comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sẽptena aũ ⁊ septena sic accipiunt᷑.
ut semen seruetur. De mundisu sep
tenaria intͦclucuntur: ut ⁊ sem̃ simi¬
liter seruetur: ⁊ noe de archa egredi¬
enti suꝑsit aliquid̃. qd̾ dño immolet᷑.
frgo inarticulo diei pͥmo diluculo
iam die illucescente. ingͤssus ẽ noe
in archam ⁊ filii enis: upor illius ⁊
uxores filiorum eius cum eo. Nec de¬
bet mouere aliqͦm qͦmͦ noe tot aĩalia
mnunam archam. ⁊ ꝑ unum ostium
coadunare potuerit ⁊ qm̃ qui sine
labore ⁊ ex nichilo omnia fecit : facile.
⁊ sine labore. in unum cuncta colle¬
git. Maius enim ẽ creare: qͣm aduna¬
re. Alichi aũ hoc ñ mirabilius ẽẽ ui¬
ddetur: qͣm qd ex omnibꝰ mundi par¬
tibꝰ. tot gentes. tam feras. tamq diũ
inunam eccłiam congrega¬
uit. Quod aũ ait. rupti sunt omnes
fontes abyssi magne. ⁊ cataracte celi
aꝑte sunt: hoc significare uidetur.
q ñ sol im ꝑ occultos t̾re meatus. aqͣ

Expanded text:
Septena autem, et septena sic accipiuntur, Septena autem, et septena sic accipiuntur, ut semen servetur. De mundis vero septena introducuntur, ut et semen similiter servetur; et Noe de arca egredienti supersit aliquid, quod Domino immoletur. Ergo in articulo diei, primo diluculo, die jam elucescente, ingressus est in arcam, et filii ejus, et uxor illius, et uxores filiorum ejus cum eo. Nec debet movere aliquem. quomodo Noe tot animalia in unam arcam, et per unum ostium coadunare potuerit, quoniam qui sine labore, et ex nihilo omnia fecit, facile et sine labore in unum cuncta collegit: majus est enim creare, quam adunare. Mihi autem hoc non mirabilius esse videtur, quam quod ex omnibus mundi partibus tot gentes, tam feras, tamque diviin unam Ecclesiam congregaverit. Quod autem ait: « Rupti sunt omnes fontes abyssi magnae, et cataractae coeli apertae sunt: » hoc significari videtur, quod non solum per occultos terrae meatus aqua
Abbreviated transcription (Latin):
nificari diximus: qͣmuis ⁊ alia multa
ꝑ hec intelligi ualeant. Cetera aũ que
cuncta expon̾e. Summatim gͥ breui¬
terq ponentes: ibi tm̃ uͥ necesse fu̾it.
alegorias ponamus. Sequit᷑. aũ qd
⁊ int̾ficiet omnem carnem: poneroy
fedus cum noẽ. Cui ⁊ p̾cipit ut ingre¬
iliens archam de cunctis animantibꝰ
bina ⁊bina secum tollat: simulo ⁊
escas ũn uiuere ualeant. hoc enim si
allegorice intelligatur: illud signifi¬
cat. qd sc̃a eccłia adu̾sitatum ꝓcellis.
⁊ aquis ꝑturbationum assidue con¬
cutitur ⁊ turbatur. Et et̾na dampna¬
tione ꝑeuntibꝰ peccatoribꝰ: hoc fedus
sc̃icum dño pepigerunt. ut eosñ time¬
seret. neq derelinquet. s usq ad consũ¬
mandi potest. omnis ẽ doctrina. tam
ecit gͦ noc omnia que p̾ceꝑat ei
d̾s: quiacum filiis. uxore.⁊ nu¬
ribus archam ingͤfsus: quecunq dñs
illi p̾ceꝑat. secum inuexit. De mun¬
dis uidelicet animalibꝰ septena ⁊ sep¬
tena: de iminundis aũ bina ⁊ bina.

Expanded text:
 quamvis et alia multa per haec intelligi valeant. Caetera autem quae cuncta exponere. Summatim igitur breviterque exponentes, ibi tantum, ubi necesse fuerit, allegorias ponamus. Sequitur autem qet interficiet omnem carnem, ponetque foedus cum Noe, cui et praecipit, ut ingrediens arcam, de cunctis animantibus bina et bina secum tollat, simulque et escas, unde vivere valeant. Hoc autem si allegorice intelligatur, illud significat, quod S. Ecclesia adversitatum procellis, et aquis perturbationum assidue concutitur et turbatur, et aeterna damnatione pereuntibus peccatoribus, hoc foedus sancti cum Domino pepigerunt, ut eos non timeseret, neque derelinquet, sed usque ad smandi potest, omnis est doctrina tam ecit ergo Noe omnia quae praecepit Deus. » Quia cum filiis, uxore, et mulieribus arcam ingressus, quaecunque Deus illi praeceperat, secum invexit: de mundis videlicet animalibus septena, et septena, de immundis autem bina, et bina.
Abbreviated transcription (Latin):
inunitate consistit. Cui nimirum ẽ.
corunum ⁊ anima una: unus dñs.
una fides. imum baptisma ⁊ unus d̃s
⁊ pat̾ omniũ. Queutiq adunam elo¬
riam ad unam beatitudinẽ ⁊ req̃em
tendens: unius eiusdemq denarii
mercedem consequet᷑. Ostium autẽ
qd ponitur exlatere deorsum: ille ẽ qͥ
aũ ex latere deorsum: quia ꝑ humili
sesue lateriadherens: omnibꝰ ingre¬
cdiendi p̃buit iter. Cenacula aũ ⁊rri¬
stega. siue etiam ut alia tͣnslatio ht̃.
bicamerata ⁊ tͥcamerata. id ip̃m signi¬

Expanded text:
in unitate consistit, cui nimirum est in unitate consistit, cui nimirum est cor unum, et anima una: « Unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus, et pater omnium ; » qui utique ad unam gloriam, et unam beatitudinem, et requiem tendens, unius ejusdemque denarii mercedem consequitur. Ostium autem, quod ponitur ex latere deorsum, ille est, qautem ex latere deorsum, quia per humannsae suae lateri adhaerens, omnibus ingrediendi praebuit iter. Coenacula autem, et tristegia, sive etiam, ut alia translatio habet, bicamerata, et tricamerata, quamvi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s mittitur: ⁊ ꝑ iubeleum annum
ꝓpͥis dñis hereditas restituitur ⁊ insuꝑ
⁊ dauid quinquagesimo psalmo
archa cliuiditur. he sunt enim ma¬
xime ⁊ pͥncipales cause: quibꝰ eccłie
longitudo ⁊ latitudo cresere ⁊ clilataᷤ
Est enim ⁊ altitudo eccłie. tͥginta cu¬
bitorum: qm̃ ad hanc sue plenitudi¬
sese eccłia ꝑuenire glorietur: in qua
ꝑfecti hominis saluator nrͣ mon¬
strauit indicium.
enestram in archa facies: ⁊ in
cubito consummabis summi¬
tatem enis.Ostium aũ arche pones
ex latere deorsum:cenacula ⁊ triste¬
ga facies in ea. Qd enim ꝑfenestram
nisi doctores ⁊ apłos intelligimus: qui
seam eccłiam illuminantes. a dño au¬
dire meruerunt. uos estis lux mundi:
Omnis enudomus nisi fenestras ha¬
buerit: obscura ẽ.⁊ sine lumine. Me¬
rito gͥ apłi fenestre dicuntur: ꝑ quos
celestis sapientie ⁊ doctrine claritatis.
nob̃ lum̃ illuxit. In cubito gͦ consum¬
matur eccłia: quia eius omnis ꝑfectio.

Expanded text:
s sanctus mittitur, et per jubilaeum annum propriis dominis haereditas restituitur, insuper et David quinquagesimo psalmo arca dividitur. Hae sunt enim maximae et principales causae, quibus Ecclesiae longitudo, et latitudo crescit et dilatatur. Est autem et altitudo Ecclesiae triginta cubitorum, quoniam ad hanc plenitudisese Ecclesia pervenire glorietur, in qua perfecti hominis Salvator noster monstravit indicium. « Fenestram in arca facies, et in cubito consummabis summitatem ejus. Ostium autem arcae pones ex latere deorsum, caenacula, et tristegia facies in ea. » Quid enim per fenestram, nisi doctores et apostolos intelligimus, qui sanctam Ecclesiam illuminantes, a Domino audire meruerunt: « Vos estis lux mundi . » Omnis enim domus nisi fenestras habuerit, obscura est, et sine lumine. Merito ergo apostoli fenestrae dicuntur, per quos coelestis sapientiae, et doctrinae claritatis nobis lumen illuxit. In cubito vero consummatur Ecclesia, quia omnis ejus perfectio
Abbreviated transcription (Latin):
comedere ñ ẽ peccatum. Quedam tñ
quia sunt nociua: quedam u̾o qͥa
scandalum generant: quedam quia
sunt fastidiosa ⁊ insuauia: incibum¬
n̾ec ab ip̃is catholicis recipiuntur. usꝰ
qͦ multa respuit: que si sum̃entur
ñ eẽt pecẽm Beatui enim ioħes locusta
comalit: que nec ip̃is gentibꝰ sunt ĩ
usu. sd̃ aũ ait. excepto qd̃ carnem cũ
sanguine ñ comedetis: magis ad figu¬
ram qͣm ad litteram attinet. Nullu
ip̃is apłis sanguis int̾dicitu.: nͥ ne
iudeis ad fidem uenientibꝰ scandalũ
fieret. Uñ ⁊ apł̃s ait. se magis nolle ma

Expanded text:
comedere, non est peccatum. Quaedam tamen comedere, non est peccatum. Quaedam tamen quia sunt nociva, quaedam vero, quae scandalum generant; quaedam quia sunt fastidiosa, vel insuavia, in cibum ab ipsis catholicis non recipiuntur. Usus quoque multa respuit, quae si sumerentur, non esset peccatum. Beatus enim Joannes locustas comedit, quae nec ipsis gentibus sunt in usu. Quod autem ait: « Excepto, quod carnem cum sanguine non comedetis, » magis ad figuram, quam ad litteram attinet. Nullumipsis apostolis interdicitur, nisi ne Judaeis ad fidem venientibus scandalum fieret . Un
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uiuit. erit uob̃ incibum: quasi ole¬
ra uirentia tͣdidi uob̃ omnia: excep¬
to qd̾ carnem cum sanguine ñ come¬
detis. Sicut enim suꝑius maledictio
ꝑditionem: ita ⁊ hic benedictio mul¬
tiplicationem significat. Que bñdistio
tm̃ ualuit: ut usq hodie uͥq effica¬
citer oꝑetur. s̃ quid ẽ qd̾ hominẽ
ñ timeat ÷ cui uultus hominis t̾ribi¬
lis ñ appareat: Quid tam ferox. tamq
indomitum ⁊ qd̃ humano ingenio
aut ñ uincatur. aut ñ dometur:
Qd si allegorice intelligitur. crescunt
cotiodie sc̃i. ⁊ ñ solum hominibꝰ. uerũ
etiam ip̃is demonibꝰ sunt timori.
Et quia omne qd moritur ⁊ iuuit
dabitur nob̃ incibum. ⁊ quasi olera
uirentia nob̃ traduntur: erubescant
qui carnes comedere int̾dicunt.⁊ ip̃i qͥa
infirmi sũt olera manducent. Om̃ia
dis: coinquinatis aũ ⁊ infidelibꝰ nicħ̾
ẽ mundum. Sicut enim omnes gen¬
tes ad fidei gr̃am susciꝑe. scdm qd̃¬
petro ostensum ẽ: ita ⁊ omnem cibũ

Expanded text:
 erit vobis in cibum: quasi olera virentia tradidi vobis omnia, excepto, quod carnem cum sanguine non comedetis. » Sicut enim superius maledictio perditionem, ita et hic benedictio multiplicationem significat; quae benedictio tantum valuit, ut usque hodie ubique efficaciter operetur. Sed quid est, quod hominem non timeat, cui vultus hominis terribilis non appareat? Quid tam ferox, tamque indomitum, quod humano ingenio aut non vincatur aut non dometur? Quod si allegorice intelligatur, crescunt quotidie sancti, et non solum hominibus, verum etiam ipsis daemonibus sunt terrori. Et quia omne quod movetur, et vivit, datur nobis in cibum et quasi olera virentia nobis traduntur, erubescant qui nobis carnes comedere interdicunt, et ipsi, quia infirmi sunt, olera manducent. « Omnidis; coinquinatis autem et infidelibus nihil est mundum . » Sicut enim omnes gentes fidei gratiam suscipere o ostensum est , ita et omnem cibum
Abbreviated transcription (Latin):
mentem u̾ba mea: Tales enum si qua
rant: qui talem ⁊ ⁊ trem reliquerĩt.
Sponte recleunt: pacem ⁊ oliuam ore
ferunt. Quid enim aliud ẽ oliuam
ore ferre ⁊ nͥ pacem ostenclere uerbis:
ẽe credatur. hoc ñ agit coruus. ⁊ hoc
dedignatur fac̾e hereticus. hoc suꝑbi
ab eccł̃ia excominunicati agere con¬
tempnunt. S quid ẽ qd pꝰt terciam
missionem iam acl archam colum

Expanded text:
mentem verba mea? » Tales enim, si quatant, qui talem matrem reliquerunt; sponte redeunt, pacem, et olivam ore ferunt. Quid enim aliud est olivam ore ferre, nisi pacem ostendere verbis? esse credatur. Hoc non agit corvus, hoc dedignatur facere haereticus, hoc superbi ab Ecclesia excommunicati facere contemnunt. Sed quid est, quod post tertiam missionem jam ad arc
Abbreviated transcription (Latin):
co ẽ maledicere: hoc ẽ ꝑeutere uel dis¬
ꝑdere. hoc aũcur fiat: annecti. Sen¬
sus enim ⁊ cogitatio hominis ꝓna ft̃
admalum: ip̃aqͦ humana natura
ꝑ se fragilis ⁊ miserabilis. nͥ dei auxi¬
lio ꝓtegatur: facile labitur in pecca¬
tum. Uñ digna ẽẽ uidetur: cui miscdia
magis ħ ignorantia fac̃. qm sensu ce co
frigus ⁊ estus. estas ⁊ hyems. nox
⁊ dies. ñ requiessent. Qmbreuiter ⁊ pul¬
chre omnem temporum uariationẽ
posuit: ut nob̃ ⁊ spem daret quiete
uite : ⁊ timorem diluuii auferret:¬

Expanded text:
cere? Hoc est percutere, vel disperdere. Hoc autem cur fiat, adnectitur. « Sensus enim et cogitatio hominis prona sunt ad malum; » ipsaque humana natura per se fragilis, et miserabilis, nisi Dei auxilio protegatur, facile labitur in peccatum, unde digna esse videtur, cui misericordia magis hoc ignorantia facit, quam sensu et cofrigus et aestus, aestas et hyems, nox et dies, non requiescent. » Quam breviter et pulchre omnem temporum varietatem posuit, ut nobis et spem daret quietae vitae, et timorem diluvii auferret
Abbreviated transcription (Latin):
bitorũ u̾o ẽ. longitudo arche: quia a
pͥncipio pͥme etatis usq adultime
etatu finem. recłde lx tenditur iongi¬
tudo. Trecentinamq cumitidex qͥnqͥge¬
nas faciunt: ꝑ quas sex etates intelli¬
gimus. Quarũ pͥma ẽ ab adam usq
ad noe. Secunda anoe: usq ad abra¬
ham. Tercia ab abraham: usq ad mo¬
ysen. Quarta a moyse: usq ad dauid.
Quinta a cdauid. usq ad xp̃m. Sexta
axp̃o: usq ad finem seculi. Has aũ ille
sex ydrie significabant: qͣrum aquã
longiudo: qͣnta est huius uite dimen¬
sio. Merito aũ latitudo qͥnquaginta
cubitorum ẽẽ ꝑhibetur: ut uniciuq
etat i equalisinueniatur. Tanta ẽ enĩ
eccł̃ie latitudo: qͣntum ẽ ⁊ spatium
mundi. Uñ ⁊ dominꝰ apłis p̃cipit dicens.
Ite mnunũsum mundum: p̃dicate
euangelium omnitreature. Et quia

Expanded text:
 est longitudo arcae, quia a principio primae aetatis usque ad ultimae aetatis finem Ecclesiae extenditur longitudo. Trecenti namque cubiti sex quinquagenas faciunt, per quas sex aetates intelligimus; quarum prima est ab Adam usque ad Noe; secunda a Noe usque ad Abraham; tertia ab Abraham usque ad Moysen: quarta a Moyse usque ad David: quinta a David usque ad Christum; sexta a Christo usque ad finem saeculi. Has autem illae sex hydriae significabant, quarum aquas longitudo, quanta est hujus vitae dimensio. Merito autem latitudo quinquaginta cubitorum esse perhibetur, ut unicuique aetati aequalis inveniatur. Tanta enim est Ecclesiae latitudo, quantum est et spatium mundi. Unde et Dominus apostolis praecepit, dicens: « Ite in universum mundum, praedicate Evangelium omni creaturae . » Et quia
Abbreviated transcription (Latin):
t ait dominꝰ ad cham. Ubi ẽ ab el
fr̃ tuus: Qui respondit. Nescio.
Nunquid custos fr̃is mei sum ego: dnx̃q¬
bs ad eñ. Quud fecisti: Uox sanguinis
frĩs turclamat adme de t̾ra. Nunc gͦ
maledictus eris suꝑ t̾ram. que aꝑuit

Expanded text:
t ait Dominus ad Cain: Ubi est Abel frater tuus? Qui respondit: Nescio: Numquid custos fratris mei sum ego? Dixitque ad eum: Quid fecisti? vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Nunc igitur maledictus er
Abbreviated transcription (Latin):
n antium: adduxit sp̃m suꝑ t̾ram:
⁊ imminute sunt aque. D̃s enim qͥ
nunqͣm obliuiscitur: tunc recorda
intellig̾e possumus. Siquis aũ mirabi¬
tur uͥ tanta aqͣrum mundatio redie¬
rit: cogitet pͥus un exierit. Qd quidem
utrumq cognoscere. difficile ẽ. Sc̃ptũ¬
tñ ẽ. qd̾ dñi suꝑ maria fundauit t̾rã:
⁊ suꝑ flumina p̾parauit eam. Itemq
fiat firmam̃tum in medio aqͣrum:
⁊ diuidat aquas ab aquis. Multe gͥ
sunt aque: siguidẽ in eis ⁊ celum con¬
tinet᷑ ⁊ terra.
Umq tͣnͣsissent quadraginta
dies: aꝑiens noe fenestram ar¬

Expanded text:
 adduxit spiritum super terram, et imminutae sunt aquae. » Deus enim, qui nunquam obliviscitur, tunc recordarintelligere possumus. Si quis autem mirabitur, ubi tanta aquarum inundatio redierit, cogitet prius, unde exierit; quod quidem utrumque cognoscere difficile est. Scriptu « Dominus super maria fundavit terram, et super flumina praeparavit eam . » Itemque: « Fiat firmamentum in medio aquarum, et dividat aquas ab aquis . » Multae igitur sunt aquae, siquidem in eis et coelum continetur et terra. « Cumque transissent quadraginta dies, a
Abbreviated transcription (Latin):
to dicatur ẽẽ corrupta. Omnisqi ippe
caro hoc in loco ncħ al ⁊ telligitur:
nisi omnis homo. Merito tñ o ĩ ia ꝑ¬
dunt᷑ in homine: quecu q facta st̃
ut omnis caro fimatur Et simulcu n
t̾ra disꝑdantur homines ⁊ eaque

Expanded text:
to dicatur esse corrupta. Omnis quippe caro in hoc loco nihil aliud intelligitur, nisi omnis homo. Merito tamen omnia perduntur cum homine, quaecunque facta sunt ut omnis caro finiatur, et simul cum terra disperdantur homines, et e
Abbreviated transcription (Latin):
delebo inquit hominem qͦm creaui
a facie t̾re : ab homine usq ad aĩantia¬
a reptili usq ad uolucres celi. Penitet
enim me fecisse cos .U. dens inquit
ãs hominẽ quem adsuam imagi¬
mantia.⁊ queque huic uite neceffaria
lum ẽẽ e nũsum. sese de h i nsere¬
atione ⁊ si penitere nequeat: t̃n peni¬
tere dicit. Deus enin.iec pa tere nͨ
aolere: iet irasc ps test. Tam̃ eum ce¬
penitentis. ⁊ dolentis ⁊ irascentis opꝰ
agit ⁊ per itere ⁊ dolere ⁊ irasci dr:
qͣmuis ip̃e in llam commutationẽ
recipiat: cuius utiq natura. penitꝰ¬
immutabilis ẽ. Cum gͥ dicit. penitet
me fecisse hominẽ: tale ẽ acsi dic̾et.
quia mea p̃cepta tͣnsgͤssus ẽ ħo. talem
me erga eum exibebo:acsime penitu¬
isset fecisse hominẽ. Qd̾ enim fecisse
penitet: ħ delere placet. Sic gͥ qͦtienᷤ
de deo loquimur: uel eum loqͤntem
intͦducimus: quia aliter de eo loqui
ñ possumus. humanis utimur u̾bis.
humanisq affectionibꝰ. Sẽquitur.

Expanded text:
 hominem, quem creavi, a facie terrae; ab homine usque ad animantia, reptili usque ad volucres coeli: poenitet enim me fecisse eos. » Videns, inquit, Deus hominem, quem ad suam imagiimantia, et quaeque huic vitae 17 necessaria lum esse conversum, sese de hominis creatione et si poenitere nequeat poenitere dicit. Deus enim non poenitere, nec dolere, nec irasci potest; tamen cum poenitentis, et dolentis, et irascentis opus agit, et poenitere, et dolere, et irasci dicitur; quamvis ipse in se nullam commutationem recipiat, cujus utique natura incommutabilis est. Cum enim dicit: « Poenitet me fecisse hominem, » tale est, ac si diceret: Quia mea praecepta transgressus est homo, talem me erga eum exhibebo, ac si me poenituisset fecisse hominem. Quod enim fecisse poenitet, hoc delere placet. Ergo quoties de Deo loquimur, et eum loquentem introducimus, quia aliter de eo loqui non possumus, humanis utimur verbis, humanisque affectionibus. Sequitur: «
Abbreviated transcription (Latin):
omne enim aminal rationale ⁊mor¬
tale. cuiuscunq sexus. cumiscunq na¬
ture. siue menbrorũ num̃o. siue corpo¬
ris qͣntitate. aut crescat aut minuat᷑.
homo ẽ. ñ ex alia qͣm ex adam stirpe
descendens. Et istiquidem sunt poten¬
tes: a seculo uiri famosi.
idens aũ d̃s qd̃ multa malicia

Expanded text:
rationale et morale « utriusque sexus, cujuscunque naturae, sive membrorum numero, sive corporis quantitate aut crescit, aut minuitur: homo enim non ex alia quam ex Adam stirpe descendens; « et isti » quidem « sunt potentes a saeculo viri famosi. » « Videns autem Deus quod multa malitia
Abbreviated transcription (Latin):
adnoe. finis uniu̾se carnis uenit co¬
ram me. Repleta ẽ t̾ra iniquitate eoꝵ:
⁊ ego disꝑdam eos cum t̾ra. Fuit in¬
quit noe uiriustus atq ꝑ fectus: ñ
qͣntum ad iusticiam ⁊ ꝑfectionem
consummatam.s in gen̾ationibꝰ su
is:id÷ in illa hominum gn̾atione ne¬
mo tunc temporis tam ꝑfectus fut.
S quid aliud ẽ ambulare cui deo.
nisi łm sequi: ⁊ eius custodire p̾cepta᷑:

Expanded text:
Noe: finis universae carnis venit coram me, repleta est terra iniquitate eorum, et ego disperdam eos cum terra. » Fuit, inquit, Noe vir justus atque perfectus: non quantum ad justitiam, et perfectionem consummatam, sed in generationibus suis; in illa hominum generatione nemo tunc temporis tam perfectus fuit. Sed quid aliud est, ambulare cum Deo, nisi Deum sequi,
Abbreviated transcription (Latin):
die creatos ẽẽ dicit. Siquidem inuno
creati st̃ ambo: atq uno nomine uoca¬
ti sunt adam.Simul enim cumadã
adam ⁊ inadam creata ẽ. Et quia illa
costa pars erat adam. totus aũ ille ħo
uocatus ẽ adam: m̃ito ⁊ illa costa ĩmo
inuocau̾it ⁊ eiq seruierit. De matus¬
salam u̾o libriscͥptorum uitio corrup
ti. tm̃ errorem genuerunt: ut multi
eum pꝰt diluiium uixisse contende¬
rent: cum manifestum sit solummͦ
octo animas in archa ẽẽ saluatas. Iuiꝰ
gͦ difficillime questionis. hec facillima
erit solutio: ut in eius annorum nu¬
mero. libros dicamus ẽẽ corruptos.

Expanded text:
die creatos esse dicit; siquidem in uno die creatos esse dicit; siquidem in uno creati sunt ambo, atque uno nomine vocati, scilicet Adam. Simul enim cum AdamAdam, et in Adam creata est, et quia illa costa pars erat Adam, totus autem homo ille vocatus est Adam, merito et illa costa, imo invocaverit, eique servierit. De Mathusalem vero libri scriptorum vitio corrupti tantum errorem genuerunt, ut multi eum post diluvium vixisse contenderint, cum manifestum sit solummodo quinque animas in arca fuisse salvatas. Illius igitur difficillimae quaestionis haec facillime erit solutio, ut in ejus annorum numero libros dicamus esse corruptos.
Abbreviated transcription (Latin):
tasse ẽ septuplum. qd̃ ẽ septuagies
septies: qm̃ uterq numerus ꝑ fectionẽ
significat. Si u̾o maiorem penam de
lamech. qͣm de chain sumptam. uel
sumendam ẽẽ intelligamus: ideoq
fieri arbitramur. quia saltem exem¬
plo dampnationis chain. lamech
deterreri debuit: ne homicidium ꝑpe¬
traret. Audierat enim iam cham ꝓpt̾
fratudium. dei indignationem ⁊ nrã
incurrisse: audierat fortasse. ⁊ eum di¬
uinitus fuisse signatum: ne quilibet
contͣ clei p̃ceptum eum occidere p̾sũp¬
sisset. Multum gͥ peccauit: quem nec
signum impositum. nec exemplum
dampnationis. nec uox dei minantiᷤ
⁊ contͣdicentis ab homicidio compescẽ
militudinem dei fecit illum. masculũ
⁊ feminam creauit eos. Et bñdix̃ illis ⁊ uo¬
cauitq nom̃ eorũ acdam: in die qua tre¬
atisunt. hic inquit ẽ liber generatiõis
adam: in quo qualit̾ sit gn̾atus ⁊ cre¬
atus plenissime continetur. Et ne adã¬
senior fortasse qͣm eua putetur: uno

Expanded text:
 septuplum, quod est septuagies, quoniam uterque numerus perfectionem significat. Si vero majorem poenam de Lamech, quam de Cain sumptam, vel sumendam esse intelligamus, ideo fieri arbitramur, quia saltem exemplo damnationis Cain Lamech deterreri debuit, ne homicidium perpetraret. Audierat enim jam Cain propter fratricidium Dei indignationem et iram incurrisse; audierat fortasse et eum divinitus fuisse signatum, ne quilibet contra Dei praeceptum eum occidere praesumeret. Multum ergo peccavit, quem nec signum impositum, nec exemplum damnationis, nec vox Dei minantis et contradicentis ab homicidio compesceremilitudinem fecit illum: masculum et feminam creavit eos, et benedixit illis, vocavitque nomen eorum Adam in die qua creati sunt. » Hic, inquit, est liber generationis Adam, in quo 16 qualiter sit generatus et creatus plenissime continetur. Et ne senior Adam fortasse quam Eva esse putetur, una
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe filius fuit cham: de quo chana¬
nei ⁊ ethei.⁊ iebusei. ⁊ euei. ⁊ amorrei.
nati sunt: ⁊ ceti qui t̾ram ꝓmissioĩt
habitantes. dei ppło restiterunt. Quoꝵ
israhelite alios ꝑemerunt: alios
seruituti subiecerunt. ut compleret᷑
illud qd̃ dictum fu̾at. seruus seruoꝵ.
erit fr̃ibꝰ sus.Uñ ñcham. s chanaam
maledicitur: aquo he gentes ori¬
ginem ducunt. Int̾p̾tatur aũ chana¬
am negotiator: ꝑ quem iudeos in¬
telligimus : qui qm̃ dñmsuum tri¬
ginta argenteis negotiati sunt:nul¬
lagens ẽ cui seruitute ñ seruiant. Ut
ñ solum serui.s ⁊ seruorum serui.
m̃ito dicantur. Seqͥtur. Benedictus
Gene

Expanded text:
m, de quo Chananaei, et Ethei, et Jebusaei, et Evaei, et Amorrhaei nati sunt, et caeteri, qui terram promissionis inhabitantes Dei populo restiterunt; quorum Israelitae alios peremerunt, alios servituti subjecerunt, ut compleretur illud, quod dictum fuerat, « Servus servorum erit fratribus suis. » Unde non Cham, sed Chanaan maledicitur, a quo hae gentes originem ducunt. Interpretatur autem Chanaan negotiator, per quem Judaeos intelligimus, qui quoniam Dominum suum triginta argenteis negotiati sunt, nulla gens est cui servitute non serviant, et non solum servi, sed servorum servi merito dicantur. Sequitur: « Dixitque: Bene
Abbreviated transcription (Latin):
inebriatus ẽ: ⁊ nudatus in tab̾naculo
suo. Quem cham uidit ⁊ irrisit: fr̾ibꝰ¬
q nunciauit. Sni accepto pallio pa¬
trem oꝑuerunt: enisq uerenda nos
uiderunt. Uñ ⁊ apatre isti benedicuN:
ille uͦ maledictiom subicitur ⁊ ser¬

Expanded text:
inebriatus est, et nudatus jacuit in tabernaculo inebriatus est, et nudatus jacuit in tabernaculo suo; quem Cham vidit, et irrisit, fratribusque nuntiavit, qui, accepto pallio, patrem operuerunt, et verenda patris non viderunt; unde et a patre isti benedicuntur, ille vero maledictioni subjicitur et ser
Abbreviated transcription (Latin):
ec qͦ dixit ds̃ ad noe. ⁊ ad filios
eius. Ecce ego statuam pastum
meum nob̃cum: ⁊ cum semine ur̃o pꝰt
uos. hoc enim pactum posuit d̃s noe.¬
⁊ cunctic ammantibꝰ t̾re: ut ulterius
ñ inducat aquas diluun suꝑ t̾ram.
Qdite firmius credatur: ⁊ nuuatenꝰ
dubitetur. posuit insuꝑ ⁊ signum
qͦd inter dm̃ & hominem omni tempore
maneat in testimonium. Arcum ui¬
delicet ⁊ quem ⁊ d̾s intuens sui fecłis
recordetur: ⁊ homo cum uidit cogno¬
scens łm s̃i immemorem sui. omni
expulso timore. tanti testimonii illu¬
stratione consoletur. Et quia ꝑ aqͣm
pͥus iudicatus ẽ mundus: it̾um autẽ
ꝑ ignem ẽ iudicandus. ideo duo pͥn.¬
cipales colores in arcu apparent. uir¬
disscilicet ⁊ rubens. Et̃ uiridis quidẽ
aqͣm: rubens ũo ignem protendit.
nant gͥ filii noe
qui egesi sunt de archa. sem.
cham. ⁊ iafeth: ex quibꝰ disseminatũ
ẽ omne hominumgenus. Deinde seqͥ¬
tur qd̾ noe plantau̾it uineam.⁊ bibers

Expanded text:
 dixit Deus ad Noe, et ad filios ejus: Ecce ego statuam pactum meum vobiscum, et cum semine vestro post vos. » Hoc enim pactum posuit Deus cum Noe, cunctisque animantibus, ut ulterius non inducat aquas diluvii super terram. Quod ut firmum credatur, et nullatenus dubitetur, posuit insuper et signum quod inter Deum et hominem omni tempore maneat in testimonium, arcum videlicet, quem et Deus intuens sui foederis recordetur, et homo cum viderit, cognoscens Deum non immemorem sui, omni expulso timore, tanti testimonii illustratione consoletur. Et quia prius per aquam judicatus 21 est mundus, iterum autem per ignem est judicandus; ideo duo principales colores in arcu apparent, viridis scilicet, et rubeus; et viridis quidem aquam, rubeus vero ignem praetendit. « Erant igitur filii Noe, qui egressi sunt de arca, Sem, Cham et Japhet, ex quibus disseminatum est omne humanum genus. » Deinde sequitur quod Noe plantavit vineam, et bibens
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filios ꝓcreassent uidẽtes filii dei filiaᷤᷤ
uxores exii mnibꝰ quas elegerant. hoc
aũm soco ꝑiculose q udam errantes.
UA ingelos uel demones filios dei dici¬
⁊ itauerunt. qui mulierũ specie de¬
lectati. a t̾ras descendent ⁊ ⁊ qd̾ dictu
dicunt. Nos aĩ filios lei filios seth in¬
tel gimus uorum pͥmus ẽ enos. de
I scͥptum ẽ. quia cepit inuocare no¬
men dñ. Sunt enn. filii der: qui dei
fa ain uoluntatem. Hominum u̾o
⁊e exrate su it. icce it̾um mulieres fi
tu is ausari ine. Quienim deo
buera it gignere filios: mulierum
pulcͥt d ne iuecti. gigantes gen̾ant
rant ꝓͥ en : qͦtienscunq fil abꝰ hõim.¬

Expanded text:
creassent, videntes filii Dei filias uxores ex omnibus, quas elegerant. » Hoc autem in loco periculose quidam errantes, vel angelos, vel daemones filios Dei putaverunt, qui mulierum specie delectati ad terram descenderent, et quod dictu dicunt. Nos autem filios Dei, filios Seth intelligimus, quorum primus est Enoch, de quo scriptum est, quia coepit invocare nomen Domini. Sunt filii Dfaciunt voluntatem; hominum vero pe ortae sunt. Ecce iterum mulieres fiunt viris causa ruinae: Qui enim Deo debuerant gignere filios, mulierum pulchritudine illecti, gigantes generantrant prolem, quotiescunque filiabus hom
Abbreviated transcription (Latin):
quasi insamens ⁊ melancolico simi¬
lis ad misccłiam omnes ꝓuocabat. ¶s
enim eum occidere uellet. qui ip̃a mor¬
te deteriora pati uidebatur. Iudeis
qͦ circumcisionis signum a dño datũ
ẽ: quo a cunctis gentibꝰ discernuntur.
Et quia cunctis gentibꝰ subdui sunt:
dñi: habitauit in t̾ra ꝓfugut
adorientalem plagam eden. Afaue
namq dñi egreditur: qui enis mise¬
ricordie respectum ñ meretur. Qd̃ b̃n

Expanded text:
quasi insaniens, et melancholico simiquasi insaniens, et melancholico similis, ad miseriam sui homines provocabat. Quis enim occidere vellet, qui ipsa morte deteriora pati videbatur. Judaeis quoque circumcisionis signum a Domino datum est, quo a cunctis gentibus discernuntur, et qui cunctis gentibus subditi sunt, Domini habitavit in terra profugus ad orientalem plagam Edem. » A facie namque Domini egreditur, qui ejus misericordiae respectum non meretur. Quod bene
Abbreviated transcription (Latin):
longam cham ꝓfr̃icidio penitentiã
ag̃et: ta. idem ut fertur septima gn̾a¬
tione a lai nech ittẽ.infisẽ Sic gͥ sep¬
tem uindictas lamech in eo ꝑsoluit:
xim morte int̾cedente ab omnibꝰ an¬
gustiis eum lib̾auit ÷ quas usq ad id
Enchai peccau̾it: ideoq maiori
pena dignus habeatur. Sc̃iebat
enim lamech iam cham ꝓpt̾ homi¬
cidium fuisse dampnatum: cham
u̾o nullum añ se ꝓ tali causa damp¬
natum audierat. Hunc gͥ uł pena
chain corrigere potuit: cham u̾o nul¬
lum quo instrueretur exemplum
p̃cessit. Et sicut in euangelio łr. seruꝰ
sciens uoluntatẽ dñi sui ⁊ ñ faciens.
digna plagis uapulabit multis. Ne¬
sciens u̾o ⁊ ñ faciens: uapulabit pa¬
cis. Aichil aũ aliud ẽ septuplum pu¬
nietur: nisi omnino habundanter
⁊ ualde punretur
osuitq dominꝰ signum in cha¬
in:ut ñ eum int̾fic̾et omnis
quiinuenisset eum. hoc aũ signum.
menbrorum tremor fuisse dr: quia

Expanded text:
longe Cain pro fratricidio poenitentiam longe Cain pro fratricidio poenitentiam ageret. tandem, ut fertur, septima generatione a Lamech interemptus est. Sic ergo septem vindictas Lamech in eo persolvit, dum, morte intercedente, ab omnibus angustiis eum liberavit, quas usque ad idquam Cain peccaverit, ideoque majori poena dignus habeatur; sciebat enim Lamech jam Cain propter homicidium fuisse damnatum; Cain vero nullum ante se pro tali causa damnatum audierat; hunc ergo vel poena Cain corrigere potuit, Cain vero nullum, quo instrueretur, exemplum praecessit; et sicut in Evangelio dicitur: « Servus sciens voluntatem domini sui, et non faciens digna, plagis vapulabit multis; nesciens vero, et non faciens, vapulabit paucis . » Nihil autem aliud est septuplum punietur, nisi omnino abundanter, et valde punietur. « Posuitque Dominus signum in Cain, ut non eum interficeret omnis qui invenisset eum. » Hoc autem signum membrorum tremor fuisse dicitur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑegͥnationis. uagus uͥq ⁊ p igus ero
⁊ ñ solum celestia. ueru n iec t̾rena.
sine timore ⁊ t̾sticia pot̾̃o possidere. hec
qͦ iudeis conueniunt ÷ i ab heredi¬
tate expulsi. uͥq uagi ⁊ ꝓfugi. quia se
diuina facie illustrari ñ sentiunt:
ab omnibꝰ occidi ꝑtimescunt. Qd̃
iam fortasse eis accidisset: nisi his
ꝓ eis exoraret. dicens. Ne occidas eos:
ne qͣndo obluuscantur ppłi mei.
dominꝰ. Ne quaqͣm ita fiet:
s omnis qui occicłit cham. septuplũ
pumietur. Alia tͣnslatio habet: sep¬
tem uindictas ꝑsoluet. Qđ quidem
planiuis intelligitur. Hoc asi tale ẽ:¬
acsi dicẽt. Nequaqͣm ita fiet ut tu
uis: ñ morieris mͦ: neq omnis qui
te inuenerit occidet te: in longum
seruab̾is ⁊ ad septimam generationẽ
ꝑuenies. qui te occidit septem in te
undictas ꝑsoluet. idr̃ de plena ⁊ inte¬
gra tͥbulatione ⁊ angustia te lib̾abit.
Septenariꝰuamq numerus ꝑfectio¬
nem designat. Hoc gͥ septenario. dũ

Expanded text:
egrinationis vagus ubique et profugus ero, et non solum coelestia, verum etiam nec terrena sine timore et tristitia potero possidere. Haec quoque Judaeis conveniunt, qui ab haereditate expulsi, ubique vagi et profugi, quia se divina facie illustrari non sentiunt, ab omnibus occidi pertimescunt. Quod jam forte eis accidisset, nisi is, r pro eis oraret, dicens: « Ne occidas eos, nequando obliviscantur populi mei . Dominus: Nequaquam ita fiet; sed omnis qui occiderit Cain septuplum punietur. » Alia translatio habet: Septem vindictas persolvet, quod quidem planius intelligitur. Hoc autem tale ac si diceret: Nequaquam ita fiet, ut tu vis: 15 non morieris modo, neque omnis, qui te invenerit, occidet te, in longum servaberis, ad septimam generationem pervenies; qui te occiderit, septem in te vindictas persolvet, id est de plena et integra tribulatione te liberabit. Septenarius namque numerus perfectionem designat. Hoc ergo septenario dum
Abbreviated transcription (Latin):
calcaneo eus. quia nͥ recte incedat.⁊
in bomi oꝑis itinere firmit̃ gͣdiatur:
mox eam inuadit.⁊ quasi titubantẽ
lupplantare ⁊ deicere nititur.
ulieri qͦ dixit.
Multiplicabo erumpnas tuas.
⁊ conceptus tuos. In dolore paries filioᷤ
S⁊ sub uiri potestate eris: ⁊ ip̃e dñabit᷑
tui. Hec aũ iuxta litteram intellesta:
expositiõe ñ indigent. Fccd̃ie u̾o erum¬
pnas multiplicatas fuisse cognoscis: si
scõrum carceres. uincula. ⁊ flagella.
aliosq diu̾sos eruciatus recorderis.
Qd̾ ũo eiꝰ conceptus sint multiplica¬
ti: ꝓpħa testatur dicens. Letare sterił¬
ñ parturis. quia multi filii deserte.
magis qͣm eius que ht̃ iuirum. Parit
aũ indolore: sicut ip̃e dominꝰ ait.
Mulier cum parit. tͥsticiam ht. Est aũ
sub uiri potestate: quia nemo nͥ xp̃c

Expanded text:
calcaneo ejus, quia nisi recte incedat, et calcaneo ejus, quia nisi recte incedat, et in boni operis itinere firmiter gradiatur, mox eam invadit, et quasi 13 titubantem supplantare et dejicere nititur. « Mulieri quoque dixit: Multiplicabo aerumnas tuas, et conceptus tuos, in dolore paries filios, et sub tui. » Haec autem juxta litteram intellecta, expositione non indigent. Ecclesiae vero aerumnas multiplicatas fuisse cognosces, si sanctorum carceres, vincula, et flagella, aliosque diversos cruciatus recorderis. Quod vero conceptus ejus sint multiplicati, propheta testatur, dicens: « Laetare, sterinon parturis, quia multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum . » Parit autem in dolore, sicut ipse Dominus ait: « Mulier cum parit tristitiam habet. » Est autem sub viri potestate, quia nemo nisi C
Abbreviated transcription (Latin):
Ii imicitias ponam inter te ⁊ mulie¬
rem: ⁊ sem̃ tuum.⁊ sem̃ illius. Ipsa
cor ce iut tuum: ⁊ tu insidiab̃is
calcaneo eius. Non solum enim ma¬
lignus sp̃s qui ꝑ serpentem significa¬
batur: uerum etiam ip̃e serpens p̾
cunctis tre animantibꝰ ab omnibꝰ
maledicitur: ⁊ odio habetur. Gradi¬
tur aũ suꝑ pectus suum hostis anti¬
quus: quia omne suum consilium
quorum pectora possidet. ñ derelin¬
quit: s in eis semꝑ regnat. gͣditur
⁊ dñatur. Terram u̾o comedit cun¬
ctis diebꝰ: quia peccatores quos deci¬
pit. et̾nis supplitiis insatiabilit̾ cru¬
ciat. Sunt autem inimicitie inter
diabolum ⁊ eccł̃iam que quidem
ꝑ mulierem significatur: ⁊ inter
semen ⁊ filios ntrius quia diũsa
sentientes. diu̾sa cupientes diu̾sa sec
eccł̃ia ip̃iꝰ caput: qm̃ eius callide ma¬
chinationis pͥncipium p̾cauens ⁊ statĩ
in ip̃o exordio eius consilium. ingeniũ.¬
⁊ uersustias dissipat. Ip̃e u̾o insicdiat᷑

Expanded text:
et mulierem, et semen tuum, et semen illius, ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo ejus. » Non solum enim malignus spiritus, qui per serpentem significatur, verum etiam ipse serpens prae cunctis terrae animantibus ab omnibus maledicitur, et odio habetur. Graditur autem super pectus suum hostis antiquus, qui omne suum consilium,quorum pectora possidet, non derelinquit; sed in eis superbe regnat, graditur, et dominatur. Terram vero comedit cunctis diebus, quia peccatores, quos decipit, aeternis suppliciis insatiabiliter cruciat. Sunt autem inimicitiae in ter diabolum et Ecclesiam, quae quidem per mulierem significatur, et inter semen et filios utriusque, quia diversa sentientes, diversa cupientes, diversa seEcclesia ipsius caput, quoniam ejus callidae machinationis principium praecavens, statim in ipso exordio ejus consilium, ingenium, versutias dissipat. Ipse vero insidiatur
Abbreviated transcription (Latin):
spirauit infaciem spiraculum uite.
diuina ntiq comminatio ẽ: ut homo
qui amme uiuifitanti ⁊ numqͣm mo¬
rienti obtemꝑare noluit.carne caduta.
intelligunt : acsi diceretur. Non ꝑma¬
nebit sp̃t ire.⁊ indignationis mee. in
homine inet̾̃num:. idr̾ mͦ de homine
ulciscar. ut ñ ulciscar in et̾num. Quare
hoc: Qrua car ẽ. quia mutabilis ẽ: qͥa
fragilis mat̾ia ẽ. Miserebor gͦ illuis: sic̃
clignum ẽ. Fruntq dies enis: centum
uiginti anni.Non qd̃ plus pꝰtea ñ uix¬
erit homo: s quia usq ad diliuiium
to. cdi s ad penitentiam concessi sunt
homini. In quibꝰ si duigne penituisset:
diluuium fastum ñ ẽẽt. Qm̃ aũ in sua
malicia homines ꝑstiterunt: uiginti
annis de numero darpncatis. centũ
u̾o ꝑactis: fc̃m ẽ diluuium. Sciebat
u̾tibiles extit̾ant ÷ etiam si illis reliqͥs
uiginti annis suꝑiuxissent: mehilo¬
minus in sua malicia ꝑmanerent.

Expanded text:
spiravit in faciem ejus spiraculum vitae ; » divina est utique comminatio, ut homo, qui animae vivificanti, et nunquam morienti obtemperare noluit, carne caduca, intelligunt, ac si diceret: Non permanebit spiritus irae, et indignationis meae in homine in aeternum, id est, modo de homine ulciscar, et non ulciscar in aeternum. Quare hoc? quia caro est, quia mutabilis est, quia fragilis materiae est; miserebor ergo illius, sicut dignum est, eruntque dies ejus centum viginti anni. Non quod postea plus non vixerit homo, sed quia usque ad diluvium tot dies ad poenitentiam concessit homini, in quibus si digne poenituisset, diluvium factum non esset. Quoniam autem in sua malitia homines perstiterunt, viginti annis de numero detruncatis, centum vero peractis, factum est diluvium. Sciebat vertibiles exstiterant; etiam si reliquis viginti annis vixissent, nihilominus tamen in sua mali
Abbreviated transcription (Latin):
Trecentorũ cubitorũ erit longitudo ar¬
che: quinquaginta cubitorũ latitudo:
⁊ tͥginta cubitorum altitudo illius. Hãc
enĩarchã scãm eccłiam intelligimꝰ:
extra qͣm quimuentus fu̾it.ꝑibit. De
lignis uͦ leuigatis construitur archa.
quia ⁊ sc̃a eccłia de illis edifuatur. qui
⁊ gladio sp̃s bene dolati. ⁊ quadrati:
⁊ moribꝰ ⁊ uirtute ornati omniq pul¬
cͥtudine decorati: nichil tortuosum.¬
noscunt᷑. saret enim eccł̃ia macula
⁊ ruga. ꝑmansuiculas aũ singulat
eccł̃ias: que ꝑ ꝓuincias ⁊ episcopatus
diuise. infra uniu̾salem eccłiam. quasi
quedam tamere intͣ domum continẽ¬
tur. Omnia aũ ligna. totamq archam
bitumine linire p̃cipitur: ut tota ec¬
cłia caritatis uinculo ligata. nulla he¬
resi uel dicordia ualeat separari. Bi¬
tumen caritatem significat: sine qua
eccl̾ia nec stare nec durare potest.Bi¬
tuminis enim ẽẽ fertur natura: ut ⁊
diu̾sa ligna inseparabilit̾ iungat. ⁊

Expanded text:
centorum cubitorum erit longitudo arcae; quinquaginta cubitorum latitudo, et triginta cubitorum altitudo illius. » Hanc vero arcam, sanctam Ecclesiam intelligimus, extra quam qui inventus fuerit peribit. De lignis vero levigatis construitur arca, quia et S. Ecclesia de illis aedificatur, qui et gladio spiritus bene dolati et quadrati, et moribus et virtute ornati, omnique pulchritudine decorati, et nihil tortuosum,noscuntur; caret Ecclesia macula et ruga. Per mansiunculas autem, singulecclesias, quae per provincias, et episcopatus divisae infra universalem Ecclesiam, quasi quaedam camerae intra domum continentur. Omnia autem ligna, totaque arca bitumine liniri praecipitur, ut tota Ecclesia charitatis vinculo ligata, nulla haeresi vel discordia valeat separari. Bitumen enim charitatem significat, sine qua Ecclesia nec stare nec durare potest. Bituminis enim fertur esse natura, ut et diversa ligna inseparabiliter jungat, et
Abbreviated transcription (Latin):
rogati de xp̃o quiᷤ sit. ⁊ unde sit: siue
timore. siue ignorantia. se nescire di¬
cunt. Uñ ⁊ in euangelio eum int̾rogan¬
tes: dicebant. Situ es xp̃e: dic nob̾ pa¬
lam. Et alibi. hunc aũ quis sit nescimꝰ.
Quibꝰ ip̃e. Et me scitis inquit: ⁊ unde
sim scitis. S quid tunc sanguinemabel
clamasse putamus. nͥ hoc qd̃ sc̃orũ aĩe
clamare dicim᷑t . Uidelicet uindica sai¬
cum pateretur ait: p̃r ignosce illis qͥa
nesciunt quid faciunt. Uñ sangumẽ
xp̃i melius clamare qͣm sanguinem
abel. apłs testatur. Clamat aũ etiam
nunc saguis xp̃i de t̾ra: quia eius pas¬
sionis digna memoria fit cotidie in
eccłia. hec ẽ enim illa que os sui¬

Expanded text:
rrogati de Christo, quis sit, et ubi sit, sive timore, sive ignorantia, se nescire dicunt. Unde et in Evangelio interrogantes dicebant: « Si tu es Christus, dic nobis palam . » Et alibi: « Hunc autem quis sit, nescimus . » Quibus ipse: « Et me scitis, et unde sim scitis . » Sed quid tunc sanguinem Abel clamasse putamus? Nisi quod sanctorum animae clamare dicuntur, videlicet: « Vindica sancompatienter ait: « Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . » Unde sanguinem Christi melius clamare, quam sanguinem Abel, Apostolus testatur . Clamat autem etiam nunc sanguis Christi de terra, quia ejus passionis digna memoria fit quotidie in Ecclesia. Haec est enim illa terra, qu
Abbreviated transcription (Latin):
cat ñ occides. ñ mecaberis. ñ furtum
facies. ñ loqueris contͣ ꝓximum falsũ
testimonium. ñ concupisces rem ꝓximi
tui. tunc quidem ne adħ oc lignam¬
lignum accedat. homini intͣlicit. Si
u̾o contͣ hec fecerit homo: moriendo
quidem sentiet. quid boni sit hec ob¬
seruare. quid mali sit ista tͣnsgredi.
fluuius u̾o q̃mi de paradiso egreditur:
doctrina euangelica intelligitur. Cuꝰ
quidem s. porem ille gustau̾at: qui
dicebat. Qnͣ dulcia faucibꝰ meiselo¬
quia tua: suꝑ it iꝰ orimeo. Hec aritẽ¬

Expanded text:
s, non moechaberis, non furtum facies, non loqueris contra proximum tuum falsum testimonium, non concupisces rem proximi tui ; » tunc quidem ne ad hoc lignum accedat, homini interdicitur. Si vero cuncta haec fecerit homo, moriendo quidem sentiet quid boni sit haec observare, et quid mali sit transgredi. Fluvius vero, qui de paradiso egreditur, doctrina evangelica intelligitur, cujus quidem saporem ille gustaverat, qui dicebat: « Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, su
Abbreviated transcription (Latin):
uultus tui uesceris pane. donee reu̾¬
taris in t̾ram de qua sumptus es. qͥa
puluis es ⁊ inpulũem reu̾teris. Nulla
inquit ꝓderit tͥ excusatio. s quiã
mea p̾cepta contempnendo mulieri
tuo qͥdens ñ in meo. Cum enumm m̾a¬
le agise opꝰ tuum ẽ. Cum u̾o bene: ñ
tuum s meum. Igitur ñ in meo s ĩ
tuo maledicitur t̾ra: itł÷ caro tua.
De ligno uetito comedisti: opꝰ tuum ẽ.
Inhoc aũoꝑe quid b enedictionis t̾ra
amiserit÷ quis ignoret: Cum ma¬
nifestum sit qd ea sponte sua om̃ibꝰ
omnia necessaria sub ministraret. si
hoc opꝰ pͥmi homines ñ egissent: Uñ
i subditur. In laboribꝰ cõmedes ex ea:
cunctis dieb uite tue. Si enim ñ peccaᷤᷤ¬
ses: omnibꝰ bonis sine labore abun¬
classes S quia peccasti. ip̃iꝰ qͦ laboriᷤ
debitum ñ dabit: s spinas ⁊ tͥbulos
germinabit tͥ. Et comedes herbas t̾re:¬
qm̃ paradisi deliciis male usus es.
nec reuertaris in t̾ra de qua sũptꝰ es:

Expanded text:
ltus tui vesceris pane tuo; donec revertaris in terram de qua assumptus es, quia pulvis es, et in pulverem reverteris. » Nulla, inquit, tibi proderit excusatio; sed quia praecepta mea contemnendo, mulieri tuo, sed non in meo. Cum enim male agis, opus tuum est; cum vero bene, non tuum, sed meum: ergo non in meo, sed in tuo maledicitur terra, id est caro tua; de ligno vetito comedisti, opus tuum est. In hoc autem opere, quid benedictionis terra amiserit, quis ignorat? Cum manifestum sit quod ea sua sponte omnibus omnia necessaria subministraret, si hoc opus primi homines non egissent. Unde et subditur: « In laboribus comedes ex ea cunctis diebus vitae tuae. » Si enim non peccasses, omnibus bonis sine labore abundasses; sed quia peccasti, ipsius quoque laboris debitum non dabit, sed « spinas et tribulos germinabit tibi, et comedes herbas tem paradisi deliciis male usus es. nec revertaris in terram, de qua sumptus es, »
Abbreviated transcription (Latin):
aũ apłos. eccłieq doctores: in quibꝰ
sapientie ⁊ scientie thesauri recondi¬
ti sunt. Cum aũ ꝓpt̃ peccatum suũ
aliquis de paradiso i de sc̃a eccl̃ia
eicitur: ne ad lignum uite id̃ ad
p̾sumat. ab his int̾dicitur. Stant¬
luce as ⁊ flãmeus. splendidus ⁊ sine ru¬
bigine quo qui ꝑcussus fũit. aut illu¬

Expanded text:
apostolos, Ecclesiaeque doctores, in quibus sapientiae et scientiae thesauri reconditi sunt. Cum autem propter peccatum suum aliquis de paradiso, id est de S. Ecclesia, ejicitur, ne ad lignum vitae, id espraesumat, ab iis interdicitur. Est autlucens, et flammeus, splendidus, et sine rubigine, quo quis percussus fuerit, aut illu
Abbreviated transcription (Latin):
mater ẽ eua. S quia sole amme
hoĩm moriñ possunt: m̾ito inter
cet᷑a t̾re animantiasoli homines ui¬
nentes dicunt᷑. fecit ꝙͦ d̾̃s ade ⁊ uxori eiꝰ
tunicas pelliceas: ⁊ induit eos. Ii hoc
enimeos ẽẽ martales monstrabat:
qd mortuorũ pellibꝰ eos uestur. Frgo
quasi dampnatitii. in ip̃o suo indum̃¬
do. cui malecͥ. ctioni subiacuerint
ostendebant: cum sue dampnatioi
signa. quasi ꝓ uituꝑio ferebant. Uñ
hoc aũ ironice intelligitur. Et tile
ẽ acsi dic̃et. Ecce sua qͦ dignitate di¬
miniitus ẽ homo: dum suꝑbiendo
plus uoluit ẽẽ qͦm homo.
udete gͦ ne forte mutat manũ
suam ⁊ sumat de ligno uite:
⁊ niuat in et̾num Sicut enimde lig¬
no scientie boni ⁊ mali gustando.
mortisse legibꝰ subdidit: ita etiam s¬
de ligno urte. sum̃e potuisset: recupe
diso uoluptatis: ut oꝑaret᷑ t̾ram de
qua sumptus ẽ. Fiecitq aclam ⁊ col¬
locauit añ paradisum uoluptatis

Expanded text:
m est Eva: sed quia solae animae hominum mori non possunt, merito inter caetera terrae animantia, soli homines viventes dicuntur. « Fecit quoque Deus Adae et uxori suae tunicas pelliceas, et induit eos. » In hoc enim eos mortales esse monstrabat, quia mortuorum pellibus eos vestiebat. Ergo quasi damnaticii in ipso suo indumento, cui maledictioni subjacuerunt, ostendebant, dum suae damnationis signa quasi pro vituperio ferebant. Unde Hoc autem ironice intelligitur, et tale est, ac si diceret: Ecce quoque sua dignitate imminutus est homo, dum superbiendo plus voluit esse quam homo. « Videte ergo, ne forte mittat manum suam, et sumat etiam de ligno vitae, et vivat in aeternum. » Sicut enim de ligno scientiae boni et mali gustando mortis se legibus subdidit; ita etiam de ligno vitae sumere potuisset, recuperdiso voluptatis, ut operaretur terram, de qua sumptus est. Ejecitque Adam, et collocavi
Abbreviated transcription (Latin):
acsi dic̾et. Scientes omnia. Suncquid
utile uel mutile: quicquid ꝓsꝑum
uel adũsum ⁊ quicqͥd ꝓdesse uel noce¬
re uob̃ pot̾it: omnia scietis. Mentit᷑
aũ diabolus. quia ñ ideo arbor illa
scientie boni ⁊ mali uocata ẽ qd̃ oĩa hec
p̾stare debuisset: s bonum ⁊ malum
ꝓ iusto ponitur ⁊ iniusto.S quic tu
o̾ mulier in felix faciese Cui credes: Deo
an diaboloꝰ Dicit enim d̃s.I qͦcumq
nid comederitis:i iorte morie¬
mimi. Dieit diabolus. Ne quaqua¬
i: oriemini. S i le quidem uerax:. ħͥ
aũ apͥncipio m̃dax. huic tñ malo duo:¬

Expanded text:
omnia; quidquid utile vel inutile, quidquid prosperum, vel adversum, quidquid prodesse, vel nocere vobis possit, omnia scietis. Mentitur autem diabolus, quia non ideo arbor illa scientiae boni, et mali vocata est, quod omnia haec praestare debuisset, sed bonum et malum pro justo ponitur et injusto. Sed quid tu, o infelix mulier, facies? cui credes, Deo an diabolo? Dicit enim Deus: « In quocunque die comederitis ex eo, morte moriemini. » Dicit diabolus: « nequaquam moriemini. » Sed ille quidem verax; hic autem a principio mendax. Huic tamen, m
Abbreviated transcription (Latin):
piscentie semꝑ uexari ⁊ inquiecar
significabant. Sequitu : Et cũ ar¬
dissent uocẽ dr̃ Ai deambulantis ĩ
paradiso: abscondit seadam ⁊ uxor
eius. Qͣm uocem ddi iꝰ fortasse minaa¬
tis: ⁊ quia peccau̾ant. t̾rorem signifi¬
cantis Siue enim quia nudi erant:
ei apparere erubescebant. S: quare
ad auram deaml ulasse arꝰ Qui enĩ
auram querit: estuationis calorem
se passum ẽẽ demonstrat. Uñ datur
intelligi: quia pͥmi hominis pecc̃m
inferuorem ⁊ iram di cominou̾at.
quia eius uoluntas nͥ humanis affe¬
ctionibꝰ significari ñ potest. Qd̵ aũ ho¬
ra erat p̾t m̾idiem: eorum mortem
⁊ occasum significabat. Ppinqua¬
bant enum nocti: quia de leticia ad
merorem ꝓpabant. Hoc aũ quasi he¬
reditarium nob̃ reliquerunt: ut
peccantes nos abscondamus: ⁊ im¬
pia quadam excusatione. nr̃a facino¬
ra occultare semꝑnitamur. Seqͥtur.
Opiissimum dnm. qui ñ uult mor¬
tem pectatoris: s uitam. Semꝑ enim
ad peniteniam uocet xra d̾¬

Expanded text:
e semper vexari, et inquietari significant. Sequitur: « Et cum audissent vocem Domini Dei deambulantis in paradiso, abscondit se Adam, et uxor ejus. » Quam vocem Domini? Fortasse minantis, et quia peccaverunt, errorem significantis; sive etiam quia nudi erant, ei apparere erubescebant. Sed quare ad auram deambulasse dicitur? Qui enim auram quaerit, aestuationis calorem se passum esse demonstrat. Unde datur intelligi, quia primi hominis peccatum in fervorem, et iram Dominum quia ejus voluntas nisi humanis affectionibus significari non potest. Quod autem hora erat post meridiem, eorum mortem, et occasum significabat; propinquabant enim morti, quia de laetitia ad moerorem properabant. Hoc autem quasi haereditarium nobis reliquerunt, ut peccantes nos abscondamus, et impia quadam excusatione nostra facinora occultare semper nitamur. Sequitur:» O piissimum Dominum, qui non vult mortem peccatoris, sed vitam: semper enim ad poenitentiam vocat er
Abbreviated transcription (Latin):
ill .r. iusticie uestem amiseram. qua
erubesceba. n Ioeoq abscond me
s quo fugiam afacie tua Si mnim
iscendero incelum tuillic es: si de¬
scendero in inferi.um ades. Qui dr̃e.
Quis enimidicauit t̾ quia nudus

Expanded text:
illam justitiae vestem amiseram, qua erubescebam. Ideoque abscondi me. Sed quo fugiam a facie tua? « Si enim ascendero in coelum, tu illic es, si descendero in infernum, ades . » Cui dixit: « Quis eni