comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iam uero quod adiungit᷑. non capiti uidetur conue¬
nire sed corpori. As oõn uia mraliona pro¬
HBUI PEDES MEOS UT CUSTODIAM GERBA
TVA Neq eñ caput illud nr̃m. ipse saluator cor¬
poris. in aliqu̾a malignã uiam carnali cupiditate fer¬
retur: ut ei necesse . eẽt. pedes suos inde phibere
quasi illuc euntes motib suis qͦd nos facimꝰ quando
ea quae ille non habuit ne uias malignas teneant
de sideria nr̃a praua ꝓhbemꝰ sic eñ uerba dĩ possu¬
mus custo dire. si post nr̃as malas concupiscentias. ñ.
eamus. ut ad male concupita ꝑueniant. sed eas poti¬
us aduersus carnẽ sp̃ta concupiscentȩ frenemꝰ ne nos
IStI onHI. Dixit quid timuerit. ab om̃i uia maligna
ꝓhiber& pedes suos qiđ . ẽ. enĩ aiudicuis tuis . ñ. declinaui.
nisi qd in alio loco dicit. Aiudiciis aut̃ tuis timui ꝑse
uerant᷑ eis credidi qͥa tu legẽ posuisti miln. lu interior
in timis meis. tu uitus in corde. legẽ posuistim. Dp̃u tuo

Expanded text:
am vero quod adjungitur, non capiti videtur convenire, sed corpori: «Ab omni via maligna prohibui pedes meos, ut custodiam verba tua.» Neque enim caput illud nostrum, ipse Salvator corporis, in aliquam malignam viam carnali cupiditate ferretur, ut ei necesse esset pedes suos inde prohibere, quasi illuc euntes motibus suis: quod nos facimus, quando ea quae ille non habuit, ne vias malignas teneant, desideria nostra prava cohibemus. Sic enim verba Dei possumus custodire, si post nostras malas concupiscentias non eamus , ut ad mala concupita perveniant; sed eas potius adversus carnem spiritu concupiscente frenemus , ne nos isti mihi.» Dixit quid timuerit, ut ab omni via maligna prohiberet pedes suos. Quid est enim, «A judiciis tuis non declinavi;» nisveranter eis credidi, «quia tu legem posuisti mihi.» Tu interior intimis meis, tu intus in corde legem posuisti mihi spiritu tuo,
Abbreviated transcription (Latin):
habebit: siue duas quasdã generationes intellis
uolens unã silice ad legẽ & ꝓphetas alterã uero
ad euuangeliũ ꝑtinentẽ: Cur autẽ nũ quã & um
istis generationib ueritas desit uelut aperiens
causã fundasti inquit terram & permanet:
Eos qui in terra sunt terram nuncupans. funda
mentũ non erat xp̃c: testimoniũ habens alege &
prophetis. Aut uero moyses & prophetȩ filii depu¬
tandi sunt in seruitutẽ generantis ancillȩ fuisse.
& ꝓpt̃ nos in ista matre factus humiliatus: Qm̃
permat&: quia in tali fundamento constabilita.ñ.
inclinabitꝰ in scłm scłi. In eis utiq permanens quib
es uitã daturus aeternã: quos autẽ ancilla pepe¬
rit ad uetus testamentũ pertinentes: in cuius tam̃
figuris latebat nouum: Nihil aliud sapiendo:
quã promissa terrena: non perinanent: Seruus
autẽ non man& in domo in aeternũ: filius autẽ

Expanded text:
habebit; sive duas quasdam generationes intelligi habebit; sive duas quasdam generationes intelligi volens, unam scilicet ad Legem et Prophetas, alteram vero ad Evangelium pertinentem. Cur autem nunquam etiam istis generationibus veritas desit, velut aperiens causam; «Fundasti,» inquit, «terram et permanet:» eos qui in terra sunt, terram nuncupans. Fundammentum non erat Christus, testimonium habens a Lege et Prophetis . Aut vero Moyses et Prophetae filii deputandi sunt in servitutem generantis ancillae fuisse, et propter nos in ista matre factus humillimus; quonpermanet:» quia in tali fundamento constabilita, non inclinabitur in saeculum saeculi ; in eis utique permanens quibus es vitam daturus aeternam. Quos autem ancilla peperit, ad vetus testamentum pertinentes, in cujus tamen figuris latebat novum, nihil aliud sapiendo quam promissa terrena, non permanent. Servus enim non manet in domo in aeternum, filius autem
Abbreviated transcription (Latin):
manioa Etoor touo ualos. homo qui
loquitur in isto psalmo. tamquã teder& eũ
mutabilitatis hominũ unde uita ista tẽptationib
plena est. inter tribulationes suas propter quas
supra dixerat. iniqui persecuti sunt me. paulominꝰ
consum mauerunt me in terra. in flammatus desi¬
in angelis tuscustodientib aeternã. sine desertione
consequent᷑ ad terrã: unus enĩ: uersus eorũ octo
qui ad istã litterã ꝑtinent: singulis quippe lite¬
ris hebreis subduntur octoni. donec psalmibuus
prolixitas terminetur. INΟΕΝERΑTIΟũ E
OEMERATIONE UENITAS TUA EUNDASTI
TERRΑM ΕT ΕERMΑΝET Post cȩlũ ergo
terrã contuitus fidelis mentis aspiciens: inuent
in ea generationes quȩ in cȩlo ñ sunt & att in
generatione & generationẽ. ueritas cuo siue om̃
generationes ista repeticione significans. a quibus
nũ qũa defuit ueritas dĩ in sc̃is eius. M odo paucioribis
modo pluriorib ut se tẽporũ uarietas habuit ud

Expanded text:
qui loquitur in isto psalmo, tanquam taederet eum mutabilitatis hominum, unde vita ista tentationibus plena est, inter tribulationes suas, propter quas supra dixerat, «Iniqui persecuti sunt me,» et, «Paulo minus consummaverunt me in terra;» inflammatus desiin coelo:» hoc est, in Angelis tuis custodientibus aeternam sine desertione consequenter ad terram. Unus enim versus est eorum octo qui ad istam litteram pertinent. Singulis quippe litteris hebraeis subduntur octoni, donec psalmi hujus prolixitas terminetur. «In generationem et generationem veritas tua; fundasti terram, et permanet.» Post coelum ergo terram contuituenerationes quae in coelo non sunt, et ait, «In generationem et generationem veritas tua:» sive omnes generationes ista repetitione significans, a quibus nunquam defuit veritas Dei in sanctis ejus, modo paucioribus, modo pluribus, ut se temporum varietas habuit vel
Abbreviated transcription (Latin):
& inter quantacũq tormenta illa martyria confi¬
teri. si caritas in confitente non. eẽt: audi apłm.
sione latitudo est. in qua sine angustus uia quoq
ambulatur angusta. donante illo cui dictum
est. dilatasti gressus meos subter me: & non
sunt infirinata uestigia mea. Latum est ergo
mandatum caritatis. mandatum illud gemi¬
num: quo iubetur deus & proximus diligi.
Quid autem latius quam ut ibi pendeat
tota lex & omnes prophaetae.:

Expanded text:
et inter quantacumque tormenta illa martyria confiet inter quantacumque tormenta illa martyria confiteri, si charitas in confitente non esset? Audiamus Apsione latitudo est, in qua sine angustiis via quoque ambulatur angusta, donante illo cui dictum est, «Dilatasti gressus meos subter me, et non sunt infirmata vestigia mea» . Latum est ergo mandatum charitatis, mandatum illud geminum, quo jubetur Deus et proximus diligi. Quid autem latius, quam ut ubi pendeat tota Lex et omnes Prophetae
Abbreviated transcription (Latin):
martyria tua intellexi. quia scilic& me sibi non
consensientem. &iam si oceiderent: tua martyria
confidens non perirẽ: sed illi qui ut perderent: strpectibant¬
qͥ ex pectabant quando consentirem lor quebant cũ
&iam confiterer nec tamen quod intellexerat :¬
relinquebat. intuens & uidens utiq sine fine finẽ:
OMISCONSOMOTIOΝS GIΟΙ ΡINEO LATŨ
ManbatootUo Ualde. Intrauerat
qui ppe in scũariũ dĩ & intellexerat in nouissima.
Om̃is autẽ consummatio mihi uidet᷑ hoc loco
in telligenda. usq ad mortẽ pro ueritate certa
rei& pro uero ac sũmo bono mala om̃a tolerare.
Cuius consũ mationiis finis est. excellere in regno xp̃i.
qͣd ñ hab& finẽ : & habere ibi sine morte sine do¬
lore & cũ magno honore uitã. morte huius uitȩ ac
dolorib & ob ꝓbrus ad quisitã. Quod aut̃ addit latũ
mandatũ tuũ ualde: non intelligo nisi caritatem.
Quid enĩ profuiss& quacũq morte imminente.

Expanded text:
«Martyria tua intellexi.» Quia scilicet me sibi non «Martyria tua intellexi.» Quia scilicet me sibi non consentientem etiamsi occiderent, tua martyria confitens non perirem: sed illi qui ut perderent, exspectabant quando consentirem, torquebant etiam cum confiterer. Nec tamen quod intellexerat relinquebat intuens et videns utique sine fine finem, «Omnis consummationis vidi finem; latum mandatum tuum valde.» Intraverat quippe in sanctuarium Dei, et intellexerat in novissima . Omnis autem consummatio mihi videtur hoc loco intelligenda, usque ad mortem pro veritate certare , et pro vero ac summo bono mala omnia tolerare: cujus consummationis finis est excellere in regno Christi, quod non habet finem; et habere ibi sine morte, sine dolore, et cum magno honore vitam, morte hujus vitae ac doloribus et opprobriis acquisitam. Quod autem addidit, «Latum mandatum tuum valde;» non intelligo nisi charitatem. Quid enim profuisset quacumque morte imminente,
Abbreviated transcription (Latin):
alius psalmꝰ. Dñi est terra & plenitudo eiꝰ. orbis
terrarũ & om̃s qui habitant in eo: quid est ergo.
quod iste ita se quodammodo familiarius dõ cõ¬
mendandũ putauit ut dicer&. Tuus sum ego
saluum mefac. nisi intelligere uolens quod malo
suo suus esse uoluerit: quod est in obedientia pri¬
nũ & maximũ malũ: & tamquã dicens m̃s. eẽ. uo¬
lui & perditum me feci: Tuus sum inquit. saluũ
me fac quia iustificationes tuas ex quisiui. non
uoluntates meas quib fuimsus. sed iustificationes
LeXII Quid est expectauerunt ut ꝑde¬
rent : an uelut insidus obsederent uiã. expec¬
tantes ut quando transir& occiderent: Nũ quid
ergo morte corporis perire metuebat: Absit.
Q quid  ne expectauer̃. nisi ut eis ad malum
consentirẽ : tunc eium ꝑderent. Unde autẽ . ñ.
perir& : dixit. testimonia tua intellex: sed fami¬
liarius hic aeccłe auribus grecũ uerbũ sonet:

Expanded text:
alius psalmus, «Domini est terra et plenitudo ejus, orbis alius psalmus, «Domini est terra et plenitudo ejus, orbis terrae et omnes qui habitant in eo» ? Quid est ergo quod iste ita se quodammodo familiarius Deo commendandum putavit, ut diceret, «Tuus sum ego, salvum me fac;» nisi intelligi volens quod malo suo suus esse voluerit, quod est inobedientiae primum et maximum malum? Et tanquam dicens, Meus esse volui, et perditum me feci: «Tuus sum,» inquit, «salvum me fac, quia justificationes tuas exquisivi;» non voluntates meas, quibus fui meus, sed «justificationes lexi.» Quid est, «exspectaverunt, ut perent?» an velut insidiis obsederunt viam, exspectantes ut quando transiret, occiderent? Numquid ergo morte corporis perire metuebat? Absit. Et quid est, «me exspectaverunt,» nisi ut eis ad malum consentiret? Tunc enim perderent. Unde autem non perierit dixit: «Testimonia tua intellexi.» Sed familiarius hic Ecclesiae auribus graecum verbum sonat,
Abbreviated transcription (Latin):
ea & sicut in die honeste ambulemus. Qyoni¬
am ooña SeRuiuat tisi. Om̃a scilic& de quib
loquebatur. om̃a quae ꝑtinent ad hunc diem ser¬
uiunt tibi. Impii quippe quib dicitur. nocti
respexit. unde liberet᷑ hȩc terra. ut fundata per¬
⁊̃ maneat. atq. subieat. NISI QUOD LEXTUA
MEDITATIO MEΑEST TUNC FORSITAN
rerisseoria uomilitato mea. Ista
lex fidei est. non in anis fidei sed quae ꝑ dilecti¬
s onẽ operat᷑: per banc impetrat᷑ grã. quȩ fortes
facit in tribulatione temporali: ne pereant in
uiscar iustificationes tuas: quia in ipsis uiuificasti
me. Ecce unde factũ est: ut non perir& in
humilitate sua. Nam dõ non uiuificante : quid
est homo qui se occidere potuit. uiuificare aut̃
EGOSALUÕ MEEAC QUIAIUSTIFICATIONES
TUAS EXΟΥISIOI Non transeunt̃ intelligendũ
est quid dictũ est : tuus sum ego Quid enĩ non ẽ
eius: anforte quia in caelis ẽẽ dicit᷑ ds̃. ideo pu¬
tandũ est. aliquid non ẽẽ eius in terra cũ clam&

Expanded text:
die honeste ambulemus . «Quoniam omnia serviunt tibi. Omnia» scilicet de quibus loquebatur; «omnia» quae pertinent ad hunc diem, «serviunt tibi.» Impii quippe de quibus dicitur, «Nocti respexit unde liberetur haec terra, ut fundata permaneat; atque subjecit, «Nisi quod lex tua meditatio mea est, tunc forsitan perissem in humilitate mea.» Ista lex fidei est; non inanis fidei, sed quae per dilectionem operatur . Per hanc impetratur gratia, quae fortes facit in tribulatione temporali, ne pereant in viscar justificationum tuarum, quoniam in ipsis vivificasti me.» Ecce unde factum est ut non periret in humilitate sua. Nam Deo non vivificante, quid est homo, qui se occidere potuit, vivificare autemego, salvum me fac, quoniam justificationes tuas exquisivi.» Non transeunter intelligendum est quod dictum est, «Tuus sum ego.» Quid enim non est ejus? An forte quia in coelis esse dicitur Deus, ideo putandum est aliquid non esse ejus in terra; cum clamet
Abbreviated transcription (Latin):
lem latitudinẽ. in qua nullas cum mandata dĩ faci¬
mus paciam angustias. intelligendã eẽ. caritatẽ.
propt᷑ quod &iam in inagno isto psalmo cũ superuĩ
dixisse latũ manclatũ tuũ ualde: In hoc sequenti
latitudo mandati unde quippe fieri potest. ut dili¬
gatur quod ds̃ iub& diligi & ipsi iussio non diligat᷑:
Ipsa est enim lex: Tota inauit dis mepirati¬
o orea est. Ecce quomodo eam dilexi. ut tota
die meditatio mea ess&. uł potius sicut grecus ha¬
b& tͥotim diem. ubi magis continuatio meditantis
ex primitur. Id autt̃ intelligitur per omne tem¬
pus quod est semper tali expugnatur dilectio ne
cupiditas quȩ sepe faciendis legis iussionibus contra¬
dicit. concupiscente aduersus sp̃m̃ carne: ad uer¬
sus quã sp̃s concu piscense lta deb& diligere legem

Expanded text:
lem latitudinem, in qua nullas, cum mandata Dei facimus, patiamur angustias, intelligendam esse charitatem. Propter quod etiam in magno isto psalmo cum superius dixisset, «Latum mandatum tuum valde;» in hoc sequenti latitudo mandati. Unde quippe fieri potest ut diligatur qipd Deus jubet diligi, et ipsa jussio non diligatur? Ipsa est enim lex. «Tota,» inquit, «die meditatio mea est.» Ecce quomodo eam dilexi, ut tota die meditatio mea esset: vel potius, sicut graecus habet, «totam diem», ubi magis continuatio meditantis exprimitur. Id autem intelligitur per omne tempus, quod est semper. Tali expugnatur dilectione cupiditas, quae saepe faciendis legis jussionibus contracdicit, concupiscente adversus spiritum carne: adversus quam spiritus concupiscens
Abbreviated transcription (Latin):
deant uanitatẽ. Si oculos non uideant uanitat᷑.
cur non & pedes nec sectentur errarẽ : Propt᷑
quod & illud scriptũ est. Oculi mei sempera
dnm. quia ipse euellet de laqueo pedes meos.
amus cuius faciem precatus est in corde suo &
eui dixxit : Miserere mei scđm eloquiũ tuũ
hoc est scđm uerbũ promissionis tuȩ. Fili

Expanded text:
deant vanitatem.» Si oculos, ne videant vanitatem, cur non et pedes, ne sectentur errorem? Propter quod et illud scriptum est: «Oculi mei semper ad Dominum, quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos» iamus, cujus faciem precatus est in corde suo, et cui dixit, «Miserere mei secundum eloquium tuum,» hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dies serui tui quando facies de ꝑsequentib me iu¬
diciũ : Ut gͦ ꝑsequent᷑ me: narrauer̃ mibi sermonũ
suorũ delestationes sed eis prȩposui legem tuam.
quȩ ideo plus delectauit qͥa om̃a mandati tuaueritas.
Nonsic in illorũ ab undat sermonib uanitas. ac per
hoc iniuste ꝑsecuti sunt me:quia non in me perse¬
cuti sunt nisi ueritatẽ. Ergo adiuua me ut certẽ
pro ueritate usq ad mortẽ. quia & hoc tuũ mnandatũ
passa est quod adiunxit. PAVLOMIΝΟSCΟΝSΟ¬
MAUERΩNTMΕ INTERRA Multa scilic& stri¬
ge martyrũ facta dũ confitentur & predicant
ueritatẽ: sed quia non frustra dictũ est adiuua
me EGOAUTEM INQUIT ΝOΝDERELIOUIM¬

Expanded text:
ndo facies de persequentibus me judicium?» Ut enim persequantur me, narraverunt mihi sermonum suorum delectationes: sed eis praeposui legem tuam, quae ideo plus me delectavit, quia «omnia mandata tua veritas;» non sicut illorum abundat sermonibus vanitas. Ac per hoc «injuste persecuti sunt me,» quia non in me persecuti sunt nisi veritatem. Ergo «adjuva me,» ut certem pro veritate usque ad mortem; quia et hoc tuum mapassa est quod adjunxit, «Paulo minus consummaverunt me in terra:» multa scilicet strage martyrum facta, dum confitentur et praedicant veritatem. Sed quia non frustra dictum est, «Adjuva me; Ego autem,» inquit, «non dereliqui
Abbreviated transcription (Latin):
et costouiso testimonia oristor. Quae
grecus hab& martyria: quod tacendũ non fuit ꝓpt̃
dulcissimũ martyrũ nom̃ qui proculdubio quando
tanta persequentium credulitas seuiebat. ut aecła
paulominus consũ maret̾ in terra: nullo modo dei
martyria custodirent : nisi fier& eis quod inc oratũ
enim. ne amando uitam: negarent uitam: & negan¬
do uita amitterent uitã. ac sic qui pro uita uen¬
tatem deserere noluerunt: moriendo pro uerta¬
te uixerunt. EXPIICIT SERMO . XX

Expanded text:
et custodiam testimonia oris tui:» quae graecus habet, «Martyria.» Quod tacendum non fuit, propter dulcissimum martyrum nomen, qui procul dubio quando tanta persequentium crudelitas saeviebat, ut Ecclesia paulo minus consummaretur in terra, nullo modo Dei martyria custodirent, nisi fieret eis quod hic oratum enim, ne amando vitam, negarent vitam, et negando vitam, amitterent vitam: ac sic qui pro vita veritatem deserere noluerunt, moriendo pro veritate vixerunt. SERMO XX
Abbreviated transcription (Latin):
incturi funt : Desiderant xp̃m. teste sc̃issimo sene
symeone. qui cũ infantẽ accepiss& in manusdixit
Acceperat enĩ diuinũ responsũ. non se gustaturũ
mortẽ nisi uidisset xp̃m dñi. Quale autẽ deside¬
rium fuit in isto sene: tale fuisse credendum est
in om̃ibus superiorũ tẽporũ sc̃is. Unde & ipse
dñs discipulis ait. Multi prophete & reges uolu¬
erunt uidere quȩ uidetis. & non uiderunt: & audi¬
re quae auditis & non audierunt. Ut ipsorũ & iã
uox hoc loco agnoscatur: defecit in salutari tuo
anima mea, Nec tunc ergo quieuit hoc deside¬
riũ scõrũ. nec nunc quiescit in ap̃o corpore. quo d
est aeccła usq ad terminũ scłi. donec ueniat desi¬
deratus cunctis gentib: sicut promittitur ꝑ pro

Expanded text:
victuri sunt, desiderans Christum? Teste sanctissimo sene victuri sunt, desiderans Christum? Teste sanctissimo sene Simeone, qui cum eum infantem accepisset in manus, dixiAcceperat enim responsum divinum, non se gustaturum mortem, nisi vidisset Christum Domini . Quale autem desiderium fuit in isto sene, tale fuisse credendum est in omnibus superiorum temporum sanctis. Unde et ipse Dominus discipulis ait, «Multi prophetae et reges voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt» : ut ipsorum etiam vox hoc loco agnoscatur, «Defecit in salutare tuum anima mea.» Nec tunc ergo quievit hoc desiderium sanctorum, nec nunc quiescit in Christi corpore quod est Ecclesia, usque ad terminum saeculi, donec veniat «Desideratus cunctis gentibus,» sicut promittitur per pro
Abbreviated transcription (Latin):
IN SALUTARITUO ANIMΑMEΑ ET IN UEROUO
TΥGΟ SΡERΑΥΙ Non om̃is defectus uł culpe
putandus est ẽẽ. uł pene est &iam defectus lauda¬
bilis atq. optabilis. Nam cũ sint int̾se duo ista con¬
traria perficere & deficere : usitacius profectus in
bono accipit᷑ defectus in malo quando non ad diẽ
uel sub intelligit᷑: inquid proficatur uł deficiatur:
Cum uero addit᷑: potest & malũ esse proficerebo¬
nũq deficere : Aperte quippe dixit a postolus ꝓ¬
fanas autẽ uerborũ nouitates euita. multũ. ꝓfici¬
ent ad impietatem. Ait & de quibusdam ꝓficient
in peius ita & defectus abono innralũ malus
est a malo in bono bonus est: OBorio quip¬
tari tuo. hoc est uti salutari tuo anima mea. Bonus
est ergo iste defectus: indicat eñ desiderium
cupiti. Sed quis hoc dicit nisi genus electũ regale
sacerdotiũ gens sc̃a populus ad quisitionise Ab
origine generis inimani usq ad huius scłi finem:
in eis qui suo quiq tempore inc uixerunt: uiuunt:

Expanded text:
 anima mea, et in verbum tuum speravi.» Non omnis defectus vel culpae putandus est esse, vel poenae: est etiam defectus laudabilis vel optabilis. Nam cum sint inter se duo ista contraria, proficere et deficere; usitatius profectus in bono accipitur, defectus in malo, quando non additur vel subintelligitur in quid proficiatur vel deficiatur: cum vero additur, potest et malum esse proficere, bonumque deficere. Aperte quippe dixit Apostolus, «Profanas autem verborum novitates evita: multum enim proficient ad impietatem» : ait et de quibusdam, «Proficient in pejus» . Ita et defectus a bono in malum malus est, a malo in bontare tuum,» hoc est, ad salutare tuum, «anima mea.» Bonus est ergo iste defectus: indicat enim desiderium cupiti. Sed quis hoc dicit nisi genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis , ab origine generis humani usque ad hujus saeculi finem, in eis qui suo quique tempore hic vixerunt, vivunt,
Abbreviated transcription (Latin):
rationis lauacrũ. ubi obolita sunt om̃a preterita
peccata nr̃a per sp̃s adiutoriũ. ꝑ quod concupiscam̃
aduersus carnẽ: ne uincam̃ in pugna nr̃a ꝑ dm̃ee
orationis effectũ in qua dicimus. dimitte nobis de¬
bita nr̃a: ita donata nobis regeneratione adiutim¬
I confessione. fusa predicatione: fit cormeu in ina¬
culatũ ut non confundamur: quia & hoc ad iustifi¬
citiones dĩ pertin&: quando int̾ eius alia precepta

Expanded text:
rationis lavacrum , ubi abolita sunt omnia praeterita rationis lavacrum , ubi abolita sunt omnia praeterita peccata nostra; per spiritus adjutorium, per quod concupiscimus adversus carnem , ne vincamur in orationis effectum, in qua dicimus, «Dimitte nobis debita nostra» . Ita donata nobis regeneratione, adjut conflictione, fusa precatione, fit cor nostrum immaculatum, ut non confundamur: quia et hoc ad justificationes Dei perti
Abbreviated transcription (Latin):
ille. Ipse est enĩ ad quẽ conuertunt᷑ timentes dñ
& qui cognoscunt dĩ testimonia. De illo  ꝓphetas
IN MACULATUM IN TUIS IUSTIFICATIONIB
Ut noti corfyndar. Redit ad uocẽ corpo¬
ris sui scĩ scilic& populi sui. & Mnmaculatũ fieri cor
suum precat᷑. hoc est cor mẽbrorũ suorũ. in iustisi¬
cationib dĩ: non in uiribus eorũ: poposcit enĩ hoc ñ.
presũpsit: quod autẽ addidit ut non confundar.
tale aliquid & in primis huius psalmi uersib in¬
uenit᷑ ubi dixit. Utinã dirigant᷑ uiȩ meȩ ad custo¬
diendas iustificationes tuas. Tunc non confundar
dum inspicio in om̃a inandata tua Quod ibi quia dix̃
utinã : uno uerbo significauit optantis. Hoc isto
loco aꝑtioribus uerbis ex pressit orantis dicendo. fit
cor meũ in maculatũ. ut nec in illa nec in ista senten¬
tia quȩ utraq una est inueniat᷑ audatia de libero
arbitrio contra gr̃am confirentis. Suod aute at

Expanded text:
m. Ipse est enim ad quem convertuntur timentes Deum, m. Ipse est enim ad quem convertuntur timentes Deum, et qui cognoscunt Dei testimonia, de illo per Prophetas immaculatum in justificationibus tuis, ut non confundar.» Redit ad vocem corporis sui, sancti scilicet populi sui, et jam immaculatum fieri cor suum precatur, hoc est cor membrorum suorum; in justificationibus Dei, non in viribus eorum: poposcit enim hoc, non praesumpsit. Quod autem addidit, «Ut non confundar;» tale aliquid et in primis hujus psalmi versibus invenitur, ubi dixit, «Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas: tunc non confundar, cum inspicio in omnia mandata tua.» Quod ibi, quia dixit, «Utinam,» uno verbo significavit optantis; hoc isto loco apertioribus verbis expressit orantis, dicendo, «Fiat cor meum immaculatum:» ut nec in illa, nec in ista sententia, quae utraque una est, inveniatur audacia de libero arbitrio contra gratiam confidentis. Quod autem ait
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ est. ueniant suꝑ me iniserationes cuȩ &
uiuam. Hec meditatio est amantis cogitatio &
tantũ amandatis ut caritas non frigescat. huius
meditationis suȩ : quantalib& habundantia con¬
CONBONDANTUR SUPERBI QUIA IMIUS TE
MHIQUITATEM FECERUΝT IN ΟΕ EΟΟ AΥT
EXCERCEBOR IN MANDATIS TYIS. Ecce qͥd
ait meditatio legis dĩ uel potius meditatio lea dĩ
qui cognoscunt testimonia tua. In nontiullis
codicibus inuenimus & grecis & latinis conuertant᷑
mihi quod tantundem ualere existimo: quantũ
si dicatur ad me. Sed quis est iste qui hoc dicit:
Non enim quisquã hominũ hoc dicere audebit.
aut si dicat audiendus est. Nimirũ est ille ergo
qui & iam superius inter posuit pro prietatẽ uocis
suae dicens : Particeps ego sũ om̃ium timentium te
qui factus est princeps mortalitatis nr̃ȩ. ut & nos
participes diuinitatis ipsius fieremus: nos unius par¬
ticipes ad uitã : ad mortẽ uero particeps inultorũ¬

Expanded text:
dictum est, «Veniant super me miserationes tuae, et dictum est, «Veniant super me miserationes tuae, et vivam.» Haec meditatio amantis est cogitatio, et tantum amantis, ut charitas non frigescat hujus meditationis suae, quantalibet abundantia condantur superbi, quoniam injuste iniquitatem fecerunt in me: ego autem exercebor in mandatis tuis.» Ecce quod ait, meditatio legis Dei, vel potius meditatio lex Dei.qui cognoscunt testimonia tua.» In nonnullis codicibus invenimus et graecis et latinis, «Convertantur mihi;» quod tantumdem valere existimo, quantum si dicatur, «ad me.» Sed quis est iste qui hoc dicit? Non enim quisquam hominum hoc dicere audebit, aut si dicat, audiendus est. Nimirum ergo ille est qui etiam superius interposuit proprietatem vocis suae, dicens: «Particeps ego sum omnium timentium te.» Quia factus est particeps mortalitatis nostrae, ut et nos participes divinitatis ipsius fieremus; nos unius participes ad vitam, ad mortem vero particeps ille multoru
Abbreviated transcription (Latin):
uita. quale illud est in euuangelio: si uis uenire
ad uitã. serua mandata. Nũ quid addidit aeter¬
nam uł beatã:. Itẽ de resurrectione carniscũ
loqueretur : qui bene fecerunt inquit : in resur¬
rectionẽ uitȩ. neq incait aeterne seu beatue:
sic & hic ueniat mib inquit miserationes tuae
& uiuam neq hic ait in aeternũ uiuã uł beate
uiuam. quasi aliud non sit uiuere: quã sine ullo
fine & sine ulla miseria uiuere. Sed hoc quo
merito: quia lex inquit tua meditatio mea est.
Haec meditatio nisi ossa in fide quae per dilec¬
tionem operatur : nũquã propt̃ eam poss& ad
illam uitam quispiam ꝑuenire: hoc dicendum
putaui. ne quisquã cum totam legem memoriae
mandauerit : eamq creberrima recordatione
se fecisse quod legit quia lex tua meditatio mea
est: & hinc se adepturũ existim& quod uerbis
sirperiorib propt̾ hoc meritũ postulauit ubi

Expanded text:
vita: quale illud est in Evangelio, «Si vis venire vita: quale illud est in Evangelio, «Si vis venire ad vitam, serva mandata» . Numquid addidit, aeternam, vel, beatam? Item de resurrectione carnis cum loqueretur, «Qui bene fecerunt,» inquit, «in resurrectionem vitae» : neque hic ait, aeternae, seu, beatae. Sic et hic, «Veniant,» inquit, «mihi miserationes tuae, et vivam:» neque hic ait, in aeternum vivam, vel, beatae vivam; quasi aliud non sit vivere, quam sine ullo fine et sine ulla miseria vivere. Sed hoc quo merito? «Quia lex,» inquit, «tua meditatio mea est.» Haec meditatio nisi esset in fide, quae per dilectionem operatur , nunquam propter eam posset ad illam vitam quispiam pervenire. Hoc dicendum putavi, ne quisquam, cum totam legem memoriae mandaverit, eamque creberrima recordatione se fecisse quod legit, «Quia lex tua meditatio mea est;» et hinc se adepturum existimet, quod verbis superioribus propter hoc meritum postulavit, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
Miscđia & ueritas ita diuino eloquio cõmendant᷑.
ut cum in multis inueniant᷑ locis. maxime in psal
dante illo cuius iudicra iustiora est. De inde miscda
qua instauram᷑ ad uitã. promittente illo cuius bene¬
ficium gr̃a est. Ideo ait scđm eloquiũ tuũ seruo
tuo id est scđm quod promisisti seruo tuo: siue gͦ
regeneratio qua hic indĩ filios ad optam. siue fides
& spes & caritas quȩ tria aedificant᷑ in nobis qũanis
de iniscđia dĩ ueniant: tamen in hac crumnosa &
procellosa uita. solatia sunt miserorũ noniegͣdudia
beatorũ: Ideo dictũ est. fiat miscđa tua ut conso¬
illa uentura sunt: ideo sequitur : UENIANT
MIHI MISERATIONESTOAB ET UIUAM.
Tunc enĩ uere uiuã. quando nihil potero timere
ne moriar: ipsa etũ & sine ullo additamento di¬
citur uita. nec intelligit᷑ insi ae terna & beata.
tãquã sola dicenda sit uita: in cuius cõparatione
ista qua duoimus. mors potius sit appollanda quã

Expanded text:
ia et veritas ita divino eloquio commendantur, ut cum in multis inveniantur locis, maxime in Psalmcante illo cujus judicia justitia est: deinde misericordiam, qua instauramur ad vitam, promittente illo cujus beneficium gratia est. Ideo ait, «secundum eloquium tuum servo tuo:» id est, secundum quod promisisti servo tuo. Sive ergo regeneratio qua hic in Dei Filios adoptamur, sive fides et spes et charitas quae tria aedificantur in nobis, quamvis de misericordia Dei veniant; tamen in hac aerumnosa et procellosa vita solatia sunt miserorum, non gaudia beatorum: ideo dictum est, «Fiat misericordia tua, ut consoilla ventura sunt; ideo sequitur, «Veniant mihi miserationes tuae, et vivam.» Tunc enim vere vivam, quando nihil potero timere, ne moriar. Ipsa enim et sine ullo additamento dicitur vita, nec intelligitur nisi aeterna et beata, tanquam sola dicenda sit vita, in cujus comparatione ista quam ducimus, mors potius sit appellanda quam
Abbreviated transcription (Latin):
& numero & pondere cuncta disponit. Ardentib
dubitatione frigescunt: propter hoc sequitur.
QM FACTOS SOM TAMQŨA UTER IN DRUI¬
NA IUS TIEICATIONES TOAS NON SŨ OBLI¬
tos. Nimirũ enĩ per utrẽ carnẽ mortis hu¬
ius. per pruinã uero cęleste beneficiũ uult in¬
telligi. quo carnis concupiscentiȩ uelut frigore
cohibente torpescunt. & fit hinc: ut iustifica¬
tiones dĩ de memoria non labant᷑ dũ non cogi¬
tatur aliunde. qm̃ fit quod ait apostolus carnis
prouidentiam ne feceritis in concupiscentus. Ideo
cum dixiss& qm̃ factus sum tamqu̾a uter in prinna
subiecit iustificationes tuas non sũ oblitus hoc est

Expanded text:
et numero et pondere cuncta disponit . 3. «verset numero et pondere cuncta disponit . 3. «versdubitatione frigescunt: propter hoc sequitur, «Quoniam factus sum tanquam uter in pruina; justificationes tuas non sum oblitus.» Nimirum enim per utrem carnem mortis hujus, per pruinam vero coeleste beneficium vult intelligi, quo carnis concupiscentiae velut frigore cohibente torpescunt; et fit hinc ut justificationes Dei de memoria non labantur, dum non cogitatur aliunde; quoniam fit quod ait Apostolus, «Carnis providentiam ne feceritis in concupiscentiis» . Ideo cum dixisset, «Quoniam factus sum tanquam uter in pruina;» subjecit, «Justificat
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ hab&. quod quidã nr̃i interpretes suꝑ spe¬
raui transferre maluerunt : quia proculdubio plus
quit ocoli orei in eloeuioor tooo uicen¬
TES EUANDO CONSOLA DERIS ONE Ecce rarsus
in oculis. sed utiq interioribus laudabilis & felia
ille de fectus. non ueniens ex infirmitate animi:
sed ex fortitudine desiderii in promissum dĩ. hoc enĩ
ait in eloquiũ tuum. Quomodo autẽ tales oculi
dicunt quando consolaberis me. nisi cum tali
intentione & expectatione oratur & gemitur:
lingua eius loqui: non oculi solent. sed oculo qͣuodã¬
modo uox est desideriũ orationis. Uerum in eo
quod ait quando consolaberis me. tãquã orasse
per pestim ostendit. Unde est &iam illud & tu
ueniat dilata iocunditas aut iste sonsus est de¬
siderantiũ. cum spacibꝰ temporis & iam quod sub¬
uenientibus breue est. longum est amanti: No¬
uit autẽ dñs: quid. quando faciat. qui in mensura

Expanded text:
verbum habet, quod quidam nostri interpretes «superspeverbum habet, quod quidam nostri interpretes «supersperavi» transferre maluerunt; quia procul dubio plus quit, «oculi mei in eloquium tuum, dicentes, Quando consolaberis me?» Ecce rursus in oculis, sed utique interioribus, laudabilis et felix ille defectus, non veniens ex infirmitate animi, sed ex fortitudine desiderii in promissum Dei: hoc enim ait, «in eloquium tuum.» Quomodo autem tales oculi dicunt, «Quando consolaberis me?» nisi cum tali intentione et exspectatione oratur et gemitur? Lingua enim loqui, non oculi solent: sed oculorum quodammodo vox est desiderium orationis. Verum in eo quod ait, «Quando consolaberis me?» tanquam moras se perpeti ostendit. Unde est etiam illud, «Etveniat dilata jucunditas, aut iste sensus est desiderantium, cum spatium temporis, etiam quod subvenienti breve est, longum est amanti. Novit autem Dominus quid quando faciat, qui in mensura
Abbreviated transcription (Latin):
iudex. non solũ autẽ. sed & om̃ib: qui dibgunt
manifestationem eius. Hoc itaq desideriũ bonũ¬
de quo nunc agimus. de delectatione consurgit
manifestationis eius: De qua itẽ dicit: cũ xep̃c
apparuerit uita ur̃a tunc & uos cũ illo appare¬
bitis in gła. Prima ergo tempora hac aecclesiae.
ante uirgins partũ scõs habuerunt. qui deside¬
rant in carnationis eius aduentũ: ista uero tem¬
pora ex quo ascendit in cęlũ sc̃õs babent. qui desi¬
derant eius manifestationẽ : ad uiuos & mortuos
iudicandos. Neq hoc aeccłe desideriũ ab inicio
usq in finẽ scłi requi euit aliquantũ: nisi quãdiu
hic cum discipulis in carne uersatus est. ut toti¬
us corporis xp̃i in hac uita gementes conuenienter
intelligat᷑:. Defecit in salutari tuo anima mea &
in uerbũ tuũ speraui. Hoc est in promissũ: quod
spes facit ut per patientiam exspectetur : quod
acredentibus non uidetur &iam hinc gretus illud

Expanded text:
dex; non solum autem mihi, sed et omnibus qui diligunt manifestationem ejus» . Hoc itaque desiderium de quo nunc agimus, de dilectione consurgit manifestationis ejus; de qua item dicit: «Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos cum illo apparebitis in gloria» . Prima ergo tempora Ecclesiae ante Virginis partum, sanctos habuerunt qui desiderarent incarnationis ejus adventum: ista vero tempora ex quo ascendit in coelum, sanctos habent qui desiderent ejus manifestationem ad vivos et mortuos judicandos. Neque hoc Ecclesiae desiderium ab initio usque in finem saeculi requievit aliquantum, nisi quamdiu hic cum discipulis in carne versatus est, ut totius corporis Christi in hac vita gementis vox convenienter intelligatur, «Defecit in salutare tuum anima mea, et in verbum tuum speravi:» hoc est in promissum; quae spes facit ut per patientiam exspectetur quod a credentibus non videtur . Etiam hic graecus illud
Abbreviated transcription (Latin):
in eo regno ubi erit eius secura iocunditas:
sed int̾ periculosas tẽptationes in hoc mundo
laborat ubi audit. Qui se putat stare cauea
ne cadat. consideraus huius mortalitatis miseriã.
in qua iugũ grauȩ suꝑ filios adam. adie exitus

Expanded text:
in eo regno ubi erit ejus secura jucunditas, in eo regno ubi erit ejus secura jucunditas, sed inter periculosas tentationes in hoc mundo laborat, ubi audit, «Qui se putat stare, videat ne cadat» ; considerans hujus mortalitatis miseriam, in qua jugum grave super filios Adam, a die exitus
Abbreviated transcription (Latin):
quia in uerba tuad  sperauit. cum ipsi sint
iocundabuntur: sed cur nondixit qui timent
te. uident me & iocundant᷑. sed timent te
uerbũ presentis temporis posuit: Uidebunt
autẽ & iocundabunt᷑. futuri temporis uerba
sunt: an qua. in presenti tẽpore timor est
quamdiu tẽptatio est uita humana suꝑ terrã:
locund itas autẽ quã uoluit hic intelligi tẽ
psalmo legitur. quam mubta multitudo dul¬
cedinis tuȩ dñe. quã abscondisti timentibus
te : Nunc ergo quãdiu timent: non dũ tu¬
inent: sed uidebunt & iocundabunt᷑. quia &
illic sequit᷑ perfecisti autẽ sperantibus in
te : & hic quia in uerba tua speraui uł super¬
speraui: ut in uerbo ita cõposito & cura in pͣre¬
tis diligentioris expresso: &iam illud intel¬
gamus quod potens est ds facere super quã
petimus & intelligimꝰ. ut quȩ supra qua peti¬
mus & intelligimus sunt: parum sĩ ea sperare.
sed debeamꝰ suꝑ sperare quia ergo adhuc tim&¬
aeccła quae in hac uita est. & non dũ se uida

Expanded text:
quia in verba tua supersperavi;» cum ipsi sint jucundantur? Sed cur non dixit, qui timent te, vident me, et jucundantur: sed «timent te,» verbum praesentis temporis posuit; «videbunt» autem et «jucundabuntur,» futuri temporis verba sunt? An quia in praesenti tempore timor est, quamdiu tentatio est vita humana super terram ; jucunditas autem quam voluit hic intelligi, tunpsalmo legitur, «Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te!» Nunc ergo quamdiu timent, nondum vident; sed «videbunt,» et «jucundabuntur:» quia et illic sequitur, «Perfeciste» ; et hic, «quia in verba tua speravi,» vel, «supersperavi:» ut in verbo ita composito et cura interpretis diligentioris expresso, etiam illud intelligamus, quod «potens est Deus facere supra quam petimus et intelligimus» ; ut quia «supra quam petimus et intelligimus» sunt parum sit ea sperare, sed debeamus supersperare. Ecclesia quae in hac vita est, et nondum se videt
Abbreviated transcription (Latin):
dicerent ut non merito accipiatur. eẽ quidẽ
illas exetcitationes sed in sermone cum quadam
de lectatio has uero habent in diuersis sectis. ac
professionib & litterȩ seculares. & iudeorum
quae de uteresis nuncupatur. continens preter
diuinarũ canonẽ scripturarũ : milia fabularum.
Hab& eas & hereticorũ uana atq errabunda loqua¬
citas. Hos omnes iniquos intelligi uoluit: a quib
sibi narratas dicit adolescias ad est exercitationes.
delectabills uerbis sed non inquit ut lex tua dñe.
quia me in ea ueritas non uerba delectant: deniq¬

Expanded text:
dicerent; ut non immerito accipiatur esse quidem dicerent; ut non immerito accipiatur esse quidem illas exercitationes, sed in sermone cum quadam delectatione. Has vero habent in diversis sectis ac professionibus, et litterae saeculares, et Judaeorum quae Deuterosis nuncupatur, continens praeter divinarum canonem Scripturarum millia fabularum; habet eas et haereticorum vana atque errabunda loquacitas. Hos omnes iniquos intelligi voluit, a quibus sibi narratas dicit ἀδολεσχίας, id est exercitationes delectabiles verbis: «Sed non,» inquit, «sicut lex tua, Domine;» quia me in ea veritas, non verba delectant.
Abbreviated transcription (Latin):
QUOD SONT DIES SERUITUI QUANDO FACI¬
ES DEPERSE QUENTISOS ME IODICIUO
In a pocalypsin est ista uox martyrũ & eis imperat᷑
pacientia donec fratrum eorũ numerus impleatur.
De diebus ergo suis interrogat corpus xp̃i qui fururi
sunt in hoc scło & ne quisqu̾a putar& ante bnc aeccłam
turum in hoc scło quo aecła iam nonsit in terris:
Propterea cũ quesissa dieb suis adiunxit & iã de iudi¬
cio ꝓfecto demonstrans usq ad iudiciũ in quo de per¬
secutoribus eius est futura uindicta: Ipsam quoq in
terris futuram si autẽ quẽ quã quam mou&. cur
quęrat quod cũ discipuli quererent. magister res¬
pondit. non est ur̃m scire tempore quȩ pat᷑ posuit
in sua potestate: Cur non credamus isto loco psalmi
huius. ẽẽ prophetatũ. hoc ipsũ illos fuisse quaesi¬
turos & aecclesiȩ uocem quae hic tanto ante pre
quas greci adulescias uocant. quod quod usque
adeo uno uerbo ne quaquã dici latine potest.
ut aliqui delectationes aliqui fabulationes eas

Expanded text:
ndo facies de persequentibus me judicium?» In Apocalypsi est ista vox martyrum, et eis imperatur patientia donec fratrum eorum numerus impleatur . De diebus ergo suis interrogat corpus Christi, qui futuri sunt in hoc saeculo. Et ne quisquam putaret ante hic Ecclesiam turum in hoc saeculo, quo Ecclesia jam non sit in terris; propterea cum quaesisset de diebus suis, adjunxit etiam de judicio, profecto demonstrans usque ad judicium, in quo de persecutoribus ejus est futura vindicta, ipsam quoque in terris futuram. Si autem quemquam movet cur quaerat quod cum discipuli quaererent, Magister respondit, «Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate» ; cur non credamus isto loco psalmi hujus esse prophetatum hoc ipsum illos fuisse quaesituros, et Ecclesiae vocem, quae hic tanto ante praequas Graeci ἀδολεσχίας vocant, quod usque adeo uno verbo nequaquam dici latine potest, ut aliqui, «delectationes,» aliqui, «fabulationes» eas
Abbreviated transcription (Latin):
uitate doce ine iustificationes tuas: Sequens hic uersus
ostendit ubiait. Bonom onimi lex oris toi
SUΡER olΙΑ AURΙ ΕΤ ΑRGEΝTI Ut ampli¬
us diligat caritas legem dĩ. qua diligit cupiditas
milia auri & argenti. EXPLICIT SẼROO

Expanded text:
vitate doce me justificationes tuas;» sequens versus vitate doce me justificationes tuas;» sequens versus ostendit, ubi ait, «Bona mihi lex oris tui, super millia auri et argenti:» ut amplius diligat charitas legem Dei, quam diligit cupiditas millia auri et argenti. SERMO
Abbreviated transcription (Latin):
Uicinũ aliquid & superius iam dicerat: prius quã
humiliarer ego deliqui. propterea eloquiũ tuũ
oustodiui. Ipso quippe fructu ostendit qd bonũ
illi fuerit bumiliari. sed illic dixit & causã quod
bumilitatẽ pęnalẽ delinquendo precesserit. quod
uͦ ibi ait propterea eloquiũ tuũ custodiui. hic aut̃
hoc eẽ. quod custodire: hoc tustodire quod nosse:
Neq enĩ xp̃c non nouerat quod arguebat. &¬
tamen arguebat peccatũ: cum dictũ de illo sit. qͥd
non nouerat peccatũ. Nouerat gͦ quodã noticia.
& rursus quadam ignorantia non nouerat. Sic &
iustificationes dĩ multi discunt & non discunt
Nouerant enim eas quadam noticia : & rursum ñ nouer¬
quadam ignorantia: Qm̃ non faciunt: ñ nouerunt:
Eo modo Inc gͦ intelligendus est dixisse : ut discam
iustificationes tuas: ea noticia qua faciunt. hunc¬
autẽ quia non fiuntnisi perdilectionẽ. ubi qͥ facit
hab& dilectionẽ. propter quod dictũ est. in tua sua¬

Expanded text:
aliquid et superius jam dixerat, «Priusquam humiliarer, ego deliqui; propterea eloquium tuum custodivi.» Ipso quippe fructu ostendit quod bonum illi fuerit humiliari; sed illic dixit et causam, quod humilitatem poenalem delinquendo praecesserit. Quod vero ibi ait, «Propterea eloquium tuum custodivi;» hic autem, detur hoc esse ista nosse quod custodire, hoc custodire quod nosse. Neque enim Christus non noverat quod arguebat; et tamen arguebat peccatum, cum dictum de illo sit quod «non noverat peccatum» . Noverat ergo quadam notitia, et rursus quadam ignorantia non noverat. Sic et justificationes Dei multi discunt, et non discunt. Noverunt enim eas quadam notitia; et rursus quadam ignorantia, quoniam non faciunt, non noverunt. Eo modo hic ergo intelligendus est dixisse, «Ut discam justificationes tuas;» ea notitia qua fiunt. autem quia non fit nisi per dilectionem, ubi qui facit habet delectationem, propter quod dictum est, «In tua sua
Abbreviated transcription (Latin):
tiam tã quã sibi petiuit intellectũ dari adõ.
corpori suo quod est aeccła ad dĩ mandata dis¬
cenda. Cũ ipso enĩ uita corporis eius hoc est
populi eius abscondita est in dõ: & ipse in eodẽ
corpore suo indigentiam patitur. & poscit qͦd
mebris suis est necessariũ. Manus tuȩ inquit
fecerunt me & plasmauerunt me. da miln in¬
tellectũ. ut discã mandata tua. quia tu inquit
formastime. Tu reforma. ut fiat corpore xpĩ
quod ait apostolus. Reformamini in nouita¬
& iocundabuntur. uł sicut habent alii codicos
letabunt᷑. quia in uerba tua speraui idest in
ea quae promisisti. ut sint promissionis filii se¬
men abrahȩ. in quaͦ benedicentur om̃s gentes.
Qui sunt autẽ qui timent dm̃ & quẽ uidebunt
& letabuntur qm̃ in uerba dĩ sperauit. Si corpꝰ

Expanded text:
tam, tanquam sibi, petivit intellectum dari a Deo corpori suo quod est Ecclesia, ad Dei mandata discenda. Cum ipso enim vita corporis ejus, hoc est populi ejus, abscondita est in Deo , et ipse in eodem corpore suo indigentiam patitur, et poscit quod membris suis est necessarium. «Manus tuae,» inquit, «fecerunt me, et plasmaverunt me; da mihi intellectum, ut discam mandata tua.» Quia tu, inquit, formasti, tu reforma; ut fiat in corpore Christi, quod ait Apostolus, «Reformamini in novitaet jucundabuntur;» vel, sicut habent alii codices, «laetabuntur, quoniam in verba tua speravi:» id est, in ea quae promisisti, ut sint promissionis filii, semen Abrahae, in quo benedicuntur omnes gentes . Qui sunt autem qui timent Deum, et quem videbunt et laetabuntu
Abbreviated transcription (Latin):
quodã homine diffuso toto orbe terrarũ & subcres¬
cente per uolumina seculorũ : quedam uero in se ip¬
so capite nr̃o: Unde & hoc est quod ait: Particeps
ego sum om̃ium timentium te & custodientiũ man¬
data tua. & quia propter hoo quod particeps fac¬
tus est fratrũ suorũ. ds̃ hominũ in mortalis mor¬
taliũ : ideo granũ occidit in terrã. ut mortificatũ
multũ fructũ facer&. & de ipso fructu secutus ad¬
Ra. Et unde hoc nisi cum iustificatur impius :
in cuius gr̃a etscientua ut proficiat᷑ adiungit & ius¬
tificationes tuas doce me. EXΡLICIT SERo
XUI. INCIBIT SERO XUII.

Expanded text:
quodam homine diffuso toto orbe terrarum, et succresquodam homine diffuso toto orbe terrarum, et succrescente per volumina saeculorum; quaedam vero in seipso capite nostro. Unde et hoc est quod ait, «Particeps ego sum omnium timentium te, et custodientium mandata tua.» Et quia propter hoc quod particeps lactus est fratrum suorum, Deus hominum, immortalis mortalium, ideo granum cecidit in terram, ut mortificatum multum fructum faceret; de ipso fructu seculus ada est terra.» Et unde hoc, nisi cum justificatur impius? In cujus gratiae scientia ut proficiatur, adjungit, «Et justificationes tuas doce me.» SERMO XVI
Abbreviated transcription (Latin):
Propterea ergo inquit pueri communicauerunt cor¬
pori e sanguini & ipse prope modũ corũ participa¬
uit. Quod quid est aliud qua eorũ particeps factus
est: Neq enĩ efficłmur participes diuinitatis eiꝰ.
nisi ipse mortalitetis nr̃ȩ particeps fiug̃t  Nlam .& in
euuangelio: quod nos diuinitatis eius participes facti
sumus. ita dicitur. Dedit eis potestatẽ filios dĩ fieri.
his qui credunt in nomine eius. qui non ex sangui¬
nibus. neq ex uoluntate carnis. neq ex uoluntate urri
sed ex dõ nati sunt. Ut autẽ hoc fier&. quia & ipse
factus est particeps mortalitatis nrãe. ita ibi sequit᷑
& uerbũ caro factũ est: & habitabit in nobis. Per
hanc eius participationẽ. nobis gratia sũministratur.
ut caste timeamus dm̃: & custodiamus mandata eiꝰ.
Pro iđ ipse ib̾c loquitur in ista prophetia. sed quedã
in mẽbris suis & unitate corporis sui tamquã in uno

Expanded text:
«Propterea ergo,» inquit, «quia» pueri communicaverunt car«Propterea ergo,» inquit, «quia» pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse «propemodum eorum participavit» . Quod quid est aliud, quam, Eorum particeps factus est? Neque enim efficeremur participes divinitatis ejus, nisi ipse mortalitatis nostrae particeps fieret. Nam et in Evangelio, quod nos divinitatis ejus participes facti sumus, ita dicitur: «Dedit eis potestatem filios Dei fieri; his qui credunt in nomine ejus, qui non ex sanguinibus,» «neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt.» Ut autem hoc fieret, quia et ipse factus est particeps mortalitatis nostrae, ita ibi sequitur: «Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Per hanc ejus participationem nobis gratia subministratur, ut caste timeamus Deum, et custodiamus mandata ejus. Proinde ipse Jesus loquitur in ista prophetia: sed quaedam in membris suis et unitate corporis sui, tanquam in uno
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ dĩ: Propt̃ quod dicit apostolus petrus. rem¬
pus. eẽ. ut iudiciui iam incipiat ad omo dñi: Si autẽ
micium inquit a nobis. qualis erit finis eis qui non
crediderunt dm̃ euuangelio: & si iustus quidẽ uix
saluus erit. peccator & impius ubi parebunt: Hoc
enĩ ait de ꝑsecutionibus quas paciebat᷑ aecclesia:
cum funes peccatorũ circumplecterentur eam. Pro¬
inde media nocte. grauiora tribulationis intelligen¬
da ex his existimo. inqua diait surgebã. quia non
eum sic affligebat ut deicer&. sed exercebat ut
surger&. idest ut ea ipsa tribulatione. ad fortius
uator. Ad ipsum caput nr̃m. propriȩ quod sequit᷑
pertinere arbitror. Particees EGO SG̃ ooñcor
timentioote et costobientiuo manpata
toa. Sicuti est in epistola quae ad hebreos scribit̾:
qui eñi sc̃ificat & qui sc̃ĩficant᷑ ex uno om̃s. Propter
quã causã non confundit᷑ fr̃s eos uocare & paulo post

Expanded text:
justitiae Dei. Propter quod dicit apostolus Petrus, temjustitiae Dei. Propter quod dicit apostolus Petrus, tempus esse «ut judiciit eis qui non credunt Domini Evangelio? Et si justus quidem vix salvus erit, peccator et impius ubi parebunt» ? Hoc enim ait de persecutionibus quas patiebatur Ecclesia, cum funes peccatorum circumplecterentur eam. Proinde mediam noctem graviora tribulationis intelligenda existimo. In qua dixit «Surgebam:» quia non eum sic affligebat, ut dejiceret; sed exercebat, ut surgeret, id est, ut ea ipsa tribulatione ad fortius vator. Ad ipsum caput enim proprie quod sequitur pertinere arbitror, «Particeps ego sum omnium timentium te, et custodientium mandata tua.» Sicut est in Epistola quae ad Hebraeos inscribitur: «Qui enim sanctificat, et qui sanctificantur, ex uno omnes; propter quam causam non confunditur fratres eos vocare.» Et paulo post: