comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad impletionẽ ꝓphetiȩ iã tenuerat.
ne si ⁊ ab ipsis remoueret᷑ improba¬
ta potius quã t̾minata uideretur.
si autẽ ⁊ gentib imponeret᷑. aut
ñ xp̃i ꝓmittendi causa instituta
ẽẽ aut ad huc xp̃m ꝓmittere puta¬
ret᷑. Primus itaq ppłs di antequã xp̃c
ueniret legẽ ꝓpħasq adimplere
illa om̃ia quȩ hunc ꝓmittebant
obseruare. uidebat᷑ : liber in eis qͥ
hȩc qͥ ꝑtinerent intelligebant: ser¬
uiis aute̾ in eis qͥ hoc ñ intelligebant.
Posterior gͦ pͦpłs accedens ad froem
qua iã xp̃c uenisse passus ẽe ac re¬
sur rexisse p̃dicabat᷑. in his quidẽ
hominib quos iã talib sacram̃tis
institutos eadẽ fides inuenerat. nec
cogebat᷑ ista obseruare. nec ꝓhibe¬
batur. In his autẽ qͥ talib uacui. nul¬
la generis nulla consuetudinis uel
congruentiȩ necessitiroine retenti
credidert. etiã ꝓhibebatur: ut ꝑ eos
iã inciperet apparere illa. omia ꝓpter

Expanded text:
adinpletionem prophetiae iam tenuerat, adinpletionem prophetiae iam tenuerat, ne si et ab ipsis remoueretur, inprobata potius quam terminata uideretur, si autem et gentibus inponeretur, aut non Christi promittendi causa instituta esse, aut adhuc Christum promittere putaretur. primus itaque populus dei, antequam Christus ueniret legem prophetasque adinplere, illa omnia, quae hunc promittebant, obseruare iubebatur: liber in eis, qui haec quo pertinerent intellegebant. seruus autem in eis, qui hoc non intellegebant. posterior ergo populus accedens ad fidem, qua iam Christus uenisse, passus esse ac resurrexisse praedicabatur, in his quidem hominibus, quos iam talibus sacramentis institutos eadem fides inuenerat, nec co ebatur ista obseruare nec prohibebatur; in his autem, qui tal bus uacui nulla generis, nulla consuetudinis uel congruentiae necessitudine retenti crediderant, etiam prohibebatur, ut per eos iam inciperet adparere illa omnia propter
Abbreviated transcription (Latin):
tib ĩponenda ñ ẽẽnt: quibdã carna¬
lib seditiõib cȩperant ȩccłiã ꝑtur¬
bare: qd̾ gentiles ad dĩ p̃płm acceden¬
tes ñ sollempnit ꝓseliti fierent in
carnis circũcisiõe ⁊ ceteris huiusce¬
modi obseruatiõib legis: atq in his
erant qͥ hoc ido fieri magnoꝑe insis¬
tebant. qr timebant uideos int quos
uersabant᷑ Contͣ hos paulus apłs mul¬
ta scripsit. Nã in hoꝵ simulationẽ
etiã petrũ ad ductũ.: fratna obiurga¬
tioe correxit. S postea quã in unum
apłi congregati etiã concilio fuo cen¬
suer̃t gentes ad hinusmodi oꝑa legis
ñ eẽ cogendas. displicuit quib dam
ex cirtũcisiõe xp̃ianis.: ñ ualentib
m̃te discernere illos solos ab hiuus¬
modi obseruatiõib ñ fuisse ꝓhiben¬
dos qͦs fides quȩ reuelata ẽ his iã un¬
butos inuenerat: ut in eis iã consũ¬
maret᷑ ipsa actio ꝓpħica. qͦs ante

Expanded text:
tibus inponenda non essent, quibusdam carnatibus inponenda non essent, quibusdam carnalibus seditionibus coeperant ecclesiam perturbare, quod gentiles ad dei populum accedentes non sollemniter proselyti fierent in carnis circumcisione et ceteris huiuscemodi obseruationibus legis. atque in his erant, qui hoc ideo fieri magnopere insistebant, quia timebant Iudaeos, inter quos uersabantur. contra hos apostolus Paulus multa scripsit; nam in horum simulationem etiam Petrum adductum fraterna obiurgatione correxit. sed posteaquam in unum apostoli congregati etiam concilio suo censuerunt gentes ad huiusmodi opera legis non esse cogendas, displicuit quibusdam ex circumcisione christianis non ualentibus mente discernere illos solos ab huiusmodi obseruationibus non fuisse prohibendos, quos fides, quae reuelata est, his iam inbutos inuenerat, ut in eis iam consummaretur ipsa actio prophetica, quos ante
Abbreviated transcription (Latin):
rent suã spem salutẽq contineri: t̾aq̃.
a certa ꝑnicie uetarent᷑. Unde ẽ illud
apłi. Ecce ego paulus dico uob̾ qi si
circũcidamini. xp̃c uob̾ nichil ꝓderit.
circũcidamini scilicet sic̃ ipsi uolebant:
sic̃ eis a quib dã deprauatis ꝑsuasũ
erat. qđ sine his legis oꝑib salui ẽẽ ñ
possent. Nã cũ gentes ad xp̃i fidem
ita uenirent maxime ꝑ pauli apłi
pͣdicationẽ sic̃ uenire debuert. ut
nullis eiusmodi obseruatiõib onera¬
rent᷑: qr & insolita ista maxime cirẽ.¬
cisioẽ grandes etatȩ reformidantes
deterrent᷑ a fide . & ñ ita nati ut
talib sacram̃tis imbuerent᷑. si more
pͥstino ꝓseliti fierent. tanqͣ. xp̃c per
illa misteria uenturus adbuc ꝓmit¬
teret᷑ cũ gͦ sic uenirent ad fidẽ ut
iã ex gentib ucnire oportebat. ñ in¬
telligentes qͥ ex circũsiõe uenerant
cur sibi illa ꝑmissa ẽent. ⁊ cur gen¬

Expanded text:
rent suam spem salutemque contineri, tamquam rent suam spem salutemque contineri, tamquam a certa pernicie uetarentur. unde est illud apostoli: ecce ego Paulus dico uobis, quia si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit, circumcidamini scilicet, sicut ipsi uolebant, sicut eis a quibusdam deprauatis persuasum erat, quod sine his legis operibus salui esse non possent. nam cum gentes ad Christi fidem ita uenirent, maxime per Pauli apostoli praedicationem, sicut uenire debuerunt, ut nullis eiusmodi obseruationibus onerarentur — quia et insolita ista, maxime circumcisionem, grandes aetate reformidantes deterrerentur a fide, et non ita nati, ut talibus sacramentis inbuerentur, si more pristino proselyti fierent, tamquam Christus per illa mysteria uenturus adhuc promitteretur — cum ergo sic uenirent ad fidem, ut iam ex gentibus uenire oportebat, non intellegentes qui ex circumcisione uenerant, cur sibi illa permissa essent. et cur gen
Abbreviated transcription (Latin):
stituti. siuerunt eos apłi patrũ ritũ
traditionẽq seruare: & eos quibus
hoc opus erat ut congruerent illoꝵ
tarditati moribq monuerunt. In¬
de ẽ qđ timot heu̾ uidea matre &
greco patre natũ ꝓptͣ illos ad quos
tales cũ eo uenerat. etiã circũcidit
apłs: atq ipse int᷑ eos morẽ huius¬
modi custodiuit: non simulatione
fallaci s consilio prudenti. Neq enĩ
ita natis ⁊ ita institutis noxia erant
ista: quãuis iaͬ non essent significan¬
dis futuris necessaria. Magis quip
pe noxiũ erat ea tãquã. noxia pro¬
hibere in his hominib: usq ad qͦs
iniciatos inuenerat. ut ia de cetero
qui nulla tali necessitudine tene.¬
rent᷑. s ex diuerso ueluti pariete
ad nulla talia cogerent᷑. Siqͥ aut̃
hiᷤᷤ qͥui ex circũcisioẽ uenerant
talibusq sacram̃tis adhuc dediti
erant: ultro uellent sic̃ timotheus
conferre congruentiã: ñ ꝓhiberentur.
Uerũ si in huiusmodi legis oꝑib puta¬

Expanded text:
stituti, jusserunt eos apostoli patrium ritum traditionemque servare, et eos quibus hoc opus erat, ut congruerent illorum tarditati moribusque, monuerunt. Inde est quod Timotheum Judaea matre et Graeco patre natum, propter illos ad quos talis cum eo venerat, etiam circumcidit Apostolus , atque ipse inter eos morem hujusmodi custodivit, non simulatione fallaci, sed consilio prudenti. Neque enim ita natis, et ita institutis noxia erant ista, quamvis jam non essent significandis futuris necepe noxium erat ea tamquam noxia prohibere in his hominibus, usque ad quos initiatos inuenerat, ut iam de cetero, qui nulla tali necessitudine tenerentur, sed ex diuerso ueluti pariete,ad nulla talia cogerentur. si autem his, qui ex circumcisione uenerant talibusque sacramentis adhuc dediti erant. ultro uellent, sicut Timotheus, conferre congruentiam, non prohiberentur, uerum si in huiusmodi legis operibus puta
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionẽ ut corpꝰ omimodo cũ
quicte sũma sp̃mi subditũ inmortaliter
uigeat᷑: hoc etiã in hac uita meditandũ
ẽ ut consuetudo carnał mutet᷑ in meluis
nec inordinatis motib resistat spiritui.
Qđ donec fiat caro concupiscit adu̾sus
spm̃ ⁊ sp̃c aduersus carnẽ. nou per
odiũ resistente spũ s ꝑ principatum:
qr qđ magis diligit. uult subditũ ẽe
meliori: nec ꝑ odiũ resistente
carne s ꝑ consuetudinis uin¬
culii: quod a parentũ etiã ꝓpagine
inueteratũ. nature lege moleuit.
Ideirco agit sp̃c in domanda carne.
ut soluat malȩ consuetudinis quasi
pacła ꝑuersa: ꝙ fiat pax consuetudi¬
abic sam ꝓprie sed ꝓpt᷑ animã cui sub¬
iacet ad usũ. Nam ⁊ si ꝓpter seipsã sex libro¬
uidet᷑ diligi cum eã nolumus esse cont̃ fau¬
deformẽ: ad aliud referenctũ eͥ de. stum.¬
cus eiis a & illũ scilicet a qͦ decorata

Expanded text:
resurrectionem, ut corpus omnimodo cum resurrectionem, ut corpus omnimodo cum quiete summa spiritui subditum immortaliter vigeat, hoc etiam in hac vita meditandum est, ut consuetudo carnalis mutetur in melius, nec inordinatis motibus resistat spiritui. Quod donec fiat, caro concupiscit adversusspiritus aduersus carnem, non per odium resistente spiritu, sed per principatum, quo magis quod diligit uult subditum esse meliori, nec per odium resistente carne, sed per consuetudinis uinculum, quod a parentum etiam propagine inueteratum naturae lege inoleuit. id ergo agit spiritus in domanda carne, ut soluat malae consuetudinis quasi pacta peruersa et fiat pax consuetudtamen proprie, sed propter animam cui subjacet ad usum. Nam etsi propter seipsam videtur diligi, cum eam nolumus esse deformem, ad aliud referendum est decus ejus, ad illud scilicet a quo decora
Abbreviated transcription (Latin):
continentia quadã ⁊ laboribus
ꝑsequi uidentur. corpora sua:
qui hoc recte faciunt ñ id aguit
ut nͣ habeant corpꝰ. sed ut habeant
subiugatuͣ. ⁊ paratũ ad oꝑa necessaria
Libidines enĩ male utentes corpore.
id÷ consuetudines inclinatioi̾s anime
ad fruendũ inferiorib: ꝑ ipsius cor¬
poris laboriosã quandã miliciam ex¬
tinguere affectant. Nã ñ se interi.¬
munt: & citrã suȩ ualitudinis gerunt
Qui autẽ ꝑuerse id agunt. quasi na¬
turalit᷑ inimico suo corpori bellum
ingert: in qͦ fallit eos qđ legunt: caro
concupiscit adu̾sus sp̃m. ⁊ sp̃c aduer¬
sus carne̾. Hec emĩ sibi inuicẽ aduer¬
sant᷑ Dictũ est enĩ hoc ꝓpt̾ indomita
carnalem consuetudinẽ. adu̾sus quã
sp̃c concupiscit: non ut interimat
corpꝰ. s ut concupiscentia euis id est
concupiscentia mala edomita. faci¬
at sp̃u subiugatũ: qđ naturalis or¬
do desiderat. Quia enĩ hoc erit post

Expanded text:
continentia quadam et laboribus quasi continentia quadam et laboribus quasi persequi uidentur corpora sua, qui hoc recte faciunt, non id agunt, ut non habeant corpus, sed ut habeant subiugatum et paratum ad opera necessaria. libidines enim male utentes corpore, id est consuetudines inclinationis animae ad fruendum inferioribus, per ipsius corporis laboriosam quandam militiam extinguere affectant. nam non se interimunt, et curam suae ualetudinis gerunt. qui autem peruerse id agunt, quasi naturaliter inimico suo corpori bellum ingerunt. in quo . fallit eos quod legunt: caro concupiscit aduersus spiritum envicem adversantur . Dictum est enim hoc propter indomitam carnalem consuetudinem, adversus quam spiritus concupiscit, non ut interimat corpus, sed ut concupiscentia ejus, id est consuetudine mala edomita, faciat spiritui subjugatum, quod naturalis ordo desiderat; quia enim hoc erit post
Abbreviated transcription (Latin):
recte uiuunt nͣ solu̾ consulunt sa¬
luti carnis suę. uerũ etiã carna¬
les motus ad usum ratiois edomaÑ.
⁊ refrenant : sed etiã bestiȩ fugi¬
unt dolorẽ. formidant interitum
⁊ quicqͥd illã mẽbroꝵ compagẽ
copulãq carnis ac sp̃c a concor¬
di iunctura disciscere ac dirime¬
re potest. quanta ualent agilita¬
te deuitant: nutrientes etiã ipse
ac fouentes carnẽ suã. Nemo
enĩ carnẽ sua̾ unquã odio hab&:
ascenderit. Nemo gͦ se odit.
Et hinc qͥdẽ nulla cũ aliqua secta
quȩstio fuit: sed neq corpꝰ suũ
quisquã odit. Uert̃ est enĩ qđ
ait apłs nemo umquã carnem
suã odio habuit: & qđ ñnulli di¬
cunt malle se esse sine corpore:
omĩno fallunt᷑. Non eniͣ corpus
suũ. sed corruptioẽs eius ⁊ pondus
odert̃ Non itaq nullũ corpus. s
incorruptũ ⁊ celerrimũ corpus
uolunt habere. S putant nullu̾
corpus eẽ si tale fuerit: qͥ tale ali¬
qͥd. ẽe̾ animã putant. Qđ autẽ

Expanded text:
recte uiuunt, non solum consulunt saluti carnis suae, uerum etiam carnales motus ad usum rationis edomant et refrenant, sed etiam bestiae fugiunt dolorem, formidant interitum; et quicquid illam membrorum conpagem copulamque carnis et spiritus a concordi iunctura disicere ac dirimere potest, quanta ualent agilitate, deuitant nutrientes etiam ipsae ac fouentes carnem suam. nemo enim umquam carnem suam odio habet, ascenderit; intuemini, et hinc quidem nulla cum aliqua secta quaestio fuit. sed neque corpus suum quisquam odit. uerum est enim quod ait apostolus: nemo umquam carnem suam odio habuit. et quod nonnulli dicunt malle se esse sine corpore omnino, falluntur; non enim corpus suum, sed corruptiones eius et pondus oderunt. non itaque nullum corpus, sed incorruptum et celerrimum corpus uolunt habere, sed putant nullum corpus esse, si tale fuerit, quia tale aliquid esse animam putant. quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinebat etiã qđ peccata dimit¬
tebat debitorib suis atq ita sibi
ut dimitteret᷑ orabat: qr dñi pol¬
licitatioe certissimꝰ erat in illo
fine quẽ adhuc futurũ iã fidendo
dicebat impletũ nullũ se habiturũ
uita ȩtͣna quasi merces ẽ fidei: ui¬
det᷑ qͥdẽ ds̃ uitã ęternã tanquã de¬
bitã reddere. Cuidebitã : fideli qr
ꝓmeruit illã ꝑ fidem. S qr ipsa fides
stea debitũ expetentẽ. Confessio gr̃e
quȩ ẽ in paulo: Qui pͥus fui blas¬
phemꝰ ⁊ ꝑsecutor ⁊ inuriosus. sed
miscdia inqͥt consecutus sũ. Indig¬
nũ se dixit qui consequeret᷑. con

Expanded text:
pertinebat, etiam quod peccata dimitpertinebat, etiam quod peccata dimittebat debitoribus suis, atque ita sibi ut dimitteretur orabat: qua Domini pollicitatione certissimus erat, in illo fine, quem adhuc futurum jam fidendo dicebat impletum, nullum se habiturum vita aeterna quasi merces est fidei; videtur quidem Deus vitam aeternam tanquam debitum reddere cui debet fideli, quia promeruit illam per fidem; sed quia fides stea debitum expetentem. Confessio gratiae quae est in Paulo? Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus: sed misericordiam, inquit, consecutus sum . Indignum se dixit
Abbreviated transcription (Latin):
uom potuit hec dicere. cui
adħuc restabat ipsius passionis
quã sibi impendere dixerat tam
magna conflictatio: tã molestũ
ac grande certam̃: An ad eius
consũm andũm cursum. parũ
adhuc deerat: quando illud dee.¬
rat ubi erat futurus acrior ⁊ cru¬
delior inimicus: Qđ si ideo talib
uerbis certus securusq gaudebat.
qr de uictoria futuri certaminis
certũ eũ securũq iã fecerat. qui
eandẽ passionẽ iã illi reuelauerat
ĩminere: ñ re plenissima s spe
firmissima hȩc dixit. & qđ futu¬
rũ ẽẽ prȩsũpsit. tanꝗͣ. factũ fue¬
rit indicauit. Si gͦ his uerbis etiã
hoc adderet ut diceret. nullum
habeo iã peccatũ: hoc qͦq illũ
intelligeremus ñ de rei factȩ. s de
rei futurȩ ꝑfectiõe dixisse. Hoc gͦ¬
totũ nos dicimꝰ tẽ fuisse ad huc ꝑ¬
ficiendũ: quando iã de di ꝓmis¬
sione p̃fidens. totũ ita dicebat.
tanquã fuisset effectũ. Ad ipsius
quippe cursus consummationẽ.

Expanded text:
o potuit haec dicere, cui adhuc restabat ipsius passionis, quam sibi iam inpendere dixerat, tam magna conflictatio, tam molestum et grande certamen. an ad eius consummandum cursum parum adhuc deerat, quando illud deerat, ubi erat futurus acrior et crudelior inimicus? quodsi ideo talibus uerbis certus securusque gaudebat, quia de uictoria futuri tanti certaminis certum eum securumque iam fecerat, qui eandem passionem iam illi reuelauerat inminere, non re plenissima, sed spe firmissima haec dixit et quod futurum esse praesumpsit tamquam f actum fuerit indicauit. si ergo his uerbis etiam hoc adderet, ut diceret, Nullum habeo jam peccatum: hoc quoque illum intelligeremus non de rei factae, sed de rei futurae perfectione dixisse. Sic totum nos dicimus tunc fuisse adhuc perficiendum, quando jam de Dei promissione praefidens totum ita dicebat tanquam fuisset effectum. Ad ipsius quippe cursus consummationem
Abbreviated transcription (Latin):
s om̃s me dereliquert̃: ñ illis re.¬
putetur. Fon orat ꝓ alexandro
qͥ inuidentia fraternitate᷑ oppug¬
nando peccauerat: pro his autem
qui ñ abruperant amorẽ. s timer
subcubuerunt. orat ut eis ignosca¬
tur. Qua ꝓpt̾ multũ interest cũ
i . xp̃i qͥsq oppugnat frat̾nitate. ⁊ ad
amorẽ a fratre alienauerit s. officia
frat̾nitati debita ꝑ aliquã infirmi¬
tatẽ animi non ex hibuerit

Expanded text:
 Omnes me dereliquerunt: non illis imputetur. Non orat pro Alexandro qui invidentia fraternitatem oppugnando peccaverat, sed pro his orat qui non abruperant amorem, sed timore succubuerant ut eis ignoscatur. Quapropter interest multum cum i quisquam oppugnat fraternitatem, et adamorem a fratre alienaverit, sed officia fraternitati debita per aliquam infirmitatem animi non exhibuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcipere. Tymotheũ quẽ dicit
germanissimũ filiũ. qm̃ sciebat cor¬
pore infirmũ sicut ostendit monens
eũ ne aquã biberet. s modico iuno
uteret᷑ ꝓptͣ stomachũ. ⁊ frequentes
suas infirmitates: qr in oꝑe corpora¬
li laborare nͣ poterat. ne forte cũ in¬
digere nollet uictu cotidiano ab
eis quib eingłiũ ministrabat. ali

Expanded text:
osi. Timotheum etiam, quem dicit germanissimum filium, quoniam sciebat corpore infirmum, sicut ostendit monens eum, ne aquam biberet, sed modico uino uteretur propter stomachum et frequentes suas infirmitates, quia in opere corporali laborare non poterat, ne forte, cum indigere nollet uictu cotidiano, ab eis, quibus euangelium ministrabat, ali
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere ad xꝑmi scd̾m eius diunitatẽ
accipiat᷑. quã ñ uidert̃ uidei. qͥ tam̃
carne̾ uidert ⁊ crucifixerͣt. Uideri
autẽ diuinitas humano uisu nul
lomͦ potest. sed eo uisu uidet᷑ qͦ iã
qͥ uiderint ñ homines s ultra homi¬
nes sunt. Recte gͣds ipsa trintas
intelligit᷑ beatus: ⁊ solus potens: os

Expanded text:
secundum eius diuinitatem accipiatur, quam non uiderunt Iudaei, qui tamen carnem uiderunt et crucifixerunt. uideri autem diuinitas humano uisu nullo modo potest, sed eo uisu uidetur, quo iam qui uident, non homines, sed ultra homines sunt. recte ergo ipse deus trinitas intellegitur beatus
Abbreviated transcription (Latin):
Si de patre tantũ: quomͦ gͦ uerũ est
qđ ipse filius dic̃ quȩcũq̃ enĩ pater
facit hȩc ⁊ filius similit̾ facit. An
quicquã ẽ int̾ mirabilia mirabili¬
us: quã resuscitare ⁊ uiuificare
mortuos. Dicit autẽ idẽ filius.
Sic̃ patͣ suscitat mortuos ⁊ iuiuificat.
sic ⁊ filiꝰ qͦs uult uiuificat. Quomͦ
gͦ solus pat̾ facit mirabilia: cũ hȩc
uerba nec patrẽ tantũ nec filiũ
tantũ ꝑmittant intelligi. sed utiq
dm unũ uerũ solũ. id÷ patrẽ ⁊ filiũ &¬

Expanded text:
re tantum, quomodo ergo verum est quod ipse Filius dicit: Quaecunque enim Pater facit, haec eadem et Filius similiter facit? An quicquam est inter mirabilia mirabilius, quam resuscitare et vivificare mortuos? Dicit autem idem Filius: Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Quomodo ergo solus Pater facit mirabilia, cum haec verba nec Patrem tantum, nec Filium tantum permittant intelligi, sed utique Deum unum, verum, solum, id est Patrem et Filium
Abbreviated transcription (Latin):
talitatẽ. qui ñ cuiusquã gr̃a. s natu¬
ra sua nec potuit nec potest aliqua
conuersione mutari. nec potuit nec
poterit aliqua mutatione peccare.
quẽ scđ̾m naturã qua dͣs est nemo
hominũ uidit nec uidere potest. sed
poterit aliquando:. si ad illũ numerũ
hominũ ꝑtinet de quib dictum est
beati mundo corde. qr ipsi d̾m uidelt
Cui do id÷ patri ⁊ filio ⁊ sp̃ui sco qu¬

Expanded text:
talitatem, qui non cujusquam gratia, sed natutalitatem, qui non cujusquam gratia, sed natura sua, nec potuit, nec potest aliqua conversione mutari, nec potuit nec poterit aliqua mutatione peccare. Quem secundum naturam qua Deus est, nemo hominum vidit, nec videre potest: sed poterit aliquando, si ad illum numerum hominum pertinet, de quibus dictum est, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Cui Deo, id
Abbreviated transcription (Latin):
solus potens rex regũ ⁊ dns dnan¬
tiũ. qui solus habet inmortalitatẽ.
& lucẽ habitat in accessibilem.
Et quomͦ erit uerũ. accedite ad eũ
& illuminamini: nͥ qr hoc nemo
potest si de se qͥsq presũpserit.
sed si ei ipse donauerit: Inmor¬
talitatẽ autẽ d̾s hab̾e dicit᷑ solus:
qr est in mutabilis solus. In omi enim
na quȩ ꝓpterea dicit᷑ in mortalis qm
definit uiuere. habet tam̃ ꝓ ipso suo
modo quandã mortẽ suã: qr si tuste
uiuebat ⁊ peccat. morit᷑ uisticis si pe¬
catrix erat. ⁊ iustificat᷑. morit᷑ peccat
ut alias eius mutatiões taceã de qb
longũ ẽ disputare. Et creaturarĩ
natura cȩlestiũ mori potuit: qr pe¬
care potuit. Nam ⁊ angłi peccaut̃.
& demones facti st̃: quoꝵ ẽ diabous
princeps. E qui ñ peccauerunt
peccare potuerunt. Et cuicũqt
aturȩ racionali pͣstat᷑ ut peccarei
possit: ñ ẽ hoc naturȩ ꝓpriȩ sed d̾i
gr̃e. Ac ꝑ hoc solus ds habet inmor¬

Expanded text:
solus potens, Rex regum et Dominus dominantium, qui solus habet immortalitatem, et lucem habitat inaccessibilem. Et quomodo erit verum, Accedite ad eum, et illuminamini ; nisi quia hoc nemo potest, si de se quisque praesumpserit, sed si ipse donaverit? Immortalitatem autem Deus habere dicitur solus, quia est immutabilis solus. In omna, quae ideo dicitur immortalis, desinit vivere, habet tamen modo quamdam mortem suam: quia si juste vivebat et peccat, moritur justitiae; si peccatrix erat et justificatur, moritur peccato: ut alias ejus mutationes taceam, de quibus longum est disputare. Et creaturarum natura coelestium mori potuit, quia peccare potuit: nam et Angeli peccaverunt, et daemones facti sunt, quorum est diabolus princeps. Et qui non peccaverunt, peccare potuerunt. Et cuicumque creaturae rationali praestatur ut peccare non possit, non est hoc naturae propriae, sed Dei gratiae. Ac per hoc solus Deus habet immor
Abbreviated transcription (Latin):
ciã pater inqͥs a nemine : filius uͦ ac¬
cepit a patre. Fatem᷑ ⁊ nos filiũ ab il¬
lo accepisse potentiã: de qͦ natus ẽ
potens Patri uͦ potentiã nullus dedit:
qr nullus eũ genuit. Gignendo eni
dedit potentiã patͣ filio. sic̾ omĩa qͣ
habet in substantia sua gignendo
dedit ei quẽ genuit de substantia
sua. S quęritur utrũ tantã quanta¬
ipsi ẽ potentia. patͣ filio dederit.
anminorẽ. Si tantã ñ solũ potentẽ¬
potens. uerũ etiã onũipotentẽ genu¬
isse dicat᷑ credat᷑. intelligat᷑ omp̃c.
Si minorẽ: quomͦ omĩa quȩ habet patͣ
filii sunt: Si patris omĩpotentia fi¬
lii ñ ẽ: quomͦ quȩcũq pat̾ facit hec
⁊ filius similit̾ facit: Qđ utiq ñ po
tre tantũmͦ acciꝑe: sed de do qd̾ ẽ
ipsa trinitas. Loquens eni ad tymo¬
theu̾. pͣcipio inqͥt tͥ corã do qͥuiui¬

Expanded text:
tiam Pater, inquis, a nemine, Filius vero actiam Pater, inquis, a nemine, Filius vero accepit a Patre. Fatemur et nos Filium ab illo accepisse potentiam, de quo natus est potens: Patri vero potentiam nullus dedit, quia nullus eum genuit. Gignendo enim dedit potentiam Pater Filio, sicut omnia quae habet in substantia sua, gignendo dedit ei quem genuit de substantia sua. Sed quaeritur utrum tantaipsi est, potentiam Pater Filio dederit, an minorem. Si tantam, non solum potentem, sed etiam omnipotentem genuisse dicatur, credatur, intelligatur omnipotens: si minorem, quomodo omnia quae habet Pater, Filii sunt? Si Patris omnipotentia Filii non est, quomodo quaecumque Pater facit, haec et Filius similiter facit? quod utique non pottre tantummodo accipere; sed de Deo, quod est ipsa Trinitas. Loquens enim ad Timotheum: Praecipio, inquit, tibi cora
Abbreviated transcription (Latin):
sequens ut ideo credamꝰ in forma
dĩ uisibilem filiũ: qr scriptũ ẽ inui¬
sibili soli do. Qd̾ tu de patre sicte
acciꝑe demonstrabas. tanꝗͣ filius
iniusibilis ñ sit: cũ eũ inuisibiliũ
creatorem scriptura testet᷑  uerũ¬
tu restat ut dicas. Ambo qͥdẽ unu¬
inuisibilior. ẽ Ac sic dando aliqͥd
dẽ filiũ dicentẽ. omĩa quȩ habet
sapis. qđ scilicet sit qͥdẽ potens d
filus. s potentior pat filio: ut aucto¬
rib ⁊ doctorib uob̾ potuerit potentẽ
potens: nec potuerit omĩpotentẽ
gignere. om̃pc. Ac ꝑ hoc si habet patͣ
onuipotentiã quã non habet filius.
falsũ ẽ qđ ait filius. om̃ia quȩ habet
pat᷑ mea sunt. Deinde si aliqͥd facit
pat̾ qđ facere nͣ potest filius: merito
dr̃ potentior pat᷑ quã filius. Cũ uͦdi
cat quecũq̃ pater facit hȩc ⁊ filius
similit̾ facit: ñne meluis audit᷑ ipse
quã uos: Aleliusq ipsi credit᷑ docen¬
ti: quã decipientib uobis: S poten¬

Expanded text:
sequens ut ideo credamus in forma Dei visibilem Filium, quia scriptum est, Invisibili soli Deo . Quod tu de Patre sic te accipere demonstrabas, tanquam Filius invisibilis non sit, cum eum et invisibilium creatorem Scriptura testetur. Verumtamen restat ut dicas, Ambo quidem inv sed Pater invisibilior est: ac sic dando aliquid dem Filium dicentem, Omnia quae habet sapis, quod scilicet sit quidem potens et Filius, sed potentior Pater Filio: ut auctoribus et doctoribus vobis potuerit potentem potens, nec potuerit omnipotentem gignere omnipotens. Ac per hoc si habet Pater omnipotentiam quam non habet Filius, falsum est quod ait Filius, Omnia quae habet Pater, mea sunt. Deinde si aliquid facit Pater, quod facere non potest Filius, merito dicitur potentior Pater quam Filius: cum vero dicat, Quaecumque Pater facit, haec et Filius similiter facit ; nonne melius auditur ipse quam vos, meliusque ipsi creditur docenti quam decipientibus vobis? Sed poten
Abbreviated transcription (Latin):
regũ ⁊ dns d̾nantiũ qui solus habet
inmortalitatẽ. ⁊ luce̾ habitat in ac.¬
cessibilem: quẽ nemo hominũ ui-¬
dit nec uide potest. cui ẽ honor &
ut uos de patre conuincamꝰ ⁊ filio.
cũq pat᷑ facit hȩc ⁊ filius si militer
facit. qͥuando qͥdẽ pater ut putas
iuuificat om̃ia qđ filius nͥ facit:
Deinde ubi ait sic̃ pater suscitat
mortuos ⁊ uiuificat. sic ⁊ filius qͦs
uult uiuficat. quomͦ uerũ ẽ. si patͣ

Expanded text:
i solus habet immortalitatem, et lucem inhabitat inaccessibilem; quem nemo hominum vidit, nec videre potest; cui est honor eut vos de Patre convincamus et Filiocumque. Pater facit, haec et Filius similiter facit? Quandoquidem Pater, ut putas, vivificat omnia, quod Filius non facit. Deinde ubi ait, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat ; quomodo verum
Abbreviated transcription (Latin):
ipse intelligit᷑ ubi dictũ ẽ. solus habet¬
nos participes facti: ꝓ modo nr̃o iumor¬
tales efficim᷑. Sed aliud ẽ ipsa cuius
participes efficim᷑ uita ȩterna: aliud
nos qui eius participatiõe uiuemus
in eternũ. Si enĩ dixisset quẽ tpͣrib
ꝓpriis offtendet pater beatꝰ ⁊ solus po¬
tens rex regũ ⁊ dns d̾nantiũ qͥ solus ħt
inmortalitatẽ: nec sic uide separatũ
filiũ oporteret intelligi. Neq enĩ qr ip¬
se filius alibi loquens uoce sapientie.
ipsa enĩ sapientia di ait. gyrũ cęlicir¬
cuiu sola: separauit a se patrẽ. Quan¬
tomagis gͣ n est necesse ut tantũm de
patre pret᷑ filiũ intelligat᷑ qd̾ dictũẽ¬
qͥ solus habet inmortalitatẽ: cũ ita
dictũ sit ut serues inqͥt mandatum

Expanded text:
ui solus habenos participes facti, pro modulo nostro immortales efficimur. Sed aliud est ipsa cujus participes efficimur vita aeterna, aliud nos qui ejus participatione vivemus in aeternum. Si enim dixisset, Quem temporibus propriis ostendet Pater, beatus et solus potens, rex regum et dominus dominantium, qui solus habet immortalitatem", nec sic inde separatum filium oporteret intellegi. neque enim, quia ipse filius alibi loquens uoce sapientiae — ipse est enim sapientia dei — ait: gyrum caeli circuiui sola, separauit a se patrem, quanto magis ergo non est necesse, ut tantummodo de patre praeter filium intellegatur quod dictum est: solus habet immortalitatem, cum ita dictum sit
Abbreviated transcription (Latin):
in nr̃am linguã uerba ipsa trans
amor pecuniȩ. Uerũ apłs intelligen¬
dus ẽ isto nomine genꝰ significasse
ꝑ speciem: id÷ ꝑ amore̾ pecuniȩ.
uniuersalẽ generalemq auariciã:
quȩ uere radix ẽ omntũ maloꝵ
Nã ipsi pͥmi homines ꝑserpentẽ dec¬
ti ⁊ deiecti ñ fuissent. nͥ plus quã ae¬
fuerant eẽ uoluissent. Hic quippe
ꝓmiserat dicens. Eritis sicut du.
Ergo ista pleonexia. subuersi sunt.

Expanded text:
in nostram linguam verba ipsa translamor pecuniae. Verum Apostolus intelligendus est isto nomine genus significasse per speciem, id est, per amorem pecuniae universalem generalemque avaritiam, quae vere radtem decepti et dejecti non fuissent, nisi plus quam acere voluissent. Hic quippe promiserat: Eritis sicut dii . Ergo ista pleonexia subversi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ: de qͦ inter cętera scriptũ ẽ in
apocalypsi ioħis. & ipse calcat tor¬
cular uii potentis: & intumca ⁊
in femore habet nom̃ scriptum.
Rex regũ ⁊ dñs dnantiũ: Sed ne
forte dicatis qđ nom̃ patris filius
habeat scriptũ inueste ⁊ femore:
alio loco eiusdẽ libri superuis
legitur. Et agnus uincet illos:
Qua ꝓptͣ scdm uos duo st̃ reges re¬
si de patre tantũ ait apłs. beatus
⁊ solus potens rex regũ ⁊ dñs d̾an¬

Expanded text:
 inter caetera scriptum est in Apocalypsi Joannis: Et ipse calcat torcular vini potentis, et in tunica et in femore habet nomen scriptum, Rex regum et Dominus dominantium . Sed ne forte dicatis quod nomen Patris Filius habet scriptum in veste et in femore; alio loco ejusdem libri superius legitur: Et Agnus vincet eos, qu. Quapropter secundum vos, duo sunt reges resi de Patre tantum ait Apostolus, Beatus et solus potens, Rex regum
Abbreviated transcription (Latin):
mercennarios. pastor ingemuit.
Quȩsiuit aliquẽ qͥsincerit᷑ diligers
grege xp̃i i circa se in eis qͥ cũ illo
eo tpr̃e fuerant ñ inuenit. Non
enĩ in eccłia xp̃i tc̃ pret̾ paulum
apłm ⁊ timotheũ nemo erat qui

Expanded text:
mercenarios pastor ingemuit: Quaesivit aliquem qui sinceriter diligeret gregem Christi, et circa se in eis qui cum illo eo tempore fuerant, non invenit. Non enim in Ecclesia Christi tunc praeter Paulum apostolum et Timotheum nemo erat qui
Abbreviated transcription (Latin):
lismeis. Sunt inȩccłia quidas
ispositi de quib apłs paulus dicit᷑
sua qͣrentes ñ quȩ iħu xp̃i. Quid
ẽ sua quęrentes. Non xp̃m gratis
diligentes: non dm ꝓpt̾ d̾m q̃rentes
tpralia cõmoda consectantes: li¬
cris in hiantes: honores ab hoĩnib
appetentes. łtec quando amant᷑
a pposito ⁊ ꝓpter hoc seruit᷑ dõ
quisqͥs talis ẽ mercennarius ẽ.: intͣ
filios ñ se computet. De talib eñi

Expanded text:
is.. Sunt in ecclesia quidam praepositi, de quibus Paulus apostolus dicit Sua quaerentes, non quae Jesu Christi. Quid est: sua quaerentes? non Christum gratis diligentes, non Deum propter Deum quaerentes, temporalia commoda sectantes, lucris inhiantes, honores ab hominibus appetentes. Haec quando amantur aeposito, et propter haec servitur Deo; quisquis est talis, mercenarius est, inter filios se non computet. De talibus enim
Abbreviated transcription (Latin):
bis. ꝑficiet usq in diem xp̃i iħu. ut
ergo uelimus: sine nob̾ oꝑat᷑. Cũ aute
uolumꝰ ⁊ sic uolumꝰ ut faciamus: no¬
biscũ oꝑatur. Tam̃ sine illo uel oꝑan¬
te ut uelimus. uel cooꝑante cũ uolu¬
Umus ad bona pietatis oꝑa nichil ualenꝰ¬

Expanded text:
perficiet usque in diem Christi Iesu. ut ergo uelimus, sine nobis operatur; cum autem uolumus et sic uolumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur. tamen sine illo uel operante, ut uelimus, uel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil uale
Abbreviated transcription (Latin):
in ȩternũ. Ut autẽ tales serui non
serui simus: dum facere scimus.
hoc seruus ille nescit qͥ nescit quid
faciat dñs eius. & cũ aliqͥd boni
facit sic extollit᷑ quasi hoc ipse faciat &¬
n diis eius. & głiat᷑ in se nͨ in dño gliat᷑
cũ se ipse deceꝑit. qr sic głiat᷑ quasi non

Expanded text:
in aeternum. Ut autem tales servi non in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, Dominum facere sciamus. Hoc autem servus ille nescit, qui nescit quid faciat Dominus ejus; et cum aliquid boni facit, sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non Dominus ejus; et in se, non in Domino gloriatur, cum se ipse deceperit, quia sic gloriatur, quasi non
Abbreviated transcription (Latin):
tit. ẽ etiã seruitus simul foras cum
ipso timore mittenda. Utrũq eni
iunxit apłs hoc ẽ ⁊ seruitutẽ ⁊ ti¬
morẽ dicendo: non eni accepistis
sp̃m seruitutis iterũ in timore. sex libir de
Ad hanc seruitutẽ seruũ ꝑtinentẽ gra: libe¬
intuebat᷑ :⁊ dñs dicens. Iam ñ dicãro arbitro¬
uos seruos. q seruus nescit quid
faciat dñs eius. Non ille utiq ser¬
uus ad timorẽ ꝑtinens castũ. eui dr̃
euge bone serue intra in gaudiũ
dñ tuii: sed ille seruus ꝑtinens ad
timorẽ foras a caritate mittendũ.
de qͦ alibi dicit seruus ñ manet in
domo in ȩternũ: filius autͣ manet¬
in ȩternũ. Qm̃ itaq dedit nobis siatĩe eu¬
potestatẽ filios d̾ĩ fieri. ñ serui sed ug¬
filii simus: ut miro qͦdã ⁊ ineffa¬
bili si tam uero mͦ serui ñserui cẽ
possimus. serui scilicet timore ca¬
sto ad quẽ ꝑtinet seruus intrans
tẽ timore foras mittendo: ad quẽ
ꝑtinet seruus n manens in domo

Expanded text:
tit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda: utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicendo, Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Ad hanc servitutem servum pertinentem intuebatur et Dominus dicens, Jam non dico vos servos; qfaciat dominus ejus. Non ille utique servus ad timorem pertinens castum, cui dicitur: Euge, serve bone, intra in gaudium domini tui ; sed ille servus pertinens ad timorem foras a charitate mittendum, de quo alibi dicit: Servus non manet in domo in aeternum; filius auteternum . Quoniam itaque dedit nobis potestatem filios Dei fieri , non sefilii simus: ut miro quodam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi non servi esse possimus; servi scilicet timore casto, ad quem pertinet servus intrans tem timore foras mittendo, ad quem pertinet servus non manens in domo
Abbreviated transcription (Latin):
ritate. Queri autẽ potest quom̃ de
mundo iã nͣ erant. si scificati in uerita¬
te ñdũ erant: aut si iã erant eur pos¬
cat ut sint. An q ⁊ sc̃ificati in eadẽ ꝓ¬
ficiunt sc̃itate fiuntq sanctiores. neq
hoc sine aduitorio gr̃ȩ di: sed illo eoꝵ
scificante ꝓfectũ qui scificauit incep¬
tũ᷑ Unde ⁊ apłs dicit. Qui in uobis
opus bonũ cępit: ꝑficiet usq in diẽ

Expanded text:
autem potest quomodo de mundo jam non erant, si sanctificati in veritate nondum erant; aut si jam erant, cur poscat ut sint. An quia et sanctificati in eadem proficiunt sanctitate, fiuntque sanctiores; neque hoc sine adjutorio gratiae Dei, sed illo eorum sanctificante provectum, qui sanctificavit incoeptum? Unde et Apostolus dicit: Qui in vobis opus bonum coepit
Abbreviated transcription (Latin):
rimus ⁊ equales angłis facti.¬
Om̃s eni inquit resurgemus. sed
ñ om̃s ĩmutabim᷑. Et dñs. Erunt inquit
equales angłisdi. App̃hensi enim sumuᷤ
mͦ in timore ꝑ fidẽ: tc̃ aũ app̃hendemꝰ in
caritate ꝑ spẽm. Quandui enim sumus
in corpore. ꝑ egrinamur a dño: ꝑ fidem
enim ambulamus. ⁊ ñ ꝑ speciem. Ipse
itaq apłs qͥ dicit ut app̃hendam. sicut ⁊
apprehensus sum: aperte se non app̃hen¬
disse confitet᷑. Frẽs inqͥt. ego me non
tentio ẽ uita mea. & me suscepit dex¬
tera tua in dño meo mediatore fi¬
lio hominis intͣ te unu ⁊ nos mul¬
tos in multis ꝑ multa: ut ꝑ eũ ap¬
pͣhendã in quo ⁊ app̾hensus sum.
& a ueterib dieb colligar. sequens
unũ pͣterita oblitus ñ in ea quȩ fu¬
tura ⁊ transitura st̃. s in ea quȩ an¬
te sunt ñ distentus s extensus: ñ
scđm distentionẽ s scd̾m intentio ¶Ex serm̃¬
nẽ sequor ad palmã suꝑnȩ uocati¬
oĩs. ubi audiã uocẽ laudis ⁊ contẽ iohami¬

Expanded text:
rimus et aequales angelis facts enim, inquit, resurgemus, sed non omnes inmutabimur, et dominus: Erunt, inquit, aequales angelis dei. adprehensi enim sumus modo in timore per fidem, tunc autem adprehendemus in caritate per speciem. quam diu enim sumus in corpore, peregrinamur a domino; per fidem enim ambulamus, non per speciem. ipse itaque apostolus, qui dicit: Ut adprehendam, sicut et adprehensus sum, aperte se non adprehendisse confitetur: Fratres, inquit, ego me non tentio est uita mea, et me suscepit dextera tua in domino meo, mediatore filio hominis inter te unum et nos multos, in multis per multa, ut per eum adprehendam, in quo et adprehensus sum, et a ueteribus diebus colligar sequens unum, praeterita oblitus, non in ea, quae futura et transitura sunt, sed in ea quae ante sunt secundum distentionem, sed secundum intentionem sequar ad palmam supernae uocationis, ubi audiam uocem laudis et contem
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã ⁊ suã uolentes constituere
iusticiȩ di ñ sunt subiecti : deinde
qđ post passionẽ ac resurrectionẽ
xp̃i dato atq mantfestato sacram̃to
gr̃e scđm ordinẽ melchisedech ad ¶ Ex libro¬
ex consuetudine sollempnitatis s rium. uͦ.
ex necessitate salutis ẽẽ celebranda.
Quȩ tam̃ si ñ quã fuissent necessaria:
infructuose atq mnanit᷑ ꝓ eis ma¬
chabei martyres fierent. Postremo
illud qđ p̃dicatores gr̃ȩ xꝑi. uidei¬
dicit se dampnare ⁊ stercora arbi¬
trat᷑ ut xꝑm lucri faceret: & ñ obser¬
uatioes legis si more patrio celebra.¬
rent᷑. sicͣ ab ipso celebratȩ sunt sine
ulla salutis necessitate sic̃ uidei
celebrandas putabant: Aut fallaci
simulatione qđ in petro rep̃hendat.
¶Uid ẽ ñ habens mea̾ iusticiã
quȩ ex lege ẽ cũ sua ñ eẽt lex ipsa
ex lege esset. qr sua uoluntate leg̃e
se posse putabat implere. sine
quȩ ex lege eͣ: secutus ad iunxit.
S eã quȩ ẽ ꝑ fidẽ .xꝑi. quȩ est ex do.

Expanded text:
iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti\'; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ac manifestato sacramento gratiae secundum ordinem Melchisedech adex consex necessitate salutis esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent; postremo illud, quod praedicatores gratiae Chridicit se damna et stercora arbitratum, ut Christum lucrifaceret, non obseruationes legis, si more patrio celebrarentur, sicut ab ipso celebratae sunt sine ulla salutis necessitate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. non habens meam justitiam quae ex lege est; cum sua non esset lex ipsa, ex lege esset, quia sua voluntate legem se posse putabat implere sine quae ex lege est; secutus adjunxit, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
penses. Eadẽ scribere uob̾ mͥ quidẽ
ñ pigrũ: uob̾ autẽ tutũ est. Idem
tam̃ scribens ad galathas cũ se satis
apud eos egisse ꝑspiceret qđ illis
p ininusteriũ sermonis sui necessarũ
e cernebat: de cetero inqͥt laborem
nͥ nemo pͥstet: uel sicut in plerisq
codicib legit᷑. nemo mͥ molestus
pellauit. ñ racione s. consuetudi¬
he contra in solitã ueritate latran¬
quib habent consuetudinẽ siue
ili boni siue mali sut ñ ad eos la¬
trent insolitoꝵ autẽ ꝑsonis uisis
I axime in isto loco satis clars
uibem ñ seriure creaturȩ serea¬
tori non eo mͦ q̃ iubem ꝑ caritatẽ

Expanded text:
penses, Eadem scribere vobis, mihi quidem non pigrum, vobis autem tutum est . Idem tamen scribens ad Galatas, cum se satis apud eos egisse perspiceret, quod illis per ministerium sermonis sui necessarium esse cernebat: De caetero, inquit, laborem mihi nemo praestet; vel, sicut in plerisque codicibus legitur, nemo mihi molestus pellavit non ratione, sed consuetudine contra insolitam veritatem latranquibus habent consuetudinem, sive illi boni sint, sive mali, non ad eos latrent; insolitorum autem personis visis Maxime vero illo loco satis claretjubemur non servire creaturae, sed Creatori : non eo modo quo jubemur per charitatem
Abbreviated transcription (Latin):
feriori illius humanȩ copulȩ inc¬
piens. ut gradatĩ ꝑueniret ad totũ
ñ existimans uirũ facile credulũ
nec errando posse decipi: sed dum
alieno cedit errori. Sicut enĩ aarm
erranti pͦpło ad ydolũ fabricandũ
ñ consensit incductus s cessit obstric¬
tus: nec salomonẽ credibile ẽ errore
putasse ydolis ẽẽ seruiendũ. s blandi¬
ciis femineis ad illa sacrilegia fuis¬
se compulsũ: ita credendum ẽ illũ
iurũ sue feminȩ uni unũ. hominẽ
homini. conuigẽ coniugi. ad d̾i legẽ
transgrediendã. n tanꝗͣ. uerũ loq̃n¬
ti credidisse seductũ: sed sociali
necessitudine paruisse. Non enim
frustra dix̃ apłs s adam ñ ẽ seducł
mulier aute seducta ẽ: nisi q illa
q ei serpens locittus ẽ tanquã uerũ
ẽt accepit: ille autẽ ab unico noliuit
consortio dirimi nec in cõnunione
peccati: nec ido minus reus si sciens
prudensq peccauit. Unde i apłsnͣ¬

Expanded text:
feriore illius humanae copulae inciferiore illius humanae copulae incipiens, ut gradatim perueniret ad totum, non existimans uirum facile credulum nec errando posse decipi, sed dum alieno cedit errori. Sicut enim Aaron erranti populo ad idolum fabricandum non consensit inductus, sed cessit obstrictus, nec Salomonem credibile est errore putasse idolis esse seruiendum, sed blanditiis femineis ad illa sacrilegia fuisse conpulsum: ita credendum est illum uirum suae feminae, uni unum. hominem homini, coniugem coniugi, ad Dei legem transgrediendam non tamquam uerum loquenti credidisse seductum, sed sociali necessitudine paruisse. Non enim frustra dixit apostolus: Adam non est seductus, mulier autem seducta est, nisi quia illa quod ei serpens locutus est, tamquam uerum esset, accepit, ille autem ab unico noluit consortio dirimi nec in communione peccati; nec ideo minus reus, si sciens prudensque peccauit. Unde et aposto
Abbreviated transcription (Latin):
loge mẽbroꝵ legi m̃tissue: sed ami¬
cali quadã beniuolentia qua ple¬
rũq fit ut offendat᷑ ds ne hõ ex
amico fiat inimicus. qđ eũ face¬
re ñ debuisse diuinȩ sententiȩ ui¬
stus exitus indicauit. Ergo alio
in quodã etiã ipse deceptus ẽ: sed
dolo illo serpentino quo mulier
seducta ẽ. nullomͦ illũ arbitror
potuisse seduci. Hanc autẽ sedu.
lud tangere ꝓhibuerit. qd scielut
eos si tetigissent uelut dos futuros
tanquã eis diuinitatẽ iniuideret qͥes
homines fecerat. Sed etiã si uirũ ꝓpt̾
aliquã m̃tis elationẽ quȩ dm int̾ro.
serutatorẽ latere ñ poterat sollicitaut
aliqua exꝑiendi cupiditas. cũ muli¬
erẽ uideret accepta illa esca non eẽ
tali m̃te p̃ditus erat ullomͦ creaere
potiusse: qđ eos ds̃ ab esca illius lig¬
ni inuidendo uetiusset. Syꝑb¬
ada uersutia in hominis sensũ serpe
affectans. cui utiq stanti qm̃ ipse ꝙ¬
natus ẽ feminȩ: a parte scilicet in¬

Expanded text:
lege membrorum legi mentis suae, sed amilege membrorum legi mentis suae, sed amicali quadam beniuolentia, qua pleramqe fit, ut offendatur deus, ne homo ex amico fiat inimicus: quod eum facere non debuisse diuinae sententiae iustus exitus indicauit. Ergo alio modo quodam etiam ipse deceptus est; sed dolo illo serpentino, quo mulier seducta est, nullo modo illum arbitror potuisse seduci. hanc autem proprilud tangere prohibuerit, quod sciebat eos, si tetigissent, uelut deos futuros, tamquam eis diuinitatem inuideret, qui eos homines fecerat. sed etiam si uirum propter aliquam mentis . elationem, quae deum internorum scrutatorem latere non poterat, sollicitauit aliqua experiendi cupiditas, cum mulierem uideret accepta illa esca non esseritali mente praeditus erat, ullo modo credere potuisse, quod eos deus ab esca illius ligni inuidendo uetuisset. sada uersutia in hominis sensum serpere adfectans, cui utique stanti, quoniam ipse ceinatus est feminae, a parte scilicet in
Abbreviated transcription (Latin):
id: ut ꝑ illã etiã uir pͣuaricaret᷑.
Nã ⁊ ipsũ dicit pͣuaricatorẽ ubi ait:
&e insimilitudinẽ p̃uaricationis
adȩ qͥ ẽ forma futuri: seductũ
tam̃ negat. Nã ⁊ int̾ro gatus nͣ
ait mulier quã dedistiꝰ mͥ sedipẽ
me ⁊ manducaui. sed ipsa inqͥt mͥ
dedit de ligno ⁊ manducaui. Illa
uͦ. serpens inqͥt sedux̃ me. Ita salo¬
mon ur tantȩ sapientiȩ: ñ qͥdnam
credendũ ẽ qđ in simulachroꝵ cul¬
tu credidit eẽ aliqͥd utilitatis.: S
mulierum amori ad hoc malum
trahenti resistere ñ ualuit. faciens
qđ sciebat nͣ ee̾ faciendũ: ne suas
quib deperibat atq defluebat¬
Ita ⁊ adam postea quã de ligno ꝓ cuuit᷑ de¬
hibito seducta mulier manduca¬
uit. eiq dedit ut simul ederent.
uoluit eã contristare quã crede¬
bat posse sine suo solatio conta¬
bescere. si ab eiꝰ alienaret᷑ animo.
& om̃ino illa interire discordia.
ñ quidẽ carnis uictus concupiscen¬
tia. quã ñdũ senserat in resistente

Expanded text:
caretur. nam et ipsum dicit praeuaricatorem ubi ait: in similitudine praeuaricationis Adae, qui est forma futuri; seductum tamen negat. nam et interrogatus non ait: "mulier, quam dedisti mecum, seduxit me et manducaui" sed: ipsa inquit, dedit mihi a ligno et manducaui. illa uero: serpens, inquit, seduxit me. ita Salomon, uir tantae sapientiae, numquidnam credendum est quod in simulacrorum cultu credidit esse aliquid utilitatis? sed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non eualuit, faciens quod sciebat esse faciendum minime, ne suas quibus deperibat atqita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manducauit eique dedit, ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat posse sine suo solacio contabescere, si ab eius alienaretur animo, et omnino illa interire discordia, non quidem carnis uictus concupiscentia, quam nondum senserat in resistente
Abbreviated transcription (Latin):
Siã sp̃italis erat ad am quãuis
inte n corpore: quomͦ crede potuit
qd ꝑ serpentẽ dictũ ẽ ido d̾m ꝓhi¬
buisse ne fructu ligni illius uesce¬
rent᷑ qr sciebat eos si fecissent futu¬
ros ut dõs ꝓpter dinoscentiã boni
& mali. tanquã hoc tantũ bom cre¬
ature suȩ creator inuiderit: Hoc
mirũ. si homo sp̾itali mͣte pͣditus.
credere potiusset. An qr hoc cre¬
de ipse non posset. ꝓpterea mu¬
lier addita ẽ quȩ parui intellectus
c̃ẽt:⁊ ad huc fortasse scđm sensũ
carnis. ñ scd̾m spͣm uiueret.¬
nẽ d̾i. Sic enim ait. Uir quidem
ñ debet uelare capͣt cũ sit ẏma¬
go ⁊ głia di. mulier autẽ głia uiri
est: non qđ mens feminȩ eandeni
ẏmaginẽ caꝑe nͣ possit. cũ in illa
gr̃a nos dicat nec mascłm eẽ nec
feminã: sed qđ fortassis illa hoc
ñdũ ꝑceperat. qđ fit in agnitiõe
dĩ: & uiro regente ac dispensante
paulat̃ fuerat ꝑceptura. Neq enĩ

Expanded text:
iam spiritalis erat Adam, quamuis mente, non corpore, quomodo credere potuerit, quod per serpentem dictum est, ideo deum prohibuisse, ne fructu ligni illius uescerentur, quia sciebat eos, si fecissent, futuros ut deos propter dinoscentiam boni et mali, tamquam hoc tantum bonum creaturae suae creator inuiderit . hoc mirum si homo spiritali mente praeditus credere potuisset. an quia hoc credere ipse non posset, propterea mulier addita est, quae parui intellectus esset et adhuc fortasse secundum sensum carnis, non secundum spiritnem dei? sic enim ait: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei; mulier autem gloria uiri est, non quo mens feminae eandem imaginem capere non possit, cum in illa gratia nos dicat nec masculum esse nec feminam, sed quod fortassis illa hoc nondum perceperat, quod fit in agnitione dei et uiro regente ac dispensante paulatim fuerat perceptura neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sobrietate. Permanendo gͦ
in fide: ipsa fides nidus ẽ pulloꝵ
tuoꝵ. Nam ꝓptͣ infirmitatẽ pul¬
loꝵ turturis tuȩ: dignatus ẽ dns
pͣbere tͥ unde nidũ faceres. Indu¬
tus est enĩ feno carnis: ut ad te
ueniret. In ista fide pone pullos

Expanded text:
 sobrietate» . Permanendo ergo in fide, ipsa fides nidus est pullorum tuorum. Nam propter infirmitatem pullorum turturis tuae dignatus est Dominus praebere tibi unde nidum faceres: indutus est enim feno carnis, ut ad te veniret. In ista fide pone pullos
Abbreviated transcription (Latin):
nũ contempnens effugerit: qd̾ muil
lomͦ fieri potest sub di potestate.
nescientes. om̃s quib p̾dicamꝰ
hanc pacẽ saluos fieri uelle ds̃ iubet
& ipse hoc in nobis operatur diffun
etiã sic intelligi qđ om̃s homines
uult d̃s saluos fieriꝰ qm̃i nos facit

Expanded text:
num contemnens effugerit, quod nullo num contemnens effugerit, quod nullo modo fieri potest sub dei potestate. nescientes, omnes quibus praedicamus hanc pacem salvos fieri velle Deus jubet, et ipse in nobis hoc operatur, diffundetiam sic intelligi, quod omnes homines Deus vult salvos fieri; quoniam nos facit