comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
itaq patet mist̾iis euidentissima
ete .x. ad eccłias. iiiͦi. ad ꝑsonas di¬
rexit. Un quorundã insania ꝑ¬
cutit᷑. dicentiũ epłam que ad he¬
breos scͥbit᷑: ñ fuisse pauli. sed
barnabe. ł clem̃tis. ł tertulliam.
ł luce. qͦs in hc̃ errorem occasio
deduxit. huiꝰ mͦi. qͥa nec salutõ
eiꝰ noĩe intitulata p̾scribit᷑: &¬
longe facũdiore ⁊ splendidiore
stilo ꝗ̃ cet̾e edita ẽ quib suffici¬
ent̾ respondet᷑. hoc mͦ. qͥa si nec¬
dicenda est pauli quia nomen
coꝵ cum nulliꝰ eoꝵ nomine in¬
tituletur. nec ob id quoq pauli
non esse putanda est: quia dili¬
gentius est scripta q̃m cet̾e. cũ
naturale sit unicuiq plus ua¬
lere in sua lingua qm inꝑegͥna.
Illam enim hebraice: cet̾as scrip
osus erat: eum legis destructorẽ
arbitrantibus. Quo circa: de le¬
gis & cerimoniarum abolitione
tractaturus: recte suum nom̃
subticuit. ne p̃scripti nominis
inuidia: utilitatem sequentis
excluderet lectionis. Est itaq &

Expanded text:
patet mysterii evidentissima cte X ad Ecclesias, IV ad personas direxerit. Unde quorumdam insania repercutitur, dicentium Epistolam, quae ad Hebraeos scribitur, non fuisse Pauli, sed Barnabae, vel Clementis, vel Tertulliani, vel Lucae. Quos in hunc errorem occasio deduxit hujusmodi, quia nec salutatio ejus nomine intitulata praescribitur, et longe facundiore et splendidiore stylo quam caeterae edita est. Quibus sufficienter respondetur hoc modo: Quia si dicenda Pauli, quia nomen torum, cum nullius eorum nomine scripta sit. Nec ob id quoque Pauli non esse putanda est, quia diligentius est scripta, cum naturale sit unicuique plus valere in sua lingua quam in peregrina: illam enim Hebraice, caeteras veroosus erat, eum legis destructorem arbitrantibus. Quocirca de legis atque caeremoniarum abolitione tractaturus, recte nomen suum tacuit, ne praescripti nominis invidia, utilitatem sequentis excluderet lectionis. Est itaque e
Abbreviated transcription (Latin):
signis deus adduxit. nos sicco
uestigio mare rubrum transire
fecit. in deserto manna pauit.
aquam de petra ꝓduxit. atͣq a¬
liis subsilentio relictis nos soli

Expanded text:
signis Dominus eduxit; nos sicco vestigio mare Rubrum transire fecit, in deserto manna pavit, aquam de petra produxit, et aliis sub silentio relictis, nos soli
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ legis dei ꝑ moy sen date
destructorẽ calũpmantium.
eũq inodiũ iudeoꝵ trahen¬
tium pꝰ placatos habe uolẽs
.x. ad eccłias scͥpsit. Haĩmo u¬
sic̃ Moyses isrłitico popło a
pharaonis ⁊ egyptiors serui¬
& ab ydolatͥe seruitute redẽptas:¬
etiã .xiiii. scͥpsit: ut duoꝵs testa¬
m̃toꝵ concordiam atq conuemi¬
entiã signaret: quã moy ses in
duab tabulis lapideis simul iũ¬
ctis qͥb legis decalogus inscͥptuᷤ
lebrans fig̾auit. Ibĩ & enĩ lapis
reꝓbꝰ quẽ gessit angłs mira p̾stãs
in ocłis nr̃is panẽ suꝑ celestẽ cũ
typico agno comunxit. finiens
enĩ qui inuet̾i lege sollemnis
hostia erat: i panẽ qͥ noue legis
sacram̃ti forma est: duo testam̃ta
sig̾cauit atq illa duo coniungẽs
p̃dctoꝵs testam̃tors consonantiã
declarauit. Est enĩ rota in medio

Expanded text:
ipsum legis Dei per Moysen datae destructorem esse calumniantium, eumque in odium Judaeorum trahentium; quos placatos habere volens, X ad Ecclesias scripsit. Ut sicut Moyses Israelitico populo a Pharaonis et Aegyptiorum serviet idololatriae servitute redemptaset XIV scripsit, ut duorum Testamentorum concordiam atque convenientiam significaret, quam et Moyses in duabus tabulis lapideis simul junctis, quibus legis Decalogus inscriptuslebrans figuravit. Ibi enim lapis reprobatus, quem gessit angulus, mira praestans in oculis nostris, panem supercoelestem cum typico agno conjunxit, finiens enim qui in veteri lege solemnis erat hostia, et panem qui novae legis sacramenti forma est, duo Testamenta figuravit, atque illa duo conjungens, praedictorum Testamentorum consonantiam declaravit. Est enim r
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam dei ꝑsecut᷑: ꝓ quo
ꝓmalecdatione consecutus est
gram & ꝓ dãpnat̾ione suscepit
micciam᷑ in quo ipso spes
ira płimũ subleuat᷑. Sicut
enĩ cũ audimꝰ dauid homici
tollitur: ita cũ saulũ pꝰ eccłie
ꝑsecutorẽ: p̾ea factũ apłm &¬

Expanded text:
 quo pro maledictione consecutus est gratiam, et pro damnatione suscepit misericordiam. In quo ipso spes nostra plurimum sublevatur. Sicut enim cum audimus David homicidtollitur, ita, cum Paulum prius Ecclesiae persecutorem, postea factum ap
Abbreviated transcription (Latin):
& post futuras q̃stiones ex¬
duderet. Hũ sunt panni
qͥ ad extrahendum ieneoniã
de lacu: funib circũligati
sunt. Epłarũ siłd̾ doctrina
legis & ꝓphetie atq euangłii
consonis testimoniis uelut
triplici fune circũligata:
de lacu ignorantie & infide
causis. & płib forte excellit
dei assertione. ⁊ gr̃e cõmenda¬
tione. seu spei subleuatione.
In oꝑis ꝓfunditate: qͥa hoc
dum difficiliꝰ est. In fidei
assertione: qͥa paulꝰ in lege
testimonia. ut ẽet basis sub
colũpna. In gre cõmendatio¬
ne seu spei subleuatione.
quia contͣ suꝑbos. i arrogai¬
tes: ⁊ de suis oꝑib p̾sum̃tes:¬
ꝓ cõmendanda dĩ gr̾a fortit᷑¬

Expanded text:
 post futuras quaestiones excluderet. Hi sunt panni, qui ad extrahendum Jeremiam de lacu, funibus circumligati sunt . Epistolarum siquidem doctrina, legis et prophetiae atque Evangelii consonis testimoniis, velut triplici fune, circumligata , de lacu ignorantiae et infidibus et pluribus forte excellit,dei assertione et gratiae commendatione, seu spei sublevatione: In operis profunditate, quia hocdum difficilius; in fidei assertione, quia Paulus in lege xit testimonia, ut esset basis sub columna; in gratiae commendatione, seu spei sublevatione, quia contra superbos et arrogantes, et de suis operibus praesumentes,o commendanda Dei gratia fortit
Abbreviated transcription (Latin):
caret: ut ultͣ ñ eg̾e̾t aliqͣ susten¬
tatione: nec eẽt solubile. hĩc
exponit qͥd sit spũale. hoc i
int̾ aĩa uiuentẽ. ⁊ spm̃ uiuifi¬
cantẽ int̾ ẽẽ uoluit: ut illic sit
corpꝰ aĩale. hic spu̾ale. Aĩa ix ĩ
corꝑe aĩali: uiuit qͥd̾ s ñ iuui¬
ficat: usq ad aufẽndã corrup¬
tionẽ. In corꝑe uͦ spũali: qr ꝑ¬

Expanded text:
caret, ut ultra non egeret aliqua sustentatione, nec esset solubile. Hic exponit quid sit spirituale. Hoc enim inter animam uiuentem et spiritum uiuificantem hoc interesse uoluit, ut illic sit corpus animale, hic spiritale. anima quippe in corpore animali uiuit, sed non uiuificat usque ad auferendam corruptionem; in corpore uero spiritali, q
Abbreviated transcription (Latin):
una ꝑsona: ueracit᷑ tͥnitas non di¬
ceret᷑. Rũrsus siqͥdem tͥnitas eẽt
uera: s unus ds̃ tͥnitas ipsa non
sonarũ sunt abinuicem ꝓpͥetate
distincti: sic fuissent nat᷑arũ qͦ
diu̾sitate discreti. fides autem

Expanded text:
us sancti, veraciter Trinitas non diceretur. Rursus quidem Trinitas esset vera, sed unus Deus Trinitas ipsa non sonarum sunt ad invicem proprietate distincti, sic fuissent naturarum quoque diversitate discreti. Fides autem
Abbreviated transcription (Latin):
iaridos cibos. qͥ ñ st̃ fom̃ta uitioꝵ
n abstinẽat ab illis: qͥb libido ex¬
citat᷑. Crassitudo is carniũ. &e deli¬
tiose epule ꝓuocant corpꝰ ad libidi
nẽ. Is qͥ man. Supͣ p̃cepit ñ discep¬

Expanded text:
aridos cibos, qui non sunt fomentum vitiorum, et abstineat ab illis quibus libido excitatur. Crassitudo enim carnium et deliciosae epulae provocant corpus ad libidinem. Is qui manducat. Supra praecepit non discep
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝓ sempit̾na reqͥe. quã ꝓmitit ds̃.
honora patrẽ .t. & matrẽ t. Gangis
qͣrtã cordã: ut honorẽ parentib de¬
feras: i cecidit bestia ĩpietatis. Non
mechab̾is. Tangis qͥntã cordã: ceci¬
dit bestia libidinis. Non occid̃es.
Tangis sextã cordã: cecidit bestia
crudelitatis. Non furtũ facies.
Gangis septimã cordã: &e cecidit
bestia rapacitatis. Non falsũ testi¬
moniũ dices. Cangis octauã .c: &
cecidit bestia falsitatis. Non concu¬
pisces uxorẽ ꝓx̾ĩ tui. Gangis nonã
.s: ⁊ cecidit bestia adult̾ine cogita¬
tionis. aliud ẽ q ñ facẽ. aliqͥd tale
p̃t᷑ uxorẽ. aliud ñ appetẽ alienam
uxorẽ. Idõ duo p̃cepta st. Noñ mei¬
chab̾is: &e ñ ꝯcupisces uxorẽ ꝓxi
tui. Non ꝯcupisces rẽ ꝓximmi tui.¬
Tangis decimã cordã: &e cecidit
bestia cupiditatis. Ita cadentib
oĩb bestiis: secur᷑ ⁊ in nocens. in
dĩ dilectione: & hu̾ana societate

Expanded text:
mittit Deus. Honora patrem tuum et matrem tuam, tangis quartam chordam, ut honorem parentibus deferas, et cecidit bestia impietatis. Non moechaberis, tangis quintam chordam, cecidit bestia libidinis. Non occides, tangis sextam chordam, cecidit bestia crudelitatis. Non furtum facies, tangis septimam chordam, et cecidit bestia rapacitatis. Non falsum testimonium dices, tangis octavam chordam, et cecidit bestia falsitatis. Non concupisces uxorem proximi tui: tangis nonam chordam; cecidit bestia adulterinae cogitationis. Aliud est enim non facere aliquid tale praeter uxorem, aliud non appetere alienam uxorem. Ideo duo praecepta sunt, Non moechaberis, et, Non concupisces uxorem proximi tui. Non concupisces rem tangis decimam chordam, et cecidit bestia cupiditatis. Ita cadentibus omnibus bestiis, securus, et innocens in Dei dilectione et humana societate
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendat apłs. Nt̃ qͦ mͦ ille se¬
mel moriendo siłitudini pec¬
cati mortuus p̃dicat᷑. Ita qͥc̃q
ĩ illo fui̾t baptirat᷑. eid̾q rei
cuiꝰ illa fu̾it siłitudo: moriat᷑
gendo: quãlibet etatẽ gerat:
aparuulo i recent᷑ nato usq
ad decrepitũ senẽ: sic̃ nullꝰ ꝓ¬

Expanded text:
commendat Apostolus. Ut quomodo ille semel moriendo similitudini peccati mortuus praedicatur, ita quicunque in illo fuerit baptizatus eidem rei cujus fuerit illa similitudo, moriaturgendo quamlibet aetatem gerat. A parvulo enim recenter nato usque ad decrepitum senem, sicut null
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Non enĩ estis suble. que ñ
uiuabat. s estis. sub gr̃a. que
refrigerat & iuuat: ut etiam
legis qͥsq sit factor sine qͣ gr̃a
sub lege posit᷑. tm̃mͦ erit legiᷤ

Expanded text:
bat. Non enim estis sub lege quae non juvabat, sed estis sub gratia, refrigerat et juvat, ut etiam legis quisque sit factor, sine qua gratia, sub lege positus tantummodo erit legis
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse. Id̾̃ cñ alibi ita dicit. Hi¬
denͣdũ est ne male intelligat᷑
qd̾ dixi. ds̃ mali auctor ñ est.
qͥ ⁊iõiũ que st̃ auctor ẽ. que in
qͣntũ sunt: in tm̃ bona sunt.
⁊ ne inde putet᷑ ñ ab illo eẽ
pena maloꝵ q̃ utiq malũ ẽ:
his qui puniunt᷑. s hoc ita di¬
.xi. quẽad̾m dictũ est. ds̃ mortẽ
ñ fecit. cũ alibi scͥptũ sit. Mors
& uita adño deo est. Maloꝵ
gͦ pena q̃ adeo est: malũ ẽ
fecit illud ꝓ qͦ mors infligit᷑
.i. peccatũ. Non enĩ dõ auctore:
fit hõ det̾ĩor. S uitiũ uolũ¬
tatis ẽ: qͦ hõ est det̾ior. Quod
uitiũ: longe ẽ auoluntate¬

Expanded text:
fecisse. Idem tamen alibi ita dicit: Videndum est ne male intelligatur quod dixi, Deus mali auctor non est, qui et omnium quae sunt auctor est, quia in quantum sunt, in tantum bona sunt; et ne tamen inde putetur non ab illo esse poena malorum, quae utique malum est his qui puniuntur. Sed hoc ita dixi, quemadmodum dictum est: Deus mortem non fecit ; cum alibi scriptum sit: Mors et vita a Domino Deo est . Malorum ergo poena, quae a Deo est, malum est fecit illud pro quo mors infligitur, id est peccatum. Non enim Deo auctore fit homo deterior, sed vitium voluntatis est quo homo est deterior, quod vitium longe est a Dei voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
ex qͦ inadã uiciatũ est ille
unꝰ: unũ peccatũ misit in
mundũ. Iste etiã unꝰ non t̾m¬
soluit illud unũ: s cuncta
abstulit que addita inuenit.
s etiã attualia suꝑ addita sol¬
uit. & iusticiã & uitam p̃stat.

Expanded text:
vitiatum est. Ille unus unum peccatum misit in mundum, iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta abstulit quae addita invenit. sed etiam actualia supradicta solvit, et justitiam ac vitam praestat,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut .i. qm digne puniꝰ de¬
lictũ tnͣsiens non imitatione.
s ꝓpagatione. in om̃s hoĩes.
itum est ab homine. ł ꝓces¬
ri peccatores. s ꝓpagatione.
nec sola imitatione xͥ iusti¬
ficari: s regen̾ãtione sp̃itali
dixit om̃s ce om̃s. non qd̃ õs
S qͥa sicut nulliꝰ carnalis ge¬
neratio est nͥ ꝑ adam sic sp̃ua
dicẽt om̃s &e oms. Sicut autẽ
nullꝰ est homo p̃t̃ illam ge¬
nerationẽ: sic nullꝰ ẽ uistus
preter istam. Nemo enĩ nas
cit᷑ nisi in concupiscentia car¬
nali. que tracta est ex pͥmo ho¬
mine. & nemo renascit᷑ nͥ gr̾̃a
spuali que data ẽ a scd̾o hoĩe.
Cosd̾ post dicit multos. Aliter
ab illo loco. S ñ sic̃ delic. Drx̃e¬

Expanded text:
st quam digne. Per unius delictum, transiens, non imitatione, sed propagatione, in omnes homines, itum est ab homine vel procesri peccatores, sed propagatione, nec sola imitatione Christi justificari, sed regeneratione spirituali, dixit omnes et omnes, non quod omnes  sed sicut nullius carnalis generatio est nisi per Adam, sic spiritualdiceret omnes et omnes. Sicut autem nullus homo praeter illam generationem, sic nullus justus prcitur nisi in concupiscentia carnali, quae tracta est ex primo homine; et nemo renascitur nisi gratia spirituali, quae data est a secundo homine; eosdem post dicit multos, sed aliter, ab illo loco, sed non sicut delictum, e
Abbreviated transcription (Latin):
est in cruce xp̃i. in sepultura.
in resurrectõne. in ascensione.
in sed̾e ad dext̾am patͥs: ita
gestũ est. ut his reb mystice.
ñ cantũ dictis: s etiã gestis.
configuret᷑ uita xͥana. Aitende¬
tis. & qͣlit̾ ex eis xͥana uita con
suit. ut dolorẽ crucis sustinens:
ta confixa: ne ad pͥores actus
mou̾ent᷑. a qͥb etiã sepultus
qͥeuit. humanis subtract̾ aspec-¬
tib ꝑ hoc exigens a nob̾. ut
nr̃am uetustatẽ peccoꝵ cũ ge¬
mitu ⁊ dolore penitentie depo¬
namꝰ: ⁊ m̃bra nr̃a continentie.
atq iusticie clauis confixa:
habeamꝰ. ne ad pͥora mala: re-¬
deamꝰ. a qͥb etiã ita ꝑfecte qͥesca¬
mꝰ. ut nec eors uisio. nec me¬
moria habeat᷑. &e sic ad bona resur¬
gentes: in nouitate uite ambule¬
mꝰ. de uirtute inuirtutẽ ascen

Expanded text:
est in cruce Christi, in sepultura, in resurrectione, in ascensione, in sedere ad dextram, ita gestum est, ut his rebus mystice non tantum dictis, sed etiam gestis configuretur vita Christiana. Attendetis, et qualiter ex eis Christiana vita confsuit, ut dolorem crucis sustinens ce et fixa, ne ad priores actus moverentur, a quibus etiam sepultus quievit, humanis subtractus aspectibus, per haec exigens a nobis, ut nostram vetustatem peccatorum cum gemitu et dolore poenitentiae deponamus, et membra nostra continentiae atque justitiae clavis confixa habeamus, ne ad priora mala redeamus, a quibus etiam ita perfecte quiescamus, ut nec eorum visio nec memoria habeatur; et sic ad bona resurgentes in novitate vitae ambulemus, de virtute in virtutem ascen
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝗͣ. dixĩt. ꝓpt̾ abundantiã
gre ꝓdesse peccatũ. hoc dicẽ :
est ẽẽ ingratos gre. ce hoc est
qͥdam nob̾ imponunt : absit.
Ut hoc nos dicamꝰ. Non est i
ꝑmanendũ in peccõ ut qͥdam
nos dice̾ estimant: ꝓ maiori.
Non ir peccantis mĩto: s sub¬
uenientis auxilio. grã suꝑ
ĩpeccato ut regnet gr̃a. s potiꝰ
ꝑ ipsã grãm debemꝰ ⁊ possu-¬
mꝰ: eẽ peccato qͣsi mortui &
sepulti. & resurgẽ iniusticiã.

Expanded text:
tanquam dixerit propter abundantiam gratiae prodesse peccatum. Hoc dicere est esse ingratos gratiae, et hoc est quidam nobis imponunt? Absit! ut nos hoc dicamus. Non est enim permanendum in peccato, ut quidam nos dicereNon enim peccantis merito, sed subvenientis auxilio superabundm est in peccato ut regnet gratia, sed potius per ipsam gratiam debemus, et possumus, peccato esse quasi mortui et sepulti, et resurgere in just
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtͣbantib moiũ qͤstiones ce-¬
pert̃: multã tã in gc̃is ꝙͣ. in
latinis codicib ab ħeticis
contentionis studio: mutata
non possint ad uictoriam:
u̾ba legis adultãnt. ut sensũ
suũ qͣsi u̾bis legis asserant.
&e contͣdicentib sͥ: qͣsi aucto¬
ritãte resistant. Sequitur.
Qadam est forma .i. simili¬

Expanded text:
bantibus moveri quaestionem coeperunt, multa tam in Graecis quam in Latinis codicibus ab haereticis contentionis studio mutata 2non possunt ad victoriam, verba legis adulterant, ut sensum suum quasi verbis legis asserant, et contradicentibus sibi, quasi auctoritate resistant. Qui Adam, est forma, id est simili
Abbreviated transcription (Latin):
qua rõne. adhuc. pꝰ tantũ bene¬
ficiũ ui. in illo: &e reddemus
grã ut moreremur peccato qͥd
aliud facimꝰ si uiuimꝰ in eo.
qͥ laudat bñficiũ medicine:
ꝓ deẽ morbos dicet: ⁊ uulnera
aqͥb illa hoĩem sanat. Sed
qͣnto maiorib medicina lau¬
dib p̃dicat᷑: tanto mag̃ uitu¬
ꝑant᷑. i horrent᷑ uuln̾a: ⁊ mor¬
laudat᷑. sic laus gr̾e. oe p̃dicatio

Expanded text:
ratione, adhuc, post tantum beneficium, vivemus in illo? et reddemus  gratia ut moreremur peccato, quid aliud facimus, si vivimus in eo, qui laudat beneficium medicinae, prodesse morbos dica quibus illa hominem sanat, sed quanto maioribus medicina laudibus praedicatur, tanto magis uituperantur et horrentur uulnera et morlauda
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate ẽ: mala ẽ uoluntaᷤᷤ
q̃ peccatũ facit.Si autẽ ex nata᷑¬
est: mala ẽ natã. Cui respondeo.
ex uoluntate peccatũ ẽ. Querit
forte utrũ originale peccatũ
est. qͥa hoc ex uoluntate pͥmi
tc̃ mala ẽ natã. Queso ut sipot᷑
s̾deat. Manifestũ ẽ ex uolunta¬
te mala: tanqͣ. ex arbore mala.
fieri omĩa mala oꝑa. tanquã
fruct̾ malos. s ipsã malã uo¬
luntatẽ uñ dicet. ex ortã nͥ ex
bono: Si enĩ ex angło: qͥd est
angłs nͥ bonũ opꝰ dei: Si ex
hoĩe: qͥd erat ipse hõ nͥ bonũ
opꝰ dei: ĩmo qͥd erant hec duo
anteꝗͣ. ineis oriret᷑ mala uolũ¬
tas. nͥ bonũ opꝰ dei ce bona
&e laudanda creatã: gͦ ex bono
orit᷑ malũ. nec fuit hõ unde
oriri posset: nͥ ex bono. dico
gͦ qͥa malã uoluntatẽ. Nullũ
malũ p̃cessit. Itẽ dicit. Si nata
opꝰ dei est: ꝑ opꝰ dei. opꝰ diabo¬
li tnsire ñ sinit᷑. S nonne opꝰ
diaboli: qndo pͥmũ fuit in

Expanded text:
uoluntate est, mala uoluntas, quae peccatum facit; si ex natura, mala natura\'. cito respondeo: ex uoluntate peccatum est. quaerit forte, utrum et originale peccatum. et hoc ex uoluntate primitunc mala est natura. Quaeso ut, si potest respondeat. Manifestum est ex voluntate mala, tanquam ex arbore mala fieri omnia opera mala tanquam fructus malos; sed ipsam malam voluntatem unde dicet exortam, nisi ex bono? Si enim ex angelo, quid est angelus nisi bonum opus Dei? Si ex homine, quid erat ipse homo, nisi bonum opus Dei? Imo quid erant haec duo antequam in eis oriretur mala voluntas, nisi bonum opus Dei, et bona, et laudanda natura? Ergo ex bono oritur malum, nec fuit homini, unde oriri posset, nisi ex bono. Dico ergo quia malam voluntatem nullum malum praecessit. Item dicit: Si natura opus Dei est, per opus Dei opus diaboli transire non sinitur. Sed nonne opus diaboli, quando primum fuit in
Abbreviated transcription (Latin):
hõ suꝑbe fidens de uirib¬
suis: acciꝑet p̃cept᷑a in qͥb
deficiens: & fact̾ etiã p̃uari¬
cator lib̾atorẽ saluatoremq
reqͥreret. atq ita eũ humilẽ
factũ: timor legis tanꝗͣ. pe¬
dagogꝰ ad fidẽ grãmq ꝑdu
m̃tib lex daret᷑ qͣ p̃uaricata:
suã infirmitatẽ. & legis in¬
sufficientiã que peccatum ñ
consuit. intelligentes: hu¬
miliarent᷑ .⁊ ad subuenientẽ
inpeccatis ce uirib suis mul¬
tũ assignantib: dat᷑ lex adeo
ad domandã suꝑbiã. qͣ dicebaa.
Non deest qͥ impleat. s deest qͥ

Expanded text:
homo superbe fidens de suis viribus acciperet praecepta, in quibus deficiens et factus est etiam praevaricator, liberatorem salvatoremque requireret, atque eum ita humilem factum timor legis, tanquam paedagogus, ad fidem gratiamque perducmentibus lex daretur, qua praevaricata suam infirmitatem, et legis insufficientiam peccatum non consumentis intelligentes humiliarentur, et ad subvenientem in peccatis, et viribus suis multum assignantibus, datur lex a Deo ad domandam superbiam, qua dicebant: Non deest qui impleat, sed deest qui
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩs. in cruce xp̃i destructa
est. qͥ nr̃am mortalitatẽ susce¬
pit: & peccata nr̃a ꝑtulit ĩ corꝑe
suo suꝑ lignũ. in cuiꝰ peccati &e
mortis figa: etiã moy ses in
heremo suꝑ lignũ exaltauit
serpentẽ. ꝑsuasione quippe
serpentis: homo indãpnatio¬
nẽ mortis cecidit. Itaq serpenᷤ
ad sig̾cationẽ ipsiꝰ mortis: con¬
uenient᷑ in ligno exaltatus ẽ.
In illa enĩ figa̾: serpens pen¬

Expanded text:
hominis in cruce Christi destructa hominis in cruce Christi destructa est, qui nostram mortalitatem suscepit, et peccata nostra pertuli. In cujus peccati et mortis figura, etiam Moyses in eremo super lignum exaltavit serpentem . Persuasione quippe serpentis homo in damnationem mortis cecidit. Itaque serpens ad significationem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: in illa enim figura
Abbreviated transcription (Latin):
.i. oĩa cͥmina que simul st̃ qͣsi
corpꝰ & congeries peccati. gratia
autẽ dei: qui in siłitudine car¬
nis peccati in cruce pependit. ꝑ
bapt̾m id agit. ut uetꝰ homo
crucifigat᷑. & corpꝰ peccati destru¬
atur: non ita ut in ipsa uiuen¬
te carne concupiscentia respsa.
& innata repente absumatur:
& non sit. s ne obsit: mortuo
q̃ erat nato. Nã si pꝰ bapt̾m̃ ui¬
xerit in carne: ht̃ concupiscẽ¬
tiam cũ qua pugnet eamq
adiuuante dõ suꝑet. si tñ non
repbꝰ eẽ uoluĩt. Non itaq hoc
p̃stat᷑ in bapt̃õ nͥ forte miracło
ineffabili creatoris. ut lex pec¬
cati q̃ est in m̾bris ꝓrsus extĩ¬
guat᷑: & non sit.S ut qͥcquid
mali ab hoĩe factũ. dictũ. cogi¬
tatũ est: cũ eid̃ concupiscentie
subiecta m̃te seruiret: totum
diabolꝰ aĩam retinebat.: i a suo
creatore seꝑabat: maneat in
c̾tamine. quo corpꝰ nr̃m casti¬
gamꝰ: & seruituti subicimus.
Netũstas itaq nr̃a pene. icul¬
pe. q̃ est ex maledicto pͥmi

Expanded text:
ia crimina quae simul sunt quasi corpus et congeries peccati. Gratia autem Dei qui in similitudine carnis peccati in cruce pependit, per baptismum id agitur, ut vetus homo crucifigatur, et corpus peccati destruatur, non ita ut in ipsa vivente carne concupiscentia respersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo quae inerat nato. Nam si post baptismum vixerit in carne, habet concupiscentiam cum qua pugnet, eamque adjuvante Deo superet, si tamen non reprobus esse noluerit. Non itaque hoc praestatur in baptismo, nisi forte miraculo ineffabili Creatoris, ut lex peccati, quae est in membris prorsus exstinguatur et non sit; sed ut quidquid mali ab homine factum, dictum, cogitatum est, cum eidem concupiscentiae subjecta mente serviret, totum diabolus animam retinebat et a suo Creatore separabat, maneat in certamine quo corpus nostrum castigamus, et servituti subjicimus. Vetustas itaque nostra poenae et culpae, quae est ex maledicto primi
Abbreviated transcription (Latin):
an mortui sumꝰ pecc̃o: Rdet.
Utiq sumꝰ qͥa nos qͥcũq id est
cuiꝰcũq conditionis. bap. su. ĩ.¬
Ut sic̃ semel xp̃c mortuus car¬
ne: & semꝑ uiuit. ita noᷤᷤ semel
cit nos baptitari: qͥa mors eiꝰ
causa ẽ huiꝰ purificõnis & an.¬

Expanded text:
An mortui sumus peccato? Respondet utique, sumus, quia nos, quicunque, id est cujuscunque conditionis, baptiztus semel mortuus est carne, et semper vivit, ita nos semel cit nos baptizari, quia mors ejus causa est hujus purificationis. Et an
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ꝓhibet .s. ut m̃te ñ delecteriᷤᷤ
ł consentias concupiscentie
carnis. q̃ ex langore ueniens
rebellat ad u̾sus te. Languor
autẽ iste minimꝰ est. qͥ mouet
mala deficłia. Est gͦ in nob̾ ma¬
la concupiscentia. q̃ non est ꝑ¬
mittenda regnare. Sunt &e eiꝰ
desid̾ia: q̃ st̃ actuales concu
rente nos deo accepta potesta¬
te illudat. & mortificet. Si iusti̾i¬
gͦ eẽ uictores tyranni: & ini¬
micũ inhermẽ inuenire: ⁊ sic
uob̾ subicẽ: ñ obedias concu¬
piscentie male oꝑando. nec cẽ
concupiscatis delectando ł cõ¬
sentiendo. s potiꝰ exhibete .i.
habiles facite uos dõ. uosdico.

Expanded text:
icet ut mente non delecteris, vel consentias concupiscentiae carnis, quae ex languore veniens rebellat adversum te. Languor autem iste tyrannus est qui movet mala desideria. Est ergo in nobis mala concupiscentia quae non est permittenda regnare. Sunt etiam ejus desideria quae sunt actuales concuprente nos Deo accepta potestate illudat et mortificet. Si vis ergo esse victor tyranni et inimicum inermem invenire, et sic tibi subjicere, non obedias concupiscentiae male operando, nec etiam concupiscatis delectando vel consentiendo. Sed potius exhibete, id est habiles facite vos Deo; vos, dico,
Abbreviated transcription (Latin):
eã iusticie eoꝵ nicħ acreuit. Le¬
gem autẽ hic accipimꝰ: scđ̃m le¬
ta. Lex autẽ data ẽ ad doman¬
dum suꝑbũ. ad flagellandũ
durũ. ad instruendũ incipientẽ:
ad ostensionẽ delicti. & huma¬
ne infirmitatis: ad manifestatio

Expanded text:
eam justitiae nil accrevit. Legem autem hic accipimus secundum leta. Lex autem data est ad domandum superbum, ad flagellandum durum, ad instituendum insipientem, ad ostensionem delicti et humanae infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuulgata ẽ qͥa nec ip̃a potuit
regnũ mortis auferre. Regnũ
in hoĩb: ut eos ad uitã et̾nã
sola inquolibet hoĩe gratia
destriit saluatoris. Que oꝑa
ad eiꝰ adiuuantẽ grãm. non

Expanded text:
promulgata est, quia nec ipsa potuit regnum mortis auferre. Regnum i, ut eos ad uitam aeternam, sola in quolibet homine gratia destruit saluatoris, quae opead eius tamen adiuuantem gratiam, non
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ dolor est confessors. In sepul¬
tura: reqͥes ab solutoꝵ. In resur¬
rectõne: uita iustoꝵ. In ascensi¬
one: ꝓfectꝰ ꝑfectoꝵ. In consessu
ad dext̾am: gła beators. ħ autẽ ñ
solũ a nob̃ exigit xp̃c insacram̃¬
cũ passionis: s etiã si uolumus

Expanded text:
 dolor confessorum, in sepultura requies absolutorum, in resurrectione vita justorum, in ascensione profectus perfectorum, in consessu ad dexteram gloria beatorum. Haec autem non solum a nobis exigit Christus in sacramento passionis, sed etiam si volumus
Abbreviated transcription (Latin):
Ret̾ita peccata tulit ea remitẽ¬
retͣhendo. & itẽ remitendo. fu¬
tura uͦ: non ea remittendo tu¬
lit. s grãm qua uitarentur.
conferendo. gͦ futã tulit. quia
na dupplex gehennalis. ⁊ tẽꝑa-¬
lis. Gehennalẽ ꝓrsus deleuit:
ut eã non sentiant uẽ penitẽ¬
tes. Temꝑalẽ uͦ: ñdũ penit᷑
tulit. Manẽs i fames. sitis. oe

Expanded text:
Praeterita peccata tulit ea remittenretrahendo, et item remittendo; futura vero non ea remittendo tulit, sed gratiam qua vitarentur conferendo. Ergo futura tulit, quia na duplex, gehennalis et temporalis. Gehennalem prorsus delevit, ut eam non sentiant vere poenitentes; temporalem vero nondum penitus tulit. Manet enim fa
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a in cruce consũpta sit: ui¬
deamꝰ. Net̾ustas nr̃a sic̃. i ma
ledictio: in duob consistit .s.
in culpa. & inpena. Alterũ
factꝰ maledictũ. & utrũq in
nob̾ consũpsit. qͥa nrãm dup¬
plam uetustatẽ: sua simpla
consũpsit. Unde una die &e
duab noctib in sepulcͦ qͥe¬
uit. ꝑ unũ diẽ: simpla eiꝰ
uetustas sig̾cat᷑. ꝑ duas nocteᷤ:
gemina nr̃a uetustas. Quĩeuit sau̾s¬
gͦ in sepulcͦ: & una die. idua¬
b noctib qr sua sĩpla uetu

Expanded text:
ra in cruce consumpta sit videamus. Vetustas nostra sicut et ledictio in duobus consistit, scilicet in culpa et in poena. Alterum factus maledictum, et utrumque in nobis consumpsit, quia nostram duplam vetustatem sua simpla consumpsit. Unde et uno die et duabus noctibus in sepulcro quievit. Per unum diem simpla ejus vetustas signatur, per duas noctes gemina nostra vetustas. Quievit ergo in sepulcro una die et duabus noctib
Abbreviated transcription (Latin):
neret᷑: non facile ꝓficit s egͦtat.
& suꝑuenientib cedit pecca¬
tis. Consuetudine enĩ delin¬
quendi p̃mit᷑: ne crescat in
fructũ. & ꝑ hoc extinguit᷑.
ꝓuident̃ gͦ &e ad bonũ data ẽ¬
quens: multiplicauit peccã.
Ipso n usu plus cepit pecca¬
re: qͣm ante peccauãt. & sic
factũ est: ut data lege non
minueret᷑. s abundarent
delicta. diabolo inu̾tente bo¬
it: ut ꝑ eam abundantius
cognoseeret᷑ delictũ. Si ẽnĩ
lex non fuisset: peccatum
Ut qui in sordib erat: p̃ua¬
auctor est bonĩ. Demonstͣnͣ¬
da ix fuat homini feditas
langoris sui. ut uid̾et non
mͦ doctorẽ sͥ eẽ necessariũ:
uerũ etiã adui̾torẽ. Ret̾ea
tradita fuit lex ut mediocͥs
pedagogũ hab̾et. ce ꝑfectus
signũ: &e durꝰ sentiret fla¬
gellũ. & qͥa hic de lege ser¬
dum est qͥb modis lex acci
Postremo qͥb de causis data
sit: sũmatĩ dicendum est. Lex
gͦ aliqͣndo dicit᷑ tota scͥptura
uet̾is testam̃ti: aliqndo scͥptaᷤ

Expanded text:
neretur, non facile proficit, sed aegrotat, et supervenientibus cedit peccatis. Consuetudine enim delinquendi premitur ne crescat in fructum, et per hoc exstinguitur. Providenter ergo, et ad bonum data equens multiplicavit peccata. Ipso enim usu plus coepit peccare quam ante peccaverat; et sic factum est ut data lege non minuerentur, sed abundarent peccata diabolo invertente leit, ut per eam abundantius cognosceretur delictum. Si enim lex non fuisset, peccatum ut qui in sordibus erat praevaauctor est boni. Demonstranda enim fuerat homini feditas languoris sui, ut videret non modo doctorem sibi esse necessarium, verum etiam adjutorem. Praeterea data fuit lex, ut mediocris paedagogum haberet, et perfectus signum, et durus sentiret flagellum. Et quia hic de lege magdum est quibus modis lex accippostremo quibus de causis data sit, summatim dicendum est. Lex ergo aliquando dicitur tota scriptura Veteris Testamenti, aliquando Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a suꝑ abundauit eo tn teno¬
re: nequis confisus gr̾e. securꝰ¬
ducat ad uitã: sic̃ uigebat pec¬
catum ducens in mortẽ: ⁊ hoc
ẽ qd̃ ait. Ut sic̃. Qsi eo tenore
non ẽ originis s ꝓp̾e uolunta¬

Expanded text:
gratia superabundavit, eo tamen tenore, ne quis confisus gratiae securducat ad vitam, sicut viguerat peccatum ducens in mortem, et hoc est quod ait, ut sicut, quasi eo tenore,non est originis, sed propriae volunta
Abbreviated transcription (Latin):
condonans. Botũ enĩ qd̃ de a¬
dam traxisti: totũ qd̾ tuis p̾uiᷤᷤ
morib ad didisti: dimisit. totũ
deleuit. orõnẽ docuit. certamen
indixit. laboranti subuenit.

Expanded text:
condonans. Totum enim quod de Adam traxisti, totum quod tuis pravis moribus addidisti, dimisit, totum delevit, orationem docuit, certamen indixit, laboranti subvenit,
Abbreviated transcription (Latin):
dauit. Nam ce in multos qui
neglecto dõ seruierant creatẽ.
ne abhac uita decedentes a
scd̾a morte exciꝑent᷑: ii cultoreᷤ
umꝰ dei qͥ pat̾no peccõ ex dei
sententia apud inferos tene¬
bant᷑: gr̃a abundauit in des¬
censu saluatoris om̃ib dans
indulgentiã cũ tͥumpho sub¬
latis eis incelũ. Seqͥt᷑. Et ñ sic̃
ꝑunũ peccatũ fit: ita fit &e
ꝑdonũ. Nam iudiciũ dei
similes ei dãpnati st̃. gr̃a uͦ
ñ ex uno s ex multis peccĩs
iustificauit hoiem: i etiã
tuit. enĩ .i. qͥa ĩ uniꝰ hominiᷤ
delicto ꝑ uñ. reg. mors .s. dia
bolꝰ ꝑ peccatũ e attende qd̃
ait. mors regnauit: ñ regnat.
concordans suꝑiori sensui.
uͥ dix̃ mortẽ ab adã regnasse.
usq ad moy sen. Qͥa qui ꝑ
legẽ noto dĩ iudicio timorẽ
eiꝰ habuert̃. sublati st̃ de
mortis imꝑio. ante uͦ dum
sine lege timor dñi in t̾ris
non erat: mors in similes
ade p̃ualuit. & si ibi regna¬
uit mors: multo mag̾ hoĩeᷤ.
accipientes: abundantiã

Expanded text:
davit. Nam et in multos qui neglecto Deo servierunt creaturae, ne ab hac vita decedentes a secunda morte exciperentur, et in cultores unius Dei qui paterno peccato ex Dei sententia apud inferos tenebantur, gratia abundavit in descensu Salvatoris, omnibus dans indulgentiam cum triumpho, sublatis eis in coelum. Et non sicut per unum peccatum fit, ita fit et per donum. Nam judicium Dei similes ei, damnati sunt; gratia vero non ex uno, sed ex multis peccatis justificavit homines, et etiam tuit. Enim, id est quia, in unius hominis del peccatum. Et attende quod ait mors regnavit, non regnat, concordans superiori sensui, ubi dixit mortem regnasse usque ad Mosen, quia qui per legem noto Dei judicio timorem ejus habuerunt, sublati sunt de mortis imperio. Ante vero dum sine lege timor Dei in terris non erat, mors in similes Adae praevaluit; et si ibi regnavit mors, multo magis homines accipientes abundantiam
Abbreviated transcription (Latin):
adam: quot quot ꝑinobedien¬
tiam transgrediunt᷑ manda¬
tum dei. S aliud est: quod
exemplũ est uoluntate pec¬
cantib. Aliud qd̾ origo est
cũ peccato nascentib. Nam &e
xp̃m imitant᷑ scĩ ad sequendã
iusticiã. s p̃ter hanc imitatio¬
nẽ: gr̃a eiꝰ illuminationem.
iustificationẽq nr̃am etiam
intͥnsecꝰ oꝑat᷑. que etiam bap¬
tizatos paruulos suo inserit
corꝑi. qd̾ nũdũ ualent aliquẽ
imitari. Sicut gͦ xp̃c p̃ter

Expanded text:
quidem Adam, quotquot per inobedientiam transgrediuntur mandatum Dei: sed aliud est quod exemplum est voluntate peccantibus, aliud quod origo est cum peChristum imitantur sancti ad sequendam justitiam sed praeter hanc imitationem, gratia ejus illuminationem justificationemque nostram, etiam intrinsecus operatur, quae etiam baptizatos parvulos suo inserit corpori, qui nondum valent aliquem imitari. Sicut er
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ. & non mag̾̃ ꝑ unã
mulierẽ dicat apłs: peccatũ
intrasse in mundũ. Cũ amu¬
liere: initiũ peccati fuit. &¬
ante a serpente siue adiabolo.
suetudinis ordinẽ tenuisse.
dũ successionẽ posteritatis
humane. que pecc̃o & morti
ex eo uenienti succubuit: ñ
mulieri s uiro acͥcͥbuit. Non
enĩ ex muliere post̾itas. s ex
uiro noĩari solet. & obhoc
mortał postitas. & corꝑalis
successio: uiro potiꝰ tanꝙͣ. aucto¬
ri: & non mulieri deputatur.
ł qͥa mulier de uiro est iut᷑q
una caro est. & iõ siue a muli¬
ere. siue ab adam dicat᷑ utr̃q
ad pͥmũ hoĩem ꝑtinet. Ret̾e̾a
sciendũ est ħeticos qͦsdam. qͥ
noĩati sunt pelagiani: dixisse
peccatũ pͥme tnͣsgressionis in
alios hoĩes non ꝓpagatione.
s unitatione tnͣsisse. Uno e¬
& in pariuilis nolunt cred̾e
ꝑ bapt̾m solui originale pec¬
catũ. qd̾ in nascentib nullũ
ẽẽ omĩno contendunt. S si
apłs peccatũ imitationis.
non ꝓpagationis intelligi

Expanded text:
on magis per unam mulierem, dicat Apostolus peccatum introisse in mundum, cum a muliere initium peccati fuerit, et ante a serpente, sive a diabolo. suetudinis ordinem tenuisse, dum successionem posteritatis humanae quae peccato et morti ex eo venienti succubuit, non mulieri, sed viro attribuit. Non enim a muliere posteritas, sed ex viro nominari solet: et ob hoc, mortalis posteritas, et corporalis, successio viro potius, tanquam auctori, et non mulieri deputatur. Vel quia mulier de viro, et utriusque una caro est, et ideo sive a muliere, sive ab Adam dicatur, utrumque ad primum hominem pertinet. Praeterea sciendum est haereticos quosdam, qui nominati sunt Pelagiani, dixisse peccatum primae transgressionis in alios homines non propagatione, sed mutatione transisse. Unde etiam in parvulis nolunt credere, per baptismum solvi originale peccatum quod in nascentibus nullum esse omnino contendunt. Sed si Apostolus peccatum imitationis, non propagationis intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
gram: quã latent̃ etiã infũ¬
dit paruulis sic & adam p̃t̃
imitationis exemplũ: occulta
etiã tabe carnalis concupis¬
centie sue tabificauit in se:
om̃s de sua stirpe uenturos.
Uñ recte subdit. In quo om̃s¬

Expanded text:
am, quam latenter etiam infundit parvulis, sic et Adam praeter imitationis exemplum, occulta etiam tabe carnalis concupiscentiae suae tabificavit in se omnes de sua stirpe venturos. Unde recte subdit: In quo om
Abbreviated transcription (Latin):
est. Iudiciũ ex uno in condẽp¬
nationẽ. qd̾ iõ dictum est. ñ¬
qͥa illud solũ qd̃ originalit᷑
trabit᷑: iudicio sit dãpnandũ.
dãpnationẽ facit. xp̃i autem
gra ñ solũ illud qd̾ origina¬
lit̃ trahit᷑: s etiã omĩa actua¬
lia dimutit. & insuꝑ iꝰtificat
.i. deimpio puĩ: facit. ac dem̃
de bono ĩ meliꝰ ꝓficẽ. Ecce in
cause ade.i. peccati qd̃ intu¬
lit: est non omis dãpnatio
s que ꝓ illo uno debetur.
Sunt enĩ ex nr̃is additis
alie dãpnationes. Effectus
autẽ donors. xͥ est: remotis
omĩb peccatis originalib

Expanded text:
dicium ex uno in condemnationem, quod non ideo dictum est, quod illud solum quod originaliter trahitur in judicio sit damnandum, damnationem facit. Christi autem gratia, non solum illud quod originaliter trahitur, sed etiam multa actualia dimittit, et insuper justificat, id est de impio pium facit, ac deinde de bono in melius proficere. Ecce in causae Adae, id est peccati quod intulit, est non omnis damnatio, sed quae pro illo uno debetur. Sunt enim, et ex nostris additis, aliae damnationes. Effectus autem donorum Christi, cum remotis omnibus peccatis ori
Abbreviated transcription (Latin):
lud: ita in isto fit istud. S hec
forma non ex omĩ parte con¬
formis est: sicut subsequent̃
ostendit᷑. ł forma xp̃i dicit᷑.
qͥa sicut ille sine coitu adeo
factꝰ est: ita xp̃c ex uirgine

Expanded text:
lud, ita in isto fit istud. Sed haec forma, non ex omni parte conformis est, sicut subsequenter ostenditur. Vel forma Christi dicitur, quia sicut ille sine coitu a Deo factus est, ita Christus ex Virgine
Abbreviated transcription (Latin):
genãtis. Uere non ita est donũ
ut delictũ enĩ .i. qͥa in uniꝰ hoĩs
ade delicto uno qͥd. Et si enĩ
carnalit̾ geniti. mortui sunt .i.
peccõres constituti. & si hoc est:
donũ. ł gr̃a .i. remissio peccoꝵ.

Expanded text:
at: Vere non ita est donum ut delictum. Enim, id est quia, unius hominis Adae delicto uno quidem, etsi carnaliter geniti, mortui sunt, id est peccatores constituti, etsi, hoc est donum, vel grati
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa in uniꝰ delicto. etiã si ꝓpͥa
non abdent᷑. mors .ĩ. dissolutio
aĩe e corꝑis. regnauit etiã ante
mortẽ passiones inferens. per
habuit: in om̃s postõs exercuit.
Quoꝵ mat̾ia ille fuit. sicut ce
homines acci. a dõ non a se

Expanded text:
o, etiamsi propria non adderentur, mors, id est dissolutio animae et corporis, regnavit, etiam ante mortem passiones inferens, per n illo, in omnes posteros exercuit, quorum materia ille fuit, sicut et homines, accipientes a Deo non a se
Abbreviated transcription (Latin):
abundans tͣnsiit. inpłes .i. in
onis filios eiꝰ abundans autem
&e maior res: omĩb suis mag̃
ꝓdest. qͥa non solũ illud origi¬
nale. s etiã addita peccata sol¬
uit. hoc autẽ donũ dat᷑. in gr̾a

Expanded text:
abundans transiit, in plures, id est omnes filios ejus. Abundans autem et major res omnibus suis magis prodest, quia non solum illud originale, sed etiam addita peccata solvit. Hoc autem donum datur, in gra
Abbreviated transcription (Latin):
cred̾ent᷑: cet̾is ydola colentib.
Idõ etiã qͥa de hoc popło nasci¬
turꝰ erat dĩ filiꝰ ⁊ ideo data fuit
ei lex. ꝑ quã illud intelligẽt:
Cũ lex data sit illi soli popło:
Erant ir ĩ illo popło tria gn̾a¬

Expanded text:
crederentur, caeteris idola colentibus. Ideo etiam quia de hoc populo nasciturus erat Dei Filius, et ideo data fuit ei lex, per quam illud intelligeret, Cum lex data sit illi soli populo, erant in illo pop
Abbreviated transcription (Latin):
tũ.a. ñ .ĩ. apud dm̃. c̃ lex ñ eẽt.
Impũtabit᷑ qͥd peccatũ apud
hoĩes. s ñ apud dm̃. apud qͦ.
putabat᷑ ĩpune fut᷑um: cum
nesciret᷑ iudicaturꝰ. Asserebant

Expanded text:
cum lex non esset. Imputabatur quidem peccatum apud homines, sed non apud Deum, apud quem putabatur impune futurum, cum nesciretur vindicaturus. Asserebant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfluxerunt sacram̃ta .s. aqua
ablut̾ionis &e sanguis redẽp
liis suis peccatũ &e mortem:
sic iste suis iusticiã suam ce
uitã & etiã iste plus boni suiͤ
confert: qͣm ille mali & ideo
&e hoc est qd̃ subdit. s ñ sicut¬

Expanded text:
profluxerunt sacramenta, scilicet aqua ablutionis, et sanguis redemptliis suis peccatum et mortem, sic iste suis justitiam suam et vitam, et etiam iste plus boni suis confert quam ille mali, et ideo Et hoc est quod subdit. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
illi qui legunt. ad suꝑiorem
militudinẽ p̃uaricationis
ade. peccasse accipiant illos
qͥ in illo peccauert᷑. ut ei simi¬
rituro morituri dãpnatoq
dãpnandi. Greci codices uñ
int̃p̃tatio facta ẽ in latinũ:
aut oms aut pene om̃s hñt.¬

Expanded text:
illi qui legunt ad superiorem militudinem praevaricationis Adae peccasse accipiant illos qui in illo peccaverunt, ut ei simirituro morituri, damnatoque damnandi. Graeci autem codices, unde interpretatio facta est in Latinum, aut omnes, aut pene omnes h
Abbreviated transcription (Latin):
in quo. homine. siue in quo.
ẽ. Aliud ix sunt ꝓpͥa peccata:
in qͥb tantũ peccant quors
peccata sunt. aliud hoc unũ
in quo om̃s peccauerunt:
q̃n oms illi unꝰ homo fu̾ant.
Manifestũ est itaq om̃s in
peccato. Ex eo gͥ cuncti sunt
peccãtũ. Qͥd gͥ egit lex: Non-¬
ne illa reconciliare potuit:
ut peccatũ non tnͣsiret ĩ om̃s:¬
Usq ad legẽ enĩ. scͥptam. uł
nat᷑alem .i. sub lege. etiã pec-
in mundo .i. in hoĩe. qͥã nec
lex potuit auferre peccatum:
s auxit. siue nat᷑alis. inqua
qͥsq iam rõne utens: incipit

Expanded text:
homine, sive in quo est. Alia enim sunt propria peccata, in quibus tantum peccant quorum peccata sunt; aliud hoc unum in quo omnes peccaverunt, quando omnes illi unus homo fuerant. Manifestum est itaque omnes in peccato. Ex eo igitur cuncti sunt peccatum. Quid ergo egit lex? Nonne illa reconciliare potuit ut peccatum non transiret in omusque ad legem enim scriptam, vel naturalem, id est sub lege, etiam peccain mundo, id est in homine. Quia nec lex potuit auferre peccatum, sed auxit, sive naturalis in qua quisque jam ratione utens incipit
Abbreviated transcription (Latin):
cisione nanq peccata t̾m remitte¬
bant᷑. s non gr̃a ad bene oꝑan¬
tes dabant᷑. ł augebant᷑. In bap¬
tismo uͦ omĩa peccata dimittunt᷑.
oe gr̃a cooꝑandi confert᷑. & uir¬
tutes augent᷑. Idẽo recte apłs¬
dicit. qd̃ abraham accepit cͥcũ¬
cisionẽ tantũ in signũ: qd̃ est
signacłm. in signũ dico iꝰticie
fidei qua iꝰticia fidei ł que fi¬
des: est ipsi abrahe. in p̃pucio
deret᷑. & hoc iõ in tẽꝑe p̃putii
tor exemplo: om̃iũ credentiũ.
est ei tempore p̃putii .i. ꝑ fidẽ.
Nota diligent᷑. ꝑ insolentem
plicat. Potest is sic intelligi.¬

Expanded text:
cisione namque tantum peccata remittebantur, sed non gratia ad bene operantes dabantur vel augebantur. In baptismo autem peccata dimittuntur, et gratia cooperandi confertur, et virtutes augentur. Ideo recte Apostolus ait quod Abraham accepit circumcisionem tantum in signum, quod est signaculum, in signum, dico, justitiae fidei, quae justitia fidei, vel fides est ipsi Abrahae in praeputioderetur; et ideo in tempore praeputii tor exemplo, omnium credentium. est tempNota diligenter, per insolentem plicat. Potest enim sic intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩb. Ecce do uob̃ p̃cepta. ne de¬
qͥ iubeat. s de est qͥ impleat. qͥa
lex data ẽ. ut cͣrescente peccato:
humiliarent᷑ suꝑbi. ⁊ humilia¬
ti confit̾ent᷑. i confessi: sanarent᷑
Non crudelit̾ hoc fecit ds̃: s
consilio medicine. Aliqñ enĩ
& ꝗͥa non sentit: medicum ñ
q̃rit. auget᷑ morbꝰ. crescit mo¬
lestia. querit᷑ medicꝰ. & totum
corpꝰ sanat᷑. Magnũ gͦ cõsiliũ¬
dei fuit: ut ꝑ legẽ abundaret
delictũ. ut in aust̾itate legis
suã intelligentes infirmitatẽ
infirmi: ad medicũ confugẽnt.
⁊ auxiliũ gr̾e q̃rerent. ꝑ legẽ
enĩ dicit᷑ habuisse delictum.
non qͥaͣ lex delictum iubet.
s iõ quia gr̃a ibi non erat:
uirtute: factũ est grande
uitiũ. Sic gͦ abundauit pec¬
catum. qͥa & concupiscentia
ex ꝓhibitione ardentior facta
ẽ: & peccantib contͣ legem
bundantia accessit. Consiliũ
autẽ dei quo legẽ dedit: iu¬
deos nescisse satis sigc̃aret
lege. non qͥd fecerit lex. Data

Expanded text:
 Ecce do vobis praecepta, ne puqui jubeat; sed deest qui impleat, quia lex data est ut crescente peccato humiliarentur superbi, et humiliati confiterentur, et confessi sanarentur. Non crudeliter hoc fecit Deus, sed consilio medicinae. Aliquando enim  et non sentit, medicum non quaerit: augetur morbus, crescit molestia, quaeritur medicus, et totumcorpus. Magnum ergo Dei consilium fuit, ut per legem abundaret delictum, ut in austeritate legis suam intelligentes infirmitatem, infirmi ad medicum confugerent, et auxilium gratiae quaererent. Per legem autem dicitur abundasse delictum, non quia lex delictum juberet, sed quia eo quod gratia ibi non erat, a quasi virtute factum est grande vitium. Sic ergo abundavit peccatum, quia et concupiscentia ex prohibitione ardentior facta est, et peccantibus contra legem men accessit. Consilium autem Dei quo legem dedit, Judaeos nescisse, satis significavit lege, nunquid fecerit lex? Data
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑuenert̃. que et̾naliter
punit ĩmo sub spe seruati st̃.
de abraham legit᷑. qͥa qmuis
apud inferos fuit: discretus
tamen longo int̾uallo erat a
peccõribꝰ. Ita ut chaos ingens
eẽt int̾ iustos & pecͥcõres. Et sci¬
endũ qd̃ libros qͥ alit̾ hñt:
scͥptũ est mortẽ regnasse etiã.
que litã etiã ingrecis codicibꝰ
legit᷑. Qd̃ qͥdam ita intelligt̃.
qͥa dicunt mortẽ corꝑũ regnaᷤ¬

Expanded text:
non pervenerunt, quae aeternaliter non pervenerunt, quae aeternaliter punit; imo sub spe servati sunt de Abraham legitur, quia quamvis apud inferos fuerit discretus, tamen longo intervallo erat a peccatoribus, ita ut chaos ingens esset inter justos et peccatores . Et sciendum quod liberos qui aliter habent scriptum est mortem regnasse, etiam Quae littera etiam in Graecis codicibus legitur: quod quidam ita intelligunt, quia dicunt mortem corporum regnas
Abbreviated transcription (Latin):
in similes p̃uaricatori ade. qͥ
.s. neglecto cãtore seruierunt
creat᷑e. deos sͥ constituentes qͦs
colerent ad iniuriam dĩ: sic̃
ille loco dei diabolo consen¬
sit. Pecc̾ãtũ enĩ ade: ñ longe¬
ẽ ab ydolatͥa. qui contẽpto
c̾atoris p̃cepto diaboli suasio¬
ni consentiens: qͣsi in loco dĩ
diabolũ statuit: &e sic̃ deus
ẽẽ uoluit. fuerunt autẽ qui
peccauerunt: non sp̃to deo. qͥ
enĩ ĩtellexit siue extraduce.
siue ex indicio nat᷑ali. & uene¬
ratus est dm̃: nulli honorifi¬
centiam noĩs ac maiestatis
imꝑtiens si peccauit. Quia
impossibile est ñ peccare: sub
deo peccauit ñ in dm̃. Id̾oq
inhos: mors non regnauit.
S in hos qui in sumlitudine
ade peccauert̃ .i. qͥ sub specie
idoloꝵ seruiert᷑ diabolo. Ga¬
les enĩ fere om̃s usq ad legẽ
fuert̃. ꝑpauci ut abraham:
uni deo seruiert᷑. & in eos ñ¬
regnauit mors qͥa post mortẽ
istã que ita dicit᷑: ad scd̾am

Expanded text:
in similes praevaricatori Adae; qui in similes praevaricatori Adae; qui scilicet neglecto Creatore servierunt creaturae, deos sibi constituentes, quos colerent ad injuriam Dei, sicut ille loco Dei diabolo consensit. Peccatum enim Adae non longe ab idololatria est, qui contempto Creatoris praecepto diaboli suasioni consentiens, quasi in loco Dei diabolum statuit, et sicut Deus esse voluit. Fuerunt autem qui peccaverunt, non praeterito Deo; qui enim intellexit sive ex traduce, sive indicio naturali, et veneratus est Deum nulli honorificentiam nominis ac majestatis impartiens, si peccavit, quia impossibile erat non peccare, sub Deo peccavit, non in Deum. Ideoque in eos mors non regnavit, sed in hos qui in similitudinem Adae peccaverunt, id est qui sub specie idolorum servierunt diabolo. Tales erant fere omnes usque ad legem; perpauci, ut Abraham, uni Deo servierunt, et non in eos regnavit mors, quia post mortem istam quae prima dicitur, ad secundam