comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lare telluris. Alio mare: sic̃ neptunis si¬
mulachrũ. Alio aerem: sic̃ uinonis. Alio
ignẽ: sic̃ uulcam. Alio luciferũ: sic̃ uẽ¬
neris. Alio solem: alio lunã. Quoꝵ simu¬
lachris: eadem nomna siẽ telluris ĩpo¬
nunt. alio illud alio illud sidꝰ. uł illã aut
illã creaturã. Neq enĩ cuncta enumerare
sufficimꝰ De qͥbꝰ rursũ cũ exagitarecepe¬
ruit qđ corꝑa colant. maximeꝙ t̃tã. et
mare. &aerem. & ignẽ. quoꝵ nob̾ usus in
ꝓuituẽ.Nã de celestib qͥa nr̃o ea corpore
contrectare atq contingere nͥ oculoit̃
radiis ñ ualemꝰ: ñ ita erubescunt audẽt
respondẽre. ñ se ipsa corpora cõlere. s quȩ
illis regendis p̾sident nomtna. ltaq apłs
una sententia. penã istorũ dãpnationẽꝙ
testat᷑. Qui transiutauer̃ in qͥt ueritatẽ
dĩ in m̃datiũ: & coluer̃ e seruier̃ creature
potiꝰ ꝗͣ creatori. qͥẽ benedictꝰ in scła. Nam¬

Expanded text:
lare Telluris; alio mare, sicut Neptuni silare Telluris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; alio acrem, sicut Junonis, alio ignem, sicut Vulcani; alio luciferum, sicut Veneris; alio solem, alio lunam, quorum simulacris eadem nomina sicut Telluris imponunt; alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim cuncta enumerare sufficimus. De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora colant, maximeque terram, et mare, et aerem, et ignem, quorum nobis usus in promptu est nam de coelestibus quoniam nostro ea corpore contrectare atque contingere, nisi oculorum radiis non valemus, non ita erubescunt; respondere audent non se ipsa corpora colere, sed quae illis regendis praesident numina. Itaque Apostoli una sententia poenam istorum damnationemque testatur: «Qui transmutaveunt et servierunt creaturae, potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula
Abbreviated transcription (Latin):
cõiro dis auccoritate quasi sapientiã institu¬
toꝵ ob sequentiũq turbarũ sine uiuo aliqͦ
habitatore ẽẽ ũputat. hinc et mala de¬
moiua adpossidenda gentiũ simulacbra.
tiũ uaria fallacia. mortiferi seminant᷑ et
multiplicant᷑ errores. Aliis itaq locis econ¬
tra ista diuine littere uigilant: neqͥsquã
dicat cũ irrisa fuerint sumulachra. ñ hoc
uisibile colo. s num̃ qđ illic inuisibilit̃
hubitat. Ipsa gͦ nunutia ui alio psalmo:
eadẽ scriptura sic dampuat. Qm̃ dii gen¬
tiũ inqͥt demonia: dñs aut̃ &elos fecit.
quȩ unmolant gentes demoniis inmo¬
laͭ & ñ dõ: de nolo uos socios fieri demo¬
niorũ. Uident᷑ aut̃ sibi purgatiores eẽ
religionis qui dicunt: nec simula chrũ.
nec demoniũ colo: s effigiem corporalem.
Cius rei signũ uitucor: quã cõlere debeo.
ltaq int̾p̃tant᷑ simulachra. ut alio dicant
significari t̾rã: unde templũ solent appel¬

Expanded text:
commotus auctoritate quasi sapientium institucommotus auctoritate quasi sapientium institutorum obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simulacra tium varia fallacia mortiferi seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile colo, sed numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numina in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: «Quoniam dii Gentium,» inquit, «daemonia; Dominus autem coelos fecit» .  immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo. Nolo vos socios fieri daemoniorum» . 4. Videntur autem sibi purgatioris esse religionis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo; sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretantur simulacra, ut alio dicant significari terram, unde templum solent appel
Abbreviated transcription (Latin):
se. Qua ꝓpt̃ dm̃i qui nec uiuit nec iuxit: ꝑfecco
et mortuus antecedit. Qa hoc manifestiꝰ fres
inei dilecti: qͥd euidentiꝰ: qͥs puer int̾rogatus.
ñ hoc cettũ eẽ responeret: qđ sinulachra
gentiũ os habent et ñ loquent᷑. oculos habent
et ñ uident. et cetera que diuinꝰ sermo conte
rũ pluribꝰ locis hec insinuare atq inculcare.
uelita nescientib qͣua sibi ñ hominibꝰ aꝑtis¬
suua atq notissima. nͥ qͥa speciem m̃brorum¬
siguificat. ꝗ̃ naturalit̃ in animantibꝰ utuen¬
tẽ uidere. atq ui nob̾met ipsis sentire consue¬
uimꝰ : Quãꝗͣ ut illi asser̃ in signo aliqͦ fabre¬
facta atq eminenti collocata suggestu. cũ ad¬
orari atq honorari a multitudine ceperint.
Parit in uno quoq sordidissimũ erroris affe¬
ctũ: ut q̃m ur illo figm̃to ñ inuenit uitalẽ
motũ. credat num̃ occultum. ẜ ffigiem tñ
uiuenti corꝑis sumilẽ seductꝰ forma t

Expanded text:
se. Quapropter deum qui nec vivit nec vixit, profecto se. Quapropter deum qui nec vivit nec vixit, profecto et mortuus antecedit. 3. Quid hoc manifestius, fratres mei dilectissimi? quid evidentius? Quis puer interrogatus, non hoc certum esse resgentium os habent, et non loquentur; oculos habent, et non videbunt,» et caetera quae divinus sermo contexrum plurimis locis haec insinuare atque inculcare velut inscientibus, quasi non omnibus apertissima atque notissima; nisi quia species membrorum, quam naturaliter in animantibus viventem videre, atque in nobismetipsis sentire consuevimus, quanquam, ut illi asserunt, in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seductus forma et
Abbreviated transcription (Latin):
sensibꝰ dedita quasi uiuenti atq animatȩ forme
adplicaret affectũ. cũ ea uideret que in suo cor¬
pore iuua atq aniiata sentiret. Quanto gͦ me¬
lius mures atq serpentes. & id genꝰ animantiũ
colerent: Quȩ de sinuilachris gentrũ si ita
dicendũ ẽ. qͦdã mͦ uidicant: ui quib qͥa ñ sen¬
tiunt huinanã uitã. nĩ curant humanã figu¬
ram. ltaq in eis plerũq uidificant: & nͥ huma¬
ius motib det̾reant᷑ nulla sibi habitacula mu¬
iutiora conquir̃. Illouet gͦ se h ut uiuentẽ be¬
stiam a suo dõ det̾reat: &e illũ ñ se mouentem
qͣsi potentẽ colit. a qͦ melioiẽ dec̾ruit. Dec̃ruit
enũ uidentẽ aceco. audientẽa surdo: claman¬
tẽ a muto. ambulantẽ ab ĩmobili. sentientẽ
ab insensato. uiuentẽ a mortuo: inmno deteri¬
orem quã mortuo. Mortuũ qͥppe sic̃ manife¬
stũ ẽ ñ uiuere: ita manifestũ ẽ aliqͣndo uixis¬

Expanded text:
sensibus dedita, quasi viventi atque animatae formae sensibus dedita, quasi viventi atque animatae formae applicaret affectum, cum ea videret quae in suo corpore viva atque animata sentiret. Quanto ergo melius mures atque serpentes, et id genus animantium caetera, de simulacris Gentium, si ita dicendum est, quodammodo judicant, in quibus quia non sentiunt humanam vitam, non curant humanam figuram? Itaque in eis plerumque nidificant, et nisi humanis motibus deterreantur, nulla sibi habitacula munitiora conquirunt. Movet ergo se homo, ut viventem bestiam a suo deo deterreat; et illum non se moventem, quasi potentem colit, a quo meliorem deterruit. Deterruit enim videntem a caeco, audientem a surdo, clamantem a muto, ambulantem ab immobili, sentientem ab insensato, viventem a mortuo, imo deteriore quam mortuo. Mortuum quippe sicut manifestum est non vivere, ita manifestum est aliquando vixis
Abbreviated transcription (Latin):
pecoribꝰq cõmune ẽ. Qđ si pͥmo dixisset cũ ab ore
cȩpit mibra ꝑcurrere: os habent et ñ clama¬
bt̃: cuncta etiã sic adnaturã hominis referren¬
t᷑. nec facile ibi qͥutẽquã de cõmunione fera¬
rũ. sensus audientis aduceret. Cũ uͦ illud ãe o¬
re dix̃ qđ homuus ppriũ ẽ. & pꝰ enumerationẽ
parciũ corꝑis. quã cõmemoratis pedibꝰ t̃minas
se uidebat᷑. adiunxit. ñ elamabt̃ in faucib
sius. Lectorẽ uł auditorẽ fecit uitentũ. ut dũ
quęrit cur add̾itũ sit admoneri se inueniat
simulachris gentiũ ñ tantũ homines. s etiã
beluas se debete p̃ponere. Ut si pudet adorare¬
bestiam quã fecit as̃ iustitẽ. audientẽ. odorantẽ.
contrectantẽ. ambulantẽ. clamantẽ ui faucib¬
sius: uiderent quã pudendũ eẽt. adoiare nuitũ.
et carens uita sensuq simulachrũ. Cũ adhoc in¬
ẽet. similitudo m̃brorum. ut anima carnalibꝰ

Expanded text:
pecoribusque commune est. Quod si primo dixisset, cum ab ore pecoribusque commune est. Quod si primo dixisset, cum ab ore coepit membra percurrere, Os habent, et non clamabunt; cuncta etiam sic ad naturam hominis referrentur, nec facile ibi quidquam de communione ferarum sensus audientis adverteret. Cum vero illud de ore dixit, quod hominis proprium est, et post enumerationem pxit, «Non clamabunt in faucibus suis;» lectorem vel auditorem fecit intentum, ut dum quaerit cur additum sit, admoneri se inveniat simulacris Gentium non tantum homines, sed etiam belluas se debere praeponere: ut si pudet adorarstiam, quam fecit Deus videntem, audientem, odorantem, contrectantedendum esset adorare mutum, et carens vita sensuque simulacrum; cui ad hoc inesset similitudo membrorum, ut anima carnalibus
Abbreviated transcription (Latin):
nares habent et ñ odorabunt. Manꝰ habent
eis: qͥa potuit mũbrorũ motu atq offitio fabrica¬
re. Quẽ tam̃ artificẽ: te utiq puderet adorare
melior. et tu quãts ea ñ feceris. qm̃ quȩ illa ñ
posst̃ facis. melior ẽ bestia. Ad hoc enĩ adaitũ
ẽ. ñ clamabt̃ in faucib suis. slamq cũ suꝑiꝰ
dixisset. os habeut et ñ loquent᷑. qͥd opꝰ erat
pꝰ ꝗͣ a capite usq ad pedes m̃bra decursa s̃. de
fauiciũ clamore repetere: nͥ credo qͥa illa quȩ
de cet̾is m̃bris cõmemorabat. cõmunia ẽẽ ho¬
miniꝰ beluisq seutimꝰ. Nã et uident et audiut̃
et olfatiuint. & ambulant: et quȩdã sic̃ simuȩ
manibꝰ contrectant. Iilud aut̃ qđ de ore direrat.
ꝓpriũ ẽ hominis: qm̃ bestiȩ ñ loquiuit᷑. Ne
qͥs aut̃ ad sola humanorũ m̃brorũ oꝑa refer¬
ret quȩ dicta s̃. et aiis gentiũ solos honunes
aute poneret: pꝰ omĩa subdidit dicens. Non
clamabt̃ in faucibꝰ suis. Qđ rursus honunibꝰ

Expanded text:
abunt; pedes habent, eis, quia ea potuit membrorum motu atque officio fabricare: quem tamen artificem te utique puderet adorare. Melior et tu, quamvis ea non feceris; quoniam quae illa non possunt facis. Melior et bestia: ad hoc enim additum est, «Non clamabunt in faucibus suis.» Namque, cum superius dixisset, «Os habent, et non loquentur;» quid opus erat, postquam a capite usque ad pedes membra decursa sunt, de faucium clamore repetere; nisi, credo, quia illa quae de caeteris membris commemorabat, communia esse hominibus belluisque sentimus? Nam et vident, et audiunt, et olfaciunt, et ambulant, et quaedcontrectant. Illud autem quod de ore dixerat, proprium est hominis; quoniam bestiae non loquuntur. Ne quis autem ad sola humanorum membrorum opera referret quae dicta sunt, et diis Gentium solos homines anteponeret; post omnia subdidit, dicens, «Non clamabunt in faucibus suis:» quod rursum hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
nomine dñi ultꝰ sũ eos. Qđ ait om̃s gentes
circunden̾er̃ me. & in nomine dñi ultus
sũ eos: significat eccłȩ labores atq uictori¬
am.S quasi cansa quȩreret᷑. unde tã mala
superare potuerit: respectũ ẽ. adexemplũ
&e dixit. qͥd pͥmo passa sit in capite suo aã¬
dendo qđ sequit᷑. Circundantes curunder̃
me: &e bene ibi ñ repecitũ ẽ om̃s geutes qdđ
a iuidȩis solis factũ ẽ. & in nonune dñi ultꝰ
sũ eos. Quia ae illic ipse puis popłs qͦa est
corpus xp̃i ꝑ secutores senserit de cuius ge¬
ab illa interiore diumitate ꝑ exteriorẽ car¬

Expanded text:
 sum eos.» Quod ait, «Omnes gentes circumdederunt me, et in nomine Domini ultus sum eos,» significat Ecclesiae labores atque victoriam; sed quasi causa quaereretur unde tanta mala superare potuerit, respectum est ad exemplum, et dixit quid primo passa sit in capite suo, addendo quod sequitur, «Circumdantes circumdederunt me:» et bene ibi non repetitum est, «omnes gentes;» quod a Judaeis solis factum est. «Et in nomine Domini ultus sum eos:» quia illic ipse pius populus, quod est corpus Christi, persecutores sensit, de quorum geab illa interiore divinitate per exteriorem car
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ dñm. Ex hac gͦ morte potest recte
intelligere homo fidelis iã exemptã ẽẽ
a iumã suã eo ipso qͦ ex infideli fidelis ef¬
fect᷑a ẽ. Und̃e ipse saluator. Qui credit in
me inqͥt: transitũ fecit a morte aduitã.
Cet̾a uͦ: spe cõpleta s̃ in eis qͥ ñdũ ex hacui¬
ta enuigrar̃. Nunc eiũ cum lapsus nr̃os
ꝑiculosissimos cogitamꝰ: ñ cessant a la¬
crinus oculi. Tunc aut̃ exemit oculos
nr̃os a lacrimis. qͣndo & pedes a lapsu:
qͥa tunc nullus erit lapsus ambulantiũ
pedũ. qͣndo infirmȩ carnis nullũ erit lu¬
bricũ. Nunc uͦ quãuis infirma sit uita
bem edomnare substernimꝰ: in ipso ꝓrsus
oꝑe qͦ eã subditã castigamꝰ. ñ in ea cadere
magnũ ẽ. Nõti aut̃ in ea labi. qͥs potest.
sumꝰ. In carne enĩ sumꝰ: co uinculo qđ ñdũ

Expanded text:
. Ex hac ergo morte potest recte intelligere homo fidelis jam exemptam esse animam suam, eo ipso quod ex infideli fidelis effecta est: unde ipse Salvator, «Qui credit in me,» inquit, «transitum facit a morte ad vitam» . Caetera vero spe completa sunt in eis qui nondum ex hac vita emigrarunt. Nunc enim cum lapsus nostros periculosissimos cogitamus, non cessant a lacrymis oculi: tunc autem eximet oculos nostros a lacrymis, quando et pedes a lapsu. Quia tunc nullus erit lapsus ambulantium pedum, quando infirmae carnis nullum erit lubricum. Nunc vero, quamvis firma sit viabemur edomare, substernimus; in ipso prorsus opere quo eam subditam castigamus, non in ea cadere magnum est: non autem in ea labi, quis potest? 8. sumus in carne
Abbreviated transcription (Latin):
sũ ae humilis corde: & inuemietis requiem
aninabꝰ ur̃is. lugũ enĩ meũ suaue ẽ: &
sarcina mea leuis ẽ. Mitis itaq & humi¬
lis. tanqͣ uiã xpm̃ sequens. debet ẽẽ animȩ
actio tendentis ad requiem: ñ tam̃ pigra &e
desidiosa. ut cursũ cõsũmet sic̃ scriptũ ẽ.
In mansuetudine oꝑa tua ꝑfice . Noq enĩ
sic̃ uusta uita somini requies nos reparat
ad actionẽ: s accio bona ꝑducit ad semꝑ
uigilantẽ quietaẽ. Ille aut̃ cuncta prestat.
cuncta exhibet ãs̃ de qͦ hic dr̃ qm̃ benefec̃¬
mͥ: qm̃i exemit animã meã de morte: Ocu¬
los meos a lacrimis. pedes meos a lapsu.
hȩc eiũ in spe cõpleta erga se cantat. qͥsqͥs
huiꝰ carnis uinculũ intelligit. Uere qͥp¬
pe dictũẽ: humiliatꝰ sũ &e saluũme fe¬
cit. S & illud̃ apłs uerũ dicit: qm̃ spe

Expanded text:
 invenietis requiem animabus vestris; jugum enim meum suave est, et sarcina mea levis est» . Mitis itaque et humilis, tanquam viam Christum sequens, debet esse animae actio tendentis ad requiem: non tamen pigra et desidiosa; ut cursum consummet, sicut scriptum est, «In mansuetudine opera tua perfice» . sicut in ista vita somni requies nos reparat ad actionem; sed actio bona perducit ad semper vigilantem quietem. 7. Ille autem cuncta praestat, cuncta exhibet Deus, de quo hic dicmihi, quoniam exemit animam meam a morte, oculos meos a lacrymis, pedes meos a lapsu.» Haec enim in spe completa erga se cantat quisquis hujus carnis vinculum intelligit. Vere quippe dictum est, «Humiliatus sum, et salvum me fecit:» s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtineat: qđ ita canit᷑ uelud iã sit effectũ.
Exemit inqͥt. occulos meos a lacrimis. pe¬
des meos a lapsu. Et tam̃ ñ ait placebo:
s placebo in conspectu dñi in regione
uiuorũ: satis ostendens ab ea parte ñdũ
se placere in conspectu dñi quȩ ẽ iu re¬
gione mortuorũ: id÷ in carne mortali.

Expanded text:
rtineat quod ita canitur velut jam sit effectum, «Exemit,» inquit, «oculos meos a lacrymis, pedes meos a lapsu:» et tamen non ait, Placeo; sed, «Placebo in conspectu Domini, in regione vivorum;» satis ostendens ab ea parte nondum se placere in conspectu Domini, quae est in regione mortuorum, id est in carne mortali.
Abbreviated transcription (Latin):
animã mea in requiẽ tuã: qr dñs benefecit
em conuertendã animã suã. qm̃ benefec̃
ei dñs: subiecit. qm̃ exeunt animã meã q̃e
morte. Ideo ne in requiem conuerteret᷑. qm̃
exempta ẽa morte: nonne magis in mor¬
te requies di ci solet. quȩ tande eius accio
ẽ. cuius uita requies & mors. inqͥetudo ẽ
Talis gͦ actio de bet ẽẽ animȩ. quȩ tendit
ad quietã secu ritatẽ: ñ quȩ augeat in¬
m orte. Qui ni sertꝰ eiꝰ: dix̃. Uenite ad me
om̃s qͥ laboratis: & ego uos refitiã. Tollite

Expanded text:
anima mea, in requiem tuam; quia Dominus benefecit iem convertendam animam suam, quoniam benefecit ei Dominus; subjecit, «Quoniam exemit animam meam a morte.» Ideone in requiem converteretur, quia exempta est a morte? Nonne magis in morte requies dici solet? Quae tandem ejus actio est, cujus vita requies, et mors inquietudo est? Talis ergo actio debet esse animae, quae tendat ad quietam securitatem, non quae augeat inmorte qui misertus ejus dixit, «Venite ad me, omnes qui l
Abbreviated transcription (Latin):
excident m̃te. & t̃rebunt᷑ atẽ. Quis dõ tu¬
o similis auferens iniqͥtatẽ. & transgre¬
diens impietatẽ. residuis hereditatis
tuȩ. & continuit in testimonio irã suam.
qm̃ uoluntariꝰ et mmisericors ẽ: ipse con¬
uertet et miserebit᷑ nr̃i. Demergit deli¬
cta nr̃a. demergit in maris ꝓfundum
om̃s culpas nrãs. Nempe adu̾titis fr̃s:
manifestiꝰ hoc aꝑiri sacro sc̃a misteria.
Inhoc eium psalmo quãuis futura intu¬
eat᷑ nurabilis ꝓphetiȩ sp̃s: tam̃ uidet᷑ ue¬
lud transacta narrare. Facta ẽ inquit iu¬
dȩa scĩficatio eiꝰ: mare uidit & fugit.
Et facta ẽ. et uidit. et fugit: p̃teriti tem¬
ꝑis uerba s̃. Et conuersus ẽ iordanis. et
gestier̃ montes: et cõmota ẽ t̃ra. Podem
mͦ p̃teritum sonant: sine p̃uidicio tam̃
intelligendi futura. Alioqͥn. contͣ euã¬
głm testimoniũ cogimͣ: etiã ñ de futuro
p̃nuitiata : ãe p̃terito cõmemnorata in¬

Expanded text:
excident mente, et terrebuntur a te. Quis Deo tuexcident mente, et terrebuntur a te. Quis Deo tuo similis, auferens iniquitatem, et transgrediens impietatem residuis haereditatis tuae? Et non continuit in testimonium iram suam, quoniam voluntarius et misericors est; ipse convertet et miserebitur nostri, demerget delicta nostra, demerget in maris profundum omnes culpas nostras» . Nempe advertitis, fratres, manifestius hic aperiri sacrosancta mysteria. In hoc ergo psalmo quamvis futura intueatur mirabilis prophetiae Spiritus, tamen videtur velut transacta narrare. «Facta est,» inquit, «Judaea sanctificatio ejus: mare vidit et fugit:» et «facta est,» et «fugit,» praeteriti temporis verba sunt; et «conversus est Jordanis,» et «gestierunt montes,» et «commota est terra,» eodem modo praeteritum sonant; sine praejudicio tamen intelligendi futura. Alioquin contra Evangelicum testimonium cogimur etiam illa non de futuro praenuntiata, sed de praeterito commemorata, in
Abbreviated transcription (Latin):
cõplacuit dõ. Prostrati eiũ s̃ iudeserto. hȩc
aut̃ figurȩ nr̃e factȩ s̃. Quid uultis ampliꝰ
fr̃s dilectissimi: certe manifestũ ẽ: ñ hu¬
mana suspitione s apłico id ÷ diuino et
dñico magisterio. Ds enĩ loquebat᷑ ineis:
&e quãuis de carneis nubib tam̃ d̃s into¬
nabat. Certe gͦ tanto testimonio mani¬
festũ ẽ. illa omĩa figurate gesta. nunc in
nr̃a salute compleri: qͥa tunc futura pre¬
muntiabant᷑. nunc p̃terita legunt᷑. & pre¬
sentia cornoscunt᷑. Audite qͦdẽ nurabiliꝰ
librorum ueterũ sacram̃ta occultata at¬
q uelata: ñ nulla ex parte alibris uete¬
rib teuelari. Nam nucheas ꝓpħa: ita lo¬
qͥt᷑. Put dies inqͥt ꝓfectionis illorũ exe¬
gipto: ostendam inirabilia illis. Uideb̃t
nationes et confundent᷑ ab om̃i uigore
corũ: manibꝰ ora sua obstruent. aures
illis exsurdabant᷑. Diligentes t̾ram. ueld̃
serpentes trahentes t̾ram. conturbabun¬
t᷑ de conclusionib eorũ in dño dõ nr̃o:

Expanded text:
t Deo: prostrati enim sunt in deserto. Haec autem figurae nostrae factae sunt» . Quid vultis amplius, fratres dilectissimi? Certe manifestum est non humana suspicione, sed apostolico, id est divino et dominico magisterio; Deus enim loquebatur in eis, et quamvis de carneis nubibus, tamen Dominus intonabat: certe ergo tanto testimonio manifestum est illa omnia figurate gesta, nunc in nostra salute compleri; quia tunc futura praenuntiabantur, nunc praeterita leguntur, et praesentia cognoscuntur. 4. Audite quod est mirabilius, Librorum veterum sacramenta occultata atque velata, nonnulla ex parte a Libris veteribus revelari. Nam Michaeas propheta ita loquitur: «Prout dies,» inquit, «profectionis eorugypto, ostendam mirabilia illis. Videbunt nationes, et confundentur ab omni vigore eorum: manibus ora sua obstruent, aures illis obsurdabuntur, delingentes terram, velut serpentes trahentes terram; conturbabuntur de conclusionibus eorum, in Domino Deo nostro
Abbreviated transcription (Latin):
dũ mortalit uuunt: s ut ħ plangant qđ amissa
sacietate cȩlesti. t̾renis ñdũ ad fruendũ taliꝰ bo¬
nis. s ad sustentandũ necessariis indigẽre merue¬
runt. Aguoscant & lugeant istam miseriam: fa-¬
ciat eos beatos lugentes. qui eos ẽẽ semꝑ miseros
qͥa inclinauit aurẽ suam mͥ. Et nesciebã ꝓ¬
pinqͣsse aur̃ẽ dĩ mei. ori meo: nͥ ꝑ illos spe¬
ciosos pedes excitarer ut inuocarẽ. Quis enĩ
eum inuocauit. nͥ quẽ ipse prior uocauit:
hinc gͦ pͥmũ misericors. Iustus autẽ qͥa flagel¬
lat. & iterum miseret᷑: qa recipit. Flagellat
enim. omnẽ filium quẽ recipit. Nec tã mͥ a
marũ debet ẽẽ qđ flagellat: quã dulce qđ re¬
cepit. Quomͦ enĩ ñ flagellat custodiens par¬
uulos dñs: quos grandes quȩrit heredes: Qs
enuim ẽ filiꝰ. cui ñdet discipliuã pat̾ eiꝰ: humi¬
liatꝰ sũ & saluũ me fecit. Saluũ me fecit: qͥa

Expanded text:
amissa satietate coelesti, terrenis, non ad fruendum stabilibus bonis, sed ad sustentandum necessariis indigere meruerunt. Agnoscant et lugeant istam miseriam; faciet eos beatos lugentes, qui eos esse semper miseros quia inclinavit aurem suam mihi; et nesciebam propinquasse aurem Dei mei ori meo, nisi per illos speciosos pedes excitarer, ut invocarem: quis enim eum invocavit, nisi quem ipse prior vocavit? Hinc ergo primum «misericors. Justus» autem, quia flagellat; et iterum «miseretur,» quia recipit: flagellat enim omnem filium quem recipit, nec tam mihi amarum debet esse quod flagellat, quam dulce quod recipit. Quomodo enim non flagellet, «Custodiens parvulos Dominus,» quos grandes quaerit haeredes? quis enim est filius cui non det disciplinam pater ejus ? «Humiliatus sum, et salvum me fec
Abbreviated transcription (Latin):
ego plantaui apollo rigauit. s ds̃ incre¬
nĩtũ dedit. Ipsis eiũ filiis hominũ qͦs fe¬
cit: cȩlũ & t̾ram dedit. in qua operant᷑ qͥ
lũ & t̾ra in dõ suo qui fecit ea: & uiuant
ex eo confitentes ei & laudantes eũ. Nã si ex
se ueluit uiuere morient᷑ibꝰ: sic̃ scriptũ ẽ. ã
mortuo quasi qͥ ñ sit perit confessio.S
ñ mortui laudabt̃ te dñe: neq om̃s qui
descendunt in infernũ. Clauiat enĩ alio¬

Expanded text:
«Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incre«Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit» . Ipsis enim filiis hominum quos fecit coelum, terram dedit in qua operentur, qui lum et terra in Deo suo qui fecit ea, et vivant ex eo, confitentes ei et laudantes eum: nam si ex se velint vivere, morientur, sicut scriptum est, «A mortuo quasi qui non sit, perit confessio» . Sed, «Non mortui laudabunt te, Domine, neque omnes qui descendunt in infernum.» Cla
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ totam dedit filiis hominũ: ut eiꝰ consi¬
deratione quantũ poss coniciant cłẽatorẽ.
quẽ infirmis adhuc cordibꝰ sine isto conie¬
cture ãminiculo uidere ñ possunt. Est & aliꝰ
intellectꝰ a qͦ dissimulare ñ debeo uerborũ
dit filus hominũ. Ut abeo qđ intelleximꝰ.
ñ recedat intentio. Dixeramꝰ enĩ. magnos et
pusillos significari. etiam eo qͦd adiectũ est.
benedicti uos dño qui fecit cȩlũ & t̃ram. Si gͦ
magnos celi. pusillos aut̃ t̃rȩ nomine acci¬
pimꝰ. qm̃ pusilli crescendo futuri s̃ cęlum.
& in ipsa spe lacte nutriunt᷑: sic st̃ illi mag¬
ni celũ t̾re cũ paruulos nutriunt. ut etiã
celũ cęli se ẽẽ intelligant. dũ cogitant in
qua spe pariuili nutriunt᷑. S tam̃ qͥa iam
illiͣ ab homine. neq ꝑ hominẽ. s ꝑ ipsũ dm̃
carpunt sinceritatẽ. ub̾tatẽq sapientiȩ ac¬
ceper̃: paruulos futuros quidẽ cęlũ. ut cȩlũ
celi se ẽẽ sciant. Ad hoc tam̃. t̾ra cui dicat.

Expanded text:
 totam «dedit filiis hominum,» ut ejus consideratione, quantum possunt, conjiciant Creatorem, quem infirmis adhuc cordibus sine isto conjecturae adminiculo videre non possunt. 12. Est et alius intellectus, a quo dissimulare non debeo, verborum dit filiis hominum:» ut ab eo quod diximus, non recedat intentio. Dixeramus enim magnos et pusillos significari etiam eo quod adjectum est, «Benedicti vos Domino, qui fecit coelum et terram.» Si ergo magnos coeli, pusillos autem terrae nomine accipimus: quoniam pusilli crescendo futuri sunt coelum, et in ipsa spe lacte nutriuntur; sic sunt illi magni coelum terrae, cum parvulos nutriunt, ut etiam coelum coeli se esse intelligant, dum cogitant in qua spe parvuli nutriantur. Sed tamen quia jam illi non ab homine, neque per hominem, sed per ipsum Deum carpunt sinceritatem ubertatemque sapientiae; acceperunt parvulos futuros quidem coelum, ut coelum coeli se esse sciant; adhuc tamen terram cui dicant,
Abbreviated transcription (Latin):
dider̃ dr̃. nͥ dñs sabaoht reliquisset nob̾ sem̃: sic̃
sodonia facti ẽẽmus. & sic̃ gomorra similes fu¬
iciat dñs suꝑ nos suꝑ nos. & suꝑ filios nr̃os. Et
ita factũ ẽ. Accesserunt etiam de lapidibꝰ su¬
scitati filii abrahã. accesser̃ oues quȩ ñ erant
dehoc ouili: ut fieret unus grex & unꝰ pastor.
Accessit fides om̃iũ gentium. & creuit nu¬
merꝰ ñ solũ sapientiũ antitistũ: s etiã obedi¬
entiũ popłorũ: adiciente dño ñ solũ suꝑ pa¬
tres qͥ ad illũ in xp̃o ceceros uuitaturos p̃i¬
rent: s etiã suꝑ filios eorũ. qͥ patrũ pia uesti¬
gia sequerent᷑. Nã sic ait ille: his qͦs ꝑ euan
głm in xp̃o genuerat. Imitatores mei estoce:
montes gestientes sic̃ arietes: s etiam suꝑ col¬

Expanded text:
reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fujiciat Dominus super vos, super vos et super filios vestros». Et ita factum est. Accesserunt enim etiam de lapidibus suscitati filii Abraham : accesserunt oves quae non erant de hoc ovili, ut fieret unus grex et unus pastor : accessit fides omnium gentium, et crevit numerus non solum sapientium antistitum, sed etiam obedientium populorum; ado caeteros imitaturos praeirent, sed etiam super filios eorum, qui patrum pia vestigia sequerentur. Nam sic ait ille his quos per Evangelium in Christo genuerat: «Imitatores mei estote, montes gestientes sicut arietes, sed etiam super col
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ inueni. et nom̃ dñi in uocaui: & audi¬
ent reliquie gentiũ quȩ ñ dũ inuocant no¬
m̃ dñi. audiant & querant ut inueniant tri¬
bulationẽ & dolorẽ. & in uocent nom̃ dñi.
ut salui fiant. Non hoc e. is dicimꝰ ut quętant
miseriam ꝗͣ ñ habent: s ut inueniant eã
ꝗͣ nescientes habent. Neq ħ eis optamꝰ ut¬

Expanded text:
ni invocavi:» et audiant reliquiae gentium quae nondum invocant nomen Domini; audiant et quaerant, ut inveniant tribulationem et dolorem, et invocent nomen Domini, et salvae fiant. Non hoc eis dicimus, ut quaerant miseriam quam non habent, sed ut inveniant eam quam nescientes habent: neque hoc eis optam
Abbreviated transcription (Latin):
bras. & compedes mortalitatis accepi. In his diebꝰ
meis uruocaui: qͥa ego & alibi clamo: educ de
nͥ p̃stitit adiuuit me: intret in conspectu eiꝰ
gemitꝰ compeditorũ. In his aiebꝰ meis circunde¬

Expanded text:
bras, et compedes mortalitatis accepi. «In» his «diebus bras, et compedes mortalitatis accepi. «In» his «diebus meis invocavi;» quia ego et alibi clamo, «Educ demihi praestitit, adjuvit me; intrat in conspectum ejus gemitus compeditorum . In his enim
Abbreviated transcription (Latin):
meis inuocauiꝰ An forte illi quibꝰ uenit ple¬
nitudo tẽporis. Et misit ds filiũ suũ. qͥ ĩa
dixerat tepore acceptabili exaudiui tẽ &
in diebꝰ salutis adiuui te : audisti ex ore p̃¬
dicatoris uenientis ad te pedibꝰ speciosis.
ecce nunc tẽpꝰ acceptabile ecce nc̃ dies salu¬
tis: & credidisti. & indiebꝰ tuis uiocasti. et
dixisti. Odũe erue animã meã. St̃ quidẽ
ista. d & dies meos magis inqͥt possũ dice
dies miseriȩ meȩ dies inimortalitatis mee.
dies scdđm adã plenos laboris & suddoris. di¬
es scđm uetustatẽ putredinis. Ego enum ia¬
cens: infixus unlimo ꝑfundi. Et in alio
psalio exclamaui: ecce ueteres posisti di¬
es meos. In his diebꝰ meis inuocaui. Distant
quippe dies mei: a diebꝰ dm̃ mei. Dies meos dico
qͦs ipse mͥ feci: priuata audatia. qua deserui eũ.
Et qm̃ ubiq ipse regnat. et ẽ omp̃s. atq onũi¬
tenens: merui carcerem. id÷ ignorantiȩ tene¬

Expanded text:
meis invocavi?» an forte illi quibus venit plenitudo temporis, et misit Deus Filium suum , qui jam dixerat, «Tempore acceptabili exaudivi te, et in die salutis adjuvi te» ? Audisti ex ore praedicatoris venientis ad te pedibus speciosis, «Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis» : et credidisti, et in diebus tuis invocasti, et dixisti, «O Domine, erue animam meam.» Sunt quidem ista: sed dies meos magis, inquit, possum dicere dies miseriae meae, dies mortalitatis meae, dies secundum Adam, plenos laboris et sudoris, dies secundum vetustatem putredinis. Ego enim jacens, «infixus in limo profundi» , et in alio psalmo exclamavi, «Ecce veteres posuisti dies meos» : «in» his «diebus meis invocavi.» Distant quippe dies mei a diebus Domini mei. Dies meos dico, quos ipse mihi feci privata audacia, qua deserui eum: et quoniam ubique ipse regnat, et est omnipotens atque omnitenens, merui carcerem; id est, ignorantiae tene
Abbreviated transcription (Latin):
& dolorẽ inueni: nom̃ dñi inuocaui. Latebat
enu me tribulatio: & dolor utilis. Tribulatio
de qͣ dat auxiliũ. cui dictũ ẽ: da nob̃ diuxiliũ
de tribulatione. & uana salus hominis. E go
enĩ. de uana salute hominis gaudendũ c ex¬
ultandũ arbitrabar.d cũ audissẽ a dño iueo.
beati lugentes. qm̃ ipsi consolabunt᷑: ñ expe¬
ctaui ut priꝰ adinuterẽ bona temporalia. qͥb
iuale oblectabar et tunc lugerem: s attendi
in eandem ipsã miseriã meã qua talibꝰ oble¬
ctabar. quȩ et admutere formidarẽ. & tenere
ñ possũ. Attendi in eam uehem̃t̃ et fortit᷑: &
me ñ solũ excruciari aduersitatibꝰ huiꝰ scłi.

Expanded text:
et dolorem inveni, nomen Domini invocavi.» Latebat enim me tribulatio et dolor utilis; tribulatio de qua dat auxilium, cui dictum est, «Da nobis auxilium de tribulatione, et vana sulus hominis» . Ego enim de vana salute hominis gaudendum et exsultandum arbitrabar; sed cum audissem a Domino meo, «Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur» , non exspectavi ut prius amitterem bona temporalia quibus male oblectabar, et tunc lugerem: sed attendi in eamdem ipsam miseriam meam qua talibus oblectabar, quae et amittere formidarem, et tenere non possem; attendi in eam vehementer et fortiter, et me non solum
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ miscłla ñ relinquat. in cuiꝰ infirmitatis.
pauore diccũ ẽ. om̃is homo m̃dax: qͦmͦ conso¬
let᷑ hunules & impleat sp̃u fidentie trepi¬
dantes. ut pene mortuo corde reuiuescant.
ne in semet ipsis fidentes suit. s ineo qͥ su¬
scitat mortuos. & linguas infantium facit
disertas: qͥait. cũ aut̃ tradent uos nolite
cogitare quomͦ aut qͥd loqͣͥmini. dabit᷑ e¬
rum uob̃ in illa hora qͥd loqͣmini. Non enĩ
uos estis qui loquimini: s sp̃s patris ur̃i qͥ
loquit᷑ in uob̃. Hȩc gͦ omĩa considerans ille
qͥ dixerat. ego dixi in pauore meo. om̃is hõ
mñdax: & uidens gr̃a dñi se factũ ueracem.

Expanded text:
infirmitatis pavore dictum est, «Omnis homo mendax;» quomodo consoletur humiles, et impleat spiritu fiduciae trepidantes, ut pene mortuo corde reviviscant, nec in semetipsis fidentes sint, sed in eo qui suscitat mortuos , et linguas infantium facit disertas ; qui ait, «Cum autem tradent vos, nolite cogitare quomodo aut quid loquamini: dabitur enim vobis in illa horvos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis» : haec ergo omnia considerans ille qui dixerat, «Ego dixi in pavore meo, Omnis homo mendax,» et videns gratia Domini se factum veracem,
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ iu sp̃u mansuetuaiis. qͥa ipsi tanꝗͣ suꝑio¬
res ꝑ iferiorib supplicantia uident & illis
iã res ẽ. quȩ adhuc inferioribꝰ spes ẽ: Non est
ita. Nã ce domꝰ aaron: sꝑauit in dño. Ergo ut
etiam ipsi ꝑ seuerant extendant᷑ in ea quȩ
ante s. & ꝑseuerant̃ currant. donec adp̾hen¬
dant in qͥ app̃hensi s̃. & cognoscant sic̃ &e cog¬

Expanded text:
u mansuetudinis, quia ipsi tanquam superiores pro inferioribus supplicant jam vident, et illis jam res est quae adhuc inferioribus spes est? Non est ita: nam et «domus Aaron speravit in Dominum.» Ergo, ut etiam ipsi perseveranter extendantur in ea quae ante sunt, et perseveranter currant, donec apprehendant in quo apprehensi sunt , et cognoscant sicut et cog
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa dilectionẽ spes solet accendere. dilexisse se
dixit qm̃ sꝑauit ẽ exauditurum dm̃ uocẽ de¬
clinauit ^ aurẽ suam mͥ: & indiebꝰ meis unio¬
cab̾o. Ergo ideo dilexi: qm̃ exaudiet. Idõ ex¬
audiet: qm̃ inclinauit aur̃e suã mͥ. S un¬
de scis o anima humana. qđ inclin auit
as aur̃ẽ suã tͥ. nͥ dicas credidi manent gͦtͥa
hȩc. fides. spes. caritas. Quia credidisti. sꝑasti.
Qitia sꝑasti:. iam dilexisti. lam si querã un¬
de credidit anuna indinasse sibi aurẽ dm̃
suũ: nonne respondebit. qͥa prior dilex̃ no̾

Expanded text:
uia dilectionem spes solet accendere, dilexisse se dixit, quoniam speravit exauditurum Deum vocem deinquit, «aurem suam mihi, et in diebus meis invocavi.» Ergo ideo dilexi, quoniam exaudiet; ideo exaudiet, «quoniam inclinavit aurem suam mihi.» Sed unde scis, o anima humana, quod inclinavit Deus aurem suam tibi, nisi dicas, Credidi? Manent ergo tria haec, fides, spes, charitas : quia credidisti, sperasti; quia sperasti, dilexisti. Jam si quaeram unde crediderit anima inclinasse sibi aurem Deum suum; nonne respondebit: Quia «prior dilexit nos,
Abbreviated transcription (Latin):
cordis intendat. sumulachra gentiũ argñ¬
tũ et aurũ. Non abiectũ aliqͥd &e asꝑnabi¬
le nomunatũ ẽ. Et ei qͥdẽ animo qͥ t̾ra ñ ẽ.
t̃ra ẽ & aurũ & argentũ s speciosior atq
fulgentior solidior atq firmior. Noli gͦ
adde manꝰ honitnũ. ut ex eo metallo
qđ fecit uerꝰ ds uelis facere falsũ dm̃:
ĩmo falsũ homiiiẽ. quẽ ꝑuero ueneiłrris dõ.
Quẽ quisqͥs ꝑ uero homine in amicitiã reciꝑet:
insaniret. Ducit enĩ & affectu qͦdã infirmo.
rapit infirma corda mortalium forma: sum¬
litudo et m̃brorũ iitata cõpãgo.d sic̃ fabri¬
cata singula ostendis: sic ostende offitia sin¬
gulorũ. quorũ te effigies. & humana uani¬
tas trahit. Oͥs enũ habent et ñ loquent᷑: oculos¬

Expanded text:
cordis intendat: «Simulacra Gentium argencordis intendat: «Simulacra Gentium argentum et aurum.» Non abjectum aliquid et aspernabile nominatum est: et ei quidem animo qui terra non est, terra est et aurum et argentum; sed speciosior atque fulgentior, solidior atque firmior. Noli ergo addere manus hominum, ut ex eo metallo quod fecit verus Deus, velis facere falsum deum; imo falsum hominem, quem pro vero venereris Deo; quem quisquis pro vero homine in amicitiam recipeinsaniret. Ducit enim, affectu quodam infirmo rapit infirma corda mortalium formae similitudo, et membrorum imitata compago. Sed sicut fabricata singula ostendis, sic ostende officia singulorum, quorum te effigies et humana vanitas trahit. Os enim habent, et non loquentu
Abbreviated transcription (Latin):
it oꝑib sentiri p̃sentiam dĩ nr̃i qͥa cũ sit
in cȩlo sursũ: incȩlo & in t̃ra omĩa quec̃q
uoluit fecit. Et quasi dic̾et. ostendant
gentes deos suos: Simulachra inqͥt gen¬
tiũ argentũ et aurũ: oꝑa manuũ homi¬
d ebuistis: nolite tam̃ seduci uanitatib
ur̃is. qͥa uos ea quȩ colitis digito potestis
ostende. Multo qͥppe honestiͦ ñ haberetis
qd possitis ostende. quã ut in eo qđ istis
oculisa uob̃ ostendit᷑. ur̃i cordis cecitas o¬
stendat᷑. Quid enim ostenditis. nͥ aurũ et
argentũ: habent quidẽ. & erea. et lignea.
et fictilia simulachra. hȩc huiuscemodi al¬
terius alteriꝰq materies: s p̃ciosũ eorũ ma¬
luit cõmemorare sp̃s sc̃s. Quia cũ in eo qui¬
sꝙ qd illi caruis ẽ erubescit: multo faci¬
lius auertit᷑ aueneratione iuliorũ. Nam¬
dictũ ẽ alio loco scripturarũ de simulachro¬
rũ cultorib̾: dicentes ligno. pat̾ m̃s estu.
s auro ce argento: huc aspitiat huc aurẽ

Expanded text:
t operibus sentiri praesentiam Dei nostri, quia cum sit «in coelo sursum, in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit.» Et quasi diceret, Ostendant Gentes deos suos; «Simulacra,» inquit, «Gentium argentum et aurum, opera manuum homidebuistis; nolite tamen seduci vanitatibus vestris, quia vos ea quae colitis digito potestis ostendere. Multo quippe honestius non haberetis quod possetis ostendere, quam ut in eo quod istis oculis a vobis ostenditur, vestri cordis caecitas ostendatur: quid enim ostenditis, nisi aurum et argentum? Habent quidem et aerea, et lignea, et fictilia simulacra, et hujuscemodi alterius alteriusque materiae; sed pretiosum eorum maluit commemorare Spiritus sanctus, quia cum in eo quisque quod illi charius est erubuerit, multo facilius avertitur a veneratione dictum est alio loco Scripturarum de simulacrorum cultoribus: «Dicentes ligno, Pater meus es tu; sed auro et argento; huc aspiciat, huc aurem
Abbreviated transcription (Latin):
turi temꝑis uerba s̃. Quis audeat de reb
p̾teritis cogitare : Et p̾aulo pꝰ ipsos hostes
nr̃os qui nos fugientes. ut interimerent
sequebant᷑: id ÷ delicta nr̃a sic̃ egiptios
in mari obrutos. ita inbaptisino demer¬
sa et extuncta: luce clariꝰ intimat. dicens.
qm̃ uoluntariꝰ et msericors ẽ. Ipse cõ¬

Expanded text:
turi temporis verba sunt, quis audeat de rebus turi temporis verba sunt, quis audeat de rebus praeteritis cogitare? Et paulo post, ipsos hostes nostros, qui nos fugientes ut interimerent sequebantur, id est delicta nostra, sicut Aegyptios in mari obrutos, ita in Baptismo demersa et exstincta luce clarius intimat, dicens: «Quoniam voluntarius et misericors est, ipse co
Abbreviated transcription (Latin):
tiabant. qđ tanto pꝰ futurũ in passione
dñi cõpleret᷑. S tam̃ dilectissimi. ꝓpħa
iste quẽ cõmemoraui. etiam crassa corda
limauit: ad intelligenda de p̃teritis re¬
b gestis futura incunctant̃ extendit:
ut ñ solũ aplica auctoritate. figura s
phetis hoc p̃termissũ ẽ. Ut etiam eorũ
loquio panderet᷑: uidentes atq gauden¬
tes. certi ac securi de thesauro dĩ. & no¬
ua. et uetera concordit᷑ sibimet coherẽ¬
tia ꝓferamꝰ. Cum enĩ tanto pꝰ egressum
popłi hllius exegipto. et tanto aute ista
excłȩ temꝑa hȩc quȩ cõmemoraui cecine¬
rit: tam̃ se futura p̃dicere. sine ulla du¬
bitatione testat᷑. Scdm dies uiquit ꝓfecti¬
ouis illorũ exegipto: ostendã mirabilia
illis. Uidebt̃ nationes et confundent᷑. ħ
ẽ qđ hic dictuin ẽ. mare uidit et fugit.
Si enu hic ꝑ uerba p̃t̾iti temporis. sic̃
ẽ uidit. et fugit. occulte futura p̃dican¬
t᷑. uidebt̃ certe et confundent qͣndo fu¬

Expanded text:
futurum in passione Domini compleretur. Sed tamen, dilectissimi, propheta iste quem commemoravi, etiam grossa corda limavit, et ad intelligenda de praeteritis rebus gestis futura incunctanter extendit; ut non solum apostolica auctoritate figuras nophetis hoc praetermissum esse, ut etiam eorum eloquio pandente, videntes atque gaudentes, certi ac securi, de thesauro Dei et nova et vetera concorditer sibimet cohaerentia proferamus. Cum enim tanto post egressum populi illius ex Aegypto, et tanto ante ista Ecclesiae tempora haec quae commemoravi, cecinerit; tamen se futura praedicere sine ulla dubitatione testatur. «Secundum dies,» inquit, «profectionis eorum ex Aegypto, ostendam mirabilia illis. Videbunt nationes, et confundentur.» Hoc est quod hic dictum est, «Mare vidit, et fugit:» si enim hic per verba praeteriti temporis, sicut est, «vidit» et «fugit,» occulte futura praedicantur; «Videbunt» certe «et confundentur,» quando fu
Abbreviated transcription (Latin):
erex̃ & sublimauit qͦrundã scõrũ m̃tes. in
tantũ ut nulli hominũ. s ipsi dõ suo docibi¬
les fierent: in cuiꝰ ceło docibiles cõꝑatione qͥe¬
qͥd carneis ocuł cernit᷑. t̾ra dicenda ẽ quã de¬
dit filiis hominiũ. ut eiꝰ consideratione siue
ab ea parte qua suꝑ inlustrat. sic̃ hoc ẽ quod

Expanded text:
erexit et sublimavit quorumdam sanctorum mentes in tantum, ut nulli hominum, sed ipsi Deo suo docibiles fierent: in cujus coeli comparatione quidquid carneis oculis cernitur, terra dicenda est; quam «dedit filiis hominum,» ut ejus consideratione sive ab ea parte qu
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi respondetis uob̃: A facie dñi cõmota est
t̃ra: a facie dñi dĩ iacob. Qd a facie dñi dĩ ia
cob: nͥ eiꝰ p̃sentia qui dixit. ecce ego uob̾cũ
sũ usq ad consũmationẽ scłiꝰ sominota ẽ eñi
t̃ra.d qͥa male pigra remanserat. cõmota ẽ.
lique fecit ad irrigando fideles suos. ut fieret
i eis fons aquȩ salientis in uitã et̃nam: quia
pͥus cũ ignoraret᷑ durus uidebat᷑. Inde illi turbati
s̃ et ũ expectauet᷑. donec scripturis aꝑtis in¬
flueret. atq mnundaret mels quidixer̃. durus
ẽ hic sermo. Qs potest eũ audire: Ista duritia
ista petra. conu̾sa ẽ in stagna aquarũ: et ista
rupis in fontes aquarũ. Cũ resurgens exposu¬
bat: si qͥs sitit ueniat & bibat. Non nob̾ dñe¬

Expanded text:
obis: «A facie Domini commota est terra, a facie Dei Jacob.» Quid est, «a facie Domini;» nisi ejus praesentia qui dixit: «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi» ? Commota est enim terra; sed quia male pigra remanserat, commota est, liquefecit ad irrigandos fideles suos, ut fieret in eis fons aquae salientis in vitam aeternam ; quia prius, cum ignoraretur, durus videbatur. Inde illi turbati sunt, et non exspectaverunt donec Scripturis apertis influeret atque inundaret in eos, qui dixerunt, «Durus est hic sermo, quis potest eum audire» ? Ista petra, ista duritia conversa est in stagna aquarum, et ista rupes in fontes aquarum, cum resurgens exposubat, «Si quis sitit, veniat et bibat» . IN
Abbreviated transcription (Latin):
Increpat enĩ dñs qͦsdan: qui dorsũ ad eũ po¬
suer̃ et ñ faciem. Et quisqͥs pͥncipiũ suum
deserit. & a suo creatore auertit᷑: tanꝗͣ flu¬
uius in mare labit᷑. in huiꝰ scłi amarican¬
te malitia. Bonũ gͦ illi ẽ. ut recrorsũ conuer¬
tat᷑. fiatq illi ds̃ aute faciem redeunti. quẽ
sibi a tergo posuerat. et fiat illi retro mare
huiꝰ scłi. qđ sibi ante faciem cum illuc labe¬
ret᷑ effecerat: et sic obliuiscat᷑ ea quȩ retro s̃.
& inea quȩ aute s̃ extendat᷑. Qđ iam conuer¬
so utile ẽ. Namq anteꝗͣ conuertat᷑. siea quȩ
retro s̃ obliuiscit᷑ dm̃ obliuiscit᷑: qͥa ipsũ
retro fecerat ad quẽ dorsũ posuerat. Et si
in ea quȩ ante s̃ ertendit᷑. in scłm extendit᷑.
qͥa ipsũ sibi ante faciem posuerat. qͦ auidiꝰ
irruebat. Iordanis gͦ. illos significat. qui
grãm baptisini ꝑceper̃. Et sic iordanis con¬

Expanded text:
Increpat enim Dominus quosdam qui dorsum ad eum poIncrepat enim Dominus quosdam qui dorsum ad eum posuerunt, et non faciem . Et quisquis principium suum deserit, et a suo Creatore avertitur, tanquam fluvius in mare, labitur in hujus saeculi amaricantem malitiam. Bonum ergo est illi ut retrorsum convertatur, fiatque illi Deus ante faciem redeunti, quem sibi a tergo posuerat; et fiat illi retro mare hujus saeculi, quod sibi ante faciem, cum illuc laberetur, effecerat; et sic obliviscatur ea quae retro sunt, ut in ea quae ante sunt extendatur : quod jam converso utile est. Namque antequam convertatur, si ea quae retro sunt obliviscitur, Deum obliviscitur; quia ipsum retro fecerat, ad quem dorsum posuerat: et si in ea quae ante sunt extenditur, in saeculum extenditur; quia ipsum sibi ante faciem posuerat, quo avidus irruebat. Jordanis ergo illos significat, qui gratiam Baptismi perceperunt; et sic Jordanis con
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Dedit eiũ uob̃ potestatẽ filios dĩ fceri. lam¬
uͦ recordet᷑ unusquisq ur̃m cũ dõ uellet cor ad¬
plicare. eiusq suaui iugo recedens a pristinis
ignorantiȩ suȩ desideriis deuotũ animum
subdere. carnalib q huiꝰ niundi factis. relic¬
bat. tanꝗͣ in egipto lateres. sub dura domina¬
tione diaboli faceret. audita uoce dñi dicen¬
tis. uenite ad me om̃s qui laboratis et hone¬
rati estis & ego uos refitiam. Desertis atq
abiectis subleuem xp̃i sarcinam currere:
recordet᷑ gͦ uuꝰ quisq ur̃m quẽ admodũ oĩa
secularia impedũta cesser̃ dissuadentium
uoces. aut erumꝑe ñ ause s̃. aut considerato
xp̃i nomine ꝑ om̃s t̾ras exaltato et hono¬
rato. treme factȩ siluer̃. Ergo mare uidit
& fugit: ut tͥ sine contradictione ad lib̾ta¬
tẽ spitalem pauderet᷑ uia. Iordanis aut̃ quẽ¬
admodũ retrorsũ conuersus sit: nolo extra
los queratis. noli aliqͥd mali suspicemini.

Expanded text:
tem filios Dei fieri . 6. Jamvero recordetur unusquisque vestrum, cum Deo vellet cor applicare, ejusque suavi jugo, recedens a pristinis ignorantiae suae desideriis, devotum animum subdere, carnalibusque hujus mundi factis bat, tanquam in Aegypto lateres sub dura dominatione diaboli faceret, audita voce Domini dicentis, «Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam» , desertis atque abjectis sub levem Christi sarcinam currere: recordetur ergo unusquisque vestrum quemadmodum omnia saecularia impedimenta cesserunt, dissuadentium voces aut erumpere non ausae sunt, aut considerato Christi nomine per omnes terras exaltato et honorato tremefactae siluerunt. Ergo, «Mare vidit et fugit:» ut tibi sine contradictione ad libertatem spiritualem panderetur via. 7. «Jordanis» autem quemadmodum «retrorsum conversus» sit, nolo extra vos quaeratis, nolo aliquid mali suspicemini.
Abbreviated transcription (Latin):
uelut arietes. & colles uelut agni ouium:
Attendamꝰ gͦ. qͥd adinoneam᷑. qͥa & illa facta
figure nr̃e fuer̃: & hȩc dicta ut nos ipsos
recognoscamꝰ hortant᷑. Si enĩ gram dĩ quȩ
data ẽ nob̃ firmo corde retinemꝰ: nossumꝰ
estis. Quia sic̃ alio loco . ñ in curũcisione s
in p̃ciputio: ut deputata ẽ abrahȩ fides
ad iusticiam. Et signũ accepit circuncisi¬
onis signaculũ iusticiȩ fidĩ quȩ ẽ in p̃pu¬
tio. ut deputet᷑ & illis adiusticiã: ut sit
pat̾ circunciosionis. his qͥ ñ solũ ex circun¬
cisione s̃: s & his qui secunt᷑ uestigia fidĩ.
que ẽ in p̃putio patris nr̃i abrahe. Non e¬
nim carualit̃ circuncisȩ genti tantũ mͦ
factꝰ ẽ pat̾ cui dictũ ẽ: patrẽ multarum
posui tẽ. Multarũ aut̃. ñ qͦrũdã s omĩ¬

Expanded text:
es; et colles, velut agni ovium?» 2. Attendamus ergo quid admoneamur; quia et illa facta figurae nostrae fuerunt, et haec dicta ut nos ipsos recognoscamus hortantur. Si enim gratiam Dei quae data est nobis firmo corde retinemus, nos sumus . Quia sicut alio loco dicit, «Non in circumcisione, sed in praeputio deputata est Abrahae fides ad justitiam, et signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio ut deputetur et illis ad justitiam; ut sit pater circumcisionis his qui non solum ex circumcisione sunt, sed et his qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae.» Non enim carnaliter circumcisae genti tantummodo factus est pater, cui dictum est, «Patrem multarum gentium posui te. Multarum» autem, non quarumdam, sed omni
Abbreviated transcription (Latin):
inã sine sede formidet. In celis enĩae int̃¬
ra: Oñia q̃ẽq uoluit fecit. Nec indiget
oꝑibꝰ suis. tanꝗͣ ieis collocet᷑ ut maneat
s in sua ec̃nitate ꝑsistit: in qua manens.
om̃ia quȩcũq uoluit fecit in gelo & in t̃¬
ra. Nop eiũ iam cũ portabant ut abeo fieri
possut: qͣndo nͥ fierent. eũ portare ñ possent.
Ergo in quib ẽ ipse canquã indigentia cõ¬
tiuet. ñ abeis tanquã indigens continet᷑.

Expanded text:
inam sine sede formidet. «In coelis et in terra omnia quaecumque voluit fecit.» Nec indiget operibus suis, tanquam in eis collocetur, ut maneat; sed in sua aeternitate persistit, in qua manens omnia quaecumque voluit fecit in coelis et in terra: neque enim jam eum portabant, ut ab eo fieri possent; quando, nisi fierent, eum portare non possent. Ergo in quibus est ipse, tanquam indigentia continet