comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus. cum ꝓfecto quattuor libros
scĩ euuangelii custodimus. Exquare.
sentiri & aliud potest. In hoc etum
mortali corpore. &x quat tuor elem̃¬
tis subsistimus. & ꝑ uoluptates ciusdẽ
corporis praeceptis dnĩcis contraimus
Praecepta aut̃ dñica: perdecalogum
sunt accepta. Qui ergo percarnis
desideria de calogi mandata contẽp¬
simus. dignum est ut eandem carnem
quater decies affligamus: quãuis dehoc
quad ragesimȩ tempore. est adhuc aliud
quod possit intellegi: A praesenti & enĩ
die usque ad paschalis sollempnitatis
gaudia. sex ebdoma des ueniunt: quarũ
indelic& dies quadraginta duo fiunt
Ex quibus dumsex dies dñici abstinen¬
tiae subtrahuntur. non plus in abstinen
Dum ucro pertrecentos & soxaginta
dies annus ducitur : nos aut̃ ꝑtrigin¬
ta & sex dies affligimur. quasi anni
nr̃i decimas dõ damus. Utqui nobis¬
met ipsis pcracceptum annũ uiximꝰ.
offerre in lege iubemini decimas rerum.

Expanded text:
mus, cum profecto quatuor libros mus, cum profecto quatuor libros sancti Evangelii custodimus. Ex qua re sentiri et aliud potest. In hoc enim mortali corpore ex quatuor elementis subsistimus, et per voluptates ejusdem corporis praeceptis Dominicis contraimus. Praecepta autem Dominica per decalogum sunt accepta. Qui ergo per carnis desideria, decalogi mandata contempsimus, dignum est ut eamdem carnem quaterdecies affligamus. Quamvis de hoc quadragesimae tempore, est adhquod possit intelligi. A praesenti etenim die usque ad Paschalis solemnitatis gaudia sex hebdomadae veniunt, quarum videlicet dies quadraginta duo fiunt. Ex quibus dum sex dies Dominici ab abstinentia subtrahuntur, non plus in abstinentDum vero per trecentos et sexaginta quinque dies annus ducitur, nos autem per triginta et sex dies affligimur, quasi anni nostri decimas Deo damus, ut qui nobismetipsis per acceptum annum viximus,offerre in lege jubemini decimas rerum ,
Abbreviated transcription (Latin):
cerner&. non tẽptaret: Ueneremur
inillo diuinitatem suam: quianisi
super oma ds̃ ꝯxister&. ei nullomodo
angłi ministrarent. Sed quia dicbus
lectio congruit. nam quadraginta dic
rum abstinentiam nr̃i redemptoris
audiuimus. quia quad ragesimȩ tẽpus
inchoamus. Discutiendum nobis est
cur haec ipsa abstinentia ꝑqua dra¬
ginta dicrum numerũ custoditur
Moyses enim utlegem acciper& scđo.
dieb quadraginta iciunauit: helias
indescrto. quadraginta dieb abstinu¬
it. Ipse auctor hominum ad homines
ueniens : in quadraginta dieb nullũ
omĩmodo cibum sumpsit: Nos quoque
inquantum possumus. annuo quadra¬
gesimȩ tempore carnem nr̃am ꝑ absti¬
nentiã affligere conamur . Cur ergo
in abstinentia quad ragenarius nume¬
rus custoditur. nisi quia uirtus deca¬
logi perlibros quat tuor scĩ euuange¬
lii impletur : Denarius & enĩ quat᷑
ductus. inquadragenarium surgit.
quia tunc decalogi mandata ꝑfici¬

Expanded text:
cerneret, non tentaret. Veneremur cerneret, non tentaret. Veneremur in illo divinitatem suam, quia nisi super omnia Deus existeret, ei nullo modo angeli ministrarent. 5. Sed quia his diebus lectio corum abstinentiam nostri Redemptoris audivimus, qui quadragesimae tempus inchoamus, discutiendum nobis est, cur haec ipsa abstinentia per quadraginta dierum numerum custoditur. Moyses enim, ut legem acciperet secundo, diebus quadraginta jejunavit. Helias in deserto quadraginta diebus abstinuit. Ipse auctor hominum, ad homines veniens, quadraginta diebus nullum omni modo cibum sumpsit. Nos quoque in quantum possumus, annuo quadragesimae tempore carnem nostram per abstinentiam affligere conamur. Cur ergo in abstinentia quadragenarius numerus custoditur? Nisi quia virtus decalogi per libros quatuor sancti Evangelii impletur. Denarius etenim quater ductus in quadragenarium surgit, quia tunc decalogi mandata perfici
Abbreviated transcription (Latin):
suae potentiae non ostendit: Sola
diuinae scripturȩ praecepta edidit.
ber& exemplum. Vt quoties a prauis
hominibus aliquid patimur: ad doc¬
trinam excitemur potius quã ad uin¬
dictam: Pensate quanta est patientia
dĩ. quanta in patientia nr̃a. Nossi in¬
iuriis aut aliqua lęsione ꝓuocamur.
furore ꝑmoti aut quantum possumꝰ¬
nos met ipsos ulciscimur: aut qđ non
possumus. facere minamur Ecce ad¬
uersitatem diaboli dñs ꝑtulit. & nil
ei nisi mansuetudinis uerba respondit
Portat quem punire poterat. ut hoc
in laude cius altius crẽscer& si hostem
suum non ex tinguendo. sed interim
patiendo superar&: Notandũ ucro qđ
subditur. quia recedente diabolo. an¬
geli ministrabant ci. Exqua rẽ quid
aliud quam unius ꝑsonȩ utraq natu¬
ra ostenditur. Quia & homo est
quẽ diabolus temptat. & idem ipse
ds̃ est. cui ab angłis ministratur
Cognoscamus igitur in eo naturã nr̃am.
quia nisi hunc diabolus hominem

Expanded text:
suae potentiae non ostendit. Sola suae potentiae non ostendit. Sola divinae Scripturae praecepta dedit, beret exemplum. Ut quoties a pravis hominibus aliquid patimur, ad doctrinam excitemur, potius quam ad vindictam. Pensate quanta est patientia Dei, quanta impatientia nostra. Nos si injuriis, aut aliqua laesione provocamur, furore nosmetipsos ulciscimur, aut quod non possumus facere minamur. Ecce adversitatem diaboli Dominus pertulit, et nihil ei nisi mansuetudinis verba respondit. Portat quem punire poterat, ut hoc in laudem ejus altius cresceret, si hostem suum non exstinguendo, sed interim patiendo superaret. 4. Notandum vero quod subditur, quia, recedente diabolo, angeli ministrabant ei. Ex qua re quid aliud quam unius personae utraque natura ostenditur? Quia et homo est quem diabolus tentat, et idem ipse Deus est cui ab angelis ministratur. Cognoscamus igitur in eo naturam nostram, quia nisi hunc diabolus hominem
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiam altitudinis Recte enĩ aua¬
ritia dicitur: cum suꝑ modũ sublimi¬
tas ambitur Sienim non ad auaritiã
honoris rapina ꝑtiner& : nequaquã
paulus deunigenito filio dicer&. non
rapinam arbitratus est. eẽ. se aequalẽ
do In hoc ergo diabolus parentem nr̃m
ad superbiam traxit. quod eũ ad aua¬
ritiam sublimitatis excitauit. Sed
quibus modis primum hominem stra¬
uit : eisdem modis scđo homini tẽpta¬
to subcubuit: Pergulã quippe tẽp
tat cũ dicit: dic ut lapides isti pa¬
nes fiant. ꝑcruanã głam temptat
cumdicit. si filius dei es mit te te
deorsum Persublimitatis auaritiã
temptat. cũ regna om̃a mundi
cordib ipso aditu captusex eat. quonos
aditu intromissos tenebat. Sed est
aliud fr̃s Rem̃i quod in hac tẽptatione
dñica considerare debeamus. quia
temptatus adiabolo dñs sacri eloquuii
prȩcepta respondit: E tqui eo uerbo
quod erat. temptatorem suum mer¬
gere inabyssum poterat. uirtutem

Expanded text:
sed etiam altitudinis. Recte enim avased etiam altitudinis. Recte enim avaritia dicitur, cum supra modum sublimitas ambitur. Si enim non ad avaritiam honoris rapina pertineret, nequaquam Paulus de unigenito filio diceret, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo. In hoc ergo diabolus parentem nostrum ad superbiam traxit, quod eum ad avaritiam sublimitatis excitavit. Sed quibus modis primum hominem stravit, eisdem modis, secundo homini tentato, succubuit. Per gulam quippe tentavit eum, qui dicit: Dic ut lapides isti panes fiant. Per vanam gloriam tentavit, cum dicit: Si filius Dei es, mitte te deorsum. Per sublimitatis avaritiam tentavit, cum regna omnia mundi cordibus ipso aditu captus exeat, quo nos aditu intromissos tenebat. Sed est aliud, fratres charissimi, quod in hac tentatione Dominica considerare debeamus. Quia tentatus a diabolo Dominus, sacri eloquii praecepta respondit. Et qui eo verbo quod erat, tentatorem suum mergere in abyssum poterat, virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
gestione. delectatione. consensu
Etnos cum temptamur: plerumq
indelectatione. aut etiam inconsen¬
su labimur: quia ex carnis peccato
propagati mnobis ipsis etiã gerimus
unde cortamina toleramus. Ds̃ uero
qui inutero uirginis incarnatus
in mundum sine peccato uenerat.
nil contradictionis insem& ipso
tolerabat. Temptari ergo ꝑsuggesti¬
onem potuit. sed eius mentẽ peccati
delectatio non momordit: Atque
ideo om̃is diabolica illa tẽptatio. foris
non intus fuit. Sedsi ipsum ordinem
temptationis cius aspicimus. pensãmꝰ
quanta magnitudine nos atẽptatio¬
ne liberamur: Antiquus hostis contra
primum hominem parentẽ nr̃m in¬
tribus sẽ temptationibus erexit: qͥa
subdidit. Exgula quippe temptauit.
cum cibum ligni uetitum ostendit.¬
atque ad comedendũ suasit Exuana
aut̃ gła temptauit cũ dicer&: eritis sic̃
dii Et ex prouectus auaritia tẽpta¬
uit cũ dicer&: scientes bonũ & malũ
Auaritia cnim nonsolum pecuniae . c̃.

Expanded text:
gestione, delectatione, consensu, gestione, delectatione, consensu, et nos cum tentamur, plerumque in dilectione, aut etiam in consensu labimur, quia de carnis peccato propagati in nobis ipsis etiam gerimus, unde certamina toleramus. Deus vero, qui in utero virginis incarnatus, in mundum sine peccato venerat, nihil contradictionis in semetipso tolerabat, tentari ergo per suggestionem potuit, sed ejus mentem peccati delectatio non momordit. Atque ideo omnis diabolica illa tentatio feris non intus fuit; sed si ipsum ordinem tentationis ejus aspicimus, pensemus, quanta magnitudine nos a tentatione liberamur. Antiquus hostis contra primum hominem, parentem tribus se temptationibus erexit; quiasubdidit. Ex gula quippe temptavit, cum cibum ligni atque ad comedendum suasit. Ex vana autem gloria tentavit, cum diceret: Eritis sicut Dii. Et ex profecta avaritiae tentavit, cum diceret: Scientes bonum et malum. Avaritia enim non solum pecuniae est,
Abbreviated transcription (Latin):
Adsumpsit cum diabolꝰ
in scãm ciuitatem.
Etrursum adsumpsit cum inmontem
&celsum: seduere & absque ulla quȩsti¬
one conuenienter accipitur. ut ascõ
spũ in desertum ductus credatur. ut il¬
Sedecce cumdicitur. ds̃ homo uel in
& celsum montem. uel inscã mciuitatẽ
adiabolo adsumptus mens refugit.
humanȩ hoc audire aures ex pauescuN:
qui tamen non. eẽ incredibilia ista
cognoscimus. siin illo & alia facta
pensamus. Certe iniquorũ om̃ium
diabolus caput est: & huius capitis
membra sunt om̃s iniqui. An non
diaboli membrũ fuit pilatus : an
tes. & milites crucifigentes fuerunt :
Quid ergo mirum sise abillo ꝑmisit
inmontem duci. quise ꝑtulit etiam¬
& amembris illius crucifigi: Non .c̃.
ergo indignum redemptori nr̃o quod
temptari uoluit. quiuenerat occidi
Iustum quippe erat. utsic tẽptationes
nr̃as suis temptationibus uincer&.
sicut mortẽ nram uenerat sua morte
superare. Sedsciendũ nobis est. quia
trib: modis temptatio agitur: Sug¬

Expanded text:
Assumpsit eum diabolus in sanctam civitatem. Et rursum: Assumpsit eum in montem excelsum valde. Sed vere et absque ulla quaestione convenienter accipitur ut a sancto Spiritu in desertum ductus credatur, ut ilinveniret. Sed ecce cum dicitur Deus homo vel in excelsum montem, vel in sanctam civitatem a diabolo assumptus, mens refugit, humanae hoc audire aures expavescunt. Qui tamen non esse incredibilia ista cognoscimus, si in illo et alia facta pensamus. Certe iniquorum omnium caput diabolus est, et hujus capitis membra sunt omnes iniqui. An non diaboli membrum fuit Pilatus? An tes, et milites crucifigentes Christum fuerunt? Quid ergo mirum si se ab illo permisit in montem duci, qui se perculit etiam a membris illius crucifigi? Non est ergo indignum Redemptori nostro quod tentari voluit, qui venerat occidi. Justum quippe erat ut sic tentationes nostras suisicut et mortem nostram venerat sua morte superare. Sed sciendum nobis est, quia tribus modis tentatio agitur, sug
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑ montem excelsum ascende tu qui
euuangelizas syon: &xalta infortitu¬
dine uocẽ tuã . qui euuangelizas hierłm:
Ex alta: noli timere: Dic ciuitatibus
uidȩ : Ecce ds̃ uester Ecce dñsds̃ infor¬
titudine ueniet: & brachium eiꝰ domina¬
bitur: Eccemerces eiuscum eo: & opus
illius coram ipso: Sicut pastor gregem

Expanded text:
super montem excelsum ascende tu quae evangelizas Sion exalta in fortitudine vocem tuam quae evangelizas Hierusalem exalta noli timere dic civitatibus Iudae ecce Deus vester ecce Dominus Deus in fortitudine veniet et brachium eius dominabitur ecce merces eius cum eo et opus illius c
Abbreviated transcription (Latin):
inpondere montes & colles instatera.
Quis adiuuit sp̃m dñi. aut quis consilia¬
rius eius fuit & ostendit illi : Cum quo
inut consilium & instruxit eũ. & docuit
eum semitam̃ iustitiae: & trudiuit eum
scientiam: & uiam prudentiȩ ostendit
illi : Ecce gentesquasi stilła situlas
& quasi momentũ staterȩ reputate sunt:
Ecce insulae quasi puluis exiguus. & li¬
banus non sufficiet ad succendendum.
& animalia eius non sufficient adholo¬
caustũ: Om̃s gentesquasi non sint sic sunt
coram eo: & quasi innihilũ & in ane
reputate sunt ei :

Expanded text:
ere montes, et colles in statera? Quis adjuvit spiritum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit, et ostendit illi? Cum quo iniit consilium, et instruxit eum, et docuit eum semitam justitiae, et erudivit eum scientiam, et viam prudentiae ostendit illi ecce gentes quasi stilla situlae et quasi momentum staterae reputatae sunt ecce insulae quasi pulvis exiguus et Libanus non sufficiet ad succendendum et animalia eius non sufficient ad holocaustum omnes gentes quasi non sint sic sunt coram eo et quasi nihilum et inane re
Abbreviated transcription (Latin):
ONSOLANINI CONSOLANINI
popłsms: dicit ds̃ uester: Loqui¬
mini ad corhierłm. & auocate
eã : qnm completaest malitia eius.
dimissa est iniquitas illius: Suscepit̾ de
manu dnĩ duplicia. ꝓom̃ibus peccatis
suis : Vox clamantis in deserto. parate
uiam dñi. rectas facite insolitu dine
semitas dĩ nr̃i: Om̃is uallis ex altabitur.¬

Expanded text:
onsolamini consolamini populus meus dicit Deus vester loquimini ad cor Hierusalem et avocate eam quoniam conpleta est malitia eius dimissa est iniquitas illius suscepit de manu Domini duplicia pro omnibus peccatis suis vox clamantis in deserto parate viam Domini rectas facite in solitudine semitas Dei nostri omnis vallis ex
Abbreviated transcription (Latin):
inpatibulo crucis: Ibi confessus. ibi sanatus.
ibi audire meruit: hodie mecũ eris inpara¬
dyso. Quid est hoc q̃uis tantã bonitatem
dĩ dicere . quis aestimare sufficiat: Deipsa
poena criminis. ꝑuenit ad prȩmia uirtutis
Idcirco aũt om̃i potensds̃ clectos suos inqui¬
busdam lapsibus cadere ꝑmisit: ut aliis
inculpa iacentib: sitoto adeum corde con¬
surgant spem ueniae redder& : & eis plam̃ ta
poenitentiae uiam pietatis aperiret:
Exerceamus ergo nos metipsos inlamentis.
ex tinguamus fletibus & dignis poenitentia
pereant : quia qui multos a suis in iquitatib
iamsanatos aspicimus. quid aliud quã suꝑnȩ
miscđiae pignus tenemus.¬

Expanded text:
in patibulo crucis; ibi confessus, ibi sanatus est, in patibulo crucis; ibi confessus, ibi sanatus est, ibi audire meruit: Hodie mecum eris in paradiso . Quid est hoc? Quis tantam bonitatem Dei dicere, quis aestimare sufficiat? De ipsa poena criminis pervenit ad praemia virtutis. Idcirco autem omnipotens Deus electos suos in quibusdam lapsibus cadere permisit, ut aliis in culpa jacentibus, si toto ad eum corde consurgant, spem veniae reddat, et eis per lamenta poenitentiae viam pietatis aperiat. Exerceamus ergo nosmetipsos in lamentis, exstinguamus fletibus et dignis poenitentiae pereant, quia qui multos a suis iniquitatibus jam sanatos aspicimus, quid aliud quam supernae misericordiae pignus tenemus
Abbreviated transcription (Latin):
redit. & uitam aeternã ꝑcipit: quasi in
locũ peccator intrat alienum: A diebus
ergo iohannis baptistae regnũ caelorum
uim patitur. & uiolenti rapiunt illudͥ.
quia qui paenitentiã peccatoribus in dix̃
lentiã docuit : Rccogi temus ergo frs
Rm̃imala quaefecimus. & nosmet ipsos
assiduis lamentis atteramus hereditatẽ
iustorũ quam nontenuimus ꝑuitã: rapiamꝰ
ꝑpacnitentiã Uult a nobis ommipotens
ds̃ talem uiolentiã ꝑ pcti. Nam regnum
cadorũ rapi uult nr̃is fletib: qđ nr̃is
meritis non debetur. Abspei erģo certitu.¬
dine nullanos malorũ nr̃orum qualitas.
nulla quantitas frangat. Praestat magnã
uenia fiduciam latro illȩ uenerabilis:
quinon inde uenerabilis unde latro Nam
latro excrudelitat ͤ : uenerabilis ex confes¬
sione. Cogitate rogo cogitate: quamsint
in conprȩhensibilia in om̃ipotente dõ miseri¬
cordi&̃ uiscera. Latro iste cruentis manib
abstractus a fauce itineris: suspensus est

Expanded text:
redit, et vitam aeternam percipit, quasi in redit, et vitam aeternam percipit, quasi in locum peccator intrat alienum. A diebus ergo Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur, 1525 et violenti rapiunt illud, quia qui poenitentiam peccatoribus indixit, lentiam docuit? 15. Recogitemus ergo, fratres charissimi, mala quae fecimus, et nosmetipsos assiduis lamentis atteramus. Haereditatem justorum, quam non tenuimus per vitam, rapiamus per poenitentiam. Vult a nobis omnipotens Deus talem violentiam perpeti. Nam regnum coelorum rapi vult nostris fletibus, quod nostris meritis non debetur. A spei ergo certitudine nulla nos malorum nostrorum qualitas, nulla quantitas frangat. Praestat magnam veniae fiduciam latro ille venerabilis, qui non inde venerabilis, unde latro; nam latro ex crudelitate, venerabilis ex confessione. Cogitate ergo, cogitate quam sint incomprehensibilia in omnipotenti Deo misericordiae viscera. Latro iste, cruentis manibus abstractus a fauce itineris, suspensus est
Abbreviated transcription (Latin):
caelo uiolentiã in rogat. Etrursus quae¬
rendum est sipatiuim regnũ caclorum
potest. & iuolenti diripiunt illud. Cur
eandẽ uim adiebus iohannis baptistae.
& non etiam ante ꝑtulerit. In lege uero
scriptũ est : siquis haec uelilla fecerit
morte moriatur Cunctis legentibus
liquet: quia peccatores quosque poena
suae seueritatis ꝑculit: non autẽ ꝑpaeni¬
tentiã aduitã reduxit. Cũ uero ioħes
baptista redemptoris grãm praecurrens
paenitentiã prȩdicat. ut peccator qui
ex culpa est mortuus. ꝑ conuersionẽ uiuat.
ꝓfecto a diebusiohannis baptistȩ regnum
caelorũ uimpatitur. Quid. ẽ. aut̃ regnũ
caeloꝵ. nisi locus iustoꝵ.: Solis eni iustis
caelestis patriae prȩmia debentur: ut
humiles. casti. mites. atque misericordes
ad gaudia suꝑna ꝑueniant. Cum uero quis
uel suꝑbia tumidus. uel carnis facinore
pollutus. uel iracundia accensus. uel crude¬
litate impius. postculpas ad paenitentiã

Expanded text:
coelo violentiam irrogat? Et rursus quaecoelo violentiam irrogat? Et rursus quaerendum est si pati vim regnum coelorum potest, et violenti rapiunt illud, cur eamdem vim a diebus Joannis Baptistae, et non etiam ante pertulerit? In lege vero scriptum est: Si quis haec vel illa fecerit, morte moriatur. Cunctis ergo legentibus liquet quia peccatorsuae severitatis perculit, non autem per poenitentiam ad vitam reduxit Cum vero Joannes Baptista, Redemptoris gratiam praecurrens, poenitentiam praedicat, ut peccator, qui ex culpa est mortuus, per conversionem vivat, profecto a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur. Quid est coelorum, nisi locus justorum? Solis enim justis coelestis patriae praemia debentur, ut humiles, casti, mites, atque misericordes ad gaudia superna perveniant. Cum vero quis vel superbia tumidus, vel carnis facinore pollutus, vel iracundia accensus, vel crudelitate impius, post culpas ad poenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
hominum mores: diuersisunt ordines
Necesse est utom̃s simul discant. duminea
nis adimitandum simul uidentur:
Sed ecccnos dum monstrare ulmum
quacrimus ꝑmulta arbusta longuis
euagati sumus: Adhoc itaque ꝓꝑter
quod ꝓphetȩ testimonium protulimus
reuerta mur Quirecipit ꝓphetam
in nomine proph&ȩ: mercedẽ ꝓphoȩ
accipiet Quia & si fructum ulmus
non hab&. uitem tamen cũ fructibus
portans: haec ipsa sua efficit quae
bene sustentat aliena. Quia ucro
ad magna nos opera ioħes ammonet dicens
facite fructus dignospoenitentiae.
Etrursus. Quihab& duastunicas. d&
non habenti Et qui hab& aescas. simi¬
liter faciat: Iampatenter datur intel¬
legi. quid est quodueritas dicit: adiebus
aũt iohannis baptistae usquenunc. regnũ
caelorum uimpatitur. & uiolenti diri¬
piunt illud Quae suꝑnae uerba senten¬
tiae nobis sunt magnõpere ꝑscrutanda
Nam quaerendum est quomodo uim
ꝑpeti regnũ caelorũ possit quis enim

Expanded text:
hominum mores diversi sunt ordines, hominum mores diversi sunt ordines, necesse est ut omnes simul discant, dum in eanis, ad imitandum simul videntur. Sed ecce nos, dum monstrare ulmum quaerimus, per multa arbusta longius evagati sumus. Ad hoc itaque propter quod prophetae testimonium protulimus revertamur. Qui recipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet, quia etsi fructum ulmus non habet, vitem tamen cum fructibus 1524 portans, haec ipsa sua efficit, quae bene sustentat aliena. 14. Quia vero ad magna nos opera Joannes admonet, dicens: Facite ergo fructus dignos poenitentiae . Et rursus: Qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas, similiter faciat ; jam patenter datur intelligi quid est quod Veritautem Joannis Baptistae usque nunc regnum coelorum vim patitur, et violenti diripiunt illud . Quae supernae verba sententiae nobis sunt magnopere perscrutanda. Nam quaerendum est quomodo vim perpeti regnum coelorum possit. Quis enim
Abbreviated transcription (Latin):
discat: quẽ ad modũ afflictis ꝓximis
suae consolationis temperamentum
ꝓferat Adhoc oliua ponitur: ut qui
alienȩ miscđiae opera cognoscit.
discat quem ad modũ debeat indigenti
ꝓximo & ipse miscreri: Adhoc abies
ponitur : utquis quis iim contẽplati¬
onis eius agnouerit. ipse quoque ad
contemplanda aeterna praemi a
succendatur: Ad hoc ulmus ponitur.:
utquisquis intuetur eum quihabere
uirtutum fructum spiritalium non ua¬
let. sed tamen cos quispiritalib: donis
plenisunt sustentat. ipse quoque scorũ
uitae quanta ualet largitate inseruiat.
& caclestium bonorũ botros quosgig¬
nendo nonualet sustmnendo ferat
Ad hoc buxus ponitur: ut qui habere
multos adhuc in infirmitate positos
uere fidei uiriditatem considerat & iam
esse ipse infidelis crubescat. Bene crgo
descriptis prius arborib dicitur. utui¬
deant & sciant & recogitent & intelle¬
gant. Vbi & apte subiungitur parit᷑
Q uia cum intra scam̃ ecclȩsiam diuersi

Expanded text:
discat quemadmodum afflictis proximis discat quemadmodum afflictis proximis suae consolationis temperamentum proferat. Ad hoc oliva ponitur, ut qui alienae misericordiae opera cognoscit discat quemadmodum debeat indigenti proximo et ipse misereri. Ad hoc abies ponitur, ut quisquis vim contemplationis ejus agnoverit, ipse quoque ad contemplanda aeterna praemia succendatur. Ad hoc ulmus ponitur, ut quisquis intuitus fuerit eum qui habere virtutum fructum spiritalium non valet, sed tamen eos qui spiritalibus donis pleni sunt sustentat, ipse quoque sanctorum vitae quanta valet largitate inserviat, et coelestium bonorum botros quos gignendo non valet sustentando ferat. Ad hoc buxus ponitur, ut qui habere multos adhuc in infirmitate positos verae fidei viriditatem considerat, etiam esse ipse infidelis erubescat. Bene ergo descriptis prius arboribus dicitur: Ut videant et sciant, et recogitent et intelligant. Ubi et apte subjungitur Pariter, quia cum intra sanctam Ecclesiam diversi
Abbreviated transcription (Latin):
sustentant. quid aliud quę muitem
cũ botris portant: Buxus autẽ quos
alios designat quein altũ non ꝓficit.
& quamuis fructum non habeat uiridi
tatem habet. nisi eos qui intra scãm eccłam
adhuc ex actatis infirmitate bona oꝑa
ferre nonualent. sed tamen parentũ
fidelium credulitatẽ sequentes fidem
ꝑ petuae uiriditatis tenent: Post quȩ
om̃a apte subiungitur Utuideant
& sciant & recogitent & intellegant
pariter: Adhoc enim cędrus in eccła
ponitur : ut quisquis a proximo odorẽ
uirtutũ spiritalium trahit. ipse quoq
internȩ uitae delectatione nontor¬
peat: sed ad donorũ caelestium desi¬
deria ignescat: Ad hoc spinȩ ponit᷑.
ut qui pracdicationis eius uerbo con¬
punctus fuerit. ipse quoque exemplo
illius discat corda sequentiũ praedi¬
cationis uerbo conpingere Ad hoc
myrtus ponitur: ut qui in ardore
tribulationis abore uel opere
ꝓximi conpacientis temperam entum
consolationis acceperit: Ipse etiam

Expanded text:
sustentant, quid aliud quam vitem sustentant, quid aliud quam vitem cum botris portant? Buxus autem quos alios designat, quae in altum non proficit, et quamvis fructum non habeat, viriditatem tamen habet, nisi eos qui intra sanctam Ecclesiam adhuc ex aetatis infirmitate bona opera ferre non valent, sed tamen parentum fidelium credulitatem sequentes, fidem perpetuae viriditatis tenent? Post quae omnia apte subjungitur: Ut videant et sciant, et recogitent et intelligant pariter. Ad hoc enim cedrus in Ecclesia ponitur, ut quisquis a proximo odorem virtutum spiritalium trahit, ipse quoque in aeternae vitae dilectione non torpeat, sed ad bonorum coelestium desideria ignescat. Ad hoc spina ponitur, ut qui praedicationis ejus verbo compunctus fuerit, ipse quoque exemplo illius discat corda sequentium praedicationis verbo compungere. Ad hoc myrtus ponitur, ut qui in ardore tribulationis ab ore vel opere promixi compatientis, temperamentum consolationis acceperit, ipse etiam
Abbreviated transcription (Latin):
inmoderata tribulatione indesperatione
soluantur. Quos aut̃ ꝑoliuam. nisi miseri¬
cordes accipimus: Quia & grecȩ
eleosmiscđia uocatur: & quasi oliuae
liquor ante om̃i potentis dĩ oculos mise¬
ricordiae fructus luc& Qui ad huc
in promissione subiungitur. Ponam
in deserto abietemulmum & buxum
crescendo ad aeris alta sustollitur. nisi
hi designatisunt qui intra scam ȩccłam
adhuc interrenis corporib positi iam
caclestia contemplantur: Et quamuis
nascendo deterra exeunt contẽplando
tamen iam iuxta aetherauerticem
mentis tollunt: Etquid ꝑulmum. nisi
saecularium mentes expręssesunt quaedũ
terrȩnis adhuc curis inseruiunt. nullũ
uirtutum spiritalium fructũ ferunt.
Sed & si fructũ proprium ulmus non
hab&. portare tamen uitẽ cum fructu
solet: quia & sȩculares uiri intra scam
eccłam quam uis spiritalium uirtutũ
dona non habeant dum tamenscõs uiros
donis spiritalibus plenos sua largitate

Expanded text:
immoderata tribulatione in desperationem immoderata tribulatione in desperationem solvantur. Quos autem per olivam, nisi misericordes accipimus? quia et Graece ἔλεος misericordia vocatur, et quasi olivae liquor ante omnipotentis Dei oculos misericordiae fructus lucet. 1523 Cui adhuc in promissione subjungitur: Ponam in deserto abietem, ulmum et buxcrescendo ad aeris alta sustollitur, nisi hi designati sunt qui, intra sanctam Ecclesiam adhuc in terrenis corporibus positi jam coelestia contemplantur? Et quamvis nascendo de terra exierunt, contemplando tamen jam juxta aethera verticem mentis extollunt. Et quid per ulmum nisi saecularium mentes expressae sunt? Quae dum terrenis adhuc curis inserviunt, nullum virtutum spiritalium fructum ferunt. Sed etsi fructum proprium ulmus non habet, portare tamen vitem cum fructu solet, quia et saeculares viri intra sanctam Ecclesiam, quamvis spiritalium virtutum dona non habeant, dum tamen sanctos viros donis spiritalibus plenos sua largitate
Abbreviated transcription (Latin):
Quorũ corda ita interno amore solidata
sunt: ut ca iam terreni amoris putredo
nulla corrumpat. Perspinam uero signa¬
tisunt doctrinȩ spiritalesuiri: quidum
depeccatis acuirtutibus disserunt. &
modo acterna supplicia minantur. modo
caelestis regnigaudia ꝓmit tunt. cor
audientium pungunt Sicque mentem
dolore compunctionis ꝑforant: ut abcorũ
oculis quasi quidam sanguis animae lacri¬
mȩ decurrant Myrtus uero temperatiuȩ
uir tutis est: ita ut dissoluta membra tẽpe¬
rando constringat. Quiditaque ꝑmy̧rtũ.
nisi hi signatisunt qui afflictionib proxi¬
morũ conpatisciunt. eorumq tribulati¬
onẽ ꝑ conpassionẽ temperant iuxta hoc
quod scriptum est. grasaut̃ dõ qui consolat᷑
nos i n om̃i tribulatione nr̃a. ut possimus
& ipsi consolari eos qui inom̃i praessura st̃ :
Quidum afflictis ꝓximis uerbũ uel opẽ
consolationis ferunt: eos ꝓcul dubio
ad statũ rectitudinis ꝑstringunt. ne

Expanded text:
Quorum corda ita in aeterno amore solidata Quorum corda ita in aeterno amore solidata sunt, ut eadem jam terreni amoris putredo nulla corrumpat. Per spinam vero signati sunt doctrinae spiritalis viri, qui dum de peccatis ac virtutibus disserunt, et modo aeterna supplicia minantur, modo coelestis regni gaudia promittunt, corda audientium pungunt. Sicque mentem dolore compunctionis perforant, ut ab eorum oculis, quasi quidam sanguis animae, lacrymae decurrant. Myrtus vero temperativae virtutis est, ita ut dissoluta membra temperando restringat. Quid itaque per myrtum nisi hi signati sunt qui afflictionibus proximorum compati sciunt, eorumque tribulationem per compassionem temperant? juxta hoc quod scriptum est: Gratias autem Deo, qui consolatur nos in omni tribulatione nostra, ut possimus et ipsi consolari eos qui in omni pressura sunt . Qui dum afflictis proximis verbum vel opem consolationis ferunt, eos procul dubio ad statum rectitudinis restringunt, ne
Abbreviated transcription (Latin):
pariter ꝓmisit dicens: Ponam desertum
instagnum aquȩ : & terrã inuiam inriuos
aquarum. Dabo insolitudine cȩdrum &
spinã. myrtum & lignũ oliuȩ. Ponam
in deserto abietem ulmum & buxum simul.
prius per ariditatẽ mentis nullos bonorũ
operũ fructus ferebat: fluenta scãe
praedicationis dedit. Et ipsa ad quam
prius ꝓasperitate suae siccitatis uia prȩ¬
dicatoribus non patebat. doctrinae
post modum riuosseminauit Cui adhuc
& munere magno ꝓmittitur. Dabo
insoluitudine cȩdrum & spinamut a bdrũ
quoa magni odoris ẽ. atque inputribilis
naturae iure accipimus in ꝓmissione
Despina uero cumpeccanti homini dic¬
tumsit. terra tua spinas & tribulos ger¬
minabit tibi. Quid mirũ siscãe eccłac
illud ꝓmit titur qđ peccanti homini pro
poena multiplicatur Sed cȩdri signifi¬
cantur nomine hi qui uirtutes & signa
ex hibent insua operatione: quidicere
cũ paulo ualent. xp̃i bonus odor sumus dõ

Expanded text:
pariter promisit, dicens: Ponam desertum pariter promisit, dicens: Ponam desertum in stagna aquarum, et terram inviam in rivos aquarum; dabo in solitudine cedrum et spinam, myrtum et lignum olivae; ponam in deserto abietem, ulmum et buxum simul, prius per ariditatem mentis nullos bonorum operum fructus ferebat, fluenta sanctae praedicationis dedit, et ipsa, ad quam prius pro asperitate suae siccitatis via praedicatoribus non patebat, doctrinae postmodum rivos emanavit. Cui adhuc ex magno munere promittitur: Dabo in solitudine cedrum et spinam . Cedrum, quia magni odoris est, atque imputribilis naturae, jure accipimus in promissione. De spina vero, cum peccanti homini dictum sit: Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi , quid mirum si sanctae Ecclesiae illud promittitur quod peccanti homini pro poena multiplicatur? Sed cedri signantur nomine hi qui virtutes et signa exhibent in sua operatione, qui dicere cum Paulo valent: Christi bonus odor sumus Deo .
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓph&ae ꝓpter hoc quod ꝓph& aest tribuit.
ꝓph& iae illiusuires adloquendũ dedit.
Cum proph&a ergo mercedem ꝓph&ae
accipiet: qui &si spũ proph& iae plenus
non fuit. hoc tamen ante dĩ oculos exhibuit
quod adiuuit Hinc est enĩ quod de quibus¬
dam peregrinantibus fr̃ĩbus: gaio ꝑ ioħem
dicitur. Pronomine enim xp̃i ꝓfectisunt.
nihil accipientes agentibus Nosergo debemꝰ
suscipere cius modi: ut cooperatoressimus
ueritatis. Qui enim spiritalia dona haben¬
tibus temporalia subsidia tribuit. in ipsis
donis spirita libus cooperator exsistit
Nam cum paucisint quispiritalia dona ꝑci¬
piunt: & multi quirebus temporalibus
abundant. ꝑ hoc se diuites uirtutib paupe¬
rum inserunt: quo eisdem sc̃is pauperibus
desuis diuitis solaciantur Vnde cũꝑesaiȩ
uocẽ dñs derelictȩ gentilitati. id ẽ. scãe
eccłae spiritalium uirtutũ merita. tãquã
deserto arbusta ꝓmit ter& : ulmum quoq

Expanded text:
prophetae propter hoc, quod propheta est, tribuit, prophetae propter hoc, quod propheta est, tribuit, prophetię illius vires ad loquendum dedit. Cum propheta ergo mercedem prophetę accipiet, qui, etsi spiritu prophetiae plenus non fuit, hoc tamen ante oculos dei exhibuit, quod adiuvit. Hinc est, quod de quibusdam peregrdicitur: Pro nomine enim Christi profecti sunt, nihil accipientes a gentilibus. Nos ergo debemus suscipere hujusmodi, ut cooperatores simus veritatis . Qui enim spiritalia dona habentibus temporalia subsidia tribuit, in ipsis donis spiritalibus cooperator existit. Nam cum pauci sint qui spiritalia dona percipiunt, et multi qui rebus temporalibus abundant, per hoc se divites virtutibus pauperum inserunt, quo eisdem sanctis pauperibus de suis divitiis solatiantur. Unde cum per Isaiae vocem derelictae Dominus gentilitati, id est sanctae Ecclesiae, spiritalium virtutum merita, tanquam deserto arbusta, promitteret, ulmum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
mine ꝓphetȩ: mercedem ꝓphetae
accipiet Etqui recipit iustũ in nomine
iusti: mercedem iusti accipiet: Inquibus
uerbis notandum est quia nonait. merce¬
dem de proph&a uel mercedem deiusto.
sed mercedem ꝓph&ae & mercedem
iusti accipiet Aliud est enĩ merces depro¬
pheta. aliud mercesꝓph&ȩ. atque aliud
is qui proph & am sua largitate sustentat.
quam uis ipse ꝓph& iam non habeat.
apud om̃ipotentem tamen dñm ꝓph&. iȩ
proemia habebit: Iste enĩfortasse iustus ẽ.
& quanto in hoc mundo nihil possidet.
tanto loquendi proiustitia fiduciam
maiorẽ hab&. Hunc dumille sustentat.
non praesumit: iustitiae illius libertatẽ
sibi participem facit : ut cum eo pariter
iustitiae praemia recipiat. quẽ sustentando
adiuuit. quatenus candẽ iustitiã libere
loqui potuss& Ille propha iae spũ plenus c̃
sed tamen corporeo egit alimento: Et si
corpus non reficitur: certum est quoduox
ipsa subtra hatur Qui igitur alimentum

Expanded text:
mine prophetę, mercedem prophetę mine prophetę, mercedem prophetę accipiet; et qui recipit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet. In quibus verbis notandum est, quia non ait 'mercedem de propheta' vel 'mercedem de iusto', sed 'mercedem prophetae' et 'mercedem iusti / accipiet'. Aliud est enim merces de propheta, aliud merces prophetae, atque aliud is, qui prophetam sua largitate sustentat, quamvis ipse prophetiam non habeat, apud omnipotentem tamen dominum prophetiae praemia habebit? Iste enim fortasse iustus est, et quanto in hoc mundo nihil possidet, tanto loquendi pro iustitia fiduciam maiorem habet. Hunc dum ille sustentat, non praesumit, iustitiae illius libertatem sibi participem facit et cum eo pariter iustitię pręmia recipiet, quem sustentando adiuvit, quatenus eandem iustitiam libere loqui potuisset. Ille prophetię spiritu plenus est, sed tamen corporeo eget / alimento; et si corpus non reficitur, certum est, quod vox ipsa subtrahatur. Qui igitur alimentum
Abbreviated transcription (Latin):
quae sibi sunt necessaria partitur Idcrrco
ergo diuidendis cum proximo duabus
tunicisdatur praeceptũ. quia hoc deuna
dici non potuit: qnm si una diuiditur.
nemo uestitur Indimidia quippe tunica:
& nudus remanet qui accipit. & nudus
qui dedit Interhaec autẽ sciendum est:
quantũ miscđiae opera ualeant. cũ ad frucꝰ¬
tus dignos poenitentiae ipsa pracceteris
praccipiuntur. hinc etiam ꝑsemet ipsã
ueritas dicit Date elemosinã. & ecce
omia munda sunt uobis. hincrursus ait
Date . & dabitur uobis: hinc scriptũ est
Ignem ardentem ex tinguit aqua: & ele¬
mosina resistit peccatis hinc iterũ dicit᷑
Concdude elemosinã incorde pauperis:
& haec prote exorabit hinc bonus pat̃
innocentẽ filium ammonet dicens:
Simultũ tibi fuerit : abundanter tri¬
bue Si exiguum fuerit: etiã exiguum
libent̃ stude inꝑtiri Vt autẽ quanta
ess& uirtus in continentia & susceptio
nr̃t dixit. Quirccipit ꝓph&am in no¬

Expanded text:
quae sibi sunt necessaria partitur. Idcirco quae sibi sunt necessaria partitur. Idcirco ergo de dividendis cum proximo duabus tunicis datur praeceptum, quia hoc de una dici non potuit, quoniam si una dividatur, nemo vestitur. In dimidia quippe tunica et nudus remanet qui accipit, et nudus qui dedit. Inter haec autem sciendum est quantum misericordiae opera valeant, cum ad fructus dignos poenitentiae ipsa prae caeteris praecipiuntur. Hinc etiam per semetipsam Veritas dicit: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Hinc rursus ait: Date, et dabitur vobis . Hinc scriptum Ignem ardentem extinguit aqua, et elemosina resistit peccatis. Hinc iterum dicit: Conclude ęlemosinam in corde pauperis, et hęc pro te exorabit! Hinc bonus pater innocentem filium admonet, dicens: Si multum tibi fuerit, abundanter tribue; si exiguum fuerit, etiam exiguum libenter stude impertire! Ut autem, quanta esset virtus in continentia et susceptiotenderet, dixit: Qui recipit prophetam in no
Abbreviated transcription (Latin):
genies cumparente tollitur. infructuosa
arbor aradice abscisa.ẽ: ne iam remaneat
unde prauȩ itcrũ soboles succrescant. In
quibus iohannis baptistȩ uerbis constat.
quod audientium corda turbata sunt.
cum ꝓtinus subinfertur Et interroga bad̃
cum turbȩ dicentes Quidenĩ faciemus :
Perculsȩ enim terrore fuerant: quȩ con¬
silium quȩrebant. SEQUITUR Respon¬
dens aũt. dicebat illis Qui hab& duas
tunicas: det non habenti: Et qui hab&
aescas: similiter faciat Perhoc qđ tunica
plus est necessaria usui nr̃o quã pallium.
ad fructũ dignũ pęnitentiȩ ꝑtinet: ut
nonsolum exteriora quȩq & minus neces¬
saria. sed ipsa ualde nobis necessaria diui¬
dert cumꝓximis debeamus: Scilicet uel
aescam quacarnaliter uiuimus. uel tunicã
qua uestimur. Quia enĩ inlege scriptũ . ẽ.
diliges ꝓximum tuum sicut te ipsum:
Ninus ꝓximum amare conuincitur.
qui non cumeo innecessitate illius & ĩam ea

Expanded text:
genies cum parente tollitur, infructuosa genies cum parente tollitur, infructuosa arbor a radice abscisa est, ne jam remaneat unde prava iterum soboles succrescat. In quibus Joannis Baptistae verbis constat, quod audientium corda turbata sunt, cum protinus subinfertur. Et interrogabant eum turbae dicentes: Quid ergo faciemus? Percussae enim terrore fuerant, quae consilium quaerebant. Respondens autem dicebat illis: Qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas similiter faciat. Per hoc quod tunica plus est necessaria usui nostro quam pallium, ad fructum dignum poenitentiae pertinet ut non solum exteriora quaeque et minus necessaria, sed ipsa valde nobis necessaria dividere cum proximis debeamus, scilicet vel escam qua carnaliter vivimus, vel tunicam qua vestimur. Quia enim in lege scriptum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum , minus proximum amare convincitur qui non cum eo in necessitate illius etiam ea
Abbreviated transcription (Latin):
malorũ parentũ ꝓficiat bonitas filiorum
dicit: Siego inbeelzebub eicio dȩ monia.
filii ur̃i inquo eiciunt: Id eo ip̃si iudices
ad radicẽ arboris posita est Om̃is enim
arbor non faciens fructũ bonũ. excidet᷑
& inignẽ mittetur. Arbor huiusmundi
est uniuersũ genus humanũ : securis uero
est. scilic& redemptor nr̃t qui uelut
& manubrio & ferro tenetur &x humani¬
tate. sed incidit &xdiuinitate. Quae
uidelic& securis ad radicẽ arboris posita. ẽ.
quia & si ꝑpatientiã expectat. uidetur¬
tamen quid factura ẽ Om̃is enĩ arbor
non faciens fructum. excidetur & inignẽ
mittetur: Quia unusquisque ꝑuersus
paratã citius gehennȩ concremationẽ
inuenit: qui hic fructũ boni operis facere
contempnit Et notandũ qđ securem
non iuxta ramos positam. sed a dradicem
dicit: Cũ enimmalorũ filii tolluntur.
quid aliud quã rami infructuosi arboris
absciduntur: Cumucro tota simul pro¬

Expanded text:
malorum parentum proficiat bonitas filiorum, malorum parentum proficiat bonitas filiorum, dicit: Si ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? Ideo ipsi judices ad radicem arboris posita est. Omnis enim arbor non faciens fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur. Arbor hujus mundi est universum genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro tenetur ex humanitate, sed incidit ex divinitate. Quae videlicet securis jam ad radicem arboris posita est, quia etsi per patientiam exspectattamen quid factura est. Omnis ergo arbor non faciens fructum, excidetur et in ignem mittetur. Quia unusquisque perversus paratam citius gehennae concremationem invenit, qui hic boni operis fructum facere contemnit. Et notandum quod securem non juxta ramos positam, sed ad radicem dicit. Cum enim malorum filii tolluntur, quid aliud quam rami infructuosae arboris absciduntur? Cum vero tota simul pro
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt adintellectũ dĩ om̃ipotentis
insensibilia. sicut etiã quibusdã exiudȩis
dicitur. Auferã cor lapideum decarne
ur̃a Nec inmerito lapidum nomine gentes
significatȩ sunt: quae lapides coluerunt
Unde scriptum est Similes illis fiant qui
faciunt ea: & om̃s quiconfidunt in eis
Dequibus nimirũ lapidib filii abrahȩ
suscitati sunt : quia dumdura corda
gentilium in abrahȩ semine. idest in
xpõ crediderunt eiusfilii factisunt
cuius semine sunt uniti: Vnde & cisdẽ
gentibus per egregium praedicatorem
dicitur: Siaut uos xp̃i: ergo abra hae
semenestis: Si igitur nosperfidẽ xp̃i. abra¬
hae iam semen ex sistimus: iuda ei propter
ꝑfidiam abrahȩ filii esse desicrunt. Quia
malis filiis prodesse non possunt: Testat᷑
ꝓph&a quidicit Noe danihel & iob
sifuerint in medio eius: uiuo ego dicit
dñs ds̃. quia filium & filiam nonliberabt̃.
sed ipsi iustitia sua liberabunt animassuas.
Etrursum: Quia boni filii nihil malis
parentib prosint: sed adreatũ potius

Expanded text:
ntis insensibilia? sicut etiam quibusdam ex Judaeis dicitur: Auferam cor lapideum de carne vestra . Nec immerito lapidum nomine gentes significatae sunt, quia lapides coluerunt. Unde scriptum est: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . De quibus nimirum lapidibus filii Abrahae suscitati sunt, quia dum dura corda gentilium in Abrahae semine, id est in Christo crediderunt, ejus filii facti sunt, cujus semini sunt uniti. Unde et eisdem gentibus per egregium praedicatorem dicitur: Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis . Si igitur nos per fidem Christi, Abrahae jam semen existimus, Judaei propter perfidiam Abrahae filii esse desierunt. Quia malis filiis prodesse non possint testatur propheta qui dicit: Noe, Daniel et Job si fuerint in medio eorum, vivo ego, dicit Dominus Deus, quia filium et filiam non liberabunt, sed ipsi justitia sua liberabunt animas suas . Et rursum, quia boni filii nihil malis parentibus prosint, sed ad reatum potius
Abbreviated transcription (Latin):
mo imperii tyberii caesaris procurante
pontio pilato iudȩam. te trarcha autẽ
galileae herode: philippo autẽ fratre
cius tetrarcha ituraee & traconitidis
regionis. & lysania abilinae te trarcha
sub principibus sacerdotũ anna & caypha.
factum est uerbum dñi suꝑ iohannem
⁊achariȩ filium indeserto. Quia enim

Expanded text:
 imperii Tiberii Caesaris, procurante Pontio Pilato Judaeam; tetrarcha autem Galilaeae Herode, Philippo autem fratre ejus tetrarcha Itureae, et Traconitidis regionis, et Lysania Abilinae tetrarcha, sub principibus sacerdotum Anna et Caipha factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium i
Abbreviated transcription (Latin):
est ad moysen. Proph& am eis suscita¬
ho defribus eorum. similem tui
Similem scilic& ad formã carnis.
non ademinentiã maiestatis. Ergo¬
in uenimus dñm iħm. dictũ ꝑ prophe¬
tam: Froinde iam non multũ errat
mulier ista. uideo inquit quia pro¬
ph&ca estu . Incipit uirũ adulterum
excludere quando ait. uideo quia
ꝓph&a es. & incipit inquirere qđ
illam solebat mouere. Contentio
quippe fuerat inter samaritaNos
& uidaeos. quia udȩi intemplo
asalomone fabricato adorabant
dñm. samaritani longe in de positi
non ineo adorabant. Exeo uidaci
meliores. eẽ. laȩtabantur. quia
intemplo ad orabant dm̃. Non enim
coutuntur iuda ei samaritanis. quia
quia templum habetis quod nos
non habemus.Numquid patres
nr̃i quidõ placuerunt. intemplo
adorauerunt. Nonne inisto mon¬
te adorauerunt ubi nos norssumus:
Melius ergo nos inquiunt in hoc
monte dñi rogamus. ubi patres nr̃i
rogauerunt: Contendebant utri¬

Expanded text:
est ad Moysen: Prophetam eis suscitaest ad Moysen: Prophetam eis suscitabo de fratribus eorum similem tui : similem scilicet ad formam carnis, non ad eminentiam mainvenimus Dominum Jesum dictum prophetam. Proinde jam non multum errat mulier ista, Video, inquit, quia propheta es tu. Incipit virum adulterum excludere, cum ait: Video quia propheta es; et incipit quaerere quod illam solebat movere. Contentio quippe fuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricato adorabant Deum: Samaritani longe inde positi, non in eo adorabant; et eo Judaei meliores se esse laetabantur, quia in templo adorabant Deum. Non enim coutuntur Judaei Samaritanis; quia quia templum habetis, quod nos non habemus? Nunquid patres nostri, qui Deo placuerunt, in illo templo adoraverunt? Nonne in isto monte adoraverunt, ubi nos sumus? Melius ergo nos, inquiunt, in hoc monte Deum rogamus, ubi patres nostri rogaverunt. Contendebant utri
Abbreviated transcription (Latin):
adulter expellitur. Dicit ei iħs Ego
illa non respondit: sed statim relicta
hẏdria sua abiit inciuitatẽ festinans
ut cuuangelium & dñi aduentũ
non tantum creder&. sed etiã pre¬
dicar&. Nechoc quod relicta hydria
discessit. neglegent̃ pretereundũ. ẽ
hydria enim. fortasse amorem scłi
huius significat: id est cupiditatem
quã sibi homines de tenebrosa ꝓfun
ditate cuius imaginem puteus
gerit. hoc est deterrena conuersa¬
tione hauriunt uoluntatẽ. Qua
percepta iterum in eius appetitũ
in ardescunt. sicut deaqua illa qui
biberit sitiet iterum. O portebat
aut̃ utxp̃o credens scło renuntiar&.
& relicta hẏdria cupiditatem sȩcu¬
larem se reliquisse monstrar&: non
solum corde credens adiustitiam.
quod credidit: Dicit ei mulier
Dñe. uideo quia ꝓph&a estu. Cȩpit
uenire uir. nondum plene uenit.
quidem & proph&a. Nam dese ipso
ait. Non est ꝓph&a sine honore.
nisi inpatria sua. Item deillo dictũ

Expanded text:
adulter expellitur. Dicit enim ei Jadulter expellitur. Dicit enim ei Jilla non respondit; sed statim relicta hydria sua, abiit in civitatem festinans, ut evangelium et Domini adventum non tantum crederet, sed etiam praedicaret. Nec hoc, quod relicta hydria discessit, negligenter praetereundum est; hydria enim fortasse amorem saeculi hujus significat, id est cupiditatem, qua sibi hoditate, cujus imaginem puteus gerit, hoc est de terrena, conversatione hauriunt voluptatem: qua percepta, iterum in ejus appetitum inardescunt, sicut de aqua illa qui biberit sitiet iterum. Oportebat autem ut Christo credens, saeculo renuntiaret, et relicta hydria, cupiditatem saecularem se reliquisse monstraret, non solum corde credens ad justitiam, dicatura credidit. Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu. Coepit venire vir, nondum plene venit; quidem propheta, nam de seipso ait: Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . Item de illo dictum
Abbreviated transcription (Latin):
ulterina contaminatione corrũpit
Etfortasse ut intellegentib indica¬
r& quinque uirorum nomine signi
siones. ista mulier sexta responsione
nominat xp̃m: Namprima cius res¬
ponsio est. Tu cumsis iudacus. quo¬
neque in quo haurias habes. & pute¬
us altus est. Tertia dñe cdamihi hanc
aquam. ut non sitiam neque ueniã
huc haurire Quarta. non habeo
uirum. Quinta. uideo quia ꝓphoca
estu: patres nr̃i inmonte hoc ad ora¬
uerunt: Nam ista responsio. carnalis
est. carnalibus enim datus fuerat
locus terrenus. ubi orarent. S pirita¬
les aut̃ spũ &ueritate oraturos esse¬
dñs dixit. quod postea quã locutus ẽ.
sex ta mulieris responsio xp̃m fatet᷑.
om̃ium iustorũ. eẽ. doctorem. Dicit
enim. Scio quia messi as uenit. qui
dicitur xp̃s Cumergo uenerit. ille
nobis adnuntiabit om̃a. Sed adhuc
errat. quia eum quẽ uenturũ sperat
uenisse nonuid&. uerumptamen
miscđia dñi. Nunc error iste tamquã

Expanded text:
ulterina contaminatione corrumpit. ulterina contaminatione corrumpit. Et fortasse intelligentibus indicaret, quinque virorum nomine, signisiones, ista mulier sexta responsione nominat Christum. Nam prima ejus responsio est: « Tu cum sis Judaeus, quoneque in quo haurias habes, et puteus altus est. » Tertia: « Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire. » Quarta: « Non habeo virum. » Quinta: « Video quia propheta es tu, patres nostri in monte hoc adoraverunt. » Nam ista responsio carnalis est. Carnalibus enim datus fuerlocus terrenus, ubi orarent: spiritales autem spiritu et veritate oraturos Dominus dixerat; quia posteaquam locutus est, sexta mulieris responsio Christum fatetur omnium istorum esse doctorem. Dicit enim: Scio, quia Messias venit, qui dicitur Christus. Cum ergo venerit, ipse nobis annuntiabit omnia. Sed adhuc errat, quia eum quem venturum sperat, venisse non videt; verumtamen misericordia Domini nunc error iste tanquam