ab ea: Iudicet
lectione exponit᷑. Da inprouidum et leuem maritum. qui mori¬
gerari nesciat. et diuortii aausas exibet: S abrahã uir moderatus
et prudens. ecce inquit ancilla tua in manibus tuis. utere ea
quomͦ tibi placuerit: Maluit enĩ uxorẽ tenere quam famulam: Hec
hoc tam̃ plenum remedium: Accepit potestatem miranda uxor.
et inmoderatius ultione ꝑmissa utitur: Quod si sara moderatio¬
nem non tenuit. qui tenuit: Ideoq scriptũ est: Et afflixit eã
sara. et sugit a facie enis: duo sunt que comp̃henlit scripeura

Expanded text:
ges, concubinas procaces, inverecundos maritos. Simul ut de ges, concubinas procaces, inverecundos maritos. Simul ut de domino conceperit ancilla, spernit dominam suam tamquam ditior partu: domina se despici dolet, maritum auctorem injuriarum suarum arguit. Denique Sara ipsa marito ancillae suae potestatem dederat, et postea dicit ad eum: Injuriam accipio ego ex te: ego dedi ancillam meam in sinum tuum; ubi autem videt conceptum esse, spreta sum, inquit, coram lectione exponitur. Da improvidum et levem maritum qui morigerari nesciat, et divortii causas exhibet. Sed Abraham, vir moderatus et prudens: Ecce, inquit, ancilla tua in manibus tuis, utere ea quomodo tibi placuerit . Maluit enim uxorem tenere, quam famulam. Nec hoc tamen plenum remedium. Accepit potestatem irata uxor, et immoderatius ultione permissa utitur. Quod si Sara moderationem non tenuit, quae tenebit? Ideoque scriptum est: Et afflixit eam Sara, et fugit a facie ejus. Duo sunt quae comprehendit 292 Scriptura;
Abbreviated transcription (Latin):
Ixori bonȩ cordi erat excusare aput uirum sterilitatẽ suã:
Et ne causa esset uiro. qd liberos ñ haberet: suasit. ut intraret
ad ancillam: Foc fecte lia: hoc rachel postea: disce mulier telum depo¬
nere. qui sepe mulieres in surorem excreat: S et uos moneo uiri
maxime qui ad gram dnĩ tenditis non cõmisceri adulterno cor¬
pori. qui enĩ se iungit meretrici unum corpus est. nec date hãc
occasionem diuorti mulieribus: Nemo sibi blandiat᷑ de legibus
hominum. omine stuprũ adulterium est. nec uiro licet: quod
mulieri non licet:. Cadem a uiro quȩ a muliere debetͤ castimo¬
nia. Quidquid in eam que non sit legicima uxor cõmissum
suerit: adulterii damꝑnat᷑ crimine. Ergo ad uertitis. quid debe¬
atis cauere. ne quis sacramentis se indignũ prebeat: Accipite
etiã aliud. quia huiusmodi intemperantia soluit haritatem
coniugii suꝑbas aacillas facit. iracundas matronas. liscordes conur¬

Expanded text:
Uxori bonae cordi erat excusare apud virum sterilitatem suam; Uxori bonae cordi erat excusare apud virum sterilitatem suam; et ne causa esset viro quod is liberos non haberet, suadet ut intraret ad ancillam. Hoc fecit Lia, hoc Rachel postea. Disce mulier zelum deponere, qui saepe mulieres in furorem incitat. 25. Sed et vos moneo, viri, maxime qui ad gratiam Domini tenditis, non commisceri adulterino corpori qui enim se jungit meretrici unum corpus est nec dare hanc occasionem divortii mulieribus. Nemo sibi blandiatur de legibus hominum . Omne stuprum adulterium est, nec viro licet quod mulieri non licet. Eadem a viro, quae ab uxore debetur castimonia. Quidquid in eam quae non sit legitima uxor, commissum fuerit adulterii damnatur crimine. Ergo advertistis quid debeatis cavere, ne quis sacramentis se indignum praebeat. 26. Accipite etiam aliud, quia hujusmodi intemperantia solvit charitatem conjugii, superbas ancillas facit, iracundas matronas, discordes conju
Abbreviated transcription (Latin):
citur tibi. remittitur per babtismũ: Sade. et post hec uide
ne pecces.. Nabes unam abrahȩ defensionẽ: Secimda illa ÷
quod non ardore aliquo uagȩ̨ successu libidinis. non petulan¬
tis forme captus decore ancillȩ. contubernio coniuigalem
post habuit thorum. s studio quȩrendȩ posteritatis. et pro:¬
pagandȩ sobolis: Adhuc post diluiuiũ raritas erat generis hu¬
mani. erat etiã religionis. ne quis non reddidisse debitum
uideretur naturȩ: Peniq et loth scĩ filiȩ hanc causam quȩren¬
dȩ posteritatis habuerunt. ne genus desiceret humanum.
et ideo publici muneris ꝗrã priuatam culpam pretexuit: He
ociosum est quod uxor auctrix facti inducit᷑. ut excusetur
maritꝰ. ne uago raptus errore credatur: Simul ut discant
mulieres diligere uiros. nec agitari uana suspicione pelica.¬
tus. aut inuidere pruuignis. si ipsȩ liberos non susceperint:

Expanded text:
citur tibi, remittitur tibi per baptismum. Vade, et post haec vide citur tibi, remittitur tibi per baptismum. Vade, et post haec vide ne pecces. Habes unam Abrahae defensionem. 24. Secunda illa est, quod non ardore aliquo vagae succensus libidinis, non petulantis formae captus decore, ancillae contubernio conjugalem posthabuit thorum, sed studio quaerendae posteritatis et propagandae sobolis. Adhuc post diluvium raritas erat generis humani: erat etiam religionis, ne quis non reddidisse debitum videretur naturae. Denique et Lot sancti filiae hanc causam quaerendae posteritatis habuerunt, ne genus deficeret humanum; et ideo publici muneris gratia privatam culpam praetexuit. Nec otiosum est quod uxor auctor facti inducitur; ut excusetur maritus, ne vago raptus errore credatur: simul ut discant mulieres diligere viros, nec agitari vana suspicione pellicatus, aut invidere privignis, si ipsae liberos non susceperint.
Abbreviated transcription (Latin):
int̾dictum ad ulterium uidebat᷑. Pena criminis ex tempore legis est
que crim̃ in bibuit. nec ante legem ulla est rei dãpnatio .s ex lege
Nõ ergo inlegẽ cõmisit abrahã s legem preuenit: Ps̃ in paradiso
licet conugium laudauerẽt: non adulterium dampnauerat: Non uult
enĩ mortem peccatoris. et ideo quod premii est pollicet᷑. quod penȩ: non
exigit: Mauult enĩ mittibus prouocare. quam t̾rere seuerioribus:
Et cu peccasti. cũ gentilis esse̾. habes excusationẽ. uenisti ad
audistilegem. non adulterabis. iam excusationẽ
delicti non habes. Tam̾ qm̃ cum his mͥ sermo est. qui ad gram
babtismatis nomen dederunt. si quis tantum crimen fecit. sciat
sibi tribuendam ueniam. s quasi ei qui crim̃ cõmiserit. in re¬
liquum tam̃ abstinendum nouerit: Deniq illi adulterȩ quã
tibi dicit: fecisti gentilis adulterium. fecisti cathecuminꝰ. ignoᷤᷤ¬

Expanded text:
interdictum adulterium videbatur. Poena criminis ex tempore legis est, interdictum adulterium videbatur. Poena criminis ex tempore legis est, quae crimen inhibuit: nec ante legem ulla rei damnatio est; sed ex lege. Non ergo in legem commisit Abraham, sed legem praevenit. Deus in paradiso licet conjugium laudaverit non adulterium damnaverat. Non vult enim mortem peccatoris, et ideo quod praemii est pollicetur: quod poenae, non exigit. Mavult enim mitibus provocare, quam terrere saevioribus. Et tu peccasti cum gentilis esses, habes excusationem: venisti ad Ecclesiam, audisti legem: Non adulterabis , jam excusationem delicti non habes. Tamen quoniam cum his mihi sermo est, qui ad gratiam baptismatis nomen dederunt, si quis tantum crimen fecit, sciat sibi tribuendam veniam; sed quasi ei qui crimen commiserit, in reliquum tamen abstinendum noverit. Denique illi adulterae quam tibi dicit. Fecisti gentilis adulterium, fecisti catechumenus? Ignos
Abbreviated transcription (Latin):
declinasse uideamur. racionem eius explanare cordis est: Non ab¬
nuo quod abraham de ancilla susceperit filium. ut cognoscas. qm̃
non superioris ciuusdam naturȩ ac substantiȩ suit abraham.
s unus e numero et fragilitate uniuersorum hominũ: Deniq
et de regione caldeorum uocatus est quos superstitioni uanȩ in¬
tentos esse magis quã ceteros accipimus: Et ideo maiorẽ inuenit
gram apud dm̃. quia suꝑioribus reñtiauit. ad priora se extendie.
ut sequeretur dm̃: Propositus est enĩ ad imitandum tibi. ut et
tu aduertas. quod si peccatis reñties: possis emeteri dnĩ mĩam:
cillam introuit sicut scriptum est. quia dixit sara ad abraham:
Ecce conclusit me dñs ut ñ pariam. intra ergo ad ancillam meam.
ut filium facias ex ea: Et ita factum est: S consideremus primũ
quia abrahã ante legem moysi et ante euangelium suit: Nondũ

Expanded text:
declinasse videamur, rationem ejus explanare cordi est. Non abdeclinasse videamur, rationem ejus explanare cordi est. Non abnuo quod Abraham de ancilla susceperit filium; ut cognoscas quoniam non superioris cujusdam naturae ac substantiae fuit Abraham, sed unus e numero et fragilitate universorum hominum. Denique et de regione Chaldaeorum vocatus est, quos superstitioni vanae intentos esse magis quam caeteros accepimus; et ideo majorem invenit gratiam apud Deum, quia superioribus renuntiavit, ad priora se extendit, ut sequeretur Deum. Propositus est enim ad imitandum tibi, ut et tu advertas, quod si peccatis renunties, possis emereri Domini misercillam introivit, sicut scriptum est: Quia dixit Sara ad Abram: Ecce conclusit me Dominus, ut non pariam: intra ergo ad ancillam meam, ut filios facias ex illa . Et ita factum est. Sed consideremus, primum quia Abraham ante legem Moysis, et ante Evangelium fuit: nondum
Abbreviated transcription (Latin):
angelis. ȩquamur stellis : Ideo ait. sic erit semen tuum: Et credi¬
dit inquit abraham dõ. Quid credidit : xpm̃ sibi ꝑ susceptionẽ
corporis heredem suturum: t scias quia hoc credidit. dñs ait:
abraham diem meum uidit. et gauisus est. Ideo reputatum est illi ad
iustitiam. quia racionem non quesiuit. s promptissima side credidit :
Ronum est racionem preueniat sides. ne tanquã
ita dño dõ racionem uideamus exigere: Et enĩ
ut humanis testimoniis de alio credamus. dĩ ora
credamus: Iiitemur ergo abraham. ut heredes simus t̾rȩ per iusti¬
tiã si dĩ. per quam ille mundi heres factus est. Sed fortasse dicat ali-¬
quis: Quomodo abraham nobis imitandum proponis. cum de ancilla
susceperit silium: Aut quid sibi uult hoc esse. ut tantus uir huic erro¬
ri suerit obnoxius. cuiis tanta opera miramur : Et ideo ne quodam
more nauigantium locum hunc quem pleriq uadosum putant

Expanded text:
angelis, aequamur stellis? Ideo ait: Sic erit semen tuum. Et crediangelis, aequamur stellis? Ideo ait: Sic erit semen tuum. Et credidit, inquit, Abraham Deo . Quid credidit? Christum sibi per susceptionem corporis haeredem futurum. Ut scias quia hoc credidit, Dominus ait: Abraham diem meum vidit, et gavisus est . Ideo reputatum est illi ad justitiam, quia rationem non quaesivit, sed promptissima fide credidit. Bonum est nostro rationem videamur exigere. Etenim quam indignum ut humanis testimoniis de alio credamus, Dei orabraham : « Imitemur ergo Abraham, ut haeredes simus terrae per justitiam fidei, per quam ille mundi haeres factus est. Sed fortasse dicat aliquis: Quomodo Abraham nobis imitandsusceperit filium? Aut quid sibi vult hoc esse, ut tantus vir huic errori fuerit obnoxius, cujus tanta opera miramur? Et ideo ne quodam more navigantium locum hunc quem plerique vadosum putant,
Abbreviated transcription (Latin):
Peperit enĩ et agar siliun ismael. s non ipsum dicit Et ideo addidit.
qui exierit de te: Ille enĩ uere exiuit ex abrahã. qui legitimo con¬
iugio procreatus est: S ꝑ isaac  legitimum silium. illum ue¬
rum legitimum possumus intelligere dnm iħm xpm̃. quẽ in
uero se abrahe gessit heredem auctoris illuminans successionem:
per quem abrahã respexit in celum. et splendorem suȩ potentiȩ ag-¬
nouit non minus illustrem. quam stellarum celestium sulget
claritas: Sicut enĩ stella ab stella differt in claritate. sic et resur¬
rectio mortuorum apłs dixit. eo quod resurrectionis suȩ donãs
consortia. homines quos mors solebat terris abscondere. regni
cȩlestis fȩcit esse participes: Auomodo aũ abrahȩ propago cliffusa ÷
nisi ꝑ hereditatem fidei. per quam celo comparam᷑. conferimur

Expanded text:
Peperit enim et Agar filium Ismael, sed non ipsum dicit, sed dicit sanctum Isaac. Et ideo addidit: Peperit enim et Agar filium Ismael, sed non ipsum dicit, sed dicit sanctum Isaac. Et ideo addidit: Qui exierit de te. Ille enim vere exivit ex Abraham, qui legitimo conjugio procreatus est. Sed per Isaac legitimum filium, illum verum legitimum possumus intelligere 289 Dominum Jesum Chriverum se Abrahae gessit haeredem, auctoris illuminans successionem, per quem Abraham respexit in coelum, et splendorem posteritatis suae agnovit non minus illustrem, quam stellarum coelestium fulget claritas. Sicut enim stella differt a stella in claritate, ita et resurrectio mortuorum . Apostolus dicit. Eo quod resurrectionis suae donans consortia, homines quos mors solebat terris abscondere, regni coelestis fecit esse participes. 21. Quomodo autem Abrahae propago diffusa est, nisi per haereditatem fidei, per quam coelo comparamur, conferimur
Abbreviated transcription (Latin):
pensat. ut̾ uberiora restituat ei qui aptus fuerit oblatione p̾senti¬
um : ab ipso quoq dnõ mercedem quam postulet consideremus Nõ
diuitias ut auarus exposcit. non longeuitatem istius uitę. ut me¬
ticulosus morcis Non potentiam s dignum querit sui heredem
laboris: Quid michi inquit dabis : ego autem dimittor sine filiis Et
infra. Quia mͥ semen non dedisti: uernaculus meus heres erit mͥ:
Piscant gͦ homines conuigia non spernere. nec sibi sociare impa¬
res: ne huiusmodi suscipiant liberos. quos heredes habere non poᷤ¬
sint ut uel transfundende hereditatis. comtẽplatione si nulla con¬
tuitu pudoris mouentur : digno studeant matrimonio: S si abra-¬
hȩ sententia ad corrigendum minus prosicit: accipe oraculum
dĩ huiusmodi condẽpnantis hereditatem: Non erit inquit heres tuus
hic.s alt̾ qui exient de te ille erit heres tuus auem dicit alterum:

Expanded text:
pensat, ut uberiora restituat ei qui captus non fuerit oblatione praesentipensat, ut uberiora restituat ei qui captus non fuerit oblatione praesentium. 19. Ab ipso quoque Domino mercedem quam postulet, consideremus. Non divitias ut avarus exposcit, non longaevitatem vitae istius, ut meticulosus mortis, non potentiam; sed dignum quaerit sui haeredem laboris: Quid mihi, inquit, dabis? Ego autem dimittor sine filiis . Et infra: quia mihi semen non dedisti, vernaculus meus mihi haeres erit . Discant ergo homines conjugia non spernere, nec sibi sociare impares; ne hujusmodi suscipiant liberos, quos haeredes habere non possint; ut vel transfundendae haereditatis contemplatione, si nullo contuitu pudoris moventur, digno studeant matrimonio. 20. Sed si Abrahae sententia ad corrigendum minus proficit, accipe oraculum Dei hujusmodi condemnantis haereditatem: Non erit, inquit, haeres tuus hic: sed alter qui exierit de te, ille haeres tuus erit . Quem dicit alterum?
Abbreviated transcription (Latin):
uatoris gła: Iure sanctus de preda usurpare aliquid uel oblatum
recusat. ne dicat qui delit. quia ego diuitem feri eum: Noc solum
sibi satis esse testificatur. quod pastui p̃liantium uiuenum profe.¬
cisset dicet aliquis. cum ipse uicerit. quomͦ dicit ad regem sodo¬
morum. nichil sumam abst te. cum preda utiq in potestate
uictoris fuerit : Docet militarem disciplinam. ut rege̾m seruent᷑
omnia:. Sane his qui secum suissent in adiumentum fortasse
sociati. partem emolumenti tribuendam asserit. tanquã merce.
accepit. sicut legimus scriptum. quia post hec uerba factum est
uerbum dñi ad abraham in uisu dicens: Noli timere abraham.
ego prategam te. merces tua multa erit ualde: Hon est serus ad
remunerandum dñs: Et cito promittit. et multa largitur. ne
infirmos animos ꝑ dilationem aliquam subeat penitentia. con-¬
tempsisse presentia: et ueluit quadam usuraria largitate com¬

Expanded text:
vatoris gloria. Jure sanctus de praeda usurpare aliquid vel oblatum vatoris gloria. Jure sanctus de praeda usurpare aliquid vel oblatum recusat, ne dicat qui dedit: quia ego divitem feci eum; hoc solum sibi satis esse testatur, quod pastui praeliantium juvenum profecisset. Dicet aliquis : Cum ipse vicerit, quomodo dicit ad regem Sodomorum, Nihil sumam abs te; cum praeda utique in potestate vicotris fuerit ? Docet militarem disciplinam, ut regi serventur omnia. Sane iis qui secum fuissent in adjumentum fortasse sociati, partem emolumenti tribuendam asserit tamquam mercedema Deo accepit, sicut legimus scriptum; quia post haec verba factum est verbum Domini ad Abram in visu dicens : Noli timere Abram, ego protegam te, merces tua multa erit valde . Non est serus ad remunerandum Dominus, et cito promittit, et multa largitur; ne infirmos animos per dilationem aliquam subeat poenitentia contempsisse praesentia: et velut quadam usuraria largitate com
Abbreviated transcription (Latin):
eos quibus quinq regum arma cesserunt cũ paucis Reressus uer¬
naculis triumphauit: S qui uincit: non debet arrogare sibi uictoriam
s deserre dõ: Hoc abraham docet. qui triumpho humilior factus est. nͣ
superbior: Sacrisicium deniq optulit. decimas dedit: Ideoq eum
melchisedech. qui interpretatione latina dicitur rex iustitiȩ. rex
pacis. benedixit. erat enĩ sacerdos summi di: Quis est rex iusticiȩ
sacerdos di. nisi cui dicitur. tu es sacerdos in ȩt̾num scd̃m ordinẽ
melchisedech hoc est dĩ filius. sacerdos patris. qui sui corporis sicrisi¬
cio patrem nr̃is repropitiauit delictis: Quantum autẽ illud. qd̃
de preda uictoriȩ nichil uoluit contingere. nec oblatum sumere :
Minuit enĩ fructum triumphi mercedis supceptio. et benesicis
adrodit grãm: Plurimum refere utrum pecuniȩ an głȩ dimica¬
ueris: Alt̾ mercennarii loco ducitur. alt̾ dignus habetur conser-¬

Expanded text:
eos quibus quinque regum arma cesserunt, cum paucis egressus vereos quibus quinque regum arma cesserunt, cum paucis egressus vernaculis triumphavit. 16. Sed qui vincit non debet sibi arrogare victoriam, sed deferre Deo. Hoc Abraham docet, qui triumpho factus humilior est, non superbior. 288 Sacrificium denique obtulit, decimas dedit; ideoque ei Melchisedech qui interpretatione Latina dicitur rex justitiae, rex pacis, benedixit: Erat enim sacerdos summi Dei . Quis est rex justitiae sacerdos Dei, nisi cui dicitur: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech , hoc est, Dei Filius, sacerdos Patris, qui sui corporis sacrificio Patrem nostris repropitiavit delictis. 17. Quantum autem illud quod de praeda victoriae nihil voluit contingere, nec oblatum sumere? Minuit enim fructum triumphi mercedis susceptio, et beneficii arrodit gratiam. Plurimum enim refert utrum pecuniae, an gloriae dimicaveris: alter mercenarii loco ducitur: alter dignus habetur conser
Abbreviated transcription (Latin):
tia eligit. qui a uirtute declinat. et ab ȩquitate reflectit: Quo
comperto abraham : numerauit seruulos suoᷤ uernaculos. et eñ
trerentis decem et octo uiris adeptus uictoriam liberauit nepcẽ
Probatur diuisionis affectus. qñ sic amabat nepotẽ. ut pro eo nec
belli declinaret penculum: Quid est numerauit : hoc est ele-¬
ait Unde et illud non solum ad scientiam di refert᷑. s etiã ad
gratiã iustorum. quod in euangelio dixit dñs os isrł. Et ca¬
pilli capitis ur̃i numerati sunt Cognouit aũ dñs qui sunt
eius Cos aũ qui non sunt ipsuis. non dignatur cognoscere:
Humerauit aũ trecentos decem et octo ut scias non quan:¬
titatem numeri .s. meritum electionis expressum: Cos enĩ
ad scissit. quod dignos numero udicauit fidelium: qui in dnĩ
tera. significat. decẽ aũ et octo. summã.i.It. exprimimit nom̃
sidei Ergo merito abraham uicit ñ populoso exercitu: demiq

Expanded text:
tia eligit qui a virtute declinat, et ab aequitate deflectit. 15. Quo tia eligit qui a virtute declinat, et ab aequitate deflectit. 15. Quo comperto Abram numeravit servulos suos vernaculos ; et cum trecentis decem et octo viris adeptus victoriam, liberavit nepotem. Probatur divisionis affectus, quando sic amabat nepotem, ut pro eo nec belli declinaret periculum. Quid est, numeravit? Hoc est, elegit. Unde illud non solum ad scientiam Dei refertur, sed etiam ad gratiam justorum, quod in Evangelio dixit Dominus Jesus: Et capilli vestri omnes numerati sunt . Cognovit autem Dominus qui sunt ipsius: eos autem qui non sunt ipsius, non dignatur cognoscere. Numeravit autem trecentos decem et octo, ut scias non quantitatem numeri, sed meritum electionis expressum. Eos enim adscivit, quos dignos numero judicavit fidelium, qui in Domintera significat, decem et octo autem summam ιή exprimit. Fidei ergo merito Abraham vicit, non populoso exercitu. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
mentem auari: Hc tam̃ nichil dixit scriptura de eo qd
alia pars utilior. alia amoenior suerit. ne studio abrahã cepisse oculos ado¬
lescentis uideretur: Amoenã unam partem descripsit. non addidit alte¬
ram utiliorem: Necesse erat ut de tota regione duas partes faceret. de¬
inde presentia non absentia diuidebat. Una regio capere utrumq ñ
poterat: Quod potuit summe esse iusticitiȩ electionem optulit: Lioth
amoena elegit. que cito predonum oculos incurrit: Iinc bellum int̾
reges. aduersariorum uictoria incolarum captiuitas Itaq etiã
loth insirmioris consilii precium luit. non terrarũ infoecundita¬
te s anoenitatis inuidia deceptus. ut etiã ipse captiuus educeret᷑.
qm̃ uitio seruilis nequitiȩ haut prudentior deflȩcerat. et parcẽ
flagiciosissimorũ elegerat: Sodoma en ĩ luxuria. atq lasciuia est.
ideoq declinatio latina interpretacione dicitur loth. quod is ur¬

Expanded text:
mentem avari. Hic tamen nihil dixit Scriptura de eo quod mentem avari. Hic tamen nihil dixit Scriptura de eo quod alia pars utilior, alia amoenior fuerit; ne studio Abraham cepisse oculos adolescentis videretur. Amoenam partem unam descripsit, non addidit alteram utiliorem. Necesse erat ut de tota regione duas partes faceret: deinde praesentia, non absentia dividebat. Una regio capere utrumque non poterat. Quod potuit summae esse justitiae, electionem obtulit. 14. Lot amoenam elegit, quae cito praedonum oculos incurrit. Hinc bellum inter reges, adversariorum victoria, incolarum captivitas. Itaque etiam Lot infirmioris consilii pretium luit, non terrarum infecunditate, sed amoenitatis invidia deceptus, ut etiam ipse captivus abduceretur; quoniam vitio servilis nequitiae a potiore deflexerat, et partem flagitiosissimorum elegerat; Sodoma enim luxuria atque lascivia est. Ideoque declinatio latina interpretatione dicitur Lot, quod is vi
Abbreviated transcription (Latin):
offert. ut iustus dissensionem amputat: Non sit rixa int̾ me et
te. et int̾ pastores meos et pastores t uos. quia omnes nos sis sumꝰ:
loth. et elegit irriqua. regionẽ inquit iordanis. quia tota irri¬
gabatur. et erat sicut paradisus di. Plerumq possessiones obueni¬
unt hereditariȩ. alię utiliores. aliȩ amoeniores. Non utiq in por¬
tiane scd̃e sunt Nam incipit minui singularũ meritum:
s si non queunt partes de utiliorib conuenire. conferant᷑
amoenȩ utiliorib Niu̾sa hominũ ingenia sunt. alios utilia.
alios amoena delectant: Insirmior ameniora eligit. utilio¬
ra fastidit Uilicus ññꝗͣ utilis est uel actor agro confortatꝰ ur¬
bano: Si insipiens sit elector: aut quoquũ eligie. aut uoca¬
lem quem uenustioris qr̃ȩ putat. resitat utiliorem : ple¬
rumq etiã ubi fructus impares sunt : prudentior ameni:¬
ora deolinat: Cito inuidiam mouent. cito in se excitant

Expanded text:
offert, ut justus dissensionem amputaoffert, ut justus dissensionem amputate, et inter pastores meos et pastoreLot, et elegit irriguam regionem, 287 inquit, Jordanis; quia tota rigabatur, et erat sicut paradisus Dei. Plerumque possessiones obveniunt haereditariae, aliae utiliores, aliae amoeniores. Non utique in portione secundae sunt. Nam incipit minui singularum meritum. Sed si non queunt partes de utilioribus convenire, conferantur amoenae utilioribus. Diversa hominum ingenia sunt: alios utilia, alios amoena delectant. Infirmior amoeniora eligit, utiliora fastidit. Villicus nonnumquam utilis est, vel actor agri confertur urbano. Si insipiens sit elector aut cocum eligit, aut vocalem quem venustioris gratiae putat, refutat utiliorem. Plerumque etiam ubi fructus non impares sunt, prudentior amoeniora declinat. Cito invidiam movent, cito in se excitant
Abbreviated transcription (Latin):
melius est emigrare cum grã: quã cohabitare cum discordia. Ip.
sa quoq cuius modi debeat esse diuisio : patriarcha edocet: furmi-¬
or diuidat. infirmior eligat. ne habeat qd queat᷑. cum electi:
onis suȩ non potuerit calumniari: Nonꝰ sidet occasio resiliendi. cui dat᷑
optio eligendi. nec diuisor grauatur. nam quo prudentior. eo cautior. ut
nec in diuisione circumscribatur. nec in electione fraudetur: diui-¬
sit abrahã. quia non capiebat inquit illoᷤ t̾ra habitare simul. quia
nimium diuites erant Seculare uitiũ. ut diuites terra non ca¬
piat Nichil enĩ satis est cliuitum cupiditateͥ: Auanto ditior qͥs
suerit. tanto auidior ad possidendum est: Extendere agri t̾minoᷤ ar¬
pit. et uicinum ex ludere: Nũquid huius modi abrahã : mnime:
quãuis in principio et ipse imperfectior: Unde enĩ perfectio ante ad¬
uentum xp̃i: Nondum uenerat qui diceret: Si uis ꝑfectus esse. uade.

Expanded text:
melius est emigrare cum gratia, quam cohabitare cum discordia? 11. melius est emigrare cum gratia, quam cohabitare cum discordia? 11. Ipsa quoque cujusmodi esse debeat divisio, Patriarcha edocet. Firmior dividat, infirmior eligat, ne habeat quod queratur. Electionis enim suae partem non poterit calumniari. Non residet occasio resiliendi cui datur optio eligendi, nec divisor gravatur. Nam quo prudentior, eo cautior; ut nec in divisione circumscribatur, nec in electione fraudetur. 12. Divisit Abraham, quia non capiebat, inquit, illos terra habitare simul , quia nimium divites erant. Saeculare vitium ut divites terra non capiat. Nihil enim satis est divitum cupiditati. Quanto ditior quis fuerit, tanto avidior ad possidendum est. Extendere agri terminos cupit, et vicinum excludere. Numquid hujusmodi Abraham? Minime, quamvis in principio et ipse imperfectior. Unde enim perfectio ante adventum Christi? Nondum venerat qui diceret: Si vis perfectus esse, vade,
Abbreviated transcription (Latin):
fendit: Primas igitur sibi partes iusto ordine uendicauit deuo
cio Uideamus et cȩterarum uirtutũ grãm: Mulcebatur sẽs
abraham nepotis presentia. cui patrium affectum exibebat:
Incidit riga int̾ seruulos nepotis et patrui. aduertit prudentior ser¬
uulorum dissensionib dominorum concordiam solui solere. am.¬
pittauit fibram discordiȩ. ne contagium serperet Tolerabilius enĩ
putauit. ut copula sequestraret᷑. quã grã dirimeret᷑. Qd te fac̾e̾
oportet. si forte huius madi aliquid incideris. ut seminariũ dissen¬
sionis auferas: Neq enĩ tu fortior abrahã: Ille declinanda cen-¬
suit non despitienda seruulorum uirgia: Et si tu fortior. caue
ne alt̃ infirmior. qui aurẽ prebeat seruulorũ susurris: frequent̃
indunsa¬
ndu seruitia: int̾ parentes discordiã  diuide potius.
ut maneat amicitia: Indiuisa domus duos non sustinet: Nõne

Expanded text:
fendit. fendit. tio. Videamus et caeterarum virtutum gratiam. Mulcebatur sanctus Abraham nepotis praesentia cui patrium affectum exhibebat. Incidit rixa inter servulos nepotis et patrui. Advertit prudentior servulorum dissensionibus dominorum concordiam solvi solere, amputavit fibram discordiae, ne contagium serperet. Tolerabilius enim putavit ut copula sequestraretur, quam gratia dirimeretur. Quod te facere oportet, si forte hujusmodi aliquid incideris, ut seminarium dissensionis auferas. Neque enim tu fortior quam Abraham. Ille declinanda censuit, non despicienda servulorum jurgia. Et si tu fortior, cave ne alter infirmior qui aurem praebeat servulorum susurris. Frequenter indivisa servitia inter parentes discordiam serunt. Divide potius, ut maneat amicitia. Indivisa domus duos non sustinet. Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
mus et hic locus ad incitandȩ studium deuotionis. quod isqui dm̃
sequitur tutus semꝑ est: Et ideo dm̃ preferre debemus omnibus. nec pa.¬
triȩ contuitu. nec parentum filiorumq grã. ne uxoris contemplati
one reuocari debet ab exequutione preceptorum celestium. quia
nobs ds omnia illa largitur. et potens est seruare quȩ donat: Itaq
magnum exemplum deuocionis abrahȩ : quod cum uxore speciosa
descendit in ȩgiptum: Erat quidẽ uisto uiro cura conugalis puliciciȩ
s maius erat studium maturande deuocionis. ne pretulisse custo¬
diam thori mandatis uideretur celestibus: Ita qui ꝑꝑ dm̃ con¬
tempsit omnia. recepit a do multipłcata omma: S primam
d̾s pudicitiȩ tribuit remuneracionem. quam gram̃ sciebat con.¬
iugii Nam quia studio obeundi celestis oraculi uxorem quoq
in periculum deduxit pudoris. etiam castimoniã conugiide¬

Expanded text:
mus est hic locus ad incitandum studium devotionis, quod is qui Deum mus est hic locus ad incitandum studium devotionis, quod is qui Deum sequitur tutus semper est. Et ideo Deum praeferre debemus omnibus, nec patriae contuitus, nec parentum filiorumque gratia, nec uxoris contemplatio nos revocare debet ab exsecutione praeceptorum coelestium; quia Deus nobis omnia illa largitur, et potens est servare quae donat. Itaque magnum exemplum devotionis Abrahae, quod cum uxore speciosa descendit in Aegyptum. Erat quidem justo viro cura conjugalis pudicitiae: sed majus erat studium maturandae devotionis, ne praetulisse custodiam thori mandatis videretur coelestibus. Itaque quoniam propter Deum contempsit omnia, recepit a Deo multiplicata omnia: sed primam Deus pudicitiae tribuit remunerationem, quam gratam sciebat conjugi. Nam quia studio obeundi coelestis oraculi uxorem quoque in periculum deduxit pudoris, etiam castimoniam conjugii de
Abbreviated transcription (Latin):
tua est. s dixisti michi. quia soror tua est. et sumpseram eam michi
uxorem : et nunc ecce mulier tua ante te: Et si natura ferus ac bar¬
barus. tamen signisicat etiam exteris ac barbaris moribus esse cu¬
ram pudoris. et adulterii etiã sibi crimen cauendum: Qui pre¬
tendit ignorantiam : condempnat intemperantiam: Nec mirũ
tamen aliqua non solum paribus suis copule seruant fidem. uerũ
etiã coitus unius castitatem custodiunt:. Ita maior lex naturȩ
quam legum prescriptio est: Nom mirum ergo. si et iste ȩgiptius
rex dm̃ timuit. qui hominẽ non timebat: Et pęnam soluit ad¬
ulterii: qui nullis cenebatur reus legibus: Statim q ubi alie¬
nam esse cognouit uxorem. ñ solum marito reddidit. uerũ etiã
prosecutores dedit. qui deducerent eum. ne quis de ppło barbaro ir.¬
rogaret iolentiam uel peculio uiri. uel uxoris pudari: Pulcherri¬

Expanded text:
tua est: sed dixisti mihi quia soror tua est: et sumpseram eam mihi tua est: sed dixisti mihi quia soror tua est: et sumpseram eam mihi uxorem? Et nunc ecce mulier tua ante te . Etsi natura ferus ac barbarus, tamen significat etiam exteris ac barbaris moribus esse curam pudoris, et adulterii etiam sibi crimen cavendum. Qui praetendit ignorantiam, condemnat intemperantiam. Nec mirum tamen aliqua quae non solum paribus suis copulae servent fidem; verum etiam coitus unius castitatem custodiant. Ita major lex naturae, quam legum praescriptio est. Non mirum ergo si et iste Aegyptius rex Deum timuit qui hominem non timebat, et poenam solvit adulterii, qui nullis reus tenebatur legibus: statimque ubi alienam esse cognovit uxorem, non solum marito reddidit, verum etiam prosecutores dedit qui deducerent eum; ne quis de populo barbaro irrogaret violentiam vel peculio viri, vel uxoris pudori. 9. Pulcherri
Abbreviated transcription (Latin):
cetur manti. aut longiore absentia. Ad est presul conuigii ds̃. quẽ
nichil lateat. nullus euadat. nenio irrideat. uicem absentis mari¬
ti tuetur. seruat excubias. immo sine excubiis deprehendit reũ.
antequã faciat quod parauenit: In animis singulorũ. in menti¬
bus uniuersorum crimen agnoscit: Et si maritum adulter fe¬
felleris: non falles dm̃. et si maritum euaseris. et si udicem fo¬
ri luseris. nõ euades uidicem tocius mundi: Ille grauius ulcis.¬
citur iuiriam inopis. contumeliam imprudentis mariti: Ma¬
ior est enĩ in uiria auctorẽ quã custodem thalami spretum et nõ
consideratum. Ipse quoq pharao licet rex ȩgiptiorum quem et iso¬
lentia regalis supinaret potentiȩ. et ȩgipti lasciuia atq luxurieᷤ
a studio castitatis abduceret : uocauit abraham. et arquit eum
dicens Quid hoc fecisti michi : Quare non dixsti michi quia uxor

Expanded text:
cetur mariti, aut absentia longiore. Adest praesul conjugii Deus quem cetur mariti, aut absentia longiore. Adest praesul conjugii Deus quem nihil lateat, nullus evadat, nemo irrideat: vicem absentis mariti tuctur, servat excubias, imo sine excubiis deprehendit reum antequam 285 faciat quod paraverit; in animis singulorum, in mentibus universorum crimen agnoscit. Et si maritum adulter fefelleris, non fallis Deum: et si maritum evaseris, et si judicem fori luseris, non evadis judicem totius mundi. Ille gravius ulciscitur injuriam inopis, contumeliam imprudentis mariti. Major est enim injuria auctorem, quam custodem thalami spretum et non consideratum. 8. Ipse quoque Pharao, licet rex Aegyptiorum quem et insolentia regalis potentiae supinaret, et Aegypti lascivia atque luxuries a studio castitatis abduceret, vocavit Abraham, et arguit eum dicens: Quid hoc fecisti mihi? Quare non dixisti mihi quia uxor
Abbreviated transcription (Latin):
uirum imparem non putabat. ideo quasi parem grã diligebat:
prium quocumq pergeret sequebatur: Ext̾̃na adit. sororem
se eius asseruit. contenta. si ita necesse esset se ꝑiclitari pudore.
quã uirum salute: Ut tueretur maritum. mentita est germa¬
nitatẽ. ne insidiatores pudoris eius tanquã emulũ et uindi¬
cẽ uxoris necarent: Deniq simul ut uiderunt eam ȩgiptii.
admirati. quod speciosa esset ualde: induxerunt illam ad regẽ
suum. et cum abraham bene egerunt. tanquã srm̃ que placuisset
regi honorantes: Afflixit autẽ dñs pharaonem afflictacionibus
magnis et seuissimis. et domum eius ꝑꝑ saram uxorem abrahȩ :
Magnum testimonium documentumꝰ castitatis: Intuendus lo¬
cus ita hortatorius. ut unusquisq se castum prebeat. alienum
non affectet thorum. nec latendi spe. aut faciendi impunita:¬
te alienam uxorem incesset: non incuria aut stulticia prouo¬

Expanded text:
virum imparem non putabat, ideo quasi parem gratia diligebat, virum imparem non putabat, ideo quasi parem gratia diligebat, prium quocumque pergeret, sequebatur: externa adiit, sororem se ejus adseruit, contenta si ita esset necesse, se periclitari pudore, quam virum salute. Ut tueretur maritum mentita est germanitatem; ne insidiatores pudoris ejus tamquam aemulum et vindicem uxoris necarent. Denique simul ut viderunt illam Aegyptii, admirati quod speciosa esset valde, induxerunt illam ad regem suum, et cum Abraham bene egerunt, tamquam fratrem ejus quae placuisset regi, honorantes. 7. Afflixit autem Dominus Pharao afflictationibus magnis et saevissimis, et domum ejus propter Saram uxorem Abrae . Magnum testimonium documentumque castitatis tuendae. Locus ita hortatorius, ut unusquisque se castum praebeat, alienum non affectet thorum, nec latendi spe, aut faciendi impunitate alienam uxorem incessat, non incuria aut stultitia provo
Abbreviated transcription (Latin):
ibi et ara: Ubi ara: ibi et inuocacio dĩ nr̃i. Meritoq processus
tantos habuit. quia dm̃ sperabat sibi auxilaturum fore: Exer¬
cetur athleta di. et duratur aduersis: In desertum abi it. famem in.¬
cidit. in ȩgiptum descendit: Compererat in ȩgipto lasciuam iuuenum¬
esse luxuriem. petulantem cupiditatem. uoluptatum intempe¬
rantiam: Aduertebat inter huiusmodi uiros intutam uxoris pil¬
diciciam fore. sibiq coniugis pulchritudinem periculo suturam.
monuit uxorem ut sororem se diceret: Quo docetur non magno¬
gignere solet: Non enim tam pulchritudo mulieris. quã uirtus
eius et grauitas delectat uirum: Qui suauitatem querit conui-¬
gii. non suꝑiorem sensum anibiat. quã necessitates non terreant
maritales: Non monilibus ornatam. s. moribus. offendit plerũq
uirum. si se uxor nobiliorem nouerit: Nec proxima suꝑbie st̃:
Sara non facultatibus ditior. non genere splendidior erat. ideo

Expanded text:
ibi et ara: ubi ara, ibi et invocatio Dei nostri. Non immeritoque processus ibi et ara: ubi ara, ibi et invocatio Dei nostri. Non immeritoque processus tantos habuit, quia Deum sperabat sibi auxilio fore. Exercetur athleta Dei, et probatur adversis: in desertum abiit, fames incidit, in Aegyptum descendit. Compererat in Aegypto lascivam esse juvenum luxuriam, petulantem cupiditatem, voluptatum intemperantiam. Advertebat inter hujusmodi viros intutam uxoris pudicitiam fore, sibique conjugis pulchritudinem periculo futuram: monuit uxorem, ut sororem se diceret. Quo docetur non magnoe gignere solet. Non enim tam pulchritudo mulieris, quam virtus ejus et gravitas delectat virum. Qui suavitatem quaerit conjugii, non superiorem censu ambiat, quam necessitates non teneant maritales: si non monilibus ornatam, sed moribus. Offendit plerumque virum, si se uxor nobiliorem noverit. Haec proxima superbiae sunt. Sara non facultatibus ditior, non genere splendidior erat; ideo
Abbreviated transcription (Latin):
piebat. s latere non poterat: Paruit itaq mandato abrahã. nec
executionem perscripti operis intelligimus: Siquidẽ et infra habe:¬
mus scriptum. subposuit humerum suum ad laborandum: Unde
per siguram locorum id expressum aduertimus. quod deuotionẽ suã
sc̃s abraham non solum studio. s etiã esficatia probauerit fructuosa.
qua ad quercum usq ꝑuenerit. quo loco apparuit illi dñs. et dixit :
Semini tuo dabo t̾ram hanc Uide quomͦ promisso frequenti tanꝗͣ in¬
ualidum adhuc informet et instituat. et ipse memor sui totum d̃o
deputet. nichil sibi uendicet: Ideo et aram eclificauit đo. qui appa¬
ruit ei. Et recessit inde in montem contra orientem bethel surgen.¬
tem ad huc solem cupiens iusticiȩ uidere: Ideoq non in uallibus.
s in monte sibi tab̾naculum locauit. quia ds̃ montium est. et
non uallium: Et inuocauit nomen dñi Ubi bethel. id: domꝰ di.

Expanded text:
piebat, sed latere non poterat. Paruit itaque Abraham mandato, nec piebat, sed latere non poterat. Paruit itaque Abraham mandato, nec exsecutionem praescripti operis intelligimus. Siquidem et infra habemus scriptum: Supposuit humerum suum ad laborandum . Unde per figuram locorum id expressum advertimus, quod devotionem suam sanctus Abraham non solum studio, sed etiam efficacia probaverit fructuosa, qua ad quercum usque pervenerit. 284 Quo loco apparuit illi Dominus, et dixit: Semini tuo dabo terram hanc . Vide quomodo promisso frequenti tamquam invalidum adhuc informet atque instituat; et ipse memor sui totum Deo deputet, nihil sibi vindicet. Ideo et aram aedificavit Deo, qui apparuit ei; et recessit inde in montem contra Orientem Bethel , surgentem adhuc sibi solem cupiens justitiae videre. Ideoque non in vallibus, sed in monte tabernaculum sibi locavit, quia Deus montium est, et non vallium. 6. Et invocavit nomen Domini . Ubi Bethel, id est, domus Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos mutemus: Si cupimus ad herere xp̃o: deseramus corruptibilia: Sũt
autẽ corruptibilia in nobis. carnis delectacio. uox obnoxia passionibus
corporalibiis: ꝑ uocem autẽ passiones intelligimus: Unde qm̃ anima
nra di meres est. hoc est biþertita. et racionabile habens et inraciona¬
bile. quod eliuiditur per carnem et cdelectacionis corporalis illere bras
ceterasq passiones corporis: qui iustus est uir racionabile animȩ suȩ ab
irracionabili seuingere debet ac segregare: Noc est enim exire de charra
tanquam de cauernis quibusdam et cuniculis. latibulis q egredi: La¬
tere enim criminosȩ conscientiȩ est: Et nos igitur sequentes abrahã
exeamus de latibulis: Si enim abrahe siliꝰ sumus. opera abrahe fa¬
ciamus ut luceant opera nr̃a coram cdo et hominibus: Iustus dicit
oꝑa sua regi. peccator se ipsum occiiltat. sicut adam se occultare cu¬

Expanded text:
ipsos mutemus. Si cupimus adhaerere Christo, deseramus corruptibilia. Sunt ipsos mutemus. Si cupimus adhaerere Christo, deseramus corruptibilia. Sunt autem corruptibilia in nobis caro, delectatio, vox obnoxia passionibus corporalibus. Per vocem autem passiones intelligimus. Unde quoniam anima nostra διμερής est, hoc est, bipertita, et rationabile habens et irrationabile, quod dividitur per carnem et delectationis corporalis illecebras, caeterasque passiones corporis: qui justus est vir, rationabile animae suae ab irrationabili disjungere debet ac segregare. Hoc est enim exire de Charra, tamquam de cavernis quibusdam, et cuniculis, latibulisque egredi. Latere enim criminosae conscientiae est. Et nos igitur sequentes Abraham exeamus de latibulis. Si enim filii Abrahae sumus, opera Abrahae faciamus; ut luceant opera nostra coram Deo, et coram hominibus. Justus dicit opera sua regi: peccator seipsum occultat, sicut Adam se occultare cu