comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere ñ possumꝰ quia. homines su¬
mus: iudicia tam̃. id est definitas fir¬
masq sententias continere debemus. nec
ante tempꝰ quicqm iudicare. donec ue¬
niat dñs & illuminabit abscondita tene¬
brarũ. & manifestabit cogitationes cor¬
dis. & tunc laus erit unicuiq a dõ. Qnͣ¬
do gͦ ñ erratur in reb ut recta sit imꝓba¬
tio uitioꝵ. uirtutũq approbatio. ꝓfec¬
to si erratur in hominib uenialis est
ondũ reuelatum est iudiciũ. nox est.
apparebit dies. apparebit iudicium.
fudi apłm. Itaq nolite ante tempꝰ qͥcqͣm
iudicare. Quid est ante tempꝰ: Ante diem.
Audi quia ante diem dixit. Donec ueni¬
at. dñs & illuminet abscondita tenebrarũ.
& manifestabit cogitationes cordis. & tunc

Expanded text:
intelligere non possumus, quia homines suintelligere non possumus, quia homines sumus; judicia tamen, id est, definitas firmasque sententias continere debemus, nec ante tempus quidquam judicare, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Quando ergo non erratur in rebus, ut recta sit improbatio vitiorum virtutumque probatio; profecto si erratur in hominibus, venialis est ondum revelatum est judicium: nox est; apparebit dies, apparebit judicium. Audi Apostolum: «Itaque nolite ante tempus quidquam judicare.» Quid est, «ante tempus?» Ante diem. Audi quia ante diem dixit: «Donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis;
Abbreviated transcription (Latin):
nĩa credulitas fallitur. Pertinet au¬
tm ad nos ne ꝑnitiosa opinatione fal¬
lamur. ut quia ñ possumꝰ hominum in¬
dagare conscientiam. de ipsis reb habea-¬
samuis. amemꝰ tam̃ iusticiam. & iniustici¬
U decestemur. ñ quas nobis ipsi errando
unfingimuis. s quas fi deliter hant appe¬
ndam illamq uitandam in di ueritate
oispicimꝰ. ut cum dc ipsis reb qdͥ appe¬
tendũ est appetimus. qd̾ deuitandũ est
deuitamꝰ. ignoscatur nobis qd̃ de actis
hominũ aliqnͣdo. immo assidue ñ ue¬
ra sentimus. Hoc enun ad humanam
tẽptationẽ ꝑtin̾e arbitror. sine qua
ista duci ñ potest uita. ita ut apłs dice¬
ret. temptatio uos ñ app̃hendat nisi hu¬
mana. Quid enim tam humanũ. qͣm ñ
posse inspicere cor humanũ: Et ideo
ñ eiꝰ latebras ꝑscrutari. s plerumq ali¬
ud qͣm id qd̃ ibi agitur suspicari. qͣmͣqͣm
& in his rerũ tenebris humanarũ hoc esti
cogitationũ alienarũ. & si suspitiones

Expanded text:
stra credulitas fallitur. Sed cavendum est ne perniciosa opinatione fallamur, ut quia non possumus hominum indagare conscientiam, de ipsis rebus habeamscimus, amemus tamen justitiam, et injustitiam detestemur; non quas nobis ipsi errando confingimus, sed quas fideliter, hanc appetendam, illamque vitandam in Dei veritate conspicimus: ut cum de ipsis rebus quod appetendum est appetimus, quod devitandum est devitamus, ignoscatur nobis quod de occultis hominum aliquando, imo assidue non vera sentimus. Hoc enim ad humanam tentationem pertinere arbitror, sine qua duci ista non potest vita, ita ut Apostolus diceret, Tentatio vos non apprehendat nisi humana . Quid enim tam humanum quam non posse inspicere cor humanum; et ideo non ejus latebras perscrutari, sed plerumque aliud quam id quod ibi agitur suspicari? Quanquam et in his rerum tenebris humanarum, hoc est cogitationum alienarum, etsi suspiciones
Abbreviated transcription (Latin):
abyssus. nuda erat oculis dĩ. Nam hoc
tare conscientiã ineam. qnͣdo examina¬
re quo animo facio quicqͥd facio:
ꝯntum possunt homines de alio uidi¬
care. plus homo utiq ipse de se. s d̾s
plus de homine. qm homo de se. Eoe¬

Expanded text:
abyssus nuda erat oculis Dei. Nam hoc abyssus nuda erat oculis Dei. Nam hoc care conscientiam meam? quando examinare quo animo facio, quidquid facio? quantum possunt homines de alio judicare? Plus homo utique ipse de se; sed Deus plus de homine, quam homo de se. E
Abbreviated transcription (Latin):
enim ꝓse rationẽ reddet. nec alieno
testimonio qͥsqm adiuuat᷑ apud dm̃ cui
secreta cordis apparent. Et uix sibi qͥsq
sufficit. ut ei testimoniũ ꝑhibeat consci¬
entia sua. Quis enĩ głabitur mundũ se
habere cor: Inde est qd̾ apłs dicit. mͥ mi¬
nimũ est ut a uobis iudicer aut ab hu¬
mano die. s neq meipsum iudico. Qua¬
ꝓpt̾ cũ de se qͥsq aut ñ omĩno. aut uix
possit ueram ferre. sententiam. qͦmͦ potest
de alio iudicare. cum sciat nemo qͥd aga¬
tur in homine nisi spc hominis: Ex¬
Ut noueritis quia abyssus: & ipse
apłs ait. Michi autẽ minimũ est ut a
uobis iudicer. aut ab humano die. Qnͣ¬
ta autẽ abẏssus sit. audite ampliꝰ. Nax
enim meipsum uidico. Tantã autẽ ꝓtun¬
ditatẽ credit ẽẽ in homine. quȩ latrat
ipsum hominẽ in quo est. Quanta ꝓt as
aitas latebat infirmitatis in petro. qͥud
qͥo in se unitus ageretur nesciebat. o sect̃¬
tenat ¶ Qnta abyssus erat: Quȩ tam̃

Expanded text:
enim pro se rationem reddet, nec alieno testimonio quisquam adjuvatur apud Deum, cui secreta cordis apparent; et vix sibi quisque sufficit, ut ei testimonium perhibeat conscientia sua. Quis enim gloriabitur mundum se habere cor ? Inde est quod Apostolus ait: Minimum est, ut a uobis iudicer aut ab humano die; sed neque me ipsum iudico. quapropter cum de se quisque aut non omnino aut uix possit ueram ferre sententiam, quomodo potest de alio indicare, cum sciat nemo, quid agatur in homine, nisi spiritus hominis? Ut noveris, quia abyssus et ipsi, Apostolus ait: Minimum est ut a vobis dijudicer, aut ab humano die. Quanta autem abyssus sit, audite amplius: Neque enim ego meipsum dijudico . Tantamne profunditatem creditis esse in homine, quae lateat ipsum hominem inditas infirmitatis latebat in Petro, quando quid intus in se ageretur nesciebat, ettebat ! quanta abyssus erat! Quae tamen
Abbreviated transcription (Latin):
clarifica me tu pater apud temetipsũ
daritate qͣm habui pͥusqͣm mundus esset
apud te. intelligamus p̃destinationem
claritatis humanȩ quȩ in illo est naturȩ
ex mortali immortalis apud patrẽ future.
& hoc iam p̃destinando factũ fuisse anteqͣ.
mundus esset. qd̾ in mundo etiã suo tẽpo¬
re fieret. Si enĩ de nobis dixit apls. sicut
elegit nos in ipso ante mundi constitutio¬
nem: cur abhorrere putatur a uero. si tc̃
pater caput nrm glificauit. qnͣdo nos in
ipso ut m̃bra eius essemꝰ elegit: Sic enim
nos electi quomͦ ipse clarificatus. qͥa pͥusqͣm
mundus esset nec nos eramus. nec ipse me¬
diator dĩ & hominũ homo xp̃c iñc. Sed¬

Expanded text:
clarifica me, tu Pater, apud temetipsum claritate quam habui priusquam mundus esset apud te, intelligamus praedestinationem claritatis humanae quae in illo est naturae, ex mortali immortalis apud Patrem futurae; et hoc jam praedestinando factum fuisse antequam mundus esset, quod in mundo etiam, si toto tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem , cur abhorrere putatur a vero, si tunc Pater caput nostrum glorificavit, quando nos in ipso, ut membra ejus essemus, elegit? Sic enim nos electi, quomodo ipse clarificatus, quia priusquam mundus esset, nec nos eramus, nec ipse Mediator Dei et hominum, homo Christus Je
Abbreviated transcription (Latin):
solem & lunam. Solem spiritales. lunã
carnales. Adhuc carnalis est ñ deseratur.
& ipse ꝑficiatur. Tu ꝑfecisti solem & lunã.
Solem. tanqͣm sapientem. Nam ita scͥptũ¬
est. Sapiens ꝑmanet ut sol: stultus autẽ
situt luna mutatur. Quid gͦ: Quia sol
ꝑmanet. id est quia sapiens ꝑmanet si¬
cut sol. stultꝰ autẽ sicut luna mutatur.
ad huc carnalis. ad huc insipiens deserendꝰ
est: Et ubi est qd̾ dictũ est ab apło. sapi¬
entib & insipientib debitor sum:

Expanded text:
solem et lunam: solem, spirituales; lunam, carnales. Adhuc carnalis est, non deseratur, et ipse perficiatur. Tu perfecisti solem et lunam: solem, tauquam sapientem; lunam, tanquest: Sapiens permanet sicut sol; stultus autem sicut luna mutatur . Quid ergo, quia sol permanet, id est, quia sapiens permanet sicut sol, stultus sicut luna mutatur, adhuc carnalis, adhuc insipiens deserendus est? Et ubi est quod dictum est ab Apostolo: Sapientibus et insipientibus debitor sum
Abbreviated transcription (Latin):
anis. hoc ipsum qd̃ xp̃iani essent. Illa
quidẽ gła erat. Fortes. libent̾̃ accipiebant.
Et sic accipiebant. ut om̃ino in nomine dm̃i
sui ñ erubescerent. Oꝑuerat enim irreue¬
rentia faciem eoꝵ: habentiũ frontẽ pau¬
li dicentis. Non erubesco de eugłio. uirtꝰ
enim dĩ est in salutẽ om̃i credenti. O pau¬
le. ñne tu es adorator crucifixi: Parum
est inqͥt inde mͥ ñ erubescere: Immo
hinc solũ glorior. unde. me putat inimi¬
tali fronti: obꝓbrium solum poterat
obici. Nec iam confusio poterat esse in
conscientia tam sanata. nec uerecundia
in fronte tam libera. Iusticia enim dĩ¬

Expanded text:
anis, hoc ipsum quod Christiani essent. Illa quidem gloria erat: fortes libenter accipiebant, et sic accipiebant, ut omnino de nomine Domini sui non erubescerent. Operuerat enim irreverentia faciem ipsorum, habentium frontem Pauli dicentis: Non enim erubesco de Evangelio; virtus enim Dei est in salutem omni credenti . O Paule, nonne tu es adorator Crucifixi? Parum est, inquit, inde mihi non erubescere; imo hinc solum glorior, unde me putat inimitali fronti opprobrium solum poterat objici. Nam nec confusio poterat esse in conscientia jam sanata, nec verecundia in fronte tam libera. Sed cum obj
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ se sillabatim eũ diuidentib. & ab om¬
nib totũ accipientib. qͣntomagis ille ds̃
ubiq p̃sens. implens omĩa. ñ ꝓpinqua
Oriur. occidit. circuit. de loco in locum
mutatur. tam̃ ꝓcedunt in eam. & diri¬
guntur om̃ium oculi. & om̃iũ oculi
parit̾ possident eam. ñ eam diuidunt.
Nullus in ea diues limites fixit. nec pͥor p̃¬
occupando ut uideret oculos pauꝑis aut
elusit aut angustauit. Dicat pauꝑ ds̃
m̃s: dicat diues ds̃ m̃s. Minus ille habet.
plus hic habet. s argentum. ñ d̾m.

Expanded text:
inter se syllabatim eum dividentibus, sed ominter se syllabatim eum dividentibus, sed omnibus totum accipientibus; quanto magis ille Deus ubique praesens, implens omnia, non propinqua oritur, occidit, circumit, de loco in locum mutatur: tamen procedunt in eam et diriguntur omnium oculi, et omnium oculi pariter eam possident, non eam dividunt; nullus in ea dives limitem fixit, nec prior praeoccupando ut videret, oculos pauperis aut exclusit, aut angustavit. Dicat pauper, Deus meus; dicat dives, Deus meus: minus ille habet, plus hic habet; sed argentum, non Deum.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm audet dicere ds̃ m̃s. nͥ qui in cũ credit.
& qui eũ diligit. ipse dicit ds m̃s. Tuum
fecisti tibi: cuiꝰ est: Hoc amat ipse. Prorsꝰ
dulcedine affectus tui. & secura p̃sidenti
dilectione dic ds m̃s. Securus dicis. ue¬
rũ dicis quia tuus est. & ñ fecisti ut ñ
sit alt̾iꝰ. Non enĩ sic dicis ds̃ m̃s. quomͦ
equus m̃s. Equus enĩ tuus. ñ est equus
alteriꝰ. Ds̃ & tuus est. & eiꝰ qui sic dixerit
ds m̃s. quomͦ dicis tu. Singuli dicunt
ds̃ m̃s. & ds̃ m̃s. Ille om̃ium est. cõmunit̾
om̃ib se ad fruendũ p̃bens. in om̃ib inte¬
ger. & in singulis. Non enĩ qui dicunt dm
meũ: singłi diuidunt inter se. Si sermo
iste quẽ iacto lingua & sono constante. lit¬
teris ac sillabis totus ad singulos ꝑuenit.
nec diuidunt illũ int̾ se qͥ audiunt. si ser¬
mo ad aures corporis corporalit̾ sonans. in
ꝓpinquo clariꝰ in longinquo languidiꝰ. ab
om̃ib tam̃ audientib totus excipitur. ñ

Expanded text:
eus, nisi qui in eum credit, et qui eum diligit; ipse dicit, Deus meus. Tuum tibi fecisti; cujus es, hoc amat ipse. Prorsus dulcedine affectus tui, et secura et praefidenti dilectione dic, Deus meus. Securus dicis, verum dicis: quia tuus est, et non fecisti ut non sit alterius. Non enim sic dicis, Deus meus; quomodo, Equus meus. Equus enim tuus est, non equus alterius. Deus et tuus est, et ejus qui sic dixerit, Deus meus, quomodo tu dicis. Singuli dicunt, Deus meus, et, Deus meus: ille omnium est, communiter omnibus se ad fruendum praebens, in omnibus integer, in singulis integer. Non enim qui dicunt, Deus meus, singuli dividunt inter se. Si sermo iste quem jacto lingua, et sono constante litteris et syllabis, totus ad singulos pervenit, nec dividunt illum inter se qui audiunt; si sermo ad aures corporis corporaliter sonans, in propinquo clarius, in longinquo languidius, ab omnibus tamen audientibus totus excipitur, non
Abbreviated transcription (Latin):
endum est. ac si pax ipsa & reconciliatio
ñ ꝑtineat ad grãm generalem. s qd̃ spe¬
cialit̾ grẽ nomine remissionẽ significaue¬
rit peccatoꝵ: sicut legẽ & specialit̾ dicimꝰ
scd̾m qd̾ dictum est lex & ꝓpħe. & genera

Expanded text:
endum est, ac si pax ipsa et reconciliatio non pertineat ad gratiam generalem, sed specialiter gratiae nomine remissionem significauerit peccatorum, sicut legem et specialiter dicimus, secundum quod dictum est: lex et propheta
Abbreviated transcription (Latin):
idem. In uet̾ib autẽ libris. crebra est ista
st in psalmis ita dictum. Dñi est sa-¬
lus. & suꝑ ppłm tuũ benedictio tua. qͣsi
alteri dictum sit ñ ei de quo dixerat. dñi
est salus. Et iterũ. Ate inquit eruar a
temptatione & in dõ meo transgrediar
murũ. qͣsi alt̾i dixerit. a te eruar a tẽpta¬
tione. Et iterũ. Popłi sub te cadent in
corde inimicoꝵ regis. Acsi diceret. in cor¬
de inmicoꝵ tuoꝵ. Ei qͥppe regi dixerat.
regem intelligi uoluit. cum diceret ini¬

Expanded text:
idem. In veteribus autem libris crebra est ista st in Psalmis ita dictum, Domini est salus, et super populum tuum benedictio tua : quasi alteri dictum sit, non ei de quo dixerat, Domini est salus. Et iterum, A te, inquit, eruar a tentatione, et in Deo meo sperans transgrediar murum : quasi alteri dixerit, A te eruar a tentatione. Et iterum, Populi sub te cadent in corde inimicorum regis : ac si diceret, In corde inimicorum tuorum. Ei quippe regi dixerat, regem intelligi voluit, cum diceret, in
Abbreviated transcription (Latin):
taq ꝑtinet qd̾ hic dicitur. Sit autẽ ser¬
mo ur̃. est est. ñ. non. Hoc bonũ est. & ap¬
petendũ. Qd̾ autẽ ampliꝰ est. a malo est.
lautẽ iurare cõgeris. scias de necessitate
lienire infirmttatis eoꝵ quib aliqͥd sua-¬
des. Quȩ infirmitas. utiq malum est.
Unde nos cotidie liberari dep̃camur. cũ
dicimꝰ libera nos a malo. Itaq ñ dixit.
qd̃ ampliꝰ est. malũ est. Tu enim ñ facis
malũ. qui bene uteris uiratione. Quȩ &¬
si ñ bona tam̃ necessaria est. ut alteri ꝑsua¬
deas. qd̃ utilit̾ suades. s a malo est illius.¬

Expanded text:
itaque pertinet quod sic dicitur, Sit autem seritaque pertinet quod sic dicitur, Sit autem sermo vester, Est, est; Non, non: hoc bonum est, et appentendum. Quod autem amplius est, a malo est; id est, si jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid suades: quae infirmitas utique malum est, unde nos quotidie liberari deprecamur, cum dicimus, Libera nos a malo . Itaque non dixit, Quod autem amplius est, malum est; tu enim non malum facis, qui bene uteris juratione, quae etsi non bona, tamen necessaria est ut alteri persuadeas quod utiliter suades: sed a malo est, illius
Abbreviated transcription (Latin):
qui adhibet testem dm. diligent̾ conside¬
randũ est hoc capłm. ne contra p̃ceptũ dñi
apłs fecisse uideatur. qui sepe hoc modo iu¬
rauit. cũ dicit. Que autẽ scribo uobis. ecce
scit quia ñ m̃tior. Tale est etiam illud. te-¬
stis enim mͥ est ds cui seruio in spũ meo in
eugłio filii eiꝰ. qd̾ sine int̾missione memo¬
riam ur̃i facio semꝑ in orationib meis:
nisi forte quis dicat tunc habendam esse
iurationẽ. cũ ꝑ aliqͥd dictur ꝑ qd̾ iuratur.
ut ñ iurauerit. quia ñ dixit ꝑ dm̃. s dixit
testis est ds̃. Ridiculũ est hoc putare. Ta¬
men ꝓpter contentiosos aut multũ tar-¬
diores. ne aliqͥd int̾esse qͥs putet. sciat etiã
hoc modo iurasse apłm dicentem. cotidie
ligit ñ in bonis s in necessariis iurationẽ
habendã. refrenet se qͣntum potest ut ñ
utatur ea nͥ necessitate. cũ uidet pigros
esse homines ad credendũ. qd̾ eis utile est
credere. nͥ iuratione firment᷑. Ad hoc

Expanded text:
qui adhibet testem Deum, diligenter considerandum est hoc capitulum, ne contra praeceptum Domini Apostolus fecisse videatur, qui saepe hoc modo juravit, cum dicit, Quae autem scribo vobis, ecce scit quia non mentior . Tale est etiam illud, Testis enim mihi est Deus, cui servio in spiritu meo in Evangelio Filii ejus, quomodo sine intermissione memoriam vestri faendam esse jurationem, cum per aliquid dicitur, per quod juratur, ut non juraverit, quia non dixit per Deum, sed dixit, Testis est Deus. Ridiculum est hoc putare; tamen propter contentiosos aut multum tardiores, ne aliquid interesse quis putet, sciat etiam hoc modo jurare Apostolum dicentem, Quotidie ligit, non in bonis, sed in necessariis jurationem habendam, refrenet se quantum potest, ut non ea utatur, nisi necessitate, cum videt pigros esse homines ad credendum, quod eis utile est credere, nisi juratione firmentur. Ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ei dimititret᷑ uł origine trahere uł uo-¬
luntate ꝑpetrare peccatum: ipse nullis eoꝵ
p̃cedentib meritis facit credentes in eum.
quib dimittat om̃e peccatũ. Qui fecit il-¬
lum talem ut nũqͣm habuerit. habitatu¬
rusq sit uoluntatẽ malam: ipse facit in
m̃bris ciꝰ ex mala uoluntate bonã. Et il¬
lũ gͦ & nos p̃destinauit: quia & in illo ut
esset caput nr̃m. & in nobis ut corpus eus
essemꝰ ñ p̃cessura merita nr̃a. s opera sua

Expanded text:
ei dimitteretur, vel origine trahere, vel voei dimitteretur, vel origine trahere, vel voluntate perpetrare peccatum; ipse nullis eorum praecedentibus meritis facit credentes in eum, quibus dimittat omne peccatum: qui fecit illum talem, ut nunquam habuerit habiturusque sit voluntatem malam; ipse facit in membris ejus ex mala voluntate bonam. Et illum ergo et nos praedestinavit; quia et in illo ut esset caput nostrum, et in nobis ut ejus corpus essemus, non praecessura merita nostra, sed opera sua
Abbreviated transcription (Latin):
xpm̃. sicut heretici manichei. nec hominẽ
tantũ sicut heretici fotiniani. nec ita ho¬
minẽ. ut aliqͥd minus habeat qd̾ ad hu¬
siue in ipsa anima mentẽ rationalem.
siue carnẽ ñ de femina sumptã. s factam
de u̾bo in carnẽ conu̾so atq mutato. Quȩ
omĩa tria falsa & uana hereticoꝵ apolli
de deo patre sine ullo initio temporis.
cundẽq hominẽ uerũ. natũ de homine
matre certa de plenitudine temporis.
nec eiꝰ humanitatẽ qua maior est pater.
minuere aliqͥd diunitati ciꝰ qua equalis
est patri. Hoc autẽ utrumq unꝰ est xp̃c.
unũ sumꝰ. & scd̾m hominẽ uerissime
dixit. pater maior me est. Qui gͦ hunc
fecit ex semine dauid hominẽ iustum.
qui nũqͣm esset iniustus sine ullo meri¬
to p̃cedentis uoluntatis eiꝰ: ipse ex iniu¬
stis facit iustos sine ullo merito p̃ceden¬
tis uoluntatis ipsoꝵ. ut ille caput. hu
m̃bra sint eiꝰ. Qui gͦ fecit illũ hominẽ
sine ullis p̃cedentib eiꝰ meritis. nullũ qd̵

Expanded text:
Christum, sicut haeretici Manichaei; nec hominem tantum, sicut haeretici Photiniani; nec ita homine, ut aliquid minus habeat, quod ad husive in ipsa anima mentem rationalem, sive carnem non de femina sumptam, sed factam de Verbo in carnem converso atque mutato, quae omnia tria falsa et vana haereticorum Apollinde Deo Patre, sine ullo initio temporis, eumdemque hominem verum, natum de homine matre, certa plenitudine temporis. nec ejus humanitatem, qua minor est Patre, minuere aliquid ejus divinitati, qua aequalis est Patri. Hoc autem utrumque unus est Chriunum sumus : et secundum hominem verissime dixit, Pater major me est . Qui ergo hunc fecit ex semine David hominem justum, qui nunquam esset injustus sine ullo merito praecedentis voluntatis ejus; ipse ex injustis facit justos, sine ullo merito praecedentis voluntatis ipsorum, ut ille caput, hi membra sint ejus. Qui ergo fecit illum hominem, sine ullis ejus praecedentibus meritis, nullum quod
Abbreviated transcription (Latin):
ficationis ex resurrectione. mortuorum.
Predestinatus est gͦ iũc. ut qͥ futurus erat
scd̾m carnem filiꝰ dauid: esset tam̃ in uir
est illa meffabilit̾ facta hominis ado uer¬
bo susceptio singularis. ut filiꝰ dĩ & filiꝰ
hominis simul. & filiꝰ hominis ꝓpt̾ sus¬
ceptũ hominẽ. & filiꝰ dĩ ꝓpt̾ suscipientẽ
unigenitũ dm̃. ds ueraciter & ꝓp̾e diceret᷑.
ne ñ quat̾nitas s trinitas crederetur. Pre¬
destinata est ista naturȩ humanȩ tanta
& tam celsa sumina subuectio. ut qͦ attol¬
leretur altiꝰ ñ haberet. sicut ꝓ nobis ipsa
diuinitas quo usq se deponeret humiliꝰ
ñ habuit. qm suscepta natura hominis
cum infirmitate carnis usq ad mortem
crucis. Sicut gͦ p̃destinatus est ille unus.
ut caput nr̃m esset. ita multi p̃destinati
sumꝰ ut m̃bra ciꝰ essemus. Humana hic
merita conticescant que ꝑierunt ꝑ adã:
& regnet quȩ regnat dĩ gr̃a ꝑ rãm xp̃m̃¬

Expanded text:
is ex resurrectione mortuorum . Praedestinatus est ergo Jesus, ut qui futurus erat secundum carnem filius David, esset tamen in virest illa ineffabiliter facta hominis a Deo Verbo susceptio singularis, ut Filius Dei et filius hominis simul, filius hominis propter susceptum hominem, et Filius Dei propter suscipientem unigenitum Deum veraciter et proprie diceretur; ne non trinitas, sed quaternitas crederetur. Praedestinata est ista naturae humanae tanta et tam celsa et summa subvectio, ut quo attolleretur altius, non haberet: sicut pro nobis ipsa divinitas quo usque se deponeret humilius, non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis usque ad mortem crucis. Sicut ergo praedestinatus est ille unus, ut caput nostrum esset: ita multi praedestinati sumus, ut membra ejus essemus. Humana hic merita conticescant, quae perierunt per Adam: et regnet quae regnat Dei gratia p
Abbreviated transcription (Latin):
lum̃ p̃destinationis & gr̃e ipse sal¬
uator. ipse mediator dĩ & homint̃ homo
xp̃c iũc . Ille enĩ homo ut a u̾bo patri coe¬
terno in unitatem ꝑsonȩ assumptus filiꝰ
dĩ unigenitus esset: unde hoc meruit:
Qd̃ eius bonũ qualecũq p̃cessit: ut ad hanc
ineffabilem excellentiam ꝑueniret: Fa¬
ciente ac suscipiente u̾bo. ipse homo ex
quo esse cepit filiꝰ dĩ unicus ẽẽ cepit. fili-¬
um dĩ unicum femina illa gr̃a plena con¬
cepit. De spũ scõ & uirgine maria di fi¬
liꝰ unicus natus est. ñ carnis cupidine.
s solo dĩ munere. Libera in illo uolun¬
tas erat: ac tantomagis erat. qͣntomagis
seruire peccato ñ poterat. Appareat itaq
nobis in nr̃o capite ipse fons gr̃e. unde
scdm uniꝰ cuiusq mensurã se ꝑcuncta eiꝰ
m̃bra diffundit. Ea gr̃a fit ab initio
fidi suȩ homo quicũq xp̃ianus. qua
gr̃a homo ille ab mnitio suo factus ẽ xp̃c.
de ipso spũ & hic renatus. de quo est ille
natus. Eodẽ spũ fit in nobis remissio

Expanded text:
lumen praedestinationis et gratiae ipse salvator, ipse mediator Dei et hominum homo Christus Jesus. Ille enim homo, ut a Verbo Patri coaeterno in unitatem personae assumptus Filius Dei unigenitus esset; unde hoc meruit? quod ejus bonum qualecunque praecessit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? Faciente ac suscipiente Verbo, ipse homo, ex quo esse coepit, Filius Dei unicus esse coepit. Filium Dei unicum femina illa gratia concepit. De Spiritu sancto et virgine Maria Dei Filius unicus natus est; non carnis cupidine, sed solo Dei munere. Libera in illo voluntas erat, ac tanto magis erat, quanto magis servire peccato non poterat. Apparet itaque nobis in nostro capite ipse fons gratiae, unde secundum uniuscujusque mensuram se per cuncta ejus membra diffundit. Ea gratia fit ab initio fidei suae homo quicunque Christianus, qua gratia homo ille ab initio suo factus est Christus, de ipso Spiritu et hic renatus, de quo est ille natus, eodem Spiritu fit in nobis remissio
Abbreviated transcription (Latin):
imaginis filii eius: ut sit pͥmogenitus
in multis frĩb. Quos autẽ p̃destinauit.
los & uocauit: nisi forte ipsũ pdestina¬
tum dicere formidabimꝰ: quia de no¬
bis tantũ ut efficiamur conformes ima¬
ginis eiꝰ hoc dixisse uidetur apls. Quasi
uero qͥsqm regulam fidĩ fidelit̾ intuens.
filiũ dĩ negaturꝰ est p̃destinatũ: qui cũ
negare hominẽ ñ potest. Recte qͥppe dicit᷑
ñ p̃destinatus: scdm id qd̾ est u̾bũ dĩ ds
apud d̾m̃. Ut qͥd enim p̾destinaretur. cũ
iam esset qd̃ erat. sine initio. sine t̾mino
sempit̾nus: Illud autẽ p̃destinandum
erat qd̾ ñdum erat: ut sic suo tempore.
fieret. quẽ admodũ ante om̃ia tempora
p̾destinatũ erat ut fieret. Quisqͥs gͥ dei
filiũ p̾destinatum negat. hunc eundem
filiũ hominis negat: s ꝓpt̾ contentiosos
etiã hinc audiamꝰ apłm in suarũ exor
est ubi legitur. Paulus seruus xp̃i uãu

Expanded text:
maginis Filii ejus, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus: quos autem praedestinavit, illos et vocavit » . 8. Nisi forte ipsum praedestinatum dicere formidabimus, quia de nobis tantum ut efficiamur conformes imaginis ejus, hoc dixisse videtur Apostolus. Quasi vero quisquam regulam fidei fideliter intuens, Filium Dei negaturus est praedestinatum, qui eum negare hominem non potest. Recte quippe dicitur non praedestinatus secundum id quod est Verbum Dei, Deus apud Deum. Utquid enim praedestinaretur, cum jam esset quod erat, sine initio, sine termino sempiternus? Illud autem praedestinandum erat, quod nondum erat, ut sic suo tempore fieret, quemadmodum ante omnia tempora praedestinatum erat ut fieret. Quisquis igitur Dei Filium praedestinatum negat, hunc eumdem filium hominis negat. Sed propter contentiosos etiam hinc audiamus Apostolum in suarum exordest, ubi legitur: Paulus servus Jesu Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
scripturis usitatissima. si qͥs adu̾tat.
Q d̾ ibi maxime apparet: ubi etiã ꝓpͥum
nom̃ expͥmitur. ut eundẽ esse de quo di¬
citur dubitari om̃ino ñ possit: qualis
p̃cepit dñs moysi. Non dicit qd̾ usitatũ
est in locutionib nr̃is & fecit moyses si¬
cut p̾cepit ei dñs. s fecit moyses sicut
p̃cepit dñs moysi. qͣsi aliꝰ sit moyses
cui p̾cepit & alius moyses qui fecit. cum
idem ipse sit. Tales locutiones in nouo
testam̃to difficillime reppiuntur. Inde

Expanded text:
Scripturis usitatissima, si quis advertat: quod ibi maxime apparet, ubi etiam proprium nomen exprimitur, ut eumdem esse de quo dicitur, dubitari omnino non possit. Qualis praecepit Dominus Moysi . Non dixit quod usitatum est in locutionibus nostris, Et fecit Moyses sicut praecepit ei Dominus; sed, Fecit Moyses sicut praecepit Dominus Moysi; quasi alius sit Moyses cui praecepit, et alius Moyses qui fecit, cum idem ipse sit. Tales locutiones in Novo Testamento difficillime reperiuntur. Inde
Abbreviated transcription (Latin):
ficationis ex resurrectione mortuoꝵ.
Scdm hanc gͦ p̃destinationẽ etiam clari¬
ficatus est anteqͣm mundus esset: ut es¬
set cdaritas eiꝰ ex resurrectione mortuoꝵ
apud patrẽ. ad cuius dexteram sedet.

Expanded text:
ficationis ex resurrectione mortuorum . Secundum hanc ergo praedestinationem etiam clarificatus est antequam mundus esset, ut esset claritas ejus ex resurrectione mortuorum apud Patrem, ad cujus dexteram sedet.
Abbreviated transcription (Latin):
ullũ est illustriꝰ p̃destinationis ex¬
emplũ. qm ipse mediator. Quisqͥs
fidelis uult eã bene intelligere. attendat
ipsum. atq inueniat in illo & seipsum.
Fidelis inqͣm. qui in eo ueram naturã cre¬
dit & confitetur humanã id est nrãm. qm¬
uis singularit̾ suscipiente dõ u̾bo in uni¬
cũ di filiũ sublimatã. ita ut qͥ suscepit &
Oqd̃ suscepit una esset in trinitate ꝑ¬

Expanded text:
uam, illustrius praedestinationis exemplum quam ipse mediator. Quisque fidelis vult eam bene intelligere, attendat ipsum, atque in eo inveniat et seipsum. Fidelis, inqdit et confitetur humanam, id est nostram, quamuis singulariter suscipiente deo uerbo, in unicum dei filium sublimatam, ita ut qui suscepit et quod suscepit una esset in trinitate p
Abbreviated transcription (Latin):
Quisqͥs in capite nr̃o p̃cedentia mertta
singularis illiꝰ generationis inuenerit:
ille in nobis m̃bris eius p̃cedentia meri¬
ta multiplicatȩ regenerationis inqͥrat.
Neq enim retributa est xp̃o illa genera¬
tio s tributa. ut alienus ab om̃i obliga¬
tione peccati. de spu & uirgine nasceret᷑.
sic & nobis ut ex aqua & spũ renascerem̃
ũ retributũ est ꝓ aliquo merito. s gratis
tributũ. Et si nos ad lauachrũ regenera¬
tionis fides duxit. ñ ideo putare debemꝰ
pͥores nos dedisse aliqͥd ut retribucretur
nobis regeneratio salutaris. Ille quippe.
nos fecit credere. in xp̃m: qui nobis fecit
in quem credimꝰ xp̃m. Ille facit in homi¬
nib pͥncipium fidĩ & ꝑfectionẽ in ũu:
qui fecit hominẽ pͥncipẽ fidĩ & ꝑfectorẽ
ũm. Sic enĩ appellatus est in epła quȩ est¬

Expanded text:
tro praecedentia merita singularis illius generationis invenerit, ipse in nobis membris ejus praecedentia merita multiplicatae regenerationis inquirat. Neque enim retributa est Christo illa generatio, sed tributa, ut alienus ab omni obligatione peccati, de Spiritu et Virgine nasceretur. Sic et nobis ut ex aqua et Spiritu renasceremur, non retributum est pro aliquo merito, sed gratis tributum: et si nos ad lavacrum regenerationis fides duxit, non ideo putare debemus, priores nos dedisse aliquid, ut retribueretur nobis regeneratio salutaris; ille quippe nos fecit credere in Christum, qui nobis fecit in quem credimus Christum; ille facit in hominibus principium fidei et perfectionem in Jesum, qui fecit hominem principem fidei et perfectorem Jesum: sic enim est appellatus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. ut tanti capitis corpus essemus.
scłm formã serui. Hanc enĩ optulit. in
hanc oblatus est. quia scdm hanc media¬
tor est. in hac sacerdos. in hac sacrificiũ.
Cum itaq nos hortatus esset apls. ut exhi-¬
beamꝰ corpora nr̃a hostiã uiuã. scãm. dõ
placentẽ. rationabile obsequiũ nr̃m. &

Expanded text:
nobis, ut tanti capitis corpus essemus, nobis, ut tanti capitis corpus essemus, secundum formam serui. Hanc enim obtulit, in hac oblatus est, quia secundum hanc mediator est, in hac sacerdos, in hac sacrificium est. Cum itaque nos hortatus esset apostolus, ut exhibeamus corpora nostra hostiam uiuam, sanctam, Deo plac
Abbreviated transcription (Latin):
mulo uł tanqͣm instrum̃to utit᷑ anima.
cũ eiꝰ bonus & rectus usꝰ addm̃ refertur
sacrificiũ est: qntomagis anima ipsa cũ
se refert ad dm̃ ut igne amoris eiꝰ accensa
formã concupiscentiȩ scłaris amittat.
ciq tanqm incõmitabili formȩ subdita
reformetur. hinc ei placens qd̾ ex eiꝰ pul¬
cbritudine acceꝑit. fit sacrificiũ: Qd̾ idẽ
ple consequent᷑ adiungens. & nolite in¬
utt conformari huic scło. s reformami
in nouitate m̃tis ur̃ȩ. ad ꝓbandũ uos.
e sit uoluntas dĩ. qd̾ bonũ & benepla¬
siũ & psectum. Cum gͥ uera sacrificia.
oꝑa sint miscdĩȩ siue in nosipsos. siue
ria liberem᷑. ac ꝑ hoc ut beati simꝰ. qd̾ ñ
fit nisi bono illo de quo dictum est. mͥ au¬
tẽ adherere dõ bonum est. ꝓfecto efficit᷑
ut tota ipsa redempta ciuitas. hoc est con¬
gregatio societasq sc̃oꝵ uniu̾sale sacri¬
ficium offeratur dõ ꝑ sacerdotẽ magnũ.
qui etiã seipsum optulit in passione ꝓ

Expanded text:
o uel tamquam instrumento utitur anima, cum eius bonus et rectus usus ad Deum refertur, sacrificium est: quanto magis anima ipsa cum se refert ad Deum. ut igne amoris eius accensa formam concupiscentiae saecularis amittat eique tamquam incommutabili formae subdita reformetur, hinc ei placens, quod ex eius pulchritudine acceperit, fit sacrificium! Quod idem apostolus consequenter adiungens: Et nolite, inquit, conformari huic saeculo; sed reformamini in noue sit uoluntas Dei, quod bonum et bene placitum et perfectum. Cum igitur uera sacrificia opera sint misericordiae siue in nos ipsos siue iria liberemur ac per hoc ut beati simus quod non fit nisi bono illo, de quo dictum est: Mihi autem adhaerere Deo bonum est: profecto efficitur, ut tota ipsa redemta ciuitas, hoc est congregatio societasque sanctorum, uniuersale sacrificium offeratur Deo per sacerdotem magnum, qui etiam se ipsum obtulit in passione pro
Abbreviated transcription (Latin):
serũ sacrificiũ est om̃e opus tate dĩ. xͦ.¬
qd̾ agitur. ut scã societate inhereamꝰ
do: relatum scilicet ad illũ finẽ boni quo
ueraciter beati esse possimꝰ. Unde & ipsa
miscdia qua homini subuenit᷑. si ñ ꝓpter
a̾m fit. ñ est sacrificium. Et si enim ab
homine fit uł offertur. tam̃ sacrificium
res diuina est. ita ut hoc qͦ uocabulo. id
latim ueteres appellauerint. Unde ipse
homo dĩ nomine consecratus & dõ notus.
in qͣntũ mundo moritur ut dõ uiuat:
sacrificiũ est. Nam & hoc ad miscdiam
ꝑtinet: qͣm qͥsq in seipsũ facit. Propt̾ea
scriptũ est: miserere animȩ tuȩ placens

Expanded text:
erum sacrificium est omne opus, quod agitur ut sancta societate inhaereamus Deo, relatum scilicet ad illum finem boni, quo ueraciter beati esse possimus. Unde et ipsa misericordia, qua homini subuenitur, si non propter Deum fit, non est sacrificium. Etsi enim ab homine fit uel offertur, tamen sacrificium res diuina est, ita ut hoc quoque uocabulo id Latini ueteres appellauerint. Unde ipse homo Dei nomine consecratus et Deo deuotus, in quantum mundo moritur ut Deo uiuat, sacrificium est. Nam et hoc ad misericordiam pertinet, quam quisque in se ipsum facit. Propterea scriptum est: Misere
Abbreviated transcription (Latin):
bite fuerint affectationes ab amore
scłi quib moriebam᷑ male uiuendo. & sȩ¬
ꝑit eẽ anima uiuens bene uiuendo. com¬
pletũq fuerit u̾bũ tuũ quo ꝑ apłm tuũ
dixisti. nolite conformari huic scło. conse¬
quet̃ & illud qd̾ adiunxisti statĩ atq drx¬
isti. s reformamini in nouitate sensꝰ ur̃i.¬
ñ iam scłm genꝰ tanqͣm imitantes p̾ceden¬
tẽ. pximũ. & ex hominis melioris auctori¬
tate uiuentes. Neq enĩ dixisti fiat homo
scłm genꝰ: s faciamꝰ hominẽ ad imagnũs
& similitudinẽ nrãm: ut nos ꝓbemꝰ qus
sit uoluntas tua. Ad hoc enĩ dispensator¬
ille tuus generans ꝑ eugłm filios. nc semꝑ
paruulos haberet quos lacte nutrim ms
tanqm nutrix foueret. reformamima i qẽ
in nouitate m̃tis uĩȩ. ad ꝓbandũ uos qus
sit uoluntas dĩ. qd̾ bonũ & beneplacitũ
nouatꝰ. & conspiciens intelletã ueri¬
tatẽtuã. homine demonstratore ñ indi¬
get. ut suũ genus imitet᷑: s te demonstran¬

Expanded text:
bitae fuerint affectiones ab amore saeculi, quibuS\' moriebamur male uiuendo, et coeperit esse anima uiuens bene uiuendo completumque fuerit uerbum tuum, quo per apostolum tuum dixisti: nolite conformari huic saeculo, consequetur illud, quod adiunxisti statim et dixisti: sed reformamini in nouitate spirin iam secundum genus, tamquam imitantes praecedentem proximum, nec ex hominis melioris auctoritate uiuentes. neque enim dixisti: fiat homo secundum genus, sed: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ut nos probemus, quae sit uoluntas tua. ad hoc enim ille dispensator tuus generans per euangelium filios, ne semper paruulos haberet, quos lacte nutriret et tamquam nutrix foueret: reformamini, inquit, in nouitate mentis uestrae ad probandum uos, quae sit uoluntas dei, quod bonum et beneplacitum nouatus et conspiciens intellectam ueritatem tuam homine demonstratore non indiget, ut suum genus imitetur, sed te demonstran
Abbreviated transcription (Latin):
uł mutabilia. quia immutabilit̾ a deo
sciunt᷑. Iue gͥ in effabilis quid̃ã cõplexus
patris & imaginis. ñ est sine ꝑfructione.
sine caritate. sine gaudio. Iula gͣ dilectio.
delectatio. felicitas uł beatitudo. si tam̃
aliqua humana uoce digne dicit᷑. est in
ubertatẽ ꝑfundens om̃s creaturas. ꝓ captu
earũ. ut ordinẽ suũ teneant. & locis sus

Expanded text:
vel mutabilia, quia immutabiliter ab eo vel mutabilia, quia immutabiliter ab eo sciuntur. Ille igitur ineffabilis quidam complexus Patris et imaginis, non est sine perfectione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas, vel beataliqua humana voce digne dicitur, est inubertate perfundens omnes creaturas pro captu earum, ut ordinem suum teneant, locis suis
Abbreviated transcription (Latin):
ater ñ habet patrẽ de quo sit. filiꝰ
autẽ de patre est ut sit: atq ut illi
coȩt̾nus sit. Imago autẽ si ꝑfecte implet
illud cuiꝰ imago est: ipsa cocquatur ei. ñ
gruentia. & pͥma equalitas. & pͥma simili¬
tudo. nulla in re dissidens. & nullomͦ in¬
equalis. & nulla ex parte dissimilis. s ad
identidẽ respondens ei cuiꝰ imago ẽ: ubi
est pͥma & sũma uita. Cui ñ est aliud ui¬
uere & aliud intelligere. s id qd̾ est intel¬
ligere. hoc uiuere. hoc & esse est. Unum
omĩa tanqm u̾bũ ꝑfectum. cui ñ desit
aliqͥd. Et ars quędã om̃ĩpotentis & sapi-¬
entis dĩ. plena om̃ium rationũ uiuentiũ
incõmutabiliũ. Et om̃s unũ in ea. sicut
ipsa unũ de uno. cũ quo unũ. Ubi nouit
omĩa ds quȩ fecit ꝑ ipsam. Et ideo cum
decedant omĩa & succedant tẽpora: ñ de¬
cedit aliqͥd uł succedit scientiȩ dĩ. Non
enĩ hec quȩ creata sunt ido sciuntur a dõ
quia facta sunt: ac ñ potiꝰ idõ facta sun

Expanded text:
ater non habet Patrem de quo sit: Filius autem de Patre est, ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago enim, si perfecte implet illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non gruentia, et prima aequalitas, et prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla parte dissimilis, sed identidem respondens ei cujus imago est. Ubi est prima et summa vita, cui non est aliud vivere et aliud intelligere, sed id quod est intelligere, hoc vivere, hoc esse est, unum omnia: tanquam Verbum perfectum, cui non desit aliquid, et ars quaedam omnipotentis atque sapientis Dei, plena omnium rationum viventium iipsa unum de uno, cum quo unum. Ibi novit omnia Deus, quae fecit per ipsam: et ideo cum decedant vel succedant tempora, non decedit vel succedit aliquid scientiae Dei. Non enim haec quae creata sunt, ideo sciuntur a Deo, quia facta sunt, ac non potius ideo facta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ plus saꝑe qͣm oportet saꝑe. s sapere ad
sobrietatẽ. Unicuiq sicut ds partitus est
m̃suram fidĩ. Si enĩ ꝓ uirib suis alatur
unfans. fiet ut crescendo plus capiat. Si
uitẽ uires suȩ capacitatis excedat. defici-¬

Expanded text:
rtet sapere, sed sapere ad temperantiam, unicuique sicut Deus partitus est mensuram fidei. Si enim pro uiribus suis alatur infans, fiet, ut crescendo plus capiat; si autem uires suae capacitatis excedat, deficie
Abbreviated transcription (Latin):
on enĩ duos aut tresdeos fides mi .u.¬
catholica p̃dicat. s ipsam tͥnitatem
unũ d̾m. ut ñ eadẽ trinitas simul possit
aliqnͣdo pat̾. aliqñdo filiꝰ. aliqñdo sp̃c̃
sc̃s dici. sicut sabelliꝰ credit. s ut pater ñ¬

Expanded text:
on enim duos aut tres deos fides catholica praedicat, sed ipsam Trinitatem unum Deum: non ut eadem Trinitas simul possit aliquando Pater, aliquando Filius, aliquando Spiritus sanctus dici, sicut Sabellius credidit; sed ut Pater no
Abbreviated transcription (Latin):
dat ds̃ increm̃tũ. Cur autẽ ille credat.
ille ñ credat. cũ ambo idẽ audiant. cum
miraculũ in eoꝵ conspectu fiat. ambo ide.
uideant: altitudo est diuitarũ sapientie
& scientiȩ eiꝰ. cuiꝰ inscrutabilia st̃ iudicia.
& apud quẽ ñ est iniqͥtas. dũ cuiꝰ uult mi
seretur & quẽ uult obdurat: neq enĩ sunt¬
ꝓpt̾ea ista iniusta quia occulta. Qui¬

Expanded text:
deus dat incrementum. cur autem ille credat. deus dat incrementum. cur autem ille credat. ille non credat. cum ambo idem audiant et. si miraculum in eorum conspectu fiat, ambo idem uideant. altitudo est diuitiarum sapientiae et scientiae eius, cuius inscrutabilia sunt iudicia et apud quem non est iniquitas. dum, cseretur, et quem vult obdurat : neque enim propterea sunt ista injusta, quia occulta.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ ne se uł ipsiꝰ meritũ orationis extol¬
lat. etiã si ad uincendas tẽporaliũ rerũ
cupiditates. & diligenda bona et̾na. atq
ipsũ fontẽ omĩum bonoꝵ dm̃. adiutoriũ
datur oranti: fides orat. quȩ data est ñ
oranti. Quȩ utiq nisi data esset. orare ñ
posset. Quomͦ enĩ inuocabunt in quẽ ñ
credidert̃. aut quomͦ credent quẽ ñ au¬
dierunt: Quomꝰ audient sine p̃dicante :
Igitur fides ex auditu. auditꝰ autẽ ꝑ u̾bũ
xp̃i. Proinde minister xp̃i huiꝰ fidĩ p̃dica¬
tor. scdm grãm quȩ data est illi plantator
est & rigator. nec tam̃ qui plantat est ali¬
qͥd neq qui rigat. s qui increm̃tũ dat ds̃.
qui unicuiq partitur m̃surã fidĩ. Unde
& alibi dicit᷑. Pax fr̃ĩb & caritascum fide.
Quȩ ne sibi tribuerent continuo subiun
om̃iũ est fides qui audiunt u̾bũ. s quib
ds̃ parut᷑ m̃surã fidĩ. sicut nec omĩa ger¬
minant quȩ plantant᷑ & rigant᷑: s quib

Expanded text:
 ne se vel ipsius orationis meritum extollat, etiamsi ad vincendas temporalium rerum cupiditates, et diligenda bona aeterna atque ipsum fontem omnium bonorum Deum, adjutorium datur oranti; fides orat quae data est non oranti, quae utique nisi data esset, orare non posset. Quomodo enim invocabunt, in quem non crediderunt? aut quo modo credent, quem non audierunt? quo modo audient sine praedicante? igitur fides ex auditu, auditus autem per uerbum Christi. proinde minister Christi huius fidei praedicator secundum gratiam, quae data est illi. plantator est et rigator. nec tamen, qui plantat, est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat deus, qui unicuique partitur mensuram fidei. unde et alibi dicitur: Pax fratribus et caritas cum fide, quam ne sibi tribuerent, continuo subiunxomnium est fides, qui audiunt uerbum, sed quibus deus partitur mensuram fidei, sicut nec omnia germinant. quae plantantur et rigantur, sed quibus
Abbreviated transcription (Latin):
equalis patri: ñ est gr̃e s nature. Qd̾̃
autẽ in unitatẽ ꝑsonȩ unigeniti assũp¬
tus est homo. grȩ est ñ naturȩ. confitente
eugłio atq dicente. Puer autẽ crescebat
& confortabatur. plenꝰ sapientia. & gr̃a
dĩ erat cum illo. Cȩtĩs autẽ ad m̃suram
datur. & datus additur. donec unicuiq
ꝓ modo suȩ ꝑfectionis ꝓpria m̃sura com
Unicuiq sicut ds̃ partitꝰ est m̃suram fidĩ.
Neq enim ipse diuiditur sp̃c. s dona ꝑ¬

Expanded text:
equalis Patri, non est gratiae, sed naturae: quod autem in unitatem personae Unigeniti assumptus est homo, gratiae est, non naturae, confitente Evangelio atque dicente, Puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo . Caeteris autem ad mensuram datur, et datus additur, donec unicuique pro modo suae perfectionis propria mensura compunicuique sicut Deus partitus est mensuram fidei . Neque enim ipse dividitur Spiritus, sed dona
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͣm tripsũ. In his inqͥt duob p̃ceptis:
tota lex pendet & ppħȩ. Quicqͥd gͦ dĩ lege
ꝓhibemur. & quicqͥd iubem᷑ facere. ad hoc
ꝓhibem᷑ & iubem᷑. ut duo ista cõpleamꝰ.
Et forte generalis ꝓhibitio est ñ concupis¬
ces. & generalis iussio diliges. Unde breui
hibitio est enĩ nolite. conformari huic
scło. iussio autẽ: s reformamini in no¬
uitate m̃tis ur̃e. Illud ꝑtinet ad ñ concu¬
piscere. hoc ad diligere. Illud ad conti¬
nentiã: hoc ad iusticiam. Illud ad decli¬
nandũ a malo: hoc ad faciendũ bonũ.
Non concupiscendo enĩ uetustate expoliam᷑.
& nouitate induimͦ diligendo. S nec qͥs¬
qͣm ẽẽ potest continens nisi det ds̃: & cari¬
tas dĩ diffundatur in cordib nr̃is. ñ ꝑ nos

Expanded text:
his, inquit, duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. quicquid ergo dei lege prohibemur et quicquid iubemur facere, ad hoc prohibemur et iubemur, ut duo ista compleamus. et forte generalis prohibitio est: non concupisces, et generalis iussio: diliges. unde breuithibitio est enim: nolite conformari huic saeculo, iussio autem: sed reformamini in nouitate mentis uestrae. illud pertinet ad non concupiscere, hoc ad diligere; illud ad continentiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum. non concupiscendo enim uetustate expoliamur et nouitate induimur diligendo. sed nec quisquam esse potest continens, nisi deus det, et caritas dei diffunditur in cordi
Abbreviated transcription (Latin):
ipse fecit ea. ñ autẽ dc ipso. quia ñ de sub¬
stantia sua. sicut aliqͥs homo sigignat s¬
liũ & faciat domũ. ex ipso filiꝰ. ex ipso do¬
mus. S filiꝰ de scipso. domꝰ de t̾ra & ac
ligno. S hoc quia homo est: quia ñ potest
aliqͥd etiã de nichilo facere. Ds̃ gͦ ex quo
omĩa. ꝑ quẽ omĩa. in quo omĩa. ñ opus
habebat aliqua materia quã ipse ñ fece¬
rat adiuuari om̃ipotentiã suam. Cũ au¬
tẽ audimꝰ omĩa ex ipso & ꝑ ipsum & in
ipso: om̃s utiq naturas intelligere debe¬
mus. quȩ naturalit̾ sunt. Neq enim &
ipso sunt peccata. quȩ naturã ñ seruars
s uitiant. Quȩ peccata ex uoluntate cẽ
peccantiũ multis modis scã scͥptura testa¬
tur. p̃cipue illo quo dicit apłs. Existimas
autẽ hoc o homo qui uidicas eos qui talia
agunt & facis ea. qm̃ tu effugies iudiciũ
di: An diuitias benignitatis & patientię
eiꝰ & longanimitatis contemnis. ignorais

Expanded text:
ipse fecit ea, non autem de ipso, quia non de subipse fecit ea, non autem de ipso, quia non de substantia sua. -sicut aliquis homo si gignat filium et faciat domum, ex ipso filius, ex ipso domus, sed filius de ipso, domus de terra et de ligno. sed hoc quia homo est, qui non potest aliquid etiam de nihilo facere; deus autem, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, non opus habebat aliqua materia, quam ipse non fecerat,. adiuuari omnipotentiam suam. Cum autem audimus "omnia ex ipso et per ipsum et in ipso," omnes utique naturas intellegere debemus, quae naturaliter sunt. neque enim ex ipso sunt peccata, quae ua. turam non seruant. sed uitiant. quae peccata ex uoluntate esse peccantium multis modis sancta scriptura testatur, praecipue illo. quo dicit apostolus: existimas autem hoc, o homo, qui iudicas eos, qui talia agunt, et facis ea, quoniam tu effugies iudicium dei? an diuitias benignitatis et patientiae eius et longanimitatis contemnis, ignorans,
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo omĩa. ꝑ quẽ omĩa. in quo omĩa. nec
diis multis. s ipsi gła in scła scłoꝵ amen.¬
om̃ia quȩ ñ de se genuit. s ꝑ u̾bum
suũ fecit. ñ de his rebꝰ quȩ iam erant. s
de his que om̃ino ñ erant. hoc est de nichi¬
lo fecit. ita dicit apłs. Qui uocat ea quȩ ñ
sunt. tanqm sint. Aꝑtiꝰ autẽ in libro ma¬
chabeoꝵ scͥptum est. Oro te fili. respice ad
çȩlum & t̾ram & omĩa quȩ in eissunt: uide
& scito quia ñ erant. ex quib fecit nos dñs
d̾s. Et illud qd̾ in psalmo scͥptũ est. ipse
dixit & facta ft̃: manifestat qd̃ ñ de se ista
genuerit. s in u̾bo atq imꝑio fecerit. Qd̃
autẽ ñ de se: utiꝙ de nichilo. Non em̃
erat aliuid unde faceret. de quo aptissi
ficat qd̾ de ipso: qd̾ em̃ de ipso est potet
dici ex ipso. ñ autẽ om̃e qd̾ ex ipso recteai¬
citur de ipso. Ex ipso em̃ celũ & t̾ra quia

Expanded text:
Ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: nec Ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: nec diis multis, sed ipsi gloria in saecula saeomnia, quae non de se genuit, sed per uerbum suum fecit, non de his rebus, quae iam erant, sed de his, quae omnino non erant, hoc est de nihilo fecit, ita dicit apostolus: qui uocat ea, quae non sunt, tamquam sunt. apertius autem in libro Machabaeorum scriptum est: oro te, fili, respice ad caelum et terram et omnia, quae in eis sunt; uide et scito, quia non erant, ex quibus fecit nos dominus deus et illud, quod in psalmo scriptum est: ipse dixit, et facta sunt, manifestum, quod non de se ista genuerit, sed in uerbo atque imperio fecerit; quod autem non de se, utique de nihilo. non enim erat aliud, unde faceret. de quo apertissificat quod „ae ipso." quod enim de ipso est, potest dici "ex ipso;" non autem omne, quod" ex ipso" est, recte dicitur "de ipso;" ex ipso enim caelum et terra, quia
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd est sicut sunt naturȩ corpoꝵ. inge¬
niaq ammarũ. & aliqua specie formant᷑.
petit aut tenet. sicut sunt pondera uł col¬
locationes corpoꝵ. aut amores aut delec¬
tationes animarũ. Oportet gͦ ut crrato¬
rem ꝑ ea quȩ facta sunt intellectũ conspi¬
cientes tͥnitatẽ intelligamꝰ. cuiꝰ in creatu¬
ra quomͦ dignũ est apparet uestigiũ. In
illa enĩ trinitate sũma origo est rerũ om̃i¬
um. & ꝑfectissima pulchritudo & beatissi¬
ma delectatio. Itaq illa tria & a se inuicẽ¬
det̾minari uidentur. & in se infinita suis.
Ita & singula sunt in singulis. & om̃ĩa in
singulis. & singula in om̃ib. & unũ omĩa.
Qui uidet hoc uł ex parte uł ꝑspeculũ & in
enigiate. gaudeat cognoscens dnm. & sic̃
dm̃ honoret & grãs agat. Qui autẽ ñ ui¬
det. tendat ꝑ pietatẽ ad uidendũ. ñ ꝑ ceti-¬
tatẽ ad calumniandũ: qm̃ unꝰ est ds̃. s
tam̃ trinitas. Nec confuse accipiendũ est

Expanded text:
aliquid est, sicut sunt naturae corporum, ingeniaque animarum, et aliqua specie formatur petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, et amores aut delectationes animarum. Oportet igitur ut Creatorem, per ea quae facta sunt, intellectum conspicientes , Trinitatem intelligamus, cujus in creatura, quomodo dignum est, apparet vestigium. In illa enim Trinitate summa origo est rerum omnium, et perfectissima pulchritudo, et beatissima delectatio. Itaqdeterminari videntur, et in se infinita sunt. Ita et singula sunt in singulis, et omnia in singulis, et singula in omnibus, et unum omnia.Qui videt hoc vel ex parte, vel per speculum et in aenigmate , gaudeat cognoscens Deum, et sicut Deum honoret, et gratias agat: qui autem non videt, tendat per pietatem ad videndum; non per caecitatem ad calumniandum. Quoniam unus est Deus, sed tamen Trinitas. Nec confuse accipiendum est,