comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura commendat seruare neglegit.
Quod & dñs signanter ex pressit: qui sinauirꝰ
infirmũ pręcepit dicens Surge tolle lec tu
tuũ & ambula Lectus nr̃ proximus itelu¬
uitur : qui nobis hicor poris. uel animi ifir¬
mitate solatium exibifit: Quẽ sanati portare
precipimu : ut ei quoq in suis nec essitatibus
aduitorium subministremus Ait ergo dñs
eiqi sanabat: Surge tolle lectũ tuũ &am¬
bula: Surge inquit uitiorum tor porem
proximũ tuum. eius infirma patienter
tolerando aquo es diu multũq cum ad huc
sub graũi fasce tempeationum gemeres:
sustentatus Hinc & apłs dicit Alter alte¬
rius onera portate Ambulgiero : cotidi¬
anis bonoꝵ operũ profectibus deuirtute in uir¬
tutem progredere: Surgȩ: peccata relin¬
quendo: Tolle lectũ tuũ. fratri succurrento:
Ambula supernã patriã desiderando: &
aduidendam crratoris faciem faciendo.
Erit uñ sabbatum inilla die Incebant ergo

Expanded text:
Scriptura commendat, servare neglexerit. Scriptura commendat, servare neglexerit. Quod et Dominus signanter expressit, qui sanaturus infirmum praecepit, dicens: Surge, tolle lectulum tuum, et ambula. Lectus noster intelligitur, qui nobis in corporis vel animi infirmitate solatium exhibuit, quem sanati portare praecipimur, ut ei quoque in suis necessitatibus adjutorium subministremus. Ait ergo ei Dominus quem sanabat: Surge, tolle lectum tuum et ambula. Surge, inquit, vitiorum torporem qproximum tuum, ejus infirma patienter tolerando, a quo es diu multumque cum adhuc sub gravi fasce tentationum gemeres, sustentatus. Hinc et Apostolus dicit: Alter alterius onera portate . Ambula vero quotidianis bonorum operum profectibus, de virtute in virtutem progredere. Surge peccata relinquendo, tolle lectum tuum fratri succurrendo, ambula supernam patriam desiderando, et ad videndam Creatoris faciem festinando. Erat autem sabbatum in illa die. Dice
Abbreviated transcription (Latin):
ber& qui cũ post motũ quę inpiscinam
mitters : Sed dñs languentis miserattis
imbecilbeitẽ pariterq in solã simplicitatẽ.
ait illi Surge tolle lectũ tuũ & ambula:
Ille continuo receptis uiribus & iamdudũ
amissum persentiens robur: tulit in quo
icebat. E ab ut indomũ suã Luxtaspiri¬
talem intelligentiã : homo iste multoꝵ
annoꝵ infirmitate detentus. designat
peccatorem : multorũ & grauium scelerũ
numero sicate de pressum Nam & ipsa
temporis quanticas quo languidus decu¬
babat : huie significationi cengruit:
Nam triginta &e octo annos in infiriitate
de quadriginta : quadragi narius numerꝰ
quidenario quater ducto conficitur.
profectione rectę operationis inscraptu¬
ris accipi solet: Ille eni recte uiit. qui
decilogum legis ꝑ quattuor sĩ euange lii
librͦs implere studuerit Aqua perfecti¬
one duo minus habet: quisq dilectionẽ
dĩ & proximi. quã legis eu. ingelii pariter

Expanded text:
beret, qui eum post motionem aquae in piscinam beret, qui eum post motionem aquae in piscinam mitteret. Sed Dominus languentis misertus imbecillitatem pariterque insciam simplicitatem, ait illi: Surge, tolle lectum tuum, et ambula. Ille continuo receptis viribus, et jamdudum amissum persentiens robur, tulit lectum in quo jacebat, et abiit in domum suam. Juxta spiritualem intelligentiam, homo iste multorum annorum infirmitate detentus, designat peccatorem multorum, et gravium scelerum numerositate depressum. Nam et ipsa temporis quantitas, quo languidus decumbebat, huic significationi congruit. Nam triginta et octo annos in infirmitate de quadraginta. Quadragenarius autem numerus, qui denario quater ducto conficitur, pro perfectione rectae operationis in Scripturis accipi solet. Ille enim recte vivit, qui decalogum legis per quatuor sancti Evangelii libros implere studuerit. A qua perfectione duobus minus habet, quisquis dilectionem Dei et proximi, quam legis et evangelii pariter
Abbreviated transcription (Latin):
torũ langore sanatur: Quiuero ab unaa¬
tate seẽ eccłe discrepat. salutẽ quat
ab uno & per unũ est habere non meretur:
His deprimo miraculo quod per angłm in¬
uisibiliter fiebat premissis: nunc desequen¬
ti quod peruerum angłm xp̃m uisibilites
patracum est. pauen loquamur. inquo
ctiã similiter unus sanatus est Pourat
quidem dñs om̃s qui ibi erant infirmos
sanare: sd unũ tantũ certi causa mesteni
cinart uoluie: ut profecto ostender&.
tis. Frit aut ibi quidã homo ib triginta
& occo annos habens in infirmitate. & ceir.
usq sustulit grabatum suu & ambulabat:
Sanituros dñs infirmũ diuturno languore
tibescentẽ : Interrogauit utrũ uellos sanus
fieri non quo cum id uelle ignoraret sed
ut eum ad maius sanieatis de sideriũ accen¬
deret qui iam longa derubatione pene
salutem de sperauerit. nec saltem prosua
restauratione rogare nouterat Unde
&x ille causam impossibilatis coepit obten¬
dere & conque teri: quod homine non ha¬

Expanded text:
languore sanatur: qui vero ab unitate Ecclesiae discrepat, salutem quae ab uno et per unum est, habere non meretur. His de primo miraculo quod per angelum invisibiliter fiebat, praemissis, nunc de sequente, quod per verum angelum Christum visibiliter patratum est, paucis loquamur, in quo etiam similiter unus sanatus est. Poterat quidem Dominus omnes qui ibi erant infirmos sanare, sed unum tantum certi causa mysterii sanare voluit, ut profecto ostenderet tis. Erat ibi homo triginta et octo ann sustulit grabatum suum, et ambulabat. Sanaturus Dominus infirmum diuturno languore tabescentem, interrogavit utrum vellet sanus fieri, non quod eum id velle ignoraret, sed ut eum ad majus sanitatis desiderium accenderet, qui jam longa decubatione pene salutem desperaverat, nec saltem pro sua restauratione rogare noverat. Unde et ille causam impossibilitatis coepit obtendere, et conqueri, quod hominem non ha
Abbreviated transcription (Latin):
rari carnis desideria cõnteri: mundi głam
fugere. aliera non rapere. propria largiri.
hanc dĩ uocẽ siquis insui cordis aure conua¬
luisse cognouerit. guidens cognoscit. qđ
ex dõ sit. sed quod non sine merore dici
dotest: sunt non nulli quiuerbũ dĩ nec aure
quidem corporis ꝑ cipere dignantur. Ui¬
disti aliud nisi patenter indicatur quia
membra diabolisunt. & hieius sorte poti¬
us quã indĩ permanere elegerunt : Coti¬
die dñs ꝑ seripturas suas clamat nosque:
ut perituri mundi oblsta menta fugiamus
et ad ea quę siniri nesciunt perennium bo¬
norũ gaudia mentis desiderio transẽ amus
biuitat. Studeamus eigo nune uocantẽ
& almonentẽ sequi ne simodo loquen¬
tis uerha cortẽpnimus cum iudex inma¬
iestate uenerit ab illo quas lg noti &
alieni contẽpnamur. Qui potius eũ in
presenti audire & preceptis eius obuedire
festinemus quatinus abẽo inbettã patris
mansionem recipi mereamur: Prȩstan¬

Expanded text:
desideria calcare, mundi gloriam fugere, aliena non rapere, propria largiri. Hanc Dei vocem si quis in sui cordis aure sonuisse cognoverit, gaudens cognoscat, quod ex Deo sit. Sed quod non sine moerore dici potest, sunt nonnulli qui verbum Dei nec aure quidem corporis percipere dignantur. Quid isti aliud, nisi patenter indicant, quia membra diaboli sunt, et in ejus sorte potius quam in Dei permanere elegerunt? Quotidie Dominus per Scripturas suas clamat, et nos ut perituri mundi oblectamenta fugiamus, et ad ea quae finiri nesciunt, perennium bonorum gaudia mentis desideria transeamus, invitat. Studeamus ergo nunc vocantem et admonentem sequi: ne si modo loquentis verba contemnimus, cum judex in majestate venerit, ab illo quasi ignoti et alieni contemnamur. Quin potius eum in praesenti audire, et praeceptis ejus obedire festinemus, quatenus ab eo in beatam patris mansionem recipi mereamur, praestan
Abbreviated transcription (Latin):
hoc loco non contẽpnenda questio quare
dicatur dñs tribus diebus s & tribus
noctibus suisse incorde terrȩ: cũ sicut
euangeliũ loquitur parasceue hora
sexta sit crucifixus : & circiter horam
sabbato in sepulchro quieuerit: & prima
sabbati ualde diluculo amortius surrexe¬
rit: Sedhoc sine dochicos accipiendum
est: a parte uidelic& totum: Nam si partẽ
parascheue cum pręterita nocte quacõ¬
prehensas est accipias: Itemq sabbatum
cum sua nichilominus nocte. & rursus noctẽ
do minicã cũ endom die quo illucescente¬
che surrexit: inuenies profecto integrũ
triduum. & tres noctes: Sciendũ etiã qđ
dupla erat mors nra: In anima uidelic&
et corpore Dñi uera mors simpla fuit.
quia peccatum quod est mors animȩ nͣ
admisit. sic et eius resur rectio simpla
exti tit Dñs aut̃ trignita sex horis ueuit
insepplchro: uno udelic& die & duab
nocti los. Duodecim uero hore dei : ad

Expanded text:
hoc loco non contemnenda quaestio, quare hoc loco non contemnenda quaestio, quare dicatur Dominus tribus diebus et tribus noctibus fuisse in corde terrae, cum, sicut Evangelium loquitur, Parasceve hora sexta sit crucifixus, et circiter horam itum , Sabbato in sepulcro quieverit, et prima Sabbati valde diluculo a mortuis surrexerit. Sed hoc synecdochic ῶs accipieest, a parte videlicet totum. Nam si partem Parasceves cum praeterita nocte qua comprehensus est, accipias, itemque sabbatum cum sua nihilominus nocte, et rursus noctem Dominicam cum eodem die, quo illucescente surrexit, invenies profecto integrum triduum et tres noctes. Sciendum etiam, quod dupla erat mors nostra, in anima videlicet et in corpore. Christi vero mors simpla fuit, quia peccatuadmisit, sicut et ejus resurrectio simpla exstitit. Dominus autem triginta sex horis jacuit in sepulcro: una, videlicet, die, et duabus noctibus. Duodecim
Abbreviated transcription (Latin):
nrõs ipse tulit: & dolores nr̃os ip̃se por¬
tauit. Ionas missus est ad predican¬
dũ niniuen. quȩ interpritator specio¬
sa. & saluator ad salutẽ gentiũ missus
est ut illis ad fidem uni uersis sib. ap¬
tar& eccłam: quã prȩtioso fanguine
mundaret. & deturpi speciosam effi¬
cerac Piscis aut̃ qui lonam uorauit
in p̃eliugo. significat mortẽ quã dr̃s
pertulit mundo lonas inuenre coeci¬
fuit trib dieb & tribus noctibis. sic &
xp̃s insepulchro latuit tribus dieis totulẽ¬
quȩ noctibus: Et sicut ionas inuenre cęti
non ꝑmansit sed eiectus est iaria Ati salua¬
torifinstri anima. non est relicta inlnfer¬
no: nec caro eius uidits corruptionẽ. sed
ꝑgłam resurrectionis: perductus est ad
aridã immortalitatis Quo exemplo iuxta
obnoxios : & nisi poeniterent. sub uersi.¬
oni proximos Uerum sicut niniuitis.
lta quoq dari ad huc iudȩis tẽpus poeni¬
tentiȩ. nec eos debere desperare : siuel¬
lent poenitentiã ageren: Oritur porro¬

Expanded text:
os ipse portavit . Jonas missus est ad praedicandum Ninivae, quae interpretatur speciosa; et Salvator ad salutem gentium missus est, ut, illis ad fidem conversis, sibi aptaret Ecclesiam, quam pretioso sanguine mundaret, et de turpi speciosam faceret. Piscis namque, qui Jonam voravit in pelago significat mortem quam Dominus pertulit fuit tribus diebus et tribus noctibus, sic et Christus in sepulcro jacuit tribus diebus, et totidem noctibus. Et sicut Jonas in ventre ceti non permansit, sed ejectus est in aridam, ita et Salvatoris nostri anima non est relicta in inferno, nec caro ejus vidit corruptionem , sed per gloriam resurrectionis perductus est ad aridam immortalitatis. Quo exemplo declarobnoxios, et nisi poeniterent subversioni proximos. Verum sicut Ninivitis, ita quoque adhuc dari Judaeis tempus poenitentiae, nec eos debere desperare, si vellent poenitentiam agere. Oritur
Abbreviated transcription (Latin):
tioni hiuc pessimę Quibus uerbis aꝑte
ostenditur : hȩc similitudo spetialiter
ididgos pertinere : Quod inquit speci¬
aliter inuno quolib& geri solere narra¬
ui generaliter in hac generatione uideoꝵ
accipientes dixerunt Omnia quȩ pre¬

Expanded text:
c pessimae. Quibus verbis aperte ostenditur, haec similitudo specialiter ad Judaeos pertinere. Quod, inquit, specialiter in unoquolibet geri solere narravi, generaliter in generatione Judaeorum accipientes, dixerunt: Omnia quae prae
Abbreviated transcription (Latin):
psalmistȩ confirmauit dicens. nũquã legis¬
tis ex ore infantium & lactantiũ ꝑ fecisti
laudem Ds̃enĩ pater exore infantiũ
& lactantiũ laude̾ perfecit : qđ simpltes
& in nocentes. filio suo testimoniũ per¬
hibuit: perquod inimicos suos uidȩos. in¬
fessimos eius persetutores eue ientissime
confudit Et relictis illis abit foris inbet¬

Expanded text:
Psalmistae confirmavit dicens: Nunquam legistis, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem? Deus enim Pater ex ore infantium et lactentium laudem perfecit, quia per simplices et innocentes Filio suo testimonium perhibuit, per quod inimicos suos Judaeos infestissimos persecutores evidentissime confudit. Et relictis illis, abiit foras in Bet
Abbreviated transcription (Latin):
runt illũ omnes uidue flentes &
ostendentes tunicas & uestes quas
fatiebat illis dorcas Eiectis ant̃ omĩ¬
bus foras. petrus ponens genua ora¬
uit. Conuersusq ad corpus dixit.
Tabita furge. atilla aperuit oculos
suos & uiso petro resedit. Dans aut̃
illi manũ erex̃ eam. Et cum ciocas¬
s& scõs & uiduas ad signauit eam
iuuam: Notum autem factum est
ꝑ uniuersam ioppen & crediderunt
multi indominum. X.¬

Expanded text:
runt illum omnes viduae flentes et runt illum omnes viduae flentes et ostendentes tunicas et vestes quas faciebat illis Dorcas eiectis autem omnibus foras Petrus ponens genua oravit et conversus ad corpus dixit Tabita surge at illa aperuit oculos suos et viso Petro resedit dans autem illi manum erexit eam et cum vocasset sanctos et viduas adsignavit eam vivam notum autem factum est per universam Ioppen et crediderunt multi in Domino
Abbreviated transcription (Latin):
testificati & locuti uerbum dnĩ
rediebant bierosolimã & multis
regionibus samaritanorum euuan¬
transir& uniuersos & deuenir&
ad sanctos quibabitabant lidde:
inuenit aut̃ ibi hominẽ quendã
nomine aenean abannis octo iacen¬
tem ingrabatto quierat paraliticus.
& ait illi petrus. Aenea san& te ih̃s
xp̃s. surge & sterne tibi. Et conti¬
nuo furrex̃. & uiderunt illum om̃s
qui habitabant hddȩ & sironae.
qui conuersi sunt ad dominum . : Uiiii¬
In ioppe aut̃ fuit quędam discipu¬
Ila nomine tabitas quȩ inter p̾tata
dicitur dorcas. lec erat plena operibus bo¬
nis & helemosinis que fatiebat. factumẽ
aũt indebus illis ut infirmata moreret᷑
Quam cumlauis ent posuerunt incęna¬
culo. Cum aut ꝓpe ess& lidda ab iop¬
pe. discipuli audientes quia petrus
ess& inea. miserunt duos uiros ad eũ
rogantes. nepigriteris uenire usq
adnos. Exurgens aut̃ petrus uenit
cum illis. Et cum ad ueniss&. duxert̃
illum incenaculum. & circumstete¬

Expanded text:
testificati et locuti verbum Domini testificati et locuti verbum Domini rediebant Hierosolymam et multis regionibus Samaritanorum evanpertransiret universos devenire et ad sanctos qui habitabant Lyddae invenit autem ibi hominem quendam nomine Aeneam ab annis octo iacentem in grabatto qui erat paralyticus et ait illi Petrus Aeneas sanat te Iesus Christus surge et sterne tibi et continuo surrexit et viderunt illum omnes qui habitabant Lyddae et Saronae qui conversi sunt ad Dominum in Ioppe autem fuit quaedam discipula nomine Tabitas quae interpretata dicitur Dorcas haec erat plena operibus bonis et elemosynis quas faciebat factum est autem in diebus illis ut infirmata moreretur quam cum lavissent posuerunt eam in cenaculo cum autem prope esset Lydda ab Ioppe discipuli audientes quia Petrus esset in ea miserunt duos viros ad eum rogantes ne pigriteris venire usque ad nos exsurgens autem Petrus venit cum illiaculum et circumstete
Abbreviated transcription (Latin):
Ium aũt audissent apostoli qui
erant inhierusalem quia rece¬
pit samaria uerbum dñi: misert̃
ad illos petrum & iohannem. Qui
cum uenissent orauerunt ꝓipsis
ut acciperent sp̃m sc̃m . Nondum
enim inquemquã illorum uenerit
sed baptriati tantũ erant in nomi¬
ne dñi ihũ Tunc imponebant ma¬
nus suꝑ illos & accipiebant sp̃msc̃m:
impositionẽ manus apostolorum
daretur sp̃ssc̃s. obtulit eis pecumi¬
ã dicens. Late mihi hanc potestatẽ
ut cuicumq imposuero manus ac¬
iII. eipiat sp̃m sc̃m Petrus aut̃ dixit
ad eum. Pecuma tua tecum sit in
ꝑditionẽ qm̃ donumdĩ existimastil
pecinia possideri. Non est tibi pars
neque sors insermone hoc. corenim
tuum non est rectũ coram dõ. Peni¬
tentiam itaq age. abhac nequitia
tia tua & roga dm̃ siforte remitta¬
tur tibi haec cogitatio cordis tin.
infelle enĩ amaritudinis & obligati¬
one iniquitatis indeotẽ ẽẽ. Respon¬
ꝓme dñm uut nichil ueniat suꝑme
horum quȩ dixistis. Et illi quidẽ

Expanded text:
issent autem apostoli, qui erant Jerosolymis, quia recepit Samaria verbum Dei, miserunt ad illos Petrum et Joannem. Qui cum venissent, oraverunt pro ipsis, ut acciperent Spiritum sanctum. Nondum enim in quemquam illorum venerat, sed baptizati tantum erant in nomine Domini Jesu. Tunc imponebant manus super illoimpositionem manus Apostolorum daretur Spiritus sanctus: obtulit eis pecuniam dicens: Date mihi hanc potestatem ut cuicunque imposuero manus, accipiat Spiritum sanctum. Petrus autem dixit ad eum: Pecunia tua tecum sit in perditionem: quoniam donum Dei existimasti pecunia possideri. Non est tibi pars neque sors in sermone isto. Cor enim tuum non est rectum coram Deo; poenitentiam itaque age ab hac nequitia tua, et roga Deum si forte remittatur tibi haec cogitatio cordis tui, in felle enim amaritudinis et obligatione iniquitatis video te esminum ut nihil veniat super me horum quae dixistis et illi quidem
Abbreviated transcription (Latin):
& iniquitatũ eoꝵ iam non recor¬
dabor ampliuꝰ. U̾bi aut̃ hox̃ remis¬
sio. ĩa non oblatio ꝓpecato.
abentes itaq fratres fidutiã
in introitũ scoꝵx̃ insanguine. xp̃i. qua
mnitiauit nobis uiã nonã & iuuentem
peruelamen. id est carnem suam.
& sacerdotem magnuĩ suꝑ domum
dĩ. Accedamus ad eũ uero corde¬
e inplenitudine fidei. asꝑsi corda

Expanded text:
eorum jam non recordabor amplius. Ubi autem horum remissio, jam non est oblatio pro peccato. Habentes itaque, fratres, fiduciam in introitu Sanctorum in sanguine Christi, quam initiavit nobis viam novam et viventem per velamen id est carnem suam. et sacerdotem magnum super domum Dei, accedamus cum vero corde in plenitudine fidei,
Abbreviated transcription (Latin):
fensus est .xl. annis: nonne illis
qui peccauerunt. Qu& cadauera
ꝓstrata sunt indeserto: quibant̃
iurauit non introire prrequiem
ipsius inisi illis qui increduli fuer
It uidemꝰ. quia non potuerunt in¬
troire ꝓpt̃ incredulinatem:
Timeamꝰ ergo neforte relicta pol¬
licitatione introeundi in requiem
eius existimet᷑ aliquis ex uobisdeeẽ:
Et enĩ & nob̾ nuntiatũ ẽ. quẽ ad mo¬
dũ & illis. Sed non ꝓfuit illis sermo
auditꝰ. non ad mixtis sidei exhisquȩ au¬
dierunt Ingrediem̃ enĩ in requiẽ nos¬
qui credidimus quẽ ad modũ dixit
Sicut uiraiu inira mea. suntroihunt
inrequiem meam. Et quidẽ operiᷤ ab
insfutione mundi ꝑfectis. Dixit enĩ
quodã loco dedie septima sic. Etre
isto rursũ. Suntroibunt in requiem
meã. Qũõ ergo suꝑ est quosdã introi

Expanded text:
 nonne illis qui peccaverunt quorum cadavera prostrata sunt in deserto quibus autem iuravit non introire in requiem ipsius nisi illis qui increduli fuerunt et videmus quia non potuerunt introire propter incredulitatem timeamus ergo ne forte relicta pollicitatione introeundi in requiem eius existimetur aliqui ex vobis deesse etenim et nobis nuntiatum est quemadmodum et illis sed non profuit illis sermo auditus non admixtis fidei ex his quae audierunt ingrediemur enim in requiem qui credidimus: quemadmodum dixit: Sicut juravi in ira mea, si introibunt in requiem meam: et quidem operibus ab institutione mundi perfectis. Dixit enim in quodam loco de die septima sic: Et reisto rursum: Si introibunt in requiem meam. Quoniam ergo superest introi
Abbreviated transcription (Latin):
disciplinã estis. eniis participes fae¬
tisunt om̃s. Ergo ad ulteri & non
filii estis Deinde patres quidem
carnis nrae habuimus eruditores.
& reuerebamur eos. Non multo
magis obtemperauimꝰ patri spĩũ
& iuuemus. Et illi quidem intempre
paucoꝵ dierũ. scđm uoluntatem
suã erudiebant nos. Hic aut̃ adid
quod uttile est in recipiendo scĩfi
cationem eius Omis aut̃ disciplina
in p̃senti quidem uidet᷑ non esse
gaudii sed meroris. postea aut̃
fructũ pacatissimũ exertitatis
ꝑ eã reddet iustitiȩ. Propt̃ remissas¬
manus & soluta genua erigite : &
gressus rectos facite pedibus uris
ut non claudicans quis erret: ma¬
gis aut̃ sanetur: Pacem sequimini
sit grãẽ dĩ. nequa radix amaritu¬
dinis sursũ germinans impediat.
& ꝑ illã coinquinent᷑ multi. Nequis

Expanded text:
s, cuius participes facti sunt omnes, ergo adulteri et non filii estis. deinde patres quidem carnis nostrae habuimus eruditores et uerebamur: non multo magis obtemperabimus patri spirituum et uiuemus? et illi quidem in tempore paucorum dierum secundum uoluntatem suam erudiebant nos, hic autem ad id quod utile ecationem eius. Omnis autem disciplina in presenti quidem videtur non esse gaudii, sed meroris; postea autem fructum pacatissimum exercitatis per eam reddet iustitie. Si quis ata genua erigite, et gressus rectos facite pedibus vestris, ut non claudicans quis erret, magis autem sanetur. Pacem sequimini sit gratiae Dei, ne qua radix amaritudinis sursum germinans impediat, et per illam inquinentur multi. Ne quis
Abbreviated transcription (Latin):
iã non relinquitur ꝓpeccans
hostia: Terribilis aut̃ quedam
expectatio indicii. & ignisȩmu¬
latio. quȩ consup̃tura est aduer¬
sarios irritã quis faciens legem
moysi. sine nlla miseratione duob
uel tribus testibus moritur:
Qnantomagis putatis de teriora
mereri supplicia qui filiũ dĩcon¬
culcauerit. & sanguinem testa¬
menti pollutũ duxerit in quoscĩ¬
ficatus est. & spiu graẽ comtume¬
liam fecerit. Scimus enĩ quidixit:
Mihi uindictã ego reddam Et iterũ:
quia uidicabit dñs populũ suum
Horrendũ est incidere in manuꝰdĩ
niuentis. Rememoramimaut̃ pristi¬
nos dies quibus illuminati. magnũ
certam̃ sustinuistis passionũ & in

Expanded text:
nquitur pro peccatis hostia. terribilis quaedam expectatio iudicii et ignis aemulatio, quae consumptura est aduersarios. inritam quis faciens legem Moysi sine ulla miseratione duobus uel tribus testibus moritur: quanto magis putatis deteriora mereri subplicia, qui filium dei conculcauerit et sanguinem testamenti pollutum duxerit, in quo sanctificatus est, et spiritui gratiae contumeliam fecerit? scimus enim qui dixit: mihi uindictam et ego reddam, et iterum: quia iudicabit dominus populum suum. horrendum est incidere in manus dei uiuentis. rememoramini autem pristinos dies, in quibus inluminati magnum ce
Abbreviated transcription (Latin):
ut nobis esset pontifex. Sc̃s. in no¬
cens. inpollut᷑. segregatꝰ a peccato¬
ribus & excelsior cȩlis factꝰ.
Qui non habet cotidie nec essitatem quẽ¬
ad modũ sacerdotes priuꝰ ꝓsuis delictis
hostias offerre. deinde ꝓpopuli hoc
enĩ fecit semel se offerendo. Lex enĩ
homines constuit sacerdo ĩfi firmi¬
tatem habentes. Sernio aut̃ iusiuran¬
di qui post legem ẽ. filium inaet̃nũ¬
Talem habemꝰ pontificem. qui con¬
sedit indextera sedis magnitudi¬

Expanded text:
set pontifex sanctus innocens inpollutus segregatus a peccatoribus et excelsior caelis factus qui non habet cotidie necessitatem quemadmodum sacerdotes prius pro suis delictis hostias offerre deinde pro populi hoc enim fecit semel se offerendo lex enim homines constituit sacerdotes infirmitatem habentes sermo autem iurisiurandi qui post legem eTalem habemus pontificem, qui consedit in dextera sedis magnitudi
Abbreviated transcription (Latin):
altario presto fuit. Mlanifestum
eni est quod exuida ortus sit dis
melchi sedech exurrexisset aluis
sacerdos qui non scđm legẽ man¬
dati carn alis factus est sed seđm
urͣturem uitae in solubilis contesti¬
tur enĩ quõ tues sacerdos inȩt̃nũ
scđm ordinẽ melchi sedech rȩpla¬
tio quidẽ fuit p̃cedentis mandati
ꝓpt̃ infirmitatem eius. & inutili¬
tatem Nihil enĩ adꝑfectũ adduxit
lex introductio uero melioris sperꝰ
est non sine uire iurando. Alii qui

Expanded text:
altari praesto fuit. Manifestum altari praesto fuit. Manifestum est enim quod ex Juda ortus sit Dominus Melchisedech exsurgat alius sacerdos, qui non secundum legem mandati carnalis factus est, sed secundum virtutem vitae insolubilis. Contestatur enim: Quoniam tu es sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedech. Reprobatio quidem fit praecedentis mandati, propter infirmitatem ejus, et inutilitatem: nihil enim ad perfectum adduxit lex, introductio vero melioris spei, est non
Abbreviated transcription (Latin):
deoimas dedit dep̃cipuis abrahã
patriarcha. Et quidẽ defiluis leui
sacerdociũ accipientes. mandatũ
habent decimas sumere a populo
scđm legem idẽ a fratribuissius
quã quã & ipsi exierint delumbis
abrahȩ Cuiꝰ aut̃ generatio non ad¬
nuntiatur in eis decimas supsit¬
ab abrahã. & eũ qui habebat repmis¬
siones benedixit: sine ulla aut̃
contraditone : quod minus ame¬
liore bedicit᷑. It hic quidẽ decimas
morientes homines accipiunt ibi
aut contestat᷑ quia uiuit. Etut
tta dictũ sit. ꝑ abrahã & leui qui
deximas accepit decimatꝰ est. Adhuc
enĩ inlumbis patris erat. quando
obuiauit ei melchi sedech Siergo
com summato ꝑsacerdociũ leuitan
erat. populusenĩ sub ipso legem
accepit. Quid adhne necessariũ fuit
scđm ordinem melchi sedehe aliu
surgere sacerdotem: & non seđm¬
ordinem aarondici. Translato en
sacerclotio necesse est ut eclegis
trans latio fiat. Inquo enĩ hȩc di¬
cunt᷑. dealia tribu est. dequa nilliꝰ

Expanded text:
cipuis Abraham patriarcha. Et quidem de filiis Levi sacerdotium accipientes, mandatum habens decimas sumere a populo secundum legem, id est a fratribus suis, quanquam et ipsi exierint de lumbis Abrahae cuius autem generatio non adnumeratur in eis decimas sumpsit Abraham et hunc qui habebat repromissiones benedixit sine ulla autem contradictione quod minus est a meliore benedicitur et hic quidem decimas morientes homines accipiunt ibi autem contestatus quia ita dictum sit per Abraham et Levi, qui decimas accepit, decimatus est; adhuc enim in lumbis patris erat, quando obviavit ei Melchisedech., Si ergo consummatio per sacerdotium Leviticum erat populus enim sub ipso legem accepit quid adhuc necessarium fuit secundum ordinem Melchisedech alium surgere sacerdotem, et non sei? Translato enim sacerdotio, necesse est, ut et legis translatio fiat. In quo enim haec dicuntur, de alia tribu est, de qua nullus
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃is eni pontifex ad offeranda mu¬
nera echostias constituitur. Unde
necesse ẽ & hunc habere aliquid qđ
offerat. Si ergo esset super terram
necesset sacerdos. cũ essent qui
offerant scđm legem munera qui
exẽplari & umbrae deseruiunt
celestiũ. Dicut responsũ est moisi.
concusumaret ⁊ abernaculum
Uide inquit om̃a facito scđm exem¬
plar. quod tibi ostensũ ẽ inmonte
Nunc aut̃ meliuꝰ sortitꝰ ẽ ministe¬
rium: quanto & melioris testam̃¬
ti mediator est. qͥnod inmeliorib:
rȩꝓmissionibus: scm est. Namsu illud
prius culpa uacasset. non utiq scđi
locus in qui reretur. Uituperans
domũ uida testam̃tũ nquũ. non
scđm testam̃tũ quod feoi patrib
eox. indie ÷ quã app̃hendi manum

Expanded text:
Omnis enim pontifex ad offerenda munera et hostias constituitur. Unde necesse est et hunc habere aliquid quod offerat. Si ergo esset super terram, nec esset sacerdos, cum essent qui offerrent secundum legem munera, qui exemplari et umbrae deserviunt coelestium, sicut responsum est Moysi, cum consummaret tabernaculum: Vide inquit omnia facito secundum exemplar, quod tibi ostensum est in monte. Nunc autem melius sortitus est ministerium, quanto et melioris testamenti mediator est, quod in melioribus repromissionibus sancitum est. Nam si illud prius culpa vacasset: non utique secundi locus inquireretur. Vituperans domum Juda, testamentum novum: non secundum testamentum, quod feci patribus eorum, in die
Abbreviated transcription (Latin):
anatiuitate. hoc est cecũ natũ quẽ mater
extenebris uter ꝓfuderat in noc temmu¬
di. Uidit inquit eũ. id est mssertus est
illius. Uidere enĩ eius. misereri est. Hinc
scriptũ est. Respexit ergo dñspetrũ. Et in¬
terroga uerunt eũ cdiscipuli eius: R abbi
quis peccauit hic aut parentes eius

Expanded text:
a nativitate, hoc est, caecum natum, quem mater a nativitate, hoc est, caecum natum, quem mater de tenebris uteri profuderat in noctem mundi. Vidit, inquit, illum, id est, misertus est illius Videre enim illius, misereri est. Hinc scriptum est: Respexit Dominus Petrum . Et interrogaverunt eum discipuli ejus: Rabbi, quis peccavit
Abbreviated transcription (Latin):
neficus quȩ ab ipsommenti accrpimus.
& indigni Oboecliamus praeceptis euis.
ut simus cõpotes ꝓmissionis eius quera¬
mus sp̃italidesiderio uultũ eius. que¬
ramus faciem eiꝰsemper que ramus eñ
nonsicut iudaei ut eũ occidamis: sed
ut ab ipso uiuificemur. Que ramus non
ut eũ a nobis expellamus sed ut cueora
ꝑpetuũ maneamus: a meN
lius ad sollemnitatem
Tcenophegiȩ: & nouissimo die eius¬
dẽfestiuitatis. stans in tẽ plo do¬
cebat populũ quiad die festũ con¬
fluxerat redarguebat iudaeos
tis suae instruebat fideles Sed
miseri & totius boni inimici iudaei
uerba illius ferre non ualentes
ad lapides confugerunt. queren¬
tes obruere quem non poterant
intelligere Ipse autẽ transiens ꝑme
diũ illorum ibat. Necclũ quippe uene¬
rat hora. quã prefinierat passioni : quia
non inscenophegie sed inpasca erat pas¬
surus. Preteriens ergo dñs sicut nunc sc̃s¬
euangłista loquitur: uidit hominẽ cecũ

Expanded text:
neficiis, quae ab ipso immeriti accepimus neficiis, quae ab ipso immeriti accepimus et indigni. Obediamus praeceptis ejus, ut simus compotes promissionis ejus. Quaeramus spirituali desiderio vultum ejus, quaeramus faciem ejus semper. Quaeramus eum, non sicut Judaei, ut eum occidamus, sed ut ab ipso vivificemur. Quaeramus non ut eum a nobis expellamus, sed ut cum eo in perpetuum maneamus. Tu lius Dei ad solemnitatem Scenopegiae, et novissimo die ejusdem festivitatis stans in templo, docebat populum qui ad diem festum confluxerat. Redarguebat Judaeos vinitatis instruebat fideles. Sed miseri, et totius boni inimici Judaei, verba illius ferre non valentes, ad lapides confugerunt, quaerentes obruere quem non poterant intelligere. Ipse autem transiens per medium illorum ibat. Necdum quippe venerat hora quam praefinierat passioni, quia non in Scenopegia, sed in Pascha pati disposuerat. Praeteriens ergo Dominus, sicut nunc Evangelista loquitur, vidit hominem caecum
Abbreviated transcription (Latin):
presupsit : quia non dũ uenerat hora euis
us. Sicut enĩ uoluntatenatus eft. sic &
uoliitate passus est. Na sicut ante scła prae¬
ordinauit. matre iurginẽ dequa nascere¬
tur. sic &iã prescunt & pre elẽgit mortẽ
quã pateretur. & tẽpus quando patere¬
tur. Huius hore reminiscens cũ incruce¬
penderet.dixit. Consũmatũ est & incli
nato capite emisit sp̃m Nonergo potue¬
enint eũ iudei cõprehendere quia ipse
mortẽsuam & ministros mortis suȩ insua
habebat potestate At cũ ipse uoluit pa¬
ti &ia siuoluissent iudei anece eius abfti¬
nere non potussent. In altero igitur
miscđia in altero ueritas prȩ rogata est.
Miscdia quidẽ inhumilitate carnis qua
patipotuit. Ueritas in potestate diui¬
nitatis qua donec ipse uoluit cõprehendi
nequiuit. Utrũq propter nram salutẽ¬
gestũ est propter quos homofactus est
qui homine fecerat: neperire t qđ fe¬
cerat. Non ergosimus ingrati tantis be¬

Expanded text:
praesumpsit, quia nondum venerat hora ejus, praesumpsit, quia nondum venerat hora ejus, us. Sicut enim voluntate natus, sic et sua voluntate passus est. Nam sicut ante saecula praeordinavit matrem virginem de qua nasceretur, sic etiam praescivit et praeelegit mortem quam pateretur, et tempus quando pateretur. Hujus horae reminiscens dum penderet in nato capite tradidit spiritum . Non ergo potuerunt eum Judaei comprehendere, quia ipse mortem suam et ministros mortis suae in sua habebat potestate, ac cum ipse voluit pati, etiam, si voluissent a nece ejus Judaei abstinere, non potuissent. In altero igitur misericordia, in altero veritas praerogata est. Misericordia quidem in humilitate carnis, qua pati voluit; veritas in potestate divinitatis, qua donec ipse voluit comprehendi nequivit. Utrumque propter nostram salutegestum est, propter quos homo factus fuerat, qui hominem creaverat, ne periret quod fecerat. Non ergo simus ingrati tantis be
Abbreviated transcription (Latin):
& apatre inmundũ missũ: Nesciebant &iã
dm̃patrem qui uerus est ipsius genitor
ueritatisquẽ nesciebant: quia ignoran¬
tes filium: & in eũ non credentes addipatris
scientia non merebantur ꝑ uemre. Deniq
subiungit. Es goaũ noui eum. Siergo eũ
cognoscere uultis : a mequerite ut scia¬
tis. Quia ab ipsosum &ille me misit Pul¬
cherrime & quã uis breuis sime diuinita¬
tem simul & humanitatem suam cõplexus
est : ab ipso inquit sum quia filius de dõpa¬
tre natussum: quic quid enĩ est filus ab
illo est & eidebet cuius est filius. Et ipse
memisit hoc est incarnari constituit:
Hoc est qd meuidetis. quod me presentẽ
at tenditis Cũ autem audiamus dm̃ pa¬
trem misis sefilium non cogitemus natu¬
redissimilitudinem sed patris auctori¬
tatem: Querebant ergo eũ apprehen¬
dere & nemo misit in eimmanus quia non¬
duuenerat hora eius. Nemoinquit in illũ
hic est nullus uimfecit. nullus eũ rapere

Expanded text:
et a Patre missum in mundum. Nesciebant etiam et a Patre missum in mundum. Nesciebant etiam Deum Patrem, qui verus est ipsius genitor veritatis, quem nesciebant, quia ignorantes Filium, nec in eum credentes, ad Dei Patrisenire non merebantur. Denique subjungit: Ego autem novi eum. Si ergo eum noscere vultis, a me quaerite ut sciatis, quia ab illo sum, et ille misit. Pulcherrime et quam brevissime divinitatem simulque humanitatem suam complexus est: Ab ipso, inquit, sum, quia Filius de Deo Patre natus sum. Nam quidquid est Filius, ab ipso est, et ei debet cujus est Filius. Et ipse me misit, hoc est, incarnari constituit, hoc est, quod me videtis, quod me praesentem attenditis. Cum autem audiamus Deum Patrem misisse Filium, ne cogitemus naturae dissimilitudinem, sed Patris auctoritatem. Quaerebant ergo eum apprehendere, et nemo in eum misit manus, quia nondum venerat hora ejus. Nemo, inquit, in eum c est, nullus vim fecit, nullus eum capere
Abbreviated transcription (Latin):
quis enarrabit : ac sidicerent. Istũ sicut ali¬
quẽ exceteris hominibus nouimus. iuichił
in illo diuinũ. nichil regale attendimus: xp̃s
uero noster ds omnipotens uenturus est &c
uniuerso mundo imperaturus. Hecerat
causa morbi illorũ. Ideo enĩ inxpm̃ crede¬
renolebant. quia humanitatẽ solã ieo con¬
siderabant. diuinitatẽ perpendere non
ualebant: Vnde & dns illis adutrũq res¬
pondit. indelicet & de humanintis fra¬
gilitate. & dediuinitatis maiestate.
clamabat enĩ docens intẽplo & me sci¬
tis & uncle sim scitis hoc desuadixit hu¬
manitate : scđm quã & locũ natiuitatis eus
& parentũ nobilitate & uultus eius effigiem
nonerant. Sciebant ergo eĩ: quia de regali
stirpe defcenderat. & nobilitatis eius lãpas¬
e illustris latere non poterat Et a meipso
non ueni: sed est uerus quimisit me quem
uos nescitis. Hoc ad suã retulit diuinita¬
tẽ. scđm quã ignorabant eũ essedi filium

Expanded text:
quis enarrabit? Ac si dicerent: Istum sicut aliquis enarrabit? Ac si dicerent: Istum sicut aliquem ex caeteris hominibus novimus, nihil in illo divinum, nihil regale attendimus. Christus vero noster Deus omnipotentissimus venturus est, et universo mundo imperaturus. Haec enim erit causa mortis illorum. Ideo enim in Christum credere nolebant, quia solam humanitatem considerabant, divinitatem perpendere non valebant. Unde et Dominus illis ad utrumque respondit, videlicet de humanitatis fragilitate, et de divinitatis majestate. Clamabat enim docens in templo: Et me scitis, et unde sim scitis. Hoc de sua dixit humanitate, secundum quam et locum nativitatis ejus, et parentum nobilitatem, et vultus effigiem noverant. Sciebant ergo eum quia de regali stirpe descenderat, et nobilitatis lampade illustris latere non poterat. Et a me ipso non veni, sed est verus qui misit me, quem vos nescitis. Hoc ad suam retulit divinitatem, secundum quam ignorabant eum esse Dei Filium,
Abbreviated transcription (Latin):
rat quis uidi candus: sedunde sit uidi¬
candũ: Nec hoc dicimus de illis quos pro
graduũ honore diuerso modo iubemur
honorare: sed de illis quorũ causas dis¬
cere ac diuidicare debemus: Dice bant
ergo quicdã ex hierosolimis: Nonne hic
est quẽ que rebant interficere : Ecce
Ifri qui hoc dicebant. nouerant quia dñs
anideis quere batur: sed non intelle gebant
quocsua potentia non tenebatur atq ideo pu¬
tauunt principes iam credidisse. quia ipse
essec xp̃s dicunt enĩ Nũquid uere cognoue¬
runt principesquia hic est xp̃s : sed ostendunt
undesit: quid est qđ dicunt xp̃scũ uenerit
nemoscit unde sit: nã herode locũ natiuita¬
tis xp̃i requirente. responderunt quꝑd in
bethleem nasciturus ẽet & ipsa sua ꝓ pheci¬
ca auctoritate confirmauerunt. Sed noue¬
rant locũ natiuitatis eius: non autẽ poterant
cõprehendere generationẽ diuinitatis illuis
prophetadicente. generationẽ autem illuis

Expanded text:
rat quis judicandus, sed unde sit judirat quis judicandus, sed unde sit judicandus. Nec hoc dicimus de illis, quos pro graduum honore diverso, modo jubemur honorare, sed de illis quorum causas dicere ac dijudicare jubemur. Dicebant autem quidam ex Hierosolymis: Nonne hic est quem quaerunt interficere? Ecce Isti qui hoc dicebant, noverant quia Dominus a Judaeis quaerebatur, sed non intelligebant quod sua potentia non tenebatur, atque ideo putaverunt principes jam credidisse quia ipse esset Christus. Dicunt ei: Nunquid vere cognoverunt principes quia hic est Christus? Sed ostendunt unde sit. Quid est quod dicunt: Christus cum venerit, nemo scit unde sit? Nam Herode locum nativitatis Christi requirente, responderunt quod in Bethlehem nasciturus esset, et ipsa sua verba, prophetica auctoritate confirmaverunt. Sed noverant locum nativitatis ejus, non autem poterant comprehendere generationem divinitatis ejus propheta dicente: Generationem ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ludicare est: ꝑsonã iniudicio considera¬
re. Et isti ꝑsonaliter iudicabant: quia
illis qui insabbato paruulos cirtucidebant
non iras cebantur. elño autẽ indignaban¬
tur quia insabbato totũ hominem sa¬
nũfecis sec lustũ inquit iudiciũ iudica¬
te. Quod sifacitis neq me neque moy¬
sen condem nabit is. sed ueritate ꝑ spec¬
ta nullatenus mea opera moysi prrae¬
ceptis contraire uidebitis Sane haec dñi
admonitio: non solis est facta in iuclȩis
Nos &nã dñs ad monuit : nos instpixit. Sic
ergo uerba eius audiamus quasi presens
nobis loquatur. Ait eni. Nolite iudicare
scđm faciem sediustũ iudiciũ udicate Mag¬
ni laboris est hoc uitiũ effugere idest non
ad intuitũ persone iudicare : sed iustũ
iuditiũ ꝓferre. Nullus quippe alius hoc
potest implere. nisi ille quiomnes aequa¬
liter diligit : qui iniudicandis causis non
attendit ambitũ sed meritũ. nec conside¬

Expanded text:
judicare est personam in judicio considerajudicare est personam in judicio considerare. Et isti personaliter considerabant, quia illis qui in sabbato parvulos circumcidebant, non irascebantur; Domino autem indignabantur, quia in sabbato totum hominem salvum fecisset. Justum, inquit, judicium judicate; quod si facitis, neque me, neque Moysen condemnabitis, sed veritate perspecta, nullatenus mea opera Moysi praeceptis contraire videbitis. Sane haec Domini admonitio, non solis facta est Judaeis, nos etiam Dominus monuit, nos instruxit. Sic ergo verba ejus audiamus, quasi praesens nobis loquatur. Ait enim: Nolite judicare secundum faciem, sed justum judicium judicate. Magni laboris est hoc vitium effugere, id est, non ad intuitum personae judicare, sed justum judicium proferre. Nullus quippe alius hoc potest implere, nisi ille qui omnes aequaliter diligit, qui in judicandis causis non attendit ambitum, sed meritum, nec conside
Abbreviated transcription (Latin):
cirtũcisio quantũ & in nouo testamento
habtisma. quia omnia peccata ꝑ ram
dimitte bantur excepto qđ ianuã cȩlestis¬
regni nequaquã aperire poterat. Non
ergo atã utili & ꝓficuas ł propterinane
otuidsabbato uacaredebebant Mistice
uero illa circũ cisio figurabat baptis ma
quod nunc in ecclesia geritur quoueris¬
celeste regnũ credentibiis aperitur.
Exibebatur uero circũ cisio in uirilimen¬
bro ꝑ quod humana ꝓpagatio ministra¬
tur: ut ostenderetur punũ hominẽ
pet catũ intrasse in mundũ & perpecca¬
tũ mortẽ & sicut omnis homo cũ prepu¬
tio nascitur : ita &iam omnis homo tũ
orginali peccato generaturaquo cũ
omnibus uitiis ꝑbaptis mũ quod est uera
& spiritalis circũcisio expoliamur Petrinis
tis matis spiritalig potentia fecundant᷑
ut hominib sp̃italem possit prestare ge¬
nerationẽ. Holite ludicare scđm faciẽ
sed iustũ iudiciũ iudicate. Scđm faciem

Expanded text:
circumcisio, quantum et in novo testamento circumcisio, quantum et in novo testamento baptisma, quia omnia peccata per eam dimittebantur, excepto quod januam regni coelestis nequaquam aperire poterat. Non ergo a tam utili et proficua re, propter inanis otii sabbatum, vacare debebant. Mystice vero illa circumcisio figurabat baptisma quod nunc in Ecclesia geritur, quo veriscoeleste regnum credentibus aperitur. Exhibebatur vero circumcisio in virili membro, per quod humana propagatio ministratur, ut ostenderetur per unum hominem peccatum intrasse in mundum, et per peccatum mortem. Et sicut omnis homo cum praeputio nascitur, ita etiam omnis homo cum originali peccato generatur, a quo cum omnibus vitiis per baptismum, quod est vera t spiritualis circumcisio, exspoliamur. Petrinis tismatis spirituali potentia fecundatur, ut hominibus spiritualem possit praestare generationem. Nolite judicare secundum faciem, sed justum judicium judicate. Secundum faciem
Abbreviated transcription (Latin):
us qui natus est euenerit die septimo hoc est in
sab bato. quid facietis: uacabitis ut cus¬
to diatis sabbatũ. ancircũcidetis in fantẽ
ut impleatis oc tauidiei sacramentũ.
seed noui q̃m circũcidetis quia signũ salu¬
tis est. & non debethomo insabbato ua¬
care a salute. Ergo nec michi indignami¬
ni. quiatotũ homi nem sanũ feci insab¬
bato. quia & curatus est: ut sanus esset
incorpore & credi dit ut sanus esset ina¬
nima. Sicircũcisionẽ accipit homo insab¬
bato ut non soluatur lex morsi michim
dignamini quia totũ hominẽ sanũ feci
insabbato: Illa quippe circũcisio: obtres
praecipue causas datafuerat. Primo
ut siguũ ẽẽt magne fidei abrahae. Scđo
ut per eũ aceteris nationibus diice̾ren¬
tur incorpore sicut fimbrus palliorũ.
distinguebantur in ueste. Tertio ut
illa inuinli menbro suscipientes castitate
mentis & corporis seobseruare debere cog¬
noscerent. Et tantũdẽ ualebat tunc

Expanded text:
us qui natus est, evenerit die septimo, hoc est, in us qui natus est, evenerit die septimo, hoc est, in sabbato, quid facietis? Vacabitis et custodietis sabbatum, an circumcidetis infantem, ut impleatis octavae diei sacramentum? Sed novi quia circumcidetis, quoniam signum salutis est, et non debet homo in sabbato vacare a salute. Nunc ergo mihi indignamini, quia totum hominem sanum feci in sabbato. Quia et curatus est ut sanus esset in corpore, et credidit ut sanus esset in anima. Sed si circumcisionem accipit homo in sabbato, ut non solvatur lex Moysi, mihi cur indignamini, quia totum hominem sanum feci in sabbato? Illa quippe circumcisio ob tres praecipue causas data fuerat. Primo, ut signum esset magnae fidei Abrahae. Secundo, ut per eam a caeteris nationibus discernerentur in corpore, sicut fimbriis palliorum distinguebantur in veste. Tertio, ut illam in virili membro suscipientes, castitatem mentis et corporis se observare debere cognoscerent. Et tantum valebat tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ledictũ pro maledicto. Quibus si respondere
uoluis set : uospotius daemoniũ habetis: uerũ utiq
opus feci & omnes miramini. Acsidiceret. Qui
tantũ miramini insanatione unius hominis.
quantũ mitaremini siomnia mea opera uidere¬
tis: unã enĩ remfecerat. sanauerat in sabba¬
to paraliticũ qui triginta octo annos decũbe¬
bat & turbatisunt quia non intelligebant eũ
esse auctorẽ sabbati Nondestruxerat sabbatũ
hominẽ in eo sanando: quia ad salute hominũ
terea moyses dedit uobiscircũ sionẽ non quia
exmorse est  sed expatribus. Moises quidem
lege decreiut ut circũcisio seruaretur. sed non
ipse auctor est circũcisionis. multo enĩ ante
aclno insignũ magnesideisuȩ Et insabbato m¬
quit circuciditis hominẽ. Tanquã cliceret re¬
uicit uos morses Prȩcipitur in lege ut homine
oc taua die cirtũ cida praecipitur &iã ut sab¬
batitetis septimo die Siergo octauus dies illi¬

Expanded text:
ledictum pro maledicto. Quibus si respondere ledictum pro maledicto. Quibus si respondere voluisset: Vos potius habetis daemonium, verum utique opus feci, et omnes miramini. Ac si diceret: Quid tantum miramini in sanatione unius hominis quantum miraremini si omnia opera mea videretis? Unam enim rem fecerat, sanaverat in sabbato paralyticum, qui triginta et octo annis decumbebat, et turbati sunt, quia non intelligebant eum esse auctorem sabbati . Non destruxerat sabbatum, hominem in eo sanando, quia ad salutem hominum terea Moyses dedit vobis circumcisionem, non quia ex Moyse est, sed ex patribus. Moyses quidem legem decrevit, ut circumcisio servaretur, sed non ipse auctor est circumcisionis. Multo enim ante isionem a Domino, in signum magnae fidei suae. Et in sabbato circumciditis hominem. Tanquam diceret: Revincit vos Moyses. Praecipitur in lege ut hominem octava die circumcidatis, praecipitur etiam ut sabbatizetis septimo die. Si ergo octava dies illi
Abbreviated transcription (Latin):
gloriabantur se legis praecepta implere.
sed reuincuntur aꝑtasententia: Lex
enĩ homicidiũ uetat. Quo modo ergo
legem faciebant qui saluatorẽ interfice¬
regogitabant: nãsilegem rectã legisseit &
opere imples sent in ipsis scripturis suis a p̃m
agnoscerent & nũ quã de eius morte tracrassent
Respondit ei turba : Turba inquit. semꝑ incirta
& turbata : nulla rationis ordine praedita. De¬
moniũ habes. quiste querit interficere : osce¬
lus in expiabile oblasphemia neq in hoc seculo:
neq in futuro remitteuda. Nã peius fuit hoc dice¬
re.quã xp̃m occidere. ł inãq dicebant daemoniũ
habes. qui suo imperio dae monia expellebat:
Obturancae ẽent aures adtã scelestã tontume¬
liã nisi ipsius dñi exemplo disceremus habere pa¬
tientiam. Neq enĩ afuriosis & turbatis haec au¬
diens turbatus est. sed in sua ueritate tranquil¬
lus ꝑmanens. non reddit malũ ꝓ malo: nec ma¬

Expanded text:
gloriabantur se legis praecepta implere, gloriabantur se legis praecepta implere, sed aperta revincuntur sententia. Lex enim homicidium vetat, quomodo ergo legem faciebant, qui Salvatorem interficere cogitabant? Nam si legem recte legissent, et opere implevissent, in ipsis Scripturis suis Christum agnoscerent, et nunquam de ejus morte tractassent. Respondit ei turba. Turba, inquit, incerta semper et turbata, nullo rationis ordine praedita. Daemonium habes. Quis te quaerit interficere? O scelus inexpiabile! o blasphemia neque in hoc saeculo neque in futuro remittenda! Nam pejus fuit hoc dicere quam Christum occidere, ei namque dicebant: Daemonium habes, qui suo imperio daemonia expellebat. Obturandae essent aures ad tam scelestam contumeliam, nisi ipsius Domini exemplo disceremus habere patientiam. Neque a furiosis et turbatis haec audiens turbatus est, sed in sua veritate tranquillus permanens, non reddidit malum pro malo, nec ma