comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sumens: futurꝰ mortuus recedendo auitã iusti-¬
ciȩ Ecce soluit p̃ceptum: excussit a ceruice iugũ
disciplinȩ: habenas regiminis exultante animosi¬
tate dirupit: Ubiẽ nunc: Ecce captiuus clamat:
dñe quis similis tͥ e llolui esse ꝑuerse similis tibis
et factus sum similis peqxi: Sub tua dominatione.¬
sub tuo precepto uere similis eram: s homo in ho¬
nore positus non intellexit: comꝑatꝰ ẽ iumentis in¬
sc̃satis. et similis factus est illis: Iam de similitudi¬
tibi: Quantas ostendisti michi tribulationes
multas et malas Aerito suꝑbe serue Lloliusti
enim ꝑuerse similis eẽ do tuo: qui factus eras ad
imaginem cdomini tui Bene tibi uelles. ut eẽt irece¬
denti ab illo bono: Prorsus dicit tibi deus: Si recedis
amie et bene ẽ tibi: ego nonsum bonum cuum: Pro¬
inde sulle bonus & summe bonus. et de se sibi bonus.
et nullo alieno bono bonus. et ipse nr̃m sũmum bo¬

Expanded text:
sumens, futurus mortuus, recedendo a via justisumens, futurus mortuus, recedendo a via justitiae! ecce solvit praeceptum, excussit a cervice jugum disciplinae, hab nas regiminis exaltan e animositate disrupit; ubi est nunc? Certe captivus clamat: Domine, quis similis tibi? Volui esse et factus sum similis pecori; nam sub tua dominatione vere tibi similis eram: sed homo in honore positus non intellexi, comparatus sum jumentis insensatis, et similis factus sum illis . Jam ergo hic noendisti mihi tribulationes multas et malas! Merito, superbe serve: voluisti enim perverse esse similis Domino tuo, qui factus eras ad imaginem Domini tui. Bene tibi velles ut esset recedenti ab illo bono? Prorsus dicit tibi Deus: Si recedis a me, et bene est tibi, ego non sum bonum tuum. Proinde si ille bonus, et summe bonus, et de se sibi bonus, et nullo alieno bono bonus, et ipse nostrum summum bo
Abbreviated transcription (Latin):
tes: Gonum ẽ: sed obedientia melior ẽ: Proinde
cum tetigeris: nunquid arbor illa mala erit ut mo¬
riariss Sed in obedientia te subicit morti: quia
prohibita tetigisti Ideo arbor illa appellata est sci¬
entia dinoscendi boni et mali Non quia inde ta¬
la quasi poma pendebant: sed quicquid esset ar-¬
bor illa cuiꝰlibet pomi. ciuiis libet fructus efset.
ideo sic uocata est: quia homo quinollet bonũ
amalo discernere ꝑpreceptum. discreturus e¬
tat ꝑ exꝑimentum: ut tangendo uẽtitum in¬
illi de erat: Dicatur michi Quidilli de erat
inꝑadyso. constituto inmedia opulentia. me¬
dil̃sq delitiis. cui magnȩ deliciȩ erant ipsa
uisio aei: cuius faciem quasi inimici timuit post
peccatum: Quid illi de erat ut tangeret: nisi qͥa
sua potestate uti uoluit : Preceptum rumꝑe de¬
lectauit. ut nullosibi dñ̾ante fieret sicut ds. qͥa
deo nullus utiq dñatur: male uagus. male p̃¬

Expanded text:
tes. Bonum est, sed obedientia melior est. Proinde tes. Bonum est, sed obedientia melior est. Proinde cum tetigeris, numquid arbor illa malum erit, ut moriaris? Sed inobedientia te subjecit morti, quia prohibita tetigisti. Ideo arbor illa appellata est scientiae dignoscendi boni et mali , non quia inde talia quasi poma pendebant; sed quidquid esset arbor illa, cujuslibet pomi, cujuslibet fructus esset, ideo sic vocata est, quia homo qui nollet bonum a malo discernere per praeceptum, discreturus erat per experimentum; ut tangendo vetitum, inmei? Quid illi deerat? Dicatur mihi quid illi deerat in paradiso constituto, in media opulentia, mediisque deliciis; cui magnae deliciae erant ipsa visio Dei, cujus faciem quasi inimici timuit post peccatum? Quid illi deerat, ut tangeret, nisi quia sua potestate uti voluit, praeceptum rumpere delectavit; ut nullo sibi dominante fieret sicut Deus, quia Deo nullus utique dominatur? Male vagus, male prae
Abbreviated transcription (Latin):
precepto Quid tibi iussurus erat deuse Auqͥd
enin querit abs te: Offer michi sacrificium: dic¬
turus est tibi: Nonne ipse fecit omnia : in quibꝰ
et te fecit: Obsequere michi dicturus ẽ tibi.
siue ad lectum cum requiesco: siue ad mensam
cum me reficio: siue adbalneas cum lauo: Quia
gͦ nullo abste indiget deus: nichil tͥ debuit iubẽ¬
ret Si autem debuit aliquid iubere ut te quod
tibi expedit sentires: ẽẽ sub dño: ab aliqua re
ꝓhibendus eras: Non ꝓꝓpt̃ illius arboris maliciã:
s propter tuam obedientiam: Non potuit deus
ꝑfectiꝰ demonstrare quantum sit bonum obe-¬
dientiȩ: nisi cum ꝓhibuit ab ea re quȩ nerat
mala Sola ibi obedientia tenet palmam: sola
ibi inobedientia. inuenit pęnam: Bonum ẽ no-¬
lo tangas: Non enim non tangendo moriturus
es Nunquid qui hinc ꝓhibuit: alia subtraxit:
Nonne ẽ paradysus fructuosis plenus arboribus:
Quid tibi de est e hoc nolo tangas: hinc nolo gus¬

Expanded text:
praecepto, quid tibi jussurus erat Deus? Aliquid praecepto, quid tibi jussurus erat Deus? Aliquid enim quaerit abs te? Offer mihi sacrificium, dicturus est tibi? Nonne ipse fecit omnia, in quibus et te fecit? Obsequere mihi, dicturus est tibi; sive ad lectum, cum requiesco; sive ad mensam, cum me reficio; sive ad balneas, cum lavo? Quia ergo nullo abs te indiget Deus, nihil tibi debuit jubere? Si autem debuit aliquid jubere, ut te, quod tibi expedit, sentires esse sub Domino, ab aliqua re prohibendus eras; non propter illius arboris malitiam, sed propter tuam obedientiam. Non potuit Deus perfectius demonstrare quantum sit bonum obedientiae, nisi cum prohibuit ab ea re quae non erat mala. Sola ibi obedientia tenet palmam; sola ibi inobedientia invenit poenam. Bonum est; nolo tangas. Non enim non tangendo moriturus es. Numquid qui hinc prohibuit, alia subtraxit? Nonne est paradisus fructuosis plenus arboribus? Quid tibi deest? Hoc nolo tangas; hinc nolo gus
Abbreviated transcription (Latin):
pescat. recedens aueritate uanescat: recedens ab-
eo quod summe atq incõmutabilit̾ ẽ indeteriuᷤ
mutatus deficiat: hoc diabolus fecit: Imitari dm̃
uoluit: sed ꝑuerse: Non ẽẽ sub illiuis potestate: s
habere contra illum potestatem: Homo audempo¬
situs sub precepto: audiuit adño do: Noli tangere:
Quids hanc arborem: Quid ẽ enim illa arbor: si
bona ẽ. quare non tango: Simalã ẽ. quid facit
inparadyso ¶Piorsus ideo ẽ in paradyso quiabo¬
na est: sednolo tangas Quare non tango: Quia
obedientem te uolo: non contradicentem. serue
Ad hoc serue: sednoli male serue: Serue audipͥus
domini ussum: et tunc iubentis disce consiliũ:
Bona ẽ arbor: nolo tangas: Quare: Quia dñs sum:
et seruus es Hec est tota causa: Siparua ẽ. de dig¬
naris esse seruus: Quid autem expedit tibi nisi
ẽẽ sub dño: Quomͦ eris sub domino: nisi fueris sub
p̃cepto: Porro si expedit tibi ẽẽ subdño: et sub

Expanded text:
pescat, recedens a veritate vanescat, recedens ab pescat, recedens a veritate vanescat, recedens ab eo quod summe atque incommutabiliter est, in deterius mutatus deficiat. 7. Hoc diabolus fecit: imitari Deum voluit, sed perverse; non esse sub illius potestate, sed habere contra illum potestatem. Homo autem positus sub praecepto, audivit a Domino Deo, Noli tangere. Quid? Hanc arborem . Quid est enim illa arbor? Si bona est, quare non tango? si mala est, quid facit in paradiso? Prorsus ideo est in paradiso, quia bona est; sed nolo tangas. Quare non tango? Quia obedientem te volo, non contradicentem. Servi ad hoc, serve; sed noli male, serve. Serve, audi prius Domini jussum, et tunc jubentis disce consilium. Bona est arbor: nolo tangas. Quare? Quia Dominus sum, et servus es. Haec tota causa est. Si parva est, dedignaris esse servus? Quid autem tibi expedit, nisi esse sub Domino? Quomodo eris sub Domino, nisi fueris sub praecepto? Porro si expedit tibi esse sub Domino, et sub
Abbreviated transcription (Latin):
enim habet ut sit: apud illum habet ut bene
ei sit: Deniq filius minor qui insua potestate¬
uoluit habere substantiam suam. quȩ illi apud
patrem optime seruabatur: factus suȩ potesta¬
tis. ꝓfectus est in regionem longinquan: Hesit
pͥncipi malo: portos pauit: fame correptus ẽ: qͥ
saturitate suꝑbꝰ abscesserat: Ergo quisquis ita uult si
milis ẽẽ do ut ad illum stet. fortitudinemq suã sicut
scriptum ẽ ad illum custodiat. non ab illo recedat. ei
coherendo signetur tanquam ex anulo cera. illi affixꝰ
habeat imaginem eius. faciens quod dictum ẽ. mͥ au.¬
tem adherere deobonumẽ : uere custodit unagi-¬
nem et similitudinem ad quam factus ẽ: Porro au-¬
tem si ꝑuerse uoluerit imitaridm̃. ut quomodo
ds non habet a quo formetur nonbabet aquo
regatur: sic ipse uelit sua potestate uti. ut quo¬
modo ds nullo formante. nullo regente uiuat:
quid restat fr̃s. nisi ut recedens ab eus calore tor-¬

Expanded text:
enim habet ut sit, apud illum habet ut ei enim habet ut sit, apud illum habet ut ei bene sit. Denique filius minor, qui voluit in sua potestate habere substantiam suam, quae illi apud patrem optime servabatur, factus suae potestatis, profectus est in regionem longinquam, haesit principi malo, porcos pavit; fame correctus est qui saturitate superbus abscesserat . Ergo quisquis ita vult esse similis Deo, ut ad illum stet, fortitudinemque suam, sicut scriptum est, ad illum custodiat , non ab illo recedat: ei cohaerendo signetur tanquam ex annulo cera, illi affixus habeat imaginem ejus, faciens quod dictum est, Mihi adhaerere Deo bonum est ; vere custodit similitudinem et imaginem ad quam factus est. Porro autem si perverse voluerit imitari Deum, ut quomodo Deus non habet a quo formetur, non habet a quo regatur, sic ipse velit sua potestate uti, ut quomodo Deus, nullo formante, nullo regente vivat; quid restat, fratres, nisi ut recedens ab ejus calore tor
Abbreviated transcription (Latin):
tur indiget deus: ut aut melior sit aut poten¬
tior. aut beatior: Quid enim ẽet quicqͥd aliudẽ.
nisi ille fecisset e Quo gͦ eget abste qui erat ante.
te: Et tam potens erat ut cum tu non esses face¬
ret te: ñ quomͦ parentes faciunt filios ꝑquãdam
concupiscentiam carnalem. generant potius quã
creant: Illis enim generantibꝰ: d̾s creat: Nam si
ita creas: quid tua mulier paritura est: Quid di-¬
cam: Tu dic: Ipsa dicat: quȩ quod portat igno¬
rat: Generant tamen homines filios: et ad sola¬
tium suum. et subsidium senectutis: Nunquid ideo
creauit hȩc omnia d̾s: aquibꝰ senex adiuuaret᷑:
Nouit gͦ deus quod creat: & quale sit ꝑ eiꝰ bonita¬
tem: et quale sit futurum ꝑ propriam uoluntatẽ:
Nouit deus. & ordinauit omnia Ut autẽ sit homo
aliquid: conuertit se ad illum a quo creatꝰ ẽ: Re-¬
cedendo enim frigescit: accedendo feruescit: Re¬
cedendo tenebrescit: accedendo clarescit: Aquo

Expanded text:
tur, indiget Deus, ut aut melior sit, aut potentur, indiget Deus, ut aut melior sit, aut potentior, aut beatior. Quid enim esset quidquid aliud est, nisi ipse fecisset? Quo ergo eget abs te qui erat ante te, et tam potens erat, ut cum tu non esses, faceret te? Numquid quomodo parentes faciunt filios? Per quamdam concupiscentiam carnalem generant, potius quam creant; istis enim generantibus, Deus creat. Nam si tu ita creas, dic quid tua mulier paritura est. Quid dicam, Tu dic? ipsa dicat, quae quod portat ignorat. Generant tamen homines filios, et ad solatium suum, et ad subsidium senectutis. Numquid ideo creavit haec omnia Deus, a quibus senex adjuvaretur? Novit ergo Deus quod creat, et quale sit per ejus bonitatem, et quale futurum sit per propriam voluntatem; novit Deus et ordinavit omnia. Ut autem homo sit aliquid, convertit se ad illum a quo creatus est. Recedendo enim frigescit; accedendo fervescit: recedendo tenebrescit; accedendo clarescit. A quo
Abbreviated transcription (Latin):
pluit suꝑ iustos et iniustos: Qui gͦ bene uult
inimico suo: deo similis est: Nec ista suꝑbia: sed
obedientia ẽ Quare: Quia adimaginem dei fac̃-
tisumꝰ: faciamus inquit hominẽ adimaginẽ
et similitudinem nr̃am: Non gͦ aliquid alienũ ẽ:
si imaginem dei tenemus innobis Ultinam eã
ꝑsuꝑbiam non ad mictamus: Sed quid ẽ ꝑsu-¬
ꝑbiam: llelle ẽẽ similis deo: Quid putamus ut
exclamaret captiuus: Domine quis similis tui:
Quȩ est ista similitudo ꝑuersa : dudite. et intelligi¬
te si potestis Credimus autem quod ipse qui nos
posuit hȩc uobis dicere: dabit uobis etiam posse
et intelligere: Deus nullo indiget bono: et ipse
est sũmum bonum: et ab ipso est omne bonum:
Ut gͦ boni simus. dõ indigemus: Ut bonus sit ds:
nobis non undiget: Nec nobis tantum: sedusq
ad altissima quȩ fecit magnalia: Nec ipsis cȩles¬
tibꝰ nec suꝑ cęlestibꝰ. nec suꝑ celum cȩli quod dici¬

Expanded text:
pluit super justos et injustos . Qui ergo bene vult pluit super justos et injustos . Qui ergo bene vult inimico suo, Deo similis est: nec ista superbia, sed obedientia est. Quare? Quia ad imaginem Dei facti sumus: Faciamus, inquit, hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Non ergo aliquid alienum est, si imaginem Dei tenemus in nobis: utinam eam per superbiam non amittamus! Sed quid est, per superbiam velle esse similem Deo? quid putamus, ut exclamaret captivus: Domine, quis similis tibi? quae est ista perversa similitudo? Audite, et intelligite, si potestis: credimus autem quia ipse qui nos posuit haec vobis dicere, dabit vobis etiam posse et intelligere. Deus nullo indiget bono, et ipse est summum bonum, et ab ipso est omne bonum. Ut ergo boni simus, Deo indigemus: ut bonus sit Deus, nobis non indiget, nec nobis tantum, sed usque ad altissima quae fecit magnalia, nec ipsis coelestibus, nec supercoelestibus, nec coelo coeli quod dici
Abbreviated transcription (Latin):
suggererentem: gustate et eritis sicut dii: Hoĩes
sicut dii D eus quis similis tibis Non inabysso.
non ininferno: non interra non incȩlo: omnia enĩ
tu fecisti Quid contendit opus cum artifice: Ds̃
quis sunilis tibi : Ego autem ait adam miser. et
inadam omnis homo. cum uolo ẽẽ ꝑuerse simił
tͥ: ecce quid factus sum. ut decaptiuitate ad te
clamẽ: Cuibene erat subrege bono. captiuus
factus sum submeo seductore: et clamo ad te qͥa
cecidi abste: Et unde abste cecidit Cum quȩro
tẽ ꝑuerse similis tibi: Quid enim deus: Nonne ad
similitudinem suam nos uocat: Nonne ipse est
quidicit. diligite inimicos uros: orate ꝑ eis qui
uos ꝑsecuntur. bene facite eis quiuos oderunt:
ec dicens: ad similitudinem dei nos hortatur:. De¬
niq quid ad uingit: Ut sitis filii patris ur̃i qͥ
incelis ẽ: Quid enim ipse facit : hoc facit certe
Qui solem suum oriri facit suꝑ bonos et malos: &

Expanded text:
suggerentem: Gustate, et eritis sicut dii ! Homines suggerentem: Gustate, et eritis sicut dii ! Homines sicut dii! Deus, quis similis tibi? Non in abysso, non in inferno, non in terra, non in coelo; omnia enim tu fecisti. Quid contendit opus cum artifice? Deus, quis similis tibi? Ego autem, ait Adam miser, et in Adam omnis homo, cum volo esse perverse similis tibi, ecce quid factus sum, ut de captivitate ad te clamem: cui bene erat sub rege bono, captivus factus sum sub meo seductore; et clamo ad te, quia cecidi abs te. Et unde abs te cecidi? Cum quaero esse perverse similis tibi. Quid enim? Deus nonne ad suam similitudinem nos vocat? Nonne ipse est qui dicit: Diligite inimicos vestros; orate pro eis qui vos persequuntur; benefacite eis qui vos oderunt? Haec dicens, ad similitudinem Dei nos hortatur. Denique quid adjungit? Ut sitis, inquit, filii Patris vestri qui in coelis est. Quid enim ipse facit? Hoc facit certe: Qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et
Abbreviated transcription (Latin):
tate uenisti: ad adam ꝑtinebas: Dicam hoc omni ge¬
nerationi suꝑuenturȩ. nullas uires meas. nullam
iusticiam meam: sed potentiam tuam. et iusticiã
tuam: sq in altissima quȩ fecisti magnalia: Po-¬
tentiam tuam et iusticiam tuam usq quo: Usq
ad carnem et sanguinem : lmmo usq ad altissi¬
ma: quȩ fecisti magnalia: In altis. sunt celi In altiᷤ
angeli sunt: sedes. dominationes : pͥncipatus. po¬
testates Tibi debent quod sunt : tibi debent qͦd
ununt: tibi debent quod iuste uiuunt: tibi de¬
bent quod bñ uiuunt: Potentiam tuam et iusticiã
tuam. usq quo: lliq in altissima quȩ fecisti mag¬
nalia: Neputes hominem solum ꝑtinere ad gra-¬
tiam dei Quid erat angelꝰ antequam fieret᷑:
Quid ẽ angelus: si deserat᷑ qui creauit: Ergo po¬
tentiam tuam et usticiam tuam usq in altissima
quȩ fecisti magnalia. & homo se ex tollit: et ut ꝑ¬
tineat ad pͥmam captiuitatem. audit serpentem

Expanded text:
tate venisti; ad Adam pertinebas. Dicam hoc omni getate venisti; ad Adam pertinebas. Dicam hoc omni generationi superventurae, nullas vires meas, nullam justitiam meam; sed potentiam tuam et justitiam tuam, Deus, usque in altissima quae fecisti magnalia. Potentiam tuam et justitiam tuam, usquequo? usque ad carnem et sanguinem? Imo, usque ad altissima quae fecisti magnalia. In altis coeli sunt; in altis Angeli sunt, Sedes, Dominationes, Principatus, Potestates: tibi debent quod sunt, tibi debent quod vivunt, tibi debent quod juste vivunt, tibi debent quod beate vivunt, Potentiam tuam et justitiam tuam, usquequo? Usque in altissima quae fecisti magnalia. Ne putes hominem solum pertinere ad gratiam Dei. Quid erat Angelus antequam fieret? quid est Angelus, si deserat qui creavit? Ergo, potentiam tuam et justitiam tuam, usque in altissima quae fecisti magnalia. 6. Et homo se extollit! et ut pertineat ad primam captivitatem, audit serpentem
Abbreviated transcription (Latin):
breuem uitam tuam: qua fronte exis adiudicem:
qu̾e cum uiueris blasphemastis Ergo auiuentute
et usq nc̃: et usq ad senectam et senum. Deus
ne derelinquas me Non qui dditant inbei
mei. usq ad tempui erit: ne derelinquas me
Donec adminciem brachium tuum: generatio¬
ni omni suꝑ uenture : & brachium domim cui
reuelatum est : Brachium dñi: xp̃c: Noli ergo
derelinquere me. non gaudeant quidicunt usq
ad certum tempus erunt xp̃iani: sunt qui ad ñci¬
ent brachium tuum: Cui : Generationi omĩ su¬
per uenture: Si gͦi omni generatiom suꝑuentȩ
brachium tuum : liberationẽ nr̃am gratuitam:
Hoc gͦ ad nunciem ipsam gr̃am: omni generationi
suꝑuenturȩ: ADichati iuĩ homini nascituro nicħ
es ꝑte: deum inuoca: tua peccata sunt. merita
dei sunt. supplicium tibi debetur: et cũ p̾mium
uenerit. sua dona coronabit. non merita tua:
Dicam omni generationi suꝑ uenture: De captiui¬

Expanded text:
brevem vitam tuam, qua fronte exies ad judicem brevem vitam tuam, qua fronte exies ad judicem quem cum viveres blasphemasti? Ergo a juventute mea, et usque nunc, et usque ad senectam et senium, Domine, ne derelinquas me. Non, quomodo dicunt inimici mei, usque ad tempus erit. Ne derelinquas me, donec annuntiem brachium tuum generationi omni superventurae. Et brachium Domini cui revelatum est ? Brachium Domini, Christus. Noli ergo derelinquere me; non gaudeant qui dicunt: Usque ad certum tempus erunt Christiani. Sint qui annuntient brachium tuum. Cui? Generationi omni superventurae. Si ergo omni generationi superventurae; brachium tuum? Liberationem nostram gratuitam. Hoc ergo annuntiem, ipsam gratiam omni generationi superventurae; dicam omni homini nascituro: Nihil es per te, Deum invoca; tua peccata sunt, merita Dei sunt; supplicium tibi debetur, et cum praemium venerit, sua dona coronabit, non merita tua, Dicam omni generationi superventurae: De captivi
Abbreviated transcription (Latin):
do paulꝰ. quando petrus. quando pͥmi apłi nuncia¬
uerunt precedente etiam ȩtate. ego ipse idẽ unitaᷤ
tua. menbra tua. corpus tuum: ad nunciabo mira¬
bilia tua: Quid postea s & usq ad senectam et seni¬
um. adnunciabo mirabilia tua Ulsq infinem scłi
erit hȩc eccł̃a Si enim non hic futura ẽ usq infine̾
seculi: quibꝰ dixit dñs. ecce ego uobiscum sum oĩbꝰ
diebꝰ usq ad consũmationẽ seculi: Quare ista opor¬
tebat ut dicerentur inscripturis: Quia futuri erant
inimici xp̃ianȩ fidi. qui dicerent ad paruum tempꝰ
sunt xp̃ians: postea ꝑibunt et redibunt idola. redi¬
et quod erat antea: Quãdui erunt xͥanit Usq ad
senectam et senium: idẽ usq infinem scłi: Tu cum
expectas miser. infidelis. ut transeant xpĩani. tran¬
sis tu sine. xp̃ianis: et xp̃iani usq infinem scłi ꝑma¬
nebunt: Et tu ꝑinfidelitatem tuam cum fimeris

Expanded text:
ndo Paulus, quando Petrus, quando primi Apostoli nuntiando Paulus, quando Petrus, quando primi Apostoli nuntiaverunt; procedente etiam aetate, ego ipse, id est unitas tua, membra tua, corpus tuum, annuntiabo mirabilia tua. Quid postea? Et usque ad senectam et senium annuntiabo mirabilia tua: usque in finem saeculi erit hic Ecclesia. Si enim non hic futura est usque in finem saeculi; quibus Dominus dixit, Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque in consummationem saeculi ? Quare ista oportebat ut dicerentur in Scripturis? Quia futuri erant inimici christianae fidei qui dicerent: Ad parvum tempus sunt Christiani, postea peribunt, et redibunt idola, rediet quod erat antea. Quamdiu erunt Christiani? Usque ad senectam et senium; id est usque in finem saeculi. Tu cum exspectas, miser infidelis, ut transeant Christiani, transis tu sine Christianis: et Christiani usque in finem saeculi permanebunt; et tu per infidelitatem tuam, cum finieris
Abbreviated transcription (Latin):
ron senex: Quia uero inlatina lingua duorum
istorum nominum distinctio defecit: de senectute
ambo sunt posita senecta et senum: Scitis autẽ.
duas ẽẽ ȩtates Nocuistime gr̃am tuam auiuen-¬
tute mea: et usq nunc: Post iuuentutẽ meam
adnunciabo mirabilia tua: quia mecum es. ut
non moriar: Quia uenisti ut surgam. et usq in
senectam et seniũ: idẽ usq adultimum ineum ni¬
si mecum fueris: non erit aliquid meriti mei Gr̃a
tua semꝑ ꝑseueret mecum: hoc diceret etiam u¬
nus homo. tu. ille. ego Quia uero uox ista unius
cuiꝰdam mãni hominis ẽ. hoc ẽ ipsius unitatis: uox
ẽ enim eccłȩ : queramus uiuentutem eccł̃ȩ: Quan¬
uocauit gentes. ceꝑunt conũti factisunt mardy¬
res fortes uixp̃o. fusus ẽ sanguis fidelis: surrexit se¬
ges excłȩ: hec iuuentus: Progredientib autem
temꝑib confiteatur ȩccła: dicat usq nunc ad nun-¬
ciabo mirabilia tua: Non tantum in iuuentute qnͣ¬

Expanded text:
ron senex. quia uron senex. quia uistorum nominum distinctio deficit, de senectute ambo sunt posita, senecta et senium: scitis autem esse duas aetates. Docuisti me gratiam tuam a juventute mea; et usque nunc, post juventutem meam, annuntiabo mirabilia tua, quia mecum es ut non moriar, qui venisti ut surgam; et usque in senectam et senium, id est usque ad ultimum meum, nisi mecum fueris, non erit aliquid meriti mei: gratia tua semper perseveret mecum. Hoc diceret etiam unus homo, tu, ille, ego: quia vero vox ista unius cujusdam magni hominis est, hoc est ipsius unitatis; vox est enim Ecclesiae; quaeramus juventutem Ecclesiae. Quanvocavit gentes; coeperunt converti, facti sunt martyres fortes in Christo, fusus est sanguis fidelis, surrexit seges Ecclesiae: haec juventus. Progredientibus autem temporibus confiteatur Ecclesia; dicat: Usque nunc annuntiabo mirabilia tua. Non tantum in juventute, qua
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentiam uisibilem dñs suscitauit lararum:
discessit de ipsa ciuitate dñs. uel de ipso loco:
Nunquid lazarus nonuixit: Non sic anima sus¬
citatur: Suscitat illam d̃s: moritur. si discesserit
d̃s Dicam enim audacter fr̃s: sed tam̃ uerum:
Duȩ uitȩ st̃: una corꝑis altera anime: Sicut uita
corꝑis anima: sic uita aĩȩ ds: Quo modo si ani¬
ma deserat moritur corpus: sic anima moritur.
sideserat ds: Ipsa ẽ gͤ grã eius: ut resuscitet et
sit nobiscum: Quod ergo nos suscitat a morte nr̃a
preterita. et innouat quodamin uitam nr̃am:
dicimus ei Deus dociustime ex iuuentute mea:
Quia uero non recedit ab eis quos suscitat. ne cum
recesserit moriantur: dicimus ei. et usq nunc ad¬
nunciabo mirabilia tua: quia cum mecum es ui-¬
uo: et animȩ meȩ uita tues. quȩ morietur si dimit¬
tatur sibi Ergo dum ad est uita mea: hoc ẽ ds
bet nomen: Nam presbiter dicitur grauis: et ge¬

Expanded text:
praesentiam visibilem Dominus suscitavit Lazarum; praesentiam visibilem Dominus suscitavit Lazarum; discessit de ipsa civitate Dominus, vel de illo loco: numquid Lazarus non vixit? Non sic anima suscitatur: suscitat illam Deus; moritur si discesserit Deus. Dicam enim audacter, fratres, sed tamen verum. Duae vitae sunt, una corporis, altera animae: sicut vita corporis anima, sic vita animae Deus; quomodo si anima deserat, moritur corpus; sic anima moritur, si deserat Deus. Ipsa est ergo gratia ejus, ut suscitet, et sit nobiscum. Quod ergo nos suscitat a morte nostra praeterita, et innovat quodammodo vitam nostram, dicimus ei: Deus, docuisti me ex juventute mea. Quia vero non recedit ab eis quos suscitat, ne cum recesserit moriantur, dicimus ei: Et usque nunc annuntiabo mirabilia tua; quia cum mecum es vivo, et animae meae vita tu es, quae morietur si dimittatur sibi. Ergo dum adest vita mea, hoc est Deus aetas. nam presbyter dicitur grauis, et ge
Abbreviated transcription (Latin):
autem suscitator eiꝰ: illi ipse lux et aer est Incip̃
uidere: quem ad modum uidebat antea am¬
ma non sic exsuscitatur: anima enim exsuscitat᷑
adeo: quanquam et corpus ex suscitetur ad eo:
S deus quando exsuscitat corpus: mundo reddit:
Quando exsuscitat animam: sibi reddit: Si rece¬
dat aer mundi istus: moritur corpꝰ: Si recedat
deus: moritur anima: Cum gͦ animam susci¬
tat deus: nisi ad sit qui suscitauit. suscitata non
uiuit: Non enim suscitat et dimitat ut uiuat
sibi: sicut lazarus quando resuscitatus ẽ quatri
chrum: clamauit: laiare ueniforas & surrex̃
latarus. processit de sepulchro ligatꝰ: deinde so¬
lutus discessit: Resuscitatus ẽ domino p̾sente:
sed uixit et domino absente: quãquã eum dñs
corporalit̾ suscitasset. quantum aduisibilia ꝑtinet:
cȩterum p̾̃sentia maiestatis suȩ illum suscitauit.
qua p̾sentia nusquam recedit: Interim tam̃ ad

Expanded text:
autem suscitator ejus ipse illi lux et aer est; incipit autem suscitator ejus ipse illi lux et aer est; incipit videre, quemadmodum videbat antea. Anima non sic exsuscitatur. Anima enim exsuscitatur a Deo; quanquam et corpus exsuscitetur a Deo: sed Deus quando exsuscitat corpus, mundo reddit; quando exsuscitat animam, sibi redit. Si recedat aer mundi istius, moritur corpus; si recedat Deus, moritur anima. Cum ergo animam suscitat Deus, nisi adsit qui suscitavit, suscitata non vivit. Non enim suscitat, et dimittit ut vivat sibi: sicut Lazarus quando resuscitatus est quatricrum; clamavit, Lazare, veni foras: et surrexit Lazarus, processit de sepulcro ligatus; deinde solutus discessit . Resuscitatus est Domino praesente, sed vixit et Domino absente. Quanquam eum Dominus corporaliter resuscitasset, quantum ad visibilia pertinet: caeterum praesentia majestatis suae illum suscitavit; qua praesentia nusquam recedit. Interim tamen ad
Abbreviated transcription (Latin):
temptatione. abomĩ postremo captiuitate : et ñ
inueniebas Quid dicam: llenit ad te qui tibi os¬
tenderet uiam: uenit ad te ipsa uiã et constitũ
es in ea nullis tius meritis precedentibꝰ: qm̃ uti-¬
q errabas: Quid ẽ ex quo ingressus es: Iam re-¬
gis te. iam ille qui uiam docuit te dimitttie: N inqͥt:
Docuistime ex uiuentute mea: Et usq nunc ad¬
nuncrabo mirabilia tua: Mirabile ẽ enĩ quod
ad huc facis: ut regas me qui inuia posustime E
hȩc sunt mirabilia tua: Quȩ sunt putas mirabilia
tua: Quid mirabilius inter dei mirabilia: qua
mortuos suscitare: Nunqͣdnã inquis ego mortu¬
us sum: Si mortuus non esses: non tͥ diceretur.
surge quidormis. et exurge amortius: et illumi¬
bit te xp̃c Mortui sunt omnes infideles: Om̃s ini-¬
qui corꝑe uuunt: sed corde extincti sunt: Qui
autem suscitat mortuum scđm corpus: reddit eũ
luci huic uidendȩ. et huic aeri ducendo: Non

Expanded text:
tentatione, ab omni postremo captivitate; et non tentatione, ab omni postremo captivitate; et non inveniebas. Quid dicam? Venit ad te qui tibi ostenderet viam? Venit ad te ipsa via, et constitutus es in ea nullis tuis meritis praecedentibus, quoniam utique errabas. Quid, ex quo ingressus es, jam regis te? jam ille qui viam docuit te, dimittit te? Non, inquit: Docuisti me ex juventute mea; et usque nunc annuntiabo mirabilia tua. Mirabile est enim quod adhuc facis, ut regas me, qui in via posuisti me; et haec sunt mirabilia tua. Quae sunt, putas, mirabilia Dei? Quid mirabilius inter Dei mirabilia, quam mortuos suscitare? Numquidnam ego mortuus sum, inquis? Si mortuus non esses, non diceretur tibi: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis; et illuminabit te Christus . Mortui sunt omnes infideles, omnes iniqui; corpore vivunt, sed corde exstincti sunt. Qui autem suscitat mortuum secundum corpus, reddit eum luci huic videndae, et huic aeri ducendo: non
Abbreviated transcription (Latin):
et gr̃a dei conu̾sus es ad dm̃: Iam forte ex quo
conu̾sus es habebis aliquid tuum. et de uirib
tius p̃sumere debes: quem admodũ solent di¬
cere homines: iam dimite: Opus erat ut uiã
ostenderes: Sufficit: ambulabo uiam: Ꝙille
qui tͥ ostendit uiam: ne forte us ut deducam te:
Tu autem si suꝑbis: ab sit: sufficit. ambulabo:
dimitteris. et ꝑ infirmitatem iterum aberrabis.
Bonum erat tibi ut deduceret te: quiprius in
uia collocauit te: Ceterum nisi et ipse ducat:
rursus errabis: Dic illi gͦ: Deduc me dñe in uia
tua: et ambulabo inueritate tua Quod aut̃
iniuam in gressus es uiuentus es: ipsa renouabit᷑
ad inicium fidei: Antea enim ambulabas ꝑui-
as tuas uagabundus. errans ꝑ siluosa. ꝑasꝑa.
laceratus omnibꝰ menbris : patriam querebas bocẽ
stabilitatem quandam sp̃c tui. ubidicerẽs bene est.
et securus diceres quietus abonuĩ molestia. ab oĩ

Expanded text:
et gratia Dei conversus es ad Deum. Jam forte ex quo et gratia Dei conversus es ad Deum. Jam forte ex quo conversus es, habebis aliquid tuum, et de viribus tuis praesumere debes? Quemadmodum solent homines dicere: Jam dimitte; opus erat ut viam ostenderes, sufficit, ambulabo viam. Et ille qui tibi viam ostendit: Ne forte vis ut deducam te? Tu autem si superbis: Absit, sufficit, ambulabo viam. Dimitteris, et per infirmitatem iterum aberrabis. Bonum erat tibi ut deduceret te, qui prius in via collocavit te. Caeterum nisi et ipse ducat, rursus errabis: dic illi ergo, Deduc me, Domine, in via tua, et ambulabo in veritate tua . Quod autem viam ingressus es, juventus est, ipsa renovatio, et initium fidei. Antea enim ambulabas per vias tuas vagabundus; errans per silvosa, per aspera, laceratus omnibus membris: patriam quaerebas, hoc est stabilitatem quamdam spiritus tui, ubi diceres, Bene est; et securus diceres, quietus ab omni molestia, ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
et deceptionem: Melior ne diabolꝰ quã ds
Melior qui defecit: quam qui te fecit: Credidisti
quod ꝓmisit diabolus: et inuenisti quod mina¬
tus ẽ deus: Iam gͦ excaptiuitate liberatꝰ: ad huc
tamen in spe non dũ inre Ambulas ꝑfidem:
nondum ꝑspem: Deus inquit docuistime. ex
iuuentute mea Ex quo conũsus sum ad te. in¬
nouatus a te. qui factus ate: recreatus qui cre¬
atus: reformatus qui formatus: ex quo conuer¬
sus sum didici merita mea nulla precessisse. sed
gr̃am tuam michi gratis uenisse. ut memora-¬
rer iusticie tuȩ solius Quid deinde post iu¬
uentutem: Qm̃ dociustime inqͥt ex iuuentu¬
te mea: Quid pꝰ iuuentutem : In ipsa enim pͥ¬
ma conũzione tua didicisti. quod ante conuer-¬
sionẽ iustus non fuisti: sed p̃cessit iniquitas. ut
expulsa iniquitate succederet caritas: ut sis re¬
nouatus in nouum hominẽ. spe dum taxat. ño¬
dũ re: Didicisti quod nichil tui boni p̃cesserat:

Expanded text:
et deceptionem? Meliorne diabolus quam Deus? et deceptionem? Meliorne diabolus quam Deus? melior qui defecit, quam qui te fecit? Credidisti quod promisit diabolus, et invenisti quod minatus est Deus. Jam ergo ex captivitate liberatus, adhuc tamen in spe, nondum in re, ambulans per fidem, nondum per speciem, Deus, inquit, docuisti me ex juventute mea. Ex quo conversus sum ad te, innovatus a te qui factus a te, recreatus qui creatus, reformatus qui formatus: ex quo conversus sum, didici merita mea nulla praecessisse; sed gratiam tuam mihi gratis venisse, ut memorarer justitiae tuae solius. 3. Quid deinde post juventutem? quoniam docuisti me, inquit, ex juventute mea; quid post juventutem? In ipsa enim prima conversione tua didicisti quod ante conversionem justus non fuisti, sed praecessit iniquitas, ut expulsa iniquitate succederet charitas; et renovatus in novum hominem spe duntaxat, nondum re, didicisti quod nihil tui boni praecesserat,
Abbreviated transcription (Latin):
potentiam dĩi: non meam s dñi Domine me-¬
morabor iusticiȩ tuȩ solius: Nullam meam ag-¬
nosco: soliꝰ tuȩ iusticiȩ memorabor: Ate habeo:
quicquid bonihabeo: Quic quid autem ame ha¬
beo: malihabeo: Non meritis supplicium reddi¬
mea: Quid me dociusti: qui tuȩ soliuis usticiȩ
memorari debeo: Considerans enim uitam pre-¬
batur pęna: s data ẽ gr̃a Debebatur gehenna:
data ẽ uita ȩt̾na: Deus dociustime ex uiuentu¬
te mea: Exipso inicio fidei meȩ quame inno¬
uasti: dociusti me nichil in me p̃cessisse. unde
michi dicerem deberi. quod dedisti Quis enĩ
conuertitur ad dm̃: nisi ab iniquitate: Quis
redimitur : nisi acaptiuitate: Quis enim pot̃
discere in iustam fuisse captiuitatem suam: qnͣ¬
do deseruit imꝑatorem. et diuertit ad deserto¬
rẽ: Imꝑator enund̾s: desertor autem diabo¬
lus: Preceptum dedit imꝑator: fraudẽ sugges¬
sit desertor: Ilbi aures tuȩ int̾ preceptionem

Expanded text:
potentiam Domini; non meam, sed Domini. Domine, mepotentiam Domini; non meam, sed Domini. Domine, memorabor justitiae tuae solius. Nullam meam agnosco; solius tuae justitiae memorabor. A te habeo, quidquid boni habeo; quidquid autem mali habeo, a me habeo. Non meritis supplicium reddimea. Quid me docuisti? Quia tuae solius justitiae memorari debeo. Considerans enim vitam praebatur poena; reddita est gratia: debebatur gehenna; data est vita aeterna. Deus, docuisti me ex juventute mea. Ex ipso initio fidei meae, qua me innovasti, docuisti me nihil in me praecessisse, unde mihi dicerem deberi quod dedisti. Quis enim convertitur ad Deum, nisi ab iniquitate? quis redimitur, nisi a captivitate? quis autem potest dicere injustam fuisse captivitatem suam, quando deseruit imperatorem, et defecit ad desertorem? Imperator enim Deus, desertor diabolus: praeceptum dedit imperator, fraudem suggessit desertor . Ubi aures tuae inter praeceptionem
Abbreviated transcription (Latin):
autem amici medici qui nolunt uendere artem
siram. et plus gaudent ad sanos quã ad egrotos:
dant quȩdã precepta sanis. quȩ obseruando ine¬
gritudinẽ noncadant: Porro autẽ illi sip̃cepta
contempserint et in egritudine inciderint: suppli¬
cant medico Qu̾e contempserunt sani: rogant
egroti: Utinam salutem rogent: ne ꝑfebrem men-
teꝑdita medicum cedant: Audistis mͦ cum eugłm
legeretur: quẽ ad modum in illos dictasit parabo¬
la Mentis sane erant qui dixerunt: hic ẽ heres.
uenite occidamus eum. et nr̃a erit hereditas: llti¬
q non Puta. quia occiderunt filium: et patr̃e
occisuri erant: Hoc ẽ mentem sanam ñ habere:
Postremo ecce quia occiderunt filium. resurrexit
filius: et lapis repbatus ab ȩdificantibꝰ. factus est
incaput anguli Offenderunt in illum et cõquas¬
satisunt: ueniet suꝑ illos. et conteret eos Sed ñ
ita iste qui cantat inpsalmo. et dicit introibo u

Expanded text:
autem amici medici, qui nolunt vendere artem autem amici medici, qui nolunt vendere artem suam, et plus gaudent ad sanos quam ad aegrotos, dant quaedam praecepta sanis, quae observando in aegritudinem non cadant. Porro autem illi si praecepta contempserint, et in aegritudinem inciderint, supplicant medico: quem contempserunt sani, rogant aegroti. Utinam saltem rogent! ne per febrem mente perdita et medicum caedant. Audistis modo, cum Evangelium legeretur, quemadmodum in illos dicta sit parabola. Mentis sanae erant qui dixerunt: Hic est haeres; venite, occidamus eum, et nostra erit haereditas ? Utique non: puta qui occiderunt filium, et patrem occisuri erant; hoc est mentem sanam non habere. Postremo ecce quia occiderunt filium: resurrexit filius, et lapis reprobatus ab aedificantibus factus est in caput anguli . Offenderunt in illum, et conquassati sunt: veniet super eos, et conteret eos. Sed non ita iste qui cantat in Psalmo, et dicit: Introibo in
Abbreviated transcription (Latin):
nantem legi mentis meȩ: et captiuum me ducen.¬
tem inlege peccati. quȩ ẽ inm̃bris meis: Ipsaẽ pͥma
captiuitas nr̃a: qua concupiscit aduersus se sp̾m caro:
Uenit autẽ hoc de pena peccati. ut homo adu̾sus se ip¬
sum diuideretur: quia uni subditus ẽẽ noluit:
tlichil enim tam expedit animȩ : quam obedire E
si expedit animȩoliiuseruo ut obediat do¬
mino. infilio ut obediat patri. inuxore ut obedi¬
at uiro: quantomagis in homine ut obediat deo :
Exꝑtus gͦ malum adam. omĩs autẽ homo adã. sicut
itbis quicrediderunt. omĩs homo. xp̃c. quia men¬
bra sunt xp̃i: exꝑtus gͦ malum quod non debuit
exꝑiri. si crederet dicenti noli tangere : exꝑtus
gͦ malum: postea salteni optemperet p̃ceptis me¬
dici. ut surgat. qui noluit credere medico ut non
egrotaret: Nam et sanis bonus medicꝰ et fidelis
dat preceptum: ne sit illis necessariꝰ: Nonẽ enim
sanis necessaruis medicus: s male habentibꝰ. Boni

Expanded text:
nantem legi mentis meae, et captivum me ducennantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis . Ipsa est prima captivitas nostra, qua concupiscit adversus spiritum caro . Venit autem hoc de poena peccati, ut homo adversus seipsum divideretur, qui uni subditus esse noluit. Nihil enim tam expedit animae quam obedire. Et si expedit animae obedire in servo ut obediat domino, in filio ut obediat patri, in uxore ut obediat viro; quanto magis in homine ut obediat Deo? Expertus ergo malum Adam: omnis autem homo Adam; sicut in his qui crediderunt omnis homo Christus, quia membra sunt Christi: expertus ergo malum quod non debuit experiri, si crederet dicenti, Noli tangere ; expertus ergo malum, postea saltem obtemperet praeceptis medici ut surgat, qui noluit credere medico ut non aegrotaret. Nam et sano bonus et fidelis medicus dat praeceptum, ne sit illi necessarius. Non est enim sanis necessarius medicus, sed male habentibus . Boni
Abbreviated transcription (Latin):
cesserunt: precium accepisti ñ gratis: Precium aut̃ẽ
quod nobis debebatur: supplicium ẽ Quod gͦ libe¬
ramur: non nr̃is meritis. s illius grã ẽ: Illum gͦ lau¬
demus: illi totum quod sumus. et quod salui efficim᷑
debeamus: Ad quod conclusit cum multa dirisset
dicens: dñe memorabor iusticiȩ tuȩ soliꝰ Ad istum
u̾sum conclusa ẽ hesterna tractatio: Primi autem
captiui: idẽ ꝑtinentes ad pͥmum hominẽ: Propter
hoc enuim captiui. propt̾ pͥmum hominẽ inquo os̃
morimur: quia non prius quod spiritale ẽ. s quod ani¬
male: postea quod spiritale: Propt̾ pͥmũ hominem¬
pͥmi captiui: propt̾ scđm hominẽ scdi redempti:
Nam et ipsa redemptio clamat captiuitatem nr̃am:
Unde enim redempti: sinon antea captiui: Ꝙ eam
captiuitatem expressius ab apło insinuatam: ex epła
eiꝰ uerba quȩdam cõ memorantes insinuauimus. et re¬
petimus: lideo aliam legem inm̃bris meis repug¬

Expanded text:
ecesserunt, pretium accepisti, non gratis: pretium autem ecesserunt, pretium accepisti, non gratis: pretium autem quod nobis debebatur, supplicium est. Quod ergo liberamur, non nostris meritis, sed illius gratia est. Illum ergo laudemus; illi totum quod sumus, et quod salvi efficimur, debeamus. Ad quod conclusit, cum multa dixisset, dicens: Domine, memorabor justitiae tuae solius. Ad istum versum conclusa est hesterna tractactio. Primi ergo captivi, id est, pertinentes ad primum hominem: propter hoc enim captivi, propter primum rimur, quia non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea quod spiritale ; unprimi captivi: propter secundum hominem secundi redempti. Nam et ipsa redemptio clamat captivitatem nostram. Unde enim redempti, si non antea captivi? Et eam captivitatem expressius ab Apostolo insinuatam ex Epistola ejus, verba quaedam commemorantes, insinuavimus, et repetimus: Video aliam legem in membris meis, repug
Abbreviated transcription (Latin):
diem distulimus: ꝓmittentes in nomine dñi nos
debitum soluturos: Quod soluendi qm̃ tempus ẽ:
ad estote animo tanquam agro fertili. ubi et sem̃
multiplicetis: et pluiiȩ ingrati non sitis Cõmen.¬
tes fuerunt. breuit̃ cõmemoramus: quod recolant
qui audierunt. audiant qui nescierunt: P salmꝰ
cera. et ꝑfecta uoluntate. non ficto corde dño ser¬
uiendum ẽ: Quod etiam illud indicat ubi dictũ ẽ:
uoluntarie sacrificabo tibi: filiis huiꝰ. idẽ filiis obe¬
dientiȩ cantatur psalmus: et his qui pͥmi captiui
ductisunt. ut agnoscatur hic gemitus nr̃: ut suffici¬
at dieimalitia sua: Iam enim si suꝑbi de seruimus.
uel fatigati redeamus: nec rediri nisi ꝑ gr̃am pot̃:
Grã gratis dataẽ: Tlam nisi gratis eẽt: grã non ẽẽt:
Porro autẽ si propt̾ea grã ẽ quia gratis ẽ: niebil tuũ
precessit ut acciꝑes: Nam si aliqua tua oꝑa bona p̃.¬

Expanded text:
diem distulimus, promittentes in nomine Domini nos diem distulimus, promittentes in nomine Domini nos debitum soluturos. Quod solvendi quoniam tempus est, adestote animo, tanquam agro fertili, ubi et semen multiplicetis, et pluviae ingrati non sitis. Commentes fuerunt, breviter commemoramus quod recolant qui audierunt, audiant qui nescierunt. Filiorumcera et perfecta voluntate, non ficto corde Domino serviendum est; quod etiam illud indicat ubi dictum est, Voluntarie sacrificabo tibi . Filiis hujus, id est, filiis obedientiae cantatur Psalmus, et his qui primi captivi ducti sunt, ut agnoscatur hic gemitus noster, et sufficiat diei malitia sua . Jam enim, si superbi deseruimus, vel fatigati redeamus. Nec rediri nisi per gratiam potest. Gratia gratis data est: nam nisi gratis esset, gratia non esset. Porro autem, si propterea gratia est, quia gratis est, nihil tuum praecessit, ut acciperes. Nam si aliqua bona opera tua pra
Abbreviated transcription (Latin):
morabor iusticiȩ tuȩ solius: O solius: Quid addidit
solius rogo uos: Sufficeret memorabor iusticiȩ tuȩ:
Solius inquit: Prorsus ibi meam non cogito. Quid e¬
nim habes quod non accepisti: Quod si accepisti: qͥd
głaris quasi non acceꝑis: Iusticia tua sola me libe-¬
rat: mea sola non sunt. nisi peccata: Non glorier
gͦ de uiribꝰ meis: non inlittera remaneam: Repro-¬
bem litteraturam. id ẽ homines delittera głanteᷤ:
et de suis uiribꝰ ꝑu̾se tanquam frenetici p̃sum̃tes:
Reꝓbem tales: int̾rem inpotentiam domini: ut qͣndo
infirmus sum tc̃ potens sim. ut tu mme sis potens:
quoniã memorabor uisticiȩ tuȩ solius Explicit ser
rãm dei qua gratis salui factisumus.
nullis nr̃is meritis precedentibꝰ. nisi
quibꝰ supylicium debebatur isto cõ-¬
mendari psalmo hesterno die insinu¬
auimus caritati ur̃ȩ: eumq tractando qm̃ finire
nequiuimus. extremam partem eius in hodiernum

Expanded text:
morabor justitiae tuae solius. O solius! Quid addidit, morabor justitiae tuae solius. O solius! Quid addidit, solius? rogo vos. Sufficeret, memorabor justitiae tuae. Solius, inquit, prorsus: ibi meam non cogito: Quid enim habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Justitia tua sola me liberat; mea sola non sunt nisi peccata. Non glorier ergo de viribus meis; non in littera remaneam: reprobem litteraturam, id est homines de littera gloriantes, et de suis viribus perverse, tanquam phreneticos, praesumentes; reprobem tales, intrem in potentiam Domini, ut quando infirmus sum, tunc potens sim; ut tu in me sis potens, quoniam memorabor justitiae tuae solius. SERMO II. De am Dei, qua gratis salvi facti sumus, nullis nostris meritis praecedentibus. nisi quibus supplicium debebatur, isto commendari psalmo, hesterna die insinuavimus Charitati Vestrae: eumque tractando quoniam finire nequivimus, extremam ejus partem in hodiernam
Abbreviated transcription (Latin):
uit quodãmͦ uiuentutis suȩ magnitudinem
paruulus factus: ut mortuo congrueret: Mor-¬
tuus ergo surrexit: cum se uiuus mortuo coapta¬
uit: & fecit dominus. quod non fecit baculus:¬
et fecit gr̃a quod non fecit litdera: Illi gͦ qui in
baculo remanserunt inlittera głantur: et ideo
non uiuificantur: Ego autem de gr̃a tua uo-¬
lo gloriari: Michi autem ait apłs absit głari.
nisi incruce domini nr̃i iħu xp̃i : nisi in illo qͥse
gr̃a glorians. litteraturam ñ cognoui: idest ho¬
mines delittera głantes. et agrã resilientes toto
enim uenit ut legem impleret: quando carita¬
tem donauit. ꝑquam lex posset impleri: Plenitu¬
sp̃c autem uuificat: non cognoui ego litteraturã
et introibo inpotentiam dñi: Ideo uersus iste se¬
quens confirmat ꝑficitq sententiam. ita ut eã
figat incordibꝰ hominum: nec alium ꝑmittat
omĩno irrspere ulla exparte intellectum: nẽ me¬

Expanded text:
vit quodammodo juventutis suae magnitudinem, vit quodammodo juventutis suae magnitudinem, parvulus factus ut mortuo congrueret. Mortuus ergo surrexit, cum se vivus mortuo coaptavit: et fecit Dominus quod non fecit baculus; fecit gratia quod non fecit littera. Illi ergo qui in baculo remanserunt, in littera gloriantur, et ideo non vivificantur. Ego autem de gratia tua volo gloriari. Mihi autem, ait Apostolus, absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi , nisi in illo qui se s . In ipsa gratia glorians. litteraturam non cognovi: id est, homines de littera praesumentes, et a gratia resilientes, toto enim venit ut Legem impleret, quando charitatem donavit, per quam Lex posset impleri. Plenituspiritus autem vivificat; non cognovi litteraturam, et introibo in potentiam Domini. Ideo versus iste sequens confirmat perficitque sententiam, ita ut eam figat in cordibus hominum, nec alium permittat omnino irrepere ulla ex parte intellectum. Domine, me
Abbreviated transcription (Latin):
nim p̃sumitis Si enim data c̃t lex quȩ posset
uiuifscare: omĩno ex lege eẽt iusticia: S data ẽ
lex ut reos uos faceret: tei facti timeretis: tim̃teᷤ.
indulgentiam peteretis: iam deuiribꝰ ur̃is non
p̃sumeretis: delittera uos non extolleretis: Nam
ipsa siguta ẽ: etiam quod heliseus pͥmo admor¬
tium susc̃itandum. baculum suum misit ꝑser¬
uum:. Mortuus erat filius uiduȩ hospite ipsĩn̾ti¬
t̃e ĩ sur ȩt̃ mortiuꝰ Sicni data eẽt lex quȩ posset ui¬
iuificare: uere exlege eẽt iusticia: Nonuiuifi¬
cauit lex ꝑseruum missa: et tam̃ ille misit ba-¬
culum suum ꝑseruum. quipꝰea secutus uiui¬
ficauit: Namq̃ cum ille infans non resur rexis-¬
set: uenit ipse heliseꝰ iam figuram portans
domini. qui seruum suum cum baculo tanꝙͣ
cum lege p̃miserat: uenit adiacentem mor¬
tium: posuit menbra sua suꝑ eum: Ille infans
erat: ille uiuenis erat: Contraxit et breuia¬

Expanded text:
nim praesumitis. Si enim data esset lex quae posset nim praesumitis. Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia. Sed data est lex, ut reos vos faceret, rei facti timeretis, timentes indulgentiam peteretis, jam de viribus vestris non praesumeretis, de littera vos non extolleretis. Nam ipsa figura est etiam, quod Eliseus primo ad mortuum resuscitandum baculum misit per servum. Mortuus erat filius viduae hospitae ipsius; nunti Si enim data esset lex quae posset vivificare, vere ex lege esset justitia. Non vivificavit lex per servum missa; et tamen ille misit baculum suum per servum, qui postea secutus vivificavit. Namque cum ille infans non resurrexisset, venit ipse Eliseus, jam figuram portans Domini, qui servum suum cum baculo, tanquam cum Lege, praemiserat; venit ad jacentem mortuum, posuit membra sua super illum. Ille infans erat; ille juvenis erat: contraxit et brevia
Abbreviated transcription (Latin):
qumq libros scripsit: sed in quinq porticibꝰ
piscinam cingentibꝰ. languidi iacebant: s cu¬
rari non poterant: Llide quomͦ maneat littera:
conuincens teum. non saluans iniquum: Illis
enim qͥnq porticibꝰ infigura qͥnq librorum
prodebantur potius: quam sanabantur egro¬
ti Quid gͦ ibi tunc sanabat egrotum: Motꝰ
aque Piscina illa mota descendebat egrotꝰ:
et sanabatur unus. quia unitas: Quis quis
alius ante ipsum motum descenderet: non
sanabatur: Quomͦ cõm̃dabatur unitas corꝑiᷤ
clamantis afinibꝰ terrȩ : Alius non sanabatur:
tu: intelligebatur moueri aqua inpiscina: A-¬
qua gͦ cmcta porticibꝰ quinq geͣs erat iudea
cincta lege: et inporticibꝰ egroti iacebant: et
in sola aqua turbata ĩ et mota. sanabantur:
Uenit dominus. turbata ẽ aqua: cruicifixus ẽ.
descendat ut sanetur egrotus Quidã descen¬
dat: humiliet se: Ergo quicumq amatis a
eritis iacentes: non conualescentes: Delittera e¬

Expanded text:
quinque porticibus piscinam cingentibus languidi jacebant; sed curari non poterant . Vide quomodo manet littera, convincens reum, non salvans iniquum. Illis enim quinque porticibus, in figura quinque librorum, prodebantur potius quam sanabantur aegroti. Quid ergo ibi tunc sanabat aegrotum? Motus aquae. Piscina illa mota descendebat aegrotus, et sanabatur unus, quia unitas: quisquis alius ad ipsum motum descenderet, non sanabatur. Quomodo commendabatur unitas corporis clamantis a finibus terrae? Alius non sanabatur, tu intelligebatur moveri aqua in piscina. Aqua ergo cincta porticibus quinque, gens erat Judaea cincta Lege. Et in porticibus aegroti jacebant, et in sola aqua turbata et mota sanabantur. Venit Dominus, turbata est aqua, crucifixus est; descendat ut sanetur aegrotus. Quid est, descendat? Humiliet se. Ergo quicumque amatis leritis, jacentes, non convalescentes: de littera e