comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenire ad me. nisi pat̾ qui misit me traxerit
eũ: & paulo post aꝑtius hoc ipsũ repetensait.
ponit euangelista. Sciebat enĩ ab initio iłis
qui essent credentes. & qͥs traditurus eũ ess&
& secutus atq ipsius dñi uerba coniungens
ait. & dicebat. Propterea dixi uobis. quia
nemo potest uenire ad me. nisi fuerit ei datũ
a patre meo. Supra dixerat. sed sunt quidam ex
uobis qui non credunt. & tãquã huius rei causã
exponens. propterea dixi inquit uobis. qͥa nemo
potest uenire ad me nisi ei fuerit datũ a patre
meo ut ostender& &iam fidẽ qua credit & ex
morte sui cordis anima reuiuiscit. dari nobis
adõ. Quantũlib& ergo ex ipsa excellentes uer¬
bi predicatores & ueritatis. &iã per miracula¬
suasores. tãquã magni medici agant cũ homi¬
nib si mortui sunt & tua grã non reuixerint:
nũquid mortuis facies mirabilia. aut medici
exuscitabunt Et hi quos exuscitabunt confi¬

Expanded text:
venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum:» et paulo post apertius hoc ipsum repetens, ait, ponit Evangelista, «Sciebat enim ab initio Jesus qui essent credentes, et quis traditurus eum esset:» et secutus atque ipsius Domini verba conjungens, ait, «Et dicebat, Propterea dixi vobis, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo» . Supra dixerat, «Sed sunt quidam ex vobis qui non credunt;» et tanquam hujus rei causam exponens, «Propterea dixi,» inquit, «vobis, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo:» ut ostenderet etiam ipsam fidem qua credit, et ex morte sui cordis anima reviviscit, dari nobis a Deo. Quantumlibet ergo excellentes verbi praedicatores, minibus; si mortui sunt et tua gratia non revixerunt, «Numquid mortuis facies mirabilia; aut medici exsuscitabunt, et» hi quos exsuscitabunt, «confi
Abbreviated transcription (Latin):
dño dictũ est. exultauit sicut gigas ad cur¬
rendã uiã. quod ita sit gigas gigantũ. mag¬
norũ scilic& & fortissimorũ qui in eius aec¬
clesia spũali robore excellunt. si cuti est mons
montiũ. quia de illo scriptũ est. erit in no
uissimis tẽporibus manifestus mons dñi para¬
&iam medici uocent᷑: unde
dicit a postolus paulus si quomodo ac inulari
potero carnẽ meã. ut saluos faciam aliquos ex
illis. Sed &iã tales medici quãuis non de suo
curent. quia nec medici corporis curant de
suo : tam̃ quantũlib& ꝑ fidele ministeriũ opi¬
tulent᷑ saluti: uiuentes curare possunt. ñ. mor¬
tuos excitare de quib dictũ est: nũquid inor¬
tuis facies mirabilia: nimis enĩ occulta dĩ gr̃ã
est. quia hominũ mentes quodã modo reui¬
uiscunt: ut possint aquibus lib& eius minis¬
tris precepta sanitatis audire. Quã grãm cõ¬
mendat in euangelio dicens. Nlemo potest

Expanded text:
Domino dictum est, «Exsultavit ut gigas ad curDomino dictum est, «Exsultavit ut gigas ad currendam viam» ; quod ita sit gigas gigantum, magnorum scilicet et fortissimorum, qui in ejus Ecclesia spirituali robore excellunt; sicuti est mons montium, quia de illo scriptum vissimis diebus manifestus mons domus Domini, para Unde dicit apostolus Paulus: «Si quo modo aemulari potero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis» . Sed etiam tales medici, quamvis non de suo curent, quia nec medici corporis curant de suo; tamen quantumlibet per fidele ministerium opitulentur saluti, viventes curare possunt, non mortuos excitare: de quibus dictum est, «Numquid mortuis facies mirabilia?» Nimis enim occulta Dei gratia est, qua hominum mentes quodam modo reviviscunt, ut possint a quibuslibet ejus ministris praecepta sanitatis audire. Quam gratiam commendat in Evangelio dicens, «Nemo potest
Abbreviated transcription (Latin):
non amedicis exuscitabunt᷑ homines. ut confite¬
ant᷑ tibi. In hebreo quidẽ. alit̾ se habere fir¬
inat᷑. Non cnĩ medici sed gigantes esse perhi¬
bentur. Uerũ septuaginta interpretes qnaꝵ
auctoritas tanta est. ut non in merito propt̃
mirabilẽ consonantiã diuino spũ interpretiti
esse credant᷑: de uocis similitudine qua in he¬
brea lingua gigantes & medici pene codem
modo sonant. ut exigua differentia distin¬
gaant᷑ : non errore sed potius occasione quo¬
modo isto loco accipiendi essent gigantes. sig¬
nificare uoluerunt. Si enĩ suꝑbos gigantiũ
nomine insinuatos intelligamus. de quibus
dicit apostolus. ubi sapiens ubi scriba. Ubi
conquisitor huius scłi onne fuit incongru¬
um eosdẽ medicos nuncupari. uelut ꝑ artẽ
sapientiȩ suę promittentes animarũ salutẽ:
contra quos dicitur diũ est salus: Si autẽ
ĩ bont acceperimus gigantes. quia & de ipso

Expanded text:
non a medicis exsuscitabuntur homines, ut confitenon a medicis exsuscitabuntur homines, ut confiteantur tibi. In hebraeo quidem aliter se habere firmatur; non enim medici, sed gigantes esse perhibentur: verum Septuaginta interpretes, quorum auctoritas tanta est, ut non immerito propter mirabilem consonantiam divino Spiritu interpretati esse credantur; de vocis similitudine, qua in hebraea lingua gigantes et medici pene eodem modo sonant, et exigua differentia distinguuntur, non errore, sed potius occasione, quomodo isto loco accipiendi essent gigantes, significare voluerunt. Si enim superbos gigantum nomine insinuatos intelligamus, de quibus dicit Apostolus, «Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi» ? non fuit incongruum eosdem medicos nuncupari, velut per artem sapientiae suae promittentes animarum salutem: contra quos dicitur, «Domini est salus» . Si autem in bono acceperimus gigantes, quia et de ipso
Abbreviated transcription (Latin):
reuixerunt. Et quod dñs penetrauit infer¬
na. atq inde uictor mortis ascendit. mag¬
nũ mortuis miraculũ factũ est. Significat
uero isto uerbo quo ait. nũquid mortuis fa¬
cie s mirabilia. homines corde ita mortuos.
ut cos ad uitã fider tanta xp̃i mirabilia non
mouerent. Neq enĩ ꝓpterea dixit . ñ. eis
fieri mirabilia quia non ea uident. sed quia
non eis prosunt. Nã sicut hic ait tota die
expandi manus meas ad te. quia om̃a opera
sua non nisi ad uoluntatẽ referat patris. se¬
pissime contestans ideo se uenisse. ut uolun¬
tatẽ patris impler&. Ita quia eadẽ opera
& iam infidelis populus uidit. alius ꝓpheta
dicit. Tota die expandi manus meas ad płm
non credentẽ. & contradicentẽ. Ipsi sunt
mortui. quib non sunt facta nurabilia:
Non quod ea non uiderunt. sed quod ꝑ ca
non reuixerunt. Quod autẽ sequit᷑. Aut medi¬
ci exuscitabunt & confitebunt᷑ tibi. idest quia

Expanded text:
revixerunt : et quod Dominus penetravit inferrevixerunt : et quod Dominus penetravit inferna, atque inde mortis victor ascendit, magnum mortuis miraculum factum est. Significat ergo isto verbo quo ait, «Numquid mortuis facies mirabilia,» homines corde ita mortuos, ut eos ad vitam fidei tanta Christi mirabilia non moverent. Neque enim propterea dixit non eis fieri mirabilia, quia non ea vident; sed quia non eis prosunt. Nam sicut hic ait, «Tota die expandi manus meas ad te;» quia omnia opera sua nonnisi ad voluntatem referat Patris, saepissime contestans ideo se venisse, ut voluntatem Patris impleret : ita, quia eadem opera etiam infidelis populus vidit, alius propheta dicit, «Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem» . Ipsi sunt mortui, quibus non sunt facta mirabilia; non quod ea non viderunt, sed quod per ea non revixerunt. Quod autem sequitur, «Aut medici exsuscitabunt, et confitebuntur tibi?» id est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ parte non insolent̾ accipit᷑. quia non ait
totis trib dicb & totis trib noctib unus quip¬
pe iedius fuit totus dies. duorũ autẽ partes
primi ultima. ultimi prima. Si autẽ crucem¬
non suã in hac ꝓphetia psalmi. signauit his
uerbis. sed orationẽ quã cũ ex fornia serui fu¬
disse dõ patri. euangelio teste didicimus. ubi
cũ & longe ante passionẽ & sub die passionis.
& in ipsa cruce orasse meminimꝰ: nusquã hoc
eũ tota die fecisse legimꝰ. Pro inde conuenient̃
ꝑ eoctentas manus tota die continuationem
bonorũ operũ intelligere possumꝰ: a quorum
destinatis in aeternã salutẽ. non autẽ om̃ib
hominib nec ipsis int̾ quos facta sunt eius
bona opera profuerunt: ideo sequent̃ adiecit.
Nũquid mortus facie s mirabilia: Hoc
autẽ si de his dictũ putauerimꝰ.
quorũ caro exanimis facta est. mirabilia
facta sunt magna mortuis cũ quidã eorũ

Expanded text:
pro parte non insolenter accipitur, quia non ait, pro parte non insolenter accipitur, quia non ait, Totis tribus diebus et totis tribus noctibus: unus quippe medius fuit totus dies, duorum autem partes; primi ultima, ultimi prima. Si autem non crucem suam in hac prophetia Psalmi significavit his verbis, sed orationem, quam eum ex forma servi fudisse Deo Patri, Evangelio teste, didicimus, ubi eum et longe ante passionem, et sub die passionis, et in ipsa cruce orasse meminimus; nusquam hoc eum toto die fecisse legimus. Proinde convenienter per extentas manus tota die continuationem bonorum operum intelligere possumus, a quorumdestinatis ad aeternam salutem, non autem omnibus hominibus, nec ipsis inter quos facta sunt, ejus bona opera profuerunt; ideo consequenter adjecit: «Numquid mortuis facies mirabilia?» Hoc enim si de his dictum putaverimus, quorum caro exanimis facta est; magna mirabilia facta sunt mortuis, cum quidam eorum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi. qͥa prȩt̾ noctẽ dies appellari sol&: & iã
talis diei quando crucifixus est. iã pars prima &
non parua transierat. Si autẽ diem ꝓ tẽpore
positũ uelimꝰ accipere. maxime quia hoc
nomen genere feminino posuit. qͦđ in latino
eloquio non nisi tẽpus significare sole quãuis
in greco non ita sit. semꝑ quippe in ea lingua
dies feminino genere dicit᷑. & ideo nr̃os sic
inter pretari puto. artius quęstio colligabitur.
Quomodo enĩ toto tẽpore. si nec saltẽ uno
toto die manus eatendit in cruce: Porro si
totũ pro parte accipiendũ esse dicamꝰ. quia isto
genere locutionis uti. &iam scã scriptura con¬
sueuit. non mihi occurrit exempłu totũ ꝓ
parte. & iam tunc posse accipi quando ipsum
uerbũ addit᷑. & dicit᷑ totũ. Nã in eo qͦđ digit
dñs in euangelio. sic erit filius hominis in cor¬
de terrȩ trib dieb & trib noctib ideo totũ

Expanded text:
intelligi, qui praeter noctem dies appellari solet; etiam intelligi, qui praeter noctem dies appellari solet; etiam talis diei, quando crucifixus est, jam pars prima et non parva transierat. Si autem diem pro tempore positum velimus accipere maxime quia hoc nomen genere feminino posuit, quod in latino eloquio nonnisi tempus significare solet: quamvis in graeco non ita sit; semper quippe in ea lingua dies feminino genere dicitur, et ideo nostros sic interpretari puto, arctius quaestio colligabitur. Quomodo enim toto tempore, si nec saltem uno toto die manus extendit in cruce? Porro si totum pro parte accipiendum esse dicamus, quia isto genere locutionis uti etiam sancta Scriptura consuevit; non mihi occurrit exemplum, totum pro parte etiam tunc posse accipi, quando ipsum verbum additur et dicitur totum. Nam et in eo quod dixit Dominus in Evangelio, «Sic erit et Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus» ; ideo totum
Abbreviated transcription (Latin):
est de corpere Quid autẽ his uerbis uell&
intelligi. euidentius ex pressit dicens. Uosautẽ
estis corpus xp̃i & mẽbra. Qua propt᷑ & illi
oculi idest scĩ apostoli quib non reuelaue¬
rat caro & sanguis. sed pater eius qui in gelis
est ut petrus dicer&. tu es xp̃c filius dĩ uiui.
uidentes eũ tradi ac tanta ꝑpeti mala. qm̃
non eũ uidebant qualẽ uidebant. quia non
egrediebat᷑ idest non manifestabatur in uir¬
tute & potentia sua. sed in suis interioͬb occultꝰ.
om̃a quasi superatus atq in potens petferebat.
infirmati sunt ab inopia. uelut subtãcto sibi
cybo suo: lumine suo. Et exelamaui inquit
r& in ligno. Sed quod sequitur: Tota die ex¬
tendi manus meas ad te. Quomodo accipi¬
oporteat. merito querit᷑. Si enĩ in eo quod ait
extendi manus meas. crucis patibulũ intellexe¬
rimꝰ. quomodo intellecturi sumꝰ tota dic: Nũ¬
quid tota die pependit in ligno. cũ & nax ad totũ
diem ꝑtineat: Si autẽ hoc loco diem uoluit

Expanded text:
uid autem his verbis vellet intelligi, evidentius expressit dicens, «Vos autem estis corpus Christi et membra» . Quapropter et illi oculi, id est sancti Apostoli; quibus non revelaverat caro et sanguis, sed Pater ejus qui in coelis est, ut Petrus diceret, «Tu es Christus Filius Dei vivi» , videntes eum tradi, ac tanta perpeti mala; quoniam non eum videbant qualem volebant, quia non egrediebatur, id est, non manifestabatur in virtute et potentia sua, sed in suis interioribus occultus, omnia quasi superatus atque impotens perferebat, «infirmati sunt ab inopia,» velut subtracto sibi cibo suo, lumine suo. 9. «Et clamavi,» inquiret in ligno. Sed quod sequitur, «Tota die expandi» «manus meas ad te,» quomodo oporteat accipi, merito quaeritur. Si enim in eo quod ait, «Expandi manus meas,» crucis patibulum intellexerimus; quomodo intellecturi sumus, «Tota die?» Numquid tota die pependit in ligno, cum et nox ad totum diem pertineat? Si autem hoc loco diem voluit
Abbreviated transcription (Latin):
promissionis dĩ. Quantũ enĩ attin& ad me¬
rita nr̃a infirmi sumus. quantũ ad eius mi¬
sericordiã robusti sumus. ltaq iste infirmꝰ
in se robustus in miscđa dĩ. inde coepit
ISERICORDIAS TUAS DÑE IN
AETERNŨ cantabo. In oene¬
RATIONE ET GENGRATIONEM
AONUNTIABO ueRITATẼ TUã
in ore meo. Obsequant᷑ mẽbra in quit mea
dño meo: loquor. sed tua loquor. Adnuntia¬
bo ueritatẽ tuã in ore meo. Si non obsequor
seruus non sũ. Si ame loquor. mendax sũ
Ergo ut & abste dicã. & ego dicã. Duo quȩ¬
dã sunt. unũ tuũ. unũ meũ. Ueritas tua.
os ineum. Quã ergo ueritatẽ annunti&.
quas miscđas cant&. audiamus. Qm̃ dixisti¬

Expanded text:
promissionis Dei: quantum enim attinet ad mepromissionis Dei: quantum enim attinet ad merita nostra, infirmi sumus; quantum ad ejus misericordiam, robusti sumus. Itaque iste infirmus in se, robustus in misericordia Dei, inde coepitericordias tuas, Domine, in aeternum cantabo: in generationem et generationem annuntiabo veritatem tuam in ore meo.» Obsequantur membra, inquit, mea Domino meo: loquor, sed tua loquor; «annuntiabo veritatem tuam in ore meo.» Si non obsequor, servus non sum; si a me loquor, mendax sum. Ergo ut et abs te dicam, et ego dicam, duo quaedam sunt: unum tuum, unum meum; veritas tua, os meum. Quam ergo veritatem annuntiet, quas misericordias cantet, audiamus. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
in omnibus. Nec laborabimus. quia nulla re¬¬
manebit infirmitas. Nec excaltati humilia¬
bimur & conturbabimur. quia nulla ibi erit
aduersitas. Net irã dĩ uel transeuntẽ susti¬
nebimus. quia in eius benignitate manente
manebimus. Nec terrores eius nos conturba¬
bunt. quia promissa reddita nobis obuiabunt.
Nec territus longe fi& a nobis notus & amicus.
ubi nullus erit qui timeatur inimicus.
SAlmuor istuor de quolog
eRoposuimus caritati tr̃ȩ
donante dũo accipite de spe
& erigite animos. quia ille qui
promisit ita cetera cõpleturus est. ut multa
cõpleuit. Dat enĩ nobis ad cũ fidutiã .ñ. meri¬
tũ nr̃m. sed illius miscđa & ipse est quantũ ar¬
bitror intellectus & han israbelite. unde iste
psalmus titulũ accepit. Uideris enĩ quis
homo fuerit qui uocabat᷑ hethan interpre¬
tatio tamen nominis eius robustũ indicat.¬
& nemo in hoc scło robustus est. nisi in spe

Expanded text:
in omnibus : nec laborabimus, quia nulla rein omnibus : nec laborabimus, quia nulla remanebit infirmitas: nec exaltati humiliabimur et conturbabimur, quia nulla ibi erit adversitas: nec iram Dei vel transeuntem sustinebimus, quia in ejus benignitate manente manebimus: nec terrores ejus nos conturbabunt, quia promissa reddita nos beabunt: nec territus longe fiet a nobis notus et amicus, ubi nullus erit qui timeatur inimicus. salmum istum, de quo loqui proposuimus Charitati Vestrae, donante Domino, accipite de spe ostro: et erigite animos, quia ille qui promisit, ita caetera completurus est, ut multa complevit. Dat enim nobis ad eum fiduciam, non meritum nostrum, sed illius misericordia. Et ipse est, quantum arbitror, «Intellectus Aethan Israelitae»; unde iste psalmus titulum accepit. Videris enim quis homo fuerit, qui vocabatur Aethan; interpretatio tamen nominis hujus Robustum indicat. Et nemo in hoc saeculo robustus est, nisi in spe
Abbreviated transcription (Latin):
ut sicut aqua undiq circũ flucre uideant᷑.¬
& simul circũdare metuentẽ. Et qͥa aec¬
clesię in hoc mundo peregrinanti ista non
desunt : dũ modo in his modo in illis mẽbris
eius usquequaq contingunt: ideo dixit to¬
ta dic. continuationẽ significans tc̃poris.
donec finiat᷑ hoc sđm. Et sepe amia & no¬
deserunt. de quibus dicit apostolus.
Omnes me de reliquerunt. non illis impu¬
tetur. Sed ut quid hȩc om̃a nisi ut oratio
huius scĩ corporis mane idest post noctem
infidelitatis. in luce fidei pręueniat t̾um.
donec ueniat salus illa. in cuius non dum re
sed iam spe salui facti sumus. canq cũ pati¬
entia fideliter caspectamus. ubi nec repel¬
l& dñs orationem nrãm. qm̃ tunc nihil erit
petendũ. sed quicquid recte petitum est
optinendumec faciem suam auert& ano¬
bis. qm̃ uidebimus eum sicuti est. Nec ino¬
pes erimus. quia copia nr̃a ipse ds̃ erit. om̃a

Expanded text:
ut sicut aqua undique circumfluere videantur, etut sicut aqua undique circumfluere videantur, et simul circumdare metuentem. Et quia Ecclesiae in hoc mundo peregrinanti ista non desunt, dum modo in his, modo in illis membris ejus usquequaque contingunt; ideo dixit, «tota die,» continuationem significans temporis, donec finiatur hoc saeculum. Et saepe amici et nodeserunt: de quibus dicit Apostolus, «Omnes me reliquerunt; non illis imputetur» . Sed utquid haec omnia, nisi ut oratio hujus sancti corporis mane, id est, post noctem infidelitatis in luce fidei praeveniat Deum, donec veniat salus illa, in cujus nondum re, sed jam spe salvi facti sumus, eamque cum patientia fideliter exspectamus ? Ubi nec repellet Dominus orationem nostram, quoniam tunc nihil erit petendum, sed quidquid recte petitum est, obtinendum: nec faciem suam avertet a nobis, quoniam videbimus eum sicuti est : nec inopes erimus, quia copia nostra ipse Deus erit omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tigerunt & contingunt om̃a hȩc in mem-¬
bris corporis xp̃i. & auertit ds̃ ab orantib
faciem. non exaudiendo ad id quod uolunt:
quando sibi nesciunt non expedire quod
petunt : & in ops est acccła cũ esurit & sitit.
peregrina. unde satiet᷑ in patria. Ꝙ in la¬
boribus est aiuuentute sua. Ipsũ enĩ corpꝰ
xp̃i. & in alio psalmo dicit sepe expugna¬
uerunt me aiuuentute mea. Et adhoc
exaltantur &iam in scło isto quȩdã mem¬
bra eius. ut in eis sit humilitas maior. &
suꝑ ipsũ corpus idest unitatẽ scõrũ atq fi¬
deliũ cui caput est xp̃c. transcunt irȩ dĩ.
non autẽ manent. quia non de fideli. sed
de infideli dictũ est. ira dĩ man& suꝑ eũ
Et terrores dĩ conturbant infirmitatem
fidelium. quia omine quod accidere potest
&iam si non accidat. prudenter tunet᷑.
Et aliquando terrores ipsi ita conturbant
animũ cogitantis. circũpendentib malis.

Expanded text:
tigerunt et contingunt omnia haec in memtigerunt et contingunt omnia haec in membris corporis Christi. Et avertit Deus ab orantibus faciem, non exaudiendo ad id quod volunt, quando sibi nesciunt non expedire quod petunt. Et inops est Ecclesia, cum esurit et sitit peregrina, unde satietur in patria. Et in laboribus est a juventute sua: ipsum enim corpus Christi et in alio psalmo dicit, «Saepe expugnaverunt me a juventute mea» . Et ad hoc exaltantur etiam in saeculo isto quaedam membra ejus, ut in eis sit major humilitas. Et super ipsum corpus, id est unitatem sanctorum atque fidelium, cui caput est Christus, transeunt irae Dei; non autem manent: quia non de fideli, sed de infideli dictum est, «Ira Dei manet super eum» . Et terrores Dei conturbant infirmitatem fidelium; quia omne quod accidere potest, etiamsi non accidat, prudenter timetur. Et aliquando terrores ipsi ita conturbant animum cogitantis circumpendentibus malis,
Abbreviated transcription (Latin):
noscenda proposita est. non tã quã sine cau¬
sa hoc facer& dĩ culpata sapientia. Ita
& hic ut quid dñe reppulisti orationẽ meã:
Cuius tamen rei causa si diligent̃ aduer¬
tatur. iam superius indicata est. Ad hoc
enĩ oratio scõrũ dilatione tanti beneficu.
& tribulationũ aduersitate quasi reppellit᷑.
ut tãquã ignis flatu reꝑcussus. inflãmetur
solo capite facte sunt. cũ & saulo dictũ
sit quid me persequeris  ipse iã paulus
tãquã electũ mẽbrũ. in eodẽ corpore po¬
situs dicat. & suppleam quȩ desunt pres¬
surarũ xp̃i in carne mea. Utquid ergo
dñe reppulisti orationẽ meã: Auertisti
faciem tuã ame: In ops sũ ego & in labo¬
ribus aiuuentute mea exaltatus autẽ hu¬
miliatus sũ & confusus. In me transicrunt
Iire tuȩ. & terrores tui conturbauerunt
me. Circũdeͦrunt me sicut aqua tota die
circũ dederunt me simul. Longe fetisti
a me amicũ. & notos ieos a miseria. Con¬

Expanded text:
noscenda proposita est, non tanquam sine caunoscenda proposita est, non tanquam sine causa hoc faceret Dei culpata sapientia: ita et hic, «Utquid, Domine, repulisti orationem meam?» Hujus tamen rei causa si diligenter advertatur, jam superius indicata est: ad hoc enim oratio sanctorum dilatione tanti beneficii, et tribulationum adversitate quasi repellitur, ut tanquam ignis flatu repercussus inflammetur solo capite factae sunt, cum et Saulo dictum sit, «Quid me persequeris» ? et ipse jam Paulus tanquam electum membrum in eodem corpore positus dicat, «Ut suppleam quae desunt pressurarum Christi in carne mea» . «Utquid» ergo «Domine, repulisti orationem meam, avertis faciem tuam a me? Inops sum ego, et in laboribus a juventute mea; exaltatus autem humiliatus sum et cirae tuae  et terrores tui conturbaberunt me. Circundederunt me sicut aqua tota die circumdederunt me simul. Longe fecisti a me amicum , et notos meos a miseria.» Con
Abbreviated transcription (Latin):
suscitat mortuos & uocat ea quȩ non sunt
tãquã sint. me in occultis uocando & suscitan¬
do. & trahendo a tenebris eduxiss&. & ad lu¬
men fidei ꝑduxiss&. Ideo sequit᷑: Et mane
oratio mea preuenia te. lam mane. postea¬
quã nax infidelitatis & tenebrȩ transiert̃:
quod mane ut mbi ess&. miscła quedã tua
preuenit me sed quia restat illa clarificatio
ubi iulunuabunt᷑ occulta tenebrarum. &
manifestabunt᷑ cogitationes cordis. & laus
erit unicuiq ate: nunc in ista uita. in ista
peregrinatione. in hac luce fidei. quae in
cõparatione tenebrarũ infideliũ iam dies
est. sed in cõparatione diei ubi uidebimus
facie ad faciem adhuc nox est. adhuc ora
expediat nullis ut opinor uerbis explicari
potest : differt̾ bonũ quod in aet̾nũ dabit᷑.¬
& mala transitura crebescunt: ideo sequit᷑:
Vt quid dñe rppasłis orationẽ meã : Hoc
& illis uerbis dictũ est dĩ ds̃ m̃s respice in
me. ut quid me de reliquisti: Causa cog¬

Expanded text:
suscitat, et vocat ea quae non sunt, tanquam quae sunt, me in occultis vocando, et suscitando, et trahendo, a tenebris eduxisset, et ad lumen fidei perduxisset. Ideo sequitur: «Et mane oratio mea praeveniet te.» Jam mane, posteaquam nox infidelitatis et tenebrae transierunt. Quod mane ut mihi esset, misericordia quidem tua praevenit me: sed quia restat illa clarificatio, ubi illuminabuntur occulta tenebrarum, et manifestabuntur cogitationes cordis, et laus erit unicuique a te ; nunc in ista vita, in ista peregrinatione, in hac luce fidei, quae in comparatione tenebrarum infidelium jam dies est, sed in comparatione diei ubi videbimus facie ad faciem, adhuc nox est, adhuc «oraexpediat, nullis, ut opinor, verbis explicari potest; differtur bonum quod in aeternum dabitur, et mala transitura crebrescunt. Ideo sequitur: «Utquid, Domine, repulisti orationem meam?» Hoc et in illis verbis dictum est, «Deus, Deus meus, respice in me; utquid me dereliquisti» ? Causa cog
Abbreviated transcription (Latin):
fuctuarẽ: uerbo tuo confirmarer. Qm̃ dixisti
Quid dixxisti : In acternũ miscła acdificabit᷑.
in cęlis preparabit᷑ ueritas tua. Quomodo su¬
inquit in aeternũ cantabo in generationẽ &
generationẽ. ad nuntiabo ueritatẽ tuã in ore
meo. Dixit miscđas. dixit ueritatẽ. lta rur¬
sus. utrũq coniunxit. Qm̃ dixisti. in acter¬
nũ miscđa aedificabitur. in cęlis preparabit᷑
ueritas tua. Ꝙ hic repetiuit miscđam & ue

Expanded text:
luctuarem, verbo tuo confirmarer. «Quoniam dixisti.» luctuarem, verbo tuo confirmarer. «Quoniam dixisti.» Quid dixisti? «In aeternum misericordia aedificabitur. In coelis praeparabitur veritas tua.» Quomodo sus, Domine,» inquit, «in aeternum cantabo: in generationem et generationem annuntiabo veritatem tuam in ore meo.» Dixit misericordias, dixit veritatem; ita rursus utrumque conjunxit: «Quoniam dixisti, In aeternum misericordia aedificabitur. In coelis praeparabitur veritas tua.
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc est ueritas tua. huic annuntiandae
seruit os meũ: qm̃ dixisti in aeternũ mise¬
ricordia aedificabit᷑. Sic inquiꝰt acdificaut
non destruã. qm̃ quosdã sic destrues ut .ñ
aedifices: quosdã uero sic destrues ut aedi¬
fices. Nisi enĩ quidã destruerent᷑ ut acdifi¬
carent᷑: non diceret᷑ hieremiȩ. Ecce posui
te ad destructionẽ & aedificationẽ. E utiq
om̃s qui idola colebant. & lapidib seruiebant.
in xp̃o non aedificarent᷑. nisi in pristino er¬
rore destruerent᷑. Rursus nisi quidã ita de¬
struerent᷑ ut .ñ. aedificarent᷑ : non diceretur
destrues eos. & non aedificabis cos. Propt̃ hos
ergo qui destruunt᷑ & aedificant᷑: ne puta¬
rent aedificationẽ qua aedificant᷑ esse tẽpo¬
ralẽ. sicut tẽporalis fuit ruina in qua destru¬
unt᷑: tenuit se iste cuius os seruit ueritatidĩ.
ad ipsã ueritatẽ dĩ ideo ad nuntiabo. ideo
dico. qm̃ dixisti. Securus homo dico. qm̃
tu dixisti ds̃. Quia & si ego in uerbo meo

Expanded text:
nnuntiandae servit os meum: «Quoniam dixisti, In aeternum misericordia aedificabitur.» Sic, inquis, aedifico, ut non destruam: quoniam quosdam sic destruis, ut non aedifices: quosdam vero sic destruis, ut aedifices. Nisi enim quidam destruerentur, ut aedificarentur, non diceretur Jeremiae, «Ecce poaedificationem» . Et utique omnes qui idola colebant et lapidibus serviebant, in Christo non aedificarentur, nisi in pristino errore destruerentur. Rursus, nisi quidam ita destruerentur, ut non aedificarentur, non diceretur: «Destrues eos, et non aedificabis illos» . Propter eos ergo qui destruuntur et aedificantur, ne putarent aedificationem qua aedificantur, esse temporalem, sicut temporalis fuit ruina in qua destruuntur; tenuit se iste, cujus os servit veritati Dei, ad ipsam veritatem Dei. Ideo annuntiabo, ideo dico, «Quoniam dixisti;» securus homo dico, quoniam tu Deus dixisti: quia, etsi ego in verbo meo
Abbreviated transcription (Latin):
sunt medici curantes alatrotubus sauciatũ. sed
dñs eũ ꝑduxit ad stabulũ. quia ipsi sunt &iam
operantes in agro dnĩco. nec tamen qui plan¬
tat est aliquid aut qui rigat. sed qui incre¬
mentũ dit ds̃. Ideo & ego ad dnm̃ clamaui
Hoc est. dnm ut saluus essem in uocaui. Quo¬
modo autẽ in uocarẽ nisi crederẽ: Quomodo¬
autẽ crederẽ nisi audirẽ: Sed ut audita
crederẽ. ipseꝰ ad traxit: quia non occultamor¬
tẽ cordis: non qui liberent medici sed ipse ex¬
citauit. Nã multi audierunt quia in omnẽ
terrã exiuit sonus eorũ. & in fies orbis ter¬
rę uerba eorũ. Sed non om̃iũ est fidesꝰ nouit

Expanded text:
sunt medici curantes a latronibus sauciatum; sed Dominus eum perduxit ad stabulum : quia ipsi sunt etiam operantes in agro Dominico; nec tamen qui plantat est aliquid, aut qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Ideo et ego ad Dominum clamavi; hoc est, Dominum ut salvus essem invocavi. Quomodo autem invocarem, nisi crederem? quomodo crederem, nisi audirem? Sed ut audita crederem, ipse me attraxit; quia in occulto a morte cordis non quilibet medici, sed ipse excitavit. Nam multi audierunt; quia in omnem terram exiit sonus eorum, et in fines orbis terrae verb
Abbreviated transcription (Latin):
confirmata est ira tua. nisi qua ad modum
illi putauerunt. qui dnm̃ głę non cognouer̃:
Apud eos enĩ sic erat. quod ira dĩ non solum
cõmota. sed &iã confirmata fuerit super eum.
quẽ usq ad mortẽ. nec qualẽ lib& mortẽ sed
quã pre ceteris exetrabilius habebant. id est
usq ad mortẽ crucis. ꝑducere potuert̃. Unde
dicit apostolus. Xp̃c nos redemit de maledic¬
to legis. factus ꝓ nobis maledictũ. Scriptum

Expanded text:
confirmata est ira tua;» nisi quemadmodum confirmata est ira tua;» nisi quemadmodum illi putaverunt, qui Dominum gloriae non cognoverunt? Apud eos enim sic erat, quod ira Dei non solum commota, verum etiam confirmata fuerit super eum, quem usque ad mortem, nec quamlibet mortem, sed quam prae caeteris exsecrabilius habebant, id est, usque ad mortem crucis perducere potuerunt. Unde dicit Apostolus: «Christus nos redemit de maledicto Legis
Abbreviated transcription (Latin):
tenebris & in umbra mortis. lux orta est eis.
Quia credendo in lucẽ & in uitã: ex tenebris
& morte impietatiᷤᷤ educti sunt. Ialem ergo
illi qui nesciebant quod faciebant dñm putaue¬
runt. & int̾ tales nesciendo posuerunt: qualib
ne hoc essent ipse subuenit. In me confirma
habent ira tua. uel sicut alii furor tuus. Quod
ciũ grece positũ est  UMOC. diuerse in ter¬
pretati sunt nr̃i. Nam ubi greti codices ha¬
bent. OXTI. ibi iram dicere latine nullus fere
dubitauit interpres. Ubi autem positum
est UAoc: pleriq non putauert̃ iram
esse dicendã. cũ magni auctores latinę elo¬
quentiȩ de philosophorũ grecorũ libris &iã
hoc irȩ nominis uerterint in latinũ: neq
de hac re diutius disputandũ est cui tamen
si & nos aliud nomen adhibere debemꝰ: tole¬
rabilius indignationẽ dixerim. quã furorẽ.
Furor quippe sicut se latinũ hab& eloquiũ:
non sol& esse sanorũ. Quid est ergo in me

Expanded text:
tenebris et umbra mortis,» «lux orta est eis» tenebris et umbra mortis,» «lux orta est eis» ; quia credendo in lucem et in vitam, ex tenebris et morte impietatis educti sunt. Talem ergo illi qui nesciebant quid faciebant, Dominum putaverunt, et inter tales nesciendo posuerunt, qualibus ne hoc essent ipse subvenit. 7. «vers. 8. habent, «ira tua;» vel sicut alii, «furor tuus.» Quod enim graece positum est θυμὸς, diverse interpretati sunt nostri. Nam ubi graeci codices habent ὀργὴ, ibi iram latine dicere nullus fere dubitavit interpres; ubi autem θυμὸς positum est, plerique non putaverunt iram esse dicendam, cum magni auctores latinae eloquentiae de philosophorum graecorum libris etiam hoc irae nomine verterint in latinum: neque de hac re diutius disputandum est; cui tamen si et nos aliud nomen adhibere debemus, tolerabilius indignationem dixerim quam furorem. Furor quippe, sicut se latinum habet eloquium, non solet esse sanorum. Quid ergo est, «In me
Abbreviated transcription (Latin):
est. & ipsi expulsi sunt de manu tua. ad illos
referat᷑ dormientes in sepulchro. quorũ non
memnit adhuc: Cũ sint in cis iusti. quorũ
lic& non meminerit ut adhuc resurgant. de
his tamendictũ est. iustorũ animę in manudĩ
sunt. Hoc est habitant in adiutorio altissimi.
& in protectione dĩ cęli cõmorant᷑. Sed illi
inter iniquos deputatũ. occidere potuerunt.
Posuerunt me inquit in lacu inferiore. Uel
potius in lacu infimo. sic enĩ est in greco.
Quid est enĩ lacus infimus. nisi ꝓfundissima
miseria qua non sit ꝓfundior: Uude alibi
dicit᷑. eduxisti me de lacu miserię. In tenebro¬
sis & umbra mortis posuerunt me. Utiq id ex¬
istimantes. quando quod faciebant nesciebant.
& ignorabant cũ quẽ nemo principũ huius
scłi cognouit. Umbra enĩ mortis. nescio
utrũ mors corporis hic intelligenda sit. sed
illa potius de qua scriptũ est. qui sedebant in

Expanded text:
est, «Et ipsi expulsi sunt de manu tua,» ad illos est, «Et ipsi expulsi sunt de manu tua,» ad illos referatur dormientes in sepulcro, quorum non meminit adhuc: cum sint in eis justi, quorum licet non meminerit adhuc ut resurgant; de his tamen dictum est, «Justorum animae in manu Dei sunt» , hoc est, habitant in adjutorio Altissimi, et in protectione Dei coeli commorantur . Sed illi inter iniquos deputatum occidere potuerunt.Posuerunt me,» inquit, «in lacu inferiore;» vel potius, «in lacu infimo:» sic enim est in graeco. Quid est autem lacus infimus, nisi profundissima miseria, qua non sit profundior? Unde alibi dicitur, «Eduxisti me de lacu miseriae» . «In tenebrosis et in umbra mortis:» posuerunt utique id existimantes, quando quid faciebant nesciebant, et ignorabant eum quem nemo principum hujus saeculi cognovit . Umbra enim mortis, nescio utrum mors corporis hic intelligenda sit: an illa potius de qua scriptum est, «Qui sedebant in
Abbreviated transcription (Latin):
minabit᷑. Unde longe distat ab eis : quorũ
ad talẽ resurrectionẽ ds̃ non meminit adhuc
Quod enĩ precedere oportebat in capite: corpo¬
ri seruat᷑ in finẽ. Tunc autẽ dicit᷑ ds̃ meminisse
quando facit. tunc obliuisci quando non facit.
Nlã neq obliuio cadit in dm̃. quia nullo modo
mutat᷑ neq recordatio quia non obliuiscit᷑.
factus ergo sũ ab eis nescientib qͦđ faciebant.
tãquã homo sine adiutorio: Cum essem int̃
mortuos liber factus sũ ab eis nescientib quod
faciebant. uelut uulnerati dormientes in se¬
pulchro: Et ipsi expulsi sunt de manu tua.
Id est cũ hȩc ab eis factus sũ: ipsi cocpulsi sunt
de manu tua. Ipsi ad iutorio manus tuę priua¬
ti sunt : qui me sine adiutorio esse putauert̃.
Foderunt enĩ sicut dicit in alio psalmo ante faci¬
em meã foueam. & inciderunt in eã. Meliusenĩ
sic intelligendũ eoxistimo. quã ut id qͦđ dictũ

Expanded text:
minabitur . Unde longe distat ab eis quorum minabitur . Unde longe distat ab eis quorum ad talem resurrectionem Deus non meminit adhuc: quod enim praecedere oportebat in capite, corpori servatur in fine. Tunc autem dicitur Deus meminisse, quando facit; tunc oblivisci, quando non facit: nam neque oblivio cadit in Deum, quia nullo modo mutatur; neque recordatio, quia non obliviscitur. «Factus sum» ergo, ab eis nescientibus quid faciebant, «tanquam homo sine adjutorio;» cum essem «inter mortuos liber:» factus sum ab eis nescientibus quod faciebant, «velut vulnerati dormientes in sepulcro. Et ipsi expulsi sunt de manu tua:» id est, cum haec ab eis factus sum, «ipsi expulsi sunt de manu tua;» ipsi adjutorio manus tuae privati sunt, qui me sine adjutorio esse putaverunt. «Foderunt» enim, sicut dicit in alio psalmo, «ante faciem meam foveam, et inciderunt in eam» . Melius enim sic intelligendum existimo, quam ut id quod dictum
Abbreviated transcription (Latin):
alios saluos fecit. se ipsũ non potest saluũ facere¬
Si filius dĩ est descendat de cruce. & credimus ei sal¬
uũ faciat eum. si uult eũ factus est. idest ex¬
istimatus est. tãqu̾ã homo sine adiutorioꝵ fac¬
ti dormientes in sepulchro. Sed additͣ. Quorũ
non meministi adbuc. Ubi est dñi ap̃i aceteris
mortuis animaduertenda discretio. Nam &
ipse uulneratus est. & mortuus positus in sepul¬
chro. Sed illi qui nesciebant quod faciebant.
quis ess& utiq nescientes. similẽ illũ putauer
aliis uulnere occisis & dormientib in sepulchro
quorũ ds̃ adhuc non meminit. idest quorũ non
dũ resurgendi tẽpus aduenit. Ideo nãq mor¬
tuos consueuit scriptura dicere dormientes. qͥa
euigilaturos idest resurrecturos uult intelligi
Sed hic uulneratus & dormiens in sepulchro.
die tertio euigilauit. & factus est sicut passer
singularis in tecto. idest ad dexterã patris in
çȩlo. nec iam morit᷑. & mors illi ultra non do¬

Expanded text:
Alios salvos fecit,» «seipsum non potest. Si filius Dei est, descendat nunc de cruce, et credimus ei. Salvum faciat eum, si vult eum» ; factus est, id est existimatus est, «tanquam homo sine adjutorio. Tati dormientes in sepulcro.» Sed addit, «quorum non meministi adhuc:» ubi est Domini Christi a caeteris mortuis animadvertenda discretio. Nam et ipse vulneratus est, et mortuus positus in sepulcro : sed illi qui nesciebant quid faciebant, quis esset utique nescientes, similem illum putaverunt aliis vulnere occisis et dormientibus in sepulcro, quorum Deus adhuc non meminit, id est, quorum nondum tempus resurgendi advenit. Ideo namque mortuos consuevit Scriptura dicere dormientes, quia evigilaturos, id est, resurrecturos vult intelligi. Sed hic vulneratus et dormiens in sepulcro, die tertio evigilavit, et factus est sicut passer singularis in tecto , id est, ad dexteram Patris in coelo; nec jam moritur, et mors ei ultra non do
Abbreviated transcription (Latin):
quid ex his agat ds̃ ad utilitatẽ corporis xp̃i.
quod est aeccła: ut in eis monstret᷑ quȩ sit dĩ
grã in predestinatis. qui scđm ꝓpositũ uocatist̃
Unde ipsũ corpus in alio psalmo dicit ds̃ m̃s
bit mihi inimicis meis. Ergoꝰ hic sequitur &
dicit & ego ad te dñe clamaui. In quib uer¬
bis iam intelligendus est dñs xp̃c ex uoce cor¬
poris sui loqui. id est aecđȩ. Quid est enĩ&
ego. nisi quia fui mus & nos aliquando natura
filu irȩ. sicut & ceteri : Sed ad te climaui.
ut saluus essẽ. Quis enĩ me discernit ab aliis
filiis irȩ : cũ apłm paulũ audiã ingratos ter¬
ribiliter increpantẽ ac dicentẽ. quis eiũ te
discernit : Quid autẽ habes qͦđ .ñ. accepisti :
Si autẽ & accepisti. quid gloriaris quasi non

Expanded text:
t Deus ad utilitatem corporis Christi, quod est Ecclesia: ut in eis demonstretur quae sit Dei gratia in praedestinatis, qui secundum propositum vocati sunt. Unde ipsum corpus in alio psalmo dicit: «Deus mebit mihi in inimicis meis . Ergo et hic sequitur ac dicit, «Et ego ad te, Domine, clamavi.» In quibus verbis jam intelligendus est Dominus Christus ex voce corporis sui loqui, id est, Ecclesiae: quid est enim, «Et ego;» nisi quia fuimus et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri ? Sed «ad te clamavi,» ut salvus essem. Quis enim me discernit ab aliis filiis irae, cum Apostolum audiam ingratos terribiliter increpantem, ac dicentem: «Quis enim te discernit? Quid autem habes, quod non accepisti? Si a
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ tuã in ꝑditione. hoc est in tali morte. ni¬
hil horũ ualenti credere atq sentire. Nũquid
enĩ in tenebris huius mortis. hoc est in homi
ne obliuiscendo uitalumen amisit. tua mi¬
rabilia & iusticia cognoscet᷑: Occurrebat au¬

Expanded text:
tatem tuam in perditione;» hoc est, in tali morte nitatem tuam in perditione;» hoc est, in tali morte nihil horum valenti credere atque sentire? «Numquid» enim «in tenebris» hujus mortis, hoc est, in homine qui te obliviscendo vitae lumen amisit, «tua mirabilia et justitia cognoscentur?»
Abbreviated transcription (Latin):
& iniquitate. Nũquid cognoscent᷑ in tenebris
mirabilia tua: & iusticia tua in terra oblita :
Quod est in tenebris: hoc est in terra oblita. lnfi¬
deles enĩ. significant᷑ nomine tenebrarũ. Hinc
dicit apłs. fuistis enuĩ aliquando tenebrȩ. Sic &
terra oblita. homo est:qui oblitus est dm̃. Potest
nãq anima unfidelis usq ad tantas tenebras ꝑ¬¬
uenire : ut dicat stultus in corde suo. ñ. est ds̃.
Totus gͦ iste sensus ita continuat᷑: atq contexit᷑
Clamaui ad te dñe int̾ passiones meas. totadie
expandi manus meas ad te id est non destiti
ad te glorificandũ extendere oꝑa mea. Cur
gͦ in me impu seuiunt. nisi quia mortius non
facies mirabilia. idest. ñ co mouent᷑ ad fidem
nec medici eos exuscitabunt ut confiteantur
tibiIn quib occulta grã tua .ñ. operatur.
qua trahunt᷑ ut credant. quia nemo uenit ad
me. nisi quẽ tu traxeris : Nam quis narrabit
in sepulchro miscđam tuã. idest animȩ mortuȩ.

Expanded text:
 13. Numquid coguoscentur in tenebris mirabilia tua, et justitia tua in terra oblita?» Quod est, «in tenebris;» hoc est, «in terra oblita.» Infideles enim significantur nomine tenebrarum: hinc dicit Apostolus, «Fuistis enim aliquando tenebrae» . Sic et terra oblita, homo est qui oblitus est Deum: potest namque anima infidelis usque ad tantas tenebras pervenire, ut dicat stultus in corde suo, «Non est Deus» . Totus ergo iste sensus ita continuatur atque contexitur: «Clamavi ad te, Domine,» inter passiones meas; «tota die expandi manus meas ad te:» id est, non destiti ad te glorificandum extendere opera mea. Cur ergo in me impii saeviunt, nisi quia mortuis non facies mirabilia? id est, non eis commoventur ad fidem, nec medici eos exsuscitabunt, ut confiteantur tibi, in quibus occulta gratia tua non operatur, qua trahantur ut credant; quia nemo venit ad me, nisi quem tu attraxeris. Nam «quis enarrabit in sepulcro misericordiam tuam;» id est, animae mortuae,
Abbreviated transcription (Latin):
respondeat. sicut non istũ solũ sed alios quoq
psalmos credendũ est esse cantatos. quamuis
alios canticos acceperint: Quod factũ exais¬
timo causa uarietatis. qua fastidiũ leuaret᷑
Non enĩ solus iste psalmus dignus est habitꝰ
ubi responder& chorus. cũ utiq non sit solus
de dñi passione conscriptus. Aut si est alia
causa. cur tanta sit uarietas titulorũ qua pos¬
sit ostendi. ita psalmos om̃s. e̾ẽ. prenotatos qui
sunt aliter atq aliter prenotati. ut nullius
tytulus ualeat alicui alteri conuenire. Ego
eam fateor cũ multũ conatus essem. penetra¬
re non potui & siquid de hac relẽgi ab eis
dictũ qui ante nos ista tractarunt. non satis¬
fecit exspectationi siue tarditati meȩ. In quo
igit᷑ misterio dictũ mibi uideat᷑ choro ad
respondendũ. idest ut canenti ꝑ chorũ res¬
pondeatur: exponã. Dñi hic passio ꝓphetat᷑
Dicit autẽ apostolus petrus. Xp̃c pro nobis

Expanded text:
respondeat? Sicut non istum solum, sed alios quoque respondeat? Sicut non istum solum, sed alios quoque psalmos credendum est esse cantatos, quamvis alios titulos acceperint; quod factum existimo causa varietatis, qua fastidium levaretur. Non enim solus iste psalmus dignus est habitus, ubi responderet chorus, cum utique non sit solus de Domini passione conscriptus. Aut si est alia causa cur tanta sit varietas titulorum, qua possit ostendi ita Psalmos omnes esse praenotatos, qui sunt aliter atque aliter praenotati, ut nullius titulus valeat alicui alteri convenire; ego eam, fateor, cum multum conotus essem, penetrare non potui: et si quid de hac re legi ab eis dictum, qui ante nos ista tractarunt, non satisfecit exspectationi, sive tarditati meae. In quo igitur mysterio dictum mihi videatur, Pro choro ad respondendum, id est, ut canenti per chorum respondeatur, exponam. Domini hic passio prophetatur. Dicit autem apostolus Petrus, «Christus pro nobis
Abbreviated transcription (Latin):
cundabim̾: beati qui habitant in domo tua. in
scła scłorũ laudabunt te. Laudemꝰ & modo
dnm̃ quantũ possumus mixtis gemitibus. quia
laudando eum desideramꝰ eũ. & non dũ tenemꝰ
Cũ tenuerimꝰ subtrahit᷑ om̃is gemitus. & remane¬
bit sola & pura. & acterna laudatio. amen¬
Salmri iuiuis octocesiori
septimi titulus. hab& aliquid.
quod nouũ negotiũ disputatori
afferat. Nusquã enĩ aliorum
psalmorũ positũ est quod hic legitur: pro
meleth ad respondendũ. Nam de psalmo
cantici. & cantico psalmi. alias iam quid nobis
uideret᷑ dixitnus. Est filiis chore usitatũ
in titulis psalmorũ sepissimeq tractatũ est.
& quid sit in finẽ. Sed quod sequit᷑ ꝓ melech
ad respondendũ. hoc inusitatũ bab& iste ty¬
tulus. Pro meleh autẽ latiue: pro choro di¬
ci potest. Melech enĩ uerbo hebreo. chorus
dict᷑. Quid est ergo pro choro ad responden¬
dũ. nisi forte ut canenti chorus consonando

Expanded text:
cundabimur: «Beati qui habitant in domo tua; in cundabimur: «Beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te.» Laudemus et modo Dominum, quantum possumus, mixtis gemitibus; quia laudando eum desideramus eum, et nondum tenemus: cum tenuerimus, subtrahetur omnis gemitus, et remanebit sola et pura et aeterna laudatio. Consalmi hujus octogesimi et septimi titulus habet aliquid quod novum negotium disputatori afferat. Nusquam enim aliorum psalmorum positum est quod hic legitur: «Pro melech ad respondendum.» Nam de Psalmo cantici et cantico psalmi alias jam quid nobis videretur diximus: et, «filiis Core,» usitatum in titulis psalmorum saepissimeque tractatum est, et quid sit, «in finem;» sed quod sequitur, «Pro melech ad respondendum,» hoc inusitatum habet iste titulus. «Pro melech» autem, latine pro choro dici potest: «melech» enim verbo Hebraeo chorus significatur. Quid est ergo, Pro choro ad respondendum; nisi forte ut canenti chorus consonando
Abbreviated transcription (Latin):
negotiũ uentris agit᷑ non religionis. Quare
ieiunant: Ne uentrẽ preoccupent uilia. &
non possint ad mittere preciosa. Ergo negotiũ
gutturis. geritͥ ieiunio. Magna res utiq ieiu¬
niũ. Contra uentrẽ & guttur pugnat. aliquan¬
do illis militat. Itaq fr̃s mei. si putatis aliquid
tale habituros nos in illa patria. qua nos exortat᷑
tuba cȩlestis. & ꝓpterea uos apręsentib abstinea¬
tis. ut illic tales copias recipiatis. sic estis quomodo
illi qui ieiunant ꝓpt̃ epulas maiores. & continent
se maiorei continentia. Nolite ergo sic ad aliqͥd
uos ineffabile prȩparate. mundent᷑ corda ab om¬
nibus affectionib ur̃is terrenis & secularibus. ui¬
suri sumꝰ quiddã. quo uiso beati crimꝰ. & hoc so-¬
lũ nobis suffici&. Et quid: Non manducabimꝰ:
Immo manducabimꝰ. & ipse erit cybus nr̃. qui
& reficiat & non deficiat: tãquã iocundatorum
om̃iũ habitatio in te. lam dictũ est unde io¬

Expanded text:
negotium ventris agitur, non religionis. Quare negotium ventris agitur, non religionis. Quare jejunant? Ne ventrem praeoccupent vilia, et non possit admittere pretiosa. Ergo negotium gutturis gerit in jejunio. Magna res utique jejunium: contra ventrem et guttur pugnat; aliquando illis militat. Itaque, fratres mei, si putatis aliquid tale habituros nos in illa patria, ad quam nos exhortatur tuba coelestis, et propterea vos a praesentibus abstinetis, ut illic talia copiosius recipiatis; sic estis quomodo illi qui jejunant propter epulas majores, et continent se majore incontinentia. Nolite ergo sic: ad aliquid vos ineffabile praeparate; mundate cor ab omnibus affectionibus vestris terrenis et saecularibus. Visuri sumus quiddam, quo viso beati erimus, et hoc solum nobis sufficiet. Et quid? non manducabimus? Imo manducabimus; et ipse erit cibus noster, qui et reficiat, et non deficiat. «Tanquam jucundatorum omnium habitatio in te.» Jam dictum est unde ju
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Uideo hic multas iocunditates & multigau¬
dent in sđo. Aln hinc. alii inde. & non est qͦđ
illi gaudio cõparent. sed tãquã iocunditas erit.
Nã si dicã iocunditas. incipit homiiii occurrere
talis iocunditas. qualẽ sol& habere in poculis. in
prandus. in auaritia. in honorib scłi. Extollunt᷑
enĩ homines. & lȩticia quadã insaniunt. sed . ñ.
est gaudere impus dicit dñs. Est quȩdã iocun
ditas. quã nec oculus uidit. nec auris audiuit.
nec in cor hominis ascendit tã quã iocundatoꝵ
om̃iũ habitatio in te. Ad aliud gaudium nos
parcinus. quia hic tãquã simile inuenimus. Et
non est hoc. ne quasi paremꝰ nos talib ibi ꝑfrui.
qualib hic gaudemꝰ. Alioquin continentia nr̃a.
auaritia erit. Sunt enĩ homines qui inuitant᷑
ad cȩnã opimã. ubi multa & preciosa ponenda
sunt. & non prandent. lam si quęras ab eis quare
non prandeant. ieiunamꝰ. Magnũ opus. xpianũ
opus ieiuniũ. Noli cito laudare quęre causim.

Expanded text:
mus. Video hic multas jucunditates, et multi gaudent in saeculo, alii hinc, alii inde; et non est quod illi gaudio comparem, sed tanquam jucunditas erit. Nam si dicam, Jucunditas; incipit homini occurrere talis jucunditas, qualem solet habere in poculis, in prandiis, in avaritia, in honoribus saeculi. Extolluntur enim homines, et laetitia quadam insaniunt: sed «non est gaudere impiis,» dicit am nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . «Tanquam jucundatorum omnium habitatio in te.» Ad aliud gaudium nos paremus; quia hic tanquam simile invenimus, et non est hoc: ne quasi paremus nos talibus ibi perfrui, qualibus hic gaudemus; alioquin continentia nostra avaritia erit. Sunt enim homines qui invitantur ad coenam opimam, ubi multa et pretiosa ponenda sunt; non prandent: jam si quaeras ab eis quare non prandeant, Jejunamus. Magnum opus, christianum opus jejunium. Noli cito laudare: quaere causam;