comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓmissũ di. ꝙ quȩ pͥmit̾ sit fidelis: non
hab̾e pudicitiã. aut eã nullam uł paruã ẽẽ
uirtutẽ. Sic & maritũ. qͥ hoc ide seruat uxo¬
ri. Et tñ sunt plurimi tales. quoꝵ sine pecca¬
to aliqͦ neminẽ ẽẽ dixerim. Ꝙ utiq illud
qualecumq peccatũ ex aliqͦ uicio uenit. Un¬
de pudicitia coniugalis in uiris feminisq re.¬
ligiosis. cum ꝓculdubio uirtꝰ sit: ñ enĩ aut
nichil aut uitium ẽ: non tam̃ secũ ħt om̃s uirtu¬
tes. Namsiom̃s ibi eeñt. nullũ ẽẽt uitiũ. Si nullu̾
uiciũ nullum om̃ino peccatũ. Qs aũ sine aliquo
peccato: Qͥs gͦ sine aliqͦ uitio. id ẽ fomite qͦdã uł
quasi radice peccati. eum clamet qui suꝑ pectꝰ
dñi recumbebat: si dixerimꝰ quia peccatũ non
habemꝰ. nos ipsos seducimꝰ. ꝙ ueritas in nob̾ ñ
est.Neq hoc apud te diutiꝰ agencłu est. s ꝓꝑter
alios qui hoc forte legerint dico. Namtu quidẽ

Expanded text:
et promissum dei eique primitus sit fidelis, non et promissum dei eique primitus sit fidelis, non habere pudicitiam aut eam nullam uel paruam esse uirtutem; sic et maritum, qui hoc idem seruat uxori. et tamen sunt plurimi tales, quorum sine aliquo peccato esse neminem dixerim, et utique illud qualecumque peccatum ex aliquo uitio uenit. de pudicitia coniugalis in uiris feminisque religiosis cum procul dubio uirtus sit — non enim aut nihil aut uitium est —, non tamen secum habet omnes uirtutes. nam si omnes ibi essent, nullum esset uitium; si nullum uitium, nullum omnino peccatum; quis autem sine aliqpeccato ? quis ergo sine aliquo uitio, id est fomite quodam uel quasi radice peccati, cum clamet, qui super pectus domini discumbebat: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est? neque hoc apud te diutius agendum est, sed propter alios, qui haec forte legerint, dico. nam tu quidem
Abbreviated transcription (Latin):
aliqnͣdo uicio uiciũ tollit᷑. ut amore laudis
amor pecumȩ. aliqnͣdo unũ cedit ut plura
succedant. uelut qͥ ebriosꝰ fuerit. si modicum
biberit. & tenacitatẽ ꝙ ambicionẽ e didi¬
cerit. Possunt itaq uicia cedẽ etiã uiciis suece¬
dentib ñ uirtutib. ꝙ ideo plura sunt: uirtꝰ
uͦ quo una in gressa fuerit. qm̃ secũ ceteras
ducit. ꝓfecto uicia cȩdent om̃ia quȩcũq ine-¬
rant. Non enĩ omĩa inerant. s aliqnͣdo toti¬
dem. aliquando plura pauciorib. uł paucio¬
ra plurib succedebãt. Hȩc utrũ ita se habeant.
diligentiꝰ inqͥrendu ẽ. Non enĩ ꝙ ista diui¬
hominib hoc uisũ ẽ multũ qͥde ingeniosis.
studiosis. otiosis: s tñ hõib. Ego uͦ nescio.
quẽadmo dũ dicã. ñ dico uirũ a qͦ de nomi¬
nata dr uirtꝰ. s etiã mulier̃e quȩ uiro suo ser¬
uat thori fidẽ. si hoc faciat ꝓpt̾ preceptum

Expanded text:
aliquando uitium uitio tollitur, ut amore laudis aliquando uitium uitio tollitur, ut amore laudis amor pecuniae; aliquando unum cedit ut plura succedant; uelut qui ebriosus fuit, si modicum bibere tenacitate et ambitione didicerit. possunt etiam uitia cedere etiam uitiis succedentibus, non uirtutibus, et ideo plura sunt. uirtus uero quo una ingressa fuerit, quoniam secum ceteras ducit, profecto uitia cedent omnia quaecumque inerant; non enim omnia inerant, sed aliquando totidem, aliquando plura paucioribus uel pauciora pluribus succedebant. Haec utrum ita se habeant diligentius inquirendum est. non enim et ista diuihominibus hoc visum est, multum quidem ingeniosis, studiosis, sed tamen hominibus. Ego vero nescio quem ad modum dicam non dico uirum, a quo denominata dicitur uirtus, sed etiam mulierem, quae uiro suo seruat tori fidem, si hoc faciat propter praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ cũ querit᷑ etiã de uiciis utrũ & ipsa similit̾
ꝙ omĩa sint uͥ unũ erit. aut nulla sint uͥ unũ
ñ erit: laboriosũ ẽ id ostendẽ. ꝓpt̾ea quia uni
uirtuti duo uicia opponi solent: ꝙ qđ aꝑte
contrariũ ẽ: ꝙ qd̾ specie similitudinis adum¬
brat᷑. Vnde illa catiline quia fortitudo ñ erat:
que eẽt. cũ uirtutes alias ñ habebat. facilius
uidebat᷑. Qd̃ uͦ ignauia fuerit uͥ exercitatio
quelibet grauissimas molestias ꝑpetiendi atq
tolerandi supͣ quã. cuiꝗͣ oredibile ẽ fuit: eg̃
ꝑsuaderi potest. Sed forte acutiꝰ intuentib
ignauia apparet ipsa duritia. qͥa laborem bo¬
nors studioꝵ quib uera ad qͥrit᷑ fortitudo
neglex erat. Uerũtam̃ qͥa st̃ audaces qͥ timidi
non sunt: & rursꝰ timidi a quib absit auda
tis ẽ. nec temere audet. nec inconsulte timet:
cogim᷑ fateri uicia plura ẽẽ uirtutib Un de

Expanded text:
propter cum quaeritur etiam de uitiis, utrum et ipsa similiter propter cum quaeritur etiam de uitiis, utrum et ipsa similiter et omnia sint ubi unum erit, aut nulla sint ubi unum non erit, laboriosum est id ostendere, propterea quia uni uirtuti duo uitia opponi solent, et quod aperte contrarium est et quod specie similitudinis adumbratur. unde illa Catilinae quia fortitudo non erat, quae secum uirtutes alias non habebat, facilius uidebatur. quod uero ignauia fuerit, ubi exercitatio quaslibet grauissimas molestias perpetiendi atque tolerandi supra quam cuiquam credibile est fuit, aegre persuaderi potest. sed forte acutius intuentibus ignauia apparet ipsa duritia, quia laborem bonorum studiorum, quibus uera adquiritur fortitudo, neglexerat. uerum tamen quia sunt audaces qui timidi non sunt, et rursus timidi a quibus absit audactis est, nec temere audet nec inconsulte timet —: cogimur fateri uitia plura esse uirtutibus. unde
Abbreviated transcription (Latin):
affectat. s ñ ẽ. qͥa illa ẽ uirtꝰ. hec uiciũ. Ut gͦ
ñ iterũ eadẽ cõmemorare necẽe sit: exempli
grã ponamꝰ aliqd unde possint cetera intelli¬
gi. Catilina ut de illo scͥpser̃t qui nosse potue¬
runt: frigꝰ.sitim. famẽ ferre poterat. eratq pa¬
tiens inediȩ. algoris. uigiliȩ. supͣ qua cuiꝗͣ ere¬
dibile ẽ: ac ꝑ hoc ꝙ sibi & suis magna p̾ditus
fortitudine uidebat᷑. Sed hȩc fortitudo pru¬
dens ñ erat. mala enĩ ꝓbonis eligebat. Tempe¬
rans ñ erat: corruptelis enĩ turpissimis feda¬
bat᷑. Iusta ñ erat: nam contͣ patriã coniuraue¬
rat. Et ideo nec fortitudo erat: s duricia sͥ
ut stultos falleret nom̃ fortitudinis impo¬
nebat. Nam si fortitudo eẽt: ñ uitiũ s uirtꝰ
eẽt. S̾i aũ uirtꝰ eẽt: acet̾is uirtutib tanqͣ. in se¬
parabilib comitib nunqͣ. relinqueret᷑. Qua¬

Expanded text:
affectat, et non est; quia illa est virtus, hoc vitium. 7. Ut ergo affectat, et non est; quia illa est virtus, hoc vitium. 7. Ut ergo non iterum eadem commemorare necesse sit, exempli gratia ponamus aliquid unde possint caetera intelligi. Catilina, ut de illo scripserunt qui nosse potuerunt, frigus, sitim, famem ferre poterat, eratque patiens inediae, algoris, vigiliae, supra quam cuiquam credibile est, ac per hoc et sibi et suis magna praeditus fortitudine videbatur . Sed haec fortitudo prudens non erat; mala enim pro bonis eligebat: temperans non erat; corruptelis enim turpissimis foedabatur: justa non erat; nam contra patriam conjuraverat. Et ideo nec fortitudo erat; sed duritia sibi, ut stultos falleret, nomen fortitudinis imponebat: nam si fortitudo esset, non vitium, sed virtus esset; si autem virtus esset, a caeteris virtutibus tanquam inseparabilibus comitibus nunquam relinqueretur. 8. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
astuti ut serpentes. ꝙ illud. ut det᷑ innocen¬
tib astutia. quãquã & ap̃ illos romanȩ lin-¬
guȩ disertissimꝰ dixerit. N eq illi tñ ad cauen¬
du dolꝰ aut astutia deerat. astutiã ponens
inbono. Sed apud illos rarissimũ. ap̃ nr̃os¬
aũ frequentissimũ ẽ. Itẽq in partib tẽpe¬
rantiȩ. aꝑtissimȩ cont᷑ria ẽ effusio parsimo¬
mȩ. Ea uͦ quȩ tenacitas etiã uulgo dici so¬
let. uiciũ ẽ quidẽ. tñ parsimoniȩ simile. ñ
natura. s fallacissima specie. Itẽ dissimilitudine
manifesta. contraria ẽ iniꝰticia iusticiȩ. Solet
aũ quasi imitari iusticiã uindicandi libido.s
uiciũ ẽ. Ignauia fortitudin ꝑspicue contra¬
ria ẽ: duritia uͦ distat natura. fallit similitu.¬
dine. Constantia pars queda uirtutis est.
Ab hac inconstantia longe abhorret. ꝙ indu¬
bie contra sistit. Pertinatia uͦ constantia dici

Expanded text:
astuti ut serpentes ; et illud, Ut et innocenastuti ut serpentes ; et illud, Ut et innocentibus det astutiam . Quanquam et apud illos Romanae linguae disertissimus dixerit, Neque illi tamen ad cavendum dolus, aut astutia deerant , astutiam ponens in bono: sed apud illos rarissimum, apud nostros frequentissimum est. Itemque in partibus temperantiae, apertissime contraria est effusio parcimoniae: ea vero quae tenacitas dici vulgo solet, vitium quidem est, tamen parcimoniae simile, non natura, sed fallacissima specie. Item dissimilitudine manifesta contraria est injustitia justitiae: solet autem quasi imitari justitiam vindicandi se libido, sed vitium est. Ignavia fortitudini perspicue contraria est: duritia vero distat natura, fallit similitudine. Constantia, pars quaedam virtutis est; ab hac, inconstantia longe abhorret, et indubie contrasistit: pertinacia vero constantia dici
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit: prudentia ñ erit. Porro si prudentia
tunc erit. si & fortis ꝙ iusta ꝙ tẽꝑans sit: ꝓfe¬
cto uͥ fuerit. secũ ħt ceteras. Sic ꝙ fortitudo¬
imprudens eẽ ñ potest. uł intemꝑans uł iniu¬
sta. Sic & tẽperantia necẽẽ ẽ. ut prudens. for¬
tis. ꝙ iusta sit. Sic & iusticia ñ ẽ. si ñ sit prudens.
fortis. tẽperans. Ita uͥ uera ẽ aliqͣ eaꝵ. ꝙ aliȩ
similit̾ sunt. Ubi aũ aliȩ desunt. uera illa ñ ẽ
etiã si aliqͦ mͦ similis uideat᷑ ẽẽ. Sunt enĩ ut
scis quȩdã uicia uirtutibꝰ aꝑta discretione con¬
traria. ut imprudentia prudentiȩ. Sunt aũ
quȩd̃ã tantũ quia uicia sunt ido contraria.
quadã tam̃ specie fallaci similia: ut eide pru¬
dentiȩ ñ imprudentia s astutia: Nc̃ em̃ eã
dico astuciã. qͦ usitatꝰ inmaliciosis intelligi
ꝙ uocari solet. ñ sic̃ loqui nr̃a scͥptura consue¬
uit. quȩ sepe astutiã in bono ponit. Unde ẽ.

Expanded text:
fuerit, prudentia non erit. porro, si prudentia fuerit, prudentia non erit. porro, si prudentia tunc erit, si et fortis et iusta et tempeians sit, profecto, ubi fuerit, secum habet ceteras. sic et fortitudoinprudens esse non potest uel intemperans uel iniusta; sic temperantia necesse est ut prudens, fortis et iusta sit; sic iustitia non est, si non sit prudens, fortis et temperans. ita, ubi uera est aliqua earum, et aliae similiter sunt. ubi autem aliae desunt, uera illa non est, etiamsi aliquo modo similis esse uideatur. Sunt enim, ut scis, quaedam uitia uirtutibus aperta discretione contraria, ut imprudentia prudentiae; sunt autem quaedam tantum quia uitia sunt ideo contraria, quadam tamen specie fallaci similia, ut eidem prudentiae non imprudentia, sed astutia. nunc enim eandem dico astutiam, quae usitatius in malitiosis intelet vocari solet; non sicut nostra loqui Scriptura consuevit, quae saepe astutiam in bono ponit: unde, Estote
Abbreviated transcription (Latin):
memmi om̃ib philosophis placuit. qͥ easde
uirtutes agendȩ uitȩ necessarias ẽẽ dix er̃t:
hoc aũ de parilitate peccatoꝵ soli stoici ausi
sunt disputare contra omnẽ sensũ generis
humani. Quã eors uanitatẽ in iouiniano il¬
lo qͥ in hac sententia stoicꝰ erat. in occupandis aũ
ꝙ defensitandis aũ uoluptatib epieureus. de
scͥpturis scĩs dulcissime conuicisti: in quatua
suauissima & p̾clarissima disputatione satis
euident̾ apparuit. ñ placuisse auctorib nr̃is.
hoc de uirtutib uerũ ẽ. ñ tñ ideo cogam᷑ fate¬
ri equalitatẽ om̃iũ peccatoꝵ: qͣntũ possum
adiuuante dõ aꝑire conabor. Qd̃ si effecero: ap¬
ꝓbabis. uͥ cause defuero. tu supplebis.
Certe hinc ꝑsuadent. qͥ imã uͥtutẽ habuerit
habere om̃s: & om̃s deẽẽ cui una defuerit:
qd̃ prudentia. nec ignaua. nec iniusta. nec in-¬
temperans potest ẽẽ. Nam si aliqͥd hors de-

Expanded text:
memini, omnibus philosophis placuit, qui easdem memini, omnibus philosophis placuit, qui easdem uirtutes agendae uitae necessarias esse dixerunt. hoc autem de parilitate peccatorum soli Stoici ausi sunt disputare contra omnem sensum generis humani; quam eorum uanitatem in Iouiniano illo, qui in hac sententia Stoicus erat, in aucupandis autem et defensitandis uoluptatibus Epicureus, de scripturis sanctis dilucidissime conuicisti. in qua tua suauissima et praeclarissima disputatione satis euidenter apparuit non placuisse auctoribus nostrihoc de uirtutibus uerum est, non tamen ideo cogamur fateri aequalitatem omnium peccatorum, quantum possum, adiuuante domino aperire conabor. quod si effecero, adprobabis, ubi causae defuero, tu supplebis. Certe hinc persuadent, qui unam uirtutem habuerit, habere omnes et omnes deesse, cui una defuerit, quod prudentia nec ignaua nec iniusta nec intemperans potest esse; nam si aliquid horum
Abbreviated transcription (Latin):
non mechaberis: dix̃ & ñ occides. Qd̃ si ñ me-¬
cheris. occidas aũ: factꝰ es tͣnsgressor legis.
ꝓpt̾ illud qđ dixerat. redarguti alege qͣsi
tnsgressores. Quȩ cũ ita sint: eonsequens uide¬
tur ñ alio mͦ intelligendu ostendat᷑. ut qͥ di¬
xerit diuiti sede hic. & pauꝑi sta illie: huic
ampliorẽ honorẽ quã illi deferens: ꝙ idola¬
tra. ꝙ blasphemꝰ. & adult̾. &. homicida. ꝙ
ne qd longũ ẽ euncta cõmemorẽ. reus om̃i¬
um cͥminũ iudicandꝰ sit. Offendens qͥppe
habet: Hoc si uerũ est: confirmat᷑ ista sen¬
tentia. S ed ego eam exponi uolo ñ confir¬
mari. que ꝑ se ipsã apud nos om̃ib philo¬
sophors auctoritatib firmior ẽ. Et illud
quidẽ deu̾tutib & uicũs si ueracit̾ dr. non
est consequens. ut ꝓpt̾ hoc omĩa peccata sint
paria slam illud de parilitate uͥtutũ. ꝙ si
forsitan fallor. tam̃ si uerũ memini qđ uix

Expanded text:
Non moechaberis, dixit et, Non occides. Quod si non moeNon moechaberis, dixit et, Non occides. Quod si non moecheris, occides autem, factus es transgressor legis, propter illud quod dixerat, redarguti a lege, quasi transgressores. quae cum ita sint, consequens uidetur, nisi alio modo intellegendum ostendatur, ut qui dixerit diuiti: sede hic et pauperi: sta illic, huic honorem ampliorem quam illi deferens, et idolatres et blasphemus et adulter et homicida et ne, quod longum est, cuncta commemorem, reus omniuhabet. hoc si uerum est, confirmatur ista sententia. sed ego eam exponi uolo, non confirmari, quae per se ipsam est apud nos omnium philosophorum auctoritatibus firmior. et illud quiest consequens, ut propter hoc omnia peccata sint paria. nam illud de inseparabilitate uirtutum, etsi forsitan fallor, tamen, si uerum memini, quod uix
Abbreviated transcription (Latin):
N onne ds elegit pauꝑes in hoc mundo. diuites
infide & heredes regni qđ reꝓmisit ds̃ dibi¬
gentib se. uos aũ exhonorastis pauꝑem. ꝓpt̾
illum scilicet cui dictũ ẽ. tusta illic: cũ haben¬
ti anulum aureũ dictũ eẽt. tu sede hic bene:
Ac deinde sequit᷑. eandẽ ipsã sententiã latius
uersans & explicans. Nonne inqͥt diuites per
potentiã oppͥmunt uos. & ipsi trahunt uos
ad iudicia: Nonne ipsi blasphemant bo¬
num nom̃ qđ inuocatũ ẽ suꝑ uos: Siqͥdẽ
legẽ ꝑficitis regalẽ sed̾m scͥpturã. diliges ꝓri¬
mum tuũ sic̃ te ipsũ. bene facitis: si aũ ꝑso
nam accipitis. peccatũ oꝑamini: redarguti
a lege quasi tnͣsgressores. Uide quẽ admodu
tnsgressores legis appellet. qͥ dicunt diuiti.
sede hic. & pauꝑi. sta illic. Unde ne putareit
contẽptibile ẽẽ peccatũ in hac una re lege
transgredi secutꝰ adiunxit.
uicumq aũ totã legẽ seruauerit. offendat
aũ in uno: factꝰ ẽ om̃iũ reꝰ. Qui enĩ dixit

Expanded text:
s in fide et heredes regni. quod promisit deus diligentibus se? uos autem exhonorastis pauperem. propter illum scilicet. cui dictum est: Tu sta illic. cum habenti anulum aureum dictum esset: Tu sede hic bene. ac deinde sequitur eandem ipsam sententiam latius uersans et explicans: Nonne, inquit, diuites per potentiam opprimunt uos et ipsi adtrahunt uos ad iudicia? nonne ipsi blasphemant bonum nomen, quod inuocatum est super uos? si quidem legem perficitis regalem secundum scripturas: \'Diliges proximum tuum snas accipitis, peccatum operamini redarguti a lege quasi transgressores. uidete, quem ad modum transgressores legis appellet, qui dicunt diuiti: Sede hic et pauperi: Sta illic. unde ne putarent contemptibile esse peccatum in hac una re legem transgredi, secutus adiunxit: Quicumque autem totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ uiuamꝰ dõ placere studemꝰ actione
uersat᷑ Quomͦ gͦ intelligendu ẽ obsecro
te. quicũq totã legẽ seruauerit. offendat aũ
in uno. factꝰ ẽ om̃iũ reus: Itane qͥ furtũ fe¬
cerit. ĩmo uͦ qͥ dixerit diuiti. hic sede. pauꝑi
aũ. tu sta illic: ꝙ homicidii. ꝙ adult̾ii. ꝙ sacͥle.¬
gii reus ẽ Qd̾ sinon ẽ: qͦmͦ qͥ in uno offen¬
dit. factꝰ est om̃iũ reus: An illud qđ dixit de
diuite & pauꝑe. adista ñ ꝑtinet. quoꝵ siqͥs
in uno offenderit factꝰ est om̃iũ reus:  Sed
recolendũ ẽ uñ uenerit ista sententia. & quȩ
illam suꝑiores ƿepeterunt quib q connexa
dependeat. fr̃s mei inqͥt. nolite in ꝑsonarũ ac-¬
ceptione hab̾e fidẽ dñi nr̃i iħu xp̃i głiȩ. Ete¬
nim si intͦierit in conuentu ur̃o uir aureum
anulũ habens in ueste candida. int̾ierit aũ
ꝙ̃ pauꝑ in sordido habitu. & intendatis in

Expanded text:
semper vivamus, Deo placere studemus, actione semper vivamus, Deo placere studemus, actione versatur. Quomodo ergo intelligendum est, obsecro te: Quicunque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus? Itane qui furtum fecerit, imo vero qui dixerit diviti, Hic sede, pauperi autem, Tu sta illic, et homicidii, et adulterii, et sacrilegii reus est? Quod si non est, quomodo qui in uno offendat factus est omnium reus? An illud, quod dixit de divite et paupere, ad ista non pertinet, quorum si quis in uno offenderit, fiet omnium reus? Sed recolendum unde venerit ista sententia, et quae illam superiora pepererint, quibus connexa dependeat. Fratres mei, inquit, nolite in personarum acceptione habere fidem Domini nostri nim si introierit in conventum vestrum: vir aureum anulum habens in veste candida. introierit autem et pauper in sordido habitu: et intendatis in
Abbreviated transcription (Latin):
deuenerit nou̾imꝰ. Sed ideo putaui ẽẽ que¬
rendu. ne forte ex illis opinionib in carna¬
tionis aĩe aliquã teneamꝰ in cautiꝰ quȩ libe¬
randã ꝓrsꝰ aiãm paruuli contͤdicat negans
eam ẽẽ in isto malo. Hoc gͥ firmissime reten¬
to. qd aĩa paruul de reatu peccati lib̾anda
est. nec alio mͦ lib̾anda. nͥ grã dĩ ꝑ iħm xp̃m¬
dm̃m nr̃m. si possumꝰ etiã ipsiꝰ mali causam
& origiẽ nosse. uaniloqͥs ñ disputatorib s
litigatorib paratꝰ instructꝰq resistimꝰ. Si aũ
ñ possumꝰ: ñ quia latet miseriȩ pͥncipiũ. ido
pigrescere debet miscddiȩ officiũ. Adũsꝰ eos
aũ qͥ s̃ uident᷑ scire qd̾ nesciunt. hoc tutio¬
res sumꝰ. quod hanc ignorantiã nr̃am non¬
ignoramꝰ. Aliud ẽ enĩ qđ nesciri malũ ẽ. aliud
querimꝰ indifferens ẽ. Hoc uͦ qđ de litt̾is apłi
iacobi nc̃ reqͥro: in hac ipsa qͣ uiuimꝰ & ut

Expanded text:
deuenerit, nouerimus. sed ideo putaui esse quaedeuenerit, nouerimus. sed ideo putaui esse quaerendum, ne forte ex illis opinionibus incarnationis animae aliquam teneamus incautius, quae liberandam prorsus animam paruuli contradicat negans eam esse in isto malo. hoc igitur firmissime retento, quod anima paruuli de reatu peccati liberanda est nec alio modo liberanda nisi gratia dei prum, si possumus etiam ipsius mali causam et originem nosse, uaniloquis non disputatoribus, sed litigatoribus paratius instructiusque resistimus; si autem non possumus, non quia latet miseriae principium ideo pigrescere debet misericordiae officium. aduersus eos autem qui sibi uidentur scire quod nesciunt . hoc tutiores sumignoramus: aliud est enim quod nesciri malum est, aliud quaerimus indifferens est. Hoc vero, quod de litteris apostoli Jacobi nunc requiro, in hac ipsa qua vivimus, et, ut
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ ẽ om̃iũ reus. Quȩ res talis ac tanta ẽ: ut
qd̾ hinc tͥ ñ iã ołi scͥpsi. me multũ pęniteat.
De agenda namq p̾senti uita qͦmͦ ad uitã ꝑueni¬
amꝰȩt᷑nã. ñ de p̾t̾ita ꝑscrutanda quã penitꝰ de¬
mersit obliuio. sicuti ẽ illud qd̾ de aĩa que¬
rendũ putaui. hȩc u̾titꝰ questio E legant̾
aũ dictũ ẽẽ narrat᷑. qđ huic rei satis apte
conuenit. Cum quida ruisset in puteũ ubi
aqua tanta erat ut eũ magis exciꝑet ne mo¬
reret᷑ quã suffocaret ne loqueretꝰ: accessit aliꝰ.
eoq uiso miserans ait. Quomͦ huc cecidistir
At ille. obsecro inqͥt cogita qͦmͦ hinc melib̾es.
ñ qͦmͦ huc ceciderim queras. Ita qm̃ fatem᷑
ꝙ fide catholica tenemꝰ de reatu peccati tan¬
quã de puteo etiã paruuli infantis animã
xp̃i gr̃ã lib̾andã : satis ẽ ei qd̾ mođũ qͦ salua
fiat nouimꝰ. etiã sinũquã qͦmͦ in malũ illud

Expanded text:
factus est omnium reus. quae res talis ac tanta est, ut, factus est omnium reus. quae res talis ac tanta est, ut, quod hinc tibi non iam olim scripsi, me multum paeniteat. De agenda namque praesenti uita, quo modo ad uitam perueniamus aeternam, non de praeterita perscrutanda, quam penitus demersit obliuio, sicuti est illud, quod de anima quaerendum putaui. haec uertitur quaestio. eleganter autem dictum esse narratur, quod huic rei satis apte conuenit. cum quidam ruisset in puteum, ubi aqua tanta erat, ut eum magis exciperet, ne moreretur, quam suffocaret, ne loqueretur, accessit alius eoque uiso miserans ait: Quo modo huc cecidisti?\' at ille: \'Obsecro\', inquit, \'quo modo hinc me liberes, non, quo modo huc ceciderim, quaere\'. ita, quoniam fatemur et fide catholica tenemus de reatu peccati tamquam de puteo etiam paruuli infantis animam Christi gratia liberandam, satis est ei, quod modum, quo salua fiat. nouimus, etiamsi numquam. quo modo in malum illud
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc tolerabilit̾ ignorarẽ. nͥ metuerẽ ne
aliqua ista opinionũ contͣ illud qd̾ firmis¬
sima retinemꝰ fide. in cautis obreꝑet m̃¬
tibꝰ. Sed anteꝗͥ seiã quȩnã earũ potiꝰ
eligenda sit. hoc me ñ temereta senti¬
re ꝑfiteor. eã quȩ uera ẽ ñ adu̾sari robustis¬
simȩ ac fundatissimȩ fidi. qua xp̃i ercłia
nec paruulos homines recentissime natos
de anima humana si nascenti.¬
bus singłis noue sin¬
gulȩ nc̃ usq fiunt. uͥ peccati uinculũ contra
b recens natis ñ dubitamꝰ eẽ soluendu. cũ
non inparuũ uolum̃ ꝓcederet: nolui ulla
multominꝰ ẽ negligendũ. Proinde queso.¬
ꝙ ꝑ dñm obsecro. ut exponas mͥ qd̾ multis
ex istimo ꝓfuturũ. aut si iã uł abs te uł ab
aliqͦ alio expositũ habes. dirigas nob̃. qͦmͦ
accipienđu sit qđ in epła iacobi apłi ẽ. qͥcũq¬
enĩ totã legẽ seruauerit. offendat aũ in uno.

Expanded text:
et hoc tolerabiliter ignorarem, nisi metuerem, ne et hoc tolerabiliter ignorarem, nisi metuerem, ne aliqua istarum opinionum contra illud, quod firmissima retinemus fide, incautis obreperet mentibus. sed antequam sciam, quaenam earum potius eligenda sit, hoc me non temere sentire profiteor, eam, quae uera est, non aduersari robustissimae ac fundatissimae fidei, qua Christi ecclesia nec paruulos homines recentissime natos de anima humana, si nascentibus singulis nouae singulae nunc usque fiunt, ubi peccati uinculum contrahinfantibus recens natis non dubitamus esse soluendum, cum in non paruum uolumen procederet, nolui ulla multo minus est neglegendum. proinde quaeroper Dominum obsecro ut exponas mihi, quod multis existimo profuturum, aut si jam vel abs te, vel ab alio aliquo expositum habes, dirigas nobis quomodo accipiendum sit quod in Epistola Jacobi apostoli scenim totam legem seruauerit, offendat autem in uno,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit apłs. in qͦ om̃s peccauerunt: & aliud est
extra adam nescio uͭ peccasse. & ideo in adam
idest in carnẽ quȩ ex ada ꝓpagata est tanꝗͣ.
in carcerẽ trudi. Illam uͦ opinionẽ quod ex̃
una fiant om̃s aĩȩ: nec discut̾e uolo nͥ nec ẽe
sit. Atq utinã ista de qͣ nẽ agimꝰ siuera est.
sic abs te defendat᷑: ut hoc necẽe iam non
sit. Qũãuis aũ desiderẽ. rogem. uotis arden
rei auferat ignorantiã: tñ si qd̾ absit mini-
me meruero patientiã mͥ petã adño dõ
nr̃o. in quẽ sic credimꝰ ut si aliqua nob̃ non
aꝑiat etiã pulsantib. nullomͦ adu̾sꝰ eum
murmurare debeamꝰ. Meminerimꝰ ipsis
apłis dictũ. Aulta habeo uob̾ dic̾e: s non
potestis illa portare mͦ. In his qnͣtũ ad me
attinet etiã hoc deputẽ. nec qͥ hoc sciã me
indigner indignũ: ne hoc ipso etiã conun¬
car indignior. Mlulta enim alia similit̾ nescio:
que commemorare uł numerare ñ possũ.

Expanded text:
dicit apostolus: In quo omnes peccauerunt, et aliud est dicit apostolus: In quo omnes peccauerunt, et aliud est extra Adam nescio ubi peccasse et ideo in Adam, id est in carnem, quae ex Adam propagata est, tamquam in carcerem trudi. illam uero opinionem, quod ex una fiant omnes animae, nec discutere uolo, nisi necesse sit, atque utinam ista, de qua nunc agimus, si uera est, sic abs te defendatur, ut hoc necesse iam non sit. Quamuis autem desiderem, rogem, uotis ardentnus huius rei auferat ignorantiam. tamen, si, qme meruero, patientiam mihi petam a Domino Deo nostro: in quem si credimus, ut si aliqua nobis non aperiat etiam pulsantibus, nullo modo adversus eum murmurare debeamus. Memini prius ipsis Apostolis dictum: Multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo . In his, quantum ad me attinet, etiam hoc deputem. Nec qui hoc sciam me indigner indignum, ne hoc ipso etiam convincar indignior. Muquae commemorare uel numerare possum;
Abbreviated transcription (Latin):
singłas singłis corꝑib implicari. Hoc enĩ
putant ẽẽ in adam mori. in carne scilicet
que ꝓpagata ẽ exada supplicia pendere: a qͦ
reatu inqͥunt grã. xp̃i liberat pusillos cum
magnis. Hoc quidẽ recte. ueracit̾. optime. qd̾ gr̃a
rp̃i liberat areatu peccatoꝵ pusillos cũ mag¬
nis. s in alia suꝑiori uita peccare aias & iñ pre¬
cipitari in carceres carneos ñ credo. ñ adqͥesco.
ñ consentio. Primo qm̃ ꝑ nescio qͦs cͥcuitꝰ id agt̃
isti. ut pꝰt nescio qnta uolumina scłoꝵ iterũ
ad istam sarcinã corruptibilis carnis & suppli¬
cia pendenda redeundu sit. Qua opinione qͥd
horribiliꝰ cogitari possit ignoro. Deinde quis
tande iustꝰ defunctꝰ est: de qͦ ñ si isti uera diẽt
solliciti ẽẽ debeamꝰ. ne in sinu abrahȩ peccais
in flammas illiꝰ diuitis deiciat᷑: Cur enĩ non
& pt hoc corpꝰ peccari possit. si ꝙ ante potuit:
Postremo longe aliud ẽ in ada peccasse. unde

Expanded text:
singulas singulis corporibus implicari. hoc enim singulas singulis corporibus implicari. hoc enim putant esse in Adam mori, in carne scilicet, quae propagata est ex Adam, supplicia pendere, a quo reatu, inquiunt, gratia Christi liberat pusillos magnis. hoc quidem recte, ueraciter, optime, quod gratia Christi liberat a reatu peccatorum pusillos cum magnis. sed in alia superiore uita peccare animas et inde praecipitari in carceres carneos non credo, non adquiesco, non consentio: primo quoniam per nescio quos circuitus id agunt isti, ut post nescio quanta uolumina saeculorum iterum ad istam sarcinam corruptibilis carnis et supplicia pendenda redeundum sit, qua opinione quid horribilius cogitari possit, ignoro; deinde quis tandem iustus defunctus est, de quo non, si isti uera dicunt, solliciti esse debeamus, ne in sinu Abrahae peccans in flammas illius diuitis deiciatur? cur enim non et post hoc corpus peccari possit, si et ante potuit? postremo longe aliud est in Adam peccasse, unde
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ ẽ. sic ꝙ sp̃s ex illiꝰ uniꝰ sp̃ũ ꝓpagatꝰ non
Uerũ quia hoc testimoniũ ita ꝓ istis sonat.
ut ñ om̃imͦ huic opinioni quã defendi uolo
uideat᷑ ẽẽ cont᷑riũ: admonend̾a tantũ credi-¬
di prudentiã tuã. ne talib testimoniis ex
his angustus me coneris eruere: Nam licet
nemo faciat optando ut uerũ sit qd uerũ
non ẽ: tñ si fieri posset. optarẽ ut hȩc sen¬
tentia uera eẽt. sic̃ opto ut si uera ẽ. abs te
liquidissime atq inuictissime defendat᷑. Hȩc
aũ difficultas etiã illos sequit᷑. qͥ iam ex isten¬
tes alibi aĩas ꝙ ab initio diuinoꝵ oꝑũ p̾pa¬
ratas ado mitti opinant᷑ in corꝑa. llam ꝙ
ab his hoc id̾e querit᷑. si aĩe inculpatę obedi¬
ent̾ ueniunt qͦ mittunt᷑: cur in paruulis
siñ bap tirati uitã istã fimerint puniunt᷑
Cadem hi ꝓrsꝰ inutq sententia difficultas
est. Iui sibi uidentꝰ de hac faciliꝰ exire ques¬
tione. qui aĩas asseuerant ꝓ meritis uitȩ pͥoris

Expanded text:
s ex illius unius spiritu propagatus non uerum quia hoc testimonium ita pro istis sonat, ut non omni modo huic opinioni, quam defendi uolo, uideatur esse contrarium, admonendam tantum credidi prudentiam tuam, ne talibus testimoniis ex his angustiis me coneris eruere. nam licet nemo faciat optando, ut uerum sit, quod uerum non est, tamen, si fieri posset, optarem, ut haec sententia uera esset, sicut opto, ut, si uera est, abs te liquidissime atque inuictissime defendatur. Haec autem difficultas etiam illos sequitur, qui iam existentes alibi animas et ab initio diuinorum operum praeparatas a deo mitti opinantur in corpora. nam et ab his hoc idem quaeritur: si animae inculpatae oboedienter ueniunt, quo mittuntur, cur in paruulis, si non baptizati uitam istam finierint, puniuntur? eadem prorsus in utraque sententia difficultas est. illi sibi uidentur de hac facilius exire quaestione, qui animas adseuerant pro meritis uitae prioris
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ regis es spon¬
sa. & formosa. ꝙ a me facta formosa. siqͥdem
ego mͥ exhibui głosam ęccłam. ñ habentẽ ma¬
culam neq rugam: aut scito. quia si te ñ cog¬
noueris. ꝙ tuam scieris dignitatẽ. patieris
hȩc quȩ sequunt᷑. Quȩ nã ista sunt: Siñ cogno¬
ueris te met ipsam. o pulchra mulierũ. egra

Expanded text:
m Regis es sponsa et formosa, et a me facta formosa, siquidem ego mihi exhibui gloriosam Ecclesiam non habentem maculam, neque rugam; aut scito, quia si te non cognoveris, et tuam nesciveris dignitatem, patieris haec quae sequuntur. Quaenam ista sunt? Si non cognoveris temetipsam, o pulchra in mulieribus, egr
Abbreviated transcription (Latin):
terrã ibis. necessariã habemꝰ fortitudinẽ di: qͥa
absq ea impossibile nob̾ ẽ id exequi qđ carni re¬
pugnat. Cum aũ mortificata fuerint m̃bra suꝑ
terram tunc parent sp̃s uoluntati: siquidẽ iuxta
em̃datissima tam̃ exemplaria qͦmͦ statuerit eã
suꝑ nichilũ: inuenies fortitudine di in medietate
mundi. terrȩ librã sustineri. Ueniã gͦ ꝙ ad orb̾e
inhabitata. Scio animã in habitatã. scio desertã.
S i enĩ nĩ ħt ãmpatrẽ. si ñ ħt filiũ dicentẽ. ego &
pater ms̃ ueniemꝰ ad eũ & mansionẽ apud eum¬

Expanded text:
terra , necessariam habemus fortitudinem Dei, quia absque ea impossibile est nobis id exsequi, quod carni repugnat. Cum autem mortificata fuerint membra super terram, tunc parent spiritus voluntati. Siquidem juxta emendatissima tamen exemplaria, quomodo statuerit eam super nihilum, invenies fortitudinem Dei in medietate mundi terrae libram sustinere. Veniam ergo ad orbem inhabitata. Scio animam inhabitatam, scio desertam. Si enim non habet Deum Patrem: si non habet Filium dicentem: ego et Pater
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ consequent̾ ds erigens p̃dicet᷑. Quicũq ẽ in isto
orbe. ante erectionẽ cecidit. Si aũ cecidit. consequen¬
ter erigendꝰ fuit. Nemo qͥppe sine casu subleuat᷑
Si autẽ erectꝰ ẽ. uideamꝰ qͥ ruina p̾cesserit. Om̃s cor¬
ruimꝰ ꝑ peccatũ in orbe terrarũ: & dñs qui erigit
elisos. eleuauit nos iacentes. In adam om̃s morimͦ.
atq ita corruit orbis t̾rarũ & indiget erectione.
ut in xp̃o om̃s uiuificem᷑. Igit᷑ dupplicẽ intellectũ
de orbe tradidimꝰ. unũ. qͦm singulȩ aĩȩ aut habita¬
tȩ sint aut desertȩ. alterũ. qͦmͦ uniu̾sus orbis parit̾
ceciderit. Et in sua prudentia extendit cȩlũ. Non
fortuitu sapientia in celi extensione assumpta ẽ. In¬
uenies & in ꝓu̾biis dictũ. Ds̃ sapientia fundauit ter¬
ram. p̾parauit aũ cȩlos in prudentia. Est gͦ aliqua
prudentia di. quã nolo ut extra xp̃m requiras.

Expanded text:
ejus consequenter Deus erigens praedicetur. Quicumque est in isto ejus consequenter Deus erigens praedicetur. Quicumque est in isto orbe, ante erectionem cecidit. Si autem cecidit, consequenter erigendus fuit: nemo quippe sine casu sublevatur. Si autem erectus est, videamus quae ruina praecesserit. Omnes corruimus per peccatum in orbem  Al. elisos , elevavit nos jacentes. In Adam omnes morimur, atque ita corruit orbis terrarum, et indiget erectionis, ut in Christo omnes vivificemur. Igitur duplicem intellectum de orbe tradidimus: unum quomodo singulae animae aut habitatae sint aut desertae, alterum quomodo universus orbis pariter ceciderit. « Et in sua prudentia extendit coelum: » non fortuito sapientia in coeli extensione assumpta est; invenies et in Proverbiis, dictum: « Deus sapientia fundavit terram, praeparavit coelos prudentia . Est ergo aliqua prudentia Dei, quam nolo ut extra Christum requiras.
Abbreviated transcription (Latin):
cõmorari. Nam ꝙ dauid in psalmo confessionis
tres sp̃s postulat dicens. Sp̃it pͥncipali confirma
me. spm rectũ in noua in uiscerib meis: sp̃m sc̃m
tuum ne auferas ame. Qui sunt istitres sp̃s Prin¬
Hȩc in approbationẽ eꝰ rei diximꝰ: qd̾ habitata idẽ
orbis terrarũ insapientia di fabricata sit. S apĩa
qͥppe auxiliabit᷑ iusto. suꝑ decẽ habentes potesta¬
tem in ciuitate. Sapĩam aũ ꝙ disciplinã qͥ abicit
infelix est. & uana spes eiꝰ. ꝙ labores eiꝰ insensati.
& inutilia oꝑa eiꝰ. ait sapĩa. quȩ titulo inscribit᷑
salomonis. Iecͥco quanto possumꝰ labore nitamꝰ:
ut habitata nr̃a. sapĩa di erigat᷑. Cecidit qͥppe ꝙ
de sublimi corruit. uenientibꝰ nob̾ in locũ istũ mi¬
seriarũ. Cecidit habitata nr̃a p̾tqũa peccauimꝰ.
inique fecimꝰ. iniꝰte egimꝰ. impie gessimꝰ. ꝙ pt ru¬
inam indiget erectione. Si aũ ista sententia addu-¬
ci cõmunẽ totiꝰ orbis queramꝰ ruinã. & pt casum

Expanded text:
commorari. Nam et David in psalmo confessionis tres spiritus postulat, dicens: Spiritu principali confirma me: spiritum rectum innova in visceribus meis: spiritum sanctum tuum ne auferas a me . Qui sunt isti tres spiritus? PrinHaec in approbationem ejus rei diximus, quod habitata, id est, orbis terrarum in sapientia Dei fabricata sit. « Sapientia quippe auxiliabitur justo, super decem potestatem habentes in civitate. Sapientiam autem et disciplinam qui abjicit infelix  inutilia opera ejus, ait Sapientia, quae titulo inscribitur Salomonis . Idcirco quanto possumus labore nitamur: ut habitata nostra, sapientia Dei erigatur. Cecidit quippe et de sublimi corruit, venientibus nobis in locum istum miseriarum. Cecidit habitata nostra, postquam peccavimus, inique fecimus, injuste egimus, impie gessimus : et post ruinam indiget erectione. Si autem non vis ista sententia adduci, communem totius orbis quaeramus ruinam, et post casum
Abbreviated transcription (Latin):
mandatũ paulꝰ: ꝙ fuit nouissimꝰ in hoc mundo
dicens. Puto enĩ. ds nos apłos nouissimos ostendit
quasi mortificatos: quia spectaculũ facti sumꝰ in
mundo & angłis ꝙ hominibꝰ. Si qͥs gͦ sẽs custodi¬

Expanded text:
mandatum Paulus, et fuit novissimus in hoc mundo, mandatum Paulus, et fuit novissimus in hoc mundo, dicens; Puto enim, nos Deus apostolos novissimos ostendit, quasi mortificatos, quia spectaculum facti sumus mundo, et angelis et hominibus. Si quis ergo sanctus custodi
Abbreviated transcription (Latin):
pluiiȩ signũ in uestigio hoĩs ostensum ẽ. atq ita pt
nub̾e globatã ymb̃ descendit ad t̾ras. Istis uͦ quasi
dabo nubibꝰ ne pluant suꝑ eam ymbrẽ. Itaq unus¬
quisq sc̃õꝵ nubes ẽ. Moyses nubes erat. ꝙ quasi
nubes loquebat᷑. Attende celũ & loquar. ꝙ audiat
terra sermones ex ore meo. Expectent᷑ sic̃ pluiia
uerba mea. ꝙ descendant ut ros eloquia mea: Si ñ
fuisset nubes. numꝗͣ. dixisset. expectent᷑ ut plu¬
uia uerba mea. & descendant ut ros eloquia mea
quȩ nubes dicebat ut ymb̃ suꝑ gram̃ & pluuia
suꝑ fenũ. quia nom̃ dñi inuoeam. Similit̾ ꝙ ysa¬
ias ut nubes loquebat᷑. Audi cȩlũ ꝙ aurib ꝑcipe
terra. quia dñs locutꝰ ẽ. Et quia nub es erat ipse¬
& sciebat alias nubes cõppħantes sibi: ido uaticinãs
aiebat. Mandabo nubibꝰ ne pluant suꝑ eam ymbrẽ.
Si aũ iam didicimꝰ qui sint nubes: uideamꝰ qͦmͦ ds̃
educat nubes ab extremo terrȩ. Ait saluator. Bea¬

Expanded text:
signum in vestigio hominis ostensum est, atque ita post nubem conglobatam imber descendit ad terras. Istis vero quasi dabo 797 nubibus ne pluant super eam imbrem. Itaququisque sanctorum nubes est. Moyses nubes erat, et quasi nubes loquebatur: Attendite, coeli, quae loquar, et audiat terra sermones ex ore meo. Exspectentur ut pluvia verba mea, et descendant ut ros eloquia mea . Si non fuisset nubes, numquam dixisset: Exspectentur ut pluvia verba mea, et descendant ut ros eloquia mea. Quasi nubes dicebat: ut imber super gramen, et pruina super fenum, quia nomen Domini invocavi . Similiter et Isaias, ut nubes loquebatur: Audi, coelum, et auribus percipe, terra, quia Dominus locutus est . Et quia nubes ipse erat, et sciebat alias nubes comprophetantes sibi, ideo vaticinans aiebat: Mandabo nubibus, ne pluant super eam imbrem . Si autem jam dicimus qui sint nubes; videamus quomodo Deus educat nubes ab extremo terrae. Ait Salvator:
Abbreviated transcription (Latin):
ut euacuatione eiꝰ mundus compleretꝰ᷑. Si aũ hoc
quod descendit in mundũ euacuauit se. euacua¬
sermonũ meoꝵ ꝙ semꝑ dediti ad criminandũ.
uenenatas in me linguas uibrarent: Nunc uͦ
paułꝰ quasi sapiens ꝙ potestatẽ habens apłicã
ausus est dicere omnẽ sapientiã t̾renã quȩ in
se quȩ inpetͦ quȩ in cȩteris apłis erat. quȩ in
istũ mundũ descenderat. stulticiã ẽẽ di Ad com¬
parationẽ qͥppe illiꝰ sapientiȩ quã t̾renꝰ ñ capit lo¬
cus. ad illam sapientiã quȩ cęlestis ẽ. qͦ mundi li¬
mitẽ excedit: hoc qͦd descendit ad homines fatu¬
um di ẽ. Uerũ id ipsum fatuum di. sapientiꝰ est
hominibꝰ. Quibꝰ hominibꝰ : Non utiq stultis.
sed sapientibꝰ. Dicas licet sapientes scłi istiꝰ. si ue
pͥncipes siue uates: istis sapientibꝰ scłi hoc qd̾ expo¬
suimꝰ fatuũ di sapientiꝰ est. Mirabile qͥdda uolumꝰ¬

Expanded text:
ut evacuatione ejus mundus compleretur. Si autem hoc ut evacuatione ejus mundus compleretur. Si autem hoc quod descendit in mundum evacuavit se, evacuasermonum meorum, et semper dediti ad criminandum, venenatas in me linguas vibrarent? Nunc vero Paulus quasi sapiens, et potestatem habens apostolicam, ausus est dicere, omnem sapientiam terrenam, quae in se, quae in Petro, quae in caeteris apostolis erat, quae in istum mundum descenderat, stultitiam esse Dei: ad comparationem quippe illius sapientiae, quam terrenus non capit locus: ad illam sapientiam quae coelestis est, quae mundi limitem excedit, hoc quod descendit ad homines fatuum Dei est. Verum idipsum fatuum Dei sapientius est hominibus: quibus hominibus? non utique stultis, sed sapientibus: dicas licet sapientes saeculi istius, sive principes, sive vates istis sapientibus saeculi, hoc quod exposuimus: Fatuum Dei sapientius est hominibus. Mirabil
Abbreviated transcription (Latin):
mo ẽ. Paulꝰ infatuatꝰ ẽ seientia: ex parte enim
cognoscimꝰ. & ex parte ꝓpħamꝰ. Infatuatꝰ ẽ ab scien¬
tia uidens ꝑ speculũ in enigmate. portiunculam
intelliges quid sit infatuatꝰ om̃is homo ab scientia.
Comꝑatione peccators hierłm. sodomoꝵ peccatum
iusticia ẽ. Iustificata ẽ enĩ ait sodoma exte. Quomͦ
enĩ ñ habent iusticiã sodomoꝵ peccata ꝑse. sed ad
collationẽ maiorũ scelerũ iustificant᷑: sic e contra¬
rio scientia pauli ad illam cȩlestẽ scientiã. ad illũ
consummatũ electionis intellectũ stulticia repu¬
tat᷑: iecͥco infatuatꝰ ẽ om̃is homo ab scientia: Lale
quidda eccłlastes ut arbitror dep̾hendens. effatꝰ
est. Dixi. sapiens efficiar: ꝙ ipsa elongauit ame
longiꝰ quã erat. Et alta ꝓfunditas. quis inueniet
eam: Uolumꝰ qͥddã audent̃ licet dicere: qm̃ hoc
quod descendit in mundũ. euacuauit se ipsum.

Expanded text:
mo est, Paulus infatuatus est a scientia. Ex parte enim, ait, mo est, Paulus infatuatus est a scientia. Ex parte enim, ait, cognoscimus, et ex parte prophetamus . Infatuatus est a scientia, videns per speculum, autem intelliges, quid sit « infatuatus est omnis homo a scientia: » comparatione peccatorum Hierusalem, Sodomorum peccatum justitia est. « Justificata est enim, ait, Sodoma ex te . » Quomodo ergo non habent justitiam Sodomorum peccata per se, sed ad collationem majorum scelerum justificantur, sic econtrario scientia Pauli ad illam coelestem scientiam, ad illum consummatum rationis intellectum stultitia reputatur: idcirco « infatuatus est omnis homo a scientia. » Tale quiddam Ecclesiastes ut arbitror deprehendens effatus est: « Dixi, sapiens efficiar, et ipsa elongavit se a me longius quam erat, et alta profunditas, quis inveniet er  Al. audenter licet dicere: quoniam hoc quod descendit in mundum, evacuavit seipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
mo t̾rȩ. fulgura in pluuiã fecit. & eduxit uentos
de thesauris suis. & nos iuxta miscđiam di ad
sunt thesauri. forte iuxta ordinẽ resurgentium
erit ꝙ requies in thesauris di. Quod aũ dieo. huiꝰ¬
modi est. Resurrectio mortuorũ. in quibꝰda ordi¬
nib futura ẽ. Ait qͥppe apłs. Unusqͥsq aũ resur¬
get in suo ordine. Et ñ ut ubet miscent᷑ ordines
resurgentiũ. Aliis ordo erit in illo ꝙ illo thesauro
dĩ. aliꝰ ordo in alio. ꝙ in alio thesauro di Isti autẽ¬
om̃s thesauri unũ habent thesaurũ. in qͦ st̾ thes¬
auri sapientiȩ & scientię absconditi. Et qͦmͦ possi¬
deo unã p̾ciosissimã margaritã ꝑ plures alias
margaritas: sic uenio ad thesaurũ thesauroꝵ
tibꝰ in di thesauris cõmorantib Eduxit enĩ uentos
de thesauris suis. Infatuatꝰ ẽ om̃is homo abscientia
Si om̃is homo infatuatꝰ ẽ ab seientia: & paułꝰ ho¬

Expanded text:
mo terrae, et fulgura in pluviam fecit, et eduxit ventos mo terrae, et fulgura in pluviam fecit, et eduxit ventos de thesauris suis, et juxta misericordiam Dei ad sunt thesauri, forte juxta ordinem resurgentium erit et requies in thesauris Dei. Quod autem dico istiusmodi est: Resurrectio mortuorum in quibusdam ordinibus futura est. Ait quippe apostolus: Unusquisque autem resurget in suo ordine , et non ut libet miscentur ordines resurgentium: alius ordo erit in illo et in illo thesauro Dei, et alius ordo in alio et in alio thesauro Dei. Isti omnes thesauri unum habent 799 thesaurum, in quo sunt thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Et quomodo possideo unam et pretiosissimam margaritam per plures alias margaritas: sic venio ad thesaurum thesaurorutibus in Dei thesauris commorantibus. Eduxit enim ventos de thesauris suis . Infatuatus est omnis homo ab scientia . Si om
Abbreviated transcription (Latin):
paulus ꝙ siluanꝰ duȩ nubes in unũ conuenerunt.
ꝙ iam totum mundũ epłȩ eoꝵs fulgor illuminat.
fulgura in pluuiã fecit. & eduxit uentos de thesau¬
ris suis. E rgone hii uenti qui suꝑ t̾ras ꝑflant in thes¬
auris di sunt. ꝙ non hoꝵs natura manifesta ẽ. qͦmͦ
ꝙ qua ratione subsistant: Sed sunt quidã uentoꝵs
fortitudinis sp̃s scientiȩ ꝙ pietatis. sp̃s timoris dñi.
uirtutis. dilectionis ꝙ caritatis. Potes ꝙ ipse de
scͥpturis hos uentos congregare. ꝙ istoꝵs uentoꝵ
inuenire thesauros. Ubi sunt thesauri isti: Utiq in
eo in quo st̃ thesauri sapientiȩ & scientiȩ absconditi
n xp̃o sedem habent. inde oriunt᷑ hii sp̃s. ut aliꝰ
sapiens sit. aliꝰ fidelis. alius eruditꝰ. ꝙ aliꝰ qđ cũq
donoꝵs dĩ possideat. Alii enĩ ꝑ sỹm dat᷑ sermo
sapientiȩ. alii sermoscientiȩ. sed̃m eundẽ sp̃m̃:
alii fides in eode spũ Eduxit gͦ nubes ab extre¬

Expanded text:
Paulus et Silvanus duae nubes in unum convenerunt, Paulus et Silvanus duae nubes in unum convenerunt, et ecce totum mundum Epistolae eorum fulgor illuminat. Fulgura, et pluviam fecit, et eduxit ventos de thesauris suis . Ergone hi venti, qui super terram perflant, in thesauris Dei sunt, et non horum natura manifesta est, quomodo et qua ratione subsistant? Sed sunt quidam ventorum et pietatis, spiritus timoris Dei, fortitudinis et dilectionis et charitatis. Potes et ipse de scripturis hos ventos congregare, et istorum spirituum invenire thesauros. Ubi sunt isti thesauri? utique in eo quo sunt thesauri sapientiae et scientiae absconditi, in Christo sedem habent. Inde oriuntur hi spiritus, ut alius sapiens sit, alius fidelis, alius eruditus, et alius quodcunque donorum Dei possideat. « Alii enim per spiritum datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae juxta eumdem spiritum, alii fides in eodem sp
Abbreviated transcription (Latin):
rea si uolumꝰ nubes fieri ad quas ꝑuenit ueritas
di. nouissimi om̃ium fiamꝰ. & tam affectu qũa
opere dicamꝰ. Puto enĩ. nos ds apłos nouissimos
ostendit. Qđ si ñ sum apłs. licet tam̃ mͥ fieri extre¬
mum: ut educens nubes ab extremo terrȩ. educat
ꝙ me. ꝙ fulgura in pluuiam faciat. Aiunt natura¬
uum causarũ scrutatores. quod fulgura ex nubiũ
collisione generent᷑. in morẽ silicum durioꝵ. qͦs
cum fulgure pariter ꝙ tonitrua mugire. tonitru
scilicet sonitu indicante concursꝰ. ꝙ fulgure exeussi
luminis claritatẽ. Si intellexisti exemplũ: conside¬
ra nunc nubes rationales. Moyses nubes erat:
iesus naue nubes erat. Isti si secum loquunt᷑. ex ser¬
monibꝰ eoꝵ fulgura micant. Hieremias ꝙ ba¬
ruch nubes erant: si sermocinent᷑ inuicẽ. uidebis
rutilare fulgura. Potes ꝙ tu ipse de scripturis scĩs
in hunc modũ nubiũ inuenire concursꝰ. ex quib
ignis emittat᷑. Ut aũ ꝙ ad nouũ testam̃tũ ueniamꝰ.

Expanded text:
rea si volumus nubes fieri, ad quas pervenit veritas Dei, novissimi omnium fiamus, et tam affectu quam opere dicamus; Puto enim, nos Deus apostolos novissimos ostendit. Quod si non sum apostolus: licet tamen mihi fieri extremum, ut educens nubes ab extremo terrae, educat et me, et fulgura in pluviam faciat. Aiunt naturalium causarum scrutatores , quia fulgura ex nubium collisione generentur, more silicum duriorum: qucum fulgore pariter et tonitrua mugire: tonitruo, scilicet, sonituum indicante concursus, et fulgura excussi luminis claritate. Si intellexisti exemplum, considera nunc nubes rationales. Moyses nubes erat: Jesus Nave nubes erat. Isti si secum collocantur, ex sermonibus eorum fulgura micant. Jeremias et Baruch nubes erant: sermocinentur invicem, et videbis rutilare fulgura. Potes et tu ipse de Scripturis sanctis in hunc modum nubium invenire concursus, ex quibus ignes emittantur. Ut autem ad novum Testamentum veniamus:
Abbreviated transcription (Latin):
iacenti: ꝓ uarietate sensuũ diu̾sis uocabulis nuncu¬
pat᷑. Aliud significat sapientia. aliud iusticia. Qndo
enim sapĩa dr: disciplinis te diuinarũ humanarũq
rerũ instituet. Qnͣdo iusticia: distributor. & iudex
meritoꝵ significat᷑. Qndo sc̃itas. illa uirtꝰ describit᷑.
quȩ credentes do efficit scõs. Ita gͦ & prudentiã eius
intellige. cum doctrina ẽ & demonstratio bonarũ
extendat᷑ cȩlũ extendente eũ prudentia: audr. Qm̃
extendi u̾ba. ñ attenditis. Asserit qͥlpe extensionem
lem. Extendit᷑ aũ & anima nr̃a ꝙͣ priꝰ fuerat contra¬
cta. ut possit capax eẽ sapientiȩ d̃i. Uerum ut ad
ꝓpositũ reu̾tam᷑: diximꝰ de eo qđ prudentia cȩlum
factum sit. & nunc affirmamꝰ eos qͥ cȩlestẽ hoĩem
portant ẽẽ cȩlestes. Si enĩ ad peccatorẽ dr̾ terra es
ꝙ in terrã ibis: quare s̃i dicat᷑ adiustũ cuiꝰ ẽ regnũ

Expanded text:
nte, pro varietate sensuum, diversis vocabulis nuncupatur, aliud significat sapientia, aliud justitia. Quando enim sapientia dicitur, disciplinas divinarum humanarumque rerum instituet. Quando justitia, distributor et judex meritorum significatur. Quando sanctitas, illa virtus describitur, quae credentes Deo efficit sanctos. Circuibam quaeintellige cum doctrina est et demonstratio bonarum extendatur coelum extendente eum prudentia, audi. « Quoniam extendi verba et non attendisti. » Asserit quippe extensionemlem . Extenditur autem et anima nostra, quae prius fuerat contracta, ut possit capax esse sapientiae Dei. Verum, ut ad propositum revertamur, diximus de eo, quod prudentia coelum factum sit: et nunc affirmamus eos, qui coelestem hominem portant, esse coelestes. Si enim ad peccatorem dicitur: Terra es, et in terram ibis: quare non dicatur ad justum, cujus est regnum
Abbreviated transcription (Latin):
tas uillulas quȩ barbarors effugerunt manꝰ.
& parentũ cõmuniũ cineres uenderet. ne cep¬
tum scõrs ministeriũ deserentes. risum ma¬
ledicis & emulis p̾beamus. In calce epłȩ recor¬
datus sum quadrige ur̃ȩ. &. ꝓposito quintam
deesse blesillam. pene oblitꝰ de ea loqͥ quȩ pri¬
ma de uob̾ p̃cessit ad dñm. Nere. nc̃ qͥnq in
tres & duas. uidemꝰ eẽ diuisas. Illa cum soro¬
re paulina dulci sompno fruitꝰ. tu duarum
medius ad xp̃m leuiꝰ subuolabis.

Expanded text:
tas uillulas, quae barbarorum effugerunt manus, tas uillulas, quae barbarorum effugerunt manus, etparentumcommuniumcineresuenderet, ne coeptum sanctorum ministerium deserentes risum maledicis et aemulis praebeamus. In calce epistulae recordatus sum quadrigae uestrae et proposito quintam deesse Blesillam, paene oblitus de ea loqui, quae prima de uobis praecessit ad dominum. uere nunc quinque in tres et duas uidemus esse diuisos: illa cum sorore Paulina dulci somno fruitur, tu duarum medius ad Christum leuius subuolabis.