comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
moriet᷑ sb̾stitui põt.
nem eoꝵ intestatũ
deced̾e uoluit. Noͣis¬
simo si iꝰ legitimaꝵ
heditatum integr̃
unt̾ eos cͦtodiri ue¬
quis mͥheres erit.
Quib u̾bis uocant᷑
ex sb̃stitutõne ĩpri¬
bere filio mortuo: qͥ
ei scͥptisunt h̾edes.

Expanded text:
heres substitui potest, nem eorum intestato decedere uelit, nouissimo, si ius legitimarum hereditatium integrum inter eos custodiri uequis mihi heres erit ’: quibus verbis vocantur ex substitutione, impubere filio mortuo, qui et scripti sunt heredes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓauus. matͥ añponi¬
los de h̾editate agit᷑
frat᷑ aũt ꝯsanguinẽ
tam filii ꝙͣ filie: ex¬
cludebat matrẽ. so

Expanded text:
avus, matri anteponilos de hereditate agitur. frater autem consanguineus tam filii quam filiae excludebat matrem: so
Abbreviated transcription (Latin):
eaꝵ rr̃ q̃ intempes¬
tate maris leuan
de naius causa ei
eo animo eici. quo
quis eas habere nõ
uult. s quo magiᷤ

Expanded text:
earum rerum quae in tempestate maris levandae navis causa eiceo animo eici quo quis eas habere non vult, sed quo magis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si rem ꝓderelicto a
dño habitam occu¬
pauerit quis: statĩ
eum dñm effici. Pro
cerit: ut idrr suaꝵ
ẽẽ nollet. Idõ statim
dñs erꝰ eẽ desmit.

Expanded text:
 si rem pro derelicto a domino habitam occupaverit quis, statim eum dominium effici. pro cerit ut id rerum suaram esse nollet, ideoque statim dominus esse desinit.
Abbreviated transcription (Latin):
extimare quẽad¬
modũ actõi satiͤ¬
fĩ oporteat. ¶Su¬
rare aut̃ debet
uidex ut omin¬
mͦ qͣntum possi¬
bile ei sit certe
pecunie ł rei sẽ-¬
tentiam ferat.
⁊̃ si deincerta
qͣntitate apud
eum actum est.
¶Si quis agẽs
intentõe sua plꝰ
ad eum ꝑtinet.

Expanded text:
estimare quemadmodum actori satisfieri oporteat. Curare autem debet iudex, ut omnimodo, quantum possibile ei sit, certae pecuniae vel rei sententiam ferat, etiam si de incerta quantitate apud eum actum est. Si quis agens in intentione sua plus ad eum pertinet,
Abbreviated transcription (Latin):
nos sbstitui põt. fe¬
nos. Et si hoc tp̃c ex¬
cesserint. substͣtu¬
tõ euanescit. ¶ Ext̃¬
neo u̾oł filio pu¬
beri hedi instituto
ita substituere ne¬
mopõt. ut si heres
tp̃s decesserit. aliꝰ ez

Expanded text:
nos substitui potest, fenos: et si hoc tempus excesserit, substitutio evanescit. Extraneo vero vel filio puberi heredi instituto, ita substituere nemo potest ut, si heres tempus decesserit, alius e
Abbreviated transcription (Latin):
unc tran¬
seamus
ad obli¬
gatões. Qbͣlgõ est
uiris uincłm. quo
neccitate astringi¬
mur alicuiꝰ soluẽ¬
tatis iura. ¶Omm¬
um aũt obligatõ¬
num summa diris¬
sid: induo gña de¬
les srint aut p̾tori¬
e. ¶Cuules sunt q̃

Expanded text:
unc transeamus ad obligationes. obligatio est iuris vinculum, quo necessitate adstringimur alicuius solventatis iura. Omnium autem obligationum summa divisio in duo genera deles sunt aut praetoriae. civiles sunt, q
Abbreviated transcription (Latin):
tui. ut tñ eo nom̃e
heredi utiłr cauea¬
tur. Itaz si pecunie
ususf. legatus sit.
ita datur legatari¬
out eiꝰ fiat. ⁊ lega¬
tariꝰ satisdat heredi
de tanta pecunia re¬
stituenda. si moriet᷑
aut cͣapite minuet.
setere quoz res ita
traduntur legata¬
rio ut eiꝰ fiant. Set
extrinatis hiis satis¬
datur. ut si moriet᷑¬

Expanded text:
tui, ut tamen eo nomine heredi utiliter caveatur. itaque si pecuniae usus fructus legatus sit, ita datur legatario ut eius fiat, et legatarius satisdat heredi de tanta pecunia restituenda, si morietur aut capite minuetur. ceterae quoque res ita traduntur legatario ut eius fiant: sed aestimatis his satisdatur, ut, si moriet
Abbreviated transcription (Latin):
S n heres scriptꝰ
n is qui in potesta¬
te eiꝰ est: nec p̃r eiꝰ
qui h̃t eũ in potes¬
tate. n frẽs qui in
eiꝰdem pr̃is potesta¬
te st̃. testes adhiberi
pͦsunt. Quia totum
negotiumħ ꝙ agit᷑
testam̃ti ordinandi
gr̃a: creditur hodie
int̾ heredem ⁊ testa

Expanded text:
 heres scriptus neque is qui in potestate eius est, neque pater eius, qui habet eum in potestate, neque fratres, qui in eiusdem patris potestate sunt, testes adhiberi possunt, quia totum hoc negotium quod agitur testamenti ordinandi gratia, creditur hodie inter heredem et testa
Abbreviated transcription (Latin):
erit. si is ꝓquofide¬
iussit: soluendo ñ
sit. ⁊ sibi ĩputare
debet: cũ potuerit
adiuuari ex epła
diui adriant ⁊ desi¬
derare ut ꝓparte
in se detur acc̃o.¶
fĩdeiussores ita ob¬
ligari ñ posst̃ ut
plus debeant qͣm
debet is. ꝓ quo obli¬
gãtur. Nameoꝵ ob¬
ligatõ: accessio est
pͥncipalis obligati¬
onis. nẽc plꝰ in acceᷤ¬
sione eẽ p̃t: quã ĩ
principalire. Cat

Expanded text:
erit, si is pro quo fideiussit solvendo non sit : et sibi imputare debet, cum potuerit adiuvari ex epistula divi Hadriani, et desiderare ut pro parte in se detur actio. Fideiussores ita obligari non possunt, ut plus debeant, quam debet is pro quo obligantur: nam eorum obligatio accessio est principalis obligationis nec plus in accessione esse potest quam in principali re. at
Abbreviated transcription (Latin):
cessorio edisto pollice¬
tur: ac si is qͥ p̾cedebat.
ex eo num̾o ñ eẽt. ¶S
quis iͣ delatam sͥ bono¬
rum possõnem repu¬
bonoꝵ pꝰssessiom p̾fi¬
nitũ excesserit: expͤ¬
tat᷑ s statĩ cełi ex eod
edicto admittuntur.
noꝵ possõne: dies u¬
tiles singłi ꝯsid̾ant᷑.¬

Expanded text:
cessorio edicto pollicetur ac si is qui praecedebat ex eo numero non esset. si quis itaque delatam sibi bonorum possessionem repubonorum possessioni praefinitum excesserit, expectatur, sed statim ceteri ex eodem edicto admittuntur. norum possessione dies utiles singuli considerant
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tate recte tutori¬
a dari pot̾. s sciend̾
est eumsũ libertate
tutorẽ datum. taci
te lib̾tatem direc.¬
tam accepisse iud̾i.
⁊ ꝑ hoc recte tutorẽ
eẽ. plane si ꝑ erro¬
rem qͣiͣ liber tuͣtor
datꝰ sit. aliud dicẽ¬
dum est. ¶ Setuꝰ
aũt alienus pure ĩ¬
utilit̾ testam̃todat᷑
tritor. S ita cũ liber
erit utilit᷑ dat. ꝓpriꝰ
aut̃ seruꝰ inutilit̾¬

Expanded text:
libertate recte tutor dari potest. sed sciendum est, eum et sine libertate tutorem datum tacite et libertatem directam accepisse videri et per hoc recte tutorem esse. plane si per errorem quasi liber tutor datus sit, aliud dicendum est. servus autem alienus pure inutiliter datur testamento tutor: sed ita ‘ cum liber erit ’ utiliter datur. proprius autem servus inutilit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcepti. ¶Oblatum
fuitum dr̃. c̃ res fur¬
tiua ab aliquo tͥ ob¬
lata sit. ea apd̃ te
ꝯcepta sit. utiq si
ea mente tͥ data fu¬
erit. ut apd̃ te potiꝰ
qͣm apd̃ eum qͥ ded̾it
quem ꝯcepta sit ꝓ¬

Expanded text:
cepti. oblatum furtum dicitur, cum res furtiva ab aliquo tibi oblata sit eaque apud te concepta sit, utique si ea mente tibi data fuerit, ut apud te potius quam apud eum qui dederit, quem concepta sit
Abbreviated transcription (Latin):
uł qi ꝑ ip̃ius salutẽ
rogatus quis diceret
aut ob insignẽ quor¬
dam ꝑfidiam: iussit
ꝯsulib auctoritatẽ
suam int̾ponere. Ꝙ
q iustũ uidebantur.
⁊ poplare erat: pau¬
latim ꝯu̾sum ẽ in as¬
siduam iurisditõem.
ẽ ut paulatim ⁊̃ u̾¬

Expanded text:
 per ipsius salutem rogatus quis diceretur, aut ob insignem quorundam perfidiam iussit consulibus auctoritatem suam interponere. quod, quia iustum videbatur et populare erat, paulatim conversum est in adsiduam iurisdictionem: est, ut paulatim e
Abbreviated transcription (Latin):
scipłonib: optimũt
erit penam subic̾e
Ne qͣnt̃itas stipło¬
nis iinc̾tosit. ac
nec̃ce sit auctori pͣ¬
bare qd̃ eiꝰ int̾sit᷑.
Ita si quis ut fiat
ad stipłetur. ita ad¬

Expanded text:
ionibus optimum erit poenam subicere, ne quantitas stipulationis in incerto sit ac necesse sit actori probare, quid eius intersit. itaque si quis ut fiat aliquid stipuletur, ita ad
Abbreviated transcription (Latin):
siłi cã agere ñ põt.
Nam traditumẽ du¬
as lucratiuas cãs
meundem hoĩem
⁊ in ead r̾em: ꝯcur¬
re ñ posse. hac rõe
si ex duob testamẽ¬
tis ead̾ res: eidẽ debe¬
atur: int̾est utrũ
rem anestimatõe

Expanded text:
sa, agere non potest. nam traditum est, duas lucrativas causas in eundem hominem et in eandem rem concurrere non posse. hac ratione si ex duobus testamentis eadem res eidem debeatur, interest utrum rem an aestimatione
Abbreviated transcription (Latin):
cluserit: ip̃e eoꝵ doꝰ
erͣit fauos quoz si
quos effecerint qͣli¬
bet exim̾e põt. ¶pla¬
fundũ tuũ: poteriᷤ
ne ingrediat᷑. ¶Ex¬
añui ꝙ ex alueo tu

Expanded text:
cluserit, ipse earum dominus erit. Favos quoque si quos effecerint, quilibet eximere potest. Plafundum tuum, poteris ne ingrediatur. Examen ex alveo tu
Abbreviated transcription (Latin):
singillatim. ex p̾fate
ostitutõis tenore pꝰ¬
st̃ colligi. ¶It u̾etu¬
stas ex mascłis ꝓgeĩ¬
tes plus diligens so¬
los nepotes ł neptes
qͥ ex uitili sexri descẽ¬
dunt: ad suoꝵ uoca¬
bat successionẽ ⁊ in¬
ri agnatoꝵ eos ante¬
ponebat. Nepotes aũt
qu ex filiab natist̃.
⁊ ꝓ nepotes ex nepti¬
b cognatoꝵ loco mi¬
m̾ans pꝰt agnatoꝵli
neam eos uccabat. tã

Expanded text:
singillatim ex praefatae constitutionis tenore possunt colligi. Item vetustas ex masculis progenitos plus diligens solos nepotes vel neptes, qui ex virili sexu descendunt, ad suorum vocabat successionem, et iuri adgnatorum eos anteponebat: nepotes autem qui ex filiabus nati sunt et pronepotes ex neptibus cognatorum loco numerans, post adgnatorum lineam eos vocabat, tam
Abbreviated transcription (Latin):
fide accipienti tradi¬
derit poterit ei lon¬
ga possõne res adcͥ¬
ri. Quian furtinũ
neq ui possessum
acceꝑit. Ab olita est
furtum fĩ. Et ẽoꝵ cẽ
qui res soli possidẽt
principalib ostitu¬
tionib ꝓspicitur ne
cui longa ⁊ indubi¬
tata possessio aufc̃i

Expanded text:
fide accipienti tradiderit, poterit ei longa possessione res adquiri, quia neque furtivum neque vi possessum accepit; abolita est furtum fieri, et eorum qui res soli possident principalibus constitutionibus prospicitur, ne cui longa et indubitata possessio auferri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcessimꝰ ut si quis in
seruili ꝯsorcio ꝯstitu¬
tus lib̾um ł lib̾os hũit.
siue ex lib̾a. sũ ex ser¬
uilis oditõis młiere.
ł ꝯͣ si serua mulier ex
lib̾o ł seruo hũit lib̾os
huis. qͥ ex seruili uẽtre

Expanded text:
cessimus, ut si quis in servili consortio constitutus liberum vel liberos habuerit, sive ex libera sive servilis condicionis muliere, vel contra serva mulier ex libero vel servo habuerit liberos hi qui ex servili vent
Abbreviated transcription (Latin):
tam eqͥssim̾am ꝙ no¬
bilem scripsit. cuĩ te¬
norem si obseruaue¬
rint hoĩes licz ets et
adire h̾editatẽ ⁊ ĩtm̃
teneri: inqͣntũ uale̾
bona h̾editatis ꝯtin¬
git. ut exhac cã necꝑ

Expanded text:
tam aequissimam quam nobilem scripsit, cuius tenorem si observaverint homines, licet eis adire hereditatem et in tantum teneri in quantum valere bona hereditatis contingit, ut ex hac causa ne
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ suam quid̃ me¬
liorem oditionem
fatit. adu̾sarii uͦ
sui det̾iorem. Qua
de cã talis in ea re
ꝓͣdita ẽ actio ut qͥs
intendat hoĩem sti¬
cum aut aureos .x.
sibi dari oportere
id ÷ ut eod̃ mͦ pet̾et
quostipłatus est.

Expanded text:
 suam quidem meliorem condicionem facit, adversarii vero sui deteriorem. qua de causa talis in ea re prodita est actio, ut quis intendat, hominem Stichum aut aureos decem sibi dari oportere, id est ut eodem modo peteret, quo stipulatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
lloces. cuiꝰ gñis mã¬
datum magis ꝯsili¬
um ÷ qͣm mandat᷑.
⁊ ob id ñ÷ obligato¬
rium qr nẽmo ex
ꝯsilio mandati ob¬
ligat᷑ ⁊ si ñ expedi¬
dabit᷑ eum libm cu¬
iꝙ sit apud se explo.¬
rare an expediat ꝯ¬
silium. Ita si ocio¬
sam pecuniã domi
te hñtem hortatus
fũit aliquis ut rẽ
aliqͣm emeres uel

Expanded text:
lloces. cuius generis mandatum magis consilium est quam mandatum et ob id non est obligatorium, quia nemo ex consilio mandati obligatur, etiamsi non expedidabitur, cum liberum cuique sit apud se explorare, an expediat consilium. itaque si otiosam pecuniam domi te habentem hortatus fuerit aliquis, ut rem aliquam emeres vel
Abbreviated transcription (Latin):
fert. ¶ ꝓpriꝰ aũt serũ
⁊̃ is intłłigitur. in qͦ
nudã ꝓprietatem tes¬
tator ht̃. alio usum
fructũ habente. ¶Ett
aũt casus in quo nec
cũ lib̾tate utilit̾ ser¬
uus a dña heres ĩsti¬
tuitur. ut ꝯstrmtõe

Expanded text:
fert. proprius autem servus etiam is intellegitur in quo nudam proprietatem testator habet, alio usum fructum habente. est autem casus in quo nec cum libertate utiliter servus a domina heres instituitur, ut constitutione
Abbreviated transcription (Latin):
sessionem ex re ur̃a
ł ex oꝑib suis adep¬
ti fuerint. ¶ Echiis
itaꝙ apparet ꝑlib̾os
homines quos nz
ur̃o iuri subiectos
habetis n bona fide
possidetis. Itẽ ꝑ alie
nlla ex causa nobis
adquiri posse. Et ħ
est ꝙ dicitur ꝑ extra¬
ad quiri posse excep¬

Expanded text:
sessionem ex re vestra vel ex operibus suis adepti fuerint. Ex his itaque apparet, per liberos homines, quos neque vestro iuri subiectos habetis neque bona fide possidetis, item per alinulla ex causa vobis adquiri posse. et hoc est quod dicitur, per extraadquiri posse: excep
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtractus ꝓp̃riam sta¬
tuit naturam n ad
locationẽ n aduen¬
ditõem inclinantẽ.
s suis pactionib ful¬
ciendam.⁊ siquid a
liquid pactũ fu̾it
hoc itaobtinere acsz
Sin aut̃ nichil de ꝑi¬
cło reifu̾it pactum
tunc si quid̃ totius
rei interitꝰ accesserit
ad dñm suꝑ hec redũ¬
dare ꝑicłm. Sin aũt¬
particłaris: ad ẽphi¬
theotetariũ h̾modi
dãpnum uenire qu

Expanded text:
tractui propriam statuit naturam neque ad locationem neque ad venditionem inclinantem, sed suis pactionibus fulciendam, et si quidem aliquid pactum fuerit, hoc ita optinere ac sin autem nihil de periculo rei fuerit pactum, tunc si quidem totius rei interitus accesserit, ad dominum super hoc redundare periculum, sin particularis, ad emphyteuticarium huiusmodi damnum venire. qu
Abbreviated transcription (Latin):
tituit scindunt᷑ acc̃o¬
nes. ⁊ ꝓ dodrante qͥdẽ
tͣnsferunt᷑ ad fidĩ com¬
missarium ꝓ qͣdrante
remanent apõ hered̃.
Quin ⁊̃ licz ĩ una

Expanded text:
tituit, scindantur actiones et pro dodrante quidem transferantur ad fideicommissarium, pro quadrante remaneant apud heredem. quin etiam licet in una
Abbreviated transcription (Latin):
orsuma pr̃e habita¬
u̾it.⁊ quid ex cena¬
culo deiectũ effusĩt¬
ue sit. sunie quid posi¬
tum suspẽsum ue ha¬
buerit. cuiꝰ casus ꝑi¬
culosꝰ est. iuliano pl¬
acuit in pr̃em᷑ nlłae
actõemẽe s c̃ ip̃o filio
qͥ litem suari fecerit.¬
¶ It̾ ex̾citor nauis aũ

Expanded text:
orsum a patre habitaverit et quid ex coenaculo eius deiectum effusumve sit, sive quid positum suspensumve habuerit cuius casus periculosus est: Iuliano placuit, in patrem nullam esse actionem, sed cum ipso filio qui litem suam fecerit. Item exercitor navis au
Abbreviated transcription (Latin):
ordinẽ dispostuss. ⁊ ĩ
rina qͭq sp̃e successiõis
sepe plures extent dis¬
pari gͣdu ꝑsone. ne ac¬
tõnes creditoꝵ diffe̾n¬
uenirent. ⁊ ne facile
inpossõnembonor̃ de¬
functi mittant᷑ ⁊ eo¬
tende bonoꝵ possõnis
certũ tp̃s p̾finiurt.
tam naturalib ꝙͣ ad¬
optiuis in petenda bo¬
noꝵ pꝰsessione ãni spa
possõnem̃ ñ petierit

Expanded text:
ordinem disposuisset et in unaquaque specie successionis saepe plures extent dispari gradu personae : ne actiones creditorum differrenvenirent, et ne facile in possessionem bonorum defuncti mitterentur etendae bonorum possessioni certum tempus praefinivit. tam naturalibus quam adoptivis in petenda bonorum possessione anni spatpossessionem non petierit
Abbreviated transcription (Latin):
reus ẽ. ¶Imꝑitia qͦ¬
uluti si medicꝰ ideo
s̾uum tuũ occid̾it ꝙ
eum male secuerit
am retinere ñ potu¬
erit. si siuis tuus op¬
p̾ssus fu̾it culpe reꝰ
est mulio. S ⁊ si ꝑꝑ̃
infitͣmitatẽ retinere
eas ñ potu̾it. cũ aliꝰ
firmor retinere po¬
tuissz. S eque culpe
tenetur. Ead̾ placue¬
t̃t de eo quoq qͥ c̃ eqͦ¬

Expanded text:
reus est. Imperitia quveluti si medicus ideo servum tuum occiderit, quod eum male secuerit am retinere non potuerit, si servus tuus oppressus fuerit, culpae reus est mulio. sed et si propter infirmitatem retinere eas non potuerit, qui, cum alius firmior retinere potuisset, aeque culpae tenetur. eadem placuerunt de eo quoque, cum eq
Abbreviated transcription (Latin):
p̾noĩe. legatarii erra¬
u̾it testator. si de ꝑso¬
na ostat: nichomin
ualet legatum. Idẽ¬
q inh̾edib seruatur.
⁊ recte. Noĩa enim sig¬
nificandoꝵ hoĩm gr̃a
reꝑta st̃. qui si quolz
nicħ̾ iͣnt̾est. ¶ Hinc
ꝓxima ẽ illa iuris
regula falsa demon¬
stratõe legatum nõ
ꝑimi. ułi si quis ita
legau̾it stichumser

Expanded text:
nomine legatarii erraverit testator, si de persona constat, nihilo minus valet legatum. idem in heredibus servatur: et recte; nomina enim significandorum hominum gratia reperta sunt, qui si quolibet nihil interest. Huic proxima est illa iuris regula, falsa demonstratione legatum non peremi, veluti si quis ita legaverit ‘ Stichum ser
Abbreviated transcription (Latin):
ex ip̃iꝰ ꝯstitutõis łco¬
ne clarescit. ¶Tũtor
debet. Quia certo iu¬
ditõ debet quis ꝓ tu¬
tela sue postitatica¬
uere. ¶post humꝰ ã
aliẽꝰ heres institui.
⁊ antea pot̾at. ⁊ nc̃
potest nͥ inutͤro etꝰ
sit q̃ iure nr̃o uxor
ẽẽ ñ põt. ¶Si quid̃
in noĩe. cognomĩe.¬

Expanded text:
ex ipsius constitutionis lectione clarescit. tutor au dari debet, quia certo iudicio debet quis pro tutela suae posteritati cavere. Postumus autem alienus heres institui et antea poterat et nunc potest, nisi in utero eius sit quae iure nostra uxor esse non potest. Si quid in nomine cognomine
Abbreviated transcription (Latin):
est quos ꝑ eundem
uirũ excelsũ tribu¬
nianũ nec ñ ceteros
uiros illustres ⁊ fa¬
cundissimos ꝑfeci¬
mus in hos qͣtuor li¬
bros easdem institu¬
tõnes ꝑͣtrri iussimꝰ.
rit sint totius legiti¬
me scĩe prima elem̃¬
ta quib breuit᷑ expo¬
sitũ est. ⁊ ꝙ ante op¬
tineba ⁊ ꝙ postea ĩ¬
desuetudine inumbͤ¬
tum ab ĩꝑiali reme¬
dio illuminatũ est.

Expanded text:
est quos per eundem virum excelsum Tribonianum nec non ceteros viros illustres et facundissimos confecimus, in hos quattuor libros easdem institutiones partiri iussimus, ut sint totius legitimae scientiae prima elementa. Quibus breviter expositum est et quod antea optinebat et quod postea desuetudine inumbratum ab imperiali remedio illuminatum est.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Quas ex omnib ã¬
tiquoꝵ institutõibꝰ
⁊ p̾cipue ex com̃tari¬
is gagii ur̃i tam in¬
stitutiomĩi. qͣm reꝵ

Expanded text:
 Quas ex omnibus antiquorum institutionibus et praecipue ex commentariis Gaii nostri tam institutionum quam re
Abbreviated transcription (Latin):
dore appetere ⁊ tam
aures quã animi
ur̃i nichil inutile
argum̃tis accipiãt.
¶Et ꝙ inpriori tp̃e
uix p̾t quadriẽniũ
Ut tẽ ꝯstitutõnes ĩ¬
ꝑatorias leg̾ent hoc
uos aprimordio in¬
grediamini digni
tantohonore tãtac¬

Expanded text:
dore appetere, et tam aures quam animae vestrae nihil inutile argumentis, accipiant, et quod in priore tempore vix post quadriennium ut tunc constitutiones imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore tanta
Abbreviated transcription (Latin):
adscͥpsit: nemine su¬
ccessore ab intestato
existente:inea cã bo¬
na eẽ cepunt ut ue¬
nire debeant: si cuiꝰ
de ea re notõ ẽ aditꝰ
bebit. ut lib̾tatũ tã

Expanded text:
adscripsit, nemine successore ab intestato existente, in ea causa bona esse coeperunt ut veniri debeant: is cuius de ea re notio est aditus bebit
Abbreviated transcription (Latin):
rũ adoptare de eũ
ante filiũ suũemã¬
cipare. ¶ Fr̃is uł so¬
roris filiam uxorẽ
tem frĩs uł sororiͤ.¬
uxorem duc̾e quis
põtz qͣmuis quar¬
to gͣou sint. cuiꝰ e

Expanded text:
rum adoptare, debere eum ante filium emancipare. Fratris vel sororis filiam uxorem tem fratris vel sororis ducere quis potest, quamvis quarto gradu sint.
Abbreviated transcription (Latin):
proxima est
ẽptioni ⁊ uenditõi.
hisdemq iuris regłi
ꝯstituit. Nam ut ẽp¬
hitur. si de p̾cio que¬
nerit. sic ⁊ locatio ⁊
ꝯductio ita ꝯtrahi
intlłigitur si merceᷤᷤ
ꝯstituta sit. ⁊ ꝯpetit

Expanded text:
proxima est emptioni et venditioni iisdemque iuris regulis consistit. nam ut emphitur si de pretio convenerit, sic etiam locatio et conductio ita contrahi intellegitur si merces constituta sit. et competit
Abbreviated transcription (Latin):
it qi amicos ad ce¬
nam inuitaturꝰ
⁊ id ꝑegre sec̃ tułit
aut si quisequĩ
gestandi c̃a ꝯmo¬
datum sͥ longeꝰ
aliquo dux̾it esd̾¬

Expanded text:
it quasi amicos ad cenam invitaturus et id peregre secum tulerit, aut si quis equum gestandi causa commodatum sibi longius aliquo duxe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsensu ꝯtrahentium
stipłones ualent: pla¬
cuit ⁊̃ nobis in hũc
iuris articłm: neces¬
sariam induc̾e emẽ

Expanded text:
nsensu contrahentium stipulationes valent, placuit nobis etiam in hunc iuris articulum necessariam inducere eme
Abbreviated transcription (Latin):
dauit tͣ ut ticio pecu¬
mam fenerares.S
obtinuit sabinisña
obligatoriũ ẽẽ in ħ
casu mandatũ. qr ñ
alit̾ ticio credidisse.
qͣm si tͥ mandatũ eẽt.
¶Illd̾ quo mandat̃
ñ ÷ obligatoriũ qd̾¬

Expanded text:
davit tibi, ut Titio pecuniam fenerares: sed obtinuit Sabini sententia, obligatorium esse in hoc casu mandatum, quia non aliter Titio credidisses quam si tibi mandatum esset. Illud quoque mandatum non est obligatorium, q
Abbreviated transcription (Latin):
De nptiis..
uͣstaᷤ aut̃ nup¬
tias int̾ se cine̾
romani ꝯtrahunt
coeunt masculiqͥ¬
dem pũbes femine
aut̃ uiri potentes
siue pãtres famił.¬

Expanded text:
de nuptiis: Justas autem nuptias inter se cives Romani contrahunt, coeunt; masculi quidem puberes, feminae autem viripotentes, sive patresfami
Abbreviated transcription (Latin):
sint siue filii fami
Nam hoc fieri deb̾e
⁊ ciuilis ⁊ natura¬
lis ratio suadet m
tantũ ut ⁊ iussuᷤᷤ
parẽtum preced̾e
debeat. ¶unͣde q̃si¬
tum est anfurio¬
si filia nub̾e. aut
furiosi filius uxo¬
rem ducere possit.
Cum sr̃ filio uari¬
abatur nr̃a ꝓces¬
sit decisio qua per¬
missum ÷ ad exẽ¬

Expanded text:
sint sive filiifamilinam hoc fieri debere et civilis et naturalis ratio suadet in tantum ut iussum parentis praecedere debeat. unde quaesitum est, an furiosi filia nubere aut furiosi filius uxorem ducere possit? cumque super filio variabatur, nostra processit decisio, qua permissum est ad exe
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ⁊ mancipiadi¬
cti sunt ꝙ ab hosti¬
b manucapiũtur.
Serui aũt aut na.¬
scuntut aut fiunt.
nascũtur ex ancilł
nr̃is. fiunt aũ iure
gẽtium .i. ex capͣti¬
uitate aut iuͣre ci
uili cũ homo liber
maio .xx. anuis ad
p̾cium participand̃
sese uenundari pas¬
sus est. ¶ Inseruor¬

Expanded text:
tiam mancipia dicti sunt, quod ab hostibus manu capiuntur. Servi autem aut nascuntur aut fiunt. nascuntur ex ancillis nostris: fiunt aut iure gentium, id est ex captivitate, aut iure civili, veluti cum homo liber maior viginti annis ad pretium participandum sese venumdari passus est. In servor
Abbreviated transcription (Latin):
is suffocatꝰ fu̾it. eo cy
ꝓiecerit: corꝑe suo.
dãpnum dedisse. ñ
difficult̾ intlłigi po¬
terit. Idõ ꝙ ip̃a lege
aquilia tenetur
fu̾it datuninz cor¬
pus lesum fu̾it. s
alio mͦ dãpnum alr¬
t̾ ꝯting̾it cum nõ
sufficit neꝙ direc¬
ta n utilis aquili¬
a placuit eũ qui ob¬
noxiꝰ fu̾rit infact̃
actione teneriue¬
ctus alienum s̾im̃
ꝯpaditũ solu̾it ut

Expanded text:
is suffocatus fuerit, eo quod proiecerit corpore suo damnum dedisse non difficiliter intellegi poterit ideoque ipsa lege Aquilia tenetur. fuerit datum neque corpus laesum fuerit, sed alio modo damnum alicui contigit, cum non sufficit neque directa neque utilis Aquilia, placuit eum qui obnoxius fuerit in factum actione teneri: vectus, alienum servum compeditum solverit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ittilitatis c̃a recept̃
est. ut si mortuo qͥt
tum posse te agere
mandati accõe. Ali¬
oquin iusta ⁊ ꝓbabi¬
lis ignorantia dãp
manumisso dispẽ¬

Expanded text:
tilitatis causa receptum est, ut si mortuo eo, tum, posse me agere mandati actione; alioquin iusta et probabilis ignorantia damnumanumisso dispen
Abbreviated transcription (Latin):
tate dissoluuntur.
tradito placu̾it ĩt̾
eos ut disced̾etur
ab ea emptõne ⁊
uenditõne inuice
lib̾antur. Id̃ ÷ inꝯ

Expanded text:
tate dissolvuntur. tradito, placuerit inter eos ut discederetur ab emptione et venditione, invicem liberantur. idem est
Abbreviated transcription (Latin):
seruũ qr eo modo do¬
minus fit: ex oib
cãis ꝑ eum sibi adqͥ¬
rere potest fructun¬
rius uero usucaꝑe
ñ potest pͥmũ: qr
ñ possidet. s ht ius
utendi fruendi. De¬

Expanded text:
seruum, quia eo modo dominus fit, ex omni causa per eum sibi adquirere potest. usufructuarius uero usucapere non potest; primum quia non possidet, sed habet ius utendi fruendi; de
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃is sit miuria
ticii ẽ ꝓprietas me.¬
uii est magis me¬
uio iniuria fieri
ĩtlligitur. ¶ S si
libero qui tͥ bona fi¬
de seruit. miuria
fc̃a sit. nulłatͣ actõ
dabit:. s suo noie

Expanded text:
ipsis fit iniuria. Titii est, proprietas Maevii est, magis Maevio iniuria fieri intellegitur. Sed si libero, qui tibi bona fide servit, iniuria facta sit, nulla tibi actio dabitur, sed suo nomine
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ credit᷑. Qd̃ si ꝓpͥo
noĩe aliqis iuditi¬
um accipiebat ĩ ꝑ¬
sona iudicatũ solui
satisdare ñ cogebat᷑.
S ħ hodie aliter obsꝰ¬
uantur. ¶Suue .N.
tur. siie ꝑsonali su¬
o noĩe: nlłam satis¬
matõem dare ꝯpelli¬

Expanded text:
d si proprio nomine aliquis iudicium accipiebat in personam, iudicatum solvi satisdare non cogebatur. Sed haec hodie aliter observantur. sive enim tur sive personali suo nomine, nullam satismationem dare compelli
Abbreviated transcription (Latin):
ex hac cã accid̾it ei ꝯͣ
quẽ plꝰ petitũ fu̾it
ꝯmissa tripli ꝯdem¬
pnatc̃e sicut supra
diximꝰ puniatur.
ne ꝯplexꝰ fu̾it ac¬
tor ꝙͣ ad eum ꝑti¬

Expanded text:
ex hac causa acciderit ei contra quem plus petitum fuerit, commissa tripli condemnatione, sicut supra diximus, puniatur. ne complexus fuerit actor, quam ad eum perti
Abbreviated transcription (Latin):
lide in hoc reñtiaue¬
rit societatiut ob.¬
ueniens aliqd̃ luct̃
solus habeat. Ueluti
si tͣotoꝵ bonoꝵ sociꝰ.
cũ ab aliquo heres es¬
s relictꝰ in hoc renũ¬
tiauerit societati. uͭ
heditatem solus lucͥ¬
fac̾et cogitur ħ lucf̃
ꝯmunicare. Si quid̃¬

Expanded text:
lide in hoc renuntiaverit societati ut obveniens aliquod lucrum solus habeat, veluti si totorum bonorum socius, cum ab aliquo heres esset relictus, in hoc renuntiaverit societati ut hereditatem solus lucrifaceret, cogitur hoc lucrum communicare: si quid
Abbreviated transcription (Latin):
fidei ꝯmissis p̾tea tͣ¬
ctare. Ut natura u¬
triusq iuris cogni¬
ta facile possint per¬
mixtionem eoꝵ e
rͣuditi sb̃tiliorib
aurib acciꝑx. ¶ Nõ
solum aut̃ testato¬
ris ł heredis res: s ⁊
aliena res legari po.¬
test.ita ut heres co¬
gatur redimere eã

Expanded text:
fideicommissis tractare, ut natura utriusque iuris cognita, facile possint permixtionem eorum eruditi suptilioribus auribus accipere. Non solum autem testatoris vel heredis res, sed et aliena legari potest: ita ut heres cogatur redimere eam
Abbreviated transcription (Latin):
lie emptoris obti¬
netz nec aliis ꝑso¬
nis q̃ ei ut dictum
est ꝯiuncte sunt:
licẽtiam ocedimꝰ
sͥ quodanim testi¬
monia pr̃are.Idõ¬
q nec hui̾modi ue¬
teres ꝯstitutõnes:
nr̃o codici inseri ꝑ¬
misimꝰ. ¶Leg̃ata¬
riis aũt ⁊ fidei cõ¬
missariis. qui nõ
iuris successores st̃z
⁊ alus ꝑsonis eis

Expanded text:
oris optinet, nec aliis personis quae ei, ut dictum est, coniunctae sunt, licentiam concedimus sibi quodammodo testimonia praestare: ideoque nec eiusmodi veterem constitutionem nostro codici inseri permisimus. Legatariis autem et fideicommissariis, quia non iuris successores sunt, et aliis personis eis
Abbreviated transcription (Latin):
ei uł heredẽ institue¬
re ul̾ exheredare ne
forte eouiuo. filiou
mortuo:succedendo
in loc̃ eiꝰ nepos nep¬
tis ueqi agnatõne
rũpant. testm. Ioq¬
ex lege iulia uelleia
ꝓuisumest.Inqua
simul exheredatõnis
modꝰ ad siłitudinem
postumoꝵ demõstra¬
tur. ¶Emancipatos
libos urre ciuili nece

Expanded text:
ei vel heredem instituere vel exheredare, ne forte, vivo eo filio mortuo, succedendo in locum eius nepos neptisve quasi adgnatione rumpant testamentum. idque lege Iunia Velleia provisum est, in qua simul exheredationis modus ad similitudinem postumorum demonstratur. Emancipatos liberos iure civili ne
Abbreviated transcription (Latin):
Immobiles uero per
longi tp̃is pꝰ scxipti¬
onẽ ad÷ int̾ presẽtes
decennio. int̾ absen¬
tes .xx. annis usu ca¬
piantur. Et his mis
ñ solum in italia. s
me quis bona fide rẽ
possederit. ñ tñ illiu¬
sucapio ullo tp̃e ꝓce¬
dit. ułi si quis libeꝵ
hoĩem uł rem sacrã
ł religiosam eserĩ¬

Expanded text:
immobiles vero per longi temporis possessionem, id est inter praesentes decennio, inter absentes viginti annis, usucapiantur, et his modis, non solum in Italia sed me quis bona fide rem possederit, non tamen illi usucapio ullo tempore procedit, veluti si quis liberum hominem vel rem sacram vel religiosam ve
Abbreviated transcription (Latin):
Rnsum sit. ¶ Quo¬
tiens pies res una
tur. siqͥd ꝓmissor s¬
plicit̾ redeat. dare srõ¬
deo: ꝓpt̾ omnes tene¬
tur. Si uero unam
ex huis ł quasdam
daturũ se spoponde.¬
rit.obligatõni hu
ꝓ quib spopond̾it
ꝯtrahitur. Ex płis
las enim res stipla¬
ri.⁊ ad singłas Ren¬
dere debem. ¶ Algͥ¬

Expanded text:
nsum sit. Quotiens plures res una tur, si quidem promissor simpliciter respondeat ‘ dare spondeo ’, propter omnes tenetur: si vero unam ex his vel quasdam daturum se spoponderit, obligatio in his pro quibus spoponderit contrahitur. ex plurilas enim res stipulari et ad singulas respondere debemus. Al
Abbreviated transcription (Latin):
cognatoꝵ ordine eos:
uocabant: ut pote a¬
gnatõis iure eis reclu¬
so. S nos nicħ de eẽ ꝑ¬
fectissimo iuri cupi¬
sancrmꝰ: ꝙͣ de iurre pa¬
tronatꝰ humanitate
suggerente ꝓtulimꝰ:
successionẽ magna¬
toꝵ heditatib ñ ẽẽ ei
denegandam. Cũ sa¬
tis absurdũ erat qd̃
cognatis ap̾tore  aꝑt
est hoc agnatis ẽẽ re¬
elusum. mexime ẽ¬

Expanded text:
cognatorum ordine eos vocabant, utpote adgnationis iure eis recluso. sed nos nihil deesse perfectissimo iuri cupisanximus quam de iure patronatus, humanitate suggerente, protulimus, successionem in adgnatorum hereditatibus non esse eis denegandam, cum satis absurdum erat quod cognatis a praetore apertum est hoc adgnatis esse reclusum, maxime
Abbreviated transcription (Latin):
inaiorẽ uere exti¬
mationis qͣntita¬
tem inlibello cõ¬
uentõnis insetu¬
it. ut ex hac cã:
uiatores.i. execu¬
tores litium am¬
pliorem sũmam
fu̾it reus: intri¬
plum ab actore¬
tur. ut in hoc tri¬
plo:⁊ simplu in

Expanded text:
aiorem verae aestimationis quantitatem in libello conventionis inseruit, ut ex hac causa viatores, id est exsecutores litium, ampliorem summam fuerit reus id triplum ab actoretur, ut in hoc triplo et simplum, in
Abbreviated transcription (Latin):
defraudetur. ¶pͥ¬
t̾ea qͣsdam actões
arbitrarias .i. ex
arbitrio iudiciᷤᷤ pẽ¬
dentes appellam:
o iudicis is cum
quo agitur ac¬
tori satis faciat
ueluti restituat
uł exhibeat uel
soluat ł ex noxa¬
li cã seruũ dedat
ꝯdempnari debe

Expanded text:
defraudetur. 3 Praeterea quasdam actiones arbitrarias id est ex arbitrio iudicis pendentes appellamus, i iudicis is cum quo agitur actori satisfaciat, veluti rem restituat vel exhibeat vel solvat vel ex noxali causa servum dedat, condemnari debe
Abbreviated transcription (Latin):
alieno ¶Plane qͥ ĩ
alienĩi fundum ĩ¬
beri. ne ingredia¬
eoꝵ ceꝑis. eo us tu¬
um ẽẽ intlłigitur
donec tua custodia
cohercetur. Cumuͦ
euaserit custodiam
tuam. ⁊ in natirra¬
lem lib̾tatemse re

Expanded text:
alieno. Plane qui in alienum fundum iberi ne ingrediaeorum ceperis, eo usque tuum esse intelligitur, donec tua custodia coercetur. Cum vero evaserit custodiam tuam et in naturalem libertatem se re
Abbreviated transcription (Latin):
mino satisfecit. cũ
dati. ignarꝰ rem eẽ
surreptam. p̾tea ã
ħ ei cognito aduersꝰ
furẽ transiit omni

Expanded text:
mino satisfecit, cumdati ignarus rei subreptae, postea autem hoc ei cognito adversus furem transivit, omni
Abbreviated transcription (Latin):
tui datione. ex
empto uendito
locato ꝯducto. n¬
mandato. ⁊ deni¬
qz ex aliis ꝯplu¬
rib cãis. ¶ Indu¬
plumagimꝰ ue¬
luti furtinec ma¬
nifesti dampni
uinrie: ex lege
aquilia depositi.
ex quibdam ca

Expanded text:
tui datione, ex empto, vendito, locato, conducto, mandato et denique ex aliis compluribus causis. In duplum agimus veluti furti nec manifesti, damni iniuriae ex lege Aquilia, depositi ex quibusdam ca
Abbreviated transcription (Latin):
cstĩpulandi
⁊ ꝓmittendi
duo płes ue rei fie¬
ri posst̃. Stͣipłandi
ita si pꝰt õĩum int̾¬
rogatõem ꝓmissor
Rndeat. spondeo. ut
puta cũ duob sepa

Expanded text:
stipulandi et promittendi duo pluresve rei fieri possunt. stipulandi ita si post omnium interrogationem promissor respondeat ‘ spondeo. ’ ut puta cum duobus sepa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectum ÷ hoc ade
um aut̃ apud eũ
remaneat. ne qd
ei suis laboril uł
ꝓsꝑa fortuna acces¬
sit. hoc ad alium ꝑ¬
ueniens luctuosũ
ei ꝓcẽdat. ¶ Hoc qͦqꝑ
anobis dispositũ
est. ⁊ mea sp̃e ubi

Expanded text:
fectum est, hoc ad eum autem apud eum remaneat, ne, quod ei suis laboribus vel prospera fortuna accessit, hoc in alium perveniens luctuosum ei procedat. Hocque a nobis dispositum est et in ea specie ubi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ destituto testar̃to
hac rõne. Si filiꝰ ex¬
hedatus fu̾it. ⁊ extͣ¬
neꝰ heres institutus
ẽ. ⁊ filio mortuo pꝰt¬
ea certum fu̾it hedẽ
institutũ ex testa¬
m̃to ñ fieri ħedem.
aut q noluit ẽẽ he-¬
res. aut q ñ potuit
nepos aut suus he

Expanded text:
 destituto testamento. hac ratione si filius exheredatus fuerit et extraneus heres institutus est, filio mortuo postea certum fuerit heredem institutum ex testamento non fieri heredem, aut quia noluit esse heres aut quia non potuit, nepos avo suus he
Abbreviated transcription (Latin):
sunt aut̃ testes õs
⁊ unoanulo signa¬
re testãm̃tum. Qd
enim siseptẽ anu¬
li inuna sculptu
¶Testes adhiberi pꝰ¬
sunt hii cũ quib
testam̃ti factio est.

Expanded text:
sunt autem testes omnes et uno anulo signare testamentum quid enim, si septem anuli una sculpturTestes autem adhiberi possunt ii cum quibus testamenti factio est.
Abbreviated transcription (Latin):
ris crederes ei qͣmz ĩ
remip̃uis mutua¬
ret᷑. aut si uolente
te agere cũ eo ex fi¬
deiuissoria cã mand
tͣ. ut cũ reo agas ꝑi¬
cło mandatis. ł ut
ip̃ius ꝑicło stipłeriᷤᷤ
abeo: quenitͥ deleg¬

Expanded text:
ris crederes ei, qui in rem ipsius mutuaretur, aut si volente te agere cum eo ex fideiussoria causa mandet tibi, ut cum reo agas periculo mandantis, vel ut ipsius periculo stipuleris ab eo, quem t
Abbreviated transcription (Latin):
legandi potestas. ut
lic̾et uł totum patͥ¬
moniũ legatis eroga¬
re. quippe ea lege ita
cautum eẽt: uti legaᷤᷤ¬
sumẽ hanc legandi

Expanded text:
legandi potestas, ut liceret vel totum patrimonium legatis erogare quippe ea lege ita cautum esset: ‘ uti legassvisum est hanc legandi
Abbreviated transcription (Latin):
ti mutui datõne. Mu
ꝯstant. ueluti uino.
oleo. frum̃to. pecrni¬
a num̾ata. ere. argẽ¬
to.auro. Quas res aũ
numerando. aut me¬
tiendo. aut appendẽ¬
do in hoc damus ut ac¬
cipientium fiant.⁊
tatis reddantur. uñ
etiam mutuum appel¬
latum ẽ qi ita ame tͥ
datur. ut ex meo tuũ
fiat. ⁊ ex eo ꝯiractu
nascitur acdio que
¶ Ioͣ quocs qui nõ
debitum accepit ab
eo qui ꝑ errorem sol¬
uit: re obligatur.
condicticia actõ. Nã
perinde ab eo conditiͤ
potest: si apparet eũ
dare oportere. ac si
mutuum accepiss
unde pupillus s et
toris: ñ debitum ꝑ
errorem datum ẽ:
non tenetur inde¬
biti conditõne nõ
magis qͣm mutui

Expanded text:
tio mutui datione. mutstant, ueluti uino oleo frumento pecunia numerata, aere, argento, auro, quas res aut numerando aut metiendo aut adpendendo in hoc damus ut accipientium fiant, etatis reddantur. unde etiam mutuum appellatum sit, quia ita a me tibi datur, ut ex meo tuum fiat. ex eo contractu nascitur actio quae  Is quoque, qui non debitum accepit ab eo qui per errorem solvit, re obligatur: condicticia actio; nam proinde ei condici potest ‘ si paret eum dare oportere ’ ac si mutuum accepisset. unde pupillus, si ei ctoritate non debitum per errorem datum est, non tenetur indebiti condictione, non magis quam mutui
Abbreviated transcription (Latin):
mittit᷑. ñ testatoris
fit lib̾tus. ⁊̃ si testato¬
ris seruus sit s etꝰ qͥ
mamittit. At is qͥ di¬
resto testam̃to lib̾ eẽ
iubet᷑. ip̃iꝰ testatoriᷤ
fit libertꝰ qui ⁊̃ ore¬
mus appllatur. Nec a¬
lius ullus diresto ex
testar̃to lib̾tatẽ ha

Expanded text:
mittitur, non testatoris fit libertus, etiamsi testatoris servus sit, sed eius qui manumittit: at is qui directo testamento liber esse iubetur, ipsius testatoris fit libertus, qui etiam orcinus appellatur. nec alius ullus directo ex testamento libertatem ha
Abbreviated transcription (Latin):
siuidex ꝓñtiau̾it
⁊ debitor solu̾it. se¬
quatur huiꝰmodi
solutõem plenissi¬
tas. Sin aut aliter
ꝙͣ disposuimꝰ solu¬
tio fc̃a fu̾it ⁊ pecu¬
mamn saluam ha¬
beat pupullus aũ
ex ea locupletior sit.¬
⁊ ad huc eandẽ sũ¬
mam pecume p̾e¬
tat ꝑ exceptionẽ¬

Expanded text:
iudex pronuntiaverit et debitor solverit, sequatur huiusmodi solutionem plenissitas. sin autem aliter quam disposuimus solutio facta fuerit et pecuniam salvam habeat pupillus aut ex ea locupletior sit et adhuc eandem summam pecuniae petat, per exceptione
Abbreviated transcription (Latin):
suum tuũ traiece¬
rit distinguit᷑. Nã
si id amilite qui in
cãpo eo ꝙ ubi solit̃
est ex̾citari amissũ
est nlla culpa eiꝰ in¬
tlłigitur. Si aliꝰ ta¬
le quid admisit cł¬
pe reus est. Id̃ iuriᷤ
est de milite si ĩ ali¬
o loco qͣm qui exer¬
citandis militib
destinatꝰ ÷ id admi¬
sit. ¶ It si pͣutator
ex arbore deiesto ra¬
mo su̾umtuũ tñ¬
seuntẽ occid̾it. si ꝓ¬

Expanded text:
um tuum traiecerit, distinguitur. nam si id a milite quidem in Campo, locove ubi solitum est exercitari, admissum est, nulla culpa eius intellegitur: si alius tale quid admisit, culpae reus est. idem iuris est de milite, si is in alio loco quam qui exercitandis militibus destinatus est, id admisit. Item si putator ex arbore deiecto ramo servum tuum transeuntem occiderit, si
Abbreviated transcription (Latin):
sariis uideamꝰ. ¶ Sai¬
endum ẽ itaq om̃a
fidei ꝯmissa ĩ pͥmis
tp̃ib infirma eẽ. qi
nemo inuitus coge.¬
batur p̾stare id de qͦ
rogatꝰ erat. Qitib i
ñ pot̾ant heditates
ł legata relinq̃rez si
relinq̃tant: fidei cõ¬
mittebant eoꝵ qͥ ca¬
pere ex testam̃to po¬
terant. e ideo fidei

Expanded text:
sariis videamus. Sciendum itaque est, omnia fideicommissa primis temporibus infirma esse quia nemo invitus cogebatur praestare id de quo rogatus erat: quibus enim non poterant hereditates vel legata relinquere, si relinquebant, fidei committebant eorum qui capere ex testamento poterant: et ideo fidei
Abbreviated transcription (Latin):
rũꝑetur. ex hac ꝑte.
legis esĩ ten̾i. ¶¬
lũd palam ÷ sicut
ex primo capite
ita dẽmum quis
tenet᷑ si dolo aut
culpa erꝰ homo aũ
q̃ drupes occisiuis oc¬
cisane fu̾it. ita ex
hoc capite ex dolo
aut culpa. de cetero
dãpno quẽq tem.
¶Hoc tñ capite nõ
qͣnti meo anno. s
qͣniti in dieb trigĩ¬
ta ꝓxuras res fu̾it

Expanded text:
retur, ex hac parte legis eum teneri. Illud palam est, sicut ex primo capite ita demum quisque tenetur, si dolo aut culpa eius homo aut quadrupes occisus occisave fuerit, ita ex hoc capite ex dolo aut culpa de cetero damno quemque teneri. hoc tamen capite non quanti in eo anno, sed quanti in diebus triginta proximus res fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
Si quaid.1. ustum aũ
ruptũ aut fractũ fu¬
erit. actio ex hoc capi¬
terit sola rupriap¬
plłatio in om̃s istas
cãs suffic̾e. Ruꝑtũ .i.¬

Expanded text:
si quid enim ustum aut ruptum aut fractum fuerit, actio ex hoc capituerit sola rupti appellatio in omnes istas causas sufficere: ‘ ruptum
Abbreviated transcription (Latin):
mi u̾bum ad iectũ
fuissz. Namait ple¬
bem romanam q̃ a¬
quilio tribuno int̾¬
rogante hanc legẽ
tulit ꝯtentã fuisse
ꝙ pͥm̃a parte eo uer¬
bo usa est. ¶Ceter
placuit ita demũ
actionem eẽ. Si q̃s
p̾cipue corꝑe suo dã¬
pnum dederit. Idõ¬
q in eũ qui alio mͦ

Expanded text:
mi ’ verbum adiectum fuisset: nam plebem Romanam, quae Aquilio tribuno rogante hanc legem tulit, contentam fuisse, quod prima parte eo verbo usa est. Ceterum placuit, ita demum actionem esse, si quis praecipue corpore suo damnum dederit. ideoque in eum qu
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩem aliem̃i aut pe¬
cus ita incluserit ut
fame necaret᷑. aut
ium̃tum tã uehe m̃t̾
egerit ut rumꝑeret᷑
aut pecus intantũ
exagitau̾it. ut p̾cipi¬
taretur aut si quis
rit ut marboremas¬
cend̾et uł in puteũ
descend̾et. ⁊ si is ascẽ¬
dendo uł descendẽdo.
aut mortiuis aut a¬
liqua parte corꝑis le
sus fiu̾itrutilis ĩ eũ
actiodatur. ¶ S si
ponte aut de ripa in
flumine deiec̾it. et

Expanded text:
hominem alienum aut pecus ita incluserit ut fame necaretur, aut iumentum tam vehementer egerit ut rumperetur, aut pecus in tantum exagitaverit ut praecipitaretur, aut si quis rit ut in arborem ascenderet vel in puteum descenderet, et is ascendendo vel descendendo aut mortuus fuerit aut aliqua parte csus erit, utilis in eum actio datur. Sed si ponte, aut de ripa in flumen dejecerit, et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ deducitur. ¶Cẽte¬
rũ dubium ñ ÷ qͥn
is quoꝙ qͥ iuissu do¬
mini ꝯtraxit cuiq
institoria ł ex̾cito¬
ria actio ꝯpetit de

Expanded text:
n deducatur. Ceterum dubium non est, quin is quoque, qui iussu domini contraxerit cuique institoria vel exercitoria actio competit, de
Abbreviated transcription (Latin):
pitis diminutõe mi¬
nima eos tolli: nr̃a ꝓ
nos eand̾ ac qͥsitõem
q̃ ꝑ arrogatõem fiebat:
coartauimꝰ ad siłitui¬
dinẽ naturaliũ pen¬
tum. nicħ enĩ aliud

Expanded text:
pitis deminutione minima eos tolli nostra nos eandem adquisitionem, quae per adrogationem fiebat, coartavimus ad similitudinem naturalium parentum: nihil etenim aliud
Abbreviated transcription (Latin):
si intestate decessis¬
sent: iusserat sex
ad patronos lib̾os¬
ue eoꝵ ꝑtinere. cre¬
dideit ueteres uo
ad eos ꝑtin̾e. cũ ⁊ ag¬
natos quos ad ħedita

Expanded text:
si intestati decessissent, iusserat lex ad patronos liberosve eorum pertinere, crediderunt veteres, ad eos pertinere, cum et adgnatos, quos ad heredita
Abbreviated transcription (Latin):
os heredes p̾tor ł ꝯ
st̾itutões uocat. ex¬
tat ⁊ ꝙy successionẽ
qͦ qͥuomodo amplec
didimꝰ: cognati. per
uitilis sexus ꝑsonã
cognatõe ꝯiunct
qͣi apr̃e cognati.¶I

Expanded text:
os heredes praetor vel constitutiones vocant, extat aut successionem quoquo modo amplectadidimus, cognati per virilis sexus personas cognatione iuncti, quasi a patre cogna
Abbreviated transcription (Latin):
sufructuario locum
religiosũ. ñ face̾.
In alienum locũ oce¬
dente dñolic infre.
hũit qm illatꝰ est

Expanded text:
sufructuario, locum religiosum non facere. in alienum locum, concedente domino, licet inferre: buerit quam illatus est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯpetit tͥ iniuriaꝵ
actio. ¶ Id̃ gͦ est ⁊
inseruo alieno bo¬
na fide tͥ seruiẽte
ut totiens admit

Expanded text:
petat mihi iniuriarum actio. idem ergo et si in seruo alieno bona fide mihi seruient‹e›, ut totiens admit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmiserit: fideuissor
inquinz recte obli¬
gatur. ꝯtra uero ñ
poterit obligari¶
Item si ille pure ꝓ¬
nuserit: fideiussor
tere p̃t. ꝯtra uero ñ
p̃t. Non solum enĩ
muiuis ⁊ plus intlłi¬
gitur. plus enĩ ÷ a
liquid statĩdare. mi¬
nus ẽ: post tempus
dare. ¶Siquid aũt̃
fideiussor ꝓ reosol

Expanded text:
miserit, fideiussor in quinque recta obligatur: contra vero non potest obligari. item si ille pure promiserit, fideiussor tere potest: contra vero non potest. non solum enim minus et plus intellegitur. plus est enim statim aliquid dare, minus est post tempus dare. Si quid autem fideiussor pro reo sol
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it ꝯtestãte ⁊ here¬
dib dantur ⁊ ꝯͣ here¬
des transeunt. ¶Sẽ¬
est ut admoneamꝰ
ꝙ si ante rem indi
dicii accipiendi tp̃e
in eã cã fuiss ut dãp¬
nari debeat:⁊ hoc est
ꝙ ante uulgo diceba¬
tur oĩa iudicia ab¬
solutaria ẽẽ. De ex¬
ceptionibus.

Expanded text:
fuerint contestatae, et heredibus dantur et contra heredes transeunt. Superest ut admoneamus, quod si ante rem iudicdicii accipiendi tempore in ea causa fuisset, ut damnari debeat: et hoc est, quod ante vulgo dicebatur, omnia iudicia absolutoria esse. TIT. 13 DE EXCEPTIONIBUS
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯpetunt. aut dari
solent. Est .ix. certis¬
sima iuris regła ex
m̾aleficiis penales
actões inh̾edem rei

Expanded text:
petunt aut dari solent. est enim certissima iuris regula ex maleficiis poenales actiones in heredem nec
Abbreviated transcription (Latin):
tis anni uel m̃sis: ñ
reste petit. ¶Si fu̾n¬
dum dari stipseris
uł hominẽ ñ pot̾is
spacu pret̾ierit quo
traditio fieri possit.

Expanded text:
tis anni vel mensis non recte petet. Si fundum dari stipuleris vel hominem, non poteris spatii praeterierit, quo traditio fieri possit.
Abbreviated transcription (Latin):
etꝰ amittit. qi uolꝰ¬
tatȩ erꝰ alienati ĩ¬
tlłigitur utiꝙ siñ
ignorabat ĩ alieo
solo se edificare. &
te illd̃ ꝯftat si in
possessione ꝯstitu¬
to edificatore: solz
dñs petat domum
suam eẽ. nec soluat
cedes fabroꝵ. posse

Expanded text:
tit, quia voluntate eius alienata intellegitur, utique si non ignorabat, in alieno solo se aedificare: et ideo, te illud constat, si in possessione constituto aedificatore, soli dominus petat domum suam esse, nec solvat cedes fabrorum, posse
Abbreviated transcription (Latin):
ne ppłi uniu̾si cineᷤ
significãtur cõita¬
tis ⁊̃ pãtriciis ⁊ se¬
natorib. plebis uͦ
applłone sine pa
ge ortensia latañ
tus iubet atq ꝯsti¬
tuit. Namcũ auct̃
est ppłs romanꝰ ĩ
eum modũ ut di¬
fficile sit inunũ
euĩ ꝯuocare legis

Expanded text:
ne populi universi cives significantur, connumeratis etiam patriciis et senatoribus: plebis autem appellatione sine patge Hortensia lata, ntus iubet atque constituit. nam cum auctus est populus Romanus in eum modum ut difficile sit in unum eum convocari legis
Abbreviated transcription (Latin):
pes diuidat᷑ successi¬
o. Codemra ⁊ in hiis
uiex transu̾so latere
ueniunt su̾ãndo. pe¬
ne .R. ꝯsonantia iura
ingeniritatis et lib̃ti¬
nitatis: ĩ successiõib̾
fecimꝰ. ¶ S ħ de hiis l¬
b̾tinis hodie dicenda

Expanded text:
pes dividatur successio, eodem modo et in his qui ex transverso latere veniunt servando. paene enim consonantia iura ingenuitatis et libertinitatis in successionibus fecimus. Sed haec de his libertinis hodie dicenda
Abbreviated transcription (Latin):
uͣsus erꝰ possessiõis¬
ue qd̃ lege nͣatura¬
li ꝓhibitum ⁊ ad¬
mittere. ¶fuͣtum
nigro dc̃m ÷ qd̾ clã
⁊ obscure fit ⁊ pleꝵ¬
q nocte uł a fraude

Expanded text:
usus eius possessionisve, quod lege naturali prohibitum est admittere. Furtum nigro dictum est, quod clam et obscure fit et plerumque nocte: vel a fraude:
Abbreviated transcription (Latin):
pegrinatões q̃ apuid
ueteres fuissent. Ut
ubi qͥs testam̃tũ fac̾e
ñ poss. tñ codicillos
poss.post q̃ temꝑa cũ
⁊ labeo codicillos fecis¬
sz iam nemini dubi¬
um erat qͥn codicilli
iure obtimo admitte¬
rentur. ¶ Non t̾m̃aũt
testam̃to fcõ potest qͥs
codicillos facere. s in
testatꝰ quis decedens fi¬
dei ꝯmitt̾e codicillis po¬
test. ¶S cũ ante testa¬
m̃tum fc̃m codicilli fr̃ĩ
erant: papinianꝰ ait.¬

Expanded text:
egrinationes, quae apud veteres fuissent, ubi, si quis testamentum facere non posset, tamen codicillos posset. post quae tempora cum et Labeo codicillos fecisset, iam nemini dubium erat quin codicilli iure optimo admitterentur. Non tantum autem testamento facto potest quis codicillos facere, sed et intestatus quis decedens fideicommittere codicillis potest. sed cum ante testamentum factum codicilli facti erant, Papinianus ait
Abbreviated transcription (Latin):
sine affectu furãdi
ñ ꝯmittit᷑. aliis qͦo
modis accidere põt.
ut quis sñ uiciofur¬
ti remalienam ad
aliquẽ transferat.
sore usucapiatur.
Qd aut ad eas res
q̃ solo ꝯtinent᷑ ex¬
pedit: ius ita ꝓcedit.
ut si quis loci uacã¬
tis possessionem ꝑꝑ
absentiam ł negli¬
gẽtiam dñi aut q
sine successore deces¬
serit sine ui nanci

Expanded text:
sine affectu furandi non committitur. aliis quoque modis accidere potest, ut quis sine uitio furti rem alienam ad aliquem transferat sore usucapiatur. Quod autem ad eas res quae solo continentur expeditius procedit: ut si quis loci vacantis possessionem propter absentiam aut neglegentiam domini, aut quia sine successore decesserit, sine
Abbreviated transcription (Latin):
necc̃itate impediat᷑
quomin negotia ꝑ¬
pupilli ad minisfre
possit. ⁊ pupillus
absit ł infans sit ꝙͦ
uelit actorem ꝑicło

Expanded text:
necessitate impeditur, quo minus negotia pupilli administrare possit, et pupillus vel absit vel infans sit, quem velit actorem periculo