comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
S locutus sum nichil. Quuid me int̾ro¬
gas: In t̾roga eos qui audierunt. qͥd
locutus sum ipsis: ecce hi scuint que
dixerim ego. Non p̃tereunda nascit᷑
questio: quomͦ dixerit dñs iħe. ego
palam locutus sum mundo: & max¬
ime illud quod ait. in occulto locu¬
tus sum nichil. Nonne in hoc ipso
recentiore sermone que post cęnam
discipulis ẽ locutus. ait illis. hoc in
ꝓuerbiis locutus sum uobis: uenit
hora. cum iam ñ in ꝓuerbiis loquar
uobis. s palam depatre meo annun
tiabo uobis: Si gͦ ipsis coniunctiori¬
b discipulis suis ñ loquebatur palã.
s horam ꝓmittebat. quando palam
fuerat locuturus: quomͦ ꝑalam lo¬
cutus est mundo: Deinde illis ipsis¬
suis. sicut alioꝵ quoq eugłistarum
testatur auctoritas: in eorum compa¬
ratione qui discipuli eius ñ erant.
multo utiq manifestus loquebat᷑.
quando cum solis erat remotus a tur¬
bis. Tunc enim eis &e parabolas aꝑi¬
ebat: quas clausas ꝓferebat ad alios.
lam locutus sum mundo: ac si dice¬

Expanded text:
il: quid me interrogas? Interroga eos qui audierunt quid locutus sum ipsis: ecce hi sciunt quae dixerim ego. » Non praetereunda nascitur quaestio, quomodo dixerit Dominus Jesus, Ego palam locutus sum mundo; et maxime illud quod ait, In occulto locutus sum nihil. Nonne in hoc ipso recentiore sermone, quem post coenam discipulis est locutus, ait illis: Haec in proverbiis locutus sum vobis: venit hora cum jam non in proverbiis loquar vobis, sed palam tiabo vobis ? Si ergo ipsis conjunctioribus discipulis non loquebatur palam , sed horam promittebat quando palam fuerat locuturus, quomodo palam locutus est mundo? Deinde illis ipsis, sicut aliorum quoque Evangelistarum testatur auctoritas, in eorum comparatione, qui discipuli ejus non erant, multum utique manifestius loquebatur, quando cum solis erat, remotus a turbis; tunc enim eis et parabolas aperiebat, quas clausas proferebat ad alios. lam locutus sum mundo, ac si dixi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dictio: egroti conuicta p̃sumptio.
Non enim factum ẽ qd̾ iste dixerat.
animã meã ꝓ te ponam: s factum ẽ
qd̾ ille p̃dixerat. t̃ me negabis. Sed
trina petri negatione completa. iam
& iste sermo compleatur: ut deinceps
quȩ de dño apud pontium pilatum
p̃sidem gesta sunt. ab alio considere¬
mus exordio¬

Expanded text:
praedictio, aegroti convicta praesumptio. praedictio, aegroti convicta praesumptio. Non enim factum est quod iste dixerat, Animam meam pro te ponam; sed factum est quod ille praedixerat, Ter me negabis . Sed trina Petri negatione completa, jam et iste sermo compleatur, ut deinceps quae de Domino apud Pontium Pilatum praesidem gesta sunt, ab alio consideremus exordio
Abbreviated transcription (Latin):
agebant: & erat annus caiphȩ
heum cum comp̃hensus eẽt. ad illũ
s quia socer eiꝰ erat. Et credendum
ẽ scd̾m uoluntatẽ caiphȩ id ẽẽ factũ:
uel etiam domos eorum ita fuisse po¬
sitas. ut ñ deberet annas a tnseunti¬
b preteriri. S cum dixisset ȩugłista
quod eum ligatum miserit annas
ad caipham. reuersus ẽ ad locum nar¬
rationis ubi reliquerat petrum: ut
explicaret quod in domo annȩ de tͥm
eiis negatione contigerat. Erat autẽ
inquit symon petrus stans: & cale¬
faciens se. Hoc recapitulat qd̾ ante
dixerat: deinde quȩ secuta sunt
Siungit. Dixerunt gͦ ei. Nũquid &
tu ex discipulis eius es: Negauit
ille. & dixit. Non sum. Iam semel ne¬
gauerat: ecce. it̾um. Deinde ut t̃cia
negatio compleatur: dicit unus ex
seruis pontificis. cognatus eius cuiꝰ
abscidit petrus auriculam. Nonne
ego te uidi in orto cum illo: Iterum
gͦ negauit petrus: & statim gallus
cantauit. Ecce medici ẽ completa

Expanded text:
agebant, et erat annus Caiphae agebant, et erat annus Caiphae undum Matthaeum cum comprehensus esset, ad illum sed quia socer ejus erat. Et credendum est secundum voluntatem Caiphae id esse factum, vel etiam domos eorum ita fuisse positas, ut non deberet Annas a transeuntibus praeteriri. Sed cum dixisset evangelista, quod eum ligatum miserit Annas ad Caipham, reversus est ad locum narrationis ubi reliquerat Petrum, ut explicaret quod in domo Annae de trina ejus negatione contigerat. Erat autem, inquit, Simon Petrus stans, et calefaciens se. Hoc recapitulat quod ante jam dixerat; deinde quae secuta sunt, jungit. Dixerunt ergo ei: Nunquid et tu ex discipulis ejus es? Negavit ille, et dixit: Non sum. Jam semel negaverat, ecce iterum. Deinde ut tertia negatio compleretur: Dicit ei unus ex servis pontificis, cognatus ejus cujus abscidit Petrus auriculam: Nonne ego te vidi in horto cum illo? Iterum ergo negavit Petrus, et statim gallus cantavit. Ecce medici completa est
Abbreviated transcription (Latin):
animo fuit paratus: Beatus enimẽ
qui in om̃ib quȩ iniuste ꝓ iusticia
patitur: potest ueracit̾ dicere. Para¬
tum cor meũ ds̃: paratũ cor meum.
Hinc fit quippe quod sequitur. can
tabo & psallam: quod paulus & bar¬
nabas etiam in uinculis dirissimis
facere potuerunt. S ad narrationis
eugłicȩ sequentia redeamus. Et mi¬
sit eum annaᷤ ligatum. ad caiphani
Spontificem. Ad illum sicut matheuᷤ
dicit ab initio ducebatur: qm̃ ipse
erat illius anni pͥnceps sacerdotũ.
Alternos quippe intelligendi sunt
agere solere annos. ambo pontifice̾.
id ẽ pͥncipes sacerdotum. qui erant
illo tempore annas & caiphas: qͦs¬
& lucas eugłista cõmemorat. nar¬
rans quo tempore ceꝑit dñs a pre¬
cursore ioħe predicare regnũ cęloꝵ
& congregare discipulos. Sic enĩ
dicitur. sub pͥncipib sacerdotum
anna & caipha. factum ẽ uerbum
deserto: & cȩtera. Proinde isti am¬
bo pontifices uicissim suos annos

Expanded text:
animo fuit paratus? Beatus est enim animo fuit paratus? Beatus est enim qui omnibus quae in justa pro justitia patitur, potest veraciter dicere: Paratum cor meum Deus, paratum cor meum . Hinc fit quippe quod seqtabo et psallam ; quod Paulus et Barnabas etiam in vinculis durissimis facere potuerunt. 5. Sed ad narrationis evangelicae sequentia redeamus. Et misit eum Annas ligatum ad Caipham pontificem. Ad illum, sicut Matthaeus dicit, ab initio ducebatur, quoniam ipse erat illius anni princeps sacerdotum. Alternos quippe intelligendi sunt agere solere annos ambo pontifices, id est principes sacerdotum, qui erant illo tempore Annas et Caiphas, quos Lucas evangelista commemorat, narrans quo tempore coeperit Domini praecursor Joannes praedicare regnum coelorum, et congregare discipulos. Sic enim dicit: Sub principibus sacerdotum Anna et Caipha, factum est verbum deserto , etc. Proinde isti ambo pontifices vicissim suos annos
Abbreviated transcription (Latin):
mansuetiuᷤ. iustius: Eius enim ẽ de
quo ꝓpħica uox precesserat. intende
mansuetudinẽ & iusticiam. Si cogi¬
temus quis accepit alapam: ñ ne uel¬
lemus eum qui ꝑcussit aut cȩlesti
igne consumi. aut t̾ra dehiscente
sorberi. aut correptum demonio uo¬
lutari: aut aliqua huiusmodi qua¬
libet pena. uel etiam grauiore puni
qua uincitur mundus: Hic dicit ali¬
quis. Cur ñ fecit: quod ipse p̃cepit:
Percutienti enm ñ sic respondere. s
maxillam debuit alteram p̃parare.
Quid quod & ueracit mansuete. iuste¬
q respondit. & ñ solum alteram max¬
illam iterum ꝑcussuro. s totũ corpꝰ
figendum p̃parauit in ligno: & hinc
potius demonstrauit quod demonst᷑n¬
dũ fuit. sua scilicet magna illa pre¬
cepta pacientiȩ ñ ostentatione corporis.
s cordis preparatione facienda: Fieri
enim potest: ut alteram maxillam
uisibilit̾ homo prebeat. & iratus. Qnͣ¬
to gͦ melius. & respondet uera placa¬
tus: & ad ꝑferenda grauiora tnqͥllo

Expanded text:
 de quo prophetica vox praecesserat: Intende mansuetudinem, et justitiam . Si cogitemus quis acceperit alapam, nonne vellemus eum qui percussit, aut coelesti igne consumi, aut terra dehiscente sorberi, aut correptum daemonio volutari, aut aliqua hujusmodi qualibet poena vel etiam graviore punirqua vincitur mundus? Hic dicit aliquis: Cur non fecit quod ipse praecepit? Percutienti enim non sic respondere, sed maxillam debuit alteram praeparare . Quid? quod et veraciter, et mansuete, justeque respondit, et non solum alteram maxillam iterum percussuro, sed totum corpus figendum praeparavit in ligno? et hinc potius demonstravit quod daemonstrandum fuit, sua scilicet magna illa praecepta patientiae, non ostentatione corporis, sed cordis praeparatione facienda. Fieri enim potest ut alteram maxillam visibiliter homo praebeat et iratus. Quanto ergo melius et respondit vera placatus, et ad perferenda graviora tranquillo
Abbreviated transcription (Latin):
minis istius: Dicit ille. Non sum. Eece
ẽ illa ꝑmittentis audatia: & de se plu¬
rimũ prefidentis. Ubi sunt uerba illa.
qnͣdo ait. quare ñ possum te sequimͦ:
animã meã ꝓ te ponã: Hoccine ẽ seqͥ
magistrũ: se negare discipłm: Siccinȩ
ꝓ dño anma ponitur: ut hoc ne fiat.
uox ancillȩ formidetur. S quid mirũ
si d̾s uera p̃dixit: homo aut̃ẽ falsa pre¬
sumpsit: Sane in ista quȩ iam cepta¬
ẽ negatione apłi petri debemus adu̾¬
tere. ñ solum ab eo negari xꝑm. qui
autẽ ñ ait petro. discipłm meũ te ne¬
gabis: s me negabis. Negauit gͦ ipsũ:
cum se negauit eius ẽẽ discipłm. Quid
autẽ aliud isto mͦ ÷̃ qmͣ se negauit ẽẽ
ñdum appellarent᷑ hoc nomine: pꝰ
ascensionem quippe eius in antiochia
primũ cȩꝑunt appellari discipuli
xꝑiani: iam tam̃ erat res ipsa. illo
postea uocabulo nuncupanda: iam
erant discipłi. qui postea appellati

Expanded text:
minis istius? Dixit ille: Non sum. Ecce minis istius? Dixit ille: Non sum. Ecce est illa promittentis audacia, et de se plurimum praefidentis. Ubi sunt verba illa quando ait: Quare non possum sequi te modo? Animam meam pro te ponam . Hoccine est sequi magistrum, se negare discipulum? Siccine pro Domino anima ponitur, ut hoc ne fiat, vox ancillae formidetur? Sed quid mirum si Deus vera praedixit, homo autem falsa praesumpsit? Sane in ista quae jam coepta negatione apostoli Petri debemus advertere non solum ab eo negari Christum, qui minus enim non ait Petro: Discipulum meum te negabis, sed me cum se negavit ejus esse discipulum. Quid autem aliud isto modo quam se negavit esse nondum appellarentur hoc nomine: post ascensionem quippe ejus in Antiochia primum coeperunt appellari discipuli Christiani : jam tamen erat res ipsa illo postea vocabulo nuncupanda, jam erant discipuli qui postea appellati
Abbreviated transcription (Latin):
nos dilexit & tradidit
cit. s ꝓ nobis om̃ib tradidit eum: ut
intelsigatur iudas ñ laudabilis utili¬
tate traditionis huius. s sceleris uo¬
luntate dampnabilis: ad duxerunt
nã primũ. Nec tacet causam: cur ita
factum sit. Erat enim inquit socer ca¬
Siphe: qui erat pontifex anni illuis.
frat autẽ inquit caiphas qui consiliũ
dedit udȩis: quia expedit unũ homi¬
nem mori ꝓ ppło. Merito & matheus
cum id breuius narrare uoluisset. eũ
ad caiphan ductũ fuisse cõmemorat:
quia & ad annã pͥus ideo ductus ẽ qdđ̵
socer eius fuerit: ubi intelligendu ẽ
hoc eundem caipham fieri uoluisse.
pulus. ñ temerarie affirmandum ẽ.
quia tacetur. Solet autẽ se idem io¬
hannes ita significare: & addere qũe
diligebat iħc. Fortassis gͦ & hic ipse est.
Quisquis tam̃ sit. sequentia uideamꝰ
Discipulus aut̃e ille inquit erat notꝰ¬
⁊pontifici: & introiit cũ iħu in atum
pontificis. Petrus autẽ stabat: ad osti¬
ria. Numquid & tu ex discipulis es ho¬

Expanded text:
nos dilexit et tradidit nobis omnibus tradidit eum , ut intelligatur Judas non laudabilis utilitate traditionis hujus, sed sceleris voluntate damnabilis, Adduxerunt enam primum. Nec tacet causam cur ita factum sit. Erat enim, inquit, socer Caiphae, qui erat pontifex anni illius. Erat autem, inquit, Caiphas qui consilium dederat Judaeis, quia expedit unum hominem mori pro populo. Merito et Matthaeus cum id brevius narrare voluisset, eum ad Caipham ducturum fuisse commemorat, quia et ad Annam prius ideo ductus est, quod socer ejus fuerit. Ubi intelligendum est hoc eumdem Caipham fieri voluisse. pulus, non temere affirmandum est, quia tacetur. Solet autem se idem Joannes ita significare, et addere, quem diligebat Jesus . Fortassis ergo et hic ipse est: quisquis tamen sit, sequentia videamus. « Discipulus autem ille, » inquit, « erat notpontifici, et introivit cum Jesu in atrium pontificis: Petrus autem stabat ad ostiria: Nunquid et tu ex discipulis es ho
Abbreviated transcription (Latin):
uocari xꝑianum. Quã multi postea
ñ dico senes & anus. in quib huiꝰ uite
satietas facilius potuit mortẽ ꝓxꝑi
confessione contempnere: nec solum
iuuentus utriusq sexus de qua ȩta¬
do: s etiam pueri puellȩq potuer̃t:
& innumerabilis societas scoꝵ mar¬
tirũ in regnũ cęloꝵ. fortit̃ & uiolent̃
intrauit: quod tunc iste ñ potuit.
qui claues regni eius accepit. Ecce
unde dictũ ẽ sinite hos abire: qͣndo
se ꝓ nobis tradidit. qui suo sangui¬
ne nos redemit: ut impleretur ser¬
mo quẽ dixit. quia quos dedisti mͥ
ñ ꝑdidi ex eis quẽ quã. Utiq enĩ petrꝰ
si negato. xꝑo hinc iret: quid aliud
qmͣ periret: Stabant autẽ serui &
ministri ad prunas quia friguis erat:
& calefaciebant se. Non hyems erat.
s tamen frigus erat: quod solet etiam
equinoctio uerno aliquando contin¬
gere. Frat aut̃ẽ cum eis & petrus
stans: & calefaciens se. Pontifex ͦ in¬
t̃rogauit iħm de discipulis suis: & de

Expanded text:
vocari christianum. Quam multi postea, non dico senes et anus, in quibus hujus vitae satietas facilius potuit mortem pro Christi confessione contemnere; nec solum juventus utriusque sexus, de qua aetado; sed etiam pueri puellaeque potuerunt, et innumerabilis societas sanctorum martyrum in regnum coelorum fortiter et violenter intravit, quod tunc iste non potuit, qui claves regni ejus accepit ? Ecce unde dictum est, Sinite hos abire, quando se pro nobis tradidit, qui suo sanguine nos redemit; ut impleretur sermo quem dixit, Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam. Utique enim Petrus si negato Christo hinc iret, quid aliud quam periret? 3. Stabant autem servi et ministri ad prunas, quia frigus erat, et calefaciebant se. Non hiems erat, sed tamen frigus erat: quod solet etiam aequinoctio verno aliquando contingere. « Erat autem cum eis et Petrus stans, et calefaciens se. Pontifex ergo interrogavit Jesum d
Abbreviated transcription (Latin):
audi quid sequitur. Ego & pat̾ unum
sumus. Hucusq iudei tolerare potu¬
erunt. Audierunt. ego & pat̾ unum
sumus. & ñ ꝑtulerunt: & more suo duri
Sad lapides cucurrerunt. Tulerunt lapi¬
des: ut lapidarent eum. Dñs quia non
patiebatur quod nolebat pati: & ñ ẽ
passus. nisi quod uoluit pati: adhuc
Ieos lapidare cupientes alloquitur. Su¬
Sstulerunt lapides iudei: ut lapidarẽt

Expanded text:
audi quid sequitur: Ego et Pater unum audi quid sequitur: Ego et Pater unum sumus. Huc usque Judaei tolerare potuerunt: audierunt, Ego et Pater unum sumus, et non pertulerunt; et more suo duri, ad lapides cucurrerunt. Tulerunt lapides, ut lapidarent eum. Dominus quia non patiebapassus, nisi quod voluit pati, adhuc eos lapidare cupientes alloquitur. Sustulerunt Judaei lapides, ut lapidarent
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ipse filius. Quod non ita dictum est.
tanquã ds̃ habeat humanã formã. &
quasi corporis membra: sed quod ꝑ ipsũ
facta sunt omĩa. Nam solent homines
dicere. manus suas ẽẽ alios homines. ꝑ
quos faciunt quod uolunt. Aliquan¬
do & ipsum opus hominis manꝰ homi¬
nis dicit᷑. quod fit manu: sicut dicit᷑
quisq agnoscere manum suã. cũ id
quod scripsit agnoscit. Cum gͦ multis
modis etiam hominis dicatur manus.
qui ꝓprie manum habet in sui corporis
menbris: quantomagis ñ uno modo in¬
telligendum ẽ cum legitur manus dĩ.
cui forma corporis nulla est: Ne ꝑ hoc
melus hoc loco manũ patris & filii. in¬
telligimus potestatem patris & filii: ne
forte cum hic manũ patris. ipsum filtũ
dictum acceꝑimus. incipiat carnalis
cogitatio etiam ipsius filii querere filiũ:
quem similit̾ credat xꝑi manũ. frgo
nemo rapit de manu patris mei: hoc ẽ
nemo rapit mͥ. S ne forte adhuc titubes:

Expanded text:
ipse est Filius. Quod non ita dictum est, ipse est Filius. Quod non ita dictum est, tanquam Deus habeat humanam formam, et quasi corporis membra; sed quod per ipsum facta sunt omnia. Nam solent et homines dicere manus suas esse alios homines, per quos faciunt quod volunt. Aliquando et ipsum opus hominis, manus hominis dicitur quod fit per manum: sicut dicitur quisque agnoscere manum suam, cum id quod scripsit agnoscit. Cum ergo multis modis etiam hominis dicatur manus, qui proprie manum habet in sui corporis membris; quanto magis non uno modo intelligendum est cum legitur manus Dei, cui forma corporis nulla est? Ac per hoc melius hoc loco manum Patris et Filii intelligimus potestatem Patris et Filii; ne forte cum hic manum Patris ipsum Filium dictum acceperimus, incipiat carnalis cogitatio etiam ipsius Filii quaerere Filium, quem similiter credat Christi manum. Ergo, Nemo rapit de manu Patris mei; hoc est, Nemo rapit mihi. 8. Sed ne forte adhuc titubes,
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ celum milia exercitus angłorum:
cogitauit & tnͣscendit uniu̾sa: sicut
aquila nubes. sic sua mente creaturã.
Transcendit magna om̃ia: ꝑuenit ad
illud quod mauis ẽ om̃ibus: & dixit.
In principio erat ũbum. S quia ille cu¬
ius est uerbũ ñ ẽ de uerbo: uerbũ autẽ
de illo cuius ẽ u̾bum: ideo ait. Quod
dedit mͥꝑat̃. id ẽ ut sim u̾bum eiꝰ. ut
sim unigenitus filius eius. ut sim splen¬
I dor lucis eius : maius ẽ om̃ibus. Ideo ne¬
Imo rapit inquit. oues meas de mani¬
I mea: nemo potest rapere de manu
Ipatris mei: de manu mea. & de manu
patris mei. Quid ẽ hoc. nemo rapit de
manu mea. & nemo rapit de manu pa¬
tris mei: Itrumne una manꝰ ẽ patris
& filii: an forte ipse filius manus ẽ patͥs
sui: Si manũ intelligamus potestatem:
una ẽ patris & filii potestas: quia una
diuinitas. Si autem manum intelliga¬
mus. sicut dictum est ꝑ ꝓpħam. & brachi¬
um dni cui reuelatum est: manꝰ patris

Expanded text:
supra coelum millia exercitus Angelorum, supra coelum millia exercitus Angelorum, cogitavit et transcendit universam, sicut aquila nubes, sic sua mente creaturam: transcendit magna omnia, pervenit ad illud quod majus est omnibus; et dixit, In principio erat Verbum . Sed quia ille cujus est Verbum non est de Verbo, Verbum autem de illo est cujus est Verbum; ideo ait, Quod dedit mihi Pater, id est, ut sim Verbum ejus, ut sim unigenitus Filius ejus, ut sim splendor lucis ejus, majus est omnibus. Ideo, Nemo rapit, inquit, oves meas de manu mea. Nemo potest rapere de manu Patris mei. 7. De manu mea, et de manu Patris mei: quid est hoc, Nemo rapit de manu mea, et, Nemo rapit de manu Patris mei? Utrum una manus est Patris et Filii, an forte ipse Filius manus est Patris sui? Si manum intelligamus potestatem, una est Patris et Filii potestas; quia una est divinitas: si autem manum intelligamus, sicut dictum est per prophetam, Et brachium Domini cui revelatum est ? manus Patris
Abbreviated transcription (Latin):
filius de patre ds̃. Ideo pater filio gig¬
nendo dedit: ut ds eẽt. Gignendo dedit:
ut ȩqualis eẽt. Hoc ẽ quod maius est
om̃ibus. Quomͦ uita filius. & habens
uitam filius: quod habet. hoc est. Tu
aliud es: aliud habes. Uerbi grã. habes
sapientiam. Nũ quid tu es ipsa sapientia:
Deniq quia ñ es tu ipse quod habes: si
amiseris quod habes. reddis ut ñ habe¬
as. Et aliquando resumis. aliquando
amutis: quomodo oculus nr̃. ñ in se¬
ipso habet inseparabilit lucem. Aperi¬
tur & capit: clauditur & amittit. Non
sic ẽ deus dĩ filius: ñ sic ẽ u̾bum patris:
ñ sic ẽ uerbũ qͦd ñ sonando transit. sed
nascendo manet. Sic habet sap̾iam.
ut ipse sit sapientia : faciatq sapientes.
Sic habet uitam. ut ipse sit uita: faci¬
atq uiuentes. Hoc est quod mauis est
om̃ibus. Adtendit iohes ipse eugłista
cȩlum & t̾ram: uolens dicere de filio
dĩ. adtendit & transcendit. Cogitauit

Expanded text:
Filius de Patre Deus. Ideo Pater Filio gigFilius de Patre Deus. Ideo Pater Filio gignendo dedit ut Deus esset; gignendo dedit ut aequalis esset. Hoc est quod majus est omnibus. Quomodo vita Filius, et habens vitam Filius? Quod habet hoc est: tu aliud es, aliud habes. Verbi gratia, habes sapientiam; numquid tu es ipsa sapientia? Denique quia non es tu ipse quod habes, si amiseris quod habes, redis ut non habeas: et aliquando resumis, aliquando amittis. Quomodo oculus noster non in seipso habet inseparabiliter lucem; aperitur et capit, clauditur et amittit. Non sic est Deus Dei Filius, non sic est Verbum Patris; non sic est Verbum quod non sonando transit, sed nascendo manet. Sic habet sapientiam, ut ipse sit sapientia, faciatque sapientes; sic habet vitam, ut sit ipse vita, faciatque viventes. Hoc est quod majus est omnibus. Attendit Joannes ipse evangelista coelum et terram, volens dicere de Filio Dei; attendit, et transcendit. Cogitavit
Abbreviated transcription (Latin):
lit. nec latro interficit. Securus ẽ de
numero earum: qui ꝓ eis nouit quod
dedit. Et hoc est quod ait. Non rapiet
Ieas quisqũa de manu mea. Et item ad
patrem. Pater m̃s quod dedit mͥ: maiꝰ
Sẽ om̃ibus. Quid dedit filio pat̾ maius
omnibus: ut ipse illi eẽt unigenitus
filius. Quid ẽ gͦ dedit: Iam erat cui da¬
ret: An gignendo dedit: Nam si erat
cui daret ut filius eẽt: erat aliquando.
hoc dici potest. Aliquando filii homi¬
num eramus: filii dei ñ eramus. Nos
enĩ filioᷤ dei grã fecit: illum natura: qͥa
ita natus est. Et non est ut dicas: ñ
erat anteqũa natus erat. Nsunquam
enim ñ natus erat: qui patri coȩt̃nus
erat. Qui sapit. capiat: qui ñ sapit.
credat. Nutriatur. & capiat u̾bum di
semꝑ cum patre. & semꝑ uerbum: & qͥa
uerbum. ideo filius. Semꝑ gͦ filius: &
nascendo ȩqualis est. Quia semꝑ natꝰ¬
ẽ de patre filius: de deo ds : de ȩterno
coeternus. Pater autem ñ de filio d̾s:

Expanded text:
lit, nec latro interficit. Securus est de lit, nec latro interficit. Securus est de numero earum, qui pro eis novit quod dedit. Et hoc est quod ait, Non rapiet eas quisquam de manu mea: et item ad Patrem, Pater meus quod dedit mihi, majus est omnibus. Quid dedit Filio Pater majus omnibus? Ut ipse illi esset unigenitus Filius. Quid est ergo, dedit? jam erat cui daret, an gignendo dedit? Nam si erat cui daret ut Filius esset, aliquando erat, hoc dici potest: aliquando filii hominum eramus, filii Dei non eramus. Nos enim filios Dei gratia fecit, illum natura, quia ita natus est. Et non est ut dicas, Non erat antequam natus erat: nunquam enim non natus erat, qui Patri coaeternus erat. Qui sapit capiat; qui non capit credat, nutriatur, et capiet. Verbum Dei semper cum Patre, et semper Verbum: et quia Verbum, ideo Filius. Semper ergo Filius, et nascendo aequalis est, qui semper natus de Patre Filius, de Deo Deus, de aeterno coaeternus. Pater autem non de Filio Deus:
Abbreviated transcription (Latin):
deles de corpore exeamus. Sic enim ꝑ
ipsum ostium egredimur: ut pascua
inuenire possimus. Bona pascua. iuta
ȩterna dicitur. Ibi nulla herba arescit:
totum uiret. totum iuget. Solet quȩ¬
dam herba dici. semꝑ uiuit: ibi solũ
uiuere inuenitur. uitam ȩternam in¬
quit dabo eis: ouibus meis. uos calum¬
nias ꝓpterea quęritis: quia de uita pre¬
senti cogitatis. Et ñ ꝑibunt in et̃num.
Subaudis tamqũa eis dixerit. Uospe¬
ribitis in ȩtermim: quia ñ estis ex ouibus
meis. Non rapiet eas quisquã de manu
mea. Intentius accipite. Pater m̃s quod
dedit mͥ: maius est om̃ibus. Quid potest
lupus: Quid potest fur & latro: Non ꝑ¬
dunt: nisi ad interitum p̃destinatos. De
illis autem ouibus de quib dieit apłs.
uit. ipsos & predestinauit. quos audem
predestinauit ipsos & uocauit. quos au¬
tem uocauit illos & iustificauit. quos
autẽ iustificauit. ipsos & głificauit: de¬
ouibus istis. nec lupus rapit. nec fur tol¬

Expanded text:
deles de corpore exeamus: sic enim per deles de corpore exeamus: sic enim per ipsum ostium egredimur, ut pascua invenire possimus. Bona pascua, vita aeterna dicitur: ibi nulla herba arescit, totum viret, totum viget. Solet quaedam herba dici semper viva: ibi solum vivere invenitur. Vitam aeternam, inquit, dabo eis, ovibus meis. Vos calumnias propterea quaeritis, quia de vita praesenti cogitatis. 6. Et non peribunt in aeternum: subaudis, tanquam eis dixerit, Vos peribitis in aeternum, quia non estis ex ovibus meis. Non rapiet eas quisquam de manu mea. Intentius accipite: Pater meus quod dedit mihi, majus est omnibus. Quid potest lupus? quid potest fur et latro? Non perdunt nisi ad interitum praedestinatos. De illis autem ovibus, de quibus dicit Apostolus, uit, et praedestinauit; quos autem praedestinauit, illos et uocauit; quos autem uocauit, ipsos et iustificauit; quos autem iustificauit, ipsos et glorificauit, ovibus istis nec lupus rapit, nec fur tol
Abbreviated transcription (Latin):
dei se ẽẽ respondit. Et quomodo: Au¬
di. Respondit eis iħc. Loquor uobis: &
Iñ creditis. Oꝑa quȩ ego facio in nomine¬
S patris mei: hȩc testimonium ꝑhibent
Ide me. S uos ñ creditis: quia ñ estisex
Souibus meis. Iam supra didicistis. quȩ
sunt oues: estote oues. Oues credendo
sunt: oues pastorem sequendo sunt:
oues redemptorem ñ contempnendo
sunt: oues ꝑ ostium intrando sunt: oue̾
exeundo & pascua inueniendo sunt:
oues ȩterna ꝑfruendo sunt. Quomͦ gͦ
istis dixit: ñ estis ex ouibus meis: Quia
uidebat eos ad sempit̾num interitum
predestinatos: ñ ad uitam ȩternam sui
sanguinis precio comparatos. Oues meȩ
uocem meam audiunt: & cognosco eas.
et sequuntur me: & ego uitam ȩt̾nam
do eis. fcce sunt pascua. Si recolitis. su¬
periuᷤᷤ dixerat & ingredietur & egredi¬
etur: & pascua inueniet. Ingressi sumꝰ
credendo: egredimur moriendo. S quo¬
modo ꝑ ostium fidei ingressi sumꝰ: sic fi¬

Expanded text:
Dei se esse respondit. Et quomodo? AuDei se esse respondit. Et quomodo? Audite: Respondit eis Jesus: Loquor vobis, et non creditis; opera quae ego facio in nomine Patris mei, haec testimonium perhibent de me: sed vos non creditis, quia non estis ex ovibus meis. Jam supra didicistis quae sint oves: estote oves. Oves credendo sunt, oves pastorem sequendo sunt, oves redemptorem non contemnendo sunt, oves per ostium intrando sunt, oves exeundo et pascua inveniendo sunt, oves vita aeterna perfruendo sunt. Quomodo ergo istis dixit, Non estis ex ovibus meis? Quia videbat eos ad sempiternum interitum praedestinatos, non ad vitam aeternam sui sanguinis pretio comparatos. 5. Oves meae vocem meam audiunt, et cognosco eas, et sequuntur me: et ego vitam aeternam do eis. Ecce sunt pascua. Si recolitis, superius dixerat, Et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. Ingressi sumus credendo, egredimur moriendo. Sed quomodo per ostium fidei ingressi sumus, sic fi
Abbreviated transcription (Latin):
ponam inimicos tuos sub pedibus tuiᷤ
Si gͦ dauid in sꝑu dicit eum dñm:
quomodo filius eius est: Non nega¬
uit. s interrogauit. ne quis hoc cũ
audierit. putet quod dñs iħc negaue¬
rit se filium ẽẽ dauid. filium dauid
dns xꝑc si se negaret: cecos sic eum in¬
uocantes ñ illuminaret. Transiebat
enim aliquando: & duo cȩci sedentes
uxta uiam clamauerunt. Miserere
nr̃i fili dauid. Qua uoce audita mise¬
ratus est: stetit & sanauit. Lum̃ red
didit: quia nomen agnouit. Dicit &
apłs paulus. Qui factus ẽ ei ex semine
dauid: scd̾m carnem. Et ad timotheum.
Memor esto xꝑm iħm resurrexisse a
mortuis ex semine dauid: scd̾m ȩugłi¬
um meum. Quia de semine dauid ori¬
ginem maria uirgo ducebat: inde dñs
de semine dauid. Hoc ꝓ magno iudȩi
a xꝑo querebant: ut si diceret ego sũ
de semine dauid: calumniarentur qd̾
sibi arrogaret regiam potestatem.
Pius est quod eiꝰ respondit. Illi de filio
dauid uolebant calumniari: ille filiũ

Expanded text:
pedibus tuis? Si ergo David in spiritu dicit eum Dominum, quomodo filius ejus est ? Non negavit, sed interrogavit. Ne quis hoc cum audierit, putet quod Dominus Jesus negaverit se filium esse David. Filium David Dominus Christus si se negaret, caecos sic eum invocantes non illuminaret. Transibat enim aliquando, et duo caeci sedentes juxta viam clamaverunt: Miserere nostri, fili David. Qua voce audita, misertus est; stetit, sanavit, lumen dedit ; quia nomen agnovit. Dicit et apostolus Paulus, Qui factus est ei ex semine David secundum carnem : et ad Timotheum, Memor esto Jesum Christum resurrexisse a mortuis ex semine David secundum Evangelium meum . Quia de semine David originem Maria virgo ducebat, inde Dominus de semine David. 4. Hoc pro magno Judaei a Christo quaerebant, ut si diceret, Ego sumde semine David, calumniarentur quod sibi arrogaret regiam potestatem. Plus est quod eis respondit: illi de filio David volebant calumniari, ille Filium
Abbreviated transcription (Latin):
tum eum diligiis: inqnͣtum eiꝰ pre¬
cepta seruamꝰ. Inqnͣtum autẽ minus
seruamus: minus diligimus. Qũauis
quod ait manete in dilectione mea.
ñ apparet quã dixerit dilectionem:
utrũ qua eum diligimus. an qua ipse¬
nos diligit: s ex uerbo suꝑiore dinosci¬
tur. Dixerat quippe & ego dilexi uos.
cui uerbo continuo subiunxit. manete
in dilectione mea: illa gͦ qua dilexit
nos. Quid ẽ gͦ manete in dilectione
mea: nͥ manete in gr̃a mea: & quid ẽ
si precepta mea seruaueritis manebi¬
tis in dilectione mea: nͥ ex hoc scietis
quod in dilectione mea. qua uos di¬
ligo manebitis. si mea precepta serua¬
bitis: Non gͦ ut nos diligat. prius eiꝰ
precepta seruamus: s nͥ nos diligat
precepta eius seruare ñ possumꝰ. Hȩc
ẽ gr̃a quȩ humilib patet: suꝑbos latet

Expanded text:
tum eum diligimus, in quantum ejus praetum eum diligimus, in quantum ejus praecepta servamus: in quantum autem minus servamus, minus diligimus. Quamvis quod ait, Manete in dilectione mea, non apparet quam dixerit dilectionem, utrum qua eum diligimus, an qua ipse diligit nos: sed ex verbo superiore dignoscitur. Dixerat quippe, Et ego dilexi vos; cui verbo continuo subjunxit, Manete in dilectione mea: illa ergo qua dilexit nos. Quid est ergo, Manete in dilectione mea, nisi, manete in gratia mea? Et quid est, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, nisi, ex hoc scietis quod in dilectione mea qua vos diligo, manebitis, si praecepta mea servabitis? Non ergo ut nos diligat, prius ejus praecepta servamus; sed nisi nos diligat, praecepta ejus servare non possumus. Haec est gratia quae humil
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ dilexit me pat̾. & ego dilexi uo. Nam
pater utiq diligit & nos. s in ipso: quia
in hoc clarificatur pat̃. ut fructũ affe¬
ramus in uite. hoc ẽ in filio: & efficiam᷑
eius discipłi. Manete inquit in dilecti
Sone mea. Quomͦ manebimꝰ : Audi qͥd
sequitur. Si precepta mea inquit ser¬
uauerins: manebitis in dilectione
mea. In quid dilectio facit precepta ser¬
uari: An precepta seruata faciunt di¬
lectionẽ: S quis ambigat quod dile¬
ctio precedit: Inde enim precepta
seruet. ñ habet: qui ñ diligit. Quod
gͦ ait. si precepta mea seruaueritis ma¬
nebitis in dilectione mea : ostendit ñ
unde dilectio generetur. s unde mon¬
stretur: tanqmͦ diceret. Nolite uos pu¬
tare manere in dilectione mea: si ñ ser¬
uatis precepta mea. Si enim seruaue¬
ritis. manebitis: hoc ẽ hinc apparebit
quod in dilectione mea manebitis. si
mea precepta seruabitis: ut nemo se
fallat dicendo quod eum diligat: si
eius precepta ñ seruat. Nam in tan¬

Expanded text:
: Dilexit me Pater et ego vos, nam Pater utique diligit et nos, sed in ipso, quia in hoc clarificatur Pater ut fructum afferamus in vite, hoc est in Filio, et efficiamur ejus discipuli. Manete, ione mea. Quomodo manebimus? Audi quid sequitur: Si praecepta mea, inquit, servaveritis, manebitis in dilectione mea. Dilectio facit praecepta servari, an praecepta servata faciunt dilectionem? Sed quis ambigat quod dilectio praecedit? Unde enim praecepta servet non habet, qui non diligit. Quod ergo ait, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, ostendit non unde dilectio generetur, sed unde monstretur. Tanquam diceret, Nolite vos putare manere in dilectione mea, si non servatis praecepta mea: si enim servaveritis, manebitis. Hoc est, hinc apparebit quod in dilectione mea manebitis, si praecepta mea servabitis. Ut nemo se fallat, dicendo quod eum diligat, si ejus praecepta non servat. Nam in tan
Abbreviated transcription (Latin):
a quȩ gesta sunt iux¬
ta crucem dni cũ iam
crucifirus eẽt: isto qͣn¬
tum dns adiuuat ser¬
mone tractemus. Mili¬
Ites gͦ cum crucifixissent eum. accepe¬
Irunt uestim̃ta eius. & fecerunt quatu¬
Sor partes: unicuiq militi partẽ. & tu

Expanded text:
a quae gesta sunt juxta crucem Domini, cum jam crucifixus esset, isto, quantum adjuvat, sermone tractemus. « Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes; unicuiq
Abbreviated transcription (Latin):
eminentia inde consurgunt. sic̃
bona oꝑa de ꝓfunditate gr̃ȩ dei.
quȩ comp̃hendi ac iudicari ñ po¬
test. uniuersa ꝓcedunt. S & si
crux xꝑi hoc solum significet qd
nib & concupiscentiis: qmͣ magnũ
cupiscens adu̾sus carnẽ sꝑc bonus.
cum illam crucẽ xꝑi fecerit inimi¬
cus. id est sꝑc malus. Postremo qͥd ẽ
crux xꝑi: Quod signũ nͥ adhibeat᷑.
siue frontib credentium. siue ipsi
aquȩ ex qua regenerantur. siue
oleo quo crismade unguntur. siue
sacrificio quo aluntur: nichil eoꝵ
rite ꝑficitur. Quomͦ gͦ ꝑ id quod
mali faciunt nichil boni significa
mali. in celebratione sacram̃toꝵ eiꝰ
bonũ nobis om̃e signatur: S hȩc
hactenus: quȩ autẽ secuntur. alias
ut ds̃ oꝑitulabitur disserenda ui¬
debimus.

Expanded text:
eminentia inde consurgunt; sicut eminentia inde consurgunt; sicut bona nostra de profunditate gratiae Dei, quae comprehendi ac dijudicari non potest, universa procedunt. Sed et si crux Christi hoc solum significet, qunibus et concupiscentiis , quam magnum cupiscens adversus carnem spiritus bonus, cum illam crucem Christi fecerit inimicus, id est, spiritus malus. Postremo quid est crux Christi? Quod signum nisi adhibeatur sive frontibus credentium, sive ipsi aquae ex qua regenerantur, sive oleo quo chrismate unguntur, sive sacrificio quo aluntur, nihil eorum rite perficitur. Quomodo ergo per id quod mali faciunt, nihil boni significatmali, in celebratione Sacramentorum ejus bonum nobis omne signatur? Sed haec hactenus: quae autem sequuntur, alias, ut Deus opitulabitur, disserendo videbimus.
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Nec ideo ista ñ aliquid boni sig¬
nificasse quis dixerit. quia ꝑ malos
facta sunt: ñ scilicet ꝑ eos qui xꝑm
secuti. s qui sunt ꝑsecuti. Quid enĩ
de ipsa cruee dicturi sumus: ꝗ̃ certe
similit̾ ab inimicis atq impiis xꝑo
facta. & inpacta ẽ. & tam̃ ea signifi¬
cari recte intelligitur quod ait apłs.
quȩ sit latitudo. & longitudo. & al¬
titudo. & ꝓfundum: Lata ẽ quippe
in tͣnsuerso ligno quo extenduntur
pendentis manus: & significat oꝑa
bona in latitudine caritatis. Longa ẽ
a transuerso ligno. usq ad t̾ram. ubi
cat ꝑseuerantiam. in longitudine
temꝑoris usq in finem. Alta ẽ in ca¬
ꝑnũ fiñẽ. quo cuncta oꝑa referun¬
tur: qm̃ cuncta quȩ latitudine ac
longitudine bene ac ꝑseueranter
fiunt: ꝓpt̾ altitudiñe diuinoꝵ fa¬
cienda sunt p̃mioꝵ. Profunda est:
in ea parte qua in t̾ra figitur. Ibi
quippe & occulta ẽ. nec uideri po¬
test: s cuncta eius apparentia &

Expanded text:
tur. Nec ideo ista non aliquid boni sigtur. Nec ideo ista non aliquid boni significasse quis dixerit, quia per malos facta sunt; non scilicet per eos qui Christum secuti, sed qui sunt persecuti. Quid enim de ipsa cruce dicturi sumus, quae certe similiter ab inimicis atque impiis Christo facta et impacta est? Et tamen ea significari recte intelligitur, quod ait Apostolus: Quae est latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum . Lata est quippe in transverso ligno, quo extenduntur pendentis manus, et significat opera bona in latitudine charitatis; longa est a transverso ligno usque ad terram, ubi cat perseverantiam in longitudine temporis, usque ad finem; alta est in capernum finem quo cuncta opera referuntur, quoniam cuncta quae latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt praemiorum; profunda est in ea parte, qua in terra figitur: ibi quippe occulta est, nec videri potest, sed cuncta ejus apparentia et
Abbreviated transcription (Latin):
in apłis cum eẽt etiam ipse numerꝰ
duodenarius. id est quadriꝑtitus in
ternoᷤ. & om̃s eẽnt int̾rogati. solus pe¬
trus respondit. tu es xꝑc filius di ui¬
ui: & ei dicitur dabo tibi claues reg¬
ni celorum. tanqmͣ ligandi ac soluen¬
di solus acceꝑit potestatem: cum &
illud unus ꝓ om̃ib dixerit: & hoc
cum om̃ib tanqm ꝑsonam gerens
ipsius unitatis acceꝑit. Ideo unus ꝓ
om̃ibus: quia unitas ẽ in om̃ibus.
Unde & hic cum dixisset. desuꝑ con¬
texta: addidit ꝑ totum. Quod si refe¬
ramus ad id quod significat. nemo
eius ẽ expers qui ꝑtinere inuenitur
ad totum: a quo toto sicut greca indi¬
cat lingua catholica uocatur eccłia.
In sorte autem: quid nͥ gr̃a dĩ comm̃¬
data ẽ: Sic quippe de uno ad om̃s ꝑ¬
uenit. cum sors om̃ib placuit: quia
& dĩ gr̃a in unitate ad om̃s ꝑuenit:¬
& cum sors mittitur. ñ ꝑsone ciiusq
uł meritis. s occulto iudicio dĩ cȩdi¬

Expanded text:
in apostolis cum esset etiam ipse numerus in apostolis cum esset etiam ipse numerus duodenarius, id est, quadripartitus in ternos, et omnes essent interrogati, solus Petrus respondit: Tu es Christus Filius Dei vivi, et ei dicitur: Tibi dabo claves regni coelorum ; tanquam ligandi et solvendi solus acciperet potestatem: cum et illud unus pro omnibus dixerit, et hoc cum omnibus tanquam personam gerens ipsius unitatis acceperit; ideo unus pro omnibus, quia unitas est in omnibus. Unde et hic cum dixisset, desuper contexta, addidit, per totum. Quod si referamus ad id quod significat, nemo est ejus expers, qui pertinere inveniatur ad totum: a quo toto, sicut Graeca indicat lingua, Catholica vocatur Ecclesia. In sorte autem quid, nisi Dei gratia commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit; et cum sors mittitur, non personae cujusque vel meritis, sed occulto Dei judicio cedi
Abbreviated transcription (Latin):
or partib constat t̾rarum orbe diffu¬
sam: & om̃ib eisdem partib ȩqualit̃
id est concordit̾ distributam. Propt̃
quod alibi dicit missurum se angłos
suos: ut colligant electos eius aqua¬
tuor uentis. Quod quid ẽ. nͥ a qua¬
tuor partib mundi: oriente. occi¬
dente. aquilone. meridie: Tunica
uero illa sortita. om̃ium partium
significat unitatem: quȩ caritatis
uinculo continetur. De caritate
autẽ locuturus apłs: supeminen¬
tem inquit uiam uobis demonstro.
Et alio loco ait. Cognoscere etiam
suꝑeminentem scientiȩ caritatem
xꝑi. Itemq alibi. Suꝑ omĩa autem
hec: caritatẽ habenteᷤ. qͦ ẽ uin eułu ꝑfecti¬
onis. Si gͦ karitas & suꝑeminentio¬
rem habet uiam. & supeminet sci¬
entiȩ. & suꝑ omĩa precepta ẽ: meno
uestis qua significatur. desuꝑ contex¬
ta ꝑhibetur: in consutilis autem. ne
aliquando dissuatur: & ad unũ ꝑue¬
nit. quia in unũ om̃s colligit. sicut

Expanded text:
or partibus constat, terrarum orbe diffuor partibus constat, terrarum orbe diffusam, omnibus eisdem partibus aequaliter, id est, concorditer, distributam. Propter quod alibi dicit missurum se angelos suos, ut colligant electos ejus a quatuor ventis . Quod quid est, nisi a quatuor partibus mundi, Oriente, Occidente, Aquilone, et Meridie? Tunica vero illa sortita, omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. De charitate autem locuturus Apostolus: Supereminentiorem, inquit, vitam vobis demonstro . Et alio loco ait: Cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi . Itemque alibi: Super omnia autem haec, charitateonis . Si ergo charitas et supereminentiorem habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est, merito vestis, qua significatur, desuper contexta perhibetur. Inconsutilis autem, ne aliquando dissuatur; et ad unum pervenit, quia in unum omnes colligit; sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eis: ac si diceretur. mittentes sortẽ
cũ diuiderentur: qd̾ & factũ ẽ. Om̃i¬
um quippe uestim̃torum eius diuisio
completa ñ eẽt: nͥ sorte claruisset qͥs
etiam illam tunicã tolleret: ut sic
contentio diuidentium finiretur:
uł nulla potius oriretur. Quod gͦ ait
quis quid tolleret. quando quidem
hoc sorti deputatur: ñ ad om̃ia quȩ
diuisa sunt uestim̃ta referendu est.
Sors enim missa ẽ quis illam tunic̃ã
tolleret: de qua qm narrare p̃t̾mi¬
sit qualis fuerit. & quẽ ad modum
equalib factis partib sola remanse¬
rit: quȩ ne conscinderetur ueniret
in sortem: ꝓpterea ꝑositum ẽ qd̾ ait
quis quid tolleret: id est quis eã tolle¬
ret: tanqmͣ si totũ ita diceretur: diu¬
suꝑ eis. quis tunicam quȩ partib eqͦ¬
lib suꝑfuen rat tolleret. Querat forte
aliquis quid significet in tot partib
uestũtoꝵ facta diuisio: & de tunica
eius eccłiam. toto scilicet quȩ quatu¬

Expanded text:
per eis, ac si diceretur: Mittentes sortem per eis, ac si diceretur: Mittentes sortem cum dividerentur. Quod et factum est; omnium quippe vestimentorum ejus divisio completa non esset, nisi sorte claruisset quis etiam illam tunicam tolleret, ut sic contentio dividentium finiretur, vel nulla potius oriretur. Quod ergo ait: Quis quid tolleret, quandoquidem hoc sorti deputatur, non ad omnia quae divisa sunt vestimenta referendum est. Sors enim missa est, quis illam tunicam tolleret, de qua quoniam narrare praetermisit qualis fuerit, et quemadmodum aequalibus factis partibus sola remanserit, quae ne conscinderetur, venit in sortem, pro ea positum est quod ait: Quis quid tolleret, id est: Quis eam tolleret, tanquam si totum ita diceretur: Divsuper eis, quis tunicam, quae partibus aequalibus superfuerat, tolieret. Quaerat forte aliquis, quid significet in tot partes vestimentorum facta divisio, et de tunica ejus Ecclesiam, toto, scilicet, qui quatu
Abbreviated transcription (Latin):
tem miserunt: quia utiq om̃s uestes
diuidendo. in quib & illa fuit. de ip¬
sa sortiti sunt. Tale ẽ quod ait etiam
lucas: diuidentes uestim̃ta eius. mi¬
serunt sortes. Diuidentes enĩ uener̃t
ad tunicam. de qua ẽ facta sortitio:
ut int̾ eos uniu̾sa uestim̃toꝵ eius
diuisio compleretur. Quid autem
interest utrum dicatur diuidentes
miserunt sortes quod ait lucas: an
diuiserunt sortem mittentes. quod
ait matheus: nisi quod lucas dicen¬
do sortes. pluralem ꝓ singulari nu¬
mero posuit: Quȩ locutio scriptu¬
ris scĩs insolita ñ est: quãuis ñnulli
codices sortem repperiantur habe¬
re. ñ sortes. Marcus itaq solus uide¬
tur aliquã intulisse questionem:
dicendo enim mittentes sortem suꝑ
eis quisquid tolleret. tanqm super
om̃ib uestimentis. ñ suꝑ sola tunica
sors missa sit locutus uidetur: s etiã
hic breuitas obscuritatẽ facit. Sic
enim dictum ẽ. mittentes sortem su¬

Expanded text:
tem miserunt, quia utique omnes vestes tem miserunt, quia utique omnes vestes dividendo, in quibus et illa fuit, de ipsa sortiti sunt. Tale est quod ait etiam Lucas: Dividentes vestimenta ejus, miserunt sortes . Dividentes enim venerunt ad tunicam, de qua facta est sortitio, ut inter eos universa vestimentorum ejus divisio compleretur. Quid autem interest utrum dicatur: Dividentes miserunt sortes, quod ait Lucas, an: Diviserunt sortem mittentes, quod ait Matthaeus? nisi quod Lucas dicendo sortes, pluralem pro singulari numerum posuit: quae locutio Scripturis sanctis insolita non est, quamvis nonnulli Codices sortem reperiantur habere, non sortes. Marcus itaque solus videtur aliquam intulisse quaestionem. Dicendo enim: Mittentes sortem super eis, quis quid tolleret , tanquam super omnibus vestimentis, non super sola tunica sors sit missa, locutus videtur. Sed etiam hic brevitas obscuritatem facit. Sic enim dictum est mittentes sortem su
Abbreviated transcription (Latin):
illa uͦ una ñ eos habere potuisse sin¬
gulas partes nͥ scinderetur: & pannos
euis inutilit̾ tollerent. Quod ne face¬
maluerunt. Cuius ȩugłistȩ narrationi
consonat etiam ꝓpħicum testimoniũ:
quod & ipse continuo subiungens. ut
scͥptura inquit impleretur dicens. Par¬
titi sunt uestimenta mea: & suꝑ uestẽ
meam miserunt sortem. Non enĩ ait.
sortiti. s partiti: nec ait sortientes par.¬
titi sunt: s in ceteris uestimentis sort̾e
omĩno ñ nominans. postea dixit. & in
uestem meam miserunt sortẽ: ꝓpt̃ illã
reliquã tunicam. De qua re dicã qd
ipse donauerit: cum ꝑrius eam quȩ
oboriri potest tanqmͣ eugłistȩ int̾ se
discrepent calumniam ꝓpulsauero:
demonstrans nullius ceteroꝵ uerba.
narrationi ioħis ẽẽ contraria. Mathe-¬
us enim dicendo. diuiserunt uestim̃¬
ta eius sortem mittentes: ad totam
diuisionẽ uestim̃toꝵ uoluit intelligi
etiam illã tunica ꝑtinere. de qua sor¬

Expanded text:
illa vero una, non eos habere potuisse sinilla vero una, non eos habere potuisse singulas partes, nisi scinderetur, ut pannos ejus inutiliter tollerent. Quod ne facemaluerunt. Hujus evangelistae narrationi consonat etiam propheticum testimonium, quod et ipse continuo subjungens: Ut Scriptura, inquit, impleretur, dicens: Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sorem. Non enim ait sortiti, sed partiti. Nec ait: Sortientes partiti sunt in caeteris vestimentis sortem, omnino non nominans, postea dixit: et in vestem meam miserunt sortem, propter illam reliquam tunicam. De qua re dicam quod ipse donaverit, cum prius eam quae oboriri potest, tanquam evangelistae inter se discrepent, calumniam propulsavero, demonstrans nullius caeterorum verba narrationi Joannis esse contraria. Matthaeus enim dicendo: Diviserunt vestimenta ejus sortem mittentes , ad totam divisionem vestimentorum voluit intelligi etiam illam tunicam pertinere, de qua sor
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. id est quatuor. ut singulas tol¬
lerent: unde apparet quatuor fuisse
milites: qui in eo crucifigendo p̃sidi
paruerunt. Manifeste quippe ait.
Milites gͦ cum crucifixissent eum. ac¬
ceꝑunt uestimenta eius. & fecerunt
quatuor partes: unicuiq militi par¬
tem. & tunicam. subaudiendũ ẽ acce¬
ꝑunt: ut iste sit sensus. Acceꝑunt
uestimenta eius. & fecerunt quatuor
partes unicuiq militi partẽ: accepe¬
runt & tunicam. & sic locutus est ut¬
de cęteris uestimentis nullam sortẽ
missam ẽẽ uideamus: s de tunica. qmͣ
simul cum ceteris acceꝑunt: s ñ si¬
militer diuiserunt. De hac enim se¬
quitur exponens. Erat autẽ tunica
in consutilis: desuꝑ contexta ꝑ totũ
Cur autem de illa sortem miserũt.
narrans: dixerunt gͦ inquit ad in¬
uicem. Non scindamus eam: s sorti¬
am᷑ de illa cuius sit. Apparet itaq¬
uo
in aliis uestib equales eos habuisse
partes. ut sortiri necesse ñ fuerit. in

Expanded text:
dixit, id est, quatuor, ut singulas toldixit, id est, quatuor, ut singulas tollerent. Unde apparet quatuor fuisse milites qui in eo crucifigendo praesidi paruerunt. Manifeste quippe ait, Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem, et tunicam; subaudiendum est, acceperunt: ut iste sit sensus, Acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem; acceperunt et tunicam. de caeteris vestimentis nullam sortem missam esse videamus, sed de tunica, quam simul cum caeteris acceperunt, sed non similiter diviserunt. De hac enim sequitur exponens: Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. Cur autem de illa sortem miserint, narrans: Dixerunt ergo, inquit, adinvicem, Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit. Apparet itaque in aliis vestibus aequales eos habuisse partes, ut sortiri necesse non fuerit; in
Abbreviated transcription (Latin):
sortiamur de illa cuus sit: ut scriptu¬
Ira impleatur dicens. Partiti sunt uesti¬
Smenta mea sibi: & suꝑ uestem meam
Smiserunt sortem. Factum ẽ quod uolu¬
erunt iudei: ñ ipsi s milites qui pila¬
do parebant. iudicante ipso crucifixe¬
runt iħm: & tamen si uoluntates. si
insidias. si oꝑam. si traditionẽ. postre¬
mo si extorquentes clamores eoꝵ cogi¬
temus: magis utiq iudȩi crucifixeĩt
iħm. S de particione & sorticione
uestimentoꝵ eius: ñ est pretereunt
loquendum. Quãuis enim om̃s ȩugl̃i¬
ste quatuor. huius rei meminerint.
ceteri tam̃ breuius qmͣ ioħs: & clause
illi. iste uͦ aꝑtissime. Nam matheus
ait. post qmͣ autẽ crucifixerunt eum
diuiserunt sibi uestimenta eiꝰ. sortem
mittentes: marcus. & crucifigentes
eum. diuiserunt uestimenta eius. mit¬
tentes sortem suꝑ eis quisaqͥd tolleret:
lucas. diuidentes uͦ uestimenta eius
miserunt sortes: iohannes aut̃e & qͦt
partes de uestimentis eius fecerint

Expanded text:
s sit. Ut Scriptura impleretur dicens, Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sortem. » Factum est quod voluerunt Judaei: non ipsi, sed milites qui parebant Pilato, judicante ipso, crucifixerunt Jesum; et tamen si voluntates, si insidias, si operam, si traditionem, postremo si extorquentes clamores eorum cogitemus, magis utique Judaei crucifixerunt Jesum. 2. Sed de partitione et sortitione vestimentorum ejus non est praetereunter loquendum. Quamvis enim omnes Evangelistae quatuor hujus rei meminerint, caeteri tamen brevius quam Joannes: et clause illi, iste vero apertissime. Nam Matthaeus ait: Postquam autem crucifixerunt eum, diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes . Marcus: Et crucifigentes eum, diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis quid tolleret . Lucas: Dividentes vero vestimenta ejus, miserunt sortes . Joannes autem et quot partes de vestimentis ejus fecerint,