comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
presertim ab episcopis oportuisset affligi:
xitur inde digressus bahleem oppidũ paii quod ab huero solimis sexmilib disparat᷑
ibalexandria aut̃ sedecim mansionib: ab est : Eccles iani loci illius. hieronimꝰ presbit̃
regit : Nam parrochia estepĩ qui hierosolimã ten&: Michi lam pridẽ hieronimꝰ superi¬
re illa mea peregrinatione conpertus. facile optinuerat : ut nullũ michi expetendum
rectius arbitrarer: Mirenĩ prȩter fidei meritũ dotẽq uirtutũ. non solũ latinis atii
recis sed & hebrȩis &iã ita litteris institutus est. ut seilliinom̃i scientia nemo audeat cõ¬
parare : Miror aut̃ sinon & uobis ꝑmultaquȩ scripsit opera compertiis est cumperto tum
orbem legatur: Nobis uero gallus inquit nimiũ . ni muĩq compertus ÷: Nam ante
hoc quinquenniũ quendã illius libellum legi. inquotota nr̃or. natio monachor : abe
uehementissi me uexatur eccarpitur : Unde interdum belgꝰ nr̃ ual de irascisol&

Expanded text:
praesertim ab episcopis, oportuisset adfligi. praesertim ab episcopis, oportuisset adfligi. Igitur inde digressus Bethleem oppidum petii, quod ab Hierosolymis sex milibus separatur, ab Alexandria autem sedecim mansionibus abest. ecclesiam loci illius Hieronymus presbyter regit: nam paroechia est episcopi, qui Hierosolymam tenet. mihi iam pridem Hieronymus superiore illa mea peregrinatione conpertus facile obtinuerat, ut nullum mihi expetendum rectius arbitrarer. uir enim praeter fidei meritum dotemque uirtutum non solum Latinis adque Graecis, sed et Hebraeis litteris ita institutus est, ut se illi in omni scientia nemo audeat conparare. miror autem, si non et uobis per multa quae scripsit opera conpertus est, cum per totum orbem legatur. Nobis uero, Gallus inquit, nimium nimiumque conpertus est. nam ante hoc quinquennium quendam illius libellum legi, in quo tota nostrorum natio monachorum ab eo uehementissime uexatur et carpitur. unde interdum Belgicus noster ualde irasci solet,
Abbreviated transcription (Latin):
peritissimis origenẽ secutus Primotẽporeputabat᷑ quẽ nc̃ idẽ p̃cipuȩ uelom̃a illuis scrip¬
ta dã pnaret nec uero ausus de quo quã temere iudicare: Prȩstantissimitam̃ uiri & doctis¬
simiferebant᷑ in hoc certamine dissidere : si tamen siue illud errorest ut egoscio. siue here¬
sis ut putat᷑ non solum reprimiñ potuit multis anim aduersionib: sacerdotũ s & nequa¬
quã latesepotuis sec effunderenisi contentione creuisset : Istuis modiergo turbatione
cũ ueni. alex in dria si uctuabat Mequidẽ ep̃s illius ciuitatis benigne ad modũ & me¬
lius quã opinabar excepit : & secũ tenere tẽptabat. sed non fuit animꝰ ibi consistere : ubi
recens fraternecladisferuebat inuidia : Nam & si fortasse uideantur parere epis copis
debuisse. non ob hanc tamen causã multitudinẽ tantã subxp̃i confessione uiuentem¬

Expanded text:
peritissimus, Origenem secutus primo tempore putabatur, qui nunc idem praecipue uel omnia illius scripperitissimus, Origenem secutus primo tempore putabatur, qui nunc idem praecipue uel omnia illius scripta damnaret. nec uero ausim de quoquam temere iudicare, praestantissimi tamen uiri et doctissimi ferebantur in hoc certamine dissidere. sed tamen siue ille error est, ut ego sentio, siue haeresis, ut putatur, non solum reprimi non potuit multis animaduersionibus sacerdotum, sed nequaquam tam late se potuisset effundere, nisi contentione creuisset. istius modi ergo turbatione, cum ueni Alexandriam, fluctuabat. me quidem episcopus illius ciuitatis benigne admodum et melius, quam opinabar, excepit et secum tenere temptauit, sed non fuit animus ibi consistere, ubi recens fraternae cladis feruebat inuidia. nam etsi fortasse uideantur parere episcopis debuisse, non ob hanc tamen causam multitudinem tantam sub Christi confessione uiuentem
Abbreviated transcription (Latin):
scripta constarent. locus ille uel maximã parabat inuidiã. In quo editũ legebat᷑. quia
dñs iħis sicut ꝓredẽptione hominis incarneueniss&. erucẽ phominis salute perpessus.
mortẽ ꝓhominis ae ternitate gustassec. Itaesset eodẽ ordine passionis & iã diabolũ
redẽpturꝰ. qui hoc bonitati illius pi&atiq congrueret . ut ui perditũ hominẽ reformas¬
set ꝓlapsũ quoq angelũ liberaret: Cũ hȩc atii. alia huius modi ab epis copis ꝓderent᷑:
exstudiis partiũ orta seditio est : Quȩcũ reprimi sacerdotũ auctoritate nom poss&: sceuo
exemplo ad reigendã excłaedisciplinã p̃fectus ad sumit᷑ cuius terrore dispersifr̃s ac per
diuersas honis mo nachist̃ fugati. itautp: epositis edictis innulla consistere sede sine¬
rentur: Illud me ad modũ ꝑmouebat. qđ hieronimꝰ uirmaximȩ eatholicꝰ & sacrȩ legis

Expanded text:
scripta constaret, locus ille uel maxime parabat inuidiam, in quo editum legebatur, quia scripta constaret, locus ille uel maxime parabat inuidiam, in quo editum legebatur, quia Dominus Iesus, sicut pro redemptione hominis in carne uenisset et crucem pro hominis salute perpessus mortem pro hominis aeternitate gustasset, ita esset eodem ordine passionis etiam diabolum redempturus: quia hoc bonitati illius pietatique congrueret, ut, qui perditum hominem reformasset, prolapsum quoque angelum liberaret. cum haec adque alia istius modi ab episcopis proderentur, ex studiis partium orta seditio: quae cum reprimi sacerdotum auctoritate non posset, scaeuo exemplo ad regendam ecelesiae disciplinam praefectus adsumitur, cuius terrore dispersi fratres ac per diuersas oras monachi sunt fugati, ita ut propositis edictis in nulla consistere sede sinerentur. illud me admodum permouebat, quod Hieronymus, uir maxime catholicus et sacrae legis
Abbreviated transcription (Latin):
dere euangelicã euan edo. ⁊ueritatẽ : Aduersum hȩc ep̃i obstinatius renitentes : ꝓpo¬
testate cogebant. recteetiã uniuersa cũ prauis & cũ ipso auctore damnare . quia satis
superq sufficerent libri quos ȩccłi recepiss&. respuendã eẽ panitꝰ lectionẽ quȩ plus esiet
nocitura insipientib: quã profutura sapientibus: Michi aũt exillis libris quȩdam curi¬
sius indaganti ad modũ multa placuert̃ : sed non nulla reprȩhendi inquib: illũ praua
sensise non dubium est. quedefensores eius falsata contendunt: Egomiror unũ eõdẽ q
hominẽ tamdiuersũ a se essepotuisse. ut in ci pirte qua probat᷑. neminẽ post aplos ha¬
beat equilem in ea uero quȩ iurere prehendit᷑ nemo de formius doceatur errasse : Nã
cum ab epis copis excerpta in libris illius multa legerent᷑. quȩ contra catholicã fiden

Expanded text:
tere euangelicam ueritatem. aduersum haec episcopi obstinatius renitentes pro potere euangelicam ueritatem. aduersum haec episcopi obstinatius renitentes pro potestate cogebant recta etiam uniuersa cum prauis et cum ipso auctore damnari, quia satis superque sufficerent libri, quos ecclesia recepisset: respuendam esse penitus lectionem, quae plus esset nocitura insipientibus quam profutura sapientibus. mihi autem ex illis libris quaedam curiosius indaganti admodum multa placuerunt, sed nonnulla deprehendi, in quibus illum praua sensisse non dubium est, quae defensores eius falsata contendunt. ego miror unum eundemque hominem tam diuersum a se esse po. tuisse, ut in ea parte, qua probatur, neminem post Apostolos habeat aequalem, in ea uero, qua iure reprehenditur, nemo deformius doceatur errasse. nam cum ab episcopis excepta in libris illius multa legerentur, quae contra catholicam fidem
Abbreviated transcription (Latin):
Dros peroq cursu septimodie alex andriam ͤuenimꝰ ubi foeda inter ep̃os atq monachos
Icertamina gerebant᷑: Ex ea occasione uel causa . quia congregati in unũ sȩpius sacerdo¬
tes frequentib: decreuis sesynodis uidebantur nequis origenis libros legeret aut haberã
qui tractator scripturarũ sacrarũ peritissimꝰ habebatur. sed ep̃i quȩdam in libris ipsius
sanius scripta memorabant : quȩ ad sertores eiꝰ defendere non ausi abhereticis potius frau¬
dulent̃ inserta dicebant : & ideo non ꝓpt̃ illa quȩ inreprehensione. merito uocarentur:
iam reliquaeẽ dã pnanda cum legentiũ fides facile possit habere discrimeN nefalsita
sequerent᷑ & tamen catholicae disputa retiner& : Non eẽ aut̃ mirũ si in libris neutericis
& recens scriptis fraus heretica fuiss& operata. quȩ inquibusdami locis nontimuissa inci¬

Expanded text:
prosperoque cursu septimo die Alexandriam peruenimus, ubi foeda inter episcopos adque monachos prosperoque cursu septimo die Alexandriam peruenimus, ubi foeda inter episcopos adque monachos certamina gerebantur ex ea occasione uel causa, quia congregati in unum saepius sacerdotes frequentibus decreuisse synodis uidebantur, ne quis Origenis libros legeret aut haberet, qui tractator scripturarum sacrarum peritissimus habebatur. sed episcopi quaedam in libris illius insanius scripta memorabant, quae adsertores eius defendere non ausi ab haereticis potius fraudulenter inserta dicebant: et ideo non propter illa, quae in reprehensionem merito uocarentur, etiam reliqua esse damnanda, cum legentium fides facile possit habere discrimen, ne falsata sequerentur et tamen catholice disputata retinerent. non esse autem mirum, si in libris neotericis et recens scriptis fraus haeretica fuisset operata, quae in quibusdam locis non timuisset inpe
Abbreviated transcription (Latin):
sent cognoscimus illum hospitẽ nrm eẽ prb̃m. quod sum manos dissimulatione celauerat
Deinde cum ipso ad ȩccłim ꝓcessimꝰ quȩ fere duob milib: aberat a conspectu nr̃o interlectu mon¬
tis exclusa: Erataut̃ uilib: texta uirgultis. non multo ambitiosior quã nr̃i hospitis tabe¬
culũ in quonisi incuruus quis non poterat consistere : Cum hominũ mores quȩ reremus
illud preclarũ anim aduertimꝰ. nichileos neq emere neq uendere : quid sit fraus aut
furtũ nesciunt: Aurũ atq argentũ quȩ prima mortales putant. neq habent neq haber
cupiunt: Namcũ ego presbitero illi decemnum mos aureos obtulissẽ. refugit: altiore con¬
lio ꝓtestatus: ȩccłam auro nonstrui sed potius destrui : Aliquantulum ei uestimentorũ
indulsimus : Quodcũ ille benigne accepiss& reuocantib: no. s ad marenautis discessimꝰ

Expanded text:
sent, cognoscimus illum hospitem nostrum esse presbyterum, quod summa nos dissimulatione celauerat. sent, cognoscimus illum hospitem nostrum esse presbyterum, quod summa nos dissimulatione celauerat. deinde cum ipso ad ecclesiam processimus, quae fere duobus milibus aberat, a conspectu nostro interiectu montis exclusa. erat autem uilibus texta uirgultis, non multo ambitiosior quam nostri hospitis tabernaculum, in quo nisi incuruus non poterat consistere. cum hominum mores quaereremus, illud praeclarum aduertimus, nihil eos neque emere neque uendere. quid sit fraus aut furtum nesciunt. aurum uero adque argentum, quae prima mortales putant esse, neque habent neque habere cupiunt. nam cum ego presbytero illi decem nummos aureos obtulissem, refugit, altiore consilio protestatus, ecclesiam auro non instrui, sed potius destrui. aliquantulum ei uestimentorum indulsimus. Quod cum ille benigne accepisset, reuocantibus ad mare nautis discessimus,
Abbreviated transcription (Latin):
mines cogis exeplo angłoꝵ uiuere: quã quã egostudio manducandi & iã angelos
manducare credam : Namistum dimidiũ hordeaciũ panem timeo uelsolus attingere
sed contentꝰ sit hoc crrenensis ille. cui uel necessitas uelnatura est esurire : uel postremoisti
quib: credo marina lactacio inȩdiam cibi fecerat: nos procul amari absumus & quod tibi
sepe testatussũ gallisumus: sed pergat hic potius explicare siuc rrenensis historiã : Enim¬
uero postumiane: Cauebo posthȩc cuius quã abstinentiã prȩdicare: negallos nr̃os ardu¬
umpenitꝰ offendat exẽplũ: statuerã aut̃ xiã cenã eyrenensis illius uel consequentia.
septẽ enim diebus apud ipsum fuimus referre conuiuia. sed super sedendũ est negallus se¬
estimet fatigari: Ceterũ postero die cũ aliqui ex incolis ad nos uisendos confluere roepis¬

Expanded text:
mines cogis exemplo angelorum uiuere: quamquam ego studio manducandi etiam angelos mines cogis exemplo angelorum uiuere: quamquam ego studio manducandi etiam angelos manducare credam: nam istud dimidium hordeacium timeo uel solus adtingere. sed contentus sit hoc Cyrenensis ille, cui uel necessitas uel natura est esurire, uel postremum isti, quibus, credo, marina iactatio inediam cibi fecerat: nos procul a mari absumus, et quod tibi saepe testatus sum, Galli sumus. sed pergat hic potius explicare sui Cyrenensis historiam. Enimuero, Postumianus ait, cauebo posthac cuiusquam abstinentiam praedicare., ne Gallos nostros arduum penitus offendat exemplum. statueram autem etiam cenam Cyrenensis illius uel consequentia — septem enim diebus apud ipsum fuimus — referre conuiuia: sed supersedendum est, ne se Gallus aestimet fatigari. ceterum postero die, cum aliqui ex incolis ad nos uisendos confluere coepis
Abbreviated transcription (Latin):
terũ nos ac sȩpius ex osculatos inuitat ad orationẽ : Deinde positis interra ueruiꝰ cũ pelib
facitnos discũbere : ad ponit prandiũ sane locupletissimũ dimidiũ panẽ hordeaciun.
Eramus aut̃ nos quattuor. ipseerat quintꝰ: fasciculũ &iã herbęintulit. cuius nomen
xcidit : quȩ mentesimilis ex uberans folus. saporẽ mellis prestibac Huius predulci
ad modũ suauitate delectati. Atq. exsaciati sumꝰ: Ad hȩc subridens ego ad gallũ meun
Quidinquã galle. p̃lacetnetibi prandiũ fasciculus herbarũ. & panis dimidius uiris
quinq: Tumille sicut est uerecundissimus aliquantulum crubescens dũ fatigati¬
onẽ meã accepit : facis inquit sulpicituo more quinullã occasionẽ siquatibi porrec¬
tafuerit omittis quinnos aedacitatis fatiges : seil facis inhumanȩ quinos gallos ho¬

Expanded text:
iterum nos ac saepius exosculatus inuitat ad orationem: deinde expositis in terra ueruecum pellibus iterum nos ac saepius exosculatus inuitat ad orationem: deinde expositis in terra ueruecum pellibus facit nos discumbere. adponit prandium sane locupletissimum, dimidium panem hordeacium. eramus autem nos quattuor, ipse erat quintus. fasciculum etiam herbae intulit, cuius nomen excidit, quae menthae similis, exuberans foliis, saporem mellis praestabat: huius praedulci admodum suauitate delectati adque exsatiati sumus: ad haec subridens ego ad Gallum meum: quid, inquam, Galle, placetne prandium fasciculus herbarum et panis dimidius uiris quinque? tum ille, sicut est uerecundissimus, aliquantulum erubescens, dum fatigationem meam accipit: facis, inquit, Sul pici, tuo more, qui nullam occasionem, si qua tibi porrecta fuerit, omittis quin nos edacitatis fatiges. sed facis inhumane, qui nos Gallos ho
Abbreviated transcription (Latin):
siue aeris uentoꝵ casus cuaderesol& : Quippefertur adie iacti seminis tricesimo diematu¬
rescere: Consistere aũt ibi homines non alia ratio facit : quã quod om̃s tributo liberist̃:
Extrema siquidẽ xrinorũ hora ẽ deserto illi contigua qđ int̃ aegyptũ & africã interlac&
perquod olim cato cȩsarem fugiens dux̃ exercitũ : Ergo ad tuguriũ illud qđ eminꝰ conspexe¬
ram pertendi. inueniosenem inuestepellicia molam manuuertentẽ : consalutatus a¬
cepitnos benigne : ciectos nos benigne litus exponimus: & nestitim repetere cursum pos¬
simus maris mollitia ad teneri E gressus int̾rã utestros humani lngenii naturã loco
cultũ q habitantiũ uoluisse cognoscere : xp̃ianos nosesse id precipuȩ quȩrere. Anessent
aliqui interillas solitudines xp̃iani : Tumuero illesiens gaudio ad genua nr̃a ꝓuoluitur:

Expanded text:
saeuientium uentorum casus euadere solet: quippe fertur a die iacti seminis tricensimo die matusaeuientium uentorum casus euadere solet: quippe fertur a die iacti seminis tricensimo die maturescere. consistere autem ibi homines non alia ratio facit, quam quod omnes a tributo liberi sunt. extrema siquidem Cyrenorum ora est, deserto illi contigua, quod inter Aegyptum et Africam interiacet, per quod olim Cato Caesarem fugiens duxit exercitum. Ergo ad tugurium illud, quod eminus conspexeram, pertendi: ibi inuenio senem in ueste pellicia. molam manu uertentem. consalutatos accepit nos benigne. eiectos nos in illud litus exponimus, et ne statim repetere cursum possimus, maris mollitie detineri: egressos in terram, ut sit mos humani Ingenii, naturam locorum cultumque habitantium uoluisse cognoscere: Christianos nos esse: id praecipue quaerere, an essent aliqui inter illas solitudines Christiani. tum uero ille flens prae gaudio ad genua nostra prouoluitur:
Abbreviated transcription (Latin):
Atugurium interharenas conspicio. cuius tectum sicut salustius ait. quasi carina naiuis
erit contiguũ terrȩ. satis firmis tabulatis constratũ. Non quod ibi uis imbriũ ullatimeat᷑:
łiuisse aut̃ illic pluuiam nequando quidẽ auditũ est sed quod uentoꝵ eaus est . ut siquando
uel clementior ecȩlo aliquantulus spirare flatus coeperit. maius in illis terris quam innullo
mari naufragiũ sit: nulla ibi germina. satanulla proueniunt: quippe instabili locoͥ aren¬
tibus harenis. ad ominẽ motũ uentoꝵ cedentibus Uerũ ubiauersa quadam amari pro¬
mantoria uentis resistunt : terra aliquantulũ solidior. herbam raram ati hispidã gignit:
ea ouibus est pabulũ satis utile: Incole lacte uiuunt : qui s olertiores sunt uel ut ita dexerim
ditiores horde acio pane utunt᷑ E aibi sola messis est quãceleritate ꝓuentꝰ ꝑnaturã solis

Expanded text:
tugurium inter harenas conspicio, cuius tectum, sicut Salustius ait, quasi carina nauis tugurium inter harenas conspicio, cuius tectum, sicut Salustius ait, quasi carina nauis erat, contiguum terrae, satis firmis tabulatis constratum, non quod ibi uis imbrium ulla timeatur — fuisse autem illic pluuiam, ne quando quidem auditum est —, sed quod uentorum ea uis est, ut si quando uel clementiore caelo aliquantulus spirare flatus coeperit, maius in illis terris quam in ullo mari naufragium sit. nulla ibi germina, sata nulla proueniunt, quippe instabili loco arentibus harenis ad omnem motum uentorum cedentibus. uerum ubi auersa quaedam a mari promuntoria uentis resistunt, terra aliquantulum solidior herbam raram adque hispidam gignit: ea ouibus pabulum est satis utile. incolae lacte uiuunt: qui autem sollertiores sunt uel, ut ita dixerim, ditiores, hordeacio pane utuntur. ea ibi sola messis est, quae celeritate prouentus per naturam soli
Abbreviated transcription (Latin):
meroris plena st̃ relinquamus : tepotius utdudũ spoponderis audiamꝰ: Ita lnquit siat
postumianꝰ. Quod cũ dixiss& : paululũ om̃s conticuimus Dein cliciũ cui insederat ad me
ꝓpius adnouit : Atq. ita exorsus est: Ante hoc trienniũ quotẽpore tibi sulpici hinc abiens
ualedixi ubi narbonenauem soluimꝰ : quinto die portũ africȩ intrauimꝰ. ad eo prospera
dĩ nutii nauigatiosuit. libuit animo cartaginẽ loca uisitare scõꝵ. & precipuȩ ad sepul¬
hrũ er̃ priani martrris ad orare quinto decimo ad portũ regessi puecti in altun
alexandriam petentes. reluctante austro paene insirtes in latisunt. Quod ꝓuidinaute cauentes
iectis nauem anchoris sistunt: suboculis aut̃ terra continens erit. inqua scaphis egressi. cũ
uacua abhumano cultu omnia cerNerimus.
RΟ SIVDIOSIUS eXplorandoꝵ locoꝵ gratia longiuꝰ processi tribus fere alittoremilib paruũ

Expanded text:
moeroris plena sunt, relinquamus: te potius, ut dudum spoponderas, audiamus. Ita, inquit, fiat, moeroris plena sunt, relinquamus: te potius, ut dudum spoponderas, audiamus. Ita, inquit, fiat, Postumianus; quod cum dixisset, paululum omnes conticuimus. Dein cilicium cui insederat, ad me propius admovit, atque ita exorsus est: III. Ante hoc triennium, quo tempore tibi, Sulpici, hinc abiens valedixi, ubi Narbone navim solvimus, quinto die portum Africae intravimus: adeo prospera Dei nutu navigatio fuit. Libuit animo adire Carthaginem, loca visitare sanctorum, et praecipue ad sepulcrum Cypriani martyris adorare. Quintodecimo die ad portum regressi, provectique in altum, Alexandriam petentes, reluctante austro pene in Syrten illati sumus: quod providi nautae caventes, jactis navem anchoris sistunt. Sub oculis autem terra continens erat, in quam scaphis egressi cum vacua ab humano cultu omnia cerneremus, ego studiosius explorandorum locorum gratia longius p
Abbreviated transcription (Latin):
ut desiderare teuideo: sed queso prius exte audiam : Anisti om̃s quos hic reliquerã sac er¬
dotes talessint. quales eos antequam prosicerer noueramꝰ : Tumego: Absitte inquam
istaquȩrere quȩutuna mecũ ut puto nosti : aut silgnoras. non audire sit melius : illud re¬
cere non possum non solumillos de quibus int̃rogas nichil meliores quã noueras factos:
sedunũ illũ nr̃i quondam amantẽ. in quo respirare abistoꝵ insectitionib: solebamus.
asperiorẽ nobis fuisse quã debuit: Nec uero quicquam inclementius dicã : quia & ami
colui.: & tunc &iam amaui cũ putabat᷑ inimicus Meaut̃ hȩc tacitis cogitationibus
reuoluentẽ : A imodũ doloris te conpungit. pene nossapientis & religiosiuiri amiticia
destitutos: illum qudã tam amicu nobis tamamarũ innos eẽ potuisse Uerum hȩc que

Expanded text:
ut desiderare te uideo. sed quaeso prius ex te audiam, an isti omnes, quos hic reliqueram sacerut desiderare te uideo. sed quaeso prius ex te audiam, an isti omnes, quos hic reliqueram sacerdotes, tales sint, quales eos antequam proficiscerer noueramus. Tum ego, absiste, inquam, ista quaerere, quae aut una mecum ut puto nosti, aut si ignoras, non audire sit melius. illud reticere non possum, non ssed unum illum nostri quondam amantem, in quo respirare ab istorum insectationibus solebamus, asperiorem nobis fuisse quam debuit. Nec vero quidquam in illum inclementius dicam, quia et amicum colui, et tunc etiam amavi cum putabatur inimicus. Me autem haec tacitis cogitationibus resolventem admodum dolor iste compungit pene nos sapientis et religiosi viri amicitia destitutos, illum quondam tam amicum nobis, tam amarum in nos esse potuisse. Verum haec, quae
Abbreviated transcription (Latin):
martini sit disciplina. Neq grauabor quem lib& cuserte uobiscum ut poseitis fabula¬
ri : quippe cũ propt̃ hoc uenerim ut mehuiꝰ sulpicumei meaut̃ utraq manu conplecte¬
batur desiderio &iã uerbosus inpenderem : Enimuero inquã satis probasti. quantur
pius amor possit: quinr̃i causa totmaria tantũq. terrarũ emensus. a summo ut itadicã
solis egressu usq in eius eccidua uenisti : Age ergo quia & secreti internos nec occupad
sumus & sermonituo uacare debemiꝰ edisseras nobis uelimomem tuȩ peregrinationis
hustoriam : qualit̃ in oriente fides xp̃i floreat : quȩ sit scõꝵ quies quȩ instituta monacho
quantisq signis acuirtutib: in seruis suis xp̃s operetui
Am certe quia in his regionib inter istaquȩ iuumus ipsa nobis uita fas. dio est. libent̃
exte audiemus siuel inheremo uiuere xp̃ianis lic&: Adhȩc postumianus : Eaciam inꝗt

Expanded text:
Martini sit disciplina. neque grauabor quamlibet conserte uobiscum, ut poscitis, fabulaMartini sit disciplina. neque grauabor quamlibet conserte uobiscum, ut poscitis, fabulari, quippe cum propter hoc uenerim, ut me huius Sulpicii mei — me autem utraque manu conplectebatur — desiderio etiam uerbosus inpenderem. Enimuero, inquam, satis probasti, quantum pius amor possit, qui nostri causa tot maria tantumque terrarum emensus a summo, ut ita dicam, solis egressu usque in eius occidua uenisti. age ergo, quia et secreti inter nos nec occupati sumus et sermoni tuo uacare debemus, edisseras nobis uelim omnem tuae peregrinationis historiam, qualiter in Oriente fides Christi floreat , quae sit sanctorum quies, quae instituta monachorum, quantisque signis ac uirtutibus in semis suis Christus operetur. nam certe, quia in his regionibus inter ista quae uiuimus ipsa nobis uita fastidio est, libenter ex te audiemus, si uel in eremo uiuere Christianis licet. Ad haec Postumianus, faciam, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
decimo peruenerim : adeo ꝓspera nauigatio pie ad fuit uoluntati: Tumodo propterquẽ
tot maria trans nauigamꝰ. tantũ terre transcurrimꝰ conpleetendũ perfruendumq. te
remotis om̃ib trade: E gouero inquam: &iam cum tu ln ae gypto morareris totꝰ tecũ sẽper
animo & cogitatione uersabar ineq dece dies ac noctes cogitantẽ. totũ tua caritas possi¬
lebat: nedum modo metibi estimes puncto tẽporis defuturũ. quominꝰ a moretuo pendens
te intuear. te audiam . tecũ loquar: nullo penitus insecretum nr̃m quod nobis hȩe remo¬
tior cellula prȩstit admisso: Nam huiꝰ nr̃i ut arbitror gallipresentiam non moleste
feras quia hoc aduentu tuo ut uides perinde atq. egotrumphat gaudio recte plane
inquit postumianꝰ insocietatenrã gallusiste recinebitur: quia & simichi parũ cognitꝰ
est. ꝓ eotamen quod tibi est carissimus. non pocest michinon eẽ carus: maxime cũ ex

Expanded text:
decimo perueni: adeo prospera nauigatio piae adfuit uoluntati. tu modo, propter quem decimo perueni: adeo prospera nauigatio piae adfuit uoluntati. tu modo, propter quem tot maria transnauigauimus, tantum terrae transcucurrimus, conplectendum fruendumque te remotis omnibus trade. Ego uero, inquam, etiam cum tu in Aegypto morareris, totus tecum semper animo et cogitatione uersabar, meque de te dies ac noctes cogitantem totum tua caritas possidebat, nedum modo me tibi aestimes puncto temporis defuturum, quominus ab ore tuo pendens te intuear, te audiam, tecum loquar, nullo penitus in secretum nostrum, quod nobis haec remotior cellula praestat, admisso. nam huius nostri, ut arbitror, Galli praesentiam non moleste feres, qui hoc aduentu tuo, ut uides, perinde adque ego triumphat gaudio. Recte plane, inquit Postumianus, in societate nostra Gallus iste retinebitur : qui etsi mihi parum cognitus est, pro eo tamen, quod tibi est carissimus, non potest mihi non esse carus, maxime cum ex
Abbreviated transcription (Latin):
VMΙΝVΝVM LΟCΩM ego & gallus nr̃ conuenissemus iurmichi & ꝓpt̃ martini
memoriam : ex illius enĩ discipulis erat & propter sua merita carissimus : Interuenit
nobis postumianus ms nr̃i causa aboriente quose ante triennium patriam relinquens
contulerat regressus conplexi hominẽ amantissimũ. ex osculatiq genua & pedes eius
cum inuno atq altero spatio obstupefacti inuicẽ flentes gaudio deambulassemꝰ : iectis in
terrã cilicus consedimus: Tunc prior postumianus me intuens: cumessem In remotis aegypt
libuit ut ad mare usq procederem : nauem illic onerariam offendi quȩcũ mercib: narbo¬
nam petens soluere parabat : Eadem nocte michi insomnis adstare uisus es: & inieeta me
manu trahere utnauẽ illam conscenderem: Moxtenebras rũpente diluculo cũ eo loco in
quo quieuerã surrexissem : somniũ meũ ipserepͣutans tantotui desiderio subito correptus
sum. ut nichil cunctatꝰ nauem conscenderen. tricesimo die massilia ad pulsus. Inde huc

Expanded text:
m locum ego et Gallus conuenissemus, uir mihi et propter Martini memoriam — ex illius enim discipulis erat — et propter sua merita carissimus, interuenit nobis Postumianus meus, nostri causa ab Oriente, quo se ante triennium patriam relinquens contulerat, regressus. conplexi hominem amantissimum exosculatique genua et pedes eius, cum uno adque altero spatio quasi obstupefacti, inuicem flentes prae gaudio, deambulassemus, expansis in terram ciliciis consedimus. tum prior Postumianus me intuens ait: cum essem in remotis Aegypti locis, libuit ad mare usque procedere. nauem ibi onerariam inueni, quae cum mercibus Narbonam petens soluere parabat. eadem nocte mihi in somnis adstare uisus es et iniecta me manu trahere, ut nauem illam conscenderem. mox tenebras rumpente diluculo, cum eo loco, in quo quieueram, surrexissem, somnium meum ipse mecum reputans tanto tui desiderio subito correptus sum, ut nihil cunctatus nauem conscenderem. tricensimo die Massiliam adpulsus, inde huc
Abbreviated transcription (Latin):
habebatur : cuitam̃ operi minor &tas deputabatur: Maiores orationi uacabant: Rarꝰ
cuiquã extracellulam suam egressus : nisicum ad locũ orationis conueniebant : Cibum
inũ om̃s post horã leiunii accipieban Uinũ nemonouerat : nisiquẽ infirmitas coegi¬
s& : Pleriq camelorũ setis uestiebant᷑. Moioribi habitꝰ ꝓcrimineerat: Quod eo magis
it mirũ necesseest : qđ multi int̾ eos nobiles habebant᷑ qui longe alit̃ educati: ad hancs
humilitatem & pacientiã coegerans: Pluresq ex his postea episcopos uidimꝰ Quȩ enim e&
ciuitas aut ȩccła. que non sedemartini monasterio cuperet. sacerdotes:
edutreliquas uirtutes eiꝰ quas in episcopatuegit ad grediar : Erat haud longe

Expanded text:
habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? Sed ut reliquas
Abbreviated transcription (Latin):
propositũ monachii uirtutẽq deserer&: Aliquandiuuero adhȩrenti ad excclesiam
cellula usus est: Deincũ inquietudinẽ frequen tancium ferre non posset : duobus¬
fere extraciuitatem milib: monasteriũ sibistatuit Quilocꝰ tam secretus & remocus
erat : ut heremisolitudinem nondesi derara: Exuno enim latere precisa montis excelsa
upe ambiebatur : R eliquã planitiem. ligerfluuius reducto paululum sinu clausera
Vnatantuni eademq arta ad modumuia adiri poterat : Ipse ex lignis contextã cellulã
abebat: Multiquidem efratrib: in eundem modũ. pleriq saxo superiectimontis caua
receptacula sibi fecerant: Discipuli uero octoginta erant. qui ad exemplũ beat magistri
instituebant᷑: Nemo ibi quic quã propriũ habebat : Oma inmedio conferebant᷑: nonemere
ut uendere ut plerisq monachis moris ÷: quicquã licebat : Ars ibi exceptisscriptorib: nu

Expanded text:
propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobusfere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla
Abbreviated transcription (Latin):
de fuiss& : turbatis ministris dum expectatur qui non aderat : unus ecircũ stantibus
sũpto psalterio quẽ primũ uersum inuenit arripuit: Psalmus aut̃ hic erat: Exore
infantium & lactantiũ perfecisti laudem. propt̃ inimicos tuos. ut destruas in imi¬
cũ & defensorẽ : Quolecto clamorpopulitollit᷑ : pars diuersa confundit᷑: atq itaha¬
bitum est diuinonutu psalmũ hunc lectum fuisse. ut testimoniũ operissui defen¬
soraudir& : quia ex oreinfantiũ atq lactantiũ inmartino dnĩ laude perfecta &
ostensus parit̃ & destructus est inimicꝰ: Iamuero sũ pto episcopatu. qualem se quan¬
tũq prȩstͥterit non est nr̃e facultatis euoluere: Idem enim constantissime perseue¬
rabat quiprius fuerat Eadem incordeeiꝰ humilitas: eadem inuestitueiꝰ uilitas
erat. atq lta plenus auctoritatis & gr̃ȩ: Implebat epis copi dignitatẽ ut non tam̃

Expanded text:
defuisset, turbatis ministris, dum expectatur qui non aderat, unus e circumstantibus defuisset, turbatis ministris, dum expectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum uersum inuenit, arripuit. psalmus autem hic erat: ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
olum ex illo oppido : sed&iam exuicinis urbibus fuffragia ferenda conueneran : Vn
omniũ uoluntas eadem uota : eadẽq sententia: martinũ epis copatu eẽ dignissimĩ feli¬
emfore tali eccł. acerdote. Paucitam̃ & non nulli exepis copis quiad constitue¬
dum antistitem fuerant euocati: impierepugnabant dicentes scilicet contẽptibilẽ
cẽpersonã : indignũ esse episcopatii. hominẽ iultu despicabilẽ ueste sordidũ crine defor¬
mem : ita a populo sententiȩ sanioris. hȩc illox inrisa dementia est : qui inlustrẽ uirũ dũ
uituperarecupiunt prȩdicabanT: N ec uero aliud hisfacerelicuit: quã qđ populus
dño uolente cogebat: Inter epis copos tatmen qui ad fuerant prȩcipue defensor quilã no¬
diciturrestitisse : Vnde anim aduersum est grauit̃ illũ lectione prophetica tunen¬
tatum : Nam cũ fortuitu lector cuilegendo eodie offitium erat. int̃clusus apopulo

Expanded text:
solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant. nec uero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino uolente cogitabat. inter episcopos tamen qui adfuerant praecipue Defensor quidam dicitur restitisse: unde animaduersum est grauiter illum lectione prophetica tum notatum. nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo
Abbreviated transcription (Latin):
& luctu turbe plangentis excipitur Atquam cũ sollicitus adstitiss&. & quis essa hiefletꝰ
inquireret : Indicatur unũ efamilia seruulũ laqueo sibiuitã extorsisse: Quo cognito: cel¬
iulam inqua corpus lacebat ingredit᷑: Exclusisq. om̃ib: turbis : superstratꝰ corpori ali¬
quantis perorauit: Mox uiuescente uultu. marcescentib: oculis : in ora illius defunctis
erigitur. lentoq conamine enisus adsurgere : Ad prehensabeatiiuri dextera : In
pedes consticit. atq: lta cũ eo usq ad uestibulũ domus turba omi spectante ꝓcessit
Dubidem fere tempore ad episcopatũ turonice eccłȩ petebat᷑: Sedcũ eruimonaste¬
rio suo non facile posset : ruricius quidam unꝰ eciuib: uxoris languore simulato. ac
genua illius ꝓuolutus : ut egrederet᷑ optinuit : Ita dispositis lã initinere ciuium t᷑bis
sub quadã custodia. adciuitatẽ usq deducit᷑: Mirum inmodũ incredibilis multitudo. ñ

Expanded text:
 luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. Sub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non
Abbreviated transcription (Latin):
scribere p̃artẽ abipso inquantũ ille int̃rogari potuit sciscitati sumus: partem abhis qu
interfuerant uelsciebant cognouimꝰ: Quoquidẽ tẽpore crediñ potest: quame humi¬
litate qua benignitate susceperit : congratulatꝰ plurimũ & ga uisus indno qđ tanti
esset habitꝰ a nobis. quẽ peregrinatione suscepta expetissemꝰ: Miserũ mepeneñ audeo
ueibeream cumeseo eo niuiuiosuo dignatꝰ est adhiberi : aquã manib nris ipseobtulit ad
uesperai ait̃ ipse nobis pedes abluit: necrenitiaut contraire constantia suistoltaducdo
ruat cillius orpressussum ũtnefas putarem sinon adquieuis sem: Sermoaũt illius ñ
alis bondnos s̃ut q̃uam mundi huiꝰ in lecebras &x sȩculi omera relinquenda ut dnm
lum libeti ex pede iꝙ sequeremur. Preftantissi mũꝗ nobis presentiu tomrol inlustrs
uiti paulii uius supra mentionẽ secimꝰ exemplũ ingerebat: Qui sumnuis opib ab¬

Expanded text:
scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus, partim ab his, qui scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus, partim ab his, qui interfuerant uel sciebant, cognouimus. quo quidem tempore credi non potest, qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gauisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expeteremus. miserum me — paene non audeo confiteri — cum me sancto conuiuio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit, ad uesperum autem pedes ipse nobis abluit. nec reniti aut Conritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non acquievissem. Sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi hujus illecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Jesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum illustris viri Pauli
Abbreviated transcription (Latin):
inuert̃. Tunc prior diabo lus : A gnosce inquitmn artine quẽ cernis: xp̃s egosũ descen¬
surꝰ ad terras prius me manifestaretibi uolui. Ad hec cũmartinꝰ tacer&: nec quic quam
responsireferret: iterare ausus ẽ. diabolus ꝓfessionis audatiam: Martine quid dubitas¬
redere cumudeas : xp̃s egosum: Tumillereuelante sibispũ. ut intellegeret diabolã eẽ
pm̃ nisilneo habitu formaq quapassus est nisi crucis stignata pferentẽ uenissencredã:
Adhanc illeuocẽ. statim ut fumꝰ euanuit & collulam tanto fetore compleuit uchi dubia
indicia rolinqueret diabolũ sefiuisse: Hoc itagestum ut supraretulinus ex
psius martini orecognoui. nequis forte existimet fabulosun xx¬
amcumolim audita fide erꝰ uta atq uirtutib desi derio illius estuaremꝰ gratã nob
deum uidendũ peregrinationẽ suscepimꝰ simulquia iã ardebat animꝰ uitã illiẽ

Expanded text:
tenuerunt. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descentenuerunt. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audacredere, cum videas? Christus ego sum. Tum ille, revelante sibi Spiritu, ut intelligeret diabolum esse, dixit. Ego Christum, nisi in eo habitu formaque qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem, venisse non credam. Ad hanc ille vocem statim ut fumus evanuit, et cellulam tanto fetore complevit, ut indubia indicia relinqueret, diabolum se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retulimus, ex ipsius Martini ore cognovi, ne quis forte existimet fabulosum. XXam cum olim audita fide ejus, vita atque virtutibus, desiderio illius aestuaremus, gratam nobis dum suscepimus peregrinationem: simul quia iam ardebat animus uitam illius
Abbreviated transcription (Latin):
redidissent: Ad didit ut sexpm̃ essediceret: In quoxiam adeo inlusit. ut eum quidã qp̃s
rusus nomine utdim̃ adoraret ꝓpt̃ qđ cum postea ab episcopatu deiectumuidimꝰ : Fieriq
i dentieti ionuo conicere possumꝰ. istius modipseudo p phetis existentib antix pnsti
uduentum iniminere : quiam inistis mnisteriũ iniquitatis operatur: Nec enĩ prȩcere
uandũ uidetur qquanta martinũ sub isdem dieb: diabolus arcetẽptauerit: Quodã enĩ
dicpte missa prese ee circũ lecdus ipsaluce purpurea quosaciliũ claritito assupti sulgo¬
ris inluderet: Ueste xiamregia indutꝰ diademate exgeminis Auroq redimitꝰ cilceis
lurolu litis. sereno ore. Leta saciȩ ut nichilminꝰ quã diabolus putartur orantiincellu¬
la atitit: Cumq martinꝰ primo aspectueiꝰ fuis sac ebetat᷑ꝰ: liumultũq ambo silentiũ

Expanded text:
credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu deiectum uidimus. pleriquiactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniquitatis operatur. Non praetereundum autem uidetur, quanta Martinum sub isdem diebus diabolus arte temptauerit. quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. cumque Martinus primo aspectu eius fuisset hebetatus, diu multum silentium ambo
Abbreviated transcription (Latin):
poterat aguiose Curiosius tamen oculis aut digitis ad trectata. ñ aliud quã uest
uidebatur: Interea clarus sr̃s admon& orationi instare utmanifestuis eis dñs quid nã
set ostenderet : Itaq reliquũ noctis hrmnis psalmisq consumit᷑: A tubi inluxit dies
apprehensũ dextera trahere ad martinũ uolebat. beneconsciũ inludi illũ diaboli
ar te nonposse: Tunc uero reniti ac reclamare misercoepit: In terdictumq. sibier̃ dicebat
nesemartino ostendera&e Cumq inuitum ire conpellerent : Inter trahentiũ manꝰ uef
uanuit: Undequis dubita hanc&iã martini suisseuirtutem ut fantasiam suam
liabolus cũ eat martini oculis ingerenda. dissimulareliutiũ aut tegere non possa : ani¬
iduersum est tam̃ eodem fere tempr̃ fiusse in hispanus luuenẽ qui cã sibinuiltis sigi
austortaten parauissa& eousq rlatus est utsonliam prositeret: Uiͭ ũ pleru temero

Expanded text:
poterat agnosci. Curiosius tamen oculis aut digitis attrectata, non aliud quam vestis poterat agnosci. Curiosius tamen oculis aut digitis attrectata, non aliud quam vestis videbatur. Interea Clarus fratres admonet orationi instare, ut manifestius eis Dominus, quidnam id esset ostenderet. itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. ubi inluxit dies, adprehensum dextera ad Martinum trahere uolebat, bene conscius inludi illum diaboli arte non posse. tum uero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. cumque inuitum ire conpellerent, inter trahentium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere
Abbreviated transcription (Latin):
abersuolebat: Carus tumien nequa quã aderedendũ cogi poterat: illeci irũ dũ a pre¬
sent es plagas curscõ ñ crederet comminari: Postremo inhanc uocemi erupis sefert᷑ : Ecce
hac nocte uestem mihi candidam dñs decȩlo. libit : qua inducꝰ inmedio urm̃ deuersabor
id queuobis signum erit meindĩ eẽ uirtute quidĩ uestedonatꝰ sim: Tum uero grandi
omniũ adhanc ꝓfessione expectatio : Itaq ad mediã ferenoetem srenuit in sultantiũ
commoueri omẽ monasteriũ loco uisum est: Cellula aut̃ qua idem adolescens conte¬
nebat᷑ erebris cerueres mic areluminib: fremitꝰ  in ea discurrentiũ : & murmur quod¬
dam multarum uocũ audiebat᷑. Dem facto silentio egressus unũ defratrib adseuo
clarus accurrit. Adhubitoq lumine : uestemom̃s diligent̃ aspiciunt: Erat aũt summa
mollitie candore eximio micanti purpura. nec tamen cuius eẽ generis aut uelleris

Expanded text:
haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praehaberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autnebatur, crebris cerneres micare luminibus: fremitusque in ea discurrentium, et murmur quoddam multarum vocum audiebatur. Deinde facto silentio egressus; unum de fratribus, SabClarus accurrit; adhibitoque lumine vestem omnes diligenter inspiciunt. Erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura; nec tamen, cujus esset generis aut velleris,
Abbreviated transcription (Latin):
culo rictesnemoriȩ mandabit᷑ in exẽplum cauendi si quid deinceps uspiã talecontigerit
Clarus quuilã nomine adolescens nobilissimꝰ mox presbit᷑ num felicibeatꝰ excessu cumre lic¬
tis om̃ib sead martinũ contulissa. Breuitẽpore adsum mum fidei uirtutũq. om̃iũ culmen
enituit: Itaq cum haud longe sibi ab epis copi monasterio tabernaculu conflituiss&. multi:
apud eum srs̃ commorarent᷑ : Iuuenis quidam adeum anatoliuꝰ nomine sub professione
monadiuom̃i humilitate ati. in nocentia mentitꝰ accessit. Habitauitq aliquandiu in
communecũ caceris: Dein pcedente tempore. angelos apud se loqui solere dicrbat :  uni
ĩ deminullus adhiberet signis quibus lam plerosq ad credendũ cohortabat᷑ P ostẽmo eo
uss processit ut interse acdm̃ anglos ilis currere predicaret: Lamquese unũ ex pplietis

Expanded text:
aculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. aculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis