comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nt temporali uteretur. eterno frueretur. Sed quia
bonis uti. aut frui landabile non ẽ : nisi bene uta¬
ris ⁊ fruaris. definita ẽ homini mensura. scd̃m
quam bonis suis temporalibus bene uteretur. ȩt̾ernis
quadriꝑtitus constabat. ꝑrimo. ut ut̾et
h̃is tantum quib uti deb̾ce. sca̾o. ut qͣlit᷑ debet.
t̃tio ut quantum. quarto. ut quando. Horumt qd̾¬
cumq homo pret̾iret  m̃suram amitteret. de m̃sum
suꝑioris boni . biꝑtitus tantum inueniebatur.
ꝑrimo ut sciret homo qͥlit̾ illo bono frui deb̾et.
scdo ut etiam quando eum illo bono frui ꝯueniret ag¬
nosceret. Nam quo bono ibi fruendum ẽẽt. iccirco.
querendum ñ erat. qm̃ ñ nisi unum bonum solum ibi
erat . Similit̾ ⁊ quantum illo bono fruendum. eẽt
omnino querendum ñ erat cum sine dubitatione cõs¬
taret. quia quantomag̃ illo frueretur. quis. tanto uti¬
q felicior eẽt. Illic aut̃ solum mensura quantitatis

Expanded text:
ut temporali uteretur et aeterno frueretur. Sed quia ut temporali uteretur et aeterno frueretur. Sed quia bonis uti vel frui laudabile non est, nisi bene utaris et fruaris: definita est homini mensura secundum quam bonis suis temporalibus bene uteretur, aeternis quadripertitus constabat. Primo, ut uteretur his tantum quibus uti deberet; secundo, ut qualiter deberet; tertio, ut quantum; quarto ut quando, horum quodcunque homo praeteriret, mensuram amitteret. CAP. XV. ioris boni bipertitus tantum inveniebatur. Primo, ut sciret homo qualiter illo bono frui deberet. Secundo, ut etiam quando eum illo bono frui conveniret agnosceret. Nam quo bono ibi fruendum esset idcirco quaerendum non erat; quoniam non nisi bonum unum solum ibi erat. Similiter et quantum illo bono fruendum esset omnino quaerendum non erat: cum sine dubitatione constaret, quia quanto magis illo frueretur quis tanto utique felicior esset. Illic autem solum mensura quantitatis
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit uelle desiit. non necesse ẽ ut hoc aut uolẽs
aut nolens fecisse dicatur. uoluit tam̃ aliquid quod
quia cum isto uelle non potuit. desiit istud uelle qd̾
uoluit. N ec id̾o illud noluit quia istud uelle desut.
s potus ideo istud uelle desiit. quia illud uoluit.
Peccatum tam̃ ⁊ iniquitas eius. ꝓpt̾ea ñ eox eo pen¬
det. quia illud uoluit. s quia istud uellet desiit. qm̃
si hoc uelle ñ desine̾t. siue illud siue aliud uolendo
nunꝗͣ peccare potusset. Quid aut̃ illud fuisse dice¬
tur. qd uolendo iustum uelle desiit. nͥ quia aliqͥd
extͣ m̃suram uoluit. in qua sola iusticia fuit :
Qnicquid .ii. extia m̃surtm ẽ. iustum eẽ non pot̃.
Sed quȩ fuit ista m̃sura in qua uoluntas hominis
eẽ debuerat. ut bona eẽt. ⁊ malum in ea non eẽt :
Hoc diligent᷑ consid̾are oportet. Qd̃ iusti cia fit¬
. ds̃ homini. unum temporale ⁊ aliud ȩt̃nũ

Expanded text:
voluit velle desiit, non necesse est ut hoc aut volens voluit velle desiit, non necesse est ut hoc aut volens aut nolens fecisse dicatur. Voluit tamen aliquid, quod, quia cum isto velle non potuit, desiit istud velle quod voluit. Nec imo illud voluit, quia istud velle desiit; sed potius ideo istud velle desiit, quia illud voluit. Peccatum tamen et iniquitas ejus propterea non ex eo pendet, quia illud voluit, sed quia istud velle desiit, quoniam si hoc velle non desineret, sive illud sive aliud volendo nunquam peccare potuisset. Quid autem illud fuisse dicetur quod volendo justum velle desiit, nisi quod aliquid extra mensuram voluit in qua sola justitia fuit? Quidquid enim extra mensuram est, justum esse non potest. Sed quae fuit ista mensura in qua voluntas hominis esse debuerat, ut bona esset et malum in ea non esset, hoc diligenter considerare oportet. CAP. XIII. Q. D
Abbreviated transcription (Latin):
lens ꝑ didit. necessitatem passus ÷. iniquitatem
non fec̃. neq iolentiam patientis culpa dicenda
ẽ: s inferẽtis. Si aut uoluntas in eo p̃cessisse adr̃.
qua nisticiȩ affectum spontanea quadam delibera¬
tione abiecit. iam ipsa desertio iusticiȩ primũ
pecc̃m fuisse negatur. quia uoluntas mala illã
p̃cessit ꝑ quem facta ẽ. ħ ec pot̃ inueniri unde
uoluntas tał ł homini aduen̾it quia uellet bo¬
num qd̾ habuerit deserere qm̃ neq asemet ipso
cum iustum appetẽ nichil aliud sit quam iustici¬
am uele. apperitum iusti deserere. idem ẽ qd uis¬
ticiam uelle desinere. Qui aut nelle aesit. nõ¬
uolendo nelle desinit. s auoluntate cessando. quem.
admodum ille qui aliquid face desinit. ñ faciendo
desinit. sed cessando tantum. ⁊ quiescendo ab eo qd̾
facit. Quia gͥ hõ appetitum iusti deserens non uel¬
le cepit. qd̾ prius noluit. s tantum mͦ quod prius

Expanded text:
lens perdidit necessitatem passus est, iniquitatem lens perdidit necessitatem passus est, iniquitatem non fecit. Neque violentia patientis culpa dicenda est, sed inferentis. Si autem voluntas in eo praecessisse dicitur, quia justitiae affectum spontanea quadam deliberatione abjecit; jam ipsa desertio justitiae primum peccatum fuisse negatur, quia voluntas mala illam praecessit per quam facta est. Nec potest inveniri unde voluntas talis homini advenerit, qua vellet bonum quod habuit deserere, quoniam neque a semetipso st quod, cum justum appetere nihil aliud sit quam justitiam velle, appetitum justi deserere idem est quod justitiam velle desinere: qui autem velle desinit, novolendo velle desinit, sed a voluntate cessando, quod quemadmodum ille qui aliquid facere desinit; non faciendo desinit, sed cessando et quiescendo ab eo quod facit. Quia ergo homo appetitum justi deserens non velle coepit quod prius noluit, sed tantummodo quod prius
Abbreviated transcription (Latin):
cum ineẽt effectum sitũ hoc ẽ insticiam in seꝑa¬
bilit᷑ ad eẽ instituit. Affectum cõmodi in seꝑa¬
bilem tribuit. ⁊ effectum illiuis hoc ẽ ꝯ modũ
non eque in seꝑabilit̾ ad eẽ p̃cep̃. quatinus homo
ist illo solo scilicet appetitu usti amisso. huiꝰ ⁊ illi¬
us effectum ꝑderet. ł illo solo retento unus ⁊ al¬
tũis effectum retineret. Sed homo solum quod po¬
tuit fecit. ⁊ quia appetitum iusti sponte dereliqͥtͥ
iccͥco m̾ito ⁊ iusticiam ⁊ comodum ꝑdidit. solum
appetitum comodi ad augm̃tum infelicitatis retinẽs.
Sic̃ enim augm̃tũ głiȩ fuisset iusticia ꝑseueranti
ñ posse ab amore ⁊ desid̾io habiti boni tepescere.
ita tumulis miseriȩ ẽ. ab appetitu boni non posse
se quamius illud adipisci. nequeat cohib̾ȩ. Utrũ
titum iusticiȩ habuit. quomodo pꝰea illum
amisit. utrum uidelicet uolens aut nolens illum
deserint. Si enim nolens deseruit ł potius si uo¬

Expanded text:
cum inesset, effectum suum, hoc est, justitiam insepacum inesset, effectum suum, hoc est, justitiam inseparabiliter adesse instituit Affectum commodi inseparabilem tribuit, et effectum illius, hoc est commodum, non aeque inseparabiliter adesse praecepit quatenus homo, vel illo solo, scilicet appetitu justi amisso, hujus et illius effectum perderet, vel, illo solo retento, unius et alterius effectum retineret. Sed homo solum quod potuit fecit; et quia appetitum justi sponte dereliquit, idcirco merito et justitiam et commodum perdidit, solum appetitum commodi ad augmentum infelicitatis retinens. Sicut enim augmentum gloriae fuisset in justitia perseveranti non posse ab amore et desiderio habiti boni tepescere, ita cumulus miseriae est ab appetitu boni non posse sese quamvis illud adipisci nequeat cohibere. CAP. titum justitiae habuit, quomodo postmodum illum amisit. Utrum videlicet nolens an volens illum deseruit. Si enim nolens deseruit, vel potius si no
Abbreviated transcription (Latin):
Appetitus quippe iusti. siue affectus seꝑabił ẽ. quia
scdm noluntatem in ẽ. s effectus illuis idẽ iustum
sine iusticia. in seꝑabilis ab illo ẽ. quia appetitus insti.
sine iusticia eẽ. non pot̃̾. Ipsum enim iusticiam ap¬
pet̾e. scđm aliquid iusticiam hab̾e ẽ. Affectus gͦ
iusti auoluntate seꝑari potest. sed effectus eiis idẽ
nistitia. ab affectu ipso seꝑari non potest. Rursum
appetitus commodi in seꝑabił ẽ. quia scd̾m necessita¬
tem in ẽ. ⁊ auolũtate rõnali nunquam seꝑari pot̃.
Affectus aut̃ eiis idẽ ꝯmodum ab eo seꝑabilis ẽ.
quia desidari comodum ⁊̃ cum non habetur pot̾.
⁊ in hoc sumina constat pęna. cum creatura pę¬
ne addictameq ꝯmodum suum fastidire pot᷑. ꝓpt̃
imimittabilem natunam. nec hab̾e pot̾ ꝓpter irre¬
missibilem culpam. ꝓpterea gͥ ds̃ affectum
iusticie homini seꝑabuem dedit.⁊ ipsã affectui

Expanded text:
Appetitus quippe justi sive affectus separabilis est, quia Appetitus quippe justi sive affectus separabilis est, quia secundum voluntatem inest; sed effeetus illius, id est justum sive justitia inseparabilis ab illo est, quia appetitus justi sine justitia esse non potest. Ipsam enim justitiam appetere, secundum aliquid justitiam habere est. Affectus ergo justi a voluntate separari potest, sed effectus ejus, id est justitia, ab affectu ipso separari non potest. Rursum appetitus commodi inseparabilis est, quia secundum necessitatem inest, et a voluntate rationali nunquam separari potest. Effectus autem ejus, id est commodum, ab eo separabilis est; quia desiderari commodum, cum non habetur, potest. Et in hoc summa constat poena cum creatura, poena addicta, neque commodum suum fastidire potest propter immutabilem naturam, nec habere potest propter irremissibilem culpam. Propterea igitur Deus affectum justitiae homini separabilem dedit, et ipsi affectui
Abbreviated transcription (Latin):
in eẽt ad noluntatem. alterum idem. appetititinꝯ¬
modi deci̾at. ut in eẽt scdm necessitabem.. Unũ
uoluntarium. alium necessarium. Appecitum iusti.
ꝓpt̃ẽa uoluntarium ẽẽ uoluit. ut in eo ꝓmereret᷑
homo sine bonum. s indelicet eum tretineret eum
posset deserere. sure malum si eum desereret. cum
posset retin̾e̾. Appetitum aut̃ cõmodi ꝓpt̾ea necessari¬
um uoluit ẽẽ dĩ. quatenus in eo remimeraretur ho¬
mo. sine adpęnam si alter̃ idẽm appetitum iusti dese¬
reret. sine ad głam si eundẽ aꝑꝑetitũ scilicet iusti reti¬
neret. In appetitu gͥ iusti ds meritum hominis
ꝯstituit. in appetiti nͦ cõmodi p̾mium.ꝓpt̾ea appetitũ
iisti solum uoluntati hominis subieeit. q nisi inuo¬
luntate ⁊ lib̾o arbitrio. meritum ẽẽ ñ potuit. ꝑost
hos duos appetitus duo effectus illorum sequebantur.
iistum ⁊ comodum. dissimilit̾ tñ ⁊ ordine ꝯtrario.

Expanded text:
inesset ad voluntatem. Alterum, id est appetitum coinesset ad voluntatem. Alterum, id est appetitum commodi dederat ut inesset secundum necessitatem. Unum voluntarium, alterum necessarium. Appetitum justi propterea voluntarium esse voluit, ut in eo promereretur homo sive bonum, si videlicet eum retineret cum posset deserere, sive malum, si eum desereret cum posset retinere. Appetitum autem commodi propterea necessarium voluit esse Deus, quatenus in eo remuneraretur homo sive ad poenam, si alterum, id est appetitum justi desereret, sive ad gloriam, si eumdem appetitum, scilicet justi, retineret. In appetitu justi Deus meritum hominis constituit; in appetitu vero commodi praemium. Propterea appetitum justi solum voluntati hominis subjecit, quia nisi in voluntate et libero arbitrio meritum esse non potuit. Post hos duos appetitus duo effectus illorum subsequebantur: justum et commodum, dissimiliter tamen et ordine contrario.
Abbreviated transcription (Latin):
gerere. ⁊ pꝰ ea ꝑ penitentiam ⁊ ueniȩt postulationẽ
creatoris posse placere. Uere gͥ dictum ẽ quia minus¬
peccauit. qui de pęnitentia ⁊ miscda cogitauit. Peccaũ
tam̃ quia peccanti consensit. ⁊ peccantem ñ correa᷑.
et iccirco quȩ in peccato originali ẽ. culpa. quamuis
dissimilit̾ ad utrumq tam̃ totum redundat. in illã
quidem quia peccauit. inistũ uͦ quia peccanti ꝯsensit.
⁊ peccatum iluuis ꝯsentiendo suũ fecit. ⁊ hoc mͦ qd̾
primus homo adiabolo seductus ẽ. ut peccaret. Si
aut̃ intus ꝯsidare noluerimꝰ quomͦ peccatum in eũ
ueñ. aut etiam qͥd sit ipsum peccatum quod natu¬
ram bonam uiciat. ⁊ tollit pulchritudinem ⁊ in¬
tegͥtatem illuis. quedam de int̾ioris hominis. quali¬
tota regeretur. et conduceretur ad constimationem
finis siis. Duo hȩc erant appetitus uisti. ⁊ appetiti᷑
commodi. Unum idẽm appecitum iusti ded̾at: ut

Expanded text:
gerere; et postea per poenitentiam et veniae postulationem gerere; et postea per poenitentiam et veniae postulationem Creatori posse placere. Vere igitur dictum eia cogitavit; peccavit tamen quia peccanti consensit et peccantem non correxit. Et idcirco quae in peccato originali est culpa quamvis dissimiliter ad utrumque tamen tota redundat; in illam quidem quia peccavit in istum, quia peccanti consensit et peccatum illius consentiendo suum fecit. Et hoc quidem modo prius homo a diabolo seductus est ut peccaret. Si autem interius considerare voluerimus quomodo peccatum in eum venit, quid aut etiam fit ipsum peccatum quod naturam bonam vitiat, et tollit pulchritudinem et integritatem illius, quaedam de interioris hominis qualitota regeretur et conduceretur ad consummationem finis sui. Duo hic erant, appetitus justi et appetitus commodi. Unum, id est appetitum justi dederat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
entiȩ boni ⁊ mali homini uetuisse crederet. ne ipse
homo ereo gustando adequalitatem ipsuis ꝓfic̾e po¬
tuisset. Hec ẽ enim illa ꝑu̾sa similitudo. quȩ crea¬
ture non conuenit. quȩ ex initatione ñ q̃ritur.
s ex cõꝑatione. h anc gͦ mulier insuꝑbiam elata appe¬
tiit. ⁊ ne hanc hab̾e potusset. ipsum creatorẽ inuidia.
tactũ lignum hoc uetuisse putauit. Uoluntaria gͦ
malicia se contra creatorem suum ererit. ꝑu̾se cõ¬
tra ipsum uolendo ⁊ impie de ipso sentiendo. Adã
nero non ẽ seductus. quia quod diabolus ꝓmisit.
falsum et̃ scuebat. neq icetrco pomũ uetitum eo¬
medit. qͣsi ꝑ illam comestionem deo parificari se
posse creet.ł etiam parificari uellet. s tantum ne
mulieris animum quȩ sibi ꝑ affectum dilectionis
sociata fuerat. eus petitioni ⁊ uoluntati resistendo ꝯ¬
tͥstaret. Maxime quia putauit se ⁊ mulieri morem

Expanded text:
entiae boni et mali homini vetuisse crederet, ne ipse entiae boni et mali homini vetuisse crederet, ne ipse homo ex eo gustando ad aequalitatem ipsius proficere potuisset. Haec est enim illa perversa similitudo quae creaturae non convenit, quae ex imitatione non quaeritur, sed ex comparatione. Hanc ergo mulier in superbiam elata appetiit; et ne hanc habere potuisset, ipsum Creatorem invidia tactum lignum hoc vetuisse putavit. Voluntaria ergo malitia se contra creatorem suum erexit; perverse contra ipsum volendo, et impie de ipso sentiendo. Adam vero non est seductus, quia quod diabolus promisit falsum esse sciebat. Neque idcirco pomum vetitum comedit, quasi per illam comestionem Deo parificari se posse crederet, vel etiam parificari vellet; sed tantum ne mulieris animum quae sibi per affectum dilectionis sociata fuerat, ejus petitioni et voluntati resistendo contristaret. Maxime quia putavit se et mulieri morem
Abbreviated transcription (Latin):
temptationum gen̾a. unum ertͣiꝰ. aliud
interuis. Eert̾ior temptatio ẽ : qñ ub ex¬
trinsecus malum siue uisibilit᷑ siue in uifibilit᷑ fa¬
ciendum suggeritur. In tĩor temptatio ẽ. qñ ex
moti praue delectationis. intus animus ad peccandum
sollicitatur. H ec añt temptatio difficilius uinciturꝰ: quia
int̾nis oppugnans de nr̃o contra nos roboratur. ꝑroptea
diabolus ueniam ñ meruit : quia sine ulla temptatio¬
ne peccaũ. Homo uͦ q sola exteriori temptatione pul¬
satus cecidit. tanto grauiꝰ plectendus erat. quãto leuio¬
ri impulsu ꝓstratus fuerat. Et tam̃ quia aliquam ꝗͣ¬
to grauiorem in peccando temptationis iuolentiam pa¬
tim̃ : tanto leuiore piaculo ad gram admissam reno
credidit. qd diabolus dixit: ⁊ iccirco non solum in¬
ordinate similitudinem dĩ cum scientia boni⁊
mali appetit. sed intantam ȩtiam ꝓlapsa ꝑu̾sitatem
uerisimilit᷑ pupatur. ut dm̃ ex inuidia lignum sci¬

Expanded text:
tentationum genera, unum exterius, alterum interius. Exterior tentatio est quando nobis extrinsecus malum sive visibiliter sive invisibiliter faciendum suggeritur. Interior tentatio est quando ex motu pravae delectationis intus animus ad peccandum sollicitatur. Haec autem tentatio difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Propterea diabolus veniam non meruit, quia sine ulla tentatione peccavit. Homo vero quia sola exteriori tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu prostratus fuerat; et tamen, quia aliquam qo quanto graviorem in peccando tentationis violentiam patimur, tanto leviori piaculo ad gratiam amissam rencredit quod diabolus dixit. Et idcirco non solum inordinate similitudinem Dei cum scientia boni et mali appetiit, sed in tantam prolapsa perversitatem verisimiliter putatur, ut Deum ex invidia lignum sci
Abbreviated transcription (Latin):
ost quã pͥmꝰ parens gen̾is humani ꝓpt̾ in obedientiȩ
culpã a panidiso erulãs in hunc mundũ ueñ. diabo¬
lus uis tirannicũ in illo exercẽs sic̃ eũ pͥꝰ fraudulent̃ seduxat.
ita pꝰmodũ uolent̃ possidebat. Sed dĩ ꝓuidentia que hunc
nũ p̃meret᷑ exipsa ei pena remediũ p̃pararet. Itaq iã tuno
abipso mundi erordio sacm̃ta salutis suȩ hoĩ ꝓposuit. quib
eũ sub expectatione futurȩ sanctificationis c̃signaret. quate

Expanded text:
mani propter inobedientiae culpam a paradiso exsulans in hunc mundum venit, diabolus jus tyrannicum in illo exercens, sicut prius fraudulenter seduxerat, ita postmodum violenter possidebat. Sed Dei providentia quae hunc rnum premeretur, ex ipsa ei poena remedium praepararet. Itaque jam tunc ex ipso mundi exordio sacramenta salutis suae homini proposuit quibus eum sub exspectatione futu
Abbreviated transcription (Latin):
O
originale peccatũ ꝯtrahut̃ qͥ generant᷑ ab his qui
originał peccati. siue ꝑsacm̃ta fidei. siue sola fide remiᷤ¬
sionẽ acceꝑũt. Quomͦ enĩ apatͥbꝰ in filios tuinsire pot̃. qd̾
in ipsis patrib nonẽ : Set sciendũ ẽ. qd̾ originale pecca¬
tũ quod apatribus ꝑ carnis generationẽ adfilios trĩsducit᷑ .
quauis inhis qͥ gignũt quantũ ad culpã remissũ sit. quan

Expanded text:
o originale peccatum contrahunt, qui generantur ab iis qui originalis peccati, sive per sacramenta fidei, sive sola fide remissionem acceperunt. Quomodo enim a patribus in filios transire potest, quod in ipsis patribus non est? Sed sciendum est quod originale peccatum quod a patribus per carnis generationem traducitur ad filios, quamvis in his qui gignunt quantum ad culpam remissum si
Abbreviated transcription (Latin):
fomes quidẽ peccati in eẽ pot̾. s peccatũ dominari ñ
pot̃. ꝗͣ diu lib̃tatẽ suã custodiñt. ⁊ spm̃ ad optionis no¬
luntariȩ peccando ñ amutũt. Lib̃ati eñ aseruiture
peccati. sub corruptione qͥdẽ mortalitatis necessitate tene¬
m᷑. s dominoͥ peccati ñ nisi uoluntate subicimꝰ. Propt᷑ qd̾ idẽ
apłs dic̃. Nõ regnet peccatũ mur̃o mortali corꝑre. Corpus
qͥppe nr̃m necessitate mortale in ipsa corruptionis idice
fomitẽ peccati portat. set ubi sp̃s lib̾tatis ẽ. peccatũ ipsũ
adregnandũ surgere ñ pot̃. Sic itaq originale peccatum

Expanded text:
potest, sed peccatum dominari non potest quandiu libertatem suam custodiunt, et spiritum adoptionis voluntarie peccando non amittunt. Liberati enim a servitute peccati sub corruptione quidem mortalitatis necessitate tenemur, sed dominio peccati non nisi ex voluntate subjicimur. Propter quod idem Apostolus dicit: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore . Corpus quidem nostrum necessitate mortale in ipsa corruptionis radice fomitem peccati portat; sed ubi spiritus libertatis est, peccatum ipsum ad regnandum surgere non potest. Sic itaque originale peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
nis. pͥmo loco consid̾anda occurrũt. ⁊ ẽpꝰ. locꝰ. remediũ. ⁊̾ epus
ẽ p̃sens uita. ab inicio mundi usq ad finẽ seculi. Locꝰ ẽ. mundꝰ
iste. Remediũ in tribus ꝯstat. infide. insacͣm̃tis. in oꝑibus
bonis. T ẽpꝰ longũ. ne imparatus p̃occupet᷑. Locꝰ asꝑ. ut p̃ua¬
ricator castiget᷑. Remediũ efficade. ut infirmꝰ sanetur.

Expanded text:
empus, locus, remedium. Tempus est praesens vita ab initio mundi usque ad finem saeculi. Locus est mundus iste. Remedium in tribus constat: in fide, in sacramentis, in operibus bonis. Tempus longum, ne imparatus praeoccupetur. Locus asper, ut praevaricator castigetur. Remedium efficax, ut infirmus sanetur.
Abbreviated transcription (Latin):
et cõcpiscentiȩ ad uniu̾sos dilatatur. Qđ si qr qua iusti¬
cia aĩȩ imputet᷑. qd̾ neq exereatione acep̃. neq uolunta¬
te ꝑpetrauit. s ex sola carnis societate cõtrrr̃  Quã
tñ societatẽ ñ ipsa suo arbitͥo uendicanit. sed p̃cepto ⁊ dispo¬
sitione ereatoris sui suscepit. nos tandẽ id qd̾ uerũ ẽ.
ꝓfiteri oportet. diinã iusticiã in hoc irrep̃hensibilẽ qͥ¬
apneipio ꝓposusse animas corporibꝰ mificandas
sociare. ⁊ corporũ quidẽ gen̾andoꝵ homini officiũ ĩ uitiᷤᷤ
crearet. et corꝑibꝰ sociecret. ⁊ si homo opꝰ suũ corrupit.

Expanded text:
 quaeritur qua justitia animae imputentur quae neque ex creatione accepit, neque ex voluntate perpetravit; sed ex sola carnis societate contraxit, quam tamen societatem non ipsa suo arbitrio vindicavit, sed in praecepto et dispositione creatoris sui suscepit. Nos tandem id quod verum est profiteri oportet, justitiam divinam in hoc irreprehensibilem qupio proposuisse animas corporibus vivificandis sociare, et corporum quidem generandorum homini officium injunxissecrearet et corporibus sociaret. Et si homo opus suum corrupit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmiscdam interciã ⁊ qrtã gen̾ationẽ terminant᷑. ne for¬
te uidiciũ importabile fieret. si euncta p̃cebentiũ peccata
insubsequentibꝰ ulio diuina puniret. Quod aũt in alio loco
dr̃. filius non portabit iniqͥtatẽ patris. et pat̾ nõportabit
iniqͥtatẽ filii de illa n̾atit᷑ iniqͥtate intelligit᷑. quã ꝑsona
lit̾ discreti ⁊ eẽntialit̾᷑ ab inuicẽ diusi pat̃ ⁊filius oꝑant᷑.
E x qͦ enĩ filius apatre ⁊ pat᷑ afilio alius in ꝑsona effect¬
ẽ: sic̃ uterq ꝓpͥo arbitrio oꝑari ht̃. sic qd̵ alt᷑ fac̃ demeep
alteri imputari ñ debet. Quod gͦ dictũ ẽ reddã porcata
patrũ in filios. de illis peocatis intelligi oportet. quȩ patres
cõmiser̃. pꝰ quã de ipsis nascerent᷑. hrad quos peccata eaꝵ
redundare debuer̃. Quare gͦ usq in qrtã genenitionẽ.¬

Expanded text:
am in tertia et quarta generatione terminantur, ne forte judicium importabile fieret, si cuncta praecedentium peccata in subsequentibus ultio divina puniret. Quod autem in alio loco dicitur: Filius non portabit iniquitatem patris et pater non portabit iniquitatem fentialiter et ab invicem divisi pater et filius operantur. Ex quo enim filius a patre et pater a filio est alius in persona effectus, sicut uterque proprio arbitrio operari habet, sic quod alter facit deinceps alteri imputari non debet. Quod autem dictum est: Reddam peccata patrum in filios, de illis peccatis intelligi oportet quae patres commiserunt priusquam de ipsis nascerentur ii ad quos peccata eorum redundare debuerunt. Quare ergo usque in quartam generatione
Abbreviated transcription (Latin):
ne suo quẽq peccato teni neq p̃cedentia peccata patrũ
ad subsequentes filios redundare intelligamꝰ. Quod siuerũ ẽ
constat quia peccata patrũ ac tualia ad filios nõ transent̃.
s originale solũ quod cet̾is om̃ĩbꝰ tantomag̃ fuit quanto

Expanded text:
ne suo quemque peccato teneri, neque praecedentia peccata patrum ne suo quemque peccato teneri, neque praecedentia peccata patrum ad subsequentes filios redundare intelligamus. Quod si verum est, constat quod peccata patrum actualia ad filios non transeunt, sed originale solum, quod caeteris omnibus tanto majus fuit quanto
Abbreviated transcription (Latin):
eonsq peccata patrũ infiliis puniri dñr. quo ipsi filii eoꝵ¬
dẽ patrũ peccata uidentes imitant᷑. ut intelligamꝰ nunꝗͣ
filios in peccatis parentũ fie̾i participes. nisi fuerĩt pͥꝰ peccan¬
do effecti iuitatores. ut suo qͥsq pecc̾o ñ alieno damnet᷑. dũ
alieaũ suũ fac̃. qd̾ amando ⁊ sequendo imitat᷑. Sic .ii. ge¬
n̾alit᷑ dictũ ꝯnementus intelligͥ filus ñ portabit iniqͥtatẽ
patͥs. ⁊ pat̃ nõ portabit miqͥtatẽ filii. ut nũꝗͣ pecc̃a aliena
noceat̃. nͥ his qͥ ea peccando imitãt᷑. Cũ enĩ cõtra id qd̵ dictũ
fuenit patres comeder̃ nuã agerbãt ⁊dentes filioꝵ obstupes¬
cũt. oppositũ sit filius nõ portabit iniqͥtatẽ patris.⁊ pat᷑
nõ portabit iniqͥtatẽ filii. aiã q̃ peccau̾it ipsa moriet᷑. neceᷤ¬
se ẽ ut si inpͥori sententia p̃cedentiũ patrũ peccã ad subseq̃ñ¬
tes filios tansire significatũ accipimꝰ. insubsequenti assercio¬

Expanded text:
e peccata patrum in filiis puniri dicuntur, quo ipsi filii eorumdem patrum peccata videntes imitantur. Ut intelligamus nunquam filios in peccatis parentum fieri participes, nisi prius fuerint peccando effecti imitatores, ut suo quisque peccato non alieno damnetur, dum alienum suum facit quod amando et sequendo imitatur. Sic enim generaliter dictum convenientius intelligitur. Filius non portabit iniquitatem patris, et pater non portabit iniquitatem filii, ut nunquam peccata aliena noceant nisi iis qui ea peccando imitantur. Cum enim contra id quod dictum fuerat: Patres comederunt uvam acerbam et dentes filiorum obstupescunt , oppositum sit: Filius non portabit iniquitatem patpeccaverit ipsa morietur . Necesse est ut si in priori sententia praecedentium patrum peccata ad subsequentes filios transire significatum accipimus, in subsequenti assertio
Abbreviated transcription (Latin):
porũ natum̃ corrup̃. Qui gͦ hoc dicut̃ intionẽ diuine
nisticiȩ ñ expont̃. q sic̃ ad diinã bonitatẽ ñ ꝑtinuit ut
eas malas faceret. sic nec cõuenire uidebatur ut ꝓponeret
illic collocare ubi malas fieri necesse eẽt. No gͥ magnoꝑe
insistendũ ẽ ut rõne inuestiget᷑. qd̾ fide mag̃ quã nõne ł
scrutari inuestigari oportet. Quomͦ apatribus iustis

Expanded text:
m corrupit. Qui ergo hoc dicunt rationem divinae justitiae non exponunt; quia, sicut ad divinam bonitatem non pertinuit ut eas malas faceret, sic nec convenire videbatur ut proponeret illic collocare ubi malas fieri necesse esset. Non igitur magnopere insistendum est ut ratione investigetur, quod fide magis quam ratione scrutari
Abbreviated transcription (Latin):
Quiciũ cõcupiscentiȩ. ex sensti corrupto uiciũ ignonintiȩ.
Ibi q appetitꝰ quȩrendȩ necessitasis. ultͣ m̃suram se exten¬
dit. hic aũt quia instrum̃tũ concipiẽde u̾itatis ab integͥ¬
tatis uigore defic̃. Hoc aũ difficultatẽ questionis maximã
ad dnc̃. qd̾ originale peccatũ ñ nͥ in solo carnalis corrupti¬
onis uicio assignare uidem᷑. qd̾ tam̃ usq ad participati¬
onem animȩ rõnał extendi necesse .ẽ. ꝯfiteamur.  Q mͦ a¬

Expanded text:
upiscentiae, ex sensu corrupto vitium ignorantiae. Ibi quia appetitus quaerendae necessitatis ultra mensuram se extendit; hic autem quia instrumentum concipiendae veritatis ab integritatis vigore deficit. Hoc autem difficultatem quaestionis maximam adducit, quod originale peccatum, non nisi in solo carnalis corruptionis vitio assignari videmur, quod tamen usque ad participationem animae rationalis extendi necesse est confiteamur. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
sã. scd̾m oꝑationẽ scđm retribucionẽ. Scd̾m p̃scien¬
tiã iudicati fuimꝰ prinsquã eẽmꝰ. Scd̾m causam iuidicamur
ex quo eẽ incipimꝰ. qñ boni uel mali stimꝰ. Scd̾m oꝑationẽ idi¬
cam̃. qñ oꝑib foris ostendimꝰ. qͣles intꝰ apud nos sumis. Scd̃m
retͥbucionẽ uidicabũ. qm̃ inꝑcipienda m̾cede oꝑum cognos¬
cemꝰ. quales ab eterno apud dm̃̃ p̾nisi fumꝰ. Exhis .iiii. iudiciis
duo sunt occulta. iudiciũ scdm p̾scienciã. et udiciũ scđ̾m cau¬
sã. et ideo meis indiciũ humanĩ ñ recipit᷑. Duo manifesta. idẽ

Expanded text:
sam, secundum operationem, secundum retributionem. Secundum praescientiam judicati fuimus antequam essemus; secundum causam judicamur ex quo esse incipimus, quando boni et mali sumus; secundum operationem judicamur, quando operibus foris ostendimus quales retributionem judicamur, quando in percipienda mercede operum cognoscemus, quales ab aeterno apud Deum praevisi fuimus. Ex his quatuor judiciis duo sunt occulta, judicium secundum praescientiam et judicium secundum causam, et ideo in eis humanum judicium non recipit
Abbreviated transcription (Latin):
ngeli quippe quia ꝑ fecti factist᷑. & foris.
abintus eruditist᷑. homines aut̃ excepto dũtarat
eruditus ẽ. q ꝑ int̾lialla temporũ ad cognitionẽ ꝓmou̾i de¬
buer̃. ꝑ species rerũ tẽporaliũ ⁊ iisibiliũ foris ad cognitio¬
nẽ u̾itatis excitandi ⁊ erudiendi fuer̃. Quȩ tñ excitatio
et crudicio natialit̃ ⁊ sine labore homini ad eẽt. sit sens
mundi ꝑ ea quȩ factaft̃. in tellecta ꝯspiciuntur.¬

Expanded text:
ngeli quippe quia perfecti facti sunt ab intus eruditi sunt; homines autem excepto duntaxat eruditus est, quia per intervalla temporum ad cognitionem promoveri debuerunt, per species rerum temporalium et visibilium foris ad cognitionem veritatis excitandi et erudiendi fuerunt. Quae tamen excitatio et eruditio naturaliter et sine labore homini adesset, si sensusmundi per ea quae facta sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
debẽt. s q tunc cũ nascuntur uiciũ in eis ẽ. quo pꝰca impe¬
diunt᷑ ne u̾itatẽ agnoscãt quandodebẽt. Nasci qͥppe sine
cognitiõe nat᷑a ẽ. ñ culpa. Sed in eo iucło nasci quo pꝰea. a
cognitione u̾itatis impediant᷑. culpa ẽ. nõ natum. hoc aũ
uiciũ incorruptiõẽ carnis ẽ.⁊ in corruptione sensꝰ carnał.
Qui sensꝰ si in tegritatẽ suã hab̾et. ꝓuectꝰ ⁊ exereitatꝰ iudi¬
eiũ ueritatis ꝑ ea quȩ foris uiderentur ad monitꝰ sine labo¬
re ꝯciperet. Quia uͦ excarne corrupta integͥtate suapͥ¬
uatꝰ ẽ : purĩ sine cõfusione erroris u̾itatẽ haurire ñ pot̃.¬

Expanded text:
nc cum nascuntur vitium in eis est, quo postea impediuntur ne veritatem agnoscant quando debent. Nasci quippe sine cognitione natura est, non culpa. Sed in eo vitio nasci quo postea a cognitione veritatis impediantur, culpa est non natura. Hoc autem vitium in corruptione carnis is si integritatem suam haberet provectus et exercitatus, judicium veritatis per ea quae foris viderentur admonitus, sine labore conciperet. Quia vero ex carne corrupta integritate sua privatus est, puram sine confusione erroris veritatem haurire non pot
Abbreviated transcription (Latin):
da occurr̃. unum ficilicet quomodo ꝑsolam carnem sine
anima peccatũ apatre infiliũ transeat. Alterũ quomͦ aĩa
illius peccati. qd̾ ꝑsolã carnẽ ⁊ insola carne descendit. par¬
sine am̃a. peccatũ nonfuit. quomͦ ꝑcarnẽ aut in carne
ad animã peccatũ transire potuit. Quod enĩ aliqnͣdo ĩ
carne ñ fuit. excarne illud postinodũ anima ñ accep̃.
ꝯcepit. a quibus subsequentiũ maloꝵ omniũ ꝓpago

Expanded text:
da occurrunt. Unum scilicet quomodo per solam carnem sine da occurrunt. Unum scilicet quomodo per solam carnem sine anima peccatum a patre in filium transeat, alterum quomodo anima illius peccati quod per solam carnem et in sola carne descendit, parsine anima peccatum non fuit, quomodo per carnem aut in carne ad animam peccatum transire potuit? Quod enim aliquando in carne non fuit, ex carne illud postmodum anima non accepit.concepit, a quibus subsequentium omnium malo
Abbreviated transcription (Latin):
s nouas denichilo creatas. nouis cotidie corpori
iniuficationem in fundi. In quibus tam̃ oĩbꝰ
nulla inꝗͣ rõ siue auctoritas in tantum p̃̾ualẽ
potuit. nt dubietatem tolleret q̃stionis. ecccep¬
to eo solo quod fides catholica. mag̃ credend̾
elegit aĩas cotidie corporibus uiuificandis socian¬
das de nichilo fie̾i. quam scđm corꝑis natuã
⁊ carnis humanȩ ꝓprietatem decduce ꝓpaga¬
ri. Si aut̃ animȩ ertraduce ẽẽ dicerentur.
non tanta quęstio eẽt. quia manifestior iusti¬
cia ẽõt. meo quod peccatum originale apatri¬
bus infilios transire dr̃. sed nos si occulta dĩ
uidicia rõne cõp̃hendere non possumꝰ. tñ ꝓsoluendis du¬
in filiũ descendit. q̃ sola ꝑ gen̾ationẽ apatre in filiũ tun¬
sit. Si gͦ sola caro seminat᷑. ꝑ solam utiq carne̾ peccatũ
originale tnas ducitur. Quod si uerum ẽ. duo nob̾ queren¬

Expanded text:
sed novas de nihilo creatas novis quotidie corporibsed novas de nihilo creatas novis quotidie corporibvivificationem infundi. In quibus tamen omnibus nulla unquam ratio sive auctoritas in tantum praevalere potuit ut dubietatem tolleret quaestionis, excepto eo solo quod fides catholica magis credendum elegit animas quotidie corporibus vivificandis sociandas de nihilo fieri quam secundum corporis naturam et carnis humanae proprietatem de traduce propagari. Si autem animae ex traduce esse ducerentur, non tanta quaestio esset, quia manifestior justitia esset in eo quod peccatum originale a patribus in filios transire dicitur. Sed nos si occulta Dei judicia ratione comprehendere non possumus, tamen pro solvendis duin filium descendit, quae sola per generationem a patre in filium transit. Si ergo sola caro seminatur, per solam utique carnem peccatum originale traducitur. Quod si verum est duo nobis quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
tur. anima similit᷑ ex anima ñ tͣhitur. Si enum
c̃ carne anima seminatur. quare in abortiuo ⁊ ñ
formato anima ꝓ aĩa ñ reddẽtur . Cum gͦ
mabortiuo tñ fermato aĩa ꝓaĩa reddr ubetur.
quid nͥ meo quod nec dum formatum ẽ animam
ad huc ñ ẽẽ osstenditur. Ut iudelicet quemad¬
modum inprimo homine. pͥͫ corpis formatum
dem̃ animã in fusam legimus. ita ⁊̃ insubsequen¬
tibus omnibus. pͥꝰ in uulua corpus humanum for¬
mari. dem̃ animam infundi. credamus. Quod
sicui forte mirum iudeatur. quomodo pater¬
num sem̃ inulua añ animationem ł erescere
possit ł negetari. ł ⁊̃ usq ad ipsam humam cor¬
poris effigiem ꝑmon̾i iideat quomodo arbusta
⁊ plante ⁊ germuna uniu̾sa eiusmodi ammã
ñ habentia sola mriditate negetantur. ⁊ cres¬
cunt ⁊ motu suo informam ꝓprio geni conueni¬
enten ꝓdncuntur. His gͥ ⁊ hꝰcemodi rõnibus
ꝓbabile factum ẽ animas ertraduce non eẽ.

Expanded text:
tur, anima similiter ex anima non trahitur. Si enim tur, anima similiter ex anima non trahitur. Si enim cum carne anima seminatur, quare in abortivo et non formato anima pro anima non redderetur? Cum ergo in abortivo tantum formato anima pro anima reddi jubetur, quid nisi in eo quod necdum formatum est animam adhuc non esse ostenditur? Ut videlicet quemadmodum in primo homine prius corpus formatum, deinde animam infusam legimus; ita etiam in subsequentibus omnibus prius in vulva corpus humanum formari, deinde animam infundi credamus. Quod si cui forte mirum videatur quomodo paternum semen in vulva ante animationem vel crescere possit vel vegetari vel etiam usque ad ipsam humani corporis effigiem promoveri; videat quomodo arbusta et plantae et germina universa ejusmodi animam non habentia sola viriditate vegetantur et crescunt, et motu suo in formam proprio generi convenientem producantur. His igitur et hujuscemodi rationibus probabile factum est, animas ex traduce non esse;
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus caro. quidẽ decarne disoendere. spiritus
autem adnõ uentreeredatur. Ueruntam̾ cum
sp̃m rõnalem adnõ datum siue inspiratum legimꝰ.
nequaquam eum. quasi mat̾ialit᷑ de diuina eẽntia
sine sub̃a sumptum credẽ debeniuis. Sed quia corpꝰ
ꝑsolam creatoris potentiam eẽ accep̃. sic̃ corpus ab
illo ẽ exquo materiã noit. sic sp̃o ab illo ẽ. ꝑ
quem ⁊ aquo eẽ accepiti Eer illum indelicet cũ
fec̃. ab illo aũt cum dedit : Dicit rursum psalmis¬
ta. qui fart̃ singillatun. corda eorum. Corda qͥp¬
pe idẽ rõnales sp̃c siue aiãs dĩ singillatim fingere
đr. quia ea ñ alia ex aliis quem admodum in corpora¬
li nat᷑a apparet. s singula ꝑse de nichilo. creare
ꝑͥibetur. Preta cum in lege seriptum sit. si quis ꝑ¬
cusserit mulierem p̾gnantem ⁊ illa abortunun
si aũt formatum fuerit reddat animã ꝓ anma.
aꝑte declaratur. quia. cum caro excarne semina¬

Expanded text:
hominibus caro quidem de carne descendere, spiritus hominibus caro quidem de carne descendere, spiritus autem a Domino venire credatur. Verumtamen cum spiritum rationalem a Domino datum sive inspiratum legimus, nequaquam eum quasi materialiter de divina essentia sive substantia sumptum credere debemus. Sed quod corpus per solam Creatoris potentiam esse accepit. Sicut corpus ab illo est ex quo materiam traxit, sic spiritus ab illo est per quem et a quo esse incoepit. Per illum videlicet cum fecit, ab illo autem cum dedit. Dicit autem rursum Psalmista: Qui finxit sigillatim corda eorum . Corda quippe, id est rationales spiritus sive animas Deus sigillatim fingere dicitur; quia ea non alia ex aliis quemadmodum in corporali natura apparet, sed singula per se de nihilo creare perhibetur. Propterea cum in lege scriptum sit: Si quis percusserit mulierem praegnantem et illa abortivum t formatum, reddat animam pro anima ; aperte declaratur quod cum caro ex carne semina
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudimi ⁊ dominationi. głiȩ ⁊ penȩ addicta creda¬
tur. Postremo cum dicat auctoritas reu̾tatur puliuis
in t̾ram de qua sumptus ẽ. ⁊ sp̃s redeat ad dnm̃ qͥ
dedit illum. manifeste ostenditur. quia non sp̃s de
spũ. s caro de carne matĩalit᷑ trans ducatur. Quam¬
uis enim nr̃a corꝑrã pͥmo loco mat̾ialit᷑ de t̾ra sump¬
ta non sint. iccͥco tñ ñ inconuenient᷑ de t̾ra sumpta
cẽ dñr : quia pram hõĩs corpus. aquo nr̃a corpora
Q uod licet subeodem intellectu despĩbus quoq nr̃is
⁊̃ si detraduce eẽ crederentur. dici posset. quia a
dño dati sunt in eo quod adño datus ẽ. primus ille
sp̃s. aquo ꝑ mat̾iam descender̃. tñ in hoo ꝓbabilius
ꝯstat animas extͥdnce ñ ẽẽ. qđ sic̃ in primo ho¬
mine corpus det̾ni sũptum. sp̃s uero adomino datꝰ
leg̃r. ita ⁊̃ ratio. expostalat ut insequentibus quoq

Expanded text:
beatitudini et damnationi, gloriae et poenae addicta credabeatitudini et damnationi, gloriae et poenae addicta credatur. Postremo dum dicat auctoritas: Revertatur pulvis in terram de qua sumptus est; et spiritus redeat ad Dominum qui fecit illum ; manifeste ostenditur quod non spiritus de spiritu, sed caro de carne materialiter traducatur. Quamvis enim nostra corpora primo loco materialiter de terra sumpta non sint; idcirco tamen non inconvenienter de terra sumpta esse dicuntur, quia primi hominis corpus a quo nostra corpora m sumptum est. Quod licet sub eodem intellectu de spiritibus quoque nostris etiam si ex traduce esse crederentur posset dici, quod a Deo dati sunt in eo quod a Domino datus est primus ille spiritus a quo per materiam descenderunt. Tamen in hoc probabilius constat animas ex traduce non esse, quod sicut in primo homine corpus de terra sumptum; spiritus vero a Deo datus legitur, ita et ratio expostulat ut in sequentibus quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ex matĩa eẽ. qm̃ essentialit᷑ simplea ẽ. s neq ma¬
tĩam ẽẽ. qm̃ inunitatis sue simplicitate in diuidue
semꝑ ꝯsistens. augeri uel multiplicari omnino non
pot̾. Simplex enim natun ꝓpagationem ñ facit. ubi
ad id quod ꝓpagandum c̃. erco aquo ꝓpagandum ẽ. pars
sumi non potest. nisi totum transierit. Quod̾ gͦ
unum ẽ int̾ duo sitotum tranfierit. nichil ex eo re¬
manet illi a quo ẽ. Si autem totum ꝑmanet. nehil
ꝯfertur illi ad qd̾ ẽ. Si gͥ aĩa ex anima gignitur.
sic̃ caro ex carne. dicant quontodo simpler illa sub̃a
aut tota ingignente remaneat. si ingenatum tran¬
sierit. aut tota ingenitum transeat. simgignente
remanserit. Nisi forte os animas consubales dice
uelint. ⁊ illam naturum simplicem in ꝓpagatione
filiorum ꝑsonalit᷑ quidẽ multiplicari. sed eẽntialiter
non diuidi. Non attendentes quanta in conuenientia
hanc assertionem sequantur. suma ⁊ eacdẽ eẽntia sunt

Expanded text:
m essentialiter simplex est sed neque materiam esse, quoniam in unitatis suae simplicitate individue semper consistens augeri vel multiplicari omnino non potest. Simplex enim natura propagationem non facit, ubi ad illud quod propagandum est ex eo a quo propagandum est pars sumi non potest nisi totum transierit. Quod ergo unum est inter duo si totum transierit, nihil ex eo remanet illi a quo est. Si autem totum permanet, nihil confertur illi ad quod est. Si igitur anima ex anima gignitur sicut caro ex carne, dicant quomodo simplex illa substantia aut tota in gignente remaneat si in genitum transierit, aut tota in genitum transeat si in gignente remanserit. Nisi forte omnes animas consubstantiales dicere velint, et illam naturam simplicem in propagatione filiorum personaliter quidem multiplicari, sed essentialiter non dividi. Non attendentes quanta inconvenientia hanc assertionem sequantur si una et eadem essentia simul
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ s delectatione cibi adductus fiusset. Rursum si
multa aełs q̃ naturalit̾ concessa fuerant ds̃ hoĩ ꝓhi¬
buisset ⁊ panca ꝯcessisset. p̾naricationis suȩ homo
adu̾sus dm excusationem hr̃e iuderetur. ꝓ eo quod
necessitate mag̃ quam uoluntate ad p̾uaricationem
impulsus demonstraretur. Propt̾ea as̃ hominem
ad exꝑiendam obedientiam mandato in formans
multa ꝯcessit. ⁊ panca ꝓhibuit. ut ipsa obedientia
eẽt lib̃a. ⁊ quȩ ꝓhibuit iccirco potuis ꝓhibuit
qm p̃cepit. ut obedientia ipsa eẽt pura. De om¬
nI in quit ligno paradisi comede. de ligno uero
scientiȩ boni ⁊ mali ne comede̾s. ut scilicet prius
infirmitatem sensus humani ꝑconcessionem ꝯso¬
laretur. ne forte postea ad ꝓhibitionem t̾reretur.
Si gͦ homo inhac obedientia ꝑstitisset . pꝰ tempus
diffinitum a deo. ad illud bonum quod ei in gelis
p̃paratum fuerat. sine mortis dolore trans ferri

Expanded text:
Dei, sed delectatione cibi adductus fuisset. Rursum si Dei, sed delectatione cibi adductus fuisset. Rursum si multa de his quae naturaliter concessa fuerant Deus homini prohibuisset, et pauca concessisset, praevaricationis suae homo adversus Deum excusationem habere videretur, pro eo quod necessitate magis quam voluntate ad praevaricationem impulsus demonstraretur. Propterea Deus hominem ad experiendam obedientiam mandato informans multa concessit et pauca prohibuit ut ipsa obedientia esset libera, et quae prohibuit idcirco potius prohibuit quam praecepit, ut obedientia ipsa esset pura. De omni, inquit, ligno paradisi comede; de ligno vero scientiae boni et mali ne comedas , ut scilicet prius infirmitatem sensus humani per concessionem consolaretur, ne forte postea ad prohibitionem terreretur. Si ergo homo in hac obedientia perstitisset, post tempus definitum a Deo ad illud bonum quod ei in coelis praeparatum fuerat sine mortis dolore transferri
Abbreviated transcription (Latin):
disciplinȩ sum̾etur. quia solum modo m̾itum eẽ potuit.
ubi lib̃um arbitrium fuit. ⁊ nͥ hõ adutr̃libet se ꝓuo¬
to inclinare potuit. Sic tam̃ oportebat ut de ip¬
sa concessione p̃ceptum disciplinȩ sumeretur. quati¬
nus ꝑ p̃ceptum concessio ipsa ñ mutaretur. id est ut
p̃ceptum naturam rei de qua fieri debebat non
corrumꝑet. neq cõtra primum institutum iutȩ
humanȩ nariam faceret. qͣtenus sola in obedientia
p̃naricatori ñ ipsiꝰ in qua p̾uaricabatur tei natura
noceret. Cum autem de concessione nat᷑ali p̃ceptum
disciplinę formandum suisset. c̃gruum fi ma¬
gis ut sc̾m ꝓhibitionem hoc fieret. ñ scłm pdeptio¬
nem. ne diabolus posset obedientiam hoĩs calumnari
⁊ in nno tantum ñ inplaribus. ne in obedientia ipsa
ualeret abhoiẽ excusari. Si enim dixisset aĩ hoĩ
nt deligno scientiȩ boni ⁊ mali manducaret. hret
⁊ ad ꝑficiendum id quod p̃ceptum fuerat ñ amore

Expanded text:
disciplinae sumeretur, quia solummodo meritum esse potuit disciplinae sumeretur, quia solummodo meritum esse potuit ubi liberum arbitrium fuit, et ubi homo ad utrumlibet se pro voto inclinare potuit. Sed tamen oportebat ut de ipsa concessione praeceptum disciplinae sumeretur, quatenus per praeceptum concessio ipsa non mutaretur, id est ut praeceptum naturam rei de qua fieri debebat non corrumperet, neque contra primum institutum vitae humanae noxiam faceret, quatenus sola inobedientia praevaricatori non ipsius in qua praevaricabatur rei natura noceret. Cum autem de concessione naturali praeceptum disciplinae formandum fuisset congruum fuit magis ut secundum prohibitionem hoc fieret non secundum praeceptionem ne diabolus posset obedientiam hominis calumniari, et in uno tantum non in pluribus; ne inobedientia ipsa valeret ab homine excusari. Si enim dixisset Deus homini ut de ligno scientiae boni et mali manducaret, haberet ad perficiendum id quod praeceptum fuerat non amore
Abbreviated transcription (Latin):
cum totum quod aduitam ꝑtinet humanam. in pre¬
cepto. naturȩ contineatur : Quȩc̃q enim ꝓpt̾ homi¬
nem facta s̃. aut necessaria s̃ uite humanȩ. ⁊ per¬
tinent ad p̾ceptionem. aut nexia ⁊ ꝑtinent ad ꝓhibi¬
tionem. aut media ⁊ ꝑtinent ad concessionem. Man¬
datum aũt disciplinȩ neq dep̾ceptione. neq de ꝓhi¬
bitione nat᷑ali sumipot̾at. ne si uel eadem p̾ciꝑet
cid̾s aut ꝓhib̾et quȩ pͥus p̾ceꝑat aut ꝓhibuerat meri¬
tum ut dictum ẽ adutam obedienti non eẽt. Si
uͦ in utrolibet mutaret mandatum ut uel necessa¬
ria ꝓhib̾et. uel neria p̃ciꝑet. natunum ase factam
in iuste led̾et ⁊ in repugnantia mandatorum sueꝵ
quec̃q pars ad effectum duceretur. hominem in ne¬
cessitatem p̾uaricationis p̃cipitaret. cum eduobus cõ¬
trriis alt̾um sine alteruis tnsg̾ssione impleri ñ pos¬
set. O portuit gͦ ut de concessione nat᷑ali. preceptum

Expanded text:
cum totum quod ad vitam pertinet humanam, in praecum totum quod ad vitam pertinet humanam, in praecepto naturae contineatur? Quaecunque enim propter hominem facta sunt: aut necessaria sunt vitae humanae, et pertinent ad praeceptionem; aut noxia, et pertinent ad prohibitionem; aut media, et pertinent ad concessionem. Mandatum autem disciplinae neque de praeceptione neque de prohibitione naturali sumi poterat; ne si vel eadem praeciperet Deus aut prohiberet quae prius praeceperat et prohibuerat meritum, ut dictum est, ad vitam obedienti non esset. Si vero in utrolibet mutaret mandatum, ut vel necessaria prohiberet vel noxia praeciperet naturam a se factam injuste laederet. Et in repugnantia mandatorum ejus quaecunque pars ad effectum duceretur hominem in necessitatem praevaricationis praecipitaret, cum e duobus contrariis alterum sine alterius transgressione implere non posset. Oportuit ergo ut de concessione naturali praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
cio naturał. ꝑ quam in sputum ẽ hoĩ quȩ sint
nat̃ȩ suȩ necessaria. ꝑ rohibitio uͦ ẽ.ꝑquam insi¬
niatum ẽ illi q̃ sint noxia. Concessio aut̃ ẽ dis¬
cretio illorum quȩ media sunt . idẽi quibus uti
uł ñ uti sine ꝑiculo uł incõmodo pot̃. Si gͦ. homo
ꝑnaturale preceptum instructus negligentiam
canere uoluisset. diuina ꝓuidentia nulla eum mo¬
ꝑ p̃ceptum nat̾ȩ conseruare bonum natu¬
rale quod habuit. s ꝑ illud ñ potuit et̃ñum illud
bonum quod necdum habuit adipisei. Neq enun
aduitam suꝑiorem optinendam m̾itum illi foret.
si ant intaret huic uitȩ naria. aut quȩ salubria
s̃ appet̾et. sure adutrlibet mediis ut̾etur. qm̃ in
his omnibus. ñ tam p̾cipientis affectum quam com¬
modum obedientis attend̾et. Itaq ut homo suꝑ hano
uitam aliquid m̾eretut. necessarium fuit. ut p̃cepto
tis dilectionem amplecti ꝓbaretur. S quid erit ampliꝰ
quod ad exꝑiendam obedientiam hominis illi p̃cipiatur.

Expanded text:
nspiratum est homini quae sunt naturae suae necessaria. Prohibitio vero est per quam insinuatum est illi quae sunt noxia. Concessio autem est discretio eorum quae media sunt, id est quibus uti vel non uti sine periculo vel incommodo potest. Si ergo homo per naturale praeceptum instructus negligentiam cavere voluisset, divina providentia nulla eum vioeceptum naturae conservare bonum naturale quod habuit, sed per illud non potuit aeternum bonum illud quod necdum habuit adipisci. Neque enim ad vitam superiorem obtinendam meritum illi foret, si aut vitaret huic vitae noxia, aut quae salubria sunt appeteret, sive ad utrumlibet mediis uteretur, quoniam in his omnibus non tam praecipientis affectum quam commodum obedientis attenderet. Itaque ut homo super hanc vitam aliquid mereretur, necessarium fuit ut praeceptotis dilectionem amplecti probaretur. Sed quid erit amplius quod ad experiendam obedientiam hominis illi praecipiatur,
Abbreviated transcription (Latin):
teritatem tnsduc̃ : ignorantiam animȩ. carni uͦ
ꝯcupiscentiam ad corruptionem ministians.
in nobis. intelligitur corruptio sue uicuum
quod nascendo ꝯtrahinus. ꝑ ignorantiam in men¬
te. ꝑconcupiscentiam in carne. Quom originale¬

Expanded text:
teritatem traduxit - ignorantiam animae, carni vero teritatem traduxit - ignorantiam animae, carni vero concupiscentiam ad corruptionem ministrans. in nobis intelligitur corruptio sive vitium quod nascendo trahimus per ignorantiam in mente, per concupiscentiam in carne. CAP. XXI