comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuaginta . & infirmabunt᷑ impir de
theodocionis tͣnsiaciõe additũ ẽ. ꝓ qͦ
simmachꝰ int̃p̃tatꝰ e. & scandala eũ
impiis: ut sub audiat᷑. ⁊g̃gabunt᷑. si¬
ue deficient. Qnta aũ edicio: & in¬
firmitas cũ impiis deficiet. Debemꝰ
gͥ ꝯ suetudinẽ nr̃am seq̃ntes. pͥmũ hi¬
storiã texere: & postea de sublimi¬
oribꝰ disputare. Extremũ ꝓpe reg¬
nũ duarũ tribuũ. q̃ uocabant᷑ iuda &.
beniamin: sub iosia fuisse. milli dubũ
ẽ. Illo enĩ int̃fecto. filii eiꝰ qͥ postea reg¬
nauerͣt & nepotes. ñ ta regnasse cre¬
dendi st̃ quã ludibrio habiti. ab egip¬
cio rege ꝙ chalde is . &. uariis captiui¬
tatibꝰ mortibꝰq cruciati. Qͥa gͥ popłs
poterat se excusare in regibꝰ malis &
dicere. nos uolumꝰ seruire deo. s ꝓhi¬
bem᷑ a regibꝰ. dat᷑ rex iustꝰ. Qͦ ⁊ elante¬

Expanded text:
firmabuntur impii, de Theodotionis translatione additum est: pro quo Symmachus interpretatus est, et scandala cum impiis, ut subaudiatur, congregabuntur, sive deficient: Quinta autem editio, et infirmitas cum impiis deficiet. Debemus ergo, consuetudinem nostram sequentes, primum historiam texere, et postea de sublimioribus disputare. Extremum quippe regnum duarum tribuum, quae vocabantur Juda et Benjamin, sub Josia fuisse, nulli dubium est. Illo enim interfecto, filii ejus qui postea regnaverunt, et nepotes, non tam regnasse credendi sunt, quam ludibrio habiti fuisse ab Aegyptio rege, et Chaldaeis, et variis captivitatibus, mortibusque cruciati. Quia igitur populus poterat se excusare 676 in regibus malis, et dicere: Nos volumus servire Deo, sed prohibemur a regibus, datur rex justus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
uestibulis indie illa: qͥ cõplent
domũ dñi dei sui impietate & do.¬
lo. Indie iudaicȩ captiuitatis. qndo
totꝰ popłs immolandꝰ ẽ. iusitabit
dñs & suꝑ pͥncipes qͥ mane bibe¬
bãt sicetã. & suꝑ filios regis. uel
om̃s de stirpe regia. uel certe ꝓpͥe
filios iosiȩ. qͦs uel occisos uel cap¬
tos legimꝰ & suꝑ om̃s qͥ induti st̃
ueste ꝑegrina hoc ẽ ꝗͥ ꝓ dei cultu
uenerati st̃ idola. & suꝑ om̃s qͥ arro¬
gant᷑ ingrediunt᷑ suꝑ limen indi¬
dunt. Porro qͥa in eo ubi nos int̃¬
p̃tati sumꝰ qͥ arrogant ingrediun¬
tͥ suꝑ limen. potest intelligi scđm
hebraicũ. qͥ tͣnsiliunt limen. & hoc
hystorice senciendũ ẽ. Uindicabo su¬
ꝑ eos. qͥ iuxta regnoꝵ. pͥmũ librũ
ñ calcant lim idoloꝵ suꝑsticionibꝰ

Expanded text:
vestibulis in die illa, qui complent domum Domini Dei sui impietate et dolo. In die Judaicae captivitatis, quando totus populus immolandus est, visitabitnus, et super principes qui mane bibebant siceram, et super filios regis, vel omnes de stirpe regia, vel certe proprie filios Josiae, quos vel occisos vel captos legimus, et super omnes qui induti sunt veste peregrina, hoc est, qui pro Dei cultu venerati sunt idola. Et super omnes qui arroganter ingrediuntur super limen in didunt. Porro quia in eo ubi nos interpretati sumus, qui arroganter ingrediuntur super limen, potest intelligi secundum Hebraicum, qui transiliunt limen: et hoc historice sentiendum est, vindicabo super eos, qui juxta Regnorum primum librum non calcant limen idolorum, superstitionibus
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. & appositꝰ ẽ ad popłm suir & de
his q̃ de ysaach &. iacob seͥptura re¬
fert: uide bimꝰ qͦmͦ defectione defi¬
ciant a faciȩ t̃rȩ. & hoc eosimplere
p̃ceptũ. qͥ habentes c̃uersacionẽ
incelis. & incarne ñ scđ̾m carnẽ mi¬
litantes. eoqͦd sciant illosqͥ in car¬
ne uiuunt. de o placere ñ posse. qͣn¬
tũ inse ẽ om̃ia agunt ne sint in
aiunt. Consuscitauit & c̃sedere
nos fecit incȩlestibꝰ. inxꝑo. Qͦꝯ si a¬

Expanded text:
positus est ad populum suum , et de his quae de Isaac et Jacob Scriptura refert videmus quomodo defectione deficiant a facie terrae, et hoc eos implere praeceptum: Qui habentes conversationem in coelis, et in carne, non secundum carnem militantes, eo quod sciant illos qui in carne vivunt, Deo placere non posse, quantum in se est omnia agunt ne sint in aiunt: Consuscitavit, et consedere nos fecit in coelestibus in Chri
Abbreviated transcription (Latin):
eũ qͥ dñm c̃fitet᷑. ꝙ suꝑ eũ qͥ sensũ pa¬
cis habere se iactat:. & auferat atq
disꝑdat de tali ibrłm omñe suꝑbiã.
& falsos inđm cultꝰ.&. uarioꝵ errores
dognatũ. & seruitut᷑ ẽ ind̾m parit̃
& mundũ: & ꝑ cotidiana peccata. a¬
uersionẽ a dño & neglectũ in deũ.

Expanded text:
um non confitetur, et super eum qui sensum pacis se habere jactat, ut auferat atque disperdat de tali Jerusalem omnem superbiam, et falsos in Deum cultus, et variorum errores dogmatum, et servitutem in Deum pariter et mundum, et per quotidiana peccata, aversionem a Domino et neglectum
Abbreviated transcription (Latin):
Neqͦꝗͣ. ultͣ tribuã pęnitenciã: s a fa¬
cie t̃re uniuersa c̃sumã. N hõ. ñ iu¬
m̃tũ. ñ uolatile: ñ pisces maris rema
minibꝰq int̾fectis. solitudinẽ & rari¬
tatẽ bestiarũ qͦq fieri .& uolatiliũ.

Expanded text:
 ultra tribuam poenitentiam; sed a facie terrae universa consumam: non homo, non jumentum, non volatile, non pisces maris remanminibusque interfectis, solitudinem et raritatem bestiarum quoque fieri et volatilium
Abbreviated transcription (Latin):
dñi . & qͥ relinq̃ntes cultũ eiꝰ. iurañ
inmelchom: & adorant miliciã cȩli.
ueniente dño rara fides apparuerit
int̃ra. intantũ ut tẽptent᷑ etiã elec¬
ti dei. tẽ extendere dnm ad supphcia
peccatoꝵ. manũ suã. suꝑ iudã qͥ sibi ui¬

Expanded text:
i relinquentes cultum ejus jurant in Melchom, et adorant militiam coeli, veniente Domino, rara fides apparuerit in terra, intantum ut tententur etiam electi Dei : tunc extendere Dominum ad supplicia peccatorum manu
Abbreviated transcription (Latin):
sũ dignꝰ uocari apłs. ¶ illud inpsal¬
mo. Uñe ñ ẽ exaltatũ cor meũ: neq
elatistͥ ocłi mei. Iuc usq qͦsi ꝓno lap¬
su& ꝑ plana currentes: ⁊ neo qͦd chu¬
si etiã ȩthiops meus int̾p̃tat᷑ inpegimꝰ.
Nã post tantas uirtutes.: qͦmͦ nomͣ ȩ¬
thiopissonare poterit in laude : Eẜ si¬
qͥd̃e scriptura dixiss chus idest ethi¬
ops iudebat᷑ indissolubilis q̃stio. ¶ hus
qͥppe. natꝰ ẽ de cham. Sed ineo qͦd ait
chusi hoc ẽ ethiops meus. uidet᷑ sona
re mysteriũ qͦd illeꝰ qͦndã ȩthiops fuerat
uersus inpenitenciã scđ̃m illud qͦd dr̃.
et hiopia p̃ueniet manꝰ ei deo as. in alio
loco. inispectu eiꝰ. ꝓcident ȩthiopes

Expanded text:
illud in Psalmis: Domine, non est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei . Hucusque quasi prono lapsu, et per plana currentes, in eo quod Chusi etiam Aethiops meus interpretatur, impegimus. Nam post tantas virtutes quomodo nomen Aethiopis sonare poterit in laudem? Et siquidem Scriptura dixisset Chus, id est, Aethiops, videbatur indissolubilis quaestio; Chus quippe natus est de Cham. Sed in eo quod ait, Chusi, hoc est, Aethiops meus, videtur re mysterium: quod ille qui quondam Aethiops fuerat, versus in poenitentiam secundum illud quod dicitur: Aethiopia praeveniet manus ejus Deo . Et in alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
nomina baalim &. nomina sacerdo¬
tũ cũ sacerdotibꝰ. & eos qͥ adorant suꝑ
tecta miliciã cęli. & eos qͥ iurant
in dño. & urant in rege suo. & eos
dñm. Post impioꝵ runas &. iniquoꝵ
ablacionẽ a faciȩ t̃rȩ: c̃sequent᷑ ad¬
uersus uda & aduersus ihrłm ex
ꝑsona dñĩ dr. Extendã manũ meã

Expanded text:
sacerdotum cum sacerdotibus, et eos qui adorant super tecta militiam coeli, et eos qui jurant in Domino, et jurant in rege suo, et eosDominum. Post impiorum ruinas, et iniquorum ablationes a facie terrae, consequenter adversus Judam et adversus Jerusalem ex persona
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ eunuchꝰ s cũ additam̃to uir
ponit᷑. eimnuchꝰ uir ȩthiops. Q enĩ eu¬
nuchꝰ erat .xͥ. & se eunuchiz auerat
ꝓpt̃ regnũ cȩlor: ꝓpt̾ea uiri uocabu¬
lũ ñ amiserat. Recte qͦq sophonias
qͣsi filius chusiidest ethiopis: in c̃seq̃n
deferent hostias mͥ. Noc de genealo¬

Expanded text:
n solum eunuchus; sed cum additamento viri ponitur, eunuchus vir Aethiops. Quia enim eunuchus erat Christi, et se eunuchizaverat propter regnum coelorum, propterea viri vocabulum non amiserat. Recte quoque Sophonias quasi filius Chusi, id est, Aethiopis, in consequedeferent hostias mihi. Haec de genealo
Abbreviated transcription (Latin):
uissuis. ꝓpħis. eẜ noni psalmi titulus ꝓ
absẽditis filii int̾x̃tat᷑. Iste gͦ. ꝓpħ̃a qͥ e¬
rat inspecła & insublimibꝰ c̃stitutꝰ. &
nouerat mysteria dñi: filius erat chusi
qͥ int̾pitat᷑ humilitas uel ȩthiops meus
qe qͦ postea tractabimꝰ. Nabebat qͦq a¬
auũ amariã. qͥ & ipse uertit᷑ insermo

Expanded text:
tulus, pro absconditis filii interpretatur. Iste ergo propheta, qui erat in specula et in sublimibus constitutus, et noverat mysteria Domini, filius erat Chusi qui interpretatur humilitas, vel Aethiops meus, de quo postea tractabimus, habebat quoque aproavum Amariam, qui et ipse vertitur in sermo
Abbreviated transcription (Latin):
filii godoliȩ. filii
amariȩ. fil ii ezechiȩ: in diebꝰ iosiȩ
filii ammon regis iuda .Lxx. simiht̃
qͦq ꝓpħas fuisse. Unde &. amos unũ
de duodeci. ꝓpħis. qͥa dixerat ñ erã ꝓ¬

Expanded text:
filii Godoliae, filii Amariae, filii Ezechiae; in diebus Josiae, filii Ammon regis Juda. LXX similiterquoque prophetas fuisse. Unde et Amos unus de duodecim prophetis, qui dixerat: Non
Abbreviated transcription (Latin):
ponere.Iã tam̃ inlectoris arbitri¬
oerit: utrũ seueritatẽ anclem̃¬
ciã uelit sonare quȩ dicta sunt.
Ertendã manũ meã suꝑ iudã
ã. suꝑ om̃s habitatore s ibrł m:a

Expanded text:
. Tamen in lectoris arbitrio erit, utrum severitatem, an clementiam velit sonare quae dicta sunt. Et extendam manum meam super Judam et super omnes habitatores Jerusa
Abbreviated transcription (Latin):
plius homini a pecore nichil eft
Qͦd ne putaremꝰ dici etiã de ani¬
ma: intulit. omĩa facta st̃ de t̾rã
ꝙ reuertent᷑ int̾rã. De t̾ra aũ ni¬
chil aliud nisi corpꝰ factũ ẽ. ssħ¬
nant᷑ de corꝑe d̾r: terra es ꝙ. in
trã reuerteris. Qͦd aũ uidet᷑ eẽ
blasphemũ. qͥs cognoseit sꝑs fili¬

Expanded text:
amplius homini a pecore nihil est. Quod ne putaremus dici etiam de anima, intulit: Omnia facta sunt de terra, et revertentur in terram. De terra autem nihil aliud nisi corpus factum est. Et signanter de corpore dicitur: Terra es, et in terram reverteris . Quod autem videtur esse blasphemu
Abbreviated transcription (Latin):
deret᷑ dissolui aliud aliud resers¬
ri: tam̃ nͣ multũ interat ꝑire q̃
corꝑe. uel inferni tenebris deqx¬
ri.Recurramꝰ ad singła. & cõmor¬
co genere dicendi. iuxta ordinem
meo. de eloqͥo filior hominis ut
eligeret eos ds. Hoc solũ in qͥt iñ
homines & ium̃ta deus e̾e̾ uolurt
qͥa nos loqͥm᷑. illa st̃ muta: nos uo¬
iuntate sermonẽ. ꝓferimꝰ. illa tor¬
pent silencio. Eẜ cũ tantũ inser¬
mone differamꝰ a bestiis: tam̃ osta¬
dit᷑ nob̾. qͦd uirta corꝑis fragilta¬
tẽ pecora sumꝰ. Sicut iumentun
morit᷑. ita morit᷑ & homo: e. unis¬

Expanded text:
deretur dissolvi, aliud reservari; tamen non multum intererat perire cum corpore, vel inferni tenebris detineri. Recurramus ad singula, et commatico genere dicendi, juxta ordinem meo de eloquio filiorum hominis, ut eligeret eos Deus. Hoc solum, inquit, inter homines et jumenta Deus esse voluit, quia nos loquimur, illa sunt muta, nos voluntatem sermone proferimus, illa torpent silentio. Et cum tantum sermone differamus a bestiis, tamen ostenditur nobis, quod juxta corporis fragilitatem pecora sumus. Sicut jumentum moritur, ita moritur
Abbreviated transcription (Latin):
is ur̃is pessimis: & ab inuencionib
ur̃is malis. E ñ attender̃t ut audireñ
me: dicit dñs. Ex suꝑioribꝰ pen¬
det sentencia: & q̃ sequunt᷑. pͥoribꝰ
coaptanda st̃. N eñi zacharias ad
popłm loqͥt᷑: s ostendit qͥd pͥores ꝓ¬
phe ad patres eoꝵ locuti st̃ ad qͦs
clamauer̃t dicentes. Hec dicit dñs ex

Expanded text:
s pessimis, et ab adinventionibus vestris malis: et non attenderunt ut audirent me, dicit Dominus. Ex superioribus pendet sententia, et quae sequuntur prioribus coaptanda sunt. Non enim Zacharias ad populum loquitur; sed ostendit quid priores prophetae ad patres eorum locuti sunt, ad quod clamaverunt, dicentes: Haec dicit Dominus ex
Abbreviated transcription (Latin):
ego recessi a uobis.
Precipit aũ
eis ut reuertant᷑ ad dñm qͥ de babilo¬
eos: ne incipiant sustinere filii. qͦd qͦn¬
dã sustinuert patres: ad qͦs similit᷑ ꝓ¬
pħe illius tẽporis st̃ locuti. Notandũ
qͦd in paucis uersicłis breuibꝰq senten¬
ciis. sẽꝑ in aggeo & zacharia addat᷑.
dicit dñs exercituũ. ut sciant dnͣmͣ
ẽẽ qͥ p̃cipit & aduersũ regis imꝑiũ.

Expanded text:
si a vobis. Praecipit autem eis, ut revertantur ad Dominum qui de Babyloeos, ne incipiant sustinere filii, quod quondam sustinuerunt patres, ad quos similiter prophetae illius temporis sunt locuti. Notandum quod in paucis versiculis brevibusque sententiis semper in Aggaeo et Zacharia addatur, dicit Dominus exercituum, ut sciant, Dominus esse qui praecipit adversus regis imperium
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutũ lampadas uenienti ad
iudiciũ suo sponso offeret: iure
ab eo laudata. ianuã cũ eo regni
cȩlestis intrabit. Qualit̾ ẽam aũ
laudet: terminali uersu docet᷑.¬
Thau. N. Date ei de fructu manue¬
ꝑa eiꝰ. Hec st̃ enĩ uerba uiri illi¬
us. de qͦ dictũ ẽ. uir eiꝰ.& laudabit
eã id est dñi & saluatoris nrͣr qui
angelis in fine p̃cepturꝰ ẽ. ut ec¬
cłam post huiꝰ uitȩ certamen. post
trituracionẽ ad flictionũ ter¬
restriũ. ad cȩlestis regni gaudia
introducant: ac uite in mortalis
sibi sociã ad gregent. uixta illud
euangelicũ. triticũ aũ congre¬
gate in horreũ meũ. Date inqͥt
ei de fructu manuũ suarũ Qui¬
a fructũ sꝑs ferre curauit. ca¬
ritate̾. gaudiũ. pacẽ. benignita¬
tẽ. bonitatẽ. modestiã. ẽtmnen
ciã fidem pacienciã: ꝓ hoc illi
debitã rependite mercedẽ. E lau¬
dent eã in portis hoc ẽ in uidicio.

Expanded text:
virtutum lampades venienti ad judicium suo sponso offeret, jure ab eo laudata, januam cum eo regni coelestis intrabit. Qualiter autem eam laudet, terminali versu docetur:-- Date ei de fructu manupera ejus. Haec sunt enim verba viri illius, de quo dictum est, Vir ejus laudavit eam, id est, Domini et Salvatoris nostri, qui angelis in fine praecepturus est, ut Ecclesiam post hujus vitae certamen, post triturationem afflictionemque terrestrium, ad coelestis regni gaudia introducant, ac vitae immortalis sibi sociam aggregent; juxta illud evangelicum, Triticum autem congregate in horreum meum . Date, inquit, ei de fructu manuum suarum; quia fructum spiritus ferre curavit, charitatem, gaudium, pacem, benignitatem, bonittiam, fidem, patientiam, pro hoc illi debitam rependite mercedem. Et laudent eam in portis, hoc est, in judicio
Abbreviated transcription (Latin):
inuentũ. &. in nichilũ laboran¬
tes: qͥ defecer̃t scrutantes seruti¬
nio .&. ferunt᷑ om̃i uento doctri¬
nȩ: nec habent lucẽ. s intenebris
sua cõmedent sacram̃ta: & semꝑ
ininfirmitate. semꝑ iniracundia
st̃: thes aurizantes sibi irã indie
irȩ: nec habentes ꝓpitiũ deum.
Eece qͦd uidi ego bonũ qͦd ẽ op¬
timũ comedere & bibere. cer¬
nere iocunditatẽ in om̃i labo¬
re suo qͦd laborauit sub sole: nu
mero dierũ uitȩ suȩ qͦd laborauit
subsole: numero dierũ uite suȩ
qͦd dedit ei ds. Hec qͥppe ẽ pars
eiꝰ. Sed & om̃is homo cui dedit
ds diuicias & substanciã. & con¬
cessit ei ut uesceret᷑ ex eis .&.
tolleret partẽ suã. & letaret᷑
de labore suo: hoc dei donũ ẽ.
Non enĩ multũ recordabit᷑ die¬
rũ uitȩ suȩ: qͥa ds occupat inlȩ¬
ticia cor eiꝰ. Ad cõpara eionẽ
eiꝰ qͥ opibꝰ suis incurarũ te nebris
uescit᷑ .&. cũ grandi uitȩ tedio ꝑi

Expanded text:
 et in nihilum laborantes. Qui defecerunt scrutantes scrutinio , et feruntur omni vento doctrinae, nec habent lucem, sed in tenebris sua comedunt sacramenta. Semper in infirmitate, semper in iracundia sunt, thesaurizantes sibi iram in die irae, nec habentes propitium Deum. Ecce quod vidi ego bonum, quod est optimum, comedere, et bibere, et cernere jucunditatem in omni labore suo, quo laboravit sub suo, quo laboravit sub sole, numero dierum vitae suae, quos dedit ei Deus, haec quippe est pars ejus. Sed et omnis homo, cui dedit Deus divitias, et substantiam, concessitque ei, ut vesceretur ex eis, et tolleret partem suam, et laetaretur de labore suo, hoc Dei donum est. Non enim multum recordabitur dierum vitae suae, quia Deus occupat in laetitia cor ejus. Ad comparationem ejus, qui opibus suis in curarum tenebris vescitur, et cum grandi vitae taedio
Abbreviated transcription (Latin):
Sigͦ uerax & sapiens eẽ de sideras a¬
ũ in abscondito eordis c̃tege. nec ꝑ
ris c̃tumeliã ꝓferas. s tuũ cor. dlr¬
tione & os ueritate repleat᷑. Qual
ꝑ risũ stultꝰ oꝑat᷑ scelus. sapient u
ẽ uiro prudencia. Prudencia: a. ꝓul¬
dendo nom̃ accepit. Stultꝰ ẽ igit᷑ qu
gaudet inscelere. Sapientis aũ est s
eiꝰ qͥ uiri nomine dignꝰ sit prȩ uidere
qͥa risus dolori miscebit᷑ & gaudia pe¬
candi pena sequet᷑ ulcionis. Quod
timet impius. ueniet suꝑ eũ: de siden¬
ũ suũ iustis dabit᷑. de illo impio died
qͥ sciens peccat. Timet gͦ impius uide
districtũ uidicẽ. desiderant iusti al¬
solui &. eẽ cũ xꝑo. Ile ne t̾reniss
dis priuet᷑ .&. sempit̾na uleione plecta¬
t isti ne incolatꝰ eori. ꝓlonget᷑ s prȩ¬
mia. ꝓ qͥbꝰ certauere ꝑcipiant: utrisq
aũ qͦd corde tenent adueniet. Quasi
tẽpestas transiens ñ erit impius. ius¬

Expanded text:
rgo verax et sapiens esse desiderasrgo verax et sapiens esse desiderasue in abscondito cordis contege, nec per oris contumeliam profer, sed tuum et cor dilectione et os veritate repleatur. Quasi per risum stultus operatur scelus, sapientia autem est viro prudentia. Prudentia a providendo nomen accipit, stultus est igitur qui gaudet in scelere. Sapientis autem est et ejus, qui viri nomine dignus sit praevidere, quia risus dolore miscebitur, et gaudia peccandi poena sequetur ultionis. Quod timet impius veniet super eum. Desiderium suum justis dabitur. De illo impio dicit, qui sciens peccat, timet ergo impius videre districtum judicem: Desiderant justi dissolvi et esse cum Christo. Ille ne terrenis gaudiis privetur, et sempiterna ultione plectatur: isti ne incolatus eorum prolongetur, sed praemia pro quibus certavere percipiant. Utrisque autem quod corde tenent adveniet. Quasi tempestas transiens non erit impius. Jus
Abbreviated transcription (Latin):
docere: ñ omnia q̃ nouit. omnes
docere sapienti conuenit: recte
subdit. Sapientes abscondunt
scienciã: sciente s uidelicet qͥa
tẽpꝰ tacendi & tẽpꝰ loquendi. Un¬
de ꝓpħa. Dũ c̃sisteret inqͥt pecca¬
tor aduersũ me: ob mutui & hu¬
miliatꝰ sũ &. silui abonis. et. apłs.
Nlichil iudicaui me scite. nxpm¬
iłim: & hunc crucifixũ. Os au̾stiati
c̃fusioni ꝓximũ ẽ: qͥa uel in oramat
bona. uel aꝑta loqͥt᷑ mala. Substan¬
cia diuitis. urbs fortitudinis eiꝰp
uor pauꝑũ. egestas eoꝵ:Diuitescn¬
fidunt indiuiciis qͣsi inurbe nrumre
pauꝑes ido pauent ne deficiant.
qͥa se nort̃ egenos sꝑitalit᷑. Qui in
dm diues ẽ. ꝑ bona oꝑa c̃fidit ia
lo qͥsi inurbe expugnabili. qua
nullo possit hoste suꝑari. At qͥ ur¬
tutũ inopia coangustant᷑ iđo ce¬
stibꝰ egent diuiciis: qͥa norio pauon
timent duros ꝓ dño tolerare labo¬
res. Abscondunt odiũ labia mendi¬

Expanded text:
docere, non omnia quae novit omnes docere, non omnia quae novit omnes docere sapienti convenit, recte subditur. Sapientes abscondunt scientiam. Scientes videlicet, quia tempus tacendi et tempus loquendi: Unde Propheta: Dum consisteret, inquit, peccator adversum me, obmutui et humiliatus sum, et silui a bonis ; et Apostolus: Nihil judicavi me scire m et hunc crucifixum . Os autem stulti confusioni proximum est. Quia vel inordinate bona, vel aperte loquitur mala. Substantia divitis urbs fortitudinis ejus, pavor pauperum egestas eorum. Divites confidunt in divitiis, quasi in urbe munita; pauperes ideo pavent, ne deficiant, quia se norunt egenos. Spiritualiter qui in Deum dives est, per bona opera confidit in illo, quasi in urbe inexpugnabili, quae a nullo possit hoste superari; at qui virtutum inopia coangustantur, ideo coelestibus egent divitiis, quia noxio pavore timent duros pro Domino tolerare labores.-- Abscondunt odium labia menda
Abbreviated transcription (Latin):
dampnacionis accipit: quẽ admo¬
dũ psalmista cũ ait. dñe libera a¬
nimã meã a labiis iniqͥs. & a lingua
dolosa: utrũq a dño q̃rit. ut ipse
labia miqua ac linguã dolosam
ñ habeat: &. alioꝵ iniqͥtate ac dolis
minime possit dec ipi. Uena uite.
os iusti. Et dñs de doctoribꝰ. Qui
credit inqͥt inme sic̃ dicit scriptu¬
ra: flumina de uentre eiꝰ fluent a¬
quȩ uiue. Et os impior:oꝑiet in¬
ꝗtatẽ. Impii st̾ qͥ uel sua uel ꝓxi¬
mor errata. ne ad sanitatẽ ꝑue¬
niant defendendo etegunt: qͦd
execrans ꝓpħa. d̾m orat ut ñ de¬
clinet cor suũ inuerbũ malir ad
excusandas excusasiones in pecca¬
indiget corde. Uirga in dorso. est
uindicta in posterioribꝰ. idest in
sequenti uita: quã bene plaga il¬
la famosa qua philistei innatibꝰ
feriebant᷑ ex pͥmit. Qui gͦ ñ uult
portare uirgã indorso. portet in
labiis sapienciã loquat᷑ laudes
xꝑi & p̃cepta pͣdicet. Uerũ quia
semꝑ dñm laudare. ñ autẽ semꝑ

Expanded text:
ationis accepit. Quomodo Psalmista cum ait: Domine, libera animam meam a labiis iniquis et a lingua dolosa , utrumque a Domino quaerit, ut et ipse labia iniqua ac linguam dolosam non habeat, et aliorum iniquitate ac dolis minime possit decipi. Vena vitae os justi. Et Dominus de doctoribus: Qui credit, inquit, in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Et os impiorum operit iniquitas. Impii sunt qui vel sua vel proximorum errata, ne ad sanitatem niant, defendendo contegunt, quod exsecrans Propheta Dominum orat, ut non declinet cor suum in verbum malum ad excusandas excusationes in peccaindiget corde. Virga in dorso est, vindicta in posterioribus, id est, in sequenti vita, quam bene plaga illa famosa qua Philistaei in natibus feriebantur, exprimit. Qui ergo non vult virgam portare in dorso portet in labiis sapientiam, loquatur laudes praecepta praedicet. Verum quia semper Dominum laudare, non autem semper
Abbreviated transcription (Latin):
inte frat tuus: uade & corripe eũ intͣ
te & ipsũ solũ. Si te audierit. lucratꝰ
eris fratr̾e tuũ: & cet̾a. Unde & hic
recte sub infert᷑. Ubi ñ est guberna¬
tor popłs corruet: salus aũ ubi mul¬
ta ẽsilia. Ne eni te putares amici
comissa si corrigere ñ potes ultra
celare debete: recte dicit popłm
sine gubernatore corruere: saluari
aũ ubi multa c̃silia. ut ostendat qͦd
solus emendare ñ uales. pluribꝰ esse
reuelandũ: ut unanima omniũ cor¬
sigat᷑ industria. fliget᷑ malo qui
fidem facit ꝓ extraneo. In prõptu ẽ
lutere sensus: s ẽ a sorte sc̃oꝵ extra

Expanded text:
ade et corripe eum inter te ei ipsum solum; si te audierit, lucratus eris fratrem tuum, etc. . Unde et hic recte subinfertur: Ubi non est gubernator, populus corruet; salus autem ubi multa consilia. Ne enim te putares amici commissa si corrigere non potes ultra celare debere, recte dicit populum sine gubernatore corruere, salvari autem ubi multa sunt consilia, ut ostendat, quod solus emendare non vales, pluribus esse revelandum, ut unanimi omnium corrigatur industria. Affligetur malo qui fidem facit pro extraneo. In promptu est litterae sensus, sed est a sorte sanctorum extra
Abbreviated transcription (Latin):
tẽplo disꝑe unt. Sic̃ acetũ dentibꝰ. &
fumꝰ ocłis: sic piger his qͥ miser̃t eũ.
Sic̃ hereticor ꝑ fidia bonis doctor spꝰ
molestiã generat & lacrimas: sic ma¬
le uiuens catholicꝰ eis qͥ se fide suam
& oꝑibꝰ ostendere iusser̃t. ꝑ mnerciam
grauis ẽ. Ocłi qͥppe & dentes. p̃ dicato¬
res st̾ eccłȩ: qͥ ei recta itinera p̃uide¬
re&. alim̃ta sꝑitalia suggerere solent.
Porro acetũ qͦd a uino degenerat. &
fumꝰ qͥ ab igne ascendens euanescit. e¬
ss qͥab eccłastica suauitate & caritate.
ꝑsuꝑbiã uel socordiã recedentes: hanc
etiã uerbis inpugnant. figurate de¬
nuinciant. De qͥbꝰ iohannes dicit. Ex no¬
bis exiert. s ñ erant ex nobis: & reliqͣ.

Expanded text:
templo dispereunt. Sicut acetum dentibus, et fumus oculis, sic piger his qui miserunt eum. Sicut haereticorum perfidia bonis doctoribus molestiam generat et lacrymas, sic male vivens Catholicus eis qui se fidem suam ex operibus ostendere jusserunt per inertiam gravis est. Oculi qe Ecclesiae, qui ei recta itinera praevidere, et alimenta spiritualia suggerere solent. Porro acetum, quod a vino degenerat, et fumus, qui ab igne ascendens evanescit, eos qui ab ecclesiastica suavitate et charitate per superbiam vel socordiam recedentes, hanc etiam verbis impugnant, figurate denuntiant. De quibus Joannes dicit, Ex vobis exierunt, sed non erant ex nobis, et reliqua .
Abbreviated transcription (Latin):
militas: ibi & sapiencia. Abscondi¬
sti inqͥt hȩc a sapientibꝰ & pruden¬
tibꝰ. & reuelasti ea paruulis. idest
humilibꝰ. Mortuo homine impio
nulla erit ultra spes. Heu misere
hanc sentenciã ꝑ transiit origenes :
qͥ post uniuersale extremũq ui¬
dic iũ. uitã credidit omnibꝰ impiis
&. peccatoribꝰ dandã. Notandũ aũ
qͥa & si impus post mort̾e spesue¬
niȩ ñ est: sunt tam̃ qͥ de leuioriuꝰ
peccatis qͥbꝰ obligati de functi st̃ pos
mortẽ possunt ab solur: uel penis uo¬
licet castigati. uel suoꝵ p̃c ibꝰ. eleni¬
sinis. missarũ celebracionibꝰ absolus
Sed hec qͥbꝰeũq fiunt . &. ante iudie¬
ũ. & de leuioribꝰ fiumt erratibꝰ. En
uͦ se longo post iudiciũ tẽpore lite¬
randos putant. fallunt᷑. &. fortasse a
sollicitor. ꝑ ibit. Itẽ alia ẽ sollicri¬
do. qua boni semꝑ ad implenda de
p̃cepta st̃ accinctĩ alia qua iepb̃i
cũ scientes peccant. sollieiti men¬

Expanded text:
militas, ibi sapientia. Abscondimilitas, ibi sapientia. Abscondisti, inquit, haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis , id est, humilibus. Mortuo homine impio, nulla erit ultra spes. Heu misere hanc sententiam pertransit Origenes, qui post universale extremumque judicium vitam credidit omnibus impiis et peccatoribus dandam. Notandum autem, quia etsi impiis post mortem spes veniae non est, sunt tamen qui de levioribus peccatis, quibus obligati defuncti sunt, post mortem possunt absolvi, vel poenis videlicet castigati vel suorum precibus, eleemosynis, missarum celebrationibus absoluti, sed haec quibuscunque fiunt, et ante judicium, et de levioribus fiunt erratibus. Qui vero se longo post judicium tempore, liberandos putant, falluntur et fortasse ad sollicitorum peribit. Item alia est sollicitudo, qua boni semper ad implenda Dei praecepta sunt accincti; alia, qua reprobi cum scientes peccant, solliciti met
Abbreviated transcription (Latin):
pondꝰ equũ uoluntas eiꝰ Statera
dolosa ñ tantũ in mensuracione
pecunie: s & in iudieiaria dise recioe
tenet᷑. Qui enĩ alit̃ causã pauꝑis. alitͣ
potentis. alitͣ sod alis. alitͣ audit ig¬
noti: statera utiq librat iniquaSed
& his qͥ sua bene gesta meliora quã
ꝓrimor. suaq errata iudicat leui¬
ora. trutina ponderat᷑ dolosa: nec
ñ & ille qͥ onera importabilia impo¬
nit in humeros hominũ ipse autẽ
uno digito suo ñ uult ea tangere Il¬
le etiã qͥ bona in publico .& mala
agit in occulto: ꝓ iniqͥtate libre do¬
lose. ab hominat᷑ a dño. At qͥ since¬
rit̾ agit in om̃ibꝰ. qͥ causã & causam
equa lancȩ discernit.: is nimirũ u¬
sti iudicis. uoluntati & actioni con¬
gruit. Ubi erit suꝑbia: ibi erit &
c̃tumelia. Quia suꝑbi uel c̃tume¬
liosi segerͣt ꝑ ẽtẽp̃tũ siue ignoran¬
eiã disciplinę. uel ꝓrimis ẽtume¬
lias ingert: uel certe qͥa om̃is qͥse
exaltat humiliabit᷑. Ubi aũ hu¬

Expanded text:
equum voluntas ejus. Statera dolosa non tantum in mensuratione pecuniae, sed et in judiciaria discretione tenet. Qui enim aliter causam pauperis, aliter potentis, aliter sodalis, aliter audit ignoti, statera utique librat iniqua; sed et is qui sua bene gesta meliora quam proximorum suaque errata judicat leviora trutina ponderat dolosa, nec non et ille qui onera importabilia imponit in humeros hominum, ipse autem uno digito suo non vult ea tangere: ille etiam qui bona in publico et mala agit in occulto, pro iniquitate librae dolosae abominatur a Domino; at qui sinceriter agit in omnibus, qui causam et causam aequa lance discernit, is nimirum justi judicis voluntati et actioni congruit. Ubi fuerit superbia, ibi erit et contumelia. Quia superbi vel contumeliose se gerunt, per contemptum sive ignorantiam disciplinae, vel proximis contumelias ingerunt, vel certe quia omnis qui se exaltat humiliabitur . Ubi autem hu
Abbreviated transcription (Latin):
hendere ñ uales. ñ tam̃ de salute de¬
sꝑes: s gradere uiã dñi. Age bona q̃
nostiꝰ & int̾ fortes connumeraberis.
Sed merito paueant illi. qͥ recta quȩ
norunt facere ẽtẽpnunt. qͥa certa
restant q̃ paciant᷑ mala. Statera do¬

Expanded text:
hendere non vales, non tamen de salute dehendere non vales, non tamen de salute desperes, sed gradere viam Domini, age bona quae nosti, et inter fortes connumeraberis: sed merito paveant illi, qui recta quae norunt facere contemnunt, quia certa restant quae patiantur mala. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
oiustor lȩticia: spes aũ impior ꝑibit.
Part qͥa iusti lȩtant᷑ inexpectacio¬
ñe uitȩ sequentis: quãuis c̃tristent᷑
afflictione pressure p̃sentis. Unde est
illud. Tues mͥ refugiũ a pressura quia
cire ũdedit me: exultacio mea. At uͦ
impii qͥ se putant in futuro reqͥetu¬
ros: aut certe nullos post mortẽ fu¬
turos. fallunt᷑. Neq huic repugnat
sentencie. qͦd supra dictũ ẽ. qͦd timet
impius. ueniet suꝑ eũ. Sunt enĩ qui
scientes futurũ bonoꝵ maloꝵq iu¬
diciũ: nichilominꝰ negligencia uel de¬
sꝑacione: uel etiã de industria pec¬
cant .Talibꝰ gͦ interitꝰ quẽ timent
aduenient. Sunt qͥ mala q̃ faciunt.
aut nũꝗͣ. pumenda estimant. aut
bene gesta: id̾oq bona mercede re¬
muneranda iudicant. De qͥbꝰ recte đr
qͥa spes impioꝵ ꝑibit. Nã & de his qͥ
scientes delinquunt. subsequenter
adiungit. Fortitudo simplicis uia
dni & pauor his qͥ oꝑantur malũ.
Si inqͥt abdita scripturarũ cõpre¬

Expanded text:
impiorum peribit. Patet quia justi lactantur in exspectatione vitae sequentis, quamvis contristentur afflictione pressurae praesentis; unde est illud: Tu es mihi refugium a pressura quae circumdedit me, exsultatio mea . At vero impii qui se putant, in futuro requieturos, aut certe nullos post mortem futuros, falluntur. Neque huic repugnat sententiae, quod supra dictum est, quod timet impius, veniet super eum, sunt enim qui scientes futurum bonorum malorumque judicium nihilominus negligentia vel desperatione vel etiam de industria peccant: Talibus ergo interitus quem timent adveniet; sunt, qui mala quae faciunt aut nunquam punienda aestimant, aut bene gesta, ideoque bona mercede remuneranda judicant, de quibus recte dicitur: Quia spes impiorum peribit, nam et de his qui scientes delinquunt subsequenter adjungit. Fortitudo simplicis via Domini, et pavor his qui operantur malum. Si, inquit, abdita Scripturarum compre
Abbreviated transcription (Latin):
Martyr qͥsq de angustia passioni
liberatꝰ ẽ post mortẽ: & tradet᷑ m
pȩnã. ꝓ eiꝰ causa ꝑsecutor. qͥ illum
angustauit. Iacobus martyrio eo¬
tonatꝰ ẽ. petrus de carcere saluat᷑
& herodes qͥ eos ꝑsecutꝰ ẽ. auerm¬
bꝰ uisibilit̾ c̃sũptꝰ. raptꝰ ẽ inuisbi¬
lit̃ ubi uermis eiꝰ ñ moriet᷑sis¬
nis eiꝰ ñ extinguet᷑. Simulator. ore
decipit amicũ suũ. iusti aũ liberabun¬
÷ͣ sciencia. Hereticꝰ simulans docꝰtrmnã
catholicã: decipit auditorẽ suũ. Qui
iũ iustȩ ueritatẽ secunt᷑ euangelii.
liberabunt᷑ sciencia catholica: ne de¬
cipula rapiant᷑ heretica. Qui despi-¬
eit amicũ suũ indigens corde ẽ: uir
aũ prudens tacebit Non ẽ despici¬
endꝰ uel deridendꝰ a nob̃. qͥ nos sim¬
plicit᷑ amare ꝓbat᷑ etiã si in epte qͥd
ꝑunꝑiciã facit. Q enĩ hoc facit. dig

Expanded text:
yr quisque de angustia passionis liberatus est post mortem, et tradetur in poenam pro ejus causa persecutor, qui illum angustiavit. Jacobus martyrio coronatus est, Petrus de carcere salvatus est; et Herodes, qui eos persecutus est, a vermibus visibiliter consumptus, raptus est invisibiliter eo ubi vermiis ejus non exstinguetur . Simulator ore decipit amicum suum, justi autem liberabuntur scientia. Haereticus simulans doctrinam catholicam decipit auditorem suum, qui autem juste veritatem sequuntur Evangelii, liberabuntur scientia catholica ne decipula rapiantur haeretica. Qui despicit amicum suum, indigens corde est, vir autem prudens tacebit. Non est despiciendus vel deridendus a nobis, qui nos simpliciter amare probatur, etiamsi inepte quid per imperitiam facit. Qui enim hoc facit, i
Abbreviated transcription (Latin):
uel etiã necant: ñ ledet animã eiꝰ quã
añs in uita futura suȩ gl̾a uisionis con¬
solat᷑: qͥ &. easdẽ impior insidias. inip¬
sos iuste iudicando retorquet. Ege¬
fatẽ oꝑata ẽ manꝰ remissa: manꝰ autẽ
forciũ diuicias parat. Qui negligen¬
̃ uiuit in hoc secło: egebit bonis in
futuro. at qͥ fortit᷑ dño militat: diui¬
cis etͣne beatitudinis remunerat᷑.
Qui ẽgregat in messe: filius sapiens
e. Q aũ ffertit estate: filius c̃fusiõis.

Expanded text:
n laedetur anima ejus, quam Dominus in futura vita sive gloria visionis consolatur, qui et easdem impiorum insidias in ipsos juste judicando retorquet. Egestatem operatur manus remissa: manus autem fortium divitias parat. Qui negligenter vivit in hoc saeculo, egebit bonis in futuro; at qui fortiter Domino militat, divitiis aeternae beatitudinis remuneratur. Qui congregat in messe filius sapiens est: qui autem stertit aesta
Abbreviated transcription (Latin):
onis incipit: ut nͣ sic̃ pͥus de singłi
bonor maloꝵue partibꝰ hiucius as¬
putet. s alterius uersibꝰ. actꝰ uto¬
rũq describat. Filius sapiens let¬
ficat patrẽ. filius uͦ stultꝰ mefticia
ẽ matris suȩ. Qui accepta fidei
mysteria bene seruat: lȩtificat ae¬
um patrẽ. Qͥ uͦ hȩc actione mali
uel heresi conmaculat. matren
c̃tristat eccłam. Non ꝓder̃t the¬
sauriimpietatis: iusticia uͦ liberi¬
Tit a morte. Et a transitoria morte
sepius. ut danihelem & tres pueros
& a ꝑpetua semꝑ iusticia liberat.
At uͦ thesauri ꝑ impietatẽ c̃grega¬
ti.& si aliqͦndo a morte corporali u¬
dent᷑ eriꝑe: plus tam̃ mali. ꝓ imp¬
etate qua adqͥsiti st̃. quã cõmodi

Expanded text:
n sicut prius de singulis bonorum malorumve partibus diutius disputet, sed alternis versibus actus utrorumque describat. Filius sapiens laetificat patrem, filius autem stultus moestitia est matris suae. Qui accepta fidei mysteria bene servat, laetificat Deum Patrem, qui vero haec actione mala vel haeresi commaculat, matrem contristat Ecclesiam. Non proderunt thesauri impietatis, justitia vero liberabit a morte. Et a transitoria morte saepius ut Danielem, et tres pueros, et a perpetua semper justitia liberat. At vero thesauri per impietatem congregati, et si aliquando a morte corporali videntur eripere, plus tamen mali impietate, qua acquisiti sunt, quam commodi
Abbreviated transcription (Latin):
sa: qͥa se ꝑ hȩc ad gaudia uenturũ
fensor uitȩ meȩ: a quo trepidabo:
Ccet̾a. at qͥ prauis incedit uiis no¬
lens licet. pateseit: ac digna factis
recipit. Nichil eñ oce ultũ: quod
ñ reuelabit᷑. Qui annuit ocło: da¬
bit dolorẽ. Qui nutibꝰ ocłoꝵ iri¬
det aliquẽ: ñ euadit sine dolorẽ
torm̃ti aut penitudinis. Be qualibꝰ
dicit psalmꝰ. Qͥ oder̃t me gratis.
annuunt ocłis. Uel certe qͥ annuit

Expanded text:
sa, quia se per haec ad gaudia venturum sa, quia se per haec ad gaudia venturum fensor vitae meae a quo trepidabo, etc. . At qui pravis incedit viis nolens licet, patescit ac digna factis recipit: nihil enim occultum quod non revelabitur. Qui annuit oculo dabit dolorem. Qui nutibus oculorum irridet aliquem non evadit sine dolore tormenti aut poenitudinis. De qualibus dicit Psalmista: Qui oderunt me gratis et annuebant oculis . Vel cer
Abbreviated transcription (Latin):
lius sapie ns ẽ & qͥde messis hec mul¬
ta ẽ. oꝑarii aũ pauci. Qui uͦ hoc tẽ¬
pore acceptabili. et iã a sua salut e
curanda torpescit: c̃fundet᷑ in die
retribucionis. B enedictio suꝑ ca¬
loqͥis malis seruiebat: in iniqͥtate qũã
gessit c̃dẽpnabit᷑. Deniq os illius
oꝑuit iniqͥtas: qͥ intorm̃tis positus.
inguã sibi inqua ob plura scelera
plus punitꝰ ẽ refrigerari q̃suit
Memoria iusti cũ laudibꝰ & nomen
impioꝵ putrescet. Et in hac uita¬
bom bonos. siue uiuentes siue de¬
functos. laudibꝰ effer̃t: impioꝵ aũ
s aet ͣ detestant᷑ &. nom̃ &. inuita
futura. iusti in dei laudibꝰ uiuunt.
Reꝓbor aũ. honor. nom̃q laudesq
putribꝰ gehenneq suppliciis mu¬
tant᷑. ubi uermis eoꝵ ñ moriet᷑.&
ignis eoꝵ ñ extinguet᷑. Qui ambu
lat simplicit᷑. ambulat confident᷑.
Qui aũ deprauat uias suas: mani¬
festꝰ erit. Qui simplicit᷑ se uiuere
nouit. facile cuncta sꝑnit aduer¬

Expanded text:
 Et quidem messis haec multa est, operarii autem pauci . Qui vero hoc tempore acceptabili a sua salute curanda torpescit, confundetur in die tribulationis.-- Benedictio lloquiis malis serviebat, iniquitate, quam gessit, condemnabitur. Denique os illius operuit inilinguam sibi in qua ob plura scelera plus punitus est, refrigerari quaesivit Memoria justi cum laudibus et nomen impiorum putrescat. Et in hac vita bonos sive viventes sive defunctos laudibus efferunt: Impiorum autem et actus detestantur et nomen; et in vita futura justi in Dei laudibus vivunt, reproborum autem honor, nomenque laudesque putribus gehennae suppliciis mutantur: Ubi vermis eorum non moritur et ignis eorum non exstinglat simpliciter ambulat confidenter; qui autem deprauat uias suas manier, etc. Qui simpliciter se vivere novit, facile cuncta spernit adver
Abbreviated transcription (Latin):
& sensus magis sectandos ee̾ quã uer¬
ba. aduersus philosophos & secłi huiꝰ
doctores. qͥ suoꝵ dogmatũ falsitates
conant᷑ ad serere: uarietate ac mul-¬
tiplicacione sermonũ. Contra scrip¬
tura qdiuma breui e irculo coartata
ẽ & qͦntũ dilatat᷑ insentenciis. tan¬

Expanded text:
et sensus magis sectandos esse quam veret sensus magis sectandos esse quam verba, adversus philosophos et saeculi hujus doctores, qui suorum dogmatum falsitates conantur asserere varietate ac multiplicatione sermonum. Contra Scriptura divina brevi circulo coarctata est, et quantum dilatatur in
Abbreviated transcription (Latin):
dũ qͦd dicant᷑ uerba sapienciũ punge¬
re ñ palpare: nec molli manu adtrae¬
tare lasciuiã. s errantibꝰ & ut supra
diximꝰ. tardispenitenciȩ. dolore & ul¬
nꝰ infigere. Si cuiꝰ gͥ sermo ñ pungil
s oblectacions est audientibꝰ. iste
ñest sermo sapientis. Uerba qͥppe sapi¬
entũ: ut stimuli. Quȩ quidẽ ad ẽuer¬
sionẽ ꝓuocant de linquentẽ & firma
st̾. & a c̃silio sc̃oꝵ. data:atq ab uno pa¬
store concessa. & solida radice fundata
st̃. hoc stimulo necdũ paulũ. s adhuc
caue. faciendi libros multos ñ ẽ finis.
⁊ meditacio plurima labor est car¬
uis. Exceptis his uerbis q̃ ab uno pa¬
ftore st̃ data. & a c̃silio atq c̃sensu
ꝓbata sapientũ: nichil facias. Nichil
ł uindices. maioꝵ. sequere uestigia:
ab eoꝵ auctoritate ñ discrepes. Ali¬
oqͥn qͣrenti multa. infinitꝰ libroꝵ la¬
bor occurrit. qͥ te ꝑtrahat ad errorẽ:

Expanded text:
est, quod dicantur verba sapientium pungeest, quod dicantur verba sapientium pungere, non palpare, nec molli manu attrectare lasciviam: sed errantibus et ut supra diximus tardis poenitentiae dolores et vulnus infigere. Si cujus igitur sermo non pungit, sed oblectationi est audientibus, iste non est sermo sapientis. Verba quippe sapientium ut stimuli. Quae quoniam ad conversionem provocant delinquentem, et firma sunt, et a concilio sanctorum data, atque ab uno pastore concessa, et solida radice fundata sunt. 495 Hoc stimulo, necdum Paulum, sed adhuc cave. Faciendi multos libros non est finis: et meditatio plurima labor est carnis. Exceptis his verbis quae ab uno pastore sunt data, et a concilio atque consensu probata sapientium, nihil facias, nihil tibi vindices: majorum sequere vestigia, et ab eorum auctoritate non discrepes. Alioqui, quaerenti multa, infinitus librorum numerus occurret: qui te pertrahat ad errorem,
Abbreviated transcription (Latin):
mens humana cõp̃hendere. Uerba sa¬
pieneͣiuĩ ut stimuli & qͦsi elaui in altũ
defixi: habentibꝰ cȩtꝰ data st̃ a pastore
uno. Neuideret᷑ post legẽ dnm̃ te mera¬
rius subito pͣceptor erũꝑe .&. sibi uin¬
dicare doctrinã quã moyses nͣ tã sua
sponte quã deo irascente pͥmũ de hine
inspirante susceꝑat: dicit uerba sua
uerba eẽ sapientũ. q̃ in similitudĩe
stimulor. corrigant de linquentes.:¬
pigros mortaliũ gressus aculeo pun¬
gente cõmoueant. sicq sint firma qͥsi
elaui in altũ solidũq defixi. nec aue¬
toritate unius s c̃silio atq c̃sensu na¬
gistror. omniũ. ꝓferant᷑. Et ne ẽtemp¬
neret᷑ humana sapiencia. ait eã ab
uno pastore concessã: id est plurimi de¬
ceant. tam̃ͣ doctrinȩ unꝰ aue tor est
dñs. Facit hic locus aduersus eos qui
aliũ legis ueteris. aliũ euangelii est¬
mant dm: qͦd unꝰ pastor c̃siliũ pruden¬
ciũ instruxerit. Prudentes auͭ. tam

Expanded text:
mens humana comprehenderet. Verba sapientum, ut stimuli, et quasi clavi in altum defixi, habentibus coetus, data sunt a pastore uno. Ne videretur post legem Dei temerarius subito praeceptor erumpere, et sibi vindicare doctrinam, quam Moyses non tam sua sponte, quam Deo irascente primum, dehinc inspirante susceperat: dicit verba sua verba esse sapientium, quae in similitudinem stimulorpigros mortalium gressus aculeo pungente commoveant, sicque firma sint quasi clavi in altum solidumque defixi, nec auctoritate unius, sed consilio atque consensu magistrorum omnium proferantur. Et ne contemneretur humana sapientia, ait eam ab humano pastore concessam, id est, licet plurimi doceant, tamen doctrinae unius auctor est Dominus. Facit hic locus adversus eos qui alium legis veteris, alium Evangelii aestimant Deum, quod unus pastor consilium prudentium instruxerit; prudentes autem tam
Abbreviated transcription (Latin):
terandꝰ uidet᷑. eo qͦd uanas dei ad sere¬
ret creaturas. & totũ putaret ẽe̾ ꝓ
nichilo. & cibũ & potũ & de licias tran¬
seuntes p̃ferret omnibꝰ. ex hoc uno¬
capitulo meruisse auctoritatẽ. ut
indiuinoꝵ uoluminũ numero pone¬
ret᷑. qͦd totã disputacionẽ suã & omñe
tarit & dixerit. finẽ sermonũ suor
auditũ e̾ẽ promptissimũ: nec aliqͥd in
se habere difficile. ut scilicet timea¬
mꝰ deũ: & eiꝰ prȩcepta faciamꝰ. Adhoc
em̃ natũ ẽẽ homine. ut creatorẽ siuũ
intelligens. ueneret᷑ eũ metu & hono¬

Expanded text:
terandus videretur, eo quod vanas Dei assereterandus videretur, eo quod vanas Dei assereret creaturas, et totum putaret esse pro nihilo, et cibum, et potum, et delicias transeuntes praeferret omnibcapitulo meruisse auctoritatem, ut in divinorum voluminum numero poneretur, quod totam disputationem suam et omne t, et dixerit finem sermonum suorum auditu esse promptissimum, nec aliquid in se habere difficile, ut scilicet timeamus Deum, et ejus praecepta faciamus. Ad hoc enim natum esse hominem, ut Creatorem suum intelligens, veneretur eum metu et hono
Abbreviated transcription (Latin):
si diuersa & discrepancia disputa¬
ris. & curiositate nimia huc atq
illuc animũ adduxeris: etiam in
uno libro multi libri ft̃. Unqde die¬
tũ ẽ. Ex multiloqͥo: ñ effugies
peccatũ. Ialibꝰ gͥ libris: ñ ẽ finis. Bonũ
e niͣ omne .&. ueritas certo fine conelu¬
dit᷑: malicia uͦ atq mendaciũ sine fi¬
ne stͥ. .&. qͦnto plus reqͥrunt᷑. tantũ ma¬
iore eor series nascit᷑. Suꝑ hac re. stu¬
diuͣatq meditacio. labor carnis ẽ. Car¬
bore suũ: iuxta illud qͦd apłsait. plus
aũ omnibꝰ illis laboraui. Non aũ ego:
s grã dei q̃ mecũ est.eẜ saluator. La¬
boraui clamans. Finis sermonis uni
Deum time & mandata eiꝰ custodi.
hoc enĩ est omnis homo: quia omne
factũ ds adducet in iudicur: de omni
abscondito siue bonũ siue malũ sit.
iunt hebrei cũ int̾cetera scripta
salomonis ñ quȩant qͣnta sint. nec in
memoria durauert̃ ꝙ hic liber oblit¬

Expanded text:
si diversa et discrepantia disputasi diversa et discrepantia disputaveris, et curiositate nimia huc atque illuc animum adduxeris  Al. deduxeris, etiam in uno libro, multi libri sunt. Unde dictum est: Ex multiloquio non effugies peccatum . Talibus igitur libris non est finisenim omne, et omnis veritas, certo fine concluditur: malitia vero atque mendacium sine fine sunt. Et quanto plus requiruntur, tanto major eorum series nascitur. Super hac re studium atque meditatio labor carnis est. Carborem suum, juxta illud quod Apostolus omnibus laboravi: non autem ego, sed gratia Dei quae mecum est . Et Salvator: Laboravi clamans . Finis sermonis verbi Deum time, et mandata ejus custodi. Hoc est enim omnis homo, quia omne factum Deus adducet in judicium de omni abscondito, sive bonum, sive malum sit. Aiunt Hebraei cum inter caetera scripta Salomonis quae antiquata sunt, nec in memoria duraverunt, et hic liber oblit
Abbreviated transcription (Latin):
solet magis labor eeͥ. quã carnis. Quo¬
mͦ enĩ qͥcqͥd manu & corꝑe fit. manꝰ
& corꝑis labore cõplet᷑: ita qͦd ad
lectionẽ ꝑtinet. magis m̃tis ẽ labor.
Ex qͦ mͥ uident᷑ suꝑiora de multitu¬
dine libror:alit̾ sencienda quam
pleriq existimant. Coris ẽ scrip¬
turarũ. quãuis plures libros sutͣ
se nͣ discrepent. & de eadẽ re scri¬
bant: unũ uolumen dicere. Si qui¬
dẽ & euangeliũ & lex dñi in ma¬
culata ẽuertens animas: singu¬
larit᷑ appellant᷑. cũ plura euan¬
gisꝰ. Sic & uolum̃ in ȩsaiȩ sermo¬
ne signatũ: om̃is scͥptura diuina
ẽ. & uno capitulo libri ezechiel
omniũ retro scõꝵ. uocibꝰ ꝓphetatꝰ.
ait. In capitulo libri scͥptũ est de
me. Iuxta hunc gͥ sensũ arbitror
nc̃ p̃ceptũ: ne plures libri fiant.
Quic qͥd enĩ dixeris. si ad eũ refe¬
rat᷑ qͥ in principio erat apud deũ.
& d̾s erat uerbũ. unũ uolumen
ẽ: & in nume rabiles libri una lex:
unũ euangeliũ nominat᷑. Quod

Expanded text:
s labor esse quam carnis. Quomodo enim quidquid manu et corpore fit, manus et corporis labore completur: ita quod ad lectionem pertinet, magis mentis est labor. Ex quo mihi videtur, superiora de multitudine librorum aliter sentienda, quam plerique aestimant. Moris est Scripturarum, quamvis plures libros, si inter se non discrepent, et de eadem re scribantur, unum volumen dicere. Siquidem et Evangelium, et Lex Domini immaculata, convertens animas , singulariter appellantur, cum plura Evangis. Sic et volumen in Isaiae sermone signatum, omnis Scriptura divina est , et uno capitulo libri, Ezechiel omnium retro sanctorum vocibus prophetatus, ait: In capitulo libri scriptum est de me . Juxta hunc igitur sensum 496 arbitror nunc praeceptum, ne plures libri fiant. Quidquid enim dixeris, si ad eum referatur, qui in principio erat apud Deum, et Deus Verbum , unum volumen est: et innumerabiles libri una Lex, unum Evangelium nominantur. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ARA¬
bo¬
NIS.
filii dauid
regis israhel. Parabolȩ grece. la¬
tine dicunt᷑ similitudines. Quod
huic libro uoc abulũ salomon ob
id inposuit. ut sciremꝰ alcius &
ñ iuxtaluterã intelligere quȩ
dicit. in qͦ dñm significat ꝑ para¬
bolas turbis fuisse locuturum:
sicut etiã nomine ꝓprio & pa¬
cifico. regni sui statu. regnũ xꝑi
qͦ seriptũ ẽ. Multiplicabit᷑
eiꝰ imꝑiũ. & pacis ñ erit finis:
suꝑ soliũ dauid & suꝑ regnum
tione ac dedicacione. edificaei
& ipse filius eẽ dauid. & rex sꝑitalis
stł. etiã turbarũ testimonio quȩ ei
iherosolimã uenienti cũ ramis palma
rũ & laudibꝰ occurrere declarat᷑. No¬
tandũ aũ qͦd uulgata ȩdicio ꝓ parabo¬
lis q̃ hebraice maslotħ uocant᷑: parhõ¬
emas idest ꝓuerbia dieit. Sed nec ip

Expanded text:
arabonis filii David regis Israel. Parabolae Graece, Latine dicuntur similitudines. Quod huic libro vocabulum Salomon ob id imposuit, ut sciremus altius et non juxta litteram intelligere quae dicit: in quo Dominum significat per parabolas turbis fuisse locuturum, sicut etiam nomine proprio et pacifico regni sui statu regnum Christi abitur ejus imperium, et pacis non erit finis super solium David et super regnum tione ac dedicatione, aedificatiet ipse filius esse David rex spiritalis Israel etiam turbarum testimonio, quae ei in Jerosolymam veniet laudibus occurrerent, declaratur. Notandum autem quod vulgata editio pro Parabolis, quae Hebraice Mas Loth vocantur, Parhoemias, id est Proverbia, dicit; sed nec ip
Abbreviated transcription (Latin):
chus intͣ p̃tati st̃. de om̃i ẽtẽptir ue
certe de oumi ignorato. qͦd etiã de
ocioso uerbo. & ñ uoluntate s ignora¬
cione. plato. reddituri simꝰ racionẽ in
qͥie iudicii. Alit̃. Quia timor seruor
nc̃ de consũmato inuirtutibꝰ metirai¬
ci puto: scđm illud. nil de est timentis
eũ. Uel certe qͥa ad hue homo ẽ s nec
dũ dei nom̃ accepit. hanc habet racio¬
nẽ substanciȩ suȩ. ut in corꝑe positꝰ de¬
ũ timeat: qͥa omne factũ. idest omnes
homines adducat deus in iudiciũ su
unuiersis quȩ alit̾ quã ab eo disposi¬
ta sunt & dicta senserunt: siue in
hanc partem. siue in illam. Uȩ quip¬
pe his qui dicunt malũ bonũ & bo¬

Expanded text:
 interpretati sunt, de omni contempto, vel certe de omni ignorato, quod etiam de otioso verbo, et non voluntate, sed ignoratione prolato, reddituri simus rationem in die judicii. Aliter: Quia timor servorununc de consummato in virtutibus metu dici puto, secundum illud: Nihil deest timentibus eum . Vel certe, quia adhuc homo dum Dei nomen accepit, hanc habet rationem substantiae suae, ut in corpore positus Deum timeat, quia omne factum, id est omnes homines adducat Deus in judicium, super universis quae aliter quam ab eo disposita sunt et dicta senserunt, sive in hanc partem sive in illam. Vae quippe his qui dicunt malum bonum et bo