comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
busdã inmundis nondũ est causa: Sed polluta sunt
inquid eorũ mens& consientia. Si nilnl est eis mun
dũ. nec dõ. Nisi forte putatis mundũ uideri dõ
illis. qui cotidie blasphemant eũ. Si mundus est :
placcat: si plac&. laudet᷑. Si autẽ blasphematur.
displic&. Ꝙsi displic&: quo modo tibi potest
mundũ eẽ. quod displic&: Quid ergo rogamꝰ:
Sc̃ĩficet᷑ nomen tuũ. ut illis hominib qui per
pro orbe terrarũ. pro om̃ib gentibus cotidie se¬
dentibus & disputantibus quia non rectus ds̃ &
non recte iudicat ds̃. ut aliquando ipsi se corri¬
gant. & rectũ cor ad illius rectitudinẽ ducant.
& adberentes ei de recto ad rectũ non iam uitu¬
perent. sed placeat rectis rectus. quia quã bonus
aut nullus aut falsus aut non tam magnus uide¬
batur ds̃. in operibus eius eũ uidens. dñe ds̃ m̃s
inquid magnificatus es nimis. Idest. qui nondũ
te intellegebam. intellego te magnũ. Magnus
semꝑ & iam occultus. sed mihi tunc magnus quan¬

Expanded text:
st mundum, quaero causam: «Sed polluta sunt,» inquit, «eorum et mens et conscientia» . Si nihil est mundum eis, nec Deus; nisi forte putatis mundum videri Deum illis, qui quotidie blasphemant eum. Si mundus est, placeat; si placet, laudetur: si autem blasphematur, displicet; et si displicet, quomodo tibi potest mundus esse qui displicet? Quid ergo rogamus, «Sanctificetur nomen tuum?» Ut illis hominibus qui per pro orbe terrarum, pro omnibus gentibus, quotidie sedentibus et disputantibus quia non est rectus Deus, et non recte judicat Deus; ut aliquando ipsi se corrigant, et rectum cor ad illius rectitudinem ducant; et adhaerentes ei, directi ad rectum, non jam vituperent, sed placeat rectis rectus: quia, «Quam bonuaut nullus, aut falsus, aut non tam magnus videbatur Deus, in operibus ejus eum videns; «Domine Deus meus,» inquit, «magnificatus es nimis:» id est, qui nondum te intelligebam, intelligo te magnum. Magnus semper, etiam occultus; sed mihi tunc magnus, quan
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s non dũ erat datus. quia ib̾c non dũ erat glo¬
rificatus. glorificato eo & ascendente in cȩlos
diffusa in cordib eorũ per sp̃m scm̃ qui datus. ẽ. eis:¬
nobis. quia superiora caeli aquis proteguntur.
Et bene. quia dñs in caelos ascendit ut superior
ess& caelis. & inde mitter& caritatẽ. Non
enĩ sic ds̃ protegit. ut quasi sustentetur ab eo:
quẽ protegit. subleuat. quẽ ꝓtegit non onerat.
Ita ergo cęlũ aquis ꝓtegit : ut magis illo diuino
spũ subleuet᷑. Quod subleuat sursũ est: quod
subleuat᷑: infra est. Illud suspendit. hoc pendit.
Si ergo illud suspendit hoc pendit. audi quia
hoc caelũ scripturarũ ex caritate pendit. Duo
sunt nempe illa notissima prȩcepta dilectionis.
in his duob prȩceptis totalex pendet & ꝓphetȩ
Qui ꝓtegis in aquis superiora eius: Qui podut
NUBES ASCENSUMEIUS. Accipitur & hoc
bene ad litterã: dñs uisibiliter ascendit in cȩlũ.

Expanded text:
Spiritus nondum erat datus, quia Jesus nodum erat gloSpiritus nondum erat datus, quia Jesus nodum erat glorificatus; glorificato eo et ascendente in coelos,diffusa in cordibus eorum per Spiritum sanctum, qui datus est eis; quia superiora coeli aquis proteguntur. Et bene, quia Dominus in coelos ascendit, ut superior esset coelis, et inde mitteret charitatem. Non enim sic Deus protegit, ut quasi sustentetur ab eo quem protegit: sublevat quem protegit, non onerat. Ita ergo coelum aquis protegit, ut magis illud divino Spiritu sublevetur. Quod sublevat, sursum est; quod sublevatur, infra est: illud suspendit, hoc pendet. Si ergo illud suspendit, hoc pendet; audi quia hoc coelum Scripturarum ex charitate pendet. Duo sunt nempe illa notissima praecepta dilectionis: «In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Qui protegit in aquis superiora ejus.» 11. «Qui ponit nubes ascensum ejus.» Accipitur et hoc bene ad litteram. Dominus visibiliter ascendit in coelum.
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis suꝑ cȩlos. suꝑ om̃s libros. Ei enĩ subdunt᷑
libri. ei militant om̃s linguȩ scõꝵ. ei om̃s motꝰ dis¬
pensatorũ dĩ & animi & corporis. Suꝑeminens
est ergo uia. & merito ꝓtegit in aquis superiora
caeli. quia nihil inuenis eminentius caritate in
diuinis libris. Sed adhuc euidentius audi qđ aqua sit
discurrant aquae tuae. & ait mibi aliquis. Non ibi
expresse dictũ est. utrũ caritatẽ intellegere
debeam. Quid si alius aliud aliquid intellegate
Tantũ mem̃to quod ait apłs. Caritas dĩ diffusa
ẽ. in cordib nr̃is. Unde : Per sp̃m scm̃ quidatus
est nobis. Audi iam dnm̃. magistrũ apostolorũ.
Siquis sitit. ueniat & bibat. Dicat adhuc. Qui cre¬
dit in me. flumina aquae uiuȩ fluunt de uentre
eius. Quid est hoc: exponat euuangelista. Hoc
autẽ dicebat inquit de spũ. quẽ accepturi erant
credentes in eũ. Sp̃s enĩ non dũ erat datus. quia
iħ̃c non dũ erat glorificatus. Ergo fr̃s si ꝓpterea

Expanded text:
duntur libri, ei militat omnis lingua sanctorum, et omnis motus dispensatorum Dei, et animi et corporis. Supereminens est ergo via, et merito protegit in aquis superiora coeli; quia nihil invenis eminentius charitate in divinis Libris. 10. Sed adhuc evidentius audi quid aqua sit.discurrant aquae tuae.» Et ait mihi aliquis, Non ibi expresse dictum est, utrum charitatem intelligere debeam: quid si alius aliud aliquid intelligat? Tantum memento quod ait Apostolus, «Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris.» Unde? «Per Spiritum sanctum, qui datus est nobis.» Audi jam Dominum magistrum Apostolorum: «Si quis sitit, veniat, et bibat.» Dicat adhuc: «Qui credit in me, flumina aquae vivae fluent de ventre ejus.» Quid est hoc? Exponat Evangelista: «Hoc autem dicebat,» inquit, «de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum. Spiritus enim nondum erat datus, quia Jesus nondum erat glorificatus.» Ergo, fratres, si propterea
Abbreviated transcription (Latin):
unde uidisti in forma dĩ: quomodo uidisti in for¬
ma dĩ: Quia inuisibilia eius per ea quę facta sun
intellecta conspiciunt᷑. Bene optime acceprag¬
noui. & quẽ uideris & qualẽ uideris. & ubi uide¬
ris. & unde uideris. Quẽ uidisti : Sponsũ nr̃m̃.
Qualẽ uidisti : Speciosũ forma prȩ filiis hominũ.
Ubr uidisti: Cũ in forma dĩ. eẽt. Unde uidisti:
Per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur.
Uideamꝰ & iste quid dicat. alius ꝓpheta sed . ñ. alius sp̃s.
Non enĩ discordant int̾ se. Ex hnbuit nobis ille
speciosũ forma prȩfilus hominũ. exhibeat & iste
quodait. Uidimus eũ. & non habebat speciem
neq decorẽ. Unus a postolus paulus prophetam
utrũq coniungit: unũ capitulũ pauli utriq pro¬
phete perhib& testimoniũ. Ibi habeo speciosũ
forma prę filus hominũ. qui cũ in forma dĩ eẽt
non rapinã arbitratus est. ẽẽ. aequalis dõ. Ibi dix̃¬

Expanded text:
uomodo vidisti in forma Dei? Quia «invisibilia ejus per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur» . Bene, optime; accepi, agnovi et quem videris, et qualem videris, et ubi videris, et unde videris. Quem vidisti? Sponsum nostrum. Qualem vidisti? Speciosum «forma prae filiis hominum.» Ubi vidisti? «Cum in forma Dei esset.» Unde vidisti? «Per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur.» Videamus et de isto quid dicat alius propheta, sed non alius spiritus; non enim discordant inter se. Exhibuit nobis ille speciosum forma prae filiis hominum, exhibeat et iste quod ait, «Vidimus eum, et non habebat speciem, neque decorem.» Unus apostolus Paulus prophetam utrumque conjungit; unum capitulum Pauli utrique prophetae perhibet testimonium. Ibi habeo speciosum forma prae filiis hominum: «Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis D
Abbreviated transcription (Latin):
fueris. non exaudieris. Quicquid est arca te
uel in te. unde possis presumere. abice ate̾.
tota presup̃tio tua ds̃ sit. lilius indigets
esto. ut ipso implearis. Quicquid enĩ ali¬
plenꝰ ud habueris. sine ipso latius inanis es. Cus ꝯ
dicere nisi ille qui sine peccato erat in hoc
mundo. peccatorũ om̃iũ non cõmissor. sed
serui quã assũpserat. lbi enĩ caro. ibi & ani¬
ma. Neq enĩ ut nonnulli dixerunt caro sola
etat & uerbũ. sed & caro & anima & uerbũ.
& totũ hoc unusxep̃o filius dĩ. unus ap̃e unus
saluator. In forma dĩ aequalis patri. in for

Expanded text:
fueris, non exaudieris. Quidquid est circa te fueris, non exaudieris. Quidquid est circa te vel in te unde possis praesumere, abjice a te; tota praesumptio tua Deus sit: illius indigens esto, ut ipso implearis. Quidquid enim aliud habueris sine ipso, latius inanis es. 4. «vdicere, nisi ille qui sine peccato erat in hoc mundo; peccatorum omnium non commissor, sed servi, quam assumpserat. Ibi enim caro, ibi et anima. Neque enim, ut nonnulli dixerunt, caro sola erat et Verbum; sed et caro, et anima, et Verbum: et totum hoc unus Filius Dei, unus Christus, unus Salva
Abbreviated transcription (Latin):
cesserat pauperẽ. ut ablatũ in sinũ suã reciper&:
Sed erat abrabã in diuitus pauꝑ. humilis. tre¬
mens om̃a precepta . & obediens. Usq adeo autẽ
pro nihilo habebat illas diuitias. ut iussus a
dño filiũ suũ immolar&: cui seruabat diuitias.
Discite ergo esse in opes & pauperes. siue qui
habetis aliquid in isto scło. siue qui . ñ.
habetis: Nam & hominẽ mendicum inuenis
suꝑbientẽ. & hominẽ habentẽ diuitias. inue¬
nis confitentẽ. Resistit ds̃ suꝑbis. & holo seri¬
catis. & pannosis. humilib autẽ dait grãm.
Et habentib aliquã substantiã huius scłi. & . ñ.
habentibus: interior inspector est ds̃: Ibi appen¬
dit. ibi examinat. Staterã dĩ non uides. cogi¬
tatio tua in illã leuat᷑. Uidete quia meritum
exauditionis suȩ. id est quo exaudiret᷑ in eo
posuit. ut dicera. Qm̃ egenus & mops ego sũ.
Obserua ne non sis egenus & inops. Si non

Expanded text:
cesserat pauperem, ut ablatum in sinum suum susciperet? cesserat pauperem, ut ablatum in sinum suum susciperet? Sed erat Abraham in divitiis pauper, humilis, tremens omnia praecepta, et obaudiens. Usque adeo autem pro nihilo habebat illas divitias, ut jussus a Domino filium suum immolaret , cui servabat divitias. Discite ergo esse inopes et pauperes; sive qui habetis aliquid in isto saeculo, sive qui non habetis. Nam et hominem mendicum invenis superbientem, et hominem habentem divitias invenis confitentem. Resistit Deus superbis, et holosericatis et pannosis: humilibus autem dat gratiam , et habentibus aliquam substantiam hujus saeculi et non habentibus. Interior inspector est Deus; ibi appendit, ibi examinat: stateram Dei non vides; cogitatio tua in illam levatur. Videte quia meritum exauditionis suae, id est, quo exaudiretur, in eo posuit ut diceret, «Quoniam egenus et inops ego sum.» Observa ne non sis egenus et inops: si non
Abbreviated transcription (Latin):
unde suꝑbia sol& inflare: pauꝑ dĩ est. Inclinat
illi aurẽ suã. nouit enĩ contribulatũ cot eius.
Certe fr̃s ille pauꝑ ante ianuã diuitis ulcerosus
qui iacebat. ab angelis ablatus est in sinu abra¬
hȩ sic legimus. sic credimus. diues autẽ ille qui
induebat᷑ purpura & bẏsso. & epulabutur
cotidie splendide. ab latus ad inferos. ad tor¬
menta. Nũ quid uero ille pauꝑ. merito illius
in opie ablatus est ab angelis. diues autẽ ille
peccato diuitiarũ suarũ. ad cormenta iissus
est: In illo paupere humilitas intelligitur
honorificata. in illo diuite suꝑbia dãp̃nata.
Breuit̃ probo quia non diuitiȩ sed suꝑbia. in
illo diuite cruciabat᷑. Certe ille pauꝑ. in sinũ
abrahe sublatus est. De ipso abrabam dicit
scriptura. quia hic habebat plurimũ auri
& argenti. & diues fuit in terra: Siqui di¬
ues est. ad torm̃ta rapit᷑. Quomodo abrahã pre¬

Expanded text:
unde superbia solet inflari, pauper Dei est: inclinat unde superbia solet inflari, pauper Dei est: inclinat illi aurem suam, novit enim contribulatum cor ejus. Certe, fratres, ille pauper ante januam divitis ulcerosus qui jacebat, ab Angelis ablatus est in sinum Abrahae, sic legimus, sic credimus: dives autem ille qui induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide, ablatus est ad inferos ad tormenta . Numquid vere ille pauper merito illius inopiae ablatus est ab Angelis; dives autem ille peccato divitiarum suarum ad tormenta missus est? In illo paupere humilitas intelligitur honorificata, in illo divite superbia damnata. Breviter probo quia non divitiae, sed superbia in illo divite cruciabatur. Certe ille pauper in sinum Abrahae sublatus est: de ipso Abraham dicit Scriptura quia habebat hic plurimum auri et argenti, et dives fuit in terra . Si qui dives est, ad tormenta rapitur; quomodo Abraham prae
Abbreviated transcription (Latin):
phariseus iactabat merita sua. in obs publicanus
confitebat᷑ peccata sua. Nec sic accipiatis fr̃s quod
dixi. ad diuitẽ non inclinat aurẽ suã. tãquam
non exaudiat ds̃ eos qui habent aurũ & argen¬
tũ. & familiã & fundos. Si forte nati sunt.
aut cũ locũ humanarũ rerũ tenent tantum
meminerint quod ait apłs. prectpe diuitibus
huius mundi non suꝑbe sapere. Qui enĩ non
suꝑbe sapiunt. in dõ pauperes sunt. & paupe¬
rib atq in opib & egenis. inclinat aurẽ suã.
Norunt enĩ spem suã non esse in auro & argen¬
to. neq in illis rebus quib ad tẽpus circũ fluere
uident᷑. Sufficit ut diuitię non illos ꝑdant.
ut non obsint. sat est nã prodisse nihil posst̃.
Plane prodest opus miscđę. & in diuite & in
diuite & in paupere. In diuite ex uolutate
& opere : in paupere ex sola uoluntate: Cum
ergo talis est contẽpnens in se. quicquid est

Expanded text:
Pharisaeus jactabat merita sua: inops Publicanus Pharisaeus jactabat merita sua: inops Publicanus confitebatur peccata sua . 3. Nec sic accipiatis, fratres, quod dixi, Ad divitem non inclinat aurem suam, tanquam non exaudiat Deus eos qui habent aurum et argentum, et familiam et fundos: si sic forte nati sunt, aut eum locum rerum humanarum tenent; tantum meminerint quod ait Apostolus, «Praecipe divitibus hujus mundi non superbe sapere» . Qui enim non superbe sapiunt, in Deo pauperes sunt; et pauperibus atque inopibus et egenis inclinat aurem suam. Norunt enim spem suam non esse in auro et argento, neque in illis rebus quibus ad tempus circumfluere videntur. Sufficit ut divitiae non illos perdant; ut non obsint sat est: nam prodesse nihil possunt. Plane prodest opus misericordiae et in divite et in paupere: in divite ex voluntate et opere, in paupere ex sola voluntate. Cum ergo talis est contemnens in se quidquid est
Abbreviated transcription (Latin):
Ille enĩ sursũ est. nos deorsũ. Ille in altitudi¬
ne. nos in humilitate. sed non relicti. Ostendit
enĩ dilectionẽ suã ds̃ in nobis. Si enĩ cũ adhuc
peccatores essemus xp̃c pro nobis mortuus est.
uix enĩ pro iusto quis morit᷑. Nam pro bono
forsitan quis audeat mori: Dñs autẽ nr̃ pro
impis mortuus est. Neq enĩ merita nr̃a ꝓces¬
serant pro quib filius dĩ moreret᷑. sed magis
quia nulla merita. magna erat miscđa. Quam
certa ergo quã firma promissione seruat iustis
uitam suã. qui donauit iniustis mortem suam.
Inclina dñe aurẽ tuã & exaudi me. qm̃ egenus
& pauꝑ sum ego. Ergo non indinat aurẽ ad
diuitẽ. ad in opem & egenũ inlinat aurem:
idest ad humilẽ & confitentẽ. ad indigentem
miscda non ad saturatũ & extollentẽ se. & iac¬
tantẽ quasi nihil ei desit. & dicentẽ. Grãs tibi.
quia non sũ sicut publicanus iste. Diues enim

Expanded text:
Ille enim sursum est, nos deorsum; ille in altitudiIlle enim sursum est, nos deorsum; ille in altitudine, nos in humilitate, sed non relicti. «Ostendit» enim «dilectionem suam Deus in nobis: etenim cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuusuit «pro justo quis moritur; nam pro bono forsitan quis audeat mori: Dominus autem noster pro impiis mortuus est» . Neque enim merita nostra praecesserant, pro quibus Filius Dei moreretur; sed magis quia nulla erant merita, magna erat misericordia. Quam certa ergo, quam firma promissione servat justis vitam suam, qui donavit injustis mortem suam? «Inclina, Domine, aurem tuam, et exaudi m ego sum.» Ergo non inclinat aurem ad divitem: ad inopem et egenum inclinat aurem, id est, ad humilem et ad confitentem, ad indigentem misericordia: non ad saturatum et extollentem se, et jactantem, quasi nihil ei desit, et dicentem, «Gratias tibi, quia non sum sicut Publicanus iste.» Dives enim
Abbreviated transcription (Latin):
sed & ante adã ex quo om̃s homines. sed & ante
çęlũ & terrã. in quo om̃is creatura est. Nsmo
ergo cũ audit hec uerba dicat non xp̃e dicit.
Aut rursus dicat. non ego dico. Inmosi sem
& ego dico. Noli aliquid dicere sine illo. & non
dicit aliquid sine te. Nonne habemꝰ in euange¬
lio ubi certe scriptũ est. in principio erat uer¬
bũ & uerbũ erat apud dm̃ & ds̃ erat uerbũ. &¬
om̃a ꝑ ipsũ facta sunt: Ibi certe habemus. &
quit ih̃e. & ꝑstabat in orando. & globi sangui¬
nis decurrebant ꝑ corpus eius. Quid ostendebat
quando per corpus orantis globi sanguinis destil¬
labant nisi quia corpis eius quod est aeccła mar¬
tyrũ sanguinẽ iam fluebat:¬
NCLINA DNE AURẼ TUAO ET EXAUI ME
llle ex forma serui dicit. tu serue in foria dñi tui.
Inclina dñe aurẽ tuã. Inclinat autẽ. si tu non
crigas ceruicẽ. Humiliato enĩ appropinquat. ab
exaltato longe discedit. nisi quẽ ipse humiliatũ
exaltauerit. Inclinat ergo ds̃ aurẽ suã ad nos.

Expanded text:
quo omnes homines; sed et ante coelum et terram, in quo omnis creatura est. Nemo ergo cum audit haec verba, dicat, Non Christus dicit; aut rursus dicat, Non ego dico: imo si se in  dicit, et, Ego dico. Noli aliquid dicere sine illo, et non dicit aliquid sine te. Nonne habemus in Evangelio? Ubi certe scriptum est, «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Omnia per ipsum factaquit, «Jesus» , «et perstabat» «in orando; et globi sanguinis decurrebant per corpus ejus» . Quid ostendebat, quando per corpus orantis globi sanguinis destillabant, nisi quia corpus ejus, quod est Ecclesia, martyrum sanguine jam fluebatnclina, Domine, aurem tuam, et exaudi me.» Ille ex forma servi dicit; tu, serve, in forma Domini tui: «Inclina, Domine, aurem tuam.» Inclinat aurem, si tu non erigas cervicem: humiliato enim appropinquat; ab exaltato longe discedit, nisi quem ipse humiliatum exaltaverit. Inclinat ergo Deus aurem suam ad nos.
Abbreviated transcription (Latin):
Orat᷑ ergo informa dĩ. orat in forma serui.
lbi creator hic creatus creaturã mutandã non
mutatus assumens. & secũ nos faciens unum
hominẽ. caput & corpus. Oramꝰ ergo ad illum.
ꝑ illũ. in illo. & dicimus cũ illo. & dicit nobiscũ.
Dicimus in illo. dicit in nobis psalmi huius ora

Expanded text:
Oratur ergo in forma Dei, orat in forma servi: Oratur ergo in forma Dei, orat in forma servi: ibi Creator, hic creatus, creaturam mutandam non mutatus assumens, et secum nos faciens unum hominem, caput et corpus. Oramus ergo ad illum, per illum, in illo: et dicimus cum illo, et dicit nobiscum; dicimus in illo, dicit in
Abbreviated transcription (Latin):
intuentes hanc & suꝑeminentissimã & exceden.¬
tẽ om̃a creaturarũ sublimia diuinitatẽ filii dĩ.
Audimus &iam in aliqua parte scripturarum.
uelut gementẽ. orantẽ. confitentẽ & dubitamꝰ
ei tribuere uerba bȩt. ex eo quod cogitatio nr̃a
de recenti eius contẽplatione quȩ erat in diuini¬
tate pigrescit desceudere ad eius humilitatem.
& tãquã faciat illi iniuriã si eius uerba in homi¬
ne agnoscat. ad quẽ uerba dirigebat cum dm̃
de precaret᷑. Her& plerũq & conatur mutare
sententiã & non ei occurrit in scriptura nisi qͦđ
ad ipsũ recurrat. & ab illo deuiare non sinat
Ex ꝑgiscat᷑ ergo & euigil& in fide sua. & uideat
quia ille quẽ contẽplabat̾ paulo ante in forma
dĩ. formã serui accepit. in similitudine homi¬
nũ factus. & habitu in uentus ut homo. humi¬
liauit se factus obedieus usq ad mortẽ. Et
uerba psalmi uoluit esse sua. in cruce pendeus
& dicens. Ds̃ m̃s ds̃ m̃s. ut quid me de reliquisti :

Expanded text:
eminentissimam et excedentem omnia creaturarum sublimia divinitatem Filii Dei, audimus etiam in aliqua parte Scripturarum velut gementem, orantem, confitentem; et dubitamus ei tribuere verba haec, ex eo quod cogitatio nostra de recenti ejus contemplatione quae erat in divinitate, pigrescit descendere ad ejus humilitatem; et tanquam faciat illi injuriam, si ejus verba in homine agnoscat, ad quem verba dirigebat cum Deum deprecaretur, haeret plerumque, et conatur mutare sententiam; et non ei occurrit in Scriptura, nisi quod ad ipsum recurrat, et ab illo deviare non sinat. Expergiscatur ergo, et evigilet in fide sua; et videat quia ille quem contemplabatur paulo ante in forma Dei, formam servi accepit, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo, humiliavit se factus obediens usque ad mortem ; et verba Psalmi voluit esse sua, in cruce pendens, et dicens: «Deus meus, Deus meus, utquid me dereliquisti» ?
Abbreviated transcription (Latin):
prestare poss& ds̃ hominibus
quã ut uerbũ suũ per quod
condidit om̃a facer& illis caput¬
& illos ei tãquã mẽbra coapta.¬
r& ut essor filius dĩ & filius
bominis. unus ds̃ cũ patre. unus homo cum
hominibus. Ut & quando loquimur ad dm̃
de precantes. non inde filiũ separemus. & quan¬
do pretat᷑ corpus filii. non ase separ& caput
suum. Sitq ipse unus saluator corporis sui
dñs nr̃ iħc xp̃c filius dĩqui & or& pro nobis. &
or& in nobis. & oret᷑ anobis. Orat pro nobis ut
sacerdos nr̃. orat in nobis ut caput nr̃m. orat᷑
a nobis ut ds̃ nr̃. Agnoscamꝰ ergo & in illo uo¬
ces nr̃as. & uoces eius in nobis. Neq cũ aliquid¬
dicit᷑ de dño iħu xp̃o maxime in prophetia
quod ꝑtineat uelut ad quandã humilitatem
indignã dõ dubitemus eam illi tribuere. qui
non dubitauit se nobis adiungere. Ci quippe
seruit uniuersa creatura. quia ꝑ ipsum facta est
uniuersa creatura. & ꝓpterea tunc eius sublimi¬

Expanded text:
praestare posset Deus hominibus, quam ut Verbum suum, per quod condidit omnia, faceret illis caput, et illos ei tanquam membra coaptaret, ut esset Filius Dei, et filius hominis, et unus Deus cum Patre, unus homo cum hominibus; ut et quando loquimur ad Deum deprecantes, non inde Filium separemus: et quando precatur corpus Filius, non a se separet caput suum, sitque unus ipse Salvator corporis suis Christus Filius Dei, qui et oret pro nobis, et oret in nobis, et oretur a nobis. Orat pro nobis, ut sacerdos noster; orat in nobis, ut caput nostrum, oratur a nobis, ut Deus noster. Agnoscamus ergo et in illo voces nostras, et voces ejus in nobis. NeqDomino Jesu Christo, maxime in prophetia, quod pertineat velut ad quamdam humilitatem indignam Deo, dubitemus eam illi tribuere, qui non dubitavit se nobis adjungere. Ei quippe servit universa creatura, quia per ipsum facta est universa creatura. Et propterea, cum ejus sublimi
Abbreviated transcription (Latin):
quod diues unus nonfecit: quando hoc¬
ore dni audiuit. & ad nõ tristis absscedit.
Hoc fecerunt subito tot milia eorum
hominũ in quorũ manib cͥristus fuerat
crucifixis. Quanto maius uulnus erat
in corde ipsoꝵ: tantũ auidius mediũ quȩ¬
sierunt. Cũ ergo inde illi homines fuerint.
de ipsi sdir̃ modo psalmus: qm̃ non re¬
pell& dñs plebẽ suã Nam hoc testi monio
psalmi cũ hinc loqueretur. usus est ap̃s

Expanded text:
Quod dives unus non fecit, quando Quod dives unus non fecit, quando ore Domini audivit, et a Domino tristis abscessit , hoc fecerunt subito tot millia eorum hominum, quorum manibus Christus fuerat crucifixus. Quanto majus vulnus erat in corde ipsorum, tanto avidius medicum quaesierunt. Cum ergo inde illi omnes fuerunt, de ipsis dicit modo Psalmus: «Quoniam non repellet Dominus plebem suam.» Nam hoc testimonio Psalmi, cum hinc loqueretur, usus est Apos
Abbreviated transcription (Latin):
rentur suae oliuae : Ut quomodo tu.ñ. ꝑma¬
nens in infidelitite meriusti inseri in oliuã cũ
esses oleaster. sic isti correcti. facilius suȩ oliuȩ
naturaliter insereͣnt᷑. Hoc de illis apłs. Ergo ipsa
est arbor. Si aliqui ex ramis fracti sunt. non oñis.
Nã si om̃s rami frangerent᷑. unde petrus: unde
iohannes: Vnde thomas: Vnde inatheus :
Vnde andreas : Unde om̃s illi apłi: Unde ipse
testabat᷑ : Nonne isti om̃s inde: Unde &iam
quingenti illi fr̃s quib dñs post resurectionẽ
apparuit : Unde tot milia ad uocẽ petri quan¬
do spũ scõ repleti apłi omiũ gentiũ linguis
Locuti sunt. Tanta auiditate dei laudis
& suȩ accusationis conuersisunt: ut qui pri¬
mo sanguinẽ dnĩ fuderunt sȩuientes.
bibere dscerent iã seuientes credentes:
Sic autẽ om̃ĩa illa couersa sunt milia
hominũ : ut res suas uenderent. & pre¬
tia rerũ suarũ ante pedes apłoꝵ ponerent:

Expanded text:
rentur suae olivae» ? Ut quomodo tu non permarentur suae olivae» ? Ut quomodo tu non permanens in infidelitate, meruisti inseri in olivam, cum esses oleaster; sic isti correcti facilius suae olivae naturaliter inserantur: hoc de illis Apostolus. Ergo ipsa est arbor; etsi aliqui ex ramis fracti sunt, non omnes. Nam si omnes rami frangerentur, unde Petrus? unde Joannes? unde Thomas? unde Matthaeus? unde Andraeas? unde illi omnes Apostoli? unde ipse testabatur? Nonne isti omnes inde? Unde etiam quingenti illi fratres quibus Dominus post resurrectionem apparuit ? unde tot millia ad vocem Petri, quando Spiritu sancto repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt, tanta aviditate Dei laudis et suae accusationis conversi sunt, ut qui primo sanguinem Domini fuderunt saevientes, bibere discerent jam credentes? Sic autem omnia illa conversa sunt millia hominum, ut res suas venderent, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponerent .
Abbreviated transcription (Latin):
sed ideo nos deosfecit: quia interiores oculosnr̃os
illuminauit. Ergo sit laus illi. confessio illi.
prescriptũ habemꝰ ab apło. Exposuit hoc aposto¬
lus unde sit dictũ. Erat eñ plebs iudea. plebsubi
fuer᷑ ꝓphetȩ. plebs ubi fuet̾ patriarchȩ. plebs&iã
scđm carnẽ ꝓpagata de semine abrahȩ. plebs in
qua pretesser̃ om̃ã sacram̃ta saluatorẽ urm̃ ꝓmit¬
tentia. plebs ubi institutũ. ẽ. tẽpłu. unctio sacer¬
dotis ad figurã. ut eã om̃s ipsȩ umbrę preteri¬
rent. ipsalux aduenir&. Erat gͦ ista plebs dĩ.
ad eã ꝓphetȩ missi. in illa nati qui missi. ei tra¬
dita & credita eloquia dĩ. Quid gͣ. totũ illud dap̃¬
natũ est: Absit. Arbor oliue ipsa dicta est
ab apło cępit eiũ ista arbor apatriarchis. Sed
fuer̾ ibi rami aridi: quia nimis alti ꝑ superbiam.
oleastro & contra naturã insertus es in bonam
oliuã : quantomagis qui scđm naturã sunt. in se¬

Expanded text:
sed ideo nos deos fecit, quia interiores oculos nostros sed ideo nos deos fecit, quia interiores oculos nostros illuminavit. Ergo sit laus illi, confessio illi, praescriptum habemus ab Apostolo, exposuit hoc Apostolus unde sit dictum . Erat enim plebs Judaea, plebs ubi fuerunt Prophetae, plebs ubi fuerunt Patriarchae, plebs etiam secundum carnem propagata de semine Abrahae; plebs in qua praecesserunt omnia sacramenta Salvatorem nostrum promittentia; plebs ubi institutum est templum, unctio, sacerdos ad figuram, ut cum omnes ipsae umbrae praeterirent, ipsa lux adveniret: erat ergo ista plebs Dei; ad eam Prophetae missi in illa nati qui missi; ei tradita et credita eloquia Dei. Quid ergo? totum illud damnatum est? Absit. Arbor olivae ipsa dicta est Apostolo, coepit enim ista arbor a Patriarchis: sed fuerunt ibi rami aridi, quia nimis alti per superbiamoleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis qui secundum naturam sunt, inse
Abbreviated transcription (Latin):
us est prote. Ergo ds̃ magnus .ẽ. dñs & rex
magnus suꝑ om̃s deos. Hic accipe homines deos
non enĩ rex dñs suꝑ dȩmonia. Et hi nc habeinus
scripturȩ testimoniũ. Ds̃ stetit in synagoga
dedrũ: in medio autẽ deos diiudicat. Deos diocit
participatione non natura. grã qua uoluit facere
deos. Quantus ds̃ est qui facit deos: Aut quales
dii sunt quos facit homo: Quã ille magnus deos
faciendo. tã isti nihil qui ab homine facti sunt
Ds̃ uerus facit deos credentesin se: quibus dedit
potestatẽ filios dĩ fieri. Et ideo ipse uerus ds̃. qͥa
nondĩ factus est nos autẽ facti non ueri dii:
meliores tam̃ illis quos homo facit qm̃ simulacra
gentiũ argentũ & aurũ. opus manuũ hominũ.
Os habent & nonloquent᷑. oculos habent &. ñ
uidebunt. Nlobis autẽ ds̃ nr̃.oculos uiden¬
tes fat̾it nec in eo tam̃ nos deos fecit. qͥa uden¬
tes oculos nobis fecit. Nã fecit hoc & pecorib:

Expanded text:
us est pro te . Ergo «Deus magnus est Dominus, et rex us est pro te . Ergo «Deus magnus est Dominus, et rex magnus super omnes deos.» Hic accipe homines «deos:» non enim rex Dominus super daemonia. Et hinc habemus Scripturae testimonium: «Deus stetit in synagoga deorum; in medio autem deos discernere» . «Deos» dixit participatione, non natura; gratia, qua voluit facere deos. Quantus Deus est qui facit deos? Aut quales dii sunt quos facit homo? Quam ille magnus deos faciendo, tam isti nihil qui ab homine facti sunt. Deus verus facit deos credentes in se, quibus dedit potestatem filios Dei fieri . Et ideo ipse verus Deus, quia Deus non factus est: nos autem facti, non veri dii, meliores tamen illis quos homo facit. Quoniam simulacra Gentium argentum et aurum, opus manuum hominum: os habent, et non loquentur; oculos habent et non videbunt . Nobis autem Deus noster oculos videntes fecit. Nec in eo tamen nos deos fecit, quia videntes oculos nobis fecit; nam fecit hoc et pecoribus:
Abbreviated transcription (Latin):
arreptitii tã quã uates inducti. Hȩc om̃a dȩ mo¬
nib gentes exhibuer̃: hȩc om̃a uͦ non nisi unoͥ
magno dõ debent᷑. Tẽpłu fecer̃ gentes dȩmonib
nibus. hab& ds̃ sacerdotẽ. Sacrificiũ exhibuer̃
gentes de monibus. hab& ds̃ sacrificiũ. Et enĩ
illi dȩmones uolentes uideri di. non sibi ista ex¬
gerent ut fallerent: nisi quia sciunt ca deberi
uero dõ. Hoc enĩ mos est deberi uero dõ. qͦđ sibi
eacigit falsus ds̃. Ergo uerũ tẽpłu dĩ agnoscimꝰ
tẽpłu enĩ dĩ scm̃ est inquit quod estis uos. Si
ergo nos sumꝰ tẽpłu dĩ: ara dĩ anima nr̃a est.
Sacrificiũ dĩ qͥđ est: Forte hoc facimꝰ modo
imponimꝰ i ara sacrificiũ: quando diñ laudamꝰ.
Doc& enĩ nos psalmꝰ dicens. Sacrificiũ laudis
glorificabut me. & ibi uia est quo ostendã illi
salutare dĩ. At uero sacerdotẽ si requiras. supra
cȩlos est. Interpellat pro te. qui in terra mortu¬

Expanded text:
arreptitii tanquam vates inducti. Haec omnia daemoarreptitii tanquam vates inducti. Haec omnia daemonibus gentes exhibuerunt; haec omnia vera nonnisi uni magno Deo debentur: templum fecerunt gentes daemonibus; crificium exhibuerunt gentes daemonibus; habet Deus sacrificium. Etenim illi daemones volentes videri dii, non sibi ista exigerent ut fallerent, nisi quia sciunt ea deberi vero Deo. Hoc enim mos est deberi vero Deo, quod sibi exigit falsus deus. Ergo verum templum Dei agnoscimus. «Templum enim Dei sanctum est,» inquit, «quod estis vos» . Si ergo nos sumus templum Dei; ara Dei anima nostra est. Sacrificium Dei quid est? Forte hoc facimus modo, imponimus in ara sacrificium, quando Deum laudamus; docet enim nos psalmus, dicens: «Sacrificium laudis glorificabit me, et ibi via est, ubi ostendam illi salutare Dei» . At vero sacerdotem si requiras, super coelos est; interpellat pro te, qui in terra mortu
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ ihc xp̃c ꝑ quẽ om̃a & nos in ipso. Si gͦ.ñ. uob̾.
qͥbus : Audi exalio psalmo Qm̃ du gentiũ dȩ¬
monia. dñs autẽ cȩlos fecit. Magnificentius tͥ.¬
& breuius cõmendare .ñ. potuit sp̃s sc̃s ꝑ ꝓphe¬
tã dm̃ & dnm̃ tuũ. Parũ enĩ erat qͥa terribi¬
lis suꝑ om̃a dȩmonia ds̃. Quid magnũ.: ẽẽ. suꝑ
om̃a dȩmonia: Quia dii gentiũ dȩmonia. Vbit̃
autẽ d̃ tuus: Dñs autẽ cęlos fecit. Illud fecit
dñs tuus. ubi.ñ. possunt habitare dȩmonia. De
cęlis enĩ deiecta sunt dȩmonia celi preponuntur
demonus . Dñs tuus. & cęlis: quia dñs tuus cęlos
fetit. Quanto gͦ altior est demonus dus gentiũ.
quia altior est cęlis. unde ceciderunt angeli ut
fierent dȩ monia: Et tam̃ gentes om̃s sub dȩ¬
monibus erant. Dȩmonib tẽpla fabricata sunt.
dȩmonib arȩ constructȩ. dȩ monib sacerdotes
instituti. dȩ monib oblata sacrificia. dȩ monib

Expanded text:
 per quem omnia, et nos in ipso» . Si ergo non nobis, quibus? Audi ex alio psalmo: «Quoniam dii Gentium daemonia; Dominus autem coelos fecit» . Magnificentius et brevius tibi commendare non potuit Spiritus m tuum. Parum enim erat quia terribilis super omnia daemonia Deus: quid magnum, esse super omnia daemonia? «Quia dii Gentium daemonia.» Ubi autem Deus tuus? «Dominus autem coelos fecit.» Illud fecit Dominus tuus, ubi non possunt habitare daemonia: de coelis enim dejecta sunt daemonia. Coeli praeponus tuus et coelis; quia Dominus tuus et coelos fecit. Quanto ergo altior daemoniis diis Gentium, qui altior est coelis, unde ceciderunt angeli, ut fierent daemonia? Et tamen gentes omnes sub daemonibus erant: daemonibus templa fabricata sunt, daemonibus arae constructae, daemonibus sacerdotes instituti, daemonibus oblata sacrificia, daemonibus
Abbreviated transcription (Latin):
nis exacerbauer  Ante illos miracula in manu
moysi faciebã: & ipsi magis magisq corda ob
me in signis & uirtutib meis. non uno die. ñ.
duobus. sed quad raginta anius praximꝰ fui gene¬
rationi huic. & dixi sẽꝑ isti errant corde. Hoc
significauer̃ quadraginta anni: quod est semꝑ
Quadragenarius enĩ iste numerus. indicat inte¬
gritatẽ scłorũ. tãquã ꝑficiant᷑ scłoꝰ ꝑ hunc nume.¬
rũ. Ideo dñs quadraginta dieb ieiunauit. qua

Expanded text:
nis exacerbaverunt me: ante illos miracula in manu nis exacerbaverunt me: ante illos miracula in manu Moysi faciebam, et ipsi magis magisque corda obdme in signis et virtutibus meis: non uno die, non duobus; sed, «Quadraginta annis proximus fui generationi huic; et dixi, Semper isti errant corde.» Hoc significaverunt quadraginta anni, quod et «semper.» Quadragenarius enim iste numerus indicat integritatem saeculorum, tanquam perficiantur saecula per hunc numerum. Ideo Dominus quadraginta diebus jejunavit, qu
Abbreviated transcription (Latin):
&iã uirga emendationis .ñ. desistente. Nolite gͦ
obdurare corda ur̃a. sicut in amaricatione. se¬
cundũ tẽpus tẽptationis in deserto ubi tẽptauer̃
me patres ur̃i. lã tales non sint patres ur̃i: no¬
lite eos imitari Patres ur̃i erant. sed si non imi¬
tati fueritis: patres urĩ non erunt Tamende¬
lns quia nati estis: patres urĩ erant. Et si genteᷤ
uenientes ab extremo terrȩ. sicut dicit hiere¬
mias ad ͣ gentes uenient ab extremo terrȩ: &
dicẽt. uere mendatia coluer̃ patres nr̃i. si mula¬
cra in quib non . ẽ. utilitas. si gentes dimisert̃
simulacra sua. ut uenirent ad dm̃ isrł: quos ipse
ds̃ isrł de egypto ꝑ mare rubrũ duxit. in quo
inimicos eorũ consequentes operuit. quos inde¬
sertũ eduxit. manna pluit. nũquã uirgã suam
ab eorũ disciplina tulit. nũ quã beneficia miscđę
subtraxit: ipsi debent desere  dm̃ suũ: cũ genieᷤ

Expanded text:
etiam virga emendationis non desistente. «Nolite» ergo etiam virga emendationis non desistente. «Nolite» ergo «obdurare corda vestra: sicut in amaricatione, secundum diem tentationis in deserto, ubi tentaverunt me patres vestri.» Jam tales non sint patres vestri; nolite eos imitari. Patres vestri erant; sed si non imitati fueritis, patres vestri non erunt: tamen quia de his nati estis, patres vestri erant. Et si Gentes venientes ab extremo terrae, sicut dicit Jeremias, «Ad te Gentes venient ab extremo terrae, et dicent, Verae mendacia coluerunt patres nostri, simulacra in quibus non est utilitas» : si Gentes dimiserunt simulacra sua, ut venirent ad Deum Israel; quos ipse Deus Israel de Aegypto per mare rubrum duxit, in quo inimicos eorum consequentes operuit ; quos in desertum eduxit, manna pavit , nunquam virgam suam ab eorum disciplina tulit, nunquam beneficia misericordiae subtraxit; ipsi debent deserere Deum suum, cum Gentes
Abbreviated transcription (Latin):
iudeorũ & pło gentiũ. Hodie si uocẽ eiꝰ audieri¬
tis. nolite obdurare corda ur̃a. Aliquando enim
audistis uocẽ illius ꝑ moysen: & obdurastis corda
ur̃a. ꝑpreconẽ locutus est: quando obdurastis
corda urã ẜse nunc loquit᷑. mollescant corda
urã. Qui preconesante se mittebat. ipse uenire
dignatus est. Ore suo hic loquit᷑ : qui loquebat᷑
ꝑora ꝓphetarũ. Hodie gͦ si uocẽ eiꝰ audieritis:
nolite obdurare corda ur̃a. Quare dixisti nolite
obdurare corda urã : Quia meministis qͥđ solea̾nt
facere patres ur̃i. Nolite obdurare corda urã :
quẽ ad modũ in illa amaricatione. scđm diem tẽp¬
tationis in deserto. Recolitis certe ft̃s qͦđ ille
płs tẽptarit dm̃  acceperit disciplinã. & rectus
sit in deserto tãquã ab optimo sessore frenis le¬
gũ. frenis p̃ceptorũ. nec sit desertus tamen adõ
etiã indomitꝰ. non solũ beneficiis presentib sed

Expanded text:
Judaeorum, et populo Gentium. «Hodie si vocem ejus audieriJudaeorum, et populo Gentium. «Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra.» Aliquando enim audistis vocem illius per Moysen, et obdurastis corda vestra. Per praeconem locutus est, quando obdurastis corda vestra; per se nunc loquitur, mollescant corda vestra. Qui praecones ante se mittebat, ipse venire dignatus est; ore suo hic loquitur, qui loquebatur per ora Prophetarum. «Hodie» ergo «si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda obdurare corda vestra?» Quia meministis quid soleant facere patres vestri. «Nolite obdurare corda vestra: quemadmodum in illa amaricatione, secundum diem tentationis in deserto.» Recolitis certe, fratres, quod ille populus tentarit Deum , acceperit disciplinam, et rectus sit in deserto tanquam ab optimo sessore, frenis legum, frenis praeceptorum; nec sit desertus tamen a Deo etiam indomitus, non solum beneficiis praesentibus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
geminos pariunt. & sterilis non est in eis. Quid
est dentes tui : ẜquos loqueris. Dentes enĩ aecđȩ.
ꝑ qos loquit᷑ aeccła. Quales dentes tui: Tãquam
grex detonsarũ. Quare de tonsarũ: Quia sarcinas
scłi de posuer̃. Nonne de tonsȩ erant oues ille. de
qͥb paulo ante dicebã. qͦs p̃ceptũ dĩ totonderat di¬
centis. uade uende om̃a tua da pauperib & habe¬
bis thesaurũ in cęlis. & ueni sequere me : fecer̃
hoc p̃ceptũ. de tonsi uener̃. Et quia baptirati st̃
credentes in xpni: qͥđ ibi dicunit: Ascendentiũ
de lauacro. idc̃ ascendentiũ de mundatione. Et
om̃s geminos creant. Quos geminos : Duo illa
p̃cepta. in qͥb totalex pend& & ꝓphetȩ. Nos gͦ¬
si uocẽ eius audieritis. oplebs mea plebs dĩ. Alloͥt
plebẽ suã ds̃. non solũ illã plebẽ suã quã non re¬
pell&: sed &iã omnẽ plebẽ suã. Loqͥt᷑ enĩ in angu

Expanded text:
geminos pariunt, et sterilis non est in illis» . Quid geminos pariunt, et sterilis non est in illis» . Quid est, «Dentes tui?» Per quos loqueris: dentes enim Ecclesiae, per quos loquitur Ecclesia. Quales dentes tui? «Tanquam grex detonsarum.» Quare «detonsarum?» Quia sarcinas saeculi posuerunt. Nonne detonsae erant oves illae, de quibus paulo ante dicebam, quos praeceptum Dei totonderat, dicentis: «Vade, vende omnia tua, da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me» ? Fecerunt hoc praeceptum; detonsi venerunt. Et quia baptizati sunt credentes in Christum, quid ibi dicitur? «Ascendentium de lavacro;» id est, ascendentium de mundatione. «Et omnes geminos creant:» quos geminos? Duo illa praecepta, in quibus tota Lex pendet et Prophetae. «Nos» esi vocem ejus audieritis.» O plebs mea, plebs Dei! Alloquitur plebem suam Deus, non solum illam plebem suam quam non repellet, sed etiam omnem plebem
Abbreviated transcription (Latin):
populus pascue eius. & oues manuũ eius. Vide quã
clegant̃ uerborũ ordinẽ cõmutauit. & tãquã . ñ.¬
ꝓpria reddidit ut ipsas intelligamꝰ oues qͥ sunt płi.
Non dixit oues pascuȩ & populus manuũ eius.
qđ magis putabant̾ posse congruere: quia oues
ad pascua ꝑtinent: sed ait płs pascuȩ cius. Ergo
płs ouessunt quia dicit płs pascuȩ eiꝰ: ipse płs
ouessunt. Sed rursus quia nos habemꝰ oues quas
emimꝰ non quas fecinꝰ: dixerat autẽ superius ꝓci¬
damꝰ ci qui fecit nos. recte dictũ est oues manuũ
eius. Nullus hominũ sibi fecit oues. Emere potest
donare possunt. in uenire potest. aggregare
potest. postremo furari potest. facere oues. ñ
eius. & oues manuũ eius. Ipsę sunt quassibi ipss
facere dignatꝰ est grã sua. Has enĩ oueslaudat &
in canticis canticorũ ꝑfectu̾s qusdã dicens tãquãdente
aeccłẽ sc̃ȩ̃ sponsȩ suę. Dentes tui sicut grex de¬
tonsarũ ascendentiũ de lauacro: quac

Expanded text:
s pascuae ejus, et oves manuum ejus.» Vide quam eleganter verborum ordinem commutavit, et tanquam non propria reddidit; ut ipsos intelligamus oves, qui sunt et populi. Non dixit, Oves pascuae ejus et populus manuum ejus; quod magis putabatur posse congruere, quia oves ad pascua pertinent: sed ait, «populus pascuae.» Ergo populus oves sunt, quia dicit, «populus pascuae ejus;» ipse populus oves sunt. Sed rursus, quia nos habemus oves quas emimus, non quas fecimus; dixerat autem superius, «Procidamus ei qui fecit nos:» recte dictum est, «oves manuum ejus.» Nullus hominum sibi facit oves: emere potest, donari possunt, invenire potest, aggregare potest, postremo furari potest; facere oves non ejus et oves manuum ejus,» ipsae sunt quae sibi ipse facere dignatus est gratia sua. Has enim oves laudat et in Canticis canticorum, perfectos quosdam dicens tanquam dentes Ecclesiae sanctae sponsae suae: «Dentes tui sicut grex detonsarum ascendentium de lavacro, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Nã si uell& ꝓ meritis agere. non in uenir& nisi
qͥbͥs dãpnar&. Uenite gͦ dicens ut recedamꝰ iã
apeccatis nr̃is. & ñ. nobiscũ deducat rationẽ de
preteritis. sed taĩquã tabulȩ nouȩ fiant. incensis
om̃ib cyrograsis debitorũ nr̃orũ. Quantaergo
tes. Nã si sẽꝑ confessio penitentis esso& non di¬
ceret᷑ in euangelio de ipso dño. In illa hora. ex¬
dñe cęli & terrę. quia abscondisti hȩt a sapi¬
entib & prudentibus. & reuelasti ea paruulis.
Nũquid quia ap̾c confitebat᷑ penitens erat :
lilũ nihil pęnitere poterat. quia nihil culpabi¬
lit̾ fecerat: sed confitebat᷑ in laude patris. Ergo
quia & hic exultitionis locus est. forte illã debemꝰ
intelligere confessionẽ quȩ ẽ. in laude dĩ undem
.ẽ. laus cantici. ut non hic intelligamꝰ confitentr
pęnitentiũ. sed laudantiũ: Et quid̃ ÷ qͦđ continuo
nos ad mon& de quadã confessione cũ ait. Preue¬
niamꝰ faciem eiꝰ in confessione. Quid. ẽ. preuenia¬

Expanded text:
non inveniret nisi quos damnaret. «Venite» ergo dixit, ut recedamus jam a peccatis nostris, et non nobiscum deducat rationem de praeteritis; sed tanquam tabulae novae fiant, incensis omnibus chirographis debitorum nostrorum. Quanta ergo tes. Nam si semper confessio poenitentis esset, non diceretur in Evangelio de ipso Domino: «In illa hora exscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis» . Numquid quia Christus confitebatur, poenitens erat? Illum nihil poenitere poterat, quia nihil culpabiliter fecerat; sed confitebatur in laude Patris. Ergo quia et hic exsultationis locus est, forte illam debemus intelligere confessionem quae est in laude Dei: unde et «Laus cantici,» ut non hic intelligamus confessionem poenitentium, sed laudantium. Et quid est quod continuo nos admonet de quadam confessione cum ait: «Praeveniamus faciem ejus in confessione?» Quid est, «Praevenia
Abbreviated transcription (Latin):
tate. timebit quẽ quã inclaritate : Ex eo
qͦđ iã fident̃ egit. cogita quomodo sit ac¬
turus in fine sđi. Noli ergo murmurare
aduersus dm̃. quia quasi parcit malis. sed
esto bonus. cuius forte ad tẽpus in flagello non
parcat. & in fine parcat in uiditio. Ds̃ ultionũ
egit: illi . ñ. tuler̃ fidutiã ipsius. & qͥa humi¬
lis uenerat. & carne mortali indutus eratꝰ. noni
quia ꝓpterea uenerat ut cũ fidenter egisset.¬
& cũ illi ferre non possent fidutiã eiꝰ in uerbo.
quid fecerunt : Timuer̃. flagellauer̃ in luser̃.
colafitauer̃. sputis inlinter̃. spitis coronauer̃.
in cruce leuauer̃. postremo occider̃. Sed qđ
sequit᷑ qͦđ fident̃ egit: Exaltare qͥ iudicas
terrã. Puta quia tenuerunt humilẽ. tene¬
bunt excelsũ : Puta quia iudicauer̃ mortalẽ
Nonne ab immortali iudicabunt᷑. Quid gͦ
ait: Exaltare tu qui fident̃ egisti. & fidu¬
tiã uerbi tui non possunt passi iniqui. & pu¬

Expanded text:
tate, timebit quemquam in claritate? Ex eo tate, timebit quemquam in claritate? Ex eo quod jam fidenter egit, cogita quomodo sit acturus in fine saeculi. Noli ergo murmurare adversus Deum, qui quasi parcit malis; sed esto bonus cui forte ad tempus in flagello non parcat, et in fine parcat in judicio. «Deus ultionuegit, illi non tulerunt fiduciam ejus: et quia humilis venerat, et carne mortali indutus erat, et morquia propterea venerat, cum fidenter egisset, et illi ferre non possent fiduciam ejus in verbo, quid fecerunt? Tenuerunt, flagellaverunt, illuserunt, colaphizaverunt, sputis illinierunt, spinis coronaverunt, in cruce levaverunt, postremo occiderunt. Sed quid sequitur quod fidenter egerit? «Exaltare, qui judicas terram.» Puta quia tenuerunt humilem, tenebunt excelsum? Puta quia judicaverunt mortalem, nonne ab immortali judicabuntur? Quid ergo ait? «Exaltare,» tu qui fidenter egisti, et fiduciam verbi tui non sunt passi iniqui, et pu
Abbreviated transcription (Latin):
Tetigit om̃s non timuit aliquẽ. E cũ termi¬
nass& ipsũ sermonẽ. condusit de illis scrip¬
tura euangelii sic. Factũ est inquit cũ con¬
sũ mass& iħc uerba hȩc. admirabant᷑ turbae
suꝑ doctrinã eiꝰ. Erat enĩ docens eos tãquã
potestatẽ habens. non quasi scribe eorũ & pha¬
risei. Quanta gͦ ille de quo dictũ est. erat do¬
cens eos tãquã potestatẽ habens. qͣnta dixit :
Uȩ uobis scribe & pharisȩi hypocritȩ. Quan¬
ta in illos corã infacie : Neminẽ timuit
Quare: Quia ds̃ ultionũ est. Ideo .ñ. par ͭͣ¬
cebat in uerbo. ut essent postea quib place¬
r& in iudicio. Quia si nollent accipere uer nͣ¬
bi medicinã: incursuri erant utiq & inuen¬
turi iudicis sententiã. Quare : Quia diocit
ds̃ ultionũ dñs. ds̃ ultionũ fidenter egit.
idest nulli peꝑcit in uerbo. Qui in uerbo
non peꝑcit passurus: parc& in sententia iu¬
dicaturus : Qui neminẽ timuit in humili¬

Expanded text:
Tetigit omnes, non timuit aliquem. Et cum termiTetigit omnes, non timuit aliquem. Et cum terminasset ipsum sermonem, conclusit de illo scriptura Evangelii sic: «Factum est,» inquit, «cum consummasset Jesus verba haec, admirabantur turbae super doctrina ejus. Erat enim docens eos tanquam potestatem habens; non quasi Scribae eorum et Pharisaei» . Quanta ergo ille de quo dictum est, «Erat docens eos tanquam potestatem habens,» quanta dixit: «Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae» ; quanta in illos coram in faciem? Neminem timuit. Quare? Quia Deus ultionum est. Ideo non parcebat in verbo, ut essent postea quibus parceret in judicio: quia si nollent accipere verbi medicinam, incursuri erant utique et inventuri judicis sententiam. Quare? Quia dixit, «Deus ultionum Dominus, Deus ultionum fidenter» «egit:» id est, nulli pepercit in verbo. Qui in verbo non pepercit passurus, parcet in sententia judicaturus? qui neminem timuit in humili
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi beati dicti funt. qui ꝑsecutionẽ patiunt᷑
ꝓpt̃ iusticiã. In ipso sermone dixit. qͥa ipsoꝵ
est regnũ cęloꝵ. Et ut facer& eos luminaria.
idest patient̃ tolerans om̃a ista iniqua quae
transeunt:. beati eritis inquit cũ uosꝑsecuti
fuerint᷑᷑. & dixerint om̃e malũ aduersũ uos.
Gaudete & exultate. qͥa merces ur̃a magna
est in cęlis. Deinde in ꝓgressu sermonis. cum
docere inciper&. quãuiseũ turba circũ dar&.
dixit talia discipulis suis. quȩ ferirent faciem
phariseorũ. qui quasi primatus habebant ex¬
ponendarũ scripturarũ om̃iũ. qui quasi iusti
sibi uidebant᷑ uł uideri se arbitrabant᷑. & ad
quorũ primatũ plebis obsequiũ udebatur
obtẽperare non peꝑcit & dixcit. Quando
oratis non eritis sicut hẏpocrite: qui amant
in synagogis & angulis platearũ stantes orare.
ut uideant᷑ ab hominibus & cetera talia:

Expanded text:
Ibi «beati» dicti sunt «qui persecutionem patiuntur Ibi «beati» dicti sunt «qui persecutionem patiuntur propter justitiam:» in ipso sermone dixit, «Quia ipsorum est regnum coelorum.» Et ut faceret illos luminaria, id est, patienter tolerantes omnia ista iniqua, quae transeunt: «Beati eritis,» inquit, «cum vos persecuti fuerint, et dixerint omne malum adversum vos: gaudete et exsultate, quia merces vestra magna est in coelis» . Deinde in progressu sermonis cum docere inciperet, quamvis eum turba circumdaret, dixit talia discipulis suis, quae ferirent faciem Pharisaeorum et Judaeorum, qui quasi primatus habebant exponendarum Scripturarum omnium; qui sibi quasi justi videbantur, vel videri se arbitrabantur, et ad quorum primatum plebis obsequium videbatur obtemperare: non pepercit, et dixit, «Quando oratis, non eritis sicut hypocritae, qui amant in synagogis et angulis platearum stantes orare, ut videantur ab hominibus» ; et caetera talia.