comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiuis & coronatus intraret :¬
ꝓculdubio inunimine regio sept
millatenus est ab aduersariis
superatus. Qm̃ rex nr̃ cũ sit
altissimus. ꝓnob̃ humilis uent
sedinanis uenire non potuit.
Magnũ̃ quippe donatiuũ suis
militibus at tulit. quo eos non
solũ copiose ditauit: sed etũ
ad certandũ nnuctissime con¬
fortauit. Attulit nãq dom̃
caritatis. quae perduceret
homines ad consortiũ dĩtats
Qđ ergo attulit erogauit. nec
sibi aliquid minutt. sed mid¬
biliter & suoꝵ fideliũ paupe¬
riem ditauit. & in deficientib
thesauris plemis ipse ꝑmansis
deposuit xpm ipsa stephamꝰ
de terris eleuauit ad cȩlum
Caritas quȩ prȩcessit in rege
psa subsequenter refulsit in
mlite. Oadmiranda ubiq
potentia saluatoris. o prȩdi¬
canda in desinenter gratia
redẽptoris. Oftendit in matre
unrginitatis ȩternȩ mtraculũ.
demonstrauit in martrre.
muictȩ caritatis indicium
Integritis quippe intemerata
ꝑmansit inuirgine. dilectionis

Expanded text:
vivus et coronatus intraret? Pvivus et coronatus intraret? Procul dubio munimine regio septus, nullatenus est ab adversariis superatus: quoniam Rex noster, cum sit altissimus, pro nobis humilis venit, sed inanis venire non potuit. Magnum quippe donativum suis militibus attulit, quo eos non solum copiose ditavit, sed etiam ad certandum invictissime confortavit. Attulit namque donum caritatis, quo perduceret homines ad consortium deitatis. Quod ergo attulit, erogavit: nec sibi aliquid minuit, sed mirabiliter et suorum pauperiem ditavit, et indeficientibus thesauris plenus ipse permansit. 3. deposuit Christum, ipsa Stephanum de terra elevavit ad coelum. Caritas quae praecessit in Rege, ipsa subsequenter refulsit in milite. O admiranda ubique potentia Salvatoris! O praedicanda indesinenter gratia Redemptoris! Ostendit in matre virginitatis aeternae miraculum, demonstravit in martyre invictae caritatis indicium. Integritas quippe intemerata permansit in virgine, dilectionis
Abbreviated transcription (Latin):
inmen sita scȩli suscepit stepha¬
nũ triũphantẽ. Solus descendit
dñ sut multos cleuaret. humi¬
liauit serex ñr ut suo simlites
exaltaret. Qui enĩ corpori suo
uirginis prȩparauit uterum.
ipse martrri suo aperire dig
uteri. ut animã stephani lati-
superare. ut ita meruisset
feliciter triũphare. Neq enĩ
paruipendenda sunt. talis
uirtus talisq: triumphus.
Aut uero uilibus armis potuit
prȩmuniri. qui a multis non
potuit superari : Inuictȩ nãq
meo enituit insigne uirtutis.
quȩ nec frementium sȩuitiam
formidauit. nec lapidantiũ
ictibus deuicta suc eubuit.
Usq ad eo enĩ inter frementes
ꝑmansit interritus. & inter
Tapidũ fuit cruciam̃ta securus
ut incredulitatẽ iudaeorũ¬
fidenter argueret: & benigni
ꝓlapidantibus exoraret᷑
Qđ est ergo tã magnũ atq in su.¬
perabile genus armorũ. quo
lapidantes non reper cutiens
sed patiens superaret. in super
& occisus aulam cȩlestis regni

Expanded text:
immensitas coeli suscepit Stephaimmensitas coeli suscepit Stephanum triumphantem. Solus descendit Dominus, ut multos elevaret; humiliavit se Rex noster, ut suos milites exaltaret. Qui enim corpori suo virginis praeparavit uterum, ipse martyri suo aperire dignuteri, ut animam Stephani latituum potuit superare, ut ita meruisset feliciter triumphare. Neque enim parvipendenda sunt talis virtus, talisque triumphus. Haud vero vilibus armis potuit praemuniri, qui a multis non potuit superari. Invictae namque in eo enituit insigne virtutis, quae nec frementium saevitiam formidavit, nec lapidantium ictibus devicta succubuit. Usque adeo enim inter frementes 556 permansit interritus , et inter lapidum fuit cruciamenta securus, ut incredulitatem Judaeorufidenter argueret, et benignus pro lapidantibus exoraret. Quod est ergo tam magnum atque insuperabile genus armorum, quo  nec timeret; lapidantes non repercutiens, sed patiens superaret; insuper et occisus aulam coelestis regni
Abbreviated transcription (Latin):
triclebrauimus temporalẽ
sempiterni regis nr̃i natalem:
bodie celebramus triumpbalẽ
militis passionẽ. Heri enĩ rex
noster trabea carnis indutus.
de iula uteri uirginalis egre¬
diens uisitare dignatus est
mundũ. hodie miles de taber¬
naculo corporis exiens. triũ¬
phator migrauit adcelum.
Ille sempiternȩ dĩtatis maies.¬
tate seruata. seruile cinctoriũ
carms ad sumens in huuis sȩculi
campo pugnaturus in trauit :
iste depositis corruptibilibus
corporis indumentis. ad caeli
palatiũ ꝑhennit̃ regnaturus
ascendit. Ille descendit carne
uelatus. iste ascendit sanguine
laureatus. Ascendit iste lapi-¬
dantibus uidȩis. ꝗc ille descendit
lȩtantibus angelis. Gloria
scĩ angelicantauerunt. hode
stephanũ lȩtantes in suũ con-¬
sortiũ susceperunt. Heri dñs
exiuit de utero uirginis. hodie
miles egressus ẽ de ergastulo
est inuolutus. hodie stephamis
stola est abeo inmortalitatis
indutus. Heri prȩsepis angustia
xp̃mportiuit infantẽ. hodie

Expanded text:
ri celebravimus temporalem sempiterni Regis nostri Natalem: hodie celebramus triumphalem militis passionem. Heri enim Rex noster, trabea carnis indutus, de aula uteri virginalis egrediens visitare dignatus est mundum: hodie miles de tabernaculo corporis exiens, triumphator migravit ad coelum. Ille, sempiternae deitatis majestate servata, servile cinctorium carnis assumens, in hujus saeculi campum pugnaturus intravit; iste depositis corruptilibus corpalatium perenniter regnaturus ascendit. Ille descendit carne velatus, iste ascendit sanguine laureatus. Ascendit iste lapidantibus Judaeis, quia ille descendit laetantibus angelis. Gloria exsultantes cantaverunt; hodie Stephanum laetantes in suum consortium susceperunt. Heri Dominus exivit de utero virginis: hodie servus egressus est de ergastulo est involutus; hodie Stephanus stola est ab eo immortalitatis indutus. Heri praesepis angustia Christum portavit infantem; hodie
Abbreviated transcription (Latin):
dimittet debita ur̃a. Uidetis
fr̃s. quia cũ dĩ grã in potestate
nr̃a positũ est᷑. qualiter ad nõ
iudicemꝰ. Siinquit dimiseritis
dimittet᷑ uobis. lã sepe dixi
fr̃s. & frequentius dicere debeo.
nemose circũ ueniat. nemo se
seducat: qui uel unũ hominẽ
in hoc mundo odio habet. quic-¬
quid dõ inoperibus bonis ob-¬
tulerit: totũ ꝑdit : quia non¬

Expanded text:
dimittet peccata udimittet peccata ufratres, quia cum dei gratia in potestate nostra positum est, qualiter a domino iudicemur. si, inquit, dimiseritis, dimittetur uobis. iam saepe dixi, fratres, et frequentius dicere debeo, nemo se circumueniat, nemo se seducat, quia, qui uel unum hominem in hoc mundo odio habet, quicquid deo in operibus bonis obtulerit, totum perdet, quia
Abbreviated transcription (Latin):
lloꝵ impietatẽ mors sequebat᷑
ȩterna. huius autẽ mortem
uta ꝑpetua. Imitemur ergo
in aliquo dilectissimi fratres
tinti magistri fidẽ : tã prȩclari
martrris caritatẽ. Diligamus
nos hoc animo in ecclesia
fratres nr̃os. quo ille tune
dilexit in iicossuos. Sed qđ
peus est. aliquotiens non solũ
mimicos non diligim⁊ sed nec
amicis quidem fidẽ inte gr̃a
custodimus. Seddicit aliquis.
on possũ diligere inimicũ meũ.
quẽ cottidie uelut hostem
pitior crudelissimũ. Oquicũq:
llees attendis quid tibi fecerit
romo. & non consideras quid
difeceris dõ. Cũ eni tu multũ
grauora indm̃ peccata com¬
miseris. quare non dimittas
homini paruũ. ut tibi ds̃dig¬
netur dimittere multum :
Recole quid tibi in euangelio
ueritasipsa ꝓmiserit. & quã
tibi quodã modo cautionem
fecerit. uel quale tecũ pactũ
inierit. Sienĩ inquit dimi-¬
seritis hominib peccata eoꝵ.
dimittet & uobis pater uester

Expanded text:
illorum impietatem mors sequebatur illorum impietatem mors sequebatur aeterna, hujus autem mortem vita perpetua. Imitemur ergo in aliquo, dilectissimi fratres, tanti magistri fidem, tam praeclari martyris caritatem; diligamus nos hoc animo in Ecclesia fratres nostros, quo ille tunc dilexit inimicos suos. Sed quod pejus est aliquoties non solum inimicos non diligimus, nec amicis quidem fidem integram custodimus. Sed dicit aliquis: non possum diligere inimicum meum, quem quotidie velut hostem patior crudelissimum. O quicunque ille es, attendis quid tibi fecerit homo, et non consideras quid tu feceris Deo; cum enim tu multo graviora in Deum peccata commiseris, quare 204 non dimittis homini parum, ut tibi Deus dignetur dimittere multum? Recole quod tibi in Evangelio Veritas ipsa promiserit, et quam tibi quodammodo cautionem fecerit, vel quale pactum inierit. Si enim, inquit, dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet et uobis pater uester
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos beata ac triumphali
morte prȩcessit: Ae sie qui
erat inferior ordine. primis
factus ẽ passione. & qui erat
discipulus gradu. magister
cȩpit ẽẽ martrrio. conplens
illud qđ beatus propheta n
michi : Retribuere enĩ prim
uoluit stephanus martrr d̃
qđ cũ omii humano genere
subiecit scriptura sacra &is
Positis genibus. clamauit dit
Dñe nestatuas illis hoc pecca
Videte dilectissim fr̃s affeco
beatiuiri. iudete magnã &
admirabilẽ caritatem. In
ꝑ secutione positus erat: &
ꝑsecutoribus supplicabit.
atq in illa lapidum ruina
quando alius obliuisci peas
ctiã Rarissimossuos. ille dĩ
cõmendat inimicos Quid eñi
dicebat cũ lapidaret᷑: Dñe.
nestatuas illis hoc peccatum.
liusitaq tunc illorũ dolebat
peccati quã sua uulnera plus
iloꝵ impietatẽ. quã suã mortẽ.¬
trecteplus . In illorũ quippe
iniquitate erant multa quȩ
plangi. millius autem mor te
non erat qđ debuisset doleri

Expanded text:
ipsos beata ac triumphali ipsos beata ac triumphali morte praecessit. ac sic qui erat inferior ordine, primus factus est in passione et, qui erat discipulus gradu, magister coepit esse martyrio conplens illud, quod beatus propheta intribuit mihi? retribuere enim primus uoluit Stephanus martyr domino, quod cum omni humano genere subiecit scriptura sacra et ait: positiDomine, ne statuas illis hoc peccatum . Videte, dilectissimi fratres, affectum beati viri, videte magnam et admirabilem charitatem. In persecutione positus erat; persecutoribus supplicabat, atque in illa lapidum ruina, quando alius oblivisci poterat etiam carissimos suos, ille Domino commendabat inimicos. Quid enim dicebat, cum lapidaretur? Domine, ne statuas illis hoc peccatum. Plus itaque tunc illorum dolebat peccata quam sua vulnera, plus illorum impietatem quam suam mortem; et recte plus. In illorum quippe iniquitate erant multa quae plangi, in illius autem morte non erat quod debuisset doleri;
Abbreviated transcription (Latin):
Tectio actuũ apłoꝵ quȩ nobis xxxii¬
hodie lecta ẽ dilectissum fr̃s.
cũ plurimũ habeat in ipsa specie
admirationis: non minus tam̃
continet inmysterio dignitatis
Ecce inquit beatus stephanus.
Video cȩlos apertos: & filium
homins stantẽ ad extrisdĩ
Considerate attentius dilectis
hominis uidere testatus est.
& non potius filiũ dĩ. cũ utiq
Sedcerta ratio postulabat. ut
hocita & oftenderet᷑ incȩlo.
& prȩdicaretur in mundo
Onme enĩ iudȩorũ scandalum
esse etiã dĩ filius diceretur.
Ideo ergo pulchre scriptura
diuina filiũ hominis addex¬
terã dĩ patris stare memorauit:
ut ad confundendã uidȩorũ
incredulitate ille martrri
ostenderet᷑ incelo ꝗͥ aꝑfidis
negabat᷑ inmundo : et illi
testimoniũ cȩlefas ueritas
daret. cui fidem terrena i-¬
pietas derogarat. Uidelicet
iuxta psalmũ qui lectus est:
pretiosa ẽ in conspectu dm̃i
morsscõꝵ eius sed siquid tam̃
distare int̃martrres potest
diaconus ordinatus sit. apłos

Expanded text:
ectio Actuum Apostolorum, quae nobis hodie lecta est, dilectissimi fratres, cum plurimum habeat in ipsa specie admirationis, non minus tamen continet in mysterio dignitatis. Ecce, inquit beatus Stephanus, video coelos apertos, et Filium hominis stantem a dextris Dei . Considerate attentius, dilectishominis videre testatus est, et non potius Filium Dei; cum utiqueSed certa ratio poshoc ita et ostenderetur in caelo et praedicaretur in mundo. omne enim Iudaeorum scandalum esse etiam dei filius diceretur. ideo ergo pulchre diuina scriptura filium hominis ad dexteram dei patris stare memorauit, ut ad confundendam Iudaeorum incredulitatem ille martyri ostenderetur in caelo, qui a perfidis negabatur in mundo, et illi testimonium caelestis ueritas daret, cui fidem terrena impietas derogaret, unde, licet iuxta psalmum, qui lectus est, pretiosa sit in conspectu domini mors sanctorum eius, si quid tamen distare inter martyres potest, is ordinatus sit, apostolos
Abbreviated transcription (Latin):
sed ꝑ hoc trpice docet᷑. quia
cȩlestis haustum sapientiae
ceteris excellentius de scĩssim
eiusdẽ pectoris fonte potaues
Vnde & inerito infigura quati
aimibiũ. aquilȩ uolanti cos¬

Expanded text:
sed per hoc typice docetur, quia coelestis haustum sapientiae caeteris excellentius de sanctissimo ejusdem pectoris fonte potaverit. Unde et merito in figura quatuor animalium aquilae volanti co
Abbreviated transcription (Latin):
natiuitatẽ quȩ hodierna die
facta ẽ. scõꝵ uerbis euangelis.¬
tarũ. mathei uidelicet & luc
manifestata cognouimus:
libet etiã de uerbi idest
diuimitatis eius ae ternitate
inqua patri manet sempes
ȩqualis. beati iohanis eu ang¬
listȩ dicta scrutari: Qui sin:¬
gularr priuilegio meruit
castitatis ut cȩteris altius

Expanded text:
e hodierna die facta est, sanctorum verbis evangelistarum, Matthaei videlicet et Lucae, manifestatam cognovimus, libet etiam de Verbi, id est, divinitatis ejus, aeternitate in qua Patri manet semper aequalis, beati Joannis evangelistae dicta scrutari, qui singularis privilegio meruit castitatis ut caeteris altius
Abbreviated transcription (Latin):
mom̃ib quȩ audierant et
uiderant: sicut dictũ ẽ ad illos.
qua nobis pie subuenire digna¬
tus est. ad agendas semꝑ bene¬
ficiis eius gratias reuerti.
Sienĩ illi sola adhuc natiuitate
eius cognita reuersi sunt
glorificantes & laudantes dm̃
inom̃ib quȩ audierant et
uiderant. quantomagis oportet
nos qui totã incarnationis
illius seriem ex ordine cognouimꝵ
qui sacram̃tis illius imbuti
sumus in omnibus głam eius
ac laudẽ non solũ uerbo sed
etiã factis prȩdicare. neque
um quã obliuisci. quod ideo
ds̃ homonatus est: ut nos ad
imaginẽ & similitudinẽ suȩ
diuimitatis renascendo refi
aquarũ. ideo temptatus in
heremo ut uincendo tẽpta¬
torem. nobis quoq uincendi
peritiã uirtutẽq tribueret:
ideo mortuus ut mortis des:¬
trueret imperium. Ideo
surrexit & ascendit incęlũ
ut nob̵ resurgendi amortuis.
atq incȩlestibus perpetuo
regnandi spem exemplumq
preberet: ꝓ quib singulis

Expanded text:
in omnibus quae audierant et in omnibus quae audierant et viderant, sicut dictum est ad illos. qua nobis pie subvenire dignatus est, ad agendas semper beneficiis ejus gratias reverti. Si enim illi, sola adhuc nativitate ejus cognita, reversi sunt glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, quanto magis oportet nos, qui totam incarnationis illius seriem ex ordine cognovimus, qui sacramentis illius imbuti sumus, in omnibus gloriam ejus ac laudem non solum verbo, sed etiam factis praedicare; neque unquam oblivisci quod ideo Deus homo natus est, ut nos ad imaginem et similitudinem suae divinitatis renascendo reficaquarum; ideo tentatus in eremo, ut vincendo tentatorem nobis quoque vincendi peritiam virtutemque tribueret; ideo mortuus, ut mortis destrueret imperium; ideo resurrexit et ascendit in coelum, ut nobis resurgendi a mortuis, atque in coelestibus perpetuo regnandi spem exemplumque praeberet. Pro quibus singulis
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet inte : & uirtus altissimi
obumbrabit tibi. Ideoq et
qđ nascetur exte scm. uocabit᷑
filius dĩ. Legerat modũ nati-¬
uititis eius non nisi angelo
reuelante potuisse cognosci:
dicente isaia. Generationẽ
autẽ eius quis en arrabit :
egerat. & tu turris gregis nebu¬
losa filiȩ sion. usq ad te ueni¬
ent. & ueniet potestasprima
regnum filiae ierusalem
udiebat angelicas uirtutes
quȩ sunt filiȩ suꝑnȩ ciuitatis
apparuisse pastorib: in loco
qui a conuentu pecorũ anti.¬
quitus turris gregis uocabat᷑.¬
& est unomiliario adorientẽ
bethleẽ: ubi etiã nunc tria
pastoꝵ illoꝵ monum̃ta iN
eccła monstrantur. Nouerat
tunc uenisse in carne dñm.
cui una & ȩterna ẽ cũ patre
potestas. qui regnũ daret eccłȩ
filiȩ scilicet cȩlestis ierusalẽ
Conferebat ergo maria ea quȩ
fienda legerat. cũ hisquȩ iam
facta cognouit: non hec tam̃
ore promens. sed clauso seruats
incorde. Et reuersi st̃ pastores
glorificantes & laudantes dm̃

Expanded text:
eniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Legerat modum nativitatis ejus, non nisi angelo revelante, potuisse cognosci, dicente Isaia: Generationem autem ejus quis enarrabit ? Legerat: Et tu, turris gregis nebulosa, filia Sion, usque ad te veniet, et veniet potestas prima, regnum filiae Jerusalem . Audiebat angelicas virtutes, quae sunt filiae supernae civitatis, apparuisse pastoribus in loco, qui a conventu pecorum antiquitus turris gregis vocabatur, et est uno milliario ad orientem Bethleem, ubi etiam nunc tria pastorum illorum monumenta in ecclesia monstrantur. Noverat tunc venisse in carne Dominum, cui una et aeterna est cum Patre potestas, qui regnum daret Ecclesiae, filiae scilicet coelestis Hierusalem. Conferebat ergo Maria ea quae fienda legerat, cum his quae jam facta cognovit: non haec tamen ore promens, sed clauso servans in corde suo. Et reversi sunt pastores, glorificantes et laudantes Deum
Abbreviated transcription (Latin):
uirginalis pudicitiae iura
custodiens. sec reta xp̃i quat
nouerat. nemini diuulgare
uolebat: sed ipsũ hȩc quando
uellet. & quomodo uellet
diuulgare reuerenter exper¬
tabat. Ipsa autẽ eadẽ secreti
ore tacto. uigili tam̃ corde
sedula scrutabat᷑. Et hoc est
qđ ait. Conferens in corde suo
Conferebat quippe ea quȩ aea
indebat. hisquȩ agenda legera
Uidebat nãq se de stirpe daud
ortã. in nazareth de spũ sco
filiũ dĩ concepisse. Legerat
radice eius a scendet. & requis¬

Expanded text:
virginalis pudicitiae jura virginalis pudicitiae jura custodiens, secreta Christi quae noverat nemini divulgare volebat, sed ipsum haec quando vellet, et quomodo vellet divulgare, reverenter exspectabat. Ipsa autem eadem secreta ore tacito, vigili tamen corde sedula scrutabatur. Et hoc est quod ait, Conferens in corde suo. Conferebat quippe ea quae acta videbat his quae agenda legerat. Videbat namque se de stirpe David ortam in Nazareth de Spiritu sancto Filium Dei concepisse. Legerat radice ejus ascendet, et requi
Abbreviated transcription (Latin):
eccłe pastores. in hoc maxime
sunt ordinati. ut uerbi dĩ
inysteria prȩdicent & mira
quȩ inscripturis didicerint.
miranda suis auditoribus
ostendant: Non solũ pastores¬
ep̃i. presbiteri & diacones
sunt intellegendi sed & om̃s
fideles qui uel paruulȩ suae
domus custodiam gerunt
pastores recte uocantur. in
quantũ eidem suae domui
sollicita uigilantia prȩsunt.
Et quicũq ur̃m salte uni aut
duobus fratribus cotidiano
regimine prȩ est. pastoris
euisdẽ debet officiũ implere:
quia in quantũ sufficit. pas
pastoris officiũ tenet: et
spiritalẽ pascit gregẽ. Uigili¬
asq noctis custodit supra illũ.
sibonoꝵ actuũ cogitationũq
mundarũ sibi ad gregans mul¬
titudinẽ. hȩc iusto modera¬
nime gubernare. cȩlestibus
scripturarũ pascuis nutrire.
& ꝑuigili sollertia. contra
inmundoꝵ spirituũ insidias
seruare contendit. Maria at
conseruabat om̃a uerba haee:
conferens incorde suo. Maru

Expanded text:
Ecclesiae pastores in hoc maxime Ecclesiae pastores in hoc maxime sunt ordinati, ut Verbi Dei mysteria praedicent, et mira quae in Scripturis didicerint miranda suis auditoribus ostendant. Non solum episcopi, presbyteri et diacones sunt intellegendi, sedet omnes fideles, qui vel parvulae domus custodiam gerunt, pastores recte vocantur, in quantum eidem suae domui sollicita vigilantia praesunt. Et quicunque vestrum saltem uni aut duobus fratribus quotidiano regimine praeest, pastoris ejusdem debet officium implere. Quia in quantum sufficit, pascpastoris officium tenet, et spiritualem pascit gregem, vigiliasque noctis custodit super illum, si bonorum actuum cogitationumque mundarum sibi aggregans multitudinem, haec justo moderamine gubernare coelestibus Scripturarum pascuis nutrire, et pervigili solertia contra immundorum spirituum insidias servare contendit. Maria autem conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo. Maria
Abbreviated transcription (Latin):
ardenter psalmista. qͥ dicebat.
Sitiuit anima mea ad dm̃ uiuũ.
quando ueniã & parebo ante
faciem dĩ. Cuius solius uisione:
non autẽ ulla terrenarũ rerũ
affluentia desideriũ suum
satiari posse signauit: cũ ait.
Satiabor dũ manifestabit᷑ głatua
Uerũ quia non otiosi ac desides.
sed uirtutũ operib insudantes
diuina contẽplatione sunt
digni : sollicite prȩmisit: Ego
autẽ cũ uistitia. apparebo in
conspectu tuo. Uidentes ergo
pastores cognouert de uerbo
qđ dictũ erat illis de xp̃o
Quia uisiodĩ cognitio eius est:
& hȩc est solabeata hominis
uita. ipso dicente ac testante.:
qui nos patri cõmendans dicit
inter alia. Hȩc ẽ autẽ uita
ȩterna. ut cõgnoseant te esse
uerũ & inũ dm̃. & quẽ misisti
ił m xp̃m Et om̃s qui audicrunt
mirati sunt : & dehis quȩ dicta
erant a pastoribus ad ĩpso ᷤ.
Non celauere silentio pastores
archana quȩ diuinitus agno-¬
uerant. sed quibuscũq potuere
dicebant. Quia & spiritales

Expanded text:
 qui dicebat: Sitivit anima mea ad Deum vivum, quando veniam et apparebo ante faciem Dei ? Cujus solius visione non autem ulla terrenarum rerum affluentia desiderium suum satiari posse signavit, cum ait: Satiabor dum manifestabitur gloria tua Verum, quia non otiosi ac desides, sed qui virtutum operibus insudant, divina contemplatione sunt digni, sollicite praemisit: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo. Videntes ergo pastores cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de Christo, quia visio Dei cognitio ejus est, et haec est sola beata hominis vita, homine ipso dicente ac testante, qui nos Patri commendans dicit inter alia: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te esse verum et unum Deum, et quem misistiEt omnes qui audierunt, mirati sunt, et de his quae dicta erant a pastoribus ad ipsos. Non celavere silentio pastores arcana quae divinitus agnoverant, sed quibuscunque potuere dicebant; quia et spirituales
Abbreviated transcription (Latin):
uulus esmmilibus iuda. ExT
enĩ egredietur: qui sit domi.¬
nator in isrł & egressus eius
abinitio. adieb eternitatis
udebat sein bethleẽ peperisse
dominatorẽ isrł ꝗͥ eternus
expitre ds̃. ante scłanatus c̃.
lidebat se uirginẽ concepisse.
peperisse filium : et uocasse
nom̃ eius ĩm. Legerat in
ꝓphetis. Ecce uirgo concipiet
& pariet filiũ. & uocabit᷑ nom
eiusemmanuhel. legerat. bos
cognouit possessore suũ. et
asimus prȩsepe dñi sui. Uide¬
bit dñm positũ in prȩsepe.
quobos & asinus solet nutri¬

Expanded text:
uda, ex te enim egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus ejus ab initio a diebus aeternitatis. Videbat se in Bethleem peperisse dominatorem Israel, qui aeternus ex Patre Deus ante saecula natus est; videbat se virginem concepisse et peperisse Filium, et vocasse nomen ejus Jesum. Legerat in prophetis: Ecce virgo concipiet, et pariet Filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel . Legerat: Bos cognovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui. Videbat Dominum positum in praesepi, quo
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑ hoc uisibile nob exhibuit
Et uenerunt festinantes. et
inuenerunt mariã & iosepha
& infant̾e positũ in prȩsepio
Uenerunt pastores festinantes
& inuenert dm̃ hominẽ natis
simul & eiusdem natiuitatis
nimistros. Festinemꝵ & nos
fr̃s inei. non passibus pedum:
sed bonoꝵ profectib operi
uidere eandẽ glorificitamn
humanitat̃ẽ cu eisdẽ miniss
digna seruitutis suȩ mered
remuneratis. Festinemus
uidere illũ indiuina patris
sunt xp̃i sequenda uestigia.
lã ipse cursũ nr̃m data manu
uuiare desiderat delectat᷑q
gressib: sequamꝰur. ut merean
consequi. Nemo tardet. con¬
uerti ad dñm. nemo differat
dedie indiem: ipsũ ꝑ omnia
& ante om̃a precantes. ut
gressus nr̃os dirigat secundũ
eloquiũ suũ & non dominet
nr̃i om̃is iniustitia. Uidentes
autẽ cognouerunt de uerbo
qđ dictũ erat illis depuero hoc
t nosfr̃s dilectissimi quȩ dicta
sunt nob desaluatore nr̃o do
uero & homine. interim pia
fide ꝑcipere.plena dilectione

Expanded text:
exhibuit. Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Venerunt pastores festinantes, et invenerunt Deum hominem natum, simul et ejusdem nativitatis ministros. Festinemus et nos, fratres mei, non passibus pedum, sed bonorum profectibus operum videre eamdem glorificatam humanitatem cum ejusdem ministris digna servitutis suae mercede remuneratis; festinemus videre illum in divina Patris sunt Christi sequenda vestigia. Nam ipse cursum nostrum data manu juvare desiderat, delectaturqugressibus sequamur, ut mereamur consequi. Nemo tardet converti ad Dominum, nemo differat de die in diem, ipsum per omnia et ante omnia precantes, ut gressus nostros dirigat secundum eloquium suum, et non dominetur nostri omnis injustitia. Videntes autem cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de puero hoc. Et nos, fratres dilectisimi, quae dicta sunt nobis de Salvatore nostro Deo vero et homine, interim pia fide percipere, et plena dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
cantici spiritalis inuitat dicd
Cantate dño canticũ nouum.
cantate dño om̃is terra. Quid
infrmitites corporeas. & hu-¬
mlitatẽ se inclinauit humanã :
iuid ta nouu quã ut in concipi-¬
ente & parturiente femina.
inlesa uirginitas ꝑmaneret :¬
t talis reuera saluatorẽ mundi
dͥecebat ingressus. ut ꝗ bumani
generis ueniebat peccata mun-¬
dare. prȩceteris mundius nas.¬
ceret᷑. Bene etiã ꝓpheta sub¬¬
iungit. cantate dño om̃is terra
lueni alii om̃is debet cantare
terra nisi qui uniuerso terrarũ
orbi delictorũ ueniã & spem
sempiternȩ salutis inuexit :
cantem. Dignũ ẽ eñĩ ut eoꝵ
prȩcipue laudibus honoretur.
quos ꝓprii corporis passione
d sanguinissui effusione salua

Expanded text:
cantici spiritualis invitat, dicens: cantici spiritualis invitat, dicens: Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra . Quidinfirmitates corporeas, et humilitatem se inclinavit humanam? Quid tam novum, quam concipiente, et parturiente femina, illaesam virginitatem permanere? Et talis revera Salvatorem mundi decebat ingressus, ut, qui humani generis veniebat peccata mundare prae caeteris mundius nasceretur. Bene etiam propheta subjunxit: Cantate Domino, omnis terra. Cui enim alii omnis debet cantare terra, nisi qui universo terrarum orbi delictorum veniam et spem sempiternae salutis invexit? Mcantemus: dignum est enim, ut eorum praecipue laudibus honoretur, quos proprii corporis passione, et sanguinis sui effusione salva
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfundũ cȩlestis consilii ualeat
estimare qđ in mortalitatis
dñs incorruptȩq substantiae.
ut conditione carnis mortẽ
suscipere ꝓmortalib posset
defemineo utero nulla corpo¬
reȩ generationis lege concepes
hocita ut eũ beata mater que
intacta conceperat: in uiolati
ꝓferret : Obuoluit᷑ preteri
pannis & ponitur in prȩsepi
Vilitas ista infantis. pretiosum
dĩ est saeram̃tũ. In pannis eũ
nrãs infirmitates. nr̃a se indic
suscepisse peccata. Qđ uero in
prȩsepi ubi pastus ẽ animalũ
sua collocari menbra ꝑmitut
in ȩternã refectionẽ uescendi
amortalib: suũ corpus ostende
Quid illud dicã qđ in terras ang¬
lica multitudo descendens uag¬
entẽ paruulũ gloriosa laudẽ
ꝓsequit᷑ Stupet enĩ omnis
creatura tã grande miraculum
qđ unus ideq & ds̃ regnat in
celo & homo nutrit᷑ in terra
Cuns mysterii beatus dauid
adnuntians nouitatẽ. omne
hominũ genus ad coneentãm

Expanded text:
profundum hoc coelestis consilii valeat profundum hoc coelestis consilii valeat aestimare, quod immortalitatis dominus incorruptaeque substantiae, ut conditione carnis mortem suspicere pro mortalibus possit, de femineo utero, nulla corporeae generationis lege conceptushoc 40 ita, ut eum beata mater, quae intacta conceperat, inviolata proferret? Obvolvitur praeterea pannis, et ponitur in praesepi. Vilitas ista infantis pretiosum Dei est sacramentum. In pannis enim nostras infirmitates, nostra se indicat suscepisse peccata. Quod vero in praesepi, ubi pastus est animalium, sua collocari membra permittit, in aeternam refectionem vescendum a mortalibus suum corpus ostendit. Quid illud dicam, quod in terras angelica multitudo descendens, vagientem puerum gloriosa laude prosequitur? Stupet enim omnis creatura tam grande miraculum, quod unus idemque et Deus regnat in coelo et homo nutritur in terra. Cujus mysterii beatus David annuntians novitatem, omne hominum genus ad concentum
Abbreviated transcription (Latin):
nuestigabiles humanis sensib XXVI
dispositiones ẽẽ diuinas. ipsa
operũ dĩ alatudo testatur:
sed eo magis nobis xp̃i sunt
ueneranda mysteria: quo
magnitu dine sui. capacitatẽ
ingenii mortalis excedunt:
Et ideo fr̃scũ ad nuntiet᷑ nobis
sempiternus ille unigenitus
dĩ patris cui subiacent omnia
& ꝑquẽ creata sunt uniuersa
sub fine tẽporũ nasci uoluisse
defemina: infantiã perpeti.
tantȩ dignationis gratiã non
deb̾em eximin are : sed credere.
nec discutere : sed mirari:
Quid em̃ est ȩquius. quidue tã
congruũ quã ut in rebus diuinis
ommpotentiã magis sequam
dĩ. quã sapientiam mundi:
Hodie igit᷑ nob sicut decursa
euangelii lectione cognouim
piens quidẽ esse qđ non erat:
nuere aut separare in discretȩ
maiestatis poterat unitatem.
Qđ ds̃ dedõ patre ꝓcessit. in ef:¬
fabilis ac ꝑmanentis ẽ fecretũ
uirtutis. qđ bomo natus est
exfemina nr̃e salutis ẽ gratia.
Illic głanaturȩ. hic mysterium
uoluntatis: Quis ergo fr̃s hoc

Expanded text:
nvestigabiles humanis sensibus dispositiones esse divinas, ipsa operum Dei altitudo testatur. Sed eo magis nobis Christi sunt veneranda mysteria, quo magnitudine sui capacitatem ingenii mortalis excedunt. Et ideo, fratres, cum annuntiatur nobis sempiternus ille Unigenitus Dei Patris, cui subjacent omnia, et per quem creata sunt universa, sub fine temporum nasci voluisse de femina, infantiam perpeti tae dignationis gratiam non debemus examinare, sed credere; nec discutere, sed mirari. Quid enim est aequius, quidve tam congruum, quam ut in rebus divinis omnipotentiam magis sequamur Dei, quam sapientiam? Hodie igitur nobis, sicut decursa Evangelii lectione cognovimus, piens quidem esse quod non erat, nuere, aut separare indiscretae majestatis poterat unitatem. Quod Deus de Deo Patre processit, ineffabilis ac permanentis est secretum virtutis quod homo est natus ex femina, nostrae salutis est gratia. Illic gloria naturae, hic mysterium voluntatis. Quis ergo, fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
uero adorari refugiunt: nisi
qđ naturã nr̃am quam prius
despexerant: postquã hane
suꝑ se ad sũptã conspiciunt.
ꝓftrata sibi uidere ꝑtimescunt :
Nec iã sub se uelut infirmam
contemnere ausi sunt: quam
suꝑ se uidelicet incȩlis reg¬
nantẽ uenerant᷑. Nec habere
dedignant᷑ hominẽ sotium.
qui suꝑse adorant hominẽ
nequa nos in munditia polluat
qui inȩterna prȩscientia &
dĩ ciues. & angelis aequales
sumus. Uindicemus moribus
dignitatẽ nrãm. Nulla nos
luxuria inquinet : nulla tus.
pis cogitatio accuset. Non
malitia mente mordeat. ron
inuidiȩ rubigo consumat.
non elatio inflet. Non ambit
ꝑterrena oblectamenta
dilaniet: non ira in flammnet.
Du & enĩ uocati sunt homines
Defende ergo tibi homo contra
uitia honorẽ dĩ. ꝗc ꝓpterte
factus est ds̃ homo

Expanded text:
vero adorari refugiunt, nisi vero adorari refugiunt, nisi quod naturam nostram, quam prius despexerant, postquam hanc super se assumptam conspiciunt, substratam sibi videre pertimescunt? Nec jam sub se velut infirmam contemnere ausi sunt, quam super se videlicet in coeli Rege venerantur. Nec habere dedignantur hominem socium, qui super se adorant hominem ne qua nos immunditia polluat, qui in aeterna praescientia et Dei cives, et angelis ejus aequales sumus. Vindicemus moribus dignitatem nostram, nulla nos luxuria inquinet, nulla nos turpis cogitatio accuset, non malitia mentem mordeat, non invidiae rubigo consumat, non elatio inflet, non ambitio per terrena oblectamenta dilaniet, non ira inflammet. Dii etenim vocati sunt homines. Defende ergo tibi, o homo, contra vitia honorem Dei, quia propter te factus est Deus homo
Abbreviated transcription (Latin):
cũ angelis habuimus: a quorũ
claritate atq munditia. per
primȩ culpȩ meritũ. ꝑ cotti¬
diana delicta longe distabamꝑ.
Quia enĩ peccando extranei
eramus adõ: extraneos nos
a suo consortio deputabant
angłi ciue sdĩ. Sed quia nos
cognouimus regẽ nr̃m. recog¬
nouerunt nos angłi ciuessuos.
Quia eñi rex cȩli terrã nrãe
carnis ad sũpsit: infirmitat᷑e
nram illa ĩa angłica celsitudo
non despicit: Ad pac̃e nrãm
angeli redeunt: intentionẽ
prioris discordiȩ post ponunt.
& quosprius infirmos abiee¬
tosq despexerant. iã socios
uenerant᷑. Hinc ẽ eñĩ quod
loth & iosue angłos adorant.
nec tam̃ ad orare ꝓhibentur :
iohannes uero in apocalrpsi¬
adorare angłm uoluit. sed
tam̃ idẽ hũnc angelus ne se
debeat adorare conpescit
dicens. Uide nefeceris. conser¬
uus em̃ tuussũ & fr̃m tuorũ
Quid ÷ qđ ante redẽptoris ad¬
uentu angeli ab hominibus
adorant᷑ & tacent postmodũ

Expanded text:
rdiam cum angelis habuimus, a quorum rdiam cum angelis habuimus, a quorum claritate atque munditia per primae culpae meritum, per quotidiana delicta longe distabamus. Quia enim peccando extranei eramus a Deo, extraneos nos a suo coangeli, cives Dei. Sed quia nos cognovimus regem nostrum, recognoverunt angeli cives suos. Quia enim coeli rex terram nostrae carnis assumpsit, infirmitatem nostram illa jam angelica celsitudo non despicit. Ad pacem nangeli redeunt, intentionem prioris discordiae postponunt; et quos prius infirmos abjectosque despexerant, jam socios venerantur. Hinc est enim quod Loth et Josue angelos adorant, nec tamen adorare prohibentur; Joannes vero in Apocaladorare angelum voluit, sed tamen idem hunc angelus ne se debeat adorare compescit, dicens: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum et fratrum tuorum . Quid est quod ante Redemptoris adventum angeli ab hominibus adorantur, et tacent, postmodum
Abbreviated transcription (Latin):
sua ante tẽpora natus est: in
nr̃a uenit extẽpore. Quia ergo
eternus ꝑmanens tẽporalis
apparuit: alienum est ubi
gescendit. Et quia ꝑ ꝓphetã
dieit᷑ om̃i scaro fęnum : factus
nomo. fem̃ nr̃m uertit infru¬
nentũ qui desemet ipso ait:
si granũ frum̃ti cadens in terra
nortuũ fuerit : ipsum solum
uanet. Vnde & natus in prae¬
pioreclinat᷑ ut fideles om̃s
uidelicet scã animalia. carnis
suȩ frum̃to reficeret: ne ab
ȩternȩ intellegentiȩ pabulo
ieiuna remanerent : Quid ÷
hoc qđ uigilantibus pastoribus
angłs apparet. eosq dĩ claritas
circũ fulsit. nisi qđ illi prae
ceteris uidere sublimia merent᷑.
qui fidelib gregibus prȩ esse
sollicite sciunt : Dũq ipsi pie
suꝑgreg̃e uigilant. diuina suꝑ
eos gr̃a largius coruscat.
Regẽ uero natũ angłs nuntiat.
eiusq uoci angłoꝵ chori con-¬
cinunt. & congaudentes damant.
Gła in excelsis dõ & in terra pax
hominibus bonȩ uoluntatis.
Prius quippe quã redẽptor ñr

Expanded text:
sua ante tempora natus est, in nostra venit ex tempore. Qui ergo aeternus permanens temporalis apparuit, alienum est ubi descendit. Et quia per prophetam dicitur: Omnis caro fenum , factus homo, fenum nostrum vertit in frumentum, qui de semetipso ait: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet . Unde et natus in praesepio reclinatur, ut fideles omnes videlicet sancta animalia, carnis suae frumento reficeret, ne ab aeternae intelligentiae pabulo jejuna remanerent. Quid autem est quod vigilantibus pastoribus angelus apparet, eosque Dei claritas circumfulget, nisi quod illi prae caeteris videre sublimia merentur, 1462 qui fidelibus gregibus praeesse sollicite sciunt? Dumque ipsi pie super gregem vigilant, divina super eos gratia largius coruscat. 2. Regem vero natum angelus nuntiat, ejusque voci angelorum chori concinunt, et congaudentes clamant: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Prius quippe quam Redemptor nost
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑgregemꝰ suum. pericula
tẽptationũ indicat : a quibus
se suosq subiectos om̃s qui
ꝑfccte uigilant custodire non
desistunt᷑. Et bene nato dño
pastores supra gregẽ uigilant
Ille & emĩ natus est qui dicit
Egosũ pastorbonus. bonus pastor
aimã suã dat ꝓouibus suis
Sed & tempus imiminebat. quo
idem pastor summe bonus.
missis inmundũ pastoribus.
ouessuas quȩ longe latẽq: dis¬
ꝑsȩ errabant: ad sẽꝑ uirentia
cȩlestis uitȩ pascua reuocaret.
Quorũ summo pastori precẽpit.
fr̃s tuos Et factũ ẽ ut discesser
ab eis angeli inçelũ. pastores
loquebant᷑ ad inuicẽ. Transeamꝑ
usq bẽthleem : & uideamus

Expanded text:
super gregem suum, pericula super gregem suum, pericula tentationum indicat, a quibus se suosque subjectos omnes qui perfecte vigilant, custodire non desistunt. Et bene nato Domino pastores super gregem suum vigilant. Ille etenim natus est, qui dicit: Ego sum pastor bonus: bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis . Sed et tempus imminebat quo idem pastor summe bonus, missis in mundum pastoribus, oves suas, quae longe lateque dispersae errabant, ad semper virentia coelestis vitae pascua revocaret. Quarum curam summo pastori praecepit: fratres tuos . Et factum est: ut discesserunt ab eis angeli in coelum, pastores loquebantur adinvicem: Transeamus usque Bethlee
Abbreviated transcription (Latin):
ato inbethleẽ d̃o saluator
sicut saera euangłii testitꝰ
hystoria pastoribus qui in
ipparuit: exortuq: mundo
slem iustitiȩ. non solũ cȩleftis
uoce sermonis. uerum etiam
diritate diuinȩ lucis ad struxit.
susquã eñi in tota ueteris in¬
strumenti serie repperimus
angelos qui tasedulo appa¬
ruere patribus cũ luce appa¬
ruisse. sed hoc priuilegium
recte hodierno tẽpori ser.¬
uitũ ẽ: quando exortũ est
intenebris lum̃ rectis corde.
misericors & miserator dñs.¬
Ierũ ne parua unius ingeli
uideret᷑ auctoritis: postquã
unussacram̃tũ nouȩ natiuitatis
edocuit. statim multitudo
celestiũ agminũ quȩ gloriã
dõ caneret pacemq simul
om̃ibus prȩdicaret ad fuit :
aꝑte demonstrans qr ꝑbanc
natiuitatẽ homines ad pace
unius fidei. spei. & dilectionis.
atq adgl̃am diuinȩ laudati.¬
onis. essent conuertendi
ignficant autẽ mrstice pas it¬
iores isti gregu doctores quosq
crectores fideliũ animarũ:
ox cuius uigilias custodiebant

Expanded text:
ato in Bethleem Domino Salvatore, sicut sacra Evangelii testatur historia, pastoribus qui in apparuit, exortumque mundo Solem justitiae non solum coelestis voce sermonis, verum etiam claritate divinae lucis astruebat. Nusquam enim in tota Veteris Instrumenti serie reperimus angelos, qui tam sedulo apparuere patribus, cum luce apparuisse; sed hoc privilegium recte hodierno tempori servatum est, quando exortum est in tenebris lumen rectis corde, misericors etVerum ne parva unius angeli videretur auctoritas, postquam unus sacramentum novae nativitatis edocuit, statim multitudo coelestium agminum, quae gloriam Deo caneret, pacemque simul hominibus praedicaret, adfuit, aperte demonstrans quia per hanc nativitatem homines ad pacem unius fidei, spei et dilectionis, atque ad gloriam divinae laudationis essent convertendi. Significant autem mystice pastores isti gregum doctores quosque ac rectores fidelium animarum. Nox, cujus vigilias custodiebant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝓphetã dicit᷑. Deleantur
delibro unuentiũ & cũ iust
non scribant᷑. Quibene eu
ibethleem nascit᷑. Betbleẽ
quippe. domus panis inter¬
pritat᷑. Ipse nãq est qui ait:
igosũ panis uiuus. qui de cęlo
descendi. Locus ergo in quo dñs
nascit᷑ domus panisante uoca.¬
tus ẽ. qc futurũ ꝓfecto erat
ut ille ibi ꝑmateriam carnis
appareret. qui electoꝵ mentes
interna satietate reficeret:
Qui non inparentũ domo. sed in

Expanded text:
itur: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur . Qui bene etiam in Bethlehem nascitur: Bethlehem quippe domus panis interpretatur. Ipse namque est qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo in quo Dominus nascitur, domus panis antea vocatus est, quia futurum profecto erat ut ille ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna satietate reficeret. Qui non in parentum domo, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
humani generis utriusq sexus
cura habere. & utrũq se uelle
saluare: uirnascit᷑ & ꝓcedit
exfemina. quatenus aduerte :¬
tmus nullã esse apud dm̃ int̃
urũ ac feminã in ꝑcipienda
salute distantiã. Cur autem
antota deuotione credamus
salutare puerũ nasci potuisse
de uirgine. qui ꝑfectũ hominẽ
credim de puluere fuisse for¬
matui : Exultemus ergo fr̃s &
natiuitate nos omnes natos
sentim aduitã. Factus ẽ eñi
homo. ñ ut sibi uiueret qui
auetor est uitȩ : sed ut morte
sua uita redimeret mortuoꝵ.
Tantis enĩ uinculis humanũ genus
uinxerat inimicus. tantaq
nos mole inmaniũ presserat
peccatoꝵ: ut nullus nobis esset
reditus ad salutẽ. nisi nasceret᷑
ille qui uirtute ꝓpria aduitã
posset redire post mortẽ.

Expanded text:
humani generis utriusque sexus humani generis utriusque sexus curam habere, et utrumque velle salvare; vir nascitur, et procedit ex femina, quatenus adverteremus, nullam esse apud Deum inter virum ac feminam in percipienda salute distantiam. Cur autem non tota devotione credamus, salutarem puerum nasci potuisse de virgine, qui perfectum hominem credimus de pulvere fuisse formatum? Exsultemus ergo, fratre in ejus nativitate nos omnes natos sentimus ad vitam. Factus est enim homo, non ut sibi viveret, qui auctor est vitae, sed ut morte sua vitam redimeret mortuorum. Tantis enim vinculis humanum genus vinxerat inimicus, tantaque nos mole immanium presserat peccatorum; ut nullus nobis esset reditus ad salutem, nisi nasceretur ille, qui virtute propria ad vitam possit redire post mortem.
Abbreviated transcription (Latin):
Hodie enĩ hoc est in fine tẽpoꝵ
editus ẽ ille: cuius eternitat᷑
nulla sȩculoꝵ tẽpora conprae.¬
hendunt. hodie cȩli terrarũs
feminei sexus gloria peperit
uirgo & qđ uniuersa nobi scũ
tus est: qui de dõ patre sine
conceptione ꝓcessit. Quod enꝰ
ds est solius patris ungenitus
qđ homo ẽ solius matris ẽ filios
atq: ideo illũ qui expatre ase
& exmatre homo. hoc est cn
ꝑcarñe hominis inysterium
silitaris susciperet passionis.
s homo ꝑuirtutẽ dĩ ȩt̃nitatis
suȩ reciperet dignitatem.
&dm̃ ꝓderet integritas uirgi¬
nalis. Nascit᷑ xp̃c ex femina.
ut sicut adam decipientem
ꝑeuã diabolũ non potuit prȩ¬
cauere: ita diabolus aduen-¬
tantẽ ꝑmariã dm̃ non deprȩ¬
henderet esse prȩsentem:
arturit igit᷑ femina salutem
mundi. ut quȩ extiterat fomes
miquitatis. fieret ministra
istitiȩ : & ꝑ quã mors in hune
mundũ sibi aditũ patefecit:
ꝑeã achiosuita haberet in gressũ.
tq: ut ostenderet creator

Expanded text:
Hodie enim, hoc est, in fine temporum editus est ille, cujus aeternitatem nulla saeculorum tempora comprehendunt. Hodie coeli terrarumqufeminei sexus gloria peperit virgo, et quod universa nobiscum ptus est, qui de Deo Patre sine conceptione processit. Quod enim Deus est, solius Patris est Unigenitus; quod homo est, solius matris est filius: atque ideo illum, qui ex Patre Deus est, et ex matre homo est, carnem hominis mysterium salutaris susciperet passionis, et homo per virtutem Dei aeternitatis suae reciperet dignitatem. et Deum proderet integritas virginalis. Nascitur Christus ex femina, ut sicut Adam decipientem per Evam diabolum non potuit praecavere, ita diabolus adventantem per Mariam Deum non deprehenderet esse praesentem. Parturit ergo femina salutem mundi; ut, quae exstiterat fomes iniquitatis, fieret ministra justitiae, et per quam mors sibi in hunc mundum aditum patefecit, per eam ad nos vita haberet ingressum. Atque ut ostenderet Creator
Abbreviated transcription (Latin):
Iuia largiente dño missari
sollemma. terhodie celebratu
sumus. loqui diu de euangelie
lectione non possumꝰ Sed nos
aliquid uel breuiter dicere.
redemtoris nr̃i natiuitas ipsa
cõpellit. Qud ÷ qđ nasciturs
dño mundus describitur nisi

Expanded text:
uia, largiente Domino, missarum solemnia ter hodie celebraturi sumus, loqui diu de Evangelica lectione non possumus. Sed nos aliquid vel breviter dicere Redemptoris nostri nativitas ipsa compellit. Quid est quod nascituro Domino mundus describitur, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ꝓphetizans. Uidi portã
in domo dñi clausam. Et dixit
adme angłs. Porta hȩc quã uides
ñ aperietur. & homo ñ transiet
ꝑeã qm̃ dñs solus intrabit &
egrediet᷑ ꝑ eã & clausa erit
mȩ ternũ. Omirabilis ꝓphetiȩ
uisio. sed mirabilior ꝓphetiȩ
adimpletio Quid ẽ porta in
domo dñi clausa. nisi qđ maria
uirgo semꝑerit intacta Et
quid ÷ homo ñ transiet ꝑeã.
nisi ioseph non cognoscet eã:
Et quid est dñssolus intrabit
pregnabit eam. & angłoꝵ ds¬

Expanded text:
dicit prophetizans. Vidi portam dicit prophetizans. Vidi portam in domo Domini clausam: et dixit ad me angelus, Porta haec quam vides, non aperietur, et homo non transietam Dominus solus intrabit, et egredietur per eam, et clausa erit in aeternum . O mirabilis Prophetae visio; sed mirabilior prophetiae adimpletio! Quid est porta in domo Domini clausa, nisi quod Maria Virgo semper erit intacta? Et quid est, Homo non transiet per eam; nisi, Joseph non cognoscet eam? Et quid est, Dominus solus intrabit praegnabit eam, et Ang
Abbreviated transcription (Latin):
astissimu mariȩ uirginis uterũ.
sponsȩ uirginis cdausu uentris
cubiculũ. signatum pudoris
cȩnaculũ. merito plenissime
ollaudarẽ si messẽ meterem
qũa non seminare. Dequa sic
uołsait. Quȩcũq seminauerit
homo: hȩc & metet. Uerũ est
omnẽ hominẽ metere quod
seminauit: Ossolus potest metere
qđ non seminauit. sicut ipse
in quadã lectione euangelii dix̃.
Meto ubi non seminaui. et
colligo ubi non sparsi. Dicat
dicat solus. dicat natus ex uir¬
gine. filius mariȩ : dicat sponsȩ
matri suȩ. Meto ubi non semi-¬
naui. & colligo ubi non sparsi.
Dicat & maria Et ego te filiũ
generaui. sed uirginitatẽ meã
non uiolaui. Regnum tenui
uirginitatis. & regem genui
caftitatis. Ingrediente & egre¬
dientẽ habui inpalatio uentris
filiũ altissimi imperatoris. &
emanibus meis ñ amisi clauẽ
regi pudoris. Porta facta sum
cȩli. ianua facta sum filio dĩ.
Illa porta facta sum clausa quã
iuisione diuma ie zechihel
uidit ꝓpheta. Dequa in me

Expanded text:
astissimum Mariae virginis uterum, sponsae virginis clausum ventris cubiculum, signatum pudoris coenaculum merito plenissime collaudarem, si messem meterem quam non seminarem, de qua sicit, Quaecumque seminaverit homo, haec et metet . Verum est omnem hominem metere quod seminavit: Deus solus potest metere quod non seminavit, sicut ipsein quadam lectione Evangelii ait, Meto ubi non seminavi, et colligo ubi non sparsi . Dicat, dicat: solus dicat natus ex Virgine, Filius Mariae, dicat sponsae matri suae, Meto ubi non seminavi, et colligo ubi non sparsi. Dicat et Maria: Et ego te filium generavi; sed virginitatem meam non violavi: regnum tenui virginitatis, et regem genui castitatis: ingredientem et egredientem habui in palatio ventris Filium imperatoris, et de manibus meis non amisi clavem regii pudoris. Porta facta sum coeli; janua facta sum Filio Dei. Illa porta facta sum clausa, quam in visione divina Ezechiel vidit propheta, de qua in me
Abbreviated transcription (Latin):
Atq ideo uerbũ caro factũ est.
idest ds homo factus est. et
hubitauit in nobis. ut ꝑ cog-¬
natũ nobis hominis habitum.
nobis conuersando congruere.
nos alloquendo instruere.
nobis uiuendi uiã prȩbere.
pnobis contra hostẽ confligere.
nr̃am mortẽ moriendo ac
resurgendo posset destruere:
coȩternã uero patri diuinitatẽ
nos interius uiuificando ad di¬
una sustolleret. rennssionẽ
dona concȩderet : & post bonoꝵ
ꝑfectionẽ operũ. non solum
nos aduidendã głam claritatis
suȩ ꝑduceret humanitatis.
sed & incõmutabilem nobis
essentiã suȩ diuinȩ maiestatis
ostenderet : inqua uiuit et
regnat cũ patre iunitate

Expanded text:
erbum caro factum est, id est, Deus homo factus est, et habitavit in nobis, ut per cognitum nobis hominis habitum nobis conversando congruere, nos alloquendo instruere, nobis vivendi viam praebere, pro nobis contra hostem confligere, nostram mortem moriendo ac resurgendo posset destruere: per coaeternam vero Patri divinitatem nos interius vivificando ad divina sustolleret, remissionem dona concederet, et post bonorum perfectionem operum non solum nos ad videndam gloriam clarificatae suae perduceret humanitatis, sed et incommutabilem nobis essentiam suae divinae majestatis ostenderet, in qua vivit et regnat cum Patre in unitate