comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mant. Bonus uir ĩquit si habeat stouũ fugitiuũ uel domũ
ĩsalubrem ac pestilentem que uicia solus ipẽ sciat et ideo
proscribat aut uendat utrũ ne profitebitur fugitiuũ se
seruũ uel pestilentem domũ uendeie an celabit ẽptorẽ:
Si proficebitur bonus quid quia nõ fallit Sed tanĩ stulta
iudicabitur Quia uel paruo uendet uel oĩo non uendet
Si celauerit quia sapiens quia reiꝓp̾e consulit sed
idem malus quia fallit ¶ Nur lis si reperiat aliquem
qui auricalcũ se reputet uendere cũ sit illud aurũ uel
plũbũ cũ it argentũ tacebit ne ut id paruo emat aut
idicabit ut magno: Stultũ plane uidetur malle magris.
Unde intelligi uoleb̾at et crĩ qui sit iustus ac bonus staltũ
et cũ qui sapiens malu esse et tam̃ aue peruicie fieri nõ¬
posse ut suit hoĩes paupertate uõtenti. Tiauscendebat gͦ
ad maiora inquibus nemo posset sine periculo irstus esse

Expanded text:
niebat. bonus uir inquit si habeat seruum fugitiuum uel domum niebat. bonus uir inquit si habeat seruum fugitiuum uel domum insalubrem ac pestilentem, quae uitia solus sciat, et ideo proscribat ut uendat, utrumne profitebitur fugitiuum se seruum uel pestilentem domum uendere an celabit emptorem? si profitebitur, bonus quidem, quia non fallet, sed tamen stultus iudicabitur, quia uel paruo uendet uel omnino non uendet; si celabit, erit quidem sapiens, quia rei consulet, sed idem malus, quia fallet. rursus si reperiat aliquem qui orichalcum se putet uendere, cum siplumbum, cum sit argentum: tacebitne, ut id parvo emat, an indicabit, ut magno? Stultum plane videtur, malle magno. » Unde intelligi volebat, et eum, qui sit justus ac bonus, stultum esse, et eum, qui sapiens, malum. Et tamen sine pernicie fieri posse, ut sint homines paupertate contenti. Transcendebat ergo ad majora, in quibus nemo posset sine periculo vitae justus esse.
Abbreviated transcription (Latin):
apud eur ipideui fertur in hũc modẽi Que hic mala putãt᷑
hec suut iu celo bona
xposiu causam cur pħi nec ĩuẽire iustiãm nec defẽde̾
potuerũt nũc redeo ad id quod hitenderam Carurades
ciam refellendi quia refelli posse intellexit Eiuis uero dis¬
putatõis sũmꝰ hec fuit Iura sibi hoĩes pro utilitate san¬
xisse stilicet uaria pro moribus et apud cou pro tp̃ibus sepe
mutata Ius aũt naͣle esse nullũ dĩo ued hoĩre ut talias a¬
nimãtes ad utilitates suus natura ducẽte seri. Proinde aut
nullam esse iusticiã aut s sit aliqua sl̃mã esst stultitiam
quĩ aibi noceret aliens cõmodis consulẽs Et inferebat hec
argiuẽta Quũbus ipłis qui florerẽt imperio romauis gs
ip̃is qui tocius orbis imperio potrrẽtur si iusti belit esse
hoc est Naliena restituãt ad casas esse redcũdũ et mege¬
state ac miserus iacendũ cũ omissis cõibus ad ꝓpria ue¬

Expanded text:
aput Euripidem fertur in hunc modum: quae hic mala putantur, aput Euripidem fertur in hunc modum: quae hic mala putantur, haec sunt in caelo bona. Exposui causam cur philosophi nec inuenire iustitiam nec defendere potuerunt: nunc redeo ad id quod intenderam. tarneades ciam refellendi, quia refelli posse intellexit. eius disputationis summa haec fuit: iura sibi homines pro utilitate sanxisse, scilicet uaria pro moribus, et aput eosdem pro temporibus saepe mutata, ius autem naturale esse nullum; omnes et homines et alias animantes ad utilitates suas natura ducente ferri; proinde aut nullam esse iustitiam aut, si sit aliqua, summam esse stultitiam, quoniam sibi noceret alienis commodis consulens. et inferebat haec argumenta: omnibus populis qui florerent inperio et Romanis quoque ipsis, qui totius orbis potirentur, si iusti uelint esse, hoc est si aliena restituant, ad casas esse redeundum et in egestate ac miseriis iacendum. tum omissis communibus ad propria ue
Abbreviated transcription (Latin):
Nam profecto in hac hita seculari suĩ breuia ⁊ caducast
dĩa et preferũt st alteris hoĩes et de dignitate contendũt
quonichil fediue nichal arrogantius nichil a sapientis rõe
semotiuꝵ rebus eiũ celestibus contraria auit ista uni̾sa
est qͥui fuerit conspicuus et sullimis in terra Nam ut ta¬
ceam ꝙ hec pñtia terre hona quibus magnus honor tri¬
buitut uirtuti cõtraria saut et uigorem mẽtis eneruãt¬
que tandem potest firma esse noblitas que opes que poten¬
cia cũ possit deus irges quas ip̃os inferiores eciam ĩfiis
facere Et ideo consuleus nobis deus inter dĩna precepta
illud p̾cipue posuit Qui se ex tollit hũiliabr et qui  hĩuliat
exaltabitur Ciuiꝰ p̾cepti salubritas ꝙ qui se apud hoirm pla¬
nũ fecerit Inulem q prebuerit hic apud dẽũ precelleus
et insiguis habeatur Ileq eiu falsa est illa seutencia que

Expanded text:
nam profecto in hac uita saeculari quoniam breuia et caduca sunt nam profecto in hac uita saeculari quoniam breuia et caduca sunt omnia, et praeferunt se alteris homines et de dignitate contendunt, quo nihil foedius, nihil adrogantius, nihil a sapientiae ratione submotius: rebus enim caelestibus contraria sunt ista uniuersa est qui fuerit conspicuus et sublimis in terra. nam ut taceam quod haec praesentia terrae bona, quibus magnus honos tribuitur, uirtuti contraria sunt et uigorem mentis eneruantquae tandem potest firma esse nobilitas, quae opes, quae potentia, cum possit deus reges quoque ipsos inferiores etiam infimis facere? et ideo consulens nobis deus inter diuina praecepta illut praecipue posuit: qui se extollit, humiliabitur, et qui se humiliat, exaltabitur. cuius praecepti salubritas docet quod qui se aput homines planum fecerit humilemque praebuerit, hic aput deum praecellens et insignis habeatur. neque enim falsa est illa sententia quae
Abbreviated transcription (Latin):
insi qr pares nos credimus Nlã cũ oĩa hñana non corpore std
spũ metiue᷑ tametsi corpoꝵ sit diuersa conditõ nobis tam̃
serui non sunt sed eos ⁊ halemus et dicimus spũ fraties
religione conseruos duucie quoq non faciũt insignes iisi
quos possunt homs operibus facere clariores Diuites em̃¬
suunt non qr diuitias habẽt srd quia utr̃tur illis ad opera iu¬
sticie Et quia pauperes uidentur. eo tamen diites sunt
qr non egent et nchil concupiscũt Cũ eigo ⁊ liberi stiuis
et diites pauperibus hĩ litate aĩ pares simus apud dcũ
tamen uirtute discernmur. Tanto quisq sullimior est ꝙͣto
iustior Si enũ iusticia est se parem eciam minoribas face̾
ꝙͣꝙͣ hoc ip̃o p̾cellit ꝙ se inferioribus ede quauit tñ si non
cantũ quasi pare Aed eciam qiͣ minorẽ se gessent utiq
nuato altiorem dignitatis gradũ deo Iudice cõsequetur

Expanded text:
nisi quia pares esse nos credimus. nam cum omnia humana non corpore, sed nisi quia pares esse nos credimus. nam cum omnia humana non corpore, sed spiritu metiamur, tametsi corporum sit diuersa condicio, nobis tamen serui non sunt, sed eos et habemus et dicimus spiritu fratres, religione conseruos. diuitiae quoque non faciunt insignes, nisi quod possunt bonis operibus facere clariores. diuites sunt enim non quia diuitias habent, sed quia utuntur illis ad opera iustitiae, et qui pauperes uidentur, eo tamen diuites sunt, quia et non egent et nihil concupiscunt. cum igitur et liberi seruis et diuites pauperibus humilitate animi pares simus, aput deum tamen uirtute discernimur: tanto quisque sublimior est quanto iustior. si enim iustitia est parem se etiam minoribus facere, quamquam hoc ipso praecellit, quod se inferioribus coaequauit, tamen si non tantum quasi parem, sed etiam quasi minorem se gesserit, utique multo altiorem dignitatis gradum deo iudice consequetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo diues insi qui uartutibus plenus est Nemo demnq egiegis
insi bonue et ĩ nocẽs fuerit Ilemo clarissunꝰ nsi qui opera
misericor die largiter fecerit Nlemo perfectissimus insi qͥ om̃is
gradus uirtutis impleuerit Quare neq romami prq greci
iusticiam tenere pocuierũt quia dispares grridibus hoĩes habu¬
erũt apauperibus ad diuites ab hñilibus adpotentes a pri¬
uatis deniq usq ad regũ sullimissiuas potestates Ubi cuug
non sunt uniusi pares equitas non et et excludit iequalitas
ip̃a iusticiã. Cuꝰ uis oĩs in eo est ut pares facrat eos qui ad
hinꝰ uite condic̃õyem pari sorte uenerũt ¶ Tnobus ergo illis
fontibus iusticie immutatis oĩs untus et oĩs ueritas tollitur.
ph̃is repertũ quia ignorabãt uel unde oriretur. uel quid efficeret
Quod nullis alue preterquã nr̃o ppło reuelatũ est
icet aliquis Nõne sunt apud uos alii pauperes alii diui

Expanded text:
nemo diues nisi qui uirtutibus plenus est, nemo denique egregius nemo diues nisi qui uirtutibus plenus est, nemo denique egregius nisi qui bonus et innocens fuerit, nemo clarissimus nisi qui opera misericordiae largiter fecerit, nemo perfectissimus nisi qui omnes gradus uirtutis inpleuerit. quare neque Romani neque Graeci iustitiam tenere potuerunt, quia dispares multis gradibus homines habuerunt, a pauperibus ad diuites, ab humilibus ad potentes, a priuatis denique usque ad regum sublimissimas potestates. ubi enim non sunt uniuersi pares, aequitas non est, et excludit inaequalitas ipsa iustitiam, cuius uis omnis in eo est, ut pares faciat eos qui ad huius uitae condicionem pari sorte uenerunt. Duobus igitur illis iustitiae fontibus immutatis omnis uil-tus et omnis ueritas tollitur a philosophis repertum, quia ignorabant uel unde oreretur uel quid efficeret: quod nullis aliis praeterquam nostro populo reuelatum est. meet aliquis: \'nonne sunt aput uos alii pauperes, alii diui
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵ re ligiones cuerttre debuit quia cõtrarie sũt pietati
Quod quid socrates quia facere temptauit in cartereu
cõrectus est Ut cũ iam appareret quid esset futurũ hus hõi¬
bus qui iusticiam beram defende deo q Augulari senure
cepissent oooa¬
Itera est pars iusticie equitas Equitatem dico non
utiq bene iudicandi qd̾ ipm laudable est in hõie
iusto Sed se cũ ceteris corquandi Quã cicero equaliͭͤ
uocat Deus eiũ qui hõies generat ⁊ ĩspirat omes ess
idest omies pares esse uoluit Eaudem cendicõnem uiuẽd
onũbus posuit om̃es ad sapĩam genuit onũb ĩ morta¬
litatem scopondit Nenio a beueficus eius celestib sugre¬
gatur Nauisicut ouũbus unicũ suũ luuien eqͣlr̃ dundit
sompnitribuit sic onũibus equitatem uirtutemq largitur.
Nlemo apud eũ seruus est nemo dũs si cũ cũctis idem pater ẽ
equo fure liberisumus Neme deo pauper est inse qui iusticia ãdiget

Expanded text:
deorum religiones euertere debuit, quia contrariae sunt pietati. deorum religiones euertere debuit, quia contrariae sunt pietati. quod quidem Socrates quia facere temptauit, in carcerem coniectus est, ut iam tunc appareret quid esset futurum iis hominibus qui iustitiam ueram defendere deoque singulari seruire coepissent. altera est iustitiae pars aequitas: aequitatem dico non utique bene iudicandi, quod et ipsum laudabile est in homine iusto, sed se cum ceteris coaequandi, quam Cicero aequabilitatem uocat. deus enim, qui homines et generat et inspirat, omnes aequos id est pares esse uoluit, eandem condicionem uiuendi omnibus posuit, omnes ad sapientiam genuit, omnibus inmortalitatem spopondit: nemo a beneficiis eius caelestibus segregatur. nam sicut omnibus ussimam tribuit, sic omnibus aequitatem uirtutemque largitur. nemo aput eum seruus est, nemo dominus: si enim cunctis idem pater est, aequo iure omnes liberi sumus. nemo deo pauper est nisi qui iustitia indiget,
Abbreviated transcription (Latin):
temperancia probitas ĩnocencia ĩtegritas et hu ꝯmodi
uel natura uel ĩstitutis parentũ possunt in hisdem dõidus
qui iusticiã nestiũt sicut semper fuerũt Nam romaui uetes
qui iustia gloritri soletant hus utiq uirtutibus gloriabãt᷑
Que ut dixi proficisoi a iusticia possunt et ab ip̃o fonte se¬
cerni. Pietas uo et equitas quasi uene suut eius hiis ẽĩ
duobus fontibus constat tota iustĩa ded cuput eius ⁊ ongo
locodiximus Si ergo pietas est cognoste̾ dcie ciuiꝰ coguitõ¬
ius hec sũma est at colas ignorat utiq iustiam. qui ieli¬
giouen dei non tenet Quom ͦ eũ p̃t eam ip̃am no se qui
unde oriatur ignorat Plato quud̃ multa de uno deo locata
est a quo ait cõstilutũ esse mondũ sto nichil de religione
sompniauerat deũ eĩ non cognouerat Q̾ a iusticie de¬
fensionem uel ip̃e uel quilt alius implere uoluisset ĩ pmis

Expanded text:
temperantia probitas innocentia integritas et cetera eiusmodi temperantia probitas innocentia integritas et cetera eiusmodi uel natura uel institutis parentum possunt esse in iis hominibus qui iustitiam nesciunt, sicuti semper fuerunt: nam Romani ueteres, qui iustitia gloriari solebant, iis utique uirtutibus gloriabantur quae, ut dixi, proficisci a iustitia possunt et ab ipso fonte secerni. pietas uero et aequitas quasi uenae sunt eius, his enim duobus fontibus constat tota iustitia: sed caput eius et orloco diximus. si ergo pietas est cognoscere deum, cuius cognitionis haec summa est ut colas, ignorat utique iustitiam qui religionem dei non tenet. quomodo enim potest eam ipsam nosse qui unde oriatur ignorat ? Plato quidem multa de uno deo locutus est, a quo ait constitutum esse mundum, sed nihil de religione: somniauerat enim deum, non cognouerat. quodsi iustitiae defensionem uel ipse uel quilibet alius implere uoluisset, in primis
Abbreviated transcription (Latin):
titur apud ticeronẽ lucis suuiꝰ rocordat᷑ credo q̃m̃ dere
publica disserebat ut defensiouẽ laudatõ eius induceret
sine qua putabat regi non posse rempuᵃ Carneades aũt ut azla
refelleret ac platonem iusticie pabunos p̾ma illa disputatõne
collegit ea oĩa que pro iusticia dicebantur ut posset illa sicut fe¬
cit euertere Erat ciũ facillimũ iusticiã radices non habentem
tales uiri quãtũ eloquetit quãtũ ãi tantũ ecĩa stre ad ĩpledã
defensionẽ ss̃me uirtutis habuissent Cuiꝰ origo in religione
ratio in equitate est Red hii qui p̾mã illaui partem nestiert
ne st dãiũ quid tenere potuerũs
dlo aũt prius crrcũs tripte ac breuit̾ quid sit ostendere
ut intelligatur p̃ħos ignorasse iustiam̃ et id quod m̃ime
nouerãt non potuisse defendere. Iusticia ꝙͣuis om̃̃es simul bir¬
tutes amplectatur tamen due sunt om̃ pncipales que abiꝰ
diuelle separiq non possunt pietas et equitas Nlam fides

Expanded text:
titur, aput Ciceronem Lucius Furius recordatur, credo quoniam de re publica disserebat, ut defensionem laudationemque eius induceret, sine qua putabat regi non posse rem publicam. Carneades autem ut Aristotelen refelleret ac Platonem iustitiae patronos, prima illa disputatione collegit ea omnia quae pro iustitia dicebantur, ut posset illam, sicut fecit, euertere. erat enim facillimum iustitiam radices non habentem tales uiri quantum eloquentiae, quantum animi, tantum etiam scientiae ad inplendam defensionem summae uirtutis habuissent, cuid ii qui primam illam partem nescierunt, ne secundam quidem tenere potuerunt. uolo autem prius circumscnpte ac breuiter quid sit ostendere, ut intellegatur philosophos ignorasse iustitiam nec id quod minime nouerant potuisse defendere. iustitia quamuis omnes simul uirtutes amplectatur, tamen duae sunt omnium principales quae ab ea diuelli separarique non possunt, pietas et aequitas. nam fides
Abbreviated transcription (Latin):
Seueritas etram insi itra congyuẽtes noceneiũ penas
coherceat fit seua crudelitas. Itaq aicũt eos qui mali hubãtꝰ
non sua sponte peccare nec mala potius eligere sed bonoꝵ
Hec quer faha non sunt sed ad corpus crĩcta refeunuit᷑.
Nam parcũ esst aut cõstantem aut cautũ aret quietum
aut fortem aut stuerrĩ urtutes suut quid sẽi huiꝰ tempo¬
rarie uite slos aũt que hãc uitani cõtempiinus alias nob
uirtutes ꝓpõitas hademus Dequibus pħi ne suspicare qͥͦ
ulla yõe potuerĩet. Itaꝙ et uirtutes quasis pro biciis et

Expanded text:
Severitas etiam, nisi se intra congruentes nocentium poenas Severitas etiam, nisi se intra congruentes nocentium poenas coerceat, fit saeva crudelitas. Itaque dicunt, eos, qui mali videantur, non sua sponte peccare, nec mala potius eligere: sed bonorum Haec quidem falsa non sunt: sed ad corpus cuncta referuntur. Nam parcum esse, aut constantem, aut cautum, aut quietum, aut fortem, aut severum, virtutes sunt quidem, sed hujus temporariae vitae. Nos autem, qui hanc vitam contemnimus, alias nobis virtutes propositas habemus, de quibus philosophi ne suspicari quidem ulla ratione potuerunt. Itaque et virtutes q
Abbreviated transcription (Latin):
et bonoꝵ maloꝵ ꝙ consensu optrmũ iudicatur apparet p̃ħos
longe ab susse ab hñano bono qui ueq p̾ceperũt euisiusd qdͣ¬
neq fecerũt ded uirtutẽ que hi hoĩe ꝓpe mod̾ siigalarebest
pro bicio seiper habuerũt
ibet hic interpon̾e unũ de pħia locũ ut illoꝵ plenius
tos ai appellaut Conãtur alle quid̾ uirtutes a uicus distĩgu̾e
st est sine fatillimũ Quis oĩi non possit leber alem a prodigo
separare ut ille faciũt aut parcũ a sordido aut quirtum ab
mnerti aut cautũ a trumdo. & hec que suut bona siues sues
habeant quos si excesserĩt in uicia labit Ita ut cõstancia
insi pro uitate sustepta sit ĩprudenera Ĩtem fortitudo s nulla
necessitate cogente aus non procã honesta certũ pericłiũ
subierit in temeritatem cõuertie᷑ Libertas quoq si alios
insectetur potius ꝙͣĩsectantibus resistat cõtumacia est

Expanded text:
et bonorum malorumque consensu optimum iudicatur, adparet philosophos et bonorum malorumque consensu optimum iudicatur, adparet philosophos longe afuisse ab humano bono, qui neque praeceperunt eiusmodneque fecerunt; sed virtutem, quae in homine propemodum singularis est, pro vitio semper habuerunt. Libet hic interponere unum de philosophia locum, ut illorum plenius llant. Conantur illi quidem virtutes a vitiis distinguere, quod est sane facillimum. Quis enim non possit liberalem a prodigo separare ut illi faciunt aut parcum a sordido, aut quietum ab inerti, aut cautum a timido? quod haec, quae sunt bona, fines suos habeant; quos si excesserint, in vitia labuntur: ita ut constantia, nisi pro veritate suscepta sit, fit impudentia; item fortitudo, si nulla necessitate cogente, aut non pro causa honesta certum periculum subierit, in temeritatem convertitur. Libertas quoque, si alios insectetur, potius quam insectantibus resistat, contumacia est.
Abbreviated transcription (Latin):
nate se possunt ab oĩ opere ĩisto non nũ quã tam ip̃a fergili¬
tate uincũtur ut uel iii ira malũdicãt uel in aspecta irꝵ
dicio non patitur esst horeu ab õi macula pirrum de bet gͦ
largitio ppetua pcc̃a carns abolere. Um̃e est eĩi sapiẽtis
et iusti et uitalis uni opus diuitias suas in sola iusticia
collotare Qiua profecto qui hec nan egerit liot ille cresũ
aut crassu diuieus superet hic pauper hic medus hic m̃e¬
dicus putandus est danda ergo opera ut indiuuẽto histi¬
tie pretatis q uelemus. quo nos exuat nrmo qd nobis
sempit᷑ nũ prebeat ornatũ Nlami s deoꝵ cultores simulat᷑
ĩsensibilia excolũt ⁊ quid quid p̾ciosi haberit in ea conserũt
quibus nec uti possunt nec gr̃as agere qd̾ acceperĩt quãto
iustius est ⁊ uerius uiuentia dei simulacra excolere ut pro¬
mereare ĩuẽire uiuentem: Que sieut usue babent quedquid
acceperit ⁊ grãs agũt Ita deus in cuiꝰ con sp tu bonũ fecis

Expanded text:
ossunt ab omni opere injusto, nonnunquam tamen ipsa fragilitate vincuntur, ut vel in ira malum dicant, vel in aspectu rerutalis conditio non patitur esse hominem ab omni macula purum, debent ergo largitione perpetua peccata carnis aboleri. unum est enim sapientis et iusti et uitalis uiri opus diuitias suas in sola iustitia conlocare: qua profecto qui eget, licet ille Croesum aut Crassum diuitiis superet, hic pauper, hic nudus, hic mendicus putandus est. danda igitur opera ut indumento iustitiae pietatisque uelemur, quo nos exuat nemo, quod nobis sempiternum praebeat ornatum. nam si deorum cultores simulacra insensibilia excolunt et quidquid pretiosi habent in ea conferunt, quibus nec uti possunt nec gratias agere, quod acceperint, quanto iustius est et uerius uiuentia dei simulacra excolere, ut promereare uiuentem ? quae sicut usui habent quidquid acceperint et gratias agunt, ita deus, in cuius conspectu bonum feceris,
Abbreviated transcription (Latin):
non terẽt Uirtus est cõstancia nou ut ĩferẽtibus
ĩiurĩa reastauiꝰ hus erũ cedend̃ est auodcur sieri debent
moꝵ docebo Sed ut iubentilus facere nos cõtra legom dei
cõtra q nastĩan / mellis minis aut supplicus terreane᷑ quominꝰ
dei iussione iussioni hõis preserauꝰ/ Item inrtus est moetem
contempue / non ut appetamꝰ eam q nobis ulero inferamꝰ Sic

Expanded text:
est constantia, non ut inferentibus iniuriam resistamus — his enim cedendum est; quod . cur fieri debeat mox docebo —, sed ut iubentibus facere nos contra legem dei contraque iustitiam nullis minis aut suppliciis terreamur, quominus dei iussionem iussioni hominis praeferamus. item uirtus est mortem contemnere, non ut adpetamus eamque nobis ultro inferamus, sic
Abbreviated transcription (Latin):
sedus illud a p̾ncipio sui ortus inter hoĩes iuitum ac
uiolare aut non cõscruare slĩmũ nefas outandũ est
Nam qui a a prestando auxilio irinouet eciã ab accipu¬
endo remoneat necesse et Quia nllis opera ĩdige
seputat qui alteri sliam donegat ẜuit uo quisrix̃s
dissocias ac secerunt a corpore non ntu ioĩs aferaꝵ¬

Expanded text:
foedus illut a principio sui ortus inter homines tutum aut foedus illut a principio sui ortus inter homines tutum aut uiolare aut non conseruare summum nefas putandum est. nam qui se a praestando auxilio remouet, etiam ab accipiendo remoueat necesse est, quia nullius opera indigere se putat qui alteri suam denegat. huic uero, qui se ipse dissociat ac secernit a corpore, non ritu hominis, se
Abbreviated transcription (Latin):
quid cauere quid face deberẽt aut nũquã cõnẽturos ingt
fusse nec loquend Nocm uperturos insi eos bestie comedi¬
rut Hec alas delirauiẽta uisa sunt ut furrũt dixerũt¬
q non seuꝵ iamatus causam fuisse coeũdi sed ĩpam ꝑo¬
cius hũaĩtatem ĩtaq int̾ se congregatos ꝙ natura homiuũ
solitudiis fugieus et coĩois ac societatis apetẽs esset
Non magua int̾ eos disceptatõ Et uiquid̃ cause dippares
persemĩati ut poete serũt Sed unus homo adeo fictresest eo
eoq uno terra õĩs hũano gu̾e completa est eadem stilicet ĩtẽ
qua rursus post diluuiũ Quod certe negare nõ possũs
uila ergo in pncipio facta est congregatio. Nec imꝙͣ
fuusse lioĩes in t̾ra sui preter infantiã non loquerẽt᷑
intelliget cui rõ non deest itingamꝰ tam̃ illa ꝟa esse que
causa hoĩes societatem cr̃ẽ hõibus mieñt ⁊ sauxerĩt.

Expanded text:
quid cauere, quid facere deberent, aut numquam conuenturos inter se quid cauere, quid facere deberent, aut numquam conuenturos inter se fuisse nec loquendi rationem reperturos, nisi eos bestiae comedissent. haec aliis delira uisa sunt, ut fuerunt, dixeruntque non ferarum laniatus causam fuisse coeundi, sed ipsam potius humanitatem, itaque inter se congregatos, quod natura hominum solitudinis fugiens etNon magna inter eos disceptatio est. Siquidem causae dispares proseminati ut poetae ferunt sed unus homo à Deo fictus est, ab eoque uno omnis terra humano genere completa est, eadem scilicet ratione, qua rursus post diluvium: quod certe negare non possunt. Nulla igitur in principio facta est ejusmodi congregatio; nec unquam fuisse homines in terra, qui praeter infantiam non loquerentur, intelliget cui ratio non deest. Fingamus tamen illa vera esse, quae causa homines societatem cum hominibus inierint et sanxerint.,
Abbreviated transcription (Latin):
pelũtas autra pro domibus haberẽt rescs et fortiorib aĩalib
prede fuisse cõmẽorant Tũ eos qui aut lamati efuegerant
aut lamari proxios uiderãt admonitos pericłi s ad alios
hoĩes decurrisse presidiũ ĩplorasse et p̾mo nutibus uoliõ¬
tateui suam sigruficasse deinde strmnanis iniera temptasse
ac singulis quibusq rebus noĩa ĩp̾mendo paulatim lõquẽdi¬
per secisse rõeui. Cũ aũs nec młtrtudiue ppam uiderẽt at̾ua besti¬
as esst tut aui oppida cepisse munire: ut bel quietem noctis
tut aui a bi facerent uel ut ncursiones atq ĩpetus bestiarũ¬
non pugnãdo sed obiectis aggeribus arcerẽt Q ingenia
hõibus indigna que has ineptias proculerius O miserosatꝙ
enda uel ĩuicem areteudi uel pericłiũ fugrendi uel male cauẽd
uel cubilia et latibula Abi parandi hoĩes ipoe existĩauerũt
non nisi exemplis admoneri ac discere potuisse quid metuere

Expanded text:
speluncas et antra pro domibus haberent, bestiis et fortioribus animalibus speluncas et antra pro domibus haberent, bestiis et fortioribus animalibus praedae fuisse commemorant. Tum eos, qui aut laniati effugerant, aut laniari proximos viderant, admonitos periculi sui ad alios homines decurrisse, praesidium implorasse, et primo nutibus voluntatem suam significasse; deinde sermonis initia tentasse, ac singulis quibusque rebus nomina imprimendo, paulatim loquendperfecisse rationem. Cum autem nec multitudinem ipsam viderent contra bestias esse tutam, oppida etiam coepisse munire; vel ut quietem noctis tutam sibi facerent, vel ut incursiones atque inon pugnando, sed obiectis aggeribus arcerent. o ingenia hominibus indigna, quae has ineptias protulerunt, miseros atque endi uel inuicem adpetendi uel periculi fugiendi uel mali cauendi uel cubilia sibi et latibula parandi, homines tamen ipsos existimauerint non nisi exemplis admoneri ac discere potuisse, quid metuere,
Abbreviated transcription (Latin):
facere semper bonũ Id aũt ip̃m beneface quid ait idcu ipt
prestuibit p̾stare auxiliũ depressis et laborautibus ĩpartioi
uictũ non sabentibus Deus eiu sũi pius ist aĩal nos ueluit
esse sociale. Itaq in alus sõibus nos ip̃os cogitare debemus.
Non merem in pericło liberar si non succurrimꝰ Nõ mem ᵒ
se uirtutis pecie capti misrricordia de hoĩe sustulerũt
Et duui ueluerũt sanare uiciauerũs Et cũ idem plerũꝙ fa¬
beantur socretatis iuane coioem esse retiuẽdam ab ea plane
sripõs ĩnm̃aus uirtutis sue rgore dissociãt Cõuincendus ago
etiã hic error illoꝵ est que nichil cuiquã ĩpdarciendũ putãt. Urbis
condende origiũe atq causam nou uña intulerũt Sed alii eos
hoĩes qui sunt ex terra p̾mitus nati cũ per siluas et campos
erraticam degerẽt uitam nec ullo interse armonis aut hurs
uniculo cohererẽt sed frendes et herbam pro uictu pro cubilibus¬

Expanded text:
facere, semper bonum. id autem ipsum bene facere quid sit, idem ipse facere, semper bonum. id autem ipsum bene facere quid sit, idem ipse praescribit: praestare auxilium depressis et laborantibus, inpertiri uictum non habentibus. deus enim quoniam pius est, animal nos uoluit esse sociale: itaque in aliis hominibus nos ipsos cogitare debemus. non meremur in periculo liberari, si non succurrimus, non meresae uirtutis specie capti misericordiam de homine sustulerunt et dum uolunt sanare, uitiauerunt. et cum idem plerumque fateantur societatis humanae communionem esse retinendam, ab ea plane se ipsos inhumanae uirtutis suae rigore dissociant. conuincendus ergo etiam hic error illorum est qui nihil cuiquam inpertiendum putant. urbis condendae originem atque causam non unam intulerunt, sed alii eos homines qui sint ex terra primitus nati, cum per siluas et campos erraticam degerent uitam, nec ullo inter se sermonis aut iuris uinculo cohaererent, sed frondes et herbam pro cu
Abbreviated transcription (Latin):
Deus ciui qui cet̾is aĩatibus non dedit sapĩam naturalib ea
munimẽtis ob ĩcur sus et pericula cutiora geuerauit Hoĩcĩa
Uo quia midũ fragilem qr formauit ut eũ potius sapientia
istiueret dedit ei pret cetera hũc pietatis affectũ ut homo
Quod qui dirũpit nefaris et parriada existimandus est
Nanise ab uno hõie quemi deus siuxit om̃es orimur certe
cõsangiuei siuuiꝰ Et ides maxn scelus putaud̃ e t odisse soͬ ͫ
uel noc̾entem Prctea deus p̾cepit ĩmucicias per nos mẽꝙͣ
faciendas eiuper esse tolerandas scileaet lt eos qui Nt̃ nobis
ĩnici necessitudĩs admonitos iitigemus. Item si ab uno deq
errat lucretius cum dicit Doniq celesti suuiꝰ amues
se mine nati Eibus ille idem pĩ est Ergo probeluis ĩma¬
nibus snt habendi qui hõi nocent qui contra ius hũaitatis
et fas om̃es spoliant ciriciãt occidũs exterminãt Obhaut
necessitudiuem germanitatis docet nos deus malũ nũquã

Expanded text:
ralibus ea munimentis ab incursu et periculo tutiora generauit, hominem uero quia nudum fragilemque formauit, ut eum sapientia potius instrueret, dedit ei praeter cetera hunc pietatis adfectum, ut homo quod qui diruperit, nefarius et parricida existimandus est. nam si ab uno homine quem deus finxit omnes orimur, certe consanguinei sumus et ideo maximum scelus putandum est odisse hominem uel nocentem. propterea deus praecepit inimicitias per nos numquam faciendas, semper esse tollendas, scilicet ut eos qui sint nobis inimici necessitudinis admonitos mitigemus. item si ab uno deo errat Lucretius, cum dicit: denique caelesti sumus omnes semine oriundi, omnibus ille idem pater est. ergo pro beluis inmanibus sunt habendi qui homini nocent, qui contra IUS humanitatis et fas omne spoliant cruciant occidunt exterminant. ob hanc necessitudinem germanitatis docet nos deus malum numquam
Abbreviated transcription (Latin):
dĩa que dous hõi pollicetuy conse siei capit opes istes ⁊ Ioueres
et potentatus et irgua ĩp̃a contemꝑnet dicet sortasse staica
ualũ tate opus esse ad huc consequẽda uou cupiditate samns
uero parũ est uelle Multi eũa uolũt sed cue doler uasceribis acce¬
Aeut bolutas cedit cupiditas persbuerat Que si efficit ut
cõtemptiui sit aĩa que a ceti̾s aspetatur sẽma uirius est diqd
cõtiuẽtie mr est Ideaq potus illied effice deberꝰ ut affectus

Expanded text:
omnia quae deus homini pollicetur consequi cupit, opes istas et honores et potentatus et regna ipsa contemnet. dicet fortasse Stoicus uoluntate opus esse ad haec consequenda, non cupiditate. immo uero parum est uelle. multi enim uolunt, sed cum dolor uisceribus accesserit, uoluntas cedit, cupiditas perseuerat: quae si efficit ut contemptui sint omnia quae a ceteris adpetuntur, summa uirtus est, siquidem continentiae mater est. ideo
Abbreviated transcription (Latin):
sua ponte natũ esse dixit sr̃ibus intei se passun corũtibis
Quibus iterũ resolutis discidiũ atis interitũ secuturũ
Torrupit eigo quod r̾te uiderut et ram ir̃em penitus
ignorancia rõis euertit Redegit ꝙ mondũ et oĩa que¬

Expanded text:
sua sponte natum esse dixit seminibus inter se passim coeuntibus: sua sponte natum esse dixit seminibus inter se passim coeuntibus: quibus iterum resolutis discidium atque interitum secuturum. corrupit ergo quod recte uiderat et totam rationem penitus ignorantia rati
Abbreviated transcription (Latin):
aigilla cõfingere quibus se oblectaret. Nichilominũ ħ ta
esset cure haberet aĩantes preciprie q hoĩem cuiꝰ Imperio
cũcta subiecit
Ui aũt dicũt eiuper fuisse mondũ omieto illud ꝙ ẽẽ
piua sine aliquo pncipio non potest unde se extricate
neq̃ueut sed socdico Si mondus seiuxes fuit nultã porest
hr̃e rerũi Quid eĩi potuit ĩ eo ix̃ moliri quod niẜ ⁊̾psit
exordiũ: Nã priusꝙͣ siat aliquid et ĩsormetur opus est dõ¬
cilis ut fieri possit et dispom guĩeadinod fiat Nec incipi
quicꝙͣ potest sine preusione roĩs Itaq om̃e opus ratio
precedit Non habet eigo ideui quod factum nõ est, At mõ
dus habet ror̃i quua coustat ⁊ irgitur bigo factus est
Si factus est. et resoluetuy Redda̾nt ergo iori ist si
possut cur aut fuctus in p̾ucipio sit aue postea resolilarꝰ
Quod quia deceie non poterat epicurus siue democͬts

Expanded text:
sigilla confingere quibus se oblectaret: et nihilominus tamen, si ita sigilla confingere quibus se oblectaret: et nihilominus tamen, si ita esset, curae haberet animantes praecipueque hominem, cuius imperio cuncta subiecit. qui autem dicunt semper fuisse mundum — omitto illut, quod esse ipsum sine aliquo principio non potest; unde se extricare non queunt — sed hoc dico: si mundus semper fuit, nullam potest habere rationem. quid enim potuit ium? nam priusquam fiat aliquid aut struatur, opus est consilio, ut disponi possit quemadmodum fiat, nec incipi quicquam potest sine prouisione rationis. itaque omne opus ratio praecedit: non habet ergo rationem quod factum non est. atquin mundus habet rationem, quia et constat et regitur: ergo factus est; si factus est, et resoluetur. reddant ergo isti rationem, si possunt, cur aut factus in principio sit aut postea resoluatur. quod quia docere non poterat Epicurus siue Democritus,
Abbreviated transcription (Latin):
Enq plato ne dei opus ĩbecallũ et nunosũ fac̾et In
ecernũ dixit esse mansurũ Si hõnũ cũ factus est
et ita factus est ut esset et̾muis cur ergo ip̃i quoꝵ cã factus
est non sunt sempieno: Si moytales pp̃ quos factus est eigo
et ip̃e mortalis atq solubilis Neq eũi plus est ip̃e ꝙͣ querũ
gracia factus est Q si et io quadraret intelligeret ꝑiturũ
esse quia factus est nec posse ĩet̾nud man̾e nisi qdꝰ tangi
non potest. Qui aũt negat honũ cã factũ hic nullã noẽiq̃.
tenet Si eiũ dicit ip̃m fabricatorẽ sua cã tanta hec oꝑa
molitũ cur ergo nõs nati siuus cur mondo ip̃o fruimiur:
Quid sibi uult hñai geru̾s cetoꝵq aĩantiũ fictio: Cur aliena
cr̃moda int̾cipimus: Cur demq augemur minuimur ĩte-¬
rimus: Quid habet rõis ip̃a generatio: Quid ꝑpetua successto
Ni nerũ uidere deus uoluit et sius uaris yma guubus taenquã

Expanded text:
Denique Plato, ne Dei opus imbecillum et ruinosum faceret, in Denique Plato, ne Dei opus imbecillum et ruinosum faceret, in aeternum dixit esse mansurum. Si hominum causa factus est, et ita factus est ut esset aeternus, cur ergo ipsi quorum causa factus est, non sunt sempiterni? Si mortales, propter quos factus est, ergo et ipse mortalis atque solubilis. Neque enim pluris est ipse, quam ii, quorum gratia factus est. Quod si ei ratio quadraret, intelligeret periturum esse, quia factus est; nec posse in aeternum manere, nisi quod tangi non potest. Qui autem negat hominum causa factum, hic nullam rationem tenet. si enim dicit ipsum fabricatorem sua causa tanta haec opera esse molitum, cur ergo nos nati sumus? cur mundo ipso fruimur? quid sibi uult humani generis ceterarumque animantium fictio? cur aliena commoda intercipimus? cur denique augemur minuimur interimus? quid habet rationis ipsa generatio? quid perpetua successio? nimirum uidere deus uoluit et suis uariis imaginibus tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
esse mondũ et euisi  prouidencia gubernari Epor¬
quare soc ane cuiꝰ gracia fecerit At nid stoici hõm
iguorat ip̃os Ioĩes quart aut grus esseceuit Nain lucie¬
tius cũ mondũ dicẽt non esse a dus constitutũ sic art
Dice porro homi causa uoluisse parare p̾clarã mõdi
naturã et cet᷑a Deinde ĩtulit desipere est quid enim
ĩmortalibus atꝙ beatis Gliã nr̃a queas clargirier
e moliuẽti Ut nr̃a quicquã causa illi ag̾e aggrediãtio
Merito illi Iam enĩ nullau ar̃em afferebant cur huãꝰ
genus uel ciratũ uel cõstitatũ esset adeo. Nostrũ ergo
osficiũ est sacramiẽtũ mõdi et hois expon̾e Ciu illi ex¬
pertes sacrariũ ueritatis nec actiugere nec uidere po¬
curbũt Ergo ut paulo ãle dicebam Cũ a sampsi srut
id quod erat uͣᵐ idest mod̃ adeo factũ et hoñgi causa
esst factũ tamen qm̃ eos in cõsequẽtibus rõ defecit ideo non
pocuerũt defend̾e id quod a ssupserãt

Expanded text:
esse mundum et eiusdem prouidentia gubernari. oporesse mundum et eiusdem prouidentia gubernari. oporquare hoc aut cuius gratia fecerit. at idem Stoici \'homignorat ipsos homines quare aut quis effecerit. nam Lucretius cum mundum diceret non esse a diis constitutum, sic ait: dicere porro hominum causa uoluisse parare praeclaram mundi naturam deinde intulit desipere est. quid enim inmortalibus atque beatis gratia nostra queat largirier emolumenti, ut nostra quicquam causa gerere adgrediantur? merito. illi enim nullam rationem adferebant cur humanum genus uel creatum uel constitutum esset a deo: nostrum hoc officium est, sacramentum mundi et hominis exponere, cuius illi expertes sacrarium ueritatis nec attingere nec uidere potuerunt. ergo, ut paulo ante dicebam, cum adsumpsissent id quod erat uerum, id est mundum a deo factum et hominum causa esse factum, tamen quoniam eos in consequentibus ratio defecitpotuerunt defendere id quod assumpserant.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc parũ est si mẽtris sus non parcit deus insi eciã hõi
aliquid leceat in dei coipus. Maria ex truũtier Ilontes
excidũt᷑ et ad eruendas opes int̾ora trrre uiscera esto¬
diũtur Qaud ꝙ ne arari quid sine laceratõe dĩm corpes
potest. ut iam scelerati atq impii simus quidei mecĩa¬
uiolemus: Patitur ne eugo uexare cripus sau duus
et debilem se uel ip̃e facere uel ab soĩe fieri sinit
Nlisi forte dĩnus ille seustes que mondo et omibues mõdi
partibus mixtus est pͥm̃a erore Uiciem reliquit ac se
ĩ Ima demersit ne quid doloris de assidua laceratione
sentiret Ꝙ a hoc uanũ et absurdũ est tam ergo õpĩ
eguerũt ꝙͣ hec indigent seusu. Qui non prospexeriut
di miẽ quid spm esst ubiꝙ disfusũ eoq oĩa contneri
Non tam̃ ita ut deris ip̃e qui est ĩcorruptus graubus ⁊
corruptiblibus elemẽtis misceat
Illud ergo rectius qd a platone siuupserũt adeo factũ

Expanded text:
hoc parum est si membris suis non parcit deus, nisi etiam homini hoc parum est si membris suis non parcit deus, nisi etiam homini liceat aliquid in dei corpus: maria extru- . untur, montes exciduntur et ad eruendas opes interiora terrae uiscera effodiuntur. quid quod ne arari quidem sine laceratione diuini corporis potest? ut iam scelerati atqviolemus. Patiturne ergo vexari corpus suum Deus, et debilem se vel ipse facere, vel ab homine fieri sinit? nisi forte divinus ille sensus, qui mundo et omnibus mundi partibus permixtus est, primam terrae faciem reliquit, ac se in ima demersit, ne quid doloris de assidua laceratione sentiret. Quod si hoc vanum et absurdum est, tam igitur ipsi eguerunt, quam haec indigent sensu, qui non perspexerunt divinum quidem spiritum esse ubique diffusum, eoque omnia contineri, non tamen ita, ut Deus ipse, qui est incorruptus, gravibus et corruptibilibus elementis misceatur. Illud ergo rectius, q
Abbreviated transcription (Latin):
non poterãt miscuerũt eũ mondo idest operi suo uude᷑
est illud uirgilianũ Totã ꝙ infusa per artus mens
agitat moleri et magno se cerpore miscet. Ubi cigo
est illud qd̾ ip̃imet aiuĩt et factũ esse dĩna proiidotia
et regi: Si em̃ fecit mondũ fuit ergo sine mondo di
regit non utiqi sicut mẽs corpus regit ded tanquã domũ¬
Añs nauẽ gab̾nator aurigga currũ nec tamen mixti surit hes
rebus quas iegũt Ilã ⁊ hec oĩa que uidemus dei mẽbra suut
et mortalis qũĩ uidemꝰ mẽbra mortalia esse¬
ossum enuare quotiens iepẽtinis quassate moti¬
bus uel hyauerĩt terre uel descendeñt ĩ abrutum
Quotiens de merse fluctibus et urdes et insule abierius
ĩ profundũ frugiferos campos paludes ĩũdarierĩt fliuã
⁊ stagna fretauerut montes ecrã uel cecident ab ruti
uel płans suerit adequati plurunas regiones et multorꝵ
fiudamẽta mẽtiũ latens et ĩternis igeus absumit Et

Expanded text:
non poterant, miscuerunt eum mundo id est operi suo. unde non poterant, miscuerunt eum mundo id est operi suo. unde est illud Vergilianum: totamque infusa per artus mens agitat molem et magno se corpore miscet. ubi est ergo illud quod idem ipsi aiunt, et factum esse diuina prouidentia et regi? si enim fecit mundum, fuit ergo sine mundo; si regit, non utique sicut mens corpus regit, sed tamquam domunus, nauem gubernator, auriga currum, nec tamen mixti sunt iis rebus quas regunt. nam si haec omnia quae uidemus dei membra sunt,et mortalis, quoniam uidemus membra esse mortalia. possum enumerare quotiens repentinis quassatae motibus uel hiauerint terrae uel desederint in abruptum, quotiens demersae fluctibus et urbes et insulae abierint in profundum, frugiferos campos paludes inundauerint, flumina et stagna siccauerint, montes etiam uel deciderint abrupti uel planis fuerint adaequati; plurimas regiones et multorum fundamenta montium latens et internus ignis absumit. et
Abbreviated transcription (Latin):
t qmĩ depħoꝵ erroribus loqͥm ᷑ stoici naturã In du-¬
Las partes diuidũt unã que essiciat altruã que s
ad faciendũ tractabilem prebeat In illa pͥma ẽẽ uiii sen¬
tiendi In materĩa Nec alterũ ine altero posse Quouiͦ
ciũ pt̃ idem esse quod tractat et quod tractateᵒ: Siques
dicat idem esse figulũ quod lutũ aut lutũ ideue esse quod
figulũ nõne aperte ĩsanire uideatur: At isti uno nature
noie duas res diu̾si ssimas compre hendicrit deũ ⁊ mõdrõ
artificem et opus dicũt ꝙ alterũ sine aleo nichũ posse
tanquã natura sit deus mondo mixtus Nani interdume
sc confuudũt ut sit deus ip̃e mens mondi et mondus
sit corpus dee Daiasi ꝟo suũl esse ceperĩt mondus et
deus at non ip̃e mondu fecrrit qd ⁊ ip̃i fatent᷑ aliaes
cũ hõmi causã predicãt esse fabricatũ et esse siue mõ¬
do si uelit possit Si quid̃ deus est dĩna et et̾na mẽs a cor¬
pore soluta et libera Cuiꝰ uimi maiestatemq qũĩ ĩtellig̾e

Expanded text:
 philosophorum erroribus loquimur, Stoici naturam in duas partes dividunt: unam, quae efficiat; alteram, quae se ad faciendum tractabilem praebeat. In illa prima esse vim sentiendi; in hac, materiam; nec alterum sine altero posse. Quomodo potest idem esse quod tractat, et quod tractatur? Si quis dicat idem esse figulum quod lutum, aut lutum idem esse quod figulum, nonne aperte insanire videatur? At isti uno naturae nomine duas res diversissimas comprehendunt, Deum et mundum, artificem et opus; dicuntque alterum sine altero nihil posse, tanquam natura sit Deus mundo permixtus. Nam interdum sic confundunt, ut sit Deus ipse mens mundi et mundus sit corpus Dei. Quasi vero simul esse coeperint mundus, et Deus; ac non ipse mcum hominum causa praedicant esse fabricatum, et esse sine mundo, si uelit, possit, siquidem deus est diuina et aeterna mens, a corpore soluta et libera. cuius uim maiestatemque quoniam intellegere
Abbreviated transcription (Latin):
ueri ac singladris boui qr deus quẽ nosse refligit fous
est ip̃e bouitatis ac u̾itatis uel si iosticiã se qui uolet
dĩm cam iuris ignarus gẽtis sue legos tauquã uerũ irs
ãplectitur quas nõ utiq iusteᵃ sed utilitas reperᵗ.

Expanded text:
ueri ac singularis boni, quia deus, quem nosse refugit, fons ueri ac singularis boni, quia deus, quem nosse refugit, fons est ipse bonitatis: uel si iustitiam sequi uoleti tamen juris ignarus, gentis suae leges tanquam verum jus amplectitur; quas non utique justitia, sed utilitas reperit.
Abbreviated transcription (Latin):
luet maxĩas penas ecianisi cet̾a supplicia que putantur
esfugerit Qiis sacoauiẽtũ dei streus tam siguisicant᷑
enarrare legeni dei possit ꝙͣ ille ouio louge a uita¬
tis noticia remotus ex pressĩs⁊ Ego uero eos qui uera
ĩprudẽtes loquũtur sic habendos purto cauquã diueneret
spũ aliquo instincti Ꝙ a ut legis saucte uuum rrrm q
peruidit ita illud quoq stisset aut explicassit In quib
p̾ceptis lex ip̃a consisteret non pħi sunctas fuisset op ͦ
sea prophete Qd quia ille fac̾e non poterat᷑ nobuis faci¬
endũ est quibus ip̃a lex tradita est al illo uno maxiueo
est ip̃m deũ nosse eoli obtemperare dolũ cołe Non po¬
cest eũi rõem hõis obemere qui parẽteue aĩs sue dereui
uescit quod est sũmũ nefas Que iguoratio fracit. uer
deis alicis senuat quo nechil scelebatis cõmicti p̃s
Huit iaui pircluus qst ad malicrã gradus per ignorãda

Expanded text:
luet maximas  poenas, etiamsi cetera supplicia quae putantur luet maximas  poenas, etiamsi cetera supplicia quae putantur effugerit. quis sacramentum dei sciensenarrare legem Dei posset, quam illam homo longe a veritatis notitia remotus expressit? Ego vero eos, qui vera imprudentes loquuntur, sic habendos puto, tanquam divinent spiritu aliquo instincti. Quod si, ut legis sanctae vim rationemque pervidit, ita illud quoque scisset aut explicasset, in quibus praeceptis lex ipsa consisteret: non philosophi functus fuisset officio, sed prophetae. quod quia facere ille non poterat, nobis faciendum est, quibus ipsa lex tradita est ab illo uno magistroest ipsum deum nosse, soli obtemperare, solum colere. non potest enim rationem hominis obtinere qui parentem animae suae deum nescit; quod est summum nefas. quae ignoratio facit ut diis aliis seruiat, quo nihil sceleratius committi potest. hinc iam procliuis est ad malitiam gradus per ignorantiam
Abbreviated transcription (Latin):
na in uiam pedes duoigẽtur Et illud celeste liuẽ qd̾ aius
mẽtibus multo clarrior ꝙͣ ul est quẽ hic carne moytali
uidemꝰ sic reget sic gubernabit ut ad sr̃ir sapĩe iurta¬
tis ⁊ por tum suue ullo eirore perducat
u scipienda ig̃r aei lex est que nos ad hoc iter dingat
Illa saucta Illa celestis Quã marcꝰ tulleꝰ liͦ deie¬
congruens diffusa in om̃es constãs empit̾na que uocet ad
officiũ inbendo uetando a frande deterreat Que tam̃ neqz¬
frastra iubet aut uetat nec ĩprobos iubendo aut uetando
Nec uero aut per seuatũ aut per ppłii solii bac lege gosssa¬
mus Ileq est quecendus explanator aut interpres eius
Sed et om̃es gentes et oĩ ip̃e uualex et sempit̾na et inoy¬
talis cotinebit. Unusq erit cõis qiͣ magr̃ et imperuitor om̃i
deus. Ille legis hus iuẽtor desceptator sator Cui qui nõ
parebit ip̃e se fucgiet et naturã oĩs ꝓdernatus hoc ipyo

Expanded text:
 in uiam pedes dirigentur et illut caeleste lumen, quod sanis  in uiam pedes dirigentur et illut caeleste lumen, quod sanis mentibus multo clarior sol est quam hic quem carne mortali uidemus, sic reget, sic gubernabit, ut ad summum sapientiae uirtutisque portum sine ullo errore perducat. suscipienda igitur dei lei est, quae nos ad hoc iter dirigat, illa sacongruens, diffusa in omnes, constans, sempiterna, que vocet ad officium ique probos frustra iubet aut uetat nec inprobos iubendo aut uetando nec uero aut per senatum aut per populum solui hac lege possumus, neque est quaerendus explanator aut inter- pres Sexsed et omnes gentes et omni tempore una lex et sempiterna et inmutabilis continebit unusque erit communis quasi magister et imperator omnium deus: ille legis huius inuentor disceptator lator, cui qui non parebit, ipse se fugiet ac naturam hominis aspernatus hoc ipso
Abbreviated transcription (Latin):
ãis sũmaq concordaa unũ euaue ⁊eslauis dẽui et ãgusta
qui paucioribus uirtus data est et ardua quĩ ad bouũ qd̾
suiuũ atq sullime est insi cũ sũma difficultate ac labore
querũt firant ergo uelut ĩ mari maguo Nec quo ferãt
intellugũt qr uoc uaue ceruũt nec ducem sequũtur ullũ
Eadem nãq rõe hauc uite maui q̃ri oportet qua in alto
iter nauibus querit᷑. Qui nisi aliquod celi lumen obser¬
uent incercis cursibus uagant: Quisquis aũt rectũ iter
tenere intituy non terraui debet a spcere ed celum
be ut apertius loquar uou hoĩem sequi debet sed dẽi Nõ hul
trirestribus simulacris ed deo seriure celesti Nou ad coipꝰ
referre oĩa /ed ad mẽter Nlon huic uite dare operron as
eterne :. Itaq a oculos in celũ semper ĩtendas et solem qͣ
oritur obserires eũ q abras uite qiͣ nauigu ducẽ spõte¬

Expanded text:
animis summaque concordia unum sequamur et colamus deum, et angusta, animis summaque concordia unum sequamur et colamus deum, et angusta, quoniam paucioribus uirtus data est, et ardua, quoniam ad bonum quod est summum atque sublime nisi cum summa difficultate ac labore quaerunt. errant ergo uelut in mari magno nec quo ferantur intellegunt, quia nec uiam cernunt nec ducem sequuntur ullum. eadem namque ratione hanc uitae uiam quaeri oportet qua in alto iter nauibus quaeritur: quae nisi aliquod caeli lumen obseruent, incertis cursibus uagantur. quisquis autem rectum iter uitae tenere nititur, non terram debet aspicere, sed caelum  ut apertius loquar, non hominem sequi debet, sed deum, non his terrestribus simulacris, sed deo seruire caelesti, non ad corpus referre omnia, sed ad mentem, non huic uitae dare operam, sed aeternae. itaque si oculos in caelum semper intendas et solem qua oritur observes eumque habeas uitae quasi nauigii ducem, sua sponte