comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit udis si credetis moẏsi. credetis ⁊ michi
Ie me enim ille scͥpsit. Uide gͦ ne aliquid
uoluit significare moyses. qͦd d̃s requieuit
dic septimo: Nõ enun defecerat dĩ oꝑando ere¬
aturam suam: e miligebat requie sic̃ hõ
Quomͦ clefec̃at. qui ũbo fec̃at  Tam̃ ⁊ illud ue¬
rum ẽ. quia requieũ ds̃ ab oꝑibꝰ suis ĩ die sep¬
tio: &e ħ uerum est quod ait iħs: pat̾ m̃s
ũbis homo homuubꝰ. infirmꝰ infirmis.
difficile forte capientibꝰ. etiam si explicari po¬
ssit quod capitur.⁊ quis in quam fr̃s mĩ expli¬
cet ũbis. quomodo ds̃ &e quietꝰ oꝑetur. et
oꝑans quieseat : obsecro uos: ut hoc uobis
ꝓficientibus differatis: Uiio enum ista tẽ¬
plum cłĩ querit: scm̃ locum querit: Porta¬
te ꝓximum &e ambulate: ibi eum uide¬
bitis uͥ ũba hominum ñ q̃ratis hoc for¬
te potius dicere ualemus : qr ⁊ in eo qͦd
ds̃ die septimo requieuit. ipsum dnĩn et̃

Expanded text:
t Judaeis, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi: de me enim ille scripsit ? Videte ergo ne aliquid voluit significare Moyses, quod Deus requievit in die septimo. Non enim defecerat Deus operando creaturam suam, et indigebat requie sicut homo. Quomodo defecerat qui verbo fecerat? Tamen et illud verum est, quia requievit Deus ab operibus suis in die septimo; et hoc verum est quod ait Jesus, Pater meus verbis, homo hominibus, infirmus infirmis, difficile forte capientibus, etiam si explicari possit quod capitur? Quis, inquam, fratres mei, explicet verbis quomodo Deus et quietus operetur, et operans quiescat? Obsecro vos, ut hoc vobis proficientibus differatis; visio enim ista templum Dei quaerit, sanctum locum quaerit: portate proximum et ambulate; ibi eum videbitis, ubi verba hominum non quaeratis. 15. Hoc forte potius dicere valemus, quia et in eo quod Deus in die septimo requievit, ipsum Domin
Abbreviated transcription (Latin):
glizando queni uicdat: abiit. & nunciauit
iudeis qr iħs essec qui. eum sanumn fec̾at:
llle aununciabat: & illi insamiebant: Ille
salutem suam p̃dicabat. illi salutẽ suã nõ¬
uideis audiamus: De sanis factis hominibꝰ sab¬
bato clixi quid soleat responde: qr ium̃ta sua
ñ contempnebant sabbato. uł libanclo. uł
alendo: deportato grabbato quid respondit. S¬
Alanifestum opꝰ corꝑale factum erat añ ocu¬
los uideoꝵ: ñ sanitas corꝑis s oꝑatio corꝑis.
qͣ ñ uidebat᷑ ita necessaria qͦmadmodum sa¬
nitas: aꝑte gͦ dominꝰ dicat sacͣm̃tum sabb̃i :
& signum obseruandi uniꝰ diei. ad tempꝰ da¬
tum esse uideis: impletionem uͦ ipsã sacm̃ti
aduentu dñi turbatur aqua: s qui turbat
latet: Tam̃ sanandꝰ ẽ turbata aqua eger u¬
nus magnus : passo dño totꝰ niundus Uide¬
amus ͦs responsionem u̾itatis : pat̾ m̃s in qͥt

Expanded text:
gelizando quem viderat: Abiit, et nuntiavit gelizando quem viderat: Abiit, et nuntiavit Judaeis quia Jesus esset qui eum sanum fecerat. Ille annuntiabat, et illi insaniebant: ille salutem suam praedicabat, illi salutem suam noudaeis, audiamus. De sanis factis hominibus sabbato, dixi quid soleat respondere, quia jumenta sua non contemnebant sabbato, vel liberando vel alendo. De portato grabato quid respondit? Manifestum opus corporale factum erat ante oculos Judaeorum: non sanitas corporis, sed operatio corporis; quae non videbatur ita necessaria, quemadmodum sanitas. Aperte ergo Dominus dicat sacramentum sabbati, et signum observandi unius diei ad tempus datum esse Judaeis; impletionem vero ipsam sacramenti adventu Domini turbatur aqua, sed qui turbat, latet. Tamen sanandus est turbata aqua aeger unus magnus, passo Domino totus mundus. 14. Videamus ergo responsionem Veritatis: Pater meus usque
Abbreviated transcription (Latin):
uisio ista secretum desidat: Tolle gͣbatum tuũ:
porta portatus ꝓxinum tuum: & ambula ut ꝑ¬
uenias Noli q̃rere iħm in turba: ñ est tamqͣm
unus de turba: p̃uenit omnem turbam: Prior
a scendit de mari piscis ille magnus: & in coeł
sedet. int̃pellanus ꝓ nob tam qͣni sac̾dos magnꝰ
Unus intrauit in int̾iora: &e turba foris stat:
Ambula tu qui portas ꝓximum tuum: si di¬
dicisti portare qui solebas portari: Deniq mͦ
cdum uides iħm: Quid postea sequitur: qm̃
ñ destitit ille tollendo gͣbatum suum ce am¬
bulando : Uidit eum postea iħs in templo:
In turba ñ eum uidit: in templo uidit: Dñs qͥ¬
dem iħs ⁊ in turba eum iud̾bat ⁊ in templo Ille
aũ languidus in turba iħm ñ cognoseit: ĩ tem¬
plo cognoseit: ꝑ uenit gͦ ille ad iħm: uidit eũ
in templo. uidit eum in loco saerato. in loco
scõ & quid ab eo audit:  ẜcce iam sauus factꝰ es:
ille postea quam uidit ihm. &e cognouit ihm
auctorem sanitatis suȩ: ñ fuit piger in euan¬

Expanded text:
isio ista secretum desiderat. Tolle grabatum tuum, porta portatus proximum tuum; et ambula, ut pervenias. Noli Jesum quaerere in turba, non est tanquam unus de turba: praevenit omnem turbam. Prior ascendit de mari piscis ille magnus, et in coelis sedet interpellans pro nobis: tanquam sacerdos magnus, unus intravit in interiora veli: turba foris stat. Ambula tu, qui portas proximum tuum; si didicisti portare, qui solebas portari. Denique modo ndum vides Jesum: quid postea sequitur? Quoniam non destitit ille tollendo grabatum suum, et ambulando, Vidit eum postea Jesus in templo. In turba non eum vidit, in templo vidit. Dominus quidem Jesus et in turba eum videbat, et in templo: ille autem languidus Jesum in turba non cognoscit, in templo cognoscit. Pervenit ergo ille ad Dominum; vidit eum in templo, vidit eum in loco sacrato, in loco sancto. Et quid ab eo audit? Ecce jam sanus factus es;  Tunc ille, posteaquam vidit Jesum, et cognovit Jesum auctorem sanitatis suae, non fuit piger in evan
Abbreviated transcription (Latin):
.x. facientẽ: ñ facientẽ ⁊ uidentem: qr ñ pot̾ a
se fac̾e quicqͣm. nͥ qͦd uitłit patm facientem
Uis ut explicem tͥ qͦmͦ faciat: Tu mͥ explica qͦmͦ
uideat: Si hoc tu explicare ñ potes: nec ego il¬
lud Si hoc tu ꝑciꝑe ũdum es idoneus: nec e¬
go illud Ut̃q gͦ ur̃um querat. ut̾q pulset:
ut utq acciꝑe mereat᷑. Quid quasi doctꝰ ca¬
lumpiiaris indocto : Ego ad faciendum.
tu ad uiclendum. ambo indocti: a magistro
qͥramus. ñ ĩ scola eiꝰ puerilit̾ litigemꝰ: T̃am̃
simul iam didicimꝰ. q om̃ia ꝑ ipsũ facta fũt¬

Expanded text:
 facientem; non, facientem et videntem: quia non potest a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Vis ut explicem tibi quomodo faciat? Tu mihi explica quomodo videat. Si hoc tu explicare non potes, nec ego illud: si hoc tu percipere nondum es idoneus, nec ego illud. Uterque ergo nostrum quaerat, uterque pulset, ut uterque accipere mereatur. Quid quasi doctus calumniaris indocto? Ego ad faciendum, tu ad videndum, ambo indocti a magistro quaeramus, non in schola ejus pueriliter litigemus. Tamen simul jam didicimus quia omnia per ipsum facta
Abbreviated transcription (Latin):
tum opinor intelligis: qm̃ quetlã fac̾ pat̾.
filiꝰ aũ attendit qͦuradinoclum faciat pat̃.
ut possit & ipse ea facere que uidit patrem
facientẽ. Duos quasi fabros constitiusti: ita
patrẽ ⁊ filium. ut etiam magistrũ ⁊ disci¬
płm: qͦmͦ solent patres fabri docere artem
suam filios suos: Ecce descendo ad carnalẽ
sensum tuum: ita int̾im cogito ut tu: uida¬
mꝰ si cogitacio hec nr̃a inueniet exitum.
scdm illa que iam de u̾bo parit̃ locuti su¬
mus. parit᷑q sentimꝰ: qr dĩ eiat u̾bum. et
om̃ia ꝑ ipsum facta st̃. Pone gͥ patrẽ tãqͣm fa¬
brum quȩdam oꝑa facientẽ: filium aũ tãꝗͣ
cłit patrem facientẽ: lutencht enum qdamͦ i
manus pat̾s: ut qͦmͦ eum uidit fabricare. sic
⁊ ipse tale aliquid fabricet ĩ oꝑibꝰ sius S pat̾̃
iste onĩta illa quȩ fac̃. & uult ut attencdat eũ
filuis ce talia ⁊ ipse faciat: ꝑ qͣm facit  heia
nunc ẽ ut assis sentẽtiȩ tuȩpriori qͣm mecũ

Expanded text:
tum opinor, intelligis, quoniam quaedam facit Pater, Filius autem attendit quemadmodum faciat Pater, ut possit et ipse ea facere quae viderit Patrem facientem. Duos quasi fabros constituisti: ita Patrem et Filium, ut etiam magistrum et discipulum, quomodo solent patres fabri docere filios suos artem suam. Ecce descendo ad carnalem sensum tuum, ita interim cogito ut tu: videamus si cogitatio haec nostra inveniat exitum secundum illa quae jam de Verbo pariter locuti sumus pariterque sentimus, quia Deus Verbum, et omnia per ipsum facta sunt. Pone igitur Patrem tanquam fabrum, quaedamerit Patrem facientem: intendit enim quodammodo in manus Patris, ut quomodo viderit eum fabricare, sic et ipse tale aliquid fabricet in operibus suis. Sed Pater iste omnia illa quae facit, et vult ut attendat eum Filius et talia et ipse faciat; per quem facit? Eia nunc est ut adsis sententiae tuae priori, q
Abbreviated transcription (Latin):
distis qr in pͥncipio erat ũbum. & ñ quale¬
ꝑ ipsum facta sunt: Forte significatꝰ est
requieturus in die septimo ab omnib
oꝑibus suis Legite enim euangłnum:
& uidete qͣnta oꝑatus sit iħs Oꝑatus ẽ
salutem nr̃am in eruce: ut implerentur
in eo omnia p̃dicta ꝓpħarum: Coronatꝰ ẽ
spiis suspensus ẽ ligno: dix̃ sitio acce¬
pit acetum in spongia: ut impleretur¬
⁊ quod cdictum ẽ. & in siti mã potauer̃ me
aceto at ubi inpleta ft̃ omnia oꝑa eiꝰ :
sexta sabbati inelinato capite tradidit spi¬
ritum. & in sepulchro sabbato requie¬
uit ab omnibus oꝑibꝰ suis Ergo tãꝗͣ
diceret iudeis. quid expectatis ut nos
oper sabbo: sabbĩ dies. uob ad significationẽ
ineam p̃ceptꝰ ẽ: Oꝑa dĩ attenditis: Ego enu

Expanded text:
distis quia in principio erat Verbum; et non qualeper ipsum facta sunt : forte significatus est requieturus in die septimo ab omnibus operibus suis. Legite enim Evangelium, et videte quanta operatus sit Jesus. Operatus est salutem nostram in cruce, ut implerentur in eo omnia praedicta Prophetarum: coronatus est spinis, suspensus est ligno; dixit, Sitio, accepit acetum in spongia, ut impleretur quod dictum est, Et in siti mea potaverunt me aceto . At ubi impleta sunt omnia opera ejus, sexta sabbati inclinato capite reddidit spiritum, et in sepulcro sabbato requievit ab omnibus operibus suis . Ergo tanquam diceret Judaeis, Quid exspectatis ut non operer sabbato? Sabbati dies vobis ad significationem meam
Abbreviated transcription (Latin):
& conpartieipes suos alios euangłistas
hoc p̾cipuum &e ꝓprium clonum acce¬
pit a domino suꝑ euiꝰ pecbꝰ ĩ conuiio
discumbebat. ut ꝑ ħ significaret qr se¬
creta altiora de intino eiꝰ cord̃ potabat.
ut ea diceret de filio dĩ quȩ paruuloꝵ
m̃tes fortassis intentas excitare po

Expanded text:
ipes suos alios evangelistas, hoc praecipuum et proprium donum accepit a Domino super cujus pectus in convivio discumbebat , ut per hoc significaret quia secreta altiora de intimo ejus corde potabat, ut ea diceret de Filio Dei quae parvulorum mentes fortassis intentas excitare p
Abbreviated transcription (Latin):
siqui s̃ qͥneqͣqͣm morte ĩminente turbant᷑. S
num quid xͦ firimores: Qͥs hoc ĩ sanissimꝰ dix̃it:
Qdẽ gͦ qͦd ille turbatꝰ ẽ. nͥ qr ĩfirmos ĩ suo cor¬
ꝑe. ħ est in sua eccłia. suȩ infirmitatis uolunta¬
ria similitudine ꝯsolatꝰ ẽ. Ut siqui suoꝵ ad¬
tueant᷑: ne hoc ipso se putantes reꝓbos. peio¬
re desꝑationis morte sorbeant᷑  Quantũ itaq
bonum de participatione diuinitatis eiꝰ expe¬
ctare ⁊ sꝑare debemꝰ ⁊ eiuꝰ nos ⁊ ꝑturbatio tran¬
qͥllat. ⁊ insirinitas firmat. Siue gͦ isto loco
lomͦ dubitandũ ñ eũ animi ĩfirmitate s po¬
testate turbatũ.⁊ ne nob̃ desꝑatio salutis o¬
rtat᷑. qñ ñ potestate s infirmitate turbam᷑:
carnis qͥppe ille gerebat ĩfirmitatẽ: qͣ ifirmi¬
tas resurrectione ꝯsumpta ẽ: S qͥñ solũ hõ
uerũ &ẽ ds̃ erat: mesfabili distancia imiuĩsũ
genꝰ humanũ animi fortitudine suꝑabat: N¬

Expanded text:
nequaquam morte imminente turbantur. Sed nunquid Christo firmiores? Quis hoc insanissimus dixerit? Quid est ergo quod ille turbatus est, nisi quia infirmos in suo corpore, hoc est in sua Ecclesia, suae infirmitatis voluntaria similitudine consolatus est? ut si qui suorum adtueantur, ne hoc ipso se putantes reprobos, pejore desperationis morte sorbeantur. Quantum itaque bonum de participatione divinitatis ejus exspectare et sperare debemus, cujus nos et perturbatio tranquillat, et infirmitas firmat? Sive ergo isto loco modo dubitandum, non eum animi infirmitate, sed potestate turbatum; ne nobis desperatio salutis oriatur, quando non potestate, sed infirmitate turbamur. Carnis quippe ille gerebat infirmitatem, quae infirmitas resurrectione consumpta est. Sed qui non solum homo, verum etiam Deus erat, ineffabili distantia universum genus humanum animi fortitudine superabat. N
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ introuiit millum sathanas Exp̃ssus ẽ
traditor: Hudate s̾ latebre tenebrarũ. Bo¬
num ẽ qͦd accep̃. ⁊ s malo suo accepit: qr
male bonũ malꝰ accepit: Uerũ de isto pa¬
ne tincto qͥ porrectꝰ ẽ ficto. ⁊ de his quȩ
secunt᷑ multa dicendas̃: quibꝰ necessariũ
est plꝰ tpr̃is qͣm nẽ habemꝰ iã in istiꝰ fine ser

Expanded text:
in illum satanas. Expressus est traditor, nudatae sunt latebrae tenebrarum. Bonum est quod accepit, sed malo suo accepit, quia male bonum malus accepit. Verum de isto pane tincto qui porrectus est ficto, et de his quae sequuntur, multa dicenda sunt: quibus necessarium est plus temporis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
spiciebant gͦ ad inuncẽ discipuli: hesi¬
tantes de qͦ diceret: Sic quippe in eis erat
erga magistrũ suum pia haritas: ut tam̃
eos humana alt̾um de alto stimularet ĩfir¬
mitas: Nota qͥdem sͥ erat cuiꝰq conscienta
ueruntam̃ qr ꝓxum erat ignota: itasͥ
unus quisq erat e̾tus. ut incerti essent ĩ
cet̃is singuli ⁊ in singulis ceq̃. Erat gͦ re¬
cumbens unꝰ ex discipuł eiꝰ in sinu iħu:
qͣm diligebat iħs: Qd dixerat in sinu: pau¬
stat.. Erat eium hec eoꝵ consuetudo qͥ fa¬
diuina narrabat᷑ historia.⁊ cũ ad se ipsũ
ueniret qͣsi de alio loq̃ret : & sic se insere
ret narrationis ordin suȩ tanꝗͣ rerũ gesta
tionis suȩ uenisset ad se ipsum: uidit ĩqͥt
ĩ theloneo secdentẽ q̃ndam publicanũ no¬
mine matħm. &e ait illi: Seq̃re me
moyses. Iita de se ipso tanꝗͣ ⁊ de alio cuncta
narratis.:  ait: dix̃ dñs ad moysen: In¬
usitacius aũ paulꝰ apłs ñ in istoria uͥ re¬
rum gestarũ suscipit᷑ explicanda narra

Expanded text:
Aspiciebant ergo ad invicem discipuli, haesitantes de quo diceret. Sic quippe in eis erat erga Magistrum suum pia charitas, ut tamen eos humana alterum de altero stimularet infirmitas. Nota quidem sibi erat cujusque conscientia; verumtamen quia proximi erat ignota, ita sibi unusquisque erat certus, ut incerti essent et in caeteris singuli, et in singulis caeteri. 4. Erat ergo recumbens unus ex discipulis ejus in sinu Jesu, quem diligebat Jesus. Quid dixerit, in sinu, paustat . Erat enim eorum haec consuetudo qui sadivina narrabatur historia, cum ad seipsum veniret, tanquam de alio loqueretur; et sic se insereret ordini narrationis suae, tanquam rerum gestartionis suae venisset ad seipsum, Vidit, inquit, in telonio sedentem quemdam publicanum, nomine Matthaeum, et ait illi, Sequere me Moyses, ita de seipso tanquam de alio cuncta narravit, et ait: Dixit Dominus ad Moysen . Inusitatius apostolus Paulus, non in historia, ubi rerum gestarum suscipitur explicanda narra
Abbreviated transcription (Latin):
m̃broꝵ snoꝵ e tocuis eocħȩ suȩ dilector ostẽ¬
dit᷑: S ꝓfecto latet hio aliquid: ⁊ ꝑtiner
ad sinim in qͦ recumbebat qͥ ista dicebat:.
ꝑ simim quippe qͥd significat᷑ aliud qͣm se¬
eretum : S alius ẽ opoetunor locꝰ: uͥ dñs
dicere: Innuit gͦ huic symon petrꝰ: ⁊ diẽ
ei Notanda locutio ẽ: diqi aliquid ñ sonãdo
s tantummꝰ muuendo: Innuit inquit et
diẽ : utiq mimiendo dic̃ Si enĩ cogitãdo
aliquid dr̃ sic̃ scͥptura loquit᷑. dixer᷑ apd̾
semet ipsos:ͥ qͣntomag̃ inuendo. nͥ rã¬

Expanded text:
m suorum, et totius Ecclesiae suae dilector ostenditur? Sed profecto latet hic aliquid, et pertinet ad sinum in quo recumbebat qui ista dicebat. Per sinum quippe quid significatur aliud quam secretum? Sed alius est opportunior locudicere. 6. Innuit ergo Simon Petrus, et dicit ei. Notanda locutio est, dici aliquid non sonando, sed tantummodo innuendo: Innuit, inquit, et dicit; utique innuendo dicit. Si enim cogitando aliquid dicitur, sicut Scriptura loquitur, Dixerunt apud semet
Abbreviated transcription (Latin):
turbatꝰ ẽ spũ. p̃terito sermone clisserui:
S fortassis qͦd ibi ñ dixi. & hoc nob̃ dñs
significare suã turbatione dignatꝰ ẽ: qͦd
seiticet falios fr̃s ⁊ dominici agri illa ziza¬
nia. ita necesse ẽ usq ad messis tempꝰ mc̃
fruiñta tolerari: ut qnex eis aliqͣ seꝑari
ot añ messem urgens causa compelłit: fi¬
eri sme eccłie ꝑturbatione ñ possit. Hanc
uit in se ipso. ⁊ cũ exituro uda homine
mialo. ⁊ cõmixtionẽ frum̃ti in qͣ dui fue¬

Expanded text:
praeterito sermone disserui: sed fortassis quod ibi non dixi, etiam hoc nobis Dominus significare sua perturbatione dignatus est, quod scilicet falsos fratres, et dominici agri illa zizania ita necesse est usque ad messis tempus inter frumenta tolerari , ut quando ex eis aliqua separari etiam ante messem urgens causa compellit, fieri sine Ecclesiae perturbatione non possit. Hanc vit in seipso, cum, exituro Juda homine malo, et commistionem frumenti in qua diu fue
Abbreviated transcription (Latin):
men dico uob̾: qr unus
ex̃ uob tradet me.. hinc ue turbatꝰ ẽ
ex uob̾ tradet me: Num quidnã illi hoc
tẽ pͥmũ uenit in mentẽ. uł tẽ pͥmũ ei
subito reuelatum ẽ. eiunq repentina tã¬
ti mali nouitate turbauit. Nõne huic
paulo ante loquebat᷑ ⁊ dicens qͥ mandu¬
cat meũ panẽ leuabit suꝑ me calcaueũ

Expanded text:
amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Hincne turbatus est ex vobis tradet me? Numquidnam illi hoc tunc primum venit in mentem, vel tunc primum ei subito revelatum est, eumque repentina tanti mali novitas turbavit? Nonne hinc paulo ante loquebatur dicens, Qui manducat mecum panem, levab
Abbreviated transcription (Latin):
ut qñ turbam᷑. ñ desꝑatione ꝑeamꝰ. Qñ tur¬
bat᷑ qui ñ turbaret᷑ nͥ uolens: eum consolat᷑
qͥ turbat᷑ & nolens: ꝑeant argum̃ta philoso¬
phoꝵ: qui negant in sapientẽ cacłe ꝑturba¬
tiones animoꝵ Stultã fec̃ ds̃ sapientiã huiꝰ
mundi: ⁊ dñs nouit cogitaciones hominũ.¬

Expanded text:
ut quando turbamur, non desperatione pereamus. Quando turut quando turbamur, non desperatione pereamus. Quando turbatur qui non turbaretur nisi volens, eum consolatur qui turbatur et nolens. 3. Pereant argumenta philosophorum, qui negant in sapientem cadere perturbationes animorum. Stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ; et Dominus novit cogita
Abbreviated transcription (Latin):
Siẽ gͦ tẽ eiꝰ anima turbata ẽ hora ꝓpinqͣnte pa¬
ssionis: ita &ẽ nc̃ exituroida atq uenturo &
ꝓpinqͥnte tanto scelere traditoris turbatꝰ ẽ spũ
Turbat᷑ gͦ potestatẽ hñs ponendi animã suã:
& potestatẽ hñs it̾um simĩdi eã: turbat᷑ tam
ingens potestas. turbat᷑ petre firmitas .⁊ an po¬
tius in eo nr̃a turbatur infiriitas: ita uͤ Hichil
indignum credant serui de dño suo: s ag¬
noseant se m̃bra in capite suo: Qui mortuus
ẽ ꝓ nob̾: pruis turbatꝰ ẽ idem ipse ꝓ nob̃
Qui gͦ potestate mortuus ẽ: potestate
turbatꝰ ẽ. Q tͥnsfigurauit corpꝰ humilitatis
nr̃e conforme corꝑi głȩ sue: tranffigurauit
ĩ se &̃ affectũ infirmitatis nr̃e: compaciens
nob̾ affec̾tu anime suȩ Ainde qñ turbatur
magnꝰ fortis certꝰ miuctꝰ: ñ ei tueamꝰ qͣsi de¬
ficiat: N ꝑit: s nos qͥrit Nos inqͣm: uos om̃i¬
no sic q̃rit. Nos ipsos ĩ illiꝰ ꝑturbatione uidamꝰ

Expanded text:
ergo hic ejus anima turbata est hora propinquante passionis, ita etiam nunc exituro Juda, atque venturo, et propinquante tanto scelere traditoris, turbatus est spiritu. Turbatur ergo potestatem habens ponendi animam suam, et potestatem habens iterum sumendi eam. Turbatur tam ingens potestas, turbatur petrae firmitas, an potius in eo nostra turbatur infirmitas? Ita vero nihil indignum credant servi de domino suo, sed agnoscant se membra in capite suo. Qui mortuus est pro nobis, prius turbatus est idem ipse pro nobis. Qui ergo potestate mortuus est, potestate turbatus e transfiguravit etiam in se affectum infirmitatis nostrae, compatiens nobis affectu animae suae. Proinde quando turbatur magnus, fortis, certus, invictus, non ei timeamus quasi deficiat; non perit, sed nos quaerit. Nos, inquam, nos omnino sic quaerit: nos ipsos in illius perturbatione videamus,
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝓtestatꝰ ẽ ⁊ dix̃. am̃ am̃ dico uob̾ qr
imꝰ ex uob̾ tradet me : an q eum iã fue¬
rat exp̃ssurꝰ ut ñ lateret in cęt̾is s disc̾nerẽt᷑
a cet̃is. idõ turbatꝰ ẽ spũ: & quia ipse traditor
iam fu̾at exiturꝰ ut iudeos quibꝰ dñs ab eo tra¬
deret᷑ acdluceret: turbauit eũ iminens passio
& ꝑiculum ꝓximum ⁊ traditoris impendns manꝰ.
cuiꝰ fuerat p̾cognitꝰ animꝰ: tale quippe ħ est
qͦd tłis turbatꝰ ẽ spũ: quale etrã illud qͦd at

Expanded text:
us est, et dixit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me? An quia eum jam fuerat expressurus, ut non lateret in caeteris, sed discerneretur a caeteris, ideo turbatus est spiritu? An quia ipse traditor jam fuerat exiturus, ut Judaeos, quibus Dominus ab eo traderetur, adduceret, turbavit eum imminens passio, et periculum proximum, et traditoris impendens manus, cujus fuerat praecognitus animus? Tale quippe hoc est quod Jesus turbatus est spiritu, quale etiam illu
Abbreviated transcription (Latin):
U dicere. s ñ potestis portare mͦ: Qͣsi
hȩc ipsa fuit quȩ tune discipuli por¬
tare ñ pot̾ant: & ea docuerit sp̃s sc̃i.
que palqm docere atq p̃dicare quan¬
talibet feratur audatia. sp̃s erubeseit
ait: Erit enum tempꝰ quo sanã docti⁊¬
nam ñ sustinebunt. ⁊ s secłm desicdia
sua magistros sͥ coaceruabint pru¬
rientes auditu: &. a iħtade quidẽ au¬
ditum suum aũdentes. ad fabulas
aũ conũtant᷑. Illa enini seereci fur¬
tiq cominemoratio qua dr̃. panes
occultos libent̾ attingite. ⁊ aque furti¬
ue dulcedinẽ:⁊ pruritum fac̃ audienti¬
bus in auribꝰ sp̃alit̾̃ forncantibꝰ: sic̃ quo¬
dam pruritu libidinis. &ẽ in carne cor¬
rumpitur integͥtas castitatis: Audite i¬
taq apłm talia p̾uidentẽ: & ea uitanda
salubrit᷑ ãmonentẽ. ꝓfaias inquit ũboꝵ
nouitates euita musltum enim ꝑfici¬
unt ad impietatẽ: & sermo eoꝵ sicut
cancer serpit: Et ñ ait u̾boꝵ nouitates:

Expanded text:
 dicere, sed non potestis portare modo: quasi haec ipsa sint quae tunc discipuli portare non poterant, et ea docuerit Spiritus sanctus, quae palam docere atque praedicare, quantalibet feratur audacia, spiritus erubesait: « Erit enim tempus quo sanam doctrinam non sustinebunt, sed secundum desideria sua magistros sibi coacervabunt prurientes auditu: et a veritate quidem auditum suum avertent, ad fabulas autem convertentur » . Illa enim secreti furtique commemoratio qua dicitur, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem, pruritum facit audientibus in auribus spiritualiter fornicantibus, sicut pruritu quodam libidinis etiam in carne corrumpitur integritas castitatis. Audite itaque Apostolum talia praevidentem, et ea vitanda salubriter admonentem: Profanas, inquit, verborum novitates evita: multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum sicut cancer serpit . Et non ait, verborum novitates;
Abbreviated transcription (Latin):
pnnus. quo ũbo intelligeremus eius nob̾¬
plenitudinẽ in uita alia reseruari: ipse
maiore accendit.⁊ si quisq in ea cari¬
tate ꝓficiat. qua ⁊ diligat cognita. et
cognoscencda desidet: ita ut ea quoq ip¬
sa quȩ nunc quomodocumq cognosẽ
ñdum se scire sciat. sic̃ scienda sunt ĩ
ea uita qͣm nec oculus uidit. nec
auris audiuit. nec in cor hominis as¬
monstrare: humana infirmitas portare
ñ posset. Uñ me ur̃a clilectio meniuit
iam locutum. cum scĩ euangłi u̾ba tra¬

Expanded text:
pimus , quo verbo intelligeremus ejus plenitudinem nobis in vita alia reservari: ipse majore succendit, si quisque in ea charitate proficiat, qua et diligat cognita, et cognoscenda desideret: ita ut ea quoque ipsa quae nunc quomodocumque cognoscit, nondum se scire sciat, sicut scienda sunt in ea vita quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis asi aperire atque monstrare; humana infirmitas portare non posset. Unde me vestra Dilectio meminit jam locutum, cum sancti Evangelii verba tra
Abbreviated transcription (Latin):
uuigenito patͥs ũbo patriq coet̾no. qui¬
naui portare homines possent: &ẽ si iã
essent spãles quales ad huc apłi ñ fuerãt
qñ eis ista dnĩs loq̃batur: qualesq pꝰea
ueniente seõ spũ facti sunt.s Nam utiq
quiequid de creatura seiri pot̃: minꝰ
est ipso creatore. qui suminꝰ ⁊ uerꝰ et
iminitabilis ds̃ ẽ: Et quis eũ tacet
Uͥñ a legentibus. disputantibꝰ. q̃rẽ¬
tibꝰ. respondentibꝰ. laudantibꝰ. cautan¬
tibꝰ. quoquo mͦ sermocinantibꝰ ⁊ postre¬
nio ab ipsis etiã blasphemantibꝰ nomi¬
nat᷑ : & cũ eum nemo taceat: quis ẽ
qui eũ sic̃ intelligendus ẽ capiat: Cũ
de oribꝰ ⁊ auribꝰ omiuium ñ recedat:
Quis ẽ qui eum esse t̾nitatẽ seisset:
uͥ ipse sic inuotescere uoluisset. Et qͥs

Expanded text:
unigenito Patris Verbo, Patrique coaeterno; quinam portare homines possent, etiam si jam essent spirituales, quales adhuc Apostoli non fuerunt, quando ista eis Dominus loquebatur, qualesque postea veniente sancto Spiritu facti sunt? Nam utique quidquid de creatura sciri potest, minus est ipso Creatore, qui summus et verus et immutabilis est Deus. Et quis eum tacet? Ubi non a legentibus, disputantibus, quaerentibus, respondentibus, laudantibus, cantantibus, quoquomodo sermocinantibus, postremo ab ipsis etiam blasphemantibus nominatur? Et cum eum nemo taceat, quis est qui eum sicut intelligendus est capiat, cum de oribus et auribus hominum non recedat? Quis est qui eum Trinitatem esse scisset, nisi ipse sic innotesce
Abbreviated transcription (Latin):
lud Spãlibꝰ spãlia comparantes: animał
cia ẽ enim illi: hoc totum quale sit. ne
debet castoꝵ sp̃s corpusq intare dicã¬
tur carnales sustinere ñ posse. sermone

Expanded text:
 spiritualia comparantes: animalis tia enim est illi » . Hoc totum quale sit, ne debet castorum spiritus corpusque vitare, dicatur carnales sustinere non posse, sermone
Abbreviated transcription (Latin):
lier illa ñ solum insipiens uerun au¬
dax etiam ineupatur. S ħ ñ solũ
are ipsa: uerum ⁊ a nomine nr̃e reli¬
gionis aliena sunt: Quid quod hec mu
lier insipiens ⁊ audax. sub. xͥano uoca¬
bulo cot scelestas hereses condicht:
tor nefandas fabulas furxit. utinam
tales quales in theatris siue cantant᷑
siue saltant᷑ siuemimia scurilitate
rident᷑: ⁊ ñ quasdam tales quales ad¬
ũsum cdm̃ fingere potuisse sie illam
doleamꝰ insipientiam. ut mirem᷑ au¬
datiã: onĩs aũ insipientissimi hereti¬
c qui se xͥauos uocari uolunt. audati¬
as figintoꝵ suoꝵ quas maxime exhor¬

Expanded text:
lier illa non solum insipiens, verum aulier illa non solum insipiens, verum audax etiam nuncupatur. Sed haec non solum a re ipsa, verum et a nomine nostrae religionis aliena sunt. Quid quod mulier haec insipiens et audax, sub christiano vocabulo tot scelestas haereses condidit, tot nefandas fabulas finxit? Utinam tales quales in theatris sive cantantur, sive saltantur, sive mimica scurrilitate ridentur; et non quasdam tales, quales adversus Deum fingere potuisse sic illam doleamus insipientiam, ut miremur audaciam. Omnes autem insipientissimi haeretici, qui se christianos vocari volunt, audacias figmento
Abbreviated transcription (Latin):
tit panes : idest cum sit ignara u̾statis.
ꝓmittit scientiam u̾itatis: Occultos tñ
panes ꝑiuttit quos dic̃ libent̃ attingi.
⁊ aqu̾e furtiue dulcedinẽ: ut ea scili¬
cet libentrus ⁊ dultius aucliantur et
agant᷑. quȩ palam ui eccłia clici ere¬
diq ꝓhibentur: Ipsa quippe occulta¬
cione condiunt quodam modo nefarii
doctores sua uenena euriosis: ut idõ se existi¬
ment aliquid dieere magnũ. qe me¬
ruit habere seeretum: & suauius hau¬
riant nsipientiã. qͣm putant seienti¬
am: cuiꝰ ꝓhibitam quodãmͦ furantur
audientiam: hinic ⁊ nefarios ritꝰ suos
hominibꝰ facrilega curiositate decep¬
tis uł decipiendis: magicarũ arciũ
doctrina commendat. hinc illȩ illieitȩ
diuinationes inspectis pecudum ius¬
ceribꝰ occisarum. aut uocibꝰ ⁊ uolatibꝰ
auium. aut signis multiformibꝰ demo¬
num: insusurrant᷑ auribꝰ hominũ
hȩc illicita atq pumencla secreta: mu¬

Expanded text:
tit panes; id est, cum sit ignara veritatis, tit panes; id est, cum sit ignara veritatis, promittit scientiam veritatis. Occultos tamen panes promittit, quos dicit libenter attingi, et aquae furtivae dulcedinem; ut ea scilicet libentius et dulcius audiantur et agantur, quae palam in Ecclesia dici credique prohibentur. Ipsa quippe occultatione condiunt quodammodo nefarii doctores sua venena curiosis; ut ideo se existiment aliquid discere magnum, quia meruit habere secretum, et suavius hauriant insipientiam, quam putant scientiam, cujus prohibitam quodammodo furantur audientiam. 3. Hinc et nefarios ritus suos hominibus sacrilega curiositate deceptis vel decipiendis magicarum artium doctrina commendat. Hinc illae illicitae divinationes inspectis pecudum visceribus occisorum, aut vocibus et volatibus avium, aut signis multiformibus daemonum, insusurrantur auribus hominum haec illicita atque punienda secreta, mu
Abbreviated transcription (Latin):
habeo uob̾ dicere s ñ potestis portare mͦ.
aurem curiosam p̃beatis ad incograta
scienda: cum m̃tes inualidas habeatis
atl uera ⁊ falsa cliuidicanda: maxime
ꝓpt̃ obscenisfimas turpitudiues quas
docuit fathanas auimas instabiles atq
carales. ⁊ ad ħ dõ smente. ut eiꝰ ubiq
fint treuĩda uidicia: & in comparatio¬
ne impure nequitie dulcescat purissi¬
ma discipliua: acq ut illi det honorẽ:
timorẽ aũ uł pudorẽ s̾ qui in illa ma¬
la uł illo regente ũ cecidit. uel illo in
leuante surrex̃. Cauete tinendo et
orando ne irruatis in illud enigma salomonis :
uͥ mulier insipiens ⁊ aucdax mops pa¬
nis effecta. conuoeat p̃tereuntes dicẽs
Panes occultos libent̃ attingite: et aquȩ
furtiue dulcedinẽ: Hȩc enĩ mulier
uanitas ẽ impioꝵ. cum suit insipienti¬
ssumi aliquid se setre opinantium : fic̃
de ista muliere dictum ẽ. in ops panis
effecta Que cum sit mops panis. ꝓut¬

Expanded text:
habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, aurem curiosam praebeatis ad incognita scienda, cum mentes invalidas habeatis ad vera et falsa dijudicanda: maxime propter obscoenissimas turpitudines, quas docuit satanas animas instabiles atque carnales, ad hoc Deo sinente, ut ejus ubique sint tremenda judicia, et in comparatione impurae nequitiae dulcescat purissima disciplina; atque ut illi det honorem, timorem autem vel pudorem sibi, qui in illa mala vel illo regente non cecidit, vel illo inde levante surrexit. Cavete timendo et orando, ne irruatis in illud aenigma Salomonis, ubi mulier insipiens et audax, inops panis effecta, convocat praetereuntes dicens, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem . Haec enim mulier vanitas est impiorum, cum sint insipientissimi, aliquid se scire opinantium, sicut de ista muliere dictum est, inops panis effecta. Quae cum sit inops panis, promit
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem. ẜa ipsa gͦ quȩ de dĩ et̾ni¬
tate u̾itate scĩtate. ui ꝓmptu ⁊ palã
sine cessatione dnr : ab aliis bene. ab
aliis male intelligunt᷑. Inmo ab aliis
intelligunt᷑: ab aliis ñ intelligunt᷑.
Qui enim male intellig̃: ñ indellig̃
ab eis ipsis aut̃ a quibꝰ intelligiuit᷑ bñe:
ab aliis minus ab aliis amplius m̃tis
iiuacitate cernunt᷑.: ⁊ a nullo ho¬
minum sic̃ ab angłis capiunt᷑. In ip¬
sa gͦ m̃te hoc ẽ in int̃ore homine
quodanmͦ cresettur: ñ solũ ut ad
cibum a lacte transeatur. uerũ &̾ ut am¬
plius atq amplius cibꝰ ipse simiat᷑. Nõ
aũ ereseitur spaeiosa mole. s intelligẽ¬
tia luminosa : quia ⁊ ipse cibꝰ intelligibił
lux ẽ Ut gͦ crescatis eumq capiatis. et
qͣntomag̾ crescitis. tantomagis magisq
capiatis ⁊ ñ ab eo doctore qui urĩs auribꝰ
estis ⁊ adhuc alim̃tis lacteis indigetis.
ue hominibꝰ sub hac occasione deceptis
ac deceptoribꝰ. qr dñs ait adhue uiulta

Expanded text:
nitatem? Ea ipsa ergo quae de Dei aeternitate, veritate, sanctitate, in promptu et palam sine cessatione dicuntur, ab aliis bene, ab aliis male intelliguntur: imo ab aliis intelliguntur, ab aliis non intelliguntur. Qui enim male intelligit, non intelligit. Ab eis ipsis autem a quibus bene intelliguntur, ab aliis minus, ab aliis amplius mentis vivacitate cernuntur, et a nullo hominum sicut ab Angelis capiuntur. In ipsa ergo mente, hoc est in interiore homine, quodammodo crescitur, non solum ut ad cibum a lacte transeatur, verum etiam ut amplius atque amplius cibus ipse sumatur. Non autem crescitur spatiosa mole, sed intelligentia luminosa; quia et ipse cibus intelligibilis lux est. Ut ergo crescatis, eumque capiatis, et quanto magis crescitis, tanto magis magisque capiatis; non ab eo doctore qui vestris auribestis et adhuc alimentis lacteis indigetis, ne hominibus sub hac occasione deceptis ac deceptoribus, quia Dominus ait, Adhuc multa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphane sunt ũboꝵ nouitates: uͥ dicit
mulier insipiens &e audax. panes oc¬
cultos libent̃ attingite. & aquȩ furci¬
ue dulcedinẽ: Ab hac pollicitacione fal¬
sȩ scientiȩ ꝓhibet etiam illo loco apłs:
uͥ dicit. O tnnothee depositũ custodi:
deuitans ꝓphanas uocum nouitates.
& contradictones falsi nominis scien¬
tiȩ: qͣmi quidam ꝓmittentes. circa
fidem excider̃:. Nichil enĩ sie amant
isti qͣm scientiã ꝓmittere. & fidem
rerum uerarum quas crecdere pariui¬
li p̃cipuntur. uelut imꝑiciam deri¬
dere Dicet aliquis: Nichilne sp̃alei
iuri hñt in doctrina: qͦd carnalibꝰ
taceant ⁊ spãlibꝰ eloqͦͥutur.  Si respondero

Expanded text:
fanae sunt verborum novitates, ubi dicit mulier insipiens et audax: Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem. Ab hac pollicitatione falsae scientiae prohibet etiam illo loco Apostolus ubi dicit: « O Timothee, depositum custodi, devitans profanas vocum novitates, et contradictiones falsi nominis scientiae, quam quidam promittentes, circa fidem exciderunt » . Nihil enim sic amant isti quam scientiam promittere; et fidem rerum verarum quas credere parvuli praecipiuntur, velut imperitiam deridere. 5. Dicet aliquis: Nihilne spirituales viri habent in doctrina, quod carnalibus taceant, et spiritualibus eloqu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ monasteria postea sunt appellata no¬
uis nominibꝰ. Res tam̃ ipsa & ante
uomina sua erant. & religionis u̾itate
firmant᷑ : que &̾̃ cont̾ imꝓbos defen¬
duntur. Adũsus impietatẽ qͦ arrianoꝵ
condider̃: s. ñ rẽ nouam tali nomine
nouitas ꝓphana esset. nec a dño dice

Expanded text:
et monasteria postea sunt appellata novis nominibus, res tamen ipsae et ante nomina sua erant, et religionis veritate firmantur, qua etiam contra improbos defenduntur. Adversus impietatem quoque Arianorum condiderunt, sed non rem novam tali nomine novitas profana esset, non a
Abbreviated transcription (Latin):
secreta comimitit: Quid ẽ gͦ qͦd ait. ser¬
uiis nescit quid faciat dominꝰ eiꝰ: uerum
esto: Nescit quid faciat:. Num quid ueseit
eriam quid p̃cipiat: Nam ⁊ si hoc nescit:
quomͦ seruit : aut quomͦ seruus ẽ. qui
nõ seruit: & tam̃ dominꝰ loquitur uos
amici nũ estis si feceritis quȩ p̃cipio uͦb̾:

Expanded text:
secreta sua committit? Quid est ergo quod ait, Servus nescit quid faciat dominus ejus? Verum, esto, nescit quid faciat; numquid nescit etiam quid praecipiat? Nam et si hoc nescit, quomodo servit? Aut quomodo servus est, qui non servit? Et tamen Dominus loquitur, Vos amici mei estis, si fe
Abbreviated transcription (Latin):
amici nĩ estis. si feceritis quȩ ego p̾ci¬
pio uob̃ Magna dignatio. Cum seruꝰ
bonus esse ñ possit uisi p̃cepta dũi
sui fecerit: hinc amicos suos uoluit
ut dixi ista dignatio ẽ : ut donimꝰ qͦs
nouit seruos suos. dignet᷑ dic̾e amicos
suos: Nam ut sciatis ad seruoꝵ officiũ
ꝑtinere p̃cepta sui domini facere: alio
faciendo quid dicatis ostendite Nõne
seruo obetienti ipse dicturꝰ ẽ. euge ser¬
ue bone. qm̃i in paucis fideł fuisti fupͣ
multa te coustituã: intͣ in gaudium

Expanded text:
amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Magna dignatio, cum servus bonus esse non possit nisi praecepta Domini sui fecerit, hinc amicos suos voluit i. Sed, ut dixi, ista dignatio est, ut Dominus quos novit servos suos, dignetur dicere amicos suos. Nam ut sciatis ad servorum officium pertinere praecepta sui Domini facere, alio faciendo quid dicatis ostendite. Nonne servo obedienti ipse dicturus est: Euge, serve bone, quoniam in paucis fidelis fuisti, super multa te constituam: intra in gaudium
Abbreviated transcription (Latin):
esse seruin bonum. ⁊ eum dicat iã nõ
dicam nos seruos. qr seruꝰ ueseit quid
faciat donimꝰ eiꝰ  Ita nom̃ constituit
amici: ut auferat serui Nmuno u
cedente succedat: Quid ẽ hoc. Itane
cum p̃cepta dñi focerimꝰ: serui ñ erinꝰ
Itane tunc serui ñ erimꝰ: q̃n boni feris¬
ui fuerinꝰ : & quis pot̃ contradicere ue
ritatis quȩ ait iam ñ dica uos seruos.

Expanded text:
 bonum, cum dicat, Jam non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus? Ita nomen constituit amici, ut auferat servi; non ut icedente succedat. Quid est hoc? Itane cum praecepta Domini fecerimus, servi non erimus? Itane tunc servi non erimus, quando boni servi fuerimus? Et quis contradicere potest veritati quae ait, Jam non dico
Abbreviated transcription (Latin):
sic extollit᷑ quasi hoc ipse faciat ñ dñs eiꝰ.
faciat sciamꝰ: ñ solum enĩ homines. uerũ
etiã iustos ipse fac̾ nos: ⁊ñ ipi nos: Et ut¬
ħ sciamꝰ: quis nͥ ipse facit. ñ eni sp̃m huiꝰ¬
mundi accepimꝰ. s spñi qui ex dõ ẽ: ut sei¬
auiꝰ quȩ a dõ donata st̃ nob̾ Ab ipso qͣuicqͥd
boni ẽ donatue. Ergo qe ⁊ ħ bonum est.
ab ipso utiq donatur ⁊ ut sciat᷑ a qͦ bonum
omne donet᷑: ut omnino de omnibꝰ bo

Expanded text:
sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non dominus sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non dominus faciat sciamus. Non solum enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? Vos auui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omnino de omnibus bo
Abbreviated transcription (Latin):
debat apłs cum dicebat: ħ enim accepistis
spm̃ seruitutis it̾um ĩ timore: Illũ aũ ti¬
morẽ castũ attendebat: cum dicebat No¬
li altum saꝑe: s time In illo timore qͦm
foras caritas mnittit: ẽ etiã seruitꝰ simul fo¬
ras cum ipso timore mittenda: Utriunq
enim irmx̃ apłs. hoc est ⁊ seruitutẽ ⁊ ti¬
morẽ: dicendo. ũ enim accepistũ sp̃m ser¬
ututis it̾um ĩ timore: Ad hane seruitu
ue bone intra ĩ gaudium dñi tui: sed
ille seruis ꝑtinens ad timorẽ foras a caritad¬
te mittendũ: de qͦ alibi dic̃ Seruꝰ ñ manetꝰ
ĩ cdomo ĩ et̾num: filius aũ manet ĩ et̾nũ:¬
⁊ meffabili s tam̃ uero modo serui. nõ serui
ꝑtinet seruus intrans ingaudium diũ sui:
ñ serui aũ timore foras mittendo. ad qͦm
ꝑtinet seruus ñ manens ĩ domo ĩ ęt̾num:
Ut aũ tales serui ñ serui sumꝰ: dnm̃ facere¬
scimꝰ ħ aũ seruꝰ ille nescit. qͥ nescit quid faci¬
at dominꝰ eius: ⁊ cum aliquid boni facit.

Expanded text:
tolus cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore . Illum autem timorem castum attendebat, cum dicebat: Noli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda. Utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicendo: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Ad hanc servitutve bone, intra in gaudium domini tui ; sed ille servus pertinens ad timorem foras a charitate mittendum, de quo alibi dicit: Servus non manet in domo in aeternum; filius auet ineffabili, sed tamen vero modo, servi non servi pertinet servus intrans in gaudium domini sui; non servi autem timore foras mittendo, ad quem pertinet servus non manens in domo in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, Domscimus. Hoc servus ille nescit, qui nescit quid faciat dominus ejus: et cum aliquid boni facit,
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃is enĩ earo foenũ: Quȩ s̃ añ illa frag¬
guit᷑ gͦ quedã secretiora intelligentiȩ: quȩ
multitudo ñ pot̾ caꝑe Quid gͦ restat nͥ ut
secretiora intelligentiȩ que ñ pot̾ caꝑe mu¬
titudo illis credant᷑ qui idonei st̃ ⁊ alios do¬

Expanded text:
Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragOmnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo, illis credantur qui idonei sunt et alios do
Abbreviated transcription (Latin):
uit ꝑ seqͦd ꝑ uetꝰ testam̃tũ ꝓmittebat᷑. Et
frangi uissit panes: frangendo multipli¬
eati st̃. Nichil uerius Quinq enĩ libriilli
moysi : qͣm multos libros cũ exponunt᷑
de qͦ pͥmo ppło dictũ ẽ. qͣmdui legit᷑ moy¬
ses uelam̃ supͣ corda eoꝵ positum ẽ: nos¬
dũ enim ablatum erat uelam̃ qr ñdũue
in cruce pendente conscissũ . uia gͦ ig¬
norantia ppli erat in lege: ꝓpt̾ea tempta
cio illa dnuĩ ignorantiam dnscipli d̾mon¬
s intellectorem requirunt. Nam ⁊ ipse
numerꝰ pasti ppłi ppłm significat sublege
constitutum: Cur enim qunq milia e¬
rant: nͥ qi sub lege eiant. qͦ lex qͥnq libris
moys explicat᷑: uñ ⁊ qͥnq illis porticibꝰ lan¬
guidi ꝓdebant᷑. ñ sanabant᷑. Ille aũ ibi cura¬
uit languidũ: qͥ ⁊hic turbas d̾ qͥnq panibꝰ
pauit. Nam ⁊ suꝑ faenum discumbebant.
Carnalit̾ gͦ sapiebant: ⁊ ĩ earnalibꝰ qͥ escebat

Expanded text:
vit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et vit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam multos libros, cum exponuntur, de quo primo populo dictum est, Quamdiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum positum est : nondum enim ablatum erat velamen, quia nondin cruce pendente conscissum: quia ergo ignorantia populi erat in Lege, propterea illa Domini tentatio ignorantiam discipuli demonsed intellectorem requirunt. Nam et ipse numerus pasti populi populum significabat sub lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub lege erant, quae lex quinque libris Moysi explicatur? Unde de quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille enim ibi curavit languidum, qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant. Carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant.
Abbreviated transcription (Latin):
uestita tegininibꝰ carnaliũ sac̾m̃toꝵ Sed
si ad eiꝰ metdullam ꝑueniat᷑: pascit ⁊ saci¬
at. Ferebat gͦ puer quidã quinq panes
ce duos pisces: Si q̃ramꝰ quis fũit pͥuer iste.
forte ppłs irł erat. Sensu pueriti portabat
nec mancducabat: Illa enim q̃ portabat:
clauia honerabant. aꝑta pascebant: Duo
aut̃ pisces uident᷑ nob̾ significare duas il¬
las inuct̃i testam̃to sublimes ꝑsonas. ꝗͣ un¬
gebant᷑ ad ppłm scĩficandũ ⁊ regendum:
saẽdotis ⁊ regis & ipse ĩ mist̾ium uenit
aliqñ qͥ ꝑ illas significabatur : uenit aliqñ
qui ꝑ metlullam ordei ostend̾bat᷑: ꝑ paleã
nͦ ordei oceultabat᷑:. Uenit ipse uinis utrãq
ꝑsonam in se portans: sac̃dotis ⁊ regis.
Sac̾dotis: ꝑ uictimã qͣ se ipsum obtulit
ꝓ nob̾ dõ: Regis: qr regimur ab eo.⁊ a
ꝑiunt᷑ q̃ elausa portabant᷑. Grãs illi: ĩꝑle¬

Expanded text:
vestita tegminibus carnalium sacramentorum: sed vestita tegminibus carnalium sacramentorum: sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo puer quidam quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat: sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, aperta pascebant. Duo autem pisces, videntur nobis significare duas illas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sanctificandum et regendum, sacerdotis et regis. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliquando qui per medullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur. Venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum obtulit pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; imple
Abbreviated transcription (Latin):
panei or deaceos. de duos pisces Et art
iħis: fa̾cite hontines discumbere Erat
aũ faemumn multum in loco & discubuer᷑
ferme quinq milia hominum: accepit
aut̃ dñs iħs panes. gr̾as egit: uissit. fra¬
ctis̃ paues. positi ante diseumbentos:
Nõ iam quinq panes: s qͦd adiecerat qͥ ere¬
auerat qͦd actum erat: & de piscibꝰ qͣntum
sufficiebat. Parum ẽ turbã illã fuisse saci¬
atam.⁊ etiã fragm̃ta reseder̃: & ipsa coui¬
gi uissa sunt ne ꝑirent. Et impleuer̃ .xiiͫ.
cophinos fragm̃toꝵ. Breuit̾ ut curramꝰ.
qͥnq panes intelligunt᷑ qͥnq libri moys
Merito ñ triticei s ordeacei: qr ad uetꝰ te¬
stam̃tum ꝑtinent: Nostis aũ ordeũ ita erẽ¬
tum: ut ad metdullã eiꝰ uix ꝑueniat᷑. Ue¬
stit᷑ eium eaclem medulla tegmnine palẽȩ.
& ipta palea tenax ẽ &e inherens. ut eum
labore exuat᷑. t̃ ał ẽ litt̾a uet̾is testam̃ti:

Expanded text:
panes hordeaceos et duos pisces. Et ait panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi fenum multum, et discubuerunt ferme quinque millia hominum. Accepit autem Dominus Jesus panes, gratias egit, jussit, fracti sunt panes, positi ante discumbentes. Non jam quinque panes, sed quod adjecerat, qui creaverat quod auctum erat. Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt: et ipsa colligi jussa sunt, ne perirent; et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. 5. Breviter ut curramus, quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi: merito non triticei, sed hordeacei; quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum, ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti,
Abbreviated transcription (Latin):
ignoranciȩ discipiui aliquid significauit:
apparebit gͦ. eũ ipsũ sac̾m̃tum de qͥnq
panibꝰ ceꝑit nob̾ loqui. & qͥd significet
indicare. Ibi enim iudebimꝰ : qͣre dñs in
hoc facto ignorautiam discipłi uoluit int̾¬
rogando qͦd sciebat ostendere. Nã int̾roga¬
inꝰ aliqñ qͦd nescimus: audire uolentes ut
discamus aliqñ int̾rogamꝰ qͦd scimꝰ : scire
uolentes utrum & ille sciat qͣm int̾rogamꝰ.
Utrumq hoc nouerat dñs & qͦd int̾ro¬
gabat sciebat: quid enim esset facturꝰ ip¬
se nouerat. & hoc philippum nescire sei
ebat summiht̃ Qr̃ itaq int̾rogabat: nͥ qe
illius ignorantiam demonstrabat: & ħ
quare fecerit: ut dixi post intelligemus:
Andreas ait: Est hic puer quidã: qͥ ht̃
quq panes ordeaceos. & duos puces Sed
hec quid sunt int̾ tantos : cum dixisset
philuppꝰ int̾rogatꝰ ducentoꝵ denarioꝵ pa¬
nes ñ sufficere quibꝰ tanta illa turba refi¬
ceretur: erat quidam puer portans qͥnq

Expanded text:
aliquid significavit. Apparebit ergo, cum ipsum sacramentum de quinque panibus coeperit nobis loqui, et quid significet indicare: ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat, ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus; aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus: utrumque hoc noverat Dominus; et quod interrogabat sciebat, quid enim esset facturus ipse noverat; et hoc nescire Phiebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes et duos pisces. Sed haec quid sunt inter tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque
Abbreviated transcription (Latin):
uident ⁊ credent: Addo aũ: qr forte ⁊ ĩtelle¬
xxiiꝰ qͦd illa turba ñ intellex̃. Ruere nos pa¬
sti sumꝰ : qui ad medullã ordi ꝑuenire potu¬
imꝰ: Demiq homines illi qͥ uider̃ ħ. qͥd puta¬
uler̃.: Illi inquit homines eum iudissent qͦd
fecerat signum: dicebant qr hic ẽ uere ꝓpha:

Expanded text:
vident, et credunt . Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexerit, et vere nos pasti sumus, qui ad medullam hordei pervenire potuimus. Denique homines illi qui viderunt hoc, quid putaverunt? Illi, inquit, homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant, quia hic est vere propheta.