comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non quicũq aruificẽ habent & iam lum̃ habent.
Et quidẽ in hominibus multi sunt qui eius par¬
ticipes fiunt & sapientes uocant᷑. multi eius ex¬
pertes stulti nominantur. Propt̃ hoc uicioso no¬
mine stulti appellant᷑. quia si studeant sapientiȩ
si p&ant. si quaerant. si pulsent. possunt perue¬
nire ad eius participationẽ. Non enĩ naturę.
sed neglegentiae denegat᷑. Sunt autem aliȩ
creaturae quae non possunt fieri participes
sapientiae. sicut om̃s bestiae. om̃a pecora. om̃s
arbores. quae nec sensũ habent ullũ. Nũquid
quia participes sapientiae. eẽ. non possunt. ideo
non in sapientia & per sapientiã facta sunt:
Non ergo exigit ds̃ intellectũ de equo & mulo
sed hominibus dicit. nolite. ẽẽ. sicut equus &
mulus quibus non est intellectus. Quod equo na¬
tura est. honini crimen est. Hoc ergo dicit ds̃.
Non exigo participationẽ sapientiȩ meȩ ab eis

Expanded text:
non quicumque artificem habent, etiam lucem habent. non quicumque artificem habent, etiam lucem habent. Et quidem in hominibus multi sunt qui ejus participes fiunt, et sapientes vocantur; multi ejus expertes, stulti nominantur. Propter hoc vitioso nomine stulti appellantur, quia si studeant sapientiae, si petant, si quaerant, si pulsent, possunt pervenire ad ejus participationem: non enim naturae, sed negligentiae denegatur. Sunt autem aliae creaturae, quae non possunt fieri participes sapientiae; sicut omnes bestiae, omnia pecora, omnes arbores, quae nec sensum habent ullum. Numquid quia participes sapientiae esse non possunt, ideo non in sapientia et per sapientiam facta sunt? Non ergo exigit Deus intellectum de equo et mulo: sed hominibus dicit, «Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus» . Quod equo natura est, homini crimen est. Hoc ergo dicit Deus: Non exigo participationem sapientiae meae ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
minit ut dixi caritas urã. nec prȩterito die ad
eius terminũ psalmi nos ꝑuenire potuisse & dis¬
tulisse in hunc diein. Uoluit dñs & tempus red¬
ditionis nobis ex hibere. &: debitorẽ debito satis¬
facere & exactores securiores officere. Da gͦ
ipse bonũ quod reddamus. qui non reddidit
tis quod cũ pietate gaudioq recolitis. ex clama¬
uerunt cũ psalmo uiscera cordis nr̃i. & dixert᷑.
Qũã magnificata sunt opera tua dñe. om̃a in sapi¬
entia fecisti. repleta est terra creatura tua.
Quicquid adõ factũ est in sapientia factum est.
& per sapientiam factũ est. Quicquid nouit
sapientiã & quicquid non nouit sapientiã & ta¬
men in creatura dĩ est. in sapientia factum est.
& per sapientiã factũ est. Qui cognoscunt sa¬
pientiã. lucẽ habent sapientiam. Qui non cog¬
noscunt. habent tamen artificẽ̾ sapientiam.¬
Et qui cam lucem habent ctiã artifice̾ habent.

Expanded text:
minit, ut dixi, Charitas vestra, nec praeterito die ad minit, ut dixi, Charitas vestra, nec praeterito die ad num psalmi nos pervenire potuisse, et distulisse in hunc diem. Voluit Dominus et tempus redditionis nobis exhibere, et me debitorem debito satisfacere, et exactores securiores efficere: det ergo ipse bonum quod reddamus, qui non reddidit tis, ut cum pietate gaudioque recolitis, exclamaverunt cum Psalmo viscera cordis nostri, et dixerunt: «Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Omnia in sapientia fecisti: repleta est terctum est, et per sapientiam factum est. Quidquid novit sapientiam, et quidquid non novit sapientiam, et tamen in creatura Dei est, in sapientia factum est, et per sapientiam factum est. Qui cognoscunt sapientiam, lucem habent sapientiam; qui non cognoscunt, habent tamen artificem sapientiamet qui eam lucem habent; etiam artificem habent;
Abbreviated transcription (Latin):
sum tuum. sed ab occasu in ortum transisti.
Ortuses splenduisti clarificatus es cũ in cęlũ
ascendisti. & repleta est terra creatura tua.
Psalmũ fr̃s non dum finiuimus. sed aliquid
inde in nomine xp̃i & iam ad diem dominicũ
EMINIT CARITAS
UR̃A CUMSITUNOS SEROrO
dĩ in scripturis om̃ibus dilatatus.
& per multa ora sc̃orũ unũ uerbõ
son&: quod cum sit in principio
ds̃ aput dm̃ ibi non hab& sillabas quia non ha¬
b& tempora. Nec mirandũ nobis sit qͥa ꝓpter
infirmitatẽ nr̃am descendit ad particulas so¬
norũ nr̃orũ. cũ descenderst̃ ad suscipiendam
infirmitatẽ corporisnr̃i. Istũ tamen psalmum
iam multos nobis fecisse sermones. inisteriaq
ipsa quae hic clausa tenentur ut pulsantibus
aperirent᷑ attulisse nobis non paruas ꝑ aliquot
dies inoras temporis cum ꝓnuntiant᷑ cũ cõmen¬
dant᷑. cum clausa. ẽẽ. monstrant᷑. cũ aperiunt᷑
cum eruunt᷑. cũ ostendunt᷑. Ac per hoc me¬

Expanded text:
sum tuum: sed ab occasu in ortum transisti. sum tuum: sed ab occasu in ortum transisti. Ortus es, splenduisti, clarificatus es, cum in coelum ascendisti, et «repleta est terra creatura tua.» Psalmum, fratres, nondum finivimus; sed aliquid inde in nomine Christi etiam ad diem Dominicum eminit Charitas Vestra, cum sit unus sermo Dei in Scripturis omnibus dilatatus, et per multa ora sanctorum unum Verbum sonet, quod cum sit in principio Deus apud Deum, ibi non habet syllabas, quia non habet tempora; nec mirandum nobis sit, quia propter infirmitatem nostram descendit ad particulas sonorum nostrorum, cum descenderit ad suscipiendam infirmitatem corporis nostri : istum tamen psalmum jam multos nobis fecisse sermones, mysteriaque ipsa quae hic clausa tenentur, ut pulsantibus aperirentur, attulisse nobis non parvas per aliquot dies moras temporis, cum pronuntiantur, cum commendantur, cum clausa esse monstrantur, cum aperiuntur, cum eruuntur, cum ostenduntur; ac per hoc me
Abbreviated transcription (Latin):
RE PLETA EST TERRA CREATURATUA
Repleta est terra creatura tua xp̃e. Et quomo¬
do : Quo modo uidemus. Quid enĩ non apatre
per filiũ creatũ est: Quicquid ambulat & re¬
pit in terris. quicquid natat in aquis. quicquid
uolat in aere. quicquid in caclo circũ agitur quar¬
tomagis terra: Iotus mundus creatura dĩ est
sed nescio quid hic significat de quadã creatu¬
ra noua. de qua dicit apostolus. Siqua in xp̃o
noua creatura. uetera transietunt. ecce facta
sunt om̃a noua. om̃a autẽ ex dõ. Noua crea¬
tura quae facta est. om̃s credentes in xp̃m.
Exuentes se ueterẽ hominẽ. & induentes no¬
uum. Repleta est terra creatura tua. In uno
loco terrae crucifixus erat. in uno exiguo loco
cecidit granũ illud in terrã. Et mortificatum
est. sed magnũ fructũ adtulit. Singularis
eras dñe iłiu. donec transires. Agnosco in alio
psalmo uocẽ tuam qua dixisti. singularis sum
ego donec transeam. Singularis ergo eras do¬
nec transires. singularis eras cũ agnouisti occa¬

Expanded text:
st terra creatura tua.» Repleta est terra creatura Christi. Et quomodo? Quomodo videmus: quid enim non a Patre per Filium creatum est? Quidquid ambulat et repit in terris, quidquid natat in aquis, quidquid volat in aere, quidquid in coelo circumagitur, quanto magis terra, totus mundus creatura Dei est. Sed nescio quid hic significat de quadam creatura nova, de qua dicit Apostolus, «Si qua in Christo nova creatura, vetera transierunt; ecce facta sunt sunt omnia» «nova: omnia autem ex Deo» . Nova creatura quae facta est, omnes credentes in Christum, exuentes se veterem hominem, et induentes novum . «Repleta est terra creatura tua.» In uno loco terrae crucifixus erat, in uno exiguo loco cecidit granum illud in terram, et mortificatum est; sed magnum fructum attulit. Singularis eras, Domine Jesu, donec transires; agnosco in alio psalmo vocem tuam, qua dixisti: «Singularis ego sum, donec transeam» . Singularis ergo eras, donec transires; singularis eras, cum agnovisti occas
Abbreviated transcription (Latin):
feruentes. Aquo igne discedunt de quib dicit᷑.
refrigesc& caritas multorũ. Detiq MISIT REX¬
ET SOLUIT EUM PRINCEES POPULORUM
ET DIonSIT EUo. Iꝑse est rex qui princeps
populorũ soluit cõpeditũ. dimisit inclusum.
CONSTITUIT EUM OÑM DOMOS SUAE
ET PRINCIEEM OÕS TOSSESSIODS SUAE
UT ERUDIRET PRINCIEES EIUS SICUT
SEM& IΡSUM ETSENES EIUS ERUDEN¬

Expanded text:
ferventes» . A quo igne discedunt, de quibus dicitur: ferventes» . A quo igne discedunt, de quibus dicitur: «Refrigescet charitas multorum» . 14. et solvit eum, princeps populorum, et dimisit eum. Ipse est rex, qui princeps populorum: solvit eum compeditum, dimisit inclusum. Constituit eum dominum domus suae, et principem omnis possessionis suae; ut erudiret principes ejus sicut semetipsum, et seniores ejus pruden
Abbreviated transcription (Latin):
ruia fuit & in qua multorũ cordiũ occulti¬
patuerunt. qm̃ ex pressũ est quid de dño sentie¬
bant. & ipsã eius matrẽ grauiter carnali orbi¬
tate ꝑcussa sine dubio contristauit. In illa uero
tribulatione fuit uoseph. donec uenir& uer¬
bũ eius. quo fuerat interpretatus ueraciter som¬
nia. unde cõmendatus est regi ut & iam illi de
somnus eius futura predicer&. Sed qm̃ dixit
donec uenir& uerbũ eius. ne om̃i modo eius sic
intelligeremꝰ ut quisquã rem tantã homini tri¬
buendã putar&. continuo subiecit. ELo QUIŨ
ONI INFLAM MAUIT EUM. Uel quod magis
de greco expressũ alii codices babent. eloquiũ
dñĩ igniuit eum. Ut & iam ipse inter eos cõ¬
putaretur quib dictũ est. laudamini in nomi¬
ne scõ cius. eloquiũ dñi igniuit eũ. Merito sp̃s
sc̃s quando adño missus est. uisae sunt illis lin¬
guae diuisae uelud ignis. Et apostolus dicit. spũ

Expanded text:
ruina fuit, et in qua multorum cordium occultruina fuit, et in qua multorum cordium occultpatuerunt, quoniam expressum est quid de Domino sentiebant, et ipsam ejus matrem graviter carnali orbitate percussam sine dubio contristavit. In illa vero tribulatione fuit Joseph, «donec veniret verbum ejus,» quo fuerat interpretatus veraciter somnia: unde commendatus est regi, ut etiam illi de somniis ejus futura praediceret . Sed quoniam dixit, «donec veniret verbum ejus,» ne omni modo «ejus» sic intelligeremus, ut quisquam rem tantam homini tribuendam putaret; continuo subjecit, «Eloquium Domini inflammavit eum:» vel, quod magis de graeco expressum alii codices habent, «Eloquium Domini ignivit eum;» ut etiam ipse inter eos computaretur, quibus dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus. Eloquium Domini ignivit eum.» Merits quando a Domino missus est, visae sunt illis linguae divisae velut ignis : et Apostolus dicit, «Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
& tamen ds̃ misit in aegẏptũ ioseph. intuenda
est ergo res magna & per necessaria. quomodo
ds̃ bene utatur malis operibus bominũ. sicut
illi contra male utuntur bonis operibus dei.
Contexit deinde narrationẽ commemorans
quae ꝑtulerit ioseph in humilitate sua. & quo¬
modo fuerit sublimatus. I UMILIAUERUNT
IN COMPEDIBUS PEDES EIUS. FERRÕ
PERTRANSIIT ANIMAM EIUS. DONEC
UENIRET UEROBUM EIUS. Compedesqui¬
dem accepisse ioseph non legimus. sed factũ
esse mimine dubitandũ est. Aliqua enim pre¬
Ferrũ autẽ quod dicit ꝑ transisse animã eius
tribulationẽ durae necessitatis accipimus. non
enim corpus sed animam dixit. Talis enĩ quedã¬
locutio est in euuangelio. ubi symeon dioit
ad mariã. Eccepositus est hic in ruinam &
resurrectionẽ multorũ in isrł. & in signum
cui contradicet᷑. Et tuã ipsius anim̃ã ꝑtran¬
si& gladius. ut reuelentur ex multiscordibus
cogitationes. Passio quippe dñi quae multis

Expanded text:
et tamen Deus misit Joseph in Aegyptum. Intuenda et tamen Deus misit Joseph in Aegyptum. Intuenda est ergo res magna et pernecessaria, quomodo Deus bene utatur malis operibus hominum, sicut illi contra male utuntur bonis operibus Dei. Contexit deinde narrationem, commemorans quae pertulerit Joseph in humilitate sua, et quomodo fuerit sublimatus. «Humiliaverunt in compedibus pedes ejus; ferrum pertransiit animam ejus, donec veniret verbum ejus.» Compedes quidem accepisse Joseph, non legimus; sed factum esse, minime dubitandum est. Aliqua enim praeFerrum autem quod dicit pertransisse animam ejus, tribulationem durae necessitatis accipimus: non enim corpus, sed «animam» dixit. Talis enim locutio est quaedam in Evangelio, ubi Simeon dixit ad Mariam: «Ecce positus est hic in ruinam, et in resurrectionem multorum in Israel, et in signui contradicetur; et tuam ipsius animam pertransiet gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes . Passio quippe Domini, quae multis
Abbreviated transcription (Latin):
teres duos quosdã tales consecrauerunt. sicut de¬
amfebrẽ. deumq pallorẽ. An quod est credibi¬
lius uocauit famem intellegendũ est dixit ut
fames. eẽt. Ut hoc sit uocare quod appellare:
hoc appellare quod dicere. hoc dicere quod iube¬
re. Nam ille uocauit famẽ. qui uocat ea quȩ
non sunt tã quã sint. Nec ibi apostolus diait.
qui uocat ea quae non sunt ut sint. sed tamquam
sint. Apud dm̃ quippe iam factũ est quod eius
dispositione futurũ est. quia de illo alibi dicit᷑.
qui fecit quae futura sunt. Et hic quando fames
facta est. tunc dicta est uocata: id est ut adess&
quae iam fuerat in eius occulta gubernatione
disposita. Deniq quomodo uocauerit famem:
statim exposuit dicens. Omne firmamentum
panis contriuit. Et haec inusitata locutio est.¬
Contriuit enĩ dixit. pro eo quod estconsumpsit.
modo misit: In seruũ uenundatꝰ est ioseph.
Nempe quando factũ est peccatũ erat fratrũ.

Expanded text:
teres quosdam deos tales consecrarunt, sicut deteres quosdam deos tales consecrarunt, sicut deam Febrem, deumque Pallorem. An quod est credibilius, «Vocavit famem,» intelligendum est, Dixit ut fames esset; ut hoc sit vocare, quod appellare; hoc appellare quod dicere; hoc dicere, quod jubere? Nam ille vocavit famem, qui «vocat ea quae non sunt, tanquam quae sunt». Nec ibi Apostolus dixit, «Qui vocat ea quae non sunt,» ut sint; sed, «tanquam sint» . Apud Deum quippe jam factum est quod ejus dispositione futurum est; quia de illo alibi dicitur, «Qui fecit quae futura sunt» . Et hic quando fames facta est, tunc dicta est vocata, id est, ut adesset quae jam fuerat in ejus occulta gubernatione disposita. Denique quomodo vocaverit famem, statim exposuit, dicens, «Omne firmamentum panis contri«contrivit» enim dixit, pro eo quod est, consumpsitmodo misit? «In servum venundatus est Joseph.» Nempe quando factum est, peccatum erat fratrum,
Abbreviated transcription (Latin):
MAMENTUM PANIS CONTRIUIT. MISIT
ANTE EOS UIRŨ IN SERUOM UE NUNDA¬
tos est ios ten. Per hoc factũ est ut transiren
de gente in gentem. de gente in populũ alterũ.
Sed non sunt neglegenter p̃tereundȩ scriptura¬
rũ scãrũ locutiones. Uocauit inquit famẽ super
terrã. quasi fames aliqua ꝑsonasit uel aliquod
animatũ corpus. uelaliquis sp̃s qͥ obedire poss&
uocanti. cũ sit fames ex in aedia contracta ꝑnicies
atq ita sit in eis qui eã paciunt᷑ ut aliquis inor¬
bus. Sicut enĩ morbus ut. eẽ desinat fit ple¬
rũq ꝑ medicam̃tũ. sic & famessanat᷑ quodã mo¬
do ꝑ alimentũ. Quid est ergo uocauit famem :
Anforte ista mala quȩ paciunt᷑ homines habent
quosdã prȩpositos suos angelos malos: Nam &
in alio psalmo dicit. inmissione per angelos ma
dicio. Et hoc est forte uocauit famẽ. id est an¬
gelũ prȩpositũ fami : eius rei nomine cui est prȩ¬
positus appellatũ : Ex qua opituone romani ue¬

Expanded text:
mamentum panis contrivit. Misit ante eos virum; in servum venundatus est Joseph.» Per hoc factum est ut transirent de gente in gentem, de regno in populum alterum. Sed non sunt negligenter praetereundae Scripturarum sanctarum locutiones. «Vocavit,» inquit, «famem super terram:» quasi fames aliqua persona sit, vel aliquod animatum corpus, vel aliquis spiritus qui obedire posset vocanti; cum sit fames ex inedia contracta pernicies, atque ita sit in eis qui eam patiuntur, ut aliquis morbus. Sicut enim morbus ut esse desinat, fit plerumque per medicamentum; sic et fames sanatur quodammodo per alimentum. Quid est ergo, «Vocavit famem?» An forte ista mala quae patiuntur homines, habent quosdam praepositos suos angelos malos nam et in alio psalmo dicit immissione per angelos maldicio, et hoc est forte, «Vocavit famem,» id est angelum propositum famis, et ejus rei nomine cujus est praepositus, appellatum? Ex qua opinione Romani ve
Abbreviated transcription (Latin):
tantundẽ ess&. si & incola dicer&ur. nihil enĩ
aliud significat. Nam idipsũ est uerbũ in gre¬
co isto loco quod est & superius ubi dictũ est pau¬
cissimi & incolae in ea. In colatus porro uel acco¬
latus. non indigenã sed aduenã ostendit. Ecce
quomodo transierunt de gente in gentẽ. de reg¬
no in populũ alterũ. Quod breuit̃ interpositũ
fuerat. breuit̾ narrando explicatũ est. In popo
lũ alterũ merito quęri potest. sed de quo regno¬
chanaan. quia non dũ ibi fuerat regnũ constitu¬
tũ populi isrł. Quomodo ergo potest intelligi
nisi forte scđm anticipationem quia ibi regnum
futurũ erat seminis eorũ: De inceps narrantur
quae in aegypto gesta sint. ET AUXIT EOpU¬
LUMSUΟΟUEΗEMEΝTEΛ ETEIOaUIT
EUMSUPER IIONICOS EIUS. Etiam hoc
breuiter totũ propositũ est. ut que ad modum
factũ sit deinde narret᷑. Non enũ tunc firma¬
tus est populus dĩ suꝑ egyptios inimicos suos

Expanded text:
tantumdem esset, si et incola diceretur; nihil enim tantumdem esset, si et incola diceretur; nihil enim aliud significat. Nam idipsum est verbum in graeco isto loco, quod est et superius, ubi dictum est, «Paucissimi et incolae in ea.» Incolatus porro, vel accolatus, non indigenam, sed advenam ostendit. Ecce quomodo «transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» Quod breviter propositum fuerlum alterum, merito quaeri potest. Nondum eChanaan, quia nondum ibi fuerat regnum constitutum populi Israel. Quomodo ergo potest intelligi, nisi forte secundum anticipationem, quia ibi regnum futurum erat seminis eorum? 16. «vers.» 24. Deinceps narrantur quae in Aegypto gesta sunt. «Et auxit et firmavit eum super inimicos ejus.» Etiam hoc totum breviter propositum est, ut quemadmodum factum sit, deinde narretur. Non enim tunc firmatus est populus Dei super Aegyptios inimicos suos,
Abbreviated transcription (Latin):
gerontas idest senes. Sophise autẽ quod uno
uerbo latino dici non potest as pientia dictũ
est. quae sophna gręce dicitur. non apuericia
quae pͥronesis appellatur. Neq. hoc tamen le¬
gimus in illa sublimitate ioseph. sicut nec com¬
pedes in eius humilitate. Sed unde fieri posset
ut uir tantus unius ułri dĩ cultor in aegypto
alendis tantũ modo corporibus & rebus tantum
corporalibus gubermindis. eẽt. intentus & quo
eos meliores redder& curã non gerer& animo¬
rũ e Sed ea conscripta sunt in illa historia quȩ
scđm intentionẽ scribentis in quo erat sp̃s sõs.
rebus futuris illa narratione significandis suffi
Et quod est aegyptus. hoc est terra cham. Hic
enĩ aꝑtissime de monstratũ est de semine chã
filii noe cuius primitiuus fuit chanaan. exortũ
fuisse etiam gentẽ aegyptiorũ. Proinde in quib
codicibus hoc loco legitur chanaan. einendandũ
est. Melius autẽ interprȩtatũ est accola fuit.
quã sicut alii codices habent inhabitauit. Quod

Expanded text:
es; σοφίσαι autem, quod uno verbo latine dici non potest, a sapientia dictum est, quae σοφία graece dicitur, non a prudentia, quae φρόνησις appellatur. Neque hoc tamen legimus in illa sublimitate Joseph, sicut nec compedes in ejus humilitate. Sed unde fieri posset ut vir tantus, unius veri Dei cultor, in Aegypto alendis tantummodo corporibus, et rebus tantum corporalibus gubernandis esset intentus, et quo eos meliores redderet, curam non gereret animorum? Sed ea conscripta sunt in illa historia, quae secundum intentionem scribentis, in quo erat Spiritus sanctus, rebus futuris illa narratione significandis sufficet quod est Aegyptus, hoc est terra Cham. Hic enim apertissime demonstratum est, de semine Cham filii Noe, cujus primitivus fuit Chanaan exortam fuisse etiam gentem Aegyptiorum. Proinde in quibus codicibus hoc loco legitur «Chanaan,» emendandum est. Melius autem interpretatum est, «accola fuit,» quam, sicut alii codices habent, «inhabitavit:» quod
Abbreviated transcription (Latin):
lorũ meorũ. Cessate anequitus ur̃is. discite
bene facere. ludicate pupillo & iustificate ui¬
duam. & uenite disputemus dicit dñs. Quid est
disputare cum dõ: Te illi indica scienti. ut i¬
dic& se tibi nescienti. Suauis sit ei disputatio
mea. Ecce hoc est dño suaue disputatio tua: sa¬
crificiũ humilitatis tuae. contribulatio cordis tui:
holo caustũ uitae tuae. hoc est suaue dõ. Tibi
autẽ quid est suaue: Ego autẽ iucundabor in
dño. Ipsa est mutua disputatio quã dixi. Indica
te ei scienti. & indicat se tibi nescienti. Suauis
est ei confessio tua. suauis est tibi gratia ipsius
Dixit se tibi Unde se tibi dixcit: Per uerbum
Quod uerbũ: Xp̃m. Et tibi dixit se. Dixit
quia misit xp̃m. se ipsũ dixit. Ita plane: audiamꝰ
ipsum uerbũ. qui me uidit uidst̃ & patrem.

Expanded text:
lorum meorum; cessate a nequitiis vestris, discite lorum meorum; cessate a nequitiis vestris, discite benefacere, judicate pupillo, et justificate viduam, et venite, disputemus, dicit Dominus» . Quid est disputare cum Deo? Te illi indica scienti, ut indicet se tibi nescienti. «Suavis sit ei disputatio mea.» Ecce hoc est Domino suave, disputatio tua; sacrificium humilitatis tuae, contribulatio cordis tui, holocaustum vitae tuae, hoc est suave Deo. Tibi autem quid est suave? «Ego autem jucundabor in Domino.» Ipsa est mutua disputatio quam dixi: indica te ei scienti, et indica se tibi nescienti. Suavis est ei confessio tua, suavis est tibi gratia ipsius. Dixit se tibi. Unde se tibi dixit? Per Verbum. Quod Verbum? Christum. Et tibi dixit, et se dixit. Quia misit Christum, seipsum dixit. Ita plane, audiamus ipsum Verbum: «Qui me vidit, vidit et Patrem» .
Abbreviated transcription (Latin):
git montes & fumigabunt. CANTABO DÑO IN
Quid est cantabit: Totũ quicquid cantabit. Can
aet̾nitas erit uita. Uitȩ mortalis spes est uita in¬
mortalis. Cantabo dño in uita mea. psallã dõ meo
quãdiu sũ. Qiĩ in illo sine fine sũ quã diu sũ psal¬
lã dõ meo. ne forte cũ cȩperimꝰ psallere deo in
illa ciuitate. putemꝰ nos aliquid aliud acturos:
tota uita nr̃a erit psallere dõ. Si ueni& infastidi¬
um quod laudamus. potest uenire in fastidium
& nr̃ã laudatio. Si semꝑ ille amator. semꝑa nobis
laudat᷑. Psallã dõ meo quãdiu sum. SUAUIS¬
SIT EI DISPUTATIO MEA EGO ADTEM
ICΥNDΑBOR IN DÑO. Suauis sit disputatio mea
Quae est disputatio hominis ad dm̃ nisi confes¬
sio peccatorũ: Confitere dõ quod es. & disputas¬
ti cũ illo. Disputa cũ illo. fac bona opera. & dis¬
puta. La namini mundi estote isaias dicit. au¬
ferte nequitias ab animis ur̃is. a conspectu ocu¬

Expanded text:
git montes, et fumigabunt.» 17. «vers. git montes, et fumigabunt.» 17. «vers. ea.» Quid cantabit? Totum quidquid est, cantabit. Cantaeternitas erit: vita vitae mortalis, spes est vitae immortalis. «Cantabo Domino in vita mea; psallam Deo meo, quamdiu sum.» Quoniam in illo sine fine sum, quamdiu sum, psallam Deo meo. Ne forte cum coeperimus psallere Deo in illa civitate, putemus nos aliquid aliud acturos: tota vita nostra erit psallere Deo. Si veniet in fastidium quod laudamus, potest venire in fastidium et nostra laudatio. Si semper ille amatur, semper a nobis laudatur: «Psallam Deo meo, quamdiu sum.sit ei disputatio mea: ego autem jucundabor in Domino. Suavis sit ei disputatio mea:» quae est disputatio hominis ad Deum, nisi confessio peccatorum? Confitere Deo quod es, et disputasti cum illo. Disputa cum illo, fac bona opera, et disputa. «Lavamini, mundi estote,» Isaias dicit, «auferte nequitias ab animis vestris, a conspectu ocu
Abbreviated transcription (Latin):
requiesc& ds̃. Audi illũ alio loco. Suꝑ quem requi¬
esc& sp̃s m̃s : Suꝑ humilẽ & quietũ & tremen¬
tẽ uerba mea. Qui aspicit terrã & facit eã treme¬
re. qui tangit montes & fumigabunt. Montes suꝑ¬
bierant. iactabant se. Non eos cetigerat ds̃. tangit
illos & fumigabunt. Quid ẽ. fumigare montes: prȩ¬
cẽ dõ reddere. Ecce magni montes. suꝑbimontes
ingentes. non rogabant dm̃. Se rogari uolebant &
superiorẽ non rogabant. Quis enĩ potens & tumi¬
dus & suꝑbus in terra qui dignet᷑ humiliter rogare
dm̃: De unpus loquor. non de cȩdris libani quas
plantauit dñs. lmpius qui lib& infelix amina rogare ⁊¬
dm̃ nescit. & uult se rogari ab hominib Mons est
opus est ut tangat illũ ds̃ & fuinig&. Quando ce¬
perit fumigare. dabit dõ precẽ tãquã sacrificiũ
cordis. Fumigat ad dm̃ deinde tundit pectus in¬
cipit & flere. qͥa & fumꝰ excutit lacrimas. Qui tan¬

Expanded text:
requiescet Deus. Audi illum alio loco: «Super quem requirequiescet Deus. Audi illum alio loco: «Super quem requiescet spiritus meus? Super humilem, et quietum, et trementem verba mea» . «Qui aspicit terram, et facit eam tremere; qui tangit montes, et fumigabunt.» Montes superbi erant, jactabant se, non eos tetigerat Deus: tangit illos, et fumigabunt. Quid est fumigare montes? Precem Domino reddere. Ecce magni montes, superbi, montes ingentes, non rogabant Deum: se rogari volebant, et superiorem non rogabant. Quis enim potens, et tumidus, et superbus in terra, qui dignetur humiliter rogare Deum? De impiis loquor, non de cedris Libani quas plantavit Dominus. Impius quilibet, infelix anima, rogare Deum nescit, et vult se rogari ab hominibus. Mons est, opus est ut tangat illum Deus, et fumiget: quando coeperit fumigare, dabit Deo precem, tanquam sacrificium cordis. Fumigat ad Deum, deinde tundit pectus: incipit et flere, quia et fumus excutit lacrymas. «Qui tan
Abbreviated transcription (Latin):
opulentię tuae. ecce respicit dñs & facit te tre¬
mere. respiciat te & faciat tremere. Melior est
enĩ tremor humilitatis. quã confidentia suꝑbię.
Uidete quomorlo aspiciat ds̃ terrã. & faciat eã
tremere. Ad terrã quasi prȩuidentẽ sibi & ex¬
ultantẽ. loquit᷑ apostolus. Cũ timore & tremore
uram ipsorũ salutem operamnii. Cũ timore &
tremore. ds̃ enim est qui operatur in nobis.
Dicis opaule operamini : dicis ut opereremur.
Quare cũ tremore : Ds est enim inquit:
qui operatur in uobis. Ideo ergo cũ tremore
quia ds̃ operatur. qui ipse dedit non ex te est
quod habes. cũ timore & tremore operaberis. Nã
si ñ. tremueris eũ. aufer& quod dedit. Cũ tremo¬
re gͦ operare. Uide aliũ psalmũ. Seruite dño
in timore. & exaltate ei cũ tremore. Si cum
tremore exultandũ est. ds̃ aspexit. Fit terrȩ
motus aspiciente dõ. tremant corda nrã. nã tunc ibi

Expanded text:
opulentiae tuae; ecce respicit Dominus, et facit te treopulentiae tuae; ecce respicit Dominus, et facit te tremere. Respiciat te, et faciat te tremere: melior est enim tremor humilitatis, quam confidentia superbiae. Videte quomodo aspiciat Deus terram, et faciat eam tremere. Ad terram quasi praefidentem sibi et exsultantem loquitur Apostolus: «Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini. Cum timore et tremore: Deus enim est qui operatur in vobis» . Dicis, o Paule, «Operamini;» dicis ut operemur: quare «cum tremore? Deus enim est,» inquit, «qui operatur in vobis.» Ideo ergo «cum tremore,» quia «Deus operatur.» Quia ipse dedit, non ex te est quod habes, cum timore et tremore operaberis: nam si non tremueris eum, auferet quod dedit. Cum tremore ergo operare. Vide alium psalmum: «Servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore» . Si cum tremore exsultandum est, Deus aspicit, fit terrae motus: aspiciente Deo, tremant corda nostra; tunc ibi
Abbreviated transcription (Latin):
qui iustificat impiũ. Auferes spm̃ eorũ & defi¬
cient. emittes spm̃ tuũ & creabunt᷑. ET INNO¬
VABIS FΑCIEMTERRΑE Idest nouis hominib
confitentib se iustificatos. eẽ. non ase iustos:
ut gr̃a dĩ sit in illis. Uide quales sint. quibus
in nouata est facies terrae. Paulus dicit. plus
om̃ibus illis laboraui. Suid est paule: Ad tende
in puluerẽ nr̃m conuertem: Utiliter intuentes
infirmitatẽ nr̃am. ut accepto eius spũ recreemur.
uide quid sequit᷑. SIT GłA DÑI IN AETERNŨ.
Non tua non mea. non illius aut illius. gła dñi
sit. Non ad tempus. sed in aeternũ. LeTaBItͣ
DÑs IN OPERIBUS SUIS. Non intuis quasituis
quia & opera tua si ma per iniquitatẽ tuã. si bona
ꝑ gram dĩ. Lȩtabit᷑ dñs in operib suis: QUIASΡI¬
CIT TERRÃ ET FACIT EAO TREMERE. QUI
TANGIT MONTES ET EUONGABUNT. Oterta
exultabas de bonitate tua. tibi tribuebas uires

Expanded text:
qui justificat impium . «Auferes spiritum eorum, et defiqui justificat impium . «Auferes spiritum eorum, et deficient: emittes spiritum tuum, et creabuntur; et innovabis faciem terrae:» id est, novis hominibus, confitentibus se justificatos esse, non a se justos, ut gratia Dei sit in illis. Vide quales sint quibus innovata est facies terrae. Paulus dicit: «Plus omnibus illis laboravi.» Quid est, Paule? Attende in pulverem nostrum convertemur, utiliter intuentes infirmitatem nostram, ut accepto spiritu ejus recreemur. Vide quid sequitur: «Sit gloria Domini in aeternum.» Non tua, non mea, non illius, aut illius; «gloria Domini sit,» non ad tempus, sed «in aeternum. Laetabitur Dominus in operibus suis.» Non in tuis, quasi tuis: quia et opera tua si mala, per iniquitatem tuam; si bona, per gratiam Dei. «Laetabitur Dominus in operibus suiscit terram, et facit eam tremere; qui tangit montes, et fumigabunt.» O terra, exsultabas de bonitate tua, tibi tribuebas vires
Abbreviated transcription (Latin):
quia de puluere factus es. & auertente faciem
suam dño in tuũ puluerẽ recidisti. Roga ergo.
confitere puluerẽ tuũ & infirmitatẽ tuã. &¬
inde quid sequat᷑. E mITTEs SP̃M TUUO
ET CREABUNTUR. Auferes spm̃ eorũ mit¬
tes tuum. Auferes sp̃m eorũ: non habebunt sp̃o
suum: ergo deserti suntᷤ Beati pauperes sp̃ũ
non sunt autẽ deserti qm̃ ipsorũ est regnum
caelorũ. Noluerunt babere spm̃ suũ. habebt̃
spm dĩ. Hocenĩ dixit martyribus futuris. cum
uos cȩperint & abduxerint. nolite cogitare
quomodo aut quid loquamini. Non enĩ uos
estis qui loquimini. sed sp̃s patris ur̃i qui loquit᷑
in uobis. Nolite uobis tribuere fortitudinẽ.
si ur̃a est inquit & mea non est: duricia est non
fortitudo. Auferes sp̃m eorũ & deficient. & in
puluerẽ suñ conuertentur. Emittes sp̃m̃ tuum
postolus. creati in operibus bonis. A sp̃u eius acce¬
pimus gr̃am ut iusticiȩ uiuamus. quia ipse est

Expanded text:
quia de pulvere factus es, et avertente faciem quia de pulvere factus es, et avertente faciem suam Domino, in tuum pulverem recidisti. Roga ergo, confitere pulverem tuum et infirmitatem tuam. ide quid sequatur: «Emittes spiritum tuum, et creabuntur.» Auferes spiritum eorum, emittes tuum: «auferes spiritum eorum,» non habebunt spiritum suum. Ergo deserti sunt? «Beati pauperes spiritu:» non sunt autem deserti, «quoniam ipsorum est regnum coelorum» . Noluerunt habere spiritum suum, habebunt spiritum Dei. Hoc enim dixit martyribus futuris: «Cum vos ceperint et adduxerint,» «nolite cogitare quomodo aut quid loquamini: non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis» . Nolite vobis tribuere fortitudinem. Si vestra est, inquit, et mea non est; duritia est, non fortitudpulverem suum convertentur. Emittes Spiritum tuum, cepimus gratiam, ut justitiae vivamus: quia ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
Prȩsũpsit de se impletus erat bonitate & pu¬
tabat ase sibi eẽ. totã bonitatẽ & dixit in cor¬
desuo: non mouebor in aeternũ. Sed quia iam
senserat dĩ gr̃a se ꝑcepisse. pro eo quod erat ex¬
ꝑtus. redditꝰ gratiarũ actionẽ. Dñe in uolunta¬
te tua prestitisti. decori meaꝰ uirtutẽ. Auerten¬
te autẽ te faciem tuã. factus sũ conturbatus. Sic
erat. Gloriantur. sibi tribuunt. se ipsos iusti¬
ficant. Auertes ergo faciem tuã ut turbent᷑:
auferes spm̃ eorũ & deficiant. Clament ad te
cito exaudi me dñẽ defeat sp̃s m̃s. ne auertas
facien tuã ame. Auferes spm̃ eorũ & deficient.
ET IN PULUE RẼ SUUO CONUERTENTUR
Inuenit se homo. pęnitens de peccato suo. quia
non habebat uires exse. & confitet᷑ dõ. dicens
se eẽ. terrã & cinerẽ. O superbe conuersus es
in puluerẽ tuũ. ab latus est sp̃s tuus lam non te
iactas non te extollis. non te iustificas. Uides

Expanded text:
Praesumpsit de se; impletus erat bonitate, et puPraesumpsit de se; impletus erat bonitate, et putabat a se sibi esse totam bonitatem, et dixit in corde suo: «Non movebor in aeternum. » Sed quia jam senserat Dei gratiam se percepisse, pro eo quod erat expertus, reddidit gratiarum actionem: «Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam a me, et factus sum conturbatus» . Sierat: gloriantur, sibi tribuunt, seipsos justificant. A verte ergo faciem tuam, ut turbentur: aufer spiritum eorum, et deficiant; clament ad te, «Cito exaudi me, Domine; defecit spiritus meus. Ne avertas faciem tuam a me» . «Auferes spiritum eorum, et deficient, et in pulverem suum convertentur.» Invenit se homo poenitens de peccato suo, quia non habebat vires ex se; et confitetur Deo, dicens se esse terram et cinerem. O superbe, conversus es in pulverem tuum , ablatus est spiritus tuus; jam non te jactas, non te extollis, non te justificas; vides
Abbreviated transcription (Latin):
aperitur. Reuelatio enim: apertio est. Ape¬
riente te autẽ manũ tuã: uniuersa implebunt᷑
bonitate. Reuelante te xp̃m tuũ : uniuersa
implebuntur bonitate: non autem habent a se
bonitatẽ : Nam aliquando boni probatur illis.
AUERTENTE AUTEM TE FACIEMTUAM
TΥRBABΥNTΥR. Multi repleti bonitate sibi
tribuerunt quod babebant. & uoluer̃ gloriari
quasi in iustificationib suis. & dixerunt sibi. lustꝰ
sum magnussum. & facti sunt sibi placentes. &
sonuit eis apostolus. Quid eñĩ habes quod nan
accepisti: Uolens autẽ probare dõ homini qͦd
ab illo habeat quiequid hab&: ut cũ bonitate
habeat & humilitatẽ : aliquando eum pertur¬
bat. auert&ͥ ab illo faciem suam & decide̾t in
temptationẽ. & ostendit illi quia quod iustus erat:¬
& recte ambulabat: ipso regente fiebat. Auer¬
tente autẽ te faciem turbabuntur. Udete
quid dicat & in alio psalmo. Ego dixi in ha¬
bundantia mea : non mouebor in acternum.

Expanded text:
aperitur: revelatio enim apertio est. «Apeaperitur: revelatio enim apertio est. «Aperiente autem te manum tuam, universa implebuntur bonitate.» Revelante te Christum tuum, «universa implebuntur bonitate» Non autem habent a se bonitatem; nam aliquando probatur illis: «Avertente autem te faciem tuam, turbabuntur.» Multi repleti bonitate, sibi tribuerunt quod habebant, et voluerunt gloriari quasi in justificationibus suis, et dixerunt sibi, Justus sum, magnus sum; et facti sunt sibi placentes. Et sonuit eis Apostolus: «Quid enim habes quod non accepisti» ? Volens autem probare Deus homini quod ab illo habeat quidquid habet, ut cum bonitate habeat et humilitatem, aliquando eum perturbat; avertit ab illo faciem suam, et decidit in tentationem; et ostendit illi quia quod justus erat, et recte ambulabat, ipso regente fiebat. «Avertente autem te faciem tuam, turbabuntur.» Videte quid dicat et in alio psalmo: «Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum.»
Abbreviated transcription (Latin):
quę̧rite. ubi xp̃c est in dexterã dĩ sedens. quȩ
sursũ sunt sapite non quȩ suꝑ terrã. Si non sa¬
pis terrena. non es terra. Si non es terra. non
manducaris aserpente. cui cibus data est terra.
Cybũ suũ dat ds̃ serpenti. quando uult quem
uult. Bene autẽ iudicat. falli non potest. Non
ei dat aurũ pro terra: om̃a ate expectant dñe
ut des illis cibũ in tempore oportuno. Cũ dede¬
ris eis. colligent: ante illos. sed non colligent. nisi
cum dederis. Ante diabolũ erat iob & quidẽ
non deuorauit iob. sed uel tẽptare non aususẽ.
nisi cũ ille de diss&. Ate expectant: cũ dede¬
ris eis colligent si non dederis non colligent.
Et quid nos fr̃s: Quem cybũ babemus: Se¬
quitur & de cibo nr̃o. APERIENTETE AU
TẼ MANOMTΥAM UNIGERSA IMELE¬
BUNTUR BONITATE. Quid est odñẽ quod
aperis manũ tuã: Manus tua xp̃c est. Et bra¬
chium dñi cui reuelatũ est: Cui reuelatur. illi

Expanded text:
quaerite, ubi Christus est in dextra Dei sedens; quae quaerite, ubi Christus est in dextra Dei sedens; quae sursum sunt sapite, non quae super terram» . Si non sapis terrena, non es terra; si non es terra, non manducaris a serpente, cui cibus data est terra. Cibum suum dat Deus serpenti, quando vult, quem vult: bene autem judicat, falli non potest, non ei dat aurum pro terra. «Omnia a te exspectant, Domine, ut de illis cibum in tempore opportuno. Cum dederis eis, colligent.» Ante illos sunt; sed non colligent, nisi cum dederis. Ante diabolum Job erat; et quidem non devoravit Job, sed vel tentare non ausus est, nisi cum ille dedisset. «A te exspectant: cum dederis eis, colligent;» si non dederis, non colligent. 12. Et quid nos, fratres? quem cibum habemus? Sequitur et de cibo nostro. «Aperiente autem te manum tuam, universa implebuntur bonitate.» Quid est, o Domine, quod aperis manum tuam? Manus tua Christus est. «Et brachium Domini cui revelatum est» ? Cui revelatur, illi
Abbreviated transcription (Latin):
ra tua qua inplesti terrã om̃a ate expectant
ut des illis cibũ in tẽpore oportuno. euiq cibũ
suũ. Hlabes cybũ tuũ : hab& & draco cybum
suum. Si bene uixeris. cẏbũ xp̃m habebis:
si axp̃o recesseris. cybus draconis eris. Om̃a ate
expectant. ut des illis cybum in teuipore opor¬
tuno. Quid dictũ est ipsi dracom: terrã man¬
ducabis. Praconi dictũ est. terrã manducabis. ⁊̃¬
cunctis diebus uitae tuae. Audisti cybũ dra¬
nis. non uis ut det te ds̃ manducandũ draconi.
noli . eẽ. cybus draconis. Idest. noli relinquere
uerbũ dĩ. Ubi enĩ dictũ est draconi terrã ⁊̃¬
manducabis. ibi iam dictũ erat pręuaricato¬
ri. terra es et in terrã ibis Cibus serpentis. eẽ.
non uis. noli. eẽ. terra. Quo modo inquis non ħͣ¬
ero terra: Si terrena non sapias. Audi apos¬
tolũ. ut non sis terra. Nam corpus quod geris
terra est. sed tu noli. eẽ. terra. Quid est boc&
Si resurrexistis inquid cũ xp̃o. quȩ sursũ sunt

Expanded text:
ectant ut des illis cibum in tempore opportuno,» unicuique cibum suum. Habes cibum tuum, habet et draco cibum suum. Si bene vixeris, cibum Christum habebis; si a Christo recesseris, cibus draconis eris. «Omnia a te exspectant ut des illis cibum in tempore opportuno.» Quid dictum est ipsi draconi? «Terram manducabis.» Draconi dictum est: «Terram manducabis cunctis diebus vitae tuae.» Audisti cibum draconis. Non vis ut det te Deus manducandum draconi; noli esse cibus draconis, id est, noli relinquere verbum Dei. Ubi enim dictum est draconi, «Terram manducabis;» ibi jam dictum erat et praevaricatori, «Terra es, et in terram ibis» . Cibus serpentis esse non vis? noli esse terra. Quomodo, inquis, non ero terra? Si terrena non sapias. Audi Apostolum, ut non sis terra. Nam corpus quod geris terra est, sed tu noli esse terra. Quid est hoc? «Si resurrexistis,» inquit, «cum Christo, quae sursum sunt
Abbreviated transcription (Latin):
bo & prȩcepto impl&o. daturus eẽt. aliquid
acternũ. DICENS TIBI DABO TERRAM
CHANA AN EUNICULUO NEREDITATIS UR̃E
Quomodo gͦ est hoc aeternũ nisi aliquid aeter¬
nũ signific&: Ipsa enĩ dicta est terra ꝑmis¬
sionis. terra fluens lac & mel quod totũ signi¬
ficat grãm in qua gustatur quã suauis. ẽ. dñs.
ad quã non om̃s homines ꝑtinent. non enim
om̃iũ est fides. ideo addidit funiculũ heredi¬
tatis urãe. E undẽ in alio psalmo semen abra¬
hȩ quod est xp̃c intelligit᷑ loqui ubi dicit. fu¬
nes cetiderunt mihi in prȩclaris. & enĩ heredi¬
tas mea prȩclara est mihi. Cur autẽ dicta sit
terra chanaan. inter pretatio huius nominis
aperit. Chanaan quippe interp̃tat᷑ humilis.
Quod si ad illã referat᷑ sententiã sc̃i noe qua
eundẽ chanaan dixit futurũ seruũ fratrum
suorũ: Hinc est &iam seruilis timor. Seruus
autẽ non man& in domo in aeternũ. filius autẽ¬
man& in acternũ. Ideo excluso chananeo. dat᷑

Expanded text:
urus esset aliquid aeternum. «Dicens, Tibi dabo terram Chanaan, funiculum haereditatis vestrae.» Quomodo ergo est hoc aeternum, nisi aliquid aeternum significet? Ipsa enim dicta est terra promissionis, terra fluens lac et mel . Quod totum significat gratiam, in qua gustatur quam suavis est Dominus ; ad quam non omnes homines pertinent: non enim omnium est fides . Ideo addidit, «Funiculum haereditatis vestrae.» Unde in alio psalmo, semel Abrahae, quod est Christus, intelligitur loqui, ubi dicit: «Funes ceciderunt mihi in praeclaris; etenim haereditas mea praeclara est mihi» . Cur autem dicta sit terra Chanaan, interpretatio hujus nominis aperit; Chanaan quippe interpretatur Humilis. Quod si ad illam referatur sententiam sancti Noe, qua eumdem Chanaan dixit futurum servum fratrum suorum , hinc est etiam servilis timor. «Servus autem non manet in domo in aeternum; filius manet in aeternum» . Ideo excluso Chananaeo, datur
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa anima sit anima nr̃a. utinã copulet᷑ ei &
societur. & coniungat᷑ ei. uidebit &iam miseri¬
cordiam seuientis. Quis enĩ capit hoc nisi qui im¬
pletus est caritate : De ficiant peccatores a terra.
Contremescis quia in ale dicit. Et quis male dicito
sc̃s. sine dubio exaudit᷑ sed dictũ est sc̃is. Bene¬
dicite & nolite male dicere. Quid est ergo qođ
dicit. Deficiant peccatores a terra: Plane defi¬
ciant auferat᷑ sp̃s eorũ & deficiant: ut einittat
spm̃ suũ & recreeut᷑. Deficiant peccatores a t̾ra.
ET INIQUIITAUT NONSINT. Quid non
sint nisi iniqui: Ergo iustificent᷑. ut . ñ. suit
iniqui. Uidit hoc & impletus est gaudio. &
reuocat uersum primum psalmi. BENEDIC
facultatẽ & sermonẽ nobis. & uobis intentio¬
nem & studium. Unusquisq ut potest recor¬
detur quod audiuit. conlocutionem in uicem
ructate. saginam ur̃am ruminate. Quod ac¬
cepistis non eat in uiscera obliuionis urãe. tes¬
aurus desiderabilis requiescat in ore ur̃o. Mag¬

Expanded text:
a! utinam copuletur ei, et societur, et conjungatur ei! videbit etiam misericordiam saevientis. Quis enim capit hoc, nisi qui impletus fuerit charitate? «Deficiant peccatores» «a terra.» Contremiscis, quia maledicit. Et quis maledicit? Sanctus. Sine dubio exauditur. Sed dictum est sanctis: «Benedicite, et nolite maledicere» . Quid est ergo quod dicit, «Deficiant peccatores a terra?» Plane deficiant; auferatur spiritus eorum, et deficiant, ut emittat spiritum suum, et recreentur. «Deficiant peccatores a terra, et iniqui, ita ut non sint.» Quid non sint, nisi iniqui? Ergo justificentur, ut non sint iniqui. Vidit hoc, et impletus est gaudio, et revocat versum primum psalmi: «Benedicfacultatem et sermonem nobis, et vobis intentionem et studium. Unusquisque ut potest recordetur quod audivit; collocutione invicem ructate saginam vestram, ruminate quod accepistis, non eat in viscera oblivionis vestrae. Thesaurus desiderabilis requiescat in ore vestro . Mag
Abbreviated transcription (Latin):
Audi illũ iam exigentẽ ueritatẽ. Primo ergo
inquit miscłam consecutus sũ. qui prius fuiblas¬
phemus. & ꝑsecutor. & in iriosus. sed grã dĩ sum¬
id quod sum. Postea dicit cũ passioni ꝓpinquar&.
bonũ agonẽ certaui. cursũ consũmaui. fidem

Expanded text:
Audi illum jam exigentem veritatem. Primo ergo Audi illum jam exigentem veritatem. Primo ergo inquit: «Misericordiam consecutus sum, qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus; sed gratia Dei sum quod sum» . Postea dicit, cum passioni propinquaret: «Bonum agonem certavi, cursum consumma
Abbreviated transcription (Latin):
magis quã habitare in tabernaculis peccatorũ:
Quia miscłam & ueritatẽ diligit dñs ds̃. Mise¬
ricordiã diligit. qua mihi primo subuenit. Ue¬
ritatẽ diligit. ut credenti d& quod promisit.
Audi miscđam & ueritatẽ in apło paulo. prius
saulo ꝑsecutore. Indigebat miscđa. & dixit
in se factã. Qui prius fui blasphemꝰ & ꝑsecutor.
& in iuriosus sed miscđ im consctutus sum. ut in
me ostender& xp̃e iħ̃c omnẽ longanimitatẽ u
eos qui credituri sunt illi in uitam aeternam.
Et cũ indulgentiã tantorũ scelerũ acciper &
paulus. nemo desperar& posse sibi donari quȩcũq
peccata. Ecce habes muiscđam. noluit tunc ds̃ ex¬
cercere ueritatẽ: ut punir& peccatũ. Et enim
si puniret᷑ peccator: nonne ueritas ess&: Aut
dicere auder&. non debeo puniri. qui non poss&
dicere non peccaui: E si dicer& non peccaui:
cui dicer&: Quẽ faller&: Ergo in cũ primo
dñs miscdam prȩrogauit: post miscd̾am ueritatẽ

Expanded text:
am habitare in tabernaculis peccatorum? «Quia misericordiam et veritatem diligit Deus.» Dominus misericordiam diligit, qua mihi primo subvenit: veritatem diligit, ut credenti det quod promisit. Audi misericordiam et veritatem in apostolo Paulo, prius Saulo persecutore. Indigebat misericordia, et dixit in se factam: «Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus; sed misericordiam consecutus sum, ut in me osteneos qui credituri sunt illi in vitam aeternam» . Ut cum indulgentiam tantorum scelerum acciperet Paulus, nemo desperaret posse sibi donari quaecumque peccata. Ecce habes misericordiam. Noluit tunc Deus exercere veritatem, ut puniret peccantem. Etenim si puniretur peccator, nonne veritas esset? aut auderet dicere, Non debeo puniri, qui non posset dicere, Non peccavi? Et si diceret, Non peccavi: cui diceret? quem falleret? Ergo primoricordiam praerogavit; post misericordiam, veritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
it suꝑ iustos & iniustos. Tanta dat & malis. tibi
nihil seruat: Falsũ est. Quod tibi ꝓmisit ser¬
uat. securus esto. Qui misertꝰ est tui cum esses
impius. deserit te cũ factus espius: Qui pecca¬
tori donauit mortẽ filii sui. quiꝰ seruat saluato
ꝑ mortẽ filii sui : Securus gͦ esto. tene debitorẽ.
restat in torculari in afflictione. in re dura. in
presentia uitȩ periculosȩ. quid nobis restat :

Expanded text:
it super justos et injustos . Tanta dat et malis, et tibi it super justos et injustos . Tanta dat et malis, et tibi nihil servat? Falsum est quod tibi promisit? Servat; securus esto. Qui misertus est tui, cum esses impius; deserit te, cum factus es pius? qui peccatori donavit mortem Filii sui, quid servat salvato per mortem Filii sui? Securus ergo esto. Tene debitorem, restat in torculari, in afflictione, in re dura, in praesentia vitae periculosae? quid nobis restat,
Abbreviated transcription (Latin):
nebo inquit. pauꝑ ero. Paruȩne diuitiȩ ipsa
innocentia : Si artã plenã auro habueris. diues
eris. Si cor habueris plenũ in nocentia. pauper
cris : Sed hȩc bona desiderans: modo in ęgestate.
in tribulatione. in conualle plorationis. in pres¬
sura. in tẽptationib serua in nocentiã. Crit enĩ
postea &iam bonũ tuũ quod desideras requies.
aeternitas. in mortalitas. in passibilitas erit postea.
Ipsa sunt bona. quȩ seruat ds̃ iustis. Nam bona
quȩ modo desideras ꝓ magno ꝓpt̾ quȩ uis esse
nocens & non in nocens. ad tende illa queͥ habe¬
ant. qui talib abundent. Uides diuitias apud
latrones. apud impios. apud sceleratos. apud tur¬
pes. apud flagitiosos. & facinorosos. Uides diuiti¬
as. dat illis ds̃ ista ꝓpt̾ cõmunionẽ generis huma¬
ni. ꝓpt̃ abundantẽ affluentiã bonitatis suȩ. qui
&iã solẽ suũ oririfacit suꝑ bonos & malos. & plu¬

Expanded text:
nebo, inquit, pauper ero. Parvaene divitiae ipsa nebo, inquit, pauper ero. Parvaene divitiae ipsa innocentia? Si arcam plenam auro habueris, dives eris: si cor habueris plenum innocentia, pauper eris? Sed ecce bona desiderans, modo in egestate, in tribulatione, in convalle plorationis, in pressura, in tentationibus, serva innocentiam. Erit enim postea etiam bonum tuum quod desideras; requies, aeternitas, immortalitas, impassibilitas erit postea: ipsa sunt bona quae servat Deus justis suis. Nam bona quae modo desideras pro magno, propter quae vis esse nocens, et non innocens, attende illa qui habeant, qui talibus abundant. Vides divitias apud latrones, apud impios, apud sceleratos. apud turpes; apud flagitiosos et facinorosos vides divitias: dat illis Deus ista propter communionem generis humani, propter abundantem affluentiam bonitatis suae; qui etiam solem suum oriri facit super bonos et malos, et plu