comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iuina autem grã¬
tia procurante oc¬
currebant multi ex gen¬
tilibus et honesti uiri:
ut baptizarentur ab eo.
Inter quos erant neme¬
sius tribunus cũ omni
domo sua filiaq ip̃ius
nomine lucilla que ceca
per beatum stephanum
illuminata fuerat : et o¬
lympius alter tribunus
cum uxore sua exuperia
et filio theodolo⁊ quot¬
quot crediderant in do¬
mo olimpii: qui post¬
ea gloriosa cõfessione
martyrium meruerũt.
Celebrante autem eo¬
missas atqz consilia per
cryptas martyrum: fa¬
ctum est ut ualerianus
et galienus persecutoreᷤᷤ
nominis xp̃i summo re¬
quirerent studio beatũ
stephanũ : ut eum uel
cdericos eius diuersis
Aserũt itaq mul¬
titudinem mili¬
tum : et tenuerunt euz
cũ multitudine derico¬
rũ presbiterorũ et dyaco¬
norũ. Qui ueniens ad
tribunal ualeriani solus
introiuit. Cui ualerianꝰ.
Tu es stephanus qui rẽ¬
publicam conaris euer¬
tere: et persuasionibus
atq hortationib ma¬
lis populu̇ a deoꝵ sua
atus stephanus dixit.

Expanded text:
ivina autem gratia procurante, occurrebant multi ex gentilibus et honesti viri, ut baptizarentur ab eo. Inter quos Nemesius tribunus cum omni domo sua, filiaque ipsius nomine Lucilla, quae caeca per beatum Stephanum illuminata fuerat, et Olympius alter tribunus cum uxore sua Exuperia, et filio Theodulo, et quotquot crediderunt in domo Olympii, qui postea gloriosa confessione martyrium meruerunt. Celebrabat autem missas atque concilia per cryptas martyrum. Factum est autem, ut Valerianus et Gallienus persecutores nominis Christi, summo requirerent studio beatum Stephanum, ut eum et clericos ejus diversis serunt itaque multitudinem militum, et tenuerunt eum cum multitudine clericorum presbyterorum, et diaconorum. Qui veniens ad tribunal Valeriani, solus introivit. Cui Valerianus: Tu es Stephanus, qui rempublicam conaris evertere, et persuasionibus atque hortationibus malis populum a deorum atus Stephanus dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
homo ex pharise¬
is nicodemus nomine:
princeps iudeorũ. Hic
uenit ad ihesum nocte:
et dixit ei. Rabbi scimꝰ
quia a deo uenisti magi¬

Expanded text:
homo ex pharisaeis, Nicodemus nomine, princeps Judaeorum. Hic venit ad Jesum nocte, et dixit ei: Rabbi, scimus quia a Deo venisti magi
Abbreviated transcription (Latin):
Am uos mũdi estis
propter sermonem
quem locutus sũ uobis.
Quare non ait mundi
estis propter baptismũ:
quo abluti estis: sed ait
propter uerbũ quod lo¬
cutus sum uobis: nisi qr
et in aqua uerbũ mũdat.
Detrahe uerbũ: et quid
est aqua: nisi aqua: Ac¬
cedit uerbum ad elemen¬
tum. et fit sacramentũ.
etiam ip̃m tanꝙͣ uisibile
uerbum. Nam de hoc uti¬
q dixerat: quando pe¬
des discipulis lauit. Qui
lotus est non indiget
nisi ut pedes lauet : sed ẽ
mundus totus. Unde
ista tanta uirtus aque:
ut corpus tangat et cor
abluat: nisi faciẽte ꝟbo
non quia dicitur: sed q
creditur: Nam et in ip̃o
uerbo aliud est sonus trã¬
siens: aliud uirtus ma¬
nens.

Expanded text:
am vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, Mundi estis propter baptismum quo abluti estis, sed ait: Propter verbum quod locutus sum vobis? nisi quia et in aqua verbum mundat. Detrahe verbum, et quid est aqua, nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam de hoc utique dixerat, quando pedes discipulis lavit, Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet, sed est mundus totus. Unde ista tanta virtus aquae, ut corpus tangat, et cor abluat, nisi faciente verbo? non quia dicitur, sed quia creditur. Nam et in ipso verbo aliud est sonus transiens, aliud virtus manens.
Abbreviated transcription (Latin):
Um hec illa adhuc
diceret : ait adole¬
scens. Quem sustinetis:
Mon obedio precepto re¬
gis sed precepto legis q̃
data est nobis per moy¬
sen. Tu uero qui inuen¬
tor omnis malicie factꝰ
es in hebreos: non effu¬
gies manũ dei. Hos em̃
pro peccatis nostris hec
patimur. Et si nobis ꝓ¬
pter in crepationem et
correptionem. dñs deus
noster modicũ iratus ẽ.
sed iterum reconciliabi¬
tur seruis suis. Tũc au¬
tem sceleste et omnium
hominũ flagitiosissime
noli frustra extolli uanis
spẽbus: in seruos eius in¬
flammatus. Mondum
enĩ omnipotentis dei.
omnia inspiciẽtis iudi¬
ciũ effugisti

Expanded text:
um haec illa adhuc diceret ait adulescens quem sustinetis non oboedio praecepto regis sed praecepto legis quae data est nobis per Mosen tu vero qui inventor omnis malitiae factus es in Hebraeos non effugies manum Dei nos enim pro peccatis nostris haec patimur et si nobis propter increpationem et correptionem Dominus noster modicum iratus est sed iterum reconciliabitur servis suis tu autem o sceleste et omnium hominum flagitiosissime noli frustra extolli vanis spebus in servos eius inflammatus nondum enim omnipotentis Dei et omnia inspicientis iudicium effugisti
Abbreviated transcription (Latin):
T di xit decius ce¬
sar ad beatũ laur̃e¬
tium. Sacrifica diis. Re¬
spondit beatus laurẽtius.
Ego me obtuli sacrifitiũ
deo in odorẽ suauitatis.
quia sacrificium deo est
spiritus contribulatꝰ. Car¬
nifices uero urgentes mi¬
nistrabant carbones mit¬
tentes subcrate : ⁊ de super
comprimentes cum furcis
ferreis. Beatus laurẽtius
dixit. Disce miser quia car¬
bones tui michi refrigeriũ
prestant: tibi autem eter¬
nũ supplitiũ. Quia ipse

Expanded text:
t dixit decius caesar| ad beatum laurentium . sacrifica diis. Respondit beatus laurentius| ego me obtulli sacrificium deo . in odorem suauitatis. Quia| sacrificium deo est spiritus contribulatus . carnifices tamen urgen| tes ministrabant . carbones . mittentes sub grauatum . et| desuper conpraementes cum ferreis forbipis. Beatus lauren| tius dixit . disce miser . quia carbones tui mihi refrigerium praes| tant . tibi autem aeternum supplicium. Quia ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
pulcherrimo diçebat. Bra¬
tias tibi ago dñe ilesu
xp̾e: qui me confortare
dignatus es. Et eleuãs
oculos contra deciũ beat
miser assasti me una in
parte: regira aliam et
nuas tuas ingredi me

Expanded text:
pulcherrimo dicebat: Gratias tibi ago, Domine Jesu Christe, qui me confortari dignatus es. Et elevans oculos contra decium. Sic miser . assasti . unam partem. Regira et aliam et| nuas| tu
Abbreviated transcription (Latin):
Atale sancti the¬
odori martyris:
temporib maxi¬
miam et maximi impera¬
torũ. Qui cũ esset miles
et uere xp̃ianus : adductꝰ
est ad brincam prepositũ
legionis. Aquo dilatione
accepta ut sententiã fidei¬
irreuocabiliter ꝑmaneret:
iudicia populo sistitur.
Qui iussit eum mitti in
carcere. et signari hostiũ
carceris: ubi diuina uisita¬
li quot dies iterum ante
sus est in ligno et ungu¬
lis ferreis latera eius rasa:
quousq coste ip̃ius nu¬
Theodorũ non obtempe¬
rantem preceptis inuicto
ih̃m crucifixum iubeo ig¬
mbus tradi. Stãs igit᷑
beatus martyr signaculo
crucis munitus. manib
post tergum ligatis ĩ fo¬
co propellitur. Et circũ¬
spiciens uidit in turba la¬
chrimantem cleonicum
qui cum eo tyro adductꝰ
fuerat: et exclamans dix̃.
Cleonice expecto te. festi¬
na et me sequere. Et cum
iam flãmarum globis un¬
diq uallaretur: beatꝰ mar¬
tyr orationem fudit lau¬
dans et glorificans patrẽ
et filiũ et spiritũ sanctum:

Expanded text:
ncti Theodori martyris, temporibus Maximiani et Maximini imporatorum. Qui cum esset miles, et vere Christianus, adductus est ad Brincam praepositum legionis, a quo dilatione accepta ut sententia iirrevocabiliter permaneret, judici Popilio sistitur, qui jussit eum mitti in carcerem, et signari ostium carceris; ubi divina consolaliquot dies iterum adductus ante sus est in ligno, et ungulis ferreis latera ejus rasa, quousque costae ipsius nuodorum non obtemperanstum crucifixum, jubeo ignibus tradi. Igitur beatus martyr signaculo crucis munitus, manibus post tergum ligatis, in focos propellitur. Et prospiciens videt in turba lacrymantem Cleonicum, qui cum eo tyro adductus fuerat. Et exclamans dixit: Cleonice, exspecto te; festina, et sequere me. Et cum jam flammarum globis undique vallaretur beatus martyr, orationem fudit, laudans et glorificans Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum.
Abbreviated transcription (Latin):
fratrem suũ: ĩ tenebris
est et in tenebris ambu¬
lat et nescit quo uadat:
qm̃ tenebre obcecauerũt
oculos eius. Et iterum
alibi scriptum est. Itine¬
ra eorum qui iniuriam
retinent male facti in
mortem. Hunquid hec
uerba mea sunt fratres
charissimi. De scͥpturis
sanctis et catholicis pro¬
feruntur. He ergo honi¬
cide simus: ne ĩ tenebris
remaneamus: studeamꝰ
non solum amicos: sed
etiam inimicos diligere:
ut piũ et misericordem
dominũ possimus secun
dum cautionis sue uin¬
culum: libera cõsciencia
conuenire. Ipse namq
dixit: si dimiseritis ho¬
ninibus peccata corũ:
dimittet et uobis pater
uester celestis peccata ues¬
tra. Si autem non dimi¬
seritis. nec pater uester ce¬
lestis dimittet uobis pec¬
cata uestra. Lectio.
Iligẽt̾ attendite
fratres et scitote:
aliud esse in deum pecca¬
re: aliud in hominẽ. Qñ
enim in nobis peccant ho¬
mines si petentib ueniã
non indulgemus: pecca¬
tum incurrimus. Quan¬
do uero aliquis in deum

Expanded text:
enebris est, et in tenebris ambulat, et nescit quo vadat; quoniam tenebrae obcaecaverunt oculos ejus ; et iterum alibi scriptum est, Itinera impiorum, qui injuriam retinent malefacti in mortem. Numquid haec verba mea sunt, fratres charissimi? De Scripturis sanctis et canonicis proferuntur. Ut ergo nec homicidae simus, nec in tenebris remaneamus; studeamus non solum amicos, sed etiam inimicos diligere: ut pium et misericordem Dominum pdum cautionis suae vinculum libera conscientia convenire. Ipse enim dixit: Si dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet et vobis Pater vester coelestis peccata vestra. Si autem non dimiseritis, nec Pater vester dimittet vobis peccata vestra . Diligenter attendite fratres, et scitote aliud esse in Deum peccare, aliud in hominem. Quando enim in nos peccant homines, si poenitentibus veniam non indulgemus, peccatum incurrimus. Quando aliquis in Deum
Abbreviated transcription (Latin):
sotios: nobis quoq san¬
guine eorũ aspersis truci¬
dari ferro: et tamen sãctis¬
simorũ cõmilitonũ mor¬
tes et fratrũ funera non
fleuimus. non doluimus.
sed potius laudauimus.
et gaudio prosecuti sum.
quia digni habiti essẽt
pro dño deo eorum pati.
Hon nos uel hec ultime
uite necessitas in rebelli¬
onem cogit. Mon nos ad.¬
uersus te imperator ar¬
speratio. Tenemus ecce
arma et non resistimus:
quia mori ꝙ occidere sa
per optamus. Si quid ĩ
nos ultra statueris. si q̇d
adhuc iusseriᷤ. si qͥd admo¬
nueris: ignes. tormenta.
ferrũ. subire parati sumꝰ:
xp̃ianos nos fatemur : ꝑ¬
sequi xpristianos non pos¬
Um hec talia maxi¬
mianus au disset:
obstinatosq in fide xp̃i
cerneret animos uiuorũ:
desperans gloriosam eoꝵ
constantiam posse reuo.

Expanded text:
socios, nobis quoque eorum sansocios, nobis quoque eorum sanguine aspersis, trucidari ferro, et sanctissimorum commilitonum mortes, et fratrum fleuimus, non doluimus, sed potius laudauimus et gaudio prosecuti sumus, quia digni habiti essent pati pro domino deo eorum. et nunc non nos uel haec ultima uitae necessitas in rebellionem coegit, non nos aduersum te, imperator, arsperatio. tenemus ecce arma et non resistimus, quia mori quam occidere satraeoptamus. si quid in nos ultra statueris, si quid adhuc iusseris, si quid admoueris, ignes, tormenta, ferrum, subire parati sumus. Christianos nos fatemur, persequi Christianos non posm haec talia Maximianus audisset obstinatosque in fide Christi cerneret animos uirorum desperans gloriosam eorum constantiam posse reu
Abbreviated transcription (Latin):
auctorem negemus deũ:
utiq auctorem dominũ
nostrum auctorem uelis
noli tuu̾. Si non ad tam
funesta compellimur ut
offendamus: tibi ut feci¬
mus hactenus adhuc ꝑa¬
rebimus. Sin aliter: ip̃i¬
parebimus potiusꝙͣ tibi
nostras in quaslibet
hostiũ manus quas san¬
guine ĩnocentũ cruẽtare
nephas ducimus. Dexte
laniare.pios et concines
nesciunt. ieminimus
nos pro ciubus potiusꝙ
aduersus ciues arma sũ¬
psisse. Pugnauimus sẽ¬
per pro iustitia. pro pie¬
tate. pro innocentiũ salu¬
te. Hec fuerũt nobis hac
tenus pretia periculorũ.
Pugnauimus profide:
quam quo pacto conser¬
uenius tibi: si hanc deo
nostro non exhibemus:
Iurauimus primũ in sa¬
cramenta diuina niraui¬
mus inde in sacramenta
regia. Nichil nobis de
secundis credas necesse
esse: si prima prerũpimꝰ
Christianos ad penã per
nos requiri iubes. Iam
tibi ex hoc alii requirendi
non sunt. Habes nos hic
confitentes deũ patrẽ auc
Idemus laborum

Expanded text:
auctorem negemus Deum; auctorem negemus Deum; utique auctorem nostrum Dominum ac auctorem, velis nolis, tuum. Si non ad tam funesta compellimur, ut hunc offendamus, tibi, ut fecimus hactenus, adhuc parebimus; sin aliter ipparebimus potius, quam tibi. nostras in quemlibet hostem manus, quas sanguine innocentum cruentare nefas ducimus. Dexterlaniare pios et cives nesciunt. Meminimus nos pro civibus potius, quam adversus cives arma sumpsisse. Pugnavimus semper pro iusticia, pro pietate, pro innocentum salute. Haec fuerunt hactenus nobis precia periculorum. Pugnavimus pro fide, quam quo pacto servabimus tibi, si hanc Deo nostro non exhibemus? Iuravimus primum in sacramenta divina, iuravimus inde in sacramenta regia. Nichil nobis de secundis, credas, necesse est, si priora prerumpimus. Christianos ad penam nos requiri jubes, jam tibi ex hoc alii requirendi non sunt. Habes nos hic confitentes Deum Patrem aucts. Videmus laborum
Abbreviated transcription (Latin):
omni belua cruentior: rur¬
sus ad ingenii seuitiam re¬
dit atq imperat: ut iterũ
decimus corũ neci daretur:
ceteri nichilominus ad
hec que spernerent cõpel¬
lerentur. Quibus iussis
denuo in castris prolatis.
sus qui decimus sorte ob¬
uenerat. Reliqua uero
se militũ multitudo mu¬
tuo sermone instigabat:
sanctum mnauritium fuit¬
primiceriũ legionis eius:
qui cum exuperio ut exer¬
citus appellat cãpiducto¬
re et candido senatore mi¬
litũ accedebat exhortando
singulos et monendo fide¬
liũ cõmilitonũ. etiã mar¬
tyrũ exempla ingerens.¬
Hiis itaq priorib suis
atq auctoribus animati
beatissimi uiri: maximia¬
ni adhuc in sania estuãte
mandata mittunt: sicut
pia ita et fortia. Milites
tui: sed tamen serui quod
libere cõfitemur dei. Tibi
militiam debemus: illi ĩ.¬
nocentiam. Ate stipendiũ
laboris accepimus: ab illo
uite exordiũ sumpsimus
Sequi imperatorẽ ĩ hoc
nequaꝙͣ possumus : ut

Expanded text:
omni belua . cruentior ruromni belua . cruentior rursus ad ingenii sui saeuitiam redit atque imperat, ut iterum decimus eorum morti detur et ceteri nihilo minus ad haec quae spernerent conpellerentur. quibus iussis denuo in castra perlatis sus est qui decimus sorte obuenerat; reliqua uero se militum multitudo mutuo sermone instigabat, sanctum Mprimicerium legionis ejus, qui cum Exuperio ut in exercitu appellant campiductore, et Candido senatore militum, accedebat exhortando singulos et monendo, fidelium commilitonum etiam martyrum exempla ingerens.His itaque primoribus suis atque auctoribus animati beatissimi viri, Maximiano, adhuc insania aestuanti, mandata mittunt sicut pia, ita et fortia: Milites, tui; sed tamen servi, quod libere confitemur, Dei; tibi militiam debemus, illi innocentiam. A te stipendium laboris accipimus, ab illo vitae exordium sumpsimus. Sequi imperatorem in hoc nequaquam possumus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ratorem fortitudine: erga
xp̃m deuotione certabant.
Itaq cũ hii sicut et ceteri
militum ad dilaniandũ
xp̃ianorũ multitudinem
destinarentur: soli crude¬
litatis ministeriũ detrec¬
tare ausi sunt : atq huiꝰ¬
modi preceptis se obtem¬
peraturos negant. Ma¬
ximianus non longe ab¬
erat. nam se circa octodoꝵ
itinere fessus tenebat. Lc̃o¬
Gitur cognito.iiĩ.
thebeorũ responso:
precipitanti ira feruidus
ob neglecta imperia: de¬
cimũ quẽq ex eadem legi.¬
one gladio feriri iubet: qͥ
facisius ceteri rebus certis
territi metu cederent. Re¬
dintegratisq mandatis
edicit: ut reliqui in perse¬
cutionem xp̃ianorũ co¬
gantur. Ubi uero ad the¬
beos denũtiatio iterata
peruenit: cognitũq est
ab eis iniũgi sibi rursus
executiones prophanas:
uociferatio passim ac tu¬
multus in castris exorit᷑.
affirmantiũ nũ ꝙͣ se ulli ĩ
hec tam sacrilega ministe¬
ria cessuros. Hiis deinde
compertis maximianus

Expanded text:
ratorem fortitudine, erga ratorem fortitudine, erga Christum devotione certabant. Itaque cum hi, sicut et caeteri milites, ad dilaniandam Christianorum multitudinem destinarentur, soli crudelitatis ministerium detrectare ausi sunt, atque hujusmodi praeceptis se obtemperaturos negant. Maximianus non longe aberat: nam se circa Octodorum itinere fessus tenebat. Igitur, cognito Thebaeorum responso, praecipiti ira fervidus, ob neglecta imperia decimum quemque ex eadem legione gladio feriri jubet, quo facilius caeteri, rebus certis territi, metu cederent. Redintegratis mandatis, edicit ut reliqui in persecutionem Christianorum cogantur. Ubi vero ad Thebaeos denuntiatio iterata pervenit, cognitumque ab eis est injungi sibi rursus exsecutiones profanas, vociferatio passim ac tumultus in castris exoritur, affirmantium nunquam se ulli in haec tam sacrilega ministeria cessuros. His deinde conpertis Maximianus
Abbreviated transcription (Latin):
M galliis ciuii.¬
tate seduno lo¬
co agauno: sãc
torum martyrũ thebeoꝵ.
mauritii exuperii cãdidi
uictoris innocentii et ui¬
talis cũ sociis suis: q̃ sub
maximiano passi ꝓ xp̃o
gloriosissime coronatist̃.
Ut igitur beatissime pas¬
sionis eorũ causam breui¬
ter loquamur: sub maxi
miano qui romane rei¬
publice cũ dyocdeciano
collega imperiũ tenuit.
per diuersas fere prouin¬
tias lamati aut interfec¬
ti sunt martyrũ plurimi.
Idẽ nãq maximianus er
ga deum celi prophanus:
impietatem suã ad extin¬
guendũ xp̃ianitatis no¬
men armauerat.Si qui
tum audebant: sparsis us¬
q quaq militũ turbis:
uel ad supplicia uel ad ne¬
Rat eodem tẽpore
in exercitu legio
militum : qui thebei appel¬
labantur. Legio autẽ uo¬
cabatur : que tũc sex mi¬
sex uiros ĩ armis habebat.
Hii in auxiliũ maximia¬
no ab orientalibus par¬
tibus accersiti uenerãt.
uiri in rebus bellicis stre̾¬
nui: uirtute nobiles sed
fide nobiliores. Erga ĩpe¬

Expanded text:
In Galliis, civitate Seduno, loco Agauno, natale sanctorum martyrum Thebaeorum, Mauritii, Exuberii, Candidi, Victoris, Innocentii, Vitalis cum sociis suis, qui sub Maximiano passi pro Christo, gloriosissime coronati sunt. Ut igitur beatissimae passionis eorum causa breviter loquamur, sub Maxmiano, qui Romanae reipublicae cum Diocletiano collega imperium tenuit, per diversas fere provincias laniati, aut interfecti sunt martyrum populi. Idem namque Maga Dominum coeli profanus impietatem suam ad exstinguendum Christianitatis nomen armaverat. Si quieri audebant, sparsis usquequaque militum turbis, vel ad supplicia, vel ad nerat eodem tempore in exercitu legio militum, qui Thebaei appellabantur. Legio autem vocabatur, quae tunc sex mils viros in armis habebat. Hi in auxilium Maximiano ab Orientalibus partibus accersiti venerant. Viri in rebus bellicis strenui, virtute nobiles, sed fide nobiliores; erga impe
Abbreviated transcription (Latin):
les comites nobilitatis
lympide non obscurus.
ĩmo pre ceteris gratia ge¬
si refulgens lucifer inter
astra processit. Anno si¬

Expanded text:
nas familias nobilitatis lampade non obscurus, immo magis prae ceteris gratia gesi refulgens lucifer inter astra processit. 7
Abbreviated transcription (Latin):
sissent. plurimi mittẽtiũ
defecerunt. Cernens ita¬
q preses maliciam suam
uirtute diuina superari:
gladio illos an ĩ aduerti
iubet. artyrizati sunt
autem beati cosmas ⁊ da¬
mianus. antimus leon¬
tius et euprepius : uice¬
septembris. Quoꝵ cor¬
pora religiosi uiri sepeli¬
erunt in loco uenerabili:
non longe a ciuitate e¬
gea. Duorum autẽ fra¬
trum cosine et damiani
memoriam : roma tẽplo
preclaro opere nomini
eorum edificato solẽp¬
inter agit.

Expanded text:
sissent, plurimi mittentium sissent, plurimi mittentium defecerunt. Cernens itaque praeses malitiam suam virtute divina superari, gladio animadverti illos jubet. Martyrizati autem sunt beati Cosmas et Damianus, Anthimus, Leontius, et Eutropius, XXSeptembris. Quorum corpora religiosi viri sepelierunt in loco venerabili, non longe a civitate Aegaea. Duorum autem fratrum Cosmae et Damiani memoriam Roma etiam, templo praeclaro opere nomini eorum aedificato, solemniter agit.
Abbreviated transcription (Latin):
cia uestra: et ego sequar
uos cõmunicans operi¬
bus uestris. Sancti ꝟo
responderunt. Epĩam su¬
mus. maleficia nescimꝰ:
et in xp̃i nomine malefi¬
ciorum uirtutem cõtẽp¬
nimus. Recepti sunt iu¬
bente preside in carcerẽ.
et sequenti die procõsul
sedens pro tribunali fe¬
cit copiosũ ignem para.¬
ri: et beatos martyres de
carcere productos ĩ me¬
dio iactari. Sed oranti¬
bus sanctis ignis uirtu¬
Tupefactus pre¬
ses et que circa
martyres dei prouenerãt
magicis artibus desig¬
nans: suspendi ac torqri
cos iterũ iubet. Sed cũ
grato et hylari uultu su¬
periores tormentis exi¬
sterent: paratis crucib¬
iussit impius proconsul
gloriosos martyres fus¬
pendi atq extendi: ⁊ la¬
pidibus in cruce leuatoᷤᷤ
persequi. Sed cũ ictus
lapidũ in iaciẽtes retor¬
querentur: preses furo¬
re succensus sagittis eos
aggredi iussit: Ut saltẽ
leiori uolatu ferrũ eis
infigeretur. Uerum cuz
nec in aliquo sanctos le¬

Expanded text:
cia vestra, et ego sequor cia vestra, et ego sequor vos, communicans operibus vestris. Sancti vero responderunt: Christiani sumus, maleficia nescimus, et in Christi nomine maleficiorum virtutem contemnimus. Recepti sunt, jubente praeside, in carcerem. Et sequenti die proconsul, sedens pro tribunali, fecit copiosum ignem parari, et beatos martyres de carcere productos in medio jactari. Sed, orantibus sanctis, ignis virtuSuperatus praeses, et quae circa martyres Dei provenerant magicis artibus designans, suspendi ac torqueri eos iterum jubet. Sed cum grato et hilari vultu superiores tormentis persisterent, paratis crucibus, impius proconsul gloriosos martyres suspendi atque extendi, ac lapidibus in cruce levatos persequi jubet. Sed cum ictus lapidum in jacientes retorquerentur, praeses, furore succensus, sagittis eos aggredi jussit, ut saltem leviori volatu ferrum eis infigeretur. Verum cum nec in aliquo sanctos lae
Abbreviated transcription (Latin):
sanctoꝵ martyꝵ¬
cosme et damiani sub ꝑ¬
secutione dyodecian.
preside lisia. Hii uenera¬
niti: sacris litteris erudi¬
ti. professione artis me¬
dici. uirtutibus clarissi¬
mi. Horum religionem
audiens preses lisias: mi¬
sit apparitores qui eos
adducerent. Quos aspi¬
ciens interrogauit ex q̃
prouintia :. aut que essẽt
eorũ nomina. Beatꝰ cos¬
mas et damianus respõ¬
derunt. Ex arabia sumꝰ.
nomina nostra cosmas
et damianus: xp̃iani su¬
mus. Sunt nobis et a¬
lii fratres: antimus lẽo¬
tius. euprepius. Quos
misso offitio: iussit sibi
illico preses presentari.
et cepit agere ut sacrifi¬
Tcum nulla rati¬
one fundatos ani¬
mos eorum supra petrã
xp̃m mouere posset: ma¬
nibus et pedibus uictos
iussit eos fortiter torq̃ri:
deinde sicut erant cõcathe¬
nati in mare mergi. Qui¬
bus statim angelus dñ
affuit: et dirutis uincu¬
lis e pelago lib̾auit. Hec
uidentes milites. renũ¬
ciauerunt presidi. Ille
mox eis ad se reductis:
docete me inquit malefi¬

Expanded text:
martyrCosmae et Damiani, persecutione Diocletiani, sub praeside Lysia. Hi veneraniti, sacris litteris eruditi, professione artis medici, virtutibus erant clarissimi. Horum religionem audiens praeses Lysias, misit apparitores, qui eos adducerent. Quos aspiciens interrogavit ex qua provincia, aut quae essent eorum nomina. Beatus Cosmas et Damianus responderunt ei: Ex Arabia sumus. Nomina nostra Cosmas et Damianus; Christiani sumus; sunt nobis et alii fratres, Anthimus, Leontius, Eutropius. Quos, misso officio, jussit sibi praeses illico praesentari, et coepit agere ut sacrifit cum nulla ratione fundatos animos eorum supra petram Christum movere posset, manibus et pedibus vinctos jussit eos fortiter torqueri, deinde sicut erant concatenati in mare mergi. Quibus statim angelus Domini affuit, et diruptis vinculis, e pelago liberavit. Hoc videntes milites renuntiaverunt praesidi. Ille mox, eis ad se reductis: Docete, inquit, me malefi
Abbreviated transcription (Latin):
rea iussit torqueri. picẽ
adipem. et ceram de super
ministris infundentibus.
Et cum ibi laudem omni¬
potenti deo dicerent: atha¬
nasius sacerdos ydolorũ
postulauit comitẽ dicẽs.
Iubeat claritas tua: et ĩ
nomine deorũ uincã uir¬
tutem xp̃ianorũ. Et cum
appropin quasset ad sar¬
thaginem: erupit ignis
et consũpsit illũ. Lco .ui.¬
Smnes acceptis tot
in seruis suis operabatur:
scripsit imperatori quid su¬
per eis iuberet. Qui rescrip¬
sit ut dirigerentur nicome¬
diam: et ibi gladio ferirẽ¬
tur. Perductis igitur ad
locũ decollationis uidit
cũlatus est cyprianum.
Quod cernens seruus
cognatus regis: iratus
egit ut cũ sanctis cypri¬
ano et iustina theognitꝰ
decollaretur. Et iacuerũt
corpora sanctorũ proiec¬
ta feris sex dieb ĩ sepul¬
ta. Quidam autẽ naute
xp̃iani nocte rapuerunt
ea: et nauigantes depor¬
tauerunt ad urbẽ romã.
et matrona uenerabilis
rufina reuerenter excipi¬
ens illa: sepeliuit ea ĩ pre¬

Expanded text:
rea jussit torreri, picem, rea jussit torreri, picem, adipem et ceram desuper ministris infundentibus. Et cum ibi laudem omnipotenti Deo dicerent, Athanasius sacerdos idolorum postulavit comitem, dicens: Jubeat claritas tua, et in nomine deorum vincam virtutem Christianorum. Et cum appropinquasset ad sartaginem, erupit flamma et consumpsit illum. Comes, acceptis tot in servis suis operabatur, scripsit imperatori quid super eis juberet. Qui rescripsit ut dirigerentur Nicomediam, et ibi gladio ferirentur. Perducti igitur ad locum sunt decollationis, et vidit culatus est Cyprianum. Quod cernens Servius cognatus regis, iratus egit ut cum sanctis Cypriano et Justina Theognitus decollaretur. Et jacuerunt corpora sanctorum projecta feris sex diebus insepulta. Quidam autem nautae Christiani nocte rapuerunt ea, et navigantes deportaverunt ad urbem Romam. Et matrona venerabilis Rufina, reverenter excipiens illa, sepelivit in prae
Abbreviated transcription (Latin):
clarissime floruit. Uerũ
non multo interiecto tẽ¬
pore factus est episcopus.
sanctãq iustinam matrez
uirginũ instituit. Quoꝵ
uirtutem non ferens dya¬
bolus: per satellites suos
apud eutelliũ comitẽ ori¬
entis hoc egit: ut compre¬
henderetur cyprianus epi
lis ligati cum fuissẽt ad¬
ducti:. comes dixit ad be¬
atũ cyprianũ. Tu es cypri¬
anus doctor xp̃ianorum:
qui per maleficia multos
errare fecisti: Beatus cy¬
prianus dixit. Aliquãdo
in perditione demonum
positus: multos luxurio¬
sos feci. Sed saluauit me
deus per uirginem iustinã.
dum ea per demonia tem¬
ptare uellem: que illa fide
¶Omes iniquus
iussit sanctum epi¬
scopum post hec suspendi
et exungulari: beatã uero
iustinam post alapas. cru¬
dis neruis ĩmaniter cedi:
deinde sanctũ episcopũ ĩ
carcerem recludi: et san¬
ctã uirginem in domo
cuiusdam matrone custo¬
diri. Qui post aliquot
dies in presentia sui re¬
ductos in sartagine fer¬

Expanded text:
clarissime floruit. Verum, clarissime floruit. Verum, non multo interjecto tempore, factus est episcopus, sanctamque Justinam matrem virginum constituit. Quorum virtutem non ferens diabolus, per satellites suos apud Eutolmium comitem Orientis egit ut comprehenderetur Cyprianus epispectum vinculis ligati, cum fuissent adducti, comes dixit ad beatum Cyprianum: Tu es Cyprianus doctor Christianorum, qui per maleficia multos errare fecisti? Beatus Cyprianus dixit: Aliquando in perditione daemonum positus, multos luxuriosos feci: sed salvavit me Deus per virginem Justinam, dum eam per daemonia tentare vellem, quae illa fideomes iniquus jussit sanctum episcopum post haec suspendi, et exungulari; beatam vero Justinam post alapas, crudis nervis immaniter caedi; deinde sanctum episcopum in carcere recludi, et sanctam virginem in domo cujusdam matronae custodiri. Qui post aliquot dies in sui praesentiam reductos, in sartagine fer
Abbreviated transcription (Latin):
ei dyabolus. Etiam ma
¶LUdiens cyprianꝰ¬
tempnens uirtutem dya¬
boli: et currens uenit ad e¬
piscopũ antimũ: cecidit.¬
qr ad pedes eius rogãs ut
doceret eum: et baptismo
xp̃i consecraret. Beatus
autem antimus episcopꝰ
gratias agens deo: ca the¬
zizauit eum. Et reuertẽs
cyprianus in domũ suam:
omnia ydola confregit.
Tunc rediens ad ecclesiã.
auscultare cepit. Hora de
ras mittebantur ĩ ecclĩa¬
residens: monitus est a
dyacono: ut cum reliquis
cathecuminis egrede̾tur.
Conuersus uero ad dya¬
conũ dixit ei. Seruus fac¬
tus sum xp̃i : ⁊ tu foras me
mittis: Dicit ei dyaconꝰ
Factus es perfectus seruꝰ
xp̃i. Cyprianus dixit.
Diuit michi xpũs qui de¬
mones confundit. et mi¬
chi misertus est: quia nõ
exeo hinc nisi perfectus fu¬
beato antimo ep̃o:¬
Qui secundum ordinem
instructũ baptizauit eũ.
et non multo post etiam
dyaconũ ordĩauit. Qui
doctrina et moribus plus¬
ꝙͣ dici possit excrescens:
miraculorum gloria pre¬

Expanded text:
ei diabolus: Etiam, major ei diabolus: Etiam, major audiens Cypriantemnens virtutem diaboli, et currens venit ad episcopum Anthimum, ceciditque ad pedes ejus, rogans ut doceret eum, et baptismo Christi consignaret. Beatus autem episcopus, gratias agens Deo, catechizavit eum. Et revertens Cyprianus in domum suam, omnia idola confregit. Tunc rediens ad ecclesiam, auscultare coepit. Hora deiras mittebantur ecclesiam, monitus est a diacono ut cum reliquis catechumenis egrederetur. Conversus vero ad diaconum, dicit ei: Servus factus sum Christi, et foras me mittis? Dicit ei diaconus: Factus es perfectus servus Dei? Cyprianus dixit: Vivit mihi Christus qui daemones confudit, et mihi misertus est, quia non exeo hinc nisi perfectus fuvero Anthimo episcqui secundum ordinem instructum baptizavit eum, et non multo post etiam diaconum ordinavit. Qui doctrina et moribus, plusquam dici possit, excrescens miraculorum gratia prae
Abbreviated transcription (Latin):
cypriani episco
pi et iustine: qͥ
passi sunt sub dyocletião
imperatore. iudice eutel¬
lio.Iustine pater erat en¬
clusius apud ciuitatẽ an¬
ane religionis a dyacono
nomine prelio audiẽtes.
baptizati sunt a sacto epi¬
scopo optato. Uirgo aũt
iustina dño seruiens: fre¬
quentabat ecclesiã. A gla¬
siam: exarsit ob amorem
eius. Et cũ nullo modo¬
posset pertingere ad eam:
yprianus autem
magus uocatis de¬
monibus: cepit a gere ut
uirginem xpi ei adducerẽt.
Qui semel bis et tertio ue¬
nentes ad beatã iustinã
nichil penitus apud illaz
suis deceptionibus ualue¬
si: uicti recesserunt. Cypri¬
anus uero cũ illorum uir¬
tutem aduersus uirginẽ
haud quicꝙͣ ualuisse ui¬
deret: dixit ad dyabolum.
Dic michi: quẽadmodũ
uicti estis a uirgine xp̃ia¬
na: Cui dyabolus. Dice¬
re tibi non possum: nisi
prius iures michi. Cũq
cyprianus illi iurasset: a¬
it dyabolus. Bidi signũ
crucifixi: et extimui. Cy¬
prianus dixit. Ergo cru¬
cifixus maior est te: Dic̃

Expanded text:
martyrum spoliis, atque ab pi et Justinae: qui passi sunt sub Diocletiano imperatore, judice Eutolmio. Justinae pater erat Dusius apud civitatem Anam religionis a diacono nomine Prohelio audientes, baptizati sunt a sancto episcopo Optato. Virgo autem Justina, Domino serviens, frequentabat ecclesiam. Hanc Aglas, exarsit ob amorem sit consecutum, brevi colliposset pertingere ad illamyprianus autem magus, vocatis daemonibus, coepit agere ut virginem Christi ei adducerent. Qui semel, bis et tertio venientes ad beatam Justinam, nihil apud illam suis deceptionibus valuesi, victi recesserunt. Cyprianus vero cum illorum virtutem adversus virginem haud quaquam valuisse videret, dicit ad diabolum: Dic mihi, quemadmodum victi estis a virgine Justina? Cui diabolus: Dicere tibi non possumus, nisi prius jures mihi. Cumque Cyprianus illi jurasset, ait diabolus: Vidi signum Crucifixi, et extimui. Cyprianus dixit: Ergo. Crucifixus major te est? Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Inus natione yta¬
scie. patre hercu¬
liano: sedit ãnos quĩ decĩ
menses tres. dies duodeci.
Fuit autẽ tempore neronis
a consulatu saturnini ⁊ sci
pionis: usq ad capitonẽ.
cepto beati petri cõstituit.
ut mulier in ecclesiam ue¬
lato capite ĩtroiret. Hic
fecit ordinationes duas.
etiam sepultus est iuxta
corpus beati petri in uatica¬
no sub die nono kalẽdas
mrͣm cypriani ⁊ iustine. Lc.Iͣ.

Expanded text:
inus, natione Itasciae, patre Herculano, sedit annos undecim, menses tres, dies duodecim. Fuit autem temporibus Neronis, tos impium ferrum mori pionis, usque ad Capitonem ecepto beati Petri constut mulier in ecclesiam velato capite introiret. Hic fecit ordinationes duas; i sepultus est juxta corpus beati Petri in Vaticano, sub die nono Kalendas passim epulabantur laeti
Abbreviated transcription (Latin):
Enit ergo helena
cepit reuisere loca
sancta: infudit ei spũs
ut lignũ crucis inquire¬
ret. Accessit ad golgota¬
locum et ait. Ecce locus
pugne:. ubi est uictoria.
Quero uexillũ salutis et
non inuenio. Ego ĩquit
in regnis et crux dm̃i in
puluere: Ego in aureis:
et in ruinis xp̃i triũphus:
Ille adhuc latet: ⁊ latet
palma uite eterne. Quo¬
modo me redemptam ar¬
bitror : si redemptio ip̃a¬
ut ster non cernitur: Uideo qͥd¬
cora. egeris dyabole: ut gla¬
dius quo peremptus
es obstruetur. Sed ysa¬
ac obstructos ab aliem¬
genis puteos erudera.¬
uit: nec latere aquam
passus est. Tollatur igi¬
tur ruina ut uita appa¬
reat : promatur gladiꝰ.
quo ueri golie caput est
amputatum. Aperiatur
humus ut salus fulgeat.
Quid egisti dyabose ut
absconderes lignũ nisi
ut iterũ uincereris:. Ui¬
cit te maria que genuit
triumphatorem. Uĩce
riat itaq humũ : decutit
puluerem: tria patibula
confusa reperit q̃ ruina
contexerat : mimicus ab.¬
indaginem spiritussanc¬

Expanded text:
enit ergo Helena, coepit revisere loca sancta, infudit ei Spiritus ut lignum crucis requireret, accessit ad Golgotha, et ait: Ecce locus pugnae, ubi est victoria? Quaero vexillum salutis, et non invenio. Ego, inquit, in regnis, et crux Domini in pulvere? ego in aureis, et in ruinis Christi triumphus? ille adhuc latet, et latet palma vitae aeternae? Quomodo me redemptam arbitror, si redemptio ipsa non cernitur? 44. Video quid egeris, diabole, ut gladius quo peremptus es, obstrueretur. Sed Isaac obstructos ab alienigenis puteos eruderavit, nec latere aquam passus est . Tollatur igitur ruina, ut vita appareat: promatur gladius, quo veri Goliae caput est amputatum : aperiatur humus, ut salus fulgeat . Quid egisti, diabole, ut absconderes lignum; nisi ut iterum vincereris? Vicit te Maria, quae genuit triumphatorem, quae rit itaque humum, decutit pulverem: tria patibula confusa reperit, quae ruina contexerat, inimicus abindaginem Spiritus sanc
Abbreviated transcription (Latin):
Edit ad euangelii
lectionem ĩuenit
quia in medio patibulo
pylati titulus erat: ihũs
nazarenus rex iudeorum.
Hinc collecta est series ue¬
ritatis. Titulo crux patu¬
it salutis. Hoc est quod
si scripsi. Id est: non ea
scripsi que uobis placerẽt
sed que etas futura cogno¬
sceret: non uobis sed po
tulum. Regem adorauit
non lignũ. quia hic gẽ¬
tilis ẽ error et uanitas ĩ¬
piorũ: sed adorauit illũ
qui pependit in ligno scri¬
ptus in ligno. Lignum
ritus quod mulier igno¬
rabat: et eduxit ĩ uiam
quam mortalis homo¬
scire nõ poterat. Quesi¬
uit clauos quibus cruci¬
confixus fuit dñs et in¬
uenit. De uno clauo fre¬
nũ fieri precepit: de alte¬
ro dyadema ĩtexuit. Unũ
ad decorem: alterum ad
deuocionem uertit. Utro¬

Expanded text:
edit ad Evangelii lectionem, invenit quia in medio patibulo praelatus titulus erat: Jesus Nazarenus, Rex Judaeorum . Hinc collecta est series veritatis, titulo crux patuit salutaris. Hoc est quod i, 1211 scripsi , id est, non ea scripsi, quae vobis placerent, sed quae aetas futura cognosceret: non vobis scripsi, sed postulum, Regem adoravit, non lignum utique; quia hic gentilis est error, et vanitas impiorum: sed adoravit illum, qui pependit in ligno, scriptus in titulo: illum m quod mulier ignorabat, et deduxit in viam, quam mortalis scire non poterat. 47. Quaesivit clavos, quibus crucifixus est Dominus, et invenit. De uno clavo frenos fieri praecepit, de altero diadema intexuit: unum ad decorem,alterum ad devotionem vertit.
Abbreviated transcription (Latin):
Uaristus natio¬
ne grecus: ex
patre iudeo nomine iuda.
de ciuitate bethleẽ: sedit
annos tredecim. menses
septem. dies duos. Fuit
autem temporibus do
mitiani et nerue et traia¬
ni: a consulatu ualentis
et ueteris usq ad gallum
et barduã consules: mar¬
tyrio coronatur. Hic ti
tulos in urbe roma diui
custodirent episcopũ pre¬
dicantem propter stilũ
ueritatis. Hic fecit ordi
nationes tres per mensẽ
decembriũ: presbyteros
episcopos per diuersa loca

Expanded text:
aristus, natione Graecus, ex patre Judaeo nomine Juda, de civitate Bethlehem, sedit annos tredecim, menses sex, dies duos. Fuit autem temporibus mitiani et Nervae Trajani, a consulatu Valentis et Veteris usque ad Gallum et Braduam consules. Martyrio coronatur. Hic titulos in urbe Roma diviscustodirent papam predicantem propter stilum veritatinationes duas per mensem Decembrium, presbyteros episcopos per diversa loca
Abbreviated transcription (Latin):
ad precem meain ¶Quia
repleta est malis anima
mea: et uita mea ĩferno
appropinquauit. Esti¬
matus sũ cum descenden¬
tibus in lacum: factus
sum sicut homo sine ad¬
iutorio inter mortuos li¬
ber. Eicut uulnerati dor¬
mientes in sepulchris quo¬
rum non es memor am¬
plius: et ip̃i de mãnlua re¬
pulsi sunt. ¶osuerunt
me in lacu inferiori: ĩ te¬
nebrosis et ĩ umbra mor
tis. Super me confir¬
matus est furor tuus: et
omnes fructus tuos in¬
duxisti super me¶ on¬
ge fecisti notos meos a
me: posuerunt me ab ho¬
minationem sibii ¶ra

Expanded text:
a repleta est malis anima mea et vita mea in inferno adpropinquavit aestimatus sum cum descendentibus in lacum factus sum sicut homo sine adiutorio inter mortuos liber sicut vulnerati dormientes in sepulchris quorum non es memor amplius et ipsi de manu tua repulsi sunt posuerunt me in lacu inferiori in tenebrosis et itis. Super me confirmatus est furor tuus, et omnes fluctus tuos reduxisti super me. Longe fecisti notos meos a me, posuerunt me abominationem s
Abbreviated transcription (Latin):
uallib : ĩter mediũ mõciũ
ꝑtrãsibũt a que. Gota¬
bũt omnes bestie agri: ex¬
pectabũt onagri ĩ siti sua.
Super ea uolucres celi ha¬
bitabũt : de medio petraꝵ
dabũt uoces/ Nigãs mõ¬
tes de superioribus suis:
de fructu operũ tuoꝵ sacia¬
bitur terra. Oroducẽs fe¬
nũ iumentis: et herbã ser¬
uituti hoĩ ¶ It educas

Expanded text:
llibus, inter medium montium pertransibunt aquae. Potabunt omnes bestiae agri, exspectabunt onagri in siti sua. Super ea volucres coeli habitabunt, de medio petrarum dabunt vocem. Rigans montes de superioribus suis, de fructu operum tuorum satiabitur terra. Producens fenum jumentis et herbam servituti hominum. Ut ed
Abbreviated transcription (Latin):
filios hominũ¶ ¶ñs ĩter¬
rogat iustũ et impiũ: qui
autem diligit iniquitatem
odit amniam suã. ¶luet
super peccatores laqueos:
ignis sulphur et spiritus
procellarũ pars calicis eoꝵ
Qm̃ iustus dñs et iusti¬
cias dilexit: equitatem ui¬
dit uultus eius. psalmus

Expanded text:
ilios hominum Dominus interrogat iustum et impium qui autem diligit iniquitatem odit animam suam pluet super peccatores laqueos ignis et sulphur et spiritus procellarum pars calicis eorum quoniam iustus Dominus %et; iustitias dilexit aequitatem vidit vultus ei
Abbreviated transcription (Latin):
Pud ytali am¬
circa lacũ uul¬
sinũ natale sancte chri¬
stine uirginis. Que in
ti confregit: et paupe¬
ribus distribuit. Ob hoc
cta: uerberibus dilama¬
ta. ferro onusta in carce¬
rem coniecta est. Post
hec cum diutissime et
crudelissime dilaniaret᷑
de carmbus suis patriĩ
faciem proiecit. Cũq
alligata rote igne suꝑ¬
posito et fuso oleo de su¬
per torreretur : erũpens
flamina mille gentiliũ
interfecit. Iterũ carceri
tradita: angelo uisitãte
sanata est et refecta. De¬
inde cum magno saxi
pondere in mare: idest
in lacum uulsinũ iacta¬
ta angelico presidio li¬
berata est. Quam succes¬
sor patris eius dion ml¬
tis iterũ suppliciis affii¬
xit. Sed orante illa si.¬
mulacrũ apollinis qd̾
adorare iubebatur in fa¬
uillam subito redactũ
est. Quo miraculo tria
milia hominũ ad fidem
xp̃i conuersi sunt. Mo¬
uissime successor predic¬
ti iulianus post fornacẽ
candentem ubi quinq
diebus illesa permãsit:
post serpentes a uenefico

Expanded text:
pud Italiamcirca lacum Vulsinum, natale sanctae Christinae virginis, quae in sui confregit, pauperibusque distribuit. Ob hoc pis, verberibusque dilaniata, ferro onusta, in carcerem est conjecta. Post haec cum diutissime et crudede carnibus suis patri in faciem projecit. Cumque alligata rotae, igni supposito, et fuso desuper oleo torreretur, erumpens flamma mille gentilium interfecit. Iterum carceri tradita, angelo visitante, sanata est et refecta. Deinde cum magno saxi pondere in mare, id est in lacum Vulsinum jactata, angelico praesidio liberata est. Quam successor patris ejus Dion multis iterum suppliciis afflixit. Sed, orante illa, simulacrum Apollinis, quod adorare jubebatur, in favillam subito redactum est. Quo miraculo tria millia hominum ad fidem Christi conversa sunt. Novissime successor praedicti Julianus, post fornacem candentem, ubi quinque diebus illaesa permansit, post serpentes a venefico
Abbreviated transcription (Latin):
Ostremo fili da¬
phetarum: legisti esayã
eximiũ prophetarũ qͥd
dixerit: uel quemadmo¬
dum scripserit: Ecce uir¬
go in utero concipiet et
pariet filiũ et uocabitur
nomen eius hemanuel.
Quid legisti in libris tuiᷤ.
aspice mariam oculis tuis.
ut digne dicas canticuz
dauid patris tui: Sicut
audiuimus ita ⁊ uidimꝰ
in ciuitate dñi uirtutũ.
in ciuitate dei nostri. Ac¬
cipe ergo mariam cõiu¬
gem tuam: semper de ea¬
esto securus: et in nullo
sis sollicitus: quia qd ĩ
filius dei. Habe ergo io¬
seph cũ maria coniuge
tua cõmunem uirgim̾ta.¬
tem membrorum: quia
de uirginalibus mẽbris
uirtus nascitur angelo¬

Expanded text:
eph filius DaProphetarum, non legisti Isaiam eximium Prophetarum quid dixerit, quemadmodum scripserit, Ecce virgo in utero accipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel ? Quod ergo legisti in Libris tuis, aspice in Maria oculis tuis: ut digne dicas canticum David patris tui, Sicut audivimus, ita et vidimus in civitate Domini virtutum, in civitate Dei nostri . Accipe ergo Mariam conjugem tuam, semper de ea securus, et in nullo sis sollicitus: quia quod ilius Dei. Habe ergo, Joseph, cum Maria conjuge tua communem virginitatem membrorum; quia de virginibus membris Virtus nascitur Angelo
Abbreviated transcription (Latin):
mur. Huius festiuitatis
gaudiũ: cunctis profici¬
at ad uirtutis exemplũ:
discamus omnes auari¬
camus pauperes pascere.
in celo seruare: discamus
usqr ad mortem pro xp̃t
nomine dimicare: disca¬
mus intima charitate fer¬
uere: et per iusticiam tri¬
bulationes tanꝙͣ carbo¬
nes longanimiter susti¬
nere.

Expanded text:
m. Hujus festivitatis gaudium cunctis proficiat ad virtutis exemplum. Discamus omnes avaricamus pauperes pascere, in coelo servare, discamus usque ad mortem pro Christi nomine dimicare, discamus intima caritate fervere, et pro justitia tribulationes tanquam carbones longanimiter sustiner
Abbreviated transcription (Latin):
maximam partem sena¬
torũ urbis cõuertit ad
dominũ. Hic cõstituit
aquam aspersionis cum
sale benedicit in habit a¬
domini miscuit ĩ predi¬
postmodũ iubente traia¬
no principe. ab aurelia¬
no comite utriusq mili¬
tie carceri mancipatus:
post stupenda et diuina
miracula: ubi per puerũ
qui faculam ferebat ar¬
dentem: e carcere noctur¬
no silentio per fenestrã
eductus ad domũ quiri¬
ni tribuni: ubi beatus
hermes perfectus sb̾ cu¬
stodia tenebatur perdu¬

Expanded text:
maximam partem senatorum Urbis convertit ad Dominum. Hic constituit aquam sparsionis cum sale benedici in habitaDomini miscuit in praedipostmodum, jubente Trajano principe, ab Aureliano comite utriusque militiae, carceri mancipatus, post stupenda et divina miracula, ubi per puerum, qui faculam ferebat ardentem, e carcere nocturno silentio per fenestram eductus, ad domum Quirini tribuni, ubi beatus Hermes praefectus sub custodia tenebatur, perdu
Abbreviated transcription (Latin):
acquirant. Hec ego am.¬
brosius seruus xp̃i. dum
in uoluminibus diuinis
inuenissem scripta: non
sum passus in fructuoso
silentio tegi. Ad honorẽ
igitur tante martyris si¬
cut gesta eius agnoui cõ¬
scripsi: et ad edificationẽ
uestram o uirgines xp̃i.
textũ passionis eius cre¬
didi destinandũ: obsecrãs
charitatem spiritussancti:.
yt labor noster in uestra
imitatione fructũ in con¬
spectu dñi ualeat inuenire.

Expanded text:
acquirant. 19. Haec ego Amacquirant. 19. Haec ego Ambrosius servus Christi, dum in voluminibus 484 abditis invenissem descripta, non sum passus infructuosa silentio tegi. Ad honorem igitur tantae martyris sicut gesta ejus agnovi, conscripsi; et ad aedificationem vestram, o virgines Christi, textum passionis ejus credidi destinandum, , obsecrans virtutem Spiritus sancti, ut labor noster ad vestram imitationem fructum in conspec
Abbreviated transcription (Latin):
Euersa igitur con¬
sanissima: facit gaudiũ ⁊
patri suo augusfo et fratri¬
bus suis imperatoribus.
Conuocatur ciuitas tota.
fit leticia militantibus et
batur: et fides dominica
letabatur. Interea patrẽ
et fratres augustos roga¬
bat: ut basilica beate ag¬
netis construeretur: et̾
sibi illic mausoleũ collo¬
cari precepit. Cucurrit
hec opinio ad omnes:
quia quot quot credẽtes
ad eius tumulũ uenissẽt:
saluabantur quacunq¬
fuissent infirmitate detẽ
ti. Quod facere xpristum
nullus dubitat: usq in
hodiernũ diem. Perseue¬
rauit autem constantia
augusti filia in uirgin¬
tate̾: per quam muste uir¬
gines et mediocres et no¬
biles et illustres sacra uela¬
mina susceperũt. Lc̃o .ui.¬
Tquia fides mortis
dampna non pati¬
tur: usq in hodiernũ dic̃
multe uirgines romane
agnem beatissimã quasi
in corpore manentem at¬
tendunt: et cius exẽplo
agentes uiriliter ĩtegre
perseuerant: credentes si¬
ne dubio ꝙ perseuerãtes
perpetue uictorie palmã

Expanded text:
eversa igitur sanissima, facit gaudium et patri suo Augusto, et fratribus suis imperatoribus. Coronatur civitas tota, fit laetitia militibus et batur, et fides Dominica laetabatur. 18. Interca patrem et fratres Augustos rogat, ut basilicam beatae Agnae construerent, et sibi illic mansionem collocari praecepit. Cucurrit autem haec opinio ad omnes, et quotquot credentes ad ejus sepulcrum advenissent, salvabantur, quacumque infirmitate detenti essent. Quod facere Christum nullus dubitat usque in hodiernum diem. Perseveravit autem ipsa Constantia Augusti filia in virginitate, per quam multae virgines et mediocres, et nobiles, et illustres sacra velamina susceperunt. Et quia fides mortis damna non patitur, usque in hodiernum diem multae virgines Romae Agnem beatissimam quasi in corpore manentem aspiciunt, et ejus exemplum agentes viriliter, et integre perseverant, credentes sine dubio quod perseverantes perpetuae victoriae palmam
Abbreviated transcription (Latin):
illos. Quot quot eni pos¬
sessiones prediorum uel
domorum erant: uenden¬
tes afferebant precia eoꝵ
et ponebant ante pedes
apostolorum. Distribue¬
batur eni unicuiq prout
opus erat. Lcõ .ui

Expanded text:
itur, Quotquot enim possessores praediorum vel domorum erant, vendentes afferebant pretia eorum, et ponebant ad pedes Apostolorum: distribuebatur autem unicuique prout opus erat , i