comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rationabiles sui animi motus: uel sc̃arũ scripturarũ
doctrinę. tractatus: in quib: debuit resistere. ꝑsequen¬
tib se unmicis ac minantib : uerũ magis defecto uir¬
tutũ robore. suis astricta delictor nexib: ꝓpellitur
in foueam ȩteruę confusionis. Et recordata ẽ dierũ¬

Expanded text:
rationales scilicet animi sui motus, vel sanctarum Scripturarum rationales scilicet animi sui motus, vel sanctarum Scripturarum doctrinae tractatus, in quibus resistere debuit persequentibus se inimicis ac minantibus: verum magis defecto virtutum robore, suis astricta delictorum nexibus, propellitur in foveam aeternae confusionis. ZAIN. Et recordata est Jeru
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. Om̃is namq decor. in uniuerso ordine ee¬
cłiastico ẽ: marime tũ in sacerdotib xp̃i. &. in mi¬
pulchritudo uel decor ite plangitur: quando non
minus rectores ouiũ. & muustri carũ quã & uirgi¬
nitas fide quȩ ꝑ dilectionẽ operatur intus forisue
expoliantur: nullam gerentes eurã. ꝓ cultu pietatis.
nullã sollicitudinẽ sc̃arũ uirtutũ. ex meditatiõe diuin
legis: s. luxu uoluptatũ suarũ ꝑ uaria scelerum
suor. desideria. iuxta suggestionẽ cogentis hostis
abducuntur Cuius periculi malũ eos maxime
respicit. qui in loco regiminis constituti. poeius se¬
cularia desideria quã mandatoꝵ uestigia sectan¬
tes. ñ solũ se: s & alios suis exemplis & negligen¬
tia peremerunt. a quib rationale uidicium depe¬
rit: uestimentor gła prauis actib offuscatur dic
.&. anima malis illecta morib decorem suũ reliqͥt.
quando ꝑ incuriam cogitationũ suarũ uirtutum
ꝑdedit omam̃tũ. Nȩc ei subueniunt principes sui.

Expanded text:
nt . Omnis enim decor est in universo ordine ecclesiastico, maxime tamen in sacerdotibus Christi, et mipulchritudo vel decor jure plangitur, quando non minus rectores ovium, et ministri earum, quam et virginitas fide quae per dilectionem operatur , intus forisve exspoliantur, nullam gerentes curam pro cultu pietatis, 1326 nullamque sollicitudinem sanctarum virtutum ex meditatione divinae legis, sed luxu voluptatum suarum, per varia scelerum suorum desideria, juxta suggestionem cogentis hostis, abducuntur. Cujus periculi malum eos maxime respicit, qui in loco regiminis constituti, potius saecularia desideria, quam mandatorum vestigia sectantes, non solum se quam et alios suis exemplis et negligentia peremerunt. A quibus ratione judicii deperit, vestimentorum gloria pravis actibus obfuscatur. Sic et anima illecta malis moribus decorem suum reliquit, quando per incuriam cogitationum suarum, virtutum perdidit ornamentum, nec ei subveniunt principes sui,
Abbreviated transcription (Latin):
uedam uis intelligenda est diuina. qua fiet
ut cuiq opera sua uel bona uel mala cũcta
in memoriã reuocent᷑. et mentis intuitu mi¬
ra celeritate cer:nantur: ut accuset uel excuset
sciencia conscientiã: atq ita simul ⁊ om¬
nes et singuli iudicent᷑. Que nimirũ uis diuina. li¬
bri nomen accepit. In eo quippe quodãmͦ legitur:
ad testimoniũ erit deducta. Tunc om̃is ante
Loculos culpa reducitur: et mens super incen¬
dia gehenne. suo grauius igne ex eruciatur:
ut sepius cogitemus quales erimus in die iudicu
motis enim om̃ibus probationibus. certũ est in die illa
ipsum ante se hominẽ constituendũ. et ipsam sibi animã
in cordis speculo demõittandam: et testes contra eam non
deforis aut aliunde: sed intus de semet ipsa proferendos.
Adicienda erunt non aliqua ꝑegrina. sed nimium nota

Expanded text:
est intellegenda diuina, qua fiet, ut cuique opera sua, uel bona uel mala, cuncta in memoriam reuocentur et mentis intuitu mira celeritate cernantur, ut accuset uel excuset scientia conscientiam adque ita simul et omnes et singuli iudicentur. Quae nimirum uis diuina libri nomen accepit. In ea quad testimonium erit deducta. Tunc omnis ante oculos culpa reducitur, et mens super gehennae incendia suo gravius igne cruciatur. epius cogitemus quales erimus in die judiciiotis enim omnibus probationibus, certum est in die illa ipsum ante se hominem constituendum, et ipsam sibi animam in cordis speculo demonstrandam, et testes contra eam non de foris aliunde, sed intus de semetipsa proferendos; adjicienda erunt non aliqua peregrina, sed nimium nota
Abbreviated transcription (Latin):
tate ac nitore placuerit. illud mox quantolibet precio
satagis retiuere: rogo te ex corde facis hoc. an simplici¬
ter: Cum deniq contͣ regulã non qd̾ uilius occurrerit.
s studiosissime queris. qdꝰ q rarius inuenit̾. p̃ciosus
cinit᷑ ignoras facis hoc: an ex industria: Exx cordis the¬
Quro sine dubio ꝓcedit: quicqͥd foris apparet uiciorũ.
Uanũ cor. utanitatis notã ingerit corpori: et exterior
suꝑfluitas. interioris uanitatis indiciũ ẽ. Mollia indu¬
mta: molliciẽ animi indicãt. Non tanto curaret᷑ corꝑis
custuse nisi prius neglecta fuisset mens ĩculta uirtutib.

Expanded text:
tate ac nitore placuerit, illud mox quantolibet pretio tate ac nitore placuerit, illud mox quantolibet pretio satagis tibi retinere: rogo te, ex corde facis haec, an simpliciter? Cum denique contra Regulam, non quod vilius occurrerit, sed studiosissime quaeris, quod quia rarius invenitur, pretiosius emitur; ignorans facis haec, an ex industria? Ex cordis thesauro sine dubio procedit, quidquid 538 foris apparet vitiorum. Vanum cor vanitatis notam ingerit corpori; et exterior superfluitas interior is vanitatis indicium est. Mollia indumenta animi mollitiem indicant. Non tanto curaretur corporis cultus, nisi prius neglecta fuisset mens inculta virtutibus.
Abbreviated transcription (Latin):
dentiũ: erat cor unũ. ⁊ anima una. Ubi nũc illud unatii¬
uirtitẽ amisimꝰ. s nec speciẽ retinemꝰ. Eoce enĩ ipse habitus
nrͣ qd̾ ⁊ dolens dico. qui humilitatis ẽẽ solebat insigne: a
monachis nr̃i tẽporis insignũ gestat᷑ suꝑbie. Uix iã ĩ nr̃is
ꝓuinciis inuenimꝰ. quo uestiri dignemur. Miles ⁊ mona¬
chus. ex eodẽ panno partiunt᷑ cucullã ⁊ clamidẽ. Qͥ uis
de scło quantũlibet honoratꝰ. etiã si rex. etiã simꝑator.
ille fuerit. non tam̃ ña horrebit indum̃ta. si suo sibi modo
p̃parata fuerint et aptata. Ceterũ in habitu inquis ñ est
religio: sed in corde. Bene. At tu qñ cucullã tͥ empturus
lustias urbes. fora circuis. ꝑcurris nundinas. domos scru¬
taris negociatorũ. cũctam euertis singulorũ supellecti¬
lem. ingentes explicas cumulos pannorũ. atcrectas digi¬
tis admoues oculis. solis opponis radio. quicqͥd grossum.
quid qͥd pallidũ occurrerit respuis: si quid autẽ sui puri¬

Expanded text:
bi nunc illud unanvirtutem amisimus, sed nec speciem retinemus. Ecce enim ipse habitus noster quod et dolens dico, qui humilitatis esse solebat insigne, a monachis temporis nostri in signum gestatur superbiae. Vix jam in nostris provinciis invenimus, quo vestiri dignemur. Miles et monachus ex eodem panno partiuntur sibi cucullam et chlamydem. Quivis de saeculo, quantumlibet honoratus, etiamsi rex, etiamsi imperator ille fuerit, non tamen nostra horrebit indumenta, si suo sibi modo praeparata fuerint et aptata. 26. Caeterum in habitu, inquis, non est religio, sed in corde. Bene. At tu quando cucullam empturus lustras urbes, fora circuis, percurris nundinas, domos scrutaris negotiatorum, cunctam evertis singulorum supellectilem, ingentes explicas cumulos pannorum, attrectas digitis, admoves oculis, solis apponis radio; quidquid grossum, quidquid pallidum occurrerit, respuis; si quid autem sui puri
Abbreviated transcription (Latin):
ad indum̃ta. qd̾ et nuditatẽ tegeret: et frigus repelleret.
Putasne ibi cuiquã gaulabrunũ aut isembrunũ quere¬
batur ad induendũ: cuiquã mula ducentorũ solidorũ pa¬
rabatur ad equitandũ: Putas ne unquã cuiuspiã ibi lec¬
tulũ cooꝑtoriũ catinũ aut discolor barricanus oꝑiebat.
ubi singulis diuidebat᷑ tantũ pro ut cuiq opuserat: Qͥs
ibi putet ualde curatũ fuisse. de p̃cio. de colore. de cultu
uestim̃torũ: ubi tanta cura ⁊ studiũ mnerat in concordia

Expanded text:
ad indumenta, quod et nuditatem tegeret, et frigus repelleret. Putasne ibi cuiquam galabrunum aut isembrunum quaerebatur ad induendum; cuiquam ducentorum solidorum mula parabatur ad equitandum? Putasne, inquam, cujuspiam ibi lectulum opertorium cattinum, aut discolor barricanus operiebat, ubi singulis dividebatur tantum, prout cuique opus erat? Non illic arbitror valde curatum fuisse de pretio, de colore, de cultu vestimentorum, ubi tam indefessum inerat studium in concordia
Abbreviated transcription (Latin):
iterũ xp̃c in cruce uidendus ẽ. Ceterũ illam di formã
in qua equalis ẽ patri: ꝓculdubio impii non uidebũt.
Non enim funt mundicordes. Beati enim mundicordes.
qm̃ ipsi deum uidebunt. Alioquin si filius dei iudex in for¬
ma in qua equalis est patri etiam impiis cum iudicaturꝰ
est apparebit: quid est quod pro magno dilectori suo
pollicetur dicens. ego diligam eum: et manifestabo ei me
ipsum : Quaꝑpter filius hominis iudicaturus est : nec
tamen ex huiana potestate. sed ex ea qua filius dei est.
Itaq utrumq dici potest. et filius hominis iudicabit.
et non filius hominis iudicabit. qr filius hominis iudi¬
cabit: ut uerum sit quod ait. cum uenerit filius homi¬
nis tunc congregabuntur ante eum omnes gentes. ⁊ ñ
filius hominis iudicabit. ut uerum sit quod ait. ego non
iudico. et ego non quero głam ineam: est qui querat ⁊¬

Expanded text:
est. Caeterum illam Dei formam in qua aequalis est Patri, procul dubio impii non videbunt. Non enim sunt mundicordes. Beati enim mundicordes, quoniam ipsi Deum videbunt . Alioquin si Filius Dei judex in forma in qua aequalis est Patri etiam impiis cum judicaturus est apparebit, quid est quod pro magno dilectori suo pollicetur, diilli . » Quapropter Filius hominis judicaturus est, nec tamen ex humana potestate, sed ex ea qua Filius Dei est. Itaque utrumque dicet non Filius hominis judicabit, quia Filius hominis judicabit ut verum sit quod ait: Cum venerit Filius hominis tunc congregabuntur ante eum omnes gentes. Et non Filius hominis judicabit, ut verum sit quod ait: Ego non judico, et ego non quaero gloriam meam; est qui quaerat
Abbreviated transcription (Latin):
lius est eligatur. Quale autẽ est illud qd̾ ñ nulla monas¬
teria ex more obseruare dicunt᷑: in magnis uidelicet
festis uina delbuta melle. pigm̃torũ resꝑsa puluerib
in conuentu bibere: Hũquid et hoc fieri dicemꝰ. ꝓpter
infirmitatẽ stomachi: Ego uͦ id ad nichil aliud ualere
uideo: tusi ut uel amplius bibatur. uel delectabilius. S eũ
uene uino fuerint ingurgitate. toro in capite palpitantes:
sie surgenti a mensa quid aliud mͥ libet nsi dormire:
Si autẽ aduigilias indigestũ surgere cogis: non cantũ
sed planctũ potius extorquebis. Cum uͦ ad lectũ deuentro
requisitus incõmodũ. plango non crapule peccatũ: si qd̾
luis dccuit: Sic antonius insituit: Sice patres de egip¬
to conuersati sunt: Sic deriq sc̃ĩ. odo. maiolus. odilo. hui¬
go: quos se utiq sui ordims principes et preceptores ha¬
bere gloriant᷑: aut tenuerũt. aut teneri statuerũt: S

Expanded text:
ius sit, eligatur. Quale est autem illud, quod nonnulla monasteria ex more observare dicuntur, in magnis videlicet festis vina delibuta melle, pigmentorum respersa pulveribus, in conventu bibere? Nunquid et hoc fieri dicemus propter infirmitatem stomachi? Ego vero ad nihil aliud valere video, nisi ut vel amplius bibatur, vel delectabilius. Sed cum venae fuerint vino ingurgitatae, toto in capite palpitantes, sic surgenti a mensa quid aliud libet, nisi dormire? Si autem ad vigilias surgere indigestum cogis, non cantum, sed planctum potius extorquebis. 22. Cum vero ad lectum devenero, requisitus incommodum plango, non crapulae peccatum, sed quod lius docuit? sic Antonius instituit? sic patres in Aegypto conversati sunt? sic denique sancti Odo, Maiolus, Odilo, Hugo, quos se sui utique Ordinis principes et praeceptores habere gloriantur, aut tenuerunt, aut teneri censuerunt? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
illius qui liberauit egiptũ. sed qui saluauit mundũ: ⁊
hoc non a famne mortis. sed a faine anime simul ⁊ cor¬
poris. Notissima quippe est. qr polunta. idest pulcher¬
rima uarietate distincta: sed et sanguine apparet intinc¬
ta: non quidem hedi qui peccatũ signisicat: s agni qͥ
designat innocenciã. hoc est suo ipsus ñ alieno. Ipse pro¬
fecto est agnus mansuetissimꝰ: qui coram ñ qͥdem tonden¬
te sed occidente se obmutuit: qui peccatũ non fecit: sed
abstilit peceata inundi. Eserunt ait qui diceret ad ia¬
cob. Hanc inuenimꝰ: ude utrũ tunica filii tui sit. an ñ.
Uide et tu dñe. utrũ hec sit tunica dilecti filii tui. Re¬
cognosce om̃ps pater eam quam fecisti xp̃o tuo polimnitã.¬

Expanded text:
illius qui liberavit Aegyptum, sed qui salvavit mundum, et illius qui liberavit Aegyptum, sed qui salvavit mundum, et hoc non a fame corporis, sed a morte simul animae et corporis. Notissima quippe est, quia polymita, id est pulcherrima varietate distincta; sed et sanguine apparet intincta, non quidem haedi, qui peccatum significat, sed agui, qui designat innocentiam, hoc est suo ipsius, non alieno. Ipse est profecto Agnus mansuetissimus, qui coram non quidem tondente, sed occidente se obmutuit; qui peccatum non fecit, sed abstulit peccata mundi. Miserunt autem qui dicerent ad Jacob. Hanc invenimus; vide utrum tunica filii tui sit, an non . Vide et tu, Domine, utrum haec sit tunica dilecti Filii tui. Recognosce, omnipotens Pater, eam quam fecisti Christo filio t
Abbreviated transcription (Latin):
habeor: Sid eadem iacione et uos nottro derogatis: qͥcũq
aliter uiutis. Ergo et continentes et coniuges se inuicem
dãpnare prtent: quod suis quiq legibus in eccła conuer¬
sentur. Mnachi quoq ac regulares lerici sibi in uicẽ de¬
rogare dicintur: qr propriis ab inuicẽ obseruancus sẽpa¬
rant᷑. S e noe ⁊ damelem ⁊ iob in uno se regno pati non
cuitamrũ tam disi mili studio deuociõis rtendũt
amibe placere. Et hac racione in tota ecclesia que utiq tã
plurib tamq dissimilib uariatur ordinib. ut pote re¬
gina que in psalmo legitur circũ amicta uarittatibus.
nulla pax. nulla prorsus coneordia esse putabitur. Que
et enim secura quies. quis intus in ea status inuenietur:
si unns quilibet homo unũ quẽlibet ordinẽ eligens. ali¬
os aliter uiuentes. aut ipse asꝑnetur: aut se ab ipsis spre¬
nes: Nonsum tã hebes ut non agnoscã tunicã iosepl. ñ

Expanded text:
habeor? Sed eadem ratione et vos nostro derogatis, quicunque habeor? Sed eadem ratione et vos nostro derogatis, quicunque aliter vivitis. Ergo et continentes, et conjuges invicem se damnare putentur, quod suis quique legibus in Ecclesia conversentur. Monachi quoque ac regulares clerici sibi invicem derogare dicantur, quia propriis ab invicem observantiis separantur. Sed et Noe, et Danielem, et Job in uno se regno pati non cui nimirum tam dissimili studio devotionis contendunt ambae placere. Et hac ratione in tota Ecclesia quae utique tam pluribus, tamque dissimilibus variatur ordinibus, utpote regina quae in Psalmo legitur circumamicta varietatibus , nulla pax, nulla prorsus concordia esse putabitur. Quae etenim secura quies, quis tutus in ea status invenietur, si unus quilibet homo unum quemlibet Ordinem eligens, alios aliter viventes aut ipse aspernetur, aut se ab ipsis spenes? Non sum tam hebes, ut non agnoscam tunicam Joseph, non
Abbreviated transcription (Latin):
unquã uel clam uel palam aut ab illo ordine dissuadete:
aut ad nr̃m ut ueniret ꝑsuadere tẽptaui: An potius n¬
multos cupientes uenire depressi: uenientes et pulsantes
reppuli: An non frẽm nicholaũ ad scm nicholaũ: et uobis
duos de uestris uobis teste remisi e Sed et duob quib dã
eiusdem ordinis abbatibus. quorũ ne nomina prodam
ipse eos optune nostis: et nichilominus quã amica tͥ fa¬
miliaritate iungant̃ scitis: non qͥd non tamen ad alium
ordinem qd ⁊ uos ñ latuit migrare desiderantib iamiãq
deliberantib nr̃m eis dissuasoriũ consiliũ oburauit: ac ne
suas desererẽt cathedras effecit. Cur ergo ordinẽ dãpnare
putor et dicor. cui amicos meos deseruire suadeo. cui suos
ad nos uenieites monachos reddo: de quo et michi or̃ones
ta n solliciti requiro. tam deuote suscipio: An forte quia
iuata aliũ irdinẽ ꝯuersari uideor: ꝓptea suspectus huie

Expanded text:
unquam vel clam, vel palam aut ab illo Ordine dissuadere, unquam vel clam, vel palam aut ab illo Ordine dissuadere, aut ad nostrum ut veniret persuadere tentavi? An non potius multos cupientes venire repressi, venientes et pulsantes repuli? Annon fratrem Nicolaum ad Sanctum-Nicolaum, et vobis duos de vestris, vobis teste, remisi? Sed et duobus quibusdam ejusdem Ordinis abbatibus, quorum ne nomina prodam, ipsi eos optime nostis, et nihilominus quam amica mihi familiaritate jungantur, scitis: numquid non tamen ad alium Ordinem quod et vos non latuit migrare desiderantibus, jamjamque deliberantibus, nostrum eis dissuasorium consilium obviavit, ac ne suas desererent cathedras effecit? Cur igitur Ordinem damnare putor, vel dicor, cui amices meos deservire suadeo, cui suos ad nos venientes monachos reddo, de quo et mihi orationes tam sollicite requiro, tam devote suscipio. 529 CAjuxta alium Ordinem conversari videor, propterea suspectus hinc
Abbreviated transcription (Latin):
sum. Quis unquã me aduersus ordinẽ illum. uel corã au¬
diuit disputantẽ: uel clam susurrantẽ: Quẽ unꝗͣ de or¬
dine illo nisi cũ gaudio uidi. insi cum honore suscepi. nisi
cum reuerentia allocutus sum: nisi cũ humilitate ad horta¬
tus sum: Dixi et dico. modus quidam uite est sc̃s. honestꝰ.
castitate decorus. discretione p̃cipiuis. a patrib institutus.
a sp̃u scõ preordinatus: animab saluandis non medioerit
idoneus. Egone. uel dãpno uel despicio. quẽ sic predico:
susceptũ fuisse: reddat dñs seruis suis humanitatẽ. quã in¬
firmanti inichi ultra quam etiam necesse fuit exhibuert̃:
et honorẽ quo me plus quoq quam dignus fui dignati st̃.
Ipsorũ me cõmendaui oracionib. interfui collacionibus:
sepe de scripturis et salute animarũ habui sermonẽ cum
multis: et publicũ in capitulis. et priuatũ in cameris. Quẽ

Expanded text:
. Quis unquam me adversus Ordinem illum vel coram au. Quis unquam me adversus Ordinem illum vel coram audivit disputantem, vel clam susurrantem? Quem unquam de Ordine illo nisi cum gaudio vidi, nisi cum honore suscepi, nisi cum reverentia allocutus, nisi cum humilitate adhortatus sum? Dixi, et dico: Modus quidem vitae est sanctus, honestus, castitate decorus, discretione praecipuus, a patribus institutus, a Spiritu sancto praeordinatus, animabus salvandis non mediocriter idoneus. Egone vel damno, vel despicio, quem sic praedico? susceptum fuisse: reddat Dominus servis suis humanitatem, quam infirmanti mihi ultra etiam quam necesse fuit, exhibuerunt; et honorem, quo me plus quoque quam dignus fui, dignati sunt. Ipsorum me commmendavi orationibus, interfui collationibus: saepe et de Scripturis, et salute animarum habui sermonem cum multis, et publice in capitulis, et privatim in cameris. Quem
Abbreviated transcription (Latin):
ta est infancia saluatoris: Et qͦmͦ intea p̃sepiũ dñi si¬
mulatrix arrogantia se coartat: ac ꝓ ua gitib innocen¬
cie malũ inibi detractiõis ĩmurmurat: An non illi super¬
profitẽs impietatẽ. an mentiens scĩtatẽ: Honne is qui
om̃e iñdaciũ addens. geminat ĩpietatẽ: Et qͥd dicã s
uertor ne forte ⁊ ego suispectus habear. ñ qͥdem uobis
pater non uobis: emi utiq notum me noui quantũ in hac ca¬
ligie homo homini innotescere potest. et specialitit de hac
re scio uos non ignorare quid sentiam.S ꝓpter illos qui me
nec ita ut uos cognouerũt. nec sicut uobis hine loqui soleo
lo quentẽ audierũt. scribo uobis que et frequenter audistis.
ut qĩ ego per singulos ire et singulis satisf icere ñ queo:
ex me hibeatis unde quod de me certissime scitis. eis pro
me uerissime ꝑsua deatis. Neq enim timeo omĩum
oculis scribere: quic quid de hacre uobis in aure locutꝰ¬

Expanded text:
ta est infantia Salvatoris? Et quomodo intra praesepium Domini sita est infantia Salvatoris? Et quomodo intra praesepium Domini simulatrix arrogantia se coarctat, ac pro vagitibus innocentiae, malum inibi detractionis immurmurat? Annon illi superprofitens impietatem, an mentiens sanctitatem? Nonne is qui etiam mendacium addens, geminat impietatem? Et quid dicam? Vereor ne forte et ego suspectus habear, non quidem vobis, pater, non vobis, cui utique notum me novi, quantum in hac caligine homo homini innotescero potest; et specialiter de hac re scio vos non ignorare quid sentiam. Sed propter illos, qui me nec ita ut vos cognoverunt, nec sicut vobis hinc loqui soleo, loquentem audierunt, scribo vobis quod et frequenter audistis, ut quoniam ego per singulos ire, et singulis satisfacere nequeo, ex me habeatis, unde quod de me certissime scitis; eis pro me verissime persuadeatis. Neque enim timec omnium oculis scribere, quidquid de hac re vobis in aure locut
Abbreviated transcription (Latin):
ille cireneus alienã. Ue citharedis citharizantib: ñ ut
illi de apocalipsi in citharis suis. s uere ut ypocrite in
alienis. Ue semel ⁊ ue iterũ pauꝑib suꝑbis. Ue inquam
semel. ⁊ue iterũ portantib crucẽ xͥ. ͥ ñ sequentib xͦͫ:¬
qui nimirũ cuius passionib participant̃. humilitatem
sectari negligũt. Duplici qͥppe contricione conterunt᷑ qͥ
huiuscemodi sũt. qñ et hic pro tẽporali gła tẽporalit̃ se
affligũt. ⁊ in futuro ꝓ interna suꝑbia ad et̾na supplicia
ꝑtrahunt. Laborãt cũ xp̃o: s cũ xp̃o ñ regnãt. Secunt̃
xxp̃m in pauꝑtate sua: s ingła ñ consecunt᷑. De torien¬
te in uia bibunt: s non exaltabũt caput in patria. Lu¬
gent nũc: s tũc ñ consolabunt᷑. Et merito. Quid enim
facit suꝑbia. sub pannis humilitatis iħu: Nũqͥd non
habet quo se palliet humana malicia: nisi unde in uolu¬

Expanded text:
ille Cyrenaeus, alienam . Vae Citharoedis citharizantibus, non ut ille Cyrenaeus, alienam . Vae Citharoedis citharizantibus, non ut illi de Apocalypsi, in citharis suis , sed vere, ut hypocritae in alicnis. Vae semel, et vae iterum pauperibus superbis. Vae, inquam, semel, et vae iteruqui nimirum cujus passionibus participant, humilitatem sectari negligunt. 3. Duplici quippe contritione conteruntur qui 528 hujusmodi sunt, quando et hic pro temporali gloria temporaliter se affligunt, et in futuro pro internn regnant: sequuntur Christum in paupertate sua, sed in gloria non consequuntur: de torrente in via bibunt, sed non exaltabunt caput in patria: lugent nunc, sed tunc non consolabuntur. Et merito: quid enim facit superbia sub pannis humilitatis Jesu? nunquid non habet quo se palliet humana malitia, nisi unde involu
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ uita in xp̃o speranus: si de xp̃i seruicio tẽpora¬
lem tantũ głam querimꝰ: Miser ego homuncio qui
tanto labore ⁊ industria studeo non esse uel potius ñ ui¬
deri sicut ceteri hominũ: minus tam̃ accepturus. ĩmo gra¬
uius cruciandus quã quilibet hominũ. Siceine gͦ non
inueniebat᷑ nobis uia: ut ita dicam utcũq tolerabilior
ad infernũ: Si ita necesse erat ut illo descenderemꝰ: cur
saltem illã qua multi icedũt. iã scilicet latã que ducit
ad mortẽ non elegimꝰ: quatinꝰ uel de gaudio ⁊ ñ de luc¬
tu ad luctũ tͣnsiremꝰ: O quã felicius est illis quorũ ñ ẽ
respectus morti eorũ.⁊ fihmam̃tũ in plaga eorũ: qͥ in
labore hominũ ñ sunt. ⁊ cũ hominib ñ flagellant᷑: qui
et si peccõres. ac pro gauduis tẽporalib perpetuis cruci¬
atib addicti. saltẽ habundantes in scło optinuer̃t diui¬
tias. Ue portantib crucẽ non sicut saluator suã: s sic̃

Expanded text:
vita tantum in Christo speramus, si de Christi servitio temporalem tantum gloriam quaerimus? 2. Miser ergo homuncio qui tanto labore et industria studeo non esse, vel potius videri sicut caeteri hominum; minus tamen accepturus, imo gravius cruciandus, quam quilibet hominum. Siccine ergo non inveniebatur nobis via, ut ita dicam, utcunque tolerabilior ad infernum? Si ita necesse erat, ut illo descenderemus; cur saltem illam, qua multi incedunt, viam scilicet latam, quae ducit ad mortem, non elegimus, quatenus vel de gaudio, et non de luctu, ad luctum transiremus? O quam felicius est illis, quorum non est respectus morti eorum, et firmamentum in plaga eorum, qui in labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellantur! qui etsi peccatores, ac pro gaudiis temporalibus, perpetuis cruciatibus addicti, saltem abundantes in saeculo obtinuerunt divitias . Vae portantibus crucem, non sicut Salvator suam, sed sicut
Abbreviated transcription (Latin):
detractionis emittimꝰ: Si hoc ita est. ut quid sine
causa inortificam̃ tota die: estimati sicut ones oci¬
sionis. Si ita estruam pharisiaca iaetanca iactros homi¬
nes. et quod est suptrius. nobis meliores despicimus.
quid nobis prodest tanta in nr̃o uictu parcitas et aspe¬
ritas. in uestitu notabilis illa uilitas ac diuersitas. in
opere manuũ cotidiana desudicio. in ieiumis et uigi¬
liis iugis exercitacio: totius deniq uite nr̃e singula¬
ris quedam atq austerior conuersatio: Hisi forte oĩa
opera nr̃a facimus: ut uideant᷑ ab hominib. S dicit

Expanded text:
detractionis emittimus? Si hoc ita est, utquid sine detractionis emittimus? Si hoc ita est, utquid sine causa mortificamur tota die, aestimati sumus sicut oves occisionis? Si ita, inquam, pharisaica jactantia caeteros homines, et quod superbius est nobis meliores despicimus, quid nobis prodest tanta in nostro victu parcitas et asperitas, in vestitu notabilis illa vilitas ac diversitas, in opere manuum quotidiana desudatio, in jejuniis et vigiliis jugis exercitatio, totius denique vitae nostrae singularis quaedam atque austerio conversatior? nisi forte omnia opera nostra facimus, ut vi
Abbreviated transcription (Latin):
enerabili patri guilld mo.
frater beruardus fratrum
qui in clara ualle sunt in¬
utilis seruus: salutem in
dño. Usq modo si quid me
scriptitare iussistis. aut in¬
uitus. aut nullatenus ad¬
quieui: non ut negligerẽ
quod iubebar: sed ne presu¬
merem quod nesciebam. Hunc uero noua urgente causa.
pristina fugatur uerecundia: et uel perite uel imperite
dolori meo satisfacere cogor: fidutiã dante ipsa neces¬
sitate. Quomodo nãq silenter audire possum urãm
huiuscemodi de nobis querimoniã: qua scilicet miser¬
rimi hominũ in pannis et semincinciis de cauernis.
ut ille ait. dicimur iudicare mundũ: quodq inter
cetera intolerabilius est etiam głosissimo ordini uestro
derogare. sinctis qui in eo laudabiliter uiuunt impu¬
denter detrahere: et de umbra nr̃e ignobilitatis. mun¬
di luminarib insultare: Ita ne sub uestiñtis ouium
non quidem supi rapaces. sed pulices mordaces. seu
mus: nec saltem clamorẽ inuectionis. sed susurrium

Expanded text:
enerabili patri GUILLELMO, frater BERNARDUS, fratrum qui in Clara-Valle sunt, inutilis servus, salutem in Domino. 1. Usque modo si qua me scriptitare jussistis, aut invitus, aut nullatenus acquievi: non quia negligerem quod jubebar, sed ne praesumerem quod nesciebam. Nunc vero nova urgente causa, pristina fugatur verecundia, et vel perite vel imperite dolori meo satisfacere cogor, fiduciam dante ipsa necessitate. Quomodo namque silenter audire possum vestram hujuscemodi de nobis querimoniam, qua scilicet miserrimi hominum, in pannis et semicinctiis, de cavernis, ut ait ille , dicimur judicare mundum; quodque inter caetera intolerabilius est, etiam gloriosissimo Ordini vestro derogare, sanctis qui in eo laudabiliter vivunt, impudenter detrahere, et de umbra nostrae ignobilitatis, mundi luminaribus insultare? Itane sub vestimentis ovium, non quidem lupi rapaces, sed pulices mordaces, imo audemus, in occulto corrodimus; nec saltem clamorem invectionis, sed susurrium
Abbreviated transcription (Latin):
consutilẽ. et desuꝑ contextã per totũ. S polimitã. ob
multorũ ordinũ qui in ea sunt multimodã distinctionẽ:
inconsutilẽ uero. ꝑpter indissolubilis caritatis in diuiduã
unitatẽ. Quis me inqͥt separabit a caritate xp̃i: Audi
qͦmͦ polimitã. Diuisiones ait grãrum sunt: idem autem

Expanded text:
consutilem, et desuper contextam per totum; sed polymitam ob consutilem, et desuper contextam per totum; sed polymitam ob multorum Ordinum, qui in ea sunt, multimodam distinctionem: inconsutilem vero propter indissolubilis charitatis individuam unitatem. Quis me, inquit, separabit a charitate Christi? Audi quomodo polymita
Abbreviated transcription (Latin):
ad consũmationẽ utiq scõrum occurrentiũ in uirũ per¬
fectum: in mensurã etatis plenitudinis. xp̃i. Dignare etiã
deus preciosissimi purpurã sanguinis quo aspersa est
recognoscere: et in purpura predarũ insigne ac uicto¬
riosisimũ indiciũ obediencie. Quare ergo inqͥt rubrũ
est indum̃tũ tuũ: Torcular ait calcaui solus: et de gen¬
tibus non est uir mecũ. Itaq quandoqͥdem factus ẽ obe¬
diens patri usq ad tortular crucis. quod utiq solus cal¬
eiuit: solũ quippe brachiũ suum auociliatũ est ei iuxta
illud in alio psalmo. singulariter sũ ego donec transeam.
Iam ergo exalta eum d̾s. et da ei nomen quod est super
omne nom̃: ut in nomine iħu omne genu flectat᷑ celes¬
tium terrestriũ et infernorũ. Ascendat in altũ. captiuã
ducat captiuitatẽ: donet dona hominib. Que dona:
Relinquat uidelicet sponse sue eccłe pignus hereditatis
ipsam tunicã suã. tunicã scilicet polimitã: eandemq in¬

Expanded text:
consummationem utique sanctorum, occurrentium in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi . Dignare etiam, Deus, pretiosissimi purpuram sanguinis quo aspersa est, recognoscere, et in purpura praeclarum insigne ac gloriosissimum indicium obedientiae. Quare ergo, inquit, rubrum est vestimentum tuum? Torculur, ait, calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum . 6. Itaque quandoquidem factus est obediens Patri usque ad torcular crucis, quod utique solus calcavit: solum quippe brachium suum auxiliatum est ei, juxta illud in alio loco, Singulariter sum ego, donec transeam . Jam ergo exalta eum, Deus, et da ei nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur coelestium, terrestrium et infernorum . Ascendat in altum, captivam ducat captivitatem, donet dona hominibus . Quae dona? Relinquat videlicet sponsae suae Ecclesiae pignus haereditatis, ipsam tunicam suam: tunicam scilicet polymitam, eamdemque in
Abbreviated transcription (Latin):
norum atq gloriarũ. quis est idoneus cogitare: qu¬
tomagis dicere: Quod tamen futuri sint non est ambi¬
genduin: atq ita etiam beata illa ciuitas magnũ in se
donũ uidebit. quod nulli superiori nullus inferior in¬
udebit: sicut iam non inuident archangelis angeli cete¬
ri. tãq nolet eise unusquisq quod non accepit: quãuis¬
non sit paeatissimo concordie uinculo ei qui accepit ob¬
strictus. quã nec in corpore uult esse oculus qui non est
digitus: cum ĩnbrũ utrũq contineat totius carnis paca
t ꝯpago. Sic itaq habebit donũ alius aliominus: ut
hoc quoq donũ habeat. nec uelit amplius. Ibi esse nr̃m
non habebit mortẽ. ibi nosse nr̃m non habebit errorem:
ibi amare nostrum uullam habebit omĩno offensionẽ:¬

Expanded text:
norum atque gloriarum, quis est idoneus cogitare, qunorum atque gloriarum, quis est idoneus cogitare, quanto magis dicere? Quod tamen futuri sint non est ambigendum, atque id etiam beata illa civitas magnum in se bonum videbit, quod nulli superiori ullus inferior invidebit, sicut nunc non invident archangelis angeli caeteri, tanquam nolit esse unusquisque quod non accepit, quamvis sit pacatissimo concordiae vinculo ei, qui accepit obstrictus, quam nec in corpore vult oculus esse qui est digitus, cum membrum utrumque contineat totius carnis pacata compago. Sic itaque habebit donum alius alio minus, ut hoc quoque donum habeat ne velit amplinon habebit mortem, ibi nosse nostrum non habebit errorem, ibi amare nostrum non habebit offensione
Abbreviated transcription (Latin):
errore quisquã nec adulatione laudabitur: uerus honor
qui nulli negabitur digno. nulli deferetur indigno: sed
nec ad eum ambiet ullus indignus. ubi nullus ꝑmittetur
esse nisi dignus Uera pax ubi nichil aduersi: nec aserp¬
so nec ab alio quisq patietur. Premium uirtutis erit up¬
se qui uirtutẽ dedit: eiq se ipsum quo melius et maiuis
nichil possit esse ꝓmisit. Quid enim est aliud quod per
propfam dixit. ero illorum deus. et ipsi michi erunt po
pulus e risi ego ero unde sacientur. ego ero quecũq ab
et copia. et gloria. et honor. et pax. et omĩa bona: Sic
enim et illud recte intelligitur quod ait apłs: ut sit
deus omĩa in oĩnibus. Ipse finis eritꝰ desideriũ nr̃orum:
qui sine fine uidebitur. sine fine amabitur. sine fatiga¬
tione laudabitur. Hoc munus. hic affectus. hic actus pro¬
fecto erit om̃ibus: sicut ipsa uita eterna ꝯmunis. Ceterũ
qui futuri sunt pro meritis premiorũ etiam gradus ho¬

Expanded text:
errore quisquam nec adulatione laudabitur; uerus honor, errore quisquam nec adulatione laudabitur; uerus honor, qui nulli negabitur digno, nulli deferetur indigno; sed nec ad eum ambiet ullus indignus, ubi nullus permittetur esse nisi dignus; uera pax, ubi nihil aduersi nec a se ipso nec ab aliquo quisque patietur. Praemium uirtutis erit ipse, qui uirtutem dedit eique se ipsum, quo melius et maius nihil possit esse, promisit. Quid est enim aliud quod per prophetam dixit: Ero illoplebs, nisi, Ego ero unde satientur, ego ero quaecumque aet copia, et gloria, et honor, et pax, et omnia bona? Sic enim et illud recte intelligitur quod ait Apostolus, Ut sit Deus omnia in omnibus. Ipse finis erit desideriorum nostrorum, qui sine fine videbitur, sine fastidio amabitur, sine fatigatione laudabitur; hoc munus, hic affectus, hic actus profecto erit omnibus, sicut ipsa vita communis aeterna. Caeterum qui futuri sint promeritis praemiorum, etiam gradus ho
Abbreviated transcription (Latin):
ore. uox uerbi est: uerbũq ipsum dicitur ꝓpt̾ illud
esse quasi uolubile credatur in deo: quod nũc accipiat
munc recipiat formã ut uerbum sit. eamue possit amit¬
eo locutionis mͦ quo ibi et obliuio dei dicitur: q̃ utiq
ad proprietatẽ in deo nulla est. Et paulopost. Et tũc
uolubiles nr̃e cogitaciones. ab aliis in alia euntes. atq
redeuntes: sed omnẽ scientiã uno simul. cõspectu uide¬
bimus. Camen cũ et hoc fuerit. si et hoc fuerit forma¬
ta erit creatura que formabilis fuit ut nichil iamde
quid formatũ uel reforinatũ est: sed forma neq ĩfor¬
mis neq formata: ipsa ibi eterna est. imutabilisq sub¬
uanta erit illa felicitas ubi
nullum erit malum.
nullũ latebit bo¬
num: uocabitur dei laudibus qui erit
omnia in omnibus. Certe ubi uolet sp̃c. ibi erit ꝓtimis
corpus. Nec uolet aliquid spẽ: quod nec ip̃m possit de¬
cere nec corpus. Uera ibi gloria erit. ubi laudantis nec

Expanded text:
, vox verbi est. Verbumque ipsum dicitur propter illud , vox verbi est. Verbumque ipsum dicitur propter illud esse quasi volubile credatur in Deo; quod nunc accipiat nunc recipiat formam ut verbum sit; eamve non possit amiteo locutionis modo quo ira et oblivio Dei dicitur, quare utique ad proprietatem in Deo nulla est. Et paulo post: Et tuncnostrae cogitationes ab aliis in alia euntes atque redeuntes, sed omnem scientiam nostram uno simul conspectu videbimus: tamen cum et hoc fuerit, si et hoc fuerit, formata erit creatura quae formabilis fuit, ut nihil jam dequid formatum vel reformatum est, sed forma; neque informis, neque formata, ipsa ibi aeterna est immutabilisque subuanta erit illa felicitas, ubi nullum erit malum, nullum latebit bonum, uacabitur dei laudibus, qui erit omnia in omnibus! corpus; nec uolet aliquid spiritus, quod nec spiritum possit decere nec corpus. Vera ibi gloria erit, ubi laudantis nec
Abbreviated transcription (Latin):
et ab aspectu corporis nostri. sicut ab est corpus in qͦ
xp̃c resurrexit: et ab aspectu m̃tis alterius. sicut ab ẽ
ab aspectu mentis mee fides tua : quãuis eam esse in te
credam. cũ eam non uideam corpore quod nec tu po¬
tes. nec mente qd̃ tu potes: sicut ego meã quã tu non
urum est dicere qd sc̃i talia corpora tunc
habebunt. ut non possint oculos claudere
neq aperire cum uelint: durius autem.
quod ibi deum quisquis oculos clauserit non uidebit.
Si enim propheta heliseus puerum suũ giea absens
corpore uidit accipientẽ munera. que dedit na aman
sirus. quem propheta memoratus a lepre deformitate
mundauerat. quod seruus nequã dño suo non uidente
latenter se fecisse putauerat: quantomagis in corpore
sp̃uali uidebunt sancti omĩa. non solum si oculos elau¬
dant: uerum etiam unde sunt absentes corpore:
uerbi quod intus lucet: cui magis uerbi com¬
petit nomen. Nam illud quod ꝓfertur carnis¬

Expanded text:
et ab aspectu corporis nostri, sicut abest corpus, in quo et ab aspectu corporis nostri, sicut abest corpus, in quo Christus resurrexit, et ab aspectu mentis u alterius, sicut abest ab aspectu mentis meae fides tua, quamuis eam esse in te credam, cum eam non uideam corpore, quod\' nec tu potes, nec mente, quod tu potes, sicut ego meam, quam tu non urum est dicere quod sancti alia corpora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere atque aperire cum velint; durius autem quod ibi Deum quisquis oculos clauserit non videbit. Si enim propheta Eliseus puerum suum Giezi absens corpore vidit accipientem munera quae dedit ei Naaman Syrus , quem propheta memoratus a leprae deformitate mundaverat, quod servus nequam domino non vidente latenter se fecisse putaverat, quanto magis in illo corpore spirituali videbunt sancti omnia, non solum si oculos claudant, verum etiam unde sunt absentes corpore? verbi quod intus lucet, cui magis verbi competit nomen. Nam illud quod profertur ore carnis
Abbreviated transcription (Latin):
nulla racione omĩno credidissemus: unde sciremꝰ esse
ciuitates ubi nũ quã fuimus. uel a romulo conditam
romam. uel de propioribus loquar. constantinopolim a
constantino: Unde postremo sciremus curnam paren¬
tes nos ꝓcreassent: quib patribus. auis. maiorib geni¬
ti essemus: Talium quippe cum pluruma sciamus: non
tamen ea uel ullo sensu presentia. sicut solem. sicut an¬
mi nostri uoluntatẽ. uel canonieorũ eloquiorũ auctori¬
tate : sicut adam fuisie primũ hominẽ. aut xp̃m in car¬
ne natum. passumq et resurrexisse didicimus: sed aluis
referentib de quorũ testimonio in hoc dũtaxat rerum
genere minime dubitandũ esse putauimꝰ. Satis ut puto
ista mea ꝓlocutione recognouisti. quid sit uidere uel m̃¬
te uel corpore: et quid ab eis distet credere. Qd̃ qͥdem
fit mente et uidetur mente: qm̃ menti nr̃e fides nostra
conspicua est. S tamen qđ eadem fide creditur. ab est

Expanded text:
nulla omnino credidissemus, unde sciremus esse nulla omnino credidissemus, unde sciremus esse ciuitates, ubi numquam fuimus, uel a Romulo conditam Romam uel, ut de propioribus loquar, Constantinopolim a Constantino? unde postremo sciremus, quinam parentes nos procreauissent, quibus patribus, auis, maioribus geniti essemus? talium quippe cum plurima sciamus, non tamen ea uel ullo sensu praesentia sicut solem, sicut nostri animi uoluntatem uel canonicorum eloquiorum auctoritate sicut Adam fuisse primum hominem aut Christum in carne natum passumque resurrexisse didicimus sed aliis referentibus, de quorum testimonio in hoc dum taxat rerum genere minime dubitandum . esse putauimus. ista mea praelocutione recognouisti, quid sit uidere uel mente uel corpore et quid ab eis distet; credere. quod quidem fit mente et uidetur mente, quoniam menti nostrae fides nostra conspicua est. sed tamen, quod eadem fide creditur, abest
Abbreviated transcription (Latin):
uel quorulibet aliorũ. quibus est motus ad fidẽ. Scrip¬
ture ad uisa ꝑtinent corporis oculorũ si eas legit: uel
aurium si audiuit. Quod ergo non sie ostendero. ut
aut corporis aut animi sensu uisũ ꝑceptũq teneatur:
et tam̃ dixero aliquid quod aut uerum quidem aut
falsum esse necesse sit : sed nullo illorũ duorũ genere
uideatur. restat ut tantũmͦ credatur. uel ñ credatur.
S si diuinarũ scripturarũ earum scilicet que canoni¬
ce in ecclesia nominant᷑. ꝑspicua firmatur auctorita¬
te: sine ulla dubitacione credendũ est. Aliis uͦ testib
uel testimoniis. quib aliquid credendũ esse suadetur.
tibi credere uel non credere liceat: quantũ mom̃ti
ad faciendã fidem uel habere uel non habere ꝑpende¬
ris. Si enim ea que non uidimꝰ hoc est in p̃senti appa¬
rentia non sensimus uel mente uel corpore. neq de
scripturis scĩs uel legendo uel audiendo didicimus:

Expanded text:
vel quorumlibet aliorum quibus est motus ad fidem. Scripvel quorumlibet aliorum quibus est motus ad fidem. Scripturae ad visa pertinent corporis; oculorum, si eas legit, vel aurium, si audivit. Quod igitur non sic ostendero ut aut corporiet tamen dixero aliquid, quod aut uerum quidem aut falsum esse necesse sit, sed nullo illorum duorum genere uideatur, restat, ut tantum modo credatur uel non credatur. sed si diuinarum scripturarum earum scilicet, quae canonicae in ecclesia nominantur, perspicua firmatur auctoritate, sine ulla dubitatione credendum est. aliis uero testibus uel testimoniis, quibus aliquid credendum esse suadetur, tibi credere uel non credere liceat, quantum ea momenti ad faciendam fidem uel habere uel non habere perpenderis. Si enim ea, quae non uidimus, hoc est in praesenti apparentia non sensimus uel mente uel corpore neque de scripturis sanctis uel legendo uel audiendo didicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
dantur signa uel in uocib uel in litteris. uel in quibus¬
cumq docum̃tis: quib uisis non uisa credantur. Nõ
autem ĩmerito scire nos dicimus. non solum ea que ui¬
dimus ued uidemus: ueru̾etiam illa que idoneis ad
quãcũq ͤ ꝯͣ moti. testimoniis uel testibus credimꝰ. Por¬
ro si scire non incongruent dicimur. etiam illud quod
certissimũ credimus : hinc factũ est ut etiam recte cre
dita. et si non adsint sensib nostris uidere m̃te dicamͣ.
Cum itaq dicitur homini crede xp̃m resurrexisse a
mortuis. si credit attende quid uideat. attende quid
credat: et utrũq discerne. Uidet hominẽ cuius audit
uocem: et ipsa uox in uisis corporalib deputatur.
scđm ea que supra diximus. Hec duo sunt. testis ⁊ tes¬
timoniũ: quorũ ad oculos unum. ad aures alterũ
ꝑtinet. S hunc testẽ fortasse aliorũ testimoniorum
auctoritate confirmat diuinarũ scilicet scripturału:

Expanded text:
dantur signa vel in vocibus, vel in litteris, vel in quibusdantur signa vel in vocibus, vel in litteris, vel in quibusque documentis, quibus visis non visa credantur. Non autem immerito scire nos dicimus non solum ea quae vidimus aut videmus, verum et illa quae idoneis ad quamque rem commoti testimoniis vel testibus credimus: porro si scire non incongruenter dicimur etiam illud quod certissimum credimus, hinc factum edita et si non adsint sensibus nostris, videre mente dicamur. Cum itaque dicitur homini, crede Christum resurrexisse a mortuis, si credit, attende quid videat, attende quid credat, et utrumque discerne. Videt hominem cujus auditu vocem; et ipsa vox in visis corporalibus deputatur, secundum ea quae supra diximus. Haec duo sunt testis et testimonium, quorum ad oculos unum, ad aures alterum pertinet. Sed hunc testem fortasse aliorum testimoniorum auctoritate confirmat, divinarum scilicet Scripturarum,
Abbreviated transcription (Latin):
et uor michi presens est: tamen qr ipsa uoluntas quã
michi indicat latet sensum corporis et animi mei: eredo
non iudeo. Aut si eum mentiri existimo. non credo: et si
forte ut dicit ita sit. Credinitur ergo illa que absunt a
semibus nr̃is: si uidetur idoneũ quod eis testimoniũ ꝑhi¬
betur. Nec quia dixi ea credi que absunt a sensib nr̃is:
sic accipiantur ut inter illa deputentur que aliquando
udimus. et nos uidisse retinemus. certiq sumus: quãuis
tunc non p̃sto sint cũ recolunt̾ a nobis. Neq enim int̃
credita: sed inter uisa deputant᷑. Et ideo nota sunt: non
quia fidem habuimus aliis testibus: sed quia nos uidisse
sine dubio recordamur et scimus. Constat igitur nostra
sciencia: ex uisis rebus et creditis. S in his que uidimꝰ
uel uidemus: nos ipsi testes sumus. In his autem que
credimus aliis testib mouemur ad fidem: eum carum
rerum quas nec uidisse nos recolimus nec uidemus:

Expanded text:
et uox mihi praesens est, tamen, quia ipsa uoluntas, quam et uox mihi praesens est, tamen, quia ipsa uoluntas, quam mihi indicat, latet sensum corporis et animi mei, credo, non uideo aut, si eum mentiri existimo, non credo, etsi forte, ut dicit, ita sit. creduntur ergo illa, quae absunt a sensibus nostris, si uidetur idoneubetur. Nec quia dixi ea credi quae absunt a sensibus nostris sic accipiantur, ut inter illa deputentur, quae aliquando vidimus et nos vidisse retinemus, certique sumus, quamvis tunc non praesto sint cum recoluntur a nobis. Neque enim inter credita sed inter visa deputantur, et ideo nota sunt; non quia fidem habuimus aliis testibus, sed quia nos vidisse sine dubio recordamur et scimus. Consscientia ex visis rebus et creditis, sed in his quae vidimus vel videmus, nos ipsi testes sumus; in his autem quae credimus, aliis testibus movemur ad fidem, cum earum rerum quas nec vidisse nos recolimus nec videmus,
Abbreviated transcription (Latin):
quia et iudei indebunt in quẽ pupugerũt. non illam
formã dei in qua non rapinã arbitratus est esse se gua¬
lem deo. In dei forma tunc uidebũt dm̃: qui uidebũt eũ
sicuti est.Non autem ideo uidebũt quia pauperes sp̃u
in hac uita fuerũt. quia mites. quia lugentes. et cetera:¬
sed quia mundo sunt corde: qm̃ inundo corde uidebit̃.
qui nec in loco uidebitur. nec oculis corporalibus que¬
ritur. nec cireũ scribitur uisu. nec tactu tenetur. nec
auditu affatu. nec sentitur incessu Quid distet inter
creduntur absentia. P lane forsitan satis est.
si presentia illa hoc loco intelligimus dicta. que presto
sunt sensib. siue animi siue corporis: unde etiam uo
cabulo ducto presentia nominant᷑. Sic enim hanc lucẽ
corporis sensu. sic et meam uoluntatẽ plane uideo: qr
p̃sto est animi mei sensib : atq intus michi presens est.
Si quis uero michi indicet uoluntatẽ suam. cuius os

Expanded text:
quia et Iudaei uidebunt. in quem pupugerunt, non illam quia et Iudaei uidebunt. in quem pupugerunt, non illam dei formam, in qua non rapinam arbitratus est esse aequalem deo. in illa dei forma tunc uidebunt eum, qui uidebunt, sicuti est. nec ideo uidebunt, quia pauperes spiritu in hac uita fueruSed quia mundo sunt corde, quoniam mundo corde videbitur, qui nec in loco videtur, nec oculis corporalibus quaeritur, nec circumscribitur visu, nec tactu tenetur, nec auditur affatu, nec sentitur incessu. CAP. XVII. Quid dipraesentia uidentur, creduntur absentia? plane forsitan satis est, si praesentia illa hoc loco intellegamus dicta, quae praesto sunt sensibus siue animi sine corporis, unde etiam ducto uocabulo praesentia nominantur. sic enim hanc lucem corporis sensu, sic et meam uoluntatem plane uideo, quia praesto est animi mei sensibus atque intus mihi praesens est. si quis uero mihi indicet uoluntatem suam, cuius os
Abbreviated transcription (Latin):
sibili. et apud se in cõmutabili manente natura. Si que¬
ris utrum etiam sicuti est aliquando possit uideri: res¬
pondeo filiis hoc esse ꝓmissum: de quib dictũ ẽ. Sci¬
mus quia cum apparuerit similes ei erimus: qm̃ uide¬
buinus eum sicuti est. Nunc enim queritur quomͦ uideat᷑
deus. non in ea specie qua et inisto seculo quibdam uo¬
luit apparere: sed quomͦ uideatur in illo regno ubi eum
filii eius uidebunt sicuti est. Tunc quippe saciabitur in
bonis desideriũ eorum. Non enim indigni uidebũt dm̃:
de quibus dictũ est. Tollatur impius: ne uideat głam
dei. Quibus etiam dicetur. Ite in ignem eternũ: qui¬
se ipsum ostensurũ dilectorib suis cum patre unum
malis. Et in iudicio enim futuro. quo sic uentutus
est quomͦ usus est iens in celum: hoc est in eadem
forma filii hominis. eandem formã uidebũt. quib
dicturus est. esurni et non dedistis michi inanducare:

Expanded text:
sibili et apud se incommutabili manente natura. Si quaesibili et apud se incommutabili manente natura. Si quaeris utrum etiam sicuti est aliquando possit videri, respondeo, filiis hoc esse promissum, de quibus dictum est, « Scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Deus in ea specie qua in isto saeculo quibusdam voluit apparere; sed quomodo videatur in illo regno ubi eum filii ejus videbunt sicuti est. Tunc quippe satiabitur in bonis desiderium eorum. Non enim indigni Deum videbunt, de quibus dictum est: Tollatur impius ne videat gloriam Dei , quibus etiam dicetur. Ite in ignem aeternum seipsum dilectoribus suis cum Patre unum malis. 28. Et in judicio enim futuro, quo sic venturus est quomodo visus est iens in coelum, hoc est in eadem forma filidicturus est: Esuriui et non dedistis mihi manducare,