comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. & cetera. Mira diuinȩ potentiȩ¬
uirtꝰ: ubi nulla temporis int̾̃uem¬
ente morula uissa saluatoris salꝰ
festina comitat᷑. Merito qͥ affuerãt
dãpnatis blasphemiȩ iaculis. ad
laudẽ tantȩ maiestatis stupentia
corda conuertunt:.

Expanded text:
 maculis digno poenitentiae flumine casvirtus, ubi, nulla temporis interveniente morula, jussa Salvatoris salus festina comitatur: merito qui adfuerant damnatis blasphemiae jaculis ad laudem tantae majestatis stupentia corda convertunt,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stolabat᷑. sanato a dño dicit᷑. Ec̃ce
sanꝰ factꝰ es iã noli peccare: ne deteriꝰ
tͥ aliqd contingat. eẜ bene is cuipec¬
cata dimittebant᷑ homo uocat᷑: qui
hoc ipso qo homo erat ñ poss dicere
ñ peccaui. simuletiã ut ille qͥ homini
dimittebat intelligeret᷑ ds̃. Intuen u:¬
dũ sane quanti ꝓpͥa cuiꝰq fides apd̃
dm̃ ualeat. ubi tanti ualuit aliena.
ut totꝰ homo repente id ẽ exteriꝰ intiꝰq
ĩa saluatꝰ exurgeret. alioꝵ ꝙ merito alus
lararent᷑ errata. Et ceꝑunt cogitare
scͥbe ꝙ pharisei dicentes. Quis ẽ hic qͥlo
tere peccata nͥ solꝰ ds̃. Uerũ dicunt scͥ¬
bȩ qͥa nemo dimitẽ peccata. nͥ solus
ds potest. Qui ꝑ eos qͦq dimittit:
qͥb dimittendi tribuit potestatẽ.

Expanded text:
batur, sanato a Domino dicitur: Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat . Et bene is cui peccata dimittebantur, homo vocatur, qui hoc ipso quod homo erat, non posset dicere, Non peccavi, simul etiam ut ille qui homini dimittebat, intelligeretur Deus. Intuendum sane quanti propria cujusque fides apud Deum valeat, ubi tanti valuit aliena, ut totus homo repente, id est, exterius interiusque jam salvatus exsurgeret, aliorumque merito, aliis laxarentur errata. Et coeperunt cogitare scribae et pharisaei dicentes: Quis est hic qui tere peccata, nisi solus Deus? Verum dicunt scribae, quia nemo dimittere peccata nisi Deus esse potest, qui per eos quoque dimittit quibus dimittendi tribuit potestatem.
Abbreviated transcription (Latin):
to q̃rit᷑ ꝗͥd nã sit ꝗoͦ dñs ñ nulla quȩ
gessit abscondi uissit: & nec ad oram
potuerũt abscondi. Nũqͥd enĩ u¬
nigenitꝰ filiꝰ patͥ ꝙ spiũ scõ coȩt̾nꝰ hac
in re uelle habuit qdͦ implere ñ po¬
tuit: S notandũ qd recłẽptor nr̃
ꝑ mortale corpꝰ om̃e qͦd egit. hoc no¬
bis in exempłu actionis p̃buit. M ira¬
culũ namq faciens & taceri iussit
& tam̃ taceri ñ potuit. ut uidelicet
electi eiꝰ exempla doctrinȩ illiꝰ seqñ¬
tes in magnis q̃ facuit̃ latere qͥdem
in uoluntate habeant. s ut ꝓsint
aliis ꝓdant᷑ inuiti: quatenꝰ ꝙ mag¬

Expanded text:
to quaeritur quidnam sit quod Dominus nonnulla quae gessit abscondi jussit, et nec ad horam potuerunt abscondi. Nunquid enim unigenitus Filius Patri et Spiritui sancto coaeternus hac in re velle habuit, quod implere non potuit? Sed notandum quod Redemptor noster per mortale corpus omne quod egit, hoc nobis in exemplo actionis praebuit. Miraculum namque faciens et taceri jussit, et tamen taceri non potuit, ut, videlicet, electi ejus, exempla doctrinae illius sequentes, in magnis quae faciunt latere quidem in voluntate habeant, sed, ut prosint aliis, prodantur inviti, quatenus et mag
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. ad distinctionẽ uidelicet regi¬
onis transmarinȩ gerasenoꝵ: de
qua transfretando sicut matħs
scͥbit uenerat galileam. uł certe
ipsa capharnaũ ciuitas xp̃i ẽ dicta.
quã ñ nascendo s uirtutib illus¬
trando suã ipse fecerat. E t ecce uiri
portantes in lecto hominẽ qͥ erat pa¬
raliticꝰ. & querebãt eũ inferre ꝙͥ ponẽ
ante eum. Curatio paralytiei huius.
aĩȩ pt diutnã illecebre carnalis in¬
ertiã ad xp̃m. suspirantis indicat
saluationẽ. q̃ pͥmo omiũ inmistͥs
qͥ eã subleuent ꝙ xp̃o afferãt. idẽ
bonis doctorib qͥ spẽ sanationis o¬
pẽq int̾cessionis suggerãt indiget.
Qui bene marco narrante quatuor
fuisse repperiunt᷑. siue qͥa quatuor
eugłii libris omĩs p̃dicantiũ uirtꝰ
om̃is sermo firmat᷑. seu qͥa quatu¬
or st̃ uirtutes. quib ad ꝓmerendã
sospitatẽ fidutia mentis erigit᷑. de

Expanded text:
Christi, ad distinctionem videlicet regiChristi, ad distinctionem videlicet regionis transmarinae Gerasenorum, de qua transfretando, sicut Matthaeus scribit, venerat Galilaeam. Vel certe ipsa Capharnaum civitas Christi est dicta, quam non nascendo, sed virtutibus illustrando, suam ipse fecerat. Et ecce viri portantes in lecto hominem qui erat paralyticus, et quaerebant eum inferre et ponere ante eum. Curatio paralytici hujus, animae post diuturnam illecebrae carnalis inertiam ad Christum suspirantis indicat salvationem. Qam sublevent et Christo afferant, id est, bonis doctoribus qui spem sanationis opemque intercessionis suggerant, indiget. Qui bene, Marco narrante, quatuor fuisse reperiuntur, sive quia quatuor Evangelii libris omnis praedicantium virtus, omnis sermo firmatur, seu quia quatuor sunt virtutes, quibus ad promerendam sospitatem fiducia mentis erigitur. De
Abbreviated transcription (Latin):
nes tuos. Et sũmisert̃ illũ cũ lecto.
in mediũ ante ihͣm. ꝑ atefacto tec¬
to egerante ih̾m sũmittit᷑: qͥa resera¬
tegulis contecta descͥbit᷑: qͥa sub contẽ¬
pribili litterarũ uelamine si assit qͥ
deponit᷑. significat ab hoĩe in ista
carne adhuc constituto xp̃m de¬
bere cognosci. Quoꝵ fidẽ ut uidit
dixit. Honio remittunt᷑ tͥ peccata tua.
Hominẽ dñsa paralysi euraturꝰ. pͥmo
peccatoꝵ uincula dissoluit. ut ostñ¬
deret eũ obnexꝰ culparũ artuũ dis¬

Expanded text:
nes tuos . Et submiserunt illum cum lecto nes tuos . Et submiserunt illum cum lecto in medio ante Jesum. Patefacto tecto, aeger ante Jesum submittitur, quia reserane domus Jesu tegulis contecta describitur, quia sub contemptibili litterarum velamine, si adsit qui deponitur, significat ab homine in ista carne adhuc constituto Christum debere cognosci. Quorum fidem ut vidit, dixit: Homo, remittuntur tibi peccata tua. Hominem Dominus a paralisi curaturus, primo peccatorum vinculo dissolvit, ut ostenderet eum ob nexus culparum a
Abbreviated transcription (Latin):
in uita hõib:: quas ñ nulli u̾sis nõib
prudentiã fortitudinẽ. tẽꝑantiam¬
sꝙ iusticiã appellant. Et ñ inuenien¬
÷ tes qua parte illũ inserrent p̃tur
⁊ ba: ascendert̃ suꝑ tectũ ꝑ tegulas.
Desiderãt paralyticũ xp̃o offerre: sed
turba int̃posita ab oni parte reclu¬
dunt᷑: qͥa sepe aĩa pt infir ii torpori
desidiã ad dm̃ resipiscens suꝑnęq
grẽ remedio cupiens innouari. pͥscȩ
consuetudinis obstaculo retardat᷑.
sepe int̾ ipsas orationes secrete dulce¬
dinis. & quasi suaue cũ dño colloqͥũ.
turba cogitationũ int̾̃uenienᷤ. aciem
m̃tis ne xp̃c uicleat᷑ int̾cludit. E q̃d
int̾ hȩc agendũ. Non utiq in infi¬
mis exteriꝰ qua turbȩ tumultuan¬
t᷑ remanendu. s cectũ domꝰ in qua
xp̃c docet ascendendũ. id ẽ sacix sc̃p¬
turȩ sublimitas appetenda lexq dñi
cũ psalmista die nocꝰtuq meditan-¬
da. In qͥ enĩ corrigit uinior uiam
suam: In custodiendo inqͥt sermo¬

Expanded text:
in vita hominibus; quas nonnulli versis nominibus prudentiam, fortitudinem, temperantiamet justitiam appellant. Et non invenientes qua parte illum inferrent prae turba, ascenderunt supra tectum per tegulas. Desiderant paralyticum Christo offerre, sed turba interposita ab omni parte recluduntur, quia saepe anima post infirmi corporis desidiam ad Deum resipiscens, supernaeque gratiae remedio cupiens innovari, priscae consuetudinis obstaculo retardatur, saepe inter ipsas orationis secretae dulcedines, et quasi suave cum Domino colloquium, turba cogitationum interveniens aciem mio torpendum. Non utique in infimis exterius qua turbae tumultuantur, remanendum, sed tectum domus in qua Christus docet, ascendendum, id est, sacrae Scripturae sublimitas est appetenda, lexque Domini cum psalmista die noctuque meditanda. In quo enim corrigit junior viam suam? In custodiendo, inquit, sermo
Abbreviated transcription (Latin):
gat. Eat in domũ suã: hoc est intret
in conscientiã suã. Spũalit̃ de lecto
surgẽ est: animã se a carnalib deside¬
riis uͥ egra qͥescebat abstrahere. Lec¬
tũ uͦ tollere ẽ: ipsam qͦq carnẽ ꝑ con¬
tinentiȩ frena correptã. spe cȩlestiũ
p̃mioꝵ deliciis pͥuare terrems. Ip̃se
enĩ ẽ lectꝰ qͥ ꝑsingulas noctes lauat᷑¬

Expanded text:
e in domum tuam. Spiritaliter de lecto surgere est animam se a carnalibus desideriis ubi aegra quiescebat abstrahere. Lectum vero tollere est, ipsam quoque carnem per continentiae frena correptam spe coelestium praemiorum, deliciis privare terrenis, ipse est enim lectus qui per singulas noctes la
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ filiũ uniꝰ uoluntatis asserunt. u¬
niꝰ utiq assert̾ potestatis. Itaq quasi
di auctoritatẽ: oꝑandi testimoni¬
ũ ñ refugit. Uolo enĩ dicit ꝓpter
fotinũ. imꝑat ꝓpter arriũ: tangit
quit᷑ legi. s legem facit. Non gͦ ido
tetigit qͥa sine cactu mundari non
poterat: s ut ꝓbaret qͥa subiectꝰ ñ
erat legi. nec contagiũ timebat ut
hoiẽs. S quia contaminari ñ pote¬
rat qͥ alios liberabat. lepra tactu
dñi fugat᷑. q̃ solebat cõtaminare tan¬
gentẽ. Simulq illud mirabile. qͦo
eo sanauit genere. qͦfuerat obsecra¬
tꝰ. Siuis potes me mundare.Uolo
inqͥt. Alundare. Habens uoluntã¬
tẽ: habes etiã pietatis effectũ. Et
ipse p̃cepit illi ut nemini diceret.
Quare p̃cipit᷑ nemini dicẽ. nͥ ut do-¬
ceret ñ uulganda nr̃a beneficia s
p̃mencla: ut ñ solũ a mercede absti¬
neamꝰ pecuniȩ. s etiã gr̃e.: Sedua

Expanded text:
. Qui unius voluntatis asserunt, unius utique asserunt potestatis. Itaque quasi di auctoritatem operandi testimonium non refugit. uolo ergo dicit propter Fotinum, imperat propter Arrium, tangit quitur legi, sed legem facit. Non ergo ideo tetigit, quia sine tactu mundare non poterat, sed ut probaret quia subjectus non erat legi, nec contagium timebat ut homines, sed quia contaminari non poterat, qui alios liberabat, lepra tactu Domini fugaretur, quae solebat contaminare tangentem. Simulque illud mirabile, quod eo sanavit genere quo fuerat obsecratus. Si vis, potes me mundare. Volo, inquit, mundare. Habes voluntatem, habes etiam pietatis affectum. Et ipse praecepit illi ut nemini diceret. Quare praecipitur nemini dicere, nisi ut doceret non uulganda nostra beneficia, sed premenda, ut non solum a mercede abstineamus pecuniae, sed etiam gratiae? a
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. retͥbuebant mͥ mala pro bonis:
in eugłio docet eẽ cõpleta. Nam cũ ip̃e
ꝑ ppłos beneficia diffundẽt: illi miu¬
rias irrogabãt. RIec mirũ si ꝑdidert̃
salutẽ. qͥ eiecert̃ de sins finib salutarẽ.
Moralis enĩ dñs. s qͥdocuit exemplo sui
apsos suos omĩb omĩa fieri. nec uo¬
lentes repudiat. nec inuitos alligat.
nec eitientib reluctat᷑. nec rogantib
deest.Sic gerasenos alibi cũ uirtutes
eiꝰ sustinẽ ñ possent. qͣsi infirmos & in¬
gratos reliqͥt. Simul intellige ñ ex ne¬
cessitate fuisse s uoluntariã corporiᷤᷤ
passionẽ: nec captũ a iudeis s a se ob¬

Expanded text:
dicens: Retribuebant multi mala pro bonis , in Evangelio docet esse completa. Nam cum ipse per populos beneficia diffunderet, illi injurias irrogabant. Nec mirum si perdiderunt salutem, qui ejecerunt de suis finibus Salvatorem. Moralis enim Dominus, et qui docuerit exemplo sui apostolos suos omnibus omnia fieri, nec volentes repudiat, nec invitos alligat, nec ejicientibus reluctatur, nec rogantibus deest. Sic Gerasenos alibi, cum virtutes ejus sustinere non possent, quasi infirmos et ingratos reliquit . Simul intellige non ex necessitate fuisse, sed voluntariam corporis passionem; nec captum a Jud
Abbreviated transcription (Latin):
eos eẽ piscatos. Wnde dat᷑ intelligi eos
ad capturã pisciũ ex more remeasse:
ut postea fieret qͦd maths & marcꝰ
narrant. quando eos binos uocauit.
bunc enĩ ñ sub ductis ad terrã naui¬
b tãquã cura recdeundi. s ita eũ secu¬
ti sũt tanquã uocantẽ ac iubentem
ut sequerent᷑:¬

Expanded text:
eos esse piscatos. Unde datur intelligi eos eos esse piscatos. Unde datur intelligi eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit. Tunc etsi non subductis ad terram navibus, tanquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tanquam vocantem ac jubentem ut sequerent
Abbreviated transcription (Latin):
aul formidet aggredi. Qͦd aũ seqͥt᷑. ex hoc
iam hoiẽs eris capiens: ad ipsũ petrũ
specialit̾ ꝑtinet. Exponit enĩ ei dñs qͥd
hȩc captura pisciũ significet. qͦd uide¬
licet ipse sic̃ nc̃ ꝑ retia pisces. sic aliqnͣdo
ꝑ ũba sit capturꝰ hoiẽs. Totq factihii¬
iꝰ ordo. qͥd in eccłia cuiꝰ ipse tẏpum
tenet cotidie gerat᷑ ostendit. Quod
uͦ subiungit᷑. & subductis ad terrã na¬
uib relictis omib secuti fut̃ eũ. po¬
test significare finẽ tẽporis: qͦ ab huiꝰ¬
mundi solo qͥ xp̃o inheserint penitꝰ
recessuri sunt. Sciendũ ẽ aũ hanc eã¬
dẽ ñ eẽ lectionẽ. qͣ matħs & marcꝰ bi¬
nos de nauiculis piscatores. pͥmo pe¬
trũ & andream. deinde filiosze bedei
a dño narrant eẽ uocatos. Non enĩ
eos lucas nc̃ a dño uocatos. s tm̃ petͦ
fuisse p̃dictũ. qdͦ hoiẽs eẽt capturꝰ.¬
Nam & post resurrectionẽ dñĩ legimꝰ

Expanded text:
 formidet aggredi. Quod autem sequitur: Ex hoc  formidet aggredi. Quod autem sequitur: Ex hoc jam homines eris capiens. Ad ipsum Petrum specialiter pertinet. Exponit enim ei Dominus quid haec captura piscium significet, quod videlicet ipse sicut nunc per retia pisces, sic aliquando per verba sit capturus homines: totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus ipse typum tenet, quotidie geratur ostendat. Quod vero subjungitur: Et subductis ad terram navibus, relictis omnibus, secuti sunt eum, potest significare finem temporis, quo ab hujusmodi salo qui Christo inhaeserint penitus recessuri sunt. Sciendum est autem hanc eamdem non esse lectionem qua Matthaeus et Marcus binos de naviculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde filios Zebedaei a Domino narrant esse vocatos. Non enim eos Lucas nunc a Domino vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum quod homines esset capturNam et post resurrectionem Domini legimus
Abbreviated transcription (Latin):
marime. xp̃i ꝑsona eminet a se qͦd.¬
anmͦ repellũt: ñ enĩ hocuoce lin¬
guȩ dicũt bonis ministris dĩ ut eos
a se repellant: s uoce morũ ꝙ actuũ
suoꝵ suadent a se recedere. ne ꝑ bo¬
nos regant᷑: & ideo uehem̃tiꝰ qͦ defe-¬
rt̃ eis honorẽ: ꝙ tam̃ factis suis a se
recedere amonent. ut honorificentiã
eoꝵ significauĩt petrus cadens ad pe¬
des dñi: mores autẽ in eo qd ait. eri
qͥa ñ fecit dñs. ñ enĩ recessit ab eis s
eos subductis nauib ad litꝰ ꝑduxit:
asignificat in bonis & sp̃ualib uiris ñ
ũeẽ oportere hanc uoluntatẽ. ut pecca¬
tis turbarũ cõmoti qͦ quasi securiꝰ tnͣ¬
qͥlliꝰꝙ uiuant. munus eccłiasticũ de¬
serant. Et ait ad symonẽ iħc. Nolitis¬
mere. Confortat dñs timorẽ carnaliũ:
amimosq fragiliũ consolando erigit.
ne qs uł cle suȩ consientia culpȩ tremẽs.
ułalioꝵ innocentia stupens. scĩtatis ĩter¬

Expanded text:
maxime Christi persona eminet, a se quodmaxime Christi persona eminet, a se quodammodo repellunt. Non enim hoc voce linguae dicunt bonis ministris Dei, ut eos a se repellant, sed voce morum et actuum suorum suadent a se recedi, ne per bonos regantur, et eo vehementius quo deferunt eis honorem, et tamen factis suis a se recedere admonent, ut honorificentiam eorum significaverit Petrus cadens ad pedes Domini, mores autem in eo quod ait: Exi quia non fecit Dominus, non enim recessit ab eis, sed eos subductis navibus ad littus perduxit, significat in bonis et spiritalibus viris non esse oportere hanc voluntatem. ut peccatis turbarum commoti, quod quasi securius tranquilliusque vivant, munus ecclesiasticum deserant. Et ait ad Simonem Jesus: Noli timere. Confortat Dominus timorem carnalium, animosque fragilium consolando erigit, ne quis vel de suae conscientia culpae tremens, vel de aliorum innocentia stupens, sanctitatis iter
Abbreviated transcription (Latin):
tep̃tabant ingredi: añ ut ioh̾es tes¬
tat᷑ multi discipłoꝵ eiꝰ abiert̃ retͦ
s iã ñ cũ illo ambulabat̃: ac demde¬
barnabas & paulꝰ ad gentiũ sũt a¬
postolatũ segregati. Et uenert̃
ꝙ inpleuert̃ ambas nauiculas: ita
ut mergerent᷑. Harũ impletio naui¬
ũ usq in finẽ scłi crescit. S qͦoͦ imple¬
tȩ mergunt᷑. hoc ẽ insubmersione
p̃munt᷑: ñ enĩ submersȩ s tam̃ sũt
ꝑiclitatȩ. apls exponit dicens. In no¬
uissimis dieb erũt tẽpora ꝑiculosa:
& erut homines se ipsos amantes. ꝙ ce¬
tera. Nam mergi naues ẽ hoiẽsin se-¬
culũ ex qͦ elati ꝑfidẽ fuerat̃ morum
prauitate relabi. Quales & ipse petrꝰ
adhuc minfirmitate positꝰ hoc loco
demonstrat. Unde seqͥt᷑. Quod cũ
uideret symon petrus: ꝓcidit ad ge¬
nua ihu dicens. Exia me: qͥa homo
peccator sũ dñe. Quia carnales qͥq¬
Ãin eccłia reguen spũaliũ in qͥbus

Expanded text:
tentabant ingredi : ante, ut Joannes testentabant ingredi : ante, ut Joannes testur, multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabatium sunt apostolatum segregati. Et venerunt et impleverunt ambas naviculas, ita ut mergerentur. Harum impletio navium usque in finem saeculi crescet. Sed quod impletae merguntur, hoc est, in submersionem premuntur, non enim submersa, sed sunt periclitata, Apostolus exponit dicens: In novissimis diebus erunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes, etc. . Nam mergi naves est, homines in saeculum, ex quo elati per fidem fuerant, morum pravitate relabi. Quales et ipse Petrus adhuc in infirmitate positus, hoc loco demonstrat. Unde sequitur: Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad genua Jesu, dicens: Exi a me, quia homo peccator sue in Ecclesia regimen spiritalium, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
conclusert̃ pisciũ multitudinẽ co¬
piosã. Rũpebat᷑ aũ rete eoꝵ. Pre mł¬
titudine pisciũ rete rũpebat᷑. qͥa
nc̃ ad confessionẽ fidei etiã cũ elec-¬
tis reꝓbi tanti intrant. qͥ ipsã qͦq
ȩccłiam heresib scindant. Rũpit᷑
aũ rete s ñ labit᷑ piscis: qͥa suos dñs
etiã int̾ ꝑsequentiũ scandala ser¬
uat. Et innuert̾ sotiis qui erant
in alia naui: ut uenirẽt
adiuuarent eos. Alia naui¬
ut p̃dirimꝰ ẽ ȩccłia de gentibꝰ. Quȩ
& ipsa ñ sufficiente una nauicula pis-¬
cib implet᷑ electis: qͥa nouit dñs qͥ
st̃ eiꝰ: & apud ipsũ certꝰ est suoꝵ nu-¬
merꝰ electoꝵ. Dũq tot in uidea credi
turos ñ inuenit. qͦt ad fidẽ uitãq
p̃destinatos nouit ȩt̃nam: quasi aliȩ
nauis receptacula piscib q̃rens suis.
corda qͦq gentiũ fidei grã replet. O.
bene rupto reti sotia nauis aduoca¬
magꝰ pͥsces neqͥssimi capti sũt: ante
ananias ꝙ saphira fidei rete subdole

Expanded text:
nem copiosam, rumpebatur autem rete eorum. Prae multitudine piscium rete rumpebatur, quia nunc a confessione fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant, qui ipsam quoque Ecclesiam, haeresibus scindant. Rumpitur autem rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. Alia naviut praediximus, est Ecclesia de gentibus, quae et ipsa non sufficiente una navicula piscibus impletur electis, quia novit Dominus qui sunt ejus, et apud ipsum certus est suorum numerus electorum. Dumqturos non invenit, quot ad fidem vitamque praedestinatos novit aeternam, quasi aliae navis receptacula piscibus quaerens suis, corda quoque gentium fidei gratia replet. Et bene rupto rete socia navis advocaMagus pisces nequissimi capti sunt, ante Ananias et Saphira fidei rete subdole
Abbreviated transcription (Latin):
iApse stabat secꝰ stagnũ genezareth.¬
dictũ. mare tyberiadis a proxima
ciuitate quȩ olim chennereth uoca-¬
ta. s abherode tethracha instaurata.
in honorẽ tyberii cȩsaris tyberias
ẽ appellata. Porro genesar a lacus
ipsiꝰ natura qua crispantib aquis
de se ipso ÷ͥ excitare aurã ꝑhibet᷑:
greco uocabulo quasi generans sͥ au¬
rã dicit᷑. Neq enĩ instagnimorẽ¬

Expanded text:
ipse stabat, etc. Stagnum Genezdictum. Mare Tyberiadis a proxima civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata in honorem Tyberii Caesaris, Tyberias est appellata. Porro Genezar a laci ipsius natura, qua crispantibus aquis, de seipsa sibi excitare aqua auram perhibetur, Graeco vocabulo quasi generans sibi auram dicit
Abbreviated transcription (Latin):
bree linguȩ consuetudine: omĩs
aquarũ congregatio siue dulcis¬
uias siue salsa mare nuncupatur. Q¬
odennu lacus interfluente iordane. centu¬
n  x .i. stadiis in longitudine̾: & xͣl.¬
ni extendit᷑ in latitudinẽ. Qa gͦ stag

Expanded text:
braeae linguae consuetudine omnis aquarum congregatio, sive dulci sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus interfluente Jordane centum sexaginta stadiis in longitudine, et sexaginta extenditur in latitudine. Quia ergo stag
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse docebat in synagogis eoꝵ. ce
magnificabat᷑ ab om̃ib. Uirtutẽ
sp̃c signa miraculoꝵ dicit. sicut ẜ ali¬
bi uidei ãmirantes. unde inqͥut̃ hu¬
ic sapĩa hȩc & uirtꝰ. sapientiã uideli¬
cet ad doctrinã. uirtutẽ uͦ ad oꝑa
referentes. Quȩ utraq parit᷑ & in lo

Expanded text:
agogis eorum, et magnificabatur ab omnibus. Virtutem spiritus, signa miraculorum dicit. Sicut et alibi Judaei admirantes. Unde inquiunt huic sapientia haec et virtus ? Sapientiam, videlicet, ad doctrinam, virtutem vero ad opera referentes. Quae utraque pariter et in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
festat qͥait. peccatori aũ dixit ds̃
quare tu enarras iusticias meas. ꝙ
cetera: ne qͥs dũ p̃dicantẽ audit. se¬
quat᷑ errantẽ. Imꝑb enĩ magist᷑
ẽ diabolus. qui falsa ueris sepe ꝑ¬
nuscet. ut specie ueritatis testimo¬
niũ fraudis obtexat. Alias aũ ñ so¬
li demones qͥ inuiti confitebant᷑
iubent᷑ silere de xp̃o. s & illi qͥ ab eo
sanati sponte confiteri uolebant.
immo ipsi apli qͥ eũ pt resurrectio¬
nẽ toto erant orbe p̃chcaturi. añ
passionẽ eiꝰ p̃cipiunt᷑ om̃mo reti¬
cere de illo: ne druma uidelicet
maiestate p̃dicata. passionis dispen¬
satio differret᷑. & dilata passione.
salus mundi q̃ ꝑ hanc futura erat
negaret᷑. E acta autẽ die egressus
Sibat in desertũ locũ. & turbȩ reqͥ¬
Nrebant eũ: & uenert̃ usqad ipsũ.
& cetera. Si occasu solis dñi mors
expͥmit᷑. quare ñ redeunte die re¬
surrectio illiꝰ indicet᷑: cuiꝰ manifes¬
tata luce a credentiũ turbis inqͥrit᷑.

Expanded text:
tat, qui ait: Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas ? et caetera: ne quis, dum praedicantem audit, sequatur errantem. Improbus enim magister est diabolus, qui falsa veris saepe permiscet, ut specie veritatis testimonium fraudis obtexat. Alias autem non soli daemones qui inviti confitebantur jubentur silere de Christo, sed et illi qui ab eo sanati sponte confiteri volebant. Imo ipsi apostoli, qui eum post resurrectionem toto erant orbe praedicaturi, ante passionem ejus praecipiuntur omnino reticere de illo, ne, divina videlicet majestate praedicata, passionis dispensatio differretur, et, dilata passione, salus mundi quae per hanc futura erat negaretur. Facta autem die, egressus ibat in desertum locum, et turbae requirebant eum, et venerunt usque ad ip Dei. Si occasu solis, Domini mors exprimit, quare non die redeunte resurrectio illius indicetur? Cujus manifestata luce, a credentium turbis inquiritur,
Abbreviated transcription (Latin):
ta saluatoris plures ad fidẽ uiãq
salutis in uitet. S qͦd dicit᷑ nichilq
illũ nocuit uidet᷑ repugnare marco
qͥ ait. & discerpens eũ sp̃c immũdꝰ &
exclamans uoce magna exiit ab eo.
nͥ intelligamꝰ hoc dixisse marchũ. dis¬
cerpens eũ. qͦd lucas dixit & cũ piecis¬
set illũ in mediũ. ut qͦd secutꝰ ait. nich¬
q eũ nocuit. intelligat᷑ qͥa iactatio
illa m̃broꝵ atq uexatio ñ eũ debilita¬
uit. sic̃ solent exire demonia etiã qͥb¬
da m̃bris amputatis aut euulsis. Uñ
merito ꝓtam integra restitutione sa¬
nitatis qͥ aderant pauentes. tam & si
ñdũ credentes: ad inuicẽ dicebant.
uia in potestate & uirtute imꝑat sp̃i¬
tib ĩmundis: & exeunt. Expellẽ enĩ de¬
monia. & homines scĩ. s in uerbo dei
poᷤsunt. Ipsũ aũ di uerbũ ꝓpria potesta¬
te uirtutes operatur.
URGEN Saũ iħc de synagoga:s
introiuit in domũ symonis.

Expanded text:
ta Salvatoris plures ad fidem viamque ta Salvatoris plures ad fidem viamque salutis invitet. Sed quod dicitur, Nihilque illum nocuit, videtur repugnare Marco, qui ait: Et discerpens eum spiritus immundus, et exclamans voce magna exivit ab eo . Nisi intelligamus hoc dixisse Marcum, Discerpens eum, quod Lucas dixit: Et cum projecisset illum in medium, ut quod secutus ait: Nihilque eum nocuit, intelligatur quia jactatio illa membrorum atque vexatio non eum debilitavit, sicut solent exire daemonia etiam quibusdam membris amputatis aut evulsis. Unde merito pro tam integra restitutione sanitatis qui aderant paventes tametsi nondum credentes, adinvicem dicebant: Quia in potestate et virtute imperat spiritibus immundis, et exeunt. Expellere enim daemonia et homines sancti, sed in verbo Dei possunt, ipsum autem Dei Verbum propria potestate virtutes operatur. Surgens autem de synagoga, i
Abbreviated transcription (Latin):
cogit muitos. E uelud siserui fugiti¬
ui pt multũ tẽporis dnm̃ suũ uide¬
ant. nichil aliud nͥ de u̾berib dep̃can¬
t᷑ sic & demones cernentes dnm̃ in terris
repente u̾sari. ad iudicandos se uenis¬
se credebant. Presentia saluatoris: tor¬
m̃ta sũt demonũ. E t increpauit illũ
ihc dicens. Obmutesce: & exi ab illo.
Qũ inuidia diaboli mors intrauit in
orbem terrarũ. icleo contra ipsũ mor¬
tis auctorẽ pͥmo debuit medicina sa-¬
lutaris oꝑari: pͥmo lingua serpentina
ne ultra uirꝰ spargeret obeludii ac de¬
inde femina quȩ pͥma seducta ẽ a car¬
nalis concupiscentiȩ febre curari. t̃¬
cio uir qui male suadentis dicta coniu¬
gis audiuit: ab erroris sui lepra casti¬
gari: ut ipse apud hunc eugłistã eet̃
ordo restaurationis. qͥ fuerat &. casus.
.Et cũ ꝓieciss illũ demoniũ ĩ mediũ.
exiuit ab illo: nichilq illũ nocuit. Di¬
uina ꝑmissione liberatꝰ a dȩmone ho¬
mo picit᷑ in mediũ. ut uirtꝰ patefac¬

Expanded text:
ervi fugitivi post multum temporis dominum suum videant, nihil aliud nisi de verberibus deprecantur, sic et daemones cernentes Dominum in terris repente versari, ad judicandos se venisse credebant. Praesentia Salvatoris tormenta sunt daemonum. Et increpavit illum Jesus dicens: Obmutesce, et exi ab illo. Quoniam invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum , ideo contra ipsum mortis auctorem primo debuit medicina salutis operari: primo lingua serpentina, ne ultra virus spargeret occludi; ac deinde femina quae prima seducta est, a carnalis concupiscentiae febre curari; tertio vir, qui male suadentis dicta conjugis audivit, ab erroris sui lepra castigari. Ut ipse apud hunc evangelistam esset ordo restaurationis qui fuerat et casus. Et cum projecisset illum daemonium in medium, exiit ab illo, nihilque illum nocuit. Divina permissione liberandus a daemone homo projicitur in medium, ut virtus patefac
Abbreviated transcription (Latin):
dona negasse atq hoc eremplo totã
postremo gentẽ ñ qͥa ñ amaret᷑. s qͥa
ipsa se amari ñ amaret. ab eo derelic¬
tã doctorib scilicet inle ob saluatio¬
nẽ gentiũ toto orbe disꝑsis.S quod
dñs ũbo de iudeis. hoc ip̃si de se ui

Expanded text:
dona negasse. Atque hoc exemplo totam dona negasse. Atque hoc exemplo totam postremo gentem, non quia non amaretur, sed quia ipsa se amari non amaret, ab eo derelictam doctoribus, scilicet, inde ob salvationem gentium toto orbe dispersis. Sed quod Dominus verbo de Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
de qͦdictũ est. paruulꝰ natꝰ ẽ nobis
filiꝰ datꝰ ẽ nobis: cuiꝰ corpori ꝑ bap¬
tismũ tota creclentiũ s oboles adu¬
nat᷑. E ut cuncta hec baptisit sci¬
res sacram̃ta p̃monstrata. in qͦ abre¬
nuntiare sathanȩ. fidẽ confiteri p̃ci¬
pim̾. negat se naaman ultra diis ali¬
enis litaturũ. soli dño ꝑ omĩa serui¬
turꝰ. Partẽ qͦq terrȩ scẽ secũ tollere
gaudet: qͥa baptiratos oportet dm̃i¬
ci qͦq corporis participatione confir¬
mari. Merito gͥnaaman cuiꝰ dũ
aqͦ corpꝰ abluit᷑ fide pectꝰ abluit᷑.
id ẽ ppłs gentiũ. uideis lepra cõtu¬
matiȩ squalentib antefert᷑. Alerito
uidua sareptena id ẽ ȩccli̾a ligno
crucis refici desiderans. iuideis fa¬
me u̾bi pereũtib pane sacrosc̃ĩ cor¬
poris suiifici sp̃c unctione recreat᷑.
Probat᷑q dñs ñ ob suã ĩpotentiã ci¬
uib s obeoꝵ iuidentiã uirtutum

Expanded text:
de quo dictum est: Parvulus natus est nobis, de quo dictum est: Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis ; cujus corpori per baptismum tota credentium soboles adunatur. Et ut cuncta hic baptismi scires sacramenta praemonstrata, in quo abrenuntiare Satanae, fidem confiteri praecipimur, negat se Naaman ultra diis alienis litaturum, soli per omnia Domino serviturus, partem quoque terrae sanctae secum tollere gaudet, quia baptizatos oportet Dominici quoque corporis participatione confirmari. Merito igitur Naaman, cujus dum aqua corpus abluitur, fide pectus abluitur, id est, populus gentium Judaeis lepra contumaciae squalentibus antefertur. Merito vidua Sareptana, id est, Ecclesia ligno crucis refici desiderans Judaeis fame verbi pereuntibus, pane sacrosancti corporis et vivifici spiritus unctione recreatur. Probaturque Dominus non ob suam impotentiam civibus, sed ob eorum invidentiam virtutum
Abbreviated transcription (Latin):
rimȩ mysticũ sͥ priꝰ quã moreretur
panẽ factura. duo se ligna colligere
uelle testat᷑. ñ solo ligni noĩe s etiã
numero lignoꝵ signũ crucis expͥ¬
mens. qͦ nobis ẽ panis uitȩ p̃paratꝰ
ȩternȩ Et multi lepsi erãt in ifrl
sub helyseo ꝓpħa. & nemo eoꝵ mun¬
datꝰ ẽ nͥ naaman syrꝰ. Quia nota est
hẏstoria de mysterio necẽe ẽ paueis
intunemꝰ. E naaman gͦ iste syrus qͥ
int̾pretat᷑ decor ppłi. demonstrat nati¬
maculosam: s ꝑsacram̃tũ baptismatis
ab omimentis & corporis feditate pͣ¬
gatã. Qui captȩ consilio puellȩ. hoc
re. salutẽ sꝑare. cõmonitꝰ septies laua¬
ri iubet᷑ qͥa nimirũ solũ baptismi
genꝰ qͦd ex sp̃u scõ regenerat saluat.
Unde iurȩ caro eiꝰ pt lauachrũ uelut
caro pueri parui apparuisse memo¬
rat᷑. siue qͥa cunctos in xp̃o baptira¬
tos in unã parit grã mat̾ infantiã.
seu magis ille sit intelligendꝰ puer.

Expanded text:
rime mysticum sibi prius quam moreretur rime mysticum sibi prius quam moreretur panem factura, duo se ligna colligere velle testatur; non solo ligni nomine, sed etiam numero lignorum signum crucis exprimens, quo nobis est panis vitae praeparatus aeternae. Et multi leprosi erant in Israel sub Elisaeo propheta, et nemo eorum mundatus est nisi Naaman Syrus . Quia nota est historia, de mysterio necesse est paucis intimemus. Et Naaman ergo iste Syrus, qui interpretatur decor, populum demonstrat natimaculosum, sed per sacramentum baptismatis ab omni mentis et corporis foeditate purgatum: qui captae consilio puellae, hoc re, salutem sperare commonitus septies lavari jubetur. Quia nimirum solum baptismi genus, quod ex Spiritu sancto regenerat, salvat. Unde jure caro ejus post lavacrum, velut caro pueri parvi, apparuisse memoratur, sive quia cunctos in Christo baptizatos, in unam parit gratia mater infantiam, seu magis ille sit intelligendus puer,
Abbreviated transcription (Latin):
rectȩ fidei nesciũ qͣsi pauꝑem filiũ
egena stipe nutͥebat. id ẽ uerbo fruc¬
tꝰ exꝑte docebat. donec adueniens
iitpote clausa cęli ianua. fame ꝑieli¬
tabat᷑ in iudea. pasceret᷑ ibi simul &
pasceret: & receptꝰ uidelicet a credenti¬
b & reficiens ip̃e credentes. Unde bene
hȩc eade uidua in sarepta sydoniȩ
dicit᷑ eẽ morata. Sidonia qͥppe ue¬
natio mutilis. sarepta uͦ incendiũ
uł an gustia panis int̃pretat᷑. quia
ubi abundauit peccatũ suꝑ abun-¬
cdauit grã. Ulbi rebe suꝑuacuis adqͥ¬
rendis quasi aucupandi cura im-¬
pendebat᷑. ubi dirȩ sitis incendnũ
panisq spũalis antea fiebat angꝰ
matis unctio. indefectiuo ũbi cȩ¬
lestis munẽ fecũdat᷑. Cuiꝰ hactenꝰ
in uasis oleũ gaudii spũalis ꝙ be¬
nedictionis farina ñ defecit: cete¬
ris quȩ ñ credunt gentib mopia
panis diumi miseris. & uenatui
decditis inutili. Nam & ipsa pulcer¬

Expanded text:
rectae fidei nescium, quasi pauperem filium rectae fidei nescium, quasi pauperem filium egena stipe nutriebat, id est, verbo fructus ex parte docebat, donec adveniens  Israelis, ut pote clausa coeli janua, fame periclitabatur in Judaea, pasceretur ibi simul, et pasceret, et receptus, videlicet, a credentibus, et reficiens ipse credentes. Unde bene haec eadem vidua in Sarepta Sidonis dicitur esse morata. Sidon quippe venatio inutilis, Sarepta vero incendium vel angustia panis interpretatur, quia ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . Ubi rebus supervacuis acquirendis quasi aucupandi cura impendebatur, ubi dirae sitis incendium panisque spiritalis antea fiebat angusmatis unctio indefectivo verbi coelestis munere foecundatur. Cujus hactenus in vasis oleum gaudii spiritalis et benedictionis farina non deficit, caeteris quae non credunt gentibus, inopia panis divini miseris et venatui deditis inutili. Nam et ipsa pulcher
Abbreviated transcription (Latin):
terra. & ad nulła illarũ missꝰ est
helyas. nͥ in sarepta sidoniȩ ad mu¬
lierẽ uiduiã. Non inqͥt hoc qͦo diui¬
na fastidiosis ciuib benefitia subtra¬
ho ꝓpħarũ gestis adu̾sat᷑: qͥa sic̃ fame
qͦncła omnẽ terrã p̃mente. nemo ẽ in
uidea reꝑtꝰ helye dignꝰ hospitio. s
exterȩ gentis ẽ uidua quesita. q̃ ob
fidei grãm a tanto ꝓpħ̃a uisitari de¬
beret: s sic̃ multis ibidẽ lepsis naa¬
liseo ꝓpħ̃a curari ꝓmeruit. sic ꝙ uos
ñ alia ꝗͣ inuidiȩ ꝑfidiȩq causa. su¬
ꝑno munẽ pͥuauit. Quoꝵ si facta
ꝓpharũ etiã allegorice discusseris.
inuenies ꝓfecto dnm̃ in patͥȩ suȩ a
qua receptꝰ ñ ẽ ꝑfidia suꝑbiã notas¬
se uideoꝵ. noĩe uͦ capharnaũ q̃ ager
consolationis int̾pretat᷑. gentiũ p̃¬
dicasse salutẽ. ubi maiora cotidie
patrant᷑. Igit᷑ uidua ad quã helẏas
missꝰ ẽ gentiũ designat eccłiam. q̃
a suo diutiꝰ conditore deserta ppłm

Expanded text:
d nullam illarum missus est Elias, nisi in Sarepta Sidonis ad mulierem viduam . Non, inquit, hoc quod divina fastidiosis civibus beneficia subtraho prophetarum gestis adversatur, quia sicut, fame quondam omnem terram premente, nemo est in Judaea repertus Eliae dignus hospitio, sed exterae gentis est vidua quaesita, quae ob fidei gratiam a tanto propheta visitari deberet. Et sicut multis ibidem leprosis Naasic et vos non alia quam invidiae perfidiaeque causa superno munere privabit. Quorum si facta prophetarum etiam allegorice discusseris, invenies profecto Dominum in patriae suae, a qua receptus non est, perfidia superbiam notasse Judaeorum. Nomine vero Capharnaum, quae ager consolationis interpretatur, gentium praedicasse salutem, ubi majora quotidie patrantur. Igitur vidua ad quam Elias missus est, gentium designat Ecclesiam, quae, a suo diutius Conditore deserta, populum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ȩccłia pͥmitiua: de qua paulꝰ ait.
Qui enĩ oꝑatꝰ ẽ petro in apostolatũ
circũcisionis oꝑatꝰ ẽ & mͥ intergen¬
tes. Bene una dicta: qͥa multitudi-¬
nis credentiũ. erat cor unũ & aĩa
una. De qua docebat turbas. quia
de auctoritate eccłiȩ docet᷑ usq ho¬
die gentes. Ut cessauit aũ loqͥ. dix̃
sym oñe. Duc in altũ: ꝙ lax
retia ur̃a in capturã. Qͥs
mio rogauit symonẽ na-¬
uẽ a terra reducẽ pusillũ. signifi¬
cat uł temperate utencdũ ũbo ad
turbas. ut nec terrena his p̃cipiant᷑:
nec sic a terrenis in ꝓfunda sacra¬
mentoꝵ recedat᷑. & ea pęnitꝰ ñ in¬
telligãt: uł priꝰ in ꝓximis regio¬
nib gentib p̃dicandũ: ut qd di

Expanded text:
a primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Bene una dicta, quia multitudinis credentium erat cor unum et anima una . De qua docebat turbas, quia de auctoritate Ecclesiae docet usque hodie gentes. Ut cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Quod primo rogavit Simonem navem a terra reducere pusillum, significat temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in protunda sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant, vel prius in proximis regionibus gen
Abbreviated transcription (Latin):
Singularit᷑ aũ dñs ac pͥncipalit̾ solus
ex potestate bona locutꝰ est: quia er
infirmitate mala nulla cõmisit. Ex
diuinitatis qͥppe potentia habuit
id. qͦd nob̾ ꝑ humanitatis suȩ inno¬
centiã ministrauit. Aliter. In potes¬
tate erat sermo ipsiꝰ:. siue ut alius
euangłista dicit. erat docens eos sic̃
potestatẽ habens ꝙ ñ sic̃ scͥbȩ. qm̃ scͥ¬
dabat̃. ipse uͦ qͣsi auctor impletorq
legis uł mutando uł augendo q̃ minꝰ
uidebant᷑ libere agendo constituit.
Et in synagoga erat homo: habens
diabolꝰ unde xp̃c exierat. sic̃ etiam
synagoga sathana. Et exclamauit
uoce magna dicens. Sine. qͥd nobis
S & tibi iħu natarenȩ: Paululũ in quid
a me uexando qͥescȩ: cuinulla ẽ cum
nr̃a fraude societas. E uere. Quȩ enĩ
participatio luci ad tenebras: Quȩ cõ¬
municatio. xp̃i ad belial: enisti ꝑclẽ
nos: scio te qͥsis sc̃s dĩ. Non uolunta

Expanded text:
Singulariter autem Dominus ac principaliter solus Singulariter autem Dominus ac principaliter solus ex potestate bona locutus est, quia ex infirmitate mala nulla commisit. Ex divinitatis quippe potentia habuit id quod nobis per humanitatis suae innocentiam ministravit. Aliter in potestate erat sermo ipsius, sive ut alius evangelista dicit, erat docens eos sicut potestatem habens, et non sicut scribae. Quoniam scrdabant. Ipse vero quasi auctor impletorque legis, vel mutando, vel augendo quae minus videbantur, libere agendo substituit. Et in synagoga erat homo habens diabolus, unde Christus exierat. simsynagoga Satanae. Et exclamavit voce magna dicens: Sine, quid nobis et tibi, Jesu Nazarene? Paululum inquit a me vexando quiesce, cui nulla est cum nostra fraude societas. Et vere: Quae enim participatio luci ad tenebras? quae communicatio Christi ad Belial? Venisti perdere nos? scio te quia sis sanctus Dei. Non volu
Abbreviated transcription (Latin):
am dñi saluatoris. NIec indignatio¬
ne cõmotꝰ. nec scelere offensꝰ. nec in iu-¬
ria inolatꝰ iudeã deserit. qn etiam
ĩmemor inuirie memor clemaentiȩ.
nunc docendo. nunc libe rando.
ñc̃ sanando. in fide plebis corda¬
M demulcet. Qo autẽ sabbatis mari¬
mȩ medicine doctrineq suȩ dona
frequentat. docet se ñ sub lege eẽ s supͣ
legẽ: qͥ eandẽ qͦq legẽ adimplere ñ aũ
soluẽ uenerit: nec uidaicũ eligẽ sabba¬
tũ qͦ uł ignẽ accendẽ uł manũ pedeq
mouẽ ñ liceat s uerũ sabbatũ. dilectã¬
q dño eẽ reqͥem. si saluti studentes aĩa¬
rũ. ab oꝑe seruili id ẽ a cunctis conti¬
neamꝰ illicitis. Et stupebant in doc¬
tͥna eiꝰ. qͥa in potestate erat sermo ip¬
siꝰ. Sermo doctoris in potestate fit.
cũ ea q̃ docet oꝑat᷑. Nam qͥ actis ipse
sua cdicta destruit. contẽpint᷑. Quo
contra doctorẽ instituens apłs. ait.
Nemo adolescentiã tuam contẽpnat.

Expanded text:
am domini saluatoris. nec indignatione commotus nec scelere offensus nec iniuria uiolatus Iudaeam deserit, quin etiam inmemor iniuriae, memor clementiae nunc docendo nunc liberando nunc sanando, in fide plebis corda demulcet. Quod autem Sabbatis maxime medicinae doctrinaeque suae dona frequentat, docet se non sub lege, sed supra legem, qui eamdem quoque legem adimplere, non autem solvere venerit, nec Judaicuuo vel ignem accendere, vel manum pedemque movere non liceat, sed verum Sabbatum dilectamque Domino esse requiem, si, saluti studentes animarum, ab opere servili, id est, a cunctis contineamus illicitis. Et stupebant in doctrina ejus, quia in potestate erat sermo ipsius. Sermo doctoris in potestate fit, cum ea quae docet operatur. Nam qui actis ipse sua dicta destruit, contemnitur. Cui contra doctorem instituens Apostolus ait: Nemo adolescentiam tuam contemnat .
Abbreviated transcription (Latin):
Ntendentes in eũ. Cepit aũ dice̾ ad¬
N illos: qͥa hochie impleta ẽ hȩc scͥptu¬
ra in aurib urĩs. In eo utiq imple¬
ta: qͥa sic̃ illa p̃direrat & magna fa-¬
ciebat. & maiora dñs eugłirabat.
Qd gͥ maiꝰ querimꝰ testimoniũ qũã
qͦd se fuisse qͥ locut᷑ ẽ in ꝓph̃is ꝓpͥa
uoce signauit remouens sacͥlegia
ꝑfidoꝵ. qͥaliũ dm̃ dicũt ueteris
testam̃ti. aliũ noui: uł qͥmitiũ

Expanded text:
ntendentes in eum. Coepit autem dicere ad illos: Quia hodie impleta est haec Scriptura in auribus vestris. In eo utique impleta, quia, sicut illa praedixerat: Et magna faciebat, et majora Dominus evangelizabat. Quod igitur majus quaerimus testimonium, quam quod se fuisse, qui locutus est in prophetis, propria voce signavit? Removens sacrilegia perfidorum, qui alium Deum dicunt veteris Te
Abbreviated transcription (Latin):
& de ipso tãquã de filio fabri p̃cur¬
sor suus ait. Ip̃e uos baptirabit spũ
iꝰ mundi diu̾̃si generis uasa fabͥcat:
malachias cũ ex ꝑsona patͥs diceret.
ecce mitto angłm meũ & p̃parabit ui¬
ã ante faciẽ tuã: ꝙ statĩ ueniet ad tẽ¬

Expanded text:
et de ipso tanquam de fabri filio praecursor suus ait: Ipse vos baptizabit in Spus mundi diversi generis vasa fabricat,Malachias, cum ex persona Patris diceret: Ecce mittam angelum meum, et praeparabit viam ante faciem meam. Et statim veniet ad tem
Abbreviated transcription (Latin):
seĩ gra ꝑunctũ. uere se pauꝑes. cecoᷤᷤ.
captiuos atq confractos. illiꝰ ꝑ oĩa
indigẽre munerib Et dicebant.
Nonne hic est filiꝰ ioseph: Quanta na¬
rarenoꝵ cȩcitas: qͥ eũ quẽ in ũbis fac¬
tisq xp̃m eẽ cognoset̃ ob generis tã¬
tũ noticiã contẽpnt̃. Quoꝵ tũ error
salꝰ nra ẽ: ꝙ̃ hereticoꝵ condẽpnatio.
In tantũ enĩ cernebat̃ hoiẽm xp̃m
faberappellari uolurrit. sanoq m¬
tellectu sentiendũ. qͦd etiã ꝑ hoc se
eiꝰ ante scła filiũ eẽ docuerit: qͥ fabri¬
cator om̃iũ in pͥncipio creauit ds̃ ce

Expanded text:
erunctum, vere se pauperes, caecos, captivos, atque confractos, illius per omnia indigere muneribus. Et dicebant: Nonne hic est filius Joseph? Quanta Nazarenorum caecitas, qui eum quem in verbis factisque Christum esse cognoscunt, ob generis tantum notitiam contemnunt. Quorum tamen error salus nostra est, et haereticorum condemnatio. In tantum enim cernebant hominem Jesufaber appellari voluerit. Sanoque intellectu sentiendum quod etiam per hoc se ejus ante saecula filium esse docuerit, qui fabricator omnium in principio creavit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sp̃c sc̃s in specie colũbȩ descendit
ĩ suꝑeũ & mansit in illo. Unctꝰ ẽ gͥ
oleo sꝑũali & uirtute cȩlesti. ut pau¬
ꝑtatẽ humane conditionis thes¬
auro resurrectionis rigaret et̃no.
captiuitatẽ mentis auferret. cecita¬
tẽ illuminaret aiõꝵ beati inqͥens

Expanded text:
 sanctus in specie columbae descendit super eum, et mansit in illo. Unctus est igitur oleo spiritalis et virtute coelesti, ut paupertatem conditionis humanae thesauro resurrectionis rigaret aeterno, captivitatem mentis auferret, caecitatem illuminaret animorum. Beati, inquiens,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdẽ humillime dispensationi
ẽ qua d̾s int̾ hoiẽs ministrare ñ
ministrari uenerat: qͦd etiã lecto¬
ris susciꝑe ñ dedignat᷑ officiũ.
S altiore ꝓuidentia lucas a lectio¬
ne & explanatione ꝓphiȩ. gesta
dni scͥpturꝰ inchoauit. qͥa uideli¬
cet om̃is ꝓpħiȩ scͥptura ad ipsũ
usq ꝑtingens. ꝑ ipsũ nob̾ aꝑienda
& in ipso constiterit adimplenda.
Unde & utrũq hoc in eugłii sui
fine manifestiꝰ explicat. cũ posi¬
to pͥꝰ dicto saluatoris. qm̃ neceẽ
ẽ impleri omĩa quȩ scͥpta st̃ in
lege moysi & ꝓphis & psalmis de
me. mor ipse subiunrit. Tc̃ aꝑuit
illis sensũ: ut intelligent scͥptu¬

Expanded text:
quidem humillimae dispensationis est, qua Deus inter homines ministrare, non ministrari venerat, quod etiam lectoris suscipere non dedignatur officium. Sed altiore providentia Lucas a lectioet explanatione prophetae gesta Domini scripturus inchoavit, quia scilicet omnis prophetiae Scriptura ad ipsum usque pertingens, per ipsum nobis aperienda, et in ipso constiterit adimplenda. Unde et utrumque hoc in Evangelii sui fine manifestius explicat, cum posito prius dicto Salvatoris: Quoniam necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi, et prophetis, et psalmis de me ; mox et ipse subjunxit: Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
occubitꝰ passionẽ mortẽq significat
illiꝰ qͥ dixit. Quãdui in mundosũ.
lux sũ mundi &ẜ sole occidente plu¬
res demoniaci quã ante sanant᷑ egͦti:
qͥa qͥ tẽporalit̾ in carne uiuens pau¬
cos uideoꝵ docuit. calcato regno
mortis om̃ib ꝑ orbẽ gentib fidei
salutisq dona transmisit. Cuiꝰ mi¬
nistris quasi uitȩ lucisq p̃conib¬

Expanded text:
occu bitus passionem mortemque significat illius qui dixit: Quandiu in mundo sum, lux sum mundi, et Sole occidente plures daemoniaci quam ante sanantur aegroti. Quia qui temporaliter in carne vivens paucos Judaeorum docuit, calcato regno mortis omnibus per orbem gentibus fidei salutisque dona transmisit. Cujus ministris quasi vitae lucisq
Abbreviated transcription (Latin):
febri: & dimisit illam. Modo saluator
rogatꝰ. mͦ ultro curat egrotos: ostendẽs
se contra peccatoꝵ qͦq passiones & p̃c̃i¬
b semꝑ annuere fideliũ. & ea quȩ ipsi
minime in se intelligũt. uł intelligñ¬
da dare. uł etiã ñ intellecta dimittẽ:
iuxta qͦd p̃smista postulat. Delicta
qͥs intelligit. ab occultis meis mun-¬
da me cdñe. Et continuo surgens:
ministrabat illis. Naturale ẽ febri¬
citantib incipiente sanitate lasses¬
cere: & egrotationis sentire molestiã.
Uerũ sanitas q̃ dnĩ confert᷑ imꝑio.:
simul tota redit. Non solũ ipsa re¬
dit. s ꝙ tanto robore comitante. ut
eis continuo qͥ se ad iuuerãt minis¬
leges menbra quȩ seruierãt ĩmun-

Expanded text:
alvator rogatus, modo ultro curat aegrotos, ostendens se contra peccatorum quoque passiones et precibus semper annuere fidelium, et ea quae ipsi minime in se intelligunt, vel intelligenda dare, vel etiam non intellecta dimittere. Juxta quod Psalmista postulat: Delicta quis intelligit? ab occultis meis munda me, Domine . Et continuo surgens, ministrabat illis. Naturale est febricitantibus, incipiente sanitate, lassescere, et aegrotationis sentire molestiam, verum sanitas quae Domini confertur imperio, simul tota redit. Non solum ipsa redit, sed et tanto robore comitante, ut eis continuo qui se adjuverant, minislogiae, membra quae servierant i
Abbreviated transcription (Latin):
mari. Quod enĩ tali morte regiȩ po¬
testatis incliciũ qͦfideliũ frons arma¬
ret᷑ emineret: S. solũ crucis expectatũ
ẽ uexillũ. cuiꝰ figura. y celerrimo dex¬
terȩ motu contra maligni hostis tẽp¬
tam̃ta depingi. & ipsa nichilominꝰ
figura monarchiȩ singularis potu¬
iss typꝰ haberi:. ut qͦmͦ triũ phũ cru¬
cis exponens apłsait. in noĩe ih̾u om̃e
genu flectat᷑ celestiũ terrestriũ ꝙ in¬
fernoꝵ. Hoc ẽ enĩ qͦd eius dẽ crucis
cacumina cęlostendunt. ima pe¬
tunt inferos. cornua t̾rã tegunt. ii.¬

Expanded text:
mari. Quod enim tali morte regiae pomari. Quod enim tali morte regiae potestatis indicium, quo fidelium frons armaretur, emineret? Sed solum crucis exspectatum est vexillum, cujus figura et celerrimo dexterae motu contra maligni hostis tentamenta depingi, et ipsa nihilominus figura monarchiae singularis potuisset typus haberi. Ut quomodo triumphum crucis exponens Apostolus, ait: In nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, et terrestrium, et infernorum . Hoc est enim quod ecacumina ad coelos tendunt, ima petunt inferos, cornua terram tegunt. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
in mũdo. palã locutꝰ ẽ mũdo. semꝑ
docenꝰ in synagoga ⁊ in tẽplo qͦ om̃s
iudei ꝯuenire ꝯsueuerãt. s ad cęlestia
regressurꝰ. his qͥ ab initio ipsi uidu̾nt
⁊ ministͥ fuert̃ sermonis. euangli¬
randi offitiũ tradidit. Et bene stans
qͥdẽ legit: s libͦ reddito resedit. Stare
ad tẽpꝰ in carne dignatꝰ est oꝑari. ꝑac¬
to aũ pie dispensationis officio. disci¬
psos suȩ doctͥnȩ sequaces elegit. seq
suꝑnę qͥetis solio restituit. ut & Ez.
nẽ occulto uiditio cuncta dispẽ¬
s ⁊ infinẽ totiꝰ scłi uidex manifes¬
tꝰ appareat. simul exempłu mysti¬
ce proponẽs ut uerbi qͥsq p̃dica¬
tor. eiꝰdẽ sit etiam factor. surgat.
legat.⁊ resideat. hoc ẽ oꝑet᷑ p̃dicet:¬
ꝙ sic p̃nna qͥetis expectet. E notã¬
dũ qͥa librũ ipse reuolutũ legit.
ministͦaũ plicatũ reddidit. qͥa
& eccłiam suã misso a patre spũ
ueritatis. docuit in omnẽ uĩtatẽ:
ꝙ tam̃ ñ om̃ib omĩa dicenda.

Expanded text:
lam locutus est mundo, semper docens in synagoga et in templo, quo omnes Judaei convenire consueverant. Sed ad coelestia regressurus, his qui ab initio ipsi viderunt, et ministri fuerunt sermonis, evangelizandi officium tradidit. Et bene stans quidem legit, sed libro reddito resedit. Stare ad tempus in carne dignatus est operari. Peracto autem piae dispensationis officio, discipulos suae doctrinae sequaces elegit, seque supernae quietis solio restituit, unde et nunc occulta judicio cuncta dispenset, et in fine totius saeculi judex manifestus appareat. Simul exemplum mystice proponens, ut verbi quisque praedicator ejusdem sit etiam factor. Surgat, legat, et resideat: hoc est, operetet sic praemia quietis exspectet. Et notandum quia librum ipse revolutum legit, ministro autem plicatum reddidit. Quia et Ecclesiam suam misso a Patre spiritu veritatis, docuit in omnem veritatem, et tamen non omnibus omnia dicenda,