comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
timꝰ uon solum eas quas mulier
amonis. cum diuorcii ꝯsslum
erit. Non solum eas res que extãt
in rermamotaꝵ iudicumm nemi¬
etiamcerti conditi eas posse ait.
Quenuo suores pignoris datas

Expanded text:
cimus non solum eas, quas mulier amouit, cum diuortii consilierit. Non solum eas res, quae exstant, in rerum amotarum iudicium uenietiam certi condici eas posse ait. Quae viro suo res pignori datas
Abbreviated transcription (Latin):
sanis sit. ergo ⁊ in eo qui curat o
solus post fuitam tutelam cõ¬
fumatus ẽ idem dici põt. ¶ Qd̃
si quisita tutor datus sit quo¬
ad in italia erittutoresto. uelqͦ¬
ad tͣnsmare not ietitan possit
suspectus postular ex eo gestu
quem ad nuĩstrauit anteqͣm tͣus
mare adeẽt.ꝙ magis estut po¬
stuiari possit. quasi una tutela
sit. harens in t̾uana. ¶ Si quis
abfuturusiei puplice tausa de

Expanded text:
satus sit? ergo et in eo, qui curator solus post finitam tutelam confirmatus est, idem dici potest. Quod si quis ita tutor datus sit: 'quoad in Italia erit, tutor esto' uel 'quoad trans mare non ierit', an possit suspectus postulari ex eo gestu, quem administrauit, antequam trans mare abesset? et magis est, ut postulari possit, quasi una tutela sit habens interualla. Si quis afuturus rei publicae causa de
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃.ł. Post mortem furio¬
si non dabitur icuratorem qͥ
negocia gessit. iudicati accõ nõ
magis qñ in cutores. si modo nł¬
lam exconsensu post depoĩtu
officium nouatione facta. ⁊ ĩ
curatorem uł tutorem obligati¬
onem ẽẽ translatam ꝯstabit.
Tutor qui ꝑecumam soluturũ¬
natus fu̾at actionem posttute¬
lam firutam recce recusat. nõ

Expanded text:
orum. Post mortem furiosi non dabitur in curatorem qui negotia gessit iudicati actio, non magis quam in tutores, si modo nullam ex consensu post depositum officium nouationem factam et in curatorem uel tutorem obligationem esse translatam constabit. Tutor, qui pecuniam se soluturunatus fuerat, actionem post tutelam finitam re
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł T utor int̾poĩto det̾¬
to tutoris pretoris auccorem
reuĩquit. secundum eñ suĩa
dicta iudicati tnffcurad pu
pillum accõ non minus qͣm
faritem defendit succurritur

Expanded text:
m. Tutor interposito decreto praetoris actorem reliquit. secundum eum sententia dicta iudicati transfertur ad pupillum actio non minus, quafantem defendit, succurritur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ a dio  autonĩo. ¶Sane si
ip̃e quid̃ eruit hiriam dedit. aũ
nonien non mala fide s sim¬
plicit᷑ ut solent hoĩes honesti¬
ores non patinomuna sua instͥ¬
mentis inscribiualet emptio.
quia si calide emiss idem erit
ac si ꝑ int̾positam ꝑsonam e¬
misset. ¶ S et si creditor pupil¬
li distrabat eq emere bona fi¬
depot̾it. Si suns tutoris uel q̃
alia ꝑsona uiri eius subierta e¬
tanqͣm extraneos rerte a pu

Expanded text:
Sane si ipse quidem emit palam, dedit autem nomen non mala fide sed simpliciter, ut solent honestiores non pati nomina sua instrumentis inscribi, ualet emptio: quod si callide, idem erit ac si per interpositam personam emisset. Sed et si creditor pupilli distrahat, aeque emere bona fide poterit. Si filius tutoris uel quae alia persona iuri eius subiecta etamquam extraneos recte a pu
Abbreviated transcription (Latin):
test. ⁊ si quid babeat cutores nõ
pot̾it postulari. quia ꝯueniri
põt. si non habet amorieri põt
Si tutor mnunicus pupillo ꝑa
epicurio tutores qui res uetri¬
tas sine decreto distraxerunt.
eos oportet. ¶Tutor quidem

Expanded text:
test. et si quidem habet contutores, non poterit postulari, quia conueniri potest, si non habet, amoueri potest. Si tutor inimicus pupillo parEpicurio tutores, qui res uetitas sine decreto distraxerunt, eos oportere. Tutor, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tu pupitii siue tutoris aucͣte
non potest acquirere autem
sibi scipiuando et ꝑ traditõm
accipiendo etiam siue tutoris
aucioritate pot. s credendo o¬
bligare sib non põt. qr siue
tutoris auiͣte nichu alienare
põt. ex boc autem quod pu-¬
pisius iniuam rem sine tu

Expanded text:
tu pupillus sine tutoris auctoritate non potest: adquirere autem sibi stipulando et per traditionem accipiendo etiam sine tutoris auctoritate potest: sed credendo obligare sibi non potest, quia sine tutoris auctoritate nihil alienare potest. Ex hoc autem, quod pupillus nu
Abbreviated transcription (Latin):
teuexerit. non sexus u̾eꝯdram
egredientis. s pietate ꝓdurtã.
non ꝯtinere inuiriamꝰ pupi¬
loꝵ admutet eam ad actusa
admissa fu̾it ap̃ pretoiem ac¬
cusatus renuttituras prefectũ
urbis gramt̾ pumendus.

Expanded text:
tellexerit non sexus uerecundiam egredientis, sed pietate productam non continere iniuriam pupillorum, admittet eam ad accusatadmissa fuerit apud praetorem accusatus, remittitur ad praefectum urbis grauiter puniendus.
Abbreviated transcription (Latin):
retiꝑe pupilius sine tutoris
epłam int̾posita eius auctoritaᷤᷤ
pupillo contrabit. scriptis tñ
ꝑ epłam uendam aliquis aut
lecemi ⁊ is tutoris aucͣte consẽ¬

Expanded text:
re pupillus sine tutoris epistulam interposita eius auctoritas npupillo contrahit, scriptis tameper epistulam uendam aliquid aut locem et is tutoris auctoritate conse
Abbreviated transcription (Latin):
sit in ꝓuincia hec restriptum ꝯ¬
sequens erit id dic̾e ⁊ eum cin a
pretore mandata est uirisdutõ
posse de suspecto cognosce. ¶O¬
stendimꝰ qui possunt desuspec¬
to cognosc̾e. nunc indeamꝰ qui
s alteriꝰ generis tutores. Quare¬
idem erit dicendum. dum mo

Expanded text:
sit in prouincia hoc rescriptum, consequens erit dicere et eum, cui a praetore mandata est iurisdictio, posse de suspecto cognoscere. Ostendimus, qui possunt de suspecto cognoscere: nunc uideamus, qui sed alteriidem erit dicendum: dummo
Abbreviated transcription (Latin):
petuniã enis cunis negocia ad¬
nu̾strat mutua data ip̃estipła¬
tus fu̾it. uei predia ĩ nom̃ sum̃
emeritaititis accõ ei cuiꝰ peccũa
iuent daturad remuendican¬
dam. uel mutuã petim̃am exi¬

Expanded text:
pecunia eius, cuius negotia administrat, mutua data ipse stipulatus fuerit uel praedia in nomen suum emerit, utilis actio ei, cuius pecunia fuit, datur ad rem uindicandam uel mutuam pecuniam exi
Abbreviated transcription (Latin):
aius .ł Si ad pripilumau̾
furiosum bonoꝵ possõ ꝑtine
anda bonoꝵ possone uoluta¬
tem tutoris curatorisq specta¬
riderere placuit. quia stilicet¬
qui si quid eoꝵ ꝯtraꝯmodum
pupilli furiosi uefecerit. tu¬
tele cuiacorisue iudicio tene¬
bunturꝰ Iulianus .ł.¬
traditõnem acceꝑit tota ad
ticium ꝑtinebit. marcenus
acauiri põt ꝑtinere ueteres ꝯ¬
probauerunt.

Expanded text:
ale. Si ad pupillum aut furiosum bonorum possessio pertineaanda bonorum possessione uoluntatem tutoris curatorisque spectari debere placuit: qui scilicet si quid eorum contra commodum pupilli furiosiue fecerint, tutelae curationisue iudicio tenebuntur. 12 Iulianus traditionem acceperit, tota ad Titium pertinebit. Marcellusadquiri potest, pertinere ueteres comprobauerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
postercucatõm ab h̾edib extra¬
neis quo retineri placinit. ꝙ ñ
haberit lacum in ꝑsona fiiu ꝙ̃
patermnpub̾i fratr coħ̾edem et.
tutorem dedit. tum iudici¬
d patris ut filius nonut tutor ꝑ¬
meruit. ¶Tutorem ad tempꝰ
ctulare uissum eccusari non o¬
portet. s ꝑ tempꝰ exili curator
Un locum ip̃ius debͥet dari

Expanded text:
edibus extrariis quoque retineri placuit. quod non habebit locum in persona filii, quem pater impuberi fratri coheredem et tutorem dedit, cum iudicium patris ut filius, non ut tutor promeruit. Tutorem ad tempus exulare iussum excusari non oportet, sed per tempus exilii curator in locum ipsius debet dari
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑator adrianus britasio polo¬
ni legato lugonnensis. ¶ Si
claudius mantus qͣmius filiꝰ
familias sit. idoneus tutor eẽ
idebr̃. pater autem eius idcir¬
cocauere non uultut filiũ¬
suũ a tutela eximat. i hoc ar¬
tisicio ꝑsenerau̾int existimo
hinc tefrandi recte occursimi
ut ⁊ filius ⁊ ipẽ ad tutelam li¬
obserandã diuris marcus sta¬
tuit computandi sunt. unde
ex dieaꝑti testĩanex eo quo¬

Expanded text:
ator Hadrianus Uitrasio Pollioni legato Lygdonensi. Si Clodius Macer, quamuis filius familias sit, idoneus tutor esse uidebitur, pater autem eius idcirco cauere non uult, ut filisuum tutela eximat, et in hoc artificio perseuerauerit, existimo te huic fraudi recte occursurum, ut et filius et ipse ad tutelam liobseruanda diuus Marcus statuit, computanda sunt, utrum ex die aperti testamenti,
Abbreviated transcription (Latin):
uaris nilio pauls mart̃ filium
suum pupilũ ueĩ qͥucanius
extraneus extraneũ eq puꝑiuus
scripsit bedem et titio legatum
dedit. eumq eidem pupiuo tu¬
torem asscripsitticuis ꝯfiriat᷑
ertusauit sea tutela. Quero an
iegatum aractat. ⁊ quid si te

Expanded text:
aris Iulio Paulo. mater filium suum pupillum vel quivis alius extraneus extraneum aeque pupillum scripsit heredem et Titio legatum dedit eumque eidem pupillo tutorem adscripsit: Titius confirmatus excusavit se a tutela: quaero, an legatum amittat.
Abbreviated transcription (Latin):
non iuredatus tutor nel pub̾i¬
matus a pretore extasatõis bñ¬
ficio maliut uti reppellendꝰ est
a legato ⁊d ꝙ ⁊ sceuolenrõ pla¬
autrnam ⁊ pretor qui eum con¬
firinat tutorem defuncti sequi¬
tur ludicum. Idem in matris
testam̃to dicend̾ est. similis ẽ
matri quiuis extraneus qui
pupillum hedem instituit. er¬
q ⁊ in tutorem daudo ꝓspit̾e
uolunt. quales sunt aiumpni
urĩ. ¶ Recce ergo piacuit eñ
id q testator reliquit ab eo ꝯ
petit ꝙ idem dedit reppelli de¬
beret. non semꝑ tm̃ existimo
eum qui honus tucele retusa¬
nerit eum reppenend̾ a legato.
s ita demum si legatum ei iõ
adscͥptum appareat. ꝙ eidcm
tuteia finoꝵ inunixit. non ꝙ
alioqum daturus eẽt.⁊̃ sine
tutela idapparere potilit. Si
posueris testam̃to legatum ad¬
scriptum codicilłuero pꝰt ea fa¬
stis tutoremdatum. In ħ enĩ
legato põtdici nou ides ei re
scrupulosa sunt nec admittẽ¬
da irisi eudent̾ pater exp̾ssit
uelle sedare ⁊̃ si tuteiam nõ

Expanded text:
non iure datus tutor uel matus a praetore excusationis beneficio uti maluit, repellendus est a legato: idque et Scaeuolae nostro placuit: nam praetor, qui eum confirmat tutorem, defuncti sequitur iudicium. idem in matris testamento dicendum est. similis est matri quiuis extraneus, qui pupillum heredem instituit eique et in tutore dando prospicere uoluit, quales sunt alumni nostri. recte ergo placuit eum, od testator relinquit ab eo quod petit quod idem dedit repelli debere. non semper tamen existimo eum, qui onus tutelae recusauit, repellendum a legato, sed it demum, si legatum ei ideo adscriptum appareat, quod eidem tutelam filiorum iniunxit, non quod alioquin daturus esset etiam sine tutel‹a›. id apparere potuit, si posueris testamento legatum adscriptum, codicillis uero postea factis tutorem datum: in hoc enim legato potest dici non ideo escrupulosa sunt nec admittenda, nisi evidenter pater expresserit velle se dare etiam, si tutelam non
Abbreviated transcription (Latin):
babet ⁊̃ eiusdem curator dec̾to
presidis at pretoris constitutus
terum admĩstratõm utrdbiq
suscep̃. placuit ꝙ eum duascu¬
ratõnes m admistra tõm non
iuderi quod iudelunꝰ duo pat̾¬
monia non uident᷑.¶Qui ur¬
uulegio subuxusẽ fratus cura¬
tioniem suscipenon cogitur.
Datromus inpub̾i ubto quos¬
dam ex lib̾tir cutores aut cu

Expanded text:
beret, eiusdem curator decreto praesidis ac praetoris constitutus rerum administrationem utrubique suscepit. placuit eum duas curationes administrare non uideri, quod uidelicet unius duo patrimonia non uiderentur. Qui priuilegio subnixus est, fratris curationem suscipere non cogitur. Patronus impuberi liberto quosd
Abbreviated transcription (Latin):
pupun sit ⁊ ideo illaꝵ rerum
dabunt cucores in ꝑuncia p̃s¬
des eius. nec euratõres ultra cen¬
tesimum lapid urbic tuteiã
gerere coguitu: habenti ergõ
tutorẽs ⁊ cutor datus. s aliaꝵ re
ceps curam auciuus rei muirit
erat admĩstratums tutele ex¬
cusatio non habetur ¶Si in¬
castris merentes non ab eo tu¬
tores dstipitur qui in castris me¬
est ei priuilegium exc̾atõis ab¬
latimcui fidei ꝯmissaria lib̾taᷤ
soluta est nam in toto fẽre u¬
re manumissor enis modi ni¬
chi uiris ut patronus adu̾sus
lib̾ti ꝑsonam ꝯsequitur ercep¬
to ꝙ inuisuocare pacronun
nisi uissu pretoris non debett. ⁊

Expanded text:
ium sit: et ideo illarum rerum dabunt tutores in prouincia praesides eius. Nec senatores ultra centensimum lapidem urbis tutelam gerere coguntur. Habenti ergo tutorem tutor datur: sed aliarum rerceps curam alicuius rei iunxit, erat administraturus, tutelae excusationem non habercastris merentes non ab eo tutores dentur, qui in castris meest ei priuilegium excusationis ablatum, cui fideicommissaria libertas soluta est: nam in toto fere iure manumissor eiusmodi nihil iuris ut patronus aduersus liberti personam consequitur, excepto quod in ius uocare patronum iniussu praetoris non debet. 25
Abbreviated transcription (Latin):
ta non sunt nisi noĩatimid ꝑͥt¬
ilegium eisindultum sit.
magistratus habent᷑. qui pͥuatis
mimib extusati sunt scõm dun
marci sꝵptum. sanenotum ẽ
ꝙ g̾entib honorem uacatõnem
tutelaꝵ concedi platuit. ¶Unca¬
reautem eos qui tunc primum
uorent᷑. ad suscipiendum offm̾
tutele. cet̾m eos qui iam semis¬
cuerinitad nũstratõmr nec tẽ¬
pore quidem magrãtus uacare
eq nocum est. ¶ domim na
legia utatuteus uacent. idq
dinus adrianus & psit. ¶ Inqui¬
lim castroꝵa tutelis extusari
solent. nisi eoꝵ qui ⁊ ip̃im qui¬
limi sunt. ⁊ in eodem castro ea
tele excusatõmi ꝓsunt. Quesitũ
est au̾tem qui sunt isti utrum
hii qui acie sunt int̾entran n̾o¬

Expanded text:
ta non sint, nisi nominatim id priuilegium eis indultum sit. magistratus habetur qui priuatis muneribus excusati sunt secundum diui Marci rescriptum. Sane notum est, quod gerentibus honorem uacationem tutelarum concedi placuit, uacare autem eos, qui, tunc primum uocentur ad suscipiendum officium tutelae: ceterum eos, qui iam se miscuerint administrationi, ne tempore quidem magistratus uacare aeque notum est. Domini naulegia, ut a tutelis uacent, idque diuus Traianus rescripsit. Inquilini castrorum a tutelis excusari solent nisi eorum, qui et ipsi inquilini sunt et in eodem castro eadtelae excusationem prosunt: quaesitum est autem, qui sunt isti, utrum hi, qui in acie sunt interem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ plures gradus sunit hr̃oumn
institutoꝵ ꝑ singulos obser¬
naturum seait pretor id ꝙ a
edrcituidel ut a primo quo
ad seq̃ntem tͣnslata hr̃ditate
q̃m primum ĩuemat succer¬
sorem qui possit definicti cre¬
ditonb respondere.
abolenꝰ .ł. Qui filium lib̾ti¬
nun habebat hĩtem cum i¬
stituat. dem̃ itascripsat.si mͥ
fuiꝰ mitius erit qui iusuam tu¬
telam ueniat tunc damas ser¬
nus lib̾ ⁊ hr̃s esto is filius ꝑu¬
tur siliberdamas eẽt. trebraciꝰ
uegat quia filii appellatione
lib̾tuis quo ꝯtinetur labes

Expanded text:
 plures gradus sint heredum institutorum, per singulos obseruaturum se ait praetor id quod edicit, uidelicet ut a primo quoque ad sequentem translat‹a› hereditate quam primum inueniat successorem, qui possit defuncti creditoribus respondere.abeonis Qui filium libertinum habebat, heredem eum instituerat, deinde ita scripserat: "si mihi filius nullus erit, qui in suam tutelam veniat, tum dama servus liber esto": is filius putur, si dama liber esset. Trebatius negat, quia filii appellatione l
Abbreviated transcription (Latin):
tere eum oportet ut edificia s¬
arcantur ueagri mauitistnt
si quapectuma sub penatebe¬
turlit restigatir nepignora
distralant ex auis quo iuistis
causis p̾tor aditus diiinntio¬
nem ꝑiitet. n euum sineꝑ
postea qͣm seabstinu̾t tunt
petat tempꝰ ad delib̾and̾ uide¬
aiꝰ an mpetrare debeat. mag̾¬
q estut ex cansanpetraret

Expanded text:
tere eum oportet, ut aedificia sarciantur, ne agri inculti sint, si qua pecunia sub poena debetur ut restituatur, ne pignora distrahantur. ex aliis quoque iustis causis praetor aditus deminutionem permittet: neque enim sine posteaquam se abstinuerit, tunc petat tempus ad deliberandum, uideamus, an impetrare debeat: magisque est, ut ex causa debeat
Abbreviated transcription (Latin):
turdatuim sealiquid uel
factirum ꝙ non iꝓbum
ẽ actiones yr̃oitarias ñ alias
habebit. qͣm si dederit uelfe¬
ceritid quod erat hrc iussuᷤ
unare.¶ Mortuo autem ist̾
manuimisso sticho inno test¬
atore quia ita heres istitut᷑
ẽ. si inrasset sestichum mau¬
iissimim non indebitur
defectus conditõe heres ꝗͣuis
iire sit compenendꝰ eniu ma¬
nimutt̾e. si muet. Idem est ⁊
si ita heres insitutus eẽt qͥs
tituis heres esto ut stichum¬
ita manumittat. aut ticio
c. ita lego ut stichum maũ¬
muttat. naui mortuo sticho
nero dicet subinouendũ
eum. non iudetur eminde¬
fectus conditõne si parere ꝯ¬
ditõi non possit. implenda
est enmi uoluntas si potesti
DDeboc iure nuando remintẽ¬
do non est ncc̃e adire p̾torem
semel enimin ꝑpetuma pͥ¬

Expanded text:
tur daturum se aliquid uel facturum: quod non improbum est, actiones hereditarias non alias habebit, quam si dederit uel fecerit id, quod erat iussus iurare. Mortuo autem uel manumisso Sticho uiuo testatore qui ita heres institutus est, si iurasset se Stichum manumissurum, non uidebitur defectus condicione heres, quamuis uerum sit compellendum eum manumittere, si uiueret. idem est et si ita heres intius heres esto ita, ut Stichum manumittat' aut 'Titio centum ita lego, ut Stichum manumittat'. nam mortuo Sticho nemo dicet summouendum eum: non uidetur enim defectus condicione, si p‹ar›ere condicioni non possit: implenda est ‹enim› uoluntas, si potest. De hoc iureiurando remittendo non est necesse adire praetorem: semel enim in perpetuum a p
Abbreviated transcription (Latin):
sarconcessit. s ea concessio tẽ¬
poralis erat. postea uero primꝰ
diuus titus deoit. post hos do¬
mician᷑ postea diuns nerua
plenssimam induigentiam
datis inser cepit capitulum
a cum militonib reucta ꝓfr̃r
que possnt in ꝯtroru̾siam de¬
ducr si ad diligentiam legam
renocentur: ⁊ obseruanciam
setutus animimei iutegͥtudi¬
nem erga optimos fideussiõs¬
q ꝯmilitones simplicitati e¬
orum ꝯsulend̾ existimaui.
ut quoquo m testati funsset
rata eẽt eoꝵ uoluutas faciãt
leut facant quoquo modo
potersit suffitiat q ad bono¬
tum suoꝵ diuisionem faci¬
endam mida nolinitas te¬
ꝙ aitere milites solentant
amimero mine hominum
dc̃m agreco u̾bo tractum da

Expanded text:
sar concessit: sed ea concessio temporalis erat. postea uero primus diuus Titus ded‹i›t: post hoc Domitianus: postea diuus Nerua plenissimam indulgentiam datis inseri coepit caput a commilitonibus relicta proferri, quae possint in controuersiam deduci, si ad diligentiam legum reuocentur et obseruantiam: secutus animi mei integritudinem erga optimos fidelissimosque commilitones simplicitati eorum consulendum existimaui, ut quoquomodo testati fuissent, rata esset eorum uoluntas. faciant lent, faciant quo modo poterint sufficiatque ad bonorum suorum diuisionem faciendam nuda uoluntas tequod arcere milites solent, aut a numero mille hominum, ductum a Graeco uerbo, tractum a
Abbreviated transcription (Latin):
stituere ei liceret. ⁊ substitiut
ticium mutꝰ duxit uorem p̾t
mortem pr̃s ⁊ nascitur ei filsꝰ
Quero an rumpatur testanĩ
pretari uerm uoluntatem
principis inspicientib potest
dit̾e eatenus id eum tribu̾e
uotuisse quatenus filius eiꝰ
in eadem ualitudine ꝑsen̾as
testam̃tum. ita princeps im¬
mitatus situis in eo qui ꝑꝑ¬

Expanded text:
stituere ei liceret, et substituit Titium: mutus duxit uxorem post mortem patris et nascitur ei filius: quaero, an rumpatur testamentnt interpretari: uerum uoluntatem principis inspicientibus potest dici eatenus id eum tribuere uoluisse, quatenus filius eius in eadem ualetudine perseuertestamentum, ita princeps imitatus sit ius in eo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
gitursi quid in hr̃oitate sit.
uinũ oleum frumĩtum in̾ia¬
ta pertuma in defieri debebũt
inpendra simmꝰ a debitoribus
hĩo nariis exigenda petuma
ꝙ si mlli sint debitores aut i¬
dicem ꝓuocent uemre dehent
res suꝑuacue. U lpranꝰ ł¬

Expanded text:
gitur si quidem in hereditate sit uinum oleum frumentum numerata pecunia, inde fieri debebunt impendia: si minus, a debitoribus hereditariis exigenda pecunia. quod si nulli sunt debitores aut iudicem prouocent, uenire debent res superuacuae. 7 Ulpian
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtem ne euis ticuis hr̃s esto.
non magis qͣm si post demon
⁊ qui c̾te rerur̃t instituit᷑ co¬
hrdi non dato bonoꝵ om̃ he¬
reditatem oꝑtinet. Idem .ł¬
ita substitit. si anbo moctu
eẽnt. dem̃ pueri post mortem
tates substituto deferitur
S si diu̾sis temꝑib uita dece¬
dant in hĩoitate nouisstim¬
filii ꝑueri eius fratris amnor
tuus est hroitatem substitut᷑
iuenit. s in rõne facidie pu¬
eri prioris hr̃oitas ñ uerit. uet
substitutus amplius qͣm sexĩ
iure testamenti defid̾abat.¬

Expanded text:
temue eius Titius heres esto', non magis quam si post demonset qui certae rei heres instituitur coherede non dato, bonorum omnium hereditatem optinet. 42 Idem ita substituit, si ambo mortui essent: deinde pueri post mortem tates substituto deferuntur. sed si diversis temporibus vita decedant, in hereditate novissimi pueri eius fratris, qui ante mortuus est, hereditatem substitutus inveniet: sed in ratione Falcidiae pueri prioris hereditas non veniet nec substitutus amplius quam sescunciam iure testamenti desiderabit
Abbreviated transcription (Latin):
mortem obiisse. de quo. R ser
cisse ideo ꝙ moriente eo lega¬
ti diem cessisse. alt̾a uero spe¬
cies conditionis iuofius ñ
ad nuctit nepotes ad hr̃oita¬
tem qui si substitum ñ eẽnt
obstitisse. p̾cunis mortem pa¬
tris testam̃tum destitintur.
q̃mad̾m si exhr̃dato filio ne¬
potes cum fihi morerentur
nr̃des fuissent instituti De¬

Expanded text:
mortem obisse: de quo respondcisse ideoque moriente eo legati diem cessisse. altera uero species condicionis uiuo filio non admittit nepotes ad hereditatem, qui substituti si non obstitisse, post cuius mortem patris testamentum destituitur, quemadmodum si exheredato eodem filio nepotes, cum filius moreretur, heredes fuissent institut
Abbreviated transcription (Latin):
pure nstitmtcodiciuis ad scp¬
sit condicõneur quero anei
paretencc̃t habeat. modestimꝰ
condicions deademptione
hr̃ditatis cogitasse in telłr.¬

Expanded text:
pure instituit, codicillis adscripsit condicionem: quaero, an ei parere necesse habeat. Modestinuscondicionis de ademptione heredita‹ti›s cogitasse intel
Abbreviated transcription (Latin):
oheredr substitutus priꝰqͣm
hr̃ditatem ad iret aut conditõ
substitutõis exist̾et iuta deces¬
sitad substitutum siue ad
substitucoes sune postea sub¬
stitats sit utraq eoꝵ portio
ꝑtinebit net interit prior sb̾¬

Expanded text:
oheredi substitutus priusquam hereditatem adiret aut condicio substitutionis existeret, vita decessit. ad substitutum eius, sive ante substitutionem sive postea substitutus sit, utraque portio pertinebit nec intererit, prior s
Abbreviated transcription (Latin):
rere potest. Idemuq est ⁊ si
legatu ei sub condicõne
reliccum fu̾it. quia conditõ
expleta ꝓ eo ẽ quasi pure ei
uereditas uel legatum relic
des scripsit sub tal conditõe
s reliquias eius in mare ab¬
itiat querebatur cum hr̃s
institutus conditõm non
parniss an expeliend̾ ẽ ab
dandus est magis quan ac¬
cusandus heres qui reliqͥas
testatoris non in mare seꝯ¬
dumeuis uolintatem ab¬
iecit s in memoriam hũa¬
ne conditionis sepulture
tradidit. s hocampliꝰ priuᷤ
inspiciend̾ est ne homo qͥ
coupos mentisesset igitur
picio amom̾i pocest milło
legitimus heres dehr̃dita

Expanded text:
ere potest. idemque est ‹e›t si legatum ei sub condicione relictum fuerit, quia condicione expleta pro eo est, quasi pure ei hereditas uel legatum relictdem scripsit sub tali condicione 'si reliquias eius in mare abiciat': quaerebatur, cum heres institutus condicioni non paruisset, an expellendus est ab dandus est magis quam accusandus heres, qui reliquias testatoris non in mare secundum ipsius uoluntatem abiecit, sed memoria humanae condicionis sepulturae tradidit. sed hoc prius inspiciendum est, ne homo, qui compos mentis esset. igitur picio amoueri potest, nullo modo legitimus heres de heredita
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑat daret ad substitũtõem
ipub̾isadinissus uttum pro
ea ꝑte ꝓ qua scriptus siñt ne¬
urat an uo ꝓ ea qͣm accepit. ⁊
ut angeatũr eius pars ĩ substi¬
tutõne. R qui in fiandem leg̾
ita ac cõmodatadeumdo heres
efficitur nec desunt hr̃s eẽ. lz
res que ita rencte suit auferũ¬
tur. uñ ⁊ scd̾is tabulis in tantũ
hr̃s esse põt inqͣntum scͥptum
esset.satis euimpunittis ẽ ĩ eo
ꝙ fecit coutra leges. qͥuĩmo. ⁊¬
si desmiet hr̃s ẽẽ idem dic̾em ꝙͣ¬
admodum ⁊ intelligendum ẽ.
in eo ꝯui cum scriptus eẽt hr̃s¬

Expanded text:
onem impuberis admissus utrum pro ea parte, pro qua scriptus fuit, ueniat, an uero pro ea quam cepit, ita ut augeatur eius pars in substitutione? respondi: qui in fraudem legum fidem accommodat, adeundo heres efficitur nec desinet heres esse, licet res quae relictae sunt auferuntur. unde et ex secundis tabulis in tantum heres esse potest, in quantum scriptus esset: satis enim punitus est in eo, in quo fecit contra leges. quin immo etsi desineret heres esse, idem dicerem: quemadmodum intellegendum est in eo qui, cum scriptus es
Abbreviated transcription (Latin):
ila ratio suadet eum qui li¬
bertatem dare potest ip̃m
debereaut presenti die aut
in diem aut stib conditõne
dare lib̾tatem net habere

Expanded text:
ia ratio suadet eum qui libertatem dare potest, ipsum debere aut praesenti die aut in diem aut sub condicione dare libertatem nec habere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmum testarrstatim bñfi¬
cio militar renũciauit nec¬
enim ccedend̾ est quis qͣm ge¬
nuc cestand eugere ad ĩpug¬
nanda sua iudrcia s magis
titos casus q̃mad̾m pleriq
pagani solent cm testani¬
ta fatiunt ꝑscripturam ad¬
itere uenet hoc ⁊̃ uice codica¬
loꝵ ualere qͣicqͣm dix̾it si
imꝑfectum sit testam̃tum
codicilos non eẽ. nam scdm

Expanded text:
tari, stati‹m› beneficio militari renuntiauit, nec credendus est quisquam genus testandi eligere ad impugnanda sua iudicia, sed magis tuitos casus: quemadmodum plerique pagani solent, cum testament‹um› faciunt per scripturam, adicere uelle hoc etiam uice codicillorum ualere. quicquam dixerit, si imperfectum sit testamentum, codicillos non
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃tum cum ressꝑuisset
quia posset sibi testam̃tum fa¬
cere.⁊ enim iniquũ incipit fi¬
cri beneficium principis si ad¬
huc id ualere dicamꝰ auferet
eium testam̃ti factõnem ho¬
minisane mentis. ⁊gitur ĩ
agnatõne sui hr̃dis dicend̾ ẽ
rumpi substitutõnem. quia
nichu int̾est alium hr̃dem ĩ¬
stitũet ip̃e falius postea an ĩe
habere ceꝑit simm hr̃dem nͨ
enim aut pr̃em aut princiꝑẽ
de hoc casucogitasse. insum¬
le est ut eum qui postea nas¬
c̾etur exhr̃anret. nec int̾est
q̃mad̾m bñacium pͥncipa¬
leit̾cetat cirta testam̃ti

Expanded text:
testamentum, cum resip‹u›isset, quia iam posset sibi testamentum facere: etenim iniquum incipit fieri beneficium principis, si adhuc id ualere dicamus: a‹u›ferret enim testamenti factionem homini sanae mentis. igitur etiam adgnatione sui heredis dicendum est rumpi substitutionem, quia nihil interest, alium heredem institueret ipse filius postea an iure habere coepit suum he redem: nec enim aut patrem aut principem de hoc casu cogitasse uerisimile est, ut eum, qui postea nasceretur, exheredaret. nec interest, quemadmodum beneficium principale intercedat circa testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
s se aliquid faccurim resti¬
ditione ⁊ pret̾ea sub alia sit ĩ¬
stitutus hic fiquid̾ indendum
di conditõ. ⁊ magis est ut re¬
uiris uirandi condicõne sit

Expanded text:
 se aliquid facturum, restidicione et praeterea sub alia sit institutus, huic uidendum dicio: et magis est, ut reurisiurandi co
Abbreviated transcription (Latin):
ater familias primis tabłis
postumo hĩte istituto. scd̃is¬
tabulis sibi uei filio si intra
pub̾tatem decessisset gauim¬
it dem̃ titium gaio seio. ⁊ pͦt¬
ea sicdixit. ꝙ siganis seius
fratͥ mens prmio loco substitu¬
tus heres michi esser tunc ti¬
cio fidei ꝯmissum remiquo
q̃mcum filiis patris heres ex¬
stit̾it eoq intra pnb̾tatem
mortuo suꝑ testatoris ex sub¬
stitutõne heres sitan fider cõ¬
casum institutus uel sbsti¬
tutus est. filio in prb̾e defũc¬
to eaq testatorrenquit pr̃a¬
re debere. nec adu̾sar ħ uer
rum sit eum testatori hr̃dẽ
ccstitisse. E ceuola. ł¬

Expanded text:
ater familias primis tabulis postumo herede instituto secundis sibi uel filio, si intra pubertatem decessisset, Gaiinde Titium Gaio Seio, et postea sic dixit: 'quod si Gaius Seius frater meus primo loco substitutus heres mihi esset, tunc Titio fideicommissum relinquo'. quaero, cum filius patri heres exstiterit eoque intra pubertatem mortuo frater testatoris ex substitutione heres sit, an fideicomui in utrumque casum institutus uel substitutus est, filio impubere defuncto ea quae testator reliquit praestare debere: nec aduersari haecrum sit eum et testatori heredem exstitisse. 47 Scaeuola
Abbreviated transcription (Latin):
legatus sic stichus ⁊ lib̾tatem
si prenaiet lib̾tas non deberi
legatum ⁊ ideo iussu legata¬
rii non posse adire hr̃ditatem
ac ꝑ hoc sim esse stichum here
cẽ heresq. porro qͣmdin non

Expanded text:
gatus sit Stichus et libertatem si praeualet libertas, non deberi legatum et ideo iussu legatarii non posse adire hereditatem, ac per hoc uerum esse Stichum heredet heres esse. porro quamdiu non
Abbreviated transcription (Latin):
utrumã moriente filio ĩple
tuit ⁊ extremo inite morĩto
impleti ueluti fiticio .x. dete¬
rit falius heres esto. que condi
cio nomine fai ꝑ alium ĩple¬
ti põtnam suꝑior quid̾ sp̃es ꝯ¬
dicionis admittit uiuo filio
uepotes ad hr̃oitatem ꝙ si mi
nime substitutum hr̃et dum
moritur legitimꝰ pr̃is heres
exstit̾it argĩto quo ẽ qd̾ a¬
pͥud setuium quo relatum
ẽ quemdã enim refertita ur̃

Expanded text:
utrum quae moriente filio implertuit etiam extremo uitae momento impleri, ueluti 'si Titio decem dederit, filius heres esto', quae ccio nomine filii per alium impleri potest. nam superior quidem species condicionis admittit vivo filio nepotes ad hereditatem, qui si neminem substitutum haberet, dum moritur, legitimus patri heres exstiterit, argumentoque est, quod apud Servium quoque relatum est: quendam enim refert ita
Abbreviated transcription (Latin):
alioqitiu si legata uel fidei¬
ꝯunssa faiuis acceꝑit intra mo¬
duni eoꝵ sidei ꝯmissum hr̃oi¬
satis a filio datum cura falci¬
dit cõnem debebit᷑. ¶ Quidis¬
uetas portiones quinctis pluri¬
bus ⁊ seꝑatimi debit ac post gẽm
institutõis ordinem ita scͥpsit
hos br̃ces meos mincem substi¬
tuo ꝯmnctos primo loco ince

Expanded text:
alioquin, si legata vel fideicommissa filius acceperit, intra modum eorum fideicommissum hereditatis a filio datum citra Falcidiae rationem debebitur. Qui discretas portiones coniunctis pluribus separatim dedit ac post omnem institutionis ordinem ita scripsit: "quos heredes meos invicem substituo", coniunctos primo loco vice
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ .ł. ꝙ in ex fratribus
meis ticiam consobrinam
uxorem duxit ex besse hr̃s
esto. qui non dux̾it extͥen
ra desuntta ambo ad hr̃di¬
tatemuenientes semisses
habebunt quia u̾m est cos
heretes institutos. set emio¬
lumento portionum euẽ¬
tumiptiarum eẽ discretos.

Expanded text:
orum. 'Qui ex fratribus meis Titiam consobrinam uxorem duxerit, ex besse heres esto: qui non duxerit, ex na defuncta ambo ad hereditatem uenientes semisses habebunt, quia uerum est eos heredes institutos, sed emolumento portionum euentu nuptiarum discretos.
Abbreviated transcription (Latin):
quisquis ex suprascͥptis hr̃s
erit. habet eniminise eamdẽ
conditõnem similem suꝑio¬
ri. ¶ Het uerba quisquis mͥ
hĩs ert idem inpub̾i faio he¬
res esto. hunc hñt sensum ut¬
ei non omĩs qui prĩ hr̃s exsti¬
terit s huis qui ex testõ hr̃i
exstit̾it. substitutus uideatur

Expanded text:
"quisquis mihi ex supra scriptis heres erit": habet enim in se eandem condicionem similem superiori. Haec verba: "quisquis mihi heres erit, idem impuberi filio heres esto" hunc habent sensum, ut non omnis qui patri heres exstitit, sed is qui ex testamento heres exstitit substitutus videatur
Abbreviated transcription (Latin):
auare quadransꝓtulo datus ad
quierum au̾tad substitutos t̾
desita demũ substituit si tota
hr̃ortas uatass idq apparet eui¬
dent̾ ex eo ꝙ piures qͣm .xii. ui¬

Expanded text:
ur, quadrans Proculo datus ad Quietum an ad substitutos terdes ita demum substituerit, si tota hereditas uacasset, idque apparere euidenter ex eo, quod plures quam du
Abbreviated transcription (Latin):
ex ea lege ad substitutos ꝑtin̾e.
si u̾o uuo pr̃e filius in hostiũ
legi cornene locum ẽẽ aua ñ
efficitur ꝑ eam ut is qui mul¬
la bona incuntate renquit hr̃¬
des hareat quare ⁊̃ si inpubes
frluis uino pr̃e captus fu̾it deĩ
de mortuo in ciuitate pr̃e ip̃e
in hostium põtate decessit prĩs
hr̃oitas ex lege .xii. tabulaꝵ ⁊¬

Expanded text:
tutos pertinere: si uero uiuo patre filius in hostium legi Corneliae locum esse, quia non efficitur per eam, ut is, qui nulla bona in ciuitate reliquit, heredes habeat. quare etiam si pubes filius uiuo pde mortuo in civitate patre in hostium potestate decesserit, patris hereditas ex lege duodecim tabula
Abbreviated transcription (Latin):
rent. ⁊ restitn hr̃ditatem defide¬
rentan soluendo sit hr̃ditas ⁊
omĩb lib̾is fc̃s restituidebent
a pretore q̃returabsente autem
primo seq̃ns desid̾antis ad ire br̃¬
ditatem non ẽ auoiendus quia
si primus uelit restitui sibihr̃¬
dicatem prefendus ẽ ⁊ hic siuiꝰ
fiturus est. ¶aulus . łͥ¬

Expanded text:
ent et restitui hereditatem desiderent, an soluendo sit hereditas et omnibus liberis factis restitui deberet, apud praetorem quaereretur. absente autem primo sequens desiderans adiri hereditatem non est audiendus, quia, si primus uelit sibi restitui hereditatem, praeferendus est et hic seruus futurus est. 85 Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
grdns cẽatq ideo repudran¬
te ticõ stichum lib̾m ⁊ here¬
dem fore. Paulus .L
oberit ei isubstuntõe si tñc
passts nonsit. u ap .ł¬

Expanded text:
gradus esse atque ideo repudiante Titio Stichum liberum et heredem fore. Paulus loberit ei in substitutione, si tunc passus non sit. 12
Abbreviated transcription (Latin):
adierit qͣmins cet̾a que ĩ cod̾
testamĩto adiecta sunt ꝑ eam
adiectõm ꝯfirmenturut le¬
gata ⁊ lib̾tates scdas tamen
tabulas non oꝑt resuscitari.
destitutoram iurecanli testõ
cerat. s płiq in diu̾sa sunt o¬
pnuone quia pupitiares cabu

Expanded text:
adierit, quamuis cetera, quae in eodem testamento relicta sunt, per eam aditionem confirmentur, ut legata et libertates, secundas tamen tabulas non oportere resuscitari destituto iam iure ciuili testamento dicebat. sed pl‹e›rique in diuersa sunt opinione, quia
Abbreviated transcription (Latin):
unum substituantur. unus¬
ex illis auinon erat quisqͣm
cuinemo erat substitutus ad
substitutum quor ꝑtinere of¬
filius ⁊ casselhus gnderut.
iupubes arrogatus deceissit ꝙͣ
curendum erit subscittito.
Nam ⁊ legitimis hĩoib futis

Expanded text:
unum substituerat: unus ille, cui non erat quisquam ‹n›t. partem, cui nemo erat substitutus, ad substitutum quoque pertinere Ofilius Cascellius responderunt, impubes adrogatus decesser‹a›t.currendum erit substituto: nam et legitimis heredibus fut
Abbreviated transcription (Latin):
filii substitutus uireꝯmun
capiet posteam autem expͥm
uilegeio nulitũ prĩs d̾taxat
cum fructib inuentis in he
to filio lib̾m ẽẽ iissit lib̾erit
qͣrͣ legato adempto nam ⁊ in
legato ⁊ ĩ testam̃to nouissime¬

Expanded text:
filio substitutus iure communi capiet, post eam autem aetatem ex priuilegio militum patris dumtaxat cum fructibus inuentis in herto filii liberum esse iusserit, liber erit quasi legato adempto: nam et in legato in his testamentis nouissim
Abbreviated transcription (Latin):
ex uroitate habebit qͣttum
exasse residuũ mansit.
bonoꝵ mareinoꝵ quein pan¬
noma possidebat lib̾tum hr̃cẽ
instituit pat̾noꝵ que hebat

Expanded text:
ex hereditate habebit, quantum ex asse residuum mansit. bonorum maternorum, quae in Pannonia possidebat, libertum heredem instituit, paternorum, quae habebat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ lib̾tum substitu̾itan mapi¬
endum erit a substituto. lex
esto. ⁊ sit coramamossenditur
¶hĩs istitutus iussu tuo adut
trebracius eumcẽ hr̃demait
iabeo tunc non ẽẽ hr̃dem siuͦ¬
cessitate id fec̾it nou ꝙ alioqͥn
uellet ouligarr. ¶Siquis ita
hr̃cem institu̾it. titius qͦ ex par¬

Expanded text:
 liberum substituerit, ante incipiendum erit a substituto: lex esto", cum sit coram, qui ostenditur. heres institutus iussu tuo adiit. Trebatius esse eum heredem: Labeo tunc non esse heredem, si necessitate id fecerit, non quod alioquin vellet obligari. Si quis ita heredem instituerit
Abbreviated transcription (Latin):
um faro inpub̾i ꝑr̃ ira substi¬
tuerit quisquis michi hr̃s¬
hr̃s erit Idem fllio impub̾i
hr̃s esto placuit ad hant se¬
stitutõnem scriptos tũmͦ
sticutõne imꝑub̾u hr̃s effici
terumcasum substituiss in
genus substitutõis tractum
eẽ uidetuꝰ ¶ Nam si pater
duos fiios inpub̾es hĩces i¬
stituat eosꝙ inuitem substi¬
tuat inutrumq casum re¬
ceͥptam substitucõem fc̃am
inderi duuis pius consticunt.
B si ait̾ pubes alt̾ inpudes

Expanded text:
um filio impuberi pater ita substituerit: 'quisquis mihi heres erit, idem filio impuberi heres esto', placuit ad hanc substitutionem scriptos tantumstitutione impuberi heres effici terum casum substituisset, in genus substitutionis tractum esse uidetur: nam si pater duos filios impuberes heredes instituat eosque inuicem substituat, in utrumque casum reciprocam substitutionem factam uideri diuus Pius constituit. Sed si alter pubes, alter impubes
Abbreviated transcription (Latin):
tutõuen lib̾i n hr̃des eẽ pos¬
sint. aninꝑtem hr̃ortatis
iudeantur adiecti.s appar
quidem non eam mentem
testatoris fusse ut q̃mꝙͣ hr̃¬
demadhiberet. fu̾ q̃m aꝑte¬

Expanded text:
ue liberi neque heredes esse possint, an in partem hereditatis uideantur adiecti. respondit: apparet quidem non eam mentem testatoris fuisse, ut quemquam heredem adhiberet fratri, quem ape
Abbreviated transcription (Latin):
i quis ita mttitutus hr̃s fu̾it
eccepto fundo excepto usufr̾.
heres esto. ꝓnĩ erituire cuili
atq si sine ea re hr̃s maitut᷑
eẽt id ꝙ auctoritate gaiti aqͥ¬
tus iñ testameutum incipet
ubi fuluis eẽt exhł̃datus
dem.E. C eruus utoriama¬
rito mortis causa donatus ma¬
ritimanz ⁊ut uilianio auor
uidetur. Idem si accipiat uł¬
tatem smul ⁊ hr̃oitatem u¬
roncͣcrus heres erit uec suie
Iub̾tate auquid ei legan põt.¬

Expanded text:
 quis heres institutus fuerit: 'excepto fundo, excepto usu fructu heres esto', perinde erit iure ciuili atque si sine ea re heres institutus esset, idque auctoritate Galli Aquedatus, inde testamentum inciperet, ubi filius esset exheredatusm. Seruus uxori a marito mortis causa donatus mariti manet, ut et Iuliano quoque uidetur. idem si accipiat libertatem simul et hereditatem, uiro necessarius heres erit: nec sine libertate aliquid ei legari pot
Abbreviated transcription (Latin):
quo ⁊ si quao poĩta conditõne
deb̾et filiꝰ sub contͣria conditõe
exhr̃dari. In ꝓpoĩto nec possi¬
a concipi possunt qͣue ħ si nol¬
ient hr̃s esse exur̃s esto ꝙ qm¬

Expanded text:
ita condicione deberet filius sub contraria condicione exheredari, in proposito ne possia concipi possunt quam haec 'si nolet heres esse, exheres esto'? q
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua ꝑteram hr̃s est. ꝑude
est qͣu nus heres ꝑticium ĩsti¬
cia ita cauetur ut siduo płes¬
ne ex eadem cansa hĩces scripti
siuit ut quisq priusscuꝑtuss
br̃s sit. ¶ ocesinus . ł¬

Expanded text:
aliqua parte iam heres est, perinde est, quasi unus heres per Titium institia ita cavetur, ut, si duo pluresve ex eadem causa heredes scripti sint, uti quisque primus scriptus sit, heres sit. Modestinus
Abbreviated transcription (Latin):
msse hr̃s esto. senis ex quadrã¬
te hr̃s esto. titius si in capitołi¬
ascend̾it exalio ⁊̃ quadrante he¬
res estoͣ. anteqͣm n capitolium
ascend̾it si ꝓ hĩre gerat ex sem¬
isse hr̃s esto si incapito lũ as¬
cend̾it ⁊̃ exguadrante hr̃s erit.
scriptum fu̾it ticius exꝑte ter¬
to si intra t̾tias kalendas iulii¬
uanis ex asia uen̾it. ex reliqua
ꝑte hr̃s esto. uideamus ueticiꝰ
duo hr̃desinstiti sunt. s ticiꝰ
aut ex semisse aut ex besse. Ita
sextans utriq ent inpendenti
⁊ si conditõ extit̾it ex besse hr̃s
crit. si non extit̾itille sextrans

Expanded text:
misse heres esto: Seius ex quadrante heres esto: Titius si in Capitoliit, ex alio quadrante heres esto'. antequam Capitolium ascendat si pro herede gerat, ex semisse heres erit, si Capitolium ascenderit, et ex quadrante heres erit scriptum fuerit: 'Titius ex parte terTitius, si intra tertias kalendas nauis ex Asia uenerit, ex reliqua parte heres esto': uideamus, ne Titius duo heredes instituti sunt, sed Titius aut ex semisse aut ex besse: ita sextans utique erit in pendenti et, si condicio exstiterit, ex besse heres erit, si non exstiterit, ille sextans
Abbreviated transcription (Latin):
iqui soluendo non est aliquo
casu enemt ⁊ si sermis cum lib̾¬
tate hr̃s exurat ⁊ pret̾ea alius
hĩs adiciatur ueniti fu̾o cum
toita adiectum sit. si mstichuᷤᷤ
hr̃s erit tunc ciciis quoz hr̃s
esto sam ticius añqͣm stichus
ex testam̃to hr̃s extit̾it hr̃s eẽ
non põt annautem semeihe¬
res exstit̾it semus non põt adiͦ¬
tus efficereut qui semel exsti¬
asse. ⁊ seruo ꝯmum legetur pe
sine lib̾tate ħ legatum ñ con¬

Expanded text:
qui soluendo non est aliquo casu euenit, ut et seruus cum libertate heres exsistat et praeterea alius heres adiciatur: ueluti si seruo cum to ita adiectum sit: 'si mihi Stichus heres erit, tunc Titius quoque heres esto': nam Titius, antequam Stichus ex testamento heres exstiterit, heres esse non potest, cum autem semel heres exstiterit seruus, non potest adiectus efficere, ut qui semel heres exstiasse et seruo communi legetur pure sine libertate, hoc legatum non con
Abbreviated transcription (Latin):
equis ꝑtib institutus ac ptea
tum piacuit. ⁊ exes .x. unciat
filios accepisse tunit enim ex
altb asse portõnem intelliga
resictam cum assenoĩatim
dato. uel. xuruncuis distrbu¬
tis residua portio ñ inuenit᷑
sichil autem int̾est quo loco
sine portõne quis hr̃s institu¬
atur quo magis assis residuũ¬

Expanded text:
s ac postea tum placuit et ex eo decem uncias filios accepisse: tunc enim ex altero asse portionem intellegi relictam, cum asse nominatim dato uel duodecim unciis distributis residua portio non inuenitur: nihil autem interest, quo loco sine portione quis heres instituatur, quo magis assis residuu
Abbreviated transcription (Latin):
oĩum aũam heres erit ꝑinde
at si pure hr̃s institutuł eẽt
uncias que assis appetiatõe ꝯti¬
nentur. hñt autem hee ꝑtes ꝓ¬
pria nomina ab inicia usq ãd
assem putat ħ sextimx. sextan
qͣdrans. tͥens. qͥ cuux. semis se¬
pitiux bes. dodrans dextans.
esto. ⁊ silib̾ erit hr̃s esto hoc di¬
uus marcus sꝵ psit hanc nsti¬
tutonem nalere pi̾uat finonͭ¬

Expanded text:
iam heres erit, perinde ac si pure institutus esset. uncias, quae assis appellatione continentur. habent autem et hae partes propria nomina ab uncia usque ad assem, puta haec: sextans quadrans triens quincunx semis septunx bes dodrans dextans desto et, si liber erit, heres esto'. sed diuus Marcus rescripsit hanc institutionem ualere perin
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ si ⁊ ip̃m testatorem fidem
ab surdedici pot̾at mandati
accõm futuram ⁊ eam accõm
prĩmmutilem fore. qr ñ sit ex
bona fide mlus restitm ei qs
testatorad eum ꝑueni uola̾it.
s nec filio nulgarem ꝯpenmn¬
ram u̾m utaem sicuti dare p¬
plac̾et. ¶Ei quicum filius
familias eẽt. ⁊ ꝓaliquo fideuis¬

Expanded text:
quam si et ipsum testatorem fidem absurde dici possit mandati actionem futuram: et eam actionem patri inutilem fore, quia non sit ex bona fide id ei restitui, quod testator ad eum peruenire noluerit: sed nec filio uulgarem competituram, uerum utilem, sicuti dare placeret ei, qui, cum filius familias esset, pro aliquo fideius
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tates deoit postea ita subiet̃
cornelus ⁊ salustꝰ ⁊ uato equis
cem substimuo auero qͣntum
uei priores duo ex semissib ĩsti¬
primo an scdo uel t̾cio gradu
hr̃des iustitu̾e uoluit. S scd̾m
scripturam testam̃ti pͥponet᷑¬

Expanded text:
ubiecit: 'Cornelius et Sallustius et Uarro aequis cem substituo': quaero, quantum uel priores duo ex semissibus instiprimo an secundo uel tertio gradu heredes instituere uoluerit: sed secundum scripturam testament
Abbreviated transcription (Latin):
filie totus atpostumo dodrans
datus ẽnt qͣrtam portõemam¬
Ideo si postimia quo rata eẽt
trũdem sola filia qͣntum utq
postumoꝵ habutur eent Itẽ
in ꝓposito cum has filie dõdrãs
est. lucius ticius ex duab unci¬

Expanded text:
ns datus est, ut quarta portione amideo si postuma quoque nata esset, tantundem sola filia, quantum uterque postumorum habituri essent. itaque in proposito cum as filiae, dodrans est: 'Lucius Titius ex duabus unci
Abbreviated transcription (Latin):
cum pr̃is offensam u̾eretur pe¬
ita testõ amit silii ignot᷑ te¬
statori hr̃s institutus ẽne qͥc¬
qͣm ab eo petitum ẽ q̃rebatur
si ile amicas autadire noluit
antadiret nouet restitu̾e hr̃¬
ditatem an fidei ꝯmissum ab
eo petipossetaut aliqua actio
adu̾sus eum eẽt. ⁊ utrum pr̃i

Expanded text:
cum patris offensam vereretur, peita testamento amicus filii ignotus testatori heres institutus est nec quicquam ab eo petitum est. quaerebatur, si ille amicus aut adire nollet aut aditam nollet restituere hereditatem, an fideicommissum ab eo peti possit aut aliqua actio aduersus eum esset et utrum patri
Abbreviated transcription (Latin):
csto. quidam putant amasse
deccripto iꝑadrectum sit maxi¬
ine socius socuis su̾it titius nõ
eẽ hr̃dem s si qua ꝑs uacuare¬
ꝙ tonmi ⁊ ineptum ⁊ uiciofũ
ẽ quid enii uerat assedescͥpto
utilit̾ acim ex ꝑte forte quar¬
ta ex qua socuis erat hr̃dem in

Expanded text:
utant, si asse descripto id ad‹ie›ctum sit, ut maxime socius fuerit Titius, non esse heredem, sed si qua pars uacua reod totum et ineptum et uitiosum est: quid enim uetat asse descripto utiliter Titium ex parte forte quarta, ex qua socius erat, heredem in
Abbreviated transcription (Latin):
licet et delicto nascat᷑ tiñ rei pse¬
cutõem ꝯtinet ⁊ ides non anno
finit sicut ⁊ ꝯditõ fintiua. paet᷑¬
ea ⁊ hereoib competit.¶ sec u¬
iro ner mulieri ꝑdest in ħ ui¬
dicio fac̾e non possunt. pendet¬
ro cum iuliere.⁊ lsestimata
sit an accõ ei danda sit. si amisĩt
possõm mouet nre qr dolo acqui¬
sant possõm. respondi qui litis
estimatõm susst emꝑtois loco
hñdus ẽ. Ideo si muliertum qu¬
a rerumi amotaꝵ actum ẽ. esti¬
matõem litis prestit̾itadu̾sus
uendicantem mantum uei
ħedem mariti erecptõem ht̃
⁊ si amisit possom in iem accõ
ei danda ẽ. ¶ Si iniuiermortis
est maritus heditatis petitõne
uł accõne ad exħibend̾ ꝯsequi
mõ si it̾m diuortum fcõierit ob
res amotas prioris diuortu cansa
Item ob inpensat donatõesꝙ pͥo¬
rematͥmomõ fcãs manere actõ
n ułetiam dotales tam uendic¬
acio qͣm adicio mro adu̾sus mu¬
heremcompent. ⁊ in põtatem
uorcii consilio res amote su̾int

Expanded text:
licet ex delicto nascatur, tamen rei persecutionem continet et ideo non anno finitur, sicut et condictio furtiua: praeterea et heredibus competit. Nec uiro nec mulieri prodest in hoc iudicioro cum muliere et lis aestimata sit, an actio ei danda sit, si amiserit possessionem? movet me, quia dolo adquisiit possessionem. Respondi: qui litis aestimationem suffert, emptoris loco habendus est. ideo si mulier, cum qua rerum amotarum actum est, aestimationem litis praestiterit, adversus vindicantem maritum vel heredem mariti exceptionem habet et, si amiserit possessionem, in rem actio ei danda est. Si mulier mortis esset maritus, hereditatis petitione vel actione ad exhibendum consequi nio si iterum diuortium factum erit, ob res amotas prioris diuortii causa, item ob impensas donationesque priore matrimonio factas manere actionuel etiam dotales tam uindicatio quam condictio uiro aduersus mulierem competit, et in potestate uortii consilio res amotae fuerint