comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enum nec omnis qui querit inuenit. nec
qui inuenit semꝑ tenet: quia ut cõmo¬
dare. ita eripere ea casus potest. Hec aũt¬
& omnis qui querit inuenit: & qui in¬
uenerit. eripi sibi nunqmͣ timet. Ista enĩ
sola bona sunt: que sine uoluntate non
liis: inmo hic magis corporalis nobilitas
atq opulentia. tuorum intelliguntur eẽ
non tua. spũales uero diuitias nullus tͥ
pro terto conferre poterit. In his gͦ iure
laudanda es. in his merito ceteris prefe̾n¬
da es: que nisi ex te & in te esse non pos¬
sunt. An sola ista uita est que certamen
non habeat de profectu. & in qua unus¬
quisq in hac tantum debtat ꝑman̾e qͦd
cepit. nec ullo augmenti desiderio ad ma¬
iora contendat: & cum in omnib mun¬
di studis profectu non satientur ho¬
mines. hic tantum cepisse sufficiat: Fer¬
uentissimi in terrenis. frigidissimi in ce¬
lestibus sumus: & summam in rebus par¬
uis exhibentes alacritatem. ad maiora

Expanded text:
enim nec omnis qui quaerit invenit, nec enim nec omnis qui quaerit invenit, nec qui invenerit semper tenet; quia ut ea commodare, ita et eripere casus potest: haec autem et omnis qui quaerit invenit, et qui invenerit, eripi sibi nunquam timet; ista enim sola bona sunt, quae sine voluntate non liis; imo hic magis. Nam corporalis nobilitas atque opulentia, tuorum intelliguntur esse, non tua; spirituales vero divitias nullus tibi praeter te conferre poterit. In his ergo jure laudanda, in his merito caeteris praeferenda es, quae nisi ex te et in te esse non possunt. An sola ista vita est, quae certamen non habeat de profectu, et in qua unusquisque hoc tantum debeat permanere quod coepit, nec ullo augmenti desiderio ad majora contendat? et cum in omnibus mundi studiis profectu non satientur homines, hic tantum coepisse sufficiet? Ferventissimi in terrenis, frigidissimi in coelestibus sumus; et summam in rebus parvis exhibentes alacritatem, ad majora
Abbreviated transcription (Latin):
paulo potes dicere. michi mundus crucifix¬
us est. & ego mundo. Cuius tale principi¬
um est. qualis deret esle ꝑfectio: Hanc mͥ
tu uirtutem. hunc animum etiam in reliqͥs
affer: eaq ui mentis qua uitiorum occasio¬
nos depulisti. uicia nunc ipsa resprie. Orne¬
tur morum sanctitate uirginitas: & per¬
fectum gradum uite ꝑfectio subsequatur.
Certe si scłaris uita tibi placuisset: dares
oꝑam. ne quis te diuitiis ne quis corpora¬
libus ornamentis. nequis rerum omnium
diuersum studium diuersa uita desiderat:
cura ne quis te in tene uiuendo transcendat.
ne quis morum sanctitate superet : ne quis
tibi in uirtutib preferatur. Et in illis que
ante diximus non erat tuum ut aut tu
omnes uinceres aut nemo te. cuncta eninz
illa foris petuntur. & quicquid aliunde sꝑa-¬
tur alienum est: hec uero in potestate tua¬
sunt. & uere ꝓpria. que non extrinsecus
ueniunt. s in ipso corde generantur. Illa

Expanded text:
Paulo potes dicere: Mihi mundus crucifixPaulo potes dicere: Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo . Cujus tale principium est, qualis debet esse perfectio? Hanc mihi tu virtutem: hunc animum etiam in reliquis affer: eaque vi mentis, qua vitiorum occasiones depulisti, vitia nunc ipsa respue. Ornetur morum sanctitate virginitas, et perfectum gradum vitae perfectio subsequatur. Certe si saecularis vita tibi placuisset, dares operam, ne quis te divitiis, ne quis corporalibus ornamentis, ne quis rerum omnium diversitas studii diversam vitam desiderat, cura ne quis te in bene vivendo transcendat, ne quis morum sanctitate superet, ne quis tibi in virtutibus praeferatur. Et in illis, quae ante diximus, non erat tuum ut tu aut omnes vinceres, aut nemo te; cuncta enim illa foris petuntur, et quidquid aliunde speratur, alienum est. Haec vero in tua potestate sunt, et vere propria, quae non extrinsecus veniunt, sed in ipso corde generantur. Illa
Abbreviated transcription (Latin):
michi dicent in illa die. domine dñe non¬
ne in nomine tuo demonia eiecimus. &
in tuo nomine uirtutes multas fecimus ͤ
Et tunc confitebor illis. amen dico uob̃
nescio uos: discedite a me omnes qui
oꝑamim iniquitatem. Tibi uero longa est
alia uia iugrediendum. que seculi amore cal¬
cato semꝑ cogitando que dei sunt apłicam te
ex hibere uis uirginem. que tam spiritu scã
quam corpore. domini prestolaris aduentum.
& anime tue lampadi sanctoꝵ iugiter operũ
infundis oleum. & sapientibus incta uir¬
ginib in sponsi obuiam prepararis. Eugi¬
enda tibi lata illa uia est quam multorum
ad mortem euntium comitatus terit. & ad
uitam eteruam angusti illius itineris quod
pauci repperiunt caslis tenendus est. Depo¬
suisti iam impedimenta ut maxima: & om¬
ne quicquid a sp̃ualis uite cuesu uł retar¬
dat uel reuosat. prima statim conu̾sione ui¬
tisti. Respusti coniugii uoluntatem. poste¬
ritatis curam. illecebras deliciarum. seculi
pompam. diuitiarum cupidinem:. & cum

Expanded text:
ne, nonne in nomine tuo daemonia ejecimus? et in nomine tuo virtutes multas fecimus? et tunc confitebor illis: Amen dico vobis, nescio vos, discedite a me omnes, qui operamini iniquitatem . Tibi vero longe est alia via ingrediendum, quae, saeculi amore calcato, semper cogitando quae Dei sunt, apostolicam te exhibere vis virginem, quae tam spiritu sancta quam corpore, Domini praestolaris adventum: et animae tuae lampadi, sanctorum jugiter operum infundis oleum, et sapientibus juncta virginibus, in sponsi obviam praepararis. Fugienda tibi lata illa via est, quam multorum ad mortem euntium comitatus terit. Et ad vitam aeternam, angusti illius itineris, quod pauci reperiunt, callis tenendus est. Deposuisti jam impedimenta vel maxima, et omne quidquid a spiritualis vitae cursu, vel retardat, vel revocat, prima statim conversione vicisti. Respuisti conjugii voluptatem, posteritatis curam, illecebras deliciarum, saeculi pompam, divitiarum cupidinem, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
Ita scripturas sanctas lege. ut semper
menuineris dei illa uerba esse: qui legem
suam nõ solum sciri s etiam impleri
iubet. Nichil enĩ ꝓdest facienda di dicis-¬
se. & non facere. Obtime uteris lectõe
diuina. si eam tibi ad hibeas speculi
uice: ut ibi uelud ad imaginem suã
anima respiciat. & uł feda queq cor¬
rigat. uł pulcra plus ornet. Nectionẽ
frequenter int̾rumꝑat or̃o: & animam
iugiter adherentẽ deo grata ucissi tudo

Expanded text:
Ita Scripturas sanctas lege, ut semper Ita Scripturas sanctas lege, ut semper memineris Dei illa verba esse, qui Legem suam non solum sciri, sed etiam impleri jubet. Nihil enim prodest facienda didicisse et non facere. Optime uteris lectione divina, si tibi eam adhibeas speculi vice, ut ibi velut ad imaginem suam anima respiciat, et vel foeda quaeque corrigat, vel pulchra plus ornet. Lectionem frequenter interrumpat oratio, et animam jugiter adhaerentem Deo grata vicissitudo
Abbreviated transcription (Latin):
hibende sunt certissimum modum po¬
nas. Non sint ninuie nect cotidiane:
ne non tam officium quam inquietu
tibi in lege domini die ac nocte meditan¬
dum sit: debet tamen esse aliquis deter¬
minatus & constitutꝰ horarum nume¬
rus. quo plenius deo uaces. & qui te
ad summã animi intentionem uelut
quadã lege contineat. Obtimum ergo
est huic oꝑi matutinum deputari tem¬
pus. idest meliorem diei partem: ⁊ useiz
ad horam terciam animam cotidie in
celesti agone certantem. hoc uelut sp̃ual
quodam palestre exercere gymnasio. His
tu ꝑ singulos dies horis in secretiori do¬
mus parte clauso cubiculo tuo. adhibe
tibi etiam in urbe solitudinem. & remo¬
ta paulisꝑ ab hominib ꝓpius deo iun¬
gere: aspectuiq tuoꝵ reddita. lectionis
cructum & orationis ostende. Nicħ enĩ
in hoc secreto magis agere debes. quã
animam diuinis eloquiis pascere. &
quantum ei ꝑ totam efficere possit diẽ
hoc eam uelud cibo pingui resatiare.

Expanded text:
hibendae sunt, certissimum modum pohibendae sunt, certissimum modum ponas: non sint nimiae, neque quotidianae, ne non tam officium quam inquietudtibi in lege Domini die ac nocte meditandum sit ; debet tamen aliquis esse determinatus et constitutus horarum numerus, quo plenius Deo vaces, et qui te ad summam animi intentionem velut quadam lege contineat. Optimum est ergo huic operi matutinum deputari tempus, id est meliorem diei partem, et usque ad horam tertiam animam quotidie in coelesti agone certantem, hoc velut spiritualis quodam palaestrae exerceri gymnasio. His tu per singulos dies horis in secretiori domus parte ora, clauso cubiculo tuo. Adhibe tibi etiam in Urbe solitudinem, et remota paulisper ab omnibus, propius Deo jungere; aspectuique tuorum reddita, lectionis fructum et orationis ostende. Nihil enim in hoc secreto magis agere debes, quam animam divinis eloquiis pascere, et quantum ei per totam sufficere possit diem, hoc eam veluti cibo pinguiore satiare.
Abbreviated transcription (Latin):
quod minus est gloriari. Omnis illa
preclari generis dignitas. & illustre
auiti sanguinis decus. ad animam tnͣs¬
ferantur. Ille clarus. ille sublimis: ille
sit nobilis. ille tunc integram nobilita
uiciis. ab eisq non suꝑari. Aquo enĩ
quis suꝑatur. huius & seruus est.
Quid enim hac animi seruitute in¬
dignius. quidue turpius. quam cũ
in eo aut dñatur odium aut regnat
inuidia: quam cum eum aut aua¬
ricia possidet. aut captum ira tenet.
uł certe cetera sibi uicia undicant:
Non est quod sibi aliquis de nobili¬
tate generis blandiatur: si ex meliore
parte fit famulus. Multo est indigniꝰ
mente seruire. quam corpore.
uꝑfluum arbitror te monere qmͣ
parra in ꝓcedendo debeas eẽ. quã rara:
cum te hoc etiam scłaris ab infantia
honestas docuerit. & facile intesligas
id tibi multo magis in hac uita esse
seruandum. quã maxime secretum de¬
cet: illud ammoneo ut ipsis qͦ salu¬
tationib que tibi in cubiculo tuo ex¬

Expanded text:
quod minus est gloriari. Omnis ista quod minus est gloriari. Omnis ista praeclari generis dignitas, et illustre Anicii sanguinis decus, ad animam transferantur. Ille clarus, ille sublimis, ille sit nobilis; ille tunc integram nobilitatvitiis, ab eisque non superari: a quo enim quis superatur, hujus et servus est . Quid enim hac servitute animi indignius, quidve turpius, quam cum in eo aut dominatur odium aut regnat invidia? quam cum eum aut avaritia possidet, aut captum ira tenet, vel certe caetera sibi vitia vindicant? Non est quod sibi aliquis de nobilitate generis blandiatur, si ex meliore parte fit famulus: multo est indignius mente servire, quam corpore. Superfluum arbitror te monere, quam parca in procedendo debeas esse, quam rara; cum te hoc etiam saecularis ab infantia honestas docuerit, et facile intelligas, id tibi multo magis in hac vita esse servandum, quam maxime secretum decet. Illud admoneo, ut ipsis quoque salutationibus, quae tibi in cubiculo tuo ex
Abbreviated transcription (Latin):
refectione sit gratior. Dominus loquitꝰ
ficium. In euͣngio xp̃i uerba legimus:
beati miscd̃es. quoniam ipsi miscd̃iamz
consequentur. S hanc queso curam. ui¬
ce tua auia materq suscipiant: ille ꝓ¬
te has partes agant. ille thesaurũ tuũ
in celum leuent: illaꝵ sit esurientes alere
cibo. uestire nudos. uisitare in firmos. ꝑ¬
diu fecistis uni ex his fratribus meis
minimis. michi feristis
Dibi uero maxime dum in ꝓposito
maturescat animus ab omnib occupa¬
tionibus recedendum est: & omne stu¬
dium omnisq cura in ordinandis mo¬
ribus exhibenda. Quib ita uacare debes.
& totam occupare mentem: ut nec diui¬
tem te sentias ẽẽ nec dnãm. Nobilitatis
ad hoc tantum memineris. ut cum cla¬
ritate generis mnorum sanctitate conten¬
das: & cum nobilitate głeris que filios¬
dei & coheredes xp̃i facit. Ad quam si
semꝑ aspicias dum credis gaudium te
habere quod maius est: desinir de eo

Expanded text:
refectione sit gratior. Dominus loquiturrefectione sit gratior. Dominus loquiturficium : in Evangelio Christi verba legimus, Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur . Sed, quaeso, hanc curam vice tua avia materque suscipiant; illae has partes pro te agant, illae thesaurum tuum in coelum levent. Illarum sit esurientes alere cibo, vestire nudos, visitare infirmos, pumque fecistis uni ex his fratribus meis minimis, mihi fecistis . Tibi vero maxime dum in proposito maturescat animus, ab omnibus occupationibus recedendum est, et omne studium, omnisque cura in ordinandis moribus exhibenda. Quibus ita vacare debes, et totam occupare mentem, ut non divitem te sentias esse, nec dominam. Nobilitatis ad hoc tantum memineris, ut cum claritate generis morum sanctitate contendas; et cum nobilitate corporis animiDei et cohaeredes Christi facit. Ad quam si semper inspicias, dum credis gaudium te habere quod majus est, desinis de eo
Abbreviated transcription (Latin):
luptati. sastitatis amore fugiendũ est.
Nec tam̃ ita magno huiꝰ rei labore gra¬
uari te uolumꝰ. ut sub ipso statĩ onere
subcũbas. ꝑ quod multi dũ nimio fer¬
uore mentis rationẽ suaꝵ uirium non
habent. subito cẽciderunt: & pene debili¬
tatem quã sanctitatem de suo ꝓposito con¬
secuti sunt. Optimus in om̃i re modus &
laudabilis ubiq mensura. Eorpus non
frangendum. s regendum est. Sint ergo
moderata & sancta & simplicia in omui
mentis humilitate ieuima: que ita atte¬
nuent corpus. ne animam eleuent. ne res
humilitatis gignat suꝑbiam. & uicia
de uirtute na scantur. Ego inquit cum
michi molesti eeñt induebar cilicio: et
humiliabam in eiunio animam meam
Testis abiectio. cibi uilitas. ieuii las¬
situdo. extinguere debent nõ nutrire suꝑ¬
biam. Quis rem medicine uulnꝰ faciat.
& inde saua ledat queqz unde iam lesa
curanda sunt: Aut que suꝑerit spes
cominendent: & abstiuentia tua pauꝑũ

Expanded text:
luptati, castitatis amore fugiendum est. luptati, castitatis amore fugiendum est. Nec tamen ita magno hujus rei labore gravari te volumus, ut sub ipso statim onere succumbas: per quod multi, dum nimio fervore mentis rationem suarum virium non haberent, subito conciderunt, et pene ante debilitatem, quam sanctitatem, de proposito suo consecuti sunt. Optimus est in omni re modus, et laudabilis ubique mensura. Corpus non frangendum, sed regendum est. Sint ergo moderata sancta, et simplicia in omni mentis humilitate jejunia, quae ita attenuent corpus, ne animum elevent; ne res humilitatis gignat superbiam, et vitia de virtute nascantur. Ego, inquit, cum mihi molesti essent, induebar cilicio, et humiliabam in jejunio animam meam . Vestis abjectio, cibi vilitas, jejunii lassitudo, exstinguere debent, non nutrire superbiam. Quis rem medicinae vulnus faciat, et inde sana laedat quaeque, unde jam laesa curanda sunt? aut quae supererit spes commendent, et abstinentia tua pauperum
Abbreviated transcription (Latin):
ducimꝰ. si uł fictis laudib p̃dicam᷑. nec
cogitamꝰ quod ipsi sumꝰ. s quid alteris
esse uideamur. Tnde eo ꝑducta res est:
ut neglecta ueritate meriti. de sola opini
mens est que ꝑfecte hoc uicium uincit.¬
&̾ nec adulatur aliquando nec adulanti
credit. que neq decipit alt̾um nec ipsa
decipitur: tantũq malũ nec facit aliqͣ¬
do nec patit᷑. Nich unqmͣ in te fictũ sit
nich̾ omĩno fucatũ. Conscientiam tuam
que certe dõ semꝑ ꝑatet ĩ multitudiue
uersari puta. Nunqmͣ aliud corde tene¬
dicere. pudeat etiam cogitare. Illud uͦ
uotum iam omĩb atq diuulgatũ est:
quã utilis quãq huic ꝓposito necessa¬
ria est ieiumoꝵ & abstinentie uirtus:
maxime in his annis in quib maior
corporis estus in est. Nõ manducare itaq
carnẽ neq bibere uinũ apłica uoce lau¬
datum ẽ. Quicqͥd illud quod in flãmare
corpꝰ potest. quod fom̃tum suggerit uo¬

Expanded text:
ducimus, si vel fictis laudibus praedicamur. Nec ducimus, si vel fictis laudibus praedicamur. Nec cogitamus quid ipsi simus, sed quid alteris esse videamur. Unde eo perducta res est, ut neglecta veritate meriti, de sola opiniomens est, quae perfecte hoc vitium vincit, nec adulatur aliqcredit. Quae nec decipit alterum, nec ipsa decipitur, tantumque hoc malum nec facit aliquando, nec patitur. Nihil umquam in te fictum sit, nihil omnino fucatum. Conscientiam tuam, quae certe Deo semper patet, in multitudine versari puta. Numquam aliud corde tenedicere, pudeat etiam conotum jam omnibus atque divulgatum est, quam utilis quamque huic proposito necessaria est jejuniorum et abstinentiae virtus, maxime in his annis, in quibus corpori major aestus inest. Non manducare itaque carnem, neque bibere vinum, apostolica voce laudatum est. Quidquid illud est quod inflammare corpus potest, quod fomentum suggerit vo
Abbreviated transcription (Latin):
chil in te suꝑbum. nichil arrogans. ni¬
chil deniq fastidiosum. Apud dm̃ nõ
quod est seminarium odiz. Tantus
mentem tuã repleat timor der: ut iu¬
dignari ommo non audeas. & iranz
metu uincas. Beatus apłs mundans
animã nrãm. eamq in habitaculũ dĩ
preparaus. clamat & dicit. Omnis
amaritudo & ira & indignatio &
clamor & blasphemia auferat᷑ a uob̾.
um molles. & ipsi sunt iacula. Porrumpũt
fictis laudib leues animas: &̾ male cre¬
dulis mentib blandũ uuluꝰ infigunt.
Ureuit hoc in nr̃a etate uicium: & in
ultimo fine stetit. nec iam augeri potest.
In hanc omnes scolam studiumq nos
dedimus. ut officium putemꝰ illude̾: quod¬
q ipsi ab aliis libenter accipimꝰ. id alt̾is
quasi quoddã munꝰ offerimus. & spe reci¬
piende laudis eos a quibz laudari uolumꝰ
aute laudamꝰ. Sepe ad ulantium resistimꝰ
uerbis ad faciem & in secreto mentis fa¬
uenius: maximũq fructũ cepisse nos

Expanded text:
hil in te superbum, nihil arrogans, nihil in te superbum, nihil arrogans, nihil denique fastidiosum. Apud Deum nonquod est seminarium odii. Tantus mentem tuam repleat timor Dei, ut indignari omnino non audeas, et iram metu vincas. Beatus Apostolus mundans animam nostram, eamque in habitaculum Dei praeparans, clamat et dicit: Omnis amaritudo, et ira, et indignatio, et clamor, et blasphemia auferatur a vobisum molles, et ipsi sunt jacula. Corrumpunt fictis laudibus leves animas, et male credulis mentibus blandum vulnus infligunt. Crevit hoc in nostra aetate vitium, et in ultimo fine stetit, nec jam augeri potest. In hanc omnes nos scholam studiumque dedimus, ut officium putemus illudere; quodque ipsi ab aliis libenter accipimus, id aliis quasi quoddam munus offerimus, et spe recipiendae laudis, eos a quibus laudari volumus, ante laudamus. Saepe adulantium resistimus verbis ad faciem, et in secreto mentis favemus, maximumque fructum cepisse nos
Abbreviated transcription (Latin):
clinato in t̾ram capite oculisq deiectis.
humilitatem ac mansuetudinem pollice¬
ri. lenta uoce tenuiq sermones iufran¬
gere. suspirare crebrius. & ad omne u̾¬
bum pectatorem ac miscrum se clamare:
& si uł leui sermone offensus sit. con¬
tinuo attollere suꝑcilium. leuare cerui¬
cem. & delicatum illũ oris sonum in¬
sano repente clamore mutare. Aliam
nos humilitatẽ xp̃c docuit: qui nos
ad exemplũ suum hortat᷑ & dicit.
Discite a me quia mitis sum & humi¬
lis corde. Qui cum maledicetur non
maledicebat. cum pateretur nõ cõmi¬
nabatur. Quã nobis humilitatẽ beat᷑
petrus insinuat. Misericordes inquit
& humiles. nõ reddentes malũ ꝓ ma¬
lo. nec maledictum pro maledicto. Au¬
ferantur omĩa fignienta uerboꝵ tessẽt
simulati gestus. ⁊ ante ocrasionem ser¬
mo placidus. Tirum humilẽ. patien¬
tia ostendit inuirie. Nullus gͦ unqmͣ
in mente tua ulli sit uicio locus: ni¬

Expanded text:
clinato in terram capite oculisque dejecti clinato in terram capite oculisque dejecti humilitatem ac mansuetudinem polliceri, lenta voce tenuique sermones infringere, suspirare crebrius, et ad omne verbum peccatorem ac miserum se clamare; et si vel levi sermone offensus sit, continuo attollere supercilium, levare cervicem, et delicatum illum oris sonum insano repente clamore mutare. Aliam nos humilitatem Christus docuit, qui nos ad exemplum suum hortatur, dicens, Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde . Qui cum malediceretur, non maledicebat; cum pateretur, non comminabatur . Quam nobis humilitatem beatus Petrus insinuat: Misericordes, inquit, et humiles, non reddentes malum pro malo, nec maledictum pro maledicto . Auferantur omnia figmenta verborum, cessent simulati gestus, et ante occasionem sermo placidus. Verum humilem patientia ostendit injuriae. Nullus ergo unquam in mente tua ullius sit vitii locus; ni
Abbreviated transcription (Latin):
lus s etiam ociosus sermo uitandus
est. S ũma tibi scientia. summa noticia
sit. uicia uirtutesq distinguere: q̃ quã¬
quam semꝑ contraria sibi sint. aliqua
tam̃ ex eis tanta ungunt᷑ similitudine.
ut discerni omĩno uix possint. Quã mł¬
ti enĩ suꝑbiam libertatis loco ducunt.
adulationem ꝓ humilitate suscipiunt.
maliciam prudentie amplectunt᷑ uice.
& stulticie simplicitatis nom̃ imponũt.
ato fallaci ac pessima decepti similitu¬
dine uiciis ꝓ uirtutib głiantur. Elt
quãquam hec omnia subtilissima in¬
telligentia debeas seꝑarare. cunctasq uir¬
tutes animi sius liueis insequendo. nus¬
quam ꝓrsus abscedere: precipue tamen
fictam humilitatẽ fugiens illã sectare
que uera est. qmͣ xp̃c cocuit humilitatẽ:
in qua non sit suꝑbia inclusa. Multi e¬
uim huiꝰ uirtutis umbrã. ueritatẽ eius
uestem habere contemptã. salutare sum¬
missius. manus & genua deosculari. ĩ¬

Expanded text:
lus, sed etiam otiosus sermo vitandus lus, sed etiam otiosus sermo vitandus est. CAPUT XX. Summa tibi scientia sit, notitia summa, vitia virtutesque distinguere: quae quanquam semper contraria sibi sint, aliqua tamen ex eis tanta junguntur similitudine, ut discerni omnino vix possint. Quam multi enim superbiam libertatis loco ducunt, adulationem pro humilitate suscipiunt, malitiam prudentiae amplectuntur vice, et stultitiae simplicitatis nomen imponunt, atque fallaci ac pessima decepti similitudine, vitiis pro virtutibus gloriantur? Et quanquam haec omma subtilissima intelligentia debeas separare, cunctasque virtutes cum suis lineis insequendo nusquam prorsus abscedere; praecipue tamen fictam humilitatem fugiens, illam sectare quae vera est, quam Christus docuit humilitatem, in qua non sit superbia inclusa. Multi enim hujus virtutis umbram, veritatem ejus vestem habere contemptam, salutare submissius, manus et genua deosculari, in
Abbreviated transcription (Latin):
Elt scriptura dicit. Mors & uita in ma¬
nibz lingue. Mentiri atoz maledicere
aut iurare lingna tua nesciat: quia &
os quod mentitur occidit animã: & qui
maledicunt. regnũ dei non possidebunt
qui dixit. Ego autẽ dico uobis. non
iurare omĩno. Et rursum. Sit autẽ ser¬
mo ur̃ est. ẽ. non. nõ: quod aũt ampliꝰ
est. a malo est. Apłs breuiter oris uicia
resecans ait. Omnis sermo malus de ore
uro non procedat. s siquis bonꝰ ad edifi¬
cationem fidei. ut det grãm audiontib.
Sit autẽ sermo uirginis prudens. mo¬
destus & rarus: nec tam eloquentia p̃¬
ciosus qmͣ pudore. Mirentur omnes
tuam te tacente uerecundiam: loquente
semꝑ alloquium ornet᷑ mixta cum gra¬
uitate suauitas. cum pudore sapientia:
sit certa ate librata suiq oportunitate
gratissima silentii uerbios ratio. Nec
unquam omĩno uirginis os loquatur
ut tacuisse melius sit. Cum ingenti
cautione debet loqui: cui nõ solum ma-¬

Expanded text:
et Scriptura dicit, Mors et vita est in maet Scriptura dicit, Mors et vita est in manibus linguae . Mentiri autem, maledicere et jurare lingua tua nesciat: quia et os quod mentitur, occidit animam ; et qui maledicunt, regnum Dei non possidebunt,qui dixit, Ego autem dico vobis non jurare omnino: et rursum, Sit autem sermo vester, Est est, non non: quod autem amplius est, a malo est . Apostolus breviter oris vitia resecans, ait, Omnis sermo malus ex ore vestro non procedat; sed si quis bonus ad aedificationem fidei, ut det gratiam audientibus . Sit autem sermo virginis prudens, modestus et rarus, nec tam eloquentia pretiosus quam pudore. Mirentur omnes tuam, te tacente, verecundiam; loquente,per eloquium tuum ornet mixta cum gravitate suavitas, cum pudore sapientia: sit certa atque librata suique opportunitate gratissima silentii verbique ratio. Nec unquam omnino virginis os loquatur, ut tacuisse melius sit. Cum ingenti cautione debet loqui, cui non solum ma
Abbreviated transcription (Latin):
& qui suo merito placere nõ possunt. plac̾e
uolunt in comparatione ꝑcioꝵ. Parũ dixi¬
mus: nõ solum ipsa nõ detrahas. s ne de¬
trahenti quidem aliquando credas. Pessi¬
mum hoc est uicium. quod alt̾um iulem
facit uideri. Nõ minꝰ aurib quã lingua
fugias detractionẽ. Scripture memor esto
que dicit. Non eris consentaneus cum de
rogantib aduersus ꝓximũ tuumr: & non
accipias suꝑ illo peccatũ. Et alibi. Sepi
aures tuas spinis: & noli audire linguã
nequam. Accusator est enĩ auditor qui
facit detractorem. Qui si auertat aures¬
suas. uultum contrahat. oculos ab ni¬
endo contineat. male loquentem etiam ta¬
cens arguit: ut discat nõ libenter dicere
quod didicit nõ libenter audiri. Sollicita
satis ori tuo custodiã pone. Non est enun¬
quicqm ĩ nobis. quo facilius peccare possi¬
enus quã lingua. Qnde sc̃s Iacob illũ
asserit ꝑfectum. qui nõ offendit in uecbo.

Expanded text:
 qui suo merito placere non possunt, placere  qui suo merito placere non possunt, placere volunt in comparatione pejorum. Parum diximus, non solum ipsa non detrahas, sed ne detrahenti quidem aliquando credas. Pessimum est hoc vitium, quod alterum vilem facit videri. Non minus auribus quam lingua fugias detractionem. Scripturae memor esto, quae dicit: Non eris conrogantibus adversus proximum tuum, et non accipies super illo peccatum. Et alibi, Sepi aures tuas spinis, et noli audire linguam nequam . Accusator est enim auditor, qui facit detractorem: qui si avertat aures, et vultum contrahat, ac oculos abnuendo contineat, male loquentem etiam tacens arguit; ut discat non libenter dicere, quod didicerit non libenter audiri. Sollicitam satis ori tuo custodiam pone. Non est quidquam enim in nobis, quo facilius peccare possimus, quam lingua. Unde sanctus Jacobus illum esse perfectum dicit, qui non offendit in verbo :
Abbreviated transcription (Latin):
sumus. & nondũ apparuit qͥd erimus.
Scimꝰ qm̃ cum apparuerit. sumles ei erimꝰ.
qm̃ uidebimꝰ eum s cuti est: ut qui habet
donati sumꝰ freqͥnter ingerere: & honorem
nr̃m peccandi pudorẽ facere. Unde etiam
ait. Diligite inimicos uros. benefacite his
qͥ oderunt uos. & orate ꝓ ꝑseq̃ntib &̾ calũ¬
niantib uos: ut sitis filii patris ur̃i qui
in celis est. Nõ est enĩ quod sic homines dõ
faciat amabiles. ut pietas mentis & boni-¬
tas. que tota in xp̃iano eẽ debet: ut etiam
in malis abundet. dĩq imitet᷑ beniuolentiã.
qui solem suũ oriri facit suꝑ bonos & ma¬
los. & pluit suꝑ iustos & iniustos. Hoc
itaq uł in primis assit. ut neminem uel ĩ
uerbo saltem noceas: ut omnib quib cũq
poteris ꝓdesse studeas. & ne uicem quidenz
restituas. Nunqmͣ detractio ex ore uͥginis
ꝓcedat. Uilium satis hominũ est & suã
laudem querentiũ alios uiles facere. qͥa
alterius uituꝑatione se laudari putant:¬

Expanded text:
sumus, et nondum apparuit quid erimus. Scimus quoniam cum apparuerunt, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est, ut qui habet donati sumus, frequenter ingerere, et honorem nostrum peccandi pudorem facere. Unde etiam ait: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos. Et: Orate pro persequentibus, et calumniantibus vos, ut sitis filii patris vestri, qui in coelis est . Non est enim quod sic homines Deo faciat amabiles, ut pietas mentis, et bonitas, quae tanta in Christiano esse debet, ut etiam in malis abundet. Deique imitetur benevolentiam, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Hoc itaque tibi, vel in primis absit, ut nemini vel in verbo etiam noceas, ut in omnibus quibuscumque poteris, prodesse studeas, et ne vicem quidem ostolo, restituas. Numquam detractio ex ore virginis procedat. Vilium satis hominum est, et suam laudem quaerentium, alios viles facere; quia alterius vituperatione se laudari putant; et
Abbreviated transcription (Latin):
stitatis bonum non cum iusticia s pro iusti¬
cia offerre uolunt. & in compensatione pec¬
catorum premium uirginitatis annume¬
rant. ates ꝓ premio impunitatem petunt:
uł certe impudentiore uecordia coronan¬
das ẽẽ se putant. & in regno celorum cet̾is
gressione aditum clausere celorum. Non

Expanded text:
stitatis bonum, non cum justitia, sed pro justistitatis bonum, non cum justitia, sed pro justitia offerre volunt, et in compensatione peccatorum praemium virginitatis annumerant, atque pro praemio impunitatem petunt; vel certe impudentiori vecordia coronandas esse se putant, et in regno coelorum caeteris andatorum aditum clausere coelorum. Non
Abbreviated transcription (Latin):
Qui potest capere capiat: de iusticia nõ di¬
citur qui potest facere faciat. s omnis arbor
que non facit fructum bonum excidetur or
in ignem mittetur. Considera queso quantũ
a consilio distat imꝑium. Ibi aliquos exce¬
pit: hic omnes generaliter comp̃hendit.
Ibi premium proponit: hic penam. Ibi in¬
uitat ut facias: hic nisi feceris comminat᷑ꝰ.
Hec gͥ optima ratione distinguens. ami¬
maduerte quod offeras. animaduerte quid
debeas: immo quia utrumq iam debes. &
uirginitatem quam ultro obtulisti deo. &
iusticiam quam ipse precepit: integrum
utrumq ꝑsolue. Ille seruus domino pla¬
cet. qui ita aliquid utriuscs operis exercet.
ut tamen etiam imꝑata ꝑficiat: qui nõ
facit aliud pro alio. s utrumq: nec mu¬
tat s addit obsequium. Nec carum te ex¬
empla decipiant. que sibi in sola sastitate
plaudentes ut post suas uoluptates eant.
dei uoluntatem abiciunt: que perpetue ca¬

Expanded text:
Qui potest capere, capiat: de justitia non diQui potest capere, capiat: de justitia non dicitur, Qui potest facere, faciat; sed, Omnis arbor quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur . Considera, quaeso, quantum a consilio distet imperium. Ibi aliquos excipit, hic generaliter omnes comprehendit; ibi praemium proponit, hic poenam; ibi invitat ut facias, hic nisi feceris comminatur. Haec igitur optima ratione distinguens, animadverte quid offeras, animadverte quid debeas: imo quia utrumque jam debes, et virginitatem quam ultro obtulisti Deo, et justitiam quam ipse praecepit, integrum utrumque persolve. Ille servus domino placet, qui ita aliquid ultro operis exercet, ut tamen etiam imperata perficiat; qui non facit aliud pro alio, sed utrumque; nec mutat, sed addit obsequium. Nec te earum exempla decipiant, quae sibi in sola castitate plaudentes, ut post suas voluptates eant, Dei voluntatem abjiciunt: quae perpetuae ca
Abbreviated transcription (Latin):
nare uideatur. non solis tamen uiris di¬
citur:. s equalis utriq sexui uirginitatis
palma ꝓ mittitur. Et apłs de uirginibus
preceptum quidem se dicit non habere do
silium. beatitudinem specialis aggressa
ꝓpositi. serua generale mandatum. Sixi.
idemq nunc repeto. In causa iusticie unũ
debemus omnes: uirgo. uidua. nupta sũ¬
mus. medius & imus gradus. equalit̾
iubentur implere precepta. Nec a lege sol¬
uitur. qui supra legem facere proponit:
quin immo nullus magis illicita uita¬
re debet quam qui respuit que licebant.
nec quisquam ita a se mandata pollice¬
tur implenda ut ille qui a more ꝑfectio¬
nis supra mandata conscendit. Et dum
amplius statuit facere quã preceptum
est: ostendit minus sibi preceptum eẽ
quam potuerit. Deinde qui se tante et̃
oredientie ꝓfitetur ut etiain consilium
diuimun lirenter audiat. quomͦ debet audi¬
re preceptum: Illa enim res ꝑfectionis
est. ista necessitatis. De uirginitate dicit.

Expanded text:
nare videatur, non solis tamen viris dinare videatur, non solis tamen viris dicitur, sed aequalis utrique sexui virginitatis palma promittitur. Et Apostolus de virginibus praeceptum quidem se dicit non habere Domsilium, beatitudinem specialis aggressa propositi, serva generale mandatum. Dixi, idemque nunc repeto. In causa justitiae omnes unum debemus: virgo, vidua, nupta, summus, medius, et imus gradus, aequaliter jubentur implere praecepta. Nec a lege solvitur, qui supra legem facere proponit. Quinimmo nullus magis illicita vitare debet, quam qui respuit quae licebant. Nec quisquam ita a se mandata pollicetur implenda, ut ille qui amore perfectionis supra mandata conscendit, et dum amplius statuit facere quam praeceptum est, osquam potuerit. Deinde qui tantae se esse obedientiae profitetur, ut etiam consilium divinum libenter audiat, quomodo non debet audire praeceptum? Illa enim res perfectionis est, ista necessitatis. De virginitate dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Conceduntur quidem nuptie. carnum
usus & uini: s horum omnium absti¬
uentia consilio ꝓfectiore suadetur. Ad u¬
ginitatis honorem ꝑtinet licentia nuptiaꝵ
& escarum indulgentia: uirtutem absti¬
uentia clariorem facit. Contempsisti uir¬
go coniugium licitum tibi. priusquã con¬
temneretur maioris premiiz amore flagr̃as:
uouisti deo non imꝑatam s laudatam iui¬
ginitatem. & consilio apłi legem tuam fe¬
cisti latiorem. Certaminis ingressa cam¬
pum. non tam laborem cursus quam
brauium uictorie cogitasti. Legeras cre¬
do islud eungłicum de perpetua castitate p̃¬
conium. & ipsius te domini sermo ad amo¬
rem seruande uirginitatis accenderat. qui
petri suꝑ hoc sententiam ipsa rei magni¬
tudine ac difficultate laudauit. & uolũ¬
tariis spadonib regna celorum ꝓmittens
ait. Qui potest capere capiat. Rem itaciz
tam magnam non imꝑo. non impono. s
offero: neq quemquam ad hoc cogo set
prouoco. Quamqmͣ de uiris tantum so¬

Expanded text:
Conceduntur quidem nuptiae, carnium Conceduntur quidem nuptiae, carnium usus et vini; sed horum omnium abstinentia consilio perfectiore suadetur. Ad virginitatis honorem pertinet licentia nuptiarum, et escarum indulgentia virtutem abstinentiae clariorem facit. Contempsisti, virgo, conjugium, licitum tibi priusquam contemneretur. Majoris praemii amore flagrans vovisti Deo non imperatam, sed laudatam virginitatem; et consilio Apostoli legem tuam fecisti latiorem. Certaminis ingressa campum, non tam laborem cursus quam bravium victoriae cogitasti. Legeras, credo, illud evangelicum de perpetua castitate praeconium, et ipsius te Domini sermo ad amorem servandae virginitatis accenderat, qui Petri super hoc sententiam ipsa rei magnitudine ac difficultate laudavit: et voluntariis spadonibus regnum coelorum promittens, ait: Qui potest capere, capiat . Rem itaque tam magnam non impero, non impono, sed offero. Neque quemquam ad hoc cogo, sed provoco. Quamquam de viris tantum so
Abbreviated transcription (Latin):
dia. ꝑfecta suadentur. In duobus illis
que priori loco sunt. peccatum omne
concluditur. In utroq enim dei conti¬
netur impium: & non solum preciꝑe.
s & prohiteri ipsum uibentis est. Ge¬
neraliter namq omnib mandatur
iusticia. quam saluator in euangio bre¬
uiter quidem s plenissime comp̃hen¬
dens ait. Quecumq uultis ut faciant
uobis homines bona. hec & uog facite
illis: hoc est ut nichil mali inferamus
aliis. & prestemus omne quod bonun
est: quia uolumus hoc abaliis ĩ uos
utrumq seruari. Hec sententia equo
iure precepti uniuersos tenet. nec ulli
omnino transgredi licet quod omnib
imꝑatum est: aꝑtusq contemptꝰ dei
est. uel facere prohibrta uel iussa non
facere. Duo uero reliqua que sequnt᷑
quorum unum conceditur. suadetur a¬
liud. in nr̃a potestate dimissa sunt: ut
aut cum minori gloria concessis uta¬
mur. aut ob maius premium etiam
ea que nobis ꝑmissa sunt respuam᷑.

Expanded text:
dia, perfecta suadentur. In duobus illis, dia, perfecta suadentur. In duobus illis, quae priori loco sunt, peccatum omne concluditur: in utroque enim Dei continetur imperium; et non solum praecipere, sed et prohibere ipsum, jubentis est. Generaliter namque omnibus mandatur justitia, quam Salvator in Evangelio breviter quidem, sed plenissime comprehendens, ait, Quaecumque vultis ut faciant vobis homines, haec et vos facite illis ; hoc est, ut nihil mali inferamus aliis, et praestemus omne quod bonum est, quia volumus hoc ab aliis in nos utrumque servari. Haec sententia aequo jure praecepti universos tenet, nec ulli omnino transgredi licet, quod omnibus imperatum est; apertusque contemptus Dei est, vel facere prohibita, vel jussa non facere. Duo vero reliqua quae sequuntur, quorum unum conceditur, et suadetur aliud, in nostra potestate dimissa sunt; ut aut cum minori gloria concessis utamur, aut ob majus praemium etiam ea, quae nobis permissa sunt, respuamus.
Abbreviated transcription (Latin):
quid ei placeat quid ue displiceat diligent᷑
reddat obsequium. totumq uite sue cur¬
sum ex eius possit ordinare sententia. Im¬
possibile est enim ei quemqmͣ placere:
ciu quid placeat ignorat. Fieriq potest
ut etiam obsequendi uoto offendat: qui
quom obsequi debeat aute non didicit.
Et ut maius est uoluntatem dei facere
quam nosse: ita prius est nosse quanz
facere. Illud enim merito precedit. hoc
ordine. Unde ꝓpħa dicit. Et tu irł nou
ignorare. Et beatus apłs. Qui autem ig¬
norat. ignorabitur. Itemq alibi. Prop¬
terea nolite fieri imprudentes. s intesli¬
gentes que sit uoluntas dei. Initium obe¬
dientie est. quid precipiatur uesle cog¬
noscere: & pars est obsequiz didicisse
quid facias. Scito itaq inscripturis
diuinis ꝑ quas solas potes plane dei
intelligere uoluntatem. prohiberi que¬
dam precipi quedam: concedi aliqua.
nonnulla suaderi. Prohibentur mala.
precipiuntur bona: conceduntur me¬

Expanded text:
quid ei placeat, quidve displiceat, diligenter quid ei placeat, quidve displiceat, diligenter reddat obsequium , totumque vitae suae cursum ex ejus possit ordinare sententia. Impossibile est enim ei quemquam placere, cui quid placeat ignorat; fierique potest ut etiam obsequendi voto offendat, qui quomodo obsequi debeat ante non didicit: et, ut majus est voluntatem Domini facere quam nosse, ita prius est nosse quam facere. Illud enim merito praecedit, hoc ordine. Unde propheta dicit, Et tu, Israel, noli ignorare. Et beatus Paulus, Qui autem ignorat, ignorabitur . Idemque alibi, Propterea nolite fieri imprudentes, sed intelligentes quae sit voluntas Domini . Initium obedientiae est, quid praecipiatur velle cognoscere; et pars est obsequii didicisse quid facias. Scito itaque in Scripturis divinis, per quas solas potes plenam Dei intelligere voluntatem, prohiberi quaedam, praecipi quaedam, concedi aliqua, nonnulla suaderi. Prohibentur mala, praecipiuntur bona, conceduntur me
Abbreviated transcription (Latin):
Hec de nature boro cursim quasi in a¬
lio opere dicta sint. Quod ideo faciendum
a nobis fuit. ut tibi planiorem uiam ad
ꝑfectam iusticiam sterneremus: quam co
facilius currere possis. quo in ea nichil as¬
pum. nicħ in accessibile esse cognoueris:
Nam si etiam aute legem ut diximus. M
multo ante domini nostri saluatoris ad¬
uentum iuste quidam uixisse & sancte re
aduentus eius uos id posse credendum ẽ
hominem renati sumus: qui sanguine
eius expiati ate niundati illiusq exem¬
plo ad ꝑfectam iusticiam incitati. meliorsᷤ
illis esse debemus qui ante legẽ fuerunt.
me.iores etiam quam fuerut sub lege.
dicente apło. peccatum in uobis iam non
dominabitur. non enim estis sub lege set
to diximus. nunc instituamus ꝑfectam
uirginem: que ex utroq semꝑ accensa. &
nature simul & gratie bonum. morũ sc̃i¬
tate testetuꝵ.
Irima gͥ uirginis cura primunq stu¬
dium sit. scire uoluntatem domini sui. &

Expanded text:
Haec de naturae bono cursim, quasi in aHaec de naturae bono cursim, quasi in alio opere dicta sint: quod ideo a nobis faciendum fuit, ut tibi planiorem viam ad perfectam justitiam sterneremus, quam eo facilius currere possis, quo in ea nihil asperum, nihil inaccessibile esse cognoveris. Nam si etiam ante legem, ut diximus, et multo ante Domini nostri Salvatoris adventum juste quidam vixisse et sancte refadventus ejus, nos id posse credendum esthominem renati sumus: qui sanguine ejus expiati atque mundati, illiusque exemplo ad perfectam justitiam incitati, meliores illis esse debemus, qui ante legem fuerunt: meliores etiam quam fuerunt sub lege, dicente Apostolo: Peccatum in vobis jam non dominabitur. Non enim estis sub lege, sedto, diximus: nunc instituamus perfectam virginem, quae ex utroque semper accensa, et naturae simul et gratiae bonum morum sanctitate testetur. Prima igitur virginis cura, primumqdium sit, scire voluntatem Domini sui, et
Abbreviated transcription (Latin):
duxit. sine lege dimissa natura est: ad ꝙͣ
dominus nimis iam uiciis obrutani et
quadam ignorantie rubigine infectam.
limam legis ad mouit: ut huius freq̃nti
ammonitione expoliretur. & ad suum pos¬
set redire fulgorem. Neq uero alia nob̃̾
sausa qͦ difficultatem benefaciendi facit:
quam longa consuetudo uiciorum. que
nos infecit a paruo. paulatinq ꝑ mul¬
tos corrupit annos: ita postea obligatoᷤ
sibi & ad dictos tenet. ut uim quodammodo
uideatur habere uature. Omne illud tempꝰ
quo negligenter edocti id est aduicia erudi¬
ti sumus. quo mali eẽ etiam studuimus.
cum ad incitamentum nequicie in nocen¬
tia pro stulticia duceretur. nunc nobis re¬
siscit: contraqz nos uenit. & nouã uolun¬
tatem impugnat. usus uetus: & miram
cur nobis ꝑ ocium ates desidiam nescienti¬
bus etiam quasi ab alio sanctitas confera
tur. qui nullam consuetudinem boni fa¬
cimus cum malum taidiu diceremus.

Expanded text:
duxit, sine lege dimissa est natura. Ad quam duxit, sine lege dimissa est natura. Ad quam Dominus nimiis jam vitiis obrutam, et quadam ignorantilimam Legis admovit, ut hujus frequenti admonitione expoliretur, et ad suum posset redire fulgorem. Neque vero alia nobis causa difficultatem quoque bene faciendi facit, quam longa consuetudo vitiorum, quae nos infecit a parvo, paulatimque per multos corrupit annos, et ita postea obligatos sibi et addictos tenet, ut vim quodammodo videatur habere naturae. Omne illud tempus, quo negligenter edocti, id est, ad vitia eruditi sumus, quo mali etiam esse studuimus, cum ad incitamenta nequitiae innocentia pro stultitia duceretur, nunc nobis resistit, contraque nos venit, et novam voluntatem impugnat usus vetus. Et miramur cur nobis per otium atque desidiam nescientibus etiam quasi ab alio sanctitas confetur: qui nullam consuetudinem boni facimus, cum malum tamdiu didicerimus?
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferenda. Adam de paradiso eicitur. enoch
e mundo rapitur: in utroq dominus lib̾¬
tatem arbitrii ostendit. Ut enim placere
potuit ille qui dereliquit: ita potuit pec¬
care iste qui placuit. Non enim a iusto
deo aut ille puniri meruisset aut hic e¬
ligi: nisi uterq utrunq potuisset. Hoc
de cain & abel frĩb. hoc etiam de esau &
iacob geminis intelligendum est: ac scien¬
dum solam uoluntatis causam ẽẽ cum
sodomorum crimina. loth sanctitas iudi¬
cauit. Nec illud est paruum argum̃tum
ad comprobandum nature bonum. quod
primi illi homines ꝑ tot annorum spacia
absq ulla ammonitione legis fueriuit.
non utiq quod deo aliquando creat᷑e sue
cura non fuerit: s quia se talem sciebat
fecisse hominum naturam. ut eis ꝓ lege
ad exercendum iusticiam sufficeret. Denie
quamdiu recentioris adhuc nature usus
uguit. nec humane rationi uelut quan¬
dam caliginem longus usus peccandi ob¬

Expanded text:
proferenda. Adam de paradiso ejicitur, Enoch proferenda. Adam de paradiso ejicitur, Enoch de mundo rapitur. In utroque Dominus libertatem arbitrii ostendit. Ut enim placere potuit ille qui deliquit: ita potuit peccare iste qui placuit. Non enim a justo Deo aut ille puniri meruisset, aut hic eligi: nisi uterque utrumque potuisset. Hoc de Cain et Abel fratribus, hoc etiam de Jacob et Esau geminis intelligendum est. Ac sciendum solam voluntatis causam esse, cum Sodomorum crimina Lot sanctitas judicavit. Nec illud est parvum argumentum ad comprobandum naturae bonum, quod illi primi homines per tot annorum spatia, absque ulla admonitione legis fuerunt: non utique quod Deo aliquando creaturae suae cura non fuerit: sed quia se talem sciebat hominum fecisse naturam, ut eis pro lege ad exercendam justitiam sufficeret. Denique quamdiu recentioris adhuc naturae usus viguit: nec humanae rationi velut quamdam caliginem, longus usus peccandi ob
Abbreviated transcription (Latin):
quotiens uolui congregare filios tuos cp̃¬
admodum gallina congregat pullos suo
sub alas. & noluisti. ¶bi uelle uidimus
& nolle. eligere & refutare: ibi non uis
nature. s libertas intelligitur uoluntatis
Plena sunt utriusq testamenti uolu¬
miua. huiuscemodi testimoniis. quib
tam bouum omne quam malum uo¬
luntarium semꝑer ascribitur. que nos
modo breuitatis causa omittimus maxi¬
me cum sciamus te sacre lectiomi deditã
ita defendinius nature bonum. ut eam
dicanus malum non posse facere. quã
utiq boni ac mali capacem ctiam ꝓfitem.
s ab hac eam tantumm iniuria uindica¬
mus. ne eius uicio ad malum uideamur
impelli. qui nec bonum sine uoluntate faci¬
amus nec malum: & quibus liberum est
unum semꝑ agere. cum semꝑer utrumq
possimus. Ande enim alii iudicaturi sũt
alii iudicanͣdi. nisi quod in eadem natura
dispar est uoluntas. & quia cum omnes
idem possimus diuersa faciamus: Idq uͭ
clarius lucere possit: aliqua exempla sunt

Expanded text:
gare filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alis suis, et noluisti ! Ubi velle videmus et nolle, eligere et refutare, ibi non vis naturae, sed libertas intelligitur voluntatis. Plena sunt utriusque Testamenti volumina hujuscemodi testimoniis: quibus tam bonum omne quam malum, voluntarium semper esse scribitur, quae nos modo brevitatis causa omittimus: maxime cum sciamus te sacrae lectioni deditam, ita defendimus naturae bonum, ut eam dicamus malum non posse facere, quam utique boni ac mali capacem etiam profitemur, sed ab hac eam tantummodo injuria vindicamus, ne ejus vitio ad malum videamur impelli, qui nec bonum sine voluntate faciamus, nec malum: et quibus liberum est unum semper ex duobus agere, cum semper utrumque possimus. Unde enim alii judicaturi sunt, alii judicandi: nisi quod in eadem natura dispar voluntas est: et quia cum omnes idem possimus, diversa faciamus? Itaque ut hoc ipsum clarius lucere possit, aliqua exempla sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cabitis. Si autem nolueritis neq audi¬
eritis me: gladius uos consumet. Et
rursum. Omnes uos occisione decidetis.
quia uocaui uos & non exaudistis. lo¬
cutus sum & neglexistis: & fecistis ma¬
lum ante conspectum meum. & que no¬
lebam elegistis. Ipse quoq in euangło

Expanded text:
cabitis; si autem nolueritis neque audicabitis; si autem nolueritis neque audieritis me, gladius vos consumet . Et rursum, Omnes vos occisione decidetis, quia vocavi vos, et non exaudistis; locutus sum, et neglexistis, et fecistis malum ante conspectum Domini, et quae nolebam elegistis . Ipse quoque
Abbreviated transcription (Latin):
dit: docuitq quautus sit ille thesaurꝰ
anime. quem nos sine usu possidemus.
& quem ꝓferre nolumus nec habere
nos credimus
etiam sanctorum exemplis bonum eius
ostendimus ac ꝓbauimus. Est ne e con¬
trario ad ipsius culpam ꝑtinere putetur
quod aliqui iniqui fuerunt: scripturaꝵ
utar testimoniis. que reccantes ubiei cri¬
mine uoluntatis grauant. non excusent
neçessitatem nature. In genesy legimus.
Symeon & leui tratres consummauer̃t
iniquitatem suam ex uoluntate sua. Ad
ierłm dominus loquitur. Propter quod
dimiserunt ipsi uiam meam. quam dedi
ante faciem eorum. & non exaudierunt
uocem meam:. s abierunt post uoluntatẽ
cordis sui mali. Ae rursus idem ꝓpha.
Et peccastis deo. & non exaudistis uo¬
cem eius: & in mandatis illius & in le¬
gitimis & in testimoniis eius ambula-¬
re noluistis. Per ysaiam qͦ ꝓpħ̃am do¬
minus locutus est. Si uolueritis & au¬
dieritis me: que sunt bona terre mandu¬

Expanded text:
dit; docuitque quantus sit ille thesaurus dit; docuitque quantus sit ille thesaurus animae, quem nos sine usu possidemus, et quod proferre nolumus, nec habere nos credimus!etiam sanctorum exemplis bonum ejus ostendimus, ac probavimus. Et ne e contrario ad ipsius culpam pertinere putetur, quod aliqui iniqui fuerint; Scripturarum utar testimoniis, quae peccantes ubique crimine voluntatis gravant, non excusant necessitate naturae. In Genesi legimus, Simeon et Levi fratres consummaverunt iniquitatem suam ex voluntate sua . Ad Jerusalem Dominus locutus est, Propter quod ipsi dimiserunt viam meam, quam dedi ante faciem eorum, et non exaudierunt vocem meam, sed abierunt post voluntatem cordis sui mali . Ac rursus idem propheta, Et peccastis Deo, et non exaudistis vocem ejus, et in mandatis illius et in legitimis et in testimoniis ejus ambulare noluistis. Per Isaiam quoque prophetam Dominus locutus est, Si volueritis et audieritis me, quae sunt bona terrae mandu