comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
acto incineres munixipio. ignib quodãmodo troianis reuirentib: Huic
tanto facinori : quidã belgicȩ prountiȩ int̃ fuisse tradit᷑ Cũ cęteros quidẽ
tum huncquoq diuina ultio inpunẽ abire nonsiuerat: Nã morbo concusse
intolerabili in modũ utris pars lateris tabe facta distendit᷑ ac perdiuturna tẽ¬
pora uiuis excruciatus dolorib dieb singulis infelicẽ animã pene intra fau¬
ces uoluens. solũ exitũ prestolat᷑: Nudat᷑ substancia. caret familia. deserit᷑
a coniuge ꝓpria: Abicit᷑ acunctis: uelut lã cadauer exanime: Int̾ hȩc itaq
poenarũ incendia : peruisũ coenobiũ scĩ confessoris adire t̾ciomonitꝰ nul¬
lomodo sesaluari. nisi uirtute scĩ basoli. cũ usq ad ea tẽpora nec nom̃ ipsius
nec locũ audierit. tandẽ feretro semiuiuus imponit᷑. ad locũ deuehendus:

Expanded text:
acto in cineres municipio, ignibus quodammodo Trojanis revirentibus. Huic acto in cineres municipio, ignibus quodammodo Trojanis revirentibus. Huic tanto facinori quidam Belgicae provinciae interfuisse traditur, cum caeteros quidem, tum hunc quoque ultio divina impunem abire non siverat. Nam morbo concusso intolerabili, in modum utris pars lateris tabefacta distenditur, ac per diuturna tempora vivis excruciatus doloribus, diebus singulis infelicem animam pene intra fauces volvens solum exitum praestolatur. Nudatur substantia, caret familia, deseritur a conjuge propria, abjicitur a cunctis velut jam cadaver exanime. Inter haec itaque poenarum incendia, per visum coenobium sancti confessoris adire tertio monitus, nullo modo se salvari nisi virtute sancti Basoli, cum usque ad ea tempora nec nomen ipsius, nec locum audierat. Tandem feretro semivivus imponitur ad locum devehendus,
Abbreviated transcription (Latin):
alibus : tãquã quoddã efferatũ animal ad arborẽ religatur ulmũ ante¬
cũ canũ latratib suamenbra ipse exulcerans. post longos cruciatꝰ ad in¬
uocationẽ rursus scĩ confessoris basoli dȩmonio soluit᷑. nequid illic tã inde¬
ces assumeret. decetero castigandus:¬
ed nec p̃mendũ silentio: qđ ñparuo excedenti tẽpore. ꝑaures effluxerat
plurimoꝵ: Cuiꝰ facti ẽ innumera testiũ multitudo Maximũ int̾ princi¬
pes regni animositatis accenso fomite. diuortiũ fuerat concitatũ: Quib
neutri para cedentib: cuncta irarũ pondera castriquoq catalaunensis sen¬
sere dispendia: Nã graui undiq excita multitudine. quodã bosone preduce:
factoimpetu assistunt moenib acflãmis uniuersa cõmittunt absorben¬
tibus: Vbilaxatis habenis. toto regnante incendio: nilsuꝑ esse potuit co¬

Expanded text:
alibus tanquam efferatum animal ad arborem religatur ulmum. Dalibus tanquam efferatum animal ad arborem religatur ulmum. Dcum canum latratibus sua membra ipse exulcerans, post longos cruciatus ad invocationem rursus confessoris Christi Basoli daemonio solvitur, ne quid illic tam indecens praesumeret agere de caetero castigandused nec premendum silentio, quod non parvo excedenti tempore per aures effluxerat plurimorum, cujus facti est innumera testium multitudo. Maximum inter principes regni animositas accenso fomite divortium fuerat concitatum, quibus neutri parti cedentibus cuncta irarum pondera, castri quoque Catalaunensis sensere dispendia. Nam gravi undique excitata multitudine, quodam Basone praeduce, facto impetu assistunt moenibus, ac flammis universa committunt absorbentibus, ubi laxatis habenis toto regnante incendio, nil superesse potuit co
Abbreviated transcription (Latin):
re reuerentiã. cuius insememinerat exercitam ultionem:
officiũ : Uirleus nimis: & frenos respuens continentię. ꝓnitus adactus il¬
licitos: Nam sacro templo parte occidentali. adherens quoddã priori aeuo
structũ paruũ fuerat habitaculũ: In quo adhuc clausuris extantib reb ꝙ
aliis deputatis arȩ iã collapsȩ cernit᷑ indiciũ Hic deniq illedormitare
solitus. cũ epotato ad modũ urgueret᷑ uino: noctis oportuna sequutꝰ. uni
exgrege feminarũ ui in reuerent̃ iungit᷑: Tamquã beatꝰ basolus aut suo
ab esset loco: autquasi clement̃ ferens nolletpunire facinus: Sedisquisẽꝑ
fuerat amicus pudicitię: iuxta senon est passus nefariã temeritatẽi nul¬
tã remanere: Nã int̾ sibi familiares tenebras demone corripit᷑ grauiq
supplicio infelicit̃ toto corpore laniat᷑: Astrictus quoq fortius loris nexu¬

Expanded text:
re reverentiam, cujus in se meminerat exercitatam ultionemre reverentiam, cujus in se meminerat exercitatam ultionemofficium, vir levis nimis et frenos respuens continentiae, promptus ad actus illicitos. Nam sacro templo parte occidentali adhaerens quoddam priori aevo structum parvum fuerat habitaculum, in quo adhuc clausuris exstantibus rebusque aliis deputatis, arae jam collapsae cernitur indicium. Hic denique ille dormitare solitus, cum epotato nimium urgeretur vino, noctis opportuna secutus, uni ex grege feminarum vi irreverenter jungitur, tanquam beatus Basolus aut suo abesset loco, aut quasi clementer ferens nollet punire facinus. Sed is qui semper fuerat amicus pudicitiae, non est passus juxta se nefariam temeritatem inultam remanere. Nam inter sibi familiares tenebras daemone corripitur, gravique supplicio infeliciter toto corpore laniatur, astrictisque fortius loris nexu
Abbreviated transcription (Latin):
deponit: Illic tonstrinas muliercularũ collocat: & greges canũ plurimorum:
Interea dũsolutis habenis palantes canes laxius euagant᷑: ut sunt naturȩ auidȩ
ad fontẽ scĩdĩ basoli cuiꝰ superius mentionẽ fecimꝑ Incauteꝑueniunt Ubi
cum frequent̃ indignis haustib sacri fontis aquas nillambere ꝓhibentur
om̃is illa cinica multitudo uersa in rabiem. scĩ confessoris iniuriã. pęnafuri¬
ali dignit̃ expiauit Sed nec conquieuit ira: totmotib diuinitexcitata:
Nam & ipse indebitus dominator: simili uindicta corripit᷑: Qui in imicipo¬
testati traditus. totus confundit᷑ Amitait sensũ: ferro religat᷑: accircum¬
septus amentia. nec hominẽ secognoscit. qui inmunda animalia a sacristẽ¬
pli sollicitus arcere contẽpsit: Atuero familiarib eius scm̃ basolũ piecon¬
clamantib aclocũ munerib honorantib tandẽ curatus insania. cauit serua¬

Expanded text:
decernit; illic tonstrinas muliercularum collocat, et greges canum plurimorum. decernit; illic tonstrinas muliercularum collocat, et greges canum plurimorum. Interea dum solutis habenis palantes canes laxius evagantur, ut sunt naturae avidae, ad fontem sancti Basoli, cujus superius mentionem fecimus, incaute perveniunt; ubi cum frequenter indignis haustibus sacri fontis aquas nil lambere prohibentur, omnia illa canica multitudo versa in rabiem, confessoris sancti injuriam poena furiali digniter expiavit. Sed nec conquievit ira tot motibus divinitus excitata. Nam et ipse indebitus dominator simili vindicta corripitur, qui inimici potestati traditus totus confunditur, amittit sensum, ferro religatur, ac circumseptus amentia nec hominem se cognoscit, qui immunda animalia a sacris templi sollicitus arcere contempsit. At vero familiaribus ejus sanctum Basolum pie conclamantibus, ac locum muneribus honorantibus, tandem curatus insania, cavit serva
Abbreviated transcription (Latin):
cepisset religionis amitterecultus. nr̃i sełi iãmorib deprauatis coenobiũ cũ reb
est cuidã laico francigenȩ. inius dominandi concessum. Nec mirũ quoq cũꝑ
ea tempora &iã sedes pontificũ subripuerat sibitemeritas in epta secularium
potestatum: Etubi abbates autuiri religiosi prius sedere consueuerant: insipi¬
entiũ iã facta conuenticula. terreni fastus & uanȩ multitudines locapossi¬
debant: Sic̃ ꝓpheta scs. lapides scũarii dispersos ingemit. & sacris elatos
stationib oraculis ostendit Hicsiquidẽ cuipossidenda tanta res fuerat sub¬
iecta : generequidẽ clarus. sedanimis & uultu cernebat᷑ nimiũ efferatꝰ: Hlac
igitur sibi statione concessa : uirsȩcularis suam illuc cogit familiã coenobii se¬
des occupat. ressuas conuehit. apparatũ cõponit. atq hic potissimũ mansitare

Expanded text:
coepisset religionis amittere cultus, nostri saeculi jam moribus depravatis, coenobium cum rebus coepisset religionis amittere cultus, nostri saeculi jam moribus depravatis, coenobium cum rebus est cuidam laico Francigenae in jus dominandi concessum. Nec mirum quoque, cum per ea tempora etiam sedes pontificum subripuerit sibi temeritas inepta saecularium potestatum; et ubi abbates aut religiosi viri prius sedere consueverant, insipientium jam facta conventicula terreni fastus et vanae multitudines loca possidebant, sicut propheta sanctus, lapides sanctuarii dispersos ingemuit , et sacris elatos stationibus oraculis ostendit. Hic siquidem cui possidenda tanta res fuerat, genere quidem clarus, sed animis et vultu cernebatur nimium efferatus. Hac igitur sibi statione concessa vir saecularis suam illis cogit familiam, coenobii sedes occupat, res suas convehit, apparatum componit, atque hic potissimum mansitare
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sine admiratione ꝑpender: Cũ itaq duitius ad selnuicẽ rotarent᷑: tandẽ
int̾se conferunt obsuã contra in nocentes temeritatẽ factã. diuinitus seteneri.
acnisi resipiscant: penitus ab eundi priuarilicentia: Initoq c̃silio: ad eos quos
rebus iniuste nudauerant trepidiredeunt Quib cuncta restituunt. & ut suoꝵ
ueniã dep̃cent᷑ facinoꝵ: pudoreperfusi exposcunt: Itascĩ basoli suffragante
sibi patrocinio. hostib inuia relaxatis istideuotiores facti. ad destinatũ prope¬
rant coenobiũ Grãs dõ ascõ suo c̃fessori ꝓ indultis sibi beneficus refert̃ Laeti
quod detulerant offerunt: donariis locũ honorant acdeinceps annissingulis qđ
ceperant animis ꝓmtiorib ex soluunt:¬
llud deniq referendũ existimo: qđ cũ isdẽ locus sacros olim decent̃ satis habitae

Expanded text:
non sine admiratione perpenderes. Cum itaque diutius ad se invicem rotarentur, tandem non sine admiratione perpenderes. Cum itaque diutius ad se invicem rotarentur, tandem inter se conferunt, ob suam contra innocentes temeritatem factam divinitus se teneri, ac nisi resipiscant, penitus abeundi privari licentia; initoque consilio ad eos quos rebus injuste nudaverant, trepide redeunt, quibus cuncta restituunt, et ut suorum veniam deprecentur facinorum, pudore perfusi exposcunt. Ita sancti Basoli suffragante sibi patrocinio hostibus in via relaxatis, isti devotiores facti, ad destinatum properant coenobium, gratias Deo et sancto suo confessori pro indultis sibi beneficiis referunt, laeti quod detulerant offerunt, donariis locum honorant, ac deinceps annis singulis quod coeperant, animis promptioribus exsolvuntllud denique referendum existimo, quod cum idem locus sacros olim decenter satis habitae
Abbreviated transcription (Latin):
ireministratũ Quodcũ aliquanto solito demoreuenire decerneret & scĩ confes¬
soris quȩdã largitate sua offerenda secũ assumeret: latrones offendit initi¬
nere: Cuimox equus diripitur: Omis delata pecunia: ad spoliũ recorquetur:
Comitantis uxoris uniuersa utilla sunt mulierũ ornamenta in predã redigunt᷑:
His acceptis: gressumlatrones corripiunt: Hos infelicitatis dãno: meror & an¬
xietas parit̃ confudert Atmulier dolorestimulata dispendu: quȩ relosisscm̃
dĩ basolũ cȩpit inclamare uocib dicens non se eẽ deinceps seruoꝵ eius acturos
obsequiũ sisic eos abiresineret nonferendo p̃sidiũ: Postuoces aut̃ lamentis con¬
uulsas & gemitu : latronũ equi obrigescunt. ut fixasimulacra dextra leuaq nec
ad modicũ flexibilia Cũ predasua miseros horrere conspiceres: eosq diui io
quodã numine. ad inuiriã scĩ ueluti saxarigida uno in loco immobiles herere

Expanded text:
ire ministratum. Quo cum aliquando solito more venire decerneret, et sancti confesire ministratum. Quo cum aliquando solito more venire decerneret, et sancti confessoris famulis quaedam largitate sua offerenda secum assumeret, latrones offendit in itinere. Cui mox equus diripitur, omnis delata pecunia ad spolium retorquetur, comitantis uxoris universa, ut illa sunt mulierum, ornamenta in praedam rediguntur. His acceptis gressum latrones corripiunt, hos infelicitatis damno moeror et anxietas confuderunt. At mulier dolore stimulata dispendii, querelosis sanctum Dei coepit inclamare vocibus, dicens, non se esse deinceps servorum ejus acturos obsequium, si sic eos abire sineret non ferendo praesidium. Post voces autem lamentis convulsas et gemitu, latronum equi obrigescunt, ut fixa simulacra dextra laevaque nec ad modicum flexibilia. Cum praeda sua miseros horrere conspiceres, eosque divino quodam numine ad injuriam sancti veluti saxa rigida uno in loco immobiles haerere
Abbreviated transcription (Latin):
absq. catenarũ uinculis unostare in loco. diuina uirtute confixã Interea barba¬
ra mirari multitudo. nese parultio constringeret horrescere. acnum̃ inuisibi¬
le bruta audacia p̾sentialit̃ ꝑsentire: Sedhuncita reuinctũ. alii remanere
non passi: hinc inde circamanũ appositis bipennib lapidẽ concidentis tandẽ
gentilẽ soluunt: particulatam̃ marmoris manui eiꝰ ꝑpetua tenacitate insolu¬
bilit̃ adherente: Hoc itaq talepondus usq ad t̾rãsuã deferens: uirtutis cĩ ba¬
soli inuitus p̃dicator referentib excaptiuitate quã plurimis. uisus ẽ ad suos
iam arente brachio peruenisse :¬
uidã quoq antiq remorũ metropolis & sanguine & sedulitate multis notissimꝰ
cuuum. semel in anno ad scĩdĩ coenobiũ consueuerat celerẽ ꝑtendere gressũ:
upiens suarũ ex facultatib rerũ eiusdẽ loci fr̃ib ad augmentũ iusticiȩ deuotuiꝰ

Expanded text:
absque catenarum vinculis uno stare in loco divina virtute confixam. Interea barbaabsque catenarum vinculis uno stare in loco divina virtute confixam. Interea barbara mirari multitudo, ne se par ultio constringeret, horrescere ac numen invisibile bruta audacia praesentialiter persentire; sed hunc ita revinctum, alii ita remanere non passi, hinc inde circa manum appositis bipennibus, lapidem concidentes, tandem gentilem solvunt, particula tamen marmoris manu ejus perpetua tenacitate insolubiliter adhaerente. Hoc itaque tale pondus usque ad terram suam deferens, virtutis sancti Basoli invitus praedicator referentibus ex captivitate quamplurimis visus est ad suos jam arente brachio pervenisseuidam quoque antiquus Remorum metropolis, et sanguine et sedulitate multis notissimus civium, semel in anno ad sancti Dei coenobium consueverat celerem pertendere gressum, cupiens suarum ex facultatibus rerum ejusdem loci fratribus ad augmentum justitiae devotius
Abbreviated transcription (Latin):
locatur: Huc &iã strages quã plurimũ & spolia passim insectantes. ex diuersis
partib predatu reuertunt᷑: Intereadũ turiculã insummo eccłȩpositã de¬
aurata conspiciunt. specierefulgere. eoꝵ unꝑ auri auiditate ductus. cui uide¬
licet uicine mortis erat interitus p̃finitus: ꝑ tecta repit. culm̃ tẽpli ẽ scen¬
dit. ac fulgida metalla manib conuellere coepit: Sedcũ inid operis esset
inreuerent̃ intentus. diuinã expertus aloco ñ deeẽ custodiã. subito ꝑ tecta
rotatus inp̃ceps datur. atq confractis menbris ad terram perueniens. de¬
bita poena mortis corripitur :
terũ alius quoq sacrũ altare indignaꝑuicatia nisus conscendere. dũ cornu altaris
Atemere apprehenderet: ita manus eius subito inhȩsit suꝑ posito marmori. utcũ
magis posset abrumpi : nullaten indeposset auelli: Cerneres captiuã bestiam

Expanded text:
locatur. Huc etiam strages quamplurimam et spolia passim insectantes, ex diversis locatur. Huc etiam strages quamplurimam et spolia passim insectantes, ex diversis partibus praedatu revertuntur. Interea dum turriculam in summo ecclesiae positam deaurata conspiciunt specie refulgere, eorum unus auri cupiditate ductus, cui videlicet vicinae mortis erat interitus praefinitus, per tecta repit, culmen templi conscendit, ac fulgida metalla convellere coepit. Sed cum in id operis esset irreverenter intentus, divinam expertus a loco non deesse custodiam, subito per tecta rotatus in praeceps datur, atque confractis membris ad terram perveniens, debita mortis poena corripitur. terum alius quoque sacrum altare indigna pervicacia nisus conscendere, dum cornu altaris temere apprehenderet, ita manus ejus subito inhaesit superposita marmori, ut cum magis posset abrumpi, nullatenus posset avelli. Cerneres captivam bestiam
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ gens. eo quidẽ tẽpr̃. eccłam scĩ mauricii non transit. quȩ est sita in confini¬
Sed quia paganoꝵ gentẽ semel ingressi sum: referre &iã debemꝰ. quȩ diuersis
temporib facta fuisse cognouimus: Namquia humanȩduritiȩ noncessat culpa
non possunt quoq suꝑnos diuini iudicii cessare flagella Alio & enĩ tẽpr̃. hȩc ite¬
rũ intragallias facta ẽ barbaroꝵ irruptio: Quimoreferino. quicquid sibi obuiũ
habuit: coepit. occidit. incendit. & uastauit: Quoꝵ aduentu pͣcognito dũqͥs qͥs
uitȩ munim̃ta capit. atq interitũ cuncti uerent᷑. clerici accepto corpores a cro.
festini se inciuitatẽ conferunt: Quare gentiliũ multitudo. uacua ab homini¬
bus coenobii loca inueniens: diuinũ nonuerita defensorẽ. libere ingredit᷑:
c ꝓpt̃ loci congruentiã. cũ uniuerso comitatu. tota paganoꝵ statio ibidẽ col¬

Expanded text:
norum gens, eo quidem tempore ecclesiam sancti Mauricii non transiit, quae est sita in confininorum gens, eo quidem tempore ecclesiam sancti Mauricii non transiit, quae est sita in confiniSed quia paganorum gentem semel ingressi sumus, referre etiam debemus, quae diversis temporibus facta fuisse cognovimus. Nam quia humanae duritiae non cessat culpa, non possunt quoque super nos divini judicii cessare flagella. Alio etenim tempore haec iterum intra Gallias facta est barbarorum irruptio, qui more ferino, quidquid sibi obvium habuit, cepit, occidit, incendit et vastavit, quorum adventu praecognito, dum quisque vitae munimenta capit, atque interitum cuncti verentur, clerici accepto corpore sacro festini se in civitatem conferunt. Quare multitudo gentilium, vacua ab hominibus coenobii loca inveniens, divinum non verita defensorem, libere ingreditur, ac propter loci congruentiam cum universo comitatu tota paganorum statio ibidem col
Abbreviated transcription (Latin):
milib ꝑuenerant: Tunc clamor mesti popłi: in excelsis attollit᷑. c̃ fusȩ lamentis
uoces longius incessant̃ audiunt᷑ clamantiũ atq dicentiũ: Oscẽdĩ. quid est qđ tale
tibi adhibes obsequium: talemq tibi colligis comitatũ: Quotesequim᷑ : Ad quas¬
te sedes deferim : Curlocũ tuũ sic uacuũ eẽpateris : illis itase terrȩ prosternen¬
tibus: atq clementiã dĩ & scĩ basoli dep̃cantib utsi abhac audicione aliquid sibi
deberet noxiũ c̃tingere. certũ aliqđ daret᷑ indiciũ. neesset necesse ampliuꝰ fa¬
tigari popłm tanto pondere scĩ gleba figit᷑. ut ñ ultra qua inuicinã eccłam di¬
uertendi facultas concederetur : Uibi imminentẽ noctẽ: uigiliis transigunt:
Incrastinũ: cũ siuꝓtectoris auxilio. om̃s ad ꝓpria redeunt: Predicta uero paga¬

Expanded text:
millibus pervenerant. Tunc clamor moesti populi in excelsis attollitur, confusae lamentis millibus pervenerant. Tunc clamor moesti populi in excelsis attollitur, confusae lamentis voces longius incessanter audiuntur clamantium atque dicentium: O sancte Dei, quid est quod tale tibi adhibes obsequium, talemque tibi colligis comitatum? quo te sequemur? cur locum tuum sic vacuum esse pateris? Illis ita se terrae prosternentibus atque clementiam Dei et sancti Basoli deprecantibus, ut si ab hac auditione aliquid sibi deberet noxium contingere, certum aliquod daret indicium, ne esset necesse amplius fatigari populum. Tanto pondere mox sancti gleba figitur, ut non ultra quam in vicinam ecclesiam divertendi facultas concederetur, ubi imminentem noctem vigiliis transigunt. In crastinum cum sui protectoris auxilio, omnes ad propria redeunt. Praedicta vero paga
Abbreviated transcription (Latin):
tas discurrit & auaritia: Multisq rectas iusticiȩ semitas deserentib mubta¬
plicata sunt mala interra: Minorat᷑ cotidie : xpianorũ numerꝰ: Alii incapti¬
uitatẽ ab eunt. alii ferro intereunt. alii int̾ poenas & cruciatus deficiunt. ali
captiuitateruleunt: ꝓdolor miserandi: Euersȩ sunt uillȩ: paucȩ extra
urbes remanserunt eccłȩ: Ex tinctis colonis: uacuȩrelictae sunt t̾rȩ: Hluiꝰ
iitꝰ de cestandȩ gentis formidine. quando primũ serumor ꝑhas partes
fama uolante diffunderet: p̃sidiis quiq munim̃ta capiunt: Tunc quoq
collecta scĩ confessoris familiȩ non modica multitudine. clericiom̃s in unũ conueniunte
Cum sui patroni sacropignore : ad ciuitatẽ deliberant. gressus intendere: Relictisq
non sinemesticia ꝓpriis sedib illasuadomestica undiq turba tunsis insequente

Expanded text:
tas discurrit, et avaritia, multisque rectas justitiae semitas deserentibus multitas discurrit, et avaritia, multisque rectas justitiae semitas deserentibus multiplicata sunt mala in terra. Minoratur quotidie Christianorum numerus; alii in captivitatem abeunt, alii ferro intereunt, alii inter poenas et cruciatus deficiunt, aliicaptivitate redeunt, proh dolor! miserandi. Eversae sunt villae, paucae extra urbes remanserunt ecclesiae; exstinctis colonis, vacuae relictae sunt terrae. Hujus igitur detestandae gentis formidine, quando primum se rumor per has partes fama volante diffuderat, praesidiis quique munimenta capiunt. Tunc quoque collecta sancti confessoris non modica multitudine, clerici omnes in unum conveniunt, cum sui patroni sacro pignore ad civitatem deliberant gressus intendere; relictisque non sine moestitia propriis sedibus, illa sua domestica undique turba, tunsis in sequente
Abbreviated transcription (Latin):
spirans: nocturno silentio instratu suo: diuina iustute confundit᷑: Sensũ ꝑdi¬
dit medius crepuit. cũ foetorenimio pessimȩ uitã amisit: Eamilia tremore
soluta : cuncti sunt instantib supplicus liberati¬
pt̃ psererant. maloꝵ nr̃oꝵ nequitias hasgalliarũ partes diuinaultio
gentiligladio disposuit tradere feriendas: Francorũ regnũ: eo tẽpr̃ regem
habuerat harolũ. regis hludouuici filiũ: Antecuiꝰ tẽpora hoc paganoꝵ gen
intra fines franciȩ inuisũ incognitumq fuerat: Sed absq dubio totius popłi
commune fitmeritũ : nos ultionis incurrisse discrim̃ tã horrendũ Quia ui¬
delicet modo ubiq regnat cessante caritate: mat̾ impietas: Lexdĩ c̃funditͥ
inunda uert̃: Sanguis sanguinẽ tetigit. id ÷ peccatũ suꝑ peccatũ. sine aliqua
in t̃positione cumulando creuit: Om̃a confusa sunt & corrupta Int̃ sȩculares

Expanded text:
spirans, nocturno silentio, in stratu suo divina virtute confunditur, sensum perdispirans, nocturno silentio, in stratu suo divina virtute confunditur, sensum perdidit, medius crepuit, cum fetore nimio pessime vitam amisit. Familia tremore soluta, cuncti sunt instantibus periculis liberatiperseverantes malorum nostrorum nequitias, has Galliarum partes divina ultio gentili gladio disposuit tradere feriendas. Francorum regnum eo tempore regem habuerat Carolum regis Ludovici filium, ante cujus tempora hoc paganorum genus intra fines Franciae invisum incognitumque fuerat, sed absque dubio totius populi commune fit meritum nos ultionis incurrisse discrimen horrendum, quia videlicet modo ubique regnat cessante charitate mater impietas, lex Dei confunditinundaverunt, sanguis sanguinem tetigit , id est peccatum super peccatum sine aliqua interpositione cumulando crevit, omnia confusa sunt et corrupta. Inter saeculares
Abbreviated transcription (Latin):
bono sine quieuit: Huic german⁊ fr̃ nomine sperius in eodẽ loco pat̾ esł
subrogatus: Qui frat̾nis degenerans morib dira cupiditate correptus. uinoq
adosusq ꝑflatus: cepit sibimet aliquando dicere: Nlicmeuꝰ german p̃deces¬
sor ignaua detentꝰ ut puto segnitiȩ: ex lucris huiꝰ familiȩ. nesciuit sua lucradoc¬
tecumulare: Precipit ergo ipse ꝓcuratori suo: uillarũ in colas sibitãquã ad
puteał incrastinũ exhiberi. quos ꝑuaria distringens supplicia: sibi bona eoꝵ
posset uiolent̃ extorquere Ad est tremens & misera: rusticanoꝵ multitudo
confusa. in iustas sibi intentari penas considerat: Tunc ad notũ cuncti recurr
p̃sidiũ: Protendunt manus ad tẽplum. flebiligemitu scm̃ inuocant basolũ:
Nec ille plebissuȩ diuquȩrelas sustinuit Speruus maloꝵ intẽptator & minarũ

Expanded text:
bono fine quievit. Huic germanus frater, nomine Spernus, Pater est bono fine quievit. Huic germanus frater, nomine Spernus, Pater est subrogatus, qui fraternis degenerans moribus, dira cupiditate correptus, vinoque ad os usque perflatus, coepit sibimet aliquando dicere: Hic meus germanus praedecessor ignavia detentus, ut puto segnitie, ex lucris hujus familiae nescivit sua lucra docte cumulare. Praecepit ergo ipse procuratori suo villarum incolas sibi tanquam ad puteal exhiberi; quos per varia distringens supplicia, sibi bona eorum posset violenter extorquere. Adest tremens et misera rusticanorum multitudo confusa, injustas sibi intentari poenas considerat. Tunc ad notum cuncti recurrunt auxilium, protendunt manus ad templum, flebili gemitu sanctum invocant Basolum. Nec ille plebis suae diu querelas sustinuit. Spernus malorum intentator et minarum
Abbreviated transcription (Latin):
uxorececa. un econfiuentiũ t̾ba: lamq peneitineris illo suo labore c̃sũmato
binotantũ adhuc restantemiliario. sensit &iã inuia uirtutẽ scĩ basoli Qu
non est passus . ut deuota fides antequã laborẽ ex solueret. laboris prȩmio
frustrata remaneret: Nã mox orbata femina: malepossessionis tenebras de¬
serit: Pignaculũ tẽpli aꝑtis oculis delonge conspicit: Gaudensq marito.
dix̃: Erãs dõ & scõ basolo: redditi luminis grãm recognosco atq eccłam re
qđ suꝑ fuerat celerit̾ ꝑ agit: Ad tẽplũ grãs actura ꝑuenit. & laetant̃i popło
gaudia maiora cumulauit¬
ipsius monasterii abbas &rector ẽ. c̃stitutus Uirsimplicitati studens: & al¬
taris familiã iustȩ & moderate gubernans: Quibenedictus decus eccłȩspatu
ampliauit: & uaruis donariis ex ornauit. & post nonmodica uitȩ suȩspatia

Expanded text:
uxore caeca unus e circumstantium turba. Jamque pene itineris illo suo labore consummato, uxore caeca unus e circumstantium turba. Jamque pene itineris illo suo labore consummato, bino adhuc restante milliario, sensit etiam in via virtutem sancti Basoli, qui non est passus ut devota fides antequam laborem exsolveret, laboris praemio frustrata remaneret. Nam mox orbata femina malae possessionis tenebras deserit, pinnaculum templi apertis oculis de longe respicit, gaudensque marito dixit: Gratias Deo et sancto Basolo, redditi luminis gratiam recognosco, atque ecclesiaequod superfuerat, celeriter peragit. Ad templum gratias actura pervenit, et laetanti populo gaudia majora cumulavitipsius monasterii abbas et rector est constitutus, vir simplicitati studens, et altaris familiam juste et moderate gubernans. Qui Benedictus decus ecclesiae spatiis ampliavit, et variis donariis exornavit, et post non modica vitae suae spatia
Abbreviated transcription (Latin):
ducentes ꝑueniunt: Illatisq uoti sui munerib hancquoq scĩ meritis meder¬
dã offerunt: Neq hic defuit: ꝓfusȩpietatis misterium: Nam longimeroris
angustias: subito ingaudia cõmutauit: Quȩcęcauenerat: illuminata re¬
cessit Ac postea ꝑplures uiuens annis: miraculũ suũ ipsa circũ tulit:
Aliud siquidẽ huic ñ ex toto dissimile. uirtutis opus gestũ referimi: Super
coslam itidẽ fluuiolũ quidã int̾ ꝓximos habitans. natiuũ incolebat cespitẽ
Qui uidelicet a loco distarecernitur: decẽ & octo fermemiliarus: Hic uxorem
habuerat. quã passiua qualitas intracȩcitatẽ diuconcduserat Quã conuixe
sollicitus : ꝑ scĩ huiꝰ meritum. abhac peste credidit liberandã: lum̃tũ igit᷑
strauit. hac suꝑ posita: ꝓcedenti scẽ celebritatis festiuo conuentu. fit ipsecũ

Expanded text:
ducentes, perveniunt, illatisque voti sui muneribus, hanc quoque sancti meritis medenducentes, perveniunt, illatisque voti sui muneribus, hanc quoque sancti meritis medendam offerunt. Neque hic defuit profusae pietatis mysterium, nam longi moeroris angustias subito in gaudia commutavit. Quae caeca venerat, illuminata recessit, ac postea plures vivens per annos, miraculum suum ipsa circumtulit. Aliud siquidem huic non ex toto dissimile virtutis opus gestum referimus super Coslam itidem fluviolum. Quidam inter proximos habitans, nativum incolebat cespitem, qui videlicet a loco distare cernitur decem et octo ferme milliariis. Hic uxorem habuerat, quam passiva qualitas intra caecitatem diu concluserat, quam conjux sollicitus per sancti hujus meritum credidit liberandam. Jumentum igitur stravit, hac superposita procedenti sanctae celebritatis festivo conventu, fit ipse cum
Abbreviated transcription (Latin):
tib quendã horrorẽ incusserat miserabilẽ: Eterrã tam̃ repens ab huiꝰ diei
spectaculo non abstinuit: Ipse potus om̃i popło spectaculũ factus: Voti suicen¬
sum breuissimũ cum aliis plena fide intulit: Cumiã hẏmnis cęlestib nocturna
esset agenda celebritas: diuina circaseuirtute irruente. uestigia quȩ dorsualib
in heserant partib extensis nerius. locasua uiolent̃ repetunt: Supra pedes
testepopło constitit. & ex incessu nouo laticiã festiuitatis tͣbis mirantib auxit:¬
Axonã fluuiũ nr̃õꝵ multi nouert̃. Incuuis partib puella quȩdã fuerat qũã
acunabulis inuisa cecitas tenebat: Haec ferequadraginta annis talifuerat in¬
clusa carterepoenali. Quã parentes tandẽ inpositã uehiculo: instante die
festo longo exacto itinere. int̾ ceteras uulgo frequentias ad monasterium

Expanded text:
ibus quemdam horrorem incusserat miserabilem. Per totam tamen repens ab hujus diei ibus quemdam horrorem incusserat miserabilem. Per totam tamen repens ab hujus diei spectaculo non abstinuit, ipse potius omni populo spectaculum factus, voti sui censum brevissimum cum aliis plena fide intulit. Cum jam hiems coelestibus nocturna esset celebranda celebritas, divina circa se irruente vestigia, quae dorsualibus inhaeserant partibus, extensis nervis loca sua violenter repetunt, supra pedes teste populo constitit, et ex incessu novo laetitiam festivitatis turbis mirantibus auxitAisne  fluvium nostrorum multi noverunt, in cujus partibus puella quaedam fuerat, quam a cunabulis invisa caecitas tenebat. Haec fere quadraginta annis tali fuerat inclusa carcere poenali. Quam parentes tandem impositam vehiculo, instante die festo, longo exacto itinere inter caeteras vulgi frequentias, ad monasterium
Abbreviated transcription (Latin):
ad tẽplũ iuridĩ disponit᷑ cuehendũ Qđ tam̃ ita ẽ. loco infixũ. quasi quoddã¬
immane simulacrum saxeum: Cumq ad locũ scĩ remigui illas aiã exequias de¬
cernerent inferendas ut posset eleuari gleba: non est adõ & scõ basolo concessa
licentia: A tuero necessitate cogente. incatelonico t̾ritorio: demum permit¬
titur habere sepulturam:¬
Necillud quoq silendũ. qđ ad scĩ huius obtentu diuino nutu noumꝵ fuissecon¬
Tempus instabat quosc̃ĩ confessõris sollẽpnitas annuis gaudiis celebranda ec&̃
Iilluc seplebs uniuersa contulerat: Pmiscui multitudo sexus hanc ediuerso
frequentiã impleuerat: Huic quoq tantȩ claritatis spectaculo exuico su¬
perius illato. int̃ populares turbas. sexiã quidã immerserat: Qui corporis
inmassã contracta congeriȩ gressum uiuo ferens sepultũ in corpore: uiden

Expanded text:
ad templum viri Dei disponitur evehendum; quod tamen ita est loco infixum, quasi quoddaad templum viri Dei disponitur evehendum; quod tamen ita est loco infixum, quasi quoddam simulacrum immane saxeum. Cumque ad locum sancti Remigii illatum, etiam exsequias decernerent inferendas, ut posset elevari gleba, non est a Deo et sancto Basolo concessa licentia. At vero necessitate cogente, in Catalaunico territorio demum permittitur habere sepulturam silendum est quod ad sancti hujus obtentum, divino nutu novimus fuisse conTempus instabat, quo sancti confessoris solemnitas annuis gaudiis celebranda esset. Illuc se plebs universa contulerat; promiscui multitudo sexus hanc e diverso frequentiam impleverat. Huic quoque tantae claritatis spectaculo, ex vico superius illato inter populares turmas se etiam quidam immerserat, qui corporis in massam contracta congerie, gressum vivo ferens in corpore sepultum, vident
Abbreviated transcription (Latin):
ad memoriã posteroꝵ Nos aut̃ quantũ nr̃a atate aut sieriuidimꝰ aut eerte
uera fideliũ relatione iã olim facta cognouimus: siue eaquȩ aprudentioribus
hustorus breuit̃ notata ipsiꝑspexim⁊ adutilitatẽ legentiũ ꝑalã executi sumud¬
ongepost beati xp̃i confessoris obitũ. quidã nationenobilis. sedelastumorot¬
& bestiali feritatementis ad sacrã accessit eccłam uelut causa orationis Qiuipost
orationẽ solo excussus : baculũ scĩ accepit. ac mento suspensũ. suꝑ pedẽ stultus
cament ponit Dehinc subsannando dixit: Enbaculus istesignifictt indicat
quã paruestature basolus hicfuerat Necmora: hancblas phenuã ultio duuna
cõplestit᷑ Nã pes eiꝰ cui scĩ baculus fuerat suꝑ positus emarcuit euestigio puti¬
factus: Nec longo post cũ grauib torm̃tis: decorpore ẽ euulsus Corpꝰ itaq

Expanded text:
emoriam posterorum. Nos autem quantum nostra aetate aut fieri vidimus, aut certe emoriam posterorum. Nos autem quantum nostra aetate aut fieri vidimus, aut certe vera fidelium relatione jam olim facta cognovimus, sive ea quae a prudentioribus historiis breviter notata ipsi perspeximus, ad utilitatem legentium palam exsecuti sumuonge post beati Christi confessoris obitum, quidam natione nobilis, sed elatus tumore et bestiali feritate mentis, ad sacram accessit ecclesiam, velut causa orationis. Qui post orationem solo excussus, baculum sancti accepit, ac mento suspensum, super pedem stultus et amens ponit, deinde subsannando dixit: En baculus iste indicat quam parvulae staturae Basolus hic fuerat. Nec mora hanc blasphemiam ultio divina complectitur. Nam pes ejus, cui sancti baculus fuerat superpositus, emarcuit, e vestigio putrefactus, nec multo post cum gravibus tormentis de corpore est evulsus. Corpus itaque
Abbreviated transcription (Latin):
erat uenerabilit̾ humatũ. decreuit transferendũ: Flic igit᷑ conuocato om̃i
collecto effodiens sacri corporis thesaurũ deloco inquo prius lacuerit. cõposito
quoq ecclesiasticȩ dignitatis. cõpetent̃ plurimo apparaitu. cũ canticis & hymnis¬
uero dic qua honorificentissimũ eiꝰ translatũ ẽ corpꝰ. ipsa &iã dedicat᷑ eccła in ho¬
norebeati martini x p̃ĩ dñi confessoris ac scĩssimi basoli nr̃i ꝑ scła patroni specialis.
Hecuero translatio simul & eccłȩsacrȩ dedicatio. idus octobris facta ẽ. a prefato
hinomaro magne auctoritatis archi epõ: Quascilicet die ipsiussc̃ĩ sollẽpnitas
recolit celebrior. quia ꝓpt̃ popłoꝵ utdiximꝑ ex diuersis & longinquis panibe
confluentiã contugit ut haberetur famosior: Exeo deniq tepr᷑ meritis adnt ces¬
sonib scĩ huiꝰ multa signast̃ ostensa uircutũ. quȩnonst̃ cõprehensa litteris.

Expanded text:
erat venerabiliter humatum, decrevit transferendum. Hic igitur convocato omni erat venerabiliter humatum, decrevit transferendum. Hic igitur convocato omni t, effodiens sacri corporis thesaurum, de loco in quo prius jacuerat, composito quoque ecclesiasticae dignitatis plurimo competenter apparatu, cum canticis et hymnintissimum translatum est ejus corpus, ipsa etiam dedicatur ecclesia in honore beati Martini, Christi Domini confessoris, ac sanctissimi Basoli nostri per saecula patroni specialis. Haec vero translatio simul et ecclesiae sacrae dedicatio Idus Octobris facta est a praefato Hincmaro, magnae auctoritatis archiepiscopo; qua scilicet die ipsius sancti solemnitas recolitur celebrior, quia propter populorum ut diximus ex diversis et longinquis partibus confluentiam contigit ut haberetur famosior. Ex eo denique tempore multis et intercessionibus sancti hujus, multa sunt signa ostensa virtutum, quae non sunt comprehensa
Abbreviated transcription (Latin):
ostquã aut̃ beatissim pat̾ basolus hinc ad suꝑna cȩloꝵ transierat regna
in illo duodecĩ monachoꝵ coenobio. qđ ad radices montis statutũ olimfiussẽ
diximꝰ. longo defluenti tẽpr̃. partĩ ꝓpt̃ incuisus barbaricos. partim uero ꝓpt̃
frequentes & perpetes inregno principũ discordias. omĩs antiquoꝵ patrũ
deperit instituta traditio: Tunc &iã & alia monasteria suo sunt honore pri¬
uata: Nudatęreb eccłe. & plurimȩ subuerse: Post multos igit᷑ dies redeunte ec
pace. rursus indeuexo montis latere eo in loco ubi hic sc̃s dnĩ egregieconuer¬
est monasteriũ congruosatis & decenti opere fabricatũ. habitaculis incircu¬
itu iuxta cultũ religionis c̃uenient̃ dispositis: Quando uero totũ eiꝰ loci ad
laudẽ & głam diuini nominis e&̃ c̃sũmatũ opꝰ. sed & post multa annoꝵ cur¬
ricula. uenerabilis hincmarus remorũ archi ep̃s scĩssimi corpꝰ aloco inquo¬

Expanded text:
ostquam autem beatissimus Pater Basolus hinc ad superna coelorum transierat regna, in illo duodecim monachorum coenobio, quod ad radices montis statutum olim fuisse diximus, longo defluenti tempore partim propter incursus barbaricos, partim vero propter frequentes et perpetes in regno principum discordias, omnis antiquorum Patrum deperit instituta traditio. Tunc etiam et alia monasteria sunt suo honore privata, nudatae rebus ecclesiae, et plurimae subversae. Post multos igitur dies redeunte Ecclesiis pace, rursus in diverso montis latere, eo in loco ubi sanctus Domini egregiae converest monasterium a B. Nivardo Remensi archiepiscopo congruo satis et decenti opere fabricatum, habitaculis in circuitu juxta cultum religionis convenienter dispositis. Quando vero totum ejus loci ad laudem et gloriam divini nominis esset consummatum opus, sed et post multa annorum curricula venerabilis Hincmarus Remorum archiepiscopus sancti
Abbreviated transcription (Latin):
impedim̃to succũbebat. sed in datore omniũ bonorũ¬
uir potens ac nobilis nomine anastasius. nondũ fidei¬
xp̃ianȩ subiectus Huiꝰ filius graui arreptus in cõmodo.
ad extrema deductus : adultimũ excinctus ẽ: Pater
uero orbitatis dolorẽ non sustinens: ad uirũ dĩ cucur¬
dm̃ c̾e : & filiũ tuũ in p̃senti recipies. & uitam obtinebis
ȩternã: Anastasio deierante & dicente. si filiũ meũ
nuntio: Abut cũ eo beatissimꝰ pontifex ad domũ us
qua pueri corpus iacebat exanimȩ: Et cunctis flen¬
tib & quid beatus uir acturus foret considerantibus :
ille tenens manũ defuncti . & suspiciens incęlũ: lacri
lazarũ iãq fȩtentẽ uerbo potentiȩ tuȩ amortuis reuo¬
casti: Iu p̃cipe ut suscitetur puer iste. quatinus istore¬
suscitato in corpore: multi ꝑ tuã fidẽ resurgant in anima.
p̃sentesq cognoscant qͥa tues xp̃c filius dĩ uiui. qͥ p̃cep

Expanded text:
impedimento succumbebat, sed in datorem omnium bonorimpedimento succumbebat, sed in datorem omnium bonoruidam potens ac nobilis, nomine Anastasius, nondum Christianae fidei subjectus. Hujus filius gravi arreptus incommodo, ad extrema deductus, et ad ultimum exstinctus est. Pater vero orbitatis dolorem non sustinens, ad virum Dei cucurDeum esse, et filium tuum in praesenti recipies, et tu vitam obtinebis aeternam. Anastasio declarante atque dicente: Si filium meum nuntio; abiit eum eo beatissimus pontifex ad domum, in qua corpus pueri jacebat exanime; et cunctis flentibus, et quid beatus vir acturus foret considerantibus; ille tenens manum defuncti, et suscipiens in coelum lacrymLazarum jamque foetentem verbo potentiae tuae a mortuis revocasti; tu praecipe ut suscitetur puer iste, quatenus isto resuscitato in corpore, multi per tuam fidem resurgant in anima, praesentesque cognoscant, quia tu es Christus filius Dei vivi, q
Abbreviated transcription (Latin):
eccłȩ filiis ꝓut cuiq opus erat fideliter diuidebat:
Sane p̾sentiũ occasione curarũ nequaquam illius
mentis oculus caligabat a contẽplatione ȩternorũ.
sed quo amplius fulciebatur rebus transitoriis : eo
amplius in hiabat ad gaudia patriȩ cęlestis:: Bene
enĩ nouerat quid conueniret in uia : quid deberetur
in patria: In uia quippe uidebat necessariũ labori
stipendiũ : In patria autẽ toto affectu desiderabat
ȩt̾nȩ beatitudinis emolumentũ : Sunt enĩ non nulli
qui in pastorali regimine laborant. & ꝓ eodẽ labore
sẽpit̾na p̾mia ñ appetunt: sed honore prȩlationis
tumidi. quã uis cȩlestia uerbis p̾dicent: toto desiderio
terrena quȩrunt: Hic uero dõ dignus pontifex cũ
uirtutũ fulgore claresceret. miraculoꝵ potentia cin¬
geret᷑. obsequentiũ populoꝵ cuneis fulciretur. & rerũ
tẽporaliũ affluentia ditaretur: Nulli delectationis

Expanded text:
Ecclesiae filiis, prout cuique opus erat, fideliter dividebat. Ecclesiae filiis, prout cuique opus erat, fideliter dividebat. Sane praesentium occasione curarum, nequaquam illius mentis oculus caligabat a contemplatione aeternorum, sed quo amplius fulciebatur rebus transitoriis, eo amplius inhiabat ad gaudia patriae coelestis. Bene enim noverat quid conveniret in via, quid deberetur in patria. In via quippe videbat necessarium laboris stipendium; in patria autem toto affectu desiderabat aeternae beatudinis emolumentum. Sunt enim nonnulli, qui in pastorali regimine laborant, et pro eodem labore sempiterna praemia non appetunt, sed honore praelationis tumidi, quamvis coelestia verbis praedicent toto desiderio terrena quaerunt. Hic vero dignus Deo pontifex cum virtutum fulgore claresceret, miraculorum potentia cingeretur, obsequentium populorum cuneis fulciretur, et rerum temporalium affluentia ditaretur, nullo delectationis
Abbreviated transcription (Latin):
quo ibi ȩccłam diuino cultui aptã exstrueret. & lucran¬
dis xp̃o animab absq ullo in uigilaret in commodo:
Ia tunc ergo inpossibile dictu reor: quanto gaudio.
quantaue alacritate cotidie xp̃o in ibi fierent luera.
diabolo uero detrim̃ta: Omnis ȩtas. omnisq sexus.
ardentissimo amore ad audiendũ uerbũ dñi conflu¬
ebat.. &certatĩ p̾ire alter alterũ in scõ ꝓposito elabora¬
bat. Factã igitur bonorũ suorũ collationẽ sc̃o uiro
tradunt: quo& ȩccła diuinis ex ornaretur honoribus.
& pauperes xp̃i alimentis consolarentur corporalibus.
Sed & dispensator si delis & prudens. quẽ constituerat
dñs supra familiã suã ut daret illi in tẽpore tritici men¬
surã. ut in erogando uerbo dĩcũ pietatis actib Inuigila¬
bat : Ita etiã in dispensandis terrenis scđm institutionẽ
apłicam desudabat. & uiuenti bus subse cõmuniter

Expanded text:
quo ibi ecclesiam divino cultui aptam exstrueret, et lucranquo ibi ecclesiam divino cultui aptam exstrueret, et lucrandis Christo animabus absque ullo invigilaret incommodo. Jam tunc ergo impossibile dictu reor, quanto gaudio, quantave alacritate quotidie Christo inibi fierent lucra, diabolo vero detrimenta. Omnis aetas, omnisque sexus ardentissimo amore ad audiendum verbum Domino confluebat, et certatim praeire alter alterum in sancto proposito elaborabat. Factam igitur bonorum suorum collationem sancto viro tradunt, quo et ecclesiis divinis exornarentur honoribus, et pauperes Christi alimentis consolarentur corporalibus. 16. Porro dispensator fidelis et prudens, quem constituit Dominus super familiam suam ut daret illi in tempore tritici mensuram, ut in erogando verbo Dei cum pietatis actibus invigilabat, ita etiam in dispensandis terrenis secundum institutionem apostolicam desudabat, et viventibus sub se communiter
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis defensor nomine uir gloriosus. & scđm caducos
huius mundi honores potentissimus: tot miraculorum
nouitate ꝑculsus. dõ dignũ pontificẽ ꝑ int̾nuntios euo¬
cans: ut ad se uenire dignaretur. suppliciter exorat
F idelissimꝰ autẽ minister xp̃i cũ ad principẽ acceder&:
ante pͥncipalis aulȩ ianuã obuiũ habuit quendã cę̧cũ .
qͥ corã eo ꝓcũbens flagitabat auxiliũ: At ille inuo¬
cato xp̃i nomine. & crucis impresso uexillo: eũ sub
mom̃to pristinȩ restituit sanitati Quod princeps au¬
diens: festinus accurrit. genib scĩ aduoluitur: supplex
exorans. quo particeps uitȩ ȩternȩ fieri mereretur::
Quẽ uerbo dĩ diligentissime instructũ pontifex uene¬
rabilis catecizauit : & sollẽpni ieiunio ꝑacto. cum tota
familia multaq nobiliũ turba baptizauit.: Qui in tanto¬
ardore pietatis excreuit: ut domũ suã scõ uiro trader&.

Expanded text:
civitatis Defensor nomine, vir gloriosus, et secundum caducos civitatis Defensor nomine, vir gloriosus, et secundum caducos hujus mundi honores potentissimus, tot miraculorum novitate perculsus, Deo dignum pontificem per internuntios evocans, ut ad se venire dignaretur, suppliciter exorat. 15. Fidelissimus autem minister Christi cum ad principem accederet, ante principalis aulae januam obviam habuit quemdam caecum, qui coram eo procumbens flagitabat auxilium. At ille invocato Christi nomine et crucis impresso vexillo, sub momento eum pristinae restituit sanitati. Quod princeps audiens, festinus accurrit, genibus sancti advolvitur supplex exorans, quo particeps vitae aeternae fieri mereretur. Quem verbo Dei diligentissime instructum pontifex venerabilis catechizavit, et solemni jejunio peracto, cum tota familia multaque nobilium turba baptizavit. Qui in tanto pietatis ardore excrevit, ut domum suam sancto viro traderet,
Abbreviated transcription (Latin):
potentiã diuinitatis ostenderet: & meritũ beati uiri
liquido cunctis adstantib demonstraret: Tunc qͥ iã
crediderant in fide corroborati sunt: & qui adhuc gen¬
tilitatis errore decinebantur ad pedes scĩ ꝓcũbunt.
orantes se sc̃ȩ fidei sacramentis initiari: Hunc ergo
fontẽ placuit centonomiũ uocitari: quia exhibitionis
eiꝰ gaudio multiplicato fidei fȩnore numerus creden¬
tiũ cȩpit multiplicari Multi enĩ in eo ꝑbaptismatis
sacramentũ ueterẽ hominẽ exuerunt: & nouo qui
scđm dm̃ creatus. ẽ. in iustitia & scĩtate ueritatis ues¬
titi sunt. Itaq non quiq populares. sed & nobilissi¬
morũ plurimi cingula deponentes militiȩ: tumida
colla sua iugo xp̃i supponentes: sc̃o uiro adherere.
& scĩs eius gaudebant informari exemplis: Qumq
fulgor tantę claritatis quasi lucifer matutinꝰ solem
iustitiȩ nuntians totã ꝓuinciã iam ꝑlustrasset: princeps

Expanded text:
potentiam divinitatis ostenderet, et meritum beati viri potentiam divinitatis ostenderet, et meritum beati viri liquido cunctis astantibus demonstraret. 13. Tunc qui jam crediderant, in fide sunt corroborati, et qui adhuc gentilitatis errore detinebantur, ad pedes sancti procumbunt, orantes se sanctae fidei sacramentis initiari. Hunc ergo fontem  al. locum placuit Centonomium vocitari, quia exhibitionis ejus gaudio, multiplicato fidei foenore numerus credentium coepit multiplicari. Multi enim in eo per baptismatis sacramentum veterem hominem exuerunt, et novum, qui secundum Deum creatus est, in justitia et sanctitate veritatis, vestiti sunt. 14. Itaque non quique populares, sed et nobilissimorum plurimi cingula deponentes militiae, tumida olim colla sua jugo Christi supponentes, sancto viro adhaesere et sacris ejus gaudebant informari exemplis. Cumque fulgor tantae claritatis, quasi Lucifer matutinus solem ustitiae nuntians, totam provinciam jam perlustrasset, princeps
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposito. uix ullã curã habens corporis: totũ se eoꝵ
impendens saluti. quos dȩ monico nicebatur sub¬
ducere errori Sane cũ iam multi miraculorum
dulcedine deliniti. & luce fidei radiati. eius sc̃o con¬
tubernio in hererent: essetq eis de couehendȩ aquȩ
penuria non modica quȩrimonia: uirdĩ ad locum
quẽ aptũ credidit accedens. cuspidem baculi quem
manu gestabat humi defiginis: cunctis audientibus
dixit. Dñe ds̃ nr qui sitienti popło tuo in heremo de
dura silice potũ tribuisti: adesto & nobis famulis tuis.
& aperi thes aurũ tuȩ pietatis: & iube nobis deduritia
huius telluris mninistrari fontẽ aquę uiuentis. ut cog¬
noscant p̾sentes quia tues uerus ds̃ qui in fine scłoꝵ
misisti filiũ tuũ in mundũ. ut credentes inte ad uerã
introduceret reꝓmissionis terrã: Cũq fideles respon¬
dissent amen: subito erupit fons uiuacissimus. qui &

Expanded text:
proposito, vix ullam sui curam habens corporis, totum se eorum proposito, vix ullam sui curam habens corporis, totum se eorum impendens saluti, quos daemonico nitebatur subducere errori. 12. Sane cum jam miraculorum dulcedine deliniti, et luce Dei radiati, ejus sancto conturbernio inhaererent, essetque de convehendae aquae penuria non modica quaerimonia, vir Dei ad locum, quem aptum credidit, accedens, cuspidem baculi, quem manu gestabat, humi defigens, cunctis audientibus dixit: Domine Deus noster, qui sitienti populo tuo in eremo de dura silice potum tribuisti, adesto et nobis famulis tuis, et aperi thesaurum tuae pietatis, et jube nobis de duritia hujus telluris ministrari fontem aquae viventis, ut cognoscant praesentes, quia tu es verus Deus, qui in fine saeculorum misisti Filium tuum in mundum, ut credentes in te ad veram introduceret repromissionis terram. Cumque fideles respondissent, Amen, subito erupit fons vivacissimus, qui et