comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuit in quo luci illi ad tenebras illas
ꝯuentio ẽẽ ñ potuit: scilicet qd hoĩes
inuemebat. quos in hac parte angłos
estimabat. Angłicã eiũ magna expar¬
de degustans puriatẽ. ⁊ ex conscĩa iũ
olim accepte a dẽ grẽ fiigłans si plicit
p̃icbitans irun̾sȩ ꝯartioni humane
fragilitatis iniẽptanonis. seci inqͥnauo¬
nes cogitat. onũ iiꝗ harũ. nullũ re¬
ligiosũ posse incidẽ: uł suncidet. uert
religiosũ ñ ẽt estimabat. S uiri uere
religiosi ⁊ pie prudentis. ⁊ in p̃dicatõe
sermonũ eiꝰ uen̾adant᷑ etiã que ñ capi¬
ebant: ⁊ in ꝯfessionib sui licet ad no¬
uũ stuꝑent auclitũ. eo qd̾ seminariũ
qd̾cdã desꝑationis p̃ferre uideretur
infirmis. tñ iuxta sententiã sc̃i iob ne¬
fas putabant contͣclicere sermonibus
sc̃ĩ: ñ excusantes s accusantes infirmi¬
tatẽ suam in conspecti hõis di. in quo
nemo iuuens iustificari pot̾ in cons¬

Expanded text:
fuit, in quo luci illi ad tenebras illas fuit, in quo luci illi ad tenebras illas conventio esse non potuit: scilicet quod homines inveniebat, quos in hac parte Angelos aestimabat. Angelicam enim magna ex parte degustans puritatem, et ex conscientia jam olim acceptae a Deo gratiae singularis, simplicitni humanae fragilitatis in tentationes seu inquinationes cogitationum harum nullum Religiosum posse incidere; vel si incideret, vere religiosum non esse aestimabat. 29. Sed viri vere religiosi, et pie prudentes, et in praedicatione sermonum ejus venerabantur etiam quae non capiebant, et in confessionibus suis, licet ad novum stuperent auditum, eo quod seminarium quoddam desperationis praeferre videretur infirmis: tamen juxta sententiam sancti Job, nefas putabant contradicere sermonibus Sancti , non excusantes, sed accusantes infirmitatem suam in conspectu Hominis Dei, in quo nemo vivens justificari potest in cons
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝯscientus suis. & caitsa anmar̃ suas.
eũ ꝯsulentes. In quo cñ pene hoc cis ꝯti¬
gie. d filus isrł legimꝰ olim de moyse
deicendet ad popłm: & ex colloquio
dñi facies eiꝰ cornita appareret & t̾rbił:
adeo ut fuge̾t ppłs ab eo. Egressuᷤ erũ
uir ille sc̃s a facie dñi qua insolitu¬
dine cistereii. & sublimioris altitudi¬
ne contẽplationis. in silentio aliqͣn¬
se abst̾ruit. Si qñ nãq de spũalibꝰ & e¬
dificatione animarũ sermonẽ ad cos
habebat: loquebat᷑ hõib lingͣ angłoꝵ
⁊ iux intelligebat᷑. Maxime aũt in
his quȩ ad mores hominũ ꝑtinebant
ca abundantia cordis sui tã sublimia
cis ꝓponebat. tã ꝑfecta exigebat ab
eis ut durꝰ uideret᷑ sermo: in tm̃ ñ ca¬
piebant quȩ dicebant᷑. Rursũ cum
singillatĩ audiret eos confitentes sͥ &
semet ip̃os accusantes suꝑ di̾isis illu¬
sionib cogitationũ ꝯmuniũ huma¬
narũ. quas nultꝰ in carne uiuens hõ
penitꝰ uitare potest: hoc potissimũ

Expanded text:
s suis, et causa animarum suarum eum consulentes. 28. In quo tamen pene hoc eis contigit, quod filiis Israel legimus olim de Moyse descenderet ad populum, ex colloquio Domini facies ejus cornuta appareret et terribilis, adeo ut fugeret populus ab eo . Egressus enim Vir sanctus a facie Domini, qua in solitudine Cistercii, et sublimioris altitudine contemplationis in silentio aliquanse absterruit. Si quando namque de spiritualibus et aedificatione animarum sermonem ad eos habebat, loquebatur hominibus lingua Angelorum, et vix intelligebatur. Maxime autem in his quae ad mores hominum pertinebant, ex abundantia cordis sui tam sublimia eis proponebat, tam perfecta exigebat ab eis, ut durus videretur sermo; in tantum non capiebant quae dicebantur. Rursum, cum singillatim eos audiret confitentes sibi, et semetipsos accusantes super diversis illusionibus cogitationum communium humanarum, quas nullus in carne vivens homo penitus vitare potest; hoc potissimum
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃orẽ peuitentẽ ⁊ ueniã postulante:
Iumq iã aliqͣtenꝰ didicisset
init̾ homines ꝯu̾sari. ⁊ humana
agere ⁊ tolerareAiamq int̾ fr̃s suos
⁊ cũ eis inciꝑet frui fructib ꝯu̾sionis
suę: pat̾ qͦ qui solus domi remanserat.
ueniens ad filios suos. appositꝰ ẽ ad
cos. Qui cũ aliqͣntũ tempꝰ ibi fecisset:
obut in senectute bona. Soror quoq
eoꝵ in scło nupta ⁊ scło dedita. cũ in
dem aliq̃n inspirauit ds̃ ei ut fr̃s suos
insitaret. Cũq uenisset qͣi uisura ue¬
ñabilẽ frĩmsuũ. ⁊ adce̾t cũ comitatu
suꝑbo ⁊ apparatu: ille detestans ⁊ exe¬
crans cam tanquã rete diaboli ad ca¬
piendas aĩas. nullatenꝰ ad qͥeuit exire.
ad uidendã eã. Qd̃ audiens illa con
a fre suo andrea quẽ ad portã iuenat
monasteru. ob uestiũ apparatũ stercꝰ
inuolutũ argueret᷑: tota in latͥmas

Expanded text:
peccatorem poenitentem, et veniam postulantem. 30. Cumque jam aliquatenus didicisset inter homines conversari, et humana agere et tolerare, jamque inter fratres suos et cum eis inciperet frui fructibus conversionis suae, pater quoque, qui solus domi remanserat, veniens ad filios suos, appositus est ad eos: qui cum aliquantum tempus ibi fecisset, obiit in senectute bona. Soror quoque eorum in saeculo nupta, et saeculo dedita, cum in dem aliquando inspvisitaret. Cumque venisset quasi visura venerabilem fratrem suum, et adesset cum comitatu superbo et apparatu, ille detestans et exsecrans eam tanquam rete diaboli ad capiendas animas, nullatenus acquievit exire ad videndum eam. Quod audiens illa, cona fratre suo Andrea, quem ad portam invenerat monasterii, ob vestium apparatum stercus involutum argueretur, tota in lacrymas
Abbreviated transcription (Latin):
estimantes: ꝓ nichilo habebant qͥcqͥd
sͥ deesset. dũ relinquerent post se quod
illis sufficeret: ⁊ ad subsidiũ uecessitatiᷤᷤ
⁊ ad aliquã conscienciã uoluntariȩ pro
xp̃o pauꝑcatis. Primaq facie ab intͦe¬
untib clarãuallẽ ꝑ descensũ montis.
d̾s in domib eiꝰ cognoscebat᷑. cũ simpli¬
citate ⁊ humilitate ȩdificioꝵ simplici¬
tatẽ ⁊ humilitatẽ in habitantiũ pauꝑũ
xp̃i uallis muta loqueret᷑. Demq in
ualle illa plena hõib in qua nemini
ociosũ eẽ licebat. om̃ib laborantib. ⁊
singulis circa iniunc̾ta occupatis. me¬
dia die mediȩ noctis silentiũ a suꝑue¬
nientib inuemiebat᷑: pret̾ laboꝵ sonit᷑.
uł si fr̃s in laudib d̃i occuparentur.¬

Expanded text:
aestimantes, pro nihilo habebant quidquid sibi deesset: dum relinquerent post se quod illis sufficeret et ad subsidium necessitatis, et ad aliquam conscientiam voluntariae pro Christo paupertatis. Primaque facie ab introeuntibus Claram-Vallem per descensum montis. Deus in domibus ejus cognoscebatur, cum in simplicitate et humilitate aedificiorum simplicitatem et humilitatem inhabitantium pauperum Christi vallis muta loqueretur. Denique in valle illa plena hominum, in qua nemini otiosum esse licebat, omnibus laborantibus, et singulis circa injuncta occupatis, media die mediae noctis silentium a supervenientibus inveniebatur, praeter laborum sonitus, vel si fratres in laudib
Abbreviated transcription (Latin):
loqͥo. om̃i meliꝰ locutõe prudentiã
iuuenis mag̾ mag̾q ꝓdet ue̾cundia
locñdi: intellexit uir sapiens diui¬
nã uisitationẽ in aduentu hospitis
sui. Nec defuit hospitalitatis pia
instantia: donec usq ad familiarẽ
fidutiã ⁊ lib̾tatẽ loqñdi ꝓducto col¬
loqͥo ad alterutrũ. iã meliꝰ ꝯm̃daret¬

Expanded text:
iam juvenis magis magisque proderet verecundia loquendi, intellexit vir sapiens divinam visitationem in adventu hospitis sui. Nec defuit hospitalitatis pia instantia, donec usque ad familiarem fiduciam et libertatem loquendi producto colloquio ad alterutrum, jam melius e
Abbreviated transcription (Latin):
ret. ad qͣm ordinatio ip̃a respiciebat.
quereutib frĩb quo eũ duce̾nt ad¬
ordinandũ. cito de ꝓximo se optulit
bona fama uen̾abilis cathalaumen¬
siuĩ ep̃i opinatissim illiꝰ magist᷑ Guil¬
lelim de campellis: illucq eũ tͣnsuit¬
Abuit aut̃ cathalatinii.: assũpto secũ
elbodone monacho qͦdam cist̾cien¬
se. Intrauit gͦ p̃dicti ep̃i domum
iuuenis exesi corꝑis ⁊ moribundi.
habitu qͦ despicabilis. subseqñte
monacho semore. ⁊ magnitudine &
robore corꝑis elegantiꝰ alus riden¬

Expanded text:
m ordinatio ipsa respiciebat, quaerentibus fratribus cui eum ducerent ordinandum, cito de primo se obtulit bona fama venerabilis Catalaunensium episcopi, opinatissimi illius magistri Guillelmi de Campellis; illucque eum transmitAbiit autem Catalaunum assumpto secum Elbodone monacho quodam Cisterciensi. Intravit ergo praedicti episcopi domum juvenis exesi corporis et moribundi, habitu quoque despicabilis, subsequente monacho seniore, et magnitudine et robore corporis eleganti; aliis riden
Abbreviated transcription (Latin):
S cũ caro in eo ex dono p̃uenientiᷤ gr̃ȩ
& adiutorio subseqñtis naturs. & usu bo¬
no spũalis disciplinȩ. uix ĩa aliqͥd con¬
cupiscẽt aduersus sp̃m. hoc ẽ qd̃ spm le¬
deret: sp̃c supͣ uires. supͣ uirtutẽ carnis
ut infirmũ anmal cadens sub onere.
usq in hanc diẽ ñ adiciat ut resurgat.
Quid enũ dicam de sõno: qui in ceteris
hominib solet ẽẽ refectio laboꝵ & sen¬
suũ. aut mentiũ recreatio: Ex tẽ usq
hodie iugilat ult possibilitatẽ huma¬

Expanded text:
Sed cum caro in eo ex dono praevenientis gratiae, Sed cum caro in eo ex dono praevenientis gratiae, et adjutorio subsequentis naturae, et usu bono spiritualis disciplinae, vix jam aliquid concupisceret adversus spiritum, hoc ederet; spiritus supra vires, supra virtutem carnis ut infirmum animal cadens sub onere, usque in hanc diem non adjiciat ut resurgat. Quid enim dicam de somno, qui in caeteris hominibus solet esse refectio laborum et sensuum, aut mentium recreatio? Extunc usque hodie vigilat ultra possibilitatem huma
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłȩ. cũ in eiꝰ capite ubi tres erant.
unã tm̃ fenestrã eẽ arbitraret᷑.
Uriositatis enĩ sensu mortifica¬
to. nil huimodi adĩtebat: uł si
torte aliqñ eũ ꝯtingebat uid̾e. memo¬
ria ut dictĩ᷑ alibi occupata ñ adu̾te¬
bat. Sine memoria quippe: sensus
sentientis nullus ẽ. Natura quoq m
eo ñ dissentiebat a gr̃a: ut in eo quoq¬
Puer crã ingeniosus. ⁊ sortitꝰ sũ anunã
bonã. ⁊ cũ magis essem bonͦ ueni ad
corpꝰ incoiqͥnatũ. Ad contẽplanda
quippe sp̃ualia queq seu diuina cũ gr̃a
spũali. naturali quadã uͥtute pollebat
ingenui: sortitꝰq etiam in hoc erat ani¬
mam bonã: sensualitatẽ ñ curiose
lasciuã. nͨ suꝑbe rebellẽ. s congauden¬
st̃. sponte subditã spũi & seruientẽ: corpꝰ
etiam nulliꝰ unquã contaminatũ con¬
sic̃ oportebat curaret᷑. ad seruiendum
spĩm in seruitio dĩ aptissimũ instrumtu.

Expanded text:
ecclesiae, cum in ejus capite, ubi tres erant, ecclesiae, cum in ejus capite, ubi tres erant, unam tantum fenestram esse arbitraretur. Curiositatis enim sensu mortificato, nil hujusmodi sentiebat; vel si forte aliquando eum contingebat videre, memoria, ut dictum est, alibi occupata non advertebat. Sine memoria quippe sensus sentientis nullus est. 21. Natura quoque en eo non dissentiebat a gratia, ut in eo quoqPuer eram ingeniosus, et sortitus sum animam bonam; et cum magis essem bonus, veni ad corpus incoinquinatum . Ad contemplanda quippe spiritualia quaeque seu divina, cum gratia spirituali, naturali quadam virtute pollebat ingenii; sortitusque etiam in hoc erat animam bonam, sensualitatem non curiose lascivam, nec superbe rebellem, sed congaudensunt, sponte subditam spiritui et servientem: corpus etiam nullius unquam contaminatum consicut oportebat, curaretur, ad serviendum spiritui in servitio Dei aptissimum instrumentum.
Abbreviated transcription (Latin):
lũ concupiscentias cariuis. que ꝑ sens
corꝑis fiunt: s ⁊ sensus ip̃os ꝑ qͦs fun
Cũ enĩ iam int̾iore serisu illuminati
amoris. dulciꝰ ac frequentiꝰ sentire iei¬
peret desursũ spirantẽ sͥ suauitatem:
sensui illi int̾iori timens a sensib corꝑis:
uꝑx tm̃ eis ꝑmitcebat. quantũ sufficet
ad extĩoris cũ hominib ꝯu̾satõis so¬
cietatẽ. Qd̃ cũ ꝯtinui usus instantia¬
in consuetudinẽ mittẽt. ꝯsuetudo ei
ip̃a quodãmͦ uertebat᷑ in naturam.
Totꝰq ab sortꝰ in sp̃m. spe tota in dm̃ di¬
recta intentione. seu in meditatione
spũali tota occupata memoria: iudñs
ñ uidebat. audiens ñ audiebat. nicħ
sapiebat gustanti: uix aliqͥd sensu
aliqͦ corꝑis sentiebat. Iam quippe
anunũ integrũ exeg̾at in cella noui¬
tioꝵ: cũ exiens inde ignoraret adhuc
an habet domͦ ip̃a testudinẽ. quam
solemꝰ dr̃e celaturã. Multo temꝑe
freq̃utauerat intrans ⁊ exiens domũ

Expanded text:
lum concupiscentias carnis, quae per sensus lum concupiscentias carnis, quae per sensus corpus fiunt, sed et sensus ipsos per quos fiunt. Cum enim jam interiori sensu illuminati amoris, dulcius ac frequentius sentire inciperet desursum sibi spirantem suavitatem, sensui illi interiori timens a sensibus corporis, vix tantum eis permittebat, quantum sufficeret ad exterioris cum hominibus conversationis societatein consuetudinem mitteret, consuetudo ei ipsa quodammodo vertebatur in naturam: totusque absorptus in spiritum, spe tota in Deum directa, intentione seu meditatione spirituali tota occupata memoria, videns non videbat, audiens non audiebat; 1071 nihil sapiebat gustanti, vix aliquid sensu aliquo corporis sentiebat. Jam quippe annum integrum exegerat in cella Novitiorum, cum exiens inde ignoraret adhuc an haberet domus ipsa testudinem, quam solemus dicere caelaturam. Multo tempore frequentaverat intrans et exiens domum
Abbreviated transcription (Latin):
monasticum confortandũ ac dila
mans aut cogitans: potius ad custo¬
diam cordis sui ⁊ ꝓpositi constantiã
hoc semꝑ in corde. sepe etiã in ore
habebat. Bernarde. buarde: ad qͥd
uenisti: Et sic̃ de dño legit᷑. qr cepit
ihc facere ⁊ doc̾e: a prima die ingreᷤᷤ¬
sus suis cellam nouitioꝵ ip̃e cepit a¬
gere in semet ip̃o. qd̾ alios erat doc¬
turꝰ ꝑostmodũ enĩ cũ iam clare¬
uallis abbas ẽe̾t ordinatꝰ. aduen¬
tantib nouitus ⁊ festinantibringͤ¬
di. audire eũ soliti sumꝰ p̃dicantẽ
ac dicentẽ. Si ad ea que intꝰ st̃ festi¬
na.tis: hic hic foris climitte corꝑa
que de scło attulistis. Soli sp̃c ingre¬
diant᷑: caro ñ ꝓdest quicquã. Qd̾cũ
nouitus ad nouitatẽ uerbi ꝑterritis.
parceus tenĩtudim eoꝵ.clem̃tiꝰ expo¬
tiã p̃dicare solebat foris dimittendã:
ip̃e cũ nouitiꝰ ee̾t. in nullo sͥ parcens.
iustabat om̃imnodis mortificare ñ so¬

Expanded text:
mmmans aut cogitans, potius ad custodiam sui cordis, et propositi constantiam, hoc semper in corde, saepe etiam in ore habebat: « Bernarde, Bernarde, ad quid venisti? » Et sicut de Domino legitur, quia coepit Jesus facere et docere , a prima die ingressus sui in cellam Novitiorum, ipse coepit agere in semetipso quod alios erat docturus. 20. Postmodum enim cum Clarae-Vallis abbas esset ordinatus, adventantibus novitiis et festinantibus ingredi, audire eum soliti sumus praedicantem ac dicentem: « Si ad ea quae intus sunt festinatis, hic foris dimittite corpora quae de saeculo attulistis: soli spiritus ingrediantur; caro non prodest quidquam. » Quod cum novitiis ad novitatem verbi perterritis, parcens teneritudini eorum, clementius expotiam praedicare solebat foris dimittendam: ipse cum novitius esset, in nullo sibi parcens, instabat omnimodis mortificare non so
Abbreviated transcription (Latin):
xx i i. cist̾ciũ iugressus cũ soctis ãpliꝰ
dedit dñs benedictionẽ: ⁊ unea il¬
la dñi sabaoth dedit fructũ siuum:
extendens palmites suos usq ad
mare. ⁊ ultͣ mare ꝓpagines suas.
Hec quidẽ fuere uiri dĩ conu̾sionis
sc̃a pͥncipia. Conu̾sationis aut eiꝰ
insignia. quomͦ uitã angłicã ge¬
rens in t̾ris uixit. neminẽ enarra¬
re posse puto: qui ñ uiuat de sp̃u de
quo ille iuixit. Solius quippe doña¬
tis ⁊ accipientis ẽ nosse. quantum
ab ip̃o mex ꝯuersionis exordio pre¬
uen̾it eũ dñs in bñdictionib dulce¬
dinis suȩ: qͣnta repleuerit gra elec¬
tionis: quomͦ ab ubertate domus
suȩ inebriau̾it eũ. Ingressus ẽ aũt
domũ illam pauperẽ sp̃u. et eo ad¬
huc tempore absconditã ac pene nul¬
lam: intentione ibi morienli a cordi¬
b ⁊ memoria hominũ. ⁊ spe delites¬
cendi. ⁊ latendi tanquã uas ꝑditũ:
dõ alit̾ disponente. ⁊ eũ in uas elec¬
tionis pparante: ñ solũ ad ordinẽ

Expanded text:
i, Cistercium ingressus, cum sociis amplius dedit Dominus benedictionem, et vinea illa Domini Sabaoth dedit fructum suum, extendens palmites suos usque ad mare, et ultra mare propagines suas. Haec quidem fuere Viri Dei conversionis sancta principia. Conversationis autem ejus insignia, quomodo vitam angelicam gerens in terris vixit, neminem enarrare posse puto, qui non vivat de spiritu, de quo ille vixit. Solius quippe donantis et accipientis est nosse, quantum ab ipso mox conversionis exordio praevenerit eum Dominus in benedictionibus dulcedinis suae; quanta repleverit gratia electionis, quomodo 1242 ab ubertate domus suae inebriaverit eum. Ingressus est autem domum illam pauperem spiritu, et eo adhuc tempore absconditam ac pene nullam, intentione ibi moriendi a cordibus et memoria hominum, et spe delitescendi et latendi tanquam vas perditum; Deo aliter disponente, et eum sibi in vas electionis praeparante, non solum ad Ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
b xp̃c mortiuis. ẽ. Quia enĩ peccatͥr
sũ: iccirco ꝯsiliũ ⁊ ꝯsilĩ ⁊ colloquium
bonoꝵ reqͥro. Et si despiuit frat᷑ mñs
carnem meã: ne despiciat serinis dei
animam meã. Ueiat. p̃cipiat. qͥc¬
sionẽ tenens: exut ad eam cũ fr̃ĩb
ñ pot̾at: pͥmo u̾bo omnẽ ei mundiglo¬
riam in cultu uestium ⁊ mom̃ib scłi
formam uitę matͥs sux̨. in ꝗtia młto
temꝑe uixit cũ uiro ei inclixit: et sic
eam a se dimisit. Illa uͦ obedientissime
parens p̃cepto. reduit ad ꝓpria: muta¬
ta repente scm onũipotentiã cdext̾e
excelsi. Scupebant om̃s adolescemu¬
lam nobilẽ. delicatã. subita mutatiõe
in habitu ⁊ uictu. in medio scli uttam
ducere heremiticã: iustare uigilus &¬
scło ꝓrsus se face alienã. Biennio pꝰea
sic uixit cũ uiro suo: illo sane sedo ma¬
xiie anno dante dõ honorẽ: nͨ teni̾a¬
re ulteriꝰ p̃sum̃te templũ sp̃e sc̃i. Qui
etiam tandẽ uͥtute eiꝰ ꝑseu̾antie inc¬

Expanded text:
 mortuus est. Quia enim peccatrix sum, idcirco consilium et colloquium bonorum requiro. Et si despicit frater meus carnem meam, ne despiciat servus Dei animam meam. Veniat, praecipiat: quisionem tenens, exiit ad eam cnon poterat, primo verbo omnem mundi gloriam in cultu vestium et in omnibus formam vitae matris suae, in qua multo tempore vixerat cum viro, ei indixit; et sic eam dimisit. Illa vero obedientissime parens praecepto, rediit ad propria, mutata repente secundum omnipotentiam dexterae Excelsi. Stupebant autem omnes adolescentulam nobilem, delicatam, subita mutatione in habitu et victu, in medio saeculi vitam ducere eremiticam, instare jejusaeculo prorsus se facere alienam. Biennio postea sic vixit cum viro suo, illo sane, secundo maxime anno, dante Deo honorem, nec temerare ulterius praesumente templum Spiritus sancti. Qui etiam tandem virtute ejus perseverantiae vic
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ a pͥma die conusionis suȩ. usq
ad hoc tempꝰ. tã singłarit̾ sacrũ illud
pectꝰ noscit᷑ possidere: ut gͣ om̃s ani¬
mas. mat̾nũ gerere uideat᷑ affectũ.
Erat gͦ uehemens in p̾cordus eiꝰ sci
desiderii & sc̃ȩ humilitatis conflictꝰ
mͦ eñ se ip̃m deiciens fatebat᷑ indig¬
nũ ꝑ quẽ fructꝰ aliquis ꝓueniret:
mͦ oblitꝰ sui estuabat flagͣntissimo
ardore. ut nullã nͥ ex multoꝵ salu¬
te. consolationẽ posse admitt̾e ude¬
uatur. Sane fidutiam caritas parie¬
bat: s eandẽ castigabat humilitas.
Contigit au̾t int̾ hec: ut aliqñ cẽpiꝰ
solito surgerent. ad uigilias. Quib
ꝑ actif: cuł usq ad matiitinas lau¬
des aliqͣnͣto longius suꝑesset noctis
int̾uallũ. egressus foras & loca uici¬
ua circinens: orabat dm̃i ut acceptĩ
Subito uͦ stans imp̃a orõe modice int̾¬
clusis oculis uidit undiq ex uicinis
montib tantã diu̾si habitꝰ ⁊ diuersę
condirionis hominũ multitudinem

Expanded text:
e conversionis suae usque ad hoc tempus tam singulariter sacrum illud pectus noscitur possidere, ut erga omnes animas maternum gerere videatur affectum. Erat ergo vehemens in praecordiis ejus, sancti desiderii, et sanctae humilitatis conflictus. Modo enim seipsum dejiciens, fatebatur indignum, per quem fructus aliquis proveniret: modo oblitus sui, aestuabat flagrantissimo ardore, ut nullam nisi ex multorum salute consolationem posse admittere videretur. Sane fiduciam charitas pariebat, sed eamdem castigabat humilitas. Contigit autem inter haec, ut aliquando temperius solito surgeret ad vigilias. Quibus peractis, cum usque ad matutinas laudes aliquanto longius superesset noctis intervallum, egressus foras, et loca vicina circumiens, orabat Deum, ut acceptum Subito vero stans in ipsa oratione, modice interclusis oculis, vidit undique ex vicinis montibus tantam diversi habitus et diversae conditionis hominum multitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
uit̾ allocutꝰ dimisit a se: uade inqͥens
sanũ inuenies uirũ tuũ. Illa uͦ abienᷤᷤ
in domũ suã: sic̃ audierat sic inuenit.
Abbas uͦ ꝯsolans pusillanimitatẽ cel¬
lerarn sui: ad sustinendũ dũm de cet̾o
reddidit fortiorẽ. Nec tm̃ semel hoc
ei contigisse certũ est: s sepe cũ huiꝰ¬
modi necessitas instaret. repente ũn
qd uiri pructentes intelligentes ma¬
nũ dñi ẽẽ cũ eo: tenitudorẽ m̃ttis eiꝰ

Expanded text:
allocutus dimisit a se: « Vade, » inquiens, « sanum invenies virum tuum. » Illa vero abiens in domum suam, sicut audierat, sic invenit. Abbas vero consolans pusillanimitatem cellarii sui, ad sustinendum Dominum de caetero reddidit fortiorem. Nec tantum semel hoc ei contigisse certum est, sed saepe, cum hujusmodi necessitas instaret, repente, unde quod viri prudentes 1074 intelligentes manum
Abbreviated transcription (Latin):
duos ex om̃i nũo illo notabat a cibi
illiꝰ salutaris participatione uacuos
remansisse. Alt̾ nãq eoꝵ nec sume¬
bat: alt̾ sum̾e quidẽ uidebat᷑. s tan¬
quã minꝰ caute sum̾et spargebat᷑.
Utrũq uͦ postea ꝓbauit euentus.

Expanded text:
duos ex omni numero illo notabat a cibi duos ex omni numero illo notabat a cibi illius salutaris participatione vacuos remansisse. Alter namque eorum nec sumebat; alter sumere quidem videbatur, sed tanquam minus caute sumeret, spargebatur. Utrumque vero postea probavit event
Abbreviated transcription (Latin):
quodãmͦ ꝓpħantib concencebat᷑. ab oĩb
onudicabat᷑ ab om̃ib: ⁊ adorans
dĩmi ⁊ confitens qd̾ uere ds efsot in
eis. aut ip̃e unamimiticti eoꝵ ad here¬
bat: aut recedens flebet semet iplũ:
illos aut̃ beatificabat. Hoc enĩ illis
temporib et ii illis parcib erat inau¬
ditũ: ut alicuiꝰ adhuc in scło ꝯmoran¬
tis conu̾sio p̃sciretur. Ipsi uͦ quasi m̃¬
sib sex post primũ ꝓpositũ inscłari
habitu stabant: ut periude plures
congregarent᷑: dũ quorundam nego¬
cia ꝑ id tẽporis expedicbant᷑:
um aut̃ iã suspecta inciperet ceͣ
mnultitudo. ue quẽ de num̾o coꝵ
surriperet is qui tẽptat: placuit dõ
suꝑ hoc reuclare qͥd futurũ eͥe̾t. Aspi¬
ciebat enĩ quidã eoꝵ in uisu noctis:
⁊ uidebat quasi eos om̃s consedisse in
domo uua: ⁊ ꝑ ordinẽ singłos qͣi com¬
municare de cibo quodã miri cando¬
ris ⁊ saporis. Quẽ cet̾is om̃ib oꝑtune
suscipientib. ⁊ cũ gaudio magno:

Expanded text:
antibus convincebatur, ab omnibus, dijudicabatur ab omnibus; et adorans Dominum, et confitens quod vere Deus esset in eis , aut ipse unanimitati eorum adhaerebat, aut recedens flebat semetipsum, illos autem beatificabat. Hoc enim illis temporibus et in illis erat partibus inauditum, ut alicujus adhuc in saeculo commorantis conversio praesciretur. Ipsi vero quasi mensibus sex post primum propositum in saeculari habitu stabant, ut proinde plures congregarentur, dum quorumdam negotia per id temporis expediebantur. 16. Cum autem jam suspecta inciperet esse multitudo, ne quem de numero eorum subriperet is qui tentat, placuit Deo super hoc revelare quid futurum esset. Aspiciebat enim quidam eorum in visu noctis, et videbat quasi eos omnes consedisse in domo una, et per ordinem singulos quasi communicare de cibo quodam miri candoris et saporis: quem caeteris omnibus optime suscipientibus, et cum gaudio magno,
Abbreviated transcription (Latin):
& delicate cõplexionis fuiss ieuinus
multis & ingilus. frigore & labore.
duriorib & continius exercitus at¬
trita. corrupto stomacho. crudũ con¬
tinuo ꝑ os solet reicere qd inoredit᷑.
Qd̃ siquid naturali decoctione dige¬
stũ. tͣnsfundit᷑ ad inferiora: ibi nicħo¬
minꝰ partib illis corꝑis ñ iniorib
infirmitatũ incõmodis obsessis. non¬
nͥ cũ graui torm̃to egredit᷑. Si qͥd aũt
residuũ est: ip̃m ẽ alim̃tũ corꝑis eiꝰ
qualecũꝙ. ñ tã ad uitam sustentandã.
quã ad differendã mortẽ. Semꝑ aut̃
pcibũ. qͣi pensare solitꝰ. ẽ qͣntu come¬
derit.Si aliqñ nel ad modicũ m̃surã
solitã excessisse se dep̃hendit: impune
abire ñ patitur. S & usus parsymo¬
niȩ sic ei in naturã uersus ẽ ut & si
aliqñ corporalis sͥ cuiꝰ̾bet refectionis
plus aliquid solito uelit indulg̾e. uiix
possit. Sic aũt̃ ab inicio fuit int̾ no¬

Expanded text:
et delicatae complexionis fuisset, jejuniis et delicatae complexionis fuisset, jejuniis multis et vigiliis, frigore et labore, durioribus et continuis exercitiis attrita, corrupto stomacho, crudum continuo per os solet rejicere quod ingeritur. Quod si quid naturali decoctione digestum transfunditur ad inferiora, ibi nihilominus partibus illis corporis non minoribus infirmitatum incommodis obsessis, nonnisi cum gravi tormento egeritur. Si quid autem residuum est, ipsum est alimentum corporis ejus qualecunque, non tam ad vitam sustentandam, quam ad differendam mortem. Semper autem post cibum quasi pensare solitus est quantum comederit. Si quando vel ad modicum mensuram solitam excessisse se deprehenderit, impune abire non patitur. Sed et usus parcimoniae sic ei in naturam versus est, ut etsi aliquando corporalis sibi cujuslibet refectionis plus aliquid solito velit indulgere, vix possit. Sic autem ab initio fuit, inter no
Abbreviated transcription (Latin):
possit. Nullũ enĩ tempꝰ magis se ꝑd̾e
conqueri solet. quã quo dorunt. idone¬
am satis roputans comꝑationẽ mor¬
tis & somni: ut sic clormientes uidean¬
tur mortui apud homines. quomͦ apd̾
om̃ mortiu dormientes: Unde etiam
si quẽ forte religiosũ. in dormiendo seu
duriꝰ st̾̃tentẽ audierit. seu minꝰ cõposite
s carnalit̾ eũ seu scłarit̾ dormire cau¬
satur: In ipso nãq tenuẽ uictũ: cemius
somnꝰ comitat᷑. In neut᷑ enĩ ullã indul¬
get corꝑi suo secietatẽ. nͥ qd̃ in utroq
sũpsisse aliquid sat ei est. Quantũ enĩ
ad ugilias iugiliarũ ei modus est. ñ
totã noctẽ duc̃e insonnẽ. Porro ad
comedendũ usq hodie uix aliqͣu
uoluptate trahit᷑ appetitꝰ: s solo ti¬
more defectꝰ. Et enĩ comesturꝰ: pͥquã
comedat. sola cibi memoria satur. ẽ.
Si .c accedit ad sum̃dũ cibũ: qͣi ao
tormentũ. Apͥmo siqͥdẽ comiĩsionis
suc e anno sen egressionis de cella no¬

Expanded text:
. Nullum enim tempus magis se perdere conqueri solet, quam quo dormit, idoneam satis reputans comparationem mortis et somni: ut sic dormientes videantur mortui apud homines, quomodo apud Deum mortui dormientes. Unde etiam si quem forte religiosum in dormiendo seu durius stertentem audierit, seu minus composite sed carnaliter eum seu saeculariter dormire causatur. In ipso namque tenuem victum tenuis somnus comitatur. In neutro enim ullam indulget corpori suo satietatem, nisi quod in utroque sumpsisse aliquid sat ei est. Quantum enim ad vigilias, vigiliarum ei modus est non totam noctem ducere insomnem. 22. Porro ad comedendum usque hodie vix aliquando voluptate trahitur appetitus, sed solo timore defectus. Etenim comesturus, priusquam comedat, sola cibi memoria satiatus est. Sic accedit ad sumendum cibum, quasi ad tormentum. A primo siquidem conversionis suae anno, seu egressionis de cella No
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm translatis post aliquot annos edifi¬
cus monasterii. eodẽ in loco positum
oratoriũ cern̾et. uͥ uoces illas audiss
Mansi ego aut̃ indignꝰ cũ eo paucis
dieb: quocũq oculos u̾teb̃ mians
qͣi celos me uid̾e nouos. ⁊ terrã nouã.
⁊ antiquoꝵ egẏptioꝵ monachorum

Expanded text:
quam, translatis post aliquot annos aedifiquam, translatis post aliquot annos aedificiis monasterii, eodem loco positum oratorium cerneret, ubi voces illas audisset. Mansi autem indignus ego cum eo paucis diebus, quocunque oculos vertebam, mirans, quasi coelos me videre novos, et terram novam, et antiquorum Aegyptiorum
Abbreviated transcription (Latin):
oleũ bibisse tanquã aquã: ⁊ multa ta¬
lia contingebant ei. Solã quippe aqͣm
sͥ sapere dicebat. eo qd̾̃ dũ sumet. fauces
⁊ guitur ei refrigerabat. Sic gͦ tune
eũ inueni: ⁊ sic habitabat in illa solitu¬
diue sua. uir ille di S ñ erat solꝰ cũ qͦ
erat cłs. ⁊ custodia ⁊ ꝯsolatio scõꝵ angło¬
rũ. Qd̾ etiam manifestis indiciis demõ¬
stratũ ẽ. Nocte enuĩ quadã solito atten¬
cũ tenuit soporatꝰ uoces audiuit tanqͣm
cͣnseuntis multitudinis copiose. Eui¬
gilaus aut̃ ⁊ easdẽ uoces pleniꝰ audĩes:
cellã qͦ in qua iacebat egredit᷑. ⁊ ꝓse¬
quitur abeuntes. Haud ꝓcul aberat
loeus densis adhuc spinarũ uepͥũq
fructetis abundans. s ñc longe. utta¬
tus ab illo. Suꝑ hunc aliqͣndiu stabant
uelud alt̾nantes chori hinc inde dispositi. et
uir sc̃s aucliebat. ⁊ delectabat᷑. Cuius
tñ misteriũ iusionis ñ prius agnouit:

Expanded text:
oleum bibisse tanquam aquam, et multa taoleum bibisse tanquam aquam, et multa talia contingebant ei. Solam quippe aquam sibi sapere dicebat, eo quod dum sumeret, fauces et guttur ei refrigerabat. 34. Sic ergo tunc eum inveni, et sic habitabat in illa solitudine sua vir ille Dei. Sed non erat solus, cum quo erat Deus, et custodia et consolatio sanctorum Angelorum: quod etiam manifestis indiciis demonstratum est. Nocte enim quadam solito attencum tenuiter soporatus voces audivit tanquam transeuntis multitudinis copiosae. Evigilans autem et easdem voces plenius audiens, cellam quoque in qua jacebat egreditur, et prosequitur abeuntes. Haud procul aberat locus densis adhuc spinarum vepriumque frutetis abundans, sed nunc longe mutatus ab illo. Super hunc aliquandiu stabant velut alternantes chori hinc inde dispositi, et Vir sanctus audiebat, et delectabatur. Cujus tamen mysterium visionis non prius agnovit
Abbreviated transcription (Latin):
obedicdant: uisto di iudicio ronali cui¬
dam bestie datꝰ siĩ ad obediendũ. Dice¬
bat. ant de quodã homine rusticano ⁊
nano. iuil ꝓrsus sciente. ipinq ab infir¬
mitate qua laborabat euraturũ se iac¬
⁊ttante: eui ad obedicndũ ab ep̃o ⁊ ab¬
batib ⁊ frib sius tͣditꝰ erat. Ibiq cũ eo
manducantes. es̃ arbitrarem hominẽ
tam infirmũ tanteq puidentiȩ cõmissũ
sic̃ oportebat ꝓcurandũ. ⁊ uid̾emꝰ ei a¬
gente medico illo suo offerri cibos. qͦs
sanꝰqͥs uix uł ui angustia famis atting̾et:
udebamꝰ ⁊ tabescebamꝰ: iuix regłari silen¬
tio nos cohibente. quiñ alũ qͣi sacͥlegũ ⁊
homicidã ira ⁊ contumelus insurgemͦ.
Ipẽ aut̃ in quẽ hec fiebant in different
ciucta sumens. eq om̃ia approbabat:
sic̃ qui sensu ip̃o corrupto ⁊ pene emor¬
tuo sapore uix aliqͥd discernebat. Nã
butyro multis dieb noscit᷑ comedisse:

Expanded text:
obediebant, justo Dei judicio irrationali cuiobediebant, justo Dei judicio irrationali cuidam bestiae datus sum ad obediendum. » Dicebat autem de quodam homine rusticano et vano, nihil prorsus sciente, ipsumque ab infirmitate qua laborabat, curaturum se jactitante, cui ad obediendum ab Episcopo et Abbatibus et fratribus suis traditus erat. Ibique cum eo manducantes, cum arbitraremur hominem tam infirmum, tantaeque providentiae commissum, sicut oportebat, procurandum, et videremus ei, agente medico illo suo, offerri cibos quos sanus quis vix prae angustia famis attingeret, videbamus et tabescebamus, vix regulari silentio nos cohibente quin in illum quasi sacrilegum et homicidam ira et contumeliis insurgeremus. Ipse autem in quem haec fiebant, indifferenter cuncta sumens, aeque omnia approbabat: sicut qui sensu ipso corrupto, et pene emortuo sapore, vix aliquid discernebat. 1077bi oblatum pro butyro multis diebus noscitur comedisse;
Abbreviated transcription (Latin):
tare cepi. Quẽ cũ ibi cũ qͦdã abbe alto
uisitarẽ: iueni eũ in suo illo tugͣio.
quale lepsis in competis. publieis fier
solet. Inueni aut̃ ex p̾cepto ut dictũ
est ep̃i ⁊ abbatũ. feriatũ ab om̃i sollie¬
tudine domꝰ. tam int̾iori quã ext̾iori:
uacantẽ do ⁊ s: ⁊ qͣi in delitus ꝑadisi
exultantẽ. Ingressusq regiũ auo
cubiculũ. cũ consid̾arẽ habitationem
⁊ habitatorẽ: cantã mͥdm̃ testor do¬
mꝰ ip̃a incutiebat reuentiã sui: ac si in¬
greder ad altare dĩ. Tantaq affectus
sũ dulcedine ł suauitate cͥca hominem
illũ. tantoq desidio in pauꝑtate illa
⁊ simplicitate cohabitandi ei: ut si op¬
dio illa die in data fuisset. uuiltam optas¬
sem quã ibi cũ eo semꝑ mane ad serxu¬
enduĩ ei. Cũq ⁊ ip̃e icissim nos cum
gaudio suscepisset. ⁊ quereremꝰ quid
aget. quomͦ ibi iuuet: modo illo suo
gritioso arridens nobis optime in qͥt.
Ego eui lactenꝰ homines rationales

Expanded text:
ntare coepi: quem cum ibi cum quodam abbate altero visitarem, inveni eum in suo illo tugurio, quale leprosis in compitis publicis fieri solet. Inveni autem ex praecepto, ut dictum est, Episcopi et Abbatum feriatum ab omni sollicitudine domus, tam interiori quam exteriori, vacantem Dexsultantem. Ingressusque regium illud cubiculum, cum considerarem habitationem et habitatorem, tantam mihi, Deum testor, domus ipsa incutiebat reverentiam sui, ac si ingrederer ad altare Dei. Tantaque affectus sum suavitate circa hominem illum, tantoque desiderio in paupertate illa et simplicitate cohabitandi ei, ut si optio illa die mihi data fuisset, nil tam optassem quam ibi cum eo semper manere ad serviendum ei. Cumque et ipse vicissim nos cum gaudio suscepisset, et quaereremus quid ageret, quomodo ibi viveret, modo illo suo generoso arridens nobis: « Optime, » inquit Ego cui hactenus homines rationabiles
Abbreviated transcription (Latin):
sionis imanimitatẽ consenserant: sic̃
de pͥmitiuis eccłe filus legit᷑. multitu¬
dinis eoꝵ erat cor unũ. ⁊ anima una in
dño: ⁊ habitabant unauimit̾ simul:
nec quisquã alioꝵ audebat connung̾e¬
se eis. Erat enĩ eis castellioni domꝰ u¬
na ꝓpria ⁊ cõmunis omniũ: uͥ conueni¬
ebant ⁊ cohabitabant ⁊ colloquebant᷑:
quã ingredi uix aliqͥs audebat. q̃ ñ e̾tt
de cetu eoꝵ S̾ ⁊ siquis intͣbat: uidens ⁊

Expanded text:
nt, sicut de primitivis Ecclesiae filiis legitur: Multitudinis eorum erat cor unum, et anima una in Domino , et habitabant unanimiter simul, nec quisquam aliorum audebat se conjungere eis . Erat enim eis Castellioni domus una propria et communis omnium, ubi conveniebant, et cohabitabant, et colloquebantur, quam ingredi vix aliquis audebat qui non esset de coetu eorum. Sed et si quis intrabat
Abbreviated transcription (Latin):
interun ad p̃sentes angustias suffice
pondit. ẽ c̃ dinintens eũ: ad or̃ouẽ
confugit. Post paululũ uͦ rediens se¬
rardus: mulierẽ qͣnd̾a de castellione
foris ẽẽ & uelle ei loqͥ ñtiauit. Ad qͣm
cũ egrederet᷑: ꝓcidens ad pedes eius
eadẽ mulier: xͦii. librarũ bñdictionẽ

Expanded text:
interim ad praesentes angustias sufficere pondit. Tunc dimittens eum, ad orationem confugit. Post paululum vero rediens Girardus, mulierem quamdam de Castellione foris esse, et velle ei loqui nuntiavit. Ad quam cum egrederetur, procidens ad pedes ejus eadem mulier, duodecim lib
Abbreviated transcription (Latin):
Uidi ego eũ in scło. postea uagũ ⁊ pro¬
fugũ a facie dm̃i sic̃ caui: qͣntũ aĩad¬
uertere potui hominẽ humillimum.
⁊ miserabilis consisionis: s nimie pu¬
sillanimitatis. Qui tñ in ultimiscla¬
rã uallẽ rediit. infirmitate corꝑis. ⁊
inopia cogente: cũ homo bene natꝰ
ab om̃ib cognatis ⁊ amicis ꝓiceret᷑:
ibiq ꝓpͥctati renuntians. s ñ omnino
ꝓprie uoluntati: obit. ñ quidẽ intus

Expanded text:
Vidi ego eum in saeculo postea vagum et profugum a facie Domini sicut Cain, quantum animadvertere potui, hominem humillimum, et miserabilis confusionis, sed nimiae pusillanimitatis. Qui tamen in ultimis Claram-Vallem rediit infirmitate corporis et inopia cogente, cum homo bene natus ab omnibus cognatis et amicis projiceretur: ibique proprietati renuntians, sed non omnino propriae voluntati, o
Abbreviated transcription (Latin):
dentibͥͫ ͥ fremebat ⁊ tabescebat: n¬
stus autẽ confidens in dño. glłose de se¬
culo tͥumphabat. Iãq eo publice ⁊ pͥua¬
tim p̃dicante. matres filios absconda¬
bant: uxores detinebant maritos: a¬
mici amicos aũtebant: qr uoci eiꝰ sp̃c¬

Expanded text:
scebat; justus autem confidens in Domino, gloriose de saeculo triumphabat. Jamque eo publice et privatim praedicante, matres filios abscondebant, uxores detinebant maritos, amici amicos avertebant; quia voci ejus Sp
Abbreviated transcription (Latin):
tes intrauerat. De quo uir łĩ indara¬
ualle dsistens. dũ frĩ cuidã loqueret᷑.
ximo moriturꝰ. Nec parũ fr̃ ille mi¬
ratꝰ ẽ audiens uerbũ: mag̃ tñ obstu¬
puit: cũ eiusdẽ abbis post dies pau¬
cos audiret obitũ mintiari:¬

Expanded text:
tes intravit. De quo Vir Dei in Clara-Valle consistens, dum fratri cuidam loqueretur, roximo moriturus. » Nec parum ille frater miratus est audiens verbum: magis tamen obstupuit, cum ejusdem abbatis post dies paucos audiret obitum nuntiari
Abbreviated transcription (Latin):
ditũ: a p̾dicto uico in oceursũ eiꝰ se fecat
apportari. Ciym medio ppłi manꝰ impo¬
dienti urbẽ treuensiũ seruo. xp̃i:
ex more obuiam ruit ppłs unnuersus.
Offert aũ ei sorores dias: quȩ abꝰ annis
quatuor amboꝵ lum̃ amiserant ocu¬
loꝵ. Ouarũ ille ittq imprim̃s signum
crucis. iusum reddidit lucis: et uiden¬
tes. uirũ di cũ ceteris sequebant᷑. In eiꝰ¬
am ĩmolasset: oblatus est ei claudus ⁊ am

Expanded text:
tum, a praedicto vico in occursum ejus se fecerat apportari. Cui in medio populi manus impodienti urbem Treverensium Servo Christi, ex more obviam ruit populus universus. Offerunt ei sorores duas. quae ab annis quatuor, amborum lumen amiserant oculorum. Quarum ille utrique imprimens signum crucis, visum reddidit lucis: et videntes Virum Dei cum caeteris sequebantur. In ejumortalem Hostiam immolasset, oblatus est ei claudus, et am
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iam sepius respondisset. nicħ sͥ ap¬
parere nͥ tͣbulationẽ suꝑ tͥbulationẽ:
denũ aliqñ sciscitanti ait: qr quinto
m̃se pax erit. Sane ultinadie qͥnti
m̃sis reformata ẽ ꝑar: ip̃o qͥdem ⁊ o¬
ꝑante ⁊ orante: ut ñ esset ambiguũ.
eiꝰ potissimũ studio ⁊ merito. pussimũ
illũ pͥncipẽ a tam gͣuib imiminentib¬
q periculis liberatum:

Expanded text:
cum jam saepius respondisset, nihil sibi apcum jam saepius respondisset, nihil sibi apparere nisi tribulationem super tribulationem, demum aliquando sciscitanti, ait, quia quinto mense pax erit. Sane ultima die quinti mensis reformata est pax, ipso quidem et orante, et operante, ut non esset ambiguum ejus potissimum studio et merito piissimum illum principem a tam gravibus imminentibusque pericu
Abbreviated transcription (Latin):
sonabant. Deniq ogregatis aliq̃ ep̃is
ep̃c quidã eo tp̃r auctoritate ⁊ opinio¬
ne prudentiȩ celebrimꝰ aiebat. In ma¬
nu regis ẽ comes theobaldus: ñ est qͥ
possit eruere. Respondente alio quo¬
Dã antistite. est qͥ possit liberare eũ:
multũ ille miratus qͥsnã crederetur
posse querebat. Demũ audiens quia
potest eũ eriꝑe qui om̃ia potest deus:
ñ parũ substomachans. pocest inqͥt. si
manifestꝰ appareat: si clauã teneate si¬
hinc inde ꝑcutiat: s hactenꝰ ista ñ fecit.
h tanta gͥ desꝑatione. cũ p̾dictũ pͥuci¬
pem uehement̾ urgerent extͣnei. gͣuiꝰ
tñ unpugnarent qui ab eo defecerant
unuisi pene potentes hoĩes sui: nec mi¬
nꝰ illũ affligerent pauci q̃ residui u̾ͥde¬
bant᷑. ex alioꝵ. defectu ip̃i qͦ suspecti:
lingonensis ep̃c Godefridꝰ. frequenter
⁊ familiarit᷑ di hominẽ ꝯstlebat. qͣd¬
nã sͥ dñs suꝑ his reuelaret. Qui ille

Expanded text:
sonabant. Denique congregatis aliquando epsonabant. Denique congregatis aliquando epepiscopus quidam eo tempore, auctoritate et opinione prudentiae celeberrimus aiebat: « In manu Regis est comes Theobaldus, non est qui possit eum eruere. » Respondente alio quodam antistite, « Est qui possit liberare eum: » multum ille miratus quisnam crederetur posse, quaerebat. Demum audiens quia potest eum eripere qui omnia potest Deus; non parum substomachans: « Potest, » inquit, « si manifestus appareat, si clavam teneat, hinc inde percutiat; sed hactenus ista non fecit. » In tanta igitur desperatione, cum praedictum principem vehementer urgerent extranei, gravius tamen impugnarent qui ab eo defecerant universi pene potentes homines sui; nec minus illum affligerent pauci qui residui videbantur, ex aliorum defectu ipsi quoque suspecti: Lingonensis episcopus Godefridus frequenter et familiariter Dei hominem consulebat, quidnam sibi Dominus super his revelaret. Cui ille,
Abbreviated transcription (Latin):
cho. qͥ eoꝵdẽ a pͥma duersione socius.
strenue satis in multis cenobus exstruen¬
ois militauerat cdõ. Continuo pat̾ sc̃s ex¬
citatis fr̾ib accelerari iubet: ⁊ ad mo¬
nasteriũ ueniens: ip̃o die sic̃ eis p̾dixat.
eundẽ e. aufridũ iã positũ repꝑit in excͤmis:
theobaldũ in magna tͣbulatione
ꝓbatũ: ñ minꝰ mirabilit᷑ qͣm misercordit̃
dñs liberauit. Is nimirũ potentissimꝰ
in regno.⁊ seas a rege: totus tñ elemo¬
sinis deditꝰ. ⁊ studio pietatis intentus :
omiũq seruoꝵ di. s specialit̾ b̾uardi
clareuallensis amator deuotissimus
erat. Quẽ eatenꝰ impugnari. ⁊ affligi
passus ÷ ds: ut rege parit̾ ⁊ uicinis
raret᷑. ut publice qͦ iã insultaret᷑ re¬
ligioniꝰ pietati detraheret᷑: elemosiniᷤᷤ
derogaretur. Monachi ⁊ du̾si inutileᷤᷤ.
eiꝰ milites ⁊ balestarii dicebant᷑. Nec
mͦ ap̃ extrancosꝰ s in ip̃is qͦ eiꝰ ciuita¬
tib ⁊ castellis. eiꝰmodi blasphemię ꝑ¬

Expanded text:
cho, qui eorumdem a prima conversione socius, strenue satis in multis coenobiis exstruendis militaverat Deo. Continuo Pater sanctus excitatis fratribus accelerari jubet, et ad monasterium veniens, ipso die, sicut eis praedixerat, eumdem Gaufridum jatem, in magna tribulatione probatum, non minus mirabiliter quam misericorditer Dominus liberavit. Is nimirum potentissimus in regno, et secundus a rege, totus tamen eleemosynis deditus, et studio pietatis intentus, omniumque servorum Dei, sed specialiter Bernardi Clarae-Vallensis amator devotissimus erat. Quem eatenus impugnari et affligi passus est Deus, ut Rege pariter et vicinis raretur, ut publice quoque jam insultaretur religioni, pietati detraheretur, eleemosynis derogaretur. Monachi et Conversi, inutiles ejus milites et balistarii dicebantur. Nec modo apud extraneos, sed in ipsis quoque ejus civitatibus et castellis ejusmodi jam blasphemiae per
Abbreviated transcription (Latin):
abire p̾cepit. Quo ab eunte: ppłs mł¬
tus qui in occursũ uiri scĩ dfluxãt.
ñ sine lacͥmis dñm collaudabat
tem redeunti aliqñ de uia:
proforib monasterii oblatꝰ ẽ puer.
surdus et mutꝰ. Expuens gͥ tetigit
linguã eł: et digitos misit in aures.
Protinꝰ aũ auruĩ obstacła facta d me

Expanded text:
abire praecepit. Quo abeunte, populus multus qui in occursum Viri Dei confluxerat, non sine lacrymis Dominum collaudabat. Item redeunti aliquando de via, prae foribus monasterii oblatus est puer surdus et mutus. Exspuens igitur tetigit linguam ejus, et digitos immisit in aures. Protinus au
Abbreviated transcription (Latin):
filios hominũ: ridens eoꝵ uana cona¬
mina: ut ꝓpositũ suu qũ ⁊ quomodo
ip̃e uoluerit impleat᷑. Siquidẽ die al¬
tera ibat andreas. mala omia ĩp̃cans
monasterio uͥ dñm dimittebat. ip̃am
qͦ desiderans uallẽ funditꝰ subrui cũ
habitatorib suis. Nec parũ moti st̃ ⁊
mirati. qͥ p̃dictyutri scĩ de ip̃o audie¬
rant uerbũ: cũ talit̾ udet᷑ abire S:
ũ cdiu pusillamnitatẽ eoꝵ ⁊ fidẽ mo¬
dicã. tẽptari passus est cłs. Illa tm̃ die
ꝓcedens ⁊ repellens quodam mͦ gr̃am
dĩ : nocte ꝓxima uictus ⁊ qͣi uinctus
tͣhente se ⁊ uim faciente sp̃u di. diem
expectare ñ potuit: s exurgens aute

Expanded text:
filios hominum, ridens eorum vana conafilios hominum, ridens eorum vana conamina, ut propositum suum quando, et quomodo ipse voluerit impleatur! Siquidem die altera ibat Andreas mala omnia imprecans monasterio, ubi dominum dimittebat, ipsam quoque desiderans vallem funditus subrui cum habitatoribus suis. Nec parum moti sunt et mirati, qui praedictum Viri sancti de ipso audierunt verbum, cum taliter videretur abire. Sed non diu pusillanimitatem eorum et fidem modicam tentari passus est Deus. Illa tantum die procedens et repellens quodammodo gratiam Dei, nocte proxima victus et quasi vinctus trahente se et vim faciente Spiritu Dei, diem exspectare
Abbreviated transcription (Latin):
familia tota ac si mortuũ eũ cernerent
eulante: p̃ cetĩs andreas quidã pari¬
siensis. henricũ ebriũ. henricũ uoci¬
ferabat᷑ insanũ: nec dutus nec blasphe¬
miis parcens. Econtͣ sane idẽ henricus
ꝓ illius potissimũ ꝯu̾sione : d̾i hominẽ
oare oꝑam p̾cabat᷑. Cui iir sc̃s aubi¬
entib multis. dimitte hominẽ modo:
aĩa enĩ eiꝰ in amaritiroine ẽ: nec pro
eo multũ sollicitꝰ sis. qr tuus est ille.
Gũq amplius spe ꝯcepta heuricꝰ iusta¬
ret. ut loqueret᷑ andree: seueriꝰ intui¬
tꝰ eũ uir di. quid hoc est ait:
Nunquid ñiam dixitͥ. tuus est ille:
Nudienᷤ hȩc andreas. astabat enim ⁊
talia secũ ut hodieq fatet᷑. tacita co¬
gitatione uoluebat. In hoc nc̃ scio.
falsũ ce eẽ ꝓpħam. Hoc enĩ certus sũ:
qr locutꝰ es uerbũ. ⁊ ñ fiet. Hoc tibi
ego corã rege ⁊ pͥncipibr. in celebri
quoc̾q conuentu impꝑare ñ parcã.
ut tua om̃ib falsitas innotescat.

Expanded text:
familia tota, ac si mortuum illum cernerent, ejulante, prae caeteris Andreas quidam Parisiensis Henricum ebrium, Henricum vociferabatur insanum, nec conviciis, nec blasphemiis parcens. Econtra sane, idem Henricus pro illius potissimum conversione Dei Hominem dare operam precabatur. Cui Vir sanctus audientibus multis: « Dimitte, ait, hominem; modo anima ejus in amaritudine est, nec pro eo multum sollicitus sis, quia tuus est ille. » Cumque amplius spe concepta Henricus instaret ut loqueretur Andreae, severius intuitus eum Vir Dei. « Quid hoc est, ait? nunquid non jam dixi tibi, Tuus est ille? » Audiens haec Andreas, astabat enim et talia secum, ut hodieque fatetur, tacita cogitatione volvebat: « In hoc nunc scio falsum te esse prophetam. Hoc enim certus sum quia locutus es verbum, et non fiet. Hoc tibi ego coram Rege et principibus, in celebri quocunque conventu improperare non parcam, ut tua omnibus falsitas innotescat.
Abbreviated transcription (Latin):
oe saulo altero paulũ alt̾m exhibebat:
Nt̃ ceteros qͦs de uana
ui sui xp̃c eripuit: de partib flan¬
oriȩ multi aliqñ nobiles. multi sapi¬
entes ⁊ litt̾ati uiri. sub ipsius magi¬
stio saeͣm ꝓfessi ft̃ seruitutẽ. Quorũ
pͥmꝰ uidebat᷑. Gaufridꝰ ille de perona:
qͥ postmodũ in claraualle pͥoris offõ
functꝰ est. ⁊ defunctus in eo. In quibꝰ
eiudent̾ satis euglicũ illud impletũ
ẽ: multi dicent uob̾. ecce hic ẽ. xp̃c. ec¬
ce illic. Psimis enĩ ꝑsuasionib actũ
ẽ cũ eis. ut aliã mag̾ elige̾ ꝓfessionẽ.
⁊loca alia debussent. donec occͣrit
di famulus iã ꝓpe disꝑsis: ⁊ in u̾bis
hesitatio facta ẽ de medio: ⁊ omniũ
parit̾ in ipsiꝰ dsilio. irrefragabilit̾ est
firmata uoluntas. Qd̾ quidẽ ñ sine su¬
bita. ⁊ penitꝰ insperata quoꝵdã ex ip̃is.
mutatione factum est animorum.
dictus ille saufridꝰ: gͣuissima cep̾ tẽp¬
minata. ⁊ tͥsticiȩ quodãnubilo gͣuit̾

Expanded text:
aulum alterum exhibebat. 16. Inter caeteros quos de vana vi sui Christus eripuit, de partibus Flandriae multi aliquando nobiles, multi sapientes et litterati viri sub ipsius magisterio sacram professi sunt servitutem: quorum primus videbatur Gaufridus ille de Perona, qui postmodum in Clara-Valle Prioris officio functus est, et defunctus in eo. In quibus evidenter satis evangelicum illud impletum est: Multi dicent vobis, Ecce hic est Christus, ecce illic . Plurimis enim persuasionibus actum est cum eis, ut aliam magis eligere professionem, et loca alia debuissent, donec occurrit Dei Famulus jam prope dispersis: et in verbis haesitatio facta de medio, et omnium pariter in ipsius consilio irrefragabiliter est firmata voluntas. Quod quidem non sine subita et penitus insperata quorumdam ex ipsis mutatione factum est animorum. dictus ille Gaufridus, gravissima coepit tenrminata, et tristitiae quodam nubilo graviter