comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seant. hẽaut ĩ se pͥncipia
illa ĩficitur ⁊ ñ ẽ ita salu¬
bris. Est .ii. hũid̾ ⁊ molle
talł ⁊ maxĩe a in etalloꝵ
uenis uͥ ñ st̃ metalla pu¬
ra. S simul cũ metalł st
aliq̃ ad nuxte putredĩes.¬

Expanded text:
ant in se principia aqua inficitur, et non est ira salubris. Est enim humidum et molle tallis, et maxime a metallorum venis, ubi non sunt metalla pura, sed simul cum metallis sunt aliquae admixtae putredines.
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ duo attendd̾a. pͥomo ut¬
ĩ hyeme debita clarita¬
te illistretur. Scco ne
ĩ estate ĩmod̾ato calore
Tunc .ii. eo ꝙ ĩ hyeuie op¬
positũ sit soli debita cla

Expanded text:
t attendenda. Primo ut hyeme debita claritate illustretur. Secundo, ne in aestate immoderato calore tunc enim eo quod in hyeme oppositum sit soli, debita cla
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsueu̾nt ꝯting̾e. ¶Edi¬
ficiũ gͦ ꝯstruend̾ edifica¬
ri pͭ ĩ talisitu ꝙ sit ei co¬
piã aq̃ salubris Hñtis ꝯ¬
dicões illas de qͥb feci¬
uius m̃tionẽ. ¶Qd̃ si
tũ edificandi nrcitas
urgeat uec tũ ibi aque
salubris sit copia ẽ ibi
uã ĩ qua ꝑluuiales aq̃
colligende st̃. Nã ẜ eũd

Expanded text:
unt contingere. Aedificium ergo construendum aedificari debet in tali situ, quod sit ei copia aquae salubris habentis conditiones illas, de quibus fecimus mentionem. Quod si tamen aedificandi necessitas urgeat, nec tamen ibi aquae salubris sit copia. est ibrna, in qua pluviales aquae colligendae sunt. nam secund
Abbreviated transcription (Latin):
poꝵ utẽtiũ ilł aqͥs. Est
gͣ aspiciend̾ si dentes et
gingine utentiũ ilł aqͥs
hẽant capita sana ⁊ ĩꝑt̾¬
lata si uent̾ aut iuscera
aut lat̾a sũ renes ullo
dolore aͬ ĩflatione uexẽ¬
tur. Nã ex aqͣꝵ malitia

Expanded text:
porum utentium illis aquis. Est ergo aspiciendum, si dentes et gingivae utentium illis aquis, eant capita sana et inperturbata: si venter, aut viscere, vel latera, sive renes nullo dolore aut inflatione vexentur: nam ex malitia
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtẽꝑati Illi .n. bestiales ẽẽ diꝯ̃
qͥ ultͣ modũ hoĩm malefaci¬
unt. St at bestiales oꝑantes
ea q̃ ip̃a na horret. Sic̃ st qͥdã
larbari comedentes carnes
hũauas ⁊ bibentes. hũanũ
sanguĩe. Talia.ii. ñ nͥ a be¬
stialeate ꝓuenire possunt.

Expanded text:
li enim bestiales esse dicuntur, qui ultra modum hominum malefaciunt. Sunt autem bestiales operantes ea, quae ipsa natura horret: sicut sunt quidam barbari comedentes carnes humanas, bibentes humanum sanguinem. Talia enim non nisi a bestialitate provenire possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
passiones se tenent ꝙ faci¬
unt ꝯtinentes. S st̃ ita
castigati ĩ appetitu. ⁊ hñt
tã mod̾atas passiones
delectabile eis bñfac̾e. Sic̃

Expanded text:
passiones se tenent, quod faciunt continentes: sed sunt ita castigari innappetitu, et habent tam moderatas passiones, delectabile est eis benefa
Abbreviated transcription (Latin):
tõem corꝑis ⁊ ñ nalẽtes cor
reg̾e uadint ĩ siuistm̃. S mol¬
les ⁊ ĩ ꝯtiñtes ꝓpoñt lenefa¬
molles modica pugna ru¬
ũc. In ꝯtinentes u̾o maiori
pugna succũbunt. In tẽ¬

Expanded text:
onem corporis, et non valentes corpus regere, vadunt in sinistram. Sic molles et incontinentes proponunt benefainentes. Quia molles modica pugna ruunt: incontinentes vero maiori pugna succumbunt. Intem
Abbreviated transcription (Latin):
fame moriat᷑. Necitat̃
.n. ibi de qͦ dã cꝰ nom̃ erat
mrda. qͥ cũ nimus eẽt a¬
uidus auri ut fabulose
get fiet aurũ. Cũ gͦ tac¬
tus reẜuetur in sipgłis

Expanded text:
fame moriatur. Recitatur enim ibi quodam, cuius nomen erat Mida, qui cum nimis esset avidus auri ut fabulose geret, fieret aurum. Cum ergo tactus reservetur in singulis
Abbreviated transcription (Latin):
puos cred̾e̾nt ẽẽ ꝓpͥos fili¬
suppõita cõitate uxoꝵ ñ
eẽt tantꝰ amor in ciuita¬
te ut opinabat᷑ socrates
Nã modica ꝯiunctio plꝰ
inducit de amore si sit c̾ta
⁊ uota ꝙͣ muilta si sit ig¬
nota. ⁊ dubia lic .n. ma¬
ior sit ꝯiunctio prĩs ad fi¬
liũ ꝙͣ patrui ad nepotem.
plus tñ patruus dilige̾t
nepotem si firmit̾ crederet
Si rõnabiłr dubitaret
se eũ genuisse. Nã plus
ẽ mõ de dilectione ĩ ciui¬
poł. qr unus dilig̃ aliũ
tãquã filiũ. alius tãꝙ̃

Expanded text:
crederent esse proprios filisupposita communitate uxorum non esset tantus amor in civitate ut opinabatur Socrates: nam modica coniunctio plus inducit de amore, si sit certa et nota, quam multa, si sit ignota et dubia. licet enim maior sit coniunctio patris ad filium, quam patrui ad nepotem: plus tamen patruus diligeret nepotem, si firmiter crederet si rationabiliter dubitaret se eum genuisse. Nam plus est modo de dilectione in civior. quia unus diligit alium tanquam filium, alius tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
stra exñtia ĩ regno ut
apparet incig̃ eẽ ꝓcurator
utilitatẽ ppriã. ¶Octauo
os adeo honorare ut putẽ
uĩ sic honoratos ẽẽ acuũb
ppͥis. S int̾ ipõs existe̾nt
ꝙ tyrãui ñ faciunt. Nã sa¬
pientes ⁊ bonos ut inrfra
patebit ñ honorãt s ꝑnĩt.
Nono decz u̾m regẽ ꝑ
usurpatõem ⁊ iniusticiã ñ
dilatare suũ dñium. Nã
ut d̾r ĩ poł. Durabilius est

Expanded text:
no, ut appareat magis esse procurator utilitatem propriam. Octavo os adeo honorare, ut putetur non sic honoratos esse a civibus propriis, si inter ipsos existerent. quod tyranni non faciunt: nam sapientes et bonos, ut infra patebit, non honorant, sed perimunt. Nono decet verum regem per usurpationem et iniustitiam non dilatare suum dominium. Nam ut dicitur Polit. durabilius est
Abbreviated transcription (Latin):
Multi tyrannoꝵ ñ solũ
tẽpati ñ sunt: N uolũt
uideri tprati eẽ Estĩãt
ã reputari ab̃ hoĩb feliceᷤ
si singłis dieb aspiciãt eẽ

Expanded text:
multi tyrannorum non solum temperati non sunt, sed nolunt videri temperati esse. Existimant autem reputari ab hominibus felices, si singulis diebus aspiciantur
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ pulcritudo sp̃nał excellit
pulcritudinẽ cor̃lẽ tauto
pulcritudo iusticie. ⁊ cla¬
ritas eiꝰ admirabilior ẽ cla¬
ritate stellaꝵ. si gͤ dec re¬
ges ⁊ pͥncipes hr̃e clarissi¬
mas uͥtutes ex ꝑte ip̃ius
iusticie. q̃ ẽ q̃dam clarissĩa

Expanded text:
 pulchitudo spiritualis excellit pulchritudinem corporalem, tanto pulchritudo Iustitiae, et claritas eius admirabilior est claritate stellarum. Si ergo decet reges et principes habere clarissimas virtutes ex parte ipsius Iustitiae, quae est quaedam cla
Abbreviated transcription (Latin):
datiaꝵ. Nam ꝑicula t̾ribi¬
lia ut płunum tristia st̃.
cut nͣłr ꝓsequit᷑ delectabi
gianꝰ difficile ẽ repͥm̾e
timores ꝑ quos tristia fu¬
gunꝰ. Nõ aͥ s ͨ difficile est
moderare audacias ꝑ qͣs
tͥstia aggredimꝰ. Qr si uͥ¬
tus pͥncipalius ẽ ccͣ diffi¬
cile bñdcm̃ ẽ fortitudĩe
pͥricipalius ẽẽ tẽ rep̾ssio

Expanded text:
daciarum. Nam pericula terribilia ut plurimum tristia sunt.cut naturaliter sequitur delectabilgiamus, difficile est reprimere timores, per quos tristia fugimus. Non autem sic difficile est moderare audacias, per quas tristia aggredimur. Quare si virtus principalius est circa difficile, bene dictum est, Fortitudinem principalius esse circa repressi
Abbreviated transcription (Latin):
tus sit cc̃ bonũ ⁊ diffi ͭ ͤ Ga
difficiliora ⁊ t̾ribiliora st̃ ꝑi
m̾e timores ꝙͣ mod̾are au¬
datias. Rurs u̾o qr ĩ au¬
dendo ñ tã difficile ẽ agodi
pugnã sic̃ tolłare ⁊ sustĩc

Expanded text:
tus sit circa bonum, et difficile quia difficiliora, et terribiliora sunt perimere timores, quam moderare audacias: rursus quia in audendo non tam difficile est aggredi pug
Abbreviated transcription (Latin):
ne apparet qͣlis sit. nec ꝑfcẽ
cognoscit᷑ bonitas el. S q̃ñ
ꝯsfituit᷑ in principatu aliqͥ
os se extendat. tunc meli
apparet qͣlis sit eo ꝙ oꝑa
sira ad extiora se extendãt.
nobis qnͣto aͥs ĩ maiori

Expanded text:
ne apparet qualis sit, nec perfecte cognoscitur bonitas eius. Sed quando constituitur in principatu aliquoos se extendat, tunc melius apparet qualis sit, eo quod opera sua ad exteriora se extendant. nobis ext
Abbreviated transcription (Latin):
tinetit ñ ẽ fortis s ĩ sanꝰ.
¶Spectat gͥ ad fortẽ tur̾s
tuñda ⁊ aude audenda. Er
gͣ fortitudo u̾tus q̃dã repͥ¬
mẽs cunores ⁊ mod̾ans
audatias. Repͥmit .ii. for¬
titudo timores ne ꝑ eos
retra hat᷑ qͥs ab eo ꝙ rõ dic¬
tat. mod̾at᷑ ã audatias ne
qͥs audendo aggͣdiat᷑ qd̾ rõ
uetat. Niso quid ẽ fortiͣ

Expanded text:
timeat, non est Fortis, sed insanus. Spectat igitur ad fortem timere timenda, et audere audenda. Erit igitur Fortitudo virtus quaedam reprimens timores, et moderans audacias. Reprimit enim Fortitudo timores, ne per eos quis retrahatur ab eo, quod ratio dictat. Moderat autem audacias, ne quis audendo aggrediatur, quod ratio vetat. Viso quid est Fortitudo,
Abbreviated transcription (Latin):
eqͣlitatis ut possit ip̃as le¬
ges d̾ig̾e cũ in aliqͦ casu
leges obẜuari ñ deheãt ut
infra patebit. ¶ Dubita¬
re gͣ utrũ rex debeat eẽ eqͣ
ł⁊ iustus ẽ dubitare utrũ
ip̃a regła debeat ẽẽ regulã¬
ta. si .n. regula ab eqͣli¬
tade deficiat nͥ regulatũ
erit cũ or̃a ꝑ regłam regu¬
lent᷑. Sic si reges suit ĩiui¬
sti disponũt regnñ ut ĩ eo
xĩe stude̾ debent ne sint
aĩata lex. ⁊ q̃dã aĩata regu
sius iusti᷑. Nã iusticia ꝙ dã¬

Expanded text:
equitatis, ut possit ipsas leges dirigere: cum aliquo casu leges observari non debeant, ut infra patebit. Dubitare ergo, utrum rex debeat esse aequalis et iustus, est dubitare, utrum ipsa regula debeat esse regulata. Si enim regula ab aequalitate deficiat, nihil regulatum erit: cum omnia per regulam regulentur. Sic si reges sint iniusti, disponunt regnum, ut in eo ergo studere debent, ne sint animata lex, et quaedam animata regulsius Iustitae. Nam Iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
nociuũtũ. ¶Esset ãt ul¬
t̾ius declareuid̃ qũo reges
⁊ pͥncipes possint iusticrã
adqͥre̾. ⁊ quõ debeant iustici¬
uͥ aget᷑ quõ regnũ iuste
regi debeat pleniꝰ oñdetur.¬
capꝰ xui. Qd ẽ fortitudo

Expanded text:
nocumentum. Esset autem ulterius declarandum, quomodo reges, et principes possunt Iustitiam acquirere: et quomodo debeant Iustitiubi agetur quomodo Regnum iuste regi debeat, plenius ostendetur. Quid est Fortitudo
Abbreviated transcription (Latin):
qr ex ea manifestat᷑ ꝑfc̃o
bonitatis. ¶Qrͣto ħ dec
reges ⁊ pͥncipes ex magni¬
tudĩe malicie q̃ ex ĩiusti¬
cia ꝯsurccit. Nã ut dr̃ .u. eth.

Expanded text:
 ex ea manifestatur perfectio bonitatis. Quarto hoc decet reges, et principes ex magnitudine malitiae, quae ex iniustitia consurgit. Nam ut dicitur 5.
Abbreviated transcription (Latin):
passiones fortes licz br̃̾ne
agat. ñ tñ ẽ ei delectabile
bñ ag̾e. Contiñtia gͦ ⁊ ꝑse¬
uerautia sic acceptã ꝙͣuis
sit q̃dam bona dispõ. ñ tñ ẽ¬

Expanded text:
passiones fortes licet bene agat, non tamen est ei delectabile bene agere. Continentia ergo, et Perseverantia sic accepta, quamvis sint quaedam bona disposit
Abbreviated transcription (Latin):
tñ q̃dã bone dispõnes an¬
cillant᷑nͥtuti. ut bñ ꝯsili¬
ari ⁊ bñ iudicare de ꝯsilia¬
tis ancillat᷑ prudentie. Qͥ
gͦ bñ dispõtus ẽ ad ħ aptꝰ ẽ
ut sit prudens. ¶Q̾ dam

Expanded text:
n quaedam bonae dispositiones ancillantur virtuti, ut bene consiliari, et bene iudicare de consiliatis, ancillantur Prudentiae: qui ergo bene dispositus est ad hoc, aptus est ut sit prudens. Quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ñ gͣnare se ex nimio cibo
ut laborẽ pugnandi mẽliꝰ
tollare possent. ¶Quarto
decz ees ñ curare de ĩꝯmodi¬
tate iacendi ⁊ standi. Nã
expedit alũ pugnantib
die noctuq ẽẽ ĩ armus ꝑp̃¬

Expanded text:
et non gravari ex nimio cibo, ut laborem pugnandi melius tolerare possent. Quarto decet eos non curare de incommoditate iacendi et standi. Nam expedit aliquando pugnantibus die noctuque e
Abbreviated transcription (Latin):
sͣ oñdebat᷑. ⁊ ut hẽtur a pħo¬
cc̃ pͥncipiũ etħ. oĩs actoĩs
bellice dicetur iuctoria esse
fuus. Qͣre c̃ mxĩe ꝯtingat
bellantes iũce̾ si bñ sciant se
ꝓteg̾e ⁊ alios ferire ĩdustria
ꝓtegendi ⁊ feriendi ẽ ualde
expediens bellatorib. Qlit̾
sit feriend̾ hostẽ ⁊ q̃ admint¬
culant᷑ ad ista infra pate¬
bit.¶Oetauo deb bella¬
tores decz uecundari ⁊e
rubesc̾e turpt̃ fugã. Nã ut
dr .iii. ecħ. apud illos sũt
tores ñ horr̾e effusiorẽ sã¬
giũs ñ debe̾ multũ appͥciari
ẽ si hẽant iustũ bellũ. Nã ꝓ
defensione iusticie ⁊ ꝑ cõi
bono expoñda ẽ ꝑicło corlis
uita ũ ẽ cauenda effusio sã¬
guinis ⁊cet̾a alia st̃ fienda

Expanded text:
stendebatur, et ut habetur a Phicirca principium Ethic. omnis actionis bellicae dicetur victoria esse finis. Quare cum maxime contingat belantes vincere, si bene sciant se protegere et alios ferire; industria protegendi, et feriendi valde est expediens bellatoribus. Qualiter sit feriendum hostem, et quae adminiculantur ad ista, infra patebit. Octavo decet bellatores verecundari, et erubescere turpem fugam. Nam, ut dicitur 3. Ethic. apud illos sunt tores non habere effusionem sanguinis, non debere multum appretiari est, si habeat iustum bellum. Nam pro defensione iustitiae et pro communi bono exponenda est periculo corporalis vita, non est cavenda effusio sanguinis, et caetera alia sunt fienda
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs d̾r b̃n mori ĩbello q̃n iꝰte
bellans. ut ꝓ defensione prĩe.
łꝓ aliqͦ alio magno bono
uiste ⁊ audacter expouit
gã. ¶ Sexto pugnautes
oriẽ. Nã si quis cor molle
hũs muliebris exñs horre¬
at effũde̾ sanguinẽ ñ aude¬
bit hostib płagas inflig̾e.¬

Expanded text:
r bene mori in bello, quando iuste bellans, ut pro defensione patriae, vel aliquo alio magno bono, iuste et audacter exponit gam. Sexto pugnantes onem. Nam si quis cor molle habens, muliebris existens, horreat effundere sanguinem; non audebit hostibus plagas inflige
Abbreviated transcription (Latin):
quaciuiq ꝑte feriaritur
occũbunt. Qre nͥ qͥs pos.¬
sit sustiu̾e armoꝵ pond̾a
ĩutilis ẽ ad bellũ.Rio bel¬
lantib expedit posse suf¬
fie qiͣ assiduos mbroꝵ mo¬
tus. Nã si qͥs̾ ĩ bello ũ ꝯti¬
uuie se ducat adu̾sarius
sꝑ exponitur ad sustiũd̾
mouente uix ali nũꝙͣ ad
plenũ aliqͣ ꝑcussio pͭ ip̃m
tͣfugit. Nã sic̃ si signũ se
mou̾et ⁊ ñ staret fixũ ñ uͤ
de facili ꝑcut̾etur ab arcu
Sic ho se circũ uolbens ñ s̾
de facili milu̾atur ab hos¬
te. Continius gͦ m̃brorũ
motꝰ ẽ necͣius ad uitandũ

Expanded text:
acunque parte feriantur, succumbunt: quare nisi quis posset sustinere armorum pondera, inutilis est ad bellum. Secundo bellantibus expedit posse sufferre quasi assiduos membrorum motus. Nam si quis in bello non continue se ducat, adversarius semper exponitur ad sustinendum movente, vix aut nunquam ad plenum aliqua percussio potest ipsum terfugit. Nam sicut si signum se moveret et non staret fixum, non sic de facili percuteretur ab arcu, sic homo se circumvolens, non sic de facili vulneratur ab hoste. Continuus ergo membrorum motus est necessarius ad vitandum
Abbreviated transcription (Latin):
mines posse sustue magui¬
tudinẽ pond̾is. Scd̾o posse
suffr̃e qͣi assiduos m̃broꝵ
motus ⁊ labores maguos
Tercio posse tolłare ꝑ citat̃
uictꝰ. Qrͣto ñ curare de ĩꝯ¬
moditate iacendi ⁊ standi.

Expanded text:
mines posse sustinere magnitudinem ponderis. Secundo posse sufferre quasi assiduos membrorum motus, et labores magnos. Tertio posse tolerare parcitatem victus. Quarto non curare de incommoditate iacendi et standi.
Abbreviated transcription (Latin):
ricũ demonstratões expe¬
t̾e. ¶Scd̾a ura sumitur
ex ꝑte finis q̃ intenditur
in hac arte. Nã ut scribit̃¬
.ii. etħ. opꝰ morale suscipimꝰ
sciamꝰ s ut boni fiamus.
ffinis gͦ intentꝰ in hac scĩa¬

Expanded text:
expetere. Secunda via sumitur ex parte finis, qui intenditur in hac arte. Nam ut scribitur 2. Ethic. opus morale suscipimus sciamus, sed ut boni fiamus. Finis ergo intentus in hac sci
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e. ⁊ qualr debeant suis
subditis ĩꝑare. o gͦ doct᷑¬
nã hanc extend̾e. usq ad
ẽẽ gͦssum ⁊ figurãlem.¬
.Capłm .ii. Quis sit ordo
dicendorum. amino
ũ oĩs doct̾na ⁊ oĩs dis¬
ciplina ex p̾exñti fiat

Expanded text:
re, et qualiter debeant suis subditis imperare, oportet doctrinam hanc extendere usque adesse grossum et figuralem. Quis sit ordo dicendorum. Cap. II. um omnis doctrina et omnis disciplina ex praexistenti fiat
Abbreviated transcription (Latin):
¶ũ gͥ ñ reqͥrat᷑ tanta indu¬
striã ad regend̃ serp̃m qnͣta
reqͥpit᷑ in gub̾natõe familie
¶Nec requirat᷑ tanta pru¬
deñ in regĩe familie qnͣta ĩ
gub̾natõe ciuitatis ⁊ reg¬
ni ordine nͣli dec regiã ma¬
iestatẽ p scire se ip̃am reg̾e.
Scd̾o scire suã familiã gu¬
ciuitatẽ. In pͦ ãt lib̾ ĩ quo
aget᷑ de regimine sui sũt
t᷑ in qͦ regia maiestas de¬
beat suũ finẽ ⁊ suã felici¬
tatẽ ĩpon̾e. Scd̾o qͣs u̾tu¬
tes debeat hr̃e. T̃cio qͣs pa¬
siones debeat seqͥ. Qrto qͦs
mores debeat imiitari. Nã
ip̃m eẽ ñ possit nͥ quis se
det bonis actib ⁊ borus o¬
uolens tractare de regi¬
mine sui. o ip̃m noticiã
trad̾e de oĩb hiis q̃ diu̾si¬

Expanded text:
Cum ergo non requiratur tanta industria ad regendum seipsum, quanta requiritur in gubernatione familiae: nec requiratur tanta prudentia in regimine familiae, quanta in gubernatione civitatis et regni: ordine naturali decet regiam maiestatem primo scire se ipsum regere, secundo scire suam familiam gucivitatem. In primo autem libro in quo agetur de regimine sui, sunt tur in quo regia maiestas debeat suum finem, et suam felicitatem ponere. Secundo quas virtutes debeat habere, tertio quas passiones debeat sequi. Quarto quos mores debeat imitari. Nam ipsum, esse non possit nisi quis se det bonis actibus, et bonis ovolens tractare de regimine sui, oportet ipsum notitiam trad
Abbreviated transcription (Latin):
timor ⁊ desꝑatio ñ st̃ eadẽ
passio. cũ spe tim̃tes ⁊ des¬
pantes de uictoria turpit̾
agunt ut duuittant aciẽ
⁊ fugiant de bello. Sꝑantes

Expanded text:
timor, et disperatio non sunt eadem passio cum spe, timentes, et desperantes de victoria, turpiter agunt, et dimittunt aciem, et fugiunt de bello: sperantes
Abbreviated transcription (Latin):
cipũ sit de actib hũanis
⁊ ꝯpͥhendat᷑ sub morali nego¬
cio. qr matia moralis ut dic¬
tũ ẽ ñ patit᷑ ꝑ scrutationẽ
subtilẽ. S ẽ de negociis sii¬
gularib q̃ ut declarari h̃t¬
tẽ magnã inc̾citudinẽ ha¬
bent. Qͥa gͦ sic ẽ. ip̃a acta
singularia q̃ st̃ matĩa hi
oꝑis. ostendunt incedend̾
eẽ figurałr ⁊ typo. Hanc ãt¬

Expanded text:
cipum sit de actibus humanis, et comprehendatur sub morali negocio, quia materia moralis ut dictum est non patitur perscrutationem subtilem, sed est de negociis singularibus: quae ut declarari habtem, magnam incertitudinem habent. Quia ergo sic est, ipsa acta singularia, quae sunt materia huis operis, ostendunt incedendum esse figuraliter et typo. Hanc aut
Abbreviated transcription (Latin):
resident p gͥ quõ dec iudices
hoc dec iudices multomag̃
dec reges ⁊ pͥncipes q̃s ꝯgru¬
it ãpliori bonitate pollere
Dec itaq eos ẽẽ clem̃tes ⁊
benignos ñ ꝙ iusticrã dese¬
rant. qr sñ ea pax regni ⁊

Expanded text:
et ergo quomodo decet iudices hoc decet iudices, multo magis decet reges et principes, quibus congruit ampliori bonitate pollere. Decet itaque eos esse clementes et benignos, non quia iustitiam deserant, quia sine ea pax regni et
Abbreviated transcription (Latin):
creatoem ꝓlis. Nã ex defcũ
filioꝵ multa regna passa
sunt d̾ionem ⁊ scandala
Decedentib .n. pͥncipibus
absq lib̾is. płres insurg̃t
ut dñentur ⁊ faciunt dissẽ¬
possid̾e sufficientes dĩcias
ut possit regnũ defende ⁊ ex¬

Expanded text:
creationem prolis: nam ex defectu filiorum multa regna passa sunt divisionem, et scandala: decedentibus enim principibus absque liberis, plures insurgunt, ut dominentur, et faciunt dissenpossidere sufficientes divitias, ut possit regnum defendere
Abbreviated transcription (Latin):
sic ⁊̃ tollitur pulcritudo.
manet in eis color debit.
Amittunt ꝯformitatẽ il¬
critudo. Non dec gͥ re¬
gẽ nͨ aliꝙ̃ hoĩem ĩ talib
suã felicitatẽ pon̾e qr st̃

Expanded text:
iam tollitur pulchritudo, manet in eis color debitus: amittunt conformitatem illchritudo. non decet ergo regem, nec aliquem hominem in talibus suam felicitatem ponere, quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ regno ñ expedit. Sic ⁊̃ d
ẽẽ cure ip̃i pͥncipi de debita
subditi ad uͥtutem. Nam
matiam bñfaciendi. Sic
⁊̃ sanitas płcritudo ⁊ forti¬
tudo ꝯpetunt pͥncipi ñ ꝙ ĩ
eis sit ꝓpͥe felicitas. S ꝙ ⁊̃¬

Expanded text:
quod Regno non expedit. Sic etiam debet esse curae ipsi principi de debita subditi ad virtutem. Nam materiam benefaciendi. Sic etiam, sanitas, pulchritudo, et fortitudo competunt principi, non quod in eis sit p
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ młtũ iuiunt ĩ spe. Nõ .n.
młtũ delectant᷑ iuuenes in
hiis q̃ fec̾uunt. qr menuoran¬
t᷑ se modica fecisse. s młtũ
delectant᷑ ĩ cogitãdo q̃ t̃cũri
st Spant .ii. semagna fac̾e̾¬

Expanded text:
 multum vivunt spe. Non enim multum delectantur iuvenes in iis quae fecerunt, quia memorantur se modica fecisse: sed multum delectantur in cogitando, quae facturi sunt. Sperant enim se magna face
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Tercio m taltbrbonis
non ẽ ponenda felicitas qr
sunt ualde mutabilia. Eqͣ¬
tio .n. humoꝵ cũ subsit mo¬
tui sr̃celestiũ corpoꝵ uari¬
atoĩ aeris. nutatõi ciboꝵ
defacili uariatõem recipͭ᷑.

Expanded text:
. Tertio in talibus bonis non est ponenda felicitas, quia sunt valde mutabilia. Aequatio enim humorum, cum subsit motui supercoelestium corporum, variationi aeris, mutationi ciborum, de facili variationem recipit.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si hi põtentias hẽat or¬
natas nͥtutib  bonis o¬
tunc ut exlgłt siuis sfa¬
tus credat se eẽfelidem.
Dnĩs a ut exigit sims sła¬
tus. qr plena felicipas ĩ hac
uita hr̃i ũ pt̃. Iñ sanitate

Expanded text:
smodi potentias habeat ornatas virtutibus, et bonis otunc ut exigit suus status credat se esse felicem. Dicimus autem ut exigit suus status quia plena felicitas in hac vita haberi non potest. In sanit
Abbreviated transcription (Latin):
D mag̃̾ roborat᷑ ⁊ iugorã.
qr si uentres ml̾ieꝵ tpr̃e y¬
eniali st̃ calidiores. qr nõ
exalat ĩde calor ⁊ humidi¬
ores. qr ñ euaporat nide hu¬
midũ mag̃st̾ aꝑti ad ge¬
ueratõem ⁊ forte tali tp̃e
mag̃ ꝓcreant᷑ mascłi. uñ¬
⁊ ph̾s uidet᷑ uelle ꝙ oues
flantib borealib uentis
mag̃ ꝯcipiũt masclos.
Flantib u̾o australib mͣ¬
gis feĩnas. Oĩo .n. flantib
borealĩb uentis pp̃ robora¬
toẽm caloris materni ut̾i

Expanded text:
roboratur et vigoratur. quare si ventres mulierum tempore hyemali sunt calidiores, quia non exaltat inde calor; et humidiores, quia non evaporat inde humidum, magis sunt apti ad generationem, et forte tali tempore magis procreantur masculi. Unphus videtur velle, quod oves, flantibus borealibus ventis, magis concipiunt masculos: flantibus vero australibus, magis foeminas. Omnino enim flantibus borealibus ventis propter roborationem caloris materni uteri,
Abbreviated transcription (Latin):
aust̾ ẽ pluuiaꝵ multitudi¬
nes adductuius. Aere ã exũ¬
te puro meliorat᷑ ꝯplexio
exũtiũ ĩ eo. ⁊ fiunt melio

Expanded text:
Auster pluviarum multitudinis adductivus. Aere autem existente puro melioratur complexio existentium in eo, et fiunt melio
Abbreviated transcription (Latin):
iuroꝵ. Tcia ex dispõne aeriᷤ.¬
¶ porna ma sic assignat᷑ a
qͥbdã. Nã tp̃e calido eꝑiũt᷑
pori corꝑis. exhalat inde hu¬
midũ qr̃ remant corꝑa sic¬
ca. Rursus aꝑtis poris ex¬
alat nͣlis calor qͦ exalãte
corꝑa intͥnsecꝰ remauent
meliꝰ digit qr cãlor eiꝰ iutͥi

Expanded text:
tia ex dispositione aeris. Prima via sic assigantur a quibusdam. Nam tempore calido aperiuntur pori corporis, exalat inde humidum: quare remanent corpora sicca. Rursus, apertis poris exalat naturalis calor, quo exalante corpora intrinsecus remanent melius digerit, quia calor eius i
Abbreviated transcription (Latin):
uos lenones .i. uiuentes
de m̾etͥcõ expoliatores mͦ¬
tuoꝵ ⁊ aleatores dic̃ esse
tales apellat illiberales.
Aleator .n. et oĩs lusor ta¬

Expanded text:
rios, lenones, idest viventes de meretricio, expoliatores mortuorum, et aleatores, dicit esse tales appellat illiberales. Aleator enim et omnis lusor ta
Abbreviated transcription (Latin):
qr fortitudo plus opponi¬
t᷑ tuori ꝙͣ audatie. faci¬
mꝰ uos ipõs fortes declinã¬
do ad audatrã. Ita ꝙ poci
plus audeamiꝰ ꝙͣ minus.
Sic qr libalitas mag̃ op¬
ponit auaritie ꝙͣ ꝓdiga¬
litati. Declinaud̾ ẽ mag̃
ad ꝓdigalitatẽ ꝙͣ ad auã¬
suꝑ hundare indando qͣ

Expanded text:
itudo plus opponitur timori quam audaciae, facimus nosipsos fortes, delcinando ad audaciam; ita quod potius plus audeamus, quam minus. Sic quia liberalitas magis opponitur avaritiae quam prodigalitati, declinandum est magis ad prodigalitatem quam ad avasuperabundare in dando, q
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ ꝯuinctã. aliena u̾ost
disꝯuincta. Non ẽ adeo diffi¬
cile ñ usupare aliena ad
bis ꝯmncta. Sic̃ ẽ difficile
dare ꝓpͥa ad q̃ mag̾ afficum̃¬

Expanded text:
coniuncta, aliena vero sunt disiuncta: non est adeo difficile non usurpare aliena, ad bis coniuncta: sicut est difficile dare propria, ad quae magis afficim
Abbreviated transcription (Latin):
qr cũ libales mxĩe ament᷑.
ccͣ id maxĩe ꝯsistit libalitae
ꝙ qͥs agendo maxĩe auia¬
tur. Nõ ã maxĩe amatꝰ
qͥs si aliena bona ñ subri¬
piat. ł si ꝓpͥos redditꝰ custo¬
diat. S maxĩe diligit᷑ si
ex ꝓpͥis redditib debĩtos

Expanded text:
 cum liberales maxime amentur, circa illud maxime consistit liberalitas, quod quis agendo maxime amatur. Non autem maxime amatur aliquis, si aliena bona non surripiat, vel si proprios redditus custodiat. Sed maxime diligitur si ex propriis redditibus debitos
Abbreviated transcription (Latin):
lius ẽ uñ expendẽ qmͣ alie¬
tus ccͣ ꝙ ꝯsurgit maioꝵ
laus. Maior ã laus ꝯsur¬
git in bñ expendd̃o ⁊ alios
bñficiendo ꝙͣ ĩ custodido¬

Expanded text:
lius est bene expendere, quam alietus, circa quod consurgit maior laus. Maior autem laus consurgit in bene expendendo, et aliis benefaciendo, quam in custodi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣꝵ curã hẽe debemꝰ. q̃r cũ io¬
cus ĩmod̾atus ł ihonestus
distrabat nos a bonis o
ste utidelectatoĩb ludoꝵ
tut ad p̾ncipẽ excellẽtior ẽ.
ꝙͣ sit cura alicꝰ ꝑticularis
boni. Non gͦoĩo ꝓhibenda

Expanded text:
 curam habere debemus. Quare cum iocus immoderatus, vel inhonestus distrahat nos a bonis opste uti delectationibus ludorum, tat ad principem excellentior est, quam sit cura alicuius particularis boni. Non ergo omnino prohibenda
Abbreviated transcription (Latin):
honesti . Illis d̾ reges ⁊ pͥn¬
cipes. Deo moderãte uti
ut sꝑuideant᷑ maturi. ⁊
nlło iuͦ appareãt piules.
Ab ip̃a eĩ infantia ꝯnͣle¬
qr̃ ludꝰ si ñ sit mod̾atꝰ ⁊̃ ho¬
uestus aliꝙͣ pu̾ilitatẽ urͣ
reges ⁊ pͥncipes modatẽ
tis ex hoc iocosa delectatõ
ñ ẽ ociosa ⁊ ordinat᷑ ĩ boñ
finẽ. qr int̾poĩta nr̃is cu¬
ris ꝙͣdã recreatoẽm acci¬

Expanded text:
honesti, illis debent reges, et principes adeo moderate uti, ut semper videantur maturi, et nullo modo appareant pueriles. Ab ipsa enim infantia connatn sit moderatus et honestus, aliquam puerilitatem videtur reges et principes moderate utis ex hoc iocosa delectatio non est otiosa, et ordinatur in bonum finem, quia interposita nostris curis, quandam recreationem acci
Abbreviated transcription (Latin):
tatoẽs iocose si sint mod̾a¬
ĩtalib ꝯtingat peccare ⁊
nos hẽamꝰ ad ludos. In ip̃is
.n. iocis qͥdã sr̃hũndant de¬
sid̾eates oĩo risũ fac̾e De¬

Expanded text:
iocosae, si sint moderain talibus contingat peccare, enos habeamus ad ludos. In ipsis enim iocis quidam superabundant desiderantes omnino risum facere
Abbreviated transcription (Latin):
pħs applłat homo loctos.
rapiẽtib p̾dã sacͥficatã in
tẽplis gentiliũ. S ic̃ .n. a¬
ues ille ñ curabant qͣlit̾o
possent aͥd de illa. de p̾da ca¬
ꝑesic uolentes ot̃o face̾ ri¬
sũ ⁊ ꝓuocare alios ad ca¬

Expanded text:
s appellat bomolocos. rapientibus. praedam sacrificatam in templis Gentilium. Sicur enim aves illae non curabant qualitercunque possent aliquid de illa praeda capere: sic volentes omnino facere risum, et provocare alios ad ca
Abbreviated transcription (Latin):
data. qr filii liboꝵ ⁊ nobili¬
ũ iustruebant᷑ ĩ illa. ¶ Se
di nr̃ ẽ ut ꝑ debita argu¬
m̃ta ⁊ ꝑ debitas rõnes ma¬
it gͦ inuenire aliꝙͣ scĩam
docentẽ mod̾ q formanda
st̃ argum̃ta ⁊ rõnes. Nã
nͥ mod̾ arguendi sciremꝰ.
possemus ĩarguendo pec
oliugue ne erret᷑ in loꝙ̃do.¬

Expanded text:
da, quia filii liberorum et nobilium instruebantur in illa. Secdi noster, est ut per debita argumenta, et per debitas rationes mait ergo invenire aliquam scientiam docentem modum, quo formanda sunt argumenta, et rationes. Nam nisi modum arguendi sciremus, possemus in arguendo pecco linguae, ne erremus in lo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sũ ea musica ꝑfc̃e sciri
non pͭ ¶ Sexta scĩa li¬
lerał ẽ geonietͥa q̃ docet
coguoseere iũsuras ⁊ qnͣ
mia q̃ ẽ de qnͣtitate astꝵ

Expanded text:
 ea musica sciri non potest. Sexta scientia liberalis est geometria, quae docet cognoscere mensuras et quantimia, quae est de quantitate ast
Abbreviated transcription (Latin):
debenus ab ip̃a unfantia
⁊ qiͣ ab ipĩs cunabulis in¬
choare. ¶ Decz gͦ ouĩs
nobiles ⁊ iuaxĩe reges ⁊
pͥncipes si uolunt suos fi¬
lrales ẜmones ⁊ si uolũt
eos eẽ f̾uentes ⁊ attentos

Expanded text:
debemus ab ipsa infantia et quasi ipsis cunabulis inchoare. Decet ergo omnes nobilies, et maxime reges, et principes, si volunt suos filiterales sermones, et si volunt eos esse feruentes, et attentos
Abbreviated transcription (Latin):
cet ipõs ⁊̃ ab ip̃a ĩfantiaũ
iudare lris ut uig̾e pos¬
sĩt p̾dentia ⁊ ĩtellectu. cap̃¬
pud antiquos autiqͣ auc¬
toritas ꝓtestatur. Huiꝰ¬

Expanded text:
ipsos etiam ab ipsa infantia insudere literis,ut vigere possint prudentia et intellectu. pud antiquos, antiqua auctoritas protestatur. Hui
Abbreviated transcription (Latin):
nͣs reꝵ.¶ Hõ tñ a sui natĩta¬
te ẽ iale dispoĩtus ad capi
ti st̃ ad sciend̃ qr nr̃a cogni¬
tio incip̃ a sensu ⁊ a posti¬
studio añꝙͣ ꝑuenire possit

Expanded text:
s rerum: homo tamen a sui nativitate est male dispositus ad capieti sunt ad sciedum: quia nostra cognitio incipit a sensu et a poststudio, antequam pervenire possit
Abbreviated transcription (Latin):
struendis qͥdã alia ꝑticłari¬
a dicenda ut qͣlis debet esse
cella uinaria qr d ẽẽ frigi
a stabulis furno ⁊ st̃qlli
niis. Sic ⁊̃ alie ꝑticłares ꝯ¬

Expanded text:
onstruendis quaedam alia particularia dicenda; ut qualis deberet esse cella vinaria, quia debet esse frigida stabulis, fimo, et sterqui liniis. Sic etiam aliae particulares
Abbreviated transcription (Latin):
ritate illustrabr. ĩ estate
qͥd̃ eo ꝙ obliq̃ resꝑiciat᷑
a sole hẽbit ĩcalore deuz¬
pam̃tũ. Nã sꝑ radius
obliqꝰ minorem calorem
generat ꝙͣ directus.
Scd̾o ĩ edificando edifi¬
cio attendd̾̃a ẽ diu̾sitas

Expanded text:
itate illustrabitur. In aestate quidem, eo quod oblique respiciatur a sole, habebit in calore temperamentum. nam semper radius obliquus minorem calorem generat, quam directus. Secundo in aedificando aedificio attendenda est diversitas
Abbreviated transcription (Latin):
tã ex fragalitate corꝑis ꝙͣ¬
⁊ ex fragilitate ꝯpħrionus.
Nã ut dicelat᷑ supͣ frigidi¬
tas uiã timori pparat. fri¬
Animosi .n. ⁊ itrił ẽ ad alia
se extende. Calor g̾ reddit
Frigiditas uͦ tunidũ ⁊ pu¬
sillanimen. Qre mlres q̃
sunt pauide ⁊ pusillani¬
mes. ad oꝑa bellica destina¬
ri ñ debent. In bellis .ii. me¬
lius ẽ pauidos expelłe ꝙͣ eos
ĩ societate hr̃e. Nam cũ hũa¬
nũ sit tim̾e mortẽ uiriles
⁊̃ ⁊ aĩo si trepidant uidẽtes¬
tuusdos trepidare. Ne gͥ red¬
dautur bellantes pusilla¬
o ab excctu expelli ¶T¬
cra uia sumitur ex ꝑte
fortitud̾is corͣlis. Nam

Expanded text:
ex fragilitate corporis quam ex frigiditate complexionis: nam ut dicebatur supra frigiditas viam timori praeparat; frianimoso vero et virilis est ad alia se extendere, calor enim reddit frigiditas vero timidum et pusillanimum. quare mulieres, quae sunt pavidae et pusillanimes, ad opera bellica destinari non debent. In bellis enim melius est pavidos expellere, quam eos in societate habere nam cum humanum sit timere mortem, viriles etiam et animosi trepidant videnteos trepidare: ne igitur reddantur bellantes pusillaoportet ab exercitu expelli. Tertia via sumitur ex parte fortitudinis c
Abbreviated transcription (Latin):
b ꝯungunt᷑ ꝙͣ dura. pu¬
eri ⁊ iuuenes. qr st̃ magis
molles ⁊ ductiles ꝙͣ adul¬
ti faciliꝰ ĩpͥnuit᷑ eis mo¬
res socioꝵ ĩ etate iuuenili
dist̃ a societate pͣuã. ¶De¬
cũda uia ad inuestigand̃¬

Expanded text:
unguntur, quam dura, pueri et iuvenes quia sunt magis molles et ductiles quam adulti, facilius imprimuntur eis mores sociorum in aetate iuvenili, di sunt a societate prava. Secunda via ad in
Abbreviated transcription (Latin):
uictualiũ deferat᷑ ad mu¬
uitõem obsessã. S ⁊ ut uic¬
tualia delata ꝑtẽꝑatos e¬
longatores ꝑ fanulias dis¬
penset᷑. uñ si fĩ possit si ciui¬
tas obsessa ess magna.
c̃tualia reduci debent ad or
si munitio obsessa modi¬
ct ee̾t ambitꝰ hoc effice nõ

Expanded text:
ictualium deferatur ad munitionem obsessam, sed etiam ut victualia delata per temperatos erogatores per familias dispensetur. Unde si fieri posset si civitas obsessa esset magna, civitatis victualia reduci debent ad horsi munitio obsessa modici esset ambitus, hoc efficere non
Abbreviated transcription (Latin):
possĩt deẜuire ad ictũ de¬
portunda st̃ ad munitõẽm
obsessã pͥusꝙͣ obsideat᷑ ab
exͣneis. ⁊ si tumet᷑ de obsessio¬
ne añ recollectioriẽ frugũ
ex aliis locis ꝓpinqͥs st̃ ta¬
lia ad qͥrenda. ne niuurtõ
obsessa obcareutiã iuctus
pͭ ad mumtõem deferrił si
detͣcent᷑ ñ multũ ẽẽt utile
castro ł cuutati obsesse tot̃
ẽ igni ꝯburend̾ ne obsiden¬
tes sr̃uenientes inde capi¬
aut emoluũitũ. ⁊ ex bonis
ꝓp̾is mnutoĩs obsesse ĩpu¬
gnent ip̃am. ꝗi ãt tumea¬
tur de diuturnitate tprĩs
obsessio ꝑdurare. mͣxĩe ca¬

Expanded text:
t deservire ad victum, deportanda sint ad munitionem obsessam, prius quam obsideatur ad extraneis: et si timetur de obsessione ante recollationem frugum, ex aliis locis propinquis sunt talia acquirenda, ne munitio obsessa ob carentiam victus  ad munitionem deferri vel si deferretur non multum esset utile castro vel civitati obsessae totum est ignis comburendum; ne obsidentes supervenientes inde capiant emolumentum, et ex bonis propriis munitionis obsessae in pugnent ipsam. Si autem timeatur de diuturnitate temporiobsessio perdurare, maxime
Abbreviated transcription (Latin):
reges ⁊ pͥncipes apꝑere ꝑ
sonas reu̾endas ne ꝯtẽp̃ti¬
biles hẽant᷑. Sic̃ .n. ĩ sũpcõ¬
ne ciboꝵ ⁊ ĩ aliis recta rõ
set multꝰ ĩfirmo qͥeẽt modi¬
cus sano. sic ⁊ ĩ ꝯu̾satõe ho¬
minũ. aliqͣ .n. familiaritaᷤ
reputat᷑ regi ad u̾ͥtutẽ ⁊¬

Expanded text:
es et principes apparere personas reverendas, ne contemptibiles habeantur. Sicut enim in sumptione et in aliis recta ratise multus infirmo, qui esset modicus sano: sic in conversatione hominum. aliqua enim familiaritas reputatur regi ad virtute
Abbreviated transcription (Latin):
Nã ꝓut u̾bis ⁊ oꝑib debi¬
te cõnu̾saniir cũ aliis ho¬
norando eos ⁊ recipiendo
ip̃os ut debemꝰ. sumꝰ ami¬
cabiles ⁊ affabiles. Nich̾
ẽ gͦ aᵈ amicabilitas siuie
affabilitas de q̃ hic deter¬
nuinare intendimꝰ nͥ rec¬

Expanded text:
ibus debite conversamur cum aliis, honorando eos, et recipiendo ipsos ut debemus, sumus amicabiles, et affabiles. Nihil est ergo aliud amicabilitas, sive affabilitas, de qua hic determinare intendimus, nisi rec
Abbreviated transcription (Latin):
expedit eis ĩre ꝯmibia ut
una uxore ꝯtenti ab ĩtem¬
das hẽatur nͣlis auior si
citia ꝯiugalis int̾ ꝯiuges.
sic se h̃ñtes tanta multi¬
plicaretur dilectio ut oꝑ¬
tet eos nimiũ nacare ue¬
nẽis. Dec gͤ os ciues ñ
iuia ꝯsanguinitate ꝯuĩ¬
cͣtis ne daudo nimis ope¬

Expanded text:
expedit eis inire connubia, ut una uxore contenti ab intemtas habeatur naturalis amor, si citia coniugalis, inter coniugs sic se habentes tanta multiplicaretur dilectio, quod oporteret eos nimium vacare venereis. Decet ergo omnes cives non nimia consanguineitate coniunctis; ne da
Abbreviated transcription (Latin):
sint agͥcolis tanꝙͣ me¬
liores ⁊ nobiliores esti¬
marent se plus ẽẽ acep¬
turos de fructib possonũ
int̾ ecs. qr agͥcole mag̃ labo¬
rantes cẽ possones minus
de fructib caꝑent. Consida¬
ta gͦ infirmitate hor̃m ⁊

Expanded text:
sint agricolis, tanquam meliores et nobiliores estimarent se plus esse accepturos de fructibus possessiinter eos, quia agricolae magis laborantes circa possessiones, minus de fructibus caperent. Considerata ergo infirmitate hominum, et
Abbreviated transcription (Latin):
ceutes ea ꝑ montoẽm de¬
bitã ad louitatẽ p̾hibitã.
¶Uiso ꝯiugẽ sic regendaz
eẽ ut sit debite tẽꝑata. Re
sit debite taciturna. Naui
⁊ꝯgrue silentiũ ẜuent. ex
ut ad maiorẽ amorẽ ui¬
ros iuducaut. Decz gͦ eas
eẽ tacituruas. Sic ⁊̃ decet¬
ipãs ẽẽ stabiles. qr quͣto
tãtomag̃ crudelitatiᷤ adge¬
u̾at᷑ uiro ut ei debitã fidẽ
ẜuet. Tali gꝰ regĩe regẽde
st̃ ꝯiuges ut polleant pre¬
dcĩs sex bouitatib uidel
ut suit caste. honeste/ abs¬
tiuendes. sobe̾ taciturne.
⁊ stabiles. Ad hec at oĩa ui

Expanded text:
centes eam per monitiones debitas ad bonitates praehabitas. Viso, coniugem sic regendam esse, ut sit debite temperata: resdebite sit taciturna. Nam, congrue silentium servent, ex et ad maiorem amorem viros inducunt. decet ergo eas esse tacituresse stabiles: quia quanto tanto maior credulitas adgeneratur viro, ut ei debitam fidem servet. Tali ergo regimine regendae sunt coniuges, ut polleant praedictis sex bonitatibus. videlicet, ut sint castae, honestae, abstinentes, sobriae, taciturnae, et stabil
Abbreviated transcription (Latin):
tellectũ. Non sic ꝑeipit nͣ¬
les impetꝰ. Nec sic agit ex
uͣli ĩstinctu. ut aues ⁊ bestie
Aues .ii. ⁊ alia alia ex nͣli ĩ¬
stinctu agentia ñ sic ĩdigẽt
disciplina ut hõqͥ utit᷑ rõne
debita ñ sufficient̾ inclina¬
t᷑ͣex nͣ. Discipliua ã q̃ ẽ dauda¬

Expanded text:
tellectum, non sic percipit naturales impetus, nec sic agit ex naturali instinctu, ut aves et bestiae. Aves enim et alia animalia ex naturali instinctu agentia non sic indigent disciplina, ut homo, qui utitur ratione debita, non sufficienter inclinatur ex natura. Discipl
Abbreviated transcription (Latin):
reutia piloꝵ. muiꝰ offend̃¬
t᷑acalore ⁊ frigore ꝙͣ uiri
Sic ⁊̃ distinguend̾ ẽ inter
tpr̃a. Nã tẽporib frigidis
⁊ flante borea utend̾ ẽ alii
te austro. ¶Diftinguẽ¬

Expanded text:
offenduntur a calore et frigore, quam viri. Sic etiam distinguendum est inter tempora: nam temporibus frigidis, et flante borea utendum est alite austro. Distingue
Abbreviated transcription (Latin):
int ꝯplexiones tpr̃a ⁊ eta¬
tes. Nã hũtes ꝯplexioẽs
mag̾ densas ⁊ minus po¬
rosas. Non sͤ ledunt aca¬
lore ⁊ frigore sic̃ hñtes ꝯpł¬
xiones raras. U ⁊ młres¬

Expanded text:
inter complexiones, tempora, et aetates. Nam habentes complexiones magis depressas et minus porosas, non sic laeduntur a calore et frigore, sicut habentes complexiones raras. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatẽ ⁊ honorẽ. Om̃e
.i. bonũ ł ẽ delectabile ł uti¬
le ł houestũ. sũ honorabile.
lonũ .n. honestũ bonũ houe¬
delectabile. sic q̃ runt᷑ delica¬
ta ⁊ mollia. S ꝓpt̾ utile sͤ
q̃runt᷑ calida ad repellend̾ f¬
gus tpẽ yemali. ł ñ calida

Expanded text:
Omne enim bonum vel est delectabile, vel utile, vel honestum sive honorabile. Bonum enim honestum, bonum honodelectabile: sic quaeruntur delicata, et mollia. Si propter utile: sic quaeruntur calida ad repellendum frigus tempore hyemali, vel non calida
Abbreviated transcription (Latin):
ũ pt̃ sꝑ reqͥesc̾e ĩ fine adep
hibeant᷑ aludis. Q ut moda¬
te se hẽant ccͣ ludos hones¬
tos ⁊ lib̾ales.Nã ludi tur¬
pes ⁊ eloqͥa turpia ⁊deduc¬
tiones ĩhoneste ꝓhibendest
a ienib ut ułt ph̾s .uii.¬

Expanded text:
 potest requiescere in fine adeptrohibeantur a ludis: sed ut moderate habeant ludos honestos, et liberales. Nam ludi turpes, et eloquia turpia, et deductiones inhonestae prohibendae sunt a iuvenibus, ut vult Phi
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ mbroꝵ ex qͥb iudicari
deutes ⁊ bonos hr̃e gestus
ordinatos ⁊ honestos. Co¬
hibent .ii. tales sua m̃bra.
ꝯiectaturi possit elacoẽm
tẽpantiã appetitꝰ. Est .ii. hõi

Expanded text:
m, ex quibus iudicari udentes et bonos habere gestus ordinatos et honestos: cohibent enim sua membra, coniecturari possit elationem temperantiam appetitus. Est enim homi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtinuos labores deficiãt a
ꝯsecutõe fuis. expedit aliqͦs
ludoᷤᷤ ⁊ ãq̃s deductoes int̾po¬
n̾e sius curis ut ex ħ aliqm
reqͥesm recipientes mag̃ pͥ¬
sint laborare ĩ ꝯsecutoẽ finis.

Expanded text:
ergo propter continuos labores deficiat a consecutione finis, expedit aliquos ludos et aliquas deductiones interponere suis curis, ut ex hoc aliquam requiem recipientes, magis possint laborare in consecutione finis.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ deuiare a recto regĩe
sit tyrãnizare ⁊ ĩirra¬
ri subditis ⁊ ñ intendere
stendemꝰ ꝑ iã dc̃a detesta¬
bile ⁊ ꝑͥiculosũ eẽ regie¬

Expanded text:
cum deviare a recto regimine sit tyrannizare, et iniuriari subditis, et non intendere stenderimus per iam dicta detestabile et periculosum esse regi
Abbreviated transcription (Latin):
qr̃ subditi tyrãius ĩsidi¬
ant᷑. ¶ Prima ẽ pp̃ ti¬
morẽ. Nã młti pusilla¬
nemes exñtes cũ minis
timent. ⁊ ñ credt se posse
dunt alios ⁊ efficiũtur

Expanded text:
re subditi tyrannis insidiantur. Prima est propter timorem. nam multi pusillanimes existentes, cum nimis timent, et non credunt se posse dunt alios, et efficiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
pło ꝙ qr młtis de caĩs sũb¬
diti insidiant᷑ tyrannis.
tyrãnica ⁊ deuiatõ a rec¬
to regĩe. Ido reges cura
ꝑuigili stud̾e̾ debent ne
relinqñtes rec̃tũ guber¬
nacłm tyrãnizent ⁊ Iar

Expanded text:
 quia multis de causis subditi insidiantur tyrannis, tyrannica et deviatio a recto regimine, reges cura pervigili studere debent, ne delinquentes rectum gubernaculum, tyrannizent. Nar
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt ad exꝑientiai
ꝑticulariũ gestoꝵ ⁊ gustã
qnͣta sint duricies ferri.
⁊ qnͣtus sit labor pugne.
hostium. ut płimũ ẽ durꝰ
carne ⁊ robustus corꝑe. S
pp̃ tãlia ñ retrahitur a
bellando. Na ⁊ si ꝯtingat
uint bella appetere pug¬
nes molles ut sͣ tangela¬
tur st̃ aptiores ad intelli¬
ti adpugnand̾. Nã tales
difficilius sustinent armio¬
ꝵ pondꝰ. uehem̃tius dolẽt
ex illatõe uulneꝵ.¶Qͥu

Expanded text:
t ad experientiam particularium gestorum, et gustant quanta sit durities ferri, et quantus sit labor pugnae, hostium: ut plurimum est durus carne et robustus corpore, si propter talia non retrahitur a bellando. Nam et si contingat m gustaverunt bella, appetere pugnes molles ut supra tangebatur sunt aptiores ad intelliti ad pugnandum: nam tales difficilius sustinent armorum pondus, vehementius dolent ex illatione vulneru
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ dux excitus ꝯsidare. pꝰ ex
Scdo ex qͣ ꝑte st̃ meliores sa¬
gittarii płes armati ⁊ hñ¬
tes meliora arma. ¶Tcio
uͥ plus iuctualia hũndãt.
dello adusarii cedunt defici¬
entes ĩ iuctualib ⁊ obinũ¬
dicitatẽ ñ ualentes moram
dus ẽ pugnatoĩs locus
qͥ st̃ in altiori situ ł melio¬
sol sit oppositꝰ facieb eoꝵ ł
flans ⁊ eleuaus pulu̾em ꝯͣ¬
tes solẽ ⁊ uentũ sũ pulu̾e
ꝯͣ se offendunt᷑ ĩ ocłis ut
dimicare ũ possint. ¶Sex¬
to ẽ attendend̃ qͥ pued auxi¬
liatores expectant. Nã si
hostes pła expectant auxi¬
da ẽ pugna. si ã ip̃i płes
auciliatores expectant ẽ
ꝯpugnatio differenda.

Expanded text:
 dux exercitus considerare primo ex Secundo ex qua parte sunt meliores sagittarii, plures armati, et habentes meliora arma. Tertio ubi plus victualia abundant: bello adversarii cedunt deficientes in victualibus, et ob mendicitatem, non valentes moram dus est pugnationis locus qui sunt in altiori situ, vel meliosol sit oppositus faciebus eorum, vel flans et elevans pulverem entes solem et ventum sive pulverem contra se, offendentur in oculis ut dimicare non possint. Sexto est attendendum, qui plures auxiliatores expectant. Nam si hostes plura expectant auxida est pugna. Si autem ipsi plures auxiliatores expectant, est compugnatio differenda.
Abbreviated transcription (Latin):
bellatores tautd cicius iuc¬
toriã optinẽt. ¶Sexto at¬
dendd̾a ẽ iurilitas ⁊ auda¬
tia m̃tis qr audatores et
mag̃ cordati ut płimũ un
pugna iuctoriã optinent.
Rex gͥ aũ pͥnceps ł dux ex¬
citus pͥusꝙͣ publice dimic
exꝑte hoĩm bellatoꝵ sex ꝯsi¬

Expanded text:
to citius victoriam obtinent. Sexto, attendenda est virilitas et audacia mentis. quia audaciores et magis cordati ut plurimum in pugna victoriam obtinent. rex igitur aut princeps vel dux exercitus, priusquam publice dimicet, ex parte hominum bellatorum s
Abbreviated transcription (Latin):
natõe ẽ utił. sic̃ maius
pordus mag̃trahit. ẜo
ex ꝑte bellatoꝵ attendeda
ẽ excitatio. Nã hñtes
brachia ĩ assueta ãd ꝑcu¬
ciend̃ ⁊ m̃bra excitata ad
bellũ deficiunt in sustiũdo
pugnã. Est .i. ꝯsuetudo
qĩ alta nat᷑a ut quilib
uirilius ⁊ expedicius ⁊
sñ muiuori labore ⁊ pena
faciat oꝑa ꝯsueta. ¶T¬
cio attendd̾a ẽ tollantia
erga ncc̃itates corꝑis. Nã
ꝯmoda tolłare. Qre si sint
i aliqͥ molles ⁊muliebres
renuentes ĩꝯmoditates a
ditates quas sustinent bel¬
lare recusaait ⁊ excitũ fugi¬
unt. ¶Qrͣto consideranda
ẽ fortitudo ⁊ durities cor
Multũ .n. int̾est int̾ duri¬
ciẽ ferri ⁊ mollitiẽ pãni si¬
rici ⁊ int̾ suauitatẽ ludi⁊
asꝑitatẽ pugne. Consid̾a

Expanded text:
natione est utilis, sicut maius pondus magis trahit. Secundo, ex parte bellatorum attendenda est exercitatio. Nam habentes brachia inassueta ad percutiendum, et membra inexercitata ad bellandum, deficiunt in sustinendo pugnam, est enim consuetudo quasi altera natura, ut quilibet virilius et expeditius, et cum minori labore et poena faciat opera consueta. Tertio, attendenda est tolerantia erga necessitates corporis. Nam moda tolerare: quare si sint ibi aliqui molles, et muliebres renuentes incommoditates alditates quas sustinent, bellare recusant et exercitium fugiunt. Quarto consideranda est fortitudo et durities corporis. Multum enim interest inter duritiem ferri et mollitiem panni serici, et inter suavitatem ludi et asperitate
Abbreviated transcription (Latin):
lo: si debeat publica pug
lica ẽcautela maxĩa adhi¬
benda. Nã qr belloꝵ casus
iire mediabiles st̃ diligẽ¬
ter usdenda st̃ queq c̃ca
bella ꝯsid̾anda exiftũt pͥꝰ

Expanded text:
lo, si debeat publica pugnlica est cautela maxima adhibenda. Nam quia bellorum casus irremediabiles sunt, diligenter videnda sunt, quaecunque circa bella consideranda existunt
Abbreviated transcription (Latin):
cas eẽ ⁊ honestas ut sibi
caueant a siguis ⁊ u̾bis
q̃ uident᷑ inhonestatẽ ꝓtẽ¬
dẽ Nõ eĩ suffic̾ ut alienur
filius ñ succedat ĩ hedita¬
tẽ. s reqͥritur ut ꝓr̃ sit cͥtͣ
de sua ꝓle. Cũ gͦ signa in
dicãs eẽ. ¶Tercio o eas
ẽẽ abstm̃tes ut caueant
sͥ a sr̃fluitate cibi. Nã ci¬
bi sr̃ fluitas ad ĩꝯtinenti¬
ami ĩelinat ¶ Qrͣto dec
eas eẽ sobrias ut caueãt
sͥ a sr̃fluitate potꝰ Nã tã
ĩmod̾antia cibi ꝙͣ potꝰ pro

Expanded text:
ut sibi caveant a signis et a verbis, quae videntur inhonestatem protendere: non enim sufficit ut alius filius nonn succedat in haereditatem, sed requiritur ut patet sit certus de sua prole. Cum ergo signa inhdicas esse. Tertio oportet eas esse abstinentes, ut caveant sibi a superfluitate cibi. Nam cibi superfluitas ad incontinentiam inclinat. Quarto decet eas esse sobrias, ut caveant sibi a superfluitates potus. Nam tam immoderantia cibi quam po
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipes sollicidari ccͣ regi¬
men filioꝵ ut ab ip̃a ĩfãtia
sic regant᷑ ꝙ sint abstiuen¬
uenes debeant se hr̃e ccͣ cibũ
⁊ potũ. Qestat idẽ qͣłi se de¬

Expanded text:
principes solicitari circa regimen filiorum, ut ab ipsa infantia sic regantur, quod sint abstineniuvenes debeant se habere circa cibum et potum. Restat videre, quomodo se de
Abbreviated transcription (Latin):
dos eẽ. ne suit gulosi. Resta
dr̃e quo ĩstruendi st̃. nesĩt
ut sint uirtuosi. iuuenes
ꝯtin̾e uolentes ĩducendi st̃
ut ꝓpͥa ꝯuige sint ꝯtenti.ĩ
qͣ ã etate debeant uti ꝯuigi

Expanded text:
dos esse, ne sint gulosi: restat dicere, quomodo instruendi sunt, ne sint ut sint virtuosi, iuvenes continere nolentes, inducendi sunt ut propria coniuge sint contenti. In qua autem aetate debeant
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑ archades. Ubi quil
ꝑ se moraibat. Hoĩes gͦ s̾¬
disꝑsi morantes alñ ꝯcor¬
dabant ĩunũ ꝯstituẽtes
sͥ ciuitatẽ aliꝙͣ in qͣ sił

Expanded text:
bantur Arcades, ubi quilibet per se morabatur. homines sidispersi morantes aliquando concordabant in unum, constituentes sibi civitatem aliqua, in qua si
Abbreviated transcription (Latin):
eneratoĩs ciuitatis
⁊ regni duos modos
altero. Pͥmus modꝰ ẽ ille de
quo sͣ in scd̾o libro fecimꝰ
scentiã filioꝵ collactane¬
oꝵ ⁊ nepotũ. domus pot¬

Expanded text:
enerationis civitatis et regni duos modis altero. Primus est ille de quo supra in secundo libro fecimus escentiam filiorum collectaneorum et nepotum domus pot