comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntati suȩ satisfaceret in eiꝰ occisiõe.
Cuiꝰ explende: matura euenit occar̾io
For te his dieb uidelicet circa autumni
iniciũ. pippinꝰ iopiliã uenerat. uillã re¬
giã &. administrandos pͥncipales sumptꝰ.
tã ex se ipsa. quã ex adiacenciũ regionũ
cõmoditatib. habilẽ &. copiosã todem
etiã tẽpore morabat᷑ xꝑi sacerdos lamb̾tus
in uicło longe suꝑuis a nobis dicto legia.
qͥ in ualle sitꝰ int̾ opaca nemoꝵ. int̾ ardua
monciũ fontib &. fluuiolis ꝑ prona decur¬
rentib.: ualde erat delectabilis &. irriguuᷤ.
Distat aũ a tungris uersꝰ meridiem. uix
trib miliaribꝰ. Nunc locũ sicut narrat
antiqͥtas. &. soripta patrũ edocent. cũ bea
forte quadã die cũ suis intrasset. captus
situ &. amenitate eiꝰ substitit: ꝓpheticoq
sꝑu tactꝰ. eia inqͥt astantib. locꝰ quẽ dñs
ad salutẽ multoꝵ fideliũ suoꝵ elegit:

Expanded text:
voluntati sue satisfaceret in eius occisione, voluntati sue satisfaceret in eius occisione, cuius explende matura evenit occasio. 15. Porte his diebus, videlicet circa autumni initium, Pippinus Iopiliam venerat villam regiam et ad ministrandos principales sumptus tam ex se ipsa qnam ex adiacentium regionum commoditatibus habilem et copiosam. Eodem etiam tempore morabatur Christi sacerdos Lambertus in viculo, longe superius a nobis dicto Legi a: qui in valle situs, inter opaca nemorum, inter ardua montium, fontibus et fluviolis per prona decurrentibus, valde erat delectabilis et irriguus. Distat autem a Tungris versus meridiem vix tribus miliaribus. Hunc locum, sicut narrat antiquitas et scripta patrum edocent, cum beatforte quadam die cum suis intrasset, captus situ et amenitate eius, substitit, propheticoque spiritu tactus: 'Eia', inquit astantibus, 'locus, quem Dominus ad salutem multorum fidelium suorum elegit,
Abbreviated transcription (Latin):
Dissimulato ĩtaq ad tẽpꝰ furore. &.
motũ suȩ indignacionis contegens
aliqͣ racionis speciȩ. beatũ uirũ ꝑ dome¬
sticos & familiares suos prius conueni¬
endũ iudicauit. studiose ꝑtẽptanssi
qͦmͦ posset ꝓmissis maximis mune ribꝰ &
obsequiis lib̾tatẽ uocis eiꝰ corrũꝑe . &. ani¬
mi constanciã in fringere. Iactabat etiã
quanta in regno francoꝵ generis sui
cłaritas excreuisset &. potencia quã ip.¬
se p̃sul insui ꝑniciem incitatã grauit᷑
sentiret. si sororis matrimoniũ saltem
tacendo ñ apꝓbaret. Sedanimꝰ qͥ zelo
religiõis feruebat. nec blandiciis deci¬
pr nec t̾rorib ad hoc potuit ȩmolliri:
ut ꝑueritatis silenciũ uide̾t᷑ tantȩ ini¬
qͥtati p̃buisse c̃sensũ. Cuiꝰ religionẽ &. ẽ¬
stanciã ad c̃tẽptũ suũ uir neꝙͣ. dodo re¬
tor quens. acriori aduersꝰ eũ seuire cȩ¬
pit inuidia: tẽpꝰq oportunũ q̃rere. qͦ

Expanded text:
Dissimulato itaque ad tempus furore, et Dissimulato itaque ad tempus furore, et motum sue indignationis contegens aliqua rationis specie, beatum virum per domesticos et familiares suos prius conveniendum iudicavit, studiose pertemptans, si quo modo posset promissis maximis muneribus et obsequiis libertatem vocis eius corrumpere et animi constantiam infringere. Iactabat etiam, quanta in regno Francorum generis sui claritas excrevisset et potentia, quam ipse presul in sui perniciem incitatam graviter sentiret, si sororis matrimonium saltem tacendo non approbaret. Sed animus, qui zelo religionis fervebat, nec blandiciis decipi nec terroribus ad hoc potuit emolliri, ut per veritatis silentium videretur tante iniquitati prebuisse consensum. Cuius religionem et constantiam ad contemptum suum vir nequam Dodo retorquens, acriori adversus eum sevire cepit invidia tempusque oportunum querere, quo
Abbreviated transcription (Latin):
intrinsecꝰ angebat᷑. frĩq suo dodoni
cotidie deplorabat. quas a lamberto
pontifice ꝑferebat contumelias qͥ suã
cũ pͥncipe c̃iunctionẽ p̃sumebat uoca¬
re fornicacionẽ.: sũmoq studio labora¬
bat in urere ipsis & omni eoꝵ posteri¬
tati tantȩ infamiȩ obꝓbriũ. si ꝑ eus
impor tunitatẽ. int̃ ipsa & princ ip̃e
fieret diuorciũ. Pot t facile ad quãli¬
bet nefandã huiꝰ iniuriȩ uloionẽ mens
dodonis impelli: in cuiꝰ pectore natura¬
lit̃ regnabat suꝑbia & erudelitas. om¬
nẽq publicarũ iegũ c̃tẽpnebat seue¬
ritatẽ. ꝓpt̾ pippini affinitatẽ. & licet
graui indignacione ꝑmotꝰ dodo. igno¬
miniã sororis diluere iã deliberasset
sacri ꝑempeione pontificis: ñ tam̃
furioso impetu rẽ exeeutꝰ ẽ. Uidebat
enĩ tantȩ sc̃itatis & auctoritatis
uirũ ñ posse int̾fici sine maxima to¬
cius austrię ꝑtͣ bacione & scandalo.

Expanded text:
intrinsecus angebatur fratrique suo Dodoni intrinsecus angebatur fratrique suo Dodoni cotidie deplorabat, quas a Lamberto pontifice perferebat contumelias: qui suam cum principe coniunctionem presumebat vocare fornicationem summoque studio laborabat inurere ipsis et omni eorum posteritati tante infamie obprobrium, si per eius importunitatem inter ipsam et principem fieret divortium. Potuit facile ad quamlibet nefandam huius iniurie ultionem mens Dodonis impelli, in cuius pectore naturaliter regnabat superbia et crudelitas, omnemque publicarum legum contempnebat severitatem propter Pippini affinitatem. Et licet gravi indignatione permotus Dodo ignominiam sororis diluere iam deliberasset sacri peremptione pontificis, non tamen furioso impetu rem exsecutus est; videbat enim tante sanctitatis et auctoritatis virum non posse interfici sine maxima totius Austrie perturbatione et scandalo.
Abbreviated transcription (Latin):
Austria ꝑ dei ꝓuidenciã pax &. iusticia
uigeret in regno franciȩ .&. floreret
statꝰ religiõis ȩccłastice : &. obhoc ueren¬
dũ sibi eẽ decebat. ne tantȩ głȩ p̃coniũ
decoloraret huiꝰ infamiȩ obpbriũ. In¬
terea dũ ñcessat pontificis ammoni¬
cio. dũ sꝑat᷑ &. expectat᷑ fructuosa prin¬
cipis correctio memorabilis uir hug¬
bertꝰ ꝑ omnia beati uiri usus consilio.
rom̃a ꝓfectꝰ ẽ. ꝓposuerat siqͥdẽ triũpha¬
lia apłoꝵ uisitare limina. ut feruorẽ
religionis & contẽptũ mundi quẽ exdis¬
ciplina &. institucione dilecti magistri
sui lambti iã conceꝑat. ꝑ eoꝵ merita
ad effecꝰtũ ꝑduceret. seq sedis apłicȩ
p̃sulis oracionib cõm̃daret. Qũẽ qͣlt̃
Sergius papa exceꝑit. eiq ꝑ angelic̃a
uisionẽ mortẽ ipsius lamberti mar¬
rit: deo annuente in sequenti narrabi
in metũ suspicionẽq de uoluta. grauit̃

Expanded text:
dustria per Dei providentiam pax et iusticia dustria per Dei providentiam pax et iusticia vigeret in regno Francie et floreret status religionis ecclesiastice, et ob hoc verendum sibi esse dicebat, ne tante glorie preconium decoloraret huius infamie obprobrium. Interea, dum non cessat pontificis admonitio, dum speratur et expectatur fructuosa principis correctio, memorabilis vir Hugbertus, per omnia beati viri usus consilio, Romam profectus est. Proposuerat siquidem triumphalia apostolorum visitare limina, ut fervorem religionis et contemptum mundi, quem ex disciplina et institutione dilecti magistri sui Lamberti iam conceperat, per eorum merita ad effectum perduceret seque sedis apostolice presulis orationibus commendaret. Quem qualiter Sergius papa exceperit eique per angelicam visionem mortem ipsius Lamberti marrit, Deo annuente, in sequenti narrabimin metum suspicionemque devoluta, graviter
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ dilectiõis in corde conseruans dulcedi.¬
nẽ .&. inore sacerdotalis constanciȩ p̃fe¬
rens auctoritat̃e: ñ licet ait tͥ eã habere
uxorẽ. Exceꝑat pippinꝰ in humilitate
cordis. uerba huiꝰ salutaris incre pacio¬
nis: totꝰq in conspectu beati pontifi¬
cis lamberti c̃fusione plenꝰ. uisꝰ ẽ uelle
qͦd redintegrato ẽiugio .&. abiecta pelice
obtinere interet᷑ remediũ peniten¬
ciȩ Sedmor ut amate pelicis species
ocłis eiꝰ se ingessit. animꝰ eger &. ad huc
meertꝰ. uĩ tante tẽp̃taciõis ferre ñ pre¬
ualens facile succubuit : &. qͦs ineo ĩa
uidebat᷑ extinctũ. reluxit acrius illiei a mo¬
ris desidiũ. Nec sic destitit lamb̾ti constan¬
cia sepiusq p̃senciã pippini repetens taꝙ
cenda lenia: aliqͣndo etiã referebat
laudando crebros uictoriarũ eiꝰ titu¬
los patrie ualde utiles: asserens eũ ẽe
specialit̃ solũ pͥncipẽ cuiꝰ labore & in¬

Expanded text:
ne dilectionis in corde conservans dulcedine dilectionis in corde conservans dulcedinem et in ore sacerdotalis constantie preferens auctoritatem: 'Non licet', ait, 'tibi eam habere uxorem'. Exceperat Pippinus in humilitate cordis verba huius salutaris increpationis, totusque in conspectu beati pontificis confusione plenus visus est velle, quod, redintegrato coniugio et abiecta pelice, obtinere niteretur remedium penitentie. Sed mox, ut amate pelicis species oculis eius se ingessit, animus eger et adhuc incertus, vim tante temptationis ferre non prevalens, facile succubuit, et quod in eo iam videbatur extinctum, revixit acrius illiciti amoris desiderium. Nec sic destitit Lamberti constantia, sepiusque presentiam Pippini repetens, tancendo lenia, aliquando etiam referebat laudando crebros victoriarum eius titulos, patrie valde utiles, asserens eum esse specialiter solum principem, cuius labore et in
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ẽ in ocłis tocius francie. publi¬
cũ hoc adulteriũ. Sed hȩc q̃ tanti pͥnci¬
pis głam macłauit incestus tͣpitudo.
facꝰta ẽ amatori puritatis lamb̃to pon¬
tifici. dignissima honestȩ mortis occasio.
Nã rectores eccłarũ austriȩ. tanti reatũ
criminis in pͥncipe manifeste conside¬
rantes. ñ delictũ corripiendo sana re.sed
penitꝰ ꝑ ad ulacionẽ dissi mulando augeri
studuer̃t: sicq dũ aut beneficia eiꝰ amnte¬
re aut offensã uerent᷑ incurrere. facti
st̾ tãꝗͣ. canes muti ñ ualentes latrare
Sed ueritatis p̃co lamb̾tꝰ. qͥ pippinũ sꝑua¬
li iã dudũ diligebat affectu. eiꝰq casũ ñ si¬
ne gͣui cordis sui afflictione uid̾e pot̾at
zelũ finees uel heliȩ tota m̃te concepit.:
plusq tanto uiro in hac causa ꝓdesse ꝗͣ.
placere appetens ingressus ẽ ad eũ in sꝑi
a. uerbis iobannis baptiste. scãmq printi¬

Expanded text:
factum est in oculis totius Francie publifactum est in oculis totius Francie publicum hoc adulterium. Sed hec, que tanti principis gloriam maculavit, incestus turpitudo facta est amatori puritatis Lamberto pontifici dignissima honeste mortis occasio. Nam rectores ecclesiarum Austrie, tanti reatum criminis in principe manifeste considerantes, non delictum corripiendo sanare, sed penitus per adulationem dissimulando augere studuerunt, sicque, dum aut beneficia eius amittere aut offensam verentur incurrere, facti sunt tanquam canes muti, non valentes latrare. Sed veritatis preco Lambertus, qui Pippinum spirituali iam dudum diligebat affectu eiusque casum non sine gravi cordis sui afflictione videre poterat, zelum Finees vel Helye tota mente concepit, plusque tanto viro in hac causa prodesse quam placere appetens, ingressus est ad eum in spiritu et verbis Iohannis baptiste, sanctamque pristi
Abbreviated transcription (Latin):
te pore sub rege theodico regnũ fran¬
coꝵ strenue gubernabat: cuiꝰ principa.¬
tũ p̃cipue illustrabat . &. rerũ in bellis
a se gestarũ claritas: a&. cũ moꝵ tẽ ꝑ anci¬
.a. iusticiȩ ȩqͥtas. Sedo misera semꝑq
incerta &. casui ob noxia humanȩ fra¬
gilitatis condicio. Uir tantꝰ &. bellator
p̃cipuus. suꝑ ueniente tẽptacione de
se ipso triũphare ñ potuit: quẽ sicut
uirtꝰ &. industria int̾ aduersa belloꝵ
effecerãt modestũ & fortẽ: sic suꝑatis
aut pacatis hostib securitas & poten¬
cia. resobuit in adulterii tͥpitudinẽ.
Cũ enim filii eiꝰ grimo aldꝰ s drog̃o
pat̾nȩ felicitatis głam eo maxime ex¬
ornarent qͦd iã in ipso uiuentutis fu¬
re a nobilitatis suȩ splendore ñ uide¬
bant᷑ degeneres: pippinꝰ matrẽ eoꝵ
plictrudẽ uxorẽ suã legitimã repudia¬
uit: eiq suꝑduxit puellã elegantẽ alpas¬
dẽ nomine. q̃ erat soror dodonis. uiri
int̃ francoꝵ ꝓceres nobilis &. potentis.

Expanded text:
tempore sub rege Theoderico regnum Francorum strenue gubernabat. Cuius principatum precipue illustrabat et rerum in bellis a se gestarum claritas et cum morum temperantia iusticie equitas. Sed o misera semperque incerta et casui obnoxia humane fragilitatis condicio! Vir tantus et bellator precipuus, superveniente temptatione, de se ipso triumphare non potuit; quem sicut virtus et industria inter adversa bellorum effecerant modestum et fortem, sic, superatis aut pacatis hostibus, securitas et potentia resolvit in adulterii turpitudinem. Cum enim filii eius Grimoaldus et Drogo paterne felicitatis gloriam eo maxime exornarent, quod iam in ipso iuventutis flore a nobilitatis sue splendore non videbantur esse degeneres, Pippinus matrem eorum Plictrudem, uxorem suam legitimam, repudiavit eique superduxit puellam elegantem Alpaidem nomine, que erat soror Dodonis, viri inter Francorum proceres nobilis et potentis. Et
Abbreviated transcription (Latin):
tũ mund uirilit̾ accincꝰta. possessionũ
suarũ reditꝰ qͥ erant ãplissimi. in us̾
erogare.&. ad ultimũ cũ post passio¬
nẽ beati lamberti omniũ q̃ habebat
xꝑm scripsisset heredẽ. in prȩdio suo
qͦd amaniũ dicunt ñ longe a leodio
eccłam inhonore beatiGeorsii mar¬
tẏris extruxit. ubi in scõ iuduitatis
ꝓposito deo in fatigabilit seruiens. fe¬
licit̃ reqͥeuit. Hȩc qͥdẽ &. alia multa ꝑ
sacerdotẽ suũ lambertũ dignatꝰ est

Expanded text:
tum mundi viriliter accincta, possessionum tum mundi viriliter accincta, possessionum suarum redditus, qui erant amplissimi, in ususerogare. Et ad ultimum, cum post passionem beati Lamberti omnium que habebat Christum scripsisset heredem, in predio suo quod Amanium dicunt non longe a Leodio ecclesiam in honore Georgii martyris extruxit, ubi in sancto viduitatis proposito Deo infatigabiliter serviens, feliciter requievit. Hec quidem et alia multa per sacerdotem suum Lambertum dignatus e
Abbreviated transcription (Latin):
affectu. ñ miles. s clericꝰ. ñ comes sed
multoꝵ postea manifeste lacius ꝓpa¬
gatũ ẽ. cũ ꝑ angelicã uisionẽ in episco¬
pali regimine. ipsi beato magistro
dignꝰ heres succedens. sca conuersaci.¬
one. apłica p̃dicacione .&. traiectensẽ
eccłam illustrauit: &. postmnodũ leodi¬
ensem felicit̃ fundauit. quã ñ si ne
dei nutu ex ignobili uiculo murbis
claritatẽ. ex filia. in matris sublima¬
uit dignitatẽ. Sed & amita eiꝰ oda
uenerabilis matrona. ciuꝰ paulo supe¬
rius memoriã fecimꝰ doc trinã scĩ
pontisie is gratant ex petebat depositoq
sȩcłaris głȩ ãbitu. humilit̾ sedens secus
pedes eiꝰ. audiebat assidue ab eo uerba
castitatis &. sobrietatis. q̃ in corde suo
die .&. nocte meditans. retulit in tẽpo.¬
re suo deo acceptũ sc̃ȩ̃ uiduitatis frue¬
tũ sexagesimũ Nã xꝑi sacerdotis lam¬
berti.sꝑuali exhortacione. ad contẽp¬

Expanded text:
affectu non miles, sed clericus, non comes, sed affectu non miles, sed clericus, non comes, sed multorum postea manifeste latius propagatum est, eum per angelicam visionem in episcopali regimine ipsi beato magistro dignus heres succedens, sancta conversatione, apostolica predicatione et Traiectensem ecclesiam illustravit et postmodum Leodiensem feliciter fundavit, quam non sine Dei nutu ex ignobili viculo in urbis claritatem, ex filia in matris sublimavit dignitatem. Sed et amita eius Oda venerabilis matrona, cuius paulo superius memoriam fecimus, doctrinam sancti pontificis gratanter expetebat, depositoque secularis glorie ambitu, humiliter sedens secus pedes eius, audiebat assidue ab eo verba castitatis et sobrietatis, que in corde suo die ac nocte meditans, retulit in tempore suo Deo acceptum sancte viduitatis fructum sexagesimum. Nam Christi sacerdotis Lamberti spirituali exhortatione ad contemp
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq discurrente cognouit: cupiensq
uidere &. audire eũ. descendit traiee¬
tũ. Quẽ uir dei gratant̃ excepit. mul¬
tisq dieb secũ detinuit. Ex cuiꝰ scĩssi¬
mo contub̾nio &. exẽplo. frequentiq
colloqͥo. cor clarissimi comitis adeo im¬
mutatũ penitꝰq succensũẽ cȩlestis patriȩ
desid̾io: ut abiecto milicie cingło. cal¬
cata mundanȩ potenciȩ głia. castris
dñic is in clericali habitu ascribi uolue¬
rit: tãq piũ sc̃ẽ deuocionis affectũ
mancipasset effectui: si nͣ eũ copula
legitimi qͦ alligatꝰ erat retinusset
coniugii. Apłicũ tam̃ secutꝰ consiliũ.
habebat ux or̃e tãꝗͣ. ñ haberet: rebꝰq
secł arib sic utebat᷑. ut domũ ꝓpriam
ñ tã possidere uideret᷑ quã amminis¬
trare. Deniq totꝰ in uirũ cõmutatꝰ aliũ.
nouo uiuendi genere. solo habitu mun-¬
danã dignitatẽ ꝓfitebat᷑. re aũ ipsa &.

Expanded text:
ubique discurrente, cognovit, cupiensque ubique discurrente, cognovit, cupiensque videre et audire eum, descendit Traiectum. Quem vir Dei gratanter excepit multisque diebus secum detinuit, ex cuius sanctissimo contubernio et exemplo frequentique colloquio cor clarissimi comitis adeo immutatum penitusque succensum est celestis patrie desiderio, ut, abiecto milicie cingulo, calcata mundane potencie gloria, castris dominicis in clericali habitu ascribi voluerit, tamque pium sancte devotionis affectum mancipasset effectui, si non eum copula legitimi quo alligatus erat retinuisset coniugii. Apostolicum tamen secutus consilium, habebat uxorem, tanquam non haberet, rebusque secularibus sic utebatur, ut domum propriam non tam possidere videretur quam administrare. Denique totus in virum commutatus alium, novo vivendi genere solo habitu mundanam dignitatem profitebatur, re autem ipsa et
Abbreviated transcription (Latin):
o etiã tẽpore qͦ prȩdicti ebromi
crudelitas regnũ francoꝵ grauiter
ibprimebat. erat adolescens nobilis aqͥ¬
tanꝰ genere sub theodico rege comes pa¬
lac ii. hugbertꝰ nomine: & luterarũ stu¬
ais eruditꝰ & armoꝵ ex ercitacione
strenuus. Hic qr prudentis erat inge¬
nii. consid̾ans ebroinũ ad omnẽ maliei¬
ĩ promptissimũ &. p̃cipuȩ ȩccłasticis
uiris singłarẽ inimicũ: execratꝰ om̃s actͦ
illius. franciã sequanoꝵ deseruit.: & in
austriã ad pippinũ cuiꝰ iusticia & uirtꝰ
bellica tyrannos circa se fere om̃s com¬
presserat. se contulit. Adhe rebat ei qͣsi
comes in diuidua amita sua oda: quȩ e¬
rat bobggis aqͥtanoꝵ. ducis. recens de¬
functi uidua. Cũ gͦ in parroechia tun¬
grensi circa memoratũ principẽ uir
illustris hugbertus aliquandiu conuer¬
saret᷑. beati pontificis lamberti cȩ lebre
no m̃. eiꝰq angelicȩ conuersacionis &
apłicȩ doctrinȩ ingens p̃coniũ fama

Expanded text:
oetiam tempore, quo predicti Ebroini crudelitas regnum Francorum graviter opprimebat, erat adolescens nobilis Aquitanus genere sub Theoderico rege comes palatii Hugbertus nomine et litterarum studiis eruditus et armorum exercitatione strenuus. Hic quia prudentis erat ingenii, considerans Ebroinum ad omnem maliciam promptissimum et precipue ecclesiasticis viris singularem inimicum, execratus omnes actus illius, Franciam Sequanorum deseruit et in Austriam ad Pippinum, cuius iusticia et virtus bellica tyrannos circa se fere omnes compresserat, se contulit. Adherebat ei quasi comes individua amita sua Oda, que erat Bohggis Aquitanorum ducis recens defuncti vidua. Cum ergo in parroechia Tungrensi circa memoratum principem vir illustris Hugbertus aliquandiu conversaretur, beati pontificis celebre nomen eiusque angelice conversationis et apostolice doctrine ingens preconium, fama
Abbreviated transcription (Latin):
ut t̾ra uascłm qͦd de te xerãt oꝑiren:
apparuit eis ueneranda canicie
senex ad instar niuis candorem
efferens. dicens se abbatẽ e̾e̾ .ẜ. ait eis
Usqueqͦ cont᷑bamim & tardatis: Non
uidetis domnũ MarTiNgo stantẽ uo.¬
bis iuuare paratũ.: si manꝰ ad ponitis:
Tunc iactans palliũ qͦ utebat᷑. posuit
manũ ad sarcophagũ cũ reliqͥs sacerdo.¬
tib crucib paratis & cereis: in positaq
antiphona. deder̃t̃ cuncti uoces psal¬
leneiũ in excelso Iam̃ ad senis conatum

Expanded text:
ut terra vasculum quod detexerant operirent, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canitie senex, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, et ait eis: Usquequo conturbamini, et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vos juvare paratum, si manus apponitis? Tunc jactans pallium, quo utebatur, posuit manum ad sarcophagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis, ac cereis, impositaque antiphona, dederunt cuncti 1009 voces psallentium in excelso. Tum ad senis conatum
Abbreviated transcription (Latin):
corpuscłm a loco ubi sepultũ fuerat
transferret᷑ conuocauit beatus per¬
petiuuis ad diem festũ uicinos pon¬
tifices: s &. abbatũ ac diuersoꝵ.
clericoꝵ ñ minimã multitudinẽ.
Et qͥa hoc inhealendas ulii agere
uolebat. uigilata una nocte. facto
mane accepto saroło trã quȩ suꝑ scm̃
erat tumulũ ceꝑunt effodere. Quo
detecto: manꝰ ut eũ cõmouerent ini¬
cunt. Ibiq multitudo laborans: ni¬
chil prorsus ꝑ totã diem ꝓfecit. Uigi¬
lata deniq ałia nocte: mane tẽptantes
iterũ nichil om̃ino agere potuert̃.
Iunc cont᷑bati atq ext̃riti: qͥd facerent
nesciebãt. Dicit eis unꝰ exclericis
Scitis qͥa post hunc triduũ natalis
episcopatus eius e̾e̾ consueuerat:. &
forsitan in hac die se transferri uos
admonet Tunc ie iuniis &. oracionibꝰ
duxer̃t. Quarta autẽ die acceden¬
tes: ponentesq manꝰ. ñ ualebant
penitꝰ mouere sepulchrũ. Pauore
autẽ om̃s ext̾riti ĩa in hoc stantes

Expanded text:
corpusculum a loco ubi sepultum fuerat corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuus ad diem festum vicinos pontifices, sed et abbatum ac diversorum clericorum non minimam multitudinem. Et quia hoc in Kalendis Julii agere volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, terram quae super sanctum erat tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, injiciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unus ex clericis: 'Scitis, quia poet hunc triduum episcopatus ejus esse consueverat: et forsitan in hac die se transferri debere vos admonet. Tunc jejuniis, ac orationibus, duxerunt. Quarta autem die accedentes, ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulcrum. Pavore autem omnes exterriti, jam in hoc stantes,
Abbreviated transcription (Latin):
confundit᷑: eccła uirtute roboratur.
sacerdotes reuelacione glorificantur:
quẽ michahel assumpsit cũ angelis.
Maria suscepit eũ uirginũ choris:
paradẏsus lȩtũ retinet cũ sc̃ĩs. Sed
qͥd nos in laudẽ eiꝰ tẽptamꝰ. qͣd ñ suffi¬
cimꝰ adimplere: Ipse est enĩ laus illius.
cuiꝰ laus ab eius ore nũꝗͣ. recessit. Nam
nos itinã uel simplice possimꝰ historiã
explicare
ꝑe preciũ est enĩ ȩtiã illud in¬
serere lectioni qͣlit̾ scm̃ eud
corpuscłm in loco ubi nunc
uenerat᷑ur fuerit angelo annuente
translatũ. Anno sexagesimo quarto
post transitũ gloriosi domini maR¬
Tini beatꝰ ꝑpetuus turonice sedis
consensu. fundam̃ta tẽpli ampliora
quã fuerãt suꝑ beata m̃ẽbra locare dis¬
posuit. Quod sagaci insistens studio
mirifice mancipauit effec tur de qͦ
fabrica multũ qͦd loquem erat.s. qͥa
p̃sens ẽ. conticere ex inde melius pi¬
taiumꝰ. Adueniente gͦ optato tẽpore
sacerdoti. ut tẽplũ dedicaret᷑. & sem̃

Expanded text:
funditur, eclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michahel adsumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retenet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laude eius temptamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cuius laus ab eius ore numquam recessit. Nam nos utinam vel simplicem possimus historiam explicare! 6. Operae pretium est enim etiam illud inserere leccorpusculum in locum ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini, beatus Perpetuus Turonicae sedis devotorum consensu, fundamenta templi, ampliora quam fuerant, super beata membra locare disposuit; quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore Sacerdoti ut templum dedicaretur, et sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
religiõis feruore succensꝰ. erex̃ se aduer¬
salutis tuȩ habens. pat̾na dulcedine mi¬
ciorib uerbis ad remediũ pęnitenciȩ
te ex hortari incitare ñ destiti.tamꝗ̃.
humilẽ &. religiosũ uereq xꝑianum
pͥncipẽ: s ut uideo imanitatẽ ꝑ pe¬
trati a te facinoris. dedignat᷑ recognos¬
cere sublimitas tuę potestatis: nosq
ꝑ eã coactos. uis diuinȩ legis p̃uaricari
p̃ceptũ. si tantã tãq manifestã in iqͥta¬
tẽ tuã dissim ulando uoluerimꝰ cũ ad

Expanded text:
religionis fervore succensus, erexit se adverreligionis fervore succensus, erexit se advernquit, 'spem salutis tue habens, paterna dulcedine mitioribus verbis ad remedium penitentie te exhortari, incitare non destiti tanquam hnmilem et religiosum vereque christianum principem; sed, ut video, immanitatem perpetrati a te facinoris dedignatur recognoscere sublimitas tue potestatis, nosque per eam coactos, vis divine legis prevaricari preceptum, si tantam tamque manifestam iniquitatem tu
Abbreviated transcription (Latin):
Affirmabat p̃terea sub attestacione diuins
nominis ñ leuius se posse ferre huiꝰ ẽiugii
discidiũ: quã ꝓpriȩ uitȩ .&. honoris dispen¬
diũ. Sed cũ lamb̃tus his parũ moueret᷑.
nolletq pͥoris sentenciȩ rigorẽ dissolue¬
repippinꝰ dissimulatũ hactenꝰ indigna¬
cionis suȩ estũ. intra se ñ ualuit ulterius
cohibere. totoq habitu legitimi &. xꝑiani
pͥncipis transgressus modestiã. furore
plenꝰ. talẽ se ei exhibuit. qualẽ se uel sa¬
crilegꝰ ab ab helyȩ. uel aqͥult̃ herodes io¬
hanni baptistę. Precepit itaq ei ira tu¬
mens. si iutȩ uel honoris sui ꝑiculũ nol¬
let incurrere. ut alpaidẽ taquã hones¬
tã pͥncipis uxor̾ẽ. placaret sibi humili
satisfactione: eãq debito salutac ionis
officio honoraret. anteꝗͣ. de palacio re¬
ced̾et. Iã enĩ declinabat dies inuesꝑam
T unc uͦ amator castitatis . &. ueritatis
defensor lamb̃tus xꝑi sacerdos. suꝑno

Expanded text:
Affirmabat preterea sub attestatione divini Affirmabat preterea sub attestatione divini nominis non levius se posse ferre huius coniugii discidium, quam proprie vite et honoris dispendium. Sed cum Lambertus his parum moveretur nolletque prioris sententie rigorem dissolvere, Pippinus dissimulatum hactenus indignationis sue estum intra se non valuit ulterius cohibere, totoque habitu legitimi et christiani principis transgressus modestiam, furore plenus talem se ei exhibuit, qualem se vel sacrilegus Ahab Helye vel adulter Herodes Iohanni baptiste. Precepit itaque ei ira tumens, si vite vel honoris sui periculum nollet incurrere, ut Alpaidem tanquam honestam principis uxorem placaret sibi humili satisfactione eamque debito salutationis officio honoraret, antequam de palatio recederet; iam enim declinabat dies in vesperam. Tunc vero amator castitatis et veritatis defensor Lambertus Christi sacerdos, superno
Abbreviated transcription (Latin):
aulã egredit᷑: ne ꝑ cuiꝰlibet cõmunionis
uel benedictionis c̃sorciũ. reatui impu¬
dentis ad ulterȩ. aliquẽ uidet᷑ p̃buisse
c̃sensũ. Stat̃iq immutata & imminu¬
ta ẽ tota illa conuiuanciũ ꝓcerũ lȩticia:
tim̃ciũ ne uincente racionẽ furore.pip¬
pinꝰ ꝑ suggestionẽ mulieris grauius quid
agere cogeret᷑. contra salutẽ &. uitã pon.¬
tificis. Pippinꝰ tam̃ dissimulato magis quã
sedato anim sui motu. missis a latere suo
honorabilib uiris. Lambertuo iterũ e¬
uocauit ad palaciũ: eũq multis blandi¬
cIis & magnis beneficioꝵ ꝓmissionib
ẽ aggressus. quatinꝰ seueritatẽ &. constan¬
ciã ipsius inflecteret. ad approbandũ
alpaidis matrimoniũ: dicens eã clarita¬
te & potencia generis sibi conuenire. ex
qua legitimos principatꝰ sui generaret
heredes: nec debere uocari ad ulteriũ. s
pocius honestatis duplicacioñe & augm̃tũ.

Expanded text:
aulam egreditur, ne per cuiuslibet communionis aulam egreditur, ne per cuiuslibet communionis vel benedictionis consortium reatui impudentis adultere aliquem videretur prebuisse consensum. Statimque immutata et inminuta est tot a illa convivantium procerum leticia, timentium, ne, vincente rationem furore, Pippinus per suggestionem mulieris gravius quid agere cogeretur contra salutem et vitam pontificis. Pippinus tamen, dissimulato magis quam sedato animi sui motu, missis a latere suo honorabilibus viris, Lambertum iterum evocavit ad palatium eumque multis blandiciis et magnis beneficiorum promissionibus est aggressus, quatinus severitatem et constantiam ipsius inflecteret ad approbandum Alpaidis matrimonium, dicens eam claritate et potentia generis sibi convenire, ex qua legitimos principatus sui generaret heredes, nec debere vocari adulterium, sed potius honestatis duplicationem et augmentum.
Abbreviated transcription (Latin):
multisq eiꝰ uictꝰ p̃cib discubiit: gaudenti¬
b mqxime sũmis & illustrib uiris qͥ aderãt
qͦd obtinere meruerint. Cũ uͦ int̾ pranden¬
dũ minister pippino poculũ obtulisset. ille
religiose admodũ innuit porrigendũ ep̃o:
sũmoꝑe desid̾ans id resumere. &. resump¬
sit: sc̃ ĩficatũ illius benedictione. Exẽplũ
ducis secuti reliqui ꝓceres qͥ simul accũbe¬
bant: cũ pateras suas uiro dei ad benedicen¬
dũ sũma cũ de uocione transmitterent.
e̾ẽtq int̾ ipsos pincernas dũ alt̾ alterũ p̃¬
uenire c̃tendit. quantũ pͥncipalis c̃iuuii
disciplina paciebat᷑ religiosa q̃da decerta¬
cio: d Iabolica ñ de fuit tẽp̃tacio. Nã p̃dic¬
t a alpaidis occasiõe huiꝰ piȩ iocunditatis.
credens sibi ñ debere negari. qͦd uidebat
omnib sic distribui: sciphũ suũ scĩfican¬
dũ latent̃ ingessit ep̃o. Sensit hoc uene¬
pippinũ. importunitatẽ & aud aciã mu¬
lieris incusat: relictoq prandio. ipsam

Expanded text:
multisque eius victus precibus, discubuit, gaudentibus maxime summis et illustribus viris, qui aderant, quod obtinere meruerint. Cum vero inter prandendum minister Pippino poculum obtulisset, ille religiose admodum innuit porrigendum episcopo, summopere desiderans id resumere, et resumpsit sanctificatum illius benedictione. Exemplum ducis secuti reliqui proceres, qui simul accumbebant, cum pateras suas viro Dei ad benedicendum summa cum devotione transmitterent, essetque inter ipsos pincernas, dum alter alterum prevenire contendit, quantum principalis convivii disciplina patiebatur, religiosa quedam decertatio: diabolica non defuit temptatio. Nam predicta Alpaidis, occasione huius pie iocunditatis credens sibi non debere negari, quod videbat omnibus sic distribui, sciphum suum sanctificandum latenter ingessit episcopo. Sensit hoc LambePippinum, importunitatem et audaciam mulieris incusat, relictoque prandio, ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
sub rege francoꝵ hildeberto filio the¬
odici regis: qͦ tepore fastigiũ roma¬
ni imꝑii in uaserat tyberius qͥ& ab.
simarus. leone ab imꝑio expulso. &
incustodiã retruso

Expanded text:
sub rege Francorum Hildeberto, filio Theoderici regis, quo tempore fastigium Romani imperii invaserat Tyberius, qui et Absimarus, Leone ab imperio expulso et in custodiam retruso
Abbreviated transcription (Latin):
tronirauit. Quanta aũ ꝑ hunc in uasorẽ fac¬
ta fuerit intungrensi ȩccła. tocius diuin
&& humani iuris confusio. bonoꝵ omniũ de¬
solacio: quã oppressa ȩqͥtas. quã dissoluta
prauitas: si uellemꝰ scripto ꝓseqͥ ñ iã uide¬
remͣ inchoati oꝑis hẏstoriam tẽxere. sed
tragediã deplorando conscribere. Perhunc
tungrensis ȩccła plus exꝑiendo quã legen.¬
do didicit: ꝙ fur ñ uenit nisi ut furet᷑
&. mactet & ꝑdat.

Expanded text:
tronizavit. Quanta autem per hunc invasorem factronizavit. Quanta autem per hunc invasorem facta fuerit in Tungrensi ecclesia totius divini et humani iuris confusio, bonorum omnium desolatio, quam oppressa equitas, quam dissoluta pravitas, si vellemus scripto prosequi, non iam videremur inchoati operis hystoriam texere, sed traiediam deplorando conscribere. Per hunc Tungrensis ecclesia plus experiendo quam legendo didicit, quia: Fur non venit, nisi ut furetur et mactet et perdat.
Abbreviated transcription (Latin):
dia colligens: theodicũ in regnũ francoꝵ
reduxit: ñ q eũ diligebat. s qr ꝑ eũ se ul¬
cisci desid̾abat. Totã deniq in iuriarũ suaꝵ
ulcionẽ. maxime in ȩccłam dei retorsit:
magnosq ac sacerdotales uiros quoꝵ ei scĩtas
& libertas uocis suspecta erat. de medio au¬
ferens: alios ex eis exilio. ꝓscripeiõe. allos
carcerũ & torm̃toꝵ maceracione afflix̃:
de quoꝵ nimero beatũ lȩodegariũ augu¬
studunensẽ ep̾m. miris ex cruciatũ mo¬
dis. xꝑo martyrẽ fecit. & qr lambertus
intima &. sꝑuali familiaritate hildrico
c̃iunctꝰ fuerat. timens p̃dictꝰ uir nequã.
ne eũ qͥ scĩtate &. auctoritate cȩteros prę¬
minebat. suȩ factiõis haberet ẽtrariũ. &
iusticiȩ ac publice lib̾tatis defensorẽ. eũ
ab ep̾atu tungrensi expulit. ⁊ faramun¬
dũ quendã ut dicunt coloniensem cle¬
ricũ calcata om̃i sacroꝵ canonũ reue¬
rencia. illue obtrudendo uiolent̃ in¬

Expanded text:
dia colligens, Theodericum in regnum Francorum dia colligens, Theodericum in regnum Francorum reduxit, non quia eum diligebat, sed quia per eum se ulcisci desiderabat. Totam denique iniuriarum suarum ultionem maxime in ecclesiam Dei retorsit, magnosque ac sacerdotales viros, quorum ei sanctitas et libertas vocis suspecta erat, de medio auferens, alios ex eis exilii proscriptione, alios carcerum et tormentorum maceratione afflixit. De quorum numero beatum Leodegarium Augustudunensem episcopum, miris excruciatum modis, Christo martyrem fecit. Et quia Lambertus intima et spirituali familiaritate Hildrico coniunctus fuerat, timens predictus vir nequam, ne eum, qui sanctitate et auctoritate ceteros preminebat, sue factionis haberet contrarium et iusticie ac publice libertatis defensorem, eum ab episcopatu Tungrensi expulit et Faramundum quendam, ut dicunt, Coloniensem clericum, calcata omni sacrorum canonum reverentia, illuc obtrudendo violenter in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ.: rexq hildricꝰ aliqͣndiu bonitate floruit
&. ꝓsꝑitate. Sed qr reges sic̃ nec seruire ciuiꝗͦ.
uolunt. ita sẽꝑ maior̃e dominacionẽ deside¬
rare ñ desinunt: hildricꝰ pꝰ posito uiri des
c̃silio. ab iecto germanitatis affecꝰtu. animũ
&. manũ extendit in regnũ fratris sui theo¬
derici qͥ regnabat in neustria: eoq expulso.
frat̾ni regni ñ sine sanguine usur pauit
pͥncipatũ. Sed ñ ẽ diut᷑na: scelere quęsita
potencia. Nã paulopost hildricꝰ ob insolen.¬
ciã moꝵ suoꝵ. insidiis quoꝵ dã francoꝵ in
uenacione exceptꝰ. grauit̃q uulneratꝰ inte¬
riit. At ebroinꝰ uir crudelis & malic iosus. qͥ
sub theodico rege maior domꝰ franciã sepi¬
us t᷑ bauerat: audita morte hildrici. sc̃e re¬
ligionis habitũ reiecit: nã timore hildri¬
ci monachũ in luxouio ꝓfessꝰ fuerat. Itaq
maximũ suę faccionis exercitũ aburgun¬

Expanded text:
est rexque Hildricus aliquandiu bonitate floruit est rexque Hildricus aliquandiu bonitate floruit et prosperitate. Sed quia reges, sicut nec servire cuiquam volunt, ita semper maiorem dominationem desiderare non desinunt, Hildricus, postposito viri Dei consilio, abiecto germanitatis affectu, animum et manum extendit in regnum fratris sui Theoderici, qui regnabat in Neustria; eoque expulso, fraterni regni non sine sanguine usurpavit principatum. Sed non est diuturna scelere quesita potentia, nam paulo post Hildricus ob insolentiam morum suorum insidiis quorundam Francorum in venatione exceptus graviterque vulneratus, interiit. At Ebroinus vir crudelis et maliciosus, qui sub Theoderico rege maior domus Franciam sepius turbaverat, audita morte Hildrici, sancte religionis habitum reiecit; nam timore Hildrici monachum in Luxovio professus fuerat. Itaque maximum sue factionis exercitum a Burgun
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erat tanti uiri prudeneia &. auctori.¬
tate corroboratũ. Quante aũ existima.¬
cionis &. auctoritatis beatꝰ lambertus
apud reg̾ẽ fuerit. manifeste patet: cũ eũ
qͦd ꝓmulgauit ipso sc̃o p̃sule petente. ꝓ
immunitate d. possessionib eccłȩ sc̃ȩ ma¬
Riȩ ꝑpetuȩ uirginis: Incuiꝰ nomine & ho¬
nore eo tẽpore tͣiecti uigebat post tun.¬
gris q̃dã dignitas pontificalis cathedrȩ.
Quod pͥuilegiũ: usq hodie apud nos con¬
seruari ñ dubiũ ẽ.Similit̃ post obitum
clodouei. scm lamb̃tũ intima familiari¬
tate uene rabat᷑ hildrĩcꝰ. qͥ patri succes¬
serat in regno austriȩ. Siqͥdẽ austria di¬
cebat᷑ ea pars regni francoꝵ. q̃ aburgun¬
dia usq in mare frȩsonũ ex tendit᷑ &hinc
reno illinc silua carbonaria seu arrogan¬
concludit᷑. Hec tota scĩ uiri expetebat aucto¬
ritatẽ & c̃ siliũ. eiꝰq mitis eccła dei tranqͥllata

Expanded text:
non erat tanti viri prudentia et auctorinon erat tanti viri prudentia et auctoritate corroboratum. Quante autem existimationis et auctoritatis beatus Lambertus apud regem fuerit, manifeste patet, cum eum quod promulgavit, ipso sancto presule petente, pro immunitate et possessionibus ecclesie sancte Marie perpetue virginis, in cuius nomine et honore eo tempore Traiecti vigebat post Tungris quedam dignitas pontificalis cathedre: quod privilegium usque hodie apud nos conservari non dubium est. Similiter post obitum Clodovei sanctum Lambertum intima familiaritate venerabatur Hildricus, qui patri successerat in regno Austrie. Siquidem Austria dicebatur ea pars regni Francorum, que a Burgundia usque in mare Fresonum extenditur et hinc Reno, illinc silva Carbonaria seu Argonconcluditur. Hec tota sancti viri expetebat anctoritatem et consilium, eiusque meritis ecclesia Dei tranquillata
Abbreviated transcription (Latin):
ortitꝰ itaq apic̃e dignitatis eccłastice.
studuit pietatis augere oꝑa: qͥ pontifi.¬
cali auctꝰ erat infula. Ñ imminuit in eo
s multiplicauit anterioris uitȩ gram
collate potestat is excellencia: nec pęnitꝰ
locũ habuit ineiꝰ animo pestis q̃ religiosa¬
rũ m̃ciũ statũ sepius euertens. his qͥcẽt̾is
p̃sunt. nimis familiaris ẽ elacio. Mactabat
omni die holocaustũ dño: ñ ex pecore alie.¬
no s ex corpore ꝓprio. Consiliũ & opus suũ
sẽꝑ ad dm conuertebat: cor eiꝰ & pedes eiꝰ¬
directi erãt ad euangelixandã pacẽ. Iãq
ꝑ acceptã suꝑ habundant᷑ sꝑualiũ donoꝵ
grãm. opinio eiꝰ longe lateq celebrit
ũdicabat᷑. ñ solũ p̃ rogatiua meritoꝵ . s
& claritate miracłoꝵ. Unde ñ in merito
familiarit̃ eo utebat᷑. eiꝰq se oracionib
cõm̃dauerat.&. c̃silio sub miserat. clodo¬
ueus rex frrancoꝵ: nec qͥcꝗ. in disposicio.¬
ne regni sui uidebat᷑ ei satis ualidũ qͦd

Expanded text:
ortitus itaque apicem dignitatis ecclesiastice, studuit pietatis augere opera, qui pontificali auctus erat infula. Non inminuit in eo, sed multiplicavit anterioris vite gratiam collate potestatis excellentia, nec penitus locum habuit in eius animo pestis, que religiosarum mentium statum sepius evertens, his qui ceteris presunt nimis familiaris est: elatio. Mactabat omni die holocaustum Domino non ex pecore alieno, sed ex corpore proprio. Consilium et opns suum semper ad Deum convertebat; cor eius et pedes directi erant ad euvangelizandam pacem. Iamque per acceptam superhabundanter spiritualium don longe lateque celebriter predicabatur non solum prerogativa meritorum, sed et claritate miraculorum . Unde non inmerito familiariter eo utebatur eiusque se orationibus commendaverat et consilio submiserat Clodoveus rex Francorum, nec quicquam in dispositione regni sui videbatur ei satis validum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ nrum.ore & corde credendo con¬
fitemini: &. falsoꝵ deoꝵ simulachra quoꝵ
spurcissimoritu eũ ꝑ ignoranciã offen.¬
distis abicite. & ad obtinendã omniũ pec¬
catoꝵ. ur̃õꝵ ueniã &. remissionẽ. sacro¬
sc̃i baptismatis suscipite purificacionẽ.
Cũ itaq ad hanc uocẽ sc̃i p̃dicatoris.
certatim ydola sua contriuissent. aut
abiecissent. c̃fluebant cũ maxima hu¬
militate &. contricione cordis. ad susci¬
piendũ diuinȩ regeneracionis sac ram̃¬
tũ . &. baptizata ẽ ab eo infmita popłi
multitudo o cũ ad nutriendã &. in¬
formandã huiꝰ nouȩ xꝑianitatis te.¬
nerã &. quasi ad huc palpitantẽ rudẽq
infanciã. eccłas ꝑ oportuna loca con¬
struxisset.&. presbiteros ac leuitas in
eis ordinasset: de scendit euangelice
prȩdicacionis grã ad popłos ipsi ta¬
xandriȩ finitimos. qͦ fluuius mosa.
reni fluminis aquis in fectꝰ .&. tumidꝰ
ĩãq se ipso maior.fontiq suo ꝑ omnia

Expanded text:
torem nostrum, ore et corde credendo confitemini et falsorum deorum simulachra, quorum spurcissimo ritu eum per ignorantiam offendistis, abicite et ad obtinendam omnium peccatorum vestrorum veniam et remissionem sacrosancti baptismatis suscipite purificationem'. Cum itaque ad hanc vocem sancti predicatoris certatim ydola sua contrivissent aut abiecissent, confluebant cum maxima humilitate et contritione cordis ad suscipiendum divine regenerationis sacramentum, et baptizata est ab eo infinita populi multitudo. Et cum ad nutriendam et informandam huius nove christianitatis teneram et quasi adhuc palpitantem rudemque infantiam ecclesias per oportuna loca construxisset et presbyteros ac levitas in eis ordinasset, descendit euvangelice predicationis gratia ad populos ipsi Taxandrie finitimos, quo fluvius Mosa Reni fluminis aquis infectus et tumidus iamque se ipso maior fontique suo per omnia
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ qͥs tungrensi eccłȩ substitueret᷑
ep̃e. multũ deliberabat᷑ in eccła dey
multũ suꝑ hoc tractabat᷑ in aula re¬
gis francoꝵ elodoues. ⁊ eiͦꝙ fili hildri¬
qui sub patre regnabat in austria. Nã si¬
gebertꝰ clodouei fr̃. absq lib̾is ĩa oblerat.

Expanded text:
gitur quis Tungrensi ecclesie substitueretur gitur quis Tungrensi ecclesie substitueretur episcopus, multum deliberabatur in ecclesia Dei, multum super hoc tractabatur in aula regis Francorum Clodovei eiusque filii Hildriqui sub patre regnabat in Austria; nam Sigebertus, Clodovei frater, absque liberis iam obierat.
Abbreviated transcription (Latin):
domiciliũ. Eo siqͥdẽ tẽpore tungroꝵ
oiuitas. ahunis iã pride fundicus e¬
uersa euolutis ab excidio suo plusꝗͣ.
ducentis annis. uix a paucis in habita¬
bat᷑ cunctaq suȩ antiquȩ nobilita.¬
tis &. claritatis insignia. uastitatis &
solitudinis ipsius magnitudo oblit.¬
terauerat: solã uͦ pontificalis cathe¬
drȩ dignitatẽ quã a beato materno
primo ipsius ciuitatis ep̃o acceꝑat.
ad huc in eccła sc̃ę maRiȩ ꝑpetuȩ uir¬
ginis. int̃ ipsas muroꝵ suoꝵ ruinas
in concusse retinebat. e qm̃ traiecten¬
ses qͥ erant ei uersus orientẽ satis fini¬
timi reb. multaq popłi freque neia t̃ẽ
in ea regiõe potenciores habebant᷑. eoꝵ
ordinaciõe &. disposiciõe tungressis se¬
des tamq̃. decrepita & prȩ mortua mat̃.
a ualidiore &. prudeneiore filia guber.¬
nabat᷑. ad eo ut usq ad sacerdociũ beati
hugberti. ñ minꝰ traiectensis quã tun-¬
grensis epͥatus diceretur. U¬

Expanded text:
domicilium. Eo siquidem tempore Tungrorum domicilium. Eo siquidem tempore Tungrorum civitas, a Hunis iam pridem funditus eversa, evolutis ab excidio suo plus quam ducentis annis, vix a paucis inhabitabatur, cunctaque sue antique nobilitatis et claritatis insignia vastitatis et solitudinis ipsius magnitudo oblitteraverat, solam vero pontificalis cathedre dignitatem, quam a beato Materno primo ipsius civitatis episcopo acceperat, adhuc in ecclesia sancte Marie perpetue virginis inter ipsas murorum suorum ruinas inconcusse retinebat. Et quoniam Traiectenses, qui erant ei versus orientem satis finitimi, rebus multaque populi frequentia tunc in ea regione potentiores habebantur, eorum ordinatione et dispositione Tungrensis sedes, tanquam decrepita et premortua mater a validiore et prudentiore filia, gubernabatur, adeo ut usque ad sacerdotium beati Hugberti non minus Traiectensis quam Tungrensis episcopatus diceretur. I
Abbreviated transcription (Latin):
ontigit interea beatũ p̃sulẽ theo¬
dardũ ꝑ innocencie uiã. in t̾ritorio spi¬
rensiũ ad martẏrii coronã ꝑuenire.
Cuiꝰ rei acerbitate.&. tã lugubri: lam.¬
bertus conternatꝰ ẽ nuncio. Quã uis
enĩ eũ scõꝵ martyrũ gła sublimatũ
ñ dubitaret: tam̃ ñ tẽperauit a lacri¬
mis quas eliciebat ñ incredulitatis
diffidencia. sed desideriũ caritatis
Angebat᷑ maximȩ qͦd dulc issimi
patris saltẽ supręmo ñ int̃ fuisset funeri.
Ct gͦ eũ quẽ dilexerat uiũi honoraret
mortuũ ad solaciũ imm̃si doloris sui
accinx it se constant̃: ad repetendũ
corpꝰ ex anime sacerdotis a. martyris.
&licet id frustra iã primo tẽptaue¬
rit: sec unda tandẽ ꝓfectiõe qͦd deside¬
rabat obtinuit. Relatũ itaq tã sacra¬
tissimũ pignꝰ. ñ sine magna exeqͥarũ
põpa sepeliuit: eiꝰq tumulo honora
lamberti patrocinantib meritis .to.¬
cius huiꝰ regionis caput &. pͥncipatꝰ

Expanded text:
ontigit interea, beatum presulem Theodardum per innocentie viam in territorio Spirensium ad martyrii coronam pervenire. Cuius rei acerbitate et tam lugubri Lambertus consternatus est nuntio. Quamvis enim eum sanctorum martyrum gloria sublimatum non dubitaret, tamen non temperavit a lacrimis, quas eliciebat non incredulitatis diffidentia, sed desiderium caritatis. Angebatur maxime, quod dulcissimi patris saltem supremo non interfuisset funeri. Ut ergo eum quem dilexerat vivum honoraret mortuum, ad solatium universi doloris sui accinxit se constanter ad repetendum corpus exanime sacerdotis et martyris. Et licet id frustra iam primo temptaverit, secunda tandem profectione quod desiderabat obtinuit. Relatum itaque tam sacratissimum pignus non sine magna exequiarum pompa sepelivit eiusque tumulo honoravLamberti patrocinantibus meritis totius huius regionis caput et principatus
Abbreviated transcription (Latin):
sis penitencie lacrimis. se peccasse
confessi st̃. At scissimꝰ xꝑi sacerdos
lamb̃tus. intelligens ꝑ sꝑm scm̃ uisi.¬
tatũ a deo cor eoꝵ: dix̃ eis. Nlemo ues¬
trũ salutis suȩ desꝑacione frangat᷑.
nec ꝑuicacia obdurati cordis. a re.¬
medio pęnitenciȩ fontẽ diuine pie¬
tatis auertat: ꝙ maximũ miscđiȩ
suȩ aditũ. omnib saluari cupien¬
tibꝰ benignitas nr̃i patefecit salua¬
toris. eẜ si uere pęnitenciȩ affectꝰ in uo.

Expanded text:
sis penitentie lacrimis, se peccasse sis penitentie lacrimis, se peccasse confessi sunt. At sanctissimus Christi sacerdos Lambertus, intelligens per Spiritatum a Deo cor eorum, dixit eis: 'Nemo vestrum salutis sue desperatione frangatur nec pervicacia obdurati cordis a remedio penitentie fontem divine pietatis avertat, quia maximum misericordie sue aditum omnibus salvari cupientibus benignitas nostri patefecit salvatoris, et si vere penitentie aff
Abbreviated transcription (Latin):
nimit̃ statiuint. ut inuentũ dñi sacer¬
dotẽ. prius uerboꝵ &. uerberũ contu¬
meliis afficerent.&. postmodũ ignomi¬
niose mortis supplicio interimerent.
Sed cũ om̃is illa furentis popłi arma.¬
ta multitudo ad p̃senciã sci ponti¬
ficis irrupisset. tanta in uultu eiꝰ lux
cȩlestis gr̃ẽ refulsit: ut diuino nutu
ꝑt̃riti. depositis armis &. animis. sta¬
rent parati obȩdire. qͥ uenerãt occi¬
dere: e unc beatꝰ lamb̃tꝰ qr theutonicȩ
lingue ꝑitꝰ erat .&. sine int̾prȩte ser¬
mo ẽserebat᷑. cepit eis retexere huma¬
nȩ creacionis & p̃uaricacionis originẽ
&. qualit̃ ob salutẽ hominũ natꝰ ex uir¬
gine dei filius in cruce moriendo. gra¬
iussimũ mortis destruxerit imperiũ
Cũq eis exposuis set trem̃dũ post
hanc breuẽ &. caduc̃a uitã illius ex¬
tremi diei iudiciũ &. quã beata &. ꝑ.¬
petua sc̃oꝵ. &. tim̃ciũ dm futura sit
retribucio .&. impioꝵ miserabilis
dampnacio cõpuncti st̃ corde & ꝓfu.¬

Expanded text:
nt, ut inventum Domini sacerdotem prius verborum et verberum contumeliis afficerent et postmodum ignominiose mortis supplicio interimerent. Sed cum omnis illa furentis populi armata multitudo ad presentiam sancti pontificis irrupisset, tanta in vultu eius lux celestis gratie refulsit, ut divino nutu perterriti, depositis armis et animis, starent parati obedire, qui venerant occidere. Tunc beatus Lambertus, quia Theutonice lingue peritus erat, et sine interprete sermo conserebatur, cepit eis retexere humane creationis et prevaricationis originem, et qualiter ob salutem hominum natus ex virgine Dei filius in cruce moriendo gravissimum mortis destruxerit imperium. Cumque eis exposuisset tremendum post hanc brevem et caducam vitam illius extremi diei iudicium, et quam beata et perpetua sanctorum et timentium Deum futura sit retributio et impiorum miserabilis damnatio, compuncti sunt corde, et profu