comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na erat. fugientes ĩ ludo hoĩes. iiecto laq̃o ĩpedi¬
tos ꝯsecutosq ꝓstture. amictos ũbone pellicio.
elitũ pugna erat ut ult᷑ citroq de uelitib .ui.¬
tela obiectarent. frat aũ eoꝵ uaria pugna. ⁊ spec¬
tantib gͣtioꝵ. q̃ reliq̃. Uelites aũ ñ cupatos edict. si¬
iuuenes exciꝑe. pugnare adu̾sꝰ eas ultͦueo fune: certa¬
ꝓs ñ cͥmines furore. De hoꝵ exec̾none ludoꝵ. uiii.
Iec qͥppe spectacła crudelicatis. inspectõ uanitatũ ñ so¬
i. cap̾. lũ hõiũ uiciis s & demonũ iussis instituta st̃. Aido
theat. cũ amphiteatͥ crudelitate. cũ atͦcitati arenȩ:
cũ luxuria ludi. Dm̃ enĩ negat: qͥ talia p̃sumit. fidei
rã pͥdẽ renuntiartt: id⁊ diabolo põpis ⁊ oꝑib eiꝰ.uiiii.
De alea. inDe pngis airi de calcuł. cap̃ ht̃ .x. capła.

Expanded text:
na erat, fugientes in ludo homines, iniecto laqueo impedina erat, fugientes in ludo homines, iniecto laqueo impeditos consecutosque prostrare, amictos umbone pelliceo. Velitum pugna erat, ut ultro citroque tela obiectarent. Erat autem eorum varia pugna et spectantibus gratior qiuvenes excipere, pugnare adversus eas, ultroneo funere certare, non crimine, sed furore. De horum exercitatione ludorum . Haec quippe spectacula crudelitatis et inspectio vanitatum non solum hominum vitiis, sed et daemonum iussis instituta sunt. Proitheatri, cum amphitheatri crudelitate, cum atrocitate arenae, cum luxuria ludi. Deum enim negat qui talia praesumit, fidei iam pridem renuntiavit; id est diabolo, pompis et operibus eius. . Alea
Abbreviated transcription (Latin):
lubꝰ eq̃stͥũ. Duo enĩ eqͥtes p̾̃cedentib pͥꝰ signis mili¬
tarib unꝰ a porta orientis. alt̾ aboccidentis ꝓcede¬
bant in eqͥs asb̾ cũ aureis galeis minorib ⁊ habi¬
liorib armis. sicq atroci ꝑseu̾antia ꝓ uirtute sua
inibant pugnã dimicantes quonsq alt̾ in altiꝰ
morte ꝓsiliret. ut hr̃et qͥ cad̾et casũ. głam qͥ ꝑ ine¬
iet. Que armata pugnabat marq duellii causa:¬
qd̾ racłm appellat᷑. ut adu̾sariũ cusꝑide insisten¬
te oꝑiret. implicitũq uirib suꝑaret. Que arma¬
tura pugnabat neptuno tͥdentis causadese uiito
ecutor ab in sequendo reciarrũ dictꝰ ẽ. Gestabat
enĩ cusꝑidẽ ⁊ massã plũbeã. ꝗͣ adu̾sarii iacłm ĩpe¬
diret. ut añꝗͣ ille feruet rete. iste suꝑaret. Hec ar¬
matura sacrata erat uulcano. Ignis enĩ sẽꝑ in setͥ¬
tur. Id̾oq cũ reciario ꝯponebat᷑: qr ignis ⁊ aqͣ semꝑ
int̾ se iimica st̃. De laq̃atorib .u.  aq̾atoꝵ pug

Expanded text:
us equestrium. Duo enim equites, praecedentibus prius signis militaribus, unus a porta Orientis, alter ab Occidentis, procedebant in equis albis cum aureis galeis, minoribus et habilioribus armis, sicque atroci perseverantia pro virtute sua inibant pugnam, dimicantes, quousque alter in alterius mortem prosiliret, ut haberet qui caderet casum, gloriam qui perimeret. Quae armatura pugnabat Marquod iaculum appellatur, ut adversarium cuspide insistente operiret, inplicitumque viribus superaret. Quae armatura pugnabat Neptuno tridentis causa. De secutoribus . Secutor ab insequendo retiarium dictus. Gestabat enim cuspidem et massam plumbeam, quae adversarii iaculum inpediret, ut antequam ille feriret rete, iste exsuperaret. Haec armatura sacrata erat Vulcano. Ignis enim semper insequitur, ideoque cum retiario componebatur, quia ignis et aqua semper inter se inimica sunt. De laq
Abbreviated transcription (Latin):
m pbitentr̃ locꝰ ẽ spectacłꝰ uͥ pugnant gladiatores
Et iñ ludꝰ gladiatoriꝰ dictꝰ. qͦd in eo iuuenes usũ
armor diu̾so motu condiscant. Ꝙ mͦ int̾ se aut
sadiis arit pugnis certantes. mͦ cont᷑ bestias ince¬
dentes. uͭ ñ odio s p̃mio illect subeunt ferale cei¬
b deats sit factũ. Nã ãphiteatĩ rotundũ ẽ. theatr̃

Expanded text:
mphitheatrum locus est spectaculi ubi pugnant gladiatores. Et inde ludus gladiatorius dictus, quod in eo juvenes usum armorum diverso motu condiscant, et modo inter se aut gladiis aut pugnis certantes, modo contra bestias incedentes, ubi non odio, sed praemio illecti subeunt ferale cerus theatris sit factum. Nam amphitheatrum rotund
Abbreviated transcription (Latin):
figurã hñs: in qͦ stantes om̃s inspicunt. Cuiꝰ
ꝯforma pͥmũ rotunda erat sic̃ ⁊ ãphiteatͥ: pꝰ ea
ex medio ãphiteat᷑ teatrũ factũ ẽ. os Meatuo
Teatrũ aũ aspectacło nõatũ añotec teosye. qd ĩ eo
pplo stans desuꝑ atq spectans ludo ꝯtẽolaret᷑. I dem
uͦ theatrũ qd̾ ⁊ ꝓstibulũ: eo qͦd pꝰ luados exactos.
mẽtͥoes ibi ꝓstrarent᷑. Ide n lupanar uocatũ. ab eis
dẽ me̾tcib q̃ ꝓꝑ uulgati corꝑis leuitatẽ. litpȩ ñ cub a¬
qͦd ad se rapiant misecos n app̾hendant. Lupana¬
ria aũ apaganis ꝯstctuta st̾ ut pudor mulier̃ in¬
feliciũ ibi publicaret᷑. ⁊ ludibrio hab̾ent᷑ tã hii qͥ
facerent. qͣ quȩ paterent᷑. De scena. Scena aũ
erat locꝰ infra theatr̾. in modũ domꝰ instructa cũ
pulpito. qͥ pulpitꝰ orcist᷑ uocabat᷑: uͥ cantabant co¬
miq tragici. atq saltabant histͥones ⁊ muni.
Dicta aũ scenag̾ca appellatõe. eo qd̾ in spẽ domꝰ e¬

Expanded text:
figuram habens, in quo stantes omnes inspiciunt. Cujus forma primum rotunda erat, sicut et amphitheatri, postea ex medio amphitheatro theatrum factum est. Theatrum autem a spectando nominatum apo tis theoreas, quod in eo populus stans desuper, atque spectans, ludos contemplaretur. Idem ro theatrum, idem et prostibulum; eo quod post ludos exactos meretrices ibi prosternerentur. Idem et lupanar vocatum ab eisulgati corporis levitatem lupae nuncupaquod ad se rapiant miseros et adprehendant. Lupanaria enim a paganis constituta sunt ut pudor mulierum infelicium ibi publicaretur, et ludibrio haberentur tam hi qui facerent quam qui paterentur. § 43 De scena. Scena autem erat locus infra theatrum in modum domus instructa cum pulpito, qui pulpitus orchestra vocabatur; ubi cantabant comici, tragici, atque saltabant histriones et mimi. Dicta autem scena Graeca appellatione, eo quod in speciem domus e
Abbreviated transcription (Latin):
age̾nt fabulã ꝓnuntiar&. Nã fabule ita ꝯꝑone¬
bant᷑ a poets: ut aptissime eẽnt moritii corꝑis.
arcade salie. ꝗͣ eneas ĩ ẏtaliã secũ addux̃ qͥ pͥmo
docuit romanos ad olescentes nobiles saltare. Qͥ d qͦ

Expanded text:
agerent, fabulam pronuntiarent. Nam fabulae ita conponeagerent, fabulam pronuntiarent. Nam fabulae ita conponebantur a poetArchade Salino, quem Eneas in Italiam secum adduxit, quique primo docuit Romanos adolescente
Abbreviated transcription (Latin):
saltator. age̾ poss. aut duo int̾ se disputare. Ibi at:
poete. comedi. ⁊ tͣgedi. ad certam̃ ꝯscendebant.
hisq canentib alii gestꝰ edebant. Officia scenica:
atq facinora sceleratoꝵ regũ luctuoso carmine
spectante ppło ꝯcinebant. De comedi̾ Comedi
st̃ qͥ pͥuatoꝵ hõiũ acta dictis aut gestu cantabañ.
atq: sup uͥginũ ⁊ amores mẽtͥcũ in sits fabuł ex p̃¬
scenici qͥ in organis ⁊ liris necharis p̾cinebant. Et
dicti temelici qd̾ olĩ in orcist᷑ stantes cantabant
Tystͥones st̃ qͥmuliebͥ ĩdum̃to gestꝰ ĩpudicar̃ femi¬
nar̃ expͥmebãt. Hii aũ salcando ⁊̃ historias yres ge¬
stas demonst᷑bant. Dicti añ histͥones. siue qͦs ablui¬
stria idgenꝰ sit ad uectũ siue qd ꝑ plexas hystoriis fa¬
bulas expͥmerent: qͣsi hystoriones De minis.uiii.
¶imi dict st̃ g̃ca appellatõe qͦd rerũ humauar̃ sitT̃
imitatores. Nã habebant suũ auctorẽ qͥ añꝗͣ miirũ

Expanded text:
saltator agere posset, aut duo inter se disputare. Ibi enim poetae comoedi et tragoedi ad certamen conscendebant, hisque canentibus alii gestus edebant. Officia scenica:  atque facinora sceleratorum regum luctuosa carmine spectante populo concinebant. De comoedis . Comoedi sunt qui privatorum hominum acta dictis aut gestu cantabant, atque stupra virginum et amores meretricum in suis fabulis expin organis, et lyris, et citharis, praecinebant. Et dicti thymelici, quod olim in orchestra stantes cantabant ones sunt qui muliebri indumento gestus inpudicarum feminarum exprimebant; hi autem saltando etiam historias et res gestas demonstrabant. Dicti autem histriones sive quod ab Histria id genus sit adductum, sive quod perplexas historiis fabulas exprimerent, quasi historiones. De mimis . Mimi sunt dicti Graeca appellatione quod rerum humanarum sint imitatores; nam habebant suum auctorem, qui antequam mimum
Abbreviated transcription (Latin):
eqͦs iunxisse fert᷑. sic̃ uirgiliꝰ auctor ẽ dacens Emꝰ eric̃¬
insistere uictor. Fuit aut̃ minerue ⁊ uulcani filiꝰ
de caduca ui t̾rã libidinȩ ut fabulȩ fert̾ ꝓcreatꝰ:
potentũ demoniẽ ĩmo diabolꝰ. qͥ pͥmo iunoni
ugo pͥmꝰ ciristenes sicioniꝰ tm̃ medios iugarit. eis¬
q singłos exut᷑q parte sĩplici uincło ad plicauit
de iugo dicte sunt. Ex quib qͣdtigas soli. bigas lune.
trigas inferis. scuigas ioui. desultores lucifero ⁊ uesꝑo
quĩ gemino cursu cũ sole contendit. siue q die et
candidum. T̃rigas diis inferi. ꝙ hii ꝑtres ȩtates ho¬
mines ad se rapiunt. id ꝑ insantiã iuuentutem
cełitate tͣnscurrit siue ꝓpter solem q uolubili am¬
didacelum. De septem spaciis xi.
S eptem spatia quib qͣdrige cir t̃: referunt᷑ ad cur¬
sum uͭii. stellarũ qͥb mundꝰ regidicit᷑. siue ad cͦsã

Expanded text:
equos junxisse fertur, sicut Virgilius auctor est dicens: Primus Erictequos junxisse fertur, sicut Virgilius auctor est dicens: Primus Erictinsistere victor. Fuit autem Minervae et Vulcani filius de caduca in terram libidine, ut fabulae ferunt, procreatus, portentum daemonicum, immo diabolus, qui primus Iunoni iugo. Primus Clisthenes Sicyonius tantum medios iugavit, eisque singulos ex utraque parte simplici vinculo adplicavitet iugo dicti. Ex quibus quadrigas soli, bigas lunae, trigas inferis, seiugas Iovi, desultores Lucifero et Hespero quoniam gemino cursu cum sole contendit, sive quia et nocandidum. Trigas diis inferis, quia is per tres aetates homines ad se rapit: id est per infantiam, iuventutem celeritate transcurrit, sive propter solem, quia volubili amdida caelum. De septem spatiis . Septem spatia quadrigae currunt referentes hoc ad cursum septem stellarum, quibus mund
Abbreviated transcription (Latin):
penas aflumine exigeret: sagntã in undas
misit. Ñ multopꝰ aũ gͣui ualitudine correp¬
tus: lum̃ amisit. Qͥ pꝰ cecitatẽ ui su recepto: qͦ
oboliscos soli sacͣuit. Oboliscꝰ enĩ: sagita dr̃. Qi
iõ ĩ mectio cͥco ponit᷑: qr ꝑ medrũ inundũ sol
currit. Medio aũ spacio abut̃q meta ꝯstitut᷑
oboliscꝰ fastigiũ sũmitatẽq cȩli significat. cũ
sol abutͦq spacio medio horar̃ dise̾mine tͣns¬
cendit. Sũmo obolisco suꝑpositũ ẽ qͦddã aura¬
tĩt. in modũ flãmȩ formatũ. qũ sol płimũ
in se caloris atq ignis ht̃. De carcerib .ui.¬
n eirco ũn emitunt᷑ equa carceres dipert̃ ab
rꝗ ea requa ⁊ ille carcer qui ẽ in eiuitate qd̾ ut boĩes
dampnat atq in elusi. ita hic eqͥ cobercent᷑ ne exe¬
ant anteꝗͣ signũ emittant. De auRigis .ui.
rs circi auriga ⁊ curiꝰ eqͥtes uł pedites. Auriga
ꝓpe dictꝰ qͦd currũ agat ⁊ regat. siue qͦd feriat iune¬

Expanded text:
penas a flumine exigeret, sagittam misit. Non multum post gravi valitudine correptus lumen amisit, qui post caecitatem visu recepto duos oboliscos Soli sacravit. Oboliscus enim sagitta dicitur, qui ideo in medio Circo ponitur quia per medium mundum sol currit. Medio autem spatio ab utraque meta constitutus oboliscus fastigium summitatemque caeli significat, quum sol ab utroque spatio medio horarum discrimine transcendit. Summo obolisco superpositum est quoddam auratum in modum flammae formatum, quoniam sol plurimum in se caloris atque ignis habet. De carceribus . In Circo unde emittuntur equi carceres dicuntur, ab ea re qua et ille carcer qui est in civitate; quod, ut ibi homines damnati atque inclusi, ita hic equi cohercentur, ne exeant antequam signum emittant. De aurigis . Ars circi auriga et currus, equites, sive pedites. Auriga proprie dictus, quod currum agat, et regat, sive quod feriat junc
Abbreviated transcription (Latin):
incꝰ soli pͥncipalit̃ ꝯsec̃tus ẽ. a paganis. cuiꝰ etis
mechio spacio & esfigies de fastigio edis emicat qͦd
ñ putauerint sub tecto ꝯsecͣndũ ꝗͦ in aꝑto hñt.
Ẽ aũ circꝰ omẽ illd̾ spaciũ qͦd cͥcure eqͥ solerł. Hc̃ ro¬
mani dictũ putant a cͥcuita eqͦꝵ. eo qͦd ibi cͥcũ
metas eqͥ currant. Greci uͦ a cͥce soł filia que patͥ
suo hoc genꝰ certaminis instituit assert̾ nũcu
patũ. ⁊ ab ea circi appellationẽ argum̃ tant᷑.
Fuit aũ maga ⁊ uenefica ⁊ sac̾dos demonũ ĩ cuiͦ
habitu ⁊ oꝑe magice artis. ⁊ cultꝰ ydolatͥȩ re¬
oua. meta. oboliscꝰ. carcer. Oua honori polluciᷤᷤ
ncastoris asc̃bunt: qͥ illos ouo editos credẽ decig¬
no ioue ũ erubescunt. Fingunt aut̃ cͥcensia ro¬
mani ad causas mundi refferre. ⁊ sub hac sp̃e
sr̃sticiões uaritatũ suar̾ excusant. De metis .iiii.

Expanded text:
ircus Soli principaliter consecratus est a paganis, cuius aedis ircus Soli principaliter consecratus est a paganis, cuius aedis medio spatio et effigies de fastigio aedis emicat, quod non putaverint sub tecto consecrandum quem in aperto habent. em circus omne illud spatium quod circumire equi solent. Hunc Romani dictum a circumitu equorum, eo quod ibi circum metas equi currant. Greci vero a Circe solis filia, que patri suo hoc genus cerpatum, et ab ea circi appellationem argumentantur. Fuit autem maga, et venefica, et sacerdos daemonum, in cujus loci habitu et opere magicae artesova, meta, oboliscus, carcer. Ova honori Pollucis et Castoris adscribunt, qui illos ovo editos credendo de cygno Iove non erubescunt. Fingunt autem Circensia Romani ad causas mundi referre, ut sub hac specie superstitiones vanitatum suarum excusent. § 30 De metis.
Abbreviated transcription (Latin):
causa gentiliũ demomiqꝵ celebrationib institu¬
ti st̃. Uñ ⁊ qͥ eos spectant. demonicis cultib inser¬
Et utiq ꝯmunis us reat᷑ ñ erat. s cũ ad ludos coactꝰ
ẽ. naturat us ad demonioꝵ culiͣ᷑ tnͣslatꝰ ẽ. Itaq¬
castori. ⁊ polluci deputant᷑ heȩ sp̃es. quib aqͦs a
mercurio dastͥbutos hẏstorie docent. S y neptu¬
ni equestris ludꝰ ẽ. quẽ greci yppon appellant.
S & marq ⁊ iori in ludis equ st̃ conset̃ꝙ. ⁊ipsi
qͣdrigis presunt
ircenses aut̃ lucdi iõ dicti. uł a cͥc̾enndo Delud̾.¬
uił qd̾ nͥ nẽ mete st̃. oli gladii ꝑonebant᷑ qͦs qͣdrige
circibant. Et inde dicti circenses. abensib e̾ca
qͥs cͤrebant. Siqͥd̾ in utore cͥca ripas fluiminũ õ¬
rꝰ agitantes. gladios inordine in litore ripe po¬
nebant. ⁊ erat artis equũ cͥca ꝑiela torq̃re. Iñ
⁊cͥcenses dicti putant᷑: qͣsi cͥc̃enses. De circo.ii.¬

Expanded text:
ac gentilium celebrationibus instituti sunt. Unde et qui eos spectant, demonum cultibus inseret utique communis usus reatus non erat, sed cum ad ludos coactus est naturalis usus, ad daemoniorum cultum translatus est. 2. ItaqCastori et Polluci deputantur haec species, quibus equos a Mercurio distributos historiae docent; sed et Neptunus equestris ludi est, quem Graeci ἵππιον appellant; et Martis et Iovis in ludis equi sunt consecrati, et ipsi quadrigis praesunt. ircenses autem ludi ideo dicti, vel a circumeundo, vel quod, ubi nunc metae sunt, olim gladii ponebantur quos quadrigae circumibant; et inde dicti Circenses, ab ensibus circa quos currebant. Siquidem et in litore circa ripas fluminum currus agitantes, gladios in ordine in ripae litore ponebant, et erat artis equum circa pericula torquere. Inde et Circenses dicti putantur, quasi circum enses. § 28 De Circo. C
Abbreviated transcription (Latin):
ta aut spectacła. co qd̾ hõib publica ibi p̾beat᷑ in¬
spectio. Hec ⁊ ludicra nũcupata: qͥd in ludis gerant᷑
uectos in eutruria consedisse duce tẏrreno qͥ fr̃i suo
cesserat regnũ. Cõntentione gͥ in etruria facta int̃
cȩtos ritꝰ suꝑsticionũ suarũ: spectacła qͦ religiõis
noĩe istituert̃. In roman accersitos artifices mo¬
aut̃ dic̃ ludos a lusu uocatos. qͦd nuienes ꝑ dies festos
solebant ludi exultatõe ppłm delectars. Uñ ⁊ eũ lu

Expanded text:
ta autem spectacula, eo quod hominibus publica ibi prebeatur inspectio. Hec et ludicra nuncupata, quod in ludis gerantur, venas in Etruria consedisse duce Tyrreno, qui fratri suo cesserat regni contentione. Igitur in Etruria inter caeteros ritus superstitionum suarum, spectacula quoque religionis nomine instituerunt. Inde Romani accersitos artifices muautem dicit ludos a lusu vocatos, quod juvenes per dies festos solebant ludi exsultatione delectare populu
Abbreviated transcription (Latin):
inuiditio ꝓ re aliqͣ petit᷑. ĩ estes anti qͥtꝰ supͥtites dicebant᷑
eo qd suꝑ statũ cause ꝓferebant᷑. Nunc parte ablata noĩs
testes uocant᷑. Testis aũt consid̾at᷑ onditione nat᷑a. nuta.
S onditione: si lib̾ ñseruꝰ. Hã sepe seruꝰ metu cdñantis cesti¬
moniũ subpͥmit uitatis. Natura: siuir ñ femuna. Iam
uariũ ⁊ mutabile sẽꝑ femina. Uita si uinocens ⁊ integer
actu. Na si uita bona defuert. fide carebit. Nõ enĩ poc̃ in¬
ãii modis testes delinquunt: cũ aut falsa ꝓdunt aut̃ uera si¬

Expanded text:
udicio pro re aliqua petitur. 8. Testes antiquitus superstites dicebantur, eo quod super statum causae proferebantur. Nunc, parte ablata nominis, testes vocantur. 9. Testis autem consideratur: conditione, natura et vita. Conditione, si liber, non servus. Nam saepe servus metu dominantis testimonium supprimit veritatis. Natura, si vir, non femina. Nam varium et mutabile semper femina. Vita, si innocens, et integer actu. Nam si vita bona defuerit, fide carebit. Non enim potest juautem modis testes delinquunt, cum aut falsa promunt, aut vera si
Abbreviated transcription (Latin):
cũ medios arripiant fers qͣtiant .i. ap̃ g̃dos palin
uocat᷑. qͥdã opinant᷑ artẽ luctandi ursoꝵ ꝯten¬
tione monstratã. Na certũ ẽ int̾cetãs feras eos
solos ⁊ erigi in c̃gressu. ⁊ sub sydẽ celerit̾ acreu̾ti.
⁊mͦ manib tẽptare inuicẽ. mͦ c̃plexu abigo̾ sese
tandi ꝑicta standi ꝑacientia: ad cytharã qͦ uł ty
bias incedendi gest̾. Demorib qͦ de forma. de can¬
tandi modulatõe. t̾resfs qͦ belti. ⁊ nauał p̾mii ꝑpe¬

Expanded text:
cum medios arripiant, fere quatiant; idque apud Grecos pallin vocatur. Quidam opinantur artem luctandi ursorum contentione monstratam. Namque inter ceteras feras, eos solos et erigi congressos et subsidere celeriter ac reverti; et modo manibus tentare invicem, modo complexu abigtandi peritia, standi patientia; ad citharam quoque, vel tibias incedendi gestus; de moribus quoque, de forma, de cantandi modulatione, terrestris quoque belli, et navalis p
Abbreviated transcription (Latin):
& lata sit. Uñ i ꝓmiscui ludi lib̾alia uocabant᷑ ob
honorẽ lib̾i pats. Obhoc despicienda ẽ. originis
macła: ne bonũ estimes qͦd uritiũ amalo accepc
Ludꝰ aut̃ aut gĩnicꝰ ẽ. aut cutensis. aut gladia.
gͤmasiũ dr̃. uͥ exercent᷑ athletȩ ⁊ cursoꝵ ue¬
locitas cõꝓbat᷑. Hinc accidit. ut õiũ ꝓpe artiũ
exercitia gĩnasia dicant᷑. Antea enĩ in his locis
certantes cincti erant uenudarent᷑. Post relaxato
cuigulo repente ꝓstratꝰ exanimatꝰ ẽ qͥdã cursor
Quare ex consilii decreto tc̃ arcõyppomenes ut
nudi deinceps om̃s erertitarent᷑. ꝑmisit. Ex itlo
gĩnasiũ dictũ qͦd iuuenes nudi exercerent᷑ in cãpũ
uͥ sola tantũ uerec̃da oꝑunt᷑. De gn̾ib gĩnicoꝵ i
atq luctat̾o. Uñ fert̃ qͣndã regẽ. tot filios ado
crurũ uocat᷑. ẽ enĩ cursꝰ celeritas pedũ. de iactu.
actꝰ aictꝰ a iaciendo. uĩi ⁊ piscatorrũ rete iacłm
ddr̃. Hue artius ẽ. arreptos lapides ꝓcul ferre hastas

Expanded text:
lolatria sit. Unde et promiscue ludi Liberalia vocabantur, ob honorem Liberi Patris. Ob hoc respicienda est originis macula, ne bonum aestimes 392 quod initium a malo accepit. Ludus autem gymnicus est, aut circensis, aut gladiatogymnasium dicitur, ubi exercentur athletae, et cursorum velocitas comprobatur. Hinc accidit ut omnium prope artium exercitia gymnasia dicantur. 2. Antea enim in jocis certantes cincti erant, ne nudarentur: post, relaxato cingulo, repente prostratus et exanimatus est quidam cursor. Quare ex consilii decreto tunc archon Hippomenes ut nudi deinceps omnes exercitarentur permisit. Ex illo gymnasium dictum, quod juvenes nudi exercentur in campo, ubi soatque luctatio. Unde ferunt quendam regem tot filios adolcrurum vocatur; est enim cursus celeritas pedum. § 21 De iactu. Iactus dictus a iaciendo. Unde et piscatorium rete iaculum dicitur. Huic arti usus est arreptos lapides procul ferire, hastas
Abbreviated transcription (Latin):
sig̃e. Nodo actũ rei alicꝰ: ciui contͣriũ est ociũ. modo actionẽ
causş. qd̾ ẽ uirgiũ utis. Et dictũ negotiũ: qͣs s ociũ idẽ siue
otio. Negotiũ aũt in causis. negotiatio in comertiis dr̃. ubi
aliquid aat᷑ ut inaiora lucrent᷑ Iurgiũ dictũ qͣs uiris garri¬
um. eo qd hi qͥ caiisã dñt uire disceptent. Lis a contentione li¬
mitis priꝰ nom̃ sũpsit. De qͣ uirgiłiꝰ. limes erat positꝰ: litẽ ut dis¬
cerner⁊ agͥ. Causa aut argum̃to: aut ꝓbatione constat Argu¬
mentũ nuqͣ testib minꝗͣ. cabulis dat ꝓbationẽ. s sola inuesti¬
gatione inuenit uĩtatem. Unde ⁊ dictum argum̃tũ. idẽ ar
gutũ inuentũ : Sbatio aut̃ testib ⁊ fide tabularũ constat. In
om̃e aut̃ uidinũ: sex ꝑsone querunt᷑. Iuaex accusator fieꝰ.
itres testes. Iudex dictꝰ qͣsi uus dicens popło: siue qd̾ iure dis¬
ceptit. Iure aut disceptare ẽ: iaste iudicare. Nun ẽ aũt iu¬

Expanded text:
significat: modo actum rei alicujus, cui contrarium est otium; modo actionem causae, quod est jurgium litis: et dictum negotium, quasi nec otium, id est, sine otio. Negotium autem in causis, negotiatio in commerciis dicitur, ubi aliquid datur, ut majora lucrentur. Jurgium dictum, quasi juris garrium, eo quod hi qui causam dicunt jure disceptent. Lis a contentione limitis prius nomen sumpsit; de quo Virgilius: Limes erat positus litem ut discerneret agris. Causa autem aut argumento, aut probatione constat. Argumentum nunquam testibus, nunquam tabulis dat probationem: sed sola investigatione invenit veritatem: unde gutum inventum. Probatio autem testibus et fide tabularum constat. In omne autem iudicium sex personae quaeruntur: iudex, accusator, reus et tres testes. Iudex dictus quasi ius dicens populo, sive quod iure disceptet. Iure autem disceptare est iuste iudicare: non e
Abbreviated transcription (Latin):
ut arici. et salusti. In modũ inqͥt iricii militaris
ciliciis autẽ: ⁊ poliunt᷑ lorue: ⁊ tegunt᷑ De casside .xii.
Cassis est de lamina. Galta de corio. slã galerꝰ corium at¬
s afsiciã autẽ atuscis nominatã illi enĩgaleã cassim noĩant
credo a capite. Apex ẽ qđ in sũma galea eminet. qͥ figit᷑ c̃sta.
ꝗͣ greci conũ uocant. Nã conus ẽ curuat᷑a q̃ in galea ꝓminet

Expanded text:
ut aries; etut aries; etciliciis autem et poliuntur loricae et teguntur. § 14 De galeis. Cassis de lammina est, galea de coreo. Nam galeros coreum dicitur. Cassidam autem a Tuscis nominatam: illi enim galeam cassim nominant, credo a capite. Apex est quod in summa galea eminet, quo figitur crista; quam Graeci κῶνον vocant. Nam conus est curvatura quae in galea prominet
Abbreviated transcription (Latin):
sua defensione ab hastis. ⁊racłis corpꝰ munit. Clipẽ
aut̃ peditũ: scutũ eqͥtũ. Scutũ appellatũ. eo qͦd
a se excutiat teloꝵ ictũ. Ut enĩ telis resistat᷑
clipeꝰ antefert᷑. Umbo scut pars medtia ẽ qͣsi ũ¬
bilicꝰ. Ancile uocat᷑. scutũ breus ⁊ rotundũ. Deqͦ
uirgiliꝰ. Leua ancile gerebat᷑. Et̃ ancilȩ dictũ ab
ancisione: qͦd sit ab omĩ parte ueluti aucisũ acro¬
tũdũ uidiꝰ. Idq ancilȩ uocant qͦs ab oĩ parte reci¬
sũ: ã q notes ocłis angulꝰ oĩs ab ẽ. Pelta scutũ bre¬
uissimũ in modũ luue medie. De quib memunit
lib̾ regũ. Fecit rex salomon ducenta scuta de auro
purissimo: et tresentas peldis de auro ꝓbato. Scctͣ
scutũ lorcũ finc ligno: quo utunt᷑ afri ⁊ mauri De
Nam in modũ testudinis fit clipetis. Est ⁊ testuão
itutoꝵ conexio curuata in modũ testuduns. Nãq
ĩ armoꝵ gũib milites ctiã ab animalib noĩa sumuii

Expanded text:
sua defensione ab hastis et jaculis corpus munit. Clypeus autem peditum est, scutum equitum. 2. Scutum appellatum, eo quod a se excutiat telorum ictum. Ut enim telis resistatur, clypeus antefertur. Umbo scuti pars media est, quasi umbilicus. 3. Ancile vocatur scutum breve et rotundum. De quo Virgilius: Laevaque ancile gerebat. Et Ancile dictum ab ancisione, quod sit ab omni parte veluti ancisum et rotundum. Ovidius: Idque ancile vocant, quod ab omni parte recisum. Quaque notes oculis, angulus omnis abest. 4. Pelta scutum brevissimum in modum lunae mediae. Cujus meminit liber Regum: Fecit rex Salomon ducenta scuta depuro et trecentas peltas ex auro probato.' Scetra scutum loreum sine ligno, quo utuntur Afri et Mauri. Denam in modum testudinis fit clypeus. Est et testudo scutorum conexio curvata in testudinis modum. Namque in armorum generibus milites etiam ab animalibus nomina sumunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Riet nom̃ dedit spẽs. eo qͦd cũ ĩpetu ĩpingit.
inurũ in modũ arietũ pugnantiũ. Ualide enĩ
Nuodose arboris cap̾ ferro uestit᷑. suspensaq fu¬
nib mulcoꝵ manu ad murũ impellit᷑. dem̃n
retiorsũ ducta. maiore ĩpetu destinat᷑. sicq creliͥs
ictib c̃cussũ muri latꝰ cȩdit. cauatũq irrũpit.
ac fenestrã fac̃. Cont᷑ ĩpulsũ arietis remediũ ẽ
saccꝰ ꝑlenũ paleis ⁊ in eũ locũ dimiss. qͦ aries ꝑcu¬
tit. Laxo enĩ saccoꝵ sum. ictꝰ arietis illisꝰ mollit᷑.
Duriora enĩ molliorib. faciliꝰ cedunt. Euitei st̃ cͤtes
corio crudo intexte. q̃ in oꝑe faciendo bosti obici

Expanded text:
Arieti nomen species dedit, eo quod cum inpetu inpingit Arieti nomen species dedit, eo quod cum inpetu inpingit murum in modum arietum pugnantium. Valiac nodose arboris caput ferro vestitur, eaque suspensa funibus, multorum manu ad murum impellitur. Deinde retrorsum ducta, maiori impetu destinatur, sicque crebris ictibus concussum, muri latus cedit, cavatumque irrumpit ac fenestram facit. Contra impulsum arietis remedium est saccus paleis plenus et in eum locum demissus quo aries percutit: laxo enim saccorum sinu, ictus arietis illisus mollitur; duriora enim mollioribus facilius cedunt. Plutei sunt crates corio crudo intexte, que in opere faciendo hosti obii
Abbreviated transcription (Latin):
pharet᷑ mortẽ. feretrũ mortuũ portat. Coriti
st̃ ꝓpͥe arcuũ tece: sic̃ sagitarũ pharetrȩ. Uagind
appellata eo qͦd in ea mucro uł gladiꝰ barulet᷑.
Teca abeo qd̾ aliqͥd receptũ tegat .c. lit̾a ꝓ .gͦ. po¬
sita. Alii greco noĩe tecã uocari adser̃t: qd̾ ibi
reponat᷑ aliqͥd. Inde ⁊ biblioteca libroꝵ repo¬
sitio dr̃. Dolones stͥ uagine linee. int̾ qͣs latet
pugio sub baculi sp̃e. D olones aũ a dolo dicti
st̃ qͦd fallant n decipiant ferro. cũ speciẽ p̃fe¬
rant ligni Hos uulgꝰ greco noĩe oxos uocat
id÷ acutos. Uñ ⁊ ap̃ medicos acutꝰ morb oxia
uocat᷑. Arcꝰ uocat᷑. eo qͦd arceat adu̾sariũ. Inde
nartes dñr: a quib arceut᷑ hostes. Itẽ arcꝰ ab
sp̃e: qͦd sunt curuati arciꝰ. De funda.uiii.
bere neruoꝵ enmagna ui iacit aut hastas. aut
saxa.Inde ⁊ fundibalꝰ. qͣsi fundens ⁊ enuttens.
Cont᷑ balistã testudo ualet. Series enĩ fit arme
umnbonib int̃ se colligatis. De ariete.ix.

Expanded text:
pharetra mortem, feretrum mortuum portat. Coriti proprie sunt arcuum thecae, sicut sagittarum faretrae. Vagina appellata eo quod in ea mucro vel gladius baiuletur. Teca ab eo quod aliquid receptum tegat, C littera pro G posita. Alii Graeco nomine thecam vocari adserunt, quod ibi reponatur aliquid. Inde et bibliotheca librorum repositio dicitur. 4. Dolones sunt vaginae ligneae, intra quas latet pugio sub baculi specie. Dolones autem a dolo dicti sunt, quod fallant, et decipiant ferro, cum speciem praeferant ligni. Hos vulgus Graeco nomine oxos vocat, id est, acutos. Unde et apud medicos acutus morbus ὀξεῖα vocatur. 5. Arcus vocatur, eo quod arceat adversarium. Inde et arces dicuntur, a quibus arcentur hostespeciem, quod sint curvati artius. § 10 De fundis. rbere nervorum, et magni vi iacit aut hastas aut saxa. Inde et fundibalus, quasi fundens et emittens. Contra balistam testudo valet: series enim fit armorum umbonibus inter se conligatis. De ariete .
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. ꝓpͥe aut̃ cuspis. post̾ĩor pars haste ẽ. De sagnta. ui
Sagitta a sagaci iactu.i. ueloci ictu uocata. Pen¬
nis enĩ fert᷑ qͣsi auis ut celerit̃ mors ꝑcurrat
ad hominẽ. Has pͥmũ creteuses usi sc̃. Quib
penne ut diximꝰ. iõ adgrutinant᷑: ut leues
suit ⁊ p̃uolent. Scaptos. spicła st̃ sagite uł lancee
breues. abspicarũ sp̃e nuncupate. Scorpio ẽ sa¬
gita uenenata arcu uł torm̃tis excussa. q̃dũ
ad hoiẽ ueni̾t. uirꝰ qͦ figit in fundit. Uñ ⁊ scorpi

Expanded text:
tum. Proprie autem cuspis posterior pars hastae est. § 8 De sagittis. tum. Proprie autem cuspis posterior pars hastae est. § 8 De sagittis. Sagitta a sagaci ictu, id est veloci ictu, vocata. Pinnis enim fertur, quasi avis, ut celeriter mors percurrat ad hominem. Has primum Cretenses usi sunt, quibus pinnae, ut diximus, ideo adglutinantur ut leves sint et pervolent. Scaptos. Spicula sunt sagittae vel lanceae breves, ab spicarum specie nuncupatae. Scorpio est sagitta venenata arcu vel tormentis excussa, quae dum ad hominem venerit, virus, quo figit, infundit; unde et scorpio
Abbreviated transcription (Latin):
facta. in longitudine. Hec & cateia quã oratiꝰ caiã
dic̃. Est enĩ genꝰ gallici teli ex mat̾ia ꝗͣ maxĩe len¬
ta quȩ iactu qͥdẽ ñ longe ꝓpt̾ gͣuitatẽ euolat. s qͦ
ꝑuenit ui nimia ꝑfringit. qͦd si abartifice mit
hẏsꝑani ⁊galli teutanos uocant. falarica ẽ telũ in¬
gens torno factũ. hñs ferrũ cribitale ⁊ rotiuidita¬
tẽ de plũho inmodũ sꝑe. in ipsa stimitate. Dr̃ ĩ et
ignẽ hr̃e ad fixũ. Hoc ant telo pugnat᷑ de turrib
falas delfinoꝵq colũnas. A falis gͥ dicta ẽ falarica.
ta falarica neruis. Uirgiliꝰ ui. ait turuũ manu
a torquendo uł einitendo uocata. De qͥb lucanꝰ
Sigua pares aquilas. ⁊ pila minantia pilis. Cuiꝰ sin
qͦd uix dextera u̾sat. ꝓprie aut̃ telũ: a longitudi¬
ne ẽ dictũ. Uñ .i mustalã dicimꝰ. qd̾ longior sit
quã mus. Cuspis hastił am̃tata a cespite dicta. qͥ

Expanded text:
facta in longitudine. Haec et cateja, quam Lucilius calam facta in longitudine. Haec et cateja, quam Lucilius calam dicit. Est enim genus Gallici teli ex materia quam maxime lenta, quae jacta quidem non longe propter gravitatem evolat; sed quo pervenit, vi nimia perfrinHispani et Galli tautanos vocant. Falarica est telum ingens torno factum, habens ferrum cubitale et rotunditatem de plumbo in modum sphaerae. In ipsa summitate dicitur etiam et ignem habere adfixum. Hoc autem telo pugnatur de turribufalas delphinorumque columnas. A falis igitur dicta est falarica, ta falarica nervis. Vergilius vero ait Turnum manu a torquendo, vel emittendo, vocatae. De quibus Lucanus1, 7: Signa pares aquilas et pila minantia pilis. Cuius sinquod vi dextera versat. Proprie autem telum a longitudine dictum: unde et mustelam dicimus quod longior sit quam mus. Cuspis hastilis amentata, a cespite dictus, qu
Abbreviated transcription (Latin):
dieta. Est enĩ gladiꝰ breuis qͦ maximo utunt᷑ qͥap̃ yta¬
los latͦcinia exercent.a qͦ ⁊ siccarii dicti. Tranqͥllꝰ aut̃
apugnante responsũ ẽ. Sica pugnabo. In de sice nom̃
datũ. Secures signa st̃ quȩ ante cansules ferebant᷑. qͣs hispa¬
ni abusu francoꝵ ꝑ diriuatõnẽ frauciscas uocantes:¬
dict̾ ea signa portari ne aut usũ ꝑdet belli. aut̃ ua¬
cans aspectũ amuter& gladioꝵ. De hasta. u.¬
asta ẽ contꝰ cũ ferro: cuiꝰ diminutiũ facit hastile.
tũ. Eenũ cõtũ acuta rotunditas. Trudes amictes st̾ cũ
nientẽ excipiunt qͣsi excipiabilia. Excipiunt etuĩ
apros expectantq leones. intͣnt ursos: sit tantũ fir
Dicta aut̃ lancea. qͦd eqͣlance .i. eqͣli am̃to pond̾a
ta uibrat᷑. Am̃tũ uincłm ẽ iacłoꝵ hastiliũ qd̾
mediis hastis aptat᷑. Et uide am̃tũ qͦd media hasta
religat᷑ ut iaculet᷑. Claua ẽ. qͣł finit hercuł: dicta.
qͦd sit clauis ferreis inuicẽ religata. ⁊ẽ cubito semiᷤᷤ

Expanded text:
dicta. Est enim gladius brevis quo maxime utuntur qui apud Italos latrocinia exercent; a quo et sicarii dicti. Tranquilluslud.a pugnante responsum est: Sic ha pugnabo. Inde sicae nomen datum.' Secures signa sunt quae ante consules ferebantur; quas Hispani ab usu Francorum per derivationem Franciscas vocant. Ea signa portari ne aut usum perderent belli, aut vacans aspectum amitteret gladiorum. § 7 De hastis. Hasta est contus cum ferro; cuius diminutivum facit hastilia.tum: est enim conum acuta rotunditas. Trudes amites sunt cum nientem excipiunt, quasi excipiabula. Excipiunt enim apros expectantque leones, intrant ursos, sit tantum firmdicta autem lancea quod aequa lance, id est ata vibratur. 6. Amentum vinculum est jaculorum hastilium, quod mediis hastis aptatur. Et inde amentum, quo media hasta religatur et jacitur. 7. Clava est, qualis fuit Herculis dicta, quod sit clavis ferreis invicem religata, et est cubito semis
Abbreviated transcription (Latin):
uelocior sit. Pugio a pungendo ⁊ tͣnsfigendo tiocatꝰ.
Est enĩ gladiꝰ paruus ⁊ bisacutꝰ: lateri adherens. Id̾̃e ⁊ilu¬
nabulũ dictũ: qͦd religet᷑ ad elunẽ. Celidoniat᷑ gladiꝰ fer¬

Expanded text:
velocior sit. velocior sit. Est enim gladius parvus bis acutus lateri adherens. Idem et clunabulum dictum, quod religetur ad clunem. Sica a se
Abbreviated transcription (Latin):
abhumeris: ut. letos hiuc hasta ꝑarmos acta tremit.
ͥadiꝰ gn̾alit̾ dr̃. ensis in p̾lio. S ensis ferrũ tantõ:
gladiꝰ uͦ totꝰ. Ep̃ȩ aut̃ appellatꝰ ẽ. gladiꝰ qͦd gulã di¬
m̃bra securib magis cedunt᷑: collũ gladio tantũ.¬
Acies autẽ gladii: ab acumine dicta. Capulꝰ uocatꝰ ł
es ferri ñ sinit. Muero ñ tm̃ gladii ẽ.s n cuiꝰ libet te¬
li acum̃. dictꝰ a longitudine. Nã macron greti. longũ
uocant. Hinc ⁊ machera. Machera aut̃ ẽ gladiꝰ. longꝰ:
ex una parte acutꝰ. framea uͦ gladiꝰ. ex utraq partȩ¬
acutꝰ: quã uulgo spatã uocant. Ipsa ẽ n rõphea. framea
aut̃ dicta: quia ferrea ẽ. Nã sic̃ ferram̃tũ. sic fram ea
dicimꝰ. Alii spatã latinȩ autumant dictã. eo qͦd spaci¬
osa sit .i. lata ⁊ ampla. Unde ⁊ spatulã in peccrrib. Se
mispaciũ gladiꝰ ẽ a media spete longitudine appel¬
lat᷑ ñ ut imprudens uulgꝰ dic̃. sinespaciundũ sagita

Expanded text:
: Latos huic hasta per armos acta tremit; Gladius generaliter dicitur ensis in proelio; sed ensis ferrum tantum, gladius vero totus. Proprie autem appellatus gladius, quod gulam dimembra securibAcies autem gladii ab acumine dicta: capulus vocatus,es ferri non sinit. Mucro non tantum gladii est, sed et cuiuslibet teli acumen, dictus a longitudine, nam macron Greci longum vocant, hinc et machera: machera autem est gladius longus ex acutus, quam vulgo spatam vocant. Ipsa est et romphea. Framea autem dicta quia ferrea est: nam sicut ferramentum, sic frameacitur. Alii spatam Latine autumant dictam, eo quod spatiosa sit, id est lata et ampla. Unde et spatula in pecoribus. mispathium gladius a media spatae longitudine appellatus: non ut imprudens vulgus dicit: sine spatio, dum sagitta
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. Uñ ⁊ signa receptui canere dnr̃. Ciassica st̃ cor¬
nua q̃ ꝯuorandi causa erant facta: & a calando classi
Ap̃ amazonas aut̃ ñ tuba sic̃ a regib s a regilia sistro
tocabat᷑ feminarũ exercitꝰ. De ARmis. iii.¬

Expanded text:
cipit, unde et signa receptui canere dicuntur. Classica sunt corcipit, unde et signa receptui canere dicuntur. Classica sunt cornua quae convocandi causa erant facta, et a calando classicApud Amazonas autem non tuba, sicut a regibus, sed a regina sistro vocabatur feminarum exercitus. § 5 De armis. A
Abbreviated transcription (Latin):
ucina ẽ qͣ signũ dat᷑ in hoste dicta a uoce :⁊c¬
qͣi uocina. Nã pagani agrestesq adom¬
ne usũ bucina ad ꝯpita c̃uocabant᷑. Apͥe gͦ hoc
ag̾stib signũ fuit. De qͦ ꝓꝑtiꝰ. Bucina cogebatꝰ
pͥscos. ad arma quirites. Huiꝰ clangor buciniũ dr̃.
Tubã tẏrreni. pͥmũ inuenert᷑. Uñ uirgiliꝰ. Tir¬
renꝰq tabȩ. mugire ꝑechera clangor. Hanc.ił.
a tẏrrenis p̾donib excogitatũ fert̃. cũ disꝑsi
cuta mapitunas oras ñ facile ad quãq p̾de
occasionẽ uoce aut buciua conuocarent᷑ uento pler̃q
obstrepente. Hine postea bellics cei taminib ad hibita
ẽ ad demintianda signa belloꝵ ubi exaudiri p̾co
ꝓtumiultu ñ pot̾at sonit᷑ tube clangentis attingere
Tubã aut̃ cdictã qͣi tofã .i. cauã. Itẽ tubã. qͣsi tibiã. Int̃¬
tubã aut̃ ⁊ bucinã: ueteres discernebant. Nã bucina m¬
fugiunt. int̾ctũ recepinii. Nã receptꝰ dr̃ qͦs se exertit᷑ re

Expanded text:
cina, qua signum datur in hoste, dicta a voce, quasi vocina: nam pagani agrestesque ad omnem usum buccina ad compita convocabantur. Proprie ergo hoc agrestibus signum fuit, de quo priscos ad arma Quirites. Huius clangor bucinum dicitur. Tubam Tyrrheni primum invenerunt, unde Virgilius: Tyrrhenusque tubae mugire per aethera clangor. Hanc enim a Tyrrhenis praedonibus excogitatam dicunt, cum dispersi circa maritimas oras non facile ad quamque praedae occasionem voce aut buccina convocarentur, vento plerumque obstrepente. 3. Hinc postea bellicis certaminibus adhibita est ad denuntianda signa bellorum, ut ubi exaudiri praeco prae tumultu non poterat, sonitus tubae clangentis attingeret. Tuba autem dicta, quasi tofa, id est, cava. Item tuba, qtubam autem et buccinam veteres discernebant. Nam buccina infugiunt, interdum receptui. Nam receptus dicitur, quo se exe
Abbreviated transcription (Latin):
igna belloꝵ dñr. qͦd ex his exercitꝰ ⁊ pugnan¬
di nuictoriȩ receꝑtꝰ accipit simbolũ. Nã
aut ꝑ uocẽ tubȩ. aut ꝑ simbolũ ãmonet᷑ exeitit᷑
legionũ. Principalia signa: aquile dracones ⁊
pilȩ. Aqͥle ĩo qͦd eadẽ auis iouis in armis auspi¬
cio fũit. Nã dũ idẽ iouis adu̾sꝰ titanas ꝓficisce¬
ret᷑. aqͥlã ei in auspicio apparuisse fert̃. Quã ille
ꝓuidicio uictoriȩ acceptã tutelȩ suȩ arispicatꝰ
eã legionis signũ dedit. Qͦ factũ ẽ ut deinceps
cens. Signa pares aqͥlas. ⁊ pila minantia pilis:
Draconis signa ab appollinis morte pitonis serpen-¬
tis in coata st̃. De hinc a grecis n romanis in bello
gestari ceꝑunt. Pilã in signo ꝯstituisse fert᷑ an¬
gustiis ꝓp nationes sͥ in cuucto orbe subiectas.
ut malꝰ figaͣm orb̾ ostend̾et. Uexillũ ⁊ ip̃msig¬
nũ bellicũ ẽ tractũ nom̃ hñs a ueli diminu¬
tione qͣi ueli xillũ. Sub romulo aut̃ fascicłos

Expanded text:
igna bellorum dicuntur, quod iis exercitus et pugnandi et victorie receptui accipit simbolum. Nam aut per vocem tube, aut per symbolum admonetur exercitus legionum. Principalia signa sunt aquile, dracones et pile. Aquile ideo quod eadem avis Iovi in armis auspicio fuerit. Nam dum idem Iovis adversus tytanas proficisceretur, aquilam ei in auspicio apparvisse ferunt, quam ille pro indicio victorie acceptam tutele sue auspicatus, eam legioni signum dedit: quo factum est, ut deinceps cens1, 7: Signa pares aquilas et pila minantia pilis. Draconum signa ab Apolline morte Pythonis serpentis inchoata sunt. Dehinc a Graecis et Romanis in bello gestari coeperunt. Pilam in signo constituisse fertur Augustus, propter nationes sibi in cuncto orbe subiectas, ut maius figuram orbis ostenderet. Vexillum et ipsud signum bellicum, tractum nomen habens a veli diminutione, quasi velxillum. Sub Romulo autem fasciculos
Abbreviated transcription (Latin):
hꝰ bellis q̃rit᷑ uictoriis ꝓpagat᷑. Uictoria dic¬
tã qͦd ui idr uirtute adipiscat᷑. Hocẽ eiũ ius gen¬
tiũ uim ui expelłe. Nã turpis ẽ dolo q̃sita uieto¬
uia. Certa aut̃ uictoria ẽ. uł occisio hostis. uł ex¬
poliatõ. uł utr̃q. Non ẽ aut̃ ioc̃da uictoria. que¬
ꝑ ĩm̃sa detͥm̃ta ꝯtingit. Et ħ ÷ qͦd laudat salu¬
stiꝰ: duces uictoriã incruento exercitu deportasse.
õpa dicta ẽ gitca significatõe anot oynoutie¬

Expanded text:
 bellis quaeritur, victoriis propagatur. Victoria dicta, quod vi, id est, virtute, adipiscatur. Hoc est enim jus gentium, vim vi repellere. Nam turpis est dolo quaesita victoria. Certa autem victoria est, vel occisio hostis, vel exspoliatio, vel utrumque. Non est autem jucunda victoria, per immensa detrimenta contingit. Et hoc est, quod laudat Sallustius, duces victoriam incruento exercitu deportasse. Pompa dicta est Graeca significatione apo tou
Abbreviated transcription (Latin):
fice ꝯtingebant᷑ id ẽẽ indiciũ ut ad tantũ fastigi¬
ũ euecti mediocͥtatis humane ꝯmonerent᷑. Duob
aũ gn̾ib delet᷑ exercitꝰ: aut int̾nitõe. aut disꝑ¬
sione. Salustiꝰ. Hostes inqͥt opp̾ssi aut dilapsi foxent.
puncto. Spolia hostiũ: p̾da. manubie. exuuie.
partes. Preda a p̾dando. uocata. Manuibie eo qd
manib dethunt᷑. Hec n exuuie ab exuendo
dicte: qr exuunt᷑. heȩ partes a pari diuisione
ꝓ ꝑsonarũ qͣlitate. ⁊ laboꝵ iusta decisione. Spo¬

Expanded text:
fice contingebantur, id erat indicio, ut ad tantum fastigifice contingebantur, id erat indicio, ut ad tantum fastigium evecti mediocritatis humanae commonerentur. 7. Duobus autem generibus deletur exercitus, aut internecione, aut dispersione. Sallustiione. Spolia, hostium preda; manubie, partes. Preda a predando vocata est: manubie quod manu detrahuntur. He et exuvie, ab exuendo dicte, quia exuuntur. He et partes a pari divisione, pro personarum qualitate, vel laborum iusta divisione.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo de tͥumpho duci concedñdo exercitũ iudica¬
re solitũ erat scđo senatũ. t̾cio popłm. Erat aut̃
romanoꝵ mos. ut tͥũphantes quadrigis ueherent᷑.
ex illo qͦd soliti sint pͥores duces ħ habitu bella
inire. Qͥ cq̃ aut̃ in cõflictu uicissent. palma au¬
rea coronabant᷑. ꝙr palma stimulos ht̃: q̃ nͦ sñ cõ¬
flictu fugientẽ ꝓstrasset. laurea. eo qͦd hec arbor
sñ spinis ẽ. Nãq ⁊ purpureã ⁊ palmatã togam
tupbantes in duebant᷑: & scypionẽ cũ scctro ĩ ma¬
nu gerebant. ad imitationẽ uictoriȩ scipionis. li¬
cetꝰ ⁊ scipio bacłm sit qͦ homies initunt᷑. Uñ ⁊ ille
pͥmꝰ coineliꝰ scipio appellat᷑ ẽ : qr in foro pat̃ eiꝰ cecꝰ
uinixꝰ eo ãbulabat. Suꝑ scipionẽ aut̃ aqͥla sede¬
bat. ob indiciũ qͦd ꝑ uictoriã qiͣ ad suꝑnã mag¬
nitudinẽ accedent. Inde n colore rufo ꝑluuebãt᷑
qͣsi imitarent᷑ diuini ignis effigiẽ. Qd uͦ a carni¬

Expanded text:
primum de triumpho duci concedendo exercitum iudicare solitum erat, secundo senatum, tertio populum. Erat autem Romanos mos ut triumphantes quadrigis veherentur, ex illo quod soliti sint priores duces hoc habitu bella inire. Quicunque autem in conflictu vicisset, palma aurea coronabatur, quia palma stimulos habet. Qui vero sine conflictu fugientem prostrasset, laurea, eo quod haec arbor sine spinis est. 5. Namque et purpuream et palmatam togam triumphantes induebantur, et scipionem cum sceptro in manu gerebant ad imitationem victoriae Scipionis, licet et scipio baculus sit, quo homines innituntur. Unde et ille primus Cornelius Scipio appellatus est, quia in foro pater ejus caecus innixus eo ambulabat. 375 Super scipionem autem aquila sedebat, ob indicium quod per victoriam quasi ad supernam magnitudinem accederent. 6. Inde et colore rufo perliniebantur, quasi imitarentur divini ignis effigiem. Quod vero a carni
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipatũ mutauit uocabłm: macedoniãq
a suo noĩe dix̃. Est aũ ꝯfinis aboriente egro
mari. a meridiȩ achaiȩ. ab occasu dalma¬
tiȩ.a septẽtiione. misiȩ patͥa alexandri ma¬
gni. ⁊ regio aureis uenis argentiq oꝑtima.
Lapide quẽ peantẽ uocant: ista gignit. Mois
olimpꝰ in ea ẽ. qͥ excellenti u̾tice tm aitollit᷑.
ut in cacumine eiꝰ nec nubes nec uenti sen¬
tiant᷑. Achaia abacheo rege. ⁊ urbs ⁊ ꝓuincia
appellata ẽ. Hec pene insula ẽ. Nã absq sep¬
tẽtͥonali parte qua macedoniȩ iungit᷑.
undiq septa ẽ mari. Aboriente enĩ ht my¬
xteũ mare: ab euro crecicũ. a meridie ioni¬
sola septẽtͥonal parte macedonie uł attice
t̾rȩ adiungit᷑. Huiꝰ cap̃ ẽ urbs corithꝰ gre¬
ciȩ decꝰ. Ynacꝰ ẽ achaiȩ fluuiꝰ. archadia uͦ. si¬
nus achaia ẽ. ut platam foliũ. int̾ ioniũ
⁊egeũ mare exposita. quã archas ioriis et
calliste filiꝰ pelasgis indicionẽ redactis. ex

Expanded text:
ncipatum, mutavit vocabulum Macedoniamque a suo nomine dixit. Est autem confinis ab oriente Aegeo mari, a meridie Achaiae, ab occasu Dalmatiae, a septentrione Moesiae. Patria Alexandri Magni, et regio aureis venis argenteisque opima, lapidem quem paeantidem vocant, ista gignit; mons Olympus in ea est, qui excellenti vertice tantus attollitur, ut in cacumine ejus nec nubes nec venti sentiantur. Achaia ab Achaeo rege et urbs et provincia appellata est. Haec pene insula est. Nam absque septentrionali parte, qua Macedoniae jungitur, undique septa est mari. Ab oriente enim habet Mirtheum mare, ab euro Creticum, a meridie Ionisola septentrionali parte Macedoniae vel Atticae terrae adiungitur. Huius caput est urbs Corinthus Graeciae decus. Inachus est Achaiae fluvius. Arcadia vero sinus Achaiae est, ut platani folium inter Ionium et Aegeum mare exposita, quam Arcas, Iovis et Callisto filius, Pelasgis in dicionem redactis, ex
Abbreviated transcription (Latin):
.xxͫxͦ. refert᷑ ad nuptias. Nã upsa digitoꝵ
ꝯiunctõ. ex qͣsi molli ocło. se cõplectens
⁊ federans: maritũ pingit ⁊ coniugẽ.
Sexaginta ad iuduas. Eo qd̾ in angustia ⁊ tͥ¬
bulatõe sint posite. Uñ ⁊ insuꝑiore digrto

Expanded text:
 referuntur ad nuptias. Nam et ipsa digitorum conjunctio, quasi molli osculo se complexans et foederans, maritum pingit et conjugem. Sexaginta ad viduas, eo quod in angustia et tribulatione sint positae, unde et in su
Abbreviated transcription (Latin):
logesindicant᷑. Supplicatoĩs aũ nom̃ qͦ¬
dãmͦ nc̃ exgentilitate retinet᷑. Nã fariȩ
aut legitime erant. ap̾ eos aut indicte.
ndicte aut̃ qr pauꝑtas antiqͣ romanoꝵ
excollatione sacͥficabat. aut certe de bonis
cationes qͦ fiebant debonis passoꝵ suppli¬
cia. Sacre enĩ res de reb execrandoꝵ fie¬
bant¬
turi necessariũ duximꝰ utilissimã pͥ¬
nio ꝓmptissimãq flexu digitoꝵ pau¬
cis p̾monstrare sollectiã. Ut cũ maximã cõ¬
putandi facilitatẽ dedimꝰ tũ paracior le¬
gentiũ ingenio adinuestigandã diluci¬
dandãq ꝯputando seriẽ tẽpoꝵ ueniamꝰ.
leq eiũ ꝯdeynenda uł paruipendenda c̃re

Expanded text:
logesis dicantur. Supplicationis autem nomen quodammodo nunc ex gentilitate retinetur. Nam feriae, aut legitimae erant apud eos, aut indictae. Indictae autem, quia paupertas antiqua Romanorum ex collatione sacrificabant, aut certe de bonis cationes, quae fiebant de bonis passorum supplicia. Sacrae enim res de rebus execrandorum fiebant utilissimam primo, promptissimamque flexus digitorum, paucis demonstrare solertiam, ut cum maximam computandi facilitatem dederimus, tum paratiore legentium ingenio ad investigandam dilucidandamque computando seriem temporum veniamus. Neque enim contemnenda, parvive pendenda e
Abbreviated transcription (Latin):
dant᷑. Duo aũ st̃ ꝗ̃ offerunt᷑ donũ ⁊ sacͥficiũ.
donũ dr̃ qͥcqͥd auro argento ue. aut qͣlibet a¬
t᷑. aut dedicat᷑. aut ꝯsecͣt. Qd dedicat᷑ dicen¬
do dat᷑. ũn ⁊ appellat᷑. Uñ errant qͥ consecͣtio¬
nẽ. dedicatõnẽ putant significari. Immo¬
latio abantiqͥs dicta. eo qd̾ in mole altaris
posita. uictima cedet᷑. Uñ ⁊ mactatio pꝰ ĩmo¬
latõnẽ ẽ. Nc̃ aũ ĩmolat̾o panis ⁊ calicis cõ¬

Expanded text:
dantur. Duo sunt autem quae offeruntur: donum et sacrificium. Donum dicitur quidquid auro argentoque aut qualibet atur, aut dedicatur aut consecratur. Quod dedicatur, dicendo datur; unde et appellatur. Unde errant qui consecrationem dedicationem putant significari. Immolatio ab antiquis dicta eo quod in mole altaris posita victima caederetur. Unde et mactatio post immolationem est. Nunc autem immolatio panis et calicis con
Abbreviated transcription (Latin):
hencłit rapiat̾ atq auferat. fert᷑ qꝗ in elect
simrilituidine uenena dep̃hñde̾. metꝰ uanos
diuo positꝰ fuĩt. ftilgorẽ rap̃ sidereũ. Ceraurp̃
altm hispania in lusitaniis littorib gignit.
cuiꝰ color simił preopo rubenti ⁊ qͣlttas ut ignis

Expanded text:
ehenderit, rapiat atque auferat. Fertur quoque in electri ehenderit, rapiat atque auferat. Fertur quoque in electri similitudine venena deprehendere, metus vanos divo positum fuerit, fulgorem rapit siderum. Ceraunium alterum Hispania in Lusitanis litoribus gignit, cui color e pyropo rubenti, et qualitas ut ignis
Abbreviated transcription (Latin):
xistallꝰ resplendens ⁊ aquosꝰ colore. tͣcdit᷑¬
qͦd nix sit glacie durata ꝑannos. Uñ ⁊¬
maxĩe inseptẽtͥonũ alꝑib. uͥ nec estate sol fex¬
uentissimꝰ inuenit᷑. Id̾õq ipsa dut᷑na ⁊ anno
fungis ł foliis ignẽ pbeat. Uꝰ eiꝰ ĩ ad pͥ i¬
la destinat᷑. Nich̾ aũ aliud qͣ frigidũ pati pot̃.
Adamans ẽ indicꝰ lapis paruꝰ. ⁊ idecorꝰ.ferru
gineũ hñs colorẽ ⁊ splendorẽ cͥstalli. Nũq̃ aut̃
uit magnitudinẽ mielei auellam reꝑtꝰ. Hic
nulli cedit matie: nec ferro qͥđ nec igni. nec
mit᷑ accep̾. S cũ sit inuictꝰ ferri ignisq ꝯtẽp¬
tor. hircino rũgit᷑ sangͥns. recenti ⁊ calido ma¬
cerat᷑. sicq multis ictib ferri ꝑfringit᷑. Cuiꝰ
fragm̃ta sculꝑtores ꝓgẽmis infigniendis ꝑfo¬
randisq utunt᷑. Hic aũ diffibet cũ magnẽte
lapide. in tm̃ ut iuxta positꝰ ferrũ ñ pacrat᷑
abstrahi magneq: uł si admotꝰ magnes ꝯp̾¬

Expanded text:
is resplendens aquosus colore dd nix sit glacie durata per annos maxime in septentrionum Alpibus, ubi nec aestate sol ferventissimus invenitur; ideoque ipsa diuturna et annosfungis vel foliis ignem praebeat. Usus eius etiam ad pocula destinatur: nihil autem aliud quam frigidum pati potest. Adamans Indicus lgineum habens colorem et splendorem crystalli, numquam autem ultra magnitudinem nuclei Avellani repertus. Hic nulli cedit materiae, nec ferro quidem nec igni, nec mita vis accepit. Sed dum sit invictus ferri ignisque contemptor, hircino rumpitur sanguine recenti et calido maceratus, sicque multis ictibus ferri perfrangitur. Cuius fragmenta sculptores pro gemmis insigniendis perforandisque utuntur. Hic autem dissidet cum magnete lapide in tantum ut iuxta positus ferrum non patiatur abstrahi magnetem, aut si admotus magnes conpr