comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt nob̾ loquim᷑: ñ in doctis huma¬
datoꝵ dĩ ab huiꝰ mundi sapientib differt̃:
qui dum intendunt eloquentiȩ eoꝵ dicta
pulchra apparent &e cũ rerũ uirtute care¬
ant: aliud se ẽẽ quã st̃ uerboꝵ compositi
one mentiunt᷑. At contͣ doctrina di. & p̾¬
dicatione pulchra ẽ & puritate conspicua.
nec aliud se ꝑ fallaciam p̾tendit ext̾uis.
&e aliud seruat int̾us: neq in dictis suis
pulchra uideri appetit nitore sermonis:
s integritate ueritatis. Eloquentiȩ or¬
nam̾ta bene paulus despexerat: cum di¬
cebat. Que a d̾o donata sunt nob̾ loqͥm᷑.
ñ in doctis humanȩ sapientiȩ uerbis.s
in doctrina sp̃c. Malebat quippe sapienti¬
am di sola puritate ueritatis ostendere ñ
autẽ compositione eloquii fuscare. De arte¬
relus & contentio:ñne carnales estis:¬
cͦ ł xxiiii. Sepe p̾dicatores iusti qͦdam
decenti moderamine suas culpas corani
discipłis iudicant. ut illi audientes dis¬
cant qͦmͦ semetipsos de suis actionib

Expanded text:
sunt nobis loquimur: non in doctis humadatorum Dei ab hujus mundi sapientibus differunt, qui dum intendunt eloquentiae, eorum dicta pulchre apparent; et cum rerum virtute careant, aliud esse quam sunt verborum compositiore mentiuntur. At contra doctrina Dei, et praedicatione pulchra est, et puritate conspicua, nec aliud se per fallaciam praetendit exterius et aliud reservat interius, neque in dictis suis pulchra videri appetit nitore sermonis, sed integritate veritatis. Eloquentiae ornamenta bene Paulus despexerat, cum dicebat: Quae a Deo donata sunt nobis loquimur: non in doctis humanae sapientiae verbis, sed in doctrina spiritus. Malebat quippe sapientiam Dei sola puritate veritatis ostendere, non autem compositione eloquii fucare. CAzelus, et contentio: nonne carnales estis ? Saepe praedicatores justi quodam decenti moderamine suas culpas coram discipulis indicant, ut illi audientes discant quomodo semetipsos de suis actionibus
Abbreviated transcription (Latin):
fundam̃ta eiꝰ in montib scĩs. Cum uͦ in
sacro eloquio ñ fundam̃tas singłari nu¬
mero fundam̃tum dicit᷑. nullus aliꝰ nͥ ip̃e
dñs designat᷑: ꝑ cuiꝰ diuinitatis potentiã
nutantia infirmitatis nr̃e corda solidant᷑.
ẽ qͥa ce origo ẽ inchoantiũ. & constantia ro¬

Expanded text:
uit, in montibus sanctis . Cum vero in sacro eloquio non fundamenta, sed singulari numero fundamentum dicitur, nullus alius nisi ipse Dominus designatur, per cujus divinitatis potentiam, nutantia infirmitatis nostrae corda solidantur. est, quia et origo est inchoantium, et constantia
Abbreviated transcription (Latin):
mulis quasi despiciendo castigant. Ple¬
rumꝙ autẽ & ñ despiciendo despiciũt:
& ñ desꝑando desꝑant: ut tanto celenꝰ
eos a culpa pauescere ac resilire faciait:
qͣnto iam quasi uicimiꝰ mortis foueam
ostendunt.¬
go plantaur̃ apollo rigauit. s ds

Expanded text:
mulis quasi despiciendo castigant. Plemulis quasi despiciendo castigant. Plerumque etiam et non despiciendo despiciunt, et non desperando desperant, ut tanto celerius eos à culpa reviviscere ac resilire faciant quanto quasi jam vicinius mortis foveam ostentant.Ego plantavi, Apollo rigavit
Abbreviated transcription (Latin):
sum dicatis om̃s: & ñ sint in uob̾ scisma¬
ta. Rursum humilitatẽ tenuit: cũ eis¬
dem corinthiis loquens. paulo latius
fortasse quã uoluerat. semetipsum repre¬
hendit dicens. factus sum insipiens. Sed
disciplinam in hac humilitate ñ ꝑdidit:
qm̃ ilico adiunxit. Uos me coegistis. Ex¬
emplum magnȩ humilitatis ex hibuit:
cum discipłis dixit. Non enim nosmet¬
te disciplinȩ iusticiam ñ amisit: q̃m eis-¬
dem delinquentib dicit. Quid uultis in
uirga ueniam ad uos: Et cęt̾ã. Sciunt
gͦ p̾dicatores sc̃i utͦq moderamine artẽ
magist̾ii temꝑare: & cũ delinquentiũ
reatus inueniunt sciunt mͦ seuere corri¬
gere: mͦ humilit̾ dep̾cari. S tr men cũ
stimulante iusticia eos seuere corrigunt.
int̾nȩ dulcedinis &e caritatis erga eos
gram ñ amittunt: & eoꝵ amore ardent.
in qͦs asꝑa correctione seuiunt: seq etiã
eis intrinsecus in secreto cordis humili¬
ant: qͦs duris foris animadu̾sionũ sti¬

Expanded text:
sum dicatis omnes, et non sint in vobis schismata . Rursum humilitatem tenuit, cum eisdem Corinthiis loquens paulo latius fortasse quam voluerat, semetipsum reprehendit, dicens: Factus sum insipiens . Sed disciplinam in hac humilitate non perdidit, quia illico adjunxit: Vos me coegistis. Exemplum magnae humilitatis exhibuit, cum discipulis dixit: Non enim nosmette disciplinae justitiam non amisit, qui eisdem delinquentibus dicit: Quid vultis, in virga veniam ad vos ? Sciunt ergo praedicatores sancti utroque moderamine artem magisterii temperare: et cum delinquentium reatus inveniunt, sciunt modo severe corripere, modo humiliter deprecari. Sed tamen cum stimulante justitia eos severe corrigunt, internae dulcedinis charitatis erga eos gratiam non amittunt, et eorum amore ardent in quos aspera correptione saeviunt, seque etiam eis intrinsecus in secreto cordis humiliant quos duris foris animadversionum sti
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃m scm blasphemiã dixerit ñ remittet᷑¬
ei neq in hoc scło neq in fut᷑o. In qͣ sententia
dat᷑ intelligi: qͣsdam culpas in hoc scł̃o. qͦꝑ¬
dam uͦ in futuro posse laxari. Qdͦ enĩ de
uno negat᷑ consequens intellectꝰ patet. qͥa
de quibdam concedit᷑. S tam̃ ut p̾dixi.
hoc de paruis minimisq peccatis fieri poᷤ¬
se credendum ẽ. sicut. ẽ. assiduus ociosus
sermo. immoderatꝰ risus. uł peccatũ cure
rei familiaris. quȩ uix sine culpa uł ab ip¬
sis agit᷑ qͥ culpã qualit̾ declinare debeant scuit̃.
aut in ñ grauib reb error ignorantie.
Quȩ cuncta etiam post mortẽ grauant: si
ad huc in hac uita positis minime fuerint
relaxata. Nam &e cum paulus dicat. xꝑm
eẽ fundam̃tum. atq subiungat. si qͥs suꝑ¬
edificauerit suꝑ hoc fundam̃tum aurũ

Expanded text:
asphemiam dixerit, non remittetur ei in hoc saeculo neque in futuro. In qua sententia datur intelligi, quasdam culpas in hoc saeculo, quasdam vero in futuro posse laxari. Quod de uno negatur, consequens intellectus patet quia de quibusdam conceditur. Sed tamen, ut praedixi, hoc de parvis minimisque peccatis fieri posse credendum est, sicut est assiduus otiosus sermo, immoderatus risus, vel peccatum curae rei familiaris, quae vix sine culpa vel ab ipsis agitur qui culpam qualiter declinare debeant sciunt, aut non in gravibus rebus error ignorantiae. Quae cuncta etiam post mortem gravant, si adhuc in hac vita positis minime fuerint relaxata. Nam et cum Paulus dicat Christum esse fundamentum, atque subjungat: Si quis superaedificaverit super hoc fundamentu
Abbreviated transcription (Latin):
S qui de sensu suo alta sapunt. humi¬
lit̾ di adiutores ẽẽ nolunt: qͥa dum se dõ
utiles eẽ estimant᷑: a fructu se utilitatis
alienant. Unde &e uoce ueritatis discipłi ᷤᷤ
dicit᷑. Cum feceritis omĩa quȩ p̾cepta st̃
uob̾:. dicite. Serui inutiles sumꝰ. qd̾ debu-

Expanded text:
Sed qui de sensu suo alta sapiunt, esse humiSed qui de sensu suo alta sapiunt, esse humiliter Dei adjutores nolunt, quia dum se Deo utiles esse aestimant, a fructu se utilitatis alienant. Unde et voce Veritatis discipulis dicitur: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Servi in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ p̾dicatores suos &e doctores uoce sua
foris intonat: s audientiũ corda ꝑ seip¬
sum int̾ius illustrat: paulo attestante
qui ait. Ego plantaui apollo rigauit:
s d̾s increm̃tũ dedit. N equaqͣm qͦ sibi
doctores tͥbuant. qͦd ꝑ exhortationẽ suã
res corpoꝵ uox dicentiũ incassũ sonat.
formare enĩ uocẽ magistri ext̾ius posst᷑. s
hanc impͥmere int̾ius ñ possunt. S inter
hec sciendu ẽ: qͥa plerumq d̾m humiliter
lũ dicit᷑. Dei enĩ sumꝰ adiutores. Nam cũ
ei quẽ ipse ꝑ int̾nam grãm infundit. noᷤᷤ
exhortationis uoce concurrimꝰ. hoc qͦd
nistio uocis aduiuamꝰ. Et tc̃ solũ nr̃a ex¬
hortatio ad ꝑfectionẽ ducit᷑: cũ in corde
fuerit d̾s qͥ aduiuet᷑. Unde &e ꝑ paułu dicit᷑.
sleq qͥ plantat ẽ aliqͥd neq qͥrigat:s qͣm
crem̃tum dat d̾s. Plantare qͥppe & rigare
adiuuare ẽ. qͦd utrumꝙ uacuũ erit mi¬
nist̾ium. si ds in corde ñ dat increm̃tum.

Expanded text:
dicatores suos et doctores voce sua foris insonat, sed audientium corda per seipsum interius illustrat, Paulo attestante, qui ait: Ego plantavi, Apollo rigavit: sed Deus incrementum dedit. Nequaquam ergo sibi doctores tribuant quod per exhortationem suam res corporum vox docentium incassum sonat. Formare enim vocem magistri exterius possunt, sed hanc exprimere interius non possunt. Sed inter haec sciendum est quod plerumque etlum dicitur: Dei enim sumus adjutores . Nam cum ei quem ipse per internam gratiam infundit nos exhortationis voce concurrimus, hoc quonisterio vocis adjuvamus. Et tunc solum nostra exhortatio ad perfectionem ducitur, cum iet. Unde et per Paulum dicitur: Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed crementum dat Deus . Plantare quippe et rigare adjuvare est: quod utrumque vacuum erit ministerium, si Deus in corde non dat incrementum.
Abbreviated transcription (Latin):
uis scit quȩ sunt hominis᷑n sp̃c ho¬
minis qui in ipso ẽ: mͦ ł xx. I unc
sp̃c hominis ab alto̾ ignorat᷑. cum uerbẽ
uł oꝑib ñ demonstrat᷑. Nam cum scͥptũ
sit. ex fructib eoꝵ cognoscetis eos ꝑ hoc
quod foris agit᷑. qͥcquid intꝰ latet aꝑit᷑
Unde recte qͦq ꝑ salomonẽ dicit᷑. Quomͦ
in aquis resplendet prospicientium.
uultus: sic corda hominũ manifesta st̃
prudentib.¬

Expanded text:
uis scit, quae sunt hominis, nisi spiritus hominis qui in ipso est ? Tunc spiritus hominis ab altero ignoratur, cum verbis vel operibus non demonstratur. Nam cum scriptum sit: Ex fructibus eorum cognoscetis eos , per hoc quod foris agitur quidquid intus latet aperitur. Unde recte quoque per Salomonem dicitur: Quomodo in aquis resplendet prospicientium vultus, sic corda hominum manifesta sunt prudentib
Abbreviated transcription (Latin):
longe sunt: qͥa diuinam noticiam ꝓfessi¬
onib sequunt᷑. morib fugiunt. Premunt
in quã s longe sunt: quia eidem fidi qͣm
loquendo astruunt. agendo contradicunt.
Multi gͦ dñm compͥmunt & una tangit:
quia carnales in eccl̃ia eum compͥmunt
a qͦ longe sunt: & soli tangunt qui huic
ueraciter & humilit̾ adiungunt᷑. Turba
gͥ p̾mit: qͥa multitudo carnaliũ qͦ intus
admittit᷑. eo grauiꝰ tolerat᷑. Premit & ñ tan¬
git: quia & importuna ẽ ꝑ p̾sentiam: &
absens ꝑuitam. Carnales itaq quo uerb̾
ꝓfesse fid̾i in eccłia sunt: eo bonos incorrectiᷤ
suis morib peiꝰ p̾munt. Nonnunqͣm eni
ñ suadent. p̾bere tam̃ iniquitatis exem¬
pla ñ cessant. Qui gͦ ad mala nos uł uerb̾¬
uł exemplis illiciunt ꝓfecto ꝑsecutores nr̃i
sunt: a quib temptationũ certamina su¬
mimꝰ. quȩ saltẽ in corde uincamꝰ. De inter¬

Expanded text:
longe sunt, quia divinam notitiam professilonge sunt, quia divinam notitiam professionibus sequuntur, moribus fugiunt. Premunt, inquam, sed longe sunt, qui eidem fidei quam loquendo astruunt, agendo contradicunt. Multi ergo Dominum comprimunt, et una tangit, quia carnales in Ecclesia eum comprimunt a quo longe sunt, et soli tangunt qui huic veraciter humiles adjunguntur. Turba igitur premit, quia multitudo carnalium, quo intus admittitur, eo gravius toleratur. Premit et non tangit, quia importuna est per praesentiam, et absens per vitam. Carnales itaque, quo verbis professae fidei in Ecclesia sunt, eo bonos incorrectis suis moribus pejus premunt. Nonnunquam enim non suadeant, praebere tamen iniquitatis exempla non cessant. Qui igitur ad mala nos vel exemplis illiciunt, profecto persecutores nostri sunt, a quibus tentationum certamina sumimus, quae saltem in corde vincamus.
Abbreviated transcription (Latin):
emo mittens manũ ad aratrũ &e aspici¬
Electi dĩ sic a terrenis actib ad sp̃ualia
ꝑtranseunt. ut ad ea quȩ reliquerunt ul¬
t̾ius nullatenꝰ reflectant᷑. Quo contͣ de
reꝓbis dicit᷑: qͥa corde reu̾si st̃ in egyptũ.
Et ꝑ semetipsam ueritas dicit. Nemo
mittens manũ ad aratrũ &e aspiciens re¬
tro: aptꝰ ẽ regno dĩ. Alanũ qͥppe in aratrũ
mitt̾e e̾: qͣsi ꝑ quenda compunctionis
uomerẽ ad ꝓferendos fructꝰ t̾ram sui cor¬
dis aꝑire. S retro post aratrũ aspicit qͥ pt
exordia boni oꝑis. ad mala reuertit᷑ quȩ
reliquit. Quod electis minime contingit:
qͥa ad ea quȩ resiquert᷑. nullo iam appeti¬
tu respiciunt:s in ȩt̾nis quȩ appetunt su-¬

Expanded text:
emo mittens manum ad aratrum, Electi Dei sic a terrenis actibus ad spiritualia pertranseunt, ut ad ea quae reliquerunt ulterius nullatenus reflectantur. Quo contra de reprobis dicitur: Quia corde reversi sunt in Aegyptum. Et per semetipsam Veritas dicit: Nemo mittens manum ad aratrum et aspiciens retro, aptus est regno Dei. Manum quippe in aratrum mittere est quasi per quemdam compunctionis vomerem ad proferendos fructus terram sui cordis aperire; sed retro post aratrum aspicit qui post exordia boni operis ad mala revertitur quae reliquit. Quod electis Dei minime contigit, quia ad ea quae reliquerunt nullo jam appetitu respiciunt, et in aeternis qu
Abbreviated transcription (Latin):
opib bonis sequi studeamtꝰ aspiciamus qua
graditur: & eiꝰ uestigia imitando teneamuᷤ¬
Ih̾m etenim sequit᷑: qui imitat᷑. Hinc nãq
dicit. Sequere me. & dimitte mortuos sepe¬
lire mortuos suos. Sequere enim dr: imita
re. Consideremꝰ gͦ qua gradit᷑ut seqͥ mere¬
am᷑. Ecce cum sit dñs & creator angłoꝵ. sus¬
cepturꝰ naturam nrãm qͣm condidit. in
uterum uirginis uenit. nasci tam̃ in hoc
mundo ꝑ diuites noluit: pauperes
parentes elegit. Unde &e cum agnus qͥ pro
illo offerret᷑ defuit. columbaꝵ pullos &e par
turturũ ad sacrificiũ mater inuenit. Psꝑa¬
ri in hoc mundo noluit. irrisiones &e obꝓ¬
bria tolerauit: sputa. flagella. alapas. spi¬
neam coronã. crucẽq sustinuit. Et qͥa re-¬
rum corporaliũ. delectatione a gaudio int̾¬
no cecidimꝰ. cũ qua a maritudine illucre¬
deamꝰostendit. Quid itaq ꝓ se debet ho¬
lucra sectat᷑: in suꝑbia honoris extollitur:
inuidiȩ facib in ardescit᷑. libidinis immũ¬

Expanded text:
operibus bonis sequi studeamus; aspiciamus qua graditur, et ejus vestigia imitando teneamum etenim sequitur qui imitatur. Hinc namque dicit: Sequere me, et dimitte mortuos sepelire mortuos suos . Sequere enim dre. Consideremus ergo qua graditur ut sequi mereamur. Ecce cum sit Dominus et Creator angelorum, suscepturus naturam nostram quam condidit, in uterum virginis venit: nasci tamen in hoc mundo per divites noluit, pauperes parentes elegit. Unde cum agnus qui pro illo offerretur defuit, columbarum pullos et par turturum ad sacrificium mater invenit. Prosperari in hoc mundo noluit, irrisiones et opprobria toleravit, sputa, flagella, alapas, spineam coronam crucemque sustinuit; et quia rerum corporalium delectatione a gaudio interno cecidimus, cum qua amaritudine illuc redeamus ostendit. Quid itaque pro se debet holucra sectatur, in superbia honoris extollitur, invidiae facibus inardescit, libidinis immun
Abbreviated transcription (Latin):
milites nr̃i uirtutũ trophea referentes: & re-¬
ceptis corporib cum iam in illo iudicio reg¬
ni cȩlestis introitum sortiunt᷑. pͥus inma¬
nissimas uires huiꝰ antiqui serpentis aspi
ta nunc iustis cotidie in cruciatib bellũ
mouet:¬

Expanded text:
milites nostri virtutum trophaea referentes; et remilites nostri virtutum trophaea referentes; et receptis corporibus, cum jam in illo judicio coelestis regni introitum sortiuntur, prius immanissimas vires hujus antiqui serpentis aspicta nunc justis quotidie in cruciatibus bellum movet
Abbreviated transcription (Latin):
parente. asstantib legionib angloꝵ. assistẽ¬
te ciuicto ministĩo cȩlestium potestatũ. & electis
om̃ib ad hoc spectaculum deductis. antiquiᷤ
hostis diabolus in medium captiuus deduce¬
tui: de cum suo corpore. id est cum reꝓbis om¬
nib. eternis gehennȩ incendiis mancipabi¬
tur: cum dicet᷑. Discedite a me malediti in
ignem ȩternum: qui paratꝰ est diabolo & an-¬
gelis eiꝰ. O quale erit illud spectaculum qͣn
do hec immanissima belua electoꝵ ocłis osten¬
detur: quȩ hoc belli tempore nimis illos ter¬
rere poterat si uideret᷑. S occulto ac miro dĩ
consilio agitur: ut & nunc ꝑ eiꝰ grãm a pug-¬
nantib non uisa uincat᷑: & tunc a letis uicto¬
rib iam captiua uideatur. Tunc aũ iusti di-¬
uino adiutorio qͣntum debitores sunt reco¬
gnoscunt: qͣndo tam fortem bestiam uide-¬
rint qͣm nunc infirmi uicerunt: & in hostiᷤ
sui immanitate conspiciunt. qͣntũ debeant
gr̃e defensoris sui. Redeut̃ enim de hoc p̾lio tc̃

Expanded text:
nibus angelorum, assistente cuncto ministerio coelestium potestatum, et electis omnibus ad hoc spectaculum deductis, antiquus hostis diabolus in medium captivus deducetur, et cum suo corpore, id est cum reprobis omnibus, aeternis gehennae incendiis mancipatur, cum dicitur: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angedo haec immanissima bestia electorum oculis ostendetur, quae hoc belli tempore nimis illos terrere potuerat, si videretur! Sed occulto ac miro Dei consilio agitur ut et nunc per ejus gratiam a pugnantibus non visa vincatur, et tunc a laetis victoribus jam captiva videatur. Tunc justi divino adjutorio quantum debitores sunt plenius recognoscunt, quando tam fortem bestiam viderint quam nunc infirmi vicerunt, et in hostis sui immanitate conspiciunt quantum debeant gratiae defensoris sui. Redeunt enim de hoc praelio tunc
Abbreviated transcription (Latin):
lluminare his qui in tenebris & in umbͣ
mortis sedent. mͦ ł iiii. Ii scͥptura saera
umbra mortis aliqͣndo obliuio mentis
accipit᷑ : quia sic̾ mors hoc qͦd int̾ficit agit
ut ñ sit in uitã ita obliuio hoc qͦd int̾cipit.
agit ut ñ sit in memoria. Unde recte qͥa
ioħes hebreoꝵ ppło eum cuiꝰ obliti fueraił
dm̃ p̾dicare ueniebat: ꝑ rachariam dici¬
t᷑. Illuminare his qui in tenebris & in u̾¬
bra mortis sedent. In umbra enĩ mortis
sedere ẽta dini amoris noticia in obli¬
uionẽ lassescerez

Expanded text:
lluminare his qui in tenebris, et in umbra mortis sedent . In Scriptura sacra umbra mortis aliquando oblivio mentis accipitur, quia sicut mors hoc quod interficit agit ut non sit in vita, ita et oblivio hoc quod intercipit agit ut non sit in memoria. Unde recte quia Joannes Hebraeorum populo eum, cujus obliti fuerant, Deum praedicare veniebat, per Zachariam dicitur: Illuminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent . In umbra enim mortis sedere, est a divini amoris notitia in oblivione lassescere.
Abbreviated transcription (Latin):
ñnulli qͥ dum plus saꝑe qͣm ẽ necesse stu¬
dent. a ꝓximoꝵ pace resiluint: dum eos ue¬
lut hebetes stultosq contempnunt. Unde
ꝑ semetipsam ueritas admonet dicens.
Habete sal in uobis: &e pacem habete int̾
uos. Per sal qͥppe: designant᷑ u̾ba sapien-¬
tiȩ. Sal qͥppe sine pace. ñ uirtutis ẽ donũ:
s dampnationiᷤᷤ augmentũ. Quo enim
quisq meliꝰ sapit: eo det̾ius delinquit.
re peccatũ. Quisqͥs gͥ habere sal sapientiȩ
studet atq laborat: curet necesse ẽ. qͣtinꝰ
a pace concordiȩ nunquã recedat. Pretẽa
cum rector ad loquendũ se p̾parat: sub
quanto cautelȩ studio loquat᷑ attendat:
ne simordinate ad loquendum rapit᷑:
erroris uulnere audientiũ corda feriant᷑:
& cũ forte sapiens uideri desiderat᷑ uni¬
tatis compagem insipient̾ abscidat. Huc
paulus ait. Non plus saꝑe quam opor¬
tet sapere: s sapere ad sobrietatẽ. Qui gͥ
sapient̾ loqͥ nitit᷑ magnoꝑe metuat ne eiꝰ

Expanded text:
nnulli qui dum plus sapere quam est necesse student, a proximorum pace resiliunt, dum eos velut hebetes stultosque contemnunt. Unde per semetipsam Veritas admonet, dicens: Habete sal in vobis, et pacem habete inter vos. Per sal quippe designantur verba sapientiae. Sal quippe sine pace non virtutis est donum, sed damnationis augmentum. Quo enim quisque melius sapit, eo deterius delinquit, re peccatum. Quisquis igitur habere sal sapientiae studet atque laborat, curet necesse est quatenus a pace concordiae nunquam recedat. Praeterea cum rector ad loquendum se praeparat, sub quanto cautelae studio eloquatur attendat, ne si inordinate ad loquendum rapitur, erroris vulnere audientium corda feriantur, et cum forte sapiens videri desiderat, unitatis compagem insipienter abscindat. Hinc Paulus ait: Non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem . Qui igitur sapienter loqui nititur, magnopere metu
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt: qͦdam temꝑam̃to correptionis ad sa¬
lute redeant. Unde etiã paulus dicit. Quȩ
putamꝰ ignobilia ẽẽ membra corꝑis. his ho¬
norem abundantiorẽ circũdamꝰ: &e quȩ in ho¬
nesta st̃ nr̃a. abundantiorẽ honestatẽ habet.
Honesta autẽ nr̃a: nullius egent. Sicut eni
inhonesta membra in corpore: ita qͥdam stͥ
intra scãm ȩccł̃iam potentes & ꝑterui qͥ łu
aꝑta inuectione feriri nequeunt qͣsi honore
tegminis uelant᷑. S hȩc de occultis potentũ
delictis loquim᷑. Nam qͣndo &e aliis cognoᷤᷤ¬
centib peccant. aliis etiã ꝯgnoscentibꝰ in cre¬
pandi st̾.ne si p̾dicator taceat culpam ap¬
ꝓbasse uideat᷑: atq hȩc crescens in exempłu
ueniat: qͣm pastoris lingua ñ secat. Scã gͦ¬
eccłia cũ ꝑ p̾dicatoreᷤ suoᷤ quedã facta maloꝵ
sub dispensatione inuectionis increpat: labia
qͣsi parcens mouet. s tam̃ parcendo ñ par¬

Expanded text:
fiunt quodam temperamento correptionis ad safiunt quodam temperamento correptionis ad salutem redeant. Unde etiam Paulus dicit: Quae putamus ignobiliora membra esse corporis, his honorem abundantiorem circumdamus; et quae inhonesta sunt nostra, abundantiorem honestatem habent; honesta autem nostra nullius egent . Sicut enim inhonesta membra in corpore, ita quidam, sunt intra sanctam Ecclesiam potentes et protervi, qui dum aperta invectione feriri nequeunt, quasi honore tegminis velantur. Sed haec de occultis potentium delictis loquimur. Nam quando et aliis cognoscentibus peccant, aliis etiam cognoscentibus increpandi sunt, ne si praedicator taceat, culpam approbasse videatur, atque haec crescens in exemplum veniat, quam pastoris lingua non secat. SaEcclesia cum praedicatores suos quaedam facta malorum sub dispensatione invectionis increpat, labia quasi parcens movet, sed tamen parcendo non par
Abbreviated transcription (Latin):
e possit: auget in eo malũ qͦd insequit᷑
Sepe enĩ contingit ut talis sit qͥ nulla in¬
crepationis u̾ba suscipiat. Quid itaq in
huiꝰ culpa p̾dicatori agendi ẽ. nͥ ut in ser¬
mone ammonitionis quẽ ꝓ cõmuni salu¬
te omniũ auditoꝵ facit. tales culpas ad
mediũ deducat quales eũ ꝑpetrasse con-¬
siderat: qͥ & presto ẽ. & de se solo adhuc ar¬
gui ñ potest. ne det̾ior fiat: Et cũ gn̾aliter
contͣ culpã inuectio tendit᷑ correptionis uer¬
bũ libent̾ ad m̃tẽ deducit᷑. qͥa potens prauuᷤ
ignorat. qͦd sͥ hoc specialit̾ dicat᷑. Quid ita¬
q isti p̾dicator suus: nͥ parcens minime
peꝑcit: Cui & specialit̾ correptionis uerba
ñ intulit: & tam̃ uulnꝰ illiꝰ sub cõmuni am¬
monitione ꝑcussit. Unde fit plerumq ut
eo uehementiꝰ ꝑpetratã culpã lugeat qͦ
reatũ suũ &e cũ se ꝑeussum sentiat. nesciri
dum ei ut qui ex aꝑta correptione det̾iores

Expanded text:
m possit, auget in eo malum quod insequitur. m possit, auget in eo malum quod insequitur. Saepe enim contingit ut talis sit qui nulla increpationis verba suspiciat. Quid itaque in hujus culpa praedicatori agendum est, nisi ut in sermone admonitionis, quem pro communi salute omnium auditorum facit, tales culpas ad medium deducat quales eum perpetrasse considerat qui et praesto est, et de se solo adhuc argui non potest, ne deterior fiat? Et cum generaliter contra culpam invectio intenditur, correptionis verbum libenter ad mentem ducitur, quia potens pravus ignorat quod sibi hoc specialiter dicatur. Quid itaque isti praedicator suus nisi parcens minime pepercit, cui et specialiter correptionis verba non intulit, et tamen vulnus illius sub communi admonitione percussit? Unde fit plerumque ut eo vehementius perpetratam culpam lugeat, quo reatum suum et cum se percussum sentiat nesciri dum est 420 ut qui ex aperta correptione deteriores
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃a eccłia disciplinȩ uigorem cũ ꝑmixti-¬
one mansuetudinis seruans. aliqͣndo
malis & qͣsi parcens ñ parcit. aliqͣndo uͦ
& qͣsi ñ parcens parcit. Quod melus ostẽ¬
dimꝰ. si ipsa quȩ plerumq accidunt ꝓfera¬
mꝰ. Ponamꝰ itaq añ ocłos m̃tis. duos pra¬
uos int᷑ scãm eccłiam eẽ constitutos: qͦꝵ
sit unꝰ potens & ꝓt̾uus alter mitis & sub¬
ditꝰ. Si quamiti & subdito culpa subri¬
puerit. hanc ꝓtinꝰ increpando p̾dicator
insequit᷑. corripit: eumq corripiendo a
culpa lib̾at: atq ad uiã rectitudinis refor¬
mat. Quid itaq huic nͥ ñ parcens peꝑcit:
Quia dum correptionis uerbũ ñ distulit.
citiꝰ a culpa hunc lib̾auit. Libere enĩ ħo¬
arguens ñ peꝑcit: s in eo qͦd correxit pe¬
ꝑcit. At contͣ potens & ꝓteruus cũ aliqͥd
ꝑpetrasse cognoscit᷑. tempꝰ querit᷑. ut de
malo qͦd fecit increpet᷑. Nisi enĩ p̾dicator
sustineat qͣndo ꝑferre correptionẽ congru¬

Expanded text:
cta Ecclesia disciplinae vigorem cum permistione mansuetudinis servans, aliquando malis et quasi parcens non parcit, aliquando vero et quasi non parcens parcit. Quod melius ostendimus, si ipsa quae plerumque accidunt proferamus. Ponamus itaque ante oculos mentis duos pravos in sancta Ecclesia esse constitutos, quorum sit unus potens et protervus, alter mitis et subditus. Si qua miti et subdito culpa subripuerit, hanc protinus increpando praedicator insequitur et corripit, eumque corripiendo, a culpa liberat, atque ad viam rectitudinis reformat. Quid itaque huic nisi non parcens pepercit, quia dum correptionis verbum non distulit, citius hunc a culpa liberavit? Libere enim arguens non pepercit, sed in eo quod correxit pepercit. At contra potens et protervus, cum aliquid perpetrasse cognoscitur, tempus quaeritur ut de malo quod fecit increpetur. Nisi enim praedicator sustineat quando ferre congrue correptione
Abbreviated transcription (Latin):
humilit̾ impendat. Hinc ꝑ paułu dicit᷑. ꝑ¬
a iugo culpȩ liberos reddit: cũ uicissim nos
nr̃o ꝑ amorẽ seruicio subicit. cũ & aliena bo¬
na nr̃a credimꝰ: & nr̃a aliis qͣsi sua offerenteᷤᷤ

Expanded text:
humiliter impendat. Hinc enim humiliter impendat. Hinc enim a jugo culpae liberos reddit, cum vicissim nos nostro per amorem servitio subjicit: cum et aliena bona nostra credimus, et nostra aliis, quasi sua offerentes,
Abbreviated transcription (Latin):
generis linguas nescit. Ille diu̾si gen̾is lin¬
guas examinat: s tam̃ in reb similib dis¬
similia corda ñ pensat. Alius in una lingua
qͣm nouit sermonũ pondera int̾pretando
prudent̾ discutit: & tam̃ reliqͥs bonis qͣñ
habet patienter caret. Sic itaq creator nr
ac dispositor cuncta moderat᷑: ut qui extol¬
li poterat ex dono qͦd habet: humiliet᷑ ex
uirtute qͣm ñ habet. Sic cuncta moderat᷑:
ut cũ ꝑ impensã grãm unũquẽq subleuat
etiã ꝑ disparẽ alti alterũ subdat. & melior̃e
quisq dono alio eũ qͥ sibi subicit᷑ attendat.
aclicet se p̾ire &e alias sentiat᷑. eisdem tam̃
qͦs suꝑat sẽ inalis postponat. Sic cuncta mo¬
derat᷑ ut dum singła queq st̾ omniũ int̾posi¬
ta quadam caritatis necessitudine fiant omĩa
singłoꝵ: & unusqͥsq. sic qͦd ñ accepit in alt̾o
possideat: ut ipse alti possidendũ qͦd accepit

Expanded text:
generis linguas nescit. Ille diversi generis lingeneris linguas nescit. Ille diversi generis linguas examinat, sed tamen viribus similibus dissimilia corda non pensat. Alius in una lingua quam novit, sermonum pondera interpretando prudenter discutit, et tamen reliquis bonis quae non habet, patienter caret. Sic itaque Creator noster ac dispositor cuncta moderatur, ut qui extolli poterat ex dono quod habet, humilietur ex virtute quam non habet. Sic cuncta moderatur, ut cum per impensam gratiam unumquemque sublevat, etiam per disparem alterius alterum subdat, et meliorem quisque dono alio eum qui sibi subjicitur attendat; ac licet se praeire ex aliis sentiat, eidem tamen quem superat se in aliis postponat: Sic cuncta moderatur, ut dum singula quaeque sunt omnium, interposita quadam charitatis necessitudine, fiant omnia singulorum; et unusquisque sic quod non accepit in altero possideat, ut ipse alteri possidendum quod accepit
Abbreviated transcription (Latin):
runt:atq isti sermone scientiȩ pleni st̃.
Inuno itaq eodemq sp̃u iste uerbo sapiẽ¬
tie pollet. nec tam̃ sermone scientiȩ id est
d octrinȩ fulcit᷑. qͥa sentire & inuenire suf¬
ficit etiã qͦd ꝑ discendi studium ñ appre¬
hendit. Ille sermone scientiȩ fulget. nec
tam̃ in u̾bo sapientiȩ conualescit: qͥa ce
sufficit explere quantũ didicit: e tam̃ ad
sentiendum ex semetipso subtile aliquid
ñ assurgit. Iste ꝑ fidem & elementis impe¬
rat: nec tam̃ ꝑ sanitatũ grãm infirmitateᷤᷤ
corpoꝵ curat. Ille orationis ope morbos
subtrahit: nec tam̃ arenti terrȩ uerbo plu¬
uias reddit. Iste oꝑatione uirtutũ ad p̾¬
sentẽ uit̾a etiam mortuos reuocat: & tam̃¬
ꝓpħiȩ grãm ñ habens qͦ sibi uentura st̃ ig.¬
norat. Ille uentura queq uelut p̾sentia at¬
tendit: & tam̃ in nulla signoꝵ oꝑatione se
exerit. Iste ꝑ discretionẽ sp̃uum in factis

Expanded text:
runt, atque isti sermone scientiae pleni sunt. runt, atque isti sermone scientiae pleni sunt. In uno itaque eodemque spiritu iste verbo sapientiae pollet, nec tamen sermone scientiae, id est doctrinae, fulcitur, quia sentire et invenire sufficit etiam quod per discendi studium non apprehendit. Ille sermone scientiae fulget, nec tamen in verbo sapientiae convalescit, quia et sufficit explere quantum didicit, et tamen ad sentiendum ex semetipso subtile aliquid non assurgit. Iste per fidem et elementis imperat, nec tamen per sanitatum gratiam infirmitates corporum curat. Ille orationis ope morbos subtrahit, nec tamen arenti terrae verbo pluvias reddit. Iste operatione virtutum ad praesentem vitam etiam mortuos revocat, et tame gratiam non habens, quae sibi ventura sunt ignorat. Ille ventura quaeque velut praesentia attendit, et tamen in nulla signorum operatione se exerit; iste per discretionem spirituum in factis
Abbreviated transcription (Latin):
illud p̾stat. Et qͣsi cerebri more nobmetip¬
sis uelut qͥbusda sensib utit᷑ ut qu̾auis ip¬
sa sibimet nunꝗͣ sit dissimilis. ꝑ nos tam̃
diu̾sa & dissimilia semꝑ oꝑet᷑. quatinꝰ iste
sapientiȩ ille scientiȩ donum ꝑcipiat. iste
genera linguaꝵ. ille grãm curationũ ha-¬
Omp̃c qͥppe conditor nr̃ ds. int̾ni iudicii
secreto moderamine iuxta beati pauli
uocẽ. alii sermonẽ sapientiȩ. alii sermonẽ
scientiȩ. alii plenam fidem. alii grãm sa¬
nitatũ. alii oꝑationẽ uirtutũ. alii ꝓpħiã.
alii discretionẽ sp̃uum: alii genera linguaꝵ.
alii int̾pretationẽ sermonũ tͥbuit. Sunt
enĩ qͥdam qͥ ꝑ donũ gr̃e & ipsa intelliguił
quȩ exponi a doctorib ñ audierunt. hi
uidelicet sermonẽ sapientiȩ ꝑceꝑunt. Et
st̃ qͥdam qͥ ꝑ semetipsos intellig̾e audita
nequeunt. s ea quȩ in expositorib legert̃
retinent & scient̾ ꝓferunt que lecta didice¬

Expanded text:
illud praestat. Et quasi cerebri more nobismetipillud praestat. Et quasi cerebri more nobismetipsis velut quibusdam sensibus utitur, ut quamvis sibimet nunquam sit dissimilis, per nos tamen diversa et dissimilia semper operetur, quatenus iste sapientiae, ille scientiae donum percipiat; iste genera linguarum, ille gratiam curationum haens quippe Conditor noster Deus interni judicii secreto moderamine juxta beati Pauli vocem, Alii sermonem sapientiae, alii sermonem scientiae, alii plenam fidem, alii gratiam sanitatum, alii operationem virtutum, alii prophetiam, alii discretionem spirituum, alii genera linguarum, alii interpretationem sermonum tribuit . Sunt enim quidam qui per donum gratiae et ipsa intelligunt quae exponi a Doctoribus non audierunt: hi videlicet sermonem sapientiae perceperunt. Et sunt quidam qui per semetipsos intelligere audita nequeunt, sed ea quae in expositoribus legerint retinent, et scienter proferunt quae lecta didice
Abbreviated transcription (Latin):
aũ spc̃.mͦ łxi. P ene nullum latet
qͦd qͥnq st̃ sensus corporis nr̃i. uidelicet
uisus. auditus.gustꝰ. od oratꝰ. & tactꝰ. Hi
sensus in om̃e qͥd sentiunt atq discernt.
uirtutẽ discretionis & sensus a cerebro tra¬
hunt: &e cũ unꝰ sit uidex cerebri sensus qͥ
intͥnsecꝰ p̾sidet: ꝑ meatꝰ tam̃ ꝓpͥos sensus
qͥnq discernit. d̾o mira oꝑante. ut neq
ocłs audiat. neq auris uideat: neq os¬
olfaciat. neq naris gustet: neq manꝰ odo-¬
rent᷑. Et cũ ꝑ unũ sensũ cerebri omĩa dis¬
ponant᷑: qͥlibet tñ hoꝵ sensꝰ aliud face ñ po¬
test. pret̾ id qͦd ex dispositiõe conditoris ac-¬
cipit. Ex istis gͦ corporalib ext̾iorib int̾io¬
ra & sp̾italia colligenda st᷑ ut ꝑ id qͦd in no¬
bis publicũ ẽ. transire debeamꝰ ad secretũ
qͦd in nob̾ ẽ. & in nob̾metipsis latet. Intuen¬
dum qͥppe ẽ qͥa cũ una sit sapientia. alium
minꝰ alium magis in habitat: alii hoc. alii

Expanded text:
us . Pene nullum latet quod quinque sunt sensus corporis nostri: videlicet visus, auditus, gustus, odoratus et tactus. Hi sensus in omne quod sentiunt atque discernunt virtutem discretionis et sensus a cerebro trahunt; et cum unus sit judex cerebri sensus qui intrinsecus praesidet, per meatus tamen proprios sensus quinque discernit, Deo mira operante, ut neque ocolfaciat, neque naris gustet, neque manus odorentur. Et cum uno sensu cerebri omnia disponantur, quilibet tamen horum sensus aliud facere non potest, praeter id quod ex dispositione Conditoris accepit. Ex istis ergo corporalibus et exterioribus, interiora et spiritualia colligenda sunt, ut per id quod in nobis publicum est transire debeamus ad secretum quod in nobis est et in nobismetipsis latet. Intuendum quippe est quia, cum una sit sapientia, alium minus, alium magis inhabitat; alii hoc, alii
Abbreviated transcription (Latin):
aptant᷑: & sua officia deserunt. & ad extra-¬
nea ñ assurgunt. Bene itaq paulus intra
acceptas ex diuina largitate m̃suras. in
ipsa p̾dicationis suȩ se latitudine eoarta¬
batzeũ diceret. Non enĩ audeo aliqͥd loqͥ eoꝵ
que ꝑ me ñ efficit xp̃c. Mensuram gͥ omm̃pe

Expanded text:
aptantur, et sua officia deserunt, et ad extraaptantur, et sua officia deserunt, et ad extranea non assurgunt. Bene itaque Paulus intra acceptas ex divina largitate mensuras in ipsa praedicationis suae se latitudine coarctabat, cum diceret: Non enim audeo aliquid loqui eorum, quae per me non efficit Christus . Mensuram
Abbreviated transcription (Latin):
diuidens singłis ꝓut uult. qͣsi m̃suras &
tminos eis imponit. Cũ gͦ miro consilio au¬
ctor nr̃ &e dispositor. huic illa largit᷑ que alii
denegat. alii illa denegat que illi largit᷑
m̃suras sibi positas egredi nitit᷑ qͥsqͥs posse¬
rere. temptet etiam miracłis choruschare:
aut is qͥ suꝑnȩ uirtutis donũ ad sola mi
racła roborat. etiã diumnȩ legis occulta
pandere contendat. Plerũq enĩ amittit
qd portat:. qͥ audacter ea ad quȩ ꝑtingere
ñ ualet arriꝑe festinat. Nam & membroꝵ
nr̃oꝵ tunc bene minist̾iis utim᷑. cũ sua his
officia distincte seruamꝰ. Luc̃ẽ quippe ocłi
cernimꝰ: uocem uͦ aurib audimꝰ Si qͥs aut̃
ordine mutato uoci ocłos. luci accõmodet
aures: huic utraq incassum patent.Si qͥs
odores uelit ore discernere sapores nare
gustare: utͥusq sensus minist̾ium qͥ a puer-¬
tit. int̾imit. Dum enĩ ꝓpriis hȩc usib ñ

Expanded text:
dividens singulis prout vult, quasi mensuras in dividens singulis prout vult, quasi mensuras in terminos eis imponit. Cum igitur miro consilio Auctor et Dispositor noster huic illa largitur quae alii denegat; alii illa denegat quae isti largitur, mensuras sibi positas egredi nititur, qrere, si tentet etiam miraculis coruscare; aut quem supernae virtutis donum racula roborat, etiam divinae legis occulta pandere contendat. Plerumque enim amittit quod portat, qui audacter ea ad quae pertingere non valet arripere festinat. Nam et membrorum nostrorum tunc bene ministeriis utimur, cum sua his officia distincte servamus. Lucem quippe oculis cernimus, vocem vero auribus audimus. Si quis autem ordine mutato, voci oculos, luci aures accommodat, huic utraque incassum patent. Si quis oderes velit ore discernere, sapores aure gustare, utriusque sensus ministerium quia pervertit, interimit. Dum enim propriis haec usibus non
Abbreviated transcription (Latin):
corpore: ñ iđo ñ est de corpore: Si totũ corpꝰ
o cłs : uͭ auditꝰ: Si totũ auditꝰ u odoratꝰ: Et
paulopost. Quod si eeñt omia unũ mẽbrũ:
ũ corpꝰ: Nunc autẽ multa qͥdem membra:
unũ uͦ corpꝰ. Quid enĩ scã eccłia nͥ suꝑni sui
capitis ẽ corpꝰ. in qua alius alta uidendo
ocłs. aliꝰ recta oꝑando manꝰ aliꝰ ad inuncta cur-¬
rendo pes. aliꝰ p̾ceptoꝵ uocẽ intelligendo
auris. aliꝰ maloꝵ fetorẽ. bonoꝵq fra glanti¬
am discernendo naris ẽ: Qui corporaliũ
more membroꝵ. dũ uicissim sibi accepta of¬
ficia impendunt: unũ de semetipsis om̃ib
corpꝰ reddlunt. Et dum diu̾sa in caritate
ꝑagunt: diu̾sum eẽ ꝓhibent uͥ continent᷑
Si aũ unũ qͥd cuncta agerent corpꝰ utiq qͦd
ex multis continet᷑ ñ eet᷑: qͥa uidelicet mul¬
tiplicit̾ compactũ ñ existeret: si hoc concoꝑs
membroꝵ diu̾sitas ñ teneret. Scĩs itaq mẽ¬
bris ȩcclie urtutũ dona dñs distribuit qe¬

Expanded text:
rpore: num ideo non est de corpore? Si totum corpus oculus, ubi auditus? Si totum auditus, ubi odoratus? Et paulo post: Quod si essent omnia unum membrum, ubi corpus? Nunc autem multa quidem membra, unum vero corpus . Quid enim sancta Ecclesia nisi superni sui capitis est corpus, in qua alius alta videndo oculus, alius recta operando manus, alius ad injuncta currendo pes, alius praeceptorum vocem intelligendo auris, alius malorum fetorem bonorumque fragrantiam discernendo naris est? Qui corporalium more membrorum, dum vicissim sibi accepta officia impendunt, unum de semetipsis omnibus corpus reddunt. Et dum diversa in charitate peragunt, diversum esse prohibent ubi continentur. Si autem unum quid cuncti agerent, corpus utique, quod ex multis continetur, non essent, quia videlicet multipliciter compactum non existeret, si hoc concors membrorum diversitas non teneret. Sanctis itaque membris Ecclesiae virtutum dona Dominus distribuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ides nr̃a
ad ꝑfectionem suam quibdam gradibus
ducitur: quia pars eius prius accipit᷑. ut in
nob̾ postmodum ꝑfecte compleat᷑. Hinc
ẽ quod redemptori nr̃o a discipłis dicitur.
auge nob̾ fidem: ut quȩ iam accepta per
initium fuerat: quasi ꝑ augnenta gra¬
duum ad ꝑfectionem ueniret. Si enĩ in
credentis mente ñ ꝓficeret: qͥdam ueni-¬
ens ad dñm qui curari uolebat filiũ suũ
& int̾rogatꝰ an crederet. minime dixisset.
Credo dñe: adiuua incredulitatẽ meã.
Pensate gͦ quod d̾r. Si credebat: cur incre¬
dulitatẽ dicebat: Si uͦ se meͤdulitatẽ ha¬
bere nouerat: qͦmͦ credebat: S quia ꝑ oc¬
cultam inspirationẽ gr̃ȩ meritoꝵ suoꝵ gra-¬
dib fides crescit. uno eodemq tempore is
qui necdum ꝑfecte crediderat simul &e cre-¬
debat. & incredulus erat. Adhuc gͦ ascen¬
debat ad fidem qͣm iam ꝑceꝑat: qͥ & se iam
credere. & adhuc ex incredulitate turbari
clamabat.¬
xxxii.

Expanded text:
ides nostra ad perfectionem suam quibusdam gradibus ducitur, quia pars ejus prius accipitur ut in nobis postmodum perfecte compleatur. Hinc est quod Redemptori nostro a discipulis dicitur: Auge nobis fidem , ut quae jam accepta per initium fuerat quasi per augmenta graduum ad perfectionem veniret. Si enim in credentis mente non proficeret, quidam veniens ad Dominum qui curari volebat suum filium, et interrogatus an crederet, minime dixisset: Credo, Domine, adjuva incredulitatem meam. Pensate, rogo, quod dicitur. Si credebat, cur incredulitatem dicebat? Si vero incredulitatem habere se noverat, quomodo credebat? Sed quia per occultam inspirationem gratiae meritorum suorum gradibus fides crescit, uno eodemque tempore is qui necdum perfecte crediderat, simul et credebat et incredulus erat. Adhuc ergo ascendebat ad fidem quam jam perceperat qui et jam se credere et adhuc ex incredulitate dubitare clamabat.XXXIV.
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ ꝗd immortalis exerit: qͣi una uo¬
ce ferri moriturus ñ potuit: Quis eiꝰ iram
toleret: cuiꝰ & ipsa ñ potuit mansuetudo to¬
lerari: Nemo quippe celsitudinis eiꝰ terro¬
rem ferre poterit eũ aduentꝰ sed̃i potentia
ꝑ ignem uidiciũ exercens in suȩ potestatis

Expanded text:
judicium quod immortalis exerit qui in una vojudicium quod immortalis exerit qui in una voce ferri moriturus non potuit? Quis ejus iram tolerat cujus et ipsa non potuit mansuetudo tolerari? Nemo quippe celsitudinis ejus terrorem ferre poterit, cum adventus secundi potentia r ignem judicium exercens, in suae potestatis
Abbreviated transcription (Latin):
tura erant suꝑ eũ ꝓcessit ce dixit. Quem
queritis: mͦ Exuii. Quam in comp̃hensibilꝰ
sit &e inconsiderabilis illa magnitudo. qͣ
in seda dñs ostensione uenturus ẽpene
utrũq ꝑpendimꝰ. sipͥmi aduentꝰ pondera
sollicita consideratione pensamꝰ. Certe
ut nos a morte. redimeret mori dñs ue¬
nit: & defectum carnis nr̃ȩ in suo corpore
penasq tolerauit: qͥ pͥusqͣm ad crucis pa¬
tibulum ꝑueniret. teneri. conspui. illudi.
alapis cedi se ꝑtulit. Ecce ad quanta ueni¬
re ꝓpt̾ nos ꝓbra consensit: & tam̃ pͥusquã te
neri se ꝑmitteret. ꝑsecutores suos reqͥsiuit
dicens. Quem queritis: Cui ilico respon¬
derunt. Iħm nararenũ. Quib cũ repente.
diceret ego sum. uocẽ solummͦ mitissimȩ re¬
sponsionis edidit: & armatos ꝑsecutores suoᷤᷤ
ꝓtinus in t̾ram strauit. Qͥd gͦ facturus ẽ cũ
iudicaturꝰ uenerit: qͥ una uoce hostes suoᷤᷤ
ꝑculit etiã cũ iudicandꝰ uenit: Qd ẽ illud

Expanded text:
tura erant super eum, processit, et dixit: Quem quaeritis ? Quam incomprehensibilis sit et inconsiderabilis illa magnitudo qua in secunda Dominus ostensione venturus est, bene utrumque perpendimus, si primi adventus pondera sollicita consideratione pensamus. Certe ut nos a morte redimeret, mori Dominus venit, et defectum carnis nostrae in suo corpore poenasque toleravit, qui priusquam ad crucis patibulum perveniret, teneri, conspui, illudi, alapis caedi se pertulit. Ecce ad quanta venire propter nos probra consensit et tamen priusquam se teneri permitteret, persecutores suos requisivit, dicens: Quem quaeritis? Cui illico responderunt: Jesum Nazarenum. Quibus cum repente diceret: Ego sum, vocem solummodo mitissimae responsionis edidit, et armatos persecutores suos protinus in terram stravit. Quid ergo facturus est cum judicaturus venerit qui in una voce hostes suos perculit, etiam cum judicandus venit? quod est illud
Abbreviated transcription (Latin):
Uelle adiacet mͥ: ꝑficere aut̃e bonũ ñ inue¬
nio. Qui enim uelle habere se asserit: iam
ꝑ infusionẽ gr̃ȩ quȩ in se lateant semina
ostendit. S dum ꝑficere bonũ ñ inuenit:
ꝓfecto indicat quanta illum dispensatio¬
nis suꝑnȩ glacies p̾mat. An ista glacies
eoꝵ corda ñ presserat quib dicebat: ũ ñ
quecunq uultis illa faciatis: Acsi aꝑte
diceret. Occulta cordis ur̃i semina iam ꝓ¬
dire in frugem querunt: s suꝑni modera¬
minis gelu p̾munt᷑. ut tanto pꝰt fecundiꝰ
exeant: qͣnto diumi iudicii p̾mentia pon¬
dera pacientiꝰ portant

Expanded text:
Velle adjacet mihi, perficere autem bonum non inveVelle adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio. Qui enim velle habere se asserit, jam per infusionem gratiae, quae in se lateant semina ostendit. Sed dum perficere bonum non invenit, profecto indicat quanta illum dispensationis supernae glacies premat. An ista glacies eorum corda non presserat quibus dicebat, ut non quaecunque vultis illa faciatis ? Ac si aperte diceret: Occulta cordis vestri semina jam prodire in frugem quaerunt, sed superni moderaminis gelu premuntur, ut tanto post fecundius exeant, quanto divini judicii prementia pondera patientius portant
Abbreviated transcription (Latin):
cere aũ bonum ñ inuenio. Mͦ ł xxix.
Suactatũ sem̃ in t̾ra post pluinã gelu pre-¬
mit᷑ qͦ foras citiꝰ apparere repellit᷑. eo intus
fecundius radicat᷑: & qͦ uetat᷑ progredi. eo¬
cogit᷑ multiplicari: quia cũ ab immnatu¬
ro ortu restringit᷑ in conceptionis suȩ tar¬
ditate laratũ. ad fructũ uberiꝰ impletur.
Sic dñs miro modo. pectoris nr̃i t̾ram ad
suscipienda uerbi semina .pͥus ꝑ occulte
gr̃ȩ pluuiã infundit. & postmodũ ne in
conceptis uirib immoderatiꝰ ꝓfluat: diᷤ¬
ciplina intimȩ dispensationis qͣsi glaciȩ
p̾mit. ut qͣm ꝑcepta gr̃ȩ pluuia irrigat. et¬
am disciplinȩ rigor astringat: ne si aut
ante qͣm debet. aut plus qͣm necesse est con-¬
ceptas uirtutes ꝓferat:. fruges in herbam
uertat. Si enim uiri sc̃i aut ante quã de¬
bent. aut plus qͣm debent ꝓficiunt. ꝑ pro¬
uectus sui magnitudinẽ in elationis defe¬
ctum cadunt. Uideamꝰ: paulus infusa t̾¬
ra quanta disciplinȩ glaciȩ pressus ait.

Expanded text:
cere autem bonum non invenio . Jactatum semen in terra post pluviam gelu premitur: quo foras citius apparere repellitur, eo intus fecundius radicatur, et quo vetatur progredi, cogitur multiplicari, quia cum ab immaturo ortu restringitur, in conceptionis suae tarditate laxatum ad fructum uberius impletur. Sic Dominus miro modo pectoris nostri ad suscipienda verbi semina prius per occultae gratiae pluviam infundit, et postmodum ne in conceptis virtutibus immoderatius profluat, disciplina intimae dispensationis, quasi glacie premit; ut quam acceptae gratiae pluvia irrigat, etiam disciplinae rigor astringat, ne si aut antequam debeat aut plusquam necesse est conceptas virtutes proferat, fruges in herbam vertat. Si enim viri justi antequam debent aut plusquam debent proficiant, per profectus sui magnitudinem in elationis defectum cadunt. Videamus, Paulus infusa terra, quanta disciplinae glacie prematur, dum ait:
Abbreviated transcription (Latin):
stre. sicut exhibuistis membra ur̃a seruire
immundiciȩ & iniquitati ad iniquitat᷑ẽ.
ita nunc exhibete membra ur̃a seruire ui¬
sticiȩ in scĩficationẽ eoꝵ ꝓculdubio infir¬
mitati condescenditur. Ac si eis aꝑtius di¬
ceret᷑. Si nequaqͣm ampliꝰ potestis. saltẽ tales
estote in fructu bonoꝵ. quales fuistis du¬
buit usus t̾renȩ uoluptatis. Di¬

Expanded text:
strae: sicut exhibuistis membrastrae: sicut exhibuistis membraniquitatem, ita nunc exhibete membra vestra servire justitiae in sanctificationem, eorum procul dubio infirmitati condescenditur, ac si eis apertius diceretur: Si nequaquam amplius potestis, saltem tales estote in fructu bonorum operum, quales fuistis dubuit usus terrenae voluptatis.
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾renis reb fortes sunt: in cȩlestib debi¬
les.Nam ꝓ temporali gła usq ad mortem
desudare appetunt: & pro spe ꝑpetua nec
parũ qͥdem in labore subsistunt. Pro t̾re¬
nis lucris qͣslibet iniurias tolerant: &e ꝓ
cȩlesti mercede. uł tenuissimi uerbi ferre
contumelias reciisant. Terreno iudici to¬
to etiam die assistere fortes sunt: in ora¬
tione uͦ coram dño uł uniꝰ horȩ mom̃to
lassant᷑. Sepe nuditatẽ. deiectionẽ. famẽ.
ꝓ adquirendis diuitiis atq honorib tole¬
rant: & earũ rerum se abstinentia cruciãt.
ad quas adipiscendas festinant. suꝑna
autẽ laboriosa querere tantomagis dissi¬
mulant: qͣnto ea retͥbui tardius putant.
At contra iusti nequaqͣm sunt in terrenis
studiis fortes. & in cȩlestib debiles: s longiꝰ
atq distantiꝰ studiosos se do exhibent: qͣm
scło fuisse meminerunt. Nam eũ qͥb dã
ꝑ p̾dicatorem nr̃m beatũ paulũ dicitur.
humanũ dico ꝓpter infirmitatẽ carnis ue¬

Expanded text:
in terrenis rebus fortes sunt, in coelestibus debiles. Nam pro temporali gloria usque ad mortem desudare appetunt, et pro spe perpetua ne parum quidem in labore subsistunt; pro terrenis lucris quaslibet injurias tolerant, et pro coelesti mercede vel tenuissimi verbi ferre contumelias recusant; terreno judici toto etiam die assistere fortes sunt, in oratione vero coram Domino vel unius horae momento lassantur; saepe nuditatem, dejectionem, famem pro acquirendis divitiis atque honoribus tolerant, et earum rerum se abstinentia cruciant, ad quas adipiscendas festinant; superna autem laboriose quaerere tanto magis dissimulant, quanto ea retribui tardius putant. ae . Justi nequaquam sunt in terrenis studiis fortes, et in coelestibus debiles, sed longius atque distantius studiosos se Deo exhibent, quam saeculo fuisse meminerunt. Nam cum quibusdam per praedicatorem nostrum beatum Paulum dicitur: Humanum dico, propter infirmitatem carnis ve
Abbreviated transcription (Latin):
& lum̃ iusticiȩ ñ luxit nob̾: &e sol ñ ortus ẽ nob̾.
Acsi aꝑte dicant. Int̾m nob̾ lumini radiꝰ ñ refulsit.
Unde ce ioħes ait. Mulier amicta sole. & luna sub pe-¬
dibꝰ eiꝰ. In sole em̃ illustratio uitatis: inluna uͦ quȩ
m̃struis suppletionib deficit. mutabilitas tem¬
poralitati accipit᷑. Sc̃a aũ ȩccłia qͥa suꝑni lumi-¬
nis splendore ꝓtegit᷑ qͣsi sole uestit᷑. Quia uͦ tẽ¬

Expanded text:
 lumen justitiae non luxit nobis, et sol non ortus est nobis . Ac si aperte dicant: Interni in nobis luminis radius non refulsit. Unde et Joannes ait: Mulier amicta sole, et luna sub pedibus ejus . In sole enim illustratio veritatis, in luna autem quae menstruis suppletionibus deficit, mutabilitas temporalitatis accipitur; sancta autem Ecclesia quia superni luminis splendore protegitur, quasi sole