comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtra unis ãni spaciũ fier potest Iam Inde utrũ ne ĩfãs eodem
loto ⁊ codem modo quo effusus est Iacere per multos mẽres ualucir᷑
ac non et huiuore illo tcrre quẽ aliuẽti gr̃a ñi strribat et suu
corporis purgamẽtis ĩ unũ mixtis abritus eoriuptus ꝙrano¬
reretur  Itaq nullo modo fieri potest quin ab aliquo furrit edu¬
catus isi forte aĩalia oĩa non tenera nata sit̃ ad excreta
Qd Ut diccrẽt nuĩ quã illis uruis ĩ mẽtem Oñs ig̃r̃ illa p̃õ ĩpossibł
et uaua est se tauĩe tõ dici p̃s qua id agitur ue nulla sit ratio
Quigũt dicit gĩa sua sponte esse nata nichilq dĩe prauudẽtie tr¬
qui libro de legibus pmo hoc idem tradidit quod ꝓphete Cuius
doba subieci lĩal hoc prouidũ sagar multiplex acutum
menor plenũ rõis et cõtilii quẽ bocanius hoĩeui p̾clara q̃id
conditione generatũ esse adeo sup̾mo Solũ estetũ ex tat aĩam

Expanded text:
intra unius anni spatium fieri potest. iam uide utrumne infans eodem intra unius anni spatium fieri potest. iam uide utrumne infans eodem loco et eodem modo quo effusus est iacere per multos menses ualuerit ac non et umore illo terrae, quem alimenti gratia ministrabat, et sui corporis purgamentis in unum mixtis obrutus corruptasque moreretur? itaque nullo modo fieri potest quin ab aliquo fuerit educatus: nisi forte animalia omnia non tenera nata sunt, sed excreta, quod ut dicerent numquam illis uenit in mentem. omnis igitur illa ratio inpossibilis et uana est, si tamen ratio dici potest qua id agitur, ut nulla sit ratio. qui enim dicit omnia sua sponte esse nata nihilque diuinae prouidentiae trqui libro de legibus primo hoc idem tradidit quod prophetae. cuius uerba. subieci. animal hoc prouidum sagax multiplex acutum memor plenum ra.tionis et consilii, quem uocamus hominem, praeclara quadam condicione generatum esse a sup
Abbreviated transcription (Latin):
sentiendi q rõe tauꝙͣ ex aluo matrĩe profunderẽtꝰ mera T¬
explicabilis q proui sio est. Sed putenius id quoq caũ accidi¬
se Illa certe que stquũtur sortuita ẽẽ non posuut us t̾ra
cõtinuo lactemanaret/ ut aeus tempenes eset equalis.
Qursi constat Idcirto eẽ facta ut aĩalia iecente edita bel
haberẽt almuẽtũ uel non haberet ꝓcricłiu necesst est ut ad
Diuina nescio qua rõe prouiderit. Quis aut proeudere nsi deus.
ideamus tamen aꝙ id ip̃m quod dictitant ¶ Cã liii¬
fieri non potuerit ut hoĩes nascerentur de terra. Con¬
sideret᷑ aliquis ꝙͣdiu et quibus modis educetur ĩfans Intelleget
profecto non potuisse terigenas illos pueros sine ullo educator
mitriri. Fuit etẽi necesse cõpluribus mesibus Iace proroctes¬
douit confir matis nerius mouere se locũ q mutare possẽt quad uir

Expanded text:
sentiendique ratione tamquam ei aluo matrum profunderentur, mira isentiendique ratione tamquam ei aluo matrum profunderentur, mira inextricabilisque prouisio est. sed putemus id quoque casu accidisse, illa certe quae secuntur fortuita. esse non possunt, ut terra continuo lacte manaret, ut aeris temperies esset aequalis. quae si constat idcirco esse tacta, ut animalia recens edita uel haberent alimentum uel non haberent periculum, necesse est ut aliquis diuina nescio qua ratione prouiderit. quis autem potest prouidere nisi deus? uideamus tamen an id ipsum quod dictitant fieri potuerit, ut homines nascerentur e terra. si consideret aliquis quamdiu et quibus modis educetur infans, intelleget profecto non potuisse terrigenas illos pueros sine ullo educatore nutriri. fuit enim necesse conpluribus mensibus iacere proiectosdonec confirmatis neruis mouere se locumque mutare possent: quod uix
Abbreviated transcription (Latin):
eciãnũt uidemus: Quia semel necessariũ fuit ut aĩalia nasce¬
rentur. postꝙͣ uo esse ceperũt concessa hus sacultate quaudi
et ccrr partre desut et temporis conditio mrtata est. Oꝙͣ
facile est redarguere mendacia. Pmu ꝓ nchi potest eẽ suboc
mando qd̾ non sit permaueat ut cepit Nec eĩ sul ⁊ luua et ast
tũc noncrãt aut cũ eeũt mratus non habebãt ac non diuina
moderatio que cursus eoꝵ temperat et gubernat cũ ip̃is suił
ĩ id ip̃m inadũt quod maxĩe fuguit. Nũdũ eĩ natis aĩa libus
aliqiuis utiq proridit ut nascerẽtr ne orbis terre descrtus
atq ĩcultus horreret. Ut aũt de tcira sine officio paretie
nasti possent necẽe est magna yõe ese prouisũ Deide ue
hunior ilte concretus etcura In uarias yuagies corporum
fingeretur Item e folliculis crubus tegebantur accepta uiuẽdi

Expanded text:
etiamnunc uidemus? \'quia semel fieri necessarium fuit ut animalia nasceetiamnunc uidemus? \'quia semel fieri necessarium fuit ut animalia nascerentur; postquam uero esse coeperunt, concessa. his facultate generandi et terra parere desiit et temporis condicio mutata est. o quam facile est redarguere mendacia! primum, quod nihil potest esse in hoc mundo, quod non sic permaneat ut coepit. nec enim sol et luna et astra. tunc non erant aut cum essent, meatus non habeba-ut ac non diuina moderatio, quae cursus eorum temperat et gubernat, cum ipsis simuin id ipsum incidunt quod maxime fugiunt. nondum enim natis animalibus aliquis utique prouidit ut nascerentur, ne orbis terrae desertus atque incultus horreret. ut autem de terra sine officio parentum nasci possent, necesse est magna ratione esse prouisum; deinde ut umor ille concretus e terra in uarias imagines corporum fingeretur, item ut e folliculis quibus tegebantur accepta uiuendi
Abbreviated transcription (Latin):
elo hue o prer partes accidit/ apparet aliqũ esse ortũ. Et
fragilitas ut Imeiũ sic declarat et terminũe Que si uera suut
non potuit defende aristateles quominus habuerit et mondus
tom et aristoteli qui euper fore mondũ putauerũt lcet sunt
e loquẽtes inquatis tam̃ idem epicurus cripiet et sequitur ut
habeat et fiñe ded hec in uitr̃o libro prolixius nũc ad hõis or¬
gineui recurramus
iunt certis cõuersionibus celi et astroꝵ mõtibus mãtu¬
ritatem quãdam extitisse aĩa lũe serendoꝵ Itaq terã
nouã semen genitale retinẽtem folliculos ex se quios Asn btoꝵ
siłitudinẽ protulisse de quibus lucretis Crescebant uteri
terre radicibus apti eosq cũ maturuissens natura cogente
raptos aĩalia tenera profudisse Teide terrã ipam humore
quodã qui esset lacti siłis exuberasse eo q alimeto aĩantes¬
Non crãt ĩquiãt in pͥncipio mõdi nec hyeiies nec estas sd
ꝑpetua tempenes et uer adequabile. Curergo incͥnl fierihoꝵ

Expanded text:
 quia per partes occidit, apparet aliquando esse ortum; et fragilitas initium, sic declarat et terminum. Quae si vera sunt, non poterit defendere Aristoteles, quominus habuerit et mundus toni et Aristoteli, qui semper fore mundum putaverunt, licet sint eloquentes, ingratis tamen idem Epicurus eripiet, quia sequitur, ut habeat et finem. Sed haec in ultimo libro pluribus. Nunc ad hominis originem recurramus. iunt certis conversionibus coeli, et astrorum motibus maturitatem quamdam extitisse animalium serendorum; itaque terram novam, semen genitale retinentem, folliculos ex se quosdam in uterorum similitudinem protulisse, de quibus Lucretius: Crescebant uteri terrae radicibus apti; eosque, cum maturassent, natura cogente ruptos, animalia tenera profudisse. Deinde terram ipsam humore quodam, qui esset lacti si\'non erant\' inquiunt \'in principio mundi nec hiemps nec aestas, sed perpetua temperies et uer aequabile. cur ergo nihil horum fieri
Abbreviated transcription (Latin):
hois inebra formauerit cũ eoꝵ nichil sit qͦd̾ non tantũdem
ad u sus uet ossitat ẽ quãtũ ad pulcritudiñe ualcat Id o ecia¬
seoit cũ de prouidencia dixerũt facere conãtur Et secutus ces
cullis psuribus quid̃ locis sed tam̃ mat̾iã tam copioram et uberẽ

Expanded text:
hominis membra. formauerit, cum eorum nihil sit quod non tantundem hominis membra. formauerit, cum eorum nihil sit quod non tantundem ad usus necessitatem quantum ad pulchritudinem ualeat.. id uestoici, cum de providentia disserunt, facere conantur; et secutus eos Tullius pluribus quidem locis. Sed tamen materiam tam copiosam et uberem
Abbreviated transcription (Latin):
clismꝰ sit factus in terra et quis ob iustitĩa meouerit
gencri hũano parentem seuoi. et quomiꝰ aut cũquib
seruatus sit Que oĩa ꝓphetite lr̃e docent A paret go
erum quia poctas dixcum nõ oĩo menłori soleie
sed figuris ĩuoluere et obsturare que dicant nõ
dito essementitos. Sed pͥmũ om̃i promorhẽũ simulat
hõis formasse demolli ac prigiu licto ab eoq prmio
nazam esse artem statuas et simulacra fingendi. Siques horas
tp̃ibus suit quibus pmo templa construe et noui deoꝵ cultus este
ce peiũt Sut heritas fucata mẽdacio est ꝑt id quod adeo factũ
ferebatur hõi qui opus dĩ nũ Imitatus est cepie astabr e eter
fitiomuu ao ueu spas elimo dei est Quod hermes quoq trudid
qui ño tũ hoĩcu ad piuagm̃e dei fictũ esse dixit adeo Sedecicaũ
lud explamare temptauit ꝙ subtili iõe singula queq icorpre

Expanded text:
clysmus sit factus in terra et quis ob iustitiam meruerit clysmus sit factus in terra et quis ob iustitiam meruerit genere humano pereunte seruari et quomodo aut cum quibus seruatus sit: quae omnia propheticae litterae docent. apparet ergo erum quia poetas dixeram non omnino mentiri solere, sed figuris involvere, et obscurare quae dicant, non dico esse mentitos, sed primum omnium Promethea simulacrum hominis formasse de pingui et molli luto, ab eoque primo natam esse artem, et statuas, et simulacra fingendi; siquidem Jovis temporibus fuit, quibus primum templa constitui et noui deorum cultus esse coeperunt. sic ueritas fucata. mendacio est et illut quod a deo factum ferebatur, homini, qui opus diuinum imitatus est, coepit adscribi. ceterum fictio ueri ac uiui hominis e limo dei est. quod Hermes quoque tradit, qui non tantum hominem ad imaginem dei factum esse dixit a deo, sed etiam illut explanare temptauit, quam subtili ratione singula quaeque in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
cus est Qui si fuit hõ gen̾are hoiei potuit t̾ac̾e nõ potiut
e diis aũt illũ non fuisse pena eurs in ¶ Ca. l.¬
caucaso monte deciarat. Scdneq prẽm cius Iapetũ
pãbruũ q titarũ quisꝙͣ deos nũcupauit Quia regni sulle¬
mitas penes satur nũ solũ fuis per quã dĩnos honores cũ
oĩbus suis posteris consecutus est. Mutis argumẽtis hoc
figiuetũ poetaꝵ coarguipotest. Factũ ese diliuuũ ad per¬
dendam delendã q ex orbe terre maliciã constat inter
cathaclismus ideo factus est ut malitia que per nmia
multitudinẽ increuerat perderetur quomodo fictor hoce
promotheus fuit ciuꝰ filiũ deutalionẽ eidem ip̃i ob iusti¬
ciam solum dicũt esse seruatũ. Quomodo unus gradres
et una progẽies orbem tore tam celeriter potiat ho¬
mimbus ĩplere: Sed uidelicet hoc quoꝵ sit corrure¬
rũs ut illuo superius cũ iggnorades ⁊ quo tp̃e catha¬

Expanded text:
tus est? qui si fuit homo, generare hominem potuit, facere non potuit. tus est? qui si fuit homo, generare hominem potuit, facere non potuit. De diis autem illum non fuisse, poena ejus in Caucaso monte declarat. Sed neque patrem ipsius Japetum, patruumque Titana quisquam deos nuncupavit, quia regni sublimitas penes Saturnum solum fuit, per quam divinos honores cum omnibus suis posteris consecutus est. Multis argumentis hoc figmentum poetarum coargui potest. Factum esse diluvium ad perdendam tollendamque ex orbe terrae malitiam, constat inter cataclysmus ideo factus est, ut malitia quae per nimiam multitudinem increuerat perderetur, quomodo fictor hominis Prometheus fuit, cuius filium Deucalionem idem ipsi ob iustitiam solum dicunt esse seruatum? quomodo unus gradus et una progenies orbem terrae tam celeriter potuit hominibus inplere? sed uidelicet hoc quoque sic corruperunt ut illut superius, cum ignorarent et quo tempore cata
Abbreviated transcription (Latin):
Iuuarent unde dicta sunt Iiiẽta. Ita rebus oñib mmirabli
descriptõe compositis regnũ sibi eteruũ parure cq̃tibut et in¬
nuiabiles aĩãs protreare quibus ĩmortalitatẽ dieret. Tum
ex limo terre unde homo nũcupatus est ꝙ sit factus ex hre¬
rupte tam non aliter tradiderũt llãq hoiẽmi delu¬
tõ a promotheo factũ esse dixer̃t Res eos nor serellit sec
nomen artificis. Nullas eĩ lras uitatis actigerãt dedque
g hetaꝵ uaticinio tradita in sacrario dei cõtinclũtur cadẽ
fabulis et obscura opĩoe collecta et deprauata ut ueritas
auulgo sules uariis srimoĩbus dissipata corũpi nullo non
addente aliquid ad quod audienit carmĩbus suis cõprehen¬
deiũt Et hoc aiid ĩerte ꝙ tam mimbłe tamq diuũ osiciũ
hõi dedeiãt Quid ciũ opus fuit hõĩem de luto singi cum
poset cadem rõe guari qua ip̃e promothens ex Iapeto na¬

Expanded text:
e sunt dicta iumenta. ita rebus omnibus mirabili e sunt dicta iumenta. ita rebus omnibus mirabili discriptione compositis regnum sibi aeternum parare constituit et innumerabiles animas procreare, quibus inmortalitatem daret. tum ex limo terrae; unde homo nuncupatus est, quod sit fictus ex hurupte, tamen non aliter tradiderunt: namque hominem de luto a Prometheo factum esse dixerunt. res eos non fefellit, sed nomen artificis. nullas enim iitteras ueritatis attigerant, sed quae prophetarum uaticinio tradita in sacrario dei continebantur, ea de fabulis et obscura opinione collecta et depraua-ta, ut ueritas a uulgo solet uariis sermonibus dissipata corrumpi nullo non addente aliquid ad id quod audierat, carminibus suis conprehenderunt. et hoc quidem inepte, quod tam mirabile tamque diuinum ohomini dederunt. Quid enim opus fuit hominem de luto fingi, cum posset eadem ratione generari qua ipse Prometheus ex Japeto na
Abbreviated transcription (Latin):
hois nec uitani sme hiis credident posseconstare
Hoꝵ alteꝵ nobis cõmune cũ ceteris aiaubus ost alterũ
dli hiõi datum Nos eiũ quĩ celeste atq ĩ mortale aial sumoꝵ
utũtur quod elemc̃tũ corporale est atꝙ terreri Cuues
natura quia mobilis est ac deorsum uerges figurã moꝵ¬
ris ondit Ideo pecudes nrq hn celũ susticuut neq religgio¬
nem sentuit qr ab hus usus igius aliemis est unde aut
uel quomodo deus hec duo pncipalia ignem et aquã bel act̃e¬
doru uel e liquauerit solus potest scue acufecit ¶Nr¬
on sũmato igr mondo aĩa lia uaru gentris onsplib
formis et magna et minora uti fiere impeoaut
⁊ facta sunt uma idest diuersi sexus singula Exquoruus
setibus et aer ⁊ terra et maria completa uut dedit¬
q hus omibus guatis deus alimẽta deterra ut usui
hor oss possent alia inmirũ ad cibos alla ad uestitũ
Que aũt magnaꝵ/ suut uiriã ut in excolenda terra

Expanded text:
hominis nec uitam sine his crediderint posse constare. hominis nec uitam sine his crediderint posse constare. horum alterum nobis commune cum ceteris animalibus est, alterum soli homini datum. nos enim quoniam caeleste atque inmortale animal sumus, utuntur, quod est elementum corporale atque terrenum. cuius natura quia mobilis est ac deorsum uergens, figuram mortis ostendit. ideo pecudes neque in caelum suspiciunt neque religionem sentiunt, quoniam ab his usus ignis alienus est. unde autem uel quomodo deus haec duo principalia, ignem et aquam, uel accenderit uel eliquauerit, solus potest scire qui fecit. Consummato igitur mundo animalia uarii generis, dissimilibus formis, et magna et minora uti fierent imperauit. et facta sunt bina. id est diufoetibus, et aer, et terra, et maria completa sunt. Deditque his omnibus generatim Deus alimenta de terra, ut usui hominibus esse possent; alia nimirum ad cibos, alia vero ad vestitum: quae autem magnarum sunt virium, ut in excolenda
Abbreviated transcription (Latin):
talor est. aque humoy¬
D ette uñi ouidiis Qiippe ubi temperiẽ sumpstre huiũor¬
q calorq concipeãt ex hus grũtur cienita duabus
Tũq sit iggius aque pugnax uapor humidrs om̃es Rescregt
et discors concordia fetibus apta est Ilterũ om̃i sr masct¬
linũ elemẽtũ est alterũ qiͣ seenimnũ alterũ actuũ adlterũ
patibile. Ideo q a beteribus istitutũ est ut sacramẽlo igus
et aque miptiaꝵ sedera sanciantur ꝙ setus aĩantiũ calore
et humore corporẽtur atq animetur ad uitam Cũ enini
constet om̃e aĩal ex aĩa ⁊ corpore mat̾ia corporis i houuo¬
re est aĩe i calore. Quod ex auiũ fetibus datur scire quos
crassi huuioris plenos nisi opifex calos fouerit nec hũor
potest corporare nec corpus aĩati Exulibus queoq ignis
reꝵ quibus bita hõmi constat perinde habebatur acsi eẽt
qui eam sentenciam exceperat morte multatus ¶ ulbri.
¶Deo diro ista elemẽta pͥma siuuit hĩta ut nec or̃tuem̃

Expanded text:
alor est, aquae umor. recte igitur Oaidius: quippe ubi temperiem sumpsere umorque calorque, concipiunt et ab his oriuntur cuncta duobus. cumque sit ignis aquae pugnax, uapor umidus omnes res creat et discors concordia fetibus apta. est. alterum enim quasi masculinum elementum est, alterum quasi femininum, alterum actiuum, alterum patibile. ideoque a ueteribus institutum est ut sacramento ignis et aquae nuptiarum foedera sanciantur, quod fetus animantium calore et umore corporentur atque animentur ad uitam. cum enim constet omne animal ex anima et corpore, materia corporis in umore est, animae in calore: quod ex auium fetibus datur scire, quos crassi umoris plenos nisi opifex calor fouerit, nec umor potest corporari nec corpus animari. exulibus quoque igni rerum quibus uita hominum constat perinde habebatur, ac si esset qui eam sententiam exceperat morte multatus. adeo duo ista elementa prima sunt habita, ut nec ortum
Abbreviated transcription (Latin):
pñtis so istencia futuri dissolutõ que oĩa in siuggulis hxibus
apparens Et Incipimiꝰ cui cũ nascimꝰ et flmius cre biui troh
et desinimues eu inter iius Unde ecia tros parcas est bolu¬
erãt unanque uitam hoibus ordiatur altera qur contenat
fuoir potest it aliqus casu om̃es sũl ueł terilitate claro
Ut accide partitulati solet/ uel pestilencia ubiqi dissusa
que sueulat urbeo aut regiones plerũq depopiulatior
pel scrndio corbemi emisso qualt sam fiussi o phetonte
uncitru uel diliuuo aquaꝵ quale sub deucalione traditur¬

Expanded text:
ssolutio. quae omnia in singulis hominibus apparent : et incipimus enim, cum nascimur, et sumus, cum uiuimus, et desinimus, cum interimus. unde etiam tres Parcas esse uoluerunt, unam quae uitam hominis ordiatur, alteram quae contexat, fieri potest ut aliquo casu omnes simul, uel sterilitate terrarum, quae accidere particulatim solet, uel pestilentia, ubique diffusa, quae singulas urbes aut regiones plerumque populatur, uel incendio in orbem inmisso, quale iam fuisse sub Phaethonte dicitur, uel diluuio aqua
Abbreviated transcription (Latin):
igitur nũquã quietus est Dei uo actio que potest nnsi mondi admini¬
scratio Si uero curã mõdi gerit/ curat ig̃e houũ uitam deus et sin¬
guloꝵ actus aĩaducitit eosq sapiẽtes ac bonos esst desiderat hec
est uolũtas dei hoc dĩna lex quã qui quit᷑ qui obseruat ayca¬
rus est Necesse est ug̃ ut ira moueatur aduersus cã qui heut
etnã dĩnamq legem aut uiolauerit aut spiruerit

Expanded text:
igitur numquam quietus est. dei uero actio quae potest esse nisi mundi adminiigitur numquam quietus est. dei uero actio quae potest esse nisi mundi administratio ? si uero mundi curam gerit, curat igitur hominum uitam deus et singulorum actus animaduertit eosque sapientes ac bonos esse desiderat. haec est uoluntas dei, haec diuina lex: quam qui sequitur. qui obseruat, deo carus est. necesse est igitur ut ira moueatur deus aduersus eum qui hanc aeternam diuinamque legem aut uiolauerit aut spreuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
et bom miseriores et iusti ab ĩuistis ĩpune uexantur Con¬
siderabuuus postea cur ista fiant Interim de trai explice¬
mus an sit aliqua in deo Utrũ nichil curet oĩo nec mo¬
ueatur ad ea que ĩpie gerũtur
Eus in quit epicurus nchil curat Nullã ugitur
mondus ip̃e sit uilis. Ideo inquit ĩ corruptus atq beatꝰ¬
est quia semper quietus Cui cigo admistratio tantarũ
reꝵ cessit si hec a des negligant᷑ que uidenus ratione
sũma gubernari: Tut quietus quom ͦ osse potest qui
uiut et sentit: Ilam quies aut sompmiꝰ res est aut
mortis ded nec sompnus habet quietem Nanicũ sopo¬
rati sirmus corpus quid̃ quiescit aĩꝰ aũt irrequietus
agitatur ymagiet aibi queas cernat effingit ut n łem
suũ motũ ex̾ceat uarietate uisoꝵ / T̃ uocatq se a falsis dum
mẽbra saturentur ac uigarem capiãt de quiete Qaues iegitur
sempit̾na solius mortis est Si aũt mors deũ non actiigit deus

Expanded text:
et boni miseriores et iusti ab iniustis inpune uexantur. conet boni miseriores et iusti ab iniustis inpune uexantur. considerabimus postea cur ista fiant: interim de ira explicemus, an sit aliqua in deo, utrum nihil curet omnino nec moueatur ad ea quae inpie geruntur. \'Deus\' inquit Epicurus \'nihil curat\'. nullam igitur mundus ipse sit uilis ? ideo\' inquit \'incorruptus est ac beatus, quia semper quietus\'. cui ergo administratio tantarum rerum cessit, si haec a deo neglegantur quae uidemus ratione summa gubernari? aut quietus esse quomodo potest qui uiuit ac sentit? nam quies aut somni res est aut mortis. sed nec somnus habet quietem. nam cum soporati sumus, corpus quidem quiescit, animus tamen inrequietus agitatur; imagines sibi quas cernat adfingit, ut naturalem suum motum exerceat uarietate uisorum, auocatque se falsis, dum membra saturentur ac uigorem capiant de quiete. quies igitur sempiterna solius mortis est. si autem mors deum non attingit, deus
Abbreviated transcription (Latin):
ħot quid ficri sine ira potest Uel eoꝵ que nullum
ai motu esse in doo pritãt et qr funt aliqui affectus
qui non cadũt in deũ ue libido timor auaricia meror
iuidia oĩ prorsus affectu eũ uacare dixerũt Hus ẽi
uacat qr uicioꝵ affectus suut tos añt qui sart uirtets
idest ira in malos caritas in bonos imiseratio ẽ afu¬
ctos qm̃ dĩna potestate sunt digna ꝓpos et iustos et uos
habet Que prosicto insi ẜabrat humana uita turla¬
bitur atq ad tantam cõfusionem deuerẽt status itꝵ
ut contemptis superatis ꝙ legibres sola regnet au¬
dacia Ut nemo demq cutus esse posit mai ꝙ birib
preualeat itaq quasi cõi labotimo terori oĩs dexo¬
pulabitur Nũc uero qm̃ et mali penã et boni graciam
et afflicti opem sperãt et uirtutibus loca et scelera
ratiora sunt łtem̃ plerũq et scelerati feliciores sunt

Expanded text:
hoc quidem fieri sine ira potest; vel eorum, qui nullum hoc quidem fieri sine ira potest; vel eorum, qui nullum animi motum esse in Deo putant. Et quia sunt aliqui affectus, qui non cadunt in Deum, ut libido, timor, avaritia, moeror, invidia, omni prorsus affectu eum vacare dixerunt. His enim vacat, quia vitiorum affectus sunt: eos autem, qui sunt virtutis, id est, ira in malos, caritas in bonos, miseratio in afflictos, quoniam divina potestate sunt digna, proprios, et justos, et veros habet. Quae profecto nisi habeat, humana vita turbabitur; atque ad tantam confusionem deveniet status rerum, ut contemptis superatisque legibus, sola regnet audacia, ut nemo denique tutus esse possit, nisi qui viribus praevaleat. Ita quasi communi latrocinio terra omnis depopulabitur. Nunc vero quoniam et mali poenam, et boni gratiam, et afflicti opem sperant; et virtutibus locus est, et scelera rariora sunt. Atenim plerumque et scelerati felicio
Abbreviated transcription (Latin):
rũt Nome eiues laudibus prostquũtur Iustis ac bonis
oꝑibus demereri eñ laborãtos krgo est pp̃ quod deus¬
et possit et debeat gratificati Nã si uncbil est tam cõuti¬
es deo ꝓͣ bene sicencia / nichil aũt tam alienue ꝙͣ ut sut
iir atus necesse est ut osfitus optimaꝵ saucte q unuẽtiu
prestet aliquid ac uicem reddat ne subeat ingrate culpa
que est eciam hõi crimuosa Contra aũt siuit aliqua
fatmorosi et nefaru qui oĩa lĩ bidmmibus porluãt ardib
uexes fraudent rapiant perimãt urc cgangiuris
net parentibus parcãt leges et ip̃m deũ nrgligũt
Habet ig̃r nu in deo matiam Non eĩ est fas eũ cum
talia ficri uideat non moueri et in surg̾e ad ultioriẽ
sceleratoꝵ et pestistros nocẽtes q delert ut boĩs orĩbres
consulat ⁊ deo et in ip̃a orii mest gratifltato
nama erigo et falsa reperiũtur arguãcta uelcorrĩ
qui cũ nu̾sti deũ nolũt grati sitari uolũt Quia ue

Expanded text:
runt, nomen eius laudibus prosecuntur, iustis ac bonis runt, nomen eius laudibus prosecuntur, iustis ac bonis operibus demereri eum laborant. est ergo propter quod deuet possit et debeat gratificari. nam si nihil est tam conueniens deo quam beneficentia, nihil autem tam alienum quam ut sit ingratus, necesse est ut officiis optimorum sancteque uiuentium praestet aliquid ac uicem reddat, ne subeat ingrati culpam, quae est etiam homini criminosa. contra autem sunt alii facinerosi ac nefarii qui omnia libidinibus polluant, caedibus uexent, fraudent rapiant periurent, nec consanguineis nec parentibus parcant, leges et ipsum etiam deum neglegant. habet igitur in deo ira materiam. non est enim fas eum, cum talia fieri uideat, non moueri et insurgere ad ultionem sceleratorum et pestiferos nocentesque delere, ut bonis omnibus consulat: adeo et inInania ergo et falsa reperiuntur argumenta, vel eorum, qui, cum irasci Deum nolunt, gratificari volunt, quia ne
Abbreviated transcription (Latin):
cõtiuandã gu̾is ꝑpetuitatẽ Dec aũt abido in euo locũ
non habet. quia sragilitas et interitus ab eo est aliens
Nlec ulla est apud deũ feiã cuiꝰ po st copulatione gau¬
dere Nec suctesione indiget quia /reuper futurus est
E adem de ĩiudia et cuꝑiditate dici po suus que certis
maĩfistis q causis inhoiem cadũt In deũ nullo modo
Et ꝟo et gracia et ira et misericordra habẽt In doo
materĩã Recteq illis utit᷑ sũma illa et sugularis po¬
ebus malis a fflicti hõies ad deũ pleruĩq confiegẽt
mitigant obsecrant credentes cũ posse ab hus ĩiurias
ꝓpulsare Habet igitur causam mistrandi Ilec em̃ tã
imictis est hõmi q contemptor ut auxiliũ laboratib
deneget Item plurmii quibus per suasũ est deo plate
iusticiam eũ qui sit dũs et pares oñii uenerãtuꝵ et p̾ci¬
bus assidius atq frequẽtibus uotis dõna ⁊ sacorficia ofre¬

Expanded text:
continuandam generis perpetuitatem. Haec autem libido in Deo locum continuandam generis perpetuitatem. Haec autem libido in Deo locum non habet; quia et fragilitas et interitus ab eo alienus est, nec ulla est apud eum foemina, cujus possit copulatione gaudere, nec successione indiget, qui semper futurus est. Eadem de invidia et cupiditate dici possunt; quae certis manifestisque de causis in hominem cadunt, in Deum nullo modo. At vero, et gratia, et ira, et miseratio habent in Deo materiam; recteque illis utitur summa illa et singularis potibus malis afflicti homines ad Deum plerumque confugiunt, mitigant, obsecrant, credentes eum posse ab his injurias propulsare. Habet igitur causam miserandi; nec enim tam immitis est hominumque contemptor, ut auxilium laborantibus deneget. Item plurimi, quibus persuasum est Deo placere iustitiam eumque, quia sit dominus ac parens omnium, uenerantur. ei precibus adsiduis ac frequentibus uotis dona et sacrificia offe
Abbreviated transcription (Latin):
ticie asfectus ad graciã et odii ad iram urcesse est
habrat et timorẽ et libidinẽ et cuprditatẽ ceterrs ꝙ ase¬
ctus qui sunt ĩbecillitabs hũane. Non est nocesse ut ti¬
mrat qui ira seitur. aut mereat qui gaudet Demq ma¬
cuidi minus tunidi seuut et natura leti minꝰ merent
Quid opus est de hñais a fectibas dic̾e quibus fraguitas
nr̃a sucũbit. Consideremus eñe dĩnã necesẜitatẽ Nolo
eñi naturã dit̾e qr deus nũquã crrditur uaties natus
Tinoris affectus habet ĩ hoĩe materiã in deo non habet
Homo quia multis casibus et pericłis subrectus est me¬
tut nequa uis maior exestat que illũ uberet spoliet
laceret affligat ĩterimat Deus In quẽ nec egestas
nec ĩiiria mec dolor nec mors cadit tuere millo pa¬
cto potest Quia nichil est suod ei uu possit enferre
et mortalis effectus est necesse fuit alterũ sexẽi diuer¬
sũ cõstitui leuꝰ permiptione soboles esfice poset ac

Expanded text:
titiae adfectus ad gratiam et odii. ad iram, necesse est titiae adfectus ad gratiam et odii. ad iram, necesse est habeat et timorem et 5 libidinem et cupiditatem ceterosque adfectus, qui sunt inbecillitatis humanae\'. non est necesse ut timeat qui irascitur aut maereat qui gaudet: denique iracundi minus timidi sunt et natura laeti minus maerent. quid opus est de humanis adfectibus dicere, quibus fragilitas nostra succumbit? consideremus diuinam necessitatem, nolo enim naturam dicere, quia deus numquam Timoris affectus habet in homine materiam, in Deo non habet. Homo, quia multis casibus periculisque subjectus est, metuit, ne qua vis major existat, quae illum verberet, spoliet, laceret, affligat, interimat. Deus autem, in quem nec egestas, nec injuria, nec dolor, nec mors cadit, timere nullo pacto potest; quia nihil est, quod ei vim possit inferre. et mortalis effectus est, necesse fuit alterum sexum diversumque constitui, cujus permistione soboles effici posset ad
Abbreviated transcription (Latin):
neo et hũido Nec potuisse lucẽ fier insi et tenebre fuissent᷑
Quia nec superũ potest est suc infero Nec oriens sine occe¬
dente Nec calidũ sine firgido Nec molle sine duro dic et nos
ex duobus eque repugnãtibus compacti sumus aĩa et corpore
Quoꝵ alterũ celo ascribitur quia tenue est ⁊ intractabile ⁊l¬
terũ terre quia cõprehensibile est ⁊ lterũ ulidũ et et̾uuĩ ẽ
Alterũ sragile atq mortale Ergo alteri bonũ adheret alti
malĩ Alteri lux uita usticia Alteri tenebre mors ĩiustr̃ã
Hint existit ĩ hõibus nature sue deprauatio ut esset necẽe
constitui legem qua possent ⁊ uicia prohiberi et uirtutis
officia ĩperari. Cũ igitur sit in rebus hũais et hona ⁊ mala
quaꝵ iõem declaraui necesse est in utiuq partem moueri
deũ et ad graciã cũ iusta fieri uidet et ad nam cũ cer¬
uit ĩxusta
ed occuryit nobis epicurus et dicit Si est in deo le¬

Expanded text:
neo et humido, nec potuisse lucem fieri, nisi et tenebrae fuissent; neo et humido, nec potuisse lucem fieri, nisi et tenebrae fuissent; quia nec superum potest esse sine infero, nec oriens sine occidente, nec calidum sine frigido, nec molle sine duro. Sic et nos ex duobus aeque repugnantibus compacti sumus, anima et corpore: quorum alterum coelo ascribitur, quia tenue est et intractabile; alterum terrae, quia conprehensibile est: alterum solidum est et aeternum, alterum fragile atque mortale. ergo alteri bonum adhaeret, alteri malum, alteri lux uita iustitia. alteri tenebrae mors iniustitia. hinc extitit in hominibus naturae suae deprauatio, ut esset necesse constitui legem qua possent et uitia prohiberi et uirtutis officia imperari. cum igitur sint in rebus humanis bona et mala, quorum rationem declaraui, necesse est in utramque partem moueri deum, et ad gratiam, cum iusta fieri uidet, et ad iram, cum cernit iniusta. sed occurrit nobis Epicurus ac dicit: \'si est in deo lae
Abbreviated transcription (Latin):
ite lligr̃ religionis ac Iestĩẽ causa hoĩeiq ẽẽ siguratum
Cuis uẽi testis est marcus culluis in libro de legibus Ita di¬
cẽs Sed om̃i que In doctorũ hoñ̃i dispritatõe usant
inchil est presecto pͥstabilius ꝙ plane intellgi oĩos ad Rie¬
esse iustos idest deũ t̾ oĩes caros habere deũ scilicet ho¬
norare tanquã pr̃em. hoicm diligere tanquam freĩ
In hus eiũ duobus tota iustr̃a consistit Quiergo aut
deũ non agnoscit aut hõi nocet ĩuste et contra naturã
peruenerũt. aut que prauitas dimi ẽstituti regu¬
lam ad peiora detorsit. Ut cũ it ad iustitiã genitus
opera taui efficiat iiusta: Iam superuis explanatum¬
prignans odisse sed ideo malũ permisisse ut et bonuni
emicaret Quia alterũ sine altero sicut sepedocui ĩtelligi¬
mus cõstare non posse deniq ip̃iu mondũ ex duobus ele¬
mentis repugnãtibus et ad ĩuicem copulatis esse contretũ ig¬

Expanded text:
intelligitur religionis ac justitiae causa esse hominem figuratum. intelligitur religionis ac justitiae causa esse hominem figuratum. Cujus rei testis est Marcus Tullius in libris de Legibus, ita dicens: « Sed omnium, quae in doctorum hominum disputatione versantur, nihil est profecto praestabilius quam plane intellegi nos ad iunes homines esse iustos id est deum et hominem caros habere, deum scilicet honorare tamquam patrem, hominem diligere uelut fratrem; in his enim duobus tota iustitia consistit. qui ergo aut deum non agnoscit aut homini nocet, iniuste et contra naturam peruenerint aut quae prauitas diuini instituti regulam ad peiora detorserit, ut cum sit ad iustitiam genitus, opera tamen efficiat iniusta. iam superius explicaupugnat, odisse: sed ideo malum permisisse, ut et bonum emicaret, quod alterum sine altero sicut saepe docui intelligimus constare non posse: denique ipsum mundum ex duobus elementis repugnantibus et invicem copulatis esse concretum, ig
Abbreviated transcription (Latin):
templi atistitem spͥtatorem operũ reꝵ q celestũt Solas
est eiũ qui sentiens capaxq roĩs intelligere potest deũ qui
opera cius admirri uirtutem ptatem ꝙ peuspicere. Io¬
circo ẽiũ cõcilio mente et prouidentia ĩstructus est sdes
golus preter cet̾as aiantes rectus corpore et statu factus
est ut ad cõtemplatõem paretis sui excitatus esse uutat᷑
Ideo sermonẽ solus accepit et hnguã cogitatõis ĩt p̾teu
ut enariure maiestatẽ diũ siu possit Costremo idcartoee
cucta sabiecta suit ut factori atq artificideo esset iosr
subiectus Si ergo deus hoiem suũ uoluit esse cultorem
Ides ꝙ illi tantũ honoris actribuit ut reꝵ oñi dominet᷑
uaiq iustissum est dẽu uidelicet qui tanta p̾stiterit amare
et hoĩeiũ qmi sit nobiscũ dc̃m Iuris societate coniuctus
Net euĩ fas est cultoremdee adei cultoie uiolati unde

Expanded text:
templi antistitem, spectatorem operum rerumque coelestium. Solus templi antistitem, spectatorem operum rerumque coelestium. Solus est enim, qui sentiens, capaxque rationis, intelligere possit Deum, qui opera ejus admirari, virtutem potestatemque perspicere; idcirco enim consilio, mente, prudentia instructus est. Ideo solus praeter caeteras animantes recto corpore ac statu factus est, ut ad contemplationem parentis sui excitatus esse videatur. Ideo sermonem solus accepit, ac linguam cogitationis interpretem, ut enarrare majestatem domini sui possit. Postremo idcirco ei cuncta subjecta sunt, ut factori atque artifici Deo esset ipse subjectus. Si ergo Deus hominem suum voluit esse cultorem, ideoque illi tantum honoris attribuit, ut rerum omnium dominaretur; utique justissimum est et eum qui tanta praestiterit, amare et hominem, qui sit nobiscum divini juris societate conjunctus. Nec enim fas est cultorem Dei a Dei cultore violari. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
perturbari solere et ĩuitos pene adigi ut deũ inchil curare
fateantur quod maxĩe querit epicurus Sed nos ir̃e perppͭ¬
ta hoc arguiuẽtũ facile dissoluimus Teus eñi potest quidqd
uult et ibrcillitas uel ĩiidia In deo nulla est Potest igã
mala tollere sed non uult Nec ideo tauie iiidus ẽ Idcuto
eñi non tollit quia sapĩam sicut edocui simul tribuit et
plus est bomi ac Iocuditatis in sapiã ꝙͣ h malis molestie
Sapĩa eiũ facit ut eciã deũ cognostamus et per cam
cognitõrui ĩmortalitatem assequamur qd̃ est suae boͣꝰ
staq insi porus malũ cognouerimus nec bonũ poterimus
agnoscere. Sed hoc non uidit epieurus nec alius quispͣ
sitollant mala colli parit sapiaui nec ulla in hoĩe uirta¬
tis remanere uestigia cuiꝰ rõ in sustmenda et superũda
maloꝵ acerbitate consistit Ita p̃p exiguũ compendium

Expanded text:
perturbari solere et inuitos paene adigi ut deum nihil curare perturbari solere et inuitos paene adigi ut deum nihil curare fateantur, quod maxime quaerit Epicurus, sed nos ratione persp hoc argumentum facile dissolvimus. Deus enim potest quidquid velit, et imbecillitas, vel invidia in Deo nulla est; potest igitur mala tollere: sed non vult; nec ideo tamen invidus est. Idcirco enim non tollit, quia sapientiam sicut edocui simul tribuit, et plus est boni ac jucunditatis in sapientia, quam in malis molestiae. Sapientia enim facit, ut etiam Deum cognoscamus et per eam cognitionem immortalitatem assequamur; quod est summum bonum. Itaque nisi prius malum agnoverimus, nec bonum poterimus agnoscere. Sed hoc non vidit Epicurus, nec alius quisquam; si tollantur mala, tolli pariter sapientiam, nec ulla in homine virtutis remanere vestigia, cujus ratio in sustinenda et superanda malorum acerbitate consistit. Itaque propter exiguum compendium
Abbreviated transcription (Latin):
fuguli quo unũ quẽq aut ĩ petus aut famed aut ecĩã tasies
actiaxerit Et quidqud sũpserĩt id criters utile ac salubre
Quid igg̃ nocebit eos sicuti suut per man̾e et sempes ifãtes¬
esse ac nescros reꝵ: Si aut admisceas uel amara bel ĩuti¬
lia uel uenenata decipiãtur btiq per ignorãtram tom ac
mali insi accedat hus sapĩa per quã habcãt maloꝵ relecti¬
onem bonoꝵ ꝙ delectũ Uides ergo magis p mala bonis opꝰ
esse sapĩa que nisi fussent ꝓpoĩta yõale al̃al non essemies
tolle mala et non pocest. Aut potest et non uult Aut neq uule
neq pocest Niee uult et potest diuult et non potest ĩdecillis
est qd in deũ non cadit Si potest ⁊ non uult ĩiudus Qd̾
eque aliem̃ĩ est adeo Si neq uult neq potest et ĩuidus et
ĩbecillis est Idesꝙ nec deus Si et uult et pocest qd ulũdeo
cõueĩt uide cugo suue mala aut cur illa non tollit: Seio

Expanded text:
singuli quo unum quemque aut impetus aut fames aut etiam casus singuli quo unum quemque aut impetus aut fames aut etiam casus attraxerit, et quidquid sumpserint, id illis erit uitale ac salubre. quid igitur nocebit eos sicuti sunt permanere et semper infantes ac nescios esse rerum? si autem admisceas uel amara uel inutilia uel etiam uenenata, decipientur utique per ignorantiam boni ac mali, nisi accedat his sapientia per quam habeant malorum reiectionem bonorumque dilectum. uides ergo magis propter mala opus nobis esse sapientia: quae nisi fuissent proposita, rationale animal non essemus. tollere mala et non potest, aut potest et non uult, aut neque uult neque potest, aut et uult et potest. si uult et non potest, inbecillus est, quod in deum non cadit; si potest et non uult, inuidus, quod aeque alienum est a deo; si neque uult neque potest, et inuidus et inbecillus est ideoque nec deus; si et uult et potest, quod solum deo conuenit, unde ergo sunt mala aut cur illa non tollit Y scio
Abbreviated transcription (Latin):
diũ cõtrast abea ip̃a deaderari.
Reuiꝰ igitur ac uerius iespondere potuerũt in
hũc modu Deus cr̃e sormasset horei ueluti
mala Qma sapĩam dedit ciuꝰ oĩe rõ in disponendis bonis ac mals
sita est Non potest ciũi qui sqũa elig̾e meliora et scirr quid bonũ
sit insi saat simul reicere aut uitare que mala suut: Inuicem
abi alterutra cõnexa sunt ut sublato alt̾ut ͦ utrrũq colli necẽe¬
sit Propoĩtis igr bonis malisq cũ demũ opus suũ perrigit sa¬
pĩa et quid bonũ apetit ad utilitatẽ malũ reicit ad salutem
Ergo sicut bona ĩ mĩabilia data sunt quibus srri posset sic et
mala que caueret Nam et se malũ nullũ sit pericluinullũ Mle
chil demq qd hoiem ledere possit tollitur oĩs matia sapiẽtie
mauũ id naeure aptũ et cõmodũ at Ut siques uelit apparatis¬
simã cena ĩfantibus qui nũdũ sapiãt aspon̾e utiq io appẽsẽt

Expanded text:
dium contra se ab ea ipsa desiderari! dium contra se ab ea ipsa desiderari! breuius igitur ac uerius respondere potuerunt in hunc modum: deus cum formaret hominem ueluti mala, quia sapientiam dedit, cuius omnis ratio in discernendis bonis ac malis sita est. non potest enim quisquam eligere meliora et scire quod bonum sit, nisi sciat simul reicere ac uitare quae mala sunt. inuicem sibi alterutra conexa sunt, ut sublato alterutro utrumque sit tolli necesse. propositis igitur bonis malisque tum demum opus suum peragit sapientia et quidem bonum adpetit ad utilitatem, malum reicit ad salutem. ergo sicut bona innumerabilia data sunt quibus frui posset, sic etiam mala quae caueret. nam si malum nullum sit, nullum pedere hominem possit, tollitur omnis materia sapientiae,manum, id naturae aptum et adcommodatum sit? ut si quis uelit apparatissimam cenam infantibus qui nondum sapiant adponere, utique id adpetent
Abbreviated transcription (Latin):
muta pascũtur Iuuii etiã mutoꝵ causa deus labora¬
uit: Mmime Quia t iõis expertra Sed ĩaellegin
et ip̃a eod modo in usri hoĩs adea facta partiui ad bẽ
stitũ partuu ad corporis auxilia. Ut claꝵ sit dina prrau¬
denciami reꝵ et copiaꝵ habũdancia hongi uitam ĩstrũe
et ornare uoluisse Obeam q causam et aere uglucre¬
bus et mare piscibus et terrron quadrrpedibꝰ ĩpleuuit
reperiantur eam ĩ gerra ꝙ in mari: Quod stoici ui¬
tatem non respuiciẽtes ĩeptissĩe repulerũt Turnt
iam plura priorbus sclis ĩcognita necessetas ec un
ĩuenit. Que tandeni utilitas potest ĩ pnrribis Iõ
blacteris, in serpentibus reperiei que yõi mol esta et
pernieiosa suus An mediciã in ius a laigͣ lutet.e
Que a est ĩuriotur aliesũ nẽpe adu̾sus mala crm
id ille querãt᷑ oĩo messe malet. Uiperã serũt exristã
Quã to melus fueras eam proysus non esse ꝙͣ reme¬

Expanded text:
muta pascuntur. num etiam mutorum causa deus laboramuta pascuntur. num etiam mutorum causa deus laborauit? minime, quia sunt rationis expertia. sed intellegimus et ipsa eodem modo in usum hominis a deo ficta partim astitum, partim ad operis auxilia; ut clarum sit, divinam providentiam rerum et copiarum abundantia hominum vitam instruere atque ornare voluisse, ob eamque causam, et aerem volucribus, et mare piscibus, et terram quadrupedibus implevit.reperianturspicientes ineptissime repulerunt. Aiunt sicut jam plura prioribus saeculis incognita necessitas et usus invenerit. Quae tandem utilitas potest in muribus, in blattis, in serpentibus reperiri, quae homini molesta et perniciosa sunt? An medicina in his aliqua latet? Quae si est, invenietur aliquando, nempe adversus mala, cum iquanto melius fuerat eam prorsus non esse quam reme
Abbreviated transcription (Latin):
loribus uel herbide singes matueritate durẽtuy uel que
suust ĩ hĩudis incocta uel feruefacta mitescãt ¶ Luna quaq
nocturm tp̃is gubernatrix amissi ac receper liũs ucibus
menstrua spacia moderatur et cecas horrentibus tenets¬
noctes sulgore sue claritatis illustrat Ut estiua itiuera ⁊
expeditiones et opera sine labore ac moestia cõfici passit
Siquid nocte leues melius scipule nocte arida prata
Tondentur: Istra eciã oet᷑a uel ortu uel occasu sus certis
statiomibus oportiuitates temporũ submim / tr̃at Sed et
narugus quo minꝰ eirabundo cupsu per uniiu̾sũ Ingẽt᷑
regnuen piebent cũ ea rite gubernator obseruas ad por¬
cũ destmati lictoris peruc hatur. Uentoꝵ spũ altirihũ¬
cur mibes ut sata ĩbribus urrgentur. ut uites setio
arbusta pomis exuberẽt Et hec per orbem uitibus exhi¬
bentur ne desit alrq̃sũ quo uita hõis fristineat᷑ Et enomn
cetas aĩantes cadem terra nuitris et eiuisd̃ setu eciam

Expanded text:
loribus uel herbidae fruges maturitate durentur uel quae sunt in umidis, incocta et feruefacta mitescant. luna quoque nocturni temporis gubernatrix amissi ac recepti luminis uicibus menstrua spatia moderatur et caecas tenebris horrentibus noctes fulgore suae claritatis inlustrat, ut aestiua itinera et expeditiones et opera sine labore ac molestia confici possint, siquidem nocte leues melius stipulae, nocte arida prata tondentur. astra etiam cetera uel ortu uel occasu suo certis stationibus opportunitates temporum subministrant. sed et nauigiis, quominus errabundo cursu per inmensum uagentur, regimen praebent, cum ea rite gubernator obseruans ad portum destinati litoris peruehatur. uentorum spiritu attrahuntur nubes, ut sata imbribus inrigentur, ut uites fetibus, arbusta pomis exuberent. et haec per orbem uicibus exhibentur, ne desit aliquando quo uita hominum sustineatur. at enim ceteras animantes eadem terra nutrit et eiusdem fetu etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tmitiꝰ. a dempto meta suꝑioris uim legũ ⁊ fallere po¬
tuerit et cõtempuere: Timoy agr dei solus est qui custodͭ
inter se hõm̃ societatem per quã uita ip̃a et sust metur¬
et munitur et gubernat᷑ Is aũt timor auseitͦ si sui̾t¬

Expanded text:
inmitius, si dempto metu superiore uim legum aut fallere poinmitius, si dempto metu superiore uim legum aut fallere potuerit aut hominum inter se societatem, per quem vita ipsa sustinetur, munitur, gubernatur. Is autem timor auferetur, si
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ⁊ pħ̃i ⁊ porte etip̃i denque sue debs colũt sepe fate¬
antur de cultu tan et houoribus eũl nemo unqsuon
requiftnt nemo disserut ea scilioet persuasione qua
semper benesscũ incorruptũ q ardentes nec irasa eũ auꝙͣ
nec ullo cultu indig̾e arbitrant᷑ ĩdes religio ese nõ poest
ub̃i metus nullus est
dencie uel potius amentis redeamus ad ꝓpp̃itd Dixi¬
smus religione sublata nec sapĩam cenere posse nec iustrañ¬
Sapĩam dũ dĩnitatis intellegtus quo dissermius a beluas inͦ
hõie solo ceperiat Iusticiã. Qua iuisi cupaditates nrres
Deud qui falli non posst coercucrit scelerale ĩpies uiuenꝰ
Spͬtari eigo actus mr̃os adeo non modo quo ad utlitatem
cõĩs uite altiuet Sed ecĩa ad uitatem Quia religione iustr̃ã¬
q detracta uel ad stulticiã pecud̃ẽ amisIa rõe derollern
uel ad bestiaꝵ ĩ manitadẽ ĩmo uo aoluues sasunrd̃ bestie sue
erius aĩalibus parcũt Suud erit hoĩe truculentꝰ quid

Expanded text:
 et poetae, et ipsi denique qui deos colunt, saepe fateantur; de cultu tamen et honoribus ejus nemo unquam requisivit nemo disseruit; ea scilicet persuasione, qua semper beneficum incorruptumque credentes, nec irasci eum cuiquam, nec ullo cultu indigere arbitrantur. Adeo religio esse non potest, ubi metus nullus est.dentiae, vel potius amentiae, redeamus ad propositum. Diximus, religione sublata, nec sapientiam teneri posse, nec justluis in homine solo reperiatur, iustitiam, quia nisi cupiditates nostras deus qui falli non potest coercuerit, scelerate inpieque uiuemus. spectari ergo actus nostros a deo non modo ad utilitatem communis uitae attinet, sed etiam ad ueritatem, quia religione iustitiaque detractis uel ad stultitiam pecudum amissa ratione deuoluimur uel ad bestiarum inmanitatem, immo uero amplius, siquidem bestiae sui generis animalibus parcunt. quid erit homine truculentius, quid
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a et uitas per suadet. Ruysus nobis ad ꝑiora redeiad
est. ut que dociomus adeo factũ esse mond doceanius quare
sit effectus
i consideret aliquis unuiuds monde adomii strritotig
ta suus Homo igit utrtur igne ad usũ calefaciendi et
liũs et coquenioꝵ ciboꝵ ferri s fabricandi Utitur fon¬
tibus ad potũ et ad lauacra Elĩbus ad agros iregãdos
terminandas ꝙ rogiones Utitur terra aa percipieudã
ad usũ arboꝵ atq lignoꝵ. Utitur mari nõ sulũ ad cõ¬
meicia et copiosas ex longiquis argionilus m̾ces seiẽds
ueiũ ecĩa ad ubertatrm oĩs geueris pistiũ Q si hus
eleuic̃tis utitus quibus est proximꝰ noir est debĩ quin
et celo quĩ celestiũ reꝵ osficia ad sertilitasem terreꝙ
qua uinimus temperata auis Sol irreguietis cur ib
et spaciis in equalibus orbes anios conficit et aut oues
dieui prouuttit ad laborem. aut occidẽs noctem saper¬
ducit ad requiem Et cũ abscessu bngiꝰ ad meridiem

Expanded text:
ipsa nobis et ueritas persuadet. rursum nobis ad superiora redeundum est, ut quia docuimus a deo factum esse mundum, doceamus quare sit effectus. Si consideret aliquis uniuersam mundi administrationem, ta sunt. homo igni utitur ad usum calefaciendi et luminis et molliendorum ciborum ferrique fabricandi, utitur fontibus ad potus et ad lauacra, fluminibus ad agros inrigandos terminandasque regiones, utitur terra ad percipiendam ad usum arborum atque lignorum, utitur mari non solum ad commercia et copias ex longinquis regionibus ferendas, uerum etiam ad ubertatem ous est proximus, non est dubium quin et caelo, quoniam et caelestium rerum officia ad fertilitatem terrae ex qua uiuimus temperata sunt. sol inrequietis cursibus et spatiis inaequabilibus orbes annuos conficit et aut oriens diem promit ad laborem aut occidens noctem superducit ad requiem, et tum abscessu longius ad meridiem
Abbreviated transcription (Latin):
potuerũt sicut nec dĩe plures in uno coipore ades ĩ uni¬
tatem nacura uniu̾sa conseneit. Q si mondũ sp̃ns ĩtꝰ
alit totã q ĩsusa per artus Ilẽs agitat moloeii et magno

Expanded text:
potuerunt, sicut nec animae plures in uno corpore: adeo in unipotuerunt, sicut nec animae plures in uno corpore: adeo in unitate natura universa consentit. Quod si mundum Spiritus intus alit totamque infusa per