comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scirem quia nemo potest ẽẽ continẽs.
nisi d̃s det. ce hoc ipsum erat sapien¬
tie scire cuiꝰ eẽt hoc donum: adii do¬
minũ ce dep̾catus sum. Ipsa est illa
sapientia que pietas uocatur. qua
colitur pader luminum: aquo ẽ omẽ
datum optimũ & omẽ donũ ꝑfectũ
Colitur aũ sacrificio laudis actionibꝰ¬
q grãrum: ut cultor eiꝰ. ñ inseipso
s in illo glorietur. Ac ꝑ hoc lege oꝑũ
dicit d̃s. fac qd̾ iubeo. Lege fidei dr d̾o:
da qd̾ iubes. Ideo enim iubet lex. ut
admoneat qͦd faciat fides: idest ut
cui iubetur. si nondum podest sciat
qͥd petat. Si autẽ continuo potest. oe
obidienter facit: debet etiam scire. qͦ
donante possit. Non enĩ sp̃m huius
mundi accepimus. ait idem constan¬
tissimus grẽ predicator. s sꝑm qui ex
dõ ẽ.: ut sciamus quȩ adeo donata
sunt nob̃. Quis autem ẽ sp̃c mundi
huius: nisi suꝑbie sꝑs quo cor insipi¬
ens obscuratum ẽ corum. qͥ cognitũ

Expanded text:
scirem quia nemo esse potest continens, scirem quia nemo esse potest continens, ni si deus det, et hoc ipsum erat sapientiae, scire cuius esset hoc donum, adii dominum et deprecatus sum. ipsa est illa sapientia, quae pietas uocatur, qua colitur pater luminum, a quo est omne datum optimum et omne donum perfectum. colitur autem sacrificio laudis actionisque gratiarum, ut cultor eius non in se ipso, sed in illo glorietur. ac per hoc lege operum dicit deus: \'fac quod iubco\', lege fidei dicitur deo: \'da quod iubes\'. ideo enim iubet lex, ut admoneat quod faciat fides. id est ut cui iubetur, si nondum potest, sciat quid petat; si autem continuo potest et oboedienter facit, debet etiam scire quo donante possit. non enim spiritum huius mundi accepimus, ait idem ipse constantissimus gratiae praedicator, sed spiritum qui ex deo est, ut sciamus quae a deo donata sunt nobis. quis est autem spiritus mundi huius nisi superbiae spiritus, quo cor insipiens obscuratum est eorum, qui cognitum
Abbreviated transcription (Latin):
peccati. Deinde subinfert. unde nunc
que dicit non concupisces: quia ꝑ illã
cognitio peccati ẽ. Uolo gͥ scire si qͥs
mͥ dicere audeat: utrum lex fidei ñ
dicat. non concupisces. Si enim non
dicit: quid cause ẽ. cur ñ in ea positi
securi atq impine peccemꝰ: Hoc
enim &e illi putauerunt apłm dice̾
de quib ait. Et sicut dicunt nos qͥ¬
dam dicere. faciamus mala ut ueni¬
Si aũ dicit etiam ipsa ñ concupisces
habet oꝑa ueterum. sacram̃toꝵ. circũ¬
cisionis uidelicet atq cȩteroꝵ: ideo ñ
sunt oꝑa que habet in sacram̃tis suiᷤ
huic tempori congruis. Aut uͦ deoꝑi¬
bus sacramentoꝵ questio fuit. qͣndo
mentio legis obhoc fiebat. qm̃ ꝑ ipsã
cognitio peccati ẽ: & ideo ex ea nemo
iustificatur. Unde ñ ꝑ illam exclusa
ẽ głatio: s ꝑ legem fidei ex qua iustus
uiuit. S numquid ce ꝑistam ñ fit
cognitio peccati: cum &e ipsa dicat ñ
hoc fidei lex credendo impetrat. Illa
dicit non concupisces. Ista dicit cum

Expanded text:
esu. » Deinde subinfert unde nunc quae dicit, Non concupisces: quia per illam cognitio peccati est. Volo igitur scire, si quis mihi dicere audeat, utrum lex fidei non dicat, Non concupisces. Si enim non dicit, quid causae est cur non in ea positi securi atque impune peccemus? Hoc enim et illi putaverunt Apostolum dicere, de quibus ait: Et sicut dicunt nos qudam dicere, faciamus mala, ut uenit.siautemdicit etiam ipsa: non concupisces,habet opera ueterum sacramentorum, circumcisionis uidelieet atque ceterorum, ideo non sunt opera quae habet in sacramentis suis huic iam tempori congruis. aut uero de operibus sacramentorum quaestio fuit, quando mentio legis ob hoc fiebat, quia per ipsam cognitio peccati est et ideo ex ea nemo iustificatur? unde non per illam exclusa est gloriatio, sed per legem fidei, ex qua iustus uiuit. sed numquid et per istam non fit cognitio peccati, cum et ipsa dicat: nohoc fidei lex credendo impetrat. illa dicit: non concupisces, ista dicit: cum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs contra nos: fremebat mundus
aduersꝰ eos: ppłi meditabant᷑ in ania:
pͥncipes conueniebant in unum:
excogitabant᷑ noui cruciatus: &e pe¬
nas incredibiles inueniebat ingeni¬
osa crudelitas. Obruebantur obꝓbriiᷤ.
falsis arguebantur criminib. Custo¬
diis intolerabilib includebantur:
ungulis arabantur: ferro ꝑimebant᷑.
bestiis subigebant᷑: ignib cremaban
quis contra nos: Responderent tͥ.
Et qͥd ẽ totus mundus: quando ꝓ eo
morimur. ꝑ quem factus ẽ mundus.¬
Possunt corpus non solum ꝑimere.
s etiam dilanrare: & qͥd facient: Ecce
enim d̾s auxiliator mͥ: &e dñs suscep¬

Expanded text:
quis contra nos? Fremebat mundus adversus eos, populi meditabantur inania, principes conveniebant in unum : excogitabantur novi cruciatus, et poenas incredibiles inveniebat ingeniosa crudelitas. Obruebantur opprobriis, falsis arguebantur criminibus, custodiis intolerabilibus includebantur, ungulis exarabantur, ferro perimebantur, bestiis subrigebantur, ignibus cremabantQuis contra nos? Respondent tibi: Et quis est totus mundus, quando pro eo nos morimur, per quem factus est munduspossunt corpus non solum perimere, sed etiam laniare; et quid facient? Ecce enim Deus auxiliator mihi est, e
Abbreviated transcription (Latin):
tuor reb considerare debemus. quid
iam habeamus: & qͥd ad huc expectemꝰ.
In his enim que babemus: laudamꝰ
dm̃ largitorem. In his quȩ nondum
habemus: tenemus debitorẽ. Debitor
enim factus ẽ: non aliquid a nob as¬
cipiendo. s quod ei placuit ꝓmittendo.
quam eẽmꝰ. Uocati sumus: quando
xp̃iani facti sumus. Iam gͦ ce hoc ha¬
bemus iustificati. Qͥeqͥd ẽ iustificati:
audemus dicere. & hoct̾tiũ habere noᷤ:
Si audes hoc dicere: occurrit tibi io¬
hannes. Si dixerimus quia peccatũ
ñ habemus. nos ipsos seducimus. &¬
ueritas in nob ñ ẽ. Qͥd gͦ. nichil ha¬
bemus de iusticia: An habemus: s
nichil habemus: nec fidem habemꝰ
Si fidem non habemus xꝑiani non
aliquid habemus iusticiẽ. Ipsum aliqͥd.
uis nosse quantum ẽ: Iustus ex fide
uiuit. Iustus inquam ex fide uiuit: qͥ
credit quod ñ uidet. Grati simus ex eo¬

Expanded text:
tuor rebus considerare debemus quid jam habeamus, et quid adhuc exspectemus. In his enim quae jam habemus, laudemus Deum largitorem: in his quae nondum habemus, teneamus debitorem. Debitor enim factus est, non aliquid a nobis accipiendo, sed quod ei placuit promittendo. emus. Vocati sumus, quando christiani facti sumus. Jam ergo et hoc habemus. Justificati, quid? Quid est, justificati? Audemus dicere, jam hoc tertium habere nos? Si audes hoc dicere, occurrit tibi Joannes: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, veritas in nobis non est . Quid ergo? Nihil habemus de justitia? An habemus, sed nihil habemus, nec fidem habemus: si fidem non habemus, christiani non aliquid habemus justitiae. Ipsum aliquid, vis nosse quantum sit? Justus ex fide vivit : justus, inquam, ex fide vivit; quia credit quod non videt. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
Auersi eẽmus: iustificauit cũ peccores
eẽmus: głificauit cũ mortales eẽmus.
Si d̾s ꝓ nob̾. quis contra nos: Predestina¬
tis a deo. uocatis. iustificatis. głificatis.
qui uult adu̾sari: paret se si potest bel¬
lare adu̾s dm̃. ubi enim audimus. si
d̃s̃ ꝓ nob̃ quis contra nos: nisi qui d̃m
uincit. non ledit nos. Et qͥs ẽ qui uin¬
cit omnipotentem: Quicumq relucta¬
ri uoluerit: sibi nocet. Hoc ẽ qd̾ ce ꝑau¬
lo adhuc saulo. de celo xꝑc clamauit.
Non tibi expedit: contra stimulum cal¬
citrare. Seuiat. seuiat quantũ potest.
Qui calces adu̾sus stimulum mittit:

Expanded text:
ificavit, cum peccatores essemus; glorificavit, cum mortales essemus. Si Deus pro nobis, quis contra nos? Praedestinatis a Deo, vocatis, justificatis, glorificatis, qui vult adversari, paret se, si potest bellare adversus Deum. Ubi enim audivimus, Si Deus pro nobis, quis contra nos? nisi qui Deum vincit, non laedit nos. Et quis est qui vincit Omnipotentem? Quicumque reluctari voluerit, sibi nocet. Hoc est, quod et Paulo adhuc Saulo de coelo Christus clamavit: Non tibi expedit contra stimulum calcitrare . Saeviat, saeviat quantum potest; qui calces adversus stimulum mittit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nob̾ quis contra nos: Continuo at¬
tulit grande docum̃tum: continuo
introduxit martirem martirum. te¬
stem testium: illum scilicet eui ꝓpͥo filio
pat̃ non peꝑcit. s ꝓ nob̾ omnib tradi¬
si ds ꝓ nob̃ quis contra nos. filio ꝓpͥo
non peꝑcit. s ꝓ nob̾ omĩb tradidit
eum. quomodo &e ñ cum illo omnia
nob̾ donauit: quando cum illo oĩa
artifex mundi : xp̃m nob donatũ ẽẽ
gaudeamus: & nullos inimicos xp̃i in
płm beatum audiuimꝰ exhortan¬
tem & confirmantem nos: cum
diceret nob̃. Si ds ꝓ nob̾ quis contͣ nos:
ꝓquib aũ sit ds: suꝑius ostendit ubi
ait. Quos autem predestinauit illos
& uocauit: quos autẽ uocauit illos &
iustificauit: quos aũ iustificauit. illos¬

Expanded text:
oba quia Deus pro vobis: continuo attulit grande documentum, continuo introduxit Martyrem martyrum, Testem testium; illum scilicet cui proprio Filio Pater non pepercit, sed pro nobis omnibus tradiilio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum. Quomodo non et cum illo omnia nobis donavit ? Quando cum illo omniaartifex mundi? Christum nobis donatum esse gaudeamus, et nullos Christi inimicos in m beatum audivimus exhortantem et confirmantem nos, cum diceret nobis: Si Deus pro nobis, quis contra nos? Pro quibus autem sit Deus, superius ostendit, ubi ait: quos autem praedestinavit, illos et vocavit; quos autem vocavit, illos et justificavit; quos autem justificavit
Abbreviated transcription (Latin):
est: quã ut habeas ds dedit. Nam quia
uoluerunt de sua iusticia gloriari: qͥd
ꝑhibeo: quia zelum d̃i habent. De iud̃is
loquens zelum inquit d̃i habent: s ñ
scd̃m scientiam. Quid ẽ ñ scđm scienti¬
am: Quam enĩ tu cõmendas utilem sci¬
entiam: Nũqͥd illam que cũ sola fu̾it
inflat: que nͥ comitata fuerit karita¬
te. ñ edificat: Pon utiq ipsã. S illã
scientiam comitẽ caritatis: magistrã
humilitatis. Uide si ipsa ẽ. Zelũ in qͥt

Expanded text:
est, quam ut habeas Deus dedit. Nam qui voluerunt de sua justitia gloriari, quid,» inquit, «perhibeo, quia zelum Dei habent.» De Judaeis loquens, «Zelum Dei,» inquit, «habent, sed non secundum scientiam.» Quid est, «non secundum scientiam?» Quam enim tu commendas utilem scientiam? numquid illam quae cum sola fuerit inflat; quae nisi comitata fuerit charitate, non aedificat ? Non utique ipsam; sed illam scientiam comitem charitatis, magistram humilit
Abbreviated transcription (Latin):
laus fid̃i xꝑianoꝵ est qͥa creduit
mortuũ xp̃m: s quia credunt resurre¬
risse xp̃m. Nam mortuũ ce paganus
credit. Hoc tͥ ꝓcrimine obicit: quia in
mortuum credidisti. Quȩ gͥ laustua:
Credere resurrexisse xꝑ̃m: ce spare te
tuo quia eum ds̃ suscitauit a mortuis:
saluuis eris. Non ait si confessus fueris.
quia eum deus tradidit occidendũ: sed
quia eum ds suscitauit amortuis si
confessus fueris. saluus eris. Corde enĩ
creditur ad iusticiam: ore aũ confessio
fit ad salutem. Quare autẽ credimus &
mortuum: quia credere eũ resurrexis¬
se non possumus: nisi pͥus mortuum
fuisse credamus. Quis enim resurgit: nͥ
mortuus fuerit: Quis exꝑgiscitur: nisi
pͥus dormierit: S nũquid qui dormit.
non adiciet ut resurgat:¬

Expanded text:
laus fidei Christianorum est, quia credunt mortuum Christum; sed quia credunt resurrexisse Christum. Nam mortuum et paganus credit; et hoc tibi pro crimine objicit, quia in mortuum credidisti. Quae igitur laus tua? Credere resurrexisse Christum, et sperare te tuo quia eum Deus suscitavit a mortuis, salvus eris.» Non ait, Si confessus fueris quia Deus eum tradidit occidendum; sed, «quia eum Deus suscitavit a mortuis si confessus fueris,» tunc «salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem» . Quare autem credimus et mortuum? Quia credere eum resurrexisse non possumus, nisi prius mortuum fuisse credamus. Quis enim resurgit, nisi mortuus fuerit? quis expergiscitur, nisi prius dormierit? Sed «numquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat
Abbreviated transcription (Latin):
uiuat. iusteq uiuat. inquantũ ñ cedit
malȩ concupiscentiȩ. uincente delec¬
tatione iusticie. Hec st̃ t̾cia bonȩ spei
hominis. inquib si pia ꝑseuerantia
qͥsq ꝓficiat. postrema pax restat. q̃
post hanc uitam in requiȩ sp̃s deiñ
in resurrectione etiam carnis imple¬
bitur. Harum quatuor differentiaꝵ
pͥma ẽ ante legem: scda sub lege: t̾cia
sub grã: quarta in pace plena atq ꝑfe
sura numero pondere cuncta disponie
Nam fuit pͥmitus aute legẽ. Scd̾o sub
lege: quȩ data ẽ ꝑ moysen. Deinde sub
grã: quȩ reuelata ẽ ꝑ pͥmũ mediatoriᷤᷤ
aduentum. Quȩ quidem grã nec antea
defuit quib eam oportuit imꝑtiri:
quãuis ꝓtemporis dispositione uela¬
ta ce oculta. Neq enim antiquoꝵ qͥc̃q
inuenire: aut uͦ nͥ ce illis cognitꝰ fuis¬
set. potuisset nob̾ ꝑ eoꝵ ministeriũ
alias aꝑtiꝰ. alias occultiꝰ. ꝓphetari.

Expanded text:
vivat , justeque vivat, in quantum non cedit vivat , justeque vivat, in quantum non cedit malae concupiscentiae, vincente delectatione justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace plena atque persura et numero et pondere cuncta disponit . Nam fuit primitus ante Legem; secundo sub Lege, quae data est per Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et occulta. Neque enim antiquorum quicumque invenire, aut vero nisi et illis cognitus fuisset, potuisset nobis per eorum ministerium alias apertius, alias occultius prophetari.
Abbreviated transcription (Latin):
ides namq impetrat quod lex
imꝑat. Nam sine cdi dono. id est
sine sp̃u scõ ꝑ quem diffundit᷑ caritaᷤᷤ
incordib nr̃is. iubere lex poterit. ñ
iuiuare: ce p̃uaricatorẽ insuꝑ facere
qͥ de ignorantia se excusare ñ possit
Regnat enim carnalis cupiditas. uͥ
ñ ẽ dĩ caritas: s cum in altissimis ig¬
norantie tenebris nulla resistente
ratione scdm carnẽ uiuitur. Hec ft̃
pͥma hominis. Deinde cũ ꝑ legem
cognitio fu̾it facta peccati. si nondũ
cat: peccatorq subditus seruit. Aquo
enim quis deuictus ẽ. huic &e seriuiᷤ
addictus ẽ: id agente scientia man¬
dati. ut peccatum oꝑet᷑ in homine
omnẽ concupiscentiã cumulo p̃ua¬
ricationis adiecto: atq ita qd̃ scrip¬
tum ẽ impleatur. lex subintrauit
ut abundaret delictum. Hec st̃ scd̾a
hominis. Si aũ respexerit ds̃. ut ad
implenda quȩ mandat ipse adiuua
robore caritatis: ut quamuis ad huc sit
qͦd homini repugnet ex hoĩe ñdum
tota infirmitate sanata: ex fide tam̃ iustꝰ

Expanded text:
ides namque impetrat quod lex imperat. Nam sine Dei dono, id est, sine Spiritu sancto, per quem diffunditur charitas in cordibus nostris , jubere lex poterit, non juvare; et praevaricatorem insuper facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carnalis cupiditas, ubi non est Dei charitas. norantiae tenebris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum cat, peccatoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvarrobore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus
Abbreviated transcription (Latin):
abeis qui diligunt dĩn ex toto corde
& extota anima & extota mente sua.
& diligunt ꝓximos tamquã seipsos.
Tanta enĩ caritate fundati. possunt
iam fortasse cũ scĩs comp̃hendere lon¬
gitudinẽ. latitudinẽ altitudinẽ. & ꝑ¬
fundũ. Illud tam̃ constantissima fide
retinendum: neq qͥcꝙͣ dm̃ in iuste face¬
re: neq ullam ẽẽ naturam. quȩ ñ deo

Expanded text:
ab eis qui diligunt Deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente sua, et diligunt proximos suos tanquam se ipsos . Tanta enim charitate fundati, possunt jam fortasse cum sanctis comprehendere longitudinem, latitudinem, altitudinem et profundum . Illud tamen constantissima fide retinendum, neque quidquam Deum injuste facere, neque ullam esse naturam quae non Deo
Abbreviated transcription (Latin):
non crederet: quo posset eius supplicio
siue obdurationis. siue ultimȩ uisibi¬
lis submersionis erudiri ppłs: euius
afflictionis ille ce occulte obtunsionis.
&e manifeste submersionis meritũ cõ
pararet. Hec aũ uocatio que siue in sin¬
gulis hominib siue inppłis atq in ipso
genere humano ꝑtẽpoꝵ oportun ita

Expanded text:
non crederet; quo posset ejus supplicio, non crederet; quo posset ejus supplicio, sive obdurationis, sive ultimae visibilis submersionis, erudiri populus, cujus afflictione ille, et occultae obtusionis, et manifestae submersionis meritum sibi compararet . 6. Haec autem vocatio, quae sive in singulis hominibus, sive in populis, atque in ipso genere h
Abbreviated transcription (Latin):
am de pharaone facile respondet᷑.
priorib meritis quib afflixit in
regno suo ꝑ egrinos. dignum effectum
cui obduraretur cor: ut nec manifestis¬
suis signis iubentis dĩ crederet. Ex
rentur filii isrł: & uasa ire. quoꝵ suppli¬
aliter tam̃ trac̃tandi erant qui uni
deo ingemuerant ut eis subueniret¬
& alit̾ illi quoꝵ iniustis onerib inge¬
nuerant. Pertulit gͦ in multa patien¬
tia uasa ire: que ꝑfecta sunt inꝑditio¬
nem. Et eo ipso quo ait in multa patien¬
tia. satis significauit pͥora eoꝵ peccata:
dicauit. quando de illoꝵ uindicta sub¬
ueniendum erat his qui liberabant᷑.¬
Et ut notas faceret diuitias głe sue:
inuasa miscdiȩ que p̃parauit ingłam.
mi scd̾iter tractans non eẽt ingratus.
Qõ autem buic uocationi obtẽꝑare
noluit. & exercuit crudelitatẽ in eos
quib humanitas & misdia debebat᷑
meruit penam ut in duraret᷑ illi cor:
& tantã cecitatẽ mentis pateretur. ut
tot & tantis tamq manifestis dĩ signis

Expanded text:
am de Pharaone ita respondetur: Prioribus meritis, quibus afflixit in regno suo peregrinos, dignum effectum cui obduraretur cor, ut nec manifestissimis signis jubentis Dei crederet: ex rentur filii Israel, et vasa irae, quorum supplialiter tamen tractandi erant, qui uni Deo ingemuerant, ut eis subveniret: aliter illi, sub quorum injustis oneribus gemuerant. Pertulit ergo in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo ipso, quo ait: In multa patientia, satis significavit priora eorum peccata, dicare: quando de eorum vindicta subveniendum erat iis qui liberabantur: ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praum Israel misericorditer tractans non esset ingratus. Quod autem huic vocationi obtemperare noluit, sed exercuit crudelitatem in eis quibus humanitas et misericordia debebatur, meruit poenam, ut induraretur illi cor, et tantam caecitatem mentis pateretur, ut tot et tantis tamque manifestis Dei signis
Abbreviated transcription (Latin):
ixerat abrahe ds̃ cum de ancilla
& filio eius foras eiciendis. uolun¬
tatẽ coniugis nollet implere: in
ysaas uocabitur tibi semen. Et certe ibi
sequitur ac dicitur. Et filium autẽ
ancille huius in magnam gentẽ illũ
faciam: quia semen tuum ẽ. Quomͦ
gͦ dictum ẽ. in ysaac uocabitur tibi
semen: cum & hismaelem ds̃ semen
eius uocauerite Exponens autẽ apłs.
quid sit in ysadc uocabitur tibi sem̃.
id est inquit non qui filii carnis hi
filii dei: s filii ꝓmissionis deputantur
insemen. Re ꝑ hoc filii ꝓmissionis. ut
sint semen abrahe in ysaac uocantur:
hoc est inxꝑm uocante gr̃a congregã¬
tur.

Expanded text:
illi Deus, cum de ancilla et filio eius foras eiciendis uoluntatem coniugis nollet inplere: In Isaac uocabitur tibi semen. Et certe ibi sequitur ac dicitur: Et filium autem ancillae huius in magnam gentem faciam illum, quia semen tuum est. Quo modo ergo dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, cum et Ismaelem Deus semen eius uocauerit? Exponens autem apostolus quid sit: In Isaac uocabitur tibi semen: Id est, inquit, non qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine. Ac per hoc filii promissionis, ut sint semen Abrahae, in Isaac uocantur, hoc est in Christo uocante gratia congregantur.
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ dñs ce saluator nr̃. filiꝰ dĩ uerꝰ sod̾m di¬
uinitatẽ. & filiꝰ hoĩs uerꝰ sed̾m carnẽ. ñ ex
eo quod ẽ suꝑ omnia deus benedictꝰ
inscła ex femina natus ẽ: s ex illa in¬
firmitate quam suscepit ex nobis. ut
inea moreretur ꝓ nobis: & eam sana¬
ret innobis. Non ex forma dĩ inqua
cum cẽt. non rapinam arbitratus ẽ ẽẽ
equalis deo. natus ex femina ẽ: s ex
forma serui quam accipiendo semet
ipsum exinaniuit. Neq enĩ ob aliud
exinanisse se dictus ẽ: nisi accipiendo
fornã serui. non amitcendo formã
dei. Illa enim natura qua informa
dei equalis ẽ patri in commnutabili¬
der ꝑmanente: suscepit mutabilem
nr̃am ꝑ quã de uirgine nasceretur.

Expanded text:
nus et saluator noster filius dei uerus secundum diuinitatem, et filius hominis uerus secundum carnem, non ex eo, quod est super omnia deus benedictus in saecula ex femina natus est, sed ex illa infirmitate, quam suscepit ex nobis, ut in ea moreretur pro nobis et eam sanaret in nobis; non ex forma dei, in qua cum esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, natus ex femina est. sed ex forma serui, quam accipiendo semet ipsum exinan uit. neque enim ob aliud exinanisse se dictus est nisi accipiendo formam serui, non amittendo formam dei. illa enim natura, qua in forma dei aequalis est patri, incommutabiliter permanente suscepit mutabilem nostram, per quam de uirgine nasceretur.
Abbreviated transcription (Latin):
Talis ẽ &e qui optime currit pret̾ uiã.
Nonnegͦ meluis erat &e tolerabiliꝰ ut eẽt
gubnator ille aliquanto inualidior.
ce cum labore &e aliqua difficultate gu¬
b̾nacula regeret: & tam̃ rectũ debitũq
cursum teneret: Rursusq ille etiam
quam p̃ter uiã fortit̃ curreret : optimꝰ
ergo ille qui ce uiam tenet &e bene am¬
bulat: sequentis aũ spei qͥ & si aliqͥn¬
tum claudicat. non omnino ut erret
aut remaneat. s ꝓgrediatur &e si pau¬
latim: fortasse enim sꝑandum ẽ ce eũ qͦ
tendit etiam tardius ꝑuenturũ. Ergo
fr̃s: ex fide iustificatus ẽ abraham. S
si fidem oꝑa ñ p̃cesserunt: tam̃ secuta

Expanded text:
Talis est et qui optime currit praeter viam. Talis est et qui optime currit praeter viam. Nonne ergo erat melius et tolerabilius, ut esset gubernator ille aliquanto invalidior, ut cum labore et aliqua difficultate gubernacula regeret, et tamen rectum debitumque cursum teneret; rursumque ille pigriquam praeter viam fortiter curreret? Optimus ergo ille qui et viam tenet, et bene ibi ambulat: sequentis autem spei, qui etsi aliquantum claudicat, non omnino ut erret, aut remaneat, sed progreditur etsi paulatim. Fortasse enim sperandum est, eum quo tendit etiam tardius perventurum. 5. Ergo, fratres, ex fide justificatus est Abraham: sed si fidem opera non praecesserunt, tamen secuta
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ ꝓdesset qualecũq illud opꝰ ẽẽt. Rur¬
sum si sic teneret fidem abraham
ut cum d̾s illi imꝑaret s̃ offerre im¬
molandum filium. diceret apud se¬
metipsum ñ facio: & tam̃ credo. quia
me etiam contempntem iussa sua
liberet ds̃: fides sine oꝑib mortua ẽẽt:
&e tamquã radix sine fructu steriliᷤᷤ
atq arida remaneret. Quid gͦ: debe.¬
mus nulla oꝑa preponere fidei: id ẽ
& cursꝰ celerrimus pret̃ uiam. Nemo
gͦ computet bona sua: ante fidẽ. Ubi
fides non erat bonum opꝰ ñ erat Bo¬
num enim opus intentio facit: inten¬
tionem fides dirigit. Non enim ualde
attendas quid homo faciat: s qͥd cum
facit aspiciat: quo lacertos optimȩ gu¬
b̾nationis dirigat. Facenim hominẽ
optime gub̾nare nauem: ce ꝑdidisse
quo tendat. Nonne iste quanto sͥ uide
tur in naui gub̾nanda agilior & effi¬
catior: tanto ꝑiculosiꝰ eam sic gub̾nat.
ut ad naufragium ꝓperando ꝑducat:

Expanded text:
illi prodesset qualecumque illud opus esset. Rurilli prodesset qualecumque illud opus esset. Rursum si sic teneret fidem Abraham, ut cum ei Deus imperaret offerre molandum filium suum, diceret apud semetipsum, Non facio, et tamen credo quia me etiam contemnentem jussa sua liberat Deus; fides sine operibus mortua esset, et tanquam radix sine fructu sterilis atque arida remaneret. 4. Quid ergo? Debemus nulla opera praeponere fidei, id estet cursus celerrimus praeter viam. Nemo ergo computet bona opera sua ante fidem: ubi fides non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit aspiciat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. Fac enim hominem optime gubernare navim, et perdidisse quo tendit; tur in navi gubernanda agilior et efficacior, tanto periculosius eam sic gubernat, ut ad naufragium properando perducat?
Abbreviated transcription (Latin):
b iustificatus ẽ. Si aũ non ex oꝑib
iustificatus ẽ abraham. unde iusti¬
ficatus ẽ: Sequitur & dicit unde. Qd
enim scriptura dicit᷑ id ẽ unde dicit scͥp¬
tura iustificatum abraham: Credidit
abraham deo: ce reputatũ ẽ illi ad iu¬
sticiam. Ergo ex fi de iustificatus ẽ
abraham. Iam quia audit ñ ex oꝑib
s ex fide: obseruet illam uoraginem.
uolo: qͥa & si bona oꝑa ñ habuero. o
tantũ credidero in dmñ. deputat᷑ mͥ ad
corrigere homines. qui male intellexe¬
it̃ istum apłm. Iacob enim in epła
sua contͣ eos qui nolebant bona oꝑari
de sola fide p̃sumentes. ipsiꝰ abrahȩ o¬
ꝑa cõm̃dauit. cuiꝰ paulus fidem: &e ñ¬
abrahe. filium suũ unmolandũ dõ oꝑ¬
tulit. Alagum opꝰ: s ex fide. Laudo suꝑ¬
edificationem oꝑis: s uideo fid̾i fun¬
dam̃tum. Laudo fructum boni oꝑis:
s infide agnosco radicem. Si aũ hoc p̃ter
fid̾e rectam faceret abrahã : niehil

Expanded text:
 justificatus est. Si ergo non ex operibus justificatus est Abraham, unde justificatus est? Sequitur, et dicit unde: Quid enim Scriptura dicit? id est, Unde dicit Scriptura justificatum Abraham? Credidit autem Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Ergo ex fide justificatus est Abraham. 3. Jam qui audit, non ex operibus, sed ex fide; observet illam voraginem, volo, quia etsi bona opera non habuero, et tantum credidero in Deum, deputatur mihi ad corrigere homines, qui male intellexerant istum apostolum. Jacobus enim in Epistola sua, contra eos qui nolebant bene operari de sola fide praesumentes, ipsius Abrahae opera commendavit, cujus Paulus fidem: et nAbraham filium suum immolandum Deo obtulit . Magnum opus, sed ex fide. Laudo superaedificationem operis, sed video fidei fundamentum: laudo fructum boni operis, sed in fide agnosco radicem. Si autem hoc praeter fidem rectam faceret Abraham, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
Quid gͦ dicimus inuenisse abraham
patrẽ nr̃m sc̃dm̃ carnem: Si enim
abraham ex oꝑib iustificatus ẽ: ha¬
bet głam. s non apud dm̃. Auertat
paganos ꝓpt̾ea nolle fieri xꝑianos. qr
quasi sufficiunt sibi de bona uita suae
Bene uiuere opus ẽ ait: quid mͥ p̃cep¬
turus ẽ xp̃c. ut bene uiuam: Iam be¬
ne uiuo: quid mͥ necessarius ẽ xꝑs:
Nullum homicidiũ. nullũ furtum:
nullam rapinã facio. Res alienas ñ
concupisco: nullo adulterio contami¬
nor. Non inueniat᷑ aliqͥd inuitamea
qͦd reprehendatur: & qui rep̃hend̾it
faciat xꝑianum. Habet głam: s ñ ad
dm̃. Non autem sicut pat nr̃ abrahã.
hec aũ sententia scripture: ad hoc uult
intentionẽ nr̃am dirigere. Quia enĩ
fatemur. ce ipsa ẽ fides nr̃a de sp̃u pa¬
triarchȩ qui placuit deo. ut dicamꝰ
eum ce nouerimus ad dm̃ habere
głam: ait apłs. Certe notum est
nob &e manifestum: quia abraham
ad deum habet głam. At si ex oꝑib

Expanded text:
Quid ergo dicemus invenisse Abraham patrem nostrum secundum carnem? Si enim Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad Deum . Avertat paganos propterea nolle fieri christianos, quia quasi sufficiunt sibi de bona vita sua. Bene vivere opus est, ait: quid mihi praecepturus est Christus? Ut bene vivam? Jam bene vivo: quid mihi necessarius est Christus? Nullum homicidium, nullum furtum, nullam rapinam facio, res alienas non concupisco, nullo adulterio contaminor. Nam inveniatur aliquid in vita mea quod reprehendatur, et qui reprehenderit faciat christianum. Habet gloriam, sed non ad Deum. Non autem sic pater noster Abraham. Haec enim sententia Scripturae ad hoc vult intentionem nostram dirigere. Quia enim fatemur, et ipsa est fides nostra de sancto Patriarcha, qui placuit Deo, ut dicamus eum et noverimus ad Deum habere gloriam, ait Apostolus: Certe notum est nobis et manifestum, quia Abraham ad Deum habet gloriam: at si ex operibus
Abbreviated transcription (Latin):
qua sumus necessario morituri: Neq
enim tam necesse ẽ eum ipso morbo
elephantuosus factus fuerit. quã eũ qͥ
hoc corpus hab̾e ceꝑit. in quo omnes
homines natura sunt filii ire: qͥa hoc
donauit ut sic oꝑentur generationẽ
filioꝵ. quẽadinodum cęre speciem
corpora ut si non peccassent. & morbũ
quendam quo morerentur continuo
concepissent. eo nutu imꝑarent m̃hͥs
quib fecus exoritur. quo pedib cum
ambulatur: ut neq cum ardore se¬
minaretur. neq cum dolore pareret᷑:
Dunc uͦ transgrediendo preceptum.
motum legisilliuis que repugnat.
legimentis. in menbris conceptȩ mor¬
tis habere meruerunt: quẽ nuptie
ordinant. continentia cohibet. & re¬
frenat: ut quẽadmodũ de peccato fa¬
ctum ẽ supplicium: sic de supplicio fiat
meritum.

Expanded text:
qua sumus necessario morituri? Neque qua sumus necessario morituri? Neque enim tam necesse est eum ipso morbo elephantiosus factus fuerit, quam eum qui hoc corpus habere coeperit, in quo omnes homines natura sunt filii irae , quia hoc donauit, ut sic operentur generationem filiorum quemadmodum cerae speciem corpora, ut, si non peccassent et morbum quendam, quo morerentur, continuo concepissent, eo nutu inperarent membris, quibus fetus exoritur, quo pedibus, cum ambulatur. ut neque cum ardore seminaretur neque cum dolore pareretur. nunc uero transgrediendo praeceptum motum legis illius, quae repugnat legi mentis, in membris conceptae mortis habere meruerunt, quem nuptiae ordinant, continentia cohibet et refrenat, ut, quemadmodum de peccato factum est subplicium, sic de subplicio fiat meritum.
Abbreviated transcription (Latin):
pore inquit mortis huius. Sicut cẽ
illud. Corpus quidem inquit mortu¬
um est ꝓpt̾ peccatum. Nec ibi ait mor¬
tale s mortuũ: quamius utiq &
mortale quia morttum. Non ita cre¬
dendum ẽ fuisse illa corpora. S licet
animalia ñdum spiritalia. ñ tamen
mortua: idest que necesse ẽẽt ut more¬
rentur. Quod ea die factum ẽ: qua
lignum contra uecitum tetigeritnt.
Ita illi homines animalia quidem
corpora gerentes. s ñ moritura nisi
peccassent: acceptura aũ angelicam
formam. cȩlestemq qualitatem: mox
ubi preceptum transgressi sunt. eoꝵ
menbris uelud aliqua egritudo le¬
talis mors ipsa concepta ẽ. Alutauitq
illam qualitatem: qua corpori sic do¬
minabantur. ut ñ dicerent. uideo
aliam legem in menbris meis. repu¬
gnantem legi mentis mee. Quia ce¬
si nondum spiritale. s animale
corpus: nondum tam̃ erat mortis huiꝰ.
dequa & cum qua nati sumus. Quid
enim non dicam nati s omĩno concepti:
nͥ egritudinem quandam incohauimꝰ.

Expanded text:
d, de corpore, inquit, mortis huius. sicut etiam illud, corpus quidem, inquit, mortuum est propter peccatum; nec ibi ait mortale, sed mortuum, quamuis utique et mortale, quia moriturum. non ita credendum est fuisse illa corpora, sed licet animalia, nondum spiritalia, non tamen mortua, id est quae necesse esset ut morerentur: quod ea die factum est, qua lignum contra uetitum tetigerant. ita illi homines animalia quidem corpora gerentes, sed non moritura nisi peccassent, acceptura autem angelicam formam coelestemque qualitatem, mox ubi praeceptum transgressi sunt, eorum membris velut aliqua aegritudo letalis, mors ipsa concepta est; mutavitque illam qualitatem, qua corpori sic dominabantur, ut non dicerent, Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae; quia etsi nondum spirituale, sed animale corpus erat, nondum tamen erat mortis hujus, de qua et cum qua nati sumus. Quid enim aliud, non dicam nati, sed omnino concepti, nisi aegritudinem quamdam inchoavimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ta erat tunc illoꝵ hominũ corpus
animale constitutoꝵ inparadi so
nondum mortis lege dampnatũ
ut non haberent appetitum carna¬
lis uoluptatis: qualem nunc habent
ista corpora que iam ex ꝓpagine mor¬
tis ducta sunt. N eq enim nicħ in
eis factum ẽ. cum deligno ꝓhibito
edissent: quando quidem ds̃ dixe¬
rat. non si ecderitis morte moriemini:
s qua die ederitis morte moriemini:
ut hoc ipsum meis illa faceret dies
quod apłs gemit dicens. Condelector
legi dei scd̃m interiorem hominem.
Uideo autem aliam legem in menb̾s
meis repugnantem legi mentis mee:

Expanded text:
e tunc illorum hominum corpus animale constitutorum in paradiso nondum mortis lege damnatum, ut non haberent adpetitum carnalis uoluptatis, qualem nunc habent ista corpora, quae iam ex mortis propagine ducta sunt. neque enim nihil est in eis factum, cum de ligno prohibito edissent, quandoquidem deus dixerat non "ei ederitis, morte moriemini", sed: qua die ederitis, morte moriemini, ut hoc ipsum in eis illa faceret dies, quod apostolus gemit dicens: condelector legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi men
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩdĩ. Ibi sedet ds inplenitudine sciẽtiȩ. Licet in¬
telligamꝰ cherubin sublimes ẽẽ celoꝵ po¬
destates. atq uirtutes: tam̃ si uis eris che¬
rubin. Si enĩ cherubin sedes di ẽ: audi qͥd
dicat scͥptura. Anima iustt sedes ẽ sapĩe.
Quomͦ inquisero plenitudo scientie: Qͥs¬
enim hoc implet: habes unde impleas:
plenitu do legis caritas. Nloli ꝑmulta
ire atq distendi: t̾ret te ramoꝵ diffusioͤ
Radicem tene: & de magnitudine arbo¬
ris noli cogitare. Sit inte caritas: ce necẽe
est plenitudo scientie consequat᷑. Quid
enim nescit qui caritatẽ scit. qͣndoqͥdẽ¬

Expanded text:
tiae. Ibi sedet Deus in plenitudine scientiae. Licet intelligamus Cherubim sublimes esse coelorum potestates atque virtutes; tamen si vis, eris Cherubim. Si enim Cherubim sedes est Dei, audi quid dicat Scriptura: Anima justi sedes est sapientiae . Quomodo, inquis, ero plenitudo scientiae? quis hoc implet? Habes unde impleas: Plenitudo Legis charitas . Noli per multa ire atque distendi. Terret te ramorum diffusio; radicem tene, et de magnitudine arboris noli cogitare. Sit in te charitas, et necesse est plenitudo scientiae consequatur. Quid enim nescit qui charitatem scit, quandoqui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximũ tanquam seipsum. qͥndo qͥdem¬
iniquus. Qui aũ diligit iniquitatẽ: ñ
tum dñi teneamus. ut nos inuicẽ diliga¬
ẽ aliud hic habemus. Discernit᷑ qͥppe ista
dilectio: ab ea dilectione qua se inuicem
diligunt homines. sicut hoĩes. Nam ut
discerneretur: adiunctũ ẽ. sic̃ dilexi uos.
Ut qͥd enĩ nos dilexit xp̃c: nͥ ut possimus
regnare cũ xp̃o: ad hoc gͦ & nos inuicẽ di¬
ligams:. ut dilectionẽ nr̃a discernamꝰ acęt̾is.
Ergo ut se diligant: dm̃ diligt̃. Non ẽ hec
dilectio. in omĩb hominib. Pauci se ꝓpt̾ea
diligunt: ut sit ds omĩa inoĩb¬

Expanded text:
proximum tanquam seipsum? Est qproximum tanquam seipsum? Est qiniquus. Qui autem diligit iniquitatem, non  praeceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligauidquid est aliud, hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab ea dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines. Nam ut discerneretur, adjunctum est: sicut dilexi vos. Ut quid enim nos dilexit Christus, nisi ut possimus regnare cum Christo? Ad hoc ergo et nos invicem diligamus, ut dilectionem nostram discernamus a caeteris, ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus: pauci se propterea diligunt, ut sit Deus omnia in
Abbreviated transcription (Latin):
Ed aũ hic ita dixit. hoc ẽ mandatũ meũ
uelut ñ sit aliud: qͥd putamꝰ fr̃s mei :
Nũqͥd nã solũ eiꝰ de ista dilectione man¬
datũ ẽ qura diligimꝰ inuicẽ: nonne ẽ
alud maiꝰ : ut diligamꝰ dm̃.: Aut uͦ de
sola nob̾ d̾s dilectione mandauit. ut alia
ñ inquiramꝰ : Tria certe cõmendat apłs.
dicens. Manent aũ fides. spes. caritas. tria
gͥ nobis quã multa mandata st̃: quã
multa de spe. Qiis potest cuncta collige.
qͥs enumerando sufficere: S intueamur
qd ait idem apłs: plenitudo legis caritas.
ubi gͦ caritas ẽ. quid ẽ qd̾ possit deesse:
Ubi aũ non ẽ. qͥd ẽ quod possit ꝓdesse: De¬
moncredit: nec diligit. Nemo diligit:
qͥ ñ credit. frustra quide. s tam̃ potest
sꝑare ueniam qui ñ diligit: nemo aũ
potest despare qͥ diligit. Itaq ubi dileetio
est: ibi necessario. fides & syes. Et ubi
dilectio ꝓximi: ibi necessario etiã dilec̃¬
tio dei. Qui enĩñ diligit dm̃. qͦmͦ diligit

Expanded text:
d autem hic ita dixit, Hoc est mandatum meum, velut non sit aliud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Nonne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Aut vero de sola Deus nobis dilectione mandavit, ut alia non requiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere, quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem apostolus, Plenitudo Legis charitas . Ubi ergo charitas est, quid est quod posUbi autem non est, quid est quod possit prodesse? Daemon credit, nec diligit . Nemo diligit qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit. Nemo autem potest desperare qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes; et ubi dilectio proximi, ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim non diligit Deum, quomodo diligit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uia: si ab illo reccesseris. nec in lumine
eris. nec in uia. Et qͥd te sequit᷑: Ed dicit
de impiis qͥdam psalmus. fiat uia illoꝵ
tenebre & lubricũ. hic gͦ draco antiquus
hostis nr̃. ira feruidꝰ. insidiis astutus: in
mari magno ẽ. Draco hic quẽ finxisti
ad illudendum ex Iam tu illude draco¬
ni. Ad hoc enĩ hic factꝰ ẽ draco.
cadens peccato suo. de sublimi habita¬
tione celoꝵ: ce ex angło factus diabolus.¬

Expanded text:
est via; si ab illo recesseris, nec in lumine eris, nec in via. Et quid te sequitur? Quod dicit de impiis quidam psalmus: «Fiat via illorum tenebrae et lubricum» . 7. Hic ergo draco, antiquus hostis noster, ira fervidus, insidiis astutus, in mari magno est. «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» Jam tu illude draconi: ad hoc enim hic factus est draco. Ipse cadens peccato suo de sublimi habitatione coelorum, et ex angelo factus diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
calca: Contempne qd suggessit. S magnũ
aurũ suggessit. Et qͥd ꝓdest homini si totũ
mundũ lucret᷑: animne suȩ detrim̃tũ pati¬
atur: feat mundi lucrũ: ne fiat anime
dampnũ. hec dicens obseruasti caput
serpentis: & calcasti. Ille aũ diabolꝰ calca
seruat: Quando labaris auiad̃i. Tu obser¬
uas pͥmã suggestionẽ: ipse obseruat lap¬
sum tuũ. Si enĩ lapsus fuis. cadis. Si cetid̾is:
possidebit. Ut aũ ñ cadas: noli exire de uia
Angustam tͥ semitã strauit ds. Qeqͥd extra
illam: lubricũ ẽ. Apt̾ẽa lum̃ ẽ xp̃c: cẽuia¬

Expanded text:
calca? Contemne quod suggessit. Sed magnum calca? Contemne quod suggessit. Sed magnum aurum suggessit. Et quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur ? Pereat mundi lucrum, ne fiat animae damnum. Haec dicens, observasti caput serpentis, et calcasti. Ille autem diabolus calaneum tuum? Quando labaris a via Dei. Tu observas primam suggestionem, ille observat lapsum tuum. Si enim lapsus fueris, cades; si cecideris, possidebit. Ut autem non cadas, noli exire de via. Angustam tibi semitam stravit Deus; quidquid extra illam, lubricum est. Propterea lumen est Chri
Abbreviated transcription (Latin):
ic̾tum ẽ mulieri uł potiꝰ serpenti. cũ
puniret d̾s peccatũ pͥmi hominis
ipsa tuũ obseruabit caput. tu aũ obserita¬
infigura dictũ eccłie future. facte delat̾e
uiri sui: & hoc dormientis. Erat aũ adã
forma hominis futuri. hoc apłs dicit.
Qui ẽ forma fut᷑i. Prefiguratũ ẽ qͦd futũ
erat: facta est eccłia de latere xp̃i. dormi¬
entis incruce. Nam de lat̾e crucifixi ꝑ¬
cusso: sacram̃ta eccł̃ie ꝓfluxert. Qd gͦ di¬
ctũ est eccłiȩ: Iam mͦ audite: intelligite.
cauete. Ipsa tuũ obseruabit caput: &e tu
eiꝰ calcaneũ. O eccłia: caput serpentis ob¬
serua. Qd ẽ caput serpentis: Prima pec¬
cati suggestio. Uenit tͥ in mendẽ nescio
qͥd illicitũ: noli ibi tenere mentẽ tuam:
noli consentire. Hhoc qd̾ uenit in mentẽ.
caput serpentis ẽ: caput calca & euades cȩt̾os
motius eis. Qd ẽ caput calca: Ipsam sugge¬
stionẽ contẽpne. S lucrum suggessit. Ma¬
diues eris. Caput serpentis ẽ: calca. Qd ẽ

Expanded text:
ictum est mulieri, vel potius serpenti, cum puniret Deus peccatum primi hominis: « Ipsa tuum observabit caput; tu autem observain figura dictum Ecclesiae futurae, factae de latere viri sui, et hoc dormientis. Erat autem Adam forma futuri. Hoc Apostolus dicit: «Qui est forma futuri» . Praefiguratum est quod futurum erat, facta est Ecclesia de latere Domini dormientis in cruce. Nam de latere crucifixi percusso , Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Quid ergo dictum est Ecclesiae? Jam modo audite, intelligite, cavete: «Ipsa tuum observabit caput, et tu ejus calcaneum.» O Ecclesia, caput serpentis observa. Quod est caput serpentis? Prima peccati suggestio. Venit tibi in mentem nescio quid illicitum; noli ibi tenere mentem tuam, noli consentire. Hoc quod venit in mentem, caput serpentis est; caput calca, et evades caeteros motus. Quid est, caput calca? Ipsam suggestionem contemne. Sed lucrum suggessit: madives eris. Caput serpentis est, calca. Quid est,
Abbreviated transcription (Latin):
uando gͦ ꝓmisit ds̃ abrahe in semi¬
ne eius fidem gentium dicens. pa¬
trem multaꝵ gentium posui te. unde
dicit apłs. ideo ex fide ut scđm grãm fir¬
ma sit ꝓmissio omĩ semini: ñ de nr̃e uo¬
luntatis potestate. s de sua p̾destinati
one ꝓmisit. ꝓmisit enim qͦd ipse facturꝰ
fuerat ñ qͦd homines: quia &e ipsi faci
lendum dm̃: ipse facit ut ipsi faciant q̃
p̃cepit: ñ illi faciunt ut ipse faciat qͦd
ꝓmisit. Alioquin ut dĩ ꝓmissa cõplean
abrahe. Non aũ sic credidit abrahã.

Expanded text:
uando ergo promisit deus Abrahae in semine eius fidem gentium dicens: patrem multarum gentium posui te - unde dicit apostolus: ideo ex fide, ut secundum gratiam, firma sit promissio omni semini — non de nostrae uoluntatis potestate, sed de sua praeomisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines, quia, etiam cum iplendum Deum, ipse facit ut illi faciant quae praecepit; non illi facpromisit: alioquin ut Dei promissa compleantAbrahae. Non autem sic credidit Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
ad heredum ꝓmissionem. Si enĩ lex
iustificat: non ẽ iustificatꝰ abrabam.
qui multo ante legẽ fuit. Qd̃ qͥa dicere
ñ possunt: coguntur fateri. non legis
oꝑib iustificari hominẽ. s fide Simul
etiam nos cogit intelligere õs antiquos
quistificati sunt. ex ip̃sa fide iustifica¬
tos. Qd̾̃ enim nos ex parte p̃teritũ id ẽ
pͥmũ aduentũ dñi. ex parte futurũ.
id ẽ scd̃m aduentũ dñi credendo salui ef¬
ficimur: hoc totũ illi. id ẽ utrũq ad
illud. Abraham concuput diẽ meũ
uidere: e uidit ce gauisus ẽ. Si enĩ qͥ¬
ex lege heredes sunt: exinanita ẽ fi¬
des. abolita ẽ ꝓmissio. Ex¬
mino destrueret᷑ pro¬
missio: si ex lege quisquã iustus ẽẽt.
Si enim qui ex lege heredes sunt:
exinanita ẽ fides. euacuata ẽ ꝓmis¬
sio. Lex enim iram oꝑat᷑. Ad hoc utiq
ut adiram euadendã dĩ gr̃a reqͥrat᷑.¬

Expanded text:
. Si enim Lex justificat, non est justificatus Abraham, qui multum ante Legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non Legis operibus justificari hominem, sed fide. Simul etiam nos cogit intelligere, omnes antiquos qui justificati sunt, ex ipsa fide justificatos. Quod enim nos ex parte praeteritum, id est, primum adventum Domini; ex parte futurum, id est, secundum adventum Domini credendo salvi efficimur: hoc totum illi, id est, utrumque illud: Abraham concupivit diem meum videre, et vidit, et gavisus est . 24. ex lege haeredes sunt, exinanita est fides, abolita est promissio Imo destrueretur promissio, si ex lege quisquam justus esset. Si enim qui ex lege haeredes sunt, exinanita est fides, evacuata est promissio. Lex enim iram operatur. Ad hoc utique, ut ad iram evadendam gratia Dei requirat
Abbreviated transcription (Latin):
datus ẽ nobis. Prorsus donum dĩ ẽ:
diligere dm̃. Ipse ut diligeret᷑ dedit
qui non dilectus dilexit. Displicenteᷤᷤ
amati sumus : ut fieret in nob̾ unde
placeremus. Diffundit enim caritatẽ
incordib nrĩs sp̃s patͥs ce filii: quem
cum patre amamus. ce filio. Ut quid

Expanded text:
us Deum . Prorsus donum Dei est diligere Deum. Ipse ut diligeretur dedit, qui non dilectus dilexit. Displicentes amati sumus, ut fieret in nobis unde placeremus. Diffundit enim charitatem in cordibus nostris Spiritus Patris et Filii, quem cum Patre amamus et Filio . Ac
Abbreviated transcription (Latin):
scło: s reformamini in nouitate m̃tisur̃e.
ad ꝓbandũ uos que sit uoluntas di. qͦd
bonũ ce placitum &e ꝑfectũ. Si gͦ ñ in mole.
neq indistantib ꝑ loca sua partibꝰ sic̃ cor¬
pora siuecernunt᷑. siue cogitant᷑: s in
uirtute intelligibili qualis ẽ iusticia
mentẽ dicimꝰ. siue nouimus. siue uolu¬
mꝰ pulchrã: scđm hanc pulchritudinẽ
reformam᷑ ad imaginẽ di. Cum de ini¬

Expanded text:
in nouitate mentis uestrae ad probandum uos, quae sit uoluntas dei, quod bonum et placitum et perfectum. si ergo non in mole neque in distantibus per loca sua partibus, sicut corpora siue cernuntur siue cogitantur, sed in uirtute intellegibili, qualis est iustitia, mentem dicimus seu nouimus seu uolumus pulchram et secundum hanc pulchritudinem reformam
Abbreviated transcription (Latin):
uid ẽ autẽ
aliuid iusticia cũ in nob̾ est. uel
quelibet urtus qua recte sapient̃o iniui¬
turꝰ. quã int̾ioris hominis pulchritũdo:
Et certe scdm hanc pulchritudinẽ ma¬

Expanded text:
uid est autem aliud justitia, cum in nobis est, vel quaelibet virtus qua recte sapienterque vivitur, quam interioris hominis pulchritudo? Et certe secundum hanc pulchritudinem ma
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. ñ uos me elegistis. s ego elegi uos: &e
posui uos ut eatis. & fructũ afferatis. &
fructus ur̃ maneat. Quib uerb̃ eis ñ solũ
iusticiã: uerũ etiã in illa ꝑseuerantiã se
dedisse monstrauit. Ap̃o enĩ sic eos ponẽ¬
te ut & ante fructũ afferant. & fruetꝰ eoꝵ
maneat:. qͥs audeat dic̾e ñ manebit:
Qs audeat dice: forsitan ñ manebit: Si
Phis gͥ int̃pellante xp̃o nedeficiat fides eoꝵ:
sine dubio ñ desiciet usq in finẽ. Ae ꝑ hoc
ꝑseuerabit usq infinẽ: nec eã nͥ manentẽ

Expanded text:
t: non uos me elegistis, sed ego elegi uos et posui uos,\'ut eatis et fructum afferatis et fructus uester maneat. quibus uerbis eis non solum iustitiam uerum etiam in illa perseuerantiam se dedisse monstrauit. Christo enim sic eos ponente, ut eant et fructum afferant et fructus eorum maneat, quis audeat dicere: "non manebit"? quis audeat dicepro his igitur interpellante Christo, ne deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usque in finem, ac per hoc perseuerabit usque in finem, nec eam nisi manentem
Abbreviated transcription (Latin):
uantum adiusticiã spectat &e grãm.
potest & de reo qͥ liberatur recte dici.¬
&e de reo qui dampnat᷑. tolle qd tuũ ẽ
& uade: huic aũ uolo qd ñ debet᷑ dona¬
sum: hic ille si dicat. cur non ce mͥ:
merito audiet. O homo tu qͥs es qui
respondeas deo: Quem certe inuno
ur̃m benignissum largitorẽ. in te uero
exactorem iustissimum: innullo tam̃
cernis iniustum. Cum enĩ iustꝰ eẽt &̃¬
si utrumq puniret: qui liberat᷑ ha¬
bet unde grãs agat: qui dampnat᷑ ñ
quit hoc oportebat. ut dampnatis ñ
me potius liberabit: Hoc ñ dico si q̃ris
quare: quia fateor me ñ inuenire
quid dicam. Si ce hoc queris quare
quia in hac re sicut iusta ẽ ira eiꝰ. sic
magna est miscdłia eiꝰ : ita inscrutabi¬
lia iudicia eius

Expanded text:
uantum ad justitiam spectat et gratiam, potest et de reo qui liberatur, recte dici reo qui damnatur, Tolle quod tuum est, et vade; huic autem volo quod non debetur donasum ? Hic ille si dicat, Cur non et mihi? merito audiet, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo ? Quem certe in uno vestrum benignissimum largitorem, in te vero exactorem justissimum, in nullo tamen cernis injustum. Cum enim justus esset, etiamsi utrumque puniret: qui liberatur, habet unde gratias agat; qui damnatur, noquit, « hoc oportebat, ut damnatis non me potius liberabit? » Hoc non dico: si quaeris quare; quia fateor me non invenire quid dicam. Si et hoc quaeris quare; quia in hac re sicut justa est ira ejus, sicut magna est misericordia ejus, ita inscrutabilia judicia ejus