comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
no adiectaẽ nore ei nonopor¬
te quo minus cc̃tabulas lib̾¬
torum ambonorum possõm
pet̾e possit. ¶Quero ansiticia
patrom filia iactat siciumpa¬
trem sunm prinsquam more¬
retur.lras ad se fecisse quib
adicass ꝑl.b̾tos suos malefi¬
tus appetitum eas litt᷑.as secu¬
ta pꝰ mortem patris lib̾tos ac

Expanded text:
non oportere, quo minus contra tabulas libertorum avi bonorum possessionem petere possit. Quaero, an, si Titia patroni filia iactat Titium patrem suum, priusquam moreretur, litteras ad se fecisse, quibus adiceret per libertos suos maleficiis appetitum easque litteras se secutam post mortem patris libertos ac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtiuet ꝑsonam differri concro¬
ũsia de bebit. ¶Sifalsum lib̾tites¬
tamentũ ab aliisnipuucia dic¬
tuuisit acq it a res ꝑappellacic̃e
e rtc̃tacet de functa medio tempe
patidm filia quam lib̾cus hrdem
iustituerat filio mulien suabit

Expanded text:
tinet, differri controversia debebit. Si falsum liberti testamentum ab aliis in provincia dictum atque ita res per appellationem extracta esset, defuncta medio tempore patroni filia, quam libertus heredem instituerat, filio mulieris servavit
Abbreviated transcription (Latin):
quannus eris. auienimaguitudo
ꝙͣ lib̾tus reliquent faccuitates pa¬
truomi eius ercedant ueluti si
p̾dia sunt aliqua erbonis lib̾tũq
b maiorumpatrom sepulcra sũt
et magmestimat patidnus bonor

Expanded text:
quamvis aeris alieni magnitudo, quam libertus reliquerit, facultates patrimonii eius excedat, veluti si praedia sunt aliqua ex bonis liberti, in quibus maiorum patroni sepulchra sint et magni aestimat patronus bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
Ilib̾tus ꝑatrono quo ad debitam
porcionem. attiuet satisfaciat ĩni¬
totamẽ aliquia extorq̃re conecur
quid statuend̾ ẽ: quentur quid e¬
num siciꝑte debita instituto .x. p̃¬
imqnũ ẽ et legatum uelle raꝑe et
libcatem semo nõdare s ꝑte debita
accepta et adlegata tempare. ilib¬
tatem impou̾e nocogi neseraũ for¬
te dese male m̾itum cogatiu ina¬
iuii micte quidergo sisolo h de eo¬
dem instituto idem lib̾tuo pecier
si substitutũ hebit eque decreti re¬
uedium potit ꝓced̾ent accepta de¬
bita porcionecet᷑a ꝑs idsubstitut
pucniat. itant si fortes nus recdi¬
iui potuss ꝑstaretui libtas cess¬
ante uosubstituc one patromib

Expanded text:
libertus patrono, quod ad debitam portionem attinet, satisfaciat, invito tamen aliquid extorquere conetur, quid statuendum est, quaeritur. quid enim, si ex parte debita instituto decem priniquum est et legatum velle percipere et libertatem servo non dare: sed parte debita accepta et legato temperare et libertatem imponere non cogi, ne servum forte de se male meritum cogatur manumittere. quid ergo si solo eodem herede instituto idem libertus petierit? si substitutum habebit, aeque decreti remedium poterit procedere, ut accepta debita portione cetera pars ad substitutum perveniat ita, ut, si forte servus redimi potuisset, praestaretur libertas: cessan
Abbreviated transcription (Latin):
defuncto co minuentur honorarie
quoz accones que intͣ certum tp̃t
aptore punttiuitur cum bonici
accoris desicto eo agmentum.¬
c rei dctisionem ue si tales cruitut
inhrdem quo transcuit p̾stabũt.
ius. snͣber si utriusq hrdes pars er¬

Expanded text:
defuncto eo minuerentur. Honorariae quoque actiones, quae intra certum tempus a praetore promittuntur, cum bonis actoris defuncto eo augmentum rei decessionemue, si tales erunt, ut in heredem quoque transeant, praestabunt. Iulianus scribit, si utriusque heredis pars e
Abbreviated transcription (Latin):
crit quos prtestamento desti¬
nunt ap̾tore confirmandos.
Cpparet igitur p̾toris cure fu¬
isse. ne tutela ꝑ pluros amnus¬
tretur. quippe et si pr̾ non desti¬
nunt quis gcrtit debeat. at¬
instretur. sanc enim ficilius
et excipit. ne ꝓmultos tutela
spargatmr. si uonerit atestito¬
re cloctus tutor aut ag̾e nol¬
let. tunc isgerat cui maiori
ꝑs tutoruti tutelam decu̾it.
p̾tor igitur iubebit cos con¬
uocari. aut si non cohibiunt.
aut corcti non dec̾nent cuisa
cognita ip̃e statuct. quis tu¬
tcłam gerat. ¶Plane si non
conscuciant tutoros p̾tori.
szuclint ommes gercre. quia
puntt̾e eis omnib gcrere de¬
be. ¶Item si diuidi lut̾se tu¬
tclam uclint tutoros audiẽ¬
disunt. ut distribuitur. int̾

Expanded text:
, quos pater testamento destinavit a praetore confirmandos. Apparet igitur praetori curae fuisse, ne tutela per plures administretur, quippe etsi pater non destinaverit quis gerere debeat, atnistretur: sane enim facilius et excipit.Ne per multos tutela spargatur, si non erit a testatore electus tutor aut gerere nolet, tum is gerat, cui maior pars tutorum tutelam decreuerit: praetor igitur iubebit eos conuocari aut, si non coibunt aut coacti non decernent, causa cognita ipse statuet, quis tutelam geret.Plane si non consentiant tutores praetori, sed uelint omnes gerere, quia permittere eis omnibus gerere.Item si diuidi inter se tutelam uelint tutores, audiendi sunt, ut distribuatur inter
Abbreviated transcription (Latin):
ffic̾t negõrum gestorum ui¬
dicimꝰ cciam si um actumẽ
is ded̾at tutores et adiccit cos¬
q anolo gistis ẽẽ uolo etait
uilius tutores insibonam fi¬
dem mamimistracõne p̾stite¬
⁊nt dampniri debe quimniᷤ
testam̃to comp̾hensum sit i
nt anolo giste eent.nec eo no¬
mine ex ciusa fidicomimssi qͥc¬
qmͣ conscomidebebunt utait.¬
am antiquitus constitutam
la quis consenẜit et legari et ꝑ¬

Expanded text:
fficere negotiorum gestorum iudicium etiam ‹si iam› actum est, is dederat tutores et adiecerat: 'eosque aneclogistos esse uolo'. et ait Iulianus tutores, nisi bonam fidem in administratione praestiterint, damnari debere, quamvis testamento comprehensum sit, ut aneclogisti essent: nec eo nomine ex causa fideicommissi quicquam consequi debebunt, ut aitam antiquitus constitutam. la quis senserit, et legari et
Abbreviated transcription (Latin):
llus nt pupilla sietnto¬
ris au̾cte obligari possũt.
syditas autem qum oblig¬
et nos alieno eri ecum sino
sit solucudo plus qm numi¬
festimi ẽ dt eiantem hrdita¬
te loquimur inqui non suc

Expanded text:
llus neque pupilla sine tutoris auctoritate obligari possunt: hereditas autem quin obliget nos aeri alieno, etiam si non sit soluendo, plus quam manifestum est. de ea autem hereditate loquimur, in qua non suc
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. si frandis consilio cũ
Hrdib scriptis ꝑticipato
liuam hrditatem solus p̾
iẜuum hrdem institutum
cominus qui ip̃t rogatus
fuit fitcicominissum pͥst¬
are priusqͣmͣ ad ire iub̾et uẽ¬
did̾it: pͥstare id d cum p̾ci¬
nucõnem consequetur.¬
¶ institutus ħͥrs ẽ rogatus re¬
stitue brdititemsiomissa
c̃ã testamenti limum hrditat¬
em possicert nondubie. ut
legati cctͥiq fidcicoriis¬
saita hrditatem quo resti¬
tue compellendus ẽ lib̾ta¬
tos quor tam directas qmͣ

Expanded text:
fuit, si fraudis consilio cum heredibus scriptis participato legitimam hereditatem solus posuum heredem institutum dominus, qui ipse rogatus fuerat fideicommissum praestare, priusquam adire iuberet, uendiderit, praestare id debet, cmationem consequatur. Institutus heres et rogatus restituere hereditatem si omissa causa testamenti legitimam hereditatem possideat, non dubie ut legata ceteraque fideicommissa, ita hereditatem quoque restituere compellendus est, libertates quoque tam directas
Abbreviated transcription (Latin):
ficit. ut desmuit c̃e łirdis fa¬
cit ue iudeantur init̾im ciꝰ¬
c̃c. itemq crit dicendum ⁊¬
in stitu libo s ioo qui fiõi¬
commissaru nb̾tas pure de¬
betur: exstat rescriptum di¬
in pn ad inbeneium sabi¬
um quo ostenditur non
ẽc festinidum ad tormen¬
tum cins cinfidcicormiss¬
ana libͥtas debetur. et nug̃
codcm tecto fint. iisi ꝑtici

Expanded text:
ficit, ut desinant esse heredis, facit ne uideantur interim eius. idemque erit dicendum in statulibero. Sed in eo, cui fideicommissa libertas pure debetur, exstat rescriptum diui Pii ad Iuuentium Sabinum, quo ostenditur non esse festinandum ad tormenta eius, cui fideicommissa libertas debetur: et magis eodem tecto fuit
Abbreviated transcription (Latin):
tuti pͥt̾ito fr̃e cmincipato q
acccpint legata ouiuub p̾s¬
tibunt noc cotem sium fi¬
lia fr̃i confert cum ut scrip
iu̾it pupillus crm testi etle¬
gittimam hrditatem possi¬
ceat cundrie legatorum ac¬
cõ ipupillum. s eatenus
quittruis hrditas ci acqui¬
sitiẽ. quid enm sicum
alio possideat hrdititem
si ħ et meo qui pubes ẽ
płiq putant ob ẜuindũ
eatur quinnus p̾tor ꝑm̃¬

Expanded text:
e emancipato, qui acceperint, legata omnibus praestabunt nec filia dotem suam fratri conferet, cum ut scriptserit pupillus causam testamenti et legitimam hereditatem possideat, danda est legatorum actio in pupillum, sed eatenus, quatenus hereditas ei adquisita est. quid enim, si cum alio possideat hereditatem? Sed hoc et in eo qui pubes est plerique putant obseruandum, eatur, quamuis praetor
Abbreviated transcription (Latin):
et supplicium ẜuo filio octiso
clogint̾ scenola ait. quod cci
item scenola ait constancius de¬
fendendum hͥrde in stituto fi¬
lio de luis qonem hũdam et ⁊¬
supplicium qui purt legati.
ł manumissi sunt anaditam
ħrdititem fiuo occiso. qm̃ins
eim si filius inu̾et h̾rde co
senatus .o. forelocum dicit.
Si p̾r necatus sit. auttẜius
ius. ¶Siur aut ꝯuror occisi
iuri ẜm ꝓpric uroris dicant᷑.
n uroris ꝓprie uiri. s quia ꝙ¬
mita familia ẽ eł uni comus
t̃ ita mudicandum atq inꝓ
priis ẜuis senatus censuit.
s n urore occisa. n mirito
c̃e scuatus sensit. ¶ mrcellus

Expanded text:
et supplicium filio occiso eleganter Scaeuola ait: quod etiaIdem Scaeuola ait constantius defendendum herede instituto filio de his quaestionem habendam et supplicium, qui pure legati uel manumissi sunt, ante aditam hereditatem filio occiso: quamuis enim, si uiueret, herede eo senatus consulto fore locum dicit. Si pater necatus sit, an de serlius. Si vir aut uxor occisi ui proprie uxoris dicantur neque uxoris proprie uiri: sed quia commixta familia est et una domus est, ita uindicandum atque in propriis seruis senatus censuit. Sed neque uxore occisa neque marito senatus censuit: Marcellus
Abbreviated transcription (Latin):
namuis non ꝓprie ꝑs hroi¬
titis in unare: intelligat᷑.
hoc incommõ afficut. tẽ¬
um enra h̾rditas ab co qͦ
peti possit qui unam aliq̃
rem h̾rditanio nomine pos¬
sideat dubitari nono quin¬

Expanded text:
amuis non proprie pars hereditatis in una re intellegatur.hoc incommodo adficiatum enim hereditas ab eo quoque peti possit, qui unam aliquam rem hereditario nomine possideat, dubitari non
Abbreviated transcription (Latin):
cogantur: io senitus consu¬
ita introducta sunt de pu
ẜuum bonaifict possedit
donum appllone non conti¬
nebitur. nec qui usumfr. so

Expanded text:
cogantur, ideo senatus consulta introducta sunt de pubruum bona fide possedit, domini appellatione non continebitu
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃ti possidet ex substi¬
liani sibi substitutam ius¬
sit adirc h̾rditatem legita
lia pr̃ĩs substitutur intãũ
non ut arbitrium cligendi
relinquitur. s si iuria lega¬
ti supra dodrantem duta
sunt corum prius rõuem
l̾udam. queafilu relicta st̃.
uoncuni ciret dolo pr qui
honore ꝓprio omisso ꝓptͥ
compenonim alienam i

Expanded text:
testamenti possidet ex substiliam sibi substitutam iussit adire hereditatem, legatatuitur in casu, non ut arbitrium eligendi relinquatur: sed si uaria legata supra dodrantem data sint, eorum prius rationem habendam, quae a filia relicta sunt. non enim caret dolo pater, qui honore proprio omisso propter compendium alienam i
Abbreviated transcription (Latin):
stitor sub hac condicone
hrditatis ꝑtem dedit qmͣ
potuit pure dare. qͣr et ñ
itascciptum fuiũ titius
hrs esto quisquis michi
ex supͣ scriptish̾rs crit sci

Expanded text:
stator sub hac condicione hereditatis partem dedit, quam potuit pure dar‹e›. Quare et si ita scriptum fuisset: 'Titius heres esto: quisquis mihi ex supra scriptis heres erit, Sti
Abbreviated transcription (Latin):
ta scribit sial ħrdis honus ee testator
legati dirent. ⁊ responte. alut ħ̾rdit¬
atem ita debere computaconem fal
diuidantur et ferat q̃mor partesfi¬
dei õmissaruis tres pntes legatarius
quod si suspectus sit dc̃i hrditas eti
non sponte ħ̾re. rlut ⁊ restituit cen¬
tum quidem dequidringnitis q̃i
h̃turus eẽt h̾rs resid̾et. ap̃ ficci¬
cominissarium. in reliquis nĩt
trescentis catem distribincõ fi¬
et. ut ex hiis qͣtnor ꝑtes hãt fi¬
deicomssarius reliquas tres
legatarius. nam miquissimu
ẽ plus ferre logatarium io. quia
suscepta dc̃a c̃hrditas quam latu¬
rus cẽt sisponte adita finss.
¶ Rautem in suspecta hrditate di¬
ctum c̃. hoc idem dici põt nihiis
co. et si qui sunt alii. ¶ item pom¬
ponnus. scribit. si deductis legatis
restitu̾e quis h̾rditatem rogatur.
q̃itum utrum solida logat᷑a pͥst¬
anda sint. et qͣrtam ex solofidei:¬
cominisso detrahe possit an u̾o
et er logatis et fitei comimuissis

Expanded text:
ta scribit: si ad heredis onus esse testator legata dixerit et heres sponte adiit hereditatem, ita debere computationem Faldiuidantur et ferat quattuor partes fideicommissarius, tres partes legatarius. quod si suspecta dicta sit hereditas et non sponte heres adiit et restituit, centum quidem de quadri‹n›gentis, quae habiturus esset heres, resident apud fideicommissarium, in reliquis autem trecentis eadem distributio fiet, ut ex his quattuor partes habeat fideicommissarius, reliquas tres legatarius: nam iniquissimum est plus ferre legatarium ideo, quia suspecta dicta est hereditas, quam laturus esset, si sponte adita fuisset. Quod autem in suspecta hereditate dictum est, hoc idem dici potest in hico et si qui sunt alii. Item Pomponius scribit, si deductis legatis restituere quis hereditatem rogatur, quaesitum est, utrum solida legata praestanda sint et quartam ex solo fideicommisso detrahere possit, an uero et ex legatis et ex fideicommisso
Abbreviated transcription (Latin):
ertorib ominb qui su cẽnt
cum mortretir logatis quesi¬
tumẽ auct is quem postea ex
ficabat ita legauit duos mulos
qui mei crunt. cum mor scio
hrs dito. item uullos uiulos

Expanded text:
extoribus omnibus, qui sui essent cum moreretur, legatis quaesitum est, an et is, quem postea ex habebat ita legauit: 'mulos duos, qui mei erunt cum moriar, heres dato': idem nullos mul
Abbreviated transcription (Latin):
uł tebctur qui non ippaet qnͣ¬
tum fint lcgatum. uam et si qd̾
ego ticõ tebeo ei legauo qnͣtitate
non adicctea consfat mulum c̃e
logitum. ¶cum si .r. que titõ de¬
bco legano. nec quicquam ticõ
debonu fla temonstracõ non ꝑi¬
nut logitimi. ut in logato dotis
inͥ titius tebet lego sinc dubio

Expanded text:
ebitur, quia non apparet, quantum fuerit legatum: nam et si quod ego Titio debeo ei legavero quantitate non adiecta, constat nullum esse legatum, cum, si decem quae Titio debeo legavero nec quicquam Titio debeam, falsa demonstratio non peremit legatum, ut in legato dotis mihi Titius debet lego", sine dubio
Abbreviated transcription (Latin):
qr curatoros idemum uiri¬
potentis accepti cum płis c̃
pp̃is pupille solidam pecum¬
amet pensam s crrepupille

Expanded text:
 curatores iam uiripotenti accepti cum plerisquepatris pupillae solidam pecuniam expensam sibi ex re pupill
Abbreviated transcription (Latin):
et mcique tutori suo nup¬
fit. uł cͣc mindati conucuit.
ułsic ubi alibi cessał. mr̾um
onum cossare rerum amo¬
tarn actoneni. quia com
tas dicinius nou solum eas
quas mułr amouit cumdi¬
norcii consibum miss: seł
ccum easquas npta mulr¬
amoint sicum disced̾et cas
celau̾it. ¶nonsolum casres¬

Expanded text:
in ea, quae tutori suo nubsit uel contra mandata conuenit uel sicubi alibi cessat matrimo nium, cessare rerum amotarum actionem, quia comptas dicimus non solum eas, quas mulier amouit, cum diuortii consilium inisset, sed etiam eas quas nupta amouerit, si, cum discederet, eas celauerit. Non solum
Abbreviated transcription (Latin):
Icħ int̾ ẽ ut̾rum simul. an se¬
patun habitaiunt cum accõ
rerum amotarum compctit
ecum adu̾sus eam que erca
tomo sub trrt̾it inqui non
sicul sumu crun uiro habi¬
tabat. ¶Uxoret nurus et pro¬
nurue iuro et soc̾e et ꝓsctoi
furtum fac̾t possunt furti
autem nontenentur. insi
forte cimcipatus sit filius.
tunc cnimi mrus pr̃icius. ci
furctum facit et finrti tenet᷑.
boins de uolutis urror itruz
amotarum nomniensu
plum conuenitur quͣnus
alii inquadruplum cond

Expanded text:
il interest, utrum simul an separatim habitauerunt, cum actio rerum amotarum competat etiam aduersus eam, quae ex ea domo subtraxit, in qua non simul cum uiro habitauit. Uxor et nurus et pronurus uiro et socero et prosocero furtum facere possunt, furti autem non tenentur. nisi forte emancipatus sit filius: tunc enim nurus patri eius et furtum facit et furti tenetbonis devolutis uxor rerum amotarum nomine in simplum convenitur, quamvis alii in quadruplum cond
Abbreviated transcription (Latin):
us de cilumpia niret. quii
nismmandum deferet. urare
autem tamur quamuror
cntis mrare noucogitur. cũ
miquin sit dealieno scõ aliũ
nirare ¶Is cigo cogitur uir¬
are qui amouisse dr᷑. uirare¬

Expanded text:
ius de calumnia iuret qui iusiurandum defert. Iurare autem tam uir quam uxor entis iurare non cogitur, cum in‹i›quum sit de alieno facto alium iurare: is ergo cogitur iurare, qui amouisse di
Abbreviated transcription (Latin):
ctfucimus nunt. quociẽs
obres diuorcii ca amotas
furti agͥe non posse. ¶ttiu
cum rerum amotarum ec¬
um miuitum datur iudici¬
umi. si filiusfa. maritus sit
utrum depetulio. m in ip̃m
actõ dari debeat cadem repete

Expanded text:
cinius aiunt, quotiens ob res diuortii causa amotas furti agere non posse. Item cum rerum amotarum etiam in uirum datur iudicium: si filius familias maritus sit, utrum de peculio an in ipsum actio dari debeat? eadem repete
Abbreviated transcription (Latin):
utro caufurtinam tm̃ cõ¬
dicõm compet̾e. non etur
furti actõnem dicimus.
Item uͥm c̃ ꝙ offilius ait.
ctiam cas its quas diuor¬
cii temꝑe muir comined̾it.
ucndidi. donau̾it.quilib
rõne consumpẜit: reriun
amotarim indicõ contrm.
la. fulcuinis anuit et depecu¬
lio dandim actõm quia dis¬
pucuit eum furti obliga¬
ri.uł in ip̃am obrosamot¬
as dari actõmi. ¶S et si p̃r
ladunicta fiua de doteagat.
non ałr cidandam actoni.
rum amotarum actõncin
duri non oꝑt̾e ꝓculrsait. nͥ¬

Expanded text:
utroque casu furtiuam tantum condictionem competere, non etiam furti actionem dicimus. Item uerum est quod Ofilius ait etiam eas res, quas diuortii tempore mulier comederit uendiderit donauerit qualibet ratione consumpserit, rerum amotarum iudicio cola Fulcinius aiunt de peculio dandam actionem, quia displicuit eam furti obligari: vel in ipsam ob res amotas dari actionem. Sed si pater adiuncta filia de dote agat, non aliter ei dandam actionem, rum amotarum actionem dari non oportere Proculus ait, n
Abbreviated transcription (Latin):
sit nirimonuihrs mariti
ħrditatis peticone uł adadex¬
ibendum eactõne eascorise¬
qui pot̾it. aristo. ccrmi cõdici
ci posse recte putat. quia ex
in iusta c̃a aput eam eeñt.
quod siortuo uiro auio¬
uit non facit furtum. quu
rciħ ditarie nondum pos¬
se non fit furtum.io ant uẽ¬
dicari potunt. ait młdita¬
tis peticõnem uenicut. ¶ xp̃.

Expanded text:
riti hereditatis petitione uel ad exhibendum actione eas consequi poterit. Aristo et condic‹i› ei posse recte putat, quia ex iniusta causa apud eam essent. Quod si mortuo uiro amouerit, non facit furtum, quia rei hereditariae nondum possessae non fit furtum: ideoque aut uindicari poterunt aut in hereditatis petitionem
Abbreviated transcription (Latin):
apta crrogatõ nctͣis im¬
pensis computandum
cessariis impensis cortuu
quodsiamato omissũ
sit: udex eum tanti dum
purabit quanti uiuilieris
s uihoc trffert quo fc̃aꝵ
rõ hebitur et sires male
q si fulẜ it insulam rcu¬
tem eaq crusta sit impens¬
as coniequitur. sinonfe
accipicudum. ut et pomp̃.
ait uount ip̃e res corpori¬
lit̾ duuuantur. ut pu¬
ta fudus. ul quodcumq
rumhres faciet desiñc cẽ
fundum dotalem. uł cius
ꝑtem. manebit igiturui¬
aritus urerum detentas¬
ionem douec ti satisfiat.
nouenim ip̃o uire corꝑii
s totis fit duuinucõ. ibig
admittimus diminucõm
dotis ip̃o uire fĩ. ubi nõ sũt
corꝑa. s peccunia. nam in pe¬
rpora indotem data sut. ip¬
so iire dos duniuuetur
ꝓp̃ npensas uccͣus. hoc de
hus nupensis dictum ẽqͥ
iudotem ip̃am fc̃c sint. cet¬
umi si cxtrinsccus nondim¬
uuent dotera. ¶sr si m¬
it utrum dos crescat. anu
uo dicimus ex integro ni¬
di dotem et ego ubi peccu¬
nia data ẽ non dubito in¬

Expanded text:
apta erogatio, necessariis inpensis computandum.cessariis impensis contineri, quod si a marito omissum sit, iudex tanti eum damnabit, quanti mulieris sed hoc differt, quod factarum ratio habetur, etsi res male que si fulserit insulam ruentem eaque exusta sit, inpensas consequitur, si non feaccipiendum, ut et Pomponius ait, non ut ipsae res corporaliter deminuantur, ut puta fundus uel quodcumque rum haec res f‹a›ciet desinere esse fundum dotalem uel partem eius. manebit igitur maritus in rerum detentationem, donec ei satisfiat: non enim ipso iure corporum, sed dotis fit deminutio. ubi ergo admittimus deminutionem dotis ipso iure fieri? ubi non sunt corpora, sed pecunia: nam in perpora in dotem data sint, ipso iure dos deminuetur per inpensas necessarias. hoc de his inpensis dictum est, quae in dotem ipsam factae sint: ceterum si extrinsecus, non imminuent dotem. Sed si iit, utrum dos crescat an vero dicimus ex integro videri dotem? Et ego, ubi pecunia est, non dubito do
Abbreviated transcription (Latin):
tum infundofcin sit. aut si
Lindomo pistiuim. ant tab¬
ptates fccit. et que spẽs ex¬
ornant quarum utiles non
deductõm quidam dũt siuo¬
luntate mulieris fc̃e sunt.
miquum cim ẽ compelli
nuilicrem remuende ut imp¬
cusas memi fõas soluet.si ali¬
unde solu̾e non põt quod sũ¬
parata sit mułr pati maritu
tur. nam si milh̾re mułr red¬
tere caque ipensasunt dz
manito. aut linon uult pa
linquende sint ita eium ꝑ¬
mittendum c̃ marito auf¬
re oruitum quem posint si
futurum ẽ cuis ꝙ abstulit.

Expanded text:
tum in fundo factum sit, aut si in domo pistrinum aut tabptatem fecit et quae species exornant. quarum utiles non deductionem quidam dicunt, si uoluntate mulieris factae sint: iniquum enim esse compelli mulierem rem uendere, ut impensas in eam factas solueret, si aliunde soluere non potest: quod suata sit mulier pati maritum tur. nam si uult habere mulier, reddere ea quae impensa sunt debet marito: aut si non uult, palinquendae sunt: ita enim permittendum est marito auferre ornatum quem posuit, si futurum est eius quod abstulit
Abbreviated transcription (Latin):
el siuites ꝓpigau̾it. uł arbo¬
res curnt. ut seminaria ꝑ
utilitate agri fccit: impenͣ¬
sas nccͣias fecisse uidebitur:¬
nos genalx diffinicmus
multum int̾ eẽ. in ad ꝓpe¬
tuam utilitatem agri. uis
adcam que non ad p̾scut¬
ał. an u̾o ad pͥsentis aniri
fructum. simpͥsentis am

Expanded text:
el si uites propagauerit uel arbores curauerit uel seminaria pro utilitate agri fecerit, necessarias inpensas fecisse uidebitur.Nos generaliter definiemus multum interesse, ad perpetuam utilitatem agri uel ad eam quae non ad praesentat, an uero ad praesentis anni fructum: si in
Abbreviated transcription (Latin):
poss .ix. sicc̃nt tuncͥc singulares
cum palliolis relicte cxhiis dimi¬
uł timicas et palliolas ex furthesi
car. ¶ seia testam̃to ita cauit. sim̾
ꝑ cõdicõm hummnã contig̾it ip̃a
fi uolo. iubo q signum d̾i exlib̾is
centum ĩ illi sacra ede et mpatria
stitui subscriptone nomins mei
qͣitũ ẽ. cum meo templo ñ nͥaut
merea aut argentea tsusint dora.
hrdes seic utrum ex argento. mex
auro signum pon̾e cõpellendi st

Expanded text:
pondit, si essent tunicae singulares cum palliolis relictae, ex his dumuel tunicas et palliola set ex synthesi earum.Seia testamento ita cauit: 'si mihi per condicionem humanam contigerit, ipsa i volo: iubeoque signum dei ex libris centum in illa sacra aede et in patria statui subscriptione nominis mei". quaesitum est: cum in eo templo non nisi aut aerea aut argentea tantum sint dona, heredes Seiae utrum ex argento an ex auro signum ponere compellendi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tur. s oportebit hune qui se filium
dicit. nonsolum carboniaam bo
nem quidemerquo patrem suũ
decessisse scit et faccultatem bono¬
rum possons petende hu̾nit. caibo¬
mane uo ercotempore erquo co¬
troñsiam ⁊ͥ fieri oognouit. uł¬

Expanded text:
tur. Sed oportebit hunc, qui se filium dicit, non solum Carbonianam boquidem, ex quo patrem suum decessisse scit et facultatem bonorum possessionis petendae habuit, Carbonianae uero ex eo tempore, ex quo controuersiam sibi fieri cognouit.
Abbreviated transcription (Latin):
tis differri.iuł. ait. qui.a nich ĩ¬
fest suo. an hritario nomine
no negat lr̃ quoq defuncti fili¬
lirditatis solams uendicet. er
bonis ꝑafins nonent idiciũ ĩ
tp̃c pubtatis diffendum. No
enm depaterius. s de fr̃ins bõi
impuben fit contron̾siam. ¶ Ibĩ¬
dem uirquerit. si duo impubes
paciantur. status controu̾siã ⁊
alt̾corum pubuit exspectari al
de utrius statu agatur. nealiq
p̾uidicium fiat impubi ꝓpub
trumpetitor sit. impules.anpos¬
sorquistatus controũsiam ꝑa¬
titur. nam suic posside. at siuepe¬
dicendum est deb̾e controuisiam
adutrius pub̾tatem differre sũ
petitor sĩ possõrsit. siu̾o.ut̾ sesolũ
alter sequoqdicat. siquidem il¬
lc adolcũit. qui se solumdicat.
ad hucdiffertur controu̾sia pp̃
puericiameius quiet sequoqd̾
s depte no detoto. depte enmin
tiq noc litigatur. qd̾ sulle. a dolcũ¬
it qui et seclicit ille impubes sit
qui se solum clicit non diffeitur
controu̾sia. nec enim patitur.mn¬

Expanded text:
quia nihil interest, suo an hereditario nomine concedat hunc quoque defuncti filihereditatis solam sibi uindicet ex bonis paternis, non erit iudicium in tempus pubertatis differendum: non enim de paternis, sed de fraternis bonis impuberi fit controuersia. Ibidem Iulianus quaerit: si duo impuberes patiantur status controuersiam et alter eorum pubuerit, exspectari altde utriusque statu agatur, ne aliquod praeiudicium fiat impuberi pertrum petitor sit impubes an possessor, qui status controuersiam patitur: nam siue possideat siue pedicendum est debere controuersiam ad utriusque pubertatem differr‹i›, siue pe titor siue possessor sit. si uero alter se solum, alter et se dicat, ‹si› quidem ille adoleuerit qui se solum dicat, adhuc differtur controuersia propter pueritiam eius qui et se dicit, sed de parte, non de toto: de parte enim utique nec litigatur. quod si ille adoleuerit qui et se dicit, ille impubes sit qui se solum dicit, non differtur controuersia: nec enim patitur im
Abbreviated transcription (Latin):
patus rumpissedicitur. uirait
utrar uidicia et lib̾tatis et brdi¬
tatis intempris pub̾tatis diffe¬
nes extestamento pendentes in
tempus pub̾tatis differintur.
testati hrdicaten adagnatum qu¬
i forte trausmare obierit ꝑtine ue
cessarm erit puero carboniam̃
edictum. s absencierit ꝑspiciend¬
ut et cauco p̾stetur.¶issum au̾
ercarboni a no mpossõm student

Expanded text:
dicitur, Iulianus ait utraque iudicia et hereditatis et libertatis in tempus pubertatis diffenes ex testamento pendentes in tempus pubertatis differuntur. testati hereditatem ad adgnatum, qui forte trans mare aberit, pertinere: necessarium erit puero Carbonianum edictum. sed et absenti erit prospiciendum, ut cautio praestetur. Missum autem ex Carboniano in possessionem studen
Abbreviated transcription (Latin):
egatarins qui rogatus c̃
alii omne legitism resti¬
t̾ut. si maluit᷑ se cccusare
atutela legatum ꝑfid̾icõ¬
missarium consequitur.
ci siłis c̃ qui de fło egit
Irit recte peticõnem iusti¬
tutam ex elude non pote¬
rit. ¶que tutorib remu¬
testam̃to parentis reliqu
nem ab ħrdib exͣncis quo¬
q retim placuit. q noni
hebit iocum inꝑsona fili¬
i quem p̾r impubi fñi co¬
hrdem et curatorem ced¬
it cum indicnum pr̃is
ut filius. non ut tutor ꝓ¬
meruit. ¶tntorem ad tem¬
pus criuare iissumi excu
exilii curatorm locum
ip̃mc d dari. Marciafi.
sit tutor põt se ercrsare
simꝑpetnum datus sit.
ftieslins antem ex ulis ex¬
ignorancia qui contutor¬
e̾m suspectum face uo po¬
tuit ueram hebit. S ap̾¬

Expanded text:
egatarius, qui rogatus est alii omne legatum restituere, si maluit se excusare a tutela, legatum propter fideicommissarium consequitur: cui similis est, qui de falso egit quaerit, recte petitionem institutam excludere non poterit. Quae tutoribus remutestamento pnem ab heredibus extrariis quoque retineri placuit. quod non habebit locum in persona filii, quem pater impuberi fratri coheredem et tutorem dedit, cum iudicium patris ut filius, non ut tutor promeruit. Tutorem ad tempus exulare iussum excusexilii curator in locum ipsius debet dari. Marcianus sit tutor, potest se excusare, si in perpetuum datus est. Facilius autem exulis ignorantia, qui contutorem suspectum facere non potuerit, veniam habebit. Pap
Abbreviated transcription (Latin):
ticius pr̃e petente eͦidem fil¬
io cmancipato curator apͥt¬
ore detur. an iure publico
uti possit. et nichoninius
trium filiorum nomine i¬
uocicõnes postulare. R. pri¬
umum filioru ci compet¬
it denogiri non oꝑt̾e. s cu
filio suo curator petit᷑ cõtͣ
nͣles stimulos facit. s tali
excusacõne ꝑtendum cẽ tẽ¬

Expanded text:
Titius pater petente eodem filio emancipato curator a praetore detur, an iure publico uti possit et nihilo minus trium filiorum nomine uacationem postulare. respumerum liberorum ei competit, denegari non oportere. sed cum filio suo curator petatur, contra naturales stimulos facit, si tali excusatione utendum esse tem
Abbreviated transcription (Latin):
antis ꝙ̃ erbomis pr̃is cum effrũ
collatis ꝙ hrs ciꝰredde uiro cogir
ibonis nulieric nonerit. iͦͥi
ita locuplocõr sit ut tanto pau¬
p̾diorum sub cõclicõne u̾bficei¬
cõmissi relicto in cim ficeicomi¬
ssi non deductos hrs irõne tnci¬
dic sic accepto fac̾e gͥ cogitur ut
qͣrtami et qite fructus e̾t die mo¬
rtis bonorum q̃ mortic tempe:¬

Expanded text:
antis, quem ex bonis patris cum effectu collatis quod heres eius reddere uiro cogitur, in bonis mulieris non erit. nam ita fit locupletior, ut tanto paupraediorum sub condicione uerbis fideicommissi relicto‹rum› in causam fideicommissi non deductos heres in ratione Falcidiae sic accepto facere sibi cogitur, ut quartam, et quartae fructus ex die mortis, bonorum quae mortis temp
Abbreviated transcription (Latin):
ire ꝓprie dicatur quod de ductiᷤᷤ
hoñib adali quem ꝑuenit. ¶ Et
geu̾lit̾ autem dici potest ita te
num quem non posse cogi adire.
ct restituc ħrditatem. sidere uel
quintitate fu̾t rogatus. cetum
site inmu̾sitate sensisse testatorem
apparcit. milla questio ẽ. quin sũ
suspectam dicit cogi possit. siuei
sponte rlut et trebellimo muse¬
tuere deducto ere alieno. uł tedu¬
ctis legatis. ansuspectam dicens
cogi possit adire et restituere here¬
dititem. quui uł in ip̃a mgis id
quod super est exhͥrditate quam
ip̃am ħrditatem restitu̾e sit rogatꝰ
et sunt qui putant. ut nccimus
mutilem c̃e hanc deductõnem. noc
cium posse ex uirt deduci quanti¬
tatem non mig̃ quam si fundũ
quis deducto erealicno ut deducti ᷤᷤ¬
alicius legatis restituere sit roga¬
tus. noq cnm recipit fundus
trebelluno senitus consuito cõ¬

Expanded text:
roprie dicatur quod deductis oneribus ad aliquem pervenit. Et generaliter autem potest dici ita demum quem non posse cogi adire et restituere hereditatem, si de re vel quantitate fuerit rogatus: ceterum si de universitate sensisse testatorem appareat, nulla quaestio est, quin, sive suspectam dicat, cogi possit, sive sponte adit, etuere deducto aere alieno vel deductis legatis, an suspectam dicens cogi possit adire et restituere hereditatem, quia vi ipsa magis id, quod superest ex hereditate, quam ipsam hereditatem restituere sit rogatus. et sunt qui putent, ut Maecianus, inutilem esse hanc deductionem: nec enim posse ex iure deduci quantitatem, non magis quam si fundum quis deducto aere alieno vel deductis legatis restituere sit rogatus: neque enim recipit fundus Trebelliano senatus consulto lo
Abbreviated transcription (Latin):
dicentũn cogi alire ⁊ restitu̾e. uã
elegant᷑ mecianus libro .ui. fid̾i cõ¬
missorum qua rõne ex certa reuu¬
les h̾rdem institu̾e põt. accõnesq
eidabuntur pari rone eciam extre¬
belliano tnͣsiburt accõnes. ⁊ qͣm¬
uis placeat cum quis ħrditatemi
bona que sibi ab alico obuencrũt
ulqueq in aliqͣ regione h̃t restim¬
ere rogatus extrebelli ano tnͣsemt

Expanded text:
dicentem cogi adire et restituere: nam, ut eleganter Maecianus libro sexto fideicommissorum ait, qua ratione ex certa re miles heredem instituere potest actionesque ei dabuntur, pari ratione etiam ex Trebelliano transibunt actiones: et quamvis placeat, cum quis hereditatem bonaque, quae sibi ab aliquo obvenerunt vel quae in aliqua regione habet, restituere rogat, ex Trebelliano non t
Abbreviated transcription (Latin):
erit.⁊ab hus pecient sine ut̾q siue
ait̾ h̾re cẽt. ut hr̃ditas suaex parter
cdiidi arestituetur alicui post du¬
qumum ⁊ scripti suspectam sibih̾r
alt̾raue cogi. alire hrdiatatemet fi¬
dri cominiss ario restiturrecu. ita
ut fidei cominussario et. rluersus e¬
um accõnes competant qiͣertreb¬
elhano restituta h̾rditate. meciauꝰ
scribit. cum quidamier fideicomi¬

Expanded text:
et ab his petierit, sive uterque sive alter heres esset, ut hereditas sua ex parte dimidia restitueretur alicui post quinquennium, et scripti suspectam sibi heralterumve cogi adire hereditatem et fideicommissario eam restituere ita, ut fideicommissario et adversus eum actiones competant quasi ex Trebelliano restituta hereditate. Maecianus scribit: cum quis ex fideicom
Abbreviated transcription (Latin):
torib. el ei sint condempnati ĩ
io quod su int̾trat mninoris
tutores culpa corum contemp¬
nitos noncẽ an restitutõ adu̾¬
sus tutoros cess. et pap̾. rescrip¬

Expanded text:
toribus et ei sint condemnati in id quod sua intererat minoris tutores culpa eorum condemnatos non esse: an restitutio aduersus tutores cesset? et Papi
Abbreviated transcription (Latin):
c treto pͥtoris ictor constitm ꝑ¬
itiuo tutoris sol quoticuctũq
aut diffusa negocia sint aut d¬
iguitis. autctas. aut ualidoi
tłitoris io postulet. ¶ Si tñ pu¬

Expanded text:
creto praetoris actor constitui periculo tutoris solet, quotiensque aut diffusa negotia sint aut dignitas uel aetas aut ualetudo tutoris id postulet: si t
Abbreviated transcription (Latin):
diminstrantes res pͦrincipũ
ex indulgencia cormml cif
codicillos atutela. itemq
lata excusantur. idcmq cust¬
oditur ihiis que p̾fectur¬
am aunone. ur ingilium ee¬

Expanded text:
dministrantes rem principum ex indulgentia eorum, licet citra codicillos, a tutela itemque is delata excusantur. Idemque custoditur in his, qui praefecturam annonae uel uigilum ge
Abbreviated transcription (Latin):
alendos decͥne. non quidem
tam facile ut prõnos s uon¬
numqm et ip̃os. nam et ob¬
sequnm non solum pron¬
is uircciam lib̾is corum de¬
b̾e p̾stri s et lib̾tus mirnus

Expanded text:
alendos decernere, non quidem tam facile ut patronos, sed nonnumquam et ipsos: nam et obsequium non solum patronis, uerum etiam liberis eorum debere praestari. Sed et libertus maternus
Abbreviated transcription (Latin):
cͦcre eos oꝑtebit. q si lib̾tos¬
cẽ conscitit. tunc demum te¬
euc ut alant. ncc tm̃ alim̃to¬
rum dectum tollet lib̾to fa¬
cultatem quo mimis p̾iud¬
icõ ctare possit silibtum se
deueget. ¶ alimti autem
ꝓmodo facrtatum crut
pͥbenda egentib .s. patronis.
cctum sisit unde se gchibe¬
aut cessabunt ꝑtes uidicis.
btrum autem im̃ pitr̃omi a¬

Expanded text:
cere eos oportebit: quod si libertos constiterit, tunc demum decernere, ut alant: nec tamen alimentorum decretum tollet liberto facultatem, quo minus praeiudicio certare possit, si libertum se neget. Alimenta autem pro modo facultatium er‹u›nt praebenda, egentibus scilicet patronis: ceterum si sit unde se exhibeant, cessabunt partes iudicis. Utrum autem tantum patroni a
Abbreviated transcription (Latin):
tmancipatus sit pr̃em mo¬
peni ale cogetur. iquiss¬
nnum tium quis m̾ito di¬
xͥit pr̃cm eg̾o cum fiuus
sit infacultatib. ¶siuir
alĩta. que focit infilium
ap̾re repetat cum mocam¬

Expanded text:
emancipatus, patrem inopem alere cogetur: iniquissimum enim quis merito dixerit patrem egere, cum filius sit in facultatibus. Si mater alimenta, quae fecit in filium, a patre repetat, cum mo
Abbreviated transcription (Latin):
cetͥos uirilis scxus parentes
ale cogantur. ann̾o ecum
matrencetos partutes et ꝑ
illimiserum contingẽtes
cogamurale indendum ẽ.
et magẽ. ut utrobiq seu¬
dex interponas quorumdã
nccͣtatib facilius sucturs
sanguinis singulorum de
parentib dicendinuẽergo
noc non ip̃os eam. ¶ Itemdi¬
nuis pius significat qi amu

Expanded text:
ceterosque uirilis sexus parentes alere cogamur, an uero etiam matrem ceterosque parentes et per illum sexum contingentes cogamur alere, uidendum. et magis est, ut utrubique se iudex interponat, quorundam necessitatibus facilius succursusanguinis, singulorum desparentibus dicendum est. Ergo nec non ipsos eam. Item diuus Pius significat, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
tibi alm̃torum uomine
quib ncco filiam tuami
cchibisti apre cius pͥstari
oꝑteat. udices estimabũt
nec umnpettre debes ea q̃i
lo qui infacultatib sit
exibentos parcites pie
rcns quamuris aliafilio ⁊
ad ea p̾standa que unus fi¬
lius exofficõ pictatis suei
dabat mutos cogi nõ oꝑ¬
t̾e nisi insinmam egestat¬
em pr̃i deductus ẽ. ¶ Solera

Expanded text:
rum nomine, quibus necessario filiam tuam exhibuisti, a patre eius praestari oporteat, iudices aestimabunt, nec impetrare debes ea, qualio, qui in facultatibus sit, exhibendos parentes esse rens quamuis ali a filio ad ea praestanda, quae uiuus filius ex officio pietatis suae dabit, inuitos cogi non oportere, nisi in summam egestatem pater deductus est. Solent
Abbreviated transcription (Latin):
ali dcb̾e et ita diuus martus
ipsit. ¶Siquis crhus ałe
de tͣctet ꝓmo facultitum a¬
limenta constituentur. qd̾
si non pstentur pignorib
captis et districtis cogeturi
mito filios suos nont alc
trebacõ demq marino rp¬

Expanded text:
ali debere: et ita diuus Marcus rescripsit. Si quis ex his alere detrectet, pro modo facultatium alimenta constituentur: quod si non praestentur, pignoribus captis et distractis cogetur smerito filios suos nolit alere: Trebatio denique Marino r
Abbreviated transcription (Latin):
te ostendiss. ¶libto suo quidam
pdralegauit lnis ubis. scio lib̾to i¬
meo fundos ulum. et illum .do. le¬
go. ita ut instructi sunt cũ dotib
et reliquis colonorum et saltuari¬
is cumcontub̾nalib sins et filus
fuus qui pͥdumi uuum ex hiis co¬
luit. et reliquitus ẽ amplam sum¬
mam ex c̃i ficcicormssi scio debe¬
atur.i. si non fide dũica. s ex m̾ce¬
de ut exͣnei colomi solent fundum
toluissi nondeb̾i. ¶guo seio. sũ¬
puo meo finidos nicos illumet
illum itant instructisunt. et do¬
mum suꝑiorem diri uolo qĩtũ

Expanded text:
te ostendisset. Liberto suo quidam praedia legavit his verbis: "Seio liberto meo fundos illum et illum do lego ita ut instructi sunt cum dotibus et reliquis colonorum et saltuariis cum contubernalibus suis et filiis servus, qui praedium unum ex his coluit et reliquatus est amplam summam, ex causa fideicommissi Seio debeatur. respondit, si non fide dominica, sed mercede, ut extranei coloni solent, fundum coluisset, non deberi. "Gaio Seio alumno meo fundos meos illum et illum, ita ut instructi sunt, et dom
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ ꝓponitur cedant. ¶ idem quesi
pentes et notos sͥ homines ĩ fũ¬
tos legatos tnͣsiermnt legato ce
¶pamphile lib̾te mec fundum da¬
ti uolo ticianum cum in stro. et
hris q̃ meodẽ erunt cum moriar.

Expanded text:
poni, cur cedant. Idem quaesiiparentes et notos sibi homines in fundos legatos transiere, legato ced'Pamphilae libertae meae dari uolo fundum Titianum cum instrumento et his quae in eodem erunt cum moriar.'
Abbreviated transcription (Latin):
strm̃ legass non ced̾e ẜuos non¬
pctulus et cum actore qĩtũ ẽ in
reliqui colonorum que fraita ꝯ¬
ductõne int̾ põĩta caucõne decolo¬
nu discessint ex u̾bis sup̃ scriptis
legaito cedunt .iꝵ. non indi dehiis

Expanded text:
tum legasset, non cedere servos opepeculiis et cum actore: quaesitum est, an reliqua colonorum, qui finita conductione interposita cautione de colonia discesserant, ex verbis supra scriptis legato cedant. respondit non videri
Abbreviated transcription (Latin):
scie relictum atestatore moucta
tor demonstrret q̃ tũc ibi ec̃nt cñ¬
is legaret tñ non minuendi loga
nim supplłectilem autem legato ce¬
de. ¶ ẜnum uo arte fabrica ꝑitum
qui anniam m̾cedem p̾stabat ĩ strõ

Expanded text:
Seiae relictum a testatore inducta, tor demonstrasset, quae tunc ibi essent cum legaret, tamen non minuendi legattineri, suppellectile autem legato cedere: servum vero arte fabrica peritum, qui annuam
Abbreviated transcription (Latin):
undi ĩ stro legato id potus cece̾
putibat mboꝙ is fundus sus¬
mĩe potuiss labo ccͣ. quid eum
fiet inquit. sicum mille oues fũ¬
dus sustin̾e potinss duo nilia
ouium meo funto fu̾ñt quic¬
q ouos potissimum legato ces¬
suras eristuriminus. nec que¬
rendum quid debiuss pan pe¬
corib instr̃i fundic̃is siqud
aut imuititudine logata cristi¬
quitiam cum in fundum fu¬
re ꝑte anni adopus rusticum
utebatur. dcm̃ cius fundi ĩstriũ
legauit laboo ettrebat̾. non in¬
d̾i figulas in instr̃o fundi c̾ẽ.
¶item cum instrm̃ omne legrit᷑
cẽt excepto pecore pastores om¬
li ouiles. omlia quo logato cõ¬
tim̾i offilius uon recte ꝑutat.
ola fictilia. item plum dẽ¬
mridarri poita edium ẽẽ labo
ettreb̾a. putant ita id um pu¬
to si ita illigata sunt edib. ut
ibi ꝑpetuo poĩti sunt. ¶ molt¬
ẜiuc qui ibierunt. et omm ĩ¬
str̃o et fructib qui ibierunt
et reliqui colonorum mittito¬
piscatores qui soiebant in mi¬

Expanded text:
undi instrumento legato id pecus cedere putabat Tubero, quod is fundus sustinere potuisset: Labeo contra. quid enim fiet, inquit, si, cum mille oues fundus sustinere potuisset, duo milia ouium in eo fundo fuerint? quas oues potissimum legato cessuras existimabimus? nec quaerendum esse, quid debuisset parari pecoris instrumenti fundi causa, sedaut multitudine legata aestiQuidam cum in fundo fire parte anni ad opus rusticum utebatur, deinde eius fundi instrumentum legaverat. Labeo Trebatius non videri figulos in instrumento fundi esse. Item cum instrumentum omne legatum esset excepto pecore, pastores oviliones, ovilia quoque legato contineri Ofilius non recte putat.olia fictilia, item plumviridiaria posita aedium esse Labeo Trebatius putant. ita id verum puto, si ita illigata sint aedibus, ut ibi perpetuo posita sint. Molis qui ibi erunt et omni instrumento et fructibus qui ibi erunt et reliquis colonorum nutritopiscatores, qui solebant in mi
Abbreviated transcription (Latin):
cit ex ꝑte hrdi institute siłs exit
finitos ꝑ pͥccpcõnem ded̾at instruc¬
tos cuisinsrallitis et reliquis co¬
lonorum et codicillis ita scripsit. pꝰ¬
ca uͥiuenit ĩ m̃tem scie fundos quos
reliquitti ut sunit instructi. rusti¬
co instr̃o suppllectili pecore et uilli¬
cis cum reliquis colonorum etapo¬

Expanded text:
te heredi institutae, si heres erit, fundos per praeceptionem dederat instructos cum suis vilicis et reliquis colonorum et codicillis ita scripsit: "postea mihi venit in mentem: Seiae fundos quos reliqui, ita ut sunt instructi rustico instrumento suppellectile pecore et vilicis cum reliquis colonorum et apo
Abbreviated transcription (Latin):
orreum q̃dam. iii quo res collecte
custodientur. ⁊ puto ita legatariũ
custedire res ħrclitanias debere. ut
ueq h̾rcli auferantur neqr de pere¬
ant deteriores. ne fiant. ꝙ si ex cõ¬
stitucione quis inpossessione nuttatꝰ
curandum est ne uis fiat utenti
fruenti legato.ario. ¶Satĩs fien uo¬
luntati defuncti sic accipitur qd̾
uoluntati defiuicti. uł ex fructib
uł aliuude satiffiat. ¶Contestõ
aũt clii pu antonini pertinet ad¬
omnes eos aquib utilit fidei ꝯii¬
fsum relictum est ꝙͣuis hrdes uõ
fint par enum utilitas est. ¶In
ciusa. si litemi eo nouune ꝯtestatꝰ
s̃t uon ante decede depossõne debet
qͣm ei pro lite fu̾it canttum. ¶añ¬
ssus in possõnem si non admittatꝰ
possõuem. nussio aũt locum ħebit
est crogatũ fit. U̾m si ⁊̃ quis uł re¬

Expanded text:
orreum quoddam, in quo res collectae custod‹i›antur. et puto ita legatarium custodire res hereditarias debere, ut neque heredi auferantur neque depereant deterioresue fiant. Quod si ex constitutione quis in possessionem mittatur, curandum est, ne uis fiat utenti et fruenti legatario. Satisfieri uoluntati defuncti sic accipitur, quoad uoluntati defuncti uel ex fructibus uel aliunde satisfiat. Constitutio autem diui Antonini pertinet ad eos, a quibus utiliter fideicommissum relictum ‹est›, quamuis heredes non sint: par enim utilitas est. In causa si litem eo nomine contestatus sit, non ante decedere possessione debet, quam ei pro lite fuerit cautum. Missus in possessionem si non admittaturpossessionem. Missio autem locum habebit e‹s›t, rogatus sit, u
Abbreviated transcription (Latin):
tum fidei ut cõmissimi rclictum
ẽ omnim̃o potit logatarins et
fidei cominissarius in possone ex
hoc edcõ mitti quii um ẽ ꝑ cumi
cui cami O oꝑtebit non fi quo
quo mius emetur non tñ etsa¬
tic dacõ dr offerri legatario. s suf
ad huc dubumẽ anhrditas ad ea¬
tur cet̾ui sicͥtam sit repidutim.
uł omissamhrditatem. uł absten¬
tos ncͣcios hrdes frustra hoc edcm
iploratur cumctumgit legat᷑.

Expanded text:
tum fideiue commissum relictum est, omnimodo poterit legatarius et fideicommissarius in possessionem ex hoc edicto mitti, quia uerum est per eum, cui caueri oportebit, non fieri, quo minus caueatur. non tamen et satisdatio debet offerri legatario, sed sufadhuc dubium est, an hereditas adeatur. ceterum si certum si‹t› repudiatam uel omissam hereditatem uel ‹a›bstentos necessarios heredes, frustra hoc edictum imploratur, cum certum sit legatum
Abbreviated transcription (Latin):
¶latisfactõnis uͥbum l lacius pa¬
teat tũ al cxsolucndum legatu
reftͥur. ꝓm̃ etsi remissa sił satis¬
datõ rptim locum h̾ebit. quia
mora sit solucõm. ¶Sex autem
mensum puto contriumm tẽ¬
pus nõ possonimi cõputandu.
cessitum ũ accipimus si pupillꝰ
tutorcm non hãt. nec curitore

Expanded text:
Satisfactionis uerbum licet latius patet, tamen ad exsoluendum legatum refertur. Proinde et si remissa sit satisdatio, rescriptum locum habebit, quia mora fit solutioni. Sex autem mensum puto continuum tempus, non possessionum conputandum. Cessatum non accipimus, si pupillus tutorem non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposicionem nulle pretoris erunt
partes. qr nisi satisdetur agi cum
hr̃te non pot̾it qui fideiꝯmifsi ser¬
uandi causa inpossessione inisfus
est. non prius depossessione decede
debet qͣm ei fideiꝯtassutu solutu¬

Expanded text:
positione nullae praetoris erunt partes, quia, nisi satisdetur, agi cum herede no‹n› poterit. Qui fideicommissi seruandi causa in possessionem missus e‹s›t, non prius de possessione decedere debet, quam ei fideicommissum solutu
Abbreviated transcription (Latin):
constat. nam et hec res inc̃a ħrditaru
ẽ. ¶ depoita sires apd̃ defraictum fu¬
erit uł tommodata locum missio ñ
tus. alt̾ non. in ꝑtem ciuis missio
legatazii reddent ecum ei qui satis¬

Expanded text:
constat: nam et haec res in causa hereditaria est. Si deposita res apud defunctum fuerit uel commodata, locum missio nonratus, alter non, in partem eius missio legatarii impedient e
Abbreviated transcription (Latin):
inpossõnem nũqmͣ ꝓ dño eẽ inci¬
pit. noctam posso reru ei qm̃i cus¬
todri datur. n enimi expellendi ħ¬
tem ius br. s⁊ simul cum eo possid̾e
inbetur. ut siltim tedio custodie
ꝓpetue extorqueat ħrdi caucõner¬
¶ Sialius dampm infecti nomnne mi¬
ssus sit in possõnem. alus logator
fundorum cĩ posse qͣmi qui lega¬
torum ẜuindorum cansimpossõ¬
ne missus ẽ eciam cumpni infocti
satis dare. quod si satis ceoit. nõ arr
cesidau̾int omnes ueire debent
inpossõnem. ic cum qui ex c̃a lega¬
toꝵ pꝰsidet sͥ no. ln possicet. aui ex
tuntur in possom. nimis qui p̾¬
sidet. nõs̾ s omnnb possicet. ¶qs
pͥor missus ẽ logatarius in posso
mittitur itlogatarios millimn¬

Expanded text:
no esse incipit. nec tam possessio rerum ei quam custodia datur: neque enim expellendi heredem ius habet, sed simul cum eo possidere iubetur, ut s‹a›ltem taedio perpetuae custodiae extorqueat heredi cautionem. Si alius damni infecti nomine missus sit in possessionem, alius legatorum seruandorum causa, posse eum, qui legatorum nem missus est, etiam damni infecti satisdare: qui si satisdederit, non aliter desiderauerint, omnes uenire debe‹n›t in possessionem: is enim qui ex causa legatorum possidet sibi, non alii possidet. alia est tuntur in possessionem: nam is qui possidet non sibi, sed omnibus possidet. Qui prior missus est legatarius in possesmittitur: inter legatarios enim nul
Abbreviated transcription (Latin):
exhrditite cius ꝑuenissꝵ cumi
moreretur restitu̾et filio testi¬
tricis nepoti suo et ħ uͥba adioc¬
it sitis ascio pr̃e inco crigi ncto.
trsdic̃om fideicomimssi nonũc
prcide functe com pelie pꝰsit.

Expanded text:
editate eius peruenisset, cum moreretur, restitueret filio testatricis nepoti suo, et ha‹e›c uerba adiecit: 'satis a Seio patre meo exigi ueto'. tisdationem fideicommissi nomine patrem defunctae compellere possit.