comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ut multi uidere meruerũt. qͦtiens¬
cumq beatus martinus ad sacram ꝯsecran¬
di antistitis benedictionẽ. suꝑ caput eius
extendisset manũ : semꝑ ei p̃fata aditum
dabat columba. Tali igitur miraculo ande
gauensi sc̃e matri ecclesie maurilio ponti¬
fice constituto. et beato martino ad pro¬
priam sedem regresso: idem p̃ciosissimus
confessor xp̃i martinus referre sepiꝰ erat
solitus: quod ad benedicendũ mauriliũ
affuerit angelorũ exercitus. Ordinato
itaq in pontificali cathedra ad pastoralis
cure misterium. et custodiã xp̃i ouium
maurilio pontifice: tanta in eo dñi gr̃ã
rutilabat. ut non minora per eũ quam
dudũ per apłos signa et miracula fie¬
rent. Nam uerbis tantũ demones effuga¬
bat: egrotos uero sola oratione curabat.
S et cecis. imposito crucis signo uisum
reddebat. Sane paraliticos sepissime ad
pristinã corporis soliditatẽ. uerus medicꝰ
merito medicante reuocabat. Sunt etiã

Expanded text:
Nam, ut multi videre meruerunt, quotiensNam, ut multi videre meruerunt, quotienscumque beatus Martinus ad sacram consecrandi antistitis benedictionem super caput eius extendisset manum, semper ei praefata aditum dabat columba. 63 Tali igitur miraculo sanctae Andecavensi matri ecclesiae Maurilio pontifice substituto et beato Martino ad propriam sedem regresso, idem pretiosissimus confessor Christi Martinus referre saepius erat solitus, quod ad benedicendum Maurilium nctus sed etiam affuerit angelorum exercitus. 64 Ordinato itaque in pontificali cathedra ad pastoralis curae ministerium et custodiam Christi ovium Maurilio pontifice, tanta in eo domini gratia rutilabat, ut non minora per eum quam dudum per apostolos signa et miracula fierent. 65 Nam verbis tantum daemones effugabat, aegrotos vero sola oratione curabat, sed et caecis imposito crucis signo visum reddebat. Sane paraliticos saepissime ad pristinam corporis soliditatem verus medicus merito medicante revocabat. 66 Sunt etiam
Abbreviated transcription (Latin):
mo mirati sunt: sed quia simul mauri¬
lii iam nouerant et uirtutes et merita:
postposita statim priori ignorancia.
mox pari mente. ac uoto. in unã uenere
sentenciã. Acceptoq domni archiepiscopi
p̃cepto: celerrime dirigunt᷑ ad uirum.
Quem fisi ep̃i auctoritate. de propria
raptum ecclesia. martini p̃sentie nolen¬
tem sistunt. Qui dum cum beato mar¬
tino iam eccłam ingrederetur: statim
ad declaranda tanti sacerdotis merita
niueo eandore colũba diuinitꝰ elapsa:
super caput ipsius descendit. ac sedit. Quod
uidentes multi. ad bẽti martini mox sese uesti
gia ꝓstrauerunt: unanimes una uoce accla¬
mantes fideliter. mauriliũ episcopatu esse
dignissimũ: non ab hominib tantũ. sed
ab om̃ipotente electũ. ac demonstratum.
Tum maurilius tali uel miraculo uel p̾cib
uictus pariter et addictus: ut erat humilis
et mitissimus non contẽpsit imperium:
sed implens p̃ceptũ. suscepit sacerdocium.

Expanded text:
mo mirati sunt, sed quia simul Maurimo mirati sunt, sed quia simul Maurilii iam noverant et virtutes et merita, postposita statim omni priori ignorantia mox pari mente ac voto in unam venere sententiam. Acceptoque domni archiepiscopi praecepto, celerrime diriguntur ad virum, quem fisi episcopi auctoritate de propria raptum ecclesia Martini praesentiae nolentem sistunt. 61 Qui dum cum beato Martino iam ecclesiam ingrederetur, statim ad declaranda tanti sacerdotis merita niveo candore columba divinitus elapsa super caput ipsius descendit ac sedit. Quod videntes multi ad beati Martini mox se se genua prostraverunt unanimes una voce fideliter acclamantes Maurilium episcopatu esse dignissimum, non ab hominibus tantum sed ab omnipotente electum ac demonstratum. 62 Tum Maurilius tali vel miraculo vel precibus victus pariter et addictus, ut erat humilis et mitissimus, non contempsit imperium, sed implens praeceptum suscepit sacerdotium.
Abbreviated transcription (Latin):
urbana uel rusticana. nec non et uniuersa
nobilitas collectis etiam undiq sacerdotib
in unũ uenere concilium: conquirentes qͥs
eorum substitui deberet in pontificale mi¬
nisteriũ. S reuera aut nobilitatis uentoso¬
fauore. aut pecuniis subrogati: ad tanti
culminis dignitatẽ quidam alios p̃fere-¬
bant. Ideoq in unũ non ualebant uenire
decretũ: eoqd̃ etiã scriptũ sit ꝑ propħam
Dñs scit cogitaciones hominũ : qm̃ uane
sunt. Et iterũ. Quod non est a deo consi¬
nire ualerent: subito scĩssimum sc̃ẽ sedis
turonice archiep̃m cuius et potior erat
potestas ande gauensi ecclesie pontificẽ
eligere: nunciatur adesse martinũ. Huius
dum pene om̃s sentenciã p̃stolarent᷑. ait.
Uiri fratres: audite et attendite ꝯsilium
bonũ. Qui a deo uobis electus est pon¬
tifex: ipsum suscipite sacerdotẽ. Sane
maurilius calonnensis ecclesie p̃sbiter:
erit pontifex ũr. Quod audientes pri¬

Expanded text:
urbana vel rustica nec non et universa urbana vel rustica nec non et universa nobilitas, collectis etiam undique sacerdotibus, in unum venere concilium, conquirentes quis eorum substitui deberet in pontificale ministerium. Sed re vera aut ventoso nobilitatis favore aut pecuniis subrogati ad tanti culminis dignitatem quidam alios praeferebant. 57 Ideoque in unum non valebant venire decretum, eo quod etiam scriptum sit per prophetam: Dominus seit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt, et iterum: Quod non est a deo consinire valerent, subito sanctissimum sanctae sedis Turonicae archiepiscopum, euius et potior erat potestas Andecavensi ecclesiae pontificem eligere, nunciatur adesse Martinum. 59 Huius dum paene omnes sententiam praestolarentur, ait: Viri fratres, audite et adtendite consilium bonum. Qui a deo vobis electus est pontifex ipsum suscipite sacerdotem. Sane Maurilius Calonnensis ecclesiae presbiter erit pontifex vester. 60 Quod audientes pri
Abbreviated transcription (Latin):
amicis. Ite. ite. currite quantotius ad bea¬
tum uirum mauriliũ: et si obtinere potue¬
ritis ut ab illo merear uisitari: confido
quod per illũ restituar sanitati. Tunc pa¬
rentes ipsius et amici prepete cursu pro
femina beatũ uirum adierunt: piis p̃¬
cibus postulantes ut egrotam diucius
languentẽ. sua miseratione uisitaret.
Ille ubi hoc audiuit reminiscens illud
dicentis dñi benedictũ. infirmus fui et
uisitastis me: nec mora ꝓficiscitur cum
eisdem. Cũ autẽ uenisset ad domũ : de more
proprio prius ꝓstrauit se ad oracionẽ.
Deinde egram intuens: accepto benedic¬
ti olei liquore. mulieris m̃bra ꝑunxit.
Expleto namq unctionis officio. femina
surrexit incolumis: atq extimplo
restituta est sanitati: ut nichil eatenꝰ
putaretur pertulisse incõmodi. Int̾ea
dum talib uir beatus in p̃dio calonne
floreret meritis et uirtutib: urbs andega¬
ua proprio pastore uduatur. Tum plebs

Expanded text:
amicis: Ite, ite, currite quantotius ad beaamicis: Ite, ite, currite quantotius ad beatum virum Maurilium, et si obtinere potueritis, ut ab illo merear visitari, confido quod per illum restituar sanitati. 53 Tunc parentes ipsius et amici praepete cursu pro femina beatum Maurilium adierunt piis precibus postulantes. ut aegrotam diutius languentem sua miseratione visitaret. Ille ubi hoc audivit, reminiscens illud dicentis domini benedictum: Infirmus fui et visitastis me, nec mora proficiscitur cum eisdem. 54 Vento autem illo ad domum, de more proprio prius prostravit se ad orationem, deinde aegram intuens, accepto benedicti olei liquore mulieris membra perunxit. Expleto namque unctionis officio femina surrexit incolumis, itaque extemplo restituta est sanitati, ut nihil eatenus putaretur pertulisse incommodi. 55 Interea dum talibus vir beatus in praedio Calonnae floreret meritis et virtutibus, urbs Andecava proprio pastore viduabatur. 56 Tum plebs
Abbreviated transcription (Latin):
arreptus a demonio. fugere nititur. ne
curetur. S uir beatus furiosũ ꝑ exor¬
cismi grãm prius a demone liberauit:
et postmodiam ab om̃i crimine recepto
asino miseratus absoluit. Uerũptamen
pro nocturna quã ꝑpessus fuerat iniu¬
ria. neue uoto priori priuaretur ex toto.
qui necessitate ceperat inuolare ñ uicio.
tres illi sacerdos aureos dedit: sicq liberũ
abire ꝑmisit. Matrona uero quedam no¬
bilis. prediues opibus senatorio ex genere
urgeri. Quod cũ per duodecim annos
ꝑtulisset: om̃sq fere res suas in medicorũ
expensis impenderet: nullũ incolumitatis
remediũ assequr merebatur. S quanto cu¬
riosius totũ artis sue ingeniũ in illam im¬
pendere studuissent. tam semꝑ deterius
incõmodo grauabatur. Cum iam de eius
sanitate desperantes parentes eius de solis
sepulture necessariis admonebant. dicen¬
tes. non enim proficere potest periture
ulla uis medicaminis nr̃i: tum illa inqͥt

Expanded text:
arreptus a daemonio fugere nititur, ne arreptus a daemonio fugere nititur, ne curetur. Sed vir beatus furiosum per exorcismi graciam prius a daemone liberavit et postmodum ab omni crimine recepto asino miseratus absolvit. 50 Veruntamen pro nocturna quam perpessus fuerat latro iniuria, neve voto priori privaretur ex toto qui necessitate coeperat involare non vitio, tres illi sacerdos aureos dedit sicque liberum abire permisit. 51 Matrona quaedam nobilis, praedives opibus, senatorio ex genere do urgeri. Quod cum per duodecim annos pertulisset omnesque fere res suas in medicorum expensis impenderet, nullum incolumitatis remedium assequi merebatur, sed quanto curiosius totum artis suae ingenium in illam impendere studuissent, tanto semper deterius incommodo gravabatur. 52 Cum iam de eius sanitate desperantes parentes ipsius de solis sepulturae necessariis admonebant dicentes: Non enim proficere potest periturae ulla vis medicaminis nostri, turn illa inquit
Abbreviated transcription (Latin):
gens ab oracione maurilius. festine cucur¬
rit ad litus: et eleuato in aduersũ crueis
signo imperat procelle ne seuiret. Cedũt
mox deposito rigore spiramina. tumes¬
centes unde uertuntur in equora: subse¬
quiturq serena tranquillitas. Illesi ergo
naute ut ceperant nauigiũ expleuerũt:
et ad optatum portũ. sacerdotis adiuti
liare beato uiro. ut nunc eccłas nune
infirmos. eugłicum semꝑ cupiens ĩplere
p̃ceptũ: uerbiq dei fidelissimus dispen¬
sator sedule circuiret. Et ne ultra mo¬
dum fatigatus corpore defecisset: habe¬
bat humilis sessor asellum. quo sepius
utebatur. Quẽ nocturnis latro tẽporib
opprehensũ: furari non metuit. S infe¬
lix dum furatur asellũ arripit᷑ a demo¬
nio: et sic demens ꝑ toiam noctẽ uaga¬
bundus illudit᷑. Mane autem reddito:
ante fores beati uiri affuit ex sensis ip¬
se pariter cum asello. Crimen qđ ꝯmise¬
rat inuito primitus confitetur: deinde

Expanded text:
gens ab oratione Maurilius festine cucurgens ab oratione Maurilius festine cucurrit ad litus et elevato in adversum crucis signo imperat procellae ne saeviret. Cedunt mox deposito rigore spiramina. tumescentes undae vertuntur in aequora subsequiturque serena tranquillitas. 46 Illaesi ergo nautae ut coeperant navigium expleverunt et ad optatum portum sacerdotis adiuti liare beato viro, ut nunc ecclesias nunc infirmos evangelicum semper cupiens implere praeceptum verbique dei fidelissimus dispensator sedule circumiret. Et ne ultra modum fatigatus corpore defecisset, habebat humilis sessor asellum, quo saepius utebatur. 48 Quem nocturnis latro temporibus apprehensum furari non metuit, sed infelix dum furatur asellum arripitur a daemonio et sic demens per totam noctem vagabundus illuditur. Mane autem reddito ante fores beati viri affuit exsensis ipse pariter cum asello. 49 Crimen quod commiserat invito primitus confitetur, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
et defuncto uitã. et captiuo adquireret
libertatẽ. Negotiatores deniq ut sibi
retroacta p̾sũptio indulgeretur: multis
donariis ipsum honorauer̃t et locum.
Que prope omĩa uir beatus. in usus
pauperũ deputauit. Nimirũ p̃terea
ut necessitudo cõpellit humana: argis
haut modica mercib referta. ꝑ ligelim
uehebatur. Que cum contra calonnã
ascenderet: subito turbato cũ flamine
ponto. nauis in uertiginẽ rotabatur.
frangitur antenna. et nunc prora fub¬
rigitur eleuata in fluctus: nunc pup¬
pis deprimitur. inter undarũ hiatus.
uicti ergo naute. tanteq tẽpestatis
timore perterriti. de p̾senti iam desperantes
salute. obliti omĩa nauis armamenta iece¬
runt. solum tantũ p̃stolantes interitum:
cum repente ĩmensis clamare uocib cepe¬
runt dicentes. Miserere uir xp̃i maurili:
nostro suocurre naufragio. Potes enim hoc
optinere cum xp̃o: qui post funus uitã
ad quisisti defuncto. Ad quorũ uoces exur¬

Expanded text:
et defuncto vitam et captivo adquireret et defuncto vitam et captivo adquireret libertatem. 42 Negociatores denique, ut sibi retroacta praesumptio indulgeretur, multis donariis ipsum honoraverunt et locum. Quae prope omnia vir beatus in usus pauperum deputavit. 43 Nimirum praeterea. ut necessitudo compellit humana, Argis haud modica mercibus referta per Ligerim vehebatur. Quae cum contra Calonnam ascenderet, subito turbato cum flamine ponto navis in vertiginem rotabatur, frangitur antemna et nunc prora subrigitur elevata in fluctus, nunc puppis deprimitur inter undarum hiatus. 44 Victi autem nautae tantaeque tempestatis timore perterriti, de praesenti iam desperantes salute, obliti omnia navis armamenta iecerunt solum tantum praestolantes interitum, cum repente inmensis clamare vocibus coeperunt dicentes: Miserere, vir Christi Maurili, nostro succurre naufragio! Potes enim hoc obtinere cum Christo, qui post funus vitam adquisisti defuncto. 45 Ad quorum voces exsur
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptũ exequentib: ĩmensis captiuus
clamare uocib cepit. Miserere et succurre
serue dei: quem deuote liberandus expe¬
tii. Sacerdos uero flexis solo paululum
genib: rursusq eleuatis ad celũ manib
inquit. Dñe deus omp̃s qui in angustia
constitutis. et de tua miscd̃ia uere confi¬
dentibus. celeri pietate succurris: subueni
huic captiuo. pro quo te supplex exoro.
Ad hanc nẽpe sacerdotis uocem. tanta uis
febrium dñm ipsius arripuit: ut ante
ret. Tum tanta formidine ceteri ꝑcellun¬
tur. metuentes ne sese terra uiuos absor¬
beret: ut unanimes expeterent sacerdo¬
tem. flebiliter postulantes. quatinus et
sibi indulgentiã. et defuncto suis meri¬
tis adquireret uitã. Uir uero beatus
nimiũ metuens ne ipse occasio et causa
illius esset ꝑdicionis : ꝓstratus terre im¬
mensis planctib et crebris singultibus
inuocat xp̃m: ut defuncto redderet ani¬
mam. Nec antea surrexit a solo: donec

Expanded text:
praeceptum exequentibus, immensis captivus praeceptum exequentibus, immensis captivus clamare vocibus coepit: Miserere et succurre, serve dei, quem devote liberandus expetii. 38 Sacerdos vero flexis solo paululum genibus rursusque elevatis ad caelum manibus inquit: Domine deus omnipotens, qui in angustia constitutis et de tua misericordia vere confidentibus celeri pietate succurris, subveni huic captivo pro quo te supplex exoro. 39 Ad hanc nempe sacerdotis vocem tanta vis febrium dominum ipsius arripuit, ut anteqret. 40 Tum tanta formidine caeteri percelluntur metuentes, ne se se vivos terra absorberet, ut unanimes expeterent sacerdotem flebiliter postulantes, quatinus et sibi indulgentiam et defuncto suis meritis adquireret vitam. 41 Vir vero beatus nimium metuens. ne ipse occasio et causa illius esset perditionis, prostratus terrae inmensis planctibus et crebris singultibus invocat Christum, ut defuncto redderet animam, nec antea surrexit a solo, donec
Abbreviated transcription (Latin):
aut necessitudine ꝯmeandi aut desiderio
sacerdotẽ uisendi. ꝑ calonne p̾dium iter
agebant. Pretereuntib autẽ secus edem
beati confessoris : unus eorũ qui uenituri
ducebantur. magno ꝓsiliens impetu. eccle¬
siam ingressus est. Et prouolutus cum
lacrimis pedib confessoris: orabat ut su¬
is p̃cibus aut p̃ciis sese pro dei amore re¬
dimeret. secũq retineret: qui furtim de
propria captiuatus patria. uendendus du-¬
cebatur in alienã. Cuius uerbis et fletib
suum patrioticũ recognoscens. cõmotus
pia mente est sacerdos: nec mora pro
captiuo ipsius. dñm supplicaturꝰ egredit᷑:
humiliterq supplicabat ut sibi uende¬
retur: quatinus a se seruicio absolutus.
liber ad patriã reuerteretur. S cum dñs
ipsius sũma obstinatione id fieri posse
negaret: annuit suis ut ipsum de eccła
uelociter extraherent. Cedentib autem
ministris. uimq facientib. ac dñi sui

Expanded text:
aut necessitudine commeandi aut desiderio aut necessitudine commeandi aut desiderio sacerdotis visendi per Calonnae praedium iter agebant. 35 Praetereuntibus autem secus aedem beati confessoris, unus eorum qui vendendi ducebantur magno prosiliens impetu ecclesiam ingressus est et provolutus cum lacrimis pedibus confessoris orabat, ut suis precibus aut pretiis se se pro dei amore redimeret secumque retineret, qui furtim de propria captivitatis patria vendendus ducebatur in alienam. 36 Cuius verbis et fletibus suum patrioticum recognoscens commotus est pia mente sacerdos nec mora pro captivo ipsius dominum supplicaturus egreditur humiliterque supplicabat, ut sibi venderetur, quatinus a se servitio absolutus liber ad patriam reverteretur. 37 Sed cum dominus ipsius summa obstinatione id fieri posse negaret, annuit suis, ut ipsum de ecclesia velociter extraherent. Cedentibus autem ministris vimque facientibus ac domini sui
Abbreviated transcription (Latin):
nunc usq sui ꝑmanet confessoris. Mo
nachus quidam clemens nomine: ꝑ tres
iugiter annos quartanis febrib ure¬
batur. Atterebat enim illũ nimiꝰ estus
cum frigore: et erat ei horror cibi:
cum fatigato febre pre dolore defi¬
ceret uirtus stomachi. Cũq tali dolore
deficeret. iamq de presenti uita om̃imodis
desperarit: amicorũ monitu ad beatũ uirũ
se tranfferri p̃cepit. Qui ut eius p̾senciam
uidere ꝓmeruit: eulogias salutis sibi dari
ab eodem fideliter postulauit. Quas dum
beatus sacerdos sanctificatas illi de more por¬
rigeret: languor qui monachũ dutius
fatigauerat ut fumus euanuit. Moxq
omni uirtute roboratus. propriis regres¬
sus est uestigiis: qui ad beatũ uirum ad¬
miniculis uenerat alienis. Proximis sane
exinde dieb dum negotiatores int̾ diuer¬
sarum specierũ et mercium copias scitos
utriusq sexus iuuenes uenales haberent.
et cum eisdem ad hispanias tenderent:

Expanded text:
nunc usque sui permanet confessoris. 31 nunc usque sui permanet confessoris. 31 Monachus quidam Clemens nomine per tres iugiter annos quartanis febribus urebatur. Atterebat enim illum nimius aestus curn frigore et erat ei horror cibi, cum fatigato febre prae dolore deficeret virtus stomachi. 32 Cumque tali dolore deficeret iamque de praesenti vita omnimodis desperaret, amicorum monitu ad beatum virum se transferri praecepit. Qui ut eius praesentiam videre promeruit, eulogias salutis sibi dari ab eodem fideliter postulavit. 33 Quas dum beatus sacerdos sanctificatas illi de more porrigeret, languor qui monachum diutius fatigaverat ut fumus evanuit, moxque omni virtute roboratus propriis regressus est vestigiis qui ad beatum virum adminiculis venerat alienis. 34 Proximis sane exinde diebus dum negotiatores inter diversarum specierum et mercium copias scitos utriusque sexus iuvenes venales haberent et cum eisdem ad Hispanias tenderent,
Abbreviated transcription (Latin):
longe uͦ a p̃scripto uico calonne. eui uir
beatus preerat. quẽq sedulus incolebat:
erat quidam collis prisciatus nomine.
diuersis idolorũ titulis decoratus. Mau¬
rilius uero dolens illam longiꝰ manere
suꝑsticionem. ubi diuersarũ animarũ
credebat inesse ꝑdicionẽ: quadam die
adhibitis secum paucis fidelib uiris.
ꝑrexit ad locum. Cumq ꝑuenisset ad
idolum ut illud euerteret: demonia q̃
ibi latebant statim clamare ceperunt
dicencia. Quid nos et hic maurili ꝑse¬
queris: In his regionib nullus ẽ locus:
quo te euadere ualeamus. Ilico namq
in aduersũ signo scẽ crucis imposito:
demonia repente eleuato magno rugi¬
tu. non sine ĩmenso fetore fugerunt.
Ille autẽ omĩum idolorũ simulaera coad¬
unari p̃cepit: et ignib concremans. in
fauillam redegit. Deinde mundans dili¬
gentius locũ. ibidem honorabile statuit
monasteriũ: qd̾ ad głam cep̃i et laudẽ

Expanded text:
longe vero a praescripto vico Calonnae, cui vir longe vero a praescripto vico Calonnae, cui vir beatus praeerat quemque sedulus incolebat, erat quidam collis Prisciacus nomine diversis idolorum titulis decoratus. Maurilius vero dolens illam longius manere superstitionem, ubi diversarum animarum credebat inesse perditionem, quadam die adhibitis secum paucis fidelibus viris perrexit ad locum. 29 Cumque pervenisset ad idolum, ut illud everteret, daemonia quae ibi latebant statim clamare coeperunt dicentia: Quid nos et hic, Maurili, persequeris? In bis regionibus nullus est locus quo te evadere valeamus. Ilico namque in adversum signo sanctae crucis opposito daemonia repente elevato magno mugitu non sine immenso foetore fugerunt. 30 Ille autem omnium idolorum simulacra coadunari praecepit et ignibus concremans in favillam redegit. Deinde mundans diligentius locum ibidem honorabile statuit monasterium, quod ad gloriam Christi et laudem
Abbreviated transcription (Latin):
uir beatus mulieris fidem. et mentẽ.
ac fletuum ubertatẽ: nichilq apud
deum impossibile esse confidens: qui
partũ uetule et ad peticionem heli
sacerdotis filiũ samuelẽ scilicet ꝓpham
sub sponso uoto sterili concessit anne:
dñm pro femina p̃caturus accessit.
Exaudiuitq dñs uirũ: et dep̃canti
femine dedit conceptũ et partũ. Quẽ
illa sicut ꝓmiserat: dño consecrauit
habendum. Quale uero quantũq mi¬
raculum. suꝑ eundem dñs ꝑ beatum
maurilium post quã sc̃e andegauensis
ecclesie episcopatus honorem accepit
oꝑatus est puerũ. ad corroborandã fidera fideli-¬
um. licet illud beatꝰ fortunatꝰ ꝓpt̃ minꝰ creden-¬
tes omiserit: ĩmo qr uerũ ẽ. et res ẽ digna
memoria non tacebimus. Quod tamen
quia post acceptũ episcopatũ id ipsum
dñs fecit: suo in loco melius exponemꝰ.
Hic uero que ante episcopatũ per eum
dñs fecerit: in ordine describemꝰ. Non

Expanded text:
vir beatus mulieris mentem et fidem vir beatus mulieris mentem et fidem ac fletuum ubertatem nihilque apud deum impossibile esse confidens. qui partum vetulae Sarae et ad petitionem Heli sacerdotis filium Samuhelem scilicet prophetam sub sponso voto sterili concessit Annae, dominum pro femina precaturus accessit. 25 Exaudivitque dominus virum et deprecanti feminae conceptum dedit et partum, quem illa sicut promiserat domino consecravit habendum. 26 Quale vero quantumque miraculum super eundem dominus per beatum Maurilium, postquam sanctae Andecavensis ecclesiae episcopatus honorem accepit, eratus est puerum ad corroborandam fidem fidelium, licet illud beatus Fortunatus propter minus credentes omiserit, immo quia verum est et res est digna memoria, non tacebimus. 27 Quod tarnen, quia post acceptum episcopatum id ipsum pro eo dominus fecit, suo in loco melius exponemus. Hic vero quae ante episcopatum per eum dominus fecerit in ordine describemus. 28 Non
Abbreviated transcription (Latin):
Et oculos ad celũ erigens: in ipso
uulnusculo ꝑ quod inpera uirus infli¬
xerat. de propria saliua signũ crucis
impressit. Statimq uenenum ex om̃ib
corporis partib reuocatũ : cucurrit ad
ipsum. per quẽ se ĩmerserat locũ. Inte¬
gre igitur sanitati mox redditus: ad
dñi sui quod inuitus reliquerat serui
sis territorii matrona quedam ꝑnobi¬
lis. nexa tamen uinculo coniugali : ex
tempore sue copulationis sterilis ꝑ¬
manebat. Que dum pro adipiscenda
prole dñm p̃caretur assidue. et neqͣ¬
quam uotũ suum obtinere ualeret.
ac procederet matura in annos despera¬
tionis adepture iam ꝓlis: ad beatũ uirũ
se tota mͣte conuertit: sedule flagitãs.
ut quod illa non merebat᷑. ipse apud
dñm sins meritis et int̃cessionib opti¬
neret. Et si suis p̃cib seni femine filiũ
impetrare potuisset: ipsum se dño ob¬
laturũ et perpetuo seruiturũ. tota fi¬
de ac uoto pollicebatur. Intuens autẽ

Expanded text:
et oculos ad caelum erigens in ipso et oculos ad caelum erigens in ipso vulnusculo per quod vipera virus inflixerat de propria saliva signum crucis impressit. 22 Statimque venenum ex omnibus corporis partibus revocatum cucurrit ad ipsum per quem se inmerserat locum. Integrae igitur sanitati mox redditus ad domini sui quod invitus reliquerat incolunsis territorii matrona quaedam pernobilis nexa tarnen vinculo coniugali ex tempore suae copulationis sterilis permanebat. Quae dum pro adipiscenda prole dominum precaretur assidue et nequaquam votum suum obtinere valeret ac procederet matura in annos desperationis adepturae iam prolis, ad beatum virum se tota mente convertit sedule flagitans, ut quod illa non merebatur ipse apud dominum suis meritis et intercessionibus obtineret, et si suis precibus seni feminae filium impetrare potuisset, ipsum se domino oblaturam et perpetuo serviturum tota fide ac voto pollicebatur. 24 Intuens autem
Abbreviated transcription (Latin):
uis inimica subtraxerat. signo scẽ cru¬
cis imposito. fides addita confessoris
mulieri restituit. Femina uͦ que ferreis
uincta cathenis. ad beati uiri deducta
fuerat eccłam: libera et incolumis
repedauit ad patriã. Sub ipso fere tẽ¬
pore dum pastores quidam in eadem
regione dominorũ suorũ pecora pas¬
cerent. et ꝑuigiles quibusdã noctib
redderentur : eorũ unus dum noctu
pecora custodiret: mordetur a uipera.
Bestie uero uirus se repente per omnes
pueri uenas infudit: et totum hominẽ
in tumorẽ conuertit. De quo cũ nichil
aliud p̃stolaretur nisi interitus. qr iam
semiuiuus iacebat extensus: tunc ceteri
pecorũ pastores fide cõmoniti. infirmũ
p̃sencie deferunt confessoris. Sc̃s uero
maurilius eũ intuitus. eaq fide repletꝰ
qua fuerat et beatus paulus apłs qͣndo
in proprio digito uiperã pendentem
excussit in ignem. et nichil mali passus
est: uniuersa pueri m̃bra signauit.

Expanded text:
illi vis inimica subtraxerat signo sanctae cruilli vis inimica subtraxerat signo sanctae crucis imposito fides addita confessoris mulieri restituit. 18 Femina vero, quae ferreis vincta catenis ad beati viri deducta fuerat ecclesiam, libera et incolumis repedavit ad patriam. 19 Sub ipso fere tempore dum pastores quidam in eadem regione dominorum suorum pecora pascerent et pervigiles quibusdam noctibus redderentur, eorum unus, dum noctu pecora custodiret. mordetur a vipera. 20 Bestiae vero virus se repente per omnes pueri venas infudit et totum hominem in tumorem convertit. De quo cum nihil aliud praestolaretur nisi interitus, quia iam semivivus iacebat extensus, turn caeteri pecorum pastores fide commoniti infirmum praesentiae deferunt confessoris. 21 Sanctus autem Maurilius eum intuitus eaque fide repletus, qua fuerat et beatus Paulus apostolus quando in proprio digito viperam pendentem excussit in ignem et nihil mali passus est, universa pueri membra signavit
Abbreviated transcription (Latin):
totus effusus in lacrimis. suppliciter p̾ca¬
batur ut sibi manũ imponeret: exponẽs
illi pariter et ipsam quã de ipso uiderat
uisionẽ. Tunc beatus maurilius totus
ut erat uerecundissimꝰ diutiꝰ erubescens:
tota die et nocte illa ieiunans. et in p̃¬
cibus solo ꝓstratus ꝑseuerans : dñm ꝑ
egroto fideliter p̃cabatur. Reddito uero
mane mox ut sacerdos uenerabile cru¬
cis signũ super manus infirmi deposuit:
rubescentib uenis. et directis neruis. ge¬
minas manus extimplo sanatas. in usus
operandi direxit. Non multopꝰ tẽpore
mulier quedam nannetensis pagi incola:
male a demonio uexabatur. Quod non
solum illam toto corpore debilem: sed
etiã cecam ex plurib iam p̃cedentibus
annis lumine priuato reddiderat. Que
geminis uincta cathenis: ad edem bea¬
ti uiri fideliũ fide ac deuotione deduci¬
tur. Altera uero die ubi in eam pius
confessor scã sua lumina direxit. mox
illam demoniũ deseruit: luminaq q̃

Expanded text:
totus effusus in lacrimis suppliciter precatotus effusus in lacrimis suppliciter precabatur. ut sibi manum imponeret, exponens illi pariter et ipsam quam de se ipso viderat visionem. 14 Tunc beatus Maurilius totus ut erat verecundissimus diutius erubescens, tota die et nocte illa ieiunans et in precibus solo prostratus perseverans dominum pro aegroto fideliter precabatur. 15 Reddito vero inane mox ut sacerdos venerabile crucis signum super manus infirmi deposuit, rubescentibus venis et directis nervis, geminas manus extemplo sanatas in usus operandi direxit. 16 Non multo post tempore mulier quaedam Namnetensis pagi incola male a daemonio vexabatur, quod non solum illam toto corpore debilem sed etiam caecam ex pluribus iam praecedentibus annis lumine privato reddiderat. 17 Quae geminis vincta catenis ad aedem beati viri fidelium fide ac devotione deducitur. Altera vero die ubi in eam pius confessor sancta sua lumina direxit, mox illam daemonium deseruit luminaque quae
Abbreviated transcription (Latin):
niis et oracionib sedule dño mancipa¬
bat. Quantas qualesue ibidem dñs per
uisum uirtutes operatus sit: non ẽ nr̃e
facultatis euoluere. Nam quanto in ipso
coram hominib fieri et lucere p̃cepit:
licet occultare maluerit. ex toto celare
non potuit. Nos uero ex ipsius miracu¬
lis deo tribuente licet pauca: sed tamen
deo teste uerissima coi tigemus. In predio
uero cui ponciacense nomen est. erat
uir quidam saturnus nomine: quẽ ex
utero matris sue ambas manus aridas
habentẽ. in hanc mortalẽ uitã natura
ipsa produxerat. Qui cũ manuũ desti¬
tutus officiis. de uotorũ altus alimoniis¬
semꝑ. ad plenã ꝑuenisset etatem: qͣdam
nocte admonitus. per uisũ audiuit uo¬
cem dicentẽ sibi. Uade ad uirũ dei mau¬
rilium : et dep̃care ipsum ut signũ scẽ
crucis super manus tuas faciat: et statim
sanaberis. Exꝑgefactus autem ꝓperante
crastina luce: et ipse pariter cucurrit

Expanded text:
niis et orationibus sedule domino mancipaniis et orationibus sedule domino mancipabat. Quantas qualesve ibidem dominus per ipsum virtutes operatus sit, non est nostrae facultatis evolvere, nam quantum in ipso coram hominibus fieri et lucere praecepit, licet occultare voluerit, ex toto celare non potuit. Nos vero ex ipsius miraculis deo tribuente licet pauca sed tarnen deo teste verissima colligemus. 11 In praedio vero cui Pociacense nomen est erat vir quidam Saturnus nomine. quem ex utero matris suae ambas manus aridas habentem in hanc mortalem vitam natura ipsa produxerat. 12 Qui cum manuum destitutus offitiis, devotorum semper altus alimoniis ad plenam pervenisset aetatem, quadam nocte admonitus per visum audivit vocem dicentem sibi: Vade ad virum dei Maurilium et deprecare ipsum, ut signum sanctae crucis super manus tuas faciat, et statim sanaberis. 13 Expergefactus autem properante crastina luce et ipse pariter propere c
Abbreviated transcription (Latin):
rum culturis dedicatũ : uti maiori illic
iniuria quateretur : et simul animans
ut ipsum quia non pauca ibi uulgariũ
suꝑsticio seruabatur euerteret. ibidem
aduenit. Uidens uero quia nisi uirtus
illud diuina dirueret. eo qd̃ dignitatẽ
loci tenebat. humana ñ posset manu
diuelli: ad dñm mente conuersus.
expetiit. ut qui ad peticionẽ quondã
helie prophete ignẽ de sublimi depo¬
suit: qui infideles quinquagenos pri¬
mo et scd̾o exussit. ipse fanum demo¬
niis consecratũ ubi diuerũs erroribus
mentes fraudabantur humane. quod
ille non poterat ipse destrueret. Mox
uero diuinus ignis e celo demissus:
quicquid simulacrorũ et ĩmundicie
ibidem repperit. sub momenti hora con¬
sumpsit. Eliminata igitur om̃i spurci¬
cia. honorabilem xp̃i ibi fundauit ec¬
clesiam. et ut dedicaret᷑ obtinuit: ipsãꝙ
postmodum fore uicum instituit. Ibi enĩ
bissenos degens per annos: multis se ieui¬

Expanded text:
rum culturis dedicatum, uti maiori illic rum culturis dedicatum, uti maiori illic iniuria quateretur, et simul animans, ut ipsum, quia non pauca ibi vulgarium superstitio servabatur, everteret, ibidem advenit. 7 Videns ergo, quia nisi virtus illud divina dirueret, eo quod dignitatem loci tenebat, humana non posset manu divelli, tota ad dominum mente conversus expetiit, ut qui ad petitionem quondam Heliae prophetae ignem de sublimi deposuit, qui infideles quinquagenos primo ac secundo exussit, ipse fanum daemoniis consecratum, ubi diversis erroribus mentes fraudabantur humanae, quod ille non poterat ipse destrueret. 8 Mox vero divinus ignis e caelo dimissus quicquid simulacrorum et inmunditiae ibidem repperit sub momenti hora consumpsit. Eliminata igitur omni spurcitia honorabilem Christi ibi fundavit ecclesiam et ut dedicaretur obtinuit ipsamque postmodum fore vicum instituit. 9 Ibi enim bis senos degens per annos multis se ieiu
Abbreviated transcription (Latin):
prope romanorũ diuulgabãtur ĩperi-¬
um: quiq cogentib populis turonicã
in gallia iam regebat metropolim ex¬
petiit. Et taindiu cũ eodẽ moratus est.
diuinis semꝑ occupatus officiis: dum
ceteros eccleslasticos gradus. graciãq¬
sacerdotii inuitus martino cogente sus¬
ciperet. Adepto namq sacerdocii honore.
artiorẽ quam inter monachos duceret
diligens uitã. ut solus solum liberius dñm
sequi ualeret: martin ad modũ doctrinis
eruditus. et eque benedictionib robora¬
tus. sese inuicem osculantes. et multum
flentes: ab eodem ipso nolente discessit.
Preciosus deniq dei sacerdos maurilius
turonis egressus. quo solitariã quã potiꝰ
diligebat siposset sibi uitam eligeret :
andegauorũ aggressus est urbem. Au
diens autẽ haut longe ab ipsa super
ligerim fluuiũ. in uilla quadam cui
prisca uetustas calonne nomen indiderat.
fanũ fore antiquissimũ diuersis idolo¬

Expanded text:
prope Romanorum divulgabantur imperiprope Romanorum divulgabantur imperium quique cogentibus populis Turonicam in Gallia iam regebat metropolim, expetiit et tam diu cum eodem commoratus est divinis semper occupatus offitiis, dum caeteros ecclesiasticos gradus gratiamqsacerdotii invitus Martino cogente susciperet. 4 Adepto namque sacerdotii honore artiorem quam inter monachos duceret diligens vitam, ut solus solum liberius dominum sequi valeret, Martini admodum doctrinis eruditus et aeque benedictionibus roboratus, se se invicem osculantes et multum flentes, ab eodem ipso nolente discessit. 5 Pretiosus denique dei sacerdos Maurilius Turonis egressus, quo solitariam quam potius diligebat si posset sibi vitam eligeret, Andecavorum aggressus est urbem. 6 Audiens autem haud longe ab ipsa super Ligerim fluvium in villa quadam cui prisca vetustas Calonnae nomen indiderat fanum fore antiquissimum diversis idolo
Abbreviated transcription (Latin):
gitur maurilius mediolanen¬
sis oppidi indigena extitit
ab ipsis pene cunabulis a bea¬
to martino qui illis tempori¬
bus mediolani sibi monaste¬
rium collocauerat. sacris lit¬
teris et liberalib studiis insti¬
tutꝰ est. S beato martino ar-¬
rianorũ ꝑfidia de ciuitate
illa expulso. sc̃s iam maurilius tam
amore quã magnorũ p̃ceptis parentũ.
qui martinũ sequi prius concupierat.
ibidem demoratus est: quousq a beato
ambrosio ipsius ciuitatis ep̃o officiũ
lectoris accepit. Interea pater ipsius
qui nobilitate ac uirib totam pene
regebat hesperiã: cõmuni sorte pre¬
uentus. hominẽ exiuit. Maurilius
uero uerissimus iam eugłici cultor
p̃cepti dicentis. qui reliquerit patrem
aut matrẽ. uel agros ꝓpter me. centu¬
plum accipiet. et uitam et̃nã possidebit:
relicta matre. omĩumq rerum suarum
cupiditate habendi. sub iuliano tunc ce¬
sare. martinũ cuius primo ꝓfecerat
instrum̃tis. cuiusq uirtutes ꝑ totum

Expanded text:
gitur Maurilius Mediolanensis oppidi indigena extitit ab ipsis pene cunabulis a beato Martino, qui illis temporibus Mediolani sibi monasterium collocaverat, sacris litteris et liberalibus studiis institutus est. 2 Sed beato Martino Arrianorum perfidia de civitate illa expulso, sanctus iam Maurilius tam amore quam magnorum praeceptis parentum qui Martinum prius sequi concupierat ibidem demoratus est, quousque a beato Ambrosio ipsius civitatis episcopo offitium lectoris accepit. 3 Interea pater ipsius, qui nobilitate ac viribus totam pene regebat Hesperiam, communi sorte praeventus hominem exivit. Maurilius vero verissimus iam evangelici cultor praecepti dicentis: Qui reliquerit patrem aut matrem aut agros propter me centuplum accipiet et vitam aeternam possidebit, relicta matre omniumque rerum suarum cupiditate habendi, sub Iuliano tunc caesare Martinum, cuius primo profecerat instrumentis cuiusque virtutes per totum
Abbreviated transcription (Latin):
et de miraculo quod contigit in morte¬
et in sepultura eius.
De conuersione hugberti comitis. postea
episcopi. et anute eius ode uidue que reqͥ¬
escit in predio amanio.I.
Quomͦ pippinus princeps abiecta legiti¬
ma uxore sua plictrude. alpaidem dodoniᷤ.
sororẽ suꝑduxerit: et qualiter beatus lam¬
bertus telo religionis accensus. eum in
occidere disposuerit..x iiii.
De situ legie. et adiacenciũ locorũ. xu.
Quomodo beatus lambertus a dodone¬
et socuis eius in uilla legia. intra domum
et eterno regi sacerdos
et martir electus. insigni
ex prosapia in traiecto
extitit oriundus. qui
est suꝑ mosam fluuiũ
grandis uicus: ñ longe
a dirutis urbis tungrorũ menibus. Pater
eius aper uir illustris. he reditariã a ma¬
ioribus suis sibi relictam. comitatus illic
strenue gubernabat dignitatẽ: mater uͦ
herisplendis nomine. claritatẽ nobilitatis
moribus exornabat pudicicie et honestatis.

Expanded text:
et de miraculo quod contigit in mortet de miraculo quod contigit in morte in sepultura eius. 12. De conversione Hugberti comitis, postea episcopi, et amite eius Ode vidue, que requiescit in predio Amanio. 13. Quomodo Pippinus princeps, abiecta legitim a uxore sua Plictrude, Alpaidem, Dodonis sororem, superduxerit et qualiter beatus Lambertus, zelo religionis accensus, eum incoccidere disposuerit. 15. De situ Legie et adiacentium locorum. 16. Quomodo beatus Lambertus a Dodoneet sociis eius in villa Legia intra domum et eterno regi sacerdos et martyr electus insigni ex prosapia in Traiecto extitit oriundus, qui est super Mosam fluvium grandis vicus, non longe a dirutis urbis Tungrorum menibus. Pater eius Aper, vir illustris, hereditariam a maioribus suis sibi relictam comitatus illic strenue gubernabat dignitatem; mater vero Herisplendis nomine claritatem nobilitatis moribus exornabat pudicitie et honestatis.
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ in episcopatu uicerit. et qualiter
post mortẽ hildrici francorum regis.
ab ebroino maiore domus ab episcopatu
expulsus sit: et faramundus illic uio¬
lenter intrusus.
De eo quod beatus lambertus in omĩ
paciencia relicto episcopatu. stabulense
cenobium cum duobus puerulis ex¬
petierit. .uI.
bi beatus lambertus dum furtiue
ad orationẽ properans. media nocte fr̃s
fortuito casu inquictauit: et ob hoc pe¬
intencie adictus. in frigore et nuditate
sub horrore hiemalis temporis ante cru¬
cem sub diuo positam. in obediencia
abbatis ꝑseuerauit. uiI.
Quomodo beatus lambertus sub pippino
ansigisi filio. ecclesie traiectensi honorifice
restitutus sit. .uiII.¬
Quomodo sanctus lambertus post reuer¬
sionem suam taxandriam ab errore idola¬
trie ad xp̃m conuerterit. .uiiii.
Ubi beatus lambertus et sanctus wille¬
brordus sese inuicem aspexerint: et in
dño dilexerint.
De conuersione sc̃e lamdrade uirginis:

Expanded text:
Quomodo in episcopatu vixerit et qualiter Quomodo in episcopatu vixerit et qualiter post mortem Hildrici Francorum regis ab Ebroino maiore domus ab episcopatu expulsus sit et Faramundus illic violenter intrusus. 6. De eo quod beatus Lambertus in omni patientia, relicto episcopatu, Stabulense cenobium cum duobus pueris expetierit. 7. Ubi beatus Lambertus, dum furtive ad orationem properans, media nocte fratres fortuito casu inquietavit, et ob hoc penitentie addictus, in frigore et nuditate sub horrore hyemalis temporis ante crucem sub divo positam in obedientia abbatis perseveravit. 8. Quomodo beatus Lambertus sub Pippino, Ansigisi filio, ecclesie Traiectensi honorifice restitutus est. Quomodo sanctus Lambertus post reversionem suam Taxandriam ab errore ydolatrie ad Christum convertit. 10. Ubi beatus Lambertus et sanctus Willebrordus sese invicem aspexerunt et in Domino dilexerunt. 11. De conversione sancte Landrade virginis
Abbreviated transcription (Latin):
partim ex epistolis diuersorũ ep̃orum:
partim ex uita beati landoaldi p̃s biteri.
seu scẽ landrade uirginis: partim ex re¬
latione maiorũ et scriptis uirorũ fideliũ
excerpere curaui. et in libelli huius for¬
mam seriemq redegi: imitatus qͦdammͦ
apis sollerciã. que ex diuersis florib suc¬
cos conuehens. et in fauos disponens: uari¬
um saporem in unã cõmutat mellis dul¬
pio amore indubitanter ꝯplectitur. hoc
paruitatis mee opusculũ. sc̃itati ur̃e trans¬
mitto pater uenerabilis: sũmopere uos
dep̃cans. ut non in eo scribentis impericiã
sed eorum que inscribunt᷑. et martiris at¬
tendatis magnificenciã. Ualete: et orate
pro me Explicit ꝓlogus. Incipiũt capła
e natiuitate beati lamberti mrĩs
et sub quib principib natus est:
et sub quo magisi o sacras litteras didicerit.
De fonte quẽ apud wentres houium .ii.¬
orationibus de terra ꝓduxit.
consecratus fuerit.

Expanded text:
partim ex epistolis diversorum episcoporum, partim ex epistolis diversorum episcoporum, partim ex Vita beati Landoaldi presbyteri seu sancte Landrade virginis, partim ex relatione maiorum et scriptis virorum fidelium excerpere curavi et in libelli huius formam seriemque redegi, imitatus quodam modo apis sollertiam, que ex diversis floribus sucos convehens et in favos disponens, varium saporem in unam conmutat mellis dulpio amore indubitanter conplectitur, hoc parvitatis mee opusculum sanctitati vestre transmitto, pater venerabilis, summopere vos deprecans, ut non in eo scribentis imperitiam, sed eorum que inscribuntur et martyris attendatis magnificentiam. Valete et orate pro me. EXPLICIT PROLOGUS. INCIPIUNT CAPITULA. 1. De nativitate beati Lamberti martyris et sub quibus principibus natus est et sub quo magistro sacras litteras didicerit. 2. De fonte, quem apud Wentreshovo orationibus de terra produxit. consecratus fuerit. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
libus uirorũ uenerabiliũ dictis comparo:
in quo non ostentacionẽ eloquencie. sed
uerbis simplicib ueritatẽ polliceor. histo¬
rie omĩno declarare cupiens. quorũ prin¬
cipum tẽpore. uel a quibus parentib bea¬
tus lambertus natiuitatis exordiũ sũpse¬
rit. quo doctore sacras litteras didicerit.
quibue in puericia miraculis floruerit:
quã ordinabiliter ad episcopatũ ꝓmotus.
quã irracionabiliter ab ecclesia tungrensi
ciectus. quãq gloriose iterũ intronizatꝰ:
semꝑ tamen pacienciã et humilitatẽ tenu¬
erit: qua etate claruerit. et quomͦ post
conuersionem taxandrorũ post multa scĩ¬
tatis eius opera. uitam martirio finmerit:
qualiterue horam et głam passionis eius
romanus pontifex per angelũ manifeste
cognouerit. Hec equidem partim ex gestis
regum francorũ. partim ex cronicis regi¬
nonis pruniacensis abbatis. et seiberti ue¬
nerabilis monachi. de cenobio iemblacensi:

Expanded text:
libus virorum venerabilium dictis comparo; libus virorum venerabilium dictis comparo; in quo non ostentationem eloquentie, sed verbis simplicibus veritatem polliceor hystorie, omnino declarare cupiens, quorum principum tempore vel a quibus parentibus beatus Lambertus nativitatis exordium sumpserit, quo doctore sacras litteras didicerit, quibusve in pueritia miraculis floruerit; quam ordinabiliter ad episcopatum promotus, quam irrationabiliter ab ecclesia Tungrensi eiectus, quamque gloriose iterum intronizatus, semper tamen patientiam et humilitatem tenuerit; qua etate claruerit, et quomodo post conversionem Taxandrorum post multa sanctitatis eius opera vitam martyrio finierit; qualiterve horam et gloriam passionis eius Romanus pontifex per angelum manifeste cognoverit. Hec equidem partim ex Gestis regum Francorum , partim ex Cronicis Reginonis Prumiacensis abbatis et Seiberti venerabilis monachi de cenobio Gemblacensi,
Abbreviated transcription (Latin):
et inter multiplices occupationes meas insũp¬
si hoc opus plenũ laboris et sollicitudinis:
quia nichil penitus ex hoc inueniri pocerat
in libris eorum qui prius uitam et martiri¬
um beati lamberti conscripserunt: quibus
etiam apud nos maximã auctoritatẽ. non
leuis. sed uenerabilis sanexit antiquitas.
Horum primꝰ ut a maiorib nr̃is accepimꝰ
fuit godescalcus. quidam eccłe nr̃e diaconꝰ
tẽpore Raroli primi ex francorũ regib
imperatoris augusti. et agilfridi nr̃i ep̃i:
mus post beatum lambertũ leodiensis ep̃e:
qui cum de uita et scĩssima conuersatione
eius quedam magnifice satis disseruerint.
mirandũ ualde est. cur gloriosã. et tanto
sacerdote dignã martirii eius causã. silen¬
tio p̃terierint: conscribentes eam. que et
głam uidetur obscurare martiris. et sub¬
sannandi occasionẽ prebere calũpniatorib
et incredulis. Nec tam̃ eorũ seriptis de¬
rogo. aut opusculũ hoc meum memorabi¬

Expanded text:
et inter multiplices occupationes meas insumpet inter multiplices occupationes meas insumpsi hoc opus plenum laboris et sollicitudinis, quia nichil penitus ex hoc inveniri poterat in libris eorum, qui prius vitam et martyrium beati Lamberti conscripserunt, quibus etiam apud nos maximam auctoritatem non levis, sed venerabilis sanxit antiquitas. Horum primus, ut a maioribus nostris accepimus, fuit Godescalcus quidam ecclesie nostre diaconus tempore Karoli primi ex Francorum regibus imperatoris augusti et Agilfridi nostri epismus post beatum Lambertum Leodiensis episcopus: qui cum de vita et sanctissima conversatione eius quedam magnifice satis disseruerint, mirandum valde est, cur gloriosam et tanto sacerdote dignam martyrii eius causam silentio preterierint, conscribentes eam, que et gloriam videtur obscurare martyris et subsannandi occasionem prebere calumpniatoribus et incredulis. Nec tamen eorum scriptis derogo aut opusculum hoc meum memorabi
Abbreviated transcription (Latin):
erubesco: qui nec oratoria eloquentia cla-¬
rus. nec subtilis ingenii mͥ conscius. uitam
et passionẽ beati lamberti mr̃is. quam
scribere instituerã. dignis uerbis ꝓnun¬
ciare non sufficio. Quod equidem opus
non cuius libet leuitatis motu. seu iactancie
fastu me insũpsisse sciat ur̃a paternitas:
sed quidam ex dñis et priorib nr̃is. par¬
uitatẽ meã sepius sunt cohortati : quatinꝰ
digniorẽ passionis causam beati uiri. et
gesta eius uetustate iam obruta. diligen¬
ter ꝑuestigarẽ : et conscribendo tanquã
in lucem retraherem. Diu multũq suꝑ
hec hesitaui: quia et tantã aggredi rem¬
uidebatur ualde inuidiosum. et maiorũ
meorũ. auctoritati contradicere. erat inso¬
lens. et uere irreligiosum. S ut arbitror
nullã meretur. uel uereri debet cuiusꝙͣ
obtrectatoris inuidiã: qui ad seribendum
non ineitatur amore proprie laudis: s p̃cep¬
to cogitur presidentis. Parui itaq iniunctis.

Expanded text:
erubesco, qui nec oratoria eloquentia claerubesco, qui nec oratoria eloquentia clarus nec subtilis ingenii michi conscius vitam et passionem beati Lamberti martyris, quam scribere institueram, dignis verbis pronuntiare non sufficio. Quod equidem opus non cuiuslibet levitatis motu seu iactantie fastu ine insumpsisse sciat vestra paternitas, sed quidam ex dominis et prioribus nostris parvitatem meam sepius sunt cohortati, quatinus digniorem passionis causam beati viri et gesta eius vetustate iam obruta diligenter pervestigarem et conscribendo tanquam in lucem retraherem. Diu multumque super hec hesitavi, quia et tantam rem aggredi videbatur valde invidiosum et maiorum meorum auctoritati contradicere erat insolens et vere irreligiosum. Sed, ut arbitror, nullam meretur vel vereri debet cuiusquam obtrectatoris invidiam, qui ad scribendum non incitatur amore proprie laudis, sed precepto cogitur presidentis. Parui itaque iniunctis