comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rerit filius uiduȩ. sed moriturus.
Resurrerit aꝑc ñ moriturus. Audi
bitur. T̃ alem spera resurrec̾tionẽ.
⁊ ꝓpter hoc esto aꝑianus. Qd̃ enim¬
us ẽ dum moritur carni in qͣ erat
similitudo peccati: ut cum scdm
uetustatem peccati ñquam ipse
uirisset. nr̃am ex morte ueteri qua
in peccato mortui fueramus reui¬
uiscentem uitam nouam sua re¬
surrectione signaret. Ipsum ẽ qd̾
in nob̾ celebtur magnum babtis¬
matis sac̾mentum. ut quicumq ad
istam ꝑtinent grãm moriant᷑ pec¬
catosicut ipse mortuuᷤ dicit᷑ peccato. qr mor¬
tuus ẽ carni. id ẽ peccati similitudins. ⁊ ui¬
uant a lauacro renascendo. sic̃ ipse a sepulc
resurgendo: quãlibet corporis eta¬
tem gerant. A paruulo enĩ recens
nato usq ad decrepitum senem
ita nullus ẽ qui non peccato mori¬
atur in babtismo. S paruuli tan¬
tum original. maiores aũ etiam
his omñib moriuntur peccatis
quecumq male uiuendo ad dide¬
runt. ad illud qd̾ nascendo tͣxerũt.

Expanded text:
rexit filius viduae , sed moriturus: resurrexit Christus, non moriturus. Audi bitur» . Talem spera resurrectionem; et propter hoc esto christianus, nst, dum moritur carni in qua erat similitudo peccati; ut cum secundum vetustatem peccati nunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua in peccato mortui fueramus reviviscentem vitam nova sua resurrectione signaret. Ipsum est, quod in nobis celebratur magnum baptismatis sacramentum: ut quicunque ad istam pertinent gratiam moriantur peccato, sicut ipse mortuus dicitur peccato, quia mortuus est carni, hoc est peccati similitudini, et vivant a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro resurgendo, quamlibet aetatem corporis gerant. A parvulo enim recens nato usque ad dsicut nullus est qui non peccato moriatur in baptismo, sed parvuli tantum originali, majores autem etiam his omnibus moriuntur peccatis quaecunque male vivendo addiderunt, et illud quod nascendo traxerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cans desit. occidit. Sciri enim facit
peccatum potius quam cauerĩ ⁊ ideo
magis augeri qͣm minur. qr malę
concupiscenciȩ etiam p̃uaricatio legi
accedit. Uolens gͦ apłs commendare
iudes adusus ceceras gentes dẽ qcepa
lege se ertollerent: postea quam
dixit peccatum ⁊ mortem ꝑunũ
hominem int̾sse in genus huma¬
num.⁊ ꝑ unum hominẽ ustici¬
am ⁊ uitam et̾nam. illum ad aoi.
hunc aꝑm aꝑtissime insinuans.
ait. Lex aĩ subint᷑uit. ut habun¬
daret delic̾tum. eꝰ ib aũ habun¬
dauit delictum. suꝑhabundauit

Expanded text:
cans desit, occidit; sciri enim facit cans desit, occidit; sciri enim facit peccatum potius quam caueri et ideo magis augeri quam minui, quia malae concupiscentiae etiam praeuaricatio legis accedit. Volens ergo apostolus commendare Iudaei aduersus ceteras gentes de accepta lege se extollerent, posteaquam dixit peccatum et mortem per unum hominem intrasse in genus humanum et per unum hominem iustitiam et uitam aeternam, illum Adam, hunc Christum apertissime insinuans ait: lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit
Abbreviated transcription (Latin):
factum ẽ. Elec̾tus ad magnum mi¬
nisterium: tanq̃m fidelis in domo¬
gare potest: soluere a reatu legiꝰ ñ¬
operibus  dam subobscuris sentenciis apłi
pauli. hoc eum quidam arbitrati
sunt dicere. faciamus mala ut ue¬
niant bona: ꝙ dixerat. lex subint̾uit.
ut habundaret delic̾tum. uͥ aut̃ ha¬
bundauit delictum. suꝑhabundaũ
gr̃a: qd̾ id̾o uerum ẽ. qr legem accipi¬
entes homines qui de siuis uiribus
suꝑbissime p̃sumebant. nec diuinũ
adiutorium uincendaꝵ malaꝵ con¬
cupiscenciaꝵ recta fide impetͣntes.
plurib gͣuioribq delictis etiam lege
p̃uaricata onerat sunt. c sic mag¬
no reatu compellente confugerunt
ad fidem qua miscd̾iam indulgenciȩ
mererentur. ⁊ auxilium adño qui
ctione agerent que cont᷑ scł huurs
concupiscencias iubentur: scd̾m id
qd̾ p̃dict̾um fuerat in psalmo. mul¬
tiplicate sunt infirmitates eoꝵ postea¬
tera non ẽẽ pecrandum: si sꝑc uiuifi¬

Expanded text:
factum est. Electus ad magnum mifactum est. Electus ad magnum ministerium tanquam fidelis in domolegem potest, solvere a reatu legis nibusdam subobscuris sententiis apostoli Pauli, hoc eum quidam arbitrati sunt dicere, Faciamus mala, ut veniant fona ; quia dixerat, Lex subintravit, ut abundaret delictum; ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia . Quod ideo verum est, quia legem accipientes homines qui de suis viribus superbissime praesumebant, nec divinum adjutorium vincendarum malarum concupiscentiarum recta fide impetrantes, pluribus gravioribusque delictis etiam lege praevaricata onerati sunt: ac sic magno reatu compellente confugerunt ad fidem, qua misericordiam indulgentiae mererentur, et auxilium a Domino qui ctione agerent quae contra saeculi hujus concupiscentias juberentur, secundum id quod praedictum fuerat in Psalmo: Multiplicatae sunt infirmitates eorum; posteat non esse peccandum, si spiritus uiuifi
Abbreviated transcription (Latin):
bat. S illi p̃parabat medico uentu¬
ro cum gr̃a ⁊ ueritate: tanquã ad
aliquem quem curare uult medicuᷤ
mittat pͥmo seruum suum. ut liga¬
tum illum inueniat. Sanuᷤ ñerat.
ysanari nolebat. Et ne sanaretur:
sanum se ẽe iac̾tabat. Missa lex
ẽ: ligauit eum. inuenit se reum.
Iam clamat de ligatura. Uenit do¬
minus: curat amaris aliqͣntum
⁊ aerib medicamentis. Dicit enioi
egroto. ferto. dicit tolera: dicit. no¬
ui diligere mundum: habeto pati¬
enciam. Curet te ignis continenciȩ:
ferrum ꝑsecutionum cołent uul¬
nera tua. Expauescebas. qͣmuiᷤᷤ li¬
gatus. Liber ille ⁊ ñ ligatus. bibit
qd̾ tͥ dabat. Prior passus ẽ. ut ce con¬
solaretur. canqͣm dicens. Qd̾ times
pati ꝓte: prior patior ꝓte. Hec est
gr̃a ⁊ magna gr̃a. Quis illam dig¬
ẽtt̾eos fecit. Dimꝑatorem indulgende sp̃ ⁊ i¬
eia data ẽ reos libauit. Lex ꝑ moy litte¬
sendata ẽ. hons aliquid amplius
seruus assignat. quam qd̃ ꝑ illum

Expanded text:
bat: sed illi praeparabat medico venturo cum gratia et veritate; tanquam ad aliquem quem curare vult medicus, mittat primo servum suum, ut ligatum illum inveniat. Sanus non erat, sanari nolebat, et ne sanaretur, sanum se esse jactabat: missa Lex est, ligavit cum; invenit se reum, jam clamat de ligatura. Venit Dominus, curat amaris aliquantum et acribus medicamentis: dicit enim aegroto, Ferto; dicit, Tolera; dicit, Noli diligere mundum, habeto patientiam, curet te ignis continentiae, ferrum persecutionum tolerent vulnera tua. Expavescebas quamvis ligatus: liber ille et non ligatus bibit quod tibi dabat; prior passus est ut te consolaretur, tanquam dicens, Quod times pati pro te, prior patior pro te. Haec est gratia, et magna gratia. Quis illam diget reos fecit: per imperatorem indulgentia data est, et reos liberavit. Lex per Moysen data est; non sibi aliquid amplius servus assignet, quam quod per illum
Abbreviated transcription (Latin):
Quemadmodum erim om̃s om¬
nino ꝑtinentes ad gñationem uo¬
luptatis carnis ñ moriuntur n in
adam in quo om̃s peccauerunt. sic
ex his om̃s omnino ꝑtinentes ad ge¬
nerationem uoluntatis sp̃c ñ uui¬
ficantur. nͥ in xp̃o in quo om̃s ui¬
stificant᷑: qr sicut ꝑ unum om̃s ad
condempnationem. sic ꝑ unũ om̃s
ad ustificationẽ: nec ẽ ullus ull

Expanded text:
quemadmodum enim omnes omnino pertinentes ad generationem uoluntatis carnis non moriuntur nisi in Adam, in quo omnes peccauerunt, sic ex his omnes omnino pertinentes ad regenerationem uoluntatis spiritus non uiuificantur nisi in Christo, in quo omnes iustificantur, quia sicut per unum omnes ad condemnationem sic per unum omnes ad ius
Abbreviated transcription (Latin):
parit̾ ⁊ concordit̃ oꝑantur: tamen
iustificati sumus in xp̃i sangͥne.
⁊ reconciliati sumus d̾o ꝑ mortem
filii eius. Et quomͦ id factum sit:
potestatem diaboli cͣlitum ẽ genꝰ
humanum peccato pͥmi hominis
in om̃s utͥusq sexus cõmirtione
nascentes originalit̃ tnseunte:⁊ pa¬
rentum pͥmoꝵ debito uniũsos po¬
steros obligante. Apłs aũ aꝑtiuᷤ¬

Expanded text:
amen justificati sumus in Christi sanguine, et reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; et quomodo id factum sit, potestatem diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commixtione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec t
Abbreviated transcription (Latin):
caustũ. hostiam accepit illos. Ecce qͥde
ritis ad chesauroᷤ ch̾. Estote diuites ded̾o.¬
ñ eum factur duitẽ: s de illo futuri di¬
uites. Impleat uos. Aluidñ admittats
gimꝰ : aut dicimꝰ uobis ut adũsus pote¬
states ordinatas contemptore ᷤᷤ siti : ⁊ Iõ
hoc dicimꝰ. Qͥd ⁊ hinc egrotatio: Cangi¬
te ⁊ hinc illã fimbriã uestim̃ti Ipse di¬
cit apłs. Om̃is anima potestatib sub¬
stas. nͥ ado. Que aũ ad̾o: ordinata st̃.¬
Qͥ aũ resistit potestati:. N ordinationi re¬
sistit. S qd si illud iubeat. qd̾ ñ debẽt
facere: Hic sane contẽpne potestatẽ:
tim̃do potestatẽ. Ipsoᷤ humanaꝵ rerũ
gradus adũtite. Si aliqͥdiusserit curator

Expanded text:
causti nostiam accepit illos . Ecce quid causti nostiam accepit illos . Ecce quid eritis ad thesauros Dei. Estote divites de Deo: non eum facturi divitem, sed de illo futuri divites. Impleat vos, aliud non admittatis gimus, aut dicimus vobis ut adversus potestates ordinatas contemptores sitis? Non hoc dicimus. Qui et hinc aegrotatis, tangite et hinc fimbriam illam vestimenti. Ipse dicit Apostolus: Omnis anima potestatibus substas nisi a Deo. Quae auQui autem resistit potestati, Dei ordinationi resistit . Sed quid, si illud jubeat, quod non debes facere? Hic sane contemne potestatem, timendo potestatem. Ipsos humanarum rerum gradus advertite. Si aliquid jusserit curator
Abbreviated transcription (Latin):
preẽ: nutͥtor cuus ẽ. Malus si fuerit.
tempcator tius ẽ. Et nutͥm̃ta libent̃
accipe:⁊ intẽptatione approbare. Es
to aurũ: Attende mundũ istũ tanquã
fornacẽ aurifics. In unꝰ angusto loco
triast̃. Aurũ. palea igniᷤ. Ad illa duo ig¬
nis apponit᷑. Palea urit᷑ aurũ purgat᷑.
Cessit nescio qͥs minis. ⁊ adductus ẽ ad
idolũ. Ue mͥ qr palcã plango. cinerem
udeo. Non cessit minis: ñ cessit t̃rorib:
adductꝰ ad iudicẽ. stecit in confessione
Nõne aurũ purgatꝰ State in dño fẽs. po¬
tencior ẽ qͥuocauit uos. Mina ᷤᷤ ĩpioꝵ ne
cimueritiᷤ: inimicos patimins: haberis
ꝓ quib oretis: ꝓrsus ñ uoᷤ t̃reant. Hec ẽ
sanitas. Haurite hinc in isto conuuuo.
Hinc bibite uñ saciemins: ñ illic un insa¬
niatis. State in dño. Argentei estiᷤ. aurũ
ericis. Ista similitudo ñ anobis ẽ : de diui¬
na scͥptura ẽ. Legistis. audistis. Sicut au¬
rũ in fornace ꝓbauit illo s: ⁊ sicut holo¬

Expanded text:
praeest, nutritor tuus est; malus si fuerit, tentator tuus est. Et nutrimenta libenter accipe, et in tentatione approbare. Esto ergo aurum, et attende mundum istum, quasi fornacem aurificis: in uno angusto loco tria sunt, aurum, palea, ignis. Ad illa duo ignis apponitur, palea uritur, aurum purgatur. Cessit nescio quis minis, et adductus est ad idolium: vae mihi, quia paleam plango, cinerem video. Alius non cessit minis, non cessit terroribus ; adductus ad judicem, stetit in confessione onne aurum purgat? State in Domino, fratres: potentior est qui vocavit vos. Minas impiorum ne timueritis. Inimicos patimini; habetis pro quibus oretis; prorsus non vos terreant. Haec est sanitas, haurite hinc in isto convivio: hic bibite, unde satiemini, non illic, unde insaniatis. State in Domino. Argentei estis, aurum eritis. Ista similitudo non a nobis est, de divina Scriptura est. Legistis, audistis: Sicut aurum in fornace probavit illos; et sicut holo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ diligit. s illiꝰ quẽ odit miseria dele¬
cte tur. Et cũ d̾o dimitait uidiciũ. ut
plus noceat ds̃. quã ipse potest nocere
exoptat. Et cum dat cibum inimico esu¬
rienti. potũq sitienti: maliciose sapit qd̃
scͥptũ ẽ. Hoc enĩ faciens. carbones ignis
congeres suꝑ caput eiꝰ. Agit enĩ ut ãpliꝰ
aggrauet. ⁊ ei excitet indignationẽ dei.
quã carbonib ignis sig̃cari putat: nõ
intelligens illũ ignẽ penitenciȩ ẽe̾ uren-¬
tẽ dolore. qͦ cuiuisq caput erectũ suꝑbia.
bnficiis inimici ad humilitatẽ salubrẽ de¬
ponit᷑.⁊ in bono illiꝰ huiꝰ malũ iuncit᷑. Uñ
apłs uigilant̃ adiunrit. Noli uinqi ama¬
lo.ẜ uince in bono malũ. Quomͦ añ po¬
test iuncere in bono malũ: insuꝑficie bo¬
nꝰ. ⁊ in alto malus: Qui oꝑe parcit. ⁊ cor¬
de seuit: manu mitis. ⁊ uoluntate crude¬

Expanded text:
dit, miseria delectetur: et cum Deo dimittit judicium, ut plus noceat Deus quam ipse nocere posset exoptat: et cum dat cibum inimico esurienti, potumque sitienti, malitiose sapit quod scriptum est, Hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus. Agit enim ut amplius aggravet, et ei excitet indignationem Dei, quam carbonibus ignis significari putat; non intelligens illum ignem esse poenitentiae urentem dolorem, quousque caput erectum superbia, beneficiis inimici ad humilitatem salubrem deponitur, et in bono illius hujus malum vincitur. Unde Apostolus vigilanter adjunxit, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum . Quomodo autem potest vincere in bono malum in superficie bonus, et in alto malus; qui opere parcit, et corde saevit; manu mitis, voluntate crude
Abbreviated transcription (Latin):
quib suꝑbia sanat᷑ eiꝰ qͥdolet inimi¬
cũ se fuisse hominis. a qͦ eiꝰ miserie
subuenit᷑. Noli uinci amalo. s uince
inbonomalũ. Contende cũ ma¬
lo. s de bonitate. Ip̃sa ẽ enĩ uera con¬
tentio. uł certam̃ salubre: ut sit bonꝰ
cont᷑ malũ. ñ ut sit t duo mali.
Si tuiã ñ esmalus: opta malo ut
sit bonꝰ. Qd seuis in malos: qr mal
st̃ inqͥs. Addis ce illis seuiendo in illoᷤ.
Consiliũ do. Displicet tͥ malꝰ. ñ sint
duo. Rep̃hendis. s adiungeris. Au

Expanded text:
quibus superbia sanatur eius, quo dolet se inimiquibus superbia sanatur eius, quo dolet se inimicum fuisse hominudelis? Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Contende cum malo, sed bonitate. Ipsa est enim vera contentio, vel certamen salubre, ut sit bonus contra malum, non ut sint duo mali. Si tu sit bonus. Quid saevis in malos? Quia mali sunt, inquis. Addis te illis, saeviendo in illos. Consilium do: displicet tibi malus, non sint duo
Abbreviated transcription (Latin):
Seruabit᷑ gͣ in locutionib figurati re¬
gula huiusmodi. ut tãdiu uerset᷑ dili¬
genti consideratione qd̾ legit᷑. donec ad
regnũ caritatis interp̃tatio ꝑducat᷑. Si
aũ hoc iã ꝓprie sonat. nulla putet᷑ figu¬
rata locutio. Si p̃ceptiua locutio ẽ. aut
flagiciũ. aut facinꝰ uetans. aut utilitatẽ
aut bnficienciã iubens: ñ ẽ figurata. Si
aũ flagiciũ aut facinꝰ uidetur iuibere.
aut utilitatẽ. aut b̾nficienciã uetare: fi¬
gurata ẽ: Lit scͥptura. Si esurierit inimi¬
cus tuus. ciba illũ. Si sicit: potũ da illi.
Hic nullo dubitante bͥnficienciã p̃cipits
qd̃ sequit᷑. hoc enĩ faciens. carbones igniᷤ
congeres suꝑ caput eiꝰ. maliuolencie fa¬
cinus putes iuberi. Ne gͥ dubitaueris
figurate dictum. Et cũ possit dupli¬
cit̾ int̃pretari. uno mͦ ad nocendũ. al¬
tõ adp̃standũ: ad b̾nficienciã te potiꝰ
caritas reuocet: ut intelligas carbones
ignis eͥẽ urentes penitenciȩ gemitis.

Expanded text:
Seruabitur ergo in locutionibus figuratis regula huius modi, ut tamdiu uersetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum caritatis interpretatio perducatur, si autem iam hoc proprie sonat, nulla putetur figurata locutio. Si praeceptiua locutio est aut flagitium aut facinus uetans aut utilitatem aut beneficientiam iubens, non est figurata. si autem flagitium aut facinus uidetur iubere aut utilitatem et beneficientiam uetare, figurata est. niscus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi: hic nullo dubitante beneficentiam praecipit; sed quod sequitur: hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput eius, maliuolentiae facinus putes iuberi. ne igitur dubitaueris figurate dictum et, cum possit dupliciter interpretari, uno modo ad nocendum, altero ad praestandum, ad beneficientiam te potius caritas reuocet, ut intellegas carbones ignis esse urentes paenitentiae gemitus,
Abbreviated transcription (Latin):
igni. posset intelligi tͥbulatio quã ꝓ no¬
ignis significatũ uideri. ꝓpt̃ qd̃ ⁊ in ad¬
uentu eiꝰ dictum ẽ. Uisȩ st̃ illis lingue di¬
uise uelut ignis qͥ ⁊ insedit suꝑ unũquẽq
eoꝵ. Hinc ⁊ ipse dñs ait. Ignẽ ueni mit
ait. Refrigescet caritas multor

Expanded text:
is possit intelligi et tribulatio, quam pro noignis significatum videri. Propter quod et in adventu ejus dictum est: Visae sunt illis linguae divisae, velut ignis, qui et insedit super unumquemque eorum . Hinc et ipse Dominus ait: Ignem veni mittait, Refrigescet charitas multor
Abbreviated transcription (Latin):
malo ñ ẽ cuiquã reddendũ: ñ solũ fa¬
ctũ malũ ꝓmalo facto. s nec uotum
malũ reddendum ẽ ꝓ facto uł uoto ma¬
ds puniat. expectat. atq optat. QA¬
ꝓpt̃ cũ ⁊ homo uistꝰ. ⁊ homo maluꝰ de
inimicis suis uelint a dr̃o uindicari:
inimicũ suũ corrigi quã punirit
cũ in eũ uidet a dño undicari: ñ eius
dclectat᷑ pena q ñ cum odit: s diuna ui

Expanded text:
cuiquam reddendum; non solum factum malum pro facto malo, sed nec votum malum reddendum est pro facto vel voto maus inimicum Deus puniat, expectat atque optat. Quapropter cum et homo justus et homo malus de inimicis suis velint a Domino vindicari, inimicum suum corrigi quam puniri; et cum in eum videt a Domino vindicari, non ejus delectatur poena, quia non eum odit
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ire. Scͥptũ ẽ enĩ. Michi iundictam.
ego retͥbuã dicit dñs. Nec ipse itaq p̃ce¬
pit ut nolint iundicari. s ut ñ se ipsi
uindicantes. dent locũ ire d̾ qͥ dixit.
slichi undictã ego retͥbuã. Et dñs in eu¬
ugłio. iuduã ꝓponit insimilicudinẽ
uindicari desiderans iudicẽ int̃pella¬
bat inuistũ: qͥ eã tandẽ aliqͣndoñ iu¬
sticia ductꝰ. s dedio uictus audiuit. Hoc
aũ dñs ꝓposuit. ut ostenderet multoma¬
gis dm̃ iustũ cito facturũ uidiciũ ele¬
ctoꝵ suoꝵ qͥ ad illũ clamant die ac no¬
cte. Iñ ẽ ⁊ ille subara di martirũ clamor.
ut cħ̃ iudicio uindicent᷑. Ubi ẽ gͦ illud.
diligite inimico s ur̃os. bnfacite his qͥ

Expanded text:
cum irae; scriptum est enim, Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus » . Nec ipse itaque praecipit ut nolint vindicari, sed ut non se ipsi vindicantes dent locum irae Dei qui dixit, Mihi vindictam, et ego retribuam. Et Dominus in Evangelio viduam proponit in similitudinem, quae vindicari desiderans, judicem interpellabat injustum, qui eam tandem aliquando non justitia ductus, sed taedio victus audivit : hoc autem Dominus proposuit, ut ostenderet multo magis Deum justum cito facturum judicium electorum suorum, qui ad eum clamant die ac nocte. Inde est et ille sub ara Dei martyrum clamor, ut Dei judicio vindicentur. Ubi est ergo illud, « Diligite inimicos vestros, benefacite
Abbreviated transcription (Latin):
secrote nͥ tiphus ĩpedit. ne fateat᷑. ne oret
d̾m. ne iusto ⁊ miscdi supplicet. qͥ potest
re. uł ad ea toleranda fortitudine arma¬
it.ix. uel abeis om̃imꝰ liberare. ⁊ pꝰ hec uere
beatã uitã dare. qͦnullũ malũ admictan¬
tͦ ⁊ ub sũmũ bonũ ñquam amittatur
Hoc pioꝵ p̃miũ ẽ. Cuiꝰ adipiscendi spe i¬
tã istã temporalẽ atq mortalẽ s̃i tam de¬
lectabilit quã colerabilit̃ ducimꝰ: ⁊ mala
eius tẽ bono consilio ⁊ diuino munere
fortit̃ ferimꝰ: cũ bonoꝵ et̾noꝵ fideli dei
ꝓmissione.⁊ fideli nr̃a expectatione gau¬
demꝰ: Idhoc nos erhortans apłz ait. Spe
gaudentes. in tbulatione patienteᷤ Os¬
tendit enĩ quare in tͥbulatione patien¬
diuinitatis. ⁊ carmis infirmitate appa¬
rente. ñ solũ sermonis oraculo docuit.
uerũetiã sue passionis ⁊ resurrestionis
erẽplo. In altera enĩ qualia tolerare. in
altera qualia sꝑare debeamꝰ monstrauic.

Expanded text:
secro te, nisi typhus impedit, ne fateatur, ne oret secro te, nisi typhus impedit, ne fateatur, ne oret deum, ne iusto et misericordi supplicet, qui potensre uel ad ea toleranda fortitudine armare uel ab eis omni modo liberare et post haec uere beatam uitam dare, quo nullum malum admittatur et ubi summum bonum numquam amittatur? Hoc piorum praemium est, cuius adipiscendi spe uitam istam temporalem atque mortalem non tam delectabiliter quam tolerabiliter ducimus et mala eius tunc bono consilio et diuino munere fortiter ferimus, cum bonorum aeternorum fideli dei promissione et fideli nostra expectatione gaudemus. ad hoc nos exhortatus apostolus ait: Spe gaudentes, in tribulatione patientes: ostendit enim, quare in tribulatione patiendiuinitatis et carnis infirmitate apparente non solum sermonis oraculo docuit uerum etiam suae passionis et resun-ectionis exemplo; in altera enim, qualia tolerare, in altera, qualia debeamus sperare, monstrauit.
Abbreviated transcription (Latin):
euntes ibant. ⁊ flebant mittentes se¬
mina sua. Qnto iocundiꝰ manduca¬
b̾t fructꝰ laboꝵ : qui uenientes ueni¬
ent cũ erultatione portantes mani¬
pulos suos. Et ut noueritis fr̃s qr
manducat᷑ labor iste. insuꝑiore psal¬
nẽ doloris. Iste ẽ labor fructuũ. panis
doloris. Nisi enĩ manducaret᷑. ñ dice¬
ret᷑ panis. Nisi aũ haberet aliquam
suauitatẽ panis iste: nemo illũ man¬
ducaret cũ tanta suauitate. Plorat
ingemitu qͥorat. Dulciores st̃ lacͥme
orantiũ qͣm gaudia cheatroꝵ. Et au¬
di flãmã desiderii. q̃ manducat᷑ ipse
panis de quib dicit. qͥmanducatis
panẽ dolori s. Alio locodicit amans
iste. cuiꝰ uocẽ in psalmo plerũq agno¬
ac nocte. Uñ facte st̃ lacͥme panis⁊
Dum dicitur mͥ cotidie. ubiẽ ds tius.¬
Omniũ suꝑba iactancia. Sibeata inta
ẽ incruciatib corporis: curñ in ea manet
sapiens ut fruat᷑ꝰ Si aũ misera ẽ. qͥdob¬

Expanded text:
«euntes ibant et flebant, mittentes se«euntes ibant et flebant, mittentes semina sua:» quanto jucundius manducabunt fructus laborum, qui «venientes venient cum exsultatione, portantes manipulos suos» ? Et ut noveritis, fratres, quia manducatur labor iste, in superiore psalnem doloris.» Iste est labor fructuum, panis doloris. Nisi enim manducaretur, non diceretur panis: nisi autem haberet aliquam suavitatem panis iste, nemo illum manducaret. Cum quanta suavitate plorat in gemitu, qui orat? Dulciores sunt lacrymae orantium, quam gaudia theatrorum. Et audi flammam desiderii, qua manducatur ipse panis, de quo hic dicit, «Qui manducatis panem doloris.» Alio loco dicit amans iste, cujus vocem in Psalmo plerumque agnoac nocte.» Unde factae sunt lacrymae panis? «Dum dicitur mihi quotidie, Ubi est Deuso nimium superba iactantia! si beata uita est in cruciatibus corporis, aut non in ea manet sapiens, ut fruatur? si autem misera est. quid, ob
Abbreviated transcription (Latin):
Nonenĩ habet qd̾ desiderat. S nũquidsi
UIII. negaudio ẽ: Ugaudio Qd̾ ait apłs. spe
gaudentes. Ibi iam re gaudebit. mͦ ad huc
spe. Id̾oq qui spe gaudent. qr certisc̃ se ac¬
cepturos: tolerant intorculari om̃s p̃ssu¬
ras. Opterea ⁊ ipse apłs cum dixisset. spe
gaudentes. quass his loqueret᷑ qͥiam in
torculari st̃. addidit statĩ in tͥbulatione
patientes. In tͥbulatione inqͥt patientes.
Qͥd deinde: In oratione tolerantes. Qͥd est
colantes: Na differimins. Oratiᷤ ⁊ diffe¬
rimini. Colerate qd̾ differimini. To Cex e¬
leret᷑ qd̾ differtur q cũ uenerit ñ au pła ad¬
fructuũ tuoꝵ manducabis: Modo niũ¬
labors habemꝰ. fructus postea erit. sapienc¬
S qr iipsi labores ñst̃ sine gaudio ꝓpt̃ ũ mun
labores nr̃i iocundant. ⁊ letos nos fa¬
cunt de sp̃e. Sigͦ labor nr̃ potuit
manducari. ⁊ potuit iocundare man¬
ducatꝰ. fructus ipsiꝰ laboris qualis
erit: M anducant laboreᷤs suoᷤ. qui

Expanded text:
non enim habet quod desiderat: sed numquid sine gaudio est? Quo gaudio? Quod ait Apostolus: «Spe gaudentes.» Ibi jam re gaudebit, modo adhuc spe. Ideoque qui spe gaudent, quia certi sunt se accepturos, tolerant in torculari omnes pressuras. Propterea et ipse apostolus cum dixisset, «Spe gaudentes;» quasi his loqueretur, qui jam in torculari sunt, addidit statim: «In tribulatione patientes. In tribulatione,» inquit, «patientes:» quid deinde? «In oratione tolerantes» . Quid est, «tolerantes?» Quia differimini. Oratis et differimini; tolerate quod differimini: toleretur quod differtur; quia cum venerit, non atuum tuorum manducabis?» Modo labores habemus, fructus postea erit. Sed quia et ipsi labores non sunt sine gaudio, propter labores nostri jucundant, et laetos nos faciunt de spe. Si ergo labor noster potuit manducari, et potuit jucundare; manducatus fructus ipsius laboris qualis erit? Manducabant labores suos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorate. animadũci facillime posst̃.¬
I.Reddere mata bona ꝓmaliᷤ. ñ reddere ma
ia ꝓmalis. Reddere bona ꝓ bonsᷤ. red¬
dere mala ꝓmalis. Non reddere bona
ꝓbonis. s reddere mala ꝓboni. Horũ
liuis. Postrema duo maloꝵ: ⁊ eoꝵ posit¬
riꝰ dẽteruis. Duo media quodãmͦ medi¬
steriꝰ ꝓpinquans malis. Hec inscͥptu¬
ris scis oportet attendere. Recdidit bo¬

Expanded text:
commemoratae animadverti facillime possunt: reddere bona pro malis, non reddere mala pro malis; reddere bona pro bonis, reddere mala pro malis; non reddere bona pro bonis, reddere mala pro bonis. Horum lius; postrema duo malorum, et eorum posterius deterius; duo media quodammodo medisterius propinquum malis. Haec in Scripturis s
Abbreviated transcription (Latin):
cerit. alioqͥn. lex nequaq̃m ea con¬
stitueret: s qr ulciscendi libido uici¬
osa ẽ magisq ad uidicẽ ꝑtinet inter
alioᷤ hoc discernere. qua bonũ homi¬
nẽ s expetere. Nõuosmet ipso ᷤ defen¬

Expanded text:
cerit; alioqui Lex nequaquam id constitueret: sed quia ulciscendi libido vitiosa est, magisque ad judicem pertinet inter alios hoc decernere, quam bonum hominem s
Abbreviated transcription (Latin):
neat nesimꝰ alta sapientes. s humilib
consentientes: cogitet si potest inq̃ntũ
suꝑbiȩ p̃cipitio ferat᷑ homo. siñ consen¬
serit humili d̾o. Et quã ꝑraciosũ sit¬
impatient̃ ferre hominẽ qd̾ uoluerit
dñs uistꝰ. si patienter d̾s ꝑtulit qd̾

Expanded text:
neat, ne simus alta sapientes, sed humilibus neat, ne simus alta sapientes, sed humilibus consentientes ; cogitet, si potest, in quantum superbiae praecipitium feratur homo, si non consenserit humili Deo; et quam sit perniciosum impatienter hominem ferre quod voluerit Dominus justus, si patienter pertuli
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisit. Quare assuesce obsecrote uir
bone beatꝰ esse interĩ spe. ut sis etiã re:
cũ pietati ꝑseuerantissime retͥbuetur
su hec ad te loqui. ut tibi sapienciam
ctuss. Hic constantissima pietas: ibi sem¬
pit̾na felicitaᷤ. N on alta sapientes.s hu
militas uera. si ñ sola ostentet᷑ in lingua.
quentes. s consentientes. qd ñ fit ore. S
tuypocrita. si dicis habere cũ credaᷤ te
ñ habere peccatũ foris fingis humili¬
tatẽ. intꝰ amplecteris uanitatẽ. E rgo
u nore.⁊ in corde. ñ habes u̾itatẽ. Qdt̾
ꝓdest uideri hominib humili s ee. qd̃
dicis: sids uidet altum e̾e qd̾ sapis: Cer¬
te si aurib diuinũ insonaret oraculũ
nol altũ dicere. nec sic ĩmerito damp¬
narers si humilis in ore corã homini
b altũ in corde corã d̾o loquereri . Cũ uͦ
audias. noli altũ saꝑe. s time: ⁊ tu in
tantũ sapis altum. ut ce eccatũ eris¬
times ñ habere: ac ꝑhoc qr ñ iustimere.
nichiltͥ aliud remanet. quam tͣimere.

Expanded text:
itur? quare adsuesce, obsecro te, uir bone, beatus esse interim spe, ut sis etiam re, cum pietati perseuerantissimae retribuetur sum haec ad te loqui, ut tibi sapientiam,ctus; hic constantissima pietas, ibi sempiterna felicitas. ex ista sapientia, qumilitas vera, si non sola ostentetur in lingua; quentes, sed, «consentientes;» quod non fit ore, sed corde. Hypocrita, si dicis te habere, cum credas te non habere peccatum; foris fingis humilitatem, intus amplecteris vanitatem. Ergo et in ore et in corde non habes veritatem. Quid tibi prodest videri hominibus humile esse quod dicis, si Deus videt altum esse quod sapis? Certe, si auribus divinum insonaret oraculum, Noli altum dicere; nec sic immerito damnareris, si humile in ore coram hominibus, et altum in corde coram Domino loquereris. Cum vero audias, «Noli altum sapere, sed time» non entantum sapis altum, ut te peccatum existimes non habere; ac per hoc, quia non vis timere, nihil tibi aliud remanet quam tumere.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾o ⁊ miscd̾ia iudicanti. ⁊ iudiciũ mise ¶e¬
ciũ cantabo tͥ dñe. Nã quisquis uelut p̃s. eni¬
nimiũ iustꝰ iudiciũ sine miscdia qua¬
si securꝰ expectat: iram iustissimã ꝓuo¬
cat. Quã timens ille dicit. Ne intres in
uidiciũ cum seruotuo. Uñ dicit᷑ ppło
contumaci. Qͥduultis mecũ iudicio con¶cx¬
tendere: Cũ enĩ rexiustꝰ sederit in tro r¬
no: qͥs głabit᷑ castũ se habere cor. aut qͥs

Expanded text:
icanti et iudicium misecium cantabo tibi, domine: nam quisquis uelut nimium iustus iudicium sine misericordia quasi securus expectat, iram iustissimam prouocat, quam timens ille dicit: Ne intres in iudicium cum seruo tuo. unde dicitur populo contumaci: Quid uultis mecum iudicio contendere? cum enim rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum s
Abbreviated transcription (Latin):
bona ꝓbonis. habeant ⁊ boni. ⁊ me¬
diocrit᷑ boni. uł mediocrit᷑ mal. Id̾o
dñs hoc ñ rep̃hendit. s ñ uult in eo
solo suo ᷤ discipulos ꝑmanere. qͦs uult
ad maiora ꝓuehere. Quib ait. Si di¬
lexeritis eos qͥuos diligunt. idẽ red¬

Expanded text:
bona pro bonis, habeant et boni, et mebona pro bonis, habeant et boni, et mediocriter boni, vel mediocriter mali. Ideo Dominus hoc non reprehendit, sed non vult in eo solo discipulos suos permanere, quos vult ad majora provehere, quibus dicit: «Si dilexeritis eos qui vos diligunt,» id e
Abbreviated transcription (Latin):
stigia secutꝰ stephanꝰ. flexo genu orauit
ꝓlapidantib dicens. Dñe nestatua ᷤ il¬
lis hoc delictuor. Ad quã rem p̃ceptum
ꝑtinet. Diligite inimicos ur̃os: benefa¬
caite his qͥoderunt uos:. ⁊ orate ꝓ eis qui
uos ꝑsecunt᷑. Mala ꝓmalis ñ eisse redden¬
da.paulꝰ apłs dicit. Nulli malũ ꝓma
loreddentes. Et apłs petriss. son red¬
dente s malũ ꝓ malo: uł maledictũ ꝓ
maledicto. Uñ ⁊ inpsalmo legit᷑. Sired¬
cdidi retͥbuentib mͥ mala. Duoꝵ postre¬
moꝵ illud mitiꝰ ad nouẽ lepsos ꝑtinet.
qͥ cũ mundat e̾ent a dño gr̃as ñ ege¬
rt̃. Illud uͦ ultimũ qͦnichil ẽ peuiᷤ. ad
hosꝑtinet. de quib in ipso psalmo le¬
gitur. Peout oe diligerent detrahe¬
bant michi. Dilectionẽ qͥppe debebant
tantũ dñi b̃nficiis. Quã ñ solũ mini¬
me reddebant: uerũetiã ꝓillo bono
irrogabant malũ. Duo uͦ media q̃ di¬
ximus hominũ quodãmͦ c̾e medioꝵ
ita se habent. ut eoꝵ pͥus qd̾ ẽ reddere

Expanded text:
sanctus Stephanus, fixo genu oravit pro lapidantibus, dicens: «Domine, ne statuas illis hoc delictum» . Ad quam rem praeceptum pertinet, «Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos, et orate pro eis qui vos persequuntur» . Mala pro malis non esse reddenda Paulus apostolus dicit, «Nulli malum pro malo reddentes» ; et apostolus Petrus, «Non reddentes malum pro malo, vel maledictum pro maledicto» : unde et in Psalmis legitur, «Si reddidi retribuentibus mihi mala» . Duorum postremorum illud mitius ad novem leprosent a Domino, gratias non egerunt : illud vero ultimum quo nihil est pejus, ad hos pertinet, de quibus in isto psalmo legitur. «Pro eo ut diligerent me, detrahebant mihi.» Dilectionem quippe debebant tantis Domini beneficiis; quam non solum minime reddebant, verum etiam pro illo bono irrogabant malum. Duo vero media quae diximus hominum quodam modo esse mediorum, ita se habent, ut eorum prius, quod est reddere
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uocatio di: idẽ sine mutatione stabilit̃
fira st̃. Ad hanc uocationẽ qͥ ꝑtinent om̃s
re.credidi. ut sic uocarer. Preuenit eũ qͥp¬
pe miscd̃ia dñi. qr sic ẽ uocatꝰ ut crederet.
Om̃s enĩ docibiles di ueniunt ad filiũ. qm̃
audiert̃ ⁊ didicert̃ a patre ꝑfiliũ qͥ euiden¬
tissime dicit. Om̃is qͥ audiuit a patre ⁊ di¬
dicit. uenit ad me. Istoꝵ aũ nemo ꝑit. qr
om̃e qd̃ cdedit ei pat̃. ñ ꝑdit ex eo qͥcquã.
Qͥs quis gͦ inde ẽ om̃ino ñ ꝑit: nec erat m̃¬

Expanded text:
tabiliter fixa sunt. Ad hanc vocationem qui pertinent, omnes re, Credidi ut sic vocarer; praevenit eum quippe misericordia Dei, quia sic est vocatus ut crederet. Omnes enim docibiles Dei veniunt ad Filium: quoniam audierunt et didicerunt a Patre per Filium, qui evidentissime dicit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Istorum autem nemo perit, quia omne quod dedit ei Pater, non perdet ex eo quidquam . Quisquis ergo inde est, omnino n
Abbreviated transcription (Latin):
euugłiũ quidẽ inimici ꝓpt̃ uos: nͥ qd̾
eoꝵ inimicicia qua occidert̃. ap̃m eu
ꝓfecit: Et hoc ostendit ex di dispo¬
sitione uenisse qͥ b̃n nouit etiã uts¬
malis: ñ ut ei sᷤ ꝓsint uasa irȩ sut ip

Expanded text:
elium quidem inimici propter vos, nisi quod eorum inimicitia qua occiderunt Christumitatione profecit? Et hoc ostendit ex Dei dispositione venisse, qui bene uti novit etiam malis: non ut ei prosint vasa irae, sed
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. ne forte ueniens ꝑcutiam t̾rã pe¬
nitus. Ohunc helyam magnũ mira¬
bilẽq pͥpħam. expositas lege ultimo
mũ ẽ in sermonib cordib q fideliũ. Ip¬
se qͥppe añ aduentũ iudicis saluatoris
sꝑatur e̾e uenturꝰ: q etiã nunc uiuere
ñ ĩmerito credit᷑. Curru nãq igneo
raptus ẽ de reb humanis. qͦd euidentis¬
simne scã scͥptura testatur. Tũ uenerit
gͦ exponendo legẽ spĩtalit̃ quã nunc
iudei carnalit sapiunt: conũcet cor
patͥs ad filiũ. idẽ cor patrũ ad filios.
Singularẽ qͥppe ꝓ numero plural
interp̃tes septuaginta posuert̃.
Et ẽ sensus. Ut etiã filii sic intelligant
erat ipse moyses. Sic enĩ cor patrũ
conũtet᷑ ad filios. cũ intelligencia
patrũ ꝑducet᷑ ad intelligenciam
filioꝵ. Et cor filioꝵ ad patres eoꝵ.

Expanded text:
suum, ne forte ueniens percutiam terram penitus. Per hunc Heliam magnum mirabilemque prophetam exposita sibi lege ultimo mum est in sermonibus cordibusque fidelium. Ipse quippe ante aduentum iudicis Saluatorisatur esse uenturus, quia etiam nunc uiuere non inmerito creditur. Curru namque igneo raptus est de rebus humanis, quod euidentissime sancta scriptura testatur. Cum uenerit ergo, exponendo legem spiritaliter, quam nunc Iudaei carnaliter sapiunt, conuertet cor patris ad filium, id est cor patrum ad filios: singularem quippe pro numero plurali interpretes septuaginta posuerunt; et est sensus, ut etiam filii sic intein quibus erat et ipse Moyses. Sic enim cor patrum convertetur ad filios, cum intelligentia patrum perducetur ad intelligentiam filiorum; et c
Abbreviated transcription (Latin):
uã. ⁊ cetera. Dici aũ humano mo¬
re contͣnaturam ee̾ qd̾ ẽ cont᷑natu¬
rȩ usũ mortalib notũ: nec nos nega¬
mus. Sicut illud ẽ qd̾ apłs ait. Situ
ex naturali incisiuᷤ es oleastro. ⁊ con¬
tra naturã insertꝰ es inbonã oliuam.
Id cont᷑ naturã dixit. qd̾ ẽ contͣ consue¬
tudinẽ nature quã noticia huma¬
na comp̃hendit. ut oleaster insertꝰ
facit. Idenĩ erit cuiq rei naturale. qd̃
ille fecerit aqͦ ẽ om̃is modus. nume¬
qd fac̾it cont̃ id qd̾ nouimꝰ in natura
bis cursũ solitũq naturȩ. Cont̾ quẽ d̾s
cũ aliquid facit. magnalia uel mira¬
bilia nominant᷑. Cont̃ illam uͦ sũmã
naturȩ legẽ a noticia remotã. siue impi¬
oꝵ siue adhuc infirmoꝵ. tã d̾s nullomͦ

Expanded text:
unt. Dici autem humano more contra naturam esse, quod est contra naturae usum mortalibus notum, nec nos negamus: sicut illud est quod Apostolus ait, Si tu ex naturali incisus oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam ; id esse contra naturam dixit, quod est contra consuetudinem naturae, quam notitia humana conprehendit, ut oleaster insertus facit; id enim erit cuique rei naturale, quod ille fecerit, a quo est omnis modus, numequod facit contra id, quod nouimus in natura. bis cursum solitumque nã:turae, contra quem deus cum aliquid facit, magnalia uel mirabilia nominantur. contra illam uero summam naturae legem a notitia remotam siue inpiorum siue adhuc infirmorum ta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficiunt. ⁊ p̃cerita obliuiscentes. in ea q̃
añ st̃ extendunt᷑. Ad hoc enĩ lexista p̃ce¬
pit. ut cũ in his ĩplendõ homo defecerit:
ñ se extollat suꝑbia tumidꝰ. s ad gr̃am con-¬
fugiat fatigatꝰ ac sic eũ lex t̾rendo ad xp̃m¬
diligendũ pedagogi perducat officio.

Expanded text:
a obliuiscentes in ea quae ante sunt extenduntur. ad hoc enim lex ista praecepit, ut, cum in his implendis homo defecerit, non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus, ac sic eum lex terrendo ad Chridiligendum paedagogi perducat officio.
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͣm instrum̃to utit᷑ anuna. cũ eius
bonꝰ ⁊ rectꝰ usuᷤ ad d̾m refert᷑. sacͥficiũ
ẽ: qͣntomagiᷤ anima ipsa cũ se refert
ad dm̃. ut igne amoris eiꝰ accensa for¬
mã concupiscenciȩ sclaris amittat.
eiq tanqͣm incõmutabili forme. sub¬
dita reformet᷑. hinc ei placenᷤᷤ qd̾ ex eiꝰ
ilcͥtudine acceꝑit. fit sacͥficiũ: Qdidẽ
apłs consequent̾ adiungens. ⁊ nolite
inqͥt conformari huic scło: s reforma¬

Expanded text:
tamquam instrumento utitur anima, cum eius bonus et rectus usus ad Deum refertur, sacrificium est: quanto magis anima ipsa cum se refert ad Deum. ut igne amoris eius accensa formam concupiscentiae saecularis amittat eique tamquam incommutabili formae subdita reformetur, hinc ei placens, quod ex eius pulchritudine acceperit, fit sacrificium! Quod idem apostolus consequenter adiungens: Et nolite, inq
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enĩnolite conformari huic scło. Iussio
aũ. s reformamin in nouitate m̃tiᷤᷤ uir̃e.
Illud ꝑtinet ad ñ concupiscere. hoc ad di¬
ligere. Illud ad continenciã. hoc ad iusti¬
ciã. Illud ad declinandũ amalo. hoc ad
faciendũ bonũ. Non concupiscendo enĩ
uetustate expoliam᷑. ⁊ nouitate indui¬
mͣ diligendo. S nec qͥsqͣm potest ẽẽ con-¬
tinens. nͥ d̾s det: ⁊ caritas ch̃ diffunditur
in cordib nr̃is. ñ ꝑ no ᷤs ipso s. s ꝑ sp̃m sc̃m

Expanded text:
te conformari huic saeculo, iussio autem: sed reformamini in nouitate mentis uestrae. illud pertinet ad non concupiscere, hoc ad diligere; illud ad continentiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum. non concupiscendo enim uetustate expoliamur et nouitate induimur diligendo. sed nec quisquam esse potest continens, nisi deus det, et caritas dei diffunditur in cordi
Abbreviated transcription (Latin):
stigiũ. In illa enĩ tͥnitate sũma origo ẽ¬
rerũ omniũ. ⁊ ꝑfectissima pulcritudo:⁊
beatissima delectatio. Itaq illatria⁊
a se inuicẽ det̃minari uident᷑. ⁊ in se in¬
singła in om̃ib. ⁊ unũ om̃ia. Qui uidet
hoc uel ex parte. uł ꝑ specłm ⁊ in enigma¬
te. gaudeat cognoscens dm̃i: ⁊ sicut dm
honoret ⁊ gr̃as agat. Q aũ ñuidet. tendat
ꝑ pietatẽ ad uidendum. ñ ꝑcecitatẽ ad
calũpniandũ. q̃m unus ẽ ds. s tam̃ tͥnita ᷤ.
Nec confuse accipiendum ẽ. ex qͦ om̃ua per
quẽ om̃ia. in qͦ om̃ia. nec diis multis. s

Expanded text:
igium. In illa enim Trinitate, summa est origo rerum omnium, et perfectissima pulchritudo, et beatissima delectatio. Itaque illa tria, et se invicem determinari videntur, et in se inomnia in omnibus, et unum omnia. Qui videt hoc vel ex parte, vel per speculum et in aenigmate , gaudeat cognoscens Deum, et sicut Deum honoret, et gratias agat: qui autem non videt, tendat per pietatem ad videndum; non per caecitatem ad calumniandum. Quoniam unus est Deus, sed tamen Trinitas. Nec confuse accipiendum est, Ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: nec diis multis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dici qd̃ fecit d̾s. iã intelligamꝰ in suo
genere fieri ipsã creaturã. Porro cũ
audimꝰ. ⁊ uidit d̾s qr bonuo ẽ. intel¬
ligamꝰ benignitati di placuisse qd̾̃
factũ ẽ: ut ꝓmͦ sui generis maneret
ꝗd placuit ut fieret. cũ sp̃c di suꝑfe¬
rebat᷑ suꝑaquã.: Aut qͥs pͥor dedit il

Expanded text:
dici, quod fecit deus, iam intellegamus in suo dici, quod fecit deus, iam intellegamus in suo genere fieri ipsam creaturam. porro cum audimus: et uidit deus, quia bonum est, intellegamus benignitati dei placuisse, quod factum est, ut pro modo sui generis maneret, quod placuit, ut fieret, cum spiritus dei superfereba
Abbreviated transcription (Latin):
siuis in pͥma luciᷤ conditione forma tione¬
tis. pͥus ds ostendebat qd̾ erat deinceps sco-¬
creaturꝰ. Neq enĩ intellectum dei ¶ex se¬
nossent: nͥ qͣntum ipse monstrasset.
Qͥs enĩ cognouit intellectũ dñs aut qͥs
consiliariꝰ illi fuit: aut qͥs pͥor dedit
⁊ in ipso st̃ om̃ia. Ex ipso gͦ discebant
angħi. cũ in eis fieret cognitio cre¬
aturȩ deinceps faciendȩ. ac deinde
fieret ingenere ꝓprio. Quappt̃ iã
luce facta inqua intelligimꝰ ab
et̃na luce formatam rationalem crea¬
turã: cũ inceterss creandi ᷤ reb audimꝰ.
⁊ dirit d̾s fiat: intelligamꝰ ad et̾nitatẽ
ũb di recurrentẽ scͥpture intentionẽ.
Cũ uͦ audimꝰ. ⁊ sic ẽ factuoꝵ: intelligamꝰ
in creatura intellectuali factã cogni¬
tionẽ rationiᷤᷤ q̃ in ũbo di ẽ condende
creaturȩ: ut in ea natura pͥus quodã
mͦ facta sit quã antiore qͦdã motu.
in ipsodi ũbo pͥor faciendã ẽẽ cogno¬
uit. ut postremo cũ audimꝰ repeti. ⁊

Expanded text:
s, in prima lucis conditione formatis, prius Deus ostendebat quod erat deinceps creaturus. Neque enim intellectum Dei nossent, nisi quantum ipse monstrasset. Quis enim cognovit intellectum Domini? Aut quis consiliarius ejus fuit? Aut quis prior dedit et in ipso sunt omnia. ex ipso ergo discebant angeli, cum in eis fieret cognitio creaturae deinceps faciendae, ac deinde fieret in genere proprio. Quapropter iam luce facta, in qua intellegimus ab aeterna luce formatam rationalem creaturam, cum in ceteris creandis rebus audimus: et dixit deus: fiat, intellegamus ad aeternitatem  dei recurrentem scripturae intentionem. cum uero audimus: et sic est factum, intellegamus in creatura intellectuali factam cognitionem rationis, quae in uerbo dei est, condendae creaturae, ut in ea natura prius quodam modo facta sit, quae anteriore quodam motu in ipso dei uerbo prior faciendam esse cognouit, ut postremo, cum audimus repeti et
Abbreviated transcription (Latin):
int̃posita creatura c̃. Quare ipsã quoq
uĩtatẽ nulla ex parte dissimilẽ in ipso
⁊cũ ipso uenerem᷑. q̃ forma ẽ om̃iũ q̃ ab
uno facta st̃. ⁊ adunũ nitunt᷑. Uñ appa¬
ret sp̃italib animis ꝑ hanc formã facta¬
ee om̃ia. q̃ sola ĩplet qd appetunt om̃ia.
Que tam̃ om̃ia neq fierent a patre ꝑfiliũ
neq sius finib salua e̾ent. nͥ d̾s sũme bo¬
nus esset: qui ⁊ nulli naturȩ q̃ ab ipso a¬
lio bona ẽe posset. inuidit: ⁊ inbono ipso
alia qͣntum uellent. alia qͣntũ possent.
ut manerent. dedit. Quare ipsũ donuo
d̃i cũ patre ⁊ filio eque incõmutabile co¬
lere ⁊ denere noᷤ conuenit un̾iꝰ substan¬
fact sumꝰ. a quo ꝑire ñ ꝑmissi sumus.
Principiũ ad qd̾ recurrimꝰ : ⁊ forma quã

Expanded text:
re ipsam quoque Veritatem nulla ex parte dissimilem in ipso, et cum ipso veneremur, quae forma est omnium, quae ab uno facta sunt, et ad unum nituntur. Unde apparet spiritualibus animis, per hanc formam esse facta omnia, quae sola implet quod appetunt omnia. Quae tamen omnia neque fierent a Patre per Filium, neque suis finibus salva essent, nisi Deus summe bonus esset: qui et nulli naturae, quae ab ipso bona esse posset, invidit; et in bono ipso alia quantum vellent, alia quantum possent, ut manerent dedit. Quare ipsum Donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile colere et tenere nos convenit: unius substanfacti sumus, a quo perire non permissi sumus, principium ad quod recurrimus, et formam quam
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ sicut ĩpossibitaᷤ ita ⁊ iniquitãs ñ est
apud dm.⁊ qd̾ supbis resistit humilib
aũ dat gr̃am. Et scio qd̾ il¬
ly cui
ne excollet᷑ datꝰ erat stimu¬
lꝰ car¬
nis angłs sathane qͥ eum
cola¬
phixaret. semel ⁊ iterũ. ⁊ t̾cio deprecanti
dictum ẽ. Sufficit tͥgr̃a mea. nã uirtus
in infirmitate ꝑficit᷑. Aliqͥdgͦ ẽ in ab¬
dico ⁊ ꝓfundo udicioꝵ dr. ut etiã ustoꝵ

Expanded text:
 Et scio quod superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Et scio quod illi, cui ne extolleretur datus erat stimulus carnis, Angelus satanae, qui eum colaphizaret, semel et iterum et tertio deprecanti dictum est, Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur . Aliquid ergo est in abdito et profundo judici
Abbreviated transcription (Latin):
cepte mortis hab̾e meruerunt: quẽ nup¬
tiȩ ordinant: continentia cohibet ⁊ re¬
frenat: ut quemadinodum peccato fac¬
tum ẽ supplicium. sic de supplicio fiat me¬
Qiuisquis carnalem dele. S ritum¬
ctationem adũsus rectam uoluntatem
suam rebellare sentit ꝑ consuetu¬
dinem peccatoꝵ. cuius indomite
iuolencia trahitur in captiuitatẽ.
recolat qͣntum potest qualem pa¬
cem peccando amiserit. ⁊ exclamet.¬
plorat consolatoris aurilium: nec
paruus ẽ ad beatitudinem accessꝰ
cognitio infelicitatis suȩ. Et ideo¶extra
beati etiam lugentes: qm̃ ipsi con etatu

Expanded text:
ceptae mortis habere meruerunt, quem nupceptae mortis habere meruerunt, quem nuptiae ordinant, continentia cohibet et refrenat, ut, quemadmodum de peccato factum est subplicium, sic de subplicio fiat mequisquis carnalem delectationem aduersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potest, qualem pacem peccando amiserit, et exclametplorat consolatoris auxilium, nec parvus est ad beatitudinem accessus cognitio infelicitatis suae, et ideo: Beati etiam lugentes, quoniam ipsi consolabu
Abbreviated transcription (Latin):
nati sumus. Quid enim ñ dicam nati.
s om̃ino concepti: nͥ egͥtudinem quam¬
dam inchoauimus. qua sumꝰ necessario
morituri: Neq enim tam necesse ẽ eũ
ipso morbomori qui ydros uł sintheticꝰ.
uł elefantiosus factus fuerit: quã eum
qui hoc corpus habere ceꝑit. in quo om̃s
homines natura sc̃ filii irȩ: qr hoc ñ fecit
nͥ pena peccati. Si enim c̃ator om̃ps mef¬
fabilit̃q laudandus. qui ⁊ in minimis
oꝑib magnus ẽ. apib donauit ut sic
oꝑentur gen̾ãtionem filioꝵ quemadino¬
dum cere speciem liquoremq mell: cur
inc̃dibile uideatur pͥmis hominib ta¬
lia fecisse corpora. ut si ñ peccassent. et
morbum quemdam quo morerent᷑ con¬
tinuo concepissent. eo nutu imꝑarent
membͥs quib fetus exoritur quo pedib
cum ambulat᷑. ut neq cũ ardore semi¬
naretur. neq cum dolore pareret᷑s Nunc
uͦ tnsghiendo p̃ceptum motum legiꝰ aliꝰ
que repugnat legi m̃tis in memb̾s con¬

Expanded text:
nati sumus. quid enim aliud, non dicam nati, nati sumus. quid enim aliud, non dicam nati, sed omnino concepti, nisi aegritudinem quandam inchoauimus, qua sumus necessario morituri? neque enim tam necesse est eum ipso morbo mori, qui hydrops uel syntecticus uel elephantiosus factus fuerit. quam eum, qui hoc corpus habere coeperit, in quo omnes homines natura sunt filii irae, quia hoc non fecit nisi poena peccati. Quae cum fabiliterque laudandus, qui et in minimis suis operibus magnus est, apibus donauit, ut sic operentur generationem filiorum quemadmodum cerae speciem liquoremque mellis, cur incredibile uideatur primis hominibus talia fecisse corpora, ut, si non peccassent et morbum quendam, quo morerentur, continuo concepissent, eo nutu inperarent membris, quibus fetus exoritur, quo pedibus, cum ambulatur. ut neque cum ardore seminaretur neque cum dolore pareretur. nunc uero transgrediendo praeceptum motum legis illius, quae repugnat legi mentis, in membris con
Abbreviated transcription (Latin):
sufficeret ei si diceret. qͥs me lib̾abit
de hoc mortali corpore. s de corpore in¬
quit mortis huius. sicut etiã illud.
Corpus quidem inqͥt mortuum ẽ ppt̃
peccatum. Nec ibi ait mortale s mor¬
tuum: qmuis utiq ⁊ mortale. qr mo¬
riturum. Non ita c̃dendum ẽ fuisse
illa corpora: s licet animalia ñdum
spiritalia. ñ tamen mortua. idẽ que
necesse ee̾t ut morerent᷑. qd̾ ea die fa¬
ctum ẽ qua lignum cont᷑ uetitum te¬
tigerunt. Ita illi homines animalia
quide corpora gerentes. s ñ moritura
n peccassent. acceptura aũ angłicã
formam. celestemq qualitatẽ. morsex lib̾ . iͦ.
ũ p̃ceptum tngressi sunt. eoꝵ memb̾s de sermo¬
uelut aliqua egͥtudo letalis mors ne dõi E¬
ipsa concepta est: mutauitq illam qua¬
litatem qua corpori sic dominabantur
ut ñ dicerent. uideo aliam legem in m̃b̾s
meis repugnantem legi ĩntis mee. qr
usi ñ dum spiritale s animale corpu ᷤᷤ ñdũ
tam̃ erat mortis huius. de qua ⁊ cũ qua

Expanded text:
sufficeret ei, si diceret: quis me liberabit de hoc mortali corpore? sed, de corpore, inquit, mortis huius. sicut etiam illud, corpus quidem, inquit, mortuum est propter peccatum; nec ibi ait mortale, sed mortuum, quamuis utique et mortale, quia moriturum. non ita credendum est fuisse illa corpora, sed licet animalia, nondum spiritalia, non tamen mortua, id est quae necesse esset ut morerentur: quod ea die factum est, qua lignum contra uetitum tetigerant. quidem corpora gerentes, sed non moritura, nisi peccassent, acceptura autem angelicam formam caelestemque qualitatem, mox ubi praeceptum transgressi sunt, eorum membris velut aliqua aegritudo lethalis mors ipsa concepta est, mutavitque illam qualitatem, qua corpori sic dominabantur, ut non dicerent, video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, quia, etsi nondum spiritale, sed animale corpus erat. nondum tamen erat mortis huius, de qua et cum qua