comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quẽquã. Si in iudicio suscitandi st̃
mortiu: quomͦ pat̾ suscitat mortu¬
os. si ñ iudicat quẽ quã: Om̃e quippe
iudiciũ. dedit filio. In illo aũ udicio
suscitabuntur mortui: & resurgent
alii ad uitã. alii ad penã. Qđ totum
si filiꝰ facit: pat̾ aũ ideo ñ facit. quia
pat̾ ñ iudicat quẽquã. s om̃e iudi¬
ciũ dedit filio: contrariũ uidebit᷑ ei
qđ dictũ ẽ. sic̃ pat̾ suscitat mortuos
& iuuisicat: sic & filiꝰ quos uult ui¬
uificat. Simul gͦ suscitant. Si simul
suscitant. simul uiuificant: simul gͦ
iudicant. Quomͦ itaq uerũ ẽ. neq
enĩ pat̾ iudicat quẽquã: s om̃e iu¬
diciũ dedit filio: Moueant interim
ꝓpositȩ quęstiones: prestabit dñs ut
solutȩ delectent. Ita ẽ fr̃s. Om̃is quȩ¬
stio. nͥ intentũ fecerit ꝓposita: ñ dele¬
ctabit exposita. Sequat᷑ gͦ ipse dñs.
ne forte in his quȩ subnectit. apiat
se aliquantũ. Subtexit enĩ nubilo lu¬

Expanded text:
citandi sunt mortui, quomodo Pater suscitat mortuos, si non judicat quemquam? Omne quippe judicium dedit Filio. In illo autem judicio suscitantur mortui; et resurgunt alii ad vitam, alii ad poenam: quod totum si Filius facit, Pater autem ideo non facit, quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio, contrarium videbitur ei quod dictum est, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Simul ergo suscitant. Si simul suscitant, simul vivificant. Simul ergo judicant: quomodo itaque verum est, Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio? Moveant interim propositae quaestiones, praestabit Dominus ut solutae delectent. Ita est, fratres; omnis quaestio nisi intentum fecerit proposita, non delectabit exposita. Sequatur ergo ipse Dominus, ne forte in iis quae subnectit, aperiat se aliquantum. Subtexit enim nubilo lu
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ. Ipsos itaq filiꝰ. quos & pat̾: qr ñ
alia nec alit̾: s hȩc filiꝰ similit̃ facit.
Ita plane intelligendũ ẽ: & ita tenen¬
dum. Sed mem̃tote: qi filiꝰ qͦs uult
uiuificat. Tenẽte hic gͦ ñ solũ pote¬
statẽ filii: uerũ etiã uoluntatẽ. & fi¬
lius quos uult uiuificat. & pater
quos uult uiuificat: & ipsos filius.

Expanded text:
ipsum: ipsos itaque Filius, quos et Pater; quia non alia, nec aliter, sed haec et Filius similiter facit. Ita plane intelligendum est, et ita tenendum: sed mementote quia Filius quos vult vivificat. Tenete hic ergo non solum potestatem Filii, verum etiam voluntatem. Et Filius quos vult vivificat, et Pater q
Abbreviated transcription (Latin):
pe dicta st̃ hic: quȩ si intelligant᷑ se¬
cundũ humanũ sensũ carnalit᷑: nicħ
aliud nob̾ facit aĩa plena phantasma¬
tis. nͥ quasdã imagines uelut duoꝵ
hominũ patͥs & filii: uniꝰ ostenden¬
tis. alteriꝰ uidentis: uniꝰ loquentis. al¬
teriꝰ audientis: quȩ oĩa. idola cordis
sunt. Quȩ si iã deiecta st̃ in tẽplis su-¬
is: quantõmagis deicienda st̃ de pecto¬
rib xp̃ianis: Non potest inquit filiꝰ
ã se facere quicquã: nͥ qđ uiderit pa-¬
trẽ facientẽ. Uerũ ẽ hoc . tenete hoc:
dũ tñ ñ amittatis qđ in ipsiꝰ eugłii
exordio tenuistis: qr in pͥncipio erat
uerbũ. & uerbũ erat apud dm. & ds
erat u̾bũ: & p̃cipue qͥa oĩa ꝑ ipsũ facta
sunt. Qđ nc̃ enĩ audistis. coniungite
illi auditui: & utrũq concorder ĩ cor¬
dib ur̃is. Sic itaq ñ potest filiꝰ a se fa¬
cere quicquã. nͥ qđ uiderit patrẽ faci¬
entẽ: ut tñ pat̃ ea quȩ facit. ñ faciat

Expanded text:
pe dicta sunt hic, quae si intelligantur secundum humanum sensum carnaliter, nihil aliud nobis facit anima plena phantasmatis, nisi quasdam imagines velut duorum hominum Patris et Filii, unius ostendentis; alterius videntis; unius loquentis, alterius audientis: quae omnia idola cordis sunt; quae si jam dejecta sunt de templis suis, quanto magis dejicienda sunt de pectoribus christianis? 2. Non potest, inquit, Filius a se facere quidquam nisi quod viderit Patrem facientem. Verum est hoc, tenete hoc: dum tamen non amittatis quod in ipsius Evangelii exordio tenuistis, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; et praecipue quia omnia per ipsum facta sunt . Quod nunc enim audistis, conjungite illi auditui, et utrumque concordet in cordibus vestris. Sic itaque non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, ut tamen Pater ea quae fa
Abbreviated transcription (Latin):
nat. ñ omnẽ aĩam. s omnẽ homi¬
nẽ uenientẽ in hc̃ mundũ. Cũ gͦ
ipsi m̃ti loquor: audiat. idẽ obedi¬
at & uiuat. Noli itaq dñe tacere
de resurrectione carnis: ne ñ eã cre¬
dant hoĩes: & remaneamꝰ nos argu¬
m̃tatores. ñ p̃dicatores. G sic̃ pater
habet uitã in semetipso: sic dedit
& filio uitã habere in semetipso. In¬
telligant qui audiunt: credant ut
intelligant: obȩdiant & uiuant.
Audiant adhuc aliud: ne hic finitã
resurrectionẽ ẽẽ putent. Et dedit
ei potestatẽ. & iudiciũ facere. Quis:
Pat̃. Cui dedit: filio. Cui enĩ dedit
dedit ei & iudiciũ facere: qr filius
hoĩs ẽ. Iste enĩ xp̃c: &e filiꝰ dĩ. & filiꝰ

Expanded text:
nat, non omnem animam, sed omnem hominem venientem in hunc mundum. Cum ergo ipsi menti loquor, audiat, id est obediat, et vivat. 15. Noli itaque, Domine, tacere de resurrectione carnis; ne non eam credant homines, et remaneamus nos argumentatores, non praedicatores. Ergo sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio habere vitam in semetipso. Intelligant qui audiunt, credant ut intelligant, obediant ut vivant. Audiant adhuc aliud, ne hic finitam esse resurrectionem putent. Et dedit ei potestatem et judicium facere. Quis? Pater. Cui dedit? Filio. Cui enim dedit dedit ei et judicium facere. Quia filius hominis est. I
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ iħc: ñdũ loquor de uita corpoꝵ:
s loquor de uita uite corpoꝵ. id ẽ
de aĩarũ: in quib ẽ uita corpoꝵ.
Nã scio ẽẽ corpora in monum̃tis ia¬
centia: scio & corpora ur̃a in monu¬
m̃tis futura. Nondũ de illa resur¬
rectione loquor. De ista loquor:
in ista resurgite: ne ad pęnã ilła
resurgatis. Sed ut noueritis qi de
illa loquor. quid addo: Sic̃ enim
pat̾ habet uitã in semetipso: sic
ipso. Hȩc uita qđ pat̾ ẽ. qđ filiꝰ ẽ.
ad quid ꝑtinetꝰ ad aĩam. an ad
corpus: Non enĩ uitã illa sapien¬
tiȩ sentit corpus. s mens rõnalis.
Nã nec oĩs aĩa potest sentire sapien¬
tiã. Habet enĩ &e pecus aĩãm: s peco

Expanded text:
a corporum; sed loquor de vita vitae corporum, id est, de animarum, in quibus est vita corporum: nam scio esse corpora in monumentis jacentia, scio et corpora vestra in monumentis futura; nondum de illa resurrectione loquor: de ista loquor, in ista resurgite, ne ad poenam in illa resurgatis. Sed ut noveritis quia de illa loquor, quid addo? Sicut enim habet Pater vitam in semetipso, sic ipso. Haec vita quod Pater est, quod Filius est, ad quid pertinet? ad animam, an ad corpus? Non enim vitam illam sapientiae sentit corpus, sed mens rationalis. Nam nec omnis anima potest sentire sapientiam. Habet enim et pecus animam; sed pec
Abbreviated transcription (Latin):
ermone pͥstino
quantũ nr̃m mo¬
uit affectũ. & in¬
telligendi pauꝑ¬
tatẽ. locuti sumꝰ
ex occasione uer¬
ubi scriptũ ẽ. ñ potest filiꝰ a se facere
quicquã. nͥ qđ uiderit patrẽ facientẽ:

Expanded text:
ermone pristino, quantum nostrum movit affectum et intelligendi paupertatem, locuti sumus, ex occasione verubi scriptum est, Non potest Filius a se facere q
Abbreviated transcription (Latin):
rit: cũ pater nicħ nͥ ꝑ filiũ fecerit. Dia
enĩ ꝑ ipsũ facta st̃: & sine ipso factũ
nicħ. Non tñ explicatũ aliquid dixi¬
mus: s qr nec explicatũ aliquid in¬
telleximꝰ. Aliq̃n quippe sermo deficit.
etiã ubi intellectus ꝓficit. Quantõma¬
gis sermo patit᷑ defectionẽ: qn intel¬
lectus ñ habet ꝑfectionẽ: Nunc itaq
quantũ dñs donat. breuit̃ ꝑcurramꝰ
lectionẽ: & uel hodie expleamꝰ debi¬
tũ pensũ: Si quid forte remanserit
uel tẽporis uel uiriũ. retractabimꝰ.
si potuerimꝰ. quantũ & a nob & apud
uos fieri potest. Quid sit uidere uerbi:

Expanded text:
 per Filium fecerit. Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Non tamen explicatum aliquid diximus; sed quia nec explicatum aliquid intelleximus. Aliquando quippe sermo deficit, etiam intellectus proficit; quanto magis sermo patitur defectionem, quando intellectus non habet perfectionem? Nunc itaque, quantum Dominus donat, breviter percurramus lectionem, et vel hodie expleamus debitum pensum. Si quid forte remanserit vel temporis vel virium, retractabimus, si potuerimus quantum et a nobis et apud vos fieri potes
Abbreviated transcription (Latin):
strare nob̾ quancła resurrectionem
mortuoꝵ in uitã ȩt̾nã. ante resurrecti¬
onẽ mortuoꝵ in uitã et̾nã: uenit ho¬
ra inquit. Tu proculdubio imbiitus
fide resurrectionis carnis. expectabas
horã illã finis scłi: diẽ iudicii. Quã
ne in isto loco expectares: addidit. Et
nc̃ ẽ. Qđ gͦ dicit. uenit hora: ñ dic̃ de
hora illa nouissima. ubi in iussu. in
uoce archangeli. & in tuba d̃i dñs
ipse descendet de cȩlo. & mortui in
xp̃o resurgent primo: deinde nos

Expanded text:
quamdam resurrectionem mortuorum in aeternam vitam, ante resurrectionem mortuorum in aeternam vitam: Venit hora, inquit. Tu procul dubio imbutus fide resurrectionis carnis, exspectabas horam illam finis saeculi, diem judicii, quam ne in isto loco exspectares, addidit, et nunc est. Quod ergo dicit, Venit hora, non dicit de illa hora novissima, ubi in jussu et in voce archangeli, et in tuba Dei Dominus ipse descendet de coelo, et mortui in Christo resurgen
Abbreviated transcription (Latin):
ex iudȩis ẽ. Multũ dedit iudȩis. s noli
istos reꝓbos acciꝑe. Parietẽ illũ accipe.
cui adiunctus ẽ aliꝰ: ut pacati in lapide
paries a iudȩis. unus agentibus. Longe
a se isti parietes. s donec in angulo con¬
uingant᷑. Alienigene autẽ hospiteserant: &. pe-¬
regrini a testam̃tis di. Sccł̃m hoc gͦ dic¬
tũ ẽ: nos adoramꝰ qđ scimꝰ. Ex ꝑsona qͥdẽ
reꝓboꝵ iuideoꝵ: sed de qualib fuert̃ apłi.
quales fuert̃ ꝓpħȩ: quales fuer̃t̃ illi omnes
scĩ. qui oĩa sua uendidert̃. & p̃tia rerum
suarũ ad pedes apłoꝵ posuert̃. Non reppu¬
lit enĩ ds plebẽ suã. quã p̃sciuit. Audiuit
hoc mulier ista: & addidit. Iã dudũ pro

Expanded text:
ex Judaeis est. Multum dedit Judaeis: sed noli ex Judaeis est. Multum dedit Judaeis: sed noli istos reprobos accipere. Parietem illum accipe cui adjunctus est alius, ut pacati in lapide paries a Judaeis, unus a Gentibus: longe a se isti parietes, sed donec in angulo conjungantur. Alienigenae autem hospites erant, et peregrini a testamentis Dei . Secundum hoc ergo dictum est, Nos adoramus quod scimus. Ex persona quidem reproborum, sed de qualibus fuerunt apostoli, quales fuerunt prophetae, quales fuerunt illi omnes sancti, qui omnia sua vendiderunt, et pretia rerum suarum ad pedes apostolorum posuerunt. Non repulit enim Deus plebem suam, quam praescivit. Audivit hoc mulier ista, et addidit: Scio
Abbreviated transcription (Latin):
ritate: Sp̃s ẽ dõ. Si corpus eẽt ds. õpor¬
tebat eũ adorari in monte. qi corporeus
monsẽ. oportebat eũ adorari in tẽplo. qr
Audiumꝰ & manifestũ ẽ: foras ieramꝰ: &
Quia in monte es ꝓpinquũ te do putas:
& cito te exaudiri. quasi de ꝓximo cla¬
mantẽ: In excelsis habitat: s humilia re¬
spicit. Prope ẽ dñs. Quib forte altis:
His qui obtriuert̃ cor. Mira res ẽ. Et ĩ altis
habitat: & humilib ꝓpinquat. Humilia
respicit: excelsa aũ alonge cognoscit Su¬
ꝑbos longe uidet. Eo illis minꝰ ꝓpinqͣt
quo sibi uident᷑ altiores. Quȩrebas ergo
montẽ: descende ut attingas. Sed ascen¬
dere uis: ascende: noli montẽ quȩrere.
Ascensiones inquit in corde eiꝰ. hoc psalmꝰ
dicit: in conualle plorationis. Conualli.
humilitatẽ habet. Ergo intꝰ age totũ. Et
re: Inte ora:s pͥus esto tẽplũ di: qr ille
in tẽplo suo exaudiet orantẽ. Uenit gͦ
scimꝰ: uos adoratis qđ nescitis: q̃m salus

Expanded text:
ritus est Deus. Si corporeus esset Deus, oportebat eum adorari in monte, quia corporeus est mons; oportebat eum adorari in templo, quiAudivimus, et manifestum est; foras ieramus, Quia in monte es, propinquum te Deo putas, et cito te exaudiri, quasi de proximo clamantem? In excelsis habitat, sed humilia respicit. Prope est Dominus. Quibus? forte altis? His qui obtriverunt cor . Mira res est: et in altis habitat, et humilibus propinquat: humilia respicit, excelsa autem a longe cognoscit ; superbos longe videt, eo illis minus propinquat, quo sibi videntur altiores. Quaerebas ergo montem? descende ut attingas. Sed ascendere vis? ascende: noli montem quaerere. Ascensiones, inquit, in corde ejus hoc Psalmus dicit, in convalle plorationis . Convallis humilitatem habet. Ergo intus age totum. Etre? in te ora. Sed prius esto templum Dei, quia ille in templo suo exaudiet orantem. 26. Venitscimus, vos adoratis quod nescitis; quoniam salus
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ alienigenas deputemꝰ. Et ne hoc au¬
daciꝰ me arbitremini dixisse. quã uerius:
audite ipsũ dñm iħm quid dixerit de il¬
lo samaritano. uno de decẽ leꝓsis quos
mundauerat. qui solus rediit. ut grãs a¬
geret. Nonne decẽ mundati st̃: Non erat
ꝑtinet ad imaginẽ rei: qđ ab alienigenis
uenit mulier ista: quȩ typũ gerebat
eccłiȩ. Uentura enĩ erat ȩccłia de genti¬
bus: alienigena a genere iudeoꝵ. Audi¬
amus gͦ in illa nos: & in illa agnoscamꝰ
nos: & in illa grãs agamꝰ dõ ꝓ nob̾. Illa
enĩ figura erat. ñ ueritas: quia &e ipsa prȩ¬
misit figurã. & facta ẽ ueritas. Nã credi¬
dit in eũ: qui de illa nob̾ figurã p̃tende¬
bat. Uenit gͦ haurire aquã. Simpliciter

Expanded text:
inter alienigenas deputemus. Et ne hoc auinter alienigenas deputemus. Et ne hoc audacius me arbitremini dixisse quam verius, audite ipsum Dominum Jesum, quid dixerit de illo Samaritano, uno de decem leprosis quos mundaverat, qui solus rediit ut gratias ageret: Nonne decem mundati sunt? et novem. Pertinet ad imaginem rei, quod ab alienigenis venit ista mulier, quae typum gerebat Ecclesiae: ventura enim erat Ecclesia de Gentibus, alienigena a genere Judaeorum. Audiamus ergo in illa nos, et in illa agnoscamus nos, et in illa gratias Deo agamus pro nobis. Illa enim figura erat, non veritas; quia et ipsa praemisit figuram, et facta est veritas. Nam credidit in eum, qui de illa figuram nobis praetendebat. Venit ergo hau
Abbreviated transcription (Latin):
abrahã. usq ad cdauid: quartã a daiuid usq
ad transinigrationẽ babylonȩ: quintã a
transmigratione babiloniȩ:. usq ad baptis-¬
mũ ioħis. Inde sexta agit᷑. Quid miraris:
Uenit iħc: & humiliando se uenit ad pute¬
um. Fatgatꝰ uenit: qi infirmã carnẽ por¬
tauit. Hora sexta: quia ȩtate scłi sexta. Ad
puteũ: qr ad ꝓfunditatẽ huiꝰ habitationis
nr̃ȩ. Unde dr in psalmis. De ꝓfundis cla¬
maui ad te dñe. Sedit ut dixi: qr humili
atꝰ ẽ. Et uenit mulier forma ȩccłiȩ: ñ iã
iustificatȩ. s iustificandȩ. Nã hoc agit ser¬
mo. Uenit ignara: inuenit eũ: & agit᷑ cũ
illa. Uideamꝰ. Quid uideamꝰ: Quare uenit
mulier de samaria haurire aquã. Sania¬
ritani ad iudeoꝵ gentẽ ñ ꝑtine bant. Alie¬
nigenȩ enĩ fuert̃: quãuis uicinas t̾ras incõ¬
lerent. Longũ ẽ originẽ samaritanoꝵ re¬
texere: ne nos multa teneant. & necessaria
ñ loquamur. Sufficit gͦ : ut samaritanos

Expanded text:
usque ad transmigrationem Babyloniae; quintam a transmigratione Babyloniae usque ad baptismum Joannis: inde sexta agitur. Quid miraris? Venit Jesus, et humiliando se venit ad puteum. Fatigatus venit, quia infirmam carnem portavit. Hora sexta, quia aetate saeculi sexta. Ad puteum, quia ad profunditatem hujus habitationis nostrae. Unde dicitur in Psalmis, De profundis clamavi ad te, Domine . Sedit, ut dixi, quia humiliatus est. 10. Et venit mulier. Forma Ecclesiae, non jam justificatae, sed jam justificandae; nam hoc agit sermo. Venit ignara, invenit eum, et agitur cum illa. Videamus quid, videamus quare: Venit mulier de Samaria haurire aquam. Samaritani ad Judaeorum gentem non pertinebant: alienigenae enim fuerunt, quamvis vicinas terras incolerent. Longum est originem Samaritanorum retexere, ne nos multa teneant, et necessaria non loquamur: sufficit ergo ut Samaritanos
Abbreviated transcription (Latin):
inquit. angłi st̃. Ista gͦ messis. crescit int̾
arania: & exspectat purgari in fine. Illa
uͦ messis. iã matura erat quo pͥus missi st̃
discipuli: ubi ꝓpħȩ laborauert̃. Sed tam̃
frs. uidete quid dictũ sit. Simul gaude
at. & qui seminat & qui metit. Dispares
tẽporis labores habuert̃: s gaudio parit᷑̃
ꝑfruent᷑. Mercedẽ simul accepturi st̃: ui¬
tã eternã. Ex ciuitate aũ illa multi cre¬
didert̃ in eũ ꝓpt̃ sermonẽ eiꝰ. ñ ꝓpt̾ uer

Expanded text:
inquit, Angeli sunt . Ista ergo messis crescit inter inquit, Angeli sunt . Ista ergo messis crescit inter zizania, et exspectat purgari in fine. Illa vero messis jam matura erat, quo prius missi sunt discipuli, ubi Prophetae laboraverunt. Sed tamen, fratres, videte quid dictum at, et qui seminat, et qui metit. Dispares temporales labores habuerunt, sed gaudio pariter perfruentur, mercedem simul accepturi suam, vitam aeternam. Ex civitate autem illa multi crediderunt in eum propter sermonem ejus, propter
Abbreviated transcription (Latin):
sores mittendi: Qbi iã ꝓpħȩ p̃dicauerant.
Ipsi enĩ seminatores: slã si ipsi ñ seminato¬
res: lĩn ad illã mulierẽ ꝑuenerat. scio qi
messias ueniet: Iã ista mulier fructꝰ ma¬
turus erat: & erant albȩ messes. & falcem
quȩrebant Oisi uos mẽtere. cͦ mẽtere:
quod ñ seminastis. Alii seminauerunt:
& uos in labores eoꝵ introistis. Qui la¬
borauert̃: Ipse abrahã: isaac. & iacob. Le¬
ꝑtuler̃t in illo frigore qñ seminabant.
Ergo iã in iudȩa messis parata erat. Me¬
rito ibi tãquã matura seges suit: qñ tot
milia hominũ p̃tia rerũ suarũ affere¬
bant: & ad pedes apłoꝵ ponentes expedi¬
factũ ẽ: De ipsa messe eiecta st̃ pauca
grana: d seminauert̃ orbẽ t̾rarũ: &e sur¬
git alia messis. quȩ in sine scłi metenda
est. Et de ista messe dr: qui seminant ĩ
lacrimis. in gaudio merent. Ad istam gͦ
messem: ñ apłi. s angłi mittent᷑. Messores

Expanded text:
sores mittendi? Ubi jam Prophetae praedicaverant; sores mittendi? Ubi jam Prophetae praedicaverant; ipsi enim seminatores. Nam si ipsi non seminatores, unde ad illam mulierem pervenerat, Scio quia Messias veniet? Jam ista mulier fructus maturus erat, et erant albae messes, et falcem quaerebant. Misi vos ergo: quo? Metere quod non seminastis: alii seminaverunt, et vos in labores eorum introistis. Qui laboraverunt? Ipse Abraham, Isaac, et Jacob. Lepertulerunt in illo frigore quando seminabant? Ergo jam in Judaea messis parata erat. Merito ibi tanquam matura seges fuit, quando tot hominum millia pretia rerum suarum afferebant, et ad pedes Apostolorum ponentes, expedifactum est? De ipsa messe ejecta sunt pauca grana, et seminaverunt orbem terrarum, et surgit alia messis quae in fine saeculi metenda est. De ista messe dicitur, Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent . Ad istam ergo messem non Apostoli, sed Angeli mittentur: Messores,
Abbreviated transcription (Latin):
re: scił ut fidem in ea oꝑaret᷑. & fidem eiꝰ
biberet: & eã in corpꝰ suũ traiceret. Corpꝰ
ut faciã uoluntatẽ eiꝰ qui me misit. Non¬
ne uos dicitis. qđ adhuc .iiiiͬ. m̃ses sunt.
& messis uenit: In opus feruebat: & oꝑa¬
rios mittere disponebat. Uos .iiiiͬ. m̃ses
cõputatis ad messem: ego uob̾ aliã messem
albã & paratã ostendo. Ecce dico uob̃. Le¬
regiones ad messem. Ergo messores missu¬
rus ẽ. In hoc enĩ ẽ uerbũ uerũ. qr aliꝰ ẽ qͥ
metit. aliꝰ qui seminat: ut & qui seminat
simul gaudeat & qui metit. Ego misi uos
metere: qđd uos ñ laborastis. Alii labora¬
uer̃t: & uos in laborẽ eoꝵ introistis. Quid
ergo: Messores misit: ñ seminatores. Quo
messores: Ubi iã alii laborauert̃.Nã ubi
iã laboratũ erat: seminatũ erat: & quod
seminatũ erat. ia maturũ factũ erat: fal¬
cẽ & tritiuã desiderabat. Quo gͦ erant mes¬

Expanded text:
re; scilicet ut fidem in ea operaretur, et fidem ejus re; scilicet ut fidem in ea operaretur, et fidem ejus biberet, et eam in corpus suum trajiceret: corpus ut faciam voluntatem ejus qui me misit. Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit? In opus fervebat, et operarios mittere disponebat. Vos quatuor menses computatis ad messem, ego vobis aliam messem albam et paratam ostendo. Ecce dico vobis: Leregiones ad messem. Ergo messores missurus est. In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui metit, alius est qui seminat, ut qui seminat simul gaudeat, et qui metit. Ego vos misi metere quod vos non laborastis: alii laboraverunt, et vos in laborem eorum introistis. Quid ergo? messores misit, non seminatores? Quo messores? Ubi jam alii laboraverunt. Nam ubi jam laboratum erat, utique seminatum erat; et quod seminatum erat, jam maturum erat factum, falcem et trituram desiderabat. Quo ergo erant mes
Abbreviated transcription (Latin):
eius: & mulieri dicebant: qi iã ñ ꝓpt̾ tuã
loquelã credimꝰ: ipsi enĩ nos audiuimꝰ
& scimꝰ. qr hic ẽ uere saluator mundi Et
hoc paululũ ammaduertendũ ẽ: qr le¬
ctio terminata ẽ. Mulier pͥma nuntiauit:¬
& ad mulieris testimoniũ credider̃t̃ sama¬
ritani: & rogauert̃ eũ ut apud eos mane¬
ret: & mansit ibi biduo: & plures credi¬
dert̃. Et cũ credidissent: dicebant muli¬
eri. Non iã ꝓpt̃ uerbũ tuũ credimꝰ. s
ipsi cognouimꝰ & scimꝰ. qr uere hic ẽ sal¬
nos amicos: tãquã illa muliere. hoc ẽ
ȩccłia nuntiante. Ad xp̃m ueniunt: cre¬
dunt ꝑ istã famã. Manet apud eos biduo:
hoc ẽ dat illis duo p̃cepta caritatis: & mul-¬
to plures & firmiꝰ in eũ credunt. q̃m ue¬
re ipse ẽ saluator mundi.

Expanded text:
icebant: Quia jam non propter tuam loquelam credimus; ipsi enim nos audivimus, et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Et hoc paululum animadvertendum est, quia lectio terminata est. Mulier primum nuntiavit, et ad mulieris testimonimum crediderunt Samaritani, et rogaverunt eum ut apud eos maneret, et mansit ibi biduo, et plures crediderunt: et cum credidissent, dicebant mulieri, Non jam propter verbum tuum credimus, sed ipsi cognovimus, et scimus quia vere hic est Salnos amicos; tanquam illa muliere, hoc est Ecclesia annuntiante, ad Christum veniunt, credunt per istam famam; manet apud eos biduo, hoc est, dat illis duo praecepta charitatis; et multo plures et firmius in eum credunt, quoniam vere ipse est Salvator mundi.
Abbreviated transcription (Latin):
.xp̃c. Cũ gͦ uenerit: ille nob̾ oĩa demon¬
strabit. Quid ẽ hoc: Modo inquit de tẽ¬
plo contendunt iudei: &e nos de monte
contendimꝰ. Cũ ille uenerit: & montem
spernet.& tẽplũ euerter. Docebit nos iste
re. Sciebat quis eã posset docere: s iã do¬
centẽ ñdũ agnoscebat. Iã gͦ digna erat. eui
manifestaret᷑. Messias: aũ. unctus ẽ. Unctꝰ
grece. xp̃c ẽ: hebraice messias ẽ. Unde &
punice: messe. dr ungue. Cognatȩ qͥppe
st̃ linguȩ iste & uicine: hebraica. pinica.
& syra. frgo dic̃ ei mulier. Scio qr messiaᷤ

Expanded text:
 cum ergo venerit, ille nobis omnia demonstrabit. Quid est hoc? Modo, inquit, de templo contendunt Judaei, et nos 504 de monte contendimus; cum ille venerit, montem spernet, et templum evertet. Docebit nos iste re. Sciebat, quis eam posset docere, sed jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat, cui manifestaretur. Messias autem unctus est; unctus graece Christus est; hebraice Messias est: unde et punice, Messe dicitur unge. Cognatae quippe sunt linguae istae et vicinae, hebraica, punica, et syra. 28. Ergo dicit ei mulier, Scio quia Messias
Abbreviated transcription (Latin):
adorare oportet. Dicit ei iħc. Mulier crede
mͥ: ueniet enĩ ȩccłia. sic̃ dictũ ẽ in canticis
canticoꝵ ueniet & ꝑtransiet ab initio fi-¬
des ueniet ut ꝑtranseat: & ꝑtransire ñ
potest. nͥ ab initio fidei. Merito. iã p̃sente
uiro audit mulier: crede mͥ. Iã ẽ enĩ in
te qui credat: qi p̃sens ẽ uir tuus. Cȩpisti
adẽe intellectu: q̃n me ꝓpħam appellasti.
Mulier crede mͥ: quia si ñ credideritis. ñ
intelligetis. Ergo mulier crede mͥ: qi ue¬
niet hora qñ neq in monte hoc. neq in
hierosolymis adorabitis patrẽ. Uos ado¬
ratis qđ nescitis: nos adoramꝰ qđ scimꝰ qi
salus ex iudeis ẽ. Sed ueniet hora. Qnͣdo:

Expanded text:
Dicit ei Jesus: Mulier, crede mihi. Veniet enim Ecclesia, sicut dictum est in Canticis canticorum, veniet et pertransiet ab initio fidei . Veniet ut pertranseat, et pertransire non potest nisi ab initio fidei. Merito jam praesente viro audit, Mulier, crede mihi. Jam enim est in te qui credat, quia praesens est vir tuus. Coepisti adesse intellectu, quando me prophetam appellasti. Mulier, crede mihi: quia nisi credideritis, non intelligetis . Ergo, Mulier, crede mihi, quia veniet hora, quando neque in monte hoc, neque in Jerosolymis adorabitis Patrem. Vos adoratis quod nescitis, nos adoramus quod scimus; quia salus ex Judaeis est. Sed veniet hora
Abbreviated transcription (Latin):
bant dm ñ enĩ coutunt᷑ uidȩi samarita¬
tẽplũ habetis. qđ nos ñ habemꝰ: Nũqͥd¬
non patres nr̃i qui dõ placuerunt. in illo
tẽplo adorauert̃: Nonne in isto monte
adorauert̃ ubi nos sumꝰ: Meliꝰ gͦ nos in¬
quiunt in hoc monte dm̃ rogamꝰ. ubi pa¬
tres nr̃i rogauert̃. Contendebant utriq
ignari: qi uirũ ñ habentes: illi ꝓtẽplo. illi
ceꝑit p̃sens eẽ: Dicit ei mulier. Dnẽ: uideo

Expanded text:
bant Deum. Non enim coutuntur Judaei Samaritabant Deum. Non enim coutuntur Judaei Samaritatemplum habetis, quod nos non habemus? Nunquid patres nostri, qui Deo placuerunt, in illo templo adoraverunt? Nonne in isto monte adoraverunt, ubi nos sumus? Melius ergo nos, inquiunt, in hoc monte Deum rogamus, ubi patres nostri rogaverunt. Contendebant utrique ignari, quia virum non habentes, illi pro templo, isti coeperit praesens esse? Dicit ei mulier: Domine, video
Abbreviated transcription (Latin):
bat: cũ iã dñs de sp̃u scõ loqueret᷑. Qua-¬
re errabat: nͥ qr adulterũ. ñ uirũ habe¬
bat: Tolle hinc gͦ istũ adulterũ. qͥ te
corrũpit: & uade uoca uirũ tuũ. Uoca &e
ueni: ut intelligas me. Dicit ei mulier.
Domine uideo: qr ꝓpħa es tu. Cȩpit uenire
uir: ñdũ plene uenit: ꝓpħam dñm puta¬
rat. Erat qͥdem & ꝓpħa. slam &e deseipso ait: ñ
ẽ ꝓpħa sine honore nͥ in patͥa sua. dtẽ de
illo dictũ ẽ ad moysen. Propħam eis susci¬
tabo de frib eoꝵ: simiłe tui. Simiłe scił
ad formã carnis: ñ ad eminentiã maiesta
deo inquit qr ꝓpħa es tu. Incipit uir¬
adulterũ excludere: uideo qr ꝓpħa es: &
incipit quęrere qđ illã solet mouere. Con¬
tentio quippe fuerat int̾ samaritanos &
iudȩos: q iudei in tẽplo a salomone fabri¬
cato adorabant dm: samaritani longe in
de positi ñ in eo adorabant. Ideo iudei se¬
ẽẽ meliores iactabant: qi in tẽplo adora¬

Expanded text:
bat; cum jam Dominus de Spiritu sancto loqueretur. Quabat; cum jam Dominus de Spiritu sancto loqueretur. Quare errabat, nisi quia adulterum, non virum habebat? Tolle ergo hinc istum adulterum qui te corrumpit, et vade, voca virum tuum. Voca, et veni, ut intelligas me. 23. Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu. Coepit venire vir, nondum plene venit. Pdem propheta, nam de seipso ait: Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . Item de illo dictum est ad Moysen: Prophetam eis suscitabo de fratribus eorum similem tui : similem scilicet ad formam carnis, non ad eminentiam majestatdeo, inquit, quia propheta es tu, incipit adulterum excludere: Video quia propheta es, et incipit quaerere quod illam solebat movere. Contentio quippe fuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricato adorabant Deum; Sade positi, non in eo adorabant; et eo Judaei meliores se esse laetabantur, quia in templo adora
Abbreviated transcription (Latin):
sit. in illo ut ñ sit. Hic uir: quinq illis
uiris in ista muliere. ñ successerat Uibi
eñi ñ succedit ille: error dominat᷑. Nam
cũ ceꝑit aĩa capax eẽ rõnis. aut a sapien¬
te m̃te regit᷑. aut errore. Sed error ñ
regit: s ꝑdit. Post istos gͦ quinq sensus.
mulier illa adhuc errabat: & error eã
uentilabat. frror aũ iste ñ erat legitimꝰ
uir: s adult̾. Ideo ei dñs ait: bñ dixisti. qr
ñ habeo uirũ. Quinq enĩ uiros habuisti:
quinq te sensus carnis pͥmo rexerunt.¬
Uenisti ad ętatẽ utendȩ rationis. nec ad
sapientiã ꝑuenisti: s in errorẽ incidisti.
Eigo post illos quinq uiros: iste quẽ ha¬
bes. ñ ẽ tuus uir. Et quid erat si uir ñ
erat. nͥ adult̾: uoca itaq ñ adulterũ s ui¬
rũ tuũ: ut intellectu me capias: ñ erro
re aliquid falsũ de me sentias. Adhue e¬
nĩ errabat mulier. quȩ aquã ilła cogita¬

Expanded text:
sit, in illo ut non sit. 22. Hic vir quinque illis sit, in illo ut non sit. 22. Hic vir quinque illis viris in ista muliere non successerat. Ubi enim non succedit ille, error dominatur. Nam cum coeperit anima capax esse rationis, aut a sapiente mente regitur, aut ab errore: sed error non regit, sed perdit. Post istos ergo quinque sensus mulier illa adhuc errabat, et error eam ventilabat. Error autem iste non erat legitimus vir, sed adulter: ideo ei Dominus, ait, Bene dixisti, Quia non habeo virum. Quinque enim viros habuisti: quinque te sensus carnis primo rexeruntvenisti ad aetatem utendae rationis, nec ad sapientiam pervenisti, sed in errorem incidisti. Ergo post illos quinque viros, iste quem habes, non est tuus vir. Et quid erat, si vir non erat, nisi adulter? Voca itaque non adulterum, sed virum tuum; ut intellectu me capias, non errore de me aliquid falsum sentias. Adhuc enim errabat mulier, quae aquam illam cogita
Abbreviated transcription (Latin):
uiris ad regendũ ñ succedet nͥuir uerꝰ
legitimꝰ. & illis melior: & qui meliꝰ regat.
& qui ad et̾̃nitatẽ regat. ad et̾nitatẽ ex¬
colat. ad ȩt̾nitatẽ instruat. Nã isti qͥnq
sensus ñ ad ȩt̾nitatẽ nos regunt: s ad
ista tẽporalia. uel appetenda uel fugien¬
da. Uibi uero intellectus sapientia imbutꝰ
regere cȩꝑit anuã: scit iã ñ solũ fugere
fõueã. & ambulare in ȩquali. qđ oculi
ostendunt aĩȩ infirmȩ: nec tm canoras
uoces suauit᷑ audire. dissonasq repellere:
uel blandis odorib delectari. putoresq
respuere: aut dulcedine capi. & amaritu¬
dine offendi: aut lenib mulcẽri & aspis
ledi. Ista enĩ oĩa: infirme aĩȩ st̃ necessaria.
Quid gͦ regiminis adhibet᷑ ꝑ illũ ĩtellectũ:
Non alba & nigra discreturus ẽ: s iusta oe
iniusta. bona & mala. utilia. & inutilia.
castitatẽ & impuditiciã: hanc ut amet.
illa ut uitet: caritatẽ. & odiũ in hac ut

Expanded text:
viris ad regendum non succedit, nisi vir verus viris ad regendum non succedit, nisi vir verus legitimus et illis melior, et qui melius regat, et qui ad aeternitatem regat, ad aeternitatem excolat, ad aeternitatem instruat. Nam nisi quinque sensus non ad aeternitatem nos regunt, sed ad ista temporalia vel appetenda vel fugienda. Ubi vero intellectus sapientia imbutus regere coeperit animam, scit jam non solum fugere foveam, et ambulare in aequali quod oculi ostendunt animae infirmae: nec tantum canoras voces suaviter audire, dissonasque repellere; vel blandis odoribus delectari, putoresque respuere; aut dulcedine capi, et amaritudine offendi; aut lenibus mulceri, et asperis laedi. Ista enim omnia infirmae animae sunt necessaria. Quid ergo regiminis adhibetur per illum intellectum? Non alba et nigra discreturus est, sed justa et injusta, bona et mala, utilia et inutilia, castitatem et impudicitiam, hanc ut amet, istam ut vitet; charitatem et odium, in hac ut
Abbreviated transcription (Latin):
eis samaritani: & sub eadẽ lege erant. Nã
inde illis & circũcisio inerat. Sed q̃m an¬
gustat nos qđ sequit᷑ & nc̃ quẽ habes ñ
ẽ tuus uir: uidet᷑ mͥ facilius noᷤ posse acci-¬
sensus corporis eẽ. Quando enĩ quisq nas¬
cit᷑. ante quã possit uti m̃te atq rõne: ñ
regit᷑ nͥ sensib carnis. Anima in puero par¬
qđ tactu sentit᷑: hoc appetit aut sugit Ap̃¬
petit quicquid mulcet: fugit quicqͥd offen¬
dit hos quinq sensus. Hos enĩ quinq sen¬
sus mulcet uoluptas: offendit dolor. Scd̃m
hos quinq sensus tãquã quinq uiros pͥ-¬
us uiuit aĩa: qr istis regit᷑. Quare aũ uiri
dicti st̃: Quia legitimi. Adõ quippe facti:
& a do donati aĩȩ. Infirma ẽ adhuc quȩ
istis quinq sensib regit᷑. & sub istis qͥnq
uiris agit. At ubi uenerit ad annos ex¬
serende rõnis. si eã susceꝑit optima dis¬
ciplina & doctrina sapientiȩ: quinq illis

Expanded text:
eis Samaritani, et sub eadem Lege erant: nam eis Samaritani, et sub eadem Lege erant: nam inde illis et circumcisio inerat. Sed quoniam angustat nos quod sequitur, Et nunc quem habes, non est vir tuus; videtur mihi facilius nos posse acciporis esse. Quando enim quisque nascitur, antequam uti possit mente atque ratione, non regitur nisi sensibus carnis. Anima in puero parquod tactu sentitur, hoc appetit aut fugit. Appetit quidquid mulcet, fugit quidquid offendit hos quinque sensus. Hos enim quinque sensus mulcet voluptas, offendit dolor. Secundum hos quinque sensus, tanquam quinque viros, prius vivit anima; quia istis regitur. Quare autem viri dicti sunt? Quia legitimi. A Deo quippe facti, et a Deo donati animae. Infirma est adhuc quae istis quinque sensibus regitur, et sub istis quinque viris agit: at ubi venerit ad annos exserendae rationis, si eam susceperit optima disciplina et doctrina sapientiae; quinque illis
Abbreviated transcription (Latin):
cato illo uiro ñ intelligit: adhuc carnẽ
sapit: absens ẽ enĩ uir. Non habeo inquit
uirũ. Et dñs sequit᷑ & mysteriũ loquit᷑.
Antelligas reuera istã mulierẽ ñ habuisse cẽ
uirum: sed utebatur nescio quo ñ legi¬
timo uiro. adultero magis quã iuiro Et
dñs ei. Bene dixisti: qr ñ habeo uirum.
Unde gͦ tu dixisti uoca uirũ tuũ: Et au¬
di: qi bñ nouit dñs ñ eã habere iurũ: di¬
cit ei ce cȩtera: ne forte putaret mulier
ido dixisse dñm. bñ dixisti qr ñ habeo
uirũ. qđ hoc a muliere didicerit᷑ ñ qđ
ipse istud diuinitate cognouerit: audi
aliquid. qd ñ lixisti. Quinq enĩ uiros
habuisti: & iste quẽ habes. ñ ẽ uir tuus.
Hoc uere dixisti. Iterũ cogit de istis qͥnq
uiris subtiliꝰ aliquid ꝑserutari. Multi
quilde intellexer̃t ñ quidẽ absurde nec
uscyquaq imꝓbabilit᷑: quinq uiros mulie¬
ris huiꝰ quinq libros moysi. Utebant᷑ enĩ

Expanded text:
cato illo viro, non intelligit, adhuc carnem cato illo viro, non intelligit, adhuc carnem sapit; absens est enim vir: Non habeo, inquit, virum. Et Dominus sequitur, et mysteria loquitur. Intelligas revera istam mulierem non habuisse tunc virum; sed coutebatur nescio quo non legitimo viro, adultero magis quam viro. Et Dominus ei: Bene dixisti, Quia non habeo virum. Unde ergo tu dixisti, Voca virum tuum? Et audi quia bene novit Dominus eam non habere virum, Dicit ei, etc. Ne forte putaret mulier ideo dixisse Dominum, Bene dixisti, Quia non habeo virum, quod hoc a muliere didicerit, non quod ipse istud divinitate cognoverit, audi aliquid quod non dixisti: Quinque enim viros habuisti, et iste quem habes, non est vir tuus, hoc vere dixisti. 21. Iterum cogit de istis quinque viris subtilius aliquid perscrutari. Multi quippe intellexerunt, non quidem absurde, nec usquequaque improbabiliter, quinque viros mulieris hujus, quinque libros Moysi. Utebantur enim
Abbreviated transcription (Latin):
humana illuminat᷑: ds ẽ. Erat enĩ uerũ
lum̃: qđ illuminat omnẽ hominẽ ueni¬
entẽ in hunc mundũ. Lalis lux. xp̃c erat:
talis lux cũ muliere loquebat᷑. & illa in¬
tellectu ñ aderat qui illa luce illumina¬
ret᷑: nec tm ꝑsunderet᷑. uerũ etiã frue¬
ret᷑. G dñs tãquã diceret illustrare uolo¬
& ñ adest quẽ: uoca inquit uirũ tuũ:
adhibe intellectũ: ꝑ quẽ docearis. quo re¬
garis. Ergo constitue animã excepto intel¬
lectu tãquã feminã: intellectũ aũ habere
tãquã uirũ. Sed iste uir. ñ bñ regit femi¬
nã suã. nͥ a suꝑiore cũ regit᷑. Caput emm
bat᷑ caput uiri cũ femina. & ñ erat uir: &
tãquã diceret dñs. adhibe caput tuũ:
ut ille suscipiat caput suũ. Ergo uoca uirũ
tuũ. & ueni huc: Ia ẽ adesto: p̃sens esto: ue¬
lut enĩ absens es: dũ ñ intelligis p̃sentis
uocẽ ueritatis. Prȩsens esto: s noli sola: cũ
uiro tuo adesto. Et adhuc illa. ñdũ aduo¬

Expanded text:
est; Erat enim verum lumen, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Talis lux Christus erat, talis lux cum muliere loquebatur: et illa intellectu non aderat, qui illa luce illuminaretur, nec tantum perfunderetur, verum etiam frueretur. Ergo Dominus tanquam diceret, Illustrare volo, et non adest quem; Voca, inquit, virum tuum: adhibe intellectum per quem docearis, quo regaris. Ergo constitue animam excepto intellectu tanquam feminam: intellectum autem habere, tanquam virum. Sed iste vir non bene regit feminam batur caput viri cum femina, et non aderat vir. Et tanquam diceret Dominus, Adhibe caput tuum ut ille suscipiat caput suum: ergo voca virum tuum, et veni huc; id est, adesto, praesens esto: velut enim absens es, dum non intelligis praesentis vocem veritatis; praesens esto, sed noli sola; cum viro tuo adesto. 20. Et adhuc illa nondum advo
Abbreviated transcription (Latin):
quid carnis ẽ oculus. Cũ aũ aliquid car¬
nis sit oculus: solus tñ luce ꝑfruit᷑: cȩte¬
ra tñ m̃bra carnalia luce ꝑfundi possunt.
lucẽ sentire ñ possunt. Solus ea oculus.
quidda: qđ intellectus uocat᷑. S ħ ipsũ

Expanded text:
quid carnis est oculus. Cum autem carnis aliquid carnis est oculus. Cum autem carnis aliquid sit oculus, solus tamen luce perfruitur: caetera autem membra carnalia luce perfundi possunt, lucem sentire non possunt; solus ea oculus et quiddam est quod intellectus vocatur. Hoc ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
habet. Quid ẽ gͦ uoca uirũ tuũ: Non me
capis: ñ me intelligis. De dono dĩ tͥ loqͦr.
tu aũ carnẽ cogitas. Scđm carnẽ sitire
ñ uis: ego sp̃m alloquor. Absens ẽ intelle¬
ctus tuuis: uoca uirũ tuũ: noli ẽẽ sic̃ equiꝰ
& mulus quib ñ ẽ intellectus. Ergo fr̃s mei.
animã habere & intellectũ ñ habere: hoc
ẽ ñ adhibere. nec sccdm eũ uiuere: bestia¬
lis ẽ uita. Est enĩ in nob̾ qui dcła bestia¬
le. qđ in carne uiuimꝰ: sed intellectu
regendũ ẽ. Motus enĩ aĩȩ scłm carnẽ se
mouentis. & in delicias carnales ĩmodera¬
te diffluere cupientis: regit desuꝑ intelle¬
ctus. Qui debet dici uir.qui regit an qui
regit᷑: Acul dubio cũ ordinata uita ẽ: in¬
tellectus animã regit. ad ipsam animam
ꝑtinens. Non enĩ aliquid aliud ẽ quam
aĩa: s aliquid aĩȩ ẽ intellectus: quomͦ ñ
aliquid aliud quã caro est oculus. s ali¬

Expanded text:
habet. Quid est ergo, Voca virum tuum? Non me habet. Quid est ergo, Voca virum tuum? Non me capis, non me intelligis: de dono Dei tibi loquor, tu autem carnem cogitas; secundum carnem sitire non vis, ego spiritum alloquor: absens est intellectus tuus, Voca virum tuum. Noli esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Ergo, fratres mei, animam habere, et intellectum non habere, hoc est, non adhibere, nec secundum eum vivere, bestialis est vita. Est enim in nobis quiddam bestiale quo in carne vivimus, sed intellectu regendum est. Motus enim animae secundum carnem se moventis, et in delicias carnales immoderate diffluere cupientis, regit desuper intellectus. Qui debet dici vir? qui regit, an qui regitur? Procul dubio cum ordinata vita est, intellectus animam regit, ad ipsam animam pertinens. Non enim aliquid aliud est quam anima, sed aliquid animae est intellectus: quomodo non aliquid aliud quam caro est oculus, sed ali
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ministeriũ. etiã de sororis suȩ felicita¬
te occupatissima murmurabat: frgo fr̃s
mei audiamꝰ & intelligamꝰ. quod ait dñs¬
nĩȩ dicit: uoca uirũ tuũ. Quęramꝰ & de
Adsit intellectus: qm̃ quod dicturi sumus.
uix capit᷑. nͥ ab intentis. Adsit gͦ intellectꝰ.
ut capiat᷑: & ipse intellectꝰ. erit fortasse uir
& uolens eã intelligere: uoca inquit uirũ
tuũ. Ideo enĩ nescis quid dico: qr intelle¬
ctus tuus ñ adest Loquor ego sccłm sp̃m:
tu audis scdm carnẽ. Quȩ loquor. nec ad
uoluptatẽ auriũ ꝑtinent: nec ad oculos.
nec ad olfactũ. nec ad gustũ. nec ad tactũ
Mente sola capiunt᷑: intellectu solo hauriuin¬
tur. Ille intellectus. ñ tͥ adest. Quomͦ capis
qđ dico: Uoca uirũ tuũ: p̃senta intellec¬
tũ tuũ. Quid ẽ enĩ animã habere: Non ẽ
magnũ: nã & pecus habet Unde tu me¬
lior:. Quia intellectũ habes: qđ pecus ñ

Expanded text:
tum ministerium etiam de sororis suae felicitatum ministerium etiam de sororis suae felicitate occupatissima murmurabat? . Ergo, fratres mei, audiamus et intelligamus quod ait Do Voca virum tuum. Quaeramus et de Adsit intellectus, quoniam quod dicturi sumus, vix capitur nisi ab intentis: adsit ergo intellectus ut capiatur, et ipse intellectus erit fortasse vir et volens eam intelligere, Voca, inquit, virum tuum. Ideo enim nescis quod dico, quia intellectus tuus non adest: loquor ego secundum spiritum, tu audis secundum carnem. Quae loquor, nec ad voluptatem aurium pertinent, nec ad oculos, nec ad olfactum, nec ad gustum, nec ad tactum; mente sola capiuntur, intellectu solo hauriuntur: ille intellectus non tibi adest, quomodo capis quod dico? Voca virum tuum, praesenta intellectum tuum. Quid tibi est enim animam habere? Non est magnum, nam et pecus habet. Unde tu melior? Quia intellectum habes, quod pecus non
Abbreviated transcription (Latin):
cogebat: & laborẽ infirmitas recusabat.
Utinã audiret. uenite ad me om̃s qui la¬
boratis & onerati estis: & ego uos reficiã.
Hoc enĩ ei dicebat iħc. ut iã ñ laboraret:
s illa ñdũ intelligebat. Deniq uolens ut
intelligeret: dicit ei iħc. Uade uoca uirũ
tuũ: & ueni huc. Quid ẽ uoca uirũ tuũ:
ꝑiurũ suũ ei uolebat aquã ilła daretan
qr ñ intelligebat. ꝑ uirũ suũ eã uolebat
docere: Forte qͦmͦ ait apłs de mulieribꝰ: si
qͥd autẽ discere uolunt. domi uiros suos inter¬
rogent. S ibi dicit᷑. domiuiros suos interro¬
gent: uͥ ñ ẽ iħc qui doceat. Deniq dicit᷑ mu¬
lieribꝰ quas ꝓhibebat apłs loqui in eccła. Cũ
uero ipse dñs aderat. & presens presenti lo¬
quebat᷑: quid opuserat. ut ꝑ uirum eius
ei loqueretur: Numquid ꝑ uirũ suũ loqͦ¬
bat᷑ mariȩ sedenti ad pedes suos. & exci¬
pienti uerbũ suũ: qñ martha circa mul¬

Expanded text:
cogebat, et laborem infirmitas recusabat. cogebat, et laborem infirmitas recusabat. Utinam audiret, Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam . Hoc enim ei dicebat Jesus, ut jam non laboraret, sed illa nondum intelligebat. 18. Denique volens ut intelligeret, dicit ei Jesus: Vade, voca virum tuum et veni huc. Quid est, Voca virum tuum? Per virum suum ei volebat aquam illam dare? An quia non intelligebat, per virum suum eam volebat docere? Forte quomodo ait Apostolus de mulieribus, Si quid autem volunt discere, domi viros suos interrogent? Sed ibi dicitur, domi viros suos interrogent, ubi non est Jesus qui doceat: denique dicitur mulieribus quas prohibebat Apostolus loqui in Ecclesia . Cum vero ipse Dominus aderat, et praesens praesenti loquebatur? quid opus erat ut per virum ejus ei loqueretur? Numquid per virum suum loquebatur Mariae sedenti ad pedes suos, et excipienti verbum suum, quando Martha circa mul
Abbreviated transcription (Latin):
ant: & fruunt᷑ uoluptate. p̃cedente &
p̃missa cupiditate. Nã qui ñ p̃miserit cu¬
piditatẽ: ꝑuenire ñ potest ad uoluptatẽ.
Pone gͦ hydriã cupiditatẽ: & aquã de pro¬
fundo uoluptatẽ. Cũ ꝑuenerit quisq ad
uoluptatẽ scłi huiꝰ : cibus ẽ. potꝰ ẽ. laua¬
crũ ẽ. spectaculũ ẽ. concubitꝰ ẽ: nũquid
ñ iterũ sitiet: Ergo de hac aqua qui bi¬
berit: iterũ inquit sitiet. Si aũ acceꝑit¬
a me aquã: ñ sitiet in ȩternũ. Satiabitur¬
inquit: in bonis domꝰ tuȩ. De qua gͦ aqua
daturus ẽ. nͥ de illa de qua dictũ ẽ. apud
te ẽ fons uitȩ: Nã quomͦ sitient: qui in¬
ebriabunt᷑ ab ubertate domꝰ tuȩ: Amitte¬
bat gͦ saginã quancdã . & satietatẽ sp̃s sc̃ĩ:
& illa ñdũ intelligebat: & ñ intelligens
quid respondebat: Dicit ad eũ mulier.
Dñe. da mͥ hanc aquã: ut ñ sitiã. neq ue¬
niã huc haurire. Ad laborẽ indigentia

Expanded text:
ant; et fruuntur voluptate, praecedente et ant; et fruuntur voluptate, praecedente et praemissa cupiditate. Nam qui non praemiserit cupiditatem, pervenire non potest ad voluptatem. Pone ergo hydriam, cupiditatem; et aquam de profundo, voluptptatem saeculi hujus, cibus est, potus est, lavacrum est, spectaculum est, concubitus est; numquid non iterum sitiet? Ergo de hac aqua qui biberit, iterum, inquit, sitiet: si autem accepea me aquam, non sitiet in aeternum. Satiabimurinquit, in bonis domus tuae . De qua ergo aqua daturus est, nisi de illa de qua dictum est, Apud te est fons vitae? Nam quomodo sitient qui inebriabuntur ab ubertate domus tuae bat ergo saginam quamdam et satietatem Spiritus sancti: et illa nondum intelligebat; et non intelligens, quid respondebat? Dicit ad eum mulier: Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire. Ad laborem indigentia
Abbreviated transcription (Latin):
ctata ẽ ñ sitire: & putabat hoc scđm carnẽ¬
sibi ꝓmissũ eẽ a dño. Qđ quidẽ fiet: s in
resurrectione mortuoꝵ. Iam hoc uolebat
ut ꝑ xl. dies nec esuriret nec sitiret. Qui
re semꝑ: Suspirabat tñ illa. nolens in¬
digẽre: nolens laborare: assidue uenire
ad illũ fontẽ: onerari pondere quo in¬
digentia suppleret᷑: & sinito qđ hauserat
rursus redire cogeret᷑ & cotidianꝰ ei fuit
iste labor: qi indigentia illa reficiebat᷑.
ñ extinguebat᷑. Delectata gͦ tali mue¬
re: rogat ut ei aquã uiuã daret. Uierũp¬
ꝓmnittebat. Quid ẽ. qui biberit de hac a-
qua sitiet iterũ: Et uerũ ẽ scđm hanc
aquã: & uerũ ẽ scđm qđ signisicabat illa
aqua. Et enĩ aqua in puteo: uoluptas se¬
culi ẽ in ꝓsunditate tenebrosa. Hic
eã hauriunt hõies. hẏdria cupiditatũ.
Cupiditatẽ quippe ꝓni submittunt. ut
ad uoluptatẽ haustã de ꝓfundo ꝑueni¬

Expanded text:
ctata est non sitire, et putabat hoc secundum carnectata est non sitire, et putabat hoc secundum carnesibi esse a Domino. Quod quidem fiet, sed in resurrectione mortuorum. Jam hoc volebat , ut per quadraginta dies nec esuriret, nec sitiret . Qui re semper? Suspirabat tamen illa, nolens indigere, nolens laborare. Assidue venire ad illum fontem, onerari pondere, quo indigentia suppleretur; et finito quod hauserat, rursus redire cogebatur: et quotidianus ei fuit iste labor; quia indigentia illa reficiebatur, non exstinguebatur. Delectata ergo tali munere, rogat ut ei aquam vivam daret. 16. Verum Qui biberit de aqua hac, sitiet iterum? Et verum est secundum hanc aquam; et verum est secundum quod significabat illa aqua. Etenim aqua in puteo, voluptas saeculi est in profunditate tenebrosa: hinc eam hauriunt homines hydria cupiditatum. Cupiditatem quippe proni submittunt, ut ad voluptatem haustam de profundo perveni
Abbreviated transcription (Latin):
euidentiꝰ dñs: de illa aqua uiua. Dixerat
enĩ mulier. Nũquid tu maior es patre
nr̃o iacob qui dedit nob̾ puteũ: & ipse ex
eo bibut. & filii eiꝰ. & pecora eiꝰ. De hac aqͣ
uiua dare mͥ ñ potes: qm hauritoriũ ñ
habes. forte aliũ fontẽ ꝓmittis. Patre nux̃
melior potes eẽ: qui hunc puteũ fodit.
& ipse cũ suis usus ẽ eo: Dñs gͦ dicat: quid
dixerit aquã uiuã. Respondit iħs: ce dix̃
ei. Omĩs qui biberit ex aqua hac: sitiet ite¬
rũ. Qui aũ biberit ex aqua quã ego da
bo ei. ñ sitiet inȩt̾nũ: s aqͣ quã ego dabo ei.fi¬
et in eo fons aquȩ salientis in uitã ȩt̾nã. Aꝑtiꝰ
locutꝰ ẽ dñs: fiet in eo fons aquȩ salientis in
uitã ȩt̾nã. Q biberit de aqua ista: ñ sitiet
iterũ. Qͥd euidentiꝰ: quia ñ aquã uisibilem
sed iniusibilem promittebat: Qͥd euiden¬
tus. huia ñ carnaliter s spũalit̃ loquebat᷑:
Adhuc tñ illa mulier carne̾ sapit: dele-¬

Expanded text:
evidentius Dominus de illa aqua viva. Dixerat evidentius Dominus de illa aqua viva. Dixerat enim mulier, Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus, De hac aqua viva dare mihi non potes, quoniam hauritorium non habes: forte alium fontem promittis? Patre nostro melior potes esse, qui hunc puteum fodit, et ipse cum suis usus est eo? Dominus ergo dicat quid dixerit aquam vivam. « Respondit Jesus, et dixit ei: Omnis qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum: qui autem biberit num; sed aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. » Apertius locutus est Dominus, Fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Qui biberit de aqua ista, non sitiet in aeternum. Quid evidentius, quia non aquam visibilem, sed invisibilem promittebat? quid evidentius, quia non carnaliter, sed spiritualiter loquebatur? 15. Adhuc tamen illa mulier carnem sapit: dele