comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cepit᷑ ina eet ĩ tͥnitate ꝑͣ. Neq eñi
assumpto homine quat̾nitas facta:
s tͥntas mansit: qr hõ assumptus
illa nͣ eum suscep̃. Quigͦ hominẽ
assumptũ negat ꝑson̾am ẽẽ: ne¬
gat hominẽ in ꝑͣm c̃ẽ assumptum.
Si eñi illud nunꝗͣ futus eẽt. frustra
ad illud aliqñ assumptꝰ eẽt. Nc̃ gͥ

Expanded text:
cepit una esset in Trinitate persona. Neque enim assumpto homine quaternitas facta est, sed Trinitas mansit, quia homo assumptus illa quae eum suscepit. Qui ergo hominem assumptum negat personam esse, negat hominem in personam assumptum esse. Si enim illud nunquam futurus esset, frustra ad illud aliquando assumptus esset. Nunc igitur
Abbreviated transcription (Latin):
Ambrosius in libro qͤm detͥnitate scͥ¬
bit ita dicit. Dm̃s gͥ inquit factum eẽ
hominẽ:⁊ ad hominẽ ħ ẽẽ referendũ
utiq ex semine dd̃ factus est. Us̃ añ
ante scła exdo natus ÷. Nec tñ factũ
eẽ semꝑ ad creationẽ refert᷑. Scͥptum:

Expanded text:
Ambrosius in libro quem De Trinitate scripsit, ita dicit: Dicimus igitur, inquit, factum esse hominem; et ad hominem hoc esse referendum. utique ex semine David factus est. Deus autem ante saecula ex Deo natus est. Nec tamen factum esse semper ad creationem r
Abbreviated transcription (Latin):
rant: An forte uełum dicebat qͥxx.
annos nonclũ hab̾e dicebant. qñri
ħ ⁊ ampliꝰ erat: Qui eni .xxxͥ. annos
nominabat: ꝙ ampliꝰ erat ñ negabat.
nominabat. nicħ n ob̃ certum deter¬
minarȩ uoluit de spatio temꝑis e¬
cdet᷑. Si ampliꝰ hũit in eo ꝗ ħ hũit.¬

Expanded text:
rant? An forte verum dicebat, qui tannos habere dicebant; quoniam et hoc amplius erat? Qui enim triginta annos nominabat quod amplius erat, non negabat. nominabat, nihil nobis certum determinare voluit de spatio temporis aecederet? Si amplius habuit in eo qu
Abbreviated transcription (Latin):
tificẽ quiñ possit ꝯpati infirmitatibꝰ
nr̃is. temptatũ aũ ꝑ omĩa: asserunt
res sumꝰ ex illa originali corruptione
ꝙͣ portamꝰ. illicitos appetitꝰ ⁊ motꝰ ꝯcu¬
piscentiȩ surgentis. ⁊ uitii tẽptantis
delectationẽ ⁊̃ inuiti sentire solemꝰ.
Hos aũ motꝰ iccirco .xͫ incarne sua
uoluntarie sustinuisse: ñ qͣsi ilł tẽp¬
tantib resistñdo uictor exist̾et. qͣtinꝰ
⁊ sͥ temptationẽ uitioꝵ suꝑando p̃¬
miũ iusticiȩ adqͥreret: ⁊ nob̾ intẽp¬
tatione po:sitis. tesistñdi ⁊ uincendi
in semetipõ exemplũ formaret. S
absit a sensu xpiano: ũ ullam in illa
carnesacͦ scã agni immacłati. inordinate
delectationis ⁊ ꝯcupiscentiȩ illicitȩ
titillationẽ aliqͦmͦ fuisse aut dicat
tionis radicem aut motũ ꝯcupiscendi
in ordinatũ in illa fuisse di cemꝰ: ꝓ¬
fecto ab omni uitio lib̾am negaremꝰ.
Quomͦ aũ uitiũ mundaret. si uciũ
portaret: Motꝰ quippe mordinatꝰ

Expanded text:
tificem qui non possit compati infirmitatibus nostris; tentatum autem per omnia ; asserunt res sumus ex illa originali corruptione quam portamus, illicitos appetitus, et motus concupiscentiae surgentis, et vitii tentantis delectationem etiam inviti sentire solemus. Hos autem motus idcirco Christum in carne sua voluntarie sustinuisse, ut quasi illis tentantibus resistendo victor existeret, quatenus et sibi tentationem vitiorum superando praemium justitiae acquireret, et nobis in tentatione positis resistendi et vincendi in semetipso exemplum formaret. Sed absit a sensu Christiano ut ullam in illa carne sacrosancta agni immaculati inordinatae delectationis et concupiscentiae illicitae titillationem aliquo modo fuisse, aut dicat,tionis radicem aut motum concupiscendi inordinatum in illa fuisse diceremus, profecto ab omni vitio liberam negaremus. Quomodo autem vitium mundaret, si vitium portaret? Motus quippe inordinatus
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiens ñ ẽ. alt̾utrum sͥ ꝑ dilectioe
subueniat. ũꝙ. in neutͣ ꝑ se potuit.
inutraq ꝑse cum alt̾a possit. gͥ sem̃
humani partꝰ a sola muliere forman¬
recte de solo uit o concip̃. qr id ꝙ ꝯcip̃
s ⁊̃ ħ deuiro concip̃. ꝙ ex se de amo¬

Expanded text:
sufficiens non est, alterutrum sibi per dilectionem subveniat, ut quod in neutra per se potuit in utraque per se cum altera possit. Igitur semen humani partus a sola muliere formanrecte de solo viro concipit, quae am de viro concipit, quod ex se de amo
Abbreviated transcription (Latin):
hũit.L nec tñ dauͥ peccare posset:
ita qͦ ⁊ immortalitatẽ qnͣtum in se e
matus erat ad u̾itatem ũ peccare ñ poᷤ¬
ser: ita qͦ ex m̾ito uirtittis carne ꝯ fir¬
matus eẽt ad in corruptionẽ. ũ mori
ñ posset. S qi caro peccatͥx a pena per¬
cati lib̾ari ñ potuit. nͥ eiꝰ caro q̃ sine pet
cato erat pat̾etur. infirmitatẽ passibi¬
litatis ⁊ mortalitatis in carne assũpta:
reͣnuit potestate. sustinuit uoluntate.
ñ passꝰ necessitate. De sensu aũ passio¬
nis in carne .x. quida male sensisse in¬
ueniuntur. asserentes carnẽ illã inõib
sionis gn̾a similitudinẽ qͥdẽ passiõis
⁊ doloris suscepisse: s nullũ omĩ no
dolorem aut passionẽ sustinuisse.
tri. dm.i.p᷑ Sixͦ in cruce dolorẽ passꝰ
ñ funt: qr̃ tantõꝑe calicem passionis¬
a se tnͣsferri postulauit: Eͥd sͥ uoluit
sanguis ille desudans. angustiam ĩ¬
minentis mortis ꝯtestatus: Qͥd sͥ uolu¬
insaluatore .ẜ infirmitatẽ car I. nis

Expanded text:
habuit, nec tamen ita ut peccare posset ita quoque et immortalitatem, quantum in se ermatus erat ad veritatem, ut peccare non posset, ita quoque ex merito virtutis carne confirmatus esset ad incorruptionem, ut mori non posset. Sed quia caro peccatrix a poena peccati liberari non potuit, nisi ejus caro cato erat pateretur, infirmitatem passibilitatis et mortalitatis in carne assumpta retinuit potestate, sustinuit voluntate, non passus est necessitate. De sensu autem passionis in carne Christi, quidam male sensisse inveniuntur. Asserentes carnem illam in omnibsionis genera; similitudinem quidem passionis et doloris suscepisse, sed nullum omnino dolorem aut passionem sustinuisse. i Christus in cruce dolorem passus non fuit, quare tantopere calicem passionis transferri a se postulavit? Quid sibi voluit sanguis ille desudans, angustiam imminentis mortis contestatus? Quid sibi voluin Salvatore secundum infirmitatem carnis
Abbreviated transcription (Latin):
grãm sacm̃ti non q accipit u̾culpa
ñ sit. s ũ dampnabił ñ sit: qr siculpa
omnno ñ eẽt. ñ hab̾et ex ac̃cusari
qr ñ deb̾et imputari. Quapꝑ illã in¬
firmitatẽ humane nate ᷑ q̃ pena ÷ solũ¬
cum susceptione carnis. xpm assũp¬
sisse u̾acit̾ dm̃s. Illamuͦ q̃ sic pena

Expanded text:
gratiam sacramenti non quidem accipit ut culpa non sit, sed ut damnabilis non sit, quia si culpa omnino non esset, non haberet excusari, quia non deberet imputari. Quapropter illam infirmitatem humanae naturae quae poena est, solum cum susceptione carnis Christum assumpsisse veraci
Abbreviated transcription (Latin):
qui ⁊ peccare ⁊ ñ pecare potuisset. uͥ
uoluntatis ñ necessitatis eẽt utrumq
Neq enĩ ł obedienti m̾atumł ñ obedi¬
enti culpa eẽ potuisset. nͥ ⁊ obedientia
⁊ p̃uaricatio uoluntaria fuisset. Itaq
batur. ad utrũq ei possibilitas pͥstaba¬
t᷑. Quia uͦ ⁊ peccandi ⁊ ñ peccandi possi¬
bilitatẽ hũit. oportebat ĩri moriendi ⁊
ñ moriendi possibilitatẽ ħec Si eñĩ
ita in obedientia debitam ꝑeuã ñ ha¬
b̾et. nec se recognosce̾t aliqñ peccator
simortuus intꝰ semꝑ foris uiu̾et.Item.
Si ex necessitate mortał fuisset. ⁊̃ in o¬
bedientia ꝑsistens mori debuisset:
iniuste sine culpa puniret᷑. si ñ paeccais
moreretur si peccaret. ⁊ ex eo similr̃
ꝗ ñ mori potãt ñ moreret᷑. si in obe¬

Expanded text:
n peccare potuisset, ut voluntatis non necessitatis esset utrumque. Neque enim vel obedienti meritum, vel non obedienti culpa esse potuisset, nisi et obedientia, et praevaricatio voluntaria fuisset. Itaquebatur, ad utrumque ei possibilitas praestabatur. Quia ergo peccandi et non peccandi possibilitatem habuit, oportebat ut et moriendi et non moriendi possibilitatem haberet. Si eita inobedientia poenam debitam non haberet. Nec se recognosceret aliquando peccator, si mortuus intus semper foris viveret. Item: si ex necessitate mortalis fuisset, etiam inobedientia persistens mori debuisset, et injuste sine culpa puniretur, si non peccans moreretur si peccaret, et ex eo similiter quod mori non poterat, non moreretur si in obe
Abbreviated transcription (Latin):
credimꝰ. ui eam u̾bum ipm lib̾ã ꝓrsꝰ
⁊ iminunẽ ab omi pec̃co assum̾et. pe
assum̃tis remanente: ũ dũ ista in
saluatore sine culpa pat̾et᷑. illa q̃ in
saluandis ꝓ culpa pene obnoxia fue¬
rat lib̾aretur. De hac itaq pena passi¬
bilitatis siue mortalitatis. q̃runt qͥdã
qͦmͦ in carne saluatoris erat. S facile
ẽ scire qͦmͦ caro illa qmͣ diu in massa
gn̾is humani sub originali debito
fuit. penam qͦ p̃uaricationis qua
totum tenebat᷑. in toto ip̃õ singłarit̃¬
penam. qñiam ñ hũit culpam. P ot̾at
ꝗͦ iuste saluator in carne sua ꝗͣ sine
assumpsit. cułpa penam qͦ mortali¬
tatis ⁊ passibilitatis infirmitatẽ ñ as¬
sumpsisse: s eãm ñ solum supͣ id ꝙ

Expanded text:
credimus, ut eam Verbum ipsum liberum prorsus et immunem ab omni peccato assumeret, poena assumentis remanente, ut, dum ista in Salvatore sine culpa pateretur, illa quae in salvandis pro culpa poenae obnoxia fuerat, liberaretur. De hac itaque poena passibilitatis sive mortalitatis quaerunt quidam, quomodo in carne Salvatoris erat. Sed facile est scire quomodo caro illa, quandiu in massa generis humani sub originali debito fuit, poenam quoque praevaricationis qua totum tenebatur in toto ipso ex necessitpoenam, quando jam non habuit culpam. Poterat ergo juste Salvator in carne sua quam sine culpa assumpsit, poenam quoque mortalitatis et passibilitatis infirmitatem non assumpsisse
Abbreviated transcription (Latin):
est conceptus : de spũ sc̃o¬
tionẽ filii cum ip̃o filio p̃r simul
timide conting̃. s deuotio fidi ãpliꝰ
inquint. Querendũ itaq in pͥmis :
qͦmͦ intelligi oporteat ꝙ dicti.uli:
beatam mariam de spũ scõ ꝯcepisse.
Scimꝰ namq ⁊õs iã freqñtissimo
carnis ad gen̾andam carnẽ ꝑcarnis
cortum suscepisse memorat᷑. Ꝙ. ħ ꝙ
carnis sub̾a de tarne uiri ꝑ ip̃m car-¬
nis coitum tnͣsfusa. cũ carne mulieriᷤᷤ
mulier ãiuiro concip̃. cũ a carne ui¬
ri ꝑcottum carnis sem̃ susci p̃ ad ge¬
n̾andam carnẽ. nec aliud ꝯcipit qm
ille ẽ qͦ ꝯcipit. aut ip̃a q̃ concip̃. ⁊ ꝗ¬

Expanded text:
est « conceptus est de Spiritionem Filii cum ipso Filio, Pater simtimide contingit, sed devotio fidei amplius it. Quaerendum itaque in primis est, quomodo in elligi oporteat quod dictum est, beatam Mariam de Spiritu sancto concepisse. Scimus namque et omnes jam frequentissimo carnis ad generandam carnem per carnis coitum suscepisse memoratur. Et carnis substantia de carne viri per ipsum carnis coitum transfusa, cum carne mulieris umulier a viro concipit, cum a carne viri per coitum carnis semen suscipit, ad generandam carnem. Nec aliud concipit quam ille est a quo concipit; aut ipsa quae concipit
Abbreviated transcription (Latin):
Iaut̃ queritur quo studio uita hu¬
mana si hõ ñ peccasset colenda ⁊
siue in arando siue in seminando. siue
inplantando. ⁊ cet̾is eiꝰ mͦi oꝑib qͥb nata
bona exculta ꝓfectum capit in meliꝰ. pͥmũ
hominẽ ñ ad laborem s ad ddectłonem
exercendum.ũ ⁊ opꝰ ec̃t ad delectationem:
⁊ȩxemplum ad eruditionẽ. Sic namq ex¬
tior homo excercendꝰ erat. ii ab ip̃o studio
extĩoris oꝑis forma sum̾etur studii int̾iors.
⁊ in eoq. foris face̾t: agnosc̾et quid s̾ intꝰ
faciendum cẽt. Nam ⁊ ntꝰ simiłr q̃ dam
t̃ra erat. q̃ bona ꝙ c̾ata erat. ⁊ tñ si bñ ex¬
coleretur ad huc melior eẽ pot̾at. q̃ cul¬
ta fructꝰ bonos daret. neglecta uͦ. mala

Expanded text:
autem quaeritur quo studio vita humana si homo non peccasset colenda et sive in arando, sive in seminando, sive in plantando, et caeteris ejusmodi operibus quibus natura bona exculta profectum capit in melius, primum homines non ad laborem, sed ad delectationem exercendum, ut et opus esset ad delectationem, et exemplum ad eruditionem. Sic namque exterior homo exercendus erat ab ipso studio exterioris operis, ut forma sumeretur studii interioris; et in eo quod foris faceret, agnosceret quid sibi intus faciendum esset. Nam et intus similiter quaedam terra erat quae bona quidem creata erat, et tamen si bene excoleretur adhuc melior esse poterat; quae culta fructus bonos daret, neglecta vero mala
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ti ht̃. Qui manducat ⁊ñ incor¬
ꝑatur : sacram̃tũ ht̃. s rẽ sacram̃ti
ñ ht̃. Sic̃ qui incorp̾at᷑ ⁊ĩ si manduca¬
re non ꝯtingat. rem sacramenti ħt ꝗͣ
uis sacraiitũ ñ habe at. Qui sumit eͤ¬
dens sacramentũ ħt. qui credit ⁊ dili¬
git: rem sacmenti ht̃. M eliꝰ ÷ gͦ illi qͥ
credit ⁊ diligit. ⁊̃ si sum̾e ⁊ manduca¬
re non possit. ꝙͣ illi qui sumit ⁊ mã
ducar ⁊ ñ credit nec diligit ł si cͤdit

Expanded text:
sacramenti. Qui manducat et non incorporatur, sacramentum habet, sed rem sacramenti non habet. Sic qui incorporatur, etiam si manducare non contingit, rem sacramenti habet, quamvis sacramentum non habeat. Qui sumit, sacramentum habet. Qui credit et diligit, rem sacramenti habet. Melius ergo est illi, qui credit et diligit, etiam si sumere et manducare non possit, ducat et non credit, nec diligit; vel si credit
Abbreviated transcription (Latin):
distribuerat sacramentũ corꝑis ⁊ san¬
guinis sui. uͭͥ ⁊ ipe uidas erat sic̃ lu sc̃
cas euidentissime narrat.Ac dem̃n ad
rectam suũ expͥmit tͣditorem. fõrtas¬
sis ꝑ panis tinctionẽ illiꝰ sifc̃ans fic¬
tionem. Non enĩ omĩa q̃ tinguntur
abluunt᷑. s ũ inficiant᷑. Non nulla
tingunt᷑. S iaũ bonum aliqͥd signisc̾
hec tinctio: eid̾e bono ingratum ñ in
quesitum ẽ siuidas inbucella in¬
traditori suo dñs ad notandum eũ bu¬
olim quantũ ad effectũ remissi¬
onis pecc̃oꝵ. baptismi uicẽ gerebat.
mare rubrũ aũ eiꝰ de similitudinẽ
⁊ figa̾m p̃ferebat: ita agnꝰ paschalis
cuiꝰ carnes appło edebant᷑ i sangͥne
postes domoꝵ signabant᷑ in sigura

Expanded text:
distribuerat sacramentum corporis et sanguinis sui, ubi et ipse Judas erat, sicut sanctus Lucas evidentissime narrat. Ac deinde arectam suum exprimit traditorem: fortassis per panis tinctionem illius significans fictionem. Non enim omnia quae tinguntur abluuntur, sed ut inficiantur nonnulla tinguntur. Si autem bonum aliquod significat haec tinctio, eidem bono ingratum non imquaesitum est, an Judas in buccella traditori suo Dominus, ad notandum eum, buccut circumcisio olim quantum ad effectum remissionis peccatorum baptismi vicem gerebat, mare Rubrum autem ejusdem similitudinem et figuram praeferebat, ita agnus paschalis cujus carnes a populo edebantur, et sanguine postes domorum signabantur, in figura
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ. cogitationum corda. hec. sangͥ¬
ne tinguimꝰ ꝑ passionis fidẽ. illã. san¬
guine tinguimꝰ ꝑ passionis imitatiõẽ.
crucis signum uitꝰ ⁊ foris opponentes
ꝯtͣ adu̾sarias potestates. deniq car¬
cat ei quẽ manducat incorꝑat᷑. Iccͥ co
uoluit a ͨ a nob̾ manducari. ũ nos sͥ in¬
corꝑaret. h oc ẽ sacramentũ corꝑis xͥ:¬

Expanded text:
domus cogitationum corda. Haec sanguine tingimus per passionis fidem; illa sanguine tingimus per passionis imitationem, crucicontra adversarias potestates. Denique carcat ei quem manducat incorporatur. Idcirco voluit Christus a nobis manducari, ut nos sibi incorporaret. Hoc est sacramentum corporis
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑant᷑ ad inuicem int̾ se. Alia aũ ꝙͣ
acceꝑant ad ea q̃ ꝯditione ordinata fue¬
rant sub se. Prima potestas uͥtutis erat.
scda dñationis. Tercia amministrationis.
In ea potestate ꝙͣ acceꝑant in se: õs differẽ¬
tes erant. In eauͦ ꝙͣ acceꝑant int̃ se. quidam
inuicem habebant: quibꝰdam subietta erat
obecdientia aliena. In ea aũ qͣ. inferiora pos¬
sidebant potestate: unicuiq ẜ uirtutẽ nat᷑e

Expanded text:
acceperant ad invicem inter se, alia autem quam acceperant ad ea quae conditione ordinata fuerant sub se. Prima potestas virtutis erat, secunda dominationis, tertia administrationis. In ea potestate quam acceperant in se, omnes differentes erant; in ea vero quam acceperant inter se quidem m ad se invicem habebant; quibusdam subjecta erat obedientia aliena. In ea autem quam ad inferiora possidebant potestate, unicuique se
Abbreviated transcription (Latin):
ad num̾um angłoꝵ ascensuros. qͦt ibi ꝯstat
remansisse electos angłos. ꝑꝑ scͥpturã q̃ ait.
Statuit t̃minos popłoꝵ uista nun̾um an¬
głoꝵ di. Q siuerum ẽ. cum multo płes siq̃
in hominib rebi ꝙͣ. electi: płes inueniunt᷑

Expanded text:
ad numerum angelorum ascensuro; quot ibi constat ad numerum angelorum ascensuro; quot ibi constat remansisse electos angelos, propter Scripturam quae ait: Statuit terminos populorum, juxta numerum angelorum Dei. Quod si verum est cum multo plures sint in hominibus reprobi quam ele
Abbreviated transcription (Latin):
illuc uñ illi ceciderunt ductꝰ .. illiꝰ soci¬
etatis num̾us qui in cadñtib diminutꝰ
fuerat ꝑ hominẽ reꝑatur. Nouẽ gͦ ordĩẽs
angłoꝵ abinitio ꝯditi sunt: ⁊ exilł qͥ ceci¬
d̾unt. qr in una simul om̃s malitia ꝯsen se¬
runt. qͣsi unum ex se ꝑu̾se societatis ordiñe
effecerunt. Habet aũ tͣditio ex singłis aliqͦs
pͥncipatꝰ. ⁊ potestates tenebrarum nominau.
ĩuidelic& ostñdet. qr idem nc̃ quisq inma¬
nuim ꝑficiendũ ex ꝯditione accep̃. Nusꝙͣ.
tñ scͥpturarum neqm sp̃s seraphin appella¬
tos inuenio. qr lic&s cet̾a dona pꝰ ruinam
ad huc in malo possideant: caritatẽ tñ in
dilectione di nequaꝙͣ. ħere potuerunt:
Si płes remanserunt qͣ. cetdedunt
s num̾o aũ lapsoꝵ certa auctoritas
nulla inuenitur. Omnino tñ ꝓba¬
bile uidet᷑. plures remanssise ꝙͣ cecidisse. ẜ¬
pħa .N. cum demonstraret currꝰ igneoᷤ. ꝯso¬
Sunt qui dicunt tot electos ex hominibꝰ

Expanded text:
illuc unde illi ceciderunt ductus est, illius societatis numerus qui in cadentibus diminutus fuerat, per hominem reparatur. Novem enim ordines angelorum ab initio conditi sunt, et ex illis qui ceciderunt quia in una simul omnes malitia consenserunt quasi unum ex se perversae societatis ordinem effecerunt. Habet autem traditio ex singulis ordinibus principatus et potestates tenebrarum nominavit. Ut videlicet ostenderet quod idem nunc quisque in manum perficiendum ex conditione accepit. «Nusquam tamen Scripturarum nequam spiritus seraphin appellatos invenio, quia licet cetera dona post ruinam adhuc in malo possideant, caritatem tamen in dilectione dei nequaquam habere potuerunt». es remanserunt, quam ceciderunt. De numero autem lapsorum certa auctoritas nulla reperitur. Omnino tamen probabile videtur plures remansisse quam cecidisse. Propbeta enim cum demonstraret currus igneos, consoSunt qui dicunt tot electos ex hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
quisq hominũ duos angłos hab̾e depu¬
tatos sͥ. unum malũ ad impugnationẽ.
⁊ unum bonũ ad defensionẽ. cũ numerꝰ
hominũ tnscendat numerũ angłoꝵ: Si
boni płes ꝙͣ mali. cum positũ sit tot ele¬
ctos finuros homines qͦt st̃ angłi bom:
ꝯstat sine ulla dubitatione płes ẽẽ hões
bonos quam sin angłi mali. Multoq płe
homines malos: qͣm angłos malos. qr płeᷤ
sunt homines mali qͣm boni. cum płes
sint hões boni quã mali angłi. Nisi forte
dicatur iccirco qr simul ñ subsistit genꝰ ho¬
minum. s ꝑ temꝑm successionẽ alii pꝰ alioᷤ
secuntur. posse eos qui in hominib simul
non culpatur. p̃sumptio arguitur De dis¬

Expanded text:
habere deputatos sibi, unum malum ad impugnationem et unum bonum ad defensionem, cum numerus hominum transcendat numerum angelorum? Si boni plures quam mali, cum positum sit tot electos futuros homines quot sunt angeli boni; constat sine ulla dubitatione plures esse homines bonos quam sint angeli mali, multoque plures homines malos quam angelos malos, quia plures sunt homines mali quam boni, cum plures sint homines boni quam mali angeli. Nisi forte dicatur idcirco quia simul non subsistit genus hominum; sed per temporum successionem alii post alios sequuntur, posse eos qui in hominibus simul non culpatur, praesumptio arguitur.
Abbreviated transcription (Latin):
angłos. archangłos. pͥncipatus ⁊ potesta¬
tes. Uirtutes. dñationes. tronos. cherubin
⁊ seraphin. ũ addito homine denariꝰ ꝯsũ¬
maretur ꝑfectionis cȩlestis. Non .at. ũ qͥdã
putant. ꝯditio hominis ita ad restauratioẽ
angłoꝵ ꝓuisa est. qͣsi hõ factꝰ ñ fuisset

Expanded text:
angelos, archangelos, principatus, potestates, virtutes, dominationes, thronos, cherubim, et seraphim, ut addito homine denarius consummaretur perfectionis coelestis. Non enim ut quidam putant conditio hominis ita ad restaurationem angelorum provisa est, quasi homo non fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
occulta ẽ.u. ⁊̃ ipãs uoluntates malas in qͥbꝰ
sit lateat. q̃ putant suo se solum arbitͥo
dirigi. qr se sentiunt p̃t̾ coactionẽ ꝓpͥo ap¬
petitu mou̾i. Quia eñi ñ impelluntur. ne-¬
quaꝙͣ. intelligunt ꝙ diriguntur. ⁊ nes¬
ciuint se hab̾e coram p̃cedñtem uͥ ordinẽt᷑.
qr ñ sentiunt retrorsũ impellentẽ: ut p̃ci¬
pitent᷑. De aliis mͦis duune gub̾nationis
ñ multa hic disputare uolumꝰ. qr ꝑ se
mag̃ patent. nec tantam qͣstionẽ adduct¬

Expanded text:
occulta est ut etiam ipsas voluntates malas in quibus sit lateat, quae putant suo se solum arbitrio dirigi; quia se sentiunt praeter coactionem proprio appetitu moveri. Quia enim non impelluntur, nequaquam intelligunt quod diriguntur, et nesciunt se habere coram praecedentem ut ordinentur, quia non sentiunt retrorsum impellentem ut praecipitentur. De aliis modis divinae gubernationis non multa hic disputare volumus, quia per se magis patent, nec tantam quaestionem adduc
Abbreviated transcription (Latin):
aliuñ ꝙ cͥi non datur. s ñ pot̃ ꝑuelle extͣ
se p̃cipitari: nͥ qua uia ei apꝑitur. Et qui
pͣcipiti qͣ uult ad ruinam uiam apꝑit. qͦ¬
ꝑmittendo ⁊ ñ tenendo. nec auctor illi ẽ
ruendi: s incedendi ordinator. Bñs inqͥt¬

Expanded text:
 non datur; sed non potest per velle extra se praecipitari nisi qua ei via aperitur. Et qui praecipiti qua vult ad ruinam viam aperit, qupermittendo et non tenendo, nec auctor illi est ruendi, sed incedendi ordinator. Domin
Abbreviated transcription (Latin):
modationis qͦ malas uoluntates
p̃sidñs. occulta ⁊ inuisibili oꝑatione ad
suum arbit̾um temꝑat᷑ inclinat: ħ scien¬
dum ẽ. u c̾datur ds mał uoluntatib ñ
dare corruptionẽ.s or dinem. Omĩs eñi
uoluntas priꝰ est quam uelle. Et uelle ꝙͣ
semꝑ ad aliquid est: qr omnis qui uult ali

Expanded text:
rationis, quo malas etiam voluntates praesidens occulta et invisibili operatione ad suum arbitrium temperat et inclinat, hoc sentiendum est, ut credatur Deus malis voluntatibus non dare corruptionem sed ordinem. Omnis enim voluntas prius est quam velle; et velle quidem semper ad aliquid est, quia om
Abbreviated transcription (Latin):
grãm au̾tit. instantib gr̃a mimui adiuũ.
u aũt ad bonum ꝯu̾tebantur. uo¬
luntatie mouebant᷑. grã cooꝑante
sine coactione. Qui aũt a bono au̾tebantur.
spont p̃cipitabantur. gra deserente sine o¬
p̃ssione. ⁊ qui ꝯu̾tebantur. iccirio bene mo¬
uebantur. qi grãm cooꝑantẽ habuerunt.

Expanded text:
t in stantibus gratia meritum adjuvit. Qui autem ad bonum convertebantur voluntarie movebantur gratia cooperante sine coactione. Qui autem a bono avertebantur sponte praecipitabantur gratia deserente sine oppressione. Et qui convertebantur, idcirco bene movebantur quia gratiam cooperantem habue
Abbreviated transcription (Latin):
Q etiisi sunt qui unũ erant. ⁊ boni nato:
u fint aliisupꝰ illuo boni ꝑiusticiam. alii
sub illo mali ꝑ culpam. s onu̾̃sio. ⁊t. iustoᷤ
fett: ⁊ au̾sio inuistos. Utraq at. uoluntali
fuit. ⁊ uoluntas utͥnq libiatis: ⁊ ꝑpea m̾ito

Expanded text:
qua divisi sunt qui unum erant et boni natura ut sint alii supra illud boni per justitiam: alii sub illo mali per culpam. Conversio enim justos fecit et aversio injustos. Utraque enim voluntatis fuit, et voluntas u
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ differentia donoꝵ. ⁊ de officiis. et de
nominib ⁊ demodatione ⁊ gub̾natione
di in ilł. ⁊ multa alia q̃ ꝯsequunt᷑ ad illa.
⁊ q̃ ꝯtinentur in ilł. Op̃tea nos oportet de
multitudine rerum latñcium. ẜ possibili

Expanded text:
 et de officiis et de moderatione, et gubernatione Dei in illis; et multa alia quae consequuntur ad illa et quae continentur in illis. Propterea nos oportet de multitudine rerum latentium s
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ in ea sunt. Sccła sunt. q̃ ex ea sunt.
Quernea sunt ęcnasunt. nec gctũ hñt.
nec successionẽ. qm̃ in unitate ꝯsistua.
in etͣnitate non tnͣseunt. Que ex ea suã
c̾ata sunt ꝑ eam. quȩ causam sũpseruĩs¬

Expanded text:
nt in ea; secunda sunt quae ex ea sunt. Quae in ea sunt aeterna sunt, nec gradum habent nec successionem, quoniam in unitate consistunt et in aeternitate non transeunt. Quae ex ea sunt creata sunt per eam, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Quia alia fac̃ ds oꝑando ꝗ solꝰ fa¬
cit. alia cooꝑando q̃ solꝰ non fac̃. Et
distinguit᷑ p̃ceptio in eam q̃ fit extͥnsecꝰ
rationẽ. Et constat in his om̃ib̾ꝙ ẽ uoltmn¬
tate di dicenł fuerat. ꝙ ẽ bñplacitũ
eiꝰ ⁊ signum bñplaciti ip̃iꝰ. Ppt̃ ꝙ ⁊ mul¬

Expanded text:
tur; quia alia facit Deus operando quae solus facit, alia cooperando quae solus non facit. Et distinguitur praeceptio in eam quae fit extrinsecus rationem. Et constat in his omnibus quod de voluntate Dei dicendum fuerat, quod est beneplacitum ejus et signum beneplaciti ipsius. Propter
Abbreviated transcription (Latin):
bilib qr in ip̃o inuisibilia st̃ ꝙ ronabilia
st̃. P onuntur gͦ pͥmo loco cause pͥmor¬
diales ⁊ inuisibiles ⁊ inc̾ate c̾andoꝵ oĩ¬
ꝑea. in toto uisibił. ⁊ in toto temꝑalis. Pꝰ
pͥmas gͦ causas inc̾atas ⁊ innisibiles. ex¬
bit ꝯsicłatio. ⁊ ꝓcedet ad angłicam nat᷑am
rõnalem ⁊ inuisibilẽ. dem̃ ad humanã
fecimus: ũ dehis ꝗ̃ parent ad latnͣtiũ
cognitionẽ. humanã mentẽ ꝯmodiꝰ duc̾e¬

Expanded text:
bilibus, quia in ipso invisibilia sunt quae rationalia sunt. Ponuntur ergo primo loco causae primordiales et invisibiles et increatae creandorum omniporea in toto visibilis et in toto temporalis. Post primas ergo causas increatas et invisibiles exibit consideratio, et procedet ad angelicam naturam rationalem et invisibilem. Deinde ad humanam fecimus, ut de his quae patent ad latentium cognitionem humanam mentem co
Abbreviated transcription (Latin):
hõ ñ ꝑcipit. Cur gͦ latinitas ħ ita in¬
usitate posuit. nͥ qi uoluit ħ unum
nom̃ seruire huic significatiom. qͦ in¬
telligr̃ tͥnitaᷤ. nec omnino tac̾emꝰ qͥd
ts. cum tres eẽ fat̾emur: qͦ nomine ñ
diu̾sitatẽ intelligi uoluit. s singłari¬
tatem noluit. ita ulla tͥa ⁊ a se inuicem¬

Expanded text:
on percipit . Cur ergo latinitas hoc ita inusitate posuit, nisi quia voluit hoc unum nomen servire huic significationi, quo intelligitur Trinitas, nec omnino taceremus quod tres, cum tres esse fateremur: quo nomine non diversitatem intelligi sed singularitatem
Abbreviated transcription (Latin):
illo sentire ꝙ. non sit. Est tñ sine dubitati¬
one sub̾a. ł si meliꝰ ħ appellat᷑ eẽntia. qͣm
greti usyam uocant. Idẽ in libro contrama¬
ximinum. Nulla partiũ diuisio fit in unt¬
tate ditatis. Unus ẽ ds pr̃. ⁊ f.is. s ħ ẽ ip̃a¬

Expanded text:
ne substantia, vel si melius hoc appellatur essentia, quam Graeci οὐσίαν vocant. Idem in libro contra Maximinum: nulla sit partium divisio in unitate Deitatis: unus est Deus Pater et Filius et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
bilit̾ oꝑent᷑. Nam qͦ intellectu hõ dm̃ cap̃
qui ipm̃ intellectũ suũ qͦ eũuult capere
nundũ capit: Intelligamꝰ aũ dm sicut
possumus ⁊ qnͣtum possumꝰ. sine qͣlitate
bonum. sine qnͣtitate magnũ sine indi¬
gentia creatorem. sine situ p̃sentẽ sine
l abitu omina ꝯtinentẽ. sine loco uͥq to¬
tum. sñ tꝑr̃ sempitĩrum. sine sui ꝯmuta

Expanded text:
rabiliter operantur. Nam quo intellectu homo Deum capit, qui ipsum intellectum suum, quo eum vult capere nondum capit? Intelligamus autem Deum si possumus et quantum possumus sine qualitate bonum, sine quantitate magnum, sine indigentia creatorem, sine situ praesentem, sine ambitu omnia continentem, sine loco ubique totum, sine tempore sempiternum, sine sui mut
Abbreviated transcription (Latin):
uiis ei ad fomentũ ⁊ pauca suffic̾e potu¬
issent. ⁊ ad sacietatem modica. Itaq ꝓ¬
uidñtia carnis ñ tam labor ꝗͣ obleta¬
mentum: ⁊ excͣitatio futura foret. si hõ
iusticiam tenuisset. S qr sp̃s supͣ se
elatus appetitũ suum int᷑ mensurã co¬
hib̾e noluit: iccuro ad laborẽ ⁊ miseriã
illiꝰ factum ẽ uͥ iam in appetitu carniᷤᷤ
suȩ mensuram ten̾e non posset. ꝓpt
pecc̃m enĩ sp̃c puniend̾. fregit ds mor¬
talitate integͥtatem corꝑis humani:
⁊ ob ħ plurib iam fomentis indiget
ꝗͣ. priꝰ. tam ad reꝑandam in columi¬
tatem qftum ꝑiit. ꝙͣ ad ꝯseruandã
qͣntũ remansit. hinc illa dira neces¬
sitas gignitur. ũ extͣ ordinem pͥme
dispõnis necessario appetitũ exten-¬

Expanded text:
enus ei ad fomentum et pauca sufficere potuenus ei ad fomentum et pauca sufficere potuissent, et ad satietatem modica. Itaque providentia carnis non tam labor quam oblectamentum et exercitatio futura foret, si homo justitiam tenuisset. Sed, quia spiritus supra se elatus appetitum suum intra mensuram cohibere noluit, idcirco ad laborem et miseriam illius factum est ut jam in appetitu carnis suae mensuram tenere non posset. Propter peccatum enim spiritus puniendum fregit Deus mortalitate integritatem corporis humani; et ob hoc pluribus jam fomentis indiget quam prius tam ad reparandam incolumitatem quantum periit quam ad conservandam, quantum remansit. Hinc illa dira necessitas gignitur, ut extra ordinem primae dispositionis necessario appetitum exten
Abbreviated transcription (Latin):
Id spm̃ carns iniu̾cta est cura.
& officium spiũ qui corꝑi p̃side¬
bat iniunxit. slam sic̃ ds p̃sidebat spi¬
ritui. ita ⁊ sp̃s p̾sidebat carni. ⁊ ip̃a ca¬
mo iumentum sp̃s erat. ꝓpt̃ea ad sesso¬
rem ꝑtinebat. uium̃to suo pabulũ ꝓui¬
det: ne defic̾et. ꝙ ħ solum fortassis tc̃
suffic̾e potiusset. Nam mͦ p̃t̃ ꝑabulũ.
feruentẽ et p̃cipitem amalo cohibeat.
calcarib . iͥl adbonum faciendũ. excit&s
pigram. Tunc gͦ solum pabulũ mini¬
strans sine freno ⁊ calcarib suauiter
portaretur. ⁊ si forte frenium ibi eẽt. qͦ
impetuosa. Quia gͥ sp̃s sessor erat. in¬
iunctum ẽ illi officiũ. ut ium̃to suo
pabulũ ꝓuidet. Ne uͦ in illo exeq̃ndo
sisola hoc p̃ceptione ñ &̃ ex amore im
uͥ sic̃ eiꝰ integͥtatem ⁊ sanitatem diligẽt.
sicĩ ommia quȩ ad illam ꝯseruandam
in ilł querendis labor eẽt.ł in sum̃dis
ꝑicłmn. indigñtiam simul ⁊ appetitum
carnalem c̾ta mensura temꝑauit. qͣti¬

Expanded text:
i cura carnis injuncta est. Horum et officium spiritui qui corpori praesidebat injunxit. Nam sicut Deus praesidebat spiritui, ita spiritus praesidebat carni, et ipsa caro jumentum spiritus erat. Propterea ad sessorem pertinebat ut jumento suo pabulum provideret ne deficeret: et hoc solum fortassis tunc sufficere potuisset. Nam modo praeter pabulum, ferventem, et praecipitem a malo cohibeat; calcaribus autem ut ad bonum faciendum excitet pigrum. Tunc ergo solum pabulum ministrans sine freno et calcaribus suaviter portaretur; et si forte frenum ibi esset quo impetuosa. Quia ergo spiritus sessor erat, injunctum est ei officium ut jumento suo at injunxit. Ne vero in illo exsequendo, si ex sola hoc praeceptione non etiam ex amore imput sicut ejus integritatem et sanitatem diligeret, sic etiam omnia quae ad illam conservandam in illis quaerendis labor esset vel in sumendis periculum; indigentiam simul et appetitum carnalem certa mensura temperavit, quat
Abbreviated transcription (Latin):
posset. sic ⁊̃ nequaquã impassibilẽ fuis¬
se c̃de debemus. qͣsi nicħ omĩno pati
potuisset. qr naturã in se passibilẽ habu¬
erit. s tñ siñ peccasset sic̃ ñ mortuuᷤᷤ.
ita ⁊̃ siue ad molestiam uoluntatis in
m̃te. siue ad corruptionẽ integͥtatis in
corꝑe: passus om̃ino aliqͥd non fuiss.
ꝑis t̾̃reni. s ex bñficio uitał edulii ñ
uͥi eũ ab eodẽ ligno eiectũ. ne uitam
tur diceis. E cce adam quasiunꝰ ex no¬
b factꝰ ẽ. sciens bonum. ⁊ malũ. Nc̃ gͦ
ne forte mitat manũ suam. ⁊ sumat
⁊̃ de ligno uitȩ ⁊ uiuat in ęt̃num:
Siecit dĩs ds adam deloco uoluptatiᷤᷤ.
uiu̾et. manifeste ostñditur ex ip̃iꝰ
ligni bñficio ħ habiturꝰ si semꝑuiu̾et.¬
Sic itaq pͥmꝰ homo añ peccm mortał¬
⁊ passibilis fuit. qui tñ ex bñficio c̾a¬
toris p̃cedente. ⁊ ꝓpͥo studio subseqñte
potuisset fac̾e. uͥ nec moreretur. nec in
uita corruptionẽ pat̾etur. Quia gͦ na¬

Expanded text:
posset; sic etiam nequaquam impassibilem fuisse credere debemus, quasi nihil omnino pati potuisset quia naturam in se passibilem habuit. Sed tamen si non peccasset sicut non mortuus, ita etiam sive ad molestiam voluntatis in mente, sive ad corruptionem integritatis in corpore passus omnino aliquid non fuisset. poris terreni, sed ex beneficio vitalis edulii non mubi eum ab eodem ligno ejectum ne vitam itur dicens: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est, sciens bonum et malum. Nunc ergo ne forte mittat manum suam et sumat etiam de ligno vitae et vivat in aeternum: ejecit Dominus Deus Adam de loco voluptatis . viveret, manifeste ostenditur ex ipsius ligni beneficio hoc habiturus, si semper vivSic itaque primus homo ante pecca passibilis fuit, qui tamen ex beneficio Creatoris praecedente, et proprio studio subsequente facere potuisset ut nec moreretur, nec in vita corruptionem pateretur. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
peccare ħt. qm̃ in ħ statu ẽ ⁊ moriendi
⁊ peccandi necessitas. Moriendi necessi¬
tas. qnͣdu ad ẽ uita. peccandi necessitaᷤᷤ
qͣndiu ab ẽ grã. Int̾cio statu habebit poᷤᷤ¬
se non mori. ⁊ ñ posse mori. sic̃ ⁊̃ ñ pos
statum ꝑtinet. moriendi ⁊ peccandi ĩ¬
possibilitas. utraq tñ ex grã ñ ex nat᷑a.
qr si gra ñ ad eẽt. in altõ moriendi. in al¬
tõ peccandi nature possibilitas ñ deeẽt.
Sigͦ ultima immortalitas ex gr̃a erit.
uͥmoriendi possibilitas ñ ent: qnͣtoma¬
gis pͥma ĩmortalitas ex natura ñ fuit.
uͦ moriendi possibilitas fuit: Sͦ pͥmus
homo aute peccatum immortał fuit. qm̃
in corꝑe euis corruptio ⁊ infirmitas nul
quib corꝑalem uitam nuture ⁊ sustñ¬
tare debuit. spãlem in ligno uitȩ me¬
dicinã acceꝑat. qua eandẽ uitam ꝯtͣ
mortis defectum sanam atq incorrup¬
tam potuit ꝯseruare. donec adu̾am ĩ¬
mortalitatem uͥ iam mori non posset trͣs¬

Expanded text:
uoniam in hoc statu est et moriendi et peccandi necessitas. Moriendi necessitas quandiu adest vita; peccandi necessitas quandiu abest gratia. In tertio statu habebit posse non mori et non posse mori, sicut etiam posse statum pertinet et moriendi et peccandi impossibilitas. Utraque tamen ex gratia non ex natura; quia si gratia non adesset, in altero moriendi, in altero peccandi naturae possibilitas non deesset. Si ergo ultima immortalitas ex gratia erit, ubi moriendi possibilitas non erit; quanto magis prima immortalitas ex natura non fuit ubi moriendi possibilitas fuit? Ergo primus homo ante peccatum immortalis fuit; quoniam in corpore ejus corruptio et infirmitas nullquibus corporalem vitam nutrire et sustentare debuit specialem in ligno vitae medicinam acceperat, qua eamdem vitam contra mortis defectum sanam atque incorruptam potuit conservare, donec ad veram immortalitatem ubi jam mori non posset, trans
Abbreviated transcription (Latin):
De ilł aut uirtutib q̃ uoluntate bona
ex amore diuino mota ꝑficiuntur. nich
tem̃e cuca ip̃m qͣntum ad pͥmum statum
ꝑtinet diffinre uolumꝰ. p̃cipue cum de oꝑe
caritatis illiꝰ. nullum siue exautoritate siue

Expanded text:
De illis autem virtutibus quae voluntate bona ex amore divino mota perficiuntur, nihil temere circa ipsum quantum ad primum illum statum pertinet definire volumus, praecipue cum de opere charitatis illius nullum sive ex auctoritate sive
Abbreviated transcription (Latin):
De uirtute hominis añ peccẽm.
i aut̃ quentur aniurtutes aliq̃ m
ip̃o pͥmo homine añ peccm̃ fuerint. ⁊ si
in ipo uirtutes fuerunt. utrum in eis aliqͥd
m̾uerit. cũ certe uideant᷑ uirtutes sine
m̾̃ito eẽ ñ posse. Nos ꝙ duplicit̃ uirtuteᷤᷤ¬

Expanded text:
De virtute hominis ante peccatum. Si autem quaeritur an virtutes aliquae in ipso primo homine ante peccatum fuerint, et si in ipso virtutes fuerint. Utrum in eis aliquid meruerit, cum certe videantur virtutes sine merito esse non posse. Nos quidem virtute
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑ naturam ꝯcdeta sunt. nicħ m̾eantur q̃
ex sola natura sunt. Hirtutes aũt qͣs gr̃a
reꝑatrx naturȩ suꝑ addita format. qr¬
sup inm̾ito aliquio sr̃ naturam accipũit
in p̃m̾o ⁊̃ suꝑ naturam remuneraridi¬
gne sunt. ũ quib amordi causa ẽ in oꝑe.
p̃sentia di p̃mium sit in retͥbutione.s
sp̃s sc̃s bonam uoluntatẽ oꝑat᷑. de ind̾
bone uoluntati mouenti sẽ oꝑanti cooꝑa¬
tur. Pmum bonã uoluntatẽ aspirat ut
sit. dem̃ bone uoluntati. inspirat moue¬
atur. ⁊ oꝑetur uͥuacua non sit. Pͥ mum

Expanded text:
turam condita sunt nihil mereantur, quae ex sola sunt natura. Virtutes autem quas gratia reparatrix naturae superaddita format quia in merito aliquid supra naturam accipiunt, in praemio et supra naturam remunerari dignae sunt, ut quibus amor Dei causa est in opere, praesentia Dei praemium sit in retributione. Sed bonam voluntatem operatur; deinde bonae voluntati moventi se et operanti cooperatur. Primum bonam voluntatem aspirat ut sit, deinde bonae voluntati inspirat ut moveatur, et operetur ut vacua non sit. Primum
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. & idem ip̃m ⁊ suum : in qͣntũ ht̃.
⁊ ñ suũ inqͣnͣtum a semetip̃a ñ ht̃. Tali gͥ
distĩctione facta. qr . s. q̃dam uirtutes ex
sola natura st̃. q̃dam ex gr̃a. Si quent̃
origine insertos. ꝑ qͦs adbonitatẽ ⁊ iusti¬
ciam exseqñdã. naturali appetitu tͣhe¬
batur. Ꝙ in his quidã affectibꝰ bonis

Expanded text:
cepit. Et idem ipsum et suum est, in quantum habet; et non suum, in quantum a semetipso non habet. Tali igitur distinctione facta quod quaedam virtutes ex sola natura sunt, quaedam ex gratia si quaeritur origine insertos per quos ad bonitatem et justitiam exsequendam naturali appetitu trahebatur. Et in his quidem affectib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtͣ uolentiam omnem illesꝰ seruaretur.
isic utnq munitus. nec moreret᷑ nec patẽ¬
tur. Quandui homo siñ peccasset in
hac inta inferiori man̾e debuissꝙ.
uandui autem in hac uita t̾rena
homo man̾e debuisses arguientum
bedientia ꝑstitisset. statim ad p̃mpum
ip̃iꝰ obedientie tnͣsfe̾ri debuisset. qͣtinꝰ
sine mortis int̃positione de pͥmo sta¬
tu uͥhũit posse ñ mori: ad alium statũ
donet ad illam uitam tnsfe̾retur. u̾mi
lis ꝓrsus aliam̃tis indige̾t. Sic̃ scͥptũ

Expanded text:
contra violentiam omnem illaesus conservaretur, et sic utrinque munitus, nec moreretur nec pateXIX. Quandiu homo si non peccasset, in hac vita inferiori manere debuisset. Quandiu autem in hac vita terrena homo manere debuisset, argumentum bedientia perstitisset, statim ad praemium ipsius obedientiae transferri debuisset, quatenus sine mortis interpositione de primo statu ubi habuit posse non mori, ad alium statum donec ad illam vitam transferretur ubi nullis prorsus alimentis indigeret. Sicut scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
saluatus. ꝑ grãm cͤatricem facta sunt q̃ ñ
erant. ꝑ gram saluatricem reꝑantur q̃ ꝑi¬
erant. Gtã c̾atrix pͥmum nature ꝯditȩ
q̃dam bonainseruic: grã saluatrix
⁊ bona q̃ natura pͥmum corrupta ꝑdi¬
dit restaurat. ⁊ q̃ inꝑfecta nondũ acce¬
pit aspirat. ꝑ pͥma bona lib̾um arbitͥ¬
um reꝑatur. ꝑ sccła bona lib̾um arbitͥ¬
um oꝑatur. In pͥmis bonis. ds in hoĩe

Expanded text:
cta sunt quae non erant, per gratiam salvatricem reparantur quae perierant. Gratia creatrix primum naturae conditae quaedam bona inseruit, gratia salvatrix et bona quae natura primum corrupta perdidit restaurat, et quae imperfecta nondum accepit aspirat. Per prima bona liberum arbitrium reparatur, per secunda bona liberum arbitrium operatur. In primis bonis, Deus in
Abbreviated transcription (Latin):
uintum p̾ceptũ scde Quintum.
tabule ẽ. Non falsũ testimoniũ
dices. Ut gͦ melius liqueat qͥd sit fal¬
sum testimoniũ. altiꝰ incipiendũ ẽ .i.
amendatio. Aliud : eñĩ simplex m̃da¬
tium in falso testimonio. aliud in ꝑ¬
uirio. aliud inuoto. dum aliqͥs aliqͥd
uouet ꝙ ñ soluit: de quib omĩb di-

Expanded text:
uintum praeceptum secundae tabulae. Non falsum testimonium dices . Ut ergo melius liqueat, quid sit falsum testimonium, altius incipiendum est, id est a mendacio. Aliud enim est simplex mendacium in falso testimonio, aliud in perjurio, aliud in voto, dum aliquis vovet quod non solvit. De quibus omnibus di
Abbreviated transcription (Latin):
Cong̾gentur aquȩ q̃ sib cȩlo st̃.
in locum unum. Qnͣtum ad litt̾am
spectat. locꝰ unꝰ in qͦ cong̾gate st̃ aquȩ
ꝗ̃ sub celo erant: abyssꝰ magna c̾dit᷑.
q̃ ab ipso mundi exordio. in tre corpore
tante capatitatis facta finsse putat᷑. ut
omĩum receptacłm aquaꝵ eẽ potuisset.
Nam aqͣrum nała in pͥncipio tenuis ad
ẽ. spatiumq illd qd̃ desuꝑ usq ad ip¬
sum fumam̃tũ occupau̾at: serenum
purumq deliqͥt. Ipsa qͦ trȩ suꝑficieᷤ.
aqͥs om̃ib int̾ alueos suos ꝯclusis ap¬
parere cep̃. Primo ꝗ luculenta ⁊ lubͥ¬
ca nudaq. uelut q̃ g̃mina nec dũ nul¬
la ꝑtulisset. qͥb uestiri ⁊ sr̃ duci po

Expanded text:
Congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum . Quantum ad litteram spectat, locus unus, in quo congregatae sunt aquae quae sub coelo erant, abyssus magna creditur, quae ab ipso mundi exordio in terrae corpore tantae capacitatis facta fuisse putatur, ut omnium receptaculum aquarum esse potuisset. Nam aquarum natura in principio tenuis admest, spatiumque illud quod desuper usque ad ipsum firmamentum occupaverat, serenum purumque dereliquit. Ipsa quoque terrae superficies aquis omnibus inter alveos suos conclusis apparere coepit. Primo quidem lutulenta et lubrica nudaque, velut quae germina necdum ulla protulisset, quibus vestiri
Abbreviated transcription (Latin):
ohenna. ꝙ ⁊̃ stagnum ignis ⁊ sul¬
phuris dictum ẽ. corꝑeus ignis
ria demonũ. art cm̃ hominũ corꝑa cũ
spiritib demones aut sp̃c sine corporib
herentes sumendo penam. ñ imꝑ endo

Expanded text:
etiam stagnum ignis et sulphuris dictum est, corporeus ignis ria daemonum, aut tantum hominum corpora cum spiritibus, daemones autem spiritus sine corporibus haerentes sum
Abbreviated transcription (Latin):
inquiunt ꝙ ait xͦ ur̃. in qua mensura
mensi fueritis. in cad reietiet᷑ uob̾. si tẽ¬
ꝑale pecc̃m supplicio punit᷑ et̃no: ħ
feccrit mala patiat᷑. dictam fuisse candẽ¬
cat ⁊ ꝯdempnat iniuste. siuidicat᷑. ꝯ
dempnatur iuste in eadẽ mensura re-¬
cipit. quanuis non l ꝙ dedit. Iudicio
finienda ẽẽ tormenta: quam cito factũ ẽ
homicidium ł adultium ł sacrilegium.
ł qͦd libet aliud scelus. non temꝑis lon¬
gitudine. s iniquitatis ⁊ impietatis ma¬
gnitudine metie ndum est augi ench̾.¬

Expanded text:
in qua mensura mensi fueritis, in ea remetietur nobis, si temporale peccatum supplicio punitur aeterno? nec fecerit mala patiatur, eandem dictam fuisse cat et condemnat iniuste, si iudicatur et condemnatur iuste, in eadem mensura recipit, quamuis non hoc quod dedit. Iudicio finienda esse tormenta, quam cito factum est uel homicidium uel adulterium uel sacrilegium uel quodlibet aliud scelus non temporis longitudine, sed iniquitatis et inpietatis magnitudine metiendum. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
uen̾imꝰ. cum tp̃s iã ꝓpͥe dies iudicii.⁊ ali¬
qñ dies dñi nuncupat᷑. ñ solum q̃cunq e
it̃ iudicabuntur. uerum ⁊̃ q̃cunq ab
initio uidicata. ⁊ quecũq usq ad illd
tempꝰ iudicanda st̃ apparebunt esse
iustissima.u ħ qͦ manifestabi᷑ ꝗͣ. iusto
iudicio dĩ fiat. ut nͣ tam multa ac pene
omnia iusta iuidicia dilateant sensus
mentesq mortalium. cum tm̃in hac re
pioꝵ fidem ñ lateat uistum eẽ ꝙ. latet:¬

Expanded text:
uius tempus iam proprie dies iudicii et aliquando dies Domini nuncupatur: non solum quaecumque tunc iudicabuntur, uerum etiam quaecumque ab initio iudicata et quaecumque usque ad illud tempus adhuc iudicanda sunt. apparebunt esse iustissima. Ubi hoc quoque manifestabitur, quam iusto iudicio Dei fiat, ut nunc tam multa ac paene omnia iusta iudicia Dei lateant sensus mentesque mortalium, cum tamen in hac re piorum fidem non lateat, iustum esse quod latet
Abbreviated transcription (Latin):
lia itẽ sunt sacramenta constant.¬
in sola u̾boꝵ ꝓlatione exp̃ssa. q̃ ⁊
ipsa uariam significationẽ ostendunt.
Celestinꝰ papa instituit: ut ex psalmis
Boor messores suos salutans: bac salu¬
tatione usus ẽ. Et ꝓpħa in ꝑalipome.¬
non asa regem. ⁊ qui cum eo erant salutat
ddicens. dñs uob̾cũ. Pmis temꝑib ab epła
cium missȩ in sollempnibdieb recitat᷑ ab
angłis pͥmum decantatꝰ legit᷑. cui ea quȩ
adiecta sunt a beato hilario pictauensi
addita credunt᷑. a quo auctꝰ ẽ. ⁊ sic̃ nĩ ca¬
nitur ꝯsummatꝰ Sim acꝰ aũ papa in or¬
dine qͥnquagesimꝰ tectiꝰ. instituit. uͥ hic hy¬
nus dieb dominicis ⁊ innataliciis maty¬

Expanded text:
lia item sunt sacramenta in sola verborum prolatione expressa, quae et ipsa variam significationem ostendunt. Coelestinus papa instituit, ut ex psalmis Booz messores suos salutans, hac salutatione usus est; et propheta in Paralipomenon Asa regem, et qui cum eo erant salutat, dicens: Dominus vobiscum . Primis temporibus ab epistola cium missae in solemnibus diebus recitatur, ab angelis primum decantatus legitur ; cui ea quae adjecta sunt, a beato Hilario Pictaviensi addita creduntur, a quo auctus est, et sicut nunc canitur consummatus. Symmachus autem papa in ordine quinquagesimus tertius, instituit, ut hic hymnus diebus Dominicis et in natalitiis marty
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ semꝑ. Pat̃ nr̃ ipẽ xͨ tradidit discipłis ss.
N ñ sꝑalit̃ oratio dñica uocatur: in qua
uͥni. discittȩ petitiones sepuformis gr̃ȩ
sacram̃tum sunt. Symbolũ fidi .i. credo
tiis comp̃hensũ. qui num̾us apłicȩ fidĩ
sacram̃tum ꝯstat. Quicunq uult baeatꝰ
athanasiꝰ composuit. Et multi alii scĩ
patres alia atq alia incelebratione di¬
uim officii ad decorem ȩecłe ⁊ eruditionẽ
fidelium. ac deuotionẽ addiderunt.

Expanded text:
suis. Unde specialiter oratio Dominica vocatur in qua septem discretae petitiones septiformis gratiae sacramentum sunt. Symbolum fidei, id est Ctiis comprehensum, qui numerus apostolicae fidei sacramentum constat. Quicunque vult beatus Athanasius composuit. Et multi alii sancti Patres alia atque alia in celebratione divini officii, ad Ecclesiae decorem et eruditionem fidelium ac devotionem addiderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uent̾um expͥmitur: ł tactas aliquotiens
tͥbulationẽ sig̃cat. ũ dq fundis. ꝯmouissi.
aliqñ leticiam: ut iubilate laudate. C redo
tano concilio ꝯtraheresim macedonii ciꝰdẽ
ꝯposuerunt. Sixtꝰ papa instituit. ut ante
tͥna repetitio tͥnitatis ẽ. ꝯfessio. Secreta uo¬
catur: qi secreto dr̃ ne uilescat. Olim aba
uote dicebat᷑: s legit᷑ ꝙ pastores dũ ilła
usu cotidiano audien di agnitã in agro
detantarent: diuinitꝰ ꝑcussi st̃. Unde ⁊
ꝯstietudo mutata puitat᷑. Papa pela¬
giꝰ docet ab uniu̾si orbis ꝯmunione seꝑa¬
tos eẽ: qui qualibet dissensione int̾ sacꝰ
missarũ mẏst̾i̾a apłici pontificis memo
Sc̃s gelasius papa ex maiori parte ꝯpo¬
suit. B eatꝰ gregorꝰ addidit. dies q mr̃os in
legitur: qui pͥdie quam pat̾etur usq in m̃i

Expanded text:
exprimitur; Tractus aliquoties tribulationem significat, ut De profundis, Commovisti. Aliquando laetitiam, ut Jubilate, Laudate. Credo itano concilio contra haeresim Macedonii ejusdemcomposuerunt. Sixtus papa instituit ut ante na repetitio Trinitatis est confessio. Secreta vocatur quia secreto dicitur, ne vilescat. Olim alta voce dicebatur; sed legitur quod pastores dum illam usu quotidiano audiendi cognitam in agro decantarent, divinitus percussi sunt, unde et consuetudo mutata putatur. Papa Pelagius docet ab universi orbis communione separatos esse, qui qualibet dissensione inter sacra missarum mysteria apostolici pontificis memorsanctus Gelasius papa ex majori parte composuit. Beatus Gregorius addidit, diesque nostros ilegitur. Qui pridie quam pateretur, usque in mei
Abbreviated transcription (Latin):
Aui alexandrum papam ħ addidisse struiss.
Leo papa ꝯstituit int̾ actionẽ dic̾e sc̃msa¬
cficium. immacłatã hostiam. Felix papa
papa constituit ũ agnꝰ dĩ in fractiõe dũicioo¬
ꝑis cantaretur. Innocentiꝰ papa ad decen-¬
tium. ẜ acem asseris ante ꝯfecta mist̾ia qͥ¬
b dam popłis imꝑtire. ł sͥ int̃ se sac̾dotẽ
trade. cum p̃t̃ omĩa quȩ aꝑire ñ debeo.

Expanded text:
xandrum papam haec addidisse ferunt. Leo papa constituit intra actionem dicere, sanctum sacrificium immaculatam hostiam. Felix papa papa constituit, ut Agnus Dei in fractione Dominici corporis cantaretur. Innocentius papa ad Decentium: « Pacem asseris ante confecta mysteria quibusdam populus impertiri, vel sibi inter se sacerdotes tradere, cum praeter omnia quae aperire n