comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ndui sumus in corꝑe. peregrinamur a
dño. Et quid est peregrinamur: Per
fidem enĩ ambulamus inquit ñ ꝑ speciem.
Qui gͦ peregrinatur & ꝑ fidem ambulat ñ dũ
est in patria. s iam est in ia. Qui autem
nec creditnec in patria est nec in uia. Sis
gͦ ambulemus. tanqͣm in uia simus. quia
ipse rex patriȩ factus est uia. Rex patriȩ¬

Expanded text:
u sumus in corpore, peregrinamur a Domino.» Et quid est, «peregrinamur? Per fidem enim ambulamus,» inquit, «non per speciem» . Qui ergo peregrinatur, et per fidem ambulat, nondum est in patria, sed jam est in via; qui autem non credit, nec in patria est, nec in via. Sic ergo ambulemus, tanquam in via simus; quia ipse Rex patriae factus est via. Rex patri
Abbreviated transcription (Latin):
cum absorta fuerit mors in uictoriã & corruꝑ¬
tibile hoc induerit incorruptionẽ. & mortale
hoc induerit ĩ mortalitatẽ. nullꝰ erit flecꝰ quia
nullus lapsꝰ. & nullꝰ lapsus qͥa nulla corrup¬
tio. & ido iam ñ ambiemꝰ placere. s omnino
placebimus in conspectu dñi in regione ui¬
uorum. Ex¬

Expanded text:
orruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem ; tunc nullus erit fletus, quia nullus lapsus; et nullus lapsus, quia nulla corruptio. Et ideo jam non ambiemus placere, sed omnino placebimus in conspectu Domini, in regione vivorum.
Abbreviated transcription (Latin):
uos dixit qui erant ꝓpe. Iudeos.
qui unũ d̾m colebant. Quos dixit
qui erant delonge: Gentes. que dumise¬
runt dm a quo facti erant. & colebant
ea quȩ ipsi fecerant. Non enĩ regionib
longe est a dõ qͥsq. s affectib. Amas d̾m
ꝓpe es. Odisti dm: longe es. Qm̃ ꝑ ipsũ¬

Expanded text:
uos dixit qui erant prope? Judaeos, quia unum Deum colebant. Quos dixit qui erant longe? Gentes, quia dimiserant eum a quo facti erant, et colebant illa quae ipsi fecerant. Non enim regionibus longe est quisque a Deo, sed affectibus. Amas Deum, prope es; odisti Deum, longe es. Uno
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dicit. Non enĩ accẽpistis sp̃m serui¬
tutis iterũ in timore. s accepistis sp̃m ad¬
optionis filioꝵ. in quo clamamꝰ abba pa¬
ꝓmissionẽ hereditatis. Non enĩ eugłia¬
tum est gentib. nisi post ascensionẽ dñi
no qui om̃ib datus est docet. Unde se
etiã petrꝰ de baptizato incirtũciso centil¬
rione cornelio defendit apud iudeos
qui crediderant. dicens. ñ se potuisse
aquã negare illis. quos iam sp̃m scm̃ as¬
cepisse claruerat. Nam ipso grauissius.
dotum̃to etiã ad galathas usus ẽ paul
cũ diceret. Hoc solũ discere uolo a uobi
Ex oꝑib legis sp̃m accepistis: an er aua¬
tu fidi: Et paulopost. Quigͦ tribus

Expanded text:
ccepistis spiritum servitutis iterum in timore; sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Papromissionem haereditatis. Non enim evangelizatum est Gentibus, nisi post ascensum Domini no, qui omnibus datus est, docet. Unde se etiam Petrus de baptizato incircumciso Centurione Cornelio defendit apud Judaeos qui crediderant, dicens non se potuisse aquam negare illis quos jam Spiritum sanctum accepisse claruerat . Nam et ipso gravissimo documento etiam superius usus est Paulus, cum diceret, Hoc solum volo discere a vobis: Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Et paulo post, Qui er
Abbreviated transcription (Latin):
etiã xp̃ianã salutẽ dari. s ne illa quȩ pͥo¬
rib ut congruebat temꝑib in umbra it¬
rũ futuraꝵ d̾s fieri iusserat. tanqͣm ydo¬
latriã gentiliũ dãpnare crederet᷑. Hoc ẽ
tnim qd̾ illi iacobꝰ ait. auditũ de ilbo ẽe qd̃
discessionẽ doceat a moyse qd̾ utiq nefas
est: ut credentes in xp̃m discindant᷑ a ꝓpħa
dampnantes. de. quo ipse xp̃e dicit. Si
crederetis moysi: crederetis & mͥ. De me
enĩ ille scͥpsit. Itaq attende obsecro ipsa
u̾ba iacobi. Uides inquit fr̃ quot milla
st̃ in iudea qui crediderunt in xp̃o. ⁊ hal¬

Expanded text:
etiam Christianam salutem dari : sed ne illa quae prioetiam Christianam salutem dari : sed ne illa quae prioribus ut congruebat temporibus, in umbris rerum futurarum Deus fieri jusserat, tanquam idololatriam gentilium damnare crederetur. Hoc est enim quod illi Jacobus ait: auditum de illo esse, quod discissionem doceat a Moyse . Quod utique nefas est, ut credentes in Christum discindantur a Propdamnantes; de quo ipse Christus dicit, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi: de me enim ille scripsit . » 9. « Attende obsecro ipsa verba Jacobi: Vides, inquit, frater quot millia sunt in Judaea, qui crediderunt in Ch
Abbreviated transcription (Latin):
petrꝰ. qd̃ face̾ debuit: m̃titꝰ est paulꝰ
qd̾ eum uiderit ñ recte ingredientẽ ad
u̾itatem eugłii. Qsqͥs enĩ facit qd̾ facere
debet recte utiq facit. & ideo falsum de
illo dicit. qui dicit eum ñ recte fecisse. qd̾
cum nouit facere debuisse. Si aũ uerũ
scͥpsit paulꝰ. uerũ ẽ qd̃ petrꝰ ñ recte ingir¬
petrũ sic egisse credo. ut gentes cogeret u¬
darzare. Hoc enim lego scͥpsisse. paulũ.
quẽ m̃titũ ẽẽ ñ credo. Et ido ñ recte age¬
bat hoc petrꝰ. quia erat contͣ euglii uen¬
tatẽ. ut putarent qui credebant in xp̃m¬
se sine illis ueterib sacm̃tis saluos c̾e ñ
posse. Hoc enĩ contendebant antiochie
qui ex circũcisione crediderant. Ipsũ uͦ
paulũ ñ ad hoc id egisse quo uł timothe¬
um cirtũcidit. uł cenchris uotũ ꝑsoluit.
uł ierosolimis a iacobo admonitus cum tis
qui uouerant legitima illa celebranda sus¬
cepit. ut putare uideret᷑ ꝑ ea sacram̃ta

Expanded text:
Petrus, quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum uiderit non recte ingredientem ad ueritatem euangelii. quisquis enim hoc facit, quod facere debet, recte utique facit et ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod eum nouit facere debuisse. si autem uerum scripsit Paulus, uerum est, quod Petrus non recte tunc ingrPetrum sic egisse credo, ut gentes cogeret iudaizare. hoc enim lego scripsisse Paulum, quem mentitum esse non credo. et ideo non recte agebat hoc Petrus; erat enim contra euangelii ueritatem, ut putarent, qui credebant in Christum, sine illis ueteribus sacramentis saluos se esse non posse. hoc enim contendqui ex circumcisione crediderant. Ipsum vero Paulum non ad hoc id egisse, quod vel Timotheum circumcidit , vel Cenchreis votum persolvit , vel Jerosolymis a Jacobo admonitus, cum eis qui voverant, legitima illa celebranda suscepit; ut putari videretur per ea sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
It timotheũ ꝓpt̾ea circuncidit. mũ.¬
ne iudeis & maximȩ cognationi eius
mat̾ne sic uiderent᷑ qui exgentib in xp̃m
crediderant detestari circũcisionẽ. sicut
ydolatͥa detestanda ẽ. cum illa ds̃ fieri
p̃ceꝑit. hanc sathanas ꝑsuaserit. Et ti¬
tum ꝓpt̾ea ñ cirtũcidit. ne occasionẽ da¬
ret eis qui sine illa circũcisione dicebant
credentes saluos ẽẽ ñ posse. & ad deceptio¬
nẽ gentiũ hoc etrã paulũ sentire iactabars
Qd̾ ip̃se satis significat ubi ait. S neq titꝰ
qui mecũ erat cũ esset grecꝰ. compulsꝰ est
circũcidi. Propt̾ subintroductos aũ fal¬
sos fr̃s qui subintroiert ꝑscutari lib̾tatẽ
nrãm ut nos in seruitutem redigerent.
quib neq ad horã cessimꝰ subiectioni. ut
u̾itas eugłii ꝑianeat ad uos. Hic apparet
qͥd eos captare intellexerit ut ñ faceret qd̃
in timotheũ fecereit. & qd̃ ea lib̾tate facere
poterat qua ostenderat illa sacram̃ta nec.

Expanded text:
t Timotheum propterea circumcidit, ne Iudaeis tt maxime cognationi eius maternae sic uiderentur, qui ex gentibus in Christum crediderant, detestari circumcisionem, sicut idolatria detestanda est, cum illam deus fieri praeceperit. hanc satanas persuaserit; et Titum propterea non circumcidit. ne occasionem daret eis, qui sine illa circumcisione dicebant credentes saluos esse non posse, et ad deceptionem gentium hoc etiam Paulum sentire iactarent. quod ipse satis significat. ubi ait: Sed neque Titus, qui mecum erat. cum esset Graecus, compulsus est circumcidi propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierant perscrutari libertatem nostram. ut nos in seruitutem redigerent, quibus nec ad horam cessimus subiectione, ut ueritas euangelii permaneat ad uquid eos captare intellexerit, ut non faceret quod in Timotheo fecerat, et quod ea libertate facere poterat, qua ostenderat illa sacramenta nec
Abbreviated transcription (Latin):
est. Itaq & paulꝰ uoce dñi audita. qͥd me
ꝑsequeris. & ego sum uĩc quẽ tu ꝑseq̃ris.
ad ananiã tñ missꝰ ẽ. ut illo sac̾dotio
qd̾ in eccłia constitutũ ẽ sacͣm̃tũ doctrine
nam qͥs aliꝰ hec facit etiã in eccłiis. s ut ip¬
sa societas congregatoꝵ fideliũ approban
do inuicẽ atq cõmuni cando uere fidei
doctrinã. in om̃ib que dicunt᷑ u̾bis. uel
signant᷑ sac̃m̃tis. tanqͣm unã spetiem ne

Expanded text:
est. Itaque et Paulus voce Domini audita, Quid me persequeris? et, Ego sum Jesus, quem tu persequeris; ad Ananiam tamen missus est, ut illo sacerdotio quod in Ecclesia constitutum est, sacramentum doctrinae nam quis alius haec facit etiam in Ecclesia? sed ut ipsa societas congregatorum fidelium approbando in invicem atque communicando vere fidei doctrinam, in omnibus quae dicuntur verbis, vel signantur sacramenti
Abbreviated transcription (Latin):
tradideris ppłm istũ subiectum. id est si mͥ
eum tradendo subieceris. anathematizabo
cũ & ciuitates erꝰ. Hic uidendũ est quomͦ dicat
anathema qd̃ uouetur. & tam̃ ꝓ maledicto po¬
nitur. si cut & de isto ppło dicitur. Unde est¬
illud. Si quis uobis eugłizauerit preter qͣm
qd̃ accepistis: anathema sit. Hinc uulgo dic¬
tum est. ut deuotatio dicatur. Nam deuota¬
re se quenqͣm nemo fere dicit nisi maledi¬
cens. Et anathema ⁊ auit cũ & ciuitates en.
& uocatũ est nomen loci illiꝰ anathema. Hinc
dictũ est ut anathema detestabile aliquid
& ab hominabile uideatur. Ut enĩ nichil in¬
de uictor in uso suos auferret. s totũ in pę¬
nã luendam uocaret. hoc erat anathemati

Expanded text:
tradideris populum istum subiectum — id est: si mihi eum tradendo subieceris — anathemabo illum et ciuitates eius. hic uidendum est, quomodo dicatur anathemabo, quod uouetur et tamen pro maledicto ponitur, sicut et de isto populo dicitur. unde illud est: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit. hinc uulgo ductum est, ut deuotatio dicatur; nam deuotare se quemquam nemo fere dicit nisi maledicens. Et anathemauit eum et ciuitates eius: et uocatum est nomen loci illius Anathema. hinc ductum est, ut anathema detestabile aliquid et abominabile uideatur. ut enim nihil inde uictor in usnam luendam voveret, hoc erat anathemare,
Abbreviated transcription (Latin):
stant̾ ñ eis. s reuelata gr̃a fidi saluos fieri
fideles. ne ad ea quẽqͣm uelut necessaria
suscipienda compellerit. Cur itaq mͥ ñ¬
xp̃ianos tunc illa uet̾a sacͣm̃ta paululũ
obseruando ueracit̾ cõm̃dare. debuisse
piissimis patrib custodite. tanqm sacͥlȩ¬
gia diabolica a posteris detestande: Lam
enim cũ uenisset fides que pͥus illis obser¬
uationibꝰ p̃nuntiata. pꝰ mortẽ resurrecdio¬
nemq dñi reuelata ẽ: amiserant tanqͣm
uitã officii sui. Uerũtam̃ sicut defunctoꝵ
ad sepulturã. nec simulate. s religiose: ñ
aũt deferenda continuo. uł inimicoꝵ ob¬
trectationibꝰ tanqͣm canũ morsibꝰ picien¬
ex iudeis. similit̾ ea celebrare uoluerit tan¬
qm sopitos cineres eruens. ñ erit pius dedu¬
dor uł baiulꝰ corꝑis. s impiꝰ sepulture uio¬
lator.

Expanded text:
stanter non eis sed reuelata gratia fidei salnos fieri stanter non eis sed reuelata gratia fidei salnos fieri fideles, ne ad ea quemquam uelut necessaria suscipienda compelleret. sic autem Christianos, tunc illa vetera sacramenta paululum observando veraciter commendare debuisse,piissimis patribus custoditae, tanquam sacrilegia diabolica a posteris detestandae? Jam enim cum venisset fides quae prius illis observationibus praenuntiata, post mortem et resurrectionem Domini revelata est, amiserant tanquam vitam officii sui. Verumtamen sicut defuncta cad sepulturam, nec simulate, sed religiose; non autem deserenda continuo, vel inimicorum obtrectationibus tanquam canum morsibus projicienex Iudaeis, similiter ea celebrare uoluerit, tamquam sopitos cineres eruens non erit pius deductor uel baiulus corporis sed impius sepulturae uiolator.
Abbreviated transcription (Latin):
nissent. antiochiã cum gentibꝰ eũ conuesci
uiderat. Neq enĩ negamus in hac senten-¬
tia fuisse iam petrũ. in qua ⁊ paulꝰ fuit.
Non itaq tunc eũ qͥd in ea re uerũ e̾et doce¬
bat. s eiꝰ simulationẽ qua gentes uidaria¬
re cogebant᷑ arguebat. ñ ob aliud nisi qͥa
sic illa omĩa simulatoria gerebant᷑. tanqͣ.
uerũ e̾ẽt qd̾ dicebant illi qui sine cirtũci¬
sione p̃putii. atq aliis obseruationibꝰ ui¬
brȩ futuroꝵ putabant credentes saluos
ẽe ñ posse. In cuiꝰ sententie ñ consensionẽ
s simulationẽ timore. petrꝰ inciderat. ut
de illo paulꝰ uerissime scriberet qd̃ eũ ui¬
disset ñ recte ingredientẽ ad u̾itatẽ eugłii
eiq uerissime diceret qd̾ gentes uidaria¬
re cogebat. qd paulꝰ utiq ñ cogebat. ob hoc
illa uet̾a ueracit̾ uͥ opꝰ cẽt obseruans. ut dãp¬
nanda ñ ẽẽ monstrarit: p̃dicans tam̃ in¬

Expanded text:
nissent Antiochiam, cum gentibus eum conuesci nissent Antiochiam, cum gentibus eum conuesci uiderat. neque enim negamus in hac sententia fuisse iam Petrum, in qua et Paulus fuit. non itaque tunc eum, quid in ea re uerum esset, docebat, sed eius simulationem, qua gentes iudaizare cogebantur, arguebat non ob aliud, nisi quia sic illa omnia simulatoria gerebantur, tamquam uerum esset, quod dicebant illi, qui sine circumcisione praeputii atque aliis obseruationibus umbrae futurorum putabant credentes saluos es. in cuius sententiae non consensionem sed simulationem timore Petrus inciderat, ut de illo Paulus uerissime scriberet, quod eum uidisset non recte ingredientem ad ueritatem euangelii, eique uerissime diceret, quod gentes iudaizare cogebat. quod Paulus utique non cogebat ob hoc illa uetera ueraciter, ubi opus esset, obseruans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen in
Abbreviated transcription (Latin):
diti petro corã om̃ibꝰ. Si tu uidens cũ sis
sogis iudarzare: Ex epła ad ieronimũ.
uis etiã ipsos iam doctrina xp̃iana ñ coge¬
ret. Proinde si post hoc apłoꝵ decretum
petrꝰ habuit illam in antiochia simu¬
lationẽ qua gentes cogeret idarzare. qd̾
nec ipse cogebatur. qͣmuis ꝓpt̾ cõmendan¬
da eloquia dĩ. quȩ udeis sunt credita ñ
ꝓhibebat᷑. qͥd mirũ si constringebat eum
paulꝰ libere debere asserere. qd̾ cum cet̾is
apłis se ierosolimis decreuisse meminerat:
Si hoc aũt ut magis arbitror ante illud
ierosolimitanũ conciliũ petrꝰ fecit. nec sic
mirũ ẽ qd̃ eum uolebat paulꝰ ñ timide ob¬
tegere. s fident̾ asserere. qd̃ eũ parit̾ senti¬
re iam nouerat. siue qd̃ cum eo contulerat
eugłm. siue qd̾̃ cornelii centurionis uocatio¬
ne etiã diuinitꝰ eũ de hac re admonitum
acceꝑat. siue qd̃ anteqm illi qͦs timuerat ue¬

Expanded text:
dixi Petro coram omnibus \'si tu, cum sis dixi Petro coram omnibus \'si tu, cum sis cogis iudaizare? \' hauis etiam ipsos iam doctrina Christiana non cogeret. proinde, si post hoc apostolorum decretum Petrus habuit illam in Antiochia simulationem, qua gentes cogeret iudaizare, quoniam nec ipse cogebatur, quamuis propter commendanda eloquia dei, quae Iudaeis sunt credita, non prohibebatur, quid mirum, si constringebat eum Paulus libere adserere, quod cum ceteris apostolis se Hierosolymis decreuisse meminerat ? Si autem hoc, quod magis arbitror, ante illud Hierosolymitanum concilium Petrus fecit, nec sic mirum est, quod eum uolebat Paulus non timide obtegere, sed fidenter adserere, quod eum pariter sentire iam nouerat, siue quod cum eo contulerat euangelium siue quod in Cornelii centurionis uocatione etiam diuinitus eum de hac re admonitum acceperat siue quod, antequam illi, quos timuerat, ue
Abbreviated transcription (Latin):
adipiscendã salutẽ quȩ iam in xp̃o reue¬
labat᷑. & ꝑ baptismi sacm̃tũ ministrabat᷑.
s illi hoc de paulo sparserant qui sic ea
uolebant obseruari. tanqͣm sine his in
iugł̃io salꝰ eẽ credentib ñ possit. Ipsum
enĩ senserant uehem̃tissimũ gr̃e p̃dica¬
torẽ. & intentioni eoꝵ maximȩ adu̾sum
docentẽ ñ ꝑ illa hominẽ iustificari. s ꝑ¬
illȩ umbre in lege mandate sunt. & ido
illi inuidiam ⁊ ꝑsecutionẽ concitare mo-¬
lientes tanqͣm inimicũ legis mandatoꝵq
diuinoꝵ cͥminabant᷑. Cuiꝰ false cͥmina-¬
tionis in uidiam congruentiꝰ deuitare ñ
posset. qm ut ea ipse celebraret. quȩ dãp¬
nare tanqͣm sacͥlega putabat᷑. atq osten¬
deret nec iudeos tunc ab eis tanqͣm a nefa-
riis. ꝓhibendos. nec gentiles ad ea tanqͣm
ad necessaria compellendos. Nam si reue¬
ra sic ea repbaret quẽ admodũ de illo au¬
ditũ erat. & ido celebranda suscepit. ut ac-¬
lione simulata suã posset octultare sen-¬

Expanded text:
adipiscendam salutem. quae iam in Christo reuelabatur et per baptismi sacramentum ministrabatur, sed illi hoc de Paulo sparserant, qui sic ea uolebant obseruari, tamquam sine his in euangelio salus credentibus esse non posset. ipsum enim senserant uehementissimum gratiae praedicatorem et intentioni eorum maxime aduersum docentem non per illa hominem iustificari sillae umbrae in lege mandatae sunt. et ideo illi inuidiam et persecutionem concitare molientes tamquam inimicum legis mandatorumque diuinorum criminabantur, cuius falsae criminationis inuidiam congruentius deuitare non posset, quam ut ea ipse celebraret. quae damnare tamquam sacrilega putabatur, atque ita ostenderet nec Iudriis prohibendos, nec gentiles ad ea tanquam ad necessaria compellendos. Nam si revera sic ea reprobaret, quemadmodum de illo auditum erat, et ideo celebranda susciperet, ut actione simulata suam posset occultare sen
Abbreviated transcription (Latin):
credi. & ei qui mͥ ñ credit ñ expedire qd̾
ñ credit. hac ꝑpensa ratione & considera¬
tione librata. cum magno timore dico
corã dõ. aut testisẽ ds. aut scit xp̃c. qd̾¬
scit sic e̾e in animo meo. & uideo qͥa plꝰ
est. id ẽ quia amplius ẽ. qm ẽ est. ñ non.¬

Expanded text:
et ei qui mihi non credit non expedire quod non credit, hac perpensa ratione et consideratione librata, cum magno timore dico, Coram Deo; aut, Testis est Deus; aut, Scit Christus sic esse in animo meo: et video quia plus est, id est, quia amplius e
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. que gr̃a reuelationis latiꝰ in notes¬
cente. necesse fuerat aboleri. iustifitare
neminẽ pot̾ant. Non tam̃ ido fuerant
tanqͣm diabolica gentiũ sacͥlegia fugien¬
da. etiã cum ipsa gr̃a iam ceꝑat reuelan
que umbris talib fuerant p̃nuntiata.
s ꝑmittenda paululũ. eis maxime qui
ex illo ppło cui data st̃ uenerant. postra
u tanqm̃ cũ honore sepulta sint. a ap̃a¬
nis om̃ib irreꝑabilit̾ deserenda. Nos¬

Expanded text:
 quae gratiae reuelatione latius innotescente necesse fuerat aboleri, iustificare neminem poterant! non tamen ideo fuerant tamquam diabolica gentium sacrilegia fugienda, etiam cum ipsa gratia iam coeperit reuelari, quae umbris talibus fuerat praenuntiata, sed permittenda paululum eis maxime, qui ex illo populo, cui data sunt, uenerant, postea uero, tamquam cum honore sepulta sint, a Christianis omnibus inreparabiliter deserenda. Ho
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt credo. s fides sine oꝑib ñ
saluat. Opꝰ aũt fidĩ ipsa dilectio ẽ. di¬
cente paulo apło: & fides que ꝑ dilectione
oꝑatur. Oꝑa quidẽ tua p̾t̾ita anteqͣm
crederes. uł nulla erant. uł si bona uide¬
bant᷑. in ania erant. Si enĩ nulla erans.
sic eras qͣsi homo sine pedib. aut uexatis
pedib ambulare ñ ualens. Si aũ bona
uidebant anteqm crederes. currebassꝰ¬
dem. s p̃t̾ uiam currendo. errabas pos
qm ꝑueniebas. Est gͦ nobis & curiell¬
dũ. & in uia currendũ. Qui p̃ter ua
cartit. mnanit̾ currit. ĩmo al laborẽ
currit. Tanto pluserrat. qͣnto p̾rter ui¬
am ciurtit. Ouis est uia ꝑ qͣm currimꝰ.¬

Expanded text:
dicunt, Credo; sed fides sine operibus non salvat. Opus autem fidei ipsa dilectio est, dicente Paulo apostolo: « Et fides quae per dilectionem operatur'. Opera quidem tua praeterita, antequam crederes, vel nulla erant, vel si bona videbantur, inania erant. Si enim nulla erant, sic eras quasi homo sine pedibus aut vexatis pedibus ambulare non valens. Si autem bona videbantur, antequam crederes, currebas quidem, sed praeter viam currendo errabas potius quam perveniebas. Est ergo nobis et currendum et in via currendum. Qui praeter viam currit, inaniter currit, immo ad laborem currit; tanto plus errat, quanto praeter viam currit. Quae est via, per quam currim
Abbreviated transcription (Latin):
implere. illa om̃ia quȩ hunc ꝓmitte¬
bant obseruare uidebat᷑. liber in eis qͥ
hec quo ꝑtinerent intelligebant. ser
uus aũ in eis qͥ hoc ñ intelligebant. Po¬
sterior gͦ ppls accedens ad fidem qua iam
xp̃c uenisse. passꝰ ẽẽ ac resurrexisse p̃dica¬
batur. in his qͥdẽ hominib qͦs iam talibꝰ
sacram̃tis institutos eadẽ fides inuenerat.
nec cogebat᷑ ista obseruare. nec ꝓhibe¬
bat᷑. In his aũ qui talib uacui. nulla ge¬
neris. nulla consuetudinis. uł congruen¬
tiȩ. necessitudine. retenti crediderunt.
etiã ꝓhibebat᷑. ut ꝑ cos iam incipet appa-¬
rere. illa om̃ia ꝓpt̾ ꝓmittendũ xp̃m fu
isse instituta. quo ueniente. atq hec ꝓ¬
missa adimplente. iam oportet cessare.

Expanded text:
inplere, illa omnia, quae hunc promitteinplere, illa omnia, quae hunc promittebant, obseruare iubebatur: liber in eis, qui haec quo pertinerent intellvus autem in eis, qui non intelligebant. Posterior ergo populus accedens ad fidem, quia jam Christus venisse, passus esse, ac resurrexisse praedicabatur, in his quidem hominibus, quos jam talibus sacramentis institutos eadem fides invenerat nec cogebatur ista observare, nec prohibebatur. In his autem qui talibus vacui, nulla generis, nulla consuetudinis, vel congruenti necessitate retenti crediderant, etiam prohibebatur, ut super eos jam inciperet apparere. Illa omnia propter promittendum Christum fuisse instituta: quo veniente atque haec promissa adimplente, jam oporteret cessare.
Abbreviated transcription (Latin):
seruationib legis. atq in hiserant qui
hoc iło fieri magnoꝑe insistebant. quia
timebant uideos int̾ qͦs u̾sabant᷑. Cont᷑
hos paulꝰ apls multa scͥpsit. Nam in
hoꝵ simulationẽ etiã petrũ abdutum
frat̾na obuirgatione correxit. S postea¬
qͣm in unũ apłi congregati. etiã consi
lio suo censuerunt gentes ad huiꝰ modi
oꝑa legis ñ eẽ cogendas. displicuit qͥb¬
dã ex cirtũcisione xp̃ianis. ñ ualentib
m̃te discern̾e illos solos ab huiꝰmodi ob¬
seruationib ñ fuisse ꝓhibendos qͦs fides
que reuelata est his iam imbutos inue.¬
nerat. ut iam in eis consũ maret᷑ ipsa ac¬
tio ꝓpħica. qͦs ante ad implitionẽ ꝓpħiȩ¬
iam tenuerat. ue si & ab ipsis remoue¬
ret᷑. imꝓbata potiꝰ qͣm t̾minata uideret᷑.
si aũ & gentib imponeret᷑. aut ñ xp̃i ꝓ
mittendi causa instituta eẽ. aut ad huc
xp̃m ꝓmittere putaret᷑. Primꝰ itaq ppłs

Expanded text:
seruationibus legis. atque in his erant, qui seruationibus legis. atque in his erant, qui hoc ideo fieri magnopere insistebant, quia timebant Iudaeos, inter quos uersabantur. contra hos apostolus Paulus multa scripsit; nam in horum simulationem etiam Petrum adductum fraterna obiurgatione correxit. sed posteaquam in unum apolio suo censuerunt Gentes ad hujusmodi opera Legis non esse cogendas ; displicuit quibusdam ex circumcisione Christianis, non valentibus mente discernere, illos solos ab hujusmodi observationibus non fuisse prohibendos, quos fides, quae revelata est, his jam imbutos invenerat; ut in eis jam consummaretur ipsa actio prophetica, quos ante adimpletionem piam tenuerat, ne si et ab ipsis remoueretur, inprobata potius quam terminata uideretur, si autem et gentibus inponeretur, aut non Christi promittendi causa instituta esse, aut adhuc Christum promittere putaretur. primus itaque populus
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑. Uerũ si in huiꝰ modi legis oꝑib pu¬
tarent suã spem salutẽq contineri: tan¬
qͣm a certa ꝑnitie uetarent᷑. Unde est
sicut eis a quib dã depͥuatis ꝑsuasũ erat
qd̾ sine his legis oꝑib salui eẽ ñ possent.
Nam cũ gentes ad xp̃i fidẽ ita uenirent
maxime. ꝑ pauli apli p̾dicationẽ sicut
uenire. debuerunt. ut nullis eimodi ob¬
seruationib onerarent᷑. qͥa & insolita
ista maxime circũcisione grandes etate
reformidantes det̾rerent᷑ a fide. & ñ ita
nati. ut talib sacm̃tis imbuerent᷑. si more
sic uenirent ad fidem. ut iam ex gentib
uenire oportebat. ñ intelligentes qui ex
cirtũcisione uenerant. cur sibi illa ꝑmissa
essent. & cur gentib imponenda ñ essent
quib dã carnalib seditionib ceꝑant ec¬
cłiam ꝑturbare. qd̾ gentiles ad dĩ ppłm
accedentes. ñ sollempnit̾ ꝓseltti fierent
in carnis circũcisione ⁊ cet̾is huiꝰmodi ob¬

Expanded text:
rentur. Verum si in hujusmodi legis operibus purentur. Verum si in hujusmodi legis operibus putarent suam spem salutemque contineri, tanquam a certa pernicie vitarentur. Unde et sicut eis a quibusdam deprauatis persuasum erat, quod sine his legis operibus salui esse non possent. nam cum gentes ad Christi fidem ita uenirent, maxime per Pauli apostoli praedicationem, sicut uenire debuerunt, ut nullis eiusmodi obseruationibus onerarentur — quia et insolita ista, maxime circumcisionem, grandes aetate reformidantes deterrerentur a fide, et non ita nati, ut talibus sacramentis inbuerentur, si more etur — cum ergo sic uenirent ad fidem, ut iam ex gentibus uenire oportebat, non intellegentes qui ex circumcisione uenerant, cur sibi illa permissa essent. et cur gentibus inponenda non essent, quibusdam carnalibus seditionibus coeperant ecclesiam perturbare, quod gentiles ad dei populum accedentes non sollemniter proselyti fierent in carnis circumcisione et ceteris huiuscemodi ob
Abbreviated transcription (Latin):
rant. donec contͣ tam diurnã consue.¬
tudinẽ paulatim ꝑsuaderet᷑. atq ad intel¬
lectũ ꝑfectum ꝑduceret᷑. & qͥa ita nati e¬
rant atq instituti. siuerunt eos apli pa¬
tũ ritũ traditionẽq seruare. & cosquib
hoc opꝰ erat. ut congruerent illoꝵ tardita¬
li moribq monuerunt. Inde est qd̾ ty¬
motheũ uidea matre & greco patre natũ.
ꝓpt̾ illos ad qͦs tales cũ eouenerat. etiã ur¬
cũcidit apłs. atq ipse int̾ eos morẽ huiꝰ¬
modi custodiuit. ñ simulatione fallaci.
s consilio prudenti. Neq enĩ ita natis &
lia institutis noxia erant ista. qͣmuis ĩã
nissent significandis futuris necessaria.
agis qͥppe noxiũ erat ea tanqm̃ noxia
sierat. ut iam de cet̾o qui nulla tali neces¬
tade tenerent᷑. s ex diu̾so uelita pariete
cogerent᷑. Si qui aũ his quiex cirtũcisi¬
one uenerant. talibq sacͣm̃tis adhuc
dediti erant. ultro uellent sicut ty mo¬
theus conferre congruentiã: ñ ꝓhibe¬

Expanded text:
contra tam diuturnam consuetudinem paulatim persuaderetur atque ad intellectum perfectum perduceretur, et quia ita nati erant atque instituti, siuerunt eos apostoli patrium ritum traditionemque seruare et eos, quibus hoc opus erat, ut congruerent illorum tarditati moribusque. monuerunt. inde est quod Timotheum iudaea matre et graeco patre natum propter illos, ad quos tales cum eo uenerat, etiam circumcidit apostolus atque ipse inter eos morem huiusmodi custodiuit non simulatiosed consilio prudenti. Neque enim ita natis, et ita institutis noxia erant ista, quamvis jam non essent significandis futuris necessaria. Magis quippe noxium erat, haec tanquam noxia nerat, ut jam de caetero qui nulla tali necessitudine tenerentur, sed ex diverso veluti pariete, cogerentur. Si autem his qui ex circumcisione venerant, talibusque sacramentis adhuc dediti erant, ultro vellent sicut Timotheus conferre congruentiam, non prohibe
Abbreviated transcription (Latin):
dat qua in nobis inflamur. siue ut emi¬
neat qua in dño głamur. Hec est fides
qua impetrat᷑ largitas sp̃c. de qua dicit᷑.
Nos aũ spũ ex fide. spem iusticiȩ expectamꝰ.
U̾bi qͥdẽ queri adhuc potest. utrũ spem
sitiensq iusticiam renouatione de die in
diem int̾ioris hominis ꝓficit in eam. &
sꝑat in ea satiari in uita et̾na. ubi fiet
qd̾ in psalmo de dõ dr. qui satiat in bo¬

Expanded text:
dat qua in nobis inflamur siue ut emineat qua in domino gloriamur; haec est fides, qua inpetratur largitas spiritus, de quo dicitur: nos enim spiritu ex fide spem iustitiae expectamus. ubi quidem quaeri adhuc potest, utrum spem sitiensque iustitiam renouatione de die in diem interioris hominis proficit in ea et sperat in ea satiari in uita aeterna, ubi fiet quod in psalmo de deo dicitur: qui satiat in bo
Abbreviated transcription (Latin):
apłos oꝑantis. cũ displicuisset quibꝰda
ex cirtũtisione credentib. qui hec ñ intel¬
ligebant: in ea pu̾sitate. manserunt. ut
&̃ gentes cogerent iudarzare. Hii st̃ qͦs
faustus siminatianoꝵ uł nazarenoꝵ
nomine cõmemorauit. qui usq ad nr̃a
in ipsa paucitate ꝑdurant. Es cre ego¬

Expanded text:
os operantis cum displicuisset quibusdam ex circumcisione credentibus, qui haec non intellegebant, in ea peruersitate manserunt, ut et gentes cogerent iudaizare. hi sunt, quos Faustus Symmachianorum uel Nazaraeorum nomine commemorauit, qui usque ad nostra in ipsa paucitate perdurant. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
rexit ismahel ceruicẽ: & uoluit sedu¬
cere frẽm suũ ludens cũ illo. Magnũ
ibi sacͣm̃tũ. Ludebant simul ismahel &
ẏsaac. Uidit illos sara ludentes. & ait absa¬
hȩ. Eice ancillam & filiũ eiꝰ. Non eni he¬
res erit filiꝰ ancille. cũ filio meo ysaac.
Et cũ contͥstatus cet abraham. confirma¬
uit dñs dictũ uxoris eiꝰ. Lam hic manife¬
stũ ẽ sacͣm̃tũ. quia nescio qͥd futurũ pas¬
turiebat illa resgesta. Ludentes uidis
& dicit. Eice ancillam. & filiũ eius. Qͦ
est hoc fr̃s: Qa enĩ mali fecerat ismabel
puero ysaac. quia ludebat cũ illo:S
illa lusio. illusio erat. Ila lusio. deccpn¬
nem significabat. Nam magnũ sac̃uil
tionẽ uocat. Nit enĩ. S sicut tunc ils

Expanded text:
rexit ille cervicem, et voluit seducere fratrem suum, ludens cum illo. 12. Magnum ibi sacramentum. Ludebant simul Ismael et Isaac; vidit illos Sara ludentes, et ait Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Et cum contristatus esset Abraham, confirmavit ei Dominus dictum uxoris ejus. Jam hic manifestum est sacramentum, quia nescio quid futurum parturiebat illa res gesta. Ludentes vidit, et dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hoc, fratres? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio, illusio erat; illa lusio deceptionem significabat. Nam magnum sacramenutionem vocat: ait enim, Sed sicut tunc ille
Abbreviated transcription (Latin):
cert S qͥd dicit scͥptura: Eice ancillã
& filiũ eiꝰ. Non enĩ heres erit filiꝰ ancille
cum filio meo ysaac. Querimꝰ ubi hoc
dicat scͥptura. ut uideamꝰ utrũ aliqua
ꝑsecutio p̃cesserit ismahelis in ẏsaac. &
inuenimꝰ hoc dictũ ẽt̃ a sara: qñdo uidit.
pueros ludentes simul. Quã lusionem
dicit scͥptura uidisse saram. hanc ꝑsecu¬
tionẽ ait apłs. Plus gͦ uos ꝑsequunt᷑: qui
uos illudendo seducunt. E tate. & nolite¬

Expanded text:
ptura? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Quaerimus ubi hoc dicat Scriptura, ut videamus utrum aliqua persecutio praecesserit Ismaelis in Isaac: et invenimus hoc dictum esse a Sara, quando vidit pueros ludentes simul. Quam lusionem dicit Scriptura vidisse Saram, hanc persecutionem dicit Apostolus. Plus ergo vos persequuntur qui vos illudendo seducunt: Veni
Abbreviated transcription (Latin):
itaq dictũ ẽ. si circũcidamini. qͥ ꝓpt̾ea
uolebant circũcidi. qd̃ alit̾ se ꝓutabat
in xͦ saluos e̾ẽ ñ posse. Hoc gͦ animo
ac uoluntate. ista intentione qͥsqͥs tunc
rat. sicut alibi aꝑte dicit. Nam si ꝑ le¬
gem iusticia. gͦ xp̃c gratis mortuus est.
Hoc declarat. & qd̃ ipse cõmemorasti.
Euacuati estis a xp̃o. qui in lege iustifica¬
mini. a gr̃a excidistis. Illos itaq arguit
qui se iustificari in lege credebant. ñ
qui legitima illa in ciꝰ honorẽ a quo
mandata sunt obseruabant. intelligina
& qua p̃nuntiandȩ u̾itatis ratione nn¬
data fint. & quo usq debeant ꝑduran¬

Expanded text:
is dictum \'si circumcidamini\', qui propterea uolebant circumcidi, quod aliter se putabant in Christo saluos esse non posse. hoc ergo animo, hac uoluntate, ista intentione quisquis tunc rat, sicut alibi aperte dicit: nam si per legem iustitiaergo.Christus gratis mortuus est. hoc declarat et quod ipse commemorasti: euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis. illos itaque arguit, qui se iustificari in lege credebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obseruabant intellegentes, et quia praenuntiandae ueritatis ratione mandata sint et quo usque debeant perdura
Abbreviated transcription (Latin):
comparatur. quo possit post hanc ui-
tam releuari quispiam uel grauari. Ne
illi apłicȩ sunt adu̾sa sententiȩ qua dic¬
tum est. om̃s enĩ astabimus nos ante tribu-
nal xp̃i. ut referat unusqͥsq scđ̾m ea quȩ
ꝑ corpus gessit siue bonũ siue malũ: qͥa
etiam hoc meritum sibi quisq dũ in cor¬
pore uiueret cõparauit ut ei possit̾ ista ꝓ¬
desse. Non enĩ om̃ĩb ꝓsunt. Et quare
ñ om̃ĩb ꝓsunt. nisi ꝓpter differentiam ui-¬
crificia siue altaris siue quarũ cumq ele¬
mosinarũ ꝓ baptizatis defunctis omĩb
offeruntur. ꝓ ualde bonis gr̃ãrum actio¬
nes sunt. ꝓ ñ ualde malis ꝓpitiationes sunt.

Expanded text:
comparatur, quo post hanc vitam possit relevari quispiam, vel gravari. Nemo illi apostolicae sunt adversa sententiae, qua dictum est, Omnes enim astabimus ante tnal Christi, ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum ; quia etiam hoc meritum sibi quisque dum in corpore viveret comparavit, ut ei possint ista prodesse. Non enim omnibus prosunt; et quare non omnibus prosunt, nisi propter differentiam vicrificia, siue altaris, siue quarumcumque eleemosynarum, pro baptizatis defunctis omnibus offeruntur: pro valde bonis gratiarum actiones sunt, pro non valde malis propitiationes sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
tribunal xp̃i. ut referat unus quisq
scdm ea quȩ ꝑcorpus gessit. ũ scđ̾m ea quȩ
si diutius uiueret gesturus fuit. sine bonũ
siue malum. Scimus ctiã paruulos scdm ea
quȩ ꝑ corpus gesserunt recepturos siue bo-¬
nũ siuie malũ. G esserunt autẽ ñ ꝑseipsos.
s ꝑ eos quib ꝓ illis respondentib & rentin¬
tiare diabolo dicuntur & credere in dm̃.
Unde & in numero fideliũ computantur. ꝑ̃¬
tinentes ad sententiam dñi dicentis. Qui cre¬
diderit & baptiratus fuerit. saluus erit
P ropter qd̃ ¶ & illis qui hoc sacramentũ
ñ accipiunt. U contingit qd̾ sequitur.
Qui uͦ ñ crediderit. condempnabit᷑. Unde &
ipsi ut dixi sin illa parua etate moriunt᷑.
utiq scđdm ea quȩ ꝑ corpus gesserunt. idẽ
tempore quo in corpore fuerunt qñdo ꝑ
corda & ora gestantium crediderunt uel
ñ crediderunt. qͣndo baptizati uel ñ bapti¬
zati sunt. q̃ndo carnẽ xp̃i manducauerug
uel ñ manducauerunt. q̃ndo eius sanguinẽ

Expanded text:
tribunal Christi; ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, non secundum ea quae, si diutius viveret, gesturus foret, sive bonum, sive malum. Scimus etiam parvulos, secundum ea quae per corpus gesserunt, recepturos vel bonum uel malum. gesserunt autem non per se ipsos sed per eos, quibus pro illis respondentibus ot renuntiare diabolo dicuntur et credere in deum. unde et in numero fidelium computantur pertinentes ad sententiam domini dicentis: Qui crediderit et baptizatus fuerit, saluus erit. propter quod et illis, qui hoc sacramentum non accipiunt, contingit, quod sequitur: Qui autem non crediderit, condemnabitur. unde et ipsi, sicut dixi, si in ilia parua aetate moriuntur, utique secundum ea, quae per corpus gesserunt, id est tempore, quo in corpore fnerunt, quando per corda et ora gestantium crediderunt uel non crediderunt, quando baptizati uel non baptizati sunt, quando carnem Christi manducarunt uel non manducarunt, quando sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
In hac ira cũ essent homines ꝑ origina¬
le peccatũ: tanto grauiꝰ & ꝑnitiosiꝰ. qnͣ¬
to maiora uł plura insuꝑ addiderant.
necessariꝰ erat mediator. hoc ẽ reconcili¬
ator. qͥ hanc iram sacͥficii singularis cuiꝰ¬
erant umbre omĩa sacͥficia legis & ꝓpħa¬
rũ. oblatione placaret. Undedicit apłs.
Si enĩ cũ inimici essemꝰ. reconciliati sumꝰ
dõ ꝑ mortẽ filii eiꝰ: multomagis recon
ciliati nc̃ in sanguine ipsiꝰ salui erimꝰ
ab ira ꝑ ipsum. Cũ autẽ ds irasci dr
ñ eius significatur ꝑturbatio qͣlis est in
animo irascentis hominis. s ex humanis
motib tͣnslato uocabulo. uindicta ciꝰ
que ñ nͥ uista est: ire nomen accepit.
tua dñe in adam: ira cũ qua om̃s nati
sumꝰ. cui nascendo cohesimꝰ. ira de ꝓpa¬
gine iniqͥtatis. ira de massa peccati scd̃m
ra filii ire sic̃ & cet̾i: & unde dicit dñs. ira
dĩ manet suꝑ eũ. qui ñ credit in unige

Expanded text:
a cum essent homines per originale peccatum, tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderant, necessarius erat mediator, hoc est reconciliator, qui hanc iram sacrificii singularis, cujus umbrae omnia sacrificia Legis et Prophetarum, oblatione placaret. Unde dicit Apostolus: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconsanguine ejus salvi erimus ab ira per ipsum . Cum autem Deus irasci dicitur, non ejus significatur perturbatio, qualis est in animo irascentis hominis; sed ex humanis motibus translato vocabulo, vindicta ejus, quae non nisi justa est, irae nomen accepit. ne, in Adam; ira cum qua omnes nati sumus, cui nascendo cohaesimus; ira de propagine iniquitatis, ira de massa peccati: secundum ra filii irae, sicut et caeteri;» et unde dicit Dominus, «Ira Dei manet super eum, quia non credidit in unigen
Abbreviated transcription (Latin):
adũs potestates & rectores mundi tes¬
brarũ harũ. Qͥd dixte mundi: Dule¬
tor mundi. Hos appellauit & tenebias
iciẽ iniqͥs. scelestos. infideles. peciaco
quib iam credentib gratulat᷑ hoc ms¬
đo ut dicat. ł uistis enĩ aliqn&̃s ftl¬

Expanded text:
, et potestates, et rectores mundi tenebrarum harum» . Quid dixit, «mundi?» Dilectorum mundi. Hos appellavit et tenebras, id est iniquos, sceleratos, infideles, peccatores; quibus jam credentibus gratulatur hoc modo, ut dicat: «Fuistis enim aliquando te
Abbreviated transcription (Latin):
eripit uasa eiꝰ. quecũq p̃destinauit eri¬
ꝑe. arbitriũ eoꝵ ab eius lib̾ans potesta¬
te. ut illo ñ impedien̾te credant in istũ
libera uoluntate. Proinde hoc opus est
gr̃e. ñ nature. Opus est inqͣm gr̃e. quã
nobis atuilit scds adam. ñ nature: quã
totã ꝑdidit in semetipso pͥmus adam.¬
Opus est gr̃e tollentis peccatũ & uiuifican¬
Itis mortuũ peccatorẽ. ñ opus legis osten¬
dentis peccatũ. nec a peccato uiuificantis

Expanded text:
eripit uasa eius, quaecumque praedestinauit erieripit uasa eius, quaecumque praedestinauit eripere, arbitrium eorum ab eius liberans potestate, ut illo non impediente credant in istum libera uoluntate. proinde hoc opus est gratiae non naturae. opus est, inquam, gratiae, quam nobis adtulit secundus Adam, non naturae. quam totam Opus est gratiae tollentis peccatum, et vivificantis mortuum peccatorem; non opus legis ostendentis peccatum, nec a peccato vivificantis
Abbreviated transcription (Latin):
pasua mala. & in pͥmis maxineq ip
dissi dentiã & infidelitatẽ qua sint
umiti ficdi. ꝑ quã sait cos posse munda
posse sanari. posse ptectissime libtros
qd̾ eis uehem̃ter inuidet in ȩt̾nitate reg¬
nare : Itaq aliquos eoꝵ ꝑ quos ampliꝰ
diciꝑe. affectat. sinit habere ĩmnulla ue.¬
lut oꝑa bona. in quib laudant᷑ ꝑ qͣsq
gentes. p̃cipueq in gente romana. qui
est utiq plac̾e do ñ hominib nicħ sic
agit pͥnceps hic. qͣm ut ñ credat᷑ in d̾m.
nec ad mediatorẽ a quo soluunt᷑ oꝑa eiꝰ
credendo ueniat᷑. S ipse mediator in¬
trat in domũ fortis. idẽ in hoc scl̃m mor¬
taliũ. sub potestate diaboli. qͣntũ ad ip¬
sum ꝑtinet constitutũ. De ipso qͥppe
scͥptum est. qd̾ potestatẽ habeat mortis
Intrat in domũ fortis. idẽ in suo dñatu
habentis genꝰ humanũ. & pͥus alligat.
eũ. id ẽ ciꝰ cohercet & cohibet potestatem.
potestatis suȩ fortiorib uinculis. & sic

Expanded text:
sua mala et in primis maximeque ipsam diffidentiam et infidelitatem, qua sunt inimici fidei, per quam scit eos posse mundari, posse sanari, posse perfectissime liberos, quod eis uehementer inuidet, in aeternitate regnare? itaque aliquos eorum, per quos amplius decipere affectat, sinit habere nonnulla uelut opera bona, in quibus laudantur per quasque gentes praecipueque in gente Romana, qui est utique placere deo, non hominibus, nihil sic agit hic princeps, quam ut non credatur in deum nec ad mediatorem, a quo soluuntur opera eius, credendo ueniatur. Sed ipse mediator intrat in domum fortis. id est in hoc saeculum mortalium sub potestate diaboli, quantum ad ipsum pertinet, constitutum; de ipso quippe scriptum est. quod potestatem habeat mortis. intrat in domum fortis. id est in suo dominatu habentis genus humanum et prius alligat eum, id est eius cohercet et cohibet potestatem potestatis suae fortioribus uinculis et sic
Abbreviated transcription (Latin):
ui facti estis ꝑ fidem. & hoc ñ ex uo¬
bis. s d̃ĩ donũ est. ñ exoꝑib. ne forte di¬
cas ꝓmerui. & ido accepi. Non putes te
ꝓmerendo accepisse. qui ñ ꝓmerereris
nisi accepisses. Grã p̾cessit meritũ tuũ.
Non gr̃a ex merito. s meritũ ex gr̃a. Nam
si gr̃a ex merito: emisti. ñ gratis acce¬
pisti. Pro nichilo inqͥt saluos facies illos.
Qͥd est ꝓ nichilo saluos facies eos: Nichil
inuenis in eis unde salues: & tam̃ saluas.
Gratis cdas. gratis saluas. Omĩa merita
ĩp̃cedis. ut dona tua conseqͣntur merita
Imea. Prorsꝰ gratis das. gratis saluas.
qui nichil inuenis unde salues: & mul¬
tũ inuenis unde dãpnes Ex libro de¬

Expanded text:
facti estis per fidem; et hoc non ex vobis, sed Dei donum est: non ex operibus . Ne forte dicas, Promerui, et ideo accepi. Non putes te promerendo accepisse, qui non promerereris, nisi accepisses. Gratia praecessit meritum tuum: non gratia ex merito, sed meritum ex gratia. Nam si gratia ex merito; emisti, non gratis accepisti. Pro nihilo, inquit, salvos facies eos . Quid est, Pro nihilo salvos facies eos? Nihil in eis invenis unde salves, et tamen salvas. Gratis das, gratis salvas. Omnia merita praecedis, ut dona tua consequantur merita mea. Prorsus gratis das, gratis salvas, qui nihil invenis unde salves, et multum invenis unde damnes. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ex uobis. s dĩ ddonũ est. nͭ ex oꝑib: ne foi¬
te qͥs extollat᷑: uidit utiq putare posse
homines hoc ita dictũ. qͥsi necessana
sint oꝑa bona credentib s cis fides sola
sufficiat: & rursꝰ posse homines debs¬
nis oꝑib extolli. uelut ad ea facienla
sibi sufficiant. Moxitaq adddidit. Iis
opib bonis. que p̃parauit ds̃ it in ill
ambillem. Qd est hoc qd̃ ccimdi gta
nͥ eropib ne forte quis extollat.
auds & inntellige ñ ex oꝑib dictũ tanqm
aus. de teipso tibi existentib s tanqͣm
hisin quib te ds̃ finxit. idẽ formaute
&trrauit. Hoc enĩ ait. Ipsiꝰ enĩ sumꝰ fig¬
mentũ creati in xp̃o ĩu in oꝑib bonis:
nilla creatione qua homines facti sumꝰ¬
s illa dẽ qua ille dicebat. qui utiq iam
homo erat. cor mundũ crea in me ds. &
de qua dicit apls. si qua gͥ in xp̃o noua

Expanded text:
ex vobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur: vidit utique putare posse homines hoc ita dictum, quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; mox itaque addidit. Ipsius operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Quid est hoc, quod cum Dei gratiam operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intellige, non ex operibus dictum, tanquam tuis ex te ipso tibi existentibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit, id est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ipsius sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis; non illa creatione qua homines facti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique jam homo erat, Cor mundum crea in me, Deus ; et de qua dicit Apostolus, Si qua igitur in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
ctionẽ qua dilexit nos. & cũ essemꝰ mor¬
tui peccatis. conuiuificauit nos xp̃o.
cuiꝰ gr̃a sumꝰ saluati. & simul excitauit.
ego sum & illi sint mecũ. Et ipse qͥdẽ
de se dixit. qd̾ iam ibi esset. de nobis au̾t
uelle se dixit. ut essemꝰ ibi cũ illo. ñ qd
uelle se dixit ut fieret: tanqͣm factũ fue¬
rit. est locutus. Non enĩ ait excitaturꝰ et¬
nos. & in celestib sedere facturꝰ. s yxttia¬
uit. & sedere in celestib fecit. quia ñ ma¬
niter. s fi delit̾ iam deputat factum.

Expanded text:
qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo, cujus gratia sumus salvi facti; et simul excitavit, ego sum, et illi sint mecum. Et ipse quidem de se dixit quod ibi jam esset; de nobis autem velle se dixit ut essemus ibi cum illo, non quuod Dominus velle se dixit ut fieret, tanquam factum fuerit est locutus. Non enim ait, Excitaturus est, et in coelestibus sedere facturus; sed, excitavit, et sedere in coelestibus fecit: quia non inaniter sed fideliter jam deputat factum
Abbreviated transcription (Latin):
dixit conuiuificauit nos xp̃o. hoc
dixit ad corinthios. ut qͥ uiuunt iam ñ
sibi uiuant. s ei qui ꝓ ipsis mortuus est.
& resurrexit. Et qd̾ hic dixit cuiꝰ gr̃a su¬
mus salui facti: iam uelut ꝑfectũ sit lo¬
alibi dicit. Spe enĩ salui facti sumus.
d̾oq & hic sequit᷑. & tanqͣm ꝑfectũ enu¬
merat. qd̾ futurũ est. Et simul inquit.
excitauit. & simul sedere fecit in celestibꝰ
in xp̃o uãu. Certe enĩ in celestib xp̃e iam
sedet. ñdũ au̾t nos. S quia spe certa qd̾
futurũ ẽ iam tenemꝰ. simul sedere. nos
dixit incelestib. ñdũ in nobis. s iam in
illo. Namq ne putares iam nunc ẽẽ ꝑfe¬
atq ut intelligas adhuc futurũ. seqͥtur
& dicit. Et ostenderet in suꝑuenien¬
tib scłis suꝑhabundantes diuitias gr̃e
sue in benignitate suꝑ nos: in xp̃o iñui.

Expanded text:
dixit: conuiuificauit nos Christo, hoc dixit ad Corinthios: ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. et quod hic dicit: cuius gratia sumus salui facti, iam uelut perfectum sit loalibi dicit: spe enim salui facti sumus. ideoque et hic sequitur et tamquam perfectum enumerat, quod futurum est: et simul, inquit, excitauit et simul sedere fecit in caelestibus in Christo Iesu. certe enim in caelestibus Christus iam sedet, nondum autem nos; sed quia spe certa, quod futurum est, iam tenemus, simul sedere nos dixit in caelestibus, nondum in nobis, sed iam in illo. namque ne putares iam nunc esse perfeatque ut intellegas adhuc futurum, sequitur et dicit: ut ostenderet in superuenientibus saeculis superabundantes diuitias gratiae suae in benignitate super nos in Christo Iesu.
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ fides que ꝑ dilectionẽ oꝑatur. nicħ
cuiq ds̃ partiret᷑ m̃surã fidĩ. Bonũ est
gͦ homini ut cũ totis uirib liberi arbi¬
trii sui ueracit̾ dicat. fortitudinẽ meam
ad te custodiam. quia ille. qui putauit
sine ipsiꝰ adiuitorio se posse custodire qd̾
dedit. ꝓfecto in longinqua & uiuens ꝓdi¬
ge cuncta consumpsit. & miseria duix
seruitutis atiͥtus. reu̾sꝰq in semetipsum
dixit. Surgã & ibo ad patrẽ meũ. Quã
cogitationem bonã qndo haberet: nͥ &
ipsam illi in occulto pater miscdissimꝰ
inspirasset: Qd̾ intelligens minister ille
noui testam̃ti. ñ quia idonei sumꝰ inqt.
cogitare aliqͥd qͣsi ex nobis metipsis.
sufficientia nr̃a ex dł̃o est. Etx libro dl

Expanded text:
m fides, quae per dilectionem operatur, nihil cuique deus partiretur mensuram fidei. Bonum est igitur homini, ut cum totis uiribus liberi arbitrii sui ueraciter dicat: Fortitudinem meam ad te custodiam, quia ille, qui putauit sine ipsius adiutorio se posse custodire, quod dedit, profectus in longinqua et uiuens prodige cuncta consumpsit et miseria durae seruitutis adtritus reuersusque in semet ipsum dixit: Surgam et ibo ad patrem meum: quam cogitationem bonam quando haberet, nisi et ipsam illi in occulto pater misericordissimus inspirasset? quod intellegens minister ille noui testamenti: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismet ipsis, sed sufficientia nostra ex deo est. unde et ille
Abbreviated transcription (Latin):
traderet dñm intrauit. ñ au̾̃t int̾ret
nisi ille locũ daret: sic multi homines¬
mali de media babylonia ꝑ desideria
tarnalia & illicita. locũ dant diabolo
& angłis eiꝰ in cordib suis: ut in illis &

Expanded text:
traderet Dominum, non autem intraret, nisi ille locum daret; sic multi mali homines de media Babylonia per desideria carnalia et illicita locum dando diabolo et angelis ejus in cordibus suis, ut in illis et