comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intellige ꝓpħarum chorum. qui aniiuntiauerune
de aduentu saliatoris. Quorum uinus ieremias
ait. Ego plantaui te uineam electani. quomͦ
conuersa es inuincam alienam: His trib seruoꝵ
gradib aꝑte in marco & luca distinctis. om̃s docto¬
res qui sub lege fuerunt intelligimus Unde ali¬
bi. Neccesse. ẽ. impleri omnia quȩ scͥpta suntt ĩ
lege moẏs i. & psalinis & ꝓpħis de me. N ouis¬
sime autẽ misit ad eos filium suum dicens. Por¬
sican uerebuntur filium meum. Teronimꝰ
uid nesciat paterfamilias qui ds pater
hic intelligitur: Sed ideo ambigere dr̃
ut libera uoluntas homini reseruetur. O ppo¬
namus arrio & eunono. ecce pat̾ dr̃ ignorare.
& quicquid ꝓ patre responderint. hoc intelli¬
gant ꝓ fiio. qui se dicit ignorare consumma¬
tionis diem. Agricolȩ autẽ uidentes filiũ.
dixerunt intra se. Hic .ẽ. heres. uenite occidamꝰ¬

Expanded text:
intellige prophetarum chorum, qui annuntiaverunt intellige prophetarum chorum, qui annuntiaverunt de adventu Salvatoris. Quorum unus Jeremias ait: Ego plantavi te vineam electam, quomodo conversa es in vineam alienam? His tribus servorum gradibus aperte in Marco et Luca distinctis, omnes doctores qui sub lege fuerunt, intelligimus. Unde alibi: Necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi et psalmis et prophetis de me . Novissime autem misit ad eos filium suum, dicens: Forsitan verebuntur filium meum. HIERON. Quid nesciat paterfamilias, qui Deus Pater hic intelligitur? Sed ideo ambigere dicitur, ut libera voluntas homini reservetur. Opponamus Ario et Eunomio. Ecce Pater dicitur ignorare, et quidquid pro Patre responderint, hoc intelligant pro Filio, qui se dicit ignorare consummationis diem. Agricolae autem videntes filium, dixerunt intra se: Hic est haeres, venite, occidam
Abbreviated transcription (Latin):
is uerbis dunissus. ẽ. mnanis. Trritauerunt
enim moẏsen in castris. & aaron sc̃m dñi.
Et uexatus. ẽ. moyses ꝓpt̾ cos. quia cracerba¬
uerune sp̃m eiꝰ. Hic scrius  quid
de fructu uineȩ sentiat. ita de clarat. Ũua
eorum uua fellis. & botrus amarissimus. Tel
draconum unum eorum & uenenum aspi¬
dum insanabile.Iterum misit alios ser¬
uos plures pͥorib & fecerunt illis similiter.
atientiam ostendit sequentis missionis. ut
ad penitentiam ꝓuocarentur. Aiter seruus
fuit dauid. qui pꝰ moẏsen cum aliis psalmo¬
graphis colonos psalmodia conatus .ẽ. exei¬
tare ad bonum opꝰ. Ipse etiam affectus contumela
dimissus ẽ. mnanis. dicentib colonis. Quȩ nobis pars
in dauio. aut quȩ hereditas in filio ysai: Qui
quamius cȩsus sit uenenosis eorum lingius. tam̃
ita erorauit. Ds̃ uirtutum conuertere. respiee de
cȩlo & uide & iusita uineam istam. E ꝑficẽ eam
quam platitauit dextera tua. Tercium scruun

Expanded text:
ris verbis, dimissus est inanis. Irritaverunt ris verbis, dimissus est inanis. Irritaverunt enim Moysen in castris et Aaron sanctum Domini. Et vexatus est Moyses propter eos quia exacerbaverunt spiritum ejus . Hic seclarant. Uva eorum, uva fellis, et botrus amarissimus. Fel draconum vinum eorum, et venenum aspidum insanabile Iterum misit alios servos plures prioribus, et fecerunt illis similiter. Patientiam ostendit sequentis missionis, ut ad poenitentiam provocarentur. Alter servus fuit David, qui post Moysen cum aliis psalmographis colonos psalmodia conatus est excitare ad bonum opus. Ipse etiam affectus contumelia, dimissus et inanis, dicentibus colonis: Quae nobis pars in David? aut quae haereditas in filio Isai? Qui quamvis caesus sit venenosis eorum linguis, tamen ita exoravit: Deus virtutum, convertere; respice de coelo et vide, et visita vineam istam. Et perfice eam quam plantavit dextera tua . Tertium servum
Abbreviated transcription (Latin):
rebat ut mustum. E dificauit autẽ turrim.
legis scilicet scientiam. ex qua sacerdotes xꝑin
dotes. quib loca tus. ẽ. ppłs qui plantatus fuit
in abrabam.
eregre ꝓfectus. ẽ. non loci mutatione. cum
ubiq sit. s ab ire uidetur. cum uinitorib
uberum oꝑandi arbitrium dat. Cum
autẽ tempꝰ frucꝰtuum appropinquasset. mi¬
sit seruos suos ad agricolas. ut acciꝑent fru¬
ctus eiꝰ. Et agricolȩ app̾bensis seruis eiꝰ. aliũ
ciciderunt alium occiderunt. alium u la¬
pidauerunt.  Ciciderunt ut ierenuam.
occiderunt ut ysaiam. lapidauerunt ut
naboth. & tachariam. quẽ interfecerunt
int̾ templum & altare. Naboth legunus ñ
mͦ uulneratũ. s etiam ab eis extuctum.
ꝓuentum. nullus enim fructus uineȩ legis
inuentus . e. in multis iudeis. Seruus pͥmo
missus intelligitur legifer moyses. qui ꝑ
quadraguita annos a cultorib fructum in¬
quisiuit. & non inuenit. s cęsus eorum ãsꝑ¬

Expanded text:
rebat ut mustum. Aedificavit autem turrim, rebat ut mustum. Aedificavit autem turrim, legis scilicet fiduciam, ex qua sacerdotes Chrisdotes, quibus locatus est populus, qui plantatus fuit in Abraham. eregre profectus est, non loci mutatione, cum ubique sit; sed abire videtur, cum vinitoribus liberum operandi arbitrium dat. Cum autem tempus fructuum appropinquasset, misit servos suos ad agricolas, ut acciperent fructus ejus. Et ceciderunt, alium occiderunt, alium vero lapidaverunt. Ceciderunt, ut Jeremiam; occiderunt, ut Isaiam: lapidaverunt, ut Naboth et Zachariam, quem interfecerunt inter templum et altare . Naboth legimus non modo vulneratum, sed etiam ab eis exstinctumoventum: nullus enim fructus vineae legis inventus est in multis Judaeis. Servus primo missus intelligitur legifer Moyses, qui per quadraginta annos a cultoribus vineae fructum inquisivit, et non invenit, sed caesus eorum aspe
Abbreviated transcription (Latin):
in qua fructus uincȩ. id ẽ. oꝑa seruorum dĩ a
ides ¶ ꝓbata. ad dĩ glam transmit¬
s coła autẽ torcular fit. babens
in se uerbum di. ut non tantum ipsa ȩccła
torcular uideatur: quantum uerbum ipsum
quod traditum. ẽ. i ea fossum. Sienuim uer.¬
bum noui testam̃ti quod leue. ẽ. cruciat ho¬
minem contradicentẽ naturȩ carnis. quanto
magis uerbum ueteris quod importabule
erat. U̾ bi g̃ uerbum dĩ positum erat in le¬
ge modum iuuendi constituens toreular
erat fossum. U bi autẽ de fide ꝓphabatur. erat
turris edificata. Nam sicut in turri consisten¬
te. & hostium irruptionẽ non facile pati¬
untur. & ipsos hostes de turri facile conterunt.
sic consistentes in fide & nͨ suꝑantur ã demonib.
& ipsos demones sagitis bonorum oꝑum uul¬
nerant.
grcolȩ sunt quos alibi oꝑarios appellauit.
conductos hora pͥma . tercia. sexta. nona. id ẽ.
uocationib uariis missos ad uincam. Alit̃.¬

Expanded text:
in qua fructus vineae id est, opera servorum Dei, et in qua fructus vineae id est, opera servorum Dei, et fides probata ad Dei gloriam transmitEcclesia autem torcular fit, habens in se verbum Dei: ut non tantum ipsa Ecclesia torcular videatur, quantum verbum ipsum, quod traditum est in ea fossum. Si enim verbum Novi Testamenti quod leve est, cruciat hominem contradicentem naturae carnis, quanto magis verbum Veteris, quod importabile erat? Ubi ergo verbum Dei positum erat in lege, modum vivendi constituens, torcular erat fossum. Ubi autem de fide prophetabatur, erat turris aedificata. Nam, sicut in turri consistentes et hostium irruptionem non facile patiuntur, et ipsos hostes de turri facile conterunt, sic consistentes in fide, et non superantur a daemonibus et ipsos daemones sagittis bonorum operum vulnerant. gricolae sunt, quos alibi operarios appellavit, conductos hora prima, tertia, sexta, nona, id est vocationibus variis missos ad vineam. C
Abbreviated transcription (Latin):
̃ paterne diligens filio.¬
om̃s quos creauit pplõs in
alia parabola pastor. inalia pat̾¬
familias mncupatur. in alia uineam locat.
in aua inuitat ad nuptias. & diuersis sunilitu¬
dinib rem significat eandem. itt iudeorum
suꝑbiam reꝓbet. & in cõmune omnium pecca¬
toꝵ siue gentilium sine isrlitarum penitenti¬
taq pat̾ iste familias. homo de. si militudine
ñ ueritate. N ullus existimet xp̃m ideo babu¬
isse humanam natutam. quia dictus .ẽ. homo.
nam& d̾s pat̾ dictus. ẽ. homo. Q.uia gͦ heretici
xp̃m erant blasfematuri ꝓpt̾ appellatione m
humani nominis. quasi purꝰ homo fuisset.
appellatus . ẽ. etiam õs pat homo. ut sic os fiiꝰ
uberaretur: ab bereticoꝵ blaffemiis Teronimꝰ¬
inea.ẽ. domus isrł. cui circuidedit se¬
pem id ẽ. murum urbis. uel angelorũ
epimentum dedit eis custodiam ii¬
storum patrum. quȩ tanquam musꝰ
eos possidebantur a do contra meritum suũ.
sepimentis patrum suorum. Toreular.e. ȩccłã

Expanded text:
 paternae diligens omnes quos creavit populos, in alia parabola pastor, in alia paterfamilias nuncupatur; in alia vineam locat, in alia invitat ad nuptias, et diversis similitudinibus rem significat eamdem, ut Judaeorum superbiam reprobet, et in commune omnium peccatorum, sive gentilium sive Israelitarum, poenitentite paterfamilias, homo dicitur similitudine, non veritate. Nullus existimet Christum ideo habuisse humanam animam, quia dictus est homo, nam et Deus Pater dictus est homo. Quia ergo haeretici Christum erant blasphematuri, propter appellationem humani nominis, quasi purus homo fuisset: appellatus est etiam Deus Pater homo ut sic Deus Filius liberaretur ab haereticorum blasphemiis. Vinea et domus Israel, cui circumdedit sepem, id est murum urbis, vel angelorum Sepimentum dedit eis custodiam justorum patrum, quia tanquam muruseos, possidebantur a Deo contra meritum suum sepimentis patrum suorum. Torcular est Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
uod ũ angũ ut põte rationales gau¬
dent de reconciliato sibi homine.
incendit nos ad ꝓbitatẽ. ut agamus quod
illis gratum sit. quorum & affectare patro¬
ciuium. & offensam tunere debemus. In ter¬
cia quidem parabola dc pceratorum suscepti¬
one non suum. tantum m suorumq gaudiũ clñs
demonstrat.s & inuidentium murmur rep̃¬
Ubendit.

Expanded text:
uod vero angeli, utpote rationales, gaudent de reconciliato sibi homine, incendit nos ad probitatem, ut agamus quod illis gratum sit, quorum et affectare patrocinium, et offensam timere debemus. In tertia quidem parabola de peccatorum susceptione non suum tantummodo suorumque Dominus gaudium demonstrat, sed et invidentium murmur reprehendit.
Abbreviated transcription (Latin):
ut ibi. Uerbum caro factumẽ. Quid hic
caro intelligenda ẽ. nisi homo: Et uidebit omĩs
caro salutare dĩ. Quid potest intelligi. nisi omis
homo: Similit̃ ibi. Erit filius hominis in corde ter¬
ie tribus diebus & tribus noctibus. id ẽ intra taspa.¬
tia. quȩ constant ex tribus diebus. & tbus noctib̾.
Item. uesꝑe sabbati. id ẽ. nocte quȩ sequitur diẽ
sabbati. Numeri quoq quos eminentiꝰ sacͣ scͥptura.
commendat. uel ꝑse uel ꝑ multiplicatione m ꝓ utu-¬
uersitate ponuntur. ut septenarius ibi. Dominꝰ
eiecit de maria septem demonia. id ẽ. uniuersa
uitia. Sic & cȩc̃a

Expanded text:
ut ibi: Verbum caro factum est . Quid hic caro intelligendo est nisi homo? Et videbit omnis caro salutare Dei . Quid potest intelligi, nisi omnis homo? Similiter ibi: Erit Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus , id est, infra tria spatia quae constant ex tribus diebus et tribus noctibus. Item: Vespere Sabbati , id est, nocte quae sequitur diem Sabbati. Numeri quoque quos eminentius sacra Scriptura commendat, vel per se, vel per multiplicationem pro universitate ponuntur, ut septenarius ibi: Dominus ejecit de Maria septem daemonia , id est, universa vitia. Sic ca
Abbreviated transcription (Latin):
enim duo uersus eandem ꝓrsus habentes materiã.
ꝓdiuersitate metri & uerboꝵ duo sunt & tam̃ ñ nͥ
unam continent sententiam: sic euangelistarum
libri cum sint quatuor. unum continent euan¬
gl̃m quia unam doctrinam faciunt de fide catho¬
lica. de communione sac̃mentorum ac de p̃mio
uirtutum. Iurta hoc dicit etiam ieronimus suꝑ¬
orircum quatuor euangłia. ẽẽ. unum. & unum
quatuor. Nam licet quatuor dicantur quia diui¬
sim & uario ordicie quatuor ea ꝑscripe̾re: tam̃ unũ
sunt in summa fudei catholicȩ:. Sic etiam dicit au-¬
plures ȩccłe sunt una ȩccła. Plures quidem uarietate
tribuum & linguarum & populoꝵ: una sunt par̾-¬
ticipatione fidei & facram̃torum. Euangł̃m interp̃¬
tatur bona anuntiatio. Grece enim eu bonumi.
tius int̾pretatur.
e figuris euangelistarum diuiersas patiũ

Expanded text:
enim duo versus eamdem prorsus habentes materiam, enim duo versus eamdem prorsus habentes materiam, pro diversitate metri et verborum duo sunt, et tamen nonnisi unam continent sententiam, sic evangelistarum libri cum sint quatuor, unum continent Evangelium; quia unam doctrinam faciunt de fide catholica, de communione sacramentorum ac de praemio virtutum. » Juxta hoc dicit etiam Hieronymus super Marcum: « Quatuor Evangelia esse unum, et unum quatuor. Nam licet quatuor dicantur, quia divisim et vario ordine quatuor ea perscripsere, tamen unum sunt in summa fidei catholicae. » Sic etiam dicit Auplures Ecclesiae sunt una Ecclesia. Plures quidem varietate tribuum et linguarum et populorum, una sunt participatione fidei et sacramentorum. » Evangelium interpretatur bona annuntiatio. Graece enim εὐ bonum, tius interpretatur. De figuris evangelistarum non adversas, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Paulȩ & enstochio in epis tola ad galatas
os putemus in uerbis scripurarum. ẽẽ. eũgl̃ium.
sed in sensu. ñ insuꝑficie sed in medulla. non in
sermonum foliis. sed nni radice rationis. Unde am¬
brosuis suꝑ lucani. Eccła cum quatuor eũgłi libros
habeat. unum euangłm habet. unum dm̃ docet.¬
Iciendum quia Remigius in matheum.¬
sicut una ẽ. fides & unum baptisma: ita & unũ ẽ¬
euangłm. quia una ẽ. doctrina. Et quod unũ
sit. dñs manifestat cum dicit. Ite. p̃dicate euan¬
gł̃m om̃i creature. Et item. Predicabitur hoc euan¬
regni in toco oebe. Et paulus. Notum uobis ficio
frẽs euangłm quod enangelicatumi ẽ. a me: quia
ñ ab homine accepi illud. Et cet̾a. Et nos quociens¬
cumq plurali numero dicimus euangłia. nec doc¬
triuam diuidimus. sed libros distinguimus. Beda
quoꝙ suꝑ lucam. Cum sint quatuor ęuangelistȩ.
ñ tam quatuor ȩuangłia. quam unum quatuor
ubrorum ueritate consonum ediderunt. Sicut

Expanded text:
Paulae et Eustochio in Epistolam ad Galatas: « Non putemus in verbis Scripturarum esse Evangelium, sed in sensu; non in superficie, sed in medulla; non in sermonum foliis, sed in radice rationis. » Unde Ambrosius super Lucam: « Ecclesia, cum quatuor Evangelii libros habeat, unum Evangelium habet, unum Deum docet. » Remigius in Matthaeumsicut est una fides et unum baptisma, ita et unum Evangelium, quia una est doctrina. Et quod unum sit, Dominus manifestat, cum dicit: Ite: praedicate Evangelium omni creaturae . Et item: Praedicabitur regnum in toto orbe. . Et Paulus: Notum vobis facio, fratres, Evangelium, quod Evangelizatum est a me, quia non ab homine accepi illud, etc. . Et nos quotiescunque plurali numero dicimus Evangelia, nec doctrinam dividimus, sed libros distinguimus. » Beda quoque super Lucam: « Cum sint quatuor evangelistae, non tam quatuor Evangelia, quam unum quatuor librorum veritate consonum ediderunt. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
amaon. teste ambrosio in lucam. Beoa.
eregrinũ putant qͣm ñ agnosct. ⁊ uere
ꝑegͥnꝰ erat eis. a qͣ fragilitatt ꝑ głam resurrectio¬
nisiam longe stabat aqͣ fide resurrediõis esꝰ nescia
extranens manebat. ꝑ pħam quidem & mag̃¬
num fatentur. sed filium dĩ tacent. uel quia
id nondum ꝑfecte credunt. uel & si credant
timent tradi in manus iudeoꝵ nescientes cum
quo loquuntur. Quodãmͦ etiam redarguunt
scipsos. quod in illo redemptionẽ sꝑauerint.
quem mortuum uiderant. nec resurrecturũ
iidebant. Et maxime dolebant eum sine cui¬
pa occisum. quen innocentẽ nouerant. & ex
hoc tristes incedebant. Et nunc suꝑ hȩc
omnia. tercia dies ẽ. hodie quod hȩc facta st̃
Sed & mulieres quedam ex nr̃is terruerunt

Expanded text:
. Peregrinum putant quem non agnoscunt, et vere peregrinus erat eis, a quorum fragilitate per gloriam resurrectionis jam longe stabat, a quorum fide resurrectionis ejus nescia, extraneus manebat. Prophetam quippe et magnum fatentur, sed Filium Dei tacent, vel quia id nondum perfecte credunt, vel et si credant, timent tradi in manus Judaeorum, nescientes cum quo loquuntur. Quodammodo etiam redarguunt seipsos, quod in illo redemptionem speraverint, quem mortuum viderant, nec resurrecturum videbant. Et maxime dolebant eum sine culpa occisum, quem innocentem noverant, et ex hoc tristes incedebant. Et nunc super omnia tertia dies est hodie quod haec facta sunt. Sed et mulieres quaedam ex nostris terruerun
Abbreviated transcription (Latin):
eum in fractione panis. R. ucc illis credideĩt.
Hotandum quia aliqui fuerant ibi qui ñ
crediderunt illis duob sei bii quib iam dũs
apparuerat. ꝓfecto crediderunt eis. Sicut ex
mulierib mariȩ maglalenȩ. ita ex uiris petro
uisus t̃ primo. Quod & si non dicat euangeli¬
sta. quando uel ubi factum ẽ. tam̃ quia factũ
sit non tacet.CLXXUII
Acum ẽẽt sero die illo una
sabboꝵ & fores cẽnt clause
ubi erant discipuli congre¬
L. uenit uĩc & stetie in me¬
dio discipuloꝵ & dicit eis:
Pax uobis. L. Ego sum nolite tunere. Augꝰ
oli corꝑis ubi diuinitas erat. ostia clausa
non obstiterunt. Be
e ꝓculdubio iitel ligeudum ẽ. quod inde
tbomas exierat. antequam dñs appariuss
aliis. Conturbati uͦ & extertiti. existimabant
se spiritum uidere.

Expanded text:
eum in fractione panis, nec illis crediderunt. eum in fractione panis, nec illis crediderunt. Notandum quia aliqui fuerunt ibi, qui non crediderunt illis duobus; sed hi quibus Dominus jam apparuerat, profecto crediderunt eis. Sicut ex mulieribus Mariae Magdalenae, ita ex viris Petro visus est primo. Quod et si non dicat Evangelista quando vel ubi factum est tamen quia factum sit non tacet. CAPUT CA. cum esset sero die illo una Sabbatorum, et fores essent clausae, ubi erant discipuli prL. venit Jesus et stetit in medio discipulorum, et dicit illis: Pax vobis. L. Ego sum, nolite timere. AUGUST. Moli corporis ubi divinitas erat, ostia clausa non obstiterunt. Et procul dubio intelligendum est, quod inde Thomas exierat, antequam Dominus apparuisset aliis. Conturbati vero et conterriti, existimabant se spiritum videre.
Abbreviated transcription (Latin):
illo effigies ostenderetur quam non cognosce¬
rent. nis in fiactione panis. ne quisquã sexꝑ̃m
agnouisse arbitietut. si ei corꝑis particeps non
ẽ. quod ẽ. ȩccła. Cur unitatem in sacramento
paiuis commendat apłs dicens unus panis.
unum corpꝰ multi sumus. Tunc enuim xꝑm
uere cognoseimus. cum ꝑsacramentũ ȩcełȩ
cum pnobis mortuum. ẽt. & reupxisse fidelit̃
intelligimus. Hon incongruent accipimus
boc impedimentũ in oculis eorum a sathana
uenisse. ne agnosceretur itĩe Sed tam̃ a xpo
facta ẽ. ꝑmisio usꝙ ad panem. ut tuue intel¬
ligatur a nobis remoneri impedunentum
inimiei. cum in ȩccła digne intelliginus
mysteriũ sacram̃ti corpis .e. sangninis dñi.
Et surgentes eadem bora. regressi sunt ĩ¬
utirłm. Et inuenerunt congregatos undeci.
& eos qui cum eis erant dicentes. quod surtexit
dñs uere & apparuit symoni. E t ipsi narrabant
quȩ gesta crant in ua.&. quomͦ cognouerunt

Expanded text:
illo effigies ostenderetur quam non cognosceillo effigies ostenderetur quam non cognoscerent nisi in fractione panis, ne quisquam se agnouisse arbitretur, si eius corporis particeps non est, id est ecclesiae, cuius unitatem in sacramento panis commendat apostolus dicens: unus panis, unum corpus mvere cognoscimus cum per sacramentum Ecclesiae eum pro nobis mortuum esse et revixisse fideliter intelligamus. Non incongruenter accipimus hoc impedimentum in oculis eorum a Satana venisse, ne agnosceretur Jesus. Sed tamen a Christo facta est promissio usque ad panem, ut nunc intelligatur a nobis removeri impedimentum inimicum, cum in Ecclesia digne intelligimus mysterium sacramenti corporis et sanguinis Domini. « Et surgentes eadem hora regressi sunt Hierusalem; et invenerunt congregatos undecim, et eos qui cum ipsis erantnt quae gesta erant in via, et quomodo cognoverunt
Abbreviated transcription (Latin):
& porrigebat illis. Et aꝑti sunt oculi corum.
& cognouerunt eum & ipse euanuit ex oculis
coꝵ: Dm̃ quem in expositione scriptirȩ ñ
cognouerunt. in panis fractione cognoscunt.
Audiendo illumninati non sunt. sed faciendo
quia scriptum ẽ. Non auditores legis uisti sunt
apud dm̃. sed factores. Qui gͥ uult audita in¬
telligere. testinet iam uitellecta oꝑe implere.
Subtrahitur carnalib oculis species infirmi¬
tatis. ut mentib incipiat apparere gła resur¬
rectionis. U̾nde subditur. Et dixerunt ad¬
inuicem. Nonne cor nr̃m ardens erat in nob̃
dum loqueretur in iua. & aꝑiret nobis scriptu
dñi cor prius torpore incredulitatis &
tiuioris frigidum. igne sp̃c sc̃i ẽ. accensum. itt
supno desiderio ardeat. & ad credendam ueri¬
tatem se ertendat. Quot p̃ceptis iustruitur
bomo. quasi tot facib inflaniinatur. Uerum¬
ptam̃ non cognoueriuit eum. donec infractiõe
panis. Certi mysterũ causa factum ẽ. ut eis in

Expanded text:
et porrigebat illis. Et aperti sunt oculi eorum, et porrigebat illis. Et aperti sunt oculi eorum, et cognoverunt eum, et ipse evanuit ex oculis eorum. » Deum quem in expositione Scripturae non cognoverunt in panis fractione cognoscunt. Audiendo illuminati non sunt, sed faciendo, quia scriptum est: « Non auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores . » Qui ergo vult audita intelligere, festinet jam intellecta opere implere. Subtrahitur a carnalibus oculis species infirmitatis, ut mentibus incipiat apparere gloria resurrectionis. Unde subditur: « Et dixerunt adinvicem: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, dum loqueretur in via, et aperiret nobis Scripturas? ni cor prius torpore incredulitatis et timoris frigidum, igne Spiritus sancti est accensum ut superno desiderio ardeat, et ad credendam veritatem se extendat. Quot praeceptis instruitur homo quasi tot facibus inflammatur. Verumtamen non cognoverunt eum, donec in fractione panis. Certe mysterii causa factum est, ut eis in
Abbreviated transcription (Latin):
quo ibant. & ipse se finxit longuis ire. Et coe¬
gerunt illum dicentes. Mane nobiscum
q̃m aduesꝑascit & declinata ẽ. iam dies. Et
intrauit cum illis. O regories.¬
cripturȩ sacra mysteria quȩ de se erant
illis duobꝰ adñs aꝑuit. & tam̃ quia adbuc
in eorum cordib ꝑegrinus erat a fide. ire se longiꝰ
fuicit. Eingere namq componere dicimus. un¬
de & compositores luti figulos uocamus. Nichil
g̾ simplex ueritas ꝑ duplicitatẽ fecit. sed talem
se eis exhibuit in corpe. qualis a pud illos erat
inmente. Probandi erant. sihunc quẽ noudũ
nt dm̃ diligebant. saitem ut pegrinum diligẽ¬
rent. Et quia extranei a caritate non poterant
eẽ. hii cui quib ueritas gradiebatur. eum ad
hospicium ut pegrinum uocant. Lmmo coe¬
gerunt eum. ex quo colligitur quia ꝑegrini ñ
solum inuitandi sunt. sed etiam ad bospiciũ
trahendi. Et factumi. ẽ. dum recumberet
cum illis. accepit panem benedixitq ac frrgit.

Expanded text:
quo ibant, et ipse finxit se longius ire: et coequo ibant, et ipse finxit se longius ire: et coegerunt illum, dicentes: Mane nobiscum, quoniam advesperascit, et declinata est jam dies. Et intravit cum illis. GREGOR.cripturae sacra mysteria quae de se erant, illis duobus Dominus aperuit, et tamen quia adhuc in eorum cordibus peregrinus erat, a fide ire se longius finxit. Fingere namque componere dicimus. Unde et compositores luti figulos vocamus. Nihil enim simplex veritas per duplicitatem fecit, sed talem se eis exhibuit in corpore qualis apud illos erat in mente. Probandi erant: si hunc quem nondum ut Deum diligebant, saltem ut peregrinum diligerent. Et quia extranei a charitate non poterant esse hi cum quibus Veritas gradiebatur, eum ad hospitium ut peregrinum vocant, imo coegerunt eum. Ex quo colligitur, quia peregrini non solum invitandi sunt, sed etiam ad hospitium trahendi. « Et factum est, dgit,
Abbreviated transcription (Latin):
eum uiuere. Et abierunt quidam ex nr̃is ad
monum̃tum & ita inuenerunt sicut mulcres
dixerunt. ipsum uͦ non inuenerunt. Mag̾¬
x bac etiam serie narrationis attende
mulieres uisionẽ angłoꝵ prius udisse
dẽuide petrum & iohannẽ ad monumentumn
cuenrrisse. Amulierib itaq uisionci referen¬
tib terciti fuerunt. qui de non inuento corꝑe
plus mesticiam susceꝑunt. quam de nuntiata
resurrectione gaudio recrearentur. Et ipse
dixit ad cos. O stulti & tardi corde ad creden¬
dum. in omnib quȩ locuti sunt ꝓph̃e. Non¬
ne hȩc oportuit pati xpm. & intrare in głam
suam: Et incipiens a moyse & omnib ꝓpħis
interp̃tabatur illis in omnib scͥpturis quȩ de
ipso eRaNt. Beoa.¬
ie gemina nos humiliandi necessitas
incumbit. qui nec in scͥpturis quantũ
oportet edocti. nec adimplenda quȩ nouim
quantum decet sumus intenti. Nam si mo
cum xꝑo habere cupit ꝑ passiones attiugere
desiderat: Et appropinquauer̃t castello

Expanded text:
dam ex nostris ad monumentum, et ita invenerunt sicut mulieres dixerunt, ipsum vero non invenerunt. Ex hac etiam serie narrationis attende mulieres visionem angelorum prius vidisse, deinde Petrum et Joannem ad monumentum cucurrisse. A mulieribus itaque visionem referentibus territi fuerunt, qui de non invento corpore plus moestitiam susceperunt, quam de nuntiata resurrectione gaudio recrearentur. Et ipse dixit ad eos: O stulti et tardi corde ad credendum in omnibus quae locuti sunt prophetae. Nonneipiens a Moyse et omnibus prophetis, interpretabatur illis in omnibus Scripturis quae de ipso erant. Hic gemina nos humiliandi necessitas incumbit, qui nec in Scripturis quantum oportet edocti, nec adimplenda quae novimus, quantum decet sumus intenti. Nam si Moycum Christo habere cupit, per passiones attingere desiderat? Et appropinquaverunt castello
Abbreviated transcription (Latin):
pente iuderet. quẽ non nisi infantulũ nosset.
non utiq agnosecret. An ad linamenta mu¬
tanda non potest celerit dĩ potestas. quoo po¬
test ꝑ anuorum moras hominis ȩtas: Et
ait ad illos. Qui sunt hii sermones quos con¬
fertis adiniucẽ. ambulantes & estis tristes:
Et respondens unus cui nom̃ eleophas dĩx̃

Expanded text:
pente videret, quem nonnisi infantulum novisset, pente videret, quem nonnisi infantulum novisset, non utique agnosceret. An ad lineamenta mutanda non potest celeriter Dei potestas, quod potest per annorum moras hominis aetas? Et ait ad illos: Qui sunt hi sermones quos confertis adinvicem ambulantes, et estis tristes? Et responde
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit. De se gͦ loquentib p̃sentiam exbibet
sed de se dubitantib speciem cognitionis au
fert. Hinc augustinus paulino ep̃o in epłã
re. quomͦ dñs pꝰ resurrectionem quibꝰdam utti¬
uiq sexus hominib & agnitꝰ non sit. & agnitꝰ
sit. U̾ui pͥmum queri solet. utrum ini exꝰ corpe
an potiꝰ in illoꝵ oculis aliquid factum sit quo
non possit agnosci. Legitur enim. tenebant᷑
oculi eoꝵ ne agnoscerent eum. et alibi aꝑte
dr̃. apparuit eis in alia effigie. Sed cur non
mouet quod intransfiguratione ante passio¬
nem uultꝰ eiꝰ splendidus fuit. ut sol: & pꝰ re¬
surrectionem mouet aliquatenꝰ uniam̃ta
mutata. c̃ẽ. ut non posset agnosci. & rursum
sicut tunc pͥstinum colorem. ita & pꝰ resurrec¬
tionem pͥstina limamenta renocasse: Iuli tres
discipuli ante quoꝵ oculos transfigaratꝰ. ẽ.
in monte non eum aguoscerent. si talis ad
eos aluide uenisset. Si quis uuenem re¬

Expanded text:
ostendit. De se ergo loquentibus praesentiam exhibet, ostendit. De se ergo loquentibus praesentiam exhibet, sed de se dubitantibusfert. Hinc Augustinus Paulino episcopo in epistola re, quomodo Dominus post resurrectionem quibusdam utriusque sexus hominibus et agnitus non sit, et agnitus sit. Ubi primum quaeri solet, utrum in eis corpore, an potius in illorum oculis aliquid factum sit quo non possit agnosci. Legitur enim: Tenebantur oculi eorum, ne agnoscerent eum; et alibi aperte dicitur: Apparuit eis in alia effigie. Sed cur non movet, quod in transfiguratione ante passionem, vultus ejus splendidus fuit ut sol: et post resurrectionem movet, aliquatenus lineamenta mutata esse, ut non possit agnosci; et rursum sicut tunc pristinum colorem, sic et post resurrectionem pristina lineamenta revocasse? Illi tres discipuli, ante quorum oculos transfiguratus est in monte, non eum agnoscerent, si talis ad eos aliunde venisset. Si quis juvenem re
Abbreviated transcription (Latin):
tem usꝙ ad mortem quam sexta sabb̃i subut
pueuuisse dolebant. Compleuerant & septimũ
quia hune in sepulcbro quieiusse ñ dubitabant.
furrectionis głam non ꝑfecte credebant. E in
maus ẽ. nicopolis ciuitas insiguis palestine
qnȩ pꝰ expugnationẽ uideȩ sub mareo aurelio
antonino pͥncipe restaurata. cum statu mu¬
tauit & nom̃. Et factum ẽ. dum fabula¬
rentur & sccum quererent. & ipse appro pini¬
quans ibat cum illis. Oculi autem eorum
tenebantur. ne eum agnoscerent. Magist.¬
abularent᷑ accipe ꝓ loquerentur. quere¬
rent uͭ hoc ẽ. inquirerent scripturas.
ut & fidem resurrectionis mentib eorum
incendat. & quod se ꝓmiserat facturum im¬
pleat. Ubi sunt duo uel tres congregati in
nomine meo. ibi sum in medio eorum. Ap¬
paruit quidẽ. sed speciem quam recognosce
rent non ostendit. GR EGO RI9.¬
icut ipsi & uitꝰ ainabant & tam̃ dubitabant.
sie & ipse foris & p̃sens adest. & quis sit non

Expanded text:
tem usque ad mortem, quam sexta Sabbati subiit, tem usque ad mortem, quam sexta Sabbati subiit, pervenisse dolebant. Compleverunt et septimum, quia hunc in sepulcro quievisse non dubitabant. surrectionis nondum perfecte credebant. Emmaus autem ipsa est Nicopolis civitas insignis Palestinae, quae post expurgationem Judaeae sub Marco Aurelio Antonino ptavit et nomen. Et factum est dum fabularentur et secum quaererent, et ipse appropinquans, ibat cum illis. Oculi autem eorum tenebantur, ne eum agnoscerent. Fabularentur accipe pro loquerentur. Quaererent vero, hoc est, inquirerent Scripturas dut et fidem resurrectionis mentibus eorum incendat, et quod se promiserat facturum impleat: Ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, in medio eorum ibi sum . Apparuit quidem, sed speciem quam recognoscerent, non ostendit. Sicut et ipsi et intus amabant, et tamen dubitabant, sic ipse foris et praesens adest, et quis sit, non
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec autẽ duob ex eis anl¬
bulantib ostensꝰ ẽ. ecuntib
hac ipsa die in castellum
ne emmaus. Et ipsi loquebantur adiurcẽ
de his omuibꝰ quȩ acciderant. Heiricus.¬
arrant greci seͥptores gygantes hereu¬
lem uno anclitu centum iuiginti qͥnꝙ
passus encurrisse. Quib expletis constitit &¬
a stando huiꝰmodi spacium stadium uocauit
E st autẽ stadium octaua pars miliarii. & sexa¬
guita stadia septẽ conficiunt miliaria. & me¬
dietate m octaui. Quȩ in sunmã redacła ieu¬
gas tres conficiunt. & dodrantẽ quarte. B eda.¬
taꝙ sexaguta stadia. seꝑtem milia passuiun &
quingentos significant. Quod spacium itine
ris bene conguit cus. qui de morte ao sepultura
sauiatoris cexti. dubii de resurrectione gracdie¬
bantur. Nam resurcectionẽ quȩ pꝰ septunã.
sabbi facta c̃. octauo numero contiueri quis
ambigit: Discipuli gͦ qui de dño loqueutes
incedebant. sextum cȩpti itineris imniliarum.
compleuerunt. quia illum sine querela uiren¬

Expanded text:
ost haec autem duobus ex eis ambulantibus ostensus est, euntibus hac ipsa die in castellum,ne Emmaus, et ipsi loquebantur ad invicem de his omnibus quae acciderant. Narrant Graeci scriptores, gigantem Herculem uno anhelitu centum viginti quinque passus cucurrisse. Quibus expletis, constitit, et a stando, hujusmodi spatium stadium vocavit. Est autem stadium octava pars milliarii, et sexaginta stadia septem conficiunt milliaria et medietatem octavi. Quae in summam redacta, leucas tres conficiunt, et dodrantem quartae. Itaque sexaginta stadia, septem millia passuum et quingentos signifiris bene congruit eis qui de morte ac sepultura Salvatoris certi, dubii de resurrectione gradiebantur. Nam resurrectionem quae post septimam sabbati facta est, octavo numero contineri quis ambigit? Discipuli ergo qui de Domino loquentes incedebant sextum incepti itineris milliarium compleverunt, quia illum sine querela viven
Abbreviated transcription (Latin):
mari. & sic ad uerum pascha transiri. nunc
autem in honorem tanti sacramenti placuisse
magistris ȩccłȩ pͥmo nos dominicȩ passionis
participatione muniri. & sp̃ualib ȩpulis sati¬
ari. deinde terrenis dapib refici:

Expanded text:
mari, et sic ad verum Pascha transiri, nunc mari, et sic ad verum Pascha transiri, nunc autem in honorem tanti sacramenti placuisse magistris Ecclesiae, primo nos Dominicae passionis participatione muniri, et spiritualibus epulis satiari, deinde terrenis dapibus corpus refici. »
Abbreviated transcription (Latin):
anc ultimam memoriam nobis reliquit.
quemadmodum si quis ꝑegre ꝓficiscens
aliquod pignus ei quem diligit relinquat. ut.
quocienscumq illud uiderit. possit & eiꝰ bene¬
ficia & amicitias memorari. Quem si ille ꝑfec.¬
Ie dilexit. sine ingentĩ illud desiderio uel flet
non potest uidere. Ideo hoc saluator tradidit
sacranientum. ut ꝑ hoc semꝑ commonere¬
mur. quia ꝓ nobis mortuus. ẽ. Hlam & ides
cum accipimus a sac̾dotib cominonemur.
quia corpꝰ & sanguis. ẽ xꝑi. ut non simui in¬
grati tantis euis beneficus. B eda in lucam¬
anis corpꝰ xꝑi mystice intelligitur. iunũ
calicis aqua muscetur. Unde iohannes. Aquȩ
populi sunt. Et ideo ne diuidamur a xp̃o.
non licet offerri uel aquam solam uel uinũ
solum. sicut nec granum frumenti solum sine
aquȩ admixtione in panem. Quod si quem
mouet cur cȩnatis saluator apłis suum corpꝰ
& sanguinem tradiderit. quare nos ieuini
eadem sacramenta ꝑcipiamus audiat quia
tunc necesse erat typicum pascba consun¬

Expanded text:
anc ultimam memoriam nobis reliquit quemadmodum si quis peregre proficiscens, aliquod pignus ei quem diligit relinquat, ut, quotiescunque illud viderit, possit et ejus beneficia et amicitias memorari; quem si ille perfecte dilexerit, sine ingenti illud desiderio vel fletu videre non potest. » Ideo hoc Salvator tradidit sacramentum, ut per hoc semper commoneamur, quia pro nobis mortuus est. Nam et ideo cum accipimus, a sacerdotibus commonemur, quia corpus et sanguis est Christi, ut non simus ingrati tantis ejus beneficiis. Quia igituanis corpus Christi mystice intelligitur, vinum calicis aqua miscetur. Unde Joannes: Aquae populi sunt . Et ideo ne dividamur a Christo, non licet offerri vel aquam solam vel vinum solum, sicut nec granum frumenti solum sine aquae admistione in panem. Quod si quem movet, cum coenatis Salvator apostolis suum corpus ac sanguinem tradiderit, quare nos jejuni eadem sacramenta percipiamus; audiat quia tunc necesse erat typicum pascha consum
Abbreviated transcription (Latin):
runt inquit nouissimi pͥmi & pͥmi nouis¬
simi. quod iudei de capite uertantur in cau¬
dam. & nos de cauda mutemur in caput.
Unde moyses in deuteronomio. Aduena
qui tecum moratur ascendet suꝑte. ille erit
in caput. & tu eris in caudam. Quod tam̃
multi tam nouissimi quam pͥmi reꝓbent᷑.
terribili sententia sub. ditur. Multi
enim sunt uocati ad fidẽ. pauci uͦ electi ad

Expanded text:
runt, inquit, novissimi primi, et primi novissimi, quia Judaei de capite vertantur in caudam, et nos de cauda mutemur in caput. Unde Moyses in Deuteronomio. Advena qui tecum moratur, ascendet super te, ille erit in caput, et tu eris in caudam . Quod tamen multi, tam novissimi quam primi, reprobentur, terribili sententia subditur: Multi enim sunt vocati ad fidem, pauci vero electi ad
Abbreviated transcription (Latin):
ñs ascendit. corpꝰ autẽ non aseendit. s
leuatum ẽ. in cclum. illo leuante qui
ascendit. Si quis descendat uerbi gra de mon
te nudus. cum autẽ descenderit uestiat se.
recte utiꝙ dicimus nemo ascendit. nisi
qui descendit. nec uestẽ considera¬
mus quam secum leuauit. S ipsũ
qui uestitus. ẽ. solum dicinius ascendisse.
Et sieut moyses exaltauit serpentem ĩ
deserto. ita eraltari oportes filium horinus.
ut ominis qui credit in ipso non ꝑeat.s habe

Expanded text:
nim ascendit, corpus autem non ascendit, sed leuatum est in caelum illo leuante, qui ascendit. si enim quisque descendat uerbi grte nudus, cum autem ascenderit, vestiat se recte utique dicimus, nemo ascendit nisi qui descendit; nec vestem consideramus quam secum levavit, sed ipsum qui vestitus est, solum dicimus ascendisse. Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet filium hominis, ut omnis qui cre
Abbreviated transcription (Latin):
oderunt ammonentẽ ucẽ. & fugant ne arguant᷑
mala eorum. quȩ sunt impietas. incredulitas.
odium ȩternȩ lucis. & nolle eam aspicere. s uelle
in tenebris peccatorum remanere. Utiq omius
qui. ẽ. in intentione mali. & cum amore ipsuis
mau oꝑatur. odit lucem. quia detegit mala. &
ita nonuenit ad lucẽ ut ei iungatur. s: fugat. ne
mala quȩ ag it arguantur. Qui autẽ facit
ueritatẽ uenit ad lucem. ut manifestentur oꝑa
eius. quia in dõ sunt facta. Quia mitiumn
boni. ẽ. accusio mali. ueritatẽ facit. id . ẽ. ea quȩ
ueritas iubet. quicumq ãmonitus ꝑlucem sua
mala accusat. ut hec euis accusio & alia bona
quȩ fecit manifestentur. quod illuminatione

Expanded text:
oderunt admonentem lucem, et fugant ne arguantur oderunt admonentem lucem, et fugant ne arguantur mala eorum quae sunt impietas, incredulitas, odium aeternae lucis, et nolle eam aspicere, sed velle in tenebris peccatorum remanere. Utique omnis qui est in intentione mali et cum amore ipsius mali operatur, odit lucem, quia detegit mala, et ita non venit ad lucem, ut ei jungatur; sed fugat ne mala quae diligit arguantur. « Qui autem facit veritatem venit ad lucem, ut manifestentur opera ejus, quia in domo sunt facta. » Quiaboni est accusatio mali, veritatem facit, id est, ea quae veritas jubet, quicunque admonitus per lucem, sua mala accusat, ut haec ejus accusatio et alia bona quae facit, manifestentur quod illuminatione
Abbreviated transcription (Latin):
or eos audiamꝰ. qui negant ex hoc loco dic in
iudicii futurum. Dicunt enun. Si & ille qͥ
credit ñ ueniet in iudicium. & ille qui non
credit iam iudicatus. ẽ. ubi sunt quos iudica¬
turus. ẽ. dñs indie iudicii: Non intelli-¬
gunt p̃teritum tempꝰ poni ꝓ futuro. Nã
iudicatus. ẽ. d̃r dampnatus.ẽ. dĩ p̃scientia.
qui noure quid immineat non cre¬
dentib & ubi dr̃ non ueniet adiuidi¬
ciũ. ita intelligendum. ẽ. ñ ueniet ad damp¬
nationẽ. Hoc. ẽ. autẽ ndiciũ quia lux ue¬
nit in mundum. & duererunt homines ma-¬
gis tenebras quam lucẽ. Srant enim eorum mala
oꝑa. Omis eium qui male agit. odit lucẽ. & nͦ
uenit ad luicem. ut non arguantur oꝑa eiꝰ.
udicium dicit ȩternam dampnationẽ. quod erit
non cognoscere dm̃. sicut ȩterna uita . ẽ. cognoscere
eum. Quia lux uenit. uerbum scilicet in carnẽ.
& excitat & monet homines cognoscere sua mala
in quib omnes sunt. ꝓfecto illi uidicantur qui

Expanded text:
on eos audiamus, qui negant ex hoc loco diem judicii futurum. Dicunt enim: Si et ille qui credit, non veniet in judicium: et ille qui non credit, jam judicatus est: ubi sunt quos judicaturus est Dominus in die judicii? Non intelligunt praeteritum tempus poni pro futuro. Nam judicatus est, dicitur damnatus est Dei praescientia, qui novit quid immineat non credentibus, et ubi dicitur, non veniet ad judicium; ita intelligendum est, non veniet ad damnationem. Hoc est autem judicium, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebrt odit lucem; et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus. » Judicium dicit aeternam damnationem, quod erit non cognoscere Deum, sicuti aeterna vita est cognoscere eum. Quia lux venit, Verbum scilicet in carne, et excitat et monet homines cognoscere sua mala, in quibus omnes sunt; profecto illi judicantur qui
Abbreviated transcription (Latin):
si matheus dicit dñiñ interrogatum si
ucet sabbatis curare. nicbil repugnat
marro. & uicȩ. narrantib illos interrogatos a
dño. siicet sabbatis bene faccre an maie. Intel¬
ugendum namq ẽ. quod prius ipsi interroga¬
Uerunt dñm. deinde dñs eos. & illis taccnutib
ꝓposuit similitudinẽ de oue. Ipsi autẽ reple¬
ti sunt insipientia. & colloquebant᷑ adinuicẽ.
quid nam facerent iñu. Ie ronm
iuor ẽ. in causa. Non enuim culpa fuit
uel hominẽ manum extendere. uel iħm
sanare .s magna insipientia ẽ. de nece eiꝰ trac¬
tare. cuius beneficiis plurimum indigebant.
& secuti sunt eum multi. & curauit eos om̃s
Noluit iħ̾c dare phariscis occasionẽ impietatis.
contra se. Eugit itacr odientes. & accedit ubi
inuenit ꝑ amorem sequentes. unde curari me-¬
rentur. Et p̃cepit eis ne manifestatum eũ ͤ¬
faccrent. ut adimpleretur quod dictum ẽ. ꝑ

Expanded text:
i Matthaeus dicit Dominum interrogatum, si licet Sabbatis curare: nihil repugnat Marco et Lucae, narrantibus illos interrogatos a Domino: Si licet Sabbatis benefacere an male. Intelligendum namque est, quod prius ipsi interrogaverunt Dominum, deinde Dominus eos, et illis tacentibus, proposuit similitudinem de ove. Ipsi autem repleti sunt insipientia, et colloquebantur ad invicem quidnam facerent de Jesu. HIERON. Livor est in causa. Non enim culpa fuit vel hominem manum extendere, vel Jesum sanare; sed magna insipientia est de nece ejus tractare, cujus beneficiis plurimum indigebant. t secuti sunt eum multi, et curavit eos omnes. Noluit Jesus dare Pharisaeis occasionem impietatis contra se: fugit itaque odientes, et accedit ubi invenit per amorem sequentes, unde curari merentur. Et praecepit eis, ne manifestum eum facerent, ut adimpleretur quod dictum est per
Abbreviated transcription (Latin):
ta hominum. R Relinquentes enun mau¬
datum dĩ. tenetis traditionem hominum.
phariseorum furca rationis obtundit. id ẽ.
moysi & ysaiȩ increpatione. ut & nos here¬
ticos uerbis s cripture uincamus. Simulato¬
res iudei strepitu quidem labiorum dicunt.
mas ister scunus quia uerar es. exterioremꝙ
munditiam commendant. s: quia iminun.¬
da mente ueritati contradicunt. nequanuã
mercdem cum ueris cultorib habitur suit.
t conuocatis ad se turbis. dixit eis. Audite ꝙin¬
telligitt. Non quod intrat inos comquinat
hominem.s quod ꝓcedit exore. hoc comqui¬
ec sententia si tota de ore corꝑis. tia
accipiatur. absurda ẽ. Neq enu quẽ ñ
comquinat oẏbus. comquinat uomitus. Cy¬
bus quippe mos intrat. uomitus ex ore ꝓcedit.
s: ꝓculdubio priora uerba ꝑtinent ad os car¬
nis ubidicit. non quod intrat inos comaui¬
nat hominem. posteriora autem ad os cordis.
ubi aie. s quod ꝓcedit ex ore. coinquinat.
i hoc uerum ẽ. quare. Ieronimus.¬

Expanded text:
 Relinquentes enim mandatum Dei, tenetis traditionem hominum. Pharisaeorum furca rationis obtundit, id est, Moysi et Isaiae increpatione, ut et nos haereticos verbis Scripturae vincamus. Simulatores Judaei strepitu quidem labiorum dicunt: Magister, scimus quia verax es , exterioremque munditiam commendant; sed quia immunda mente veritati contradicunt, nequaquam mercedem cum veris laudatoribus habituri sunt. Et convocatis ad se turbis, dixit eis: Audite et intehominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquie sententia si tota de ore corporis accipiatur, absurda est. neque enim quem non coinquinat cibus, coinquinat uomitus. cibus quippe in os intrat, uomitus ex ore procedit. sed procul dubio priora uerba pertinent ad os carnis, ubi ait: non quod intrat in os, coinquinat hominem; posterubi ait: Sed quod procedit ex ore, coinquinat. Sic hoc verum est, quare idoloth
Abbreviated transcription (Latin):
emo ascendit. id .ẽ. ascendere facit ad
eminentiam suꝑnȩ uitȩ. nisi qui inde
descendit humiliando se. id.ẽ. filius dĩ quod
ẽ. uerbum patris nr̃am assumendo infirni
inquam ꝑ hoc. fauis hominis effectus. qui tam̃
in cȩlo.ẽ. hoc .ẽ. in illa ȩqualitate patris quam
antea habuit. Assunens quippe quod non
erat. non amisit quod erat. Aliter.¬

Expanded text:
emo ascendit, id est ascendere facit, ad eminentiam supernae vitae, nisi qui inde descendit humiliando se, id est Filius Dei, qui est Verbum Patris, nostram assumendo infirmitinquam, per hoc filius hominis effectus, qui tamen in coelo est, hoc est in illa aequalitate Patris quam antea habuit. Assumens quippe quod non erat, non amisit quod erat. Aliter
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicuntur de afflictione mortis. datur
consolatio de gaudio resurrectionis. Ae si dicat
martirib sius. Cur timetis ne ꝑcat quod iuel¬
sum dolet. quandoqͥdem & illud in uobis
ꝑire non potest q̃uod incisum non dolet:
Caro incisa dolet. capillus non dolet. A utee
Capillus de capite diserpuloꝵ dñi non ꝑibit.
qͦa ũ solum fortia gesta sc̃orum de quib dicit.
dũs custodit omuia ossa eorum. ses esuola

Expanded text:
dicuntur de afflictione mortis, datur consolatio de gaudio resurrectionis. Ac si dicat martyribus suis: Cur timetis ne pereat quod incisum dolet, quandoquidem et illud in vobis perire non potest, quod incisum non dolet? Caro incisa dolet, capillus non dolet. Aliter: Capillus de capite discipulorum Domini non peribit, quia non solum fortia gesta sanctorum, de quibus dicitur: Dominus custodit omnia ossa eorum , sed et vola
Abbreviated transcription (Latin):
aẜ̾o parare iubetur. hoc.ẽ. quod apłs ait. Et
si cognonimus xꝑ̃m. s iam nͨ nouimus. Et si
enim mortuus. ẽ. ex infirmitate carius. s iam
uuit exuirtute dĩ. Et cum uiderent
omnes mur murabant dicentes. quia ad ho¬
miriẽ peccatorem diuertisset. Manifestũ
ẽ. iudeos semꝑ gentium odisse uel nͦ intellex¬
isse saluitẽ. unde etiam fideles frẽs. dixerunt

Expanded text:
Christo parare jubetur, hoc est quod Apostolus ait: Et Christo parare jubetur, hoc est quod Apostolus ait: Et si cognovimus Christum, sed jam non novimus . Etsi enim mortuus est ex infirmitate carnis, sed jam vivit ex virtute Dei . Et cum viderent omnes, murmurabant, dicentes quia ad hominem peccatorem divertisset. Manifestum est Judaeos semper gentium odisse, vel non intellexisse salutem, unde etiam fideles fratres dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
uenerat. ut ꝑ iudeos transiret ad gentes.
Et cum uenisset ad locum. suspiciens itic
uidit illum. Lam enĩ sublimitate fidei
int̾ fructus nouoꝵ oꝑum. uelut infecunda al
titudiue arboris eminebat. ꝑ p̾cones autẽ uer¬
bi sui in quib erat uĩc & loquebatur. uenit
ad populum nationuꝰ. qui passionis eiꝰ fide iã
sublimis. etiam diuinitatẽ eiꝰ agnoscere ardet.
Suspiciens uidet. quia ꝑfidem a terrenis ele¬
uatum eligit eligentẽ se. & amat amantem se.
Et aixit ad eum. ⁊acheȩ festinans descende.
qͥi hodie ĩ domo tua oportet me manere. Et festi¬
nans descendit. & excepit illum gaudens. In¬
uitatus inuitat. quia si nondum audierat uo¬
cem inuitantis. audierat affectum. Itaq hoilie
indomo pusilli ⁊achei oportet illum manere.
ld .ẽ. noua lucis grã coruscante. in humili cre¬
dentiũ nationum corde quiescere. Q.uod autẽ
de sẏcomoro descendere. & sic in domo mansionẽ

Expanded text:
venerat, ut per Judaeos transiret ad gentes. venerat, ut per Judaeos transiret ad gentes. Et cum venisset ad locum, suspiciens Jesus vidit illum. Jam enim sublimitate fidei inter fructus novorum operum, velut infecunda arboris altitudine eminebat. Per praecones autem Verbi sui, in quibus erat Jesus et loquebatur, venit ad populum nationum: qui passionis ejus fide jam sublimis, etiam divinitatem ejus agnoscere ardet. Suspiciens vidit, quia per fidem a terrenis elevatum eligit eligentes se, et amat amantem se. Et dixit ad eum: Zachaee, festinans descende, quia hodie in domo tua oportet me manere. Et festinans descendit, et excepit illum gaudens. Invitatus invitat, quia si nondum audierat vocem invitantis, audierat affectum. Itaque hodie in domo pusilli Zachaei oportet illum manere, id est nova lucis gratia coruscante, in humili credentium nationum corde quiescere. Quod autem de sycomoro descendere, et sic in domo mansionem