comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uit ex uita: cũ in ea multa sint
que sine naturȩ suȩ sensu cũ ex¬
ereuerint de secent᷑. Ido uͦ totũ
qͥd ẽ unuit. Peus enĩ uita ẽ & ex
ex deriuacione.s ex uirtute na
tiuitas ẽ: ac sic dũ totũ qͦd est ui¬
uit .&. dũ totũ qͦd ex eo nascitur
uirtꝰ ẽ. habet natiuitat̾e. ñ habet
demutacionẽ: & imꝑtit ꝓfectũ.
tatẽ quã dedit ꝑ in discrete natu¬
re similitudinẽ seqͥt᷑: &. natiuitas
eã quȩ unuens ex uiuente ẽ. na¬
turã nascendo ñ deserit. Affert
aũi. ꝓ parte fidi huiꝰ significacionẽ
ignis igne̾ in se habens. .. in igne
ignis manens. Nã cũ sit in eo splen¬
dor luminis. naturȩ calor. uirtꝰ
urendi. mobilitas estuandi: to¬
tũ tam̃ ignis ẽ &. hȩc uniuersa
una natura ẽ. Habet qͥd̾ẽ ex in¬
firmitate qͦd ꝑ materiã subsistit
acuiuit: &. cũ ea ꝑ quã uixerat.
deficit.Sed hoc qͦd in cõparabile
diẽ. ex cõparacionũ parte cog¬

Expanded text:
vit ex vita; cum in ea multa sint, vit ex vita; cum in ea multa sint, quae sine naturae suae sensu, cum excreverint, desecentur. In Deo vero totum quod est vivit. Deus enim vita est: et ex ex dtivitas est. Ac sic dum totum quod est vivit, et dum totum quod ex eo nascitur virtus est, habet nativitatem, non habet demutationem, et impertit profectum, itatem quam dedit per indiscretae naturae similitudinem sequitur, et nativitas eam, quae vivens ex vivente est, naturam nascendo non deserit. Affert autem pro parte fidei hujus significationem ignis in se ignem habens, et in igne ignis manens. Nam cum sit in eo splendor luminis, naturae calor, virtus urendi, mobilitas aestuandi, totum tamen ignis est, et haec universa una natura est. Habet quidem ex infirmitate quod per materiam subsistit ac vivit, et cum ea per quam vixerat, deficit. Sed hoc quod incorporale Dei est ex comparationum parte cog
Abbreviated transcription (Latin):
nosin exordio sermonis nr̃i me¬
minimꝰ. humanas cõparaciones
diuinis ñ satisfacere exemplis:
tam̃ ꝓ parte intellige neiȩ nr̃e
sensũ. formis cõparabilibꝰ erudi¬
ri. Humane natiuitatis c̃scienciã
c̃sulo: utrũ ñ intra patres mane¬
at origo nascenciũ. Nã tam & si
elem̃ta illa in anima ac turpia
qbꝰ nascendi causȩ in choant᷑ in
hominẽ alterũ effluant: ꝑ natu¬
rȩ tam̃ uirtutẽ intra se inuicem
manent: dũ &. ꝑ datã a se naturȩ
eiꝰdẽ originẽ. nascentẽ seqͥt᷑ ille
qͥ gignit .&. ꝑ accept̃a natiuitatẽ
cuiꝰ uirtꝰ &. si deriuet᷑. ñ tamen
aufert: ingignente se manet
ille qͥ nascit᷑ . E hoc qͥde tantum
ad humanę natiuitatis intelligen¬
ciã. cõmemoratũ a nobis sit. ñ
etiã ad ꝑfectũ in unigenito đo
natiuitatis exemplũ : qͥa natu¬
rȩ humane infirmitas. exdis¬
paribꝰ cõparat᷑ .&. ex in animis c̃¬
tinet᷑ ad uita : nec statim in ea
qͦd gignit᷑ uiuit: neq totũ ui¬

Expanded text:
nos in exordio sermonis 199 nostri meminimus, humanas comparationes divinis non satisfacere exemplis; tamen pro parte intelligentiae nostrae sensum formis corporalibus erudiri. Humanae nativitatis conscientiam consulo, utrum non intra patres maneat origo nascentium. Nam tametsi elementa illa inanima ac turpia, quibus nascendi causae inchoantur, in hominem alterum effluant, naturae tamen virtute intra se invicem manent: dum et per datam naturae ejusdem originem, nascentem sequitur ille qui gignit; et per acceptam nativitatem, cujus virtus etsi derivetur, non tamen aufertur, in gignente se manet ille qui nascitur. Et hoc quidem tantum ad humanae nativitatis intelligentiam commemoratum a nobis sit, non etiam ad perfectum in unigenito Deo nativitatis exemplum: quia naturae humanae infirmitas ex disparibus comparatur, et ex inanimis continetur ad vitam. Nec statim in ea quod gignitur vivit, neque totum vi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ a se nicbil potest: ds ẽ. qͥa q̃cũq
pat̃ facit. & ipse ead̾e facit. Unũ
st̾. qͥa exequat᷑ in honore: eadẽq
facit ñ alia. Non ẽ pat ipse: quia
missus ẽ. Habet gͥ hoc sacram̃ti
sola natiuitas. ut cõp lectat᷑ inse
ꝓfessionẽ: qͥd uniuersa natiui¬
tas ñ potest nͣ in ea ẽe̾ natura.
unde nascat᷑. Non affert ex terni
generis substanciã: qͥa ex uno ñ
subsistit alienũ. Quod aũ alienũ
a se ñ est: id unũ ẽ genere natu¬
rȩ eẜ qͥcqͥd unũ ẽ p natiuitatẽ
ñ habet solitudinẽ: qͥa &. solitudo
singłaris ẽ.& natiuitatis ẽ unitas

Expanded text:
 ab se nihil potest: Deus est, quia quaecumque Pater facit, et ipse eadem facit: unum sunt, quia exaequatur in honore, eademque facit, non alia: non est pater ipse, quia missus est. Habet igitur hoc sacramenti sola nativitas, ut complectatur in se professionem: quia universa 192 nativitas non potest non in ea esse natura, unde nascatur. Non affert externi generis substantiam: quia ex uno non subsistit alienum. Quod autem alienum a se non est, id unum est genere naturae: et quidquid unum est per nativitatem, non habet solitudinem; quia et solitudo singularis est, et nativitatis est unitas
Abbreviated transcription (Latin):
pat: s in usurpato sibi homine.
natiuitatẽ di ante secła igno¬
rat. Ita dũ heͣc unꝰ qͥsq defen¬
dit aut dampnat: ueritatẽ fidi
nr̃e hȩc ipsa ꝓut st̃ religiose
&. defendentes &. dapnantes o
stendunt. Hec gͥ a me de mon¬
stranda paucis fuert̃. ñ copię
studio. s racione cautele: pri¬
mũ ut hereticoꝵ. incerta ẽe
om̃ia &. erratica noscerentur.
qͣndo sibi ꝓ nobis imuc̃e dissi¬
derent: tum deinde ne me

Expanded text:
pat, sed in usurpato sibi homine nativitatem Dei ante saecula ignorat. Ita dum quae unusquisque defendit aut damnat, veritatem fidei nostrae, haec ipsa prout sunt religiose et defenentum. --Haec igitur a me demonstranda paucis fuerunt, non copiae studio, sed ratione cautelae: primum ut haereticorum incerta esse omnia et erratica noscerentur, cum quando sibi pro nobis invicem dissiderent: tum deinde ne me
Abbreviated transcription (Latin):
ignorator. s nobis c̃fessionẽ na¬
tiuitatis inuerit: ẽfirmans eã ꝑ
id qͦd sibi om̃ia e̾e̾nt de monstrata
quȩ posset. Neq enĩ ñ circũspectũ
se cȩlestis sermo egit: ne forte di¬
uersȩ nature sig̾nificacio. sub oc¬
casione dic ti ambigui sũrreꝑet.
Demonstrata enĩ ei pocus oꝑ a
patris ẽẽ̾ ait. quã ad oꝑacionẽ eoꝵ.
naturã uirtutis adiectã: ut de mon

Expanded text:
sed nobis confessionem nativitatis invexit, confirmans eam per id, quod sibi omnia essent demonstrata quae posset. Neque enim non circumspectum se coelestis sermo egit, ne forte diversae naturae significatio sub occasione dicti ambigui subreperet. Demonstrata 190 enim ei potius opera Patris esse ait, quam ad operationem eorum naturam virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
uellet. ẽẽt cognata cognicio. Por¬
ro aũ ne ꝑ demonstraciõis ꝓfessio¬
ne. ignorantis in eo nature diuer¬
sitas crederet᷑: ea ipsa quȩ ꝓfitet᷑
demonstranda ñ nescit. Usq adeo¬
ñ de exempli auctoritate gestu¬
rꝰ ẽ: ut uunficet qͦs uelit. Uelle
enĩ naturȩ libertas ẽ quȩ ad ꝑfer¬
te uirtutis beatitudinẽ. cũ arbi¬
trii libertate subsistat. de ne de¬

Expanded text:
vellet, esset connata cognitio. Porro autem ne per demonstrationis professionem, ignorantis in eo naturae diversitas crederetur; ea ipsa quae profitetur demonstranda, non nescit. Usque adeo non de exempli auctoritate gesturus est, ut vivificet quos velit. Velle enim naturae libertas est, quae ad perfectae virtutis beatitudinem cum arbitrii voluntate subsistat. 20. Jud
Abbreviated transcription (Latin):
đm sabellius pͣdicat. filii nati¬
uitate sub lata: dũ nature iur¬
tutẽ quȩ oꝑata in homine est.
d̾m e̾ẽ ñ ambigit. Sacram̃to
&eni filii ignorato: ꝑ gestoꝵ
admiracionẽ. fid̾e uere genera¬
cionis amisit. Er dũ audit. qui
me uidet. uid et & patrẽ: indis¬
crete &. indissimilis in patre &
filio naturȩ. impie arripuit
un ionẽ: ñ intelligens natura¬
lẽ unitatẽ sub natiuitatis signi¬
ficaeione monstrari:. eũ ꝑ io qͦd
in filio pat̾ uidet᷑: c̃firmacio diui¬
nitatis sit ñ natiuitatis ab olicio.
Cognicio itaq alterus in alte¬
ro ẽ: qͥa ñ differt alter ab altero
natura.4. in qͦ nichil differunt:
in eo in differens c̃tẽplacio est.
de. ꝓprietate naturȩ. Nec sane
ambigi potest: quin ex se specr¬
em di forme qͥ in forma di mane¬
bat ostenderet. Succedit qͦq ad
huiꝰ prauȩ opinionis stultũ fu¬
ror̃e. etiã hoc dictũ dñĩ: ego &
pat̾ unũ sumꝰ. Naturȩ eñi in dis¬
similis unitas. irreligiose adun¬

Expanded text:
m Sabellius praedicat Filii nativitate sublata, dum naturae Virtutem, quae operata in homine est, Deum esse non ambigit. Sacramento etenim filii ignorato, per gestorum admirationem fidem verae generationis amisit: et dum audit, Qui me vidit, et Patrem , indiscretae et indissimilis in Patre et filio naturae impie arripuit unionem, non intelligens naturalem unitatem sub nativitatis significatione monstrari: cum per id, quod in Filio Pater videtur, confirmatio divinitatis sit, non nativitatis abolitio. Cognitio itaque alterius in altero est, quia non differt alter ab altero natura: et in quo nihil differunt, in eo indifferens contemplatio est de proprietate naturae. Nec sane ambigi potest, quin ex se speciem Dei formae, qui in forma Dei manebat, ostenderet. Succedit quoque ad hujus pravae opinionis stultum furorem etiam hoc dictum Domini: Ego et Pater unum sumus . Naturae enim indissimilis unitas irreligiose ad un
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ dedit filio. eł. in eo qͦd omne
uidiciũ datũ ẽ.&. natura .&. nati¬
uitas demonstrat᷑: qͥa & om̃ia habe¬
re sola natura possit indifferens:
neq natiuitas aliqͥd possit habere.
nͥ datũ sit. Patũ aũ omne iudiciũ
ẽ qͥa uiuificat qͦs uult: neq ademp¬
tũ patri iudiciũ potest uideri.

Expanded text:
um dedit Filio . Et in eo, quod omne judicium datum est, et natura et nativitas demonstratur: quia et omnia habere sola natura possit indifferens, neque nativitas aliquid possit habere, nisi datum sit. Datum autem omne judicium est; quia vivificat quos vult. Neque ademptum Patri judicium pot
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑ ũ aliud hic nobis prȩt̾ꝗͣ. natui¬
tatis fide̾ ingerit. ut subsistentẽ
filiũ ex subsistente d̾o patre cre¬
damꝰ: nͥ forte ꝓ ignoracione cre¬
dendꝰ ẽ unigenitꝰ ds doctrina de¬
monstracionis eguisse: Sed temeri¬
tas impiȩ huiꝰ existimacionis. ñ
admittit᷑. Non enĩ doceri eget. qui
qͥd docendꝰ fit sciat. Nã postea quã

Expanded text:
operum aliud hic nobis praeter quam nativitatis fidem ingerit, ut subsistentem Filium ex subsistente Deo patre credamus? Nisi forte per ignorationem credendus est unigenitus Deus doctrina demonstrationis eguisse; sed temeritas impiae hujus existimationis non admittitur. Non enim doceri eget qui quidquid docendus sit sciat. N
Abbreviated transcription (Latin):
lius a se facere qͥcꝗͣ. nisi qͦd ui¬
derit patrẽ facientẽ. Ne igit᷑
ex ȩquacio illa ꝑ nom naturãq
filii. fide̾ natiuitatis auferret:
ait. filiũ a se facere nichil posse.
nͥ qͦd patrẽ facientẽ uidisset : &¬
ut maneret salutaris in patre
.&. filio c̃fessionis nr̃ȩ ordo. na¬
turã natiuitatis ostendit: quȩ
potestatẽ efficiendi. ñ ꝑ in crem̃¬
ta indultarũ ad unũqͦdq opus
iuriũ sumeret: s de cognicione
p̃sumeret. Prȩsumeret aũ nͣ de
aliqͦ oꝑis corꝑalis exemplo. ut
aliqͥd prius pat̾ faceret. ad id
qͦd postea filius facturꝰ esset:
s cũ natura dĩ in natura di sub¬
stitisset. id est ex patre filius
natꝰ esset. ꝑ uirtutis ac naturȩ
inse patͣne c̃scienciã. nichil
a se nisi qͦd patrẽ facientẽ indisset

Expanded text:
i quod viderit Patrem facientem. Ne igitur exaequatio illa per nomen naturamque filii fidem nativitatis auferret; ait Filium ab se facere nihil posse, nisi quod Patrem facientem vidisset. Et ut maneret salutaris in Patre et Filio confessionis nostrae ordo; naturam nativitatis ostendit, quae potestatem efficiendi non per incrementa indultarum ad unumquodque opus virium sumeret, sed de cognitione praesumeret: praesumeret autem non de aliquo operis corporalis exemplo, ut aliquid prius Pater faceret ad id, quod postea Filius facturus esset: sed cum natura Dei in naturam Dei substitisset, id est, ex Patre Filius natus esset; per virtutis ac naturae in se paternae conscientiam nihil ab se, nisi quod Patrem facientem vid
Abbreviated transcription (Latin):
Ita similitudinis eqlitas. nec soli¬
tudinẽ habet. nec diuersitatẽ: qͥa
om̃is ȩqͣlitas. nec diuersa. nec so¬
nr̃e iudicia cũ humani sensus
opinione cõmunia sint. ut &. na¬
tiuitas naturȩ habeat ȩqͣutat̾e.
& ubi ȩqͣlitas ẽ. neq alienũ ali¬
qͥd a se possit e̾e̾. nec solũ: tam ex
ipsis dictis dñicis huiꝰ qͦq sermo¬
nis nri fides affirmanda ẽ. ne te¬
meritas c̃tradicendi. sub liber¬
tate diuersȩ in hominibꝰ intelli¬
genciȩ. audeat. ꝓfessionibꝰ diuini
de se testimonii ẽtraire. Respon¬
dit eñi dñs. Non potest filius fa¬

Expanded text:
Ita similitudinis aequalitas nec soliIta similitudinis aequalitas nec solitudinem habet, nec diversitatem: quia omnis aequalitas nec diversa, nec sonostrae judicia cum humani sensus opinione communia sint, ut et nativitas naturae habeat aequalitatem, et ubi aequalitas est, neque 187 alienum aliquid a se possit esse, nec solum; tamen ex ipsis dictis dominicis hujus quoque sermonis nostri fides affirmanda est, ne temeritas contradicendi, sub libertate diversae in nominibus intelligentiae, audeat professionibus divini de se testimonii contraire. Respondit enim Dominus: Non potest Filius
Abbreviated transcription (Latin):
s &. qͦd ꝓpriũ sibi patrẽ dicebat
dm: equalẽ se faciens d̾o. Non nẽ
ut incet̾is solet iudoꝵ sermo ab
his dictꝰ refert᷑: exposicio poci¬
us hȩc euangeliste ẽ. causã de¬
monstrantis. cur dñm intͣficere
iudi uellent. Cesset gͦ ꝑ impieta¬
tẽ blasphemanc iũ uiciosȩ intelli¬
genciȩ excusacio: cũ ꝑ apłi auc¬
toritatẽ sub significacione nati¬
uitatis. ꝓprietas naturalis osten¬
sa est. Patrẽ suũ dicebat d̾m: eqͦsẽ
se faciens do. Anne naturalis na¬
tiuitas ñ ẽ : ubi ꝑ nomͣ patris ꝓ¬
prii. naturȩ equalitas de mons¬
trat᷑: Nonenĩ ambigit᷑: quin ȩqͦ¬
litas nichil differat. Qͥs porro
dubitabit. quin in different̾e na
turã. natiuitas c̃sequat᷑. Nine e¬
ñi ẽ sola illa quȩ uere possit ẽẽ¬
eqͣlitas.: qͥa naturȩ ȩqͣlitatẽ. sola pos¬
sit prȩstare natiuitas. Eqͣlitas uͦ
nusꝗͣ. ibi e̾e̾ credet᷑. ubi unio est
nec tam̃ illic reꝑiet᷑. ubi differt.

Expanded text:
sed et quod proprium sibi patrem dicebat Deum, aequalem se faciens Deo . Non nunc, ut in caeteris solet, Judaeorum sermo ab his dictus refertur: expositio potius haec Evangelistae est, causam demonstrantis cur Dominum interficere Judaei vellent. Cessat ergo per impietatem blasphemantium vitiosae intelligentiae excusatio; cum per Apostoli auctoritatem, sub significatione nativitatis, proprietas naturalis ostensa sit: Patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo. Anne naturalis nativitas non est, ubi per nomen patris proprii, naturae aequalitas demonstratur? Non enim ambigitur, quin aequalitas nihil differat. Quis porro dubitabit, quin indifferenitas consequatur? Hinc enim est sola illa quae vere esse possit aequalitas: quia naturae aequalitatem sola possit praestare nativitas. Aequalitas vero numquam ibi esse credetur, ubi unio est: nec tamen illic reperietur, ubi differt.
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ nominis usurpacio ẽ.: ab̾
om̃is enĩ hic de homine respon¬
sio est. qͥa di filius. etiã filius ho¬
minis ẽ. ñ ĩmpudent̾ usurpari
uidet᷑ qͥd dei se filiũ dixerit: eũ¬
pecellat cȩteros ꝯͥcognominare
se ñ irreligiosȩ dõs possunt. ꝑ id qͦd
sc̃ificatꝰ infiliũ ẽ: beato paulo sci¬
enciã nobis sc̃ificacionis istuis in¬
timante cũait. Quod ante ꝓmi¬

Expanded text:
hujus nominis usurpatio est; ab hujus nominis usurpatio est; ab omnis enim hic de homine responsio est, quia Dei filius etiam hominis filius est, non impudenter usurpari videtur, quod Dei se filium dixeritecellat caeteros, qui cognominare se non irreligiose deos possunt, per id quod sanctificatus in filium est: beato Paulo scientiam nobis sanctificationis istius intimante, cum ait: Quod ante promi
Abbreviated transcription (Latin):
ego in patre. Causã responsionis:
cause obiecte ei blasphemiȩ in¬
tulit. Id eñi ad crm̃ deputabat᷑.
qͦd se cũ homo e̾e̾t. dm faceret:
deũ aũse facere ꝑ id arguebat᷑.
qͦd dixisset. ego &. pat̾ unũ sumꝰ.
Demonstraturꝰ itaq hoc qͦd ipse
q pat᷑ unũ e̾e̾nt. ex natiitatis
usurpatũ ẽẽ natura: in eo pͥmũ
inepeiã ridicł ob ꝓbrii confu¬
tat.cur in reatũ uocaret᷑. quod
se cũ homo ẽet. d̾m faceret. Cũ
eñĩ lex huiꝰ nominis appellacio¬
nẽ sc̃is hominibꝰ decerneret.
&. sermo di indissolubilis con¬
firmaret hanc imꝑtiti nomi¬
nis. ꝓfessionẽ: qͣm hic quẽ pat
sc̃ificasset .& quẽ in hunc mun¬
dũ misisset. blasphemꝰ e̾e̾t dei
se filiũ c̃fitendo. eũ cognomi¬
natos ꝑ legẽ dos. in disso lubi¬
lis di sermo statusset: Iam gͦ
ñ ẽ criminis. qͦd se d̾m eũ ho¬
mo sit faciat: cũ eos qͥ homines
sint. lex deos dixerit. e. si a cę¬
teris hominib ñ irreligiosa

Expanded text:
 34 seq.. Causam responsionis causa objectae ei blasphemiae intulit. Id enim ad crimen deputabatur, quod se cum homo esset Deum faceret. Deum autem se facere per id arguebatur, quod dixisset: Ego et Pater unum sumus. Demonstraturus itaque hoc, quod ipse et Pater unum essent, ex nativitatis usurpatum esse natura; in eo primum ineptiam ridiculi opprobrii confutat, cur in reatum vocaretur, quod se cum homo esset Deum faceret. Cum enim lex hujus nominis appellationem sanctis hominibus decerneret, et sermo Dei indissolubilis confirmaret hanc impertiti nominis professionem; quomodo hic, quem Pater sanctificasset, et quem in hunc mundum misisset, blasphemus esset Dei se filium confitendo; cum cognominatos per legem deos indissolubilis Dei sermo statuisset? Jam ergo non est criminis, quod se Deum cum homo sit faciat; cum eos, qui homines sint, lex deos dixerit. Et si a caeteris hominibus non irreligiosa
Abbreviated transcription (Latin):
tũ nobis d̾s ine̾fessione dissol¬
uat. Sed suꝑ ioribꝰ ĩa libellis. fal¬
lacẽ hanc eoꝵ atq inutilẽ p̃di¬
cacionẽ ex lege ac ꝓpħis docen¬
tes. eã resp onsionis formã tenu¬
imꝰ. quȩ ind̾o ex deo p̃dicato .&.
uno dõ ac uero ꝓfesso. neq in
unius ueri d̾i unione deficeret:
neq ad fid̾e di alterius excederet:
dũ neq solitarius nobis d̾s inẽfes¬
sione. neq duo st̃. E. int̾ hȩc u¬
nũ neq negando. neq c̃fitendo.
Fidi c̃ seruata ꝑfectio est: dũ &.
in dissolubile sacram̃tũ. euan¬
gelicis atq apłicis doctrinis ab¬
soluturi: ñ aliud pͥmũ debuimꝰ.
quã dĩ filiũ uere natiuitatis sub¬
sistentẽ natura. cognicioni au¬
dienciũ intimare: neq aliunde.
aut ex nichilo. sed ex deo ee̾ fili¬
ũ manifestare. Quod qͥa scđm ea
que anteriore ubro edita st̾. am¬
bigi ñ potest. quin cessante ad¬
opcionis nomine. uerus filius

Expanded text:
tum nobis Deus in confessione dissoltum nobis Deus in confessione dissolvat. Sed superioribus jam libellis fallacem hanc eorum atque inutilem praedicationem ex lege ac prophetis docentes, eam responsionis formam tenuimus, quae in Deo ex Deo praedicato, et uno Deo ac vero professo, neque in unius veri Dei unione deficeret, neque ad fidem Dei alterius excederet; dum neque solitarius nobis Deus in confessione, neque duo sunt. Et inter haec, unum neque negando neque confitendo, fidei conservata perfectio est, dum et indissolubile sacramentum evangelicis atque apostolicis doctrinis absoluturi, non aliud primum debuimus, quam Dei filium verae nativitatis subsistentem 176 naturam cognitioni audientium intimare; neque aliunde aut ex nihilo, sed ex Deo esse filium manifestare. Quod quia secundum ea, quae anteriore libro edita sunt, ambigi non potest, quin cessante adoptionis nomine, verus filius
Abbreviated transcription (Latin):
tata d̾m unũ. mentita pietate
ẽ: ꝓfessa rursũ di filiũ. audien¬
tes fefellit nomine: dicens etiã
ñ fuisse anteꝗͣ. nasceret᷑. mundi
sapienciȩ satisfecit: indemuta¬
bilẽ qͦq &. in corporeũ d̾m c̃fi¬
tens. natiuitatẽ di exd̾o.ꝑ de¬
monstracionẽ subdolȩ racionis
exclusit: nrͣis aduersũ nos usa
doctrinis .&. ȩccłe fide c̃tra ecłe
fide̾ pugnans. grauissimo adu er¬
sũ nos. uel responss. uel silenciĩ
ꝑ icło cõparato: dũ ꝑ ea que nͣne¬
gant᷑ ea p̃dicat quȩ negant᷑. ef
qͥdẽ ceteris suꝑioribꝰ libris ad¬
minimꝰ. ut tocius blasphemiȩ
edicionẽ ꝑtractantes. animad¬
uerterent nichil aliud labora
opeione nominib & dei natura
negat᷑ &. filssꝰ eũ indemutabilis
atq incorporeus ds sicuti &. est.
iccirco affirmat᷑. ne filius natꝰ ex
d̾õ sit .&. ds patͣ ob id tantũ in eͣ¬
fessione d̾s unꝰ sit. ne in fide nr̃a
admittat: &. di ex d̾o fid̾e. unꝰ tan¬

Expanded text:
tata Deum unum, mentita pietatem tata Deum unum, mentita pietatem est; professa rursus Dei filium, audientes fefellit in nomine; dicens etiam non fuisse ante quam nascitur, mundi sapientiae satisfecit; indemutabilem quoque et incorporeum Deum confitens, nativitatem Dei ex Deo per demonstrationem subdolae rationis exclusit: nostris adversum nos usa doctrinis, et Ecclesiae fide contra Ecclesiae fidem pugnans, gravissimo adversum nos vel responsionis vel silentii periculo comparato, dum per ea quae non negantur, ea pdem caeteris superioribus libris adminimus, ut totius blasphemiae editionem pertractantes, animadverterent non aliud laboraroptione nominibus, et Dei natura negatur et filii: cum et indemutabilis atque incorporeus Deus, sicuti et est, idcirco affirmatur, ne Filius natus ex Deo sit; et Deus pater ob id tantum in confessione Deus unus sit, ne in fide nostradmittat, et Dei ex Deo fidem unus tan
Abbreviated transcription (Latin):
hnc nobis
aduersũ
noue here¬
seos uesa¬
nã temeri¬
tatẽ liber scribit᷑. cȩteris qͥdem
anterioribꝰ numero posterior:
sed ad ꝑfecte fidi sacram̃tũ intel¬
ligendũ. aut pͥmꝰ. aut maximus.
In qͦ ñ ignoramꝰ quã difficile atq
arduũ iter doctrinȩ euangelicȩ
scandamꝰ.A qͦ quãuis c̃seiȩ infirmi¬
tatis nr̃ȩ trepidacione reuo̾em᷑:
tam̃ fidi ȩstu incitati .&. hereticoꝵ
furore cõmoti. & ꝑieło ignoranei¬
ũ ꝑturbati. quȩ loqͥ ñ audemꝰ. si¬
lere nͣ possumꝰ: utriusq discri¬
minis metu subditi: ne destitu¬
tȩ ueritatis rea in nobissit. aut
taerturnitas. aut p̃dicacio. Incre¬
dibilibꝰ & eñi se corrupti ingenii
artibꝰ heretica subtilitas circum¬
egit. Primũ ut fingeret religionẽ:
deinde ut omniu simpliciũ au¬
riũ securitatẽ. uerbis falleret:
tum pret̾ea ut se prudene iȩ se¬
cł coaptaret: postremo ut ue¬
ritatis intelligenciã. ꝑ speciem
editȩ racionis auerteret. Nã ꝓtes¬

Expanded text:
hic nobis adversum novae haereseos vesanam temeritatem liber scribitur: caeteris quidem anterioribus numero posterior, sed ad perfectae fidei sacramentum intelligendum aut primus, aut maximus. In quo non ignoramus quam difficile atque arduum iter doctrinae evangelicae scandamus. A quo quamvis consciae infirmitatis nostrae trepidatione revocemur; tamen fidei urore commoti, et periculo ignorantium perturbati, quae loqui non audemus, silere non possumus: utriusque discriminis metu subditi, ne destitutae veritatis rea in nobis sit aut taciturnitas, aut praedicatio. Incredibilibus etenim se corrupti ingenii artibus 175 haeretica subtilitas circumegit: primum ut fingeret religionem, deinde ut omnium simplicium aurium securitatem verbis falleret, tum praeterea ut se prudentiae saeculi coaptaret, postremo ut veritatis intelligentiam per speciem editae rationis averteret. Nam prostes
Abbreviated transcription (Latin):
lens itaq & natiuitatẽ suã ẽ fir¬
mare. & naturȩ uirtutẽ ꝓfiteri
ait. Non potest qͥcꝗͣ. a se facere
filius: nͥ qͦd uiderit patrẽ facien¬
tẽ. Exordiũ responsionis aduer¬
sũ iudȩoꝵ. impiũ motũ: ꝑ quẽ¬

Expanded text:
lens itaque et nativitatem suam confirlens itaque et nativitatem suam confirmare, et naturae virtutem profiteri, ait: Non potest quidquam facere ab se Filius, nisi quod viderit Patrem facientem . Exordium responsionis adversu
Abbreviated transcription (Latin):
nomine. natiuitate. natura. pote¬
state: ꝓfessione docuissemꝰ. de¬
monstracio nr̃a gradꝰ singłos dispo¬
sicionis ꝓpositȩ ꝑcurreret. Sed na¬
tiuitatis id natura ñ patit᷑: quȩ
inse &. nomͣ.&. naturã. & potesta¬
tẽ .&. ꝓfessionẽ sola cõplecttur.
Sine his eñi natiuitas ñ erit: qͥa
in se hec omnia. nascendo eͣtine¬
at. Hanc gͥ trac tantes: incidimꝰ
in eã necessitatẽ. ut suꝑuis com¬
memorata. ad ordinẽ tractatꝰ ꝓpͥs
differre ñ liceat. Respondens eñi¬
dñs ad iudȩos. qͦd eũ int̾ficere ob
hoc magis uellent. qͥa patrẽ su¬
ũ dicens d̾m. ȩqͦlẽ se d̾o fecisset:
omne saeram̃tũ fidi nr̃ȩ. dũ im¬
piss eoꝵ motibꝰ contradicit. ex po¬
suit. Dixerat enĩ suꝑnis cũ para¬
litico curato. uiolati sabbati. se¬
us etiã mortis udicio c̃stitueret᷑
patͣ meus usq adhuc oꝑat᷑. & e¬
go oꝑor . ¶. hinc om̃is accende ba¬
t᷑ inuidia : qͦd se deo exȩquasset.
pat᷑ni nominis usurpacione. Uo¬

Expanded text:
atura, potestate, professione didicissemus, demonstratio nostra gradus singulos dispositionis propositae percurreret: sed nativitatis id natura non patitur, quae in se et nomen, et naturam, et potestatem, et professionem sola complectitur. Sine his enim nativitas non erit; quia in se haec omnia nascendo contineat. Hanc igitur tractantes, incidimus in eam necessitatem, ut superius commemorata ad ordinem tractatus proprii differre non liceat. Dominus ad Judaeos, quod eum interficere ob hoc magis vellent, quia patrem suum dicens Deum, aequalem se Deo fecisset, omne sacramentum fidei nostrae, dum impiis eorum motibus contradicit, exposuit. Dixerat enim superius, cum, paralytico curato, violati sabbati reus etiam mortis judicio constitueretur, Pater meus usque adhuc operatur, et ego operor . Et hinc omnis accendebatur invidia, quod se Deo exaequasset paterni nominis usurpatione. Vo
Abbreviated transcription (Latin):
genciã credidissent. Nomen igit᷑
naturȩ: fid̾i nr̃e ñ deserit ꝓfessi¬
Ionẽ. Nom̃ eñĩ qͦd rem una quãq
significat. rem qͦq eiꝰdẽ generis
ostendit &s. ĩa ñ res duȩ stͥ. s res
generis eiꝰdẽ ẽ. Fuius nãq dr đs est
hoc eñĩ significat᷑ ex nomine. Non
duos d̾os connumerat nom̃ unũ:
te naturȩ: unitatẽ tamͣ naturȩ c̃¬
seruat ex nomine. Nec ad ꝓfessio¬
nẽ duoꝵ d̾oꝵ. natiuitas filii. cre-¬
denciũ fidẽ cogit: quȩ patrẽ &. fili¬
ũ ut unius naturȩ. ita unius ꝓfi¬
tet᷑ &. nominis. Est itaq di filio:¬
uerũ nom̃ ex natiuitate. Hic eñi
nobis scđs ad demonstracionẽ gra¬
dꝰ ẽ.: ut d̾s sit ex natiuitate. Quãꝗͣ

Expanded text:
Deus. --Nomen igitur naturae, fidei nostrae non deserit professionem. Nomen enim, quod rem unamquamque significat, rem quoque ejusdem generis ostendit: et jam non res duae sunt, sed res generis ejusdem est. Filius namque Dei Deus est; hoc enim 185 significatur ex nomine. Non duos deos connumerat nomen unum;te naturae, unitatem tamen conservat in nomine: nec ad professionem duum deorum nativitas Filii credentium fidem cogit, quae Patrem et Filium, ut unius naturae, ita unius profitetur et nominis. Est itaque Dei filio nomen ex nativitate. Hic enim nobis secundus ad demonstrationem gradus est, ut Deus s
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ di natura ñ potuit: &. credite re¬
ligionis fides. hoc ẽ ꝓfessa qͦd ds ẽ.
Anne gͦ nom̃ di ñ naturȩ res exi¬
stimabit᷑ cũ ꝓfessio nominis. fidẽ
naturȩ credite sit secuta : Nã utiq
religiosus filius .& qͥnͣ uoluntatẽ
suã sed eiꝰ qͥ se miserat faceret .&. qͥ
ñ honorẽ suũ. sed eiꝰ a qͦ uenerat
q̃reret: honorẽ huiꝰ in se nominis
recusasset: ne qͦd ipse unũ dm prę¬
dicauerat solueret᷑. Sed uere &
apłicȩ fidi mysteriũ c̾firmans &
naturȩ in se patͣnȩ nomen agnos

Expanded text:
nisi Dei natura non potuit: et creditae renisi Dei natura non potuit: et creditae religionis fides hoc est professa, quod Deus est. Anne ergo nomen Dei non naturae res existimabitur, cum professio nominis fidem naturae creditae sit secuta? Nam utique religiosus filius, et qui non voluntatem suam sed ejus qui se miserat faceret, et qui non honorem suum sed ejus a quo venerat quaereret, honorem hujus in se nominis recusasset; ne quod ipse unum Deum praedicaverat, solveretur. Sed vere et apostolicae fidei mysterium confirmans, et naturae i
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. mea st̃. &. ego in patre .&. pater
inme. iã sine fidi ꝑicło. nature
nom̃ c̃fessus ẽ: qͥa ab unius di pa¬
tris ꝓfessione religio ñ excideret
d̾m c̃fessa dei filiũ: cũ in filio dĩ
ñ nͥ patͣnȩ naturȩ ueritas crede¬
ret᷑: neq sub alterius dĩ impia
c̃ fessione. fides nature ꝑ iclitare¬
t᷑ unius: qͥa ñ alterius di naturã. tõ¬
ꝑfecta dĩ natiuitas attulisset.
Ueritatẽ gͥ euangeliei sacram̃ti
thomas intelligens: dm suũ &. dnmm
siũ e̾ẽ cͣfessus ẽ. Non hic honoris
ẽ nom̃: s naturȩ c̃fessio ẽ. Rebꝰ eñi
ipsis atq uirtutibꝰ d̾m credidit:
&. dñs. ꝓfessionis huiꝰ religionẽ ñ
honoris eẽ docuit. sed fidi dicens.
Quia iudisti. credidistr̾ beati qͥ ñ ui¬
dert̃ &. credider̃t. Uidens enĩ tho¬
mas credidit: s qͥd credidit q̃ris
E. qͥd aliua credidit quã ꝓfessus
ẽ: dñͣs meus. & d̾s meus: Resurre¬
xisse eni ꝑ se ex mortuis in uitã.

Expanded text:
 Pater in me : jam sine fidei periculo naturae nomen confessus est: quia ab unius Dei patris professione religio non excideret Deum confessa Dei filium, cum in filio Dei non nisi paternae naturae veritas crederetur; nec sub alterius Dei impia confessione fides naturae periclitaretur unius, quia non alterius Dei naturam perfecta Dei nativitas attulisset. Veritatem igitur evangelici sacramenti Thomas intelligens, Dominum suum et Deum suum esse confessus est. Non hic honoris est nomen, sed naturae confessio est: rebus enim ipsis atque virtutibus Deum credidit. Et Dominus professionis hujus religionem non honoris esse docuit, sed fidei, dicens, Quia vidisti, credidisti: beati qui non viderunt, et crediderunt . Videns enim Thomas credidit. Sed quid credidit quaeris? Et quid aliud credidit quam professus est: Dominus meus et Deus meus? Resurrexisse enim per se ex mortuis in vitam,
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tũ dicti huiꝰ cõmotꝰ es. e¬
go &. pat̾ unũ sumꝰ ut iudȩo dicen¬
te. cũ sis homo facis te d̾m. tu
pari impietate dicas. cũ sis erea¬
tura. facis te d̾m. dicis enĩ. ñ es
filius ex natiuitate. ñ es d̾s ex ue¬
ritate: creatura es p̃stancior cũc¬
tis. s ñ es ind̾m natꝰ qͥa ex incor¬
porali d̾o. natiuitatẽ ñ ad muto
naturȩ. ñ modo tu &. patͣ ñ unũ
estis. s nec filius es. nec similis
es nec d̾̃s es: iudeis qͥdẽ dñs res¬
pondit. s magis ad impietatẽ
tuã. om̃is hȩc apta responsio ẽ
Nonne scriptũ ẽ in lege: qm̃ ego
dixi di. estis: Si gͦ illos dix̃ deos
ad qͦs uerbũ factũ ẽ di & ñ po

Expanded text:
acramentum dicti hujus commotus es: Ego et Pater unum sumus; ut Judaeo dicente: Cum sis homo, facis te Deum, tu pari impietate dicas: Cum sis creatura, facis te Deum dicis enim: Non es filius ex nativitate, non es Deus ex veritate; creatura es praestantior cunctis: sed non es in Deum natus, quia ex incorporali Deo nativitatem non admitto naturae; non modo tu et Pater non unum estis, sed nec filius es, nec similis es, nec Deus es. Judaeis quidem Dominus respondit, sed magis ad impietatem tuam omnis haec apta responsio 195 est: Nonne scriptum est in lege, Quoniam ego dixi, dii estis? Si ergo illos dixit deos, ad quos verbum factu
Abbreviated transcription (Latin):
tas filii naturȩ nouitatẽ potue¬
rit inferre. ne d̾s sit. Intelligenci¬
e istud humane sensus excludit:
ut aliqͥd a natura originis sue na¬
scendo diuersũ sit: nͥ forte qͦd ex
naturarũ diuersitate conceptũ.
nouu aliqͥd inse. & ita sit generis
utriusq qͦd neutrũ sit. ueniat in
uit᷑a: qͦd in pecoribꝰ ac bestiis usita¬
tũ ẽ. Sed ea ipsa nouitas ñ in est.
nͥ ex connatis ꝓprietatibꝰ. sub di¬
uersitate naturȩ: &. diuersitatẽ
eor natiuitas ñ intulit. s accepit:
dũ id tenet qͦd ex utroq sibi unũ

Expanded text:
tas filii naturae novitatem potuerit inferre, ne Deus sit? Intelligentiae istud humanae sensus excludit, ut aliquid a natura originis suae nascendo diversum sit: nisi forte quod ex naturarum diversitate conceptum, novum aliquid in se et ita sit generis utriusque, quod neutrum sit veniat in vitam; quod in pecoribus ac bestiis usitatum est. Sed ea ipsa novitas non inest, nisi ex connatis proprietatibus sub diversitate naturae: et diversitatem eorum nativitas non intulit, sed accepit, dum i
Abbreviated transcription (Latin):
ceret᷑. significatꝰ in uerbo est: sicut
ut intelligi solet int̾nȩ potesta¬
tis. aut sensus efficax motꝰ sed
natura tenens ꝑ natiuitatẽ sub¬
stancie ueritatẽ. his int̾narũ rerũ
significata nominibꝰ ẽ. Non enĩ
id qͦd nascendo sub stitit. potest id
ipsũ uideri e̾e̾ qͦd unicuiq semꝑ¬
int̾nũ est: sed ex etͣ̾no do patre
unigenitꝰ filius. in subsistentẽ d̾m
diuinitatis posset intelligi: ꝑ hȩc
sus ẽ. qͥbꝰ ex qͦ substiterat. ñ carebat.

Expanded text:
ceretur, significatus in Verbo est, sicut ceretur, significatus in Verbo est, sicut ut intelligi solet, internae potestatis aut sensus efficax motus, sed natura tenens per nativitatem substantiae veritatem his internarum rerum significata nominibus est. Non enim id quod nascendo subsistit, potest id ipsum videri esse, quod unicuique sempiternum est. Sed aeterno Deo Patre unigenitus Filius in subsistentem Deum divinitatis posset intelligi, per haesus est, quibus, ex quo substiterat, non carebat.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ appellacio. in dei filio de sacra¬
m̃to natuitatis ẽ. sicuti sapienci
ȩ& uirtutis ẽ nom̃. Quȩ cũ ind̾m
filiũ cũ substancia uere natiuita¬
tis extiterint: o tam̃ ut sua ꝓpͥa
quã uis ex eo ind̾m sint nata. ñ
desunt. Non enĩ sicut frequent᷑
a nobis dictũ ẽ. diuisionis infilio
sed natiuitatis sacram̃tũ p̃dicamꝰ:
nec separacio fuit imꝑfecta. s ꝓ¬
genies ꝑ fecta: qͥa natiuitas ñ ha¬
bet detrim̃tũ generandi: cũ ꝓfec¬
⁊ ũ teneat nascendi. eẜ iccireo eaꝵ
rerũ unigenito do aptata. cogno¬
mina st̃. quȩ cũ eũ subsistentẽ ex
natiuitate c̃sũment : tam̃ patri
infint ex indemutabilis uirtute¬
naturȩ. Unigenitꝰ enĩ ds .& uer¬
bũ ẽ. s in nascibilis pat᷑. nunquã
omnmno sine uerbo ẽ. Non qͦd ꝓla¬
cio uocis natura sit filius: sed ex
d̾o ds cũ natiuitatis ueritate sub¬
sistens. ut apatre ꝓprnis & ꝑ natu¬
rȩ indifferenciã inseparabilis do¬

Expanded text:
i appellatio in Dei Filio de sacramento nativitatis, est, sicuti sapientiae et virtutis est nomen. Quae cum in Deum Filium cum substantia verae nativitatis exstiterint, Deo tamen, ut sua propria, quamvis ex eo in Deum sint 183 nata, non desunt. Non enim, sicut frequenter dictum a nobis est, divisionis in Filio, sed nativitatis sacramentum praedicamus. Nec separatio fuit imperfecta, sed progenies perfecta: quia nativitas non habet detrimentum generandi, cum profectum teneat nascendi. Et idcirco earum rerum unigenito Deo aptata cognomina sunt, quae cum eum subsistentem ex nativitate consumment, tamen Patri innaturae. Unigenitus enim Deus, et Verbum est. Sed innascibilis Pater nunquam omnino sine Verbo est, non quod prolatio vocis natura sit Filii, sed ex Deo Deus cum nativitatis virtute subsistens, ut a Patre proprius, et per naturae indifferentiam inseparabilis do
Abbreviated transcription (Latin):
sã cũ audio & ds erat uerbum.
ñ dictũ solũ audio uerbũ. s de mon¬
stratũ intelligo e̾ẽ qͦd ds ẽ. qͥa ñ sic̃
suꝑius in moyse d̾o. & in cognomii¬
natis diis. ꝑ appellacionẽ nom̃ ad¬
iectũ sit. N ic aũ res significata
substanciȩ ẽ. cũ dicit᷑. dserat. Esse
enĩ. ñ ẽ accidens nom̃: s subsistens
ueritas. & manens causa. &. natu¬
ralis generis ꝓpͥetas. E. uideamꝰ an¬

Expanded text:
at Verbum; non dictum solum audio Verbum Deum, sed demonstratum intelligo esse quod Deus est: quia sicut superius in Moyse deo et in cognominatis diis per appellationem nomen adjectum sit; hic autem res significata substantiae est, cum dicitur, Deus erat. Esse enim non est accidens nomen, sed subsistens veritas, et manens causa, et naturalis generis proprietas. 12. Thoma
Abbreviated transcription (Latin):
dũ p̾sumeret. qͣntũ in c̃scie ne ia
sua ee̾t. inseparabilẽ a se d̾i patris.
quã ꝑ legitimã natiuitatẽ obtine¬
bat. posse natura. Non eñi corpalibꝰ
modis as uidet: s uisus ei omnis
illud: ad significacionẽ naguita¬
tis adiecit. Om̃ia uͦ &. eadẽ: ad os¬
tend̾e nature ueritatẽ locutꝰ est.
nec diuerfitas potest e̾e̾. nec reli¬
quũi. Atq ita innatura eadẽ ẽ. cu¬
i eadẽ om̃ia posse naturȩ sit. Ubi
uͦ similit᷑ ꝑ filiũ eadẽ om̃ia fiunt:
similitudo oꝑũ solitudinẽ oꝑan¬
tis exclusit: ut om̃ia quȩ pat̾ fa-¬
cit: eadẽ om̃ia similit̾ faciat &. fi¬
lius. Hęc ẽ uere natiuitatis intelli¬
gencia & fid̾i nr̃e quȩ ex naturȩ
diuinȩ unitate. untus in differen¬
tisq diuinitatis ueritatẽ in patre
& filio c̃fitet᷑. ab solutissimũ sacra¬
m̃tũ: ut eadẽ faciendo filius simi¬
lit̾ faciat: ꝙ. similit̾ faciendo eadẽ
sint ipsa quȩ faciat: qͥa sub una
hac significacione testent᷑ .&. simi¬

Expanded text:
eret, quantum in conscientia sua esset, inseparabilem a se Dei patris, quam per legitimam nativitatem obtinebat, posse naturam. Non enim corporalibus modis Deus videt, sed visus ei omnis illud ad significationem nativitatis adjecit: omnia vero et eadem ad ostendendae naturae veritatem locutus est. nec diversitas potest esse, nec reliquum. Atque ita in natura eadem est, cui eadem omnia posse naturae sit. Ubi vero similiter per Filium eadem omnia fiunt, similitudo operum solitudinem operantis exclusit: ut omnia quae Pater facit, eadem omnia similiter faciat et Filius. Haec est verae nativitatis intelligferentisque divinitatis veritatem in Patre et Filio confitetur, absolutissimum sacramentum, 189 ut eadem faciendo Filius similiter faciat, et similiter faciendo eadem sint ipsa quae faciat: quia sub una hac significatione testentur et simi
Abbreviated transcription (Latin):
inoꝑacionibꝰ eiꝰ magi c̃fitent᷑ ai¬
gitũ dĩ eẽ: Sic moyses pharaoni
as datꝰ ẽ: dũ timet᷑ dũ adorat᷑.
añ punit. dũ medet᷑ ealiud est
am dari: aliud ẽ dm ee̾. Inphara¬
one ensads datꝰ ẽ. Cȩterũ ñ ei est
& natura .&. nom̃: ut ds sit. Memi¬
ni qͦq & alterius nuncupacionis.
ubi đr. Ego dixi dii estis. Sed ineo
indulti nominis significacio est:¬
.&. ubi refert᷑. ego dixi loquentis
pocius ẽ sermo. quã rei nom̃ qͥa
rei nom̃ intelligenciã rei affert.
cȩterũ uoluntas appellacionis ex
alio ẽ &. ubi se nuncupacionis au¬
ctor ostendit. ibi ꝑ sermonẽ aue¬
toris ẽ nuncupacio: ñ naturale

Expanded text:
in operationibus ejus magi confitentur diin operationibus ejus magi confitentur digitum Dei esse ? Sic Moyses Pharaoni deus datus est, dum timetur, dum oratur, dum punit, dum medetur. Et aliud est deum dari, aliud est Deum esse. In Pharaonem enim deus datus est: caeterum non ei est et natura et nomen, ut Deus sit. Memini quoque et alterius nuncupationis, ubi dicitur, Ego dixi, dii estis , sed in eo indulti nominis significatio est. Et ubi refertur, ego dixi, loquentis potius est sermo, quam rei nomen: quia rei nomen intelligentiam rei affert, caeterum voluntas appellationis ex alio est. Et ubi se nuncupationis auctor ostendit, ibi per sermonem auctoris est nuncupatio, non naturale
Abbreviated transcription (Latin):
nouimꝰ. nomine. natiuitate. na¬
tura. potestate: ꝓfessione. E de
nomine nichil puto ambiguita¬
tis. Legimꝰ eñi. Inpͥncipio erat
uerbũ .&. uerbũ erat apud dmn
&.ds erat uerbũ. Od calũpnie
ẽ. cur ñ sit qͦd nuncurat᷑  ut
nunqͥd nom̃. ñ nature significaei¬
o ẽ cł qͥa c̃tradictio om̃is ex cau¬
sa ẽ:ñe hic negandi di. quȩro
causã. Simplex nãq nuncupa¬
cio est: &. caret offendieło ꝗdiee¬
tionis alienȩ. Uerbũ eñĩ qͦd caro
factũ ẽ niehil aliud quã ds ẽ
sion ẽ hic dͥeputatiue. aut assũp¬
que mincupacionis. relicta su¬
deputatiuas. aut assumpniuas
appellaciones. Ad moysen dictũ
dieit᷑. pharaioni : Aut nũqd e
naturã di intulit . &. ñ pocius in
eumͫ qui metueret trorẽ: eũ
dracones magicos. draco moysi
mox uirga manens deuorat: cũ
cy nomiã quiã inmiserat abigit:
cũ grandinẽ potestate qua euoca¬
uerat auertit: cũ locustas ea uir.¬
tute qua in uererat reppulit: cũ

Expanded text:
novimus, nomine, nativitate, natura, potestate, professione. Et de nomine nihil puto ambiguitatis. Legimus enim, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Quid calumniae est, cur non sit quod nuncupatur? Aut numquid nomen non naturae significatio est? Et quia contradictio omnis ex causa est, nunc hic negandi Dei quaero causam. 182 Simplex namque nuncupatio est, et caret offendiculo adjectionis alienae. Verbum enim, quod caro factum est, non aliud quam Deus est. Non est hic deputatae aut assumptae nuncupationis relicta sudeputativas, aut assumptivas appellationes. Ad Moysen dictum dicitur Pharaoni? Aut numquid ei naturam Dei intulit, et non potius in eum qui metueret terrorem, cum dracones magicos draco Moysi mox virga manens devorat, cum cynomyiam quam immiserat abigit, cum grandinem potestate qua evocaverat avertit, cum locustas ea virtute qua invexerat repulit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tatis patr̾e̾ &. filiũ ẽe̾ ꝓfitentẽ.
in unius ac solitarii di teneret
errore: cũ neq unio in pͣdica¬
to do patre .&. do filio reppire¬
t᷑: neq sub in discretȩ naturȩ
demonstracione deoꝵ diuersi¬
tas cͣueniret. Nunc qͥa neganti¬
bꝰ di filiũ a d̾o ex natiuitatis ue¬
ritate subsistere. libro suꝑiore
scđ̾m euangelia responsũ est.
demonstrandũ ẽ eũ qͥ uere ex
natura filius di ẽ. uere qͦq ꝑ natu¬
rã d̾m ẽe̾: ita tam̃. ut neq ad sin

Expanded text:
tatis, Patrem et Filium esse profitentem, in unici ac solitarii Dei teneret errore; cum quando neque unio in praedicato Deo patre et Deo filio reperiretur, neque sub indiscretae naturae demonstratione deorum diversitas conveniret. Nunc quia negantibus Dei filium a Deo ex nativitatis veritate subsistere, libro superiore secundum Evangelia responsum est: demonstrandum est eum, qui vere ex natura filius Dei est, vere quoque per naturam Deum esse: ita ta
Abbreviated transcription (Latin):
homine. Uincant ut uolunt. qͥa
se inuicẽ uincendo uincunt᷑: dũ
& hi qͥ nc̃ st̃̾ de natura di c̃futant᷑:
& sabellius de sacram̃to filiĩ
refellit᷑: &. fotinꝰ. natũ ante secła
di filiũ. uel ignorare arguit᷑. uel
negare.Sed inter hȩc eccłȩ fides
euangelicis atq apłicis fundata
doctrinis .&. ad uersũ sabelliũ te¬
net filii ꝓfessionẽ : &. aduersus
arriũ. dei naturã. &. aduersus
fotinũ secłi creatorẽ. & hoc ueri¬
us. quod hec ab his inuc̃ẽ ñ ne¬

Expanded text:
ncant, ut volunt, quia se invicem vincendo vincuntur: dum et hi , qui nunc sunt, de natura Dei confutantur, et Sabellius de sacramento filii refellitur, et Photinus natum ante saecula Dei filium vel ignorare arguitur, vel negare. Sed inter haec Ecclesiae fides, evangelicis atque apostolicis fundata doctrinis, et adversus Sabellium tenet filii professionem, et adversus Arium Dei naturam, et adversus Photinum saeculi creatorem: et hoc verius
Abbreviated transcription (Latin):
pͣdicantes. ñ minꝰ ore uꝑeo. Sa¬
cram̃tũ salutis tuȩ nescis: cre
natus est. qui missus a patre est.
qͥ crucifixus ẽ. mortuus .&. sepul¬
tꝰ ẽ. qͥ de mortuis resurgens. in
dũ ẽ: hic c̃fitendꝰ e̾. huiꝰ regnũ ẽ
ꝓmerendũ. Uterq hostis eccłȩ res
eccłe agit. dũ sabellius dm ex na

Expanded text:
praedicantes non minus ore vipereo: Sapraedicantes non minus ore vipereo: Sacramentum salutis tuae nescis, crednatus est, qui missus a Patre est, qui crucifixus est, mortuus et sepultus est, qui de mortuis resurgens in dum est, hic confitendus est, hujus regnum est promerendum. Uterque hostis Ecclesiae, res Ecclesiae agit: dum Sabelliu
Abbreviated transcription (Latin):
Legisse se asserent. pat̾ ma ior me
ẽ . &. nichil uel ex natiuitatis sa¬
cram̃to. uel ex misterio euacu¬
at a se ̃i .&. assumpte carnis in¬
telligentes: naturȩ faciunt di¬
minucionẽ: ꝓfessione maioris
Contendent eñi aduersus sabelhũ
filiũ ẽe̾. eo usq ut &. minor patre
sit .ꝙ. honor̾e̾ pͣteritũ reposcat.¬
dat: sabellius tam̃ d̾m unũ. ne fi¬
lius omnino extet. in ꝓfessione re¬
hic dm in oꝑibꝰ ẽẽ c̃tendet. Nlic u¬
nũ dicit: iste unũ negabit. Sabel¬
lius se ita tuebit᷑ dicens. Oꝑa q̃
gesta st̃ prȩt̾ quã di natura ñ ef¬
ficit: peccatoꝵ. remissio. curacio
infirmitatũ. claudoꝵ. cursus. cȩ¬
coꝵ uisus. mortuoꝵ uita: a deo
solo ẽ. Non alia natura quã quȩ
sui conscia ẽ. diceret. ego &. pat̃
unũ sumꝰ. Qd me in substanciã
alterã rapis. Qͥd ind̾m aliũ sol¬
licitas: Gesta q̃ ꝓpria di st̃: ds
unꝰ hec gessit. Clamabũt uͦ con¬
tra hec: dissimilẽ do patri filiũ

Expanded text:
Legisse se asserent, Pater major me est : et nihil vel ex nativitatis sacramento, vel ex mysterio evacuati a se Dei et assumptae carnis intelligentes, naturae facient deminutionem professione majoris. Contendent enim adversum Sabellium, Filium esse eo usque, ut et minor Patre sit, ut et honorem praeteritum reposcatdat; Sabellius tamen Deum unum, ne filius omnino exstet, in professione rem in operibus esse contendet. Hic unum dicet: iste unum Deum negabit. Sabellius se ita tuebitur dicens, Opera, quae gesta sunt praeter quam Dei natura non efficit: peccatorum remissio, curatio infirmitatum, claudorum cursus, caecorum visus, mortuorum vita a Deo solo est. Non alia natura, quam quae sui conscia est, diceret, Ego et Pater unum sumus . Quid me in substantiam alteram rapis? quid in Deum alium sollicitas? Gesta, quae propria Dei sunt, Deus unus haec gessit. Clamabunt vero contra haec dissimilem Deo patri filium
Abbreviated transcription (Latin):
fidi nr̃ȩ uictoria hebion qͥ fotmꝰ
ẽ. aut uincit. aut uincit᷑: dũ sa¬
belliũ arguit. cur homine̾ neget
filiũ di: du ab arriomanitis c̃fu¬
tat᷑.cur in homine nesciat di fi¬
liũ ᷑ Aduersũ sabelliũ. euangelia
sibi ex filio masiȩ defendit. arri-¬
us ei euangelia ꝑ solũ filiũ mariȩ
ñ relinqͥt. Aduersũ hunc qͥfiliũ¬

Expanded text:
fidei nostrae victoria Hebion, qui Photinus est, aut vincit aut vincitur: dum Sabellium arguit, cur hominem neget filium Dei; dum ab Ariomanitis confutatur, cur in homine nesciat Dei filium. Adversum Sabellium Evangelia sibi ex filio Mariae defendit: Arius ei Evangelia per solum Mariae filium non relinquit. Adversum hunc Sabelliu
Abbreviated transcription (Latin):
głȩ aduersant᷑. ñ solũ suis s ad¬
uersanciũ ẽ intelligenda doc¬
t rinis: ut dũ aduersũ unã eã
om̃s sc̾: iniqͥssimũ tam̃ errorẽ
omniũ ꝑ io qͦd sola ẽ at̃q una
c̃futet. Heretiei gͥ om̃s contra
ȩccłam ueniunt: s dũ hereti¬
ci om̃s se inuice̾ uineunt: niehil
tam̃ sibi uincunt. Uictoria e¬
ñĩ eoꝵ. eccłȩ triũphus exom¬
nibꝰ ẽ: dũ in eo heresis c̃tra alte¬
rã pugnat. qͦd in heresi altera.
eccłȩ fides damynat. Nichil
eñ ẽ. qͦd hereticis cõmune est
.s. inter hȩc fide̾ nrãm. dũ sibi

Expanded text:
gulae adversantur, non solum suis, sed adgulae adversantur, non solum suis, sed adversantium est intelligenda doctrinis; ut dum adversum unam eam omnes sunt, impiissimum tamen errorem omnium per id quod sola est atque una confutet dum haeretici omnes se invicem vincunt, nihil tamen sibi vincunt. Victoria enim eorum, Ecclesiae triumphus ex omnibus est, dum eo haeresis contra alteram pugnat, quod in haeresi altera Ecclesiae fides damnat nihil enim est, quod haereticis commune est: et inter haec fidem nostram, dum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
attẽptat᷑ ad qͥrat. ħoc enĩ eccłȩ
ꝓpriũ ẽ. ut tunc uincat cũ lȩ¬
dit᷑: tũc intelligat. cũ arguit᷑.
tũc obtineat. cũ deserit᷑. Omes
qͥdẽ illa secũ atq intra se uellet
manere: nec extranqͥllissimis si¬
nib suis. alios aut abicere. aut
ꝑdere: qũ indigni fuint tantȩ
matris habitacło.Sed disceden¬
tibꝰ ex ea hereticis uel abiectis:
qͥntũ amtitit occasionis largien¬
de ex se salutis: tantũ assequit᷑
ad fid̃e expetendȩ de se beatitu¬
dinis. Cognosci eñi hoc ex ipsis
hereticoꝵ. studiis: promptissimũ
ẽ.Nãq eũ eccła a dño institu¬
ta .&. ab apłis c̃firmata una om¬
niũ sit ex qua se diuersarũ im¬
pietatũ furens error ab sciderit.
nec negari possit ex uieio male¬
intelligenciȩ fidi extitisse disci¬
diũ. dũ qͦd legit᷑ sensui pocuis
coaptat᷑. quã lectioni sensus
obtẽꝑat: tam̃ dũ sibi partes sin¬

Expanded text:
attentatur acquirat. Hoc enim Ecclesiae attentatur acquirat. Hoc enim Ecclesiae proprium est, ut tunc vincat, cum laeditur, tunc intelligatur cum arguitur, tunc obtineat cum deseritur. Omnes quidem illa secum atque intra se vellet manere, nec ex tranquillissimis sinibus suis alios aut abjicere, aut perdere, dum indigni fiunt tantae matris habitaculo: sed discedentibus ex ea haereticis, vel abjectis, quantum amittit occasionis largiendae ex se salutis, tantum adsequitur ad fidem expetendae de se beatitudinis. Cognosci enim hoc ex ipsis haereticorum studiis promptissimum est. Namque cum Ecclesia a Domino instituta, et ab Apostolis confirmata, una omnium sit, ex qua se diversarum impietatum furens 178 error absciderit; nec negari possit, ex vitio malintelligentiae, fidei exstitisse dissidium, dum quod legitur, sensui potius coaptatur, quam lectioni sensus obtemperat: tamen dum sibi partes sin