comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
postea herbã nominauit. Quod autẽ dixerat
iumentis. seruituti hominũ dixit. Ergo ser s¬
uituti. & non libertati. Ubi est uos in liber¬
tatẽ uocati estis : Sed audi eundẽ ipsum.
Cũ enĩ liber sim ex om̃ib om̃iũ me seruum
feci ut plures lucri facerẽ. Et quibus dixit
in libertatẽ uocati estis : Et quid adiunxit:
Tantũ ne libertatẽ in occasionẽ carnis detis.
sed per caritatẽ seruite in incẽ. Quos libeross
fecerat seruos fecit. non conditione sed tam̃
xp̃i redẽptione: non necessitate sed caritate:
per caritatẽ inquit scruite inuicem. sed xp̃o.
Seruimus inuicẽ ait. non populis. non carnalib
non infirmis. Bene seruis xp̃o. si seruis quibus ⁊¬
xp̃c seruiuit. Nonne de illo dictũ est bene
seruiente plurimis: Propheta legit᷑. de nullo
nisi de xp̃o accipi sol&. Audiamus tamen pro¬
priȩ & in euuangelio uocẽ eius. Quicũq inquit

Expanded text:
postea «herbam» nominavit; quod autem dixerat postea «herbam» nominavit; quod autem dixerat «jumentis,» hoc «servituti hominum» dixit. Ergo servituti, et non libertati. Ubi ergo est, «Vos in libertatem vocati estis?» Sed audi eumdem ipsum: «Cum enim liber sim ex omnibus, omnium servum me feci, ut plures lucrifacerem» . Et quibus dixit, «In libertatem vocati estis?» et quid adjunxit? «Tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem» . Quos liberos fecerat, servos fecit; non conditione, sed tamen Christi redemptione; non necessitate, sed charitate: «Per charitatem,» inquit, «servite invicem.» Sed Christo servimus invicem, ait; non populis, non carnalibus, non infirmis. Bene Christo servis, si servis quibus Christus servivit. Nonne de illo dictum est: «Bene servientem plurimis?» Propheta legitur: de nullo nisi de Christo accipi solet. Audiamus tamen proprie et in Evangelio vocem ejus: «Quicumque,» inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
cit foenũ iumentis. De fructu operũ tuorũ inquit
saciabit᷑ terra. producis foenũ iumentis. Tu noli
esse sterilis. produc fęnũ iumentis. Si nolunt
iumenta fęnũ tuũ. non te tamen sterilẽ in ue¬
niant. Accipis spũalia redde carnalia debita st̃
militi reddis. prouintialis xp̃i es. Quis militat
suis stipendus umqũa: Quis plantat uineã & de
fructu eius non edit: Quis pascit gregem. &
cle lacte earũ non ꝑcipit: Non ideo dico ut
ista fiant in me. fuit quidã milesqui etiam
prouintiali donaret annonã. sed tamen reddat
prouintialis annonã. Ut autẽ hinc dicã potius¬
quia iumenta sunt. boui trituranti os non infre¬
nabis producensinquit fęnũ iumentis. Et quasi ñ¬
hoc exponens adiecit: Et herbã seruituti ho¬
minũ. Ne non intellegeres quod dictũ est
producens fęnũ iumentis. repeticione expo¬
suit quod prȩmisit. Quod enĩ dixit supra fȩnũ. tͣ

Expanded text:
cit fenum jumentis. «De fructu operum tuorum,» inquit, cit fenum jumentis. «De fructu operum tuorum,» inquit, «satiatibur terra: producens fenum jumentis.» Tu noli esse sterilis, produc fenum jumentis: si nolunt jumenta fenum tuum, non te tamen sterilem inveniant. Accipis spiritualia, redde carnalia: debita sunt militi, militi reddis; provincialis Christi es. «Quis militat suis stipendiis unquam? quis plantat vineam, et de fructu ejus non edit? quis pascit gregem, et de lacte ejus non percipit?» Non ideo dico, ut ista fiant in me. Fuit quidam miles qui etiam provinciali donaret annonam: sed tamen reddat provincialis annonam. Ut autem hinc dicam potius; jumenta sunt: «Bovi trituranti os non infrenabis. Producens,» inquit, «fenum jumentis;» et quasi hoc exponens adjecit, «Et herbam servituti hominum:» ne non intelligeres quod dictum est, «Producens fenum jumentis,» repetitione exposuit quod praemisit. Quod enim dixit supra «fenum,»
Abbreviated transcription (Latin):
esse frontosos : Non inquit. Nlon est illa
donatio eorũ. sed ur̃a merces. Cuius rei merces :
Quid dant quid accipiunt : Dant spualia :
accipiunt carnalia. Dant aurũ. accipiunt fe¬
nũ. Om̃is enĩ caro foenũ. & claritas carnis ut
flos foeni. Om̃ĩa temporalia quae tibi super¬
fluunt & redundant. foenũ iumentorũ est.
Quare : Quia carnalia sunt. Audi quorũ ium̃¬
torũ sit foenũ. Si nos uobis spualia seminauimꝰ.
magnũ est si carnalia ur̃a metamꝰ: Htoc aposto¬
lus dixit. talis annuntiator tam laboriosus tam
impiger. tam exercitatus. ut ipsũ fenũ donaret
terrę. Ego inquit nullius horũ usus sũ. Osten¬
dit sibi deberi & non accepit. nec condem pnauit
eos qui acceperunt quod debebat᷑. Condẽ pnandi
enĩ erant exigentes indebita. non accipientes
mer cedẽ suã: ille tamen & ipsã mercedẽ dona¬
uit. Non quia tibi alius donauit non debesal¬
teri. alioquin non eris inrigata terra quȩ produ¬

Expanded text:
esse frontosos? Non, inquit, non est illa esse frontosos? Non, inquit, non est illa donatio eorum, sed vestra merces. Cujus rei merces? Quid dant? quid accipiunt? Dant spiritualia, accipiunt carnalia; dant aurum, accipiunt fenum. «Omnis enim caro fenum, et claritas carnis ut flos feni» . Omnia temporalia quae tibi superfluunt et redundant, fenum jumentorum est. Quare? Quia carnalia sunt. Audi quorum jumentorum sit fenum. «Si nos vobis spiritualia, seminavimus, magnum est si carnalia vestra metamus?» Hoc Apostolus dixit, talis annuntiator tam laboriosus, tam impiger, tam exercitatus, ut ipsum fenum donaret terrae. «Ego,» inquit, «nullius horum usus sum.» Ostendit sibi deberi, et non accepit; nec condemnavit eos qui acceperunt quod debebatur. Condemnandi enim erant exigentes indebita, non accipientes mercedem suam: ille tamen et ipsam mercedem suam donavit. Non quia alius tibi donavit, non debes alteri; alioquin non eris irrigata terra quae produ
Abbreviated transcription (Latin):
suis gram datam fuisse. Sed gr̃a dicit᷑. gratis
datur. Si operib reddit᷑. merces redditur.
Gratis ergo accipe. quia impius iustificaris. De
fructu operũ tuorũ saciabit᷑ terra. PRODO¬
CEΝS FΟEΝOM ΙΟMΕΝTIS ETUERBΑ
SERUITUTI noMIΝ Uerui est uideo
agnosco creaturam. Producit terra fenum iu¬
mentis. & berbã seruituti hominũ. Sed uideo
& alia iumenta dñi quae significant᷑ cũ dicitur
boui trituranti os non infrenabis. Bat enim
ipsum iumentũ : Nũquid de bubus ꝑtinent
addm̃ : Propt̃ nos ergo scriptara dicit. Quo¬
modo ergo producit terra fenum iumentis eꝰ
Quia dñs constituit ut qui euuageliũ annun¬
tiant de cuuanigelio uiuant. Misit predicato¬
res. & ait illis. Om̃ia quae ab ipsis apponunt᷑
uobis manducate: dignus est enim operarius
mercede sua. Cum enĩ dixiss& quae apponunt᷑
uobis manducate. ne illi dicerent improbi eri¬
mus. ad mensas alienas indigebimꝰ uis nos ita

Expanded text:
suis datam gratiam fuisse. Si gratia dicitur, gratis suis datam gratiam fuisse. Si gratia dicitur, gratis datur: si operibus redditur, merces redditur . Gratis ergo accipe, quia impius justificaris. «De fructu operum tuorum satiabitur terra.cens fenum jumentis, et herbam servituti hominum.» Verum est, video, agnosco creaturam: producit terra fenum jumentis, et herbam servituti hominum. Sed video et alia jumenta Domini, quae significantur, cum dicitur, «Bovi trituranti os non infrenabis:» dicit enim ipsum jumentum, «Numquid de bobus pertinet ad Deum?» Propter nos ergo Scriptura dicit. Quomodo ergo producit terra fenum jumentis? Quia «Dominus constituit ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant.» Misit praedicatores, et ait illis: «Omnia quae ab ipsis apponuntur vobis, manducate;» «dignus est enim operarius mercede sua» . Cum enim dixisset, «Quae apponuntur vobis, manducate;» ne illi dicerent, Improbi erimus ad mensas alienas cum indigebimus, vis nos ita
Abbreviated transcription (Latin):
suius. Ibi enĩ audiuit in effabilia uerba:
quae non lic& homini loqui. Quid ergo in¬
quiunt illi carnales illi lepores e Nos non
tigabimur ad nos nibil perueni&: Et quo¬
modo emitt& fontes in conuallibus : & quo¬
modo in mediũ moutiũ ꝑtransibunt aquae :
Ad hoc ergo ꝑtinet. siue temperantes sumus
uobis Unde boc : Quem imitamur : Caritas¬
s inquit xp̃i compellit nos. Tu particeps uer¬
bi. & si hodie sp̃ualeͥs. heri carnalis. Ad carna¬
les de dignaris descendere. cũ ipsũ uerbum
caro factũ sit & habitar& in nobis: Benedi ÷¬
camus ergo dnm. & laudemus eũ qui rigat
montes de superioribus suis. Inde ueniet
in rigatio ad terrã. inde & humilia saciabunt᷑
Sequit᷑ enĩ. DEERUCTU OΡERT̃ TUOR̃
SACIABITORTERRA Quid ẽ de fructu
operũ tuorũ e Nemo gloriet᷑ in operibus
suis. sed qui gloriat᷑ in dño glorietur. Grã
tua saciabit᷑ cũ saciabitur : non dicat meritis

Expanded text:
sumus: ibi enim «audivit ineffabilia verba, sumus: ibi enim «audivit ineffabilia verba, quae non licet homini loqui» . Quid ergo, inquiunt illi carnales, illi lepores, nos non irrigabimur? ad nos nihil perveniet? Et quomodo emittit fontes in convallibus? et quomodo in medio montium pertransibunt aquae? Ad hoc ergo pertinet, «Sive temperantes sumus vobis.» Unde hoc? quem imitamur? «Charitas,» inquit, «Christi compellit nos» . Tu particeps Verbi, etsi hodie spiritualis, heri carnalis, ad carnales dedignaris descendere, cum ipsum Verbum caro factum sit, ut habitaret in vobis . 8. Benedicamus ergo Dominum, et laudemus eum qui rigat montes de superioribus suis. Inde veniet irrigatio ad terram, inde et humilia satiabuntur: sequitur enim, «De fructu operum tuorum satiabitur terra.» Quid est, «De fruNemo glorietur in operibus suis; sed qui gloriatur, in Domino glorietur . Gratia tua satiatur, cum satiatur: non dicat meritis
Abbreviated transcription (Latin):
inde nos dicimus sonantes de petra rig& dñs
ipsam petrã de superioribus suis. Nam cum¬
adhuc ista petra esset in infidelitate aspera:
uoleus eam rigare de superioribus suis ut flu¬
eret aqua in conualle. clamauit. Saule saule¬
s̃ quid me ꝑsequeris: Non ei legit prophetam:
non ei legit alterũ apostolũ: om̃ã enĩ ista con¬
tẽp̃ner& mons magnus. Rigauit illũ de supe¬
riorib suis : & statim rigatus & manare iam
uolens. dnẽ ait quid me iubes facere : Accipe
illũ montẽ uel petrã: unde possis dare uocẽ
suam. Accipe illũ & uide rigari de superiori¬
bus: & effluere in inferioribus. Audi hoc &
in uno loco. Siue itquit mente excessimꝰ dõ.
siue temperantes sumus uobis. Quod ait men¬
te excessimus. uos capere non potestis. Exces¬
simus enĩ om̃a ista carnalia: uos adhuc carna¬
les estis. Dõ ergo mente excessimus. & quod
uidemus cũ mente excedimus. effari.ñ. pos¬

Expanded text:
inde nos dicimus, sonantes de petra. Riget Dominus inde nos dicimus, sonantes de petra. Riget Dominus ipsam petram de superioribus suis. Nam cum ista petra adhuc esset in infidelitate aspera, volens eam rigare de superioribus suis ut flueret aqua in convalle, clamavit: «Saule, Saule quid me persequeris?» Non ei legit prophetam, non ei legit alterum apostolum; omnia enim ista contemneret mons magnus: rigavit illum de superioribus suis; et statim rigatus et manare jam volens: «Domine,» ait, «quid me jubes facere» ? Accipe illum montem vel petram, unde possis dare vocem tuam; accipe illum, et vide rigari de superioribus, et effluere in inferioribus. Audi hoc et in uno loco: «Sive,» inquit, «mente excessimus Deo, sivi temperantes sumus vobis.» Quod ait, «mente excessimus;» vos capere non potestis: excessimus enim omnia ista carnalia, vos adhuc carnales estis. Deo ergo mente excessimus; et quod videmus cum mente excedimus, effari non pos
Abbreviated transcription (Latin):
ille. disputant sp̃uales resonant petrae. tes¬
timonia respondent scripturae. Ecce inde
uolatilia : de inedio petrarũ dabant uocem
suam. Habitant enĩ in montibus. ipsi mon¬
tes & ille petrae unde habent uocẽ : Ut enĩ :¬
rigam scripturis. confugius ad apostolũ paulũ
Ille unde habet: Confugimus ad isaiam. Isai¬
as unde : Audi unde. Rigans montes de su¬
perioribus suis. Modo si ad nos uenerit genti¬
lis homo incircũ cisus crediturus xp̃o. damꝰ ei
baptismũ. nec reuocamꝰ ad illa opera legis. Et:
si nos interrog& iudeus quare ita faciamus:
sonamus de petra. Dicunus. hoc fecit paulus:
hoc fecit petrus. De medio petrarum damus¬
 uocẽ nr̃am. Illa autẽ petra ipse petrus mons
magnus quando orabat & illũ uisũ uidebat:
de superiorib rigabatur. Paulus apostolus di¬
cit gentibus. Si circũcidamini xp̃c uobis
nill proderit. Dicit hoc paulus tãqu̾a mons.

Expanded text:
illae, disputant spirituales; resonant petrae, tesillae, disputant spirituales; resonant petrae, testimonia respondent Scripturae. Ecce inde volatilia de medio petrarum dant vocem suam; habitant enim in montibus. 7. tes et illae petrae unde habent vocem? Ut enim rigemur Scripturis, confugimus ad apostolum Paulum. Ille unde habet? Confugimus ad Isaiam. Isaias unde? Audi unde: «Rigans montes de superioribus suis.» Modo si ad nos venerit homo gentilis incircumcisus, crediturus Christo, damus ei Baptismum, nec revocamus ad illa opera Legis. Et si nos interroget Judaeus quare ita faciamus, sonamus de petra, dicimus, Hoc fecit Petrus, hoc fecit Paulus: de medio petrarum damus vocem nostram. Illa autem petra, ipse Petrus mons magnus, quando orabat et illum visum videbat, de superioribus rigabatur. Paulus apostolus dicit Gentibus: «Si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit» . Dicit hoc Paulus, tanquam mons:
Abbreviated transcription (Latin):
ta uerba dĩ multae petre. & istae petrae in¬
in montibus. Uide aues ibi habrtantes. super
illos uolatilia cęli in habitabunt. Sed noli puta¬
re quia ista uolatilia caeli auctoritatem suam
secuntur. uide quid dicat psalmus. DE MEDI¬
OPETRARUM DABUNT DOCEM SUAM
÷Modo si dicã uobis credite. hoc enim dixit
oicero hoc dixit plato. hoc dixit phitagoras:
quis ur̃m non in ridebit me e Ero enĩ auis:¬
s̃ qui non de petra emitto uocẽ meam. Quid
mibi unusquisq urm̃ deb& dicere : Quid de¬
bet dicere ille qui instructus est: Siquis
uobis euuangeli zauerit preter quam quod¬
s̃ accepistis. a nathema sit. Quid mibi dicis de
platone & de cicerone & de uirgilio habens
ante te petras montiũ: De medio petrarũ
petra audiuntur audiant᷑ quia in illis mul¬
Audiant᷑ ergo libenter. de medio petrarũ
:dantes uocẽ suam. Nihil suauius. tali uoce
alitũ. Ille sonant. & petre resonant. Sonant

Expanded text:
ta verba Dei, multae petrae, et istae petrae ta verba Dei, multae petrae, et istae petrae in montibus. Vide aves ibi habitantes: «Super illos volatilia coeli inhabitabunt.» 6. Sed noli putare quia ista volatilia coeli auctoritatem suam sequuntur; vide quid dicat Psalmus: «De medio petrarum dabunt vocem suam.» Modo si dicam vobis, Credite, hoc enim dixit Cicero, hoc dixit Plato, hoc dixit Pythagoras; quis vestrum non irridebit me? Ero enim avis, quae non de petra emitto vocem meam. Quid mihi unusquisque vestrum debet dicere? quid debet dicere ille qui sic instructus est? «Si quis vobis evangelizaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit» . Quid mihi dicis de Platone, et de Cicerone, et de Virgilio? Habes ante te petras montium, de medio petrarum petra audiunt: audiantur, quia et in illis mulistus» . Audiantur ergo libenter, de medio petrarum dantes vocem suam, Nihil suavius tali voce alitum. Illae sonant, et petrae resonant: sonant
Abbreviated transcription (Latin):
amores sȩculares fundamento fidei suae super¬
aedificauerit. tamen si in fundamento sit xepc̃
ut primũ locũ ipse habeat in corde & ei nihil
omnino ante ponat᷑. portantur & tales. tolerant᷑
& tales : Ueni& caminus incendet ligna fenũ
stipulã. ipse autẽ inquit saluus erit. sic tam̃
quasi per ignẽ. Hoc aget caminus. alios in sinis¬
tr̃a separabit. alios in dexterã quod ammodo
clinquabit. Aues autẽ non diuisit. sed aues ui¬
deant si aues tales sunt quae suꝑ montes illos
in habitent. non debent sequi altitudinẽ cor¬
dis sui. De qualibus dicitur. posuerunt in g¬
ĩ lũ ossuum. Ne uentis tollant᷑ in montibus
requiescant. habeant auctoritatẽ scõrum. re¬
s̃ quiescant in montibus. in apostolis. in prophetis.
Illic in habitent tales aues. quia in montib pe¬
tras inueniunt. firmamenta quȩdã preceptorũ.
Sicirt enĩ una illa petra xp̾c uerbũ dĩ. sic mul¬

Expanded text:
amores saeculares fundamento fidei suae superamores saeculares fundamento fidei suae superaedificaverit; tamen si in fundamento sit Christus, ut primum locum ipse habeat in corde, et ei nihil omnino anteponatur; portantur et tales, tolerantur et tales: veniet caminus, incendet ligna, fenum, stipulam: «Ipse autem,» inquit, «salvus erit, sic tamen quasi per ignem» . Hoc aget caminus; alios in sinistram separabit, alios in dextram quodammodo eliquabit. «Aves autem non divisit.» Sed aves videant, si aves tales sunt quae super montes illos inhabitent; non debent sequi altitudinem cordis sui, de qualibus dicitur: «Posuerunt in coelum os suum» . Ne a ventis tollantur, in montibus requiescant. Habent auctoritatem sanctorum, requiescant in montibus, in Apostolis, in Prophetis: illic inhabitent tales aves, quia in montibus petras inveniunt, firmamenta quaedam praeceptorum. Sicut enim una illa petra, Christus Verbum Dei; sic mul
Abbreviated transcription (Latin):
uisibiles sunt. Aues quippe non diuisit. Carna¬
les diuidunt᷑: non potui loqui uobis quasi sp̃ua¬
libus : sed quasi carnalibus. Et quomodo ꝓbatur
quia carnales diuidunt᷑: Adiungit. Cũ enim
dicit unusquisq urm ego sũ pauli ego autem
apollo. ego uero cephȩ. nonne carnales estis
& secundũ hominẽ ambulatis : Rogo uos
fr̃s. audite . & proficite. ex cutite uos de loco
carnali. ꝑgite in turturẽ & colũbã. Aues autẽ
non diuisit. Sed quicũq. taleͥs ꝑmanserint &
scđm quendã modũ inte aptũ carnalib & de
gremio acccłae non recesserit & non fuerit
seductus ab hereticis ut ex contraria parte di¬
uidatur. ueni& caminus & ad dexterã pomi
sine camino non poterit. Sed caminũ pati non
uult. ꝑgat in turturẽ & columbã qui potest
capere capiat. Si autẽ non sic erit & ȩdificaue¬
rit suꝑ fundamentũ ligna foenũ stipulã idest

Expanded text:
visibiles sunt. «Aves» quippe «non divisit;» carnavisibiles sunt. «Aves» quippe «non divisit;» carnales dividuntur. «Non potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus.» Et quomodo probatur quia carnales dividuntur? Adjungit: «Cum enim dicit unusquisque vestrum, Ego sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae; nonne carnalis estis, et secundum hominem ambulatis?» Rogo vos, fratres, audite, et proficite; excutite vos de loco carnali, pergite in turturem et columbam: «Aves» enim «non divisit.» Sed quicumque talis permanserit, et secundum quemdam modum vitae aptum carnalibus, et de gremio Ecclesiae non recesserit, et non fuerit seductus ab haereticis, ut ex contraria parte dividatur; veniet caminus, et ad dextram poni sine camino non poterit. Sed si caminum pati non vult, pergat in turturem et columbam. Qui potest capere, capiat. Si autem non sic erit, et «aedificaverit super fundamentum ligna, fenum, stipulam,» id est,
Abbreviated transcription (Latin):
Ponunt᷑ aduersus inuicẽ : aues autẽ non diuisit.
Sp̃uales non habent diuisionẽ. non cogitant scis¬
mata. Pax est in eis. custodiunt eam in cęteris
quantũ possunt. ubi in aliis deficuint. in se tenen.
Si erit ibi inquit filius pacis. requiesc& suꝑ eum
pax ur̃a. Si quominus. ad uos reuertet᷑. Non
est filius pacis ^ diuidi uoluit: Reuertet᷑ ad te
pax tua. quia aues non diuisit. Ueni& caminus.
nam consedit ibi abrabã usq ad uesperã. & uenit
magnus terror diei iudicu. Uespera enĩ illa finis
saeculi : & caminus ille ueniens dies udicii. diuisit
int̾ media illa quae diuiserat etiam caminus. Si
int̾ media transit caminus. alia in dexterã alia
in sinistrã separauit. Sunt ergo quȩdã carnales
& tamen aeccłȩ gremio continent᷑. uiuentesse¬
cundũ quendã modũ suũ. quibus timemꝰ ne sedu¬
cant̾ ab hereticis. Qu̾ãdiu enĩ carnales sunt. di¬

Expanded text:
: ponuntur adversus invicem. «Aves autem non divisit.» : ponuntur adversus invicem. «Aves autem non divisit.» Spirituales non habent divisionem, non cogitant schismata: pax est in eis, custodiunt eam in caeteris quantum possunt; ubi in aliis deficiunt, in se tenent. «Si erit ibi,» inquit, «filius pacis, requiescet super eum pax vestra; si quo minus, ad vos revertetur» . Non est filius pacis, dividi voluit, revertetur ad te pax tua; quia aves non divisit. Veniet et caminus: nam consedit ibi Abraham usque ad vesperam, et venit magnus terror diei judicii. Vespera enim illa finis est saeculi; et caminus ille, veniens dies judicii. Divisit inter media illa quae divisa erant, etiam caminus . Si inter media transiit caminus, alia in dextram, alia in sinistram separavit. Sunt ergo quidam carnales, et tamen Ecclesiae gremio continentur, viventes secundum quemdam modum suum, quibus timemus ne seducantur ab haereticis: quamdiu enim carnales sunt, di
Abbreviated transcription (Latin):
iudicant. & animȩ iudicant᷑. ltaq ipsi soli non
diuidunt᷑ in heresos & scismata. In ariete in¬
telleguntur prepositi dicunt enim greges. In
uacca. intellegit᷑ plebs iudeorũ. habuit enim
iugũ legis sub qua laborabat. In capra intellegit᷑
aeccła de gentibus: quibusdam eiũ liberis saltib
insultabat. & amaro pascebat᷑ oleastro. Triina
sunt dicta hȩc animalia. quia tercio tempore
gr̃a reuelata est. Nam primũ fuit ante legẽ.
secundũ ex quo lex data est. terciũ quod nunc
est ex quo regnũ cęlorũ prȩdicatur. Quid ergo.
dicimus quod aries non diuidat᷑  Nonne epis¬
copi fuerunt auctores scisiatũ & heresũ : Porro
autẽ si plebes ipse non diuiderent᷑. id est si uacca
non diuideret᷑ si capra non diuideret᷑ erubuissent
fortasse illi in diuisionib suis. & ad cõpagẽ reme¬
assent. Diuidunt᷑ duces. diuiduntur & plebes:
ut caecus cȩcum sequatur. & simul in foueã cadant

Expanded text:
judicant, et a nemine judicantur : itaque ipsi soli non judicant, et a nemine judicantur : itaque ipsi soli non dividuntur in haereses et schismata. In ariete intelliguntur praepositi; ducunt enim greges: in vacca plebs intelligitur Judaeorum; habuit enim jugum Legis, sub quo laborabat: in capra inteligitur Ecclesia de Gentibus; quibusdam enim liberis saltibus insultabat, et amaro pascebatur oleastro. Trima sunt dicta haec animalia, quia tertio tempore gratia revelata est. Nam primum fuit ante Legem; secundum, ex quo Lex data est; tertium, quod nunc est, ex quo regnum coelorum praedicatur. Quid ergo dicimus, quod aries non dividatur? Nonne episcopi fuerunt auctores schismatum et haeresum? Porro autem si plebes ipsae non dividerentur, id est, si vacca non divideretur, si capra non divideretur; erubuissent fortasse illi in divisionibus suis, et ad compagem remeassent. Dividuntur duces, dividuntur et plebes, ut caecus caecum sequatur, et simul in foveam cadant
Abbreviated transcription (Latin):
ibi in habit&. non in corde suo aberr&. habit&
ꝑferat uolando. Habemꝰ aues significantes aliqͥd
sp̃uale: non frustra dictũ est. renouabitur iu¬
uentus tua sicut aquilȩ : Non frustra dictũ ẽ.
non diuisit. Abraham in illo sacrificio satis
mystico accepit tria animalia arietẽ trimum.
uaccã trimã. caprã trimã. & turturẽ & colũbã.
Diuisus est aries. & aduersus inuicẽ partes con¬
stitutȩ. Diuisa capra. nihilominus aduersus
se partes constitutȩ. Diuisa uacca. sic etiã de
ipsius carne factũ est. Et subiecit scriptura :¬
aues autẽ non diuisit. Deinde dicit᷑ trimus
aries. trima uacca. trima capra. de auiũ etate
tacetur. Unde rogo uos nisi quia significant᷑
in auibus quidã spuales: Quorũ actas tem¬
poralis propterea tacetur quia aeterna
meditantur & transgrediunt᷑ desiderio & intel¬
lectu om̃a tẽpolia Sp̃uales uiri: qui de om̃ib

Expanded text:
ibi inhabitet: non in corde suo aberret; habitet, ibi inhabitet: non in corde suo aberret; habitet, perferat votando. Habemus aves significantes aliquid spirituale. Non frustra dictum est: «Renovabitur juventus tua sicut aquilae» . Non frustra dictum est non divisit.» Abraham in illo sacrificio satis mystico accepit tria animalia; arietem trimum, vaccam trimam, capram trimam, et turturem, et columbam. Divisus est aries, et adversus invicem partes constitutae; divisa capra, nihilominus adversus se partes constitutae; divisa vacca, sic etiam de ipsius carne factum est: et subjecit Scriptura, «Aves autem non divisit.» Deinde dicitur trimus aries, trima vacca, trima capra: de avium aetate tacetur. Unde, rogo vos, nisi quia significantur in avibus quidam spirituales, quorum aetas temporalis propterea tacetur, quia aeterna meditantur, et transgrediuntur desiderio et intellectu omnia temporalia? Spirituales viri qui de omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
onagri in sitim suã. suꝑ illos uolatilia cęli in habi¬
tabunt. Congruentius intellegimꝰ suꝑ montes.
quia hoc est etiam huic simile creaturȩ. Super
montes possunt habitare uolatila. suꝑ onagros
non:Hoc intelleͥgeremꝰ. si necessitas coge¬
ret. Suꝑ montes ergo uolatilia caeli in habita¬
bunt. Uidemus aues istas habitare suꝑ montes:
sed multȩ earũ habitant in campis. multȩ in
conuallibus. multȩ in nemoribus. multae in
hortis. non om̃s suꝑ montes. Sunt quedã uola¬
tilia quȩ non habitant nisi suꝑ montes sp̃uales
quasdã animas significat hoc nomen. Uolatilia
sp̃ualia corda sunt. quae aere libero ꝑfruunt᷑:
gaudent serenitate caeli aues iste. sed tamen
pastus earũ in montibus. ilic in habitabunt.
Nostis montes : lam irati sunt montes. Pro¬
phetȩ montes. a postoli montes. montes omnes
p̃dicatores ueritatis. Quicũq. uult. ẽẽ. spualis

Expanded text:
onagri in sitim suam: super illos volatilia coeli inhabionagri in sitim suam: super illos volatilia coeli inhabitabunt.» Congruentius intelligimus super montes, quia hoc est etiam huic simile creaturae. Super montes possunt habitare volatilia, super onagros non: hoc intelligeremus, si necessitas cogeret. Super montes ergo volatilia coeli inhabitabunt. Videmus aves istas habitare super montes: sed multae earum habitant in campis, multae in convallibus, multae in nemoribus, multae in hortis, non omnes super montes. Sunt quaedam volatilia quae non habitant nisi super montes. Spirituales quasdam animas significat hoc nomen: volatilia, spiritualia corda sunt, quae aere libero perfruuntur. Gaudent serenitate coeli aves istae: sed tamen pastus earum in montibus; illic inhabitabunt. Nostis montes; jam tractati sunt. Montes Prophetae, montes Apostoli, montes omnes praedicatores veritatis. Quicumque vult esse spiritualis,
Abbreviated transcription (Latin):
non separ&. Deinde addidit. Qui dimiserit uxo¬
rẽ suã excepta causa fornicationis. facit eã mecha¬
ri. Et si aliã duxerit. mechatur. Confirmauit
cõpedẽ: hoc expedit conligato. prius ageret ne
ligaret᷑. Alligatus es uxori. ne quefieris solutionẽ
Discipuli autẽ cũ uiderent dictũ adño .ñ. licere
ullo modo preter causã fornicationis disiungi
coniugia. si talis est inquiunt causa cũ uxore.
non expedit ducere. Et dñs non om̃s capiunt
uerbũ hoc. Nam uerũ dicitis quia si talis est
causa cũ uxore non expedit ducere sed nũquid
soli onagri bibituri sunt: Non om̃s caprunt
uerbũ hoc multi non capiunt. Et qui sunt
qui caprunt: Suscipient onagri in sitim suam
ne sua psalmus. SUPER ILLos uOTALIA
CAELI INUABITABUNT. Suꝑ quose suꝑ
onagros anpotius suꝑ montes: Illie enĩ sen¬
sus iste dirigit᷑. Inter mediũ montiũ ꝑtransibt
aquae. potabunt om̃s bestiȩ siluae. suscipient

Expanded text:
non separet.» Deinde addidit: «Qui dimiserit uxonon separet.» Deinde addidit: «Qui dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et si aliam duxerit, moechatur .» Confirmavit compedem: hoc expedit colligato; prius ageret ne ligaretur. «AlligatuDiscipuli autem cum audirent dictum a Domino, non licere ullo modo praeter causam fornicationis disjungi conjugia: «Si talis est,» inquiunt, «causa cum uxore, non expedit ducere.» Et Dominus: «Non omnes capiunt verbum hoc» . Nam verum dicitis, quia si talis est causa cum uxore, non expedit ducere; sed numquid soli onagri bibituri sunt? Non omnes capiunt verbum hoc, multi non capiunt. Et qui sunt qui capiunt? «Suscipient onagri in sitim suam.ne sua Psalmus: «Super illos volatilia coeli inhabitabunt.» Super quos? super onagros, an potius super montes? Illinc enim sensus iste dirigitur: «Inter medium montium pertransibunt aquae; potabunt omnes bestiae silvae; suscipient
Abbreviated transcription (Latin):
Audiunt imperiti. infirmrminoris cordis. quis
audet illuc ad spirare: Strepitus aquę & forte
turbatȩ. certe tamen tam rapaciter fluentis: ut
animal timidũ non audeat accedere & bibere
ui sonuit in principio fecit ds̃ caelũ & terrã: & .ñ. au¬
sus est bibere : Cui sonat psalmus & dicit: multũ
est ad me : Ecce modo quod sonat psalmus certe
occulta sunt mysteria. tamen ita sonat ut & pueros
audire delect&. & imperiti accedant ad bibendũ.
& saciati ructent in psallendo. Bibunt ergo mino¬
res bestiae & maiores. sed capatius maiores. quia sus¬
cipiunt onagri in sitim suã. Bibat minor quod dic¬
tũ est. uiri diligite uxores ur̃as sicut & xp̃c dilex̃¬
aeccłam. Mulieres uiris suis subditȩ sint: bibant
minores. Dictũ est autẽ dño. silicet dimittere
uxorẽ om̃i ex causa. Prohibuit dñs. & dixit non
licere. Non scitis inquit quia ds̃ ab initio mas¬
culũ & feminã fecit: Quod ds̃ coniuxit. homo

Expanded text:
audiunt imperiti, infirmi minoris cordis; quis audiunt imperiti, infirmi minoris cordis; quis audet illuc aspirare? Strepitus aquae, et forte turbatae; certe tamen tam rapaciter fluentis, ut animal timidum non audeat accedere et bibere. Cui sonuit, «In principio fecit Deus coelum et terram» , et non ausus est bibere? Cui sonat Psalmus et dicat: Multum est ad me? Ecce modo quod sonat Psalmus, certe occulta sunt mysteria; tamen ita sonat, ut et pueros audire delectet, et imperiti accedant ad bibendum, et satiati ructent in psallendo. Bibunt ergo minores bestiae et majores; sed capacius majores, quia «suscipient onagri in sitim suam.» Bibant minores quod dictum est: «Viri, diligite uxores vestras, sicut esiam. Mulieres viris suis subditae sint» . Bibant minores. Dictum est autem Domino: «Si licet dimittere uxorem ex omni causa?» Prohibuit Dominus, et dixit non licere. «Non scitis,» inquit, «quia Deus ab initio masculum et feminam fecit? Quod Deus conjunxit, homo
Abbreviated transcription (Latin):
SUSCIPIENT ONAGRI IN SITĨ SUAM
Onagros. magnas quasdã bestias dicit. Quis enĩ
nesciat onagros dici agrestes agrestes asinos mag¬
nos : Ergo quosdã dicit indomitos. Nullũ enĩ
habeant gentes iugũ legis. uiuebant multȩ gentes
moribus suis. suꝑbia. iactantia. uagantes tam quã
in deserto. Et om̃s quidẽ bestiȩ ita. sed onagri
positi sunt ad significationẽ magnitudinis: potabuns
& ipsi in sitim suã. fluunt enĩ & ille aquę. Inde
bibit lepus. inde onager. Lepus paruus. & onager
magnus. Lepus timidus. & onager ferus uterq.
in de bibit. sed quisq in sitim suã. Nlon dicit
aqua lepori sufficio & repellit onagr̃u neq hoc
dicit. onager accedat. lepus si accesserit rapiet᷑
Tam fideliter & temperate fluit. ut sic onagrũ
saciet. ne leporẽ terreat. Sonat strepitus uocis
tullianae. cicero legit᷑. aliquis liber est dialogus
cius. siue ipsius siue platonis. siue cuiusq talium.

Expanded text:
«Suscipient onagri in sitim suam.» «Suscipient onagri in sitim suam.» Onagros magnas quasdam bestias dicit. Quis enim nesciat onagros dici agrestes asinos? Magnos ergo quosdam dicit indomitos. Nullum enim habebant Gentes jugum Legis; vivebant multae gentes moribus suis, superba jactantia vagantes, tanquam in deserto. Et omnes quidem bestiae ita, sed onagri positi sunt ad significationem magnitudinis. Potabunt et ipsi in sitim suam; fluunt enim et illis aquae. Inde bibit lepus, inde onager: lepus parvus, et onager magnus; lepus timidus, et onager ferus; uterque inde bibit, sed quisque «in sitim suam.» Non dicit aqua, Lepori sufficio, et repellit onagrum: neque hoc dicit, Onager accedat, lepus si accesserit, rapietur. Tam fideliter et temperate fluit, ut sic onagrum satiet, ne leporem terreat. Sonat strepitus vocis Tullianae, Cicero legitur, aliquis liber est, dialogus ejus est, sive ipsius, sive Platonis, seu cujuscumque talium:
Abbreviated transcription (Latin):
syon. Sed hoc quando: Post peregrinationem
finita uia. si tamen post finitã uiã. non iudicitra¬
demur. ut udex mittat in carcerẽ. Sed si finita
uia sicut speramus & optamus & studemꝰ ad patriã
uenerimus. ibi contẽplabimur quod semꝑ laudabi¬
mus: Nec illud defici& quod nobis presto est:
nec nos qui frusmur: Nec fastidiet qui man¬
ducabit. nec deficiet quod manducabit. Mag¬
na illa & mira contẽplatio erat: & quis de illa
digne dic& isto tempore cum inter montes flu¬
unt aquae: Interim ergo fluant aquae inter
montes & ꝑtranseant. Cum ꝑtranseunt aquae
bibitur in.peregrinatione. nesiti in uia deficia¬
mus. Potabunt om̃s bestiae siluae. Inde uenistis.
de silua collecti estis. & quali silua : Nullus ho¬
minũ ibi transiebat. quia nullus propheta illuc
missus erat. sed ad arcam construendã concisa sunt
ligna de siluis. Inde ligna. inde bestiae. inde
uenistis. ergo bibite. Potabunt om̃s bestiȩ siluȩ

Expanded text:
Sion» . Sed hoc quando? Post peregrinationem Sion» . Sed hoc quando? Post peregrinationem finita via; si tamen post finitam viam non judici tradamur, ut judex mittat in carcerem. Sed si finita via, sicut speramus, et optamus, et studemus, ad patriam venerimus, ibi contemplabimur quod semper laudabimus: nec illud deficiet quod nobis praesto est, nec nos qui fruimur; nec fastidiet qui manducabit, nec deficiet quod manducabit. Magna illa et mira contemplatio erit. Et quis de illa digne dicit isto tempore, cum inter montes fluunt aquae? Interim ergo fluant aquae inter montes, et pertranseant: cum pertranseunt aquae, bibitur in peregrinatione, ne siti in via deficiamus. «Potabunt omnes bestiae silvae.» Inde venistis, de silva collecti estis. Et quali silva? Nullus hominum ibi transibat, quia nullus propheta illuc missus erat. Sed ad arcam construendam concisa sunt ligna de silvis: inde ligna, inde bestiae, inde venistis. Ergo bibite. «Potabunt omnes bestiae silvae.» 4.
Abbreviated transcription (Latin):
& scientia destruet᷑. & prophetia euacuabitur.
Quare euacuabunt᷑ ista: Ex parte eñĩ scimus.
& exparte prophetamus. Cũ autẽ uenerit quod
ꝑfectũ est. quod ex parte est euacuabit᷑. Nisi
forte putat caritas ur̃a quia in illa ciuitate cui
ut iam pridem diximꝰ nemo exit amicus. & quo
nemo intrat immicus. quod codex ibi nobis legen¬
dus est. aut tractandus sermo que ad modũ uobis
modo tractatur. Ideo modo tractat᷑. ut ibi tene¬
atur. Ideo modo per sillabas diuidit᷑. ut ibi totꝰ
atq in teger contẽplet. Non tibi deerit uerbũ
dĩ. sed tamen non per litteras. non ꝑ sonos. non per
codices. non ꝑ lectorẽ. non per tractatorẽ. Quomo¬
do ergo: sicut in principio erat uerbũ. & uerbũ
erat aput dm̃. & ds̃ erat uerbũ. Non enim sic
ad nos uenit ut inde disceder& : quia in hoc mun¬
do erat. & mundus ꝑ ipsũ factus est. Tale uerbũ
contẽplaturi sumus. apparebit enĩ ds̃ deorũ in

Expanded text:
«Et scientia destruetur, et prophetia evacuabitur.» «Et scientia destruetur, et prophetia evacuabitur.» Quare ista evacuabuntur? «Ex parte enim scimus, et ex parte prophetamus: cum autem venerit quod perfectum est, quod ex parte est evacuabitur» . Nisi forte putat Charitas Vestra quia in illa civitate cui ut jampridem diximus, nemo exit amicus, et quo nemo intrat inimicus; quod codex ibi nobis legendus est, aut tractandus sermo, quemadmodum vobis modo tractatur. Ideo modo tractatur, ut ibi teneatur; ideo modo per syllabas dividitur, ut ibi totus atque integer contempletur. Non ibi deerit verbum Dei; sed tamen non per litteras, non per sonos, non per codices, non per lectorem, non per tractatorem. Quomodo ergo? Sicut «in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum.» Non enim sic ad nos venit, ut inde discederet; quia «in hoc mundo erat, et mundus per eum factus est» . Tale verbum contemplaturi sumus. «Apparebit» enim «Deus deorum in
Abbreviated transcription (Latin):
ordinari. Quare duodecim apostolis. Quia enim
quattuor sunt orbis partes & totus orbis in euuan¬
gelio uocabat᷑. unde quattuor euuangelia conscripta
sunt. & totus orbis in nomine trinitatis uocatur
ut congreget᷑ in aeccła. Quattuor ter ducta duo¬
decim fiunt. Ergo non mirem᷑ si de illis aquis int̃
mediũ montiũ ꝑ transeuntibus. in illa doctrina
apostolica fluente in medio propt̃ concordiã com¬
munionis om̃s bestiȩ silue bibunt. Om̃s enĩ eratit
in arca. om̃s in disco. om̃s mactat & manducat petrus.
quia petrus petra: petra aeccła. Quid est mactare
& manducare: Occidere in eis quod erant. & in
sua uiscera assumere. Dissuasisti pagano sacrilegia:
occidisti quod erat. Dato sacramento xp̃i incorpo¬
rasti aeccłe. manducasti. Ipsȩ ergo bestiȩ potant
istas aquaspertranseuntes. tamen non manentes:
sed ꝑtranseuntes. Om̃is enĩ doctrina quę toto isto
tempore dispensatur transit: inde dicit a postolus:

Expanded text:
ordinari. Quare duodecim Apostoli? Quia enim ordinari. Quare duodecim Apostoli? Quia enim quatuor sunt orbis partes, et totus orbis in Evangelio vocabatur, unde quatuor Evangelia conscripta sunt, et totus orbis in nomine Trinitatis vocatur, ut congregetur Ecclesia: quatuor ter ducta, duodecim fiunt. Ergo non miremur si de illis aquis inter medium montium pertranseuntibus, in illa doctrina apostolica fluente in medio propter concordiam communionis, omnes bestiae silvae bibunt. Omnes enim erant in arca, omnes in disco, omnes mactat et manducat Petrus; quia Petrus petra, petra Ecclesia. Quid est mactare et manducare? Occidere in eis quod erant, et in sua viscera assumere. Dissuasisti pagano sacrilegia, occidisti quod erat; dato sacramento Christi incorporasti Ecclesiae, manducasti. 3. Ipsae ergo bestiae potant istas aquas, pertranseuntes tamen: non manentes, sed pertranseuntes. Omnis enim doctrina quae toto isto tempore dispensatur, transit. Inde dicit Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
ne aliquid intrauit in os meũ. Cominune autẽ
inmundũ dici audeis & alege. bene nouerunt
qui aecclesiasticas litteras didicerunt. Et uox ad
illũ. Quȩ ds̃ mundauit. tu in munda ne dixeris.
Hoc autẽ factũ est ter. & albatus est ille discus
qui demonstrabat᷑. ter de caelo suminissus. Discus
qui quattuor lineis continebat᷑ orbis terrarũ erat.
in quattuor partibus. Has quattuor partes saepe
scriptura cõmemorat: orientẽ & occidentẽ aquilo¬
nẽ & meridiem. Ideo quia totus orbis terrarum¬
per euuangłm uocabat᷑. quattuo euuangelia con¬
scripta sunt. Ter autẽ sum missũ de caelo uas
hoc significat. quia dictũ est apostolis. lte bapti¬
zate gentes. in nomine patris & filii & sp̃s scĩ.¬
Inde collegit᷑ sicut iam nostis. duodenarius etiã
numerus discipulorũ. Non enĩ frustra duo decĩ
habere uoluit & ita numerus ille saeratus est.
ut in locũ unius qui ceciderat non posset nisi alter

Expanded text:
ne aliquid intravit in os meum.» Commune autem ne aliquid intravit in os meum.» Commune autem immundum dici a Judaeis et a Lege, bene noverunt qui ecclesiasticas litteras didicerunt. Et vox ad illum: «Quae Deus mundavit, tu immunda ne dixeris.» Hoc autem factum est ter, et ablatus est ille discus qui demonstrabatur ter de coelo submissus . Discus qui quatuor lineis continebatur, orbis terrarum erat in quatuor partibus. Has quatuor partes saepe Scriptura commemorat, orientem et occidentem, aquilonem et meridiem. Ideo quia totus orbis per Evangelium vocabatur, quatuor Evangelia conscripta sunt. Ter autem submissum de coelo vas hoc significat, quia dictum est Apostolis: «Ite, baptizate omnes gentes in nomine Patris, et Filii, et SpiInde colligitur, sicut jam nostis, duodenarius etiam numerus discipulorum. Non enim frustra duodecim habere voluit; et ita numerus ille sacratus est, ut in locum unius qui ceciderat, non posset nisi alter
Abbreviated transcription (Latin):
guratũ iam in aeccła cõpleret᷑. petrus apostolus
dubitans dare sacramentũ euuangelicũ gentibus
in circũcisis. immo non dubitans sed omnino dandũ
esse non putans. quodã die esuriens cũ prandere
uellet ascendit ut oraret. Hoc in actib: apostoloꝵ
om̃ibus bene legentib & bene audientibus notum est
Illo igit̾ orante facta est illi mentis alienatio.
quã greti extasim dicunt. idest auersi est mens
eius a consuetudine corporali ad uisũ quendã con¬
tẽplandũ. alienata apręsentibus. Tunc uidit uas
quoddam uelut linteũ quattuor lineis sum nitti
de caelo. ibi erant om̃a animalia. om̃is generis bes¬
tiȩ. & sonuit ei uox. letre. macta & manduca.
llle autẽ qui in lege fuerat eruditus & in consu¬
etudine iudaica creuerat preceptũq per moysen
dĩ famulũ retinebat totãq uitã suã fideliter custo¬
dierat. respondit. Absit ame dñe. nũquã cõmu¬

Expanded text:
guratum, jam in Ecclesia compleretur, Petrus apostolus guratum, jam in Ecclesia compleretur, Petrus apostolus dubitans dare sacramentum evangelicum Gentibus incircumcisis; imo non dubitans, sed omnino dandum esse non putans, quodam die esuriens cum prandere vellet, ascendit ut oraret. Hoc in Actibus Apostolorum omnibus bene legentibus et bene audientibus notum est. Illo igitur orante facta est illi mentis alienatio, quam Graeci ecstasin dicunt: id est, aversa est mens ejus a consuetudine corporali ad visum quemdam contemplandum, alienata a praesentibus. Tunc vidit vas quoddam veluti linteum quatuor lineis submitti de coelo, ubi erant omnia animalia, omnis generis bestiae; et sonuit ei vox: «Petre, macta, et manduca.» Ille autem qui in Lege fuerat eruditus, et in consuetudine Judaica creverat, praeceptumque per Moysen Dei famulum retinebat, totamque vitam suam fideliter custodierat, respondit: «Absit a me, Domine; nunquam commu
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc hortari uosper nos. ut in his om̃ibus quȩ
uel ut de corporali & de uisibili creatura dicunt᷑:
quęramus aliquid sp̃̾ualiter absconditũ. quo in¬
uento gaudeamꝰ. Bestiȩ silue gentes intellegimꝰ.
& multis hoc locis scriptara testat᷑. Sed tamen
euidentissima duo maxime occurrunt docum̃ta:
quod in arta noe quia nemo nrm̃ dubitat aeccłam
esse prefiguratã non includerent᷑ om̃a genera ani¬
maliũ. nisi in illa unitate conpaginis om̃s gentes
significarent᷑. Nisi forte putamus si om̃a calia
penitus diluuio delerent᷑. de futurã fuisse dõ po¬
testatẽ iubendi ut terra produceret. sicut primo
uerbo eius produxerat. Non ergo frustra non
temere non aliqua indigentia dĩ ueł in opia potesta¬
tis iussa sunt animalia illa in arca includi. Nan
postea quã uenit tempus. iam enĩ debemꝰ & alterũ
euidentissimũ adiungere testimoniũ. Cum ergo
uenit tempus ut illud quod in arca erat prefigu¬

Expanded text:
ad hoc hortari vos per nos, ut in his omnibus, quae ad hoc hortari vos per nos, ut in his omnibus, quae velut de corporali et de visibili creatura dicuntur, quaeramus aliquid spiritualiter absconditum, quo invento gaudeamus. Bestias silvae, Gentes intelligimus; et multis hoc locis Scriptura testatur. Sed tamen evidentissima duo maxime occurrunt documenta, quod in arca Noe, qua nemo nostrum dubitat Ecclesiam esse praefiguratam, non includerentur omnia genera animalium , nisi in illa unitate compaginis omnes gentes significarentur: nisi forte putamus, si omnia talia penitus diluvio delerentur, defuturam fuisse Deo potestatem jubendi ut terra ea produceret, sicut primo verbo ejus produxerat . Non ergo frustra, non temere, non aliqua indigentia Dei vel inopia potestatis jussa sunt animalia illa in arca includi. Nam posteaquam venit tempus jam enim debemus et alterum evidentissimum adjungere testimonium: cum ergo venit tempus, ut illud quod in arca erat praefi
Abbreviated transcription (Latin):
ELIGUARUM EARTIUO ꝑSALO
huius pertractandarũ. debitores nos
esse memiit caritas ur̃a. Non ergo
opus est ut intentionẽ ur̃ãm aliquo
pręmio moueam: uideo enĩ uos ad in¬
telligenda sacramenta prophetica
om̃i alacritate suspensos Nec opus est ut inten¬
tos faciat sermo m̃s. quos iam fecit sp̃s dĩ. Hoc po¬
tius agamꝰ quod urg&. De fontibus emissis in con¬
uallibus & de aquis inter mediũ montiũ ꝑtran¬
seuntib iam dictũ est: sed hucusq dictũ est
POTABUNT OOĨS BESTIAE SILUAE
Quid potabunt: Aquas ꝑtranseuntes inter me¬
diũ montiũ. Quid potabunt: Fontes enussos in
conuallibus. Et qui potabunt: Bestiȩ siluae
Uide mus quidẽ hoc etiam in ista creatura bes¬
tias siluae bibere de fontibus & de riuis inter
montes currentibus: sed iam qm̃ dõ placuit
talib rerũ figuris abscondere sapientiam suam:
non auferre studiosis sed daudere neglegentibus.
aperire pulsantibus: placuit etiã ipsi dño dõ nr̃o

Expanded text:
eliquarum partium psalmi hujus pertractandarum debitores nos esse meminit Charitas Vestra. Non ergo opus est ut intentionem vestram aliquo prooemio moveam. Video enim vos ad intelligenda sacramenta prophetica omni alacritate suspensos; nec opus est ut intentos faciat sermo meus, quos jam fecit Spiritus Dei. Hoc potius agamus quod urget. De fontibus emissis in convallibus, et de aquis inter medium montium pertranseuntibus jam dictum est: sed hucusque dictum; hi«Potabunt omnes bestiae silvae.» Quid potabunt? Aquas pertranseuntes inter medium montium. Quid potabunt? Fontes emissos in convallibus. Et qui potabunt? Bestiae silvae. Videmus quidem hoc etiam in ista creatura, bestias silvae bibere de fontibus et de rivis inter montes currentibus: sed jam quoniam Deo placuit talium rerum figuris abscondere sapientiam suam, non auferre studiosis, sed claudere negligentibus, aperire pulsantibus; placuit etiam ipsi Domino Deo nostro
Abbreviated transcription (Latin):
unt fontes. emnittit fontes in conuallibus. Audi
montẽ. Dicit apostolus. plus om̃ibus illis laboraui.
Magnitudo quedã cõmendat᷑. statim tamen
ut profluant aquae conuallem se fecit. Non
ego autẽ. sed gr̃a dĩ mecũ. Non repugnat:
ut qui sunt montes. sint & conualles. Sicut enĩ
montes dicunt᷑ propt̃ spualẽ magnitudinẽ. ita
& conualles propt̃ sui sp̃s humilitatẽ. Non ego
inquit. sed gr̃a dĩ mecũ. Non ego conuallis &¬

Expanded text:
unt fontes: «Emittis fontes in convallibus.» Audi unt fontes: «Emittis fontes in convallibus.» Audi montem: dicit Apostolus, «Plus illis omnibus laboravi.» Magnitudo quaedam commendatur; statim tamen, ut profluant aquae, convallem se fecit: «Non ego autem, sed gratia Dei Mecum» . Non repugnat ut qui sunt montes, sint et convalles; sicut enim montes dicuntur propter spiritualem magnitudinem, ita et convalles propter sui spiritus humilitatem. «Non ego,» inquit, «sed gratia Dei mecum. Non ego,» convallis
Abbreviated transcription (Latin):
modo : Quare non insaniunt: Quare . ñ. dant
operã: Si non possunt euertere terrã nram:
certe contegere quare non: Audi. TE Ronũ
POSUISTI OUEONON TRANSOREDIENTOR
NEQUE CONUERTENTORTEGERETERRAM
Quid ergo: quia iam fluctus a marissimi modũ
acceperunt : ut liceat nobis talia etiam libere
predicare. Quia terminũ acceperunt debitũ.
qͥa trausgredi. ñ. possunt impositũ finẽ. neq reuer¬
tent᷑ tegere terrã. Quid fit in ipsa terra: Quae
operationes ibi fiunt quã iam mare nudauit:
Et si ad eius orã tenues fluctus perstrepunt:¬
& si adhuc murmurant pagani. sonitũ litorum
audio. diluuium non perhoresco. Quid ergo ͦ
quid fit in terra : Qui fonttis Fontes
IN CONUALLISUS. Emittit inquid fontes
in conuallibus. Conualles nostisquid sint. de pres¬
sa loca terrarũ. Nam collibus & montibus. con¬
traria figura opponunt᷑ ualles: Colles & montes:
tumores terrarum sunt: ualles humilitates ter

Expanded text:
modo? quare non insaniunt? quare non dant modo? quare non insaniunt? quare non dant operam? Si non possunt evertere terram nostram, certe contegere. Quare non? Audi: «Terminum posuisti quem non transgredientur, neque revertentur tegere terram.» 10. Quid ergo, quia jam fluctus amarissimi modum acceperunt, ut liceat nobis talia etiam libere praedicare; quia terminum acceperunt debitum, quia transgredi non possunt impositum finem, neque revertentur tegere terram; quid fit in ipsa terra? quae operationes ibi fiunt, quam jam mare nudavit? Etsi ad ejus oram tenues fluctus perstrepunt, etsi adhuc murmurant Pagani; sonitum littorum audio, diluvium non perhorresco. Quid ergo, quid fit in terra? «Qui emittis fontes in convallibus. Emittis,» inquit, «fontes in convallibus.» Convalles nostis quid sint, depressa loca terrarum. Nam collibus et montibus contraria figura opponuntur valles vel convalles. Colles et montes, tumores terrarum sunt; valles autem vel conval