comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad odores. gustatũ ad sapores. motus uł ad
uoluptatẽ uł a molestus. Intellegimus hȩc
& uidemꝰ ante oculos nr̃os. non habent ra.¬
tionẽ intellegendi. sed habent spm̃ corporis
animati. & uitã manifestã. Arbores autẽ
nec ipsã habent : & tam̃ om̃a laudant dm̃.
Quart laudant dm̃.: Quia cũ ista in demus
& consideramus crratorẽ qui ea fecit: de illis
nascit᷑ in nobis laus di. Et cũ ipsoꝵ considera.¬
tione laudat᷑ dĩ: om̃a laudant dm̃. Cepit
ergo iste de celo: laudant omĩa & dicit. lauda¬
te. Quare cũ laudent dicit laudate: quia de¬
lectatꝰ c̃. in eo qđ laudant. & placuit ei quasi
ad iungere hortationẽ suã. Quomodo si ueni.¬
as ad homines bonũ aliquid operantes cũ gau.¬
dio siue in uinea. siue in messe. siue in aliqua
agri cultura. plac& tibi qđ faciunt & dicis.
facite agite. Non ut tunc incipiant facere
quando dicis sed quia plac& tibi qđ facientes

Expanded text:
ad odores, gustatum ad sapores, motus vel ad ad odores, gustatum ad sapores, motus vel ad voluptates; vel a molestiis. Intelligimus haec, et videmus ante oculos nostros. Non habent rationem intelligendi; sed habent spiritum corporis animati, et vitam manifestam: arbores autem nec ipsam habent; et tamen omnia laudant Deum. Quare laudant Deum? Quia cum ista videmus, et consideramus Creatorem qui ea fecit, de illis nascitur in nobis laus Dei; et cum ipsorum consideratione laudatur Deus, omnia laudant Deum. Coepit ergo iste de coelo: laudant omnia, et dicit, «Laudate.» Quare, cum laudent, dicit, «Laudate?» Quia delectatus est in eo quod laudant, et placuit ei quasi adjungere hortationem suam. Quomodo si venias ad homines bonum aliquod operantes cum gaudio, sive in vinea, sive in messe, sive in aliqua agricultura; placet tibi quod faciunt, et dicis, Facite, agite: non ut tunc incipiant facere, quando dicis; sed quia placet tibi quod facientes
Abbreviated transcription (Latin):
& fastidio diligendũ. Laudant autr̃ dm̃ in
terra ꝑ intellectũ discernendi bonũ & ma-¬
lũ ꝑ intellectũ cognoscendi creatorẽ & cre.¬
aturã homines qui ista cogitant. & quibus
tribuit dñs mentẽ discernendi ista delectan.¬
di atq laudandi. Homines possunt: pecora
nũ quid habent huius modi intellectum
Si haberent. huius modi intellectũ pecora:
non nobis dicer& d̃. Nolite esse sicut equus
& mulus: quib non est intellectꝰ. Quando
nortat᷑ nos. ut non simus sicut peccora sine
intellectu: ostendit nobis quia homini tri¬
buit intellectũ ad laudandũ dm̃. Arbores
nũ quid uł uitã ipsã habent qua sentiant.
sicut pecora  Nã pecora & si fensũ interiorẽ
rationalẽ & mentẽ discernentẽ atq intel.¬
legentẽ non habent. quã homo hab& ut
.c̃. nouimus appetendi cibũ. utilia sumendi.
naxia respuendi. sensus corporalia discernen.¬
di uisũ ad colores. auditũ ad uoces. olfactũ

Expanded text:
 diligendum. Laudant autem Deum in  diligendum. Laudant autem Deum in terra per intellectum discernendi bonum et malum, per intellectum cognoscendi creaturam et Creatorem, homines qui ista cogitant, quibus tribuit Dominus mentem discernendi ista, delectandi atque laudandi. Homines possunt: pecora numquid habent hujusmodi intellectum? Si haberent hujusmodi intellectum pecora, non nobis diceret Deus: «Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus» . Quando hortatur nos ut non simus sicut pecora, sine intellectu, ostendit nobis quia homini tribuit intellectum ad laudandum Deum. Arbores numquid vel vitam ipsam habent, qua sentiant sicut pecora? Nam pecora, etsi sensum interiorem rationalem et mentem intelligentem atque discernentem non habent, quam homo habet, ut sicut omnes novimus, appetendi cibum, utilia sumendi, noxia respuendi; sensus corporalia discernendi; visum ad colores, auditum ad voces, olfactum
Abbreviated transcription (Latin):
est: currendus est nobis. distribuit enĩ uniuersã
erraturã laudantẽ dm̃. & tãqu̾ã hortat᷑ ut
lando : quasi murnerit tacentẽ.
LAUDATE DÑm DE CAEIIS
uasi inuenerit tacentes in carlis lan.¬
dẽ dñi . & ex hortat᷑ ut surgant & laudent.
Nũ quã carlestia laudes conditoris sui tacue.¬
runt nũ quã terrestria dm̃ laudare cessarunt.
sid planr sunt quȩclã quȩ habent spm̃ laudan.¬
di dm̃. in eo affectu quo cis plac& ds̃. Nemo enĩ
laudat: nisi quod ei plac&s. Sunt autẽ alia quȩ
spm̃ uitȩ & uitellectũ ad laudandũ dm̃ ñ habent.
sed quia & ipsa bona sunt & in orditir suo in.¬
tegre disposita & ad pulchritudinẽ uniuer.¬
sitatis referunt᷑. quã condidit ds̃.: ipsa quidẽ
ꝑ se uoce sua & corde suo non laudant dm̃
& ipsa laudant dm̃. Uerbi gr̃a. Laudant dm̃
in celo om̃a quȩ habent spm̃ uitȩ & intellec.¬
tũ purũ ad eũ contẽplandũ. & sint defectu

Expanded text:
est, currendus est nobis. Distribuit enim universam est, currendus est nobis. Distribuit enim universam creaturam laudantem Deum, et tanquam hortatur ut laudet, quasi invenerit tacentem. 3. «Laudate Dominum de coelis.» Quasi invenerit tacentes in coelis laudem Domini, exhortatur ut surgant et laudent Nunquam coelestia laudes Conditoris sui tacuerunt, nunquam terrestria Deum laudare cessarunt. Sed plane sunt quaedam quae habent spiritum laudandi Deum in eo affectu quo eis placet Deus. Nemo enim laudat, nisi quod ei placet. Sunt autem alia quae spiritum vitae et intellectum ad laudandum Deum non habent, sed quia et ipsa bona sunt, et in ordine suo integre disposita, et ad pulchritudinem universitatis referuntur, quam condidit Deus; ipsa quidem per se voce sua et corde suo non laudant Deumet ipsa laudant Deum. Verbi gratia, laudant Deum in coelo omnia quae habent spiritum vitae, et intellectum purum ad eum conte
Abbreviated transcription (Latin):
iusserit imprrator ꝑ imperiũ romanũ enianat:
quicquid uidetis agi ꝑ ꝓuintias: quantꝰ motus
fit ad unã uissionẽ imperatoris: intꝰ sedentis
mou& solũ ille labia cũ loquit᷑ & mouet᷑ om̃is
ꝓuintia. cũ sit qđ loquit᷑: sic & in uno quoq hoꝵ
in tꝰ est imperator. in corde sed&. Sibonus bona
iub&. &. bona fuint. si malus mala uib&. & ma.¬
x̃ la funt. Cũ ibi sed& xp̃s. quid potest iubere
nisi bona Cũ possida diabolus. quid potest
iubere nisi mala. In tuo autẽ arbitrio ds̃ esse
uoluit: eui pares locũ dõ an diabolo  Cũ para.¬
urris qđ possidebit: ipst imperauit. Ergo fr̃s
non tantũ ad sonũ ad tendite : cũ laudatis dm̃
toti laudate cant& uox. cant& & uita. cantent
facta : & si est adhuc gemitꝰ. tribulatio tẽptatio
spera transitura om̃a. & illũ uenturũ dit̃ quo sine
dt̾fectu landabimꝰ. Ecce iste psalmꝰ qm̃ manifestꝰ

Expanded text:
jusserit Imperator, per imperium Romanum emanat, jusserit Imperator, per imperium Romanum emanat, quidquid videtis agi per provincias. Quantus motus fit ad unam jussionem Imperatoris intus sedentis? Movet solum ille labia, cum loquitur; et movetur omnis provincia, cum fit quod loquitur. Sic et in unoquoque hominum intus est imperator, in corde sedet: si bonus bona jubet, bona fiunt; si malus mala jubet, mala fiunt. Cum ibi sedet Christus, quid potest jubere, nisi bona? Cum possidet diabolus, quid potest jubere, nisi mala? In tuo autem arbitrio Deus esse voluit, cui pares locum, Deo, an diabolo: cum paraveris, qui possidebit, ipse imperabit. Ergo, fratres, non tantum ad sonum attendite: cum laudatis Deum, toti laudate; cantet vox, cantet vita, cantent facta. Etsi est adhuc gemitus, tribulatio, tentatio; sperate transitura omnia, et illum venturum diem quo sine defectu laudabimus. Ecce iste psalmus, quoniam manifestus
Abbreviated transcription (Latin):
hortant᷑. om̃s faciunt qđ hortant᷑. Sed laudate
de totis uobis. id ÷ ut non solũ lingua & uox ur̃a
laudo dm̃. sed & conscirntia nr̃a. uita ur̃a. facta
urã. & enĩ laudamus modo in ȩccła. quando con-¬
gregamur. cũ quisq discedit ad ꝓpria quasi cessat
laudare dm̃. Non cesso bene uiuere: & st̃per¬
ỹ laudat dm̃. Tunc desinis laudare dm̃. quando
a iusticia. & ab ẽo qđ illi plac& declinas. Nã si auita
bona nũquã drclines. lingua tua tac&. uita tua¬
s̃ clamat. & aures dĩ ad cortuũ. Quomodo enim
aurrs nr̃ȩ ad uoces nrãs. sic aures dĩ ad cogitatio.
g nes nr̃as. Non potest autẽ fieri ut habeat mala
facta: qui hab& bonas cogitationes. Facta tnĩ.
adr cogitatione ꝓcedunt. Nec quis quã potest
aliquid facerr. aut ad aliquid faciendũ mẽbra
mourre. nsi primo prȩcesserit uissio cogitatio.¬
nis. Quomodo de interiore palatio quiequid

Expanded text:
hortantur, omnes faciunt quod hortantur. Sed laudate hortantur, omnes faciunt quod hortantur. Sed laudate de totis vobis; id est, ut non sola lingua et vox vestra laudet Deum, sed et conscientia vestra, vita vestra, facta vestra. Etenim laudamus modo in ecclesia quando congregamur; cum quisque discedit ad propria, quasi cessat laudare Deum. Non cesset bene vivere, et semper laudat Deum. Tunc desinis laudare Deum, quando a justitia, et ab eo quod illi placet, declinas. Nam bona numquam declinas, lingua. tua tacet, uita tua clamat et aures Dei ad cor tuum. Quomodo enim aures nostrae ad uoces nes nostras. Non potest autem fieri ut habeat mala facta, qui habet bonas cogitationes. Facta enim de cogitatione procedunt; nec quisquam potest aliquid facere, aut ad aliquid faciendum membra movere, nisi primo praecesserit jussio cogitationis: quomodo de interiori palatio, quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
post resurrectionẽ dñi est. quo tẽpore significat᷑
uita futura. quã non dũ tenemꝰ. quia qđ significa.¬
mus post resurrectiont̃ dñi: tenebimꝰ post urãm¬
⁊̃ resurrectionẽ. In capite enĩ nr̃o nobis utrũ que
figuratũ t̃. utrũq de monstratũ t̃. Passio dm̃ os¬
tendit nob uitã prȩsentis necessitatis. quia opor.
tos & laborare & tribulari. & ad extrrinũ mori.
Resurrectio uero & clarificatio dñi: ostendit nob̾
uitã quã accepturi sumꝰ. cũ uenerit retribuere
digna dignis. mala malis. bona bonis. Et quidẽ
modo mali om̃s cantare nobis cũ possunt alleluia:
si autẽ in malitia sua ꝑseurrauerint: canticũ uitf̃
nrȩ̃ futurȩ labiis poterunt dicere: ipsã uero uitã
quȩ tunc erit in ea ueritate quȩ nunc significat᷑
obtinere non possunt. quia noluerunt meditari
antequã uenir& tenere qđ uenturũ erat. Nlunc
ergo fr̃s exhortamur uos ut laudetis dm̃. & hoc

Expanded text:
post resurrectionem Domini est. Quo tempore significatur post resurrectionem Domini est. Quo tempore significatur vita futura, quam nondum tenemus; quia quod significamus post resurrectionem Domini, tenebimus post resurrectionem nostram. In capite enim nostro nobis utrumque figuratum est, utrumque demonstratum est. Passio Domini ostendit nobis vitam praesentis necessitattet et laborare et tribulari, et ad extremum mori: resurrectio vero et clarificatio Domini ostendit nobis vitam, quam accepturi sumus cum venerit retribuere digna dignis, mala malis, bona bonis. Et quidem modo mali omnes nobiscum cantare possunt Alleluia. Si autem in malitia sua perseveraverint, canticum vitae nostrae futurae labiis poterunt dicere; ipsam vero vitam quae tunc erit in ea veritate quae nunc significatur, obtinere non possunt; quia noluerunt meditari, antequam veniret, et tenere quod venturum erat. 2. Nunc ergo, fratres, exhortamur vos ut laudetis Deum; et ho
Abbreviated transcription (Latin):
desiderio: donee urniat qđ ꝓmissũ est. & transe.¬
at gemitꝰ succedat sola laudatio. Propt̃ hȩc duo
tẽpora unũ qđ nunc ẽ. i tribulationib & tẽpta.¬
tionib huius uitȩ. altrrũ qđ tunc erit in securita.¬
te & crultatione ꝑposua. instituta est nob̾ & iã
celebratio duoꝵ tr̃poꝵ ante pascha & post pascha.
luud qđ est ante pascha significat tribulationẽ
i qua modo sumꝰ. Quod utro nunc agimꝰ post
pascha : significat beatitudinẽ. in qua postea eri¬
mus. Ante pascha ergo qđ cȩlebramꝰ: hoc & agimꝰ.
Post pascha autẽ qđ cȩlebramus: significamꝰ qđ ñ.¬
dũ tenemus. Propterea illud tr̃pus in it uinus &
orationib: exercemus: hoc uero tr̃pus relaratis it.¬
umis: in laudib agimꝰ. hoc ẽ enĩ alleluia quod
cantamus. qđ latine int̾pretat᷑ ut nostis ladate
dñ Ideo illud tẽpus ante resurrectionẽ hoc tẽpꝰ

Expanded text:
desiderio donec veniat quod promissum est, et transedesiderio donec veniat quod promissum est, et transeat gemitus, succedat sola laudatio. Propter haec duo tempora unum quod nunc est in tentationibus et tribulationibus hujus vitae, alterum quod tunc erit in securitate et exsultatione perpetua, instituta est nobis etiam celebratio duorum temporum, ante Pascha, et post Pascha. Illud quod est ante Pascha, significat tribulationem in qua modo sumus: quod vero nunc agimus post Pascha, significat beatitudinem in qua postea erimus. Ante Pascha ergo quod celebramus, hoc et agimus: post Pascha autem quod celebramus, significamus quod nondum tenemus. Propterea illud tempus in jejuniis et orationibus exercemus; hoc vero tempus relaxatis jejuniis in laudibus agimus. Hoc est enim, «Alleluia,» quod cantamus; quod latine interpretatur, ut nostis, Laudate Dominum. Ideo illud tempus ante resurrectionem, hoc tempus
Abbreviated transcription (Latin):
citas enĩ ex parte facta est: ut plenitudo gen¬
tiũ intrar&. & de iacob factus est isrł. Quid ẽ.
isrł.s iã om̃s audiamꝰ. om̃s isrł sur hic qui hic
estis in mẽbris xp̃i. siue qui foris. & non
foris. & ꝑ om̃s gentes ubiq foris ubiq intꝰ.
audiat ipsr isrł: qui ex iacob factus est isrł.
Quid est isrł.s uidens dñ. Ubi uidebit dmñ.s
in pace. Inqua pace : pace hierłm quia posu.¬
it inquit fines tuos pacẽ. Ibi laudabimꝰ om̃s
unus in uno ad iniũ erimꝰ: quia deinceps multi
laude dĩ esse deb&. quia exultatio
sẽpiterna futurę uitȩ nr̃ȩ laus dĩ
erit & nemo potest idoneus fieri futurȩ uitȩ
qui non se ad illã modo exercuerit. Modo ergo
laudamꝰ dm̃: sed & rogamꝰ dm̃. Laus nr̃a lȩticiã
hab&. oratio genutũ. Promissũ est rnĩ nob̾ aliqid̃
qđ nondũ habemꝰ & quia uerar est qui ꝓmisit
in spe gaudrmus. quia tamen nondũ habemus. in
desiderio gemimus. Bonũ est nobis ꝑsruerare in

Expanded text:
o Gentium intraret» . De Jacob factus est Israel. Quid est Israel? Jam omnes audiamus, omnes Israel, sive qui hic estis in membris Christi, sive qui foris et non foris, et per omnes gentes ubique foris, ubique intus; audiat ipse Israel, qui ex Jacob factus est Israel. Quid est Israel? Videns Deum. Ubi videbit Deum? In pace. In qua pace? Pace Jerusalem; quia, «Posuit,» inquit, «fines tuos pacem.» Ibi laudabimus, omnes unus in uno ad unum erimus; quia deinceps multi laude Dei esse debet: quia exsultatio sempiterna futurae nostrae vitae, laus Dei erit; et nemo potest idoneus fieri futurae vitae, qui non se ad illam modo exercuerit. Modo ergo laudamus Deum: sed et rogamus Deum. Laus nostra laetitiam habet, oratio gemitum. Promissum est enim nobis aliquid quod nondum habemus; et quia verax est qui promisit, in spe gaudemus: quia tamen nondum habemus, in desiderio gemimus. Bonum est nobis perseverare in
Abbreviated transcription (Latin):
mine appellant. Ut autr̃ organũ dicat᷑: magis
latina & ea nulgaris ẽ consuorio. Qđ ergo ait.
in cordis & organo uidet᷑ mͥ aliq: organũ qđ
cordas habrat significare uolusse. Non enĩ so¬
la psalteria & eytharȩ cordas habent. sed quia
in psalterio & eythara ꝓpt̃ sonũ ab inferiorib
& suꝑiorib inuentũ t̃ aliqiđ qđ scđm hanc dis¬
tinctiont̃ possit intellegi. aliud nos in ipsis cor¬
dis quȩ rert admonuit. quia & ipsȩ caro sunt.
sed iã acorruptione liberatȩ. aquib ideo for¬
tasse addidit organũ. ñ ut singule sonent. sedu
diuersitatr concordissima c̃sonent sic̃ ordinant᷑
in organo. Habrbunt tnĩ &iã tunc scĩ differen.¬
tias suas consonantes. ñ dissonantes. id÷ c̃sentien¬
tes. ñ dispentientes. sic̃ fit suauissimꝰ cantꝰ ex diuer¬
sis quidẽ. sed ñ adurrsis sonis int̾̃ sr. Stella tnĩ

Expanded text:
mine appellant. Ut autem organum dicatur, magis mine appellant. Ut autem organum dicatur, magis latina et ea vulgaris est consuetudo. Quod ergo ait, «in chordis et organo,» videtur mihi aliquod organum quod chordas habeat, significare voluisse. Non enim sola psalteria et citharae chordas habent: sed quia in psalterio et cithara, propter sonum ab inferioribus et superioribus, inventum est aliquid quod secundum hanc distinctiondis quaerere admonuit: quia ipsae caro sunt, sed jam corruptione liberata. Quibus ideo fortasse addidit organum, non ut singulae sonent, sed ut diversitate concordissima consonent, sicut ordinatur in organo. Habebunt enim etiam sancti differentiam ad suos consonantes, non dissonantes, id est, consentientes, non dissentientes, sicut fit suavissimus cantus ex diversis quidem, sed non adversis
Abbreviated transcription (Latin):
eũ in psalterio & cithara. Psalteriũ ẽ de suꝑi¬
orib laudans dm̃. cithara de infrriorir lau.¬
dans dm̃. tã quã de cęlestib & terrestribus.
tãquã cũ qui frcit cęlũ & terrã lã quippt in
alio psalmo erposuimꝰ psalteriũ desuꝑ habere
sonoꝵ illud lignũ. cui neruoꝵ series ut meliorẽ
sonũ reddat in cũbit. qđ lignũ cithara inferius
nũ laudat dm̃. cũ iã in carne mutata nulla t̃
t̃renȩ corruptionis infirmitas. De corio quippe
fit tẏmpanũ exsiccato atq firmato. Chorꝰ laudit
dm̃. quando eũ laudat pacata socittas. laudate
eũ in cordis & organo. Cordas hab& & psaltrriũ
& cychara. quȩ suꝑius cõmemorata sunt. Or
ꝓpͥe dicant᷑ ea quȩ inflant᷑ follib qđ genꝰ signi.¬
ficatũ hic t̾e ñ arbitror. Nã cũ organũ uocabulũ
gritũ sit eit dixi generalt om̃ib musieis in.¬
strum̃tis: hoc cui folles adhibrnt᷑ alio greci no¬

Expanded text:
eum in psalterio et cithara.» Psalterium est de superieum in psalterio et cithara.» Psalterium est de superioribus laudans Deum, cithara de inferioribus laudans Deum; tanquam de coelestibus et terrestribus, tanquam eum qui fecit coelum et terram. Jam quippe in alio psalmo exposuimus psalterium desuper habere sonorum illud lignum, cui nervorum series, ut meliorem sonum reddat, incumbit: quod lignum cithara inferius num laudat Deum, cum jam in carne mutata nulla est terrenae corruptionis infirmitas. De corio quippe fit tympanum exsiccato atque firmato. Chorus laudat Deum, quando laudat eum pacata societas. «Laudate eum in chordis et organo.» Chordas habet et psalterium et cithara, quae superius commemorata sunt. Orgproprie dicantur ea quae inflantur follibus: quod genus significatum hic esse non arbitror. Nam cum organum vocabulum graecum sit, ut dixi, generale omnibus musicis instrumentis; hoc cui folles adhibentur, alio Graeci no
Abbreviated transcription (Latin):
tuit dĩ. & alio loco. Ad cognoscendũ inquit cũ
& uirtutẽ resurrectionis eis. Optime autẽ in
firmam̃to ait. uirtutis cius. Firmam̃tũ t̃ enĩ
uircutis. quia iã ñ morient᷑ & morstisultra ñ
dominabit᷑. Cur ñ & potentatꝰ dĩ dicant᷑ quos
in eis fecit. simmo ipsise. potentatꝰ. quomodo
dictũ ẽ nos sumꝰ iusticia dĩ in ipso. Quid autẽ
potentius quã regnare in xt̾̃nũ sub pedibus
positis om̃ib inimicis : Cur ñ ipsi sint & iam
multitudo magnitudinis tius ñ quia ipse
magnꝰ ẽ. sed quia magnos eos fecit tã multos.
hoc ẽ milia miliũ. sicut alit̃ intellegitur
iusticia qua ẽ ipse iustꝰ. alit̃ quã in nob facit.
ut nos simꝰ iusticia eius. Idt̃ ipsi sc̃ĩ sunt in
om̃ib musicis organis deinceps significatiad
laudandũ dm̃. Quod enĩ ꝓposuit dicens. lauda.
er dñm in scĩs cius. hoc exsequit᷑ uarie signisi

Expanded text:
tute Dei» : et alio loco, «Ad cognoscendum,» inquit, «eum, tute Dei» : et alio loco, «Ad cognoscendum,» inquit, «eum, et virtutem resurrectionis ejus» . Optime autem ait, «In firmamento virtutis ejus.» Fivirtutis, quia jam non morietur, et mors ei ultra non dominabitur . Cur non et potentatus Dei dicantur, quos in eis fecit? Imo ipsi sint potentatus ejus; quomodo dictum est, «Nos» sumus «justitia Dei in ipso.» Quid enim potentius, quam regnare in aeternum, sub pedibus positis omnibus inimicis? Cur non ipsi sint etiam multitudo magnitudinis ejus? Non qua ipse magnus est, sed qua magnos eos fecit, tam multos, hoc est, millia millium. Sicut aliter intelligitur justitia qua est ipse justus; anter quam in nobis facit, ut nos simus justitia ejus. 5. Iidem ipsi sancti sunt in omnibus musicis organis deinceps significati, ad laudandum Deum. Quod enim proposuit dicens, «Laudate Dominum in sanctis ejus,» hoc exsequitur, varie signific
Abbreviated transcription (Latin):
rationũ tuarũ. dele iniquitatẽ mrã. Hoc of.¬
fert sacrifitiũ dõ. sp̃m contribulatũ. cor con.¬
uox est in electis suif. Miscđiã & iudiciũ can.¬
tabo tibi ch̃r . psallã & intellegã in uia inma.¬
culata. quando uenies adme. Per miscđiam
quippe adiuuam̾ ad faciendã iusticiã. ut securi
ad iudiciũ ueniamꝰ ubi disꝑdunt᷑ de ciuitate
mittꝰ om̃s operantes miquitatẽ. quo uersu
Laudate dñm in sc̃is rius. Utiq in eis quos
glorificauit. Laudate cũ infirmam̃to uirtutis
eius. laudate eũ in uirtutib cius. Uel ut alii
int̃procati sunt: in potentatib eius. Laudate
eũ scđm multitudint̃ magnitudunis riꝰ. Om̃a
ista ipsi sunt scĩ tius. quomodo dicit apłs. ut
nos simus iusticia dĩ in ipso. Si ergo iusticia dĩ
quã fecit in eis. cur non & uirtꝰ dĩ quã fecit
in tis ut resurgerent a mortuis: Nã & xp̃i re
si crucifirus ẽ ex infirmitate. sed uiuit in uir.¬

Expanded text:
rationum tuarum dele iniquitatem meam.» Haec offert sacrificium Deo spiritum contribulatum, cor convox est in electis suis: «Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine; psallam, et intelligam in via immaculata, quando venies ad me.» Per misericordiam quippe adjuvamur ad faciendam justitiam, ut securi ad judicium veniamus; ubi disperduntur «de civitate Domini omnes qui operantur iniquitatem» . Quo versu Laudate Dominum in sanctis ejus:» utique in eis quos glorificavit. «Laudate eum in firmamento virtutis ejus. Laudate eum in virtutibus ejus;» vel, ut alii interpretati sunt, «in potentatibus ejus. Laudate eum secundum multitudinem magnitudinis ejus.» Omnia ista ipsi sunt sancti ejus; quomodo dicit Apostolus: «Ut nos simus justitia Dei in ipso» . Si ergo justitia Dei quam fecit in eis, cur non et virtus Dei quam fecit in eis, ut resurgerent a mortuis? Nam et in Chri«Etsi crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex vir
Abbreviated transcription (Latin):
& timore iudien Hinc ẽ qđ dicit᷑. Os̃ in no.¬
mine tuo saluũ me fac. & in uirtute tua
uidica me. Non tim& iudicari: qui in poera.¬
uerit ante saluari. Uocati renuntiamꝰ diabolo
ꝑ pęnitentiã: ne sub uigo rius remaneamus:
amus. Glorificati transimꝰ in uitã art̾nã ubi
dm̃ sint fure laudamꝰ. Ad hoc ꝑtinere arbitror
qđ dñs ait ecce eitio demonia & sanitates
ꝑfitio hodie & cras. & tertia die consumor.
ĩ Qđ &iã in triduo sut passionis & dormitionis¬
& euigilationis ostendit. Crucifirus est rnĩ &
sepultꝰ. & resurrex̃. In cruce de principib &
potestatib triũphat. in sepulchro requieuit.¬
÷ in resurrectione exultauit. Penitentia cruci ħͣ

Expanded text:
 timore judicii: hinc est quod dicitur, «Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua judica me» . Non timet judicari, qui impetraverit ante salvari. Vocati, renuntiamus diabolo per poenitentiam, ne sub jugo ejus remaneamus: ium timeamus: glorificati, transimus in vitam aeternam, ubi Deum sine fine laudamus. Ad hoc pertinere arbitror quod Dominus ait: «Ecce ejicio daemonimonia hodie et cras, et tertia die consummor . » Quod etiam in triduo suae passionis et evigilationis ostendit. Crucifixus est enim, et sepultus et resurrexit. In cruce de principibus et potestatibus triumphavit, in sepulcro requievit, in resurrectione exaltavit. Sic et poenitentia cru
Abbreviated transcription (Latin):
uis cũ tabefiunt : deliquescunt in humilitate.
Quomodo ergo quasi nuis montẽ erigit stupor.
sic stultos erigit suꝑbia. Emitt& uerbũ suũ. &
ta befaci& ea. Ecce uenit illud cristallũ saulus.
post cȩdẽ & lapidationt̃ stephani: duritia quadã
stupidus inxp̃m. petuit litteras asacerdotib ut un.¬
diq exhibeat xp̃ianos. ant̾lans. cȩdens durus est iste.
& gelidus contra ignẽ dĩ. Sed quantũ ess& durus.
quantũ gelidus. Ecce ille qui emitt& uerbũ suũ. &
cabefaci& ea. clamauit de cȩlo feruidus. saule saule
quid me ꝑsequeris. Una illa uoce tanta duritia
cristalli resoluta est. Emitt& ergo uerbũ suũ. & ta¬
befaci& ea. Non desper&ur de cristallo. quanto
minꝰ de niue uł de nebula. c De ipso cristallo non
desperet᷑. Audi uocẽ quandã cristalli. qui priuꝰ fui
blasphemꝰ & ꝑsecutor . & in iuriosus. Sed quare sol¬
uit cristallũ ds̃  ne de se nix ipsa desper&. Ait enĩ.

Expanded text:
vis cum calefiunt, deliquescunt in humilitate. vis cum calefiunt, deliquescunt in humilitate. Quomodo ergo quasi montem nivis erigit stupor, sic stultos erigit superbia. «Emittet verbum suum, et tabefaciet ea.» Ecce venit illud crystallum Saulus post caedem et lapidationem Stephani, duritia quadam stupidus in Christum, petiit litteras a sacerdotibus, ut undique exhibeat Christianos, anhelans caedes. Durus est iste et gelidus contra ignem Dei. Sed quanquam esset durus, quanquam gelidus, ecce ille qui «emittet verbum suum, et tabefaciet ea,» clamavit de coelo fervidus, «Saule, Saule, quid me persequeris» ? Una illa voce, tanta illa duritia crystalli resoluta est. «Emittet» ergo «verbum suum, et tabefaciet ea.» Non desperetur de crystallo; quanto minus de nive, vel de nebula? De ipso crystallo non desperetur. Audi vocem quamdam crystalli: «Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus.» Sed quare solvit crystallum Deus? Ne de se nix ipsa desperet. Ait enim,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m dñm nr̃m. Audi & hic gr̃am dĩ. Qui mit.¬
tit cristallũ suũ sicut frusta panis. In faciẽ fri.¬
goris eius quis subfista.  Ergo desperatio est.
Absit. Sequit᷑ enĩ. Emitt& uerbũ suũ & tabe¬
faci&e ea. Non ergo desper& nir non desper&
nebula. non desper& cristallũ. De niue namq
tãquã de lana: conficit᷑ tunica. Nebula illa in
pęnitentia salutẽ in utnit. quia quos prȩdesti.¬
nauit. illos & uocauit. Sed lic& sint int̾ prar.¬
destinatos durissime & multo quasi tr̃pore
congrlauerint. & cristallũ facti furrint: non
erunt duri miscđiȩ dĩ. Emitt& uerbũ suũ
tabrfaci& ra. Quid est tabrfaci&: nt fortr in
malo intellegatis. tabefaci&. lique faci& dis.¬
solu&e. Duri sunt rnĩ ꝑ suꝑbiã. merito & suꝑbia
stupor dicitur. Quic quid autẽ stupidũ est: fri.¬
gidũ est. Rigorẽ passi homines. cotidie dicunt.
Cobstupuit. Ergo suꝑbia: stupor est. Emitt&
uerbũ suũ & tabefacia ea. Wre uera cumuli i.¬

Expanded text:
am Dei: «Qui mittit crystallum suum sicut» «frusta panis: in faciem frigoris ejus quis subsistet?» Ergo desperatio est? Absit. Sequitur enim: «Emittet verbum suum, et tabefaciet ea.» Non ergo desperet nix, non desperet nebula, non desperet crystallum. De nive namque tanquam de lana, conficitur tunica. Nebula illa in poenitentia salutem invenit; quia «quos praedestinavit, illos et vocavit.» Sed licet sint inter praedestinatos durissimi, et multo quasi tempore congelaverint, et crystallum facti fuerint; non erunt duri misericordiae Dei. «Emittet verbum suum, et tabefaciet ea.» Quid est, «tabefaciet?» Ne forte in malo intelligatis «tabefaciet;» liquefaciet, dissolvet. Duri sunt enim per superbiam. Merito et superbia stupor dicitur; quidquid enim stupidum est, frigidum est. Rigorem passi homines quotidie dicunt, Obstupui. Ergo superbia stupor est. «Emittet verbum suum, et tabefaciet ea.» Et revera cumuli ni
Abbreviated transcription (Latin):
uni ex minimis meis feristis. Ecce popłs. ec ce
apꝓpinquans isrł. & cũ illo modo spe postrarr̃¬
TO & IN ΟΡERE BOΝO & sicut nos hortat᷑
ipse psalmus: cantemꝰ ei canticũ nouũ. Sic enĩ
cepit. CaNtate ONÕ CΑNTICOM NOUUM.
Uetꝰ homo uetꝰ canticũ. nouus homo
nouũ canticum.  Uetꝰ testam̃tũ uetꝰ canti.

Expanded text:
is, mihi fecistis» . Ecce populus, ecce appropinquans Israel; et cum illo modo spe, postea rtu, et in opere bono, et sicut nos exhortatus est Psalmus, cantemus Domino canticum novum. Sic enim coepit: Cantate Domino canticum novum . Vetus homo vetus canticum. Novus homo novum canticum. Vetus Testamentum vetus ca
Abbreviated transcription (Latin):
bere credatur. Et nunc quod tandem ad perta¬
tationem eius accedo. quid in eo possim prorsu
ignoro. Spem tamen ut aliquid possim. affuta¬
rum atq aduiturũ deum. Sic enim fęcit in
om̃ibus quȩcumq sufficienter cum prius mihi
ad intelligendum uel explicandum difficilia. le
pęne impossibilia uiderentur: ex posui. Staa
autem per sermones id agere. qui proferantu
in populis : quos greci omoelias uocant. Hoc
enin iustius ẽẽ arbitror. ut conuentus aeccle¬
siastici non fraudentur. &iam psalmi huius in.¬
telligentia. cuius ut aliorum delectari solent
cantilena. Sed sitͭ uc usq proemium iam de
ipso est loquendum. de quo istud uisum est
prȩloquendum:

Expanded text:
bere credatur. Et nunc quod tandem ad pertrabere credatur. Et nunc quod tandem ad pertractationem ejus accedo, quid in eo possim, prorsus ignoro: spero tamen, ut aliquid possim, adfuturum atque adjuturum Deum. Sic enim fecit in omnibus quaecumque sufficienter, cum prius mihi ad intelligendum vel explicandum difficilia ac pene impossibilia viderentur, exposui. Statui autem per sermones id agere, qui proferantur in populis, quas Graeci ὁμιλίας vocant. Hoc enim justius esse arbitror, ut conventus ecclesiastici non fraudentur etiam psalmi hujus intelligentia, cujus, ut aliorum, delectari assolent cantilena. Sed sit huc usque prooemium: jam de ipso est loquendum, de quo istuc visum est praeloquendum.
Abbreviated transcription (Latin):
salmos oMnes CETEROs Mos CODICEA
psalmorũ nouimus continere. quod
aecclesiae consuetudine psalterium nun-¬
cupatur : partim sermocinando in populis: partim
dictando exposui donante dño: sicut potui psalmũ
uͦ centesimũ octauũ decimum. non tam ꝓpt̾ eius no-¬
tissimã longitudinem. quam propt̾ eius ꝓfunditatẽ.
paucis cognoscibilem: differebam. Et cum moles-
ad eiusdem corporis psalmos pertin&. de esse opus¬
culis nr̃is. meq ad hoc soluendum debitũ uehem̾¬
ter urgerent : diu petentib iubentibq non cessi.
quia quotiens cumq inde cogitare temptaui. sem-¬
per uires nr̃ȩ intentionis excessit. Quanto enĩ
uidetur apertior. tanto mihi profundior uide¬
ri sol&: ita ut &iam quam sit profundus demons-¬
trare non possem. Aliorum quippe qͥ difficile
intelliguntur. &iã si in obscuritate sensus lat&.
ipsa tamen appar& obscuritas. Huius autem nec
ipsa. quoniam talem preb& suꝑficiem. ut lectorem
atq auditorem. non expositorem necessarium ha¬

Expanded text:
salmos omnes caeteros, quos codicem Psalmorum novimus continere, quod Ecclesiae consuetudine Psalterium nuncupatur, partim sermocinando in populis, partim dictando exposui, donante Domino, sicut potui: psalmum vero centesimum octavum decimum, non tam propter ejus notissimam longitudinem, quam propter ejus profunditatem paucis cognoscibilem differebam. Et cum molestiad ejusdem corporis Psalmos pertinet, deesse opusculis nostris, meque ad hoc solvendum debitum vehementer urgerent, diu petentibus jubentibusque non cessi; quia quotiescumque inde cogitare tentavi, semper vires nostrae intentionis excessit. Quanto enim videtur apertior, tanto mihi profundior videri solet; ita ut etiam quam sit profundus, demonstrare non possem. Aliorum quippe, qui difficile intelliguntur, etiamsi in obscuritate sensus latet, ipsa tamen apparet obscuritas: hujus autem nec ipsa; quoniam talem praebet superficiem, ut lectorem atque auditorem, non expositorem necessarium ha
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianos. tollite xp̃i anos. nec unus rema¬
neat. euertite us que ad fundamenta :
Non ne dicta sunt baec : Et cũ ista
dicerentur. ꝑ sequentes in ꝓbati sunt
Matyres coronati sunt. dicentiũ eua
cuate euacuate. usque ad fundamentũ
mea Fili edom. diount. euacuate eua¬
cuate. & ds̃ dicit seruate. Cuius uerba
possunt superare. nisi dĩ qui dixit. quia
felix Infelix ipsa exultatione tua. ipsa
p̃sumptione tua. & inimicis tuis. Filia
babylonis infelix Ciuitas ipsadicit᷑ babyloꝵ.
& filia babylonis. Quo modo hierusalem
& filia hierusalẽ. Et quo modosion. & filia
syon: Hoc inore appellatur ȩccła: & filiȩ
aecclesiae Propter successionẽ dicit᷑ filia.
propt p̃lationẽ dicit᷑ mater fuit prima
quȩ dam babylonia Num quid ipse popu¬
lus in ea ꝑ mansit & Per suc cessionẽ baby¬
loniȩ: facta est filiababylonis O filia
babylonis infelix tu beatus qui retribu&
tibi retributionẽ tuã : infelixtu. beatus

Expanded text:
Christianos, tollite Christianos, nec unus remaChristianos, tollite Christianos, nec unus remaneat; evertite usque ad fundamentum! Nonne dicta sunt haec? Et cum ista dicerentur, persequentes improbati sunt, martyresacuate, usque dum fundamentum in ea.» Filii Edom dicunt, «Evacuate, evacuate;» et Deus dicit, Servite. Cujus verba possunt superare, nisi Dei, qui dixit, «Quiafelix.» Infelix ipsa exsultatione tua, ipsa praesumptione tua, et inimicitiis tuis: «Filia Babylonis infelix.» Civitas ipsa dicitur Babylon et filia Babylonis: quomodo Jerusalem et filia Jerusalem, et quomodo Sion et filia Sion, hoc more appellatur Ecclesia et filia Ecclesiae. Propter successionem dicitur filia, propter praelationem dicitur mater. Fuit prima quaedam Babylonia; numquid ipse populus in ea permansit? Per successionem Babyloniae facta est filia Babylonis. O «filia Babylonis infelix» tu! «Beatus qui retribuet tibi retributionem tuam.» Infelix tu, beatus
Abbreviated transcription (Latin):
uident meditari aeterna Contrabos iste
respiciens. in hierusalẽ : & rogans dm̃ ut
eruatur acapriuitatẽ Quid dicit s inemen¬
to dñe filiorũ edom. Libera nos acarnalibus.
abeis qui imitant᷑ illũ edomꝰ Qui fr̃s maiores
sunt. sed bostes sunt. Prius nati sunt. sed
posterius nati. uicerunt ad primatũ. quia
concupiscentia cariis illos deiecit. contẽp¬
ta concupiscentia istos erexit. Vident
hierusalem quo laborauit. quo captiuata
est. andiẽ illũ felicitatis hierłm. quo libe¬
ratur. quo ꝑ uenit. quo ae ternitati sociat᷑ &
Memento inquit dñe. Noli obli uisci
filiorũ edom Quorũ e dicentiũ euacria¬
te euacuate. usque ad fundamentũ in ea
Istũ ergo diem mentento. quando euerte.¬
re uolebant illi hierusalẽ. Quantas en̾i
persecutiones passa est aec cdesia. quomo¬
do dicebant filiiedom. id est carnales
homi nes subditi diabolo & angelis eius
colentes lapides & ligna. sequentes con¬
cupisentas carnis o Extinguite

Expanded text:
vident meditari aeterna. Contra hos iste vident meditari aeterna. Contra hos iste respiciens in Jerusalem, et rogans Deum ut eruatur a captivitate, quid dicit? «Memento, Domine, filiorum Edom.» Libera nos a carnalibus, ab eis qui imitantur illum Edom, qui fratres majores sunt, sed hostes sunt. Prius nati sunt; sed posterius nati vicerunt ad primatum: quia concupiscentia carnis illos dejecit; contempta concupiscentia istos erexit. Vivunt,Jerusalem quo laboravit, quo captivata est; an diem illum felicitatis Jerusalem, quo liberatur, quo pervenit, quo aeternitati sociatur? «Memento,» inquit, «Domine,» noli oblivisci, «filiorum Edom.» Quorum? «Dicentium, Evacuate, evacuate, usque dum fundamentum in ea.» Istum ergo diem memento, quando evertere volebant illi Jerusalem. Quantas enim persecutiones passa est Ecclesia! Quomodo dicebant filii Edom, id est carnales homines, subditi diabolo et angelis ejus, colentes lapides et ligna, sequentes concupiscentias carnis: Exstinguite
Abbreviated transcription (Latin):
potestate. Ergo esau. om̃s carnales.
maiores illi reprobati. Uult & ipse elegi.
fat minor Edom autẽ appellatus est
de cybo quodam lenticulȩ rubro. idest
roseo quodam cybo: Bene cocta erat
lenticula de fricata. concupiuit ista
esau a fratre suo iacob. & cessit illi primatꝰ
suos uictus concupiscentia manducandȩ
illius lentierilę Ille autẽ cessit cybo uo¬
luptatis. & sumpsit honorẽ dignitatis:
Ita ex placito quodã inter eos factũ est. ut
ille maior. ille minor sit. ut maior serui¬
r& minori. & appellatus est edom Inter¬
p̾tat᷑ aut̃ẽ quantũ dicunt quilinguam
nouerunt: edom. sanguis. Nam & puni¬
sanguinẽ ꝑtineN om̃s carnales Caro &
sanguis. regnũ dĩ non possidebunt Non illuc
ꝑtinet edom. ꝑtinet illuc iacob qui caru¬
it cybo carnali. & sumpsit honorẽ spualem
Ille uero factus est inimicus Om̃s carna¬
les. spũ alibus inimicisunt Om̃s tales con¬
cupiscentes prȩsentia: in sequunt᷑ eos quos

Expanded text:
potestate. Ergo Esau omnes carnales, potestate. Ergo Esau omnes carnales, majores illi reprobati. Vult et ipse eligi? Fiat minor. Edom autem appellatus est de cibo quodam lenticulae rubro, id est roseo quodam cibo. Bene cocta erat lenticula defricata; concupivit iste Esau a fratre suo Jacob, et cessit illi primatum suum, victus concupiscentia manducandae illius lenticulae. Ille autem cessit cibum voluptatis, et sumpsit honorem dignitatis. Ita ex placito quodam inter eos factum est ut ille major, ille minor sit, ut major serviret minori; et appellatus est Edom . Interpretatur autem, quantum dicunt qui illam linguam noverunt, Edom, Sanguis: nam et Punisanguinem pertinent omnes carnales. «Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt» . Non illuc pertinet Edom; pertinet illuc Jacob, qui caruit cibo carnali, et sumpsit honorem spiritualem. Ille vero factus est inimicus. Omnes carnales spiritualibus inimici sunt: omnes tales concupiscentes praesentia, insequuntur eos quos
Abbreviated transcription (Latin):
pulus xp̃ianorũ. Et uidete quomodo maior
serui& minori. Illi portant codices nr̃os.
nos uiuimus de codicibus ipsorũ. Sed ut
generalit̾ de om̃ibus intelligatis fratres
maiorẽ &minorẽ. inaior dicit᷑ homocar¬
nalis: & minor dicit᷑ homo sp̃ualis. quia
prius est carnalis. & postea spũ alis Habes
apostolum aperte dicetẽ Primus homo
de terra terrenus: seoundus homo de cęlo
cȩlestis. Qualis terrenus. tales & terreni.
& qualis cę̧lestis tales & celestes Sicut
portauimus maginẽ terreni. portemꝰ
& imaginẽ eiꝰ quide caelo est. Ubi aut̃e
supra dixerat. sed non prius qđ sp̃u ale est. sed
quod animale postea spũale: Animale
autẽ eundem dicit. quẽ carnalẽ ostendit
Homo qui nascit̾. animal esse incipit. carna¬
lis esse incipit Si se conuertat acaptiuitate
babylonae. in reditũ hierusalẽ : renouat᷑.
& fit renouatio quȩdã scđ̾m nouũ & interi.¬
orẽ hominẽ. & fit minor tempore: maior

Expanded text:
pulus Christianorum. Et videte quomodo major pulus Christianorum. Et videte quomodo major servit minori. Illi portant Codices nostros; nos vivimus de Codicibus ipsorum. Sed ut generaliter de omnibus intelligatis, fratres, majorem et minorem; major dicitur homo carnalis, et minor dicitur homo spiritualis; quia prius est carnalis, et postea spiritualis. Habes Apostolum aperte dicentem: «Primus homo de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis. Qualis terrenus, taleelestes. Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est.» Ibi autem supra dixerat: «Sed non prius quod spirituale est, sed quod animale; postea, spirituale» . Animalem autem cumdem dicit, quem carnalem ostendit. Homo qui nascitur, animalis esse incipit, carnalis esse incipit. Si se convertat a captivitate Babyloniae in reditum Jerusalem, renovatur, et fit renovatio quaedam secundum novum et interiorem hominem; et fit minor tempore, major
Abbreviated transcription (Latin):
p̃posuero bierusalẽ. in principio iocundita¬
tis meae Ibi est eñi sũma iocuntasi ubi
dõ ꝑfruimur. ubi de fraternitate cobe¬
rente . & ciuica sotietate securi erius.
Nullus ibi nos temptator uiolabit. nullus
uel ad aliquã in lecebrã ꝑ cellere poterit.
nihil ibi clelectabit nisi bonũ Moriet᷑
ibi or̃is necessitas. orietur ibi sum ma
tatis Memento dñe. filiorũ edom
Edom ipse dictus est qui& esau Audistis
eñi modo cũ apostolus legeret᷑. ia cob
dilexi. esau aute odiobabui. Duo filii
erant in uno utero ambo gemini. inutero
rebeccae. filii isaac. nepotes abrahȩ Nati
sunt ambo. unus ad hereditate. alter ad
ex hereditationẽ Fuit autẽ hostis fratris
sui iste esau. quia p̃uenit benedictionẽ
eiꝰ filius minor. & impletum est. maior ser¬
ui& minori Maior ergo quis est: & minor
quis est : & quis est maior serlu& minorie
modo intelligimus. Maior uidebatur
populus iudae orũ. minor ex tempore po¬

Expanded text:
praeposuero Jerusalem in principio jucunditapraeposuero Jerusalem in principio jucunditatis meae.» Ibi est enim summa jucunditas, ubi Deo perfruimur, ubi de fraternitate cohaerente et civica societate securi sumus. Nullus ibi tentator nos violabit, nullus vel ad aliquam illecebram percellere poterit, nihil ibi delectabit nisi bonum. Morietur ibi omnis necessitas, orietur ibi summa tatis: «Memento, Domine, filiorum Edom.» Edom ipse dictus est qui et Esau: audistis enim modo cum Apostolus legeretur, «Jacob dilexi, Esau autem odio habui.» Duo filii erant in uno utero, ambo gemini, in utero Rebeccae, filii Isaac, nepotes Abrahae: nati sunt ambo; unus ad haereditatem, alter ad exhaeredationem. Fuit autem hostis fratris sui iste Esau, quia praevenit benedictionem ejus filius minor; et impletum est, «Major serviet minori» . Major ergo quis est, et minor quis est, et quis est major qui serviet minori, modo intelligimus. Major videbatur populus Judaeorum, minor ex tempore po
Abbreviated transcription (Latin):
hierusalẽ: Canticũ delectationis sđihus.
lingua aliena. lingua barbara est. quã in
captiuitate didicimus. Ergo mutus erit
dõ qui oblitus fuerit hierusalẽ & parũ
est meminisse. Nam & bostes ineminert᷑
eius uolentes eam euertere. Quae est
ista ciuitas dicunt. qui sunt xp̃iani. &
quales sunt xp̃iante osinon essent xp̃iani
Uicit iam captiua turba captiuatores
suos. & tamen murmurant & sȩuiuut. &
uolunt int̃ficere apud se : peregrinantẽ
scam ciuitatẽ. sicut uoluit ipsũ populũ
int̾̃ficere pharao. quando masculos occide¬
bat natos: & feminas relinquebat Uirtu¬¬
tes p̃focabat. concupiscentias nutriebat:
Parũ est ergo meminisse uide quo modo
memineris. Quȩ dã eñi cũ odio memuiimꝰ.
quȩdã cũ amore: Cũ ergo dixiss&. sioblitꝰ
fuero tui hierusalẽ. obliuiscat᷑ me dextera
mea Adhereat lingua inea faucibus meis:
nisi tui meminero. ad didit statim Si non

Expanded text:
Jerusalem. Canticum dilectionis saeculi hujus, Jerusalem. Canticum dilectionis saeculi hujus, lingua aliena, lingua barbara est, quam in captivitate didicimus. Ergo mutus erit Deo, qui oblitus fuerit Jerusalem. Et parum est meminisse; nam et hostes meminerunt ejus, volentes eam evertere. Quae est civitas ista, dicunt? qui sunt Christiani? et quales sunt Christiani? O si non essent Christiani! Vicit jam captiva turba captivatores suos, et tamen murmurant, et saeviunt, et volunt interficere apud se peregrinantem sanctam civitatem: sicut voluit ipsum populum interficere Pharao, quando masculos occidebat natos, et feminas relinquebat; virtutes praefocabat, concupiscentias nutriebat. Parum ergo est meminisse: vide quomodo memineris. Quaedam enim cum odio meminimus, quaedam cum amore. fuero, Jerusalem, obliviscatur me dextera mea. Adhaereat lingua mea faucibus meis, nisi tui meminero;» addidit statim, «Si non
Abbreviated transcription (Latin):
oseorũ uanitatẽ. quia beatũ dixerunt popu¬
lũ cuibȩc sunt. Tu qui docebis hierusalem.
qui non obluisceris bierusalẽ ne obliuiseat᷑
te dextera tua. Ecce illi quilo cuti sunt uani¬
tatẽ. beatũ dixerunt populũ ciubȩc sunt.
dio mihitu. canticũ syon. Beatus inquit populas
tra uobis sit. illa sit dextera quã semꝑ habebi¬
tis. & si babueritis sinistrã: nolite desinistra
prȩsumere. Nonne corripis eũ qui desinis¬
trauoluerit manducare  Si mensȩ tuae
in iuriã putas fieri manducante conuiua
de sinistra. quomodo non fit in uiria mensȩ
dĩ si quod dextrũ est. sinistrũ feceris. &
quod sinistrũ est dextrũ feceris e Quidergo ͤ¬
Si oblitus fuero hierusalẽ. obliuiscatur me
dextera mea Ad hereat lingua iea faucib
meis. nisi tui meminero. Id est obmutescã
inquit nisi tui meminero. Ut quid eñ
loquitur e ut quid sonat. quicantica syon
non sonat e lpsa est lingua nr̃a. canticũ

Expanded text:
os eorum vanitatem, quia beatum dixerunt popuos eorum vanitatem, quia beatum dixerunt populum cui haec sunt. Tu quidem civis es Jerusalem, qui non oblivisceris Jerusalem, ne obliviscatur te dextera tua; ecce illi qui locuti sunt vanitatem, beatum dixerunt populum cui haec sunt: dic mihi tu canticum Sion. «Beatus,» inquit, «populus tra vobis sit; illa sit dextera quam semper habebitis: et si habueritis sinistram, nolite de sinistra praesumere. Nonne corripis eum qui de sinistra voluerit manducare? Si mensae tuae injuriam putas fieri manducante conviva de sinistra; quomodo non fit injuria mensae Dei, si quod dextrum est, sinistrum feceris, et quod sinistrum est, dextrum feceris? Quid ergo? «Si oblitus tui fuero, Jerusalem, obliviscers 6. Adhaereat lingua mea faucibus meis, nisi tui meminero.» Id est, obmutescam, inquit, nisi tui meminero. Utquid enim loquitur, utquid sonat, qui cantica Sion non sonat? Ipsa est lingua nostra, canticum
Abbreviated transcription (Latin):
ad salutẽ om̃iũ. Meministis fortasse binc
me aliquando tractasse de quibusdam. qui
quod sinistrũ est. dextrũ faciunt id est qui
tem poralia bona plus habent. & in istis bea
titudinẽ ponunt ignorantes quȩ sit uera fe¬
s liritas : uera dextra His seriptura. filiosali¬
enos dicit. taiquã ciues non hierusalẽ sed
babyloniae Dicit eñi quodã locopsalmus
Dñe libera me de manu filiorũ alienorũ. qua¬
rũ os locutũ est uanitatẽ. & dextera eorum¬
rũ filii uelut nouellae constabilitȩ Filiȩ eoꝵ
eorũ plena eructantia ex hoc inhoc Boues¬
eorũ crassẽ Oues eorũ fecundae multiplicati¬
tes i nexitibus suis. boues eorũ erassȩ Non est
ruina saepis. nec clamor in plateis eorum
Num quid habere istam felicitatẽ. hoc est
pecares non. sed facere illã dextrãcũ sit sinis¬
tra Propterea secutus quid aite beatũ diꝑxert᷑
populũ ciu haec sunt Ecce unde locutũ est

Expanded text:
ad salutem omnium. Meministis fortasse hic ad salutem omnium. Meministis fortasse hic me aliquando tractasse de quibusdam, qui quod sinistrum est, faciunt dextrum; id est, qui temporalia bona plus habentitudinem ponunt, ignorantes quae sit vera felicitas, vera dextera. Hos Scriptura filios alienos dicit, tanquam cives non Jerusalem, sed Babyloniae: dicit enim quodam loco psalmus, «Domine, libera me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum est uanitatem et dextera eorumrum filii uelut nouellae constabilitae in iuuentuteorum plena, eructantia ex hoc in hoc; oues eorum fecundae, multiplicantes in exitibus suis, boues eorum crassruina sepis, nec clamor in plateis eorum.» Numquid habere istam felicitatem, hoc est peccare? Non; sed facere illam dexteram, cum sit sinistra. Propterea secutus, quid ait? «Beatum dixerunt populum cui haec sunt.» Ecce unde locutum est
Abbreviated transcription (Latin):
dicat ipsa captiuata hierusalẽ hic agens int̾ra
SSi oblitus fuero tu i herusalẽ. obliuscatur
me dextera mea Uehement̃ construixit fr̃s
mei. obliuiscat᷑ me dextera inea a trociter¬
s se obligauit Dextera nr̃a est uita aeterna.
sinistra nr̃a est : uita temporalis. Quic quid
facis ꝓpter uitã aet̾nã: dextera operatur.
Si caritati uitȩ ȩt̾nȩ in operibus tuis in iscu¬
eris concupiscentiã uitȩ temporalis. aut
laudis humane. aut alicuius cõmodi scł aris:
cognouit sinistra tua quid facrt dexteratua
Et nostisesse in p̃tepto euangelii. nesciat
sinistra tua. quid faciat dextera tua. Si
liuiscat᷑ me dextera mea Et uersic contin¬
git. p̃nuntiauit non optauit Talibrs qui
obluunscunt᷑ bierus alẽ. hoc contingit quod
dixit. obliuiscit᷑ illos dextera eorum  Uita
enĩ ae terna man& in se. illi remanent in de¬
lectatione temporali. & faciunt sibi dextrũ
quod sin istrũ est Intendite ad ista fr̃sꝓpt̾

Expanded text:
dicat ipsa captiva Jerusalem hic agens in terra: dicat ipsa captiva Jerusalem hic agens in terra: «Si oblitus tui fuero, Jerusalem, obliviscatur me dextera mea.» Vehementer se constrinxit, fratres mei: «Obliviscatur me dextera mea;» atrociter se obligavit. Dextera nostra est vita aeterna, sinistra nostra est vita temporalis. Quidquid facis propter vitam aeternam, dextera operatur. Si charitati vitae aeternae in operibus tuis miscueris concupiscentiam vitae temporalis, aut laudis humanae, aut alicujus commodi saecularis; cognovit sinistra tua quid faciat dextera tua. Et nostis esse in praecepto Evangelii, «Nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua» . «Si a mea.» Et vere sic contingit: praenuntiavit, non optavit, Talibus qui obliviscuntur Jerusalem, hoc contingit quod dixit; obliviscitur illos dextera eorum: vita enim aeterna manet in se; illi remanent in delectatione temporali, et faciunt sibi dextrum quod sinistrum est. 16. Intendite ad ista, fratres;