comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
die septimo ponebatur: Indumen¬
tũ euculla & tunica. indiscretis
fuere temporibꝰ Nã neq hyeme
accessit adiectio. neq estate leua¬
men admissũ est Qd̃ utrũq tam
dui usui fuit. nisi forte donatũ s̃:
donec attricione nimia solueret᷑.
cilicio semꝑ interiꝰ inherente. Ul.¬
paciũ uͦ lectuli sui trabecrile
Idolatiles ambiebant. iniectos
in confecti soli duritiã p̃ferebant:
Stratũ om̃e subiecto cilitio. & super¬
posito uno tantũ sagulo fuit: Caput
ab humeris ꝑ ceruicis confiniũ. nul¬
la subleuauit adiectio: Ita ꝓnꝰ ꝓstrata
in t̾ram menbra dampnauerat: Noc¬
tib numꝗͣ. uestitũ. raro cingulum.
raro caltiam̃ta detraxit: Redimitꝰ
loͣro semꝑ & capsula: sc̃oꝵ reliqͥas
continente: Iugis gemitꝰ. oratio ꝑse¬
qd̃ senserit: Ceterũ absolute definio:
beatũ germanũ int̾ tot cruces lon¬
gũ traxisse martyriũ: .Uli.
quã p̃clara dĩ nr̃i uirtꝰ & pie¬

Expanded text:
die septimo ponebatur. 4. Indumendie septimo ponebatur. 4. Indumentum cuculla et tunica indiscretis fuere temporibus. Nam neque hieme accessit adiectio, neque aestate levamen admissum est. Quod utrumque tam diu usui fuit, nisiforte donatum est, donec adtritione nimia solveretur, cilicio semper interius inhaerente. Spatium vero lectuli sui trabiculae dolatiles ambiebant, iniectos inconfecti soll duritiam praeferebaut. Stratum omne subiecto cilicio et superposito uno tantum sagulo fuit; caput ab humeris per cervicis confinium nulla sublevavit adiectio. Ita pronus prostrata per terram membra damnaverat. Noctibus numquam vestitum, raro cingulum, raro calciamenta detraxit, redimitus loro semper et capsula sanctorum reliquias continente. Iugis gemitus, oratio persequod senserit; ceterum absolute definio, beatum Germanum inter tot cruces longum traxisse martyrium. O quam praeclara Dei nostri virtus et pie
Abbreviated transcription (Latin):
satur in pauꝑes. pauꝑtas ambitur:
am uͦ enarrari non potest. Lli .i.¬
qua hostilitate ium sibi ipse consciue¬
rit: quas cruces. quęue supplicia cor¬
poris sui ꝑsecutor induerit: breuit᷑
iuxta ueri fidem uniuersa ꝑstrin¬
gam: Ex ea uero die qua saçerdocu
sumpsit exordiũ. usq ad t̾minum
uite tanta obstinatione tabe cor¬
poris animã suã pauit. ut nũquã
panẽ frumenti non uinũ. ñ acetũ.
ñ oleũ. non legum̃. ñ aquã. uel sa¬
lem. ad usũ condiendi saporis acce¬
perit: Sane die resurrectionis uel
natiuitatis dñicȩ: potiones singule
sumebant᷑: In quib uini sapor aqͥs
nimiis ita diluebat᷑: ut aceti aus¬
teritas solet. largis ꝑmixtionib tẽ
perari: .U.
n refectionib primũ cinerẽ pliba¬
uit. deinde panẽ ordeaceũ sũpsit:
quẽ tamen ipse excusit & moluit:
Et cum hic cib grauior iei unus
iu dicet᷑. numꝗͥ nisi uesꝑe. int̾dũ
tam̃ in ebdomada media: plerũq

Expanded text:
satur in pauperes, paupertas ambitur. 3. satur in pauperes, paupertas ambitur. 3. Iam vero enarrari non potest, qua hostilitate vim sibi ipse consciverit, quas cruces quaeve supplicia corporis sui persecutor induerit. Breviter iuxta veri fidem universa perstringam. Ex ea die, qua sacerdotii sumpsit exordium, usque ad terminum vitae tanta obstinatione tabe corporis animam suam pavit, ut numquam panem frumenti, non vinum, non acetum, non oleum, non legumen, numquam vel salis ad usum condiendi saporis acceperit. Sane die resurrectionis vel nativitatis dominicae potiones singulae sumebantur, in quibus ita vini sapor aquis nimiis delebatur, ut aceti austeritas solet largis permixtionibus perari. n refectionibus primum cinerem praelibavit, deinde panem ordeaceum sumpsit, quem tamen ipse excussit et moluit. Et cum hic cibus gravior ieiuniis iudicetur, numquam nisi vespere, interdum tamen in ebdomada media, plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
uitra urbẽ romã. iuris scientiã ple¬
nitudini ꝑfectionis adiecit: Deinde
tribunalia p̃fectuure. ꝓfessione aduo¬
cationis ornauit:. l.¬
n quo actu dũ multiplici laudis
luce resplenderet. sublimẽ genere.
diuitus. morib sortitur uxorem:
Quẽ quidẽ toge p̃conus p̃minentẽ.
ꝓtiuꝰ res publica ad bonoꝵ ꝓuexit
insignia: ducatꝰ culm̃ & regunen.
ꝑ ꝓuintias conferendo Erudiebat᷑
profecto diuinitatis occulto uidi¬
cio. ne qͥd ꝑfectioni deee̾t. apłico
pontifici mox fitturo: Parabat᷑
eloquentia p̾dicationib. iuris doc
uel rustica in unã conuenere sen
postulat: Bellũ ciuile. indicttur
potestati: Cuiꝰ subiectio facilis fuit
cũ etiã ab his quos ꝓ se parauerat
unceret᷑ Suscepit sacerdotium
inuitꝰ. coactus. addictꝰ: sed re
pente mutat᷑ ex om̃ibus: Deserit᷑
mundi milicia. celestis assumit᷑¬
Scłi põpa calcat᷑. humilitas conuer¬
sationis erigit᷑. Uxo in sororẽ mu¬
tat᷑: ex coniuge. Substantia dispen¬

Expanded text:
tra urbem Romam iuris scientiam plenitudini perfectionis adiecit. Deinde tribunalia praefecturae professione advocationis ornavit. In quo actu dum multiplici laudis luce resplendet, sublimem genere, divitiis, moribus sortitur uxorem. Quem quidem togae praeconiis praeminentem protinus res publica ad honorum praesumpsit insignia ducatus culmen et regimen per provincias conferendo. Erudiebatur profecto occulto divinitatis iudicio, ne quid perfectionis deesset apostolico pontifici mox futuro. Parabatur eloquentia praedicationibus, iuris doctvel rustica in unam venere sententpostulat; bellum indicitur potestati, cuius subiectio facilis fuit, cum etiam ab his, quos pro se paraverat, vinceretur. Suscepit sacerdotium invitus, coactus, addictuspente mutatur, ex omnibus deseritur mundi milicia, caelestis desisaeculi pompa calcatur, humilitas conversationis eligitur, uxor in sororem mutatur ex coniuge, substantia dispen
Abbreviated transcription (Latin):
uid gͦ est ego sum uitis uera: Nũ¬
qͥd ut adderet uera hoc ad eam
Aitẽ retulit. unde ista similitudo
transiata est: Sic enĩ dicit᷑ uitis ꝑ
similitudinẽ non ꝑ proprietatem:
queni admodũ dicitur. oiuis. agnꝰ.
leo. petra. lapis angularis: & cete¬
ra huiꝰ modi. quȩ magis ipsa sunt
uera. ex quib dicunt᷑ istȩ similitu¬
dines: ñ ꝓprietates: .¬
ed cum dicit ego sũ uitis uera.
ab illa se utiq discernit: cui
dicitur: Quomͦ conuersa es in ama¬
ritudine uitis alienNã quo
pacto est uitis uera. quȩ expecta¬
ta est ut faceret uuã. fecit autẽ
spinas: Ego sum uitis uera in qͥt.
& pat̾ m̃s agricola est: Omnẽ pal¬
mitẽ in me non ferentẽ fructũ:
tollet eũ: Et gminẽ qͥ fert fructũ

Expanded text:
uid est ergo, Ego sum vitis vera? nunquid ut adderet vera, hoc ad eam vitem retulit, unde ista similitudo translata est? Sic enim dicitur vitis per similitudinem, non per proprietatem, quemadmodum dicitur ovis, agnus, leo, petra, lapis angularis, et caetera hujusmodi, quae magis ipsa sunt vera, ex quibus dicuntur istae similitudines, non proprietates. Sed cum dicit, Ego sum vitis vera; ab illa se utique discernitur, cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem, vitis aliena ? Nam quo pacto est vitis vera, quae exspectata est ut faceret uvam, fecit autem spinas? Ego sum, inquit, vitis vera. Et Pater meus agricola est. Omnem palmitem non ferentem fructum, tollet e
Abbreviated transcription (Latin):
us est ex infirmitate: sed uiuit ex
uirtute dĩ Et cũ uiderent om̃s.
murmurabant: dicentes qd ad ho¬
minẽ peccatorẽ diuertisset: Ma¬
nifestũ est: iudeos semꝑ gentium
odisse salutẽ Scriptũ est enĩ: Se¬
quenti uͦ sabbato pene uniuersa
ciuitas conuenit audire uerbũ
diũ uidentes aut̃ turbas uidei.
repleti sunt zelo: & contradice¬
bant his quȩ apaulo dicebant᷑:
centes Quare introisti ad uiros
preputiũ habentes: & manducas¬
ticum illis: Stans aut̃ zachens:
dixit ad dñm Eoce dimidiũ bo¬
si quid aliquẽ defiaudaui: reddo
quadruplũ Alus calumpniantib
hominẽ peccatorẽ. ipse ⁊ acheus
stans id ẽ in ea qua cperat fidei¬
ueritate ꝑsistens: non solũ se ex pecca¬
tore conuersũ: sed etiã int̾ ꝑfectos pro¬

Expanded text:
sed vivit ex virtute Dei . Et cum viderent omnes, murmurabant dicentes quod ad hominem peccatorem divertisset. Manifestum est Judaeos semper gentium odisse salutem. Scriptum est enim: Sequenti vero Sabbato pene universa civitas convenit audire verbum Dei. Videntes autem turbas Judaei, repleti sunt zelo, et contradicebant iis quae a Paulo dicebantur centes: Quare introisti ad viros praeputium habentes, et manducasti cum illis ? Stans autem Zachaeus dixit ad illum: Ecce dimidium bosi quid aliquem defraudavi, reddo quadruplum. Aliis calumniantibus hominem peccatorem, ipse Zachaeus stans, id est, in ea quam coeperat fideveritate persistens, non solum se ex peccatore conversum, sed etiam inter perfectos pro
Abbreviated transcription (Latin):
quippe sine eiꝰ consilio. nil magni int̾ra
pente illo nil tale suspicance. ad onus
apłici honoris suscipiendum a cunctis
eligitur. Quod officium humilitate
commonente diutissime refugiens. dum
mãgis magisq cogitur criduanum con-¬
is uacans & orationib. omnino sine cibo
potuq per mansit.
sionem. conatus quasi quadam suorum
enormitate scelerum communẽ ꝑmuta¬
re electionem. Quis autẽ queat eiꝰ mundan¬
tiam fletiuim referre quos inpublica
confessione emisit: cum etiam omniũ
affectus in nimias lacrimas excitauerit:
Unde unanimiter cunctorũ. ore hȩc pia

Expanded text:
quippe sine cujus consilio intra pente, illo nihil tale suspicante, ad onus apostolici honoris suscipiendum eligitur a cunctis. Quod onus humilitate commonente diutissime refugiens, dum magis ac magis cogitur, triduanum coniis vacans et orationibus omnino sine cibo potuque permansit. sionem, conatus quasi quadam suorum enormitate scelerum, communem permutare electionem. Quis autem queat ejus inundantiam fletuum referre, quos in publica confessione emisit, cum etiam omnium affectus in nimias lacrymas excitaverit? Unde unanimiter cunctorum ore haec pia
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o: Barbarã uͦ ĩmanitatẽ cruen¬
tosq insanientiũ animos. ñ cons¬
tantia pu ꝓpositi. ñ tã mira in
sui oblatione fidutia: ab effusio¬
ne innocui sanguinis reflexit:
sed eductã iubranti dextera fra¬
meã in ceruicẽ eiꝰ uibrant Scm
uͦ caput desecto gititure absci¬
sũ. in fontẽ qui forte ꝓpt̾ locum
effusi sanguinis emanat: carni¬
fices abluunt Et quia patrata
nece ꝑsequitoꝵ animus ut pote
insatiabilit̾ estuans. parcere non¬
nouit: corpus truncũ relinquen¬
tes. ad scm̃ ferreolũ ulud qd par¬
ridales manus abluerant caput
deferunt. quatinꝰ non dubitaret
cesum: quẽ ense ueritate attes¬
tante uidebat desectũ. & agnos-¬
ceret hoc excepturũ se in morte:
qd̵ ꝑ passionẽ eiꝰ cernebat in cor¬
pore Qd̃ totũ iuxta diuinã uo¬
luntatẽ carnifices nesciendo fe¬
cerunt. ut uidelicet fons san¬
guine irroratus: futura salus
conixnxerat militare collegiũ:
parit̃ etiã ibi retineret sepulture

Expanded text:
o. Barbaram vero immanitatem, cruentosque insanientium animos non constantia pii propositi, non tam mira in sui oblatione fiducia, ab effusione innocui sanguinis reflexit; sed eductam vibranti dextera frameam in cervicem ejus vibrant. Sanctum vero caput, desecto gutture, abscissum in fontem, qui forte propter locum effusi sanguinis emanat, carnifices abluunt: et quia nec patrata nece persecutorum animus, ut pote insatiabiliter aestuans, parcere novit, corpus truncum relinquentes, ad sanctum Ferreolum illud, quod parricidales manus abluerant, caput deferunt; quatenus non dubitaret caesum, quem ense, veritate attestante, videbat desectum, et agnosceret hoc excepturum se in morte, quod per passionem ejus cernebat in corpore. Quod totum juxta divinam voluntatem carnifices nesciendo fecerunt, ut videlicet fons sacro sanguine irroratus, futura salus i, quos conjunxerat militare collegium, pariter etiam ibi retineret sepulturae
Abbreviated transcription (Latin):
ircundedit enĩ iuirũ in utero.
sicut hieremias sc̃s testatur:
& non aliunde accepit: faciet
inquit dñs nouũ suꝑ t̾rã. & mu¬
lier circundabit uirũ: Uere no¬
uũ. & om̃ium nouitatũ suꝑemi¬
nens nouitas uirtutũ: qͣndo dz̃
quem ferre non potest mundꝰ.
neq uidere aliquis ut uiuere
possit. sic ingressus est hospiciũ
uentris. ut corporis eliustra nes¬
cirent. Sioq gestatus. ut totus
ds̃ in eo esset. & sic inde exiuit:
ut hiedecbihel fatetur om̃ino
clausa Unde canitur in eisdẽ
canticis de ea Ortus conclusus.
fons signatus. emissiones tuȩ
paradisus Uere ortus delitiarũ.
in quo consita sunt uniuersa
florũ genera. & odoramenta
uirtutũ: Sicq conclusus. ut
nesciat iolari atq corrũpi
ullis insidiarũ fraudibus

Expanded text:
ircumdedit virum in utero, sicut Jeremias sanctus testatur, et non aliunde accepit. Faciet, inquit, Dominus novum super terram, et mulier circumdabit virum . Vere novum, et omnium novitatum supereminens novitas virtutum, quando Deus, quem ferre non potest mundus, neque videre aliquis ut vivere possit, sic ingressus est hospitium ventris, ut corporis claustra nesciret, sicque gestatus, ut totus Deus in eo esset: et sic inde exivit, ut Ezechiel fatetur, porta omnino clausa. Unde canitur in eisdem Canticis de ea: Hortus conclusus, fons signatus, emissiones tuae paradisus . Vere hortus deliciarum, in quo consita sunt universa florum genera, et odoramenta virtutum, sicque conclusus, ut nesciat violari neque corrumpi ullis insidiarum fraudibus
Abbreviated transcription (Latin):
uero aduersũ hanc uocẽ tyrannꝰ in¬
fiemuit: dicens eũ metu pugnę quȩ
postera die erat futura. ñ religionis
grã detrectare militiã: At martinꝰ
intrepidus. ĩmo illato sibilerrore
constantior. si hoc ignauiȩ inquit
ascribitur ñ fidei: crastina die ante
aciẽ inermis astabo. & in nomine
dnuĩ iħui. signo crucis non clipeo ꝓte¬
ctus aut galea: hostiũ cuneos pene¬
trabo securꝰ Retrudi gͦ in custodiã
iubetur. facturꝰ fidẽ dictis: ut in¬
ermis. barbaris obiceret᷑: Postero die
hostes de pace legatos miserunt: sua
omĩa seseq dedentes Unde qͥs du¬
bitet hanc uere beati uiri fuisse
uictoriã: cui p̃stitũ sit ne mermis
ad p̃lium miłteret᷑: Et quãuis piꝰ
dũs seruare militẽ suirlicet int̃ hostiũ
gladios & tela potuisset: tam̃ ne
uel alioꝵ morte scĩ uiolarent᷑ obtu¬
tus: exemit pugnȩ necessitatem:
Neq enĩ aliã ꝓ milite suo xp̃s de

Expanded text:
uero aduersus hanc uocem tyrannus inuero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo
Abbreviated transcription (Latin):
di in suo oꝑe cognoscens. cũ eẽt annoꝵ
duodeingnti ad baptisia conuo¬
lauitꝰ nec tam̃ statĩ militię renun¬
tiauit. tribuni sui p̃cib eiuctꝰ: cui
contuberniũ familiare p̾stabat: Et̃¬
enĩ transacto tribunatꝰ sui tẽpore:
renuntiaturũ se scło pollicebatur
Qua martinꝰ expectatione suspensꝰ:
ꝑ bienniũ fere postea quã ẽ bap¬
tisma consequittꝰ. solo scilicet nomi¬
ne nulitauit: Interea irruentib intͣ
gallias barbaris. iulianꝰ cesar coacto
in unũ exercitu apud uangionũ ci¬
uitatẽ. donatiuũ oepit erogare mili¬
tibꝰ. Ut ẽ consuetudiniᷤᷤ singuli cita¬
bant᷑ : donec ad martinũ uentũ ẽ:
Tũ uͦ oportunũ tempꝰ existimans qͦ
peteret omissionẽ. neq enĩ integrũ
sibi fore arbitrabat᷑. sidonatiuũ ñ
militaturꝰ acciꝑet. hactenꝰ in qͥt ad ce¬
sarẽ militaui tibi: pãtere. ut nc̃ militẽ
dõ: Donatiuũ tuũ. pugnaturꝰ accipiat
X p̃i ego miles sũ: pugnare mͥ ñ licet. Tĩ

Expanded text:
suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum
Abbreviated transcription (Latin):
obꝰ. iuoꝵ amplius comꝓbanda talia
& tanta dignatus ẽ exhibere ꝑ suos
cęli ministros circa defunctos. qͣnto
tate hodierna die. militiã cȩlorũ
cũ sius agminibꝰ festiue obuiã ad¬
uenisse genitrici dĩ. eãq ingenti
lumine circũfulsisse. & usq ad tro¬
nũ olim sibi etiã ante mundi con¬
stitutionẽ paratũ. cũ laudib et
canticis spiritalib ꝑduxisse. Nulli
datã eẽ inestimabili caritate. tc̃q
eum om̃i gratulatione iubilasse.

Expanded text:
orum amplius comprobanda, talia et tanta dignatus est exhibere per suos coeli ministros circa defunctos: quanto st hodierna die militiam coelorum cum suis agminibus festive obviam venisse genitrici Dei, eamque ingenti lumine circumfulsisse, et usque ad thronum olim sibi etiam ante mundi constitutionem paratum, cum laudibus et canticis spiritualibus perduxisse! Nulli datam esse inaestimabili charitate, tuncque cum omni gratulatione jubilasse:
Abbreviated transcription (Latin):
uel qualiumcũq peccatoꝵ datur
auctoritas: ut iudelicet agnitis
peccantiũ causis qͦs in peccatis
quȩ egeriut ꝑsistere cognouerit :
illos perhempnib supplicus obli¬
gandos insinuet̾. quoscũq uero
humiles ac uere penitentes aspexe¬
rit : hos iam a timore ꝑpetuę̾
mortis miserans absoluat. & pur¬
gatos altari sacroscõ restituat: Sed ne
forsitan etiam de tectis criminibus
spe honoris eccłiastici animꝰ cuiꝰcũq
peccantis intumescens suꝑbe. ageret
penitentiã. seuerissime placuit. ut
post actam de crimine dãpnabili
penitentiã nemo sit clericus. ut
desperatione temporalis altitudinis
medicina maior & uerior esset hu¬
militas Nam & sc̃s dauid de cri¬
minib mortiferis egit penitentiã.
& tam̃ in honore suo ꝑstitit: Et be¬
atum petrũ quando amarissime
lacrimas fudit. utiq dnm eũ negas¬
se penituit: & tam̃ apłs mansit:
Sed non ideo suꝑuacua pittanda
est posteriorũ diligentia: qui ubi

Expanded text:
vel qualiumcumque peccatorum datur vel qualiumcumque peccatorum datur auctoritas, ut videlicet, agnitis peccantium causis, quos in peccatis quae egerint persistere cognoverit, illos perhennibus suppliciis obligandos insinuet; quoscumque vero humiles ac vere paenitentes aspexerit, hos iam a timore perpetuae mortis miserans absolvat et purgatos altari sacrosancto restituat. Sed ne forsitan etiam, detectis criminibus, spe honoris aecclesiastici animus cuiusque peccantis intumescens superbe ageret paenitentiam, severissime placuit, ut post actam de crimine dampnabili paenitentiam nemo sit clericus, ut desperatione temporalis altitudinis medicina maior et verior esset humilitatis. Nam et sanctus David de criminibus mortiferis egit penitentiam, et tamen in honore suo perstitit, et beatum Petrum, quando amarissime lacrimas fudit, utique Dominum eum negasse penituit, et tamen apostolus mansit. Sed non ideo supervacua putanda est posteriorum diligentia, qui, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
t ne qͥs etiam contra apłm de¬
lectans uocum nouitates dicere
presumat. aut sacras regulas contͤ
hoc miscđiȩ dñi exemplũ constitu¬
isse. aut beatum remigiũ diuina
p̃ceptione in hoc oꝑe contra sacras
regulas de genebaldo egisse: aut
ipsum genebaldũ contra regularẽ
constitutionẽ post lapsũ in gradu
mansisse: satisfaciat illi consona
catholicoꝵ patrũ sententia. ut in¬
quiens constitueretur in eccłia. ne
quisquã post alicuiꝰ criminis pe¬
nitentiã clericatũ accipiat. uel
ad clericatũ redeat : uel in cleri¬
catu maneat. non desperatione
indulgentiȩ. sed rigore factũ est
discipline: Auoquin contͣ claues
datas eccłiȩ disputabitur. de qͥb
dictum est: quȩcũq solueritis suꝑ
enim qd̵ dicitur quecũq solueri¬
tis erunt soluta: nichil excipitur.
nichil non comprehensũ relinqͥ¬
tur: Igitur om̃i electorũ eccłȩ. iuxta
modũ culparũ uel penitentię. li¬
gandi ac soluendi quantoꝵcũq

Expanded text:
t ne quis etiam contra apostolum delectans vocum novitates dicere presumat, aut sacras regulas contra hoc misericordiae Domini exemplum constituisse, aut beatum Remigium divina preceptione in hoc opere contra sacras regulas de Genebaudo egisse, aut ipsum Genebaudum contra regularem constitutionem post lapsum in gradu mansisse, satisfaciat illi consona catholicorum patrum sententia : Ut, inquiens, constitueretur in aecclesia, ne quisquam post alicuius criminis penitentiam clericatum accipiat uel ad clericatum redeat uel in clericatu maneat, non desperatione indulgentiae sed rigore factum est disciplinae; alioquin contra claues datas ecclesiae disputabitur, de quibus dictum est: Quae solueritis in enim, quod dicitur: Quaecumque solveritis, erunt soluta, nihil excipitur, nihil non comprehensum relinquitur. Igitur omni electorum aecclesiae iuxta modum culparum vel penitentiae ligandi ac solvendi quantorumcumque
Abbreviated transcription (Latin):
buitur qd meret᷑. ubi si iniqͥtates
dñs obseruaret. nullꝰ iudicium
ipsius sustineret: dicens sibi mag¬
nam in gła dĩ esse causã letandi:
qui ei ut multũ ab illo diligeret᷑:
multa dimisit Et ut mirabilẽ face¬
ret grãm suã. in eo munera sua con¬
tulit. in quo meritorũ suffragia
non inuenit. & post collata mu¬
nera grauit̾ peccantẽ cũ peccatis
siuis non ꝑdidit. sed misericordit̃
ad ueniam reuocauit: In qua p̾dica¬
tione miscđiȩ dĩ. secutus est apłm
dicentẽ: fidelis sermo & om̃i accep

Expanded text:
buitur, quod meretur, ubi, si iniquitates buitur, quod meretur, ubi, si iniquitates Dominus observaret, nullus iuditium ipsius sustineret: dicens sibi, magnam in gloria Dei esse causam letandi, qui ei, ut multum ab illo diligeretur, multa dimisit, et ut mirabilem faceret gratiam suam, in eo munera sua contulit, in quo meritorum suffragia non invenit, et post collata munera graviter peccantem cum peccatis suis non perdidit, sed misericorditer ad veniam revocavit. In qua predicatione misericordiae Dei secutus est apostolum dicentem: Fidel
Abbreviated transcription (Latin):
sibi. qui hȩc om̃ia sicut dicta & ges¬
ta fuerant narrauit: & uissit ut
quantotiꝰ laudunũ peteret. & gene¬
baldũ episcopali sede restitueret:
os coram se ministeriũ episcopale
agere ꝑsuaderet: Mox sc̃s remigiꝰ
nichil dubitans. cum sũma cele¬
ritate laudunũ petiit: & in limi¬
ne ostii saluo sigillo & sera reserati.
genebaldũ iacentẽ repperit. quẽ
tensis brachiis cum gaudio & la¬
restituere maturauit: & remi cũ
gaudio repedauit: Genebaldus
itaq in scĩtate & iusticia post ea
om̃s dies uitȩ suę grã dĩ peregit:
p̃dicans cunctis quanta. illi fece¬
rit dñs: Quaꝓpt̾ nemo de sua ius¬
ticia confideret. nemo de miscđia
dĩ diffideret: quȩ tunc euidentiꝰ
preminet. quando peccator scĩfica¬
tur: & abiectus erigitur: Neq enĩ
de qualitate nr̃orũ oꝑum pendet
celestiũ mensura donoꝵ. aut in
isto scło in quo tota uita hominis
temptatio est: hoc unicuiq retri¬

Expanded text:
sibi, qui haec omnia, sicut dicta et gessibi, qui haec omnia, sicut dicta et gesta fuerant, narravit et iussit, ut quantotius Laudunum peteret et Genebaudum episcopali sedi restitueret et coram se ministerium episcopale agere persuaderet. Mox sanctus Remigius nichil dubitans cum summa celeritate Laudunum petiit et in limine ostii, salvo sigillo et sera reserati, Genebaudum iacentem repperit, quem, tensis brachiis, cum gaudio et larestituere maturavit et Remi cum gaudio repedavit. Genebaudus itaque in sanctitate et iustitia postea omnes dies vitae suae gratia Dei peregit, predicans cunctis, quanta illi fecerit Dominus. Quapropter nemo de sua iustitia confideret, nemo de misericordia Dei diffideret, quae tunc evidentius preminet, quando peccator sanctificatur, et abiectus erigitur. Neque enim de qualitate nostrorum operum pendet caelestium mensura donorum, aut in isto seculo, in quo tota vita hominis temptatio est, hoc unicuique retri
Abbreviated transcription (Latin):
nib suis Genebaldus aut̃ nimio
t̾rore perculsus: respondere nil po¬
tuit: Tunc angłs dñi confortans
eum. & ne timeret hortatus ẽ : sed
gauderet in miscđia dm̃ sibi colla¬
ta: Qui animatꝰ dixit ad angłm:
Non possũ hinc egredi. quia dñs
& pat̾ m̃s remigius clauim huiꝰ
ostii secum habet: qd & sigillo suo
signauit: Et angłs ad eum Ut
non dubites inquit me a dño mis¬
sum. sicut patet tͥ celũ: sic & ostiũ
istud patebit: Et statĩ saluo sigillo
ac sera: ostium illud aꝑtũ est: Tc̃
genebaldus in modũ crucisse iac¬
tans in limine: dixit: Etiã si ipse
peccatorẽ uenire. hinc ñ egrediar:
nisi ille uenerit. qui me in eiꝰ no¬
mine in ista reclusione constitu¬
it: Et statim angłs dñi: discessit
ab eo:
eatus quoq remigius.UI.
in cripta quę retro sedem erat ȩccłȩ
sce̾ marię remi ꝑnoctabat in oratio¬
ne. & quasi dormiens in excessũ est
raptus: & uidit angłm adsistentẽ

Expanded text:
nibus suis'. Genebaudus autem nimio nibus suis'. Genebaudus autem nimio terrore perculsus, respondere nil potuit. Tunc angelus Domini confortans eum, et ne timeret, hortatus est, sed gauderet in misericordia Domini sibi collata. Qui animatus dixit ad angelum: 'Non possum hinc egredi, quia domnus et pater meus Remigius clavem huius ostii secum habet, quod et sigillo suo signavit'. Et angelus ad eum: 'Ut non dubites', inquit, 'me a Domino missum, sicut patet tibi caelum, sic et ostium istud patebit'. Et statim, salvo sigillo ac sera, ostium illud apertum est. Tunc Genebaudus in modum crucis se iactans in limine, dixit: 'Etiamsi ipse peccatorem venire, hinc non egrediar, nisi ille venerit, qui me in eius nomine in ista reclusione constituit'. Et statim angelus Domini discessit ab eo. Beatus quoque Remigius in cripta, que retro sedem erat aecclesiae sanctae Mariae Remi, pernoctabat in oratione et quasi dormiens in excessum est raptus et vidit angelum assistentem
Abbreviated transcription (Latin):
& clerum ac paroechiȩ ipsuis po¬
pulũ ꝑ septem annos ut & ꝓpriã
paroechiã gubernauit: & unã
dnicã diem remis. alterã apud
laudunũ celebrauit: In qua re¬
clusione. penitentiȩ quantȩ. con¬
tritionis ac continentiȩ idem ge¬
nebaldus fuerit: diuina miscdia
demonstrauit:
eptimo siquidẽ anno in uigi¬
lia cene dñi cũ idẽ genebaldꝰ
in oratione ꝑnoctaret. & seipsũ defie¬
ret: qm̃ is qui ad hoc ordinatꝰ fuerat
ut in illa die penitentes dño reconci¬
liaret. ipse suis criminib exigentibꝰ
nec inter penitentes in eccłia mere¬
batur consistere: circa mediã noctẽ
uenit angłs dñi magna cũ luce ad
eum in oratorium ubi ꝓnus iacebat.¬
& ait ad eum: Genebalde. exaudite
sunt pro te orationes patris tui re¬
migii: suscepit quoq dñs peniten¬
tiam tuã. & dimissũ est peccatũ
tuũ: Surge & hinc egredere. facq
ministerii episcopalis officium: &.
reconcilia dño penitentes de crimi¬

Expanded text:
 clerum ac parrochiae ipsius po clerum ac parrochiae ipsius populum per septem annos, ut et propriam parrochiam, gubernavit et unam dominicam diem Remi, alteram apud Laudunum celebravit. In qua reclusione penitentiae quantae contritionis ac continentiae isdem Genebaudus fuerit, divina misericordia demonstravit. Septimo siquidem anno in vigilia cene Domini, cum idem Genebaudus in oratione pernoctaret et se ipsum defleret, quoniam is qui ad hoc ordinatus fuerat, ut in illa die penitentes Domino reconciliaret, ipse, suis criminibus exigentibus, nec inter penitentes in aecclesia merebatur consistere, circa mediam noctem venit angelus Domini magna cum luce ad eum in oratorium, ubi pronus iacebat, et ait ad eum: ' Genebaude, exaudite sunt pro te orationes patris tui Remigii, suscepit quoque Dominus penitentiam tuam, et dimissum est peccatum tuum. Surge et hinc egredere, facque ministerii episcopalis officium et reconcilia Domino penitentes de crimi
Abbreviated transcription (Latin):
etiã hierosolimitis qͥ filiũ dĩ blasphe¬
mauerunt. & crucifixerunt. indul¬
tum esse constat: sicut sacra scriptu¬
ra demonstrat: fidelis est enĩ in uer¬
bis suis. qui prophetica nobis uoce
ꝓmisit: In die illa erit. fons patens
domꝰ dauid: in ablitionẽ peccato¬
ris & menstruatȩ: Domꝰ namq da¬
iuil nobis peccatorib fons patens
in ablutione est: quia iniquitatũ
nr̃arum sordib ꝑ dauid filiũ sal¬
uatorem nr̃m. aꝑta iam miscđia
penitentes & confitentes lauamur
in sanguine suo: Et ut erat doctis¬
simꝰ ac orator eloquentissimꝰ: testi¬
monia de latitudine sc̃ę scripturę
& exempla penitentiũ in unũ col¬
ligens. ad animandũ eũ illi ꝓpo¬
suit: & exhortando penitentiã in¬
dixit. factaq mansiuncula cum
lecto in modũ sepulchri. & paruis¬
simis fenestellulis ac oratorio quȩ
hodieq manent secꝰ ęccłiam scĩ ui¬
liani: genebaldum in ea reclusit.¬

Expanded text:
etiam Hierosolimitis, qui filium Dei blaspheetiam Hierosolimitis, qui filium Dei blasphemaverunt et crucifixerunt, indultum esse constat, sicut sacra scriptura demonstrat. Fidelis est enim in verbis suis, qui prophetica nobis voce promisit: In die illa erit fons patens domus David in ablutionem peccatoris et menstruatae. Domus namque David nobis peccatoribus fons patens in ablutionem est, quia iniquitatum nostrarum sordibus per David filium, salvatorem nostrum, aperta iam misericordia, penitentes et confitentes lavamur in sanguine suo. Et ut erat doctissimus ac orator eloquentissimus, testimonia de latitudine sanctae scripturae et exempla penitentium in unum colligens, ad animandum eum illi proposuit et exortato paenitentiam indixit. Factaque mansiuncula cum lecto in modum sepulchri et parvissimis fenestrellulis ac oratorio, quae hodieque manent secus aecclesiam sancti Iuliani, Genebaudum in ea reclusit et
Abbreviated transcription (Latin):
sicut genebaldus petiit: lau¬
dunũ ꝑuenit: Et susceptus cũ de¬
bita reuerentia. ac secreta cubiculi
petens. genebaldũ int̾rogauit: pro
qua causa illũ uocauerit: Gene¬
baldus uͦ cum maximo fletu et
exulatu uolens tollere stołã de col¬
lo suo & procidere ad pedes scĩ re¬
migu: cum magna uirtute ab
eodẽ est detentus. ne stolã de collo
suo tolleret: Et postꝗͣ diutiꝰ ambo
fleuerunt: intellexerat enĩ beatꝰ
remigius genebaldũ admisisse
crimen. ꝓro qͦ stolã uellet depo¬
nere. uix cũ singultib & lacͥmis
genebaldus ꝑ ordinẽ omĩa retu¬
lit quȩ cõmiserat: Quẽ sc̃i remigi
uidens contr̃itũ & pene despera¬
tum: blande consolatus ẽ dicens.
qd̾ non tantũ doleret de amisso
ab eo crimine: quantũ qd sic ma¬
le sentiret de dñibonitate. eui
secundũ ęnuangłicã ueritatem
non est impossibile om̃e uerbũ:
uenia si dignũ pęnitentię fructũ fece¬
rit. debet ullo mͦ dubitare: quando

Expanded text:
sicut Genebaudus petiit, Laudunum pervenit. Et susceptus cum debita reverentia ac secreta cubiculi petens, Genebaudum interrogavit, pro qua causa illum vocaverit. Genebaudus vero cum maximo fletu et eiulatu volens tollere stolam de collo suo et procidere ad pedes sancti Remigii, cum magna virtute a beato Remigio est detentus, ne stolam de collo suo tolleret. Et postquam diutius ambo fleverunt, – intellexerat enim beatus Remigius, Genebaudum admisisse crimen, pro quo stolam vellet deponere, – vix cum singultibus et lacrimis Genebaudus per ordinem omnia retulit que commiserat. Quem sanctus Remigius videns contritum et pene desperatum, blande consolatus est, dicens, quod non tantum doleret de admisso ab eo crimine, quantum quod sic male sentiret de Domini bonitate; cui secundum euvangelicam veritatem non est impossibile omne verbum, venia. si dignum penitentiae fructum fecerit, debet ullo modo dubitare, quando
Abbreviated transcription (Latin):
fuctione tristiciȩ illus mentẽ rele¬
uare: Sed loquendo ꝑ angłm. sal¬
uo sigillo & sera reserando ostiũ.
migii. fidutiã de miscđia condi¬
toris nr̃i: cogitemꝰ quȩ facimꝰ. re¬
cogitemus quȩ fecimꝰ : largitatẽ
suꝑnȩ pietatis aspiciamꝰ. & ad
misericordẽ iudicẽ dum adhuc
expectat: cum lacrimis uenia¬
mꝰ: Considerantes namq quod
iustus sit. peccata nr̃a non negle¬
gamus. considerantes uero quod
puis sit: non desperemus: Preb&.
magna penitentib. quia aduo¬
catus nr̃ factus est uidex nost̃
qui beatum genebaldũ & pro¬
uexit & strauit: & misericordis¬
sima grã releuauit. atq releua¬
tum in fide recta & bonis oꝑib
peseuerare fecit: Obut itaq ge¬
nebaldus in pace. scĩs dĩ coniui¬
meratus : tã diu in episcopatu
uiuens. ut ei successerit lattro filiꝰ¬

Expanded text:
flictione tristitiae illius mentem releflictione tristitiae illius mentem relevare, sed loquendo per angelum, salvo sigillo et sera reserando ostium emigii fiduciam de misericordia Conditoris nostri. Cogitemus quae facimus, recogitemus quae fecimus, largitatem supernae pietatis aspiciamus et ad misericordein iudicem, dum adbuc expectat, cum lacrimis veniamus. Considerantes namque, quod iustus sit, peccata nostra non neglegamus; considerantes vero, quod pius sit, non desperemus. Prebet magna penitentibus, quia advocatus noster factus est iudex noster, qui beatum Genebaudum et provexit et stravit et misericordissima gratia relevavit atque relevatum in fide recta et bonis operibus perseverare fecit. Ͻ Obiit itaque Genebaudus in pace, sanctis Dei connumeratus, tandiu in episcopatu vivens, ut ei successerit Latro , fili
Abbreviated transcription (Latin):
cumq solueris suꝑ t̾ram erunt
soluta & in cȩlo. ab herode catenis
religatũ in carcere: pro quo sine
int̾missione ab ęccłia ad dm̃ fie¬
bat oratio. quiq ab eisdẽ uincu¬
lis est absolutꝰ ꝑ angłm: Habe¬
mus genebaldũ ep̃m cui fuerat
ligandi & soluendi in cęlo & in
terra collata potestas. ab herodis
capite diabolico peccati uinculis
alligatũ: & ob id decreto beati
remigii proprio iudicio ne iudi¬
caretur adño custodiȩ manci¬
patũ. ubi qm̃ ei penitentia fuit
digna: extitit etiã fructuosa: Au¬
diuimꝰ eum angelica uoce p̃cib
beati remigii peccatoꝵ uinculis
absolutũ. illiq post penitentiã
qd̾ per peccatũ sibi cłasum fecerat &e¬
lum aꝑtũ. & quod inuisibilit̾ de eo
spuali grã actum erat. uisibili ac
corporali miraculo demonstratũ: Et̃
quidẽ om̃ps ds̃ peccatũ eiꝰ potuit ta¬
cendo laxare. & consolatione sui sp̃s
de peccati ꝑpetratione merenti. cer¬
tam ueniȩ spem reparando. ab af¬

Expanded text:
cumque solveris super terram, erunt soluta et in caelo, ab Herode catenis religatum in carcere; pro quo sine intermissione ab aecclesia ad Deum fiebat oratio, quique ab eisdem vinculis est absolutus per angelum. Habemus Genebaudum episcopum, cui fuerat ligandi et solvendi in caelo et in terra collata potestas, ab Herodis capite diabolo peccati vinculis alligatum et ob id decreto beati Remigii proprio iuditio, ne iudicaretur a Domino, custodiae mancipatum; ubi quoniam ei penitentia fuit digna, extitit etiam fructuosa. Audivimus, eum angelica voce precibus beati Remigii peccatorum vinculis absolutum, illique post penitentiam, quod per peccatum sibi clausum fuerat, caelum apertum, et quod invisibiliter de eo spiritali gratia actum erat, visibili ac corporali miraculo demonstratum. Et quidem omnipotens Deus peccatum eius potuit tacendo laxare et consolatione sui spiritus de peccati perpetratione merenti certam veniae spem reparando ab af
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiantẽ sibi sp̃u. totꝰ infremuit.
nec mortale sonans. dĩ uerbũ gentib
p̃dicabat: sepiꝰ ingemiscens. cur tan¬
ta dnm saluatorẽ turba nesciret:
Int̾ea sic̃ nos incredibilis.
curũdederat multitudo. mulier
quȩdã cuiꝰ filiꝰ paulo ante defecerat:
corpꝰ exanimȩ beato iuro ꝓtentis
manib cȩpit offerre diceus: Scimꝰ
quia amicꝰ dĩ es: restitue mͥ filiũ
meũ. quia unicꝰ mͥ est: Iiunxit se cete¬
ra multitudo: & matris p̾cib accla¬
mabat: Tũ martinꝰ uidens ꝓ expec¬
tantiũ salute. ut postea nob̾ ipse di
cebat. consequi se posse uirtutẽ. de¬
functi corpꝰ ꝓpriis manib ipse accepit
Et cũ expectantib cunctis genua
flexisset: ubi consũmata oratione
surrexit: iuiuficatũ pariuilũ ma¬
tri restituit:

Expanded text:
nuntiante sibi spiritu totus infremuit; nuntiante sibi spiritu totus infremuit; nec mortale sonans, verbum Dei gentilibus praedicabat, saepius ingemiscens cur tanta Dominum Salvatorem turba nesciret. Interea sicut nos incredibilis circumdederat multitudo mulier quaedam, cujus filius paulo ante defecerat, corpus exanime beato viro protensis manibus coepit offerre dicens: scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia unicus mihi est. iunxit se cetera multitudo et matris precibus adclamabat. tum Martinus uidens pro expectantium salute, ut postea nobis ipse dicebat, consequi se posse virtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit; et cum inspectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, vivificatum parvulum matri restituit.
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑: quȩ dũ iactanniã uitat oc¬
cultauit. neq in hominũ noticiã
passus ẽ ꝑuenirẽ: qͥppe qͥ humanã¬
suꝑ gressus substantiã: uirtutis sue
conscientia mundi głam calcans.
celo teste frueret᷑. Qd̃ uerũ ẽẽ uel ex his
quȩ cõꝑta nob̾ sunt. nec latere potu¬
ert̃: possumꝰ estimare
iquadẽ ante ep̃atũ duos mortuos
Irestiturt uite. qd̾ liber tius pleniꝰẽ
locutꝰ ÷ in ep̃atu uero. qd̾ p̃terii¬
sisse te miror: unũ tantũ mͦ suscita¬
uit: Cuiꝰ rei ego testis sũ: si tamen
nichil de minꝰ idoneo teste dubitatis
Id ipsũ aut̃ uob̾ qualit̾ gestũ sit: in¬
dicabo: fuerat causa nescio qͥ carno¬
tũ opidũ petebamꝰ Int̾ea dũ uicũ
quendã babitantiũ multitudine
frequentissimũ p̃terimꝰ. obiuã nob̾
immanis tͥba ꝓcessit: qͣ erat tota gen¬
om̃s late patentes. confluentiũ mul¬
titudo contexerat:l.
ensit hic martinꝰ oꝑandũ: & an¬

Expanded text:
dicuntur, quae dum iactantiam uitat, ocdicuntur, quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus esupergressus, uirtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, caelo teste frueretur. quod uerum esse uel ex his, quae conperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare, siquidem ante episcopatum duos mortuos uitae restituerit, quod liber tuuslocutus; in episcopatu vero, quod praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitaverit. Cujus rei ego testis sum, si tamen nihil de minus idoneo teste dubitatis. Idipsum autem vobis qualiter gestum sit, explicabo. Fuerat causa nescio quae, qua Carnotum oppidum petebamus. Interea, dum vicum quemdam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obviam nobis immanis turba processit, quae erat tota genos omnes late patentes confluentium multitudo contexerat. Sensit hic Martinus operandum, et an
Abbreviated transcription (Latin):
potusset: uel ipsi potiꝰ amissis sensib
in ĩmobilẽ saxoꝵ naturã rigescere
debuissent. sicut asfixa locis qͥb stete¬
rant uim̃ta uidissent: orare se atq
obsecrare. ut indulgeret sceleri ueni¬
am: & copiã p̃staret ab eundi: Sense¬
rat etiã priꝰquã accurrerent uir bea¬
tus illos teneri: nob̾q id ante iam
dixerat: Ueniã tam̃ clem̃ter indul¬
sit: eosdemq abire ꝑmisit. animali¬
b restititis:U
llua animaduerti sepe sulpici. mar¬
tinũ dicere solitũ. nequaꝗͣ sibi in epis¬
copatu eã uirtutũ gr̃ãm suppetisse:
quã priꝰ se habuisse meminisset. Qd
si uerũ est. ĩmo quia uerũ ẽ. conicere
possumꝰ quanta fuert̃ illa qͥ monacꝰ
oꝑatꝰ est: & quȩ teste nullo solꝰ exercuit᷑
cũ tanta illũ in ep̃atu signa fecisse.:
sub ocłis om̃iũ uiderimꝰ: Multa qͥdẽ
illiꝰ priꝰ gesta innotuere mundo. neq
potuere celari sed innume rabilia eẽ

Expanded text:
potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos teneri, nobisque id ante iam dixerat: ueniam tamen clementer indulsit eosdemque abire permisit, animalibus restitutis. Illud autem animaduerti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset. quod si uerum est, immo quia uerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus operatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa fecisse sub oculis omnium uiderimus. multa quidem illius prius gesta innotuere mundo neque potuere celari, sed innumerabilia esse
Abbreviated transcription (Latin):
seuȩ manꝰ agebant. uno eodẽq in
loco stabant fixa simulacra: Quid
agerent infelices homines nesciebant:
nec iã ultra dissimulare poterant: qͥn
qualibet brutis pectorib agnosce¬
rent. diuino numine se teneri Lli.¬
andẽ gͦ in se regressi: ceꝑunt que¬
pere quis ille eẽt. quẽ in eodẽ loco
ante paululũ cicidissentꝰ cũ per¬
cunctantes cognoscunt ex uian
tib. martinũ a se tã crudelit̾ uerbe¬
ratũ. Tũ uͦ apparet om̃ib causa
manifestaꝰ nec ignorare iã poterant.
qͥn ob illiꝰ uiri inuiriã tenerent᷑.
Igit᷑ om̃s rapidis nos passib consecunt᷑.
consci facti. ac merito pudore confusi:
fientes. & puluere qͦ se ipsi fedaue¬
rant. caput atq ora consꝑsi: ante
martini se genua ꝓuoluunt. ueni¬
am p̃cantes. & ut eos abire siners
postulantes: satis se uel sola consci¬
entia dedisse penarũ. satisq intellexisse.
qua eosdẽ ipsos uiuos absorbere t̾ra

Expanded text:
scaevae manus agebant: uno atque eodem in scaevae manus agebant: uno atque eodem in loco stabant fixa simulacra: Quid agerent infelices homines, nesciebant; nec jam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, divino numine se teneri. Tandem ergo in se regressi, coeperunt quaerere quis ille esset quem in eodem loco ante paululum caecidissent; cum percunctantes cogtibus, Martinum a se tam crudeliter uerberatum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare iam poterant, quin ob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passibus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere, quo se ipsi foedauerant, caput adque ora conspersi, ant Martini se genua prouoluunt, ueniam precantes et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos uiuos absorbere terra
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipitatis in t̾rã saltib se dede¬
rũnt: Dem martinũ flagris & fus¬
tib urgere ceperunt: cũ qͥdẽ ille
mutꝰ.&. incredibili patientia pre¬
bens t̃ga cedentib. maiorẽ in saniã
infelicib cõmoueret: magis ex hoc
furentes. qd̾ ille qͣsi ñ sentiens uer¬
bera illata contempneret.: Nos ilieo
consecuti. fede cruentatũ atq uni¬
uersa corporis parte laniatũ. cũ exa¬
nimis in t̾ra ꝓcubuisset inuenimꝰ. ⁊
statĩq eũ asello suo imposumꝰ ac
locũ cedis illiꝰ execrantes. raptĩ abite
riterea illi regressi ad redã. furore sa¬
tiato: agi quo ire ceꝑant ium̃ta p̃ci¬
piunt. Quȩ cũ om̃ia solo fixa ac si ęnea
riguissent: tollentibꝰ altiꝰ uocẽ magistris. flagris
hinc atq inde resonantibꝰ. ñicbil pentt᷑ mouebant᷑
Consurgt̃ deinde om̃s parit᷑ in uerb̾a consu:¬
mit gallicas mularũ pena mastigias
Tota rapit᷑ silua de ꝓximo: trabibꝰ.
ium̃ta tundunt᷑: S nichil penitꝰ

Expanded text:
 saltibus, se dederunt: dein Martinum flagris ac fustibus urgere coeperunt; cum quidem ille mutus et incredibili patientia praebens terga caedentibus, majorem insaniam infelicibus commoveret, magis ex hoc furentes, quod ille quasi non sentiens verbera illata contemneret. Nos illico consecuti, foede cruentum atque universa corporis parte laniatum, cum exanimis in terram procubuisset, invenimus: statimque eum asello suo imposuimus, ac locum caedis illius exsecrantes raptim abire Interea illi regressi ad rhedam suam furore satiato, agi quo ire coeperant, jumenta praecipiunt. Quae cum omnia solo fixa, ac si aenea signa, rignissent; tollentibus altius vocem magistris, flagris hinc atque inde resonantibus nihil penitus movebantur. Consurgunt deinde omnes pariter in verbera. Consumit Gallicas mularum poena mastigias. Tota rapitur silva de proximo: trabibus jumenta tunduntur; sed nihil penitus
Abbreviated transcription (Latin):
nim uero ex tanti patris consortio.
Ireplebatur propensins gr̃a: dita¬
batur locupletius sapientia: augebat᷑
cotidie meritoꝵ affluentia: Quod
idem antistes tacito contemplans. &
subtili indagatione perscrutans qͥ
se in eis amorem transuexit. utpo¬
te in dilectissimum heredẽ: et gra¬
tissimum successorem adeptus si¬
quidem magnisacerdotis honorem.
et edoctus ad modum tenere moni¬
ta scriptrarum: implebat duplex
caritatis p̃ceptum: diligens tota m̃¬
te dm̃: amplectensq proximum
integro amore: sic̃ semet ipsum: u II.

Expanded text:
nimvero ex tanti Patris consortio replebatur propensius gratia, ditabatur locupletius sapientia, augebatur quotidie meritorum affluentia. Quod isdem antistes tacito tacite contemplans, et subtili indagatione perscrutans, quse in ejus amorem transvexit, utpote in dilectum haeredem et gratissimum successorem . 8. Adeptus siquidem magni sacerdotis amorem et edoctus admodum tenere monita Scripturarum implebat duplex charitatis praeceptum, diligens tota mente Deum, amplectensque proximum integro amore, sicut semetipsum.
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłia uirtute roborat᷑: sacerdotes
reuelatione głificant᷑ Quẽ. michael
assũpsit cũ angłis. maria suscepit
cũ uirginũ choris: paradisus reti¬
net letũ cum scĩs: S qͥd nos in lau¬
dem eiꝰ temptamꝰ: qd̾ ñ sufficimꝰ
adimplere: Ipse est enĩ laus illiꝰ.
cuiꝰ laus ab eiꝰ ore nũꝙͣ. recessit: Nã
nos utinã. uel simplicẽ hystoriam

Expanded text:
Ecclesia virtute roboratur, sacerdotes Ecclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laudem ejus tentamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cujus laus ab ejus ore nunquam recessit. Nam nos utinam vel simplicem possim
Abbreviated transcription (Latin):
transactis fere duarũ aut triũ horarũ
spatiis. excitauert̃ dicentes: Iã horai p̾te¬
rit: iubeat domnꝰ lectori lectionẽ le¬
gere: Expectat enĩ popłs. ualde iã lassus:
Respondenᷤ autẽbeatꝰ anbrosus: nolite inqͥt tbari:
Multũ enĩ mͥ ualet sic obdormisse.
cui tale miraculũ dñs ostendisse dig¬
natꝰ sit: Nã noueritis frẽm meũ
martinũ sacerdotẽ. egressũ de corpo¬
re fuisse : me aut̃ eiꝰ fũneri obsequiũ
p̃stitisse: Pactoq ex more seruitio.
capitellũ tantũ. uob̃ excitantib ñ
expleui: Tc̃ illi stupefacti parit᷑ & ad¬
mirantes. diẽ & tempꝰ notant: sollicite
requirentes: Qui ipsũ diem & tempꝰ
repꝑiunt: qͦ beatꝰ confessor dixerat.
se eiꝰ exequiis deseruisse: O beatũ uirũ.
in cuiꝰ transitu scõꝵ canit numerus: ⁊¬
angłoꝵ exultat chorus: om̃iũq cȩles¬
tiũ uirtutũ occurrit exercitus.
Diabolꝰ p̃sumptione confunditur.

Expanded text:
transactis fere duarum aut trium horarum transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt, dicentes: 'Iam hora praeterit. Iubeat domnus lectori lectionem legere; spectat enim populus valde iam lassus'. Respondens autem beatus Ambrosius: 'Nolite', inquid, 'turbari. Multum enim mini valet obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendisse dignatus sit. Nam noveritis, fratrem meum Martinum sacerdotem egressum fuisse de corpore, me autem eius funere obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi'. Tunc illi stupefacti pariter et admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsa die tempusque repperiunt, quod beatus confessor dixerat, se eius exsequiis deservisse. O beatum virum, in cuius transitu sanctorum canit numerus, angelorum exultat chorus, omniumque caelestium virtdiabolus praesumptione confunditur,