comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e. si uocem eiꝰ audieritis sit uere audietis. nolite obdlura¬
re corda ur̃a. quem admodum fererunt patres milla exa¬
cerbatione. Et nota quod dicendo aiem quendam &e
hodie agit deterria requie signihicata. & qnͣdo datirr.
quamins obscure. que ꝑ xp̃m credentib ꝓmissa est dari.
Ideo terminat diem intrationis. qm suꝑ est idẽ. restat¬
post ꝓmissionem quosdam scił egregios. introire in illã
scił requiem eternam. que significature ꝑterram ꝓmissio¬
nis. Et nisi uideret intraturos quosdam ñ termmaret
diem. Dauid nempe licet ẽẽt sub lege. mente ta men posi¬
tus intemꝑe gr̃e. dicens hodie tertio nuntiat requiem
illo temꝑe consummandam. Et quasi aliquis quereret.
quid opns erat illis dicere nolite obdurare corda ur̃a. Re¬
spondet subdens. Galde opus erat. & id est quia hiis¬
in quib pͥorib nuntiatum est non introierunt inueram

Expanded text:
dieritis, sicut vere audieritis, nolite obdurare corda vestra, quemadmodum fecerunt patres in illa acerbatione. Et nota quod dicendo, diem quamdam et hodie, agit de tertia requie significata, et quando datur, quamvis obscure quae per Christum credentibus promissa est dari. Ideo terminat diem intrationis. VERS. post promissionem, quosdam, scilicet egregios, introire in illam, scilicet requiem aeternam, quae significatur per terram promissionis, et, nisi videret intraturos quosdam, non terminaret diem. David, nempe licet esset sub lege, mente tamen positus in tempore gratiae dicens, hodie, tertio nuntiat requiem illo tempore consummandam. Et quasi aliquis quaereret quid opus erat illis dicere, nolite obdurare corda vestra, respondet subdens: Valde opus erat. Et, id est quia, hi quibus prioribus nuntiatum est, non introierunt in veram
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dum ip̃nis itinis ꝑfectione ꝑuentor. Id eo ait sequor ꝓfici¬
endo. temptans. si quomͦ comphendam. id est si aliquo modo
potero perfecte cognoscere xp̃m. que est sum ma beatitudo
Ecce qͣnta est fides. que grande petit. C omp̃hendam dico
in quo & comp̃hensus sum adño iħu xp̃o id est ꝑ miscdiam
xp̃i. per quam ap̃stientia dei requisnus inuentus sum. U
ita. Quasi. Comprehendam dico meo modo uiuendi. in qͦ¬

Expanded text:
nondum ipsius itineris perfectione perventor. Ideo ait: sequor, proficiendo, tentans si quomodo comprehendam, id est si aliquo modo potero perfecte cognoscere Christum qui est summa beatitudo. Ecce quanta est fides quae tam grande petit. Comprehendam, dico, in quo comprehensus sum a Domino, id est per misericordiam Dei per quam a praescientia Dei requisitus inventus sum. Vel ita. Quasi dicat: Comprehendam, dico, in eo modo videndi, in q
Abbreviated transcription (Latin):
laborant ad dere ut ip̃e facit qui tantus est. Si enim iꝑse
qui tanta preditus est dignitate. ad huc de ẽẽ sibi ad ꝑfec¬
tionem confitetur. quantomagis hii elaborandum sibi
esse intelligere deb̾ent. ut instificationum mĩta ad ꝑfe¬
ctionis metam adipiscerentur : Nemo gͦ fidelium &e¬
simultum ꝓfecerit. dicat: sufficit michi. Qui enim hoc
aixit. Hesit in uia. ante finem quem currens in tuebatur
apłs. & de sua in perfectione conficebatur. aliud inse in¬
tuens. aliud alibi querens. Pertidem emm ambulabat

Expanded text:
laborent addere ut ipse facit, qui tantus est. Si enim ipse qui tanta praeditus est dignitate adhuc deesse sibi ad perfectionem confitetur, quanto magis hi elaborandum esse sibi intelligere debent, ut justificationum merita et perfectionis metam adipiscantur. Nemo ergo fidelium, etsi profecerit, dicat: Sufficit mihi. Qui enim hoc dixit, haesit in via ante finem, quem currens intuebatur Apostolus, et de sua imperfectione confitebatur, aliud in se intuens, aliud alibi quaerens. Per fidem enim ambulat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sensꝰ. Uere magnũ fec̃ xp̃c moriendo ꝓ impiis. uix
enĩ morit᷑ qͥs ꝓ iusto. qͥ ħt exercitũ uͥtutũ. Id̃o dico
ꝓiusto. nã ꝓ bono .i. simplici ⁊ innocenti forsitan
qͥs audeat mori. Dicendo de iusto uix⁊ qͥs.⁊ debono
forsitan.⁊ qͥs audeat utrũq difficile ostendit ⁊ rarũ

Expanded text:
Vix enim moritur quis pro justo, qui habet exercitium virtutum. Ideo dico pro justo; nam pro bono, id est simplici et innocenti, forsitan quis audeat mori. Dicendo de justo, vix et quis; et de bono, forsitan, et quis audeat: utrumque difficile ostendit, et rarum,
Abbreviated transcription (Latin):
finatur gaudium in scło. Iilua semꝑ angratur. hoc sem
ꝑminuatur: donec fimatur. Quid est gaudium scł̃i: Bre¬
int̾ dico. Scl̃i leticia est impunita leticia. scił lixxuriari. in
spectatulis uugari. ebrietate ingurgitari turpitudine fe¬
tere. & nicħ mali pati. Ecce gaudium scłi. Huis modi uͦ¬
facere nec castigari fame. uł belli timore. uł morbo. uł
aliqua ad ũfitate : sed omnia in rerum habundantia. in pa¬
ce carnis. insecuritate male mentis agere. ecce gaudium
scłi. Magne gͥ miscdie est nequitiam ipunitam non re¬
linquere. ne gaudium sit in scło. & ne cogatur in extre¬
mo dampnare gehenne. mͦ flagello dignantur castigare.
Bonum est nobis. nt subueniat castigando. Ergo gaude
et̾nitatis non inflore uanitatis. & hoc adeo uob̾ necessari¬
um est. quod it̾m dico gaudete in dño non ut quedaru
alia scmel. Ideo hoc facite. quiahec est modestia. & ret̾cꝰ
modus. ut indño sit omne gaudium. &e hec modestia sit

Expanded text:
finiatur gaudium in saeculo. Illud semper augeatur, hoc semper minuatur, donec finiatur. Quid est saeculi gaudium? breviter dico, saeculi laetitia est impunita nequitia, scilicet luxuriari, in spectaculis nugari; ebriositate ingurgitari, turpitudine fetere, nihil mali pati. Ecce gaudium saeculi, nec castigari fame, vel belli timore, vel morbo, vel aliqua adversitate; sed omnia in rerum abundantia, in pace carnis, in securitate mentis malae agere. Ecce gaudium saeculi, Magnae ergo misericordiae est, nequitiam impunitam non relinquere, ne gaudium sit in saeculo; et ne cogatur in extremo gehennae damnare, modo flagello dignatur castigare: bonum est nobis ut subveniat castigando. Ergo gaudetaeternitatis, non in flore vanitatis. Et hoc adeo nobis est necessarium, quod iterum dico; gaudete in Domino, non ut quaedam alia semel. Ideo hoc facite, quia haec est modestia, et rectus modus ut in Domino sit omne gaudium. Et haec modestia sit
Abbreviated transcription (Latin):
uide multum desi¬
mi idest qui me ui¬
dere ualde desidera¬
tis: qui estis gaudñ¬
gaudium meum
ce coronamea in fu¬
presenti letificor. & infuturo coronabor: discipłis enim in
agone uictorib dignus erit corona magister: sic state in
dno sicut & me &e michi similes stare scitis. uł sicut mode¬
uchodiam ro
tes susciꝑe solebant. Et ogermane. ꝓprui¬

Expanded text:
videre multum desiid est qui me dere desideratis, qui estis gaudium meum, corona mea, in fupraesenti laetificor, et in futuro coronabor. Ambrosius Discipulus enim in agone victoribus, dignus erit corona magistri. Sic state in Domino, sicut me et mihi similes stare scitis, vel sicut Euchodiam, ores suscipere solebant. Et, o Germane, pr
Abbreviated transcription (Latin):
domo ꝓdiũsitate m̃itorum. Unde: nidomo pateis mei mul¬
te mansiones sunt. liber uite est predestinatio dei. inqua
non nominaui. quia &e si inea non estis scͥpti. ilibro tam̃
credatur. gaudete non ad horam. sed semp non in scło sed
indño id est omne bonum uñ gaudendum est statutte in
deo. nonextra. Sicut enim non potest homo duob dñis ser¬
uire. sic nemo potest in scło gaudere & indño. Amicus enim
duo gaudia differunt. suntꝙ omnino contraria. nec
simul incodem eẽ possunt. Uineat gͦ gaudium in dño. doñ¬

Expanded text:
domo pro diversitate meritorum. Unde: In domo Patris mei mansiones multae sunt . Liber vitae est praedestinatio Dei, in quonon nominavi, quia etsi in ea non estis scripti, in libro tamen credatur, gaudete, non ad horam, sed semper, non in saeculo, sed in Domino, id est omne unde gaudendum est, statuite in Domino, non extra. Sicut enim homo non potest duobus dominis servire, sic nemo potest in saeculo gaudere et in Domino. Amicus enim duo gaudia differunt, suntque omnino contraria, nec simul in eodem esse possunt. Vincat ergo gaudium in Domin
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianus. sicut gra ħo ille ab initio factus xp̃c de ip̃o hic
spũ renatꝰ ẽ. de spũ ille. natꝰ ẽ. sp̃u fit in nob̾ remissio
peccõꝵ. spu factũ ẽ in illo. ut nulłu haberet peccatũ. Qui
fecit illũ hominẽ sine ullis etꝰ p̃cedentib mi̾tis. nulłi
qd̾ ei dimitteretur uł origine trahere. uł uoluntate ꝑpe¬
trare peccatũ. ip̃e. nullis eoꝵ p̃cedentib m̾itis fac̃ ereden¬
des in eũ. quib om̃e dimittat peecatũ. Qui ilłu tałe fec̃

Expanded text:
Christianus, sicut gratia homo ille ab initio factus est CChristianus, sicut gratia homo ille ab initio factus est C renatus est, de Spiritu ille natus est: spiritu fit in nobis remissio peccatorum; spiritu factum est in illo ut nullum haberet peccatum. Qui fecit illum hominem sine ullis ejus praecedentibus meritis, nullum quod ei dimitteretur, vel origine trahere, vel voluntate perpetrare peccatum, ipse nullis eorum praecedentibus meritis facit credentes in eum quibus dimittat omne peccatum: qui
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. hic pͥmo uidendu ẽ qͥd sit p̃destinatio ⁊ de quo sit p̃desti¬
natio. utrũ de eo qd̾ semꝑ fuit. an de eo qd̾ ex tẽpore fuit. et
utrũ de ꝑsona ande natura. ⁊ si de ꝑsona ẽ: postea attendẽ¬
dũ ẽ scd̾m quã naturã sit p̃destmata. Predestinatio ẽ gr̃e
p̃paratio. qͣua ab et̃no ds̾ homini xp̃o. ⁊ cunctis qͦs p̃seiuit ꝯfor¬
mes fieri imaginis filii sui. bonasine m̾itis p̃parauit. p̃clarissi¬
ħoxp̃c iñc. Ille enĩħo ut a u̾bo pat̾ coet̃no in unitatẽ ꝑsone aᷤ¬
faciente ac suscipiente dõ u̾bo. ipse hõ ex quo ẽẽ ceꝑit. filiꝰ dĩ
unicus ẽẽ cepit. filiũ cłi unitii femina illa gra plena acep̃
cupidine. s solo dĩ munere. libera in illo uoluntas erat.
⁊ tanto magis qnͣto magis peccare ñ poterat. Apparet itaq
nob̾ in nr̃o capite. ip̃e fons grẽ. a quo in cuncta m̃bra eiꝰgr̃a
diffundit᷑. ita enĩ ab initio fidĩ sus homo quicũq gr̃a fit

Expanded text:
stri. Hic primo videndum est, quid sit praedestinatio, et de quo sit praedestinatio, utrum de eo quod semper fuit, an de eo quod ex tempore fuit; et utrum de persona, an de natura: et, si de persona est, postea attendendum est, secundum quam naturam sit praedestinata. Praedestinatio est gratiae praeparatio, qua ab aeterno Deus homini Christo et cunctis quos praescivit conformes fieri imagini Filii sui, bona sine meritis praeparavit. Praeclariss « Ille homo ut a Verbo Patri coaeterno in unitate personae asFaciente ac suscipiente Verbo, ipse homo, ex quo esse coepit, Filius Dei unicus esse coepit. Filium Dei unicum femina illa gratia concepit.cupiditate, sed solo Dei munere. Libera in illo voluntas erat, et tanto magis, quanto magis peccare non poterat. Apparet itaque nobis in nostro capite ipse fons gratiae, a quo in cuncta membra ejus gratia diffunditur. Ita enim ab initio fidei suae homo quicunque gratia fit
Abbreviated transcription (French):
me fide autẽ
impossibile est
placere quem¬
redere enim
oportet acceden¬
temaddeum.
quia est et inqͥ¬
rentib se remu¬
nerator sit.

Expanded text:
e fide autem impossibile est placere redere enim oportet accedentem ad Deum quia est, et inquirentibus se remunerator sit.
Abbreviated transcription (Latin):
contradit̾unt sp̃nalibus ꝑficientib & detrahunt ilł. &
habent labia iniqua. & lingnas subdolas. Ergo hysma¬
hel cum ysaac uiuebat. idẽ qui ꝑtinent ad ysaac. inter
eos uiuunt qui ꝑtinent ad hysmael. Isti rursum uo¬
lunt ascencłe. illi deorsum uolunt trahere. Isti uolare
uolunt addm̃. illi eonantur pennas euelłe. Et sic̃t isti
ꝑtinent ad hysmahel. & aduetus testam̃tum. ita &e antiqͥ
uet̃is testamẽnti ministri. gr̃ar querentes filii sunt pro¬
missiorus. ꝑtinentes ad noũ testam̃tum. S hoc qd dic̃ eice.
qñ erit: N erit cũ area ceꝑit uentilari. Añ subdit. N

Expanded text:
contradicunt spiritualibus proficientibus, et detrahunt illis, et contradicunt spiritualibus proficientibus, et detrahunt illis, et habent labia iniqua, et linguas subdolas. Ergo Isaac cum Ismaele vivebat, id est qui pertinent ad Isaac inter eos vivunt qui pertinent ad Ismael. Isti sursum nolunt ascendere, illi deorsum volunt trahere. Isti volare ad Deum volunt, illi conantur pennas evellere. Et sicut isti pertinent ad Ismael et ad vetus Testamentum, ita et antiqui veteris Testamenti ministri gratiam quaerentes, filii sunt promissionis pertinentes ad novum Testamentum. Sed hoc quod dicit, Ejice, quando erit? hoc erit cum 157 area coeperit ventilari. Unde subdit; N
Abbreviated transcription (Latin):
inuenire posse. uͥ hẏsmael ꝑsecitus fuĩt ysaac. sedd tm̃ ilid
qđ cum filius egyptie luderet eum ysaãc. indignata sit sa¬
cet̃a. Quid est hoc: Quid enim mali feterat hysmahel pu¬
ero ẏsaiat. quialudebat cum illo: S̃ illa lusio illusio erat.
illa lusio deceptionem significabat. illum lusum sara intel¬
lexit. & apłs uocauit ꝑsecutionem. qr lusus maioris ad
minorem illusio est. Et deceptio: sciens se hab̾e alia nego¬
tia que intendat. simnlat quedam puero idẽ infirmo lu¬
aens cum illo. & fraudes facit. Sic & mnͦ plus ꝑsequunt᷑.
qui nos illudendo seducunt. Et sic̃ sarra intellexit lusũ
illum. ita & eccłia intellex̃ lusum istum: ꝑsecut̾ionem.
S quid dix̃ sarra : Eĩce ancillam & filium eiꝰ. Ita qui ꝑti¬
nent ad agar & hysmahel. idẽ lex & uidĩ eiec̾ti sunt᷑
ab eccłia. c ãgr̃a patris. nec ñ & heretici & filii eorum.
Omnẽs etiam qui ineccłia t̃renam felicitatem querunt
adomino: ad huc adhysiaelem ꝑtinent. Ip̃i sunt qui

Expanded text:
invenire posse ubi Ismael persecutus fuerit Isaac; sed tantum illud quod cum filius Aegyptiae luderet cum Isaac indignata sit Saetc. Quid est hoc? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio illusio erat, illa lusio deceptionem significabat; illum lusum Sara intellexit, et Apostolus vocavit persecutionem. Quia lusus majoris ad minorem illusio est et deceptio, quia sciens se habere alia negotia quae intendit, simulat quaedam puero, id est infirmo ludens cum illo et fraudes facit. Sic et modo plus persequuntur qui nos illudendo seducunt. Et sicut Sara intellexit lusum illum, ita et Ecclesia intelligit lusum istum persecutionem. Sed quid dixit Sara? Ejice ancillam et filium ejus; ita qui pertinent ad Agar et Ismael, id est lex et Judaei ejecti sunt ab Ecclesia et a gratia Patris, necnon et haeretici et filii eorum. Omnes etiam qui in Ecclesia terrenam felicitatem quaerunt a Domino, adhuc ad Ismaelem pertinent. Ipsi sunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
nunc inconũsatione ft̃
dissimiles. & ita erurtt
inficturo inretͣbutione.
Itaq Quasi. Qina pati¬
mur auidis. & ab aliis
malis. sicut ysaac or
ñ sumus filii ancille qr¬

Expanded text:
nunc in conversatione sunt dissimiles, ita erunt in futura retributione. Itaque. Quasi dicatmur a Judaeis, et ab aliis malis, sicut Isaac ab non sumus filii ancill
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s filios &e sernos ũnaculos empticios cͥcumcidi iubet.
ad om̃s istam gr̃am ꝑtinere testatur. Octauus aũ dies xp̃m
significat. qui post sabb̃m resurrexit. parentum etiam mu¬
tantur nomina inmistĩo. om̃ia resonant nouitatem: &
inuea̾ cestam̃to obumbratum nouũ. & in nouo reuelat᷑

Expanded text:
omnes filios et servos vernaculos et emptitios circumcidi jubet, omnes filios et servos vernaculos et emptitios circumcidi jubet, ad omnes istam gratiam pertinere testatur. Octavus autem dies et Christum significat, qui post Sabbatum resurrexit, parentum mutantur et nomina. Omnia resonant novitatem, et in veteri Testamento obumbratur no
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾am gr̃a. q uod significatum ẽ induob filiis ab rahe.
quorum unus de ancilla scdm carnem natus est. alter de li¬
b̾a ñ scd̾m naturam sed ꝑ repmnissionem. Nogat enĩ na¬
tura filios tali comnuxtiom. quał eẽ pot̾at habrahe. &
sare milla etate etiam mulieris accedente sterilitate. quȩ
nec tunc parere potuit. qñ non etas fecunditati. sed eta¬
ti fecunditas defuit. Qã uͦ nature sic affecte fructus postĩ¬
tatis ñ debeatur. siginficat quod natura humani gencris
pec̃co uitiata. & ideo iure dampnata nicħ uere felicitatis
inposfum merebatur. Y saac ꝑ remissionem natus ñ ꝑge
nerationem. significat filios gr̃e id est cuitatis lib̾e. soci¬
os pacis eterne. Et qr hoc ñ ꝑgñationem. sed per gn̾atio¬
uem futͦum erat. ideo tunc imꝑata est cutumtisio. qͣndo
desara ꝓmissus est filius. Circiumcisio enim significat
naturam humanam exuta uetustate nouatam. & qđ

Expanded text:
liberans gratia, quod significatum est in duobus filiis Abrahae, liberans gratia, quod significatum est in duobus filiis Abrahae, quorum unus de ancilla secundum carnem natus est; alter de libera, non secundum naturam, sed per repromissionem. Negat enim natura filios tali commistione qualis esse poterat Abrahae et Sarae in illa aetate, etiam mulieris accedente sterilitate, quae nec tunc parere potuit, quando non aetas fecunditati, sed aetati fecunditas defuit. Quod vero nec sic affectae fructus posteritatis non debebatur, significat quod natura humani generis peccato vitiata, et ideo jure damnata, nihil vere felicitatis in posterum merebatur. Isaac per repromissionem natus, non per generationem, significat filios gratiae, cives civitatis liberae, socios pacis aeternae. Et quia hoc non per generationem sed per regenerationem futurum erat, ideo tunc imperata est circumcisio, quando de Sara promissus est filius. Circumcisio igitur significat naturam exuta vetustate novatam. Et quod
Abbreviated transcription (Latin):
& ideo celestis ddr᷑. quia celum sades eiꝰ est & quos generat
ibi erunt cum ea. Uere mater est. scͥptum est enim. letare
sterił que nunc paris. erumpe &e clama que ñ parturis.
turit idest nec dolores patitur. sed gen̾at sp̃ualit sine
passione. clamans inleticia que plures habet filios. qͣm
que ħt uirum. idẽ synagoga que carnaliter generat.
Nñ subdit. Quia magis multi filii sunt tui deserte. aqͣ:
Ab addam. qui deserta uita secutus est mortem. Qm̃ eius q̃
ht̃ uarum idẽ sẏnagogam. Multo enim plures sunt ran¬
quia uirgo est qͥa ñ tarnaliter geñat filios. sed ꝑsonam fi¬
dem sp̃ualit̃: que nec parturire dr᷑. que enim parturit do¬
lores patitur. et exclamat inleticia salutis humane. Iecłm
uͦ terrena id̾o uirum habuisse dicta est quia carnalit gene¬
rabat. Parit autem ciues t̾rene ciuitatis peccato uitiata
natura. celestis uͦ eiuitatis ciues parit apectato naturam

Expanded text:
Et ideo coelestis dicitur, quia coelum sedes ejus est; et quos generat, ibi erunt cum ea. Vere mater est, scriptum est enim: Laetare sterilis, quae non paris, erumpe et clama, quae non parturis.turit, id est nec dolores patitur, sed generat spiritualiter sine passione, clamans in laetitia quia plures habet filios quam quae habet virum, id est synagoga quae carnaliter generat. Unde subdit quia magis multi sunt filii tui desertae. A quo? Ab Adam, qui deserta vita secutus est mortem, quam ejus quae habet virum, id est synagoga. Multo enim plures sunt quia virgo est quae non carnaliter generat filios, sed per solam fidem spiritualiter quae nec parturire dicitur. Quae enim parturit, dolores patitur. Haec exclamat in laetitia salutis humanae. Jerusalem vero terrena ideo virum habuisse dicta est, quia carnaliter generabat. Parit autem cives terrenae civitatis peccato vitiata natura; coelestis vero civitatis cives parit a peccato, naturam
Abbreviated transcription (Latin):
gaudeo de tuo bono implear gaudio dete ꝑfecto. U ñ subdit
sit gaudio. Qnasi. Ileo desiderote uidere: ut implear gau¬
dio de tua ꝑfectione. & ideoquia memor sum lacrimarum
tuarum fleuit enim timotheus apaulo dimissus. paratus cũ
eo ire adom̃ia ꝑicula. Qaͣ gͦ presens habuit. & absens teneat.
Ego dico. accipiens etiam idest habens recordationem eius
fidi que inte est ñ ficta. idest ñ inuentina uł fragilis. que etiã
commoneat te. cum etiam infeminis fũit firma. Uñ sequit᷑
Que fides: & habitant pͥmum mauia tua loide o matre
tua eunice. Parentum eius sinceritatentidei memorat. ut¬

Expanded text:
gaudeo de te bono, implerer gaudio de te perfecto. Unde subdit: Ut gaudio, quasi dicat: Ideo desidero te videre, ut implear gaudio, de tua perfectione, et ideo quia memor sum lacrymarum tuarum. Flevit enim Timotheus a Paulo dimissus, paratus cum eo ire ad omnia pericula. Quod ergo praesens habuit, absens teneat. Ego, dico, accipiens, id est etiam habens recordationem ejus fidei quae est in te non ficta, id est non inventitia vel fragilis, quae etiam commoneat te, cum etiam in feminis fuerit firma. Unde sequitur: quae fides et habitavit primum in avia tua Loide, et matre tua Euticie. A
Abbreviated transcription (Latin):
Hostie sunt de ani¬
malib. munera de
desimila. depanib¬
& hec iuxta parabo¬
lam offerunitur qr¬
& hec aliquid de¬
signant in instan¬
ti temꝑe. que scił
munera &e hostie.

Expanded text:
Hostiae sunt de animalibus munera de de simila, de panibuhaec juxta parabolam offeruntur, quhaec aliquid designant in instati tempore. Quae, scilicet munera et hostiae,
Abbreviated transcription (Latin):
uinculo pacss. si afratre oritur mole
que ocłos semꝑ addm habet. Talis actio non frangitur nego¬
tio. nec frigida est ocio. nec turbuilenta est nec martida. nec
auclax. nec fugax. nec p̃ceps. nec iacens. Itagͦ ambulate. &
sitis solliciti. id est studiosi. cauti. attenti. seruare ut sarro
lum quia pax ista est nutͥmentum sp̃nalis unitatis. Hec au¬
tem pax est. si bona nr̃a uncem diligamꝰ. si pec̾ca que sine
a ampno tritici aut cum spe salutis. corrigendorum eradi¬
cari non possunt. usq ad messem ultimam toleramus:
si etiam ꝑfectionis oꝑa. que tam̃ fieri. & ñ fieri licet. ne
infirmi scandalit atur. uon fatere dispensamꝰ: & huiꝰ¬

Expanded text:
invicem, si a fratre oritur molesquae oculos semper ad Deum habet. Talis actio nec frangitur negotio, nec frigida est, nec turbulenta est; nec marcida, nec audax, nec fugax, nec praeceps, nec jacens. Ita ergo ambulate, et sitis solliciti, id est studiosi, cauti, attenti, servare, ut sacroslum, quia pax ista est nutrimentum spiritualis unitatis. Haec autem pax est, si bona nostra invicem diligamus, si peccata quae sine damno tritici, aut cum spe salutis corrigendorum eradicari non possunt, usque ad messem ultimam toleramus; si etiam perfectionis opera quae cum fieri et non fieri licet, ne infirmi scandalizentur, non facere dispensamus, et hu
Abbreviated transcription (Latin):
monet usq ad finem
om̃s. post ꝑsingłos
ordines. Quasi. Qina
uos ego paulus nic̾tꝰ¬
cui compatiendum
est uinctus dico in
domino idẽ ꝓꝑter do¬
minum ut ambule¬
tis debono ininelius
ꝓficiendo. digne uo¬
catione qua uocati
estis idẽ ita ambuletᷤ.

Expanded text:
monet, usque ad finem, s, postque singulos ordines. Quasi dicat: Quia os ego Paulus cui compatiendum est: vinctus, dico, Domino, id est propter Dominum, ut ambutis, de bono in melius proficiendo, digne votione qua vocati esti
Abbreviated transcription (Latin):
gͣessionum.: sta ꝓpter iustificationem. Iula igi o¬
ranti dde monstrat pettetuni: ista agnitraniu aat
ut iiterur. Illa flagitiis decditos intrepat: isteloet¬
cantes bonitate ꝓprialiberat. Illa talionemdecre¬
uit reddere: istaetiam ꝓinuieis orare rufsit. Pa
coniugio ls s habere. crescere &e generare prece¬
pit. ista continentia maruasit. Islic predicatur cir¬
eumcisio catnis. hic lai ih arti mabsolutione
cordis ce corꝑis. Illie chan aanregnum & ꝓmis¬
siore: terum teꝑalium continentar hic t
eterna. rignum qꝑ celoraai ꝓmmtrur. Illit sabb¬

Expanded text:
m, ista propter justificationem; illa ignoranti demonstrat peccatum, ista agnitum juvat ut vitetur.; illa flagitiis deditos increpat, ista peccantes bonitate propria liberat; illa talionem decrevit reddere, ista etiam pro inimicis orare jussit; illa conjuges multas habere, crescere et generare praecepit, ista continentiam suasit; illic praedicatur circumcisio carnis, hic lavacrum in ablutionem cordis et corporis; illic Chanaan regnum et promissiones temporalium rerum continentur, hic vita aeterna regnumque coelorum promittitur. Illic Sabb
Abbreviated transcription (Latin):
optionis. fibiiss ex seriil reddicuit: ame em im¬
plende legitonnib cdonauit. & sicei siteps
pumenda coniserint. peunhem adcitionis
sp̃m indulget.Formarbeneag.⁊ diꝑ rebuit
in fundit. ⁊am preceptos egalia com patione
euua iglii.dam nor bynadicuntur. cuua qura

Expanded text:
it, amorem implendae legis omnibus donavit: et si deinceps punienda commiserint, per eumdem adoptionis spiritum indulget. Formam bene agendi praebuit, infundit. Nam praecepta legalia comparatione Evangelii etiam non bona dic
Abbreviated transcription (Latin):
quia ħc est xp̃c filiusile: &e ut credentes initam
li abe. tis innomine:ius. Mis eniga idest hnał
chns Iennangiii est sane credere ꝑfecA diligere.
furratuentis insigam. & horum trun finalis can¬
sa est uita eterna. Ad hec quitpe acdipienda fugr
intentio euuangłica. p̃ditam q icribere
unc ixcellenua ce differeiaunglidicamꝰ.¬

Expanded text:
est Filius Dei, et ut credentes vitam habeatis in nomine ejus . Finis enim id est finalis causa Evangelii est sane credere, perfecte diligere, sacramentis insigniri; et horum trium finalis causa est vita aeterna. Ad haec quippe adipiscenda fuit intentio evangelica praedicare et scribere. Nunc de excellentia et differen
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est scđm carnem. non q istadei beneficia non suit.
aut ñ ista oꝑetur deris. cuius opifex sapientia atangit ut
scͥptum est a fine usq ad finem fortiter. & disponit om̃ia
suauiter. S ubi significandum fuerat dłĩ donum. qͦd inde¬
bitum hominib gratis gr̃a largiretur. sic oportuit darifili¬
un. qͦmadmodum nature ñ debeatur excursib. Hec autẽ
ar᷑. cum aliquid aliud uidetur sonare mũbis. & aliud in
tellecͥtu significare. sicut hic. Abraham enim est deus pat̃.
quiest pater multarum gentium. Sic enim int̾pretatur
hoc nomen abraham. aba enim pater. ham multarum sub¬
dr᷑ abraham. quasi ab aham. i est pater multarum gnͣ¬
tium. quo intelligitur deus pater. libera autẽ oe ancilla sig¬
nificaut duo testam̃ta. Uñ subdit. hec enim scił ancilla¬
ce lib̾a. sunt idẽ sig¬

Expanded text:
dictum est secundum carnem: non quod ista beneficia Dei non sint, dictum est secundum carnem: non quod ista beneficia Dei non sint, aut non illa operetur Deus, cujus opifex sapientia attingit, sicut scriptum est, a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter : sed ubi significandum fuerat Dei donum, quod indebitum hominibus gratis gratia largiretur, sic oportuit dari filium, quemadmodum naturae non debebatur excursibus. Negat ur, cum aliquid aliud videtur sonare in verbis, et aliud in intellectu significari, sicut hic. Abraham enim est Deus Pater, qui est pater multarum gentium. Sic enim interpretatur hoc nomen Abraham. Abba enim pater, ham multarum, subdicitur Abraham quasi Abaham, id est pater multarum gentium, quo intelligitur Deus Pater. Libera autem et ancilla significant duo Testamenta. Unde subdit: haec enim, id est ancilla libera sunt, id est sig
Abbreviated transcription (Latin):
mael. & unum delibera
sarra scił ysaae. S qui¬
de antilla fuit scđm car¬
nem natus est. idest per¬
nullum miracłm sed le¬
delibera. ꝑreꝓ natus est. Aitende quod
sc buit. cum plures habuĩt
seos ignorantes. putant solos duos filios habuisse abra¬
ham. S hos solos cõmemorat apłs. quia dehis duob
scͥptura specialiter singula ex equitur. innuuens aliquid eg̃¬
gium in his prefigurari. Item attende qđ subdit: unum
de ancilla & unum delibera. Nonenim hoc frustra di-¬
stinxit. Uterq quidem de abraham natus est sel de diũsa
ełt quiauiuencula de sene solet conciꝑe: qui autẽ delib̾a.
ñ scdm uim carnis ut uetula & sterilis denetulo conciꝑet.
sed ꝑoꝑationem dei qui ꝓmisit. Illum gͦ genuit demon¬
strans consuetudinis natinam. illum dedit ꝓmissio signi¬
ficans gr̃am. Ibi humanꝰ usus ostñditur. hic diuinum
bñficium cõmendatur. Natus est hismael sic̃t nascunt᷑
hommnes ꝑmirtione utusq serus. usitata lege nature. Ido

Expanded text:
mael, et unum de libera, Sara, scilicet Isaac. Sed quicilla fuit, secundum carnem natus est, id est pernullum miraculum, sed let. Attende quod habuit, cum plures habueritseos ignorantes, putant solos duos filios habuisse Abraham. Sed hos solos commemorat Apostolus, quia de his duobus Scriptura specialiter singula exsequitur, innuens aliquid egregium in his praefigurari. Item attende quod subdit, unum de ancilla, et unum de libera. Non enim hoc frustra distinxit. Uterque quidem de Abraham natus est, sed diversa tus est, quia juvencula de sene solet concipere. Qui autem de libera, non secundum vim carnis, ut vetula et sterilis de vetulo conciperet, sed per operationem Dei qui promisit. Illum ergo genuit demonstrans consuetudo naturam, illum vero dedit promissio, significans gratiam. Ibi humanus usus ostenditur, hic divinum beneficium commendatur. Natus est ergo Ismael sicut nascuntur homines permistione utriusque sexus usitata lege naturae. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
rent. S inuen̾ testam̃to generati sunt ndi serui. quiti¬
more pene. & ꝓmissione temꝑalu sermebant. Et hoc
cati. natus est scđm carnem que & penas abhorret & dul¬
cia amat. quia illi metu pene ce amore temꝑalium serme¬
bant. Gr̃a uͦ nomi testamenti parit lib̾os. qui exdilectione
seruiunt. ñ uicarnis sed oꝑe dei. Et hoc est quod ait: qͥ
tem & grãm repmittentis subfigura ũitatem. Quis enim
impossibilia scdm naturam crederet. & que suauia sunt
in p̃senti contempnẽt. & nͥ usa sꝑaret nͥ uirtus dei h meo

Expanded text:
eri Testamento generati sunt Judaei servi, quia timore poenae et promissione temporalium serviebant. Et hoc cati, natus est secundum carnem, quae et poenas abhorret, et dulcia amat, quia illi metu poenae et amore temporalium serviebant. Gratia vero novi Testamenti parit liberos qui ex dilectione serviant, non in carnis, sed opere Dei. Et hoc est quod ait, quitem et gratiam promittentis sub figura veritatem. Quis enim impossibilia secundum naturam crederet, et quae suavia sunt in praesenti contemneret, et non visa speraret, nisi virtus Dei ho
Abbreviated transcription (Latin):
incertum currit qͥ talia fac̾ ut
ex quibda sꝑare. & ex aliis pos¬
sit desꝑare. Hoc aũ se ñ fecisse
dic̾ apłs. in quo se ponit aliis

Expanded text:
incertum currit, qui talia facit, ut ex quibusdam sperare, ex aliis possperare. Hoc autem se non fecisse dicit Apostolus, in quo ponit se aliis
Abbreviated transcription (Latin):
ra. ex acerbauerunt
deum. il est inere¬
duli. & duri fuerunt
subdit. sed ñ uniuersi idest non om̃s exaterbauernitr ut
caleph & iosue. & hiissimilessitis: non omnes dicoqui

Expanded text:
ra, exacerbaverunt Deum, id est incrduli et duri fuerunt.subdit: sed non universi, id est non omnes exacerbaverunt, ut Caleph et Josue, et his similes. Non omnes dico, qui
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i effecti sumus.
sitameninitium
substantie eits
usq adfinemfir¬
mum retineam.
dum dicitur: ho¬
die siuocemeius
audieritis. nolite
obdurare corda
uestra. quemad¬
modummilla ex¬
acerbatione.
aliialios: uł unus¬
quisq seipsum per
fingulos dies. donͦ
idest quam dincog¬
nominatur hodie
idest tempus gratie
de quo agebat ꝓph̾a
quam ip̃o presente
xp̃o. Siquis enim
peccat usꝙ quo est
hodie potest reũti.
Nemo ergo desꝑet¬

Expanded text:
i effecti sumus: si tamen initium substantiae ejus usque ad finem firmum retineamus. Dum dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra, quemadmodum in illa exacerbatione.alii alios, vel unusquisque seipsum, per singulos dies, donec, id est quandiu, cognominatur hodie, id est tempus gratiae de quo agebat prophequam ipso praesente Christo. Si quis enim peccat, usquequo est hodie potest reverti. Nemo ergo despe
Abbreviated transcription (Latin):
participes enm xp̃i
idest habentes partẽ
enim est capud no
men hac conditiõe.
uite retineamus
mnicium substan
hodie siuotem enuis audieritis. nolite obdurare coida ur̃a.
quem admodum sua obdurauerunt patres milla eracer¬
batione. Hoc scił de patrib addit. ut ꝑ patres eorum de¬
terreat eos. Quidam
obdurare ut patres
bene hoc dico quia¬
quidam illorum au¬
dientes uocem deun
deserto derequie. in
terra palestina futu

Expanded text:
Participes enim Christi, id est habentes partem enim est caput nosmen conditione si retineamus initium substantHodie si vocem ejus audieritis, nolite ua, scilicet obduraverunt patres, in illa exacerbatione, hoc scilicet de patribus addidit, ut per patres eorum deterreat eos. Quidam obdurare ut patres bene hoc dico quiquidam illorum adientes vocem Dei in deserto de requie in terra Palaestina futu
Abbreviated transcription (Latin):
inimicitias quas inter sc̃os angłos & homines peccata fe¬
cerunt. & ex ip̃a hominum redemptione ruine illiꝰ angu̾ice
dampnum reparat᷑. Et utiq noluerunt sancͥti angłi doci
de deo cuiꝰ u̾itatis et̾na contemplatione beati sunt. qͣnti
numeri supplem̃tum de genere humano integritas illius
ciuitatis expectet. Instaurantur autẽ qui incelis sunt.
cum id quod ĩde cecidit ĩ angłis: redditur exhominib. In¬
staurantur autem que interris sunt. cum ip̃i homines
qui p̾destinati sunt in et̾nam u̾itatem. acorruptionis ue¬
tustate liberant᷑. Et est sensus. Uoluit instaurare idest sup¬
plere que incelis sunt. idest numerum angłorum diminu¬
deprauati erant renouare. Uł que incelis sunt idẽ ani¬
mas sc̃orum que iam sunt incelis. & que interris. id est sc̃os
xp̃o sunt. & illis qui adhuc futuri sunt. Inquo & cet̃a.¬

Expanded text:
inimicitias quas inter homines et sanctos angelos peccata feinimicitias quas inter homines et sanctos angelos peccata fecerunt; et ex ipsa hominum redemptione ruinae illius angelicae damnum reparatur; et utique noverunt angeli sancti docti de Deo, cujus veritatis aeterna contemplatione beati sunt, quanti numeri supplementum de genere humano integritas illius civitatis exspectet. Instaurantur autem quae in coelis sunt, cum id quod inde cecidit in angelis redditur ex hominibus. Instaurantur etiam quae in terris sunt, cum ipsi homines qui praedestinati sunt in aeternam veritatem, a corruptionis vetustate renovantur. Et est sensus: Voluit instaurare, id est supplere, quae in coelis sunt, id est numerum angelorum diminuquae in coelis sunt, id est animas sanctorum quae jam in coelis, et quae in terra, id est sanctos Christo sunt, et illis qui adhuc futuri sunt. VERS. 11-14.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem suam secretam aliis. idest illud quod secreta
uoluntate facere uolebat. Et quid illud sit: supponit.
scił instaurare omnia. & hoc non meritis nr̃is. sed scdđm
uoluntatem suam ut bona fieret subueniret. Quod bo¬
num placitum uł sat᷑mentum ꝓposuit. id est longe añ¬
qͣm fieret posuit uł omnib ꝑalam optulit. illud dico
nis temporum idest inplenitudine temporis dispensati a
ꝓmissa. & figurata sunt. diuina ꝓuidentia rationabiliter
Sispensauit. Si enim ignari penitus eẽnt homines. non p̃
ge eẽnt conuuicti suꝑbi paruipendent xͥ aduentum. Ne
ergo queratur. cux in hoc temꝑe potiꝰ qm in alio uolu̾it
implere secretum sue uoluntatis. scił in staurare idest ad pͥ
nes. Numquid pangłis mortuis est xp̃c : S ideo etiam
ꝑ angłis fit quidqͥd hominum ꝑ eiꝰ mortem redimitur & li¬
b̾atur amalo: quia cum eis qͦdamm redet in gr̃am post

Expanded text:
Voluntatem suam secretam aliis, id est illud quod secreta Voluntatem suam secretam aliis, id est illud quod secreta voluntate facere volebat. Et quid illud sit supponit, scilicet instaurare omnia, et hoc non meritis nostris, sed secundum luntatem suam ut bona fieret subveniret. Quod bonum placitum vel sacramentum proposuit, id est longe antequam fieret posuit, vel omnibus palam obtulit. Illud dico nis temporum, id est in plenitudine temporis dispensati aomissa et figurata sunt, divina providentia rationabiliter dispensavit. Si enim ignari penitus essent homines, non prge essent convicti, superbi parvipenderent Christi adventum. Ne ergo quaeratur cur in hoc tempore potius quam in alio voluerit implere secretum suae voluntatis, scilicet instaurare, id est ad pnes: non quod pro angelis mortuus est Christus, sed ideo etiam pro angelis fit quidquid hominum per ejus mortem redimitur et liberatur a malo, quia cum eis quodammodo reditur in gratiam post
Abbreviated transcription (Latin):
nis que ꝑtinet adiu¬
sticiam. Gratificauit
dico indilecto filio
suo pro quo nos dili¬
git : diligens enim
unigenitum suum
etiam illis quos dili¬
git. & quib uult
tur. Inquo. Ecce hic
ostendit perquem fa¬
ctisumus grati. dicẽs:
in quo filio habemus¬
redemptionem ut pos¬
simꝰ reuerti a captiui¬
tate qua sermebamꝰ¬
diabolo uenundati
subpec̃co. habemus
inqm̃ per sanguinem eius qui nr̃e redemptionis¬
is qui nr̃e redemptionis est pre¬
tium. & habemus remissionem peccorum in baptismo.
Duplicem gr̃am ostendit. quia & redemit ce peccata nr̃a
non imputauit: & hoc prestitit nobis scđm diniti as
gr̃e eiꝰ idest scd̃m diuitem ae copiosam grãm suam. quia
omia dimitit. & totum ins inimici destruit. Que suꝑ¬
habundauit. Hactenus egit dehis que toto humano
geñi collata sunt. mͦ agit de hiĩs que singulariter apłis
dentia idest prouidentia temporalium: in omni dico ita
ut notum faceret nobis sacͥmentum uoluntatis sue. id est

Expanded text:
nis quae pertinet ad justitiam. Gratificavit, dico, in dilecto Filio suo, pro quo nos diligit. Diligens enim suum Unigenitum, etiam illis quos diligit, et quibus vult tur, in quo. Ecce hic ostendit per quem fsumus grati, dicens: In quo, Filio habemusredemptionem, ut possimus reverti a captitate qua serviebamdiabolo venundati sub peccato; habemus, inquam, per sanguinem ejus, qui nostrae redemptionis est pretium: Et habemus remissionem peccatorum, in baptismo; duplicem gratiam ostendit, quia et redemit, et peccata nostra non imputavit. Et hoc praestitit nobis, secundum divitias gratiae ejus, id est secundum divitem et copiosam gratiam suam, quia omnia dimittit, et totum jus inimici destruit. Quae superabundavit. Hactenus egit de his quae toti humano generi collata sunt, modo agit de his quae singulariter apostolis dentia, id est providentia temporalium. In omni dico, ita ut notum faceret nobis sacramentum voluntatis suae.
Abbreviated transcription (Latin):
sanc̾ti. ip̃e utiq quip̃
destinauit nos id est
gr̃a sola p̃elegit. id est
uoluntate gratuita in¬
ad optionem filiorum
idẽ ad bona que filii ha¬
bituri sunt : filii autẽ
sunt credentes in eum.¬
Et hoc est quod subate:

Expanded text:
sancti: ipse utique qui destinavit nos, id est gratia sola praeelegit, id est voluntate gratuita, inadoptionem filiorum, id est ad bona quae filii hbituri sunt. Filii autem sunt credentes in eumt hoc est quod subdit: Per
Abbreviated transcription (Latin):
uł om̃ib palam pro¬
positam &e ostensam
Predestinauit nos di¬
id est ut laudemꝰ glori
id est gratos nos sibi¬
fẽt. Hic hortatur esse¬
ctus pͥme p̃ordinatio

Expanded text:
vel omnibus palam propositam et ostensam. Praedestinavit nos diid est ut laudemus glorios, id est gratos nos sibit. Hic notatur effectus primae praeordinatio
Abbreviated transcription (Latin):
meo. id est in lege da¬
ta insyna. quia fece¬
runt intuluminoreb
& ad orauerunt scul¬
manserunt e egone¬
glexi eos &e neidi¬
gnemini si diconos
domisrael post
dies illosdicit dñs
dando legesmeas
inmente eorum &
incorde eorum su¬
perscribameas. &
ero eis indeum. &
ipsi erunt michi
docebit unusquis¬
ꝙ proximum suũ.
et unusquisq fra¬
trem suumdicens.
cognosce dñm.
quia omnesscient
me ammore usc
admaiorem eorũ.
quiaꝓpicius ero ĩ¬
iquitatib eorum
et pec̃corumeorũ
iamnon memora¬
dies illos a me prefinitos. Et credite hoc quod dicit dñs
per sp̃m sanctum in me loquentem: dabo. bł dando.
Quasi. hoc est testamentum quod consũmabo. scił da¬
aliam litteram. Disponam testamentum dico. ita scił
dando leges meas: ecce testamentum: ininentes idest
intelligentias eorum non intabulis lapideis. sicut illad¬
uetus in lapide scriptum fint. & etiam incorda eorum
idest inuoluntates. quia intelligent ce etiam uolun¬

Expanded text:
eo, id est in lege data in Synagoga, quia fecrunt vitulum in Horeb, et adoraverunt scumanserunt. Et eglexi eos. Et ne indignemini, si dico vos Israel post dies illos, dicit Dominus: dabo leges meas in mentem eorum, & in corde eorum super scribam eas: & ero eis in Deum, & ipsi erunt mihi docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens: Cognosce Dominum: quoniam omnes scient me a minore usque ad majorem eorum: quia propitius ero iniquitatibus eorum, et peccatorum eorum jam non memoradies illos, a me praefinitos; et credite hoc, quia Dominus dicit, per Spiritum sanctum in me loquentem: dando, vel dabo. Quasi dicat: Hoc est testamentum quod consummabo, scilicet daaliam litteram, disponam testamentum, dico, ita, scilicet dando leges meas. Ecce testamentum, in mentes, id est intelligentias illorum. Non in tabulis lapideis sicut vetus in lapide scriptum fuit. Et etiam in corda eorum, id est in voluntates, quia intelligent, et volun
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. festina. Qiͣ.
instat tempus reso¬
lutionis. festina ci¬
to uenire adme.
& etiam ideo quia
quos habere sole

Expanded text:
sunt. Festina. Quasi dicat: Quia tempus resolutionis instat, festina cito venire ad me, et etiam ideo quia quos mecum habere sole
Abbreviated transcription (Latin):
co: sic enimnonno¬
cet castitati: utere
quentes tuas infirmitates scił ip̃os accessus. Nunc sp̃itale
ter enim deus sibi sermriuult. ñ ut nimietate debiles fi¬
aut. & post medicorum suffragia requirant. Temꝑan-¬
dum est̾ enim. ut si fieri potest ceptum obsequium gra-¬
datim ꝓueatur. potius qͣm ꝑ inconsid̾antiam minuatur.
Quorumdam ho

Expanded text:
o; sic enim non nocet castitati. Utere, quentes infirmitates, scilicet ipsos accessus. Nunc speciale ei ter enim Deus sibi serviri vult, non ut nimietate debiles fiant, et post medicorum suffragia requirant. Temperandum est enim, ut si fieri potest coeptum obsequium gradatim provehatur, potius quam per inconsiderantiam minuatur. Quorumdam ho
Abbreviated transcription (Latin):
nich̾ tacias. aiusti¬
aliam partem. Qiͣ.¬
añqͣm aliquid faci
& ab examinatione
ñ dedines in aluid. qͣm examinatio ir¬
ueñit. Et post hec
ominia. manus nemini c̾ito imposiñs.
idẽ. ñ cito ordines. s
siderate ordmnas neq
com municau̾is con¬
nis. que post ordina¬
tionem facit. firmis
qͦd ñ nisi consensio¬
ne intelligenda est commuinio pata
riꝑe. & corrige: negligit. Et te ip̃m qui alios iudicas. ca¬
stum custodi. Noli. Quia decastitate monint. Hac occasio¬
ne immod̾atam ab¬
stinentiam ꝓhibet.
qͣm ip̃e imerat. qͦ si.

Expanded text:
stiliam partem. QAntequam aliquid facias t ab examinatione non declines in aliud quam examinatio invenit, et post haec omnia, manus nemini cito imposueris, id est non cito ordines, sedsiderate ordinas. Neque communicaveris conalienis, quae post ordinonem facit. Firmisst quod non nisi consensione intelligenda est communio peccatrigere et corripere negligit. Et teipsum, qui alios judicas, castum custodi. Noli, quia de castitate monuit hac occasione immoderatam abstinentiam prohibet quam ipse inierat, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
tumsimul cum per sp̃m docuit. ut ꝑ hoc sit maior per
quod uidebatur esse minor. Cet̃i enim apłi uidebantur
ẽẽ maiores. quia priores. iste minimus: qͥa nouissimꝰ.
Sed inde apparet dignior. quia priores constituti sunt
parte immortalem: & dm̃ patrem qui hoc fecit ꝑ filium
suscitauit eum amortius.
Et ita dignius constituit me. gr̃e
cendit incelum. etiam medi
ur̃a seductione. testes uerita¬
tis mee. quib oportet uos
crede. & non pauti sed om̃s.
hoc ideo dicit. quia fatile¬

Expanded text:
tum simul eum per spiritum docuit; ut per hoc sit major, per tum simul eum per spiritum docuit; ut per hoc sit major, per quod videbatur esse minor. Caeteri autem apostoli videbantur esse majores, quia priores; iste minimus, quia novissimus. Sed inde apparet dignior, quia priores constiparte immortalem. VERS. suscitavit eum a mortuis. Et ita dignius constituit me per imcendit in coelum, etiam mediavestra seductione. Testes veritatis meae, quibus oportet vos credere. Et non pauci, sed omnes. Hoc ideo dicit, quia fa
Abbreviated transcription (Latin):
de oꝑib legis głantes. de sua dignitate. et de xp̃isti gratia
breuter tangit. & cõmendans psonam suam qm̃ pseudo
deprimebant. Post salutationem de leuitate mredarguit.
post ꝑsonam suam latius cõmendat. deinde legem moysi
xp̃m. quia ñ solum non ꝑficit. ad iusticiam & salutem
sed etiam officit: tandem commendat eungłium oe fidẽ
nem. prius cõmendat ꝑsonam suam dicens. Paulus apłs
non electus uł missus ab hominib. scilicet ab anania sicut
quidam dicebant: uel ab aliis ut quidam ab apł̃is electi
& missi fuerunt. & a uidis psendo apłi. neq constitutus
id est adeo patre constitutus est per filium. qui est sal¬
uator &e rex. Nongͦ contͣrius est deo. aquo ꝑ filium electꝰ
est & missus. ut drͣ in destructione legis. Imponebant
enim illi qd contraria deo p̃dicaret. in eo quod legem a
ꝑ eum iannħm. id est ex omni parte unmortalem. iam
suscitatum. qui non ut homo paulatim homines sed to¬

Expanded text:
de operibus legis gloriantes, de sua dignitate, et Christi gratia breviter tangit: commendans personam suam, quando pseudo deprimebant. Post salutationem de levitate eos redarguit: post personam suam latius commendat. Deinde legem Moysim, quia non solum non proficit ad justitiam et salutem, sed etiam officit; tandem commendat Evangelium et fidenem, prius commendat personam suam, dicens: Paulus apostolus, non electus vel missus ab hominibus, scilicet ab Anania, ut quidam dicebant: vel ab aliis, ut quidam ab apostolis electi et missi fuerunt, et a Judaeis pseudoapostoli; neque constitutus id est a Deo Patre constitutus est per Filium, qui est salvator et rex. Non ergo contrarius est Deo a quo per Filium electus est et missus, ut dicitur in destructionem legis. Imponebatur enim illi quod contraria Deo praedicaret, eo quod legem a per eum jam Jesum, id est ex omni parte immortalem jam suscitatum, qui non ut homo paulatim homines, sed to
Abbreviated transcription (Latin):
obseruantias cum euͣngłio miscuisse. ip̃m quoq paulum.
aliud facere miudea aliud ingentib p̃dicare. His atq huiꝰ¬
modi galathas subuerterunt. adeo ut eis assentientes in legis
obseruantias transirent. Ideo hos apł̃s reuocat adu̾itatem
fidei xp̃iane. & docͥtne eungłice. scribens eis ab epheso de
gr̃a xp̃i. de qua ce romanis scripsit legem similiter uene
rantib: sed romanis tanqm sapientib altiori sensu &e ꝓ¬
fundiorib usus est argum̃tis. istis uͦ uelut minꝰ sapientib.

Expanded text:
observantias cum Evangelio miscuisse; ipsum quoque Paulum aliud in Judaea facere, aliud in gentibus praedicare. His atque hujusmodi Galatas subverterunt, adeo ut eis assentientes in legis observantias transirent. Ideo hos Apostolus revocat ad veritatem fidei Christianae, et doctrinae evangelicae, scribens eis ab Epheso de gratia de qua et Romanis scripsit, legem similiter venerantibus, Hieron. sed Romanis tanquam sapientibus, altiori sensu et profundioribus usus est argumentis; istis vero velut minus sapientibus
Abbreviated transcription (Latin):
sensi. qui nulla eccłi¬
astice ministrationis
preditus dignitate¬
erat. uir laudabilis.
implebe. cui familia¬
res litteras mittit pro

Expanded text:
sensi, qui nulla ecclesiasticae ministrationis praeditus erat dignitate, sed vir laudabilis in plebe, cui familiares litteras mittit pro
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis. scił modicitatis ⁊ quietis. quarũ alterã notat hoc
nom̃ generali appellatione aꝑud grecos. id est quietẽ. altam
apud latinos .i. modicitatẽ. Hoc eni nom̃ paulus cũ sit no¬
men appellatiuũ apud grecos ebreos ⁊ latinos. impositũ apl
nis ⁊ resurrectionis xp̃i ad fidem uenisse ꝓbatur. t̃ciodeci¬
mo uͦ anno post. xp̃i passionem apłatum gentiũ cũ barnaba
⁊ pauli uocabułu accepisse Prius enĩ uocabatur saulus a sau¬
le ꝑsecutore: qͥa sic̃ ille dauid. ita. hic eccłiam xp̃i ẽ ꝑsecutus.
augustinus sic dicens. Non ob aliũd nom̃ hoc q̃ntũ mͥ uidet᷑
paulus s̾ elegit. nͥ ut se ostende̾t paruũ tãqm minimũ apłoꝵ¬
Ipse pͥmo sauł postea parius dic̃tus ẽ. ñ qͣ̃ iactantia alique
nom̃ sibimutauit apłs s exsaulo factus ẽ paulus .i. ex suꝑ¬
paułu se dicit .i. quietũ. Qui enĩ tẽptationes pͥus aliis infere

Expanded text:
virtutis, scilicet modicitatis et quietis, quarum alteram notat hoc nomen generali appellatione apud Graecos, id est quietem; alteram, apud Latinos, id est modicitatem. Hoc enim nomen Paulus, cum sit appellativum apud Graecos, Hebraeos et Latinos, impositum Aposnis et resurrectionis Christi ad fidem venisse perhibemo anno post Christi passionem apostolatum gentium cum Barnaba, et Pauli vocabulum accepisse. Prius enim vocabatur Saulus a Saule persecutore, quia sicut ille David, ita hic Ecclesiam Dei est persecutus. Augustinus sic dicens: Non ob aliud hoc nomen, quantum mihi videtur, Paulus sibi elegit, nisi ut ostenderet se parvum tanquam minimum apoipse primo Saulus, postea Paulus dictus est: nec quasi jactantia aliqua nomen sibi mutavit Apostolus, sed ex Saulo factus est Paulus, id est ex superPaulum se dicit, id est quietum. Qui enim prius tentationes aliis