comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ dns in die illa iustus iudex. In dulgentã
donauit: coronã reddet. Donator ẽ indulgen¬
tie: debitor coronẽ. Unde dẽbitor: Accepit ali¬
ei dedisti: Qͥs pͥor dedit illixȩ retͥbuet᷑ illi:
Debitorẽ dns ipse se fecit: ñ accipiendo. s ꝓ¬
mittendo. Non ei dr. redde qͦd accepisti: s red¬
de qͦd ꝓmisisti. Miscd̾iam mͥ p̃rogauit inqͣt.
ut facẽt me innocentẽ: nã pͥus fui blasphe¬
mꝰ. & inuiriosus: s ex illiꝰ gr̾̃a factus sũ in¬
nocens. Ille aũ qͥ p̃rogauit miscdiã: nega¬

Expanded text:
minus in illo die justus judex» . Indulgentiam donavit, coronam reddet: donator est indulgentiae, debitor coronae. Unde debitor? accepit aliei dedisti? Quis prior dedit illi, et retribuetur ei ? Debitorem Dominus ipse se fecit, non accipiendo, sed promittendo: non ei dicitur, Redde quod accepisti; sed, Redde quod promisisti. Misericordiam mihi erogavit, inquit, ut faceret me innocentem: nam prius fui blasphemus et injuriosus; sed ex illius gratia factus sum innocens. Ille autem qui praerogavit misericordiam, nega
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ d̾o dante eẽ ñ posset. Docuerat enĩ eũ sa-¬
pientia. Nam hoc dicit. & hoc ipm erat
sapientie: scire cuiꝰ eẽt hoc donũ. Nec tñ¬
ei ista scientia sufficit: s ait. Adii d̾nm: &¬
dep̃catus sũ illũ. Non gͥ tantũ mͦ in hoc noᷤ
adiuuat ds. ut sciamꝰ qͥd agend̾u sit: uerũ
&᷑ ut amando agamꝰ. qͦd discendo iã scimꝰ.
Nemo itaꝙ potest eẽ ñ solum sciens. uerũ ꝙ
ꝯtinens: nͥ d̾̃s det. Unde cũ iam ille habe¬
ret scientiã. p̃cabatur ut cẽt in illo: qͦd sci¬
res. tantũ dilectionis ardorẽ uolebat accipere
spu sapientie: qͥ sufficeret ad implendã mag¬
nitudinẽ ꝯtinentie.

Expanded text:
 deo esse non posset; docuerat enim eum sapientia; nam hoc dicit: E t ho c ipsum erat sapientiae scire, cuius esset hoc donum. nec tamen ei scientia suffecit, sed aitdeprecatus sum illum . Non igitur tantummodo in hoc nos adjuvat Deus, ut sciamus quid agendum sit, verum etiam ut amando agamus quod discendo jam scimus. Nemo itaque potest esse non solum sciens, verum etiam continens, nisi Deus det. Unde cum jam ille haberet scientiam, precabatur ut haberet et continentires. tantum dilectionis ardorem uolebat accipere spiritu sapientiae, qui sufficeret ad implendam magnitudinem continentiae.
Abbreviated transcription (Latin):
caritas. addidit de corde puro:ut
nicħ aliud qm id qͦd diligendĩ x̃ diligat᷑.
Conscientiã uͦ bonã s b. uigit ꝓpt̾ spem. Ille
enĩ se ad id qͦd credit ꝙ diligiti ꝑ enturũ cẽ
desꝑat: cui male ꝯscientie scrupulꝰ mnest. Tercio
ꝙ side in qͥt ñ ficta. S eñ fides nr̃i m̃dacio

Expanded text:
aritas, addidit, de corde puro, ut nihil aliud quam id quod diligendum est diligatur. Conscientiam vero bonam subjunxit propter spem: ille enim se ad id quod credit et diligit perventurum esse erat cui malae conscientiae scrupulus inest. tertio: et fide, inquit, non ficta. si enim fides nostra mendacio
Abbreviated transcription (Latin):
cator ẽ tempoꝵ: sic̃ om̃ia que fec̃ ds̃ bona sunt
ualde: s ñ sic bona st̃ qͦm᷑ bonꝰ ẽ ds. qui ilła fe¬
cit. Hec aũ facta st̃. nec ea genuit de se ipso
ut hoc eẽnt qͦd ipse ẽ: s ea fecit de nichilo. ut
ñ ẽẽnt equalia nec ei ã quo facta st̃. nec filio
eiꝰ ꝑ quẽ facta sunt. Iustus ẽ enĩ. Exł. qͣst̾.¬

Expanded text:
a quae fecit Deus, bona sunt valde, sed non sic bona sunt, quomodo bonus est Deus, qui illa fecit; haec autem facta sunt; nec ea genuit de seipso, ut hoc essent quod ipse est; sed ea fecit de nihilo, ut non essent aequalia, nec ei a quo facta sunt, nec filio ejus per quem facta sunt, justus  Edit., just
Abbreviated transcription (Latin):
tandꝰ d̾ni sicut sc̃ẽ exhortaris aduen-¬
tus: magnã dicens ẽẽ beatitudinẽ dili¬
gnͣtibꝰ eiꝰ aduentũ: & adhibes apłi testimo-¬
niũ. cuiꝰ u̾ba sic ponis. De cet̾o reposita ẽ
mͥ coram iusticie: qũ reddet mͥ d̾ns iustꝰ
uidex in illo die. Non sołu aũ mͥ: d & hixs¬

Expanded text:
tandus domini, sicut sancte hortaris, aduentus, magnam dicens esse beatitudinem diligentibus eius aduentum et adhibens apostoli testimonium, cuius uerba sic ponis: de cetero reposita est mihi corona iustitiae, quam reddet mihi dominus iustus iudex in illa die, non solum autem
Abbreviated transcription (Latin):
in te uͦ apparebit dns. & maiestas eiꝰ in
te uidebit᷑. Item qͦd scͥptũ ẽ. qi iuͦ expec¬
tant d̾nm. exultabunt cũ uirtute: ꝓ¬
ducent pennas sicut aqͥle. current &
ñ laborabunt: ambulabt & ñ esuriẽt.
Hoc plane piissime ꝙ uerissime dicis:
cõmendans corũ beatitudinẽ qui diligt᷑ aduen¬
tũ dñi. S ꝙ illi quib dicebat apłs. ñ cito mo¬
ueamini m̃te quasi instet dies dñi. diligebãt
utiq ad uentũ d̾ñi: nec eos hoc dicens doctor
gentiũ ab illa dilectione frangebat. qua ut
flãmarent᷑ uolebat: ꝙ idco nolebat ut crede¬
rent eis a quib audiebant instare diem d̾n:
ne forte. cũ transiret tempꝰ. qͦ eũ crediderant
eẽ uenturũ. ꝙ uenisse ñ cernerent: & cetera
fallacit̾ sͥ ꝓmuti arbit᷑ntes. ⁊ de ipsa merce¬
pinqͣre: s ille qͥ eũ sirie ꝓpe siue longe sit. sinceri¬
tate ficłĩ. firmitate spei. ardore caritatiꝰ expeclat.
p̃dicat᷑ citiꝰ cẽ uenturꝰ: magis eũ diligebãt

Expanded text:
te uero apparebit dominus et maiestas eius in te uide- bitur. item quod scriptum est: qui uero exspectant dominum, exsultabunt cum uirtute, producent pinnas sicut aquilae, current et non laborabunt, ambulabunt et non esurient. hoc plane piissime et uerissime dicis, commendans eorum beatitudinem qui diligunt aduentum domini. sed et illi quibueamini mente, quasi instet dies domini, diligebant utique aduentum domini nec eos hoc dicens doctor gentium ab illa dilectione frangebat. qua ut inflammarentur, uolebat; et ideo nolebat, ut crederent eis, a quibus audiebant instare diem domini, ne forte, cum tesse venturum, et venisse non cernerent, etiam caetera fallaciter sibi promitti arbitrantes, de ipsa mercetius, qui eum, siue prope siue longe sit, sinceritate fidei, firmitate spei, ardore caritatis expectat. praedicatur citius esse uenturus, magis eum diligebant
Abbreviated transcription (Latin):
ec eos audiamꝰ qui negant ad dext̾am
patͥs sedere filiũ. Dicunt enĩ Nũqͥd
ds̃ pat̃ ht latus dextrĩr aut sinistrũ sicuti
corpora: Nec nos hoc dedõ pat᷑ sentimꝰ. Hulla
enim forma corꝑis ds finit᷑ atq coneludit᷑
S dextera patris ẽ beatitudo ꝑpetua quȩ sc̃is
datur: sicut sinistra eius rectissime dr mise
ria ꝑpetua quȩ impiisdat᷑: ut non in ipsodo.
s increat᷑is hoc mͦ quo diximꝰ intelligat᷑ dex¬
tera ⁊ sinistra: quia ⁊ corpus xp̃i qd̃ ẽ eccła in¬
ipsa dextera hoc ẽ in ipsa beatitudine fut̃a
ẽ. sicut apłs dicit: quia ⁊ simul nos suscitauit:
& simul sedere fecit in cȩlestib. Quãus enĩ
corpꝰ nr̃m ñdum ibi sit: tñ spes nr̃a iã ibi est.
Ppt̾ea ⁊ ipse dñs post resurrestionẽ iussit dis¬
cipłis quos piscantes inuenit: ut in dexterq̃
partẽ mitt̾ent retia. Qd cũ fecissent cepunt
pisces. qͥ õs magni erant: id ẽ iustos signifi
teram: hedos aũ ad sinistram ẽẽ positurũ.¬

Expanded text:
 eos audiamus qui negant ad dexteram Patris sedere Filium, dicentes: Nunquid Deus Pater habet latus dexterum, vel sinistrum, sicut corpora? Nec nos hoc de Deo sentimus. Nulla enim forma corporis Deus finitur et concluditur. Sed dextera Dei est beatitudo aeterna quae sanctis datur, sicut sinria perpetua, quae inpiis datur: ut non in ipso deo, sed in creaturis hoc modo, quo diximus, intellegatur dextera et sinistra, quia et corpus Christi, quod est eccipsa dextera, hoc est in ipsa beatitudine futurum est, sicut Apostolus dicit, quia et simul nos suscitavit, et simul sedere fecit in coelestibus . Quamvis enim corpus nostrum nondum ibi sit, tamen spes nostra jam ibi est. Propterea et ipse Dominus post resurrectionem jussit discipulis quos piscantes invenit, ut in dexteram partem mitterent retia. Quod cum fecissent, ceperunt pisces, qui omnes magni erant , id est, justos significteram, haedos autem ad sinistram esse posituru
Abbreviated transcription (Latin):
urenim fieri ñ posset: nͥ quia iuste fieri
nullom posset: Sic & iob. Atq utinã
possem me occidere. Sic & ad loth dñs. Non
pot̾o inquit facere: donectu illo introeas
Non posse se dixit: quod sine dubio poterat
quadã uulua alienati sunt peccatores:
inqua dolores patiebat᷑ caritas per
apłm dicens. Quos iterũ parturio. donec
xꝑ̃c formet᷑ in uob̃. Expectagͦ. formare. Noli
tibi tribuere iudicium. qͦd forte non nosti.
Carnalis es: adhuc conceptus es. Foipso qͦ
accepisti nom̃ xꝑi: sacramento quodã natꝰ
es. in uiscerib matͥs. Non enĩ ex uiscerib
tantũ nascitur homo: s in uscerib. Priꝰ
nascitur in uiscerib: ut possit nascide uisce¬
rib. ꝓꝑt̾ea dictum est & mariȩ. Qd̾̃ enim
natum ẽ in te: de sp̃u scõ est. Nondũ de illa
eccłie quidã paruuli: & bonũ ẽ ut forma¬
ti exeant: ne abortiui labant᷑. Generet te
de creata sit doctrina ueritatis: continere te
debent mat̾na uiscera. Si aũ in insipientiã

Expanded text:
ur hoc fieri non posset, nisi quia juste fieri nullo modo posset? Sic et dicimus: atque utinam possim me occidere! Sic et Dominus Loth: Non potero, inquit, facere rem, donec tu illuc introeas . Non posse dixit se, quia sine dubio poterat quadam vulva alienati sunt peccatores, in qua dolores patiebatur charitas, per Apostolum dicens, Quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . Exspecta ergo; formare. Noli tibi tribuere judicium quod forte non nosti. Carnalis es adhuc, conceptus es: eo ipso quo accepisti nomen Christi, sacramento quodam natus es in visceribus matris. Non enim ex visceribus tantum homo nascitur, sed et in visceribus. Prius nascitur in visceribus, ut possit nasci de visceribus. Propterea dictum est de Maria: Quod enim natum est in ea, de Spiritu sancto est . Nondum de illa Ecclesiae quidam parvuli; et bonum est ut formati exeant, ne abortu labantur. Generet te te certa sit doctrina veritatis, continere te debent materna viscera. Si autem impatientia
Abbreviated transcription (Latin):
dis cõmemorari: Si ꝓpt̾ genus reparandum
animalia includi oportebat: qͥd opꝰ erat illo
potissimũ numero. septena de mundis. bina
de immundis: Editum ad archã fieri necessitaᷤᷤ
utiq cogebat: in lat̾e aũ fieri uł &̃ memorie
cõmendari ꝑlit̾as qͥd cogebat: Immolare filiũ
iubet᷑ abrahã: uissus hoc fuerit. ut eiꝰ obedien¬
ua tali cẽ examine ꝓbata posteritati inno¬
desceret: conuenientiꝰ ligna portau̾it filiꝰ ne
pat̃ senexq portaret: ñ sit postea filiũ ferire
ꝑmissꝰ. ne oebitate grauissima se feriret: nũqd
& si nullo effuso sanguine rediret. minꝰ eẽt ꝓ¬
batus abrahã: Aut si iã opꝰ erat ꝑfici sacͥficiũ
etiãne ut ille aries inuepre adherens cornib
appareret ad ullũ augm̃tu uictime ꝑtinebat :
Sic on a cũ consid̾ant᷑. ⁊ qͣsi supflua necessa¬
riis contexta inueniunt᷑. ad monent huma¬
nũ animũ. idest animũ rationalẽ prius ab¬

Expanded text:
dis commemorari ? si propter genus reparandum dis commemorari ? si propter genus reparandum animalia includi oportebat, quid opus erat illo potissimum numero septena de mundis, bina de inmundis? aditum ad arcam fieri necessitas utique cogebat; in latere autem fieri uel etiam memoriae commendari per litteras quid cogebat? immolare filium iubetur Abraham: iussus hoc fuerit, ut eius oboedientia tali etiam examine probata posteris innotesceret; conuenientius ligna portauerit filius, ne pater senexque portaret; non sit postea filium ferire permissus, ne orbitate grauissima se feriret: numquid etiamsi nullo effuso sanguine rediretur, minus esset probatus Abraham? aut si iam opus erat perfici sacrificium, etiamne, ut ille aries in uepre adhaerens cornibus adpareret, ad ullum augmentum uictimae pertinebat? c omnia cum considerantur et quasi superflua necessariis contexta inueniuntur, admonent humanum animum, id est animum rationalem prius al
Abbreviated transcription (Latin):
orte quis putat ingenio fieri. ut eaquȩ re¬
rũ ordine ꝑsuatẽpora cucurrert̃. ad xp̃i
significationẽ int̃pretando u̾tant᷑. Hoc forte
se xpianos putari uolunt. premit ceruicem
aplica auctoritas dicens. Omĩa ħ infigura cõ
nificant: qͥd credendum ẽ de tot factis q̃ nullo
nat᷑ali usii. nulla negocii necessitate facta st̃: ni¬
deret eas in pariete conscͥptas aliqͦ honorato
loco: quis ẽẽt tam excors ut eomͦ pictũ parietẽ
putaret: ac ñ potius intellig̾et scͥptũ ut si legẽ
ñualeret ñ tñ ullos apices aliqͥd significare dubi
o portet moueat᷑ ut aliquid ea significare non
ambigat. Tlerbi enim grã. nũquid si oporte¬
bat adiutoriũ uiro femina fieri: & hoc ne¬
cessitas ulla cogebat. uł ulla suadebat utili¬
tas. ut de dormientis latere fieret: Si causa
euadendi diluuii opus erat fabricari archã.
qͥd opꝰ erat m̃suras eiꝰ aut ipsas potissimum
fieri: aut &̃ scͥptis ad religionẽ post̾itati ꝓpagan¬

Expanded text:
orte quis putat ingenio fieri, ut ea quae rerum ordine per sua tempora cucurrerunt, ad Christi significationes interpretando uertantur. hoc forte ui se christianos putari uolunt, premit ceruicem apostolica auctoritas dicens: omnia haec in figura nificant, quid credendum est de tot factis. quae nullo naturali usu, nulla negotii necessitate facta sunt? nideret eas in pariete conscriptas honorato aliquo loco: quis esset tam excors, ut eo modo pictum parietem putaret, ac non potius intelligeret scriptum: ut si legere non valeret, non tamen illos apices aliquid significare dubitoportet moveatur, ut aliquid ea signiambigat. Uerbi enim gratia: numquid, si oportebat adiutorium uiro feminam fieri, etiam hoc necessitas ulla cogebat uel ulla suadebat utilitas. ut de dormientis latere fieret? si causa euadendi diluuii opus erat fabricari arcam, quid opus erat. mensuras eius aut ipsas potissimum fieri aut etiam scriptis ad religionem posteritati propagan
Abbreviated transcription (Latin):
ostis duos filios habuisse abrahã. quos
qͥdẽ cõmemorat apłs. & ad imaginẽ
duoꝵ testam̃toꝵ ẽẽ dicit. Unus ex ancilla
erat: alt̃ de libera. Ex ancilla ismahel erat:
de lib̾a sara quẽ suscepit ex desꝑatione ꝑ
fidem. ysaas erat. Ut̃q ex semine abrahe.: s
ñ ut̃q heres habrahȩ. De abrahã nat᷑ unꝰ. s¬
Inismahel st̃ õs qui carnalit̃ colunt dm̃: ad
ipsos enĩ ⁊ uetus testam̃tũ ꝑtinet. Uetꝰ testa¬

Expanded text:
tem duos filios habuisse Abraham, quos quidem commemorat Apostolus, et ad imaginem duorum testamentorum esse dicit: unus de ancilla erat, et alter de libera. Ex ancilla, Ismael erat; de libera Sara, quem suscepit ex desperatione per fidem, Isaac erat. Uterque ex semine Abrahae, sed non uterque haeres Abrahae. De Abraham natIn Ismael sunt omnes qui carnaliter colunt Deum. Ad ipsos enim et vetus testamentum pertinet: quia s
Abbreviated transcription (Latin):
gurã gerit. Et qm̃ transiture erant umbrȩ
luce ueniente: id̾o dixit lib̾a sara. qͦ significa¬
bat lib̾amciuitatẽ. cui rursus alio modo sig¬
nificandȩ &̃ illa ũbra seruiebat: eice ancillã
⁊ filiũ eiꝰ. Non enĩ heres erit filiꝰ ancille. cũ filio
meo ysaac: qͦd ait apłs. cum filio lib̾e. Itaꝙ frs¬
ues t̾renȩ ciuuitatis. peccato uiciata nat̃a. ce¬
lestis uͦ ciuitatis ciuies parit apeccato nat᷑am
lib̾ans gr̃ã. elnde illa uocant᷑ uasa irȩ ista uasa
miscdiȩ. Significatũ ẽ hoc &̃ induob filiis a¬
brahȩ. qd unus deancilla quȩ dr agar sodm¬

Expanded text:
ginis fuit; et quoniam transiturae erant umbrae luce ueniente, ideo dixit libera Sarra, quae significabat liberam ciuitatem, cui rursus alio modo significandae etiam illa umbra seruiebat: Eice ancillam et filium eius; non enim heres erit filius ancillae cum filio meo Isaac, quod ait apostolus: Cum filio liberae. Iues terrenae ciuitatis peccato uitiata natura, caelestis uero ciuitatis ciues parit a peccato naturam liberans gratia unde illa uocantur uasa irae, ista uasa misericordiae. Significatum est hoc etiam in duobus filiis Abrahae, quod unus de ancilla, quae dicebatur A
Abbreviated transcription (Latin):
missio ẽ uocatione gentiũ in ysaac. id est in
filio ꝓmissionis. qͦ significat᷑ gr̃a. ñ nat᷑a. q
desene ⁊ anusterili ꝓmittit᷑ filiꝰ. Quãuis
eni ⁊ nat᷑alẽ ꝓcreationis excursũ d̃s̃ oꝑetur.
ubi tñ eudens opꝰ dĩ ẽ. uiciata & cessante
nat᷑a: ibi euidentius intelligit᷑ gr̃a. Et qͥa
erat: ideo tc̃ imꝑata ẽ circũcisio. qͣndo de sara
ꝓmissꝰ ẽ filius. & qd õs ñ solũ filios. uerũ
etiã seruos uernaculos. & empticios circũci¬
di uibet: ad om̃s istam grãm ꝑtinere testat᷑.
Qdenĩ aliud circũcisio significat: ꝙͣ nat᷑a exuta
uetustate renouatã. Et qͥd aliud ꝗͣ xp̃m octa¬
tius dieᷤ: qui ebdomade cõpleta hoc ẽ post salba¬
tum resurrex̃: Parentũ mutant᷑ & noĩa: oĩa
resonant nouitatẽ. ⁊ in testam̃to uet̾i obubra¬
tur nouũ. Qd ẽ enĩ quod dr̃ testam̃tũ uetus
nͥ noui occultatio: Et qͥd ẽ aliud qd dr nouũ:

Expanded text:
sunt de vocatione Gentium in Isaac, id est, in filio promissionis, quo significatur gratia, non natura: quia de sene et anu sterili promittitur filius. Quamvis enim et naturalem procreationis excursum Deus operetur: ubi tamen euidens opus Dei est uitiata et cessante natura, ibi euidentius intellegitur gratia. Et qerat, ideo nunc imperata est circumcisio, quando de Sarra promissus est filius. Et quod omnes non solum filios, uerum etiam seruos uernaculos et emticios circumcidi iubet, ad omnes istam gratiam pertinere testatur. Quid enim aliud circumcisio significat quam naturam exuta uetustate renouatam? Et quid aliud quam Christum octauus dies, qui hebdomade conpleta. hoc est post sabbatum, resurrexit? Parentum mutantur et nomina: omnia resonant nouitatem, et in testamento uetere obumbratur nouum. Quid est enim quod dicitur testamentum uetus nisi noui occultatio? Et quid est aliud quod dicitur nouum
Abbreviated transcription (Latin):
ma intelligendi de apłica auctoritate
descendens: locũ nob aꝑit quẽ admodũ
scͥpturas duoꝵ testam̃toꝵ uet̾is & noui
acciꝑe debeamus. Pars enĩquedã terrene
ciuitatis. imago celestis ciuitatis effecta ẽ:
ñ se significando. s alt̾am. ⁊ id̾o seruiens.
Non enĩ ꝓpt̃ seipsam. s ꝓpt̾ aliã significan¬
dam ẽ instituta: & precedente. alia signifi¬
catione & ipsa presigurans p̃figurata est
Nanq agar ancilla sare eiusq filius. imago
demonstrantẽ: alt̾am cȩlesti cuutati signifi-¬
cande. sua p̃sentia seruientẽ. Umbra gͥ q̃¬
dã ciuitatis huiꝰ ⁊ imago ꝓpħica significã¬
dȩ potiꝰquã presentande seruiuut in t̃ris.
qͦ eã tp̃r demonstrari oportebat. ⁊ dicta est
etiã ipsa ciuitas scã. nũto significantis i¬
maginis. ñ exp̃sse sicut fut᷑a ẽ u̾itatis. De
hac imagine seruiente. & de illa quã sig¬
nificat libera ciuitate apłs loquens. illa¬

Expanded text:
ma intellegendi de apostolica auctoritate descendens locum nobis aperit, quem ad modum scripturas duorum testamentorum, ueteris et noui, accipere debeamus. Pars enim quaedam terrenae ciuitatis imago caelestis ciuitatis effecta est, non se significando, sed alteram, et ideo seruiens. Non enim propter se ipsam, sed propter aliam significandam est instituta, et praecedente alia significatione et ipsa praefigurans praefigurata est. Namque Agar ancilla Sarrae eiusque filius imago demonstrantem, alteram caelesti ciuitati significandae sua praesentia seruientem. Parit iuitatis huius et imago prophetica ei significandae potius quam praesentandae seruiuit in terris, quo eam tempore demonstrari oportebat, et dicta est etiam ipsa ciuitas sancta merito significantis imaginis, non expressae, sicut futura est, ueritatis. De hac imagine seruiente et de illa, quam significat, libera ciuitate sic apostolus ad Gala
Abbreviated transcription (Latin):
abrahe: s illũ genuit. demonstranᷤ
consuetudo nat᷑am: illũ uͦ dedit ꝓmissio. sig¬
nificans grãm. Ibi humanꝰ usus ostendit᷑.
hic diuinũ bñficiũ cõmendat᷑. Natꝰ est eͦ
ysmahel sicut nascunt᷑ homines ꝑmixti¬
one sexus utriusq usitata lege nat̾e. Ideo
dictum ẽ scđm carnem: ñ qͦd ista beneficia
dĩ non sint. aut ñ illa oꝑet᷑ ds̃. ciuiꝰopifex sa-¬
pientia attingit. sic̃t scͥptũ est. a fine usq ad
finẽ fortit̃. & disponit omĩa suauit̃. s uͥ sig¬
nificandũ erat dĩ donũ qd indebitũ hoĩb

Expanded text:
promisit. Illum ergo genuit demonstrans consuetudo naturam, illum vero dedit promissio, significans gratiam. Ibi humanus usus ostenditur, hic divinum beneficium commendatur. Natus est ergo Ismael sicut nascuntur homines permione utriusque sexus usitata lege naturae. Ideo dictum est secundum carnem, non quia ista beneficia Dei non sint, aut non ista operetur Deus, cujus opifex sapientia attingit, sicut scriptum est, a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suaviter . Sed ubi significandum fuerat Dei donum, quod indebitum h
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissiones h̃t t̾renas: terrenã ierłm. t̃rã
hostium subiugationẽ. abundantiã filioꝵ:
fecunditatẽ fructuũ. Omĩa ista ꝓmissiões
t̾renum. umbraerat regni cȩloꝵ. Ismahel
in umbra. ysaac in luce. Si ergo ismahel
in ũbra: ñ mirũ quia ibi tenebrȩ. Pingui¬
ores enim umbrȩ: tenebre sunt. Ergo is¬
mae̾l intenebris: ysaac in luce. Quic̃q
hic etiam in eccłia trenam felicitatẽ q̃rit
adeo ad huc adismael ꝑtinet. Iꝑsi sunt qͥ contra¬
dicunt spiritalib ꝓficientib. & detrahunt
illis: ⁊ habent labia iniqua & linguas sub¬
orsum uolunt p̃mere. Isti uolunt uolare ad
dm̃: illi conant᷑ pennas euellere. Namq apud

Expanded text:
missiones habet terrenas, terrenam Jerusalem, tehostium subjugationem, abundantiam filiorum, fecunditatem frugum. Omnia ista promissiones terrenum umbra erat regni coelorum. Ismael in umbra, Isaac in luce. Si ergo Ismael in umbra, non mirum quia ibi tenebrae. Pinguiores etenim umbrae tenebrae sunt. Ergo Ismael in tenebris, Isaac in luce. Quicumque hic etiam in Ecclesia terrenam felicitatem quaerunt a Deo, adhuc ad Ismael pertinent. Ipsi sunt qui contradicunt spiritualibus proficientibus, et detrahunt illis, et habent labia iniqua et linguas suborsum volunt premere: isti volunt volare ad Deum, illi conantur pennas evellere. Namque apud
Abbreviated transcription (Latin):
te gͥ significat ysaac ꝑ reꝓmissionẽ natꝰ. filioᷤ
gre ciues ciuitatis lib̾e. socios pacis ȩt̃ne
uͥ sit ñ amor ꝓpͥe ac pͥuate qͦdãm uolũtatis
s cõmuni eodẽq incõmutabili bono gaudeis
atq ex multis unũ cor faciens: idẽ ꝑfecte.
concors obedientia caritatis. Nos aũ fr̃s: scdn¬

Expanded text:
te igitur significat Isate igitur significat Isagratiae, cives civitatis liberae, socios pacis aeternae, ubi sit non amor propriae ac privatae quodammodo voluntatis, sed communi eodemque immutabili bono gaudens, atque ex multis unum cor faciens, id est perfecte concors, obedientia charitatis. CAPUT IV.-- D
Abbreviated transcription (Latin):
ñ parturis. Suꝑna ẽ enim scõꝵ ciuitas. quã¬
uis hic parat ciues. in quib pegrinatur.
Donec regni eius tempus adueniat: cũ con¬
gregat᷑a est om̃s in siuis corporib resurgen¬
tes: quando eis ꝓmissum dabit᷑ regnũ.
uͥ cũ suo pͥncipe rege scł̃oꝵ sine ullo tp̃ris fine
regnabunt: Sara quippe sterilis erat. &
desꝑatione ꝓlis saltẽ de ancilla sua concupis¬
cens hab̾e qd̾ deseipsa ñ se posse cernebat.
dedit eam fecundandã iuro. de qͦ parere uo¬
luerat. nec potuerat. Hregit itaq & sic de¬
bitũ de marito: utens iure suo in ut̾o alie¬
maris & femine qualis ẽe pot̾at abrahe.
& sare in illa iã etate &̃ mulieris accedente
sterilitate: quȩ nec tc̃ parere potuit. qͣndo
ñ etas fecunditati. s etati fecunditas defuit.
Qd̃ gͦ nature sic affecte fructꝰ post̾itatis ñ
debebat᷑: significat quod nat᷑a gen̾is hu¬
mani peccato uiciata. ac ꝑhoc iure dãpna¬
Ta. nicħ uere felicitatis in posterũ m̾ebat. Rec¬

Expanded text:
n condidit. Superna est enim sanctorum ciuitas, quamuis hic pariat ciues, in quibus peregrinatur, donec regni eius tempus adueniat, cum congregatura est omnes in suis corporibus resurgentes, quando eis promis sum dabitur regnum, ubi cum suo principe rege saeculorum sine ullo temporis fine regnabunt. CAdesperatione prolis saltem de ancilla sua concupiscens habere, quod de se ipsa non se posse cernebat, dedit eam fetandam uiro, de quo parere uoluerat nec potuerat. Exegit itaque etiam sic debitum de marito utens iure suo in utero aliemaris et feminae, qualis esse poterat Abrahae et Sarrae in illa iam aetate, etiam mulieris accedente sterilitate, quae nec tunc parere potuit, quando non aetas fecunditati, sed aetati fecunditas defuit. Quod ergo naturae sic adfectae fructus posteritatis non debebatur, significat quod natura generis humani peccato uitiata ac per hoc iure damnata nihil uerae felicitatis in posterum merebatur. Rec
Abbreviated transcription (Latin):
aũ ñ credit infilio ñ ht̃ uitã ȩt̃nã: s ira dei ma¬
net suꝑ eum. Non ait uenit. s manet. Cũ hac
qͥppe omĩs hõnascit᷑. Ppt̃ qd̾ dicit apls. fuimus
ciliator: qͥ hãc irã sacͥficii singłaris cuiꝰ erant umbrȩ.
omia sacͥficia legis ⁊ ꝓpħaꝵ. oblatione placaret
Unde dicit apłs. Sienim cũ inimici ẽẽmꝰ. recon¬
gliati sumus dõ ꝑmortẽ filii eiꝰ: multomagis
reconciliati nc̃ in sanguine ipsius salui erimꝰ
ab ira ꝑ ipsũ. Cum aũ ds̃ irasci dr̃. ñ eiꝰ significat᷑
ꝑtͣbatio. qualis ẽ in animo irascentis hoĩs. s ex
humanis motib translato uocabulo. uindicta

Expanded text:
ira Dei manet super eum : non ait, veniet; sed, manet. Cum hac quippe omnis homo nascitur. Propter quod dicit Apostolus: Fuimus ciliator, qui hanc iram sacrificii singularis, cujus umbrae omnia sacrificia Legis et Prophetarum, oblatione placaret. Unde dicit Apostolus: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciaret. Cum autem Deus irasci dicitur, non ejus significatur perturbatio, qualis est in animo irascentis hominis, sed ex humanis motibus translato vocabulo, vindicta
Abbreviated transcription (Latin):
psa ẽ illa iratua in adam: iracum qua õs nati su-¬
mus. cui nascendo cohesimꝰ: ira deꝓpagine ini¬
qͥtatis: ira de massa peccati scđm qd̃ dicit apls.
fuimꝰ ⁊ nos aliqͣndo nat᷑a filii irȩ sic̃ ⁊ cȩt̾i: ⁊ un¬
dedicit dñs. ira dĩ manet suꝑ eũ. qͥ ñ credit in¬

Expanded text:
psa est illa ira tua, Domine, in Adam; ira cum qua omnes nati sumus, cui nascendo cohaesimus; ira de propagine iniquitatis, ira de massa peccati: secundum quam dicit Apostolus, «Fuimus et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri;» et unde dicit D
Abbreviated transcription (Latin):
tati. S ut taceam de sp̃u scõ. quẽ nec saltẽ mino¬
rẽ filio dm uultis. qui om̃ino d̾m ẽẽ ñ uultis
sufficit ut uos de patre ꝯuincamꝰ ꝙ filio. Nũ-¬
qͦmͦ gͦ quecũq pat̾ facit. hec & filiꝰ similit̾
facit: qnͣdo quid̃e pat̾ ut putas uiuificat om¬
nia qͦd filius ñ facit: Deinde uͥ ait. sicut pat̾
suscitat mortuos ꝙ uiuificat. sic ꝙ filiꝰ quos
uult uiuificat᷑. qͦmͦ uerũ ẽ. si pat̾ sine filio
it: qr filius quid̃e sicut pat̾ uiuificat omĩa:
s fub pontio pylato in forma serui filium
nouimꝰ passũ fuisse ñ patrẽ. Deinde sũbiũ¬
git᷑. Ut serues mandatũ sine macula ir-

Expanded text:
tati. Sed ut nunc taceam de Spiritu sancto, quem nec saltem minorem Filio Deum vultis, quia omnino Deum esse non vultis, sufficit ut vos de Patre convincamus et Filio. Numqquomodo ergo quaecumque. Pater facit, haec et Filius similiter facit? Quandoquidem Pater, ut putas, vivificat omnia, quod Filius non facit. Deinde ubi ait, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat ; quomodo verum est, si Pater sine Filio it: quia Filius quidem sicut Pater vivificat omnia; sed sub Pontio Pilato in forma servi Filium novimus passum fuisse, non Patrem. Deinde subjungitur, Ut serves mandatum sine macula, i
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in apocalipsi iob̃is. Ꝙ ipse calcat torcular
uim potentis: & in tunica ꝙ in femore et he
nom̃ scͥptũ. tex regũ ꝙ d̾ns ddnantiũ. S ne
forte dicatis qͦd nom̃ patͥs. filiꝰ habeat scͥptũ
in ueste ꝙ in femore: alio loco eiꝰdem libri
suꝑiꝰ legitlu. S agnus uincet illos: qm̃ dñs¬
ẽ d̾nantiũ. ꝙ rex regũ. Quappt̃ scd̃m uos duo
st̾ reges regũ. & dni dnantiũ: & cont᷑ uos ẽ
si de patre tantũ ait apłs. beatus x solꝰ porẽ:
rectã ipsa tͥnitas unꝰ ẽ ds̃. beatus ꝙ solꝰ poteis.

Expanded text:
ular vini potentis, et in tunica et in femore habet nomen scriptum, Rex regum et Dominus dominantium . Sed ne forte dicatis quod nomen Patris Filius habet scriptum in veste et in femore; alio loco ejusdem libri superius legitur: Et Agnus vincet eos, quonnantium est et Rex regum . Quapropter secundum vos, duo sunt reges regum et domini dominantium: et contra vos est, si de Patre tantum ait Apostolus, Beatus et solus potens, rectam fidem
Abbreviated transcription (Latin):
babemꝰ inclinatũ in auaritiã: d̃m ñ coli-¬
mꝰ nͥ ꝓpt̾ dͥm ut sui cultus ipse sit m̃ees.
Ipsũ diligamꝰ in seipso: ipsũ diligamꝰ in nob̃:
ipsũ in ꝓximis nr̃is qͦs diligimꝰ sic̃nosmet ipsoᷤ:
siue habeant cũ. siue ut babeant. Ut serues

Expanded text:
habeamus inclinatum in avaritiam, Deum non colimus nisi propter Deum, ut sui cultus ipse sit merces. Ipsum diligamus in seipso, ipsum diligamus in nobis, ipsum in proximis nostris quos diligimus sicut nosmetipsos, sive habeant eum, sive ut
Abbreviated transcription (Latin):
strabas. tamꝙͣ filiꝰ inuisibilis ñ sit: cũ eũ in-
uisibiliũ creatorẽ scͥptura tester᷑: uerũ tu
restas ut dicas. Ambo quid̃e inuisibiles st̾.
id ẽ pat̾ ꝙ filiꝰ: s pat̾ inuisibilior ẽ. Ae sic dan-¬
ter ꝙ filiꝰ s potentior pat̾ filio: ut auctoribꝰ
&doctorib uob̃. potuerit potentẽ potens.
nec potuerit om̃ipotentẽ gign̾e omp̃s. Ac
ꝑ hoc si ħt pat̾ om̃ipotentiã quã ñ ħt filiꝰ
falsũ ẽ qd ait filiꝰ om̃ia que ħt pat̾ mea st̃.¬

Expanded text:
am Filius invisibilis non sit, cum eum et invisibilium creatorem Scriptura testetur. Verumtamen restat ut dicas, Ambo quidem invisibiles sunt, id est, et Pater et Filius, sed Pater invisibilior est: ac sic dantens et Filius, sed potentior Pater Filio: ut auctoribus et doctoribus vobis potuerit potentem potens, nec potuerit omnipotentem gignere omnipotens. Ac per hoc si habet Pater omnipotentiam quam non habet Filius, falsum est quod a
Abbreviated transcription (Latin):
mutabili natura ñ nulla mors ẽ. ipsa muta¬
tio: qr facit aliqͥd in ea ñ cẽ qͦd erat. Proinde
& ipsa anima humana. que ꝓpt̾ea dr̃ ĩmorta-¬
qͣndam mortẽ suã: qr si iuste ui uebat & per¬
cat. morit᷑ iusticie: si peccat̾x erat & iustisi¬
cat᷑ morit᷑ p̾eccato: ut alias eiꝰ mutationes
taceã. de quib longũ ẽ disputare. Et creaiu¬
rarũ natura cȩlestiũ mori potuit: qr peccare
potuit. Nam ꝙ angłi peccauert̃. ꝙ demoneᷤᷤ
facti st̃: quoꝵ ẽ diabotꝰ pͥnceps. Q qui ñ pec

Expanded text:
Maximinum, nonnulla mors est ipsa mutatio, quia fecit aliquid in ea non esse quod erat, unde et ipsa anima humana, quae ideo dicitur immortadam mortem suam, quia si juste vivebat et peccat, moritur justitiae; si peccatrix erat et justificatur, moritur peccato: ut alias ejus mutationes taceam, de quibus longum est disputare. Et creaturarum natura coelestium mori potuit, quia peccare potuit: nam et Angeli peccaverunt, et daemones fac
Abbreviated transcription (Latin):
tuit nec potest aliqua ou̾sione mutari: nec
potuit nec pot̾it aliq̃ mutatione peccare:
quẽ scdm naturã qua ds̃ ẽ. nemo hominũ
udit. nec uidere potest: s potĩt aligͣndo.
si ad illũ numerũ hominũ ꝑtinet de qͥbꝰ
dictũ ẽ. beati mundo corde: qm̃ ipsi d̃m ui¬
debt̃. Cui dõ. id ẽ pat̾ ꝙ filio ꝙ sp̃ui scõ. q̃

Expanded text:
tuit, nec potest aliqua conversione mutari, nec potuit nec poterit aliqua mutatione peccare. Quem secundum naturam qua Deus est, nemo hominum vidit, nec videre potest: sed poterit aliquando, si ad illum numerum hominum pertinet, de quibus dictum est, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Cui Deo, i
Abbreviated transcription (Latin):
ritia. S in gco unde in nr̃am lingũa
largiria. quo u̾bo significat᷑ amor pecume.
uerũ apłs intelligendꝰ ẽ isto nomine genꝰ sig-¬
nificasse ꝑ speciẽ. id ẽ ꝑ amorẽ pecunie uni-¬
u̾salem gñalemq auaritiã: que uere radix

Expanded text:
t» . Sed in graeco, unde in nostram linguam λαργυρία, quo verbo significatur amor pecuniae. Verum Apostolus intelligendus est isto nomine genus significasse per speciem, id est, per amorem pecuniae universalem generalemque avaritiam, quae vere rad
Abbreviated transcription (Latin):
quȩc̃q facit pat̾. hec ꝙ filiꝰ similit̾ facit:
ñne meliꝰ audit᷑ ipse ꝙͣ uos: Meliꝰq ipsi cre¬
dit᷑ docenti: qͣm decipientib nob̾. S poten¬
tiã pat̾ inquis a nemine: filiꝰ uͦ accepit ã
patre. fatem᷑ & nos filiũ ab illo accepisse
potentiã: de quo natꝰ ẽ potens. Patͥ uͦ poten-¬
tiã nultꝰ dedit: qr nullꝰ eũ genuit. Gignen¬
do enĩ dedit potentiã pat̾ silio: sic̃ om̃ia q̃
ħt in sũbstantia sua gignendo dedit ei quẽ
genuit de substantia sua. S querit᷑ utrum
tantã qnͣta ipsi ẽ potentia pat̾ filio ded̾it:
an minorẽ. Si tantã. ñ solu potentẽ poreis.
uerũ etiã om̃ipotentẽ genuisse dicat᷑. credat᷑. in
telligatur omp̃s. Si minorẽ : qͦmͦ om̃ia que bt
pat̾ filii sunt: Si patris om̃ipotentia filii ñ ẽ.
qͣm quecumq pat̾ fac̾ hec ꝙ filiꝰ similit̾ facit:
mͦ acciꝑe: s de dõ. qͦd ẽ ipsa t̾nitas. Loqñs enĩ

Expanded text:
er facit, haec et Filius similiter facit ; nonne melius auditur ipse quam vos, meliusque ipsi creditur docenti quam decipientibus vobis? Sed potentiam Pater, inquis, a nemine, Filius vero accepit a Patre. Fatemur et nos Filium ab illo accepisse potentiam, de quo natus est potens: Patri vero potentiam nullus dedit, quia nullus eum genuit. Gignendo enim dedit potentiam Pater Filio, sicut omnia quae habet in substantia sua, gignendo dedit ei quem genuit de substantia sua. Sed quaeritur utrum tantam, quanta ipsi est, potentiam Pater Filio dederit, an minorem. Si tantam, non solum potentem potens, verum etelligatur omnipotens: si minorem, quomodo omnia quae habet Pater, Filii sunt? Si Patris omnipotentia Filii non est, quomodo quaecumque Pater facit, haec et Filius similiter facit? modo accipere; sed de Deo, quod est ipsa Trinitas. Loquens enim
Abbreviated transcription (Latin):
pse ꝯfitetur nond̃r s aorpisse. ñdu cẽ ꝑfectũ.
ea plenitudine iusticiȩ. quã adipisci dilexit
in xͦ: s adhuc scd̾m intentionẽ sequi ꝙ p̃tita
obliuiscentẽ in ea que ante st̃ extendi: ut no
or homo nr̃ corrumpit᷑. s int̾ior renouat᷑ de
die in diem: qͣmuis iã eẽt ꝑfectus uiator: & si
nondu erat ipsiꝰ utineris ꝑfectione ꝑuentor.
Deniq tales uult secũ in isto cursu comites ra¬
pere: quib ꝯtinuo ꝯiungit. & dicit. Quotqͦt
gͦ ꝑfecti: hoc sapiamꝰ. ꝙ si quid aliter sapii ͤ.
hoc qͦq d̾s uob̃ reuelabit. Uerumptam̃ in
qͦd ꝑuenimꝰ: in eo ambulemꝰ. Ambulatio ista
ñ corꝑis pedib. s m̃tis affectib ꝙ uitȩ mori-¬
bꝰ gerit᷑: ut possint eẽ ꝑfecti iust cre possesso¬
res. qui recto itinere de die in diem sua reno¬
uatione ꝓficientes iam ꝑfecti facti st̃ eidẽ iꝰ¬
ticie uiatores

Expanded text:
se confitetur nondum accepisse, nondum esse perfectum ea plenitudine justitiae, quam adipisci dilexit in Christo; sed adhuc secundum intentionem sequi, et praeterita obliviscentem in ea quae ante sunt extendi: ut novrior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem, quamuis iam esset perfectus uiator, etsi nondum erat ipsius itineris perfectione peruentor. denique tales uult secum in isto cursu comites rapere, quibus continuo subiungit et dicit: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; et si quid aliter sapitis, hoc quoque deus uobis reuelabit; uerum tamen in quod peruenimus, in eo ambulemus. ambulatio ista non corporis pedibus, sed mentis affectibus et uitae moribus geritur, ut possint esse perfecti iustitiae possessores, qui recto itinere fidei de die in diemsua renouatione proficientes iam perfecti facti sunt eiusdem iustitiae uiatores
Abbreviated transcription (Latin):
ñ undecent̾ uult: quisqͥs uult. nec am¬
pliꝰ uult. Alioqͥn. ñ ipsã uult: & idõ nec de¬
cent̾ uult. Hanc optabat: & ꝓ hac orabat
qui dicebat. Diuitias & pauꝑtatẽ ne ded̃is
m̃ ÷ ostitue aũ mͥ que necessaria st̃ sufficient̾:¬
& cet̾a. Uides certe ꝙ istam sufficientiã ñ ap¬
peti ꝓpter se ipsã: s ꝓpt̾ salutẽ corꝑis. ꝙ con¬
gruentẽ habitũ ꝑsone hominis: quo habi¬
tu ñ sit inoueniens eis cũ qͥbꝰ honeste offici¬

Expanded text:
n indecenter uult, quisquis uult nec amplius uult; alioquin non ipsam uult et ideo nec decenter uult. hanc optabat et pro hac orabat, qui dicebat: Diuitias et paupertatem ne dederis mihi; constitue autem mihi, quae necessaria sunt, sufficient mei. uides certe et istam sufficientiam non appeti propter se ipsam sed propter salutem corporis et congruentem habitum personae hominis, quo habitu non sit inconueniens eis, cum quibus honeste offici
Abbreviated transcription (Latin):
palpar. Nrcb̃ intuli. nͥ in b̾e mund̃u: utiq
qndi iati sumꝰ. S nec auferre aliqͥd possumꝰ.
utiq qnͣdo de mundo eximꝰ. Nicħ attulisti:
nicħ hinc auferes. Qͥd te inflas otra paupẽ:¬
Ecce diues nich̃ atiulisti in he mund̾u: s nec
auferre hinc aliqͥd potes. Qdͦ q̃xi de natis: hoc
dico de mortiuis. Certe qndo aliquo casu uet̾a
sepulcra frangunt᷑: ossa cdiuitis agnoscant᷑. Er-¬
go diues audi apłm. Nicħ̃ intulimꝰ in ħc mũ¬
d̾u. Agnosce : uerũ ẽ. S nec auferre aliquid¬

Expanded text:
palpat. Nihil intulimus in hunc mundum, utique quando nati sumus; sed nec auferre aliquid possumus, utique quando de mundo exiemus. Nihil attulisti, nihil hinc auferes: quid te inflas contra paupeEcce, dives, nihil attulisti in hunc mundum: sed nec auferre hinc aliquid potes. Quod dixi de natis, hoc dico de mortuis. Certe quando aliquo casu vetera sepulcra franguntur, ossa divitis agnoscantur. Ergo dives audi Apostolum: Nihil intulimus in hunc mundum. Agnosce
Abbreviated transcription (Latin):
ardebat stephanꝰ: Quo igne ardebat. &
quis ignis ille erat. qnͣdo lapidabat᷑ & ꝓ
eis a quib lapidabat᷑ rogabat: Cũ audis
ignis ẽ minist̾ dĩ: incensurũ illũ putas:
Incendat licet. s fenũ tuũ: idẽ carnalia oi̾a
desideria tua. Currat minister dĩ. p̃dicãs
ũbũ dĩ. Audi illũ. Sic nos existimet bomo

Expanded text:
Quo igne ardebat? et quis ille ignis erat, quando lapidabatur, et pro eis a quibus lapidabatur rogabat ? Cum audis, Ignis est minister Dei; incensurum illum putas? Incendat licet, sed fenum tuum; id est, carnalia omnia desideria tua urat minister Dei, praedicans verbum Dei. Audi ill
Abbreviated transcription (Latin):
lit qd ñ de int̾i̾ore inuisibili atq intelligibi¬
li aula sũmi imꝑatoris aut iubeat᷑. aut per¬
mittat᷑: scđm ineffabilem iusticiã p̃mioꝵ atꝙ
penarũ. gr̃aiũ & retͥbutionũ in ilła totiꝰ cre¬
aturȩ amplissima quada immensaꝙ repu¬

Expanded text:
n de invisibili atque intelligibili summi imperatoris aula aut iubeatur aut permittatur, secundum ineffabilem iustitiam premiorum atque penarum gratiarum et retributionum in ista totius creature amplissima quadam immensaque re pu
Abbreviated transcription (Latin):
libꝰ ꝑ cuncta diffundit: & utit᷑ om̃ibus
ad incõmutabile arbitͥum sententiȩ suȩ.
siue in corporeis. siue corporeis rebͣ. siue
rationabilibꝰ. siue irrationabilib spiri
tibꝰ. siue bonis ꝑ euis gr̃am. siue malis ꝑ
ꝓpͥ̾am uoluntatẽ. S quemadmod̾u corpo¬
ra crassiora & inferiora. ꝑ subtiliora. &
potentiora quod̾ã ordine regunt᷑. ita oi̾a
uite rationalem piũ & iustũ : & ille ꝑ ip-¬
sũ dm: ac sic uniu̾sa creatura ꝑ creatorẽ
suũ ex quo & ꝑ quẽ. & in quo etiã ꝯdita

Expanded text:
libus, per cuncta diffundit, et utitur omnibus libus, per cuncta diffundit, et utitur omnibus ad incommutabile arbitrium sententiae suae, sive incorporeis sive corporeis rebus, sive rationalibus sive irrationalitibus, sive bonis per ejus gratiam, sive malis per propriam voluntatem Sed quemadmodum corpora crassiora et inferiora per subtiliora, et potentiora quodam ordine reguntur; ita omnivitae rationalem pium, et justum, et ille per ipsum Deum, ac sic universa creatura per Creatorem suum, ex quo, et per quem, et in qu
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Qm aũ ardebat cũ dicẽt: os nr̃m pater
aduos o corinthii. cor nr̃m dilatatũ ẽ: Ar¬
debat ꝙ flagrabat caritate: ibat in eos ut
accenderet. Hunc ignẽ se missurũ d̃ns
in t̾ram dicebat cũ ait. Ignẽ ueni mitte¬
re in t̾ram. Qͣm gladiũ: sic ignẽ. Gladiꝰ di¬
uidit affectũ carnalem: ignis absumit.
Totũ in u̾bo dĩ intellige: totũ in sp̃u dei
cognosce. Incipe feruere caritate ꝑ u̾bũ
qd audis: ꝙ uide qͥd in te fecerit ignis mi¬
llam ipsam suꝑnã atq cȩlestem. tinde pe¬
gͥnam̃ patͥam cogitemꝰ. Iilic enĩ dĩ uolun-¬
tas. qui facit angłos suos sp̃c & minists
suos ignẽ ardentẽ. in spiritibꝰ sũma pace
atq amicitia copulatis. & in unã uołu¬
tatẽ quod̾a spiritali caritatis igne ꝯ flatis.
tamꝙͣ in excelsa ꝙ scã & secreta sede p̾si¬
denis uelud in domo sua & in templo suo:
inde se quibꝰdam ordinatissimis creatu¬
re motibꝰ pͥmo spiritalibꝰ. deinde corꝑa¬

Expanded text:
cum diceret: «Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est» ? Ardebat et flagrabat charitate, et ibat in eos, ut incenderet. Hunc ignem se missurum Dominus in terram dicebat, cum ait: «Ignem veni mittere in terram» . Quomodo gladium , sic ignem. Gladius dividit affectum carnalem, ignis absumit. Totum in verbo Dei intellige, totum in spiritu Dei cognosce. Incipe fervere charitate per verbum quod audis, et vide quid in te fecerit ignis miillam ipsam supernam atque coelestem, unde peregrinamur, patriam cogitemus. Illic enim Dei voluntas, qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos ignem flagrantem , in spiritibus summa pace atque amicitia copulatis, et in unam voluntatem quodam spirituali charitatis igne conflatis, tanquam in excelsa et sancta et secreta sede praesidens, velut in domo sua et in templo suo, inde se, quibusdam ordinatissimis creaturae motibus, primo spiritualibus, deinde corpora
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ in creatura. Quid ẽ aũ in eccłia figurate:
Quomͦ accipimꝰ qui facit angłos suossp̃o ⁊ &
ministros suos ignẽ flagrantẽ: Sp̃s. spirita¬
iudicat: ipse aũ a nemine uidicat᷑. Uide spi-¬
ritalem factũ angłm dĩ. Non potui inquit
uob̃ loqui quasi spiritalibꝰ. s quasi carna¬
libꝰ. De spiritali quad̾a affectione missus
ad carnales: tamꝙͣ angls de cȩlo ad t̾ram.

Expanded text:
figurate? Quomodo accipimus, «Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos ignem flagrantem?» Spiritus spirituajudicat; ipse autem a nemine dijudicatur» . Vide spiritualem factum angelum Dei. «Non potui,» inquit, «vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus» . De spirituali quadam affectione missus est ad carnal
Abbreviated transcription (Latin):
ris nom̃ huiꝰ nature: spc̃ ẽ. Queris officiũ: ange¬
lus ẽ. Ex eo qͦd ẽ. sp̃c ẽ: ex eo qd̾ agit. angłs ẽ. Ui¬
de illud in homine. Nom̃ nature. homo: offi¬
p̃co fit homo. Sic gͦ qui erant iam sp̃c̃ oditi. acre¬
atore dõ: facit eos angłos. mitendo cos nun¬
ciare qd iusserit. Et ignẽ flagrantẽ facit
ministros suos. Legimus ignẽ apparuisse in
rubo: legimꝰ etiã ignẽ missũ desuꝑ. ꝙ imples¬
se qͦd p̃ceptum ẽ. Ministrauit gͦ cũ impleret.
Cũ eẽt in natura sua erat: cũ egit qͦd iussũ ẽ.

Expanded text:
 naturae, spiritus est; quaeris officium, angelus est: ex eo quod est, spiritus est; ex eo quod agit, angelus est. Vide illud in homine. Nomen naturae homo, offipraeco fit homo. Sic ergo qui erant jam spiritus conditi a creatore Deo, facit eos angelos, mittendo eos nuntiare quod jusserit; et ignem flagrantem facit ministros suos. Legimus apparuisse ignem in rubo , legimus etiam missum ignem desuper, et implesse quod praeceptum est. Ministravit ergo, cum impleret: cum esset, in
Abbreviated transcription (Latin):
lumus facere cum ꝑfici uolumus fine sũmi
boni. nisi ut caro aduers sꝑm ñ concupiscat:
neo sit in nobis hoc uicium contra qͦd sp̃c
concupiscat: Quod in hac uita quamius
uelimus: qm̃ facere nonualemus. id saltẽ
inaduitorio dei faciamus. ne carni concu
damus: ⁊ ad ꝑꝑetrandum peccatũ nr̃a con¬
sensione ꝑtrahamur
oc autem bellum nũquã ullũ eẽt: si
natura humana ꝑ lib̾um arbitriũ
in rectitudine inqua facta ẽ ꝑstitisset. Nũc
uͦ que pacem felix cum deo habere noluit:
secum pugnat infelix. Et cum sit hoc malũ¬
miserabile: melius est tñ quã priora uite
huius. Melius quippe confligitur cum uitiis:
quam sine ulla conflictione dñant᷑. Mleliꝰ
est inquam bellum cum spe pacis ȩtnȩ: qͣm
sine ulla liberationis cogitatione captiui¬
tas. Cupimus quidẽ etiam hoc bello carere:
⁊ ad capessendam ordinatissimã pacẽ. ubi fir-¬
missima stabilitate potiorib inferiora sub¬
dantur. igne diuini amoris accendim̃. S si

Expanded text:
lumus, cum perfici volumus finem summi boni, nisi ut caro adversus spiritum non concupiscat, nec sit in nobis hoc vitium, contra quod spiritus concupiscat? Quod in hac vita quamvis velimus, quoniam facere non valemus, id saltem in adjutorio Dei faciamus, ne carni concupdamus, et ad perpetrandum peccatum nostra consensione pertrahamuroc autem bellum nunquam ullum esset, si natura humana per liberum arbitrium in rectitudine, in qua facta est, perstitisset. Nunc vero quae pacem felix cum Deo habere noluit, secum pugnat infelix, et cum sit hocmiserabile, melius est tamen quam priora uitae huius. Melius confligitur quippe cum uitiis, quam sine ulla conflictione dominantur. Melius est, inquam, bellum cum spe pacis aeternae quam sine ulla liberationis\' cogitatione captiuitas. Cupimus quidem etiam hoc bello carere et ad capessendam ordinatissimam pacem, ubi firmissima stabilitate potioribus inferiora subdantur, igne diuini amoris accendimur. Sed si
Abbreviated transcription (Latin):
uenis ad lucem. Quid ẽ facis ueritatẽ: Nonte
palpas. non tibi blandiris. nonte adulas: ñ
dicis iustus sum cumsis iniquus: & incipis
facere ueritatem̃. Uenis aũ ad lucẽ. ut mani¬
festentur oꝑatua quia indõ sunt facta: qͥa
& hocipsum quod displiuit tibi peccatum
tuum. non tibi displiceret. nisi tibi ds̃ lu¬
ceret: & eius ueritas tibi ostenderet. S qͥ
ammonentẽ lucem. & fugit eam. ut ñ ar¬
guantur oꝑa eius mala quȩ diligit. Qui
autem facit ueritatem. accusat in se mala
sua. ñ sibi parcit. ñ sibi ignoscit. ut ds̃ ig¬
noscat: quia quod uult ut ds̃ ignoscat
ipse agnoscit: & uenit ad lucẽ cui grãs
agit. quod illi quod inse odisset ostenderit.¬

Expanded text:
venis ad lucem. Quid est, facis veritatem? Non te venis ad lucem. Quid est, facis veritatem? Non te palpas, non tibi blandiris, non te adulas; non dicis: justus sum, cum sis iniquus, et incipis facere veritatem. Venis autem ad lucem, ut manifestentur opera tua quia in Deo sunt facta, quia et hoc ipsum quod tibi displicuit peccatum tuum, non tibi displiceret, nisi Deus tibi luceret, et ejus veritas tibi ostenderet lucem admonentem lucem, et fugit eam, ut non arguantur opera ejus mala quae diligit. Qui autem facit veritatem, accusat in se mala sua, non sibi parcit, non sibi ignoscit, ut Deus ignoscat; quia quod vult ut Deus ignoscat, ipse agnoscit, et venit ad lucem, cui gratias agit quod illi, quid in se odisset, ostenderit.
Abbreviated transcription (Latin):
retur negligentia disciplinȩ: magis aũ inqͥt
redarguite. Uidete quẽ admodũ utrũq cõ¬
plexus ẽ. Nolite communicare: magis aũ
redarguite. Quid ẽ nolite cõmunicare:
Holite consentire: nolite laudare: nolite ap¬
ꝓbare. Qͥd ẽ magis aũ redarguiter. Rep̃hen¬
dite. corripite. cohercete. Deinde in ipsa cor¬
reptione. uel cohertitione alienoꝵ peccatoꝵ
tribilit̃ ꝑsonet increpatio: intus lenitatis tene¬
Iatur dilectio. Neq gͦ consentientes sitis malis.
Iut approbetis: neq negligentes. ut ñ argua¬
tis: neq suꝑbientes. ut insultant arguatis.
Omĩa autem quȩ arguunt᷑: a lumine ma¬
nifestant᷑. Omne aũ qd manifestatur.: lu¬
portet ut oderis inte opus tuũ. & ames
inte opus dei. Cum aũ ceꝑit tͥ displicere
quod fecisti: inde incipiunt bona oꝑatua: quia
accusas mala oꝑatua. Initium bonoꝵ oꝑum:
confessio est oꝑum maloꝵ. facis ueritatẽ: &

Expanded text:
retur negligentia disciplinae: Magis autem, inquit, et retur negligentia disciplinae: Magis autem, inquit, et redarguite . Videte quemadmodum utrumque complexus est, Nolite credarguite . Quid est, nolite communicare? nolite consentire, nolite laudare, nolite approbare. Quid est, magis autem et redarguite? reprehendite, corripite, coercete. Deinde in ipsa correptione, vel coercitione alienorum peccatorum terribilitatur dilectio. Neque ergo consentientes sitis malis, ut approbetis; neque negligentes, ut non arguatis; neque superbientes, ut insultanter arguatis.Omnia enim que arguuntur a lumine manifestantur. Omne enim quod manifestatur luportet ut oderis in te opus tuum, et ames in te opus Dei. Cum autem coeperit tibi displicere quod fecisti, inde incipiunt bona opera tua, quia accusas mala opera tua. Initium bonorum operum, confessio est operum malorum. Facis veritatem, et