comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& qui iam desiderat: quam longe abhis erat. qui
adhuc eas desidare cupiebat: & quã longius ab
his c̃ qui neq hoc adhuc concupiscunt. Mirũ
ẽ aut̃ qͦmͦ concupiscat᷑ desiderium nec sit in
nob̾. cuiꝰ iam concupiscentia sit ui nob̃. Neq
enim pulchrũ aliqđ corpus ẽ sic̃ aurũ. uł caro
aliquã speciosa. quã potest homo cõcupisc̾e
nec habere: quia extra posita ñ ẽ in homine.
Quis nesciat in homine ẽẽ concupiscentiam:
inhomine ẽẽ desidium: Cur gͦ concupiscit᷑. ut
habeat᷑ quasi formsecus inferat᷑. aut quomͦ habe¬
ri eius concupiscentia sine ipso ẽ. cũ sit & ipsũ
qͥd aliud quam concupiscentia: Llam &e deside¬
rare: ꝓculdubio concupiscere ẽ. Quis ẽ iste mira¬
bilis atq in explicabilis languor: Et tam̃ ẽ.
Hain & egrotꝰ qͥ fastidio laborat & uult euade
hoc malum. c̃cupisc̃ utiq desid̾are cibũ: dũ cõ¬
bum: hoc ẽ carere fastidio: in animo ẽ ñ in cor

Expanded text:
et qui jam desiderat, quam longe ab his erat qui et qui jam desiderat, quam longe ab his erat qui adhuc eas desiderare concupiscebat? et quam longius ab eis sunt qui neque hoc adhuc concupiscunt? 4. Mirum est autem quomodo concupiscatur desiderium, nec sit in nobis cujus concupiscentia jam sit in nobis. Neque enim pulchrum aliquod corpus est, sicut aurum, vel caro aliqua speciosa, quam potest homo concupiscere, nec habere, quia extra posita non est in homine. Quis nesciat in homine esse concupiscentiam, in homine esse desiderium? Cur ergo concupiscitur ut habeatur, quasi forinsecus inferatur? Aut quomodo haberi ejus concupiscentia sine ipso potest, cum non sit et ipsum quid aliud quam concupiscentia? Nam et desiderare procul dubio concupiscere est. Quis est iste mirabilis atque inexplicabilis languor? Et tamen est. Nam et aegrotus qui fastidio laborat, et vult evadere hoc malum, concupiscit utique desiderare cibum, dum cobum, hoc est carere fastidio, in animo est, non in
Abbreviated transcription (Latin):
scentia itaq sapientiȩ ꝑducit ad regnũ. Et mul¬
ta alia reperiunt᷑ bonȩ concupiscentiȩ testi¬
rouia: s hoc sane int̾ ẽ. qđ ñ tacetur quid con¬
cupiscatur. quando  cominemorat᷑ boncupiscen¬
tia. Cum aut̃ ñ addit᷑ quid concupiscat᷑. s sola po¬
nit᷑: ñ nisi mala uitelligit᷑. Sic̃ in hoc qđ cõme¬
moraui: concupiscentia itaq sapientie. deducit
ad regnum. Si ñ adderet sapientiȩ: nullo mͦ di¬
ceret. concupiscentia ꝑduc̃ ad regnum. At uͦ
apłs qđ posuit concupiscentiam nesciebam
nisi lex diceret. ñ concupisces: ñ utiq ait cuiꝰ
rei cõncupiscentiam. uł qͥd ñ concupisces. Certũ
scentiam. Quid gͣ huiꝰ aruma concupuit: Desi¬
derare inqͥt iustificationes tuas ui oĩ tẽpore.
Credo ñdum eas desiderabat: qñdo concupi¬
uit desiderare. Iustificationes aut̃ facta surit:
iusta: id÷ oꝑa iustitiȩ. Cum itaq nondũ habeat.

Expanded text:
scentia itaque sapientiae deducit ad regnum» : et mulscentia itaque sapientiae deducit ad regnum» : et multa alia reperiuntur bonae concupiscentiae testimonia. Sed hoc sane interest, quod non tacetur quid concupiscatur, quando bona commemoratur concupiscentia: cum autem non additur quid concupiscatur, sed sola ponitur, nonnisi mala intelligitur. Sicut in hoc quod commemoravi, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum;» si non adderet sapientiae, nullo modo diceret, Concupiscentia perducit ad regnum. At vero Apostolus quod posuit, «Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces» ; non utique addidit cujus rei concupiscentiam, vel quid non concupisces: certum scentiam. Quid ergo hujus anima concupivit? «Desiderare,» inquit, «justificationes tuas in omni tempore.» Credo nondum eas desiderabat, quando concupivit desiderare. Justificationes autem facta sunt justa, id est, opera justitiae. Cum itaque nondum habeat
Abbreviated transcription (Latin):
uut. Quorum aut̃ conuersatio in celis ẽ: in qͣn¬
tum hic conuersant᷑. ꝓfecto peregrinant᷑. Pe¬
tant itaq ne abscondant᷑ ab eis mandata dĩ ꝑ
quȩ incolatu liberent᷑. diligendo dm̃ cum qͦ in
etͣnum er̃. & diligendo ꝓximũ: ut illic sint uͥ
& ipse erit. Quid aut̃ diligendum diligit᷑: si
ipsa dilectio ñ diligit᷑: Inde consequent᷑ iste
incola int̾ra. cum dĩ mandata ne sibi abscon¬
derent᷑ orasset. in quibꝰ dilectio p̃cipit᷑. uł sola.
uł maxima: ipsius dilectionis dilectionẽ seuelle
habere ꝓclamat dicens. Concupunt aiuima me¬
a: desiderare iustificationes tuas in om̃i tẽpore.
Laudabilis ẽ ista concupiscentia: ñ dampnabilis.
Non de hac dictum ẽ. ñ concupisces: s de illa qͣ
caro concupiscit adu̾sus sp̃m. De hacaut̃ bona
concupiscentia. qua concupiscit sp̃s aduersus
carnẽ quȩre uͥ scriptũ sit & uiuenies: concupi¬

Expanded text:
unt. Quorum autem conversatio in coelis est , in quanunt. Quorum autem conversatio in coelis est , in quantum hic conversantur, profecto peregrinantur. Petant itaque ne abscondantur ab eis mandata Dei, per quae ab hoc incolatu liberentur, diligendo Deum, cum quo in aeternum erunt; et diligendo proximum, ut illic sit ubi et ipsi erunt. 3. ipsa dilectio non diligatur? Unde consequenter iste incola in terra, cum Dei mandata ne a se absconderentur orasset, in quibus dilectio praecipitur, vel sola, vel maxime, et ipsius dilectionis dilectionem se velle habere proclamat, dicens: «Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore.» Laudabilis est ista concupiscentia, non damnabilis. Non de hac dictum est, «Non concupisces» ; sed de illa qua caro concupiscit adversus spiritum . De hac autem bona concupiscentia qua concupiscit spiritus adversus carnem, quaere ubi scriptum sit; et invenies, «Concupi
Abbreviated transcription (Latin):
gionem longinquã. uͥ dissipauit substan¬
tiã suã uiuens ꝓdige. ut diceret. surgã & i¬
bo ad patrem meũ priꝰ reuersus ẽ iisemet¬
ipsũ. nͥ qͥa tani longe ꝑegrinatꝰ ẽ. ut relui¬
queret etiam semet ipsum: nec tam̃ reuertere¬
t᷑ ad se. si omi mͦ nesciret se. nec diceret. surgã
& ibo add patrem meũ. si penitꝰ ignoraret
dm̃i. Luo circa & aliqͣteñ ista sciunt᷑: & ut
magis magisꝙ sciant᷑. ñ in merito scienda
poscuitt᷑. Quaꝑpt̃ ut sciam̃ diligere dm̃: sci¬
endus e ᷤ. Et ut sciat homo diligete ꝑxunũ. canqͣ
scipsum. priꝰ debet diligendo dm̃ diligere seipsũ.
Qđ unde poterit. si nescit dm̃ si nescit & scipsũ:
recte itaq dr̃ dõ. Incola ego sum ui t̾ra: ne ab sc̃¬
das a uie maudata tua. Merito nãq abscondũ¬
tur eis: quiũ sunt incole uttͣra. Hȩc enim mau¬
data & si auduuit ñ sapiunt: quia tͣrena sapi¬

Expanded text:
gionem longinquam, ubi dissipavit substangionem longinquam, ubi dissipavit substantiam suam vivens prodige, ut diceret, «Surgam, et ibo ad partem meum,» prius reversus est in semetipsum , nisi quia tam longe peregrinatus est, ut relinqueret etiam semetipsum. Nec tamen reverteretur ad se, si omni modo nesciret se; nec diceret, «Surgam, et ibo ad patrem meum,» si penitus ignoraret Deum. Quocirca et aliquatenus ista sciuntur, et ut magis magisque sciantur, non immerito scienda poscuntur. Quapropter ut sciamus diligere Deum, sciendus est Deus; et ut sciat homo diligere proximum tanquam seipsum, prius debet diligendo Deum diligere seipsum: quod unde poterit, si nescit Deum, si nescit et seipsum? Recte itaque dicitur Deo, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» Merito namque absconduntur eis qui non sunt incolae in terra: haec enim mandata etsi audiunt, non sapiunt; quia terrena sapi
Abbreviated transcription (Latin):
quena lateant ista mandata : Nempe &e oĩ¬
h fidelibꝰ. & plurimis infidelibꝰ nota sunt.
Cut gͦ poscit fidelis ne abscondat᷑ sibi. qd̾
nec infideli cernit abscondi: An qͥa dm̃
nosse cdifficile ẽ: Consequens ẽ utiq ut dili¬
ges dñm dm̃ tuũ difficile intelligat᷑: neali¬
uã ꝓ alio diligat᷑. Nam ꝑximi facilioi ẽẽ ui¬
detur cognitio. Om̃is quippe homo ẽ omni
homini ꝓximꝰ. nec ulla cogitanda ẽ longinqͥtas
generis. u ẽ natura comiunis: quã qͣ nec ꝓ¬
qͣndo illi ꝓpositus ẽ homo quidã qui descen¬
debat ab ierłm in iherico. & incidit in latro
ipse qui int̃rogauerat uidicauit. patuitq in
facienda miscđia neminẽ alienũ eẽ. putan¬
dum. abeo qͥ diligit ꝑ rimũ. S multi nec se¬
quẽaamodũ hõ sibi debet innotescete: ñ enĩ
omium hominũẽ fiães. Quo mͦ gͦ diligit ꝓ¬
ximũ tanquã seipsũ: qͥ nescit seipsũ: Non
enim ftustra ille filiꝰ unior qui ꝓfectꝰ in re¬

Expanded text:
quem lateant ista mandata? Nempe et omnibus fidelibus, et plurimis infidelibus nota sunt. Cur ergo poscit fidelis ne abscondatur sibi quod nec infideli cernit abscondi? An quia Deum nosse difficile est, consequens est utique ut, «Diliges Dominum Deum tuum,» difficile intelligatur, ne aliud pro alio diligatur? Nam proximi facilior esse videtur cognitio. Omnis quippe homo est omni homini proximus, nec ulla cogitanda est longinquitas generis, ubi est natura communis. Quanquam nec pndo illi est propositus homo quidam, qui descendens ab Jerusalem in Jericho incidit in latronmisericordiam, ipse qui interrogaverat judicavit ; patuitque in facienda misericordia neminem alienum esse deputandum ab eo qui diligit proximum. Sed multi nec sequemadmodum homo sibi debet innotescere, non omnium hominum est. Quomodo ergo diligit proximum tanquam seipsum, qui nescit et seipsum? Non enim frustra ille filius junior, qui profectus in re
Abbreviated transcription (Latin):
tiria. recole ui uistificatiomibꝰ dñi nullã rẽ¬
ẽẽ difficiliorem & nurabiliorem: quã ut suos
quis dibigat iunuicos. Sic gͦ exercitabat᷑ cor
rec eosa quibꝰ obꝓbantibꝰ & contempnentibꝰ
ꝓpt̃ ipsa martiria ꝑsecutiones patiebat᷑.
Non enum ꝓse sic̃ iam cõm̃dauimiꝰ: s ꝓ ipsis¬

Expanded text:
tyria. Recole in justificationibus Domini nullam esse difficiliorem et mirabiliorem, quam ut suos quisque diligat inimicos. Sic ergo exercebatur corpus ret eos a quibus opprobrantibus et contemnentibus propter ipsa martyria persecutiones patiebatur. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in illo uidemꝰ impleta: etiam futura er-¬
ga nos qͦ sempit̾na ꝓmissa s̃ expectamꝰ. & sꝑa-¬
iuꝰ implenda. Qui eñi ꝓprio filio ñ pepecit s ꝓ
nob̾ onuĩbꝰ tradidit eum: quomodo ñ & cũ illo
onũa nob̃ donauit: Secͥtur. In mandatis
tuis gartiam: & considerabo uias tuas. Qđ gre¬
cus habet. adoliscessõ: latini int̾pretes quidã
garriam. quidam ȩxercebor. int̃pretati sunt. Quȩ
duo: uit̃ se uident᷑ cẽ diuersa. S si exercitatio
intelligat᷑ ingenii. cum quadã delectatione di¬
sputationis. utrumq coniungit᷑: & quasi exutro¬
q unum aliqͥd temperat᷑. ut ñ sit aliena ab hu
cari loquaces. Si aut̃ se indĩ mandatis exercet
tholicȩ. copiosis doctorum disputationibꝰ gar¬
rula. quȩ tunc fructuosȩ s̃ disputaͥtionibꝰ si
uiȩ dñi sic̃ sicut scriptum ẽ. miscdia & ueritas.

Expanded text:
quae in illo videmus impleta, etiam futura erga nos, quae sempiterna promissa sunt, exspectamus et speramus implenda. Qui enim proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, quomodo non et cum illo omnia nobis donavituis garriam et considerabo vias tuas.» Quod graecus habet ἀδολεσχήσω, latini interpretes quidam «garriam,» quidam «exercebor,» interpretati sunt; quae duo inter se videntur esse diversa: sed si exercitatio intelligatur ingenii, cum quadam delectatione disputationis, utrumque conjungitur, et quasi ex utroque unum aliquid temperatur, ut non sit aliena ab hujcari loquaces. Sic autem se in Dei mandatis exercet tholicae copiosis doctorum disputationibus garrula: quae tunc fructuosae sunt disputantibus, si e Domini», sicut scri
Abbreviated transcription (Latin):
ad mortẽ ꝓ ueritate certar̃: ñ testes qđ latine
utiq possemꝰ. s grece martyres appellamꝰ. Qm̃
hoc gͦ familiari auditis & dulcius: sic accipiamꝰ
hȩc uerba tanquam dictum sit. aufer a me ob¬
pbrium & contemptum: qm martiria tua ex¬
quisiui. Lp̃i corpꝰ ista cum dic̃. nunqͥd ab impiis
& suꝑbis audire ob ꝓbrium ꝙͣ  contemptũ: ullã
deputat penã: cum potiꝰ inde ꝑueniat ad coro¬
nam: Cur gͦ quasi graue aliquid &e intolerabile
a se poscit auferri: nͥ qͥa ut dixi orat ꝓ ipsis mi¬
inicis suis quibꝰ ẽẽ ꝓspicit noxium obicere
xp̃iane medicitiã. qua sola tumor ille sanat᷑
qͦ in flati cecidimꝰ. & iacentes ampliꝰ intumui¬
inꝰ. eadem suꝑbia ꝑmanente. & crescente. cõ¬
temnere: Dicat itaq corpꝰ xp̃i. iam enĩ dilige¬
re didicit inimicos suos: dicat dño dõ suo. Au¬
fer a me obpbrium & contẽptũ: qͥa martiria

Expanded text:
n testes, quod latine utique possemus, sed graece martyres appellamus. Quoniam hoc ergo familiarius auditis et dulcius, sic accipiamus haec verba tanquam dictum sit, «Aufer a me opprobrium et contemptum, quoniam» martyria «tua exquisivi.» Christi corpus ista cum dicit, numquid ab impiis et superbis audire opprobrium atque contemptum ullam deputat poenam, cum potius inde perveniat ad coronam? Cur ergo quasi grave aliquid et intolerabile a se poscit auferri, nisi quia, ut dixi, orat pro ipsis inimicis suis, quibus esse perspicit noxium, objicerchristianae medicinam, qua sola tumor ille sanatur quo inflati cecidimus et jacentes amplius intumuimus, eadem superbia permanente et crescente contemnere? Dicat itaque corpus Christi; jam enim diligere didicit inimicos suos; dicat Domino Deo suo, «Aufer a me opprobrium et contemplum, quia» martyria
Abbreviated transcription (Latin):
eas caritas feruet. quarum claritas lucet. An ha¬
bebat eas atq faciebat: Nam paulo pꝰ ait. Ser¬
uus aut̃ tuus exercebat᷑ in iustificationibꝰ tuis.
S quibꝰ quasi gradibꝰ ad eas ꝑueniat᷑ oftendit.
Priꝰẽ eiũ ut uideat᷑ quam sint utiles e honeste:
deinde ut earum desidium concupiscat᷑: postre¬
mo ut ꝓficiente lumine atꝙ sanitate. delecte
earum oꝑatio: quatum solaratio delectabat.
S ea quȩ secunt᷑. qm̃ iam iste ꝓlixus ẽ: alio
sermone aduiuante dño cõmodius disserent᷑:

Expanded text:
eas charitas fervet, quarum charitas lucet. An haeas charitas fervet, quarum charitas lucet. An habebat eas, atque faciebat? Nam paulo post dicit: «Servus autem tuus exercebatur in justificationibus tuis.» Sed quibus quasi gradibus ad eas perveniatur, ostendit. Prius est enim ut videatur quam sint utiles et honestae; deinde, ut earum desiderium concupiscatur; postremo, ut proficiente lumine atque sanitate delectet earum et operatio, quarum sola ratio delectabat. Sed ea quae sequuntur, quoniam jam iste prolixus est, alio sermone, adjuvante Domino, commodius disserent
Abbreviated transcription (Latin):
mitate animȩ ñ desiderari & ratione m̃tis uti
Uidetur quani sint utiles atq salubres: potest
earum desidium concupisci. Sepe enun qͥd agen¬
dum sit uidemꝰ nec agimꝰ: qͥa ñ delectat ut aga¬
ĩ. Et concupimꝰ. ut deleccet. preuolat in tellect᷑:¬
& tarde sequit᷑. & aliquando ñ sequit᷑. humañ
atq infiriuꝰ affectꝰ. Ideo gͦ desiderare concupisce¬
bat quȩ bona ẽẽ cernebat: cupiens eorum habere
delectatiouem. quorũ potuit uidere rationem.
Non aut̃ ait concupiscit: ẜ concupunt auima
mea desidare iustificationes tuas. fortasse qͥppe
talis erat iste in cola in t̾ra: qͥ iam ꝑuenerat ad
id qđ concupiuerat. lamiq desiderabat eas. qua¬
rũ se d̃esiderium. aliqͣndo concupisse cõmemo¬
rat. Si aut̃ iam desiderabat: cur ñ habebat:
Non enim aliqͥd impedit. quo minꝰ habeantur
iustificationes dĩ: nͥ qͥa ñ desiderant᷑. dum ñ in

Expanded text:
mitate animae non desiderari; et ratione mentis, ubi mitate animae non desiderari; et ratione mentis, ubi videtur quam sint utiles atque salubres, potest earum desiderium concupisci. Saepe enim quid agendum sit videmus, nec agimus; quia non delectat ut agamus, et cupimus et delectet. Praevolat intellectus; et tarde sequitur, et aliquando non sequitur humanus atque infirmus affectus. Ideo ergo desiderare concupiscebat quae bona esse cernebat, cupiens eorum habere delectationem quorum potuit videre rationem. 5. Non autem ait, concupiscit; sed, «Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas.» Fortasse quippe talis erat iste incola in terra, qui jam pervenerat ad id quod concupiverat, jamque desiderabat eas quarum se desiderium aliquando concupisse commemorat. Si autem jam desiderabat, cur non habebat? Non enim aliquid impedit quominus habeantur justificationes Dei, nisi quia non desiderantur, dum non in
Abbreviated transcription (Latin):
piscentia: nͥ bona dllectio: Cum aut̃ dr̃ aili¬
genda ẽ. quid aliud dr̃. quam concupiscenda
ẽ: quo circa. qmͣ recte concupiscunt᷑ ustifica¬
tiones dĩ: recte concupiscit᷑ concupiscentia ui¬
stificationum dĩ Hoc enun alio mͦ: sic dici po
test.Si recte diligunt᷑ iustificationes dĩ: recte
diligit᷑ dilectio iustificationũ dĩ. An aliud:
concupiscere aliud desidare: ñ qđ ñ sit concu¬
piscentia desidium. s qͥa ñ hominis concupis¬
centia desidium ẽ: Concupiscunt᷑ enun: & que
habent᷑ & quȩ ñ habent᷑. Nam concupiscendo
fruit᷑ homo rebꝰ quas habet. desiderando aut̃
absentia concupisceltia. Desideriũ gͦ quid: nͥ
rerum absentium concupiscentia: s dĩ iustisi¬
cationes ab sentes eẽ quomꝰ posst̃. nͥ quando ne¬
sciunt᷑: an &e qͥndo sciunt᷑ & ñ fuint. absentes
habende sunt: nam quid sunt iustificationes.
nisi oꝑa iusta ñ uerba: ac ꝑ hoc possunt in fir¬

Expanded text:
piscentia, nisi bona dilectio? Cum autem dicitur, Dilipiscentia, nisi bona dilectio? Cum autem dicitur, Diligenda est, quid aliud dicitur quam, concupiscenda est? Quocirca quoniam recte concupiscuntur justificationes Dei, recte concupiscitur concupiscentia justificationum Dei. Hoc enim alio modo sic potest dici: si recte diliguntur justificationes Dei, recte diligitur dilectio justificationum Dei. An aliud est concupiscere, aliud desiderare? Non quod non sit concupiscentia desiderium, sed quia non omnis concupiscentia desiderium est. Concupiscuntur enim et quae habentur, et quae non habentur: nam concupiscendo, fruitur homo rebus quas habet; desiderando autem, absentia concupiscit. Desiderium ergo quid est, nisi rerum absentium concupiscentia? Sed Dei justificationes absentes esse quomodo possunt, nisi quando nesciuntur? An et quando sciuntur et non fiunt, absentes habendae sunt? Nam quid sunt justificationes, nisi opera justa, non verba? Ac per hoc possunt infir
Abbreviated transcription (Latin):
aut qͦmͦ ista duo s. & ñ unum: Ut qͥd enĩ cõcu¬
pisco desidare iustificationes tuas: ac ñ ipsas
iustificationes potiꝰ. quam eatũ desidetiũ cõcu¬
pisco aut qͦ pacto possũ iustificationũ desidr¬
um concupiscere. & ipsas iustificationes ñ cõcu¬
piscere: cũ idõ earum desidium concupiscam qͥa
ipsas habere concuplo: Qđ si ita ẽ. iam ipsas u¬
tiq concupisco. Qͥd gͥ opus ẽ ut earũ desid̃iũ
concupiscam: cũ iã id habeam. et habere me
senitiam: ñ enĩ possum concupiscere desidiũ
iustitiȩ: nͥ concupiscendo ulłitiã. eihoc ẽ qd
suꝑius dixi qđ diligenda sit. etiam ipsa dile¬
ctio. qua diligitur qđ diligi oportet: sic̃ odio
habenda ẽ dilectio qua diligitur qͦd diligi nõ
oportet: Odio quippe habuimꝰ concupiscenti¬
ain nr̃am: qͥa caro concupiscit adu̾sus spm̃.
Et quid÷ ista concupiscentia. nͥ mala dilectio:
Et diligimꝰ concupiscentiam nrãm: qͥa sp̃s con¬
cupiscit aduersus carnẽ. Et quid ẽ ista concu¬

Expanded text:
cupisco desiderare justificationes, ac non ipsas justificationes potius quam earum desiderium concupisco? aut quo pacto possum justificationum desiderium concupiscere, et ipsas justificationes non concupiscere; cum ideo earum desiderium concupiscam, quia ipsas habere cupio? Quod si ita est, jam ipsas utique concupisco. Quid igitur opus est ut earum desiderium concupiscam, cum jam id habeam, et habere me sentiam? Non enim possem concupiscere desiderium justitiae, nisi concupiscendo justitiam. An hoc est quod superius dixi, quod diligenda sit etiam ipsa dilectio qua diligitur quod diligi oportet; sicut odio habenda est dilectio qua diligitur quod diligi non oportet? Odio quippe habemus concupiscentiam nostram qua caro concupiscit adversus spiritum: et quid est ista concupiscenpiscentiam nostram qua spiritus concupiscit adversus carnem: et quid est ista concu
Abbreviated transcription (Latin):
dura. & in felix erumpna mortalitate qͦdãm
quã miseriam ꝑuenisset. ñ scire cupiebat:
s int̾togando increpans admonebat. Uide quẽ ad¬
modum cum dixisset increpasti suꝑbos. ñ ait. ma¬
ledicti qͥ declitiauer̃ a mandatis tuis. ut illud tm̃
pͥmorum hominũ peccatũ ueniret in int̾e: s a¬
it maledicti qui declinant. Oportebant enim
ut om̃s illo t̃reremͣ exemplo. adiuinis ñ declina¬
re mandatis: ut diligendo iustitiã in om̃i tẽꝑe:
in huiꝰ mundi etiã labore reciꝑemus. qͦd in pa¬
tanta deponunt increpatione ceruicẽ : & cum
sint deiecti laboris mortisq supplitio. extollun
t᷑ typo: unitantes elationẽ cadentiũ irriden¬
tes humulitatẽ surgentiũ: ꝓ eis orat. corpus
xp̃i cũ dic̃. Aufer ame obꝓbriũ & contẽptũ:
quia testimonia tua exquisiui. Testimonia
grece. martiria suncupant᷑. Quo uerbo: iam

Expanded text:
dura et infelix aerumna mortalium, quodam modo dura et infelix aerumna mortalium, quodam modo quam miseriam pervenisset, non scire cupiebat, sed interrogando increpans admonebat. Vide autem quemadmodum, cum dixisset, «Increpasti superbos,» non ait, Maledicti qui declinaverunt a mandatis tuis; ut illud tantum primorum hominum peccatum veniret in mentem: sed ait, «Maledicti qui declinant.» Oportebat enim ut omnes illo terrerentur exemplo a divinis non declinare mandatis, et diligendo justitiam in omni tempore, in hujus mundi etiam labore recipere quod in patanta deponunt increpatione cervicem, et cum sint dejecti laboris mortisque supplicio, extolluntur superbiae typho, imitantes elationem cadentium, irridentes humilitatem surgentium; pro eis orat corpus Christi, cum dicit: «Aufer a me opprobrium et contemptum, quoniam testimonia tua exquisivi.» Testimonia graece
Abbreviated transcription (Latin):
alimi huiꝰ quȩ tractanda subsecunt᷑ ad¬
monent nos causȩ nr̃e miseriȩ recorda¬
ri. Et enm cum dixisset. concupuit anina
mea desiłare iustificationes tuas in oram tẽ¬
pore. siue scilicet in reb ꝓsꝑis. siie in aduer¬
sis. qͥa & in laboribꝰ &e doloribꝰ debet delectari.
iustitia nec ita ẽ tẽpore diligenda tranqͥllo.
ut turbulento tempore deserat᷑: ẜ ampleccen¬
q̃a ẽ in om̃i tempore: continuo subiecit. Ini¬
crepasti suꝑbos: maledicti qui declinant a
mandatis tuis. Suꝑbi enim declinant a man¬
datis dĩ. Aliud ÷ qͥppe mandata dĩ ꝑ infirmi¬
tatem. uł ꝑ ignorantiam ñ ĩplere: aliud abeis
ꝑ suꝑbiam declinare: sic̃ fecer̃ qͥ nos mortalit̃
in hec mala genuer̃. Delectauit enĩ eos. eritis
sic̃ dii: ac sic amandato dĩ. qđ s eũ mandasse
sciebant. &e qđ facillime nulla infirmitate
reuocante. ĩpeddiente. tardante. ĩplere pote¬
rant: ꝑ hauc suꝑbiã declinar̃. & ecce ista tota

Expanded text:
almi hujus quae tractanda subsequuntur, admonent nos causam nostrae miseriae recordari. Etenim cum dixisset, «concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore;» sive scilicet in rebus prosperis, sive in adversis, quia et in laboribus et doloribus debet delectare justitia, nec ita est tempore diligenda tranquillo, ut turbulento tempore deseratur, sed amplectenda est in omni tempore: continuo subjecit, «Increpasti superbos; maledicti qui declinant a mandatis tuis.» Superbi enim declinant a mandatis Dei. Aliud est quippe mandata Dei per infirmitatem vel ignorantiam non implere: aliud ab eis per superbiam declinare; sicut fecerunt qui nos mortaliter in haec mala genuerunt. Delectavit enim eos, «Eritis sicut dii;» ac sic a mandato Dei, quod sibi eum mandasse sciebant, et quod facillime, nulla infirmitate revocante, impediente, tardante, implere poterant, per hanc superbiam declinarunt. Et ecce tota ista
Abbreviated transcription (Latin):
uoluisse. qđ ñait omĩa iudicia tua.s om̃ia ui¬
dicia oris tui. id÷ quȩ mͥ dixisti: ut ꝑ os eius elo¬
quium eiꝰ intelligamꝰ qđ fecit ad nos in reuela¬
tionib scõrum pluribꝰ & testam̃tis duobꝰ q̃ omĩa
uidicia usquequaq in labiis suis enuntiare ñ
in om̃ibꝰ diuiciis. Uiam testimoniorũ dĩ.
uichil ciciꝰ nichil certiꝰ. nichil breuius. nichil
grandiꝰ. intelligiꝰ eẽ quã xp̃m: in qͦs̃ om̃s the
sauri sap̾iȩ & scientiȩ absconditi. Inde & iste
ait se iocundatum uł delectatũ uihac uia: qͥsi
tũ nos diligat. nob̃ ꝓbare dignatur. Comm̃dat

Expanded text:
quia non ait, omnia judicia tua, sed omnia quia non ait, omnia judicia tua, sed omnia dicia oris tui,» id est, quae mihi dixisti: ut per os ejus eloquium ejus intelligamus, quod fecit ad nos in revelationibus sanctorum pluribus, et Testamentis duobus; quae omnia judicia usquequaque in labiis suis enuntiare non cin omnibus divitiis.» Viam testimoniorum Dei nihil citius, nihil certius, nihil brevius, nihilque grandisauri sapientiae et scientiae absconditi . Inde et iste ait se jucundatum vel delectatum in hac via, «quasi bus quantum nos diligat, nobis probare dignatur. Commendat
Abbreviated transcription (Latin):
cuicũq hoc dñs conferre dignat᷑: sic eium il
lud dictum ẽ. ds̃ habitat lucẽ in accessibilẽ:
& audiuimꝰ tam̃. accedite ad eũ & illuminamini.¬
Quȩ utiq ita soluitur questio: ut in accessibilis sit
iurib nr̃is. accedatur aut̃ adeum inuneribꝰ suis:
quãquã & si nenini omino scõrum quãdui cor-¬
pus qđ corrumpit᷑ aggrauat animam. onũa iudi
cia dĩ sciri conceditur. qͥa reuera nusttum ẽ ad homi¬
uem. cum ꝓfecto ut aliquid exempli gr̃a dicam.
unde iudiciorum dĩ conitiatur um̃sitas. Nemo
sine iudicio  fit tardus in animo. uł claudus in
corꝑe: habet tam̃ unde dicat ȩccła. boc ẽ popłs
adquisitionus &e ueraciter dicat. in labiis meis
pͤnuntiaui omia iudicia oris tui. id÷ nichil ini¬
diciorum tuorũ tacui. quȩ mͥ ꝑ eloquia tua in¬
notescere uoluisti s omĩa ꝓrsus in labiis me¬
is entintiaui. Hoc enim mͥ uidet᷑ significare

Expanded text:
cuicumque hoc Dominus conferre dignatur? Sic enim et cuicumque hoc Dominus conferre dignatur? Sic enim et illud dictum est: Deus habitat lucem inacce audimus tamen, «Accedite ad eum, et illuminaminiQuae utique ita solvitur quaestio, ut inaccessibilis sit viribus nostris, accedatur autem ad eum muneribus suis. Quanquam etsi nemini omnino sanctorum, quamdiu corpus quod corrumpitur aggravacia Dei scire conceditur, quia revera multum est ad hominem, cum profecto ut aliquid exempli gratia dicam, unde judiciorum Dei conjiciatur immensitas nemo sine judicio Dei sit tardus in animo, vel claudus in corpore: habet tamen unde dicat Ecclesia, hoc est, populus acquisitionis, et veraciter dicat: In labiis meis enuntiavi omnia judicia oris tui, id est, nihil judiciorum tuorum tacui, quae mihi per eloquia tua innotescere voluisti, sed omnia prorsus in labiis meis enuntiavi. Hoc enim significatur;
Abbreviated transcription (Latin):
ta: qͥntũ ds̃ donat tractare suscepimꝰ. Quidhic
nescit ȩccła᷑ scit plane. Nam scit utiq qualibꝰ
dicturus sit uidex uiuorũ & mortuorũ. uenite
benedicti patris mei ꝑcipite regnũ: & qualibꝰ
dicturus sit ite in ignem Scit inquam neq
fornicationis. neq idolis seruientes. neq illos
atq illos quos ibi apł̃s paulus enumerat: reg¬
num dĩ possessuros. Scit iram & indignationẽ.
tribulationẽ & argustias. in ominẽ aninã homi¬
nis oꝑantis malũ uidei pͥmũ e greci głam uͦ
p̾ssa nouit eccła: s ũ ipsa sunt omĩa cũ sint
quȩdã inscrutabilia. & sic̃ multa abyssus pro¬
funda & occulta. An& ipsa nota s̃ quibꝰdam
excellentioribꝰ m̃bris hominis huiꝰ. qͥ cũ suo ca¬
pite saluatore totus ẽ xp̃c: In scrutabilia enĩ
fortasse dicta s̃ homini: qͥa uiribꝰ suis ea ñ po¬
test ꝑscrutari. S qđ a se ñ possit: dono sp̃c sc̃ĩ

Expanded text:
ta» ; quantum Deus donat, tractare suscepimus. 2. Quidta» ; quantum Deus donat, tractare suscepimus. 2. Quidnescit Ecclesia? Scit plane. Nam scit utique qualibus dicturus sit judex vivorum et mortuorum, «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum;» et qudicturus sit: Ite in ignem aeternum. Scit, inquam, neque fornicatores, neque idolis servientes, neque hos, neque illos, quos ibi apostolus Paulus enumerat, regnum Dei possessuros. Scit iram et indignationem, tribulationem et angustias in omnem animam hominis operantis malum, Judaei primum ssa novit Ecclesia: sed non ipsa sunt omnia, cum sint quaedam inscrutabilia, et sicut multa abyssus profunda et occulta. An et ipsa nota sunt quibusdam excellentioribus membris hominis hujus, qui cum suo capite Salvatore totus est Christus? Inscrutabilia enim fortasse dicta sunt homini, quia viribus suis ea non potest perscrutari. Sed cur non possit dono Spiritus sancti,
Abbreviated transcription (Latin):
tui. Uident᷑ quidem duo ista int̃ se ñ eẽ con¬
traria: innio ẽẽ potiꝰ amica atq coniuncta: ut
qm̃i in corde suo abscondit eloquia dĩ in labiis
suis iudicia eiꝰ enuntiet. Corde enĩ credit᷑ ad u¬
stitiam: ore aut̃ confessio fit ad salutẽ. S qd
int̃ hec duo medium posuit. benedictꝰ es añe
doce ine iustificationes tuas: quomͦ conuentat
homini cuiꝰ in corde iã ft̃ eloquia dĩ. & qͥ labi¬
is suis enuntiauit om̃ia iudicia dĩ. ut adhuc
uelit discere iustificationes dĩ ñ inuenit᷑: nͥ ut
eas discere uelle intelligat᷑ faciendo: ñ memo¬
ria recinendo & loquenda. Et id adño de¬
monstrauit debere nos petere: sine qͦ nichil
possumꝰ facere. S hoc ante istũ: alio iam ser¬
mone tractauimꝰ. Nunc uͦ quomͦ ase dixerit
omĩa uidicia oris dĩ. in labiis suis enuntiasse.
cũ dicta suit inscrutabilia. & de qͦrũ ꝓfundi¬
tate alibi scriptum ẽ. udicia tua abyssus mul¬

Expanded text:
tui.» Videntur quidem duo ista inter se non esse contui.» Videntur quidem duo ista inter se non esse contraria, imo esse potius amica atque conjuncta, ut quoniam in corde suo abscondit eloquia Dei, in labiis suis judicia ejus enuntiet; «Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem» : sed quod inter haec duo medium posuit, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas,» quomodo conveniat homini cujus in corde jam sunt eloquia Dei, et qui labiis suis enuntiavit omnia judicia Dei, ut adhuc velit discere justificationes Dei, non invenitur, nisi ut eas discere velle intelligatur faciendo, non memoria retinendo et loquendo; et id a Domino demonstravit debere nos petere, sine quo nihil possumus facere. Sed hoc ante istum alio jam sermone tractavimus: nunc vero quomodo se dixerit omnia judicia oris Dei in labiis suis enuntiasse, cum dicta sint inscrutabilia, et de quorum profunditate alibi scriptum est, «Judicia tua abyssus mul
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ. enuntiauit omia iuditia oris eiꝰ qͥ uult
discere iustificationes eius:. An iuditia qui¬
dem cuncta iã nouerat. iustificationes ati¬
tẽ adhuc discere cupiebat: Hoc uͦ eẽt mi¬
rabiliꝰ. suam sciebat scrutabilia dĩ: &e ea que
hominibꝰ p̃cepit facienda nesciebat. Iusti¬
ficationes enĩ s̃. ñ dicta. s facta iuistitiȩ:
oꝑa scilicet uistorum quȩ ĩꝑat as. Iãeo aũ
dĩ dicunt᷑. ꝗͣuis a nob̃ fiatit: qͥa nͥ ipso do¬
nante. ñ fiunt. Iudicia porro dĩ s̃. quibꝰ ab
eo mundus & nunc & in fine scłi iudicat᷑.
d cum eloquiis dĩ om̃ia contineant᷑ e iusti¬
ficationes uidelicet & uidicia: cur querit
iustificationes discere. qui eloquia dĩ seab¬
scondisse in corde dicit: Ait enim. In corde
meo abscondi eloquia tua: ut ñ peccẽ tͥ.
Tc̃ secutꝰ adiunxit. Benedictꝰ es dne. doce me¬
iustificationes tuas. Ac deinde. In labiis
ieis inqͥt: enuntiaui omĩa ondicia oris

Expanded text:
igitur enuntiavit omnia judicia oris ejus, qui vultigitur enuntiavit omnia judicia oris ejus, qui vultdiscere justificationes ejus? An judicia quidem cuncta jam noverat, justificationes autem adhuc discere cupiebat? Hoc vero est mirabilius, si jam sciebat inscrutabilia Dei, et ea quae hominibus praecepit facienda nesciebat. Justificationes enim sunt, non dicta, sed facta justitiae, opera scilicet justorum, quae imperat Deus. Ideo autem Dei dicuntur, quamvis a nobis fiant, quia nisi ipso donante non fiunt. Judicia porro Dei sunt, quibus ab eo mundus et nunc et in fine saeculi judicatur. Sed cum eloquiis Dei omnia contineantur, et justificationes videlicet et judicia; cur quaerit adhuc justificationes discere, qui eloquia Dei se abscondisse in corde dicit? Ait enim, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi:» tum secutus adjunxit, «Benedictus ejustificationes tuas;» ac deinde, «In labiis meis,» inquit, «enuntiavi omnia judicia oris
Abbreviated transcription (Latin):
dictionẽ gr̃ȩ. ut faciendo discam qđ intian¬
do iussisti. hec satis suit: ut uiẽ m̃tes sine
fastidio nutriantur: alium sermonẽ desidant quȩ
in psalmo huiꝰ nob̃ de quo disputamꝰ hic u̾sus.
u labiis meis ꝓrrnitiaui omĩa iuditia oris tui.
Quid ẽ hoc dilectissum. quidẽ ħ. qͥs om̃ia iudi¬
cia dĩ. enuntiare possit. cum inuestigate ñ pos
tudo diuitiarum sap̾ie & scientiȩ dĩ. quã in¬
scrutabilia sunt udicia eius. & inuestigabi¬
les uiȩ eiꝰ᷑ Dñs dicit. Adhuc multa habeo
uob̾ dicere: s non potestis portare mͦ Et quã¬
ius continuo ꝓmiserit eis omñe ueritat᷑e per
spm scm. clamat tam̃ beatus paulus. ex par¬
te sciꝰ: ut intelligamꝰ sp̃u quidem sc̃õ un¬
de pignus accepimꝰ ꝑduci nos ad omnẽ ueri
ui omĩa tuditia oris tui: & ille ħ dicit qui
paulo ante suꝑiore uersu ꝓrimo q̃xerat.
doce me iustificationes tuas: Quo pacto

Expanded text:
dictionem gratiae, ut faciendo discam quod intimandictionem gratiae, ut faciendo discam quod intimando jussisti. Haec satis sint, ut vestrae mentes sine fastidio nutriantur: alium sermonem desiderant quain psalmo de quo disputamus, hic versus: «In labiis meis enuntiavi omnia judicia oris tui.» Quid est hoc, dilectissimi? quid est hoc? Quis omnia judicia Dei enuntiare possit, cum investigare non postudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus» ! Dominus dicit, «Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo:» et quamvis continuo promiserit eis omnem veritatem per Spiritum sanctum ; clamat tamen beatus Paulus, «Ex parte scimus;» ut intelligamus Spiritu quidem sancto, unde pignus accepimus, perduci nos ad omnem veritvi omnia judicia oris tui?» Et ille hoc dicit, qui paulo ante superiore versu proximo dixerat, «Doce me justificationes tuas.» Quo pacto
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qd̃ & corrigit uiã suã in custodiendo uerba
dĩ illo regente. illo faciente. Neq enu ꝑse
meȩ:de hic uͥ addidit. In corde meo abscon¬
di eloquia tua ut ñ peccem tͥ. Continuo
diuinũ quȩ suut auxilium. ne incorde eiꝰ
dĩ eloquia sine fructu absconderent᷑. nͥ o
ꝑa iustitiȩ sequęrent᷑. Cum enim ħ dixisse:
adiunxit. Benedictꝰ es dñe. doce me iusti¬
ficationes tuas. Doce dixit. qͦmͦ eas discunt
qͥ fatiunt: ñ quomͦ hi qͥ ut habeant qͦd lo¬
quant᷑. tautũ uͦ iuuener̃. Nam utiq iã dixe¬
rat: in corde meo abscondi eloquia tua ut ñ
peccẽ tͥ. Quid gͦ adhuc ea quęrit discere. quȩ
abscondita iam custodit incorde qđ utiq ñ
fecisset nͥ ea didicisset: ut quid gͦ addidit ce
dicit. doce me iustificationes tuas. nͥ qͥa eas
uult faciendo discere. ñ loquendo uł me-¬
b enedictꝰ es dñe. doce me inquit iustificationes
tuas. Qui eium in corde meo abscondi eloquia
tua ut ñ peccẽ tͥ. legem dedisti:da etiã bene¬

Expanded text:
est quod et corrigit viam suam in custodiendo verba Dei, illo regente, illo faciente: neque enim per se meae:» et hic ubi addidit, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi;» continuo divinum quaesivit auxilium, ne in corde ejus Dei eloquia sine fructu absconderentur, nisi opera justitiae sequerentur. Cum enim hoc dixisset, adjunxit, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas. Doce» dixit, quomodo eas discunt qui faciunt; non quomodo hi qui ut habeant quod loquantur, tantummodo meminerunt. Nam utique jam dixerat, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi:» Quid ergo adhuc ea quaerit discere, quae abscondita jam custodit in corde? quod utique non fecisset, nisi ea didicisset. Utquid ergo addit et dicit, «Doce me justificationes tuas,» nisi quia eas vult faciendo discere, non loquendo vel medoce me,» inquit, «justificationes tuas.» Quia enim in corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi, legem dedisti; da etiam bene
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sciuit. ñ p̃destinauit cõformes fieri yma¬
gius filii sui. ñ posst̃ ueracit᷑ dicere se int̃¬
ra ꝑegrinos. qͣndo ibi s̃ uͥ scd̾m carnẽ natis.
Non enĩ abent alibi ciuitatem. Ac ꝑ hoc ñ st̃
ui t̃ra alienigenȩ: s t̃rigene. Unde ait alia seri¬
ptura de qͦdam. Posuit eiumaput mortẽ do¬
mũ suam: & aput inferos cum t̾rigenis actꝰ
suos. Sunt aut̃ & ipsi ꝑegrini: & inquilin.
Nun. huic t̃rȩ: s popło dĩ aqͦ sunt alienige¬
nȩ. U nde credentibꝰ scam̃ ciuitatẽ quȩ ñ est
de hoc mundo habere icipientibꝰ.: apłsdic̃.
ues scõrum & domestici dĩ. Ipsi gͦ st̃ ciues t̃re¬
ni: qͥ sunt popło dĩ ꝑegrini. Qui uͦ ciues s̃
in popło dĩ: ipsi s̃ uit̾ra peregrii. qͥa totus
idem popłs qͥndui ẽ in corꝑe pegrinat᷑ a
dño. Dicat itaq incola. ego sum int̾ra: ne ab¬
scondas a me mandata tua. S qui tandem
s̃ aquibꝰ dc̃ abscondit mandata sua. nonne il¬
la ubiq ds̃ uoluit p̃dicari: utinã quã multis

Expanded text:
scivit nec praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui , non possunt veraciter dicere se in terra peregrinos, quando ibi sunt, ubi secundum carnem nati sunt: non enim habent alibi civitatem; ac per hoc non sunt in terra alienigenae, sed terrigenae. Unde ait alia Scriptura de quodam: «Posuit enim apud mortem domum suam, et apud inferos cum terrigenis axes suos» . Sunt autem et ipsi peregrini et inquilini, non huic terrae, sed populo Dei, a quo sunt alienigenae. Unde credentibus, et sanctam civitatem, quae non est de hoc mundo, habere incipientibus Apostolus cives terreni, qui sunt Dei populo peregrini: qui vero cives sunt in populo Dei, ipsi sunt in terra peregrini; quia totus idem populus, quamdiu est in corpore, peregrinatur a Domino. Dicat itaque, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» 2. Sed qui tandem sunt a quibus Deus abscondit mandata sua? Nonne illa ubique Deus voluit praedicari? Utinam quam multis
Abbreviated transcription (Latin):
lutantes. & confitentes qͥa hospites & peregri
ni sunt suꝑ t̾ram: Qui eium talia dicunt: o¬
stendunt qͥa patriam quer̃. Et si quidẽ eiꝰ me¬
niores eẽnt. aqua discesserant: habuissent tem¬
pus reuertendi. Nunc aut̃ meliorem appetunt.
id÷ celestem. Idõ ñ confundit᷑ de his dĩ uoca¬
ri ds̃ eorum. P reparauit enim eis ciuitatẽ. Et
illud qͦd legimꝰ. qͣndui sumꝰ in corpore. peregri¬
nam adño: potest intelligi hoc ñ ẽẽ om̃ium s
fidelium. Non enĩ omĩum ẽ fides. Et uidem̃
qͥd his uerb̾ apłs uingat. Cum eiũ dixisset.
qͣndui sumꝰ in corꝑe peregrinam᷑ adño: ꝑfi¬

Expanded text:
lutantes et confitentes, quia peni sunt super terram. Qui enim talia dicunt, ostendunt quia patriam quaerunt. Et si quidem ejus memores essent a qua discesserant, habuissent tempus revertendi; nunc autem meliorem appetunt, id est coelestem: ideo non confunditur de his Deus vocari Deus eorum; praeparavit enim eis civitatem» . Et illud quod legimus, «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino;» potest intelligi hoc non esse omnium, sed fidelium: «Non enim omnium est fides» . Et videmus quid his verbis Apostolus jungat. Cum enim dixisset, «Quimdiu sumus in cor
Abbreviated transcription (Latin):
celis: hoc scio qͥa temptatio ẽ uita humana su¬
ꝑ t̾ram: & iugũ praue ẽ. suꝑ filios adam. Uerũ
ine plus delectat scd̾m istam disputare sententi¬
ã. ut idõ nos in t̾ia inquilinos. uł incolas ẽẽ di¬
caniꝰ: quia suꝑuã pttriã unde pignꝰ accepiniꝰ.
&e qͦ ꝑuenientes nunq̃ inde migremꝰ. inuenimꝰ.
Na &e ille qui malio psalmo diẽ. inqͥlinus ego
sum apt te &e ꝑegruiꝰ sic̃ om̃s patres mer: nait
sic̃ onĩs homines: s dicendo sic̃ onĩs patres me¬

Expanded text:
coelis: hoc scio, quia tentatio est vita humana sucoelis: hoc scio, quia tentatio est vita humana super terram ; et jugum grave est super filios Adam . Verum me plus delectat secundum istam disputare sententiam, ut ideo nos in terra inquilinos vel incolas esse dicamus, quia supernam patriam, unde pignus accepimus, et quo pervenientes nunquam inde migremus, invenimus. Nam et ille qui in alio psalmo dicit, «Inquilinus ego sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei» ; non ait, Sicut omnes homines; sed dicendo, «sicut omnes patres me
Abbreviated transcription (Latin):
xpectationi caritati ur̃e. de sequentibꝰ
magnissum psalmi. sermo reddendus
e: ab illo scilicet uersu uͥ ait. in cola ego sum
in terra. ñ abscondas ame mandata tua: siue
ut nͣ uulli codices habent. inquiluꝰ egͦsum
uam int̾pretaͣ st̃. Inqͥlimi ñ habentes ꝓpriam
domũ: habitant ialieno. Incole aut̃ uład¬
uene utiq aduenticii ꝑhibent᷑. Ubi magna
de anuna exorit᷑ questio: neq etum scđm
corpꝰ dictũ uideri potest. incola uładuena. ł¬
inqͥlinꝰ ego sum intͣra. cũ de t̾ra corpꝰ originẽ
ducat: s hac ꝓfundissima questione nichil
audeo definire. Siue eiũ ꝓpt̾ animã quȩ absit
ut putet᷑ ex t̃ta. merito dici potuerit. inqui¬
luiꝰ. uł incola. uł aduena ego sum int̾ra: si
scd̾m totũ hominem qͥa paradisi aliquando
cuus fuit. uͥ utiq ñerat qui ista dicebat: siue
qd̃ ẽ ab om̃i controuersia liberiꝰ. non oñs hõ
possit hoc dicere. s cui patria cõmissa ẽ et̾̃na in

Expanded text:
tationi Charitatis vestrae de sequentibus hujus maximi psalmi sermo reddendus est, ab illo versu scilicet, ubi ait, «Incola ego sum in terra; non abscondas a me mandata tua:» sive, ut nonnulli codices habent, «Inquilinus ego sum lini non habentes propriam domum, habitant in aliena; incolae autem vel advenae, utique adventitii perhibentur. Ubi magna de anima exoritur quaestio. Neque enim secundum corpus dictum videri potest, «Incola,» vel inquilinus sum in terra;» cum de terra corpus originem ducat. Sed in hac profundissima quaestione nihil audeo definire. Sive enim propter animam quae absit ut putetur ex terra merito dici potuerit, «Inquilinus,» vel «incola,» vel «advena ego sum in terra;» sive secundum totum hominem, quia paradisi aliquando civis fuit, ubi utique non erat qui ista dicebat; sive quod est ab omni controversia liberius, non omnis homo possit hoc dicere, sed cui patria promissa est aeterna in
Abbreviated transcription (Latin):
butionũ: due priores ꝑtinent ad iustitiã:
ut recribuant᷑ mala ꝑ malis. bona ꝓbonis.
Tertia ꝑtinet ad muiscłiam: ut ret̾ribuan¬
t᷑ bona ꝓ malis. Quartã: ds̃ nescit. Nulli
enĩ malũ ꝓ bono retribuit. hec aut̃ que
t̃cio loco posuit: pͥmitꝰ necessaria ẽ. Nisi
enuim ds̃ retribueret bona ꝓ malis. nullo
mͦ essent. quibꝰ retribueret bona ꝓbonis.
uide illũ saulũ: pꝰea paulum. Non ex oꝑibꝰ¬

Expanded text:
butionum duae priores pertinent ad justitiam, butionum duae priores pertinent ad justitiam, ut retribuantur mala pro malis, bona pro bonis; tertia pertinet ad misericordiam, ut retribuantur bona pro malis: quartam Deus nescit; nulli enim malum pro bono retribuit. Haec autem quam tertio loco posui, primitus necessaria est: nisi enim Deus retribueret bona pro malis, nullo modo essent quibus retribueret bona pro bonis. 2. Vide illum Saulum, postea Paulum: «Non ex o
Abbreviated transcription (Latin):
at poscit auxilium. Retribue inquit
seruo tuo uiuam: & custodiam uerlutua. Sibona
ꝓ bonis sibi postulauit retribui: iam custodie¬
rat uerba dĩ. Non aut̃ dix̃ retribue seruo tuo
quia custodiui uerba tua. tanquã mercedem bo¬
nam ꝓbono obȩdientiȩ flagitaret: s dix̃. retri
÷ aliud quam dicere. mortuos ea custodire nõ
intelligimꝰ infideles. uiuos aut fideles. qmͣ
iustꝰ ex fide uiuit. nec posst̃ custodiri uer¬
ba dĩ. nͥ ꝑ fidem que ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. hiͣc
sibi poscit qui dicit. Retribue seruo tuoui¬
uam: & custodiam uerba tua. Et qm̃ ante fi¬
dem. ñ homini debent᷑ nͥ mala ꝓ malis. retͥ¬
buit aut̃ ds̃ ꝑ indebitam gr̃ani bona ꝑ ma¬
lis: hanc retributionem rogat qui dicit. ecce¬
nunc recribue seruo tuo. uiuam & custodiã
uerba tua. Quatuor enim retributiones st̃.
Aut mala ꝓ malis retribunt᷑ sic̃ ds̃ ignẽ
et̃nũ retribiturꝰ ẽ impiis: aut bona pro

Expanded text:
at, poscit auxilium: «Retribue,» inquit, at, poscit auxilium: «Retribue,» inquit, «servo tuo; vivam, et custodibo» «verba tua.» Si bona pro bonis sibi retribui postulavit, jam custodierat verba Dei. Non autem dixit, Retribue servo tuo, quia custodivi verba tua; tanquam mercedem bonam pro bono obedientiae flagitaret: sed dixit, «Ret.» Quod quid est aliud, quam dicere mortuos ea custodire non intelligimus infideles, vivos autem fideles; quoniam justus ex fide vivit , nec possunt custodiri verba Dei nisi fide, quae per dilectionem operatur : hanc sibi poscit qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Et quoniam ante fidem non homini debentur nisi mala pro malis, retribuit autem Deus per indebitam gratiam bona pro malis; hanc retributionem rogat qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Quatuor sunt enim retributiones: aut mala pro malis retribuuntur, sicut Deus ignem aeternum retributurus
Abbreviated transcription (Latin):
hanc suauem exercitationẽ. fit etiam qđ ad¬
iungit. In iustificationibꝰ tuis meditabor: non
obliuiscar uerborũtuorũ. Idõ utiq medita¬
bor: ut non obliuiscar. Uude beatꝰ ille. in pͥ¬
corde suo eloquia dñi. & enuntiat in labiis
siuis om̃ia suditia oris eius. & inuia testimo¬
niorum eiꝰ delectat᷑. sic̃ in om̃ibꝰ diuitiis. et
garriens uł sese exercens in mandatis eius.
considerat uias eiꝰ. & meditatur in iustifica¬
tionibꝰ eiꝰ. ne obluuscat᷑ uerborum eiꝰ: ꝑ quȩ
om̃ia utiq uerbo dĩ atq doctrina instructus
apparet orare tam̃ &e dicere. benedictꝰ es dñe:
doce me iustificationes tuas. Ubi nichil all
nouit sermone. discat et opdie: Etpluit
i huiꝰ psalmi suꝑiora meministis
lem̃i: adiuuare nos debent ad in¬
telligenda sequentia. Et enum que
tanquã ex unius hominis ꝑsona
ad unum ꝑtinent corpꝰ. Nempe suꝑiꝰ dixerat.
in qͦ corrigit uinior uiam suam. in custodi.¬
etdo uerba tua: ecce nunc aꝑtiꝰ ut id faci¬

Expanded text:
etiam quod adjungit: «In justificationibus tuis meditabor, non obliviscar verborum tuorum.» Ideo utique «meditabor,» ut «non obliviscar.» Unde beatus ille in prium qui abscondit in corde suo eloquia Domini, et enuntiat in labiis suis omnia judicia oris ejus, et in via testimoniorum ejus delectatur sicut in omnibus divitiis, et garriens vel sese exercens in mandatis ejus, considerat vias ejus, et meditatur in justificationibus ejus, ne obliviscatur verborum ejus, per quae omnia utique lege Dei atque doctrina instructus apparet; orare tamen et dicere, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas.» Ubi nihil aliunovit sermone, discat et opere. i hujus psalmi superiora meministis, charissimi, adjuvare nos debent ad intelligenda sequentia. Etenim quae tanquam ex unius hominis persona ad u«In quo corrigit junior viam suam? In custodiendo verba tua.» Ecce nunc apertius, ut id faci
Abbreviated transcription (Latin):
uio tͥ ⁊ nũꝗͣ mandatũ tuũ p̃terii. Iunior gͦ
ille correxit uiam suam: quam se ita depra¬
uasse ꝑu̾samq habuisse confessus ẽ ut patri
diceret. iam ñ sum dignꝰ uocari filiustius.
Teitiꝰ quoq mͥ intellectus occurrit. quẽ qͥdem
ego quantũ ꝓ modulo meo sapio. duobꝰ suꝑi¬
oribꝰ antepono: ut seuior aguoscatur uetꝰ ho¬
mo. & nouus uinior Seruor qui portat una¬
ginem treni hominis. iunior qͥcelestis: qͥi ñ¬

Expanded text:
vio tibi, et nunquam mandatum tuum praeterii.» Junior ergo vio tibi, et nunquam mandatum tuum praeterii.» Junior ergo ille correxit viam suam, quam se ita depravasse perversamque habuisse confessus est, ut patri diceret, «Jam non sum dignus vocari filius tuus» . Tertius quoque intellectus mihi occurrit, quem quidem ego, quantum pro modulo meo sapio, duobus superioribus antepono: ut senior agnoscatur, vetus homo; et novus, junior: senior, qui portat imaginem terreni hominis; junior, q
Abbreviated transcription (Latin):
parte totũ. Neq enĩ & femuina ñ beata: quȩ ñ
abiit in consilio impiorũ. Ibi tam̃ dictũ est.
beatus uir. hic uͦ nec homo ait. nec uir. s ui¬
uenior. Nunqͥd desꝑandus ẽ senior: aut in a¬
lio corrigit senior uiã suã. quã incustodien¬
do uerba dĩ: An forte admonitio ẽ. qͣ etate
potissinum fieri debeat scłm illuã qd alibi scͥptuẽ.
fili a iuuentute excipe doctriuã: e usq ad canos
inuenies sapientiam: Est & alius intellectꝰ: ut il¬
le hic agnoscat᷑ filius euangłicus iunior. qui ꝓfe¬
ctus a pr̃e in regionem longinquã. effudit sub¬
stantiã suã. uiuens cũ metricibꝰ ꝑdige. & pꝰea qr¬
ẽ ad semet ipsũ &e dix̃. surgã & ibo ad patrem
meũ. In qͦ enim correx̃ ruã suã: nͥ incustodi¬
endo uerba dĩ. quȩ tanꝗͣ panẽ paternũ esu¬
riens concupiuit: neq enĩ corrigeret uiã su¬
ã fr̃ eiꝰ senior qͥ patri suo dix̃: ecce tot anius ser¬

Expanded text:
parte totum. Neque enim et femina non beata quae non parte totum. Neque enim et femina non beata quae non abiit in consilio impiorum: ubi tamen dictum est, «Beatus vir» . Hic vero nec Homo ait, nec Vir, sed «junior.» Numquid desperandus est senior? aut in alio corrigit etiam senior viam suam, quam in custodiendo verba Dei? An forte admonitio est, qua aetate potissimum fieri debeat; secundum illud quod alibi scriptum est: «Fili, a juventute tua excipe doctrinam, et usque ad canos invenies sapientiam» ? Est et alius intellectus, ut ille hic agnoscatur filius evangelicus junior, qui profectus a patre in regionem longinquam, effudit substantiam suam vivens cum meretricibus prodige; et posteaqpatrem meum.» In quo enim correxit viam suam, nisi in custodiendo verba Dei, quae tanquam panem paternum esuriens concupivit? Neque enim corrigeret viam suam frater ejus senior, qui patri suo dixit, «Ecce tot annis ser