comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te. s exponendi gr̃a paulisꝑ adlo¬
quar. Dic mͥ in quã. Fuit ne aliqͦn¬
do tẽpus. qͦ omnipotens deus
pater ñ erit. & d̾s erat: T. ẽpus
inqͥs ñ adstruo. Bene &. argute. Si
eni tẽpus dixeris. te ipsũ conum¬
ces qͥa necesse ẽ adseras fuisse tem¬
pus ante filiũ. cũ filius tẽporis
auctor sit . & creator. Non potest
enĩ post opus suũ. ipĩe cȩpisse. Ne¬
cesse ẽ qͥ auctorẽ oꝑis sui ẽe̾ fa¬
tearis. Ante tẽpora inquit ñ nego
filiũ s cũ filiũ dico. ostendo pri¬
orẽ patrẽ: qͥa patͣ inqͥd filio pri¬
or est. Quid est hoc. Negas esse
tẽpus ante filiũ: & tam̃ nescio qͥd
ante filiũ uis pͣcessisse qͦd tẽporis
sit. &. ostendens media nescio quȩ
molimina fuisse generandi. in qͦ
generacionẽ patris significas tem¬
poralẽ. Nã si pat̃ ee̾ cȩpit: deus
gͦ pͥmo erat: post ea pat̾ factꝰ ẽ.
Quomͦ gͥ inmutabilis d̾s: Si eñi

Expanded text:
te, sed exponendi gratia, paulisper allote, sed exponendi gratia, paulisper alloquar: dic mihi, inquam, fuitne aliquando tempus quo omnipotens Deus Pater non erat, et Deus erat? Tempus, inquis, non astruo. Bene et argute. Si enim tempus dixeris, te ipse convinces: quia necesse est asseras fuisse tempus ante Filium, cum Filius temporis auctor sit et creator; non potest enim post opus suum ipse coepisse: necesse est igitur auctorem operis sui esse fatearis. 59. Ante tempora, inquis, non nego Filium: sed cum Filium dico, ostendo priorem Patrem, quia Pater, inquis, Filio prior. Quid est hoc? Negas esse tempus ante Filium, et tamen nescio quid ante Filium vis praecessise, quod temporis sit; et ostendis media nescio quae molimina fuisse generandi, in quo generationem Patris significas temporalem. Nam si Pater esse coepit, Deus ergo primo erat, postea Pater factus est. Quomodo ergo immutabilis Deus? Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Quod enĩ erat in principio. ñ
includit᷑ tẽpore. ñ pͥncipio prȩ¬
uenit᷑. Ergo arrius conticescat.
Quod aũ erat apud đm. ñ cõmix¬
tione c̃fundit᷑. s manentis uer¬
bi apud patrẽ solida ꝑfectione
distinguit᷑ Ut sabellius ob¬
mutescat: et deus erat uerbũ.
Non gͦ in ꝓlacione sermonis
hoc uerbũ ẽ: s in illa cȩlestis de¬
signacione uirtutis. Ut ẽfute
t᷑ fotmꝰ: quoduͦ erat inprinei¬
pio apud dm sempit᷑nȩ diuini¬
tatifmpatre & filio in separa¬
bilis unitas e docetur. Ut
erubescat eunomius: pos¬
tremo cũ omnia ꝑ eũ facta
dicant᷑. ipse conditor noui uti¬
q testam̃ti & ueteris designat᷑
Ut manicheus locũ tẽptaciõis
habere ñ possit: ita piscator bonꝰ
intra unũ om̃s rete conclusit. ut
faceret in habitabiles fraudi. quã¬
ius essent in utiles capcioni. Dic
mͥ hereticȩ: dat eñi ueniã clem̃¬
tissimꝰ imꝑator. ut te ñ conloq̃n¬
di studio. nec audiendi cupidita¬

Expanded text:
sit. Quod enim erat in principio, non includitur tempore, non principio praevenitur. Ergo Arius conticescat. Quod autem erat apud Deum, non permixtione confunditur: sed manentis Verbi apud Patrem solida perfectione distinguitur, ut Sabellius obmutescat. Et Deus erat Verbum. Non ergo in prolatione sermonis hoc Verbum est, sed in illa coelestis designatinus. Quod vero erat in principio apud Deum, sempiternae divinitatis in Patre et Filio inseparabilis unitas edocetur ut erubescat Eunomius. Postremo cum omnia per ipsum facta dicantur, ipse conditor novi utique Testamenti et veteris designatur; ut Manichaeus locum tentationis habere non possit. Ita piscator bonus intra unum omnes rete conclusit; ut faceret inhabiles fraudi, quamvis essent inutiles captioni. Cmihi, haeretice, dat enim veniam elementissimus imperator, ut te non colloquendi studio, nec audiendi cupidita
Abbreviated transcription (Latin):
generacionis archanũ. qͦd nec senti¬
re potuimꝰ. nec audire: Uerum si
me ad c̃suetudinẽ trahis genera¬
cionis humanȩ. ut patr̃ẽ dicas pͥ¬
orẽ: uide utrũ ad generacionem
der t̃renȩ generaciõis exempla c̃
negare nͣ poteris pͥores ee̾ inter
homines patris quã filii passiones.
Prior creauit. prioruoluit. prior
dͥoluit: prior fleuit. Si igit᷑ hic tẽ¬
pore minor: ille antiqͥor passione.
Si hic generacionis incurrit ȩta¬
tẽ. nec ille generandi euasit pudo¬
rẽ. Quid te ista questionũ torm̃ta
delect᷑ant. Audis dei filũi aut dele
nomen: aut agnosce naturã. dudis
uterũ: agnosce generacionis ꝑspi¬
cue ueritatẽ. Audis cor: uerbũ in¬
tellige. Audis dexter̃a: agnosce
uirtutẽ. Audis os. agnosce sapien¬
ciã. Non hec st̃ indo corporaliter
estimanda. In cõprehensibilit gene¬
rat᷑ filius. inpassibilit᷑ generat pa¬
t̃. Et tam̃ ex se generat : & ante
omnẽ intellectũ generat: ut d̾s

Expanded text:
generationis arcanum, quod nec sentire potuimus, nec audire? 66. Verum si me ad consuetudinem trahis generationis humanae, ut Patrem dicas priorem; vide utrum ad generationem Dei terrenae generationis exemnegare non poteris priores esse in homine patris quam filii passiones. 457 Prior crevit, prior senuit, prior doluit, prior flevit. Si igitur hic tempore minor, ille antiquior passione. Si hic generationis incurrit aetatem, nec ille generandi evasit pudorem. 67. Quid te ista quaestionum tormenta delectant? Audis Dei Filium: aut dele nomen, aut agnosce naturam. Audis uterum, agnosce generationis perspicuae veritatem. Audis cor, Verbum intellige. Audis dexteram, agnosce virtutem. Audis os, agnosce sapientiam. Non haec sunt in Deo corporaliter aestimanda. Incomprehensibiliter generatur Filius. Impassibiliter generat Pater et tamen ex se generat et ante omnem intellectum generat, ut Deus
Abbreviated transcription (Latin):
gas Uel sic credas doceri: quis a
hoc dicit: pat̃. an filius: Si fi¬
lnis. ante me inqͥt ñ fuit alius
as si pat᷑  post me inqͥt ñerit
Hic priorẽ: ille posteriorẽ non
ħabet. Inuic̾ẽ inse: & patͣ in fili¬
o .&. filius inpatre cognoseitur
Cũ enĩ patr̃e dixeris. eiꝰ etiã fili¬
ũ de signasti: qͥa nemo ipse sibi
cipio enĩ erat uerbũ &. uerbum
erat apud d̾m. & ds erat uerbũ.
Hoc erat in pͥncipio apud deum.
I Erat in qͥt apud d̾m: erat. erat.
et erat. Ecce quater erat. Ubi
impius inuenit qͦd ñerat: Alibi
qͦq iohannes in epła sua dicit. Qd
erat in principio. inde finit et
penditur: ꝯuicqͥd ex cogitaueris:
erat filius. Om̃s aũ hereses. hoc
capitulo libri: piscator ñr exclu

Expanded text:
ges: vel si credas, doceri? Quis ergo ges: vel si credas, doceri? Quis ergo hoc dicit, Pater, an Filius? Si Filius: Ante me, inquit, non fuit alius Deus: Si Pater: Post me, inquit, non erit. Hic priorem, ille posteriorem non habet: invicem in se et Pater in Filio, et Filius in Patre cognoscitur. Cum enim Patrem dixeris, ejus etiam Filium designasti; quia nemo ipse sibi bum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, hoc erat in principio apud Deum . Erat, inquit, apud Deum. Erat, erat, erat, erat: ecce quater erat. Ubi impius invenit quod non erat? Alibi quoque Joannes in epistola sua dicit: Quod erat in principio ; indefinite tenditur, erat: quidquid excogitaveris, erat Filius. 57. Omnes autem haereses hoc capitulo brevi piscator noster exclu
Abbreviated transcription (Latin):
litudinẽ dei erimus. & similem
pat᷑ dix̃. faciamꝰ hominẽ ad ima¬
ginẽ & similitudiñe nrãm. Inprin¬
cipio ipsius mundi patrẽ &. filiũ
ecͣ audio: & unũ opus cerno: dudi¬
o loquentẽ. agnoseo facientẽ. S
&. patris & filii unã imaginẽ: u¬
na similitudinẽ lego. Similitudo
hȩc: ñ diuersitatis. sed unitatis ẽ.
Quid gͥ tibi usurpas. filio dei
Laret igit᷑ ñ esse dissimilẽ: &. idđo
ẽẽ fateam᷑: cũ similis sempit̃ni.
utiq sempit̾nꝰ sit. Si aũ patre sem¬
pit̃nũ dicimꝰ & hoc idem filium
denegamꝰ : dicimꝰ e̾e̾ dissimilem.
Sempit᷑nũ enĩ et tẽporale. dissimi¬
le ẽ.Clamat ꝓpheta sempitnũ
clamat  apłs sempit̃nũ. Ple¬
nũ ẽ uetꝰ testam̃tũ testimoniis
filii sempit᷑ni. plenum est. Nouũ
ordinem ergo teneamus. Serip
me non fuit alius deus: et post
me non erit. Nichil ergo ar¬
gum̃ tabor: te ipsũ in tͣrogo.
Quis hoc dicit: pat̾. an filius: e¬
trũ dixeris qͦ te c̃uinei intelli¬

Expanded text:
m Pater dixit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. In principio ipsius mundi Patrem et Filium esse audio, et unum opus cerno. Audio loquentem, agnosco facientem; sed et Patris et Filii unam imaginem, unam similitudinem lego. Similitudo haec non diversitatis, sed unitatis est. Quod igitur tibi usurpas, Filio Dei laret igitur non esse dissimilem, et ideo esse fateamur, cum similis sempiterni utique sempiternus sit. Si autem Patrem sempiternum dicimus, et hoc idem Filium denegamus, dicimus esse dissimilem; sempiterno enim temporale dissimile est. Clamat Propheta sempiternum, clamat et Apostolus sempiternum: plenum est vetus Testamentum testimoniis Filii sempiterni, plenum est novum. 55. Ordinem ergo teneamus. Scriptme non fuit alius Deus, et post me non erit . Nihil ergo argumentabor, teipsum interrogo. Quis hoc dicit, Pater, an Filius? Utrum dixeris, eo te convinci intelli
Abbreviated transcription (Latin):
nia creata ꝑ dei e̾e̾ uirtutẽ. Quid
est enĩ uirtus : nͥ ꝑfecta natura :
Negant etiã diumitat̾ẽ: unũ ẽẽ
cũ patre. Deleant gͦ euangehũ
deleant xꝑi uocẽ. Ipse enĩ dixit.
Ego & pat̾ unũ sumꝰ. Non ego hoc
dico: xꝑs dix̃. Nũqͥt fallax ut
mentiret᷑. Nũquit impius: ut
qͦd ñ erat usurparet: Sed singu¬
nibꝰ adstruere nitit᷑. dicendũ ẽ nob qd̾
scriptũ ẽ. Cauete ne qͥs uos depte¬
det᷑ ꝑ phylosophiã & manẽ se¬
duc tionẽ. scđm tradicionẽ ho
minũ. & scđ̾m elemͣta huiꝰ mun¬
di. et non secundum xpistum.
Omnis enim uis uenenorum
suorum in dialeticis disputa¬
tionibus consistit: que. philo¬
sophorum sentencia definitur.
non astruendi uim habere. sed
studium destruendi. Sed non
in dialetica complacuit deo sal¬
uum facere populum suum. Reg¬
nũ enĩ di in simplicitate fidei est: non
in contencione sermonisi iii. Nonẽe̾¬

Expanded text:
nia creata per Dei esse virtutem. Quid nia creata per Dei esse virtutem. Quid est enim virtus, nisi perfecta natura? 40. Negant etiam divinitate unum esse cum Patre. Deleant ergo Evangelium, deleant Christi vocem. Ipse enim dixit: Ego et Pater unum sumus . Non ego hoc dico, Christus dixit. Numquid fallax, ut mentiretur? Numquid impius, ut quod non erat usurparet? Sed singunibus astruere nititur, dicendum est nobis quod scriptum est: 451 Cavete ne quis vos depraedetur per philosophiam, et inanem seductionminum, et secundum elementa hujus mundi, et non secundum Deum . Omnem enim vim venenorum suorum in dialectica disputatione constituunt, quae philosophorum sententia definitur, non astruendi vim habere, sed studium destruendi. Sed non in dialectica complacuit Deo salvum facere populum suum. Regnum enim Dei in simplicitate fidei est, non in contentione sermonis.
Abbreviated transcription (Latin):
norius ignis exureret. fide¬
les innoxia flãma roraret. qͥbꝰ
alior. incendia refrigerabant.
qͥa merito fidei ꝑdiderat suã
pęna naturã. Aderat enim spe¬
cie angeli qͥ monebat: ut in nume¬
ro trmitatis: unius esset lau¬
dacio potestatis. Benedicebat᷑
ds uidebat᷑ in angelo dei filius.
scã & sꝑitalis inpueris gr̃ã loq̃¬
ni dei filio inferant
questiones. Dissimilẽ patri di¬
cunt ẽẽ dei filiũ. Hoc si homini
obieiat᷑ inuria ẽ. Ex tẽpore
cȩpisse dicunt dei filiũ. eũ con¬
ditor ipse sit tẽpor. Nomines
et esse nolumus tẽporales. ex
te pore cepimꝰ. & sine tͣeꝑore fu¬
turos ẽẽ nos credimus. Fieri nos
natura. ñ gr̃a : Creatũ dieunt.
Quis auc torẽ intͣ oꝑa sua depu¬
tet.: ut uideat᷑ id esse qͦd fecit :
Bonũ negant. Sac rilega uox ip¬
sa se dãpͥnat: ut indulgenciã spe¬
rare ñ possit. Negant uerũ. Si
filium negant omnipotentẽ. cũ
fateant᷑ omnia facta ꝑ filiũ: om¬

Expanded text:
noxius ignis exureret, et fidenoxius ignis exureret, et fidelibus innoxia flamma roraret, quibus aliorum incendia refrigerabant; quia merito fidei perdiderat suam poena naturam. Aderat enim in specie angeli qui monebat ut in numero Trinitatis, unius esset laudatio potestatis. Benedicebatur Deus, videbatur in angelo Dei Filius, sancta et spiritalis in pueris gratia loqude Dei Filio inferant quaestiones. 35. Dissimilem Patri dicunt esse Dei Filium. Hoc si homini objiciatur, injuria est. 36. Ex tempore coepisse dicunt Dei Filium; cum conditor ipse sit temporum. Homines sumus, et esse nolumus temporales. Ex tempore coepimus, et sine tempore futuros esse nos credimus. Fieri nos natura, non gratia? 37. Creatum dicunt. Quis auctorem inter opera sua deputet, ut videatur id esse quod fecit? 38. Bonum negant. Sacrilega vox ipsa se damnat, ut indulgentiam sperare non possit. 39. Negant verum Dei Filium, negant omnipotentem; cum fateantur omnia facta per Filium, om
Abbreviated transcription (Latin):
uert̃. Unũ dm cõmunis natura te¬
stat᷑: qͥaunꝰ ẽ mundꝰ unũ dñm fi¬
des signauit: qͥa una fides noui
in nomine trmitatis est. Unum
q̃m ꝓpħe dicunt: a postoli audi¬
unt: Unũ dm magi credider̃t.
& aurũ. thus. & myrrã. suppli¬
ces ad xꝑi cunabula detuler̃t.
auro. regẽ fatentes. &. deũ thu¬
re uenerantes . E. hesaurũ eñi
regi. sac rifrcium dei: mirra um
est sepultura&. Quid gͥ uoluerũ
sibi mystica munera int̾ abiee¬
t a p̃sepia: nͥ ut intelligamus
in xꝑo differenciã. duinitatis
.&. earnis. Ut homo cernit᷑: ut
dñs adorat᷑. Iacet in pannis. s
fulget in stellis. Cune nascen¬
tẽ indicant: stellȩ dominantẽ.
Caro est que inuoluit᷑. diimi¬
tas cui ab angelis ministratur.
Ita nec dignitas naturalis ma¬
iestatis amittit᷑ :. &. ad sump. e
carnis ueritas cõꝓbat᷑. Hlec est
fides nrͣa: Sic se đs cognosci
uoluit ab hominibꝰ. sic tres pu¬
eri redidert̃. nec incendia
circĩuecta senser̃t: cũ infidos

Expanded text:
. Unum Deum communis natura testatur, quia unus est mundus. Unum Deum fides significat, quia una fides novi in nomine Trinitatis est. Unum Deum Prophetae dicunt, Apostoli audiunt. Unum Deum Magi crediderunt, et aurum, thus et myrrham supplices ad Christi cunabula detulerunt, auro regem fatentes, ut Deum thure venerantes. Thesaurus enim regni, sacrificium Dei, myrrha est sepulturae. 32. Quid igitur voluerunt sibi mystica munera inter abjecta praesepia, nisi ut intelligeremus in Christo differentiam divinitatis et carnis? 450 Ut homo cernitur, ut Dominus adoratur: jacet in pannis, sed fulget in stellis: cunae nascentem indicant, et stellae dominantem: caro est quae involvitur: divinitas, cui ab angelis ministratur. Ita nec dignitas naturalis majestatis amittitur, et assumptae carnis veritas comprobatur. 33. Haec est fides nostra. Sic se Deus cognosci voluit ab omnibus, sic tres pueri crediderunt, nec incendia circumjecta senserunt; cum infidos
Abbreviated transcription (Latin):
copulauit. Ilnoxificeniꝰ silil no
Honorificemꝰ & patrẽ: sicut in e¬
uangelio scriptũ est. Sempit᷑ni¬
tas filii: patͣnȩ maiestatis insig¬
ne est. Si iste ñ semꝑ fuit. ergo
ille mutatꝰ ẽ. S semꝑ fuit fili¬
us. Ergo nec pat̾ aliqͦndo mutatꝰ
ẽ: qͥ in mutabilis semꝑ est. Itaq
uidemꝰ qͦd illi qͥ uolunt negare
filiũ sempit᷑nũ: uolunt patrẽ
docere ee̾ mutatũ. Accipe aliud¬
qͦd clareat filiũ sempit̾nũ. Apo¬
stolus dͥixit: qͦd dei sempit᷑na
uirtꝰ sit atq diuinitas Uirtus
aũ dei xꝑs est. Scriptũ ẽ enim.

Expanded text:
opulavit. Honorificemus Filium, ut honorificemus et Patrem, sicut et in Evangelio scriptum est . Sempiternitas Filii Paternae majestatis insigne est. Si iste non semper fuit, ergo ille mutatus est: sed semper fuit Filius, ergo nec Pater aliquando mutatus est; quia immutabilis semper est. Itaque videmus quod illi qui volunt negare Filium sempiternum, volunt Patrem docere esse mutatum. quo clareat Filium sempiternum. Apostolus dicit quod Dei sempiterna virtus sit atque divinitas : virtus autem Dei Christus; scriptum est enim
Abbreviated transcription (Latin):
sis eñĩ uelut quȩdã hidra fabu¬
larũ uulneribꝰ suis creuit: &. dũ se¬
pe recihit᷑. pullulauit: igni de di¬
ta: incendioq ꝑitura. Aut uelut
q̃dã monstruosi seilla portentis
in uarias formas distincta ꝑfidie
uelut suꝑnę uacuũ xꝑianȩ secte
nom̃ obtendit. s qͦs in illo impie¬
tatis suȩ freto miseros. intͣ nau¬
fragia fidei repꝑerit fluctuan¬
tes. beluinis succincta ꝓdigiss te¬
tri dogmatis: seuo dente dilaci¬
rat. Cuiꝰ speluncã sc̃ȩ imꝑator. ut
ferũt natitȩ. cedis latebris in hor¬
canibꝰ. int̾ ꝑfida saxa resonant᷑e:
clausa qͦdãmodo prȩterire aure de¬
bemꝰ Scriptũ ẽ enĩ Sepi aures

Expanded text:
sis enim, velut quaedam Hydra fabusis enim, velut quaedam Hydra fabularum, vulneribus suis crevit: et dum saepe reciditur, pullulavit, igni debita, incendioque peritura: aut velut quaedam monstruosi Scylla portenti in varias formas distincta perfidiae, velut supervacuum Christianae sectae nomen obtendit: sed quos in illo impietatis suae freto miseros inter naufragia fidei reperit fluctuantes, belluinis succincta prodigiis, tetri dogmatis saevo dente dilacerat. 47. Cujus speluncam, sancte Imperator, ut ferunt nautae, caecis latebris inhorcanibus inter perfidiae saxa resonantem, clausa quodammodo praeterire aure debemus. Scriptum est enim: Sepi aures
Abbreviated transcription (Latin):
Quid multa: Patrẽ int̾rogemus.
cuiꝰ honori studere se dicunt. si fi¬
lius degener iudicet᷑. S ñ est ho¬
norificencia boni patris. filii iniu¬
ria: Non potest bono patri place¬
re: si filius degenerasse pocius a pa¬
tre. quã patre equasse credatur.
Da ueniã sc̃ẽ imꝑator: si ad ipsos
paulisꝑ uerba cͣuerto. Sed quẽ po¬
tissimum legam: eunomium¬
ne: an arriũ. uel ecram eiꝰ magis¬
tros: Plura enĩ nomina. s una ꝑfi¬
dia ab ĩpietate ñ dissonans: cõmu¬
nione discordans. non dissimili s
fraude: s coicione discreta. Cur
eñi secũ nolint conuenire: ñ in
se effusius. q̃ arrius scripser it. Oag¬
na cecitatis effusio. ductorẽ ꝓbant.
executore refutant Itaq nc̃ in
plures. sese diuisere formas alii
alii palladiũ. uel demofilũ atq
sequunt᷑ alii diuersos: Nũqͥd diui¬
sus ẽ xꝑs. Sed qͥ eũ a patre diui¬
dunt: ipsi se scindunt. et. ido com
rũt: cõmuni nomine hereticos qͥb
respondendũ ẽ nominabo. Here¬

Expanded text:
Quid multa? Patrem interrogemus, cujus honori studere se dicunt, si Filius degener judicetur. Sed non est honorificentia boni Patris, Filii injuria. Non potest bono Patri placere, si Filius degenerasse potius a Patre, quam Patrem aequasse credatur. 44. Da veniam, sancte Imperator, si ad ipsos paulisper verba converto. Sed quem potissimum legam Eunomiumne, an Arium, vel Aetium ejus magistros? Plura enim nomina, sed una perfidia, impietate non dissonans, communione discordans: non dissimilis fraude, sed coitione discreta. Cur enim secum nolint convenire, non inse effusius, quae Arius scripserit. Magna caecitatis effusio! Auctorem probant, exsecutorem refutant. Itaque nunc in plures sese divisere formas. Alii alii Palladium, vel Demophilum atque sequuntur, alii diversos. Numquid divisus est Christus? Sed qui eum a Patre dividunt, ipsi se scindunt. 46. Et ideo runt, communi nomine haereticos, quibus respondendum est, nominabo. Haere
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ sumꝰ si hoc de humanis serip¬
tura dicit. qͥa multi unũ st̃ quoꝵ
mulla potest ee̾ cũ diuinis cõpa¬
racio: quantomagis pat̃ &. filius
qͥuunitate unũ sunt. ubi nec
substanciȩ. nec uoluntatis ulla
ẽ differencia: Namq alit̃ quomͦ
unũ qm dicimꝰ Diuersitas. plures
facit. Unitas potestatis excludit
numeri quantitatẽ: quia unita
numerꝰ ñ est. S hȩc omniũ ipsa
uinitatẽ expresserit unitatem
ꝓphetiea testant᷑ oracula. sice¬
nĩ dicit dñs sabaoth. Laborauii
egyptꝰ. & merchatꝰ et hyopũ &s
sabrim: uiri excelsi adte transi¬
bunt .&. tui erunt serui. .&. pos
sequent᷑ alligati uincłis & ad¬
orabunt te .a. inte dep̃cabunt᷑. qm̃¬

Expanded text:
tiae sumus: si hoc de humanis Scriptiae sumus: si hoc de humanis Scriptura dicit, quia multi unum sunt, quorum nulla potest esse cum divinis comparatio; quanto magis Pater et Filius divinitate unum sunt, ubi nec substantiae nec voluntatis ulla est differentia? 19. Namque aliter quomodo unum Deum dicemus? Diversitas plures facit, unitas potestatis excludit numeri quantitatem; quia unitas numerus non est, sed haec omnium ipsa vinitatem expresserit unitatem, prophetica testantur oracula. Sic enim dicit Dominus sabaoth: Laboravit 448 Aegyptus, et mercatus Aethiopum et Sebaim: viri excelsi ad te transibunt, et tui erunt servi, et post te sequentur alligati vinculis, et adorabunt te, et in te deprecabuntur; q
Abbreviated transcription (Latin):
eñinnatura diuinitatis st̃. Aut
gͥ negłnt natura diuinitatis in
x po. aut quȩ diuine nature suri.
deo negare ñ possunt. Certe ne
qͥs possit errare. sequat᷑ ea quibꝰ
seriptura sc̃a ut intelligere pos¬
simos filium definiuit. Uerbum
dicit᷑. filius dicit᷑: dei uirtꝰ dicit᷑.¬
di filius dicit᷑ dei sapieneia. Uerhũ quia
in macłatꝰ uirtus qͥa ꝑfectꝰ filius.
qͥa genitꝰ ex patre: sapiencia. qͥa
unũ cũ patrȩ: unũ ȩt̾nitate. u¬
nũ diuinitate Non eñĩ patͣ ipse
qͥ filius: sed int̾ patrẽ & filium
generacionis ex pressa distinctio
est: ut ex deo deus. ex manente
tricis uirtutis indicia. Est enĩ
plenitudo diuinitatis in patre. est ple¬
nitudo diuinitatis infilio. s ñ disete¬
pans sed una diuinitas: Rec confu¬
sũ qd unũ est. nec multiplex qͦs
in differens Eenĩ si omniũ ere¬
denciũ sicut scriptũ ẽ. erat a
una st̃ si om̃s homines quantũ
ađ naturã ꝑtinet. unius substan¬

Expanded text:
n natura divinitatis sunt. Aut igitur negent naturam divinitatis in Christo, aut quae divinae naturae sunt, Deo negare non possunt. 16. Certe ne quis possit errare, sequatur ea quibus Scriptura sancta, ut intelligere possimus Filium, significavit. Verbum dicitur, Filius dicitdicitur, dicitur Dei sapientia. Verbum, quia immaculatus: virtus, quia perfectus; Filius, quia genitus ex Patre: sapientia, quia unum cum Patre, unum aeternitate, unum divinitate. Non enim Pater ipse, qui Filius: sed inter Patrem et Filium generationis expressa distinctio est; ut ex Deo Deus, ex manente tricis virtutis indicia; est enim plenitudo divinitatis in Patre, est plenitudo divinitatis in Filio, non discrepans, sed una divinitas. Nec confusum, quod unum est: nec multiplex, quod indifferens. 18. Etenim si omnium credentium, sicut scriptum est , erat anuna sunt: si omnes homines, quantum ad naturam pertinet, unius substan
Abbreviated transcription (Latin):
uersatꝰ ẽ. De filio dicit. Ipse e¬
nĩ ẽ cũ hominibꝰ c̃uersatus. Et
dicit hic est deus nr̃ non estima¬
bit᷑ alius ad eũ. Oitid discutimꝰ
quod ad eum alius non possit
estimari: Quȩ enĩ potest esse
alia estimacio: ubi deitas una
est. Confitebat᷑ hoc popłs in
ꝑicłis ẽstitutꝰ: nesciebat serere
questionẽ: qui religionẽ time
piens: ubi seriba: Rusticꝰ nr̃ eli
ficos insereret: inuenit qͦs phi¬
losophus ignorauit. Que stulta st̃
eñĩ huiꝰ mundi elegit ds. ut con¬
fundat quȩ sunt forcia. Eredimi

Expanded text:
est . 29. De Filio dicit: Ipse enim est cum hominibus conversatus; et dicit: Hic Deus noster, et non aestimabitur alius ad eum. Quid discutimus quod ad eum non possit alius aestimari? Quae enim potest esse alia aestimatio, ubi deitatis unitas est? Confitebatur hoc populus in periculis constitutus: nesciebat serere quaestiones qui religionem timebpiens, ubi scriba? Rusticus noster cum ficus insereret, invenit quod philosophus ignoravit. Quae stulta sunt enim hujus mundi, elegit Deus, ut confundat quae sunt fortia . Credimus
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ pat᷑. ignoscat mͥ filius: ignos
te referre cupient. Est certe
pater: et semper ẽ. Sunt etiã
creature: ꝓ disposicione diui¬
na. Est ergo aliqͥd earũ qͦd non
subiectũ sit aut locis aut tem¬
poribꝰ aut creacioni: aut cau¬
se alicui uel auctori: Profecto
nichil. Quid gͦ dicit is: Est hoꝵ
aliqͥd qͦ egeat patͣ: Impiũ est
dicere. Ergo aut de sinite quȩ
creaturarũ st̃ a patre diuinita¬
ti: aut si cõparare contenditis.
c̃siderate qͦ ur̃a. ꝓcedat impie¬
tas. Qd̾ ab sit: ut uel ĩ sensus nr̃os
aliqͣndo ueniat. Nos enim. piã
responsionẽ tenemꝰ. Namque
ominipotens ds est : & ideo nul¬
lo eor patͣ indiget. quia non
habet mutacionẽ sui aliquã uel
ꝓfectũ qͦ nos egemꝰ quoꝵ. infirmi¬
tas ex huiꝰmodi rebꝰ. ꝓfectũ acci¬
pit. Qui auͣ omnipotens est. utiq
ñ creatꝰ. &. sine loco. & supra tẽpo¬

Expanded text:
mihi Pater, ignoscat Filius, ignoscmihi Pater, ignoscat Filius, ignoscm pro pietate referre cupienti. Est certe Pater, et manet semper: sunt etiam creaturae pro dispositione divina. Est ergo aliquid earum quod non subjectum sit aut locis, aut temporibus, aut creationi, aut causae alicui vel auctori? Profecto nihil. Quid ergo dicitis? Est horum aliquid quo egeat Pater? Impium est dicere. Ergo aut desinite, quae creaturarum sunt, aptare divinitati: aut si comparare contenditis, considerate quo vestra procedat impietas; quod absit ut vel in sensus nostros aliquando veniat. 75. Nos enim piam responsionem tenemus. Namque omnipotens Deus est, et ideo nullo eorum Pater indiget, qui non habet mutationem sui aliquam, vel profectum quo nos egemus, quorum infirmitas ex hujusmodi rebus profectum accipit. Qui autem omnipotens est, 459 utique non creatus, et sine loco, et supra te
Abbreviated transcription (Latin):
cas. patrẽ adiudicas . Nã si diuina
generacio subiecta tẽpori fuit. &¬
id ex usu generacionis usurpat᷑ hu¬
manȩ.ergo & pater corporali ute¬
ro portauit filiũ decẽ mensium
curricłisonuᷤ uex̃. S qͦmͦ sine se¬
xu altero: gene raciõis usuͭ  Uides
sollẽpnem generacionis seriem ñ
cȩpisse: ut partꝰ cuiꝰdã corporei
necessitatis putes fuisse sollemp¬
ne. Tu usũ quęris: ego sexum.
Tu tempꝰ ex igis: ego ordinẽ. Tu
finẽ difcutis: ego quȩro pͥncipi¬
ũ. Nempe finis ex principio: non
principiũ pendet ex fine. Ome
inquis qͦd natũ est. principiũ ha¬
bet. Et ido qͥa filius principium
habet. ex tempore ee̾ cepit. Qd
ipsorum ore sit dictũ ego aũ filiũ
natũ ẽẽ. ꝓfiteor. Qd̃ reliquũ est
impietatis hor resco. Deũ confi¬
teris homo: et tali cireũscri¬
bis calũpnia : Deus hanc auer¬
Ergo ñ est filius: si non habet
que sunt filii. muignoscat

Expanded text:
cas, Patrem adjudicas? 72. Nam si divina cas, Patrem adjudicas? 72. Nam si divina generatio subjecta tempori fuit, et id ex usu generationis usurpatur humanae; ergo et Pater corporali utero portavit Filium, decem mensium curriculis onus vexit. Sed quomodo sine sexu altero generationis usus? Vides solemnem generationis seriem non coepisse, et tu partus cujusdam corporeae necessitatis putas fuisse solemnes. Tu usum quaeris, ego sexum: tu tempus exigis, ego ordinem: tu finem discutis, ego quaero principium, Nempe finis ex principio, non principium pendet ex fine. 73. Omne, inquis, quod natum est, principium habet; et ideo quia Filius est, principium habet, et ex tempore esse coepit. Quod ipsorum ore sit dictum. Ego autem Filium natum esse profiteor: quod reliquum est impietatis, horresco. Deum confiteris, homo, et tali circumscribis calumnia? Deus hanc averErgo non est Filius, si non habet quae habent filii. Ignoscat
Abbreviated transcription (Latin):
si habes aliud. ꝓferre debebis. Suꝑ
ẽ ut & argumͣtis ueritas colligat᷑.
quãꝗͣ. etiã humanis testimoniss
argum̃ta cedere soleant. Argum̃tare
tam̃ heretice: ut uoles. Usu inquis
accipimꝰ. eo qͥ nascit᷑ pͥorẽ ee̾ qͥ ge¬
nerat. Fersequere gͥ omnia uestigia
c̃suetudinis: & si eterna c̃ueniunt.
ñ obsisto. quin istud reqͥras.Si autẽ
nulla concordant: quẽ admodũ cũ
desint cetera. hoc solũ exigis: Eigo
qͥa usũ reqͥris: quando gene ratꝰ ẽ
ex patre. paruulus fuit. Uidisti
in cunis infantulũ uagie nte: pro¬
cessus aliqͦs accepit ȩtatis. Si enim
infirmitatẽ generacionis habuit.
necesse ẽ ut ñ solũ nascendi. sed
etiã uiuendi inciderit infirmita¬
tẽ. Sed fortasse eo ꝓlaberis amenci
&: ut de filio ista ñ annuas. qͥ eum
ex infirmitate metiris humana.
Quid si đ̾m negare ñ potes nomi¬
ne: infirmitate tam̃ hominẽ uis
ꝓbare. Quid si dũ filiũ discutis.

Expanded text:
si habes aliud, proferre debebis. 70. si habes aliud, proferre debebis. 70. Superest ut et argumentis veritas colligatur. Quamquam etiam humanis testimoniis argumenta cedere soleant; argumentare tamen, haeretice, ut voles. Usu, inquis, accipimus eo qui nascitur, priorem esse qui generat. Persequere igitur omnia vestigia consuetudinis, et sicaetera conveniunt, non obsisto quin et istud requiras: si autem nulla concordant, quemadmodum cum desint caetera, hoc solum exigis? Ergo quia usum requiris, quando generatus est ex Patre, parvulus fuit. Vidisti in cunis infantulum vagientem, processus aliquos accepit aetatis; si enim infirmitatem generationis habuit, necesse est 458 ut non solum nascendi, sed etiam vivendi inciderit infirmitatem. 71. Sed fortasse eo prolabaris amentiae, ut de Dei Filio ista non abnuas, qui eum ex infirmitate metiris humana; quid si Deum negare non potes nomine, infirmitate tamen hominem vis probare? Quid si dum Filium discutis,
Abbreviated transcription (Latin):
Queris a me utrũ prior ñ possit
ẽeͥ qr pat̃ est: quero a te ut doceas qͦͥn¬
do pat̾ fuerit pͥor Aut testimoniis
aut argum̃tis collige ueritatẽ. Si
testimoniis accepisti: utiq sempit᷑¬
nã dei eẽ̾ uirtut᷑e legisti. etiã dicen¬
tẽ. Israhel si me audieris. ñ erit inte
ds recens: neq adorabis q̾m alienũ.
Aliud hoꝵ ȩt̾nitat̾e. aliud ꝓprietatẽ
substanciȩ indifferentis significat.
ut neq posterior̾e. neq alterius
diuinitatis filiũ eẽ credamꝰ. Nã si
posterior est: recens est.eł. si unius
ñ est. diuinitatis. alienꝰ ẽ. S nec po¬
sterior. qͥa recens ñ est: nec alienꝰ qͥa
ex patre natꝰ. qͥa supra omnia est
deus benedictꝰ in secła. sicut scrip¬
tũ ẽ. Sed si alienũ putant: cur ad¬
orant eũ. cũ scriptũ sit. neq ad ora¬
bis dm alienũ : Aut si ñ adorant. fate¬
ant᷑ &. finis est : neq sub religiosi no¬
minis ꝓfessione deficiant. Hȩc nem¬
pe st̃ testimonia seripturarũ. Aut

Expanded text:
Quaeris a me utrum prior non possit esse, qui Pater est. Quaero a te, ut doceas quando Pater prior fuerit, testimoniis, aut argumentis collige veritatem. Si testimoniis, accepisti utique sempiternam Dei esse virtutem. Legisti etiam dicentem: Israel, si me audieris, non erit in te Deus recens, neque adorabis Deum alienum . Aliud horum aeternitatem, aliud proprietatem substantiae indifferentis significat; ut neque posteriorem Patre, neque alterius divinitatis Filium esse credamus. Nam si Patre posterior est, recens est: et si unius non est divinitatis, alienus est. Sed nec posterior; quia recens non est: nec alienus, quia ex Patre natus; quia supra omnia est Deus benedictus in saecula , sicut scriptum est. 69. Sed si alienum putant, cur adorant eum, cum scriptum sit: Neque adorabis Deum alienum ? Aut si non adorant, fateantur, et finis est; ne quem sub religiosi nominis professione decipiant. Haec nempe sunt testimonia Scripturarum. Aut
Abbreviated transcription (Latin):
dudis ꝓpħicã uocẽ. Inte inqͥt est
d̾s. & ñ est ds pret̃ te. Quomͦ hoc
scđm arrianos conuenit: Necesse ẽ
negent aut patris aut filii diumi¬
tatẽ: nisi eiꝰdẽ diuinitatis credide
infilio pat̃. Seriptũ ẽ eñi. Pater
qͥ inme manet. ipse loqͥt᷑. & opera
quȩ ego facio. & ipse facit.Sed &
alibi. Inpatre filius ẽ: qui ait. Qa
Ego inpatre & patͣ in me ẽ. Dissol¬
uant si possunt hanc naturȩ pro¬
prietatẽ: &. oꝑis unitatẽ. Deus gͥ
ex deo ẽ. s ñ duo dii. Scriptũ est
duo dñi qͥa ȩque scriptũ ẽ. No¬
lite duobꝰ dñis seriuire. lex di¬
cit dudi isrł: dñs ds tuus. ds unꝰ
ẽ. E utiq in eodẽ est testam̃to:
pluit dñs adño. Dñs inqͥt a dño

Expanded text:
icam vocem: In te, inquit, est Deus, et non est Deus praeter te. Quomodo hoc secundum Arianos convenit? Necesse est negent aut Patris aut Filii divinitatem, nisi ejusdem divinitatis crediderin Filio Pater. Scriptum est enim: Pater qui in me manet, ipse loquitur; et: Opera quae ego facio, et ipse facit . Sed et alibi in Patre Filius est, qui dicit: Ego in Patre, et Pater in me est . Dissolvant, si possunt, hanc naturae proprietatem, et operis unitatem. 23. Deus igitur in Deo est, sed non duo dii; scriptum est duo Domini; quia aeque scriptum est: Nolite duobus dominis servire . Et lex dicit: Audi, Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est . Et utique in eodem est Testamento: P
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑm patrem non negauit: ita
unũ dicendo deũ patre ȩque a
deitatis ueritate nec filiũ separauit.
unde nec pluralitatẽ diumitatis.
Redunitatẽ diuimitatis ostendit. qͥa
& in dominacione diuinitas. &. in
diuinitate dñatus ẽ. sicut serip

Expanded text:
minum non negavit; ita unum dicendo Deum Patrem, aeque a deitatis veritate nec Filium separavit. Unde nec pluralitatem divinitatis, sed unitatem potestatis ostendit; quia et in dominatione divinitas, et in divinit
Abbreviated transcription (Latin):
cit qͦs hominẽ ad imaginẽ dei:
s tam̃ ñ duo dii. sed unꝰ ds fecit.
Utrobiq gͥ unitas oꝑacionis ser¬
uat᷑. &. nominis. Nã utiq eũ le¬
gimꝰ. deus ex deo. ñ duos deos
dicimꝰ. Deniq habes in psalmo
quadrage simo quarto. qͦd & d̾m patrẽ
dixit. ꝓpħa: nec deũ filium denegauit
dicens. Sedes tua d̾s in sȩcłm sȩcħ.
es infra. Unx it te d̾s d̾s tuus oleo
lȩticiȩ: prȩ ẽsortibꝰ tuis. Deus qui
unxit .&. ds qͥ scđ̃m carne̾ ungit᷑
dei filius. Deniq quos habet
unctionis suȩ xꝑs: nisi in carne
ẽsorte̾ᷤ Uides gͥ quia ds a deo unc¬
Pͫ.s in adsũpeione nature unctus
humanȩ. ds filius designat᷑: nec
agnosce. Oꝑacionis eñi unitas ñ fa¬
cit pluralẽ diuinitatẽ. sic̃ ipse dñs
ostendit dicens. Credite michi qͥa
ego in patre. & pat̾ in me: alio qͥn
uel ꝓpt̃ oꝑa ipsa credite. e hic
aduertimꝰ qͦd unitatẽ diuinitatis. ꝑ¬
eqͣlitatem oꝑũ designauerit. Ut qũ

Expanded text:
s hominem ad imaginem Dei ; sed tamen non duo Dii, sed unus Deus lecit. Utromque igitur unitas operationis servatur et nominis. Nam utique cum legimus, Deus ex Deo, non duos deos dicimus. 24. Denique habes in Psalmo quadragesimo quarto, quod et Deum Patrem dixit Propheta, et Deum Filium declaravit, dicens: Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi; et infra: Unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis . Deus est qui ungit, et Deus qui secundum carnem ungitur Dei Filius. Denique quos habet unctionis suae Christus nisi in carne consortes? Vides igitur quia Deus a Deo unctus: sed in assumptione naturae unctus humanae Dei Filius designatur, nec agnosce. Operationis enim unitas non facit pluralem divinitatem, sicut ipse Dominus ostendit, dicens: Credite mihi, quia ego in Patre, et Pater in me: alioquin vel propter opera ipsa credite . Et hic advertimus quod unitatem divinitatis per unitatem operum designaverit. 26. Ut autem
Abbreviated transcription (Latin):
Inꝑiti. legant totũ & intelligant.
xaẽ: sed caro. Hoc utiq fieri opor¬
tuit. qͦd potuit crucifigi Non gͦ
creauit᷑. s dñs creauit me. Caro
dñm cognoseit. gła patr̃ẽ signi¬
ficat. Creatura nr̃a dñm c̃fitet᷑:
caritas patr̾e nouit. Itaq quis
mortuus .&. sepultꝰ ẽ.Nec qubitandũ
qͦd prȩteritũ posuit. qͦderat futu¬
rũ Hec eñi consuetudo ẽ ꝓpheciȩ:
ut quȩ futura st̾. uel quasi presen¬
cia. uel quasi facta dicant᷑. Deniq
ri pingues obsedert me. Legisti etã.
Diuiser̃t sibi uestim̃ta mea: Quoa
euangelista de tẽpore passionis pro¬
phetatũ e̾e̾ significat. Peo eñi que
st̾ futura p̃sencia st̃. & ei cui prȩ¬

Expanded text:
Imperiti legant totum, et intelligant; xa, sed caro est. Hoc utique fieri potuit, quod potuit crucifigi. Non ergo creavit, sed Dominus creavit me. Caro Dominum agnoscit, gloria Patrem significat: creatura nostra Dominum confitetur, charitas Patrem novit. Itaque quis mortuus, et sepultus est. 97. Nec dubitandum quod praeteritum posuit, quod erat futurum: haec enim consuetudo est prophetiae, ut quae futura sunt, vel quasi praesentia, vel quasi facta dicantur. Denique ri pingues obsederunt me ; legisti etiam: Diviserunt sibi vestimenta mea : quod evangelista de tempore passionis prophetatum esse significat; Deo enim quae sunt futura, praesentia sunt: et ei cui pr
Abbreviated transcription (Latin):
men est ei. Dñs gͦ .a. deus. uel quo
dominet᷑ omnibꝰ. uel qͦd spectet
omnia: & timeat᷑ acunctis. Si gͦ
unꝰ ds. unũ nomen: potestas una
est trinitatis. Deniq dic it. Ite
baptizate gentes in noĩe patris &.
ñ in nominibꝰ. Ipse etiã dicit. Ego
& pat̾ unũ sumꝰ. Unũ dixit. ne
fiat discrecio potestatis. Sumus¬

Expanded text:
men est ei . Dominus ergo et Deus vel quod men est ei . Dominus ergo et Deus vel quod dominetur omnibus, vel quod spectet omnia, et timeatur a cunctis. 8. Si ergo unus Deus, unum nomen, potestas una est Trinitatis. Denique ipse dicit: Ite, baptizate gentes in nomine Patris, enon in nominibus. 9. Ipse etiam dicit: Ego et Pater unum sumus . Unum dixit, ne fiat discretio potestatis
Abbreviated transcription (Latin):
sandi liber.
testimoniis plura contexã: de con¬
ciliis id potissimũ sequar. qͦd tre¬
centi decẽ & octo sacerdotes tam¬
quã abrahȩ lecti iudicio. conso¬
na fidi uirtute uictores: uelut
tropͥeũ toto orbe subactis ꝑfidis
extuler̃t: ut mͥ uideat᷑ hoc ẽẽ di¬
uinũ qͦd eodẽ numero inconciliis
fidei habemꝰ oraculũ qͦ in historia
pietatis exemplũ. Ea pł in pͥmũ
camꝰ. req ut gentes filiũ
separemꝰ. neq ut uidei natũ ex
patre ante tẽ pora. & ex uugine
postea editũ denegemꝰ. neq ut sa¬
bellius patrẽ confundamꝰ & uer¬
bũ. ut eundẽ patr̃e asseramꝰ & fili¬
ũ. neq ut fotinꝰ iniciũ filii ex uir¬
gine disputemꝰ neq ut arrius plu¬
res credendo & dissimiles potesta¬
tes plures deos gentili errore fac¬
amꝰ qͥa scriptũ est. Audi isrł. dñs
deus tuus. ds unꝰ est. Deus enim¬
est potestatis: sicut ipse dici
Dñs nomen ẽ michi. & sicut alibi
ꝓpħa asserit. dñs omnipotens no¬

Expanded text:
sandi liber, testimoniis plura contexam. 5. De conciliis id potissimum sequar, quod trecenti decem et octo sacerdotes, tamquam Abrahae electi judicio, consona fidei virtute victores, velut tropaeum, toto orbe subactis perfidis, extulerunt; ut mihi videatur hoc esse divinum, quod eodem numero in conciliis fidei habemus oraculum, quo in historia pietatis exemplum. 445 CAPUT PRIMUM. edamus; neque, ut gentes, Filium separemus; neque, ut Judaei, natum ex Patre, ante tempora et ex Virgine postea editum denegemus; neque, ut Sabellius, Patrem confundamus et Verbum; ut eumdem Patrem asseramus et Filium: neque ut Photinus, initium Filii ex Virgine disputemus: neque ut Arius, plures credendo et dissimiles potestates, plures deos gentili errore faciamus, quia scriptum est: Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est . 7. Deus enimest potestatis, sicut ipse dicit: Dominus nomen est mihi. Et sicut alibi Propheta asserit: Dominus omnipotens no
Abbreviated transcription (Latin):
tres deos dicimꝰ: ut impi¬
a arrianoꝵ heresis dũ crimina¬
t incurrit. Ires enĩ deos dicit: qͥ
diumitatẽ separat trinitatis. Cũ
ritũ scm̃ c̃fitemur: ita ut trini¬
tate ꝑfecta & plenitudo sit di¬
uinitatis: & unitas potestatis.¬

Expanded text:
tres deos dicimus; ut impia Arianorum haeresis dum criminatur, incurrit. Tres enim deos dicit, qui divinitatem separat Trinitatis; cum ritum sanctum confitemur; ita ut in Trinitate perfecta et plenitudo sit divinitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ humanũ hoc opus. neq ab ho¬
mine dat᷑: s inuocat᷑ a sacerdote.
credidit. ut a deo nos spͥm obtaret
muneris sibi audeat ad rogare: Itaq
apłs uotũ prȩcacione detulit:. ñ
ius auctoritate aliqua uendicauit.
Impetrare obtauit. ñ impe rare
prȩ sumpsit. Petrus qͦq ait qͥa ñ e¬
go si eandẽ gram concessit illis
qs sic̃ & nobis. ego qͥserã qͥ possim
ꝓhibere dm : Sed fortasse apłi¬

Expanded text:
enim humanum hoc opus, neque ab homine datur: sed qui invocatur a sacerdote, credidit, ut a Deo nos Spiritu optarmuneris sibi audeat arrogare? Itaque Apostolus votum precatione detulit, non jus auctoritate aliqua vindicavit: impetrare optavit, non imperare praesumpsit. Petrus quoque ait quia non ego si eamdem gratiam concessit illis Deus sicut et nobis, ego quis eram, qui possem prohibere D
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ se ꝑ discipłor sensibꝰ ꝑ separatarũ
diuoreia discreta regionũ. semotos¬
q fines. tocius orbis infundit: quẽ
qͦ a facie tua fugiã : De qͦ hoc. angelo
seriptura dicit. De qua dominaciõe:
de qua potestate: Cuiꝰ inuenimꝰ an¬
geli uirtut᷑ẽ. ꝑ plurimos eẽ diffu¬
sam. Angeli enĩ ad paucos mute¬

Expanded text:
qui se discipulorum sensibus per separatarum divortia discreta regionum, remotosque fines totius orbis infudit, quem nquo a facie tua fugiam ? De quo Angelo Scriptura hoc dicit? de qua Dominatione? de qua Potestate? Cujus inveniemus Angeli virtutem per plurimos esse diffusam? Angeli enim ad paucos mit
Abbreviated transcription (Latin):
stinaret. ut agnosceremꝰ aliud ere¬
aturã eẽ. aliud gr̃am sꝑitalẽ. alius
alio destinabat: qͥa om̃s simul eẽ¬
sic inseparabilis gr̃e munꝰ infunde¬
ret. Erant gͥ diuerse ꝑsone. s unꝰ
in om̃ibꝰ oꝑacionis effectꝰ. qͥa unꝰ est

Expanded text:
stinaret, ut agnosceremus aliud creaturam esse, aliud gratiam spiritalem, alios alio destinabat; quia omnes simul ubilis inseparabilis gratiae munus infunderet. Erant igitur diversae personae, sed unus in omnibus operationis effectus; quia unus est
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ qͥd̾e &. tunc nom̃ cũ infir¬
mor atq paucoꝵ herebat angus¬
tiis. s magnitudinẽ sui nͣdũ ꝑcor¬
da genciũ & infines tocius orbis
effuderat. Post ea quã uͦ ꝑ omñe
mundũ suo inluxit aduentu. ꝑ
omnẽ utiq creaturã diuinũ illud
suũ nomen extendit: ñ repletũ
excessione aliqua. plenitudo enim
ne seit augmentũ. sed replens uacu¬
a.ut esset admuabile nomen eiꝰ in
uniuersa t̾ra. Huiꝰ gͥ effusio nomi¬
nis habundantẽ quandã ex ube¬
ranciã grͣarũ: bonoꝵꝙ cȩlestium
significat largitatẽ. Ex habundan¬
q sicut creatura ñ potest dici sapi¬
encia quȩ ex dei ore ꝓcedit. nec
uerbũ qͦd eructuat᷑ ex corde. nec
uirtꝰ in qua plenitudo maiestatis
ȩtͣne ẽ. ita etiã creatꝰ ñ potest sꝑs
estimari. qͥ ex ore dei fundit᷑. cũ
ipse as tantã ostenderit unitatẽ
ut effundere se sꝑu suo dieat. Qd
ĩtelligamꝰ qͥa etiã dei patris eadem
racio sit que sꝑs sc̃i est: & qͦd sine in¬

Expanded text:
um infirmiorum atque paucorum haereret angustiis: sed magnitudinem sui nondum per corda gentium, et in fines totius orbis effuderat. Postea vero quam per omnem mundum suo illuxit adventu, per omnem utique creaturam divinum illud suum nomen extendit, non repletum accessione aliqua plenitudo enim nescit augmentum sed replens vacua, ut esset admirabile nomen ejus in universa terra. Hujus igitur effusio nominis abundantem quamdam exuberantiam gratiarum, bonorumque coelestium significat largitatem; ex abundanItaque sicut creata non potest dici sapientia, quae ex ore Dei procedit, nec Verbum, quod eructatur ex corde, nec virtus, in qua plenitudo 621 majestatis aeternae est: ita etiam creatus non potest Spiritus aestimari, qui ex ore Dei funditur; cum ipse Deus tantam ostenderit unitatem, ut effundere se de Spiritu suo dicat. Quo intelligamus quia etiam Dei Patris eadem gratia sit, quae Spiritus sancti est, et quod sine in
Abbreviated transcription (Latin):
ca nos qͦmͦ liberalitas largientis est :
tũ ẽ nec incisũ s unitatẽ habet ple¬
nitudinis. quȩ aciem nr̃i cordis inlu¬
minet. ꝓ nr̃e possibilitate uirtutis.
Deniq tantũ capimꝰ. quantũ ꝓfectꝰ
nr̃e mentis adqͥrit. Inseparabilis est
enĩ plenitudo gr̃e sꝑitalis. s nobis
ꝓ nr̃e participat᷑ facultate naturȩ.
Effudit gͦ ds de sꝑu effundt᷑ etiã¬
debemꝰ cognoscere oꝑacionis ꝙ gr̃ẽ.
Sic̃ enĩ de spu scõ deus effudit ita
etiã caritas dei effusa ẽ incordibꝰ nr̃is.¬

Expanded text:
commodo liberalitas largientis est, itum est, nec incisum: sed unitatem habet plenitudinis, quo aciem nostri cordis illuminet pro nostrae possibilitate virtutis. Denique tantum capimus, quantum profectus nostrae mentis acquirit; inseparabilis est enim plenitudo gratiae spiritalis, sed nobis pro nostrae participatur facultate naturae. 94. Effundit debemus agnoscere operationis et gratiae. Sicut enim de Spiritu sancto Deus effudit, ita etiam, Charitas Dei effusa est in cordibus nos
Abbreviated transcription (Latin):
cernimꝰ pulchritudinẽ ueritatis.
.s. distancia creature diuinitatis¬
quȩ cognoscimꝰ. ut opus segreget
ab auctore: Aut de qua ereatura
potestates effundat. aut angelos :
Sed de sꝑu inqͥd meo effundã. Non¬

Expanded text:
cernimus pulchritudinem veritatis, et distantiam creaturae divinitatisque cognoscimus, ut opus segregetur ab auctore? Aut de qua creatura Potestates effundat aut Angelos? Sed de Spiritu, inquit, meo effundam
Abbreviated transcription (Latin):
apłos. ñ est humane consors natu¬
rȩ.ita etiã sc̃ificans ange los. domi¬
naciones &. potestates: ñ habeat
eẽ sꝑitalẽ in angelis sc̃itate. s aliam
quandã grãm siue. ꝓprietatẽ natu¬
rȩ hii inferiores ꝓfecto angelos
ferre ñ audeant. nec possint uetare
qͥd hominibꝰ infundat᷑ sꝑssc̃s. sc̃ifi
sit. inuenient᷑ utiq homines qͥ me¬
liorẽ scĩficacionẽ habeant angelis
p̃ferendi. Sed cũ angeli hominib
iadium̃to descendant intelligen¬
dũ ẽ qͦd ereatura qͥdẽ suꝑior ange¬
loꝵ. sit.q̃ plus recipit gr̃& sꝑitalis:
eiꝰdẽ tam̃ & erga nos &. illos munꝰ
auctorissit. Quanta aũ gr̃a quȩ pre¬
miis angeloꝵ etiã inferiorẽ creatu¬
rã humane cͣdicionis exequet. sicut
dñs ipse ꝓmisit dicens. Eritis sicut
angeli incȩlo.Hec difficile Qͥ eni
angelos fecit insꝑu: homines qͦq
ꝑ eandẽ grãm. similes faciet ange¬
ereatura dici potest: qͥa replet

Expanded text:
on est humanae consors naturae; ita etiam sanctificans Angelos, Dominationes et Potestates, non habet esse spiritalem in angelis sanctitatem, sed aliam quamdam gratiam suae proprietate naturae, hi inferiores profecto angelos ferre non audeant, nec possint negare quod hominibus infundatur Spirisit; invenientur utique homines qui meliorem sanctificationem habent, angelis praeferendi. 618 Sed cum angeli hominibus in adjumentum descendant , intelligendum est quod creatura quidem superior angelorum sit, quae plus recipit gratiae spiritalis; ejusdem tamen et erga nos et illos munus auctoris sit. 84. Quanta autem gratia, quae praemiis angelorum etiam inferiorem creaturam humanae conditionis exaequet, sicut Dominus ipse promisit dicens: Eritis sicut angeli in coelo ? Nec difficile; qui enim illos angelos fecit in Spiritu, homines quoque per eamdem gratiam similes faciet angecreatura dici potest quia repleverit
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qͦd ipse e̾et uacuus sue plenitudi¬
nis si qͦd mͥ qͥ plentudinẽ eiꝰ sustine¬
re ñ possemꝓ eo qͦd caꝑe possem in¬
funderet:na etiã de spu sc̃o pat̃
se dicit effundere suꝑ omnẽ carnẽ.
Non enĩ totũ effudit: s qͦd effudit
om̃ibꝰ abundauit Supra nosg̃ effu¬

Expanded text:
d ipse esset vacuus suae plenitudinis; sed quo mihi qui plenitudinem ejus sustinere non possem, pro eo quod capere possem, infunderetur: ita etiam de Spiritu sancto Pater se dicit effundere super omnem carnem; non enim totum effudit, sed quod effudit, omnibus abundavit. 93. Supra nos ergo effu
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ archangelus nunciauit maRi
gelus scđ̾m tẽpus descendebat
innatatoriã . s. mouebat᷑ aqua:
&. qͥ prior descendisset innatato¬
riã. sanꝰ fiebat. Quid in hoc tẏpo
angelus. nͥ de scensionẽ sc̃i sꝑs nun¬
ciabat: que nr̃is futura tẽporib
aquã sacerdotalibꝰ inuocata prę¬
cibꝰ consecraret: Ille gͦ angelus.
sci sꝑs erat nuncius: eo qͦd ꝑ grãm
sꝑitalẽ. medicina nr̃is animis de
mentis languoribꝰ deferenda. E¬
osdẽ gͦ .&. sꝑs habet qͦs deus patͣ
as suꝑ filios tuos: Nulla enĩ po¬
test eẽ plena benedictio. nͥ ꝑ in
optaret inuenit. sicut ipse dixͣ.
Non deficimꝰ ꝓuobis orantes &
obsecrantes. ut repleamini cog¬
nicione uoluntatis eiꝰ: in omni
sapie neia & intellectu sꝑital
ambulantes digne deo. Hanc
igit᷑ dei eẽ dociit uoluntatẽ. ut
magis in bonis oꝑibꝰ & sermonibꝰ
& sensibꝰ ambul antes: repleamur
uoluntate dei. qͥ ponit incordib¬

Expanded text:
nem archangelus nuntiat Mariae,gelus secundum tempus descendebat in natatoriam, et movebatur aqua: et qui prior descendisset in natatoriam, sanus fiebat . Quid in hoc typo angelus, nisi descensionem sancti Spiritus nuntiabat, quae nostris futura temporibus, aquas sacerdotalibus invocata precibus consecraret? Ille ergo angelus sancti Spiritus erat nuntius, eo quod per gratiam spiritualem medicina nostris esset animi ac mentis languoribus deferenda. Eosdem ergo et Spiritus habet, quos Deus Pater as super filios tuos ? Nulla enim potest esse plena benedictio, nisi peroptaret invenit, sicut ipse dixit: Non deficimus pro vobis orantes et obsecrantes, ut repleamini cognitione voluntatis ejus in omni sapientia et intellectu spiritali, ambulantes digne Deo . Hanc igitur Dei esse docuit voluntatem, ut magis in bonis operibus et sermonibus et sensibus ambulantes repleamur voluntate Dei, qui ponit in cordib
Abbreviated transcription (Latin):
& diuine potestatis exort̾e. Qui re¬
pleuit orbẽ. & qͦd ultra totũ orbem
est: repleuit inundi tocius ihesum¬
redemptorẽ: Scriptũ ẽ enĩ. Ihesus
aũ plenus sꝑu sc̃o. regressus ẽ ab¬
iordane. Quis gͥ alius. nͥ qͥ enusdem
plenitudinis cõplentẽ. omnia possit

Expanded text:
et divinae potestatis exsortem, qui replevit orbem, et quod ultra totum orbem est, replevit Jesum mundi totius redemptorem? Scriptum est enim: Jesus autem plenus SJordane. Quis ergo nisi qui ejusdem esset plenitudinis, implentem omnia possit