comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Num quid nam solũ iudiciũ dei uenturũ
esse putabimus: immo uero uenio sicut
illa omnia uenerunt. nec quisquã erat
homo nr̃oꝵ tẽpoꝵ qui se iillo iudicio de
sua possit inficdelitate defendere. cũ xp̃m
cantet & iustus adequitatem & ꝑ iurus
ad fraudem. & rex adimperiũ. & miles
adpugnam. & maritus propter reginen.
& uxor propter obsequium. & pater ꝓpt᷑
preceptum. & filius propter obedientiam.
& dñs propter dominationẽ. & seruus
propter famulatũ. & humilis adpietatem.
& suꝑbus ademulationẽ. & diues ut
porrigat. & pauper ut sumat. & ebrio.¬
sus ad phialam. & mendicus adianuam.
& bonus ut prestet. & malus ut fallat.
ce xp̃ianus uenerator. & pagamus adulator.
om̃s xp̃m cantant & qua uoluntate atq
ore cantent eidem ipsi quẽ cantant ra.¬
tionẽ sine dubio reddituri sunt. Est
quiddam inuisibile ex quo creatore prin¬
cipio sunt omnia quȩ uidemus sũmum

Expanded text:
numquidnam solum iudicium dei uenturum numquidnam solum iudicium dei uenturum non esse putabimus? immo uero ueniet, sicut omnia illa uenerunt. nec quisquam erit homo nostrorum temporum, qui se in illo iudicio de sua possit infidelitate defendere, cum Christum cantet et iustus ad aequitatem et periurus ad fraudem et rex ad imperium et miles ad pugnam et maritus propter regimen et uxor propter obsequium et pater propter praeceptum et filius propter oboedientiam et dominus propter dominationem et seruus propter famulatum et humilis ad pietatem et superbus ad aemulationem et diues, ut porrigat, et pauper, ut sumat, et ebriosus ad phialam et mendicus ad ianuam et bonus, ut praestet, et malus, ut fallat, et Christianus uenerator et paganus adulator: omnes Christum cantant et, qua uoluntate atque ore cantent, eidem ipsi, quem cantant, rationem sine dubio reddituri sunt. Est quiddam innisibile. ex quo ereatoro principio sunt omnia. quae uidemus. summum,
Abbreviated transcription (Latin):
sa. partim diruta. pertim clausa. partĩ
inusos alios cõmutata. Ipsaq simulaera
irel confringi uel inerndi uel meludi uel
destrui. atq ipsas huius sołi potestates
quȩ aliquando pro simulaeris populum
yp̃ianum ꝑsequebantur uictas & domi¬
natas. non arepugnantibus sed amorientib
xp̃ianis. & contra eadẽ simulaera pro quib
xp̃ianos occidebant : impetus suos legesq
uertisse & imperii nobilissimi eminens¬
simũ eulmen ad sepulchrũ piscatoris ped
summisso diademate supplicare. Hare
omnia diuinȩ scripturȩ quȩ in manus
omnium iam uenerunt. ante longissima
timpora futura eẽ. testatȩ sunt. Haec
omnia tanto robustiore fide lȩtamur
feri. quanto maiore auctoritate prȩdi¬
cita esse inscĩs literis inuenimus. Nũ qͥđ¬
nam obsecro uos. nũquid nam solũ uidici.¬
um dei quod inter fideles atq infideles
futurũ esse ineisdẽ literis legimus cum
ila omnia sicut prȩdicta sunt uenerint.

Expanded text:
sa partim diruta partim clausa partim sa partim diruta partim clausa partim in usus alios commutata ipsaque simulacra uel confringi uel incendi uel includi uel destrui atque ipsas huius saeculi potestates, quae aliquando pro simulacris populum Christianum persequebantur, uictas et domitas non a repugnantibus sed a morientibus Christianis et contra eadem simulacra, pro quibus Christianos occidebant, impetus suos legesque uertisse et imperii nobilissimi eminentissimum culmen ad sepulcrum piscatoris Petri submisso diademate supplicare. Haec omnia diuinae scripturae, quae in manus omnium iam uenerunt, ante longissima tempora futura esse testatae sunt: haec omnia tanto robustiore fide laetamur fieri, quanto maiore auctoritate praedicta esse in sanctis litteris inuenimus. numquidnam, obsecro uos, numquidnam solum iudicium dei, quod inter fideles atque infideles futurum esse in eisdem litteris legimus, cum illa omnia, sicut praedicta sunt, uenerint,
Abbreviated transcription (Latin):
tradimus quȩ tamen pertinent aduerã
religionẽ querendam & tenendam diui¬
na scriptura non tacuit. sed ita omnino
cuncta transeunt ut transitura esse prę¬
dicta sunt. Cidetis certe populũ uideoꝵ
autilsũ asedib suis per om̃s fere terras
disseminatum atq diffusũ & origo eiꝰdẽ
populi & incrementa & regni amissio
exipso populo uerbũ dĩ legẽq prodientẽ
per xp̃m qui exillis mirabiliter natus est
omniũ gentiũ fidem occupassa atq
tenuisse. Ita haec omnia pręnuntiata
legimus ut uidemus. Uidetis certe
multos preciosos aradice xp̃ianȩ societa¬
tis quȩ ꝑ sedes apostoloꝵ & successiones
episcopoꝵ certa ꝑ orbem propagatione
diffunditur De sola figura originis
sub xp̃iano nomine quasi arescentia sar¬
menta gloriari. quas hereses & schismata
nominamus. Prȩuisa prȩdicta seripta
sunt omnia. Uidetis certe simulacroꝵ
templa partim sine reparatione conlap.¬

Expanded text:
tradimus, quae tamen pertinent ad ueram tradimus, quae tamen pertinent ad ueram religionem quaerendam et tenendam, diuina scriptura non tacuit, sed ita omnino cuncta transeunt, ut transitura esse praedicta sunt. uidetis certe populum Iudaeorum auulsum a sedibus suis per omnes fere terras disseminatum atque diffusum; et origo eiusdem populi et incrementa et regni amissio ex ipso populo uerbum dei legemque prodeuntem per Christum, qui ex illis mirabiliter natus est, omnium gentium fidem occupasse atque tenuisse; ita haec omnia praenuntiata legimus, ut uidemus. uidetis certe multos praecisos a radice Christianae societatis, quae per sedes apostolorum et successiones episcoporum certa per orbem propagatione diffunditur, de sola figura originis sub Christiano nomine quasi arescentia sarmenta gloriari, quas haereses et schismata nominamus; praeuisa, praedicta, scripta sunt omnia. uidetis certe simulacrorum templa partim sine reparatione conlap
Abbreviated transcription (Latin):
it aut cuilib& homini potest. nisi aut
ueridico aut fallaci seribentium animo
haec esse conscripta. sed ueridico animo
ista seribitis. quis uobis adhanc ueritatem
interclusit uiam quis aspera dũ meta fub¬
strauit. quis rupiũ prȩrupta inimicus
oppusuit. postremo quis basilicȩ ianuam
ingredi cupientib clausit. uit in eodẽ dño
per que nos salutatis eandem salutẽ nobis¬
cũ habere nolitis: Si autẽ fallaciter atq
in ridenter hȩc scribitis. ita ne tandẽ mihi
negocia ur̃a curanda in ponitis. ut nomen
eius perquẽ aliquid possũ audeatis non
urneratione debita attollere. sed insaluta.¬
tione adulatoria uentilare: Sciatis
cordis hȩc dicere. Noui enĩ quanto gra¬
uiorẽ & pernitiosiorem causam sitis
habituri apud dm̃. si frustra uobis hȩc dix¬
ero. Omnia quȩ prȩteritis temporib
erga humanũ genus maiores nr̃i gesta
esse meminerunt. nobisq tradiderunt.
omĩa etiam quȩ nos uidemtis & posteris

Expanded text:
it aut cuilibet homini potest nisi aut it aut cuilibet homini potest nisi aut ueridico aut fallaci scribentium animo haec esse conscripta? sed si ueridico animo ista scribitis, quis uobis ad hanc ueritatem interclusit uiam? quis aspera dumeta substrauit? quis rupium praerupta inimicus opposuit? postremo quis basilicae ianuam ingredi cupientibus clausit, ut in eodem domino, per quem nos salutatis, eandem salutem nobiscum habere nolitis? si autem fallaciter atque inridenter haec scribitis, itane tandem mihi negotia uestra curanda inponitis, ut nomen eius, per quem aliquid possum, audeatis non ueneratione debita adtollere sed insultatione adulatoria uentilare? Sciatis cordis haec dicere; noui enim, quanto grauiorem et perniciosiorem causam sitis habituri apud deum. si frustra uobis haec dixero. omnia, quae praeteritis temporibus erga humanum genus maiores nostri gesta esse meminerunt nobisque tradiderunt, omnia etiam, quae nos uidemus et posteris
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ oũ legerẽ tanta spe subito erectꝰ
sũ ut crederẽ uos ad ipsũ dnm & ad ipsã
aeternã salut̾e. aut esse iam conuersos.
aut ꝑ nr̃m ministerium desiderare
conuerti. Sed ubi legi cetera refriguit
animus m̃s. Quęsiui tamen ab epistolae
per latore. utrum iam uel essetis xp̃iani
uel esse cuperetis. Quius responsione
postea quã conperi nequaquã uos esse
mutatos. grauius dolui quod xp̃i nomen
cui iam totũ orbẽ subrectũ ẽẽ. conspici.¬
tis. non solũ auobis repellendũ sed etiam
in nobis in ridendũ eẽ. credidisti. Non
eñi potui cogitare alterũ dñm scđm qu̾ẽ
posset ep̃s pater auobis uocari. p̃ter dñn
xp̃m. Et si esset hinc aliqua de inter¬
pretatione ur̃ȩ sententiae dubitatio. sub¬
scriptione epistolȩ tolleretur. ubi aperte
per multos anuos semper inclero tuo
gaudere. Quibus omnib perbectis atq
discussis quid aliud mihi occurrere potu¬

Expanded text:
salutem, cum legerem, tanta spe subito erectus salutem, cum legerem, tanta spe subito erectus sum, ut crederem uos ad ipsum dominum et ad ipsam aeternam salutem aut iam esse conuersos aut per nostrum ministerium desiderare conuerti. sed ubi legi cetera, refriguit animus meus; quaesiui tamen ab epistulae perlatore, utrum iam uel essetis Christiani uel esse cuperetis. cuius responsione posteaquam comperi nequaquam uos esse mutatos, grauius dolui, quod Christi nomen, cui iam totum orbem subiectum esse conspicitis, non solum a uobis repellendum sed etiam in nobis inridendum esse credidistis. non enim potui cogitare alterum dominum, secundum quem posset episcopus pater\' a uobis uocari, praeter dominum Christum et, si esset hinc aliqua de interpretatione uestrae sententiae dubitatio, subscriptione epistulae tolleretur, ubi aperte per multos annos semper in clero tuo gaudere\'. quibus omnibus perlectis atque discussis quid aliud mihi occurrere potu
Abbreviated transcription (Latin):
ominis predicabilib & dilectissi¬
mis fratribus madaurensibus
quoꝵ per fratrẽ florentium epistolam
accepi augustinus. si forte illi qui inter
uos catholici xp̃iani sunt talia mihi scrip¬
ta miserunt. hoc tantũ miror quod non
suo pocius quã ordinis nomine. Si autẽ
reuera om̃s aut prope om̃s ordinis uestri
ad me dignati estis litteras dare. miror
Quoꝵ mihi superstitiosus cultus idolorũ
contraq idola facilius templa uestra qu̾a
corda clauduntur. uel pocius quod idola
non magis intemplis qua in ur̃is cordib
includuntur eũ magno est dolore notis.¬
simus. nisi forte iam de salute ipsa quȩ
indño est. per quã me salutare uoluistis.
tandem prudenti consideratione cogitetiᷤ.
Nam si non ita est queso uos quid lesi
quid offendi beniuolentiam urãm. ut
me titulo epistolȩ ũrȩ inridendũ pocius
qũa honorandũ esse putaretis. domini
prȩdicabiles & dilectissimi frẽs. quod eni
scripsisti patri augustino indño aeternã

Expanded text:
OMINIS PRAEDICABILIBUS ET DILECTISSIMIS FRATRIBUS MADAURENSIBUS, QVORUM PER FRATREM FLORENTIUM EPISTULAM ACCEPI, AUGUSTINUS. Si forte illi, qui inter uos catholici Christiani sunt, talia mihi scripta miserunt, hoc tantum miror, quod non suo potius quam ordinis nomine. si autem re uera omnes aut prope omnes ordinis uiri ad me dignati estis litteras dare, miror,scripsistis, querum mihi superstitiosus cultus idolorum, contra quae idola facilius templa uestra quam corda clauduntur uel potius quae idola non magis in templis quam in uestris cordibus includuntur, cum magno est dolore notissimus, nisi forte iam de salute ipsa, quae in domino est, per quam me salutare uoluistis, tandem prudenti consideratione cogitatis. nam si non ita est, quaeso uos, quid laesi, quid offendi beniuolentiam uestram, ut me titulo epistulae uestrae inridendum potius quam honorandum esse praedicabiles, et dilectissimi fratres? 2. Quod enim scripsistis, Patri Augustino, in Domino aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
momentib intercedentib nobis. Solent ho.¬
mines quando cũ inimicis eoꝵ conuictis
lenins agitur amieitiore sententia ꝓuocare.
Siinimicos nrõs ita diligimus. ut nisi de
tua xp̾iana obedientia p̾sumamꝰ atua ue.¬
ra sententia prouocemur. Ds omĩps excel¬
Tentiam tuam Auctiorẽ feliciorẽq conser.¬
uet. chneꝰ insignis & merito sublimis ac
prestantissime fili EPLS C̃I XUGUS¬

Expanded text:
monentibus, intercedentibus nobis. solent homonentibus, intercedentibus nobis. solent homines, quando cum inimicis eorum conuictis lenius agitur, a mitiore sententia prouocare; sed inimicos nostros ita diligimus, ut, nisi de tua Christiana oboedientia praesumamus, a tua seuera sententia prouocemus. deus omnipotens excellentiam tuam auctiorem felicioremque conseruet, domine insignis et merito sublimis ac praestantissime fili. CX
Abbreviated transcription (Latin):
detur aeccła. & immitium cohibeatur
audacia. cur non flectas in partẽ proui.¬
dentiorem beniorẽq sententiam quod
licet iudicib facere etiam non in causis
aeccłs. Time ergo nobiscum iudicium dĩ
patris. & cõmoda consuetudinẽ matris.
Cum enĩ tu facis. aeccła faeit. propter quã
facis & cuius filius facis. Contende boni¬
tate cum malis. Illi sceleri immanium
menbra decorpore uiuo auulserunt. tu
opere misericordi effice. ut illa quȩ nefan.¬
dis operib exercebant. alicui utli operi
integra eoꝵ menbra deseruiant. Illi non
pepercerunt correctione sibi p̃dicantib
uictis. Ili impio ferro fuderunt sangui.
nr̾ xp̾ianum. tuab eoꝵ sanguine etiami
uiridicũ gladium cohibe ꝓpt̃ xp̃m. Illi
ministro aeccłar occiso. extorserunt spa¬
cum uiuendi tu in imicis aeccłȩ uiuentib
relaxa spaoium penitendi. Tabem te oportet
ex̃. in causȩ aeccłar iudicẽ xp̃ianũ. prtentib

Expanded text:
detur ecclesia et inmitium cohibeatur detur ecclesia et inmitium cohibeatur audacia, cur non flectas in partem prouidentiorem lenioremque sententiam, quod licet iudicibus facere etiam non in causis ecclesiae? time ergo nobiscum iudicium dei patris et commenda mansuetudinem matris. cum enim tu facis, ecclesia facit, propter quam facis et cuius filius facis. contende bonitate cum malis. illi scelere immani membra de corpore uiuo auulserunt, tu opere misericordi effice, ut illa, quae nefandis operibus exercebant, alicui utili operi integra eorum membra deseruiant; illi non pepercerunt correctionem sibi praedicantibus uictis; illi impio ferro fuderunt sanguinem Christianum, tu ab eorum sanguine etiam iuridicum gladium cohibe propter Christum; illi ministro ecclesiae occiso extorserunt spatium uiuendi, tu inimicis ecclesiae uiuentibus relaxa spatium paenitendi. talem te oportet esse in causa ecclesiae iudicem Christianum petentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ansilium. &x porrige auxilium. Diligent̃
ctũ ẽ. ut inimici aeccłae qui solent ua¬
nilo quio seductionis sollicitare animos
mperitos tamquã depersecitione glori.¬
intes qũi se ꝑpeti lactant. horrenda fa¬
einora sua in catholicos clericos ꝑpetrata
faterentur. & suis uerbis implicarentus.
Tegenda sunt gesta adsinandas animas
quis pestifera suasione uenerauerunt.
Numquid placet tibi ut ad finẽ gestoꝵ.
si erirentũ istoꝵ supplicium continebit.
legendo ꝑ urnire timeamus. ubi ponimꝰ
& ipsam conserentiam ite malũ pro malo
qui passi sunt reddidisse uideantur.
Siergo nihil aliud constiturretur. fte¬
nande malicix perditoꝵ extrema fortassẽ
necessitas ut tales occiderentur urgueret
qu̾aꝗ quod adnos attinet. si nihil micius
eis fieri posset mallemꝰ eos liberos relaxari.
quam passiones fratrũ nr̃oꝵ fuso eorum
sanguine uindicare. Nunc uero cum
os aliquid firri possit quo & mitis cõm̃.¬

Expanded text:
consilium et porrige auxilium. Diligenter consilium et porrige auxilium. Diligenter actum est, ut inimici ecclesiae, qui solent uaniloquio seductionis sollicitare animos inperitos tamquam de persecutione gloriantes, quam se perpeti iactant, horrenda facinora sua in catholicos clericos perpetrata faterentur et suis uerbis implicarentur. legenda sunt gesta ad sanandas animas, quas pestifera suasione uenenauerunt. numquid placet tibi, ut ad finem gestorum, si cruentum istorum supplicium continebit, legendo peruenire timeamus, ubi ponimus et ipsam conscientiam, ne malum pro malo, qui passi sunt, reddidisse uideantur? si ergo nihil aliud constitueretur frenandae malitiae perditorum, extrema fortasse necessitas, ut tales occiderentur, urgeret, quamquam, quod ad nos adtinet, si nihil mitius eis fieri posset, mallemus eos liberos relaxari, quam passiones fratrum nostrorum fuso eorum sanguine uindicari. nunc uero cum et aliquid fieri possit, quo et mitis commen
Abbreviated transcription (Latin):
dem dixisse apłm legimꝰ. quod ñ sine
causa gladium geratis & ministri da
sitis uindices in xos qui mabe agunt.
Sed alia causa ẽ. prouinerȩ. alia ẽ. ȩed̃.
Illius terribiliter geranda ẽ. amininꝰ.¬
tratio. huius cbementer cõnrendanda ẽ.
mansurtudo. Si apud iudicẽ ñ xp̃iam̃
mihi sermo esset taliter agerem. Nec tam̃
etiam si aeccłae causam desererẽ. &
quantũ ammittere dignaretur instari.
ne passiones seruoꝵ dĩ catholicoꝵ quar
prodesse debeant ad exempla pacitntiar.
inimicoꝵ suoꝵ sanguine foedarentur.
Et sinollet adquiescere. inimico animo
cam resistere suspicarer. Nune uero
quindo apud te resagitur. ala mihi na¬
qp en ali a consultatio. Rectorẽ te quidẽ
pesse potestitis uidemus. sed eniam filiũ
ppiaie pretatis agnoseimus. Subdatur
siblimitas na. fubditur fides tua. causam
taenm tracto cõmunẽ. sed tu mea potes
quod ego non possum. Confer nobiscum

Expanded text:
dem dixisse apostolum legimus, quod non sine dem dixisse apostolum legimus, quod non sine causa gladium geratis et ministri dei sitis, uindices in eos, qui. male agunt. sed alia causa est prouinciae, alia est ecclesiae: illius terribiliter gerenda est administratio, huius clementer commendanda est mansuetudo. si apud iudicem non Christianum mihi sermo esset, aliter agerem nec tamen etiam sic ecclesiae causam desererem et, quantum admittere dignaretur, instarem, ne passiones seruorum dei catholicorum, quae prodesse debent ad exempla patientiae, inimicorum suorum sanguine foedarentur, et, si nollet adquiescere, inimico animo eum resistere suspicarer. nunc uero, quando apud te res agitur, alia mihi ratio est, alia consultatio. rectorem te quidem praecelsae potestatis uidemus, sed etiam filium Christianae pietatis agnoscimus. subdatur sublimitas tua, subdatur fides tua; causam tecum tracto communem, sed tu in ea potes, quod ego non possum; confer nobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
perduxit: hi cum audirentur a uiro
clarissimo & spectabili tribuno & not¬
rio fratri tuo filio meo marcellino. non
tormentis ungularum ato flãmarĩ
sed uirgarum coerciti horrenda fieno¬
ra in fratres & conpresbiteros meos ast
ꝑpetrata confessi sunt. quo scilicet inũ
eoꝵ exceptũ insidirs trucidauerint.
alterũ edomo raptũ oculo effosso
digitoq amputato truncauerint. hȩ
cum conperissem illos fuisse confessos.
ideoq minime dubitaren fub tura tui
securos esse uenturos. has ad tuã nobilita
maiore atq certiore felicitate gaudea¬
mus. ut eis paria non retribuantur qu¬
quã lapidis ictib digitũ prȩcidere. ocu.¬
lumq conurellere leges puntendo non
possunt. quod isti seuiendo potuerunt.
Onche securus sum de his qui hoc feciss
confessi sunt. quod hanc uicissitudinr̃
non reportabunt. Sed ne uel ipsi uel
illi quoꝵ homicidium pate factum est
per tux potestatis sententiam multenꝰ.

Expanded text:
perduxit. hi cum audirentur a uiro perduxit. hi cum audirentur a uiro clarissimo et spectabili tribuno et notario fratre tuo, filio meo Marcellino, non tormentis ungularum atque flammarum sed uirgarum coherciti horrenda facinora in fratres et conpresbyteros meos a se perpetrata confessi sunt, quod scilicet unum eorum exceptum insidiis trucidauerint, alterum e domo raptum oculo effosso digitoque amputato truncauerint. haec cum comperissem illos fuisse confessos ideoque minime dubitarem sub iura tuae securis esse uenturos, has ad tuam nobilitatmaiore atque certiore felicitate gaudeamus, ut eis paria non retribuantur, quamquam lapidis ictibus digitum praecidere oculumque conuellere leges puniendo non possint, quod isti saeuiendo potuerunt. unde securus sum de his, qui hoc se fecisse confessi sunt, quod hanc uicissitudinem non reportabunt; sed ne uel ipsi uel illi, quorum homicidium pate factum est, per tuae potestatis sententiam multentur,
Abbreviated transcription (Latin):
omino in signi & merito subli¬
mi ac prȩstantissimo filio aprin.¬
giõ augustimis. Non lubito unhae po¬
testate quam tibi ads̃ homini inhomines
dedit cogitare diuinũ iudicium. ubi &
iudices stabunt rationẽ de suo udicio
reddituri. Xp̃iana quippe fide te
inbutũ scio. unde mihi adexcellentiã
tuam maiora fiducia tribuitur. non
solum petendi uerum etiam monendi
propter illũ dnm in cuius familia
nobiscum cębesti iure censeris. in quo
spem uitȩ arternȩ pariter habemus.
inuocamus. Proinde dñe insignis ce
nrerito sublimis ac prestantissi me fili
primũ quȩso ut non tibi uidear in¬
portunus in ruere actib tuis ea
sollicitudine quam me precipire gerere
oportet ꝓ aeccła mihi credita euius uti¬
litatib seruio. cui non tam prȩesse quã
ꝓdesse desidero. De inde obseero ut qđ
moneo uel rogo non dedigireris acciꝑe.
non cuncteris adqurescere. Q ircum¬
celliones quosdam & cbericos donatistas.
prȩmissa notaria adiudicia begesq

Expanded text:
OMINO INSIGNI ET MERITO SUBLIMI AC PRAESTANTISSIMO FILIO APRINGIO AUGUSTINUS. Non dubito in hac potestate, quam tibi deus homini in homines dedit, cogitare te diuinum iudicium, ubi et iudices stabunt rationem de suo iudicio reddituri. Christiana quippe fide te inbutum scio, unde mihi ad excellentiam tuam maior fiducia tribuitur non solum petendi uerum etiam monendi propter illum dominum, in cuius familia nobiscum caelesti iure censeris, in quo spem uitae aeternae pariter habemus eis inuocamus. proinde, domine insignis et merito sublimis ac praestantissime fili, primum quaeso, ut non tibi uidear importunus inruere actibus tuis ea sollicitudine, quam me praecipue gerere oportet pro ecclesia mihi credita, cuius utilitatibus seruio, cui non tam praeesse quam prodesse desidero. deinde obsecro, ut, quod moneo uel rogo, non dedigneris accipere, non cuncteris adquiescere. Circumcelliones quosdam et clericos Donatistas cpraemissa notoria ad iudicia legesque
Abbreviated transcription (Latin):
lisse uirgilius. qm̃ fortassis etiam illa
uates de imico saluatore inspũ audierat
quod necesse habuerit confiteri. Haec
tibi dñe merito suscipiende & uxp̃o
dilectissime ac desiderantissime frater.
siur pauea sure forsitan multa sint.
ut cũq oocupatissime scripsi. tua me¬
rereris scripta desidero. & te nomen
dedisse inter cõpetentes irel daturũ esse

Expanded text:
lisse Vergilius, quoniam fortassis etiam illa lisse Vergilius, quoniam fortassis etiam illa uates aliquid de unico saluatore in spquod necesse habuit confiteri. Haec tibi, domine merito suscipiende, et in Christo dilectissime ac desiderantissime frater, sive pauca, sive forsitan multa sint, utcumque occupatissimus scripsi: tua sumere rescripta desidero, et te nomen dedisse inter competentes, vel daturum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
lentia & caritate consensio. Haeo duo
si mecũ firmissime tenramus. a miei.¬
tia nr̃a uera ac sempiterna erit & ñ
solũ inuicẽ nos sed etiam ipsi dño soci¬
abit. Quod ut fiat. exhortor grauitatẽ
a&e prudentiam tuam. ut iam etiam fi¬
delium sacramenta. percipias. Decet
enĩ aetatem & congruit quantũ cre¬
do moribus tuis. Memento quid mihi
dixeris ꝑfecturo comicũ quidẽ de te.¬
rentio recoles uersum. sed tamen. ap.¬
tssimũ & utilissimũ. Nuno hic dies
aliam uitã affert alios mores postulat.
Quod si ueraciter dixisti ficut de te
dubitare non debro. iam ꝓfecto sic ui.¬
uis. ut sis dignus baptismo salutari
remissionẽ preteritorũ accipere pec¬
catoꝵ. Nam omnino non ẽ. cui alteri
prȩter dnm̃ xp̃m dicat genus huma¬
nũ. te duce siqua manent sceleris ues¬
tigia nr̃i. inrita ꝑpetua soluent for¬
midine terras. Quod excymio idl est
ex sibillino carmine se fassusẽ. transtu¬

Expanded text:
lentia et caritate consensio. haec duo lentia et caritate consensio. haec duo si mecum firmissime teneas, amicitia nostra uera ac sempiterna erit et non solum inuicem nos sed etiam ipsi domino sociabit. Quod ut fiat, exhortor grauitatem et prudentiam tuam. ut iam etiam fidelium sacramenta percipias; decet enim aetatem et congruit, quantum credo. moribus tuis. memento, quid mihi dixeris profecturo comicum quidem de Terentio recolens uersum sed tamen aptissimum et utilissimum: Nunc hic dies aliam uitam adfert, alios mores postulat. quod si ueraciter dixisti. sicut de te dubitare non debeo. iam profecto sic uiuis, ut sis dignus baptismo salutari remissionem praeteritorum accipere peccatorum. nam omnino non est, cui alteri praeter dominum Christum dicat genus humanum: Te duce, si qua manent sceleris uestigia nostri, inrita perpetua soluent formidine terras. quod ex Cymaeo, id est ex Sibyllino carmine se fassus est transtu
Abbreviated transcription (Latin):
odit animã suam. Cũ ergo odissem
animã meã uerũ amicu᷑ quomodo habe¬
re poteram ea mihi optantẽ in quibus
ipse meipsum pacrebar inimicum:
Cum uero benignitas & gr̃a saluatoris
nr̃i inluxit mihi. non secundũ merita
mea sed scđm ipsius miscdĩam. tu abhac
aliems quomodo esse possis amicus m̃s
qui unde beatus esse possem penitus
ignorabas: Et non in hoc me amabas
in oruo mihi ipse iam fuerat ut cumq
amicus effectus. Gras itaq dño quod
te mihi amicũ facere tandẽ aliquando
dignatur. Ninc enĩ nobis est rerum
humanarũ & diuinarũ cũ beni uolenta
uerissime pace nr̃a qui duob prȩcepus
cuncta p̃conia diuina conclusit dicens
Diliges dnm dm̃ tuũ ex toto corde tuo
& ex tota anima tua & ex tota mente
tua. & diliges proximũ tuũ tãqua te ipsũ
In his duob p̾ceptis tota bex pendet &
prophetȩ. In illo primo rerũ diuinarũ.
in hoc scdo rerũ humanarũ ẽ. cũ benitio¬

Expanded text:
odit animam suam. cum ergo odissem odit animam suam. cum ergo odissem animam meam, uerum amicum quo modo habere poteram ea mihi optantem, in quibus ipse me ipsum patiebar inimicum? cum uero benignitas et gratia saluatoris nostri inluxit mihi non secundum merita mea sed secundum ipsius misericordiam. tu ab hac alienus quo modo esse poteras amicus meus, qui, unde beatus esse possem, penitus ignorabas et non in hoc me amabas, in quo mihi ipse iam fueram utcumque amicus effectus? Gratias itaque domino, quod te mihi amicum facere tandem aliquando dignatur. nunc enim nobis est \'rerum humanarum et diuinarum cum beniuolentia uerissima pace nostra. qui duobus praeceptis cuncta praeconia diuina conclusit dicens: Diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua et: Diliges proximum tuum tamquam te ipsum: in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. in illo primo rerum diuinarum. in hoc secundo rerum humanarum est cum beniuo
Abbreviated transcription (Latin):
uinarũ ẽẽ. plena possit acuera. Necesse
ẽ. enĩ ut aliter quã oportet humana
ȩstinet. qui diuina contẽpnit. Nec
hominẽ recte diligeri nouerit. quisqͥs¬
eũ ñ diligit qui hominẽ fecit. Proinde
non dico nc̃ mihi plenius amicus es qui
eras ex parte. sed quantũ ratio indicat
nec exparte eras. quando nec in rebus
humanis niecũ amicitiam ueram te¬
nebas. Rerũ quippe diuinarũ ex qui¬
bus recte humana pensantur socius
mihi ñdũ eras. siue quando irec ipse
ineis eram fure postea quã ego eas ut¬
cumo sapere corpi. aquib tu louge
abhorrebas. Nolo autẽ suscenseas neo
tibi uideatur absurdũ quod illo tẽpore
cũ inuana mundi huius aestuarẽ. quã¬
uis me multũ amare uidereris. ñdum
eras amicus meus. quando nec ipse mͥ
amicus erã sed potius inimicus. Dilige¬
bã oruippe iniquitat᷑e. & reuera quia
diuina sententia ẽ. quia seriptũ est in
scĩs libris. qui autẽ diligit tniquitatẽ.

Expanded text:
uinarum, nec humanarum esse plena possit ac uera. necesse uinarum, nec humanarum esse plena possit ac uera. necesse est enim, ut aliter, quam oportet, humana aestimet, qui diuina contemnit, nec hominem recte diligere nouerit, quisqeum non diligit, qui hominem fecit. proinde non dico: \'Nunc mihi plenius amicus es, qui eras ex parte\', sed, quantum ratio indicat, nec ei parte eras, quando nec in rebus humanis mecum amicitiam ueram tenebas. rerum quippe diuinarum. ei quibus recte humana pensantur, socius mihi nondum eras, siue quando nec ipse in eis eram siue posteaquam ego eas utcumque sapere coepi, a quibus tu , longe abhorrebas. \'hNolo autem suscenseas nec tibi uideatur absurdum, quod illo tempore, cum in uana mundi huius aestuarem, quamuis me multum amare uidereris. nondum eras amicus meus, quando nec ipse mihi amicus eram sed potius inimicus. diligebam quippe iniquitatem et uera, quia diuina, sententia est. qua scriptum est in sanctis libris: Qui autem diligit iniquitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
sio. Et postquã illa cupere destiti.
quidem ꝑ seuerante beniuolentia sal.¬
uũ me ẽẽ. cuprebas salute mortali. &
ea rerũ ꝓsperitate felicẽ quã mundus
optare consuruit. etiam scita quȩ liqͣn¬
tũ tibi erat nrecũ rerũ humanarum
beni uolentia & cara consensio. Nunc
ergo quantũ de te gaudeo quib expli¬
cem uerbis quando eũ qur̃ quo quo
modo habui diuamieũ. habeo iã uerũ
amicũ: Accessit emĩ rerũ etiã con¬
sensio diuinarũ. qm̃ qui mecũ tẽpora¬
lẽ uitã quondã iocundissima benigni¬
tate eduxisti. nc̃ spe uitȩ aeternae
mecũ eẽ. cepisti. Modo uere etiã de
reb humanis inter nos nulla dissensio
est. qui eas rerũ diuinarũ cognitĩone
pensamus. ne plus eis tribuamus qua
modus earũ iustissime postulat. irec
eas inaliquo contẽptu abiciendo crea¬
tori earũ dño rerũ cęlestiũ atq terres¬
triũ faciamus iniuriam. ⁊ta fit ut in¬

Expanded text:
sio\'. Et posteaquam illa cupere destiti, tu sio\'. Et posteaquam illa cupere destiti, tu quidem perseuerante beniuolentia saluum me esse cupiebas salute mortali et ea rei-um prosperitate felicem, quam mundus optare consueuit. et iam sic itaque aliquantum tibi erat mecum rerum humanarum beniuola et cara consensio. nunc ergo quantum de te gaudeo, quibus explicem uerbis, quando eum, quem quoquo modo habui diu amicum, habeo iam uerum amicum? accessit enim rerum etiam consensio diuinarum. quoniam, qui mecum temporalem uitam quondam iucundissima benignitate duxisti, nunc in spe uitae aeternae mecum esse coepisti. modo- uero etiam de rebus humanis inter nos nulla dissensio est, qui eas rerum diuinarum cognitione pensamus. ne plus eis tribuamus. quam modus earum iustissime postulat, nec eas iniquo contemptu abiciendo creatori earum domino rerum caelestium atque terrestrium faciamus iniuriam. ita fit, ut, in
Abbreviated transcription (Latin):
omino merito susciprendo &
in xp̃o dilecꝰtissimo ac desiderani¬
tissimo fratre marcelliano. augustinꝰ
indño salutẽ. Abripui uel potius ob¬
ripui. & quodã modo furatus sũ memor¬
ipsũ multis occupationib meis ut tibi
scriberẽ antiquissimo amico qure tamen
non habebã quã diu inxp̃o ñ tenebam
Nosti ouippe ut definterint amicitiã¬
romani. ut ait quidã maximꝰ aut tor
tullius eloquii. Dixit eñi & uerissime
autẽ mi kem̃e aliquando mihi consen.¬
trebas in reb humanis cũ eis more uulgi
frui cuperẽ. & mihi adea capessenda
quoꝵ nre penitet fauendo irelificabas
Immo uero urrlacupiditatũ mrarum
cũ ceteris tunc dilectorib meis inter
prȩcipuos aura laudis in flabas. Porro
inreb diuinis quarũ mͥhil illo tẽpore
nulla luxerat ueritas. utiq inmaiore
illius definitionis parte nr̃a amicitia
claudicabat. Erat eni rerũ tantũ mͦ
humanarũ non etiam diuinarũ qũa¬
uis cũ beniuolentia & caritate consen¬

Expanded text:
omino merito suscipiendo, et in Christo dilectissimo ac desiderantissimo fratri MARTIANO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Abripui, vel potius obripui, et quodammodo furatus sum memetipsum multis occupationibus meis, ut tibi scriberem antiquissimo amico, quem tamen non habebam, quamdiu in Christo non tenebam. Nosti \'Romani\', ut ait quidam, \'maximus auctor Tullius eloquii\'. dixit enim et uerissime autem, mi carissime, aliquando mihi consentiebas in rebus humanis, cum eis more uulgi frui cuperem, et milii ad ea capessenda, quorum me paenitet. fauendo uelificabas, immo uero uela cupiditatum mearum cum ceteris tunc dilectoribus meis inter praecipuos aura laudis inflabas. porro in rebus diuinis, quarum mihi illo tempore nulla eluxerat ueritas, utique in maiore illius definitionis parte nostra amicitia claudicabat: erat enim rerum tantum modo \'humanarum\' non etiam \'diuinarum\' quamuis cum beniuolentia et caritate consen
Abbreviated transcription (Latin):
kartaginensis prouinciȩ episcopos
nr̃os quos ad sedem apostolicam quã
beatas inlustres de hac causa scripsisse
augustinus ep̃s aeccłae catholi¬
ce. Tonsilium tuum multũ nobis
placuit. quod frẽm herotem carisi¬
mumi nobis & inxp̃o laudabilẽ uirũ
mandare dignatus es ut litteris inter
nos agamus. Vbi nullus turbarum
tu multus perturbare posfit disposi.¬
tionẽ nram. quȩ cum tota pace &
lenitate & pace animi suscipienda
& agenda est. Sicut dicit apostolus.
seruum autẽ dñi litigare non opor¬
tet. sed mitem esse ad om̃s docibibem
patientẽ in modestia corripientem
diuersa sentientes. Itaq breuiter in¬
sinuamus quid ad te responderi desi.
per orbẽ terrarum diffusam uidemꝰ.
Arbitramur nos non debere dubitare
de tam euidentissima cõplecione scẽ
ꝓphetȩ quam dñs etiam in euangelio
confirmauit. & apłi per quos eadem
aeccła dilatata ẽ. sicut de illa p̃diddi
erat. Nam &e incapite sacro sciꝰ psil¬

Expanded text:
Carthaginensis prouinciae coepiscopos Carthaginensis prouinciae coepiscopos nostros, quos ad sedem apostolicam, quam beatus inlustras, de hac causa scripsisse UGUSTJNUS EPISCOPUS ECCLESIAE CATHOLICAE. Consilium tuum multum nobis placuit, quod fratrem Herotem, carissimum nobis et in Christo laudabilem uirum, mandare dignatus es, ut litteris inter nos agamus, ubi nullus turbarum tumultus perturbare possit dispositionem nostram, quae cum tota pace et lenitate animi suscipienda et agenda est, sicut dicit apostolus: Seruum autem domini litigare non oportet, patientem, in modestia corripientem diuersa sentientes. nostrusinuamus, quid a te responderi desideper orbem terrarum diffusam videmus, arbitramur nos non debere dubitare de tam evidentissima completione sanctae prophetiae, quam Dominus etiam in Evangelio confirmavit et Apostoli, per quos eadem Ecclesia dilatata est, sicut de illa praedictum erat. Nam et in capite sacrosancti Psal
Abbreviated transcription (Latin):
aeccła melius instruitur. Pelagius uͦ
sicut aquib dam fratrib nr̃is missȩ
locuntur epistolȩ hirosolimis consti¬
tutus non nullos fallere asseritur.
Verũtanen multo plures qui eius
sensus diligentius indagari potuert̃.
aduersus eos pro gr̃a xp̃i & catholicae
fidei ueritate confligunt. precipue sc̃s
filius tuus frater & conprȩsbyter nr̃
hieronimus. Sed arbitramur
regere consulentẽ & orantẽ exaudire
dignatur. Auctoritate sc̃itatis tuȩ de
scãrũ scripturarũ auctoritate. deprõp.¬
tȩ facilius eos quitam peruers& & per¬
nitiosa sentiunt eẽ. censuros. ut decor.¬
reptione potius eoꝵ congratulemur
quam contristemur interitu. Quod
quos plurimos posfunt. si ab eis dissimu¬
letur suis laqueis implicare. Cernit
urnerabilitas tua instanter & celerit᷑
prouidendum haec ad scĩtatem tuã
de concilio numidiȩ scripta dixeri¬
mus. imitantes kartaginensis aeccłe.

Expanded text:
ecclesia. melius instruitur. Pelagius uero, ecclesia. melius instruitur. Pelagius uero, sicut a quibusdam fratribus nostris missae loquuntur epistulae, Hierosolymis constitutus nonnullos fallere adseritur. uerum tamen multo plures, qui eius sensus diligentius indagare potuerunt, aduersus eum pro gratia Christi et catholicae fidei ueritate confligunt sed praecipue sanctus filius tuus, frater et conpresbyter noster Hieronymus. Sed arbitramur  quae te et regere consulentem et orantem exaudire dignatur, auctoritati sanctitatis tuae de sanctarum scripturarum auctoritate depromptae facilius eos, qui tam peruersa et perniciosa sentiunt, esse cessuros, ut de correctione potius eorum congratulemur, quam contristemur interitu, dominquos plurimos possunt, si ab eis dissimuletur. suis laqueis implicare, cernit uenerabilitas tua instanter et celeriter prouidendum. haec ad sanctitatem tuam de concilio Numidiae scripta direximus imitantes Carthaginensem ecclesiam et
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut inadam om̃s moriuntur. sic
& inxp̃o om̃s uiuificabuntur. Ot gͦ
alia omitramus. quȩ contra scãs
seripturas plurima disserunt. haec
interim duo quib omnino totum
quȩ fidelia corda sustinent non esse
rogandum dm̃ ut contra peccati
malum atoꝵ ad operandum iustitiã
sit nr̃ adiutor. & non opitulari par¬
uulis ad consegirendam uitã ȩternã
xp̃ianȩ grãe sacramentum. Hae in¬
sinuantes apostolico pectori tuo non
opus habemus multa dicere. & tantã
impretatem uerbis exaggerare. cum
proculdubio tecta permoueant ut
ab eis corrigendis ne lacius serpant.
multoso contaminent itel potius
interimant. dum fub nomire xp̃i
dissimulare non possis. Huius autẽ
perniciosissimi erroris auctores ẽẽ.
perhibentur pelagius & cȩlestius qͦs
quidam in aeccła sanari malumus.
quã desperata salute ab aeccła resecari.
si necessitas milla compelłit. Quoꝵ
unus. idẽ cȩlestius etiam ad presbite¬
ante paucos annos quid gestum
fuerit sc̃itas tua deleartaginiensi

Expanded text:
in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. Ut ergo alia omittamus, quae contra sanctas scripturas plurima disserunt, haec interim duo, quibus omnino totum, quae fidelia corda sustineant, non esse rogandum deum, ut contra peccati malum atque ad operandam iustitiam sit noster adiutor, et non opitulari paruulis ad consequendam uitam aeternam Christianae gratiae sacramentum, haec insinuantes apostolico pectori tuo non opus habemus multa dicere et tantam impietatem uerbis exaggerare, cum procul dubio te ista permoueant, ut ab eis corrigendis, ne latius serpant multosque contaminent uel potius interimant, dum sub nomine Chrisdissimulare non possis. Huius autem perniciosissimi erroris auctores esse perhibentur Pelagius et Caelestius, quos quidem in ecclesia sanari malumus quam desperata salute ab ecclesia resecari, si necessitas nulla compellat. quorum unus, id est Caelestius etiam ad presbyteante paucos annos quid gestum fuerit, sanctitas tua de Carthaginensi
Abbreviated transcription (Latin):
Aut reciproca inimicoꝵ aquib passisĩ
poena decoloretis. sed potius refracta iu¬
diciaria seueritate. & urãm fidẽ qua
filii estis aecełȩ. & ipsius matris mansueqd¬
cominendare inmime neglegatis.
Ds omp̃s prȩstantiam tuam bonis
omnibus augeat. dñe exinie &
merito insignis atq carissine fili.

Expanded text:
haud reciproca inimicorum, a quibus passi sunt, haud reciproca inimicorum, a quibus passi sunt, poena decoloretis, sed potius refracta iudiciaria seueritate et uestram fidem, quia filii estis ecclesiae, et ipsius matris mansuetudcommendare minime neglegatis. deus omnipotens praestantiam tuam bonis omnibus augeat, domine eximie et merito insignis atque carissime fili.
Abbreviated transcription (Latin):
exasperet uindicandi potestas. cui len¬
tatem non excussit examinandi necos¬
sitas. Noli facinore inuento querere
percussorem. in quo inueniendo noli¬
isti adhibere tortorem. Postrenio pro¬
a eccłx̧ utilitate missus es. hoc aecclesis
catholicȩ. Aut ut modum dispensations
nreȩ non suꝑgredi uidear. hoc arccłar
adipponiensium regionum diocesi per¬
tinenti prodesse. hoc expedire contestor¬
.Si non audis amicũ petentẽ. audi epni
loquor maxinre intali causa non arro¬
ganter dixerimi audire te epm̃ conue.¬
nit iubentẽ. dñe eximie & merito in¬
signis atq carissine fili. Cnde seio qui
iniunctas. Sed quia credo istam curã
ad iurum clarissimũ atq exspectabilem
pro consulem pertinere. adeum quoq
litteras dedi quas rogo ut ipsi illi tradere
& alligare si opus ẽ. non graueris. Atq
ambos obseero ne inportunam arbitre.¬
mini. uel intercessioirẽ uel suggestiont̃
tionẽ spiritalem utibes esse debent.

Expanded text:
exasperet uindicandi potestas, cui lenexasperet uindicandi potestas, cui lenitatem non excussit examinandi necessitas. noli facinore inuento. quaerere percussorem, in quo inueniendo noluisti adhibere tortorem. Postremo pro ecclesiae utilitate missus es. hoc ecclesiae catholicae aut, ut modum dispensationis meae non supergredi uidear, hoc ecclesiae ad Hipponiensium-Regiorum dioecesim pertinenti prodesse, hoc expedire contestor. si non audis amicum petentem, audi episcloquor, maxime in tali causa non arroganter dixerim, audire te episcopum conuenit iubentem, domine eximie et merito insignis atque carissime fili. unde scio quidiniunctas, sed quia credo istam curam ad uirum clarissimum atque spectabilem proconsulem pertinere, ad eum quoque litteras dedi, quas rogo ut ipse illi tradere et allegare, si opus est, non graueris. atque ambos obsecro, ne importunam arbitremini uel intercessionem uel suggestionem tionem spiritalem utiles esse debent,
Abbreviated transcription (Latin):
solet ab ep̃is haberi. Noli ergo atrocius
uindicare quos benius inuenisti. in¬
quirendi quã puniendi neceffitas maior
est. Adhoc enim & mitissimi homi.¬
nes facimis occultatũ diligent᷑ atrpur
instanter examinant. ut inureniant
quib parcant. Unde plerũq necefse
est exerceatir acrius inquisitio. ut
manifestato scebere sit tibi apparrat
manfurtudo. Omnia quippe bona
opera amant in luce constituti. non
propter humanum głam sed ut uide¬
ant ait dñs bona opera ur̃a. & glorificent
patrẽ urm oui incęlis ẽ. Et idro no
sufficit a postolũ monere ut mansira¬
dinẽ seruaremus. sed ut eam etidn
notam omnib faceremus. Mansut¬
tudo inquit ur̃a nota sit omnibus
hominib. Et alio loco. Mansiretidi¬
nẽ ostentantes ad om̃s homines. ut uo
illa scĩ dauid quando inimico sibi
inmanus tradito cbementer peꝑer.
prȩclarissima lenitas emineret. nisi
potestas pariter appareret. Non te ꝯg

Expanded text:
solet ab episcopis haberi. noli ergo atrocius solet ab episcopis haberi. noli ergo atrocius uindicare, quod lenius inuenisti. inquirendi quam puniendi necessitas maior est; ad hoc enim et mitissimi homines. facinus occultatum diligenter atque instanter examinant, ut inueniant, quibus parcant. unde plerumque necesse est, exerceatur acrius inquisitio, ut manifestato scelere sit, ubi appareat mansuetudo. omnia quippe bona opera amant in luce constitui non propter humanam gloriam, sed ut uideant, ait dominus, bona opera uestra et glorificent patrem uestrum, qui in caelis est. et ideo non sufficit apostolo monere, ut mansuetudinem seruaremus, sed ut eam etiam notam omnibus faceremus: Mansuetudo, inquit, uestra nota sit omnibus hominibus, et alio loco: Mansuetudinem ostentantes ad omnes homines, ut nec illa sancti Dauid, quando inimico sibi in manus tradito clementer pepercit, praeclarissima lenitas emineret, nisi potestas pariter appareret. non te ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ri. sed hoc magis sufficere uolumus.
ut uiui && milla corporis parte trim.¬
cati uel ab inquirtudine insana ad
sanitatis ocium. legum cohercitatione
dirigantur. uel malignis operibus
alieui utili operi deputentur. Uocat᷑
quidem & ista dampnatio. sed quis
non intelligat magis beneficium quã
supplicium nuncupandũ. ubi nec se¬
uiendi relaxetur audacia. nec peniten¬
di mredicma subtrahatur. Imple
xp̃iane index pi patris officium sic
succense iniquitati. ut consulere hu¬
manitati memineris. Nec inpecca¬
toꝵ atrocitatib exerceas ulciscendi
libidinẽ sed peccatoꝵ uuluerib curan.¬
di adhibras uolutatẽ. Noli peychere
paternam diligentiam quã in ipsa
inoruisitione fernasti. quando tantoꝵ
scelerum confessione non extendente
eculeo. non sulcantib ungulis non
urentib flaminis. sed targarum uer¬
berib eruisti. Qui modus coercitionis
& a magistris arenim liberaltũ. & ab
ipsis parentib & sepe etiam in indicus

Expanded text:
ri, sed hoc magis sufficere uolumus, ri, sed hoc magis sufficere uolumus, ut uiui et nulla corporis parte truncati uel ab inquietudine insana ad sanitatis otium legum cohercitione dirigantur uel a malignis operibus alicui utili operi deputentur. uocatur quidem et ista damnatio, sed quis non intellegat magis beneficium quam supplicium nuncupandum, ubi nec saeuiendi relaxetur audacia nec paenitendi medicina subtrahatur? Imple, Christiane iudex, pii patris officium, sic suscense iniquitati, ut consulere humanitati memineris nec in peccatorum atrocitatibus exerceas ulciscendi libidinem, sed peccatorum uulneribus curandi adhibeas uoluntatem. noli perdere paternam diligentiam, quam in ipsa inquisitione seruasti, quando. tantorum scelerum confessionem non extendente eculeo, non sulcantibus ungulis, non urentibus flammis sed uirgarum uerberibus eruisti. qui modus cohercitionis et a magistris artium liberalium et ab ipsis parentibus et saepe etiam in iudiciis
Abbreviated transcription (Latin):
omino eximio & merito insigni
atq carissimo filio marcellino.
a ugustinus ep̃s indño salutẽ. Croũcelli.¬
ores illos & clericos partis donati. quos de
ipponensi adiudicium pro factis eorum
publice disciplinȩ eura deduxerat. atua
nobilitate comperi auditas. & plurimus
eoꝵ de homicidio quod inrestitutũ catbolicũ
presbiterũ commiserunt. & de cede in nocen¬
ei alterius catholiei prb̃i. atq deoculo eius¬
euis effosso & digito preciso fuisse confessos.
Onde mihi sollicitulo maxima incussa ẽ.
ne forte sublimitas tua censent eos tanta
legum seueritate plectendos. ut qualia
fieri omnino permittas. Qu̾auis enim
ab eoꝵ interitu dissimulare possumus.
qui non accusantib nr̃is sed illoꝵ notaria
ad guos tuendȩ publicȩ pacis uigilantia
pertinebat. prȩsentati uidrant᷑ examini¬
Nolumus tamen passiones seruoꝵ dĩ
quasi uice talionis parib suppliciis
uindicari. Non quo scelestis hommib
licentiam facinoꝵ prohibramus aufer.¬

Expanded text:
SIGNI ATQVE CARISSIMO FILIO MARCELLINO AUGUSTINUS EPISCOPUS IN DOMINO SALUTEM. Circumcelliones illos et clericos partis Donati, quos de Hipponiensi ad iudicium pro factis eorum publicae disciplinae cura deduxerat, a tua nobilitate comperi auditos et plurimos eorum de homicidio, quod in Restitutum, catholicum presbyterum, commiserunt. et de caede Innocentii, alterius catholici presbyteri, atque de oculo eius effosso et digito praeciso fuisse confessos. unde mihi sollicitudo maxima incussa est, ne forte sublimitas tua censeat eos tanta legum seueritate plectendos, ut, qualiafieri omnino permittas. quamuis enim ab eorum interitu dissimulare possumus, qui non accusantibus nostris sed illorum notoria, ad quos tuendae publicae pacis uigilantia pertinebat, praesentati uideantur examininolumus tamen passiones seruorum dei quasi uice talionis paribus suppliciis uindicari, non quo scelestis hominibus licentiam facinorum prohibeamus aufer
Abbreviated transcription (Latin):
diderit. & in uobis solis habere cępe¬
rit. Urm̃ ẽ. eñi hȩc ostendere. Nam
nobis sufficit ad causam nr̃ãm. quod
compleri prophetiam & scripturas
scãs per orbem terrarum uidemus.
Hoc autem ego augustinus dictaui.
quia olim uolo loqui inde tecum.
Videtur enim mihi uel propter ipsã
uicinitatẽ posse per litteras de hac re
colloqui sine aliquo tumulti adiu¬
uante dõ. quantũ ipsa necessitas pos.¬

Expanded text:
diderit et in uobis solis habere coepediderit et in uobis solis habere coeperit. uestrum est enim haec ostendere; nam nobis sufficit ad causam nostram, quod compleri prophetiam et scripturas sanctas per orbem terrarum uidemus. hoc autem ego Augustinus dictaui, quia olim uolo loqui inde tecum; uidetur enim mihi uel propter ipsam uicinitatem posse nos per litteras de hac re conloqui sine aliquo tumultu adiuuante deo, quantum ipsa necessitas pos