comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ouid petisti Quid requiris. St inhabitem
In domo dñi. ꝑ om̃s dies uitȩ meȩ. Utqͥd:
sł contempler delectationẽ dñi. Epsum est
uuum qd̾ dicebat nondũ apprehendisse apł̃s.
quantũ illi ddeerat: in tantũ ꝑfectus
lectionis. ubi duȩ sorores dñm susceper̃t mar-¬
tha & oraria : certe recolitis. Martha in mul-¬
doministerio conuersabat᷑. & occupata erat
aita curam. Domꝰ quippe dũm hospicio rece¬
perat & discipulos eiꝰ. satagebat om̃i cura
religiosissima ne sc̃i apud
eam ullam paterentur iiuriã. Cum gͦ esset
occupata circa multũ ministeriũ. maria soror
eiꝰ sedebat ad pedes dñi: & uerbũ eiꝰ audie¬
bat. Illa in labore stomachabuda qđ illam
uideret sedentẽ. & de suis laborib nichil cu-¬
rantẽ: interpellauit dñm. Placet inqͥt tibi dñe
qd̾ soror mea deseruit me: & eoce tantũ in mi¬
nisterio laboro: & dñs. Martha martha. cir-¬
ca multũ es occupata. Porro. unũ est necessa¬

Expanded text:
Quid petisti, aut quid requiris? Ut inQuid petisti, aut quid requiris? Ut inin domo Domini per omnes dies vitae meae. Utquid? Ut contempler delectationem Domini . Ipsum est unum, quod se dicebat nondum apprehendisse Apostolus: et quantum illi deerat, in tantum nondum plectionis, ubi duae sorores Dominum susceperunt, Martha et Maria. Certe recolitis: Martha in multo ministerio conversabatur et occupata erat circa curam domus; quippe Dominum hospitio receperat et discipulos ejus. Satagebat omni cura religiosissima, ne sancti apud eam ullam paterentur injuriam. Cum ergo esset occupata circa multum ministerium, Maria soror ejus sedebat ad pedes Domini, et verbum ejus audiebat. Illa in labore stomachabunda, quod illam videret sedentem, et de suis laboribus nihil curantem, interpellavit Dominum: Placet, inquit, tibi, Domine, quod soror mea deseruit me, et ecce tantum in ministerio laboro? Et Dominus: Martha, Martha, circa multum es occupata. Porro unum est necessa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectus sim: sequor autẽ si apprehendã in
quo & apprehensus sum a xp̃o tũu. Preue¬
nit me iusticia ipsiꝰ. sequatur illũ mea
Tunc autẽ sequatur mea. si ñ sit mea.
Siquo mͦ occurrã. ñ quia iam acceꝑim aut
habebat. spem habebat. caritate flagrabat.
urtutes oꝑabatur. inuictissime p̃dicabat. om-¬
nes ꝑsecutiones tolerabat: in om̃ib patiens.
anans ȩccłiam. sollicitudinẽ om̃ium eccł̃iaꝵ
onde gestans. Quid nondũ acceꝑat .on
quia iam acceꝑim aut iam ꝑfectus sim. Quid
est qd̃ dicis. Dicis & miramur. dicis & stupe¬
mus. Nouimꝰ enĩ quȩ audiuimꝰ. Quid dicis
ẜrẽs ait. Quiã est qd̃ dicis Auid dicis: Ego
me ñ arbitror app̃hendisse. Nolite inqͥt in
me falli. plus me ipse noui q̃m uos. Si uescio
quid mͥ desit. nescio qͥa assit. Ego me n arbi-¬
dor app̃hendisse. unũ autẽ hoc me ñ arbitror
app̃hendisse. Multa habeo. & unũ nondũ
app̃hendi. Unã petũ ã dño. hanc requiram.

Expanded text:
 quo modo apprehendam, in quo et apprehensus sum a Christo Jesu. Praevenit me justitia ipsius, sequatur illum mea. Tunc autem sequetur mea, si non sit mea. Si quo modo occurram. Non quia jam acceperim, aut , virtutem habebat, spem habebat, charitate flagrabat, virtutes operabatur, invictissime praedicabat, omnes persecutiones tolerabat, in omnibus patiens, amans Ecclesiam, sollicitudinem omnium Ecclesiarum corde gestans: quid nondum acceperat? Non quia jam acceperim, aut jam perfectus sim. Quid est quod dicis? Dicis, et miramur; dicis, et stupemus. Novimus enim quid audiamus: quid dicis? Fratres, ait. Quid est quod dicis? quid dicis? Ego me non arbitror apprehendisse. Nolite, inquit, in me falli: plus me ipse novi quam vos. Si nescio quid mihi desit; nescio quid adsit. Ego me ipsum non arbitror apprehendisse. Unum autem: hoc non me arbitror apprehendisse. Multa habeo, et unum nondum apprehendi. Unam petii a Domino, hanc requiram.
Abbreviated transcription (Latin):
tem.  terra nr̃a ñ habebit nisi sterilitatẽ.
Hanc gͦ usticiã concupiuit apłs. Delecta-¬
tus est: memor fuit dã & delectatꝰ est. Con-¬
cupiuit anima ciꝰ & estuauit in atria dñi.
& uiluerunt om̃ia. Quȩ ꝓ magno habe-¬
bat facta sunt damna. detrimenta. sterco-¬

Expanded text:
tem, terra nostra non habebit nisi sterilitatem. tem, terra nostra non habebit nisi sterilitatem. Hanc ergo justitiam concupivit Apostolus, delectatus est: memor fuit Dei, et delectatus est : concupivit anima ejus, et aestuavit in atria Domini ; et viluerunt omnia quae pro magno habebat, facta sunt damna, detrimenta, sterco
Abbreviated transcription (Latin):
puit. ñ maliciã posuit. Si talis adhuc iusti-¬
cia est qua iusticia tibi consulis ne torquea¬
ris. qͥd magnũ est penã timere: Quis cã
ñ timet. Quis latro. quis sceleratꝰ. quis ne-¬
farius.  S hoc interest inter timorẽ tuũ
timorẽq latronis. qd̃ latro timet leges ho-¬
minum. & idõ facit latrocinũ. quia sꝑat
se fallere leges hominũ. Tu autẽ eiꝰ leges ti¬
mes. eiꝰ penam times: quem fallere ñ potes.
Nam si fallere posses. quid ñ fecisses: Ergo
& concupiscentiã tuã malam ñ amor tol-¬
lit. s tior premit. Ad ouile uenit lupus.
latrati canũ & damore pastoꝵ ab ouili re-¬
uersus est lupus: ipse est tamen lupus.
ipsa est iusticia eiꝰ ñ tua. Nam qͣm diu ha-¬
iniquitas. & iusticia ñ habet. Delectat ma-¬
lum. & ñ delectat bonum Delectat om̃ino.
sed dñs dabit suauitatẽ: & terra nr̃a da-¬
bit fructũ suũ. Ille nisi prior det suauita-¬

Expanded text:
puit, non malitiam posuit. Si talis es, adhuc justipuit, non malitiam posuit. Si talis es, adhuc justitia est, qua justitia tibi consulis ne torquearis. Quid magnum est, poenam timere? Quis eam non timet? quis latro, quis sceleratus, quis nefarius? Sed hoc interest inter timorem tuum; timoremque latronis, quod latro timet leges hominum, et ideo facit latrocinium, quia sperat se fallere leges hominum: tu autem leges ejus times, ejus poenam times, quem fallere non potes. Nam si fallere posses, quid non fecisses? Ergo et concupiscentiam tuam malam non amor tollit, sed timor premit. Ad ovile venit lupus; latratu canum et clamore pastorum ab ovili reversus est lupus: ipse tamen semper est ipsa est justitia ejus, non tua. Nam quamdiu hainiquitas, et justitia non habet? Delectat malum, et non delectat bonum? Delectat omnino: sed, Dominus dabit suavitatem, et terra nostra dabit fructum suum . Ille nisi prior det suavita
Abbreviated transcription (Latin):
dicam ut potero. Reuelet meliꝰ qui uos p̾os¬
sidet. donet & intellectũ & effectũ. Dona-¬
bit enĩ effectum. si donauerit affectum:
Hoc est enim qd̾ uolo dicere. lege. ꝓposita.
Ipsa enĩ dixit: ñ concupisces. Lege gͦ di ꝓpo-¬
sita exceptis illis carnalib sacramentis quȩ
fuerant umbrȩ futuroꝵ. lege dĩ ꝓposita qͥsqͥs
timuerit & sius uirib eã implere se posse
putauerit. & fecerit qd̃ iubet lex ñ amando
iusticiã s timendo penã: fuit quidẽ scđłm
iusticiã quȩ ex lege est homo sine querela.
Non furatui. ñ adulterat. ñ dicit faisum
testimoniũ: ñ facit homicidiũ. ñ concupis.¬
cit rem proximi sui. Potest hoc: Potest
fortassis. Unde  Timore penȩ. qͣmquam qͥ
timore penȩ ñ concupiscit: puto quia con-¬
cupiscit. Terrore ingenti armoꝵ atq teloꝵ.
& cucũdantis forsitan multitudinis uel ob¬
uiam euntis etiã leo reuocatur a preda. &
tamen leo uenit. & leo redit. Predam ñ ra¬

Expanded text:
dicam ut potero: revelet melius qui vos possidet, donet et intellectum et affectum. Donabit enim effectum, si donabit affectum. Hoc est enim quod volo dicere: lege Dei proposita, ipsa enim dixit, Non concupisces : lege ergo Dei proposita, exceptis illis carnalibus sacramentis, quae fuerunt umbrae futurorum: lege Dei proposita quisquis timuerit, et suis viribus eam rit, et fecerit quod lex jubet, non amando justitiam, sed timendo poenam; fuit quidem secundum justitiam, quae ex lege est, homo sine querela; non furatur, non adulterat, non dicit falsum testimonium, non facit homicidium, non concupiscit rem proximi sui: potest hoc, potest fortassis; unde? Timore poenae. Quanquam qui timore poenae non concupiscit, puto quia concupiscit. Terrore ingenti armorum atque telorum, et circumdantis forsitan multitudinis vel obviam euntis, etiam leo revocatur a praeda: et tamen leo venit, leo redit; praedam non ra
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ: conformari morti ipsiꝰ. C onsepult eũ¬
modũ xp̃c surrexit a mos¬
sic de nos in nouitate. aitẽ
ambulemꝰ. Morere us uiuas. sepelire ut S¬
ni. tunc uerũ erit: sursũ cor. Sapuit qd̃
dixi: Nunquid iste saperet sermo. nisi es¬
ses in uobis interna dulcedo: Conformatꝰ
inquit morti ipsiꝰ. si quo m̃ occurrã in resur¬
iectione mortuoꝵ. De iusticia loquebat᷑. rusti¬
cia quȩ est ex fide xp̃i. iusticia quȩ a dõ est.

Expanded text:
ejus, conformati morti ipsius. Consepulti eejus, conformati morti ipsius. Consepulti emodum Christus surrexit a morsic et nos in novitate vitae ambulemus . Morere, ut vivas: sepelire, ut ris; tunc verum erit, Sursum cor. Sapuit quod dixi. Numquid iste sermo saperet, nisi esset in vobis interna dulcedo? Conformatus, inquit, morti ipsius, si quo modo occurram in resurrectionem mortuorum. De justitia loquebatur, justitia quae est ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
angustias. ubi maneas tu ñ inuenis: ubi illi
lectus paretur. ubi coniunx. ubi filii. ubi fa¬
milia. Quid ago inquis: Quo eo: Quo migra¬
bo Suscipe diuitẽ sp̃m dĩ. delectaberis non
angustiaberis. Dilatasti gressus meos subtus
me dic: dicis hospiti tuo. Dicturꝰ es: dilata¬
sti gressus meos subtꝰ me. Quando ñ hic eras.
angustras patiebar. Implesti cellã meã. & ñ
me exclusisti: s angustiam meã. Cum em̃
dicit caritas di diffusa est: ipsa diffusio lati¬
tudinẽ significat. Hon gͦ tuneas angustias.
R ecipe hospitẽ istum. & ñ sit hospes quali
de tͣnseuntib. Non enĩ debet dare discelca¬
Do. Ueniens habitet in te: & debet. Ipsius
esto. ñ te deserat. ñ made migret. Tene illũ
om̃ino. & dic illi: Dñe d̃s nr̃. posside nos.
Ergo aa hoc inqͥt habeamꝰ iusticiã quȩ ex
deo est: ad cognoscendũ cũ & iurtutẽ n¬
surrectionis eiꝰ. & cõmunicationis passionũ

Expanded text:
angustias; ubi maneas tu non invenis, ubi illi angustias; ubi maneas tu non invenis, ubi illi lectus paretur, ubi conjux, ubi filii, ubi familia. Quid ago, inquis? Quo eo? quo migrabo? Suscipe divitem Spiritum Dei: dilataberis, non angustaberis. Dilatasti gressus tuos subter me : dicis. Hospiti tuo dicturus es, Dilatasti gressus meos subter me. Quando non hic eras, angustias patiebar: implesti cellam meam, et non me exclusisti, sed angustiam meam. Cum enim dicit, Charitas Dei diffusa est, ipsa diffusio latitudinem significat. Non ergo timeas angustias, rede transeuntibus. Non enim debet dare discendendo; veniens habitet in te, et dabit. Ipsius esto, non deserat te, non inde migret. Tene illum omnino, et dic ei: Domine Deus noster, posside nos. Ergo ad hoc, inquit, habeamus justitiam, quae ex Deo est, ad cognoscendum eum, et virtutem resurrectionis ejus, et communicationem passionum
Abbreviated transcription (Latin):
quo amore. Non sit cupiditas. s sit caritas. Si
enim inquit tradidero corpꝰ meũ ut ardeam. ꝙ
caritatẽ ñ habeam: nichil mͥ ꝓdest. Ut ꝓsit tͥ
cõmunicatio passionũ xp̃i. caritas assit. Vnde
tibi caritas O mendacissima infirmitas. unde
tibi caritas dĩ. Nis ostendo tibi. uude sit tibi:
Ipsum interroga horreariũ dñicum. Si enĩ in
te fuerit caritas di cõmunicabis xp̃i passionib
& uerus eris martyr in quo caritas coronatur.
Ipse erat uerꝰ martyr. Unde gͦ tibi: Habemꝰ
thesaurũ istum in uasis fictiũib ait apł̃s.¬
ut eminentia uirtutis sit dĩ: & ñ in nobis.
Ergo unde tibi caritas. nisi quia diffusa est
Ecce ad qd̾ geme. contemne sp̃m tuũ: accipe
sp̃m dĩ. Non tuneat sp̃s tuus. ne cum in te
ceꝑit habitare sp̃s d̃i: angustias patiatur
in corpore tuo. E um habitare in corpore
tuo ceꝑit sp̃s dĩ. ñ inde excludit sp̃m tuũ.
Noli timere. Si diuitẽ aliquẽ hopicio suscipiã pat̾ae

Expanded text:
quo amore. Non sit cupiditas, sed sit charitas. Si enim, inquit, tradidero corpus meum ut ardeam, et charitatem non habeam; nihil mihi prodest . Ut prosit tibi communicatio passionum Christi, charitas adsit. Unde tibi charitas? O mendicissima infirmitas, unde tibi charitas Dei? Vis ostendo tibi unde sit tibi? Ipsum interroga horrearium dominicum. Si enim in te fuerit charitas Dei, communicabis Christi passionibus et verus eris martyr. In quo charitas coronatur, ipse erit verus martyr. Unde ergo tibi? Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus, ait ipsut eminentia virtutis sit Dei, et non ex nobis . Ergo unde tibi charitas, nisi quia diffusa est Ecce ad quod geme. Contemne spiritum tuum, accipe Spiritum Dei. Non timeat spiritus tuus, ne cum coeperit in te habitare Spiritus Dei, angustias patiatur in corpore tuo. Cum habitare in corpore tuo coeperit Spiritus Dei, non inde excludet spiritum tuum: noli timere. Si divitem aliquem hospitio suscipias, pateris
Abbreviated transcription (Latin):
Adõ tibi sit: geme ut impetres. plora ut
impetres. crede ut impetres. Qui inuocaue¬
rit nomen dñi. saluus erit. An putatis sic
dictũ esse qui inuocauerit nom̃ dñi saluus
erit. quasi a febre. aut a peste. aut ã po-¬
dagra. aut aliquo corporis dolore: Non sic:
s saluus erit. uistus erit: quia ñ est opꝰ
sanis medicus s male habentib. Exposuit

Expanded text:
a Deo tibi sit. Geme ut impetres, Plora ut a Deo tibi sit. Geme ut impetres, Plora ut impetres, crede ut impetres. Qui, inquit, invocaverit nomen Domini, salvus erit . An putatis sic dictum esse, Qui invocaverit nomen Domini, salvus erit; quia a febre, aut a peste, aut a podagra, aut aliquo dolore corporis? Non sic, sed salvus erit, justus erit. Quia non est opus sanis medicus, sed m
Abbreviated transcription (Latin):
Colle te: tolle inqͣm te a te: impedis te.
Si tu te edificas. riunã edificas. Nisi dñs
elificauerit domũ. in uanũ laborauer̃t
qui edificant cã. Noli gͥ uelle habere tuam¬
usticiam. Certe ex lege est: nempe
& lege est: certe d̾s aedit legem.
& qlia iusticia ex lege est ñ sit tua. A płs
paulus loquitur. Amantes tusticiã suã q̃
calumnientur. Ecce ubi illũ habes. Aperi. le¬
ge. audi. uide: tuã iusticiã noli habere. Ster¬
cora illam deputat apl̃s qͣmuis sit ex lege. ta¬
men quia sua. Ignorantes enĩ dĩ iusticiã & suã
uolentes constituere. iusticiȩ dĩ ñ sunt subiec¬
ti. Noli putare quia xp̃ianꝰ uocaris. ido te
ñ posse offendere in lapidem offensionis. Cuiꝰ
gr̃e derogas. in ipsum offendis. Ninꝰ est offen-
sit. Sacerdotes inqͥt tui induant᷑ iusticiam.
Uestis accipitur. ñ cum capillis nascit᷑: pecoia
de suo uestiuntur. Hanc p̃dicat apłs paulus.

Expanded text:
Tolle te, tolle, inquam, te a te, impedis te: Tolle te, tolle, inquam, te a te, impedis te: si tu te aedificas, ruinam aedificas. Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . Noli ergo velle habere justitiam tuam. Certe ex lege est, nempe x lege est: certe Deus dedit legem, et quia justitia ex lege est, non sit tua. Apostolus Paulus loquitur: mihi amantes justitiam suam non calumnientur. Ecce ubi illum habes: aperi, lege, audi, vide. Tuam justitiam noli habere: stercora illam deputat Apostolus, quamvis sit ex lege, tamen quia suam. Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere justitiae, Dei non sunt subjecti . Noli putare quia christianus vocaris, ideo te non posse offendere in lapidem offensionis. Cujus gratiae derogas, in ipsum offendis. Minus est offendsit. Sacerdotes tui, inquit, induantur justitiam . Vestis accipitur, non cum capillis nascitur: pecora de suo vestiuntur. Hanc praedicat apostolus Paulus:
Abbreviated transcription (Latin):
caritas enĩ legis plenitudo. Et unde ista
Offendert̃ gͦ illi in lapidem offensionis &
petrã scandali. & ait de illis. Frattes. bona
uoluntas quidẽ cordis mei & dep̃catio ad de-¬
um fit ꝓ illis in salutẽ. Dep̃catur apłs ꝓ ñ
oedentib ut credant. ꝓ auersis ut conuertan-¬
tur. Uidetis quia nec ipsa conuersio sine d̃i
adiutorio. Deprecatio inqͥt ad deũ ꝓ ipsis fit
in salutẽ. Testimoniũ enĩ ꝑhibeo. quia zelũ
dei habent. Sic habebat & ipse. Telũ dĩ
habebat. s quomͦ ipse habebat. quomͦ illi
habebant. S ñ scđ̾m scientiã. Qiud est
hoc ñ scłm scientiã. Ignorantes enĩ dĩ iusti¬
ciam. & suã uolentes constituere. Unde iste
correctus inqͥt: ñ habens meã iusticiã. Illi
suam uolunt constituere. adhuc eos delectat
in stercore ⁊ acere: ego ñ habeo meã iusticiã.
s eã quȩ est ꝑ fidem xp̃i iusticiã ex deo.
usticiã inqm ex deo. qui iustificat imptũ.

Expanded text:
Charitas enim est legis plenitudo . Et unde ista Charitas enim est legis plenitudo . Et unde ista Offenderunt ergo illi in lapidem offensionis, et petram scandali. Et ait de illis: Fratres, bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio ad Deum pro illis in salutem. Deprecatur Aposedentibus, ut credant; pro aversis, ut convertantur. Videtis quia nec ipsa conversio sine Dei adjutorio. Deprecatio, inquit, ad Deum pro illis ad salutem. Testimonium enim perhibeo, quia zelum Dei habent. Sic habebat et ipse: zelum Dei habebat. Sed quomodo ipse habebat? Quomodo illi habebant: Sed non secundum scientiam. Quid est hoc, non secundum scientiam? Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere. Unde iste correctus inquit, Non habens meam justitiam. Illi volunt suam constituere, adhuc eos delectat in stercore jacere. Ego non habeo meam justitiam, sed eam quae est per fidem Christi, justitiam ex Deo; justiti
Abbreviated transcription (Latin):
instructo. factum est in illo: ego ꝑcutiam &
ego sanabo. Non enĩ ait sanabo & ꝑcutiam.
sed ꝑcutiam & sanabo. Percutiã te: dabo tibi
me. Sic ꝓstratꝰ horruit. Lusticiã suã in qua
erat certe sine querela. laudabilis. magnus
quasi głosus apud uideos. detrimentã existi¬
mauit᷑. damna credidit. stercora deputauit:
ut inuemiretur in illo ñ habens suã iusticiã
quȩ ex lege est. s eam quȩ ꝑ fidem est xp̃i
quȩ est inquit ex dõ. Illi autẽ qui offende¬
runt in lapidem offensionis. qͥd de illis dicit
ipse apł̃s Quia ñ inqͥt ex fide s tanqͣm ex
oꝑib. quia ipsi quasi sua iusticia offende¬
runt in lapia̾em offensionis. sicut scͥptum
est. Ecce pono in syon lapidem offensionis
& petram scandali. & qui crediderit in eũ ñ
confundetur. Qui enĩ crediderit in eũ ñ habe¬
bit suam iusticiã quȩ ex lege est q̃muis sit
bona lex:: sed implebit ipsam legẽ ñ sua ui-¬
sticia sed data ex do. Ita enĩ ñ confundetus.

Expanded text:
instructus. Factum enim est in illo: Ego percutiam, et ego sanabo . Non enim ait, Sanabo, et percutiam; sed, Percutiam, et sanabo. Percutiam te, et dabo tibi me. Sic prostratus horruit justitiam suam, in qua erat certe sine querela, laudabilis, magnus, quasi gloriosus apud Judaeos: detrimenta existimavit, damna credidit, stercora deputavit, ut inveniretur in illo non habens suam justitiam, quae ex lege est; sed eam quae per fidem est Christi, quae est, inquit, ex Deo. Illi autem qui offenderunt in lapidem offensionis, quid de illis dicit ipse Apostolus? Quia non, inquit, ex fide, sed tanquam ex operibus. Quia ipsi quasi sua justitia offenderunt in lapidem offensionis: sicut scriptum est, Ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali; et qui crediderit in eum, non confundetur . Qui enim crediderit in eum, non habebit suam justitiam, quae ex lege est, quamvis sit bona lex; sed implebit ipsam legem, non sua justitia, sed data ex Deo. Ita enim non confundetur.
Abbreviated transcription (Latin):
test iusticia di sine uoluntate tua. s in te
esse ñ potest pret̾ uoluntatẽ tuã. Demon¬
stratũ est quid agere debeas. Iussit lex ñ fa¬
cias ulud ñ illta. fac hoc atq illud. Demon¬
stratũ est tibi. ussum est tibi: aꝑtum est tͥ.
Si cognoscis uirtutẽ resurrectionis xp̃i. Gra¬
ditus est enĩ ꝓpter delicta nr̃a. & resurrexit
ꝓpter iustificationẽ nr̃am. Ouid est ꝓpter ui¬
stificationẽ nr̃am Ut iustificet nos: ut uis¬
tos faciat nos. Eris opꝰ dĩ. ñ solum quia ho¬
mo es: s etiam quia iustꝰ es. Melior est enĩ
iustũ esse. qͣm hominẽ esse. Si hominẽ te fe¬
cit d̾s & iustum tu te facis. meliꝰ aliqͥd facis
qͣm fecit d̾s. S sine te fecit te d̾s. ñ enu
adhibiusti aliquẽ consensum ut te faceret
deus. ¶ uom̃ consentiebas. qui ñ erasꝰ Qui gͦ
fecit te sine te: ñ te iustificat sine te. Ergo
fecit nescientẽ. iustificat uolentẽ. Tamen ip̃se
iustificat ne sit tusticia tua. ne redeas ad dam-¬

Expanded text:
test justitia Dei sine voluntate tua, sed in te esse non potest praeter voluntatem tuam. Demonstratum est quid agere debeas: jussit lex, Non facias illud, non illud; fac hoc atque illud. Demonstratum est tibi, jussum est tibi, apertum est tisi cognoscis virtutem resurrectionis Christi. Traditus est enim propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Quid est, propter justificationem nostram? Ut justificet nos, ut justos faciat nos. Eris opus Dei, non solum quia homo es, sed etiam quia justus es. Melius est enim justum esse, quam te hominem esse. Si hominem te fecit Deus, et justum tu te facis; melius aliquid facis quam fecit Deus. Sed sine te fecit te Deus. Non enim adhibuisti aliquem consensum, ut te faceret Deus. Quomodo consentiebas qui non eras? Qui ergo fecit te sine te, non te justificat sine te. Ergo fecit nescientem, justificat volentem. Tamen ipse justificat, ne sit justitia tua, ne redeas ad dam
Abbreviated transcription (Latin):
tua erit. Quid autẽ erit in cõmunicationib
passionũ xp̃i. si caritas ñ erit: Nonne inue¬
niuntur torti latrones in tanta fortitudine
corporũ. ut quidã eoꝵ ñ solũ conscios ꝓde¬
re noluerint. s nec om̃ia sua confiteri digna¬
ti sint inter guciatus. inter tormenta: Effos.¬
sis laterib & pene ꝑditis menbris. mansit
animꝰ in obstinatione nequissima. Uide gͦ
quid amabant. Facere tam̃ ista sine magno
labore ñ poterant. s ñ sic amatur d̾s. Detis
non amatur. nisi de d̃o. Amauit ille nescio qͥd
aliuid de carne. sicut homo. Ouodlibet ama¬
uerit. socios suos amauerit. conscientiam
scelerũ amauerit. glam in facinorib ama-¬
uerit. qͥalibet amauerit: multũ amauit qͥ tor¬
queri potuit. deficere ñ potuit. Si gͥͦ ille ñ pocu

Expanded text:
charitate. Quid autem erit in communicationibus passionum Christi, si charitas non erit? Nonne inveniuntur torti latrones in tanta fortitudine corporum, ut quidam eorum non solum conscios prodere noluerint, sed nec nomina sua confiteri dignati sint; inter cruciatus, inter tormenta, effossis lateribus, et pene perditis membris, manserit animus in obstinatione nequissima? Vide ergo quid amabant. Facere tamen ista sine magno amore non poterant. Sed non sic amator Dei. Deus non amatur, nisi de Deo. Amavit ille nescio quid aliud de carne, sicut homo. Quodlibet amaverit, socios suos amaverit, conscientiam scelerum amaverit, gloriam in facinoribus amaverit; quodlibet amaverit, multum amavit, qui torqueri potuit, deficere non potuit. Si ergo i
Abbreviated transcription (Latin):
Quando enĩ ꝑsequebatur ęccłiam in lapiqt̃
offensionis offendebat. xp̃s humilis in terra
iacebat. In celis quidem & ipse erat. leuata
illo carne sua a mortuis resuscitata. S nsi
& in terra xp̃c iaceret. ñ ipsi saulo clama¬
ret. Quid me ꝑsequeris. Ergo ille iacebat
quia humilitatẽ p̃ferebat. ille offendebat
quia ñ uidebat. Ꝙ totũ hoc ñ uidere undẽ
erat. De tumore suꝑbiȩ. Quid est de tu¬
more suꝑbiȩ. Quasi de iusticia sua. Sa le¬
ge quidem: s sua. ꝯuid est ex lege: ꝯiuia
in mandatis legis. Quid est sua: Tanq̃m u
tib suis. Amor deerat. amor iusticiȩ. amos
caritatis xp̃i. Et unde illi amor Solus
possidebat timor. s karitati uenturȩ locũ
in cord̾e seruabat. Cum seuiret erectus.
iactabundus. głans apud ipsos udeos qd
scãm emulationẽ paternarũ traditionũ psequs¬
batur ȩccłiam. cum sibi uiaeretur excelsus au
S aule inqͥt saule. qͥd me ꝑsequeris: Dutũ
est tibi aduersꝰ stimulum calcitrare. Possen

Expanded text:
ebatur Ecclesiam, in lapidem offensionis offendebat. Christus humilis in terra jacebat: in coelis quidem et ipse erat, levata illo carne sua a mortuis resuscitata; sed nisi et in terra Christus jaceret, non ipse Saulo clamaret, Quid me persequeris? Ergo ille jacebat, quia humilitatem praeferebat: ille offendebat, quia non videbat. Et totum hoc non videre, unde erat? De tumore superbiae. Quid est, De tumore superbiae? Quasi de justitia sua. Ex lege quidem, sed sua. Quid est, Ex lege? Quia in mandatis legis. Quid est, De sua? Tanquam de viribus suis. Amor deerat, amor justitiae, amor charitatis Christi. Et unde illi amor? Solus illum possidebat timor, sed charitati venturae locum in corde servabat. Cum saeviret erectus, jactabundus, glorians apud ipsos Judaeos quod secundum aemulationem paternarum traditionum persequebatur Ecclesiam; cum sibi videretur excelsus, auSaule, inquit, Saule, quid me persequeris? Durum est tibi adversus stimulum calces mittere . Possem
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ex lege est. Si meã dixerat. quare ad̃di-¬
dit ex lege. Si enĩ ex lege est: quom̃ tua
est. Numqͥd tu tibi imposiusti legem:
Deus legẽ dedit. d̃s legẽ imposuit. d̾s te
legi suȩ obtemꝑare p̃cepit. Lex si ñ te do¬
ceret quẽ admodũ uiuere deberes. quomodo
possis habere iusticiã sine querela scđ̾m le-¬
gem: Si scłm legẽ habes. quom̃ dicis ñ ha-¬
bens meã iusticiã quȩ ex lege est. s eam

Expanded text:
quae ex lege est. Si meam dixerat, quare addiquae ex lege est. Si meam dixerat, quare addidit ex lege? Si enim ex lege est, quomodo tua est? Numquid tu tibi imposuisti legem? Deus legem dedit, Deus legem imposuit, Deus legi suae te obtemperare praecepit. Lex si non te doceret quemadmodum vivere deberes, quomodo posses habere justitiam sine querela secundum legem? si secundum legem habes, quomodo dicis, Non haben
Abbreviated transcription (Latin):
uenisse ad xp̃m nisi hoc qd̃ fuit scđm iusti¬
ciam quȩ in lege est sine querela. inter
damna & detrimenta & stercora computas¬
set. Sequamur gͦ & accedamꝰ aliquantum.
ne forte in ipsis uerbis apł̃i elucestat nobis
aliquid. unde ista remoueatur & soluatur
obscuritas. Detrimenta inquit credidi hȩc
om̃ia & stercora existimaui. ut xp̃m lucri¬
faciam. Intendite obsecro. Damna. detrim̃¬
ta. stercora. ista existimaui: in quib illud
etiam cõmemoro qd̃ fuerim sine querela.
scđm iusticiã que in lege est. Existimaui
gͦ hec om̃ia detrimentã & stercora ut xp̃m
lucrifaciã. & inueniar in illo ñ habens meã
iusticiã quȩ ex lege est. Qui p̃uenistis intel¬
lectu expositionẽ. arbitramini uos tanqͣm
ueloces in uia cum tardiorib ambulare.
Celeritas aliquantulũ reprimat᷑. ne comes
tardior deseratur. Ut xp̃m inquit lucrifaciã.
& inueniar in illo ñ habens meã iusticiam

Expanded text:
venisse ad Christum, nisi hoc quod fuit secundum justivenisse ad Christum, nisi hoc quod fuit secundum justitiam, quae in lege est, sine querela, inter damna et detrimenta et stercora computasset. Sequamur ergo, et accedamus aliquantum, ne forte in ipsis verbis Apostoli elucescat nobis aliquid, unde ista removeatur et solvatur obscuritas. Detrimenta, inquit, credidi haec omnia, et stercora existimavi, ut Christum lucrifaciam. Intendite, obsecro. Damna, detrimenta, stercora ista existimavi, in quibus etiam illud commemoro, quod fuerim sine querela secundum justitiam, quae in lege est. Existimavi ergo haec omnia detrimenta et stercora, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo, non habens meam justitiam quae ex lege est. Qui praevenistis intellectu expositionem, arbitramini vos tanquam veloces in via cum tardioribus ambulare. Celeritas aliquantum reprimatur, ne comes tardior deseratur. Ut Christum, inquit, lucrifaciam, et inveniar in illo, non habens meam justitiam,
Abbreviated transcription (Latin):
Damna sua dicit & inter damna sua cõpu¬
at. qd̾ in iusticia quȩ in lege est fuerit si¬
de querela. Uerũptamen inquit & arbitror
llid sitio. hoc contemino. Parũ est hoc. Prop¬
dr quẽ arbitror inqͥt om̃ia ñ solum detrim̃ta
ese. uerum & stercora existimaui esse: ut
ip̃m lucrifacerem. Questio maior exorta est.¬
ne querela. & hoc in detrimentis tius in dam¬
nis. in stercorib computas ut xp̃m lucrifa¬
cias. gͦ iusticia illa a xp̃o ꝓhibebat: Obse¬
cro te: expone hoc paululũ. Deo potiꝰ dica¬
mus ut illuminet & nos a quo & ipse illu¬
minatꝰ est qui epłam istam scͥpsit nobis. ñ
constet legem scãm esse. & mandatũ sc̃m &
iustũ & bonũ. constetq om̃ino uter fiddes
catholicos ita ut nemo dissentiat nisi qͥ ñ
uult esse catholicus. hanc legẽ ñ datã nisi
a dño ddeo nr̃o: scd̾m istam iusticiã quȩ in
lege est conuersari sine querela. impedimen-¬
tum fuisse apło ne ueniret ad xp̃m. nec eũ

Expanded text:
a computat, quod in justitia, quae est in lege, fuerit sine querela. Verumtamen, inquit, et arbitror hristi. Illud sitio, hoc contemno. Parum est hoc: Propter quem arbitror, inquit, omnia non solum detrimenta esse, verum et stercora existimavi esse, ut Christum lucrifacerem. CAPUT ne querela, et hoc in detrimentis tuis, in damnis, in stercoribus computas, ut Christum lucrifacias, ergo justitia illa a Christo prohibebat? Obsecro te, expone hoc paululum. Deo potius dicamus, ut illuminet et nos, a quo ipse illuminatus est, qui Epistolam istam scripsit nobis, nonconstet legem sanctam esse, et mandatum sanctum, et justum, et bonum; constetque omnino inter fideles catholicos; ita ut nemo dissentiat, nisi qui non vult esse catholicus, hanc legem non datam nisi a Domino Deo nostro: secundum istam justitiam, quae in lege est, conversari sine querela, impedimentum fuisse Apostolo, ne veniret ad Christum; nec eum
Abbreviated transcription (Latin):
sua. s illa quȩ ex do est. Et ubi nomina¬
uit urtutẽ resurrectionis xp̃i. agnosce ibi
ustificationẽ tuã: Ex illiꝰ enĩ resurretione
iustificamur. tanqͣm a petra circũcidamus.
ꝑtopterea inde cepit: nos sumꝰ cucũcisio.
Unde cutũcisio: a petra. Qua petraꝰ xp̃o.
Quom̃ Octauo die. Quom resurrexit. Oñ¬

Expanded text:
sua, sed illa quae ex Deo est, et ibi nominasua, sed illa quae ex Deo est, et ibi nominavit virtutem resurrectionis Christi: agnosce ibi justificationem tuam. Ex illius enim resurrectione justificamur, tanquam a petra circumcidamur. Propterea inde coepit, Nos sumus circumcisio. Unde circumcisio? A petra. Qua petra? Christo. Quomodo? Octavo die. Quomodo ressurrexit
Abbreviated transcription (Latin):
tores. Uidete gͦ qd̃ sequitur. Et inueniar
inquit in illo ñ habens meã iusticiã quȩ
ex lege est: q̃muis ex lege tam̃ meã. s eam
quȩ est ꝑ fidem xp̃i que impetratur a deo.
Quȩ est a deo iusticia. In fide ad cognoscen¬
dum eũ. & uirtutẽ resurrectionis eiꝰ. Aliqͥd
magnũ est: agnoscere uirtutẽ resurrectio-¬
nis xp̃i. Hoc putatis esse magnũ. quia car-¬
nem suã resuscitauit. Ipsam dixit uirtutẽ
resurrectionis eiꝰ. Nonne erit etiã nr̃a in fi¬
ne scłi resurrectio: Nonne & nr̃m corrup-¬
tibile hoc induet incorruptionẽ. & mortaĩe¬
hoc induet immortalitatẽ: Nonne quomͦ
tpse resurrexit a mortus. & iam ñ morit᷑
& mors ei ultra ñ dñabitur. sic & nos mira-¬
bilius ut ita dicam: Nam illiꝰ caro ñ iudit
corruptionẽ. nr̃a de cinere reparat᷑. Mag̃¬
num est quidem quia p̃cessit in exemplo.
& dedit nobis qͥd sꝑaremꝰ: s ñ hoc est so¬
lum. In illo quidem iusticia loquebat᷑ ñ

Expanded text:
or. Videte ergo quid sequitur. Et inveniar, inquit, in illo, non habens meam justitiam, quae ex lege est; quamvis ex lege, tamen meam: sed eam quae est per fidem Christi; quae impetratur a Deo, quae est ex Deo, justitiam in fide, ad cognoscendum eum, et virtutem resurrectionis ejus. Aliquid magnum est, agnoscere virtutem resurrectionis Christi. Hoc putatis esse magnum, quia carnem suam resuscitavit? Ipsam dixit virtutem resurrectionis ejus? Nonne erit etiam nostra in fine saeculi resurrectio? Nonne et nostrum corruptibile hoc induet incorruptionem, et morta Nonne quomodo ipse resurrexit a mortuis, et jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur .; sic et nos, mirabilius, ut ita dicam? Nam illius caro non vidit corruptionem, nostra de cinere reparatur. Magnum est quidem, quia praecessit in exemplo, et dedit nobis quid speraremus: sed non hoc est solum illi qui de justitia loquebatur non
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝓ nichilo saluos facies. Dichil in eis in¬
uenis unde salues. & tamen saluas. Gratis
das. gratis saluas. Om̃ia merita p̃cedis. ut
dona tua consequant̃ merita mea. Prorsus gra¬
tis das: gratis saluas. qui nichil inuenis un¬
De salues: & multũ inuenis unde damnes.

Expanded text:
est, Pro nihilo salvos facies eos? Nihil in eis inest, Pro nihilo salvos facies eos? Nihil in eis invenis unde salves, et tamen salvas. Gratis das, gratis salvas. Omnia merita praecedis, ut dona tua consequantur merita mea. Prorsus gratis das, gratis salvas, qui nihil invenis unde salves, et multum invenis unde damnes.
Abbreviated transcription (Latin):
Completis enĩ septẽ dieb. reditur ad primũ.
Finitur septimꝰ. dñs sepultus. Reditur
ac primũ. dñs resuscitatus. Dm̃ enĩ resus-¬
citatio ꝓmisit nobis ȩternũ diem. & conse-¬
crauit nobis dñicum diem qui uocatur
dñicus. Ipse uidetur ꝓprie ad dñm ꝑtinere.
quia eo die dñs resurrexit. Reddita est pe¬
tra. cirruicidantur qui uolunt dicere: nos
enĩ sumꝰ circumcisio. Traditꝰ est enĩ ꝓpter
pecrata nr̃a. & resurrexit ꝓpter iustifica¬
tionẽ nr̃am. Iustificatio tua. cucũcisio tua:
ñ est a te. Gr̃a salui facti estis ꝑ fidem
& hoc ñ ex uobis. s dĩ donũ est ñ ex opib
ne forte dicas ꝓmerui. & ideo accepi. Non
putes te ꝓmerendo accepisse. qui ñ ꝓmere¬
reris nisi accepisses. Gr̃a. precessit meritum
tuũ. Non gr̃a ex merito. s meritũ ex gr̃a.
Nam si gr̃a ex merito. emisti ñ gratis accepi¬
sti. Pro nichilo inquit saluos facies eos. Qd

Expanded text:
Completis enim septem diebus, reditur ad primum. Completis enim septem diebus, reditur ad primum. Finitur septimus, Dominus sepultus: reditur ad primum, Dominus resuscitatus. Domini enim resuscitatio promisit nobis aeternum diem et consecravit nobis Dominicum diem. Qui vocatur dominicus ipse videtur proprie ad Dominum pertinere: quia eo die Dominus resurrexit. Reddita est petra, circumcidantur qui volunt dicere, Nos enim sumus circumcisio. Traditus est enim propter peccata nostra, et resurrexi propter justificationem nostram . Justificatio tua, circumcisio tua, non est a te. Gratia salvi facti estis per fidem; et hoc non ex vobis, sed Dei donum est: non ex operibus . Ne forte dicas, Promerui, et ideo accepi. Non putes te promerendo accepisse, qui non promerereris, nisi accepisses. Gratia praecessit meritum tuum: non gratia ex merito, sed meritum ex gratia. Nam si gratia ex merito; emisti, non gratis accepisti. Pro nihilo, inquit, salvos facies eos . Quid
Abbreviated transcription (Latin):
aͥeo. C iu enĩ ȩqualitas dĩ natura erat. ra-¬
pina ñ erat: s tam̃ semetipsũ exinaniuit.
formã serui accipiens. ut nos essemꝰ iusticia
dei in ipso. Si enĩ ille pauꝑtatẽ utaret. noᷤs
pauꝑtate ñ careremꝰ. Pauꝑ enĩ ille factꝰ est
cum diues esset. ut illiꝰ pauꝑtate sicut
scͥptum est nos ditaremur: Diuitiȩ illiꝰ
quid nobis facturȩ sunt. cuiꝰ pauꝑtas nos
sionem sed exposuit. lucẽ pretendit: umbrã
carne fidentes. Respexit quosdam in carne
fidentes. Ipsi erant qui de carnis circũcisio-¬
ne głabantur. de quib alio loco dicit. Quoꝵ
deus uenter est: & gła in pudendis eoꝵ
Intellige tu cucũcisionẽ. & esto circũcisio.
Intellige & esto. Intellectꝰ enĩ bonꝰ. sed om-¬
nib qui faciunt eum. Non utiq frustra
octauo die iussus est infans circuincidi. nisi
quia petra qua circuncidimur xp̃c erat.
Cultellis enĩ petrinis. cutumcisus est ppłs.
Quia in ebdomadib idem primꝰ qͥ octauus.

Expanded text:
enim aequalitas Dei natura erat, rapina non erat. Sed tamen semetipsum exinanivit, formam servi accipiens , ut nos essemus justitia Dei in ipso. Si enim ille paupertatem vitaret, nos paupertate non careremus. Pauper enim ille factus est, cum dives esset; ut illius paupertate, sicut scriptum est, nos ditaremur . Divitiae illius quid nos facturae sunt, cujus paupertas nos t circumcisionem, sed exposuit; lucem praetendit, umbram carne fidentes. Respexit quosdam in carne fidentes: ipsi erant qui de carnis circumcisione gloriabantur. De quibus alio loco dicit, Quorum Deus venter est, et gloria in pudendis eorum . Intellige tu circumcisionem, et esto circumcisio: intellige, et esto, Intellectus enim bonus, sed omnibus qui faciunt eum . Non utique frustra octavo die jussus est infans circumcidi , nisi quia petra, qua circumcidimur, Christus erat. Cultellis enim petrinis circumcisus est populuQuia in hebdomadibus idem primus qui octavus.
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuante nos affectu aput dñm deũ
nr̃m: ut ea quȩ illic nobis reuelare dignat᷑.
ad uos apte atq salubriter ꝓferre possimꝰ
Ergo cum legeretur. audistis dicentẽ apłm
paulum. Nos enĩ sumꝰ cutũcisio. qui sp̃u dĩ
seruimꝰ. Scio plerosq codices habere. qͥ sp̃u
deo seruimꝰ. Quantũ autẽ inspicere potuimꝰ.
plures greci hoc habent. qui sp̃u dĩ seruimꝰ:
s non ibi questio est. Manifestũ est eñ utrũq
& congruũ regulȩ ueritatis. quia & sp̃u dĩ¬

Expanded text:
num Deum nostrum, ut ea quae ille nobis revelare dignatur, ad vos apte atque salubriter proferre possimus. Ergo cum legeretur, audistis dicentem apostolum Paulum, Nos enim sumus circumcisio, qui spiritui Dei servimus. Scio plerosque codices habere, Qui spiritu Deo servimus. Quantum autem inspicere potuimus, plures graeci hoc habent, Qui spiritui Dei servimus. Sed non ibi quaestio est. Manifestum est enim utrumque, et congruum regulae veritatis, quia et spi
Abbreviated transcription (Latin):
gentes quȩ ñ setabantur usticiã. app̃hen¬
Derunt iusticiã. S quam. Iusticiã autem
quȩ ex fide est. Gentes autẽ quȩ ñ sectaban¬
tur iusticiã quȩ in lege est quasi ꝓpriam
suam. quȩ fit de timore penȩ ñ de amore
iusticiȩ: quia ñ sectabantur iusticiã app̃hen¬
derunt iusticiã. iusticiã autẽ quȩ ex fide
in legẽ ñ ꝑuenit. Quare:ꝰ Quia ñ ex fide.
ꝯuid est quia ñ ex fide. Non sꝑauit in
deũ. ñ illam petiuit a d̾o: ñ credidit in eũ
qui iustificat impiũ. Non fuit similis pub¬
licano oculos in terrã deicienti. pectus suũ
ꝑcutienti & dicenti: d̾e ꝓpitiꝰ esto mͥ peccato¬
ri. Ergo ꝑsequens legẽ iusticie. in legẽ ñ¬

Expanded text:
gentes quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam. Sed quam? Justitiam autem quae ex fide est. Gentes autem quae non sectabantur justitiam, quae ex lege est, quasi propriam suam, quae fit de timore poenae, non de amore justitiae; quia non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam; justitiam autnon pervenit. Quare? Quia non ex fide. Quid est, Quia non ex fide? Non speravit in Deum, non illam petivit a Deo, non credidit in eum qui justificat impium : non fuit similis Publicano oculos in terram dejicienti, pectus suum percutienti, et dicenti, Domine, propitius esto mihi peccatori . Ergo persequens legem justitiae, in legem
Abbreviated transcription (Latin):
Et auai in carne fiduciã. Cntũcisionẽ ocła¬
ui diei. ia est ñ ꝓselitus. ñ aduena ad po¬
pulum di. ñ maior cucũcisus. s a parentib
natus uideus habeo cutumcisionẽ octaui aiei
ex genere isrł de tribu beniamin: ebreus e
ebreis. scđ̾m legem phariseus. ꝑrimarũ quidã
erant & quasi ad nobilitatẽ uidaicã segrega¬
ti. ñ contemptibili plebi cõmixti: qui aicẽ¬
bantur pharisei. Nam dicitur hoc uerbum
quasi segregationẽ interp̃tari. quom̃ in lãti¬
na lingua dicitur egregius: quasi a grege
separatus. E uerunt autẽ isrłite id est ex ge¬
nere issł: ctiã illi qui separati fuers a tela¬
plo. R emansit autẽ ad templũ trib onda
& trib beniamin: trib leui in sacerlosobs
ttib iuda regia & trib beniamuin. Hoc soll̃

Expanded text:
Et audi in carne fiduciam: Circumcisione octavi diei; id est, non proselytus, non advena ad populum Dei, non major circumcisus, sed a parentibus natus Judaeus, habeo circumcisionem octavi diei. Ex genere Israel, de tribu Benjamin, Hebraeus ex Hebraeis, secundum Legem pharisaeus. Primarii quidam erant, et quasi ad nobilitatem Judaicam segregati, non contemptibili plebi commixti, qui dicebantur Pharisaei. Nam dicitur hoc verbum, quasi segregationem interpretari, quomodo in latina lingua dicitur egregius, quasi a grege separatus. Fuerunt autem Israelitae, id est, ex genere Israel, etiam illi qui separati fuerant a templo. Remansit autem ad templum tribus Juda, et tribus Benjamin. Tribus Levi in sacerdotibus, tribus Juda regia, et trib
Abbreviated transcription (Latin):
opera sp̃ui subditur sp̃u do seruimꝰ. quia
carnẽ domamꝰ ut spiritꝰ obtemꝑet do. Sp̃s
enĩ regit. caro regitur. Hec sp̃s bene regit.
si ñ rẽgatur. Cum gͦ ait nos sumꝰ cutũcisio.
uidete quid uoluerit intelligi in illa circum-¬
cisione que in umbra data est significante.
quȩ remota est luce ueniente. Cur autem
ñ dixerit nos habemꝰ cicũcisionẽ s nos
sumꝰ circumcisio. sic accipite hoc uoluisse
dicit dicendo nos esse iusticiã. tanqͣm di¬
cendo nos esse iustos: ita tam̃ ut cum
iusticiam dicit esse: ustos intelligamus.
Non enĩ illa incõmutabilis iusticia cuus
participes facti sumꝰ s quẽ admodũ dicitur
magna ibi uiuentꝰ est ꝓ multis uiuenibꝰ: sic
dicitur iusticia ut intelligant᷑ uisti. Audite
hoc ipsum eudentiꝰ. eodem dicente apło. Ut
nos inquit simꝰ iusticia di in ipso. Nos simꝰ
iusticia ñ nr̃a s ̃ĩ. ab illo accepta ñ a no¬
bis assumpta: imꝑtita ñ usurpata. dona.¬

Expanded text:
opera spiritui subditur, spiritu servimus Deo qui carnem domamus ut spiritus obtemperet Deo. Spiritus enim regit, caro regitur; nec spiritus bene regit,  ex Dei dono. Cum ergo ait, Nos sumus circumcisio; videte quid voluerit intelligi in illa circumcisione, quae in umbra data est significante, quae remota est luce veniente. Cur autem non dixerit, Nos habemus circumcisionem; sed, Nos sumus circdicit, dicendo nos esse justitiam, quam dicendo nos esse justos: sic tamen ut cum justitiam dicit esse, justos intellNon enim sumus illa incommutabilis justitia, cujus participes facti sumus: sed quemadmodum dicitur, Magna ibi juventus est, pro multis juvenibus; sic dicitur justitia, ut intelligantur justi. Audite hoc ipsum evidentius, eodem dicente Apostolo, Ut nos, inquit, simus justitia Dei in ipso . Nos simus justitia, non nostra, sed Dei; ab illo accepta, non a nobis assumpta; impertita, non usurpata; dona
Abbreviated transcription (Latin):
tas ur̃a dictos esse sine querela. ambulas-¬
se in om̃ib iustificationib dñi. Achariam
& elirabeth. In om̃ib inqͥt scͥptura iusti-¬
ficationib dũi ambulasse sine querela.
Ecce hoc erat & paulus ñr. Quando sau-¬
lus erat in lege sine querela ambulabat.
qd̃ in eo fuit sine querela: hoc de illo
faciebat magnã querelam. Quid gͦ puta-¬
mus frẽs esse sine querela. scđ̃m iusticiam
quȩ in lege est malum est: Si malum est
scłm iusticiã quȩ in lege est esse sine quere¬
la. gͦ aliqͥd mali est lex. S habemꝰ eundẽ
apłm dicentẽ: Itaq lex quidem sc̃a. & man-¬
datum sc̃m: & iustũ & bonũ. Si lex sc̃a &

Expanded text:
tas vestra, dictos esse sine querela ambulastas vestra, dictos esse sine querela ambulasse in omnibus justificationibus Domini Zachariam et Elizabeth. In omnibus, inquit Scriptura, justificationibus Domini ambulantes sine querela . Ecce hoc erat et Paulus noster, quando Saulus erat. In lege sine querela ambulabat: et quod in eo fuit sine querela, hoc de illo faciebat magnam querelam. Quid ergo putamus, fratres, esse sine querela secundum justitiam, quae in lege est, malum est? Si malum est, secundum justitiam quae in lege est, esse sine querela; ergo aliquid mali est lex? Sed habemus eumdem apostolum dicentem, Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum . Si le
Abbreviated transcription (Latin):
facta est illa separatio in seruo salomonis
Non gͣ leuier acipiatis qd̃ ait teib beniasis
inherens iuidȩ ñ recedens a templo: elreula
comiemorat. qd̾ fuerit ꝑsecutor. Scđm emu¬
lationem inquit. Quam emulationẽ : Non
tram inquit piger uideus. Quicqͥd erat qd̃
legi meȩ aduersariũ uideretur. impatienter
ferebam: acriter insequebar. Hȩc apud uideos
nobilitas. sed apud xp̃m queritur humilitas.
Ideo ibi iste saulus. hic paulus. Saulus a
saule nomen diriuatur. Qui fuerit saul no-¬
stis. ipsiꝰ electa est statura ꝓcera. Sic eũ
describit scͥptura qd̃ suꝑeminens esser de¬
om̃ib. qͣndo electus est ut ungeretur in re¬
gem. Non fuit sic paulus. s factus paulus.
Paulus enĩ paruus. ideo paulus modicus.
Ergo scđm emulationẽ inqͥt. ꝑsequens ȩc¬
desiam. Hinc intelligant homines qualis
apud uideos fuerim. qui xp̃i ȩcdesiam
ꝑsequebar emulatione traditionũ paterna-¬
est: qua fuerim sine querela. Nouit cari-¬

Expanded text:
 separatio illa in servo Salomonis . Non ergo leviter accipiatis quod ait, tribu Benjamin: inhaerens Judae, non recedens a templo. Hebraeuscommemorat quod fuerit persecutor: secundum aemulationem, inquit. Quam aemulationem? Non eram, inquit, piger Judaeus: quidquid erat quod Legi meae adversarium videretur, impatienter ferebam, acriter insequebar. Haec apud Judaeos nobilitas: sed apud Christum quaeritur humilitas. Ideo ibi iste Saulus, hic Paulus. Saulus a Saüle nomen derivatur. Qui fuerit Saül, nostis: ipsius electa est statura proceris. Sic eum describit Scriptura, quod supereminens esset omnibus, quando electus est ut ungeretur in regem . Non fuit sic Paulus, sed factus Paulus. Paulus enim parvus, ideo Paulus modicus. Ergo, secundum aemulationem, inquit, persequens Ecclesiam. Hinc intelligant homines, qualis apud Judaeos fuerim, qui Christi Ecclesiam persequebar aemulatione traditionum paterna, qua fuerim sine querela. Novit Chari
Abbreviated transcription (Latin):
fidere in carne.  Audite quid. Quamqͣm ego
inquit habeam fiduciã & in carne. Siquis
alius putat in carne se habere fiduciã. ma-¬
gis ego. Ne arbitremini inquit hoc contẽnere.
qd̾ non habeo. Q uid magnũ est si homo abie¬
ctus. plebeius. ignobilis. conteninat nobilita.¬
tem. & tanc uerã exhibeat humilitatem:
Quamq̃m ego inquit habeam fiduciã & in
carne. Ldo inqͥt doceo uos contemnere. qͣm¬

Expanded text:
uit. Quanquam ego, inquit, habeam fiduciam, et in carne. Si quis alius in carne putat se habere fiduciam, magis ego. Ne arbitremini, inquit, me hoc contemnere quod non habeo. Quid magnum est, si homo abjectus, plebeius, ignobilis, contemnat nobilitatem, et tunc exhibeat veram humilitatem? Quanquam ego, inquit, habeam fiduciam et in carne. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
autem in me manens ipse facit opera. Ita cium
dictum est ipse facit oꝑa. tanqm filiꝰ ñ faciat.
sed pater manens in filio. Cur gͦ alio loco dicit.
pater m̃s usq nunc oꝑatur & ego oꝑor: & pau-¬
lopost. Quecumq enim ille fecerit. hec & filiꝰ si-¬
militer facit. Quod autẽ alio loco dicit. si opera
ñ fetissem meis que nemo aliꝰ fecit. ita dicit qua-¬
si solus faciat. Si autem hec ita dictnt᷑ ut tamen ⁊¬
inseparabilia sint oꝑa patris & filii. quid creden-¬
aum est de spu scõ. nisi quia & ipse parit᷑ oꝑat᷑:
Nam in eo ipso loco unde exorta est ista questio
quam discutimꝰ. cum filiꝰ eiceret demonia. ipse
tamen ait. Si ego in sp̃u sc̃o eicio demonia. gͥ ꝑue

Expanded text:
autem in me manens, ipse facit opera ? Ita enim autem in me manens, ipse facit opera ? Ita enim dictum est, Ipse facit opera; tanquam Filius non faciat, sed Pater manens in Filio. Cur ergo alio loco dicit, Pater meus usquemodo operatur, et ego operor? et paulo post, Quaecumque enim ille fecerit, haec et Filius similiter facit . Quod autem alio loco dicit, Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit , ita dicit quasi solus faciat. Si autem haec ita dicuntur, ut tamen inseparabilia sint opera Patris et Filii; quid credendum est de Spiritu sancto, nisi quia et ipse pariter operatur? Nam in eo ipso loco, unde exorta est ista quaestio quam discutimus, cum Filius ejiceret daemonia, ipse tamen ait, Si ego in Spiritu sancto ejicio daemonia, igitur