comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ diaboł. qͥ quasi leo rugiens cir¬
cuit. & querit quomͦ possit intra¬
dñi deuastandũ. ¶ͥcustodes. nec
grex illius ⁊ muri ihrłm custo¬
diant᷑. & uallent᷑ eiꝰ auriho. Uñ
⁊ ad eosdem custodes atq docto¬
res: sermo dirigitur. Uos qui
recordamini dñi eiꝰq clem̃tiam
die ac nocte p̃cibꝰ fatigatis: caue¬
te ne ũꝗͣ in ore ur̃o sileat oratio.
ne detis silentiũ ei. subaudit᷑ dño:
s sẽꝑ molesti sitis. oportune inpor¬
tune: & imitamini int̃pellatricẽ
duri iudicis. Si enĩ ille m̃tis fero¬
ciã assidua imp̃catioe de posuit:
quanto magis pat̃ cȩlestis bona
dabit petentibꝰ se: Tã diu aũ roga¬
re debetis. donec ihrłm q̃ in udeis
concidit. ⁊ in exẽplũ ẽ atq male¬
dictũ: in totiꝰ orbis terrarũ laude
detis silentiũ ei. donec stabihat
⁊ ponat ihrłm laudem in terra
dicere: cuiꝰ sensus in suꝑioribus
ñ coheret: ñ ẽ enĩ similis si corri¬
gat. ⁊ faciat ihrłm gaudiũ suꝑ

Expanded text:
ugiens circuit, et quaerit quomodo possit intraDomini devastandum. Qui custodes nec grex illius et muri Jerusalem custodiantur et vallentur ejus auxilio. Unde et ad eosdem custodes atque doctores sermo dirigitur: O vos qui recordamini Domini, ejusque clementiam die ac nocte precibus fatigatis, cavete ne umquam in ore vestro sileat oratio. Ne detis silentium ei, subauditur, Domino; sed semper molesti sitis, opportune, importune, et imitemini interpella tricem duri judicis. Si enim ille mentis ferociam 742 assidua imprecatione deposuit, quanto magis Pater coelestis bona dabit petentibus se? Tamdiu autem rogare debetis, donec Jerusalem, quae in Judaeis concidit, et in exemplum est atque maledictum, in totius orbis terrarum laude detis silentium ei, donec stabiliat et ponat Jerusalem laudem in terra, dicere, cujus sensus in superioribus non cohaeret: Non est enim vobis similis, si corrigat, et faciat Jerusalem gaudium super
Abbreviated transcription (Latin):
mittra. & sic̃ sponsã ornauit me
monilbꝰ: & sic̃ terrã efferentẽ.
florẽ suũ. Et sic̃ ortꝰ semina sua
germinat: sic dñs d̾s ꝓferet ui¬
sticiã. ⁊ laudem in conspectu
Nomĩum gentiũ. Principium
capituli uixta laxx. qͥ dixcexũt
gaudio letabunt᷑ in dño. fini a

Expanded text:
mitra, et sicut sponsam ornavit mundo muliebri, et sicut terram efferentem florem suum, et sicut hortus semina sua germinat: sic Dominus Deus profert justitiam et laudem in conspectu omnium gentium. Principium capituli juxta LXX, qui dixerunt: Gaudio laetabuntur in Domino,
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad eũ locũ. ubi ñc capitulum
terminatũ ẽ. gaudebit sponsus
suꝑ sponsã. gaudebit suꝑ te d̾s tiuuiᷤ.
Seq promiserat diebus ac noctibꝰ
rogaturũ. ut saluator ⁊ iustus qͥ
ꝓmissus fuerat adueniret. & in¬
star lãpadis totũ illustraret or¬

Expanded text:
usque ad eum locum, ubi nunc capitulum terminatum est: Gaudebit sponsus super sponsa: gaudebit super te Deus tuus. Seque promiserat diebus ac noctibus rogaturum, ut Salvator et Justus qui promissus fuerat, adveniret, et instar lampadis totum illustraret or
Abbreviated transcription (Latin):
bere urores suas. quasi ñ habeãt.
quantomagis int̾ sponsũ ⁊ sponsã
erit scã coniuncho. Iste ẽ sponsꝰ.
de qͦ in duode uicesimo psalmoca¬
int᷑. Et ipse quasi sponsus ꝓcedẽs
de thalamo suo. Et ista sponsa
que crebro in cantico scribit᷑ can¬
ticoꝵ. que ñ habet rugã neq ma¬
culam: quã paulus desiderat
sponsa. iuuenisq cũ uͥgine. inqͥbꝰ
erẽplis sc̃a coniunctio ẽ: sic dñs
letabit᷑ in ea. cuius nomina fue¬
rint immutata. S uꝑ muros
tuos ihrłm constitui custodes:
totadie ⁊ tota nocte perpetuo ñ
tacebunt. Qͥ reminiscimini dñi
ne taceatis. & ne detis silentiu ei:
donec stabiliat ⁊ donec ponat

Expanded text:
n habeant: quanto magis inter sponsum et sponsam erit sancta conjunctio? Iste est sponsus de quo in duodevicesimo psalmo canitur: Et ipse tamquam sponsus procedens de thalamo suo . Et ista sponsa quae crebrius in Cantico scribitur Canticorum, quae non habet rugam nec maculam . Quam Paulus desiderat sponsa, juvenisque cum virgine, in quibus exemplis sancta conjunctio est: sic Dominus laetabitur in ea, cujus nomina fuerint immutata. Super muros tuos, Jerusalem, constitui custodes: tota die et tota nocte perpetuo non tacebunt: qui reminiscimini Domini, ne taceatis, et ne detis silentium ei, donec stabiliat et donec
Abbreviated transcription (Latin):
ge isto: ⁊ illas oportet me congre¬
gare. ut fiat unꝰ grex ⁊ unꝰ pas¬
tor. Hoc aũ subito faciet: ut qñ
omĩa fuerint desꝑata. tc̃ ingen¬
tẽ fortissimã congregent᷑. Q ue
lcet ex parte cotidie in ȩccłia

Expanded text:
ge isto, et illas oportet me congrege isto, et illas oportet me congregare, ut fiat unus grex, et unus pastor . Hoc autem subito faciet, ut quando omnia fuerint desperata, tunc in gentem fortissimam congregentur. Quae licet ex parte in E
Abbreviated transcription (Latin):
ta laco pͦpłs custodiens planta¬
głam seruabit᷑ creatoris. De bo¬
na plantatione ꝑ iheremiam
loquit᷑. d̾s. Ego plantaui uineã
bonã. totã uerã. Que in ysaia
appellat᷑ uinea sorech. Et quia
pauł conscientia uͥtutũ loquen¬
tis in se xp̃i dic̾e̾ poterat. uni¬
tatores mei estote sic̃ ⁊ ego &ͥ:
ideo ad chorintios loq̃bat᷑. Ego
plantaui apollo rigauit: ds aũ
incrementũ dedit. Plantati eni
in domo dñi: in atriis eiꝰ efflo¬
rescent. Tc̃ qͥ paruulus fuit. erit
in miha: auchens a dño. esto ha¬
bens potestatẽ. suꝑ quinq uel
decẽ ciuitates: ita ut appelletur
rat. mͥ minimo omĩum scõꝵ da¬
ta ẽ hec gr̃a: hic pͥnceps erit mag¬
nȩ gentis in cȩlestibꝰ: qͣndo tp̃r
constituto miserit dñs angłos
suos. & congregauerĩt ad eũ om̃s
scõs. a sũmo celo usq ad sũmũ
eiꝰ. ñ solũ de isrł. s ⁊ de gentiũ
ppło. quẽ significans loquebat᷑.
W alias oues habeo. q̃ ñ st̃ de gre¬

Expanded text:
ta, populus custodiens plantagloria servabitur Creatoris. De bona plantatione per Jeremiam loquitur Deus: Ego plantavi te vineam bonam, totam veram, quae in Isaia appellatur vinea Sorec . Et quia Paulus conscientia virtutum loquentis in se Christi, dicere poterat: Imitatoresideo ad Corinthios loquebatur: Ego plantavi, Apollo rigavit, Dominus autem incrementum dedit . Plantati enim in domo Domini, in atriis ejus efflorescent . Tunc qui parvulus fuit, erit in millia, audiens a Domino: Esto habens potestatem super quinque vel decem civitates ; ita ut appelletur rat: Mihi minimo omnium sanctorum data est gratia haec , princeps erit magnae gentis in coelestibus, quando tempore constituto miserit Dominus Angelos suos, et congregaverint ad eum omnes Sanctos, a summitate coeli usque ad summum ejus : non solum de Israel, sed et de gentium populo, quem significans loquebatur: Et alias oves habeo quae non sunt de gre
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ: qr factꝰ ẽ nob̾ scĩtas. iustica.
⁊ redẽptio. Ponitq simihtudine
duoꝵ in eccła agminũ: ꝑfectoꝵ
atq incipientiũ. ꝑfectos. sponsi
cõꝑat pulchritudini. Incipienteᷤ.
sponse assimilat ornatui. ꝑfec̃¬
tus erat paulus: qͥ quasi sponsꝰ
decoratus corona. atq decorand̾.
siue ut aquila transtulit. tena¬
nrã dicitur. sac̃dotii portans com¬
nã : loquentis in se aͥ auctorita¬
te dicebat. Certam boñ certaus.
cursũ consũmaui. fidem seruaui.
de cetero reposita ẽ mͥ corona
iusticiȩ. Et in alio loco. Quotqͦt gͦ
perfecti: hoc sapiamꝰ. Incipiens
aũ erat cõꝑatioẽ plenitudinis:
qn ex ꝑsona incipientiũ loque¬
bat᷑. Cũ essem paruulus. loque
sapiebam. sic̃ paruuł cogitabã
Et iterũ. Ex parte uidemꝰ. & ex
parte cognoscimꝰ: donec ueniat
quod ꝑfectũ ẽ. Et ideo sponse assi¬
milatur ornatui. que ornatur
mundo muliebri.: siue ut ceteri.
transtuler̃t uasis. ł monilibus
suis. Ponitq alterius cõꝑarionis

Expanded text:
tiae: qui factus est nobis sanctitas, justitia, et redemptio . Ponitque similitudinem duorum in Ecclesia agminum, perfectorum atque incipientium . Perfectos sponsi comparat pulchritudini; incipientes sponsae assimilat ornatui. Perfectus erat Paulus, qui quasi sponsus decoratus corona atque coronandus, sive, ut Aquila transtulit, nostra dicitur, sacerdoti portans coronam, loquentis in se Christi auctoritate dicebat: Certamen bonum certavi, cursum consummavi, fidem servavi: de caetero reposita est mihi corona justitiae . Et in alio loco: Quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus . Incipiens autem erat comparatione plenitudinis, quando ex persona incipientium loquebatur: Cum essem parvulus, sicut sapiebam, sicut parvulus cogitabam . Et iterum: Ex parte videmus, et ex parte cognoscimus, donec veniat quod perfectum est . Et ideo sponsae assimilatur ornatui, quae ornatur mundo muliebri, sive ut caeteri transtulerunt, vasis, vel monilibus suis. Ponitque alterius comparationis
Abbreviated transcription (Latin):
licta: ⁊ t̾ra tua ñ uocabit᷑ amplꝰ
desolata: s uocaberis uoluntas
mea in ea. & terra tua habitabit᷑.
Quia cõplacuit dño inte: ⁊ t̾ra
tua in habitabit᷑. Larx. Et nequi¬
quã ultra uocaberis derelicta:
⁊ terra tua ñ uocabit᷑ adhuc de¬
serta. Uocaberis enĩ uoluntas mea
⁊ t̾ra tua habitata. Pro syon⁊
Pro uideis: appellabunt᷑ rͥani.
Nec hoc eris uocabuloꝵ fine con
beris eprah. qͦd int̾pretat᷑ uolun¬
tas mea in ea. Et t̾ra tua q̃ priꝰ
uocabat᷑. semma desolata siue
deserta. postea uocabit᷑ Bola.
quod aqͥla int̾pretatꝰ ẽ essie¬
mene: syminachus. ⁊ theodotio.¬

Expanded text:
licta, et terra tua non vocabitur amplius licta, et terra tua non vocabitur amplius desolata: sed vocaberis voluntas mea in quia complacuit Domino in te: et terra tua inhabitabitur. LXX: Et nequaquam ultra vocaberis derelicta, et terra tua non vocabitur adhuc deserta. Vocaberis enim voluntas mea, et terra tua habitata. Pro Sion et pro Judaeis appellabuntur Christiani. Nec hoc eris vocabulorum fine coberis EPESI-BA , quod interpretatur voluntas mea in ea; et terra tua quae prius vocabatur SEMEMA , desolata sive deserta, postea vocabitur BULA , quod Aquila interpretatus est ἐσχημένη; Symmachus et Theodotio
Abbreviated transcription (Latin):
ardere finibꝰ: om̃s gentes illumi¬
nabit. Et cuncti reges uidebũt
de tua stẏrpe generatus ẽ. qui
in te exaltatus patibulo. om̃s tͣr
ad se. ita ut gentes uideant iusti¬
ciam. qua cunctoꝵ creator mi¬
sertus ẽ gentibꝰ. & reges głam illiꝰ.
qua glorificatꝰ in cruce ẽ: &s oĩa
suo imꝑio regna subiecit. Deniq
ei dñs imposuerit: dicens ad apłm.
petrũ. Tu es petrus. ⁊ suꝑ hanc
petrã edificabo ȩccłam meã: &
porte inferi ñ p̾̃ualebt̃ adu̾sus
eã. Que uocabulũ a nomine dñi
diriuauit. ut dicat᷑ dñicũ. Et po¬
pulus illius nequaꝗͣ ueteri noĩe
anus. Erit q quasi corona deco¬
ris in manu dñi: ⁊ quas diade¬
ma regni in manu cħ sui. qñ eã
coronauit turba credentium.
Et diadema imꝑii. quod marty¬
res gẽmarũ suarũ uarietate
distrixerit: cũ fuerit in manu
ꝙħ. ut fihũsuũ eoꝵ coronet
uictoriis. Uñ ⁊ apłs paulus loque¬
bat᷑ ad scõs: gaudiũ. o corona
mea. Non uocaberis ultra dere¬

Expanded text:
ardere finibus, et omnes gentes illuminabit . Et cuncti reges videbunt de tua stirpe generatus est, qui in te exaltatus patibulo, omnes traxit ad se: ita ut gentes videant justitiam ejus, qua cunctorum Creator misertus est gentibus: et reges gloriam illius, qua glorificatus in cruce est, et omnia suo imperio regna subjecit. Deniqueei Dominus imposuerit, dicens ad apostolum Petrum: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, rtae inferi non praevalebunt adversus eam . Quod vocabulum a nomine Domini derivavit, ut dicatur Dominicum. Et populus illius nequaquam veteri nomine anus. Eritque quasi corona decoris in manu Domini, et quasi diadema regni in manu Dei sui, quando eam coronaverit turba credentium, et diadema imperii, quod Martyres gemmarum suarum varietate distinxerint, fuerit in manu Dei ut filium suum eorum coronet victoriis. Unde et apostolus Paulus loquebatur ad Sanctos: Gaudium et corona mea. Non vocaberis ultra dere
Abbreviated transcription (Latin):
suã. Lauabit in uino stolã suã.¬
⁊ in sanguine uue palliũ. Iste ẽ
quẽ angłice potestates uidentes
ad patrẽ ascendere cruentũ. im¬
perant ceteris angłis. ⁊ ab eis au¬
diunt. Leuate portas pͥncipes ũa
⁊ eleuamini porte ȩt̃nales ⁊ intͦ¬
ibit rex głe. ¶s ẽ iste rer głe :¬

Expanded text:
suam; lavabit vino stolam suam, et sanguine uvae pallium suum . Iste est quem Angelicae potestates videntes ad Patrem ascendere cruentum, imperant caeteris Angelis, et ab eis audiunt: Levate portas, principes, vestras, et elevamini portae aeternales, et introibit rex gloriae. Quis est iste rex g
Abbreviated transcription (Latin):
donec ueniat qui ꝓmissus ẽ. &
splendore suo cunctũ orbem il¬
luminet. ¶s sit iste que querit.
quẽ uenire desiderat: ponit ma¬
nifestiꝰ. Donec egrediatur ut splen¬
dor iustus eiꝰ: & saluator eiꝰ ut lã

Expanded text:
donec veniat qui promissus est, et splendore suo cunctum orbem illuminet. Quis sit iste quem quaerit, quem venire desiderat, ponit manifestius: Donec egrediatur ut splendor justus ejus, et sal
Abbreviated transcription (Latin):
ficant. Hoc ẽ aũ hebraice consu¬
etudmis. ut ex rebus uocabula
sẽꝑ imponãt. sic̃ abram. qͥ priꝰ
dicebatur pat̾ excelsus. qñ au¬
diuit reꝓmissionẽ. ⁊ in semine
tuo benedicent᷑ om̃s gentes. ap¬
peliatus ẽ multar̃ gentiũ. id
abraham. Et cdño saluatori supra
nom̃ imponit᷑ : cito spolia detrahe
uelocit̾ predare. filii qͦq zebedei.
quoꝵ unus uoc̃e tonitrii emitte
poterat in pͥncipio erat uerbum.
& uerbũ erat apud dm̃ ⁊ d̾s erat

Expanded text:
icant. Hoc est autem Hebraicae consuetudinis, ut ex eventu rebus vocabula semper imponant: sicut Abram, qui prius dicebatur, pater excelsus: quando audivit repromissionem: Et in semine tuo benedicentur omnes gentes appellatus est pater multarum gentium, id est, Abraham. Et Domino Salvatori supra nomen imponitur: Cito spolia detrahe, velociter praedare . Filii quoque Zebedaei, quorum unus vocem tonitrui emittere poterat : In principio erat Verbum, et Verbum erat apud
Abbreviated transcription (Latin):
derelicta .Lxxx. Tte ꝑ portas me¬
as. ⁊ uiã facite p̾pło meo: ⁊ lapi¬
des de uia ꝓicite. Leuate signũ.
in gentes. Ecce enĩ dñs fecit au¬
ditũ usq ad extremũ terrȩ.
Dicite filiȩ syon. Ecce saluator
tuus uenit: habens m̃cedem¬
N suã secũ: & opus suũ ante faci¬
em suã. Et uocabit eũ populũ
sc̃m̃ redẽptũ adno. Tu aũ uoca¬
⁊beris requisita ciuitas: & ñ de
rehcta. Precipit custodibus
murorũ ĩhrłm. quibꝰ ante pre¬
ceperat ne tacerent. ne aliqn
orare desisterent. ut transeant
ꝑ portas ihrłm: ⁊ uiã faciant
ppło. ¶s semi uidei in ultimo

Expanded text:
derelicta. LXX: Ite per portas meas, et viam facite populo meo: et lapides de via projicite. Levate signum in gentes: ecce enim Dominus fecit auditum usque ad extremum terrae. Dicite filiae Sion: Ecce Salvator tuus venit, habens mercedem suam secum, et opus suum ante faciem suam: et vocabit eum populum sanctum, redemptum a Domino. Tu autem vocaberis requisita civitas, et non de elicta. Praecepit custodibus murorum Jerusalem, quibus ante praeceperat ne tacerent, ne aliquando orare desisterent, ut transeant per portas Jerusalem, et viam faciant populo. Quod semijudaei in ultimo
Abbreviated transcription (Latin):
iudeoꝵ qͥ ado recesserat. quã suꝑ
nationibꝰ que idolis seruiebãt. iii¬
debitis eos conu̾sos ad timorem
dĩ. laudare partẽ suã. haud du
tiũ atq unuentiũ. dupplicia pos¬
sidebunt: cũ ⁊ p̃sentibꝰ credider̃it
⁊ futuris. & habebt̃ leticiam
Sic terrã scđo possidebt̃. ⁊ gau¬
diũ sempit̾nũ erit suꝑ caput eoꝵ
ut qͥ possederãt terrã in iudeȩ
angustissimis finibꝰ. postea uni¬
uersũ orbẽ possideant. Dequa
terra pat̃ loquit᷑ saluatori. Postu¬
la a me & dabo tibi gentes here¬
ditatẽ tuã: & possessionẽ tuã ter¬
minos terrȩ. Hoc aũ prestitit
dns. qͥ diligit iuditii uitate: ⁊ odo
habet rapinã in holochausto. ꝓqͥ
ñ ex iniquitate consistat. Ergo
munera: que de rapinis st̃. ⁊ miqͥ¬
tate. Et dabo opiis eoꝵ in ueri.¬
tate: ⁊ fedus ꝑpetuũ feriã eis.

Expanded text:
i a Deo recesserat, quam super nationibus, quae idolis serviebant, videbitis eos conversos ad timorem Dei, laudare partem suam. Haud dubtium atque viventium, duplicia possidebunt: cum et praesentibus crediderint, et futuris. Et habebunt laetitiam am secundo possidebunt. Et gaudium sempiternum erit super caput eorum, ut qui possederant terram in Judaeae angustissimis finibus, postea universum orbem possideant. De qua terra Pater loquitur Salvatori: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Hoc autem praestitit Dominus, qui diligit judicii veritatem, et odio habet rapinam in holocausto. Pro qnon ex iniquitate consistat. Ergo munera, quae de rapinis sunt et iniquitate. Et dabo opus eorum in veritate, et foedus perpetuum feriam eis.
Abbreviated transcription (Latin):
ponã cũ eis. Et sciet᷑ in gentibꝰ
sem eor:⁊ nepotes eoꝵ in mecho
ppłoꝵ. Om̃is qui uiderit eos cog¬
noscet illos: quia isti st̃ semen
benedictũ ado. Ds̃ qͥ diligit
iusticiã atq iudigũ. ⁊ detestat᷑
holochausta uiolenta. quicqͥd
enĩ de rapinis ẽ. quasi merce¬
dem scorti reputat. ⁊p̃qum
rint terrã. & quos duphq leti¬
cia coronauerit. laborẽ dabit
iustisꝰ. siue ut meliꝰ habet᷑ in he¬
braico in uitate. ut nequaquã
sic̃ in lege. umbra uitatis. s ipse
sit ueritas. Et pactũ feriet sẽpi¬
ternũ: nõ quale moys dederat
quod preteriit: s pactũ eugłii.
de qͦ loquit᷑. Cȩlũ ⁊ terra ꝑtran

Expanded text:
ponam cum eis. Et scietur in gentibus semen eorum, et nepotes eorum in medio populorum. Omnis qui viderit eos, cognoscet illos, quia isti sunt semen benedictum a Deo. Deus qui diligit justitiam atque judicium, et detestatur holocausta violenta quidquid enim de rapinis est, quasi mercedem scorti reputat, et pretrint terram, et quos duplici laetitia coronarit, laborem dabit justis, sive ut melius habetur in Hebraico, in veritate: ut nequaquam sicut in Lege umbra veritatis, sed ipsa sit veritas. Et pactum feriet sempiternum, non quale Moysi dederat, quod praeteriit; sed pactum Evangelii, de quo loquitur C
Abbreviated transcription (Latin):
fuissemꝰ. uocabimini sac̃dotes ⁊ mi¬
nistͥ cħ quales erãt ⁊ filii dauid:
dauid erãt sac̃dotes dei. Isti for¬
titudinem gentiũ comedent:
⁊ in diuitiis earũ admirabiles
erunt. Corona enĩ patrũ gła

Expanded text:
dotes, et ministri Dei quales erant et filii David. David erant sacerdotes Dei . Isti fortitudinem gentium comedent, et in divitiis earum admirabiles erunt. Corona enim patrum gloria
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ. ñ ea suꝑbia que uitio ẽ cui
ds resistit. & humilibus dat gram:
s ea que ꝓpotentia & gła acci¬
pitur. Uñ ⁊ moysi cornuta facies
erat: qͥ dicere poterat. In te inii¬
cos nr̃os cornu uentilabimꝰ. Et ꝓ

Expanded text:
in vitio est, cui Deus resistit, ut humilibus det gratiam; sed ea quae pro potentia et gloria accipitur . Unde et Moysi cornuta facies erat , qui dicere poterat: In te inimicos nostros cornu ventilabimus . Et pro
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ aratores ⁊ uiitores. hoc ẽ filii
peregͥnoꝵ. ipsi quoq st̃ sacerdo¬
tes dĩ ad quos nc̃ ꝓpħa dicit. Uos
ministri dĩ nr̃i : dicet᷑ uobis. Haud
dubiũ qum ȩccłarũ pͥncipes sig¬
nificet. Uel certe de apłis intel¬
ligendũ ẽ: ut sit ordo. Cũ cem̃¬
tarii pastores. aratores degen¬
p̃positi: uoᷤᷤ de qͥbꝰ dictũ ẽ. rehqͥe salue

Expanded text:
sunt aratores et vinitores, hoc est, filii sunt aratores et vinitores, hoc est, filii peregrinorum, ipsi quoque sunt sacerdotes Dei, ad quos Propheta nunc dicit: Vos ministri Dei nostri, dicetur vobis: haud dubium quin Ecclesiarum principes significet. Vel certe de Apostolis intelligendum est, ut sit ordo: Cum caementarii, pastores, aratores et vinpraepositi, vos de quibus dictum est: Reliquiae salvae
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ hominibꝰ. qͥ añ idolis ser¬
uientes. & alien a testam̃to di
ac peregͥni a ꝓmissionibꝰ illius.
spem ñ habentes ⁊ sine do in scło.
nc̃ presunt eccłiis. & dura corda
gentihũ priꝰ q indomita ad frucꝰ¬
tus referendos. aratro fidei edo¬
mant: ut sementẽ doctrine dñi.
bonoꝵ operũ ubertate multipli¬
cent. U os aũ sacerdotes dñ uo¬
cabiniini: ministri dĩ nr̃i. Dicetur.
uobis. fõrtitudinẽ gentiũ come
confusiõe ur̃a dupplici ⁊ rubore:
laudabt partẽ suã. Propt̃ hoc
in terra sua dupplicia posside¬
bunt: leticia sempit̾na erit eis.
Quia ego dñs diligens iudiciũ
⁊ odio habens rapinã in holo
chausto. Laex. Uos au̾sac̃do¬
tes dñi uocabimini: ministri dei
nr̃i. fõrtitudinẽ gentiũ comederis:
⁊ in diuitias earũ eritis admira
ciam: n odi rapinas de iniquita¬
te. E dificatores urbiũ deser¬
tarũ. & pastores gregũ. qui ipsi

Expanded text:
gentium hominibus? qui ante idolis sergentium hominibus? qui ante idolis servientes, et alieni a testamento Dei, ac peregrini a promissionibus illius, spem non habentes; et sine Deo in saeculo, nunc praesunt Ecclesiis, et dura corda gentilium, priusque indomita, ad fructus ferendos aratro fidei edomant; ut sementem doctrinae Domini, bonorum operum ubertate multiplicent. Vos autem sacerdotes Domini vocabimini, ministri Dei nostri, dicetur vobis: Fortitudinem geconfusione vestra duplici rubore laudabunt partem eorum, propter hoc in terra sua duplicia possidebunt, et laetitia sempiterna erit eis. Quia ego Dominus diligens judicium, et odio habacerdotes Domini vocabimini, ministri Dei nostri. Fortitudinem gentium comedetis, et in divitias earum eritis admirabtiam: et odi rapinas ex iniquitate. Aedificatores urbium desertarum et pastores gregum, qui ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
s̃i q iusticiȩ. aut plantatio dñi
ad glorificandũ: ut cũ glorifica¬
t fuerint. ł ips glorificauerĩt
dñm. ȩdificent desertas a scło
ciuitãtes tiruinas antiquas
sciciniãiꝰ s n erunt pastores opti¬
mi: ut expulsis antiqͥs pastoribꝰ
quibꝰ ꝑ iherechielem dixerat ds̃.
o pastores isrł. ñ qͥd ñ pascunt se¬
metipsos pastores. ⁊ ñ mag̾ oues.
audiant cũ apło petro. pasce oues
meas. Mirũq inmodũ de cem̃ta¬
ris atq pastoribꝰ transibunt in
agricolis ior in aratores ⁊ umi¬
tores: ut possint cũ apło dĩcere.
Dĩ edificatio. d agricultura sumꝰ.
Deniq sebas ⁊ phariseos uinito¬
res ⁊ agricolas uideoꝵ. saluator
int̾rogat. Qd faciet uinitoribus
⁊ agͥcolis malis: Iilis responden¬
tibꝰ malos male ꝑdet. ⁊ uineam
dabit aliis agͥcolis: intulit. Au¬
feret᷑ a uob̾ regñ cħ & dabit᷑ gen¬
ti facienti fructꝰ eiꝰ. Que res int¬
pretatiõe ñ indiget. Quotꝰ eñi
ñ de alienigenis atq externarũ

Expanded text:
. ut plantatio Domini ad glorificandum: ut cum glorificati fuerint, vel ipsi glorificaverint Dominum, aedificent desertas a saeculo civitates, et ruinas antiquas scientiam; sed et pastores erunt optimi, ut repulsis antiquis pastoribus, quibus per Ezechielem dixerat Deus: O pastores Israel, numquid pascunt semetipsos pastores, et non magis oves ? Audiant cum apostolo Petro: Pasce oves meas . Mirumque in modum de caementariis atque pastoribus transibunt in agricolas, id est, in aratores et vinitores ut possint cum Apostolo dicere: Dei aedificatio, Dei agricultura sumus . Denique Scribas et Pharisaeos, vinitores et agricolas Judaeorum, Salvator interrogat, quid faciat vinitoribu agricolis? Illisque respondentibus: Malos male perdet, et vineam dabit aliis agricolis ; intulit; Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Quae res interpretatione non indiget. Quotus enim non de alienigenis, atque externarum
Abbreviated transcription (Latin):
tusq ẽ lugentes. Beati qͥ lugẽt:
qm̃ ipsi consolabunt᷑. Ut poneret
iugentibꝰ syon: ⁊ daret eis głam
coronãq ꝓ cinere. De quibꝰ fuit
⁊ apłs paulus: qͥ lugebat atq
dicebat. Tristicia enĩ mͥ ẽ: & dolor
continuus. Et iterũ. Optabã ego
ifrħte. Et ꝓptea lugentes atq plan¬
gentes. pro cinere oleũ gaudii
susceperunt: uidentes de udeis
plurimos credidisse. & stolam
acciꝑe mundissimã ꝓ lugubri
uestimento. Et uocabunt᷑ in
ea fortes iusticiȩ: plantatio dñi

Expanded text:
s: Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur ; ut poneret lugentibus Sion et daret eis gloriam coronamque pro cinere. De quibus fuit et apostolus Paulus qui lugebat Sion atque dicebat: Tristitia enim est mihi et dolor continuus : Et iterum: Optabam ego propterea lugentes atque plangentes, pro cinere oleum gaudii susceperunt, videntes de Judaeis plurimos credidisse, et stolam accipere mundissimam, pro lugubri vestimento. Et vocabuntur in ea fortes justitiae, plant
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris interp̾tat᷑ aduentu
dicens. Eoce nc̃ tẽpus acceptabile.:
ecce nc̃ dies salutis. De quo supra
plenius dixximꝰ. Sin aũ retͥbutio¬
ñ in meritis bonoꝵ.s in penis
dies ultionis: de iudaico pͦpło sen¬
tiendũ ẽ: in quẽ post passionem

Expanded text:
Salvatoris interpretatur adventu, dicens: Ecce nunc tempus acceptabile: ecce nunc dies salutis . De quo supra plenius diximus . Sin autem retributio non in meritis bonorum, sed in poenis itur ultionis, de Judaico populo sentiendum e
Abbreviated transcription (Latin):
lbertatẽ. p̃dicare annũ dñi ac¬
ceptũ. Quando conuolutũ i¬
brũ reddidit ministro: sedit.
& om̃iũ ocħ qͥerant in sinago¬
ga. attendebant eũ : cepitq ad
eos dicere. Hodie cõpleta ẽ scͥp¬
tura hec in auribꝰ ur̃is. Et om̃s
testimoniũ p̃bebant er ĩ mira¬
bant᷑ suꝑ sermonibꝰ gr̃ȩ. qͥ egre

Expanded text:
annum Domini acceptum. Quando convolutum librum reddidit ministro, et sedit; et omnium oculi qui erant in synagoga, attendebant eum, coepitque ad eos dicere: Hodie completa est Scriptura haec in auribus vestris, et omnes testimonium prabebant ei, et mirabantur super sermon
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ex parte cognoscimꝰ & ex par¬
te ꝓpħamꝰ. Cũ aũ uenerit quod
ꝑfectũ ẽ: ea q̃ ex parte st̃ destru
tiaret pauꝑibꝰ siue mansuetis.:
dicens eis in eugło. Beati pauꝑes¬

Expanded text:
enim ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus: Cum autem venerit quod perfectum est, ea quae ex parte sunt, destruetiaret pauperibus, sive mansuetis, dicens eis in Evangelio: Beati paupe
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. Uñ ⁊ saluator cũ uenisset
in naxaret in qua nutͥtꝰ erat pꝰꝗͣ
baptizatꝰ ẽ in iordane: ingres¬
sus ẽ iuxta consuetucdinẽ in die
sabbati synagogã eoꝵ. Cũq sur¬
rexiss ad legendũ : datꝰ ẽ hber¬

Expanded text:
tatis . Unde et Salvator cum venisset in Nazareth, in quo nutritus erat postquam baptizatus est in Jordane, ingressus est juxta consuetudinem in die sabbati synagogam eorum. Cumque surrexisset ad legendum, datus e
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tet᷑ in gaudiũ popħ syon: erit
omĩs iustꝰ. ñ ad breue tẽpus s
in perpetuũ. Et qr iustꝰ ẽ: terrã
mitũ possidebit. Nec mirandũ
si ad recipienda ꝓmissionis bona.
terrã mansuetoꝵ teneat atq ui¬
uentiũ: quã ꝓpħa suspirat dicẽs.
credo uidere bona dnĩi in terra

Expanded text:
 populus Sion erit omnis justus, non ad breve tempus, sed in perpetuum, et quia justus est, terram mitium possidebit. Nec mirandum si ad recipienda promissionis bona, terram mansuetorum teneat atque viventium, quam Propheta suspirat, dicens: Credo videre bona Domini in terra
Abbreviated transcription (Latin):
Et gaudebit sponsus suꝑspon¬
sam. ⁊ gaudebit suꝑ te ds̃ tuus.
larx. Et sic̃ habitans iuuenis cũ.
uͥginȩ : sic habitabt̃ filii tui. Ete¬
rit qͦmͦ letat᷑ sponsus suꝑ sponsã:

Expanded text:
Et gaudebit sponsus super sponsa, gaudebit super te Deus tuus. LXX: Et sicut habitans juvenis cum virgine, sic habitabunt filii tui. Et erit quomodo laetatur sponsus super sponsa,
Abbreviated transcription (Latin):
afflictã quondã. ⁊ captiuitat tra¬
ditã in ppło uideoꝵ. in uocatiõe
gentiũ reconcihet s. ita ut por¬
te eiꝰ sẽꝑ aperte sint: & nec die nec
nocte claudant᷑. & saluari cupien¬
tibus uigit̾ pateant: so⁊ ut ei in
gaudio ⁊ in tͥbulatiõe uolentibꝰ
credere introitꝰ ñ neget᷑. Et uife¬
rat᷑ ad eã fortitudo siue diuite
gentiũ : ⁊ reges ear minustrent. si¬
ue adducant᷑ ei quas captiui. GTũc
intelliges. cũ uideris eloq̃ntissimos¬
scħ atq doctissimos adduci ad fi¬
dem &ͥ. & stultã fieri sapienti am
sapientiũ ac prudentiã pruden¬
tiũ reꝓbari: ut fatuũ ħ sapien¬
tius sit hominibꝰ. Gentes aũ &
reges ear̃ qͥ seruire ȩccłiȩ nolue¬
rint bonã ⁊ utilem seruitutem.
ut in apħcã transeant dignita¬
tẽ : peribt̃ ea ꝑditiõe q̃ impiis p̃¬
parata ẽ. Et quicqͥd in eis fuerit.
rediget᷑ in sohtudinẽ qͥ habere
noluerint hospitẽ dm̃.
G̃ła libam ad te ueniet: & abies

Expanded text:
itati traditam in populo Judaeorum, in vocatione gentium reconciliet sibi, ita ut portae ejus semper apertae sint, et nec die nec nocte claudantur, et salvari cupientibus jugiter pateant, id est, ut ei in gaudio, et in tribulatione volentibus credere, introitus non negetur. Et inferatur ad eam fortitudo, sive divitiae gentium; et reges earum ministrent, sive adducantur ei quasi captivi. Quod tunc intelliges, cum videris eloquentissimos adduci ad fidem Christi; et stultam fieri sapientiam sapientium, ac prudentiam prudentium reprobari : ut fatuum Dei sapientius sit hominibus. Gentem autem et reges earum, qui servire Ecclesiae noluerint bonam et utilem servitutem, ut in Apostolicam transferant dignitatem, peribunt ea perditione, quae impiis praeparata est, et quidquid in eis fuerit, redigetur in solitudinem, qui habere noluerunt hospitem Deum. Gloria Libani ad te veniet, abies
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃ dñi di suꝑ me. ñ qͦ dñs ds ha¬
beat adñm d̾m: s qͦd iuxta dispen¬
sationẽ carnis assũptȩ. dicat ea
que humibia st̃. Ad quẽ psalmis¬
ta iã dixerat. Dilexisti iusticiã ⁊
odist iniquitatẽ: ꝓpt̾ea unãc te
consortibꝰ tuis. Quando enim
consortes nominant᷑. naturã
carnis intellige: quia ds consor¬
te substantiȩ suȩ ñ habet. Et qr
erat unctio sꝑualis. ⁊ neqͣquam
himiani corꝑis. ut in sac̃dotibꝰ
uideoꝵ: idcirco p̃ consortibus

Expanded text:
s Domini super me. Non quod Dominus Deus habeat Dominum Deum, sed quod juxta dispensationem carnis assumptae dicat ea quae humilia sunt. Ad quem Psalmista jam dixerat: Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem, propterea unxit te consortibus tuiconsortes nominantur, naturam carnis intellige, quia Deus consortes substantiae suae non habet. Et quia erat unctio spiritualis, et nequaquam humani corporis, ut fuit in sacerdotibus Judaeorum, idcirco prae consortibus,
Abbreviated transcription (Latin):
lecticȩ dic̾e̾ qͥppeã uideam᷑. ponã
exẽpla cõmunia. q̃ possint sim¬
plicẽ lectorẽ instruere. Filius m̃s
qui ad me species ẽ. & ex me ht̃
genus: fiho suo genꝰ ẽ. Dicã ⁊ ali¬
ud. quod alteri maius. alteri mi
tabunt᷑ in ferrũ: id÷ bruti qͦndã
⁊ insensibiles homines in eas ma¬
terias mutabunt᷑ : que utihtatẽ

Expanded text:
lectica dicere quidpiam videar, ponam lectica dicere quidpiam videar, ponam exempla communia, quae possint simplicem lectorem instruere. Filius meus, qui ad me species est, et me habet genus, filio suo genus est. Dicam et aliud, quod alteri majus, alteri mintabuntur in ferrum, id est, bruti quondam et insensibiles homines, in eas materias mutabuntur, quae utilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
hebraicã uitatẽ. ubera regũ sunt.
atq doctoꝵ. qͥbus nascentiũ in xͦ
erudit᷑. & nutͥtur infantia. Que c̃
suxeris ⁊ ꝑueneris ad sohdũ cibũ.
ut diuitias qͦq regũ huiuscemodi
comedas : tc̃ scies quod ego sũ sal¬
uator tuus. qͥ redemi te sangui¬
ne meo. d̾s siue fortis iacob.
Pro ȩre afferã aur̃. & ꝓ ferro affe¬
dibus ferrũ. &e ponã uisitationẽ
tuã pacẽ : ⁊ p̃positos tuos iusticã.
Non audietur ultra iniqͥtas in
terra tua: uastitas & contricio
in terminis tuis. Et occupabit
⁊salus muros tuos: & portas tuas
laudatio. Locx. Pro ȩre afferã
tͥ aur̃. & ꝓ ferro dabo tͥ argentũ:
⁊ferrũ. Et dabo tͥ pͥncipes tuos in
⁊pace: i ep̃os tuos in iusticia. Et
ñ audiet᷑ ultra iniqͥtas in t̾ra tua.
neq contͥtio ⁊ miseria in finibꝰ.
tuis. Sed uocabunt᷑ salutares
muri tui. ⁊ porte tue sculpture.
Eadem resꝓ locoꝵ quahtate al¬
teri genus: alteri speqes ẽ. Et
ne de artibus rethoricȩ ac dia¬

Expanded text:
Hebraicam veritatem, ubera sunt regum atque doctorum, quibus nascentium in Christo eruditur et nutritur infantia. Quae cum suxeris et perveneris ad solidum cibum, ut divitias quoque hujuscemodi regum comedas: tunc scies quod ego sum Salvator tuus, qui redemi te sanguine meo, sive Deus forPro ere adferam aurum et pro ferro adfedibus ferrum, et ponam visitationem tuam pacem et prepositos tuos iustitiam. Non audietur ultra iniquitas in terra tua, vastitas et contritio in terminis tuis, et occupabit salus muros tuos, et portas tuas laudatio. LXX: Pro aere afferam tibi aurum, et pro ferro dabo tibi argentum, ferrum. Et dabo principes tuos in pace, et episcopos tuos in justitia, et non audietur ultra iniquitas in terra tua, neque contritio et miseria in finibus tuis: sed vocabuntur salutare muri tui, et portae tuae sculptura. Eadem res pro locorum qualitate, alteri genus, alteri species. Et ne de artibus, rhetorica ac dia
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs ille qͥ dicit. ego sũ lux mundi:
Que lucet in tenebris: &s tenebre
eã ñ cõprehendert. ꝑ diem qͥppe
luctus nr̃i cõplebunt᷑. nequaꝗͣ.
plangentibꝰ in subu̾sõe ihrłm.: S¬

Expanded text:
dicit: Ego sum lux mundi , qui lucet in tenebris, et tenebrae eum non comprehenderunt ? Per diem quippe luctus nostri complebuntur, nequaquam plangentibus in subversione Jerus
Abbreviated transcription (Latin):
łͥ ultra sol in lucẽ diei. neq ortꝰ
lune lum̃ p̃bebit tͥ nocte. s erit
na: ⁊ cõplebunt᷑ des luctus tui.
Eex hoc capło cogimͣ omĩa que
dicta st̃ ⁊ dicenda. ad ultimũ re
dñs ipse lum̃ ꝑpetuũ: ut que chy¬
haste carnaht̃ asserunt esse cõ¬
plenda. nos sꝑuahit̃ futura creda¬

Expanded text:
 ultra in lucem diei, neque ortus lunae lumen praebebit tibi nocte; sed erit rna, et complebuntur dies luctus tui. Ex hoc capitulo cogimur omnia quae dicta sunt et dicenda, ad ultimum refDominus ipse lumen perpetuum, ut quae χιλιασταὶ carnaliter asserunt esse complenda, nos spiritualiter futura e
Abbreviated transcription (Latin):
cipit᷑ ł sꝑualt̃. Si carnalt̃. ui de¬
mus cesares romanos &ͥ iugo col¬
la submitt̾ẽ: edificare ȩccłas ex¬
pensis publicis. & adu̾sus ꝑsecu¬
tiones gentiũ atq insidias heti¬
coꝵ legũ cita pendere. Si sꝑuali¬
ter. quic̃q in eis continentia elo¬
quentia. scĩtate pͥncipes st̃. & aĩe
imꝑio carnis subiugãt seruitu¬
tẽ: ips administrãt. ł assistunt.
ł auxihant᷑ ei. Quãsepe ꝓpter ne¬
gligentiã deserit . ł ꝑsecutoꝵ ꝑcu

Expanded text:
iritualiter. Si carnaliter, videmus Caesares Romanos Christi jugo colla submittere, et aedificare ecclesias expensis publicis, et adversus persecutiones gentium atque insidias haereticorum Legum scita pendere. Si spiritualiter, quicumque in eis continentia, eloquentia, sanctitate, principes sunt, et animae imperio carnis subjugant servitutem, ipsi administrant, et assistunt, vel auxiliantur ei, quam saepe propter negligentiam de
Abbreviated transcription (Latin):
neq contͥtio ⁊ infelicitas in t̾mi¬
nis eiꝰ. Ubicũq enĩ iniqͥtas ẽ. &
pax perdit᷑ ħ omĩa consequent᷑.
salus muros tuos. siue saluator
de dñi: ut qͥ ingrediunt᷑ eã. pͥmũ
aiscant laudare dñm. ⁊ nomen
illius confiteri. Quod aũ lacr. ꝓ¬

Expanded text:
 contritio et infelicitas in terminis ejus. Ubicumque enim iniquitas est, pax perditur, haec omnia consequentur. salus muros tuos, sive salvator,de Domini: ut qui ingrediuntur eam, primum discant laudare Dominum, et nomen illius confiteri. Quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
per sequassat᷑ eccłam d: ⁊ postea
uãs electionis appellatꝰ ẽ. Cũ ħ
ita suerint expleca. ut intret.
gentiũ plenitudo: tc̃ om̃is istł
saluis fict. Et uocabit᷑ uere ci¬

Expanded text:
persequebatur Ecclesiam Dei, et postea vas electionis est appellatus . Cum haec ita fuerint expleta, ut intret gentium plenitudo, tunc omnis Israel salvus fiet. Et vocabitur vere ci
Abbreviated transcription (Latin):
larius: nonne tͥ uident᷑ excelse
quondã in scło arbores. ȩdificasse
nent ad te curui. siue reuerten¬
tes filii eoꝵ qui humiliauert̃ te.
n adorabt̃ uestigia pedũ tuoꝵ.
om̃s qͥ detraxerãt tib: de his de¬
bemus intelligere. qui ñ uolun¬
tate s necessitate st̃ xp̃iani: ce
metu osfense. regnantiũ tum̃tibꝰ
animis inohnant᷑ el certe qͥ

Expanded text:
larius, nonne tibi videntur excelsae quondam in saeculo arbores, aedificasse venient ad te curvi, sive revertentes, filii eorum qui humiliaverunt te: et adorabunt vestigia pedum tuorum, omnes qui detraxerant tibi, de his debemus intelligere, qui non voluntate, sed necessitate sunt Christiani: et metu offensae regnantium, timentibus a
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd aĩe in xͦ lactentes.⁊ in baptisma¬
te paruuloꝵ. de qͥbꝰ ⁊ petrus apłs
loquit᷑. quasi mͦ nati paruuli rati¬
onale ⁊ absq dolo lac desiderate:
sugãt lac apłoꝵ. Quibꝰ paruulss
atq lactentibꝰ loquebat᷑ & pau¬
lus. filioli mei qͦs iterũ parturio:
donec xp̃c formet᷑ in uob̾. & in
aho loco. Quasi nutrix fouens
filios suos: sic desiderantes uob̾

Expanded text:
mate parvulorum, de quibus et Petrus apostolus loquitur, Quasi modo nati parvuli, rationabile et absque dolo lac desiderate , sugant lac apostolorum. Quibus parvulis atque lactentibus loquebatur et Paulus: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . Et in alio loco: Quasi nutrix fovens filios suo
Abbreviated transcription (Latin):
thadaar &e thaassur. simul esse
cedendas. ut edificet᷑ tẽplum sy¬
on. ¶ͦd si ita ẽ : ubi erit aurea &
gẽmata ihrłm : Ubi uxoragni:
Ubi porte duodeq̃ gẽmar̃ uarie¬
tate distincte. Nisi forte muros
habebit. ⁊ fundam̃ta gẽmata: ⁊
tẽplũ qͦd ornatius esse deberet.
lignis ȩdificabit᷑. Quaratiõe com¬
pellim̾ omĩa sꝑituaht̃ accipere
quoo abies. cy parissus. pinus. & ce¬
orus excelse quondã lban arbo¬
res. glorificauerint tẽplũ cħ. &
locũ pedũ illius ⁊ nichtũ fecerĩt.
Ac ne longo sermone traham

Expanded text:
Thadaar, et Theassur, simul esse caedendas, ut aedificetur templum Sion . Quod si ita est, ubi erit aurea et gemmata Jerusalem? ubi uxor Agni? ubi portae duodecim gemmarum varietate distinctae? Nisi forte muros habebit et fundamenta gemmata, et Templum quod ornatius esse deberet, lignis aedificabitur. Qua ratione compellimur omnia spiritualiter accipere, quod abies, cyparissus, pinus, et cedrus, excelsae quondam Libani arbores, glorificaverint Templum Dei, et locum pedum illius, et inclytum fecerint. Ac ne longo sermone sensum
Abbreviated transcription (Latin):
Et aꝑient᷑ porte tue iugit᷑. die
ac nocte ñ claudent᷑: ut afferat᷑
ad te fortitudo gentũ. & reges
earũ adducantur. Gens enĩ &
regñ qͦd ñ seruierit tͥ ꝑibit: &
gentes soltudine uastabuntur.
laer. Et ȩdificabt̃ alienigene
muros tuos: ⁊ reges eoꝵ assistẽt
tur porte tuȩ. ut int̾ducant ad te
fortitudinẽ gentiũ. & reges ear̃ qͥ
adducendi st̃. Gentes enĩ ⁊ reges
qͥ ñ seruierĩt tͥ ꝑibt̃: & gentes so¬
litudine desolabunt᷑. Int̃ cete¬
ra quibꝰ ditat᷑ eccła ⁊ urbs salua¬
toris exstruit᷑. ahenigene qͦq &
filii peregͥnoꝵ edificãt muros eiꝰ.
ne hostis possit intrare. ne locũ

Expanded text:
ntur portae tuae jugiter, die ac nocte non claudentur: ut afferatur ad te fortitudo gentium, et reges earum adducantur. Gens enim et regnum, quod non servierit tibi, peribit: et gentes solitudine vastabuntur. LXX: Et aedificabunt alienigenae muros tuos, et reges eorum assistent tur, ut introducant ad te fortitudinem gentium, et reges earum qui adducendi sunt. Gentes enim et reges qui non servierint tibi, peribunt: gentes solitudine desolabuntur. Inter caetera quibus ditatur Ecclesia, et urbs Salvatoris exstruitur, alienigenae quoque et filii peregrinorum aedificant muros ejus, ne hostis possit intrare, nec locum
Abbreviated transcription (Latin):
in hebraico scͥptũ ẽ. Pona iusita¬
tionẽ tuã pacẽ: ⁊ p̃positos tuos.
iusticiã. In qͦ scͥpture scẽ ad miran¬
da maiestas. qͦd pͥncipes futuros
ȩccłȩ. ep̃os nominauit: quoꝵ. om̃is
uisitatio in pace ẽ: &s uocabulũ
dignitatis iniusticia: ut nequaꝗͦ¬

Expanded text:
braico scriptum est: Ponam visitationem tuam pacem, et praepositos tuos in justitiam. In quo Scripturae sanctae admiranda majestas, quod principes futuros Ecclesiae, episcopos nominavit, quorum omnis visitatio in pace est, et vocabulum dignitatis in justitia: ut nequa
Abbreviated transcription (Latin):
toto orbe terrar̃. ⁊ assũptis alis
sꝑc sc̃ festinare. iuata symina¬
chũ ⁊ theodotionẽ. ad fenestras
suas: iuxta aquilã ad cataratꝰ¬
tas suas: ut ingrediãt᷑ ȩccłiam.
siue doctores cũ discipłis. id est
columbas cũ pullis suis uolare ad
ȩcołam de insulis gentiũ q̃ uecta
uaticinia ꝓpħarũ expectabant
dñm. Naues qͦq tharsis id⁊ ma¬
ris. de quibꝰ in lbro uisionũ tiri
pleniꝰ diximꝰ: adducent filios
ȩccłȩ in pͥncipio fich. aur̃ argen¬
tũq portantes. Corde enĩ credi¬
tur ad iusticiã: ore aũ confessio
fit ad salutẽ. De qͦ auro ⁊ argen¬
to insexagesimo septimo psalmo

Expanded text:
s sancti, festinare, juxta Symmachum et Theodotionem, ad fenestras suas; juxta Aquilam ad cataractas suas, ut ingrediantur Ecclesiam. Sive doctores cum discipulis, id est, columbas cum pullis suis volare ad Ecclesiam de insulis gentium, quae juxta vaticinia Prophetarum exspectabunt Dominum. Naves quoque THARSIS , id est, maris, de quibus in visione Tyri plenius diximus, adducent filios Ecclesiae in principio fidei, aurum argentumque portantes. Corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem . De quo auro et argento in sexagesimo se
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ipsa deferens aurũ ⁊ thus
pacifico regi multa deportãs
⁊ ab eo maiora suscipiens. Cedar
uocant᷑ hismahelte. Et nabaioth
uniis ẽ fihoꝵ ismahel Exquoꝵ nomi¬
nibꝰ sohtudo appellat᷑: que frugũ
mops pectoꝵ plena ẽ. Per familia¬
ria gͦ nomina gentiũ barbarar
que uicine st̃ ifrħ: totiꝰ m̃di con¬
ipersio p̃dicat᷑. Madian qͥppe: in hoc
loco int̾̃pretat᷑ inquitas. Epha re¬
solutus. siue effundens. Saba: con¬
uersio ł captiuitas. Cedar. tenebre.
Nabaioth: ꝓpħie. Greges gͥ came¬
loꝵ iniqͥtatis uincłis resoluti. &
aĩas suas effundentes dõ. oꝑient

Expanded text:
et ipsa deferens aurum et thus, et ipsa deferens aurum et thus, pacifico regi multa deportans, et ab eo majora suscipiens . Cedar vocantur Ismahelitae, et Nabaioth unus est filiorum Ismahel, ex quorum nominibus solitudo appellatur, quae frugum inops, pecorum plena est. Per familiaria ergo nomina gentium barbararum, quae vicinae sunt Israeli, totius mundi conversio praedicatur. Madian quippe in hoc loco interpretatur iniquitas. Epha, resolutus, sive effundens. Saba, conversio, vel captivitas. Cedar, tenebrae. Nabajoth, prophetiae. Greges igitur camelorum, iniquitatis vinculis resoluti, et animas suas effundentes Deo, operient
Abbreviated transcription (Latin):
N congregabitur tͥ: arietes naba¬
ioth minustrabũt tͥ Offerent᷑ sup
placabili altari meo. & domũ
maiestatis mee glorificabo. Lex.
Et ueniẽt tͥ greges cameloꝵ: &
operient te cameli madiam &
dñi annũtiabunt. Oñs oues ce¬
dar congregabunt᷑ tͥ: a rietes na¬
baioth. uenient ⁊ offerent᷑ pla¬
cabiles suꝑ altare meũ: ⁊ domꝰ
orationis mee glorificabit᷑.
Post diuitias maris. & forgitu¬
dinẽ gentiũ. greges quoq came¬
lorũ. & dromedes madian &
uenient de saba. portantes au¬
rũ & thus. & quod his maius
ẽ : adnunti antes dñi salutare.
Uniu̾se qͦq oues cedar congre¬
gabunt᷑ eccłȩ. Et arietes naba
ioth ueniẽt: suie ut in hebraico
scͥptũ ẽ ministrabt̃. E offerent᷑
siue offerẽt uichimas suꝑ alta¬
re dñi. ut domꝰ eiꝰ inchta fiat.
Madian ⁊ epha regiones sunt
trans arabiã. fertiles cameloꝵ:
om̃isq ꝓuintia appellat᷑ saba.
Uñ fuit ⁊ saba regnia. q̃ uenit
sapientiã audire salomonis.

Expanded text:
: arietes Nabajoth ministrabunt tibi: offerentur super placabili altari meo: et domum majestatis meae glorificabo. LXX: Et venient tibi greges camelorum, et operient te cameli Madian et Domini annuntiabunt. Omnes oves Cedar congregabuntur tibi, arietes Nabaeoth venient, et offerentur placabiles super altare meum: et domus orationis meae glorificabitur. Post divitias maris et fortitudinem gentium, greges quoque camelorum, et dromades Madian etqui omnes venient de Saba, portantes aurum et thus: et, quod his majus est, annuntiantes Domini salutare. Universae quoque oves Cedar congregabuntbraico scriptum est, ministrabunt, et offerentur, sive offerent victimas super altare Domini, ut domus ejus inclyta fiat. Madian et Epha regiones sunt trans Arabiam, fertiles camelorum, omnisque provincia appellatur Saba, unde fuit et Saba regina, quae venit sapientiam audire Salomonis:
Abbreviated transcription (Latin):
acus hoc ẽ ꝑ artã ⁊ angustã uiam
q̃ ducit ad uitã. transiert̃ ad regna
çȩlori. latã uiã cũ sarcinis rehng̃n¬
tes que ducit ad tartar̃: immo qͥc¬
quid habebant. in dñi dona por¬
tabant: implentes illud qͦd scͥptũ ẽ.
Redẽptio aĩeuiri. ꝓpͥe duiitie. Que
enĩ apud homines sunt impossi¬
bilia: apud dm̃ possibilia st̃. Ha¬
bentes in muneribꝰ pͥncipaha. au¬
rũ. sensuũ. & thus odoris optinii.
atq dicentes. dirigat᷑ oratio mea
sic̃ incensũ in conspectu tuo. co xͥ
bonus odor sumꝰ in om̃i loco: exẽ¬
plo uirtutis suȩ cotidie nuntiãt
salutare cħ: ut om̃s oues cedar
congregent᷑ in ȩccła. & de erro¬
ris tenebris ad lucẽ transeant.

Expanded text:
acus, hoc est, per arctam et angustam viam quae ducit ad vitam, transierunt ad regna coelorum, latam viam cum sarcinis relinquentes, quae ducit ad tartarum. Immo quidquid habebant, in Domini dona portarunt, implentes illud quod scriptum est: Redemptio animae viri, propriae divitiae . Quae enim apud homines impossibilia, apud Deum possibilia sunt . Habentes in muneribus principalia, aurum, in sensu et thus odoris optimi, atque dicentes: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo. Et: Christi bonus odor sumus in omni loco ; exemplo virtutis suae, quotidie nuntiant salutare Domini, ut omnes oves Cedar congregentur in Ecclesia, et de erroris tenebris ad lucem transeant.
Abbreviated transcription (Latin):
le qͥ instar cameli portabat ĩ exgħo
diuiitiar᷑ pondera. ⁊ cameł erat noluit
dĩ audire consila. nec exonera¬
ri. ut abiecta sartina. alis colũ¬
be uolaret ad cȩlũ. propterea
tristis abiit. Et de istius modi

Expanded text:
le, qui instar cameli portabat in Evangelio divitiarum pondera, et camelus erat, noluit Domini audire consilia, nec exonerari, ut abjecta sarcina, alis columbae volaret ad coelum; propterea tristis abiit. Et de istius modi
Abbreviated transcription (Latin):
tes. qi ip̃i ridebt. Beati qͥ esuriũt ⁊
sigunt iusticiã. q̃m ip̃i saturabint᷑.
ut postꝗͣ dñi fuerit carne saturati
eructẽt añisermonẽ. ⁊ dicant ope¬
ra sua regi P opłs autiis õs¬
iusti in perpetuũ hereditabunt
t̃rã. germ̃ plantationis mee. opꝰ
manꝰ mee ad glorificandũ. Omi¬
mus erit in mille: ⁊ paruulus in
gentẽ fortissimã. Ego añs in tpr̃
eiꝰ subito faciã istud. Lara.
Popłs tuus. om̃s iusti. sẽꝑ posside
bt̃ terrã: custodiens plantationẽ¬
oꝑa manuũ suar̾ in głam. Quipar
uus ẽ erit in mulibꝰ: ⁊ qui mini
mus in gentẽ magnã. Ego dñs

Expanded text:
 ipsi ridebunt. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Ut postquam Domini fuerint carne saturati, eructent sermonem Domini, et dicant opera sua regi . Populus autem iusti, in perpetuum hereditabunt terram, germen plantationis mee, opus manus mee ad glorificandum. Minimus erit in mille et parvulus in gentem fortissimam. Ego Dominus, in tempore eius subito faiusti, in perpetuum hereditabunt terram, germen plantationis mee, opus manus mee ad glorificandum. Minimus erit in mille et parvulus in gentem fortissimam. Ego Dominus, in tempore eius subito faci
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ odio habita. ⁊ ñ erat qͥ aucili¬
aret᷑ ponã te exultationẽ ȩt̃nã.¬
i gaudiũ gn̾atioñ in gn̾atioes.
Et suges lac gentũ: ⁊ diuitias
regũ comedes. Et scies qr ego
ruite ds iacob. Que prius
fueras derelicta ⁊ odio habita.
fractis inte ramis. quia fruc̃¬
tũ ñ attulerãt. qͥ idcirco fracti
st̃. quia nullus erat qͥper te¬
tͣnsiret. ⁊ tͥ p̃beret aucilum:

Expanded text:
odio habita, et non erat qui auxiliaretur: ponam te exsultationem aeternam, gaudium generationum in generationes. Et suges lac gentium, et divitias regum comedes. Et scies quia ego rui te, Deus Jacob. Quae prius fuerat derelicta, et odio habita, fractis in te ramis, quia fructum non attulerant: qui idcirco fracti sunt, quia nullus erat qui pertransiret, et ibi praeberet auxi