comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dũ potentes qͦsq & doctos uiros
prȩmat. nec eos inpopłis appare¬
re ꝑmittat: illos uͦ qͦs seit e̾e̾ in¬
prudentes. in ecełiis faciat esse
maiores: ut cȩci a cȩcis qucant᷑
in foueã. Hunc sensũ facit & il¬
lud qͦd seqͥt᷑ uidi seruos suꝑ ȩqͦs.¬
& pͥneipes ambulantes quasi ser¬
uos suꝑ terrã: qͦd hi qͥ serui sunt
uicior. atq peecati. siue tã humi¬
les ut serui ab hominibꝰ cõpu¬
tent᷑. subita a diabolo dignitate
qͥsq uel prudens pauꝑtate oppressus.
gradiat᷑ itinere officioq seruor. Heho¬
us potentẽ & pͥncipẽ a cuiꝰ facie iguo¬
racio uideat᷑ regredi. dm exposuit.qͥ
putent homines in hac equalitate re¬
care. Porro alii cũ suꝑioribꝰ estimant eͥ
iungendũ: ut ipse sit potens de qͦante
miles ee̾ uideam᷑: scientes a facie dia¬
boli & stultos subleuari. & diuites de¬
ici: seruos insignia habere dñoꝵ: &
pͥncipes seruor. ingredi uilitate. No¬
tandũ aũ qͦd & hic ȩquus in bonam

Expanded text:
dum potentes quosque et doctos viros premat, nec eos in populis apparere permittat. Illos vero quos scit imprudentes esse in Ecclesiis, faciat esse majores, ut caeci a caecis ducantur in foveam. In hunc sensum facit et illud quod sequitur: Vidi servos su principes ambulare quasi servos super terram. Quod hi qui servi sunt vitiorum atque peccati, sive tam humiles, ut servi ab hominibus computentur, subita a diabolo dignitate quisque et prudens, paupertate oppressus, gradiatur itinere officioque servorum. Hebraeus potentem et principem, a cujus facie ignoratio videatur egredi, Deum exposuit, quod putent homines in hac inaequalitate recare. Porro alii cum superioribus aestimant esse jungendum: Ut ipse sit potens, de quo anmiles esse videamur, scientes a facie diaboli et stultos sublevari, et divites dejici: servos insignia habere dominorum, et principes servorum ingredi vilitate. Notandum autem quod et hic equus in bonam
Abbreviated transcription (Latin):
innocencia colũbarũ: prudentes si¬
mꝰ ad bonũ. simplices aũ ad malũ. Ef
ẽ sensus. Conuenit iusto parũ habe¬
re simplicitatis: & ꝓpt̃ numiã pacien¬
ciã. dũ ulcionẽ reseruat deo. stultũ
ui deri: quã statim se uindicantẽ. sub
uelam̃to prudenciȩ exercere mali¬
ciã. Alit̃. Ousce q̃ iuxta e saiã prim

Expanded text:
ia columbarum: prudentes simus ad bonum, simplices autem ad malum. Et est sensus: Convenit justo parum habere simplicitatis, et propter nimiam patientiam, dum ultionem reservat Deo, stultum videri, quam statim se vindicantem sub velamento prudentiae exercere malitiam. Aliter: Muscae q
Abbreviated transcription (Latin):
oportet. qͥ adorientẽ & austrũ post¬
ea deducant᷑. Aqͥlo gͥ ad austrũ addu¬
cit. & affricus adorientẽ habitato¬
res suos: nec enĩ possunt. ꝓficere
si in pͥstinis sedibꝰ ꝑseuerent. Qui
obseruat uentũ ñ seminat. & qͥ as¬
pieit nubes nͣ metet. Qui conside¬
rat cui bene faciat. & ñ om̃i peten¬
ti se tribuit: sepe prȩterit eũ qͥ
meret᷑ acciꝑe. Alit̃. Q tantũ eotẽ¬
t̃ auscultat .&. scda adspirat aura
mores: sator negligens. & ignauus
agricola ẽ. In ipsis enĩ. ꝓsꝑis dum
nescimꝰ: aquersa ẽsurgunt. Sed o¬
portune inportune suo tẽpore.
dei sermo ẽ p̃dicandꝰ: nec fidei tẽ¬
po aeduersamnubiũ c̃sideranda tem¬
derelinquunt sapienciã. &. impieta¬
tẽ laudant. Absq ẽsideracione enĩ
nubiũ & timore uentoꝵ: in medi¬
is tepestatibꝰ seminandũ ẽ.: nec qͥi¬
cendũ illud tẽpꝰ cõmodũ. hoc mnu¬

Expanded text:
oportet, qui ad orientem et austrum postoportet, qui ad orientem et austrum postea deducantur. Aquilo igitur ad austrum adducit, et Africus ad orientem habitatores suos. Nec enim possunt proficere, si in pristinis sedibus perseverent. Qui observat ventum, non seminabit; et qui aspicit nubes, non metet. Qui considerat cui benefaciat, et non omni petenti se tribuit, saepe praeterit eum qui meretur accipere . Aliter: Qui tantum eo temter auscultat, et secunda aspirat aura in mores, sator negligens est, et ignavus agricola. In ipsis enim prosperis, dum nescimus, adversa consurgunt. Sed opportune, importune, suo tempore Dei sermo est praedicandus, nec fidei tempore adversariarum nubium consideranda temdereliquerunt sapientiam, et impietatem laudant . Absque consideratione enim nubium et timore ventorum, in mediis tempestatibus seminandum est: nec dicendu
Abbreviated transcription (Latin):
siue te rigidũ & trucẽ. siue clem̃tẽ
.& misericordẽ. ultimũ tẽpꝰ inuenerit.
Alit̃. Dicit᷑ inpsalmis ad dđm. Ueritas
tua usq ad nubes. Et in esaia: pecean¬
ti uineȩ dñs cõminat᷑. Mandabo nu¬
bibꝰ meis: ne pluant suꝑ eã imbrẽ.
cũ plures in corde suo ẽgregauerit
disciplinas: timc ualebit p̃cepta
pluere doctrinarũ & dicere. Ex¬
pectet᷑ sic̃ pluuia sermo: & effim¬
dent suꝑ t̃rã imbrẽ: ad quã dictũ
seqͥt᷑ &. si cecid̾it lignũ ad austrũ. aut
ad aqͥlonẽ. in loco ubi ceciderit lignũ.
ibi erit: illud de abbachuc sumamꝰ
exẽplũ. in qͦ scribit᷑. Deus de theman
ueniet: qͦd alii int̃p̃tes edidert̃. deus
ab austro ueniet. eẜ qͦntũ ego estimo
semꝑ in bonã part̾e auster accipit᷑.
corruerit. & ẽdicionẽ mortalitatis
lit. inplaga iace bit australi: nec est
aliqͦ ͥ dignũ. qͥn aut ad aqͥlonẽ sit.
aut ad austrũ. Hoc idem signifieat q.
ducant. qͥa apud alias plagas e̾ẽ eos

Expanded text:
sive te rigidum et trucem, sive clementem et misericordem ultimum tempus invenerit. Aliter: Dicitur in psalmis ad Deum: Veritas tua usque ad nubes ; et in Isaia peccanti Deus vineae comminatur: Mandabo nubibus meis ne pluant super eam imbrem . cum plures in corde suo congregaverit disciplinas, tunc valebit praecepta pluere doctrinarum, et dicere: Exspectetur sicut pluvia sermo meus, et effundent super terram imbrem : ad quam dictum sequitur: Et si ceciderit lignum ad austrum, aut ad aquilonem: in locum ubi ceciderit lignum, ibi erit: illud de Abacuc sumamus exemplum, in quo scribitur: Deus de Themam veniet , quod alii interpretes ediderunt, Deus ab austro veniet. Et quantum ego aestimo, semper in bonam partem auster accipitur.corruerit, et conditione mortalitatis lerit, in plaga jacebit australi. Nec est aliquod lignum, quin aut ad aquilonem sit, aut ad austrum. Hoc idem significat, etducant: quia apud alias plagas esse eos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ unũ peccatũ. multȩ iusticiȩ
retro ꝑeant. & mucẽ se uirtutes
seqͥ. & q unã habuerit. habere om¬
nes. & qͥ in uno peccauerit. eũ om¬
nibꝰ uiciis subiacere. S xx.
Musce morientes polluunt oleũ
cõposicionis. Preciosa ẽ suꝑ sapien¬
eiã & głam: stulticia parua. Ex¬
emplũ suꝑioris sensus dedit in quo
ait. ꝑ unũ stuitũ multa bona pos¬
se subuerti: qͦd si sit malus mixtꝰ bo¬
nis. c̃taminet plurimos. qͦmͦ muscȩ
si moriant᷑ inungento. ꝑdant & odo¬
rẽ illius & colorẽ. E. qͥa sẽper callidi¬
tati ẽ mixta sapiencia .& habet ma

Expanded text:
pter unum peccatum, multae justitiae retro pereant, et invicem se virtutes sequi, et qui unam habuerit, habere omnes. Et qui in uno peccaverit, eum omnibus vitiis subjacere . Muscae mortis polluunt oleum compositionis: pretiosa est super sapientiam et gloriam stultitia parva. Exemplum superioris sensus dedit, in quo ait: per unum stultum multa bona posse subverti, quod sic malus mixtus bonis contaminet plurimos, quomodo muscae si moriantur in unguento, perdant et odorem illius et colorem. Et quia saepe calliditati mixta est sapientia, et h
Abbreviated transcription (Latin):
obsessa ab hostibꝰ eingebat᷑. Cũq hõ
de ꝑicło siue ꝑ secueionis. siue angu¬
stiarũ. siue cuiꝰcũq aduersȩ rei atq
peccati fuerit erutꝰ: homo ille exte
minis: nec subdit se c̃siliis eiꝰ s rur¬
sũ sua fruit᷑ libertate. Alit Parua
ciuitas & uiri in ea pauei ad cõpa¬
racionẽ tocius mundi. eccła ẽ aduer¬
sus quã sepe ẽsurgit rex magnꝰ dia¬
bolus: ñ qͦ magnꝰ sit. s qͦ magnũ ẽe̾
se iactitet. E circũdat obsidione si¬
ue ꝑsecueionis. siue alio angustiarũ

Expanded text:
ingeretur. Cumque homo de periculo sive persecutionis, sive angustiarum, sive cujuscunque rei adversae atque peccati fuerit erutus, homo ille exterminis, nec subdit se consiliis ejus, sed rursum sua fruitur libertate. Aliter: Parva civitas, et viri in ea pauci, ad comparationem totius mundi, Ecclesia est, adversus quam saepe consurgit rex magnus diabolus: non quod magnus sit, sed quod magnum esse se jactet; et circumdat eam obsidione, sive persecution
Abbreviated transcription (Latin):
tarũ qͦq & scõꝵ. omniũ stirpe de¬
scendens: qͥbꝰ peccatũ ñ fuit do¬
minatũ. & ob id fuert̃ liberi. ex
qͥb nata ẽ iurga liberior sancta
Maria. nullũ habens frutice. nullum
germen ex latere: s totꝰ fructꝰ eus
erũpit inflorẽ. loquente ucantieo
canticoꝵ. Ego flos cãpi & liliũ con¬
ualliũ. Principes qͦq eiꝰ st̃ apłi & añs
sci: qͥ regem habent filiũ ingenu¬
oꝵ. filiũ liberȩ. ñ de ancilla agar
s de sarre libertate generatũ: nec
bucionis tẽpꝰ aduenerit. & mandu¬
cabut infortitudine . & ñ in ẽfusio¬
ne. Omne bonuͣ p̃sentis secłi. cͣfiso
ẽ futurił ꝑ petuia fortitudo. Tale qd
& inesaia dr. Ecce qͥ seruiunt m

Expanded text:
tarum quoque et sanctorum omnium stirpe detarum quoque et sanctorum omnium stirpe descendens, quibus peccatum non fuit dominatum; et ob id vere fuerunt liberi. Ex quibus nata est Virgo liberior sancta Maria, 477 nullum habens fruticem, nullum germen ex latere: sed totus fructus ejus erupit in florem, loquentem in Cantico Canticorum: Ego flos campi, et lilium convallium . Principes quoque ejus sunt Ai, qui regem habent filium ingenuorum, filium liberae: non de ancilla Agar, sed de Sarae libertate generatum. Nec ibutionis tempus advenerit, et manducabunt in fortitudine, et non in confusione. Omne bonum praesentis saeculi confusio est, futuri perpetua fortitudo. Tale quid et in Isaia dicitur: Ecce qui serviunt m
Abbreviated transcription (Latin):
ri auctoritate de sciscunt .&. cana
parentũ p̃cepta ẽtẽpnunt: qui
neglecto mandato dei. cupiunt
statuere tradeiones hominũ. De
qͥbꝰ &. in esaia israheli dñs cõminat᷑:
eoqͦd noluerit aquã qͣ uadit cũ si¬
lencio .&. ueterẽ pisciña auerte¬
rit: eligens sibi fluenta samariȩ &
gurgites damasci. E. dabo inqͥt iu¬
uenes pͥncipes eoꝵ .& in lus ores
ribꝰ dñabunt᷑ eis. Lege danihebͥ &
uetustũ dierũ inuenies d̾m. Lege
apocalipsiꝰ iobannis. .&. caput salua¬
toris candidũ ut muẽ. & qͦsi laña
albã repꝑies. Iheremias qͦq qͥa sapi¬
ens erat. & cani eiꝰ insapiencia re
putabant᷑. phibet᷑ iuuenẽ ee̾ se di¬
cere. Ue gͦ t̃rȩ cuiꝰ rex ẽ diabolꝰ:
qͥ semꝑsnouarũ ẽ cupidꝰ. etiã in a¬
bessalon aduersũ patr̾ẽ rebellat:
q̃ iudices & pͥncipes eos habet qui
ament huiꝰ secłi uoluptates: qui
anteꝗͣ. dies mortis adueniat dicunt
de abrahã & ysaac &. iacob ꝓphe¬

Expanded text:
ri auctoritate desciscunt, et cana parentum praecepta contemnunt, qui neglecto mandato Dei cupiunt statuere traditiones hominum, de quibus et in Isaia Israeli Dominus comminatur, eo quod noluerit aquam Silo, quae vadit cum silentio , et veterem piscinam everterit, eligens sibi flumenta Samariae et gurgites Damasci: Et dabo, inquit, juvenes principes eorum et illusores dominabuntur eis . Lege Danielem, et Antiquum dierum invenies Deum . Lege Apocalypsin Joannis, et caput Salvatoris candidum ut nivem, et quasi lanam albam reperies . Jeremias quoque, quia sapiens erat, et cani ejus in sapientia rhibetur juvenem esse se dicere . Vae ergo terrae cujus rex est diabolus, qui semper novarum rerum cupidus etiam in Abessalon adversus parentem rebellat: quae judices et principes eos habet, qui ament hujus saeculi voluptates, qui antequam dies mortis adveniat, dicunt:de Abraham, Isaac, et Jacob, prophe
Abbreviated transcription (Latin):
bibe. Non enĩ habet uerã lȩticiã
& cor bonũ: qͥ creaturis suꝑ modũ
abutit᷑. Melius ẽ aũ sic sentire. Cuiꝰ
cõplacuerint oꝑa cor̃a deo. neqͣꝗͣ.
poterit indigere uero pane: &. uino
qͦd caleatũ ẽ de uinea sorech. Pato
nob̾ itaq p̃cepto qͦ dicit. desiderasti
sapienciã. serua mandata . & dñs mi¬
nistrabit eã t̾:seruemꝰ mandata .&.
panẽ & uinũ sꝑitalia inuenire po¬
terimꝰ. Qͥ aũ mandata ñ seruat. &. in

Expanded text:
bibe . Non enim habet veram laetitiam bibe . Non enim habet veram laetitiam et cor bonum, qui creaturis super modum abutitur. Melius autem est sic sentire. Cujus complacuerunt opera coram Deo, nequaquam poterit indigere vero pane, et vino quod calcatum est de vinea Soreth. Dato nobis itaque praecepto quo dicit: Desiderasti sapientiam, serva mandata, et Dominus ministrabit eam tibi, servemus mandata, et panem et vinum et spirituale invenire poterimus. Qui autem mandata non servat, et in
Abbreviated transcription (Latin):
s aues ꝑ aer̾e libere laqueo dũ nes¬
ciunt alligant᷑ : sic bomines ꝓ meri¬
to suo ad etna supplicia deducent᷑:
eũ repente mors uenerit & iudici¬
ũineos qͥ putabant incerto statu om¬
nia uoluere. Hec iuxta eũ sensũ qͦ
breuit̃ uoliumꝰ omĩa cõprehendere:
ñe qͣsi ñ ex alterius. s ex fua ꝑsona
loquat᷑ int̃p̃tanda st̃ singła. Uade
comede in lȩticia panẽ tuũ. & bibe
ileorde bono tinũ uinũ tuũ quia
cõplacuer̃t deo oꝑa tua. Quia di-¬
dicisti qͦd morte omnia finiant᷑ &. in in¬
ferno ñ sit pęnitencia. nec aliqͥs ad
uirtutes recursus: dũ in isto secło es
festina.c̃tende. age pęnitenciã. dũ
habes tẽpꝰ labora. Libent̃ enĩ ads sus¬
cipit pęnitenciã. Alit̾. & simplici¬
t᷑ intellectũ ꝓdest iuxta illud. si¬
ue manducatis siue bibitis. siue qͥd
facitis: omnia in nomine dñi fa¬
eite.E. in alio loco. Cũ c̃silio uinũ

Expanded text:
et aves per aerem liberae, laqueo dum neset aves per aerem liberae, laqueo dum nesciunt alligantur: sic et homines pro merito suo ad aeterna supplicia deducentur, cum repente mors venerit, et judicium in eos, qui putabant incerto statu omnia volutari. Haec juxta eum sensum, quo breviter voluimus universa comprehendere: nunc, quasi non ex alterius, sed ex sua persona loquatur, interpretanda sunt singula: Vade, comede in laetitia panem tuum, et bibe in corde bono 462 vinum tuum: quia complacuerunt Deo opera tua. Quia didicisti, quod morte omnia finiantur, et in inferno non sit poenitentia, nec aliquis ad virtutes recursus, dum in isto saeculo es, festina, contende agere poenitentiam: dum habes tempus, labora. Libenter enim Deus suscipit poenitentem. Aliter: Et simpliciter intellectum prodest, juxta illud: Sive manducfacitis, omnia in nomine Domini facite . Et in alio loco: Cum consilio vinum
Abbreviated transcription (Latin):
Nonest enĩ aliqua in morte sapien¬
cia: nullus post dissolucionẽ ute
huiꝰ sensus. Cẜ hȩc inqͥt aliqs loqua¬
t᷑ epicurus & aristippus &. trenei¬
cr &. cȩtere pecudes philosoplis
Ego ałi mecũ diligent᷑ retractans.
iuenio ñ ut qͥdã male estimant
om̃ia fortuitu geri. & uariã in rebus
humanis fortunã ludere: s euncta
iudicio dei fieri. Neq enĩ uelor pe
asbꝰ debet suũ cursũ putare si cur¬
rit: nec fortis in suo ẽfidat robore.
nec sapiens diuicias &. opes estimet
prudeneia ẽ gregari: nec eloquens
&. doctꝰ ꝑ eloquenciã & doctrinã a¬
s omnia fieri deo disponente.: &. nisi
ille cuncta suo arbitrio rexerit.
erit eiuitatẽ.: in uanũ uigilant qͥ
custod̾iunt eã. Non ẽ itaq ut illi pu¬
tant unꝰ euentꝰ & incertꝰ uite huiꝰ
statꝰ qͥa qͦndo ñ estimant. repentina
morte sub queti. ad iudiciũ uenient.
ẜ qͦmͣ pisces hamo capiunt᷑ &. retibꝰ.

Expanded text:
Non est enim aliqua in morte sapienNon est enim aliqua in morte sapientia, nullus post dissolutionem vitae  sensus. Et haec, inquit, aliquis loquatur Epicurus, et Aristippus et Cyrenaici, et caeterae pecudes philosophorum. Ego autem mecum diligenter retractans, invenio non, ut quidam male aestimant, omnia fortuito geri, et variam in rebus humanis fortunam ludere, sed cuncta judicio Dei fieri. Neque enim velox pedibus, suum debet cursum putare, si currat. Neque fortis in suo confidat robore, nec sapiens divitias et opes aestimet prudentia congregari: nec eloquens et doctus per eloquentiam et doctrinam ased omnia Deo fieri disponente. Et nisi ille suo cuncta arbitrio rexerit, erit civitatem, in vanum vigilant, qui custodiunt eam . Non est itaque, ut illi putant, unus eventus, et incertus vitae hujus status: quia quando non aestimant, repentina morte subducti ad judicium venient. Et quomodo pisces hamo capiuntur et retibus,
Abbreviated transcription (Latin):
mortui fuerint homines. a corde ui¬
uenciũ excidant: & nec dilectionem
qͥs in eos habeat nec odiũ. scđm illud
poetȩ. nullũ cũ uictis certamen.
.&. ethere cassis: & qͥa sub sole ultra
nichil potest. nunc qͣsi error̾e huma¬
nũ & ẽsuetudinẽ qua se ad fruenda
thoꝵ & poetarũ dicens. O homo qͥd
post mort̾e̾ nichil es &. mors ipsa
nichil est. audi c̃siliũ meu̾ & dũ u¬
uis in hac breui uita. fruere uolup¬
tate. utere dapibꝰ. uino curas oppri
me: & intellige qm̃ a deo tͥ donata
st̃ adutendũ. Candidis uestibꝰ ora¬
tꝰ incede: ungentis spiret caput
tuũ. Quȩcũq tͥ ꝑ lacuerint femi¬
narũ. eiꝰ gaude cõplexu. &. uanam
hanc & breuẽ uitã. uana & breu
uoluptate ꝑcurre. Nichil enĩ ex¬
tra hec habebis amplius qͦ fruaris¬
& qͦͥ deũq te delectare porest. fes¬
tinꝰ cape ne ꝑeat. Neq enĩ fruola
debes formidare cõmenta: qͦd sin¬
gulor oꝑũ uel bonoꝵ uel malorĩ
apud inferos tͥ reddenda sit racis

Expanded text:
mortui fuerint homines, a corde viventium excidant, et nec dilectionem quis in eos habeat nec odium, secundum illud poetae : Nullum cum victis certamen et aethere cassis: et quia sub sole ultra nihil possint: nunc quasi errorem humanum et consuetudinem, qua se ad fruenda torum et poetarum, dicens: O homo, quia ergo post mortem nihil es, et mors ipsa nihil est, audi consilium meum, et dum vivis in hac brevi vita, fruere voluptate, utere dapibume, et intellige quoniam a Deo tibi donata sunt ad utendum, candidis vestibus ornatus incede, unguentis spiret caput tuum: quaecunque tibi placuerit feminarum, ejus gaude complexu, et vanam hanc et brevem vitam, vana et brevi voluptate percurre: nihil enim extra haec habebis amplius quo fruaris, quodcunque te delectare potest festinus cape, ne pereat: neque enim frivola debes formidare commenta, quod singulorum operum vel bonorum vel malorum apud inferos tibi reddenda sit ratio.
Abbreviated transcription (Latin):
illũ de qͦ dr cursũ c̃sũmaui. fidem
seruaui. Qͥ aũ leuis ẽ. & anima illius
ñ grauat᷑. nichilominꝰ & ipse absq
adiutore deo. ad calcẽ ñ potest ꝑ¬
uenire. Sed & cũ p̃liũ fuerit aduer¬
sũ c̃trarias potestates de qͦ scͥptũ
ẽ sc̃ificate bellũ: licet robustꝰ. ꝓ
Perfectꝰ qͦq infiliis hominũ & sa¬
piens. uiuentẽ panẽ atq cȩlestem
habere ñ poterit: nͥ ꝑ sapienciã
cohortantẽ. uenite comedite pa¬
nes meos. C qm̃ st̾ diuicie de quibꝰ
apłs ait. aiuites fieri mommibꝰ. bo¬
ls e alibi. diuites facti estis in om̃i¬
sermone &. in omni sciencia. S̾ciendum
prudentẽ uirũ has ñ posse diuicias ẽ¬
gregare. nͥ eas a deo acceꝑit: cuiꝰ ipse

Expanded text:
 consummavi, fidem servavi . Qui autem levis est, et anima illius non gravatur, nihilominus et ipse absque adjutore Deo ad calcem non potest pervenire. Sed et cum praelium fuerit adversus contrarias potestates, de quo scriptum est: Sanctificate bellum : licet robustus, tPerfectus quoque in filiis hominum et sapiens viventem panem atque coelestem habere non poterit, nisi per sapientiam cohortantem: Venite, comedite panes meos: Et quia sunt divitiae, de quibus Apostolus ait: Divites fieri in operibus bonis : Et alibi: Divites facti estis in omsermone, et in omni scientia : sciendum prudentem virum has non posse divitias congregare, nisi eas a Domino acceperit, cujus ipsae
Abbreviated transcription (Latin):
eris maior inpopłis. noli relinq̃re
pͥora oꝑa tua: & antiqͦrũ uirtutũ
ne incipias obliuisici laborẽq pri¬
stinũ habere: qͥa peccatoꝵ. tuoꝵ re¬
mediũ. ex c̃uersacione bona nascit᷑.
& ñ extumente & suꝑ flua dignita¬
te. Est malũ qͦd uidi sub sole. qͣsi
ignorancia egrediens a facie poten¬
tis.: dari stultũ in sublimitatibus
magnis. & qiiutes in humili seden¬
tes. Uidi seruos in eqͥsꝰ &. pͥncipes
ambulantes qͦsi seruos suꝑ terram.
Pro eo qͥd nos posiumꝰ q̃si ignoran¬
cia egrediens a facie potentis: aqͥla
& theodo cion &. septuaginta intͣ¬
p̃tati st̃ qͦsi ñ spontaneũ. idest osa
Noysion. a facie pͥncipis. Cui sub¬
nec tens simmachꝰ ait. Positũ stul¬
tũ in sublimitate magna: diuites
aũ sedere humiles. & hane gͦ mi¬
qͥtatẽ se in secło ꝑspexisse cõmemo¬

Expanded text:
eris major in populis, noli relinquere eris major in populis, noli relinquere priora opera tua, et antiquarum virtutum ne incipias oblivisci, laboremque pristinum non habere: quia peccatorum remedium ex conversatione bona nascitur, et non ex tumenti et superflua dignitate. Est malum quod vidi sub sole, quasi ignorantia egrediens a facie potentis: dari stultum in sublimitatibus magnis, et divites in humili sedentes. Vidi servos in equis, et principes ambulantes quasi servos super terram. Pro eo quod nos posuimus: Quasi ignorantia egrediens a facie potentis, Aquila et Theodotio et Septuaginta interpretati sunt: Quasi non spontaneum, id est, ὡς ἀκούσιον, a facie principis. Cui subnectens Symmachus, ait: Positum stultum in sublimitate magna: divites autem sedere humiles. Et hanc ergo iniquitatem se in saeculo perspexisse commemo
Abbreviated transcription (Latin):
onis uulnꝰ acceꝑit: ñ debeamꝰ locũ
ilta tribuere. s pugnare contra¬
cogitacionẽ pessim̾a. & liberari a pec¬
cato maximo: ne seilicet cogitacio¬
ne̾ oꝑe cõpleamꝰ: qͥa aliud ẽ cogita¬
cione. aliud oꝑe peccare. De qͦ grandi
peccato: & inpsalmo scribit᷑. Si mei
ñ fuerint dñati. tc in macłatꝰ ero: &
emundabor adelicto maximo.Sim¬
machus uerbũ hebraicũ marech. qͦd
om̃s aama. hoc est sanitatẽ uel cura¬
cionẽ similit᷑ transtuler̾t̃: int̾p̃tatꝰ
ẽ ad sensũ & ait.: Si sꝑs pͥncipis irru¬
erit tͥ. de loco tuo ñ recedas. qͥa pu¬
dicicia cõpͥmit peccata magna. id
est si titillauerit m̃t̾e tuã diabolꝰ &.
te aqͥ libidinẽ c̃citarit. ne sequaris
cogitacionẽ pessimã &. blandientẽ
uoluptatẽ. s sta fortis s rigidꝰ .&. fri¬
gore caritatis. flammã uoluptatis
extingue. Hebreus in hoc loco tale
nescio qͥd suspicatꝰ ẽ. Si aliꝗͣ. in mun¬
qͥo acceꝑis dignitatẽ. & ordinatꝰ fu¬

Expanded text:
debeamus locum ultra tribuere, sed pugnare contracogitationem pessimam, et liberare nos a peccato maximo, ne scilicet cogitationem opere compleamus: quia aliud est cogitatione, aliud opere peccare. De quo grandi peccato et in psalmo scribitur: Si mei non fuerint dominati, tunc immaculatus ero, et emundabor a delicto maximo . Symmachus verbum Hebraicum   MARPHE, quod omnes ἴαμα, hoc est, sanitatem, vel curationem similiter transtulerunt, interpretatus est ad sensum, et ait: Si spiritus principis irruerit tibi, de loco tuo ne recedas: quia pudicitia comprimit peccata magna. Id est, si titillaverit mentem tuam diabolus, et te ad libidinem concitaverit, ne sequaris cogitationem pessimam et blandientem voluptatem: sed sta fortis et rigidus, et frigore castitatis flammam voluptatis exstingue. Hebraeus in hoc loco tale nescio quid suspicatus est. Si aliquam in mundo acceperis dignitatem, et ordinatus fu
Abbreviated transcription (Latin):
eie concitare: seito signũ e̾e̾ in¬
sipienciȩ. tam eiꝰ qͥ loqͥt᷑. quã eoꝵ
qͥ audiunt. Uerba qͥppe sapienciũ.
inqͥete & moderato audiunt᷑ silen¬
cio: qͥ uͦ insipiens ẽ. quãuis sit po¬
tens. & clamorẽ siue suȩ uocis. si¬
ue popłi habeat acclamantis. in¬
tͣ insipientes loqͥt᷑. Melior est sa¬
piencia suꝑ uasa belli.: & peccans
Sunꝰ. ꝑdet bonitate multa. Nunc
qͦq sapienciã prȩfert fortitudini:
&. dicit plus eã ualere inp̃liis. quã
arma pugnanciũ. Qͦa si unꝰ insi¬
piens fuerit. quã uis paruus & ni¬
chili sit: crebro tamͣ ꝑ illussstulti¬
eiã. opes magnas diuiciasq sub¬
uerti. Quia uͦ in hebreo potest
legi. &. qͥ peccat unũ ꝑdit bonita

Expanded text:
tiae concitare: scito signum esse intiae concitare: scito signum esse insipientiae, tam ejus qui loquitur, quam eorum qui audiunt. Verba quippe sapientium in quiete, et moderato audiuntur silentio: qui vero insipiens est, quamvis sit potens, et clamorem sive suae vocis, sive populi habeat acclamantis 468 inter insipientes computabitur. Melior est sapientia super vasa belli, et peccans unus perdet bonitatem multam. Nunc quoque sapientiam praefert fortitudini, et dicit plus eam valere in praeliis, quam arma pugnantium. Quod si unus insipiens fuerit, quamvis parvus et nihil sit, crebro tamen per illius stultitiam, opes magnas divitiasque subverti. Quia vero in Hebraeo potest legi: Et qui pec
Abbreviated transcription (Latin):
c̾ent̾ẽ lȩonẽ ininsidiis cũ diuitib.
locẽ cũ senatoribꝰ ꝙ pͥncipibꝰ huiꝰ
secłi: & aqduersũ eccłam molientẽ. pau¬
ꝑis istius sapiencia corruisse. Cũq
pauꝑ hic uicerit. & urbs paci fuerit
restituta. uix aliqͥs eiꝰ meminit. uix
illius mandata ẽsiderat: s totosse
luxuriȩ & uoluptatibꝰ conceden¬
tes: quȩr̃t diuicias q̃ in necessitate
ñ liberant. EEt dixi ego. melior est¬
pauꝑis q̃ despecta ẽ. & uerba eiꝰ ã
ñ st̃ audita. Quãꝗͣ nullus memine¬
rit sapientis illius pauꝑis cũ lȩta
sint omnia. s uniuersi potencia &
diuiciss admirent᷑: ego tam̃ scđm om̃s
supra int̃p̃taciones magis honoro
c̃tẽptã sapienciã & uerba q̃ nul¬
lus audire dignat᷑. Uerba sapien¬
ciũ inqͥete audiunt᷑ plusꝗͣ. clamor
potestatẽ habentis in stultis. Quẽ¬
cũq in ȩccła uideris clamatorẽ.
& cũ qͦdã lenocinio ac uenustate
uerbor. excitare plausus. risũ ex¬
cutere. audientes in affectꝰ leti¬

Expanded text:
in insidiis cum divitibus, hoc est, cum senatoribus et principibus hujus et adversus Ecclesiam molientem, pauperis istius sapientia corruisse? Cumque pauper hic vicerit, et urbs paci fuerit restituta, vix aliquis ejus meminit, vix illius mandata considerat: sed totos se luxuriae et voluptatibus concedentes, quaerunt divitias, quae in necessitate non liberant. Et dixi ego, melior Apauperis quae despecta est, et verba ejus quae non sunt audita. Quamquam nullus meminerit sapientis pauperis illius, cum laeta sint omnia; sed universi potentiam, et divitias admirentur: ego tamen secundum omnes supra interpretationes magis honoro contemptam sapientiam, et verba quae nullus audire dignatur. Verba sapientium in quiete audiuntur, plusquam clamor potestatem habentis in stultis. Quemcumque in Ecclesia videris declamatorem, et cum quodam lenocinio ac venustate verborum excitare plausus, risus excutere, audientes in affectus laeti
Abbreviated transcription (Latin):
de malis eruat ountatẽ. eo in¬
grata hominũ obliuio: postquã
fuerint liberati &. soluta capii¬
uitas .&. readita patrie libertas
nemo meninit sapientis illiuf
nebil inuenire potuert. Alit̃. hebrȩ¬
us ita hunc locũ int̃p̃tatꝰ ẽ. Ciuitas

Expanded text:
malis eruat civitatem. Et o ingrata hominum oblivio, postquam fuerint liberati, et soluta captivitas, et reddita patriae libertas, nemo meminit sapientis illius nihil subvenire potuerunt. Aliter Hebraeus ita hunc locum interpretatus est: Civitas
Abbreviated transcription (Latin):
inuirga ueniã aquos: Epsalmiste qicen¬
tis. Uirga tua & baculus tuus: ipsa me
ẽsolata st̃ E ẽ in acerrimo tẽpore hiemis.
qͥab egypeiis mechir. a machedonibꝰ pe¬
ritios. a romanis februarius appellat᷑.
Uicesima qͦq qͦrta m̃sis dies. illustrem
noctis ũbrã significat: deficiente luna
intenebras. & cȩco ac ꝑpetuo noctis hor¬
rore crescente. Unde ẽgrue qͥ adhuc in
captiuitate erant. & maiore sui parte
in medis atq chaldȩis & assyriis exula¬
bant. in scd̾o anno & undecimi m̃sis gra¬
uissimo frigore.: & in uicesima qͦrta die
eiꝰde m̃sis. cernunt iudaico popło q̃ se¬
quunt᷑. Uidi ꝑ noctẽ: ꝙ ecce uiras¬
cendens suꝑ equũ rufũ: & ipse stabat
int̃ myrtheta ꝗͣ erant in ꝓfundo: &

Expanded text:
in virga veniam ad vos ? Et Psalmistae dicentis: Virga tua et baculus tuus, ipsa me consolata sunt . Et est in acerrimo tempore hyemis, qui ab Aegyptiis Mechir, a Macedonibus περίτιος, a Romanis Februarius appellatur. Vicesima quoque quarta mensis dies illustrem noctis umbram significat, deficiente luna in tenebras, et caeco ac perpetuo noctis horrore crescente. Unde congrue qui adhuc in captivitate erant, et majore sui parte in Medis atque Chaldaeis, et Assyriis exsulabant, in secundo anno et undecimi mensis gravissimo frigore, et in vicesima quarta die ejusdem mensis, cernunt Judaico populo quae sequuntur. Vidi per noctem: et ecce vir ascendens super equum rufum, et ipse stabat in
Abbreviated transcription (Latin):
addo ꝓpħam dicens. Lxxͦ. Quarti
& uicesima undecimo m̃se. qui et
m̃sis sabath. inscdo anno sub dario
factꝰ ẽ sermo dñi ad zachariam fili¬
barachiȩ filiũ addo ꝓpħam dicens
Quidã ꝓ undecimo m̃sȩ. ponunt li

Expanded text:
Addo, prophetam, dicens. LXX: Quarta et vicesima, undecimo mense, qui est mensis Sabat: in secundo anno sub Dario, factus est sermo Domini ad Zachariam Barachiae filium Addo prophetam dicens. Quidam pro undecimo m
Abbreviated transcription (Latin):
& chaldeos. quoꝵ pͥmi decẽ tribus
sub salmanassar duxere captiuas.
ciuitate. tẽploq subuerso. Tereios.
& qͣrtos uarios. & albos. medos signi¬
ficare putant ꝙ ꝑsas. quoꝵ alii cle¬
m̃tes fuert̃ ut cyrus. & darius fili

Expanded text:
et Chaldaeos, quorum primi decem tribus et Chaldaeos, quorum primi decem tribus sub Salmanasar duxere captivas. civitate, temploque subverso. Tertios et quartos varios et albos, Medos significari putant et Persas: quorum alii clementes fuerunt, ut Cyrus, et Darius fili
Abbreviated transcription (Latin):
uidi dñm suꝑ thronũ excelsũ & eleua¬
tũ: anteꝗͣ. popłs quceret᷑ in captruita.¬
s adhuc inseruitutis malis popło
c̃stituto: ea q̃ ꝓeis uidet. cernit inte¬
nebris. Cecce iurascendens suꝑ equũ
rufũ. Hunc hebrei michahelem an¬
gelũ putant: qͥ uitor iniqͥtatũ & pec¬
catoꝵ sit ifrł. C qͦd steterit inter
myrtheta ꝗͣ erant in ꝓfundo myr
michaelẽ. eqͥ rufi.&. uarii . & albi se¬
qͣbant᷑ ordine ut estimant cõmu¬
tato: ut albi. medos ꝑsasq signifi¬
cent. qͥa sub ipsis dimissa captiuitas.
& tẽplũ in stauratũ ẽ. Uarii mache¬
dones. quoꝵ nulli amicr alii ꝑsecu¬
tores fuert̃. Plenissime suꝑ hoc: da¬
nihelis ultima uisio loqͥt᷑. Rufi uͦ
regnũ romanoꝵ cruentũ & sangui¬
nariũ. qͦd popłm int̃fecerit: tẽplũ¬
ẽ c̃seruantes. uirũ qͥ ascenderit suꝑ
equũ rufũ. & eqͦs rufos. & uarios &̃
albos: qͣtuor regna intͣp̃tant᷑. Pri¬
mũ& scđm sanguinariũ assyrios

Expanded text:
elsum et elevatum : antequam populus duceretur in captivitased adhuc in servitutis malis populo constituto, ea quae pro eis videt, cernit in tenebris. Et ecce vir ascendens super equum rufum. Hunc Hebraei Michaelem angelum putant, qui ultor iniquitatum et peccatorum sit Israel. Et quod steterit inter myrteta quae erant in profunMichaelem, equi rufi et varii, et albi sequebantur, ordine, ut existimant, commutato: ut albi Medos Persasque significent, quia sub ipsis dimissa captivitas et templum instauratum est: varii, Macedonas, quorum nonnulli amici, alii persecutores fuerunt plenissime super hoc Danielis ultima visio loquitur; Rufi vero regnum Romanorum cruentum et sanguinarium, quod populum interfecerit, templumest, conservantes, virum qui ascenderit super equum rufum, et equos rufos, varios et albos, quatuor regna interpretantur. Primum et secundum sanguinarium, Assyrios
Abbreviated transcription (Latin):
paracione diuinȩ maiestatis einer̃e
se ee̾ senciens: ego sũ t̾ra & einis. eẜ ꝓp¬
t̾ea uidebit solẽ iusticiȩ. & reqͥescet
int medios eiꝰ cleros: atq ipso portan
ero similis altissimo. de ducet᷑ ad
t̃rã. & erit qͣsi cinis sub sc̃oꝵ pedibꝰ.
cũ dies dñi aduenerit iudicantis.
Mem̃tote legis moysi serui mei. quã
mandaui ei in horeb ad omñe isrł:

Expanded text:
paratione divinae 984 majestatis cinerem esse se sentiens: Ego sum terra et cinis ; et propterea videbit solem justitiae, et requiescet inter medios ejus cleros, atque ipso portantero similis Altissimo , deducetur in terram, et erit quasi cinis sub sanctorum pedibus, cum dies Domini advenerit judicantis. Mementote legis Moysi servi mei, quam mandavi ei in Oreb, ad omnem Israel
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. Expandens alas suscepit eos.
.&. inhumeris suis portauit illos. Iunc
egredient᷑ qͥ nc̃ secło qͦsi carcere st̃
inclusi: & salient qͣsi uituli de arm̃¬
to. siue qͦsi uituli de uiełis liberati.
Unde & apłs dicit. Cupio dissolui
sic̃ uitulus de uincło lib̾atꝰ. & sic̃ uic¬
tuna dñi. Nec hoc lȩticie fine ẽtentꝰ
ẽ: s calcabit impios cũ fuerĩt cinis
Vnde & ad iustos fit imp̃cacio. Deus

Expanded text:
tum est: Expandens alas suas suscepit eos, tum est: Expandens alas suas suscepit eos, et in humeris su nunc saeculo quasi carcere sunt inclusi, et salient quasi vituli de armento, sive quasi vituli de vinculis liberati. Unde Apostolus dicit: Cupio dissolvi, sicut vitulus de vinculis liberatus, et sicut victima Domini. Nec hoc laetitiae fine contentus est; sed calcabit impios, cum fuerint cinis. Unde et ad justos fit imprecatio: Deus
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs emolum̃tũ qͥa custodiuimꝰ p̃cep¬
ta eiꝰ & ambulauimꝰ tristes coram
año exercituũ. & aduersũ eoꝵ uer¬
ba temeraria locuti st̃ tim̃tes đm.¬
ad dei timorẽ ꝑtinent.: attendit dñs
& audiuit. eẜ scͥptꝰ ẽ liber monim̃ti
his qͥtiment dñm. ꝙ cogitant nomen
eiꝰ E cũ dies aqdͥuenerit. habere se
eos inpeculiũ pollicet᷑ .s. parcere
eis sic̃ parcit homo filio suo. serui¬
enti sibi. Pleniusq inculcat & dicit.
Ecce dies ueniet. id est dies iuidicii.
q̃ sc̃ĩs lux erit .&. peccatoribꝰ tene¬
brȩ & ipsa dies erit succensa quasi
caminꝰ siue clibanꝰ. ut om̃s impii
uertant᷑ instipulã: & camini erem̃t᷑
ardoribꝰ. Cũq eos in flãmauerit
atq cõbusserit: ñ relinquet ineis
ullã radic̃e. & germen malicie. Hoc
de impiis. qͥd indie iudicii sint pas¬
uirtutes nec uicia. paciet᷑ latere.
Cẜsanitas erit inpennis eiꝰ ut sanatos
ꝑ penitenciã portet in humeris su¬
is: iuxta id qͦd in deuteronomio scͥ p¬

Expanded text:
emolumentum, quia custodivimus praecepta ejus, et ambulavimus tristes coram Domino exercituum ? Et adversum eorum verba temeraria locuti sunt timentes Deuae ad timorem Dei pertinent: attendit Dominus et audivit, et scriptus est liber monumenti his qui timent Dominum, et cogitant nomen ejus, et cum dies venerit, habere se eos in peculium pollicetur, et parcere eis sicut parcit homo filio suo servienti sibi, pleniusque inculcat, et dicit: Ecce dies veniet, id est, dies judicii, quae sanctis lux erit, et peccatoribus tenebrae; et ipsa dies erit succensa quasi caminus, sive clibanus, ut omnes impii vertantur in stipulam, et camini crementur ardoribus. Cumque eos inflammaverit atque combusserit, non relinquet in eis ullam radicem et germen malitiae. Hoc de impiis quid in die judicii sint pasvirtutes, nec vitia latere patietur. Et sanitas erit in pennis ejus, ut sanatos per poenitentiam portet in humeris suis, juxta id quod in Deuteronomio scrip
Abbreviated transcription (Latin):
lam putant ẽẽ uenturũ: &. restitu¬
turũ omnia. Unde & xꝑo in euan¬
gelio:. ꝓponit᷑ questio. Quid est qͦd
ybarisei dicunt qͦd helyas uenturꝰ¬
est: Quibꝰ ille respondit. Helyas qͥ¬
dem ueniet. Eẜ si creditis: iã uenit.
in helya iohannem intelligens.

Expanded text:
t esse venturum et restituturum omnia. Unde et Christo in Euangelio proponitur quęstio: “Quid, quod Pharisei dicunt, quod Helyas venturest?”. Quibus ille respondit: «Elias quidem veniet, sed si creditis iam venit», in Helya Iohannem intelligens».
Abbreviated transcription (Latin):
cr dies ueniet ardens sic̃ clibanꝰ & cõ¬
huret eos. ẜͦ er̃t om̃s alienigene. &
ainiuersi qͥ faciunt iniqͥtatẽ. stipu¬
la: suecendet eos dies ueniens. dicit
ramꝰ. &. oriet᷑ uob̃ qͥ timetis nomen
meũ sol iusticiȩ. & sanitas in penins
eꝰ e egr ediemini & salietis fic̃ uitu¬
li de uincłis rel axati. & concul cabi¬
tis iniqͦsꝰ &s er̃t cinis int̾ pedes ur̃os.¬

Expanded text:
 clibanus et conburet eos, et erunt omnes alienigenae et uniuersi, qui faciunt iniquitatem, stipula, et succendet eos dies ueniens, dicit ramus. Et orietur uobis, qui timetis nomen meum, sol iustitiae, et sanitas in pinnis eius, et egrediemini et salietis sicut uituli de uinculis relaxati; et conculcabitis iniquos, et erunt cinis sub pedibus
Abbreviated transcription (Latin):
at dies dñi magnꝰ & horribilis ¶rt̃
uertet cor patrũ ad filios&. cor filaꝰ
ad patres eorꝰ ne forte ueniũ qꝑi
ciã t̾rã a nathemate.Lxxͣ. Eu
ego mitta uob̾ helyam thesbiten
anteꝗͣ ueniat dies dñi magna oil¬
lustris. & qͥ c̃uertet cor patris asfi¬
liũ. & cor hominis ad ꝓximũ siũi
ne forte ueniã & ꝑcuciã t̃rã pent
Post moysen cuiꝰ mandata sꝑualĩ
docuimꝰ eẽ seruanda. helyam det
ee̾ iiitendũ: in moyse legẽ. in he
brahã adquendã qiurtẽ purpun¬
tũ. Nabent moysen & ꝓpħas: audi¬
ant illos. E dñs atq saluator trdis¬
figuratꝰ in monte: loquentes secũ
habet moysen & helyam. in candi¬
dis uestibꝰ: qͥ & dicebant ei q̃ passu

Expanded text:
ibilis: et convertet eor patrum ad filios, et cor filiorum ad patres eorum: ne forte veniam et percutiam terram anathemate. LXX: Ecce ego mittam vobis Eliam Thesbiten, antequam veniat dies Domini magna et illustris: qui convertet cor patris ad filium, et cor hominis ad proximum suum; ne forte veniens percutiam terram penitus. Post Moysen cujus mandata spiritualiter docuimus esse servanda Eliam dicit esse mittendum: in Moyse, Legem, in Elia, Abraham ad quemdam divitem purpuratum: «Habent Moysen et prophetas: audiant illos .» Et Dominus atque Salvator transfiguratus in monte loquentes secum habet Moysen et Eliam in candidis vestibus, qui et dicebant ei quae passu
Abbreviated transcription (Latin):
qetat᷑ aqs meus. & ẽ de oppido thesbi.
parrũ ad filios. ab rahã uidelicet &
ysaach & iacob. & omniũ patriarcha¬
rĩ ut credant posteri eoꝵ in dñm
siluatorẽ. inquẽ & illi crediderunt.
ibrahã enĩ uidit drem dñi & lȩ tatꝰ¬

Expanded text:
etatur, Deus meus, et est de oppido Thesbi, patrum ad filios, Abraham videlicet et Isaac et Jacob, et omnium patriarcharum, ut credant posteri eorum in Dominum Salvatorem, in quem et illi crediderunt: Abraham enim vidit diem Domini, et la
Abbreviated transcription (Latin):
ti stͥ cũ. ꝓximo suo. & ad uerbals¬
phemiȩ responder̃t: er̃t in dei¬
die iudicii inpeculiũ. & parcet
is. qͥa om̃is homo sub peccato. su
eliget eossiẽ eligere solet homo
filiũ suũ. seruientẽ sibi. In qͦ dupi
affectꝰ ẽ . & pietatis in filiũ: &s. seriu¬
tutis in famulũ. ¶. tẽ qͥ nc̃ blaspi¬
matis & dicitis. qͦd emolum̃tũ qd
custodiuimꝰ p̃cepta eiꝰ. & ambula¬

Expanded text:
ti sunt cum proximo suo, et ad verba blasphemiae responderunt, erunt in die judicii in peculium, et parcet eis: quia omnis homo sub peccato. Sive eliget eos, sicut eligere solet homo filium suum servientem sibi. In quo duplex affectus est, et pietatis in filium, et servitutis in famulum. Et tunc qui nunc blasphematis et dicitis: Quod emolumentum, quia custodivimus praecepta ejus, et ambula
Abbreviated transcription (Latin):
esset salutaris. quã tanta instancia
defensare curart̃. Alit̃. Doctrina ui¬
ri ꝑ pacienciã noscit᷑. qͥa tanto qͥsq
minꝰ ostendit᷑ doctꝰ. qͣnto ẽuincitur
minꝰ paciens. Neq enĩ potest uera¬
cit᷑ bona docendo inpendere:si ui¬
dendo nescit ȩquanimit᷑ aliena ma¬
la tolerare. Recte aũ subdit᷑. Et gła
eiꝰ ẽ iniqua prȩt̾gredr euia nimirũ
ꝑfecti doctoris ẽ. sic alior. impbitatẽ
pacient̃ sufferre: ut suã qͦq fragilt¬
tatẽ fragilitatẽ nouerit ab iniqua
sollert̃ obseruare. Neq enĩ aut

Expanded text:
esset salutaris, quam tanta instantia esset salutaris, quam tanta instantia defensare curarunt. Aliter, Doctrina viri per patientiam noscitur, quia tanto quisque minor ostenditur doctus, quanto convinciatiens. Neque enim potest veraciter bona docendo impendere, si vivendo nescit aequanimiter aliena mala tolerare. Recte autem subditur:-- Et gloria ejus est iniqua praetergredi. Quia nimirum perfecti doctoris est sic aliorum improbitatem patienter sufferre, ut suam quoque fragilitatem noverit ab iniqua actione solerter observare. Neque enim aut
Abbreviated transcription (Latin):
gis iustificabunt᷑ apud dđm. s. facto¬
res legis iustific ab unt᷑. Testis falsus
ñ erit inpunitꝰ: & qͥloqͥt᷑ mendacia
ꝑ ibit. Redarguerat eũ qͥ uerba tan¬
tũ scienciȩ absq oꝑacionis efficacia
sectat᷑: redarguit nc̃ illũ qͥ ipsa uer¬
ba diuinȩ auetoritatis. male int̃prȩ¬
tando corrũpit. Quod aũ multa se¬
pius iterant᷑. firmitatis indiciũ est:
ut ioseph somniũ regis int̃pretans
ait. eo quod sit sermo dei. & ue racit᷑
impleat᷑. Non decent stultũ delicie:
nec seruũ dominari pͥncipibꝰ. Non
decent hereticũ delicie scͥpturarũ.
qͥa his bene uti ñ nouit: neq illũ qͥ
seruus ad huc peccati eẽ. ꝓbat᷑. prȩ¬
ferri iustis in regimine ȩccłȩ. Doc¬
trina uiri: ꝑ pacienciã noscitur.
Doctrina ȩccłastica ꝑ pacienciã doc¬
tor quã sit ꝑfecta monstrat᷑: qͥa dũ
magis afflictionibꝰ ac morti corpus
subdere. quã a docendi officio cessa¬
re uoluert: ostendebant utiq qͣntũ

Expanded text:
pud Deum, sed factores legis justificabuntur . Testis falsus non erit impunitus, et qui loquitur mendacia peribit. Redarguerat eum qui verba tantum scientiae absque operationis efficacia sectatur; redarguit nunc illum, qui ipsa verba divinae auctoritatis male interpretando corrumpit. Quod autem multa saepius iterantur firmitatis indicium est, ut Joseph somnium regis interpretans ait, eo quod sit sermo Dei et veraciter impleatur. Non decent stultum deliciae, nec servum dominari principibus. Non decent haereticum deliciae Scripturarum, quia his bene uti non novit: Neque illum qui servus adhuc peccati esse probatur, praeferri justis in regimine Ecclesiae. Doctrina viri per patientiam noscitur. Doctrina ecclesiastica per patientiam doctorum, quam sit perfecta, monstratur, quia dum magis afflictionibus ac morti corpus subdere, quam a docendi officio cessare voluerunt, ostendebant utique quantum
Abbreviated transcription (Latin):
habuit separant᷑. Diiciȩ regni cȩ¬
lestis q̃ ꝑ scõs docł ores fidelibꝰ tribu
ende predicant᷑: multos amicos &
eisdẽ p̃dicatoribꝰ & earũ largitori
dño asciscunt. Aphilosophis quͣ ce¬
terisq geneiũ magistris. qͥa nil cer¬
te beatitudinis infuturũ norunt
ꝓmittere .&. hi qͦs habuere separant᷑
uidelicet c̃uersi ad fide. spemq do¬
minice. ꝓmissionis certissimã. Qui
tantũ uerba sectat᷑. nichil habebit.

Expanded text:
habuit, separantur. Divitiae regni coehabuit, separantur. Divitiae regni coelestisendae praedicantur, multos amicos, et iisdem praedicatoribus, et earum largitori Domino asciscunt. A philosophis autem caeterisque gentium magistris, quia nil certae beatitudinis in futurum sciunt promittere, et hi quos habuere, separantur, videlicet conversi ad fidem, spemque Dominicae promissionis certissimam.-- Qui tantum verba sectatur, n
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. uel ad tẽptacionẽ eiꝰ hostẽ uersi¬
tũ admiserit. Unde & pͥmꝰ nr̃i gene¬
ris parens post prȩuaricacionis ex¬
cessũ mere patꝰ a dño ad defensioi
mor excusandi refugit dicens: muli¬
er quã dedisti sociã mͥ. dedit mͥ de lig¬
no &. comedi. eẜ ipsa mulier: serpens
inqͥt decepit me. Ambo naq in crea¬
torẽ qͦd peccauerant retor q̃bant
ille qͥa mulierẽ ꝑ quã ꝑnet a dñõ so¬
ciã accepisset: illa qͥa dñs serpente
qͥ se deciꝑet inparadyso c̃stituisset.
Quo ẽtra sapiens dnm prȩcat᷑. ut ñ
declinet cor suũ inuerbũ malũ ad
exc usandas excusaciones in peccatis.
Sed & ille suos supplantans gressus¬
ẽtra đ̾m feruet animo. qͥ diuina im¬
ꝑia ꝑ suã in erciã ẽtẽpnens. insuꝑ
ipsũ dñm qͦsi inportabilia homini¬
b onera inposuerit: mente repre¬
hendit insana. Diuiciȩ addunt ami¬
cos plurimos: a pauꝑe aũ. & hi quos

Expanded text:
nem, vel ad tentationem ejus hostem versunem, vel ad tentationem ejus hostem versutum ad miserit. Unde et primus nostri generis parens, post praevaricationis excessum, increpatus a Domino, ad defensionem mox excusandi refugit, dicens: Mulier quam dedisti sociam mihi dedit de ligno, et comedi . Et ipsa mulier: Serpens, inquit, decepit me . Amabo namque in Creatorem, quod peccaverant, retorquebant: ille, quod mulierem per quam periret a Domino sociam accepisset; illa, quod Dominus serpentem qui se deciperet in paradiso constituisset. Quo contra Sapiens Dominum precatur ut non declinet cor suum in verbum malum, ad excusandas excusationes in peccatis. Sed contra Deum fervet animo, qui divina imperia per suam inertiam contemnens insuper ipsum Dominum, quasi importabilia hominibus onera imposuerit, mente reprehendit insana. Divitiae addunt amicos plurimos; a paupere autem et hi quos
Abbreviated transcription (Latin):
labia retorquet. Ubi ñ est scieneu
animȩ. ñ est bonũ: & qͥ festinꝰ ẽ po¬
dibꝰ offendit. Animȩ qd̾e humane
sciencia uitȩ cęlestis ẽ necessariaua
nimirũ sine hac. beata inꝑpetuũ le
ñ potest. At tam̃ qͥ effrenatis sensuiꝰ
mentis. plus appetit saꝑe quã dͥec
plerũq offensionẽ hereticȩ stui¬
cię temerariis tractatibꝰ incurrit
qͦd in pͥmis humani generis parentis
mystice signatũ ẽ.: qͥ dũ appetitu sei¬
eneiȩ maioris. uetitũ c̃tingere. ꝓpe¬
rabant. a statu beatitudinis in qua
c̃diti st̃ qe uiantes: in pęnã miseri
s. mortalitatis inciderint. Stultica
hominis supplantat gressus erꝰ & cn¬
tra dm feruet animo suo. Stultor
moris ẽ. ut cũ peccando uiã uerita¬
tis deser̃t. ñ se errasse fateant᷑. se ad
culpã c̃ditoris sui reatꝰ originẽ refe¬
rant. qͦsi ipse occasionẽ peccandi tri¬
buerit: qͥ uel fragilẽ fecerit homi¬

Expanded text:
labia retorquet. Ubi non est scientia labia retorquet. Ubi non est scientia animae, non est bonum; et qui festinus est pedibus offendit. Animae quidem humanae scientia vitae coelestis est necessaria, quia nimirum sine hac beata in perpetuum esse non potest. Attamen qui effrenatis sensibus mentis plus appetit sapere quam decet, plerumque offensionem haereticae stultitiae temerariis tractatibus incurrit, quod in primis humani generis parentibus mystice signatum est, qui dum appetitu scientiae majoris vetitum contingere properabant, a statu beatitudinis in qua conditi sunt, deviantes in poenam miseriae et mortalitatis inciderunt. Stultitia hominis supplantat gressus ejus, et contra Deum fervet animo suo. Stultorum moris est et cum peccando viam veritatis deserunt, non se errasse fateantur, sed ad culpam conditoris sui reatus originem referant, quasi ipse occasionem peccandi tribuerit, qui vel fragilem fecerit homi
Abbreviated transcription (Latin):
genciũ. fratna sibi inxꝑo cari¬
tate ẽsentit. imanimẽ catholicȩ
eccłe ciuitatẽ ẽstruit: & sic̃ uectes
urbiũ portas muniunt: ita dognia¬
ta utriusq testamͣti eccłas ꝑ orbẽ
qͣ unã catholicã faciunt. ab infi¬
deliũ incursione defendunt. Cũ
ob sec racionibꝰ loquet᷑ pauꝑ. s di¬
ues effabit᷑ rigide. Humiles sꝑu.
humilit̾ dnm̃ adorant. ut euange¬
licꝰ pͣublicanꝰ: suꝑbi sua merita
iac łant. ut phariseus. Uir amabi¬
lis. ad societatẽ magis am ieus erit
quã frat̃. Credens ex gentibꝰ po¬
płs magis amatꝰ ẽ adño. quã iuda¬
icus sine fide ꝑdurans: in qͦ scd̾m
carnẽ. rꝑs natus est. Potest & de a¬
płis ex iudȩa natis intelligr̃ quia
lior est pauꝑ qͥ ambulat in simpli¬
a insipiens. Melior ẽ simplex aua¬
tor uerbi dei. si ea quȩ intelligere
in scͥpturis potuit. oꝑando ꝑficit
quã eruditꝰ qͥsq si in illis quȩ aeu¬
tȩ intellexit. ad heresim p̃dicandã

Expanded text:
sibi in Christo charitate consentit, unam jam catholicae Ecclesiae civitatem construit. Et sicut vectes urbium portas muniunt, ita dogmata utriusque Testamenti ecclesias per orbem, quae unam catholicam faciunt, ab infidelium incursione dobsecrationibus loquetur pauper, et dives effabitur rigide. Humiles spiritu humiliter Dominum adorant: ut evangelicus ille publicanus; superbi sua merita jactant, ut pharisaeus. Vir amabilis ad societatem magis amicus erit quam frater. Credens ex gentibus populus magis amatus est a Domino, quam Judaicus sine fide perdurans, in quo secundum carnem natus est. Potest et de apostolis ex Judaeis natis intelligi, quia lior est pauper qui ambulat in simplibia insipiens. Melior est simplex auditor verbi Dei, si ea quae intelligere in Scripturis potuit, operando perficit, quam eruditus quisque si in illis quae acute intellexit ad haeresin praedicandam
Abbreviated transcription (Latin):
sinta & ceteri int̾p̃tes tͣnstuler̃t:
malis ꝓphis diximꝰ. Nã & naũ seri¬
uit. Onꝰ niniue: liber uisionis naum
ecesei. Eẜ abacue. Onꝰ qͦa ui dit aba¬
due ꝓpħa. E zacharias. Onꝰ uerbi
dñ intra adrach & damasci requies
er s rursũ in c̃sequentibꝰ Qnꝰ uerbi

Expanded text:
inta et caeteri interpretes transtulerunt, in aliis prophetis diximus. Nam et Naum scribit: Onus Ninive: liber Visionis Naum Elcesaei . Et Abacuc: Onus quod vidit Abacuc propheta . Et Zacharias: Onus verbi Domini in terra Adrach, et Damasci requiei ejus . Et rursum in consequentibus: Onus verbi