comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ebecti. Tunc electi. quando conuersi
quantũ ad salutis initiũ. Quantũ ueso
addĩ p̃scientiam. non tunc elrcti. sed
ante constitutionẽ mundi. ficut ideni
dicit apłs. quod elegerit nos ante mundi
constitutionẽ. Duob ita modis ipsi inill
quia dilecti siue quia in uno populo
utriq fuerant. siur quia ex mnimicis se.¬
urentib usq ad sanguinẽ xp̃i. Quidã
oportebat impleri. sicut circa finr̃ epłȩ
ad romanos ait. Dico enin xp̃m minis¬
trũ fuisse circũcisionis ꝓpter ueritatẽ dei.
ad confirmandas ꝓmissiones patrũ. Gen.
tes antẽ suꝑ miscđia glorificare dm̃n. Scd̃m
istam miscđian dictũ ẽ. ⁊nimici propter
uos. Q uod & supra dixerat. illoꝵ dilectio.
salus gentib. Cum autẽ dixisset scđm
elrctionẽ ꝑpter patres. Addidit. Sine
penitentia enĩ sunt dona & uocatio dei.
Uides certe illos significari qui ꝑtinent
ad mimerũ predestinatoꝵ. de quib alio

Expanded text:
electi. Tunc electi, quando conversi, electi. Tunc electi, quando conversi, quantum ad dei praescientiam, non tunc electi sed ante constitutionem mundi, sicut idem dicit apostolus, quod elegerit nos ante mundi constitutionem. duobus itaque modis ipsi inimici, qui dilecti, siue quia in uno populo utrique fuerant siue quia ei inimicis saeuientibus usque ad sanguinem Christi quidam oportebat impleri, sicut circa finem Epistolae ad Romanos ait: Dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum. Gtes autem super misericordia glorificare deum. secundum istam misericordiam dictum est: Inimici propter uos, quod et supra dixerat: Illorum delicto salus gentibus. Cum autem dixisset: Secundum electionem propter patres, addidit: Sine paenitentia enim sunt dona et uocatio dei. uides certe illos siguificari, qui pertinent ad numerum praedestinatorum. de quibus alio
Abbreviated transcription (Latin):
illis ꝓdest ad sailutẽ quȩ ñ nisi per fidẽ
&e gram xp̃i capitur. si ꝓpter fidẽ patres
carissimi dõ sint eiubono diliguntur.
quos necesse ẽ. ꝓpt̃ hoc damnare quod
ꝓpter suam infidelitẽ aꝓphetarũ &
patriarcharum parentũ fide diserepan.¬
tes inimici sunt euangelio xp̃i : Siergo
hem̃i dõ quomodo peribunt: Eit si
ñ credunt. quomodo ñ peribunt: Sed
ꝓpter patres sine suo merito diliguntur.
quomodo & ꝑpt̾ patres ñ saluabuntur.
sed & si furrint noe dinihel & iob. in me.¬
dio eoꝵ filios impios ñ saluabunt. soli
salui erunt. Adhuc aliud obscurius
mihi erue deꝓfunde. & inuadũ ꝓfer.
Inepłam colosensiũ omniũ collegere
non possũ quod ait. nemo uos seducat
uolens inhimilitate & religione angłoꝵ
ouȩ ñ uidit ambulans frustra inflatꝰ
carnis sux̧. & ñ tenens caput. Dequib
angelis dicit : Si de inimicis & malis
quȩ illoꝵ religio aut quȩ humilitas:

Expanded text:
iiet gratiam Christi capitur, si propter fidem patrum carissimi Deo sint? cui bono diliguntur, quos necesse est propter hoc damnari, quod propter suam infidelitatem a prophetarum et patriarcharum parentum fide discrepantes, incarissimi deo, quomodo peribunt? et si non credunt, quomodo non peribunt? si propter patres sine suo merito diliguntur, quomodo et propter patres non saluabuntur? sed, etsi fuerint Noe Daniel et Iob in medio eorum, filios inpios non saluabunt, soli salui erunt. Adhuc aliud obscurius mihi erue de profundo et in uadum profer. in epistola Colosensium omnino colligere non possum quod ait: nemo uos seducat uolens in humilitate et religione angelorum, quae non uidit ambulans, frustra inflatus sensu carnis suae et non tenens caput. de quibus angelis dicit? si de inimicis et malis, quae illorum religio aut quae humilitas
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. Dicergo mihi benedicte doctor isrł.
quid sit quod dicit in psalmo quintode.¬
cimo. Sc̃is qui in terra sunt eiꝰ mirifica.¬
uit om̃s uoluntates suas inter illos. Multi.¬
plicatȩ sunt enĩ infirmitates eoꝵ. postea
accelerauert̃. Quos ait scõs qui int̾ra
sunt sc̃i: Numillos iudeos qui filii
carnis abrabe & ñ filii reꝓmissionis
excluduntur a semine quod in isaac uo.¬
catũ ẽ. ideo scõs int̾ra quia scĩ genere
carnali. uita autẽ sensuo terreni simt
qui terrena sapiunt & carnalia seruan.¬
tia iniretustate litterȩ consenescunt.
ñ renascentes in nouã creaturã. qui ñ
recepert̃ eũ ꝑ quẽ uetera transierunt.
& facta sunt noua: Sic eni forte eos
in hoc psalmo scõs appellat. quomodo
& in euangelio iustos ubi dicit. ñ ueni
iustos uocare. sed peccatores. Id est illos
iustos qui insc̃itate generis & littera legis
gloriantur. quib dicitur. Nolite gloria.¬

Expanded text:
domini. Dic ergo mihi, benedicte doctor Israel, domini. Dic ergo mihi, benedicte doctor Israel, quid sit quod dicit in psalmo quinto decimo: sanctis, qui in terra sunt eius, mirificauit omnes uoluntates suas inter illos. multiplicatae sunt enim infirmitates eorum, postea accelerauerunt. quos ait sanctos, qui in terra sint sancti? num illos Iudaeos, qui filii carnis Abrahae et non filii repromissionis excluduntur a semine, quod in Isaac uocatum est? ideo sanctos in terra, quia sancti genere carnali, uita autem sensuque terreni sunt, qui terrena sapiunt et carnali obseruantia in uetustate litterae consenescunt, non renascentes in nouam creaturam, quia non receperunt eum, per quem uetera transierunt et facta sunt noua? sic enim forte eos in hoc psalmo sanctos appellat, quomodo et in euangelio iustos, ubi dicit: non ueni iustos uocare sed peccatores, id est illos iustos, qui in sanctitate generis et littera legis gloriantur, quibus dicitur: nolite gloria
Abbreviated transcription (Latin):
modũ. quasi diuturnũ filentiũ loqua.¬
citate cõpensem. Cerũ quia religione
& brniuolentia qua me preoccupasti
ita inuisceratus es cordi meo. ut tãqu̾a
cũ amico uero conloquar. quicouid in
opere stili nr̃i utilit̾ elaboratũ eẽ. cognos.¬
cis. dõ gr̃as age. Si qua autẽ uitia mea
ꝑspicis. uti carissimus amicus ignosce.
E achem scilico finceritate dilectionis
mihi optans medicinã. qua concedis &
currentẽ litterarũ ꝑ latorem &
mihi in ipsius festinatione ꝓperanti
in mente irenert̃. ne sine corollario
mihi reseribas aliqua ꝓponã. Quae
si forte lucida sunt &e mihi uidentur ob.¬
scura. nemo prudentiũ filioꝵ qui forte
denr̃is inhora lectunculx huis circa te
steterint de insiprentia mea rideat. sed
ponus beni uolentia fratermȩ caritatis
faueat instruendo ut efficiar uidentiũ
particeps. & ex doctrina tua inluminatis
mentib considerantium mirabilia de lege

Expanded text:
modum, quasi diuturnum silentium loquamodum, quasi diuturnum silentium loquacitate compensem. uerum quia religione et beniuolentia, qua me praeoccupasti. ita inuisceratus es cordi meo, ut tamquam cum amico nere conloquar, quicquid in opere stili nostri utiliter laboratum esse cognoscis, deo gratias age: si qua autem uitia mea perspicis, ut carissimus amicus ignosce eadem scilicet sinceritate dilectionis mihi optans medicinam, qua concedis et currente litterarum perlatore et mihi in ipsius festinatione properanti in mentem uenerunt, ne sine corollario mihi rescribas, aliqua proponam. quae si forte lucida sunt et mihi uidentur obscura, nemo prudentium filiorum, qui forte de nostris in hora lectiunculae huius circa te steterint, de insipientia mea rideat, sed potius beniuolentia fraternae caritatis faueat instruendo, ut efficiar uidentium particeps et ex doctrina tua inluminatis mentibus considerantium mirabilia de lege
Abbreviated transcription (Latin):
inimicos aeccłe ostendendos eẽ. putaue.¬
runt. Quid eos qui restant nulla necen¬
ses disciplina coherendos. & ꝓponendũ
estimas impunitũ. tam inmanis furoris
exemplum: Non p̃terita undicando
pascere iram nr̃am studemus. sed miseri.¬
corditer infuturum consulendo sataginiꝰ.¬

Expanded text:
inimicos ecclesiae offendendos esse putaueinimicos ecclesiae offendendos esse putauerunt. quid eos, qui restant, nullane censes disciplina cohercendos et proponendum aestimas inpunitum tam immanis furoris exemplum? non praeterita uindicando pascere iram nostram studemus, sed misericorditer in futurum consulendo satagi
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt. & multa extorta prędantib
Perquẽ clarum factum ẽ. quã facile
illa uel omnino non frerent uel cepta
defisterent. si ciues maximȩq primad
ea fieri ꝑficiq urtuissent. Pro inde
in uni uersa illa eruitate non in nocen.¬
tes a nocentib. sed minus nocentes
a nocentiorib poteris fortasse discernere.
Nam in paruo peccati illi funt. qͥ metu
deterriti maximeq ne offenderent eos
quos in illo oppido plurimũ posse & ini¬
micos a eccłȩ nouerant. opẽ ferre ñ ausi
sunt. Sceberati autẽ om̃s ouib & si ñ
facrentib neq inmittentib tam̃ uolenti.¬
bus ista cõmissa sunt. sceleratiores qui
cõmiserunt. sceratissimi qui immisert̃.
Sed de in missione. suspinonẽ putemus
esse. ñ ueritatẽ nec discutiamus. Quar
nisi tornientis eoꝵ ꝑ quos inquiruntur.
inueniri omnino ñ possunt. demus etiã
ueniam timori eoꝵ qui potius dm̃ pro
ep̃o & seruis eiꝰ dep̃candum quã potenteᷤs

Expanded text:
ti sunt et multa extorta praedantibus. ti sunt et multa extorta praedantibus. per quem clarum factum est, quam facile illa uel omnino non fierent uel coepta desisterent, si ciues maximeque primates ea fieri perficique uetuissent. Proinde in uniuersa illa ciuitate non innocentes a nocentibus sed minus nocentes a nocentioribus poteris fortasse discernere. nam in paruo peccato illi sunt, qui metu deterriti maximeque, ne offenderent eos, quos in illo oppido plurimum posse et inimicos ecclesiae nouerant, opem ferre non ausi sunt; scelerati autem omnes, quibus etsi non facientibus neque inmittentibus tamen uolentibus ista commissa sunt; sceleratiores, qui commiserunt; sceleratissimi, qui inmiserunt. sed de inmissione suspicionem putemus esse, non ueritatem nec ea discutiamus, quae nisi tormentis eorum, per quos inquiruntur, inueniri omnino non possunt. demus etiam ueniam timori eorum, qui potius deum pro episcopo et semis eius deprecandum quam potentes
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is admponendũ ꝑditis metũ. quod
uidebatur apud acta dicere uolentib
publica iura negata sunt. E odemq
ipso dre ne uel diuinitus terrerentur
grando lapidationib reddita ẽ. qua
transacta continuo terciam lapida.¬
tionẽ. & postremo ignes aecebesiastieo
tectis atq hominib intulerunt. Unũ
feruoꝵ dĩ qui oberrans occurrere po.¬
tuit occiderunt. ceteris param ubi
potuerant latitantib partim qua po.¬
tuerant fugrentib Cum interea
contrusus atq coartatus quodã loco se
occultaret episcopus. ubi fe ad mortem
querentium uoces audiebat sibio mere¬
pantium. quod eo ñ in uento gratis tantõ
ꝑpetrassent scelus. Gesta sunt hȩc ab
hora ferme decima uisq ad noctis partĩ
non minimã. nemo conpescere nemo
suburnire temptauit illoꝵ quoꝵ esse
grauis posset Auctoritas. prȩter unum
peregrinũ. ꝑ quẽ & plurimi ferui dei
de manib interficere conantium libera.¬

Expanded text:
nostris ad inponendum perditis metum, quod nostris ad inponendum perditis metum, quod uidebatur, apud acta dicere uolentibus publica iura negata sunt eodemque ipso die, ne uel diuinitus terrerentur, grando lapidationibus reddita est, qua transacta continuo tertiam lapidationem et postremo ignes ecclesiasticis tectis atque hominibus intulerunt, unum seruorum dei, qui oberrans occurrere potuit, occiderunt ceteris partim, ubi potuerant, latitantibus partim, qua potuerant, fugientibus, cum interea contrusus atque coartatus quodam loco se occultaret episcopus, ubi se ad mortem quaerentium uoces audiebat sibique increpantium, quod eo non inuento gratis tantum perpetrassent scelus. gesta sunt haec ab hora ferme decima usque ad noctis partem non minimam. nemo compescere, nemo subuenire temptauit illorum, quorum esse grauis posset auctoritas, praeter unum peregrinum, per quem et plurimi serui dei de manibus interficere conantium libera
Abbreviated transcription (Latin):
in male facrendi securitate. Ueniam
quoq ñ tantũ nr̃is uerũ & alioꝵ instamꝰ
delictis mereri. quod impetrare nisi pro
correctis omnino ñ possumꝰ. Adiungis
etiam & dicis. Quanta possũ supplica.¬
cione deposco. ut si defenctenda res est
in noxius defendatur ab innocentib mo¬
bestia separetur. Accipe breuiter quȩ
cominissa sut. & noxios ab in nocentibus
discerne. Contra recentissimas leges
kalendis iunus festo paganoꝵ sacribega
sollẽpnitas agitata ẽ. nemint ꝓhibente.
tam insolenti ausu. ut quod nec iulian
tẽporib factũ ẽ. petulantissima turba
saltantiũ. in eodẽ prorsus uico ante fo¬
res tranfiret aeccłx̧. Quã re inlicitissi.¬
ma atq indignissimã clericis ꝓhibere
tẽptantib. Arccła lapidata ẽ. De indr
post dies ferme octo cũ leges notissimas
episcopiis ordini replicasfet. & dum ra
que iussa sunt ureluti implere disponim
iterũ aecebesia lapidata ẽ. Postera dre

Expanded text:
in male faciendi securitate. ueniam in male faciendi securitate. ueniam quoque non tantum nostris uerum et aliorum instamus delictis mereri, quod impetrare nisi pro correctis omnino non possumus. adiungis etiam et dicis: Quanta possum supplicatione deposco, ut, si defendenda res est, innoxius defendatur, ab innocentibus molestia separetur\'. Accipe breuiter, quae commissa sint, et noxios ab innocentibus ipse discerne. contra recentissimas leges Kalendis Iuniis festo paganorum sacrilega sollemnitas agitata est nemine prohibente tam insolenti ausu, ut, quod nec Iuliani temporibus factum est, petulantissima turba saltantium in eodem prorsus uico ante fores transiret ecclesiae. quam rem inlicitissimam atque indignissimam clericis prohibere temptantibus ecclesia lapidata est. deinde post dies ferme octo, cum leges notissimas episcopus ordini replicasset et dum ea, quae iussa sunt, uelut implere disponunt, iterum ecclesia lapidata est. postridie
Abbreviated transcription (Latin):
aderit ds̃. sieis ñ ita grauiter indignet᷑.
Alioquin & mansurtudo quã seruare
cupimus. & disciplina qua uti moderate
nitimur impediri porest. fideo aliud
in occulto placet sire iudicanti hoc tantũ
malum flagello aeriore plectendũ. sure
enam uehementius irascenti fiñ concor.¬
rectis nec ad se conuersis ad tẽpus ẽẽ. uolu¬
erit inpunitũ. Prȩscribit nobis quodam.
modo prudentia tua deꝑsona episcopali.
& dices patriam tuam. non leui populi
sui errato prolapsam. quod quidem si iu.¬
ris publici rigore uretiamur debet plec¬
ti seueriore censura. Sed episcopũ inqͥs
fas ñ ẽ. nisi salutẽ hominib imperure
& pro statu meliore causis acbesse. & apud
omnipotentẽ dm̃ ireniam alioꝵ mereri
delictis. hoc omnino seruare conamur.
ut seueriore censura nemo plectatur. neq
ab alio ullo intercedentib nobis. Et salu.¬
tem hominib cupimus imꝑtire. quę
posita ẽ. in recte ui uendi felicitate. non

Expanded text:
aderit deus, si eis non ita grauiter indignetur. aderit deus, si eis non ita grauiter indignetur. alioquin et mansuetudo, quam seruare cupimus, et disciplina, qua uti moderate nitimur, impediri potest, si deo aliud in occulto placet siue iudicanti hoc tantum malum flagello acriore plectendum siue etiam uehementius irascenti, si non correctis nec ad se conuersis ad tempus esse uoluerit inpunitum. Praescribit nobis quodam modo prudentia tua de persona episcopali et dicis patriam tuam non leui populi sui errato prolapsam. \'quod quidem si iuris publici rigore metiamur, debet plecti seueriore censura; sed episcopum, inquis, fas et pro statu meliore causis adesse et apud omnipotentem deum ueniam aliorum mereri delictis\'. hoc omnino seruare conamur, ut seueriore censura nemo plectatur neque a nobis neque ab alio ullo intercedentibus nobis, et salutem hominibus cupimus impertire. quae posita est in recte uiuendi felicitate, non
Abbreviated transcription (Latin):
brantur. ut quiuis intelligat quabe dȩmo¬
nium fit quod placari aliter non potest
nisi illic. non aires ñ quadrupedes. ñ deniq
sanguis humanus. fed multo scelestius
pudor inimanus tamosũã immolatus inerat.
hec dixi. ꝑpier quod seripsisti quantũ tibi
aetas fini ꝓxima ẽ. cupere te ut patriam
tuam incoloniẽ ac florentẽ relinquas.
Tollantur illa omĩa uana & insaua. conuer.¬
tanur homines aduerũ dĩ cultũ moresq
castos & pios. tunc patriam tuam florentẽ¬
uidebis. non opinione stultoꝵ. fed ueritate
sapientium. cum hȩc patria carnalis genera.¬
tiones tuȩ portio fuerit illius patrię. cui
non corpore sed fide nascimur. ubi omnes
sc̃ĩ & fideles dĩ post labores uelut hiremales
uitȩ huius. in termina arternitate flore.¬
bunt. Nobis itaq cordi est neq xp̃ianĩ
amittere mansurtudnẽ. neq ꝑnitiosum.
ceteris imitationis exemplum in illa ciui.¬
tate relinquere. Quomodo idagamus

Expanded text:
brantur, ut quiuis intellegat, quale daemobrantur, ut quiuis intellegat, quale daemonium sit, quod placari aliter non potest, nisi illic non aues, non quadrupedes, non denique sanguis humanus sed multo scelestius pudor humanus tamquam immolatus intereat. Haec dixi, propter quod scripsisti, quantum tibi aetas fini proxima est, cupere te, ut patriam tuam incolumem ac florentem relinquas. tollantur illa omnia uana et insana, conuertantur homines ad uerum dei cultum moresque castos et pios; tunc patriam tuam florenteuidebis non opinione stultorum sed ueritate sapientium, cum haec patria carnalis generationis tuae portio fuerit illius patriae, cui non corpore sed fide nascimur, ubi omnes sancti et fideles dei post labores uelut hiemales uitae huius intermina aeternitate florebunt. nobis itaque cordi est neque Christianam amittere mansuetudinem neque perniciosum ceteris imitationis exemplum in illa ciuitate relinquere. quo modo id agamus,
Abbreviated transcription (Latin):
pretanda sapientib. ita uero intemplis po.¬
pulis congregatis recitari huiuscemodi falu.¬
bres interp̃tationes heri & nudius tercius
audiuimus. Queso te sicine cȩcum est
humanũ genus aduersus ueritate. ut tam
aꝑta & manifesta non fentiat: Tot locis
pingitur. funditur. sculpitur. seribitur. le.¬
gitur. agiur. cantatur. saltatur. ⁊upiter
ad ulteria tanta cõmitiens. quantum erat
ut ñ suo faltim capitolio ista prohibens
lregeretur. Hȩc mala dedecoris impreta.¬
tisq plenissima sinemine ꝓhibente inpo.¬
pulis ferueant. adorenturꝰ intẽplis. rede¬
antur inthesauris. cum his uictimis in.¬
molant. uastetur pecus etiam pauperũ.
cumni hȩc histriones agunt & saltant. efsun¬
dantur patrimonia diuitũ ciuitates florere
dicuntur. Hoꝵ plane floꝵ ñ terra fertlis
non aliqua opulens uirtus. sed illa dea flora
digna mater inuenta ẽ. cuius ludi scenici
tam effusiore & licentiore turpidine cele.¬

Expanded text:
pretanda sapientibus. ita uero in templis popretanda sapientibus. ita uero in templis populis congregatis recitari huiusce modi salubres interpretationes heri et nudiustertius audiuimus. quaeso te, sicine caecum est humanum genus aduersus ueritatem, ut tam aperta et manifesta non sentiat? tot locis pingitur, funditur, tunditur, sculpitur, scribitur, legitur, agitur, cantatur, saltatur Iuppiter adulteria tanta committens; quantum erat, ut in suo saltem Capitolio ista prohibens legeretur? haec mala dedecoris impietatisque plenissima si nemine prohibente in populis ferueant, adorentur in templis, rideantur in theatris, cum his uictimas immolant, uastetur pecus etiam pauperum, cum haec histriones agunt et saltant, effundantur patrimonia diuitum, ciuitates florere dicuntur? horum plane florum non terra fertilis, non aliqua opulens uirtus sed illa dea Flora digna mater inuenta est, cuius ludi scenici tam effusiore et licentiore turpidine cele
Abbreviated transcription (Latin):
libidinẽ qua raprebatur. stimulis etiam
tantȩ Auctoritatis accendit. nullo modo
i illud flagitium uel concupiscendo la.¬
beretur. uel ꝑpetrando in mergeretur.
si catonẽ maluisset imitari quã iouem.
Sed quo pacto id faceret cũ intemplis
adorare cogeretur iouẽ potius quã cato.¬
nẽ: Cerum hec ex comordia quib impi.¬
orũ luxus & sacribega suꝑstitio conuince.¬
retur. ꝓferre forsitan non debrmus.
Lege uel recole in eisdẽ libris qũã prudent̃
disseratur. nullo modo potiusfe scriptio.¬
nes & actiones recipi comediarũ nisi mo.¬
res recipientium consonarent. Ita clarissimo¬
rum uiroꝵ in re publica excellentium &
de re publica disputantium auctoritate fir.¬
matur nequissimos homines freri cdeoꝵ inii.¬
tatione peiores. ñ sane ueroꝵ sed falsorum
atq fictoꝵ. At enĩ illa omĩa quȩ antiqui.¬
tus deuita deoꝵ moribq conscripta sunt
longe aliter funt intelligenda atq iiter¬

Expanded text:
libidinem, qua rapiebatur, stimulis etiam libidinem, qua rapiebatur, stimulis etiam tantae auctoritatis accendit, nullo modo in illud flagitium uel concupiscendo laberetur uel perpetrando inmergeretur, si Catonem maluisset imitari quam Iouem; sed quo pacto id faceret, cum in templis adorare cogeretur Iouem potius quam Catonem? uerum haec ex comoedia, quibus impiorum luxus et sacrilega superstitio conuinceretur, proferre forsitan non debemus. lege uel recole, in eisdem libris quam prudenter disseratur nullo modo potuisse scriptiones et actiones recipi comoediarum, nisi mores recipientium consonarent. ita clarissimorum uirorum in re publica excellentium et de re publica disputantium auctoritate firmatur nequissimos homines fieri deorum imitatione peiores non sane uerorum sed falsorum atque fictorum. At enim illa omnia, quae antiquitus de uita deorum moribusque conscripta sunt, longe aliter sunt intellegenda atque inter
Abbreviated transcription (Latin):
as̃. qui hȩc omnia quib animus humanus
diuinȩ socretati ad inhabitandam aeternã
cȩlestẽq ciuitatẽ instrunur & aptatur. ñ
solumiubet aggredienda uerum etiam
donat implenda. Inde ẽ. quod deorum
multoꝵ falsoꝵq simulaera & prȩdixit
euer sum iri. & p̃cepit euerti. Nihil eñi
homines tã in sociabiles reddit uitȩ per¬
uerfitate. qua illoꝵ deoꝵ imitatio. qua.¬
les describuntur & comendantur litteris
eoꝵ. Deniq illi doctissimi uiri qui rem
publicam ciuitatẽq terrenã qualis eis
esse debere uidebatur magis domresticis
disputationib requirebant uel etiam
describebant quã publicis actionib insti¬
tirebant atq formabant. egregios atq
laudabiles quos putabant homines potius
quã deos suos ⁊mitandos. proponebant
erudrende indoli iuuentuais. Et re
uera terrentianus ille adolescens qui ex.¬
pectans tabulam pictam in parrete ubi
pictura irerat de adulterio regis deorũ.

Expanded text:
deus, qui haec omnia, quibus animus humanus deus, qui haec omnia, quibus animus humanus diuinae societati ad inhabitandam aeternam caelestemque ciuitatem instruitur et aptatur, non solum iubet adgredienda, uerum etiam donat implenda. inde est, quod deorum multorum falsorumque simulacra et praedixit euersum iri et praecepit euerti. nihil enim homines tam insociabiles reddit uitae peruersitate quam illorum. deorum imitatio, quales describuntur et commendantur litteris eorum. Denique illi doctissimi uiri, qui rem publicam ciuitatemque terrenam, qualis eis esse debere uidebatur, magis domesticis disputationibus requirebant uel etiam describebant, quam publicis actionibus instituebant atque formabant, egregios atque laudabiles, quos putabant, homines potius quam deos suos imitandos proponebant erudiendae indoli iuuentutis. et re uera Terentianus ille adulescens, qui spectans tabulam pictam in pariete, ubi pictura inerat de adulterio regis deorum,
Abbreviated transcription (Latin):
derit. quod tantũ scelus si fuerit impu¬
nitum nulla digna correctiore prauoꝵ
florentẽ te patriam putas relicturum.
O flores non plane fructuũ sed spinarũ
Compara nc̃ utrũ malis florere patria
tuam pretate aninpunitate. correctis
morib an securis ausib. cõpara ista &
uide utrum in patrrȩ tue amore nos
uincas. utrũ eam magis ueriusq cupias
florere quã nos. In tuere paululũ ipsos
dere publica libros. unde illũ affectum
amantissimi ciuis ebibisti. quod nullus sis
patriȩ consulendi modus aut finis bonis.
Intuere obfecro te &x cerne quantis ibi laudib
fragalitas & continentia p̃dicetur. & erga
coniugale uinculum fides eertiq honesti
As probi mores quib cũ p̃pollet eiuitas. ue¬
re florerer dicenda ẽ. Hi autẽ mores in
aecclesus toto orbe crescentib tãq inscĩs au.¬
ditoriis populoꝵ docentur. atq discuntur.
&e maxime pretas qua uerus & uerax colat᷑

Expanded text:
derit. quod tantum scelus si fuerit inpuderit. quod tantum scelus si fuerit inpunitum nulla digna correctione prauorum, florentem te patriam putas relicturum? o flores non plane fructuum sed spinarum! compara nunc, utrum malis florere patriam tuam pietate an impunitate, correctis moribus an securis ausibus; compara ista et uide, utrum in patriae tuae amore nos uincas, utrum eam magis ueriusque cupias florere quam nos. Intuere paululum ipsos de re publica libros, unde illum affectum amantissimi ciuis ebibisti, quod nullus sit patriae consulendi modus aut finis bonis. intuere, obsecro te, et cerne, quantis ibi laudibus frugalitas et continentia praedicetur et erga coniugale uinculum fides castique honesti ac probi mores, quibus cum praepollet ciuitas, uere florere dicenda est. hi autem mores in ecclesiis toto orbe crescentibus tamquam in sanctis auditoriis populorum docentur atque discuntur et maxime pietas, qua uerus et uerax colatur
Abbreviated transcription (Latin):
officia debita p̃rogares. in eius aeterna
pace nullum gaudendi finẽ inirenturus
cuius ad tempus laborib nullũ tibi finẽ
stanueris consubendi. Uerum hoc donee
fiat. neq enim disperandũ ẽ. illam te
patriam posse adquirere. ueliam ad qui¬
rendam prudentissimȩ cogitare. ad oũ
te pater etiam qui in ista genuit ante ces¬
sit. hȩc ergo doneo fiat da nobis ureniam
si ꝑpt᷑ patriam nram quã cupimus nũq
relinquere contristamur patriã tuam
quã cupis florenẽ relinquere. de cuiꝰ
quidẽ florib sicũ tua prudentia chispu¬
temus ñ ẽ. uerendũ. ne tibi difficile
ꝑ suadetur. Nut uero etiam ñ facibe
occurrat quẽ ad modũ florere ciuitas
debeat. Com memorauit poeta ille
ur̃arũ clarissimus litterarũ quosdam
flores i taliȩ. sed nos inur̃a patria ñ tã
exꝑti sumꝰ quib floruit terra illa uirs
quã quib arferit armis. Immo uero
ñ armis sed fłamis irec arserit sed incen.¬

Expanded text:
officia debita praerogares in eius aeterna officia debita praerogares in eius aeterna pace nullum gaudendi finem inuenturus, cuius ad tempus laboribus nullum tibi finem statueris consulendi. Verum hoc donec fiat — neque enim desperandum est illam te patriam posse adquirere uel iam adquirendam pl\'Udentissime cogitare, ad quam te pater etiam, qui in ista genuit, antecessit — hoc ergo donec fiat, da nobis ueniam, si propter patriam nostram, quam cupimus numquam relinquere, contristamus patriam tuam, quam cupis florentem relinquere. de cuius quidem floribus si cum tua prudentia disputemus, non est uerendum, ne tibi difficile persuadeatur aut uero etiam non facile occurrat, quem ad modum florere ciuitas debeat. commemorauit poeta ille uestrarum clarissimus litterarum quosdam flores Italiae; sed nos in uestra patria non tam experti sumus, quibus floruit terra illa uiris, quam \'quibus arserit armis>, immo uero non armis sed flammis nec arserit, sed incen
Abbreviated transcription (Latin):
delictis. Quã obrẽ quanta possum sup.¬
plicatione deposco. ut si defendenda res
est. in noxius defendatur ab in nocentib
molestia separetur. Presta hoc quod scđm
naturam tuam peruides
postu.¬
lari. dedamnis facilis po
aberitaxatio. tantũ supplicia dep̾cam.
Acceptior dõ inuas domine insignis &
merito suscipiende frater. EPEAS c̃I¬
bili fratri nectario. augustinus.
Ianĩ senio frigescentib menbris. feruere
animũ tuũ patrrȩ caritate nec miror.
& laudo teq ñ tantũ ñ tenere memoriter.
urrũ etiam uita ac morib demonstrare.
quod nullus sit patriȩ consulendi modus.
aut finis bonis. ñ inuitꝰ immo etiam
libens accipio. Vnde suꝑnȩ cinusdã pate
incunis sc̃o amore ꝓ nr̃o modulo inter eos
quib ad illam capescendã consulimus.
prriclitamur atq laboramus. Talem
etiam te ipsũ ciuẽ habere uellemus. ut &ꝰ
portiunculȩ in hac terra peregrinanti nulli
consulendi modum finẽq cenferes. tanto
effectꝰ nrelior quanto meliori ciuitati

Expanded text:
m supplicatione deposco, ut, si defendenda res est, innoxius defendatur, ab innocentibus molestia separetur. praesta hoc, quod secundum naturam tuam peruides postulari. de damnis facilis potest haberi taxatio; tantum supplicia deprecamur. acceptior deo uiuas, domine insignis et merito suscipiende frater. XCIBILI FRATRI NECTARIO AUGUSTINUS. Iam senio frigescentibus membris feruere animum tuum patriae caritate nec miror et laudo teque non tantum tenere memoriter uerum etiam uita ac moribus demonstrare, quod nullus sit patriae consulendi modus aut finis bonis, non inuitus, immo etiam libens accipio. unde supernae cuiusdam patriae, in cuius sancto amore pro nostro modulo inter eos, quibus ad illam capessendam consulimus, periclitamur atque laboramus, talem etiam te ipsum ciuem habere uellemus, ut eius portiunculae in hac terra peregrinanti nullum consulendi modum finemque censeres tanto effectus melior, quanto meliori ciuitati
Abbreviated transcription (Latin):
tum est uos in libertate uocati estis fratres.
tantũ ne libertatẽ ⁊noccasionẽ caris detis.
sed ꝑ caritatẽ seruire inuicẽ. Cum ergo
irel hoc ipso officio litterarũ per caritatẽ
tibi seruiam. non absurde te dominũ uoco.
ꝓpter unum & uerũ dnm̃ nrm qui nobis
ista p̃cepit. Dil ec tissimo autẽ quod
scripsi. nouit ds̃ quod ñ solũ tediligã. sed
ita diligam ut mripsũ quando quidem
bene mihi sum conscius boname tibi op.¬
tare quȩ mihi. Honorabili uero quod
addidi. non adhoc addidi. ut honorarem
episcopatũ tuum. mihi enĩ ep̃s nones.
Neq hoc contumelia dictũ acceperis. sed
exanimo. quo in ore nr̃o debet. est est.
non non. Neq eñĩ ignoras aut quisquã
hominũ qui nos nouit ignorat. neq te
eẽ. xpiscopũ meum. neq me presbiterũ
tuum. Honorabilẽ igitur exea regula te
libenter appello. qua noui te eẽ. homine.
& noui hominẽ. adimagnrẽ dĩ & simili.¬

Expanded text:
tum est: Uos in libertatem uocati estis, fratres; tum est: Uos in libertatem uocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per caritatem seruite inuicem. cum ergo uel hoc ipso officio litterarum per caritatem tibi seruiam, non absurde te dominum uoco propter unum et uerum dominum nostrum, qui nobis ista praecepit. \'dilectissimo\' autem quod scripsi, nouit deus, quod non solum te diligam, sed ita diligam ut me ipsum, quando quidem bene mihi sum conscius et bona me tibi optare quae mihi. \'honorabili\' uero quod addidi, non ad hoc addidi, ut honorarem episcopatum tuum; mihi enim episcopus non es. neque hoc cum contumelia dictum acceperis,. sed ex animo, quo in ore nostro esse debet est est, non non. neque enim ignoras aut quisquam hominum, qui DOS nouit, ignorat neque te esse episcopum meum neque me presbyterum tuum. honorabilem igitur ex ea regula te libenter appello, qua noui te esse hominem et noui hominem ad imaginem dei et simili
Abbreviated transcription (Latin):
renda salute ꝑpetua. Multa a nobis audi.¬
erunt. multũ etiam ipsi rogauert̃. Sed
absit ut tales serui simus. quos ab ris rogari
peruides prouiua ciuitate mentis tuȩ ad hoc
eẽ. nitendũ seruatã mansurtudine & mo.¬
deratione xp̃iana. ut aut ceteros de terre:¬
amus eoꝵ imitari ꝑuersitatẽ. aut ceteraᷤᷤ
obtemus eoꝵ imitari correctionẽ. Dãpna
quȩ inlata sunt uel tollerantur axp̃ianis.
uel resareiuntur ꝑ xp̃ianos. animarũ nos
lucra quib ad quirendis cum periculo
etiam sanguinis inhiamus. & in loco illo
questuosios prournire. & aluis locis illo
exemplo non inprdiri desideramus. Dei
miscđia. nobis p̃stet de tua sailute gaudere.
omino dibectissimo & honorabili
frĩ maximino. augustinus prb̃t
arcołe catholicȩ indno falutẽ. Priusquã
adrem ueniam dequa tux̧ beniuolentrȩ
scribere uolui. tituli huius epłe ne uel te
uel alium quẽpiam mourat. rationem
breuiter reddam. Dño scripsi. quia scrip.¬

Expanded text:
irenda salute perpetua. multa a nobis audiirenda salute perpetua. multa a nobis audierunt, multum etiam ipsi rogauerunt; sed absit. ut tales serui simus, quos ab eis rogari peruides pro uiuacitate mentis tuae ad hoc esse nitendum seruata mansuetudine et moderatione Christiana, ut aut ceteros deterreamus eorum imitari peruersitatem aut ceteros optemus eorum imitari correctionem. damna, quae inlata sunt, uel tolerantur a Christianis uel resarciuntur per Christianos. animarum lucra, quibus acquirendis cum periculo etiam sanguinis inhiamus, et in loco illo quaestuosius provenire, et aliis locis illo exemplo non impediri desideramus. Dei misericordia nobis praestet de tua salute gaudere. OMINO DILECTISSIMO ET HONORABILI FRATRI MAXIMINO AUGUSTINUS PRESBVTER ECCLESIAE CATHOLICAE IN DOMINO SALUTEM. Priusquam ad rem ueniam, de qua tuae beniuolentiae scribere uolui, tituli huius epistulae, ne uel te uel alium quempiam moueat, rationem breuiter reddam. \'domino\' scripsi, quia scrip
Abbreviated transcription (Latin):
fint. hoc optamus. hoc quantũ innobis
ẽ. etiam inpensa oꝑa instamꝰ. Tertium
uero si ds uoluerit tamꝗ putrȩ noxium
resecari. ualde misericorditer puni&.
Si autẽ uel amplius uoluerit irel nehoc
quidẽ ꝑmiferit. altioris & ꝓfecto iustio.¬
ris consilii ratio penes ipsum ẽ. a nobis
curam officiumq oportet impendi quo¬
usq uidere conceditur. depręcantibus
eum ut animũ nr̃m apꝓbet quo cunctis
uolumus er̃. consultũ. nihilq freri sinat
ꝑ nos quod & nobis a eccłe fire non expre¬
dire longe melius nouit ipse qũa nos.
Modo cũ apud calamam effemiꝰ ut nr̃i
intam graui dolore uel consolarentur
afflicti uel sedarentur accensi. quantum
poruimus quod intẽpore oportuisse existi.¬
mauimus cum xp̃ianis egimꝰ. deinde ipsas
etiam paganos mali tanti capiit & causã
petentes abris uideremur ammisimus. ut
hac occasione ammoneremꝰ eos quid facere
deberent si sapirent. non tantũ ꝓ remouen.¬
da p̃senti sollicitudinẽ. uerũ etiam ꝓ inqͥ¬

Expanded text:
 hoc, quantum in nobis est, etiam inpensa opera instamus. tertium uero si deus uoluerit tamquam putre noxiumque resecari, ualde misericorditer puniet: si autem uel amplius uoluerit uel ne hoc quidem u permiserit, altioris et profecto iustioris consilii ratio penes ipsum est; a nobis curam officiumque oportet inpendi, quousque uidere conceditur. deprecantibus eum, ut animum nostrum adprobet, quo cunctis uolumus esse consultum, nihilque fieri sinat per nos, quod et nobis et ecclesiae suae non expedire longe melius nouit ipse quam nos. Modo cum apud Calamam essemus, ut nostri in tam graui dolore uel consolarentur afflicti uel sedarentur accensi, quantum potuimus. quod in tempore oportuisse existimauimus. cum Christianis egimus. deinde ipsos etiam paganos, mali tanti caput et causam, petentes, ut ab eis uideremur, admisimus, ut hac occasione admoneremus eos, quid facere deberent, si saperent, non tantum pro remouenda praesenti sollicitudine uerum etiam pro inqu
Abbreviated transcription (Latin):
omino insigni & merito suscipi¬
endo fratri augustino episcopo.
nectarius. Quanta sit caritas patrię.
qm̃ nosti prȩtereo. sola ẽ. enĩ quȩ pa¬
rentũ iure uincat affectũ. cuiussi ullus
esset consulendi modus. aut finis bonis
digne iam ab eiꝰ munerib meruimus
excusari. Sed qm̃ crescit in dres singulas.
dilectus & gr̃a ciuitatis. quantũq aetas
fini proxima ẽ. tantũ in colunẽ ac flo.¬
rentẽ relinquere patriam cupit. Ideirco
gaudeo primũ quod apud instructũ dis.¬
ciplinis omnib iuirũ mihi hic sermo ẽ.
institutus. In calamensi colonia multa
st̃ quȩ merito diligamꝰ. uel quod inea gens¬
ti sumus. uel quod eidem magna contu.¬
lisse uidemur officia. Haec ergo domine
prestantissime & merito suscipiendȩ non
leui populi sui errato ꝓlapsa ẽ. qđ quidẽ
si iuris publici rigore meciamur debet
plecti seurriore censura. Sed episcopum

Expanded text:
OMINO INSIGNI ET MERITO SUSCIPIENDO FRATRI AUGUSTINO EPISCOPO NECTARIUS. Quanta sit caritas patriae, quoniam nosti, praetereo. sola est enim, quae parentum iure uincat affectum. cui si ullus esset consulendi modus aut finis bonis, digne iam ab eius muneribus meruimus excusari. sed quoniam crescit in dies singulos dilectus et gratia ciuitatis, quantumque aetas fini proxima est, tantum incolumem ac florentem relinquere patriam cupit, idcirco gaudeo primum, quod apud instructum disciplinis omnibus uirum mihi hic sermo est institutus. in Calamensi colonia multa sunt, quae merito diligamus, uel quod in ea geniti sumus uel quod eidem magna contulisse uidemur officia. haec ergo, domine praestantissime et merito suscipiende, non leui populi sui errato prolapsa est. quod quidem si iuris publici rigore metiamur, debet plecti seueriore cen
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis ultimã cõm̃dauit apłs. Haec aut̃
causa p̾cipua fuit ista dicendi. in his bre.¬
uiter constrictis atq significatis. ñ pu.¬
taretur neglegendũ eẽ. quod sequitur.
quillã uitã agamus. in omni pretate &
caritate. Nequisquã sicut se habet hu.¬
manȩ cogitationis infirmitas existimaret.
non eẽ. ista facrenda ꝓhis aquib ꝑsecutio.¬
nẽ patrebatur Aeccła. cũ m̃bra xp̃i exom.¬
ni essent hominũ geitere colligenda.
Vncde adiungit & dicit. Hoc eñi bonũ ẽ.¬
& acceptum coram saluatori dõ nr̃o. qui
om̃s homines uult faluos fueri. & inagni.¬
tionẽ ueritatis uenire. Et ne quisqũã
diceret posse eẽ. salutis uiam inbona
conuersatione & unius dĩ omnipotentis
cultu sine participatione corporis & san¬

Expanded text:
uerbis ultimam commendauit apostolus. Haec autem uerbis ultimam commendauit apostolus. Haec autem causa praecipua fuit ista dicendi, ut his breuiter perstrictis atque significatis non putaretur neglegendum esse, quod sequitur: quillam vitam agamus in omni pietate et charitate: ne quisquam, sicut se habet humanae cogitationis infirmitas, existimaret non esse ista facienda pro his a quibus persecutionem patiebatur Ecclesia, cum membra Christi ex omni essent hominum genere colligenda. Unde adjungit et dicit: Hoc enim bonum e acceptum coram saluatore nostro deo, qui omnes homines uult saluos fieri et ad agnitionem ueritatis uenire. et ne quisquam diceret posse esse salutis uiam in bona conuersatione et unius dei omnipotentis cultu sine participatione corporis et san
Abbreviated transcription (Latin):
qualreumq nomen sue religionis minine
retinerent. Quod in eoꝵ figura etiam
decain seriptũ ẽ. quod constinuit ineo
dñs signũ. nequis occideret eũ. Deniq
cum dixisset neoccideris eos nequando
obliuiscantur legis tuȩ. uelut querere.¬
tur quod deillis esset facrendũ. ut in
aliquos usus testimoni uoritatis non
occidantur id ẽ. non consũmantur neq
obliuiscantur legis dĩ. continuo subiunx¬
it. Disꝑge illos inuirtute tua. Si eni
imo in loco essent terrarũ. ñ ad iuuaroe
testimonium p̃dicationẽ euangelii.
quȩ fructificat toto orbe terrarum.
Ideo disꝑge illos inuirtute tua. ut eius
ipsius cunis fuert̃ negatores. ꝑ secutores
interfectores. ubiq sint testes ꝑ ipsam
legẽ quã ñ obliuiscuntur. inqua ẽ. ille
ꝓphetatus quẽ ñ sequuntur. Neo enĩ
eis aliquid ꝓchest. quod eũ ñ obli uscim¬
tur. Aliud ẽ. eñi legẽ dĩ habere in
memoria. aliud intellectu & effectu.

Expanded text:
qualecumque nomen suae religionis minime qualecumque nomen suae religionis minime retinerent. quod in eorum figura etiam de Cain scriptum est, quod constituit eo dominus signum, ne quis occideret eum. denique cum dixisset: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legis tuae, uelut quaereretur, quid de illis esset faciendum, ut in aliquos usus testimonii ueritatis non occidantur. id est non consumantur neque obliuiscantur legis dei, continuo subiunxit: Disperge illos in uirtute tua. si enim uno in loco essent terrarum, non adiuuarent testimonio praedicationem euangelii, quae fructificat toto orbe terrarum. ideo: Disperge illos in uirtute tua, ut eius ipsius, cuius fuerunt negatores, persecutores, interfectores, ubique sint testes per ipsam legem, quam non obliuiscuntur, in qua est ille prophetatus, quem non sequuntur. neque enim eis aliquid prodest, quod eam non obliuiscuntur; aliud est enim legem dei habere in memoria, aliud in intellectu et effectu.
Abbreviated transcription (Latin):
deis intelligitur dicente. ne occideris eos.
nequando obliuiscantur legis tirȩ. conire¬
menter nihi uidetur intelligi ita esse
p̃muntiatũ eandẽ gentẽ. etam debellatã
atq subuersam inpopuli uictoris super¬
stitiones non fuisse cessuram sed inuetere
lege mansurã. ut apud eas esset testimo.¬
num scripturarũ toto orbe terrarum
ude Aeccła fuerat euocanda. Nullo eni
eui dentiore documento ostenditur gen.¬
tib quod saluberrime aduertitur. non
inopinatũ & repentinum aliquid insti.¬
tutũ spũ p̃suptionis humane. ut xp̃i
nomen inspe salutis arternȩ tanta auc¬
toritate p̃polleat. sedolim fuisse ꝓphetatũ
atq conscriptũ. Nam ipsa ꝓphetia qͥđ
aliud. nisi anris putaretur esse conficta
siñ de inimicoꝵ codicib ꝓbaretur: Idro
ne occideris eos ne ipsius gentis nomen
extinxeris. ne quando obliuiscantur le¬
gis tuȩ. Quod unq fieret. spiritus
& sacra gentiũ colere conpulsi penitus

Expanded text:
daeis intellegitur dicente: Ne occideris eos, daeis intellegitur dicente: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legis tuae, conuenienter mihi uidetur intellegi ita esse praenuntiatum: eandem gentem etiam debellatam atque subuersam in populi uictoris superstitiones non fuisse cessuram, sed in ueteri lege mansuram, ut apud eam esset testimonium scripturarum toto orbe terrarum, unde ecclesia fuerat euocanda. nullo enim euidentiore documento ostenditur gentibus, quod saluberrime aduertitur, non inopinatum et repentinum aliquid institutum spiritu praesumptionis humanae, ut Christi nomen in spe salutis aeternae tanta auctoritate praepolleat. sed olim fuisse prophetatum atque conscriptum. nam ipsa prophetia quid aliud nisi a nostris putaretur esse conficta, si non de inimicorum codicibus probaretur? ideo: Ne occideris eos, ne ipsius gentis nomen extinxeris, ne quando obliuiscantur legis tuae, quod utique fieret. si ritus et sacra gentium colere compulsi penitus
Abbreviated transcription (Latin):
illoꝵ sacrificioꝵ. quȩ immolabantur in
figura sanguinis xp̃i. Nec memor ero
nominũ illoꝵ ꝑ labia nrea. Nomina
quippe illoꝵ erant in multiplicatione
infirmitatũ. fornicatores. idolis serui.¬
entes. ad ulteri molles. masculoꝵ concubi.¬
tores. fures. auari. raptores. ebriosi. ma¬
ledici. & quicũq alii regnũ dĩ ñ possidi.¬
bunt. Sedubi habundarite percato ha.¬
bundauit gr̃ã. & postea accelerauerunt
Hȩx quidẽ fuert̃. sed abluti st̃. sed sc̃ĩficat
erit nominũ illoꝵ ꝑ labia sua. Sant
codices enrendatõres & ebectioris Aucto¬
ritatis ñ habent uoluntates suas sed uo¬
lintates mras. quod tantudẽ ualet.
quia ex ꝑsona filii dĩ dicitur. Ipse quis.¬
pe loquitur quẽ uerba illa euidenter
ostenchuint. quib & apostoli usi sunt. non
derel inques aninã meam in inferno nec
dabis scm̃ tuum uidere corrruptionem.
eas potest dicere uoluntas sus. Quod uͦ
inpsalmo quinquagesimo octauo de ui.¬

Expanded text:
illorum sacrificiorum, quae immolabantur in illorum sacrificiorum, quae immolabantur in figura sanguinis Christi, nec memor ero nominum illorum perlabia mea. nomina quippe illorum erant in multiplicatione infirmitatum fornicatores, idolis seruientes, adulteri, molles, masculorum concubitores, fures, auari, raptores, ebriosi, maledici et quicumque alii regnum dei non possidebunt. sed ubi abundante peccato superabundauit gratia et postea accelerauerunt, haec quidem fuerunt, sed abluti sunt, sed sanctificati erit nominum illorum per labia sua. sane codices emendatiores et electioris auctoritatis non habent \'uoluntates suas\' sed \'uoluntates meas\\ quod tantundem ualet, quia ex persona filii dei dicitur. ipse quippe loquitur, quem uerba illa euidenter ostendunt, quibus et apostoli usi sunt: Non derelinques animam meam in inferno nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem. eas potest dicere uoluntates suas. Quod uero in psalmo quinquagesimo octauo de Iu
Abbreviated transcription (Latin):
impios. Deinde paulo post eandẽ sen.¬
tentiam repetens. cõmendat inquit
suam caritatẽ ds̃ innobis. qm̃ eũ adhue
peccatores appellauit. Item in conseorñ
tib hoc idẽ aluis uerbis uersans. Si enim
cũ inimici essemus inquit reconciliati
sumus dõ ꝑmortẽ filii eiꝰ. Ne ꝑhoc in
tur multiplicata peccata eoꝵ. Lex enim
sub intrauit. ut habunlaret delictum.
Sed qm̃ ubi habundauit cdelictũ. super¬
habundauit & gr̃a. Ideo postea accelera.¬
uert̃. Non enĩ uenit ille uocare iustos
sed peccatores. quia ñ ẽ. opus medicus.
sed egrotantib. Quoꝵ scilicet multi.¬
plicatȩ sunt infirmitates. ut eis sanandi
esset necessaria tantȩ gr̃ȩ medicina. &
cuidimittuntur peccata multa dilige¬
ret multũ. Hoc einis uaccȩ & aspersio
sanguinis & crirentarũ multiplicatio
uictimarũ significabat. ñ effierebat.
Icleo deincrps dicit. Non congregabo
comienticula eoꝵ de sanguinib idest

Expanded text:
impios. deinde paulo post eandem senimpios. deinde paulo post eandem sententiam repetens: Commendat, inquit, suam caritatem deus in nobis, quoniam, cum adhuc peccatores eentibus hoc idem aliis uerbis uersans: Si enim, cum inimici essemus, inquit, reconciliati sumus deo per mortem filii eius. ac per hoc in tur multiplicata peccata eorum. lex enim subintrauit, ut abundaret delictum; sed quoniam, ubi abundauit delictum, superabundauit gratia, ideo postea accelerauerunt. non enim uenit ille uocare iustos sed peccatores, quia non est opus sanis medicus sed aegrotantibus, quorum scilicet multiplicatae sunt infirmitates, ut eis sanandis esset necessaria tantae gratiae medicina et, cui dimittuntur peccata multa, diligeret multum. Hoc cinis uaccae et aspersio sanguinis et cruentarum multiplicatio uictimarum significabat, non efficiebat. ideo deinceps dicit: Non congregabo conuenticula eorum de sanguinibus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
tate tua deduxisti. & uoluntariȩ genuit
nos uerbo ueritatis. & pluuiam uolinita.¬
riam segregans ds̃ hereditati tuȩ. & di.¬
uidens ꝓpriũ uniciuq ꝓut uult. & alia
innumerabilia. Proinde mirificauit
om̃s uoluntates suas in illis. in quib nisi
in sc̃is qui int̾ra sunt eiꝰ : Sienĩ terra
ficut supra ostendimꝰ potest accipi inbo.¬
no. & ubi ñ additũ ẽ. eius. quantoma.¬
gis ubi dicitur terra eiꝰ: Miras ergo
fecit om̃s uoluntates suas in illis. miras
omnino fecit. quia eos exdesperatione
mirabiliter liberauit. Ex hac ammira.¬
tione exclamat apłs. O altitudo diuiti.¬
arũ sapientiȩ & screntiȩ dĩ. Supra quip¬
pedixerat. Conclusit enĩ ds̃ om̃s in in¬
ficdelitate. ut omniũ misereatur. Nam
hoc etiam hic sequitur multiplicatȩ sunt
infirmitates eoꝵ. postea acceerauerunt.
Infirmitates posuit ꝓpercatis. ficut ad
romanos apłs dicit. Si eñ xp̃s cũ in fir¬
mi essemus adhuc iuxta tẽpus ꝓ impus
mortuus ẽ. hos dixit infirmos. quos

Expanded text:
tate tua deduxisti et: Voluntarie genuit nos uerbo ueritatis et: Pluuiam uoluntariam segregans, deus, hereditati tuae et: Diuidens propria unicuique, prout uult, et alia innumerabilia. proinde: Mirificauit omnes uoluntates suas in illis; in quibus nisi in sanctis, qui in terra sunt eius? si enim terra, sicut supra ostendimus, potest accipi in bono et ubi non additum est \'eius\', quanto magis ubi dicitur \'terra eius\'! miras ergo fecit omnes uoluntates suas in illis, miras omnino fecit, quia eos ex desperatione mirabiliter liberauit. Ex hac admiratione exclamat apostolus: 0 altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! supra quippe dixerat: Conclusit enim deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. nam hoc etiam hic sequitur: Multiplicatae sunt infirmitates eorum; postea accelerauerunt. infirmitates posuit pro peccatis, sicut ad Romanos apostolus dicit: Si enim Christus, cum infirmi essemus adhuc, iuxta tempus pro impiis mortuus est; hos dixit infirmos, quos
Abbreviated transcription (Latin):
istimo paruulos accipiendos manifestos
carnis filios. unde etiam scđm ista non
de porcina sed de filus expositionẽ manet
illa sententia qua dixerunt. sanguis
huius suꝑ nos. & suꝑ filios nr̃os. Ita enim
reliquerunt operũ suoꝵ reliquias par.¬
uulis suis. In quinto decimo autẽ psalmo
quod scriptũ ẽ. mirificauit uel mirificet
om̃s uoluntates suas inter illos. Nihil pro.¬
hibet intelligi. immo & conirementius
uidetur non inter illos sed in illis. fic enĩ
& greci codires habent. Sepe autem
quod habet illa lingua in illis nr̃i interp̃.¬
tantur inter illos ubi uidetur fententiȩ
conuenire. Accipiamꝰ ergo seĩs qui in
terra sunt eiis mirificauit om̃s uolunta.¬
tes suas imillis. cũ pleriq codices habent

Expanded text:
istimo paruulos accipiendos manifestos istimo paruulos accipiendos manifestos carnis filios. unde etiam secundum istam non de porcina sed de filiis expositionem manet illa sententia. qua dixerunt: Sanguis huius super nos et super filios nostros; ita enim reliquerunt operum suorum reliquias paruulis suis. In quinto decimo autem psalmo quod scriptum est: Mirificauit uel: Mirificet omnes uoluntates suas inter illos, nihil prohibet intellegi, immo et conuenientius uidetur non\'inter illossed in illis\'.sic enim et Graeci codices habent; saepe autem, quod habet illa lingua in illis, nostri interpretantur inter illos, ubi uidetur sententiae conuenire. accipiamus ergo: Sanctis, qui in terra sunt eius, mirificauit omnes uoluntates suas illis, quodplerique codic