comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ patrẽ quęrite : quia meposthȩc habere minime potes¬
tis: Tunc ad locum derelictȩ solitudinis rediit: & solus in
suꝑni spectatoris oculis habitauit secũ: Pe̾ Oyinus patent᷑
intellͥgo: quidnasit habitauit secũ. GReg̾. Ui sc̃s uir ẽtia
se un animit᷑ conspirantes. suȩq conuersationi long
dissimiles. coactus diu subse tenere uoluisso. fortasse sui
uigoris usum . & modũ tranquillitatis exceder& atq
a contẽplationis lumine. m̃tis suȩ oculũ dedmass&¬
inq cotidie illorũ in correctione fatigatus minis cu.¬
rare: sua. & se forsitan relinquer&: & illos nin xonira:¬
& am quotiens ꝑcogitationis motũ nmie extra nof doa¬
mur. & nos sumꝰ. & nob̃cum ñ sumꝰ : quia nosmor ipsos
minime uidentes. ꝑ alla uagam᷑.: & nillũ secũ fuissi
dicimꝰ. qui in longinquã regionẽ abiit : portionem
quã acceperat consumpsit: uni in ea cuuum adhe¬
sit. poreos pauit : quos & manducare siliquas uidẽ

Expanded text:
obis quaerite, quia posthac me habere minime potestis. Tuncque ad locum dilectae solitudinis rediit, et solus in superni spectatoris oculis habitavit secum. Petr. Minus patenter intelligo, quidnam sit, Habitavit secum. Gregor. Si sanctus vir contra se unanimiter conspirantes, suaeque conversationi longe dissimiles, coactos diu sub se tenere voluisset, fortassis sui vigoris usum et modum tranquillitatis excederet, atque a contemplationis lumine suae mentis oculum declinassquotidie illorum incorrectione fatigatus minus curaret sua, et se forsitan relinqueret, et illos non inveniret. Nam quoties per cogitationis motum nimium extra nos ducimur, et nos sumus, minime videntes, per alia vagamur. An illum secum fuisse dicimus qui in longinquam regionem abiit, portionem quam acceperat consumpsit, uni in ea civium adhaesit, porcos pavit, quos cum manducare siliquas videret,
Abbreviated transcription (Latin):
ad maurũ monachum cucurrit gothus: Danimuĩ quod focorat
nunciaũ: ⁊ reaius sui egie pęnitentiam. Quod maurus qͦq
monachus: max benedicto dĩ famulo curabͥ indicare: Uir igitur
dñi benedictus hoc audiens: accessit ad locũ: tulit de manu go¬

Expanded text:
ad Maurum monachum cucurrit Gothus: damnum quod fecerat ad Maurum monachum cucurrit Gothus: damnum quod fecerat nuntiavit, et reatus sui egit poenitentiam. Quod Maurus quoque monachus mox Benedicto famulo Dei curavit indicare. Vir igitur Domini Benedictus haec audiens accessit ad lacum: tulit de manu Go
Abbreviated transcription (Latin):
netur auferre. Qui euntes: rup̃e montis qũe benedictus
p̾dia erat iã sudantẽ inuenerunt. Cũq in e̾a concauũ locum
ecissent : stat̾i aqua repletus ẽ. Quȩ tã sufficienter ema
ut nc̃ usq ubertim defluat: adq ab illo montis cacumine
usq ad inferiora diriuetur.
Lio qͦq tempore. gotͥus quidã pauper sp̃n. ad conuersi¬
oñe uenit: qũe uir di benedictus libentissimo suscepit.
Quadã uͦ dic ei dari ferramentũ iussit: quod a falcis similitudi¬
ne falcãstrũ uocatur: ut deloco quodã uepres abscideret.
quatinus fieri illic ortus deberet. Locus aut̃ẽ ipse qũe mu¬
ndandũ gothus susceperat: suꝑ ipsã laci ripã iacebat. Cũꝙ
gothus isdẽ densitatem uepͥum totius uirtutis ad nisu suc¬
cideret ferrũ de manubrio prosiliens in lacũ oecidit: ubi
serliea canta esat a quarũ profunditas: ut spes requirendi
ferramenti nulla ĩa c̾et. Itaq ferro ꝑdito tremebundus

Expanded text:
netur auferre. Qui euntes, rupem montis quam Benedictus netur auferre. Qui euntes, rupem montis quam Benedictus praedixerat, jam sudantem invenerunt. Cumque in ea concavum locum fecissent, statim aqua repletus est, quae tam sufficienter emanavit, ut nunc usque ubertim defluat, atque ab illo montis cacumine usque ad inferiora derivetur. lio quoque tempore Gothus quidam pauper spiritu ad conversionem venit: quem Dei vir Benedictus libentissime suscepit. Quadam vero die ei dari ferramentum jussit, quod ad falcis similitudinem falcastrum vocatur, ut de loco quodam vepres abscinderet, quatenus illic hortus fieri deberet. Locus autem ipse quem mundandum Gothus susceperat, super ipsam laci ripam jacebat. Cumque Gothus idem densitatem veprium totius virtutis annisu succideret, ferrum de manubrio prosiliens in lacum cecidit, ubi scilicet tanta erat aquarum profunditas, ut spes requirendi ferramenti nulla jam esset. Itaque ferro perdito, tremebundus
Abbreviated transcription (Latin):
loco construxerat: tria sursũ in rupib montis erant:
& ualde erat fratrib laboriosũ. sẽꝑ ad lacũ descendere
ut aquam haurire debuissent: marime quia er de dio
montis latere. erat graue de scendentib intimore pci¬
lum: Tunc collecti fratres ex eisdẽ trib: monasteriis. a
di famulũ Beriedictũ uenert᷑. dicentes Laberiosumt
nobis est. ꝓrtͣ aquaicotid̃ieusq ad lacũ deseenc¬
&. id circo necesse est ex ei de comonasteris mnietari Quas
bi.nde consoratus oiris.t. d. nocte eauem cũpasuo
puero nomine placido. cuius superius memoriam feci ciuss
montis ascendit rupẽ: ibiq ducius orauit. Et oratione cõpleta
necessitate aquae. p̃dicti fr̃s redissent: dixxit Ite : ⁊ rup̃o
ilłã in qͣu tres suꝑ inuic̃e petras positas inuenietis. in no¬
ico cauate : ualet enĩ om̃ps ds &iam in illo montis cac¬
mine aquͣm producere : ut uobis laborẽ tanti uineris dg¬

Expanded text:
loco construxerat, tria sursum in rupibus montis erant, loco construxerat, tria sursum in rupibus montis erant, et valde erat fratribus laboriosum, semper ad lacum descendere, ut aquam haurire debuissent: maxime quia e devexo montis latere erat grave descendentibus in timore periculum. Tunc collecti fratres ex eisdem tribus monasteriis, ad Dei famulum Benedictum venerunt, dicentes: Laboriosum nobis est st ex eodem loco monasteria mutari. Quos blande consolans dimisit, et nocte eadem cum parvo puerulo nomine Placido, cujus superius memoriam feci, ejusdem montis rupem ascendit, ibique diutius oravit. Et oratione completa,  ad eum pro necessitate aquae praedicti fratres rediissent, dixit: Ite, et rupem illam in qua tres super invicem positas petras inveneritis, in modico cavate: valet enim omnipotens Deus etiam in illo montis cacumine aquam producere, ut vobis laborem tanti itineris dig
Abbreviated transcription (Latin):
scse fratres in orationẽ dedissent: aspeã qđ eundem monachum.
qui mane̾re in oratione non poterat. quidã niger puerulus per
uestim̃ti fi mbria foras trahebat: Tunc cidem patri mosi¬
tcrii pompeia  nomine .&. mauro dĩ famulo. secreto
diã. Num quid non aspicitis. qui est qui iftũmonachũ
foras trabit: Qui respondentes dixerunt: Non Qibꝰ ait
fremus: ut uos & iam uideatis. quem iste monachus se
pompeianus autẽ eiusdem monasterii pater. uidere non
potuit Die igitur alia expleta oratione. uir dĩ oratoriñ
gressus. stantẽ foris monachũ repperit: quẽ ꝓcecitate
cordis sui uirga ꝑculit: Qui ex illo die. nihil ꝑsuasionis
ulterius amgro ꝑuerulo ꝑtulit: sed ad orationis studiũ
in mobilis ꝑmansit: Sicq antiquus hostis dominarino
isus est. in enus cogitatione: acsi ipse ꝑculsus fuiss&. et
x his a utẽ monasteriis quȩ ineodem ꝙ̃.u. Luerbere¬

Expanded text:
ora, expleta psalmodia sese fratres in orationem dedissent, aspexit quod eumdem monachum ora, expleta psalmodia sese fratres in orationem dedissent, aspexit quod eumdem monachum qui in oratione manere non poterat, quidam niger puerulus per vestimenti fimbriam foras traheret. Tunc eidem Patri monasterii Pompeiano nomine, et Mauro Dei famulo secreto dixit: Nunquid non aspicitis quis est qui istum monachum foras trahit? Qui respondentes dixerunt: Non. Quibus ait: Oremus ut vos etiam videatis quem iste monachus seqPompeianus vero ejusdem monasterii Pater videre non potuit. Die igitur alia, expleta oratione vir Dei oratorium egressus, stantem foris monachum reperit, quem pro caecitate cordis sui virga percussit: qui ex illo die nil persuasionis ulterius a nigro jam puerulo pertulit, sed ad orationis studium immobilis permansit: sicque antiquus hostis dominari non ausus est in ejus cogitatione, ac si ipse percussus fuissetx his autem monasteriis quae in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
bue inpsentia aptius erudiri iudicaunt: Cocpere &iqnetun
adeimi romanȩ urbis nobiles &. religiosi concurrere suos¬
enfilios cboi iupetenti dño mitrienoos dare Tunc quoq bon
per suas soboles eutĩtiꝰ maurum stertullius uero padacuon
pior ciduni tradidit: Equib: maurus iunior cum bonis pollera
morib  magastri ad uitor coepit ese placidus uero puerilsa
nasterus quae circumquaq: construrerat quidã miona chus
erdt uii edorationem stire non poterat: scd mat in fratres
od studiũ orationis meliuiassent ipse egr ediebat᷑ foros eni
ab uate litosceni aliqua & transitoria egebat: Cum que ab
abbate suo sepus fuisse amõmitus: ad iurũ di doctiis est&us
ipse quoq eius sultitiã uehemiter incri pait &. adnionast¬
rium reuersus. uit duob dieb iuri dĩ ammonitionem t¬
ripenam dietertio ad usum ꝓprium reuersus uagrri
temporeoritonis coepit. Quod cñseruo dĩ ab eodem
monasteris patre. quem confatuerat nuntiatũ fuuide

Expanded text:
raesentia aptius judicavit erudiri. Coepere etiam tunc ad eum Romanae urbis nobiles et religiosi concurrere, suosque filios ei, omnipotenti Deo nutriendos dare. Tunc quoque bonae spei suas soboles Equitius Maurum, Tertullus vero patricius Placidum tradidit: e quibus Maurus junior, cum bonis polleret moribus, magistri adjutor coepit esse: Placidus vero puerilis am monachus erat qui ad orationem stare non poterat: sed mox ut se fratres ad studium orationis inclinassent, ipse egrediebatur foras, et mente vaga terrena aliqua et transitoria agebat. Cumque ab abbate suo saepius fuisset admonitus, ad virum Dei deductus est, qui ipse quoque stultitiam ejus vehementer increpavit, et ad monasterium reversus, vix duobus diebus viri Dei admonitionem tenuit: nam die tertia ad usum proprium reversus, vagari tempore orationis coepit. Quod cum servo Dei ab eodem monasterii Patre quem constituerat, nuntiatum fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
muit factum. Reuersus ad patr̃e: rẽ gestam retulit. Uir aut̃ẽ
uenerabilis benedictus hoc non suis meritis. sed obedientae
illius deputare cepͣ. At contra maurus pro solo cius impe¬
io factum dicebat: seq conciũ in illa uirtute non e̾ð̾. qui
nesciens fecisset. S in hac humilitatis mutus. amca conten¬
tone at cessi arbiter puer. qui ereptus c̃: Niã dicebat:
multoru. edificationẽ profutura fgo aut̃e huius bon

Expanded text:
muit factum. Reversus itaque ad Patrem, rem gestam retulit. Vir autem muit factum. Reversus itaque ad Patrem, rem gestam retulit. Vir autem venerabilis Benedictus hoc non suis meritis, sed illius obedientiae deputare coepit. At econtra Maurus pro solo ejus imperio factum dicebat: seque conscium in illa virtute non esse, quam nesciens fecisset. Sed in hac mutuae humilitatis amica contentione accessit arbiter puer qui ereptus est; nam dicebat: multorum aedificati
Abbreviated transcription (Latin):
diebant cm̃s. Prius enĩ: hunc uocabat ex nomine. Cui cum uir dĩ minime
responderet. Ad eiꝰ mox contumelias erumpebat. Nꝰam cũ clamaret di¬
cens benedicte. bene dicte. & eũ sibi nullo modo respondere conspiceret:

Expanded text:
diebant omnes: prius enim hunc vocabat ex nomine. Cui cum vir Dei minime diebant omnes: prius enim hunc vocabat ex nomine. Cui cum vir Dei minime responderet, ad ejus mox contumelias erumpebat. Nam cum clamaret, dicens: Benedicte, Benedicte, et eum sibi nullo modo respondere conspiceret,
Abbreviated transcription (Latin):
succreuerant: in qͥb adhuc eodẽ tẽpore infideliũ insana multitudo
sacrificiis sacrilegis insudabat. Ibi itaq uir d̾i ꝑueniens. contriuit
dolũ: subuertit arã: succidit lucos: atq in ipso tẽplo apollinis. oraculũ
beati martim. Ubi uero ara eiusdẽ fuit apollinis: oraculum sc̃ĩ ioħis construrit.
& cõmorantẽ circũquaq multitudinẽ p̃dicatione continua ad fidem uoca-¬
bat. Sed hȩc antiquus hostis tacite non ferens: non occulte uel ꝑsõnum.
sed aperta uisione. eiꝰ dẽ patris se oculis ingerebat. Sed magnis clamorib uĩ
se ꝑpeti cõquerebatur: ita ut uocẽ illius etiã fratres audirent. quãuis imaginẽ
immine cernerent. Ut enĩ discipulis suis uenerabilis pat̾ dicebat. corporali¬
bus eius oculis isdẽ antiquuis hostis deterrimꝰ & succensus apparebat: qui in
eũ ore. oculis ꝙ flãmantib seuire uidebatur. Iam uero quȩ diceret: au¬

Expanded text:
succreverant, in quibus adhuc eodem tempore infidelium insana multitudo succreverant, in quibus adhuc eodem tempore infidelium insana multitudo sacrificiis sacrilegis insudabat. Illuc itaque vir Dei perveniens, contrivit idolum, subvertit aram, succendit lucos, atque in ipso templo Apollinis oraculum beati Martini, ubi vero ara ejusdem Apollinis, fuit oraculum sancti Joannis construxit, et commorantem circumquaque multitudinem praedicatione continua ad fidem vocabat. Sed haec antiquus hostis tacite non ferens, non occulte vel per somnium, sed aperta visione ejusdem Patris oculis sese ingerebat, et magnis clamoribus vim se perpeti conquerebatur, ita ut voces illius etiam fratres audirent, quamvis imaginem minime cernerent. Ut enim discipulis suis venerabilis Pater dicebat, corporalibus ejus oculis idem antiquus hostis tete oculisque flammantibus saevire videbatur. Jam vero quae diceret au
Abbreviated transcription (Latin):
libditis. qui se daturũ signũ ionȩ ꝓmisit inimicis: ut corã suꝑbis
nori dignaret᷑. corã humilib resurgere:. quatinꝰ & illi uiderent
qd contẽpnerent: & isti qd̾ uenerantes amare debuissent. Eoc quo
mysterio actũ ẽ: ut dũ suꝑbi aspiciunt despectũ mortis. humiles
contͣ mortẽ acciperent. gloriam potestatis:
c̃s uir ad alia demigrans: locũ ñ hostẽ mutauit. Nã tanto post
grauiora pręlia ꝑtulit.: qͥnto contͣ se. aꝑte pugnantẽ ipsũ magistrũ
malitiȩ inuenit. Castrũ nãq qd̾ cassinũ dr̃: in excelsi montis lat̾e
sitũ ẽ. Qui uidelicet mons. distenso sinu: hoc iddẽ castrũ recipit. Sed
ꝑ tria milia in altũ se subrigens: uelut ad aera cacumen tendit
Ubi uetustissimũ fanũ fuit: in qͦ ex antiquoꝵ more gentiliũ. a stulto
rusticoꝵ popło apollo colebat᷑. Circũquaq etiã in cultu dȩmonũ luci

Expanded text:
subditis, qui se daturum signum Jonae promisit inimicis : ut coram superbis subditis, qui se daturum signum Jonae promisit inimicis : ut coram superbis mori dignaretur, coram humilibus resurgere: quatenus et illi viderent quod contemnerent, et isti quod venerantes amare debuissent. Ex quo mysterio actum est, ut dum superbi aspiciunt despectum mortis, humiles contra mortem acciperent gloriam potestatis. Petr. anctus vir ad alia demigrans loca non hostem mutavit. Nam tanto post graviora praelia pertulit, quantum contra se aperte pugnantem ipsum malitiae magistrum invenit. Castrum namque quod Cassinum dicitur, in excelsi montis latere situm est, qui videlicet mons distenso sinu hoc idem castrum recepit, sed per tria millia in altum se subrigens, velut ad aera cacumen tendit: ubi vetustissimum fanum fuit, in quo ex antiquorum more gentilium a stulto rusticorum populo Apollo colebatur. Circumquaque etiam in cultu daemonum luci
Abbreviated transcription (Latin):
bure uel quia de inimici morte discipulus exultaii. u
de rõ factum d̾. ut eiõe quoq discipulo pęnitentiam in dc¬
an sisseo pandaus Tti gaudere de inimici interiu pre
sumnsisset. P e taus. Mira naq sunt: ⁊ mułtũ stupend a qi
diesso Na in aqua ex petra producta moxsen: inferro
peod exprofundo aquȩ redĩ. heliseũ: in aquȩ itinera
perui in corui obedientia eliam: in luctu aut̃e mor¬
iis onmici dauid uideo ⁊ ut̃ perpendo : uir iste sp̃u
orũ om̃iũ plenus fuit. GREGORIUS¬
Oncessu benedictus petre. unĩus sp̃m habuit. qui
per concesse redẽptionis gratiã. glectorum corda
omiriũ ampleuit. De quo iohannes dicit. Erat lu& uere
que uiluminat om̃em hominc̃ uenientẽ in mundun
co omo rarsum scriptum &t de plenitudino ciuss
nos om̃s accłpimnus. Na sc̃i dĩ homines potuerunt adõ
irtutes habere: ñ etiã aliis tradere. Ille autẽ signa uirtutis dedit

Expanded text:
buit, vel quia de inimici morte disbuit, vel quia de inimici morte disde re factum est, ut eidem quoque discipulo poenitentiam indiceret, quod mandans talia gaudere de inisumpsisset. Petr. Mira sunt et multum stupenda quae dicis. Nam in aqua ex petra producta, Moysen ; in ferro vero, quod ex profundo aquae rediit, Elisaeum ; in aquae itinere, Petrum ; in corvi obedientia, Eliam ; in luctu autem mortis inimici, David video . Ut perpendo, vir iste spiritu justorum omnium plenus fuit. Gregor. Vr Dei Benedictus, Petre, unius Dei spiritum habuit qui per concessae redemptionis gratiam electorum corda omnium implevit, de quo Joannes dicit: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . De quo rursus scriptum est: De plenitudine ejus nos omnes accepimus . Nam sancti Dei homines potuerunt a Domino virtutes habere, non etiam aliis tradere. Ille autem signa virtutis dedit
Abbreviated transcription (Latin):
mentes. ad per uersitat̾e libidinis in flammarent: Quod sc̃s¬
ur de cella conspiciens: lapsumq ad huc tenedribus disci¬
lis pertimescens. idq pro sua sołius fieri per secutione per¬
tractans. inuidiȩ locũ dedit: atq oratoria cuncta quę co¬
nstruaxerat. sub statutis p̃positis ad iunctis fratribus ordi¬
iiͥ. ⁊ paucis secũ monachis ablatis. habitationẽ mut
loci. Moxq uir dĩ. eius odia humiliter declinauit.¬
seor hune oniupoteno õs terribiliter percussit. Nam ex
aoolpa roi perdurante in mobiliter tota domis fabrica
bos ipsum in quo stabat solarium cecroit: ⁊ benedicti
postem conterens extinait. Quod uiri dĩ discipulus r¬
rus noniine. stat̃i uenerabili patri benedicto qui adbe
aloco eodẽ uix decem milibus ab erat: esti mauit ẽs
nurciandum dicens. Reuertero : quia pbr qui te pesso¬
sese ingrauibus lamentis dedit: uel quia inimicus occu¬

Expanded text:
mentes ad perversitatem libidinis inflammarent. Quod vir smentes ad perversitatem libidinis inflammarent. Quod vir sanctus de cella conspiciens, lapsumque adhuc tenerioribus discipulis pertimescens, idque pro sua solius persecutione fieri pertractans, invidiae locum dedit, atque oratoria cuncta quae construxerat, substitutis praepositis adjunctis fratribus ordinavit, et paucis secum monachis ablatis habitationem mutavit loci. Moxque ut vir Dei ejus odia humiliter declinavit, hunc omnipotens Deus terribiliter percussit. Nam cumexsultaret, perdurante immobiliter tota domus fabrica, hoc ipsum in quo stabat solarium cecidit, et Benedicti hostem conterens exstinxit. Quod viri Dei discipulus, Maurus nomine, statim venerabili Patri Benedicto qui adhuc a loco eodem vix decem millibus aberat, aestimavit esse nuntiandum, dicens: Revertere, quia presbyter qui te persesese in gravibus lamentationibus dedit, vel quia inimicus occu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tali eũ in loco proice: ubi anullo hominũ possit inuemĩ¬
ri. Tunc coruus aperto ore expansis alis. cir ea eundẽ pañe
tepit discurrere. atq cbcitãre aosi aperte diceret.⁊ obe¬
dire suell e: ⁊tamen iussa implere non posse. Cui uir di. ite
rum atq iterum precipiebat dicens. T eua leua sccurus:
atq ibi proice: ubi inueniri non possit. Qũe dui demoratus.
quandoq coruus momordit. Leuau̾. ⁊ recessit. Post triũ uero
horarũ spatiũ. ab iecto pane rediis: ⁊ de manu hominis dei
annona qũa consueuerat accepit. Uenerabilis aut̃e. pater
contra uita suã. in ardescere sac̃dotis animũ uidens: illi
magis qu̾a sibi doluit. S p̃dictus florentius quia magistri
corpus necare non potuit. se ad extinguendas discipulorũ
animas accendit: ita ut in orto cellę cui benedictus in erat
ante eorũ oculos nudas sept̾ẽ puelłas mitteret: quȩ coram eis
sibi in uic̃e manus tenentes.⁊ diutius ludentes: ut illorum

Expanded text:
et tali eum in loco projice, ubi a nullo hominum possit inveniri. Tunc corvus aperto ore, expansis alis circa eumdem panem coepit discurrere, crocitare, ac si aperte diceret, et obedire se velle, et tamen iterum atque iterum, dicens: Leva, leva securus, atque ibi projice ubi inveniri non possit. Quem diu demoratus, quandoque corvus momordit, levavit, et recessit. Post trium vero horarum spatium abjecto pane rediit, et de manu hominis Dei annonam quam consueverat accepit. Venerabilis autem Pater contra vitam suam inardescere sacerdotis animum videns, illi magis quam sibi doluit. Sed praedictus Florentius, quia magistri corpus necare non potuit, se ad exstinguendas discipulorum animas accendit: ita ut in horto cellae, cui Benedictus inerat, ante eorum oculos nudas septem puellas mitteret, quae coram eis sibi invicem manus tenentes, et diutius ludentes, illorum
Abbreviated transcription (Latin):
regularis uitȩ custodiam tenera nulliq ut priisꝰ
ꝑ actus inlicitos indexterã leuamq partẽ. deflectere
iconuersadionis itinere licen. suscepti fratres insau
scuientes sema ipsos prius accusare cȩperunt. quia
huncsibi pͣeẽ poposcerint. Quoꝵ scilicos tortitudo. ui
norma eius rectitudinis offendebat. Cumq sibi sub
eo conspicerent inlicita ñlicere & sedolerent ad sue.¬
ta relinquere. durũq eõ quod in inte ueteri cogeuã¬
tie noua meditari dic̃ prauis morib: semꝑ grauuo
st uita bonoꝵx tractare decius aliquid morte conati¬
sunt. Quifnito consillo: uenenũ uino miscuerunt:
& cum uas uttreum inquo ille peftifer ꝓotus habebat᷑.
pecumbenti patri exmore monasterii adbenedic̃d
didit : & uas quod longus tenebatur. eodem signo rupit
sicq fractu eͣ. acsi in illo uase mortis ꝓcruce lapidem
dedisso&. Intellexit ꝓtinꝰ uir dĩ. quia potũ mortis ħa¬

Expanded text:
regularis vitae custodiam teneret, nullique ut prius regularis vitae custodiam teneret, nullique ut prius per actus illicitos in dexteram laevamque partem deflectere a conversationis itinere liceret; suscepti fratres insane saevientes semetipsos prius accusare coeperunt, quia hunc sibi praeesse poposcerant: quorum scilicet tortitudo in norma ejus rectitudinis offendebat. Cumque sibi sub eo conspicerent illicita non licere, et se dolerent assueta relinquere, durumque esset quod in mente veteri cogebantur nova meditari, sicut pravis moribus semper gravis est vita bonosunt, qui inito consilio venenum vino miscuerunt. Et cum vas vitreum, in quo ille pestifer potus habebatur, recumbenti Patri, ex more monasterii, ad benedicecis edidit, et vas quod longius tenebatur, eodem signo rupit: sicque confractum est, ac si in illo vase mortis, pro cruce lapidem dedisset. Intellexit protinus vir Dei, quia potum mortis ha
Abbreviated transcription (Latin):
hoc planius postulo ex poni Eiquet petre. quodiniuuen¬
ute carnis teptatio ferueat : ab anno autẽ quin qu¬
gesimo. calor corporis frigescat. Uasa autẽ sacra sunt
fidelium mtes: F lecti ergo cum ad huc inteͬptatione st̃.
subesse eosacseruire necesse ẽ: & obsequiis laboribusq
fatigari Cũ uero iammtis actate tran quilla. calor
lati testimonii claustra reserasti. queso ut deuita
iusti ea quȩ sunt inchoata ꝑ currasc̃a. Recedente igi¬
tur tẽptatione uirdĩ quãsi spinis ẽrutis exculta
tra deuirtutũ segete ueratius fructũ dedit Precon
itaq: eximiȩ conuersationis celebre nom̃ eus ha¬
bebatur Nonlonge autẽ monasterium fuit ciuus
congregationis pater definctus ẽ. Om̃isq exillo
congregatlo adeunde uenerabilẽ benedictũ uenit
& mag̾nis p̾cibus ut eis prȩeẽ debera petuit. Qui
diu negando distulit. Nus illorũq fetdũ morib
conuemire nonposse predixit seduictus quandoq
precib adsensum dedit Cũ q in codẽ mon asterio

Expanded text:
oni postulo. Gregorius. Liquet, Petre, quod in juventute carnis tentatio ferveat, ab anno autem quinquagesimo calor corporis frigescat: vasa autem sacra sunt fidelium mentes. Electi ergo cum adhuc in tentatione sunt, subesse eos ac servire necesse est, et obsequiis laboribusque fatigari: cum vero jam mentis aetate tranquilla calor lati testimonii claustra reserasti, quaeso ut de vita justi debeas ea quae sunt inchoata, percurreretur tentatione, vir Dei quasi spinis erutis exculta terra de virtutum segete feracius fructus dedit. Praeconio itaque eximiae conversationis celebre nomen ejus habebatur. Non longe autem monasterium fuit, cujus congregationis Pater defunctus est, omnisque ex illo congregatio ad eumdem venerabilem Benedictum venit, et magnis precibus ut eis praeesse deberet, petiit. Qui diu negando distulit, suis illorumque fratrum moribus se convenire non posse praedixit: sed victus quandoque precibus assensum dedit. Cumque in eodem monasterio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfringit. dans honorẽ dõ cui nota st̃ oĩa: ⁊ qͥ uult uitã magis peccatoris qũa
mortẽ. Na ⁊ ipsi pȩnitenti ñ sufficit sola ꝯfessio. nͥ subseqͥtꝰ em̃datio facti:
ita ut cinerẽ sic̃ panẽ manducaret: ⁊ potũ suũ fletu misceret. Flebat &iã
amarissime. quotienscũq forte ñtiatũ illi fuerat de cuiꝰtũq obitu sacer¬
dotis. in tantũ ut nos illũ osolari uiderem᷑. ignorantes piũ affec̾tũ uiri.
nec qua ratioe ita fleret intelligentes. Qͥbꝰ ille huiꝰ modi responsũ red¬
debat. ñ flere qi recesserat qͥ fuerat mortuꝰ ñtiatꝰ. s qr se p̃cesserat : uł¬

Expanded text:
vitam magis peccatoris quam mortem . Nam et ipsi poenitenti non sufficit sola confessio, nisi subsequatur emendatio facti; ita ut cinerem sicut panem manducaret et potum suum cum fletu misceret . 40. Flebat etiam amarissime quotiescumque forte nuntiatum illi fuerat de cujuscumque sancti obitu sacerdotis, in tantum ut nos illum consolari niteremur, ignorantes pium affectum viri, nec qua ratione ita fleret intelligentes. Quibus ille hujusmodi responsum reddebat: Non se flere, quia recesserat, qui fuerat mortuus nuntiat
Abbreviated transcription (Latin):
docet ambrosiꝰ. At illi hac uoce ꝯfusi qua ou̾ti debuerat᷑ ⁊ dignã¬
tali ꝯfessione agere pȩnitentiã. in piscina dim̾sũ hominẽ necauert᷑
ꝑfidiȩ homicidiũ iungentes. Dedurit enĩ illos adhc̃ finẽ. digna ne¬

Expanded text:
docet Ambrosius. At illi hac voce confusi, qui converti debuerant, et dignadocet Ambrosius. At illi hac voce confusi, qui converti debuerant, et dignatali confessione agere poenitentiam, in piscinam demersum hominem necaverunt, perfidiae homicidium adjungentes; deduxit enim illos ad hunc finem digna ne
Abbreviated transcription (Latin):
ma. isti de martyribꝰ uł de dm̃i sac̾ dote loquębant᷑. qͦd ñ dĩ gr̃ã
quȩ ꝑ ipsos oꝑabatur ĩmundi sp̃c pellerent᷑. s accepta pecunia se
torqueri m̃tirent᷑. Clamabat enĩ demones scimꝰ uos martyres :¬
I arriani dicebat. nescimꝰ eẽ martyres. lã hoc ⁊ in euuangelio le¬
gimꝰ. uͥ dixert̃ demones ad dñm. scimꝰ te qͥsis filiꝰ dĩ. ⁊ udei dirert̃.
hic̃ aũ unde sit nescimꝰ. S ñ hic testimoniũ accipit᷑ demonũ. s fes¬
sio. Unde miseriores arriani uł iudei: ut qͦd ofitent᷑ demones. illi
negant. ds̃ tam̾ qͥ grãm ȩccłȩ suȩ augere ꝯsueuit: ñ passus ÷ diu
insultari a ꝑfidis scĩs suis. unꝰ itaq ex ipsa multitudine subito ar¬
reptꝰ sp̃u ĩmundo clamare cepit. ita torqueri eos ut ipse torque¬
bat᷑  qui negarẽt martyres uł qͥ ñ crederẽt in tͥnitatis unitatẽ quã

Expanded text:
nia : isti de martyribus, vel de Domini Sacerdote loquebantur, quod non Dei gratia, nia : isti de martyribus, vel de Domini Sacerdote loquebantur, quod non Dei gratia, quae per ipsos operabatur, immundi spiritus pellerentur; sed accepta pecunia se torqueri mentirentur. Clamabant enim daemones: Scimus vos martyres; et Ariani dicebant: Nescimus esse martyres. Jam hoc et in Evangelio legimus, ubi dixerHic autem unde sit, nescimus . Sed non hic testimonium accipitur daemonum, sed confessio; unde miseriores Ariani vel Judaei, ut quod confitentur daemones, illi negent. 16. Deus tamen qui gratiam Ecclesiae suae augere consuevit, non passus est diu insultari a perfidis sanctis suis. Unus itaque ex ipsa multitudine subito arreptus a spiritu immundo, clamare coepit ita torqueri eos, ut ipse torquebatur, qui negarent martyres, vel qui non crederent in Trinitatis unitatem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
Obsessa etiã corꝑa ab sp̾itibꝰ ĩmundis: curata sũma cũ gr̃a domũ repe¬
tebant. S his benefitiis mr̃m in qͦntũ crescebat fides ȩccłȩ catholicȩ:
in tantũ arrianoꝵ ꝑfidia minuebat᷑. Deniq ex hoc tp̃r sedari cepit
ꝑsecutio quȩ iustinȩ furore accendebat᷑ : ut sacerdos de ecda pelle¬
ret᷑. Tam̃ qm̃ int᷑ palatiũ multitudo arrianoꝵ cũ iustina ostituta
deridebat tantã dĩ grãm qũã eccłȩ suȩ catholicȩ dñs ihc̃ meritis
mrm̃ suoꝵ oferre dignatꝰ ÷: uenerabilẽ uirũ ambrosiũ narrabat
pecunda cõparasse homines. qͥ se uerari ab ĩmundis sp̃itibꝰ m̃ti¬
rent᷑atqput ab illo sicut ⁊a martẏribꝰ se torqueri dicerent.S hoc
iudaico one loquȩbant᷑ arriani. suppares scilicet eoꝵ. Illi enĩ de
dño dicebant. qm̃ in beelzebub pͥncipe dȩmonioꝵ eicit de mo¬

Expanded text:
Obsessa etiam corpora a spiritibus immundis curata, summa cum gratia domum repeObsessa etiam corpora a spiritibus immundis curata, summa cum gratia domum repetebant. Sed iis beneficiis martyrum in quantum crescebat fides Ecclesiae catholicae, in tantum Arianorum perfidia minuebatur. 15. Denique ex hoc tempore sedari coepit persecutio, quae Justinae furore accendebatur; ut Sacerdos de Ecclesia pelleretur. Tamen intra palatium multitudo Arianorum cum Justina constituta deridebat tantam Dei gratiam, quam Ecclesiae catholicae Dominus Jesus meritis martyrum suorum conferre dignatus est: venerabilemque virum Ambrosium narrabat pecunia comparasse homines, qui se vexari ab immundis spiritibus mentirentur; atque ita ab illo, sicut et a martyribus se torqueri dicerent. Sed hoc Judaico ore loquebantur Ariani, suppares scilicet eorum; illi enim de Domino dicebant, quoniam in Beelzebuth principe daemoniorum ejicit daemo
Abbreviated transcription (Latin):
S nec hoc satis erat missis militibꝰ. nͥ &iã ꝓ catholica fide cũ plebe pa¬
rit̾ acclamarẽt. Hoc in tp̃r pͥmo antiphonȩ. hymni e uigiliȩ. in ȩcł
mediolanensi celebrari ceꝑut̃. cuiꝰ celebritatis deuotio usq in hodi¬
ernũ diẽ. nͥ solũ in eadẽ ȩccła. uerũ ꝑ o̾s pęne ꝓuintias occidentis ma¬
uasii martirũ. ut nomina. ita etiã sepultura in cognita erat: in tan¬
tũ ut sup̃ ipsoꝵ sepulchra ãbularẽt om̃s. qͥ uellet̃ ad cancellos ꝑue¬
nire : quibꝰ scõꝵ naboris i felicis martyrũ ab in uria sepulchra defende¬
bant᷑. S uͥ sc̃oꝵ martyrũ st̃ corpora leuata. ⁊ in lecticis posita: mul¬
toꝵ ibi sanatȩ egritudines ꝑdocent᷑. Cecus etiã seuerꝰ nomine qͥ ncꝰ
usq in eadc̃ basilica quȩ dr̃ ambrosiana. in qua mr̃m corpora sunt
translata religiose seruit . uͥ uestẽ mr̃m attigit. statĩ lum̾ recepit

Expanded text:
Sed nec hoc satis erat missis militibus, nisi etiam pro catholica fide cum plebe paSed nec hoc satis erat missis militibus, nisi etiam pro catholica fide cum plebe pariter acclamarent. Hoc in tempore primum antiphonae, hymni, ac vigiliae in ecclesia Mediolanensi celebrari coeperunt. Cujus celebritatis devotio usque in hodiernum diem non solum in eadem ecclesia, verum per omnes pene Occidentis vasii martyrum ut nomina, ita etiam sepulcra incognita erant, in tantum ut supra ipsorum sepulcra ambularent omnes, qui vellent ad cancellos pervenire, quibus sanctorum Naboris et Felicis martyrum ab injuria sepulcra defendebantur. Sed ubi sanctorum martyrum corpora sunt levata, et in lecticis posita, multorum ibi satanae aegritudines perdocentur. Caecus etiam Severus nomine, qui nunc usque in eadem basilica quae dicitur Ambrosiana, in quam Martyrum corpora sunt translata, religiose servit; ubi vestem martyrum attigit, statim lumen recepit.
Abbreviated transcription (Latin):
carpento ĩpositꝰ. de eadẽ domo ipse ad exiliũ destinatꝰ ÷: reputanꝰ sͥ ui
sto iuditio dĩ id inse eẽ ꝯu̾sũ. ut in eodẽ carpento dirigeret᷑ ad exiliũ:
qd ipse ꝑauerat sacdoti. Cui ñ minimũ solatii sac̾dos p̃buit. dando sup̃¬
tꝰ uł alia quȩ erãt necessaria. S hȩc ꝯfessio hominiᷤᷤ. nec muli eris furorẽ
nec uesanoꝵ arrianoꝵ dem̾tiã rep̃ssit. Maiore enĩ accensi dem̃tia: basili¬
cã portianã inuadere nitebant᷑. Exercitꝰ & iã armatꝰ ad custodiendã fores
eccłȩ ÷ directꝰ ut nemo auder catholicã ȩccłam ingredi. S dñs qͥ de
ad u̾sariis suis ȩccłȩ suȩ tͥũphos donare ꝯsueuͥ: ad ȩccłȩ suȩ munim̃tũ
militũ corda ꝯu̾tit : ut adu̾sis scutis ȩccłȩ fores seruarẽt. nec egredi
dimitterent s ingredi ȩccłam plebẽ catholicã minime ꝓhiberent.

Expanded text:
carpento impositus, de eadem domo ipse ad exsilium destinatus est, reputans sibi carpento impositus, de eadem domo ipse ad exsilium destinatus est, reputans sibi justo judicio Dei id in se esse conversum; ut in eo carpento dirigeretur ad exsilium, quod ipse paraverat Sacerdoti. Cui non minimum solatii Sacerdos praebuit, dando sumptus, vel alia quae erant necessaria. 13. Sed haec confessio hominis nec mulieris furorem, nec vaesanorum Arianorum dementiam repressit; majore etenim accensi amentia, basilicam Portianam invaderecclesiae est directus, ut nemo auderet catholicam ecclesiam ingredi. Sed Dominus qui de adversariis suis Ecclesiae suae triumphos donare consuevit, ad Ecclesiae suae munimentum militum corda convertit; ut aversis scutis ecclesiae fores servarent, nec egredi dimitterent, sed ingredi ecclesiam plebem catholicam minime prohiberent.
Abbreviated transcription (Latin):
reret ut ñ ab ipso s ab hereticis arrianis epc̃ in eadẽ eccta ordina¬
retͦ. eẽt q ostitutꝰ in tͥbunali nichil curans eoꝵ quȩ amuliere etci¬
tabant᷑: una de uͥginibꝰ arrianoꝵ impudentior ceteris t bunal con¬
scendens. ad p̃henso uestim̃to sac̾dotis cõ alũ ad trahere uellet ad
parcẽ mulierũ ut ab ipsis ces de ȩccła pelleret᷑ audiũ ut ipse solitꝰ
die mortuã ad sepulchrũ usq deduxit. grãm ꝓ contumelia repen¬
mediolanũ reu̾tit᷑. ibiq supͣdictȩ iustinȩ mulieris innum̾abiles insidias
s infirmi talibꝰ ꝓmissis decipiebant᷑. Pmittebat enĩ tͥbunatꝰ ⁊ diu̾sas alias di¬
nitates : his qͥ illũ de eccła raptũ ad exiliũ ꝑdurisset̃. Qd cũ multi conarenq̃
s dõ p̃sule ꝑficere ñ ualerẽt. unꝰ infelicior cet̾is nomine eutimiꝰ tanto
u̾ticẽ ipsiꝰ descendit. Hannũ ⁊i enĩ eodẽ die qͦ illũ raꝑe se arbit᷑bat᷑. in eodẽ

Expanded text:
 ab ipso, sed ab haereticis arianus episcopus in eadem ecclesia ordinaretur: essetque constitutus in tribunali, nihil curans eorum, quae a muliere excitabantur; una de virginibus Arianorum impudentior caeteris, tribunal conscendens, apprehenso vestimento Sacerdotis, cum illum attrahere vellet ad partem mulierum, ut ab ipsis caesus de ecclesia pelleretur; ait ei, ut ipse solitus die mortuam ad sepulcrum usque deduxit, gratiam pro contumelia repenMediolanum revertitur, ibique supradictae Justinae mulieris innumeras insidias  animi talibus promissis decipiebantur; promittebat enim tribunatus, et diversas alias dignitates iis, qui illum de ecclesia raptum, ad exsilium perduxissent. Quod cum multi conarentur, sed Deo praesule, perficere non valerent, unus infelicior caeteris, nomine Euthymius, in tantum verticem ipsius descendit ; post annum etenim eodem die quo illum rapere se arbitrabatur, in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
latꝰ: iuditiũ: atq omẽm uictoriã ad religiosũ ĩꝑatorẽ transtulit the¬
odosiũ. Extincto itaq eugenio satellitibꝰq eiꝰ: eũ scͥpta acciꝑet᷑ ĩpato¬
ris. ñ illi alia maior cura fuit. quã ut ꝓhis int̾ueniret qͦs reat inue¬

Expanded text:
latus est judicium, atque omnem victoriam ad religiosum imperatorem transtulit Thelatus est judicium, atque omnem victoriam ad religiosum imperatorem transtulit Theodosium. Exstincto itaque Eugenio satellitibusque ejus, cum scripta acciperet imperatoris, non illi alia cura major fuit quam ut pro iis interveniret
Abbreviated transcription (Latin):
ĩꝑatoris p̃stolabat᷑ euentũ. securꝰ de dĩ potn̾tia qd̾ ñ tͣder eredentẽ se
hominibꝰ iiꝰtis: nec relinq̃r uͥgã peccatoriᷤᷤ suꝑ sortẽ iꝰtoꝵ : nec extenderẽt
iꝰn ad iniqͥtatẽ manꝰ suas. ꝓmiserat enĩ arbogastes tc̾ comes. ⁊ flauianꝰ p̃fect
mediolano egredientes. cũ uictores reu̾si fuisset stabulũ se eẽ facturos in
basilica ȩccłȩ mediolanensis: atq clericos sub armis ꝓbaturos. S miserandi
homines cũ dȩmonibꝰ suis male creduli st̃.⁊ aꝑiut̾ ossuu̾ in blasphemiã:
ap̃ dm̃ sp̃e s̃ uictoriȩ ademert̾. Causa aũ cõmotioi̾s hȩc fuit: qr munera
ĩpatoris qͥ se sacͥlegio miscuerat. ab ȩccła respuebant᷑ : nec or andi illi
eũ ȩcclła societas tͥbuebat᷑. S dñs qͥ ȩccłam suã tueri osueu. de cęlo iacu¬

Expanded text:
imperatoris praestolabatur adventum, securus de Dei potentia quod non traderet credimperatoris praestolabatur adventum, securus de Dei potentia quod non traderet credrgam peccatorum super sortem justorum, ne extenderent justi ad iniquitates manus suas . Promiserat enim Arbogastes tunc comes, et Flavianus praefectus Mediolano egredientes, cum victores reversi essent, stabulum se esse facturos in basilica ecclesiae Mediolanensis atque clericos sub armis probaturos: sed miserandi homines cum daemonibus suis male creduli sunt, et aperiunt os suum in blasphemiam apud Deum, spem sibi victoriae ademerunt. Causa autem commotionis haec fuit, quia munera imperatoris qui se sacrilegio miscuerat, ab Ecclesia respuebatur, nec orandi illi cum Ecclesia societas tribuebatur. Sed Dominus qui Ecclesiam suam tueri consuevit, de coelo jacu
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłȩ reuelassẽt̃. Quȩ cũ deponerent᷑ sub altari qͦd ÷ in eadẽ basilica osti¬
tutũ: magna illic totiꝰ plebis sçã lȩcitia atq exultatio fuit: pęna demonũ
ꝯfitentiũ martyrũ merita. Pidẽ tẽpꝰ arbogastes comes adu̾s gentẽ suã
hoc ÷ francoꝵ bellũ parauͥ: latq pugnando ñ par uã multitudinẽ ma¬
nu fudit: cũ residuis uͦ pacẽ firmauͥ. S cũ in ꝯuiuio a regibꝰ gentis
suȩ int̾rogaret᷑ utrũ sciret ãbrosiũ. ⁊ respondisset nosse se uirũ. ⁊ di¬
ligi ab illo. ⁊ freq̃nt̾ cũ illo ꝯuiuari solitũ: audiuͥ. Id̾o uincis comes:
qr ab illo uiro diligeris. qͥ dicit soli sta. ⁊ stat. Qd ego ido̾ posui: ut cuiꝰ
tpr qͦ hȩc loq̃bant᷑ uini minist᷑. Pfectꝰ itaq sac̾dos de tusciȩ partibꝰ.
mediolanũ reu̾tit᷑. iã inde egͣsso eugenio contͣ theodosiũ: ibiq xp̃ian

Expanded text:
Ecclesiae revelassent. Quae cum deponerentur sub altari, quod est in eadem basilica constiEcclesiae revelassent. Quae cum deponerentur sub altari, quod est in eadem basilica constitutum, magna illic totius plebis sanctae laetitia atque exsultatio fuit, poena daemonum confitentium martyrum merita. 30. Per idem tempus Arbogastes comes adversum gentem suam, hoc est, Francorum, bellum paravit, atque pugnando non parvam multitudinem manu fudit, cum residuis vero pacem firmavit. Sed cum in convivio a regibus gentis suae interrogaretur, utrum sciret Ambrosium; et respondisset nosse se virum, et diligi ab eo, atque frequenter cum illo convivari solitum, audivit: Ideo vincis, Comes, quia ab illo viro diligeris, qui dicit soli: Sta, et stat. Quod ego ideo posui, ut cujus tempore, quo haec loquebantur, vini minister. 31. Profectus itaque Sacerdos de Tusciae partibus Mediolanum revertitur, jam inde egresso Eugenio contra Theodosium; ibi christiani
Abbreviated transcription (Latin):
na fide ac timore dĩ. ablato illo de suꝑiori parte domꝰ ad inferiora des¬
cendit : atq in lecto sac̾dotis ipso absente cõposuit. Quẽ cũ reu̾tens sa¬
cerdos in lecto inuenisset: erat eñĩ illo in tp̃r ex tra domũ positꝰ. mise¬
ratꝰ matre ⁊ fidẽ ipsiꝰ ꝯtẽplatꝰ. heliseo similis supͣ corpꝰ infantis seipsũ cõpo¬
suit: atq orando meruit ut inuũ redderet matͥ quẽ mortuũ inuenerat:
atq etiã infantulo libellũ ꝯscͥpsit: ut qͦd ꝑ ȩtaus infantiã scire ñ pot̾at. le¬
gendo cognosceret. Uerũtñ a se factũ scͥptis suis ñ cõmemorau̾. s qͦaffectu
declinauerit cõmemorare. ñ ÷ nr̃m iudicare. In eadẽ eciã ciuitate basilicã
ostituit: in qua deposuit reliquias mr̃m uitalis ⁊agricolȩ: quoꝵ corpora
in bononiensi ciuitate leuauerat. Posita enĩ erãt corpora mr̃m int̾ cor¬

Expanded text:
na fide ac timore Dei, ablato illo de superiore parte domus, ad inferiora desna fide ac timore Dei, ablato illo de superiore parte domus, ad inferiora descendit, ac in lecto Sacerdotis, ipso absente, composuit. Quem cum revertens Sacerdos in lectulo invenisset, erat enim illo in tempore extra domum positus, miseratus matrem et fidem ipsius contemplatus, Elisaeo similis supra corpus infantis se ipse composuit, atque orando meruit ut vivum redderet matri, quem mortuum invenerat: ad quem etiam infantulum libellum conscripsit, ut quod per aetatis infantiam scire non poterat, legendo cognosceret. Verumtamen factum scriptis suis non commemoravit: sed quo affectu declinaverit commemorare, non est nostrum judicare. 29. In eadem etiam civitate basilicam constituit, in qua deposuit reliquias martyrum Vitalis et Agricolae, quorum corpora in Bononiensi civitate levaverat ; posita enim erant corpora Martyrum inter cor
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ualentinanꝰ augustȩ memoriȩ ad huc in iunioribꝰ anns ꝯstitutꝰ pecen¬
tibꝰ denegauerat. oblitꝰ fidei suȩ ꝯcessit. Hoc uͥ agnou̾ sacdos. derelicta
ciintate mediolanensi ad quã ille festinato ueniebat. ad bonomensẽ
ciuitatẽ migrauͥ: atq inde fauentiã usq ꝑuenit. Uͥ cũ aliqͥntis dege¬
ret diebꝰ. inuitatꝰ a florentinis ad tusciã usq descendit: declinans
da duxi. Et si ĩꝑatoria potestas magna sit: tñ ꝯsidera ĩꝑator qͣntꝰ sit
ds̃. qͥ corda o̾iũ uidet. ꝯscientiã int̾iorẽ int̾rogat: nod oĩa ante quã
fiant. nouͥ int̃na pectoris tui. Ipsi falli uos ñ patimini. ⁊ dm̃ uultis
celare : Non cecidit in animũ tuũ qͥcquã. Si illi agebãt tã ꝑseu̾ant᷑:
nonne tuũ fuit ĩꝑator ꝓ dĩ sũmi ⁊ ueri ⁊ uiui ueneratiõe ꝑseu̾antibꝰ
obsistere. ⁊ negare sacͥlegis qͦd erat in iniuria : Et iterũ. Qm̃ igit᷑ me

Expanded text:
huc in junioribus annis constitutus, petentibus denegaverat, oblitus fidei suae concessit. 27. Hoc ubi cognovit Sacerdos, derelicta civitate Mediolanensi, ad quam ille festinato veniebat, ad Bononiensem civitatem emigravit, atque inde Faventiam usque perrexit. Ubi cum aliquantis degeret diebus, invitatus a Florentinis, ad Tusciam usque descendit, declinans da duxi. Et si imperatoria potestas magna sit, tamen considera, Imperator, quantus sit Deus, Corda hominum videt, conscientiam interiorem interrogat, novit omnia antequam fiant, novit interna pectoris tui. Ipsi falli vos non patimini, et Deum vultis celare? Non cecidit in animum tuum quidquam? Si illi agebant tam perseveranter, nonne tuum fuit, Imperator, pro Dei summi et veri et vivi veneratione perseverantius obsist
Abbreviated transcription (Latin):
ĩrosiũ. en̾q consortes. Quo audito nomine. cãde p̃caret᷑ ut lum̃ reci¬
peret audierit ab eo. ꝑge mediolanũ. ⁊ occirre fr̃ibꝰ meis. qͥ illo uen¬
turi sc̃. designans diẽ: ⁊ recipies lum̃. Erat enĩ uͥ. ut ipse asserebat de
letore dal matino: nec se uenissẽ an in cuitatẽ asserebat. pͥꝰ quã recto

Expanded text:
Ambrosium ejusque consortes. Quo audito nomine, cum deprecaretur ut lumen reciAmbrosium ejusque consortes. Quo audito nomine, cum deprecaretur ut lumen reciperet, audivit ab eo: Perge Mediolanum, et occurre fratribus meis, qui illo venturi sunt, designans diem, et recipies lumen. Erat enim vir, ut ipse asserebat, de littore Dalmatino, nec se ante venisse in civitatem asserebat priusquam recto
Abbreviated transcription (Latin):
arbitratꝰ. ut agnoscer se in ipsoloco in qͦ scm̃ dñi uideit sac̃dotẽ. die
etia uictoriã adepturũ. Atq ita securꝰ bellũ inchoauͥꝗ osũmauͥ. nos
tn ea mediolano positi. ipso mascizele referente cogibuimꝰ. Nã hac
etiã referentibꝰ fecurtꝰ nob̾ hȩc añ cognita huic libro arbitrati sumꝰ¬
sc̃i uiri ãbͦsii in anaumȩ partibꝰ ꝑseq̃ntibꝰ gentilibꝰ uiris martyrii co¬
ronã adepti st̃: cũ reliquias mediolani sũma cũ deuotiõe susciꝑemꝰ.
adueniente qͦdã ceco ⁊ referente cogͦnouimꝰ. qͥ eodẽ dis tacto loculo in
qͦ sc̃õꝵ reliqͥȩ poriabant᷑. lum̃ recepit: eo qͦd ꝑ usũ noctis uidiss nauĩ
ꝓpinqͣntẽ litori. in qͥ erat multitudo albatoꝵ uroꝵ. Quibꝰ descen¬
dintibꝰ ad t̾rã. cũ unũ de t̾ba dep̃caret᷑ ut sciret q̃ eẽnt uiri: audierit

Expanded text:
arbitratus, ut agnosceret se in ipso loco in quo sanctum Domini viderat Sacerdotem, die arbitratus, ut agnosceret se in ipso loco in quo sanctum Domini viderat Sacerdotem, die tertia victoriam adepturum: atque ita securus bellum inchoavit et consummavit. Nos tamen ea Mediolani positi ipso Mascezele referente, cognovimus; nam etetiam referentibus, securlus haec nobis cognita huic libro adjusancti Ambrosii in Anauniae partibus, persequentibus gentilibus viris martyrii coronam adepti sunt, cum reliquias Mediolani summa cum devotione susciperemus, adveniente quodam caeco et referente cognovimus, qui eodem die tacto loculo, in quo sanctorum reliquiae portabantur, lumen recepit, quod per visum noctis vidisset navem appropinquantem littoridentibus ad terram, cum unum de turba precaretur, ut sciret qui essent ii viri, audierit,
Abbreviated transcription (Latin):
reqnt̃ qͥdẽ in basilica ãb̾siana q̃ ibidẽ ab ipso ꝯstituta÷. uisũ orare. ipso
scõ uiro sac̾ dote renobuo referente didicimꝰ. Inidẽ etiã domo in qͥ de¬
clinans eugeniũ mansit. tpr qͦ radegais supͣdictã cuitatẽ obsidebat:
cũ ĩa de se penitꝰ desperasset̃ uiri ciuitatis ipsiꝰ. ꝑ uisũcuidã apparuit.
⁊ ꝓmisit alio die salutẽ ilł ad futurã. Quo referenti : ciuiũ ammi st̾
recreati. Nã altero die adueniente stilichone tẽ comte cũ exercitu.
facta: de hostibꝰ uictoria. Hȩc pansosia religiosa fenna. matre pueri
pansosi i referente cognouimꝰ. Mascizeli etiã desꝑnti de salute sua
uł exercitꝰ qͣ ducebatꝰ ꝯtra gildonẽ: baculũ tenens mmu in uisu noctis
apparuit: atq cũ ꝓuolu̾et᷑ ad pedes scĩ uiri mascirelꝑcutiens in t̾rã
sener baculo qͦ regebat᷑ t̃tio. hac enĩ illi sp̾e apparurat: ait . hic. hic.
hic. signans locũ: deditq intellectũ uiro. quẽ uisutioe digñ fuerat

Expanded text:
re quod est in basilica Ambrosiana, quae ibidem ab ipso constituta est, visum orare, ipso sancto viro sacerdote Zenobio referente, didicimus. In eadem etiam domo, in qua declinans Eugenium mansit, tempore quo Radagaisus supradictam civitatem obsidebat, cum jam de se penitus desperassent viri civitatis ipsius, per visum cuidam apparuit, et promisit alio die salutem illis adfuturam. Quo referente, civium animi sunt erecti; nam altero die, adveniente Stilicone tunc comite cum exercitu, facta est de hostibus victoria. Haec Pansophia religiosa femina, matre pueri Pansophii referente, cognovimus. 51. Mascezeli etiam desperanti de salute sua, vel exercitus quem ductabat contra Gildonem, baculum tenens manu in visu noctis apparuit, atque cum pro volveretur ad pedes sancti viri Mascezel, percutiens terram senex baculo quo regebatur, tertio hac enim illi specie apparuerat ait: Hic, hic, hic, signans locum; deditque intellectum viro, quem visitatione dignum fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
reseruato usufructuario germanȩ suȩ donauͥ ⁊ eccłȩ. nichil sͥ qͦd hic
suũ diceret derelinquens: ut nudꝰ atq expeditꝰ miles. xpm̃ dñm seq̃¬

Expanded text:
reservato usufructuario germanae suae, donavit Ecclesiae, nihil sibi quod hic reservato usufructuario germanae suae, donavit Ecclesiae, nihil sibi quod hic suum diceret, derelinquens; ut nudus atque expeditus miles Christum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑrexisset. atq et p̃cepto sup̃dicti uiri fores inuenisset clausas. nec copiã
ingrediendi adeptꝰ eẽt. ait. Et tu qͥdẽ uenies ad ȩccłam: nec clausis ianuis
inuenies qua ingrediaris. Qđ factũ ẽ. Mortuo gratiano ꝯfugiens ⁊enĩ ma¬
cedoniꝰ ad ȩccłam. patentibꝰ ianuis aditũ repperire ñ poterat. Ipse aũ uir
ieiumo macerans corpꝰ. Cui pͣndendi nũquã osuetudo fuit. nͥ die sab.¬
bati ⁊ dnĩco. uł cũ natalitia celeberrimoꝵ mr̃m ẽẽnt. Orandi etiã
assiduitas magna die ac nocte. nec operã declinabat scͥbendi ꝓpͥa manu libi
nͥ cũ aliqͦ infirmitate corpꝰ eiꝰ adtineret᷑. Erat etiã in illo sollicitudo
õiũ ȩccłarũ : int̾ueniendi magna assiduitas ⁊ constantia. In rebꝰ etiã di¬
uinis ĩplendis fortissimꝰ. in tantũ ut qͦd solꝰ implere solit᷑ erat circa bap¬

Expanded text:
perrexisset, atque ex praecepto supradicti viri fores invenisset clausas, nec copiam perrexisset, atque ex praecepto supradicti viri fores invenisset clausas, nec copiam ingrediendi adeptus esset, ait: Et tu quidem venies ad ecclesiam nec clausis januis invenies, qua ingrediaris. Quod factum est; mortuo enim Gratiano, confugiens Macedonius ad ecclesiam, patentibus januis, aditum reperire non poterat. 38. Virjejunio macerans corpus, cui prandendi numquam consuetudo fuit, nisi die sabbati, et Dominico, vel cum natalitia celeberrimorum martyrum essent. Orandi etiam assiduitas magna die ac nocte: nec operam declinabat scribendi propria manu libros, nisi cum aliqua infirmitate corpus ejus attineretur. Erat etiam in illo sollicitudo omnium Ecclesiarum, interveniendi etiam magna assiduitas et constantia. In rebus etiam divinis implendis fortissimus, in tantum ut quod solitus erat circa bap