comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cieutoum motu animi carent.
si demq his in abstinendo
ab opere suo potestas nulla
conceditur: earũ peccatum
tenere ñ possumus. hic aper¬
te ostenditur quod motꝰ ammi
siue ad bonum siue ad malũ
ex libero ẽ arbitrio. Ideoq si
gr̃a uel uirtus motus m̃tis est.
ex libero arbitrio ẽ.Si uͦ ex li¬
bero arbitrio uel ex parte est.
iã non solus deus sine homi¬
tus mentis uel non. ꝓpterea

Expanded text:
ciendum motu Animi careant, ciendum motu Animi careant, si denique his abstinendi ab opere suo potestas nulla conceditur, earum peccatum tenere non possumus. Hic aperte ostenditur quod motus animi, sive ad bonum sive ad malum, ex libero arbitrio est. Ideoque si gratia vel virtus motus mentis est, ex libero arbitrio est. Si vero ex libero arbitrio vel ex parte est, jam non solus Deus sine hominam mentis
Abbreviated transcription (Latin):
quod superiorib consonat.
Ubi dictũ est gram preuemi¬
entem uel operantem ẽẽ uir¬
tutem que uoluntatem homi¬
nis liberat & sanat. Unde au
per liberã uoluntatem. sed ꝑ¬
gram xp̃i. ñ quod sine uolun¬
tate nr̃a fiat: s uoluntas nr̃a
ostenditur infirma. ꝑ legem.
ut sanet gr̃a uoluntatem. et
sana uoluntas impleat legẽ.¬
Degr̃a q̃ lib̾at uoluntatẽ. qͦue
si uirtꝰ ẽ. uirtꝰ ñ ẽ ex libero
arbitrio. ⁊ sic ñ ẽ motꝰ mentis.
igͥ gr̃a que sanat et libe¬
rat uoluntatem hominis
uirtus ẽ. uel una uel plures.
cũ gr̃a ipsa. ñ sit ex arbitrio.
uolinitatis. sed eam pocius
sanet ac p̃paret. ut bona sit.
consequitur ut uirtus non
sit ex libero arbitrio. & ita ñ
sit motus uel affectus men¬
tis cũ omnis motus uel affec¬
tus mentis sit ex libero ar¬
bitrio. s bonus ex gr̃a & libe¬
ro arbitrio. malus uͦ ex libero
arbitrio tantũ. Ut enim au¬
& libero arbitrio cadere potu¬
si libero ad faciendũ & non fa¬

Expanded text:
quod superioribus consonat, ubi dictum est gratiam praevenientem vel operantem esse virtutem quae voluntatem hominis liberat et sanat. Unde Augper liberam voluntatem, sed am ipsius; non quod sine uoluntate nostra fiat, sed uoluntas nostra ostenditur infirma per legem, ut sanet gratia uoluntatem et sana uoluntas impleat leget voluntatem; quae si virtus est, virtus non est ex libero arbitrio, et sic non est motus mentis Si igitur gratia quae sanat et liberat voluntatem hominis, virtus est, vel una, vel plures; cum ipsa gratia non sit ex arbitrio voluntatis, sed eam potius sanet ac praeparet ut bona sit, consequitur ut virtus non sit ex libero arbitrio, et ita non sit motus vel affectus mentis, cum omnis motus vel affectus mentis sit ex libero arbitrio; sed bonus ex gratia est et libero arbitrio, malus vero ex libero arbitrio tantum. Ut enim aet libero arbitrio cadere potusi libero ad faciendum et non fa
Abbreviated transcription (Latin):
dum. uͥ dicit᷑ pͥmogenitum
asim mutabis oue̾. Gregori¬
us ait. om̃s inpeccatis sumꝰ
nati. & ex carns delectatio¬
ne concepti culpã origina¬
lẽ nobiscũ traximus. Unde
& uoluntate nr̃a peccatis im¬
plicam᷑. Ecce culpã origina¬
lem dicit nos trahere: Unde
constat originale peccatũ
culpã esse. augustinꝰ quoq
in libro de natura & gr̃a. de¬

Expanded text:
ubi dicitur: Primogenitum asini mutabis ove, Gregorius ait: Omnes in peccatis nati sumus, et ex carnis delectatione concepti, culpam originalem nobiscum traximus, unde et voluntate nostra peccatis implicamur. Ecce culpam originalem dixit nos trahere, unde constat originale peccatum culpam esse. August. quoque, in libro de Natura et Gra
Abbreviated transcription (Latin):
& meritũ pene. Meritũ autẽ
penȩ peccatũ est. Om̃is gͦ qui
nascitur ꝑ caris concupiscen¬
tiam peccatũ trahit. Peccatũ
itaq originale peccatũ est. qͣm
om̃s concupiscentialiter con¬
cepti trabunt. Unde in eccłia¬
sticis doginatib scriptũ est.
firmissime tene. & nullatenꝰ
dubites. omnẽ hominẽ qui
per concubitũ uri & mulie¬
ris concipit᷑. cũ originali pec¬
cato nasci. impietati subditũ.
mortiq fubiectũ & ob hocna¬
tura ue nasci filiũ aqua nullꝰ
liberatur nͥ ꝑ frd̃e mediato

Expanded text:
tum poenae. Meritum autem poenae, peccatum est. Omnis ergo qui nascitur per carnis concupiscentiam, peccatum trahit. Peccatum itaque originale culpa est, quam omnes concupiscentialiter concepti trahunt. Unde in eccles. Dogmatibus scriptum est: Firmissime tene, et nullatenus dubites, omnem hominem qui per concubitum viri et mulieris concipitur, cum originali peccato nasci, impietati subditum, mortique subjectum, et ob hoc natura irae nasci filium; a qua nullus liberatur, nisi per fidem med
Abbreviated transcription (Latin):
respondentes dicius
ñ hec ita accipienda fore. ut
ex uoluntate homins fides
intelligatur. ꝓuenire. cũ ipsa
sit ꝓprie dei donũ. ut ait apłc.
ta incipiant. ꝑ hanc enim ut
ait augustinus super spsalmũ.¬
la uiqi ustificatur impius. ad
ẽ ut sit de mpio pius. ut de¬
inde ipsa froes. incipiat per
dilationẽ operari. Unde om̃ia
pocius hec id̃o ita dicta sunt.
quia ñ est fides nisi in eo qui
uult credere. cuius bonã uolun¬
tatem fides p̃uenit. ñ tempore
s causa. & natura. Unde aug̃
supͣ congruenter dixit. quod
bona uoluntas in eis domis
ẽ. que ñ precedit. & ipsa iuuat
quia ea iuuat quibus preuem

Expanded text:
respondentes, dicimus non haec ita accipie de fore, ut ex voluntate hominis fides intelligatur provenire, cum ipsa sit proprie Dei donum, ut ait Apostota incipiant. Per hanc enim, ut ait Aug., super psal. 67, justificatur impius, id est, fit de impio pius, ut deinde ipsa fides incipiat per dilectionem operari; unde omnia potius haec ideo dicta sunt, quia non est fides nisi in eo qui vult credere, cujus bonam voluntatem fides praevenit non tempore, sed causa et natura. Unde Aug. supra congruenter dixit quod bona voluntas in eis donis est, quae non praecedit; et ipsa juvat, quia ea juvat quibus prae
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾ nulla sui mutacione tociens
dici relatiue. ut neq cũ incipit
dici. neq cũ desunit aliqͥd in euis
natura uel forma qua numimꝰ ẽ
mutacionis fiat: quanto faciliꝰ
de illa incõmutabili dĩ sub̾a de¬
bemꝰ acciꝑe. qd̃ ita dicat᷑. relati¬
ue aliqͥd ad cieaturã. ut quãus
temꝑalit̾ incipiat dici. ñ tũ ipsi
sub̾ȩ dĩ accidisse aliqͥd intelligat᷑.

Expanded text:
potest nulla sui mutatione totiens dici relatiue, ut neque cum incipit dici neque cum desinit aliquid in eius natura uel forma, qua nummus est, mutationis fiat, quanto facilius de illa incommutabili dei substantia debemus accipere, ut ita dicatur relatiue aliquid ad creaturam, ut, quamuis temporaliter incipiat dici, non tamen ipsi substantiae dei accidisse intell
Abbreviated transcription (Latin):
cua in hoc ꝑ ignorantiã
deli querit. qd̾ putauit uerũ
ẽẽ quod diabolus suadebat:
ñ tam̃ in hoc qͦdñ nouerit
peccatum ẽẽ contra agere. &. ido
excusari a peccato ꝑ ignoran

Expanded text:
Eva in hoc per ignorantiam deliquerit, quod putavit verum esse, quod diabolus suadebat; non tamen in hoc, quin noverit, peccatum esse contra agere: et ideo excusari a peccato per ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
x his datur intelligi. quid
sit origiiale peccatũ scił
uitiũ concupiscentiȩ qđ iom̃s
concupiscentialit̾ natos per
ada intrauit. eosq uitiauit.
Unde augustinꝰ in libro de
imitationis exemplum. occul¬
ta ctiã tabȩ carnalis. concupis¬
centię suȩ tabificauit in se om¬
nes de sua stirpe uenturos.
Unde apłe recte ait. In quo
om̃s peccauerunt. Augustinꝰ¬

Expanded text:
x his datur intelligi quid sit originale peccatum, scilicet, vitium concupiscentiae, quod in omnes concupiscentialiter natos per Adam intravit, eosque vitiavit. Unde Aug., tom. 7, in lib. de imitationis exemplum, occulta etiam tabe carnalis concupiscentiae suae tabificavit in se omnes de sua stirpe venturos. Unde Apostolus recte ait: In quo omnes peccaverunt. §. Ci
Abbreviated transcription (Latin):
lorũ qͦmͦ intelligat᷑. in quo
om̃s peccauer̃t.
Uircsispecte & sine ambi¬
Aguitate dicit ħ apłc. siue
enĩ intelligatur in quo homi¬
ne siue in quo peccato sanũ
ẽ. In adã enĩ om̃s peccauerũt.
ut in materia. ñ solũ eius exem¬
plo ut dicunt pelagiam. om̃s
em̃ ille unus homo fuerant.
idẽ in eo om̃s naturaliter erãt.

Expanded text:
e ait: In quo omnes peccaverunt. §. Circumspecte et sine ambiguitate dicit hoc Apostolus. Sive enim intelligatur, in quo homine, sive in quo peccato, sanum est. In Adam enim omnes peccaverunt, ut in materia, non solum ejus exemplo, ut dicunt Pelagiani. Omnes enim illi unus homo fuerat, id est, in eo materialiter erant.
Abbreviated transcription (Latin):
ic̃ etiã in ocło ceci in nocte
unciũ cecitatis ẽ sed ñ appa¬
ret. nec discerintur int̾ uidentẽ
& cecũ. nisi luce ueniente. sic in
puero intium ẽẽ non apparet. do¬
nec etatis prouectioris tempus

Expanded text:
icut enim in oculo caeci, in nocte vitium caecitatis est, sed non apparet, nec discernitur inter videntem et caecum, nisi luce veniente; sic in puero vitium esse non apparet, donec aetatis provectioris tempus
Abbreviated transcription (Latin):
aliud sunt ea que credun¬
tur aliud ẽ fides. qua credimi¬
tur ex quib uerbis sic argu¬
m̃tando procedinit. aliud
ẽ credere. aliud illud quod
creditur: p̃dictum ẽ autem fi
dem esse. id quod creditur. Sic
gͥ credere ñ est fides. qr crede¬
ie non est id qd̾ creditur at̃¬
dunt quoq. Uirtus opus dĩ
tantũ ẽ quam ipse solus facit.
in nobis. ipsa gͦ non est usus
uel actus liberi arbitrii. S ed

Expanded text:
2: Aliud sunt ea quae creduntur, aliud est fides qua creduntur. Ex quibus verbis sic argumentando procedunt: Aliud est credere, aliud illud quod creditur. Praedictum autem est fidem id esse quo creditur; sic ergo credere non est fides, quia credere non est id quo creditur. Addunt quoque: Virtus opus Dei tantum est, quam ipse solus facit in nobis; ipsa ergo non est usus vel actus liberi arbitrii, sed
Abbreviated transcription (Latin):
uitates hoc uitandum est. De
nominib que translata per
sumlitudmẽ de deo dicuntur:
reterea sciendum est quod
in assignatione distinctio¬
nis nominũ. iter alia que supͣ
diligenter executi sumus. que¬
dam diximus translatere. ac ꝑ
similituduiẽ de dõdici. ut spe¬
csm. splendor. caracter: figura.
& huusmodi. de quib pio lec¬
tori. breuit̾ trado: qd̾ sentio.
ut scił ratione similituduus

Expanded text:
ates hoc vitandum est. 10. De nominibus quae translative et per similitudinem de Deo dicuntur. Praeterea sciendum est quod in assignatione distinctionis nominum, inter alia quae supra diligenter executi sumus, quaedam diximus translative et per similitudinem de Deo dici; ut speculum, splendor, character, figura, et hujusmodi; de quibus pio lectori breviter trado quod sentio, ut si ratione similitud
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ uerbi. minus quã potuit
itellectam. quã tñ fides antiqͣ
peꝑeat. multis paucor fraude
deceptis. heretica impietas sub
heretico imꝑatore constantio.
labefactare temptauit. s: post
non longum tempus lib̾tate fi¬
dei catholice p̃ualente. post ꝙͣ
ius uerbi sicut debint intellec¬
ta ẽi homousion illud fidei ca¬
tholicȩ sanitate longe lateq
homousion. nisi unius eiusd̃e

Expanded text:
tatem verbi minus quam oportuit intellectum, quod tamen fides antiqua pepererat, multis paucorum fraude deceptis, haeretica impietas sub haeretico imperatore Constantio labefactare tentavit. Sed post non longum tempus libertate fidei catholicae praevalente, posteaquam vis verbi, sicut debuit, intellecta est, Homousion illud catholicae fidei sanitate longe lateque Homousion, nisi unius ejusde
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quidẽ concedimꝰ sed me¬
lius uoluit: ut qd̾ uellent ẽant.
& bom quidẽ non infructuo¬
se. mali ũ ñ impime ec̃nt.Itẽ
niquiunt. posset deus uolun¬
tatẽ eoꝵ. uertere in bonum.
quia om̃ipotens ẽ. Posset. re¬
uera cur ñ fecit: Quia noluit.
sur uoluit: Ipse nouit. Non
debemus plus sapere quã opor¬

Expanded text:
melius voluit, ut quod vellent essent; et boni quidem non infructuose, mali vero non impune essent. Item, inquiunt: Posset Deus voluntatem eorum vertere in bonum, quia omnipotens est; posset revera. Cur non fecit? Quia noluit. Cur noluit? Ipse novit. Non debemus plus sapere quam opor
Abbreviated transcription (Latin):
citũ euis. cassari ñ potest: quia
illa uoluntate quecumq uo¬
luit fecit in cęlo & interra.si
teste apło nchil resistit. Queri¬
tur gͦ quomͦ accipiendũ sit qd̃
homines saluos fieri. Cũ enĩ non
om̃s saluifiant. s plures dãp¬
nantur: uidetur utiq ñ fieri.
qd̾ deus uult fieri. humana .s.
uolinitatẽ impediente uolun¬
tatem dei. Dñs quoq in euũge¬
lio impiam ciuitatem cõpellãs.
dĩ uoluntas suꝑatasit homi¬
nũ uoluntate. & infirmissimis
nolendo impedientib ñ po¬
tuerit facere p otentissimus qd̾̃
uolebat. Ubi ẽ gͦ illa om̃ipoten
si colligere filios isrł uoluit.
& ñ fecit. Hec em̃ predictis
plurimũ obuiare indentur.
tionem. Quomͦ intelligendũ
sit illo uolm congirgare e noluisti.

Expanded text:
catur, cassari non potest, quia illa voluntate fecit quaecumque voluit in coelo et in terra, cui, teste Apostolo, nihil resistit. Quaeritur ergo quomodo accipiendum sit quod alvos fieri. Cum enim non omnes salvi fiant, sed plures damnentur, videtur utique non fieri quod Deus vult fieri, humana scilicet voluntate impediente voluntatem Dei. Dominus quoque in Evangelio impiam civitatem compellans, Dei voluntas superata sit hominum voluntate, et infirmissimis nolendo impedientibus non potuerit facere Potentissimus quod volebat. Ubi est ergo illa omnipotentsi colligere filios Hierusalem voluit, et non fecit? Haec enim praedictis plurimum obviare videntur. omodo intelligendum sit illud: Volui congrega
Abbreviated transcription (Latin):
ad sc̃ificandam creaturã ꝓcedit.
dit a patre & filio: ita & in tẽꝑe cõmu¬
nit̃ & simul ab utroq ꝓcedit ad cre¬
aturã. ñ diuis ĩ a patre infiliũ. &
a filio ad creaturam. Uñ aug̃ in xu.
cedit in filiũ. & de filio ꝓcedit ad sci¬
ficandã creaturã. s simulde utroq
ꝓcedit: quãuis hoc filio pat̾ ded̾it:
ut sic̃ dese. ita ñ de illo ꝓcedat. agi¬
tur de tẽꝑ ali ꝓcessione spũaliter.¬

Expanded text:
creaturam procedit. dit a Patre et Filio, ita et in tempore communiter et simul ab utroque procedit ad creaturam, non divisim a Patre in Filium, et a Filio ad creaturam. Unde Aug., in licedit in Filium, et de Filio procedit ad sanctificandam creaturam; sed simul de utroque procedit, quamvis hoc Filio Pater dederit, ut sicut de se, ita etiam de illo procedat. 2. De temporali processione Spir
Abbreviated transcription (Latin):
Un enĩ reprobatio ita ẽ cau¬
sa mali sicut p̃destinatio
causa bom. neq obduratio ita
facit hominẽ malum. quẽat¬
modũ miscdĩa facit bonum.
an ea que semel seit d̃s uel
p̃scit. semꝑ sciat & piesciat. et
semper scierit et prescierit.

Expanded text:
n enim reprobatio ita est causa mali, sicut praedestinatio est causa boni; neque obduratio ita facit hominem malum, quemadmodum misericordia facit bonum. 6. An ea quae semel scit Deus vel praescit, semper sciat et praesciat, et semper scierit vel praescierit.
Abbreviated transcription (Latin):
t si queriturq creatura.
ad qd cieata sit. intionalis
creatura. respondetur ad lau¬
dandũ deum. ad seruiendũ ei.
ad fruendum eo. In quibus
nãq tria iicia estimauit dm.
scilicet & exemplar: & materi¬
am. & ip̃a increata. sine pͥnci¬
pio & dñi quasi artificem. non
creatorẽ . Cirator eñĩ est qͥ de̾ m¬
chilo aliqͣ facit. & creare ꝓprie
ẽ de inchilo aliqͥd facere. face̾
uͦ non mͦ de nichilo. aliqͥd ope¬
rari sed etiã de materia. unde
& homo uel angłs dicitur ali¬
qͣ facere s non creare. Uocatur¬
q auctor siue artifex: s non
creator. Noc em̃ nom̃ solidõ
ꝓprie congruit: qͥ & de nichi¬
lo quedã. & de aliquo aliqua
facit. Ip̃e est gͦ creator. & opi¬
fex. & factor: s creationis no¬
m̃ sibi ꝓprie retinuit. alia uͦ
etiam creaturis. cõmunicauit.
Inscriptura tñ sepe creator.
accipit᷑ tanquã factor. & crea¬
re sic̃ facere: sine distinctione¬
ꝓpriȩ significationis. Quot¬

Expanded text:
t si quaeritur ad quid creata sit rationalis creatura, respondetur: Ad laudandum Deum, ad serviendum ei, ad fruendum eo; in quibusnamque tria initia existimavit, Deum scilicet, exemplar, et materiam, et ipsam increatam sine principio, et Deum quasi artificem non creatorem. Creator enim est qui de nihilo aliquid facit. Et creare proprie est de nihilo aliquid facere; facere vero non modo de nihilo aliquid operari, sed etiam de materia. Unde et homo et angelus dicitur aliqua facere, sed non creare; vocaturque factor sive acreator. Hoc enim nomen soli Deo proprie congruit, qui et de nihilo quaedam, et de aliquo aliqua facit. Ipse est ergo Creator, et opifex, et factor, sed creationis nomen sibi proprie retinuit, alia vero etiam creaturis communicavit. In Scriptura tamen saepe creator accipitur tanquam factor, et creare sicut facere sine distinctione significationis.
Abbreviated transcription (Latin):
erũtam̃ sciendũ est hec
uerba scilicet creare. face̾.
ñ posse dici. scđ̾m eam ratio¬
nem qua dñr de creaturis.
Quippe cũ dicimus eũ aliquit
facere.ñ aliquem in oꝑando
motũ illi uitelligimus iesse.
uel aliquã in laborando pas¬
sionem. sicut nobis solet ac¬
cidere: sed eius sempiterne
uoluntatis nouũ aliquem sig¬
nificamus. effectũ. id est eter¬
na eius uoluntate aliqͥd noui¬
ter existere. cũ gͦ dicitur aliqͥd
facere. tale ẽ ac si dicatur: iur
ta eius uoluntatẽ uel ꝑ ens¬
inchil noui contingat. s no¬
uũ aliquid. sicut in ens eter¬
na fuerat uoluntate. fiat sine
aliqua sui motione uel muta¬
cione. Nosuͦ oꝑ ando mutari
dĩr. quia mouemur: ñ enni
sine motu. aliqͥd facimus. Os
noue ẽẽ incipiunt. que ante
ñ erant. absq ipsius agitati¬
one ut actus ꝓpriedici. non
queat. cũ uidelicet actus om¬
nis ii motu consistat. In deo
ex calore solis aliqͣ fieri con¬
tingit. nulla tñ inipso uel in
eius calore facta mocione uł

Expanded text:
Verumtamen sciendum est haec verba, scilicet, creare, facere, non posse dici secundum eam rationem qua dicuntur de creaturis. Quippe cum dicimus eum aliquid facere, non aliquem in operando motum illi inesse intelligimus, vel aliquam in laborando passionem, sicut nobis solet accidere; sed ejus sempiternae voluntatis novum aliquem significamus effectum, id est, aeterna ejus voluntate aliquid noviter existere. Cum ergo aliquid dicitur facere, tale ta eius uoluntatem alnihil noui contingat, sed novum aliquid, sicut in ejus aeterna voluntate fuerat, fiat sine aliqua motione vel sui mutatione. Nos vero operando mutari dicimur, quia movemur; non enim sine motu aliquid facimus. Deunovae esse incipiunt, quae ante non erant, absque ipsius agitatione; ut actus proprie dici non queat, cum videlicet actus omnis in motu consistat, in Deo ex calore solis aliqua fieri contingit, nulla tamen in ipso vel in ejus calore facta motione vel
Abbreviated transcription (Latin):
s alia quedã que ds non
potest. Unde uidetur ñ om̃ia
posse. Non enĩ potest mori uel
falli. Unde augustinus in li¬
bro de subolo. Deus ommp̃s
non pot̃ mori. ñ potest falli.
ñ potest miser fieri: ñ potest
uinci. Nec utiq & huiusmodi.
absit ut possit om̃ipotens. Si
em̃ huiꝰmodi passionib atq
defectib subici posset. om̃ipo¬
tens minimc foret: & inde̾ mon¬
stratur om̃ipotens. qr hec ei ap
propuiquare non ualent: po¬
test tam̃ hec & in alus oꝑari.

Expanded text:
lia quaedam quae Deus non potest, unde videtur non omnia posse; non enim potest mori vel falli. Unde Aug., in lib. de Symbolo: Deus omnipotens non potest mori, non potest falli, non potest miser fieri, nec potest vinci. Haec utique et hujusmodi absit ut possit omnipotens, si enim hujusmodi passionibus atque defectibus subjici posset, omnipotens minime foret. Et ideo monstratur omnipotens, quia ei haec propinquare non valent; potest tamen haec in aliis operari.
Abbreviated transcription (Latin):
Non quod sufficientes simus
cogitare aliquid qͣsi ex nobis.
attendant inquit hic & uer¬
ba ista perpendant. qui pu¬
tant ex nobis esse fidei cep¬
tum. & ex deo eẽ fid̾i supplem̃¬
tũ. Cõmendans enim istam
gr̃am que ñ datur scd̾m a¬
liqua merita. sed efficit om¬
ma bona merita. inquit nũ
qͦd sufficientes simus cogi¬
tare aliqͥd bom. scilicet ex
nobis. Quis aũ non uideat
prius eẽ cogitare. quã crede¬
re : Nullus quippe credit ali¬
quid. nisi prius cogitauerit
c̃ẽ credendum. Si gͦ cogitare
bonũ. non ẽ ex nobis. ut hic
apłc tradit. nec credere quã¬
quã. & ipsum credere ncbil
est aliud quã assentione men¬
tis cogitare. hic uidetur in¬
sinuare qd̾ cogitacio bona p̃¬
cedat fidem. & itabona uolun¬
tas p̃ueniat fidem. non p̃ue¬
matur. qd̾ p̃dictis aduersari

Expanded text:
Non quod sufficientes simus cogitare aliquid quasi ex nobis. Attendant, inquit, hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Commendans enim istam gratiam quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita, inquit, non quod sufficientes simus cogitare aliquid boni, scilicet ex nobis. Quis autem non videat prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Si ergo cogitare bonum non est ex nobis, ut hic Apostolus tradit, nec credere; quanquam et ipsum credere nihil est aliud, quam cum assensione mentis cogitare. Hic videtur insinuare quod cogitatio bona praecedat fidem, et ita bona voluntas praeveniat fidem, non praeveniatur; quod praedictis adversari
Abbreviated transcription (Latin):
tur: dũ eis consentit ad effectũ
bomi. & in eis est. quia tempo¬
re ab eis ñ preceditur. Quedã
ad huc addit que grauiorẽ
faciunt questionẽ: scilicet qͦd
cogitatio boni p̃cedit fidem.
eterũ hanc questionem
Amagis acuunt & uigẽt
uerba augustini quib in libͦ
de p̃destinacione sc̃oꝵ utitur

Expanded text:
tur, dum eis consentit ad effectum boni; et in eis est, quia tempore ab eis non praeceditur. 7. Quaedam adhuc addit quae graviorem faciunt quaestionem, scilicet quod cogitatio boni praecedit fidem. Caeterum hanc quaestionem magis acuunt et urgent verba Aug., quibus in libro de Praedestinatione sanctor
Abbreviated transcription (Latin):
itaq om̃s in adã peccas¬
se quasi in massa. Ipse enimi
ꝑ peccatũ corruptus quos
genuit om̃s natisũt sub pec
iecte om̃s dicuntur peccasse.
qr sicut ab illo unohomine.
sic ab eodem uno peccato am¬
munes cẽ. non possunt. nͥ ab
eius reatũ ꝑ xp̃i baptismum
absoluantur. alia gͦ sunt ꝓpria
peccata. in qͥb tm̃ peccant.
quoꝵ peccata sunt. aliud hoc
unũ in quo om̃s peccauerũt.
idest ex qͦ peccatores consti¬
tuti sunt. Qͦd sit peccatũ in qͦ
om̃s peccauert. scilicet originale

Expanded text:
itaque omnes in Adam peccasse, quasi in massa. Ipse enim per peccatum corruptus, quos genuit omnes nati sunt sub peccrecte omnes dicuntur peccasse; quia sicut ab illo uno homine, sic ab eodem uno peccato immunes esse non possunt, nisi ab ejus reatu per Christi baptismum absolvantur. Alia ergo sunt propria peccata, in quibus tantum peccant quorum peccata sunt; aliud hoc unum in quo omnes peccaverunt, id est, ex quo omnes peccatores constituti sunt. 9. Quid sit peccatum in quo omnes pe
Abbreviated transcription (Latin):
le ꝑsuasor. S tam̃ per mulierẽ
decepit. Non eiuum ratio nr̃a de¬
duci ad consensionẽ peccatipo¬
test. nisi cũ delectacio mota fu¬
erit in illa parte amini. qui de¬
bet optemp crare rationi. tan¬
quã rectori uiro. Etiam in uno¬
quoq nr̃m. nichil aliud agi¬
tur cũ ad peccatũ quisq labi¬
tur quam tunc actum est. i
illis trib serpente. muliere. et
uiro. Nam pͥmo fit suggestio.
siue ꝑ cogitacionem. siue per
sensus corporis. uel uidendo.
uel tangendo. uel audiendo.

Expanded text:
ersuasor, sed tamen per mulierem decepit. Non enim etiam ratio nostra deduci ad consensum peccati potest, nisi cum delectatio mota fuerit in illa parte animi, quae debet obtemperare rationi, tanquam rectori viro. Etiam in unoquoque nostrum nihil aliud agitur cum ad peccatum quisque delabitur, quam tunc actum est in illis tribus, serpente, muliere et viro. Nam primo fit suggestio, sive per cogitationem, sive per sensus corporis, vel videndo, vel tangendo, vel audiendo
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ ẽẽ in aliquo. ut eũ faciat dĩ
& ꝓruni amatorem. Qd̾ cũ facit
tunc dr̃ dari siue mitti alicui:

Expanded text:
abet esse in aliquo, ut eum faciat Dei et proximi amatorem. Quod cum facit, tunc dari dicitur sive mitti alicui;
Abbreviated transcription (Latin):
addit᷑. donec unicuiq ꝓ mͦ sue̾
quantũ in illo ꝓfecĩt caritas. uel
potus. quantũ ip̃e in caritate
ꝓfecĩt. slamsi caritas ds̃ ẽ. nec
ꝓficit. nec deficit. Sic gͦ d̾r inte
Ecce quomͦ intelligendũ sit. cũ¬

Expanded text:
additur, donec unicuique pro modo quantum in illo profecerit charitas, vel potius quantum ipse in charitate profecerit. Nam si charitas Deus est, nec proficit, nec deficit. Sic ergo diciturEcce quomodo intelligendum sit cu
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃n scm̃: qd fidĩ pietas ñ aͣmit¬
tit. Auctoritate confirmat
utramq responsionem.
It aũ cercius fiat qd̾ diximus.
augeat᷑. & ñ habenti det᷑. & haben¬
ti ut plus ħat᷑ aug̃ ostendit suꝑ¬
iohem dicens. Sine spũ sc̃o constat
seruare ñ posse. & id nos posse atq
agere. tanto minꝰ. qͣnto illũ ꝑcipi¬
mꝰ minꝰ: tanto uͦ amplius. qͣnto il¬
lũ ꝑcipimꝰ amplius. Idõq ñ solũ
ñ habenti. uerũ :̃ habenti. ñ incas
sũ ꝓmittit᷑. nlon habenti qͥdẽ ut
habeat᷑: habenti aũ ut amplius
habeat᷑. slam si ab illo minꝰ. & ab
alio amplius ñ hab̾et᷑. sc̃s helise¬
us sc̃õ heliȩ ñ diceret. Sp̃c qͥẽ inte.

Expanded text:
sanctum, quod fidei pietas non admittit. 10. Auctoritate confirmat utramque responsionem. Ut autem certius fiat quod diximus, augeatur, et non habenti detur, et habenti ut plus habeatur, Aug. ostendit suJoannem dicens: Sine Spiriu sancto constat servare non posse; et id nos posse atque agere tanto minus quanto illum percipimus. Tanto vero amplius, quanto illum percipimus amplius. Ideoque non solum nmittitur: non habenti quidem, ut habeatur; habenti autem, ut amplius habeatur. Nam nisi ab alio minus, ab alio amplius haberetur, sanctus Elisaeus sancto Eliae non diceret: Spiritus qui est in te,
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ nasciturum. qui
natus ẽ Modo ñ scit eum nasci¬
turum. Sciuit gͦ aliquit qd̾ mͦ
ñ scit. Item sciuit muntũ esse
creandum mͦ non scit mundũ
creandum. gͦ aliquid sciuit:
qd̃ modo ñ scit. & alia huiusmo¬
di. infunta induci possent.

Expanded text:
hominem nasciturum qui natus est, modo non scit eum nasciturum, scivit ergo aliquid quod modo non scit. Item: Scivit mundum esse creandum, modo non scit eum esse creandum, aliquid ergo scivit quod modo non scit; et alia hujusmodi infinita dici
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ atdit᷑ qͥd unũ. pot̾ aliqͥd signi¬
ficari. ex plurib uinũ factum.
quamuis diuersis natura sic̃
amina & corpꝰ. ñ possunt utiq¬
dici unũ. Qͥd em̃ tam diuersum
nͥ addat᷑ uel sub intelligatur. qͥo
unũ. idẽ unus homo: Uude a¬
unũ sunt: s addidit sp̃c. Diu̾si

Expanded text:
 additur quid unum, potest aliquid significari ex pluribus unum factum, quamvis diversis natura. Sicut anima et corpus non sunt utique unum; quid enim tam diversum? nisi addatuunum, scilicet unus homo. Unde Aunum sunt, sed addit Spiritus. Diversi
Abbreviated transcription (Latin):
rimꝰ filiũ innascibilẽ confiteri:
unius dĩ inascibilis exigit. sũgͦ
unꝰ ds sit. duo umascibiles eẽ ñ
possunt: cũ id curo imiꝰ d̾s̃ sit. cũ
& pat̾ ds sit. & filius dĩ d̾s sit: qr
umascibilitas sola penes unũ sit.
Filius autẽ id cnco d̾s: qr ex in¬
nascibili ẽẽntia natꝰ existat. Cap̃¬
eñ om̃iũ filius ẽ: s caput fi¬
gradu & hac confessione refe¬
runt᷑. cũ ab eo sumant uniuer¬
sa principiũ. cũ ip̃e principiũ
sub̾am. d̾i uoluntas attulit: s
naturã filio dĩ dedit. ex impas¬
sibili & ñ nata sub̾a: ꝑfecta nati¬
uitaᷤ. Talia enĩ cuncta creata sunt:
qͣlia cẽd̾s uoluit: filius autem
natꝰ ex dõ. talis subsistit. quał
& d̃s ẽ. Nec dissimilẽ sin edidit
natura naturã: s ex suba dei
genitus natine scdm originẽ at¬
tulit si scdm cireaturas. uolunta¬

Expanded text:
r. --Filium innascibilem confiteri, unius innascibilis Dei exigit. Cum ergo unus Deus sit, duo innascibiles esse non possunt: cum idcirco Deus unus sit cum et pater Deus sit, et filius Dei Deus sit, quia innascibilitas sola penes unum sit. Filius autem idcirco Deus, quia ex innascibili essentia natus exsistat. enim omnium Filius est, sed caput Figradu atque hac confessione referuntur: cum ab eo sumant universa principium, cui ipse principium substantiam voluntas Dei attulit: sed naturam Filio dedit ex impassibili ac non nata substantia perfecta nativitas. Talia enim cuncta creata sunt, qualia esse Deus voluit: Filius autem natus ex Deo talis substitit, qualis et Deus est. Nec dissimilem sui edidit natura naturam: sed ex substantia Dei genitus naturae secundum originem attulit, non secundum creaturas, volunta
Abbreviated transcription (Latin):
trib et̾intas. eadẽ incõmutabili¬
tas. eadẽ maiestas. eadẽ potes¬
tas. In his uerbis aꝑte insinuat᷑.
ꝑsonarũ triũ distinctio. Qua¬
re patri attribuitur uintas.
et filio equalitas.
ed plurimos mouet qd̾ pa¬
tri attribuit unitatẽ: fi¬
litas una ẽ patris. & filii. & sp̃c
sc̃i. Cur gͦ patri attribuit᷑ unitas.
& filio equalitas : Forte eadẽ ra¬
tione attribuitur patri unitas
et̾uitas scd̾m hẏlariũ. qr uide¬
licet pat̾ ita ẽ ut ab alio ñ sit:

Expanded text:
tribus aeternitas, eadem incommutabilitas, eadem majestas, eadem potestas. In his verbis aperte insinuatur personarum trium distinctio. 8. Quare Patri attribuatur unitas, et Filio aequalitas. Sed plurimos movet quod Patri attribuit unitatem, Filitas una est Patris et Filii, et Spiritus sancti. Cur ergo Patri attribuitur unitas, et Filio aequalitas? Forte eadem ratione attribuitur Patri unitas aeternitas secundum Hilarium, quia videlicet Pater ita est, ut ab alio non s
Abbreviated transcription (Latin):
de sinodo.Si quis innascibilẽ et
sine micio. dicat filium. quasidu¬
o sine principio. & duo innasci¬
bilia. & duo innata dicens. duos
faciat dõs anathema sit. Caput
eiũ principiũ om̃iũ qd̾ ẽ filius.

Expanded text:
 Si quis innascibilem et sine initio dicat Filium, tanquam duo sine principio, et duo innascibilia, et duo innata dicens, duos dicat Deos, anaenim est et principium omnium Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
uel plures recte possunt unũ eẽ di
na natura. Unus aũ uel una. ñ po¬
t̃ dici de diuersis reb nͥ addatur qͥd
inꝰ uel una. quo addito. recte pot̾
dici de reb & uinus. & diuerse sub¬
stantiȩ. Uñ aug̃ in .ui. libro de tri¬
tur in scripturis dictũ uuũ sunt.
quor ẽ diuersa natura. Si aũ & a¬
liqua plura eiusdẽ natie sunt.
& diuersa sentiant. ñ sunt unũ in
quantũ diuersa sentiunt. Cũ gͦ sic
tia ñ dissidens. neq dissentiens
ambo homines erant. ꝙ idẽ
sentiebant. unũ eẽ dñr cũ dĩ: Q¬

Expanded text:
vel plures recte possunt dici unum esse, it natura. Unus autem vel una non potest dici de diversis rebus, nisi addatur quid unus vel una, quo addito, recte potest dici de rebus et unius et diversae substantiae. Unde Aug., in lib. 6, de Tritur in Scripturis dictum, unum sunt, quorum est diversa natura. Si autem aliqua plura ejusdem naturae sint, et diversa sentiant, non sunt unum et quantum diversa sentiunt. Nam si tia, non dissidens neque dissentiens ambo homines erant et idem sentiebant, unum esse dicuntur cum di
Abbreviated transcription (Latin):
iuata p̃dictã augustim exposi¬
tionẽ nͥ solo nomine et̾nitatis.
quo ñ ip̃am pat̾intatẽ. s eam
uoluit intelligi. notionẽ qua
dr ingenitus. Qd̾ eandẽ per¬
sonarũ distuictionẽ notat au¬
g̃. aliis ũbis. sine exp̃ssione tũ
llud etiã sciri oportet qd̾ carũ¬
dẽ triũ ꝑsonarũ distinctionẽ
Aug̃ ostend̾e uolens. sine exp̃s¬
Esione illarũtͥũ ꝑprietatum.
suꝑius cõmemoratarũ. ini.iͦ. libͦ
de doctrina xp̃iana sic ait. In
patre ẽ unitas. infilio eqͣtitas.
in spũ scõ unitatis. equalitatis¬
q concordia. Et tͥa hec unũ om¬

Expanded text:
dictam Aug. expositionem; nisi solo nomine aeternitatis, quo non ipsam paternitatem, sed eam voluit intelligi notionem qua dicitur ingenitus. 7. Quod earumdem personarum distinctionem notat August. aliis verbis sine expressione trium Illud etiam sciri oportet, quod earumdem trium personarum distinctionem Aug. ostendere volens sine expressione illarum trium proprietatum superius commemoratarum, in lib. de Doct. Christ. sic ait: In Patre est unitas, in Filio aequalitas, in Spiritu sancto unitatis aequalitatisque concordia. Et haec tria
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s cum utroq opera¬
tur. cui bieuit̃ respon¬
detur:. Ido illũ dictũ essẽ ꝙ
non istud. ut in patre monst̃¬
retur auctoritas. Non em̃pat᷑
a filio. set filius a patre oꝑa¬

Expanded text:
s cum utroque operatur. Cui breviter respondetur, ideo illud dictum esse, et non istud, ut in Patre monstraretur auctoritas. Non enim Pater a Filio, sed Filius a Patre opera
Abbreviated transcription (Latin):
aquis. diuisitq aquas que
ciant sub firmamento. ab his
que erant suꝑfirmamentũ.
sciendũ est qd̾ illius cęli descri¬
bitur creacio sicut ait beda.
suꝑ genesim in quo frxa sunt
sidera. cui subposite sũt aque
in acre & interra. & suꝑ posite¬
sunt aque alie de quib dici¬
tur qui tegis aquis superiora
eius. In medio gͦ firmam̃tum
de aquis factum ẽẽ credi pot̾.
cristallinus eñĩ lapis ei mag¬
na ẽ firmitas & perspicuitas
de aquis factus est. Quomͦ¬

Expanded text:
Divisitque aquas quae erant sub firmamento, ab his quae erant super firmamentum. Sciendum est quod illius coeli describitur hic creatio, sicut ait Beda, super Genes., in quo fixa sunt sidera; cui suppositae sunt aquae in aere et in terra, et suppositae aliae, de quibus dicitur: Qui tegis aquis superiora ejus. In medio ergo firmamentum de aquis factum esse credi potest. Chrystallinus enim lapis cui magna est firmitas et perspicuitas, de aquis factus est.
Abbreviated transcription (Latin):
cedit sp̃c sc̃s factor ominum.
positione epłȩ ad hebreossic
agit. non ut hereticus mani¬
ter suspicatur: tanquam ali¬
quod instrumentũ patris
extitit filius. neq per eũ pat̃
dicitur fecisse. tanquam ip̃e
facere non posset. sed ficut
dicitur pater uidicare. per
filium quia iudicem genuit
sic etiam dicitur oꝑari per
filium. qr eũ constat opifi¬
cem genuisse. Si enĩ causa eius
pater ẽ. sed scłm quod pater
ẽ multo amplius eoꝵ causa
est. que ꝑ filiũ facta sunt. ħ

Expanded text:
s factor omnium. positione Epistolae ad Hebr., sic ait: Non ut haereticus inaniter suspicatur, tanquam aliquod instrumentum Patris extitit Filius; neque per eum Pater dicitur fecisse, tanquam ipse facere non posset; sed sicut dicitur Pater judicare per Filium, quia judicem genuit, sic etiam dicitur operari per Filium, quia eum constat opificem genuisse. Si enim causa ejus Pater est, secundum quod Pater est, multo amplius eorum causa est quae per Filium facta su
Abbreviated transcription (Latin):
ost p̃dicta de peccato ac¬
tuali diligenti indagine
quedã consideranda st̃. scilicu
que fu̾it origo. & causa pͥmi
pecc̃i. utrũ ies bona an resma¬
la. pꝰ ea in qͣre sit peccatũde¬
modis fiat. & de differentia
ip̃oꝵ peccatoꝵ. Que fuerit
origo & causa pecẽi pͥma.
ausa & origo pͥma pecc̃i
Ares bona eatitit. qr ante
prunsi peccatũ. non erat aliqͥt
malũ unde oriretur. cũ enim
orignẽ & causam habu̾it aut
ex bono aut ex malohabuit.

Expanded text:
ost praedicta, de peccato actuali diligenti indagine quaedam consideranda sunt: scilicet, quae fuerit origo et causa primi peccati; utrum res bona, an res mala; postea, in qua re sit peccatumodis fiat; et de differentia ipsorum peccatorum. 2. Quae fuit origo et causa peccati prima. Causa et origo prima peccati res bona extitit, quia ante primum peccatum non erat aliquid mali unde oriretur. Cum enim originem et causam habuit, aut ex bono, aut ex malo habuit.
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpħe.idẽ eaodꝰ & ezechi¬
el. imino & ip̃e deus. qui ꝙ hic
& ibi locutꝰ ẽ in sententuis dis¬
crepare uideat᷑. attendamus
finẽ illius auctoritatis exo¬
di. Dicto em̃ reddo iniqͥtates
patrũ in filios. addit his qͥ
oder̃t me. P qd̾ euident̃ often¬
dit ñ iõo p̃umri filios. quia
peccauert̃ patres. s qr ei̾ simi¬
les qͦdã hereditario malo. dm̃
odert̃. Illuo gͦ qd̾ in erodo do¬
muiꝰ dicit. sic̃ ieronimꝰ tradit.
ñ io sonat qd̾ multi estimãt.

Expanded text:
Exod. et Ezechiel, imo ipse Deus qui et hic et ibi locutus est, in sententia discrepare videantur, attendamus finem illius auctoritatis Exod. Dicto enim: Reddo iniquitates patrum in filios, addit: His qui oderunt me; per quod evidenter ostendit non ideo puniri filios quia peccaverunt patres, sed quia eis similes quodam haereditario malo Deum oderunt. Illud ergo quod in Exod. Dominus dicit, sicut Hieron. tradit, non id sonat quod multi existim
Abbreviated transcription (Latin):
rit in lege. Si em̃ pecc̃a patrũ.
reddit interciã & quartam ge¬
ut alius peccet. & alius pu¬
mat᷑. Quomͦ enĩ iustũ ẽ. aliũ
peccare. aliũ pecc̃a lugere᷑
de t̾minatio premissar auẽ

Expanded text:
rit in lege. Si enim peccata parentum reddit in tertiam et quartam geut alius peccet et alius puniatur. Quomodo enim justum est alium peccare, et alium peccata luere? 10. Determinatio praemis
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ psalmũ. d̾̃s laudẽ meam
ne tacueris. de filus peccata
dere pecc̃a patrũ qr punit e¬
os. eo qd̃ imittant᷑ pecc̃a patiũ.
ñ qr patres peccauert̃. Non
itaq corrigit dñs in ꝓpħa. qd
ante dixerat in lege. s quomͦ
intelligendũ sit. aꝑit. Uñ
& illos qͦ pͣue intelligebant.
arguit qui dicebant᷑ patres
comedert & cet. Quare dixe¬
rit int̾ciã & quartã genera¬
tonẽ. ⁊ quare patres tantũ

Expanded text:
super psal.: Deus, laudem meam ne tacueris, de filiis peccatadere peccata patrum, quia punit eos eo quod imitantur peccata patrum, non quia patres peccaverunt. Non itaque corrigit Deus in propheta quod ante dixerat in lege, sed quomodo intelligendum sit aperit. Unde et illos qui prave intelligebant arguit, qui dicebant: Patres comederunt, etc. 11. Tuare dixerit in tertiam et quartam generationem, et quare patres tantu
Abbreviated transcription (Latin):
mĩe gͥ corpus om̃imꝰ loca¬
le est: sp̃c uͦ creatus. quo¬
est localis. localis quidẽ dicit᷑.
qr diffinitione locis terminat᷑ͦ
qm̃ cum alicubi p̃sens sit totus.
alibi ñ inuenitur: Non autem
ita localis ẽ ut dimensionem

Expanded text:
ergo corpus omni modo locale est. Spiritus vero creatus quoest localis. Localis quidem dicitur, quia definitione loci terminatur, quoniam, cum alicubi praesens sit totus, alibi non invenitur. Non autem ita localis est, ut dimensionem
Abbreviated transcription (Latin):
piens longitudims. altitudi¬
iuis. ꝙ latitudinis. distanciam fa¬
cit in loco ut corpꝰ: uel qr loco
diffinitur. ac determinatur:
qm̃ cum sit alicubi. ñ ubiq in¬
uenitur. qd̾ non solũ corpori.
sed etiam omi creato spĩn con¬

Expanded text:
piens longitudinis, altitudinis et latitudinis, distantiam facit in loco, ut corpus, vel quia loco diffinitur ac determinatur, quoniam cum sit alicubi, non ubique invenitur, quod non solum corpori, sed etiam omni creato spiritui con
Abbreviated transcription (Latin):
it: quia peccare potuit. Nam
& angłi peccauerunt & demo¬
nes facti sunt: quoꝵ ẽ diabo¬
lus pͥuceps: & qui non peccaue¬
runt peccare potuerunt. Et cui¬
cũq creaturȩ racionali presta¬
tur ut peccare ñ possit. nou ẽ
hoc natiue ꝓpriȩ. seddĩ grẽ¬
deoq solus deus est qui ñ gr̃a
cuius quã.s natura sua nec po¬
tuit. nec pot̾. nec poterit pec¬
care. Ecce sic insinuatur. quod
angłi ante confirmationem.
peccare potuerũt: s post con¬
firmnacionem ñ possunt. Et qd̾
potuerunt fuit eis ex libero
arbitrio quod eis est uatura¬
le. Qd̃ uͦ modo non possunt
peccare. non ẽ eis ex natura.l.
ex libero arbitriosed ex gracia
ex qua gr̃ã etiam ẽ. ut ipsum
liberũ arbitriũ iam ñ possit
care sic̃ ante. ñ qd̃ debilitatũ sit

Expanded text:
tuit: nam et Angeli peccaverunt, et daemones facti sunt, quorum est diabolus princeps. Et qui non peccaverunt, peccare potuerunt. Et cuicumque creaturae rationali praestatur ut peccare non possit, non est hoc naturae propriae, sed Dei grIdeoque solus Deus est qui non gratia cujusquam, sed natura sua non potuit, nec potest, nec poterit peccare. Ecce hic insinuatur quod angeli ante confirmationem peccare potuerunt, sed post confirmationem non possunt. Quod potuerunt fuit eis ex libero arbitrio, quod est eis naturale; quod vero modo non possunt peccare, non est eis ex natura, id est, libero arbitrio, sed ex gratia, et qua gratia etiam est ut ipsum liberum arbitrium jam non possitcare sicut ante; non quod debilitatum sit
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas. aut uoluntas ñ est.
aut libera dicenda ñ est. qua
beati eẽ sic uolunt. ut ẽẽ mise¬
ri ũ solũnoluit: sed nec pror¬
sus uelle possuit. Non possũt
itaq bomangłi uelle malũ.
nec uelle eẽ miseri. sleq hoc
habent ex natinꝑ̧. sed ex gr̃ȩ
beneficio. ante gr̃ȩ namq con¬
firmacionẽ poterũt peccare
angłi. & quidam etiã peccaue¬
runt: & demones factisũt. Uñ
augustinus in libro contra
maximinum. Creaturarum¬

Expanded text:
voluntas non est, aut libera dicenda non est, quia beati esse sic volunt, ut esse miseri non solum nolint, sed nec prorsus velle possint. Non possunt itaque boni angeli velle malum vel velle esse miseri; neque hoc habent ex natura, sed ex gratiae beneficio. Ante gratiae namque confirmationem potuere peccare angeli, et quidam etiam peccaverunt, et daemones facti sunt. Unde Aug., tom. 6, in lib. 3 contra Maximinum, c
Abbreviated transcription (Latin):
reterea queri solet cur ds
honune temptari permi¬
serit. quẽ decipiendũ esse pre¬
sciebat. Sed ñ esset laudabile
uere quia nemo male uiuere
suaderet. cũ in natura posse.
ꝙ in potestate haberet uelle.
ñ consentire suadenti. deoni¬
uante. & est gloriosius ñ con¬
sentire. quam temptari ñ pos¬

Expanded text:
eterea quaeri solet cur Deus hominem tentari permiserit, quem decipiendum fore praesciebat. Sed non esset laudabile sset, quia nemo male vivere suaderet, cum in natura posse, et in potestate habere vellet non consentire suadenti, Deo juvante; et est gloriosius non consentire quam tentari non pos
Abbreviated transcription (Latin):
primo respoñdeius dicen¬
tes multa eũ prescisse que mͦ
ñ prescit. cũ enĩ enus prescientia
ñ sit uisi de futuris ex quo illa
que futura erant p̃sentia funt.
uel pretereunt. subdĩ prescien¬
tia ẽẽ desimunt: subscientia uͦ
semꝑ sunt. Prescunt gͦ deusom¬
ma abeterno que futura erãt.
neq prescireᷤ desunt: inisi cũ fu¬
tura ẽẽ desinunt: neq cũ pre¬
scire desunt aliqͣ que ante pre¬
sciebat. iinus ea noscit. quã
aute cognoscebat. Non enim
dr̃ ex deꝰ fectu scientiȩ eius qd̾
aliqua p̃scierit aliquando que
mͦ non presciat. s ex ratione
uerbi qd̃ est prescientia. Presci¬
re eĩ est antescie: quã fiat a¬

Expanded text:
primo respondemus, dicentes multa eum praescisse quae modo non praescit, cum enim ejus praescientia non sit nisi de futuris, ex quo illa quae futura erant praesentia fiunt vel praetereunt, sub Dei praescientia esse desinunt, sub scientia vero semper sunt. Praescivit ergo Deus omnia ab aeterno quae futura erant, neque praescire desinit, nisi cum futura esse desinunt. Neque cum praescire desinit aliqua quae ante praesciebat, minus ea noscit quam ante cognoscebat. Non enim dicitur ex defectu scientiae Dei quod aliqua praescierit aliquando quae modo non praesciat, sed ex ratione verbi quod est praescientia. Praescire enim est ante scire
Abbreviated transcription (Latin):
ui ad suam persuasionẽ
plenit̾ subfulciendam
idẽ ut malũ qd̾ intendebat.
libere ꝑsuaderet: & malum
quod mulier timinit negan¬
do remouit. & ꝓmissionẽ ad di¬
dit. ut eius persuasio cicius reci¬
ꝑetur: promissionẽ duplicauit.
inã nempe comestionẽ suadeus.
duo in p̃mio ꝓposuit. similitu¬
dinẽ dei. scientiam boni & ma¬

Expanded text:
ui ad suam persuasionem pleniter suffulciendam, id est, ut malum quod intendebat libere persuaderet, et malum quod mulier timuit negando removit, et repromissionem addidit: et ut ejus persuasio citius reciperetur, promissionem duplicavit. Unam nempe comestionem suadens, duo in praemio proposuit similitudinem Dei, scientiamque boni et ma
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ sp̃c sc̃s siue caritas pe¬
nitus unmutabilis ẽ: nec in se
auget᷑ uel minuit᷑. nec in se reci¬
pit magis uel minꝰ. s in homine
uel potius homini auget᷑ uel mi
altari in nobis: qͥ tñ in se nͨ mag¬
nificat᷑ nec exaltatur. Unde pro

Expanded text:
 sanctus sive charitas penitus immutabilis est, nec in se augetur vel minuitur, nec in se recipit magis vel minus; sed in homine vel potius homini augetur et minaltari in nobis, qui tamen in se nec magnificatur nec exaltatur. Unde Pro
Abbreviated transcription (Latin):
uomͦ gͦ accipiet᷑. qd̾ supra
dictũ ẽ ũ enĩ ñ potuit gign̾e.
s nͭ oportuit. Quasi potuit. s ño
portuit: Nonẽ nobis ꝑspicuũ aꝑur.
quomͦ sit hoc uerũ: & id̾o sub silen¬
tio potius c̾ẽꝙp̃tereundũ: nisi me̾¬

Expanded text:
o ergo accipiatur quod supra dictum est: Non enim non potuit gignere, sed non oportuit, quasi potuit, sed non oportuit? Non est nobis perspicuum aperire quomodo sit hoc verum, et ideo sub silentio potius esset praetereundum, nisi me
Abbreviated transcription (Latin):
t sic̃ nomina sub̃ȩ aliqũ¬
ad intelligentiã ꝑsonarũ
distincte faciunt: ita etiã inter¬
dũ tocius tͥnitatis simul. Uñ aũ¬
gustmnꝰ. in eodẽ libro ait. In patris

Expanded text:
t sicut nomina substantiae aliquando intelligentiam personarum distincte faciunt, ita etiam interdum totius Trinitatis simul. Unde Aug., in eodem libro, ait: In Patris
Abbreviated transcription (Latin):
etatẽ umascibilitatis. Differt gͦ
pat̾ afilio auctoritate gu̾atiõis.
Differt etiã ꝓprietate uinascibili¬
tatis. to ẽ qr ingenitus. Uñ aug̃ dis¬
tinguens. int̾ ꝓprietatẽ qͣ dr̾ pater

Expanded text:
tatem innascibilitatis. Differt ergo Pater a Filio auctoritate generationis, differt etiam proprietate innascibilitatis, id est, quia ingenitus. Unde Aug., distinguens inter proprietatem qua Pater
Abbreviated transcription (Latin):
que non est sed facit meri
aitaq uirtutũ bomisumꝰ.
ñ est meritũ. sed facit. non
tam̃ sine libero arbitrio pio¬
ueniunt merita nr̃a. scilicet
boni affectus eoꝵ. que ꝓgres¬
sus atq bona opera que de¬
cũ coronat merita nr̃a. nicħ
aliud coronat. quã munera
sua. Unde uita eterna que
in fine a do meritis p̃cedenti¬
b redditur: qr & eadem me¬
rita quib redditur ñ a nobis
sit. s in nobis facta sunt. ꝑ
gr̃am recte & ipsa gr̃a nuncu¬
patur. qr gratis datur: nec id̃o¬
gratis qr meritis datur: sed
quia data sunt ꝑ gr̃am. & ip̃a
merita quibus d̾onatur.

Expanded text:
quae non est, sed facit meritum. itaque virtutum boni sumus non est meritum, sed facit; non tamen sine libero arbitrio proveniunt merita nostra, scilicet, boni affectus eorumque progressus atque bona opera, quae DeDeus coronat merita nostra, nihil aliud coronat quam merita sua. Unde vita aeterna quae in fine a Deo meritis praecedentibus redditur, quia eadem merita quibus redditur non a nobis sunt, sed in nobis facta sunt per gratiam, recte et ipsa, gratia nuncua gratis datur, nec ideo. quia non meritis datur. sed quia data sunt et ipsa merita, quibus datur.
Abbreviated transcription (Latin):
lignũ bom & mali. Quare sit
dictum lignum uitȩ.
quia diuinitus hanc ium
accepit: ut qui ex eius frue¬
tu comederet. corpus eius sta¬
bili santate. & perpetua soli¬
ditate firmaretur. nec ulla ui

Expanded text:
 quae est unum lignum, vitae quia divinitus hanc vim accepit, ut qui ex ejus fructu comederet, ejus corpus stabili sanitato et perpetua soliditate firmaretur, nec i
Abbreviated transcription (Latin):
erat. ut ita posset fieri. Quod
homo extra ꝑ adisũ cieatꝰ mi
ominem autẽ ita forma¬
tũ tulit deus ut scriptu¬
ra docet. & posuit inparadiso
uoluptatis quẽ plantauerat
a pͥncipio. his uerbis aperte
moyses insinuat. quod homo
extra paradisum cieatus. post¬
modum in paradisum sit po¬
situs. quod id̾o factũ dicitur.

Expanded text:
d homo extra paradisum creatus, in Hominem autem ita formatum tulit Deus, ut Scriptura docet, Gen. 2, et posuit in paradiso voluptatis, quem plantaverat a principio. His verbis aperte Moyses insinuat quod homo extra paradisum creatus postmodum in paradiso sit positus. Quod ideo factum dicitur q