comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uocati sumus adhuc paruuli. &
add sp̃ualia contemplanda minuᷤ
idoneiꝰ. usq ad hum illimas nr̃as
cogitationes se misedłia diuina por¬
rexit. ut quomo docũꝙ cernere ni¬
terem᷑. qd̾ ñ cuident̾ atꝙ pspicue cer¬
nebamꝰ : idipsũ moritur qd̾ in enig¬
mate cernebamꝰ cũ facie ad faciem
cernere ceꝑimꝰ. Conuenient̾ gͦ d̃r
moriturũ eẽ: qd̾ auferet᷑. Cum aũ¬
mienerit qõ ꝑsetum ẽ.: auferet᷑ qdͥ¬
ex parte ẽ. Ita nob̾ quo damͦ morit᷑ pat̾
in enignate᷑: & idem ipse sit hereditas
cũ facie ad faciem possidet᷑: ñ quia ipse
morit᷑: s imꝑfecta ineũ nr̃a uisio ꝑfecta
uisione ꝑimit᷑. Et tam̃ nͥ illa pͥor nos nu¬
triret: ad aliam plenã ꝙ euidentissimã
ñ esficeremur idonei. Qͦd si etã de d̃no

Expanded text:
ocati sumus, adhuc parvuli et ad spiritalia contemplanda minus idonei, usque ad humillimas nostras cogitationes se misericordia divina porrexit, ut quomodocunque cernere niteremur, quod non evidenter atque perspicue cernebamus. Id ipsum moritur, quod aenigmate cernebamus, cum facie ad faciem cernere coeperimus. Convenienter enim dicitur moriturum esse, quod aufertur: « Cum autem venerit quod perfectum est, auferetex parte est . » Ita nobis quodammodo moritur Pater in aenigmate: et idem ipse fit haereditas, cum facie ad faciem possidetur. Non quia ipse moritur, sed imperfecta in eum nostra visio perfecta visione perimitur. Et tamen nisi illa prior nos nutriret, ad aliam plenissimam et evidentissimam non efficeremur idonei. Quod si etiam de do
Abbreviated transcription (Latin):
festũ ẽ. Nonenĩ nos coheredes ẽẽ eiꝰ pos¬
sumꝰ. nͥ ꝙ ipse heres sit. Si hoc pietas nõ
admittit. ut pͥmo ex parte uideret ho¬
mo dñicus. deinde ex ioio: qͣmꝙͣ: in sapi¬
entia ꝓficere dictus sit: corpore suo in
des sumus. qͣmuisex nob̾ constet: qͣmꝙͣ¬
stet. S rursũ queri potest. cuiꝰ simus
etram nos hereditas. ł̃i scd̾m illud. da¬
bo tͥgentes hereditatem tuã: nisi forte
huiꝰ mundi. quo pͥus tamꝙͣ dominan-¬
te tenebam᷑. Post autẽ cũ dicimꝰ mun
dus mͥ crucifirus ẽ. & ego mundo: pos¬
sidet nos xp̃c. mortuo illo qui nos pos¬
sidebat. cũ ei renunciamꝰ. morimͣꝙ
illi ꝙ ipse nob̾.¬

Expanded text:
editatem; non enim nos cohaeredes ejus esse possumus, nisi et ipse haeres sit. Si autem pietas non admittit ut primo ex parte videret homo Dominicus, deinde ex toto, quanquam in sapientia proficere dictus sit, corpore suo intdes sumus, quamvis ex nobis constet. stet. Sed rursum quaeri potest, cujus morte simus etiam nos haereditas Dei, secundum illud, « Dabo tibi gentes haereditatem tuam , » nisi forte hujus mundi, qua prius tanquam dominante tenebamur. Post autem cum dicimus: « Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo , » possidet nos Christus, mortuo illo, qui nos possidebat, cum ei renuntiamus morimurque illi, et ipse nob
Abbreviated transcription (Latin):
on oportet moueri eũ magicis arti¬
b miracula fiunt: plerũq similia
miraculis q̃ siunt ꝑscõs seruos di. sicut
scͥptũ ẽ in exodo: qͦd magi pharaonis fecc
gͦ hec oportet mirari: qͥa om̃ia que uisi¬
bilit̾ fiunt: etiã ꝑ inferiores potestates
aeris huiꝰ. ñ absurde fieri posse credun-¬
t᷑. S hoc int̾ẽ. qͦd cũ sc̃i talia faciunt:
in nomine di dm om̃iũ rerũ. de subli¬
miorib partib iubet᷑ inferiori ereat᷑o᷑.
Cũ autẽ mali homines magicis aruib
oꝑant᷑ similiaꝰ in manus sius dant᷑. cũ
exaudiunt᷑ a demonib. Digni st̃ enĩ
qui tali exauditione decipiant᷑: ut
pena illis fiat. hoc qd uident᷑ impetra¬
ro beneficiũ: oũ eis exhibent. qͣsi pͥua¬
tim inferiores potestates q̃dam mira¬
cula. ut eos habeant subiugatos. ꝑ¬
meritis animarũ suacitiq tribuan

Expanded text:
on oportet moueri, cum magicis artibus miracula fiunt plerumque similia miraculis, quae fiunt per sanctos sernos dei, sicut scriptum est in Exhodo, quod magi Pharaonis feceron ergo haec oportet mirari, quia omnia quae uisibiliter fiunt etiam per inferiores potestates aeris huius non absurde fieri posse creduntur. sed hoc interest, quod, cum sancti talia faciunt in nomine dei, a deo omnium rerum de sublimioribus apparatibus iubetur inferiori creaturae; cum autem alii hooperantur similia in manus suas dantur cum exaudiuntur a daemonibus. Digni sunt enim qui tali exauditione decipiantur, ut poena illis fiat hoc quod videntur impetrare beneficium, cum eis exhibent quasi privatim inferiores potestates, quaedam miracula, ut eos habeant subjugatos, pmeritis animarum sua cuique tribuun
Abbreviated transcription (Latin):
At ipsa castitas. et̾nitas. pulcͥtudo. boni¬
tas. sapientia: nullo mͦ recipiunt aut cor¬
ruptionẽ: aut ut ita dicã temporalitatem.
aut turpitudinẽ. aut maliciã. Ergo etiã
illa que participatione similia st̃: recipi¬
unt dissimilitudinẽ. At ipsa similitudo:
nullo mͦ ex aliqua parte potest ẽc̃ dissimi¬
lis. Unde sit. ut cũ similitudo patͥs filiꝰ
łr. quia eiꝰ participatione similia sunt.¬
queꝙ st̃ uł int̾ se uł in do similia: ipsa
ẽ enĩ species pͥma. qua st̃ ut ita dicã speci¬
ata. ꝙ forma qua formata st̃̾ om̃ia. qͥa ex
nulla parte patͥ potest eẽ dissimilis: idẽ
gͥ qđ pat̾: ita ut iste filius sit ille pat̾. idẽ
dissimisitudinẽ similitudo. Qd ficri pos¬
se: om̃is uerissima negat ratio.
Utrum
peccatum & rexte factumꝰ. in lib̾o sit
uoluntatis arbitͥo.xxiiii.

Expanded text:
at ipsa castitas, aeternitas, pulchritudo, boniat ipsa castitas, aeternitas, pulchritudo, bonitas, sapientia, nullo modo recipiunt aut corruptionem, aut, ut ita dicam, temporalitatem, aut turpitudinem, aut malitiam. Ergo etiam illa quae participatione similia sunt, recipiunt dissimilitudinem: at ipsa similitudo nullo modo ex aliqua parte potest esse dissimilis. Unde fit ut cum similitudo Patris Filius dicitur, quia ejus participatione similia suntque sunt vel inter se vel Deo similia ipsa est enim species prima, qua sunt, ut ita dicam, speciata, et forma qua formata sunt omnia; ex nulla parte Patri potest esse dissimilis. Idem igitur quod Pater, ita ut iste Filius sit, ille Pater, id est, similitudinem similitudo; quod fieri posse omnis verissima negat ratio. XXIV. Utrum peccatum et recte factum in libero sit voluntatis arbitrio.
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens sapientia: & om̃e simile similitu¬
dine. S duobꝰ modis castũ castitate đr
uł qd eĩ gignat. ut ea sit castũ castitate qũa
gignit: uł quia ei pͥncipiũ atꝙ causa est
ut sit. Alit̾ autẽ cũ participatione casti-¬
tatis. quicqͥd castũ ẽ: qͦd potest aliq̃n c̃ẽ
ñ castũ. Atq ita de ceteris intelligendũ.
Namꝙ anima ȩt̾nitatẽ uł intelligit᷑ uł
credit᷑ consequi: s et̾na et̾nitatis partici-¬
patione fit. Non aũ ita et̾nus ds: s qͦd ip¬
siꝰ et̾nitatis c̃ auctor. Hocꝙ de pulc̾tudi¬
ne. & de bonitate licet intelligi. Qmob
posse nefas ẽ credere: ñ participatione
sapientie sapiens d̃r. sicut anima que ꝯ
ẽẽ ꝙ ñ eẽ sapiens potest: s qͦd eã ipse genu¬
erit. qua sapiens dr sapientiã. Int̾ illa q̃
participatione funt uł casta uł et̾na. uł
pulchra. uł bona. uł sapientia: recipiũt
ut dictũ ẽ. ut possint nec casta eẽ nec et¬
na: nec pulchra. nec bona nec sapienta

Expanded text:
sapiens sapientia, et omne simile similitudine. Sed duobus modis castum castitate dicitur: vel quod eam gignat, ut ea sit castum castitate quam gignit, et cui principium atque causa est ut sit; aliter autem cum participatione castitatis quidque castum est, quod potest aliquando esse non castum; atque ita de caeteris intelligendum est. Nam et anima aeternitatem vel intelligitur vel creditur consequi, sed aeterna aeternitatis participatione fit. Non autem ita aeternus Deus, sed quod ipsius aeternitatis est auctor. Hoc et de pulchritudine et de bonitate licet intelligi. Quamoposse nefas est credere, non participatione sapientiae sapiens dicitur, sicuti anima, quae et esse et non esse sapiens potest: sed quod ipse eam genuerit, qua sapiens dicitur, sapientiam. Item illa quae participatione sunt vel casta, vel aeterna, vel pulchra, vel bona, vel sapientia, recipiunt, ut dictum est, ut possint nec casta esse, nec aeterna, nec pulchra, nec bona, nec sapientia:
Abbreviated transcription (Latin):
nimal qͦd caret ratione: caret sci¬
entia. Nullũ aũ animal qͦd scien¬
t̾ia caret: beatũ ẽẽ potest. Nõ gͥ cadit
in animalia rationis exꝑtia: ut be¬
ata fint.
De malo .ui.

Expanded text:
nimal quod caret ratione, caret scientia. Nullum autem animal quod scientia caret, beatum esse potest. Non igitur cadit in animalia rationis expertia ut beata sint. VI. De malo.
Abbreviated transcription (Latin):
poris int̾uallum rursus ad minu¬
tas minutarũ reũtatur. qͣs tractan¬
das in constellationib numꝙͣ acci¬
piunt. nec possunt tractarẽ. Cum
autẽ multa uera eos p̃dixisse dicat᷑
ideo fit quia ñ tenent homines me-¬
moria. falsitates errores ꝙ eorũ: s
ñ intenti. nisi in ea que illorũ respõ¬
sis ꝓuenerint. ea que ñ ꝓuen̾int
obliuiscunt᷑: & ea commemorant
quȩ ñ arte illa que nulla ẽ. s qͣdã¬
obscura rerũ sorte contingunt. Qdđ̃ si
ꝑitie illoꝵuelint tribuere: dicantarti¬
siciose diuinare etiã mortuas m̃branaᷤᷤ
scͥptas qͣs libet: de quibꝰplerum ꝙ ꝑ uo-¬
luntate sors exit. Qd̾si ñ arte decodicĩbꝰ
exit sepe uersus futura p̃nuncians :
qͥd mirũ si eciã exanimo loq̃ntis. ñ ar-¬
te s sorte exit aliqua p̃dicatio fuitu¬
rorum:¬

Expanded text:
poris intervallum rursus ad minuporis intervallum rursus ad minutas minutarum revertatur, quas tractandas in constellationibus nunquam accipiunt, nec possunt tractare. Cum autem multa vera eos praedixisse dicatur, ideo fit, quia non tenent homines memoria falsitates erroresque eorum: sed non intenti, nisi in ea quae illorum responsis provenerint, ea quae non provenerint obliviscuntur: et ea commemorant, quae non arte illa, quae nulla est, sed quaobscura rerum sorte contingunt. Quod si peritiae illorum volunt tribuere, dicant artificiose divinare etiam mortuas membranas scriptas quaslibet, de quibus plerumque pro voluntate sors exit. Quod si non arte de codicibus exit saepe versus futura praenuntians, quid mirum si etiam ex animo loquentis, non arte, sed sorte exit aliqua praedictio futurorum
Abbreviated transcription (Latin):
circulũ: motũ autẽ cẽli ꝑ unã horam
fieri in qͥndecim partibꝰ ut in tanta
mora qͥn decim partes oriant᷑. qͣntã
tenet una hora. Que partes singule:
seraginta minutas hãbere dicunt᷑.
Minutas aũ minutaiũ. iam in constel¬
lationib de quib futura p̾dicare
se dicunt ñ inueniunt. Conceptus
autẽ geminoꝵ. qm̃ uno concubitu
efficit᷑ attestantĩb medicis. quoꝵ
disciplina multo ẽ certior atq ma¬
nifestior: tam paruo puncto tẽporiᷤᷤ
contingit: ut in duas minutas mi-¬
nutarũ ñ tendat᷑. Unde gͦ in gemi¬
nis tanta diu̾sitas actionũ ex euen¬
tu & uoluntate. quos necẽe ẽ eandẽ
constellationẽ conceprionalẽ hab̾e:
& am̃boꝵ unam constellationem
dare mathematico. tamꝙͣ uniꝰ hoĩs:
Si autẽ ad genitales constellationes
se tenere uoluerint: ipsis geminis
excludunt᷑. qui plerumq ita postin¬
uioem fundunt᷑ ex utero: ut hoc tẽ¬

Expanded text:
circulum: motum autem coeli per unam horam circulum: motum autem coeli per unam horam fieri in quindecim partibus, ut tanta mora quindecim partes oriantur, quantam tenet una hora. Quae partes singulae sexaginta minutas habere dicuntur. Minutas autem minutarum jam in constellationibus, de quibus futura praedicere se dicunt, non inveniunt; conceptus autem geminorum quoniam uno concubitu efficitur, attestantibus medicis, quorum disciplina multo est certior atque manifestior, tam parvo puncto temporis contingit, ut in duas minutas minutarum non tendatur. Unde ergo in geminis tanta diversitas actionum, et eventuum, et voluntatum, quos necesse est eamdem constellationem conceptionalem habere, et amborum unam constellationem dari mathematico, tanquam unius hominis? Si autem ad genitales constellationes se tenere voluerint, ipsis geminis excluduntur, qui plerumque ita post invicem funduntur ex utero, ut hoc tem
Abbreviated transcription (Latin):
biłib uidicans: potest agnoscere oi-¬
Uꝰuisibilib se ipsã eẽ meliorẽ. Que
tam̃ cũ etiã se ꝓpter defectũ ꝓfectũꝙ
in sapientia. fatet᷑ eẽ mutabile̾: inue¬
nit supͣ se cẽ incõmutãbilẽ ueritatẽ:
atq ita adherens post ipsã. sicut di¬
cũ ẽ. adhesit anina mea post te.
beata efficit᷑ intͥnsecꝰ. inueniens etiam
om̃iũ uisibiliũ creatorẽ atꝙ dnm. ñ
stia. que aut ñ inueniunt᷑. aut cum
magno labore frustra inueniunt᷑.
nͥ exeoꝵ que foris sunt puleͥtudine
inueniatur artisex qui intꝰ ẽ. & pͥus
in anima suꝑiores. deinde in corpore
inferiores pule̾tudines oꝑat᷑. Adu̾sꝰ
eos autẽ qui nc̃ appellant᷑ mathema¬
tiei. uolentes actus nr̃os corporibꝰ
celestib sũbdere. & nos uendere stẽl¬
lis. ipsumq p̃ciũ quo uendimͣ ac¬
constellationib. in constellationibꝰ
autẽ notari partes: quales trecentas
sȩxaginta dicunt: habere signiferũ

Expanded text:
noscere omnibus uisibilibus se ipsam esse meliorem. quae tamen cum etiam se propter defectum profectumque in sapientia fatetur esse mutabilem, inuenit supra esse incommutabilem ueritatem atque ita adhaerens post ipsam — sicut dictum est: adhaesit anima mea post te — beata efficitur, intrinsecus inueniens etiam omnium uisibilium creatorem atque dominumstia, quae aut non inueniuntur aut cum magno labore frustra inueniuntur, nisi ex eorum quae foris sunt pulchritudine inueniatur artifex, qui intus est et prius in anima superiores, deinde in corpore inferiores pulchritudines operatur. Aduersus eos autem qui nunc appellantur mathematici, nolentes actus nostros corporibus caelestibus subdere et nos uendere stellis ipsumque pretium, quo uendiconstellationibus. In constellationibus autem notari partes, quales trecentas sexaginta dicunt habere signiferum
Abbreviated transcription (Latin):
singillatim etatum. oportune illustra¬
ti sunt. Aqua ueritate ut ppłs sapiens
fieret: ipsius generis humani opor¬
tna etate homo susceptus est. ad u̾sꝰ
mathematicos ueteres. qui nc̃ ap¬
pellant᷑.s illos qui tempoꝵ numeros
motricȩli ac syderum ꝑ uestigauerunt.
De quib rectissime dr inscͥpturis scĩs.

Expanded text:
singillatim aetatum opportunitate illustrasingillatim aetatum opportunitate illustrati sunt: a qua veritate, ut populus sapiens fieret, ipsius generis humani opportuna aetate homo susceptus est. XLV. Advmathematicos veteres, qui nunc appellantur; sed illos qui temporum numeros motu coeli ac siderum pervestigarunt, de quibus rectissime dicitur in
Abbreviated transcription (Latin):
iua omne pulchrũ a summa pul¬
chritudine ẽ: qdđ ẽ ds: Temporaliᷤ
aũ pulcͥtudo: rebꝰ decedentĩb succedn¬
tib ꝙ pagitur. Habet autẽ decorẽ suũ
in singulis quibꝰꝙ hominib singła
queꝙ etas:ab infantia usq ad senectu¬
tẽ. Sicut gͦ absurdus ẽẽt. qͥ uiuenilẽ
tantũ etatem uellet eẽ in homine
temporib sũbdito. inuideret eir̃ ce-¬
teris pulcͥtudinib que oeteris etati¬
b sias uioes. atq ordinẽ gerunt: sie
no uniu̾so unã etatem desiderat.
Nam & ipse tamꝗͣ unus homo etate
suas agit: nec oportuit ei uenire diui¬
nitꝰ. magistrũ. cuiꝰ imitatione in
mores optimos formaret᷑. nͥ temꝑe
uiuentutis. Ad hoc ualet qͦd apłs di¬
curi sub loge tamꝙͣ sub pedagogo par¬
ud enĩ ẽ qdđ cdliuina ꝓuidntia quasi pͥua-¬
tim cũ singulis agit: aliud qd̾ generi
uniũso tamꝙͣ publice consulit. Nã &
quicũq singuli ad certã sapientiã ꝑue¬
nert̃: ñ insi ab eadẽ ueritate suarum

Expanded text:
ia omne pulchrum a summa pulchritudine est, quod Deus est: temporalis autem pulchritudo rebus decedentibus succedentibusque peragitur. Habet autem decorem suum in singulis quibusque hominibus singula quaeque aetas ab infantia usque ad senectutem. Sicut ergo absurdus est, qui juvenilem tantum aetatem vellet esse in homine temporibus subdito; invideret enim caeteris pulchritudinibus, quae caeteris aetatibus suas vices atque ordino unam aetatem desiderat; nam et ipsum tanquam unus homo aetates suas agit. Nec oportuit venire divinitus magistrum, cujus imitatione in mores optimos formaretur, nisi tempore juventutis. Ad hoc valet quod Apostolus dicit, sub lege tanquam sub paedagogo parud enim est quod divina providentia quasi privatim cum singulis agit, aliud quod generi universo tanquam publice consulit. Nam et quicumque singuli ad certam sapientiam pervenerunt, nonnisi eadem veritate suarum
Abbreviated transcription (Latin):
nes. tunc dixit. cũ esset solus orans
& adessent etiam ipsi:. porro autẽ
marcus in uia dicit illos hoc ab eo¬
dem interrogatos. Sed eum mouet:
qui nunquã orauit in uia. Iã etiã
dixisse me recolo. ne quis arbitret᷑
quod hic petrus nom̃ accepit. ubi
ait illi: tu es petrus & suꝑ hanc pe¬
tram edificabo eccłiam meã. Non e¬
nim accepit hoc nomen. nisi ubi
ioħes commemorat ei dictum ẽẽ:
tu uocaberis cephas. qd̾ int̾p̃tatur
petrus. Unde nec illo loco. ubi mar¬
cus duodecim discipłos nominatĩ
cõmemorans. dixit appellatos iaco¬
bum & ioh̃em filios tonitrui. arbi¬
trandi ẽ nom̃ accepisse petrum:
quia dixit illic qd imposuerit ei
nomen ut uocaretur petrus. Hoc
eñi recolendo dixit: ñ quod tunc
factum sit

Expanded text:
nes, tunc dixit, cum esset solus orans nes, tunc dixit, cum esset solus orans et adessent etiam ipsi, porro autem Marcus in uia dicit illos hoc ab eodem interrogatos. sed eum mouet qui numquam orauit in uia. Iam etiam dixisse me recolo, ne quis arbitretur quod hic Petrus nomen accepit, ubi ait illi: tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam. non enim accepit hoc nomen, nisi ubi Iohannes commemorat ei dictum esse: tu uocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus. unde nec illo loco, ubi Marcus duodecim discipulos nominatim commemorans dixit appellatos Iacobum et Iohannem filios tonitrui. artrandum est nomen accepisse Petrum, quia dixit illic quod inposuerit ei nomen, ut uocaretur Petrus; hoc enim recolendo dixit, non quod tunc factum sit
Abbreviated transcription (Latin):
ad illud ubi ait. Tunc intellexer̃t
quia ñ dixerit cauendu a ferm̃to
panum: s a doctrina phariseorũ
& saduceoꝵ. hec eadem etiã marcꝰ
et eodem ordine digerit.
equitur matheus. Uenit aũ¬
dm
iħc in partes cesareȩ philippi:
& int̾rogabat discipłos suos dicens
Quẽ dicunt homines ẽẽ filiũ hõĩs.¬
At illi dixerunt. Aliĩ ioħem bapti¬
stam: aliĩ autẽ helyam: alii uͦ ihe¬
remiam: aut unum ex prophetis:
&e cȩtera usq ad illud ubi ait. Et
quodcũq solueris suꝑ terrã: erit
solutum & in celis. hoc eocłe pene
ordine marcus narrat. Sed inter¬
posuit primo de ceco illuminato.
qd̾ solus ipse commemorat: de illo
qui dixit dño. uideo homines sicut
arbores ambulantes. lucas autem
post miracłm illud de quinq pa¬
nibus. hoc recordatur atq inserit.:
cuius recordationis ordo. sicut supͦ
iam ostendimus nichil repugnat
ordini istoꝵ. S potest illud moue¬
re qd̾ lucas dñm int̾rogasse discipu¬
los suos quẽ illum dicerent homi¬

Expanded text:
 tunc intellexerunt, quia non dixerit cauendum a fermento panum, sed a doctrina Pharisaeorum et Sadducaeorum. haec eadem etiam Marcus et eodem ordine digerit.  Sequitur Mattheus: uenit autem Iesus in partes Caesareae Philippi et interrogabat discipulos suos dicens: quem me dicunt homines eaptistam, alii autem Heliam, alii uero Hieremiam aut unum ex prophetis, et cetera usque ad illud ubi ait: et quodcumque solueris super terram, erit solutum in caelis. hoc eodem paene ordine Marcus narrat, sed interposuit primo de caeco inluminato, quod solus ipse commemorat, de illo qui dixit domino: uideo homines sicut arbores ambulantes. Lucas autem post miraculum illud de quinque panibus hoc recordatur adque inserit, cuius recordationis ordo, sicut supra iam ostendimus. nihil repugnat ordini istorum. sed potest illud mouere quod Lucas dominum interrogasse discipulos suos, quem illum dicerent homi
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc iam & alibi dixit ide matheus.
Unde etiam atq eitam retinendum
ẽ sepius dñm eadem dixisse: ut qd
existente contrario solui ñ potuerit:
bis dictum intelligatur. hunc sa¬
ne ordinẽ etiam marcus tenens. pꝰt
illud de septem panib miraculũ
hoc idem subicit qd̾ matheus: nisi
qd dalmanuta quod in quibusda
codicibus legitur ñ dixit matheus.
s magedan. Non autẽ dubitandu
ẽ eundem locum ẽẽ sub utroq.
mine. Nam pleriq codices: ñ habert
etiam scđm marcum nͥ magedan.
Nec illud moueat. qd̾ marcus ñ dicit
responsũ ẽẽ querentib signũ de ce¬
lo idem. qd̾ matheus de iona s ait
dñm respondisse. signum ñ dabit᷑
ei. Intelligendum ẽ enim quale pe¬
tebant. hoc ẽ de celo: Pretermisit aũ
dicere de iona. qd̾ matheus cõmemo¬

Expanded text:
Hoc jam et alibi dixit idem Matthaeus . Unde etiam atque etiam retinendum est, saepius Dominum eadem dixisse; ut quod existente contrario solvi non potuerit, bis dictum intelligatur. Hunc sane ordinem etiam Marillud de septem panibus miraculum hoc idem subicit quod Mattheus, nisi quod Dalmanutha, quod in quibusdam codicibus legitur, non dixit Mattheus, sed Magedan. non autem dubitandum est eundem locum esse sub utroque nomine. nam plerique codices non habent etiam secundum Marcum nisi Magedan. nec illud moueat, quod Marcus non dicit responsum esse quaerentibus signum de caelo, idem quod Mattheus de Iona, sed ait dominum respondisse: signum non dabitur ei. intellegendum est enim quale petebant, hoc est de caelo, praetermisit autem dicere de Iona, quod Mattheus commemo
Abbreviated transcription (Latin):
aut utrosq m̃titos uł obliuione de¬
ceptos.a Hoc de duodec̃i cophinis
& de septem sportis opinaret᷑ qua¬
si contrariũ: hoc de qͥnq milibus
& quatuor milib eoꝵ qui pascerent᷑.
Sed quia illi qui miracłm de qͥnq
ꝑanib narrauerunt. nec illud de
septem tacuerunt: neminẽ mouet:
& utrumq factũ om̃s intelligunt.
Hoc id̾o diximus: ut sicubi simile in¬
uenitur factum a dño qd̃ in alioͦs
alteri eugłiste ita repugnare uide¬
atur ut om̃ino solui ñ possit: nicħ
aliud intelligat᷑ qͣm utrũq factum
ẽẽ. & aliud ab alio commemoratum
sicut de centenis & quinquagenis
discũbentibus cõmendauimꝰ: qͥ si ñ
etiam illud utrumq apud unum
mueniremꝰ. contraria singulos di¬
xisse putaremus.
equitur matheus: & dicit. Et
dimissa turba ascendit in naui¬
culam. & uenit in fines magedan:

Expanded text:
aut utrosque mentitos uel obliuione deaut utrosque mentitos uel obliuione deceptos? hoc et de duodecim cophinis et de septem sportis opinaretur quasi contrarium, hoc de quinque milibus et quattuor milibus eorum qui pascerentur. sed quia illi qui miraculum de septem panibus narrauerunt nec illud de quinque tacuerunt, neminem mouet et utrumque factum omnes intellegunt. hoc ideo diximus, ut sicubi simile inuenitur factum a domino, quod in aliquo alteri euangelistae ita repugnare uideatur, ut omnino solui non possit, nihil aliud intellegatur quam utrumque factum esse et aliud ab alio commemoratum, sicut de centenis et quinquagenis discumbentibus commendauimus, quia, si non etiam illud utrumque aput unum inueniremus, contraria singulos dixisse putaremus. LI. Sequitur Mattheus et dicit: et dimissa turba ascendit in nauiculam et uenit in fines Mage
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Misereor turbȩ. quia tͥduo
iam ꝑseuerant mecũ. & non habent
qd̾ manducent. E cet̾a usq ad illud
ubi ait. erant autẽ qui manduca¬
uerunt quatuor milia hominũ.
extra paruulos & mulieres. hoc
aliud miraculum de septẽ panib
& paucis piscibus etiã maicus cõ¬
memorat. eodem pene etiã ordine:
nͥ quia interponit qd̾ nullus aliꝰ
dicit de surdo. cui dñs aures aꝑuit.
spuens in digitos & dicens. Effeta.
quod ẽ ad aꝑire. Hoc sane ñ ab re
fuerit. ammonere in hoc miraculo
de septẽ panib qd̃ duo euangłistȩ
matheus marcusq posuerunt qͥa
si aliquis eoꝵ id dixisset. qͥ de illis
qͥnq panib ñ dixisset: contrarius
ceteris putaretur. Quis enĩ ñ existi¬
maret unũ idemq factum eẽ. non
autẽ integre aq ueraciter. siue ab
illo siue ab aliis siue ab om̃ib fu¬
isse narratũ: s aut illũ pro qͥnq
panib septẽ dum falleretur cõme¬
morasse. aut illos pro septẽ quinq.

Expanded text:
it: misereor turbae, quia triduum iam perseuerant mecum et non habent quod manducent, et cetera usque ad illud ubi ait: erant autem qui manducauerunt quattuor milia hominum extra paruulos et mulieres. hoc aliud miraculum de septem panibus et paucis piscibus etiam Marcus commemorat eodem paene etiam ordine, nisi quia interponit quod nullus alius dicit de surdo, cui dominus aures aperuit spuens in digitos et dicens: effeta, quod est adaperire. Hoc sane non ab re fuerit admonere in hoc miraculo de septem panibus quod duo euangelistae Mattheus Marcusque posuerunt, quia si aliquis eorum id dixisset, qui de illis quinque panibus non dixisset. contrarius ceteris putaretur. quis enim non existimaret unum idemque factum esse, non autem integre et ueraciter siue ab illo siue ab aliis siue ab omnibus fuisse narratum, sed aut illum pro quinque panibus septem, dum falleretur, commemorasse aut illos pro septem quinque
Abbreviated transcription (Latin):
q cuiusꝗͣ similitudinẽ: neq in celo sur¬
sum. neq in t̾ra deorsũ. Ut aũ etiã eu̾¬
tat ista. ubi potestatem acceꝑit. sic ei
precipit᷑. Non adorabis deos illoꝵ s ne¬
q seriies eis. Non facies scđm oꝑa eo¬
rum: s deꝑonendo depones. & confrin¬
gendo confringes symulachra eorum.
nere ad isrł. cũ isrł nepos fuerit abraheꝰ
Cui pͥmo & deinde ysaac filio eiꝰ. & deinde
ipsi isrł nepoti eius dictũ ẽ qd̾ cõmemo¬
raui. in semine tuo bñdicentur omnes
gentes: qd̃ fieri iam uidemꝰ in xp̃o. cũ
inde exorta sit illa uͥgo de qua ꝓpheta
popłi isrł. & di isrł cecinit dicens. Eoce
uirgo concipiet et pariet filiũ: & uoca¬

Expanded text:
que cuius quam similitudinem, neque quae in caelo surque cuius quam similitudinem, neque quae in caelo sursum neque quae in terra deorsum. ut autem etiam euertat ista, ubi potestatem acceperit, sic ei praecipitur: non adorabis deos illorum, sed neque seruies eis: non facies secundum opera ipsorum, sed deponendo depones et confringendo confringes simulacra eorum. qnere ad Israhel, cum Israhel nepos fuerit Ab ahae, cui primo et deinde Isaac filio eius et deinde ipsi Israhel nepoti eius dictum est quod iam commemoraui: in semine tuo benedicentur omnes gentes? quod fieri iam uidemus in Christo, cum inde exorta sit illa uirgo, de qua propheta populi Israhel et dei Israhel cecinit dicens: ecce uirgo concipiet et pariet filium,
Abbreviated transcription (Latin):
ci nominis xp̃i. de quorũ etĩã futura ꝑ¬
fidia in illis ꝓpħicis litt̾is tacitũ ñ est:
ipsi habent & legunt ꝓpħam dicentẽ:
dñe d̾s m̃s & refugiũ meũ in die maloꝵ.
ad te gentes uenient ab extremo t̾re et
dicent. Uere mendacia coluer̃t patres
nr̃i symilacbra: & ñ est in illis utilitas.
Ecce nc̃ fit. ecce ñc gentes ab extremo terrȩ
chra frangentes. Et hoc eñĩ magnũ est.
qd̃ d̾s p̃stitit eccłie suȩ ubiq diffuse. ut
gens iudea m̾ito debellata et disꝑsa ꝑ ter¬
ras. ne a nobis hȩc cõposita putarent᷑. co
ñ didicerunt. sicut stulti desipiendo iacti¬
tant᷑: ut uid̾oꝵ. gentiliũ symulachtorum
suꝑstitio deleret᷑ a Nunquid & illas pro¬
ꝑhetias quȩ nc̃ leguntur in codicib ini¬
micoꝵ xp̃i: possunt dici fixisse disci¬
ꝑsi enim popło dictum ẽ ꝑ diuinas uo
tuus. d̾s unus ẽ. Non facies tͥ ydolũ. ne¬

Expanded text:
ci nominis Christi, de quorum etiam futura perci nominis Christi, de quorum etiam futura perfidia in illis propheticis litteris tacitum non est, ipsi habent et legunt prophetam dicentem: domine deus meus et refugium meum in die malorum, ad te gentes uenient ab extremo terrae et dicent: uere mendacia coluerunt patres nostri simulacra et non est in illis utilitas. ecce ulacra frangentes. Et hoc enim magnum est, quod Deus preastitit Ecclesiae suae ubique diffusae, ut gens Judaea merito debellata et dispersa per terras, ne a nobis haec composita putarentur, conon didicerunt, sicut stulti desipiendo jactitant, ut deorum gentilium et simulacrorum superstitio deleretur? Numquid et illas prophetias quae nunc leguntur in codicibus inimicorum Christi, possunt dici finxisse disciIpsi etuus dominus unus est. non facies tibi idolum ne
Abbreviated transcription (Latin):
ille popłs &e ꝓpagatꝰ et nominatꝰ est.
qd̃ ipse non sit d̾s om̃iũ gentrũ siue
nescientiũ siue iam scientiũ: s qͥa in iꝑ¬
so popło uoluit manifestius apparere
uͥtutem ꝓmissorũ suoꝵ. Ille enĩ popu¬
lus pͥmo in egypto multiplicatus. &
de illa seruitte ꝑ moysen in multis
signis portentisq liberatus: debellatis
plurimis gentib t̾ram etiã promissio¬
nis accepit: in qua regnauit ꝑ reges
suos de tribu iuda exortos. Qui iudas
imꝰ fuit ex dnodecim filiis isrł nepotiꝰ a¬
brahȩ:atq inde iudi cognominati.
Multa ip̃o deo adiuuante fecerunt: mul¬
ta pro pecratis suis ipso flagellante ꝑ¬
pessi sunt. donec ueniret semen cui pro¬
missum ẽ. in qͦ benedicerent᷑ om̃s gentes:
& patrũ suorũ symula chra sponte con¬
fringerent. Neq enĩ temporib xp̃ianis:
s tanto añ p̃dictum ẽ. qͦd ꝑ xp̃ianos
impletur. Ipsi udi qͥ remanser̃t inimi¬

Expanded text:
rsus populus et propagatus et nominatus est, rsus populus et propagatus et nominatus est, el, non quod ipse non sit deus omnium gentium siue nescientium siue iam scientium, sed quia in isto populo uoluit manifestius apparere uirtutem promissorum suorum. ille enim populus primo in Aegypto multiplicatus et de illa seruitute per Moysen in multis signis portentisque liberatus debellatis plurimis gentibus terram etiam promissionis accepit, in qua regnauit per reges suos de tribu Iuda exortos. qui ludas unus fuit ex duodecim filiis Israhel nepotis Abrahae. adque inde Iudaei cognominati multa ipso deo adiuuante fecerunt, multa pro peccatis suis ipso flagellante perpessi sunt, donec ueniret semen, cui promissum est, in quo benedicerentur omnes gentes et patrum suorum simulacra sponte confringerent. Neque enim temporibus christianis, sed tanto ante praedictum est quod per Christianos impletur. ipsi Iudaei qui remanserunt inimi
Abbreviated transcription (Latin):
libet opinando respondent: dm tam̃ ẽẽ
negare ñ audent. Q ura si negent: oꝑibus
eius &e p̃dictis atq cõpletis. facillime
conuincunt᷑. Neq enim ea dico quȩ libe¬
rũ sͥ putant ẽẽ ñ credere: qͥa ipse in pͥn¬
cipio fecit celum & t̾ram. et om̃ia que in
eis sunt: neq illa nimis antiqua quod
enoch transttilit. qd̾ impios diluuio dele¬
uit. qd̾ noe iustũ domũq eiꝰ ꝑ lignum
inde liberauit. Ab abraham in homiibꝰ
facta eius exordior. Huic enĩ facta ẽ ꝑ an¬
głicum oracłm manifesta ꝓmissio: quã
ũc uidemꝰ impleri. Huic qͥppe dictũ ẽ.
in semine tuo benedicentur om̃s gen¬
tes: ex cuiꝰ semine popłs isrł. unde uir¬
go maria quȩ peꝑit xp̃m: in qͦ bñdici
om̃s gentes audeant iam negare si pos¬
sunt. Hȩc ꝓmissio facta ẽ etiam ad ysa¬
ac filiũ abrahe. & ad iacob nepotẽ abra¬
hȩ qͥ etiã isrł appellatus ẽ. ex qͦ uniũsꝰ¬

Expanded text:
libet opinando respondeant, deum tamen esse libet opinando respondeant, deum tamen esse negare non audent, quia si negent, operibus eius et praedictis adque conpletis facillime conuincuntur? neque enim ea dico, quae liberum sibi putant esse non credere, quia ipse in principio fecit caelum et terram et omnia quae in eis sunt, neque illa nimis antiqua, quod Enoch transtulit; quod impios diluuio deleuit, quod Noe iustum domumque eius per lignum inde liberauit ab Abraham in hominibus facta eius exordior. huic enim facta est per angelicum oraculum manifesta promissio, quam nunc uidemus impleri. huic quippe dictum est: in semine tuo benedicentur omnes gentes, ex cuius semine populus Israhel, unde uirgo Maria, quae peperit Christum, in quo benedici omnes gentes audeant iam negare, si possunt. haec promissio facta est etiam ad Isaac filium Abrahae, haec et ad Iacob nepotem Abrahae, qui etiam Israhel appellatus est, ex quo uniue
Abbreviated transcription (Latin):
cos ẽ tam feda consensio: ut nec dyana
uͥgo casta coli ꝓhibeat. ñ dicam uenerem
s pͥapum.d Num si unus bomo & ue¬
nator et agricola ẽẽ uoluerit: seruus erit
amborũ.  uib tam̃ uł uicina tẽpla
fabricare erubescit᷑.S interp̃tentur
dianã uͥtutem quã uolunt: int̾pretent᷑
e pͥapum fecunditatis dm. Ita sane ut
in fetandis feminis pudeat unonẽ ta¬
lem habere adiutorẽ. Dicant qd̾ placet:
int̾pretent᷑ qd̾ saꝑiunt: dum tam̃ om¬
nia eorũ argum̃ta ꝑturbet d̾s ifrł. Qui
cũ illos om̃s coli ꝓhibuerit. & a nullo eoꝵ
coli ꝓhibitus sit. eorũq symiilachris et¬
sacris eũsionem p̃ceꝑit. p̃dixerit. & fece¬
rit: sane ostendit illos falsos atq falla&eᷤ:
& se ẽẽ uerum ac ueracẽ dm. Istos autẽ
iam paucos deoꝵ multorũ falsorũq cul¬
tores:qͥs ñ miretur nolle obtemꝑare illiꝰ
De quo cum ab eis querit᷑ qͥsnã sit ds: qͦd¬

Expanded text:
eos est tam foeda consensio, ut nec Diana eos est tam foeda consensio, ut nec Diana uirgo casta coli prohibeat non dicam Venerem sed Priapum? nam si unus homo et uenator et agricola esseuoluerit, seruus erit amborum, quibus tamen uel uicina templa fabricare erubescit. sed interpretentur Dianam uirtutem quam uolunt, interpretentur et Priapum fecunditatis deum, ita sane ut in fetandis feminis pudeat Iunonem talem habere adiutorem, dicant quod placet, interpretentur quod sapiunt, dum tamen omnia eorum argumenta perturbet deus Israhel. qui cum illos omnes coli prohibuerit et a nullo eorum coli sacris eversionem praeceperit, praedixerit, fecerit, satis ostendit illos falsos adque fallaces et se esse uerum ac ueracem deum. . Istos autem iam paucos deorum multorum falsorumque cultores quia non miretur nolle obtemperare illi, de quo cum ab eis quaeritur quisnam deus sit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uenturum regem ac sacerdotẽ significan¬
tib sacris. Porro autẽ diis gentiũ qͦs isti
Dum colere uolunt. illũ qui cũ eis cõli non
potest colere nolunt: dicant qͥd causȩ ẽ ut
nullus eorũ inueniat᷑ qͥ alterũ coli ꝓhibe¬
at: cum eos in diu̾sis officiis mimeribusq
constituant: & rebus ad quẽq ꝓpͥe ꝑtinen¬
tib p̾sides uelint. Si eñi iuꝑiter ñ ꝓbibe
saturnũ coli. qͥa ñ est ille homo. qͥ illum ho¬
minẽ patrem de regno expulit. s aut celi
corpꝰ. aut sp̃c implens celum & terrã. et id̾o
ñ potest ꝓbibere coli mentẽ suꝑnã. ex qua
duitur emanasse. si ea ratione nec saturnꝰ
iouem coli ꝓhibet. quia ñ ab eo rebellante
suꝑatus est. sicut ille a ioue nescio qͦ cuius
arma fugiens uenit in italiam. s fauet pͥ¬
ma mens animȩ a se genitȩ.saltem uulcanꝰ
ꝓhiberet coli martẽ uxors adulterũ. hercu¬
les uinonẽ ꝑsecutͥoem suam. Quȩ ista int̾

Expanded text:
uenturum regem ac sacerdotem significanuenturum regem ac sacerdotem significantibus sacris. Porro autem in dis gentium, quos isti dum colere nolunt illum qui cum istis coli non potest colere nolunt, dicant, quid causae est, ut nullus eorum inueniatur qui alterum coli prohibeat, cum eos in diuersis officiis muneribusque constituant et rebus ad quemque proprie pertinentibus praesides uelint. si enim Iuppiter non prohibet Saturnum coli, quia non est ille homo, qui illum hominem patrem de regno expulit, sed aut caeli corpus aut spiritus implens caelum et terram, et ideo non potest prohibere coli mentem supernam, ei qua dicitur emanasse, si ea ratione nec Saturnus Iouem coli prohibet, quia non ab eo rebellante superatus est sicut ille a loue nescio quo, cuius arma fugiens uenit in Italiam, sed fauet prima mens animae a se genitae, saltem Vulcanus prohiberet coli Martem uxoris adulterum, Hercules Iunonem persecutricem suam. quae ista inter
Abbreviated transcription (Latin):
ant hebreoꝵ. Ipsis enĩ placuit om̃s deos
cum gentib colere. cũ eos suꝑbos puderet
pro peccatoꝵ remissione humiliari sub xͦ.
Quid ergo sentiunt de d̾o isrł. Quẽ si ñ co¬
lunt: ñ om̃s dos colunt. Si autẽ colunt:
ñ colunt sicut se coli iussit: qͥa & alios co¬
lunt. qͦs coli ille ꝓhibuit. Peos enĩ uates
ista ꝓbibuit: ꝑ qͦs hec ipsa que nc̃ axp̃i¬
Anis eorũ symulachra patiunt᷑ futura
p̃dixit. Siue em̃ angl̃i ad illos ꝓphas
missi sint. qͥ eis d̾m om̃iũ creatorem unum
dđm uerum cui uniu̾sa subiecta st̃. &e ꝑ sen¬
sibiliũ rerum congrua speciem figurate o¬
stenderent. et quẽ admodum se coli p̃ciꝑe¬
ret indicarent. siue aliquorũ in eis menteᷤᷤ
uiderent. qͦ & ipsi angłi uident: constat
tam̃ eos ilłli do seruisse. qͥ alios dos coli ꝓ¬
hibuit: seruisse autẽ fide pietatis in reg¬
no & sacerdotio rei ꝑublice suȩ: et xp̃m

Expanded text:
ant Hebraeorum. etiam ipsis enim placuit omnes deos ant Hebraeorum. etiam ipsis enim placuit omnes deos cum gentibus colere, cum eos superbos puderet pro peccatorum remissione humilari sub Christo. quid ergo sentiunt de deo Israhel? quem si non colunt, non omnes deos colunt, si autem colunt, non colunt sicut se coli iussit, quia et alios colunt, quos coli ille prohibuit. per eos enim uates ista prohibuit, per quos haec ipsa, quae nunc a Christianis eorum simulacra patiuntur, futura praedixit. siue enim angeli ad illos prophetas missi sint, qui eis deum omnium creatorem unum uerum deum, cui uniuersa subiecta sunt, et per sensibilium rerum congruam speciem figurate ostenderent et quemadmodum se coli praeciperet indicarent, siue aliquorum in eis mentes puiderent quo et ipsi angeli uident, constat tamen eos illi deo seruisse, qui alios deos coli prohibuit, seruisse autem fide pietatis in regno et sacerdotio reipublicae suae et Christum
Abbreviated transcription (Latin):
pientia. MRomani tam̃ qui ñ saturno s
ioui capitoliũ condiderunt. uł aliȩ natio¬
nes quȩ iouem p̾cipue supra cet̾os deos co¬
lendum ẽẽ putauerant. ñ hoc qd̾ isti sen¬
serunt. qͥ scdm istam suã nouam opinionẽ.
e suminas artes si qͥcqͣm in his rebus po¬
testatis habuissent. saturno potius dedica¬
rent: & mathematicos uł genethlaicos ma¬
xime delerent. qͥ saturnũ quem sapientũ
effectorem. isti dicerent maleficũ dm̃ int̾
alia sydera constituerent. Quȩ oꝑinio tm̃
contra illos in anmnus humanis p̃ualu¬
it: ut nec nominare illum uelint. senẽ po¬
tius qͣm saturnũ appellantes: tã tuida
suꝑstitione. ut iam carthagnenses pe¬
ne uico suo nomen mutauerint: uicum
senis crebrius qm uicũ saturni appellan¬
tes. Notũ est gͦ quid colere comuneant᷑
& qͥd colorare conentur adoratores symula¬
chrorũ. Uerũ & ab istis nouitiis saturm
interp̃tatorib reqͥrendu ẽ: qͥd de do senti.¬

Expanded text:
pientia? Romani tamen, qui non Saturno, sed pientia? Romani tamen, qui non Saturno, sed Ioui Capitolium condiderunt, uel aliae nationes, quae Iouem praecipue supra ceteros deos colendum esse putauerunt, non hoc quod isti senserunt. qui secundum istam suam nouam opinionem et summas arces, si quicquam in his rebus potestatis habuissent, Saturno potius dedicarent et mathematicos uel genethliacos maxime delerent, qui Saturnum, quem sapientum effectorem isti dicerent, maleficum deum inter alia sidera constituerent. quae opinio tantum contra illos in animis humanis praeualuit, ut nec nominare illum uelint, senem potius quam Saturnum appellantes, tam timida superstitione, ut iam Carthaginienses paene uico suo nomen mutauerint \'uicum senis\' crebrius quam \'uicum Saturni appellantes. Notum est ergo, quid colere conuincantur et quid colorare conentur adoratores simulacrorum. uerum et ab istis nouiciis Saturni interpretatoribus requirendum est, quid de deo senti
Abbreviated transcription (Latin):
tius qͣm ioui capitolia constituerent. a¬
Deq enĩ ullam animã rationalem sapien¬
tem fieri disputant. nͥ participatione
summȩ illius incõmutabilisq sap̃iȩ. n
solum cuiusꝗͣ hominis animã: sed ip¬
sius etiam mundi quã dicunt iouẽ. Nos
uͦ ẽẽ quanda summã di saplentiã. cuiꝰ
participatione fit sapiens. quȩcũq ani¬
ma fit uere sapiens. ñ tantũ concedimꝰ:
uerũ ettam maxime p̃dicamꝰ. Utrũ aũ
uniu̾sa ista corporalis moles. quȩ mun¬
Dus appellat᷑. habeat quanda aminam
uł quasi animã suam. ĩd est rationalen
uitã qua ita regatur sicut unũquodq
animab magna atq abdita questio est
nec affirmari debet ista opino. nͥ cõꝑta
qd̾ uera sit. nec refelli nͥ c̃õꝑta qd̾ falla sst.
Quid autẽ hoc ad hominẽ etiam si semꝑ eũ
lateat: qndoqͥdem nulla anima fit sapiens
uł beata ex alia qualicũq anima.: s ex il¬
la sola sumina atq incõmutabili di sa¬

Expanded text:
tius quam Ioui Capitolia constituerent? tius quam Ioui Capitolia constituerent? neque enim ullam animam rationalem sapientem fieri disputant nisi participatione summae illius incommutabilisque sapientiae, non solum cuiusquam hominis animam, sed ipsius etiam mundi, quam dicunt Iouem; nos uero esse quandam summam dei sapientiam, cuius participatione fit sapiens, quaecumque anima fit uere sapiens, non tantum concedimus, uerum etiam maxime praedicamus. utrum autem uniuersa ista corporalis moles, quae mundus appellatur. habeat quandam animam uel quasi animam suam, id est rationalem uitam, qua ita regatur sicut unumquodque animal, magna adque abdita quaestio est, nec adfirmari debet ista opinio nisi conperta, quod uera sit, nec refelli nisi conperta, quod falsa sit. quid autem hoc ad hominem, etiamsi semper eum lateat, quando quidem nulla anima fit sapiens uel beata ex alia quacumque anima, sed ex illa sola summa adque incommutabili dei sa
Abbreviated transcription (Latin):
satietate intellectus. eo qd̾ grece satietas co¬
ros. intellectus autẽ siue mens. nus dicit᷑. cui
uidet᷑ suffragari & latinũ nomen. quasi ex pͥ¬
ma latina parte & greca posteriore cõposi¬
tũ: ut dic̾etur saturnꝰ tanqͣm satur eẽt nus:
uidentes qͣm eẽt absurdum. si filius tẽpo¬
ris iupiter haberet᷑. quẽ d̾m et̃num ul
ꝑutabant. uł putari uolebant. At uero
scm istam nouelła int̾p̃tationẽ. quã uete¬
res eorũ si habuissent: mirũ si ciceronẽ ular¬
ronẽq latiusset. Saturni filiũ iouẽ dic̃t.
tanꝗͣ ab illa sumina m̃te ꝓfluentẽ spm̃:
quã uolunt ẽẽ uelut animã mundi huiꝰ.
om̃ia t̾rena & cȩlestia corpora implentẽ:
unde illũd maronis ẽ. qd̾ paulo ante com¬
memoraui: ioius om̃ia plena. Nũqͥd sipoᷤ¬
sent isti sicut ipsam int̃ptationẽ. ita ẽe
suꝑstitionẽ hominũ cõmutarent: & aut
nulla symiilachra. aut certe saturno po¬

Expanded text:
satietate intellectus eo, quod Graece satietas cosatietate intellectus eo, quod Graece satietas coros, intellectus autem sine mens nus dicitur. cui uidetur suffragari et Latinum nomen quasi ex prima Latina parte et Graeca posteriore conpositum, ut diceretur Saturnus tamquam satur nus. uiderunt, quam esset absurdum, si filius temporis Iuppiter haberetur, quem deum aeternum uel putabant uel putari uolebant. at uero secundum istam nouellam interpretationem, quam ueteres eorum si habuissent, mirum si Ciceronem Varronemque latuisset, Saturni filium Iouem dicunt tamquam ab illa summa mente profluentem spiritum, quam uolunt esse uelut animam mundi huius omnia caelestia et terrena corpora implentem. unde illud Maronis est, quod paulo ante commemoraui: Iouis is omnia plena. numquid non, si possent, isti sicut ipsam interpretationem ita etiam superstitionem hominum commutarent et aut nulla simulacra aut certe Saturno po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑite fingitur: qͣsi latentẽ indicat. oslon¬
ne ip̃e italis ostendit agͥculturã: qd̾ faloe
demonstrat.Mon inqͥunt. Nam uide
si fuit ille homo & rexqͥdam de qͦ ista nar¬
rantur: nos tam̃ saturnũ int̾p̃tamur uni¬
u̾sum tempꝰ. qd̾ grecũ etrã uocabulũ eiꝰ
ostendit. Uocatur enĩ cronos. qd̾ aspirati¬
one .h. addita. etiam temporis nom̃ est.
unde & latine saturnꝰ appellat᷑. qͣsi saturet᷑
annis. Quid iam cũ istis agendu sit nescio:
ꝗͥ conantes in meliꝰ int̾p̃tari nomina & sy¬
mulachra dorũ suorum. fatent᷑ maiorem
d̾̃m suum. & patrẽ cet̾orũ tempꝰ eẽ. Quid
enĩ aliud indicant. qͣm om̃s dos tẽpora¬
les ẽẽ: quoꝵ patr̃e ip̃m tẽpꝰ constituunt᷑. a¬
Erubuerunt hinc phylosophi eoꝵ. recenti¬
ores platonici qͥ iam xp̃ianis tẽporibus
fuerunt: & saturnũ aliter int̾p̃tari cona¬
ti sunt dicentes appellatũ cronon uelut a

Expanded text:
pite fingitur, quasi latentem indicat? nonpite fingitur, quasi latentem indicat? nonne ipse Italis ostendit agriculturam, quod falce demonstrat? non, inquiunt; nam uideris, si fuit ille homo et rex quidam, de quo ista narrantur, nos tamen Saturnum interpretamur \'uniuersum tempus\', quod Graecum etiam uocabulum eius ostendit; uocatur enim Cronos, quod adspiratione addita etiam temporis nomen est, unde et Latine Saturnus appellatur, quasi saturetur annis. quid iam cum istis agendum sit, nescio, qui conantes in melius interpretari nomina et simulacra deorum suorum fatentur maiorem deum suum et patrem ceterorum tempus esse. quid enim aliud indicant quam omnes deos suos temporales esse, quorum patrem ipsum tempus constituunt? Erubuerunt hinc philosophi eorum recentiores Platonici, qui iam christianis temporibus fuerunt, et Saturnum aliter interpretari conati sunt dicentes appellatum Cronon uelut a
Abbreviated transcription (Latin):
talium deorũ sacra. ex cuiusq eorũ uita
uł morte qua int̾ homines uixert̃ uł
obier̃t. ẽẽ cõposita.  Nũqͥd & leon ille sa¬
cerdos egyptius. poeta uł achadenricis
fuit: qͥ macedoni alexandro diũ sam qđe
a grecorũ opinone istorũ dorũ originem.
ueruntam̃ ita ꝓdit. ut eos homines fuis¬
se declaret. Ned qͥd ad nosa Dicant se
iouem ñ hominẽ mortuũ colerẽ. nec homi¬
ni mortuo capitolium dedicasse.s spũi
uiuificanti om̃ia qͦ mundꝰ impletur. a&
scutũ euis in honore nutͥcis eius factum
de pelle capͥna. interp̃tent᷑ ut uolunt.
Quid dicunt de saturnõ qͥ saturnũ colunt. ⁊¬
onne ille ẽ ꝗͥ pͥmus ab olympo uenit ar¬
ma iouis fugiens. & regnis exul ademꝑ¬
tisͥ qͥ genus indocile et disꝑsũ montib
altis cõposuit. legesq dedit. latiũq uoca¬
ri maluit. is qm̃ latuisset tutus in horis.
Nonne ipsũ eiꝰ symulachrũ quod cooꝑto ca¬

Expanded text:
talium deorum sacra ex cuiusque eorum uita talium deorum sacra ex cuiusque eorum uita uel morte, qua inter homines uixerunt uel obierunt, esse conposita? numquid et Leon ille sacerdos Aegyptius poeta uel Academicus fuit, qui Macedoni Alexandro diuersam quidem a Graecorum opinione istorum deorum originem uerum tamen ita prodit, ut eos homines fuisse declaret? Sed quid ad nos? dicant se Iouem non hominem mortuum colere nec homini mortuo Capitolium dedicasse, sed spiritui uiuificanti omnia, quo mundus impletur, et scutum eius in honorem nutricis eius factum de pelle caprina interpretentur ut uolunt. quid dicunt de Saturno? quem Saturnum colunt? nonne ille est, qui primus ab Olympo uenit arma Iouis fugiens et regnis exsul ademptis, qui genus indocile et dispersum montibus altis conposuit legesque dedit Latiumque uocari maluit, his quoniam latuisset tutus in oris? nonne ipsum eius simulacrum, quod cooperto ca
Abbreviated transcription (Latin):
addidit dicens. Eece dyonei ꝓcessit cesarsᷤ
astrum. Uideant gͦ. ne forte historica u̾itas
sepulchra falsorũ deoꝵ ostendat in t̾ra: ira¬
nitas autẽ poȩtica stellas eorũ ñ figat s
fingat in celo. Neq enim re uera stella illa
ioius ẽ. aut illa saturmi. s post eorũ mortẽ.
syderib ab inicio mundi conditis. hȩc no-¬
mina imposuer̃t homines: qͣ illos mortu¬
os quasi deos haberi uoluer̃t. De qͥbus qͥd
tantũ mali castitas. aut qͥd tantũ boni uo¬
luptas cõmeruit. ut inter astra quȩ cum
sole & luna circũeunt. uenus habeat stel¬
lam. & minerua ñ habeat.  Sed fuerit
cicero achademicus incertior qͣm poete. qͥ
sepulchra dorum cõmemorare ausus ẽ
litt̾isq mandare: qͣmius hoc ñ ex opinio¬
ne ꝓpria p̾sumꝑseritꝰ᷑ s ex ipsorũ sacro¬
rum traditione cõmemorauerit. Nũqͥd
e uarro uł tanqͣm poeta fingit. uł tan¬
quã achademicus dubie ponit: qd̾ dic̃

Expanded text:
addidit dicens: ecce Dionaei processit Caesaris addidit dicens: ecce Dionaei processit Caesaris astrum. uideant ergo, ne forte historica ueritas sepulchra falsorum deorum ostendat in terra, uanitas autem poetica stellas eorum non figat, sed fingat in caelo. neque enim re uera stella illa Iouis est aut illa Saturni; sed post eorum mortem sideribus ab initio mundi conditis haec nomina inposuerunt homines, qui illos mortuos quasi deos haberi uoluerunt. de quibus quid tantum mali castitas aut quid tantum boni uoluptas conmeruit, ut inter astra, quae cum sole et luna circumeunt, Venus habeat stellam et Minerua non habeat? Sed fuerit et Cicero Academicus incertior quam poetae, qui sepulchra deorum commemorare ausus est litterisque mandare, quamuis hoc non ei opinione propria praesumserit, sed ex ipsorum sacrorum traditione commemorauerit. numquid et Varro uel tamquam poeta fingit uel tamquam Academicus dubie ponit, quod dicit