comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lnt. QIuiu fres edco anmonu¬
enĩt ne iuiste sepulture traditũ
i. terra cõdicũ corpus inquietet᷑
yidetur. aũ terracõditũ. ⁊ si mar¬
cula cõditũ hoc aĩo sit. ut nõ alibi
transferatur. s artuiam ipam si
ros erigat in locũ ⁊ modiorem lice
tranfferre non est denegandũ.
ferre magis ꝙ temporis grã depo¬
nere ꝙ quodibi sepeliret mortinĩ
a qĩ eterna cede dare destinauit
manebit locus ꝓphanus.
sentire debent cũ exnei inferant᷑
aam ex ipis dominis q̃l ibi posse
sepeliri cõstat. cũ sine cetor. cõsen¬
su maxime cũ. al ias nõ sit locus
in quo sepelirentur.

Expanded text:
. Diui fratres edicto admonuerunt, ne iustae sepulturae traditum, id est terra conditum corpus inquietetur: uidetur autem terra conditum et si in arcula conditum hoc animo sit, ut non alibi transferatur. sed arculam ipsam, si res exigat, in locum commodiorem licere transferre non est denegandum. ferre magisque temporis gratia deponere, quam quod ibi sepeliret mortuum et quasi aeterna sede dare destinauerit, manebit locus profanus.onsentire debent, cum extranei inferantur: nam ex ipsis dominis quemlibet recte ibi sepeliri constat etiam sine ceterorum consensu, maxime cum alius non sit locus in quo sepeliretur.
Abbreviated transcription (Latin):
blur. El possor brditatis fimꝰ
fecit. dem uictus in restitutom
non deduxit quod impend̾ĩt uti¬
lem esse ei funetariarn. ¶ Si eodẽ
momento tẽporis uirqexor dece¬
Nint labeo ait in hedem ꝓ porti¬
one dotis da ndam hanc acco¬
nẽ. qm id ip̃m dotis noie adeũ
puenis.

Expanded text:
um. Si possessor hereditatis funus fecerit, deinde uictus in restitutione non deduxerit quod impenderit, utilem esse ei funerariam. Si eodem momento temporis uir et uxor decesserit, Labeo ait in heredem uiri pro portione dotis dandam hanc actionem, quoniam id ipsum dotis nomine ad eum peruenit.
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ hõe uerũ est fauore religioni
S int̾oũ ⁊ solus ꝓprietatis dñs
ocũ religiosum facere potest. fun¬
ge eĩ cũ testatorem inferre cũ nõ
locus eẽt tam opportune ubi sepe¬
lirentur. ¶ Exeo ne det̾iorem cõdo̾¬
nem fructuari faciat ꝓprietariꝰ
solet queri an suũ dñs cohercere
possit ⁊ aristo apͥ cassiũ notat ple¬
nissimam eũ cohertionem habe
si modo sine dolo m ilo faciat ꝙͣ¬
ius usufructuarius nec cͣcͣrus qͥ¬
d̾ ministeris aut inusitatis ar¬
tifitiũ eius corrũꝑepossit nec s¬
uũ cicatricib deformare. ꝓprieta¬

Expanded text:
fauore religionis. sed interdum et solus proprietatis dominus locum religiosum facere potest: finge enim eum testatorem inferre, cum non esset tam oportune, ubi sepeliretur. Ex eo, ne deteriorem condicionem fructuarii faciat proprietarius, solet quaeri, an seruum dominus coercere possit. et Aristo apud Cassium notat plenissimam eum coercitionem habere, si modo sine dolo malo faciat: quamuis usufructuarius nec contrariis quidem ministeriis aut inusitatis artificium eius corrumpere possit nec seruum cicatricibus deformare. Proprieta
Abbreviated transcription (Latin):
altius tollendo obscurare lumin¬
ib qr habitari potest ⁊̃ in obscur¬
atis cdib. quodusq adeo tẽperan¬
dũ est ut non in totũ edes obscur¬
etur. s modicũ lumũ quod habit¬
s ⁊ si excipiat ut pascere sibił in¬
babitareliceat ualet except̾o
cũ ex multic saitib. pastione fr¬
uctus ꝑcipeꝑet᷑. ⁊ habitationis
exceptione siue tẽporalis sũ usq
ad mortem eius qui excepit usꝰ
uidetur exceptus.

Expanded text:
ollendo obscurare luminibus, quoniam habitari potest etiam obscuratis aedibus. quod usque adeo temperandum est, ut non in totum aedes obscurentur, sed modicum lumen, quod habitsed et si excipiat, ut pascere sibi uel inhabitare liceat, ualet exceptio, cum ex multis saltibus pastione fructus perciperetur. et habitationis exceptione, siue temporali siue usque ad mortem eius qui excepit, usus uidetur exceptus.
Abbreviated transcription (Latin):
ad fructuariũ ꝑtinebũt. ¶ Si qua
ẜuitus impõita est fũdo necͣce ha¬
bebit fructuarius sustinere susti¬
nere. Yn ⁊ si ꝑstipulationem ẜui¬
tus debeatur id̾ putodicendũ. s
⁊ si ẜuus sb̾ pena emptus sit int̾¬
dictis certis quibda ansi ususfru¬
ctus eius fu̾it legatus obẜuare
hoc fructuarius debeat. a putode¬
bere eum obẜuare alioquĩ nõ bon¬
i uiri arbitratu utitur fruitur.
orũ .ł argenteorũ uet̾um quib
estimationem. celsucł. xxxii. ⁊ui

Expanded text:
ad fructuarium pertinebunt. Si qua ad fructuarium pertinebunt. Si qua seruitus imposita est fundo, necesse habebit fructuarius sustinere: unde et si per stipulationem seruitus debeatur, idem puto dicendum. Sed et si seruus sub poena emptus sit interdictis certis quibusdam, an si usus fructus eius fuerit legatus, obseruare haec fructuarius debeat? et puto debere eum obseruare: alioquin non boni uiri arbitratu utitur et fruitur.orum vel argenteorum veterum, quibus aestimationem, Celsus libro tri
Abbreviated transcription (Latin):
ucturiam maturoc reliquiss ce¬
stator fructuarius eos feret si di¬
e legati cedente. Adhucpendent¬
es dep̾bendiss nam exstantes fru¬
ctus ad usũ fructuariũ ꝑtinent
¶Si dñs solitus fu̾it tab̾ins ad m̃ces
suas uti ł ad negotiationẽ utiq
pitte ꝑmictetur fructuario loca¬
re eas.ł aliquas ad m̾ses ⁊ illudso¬
lũ obẜuandũ est neł abutat᷑ usu¬
fructuarius. ł cõtueliose ĩ iuri¬
ose ueutatur usufructu. ¶Siẜ
ui ususfructus legatus est cuius
cestator qiͣ mimstio uacue ute¬
batur. si eũ diciplinis ł arte nst¬
ruxit ususfructu arus. arte eius
ł peritia ntetur. ¶Si quid cloaca¬
ru nõie debcat᷑. ł si quid obformã
aque ductus queꝑ agrũ tranfut
pendatur ad homus fructuarupti¬
nebit. s si quid adcollationem
ue puto ħ quoq fructuariũ sbi¬
turum. ergo ⁊ quod ob transitu
ssores cert.am ꝑtem fructuũ mun¬
icipio uiliori p̃tio adduc̾e solent
⁊ fisco fũtionem pr̾ate ħ honera

Expanded text:
uctus iam maturos reliquisset testator, fructuarius eos feret, si die legati cedente adhuc pendentes deprehendisset: nam et stantes fructus ad fructuarium pertinent. Si dominus solitus fuit tabernis ad merces suas uti uel ad negotiationem, utique permittetur fructuario locare eas et ad alias merces, et illud solum obseruandum, ne uel abutatur usufructuarius uel contumeliose iniurioseue utatur usu fructu. Si serui usus fructus legatus est, cuius testator quasi ministerio uacuo utebatur, si eum disciplinis uel arte instituerit usufructuarius, arte eius uel peritia utetur. Si quid cloacarii nomine debeatur uel si quid ob formam aquae ductus, quae per agrum transit, pendatur, ad onus fructuarii pertinebit: sed et si quid ad collationem uiae, puto hoc quoque fructuarium subiturum: ergo et quod ob transitum ssessores certam partem fructuum municipio uiliori pretio addicere: solent et fisco fusiones praestare. haec onera
Abbreviated transcription (Latin):
se cuiꝙͣ dmnũ indetur qr cũ pl¬
t nũmos accipientis. ¶ Siopas
suas iste suus locauerit. a nan¬
nos singulos certũ aliquid sti¬
puletur eorũ quidem annoru
stipiulatio quib iisuftuctu nã¬
sit acqiuretur fructuario. se¬
qntiũ uo scipulato ad pprietari¬
u tñssit. semel acqitisita fructu¬
ario ꝙ ius non soleat stipaltio
semei cuꝙ quesita ad aliũtnͣsire
si forte usufructuc i annos sing¬
uloc fuit legatus. ⁊ iste suus oꝑas
ox restituitur. ambulabit stipula¬
cio. ꝓfectaq ad ħ̾rdem redibit ad
fructuatiũ. ¶ Qois est. an idq ac
quiri fructuario nõ potest ꝓprieta¬

Expanded text:
se cuiquam dominium uidetur, quia cum plse cuiquam dominium uidetur, quia cum plt nummos accipientis. Si operas suas iste seruus locauerit et in annos singulos certum aliquid stipuletur, eorum quidem annorum stipulatio, quibus usus fructus mansit, adquiretur fructuario, sequentium uero stipulatio ad proprietarium transit semel adquisita fructuario, quamuis non soleat stipulatio semel cui quaesita ad alium transire si forte usus fructus in annos singulos fuerit legatus et istox restitutus, ambulabit stipulatio profectaque ad heredem redibit ad fructuarium. Quaestionis est, an id quod adquiri fructuario non potest proprieta
Abbreviated transcription (Latin):
scripsit. ipendenti eius dmũ erꝰ
⁊ numerationẽ p̾tu declaraturas
cuius sit. Nam si ex refructuari
recte fructuari fuisse. id̾q est a
si forte stipulatus sit ẜis nua¬
turus peccuniam. nam nu̾atio
declarabit cuit sit acquisita sti¬
płatio. Ergo ostendimus impe¬
udenti eẽ dm̃ũ. donoc p̾tiũ nu¬
meret᷑.quid ergo si amisso usu
uc ĩterẽe. un sit p̾ciũ nuatum
marcellus ⁊ mauritius yo am¬
issonsufructu iam putant dĩ¬
ũ acquisitũ ꝓprietatis dño. s iu¬
uani sin̾a umanior est. Quod
si exre utriusq p̾tiũ fuerit solu¬
cum ad utruq dñiuĩ prinere.
iuł scripsit. scil ꝓ rata portione¬
p̾cu soluti. Quid tñsi forte si
rũ cui mag̾ suus acquirat si
numerationem soluit int̾erit
cui priores ñmos soluat nam
quos postea soluit aut uendi¬
cabit aut si fuint nũmi cõsũp¬
ti ad cõdit̾onem ꝑtinent. si uo̾
simul in sacło soluit. nicħ fecit
accipientis. ⁊ so nũd̾ acquissi¬

Expanded text:
scripsit in pendenti esse dominium eius et numerationem pretii declaraturam, cuius sit: nam si ex re fructuarii, retro fructuarii fuisse. idemque est et si forte stipulatus sit seruus numeraturus pecuniam: nam numeratio declarabit, cui sit adquisita stipulatio. ergo ostendimus in pendenti esse dominium, donec pretium numeretur. quid ergo si amisso usu uc interesse, unde sit pretium numeratum: Marcellus uero et Mauricianus amisso usu fructu iam putant dominium adquisitum proprietatis domino: sed Iuliani sententia humanior est. quod si ex re utriusque pretium fuerit solutum, ad utrumque dominium pertinere Iulianus scripsit, scilicet pro rata pretii soluti. quid tamen si forte simorum: cui magis seruus adquirat? si numeratione soluat, intererit, cuius priores ‹n›ummos soluat: nam quos postea soluerit, aut uindicabit aut, si fuerint nummi consumpti, ad condictionem pertinent: si uero simul in sacculo soluit, nihil fecit accipientis et ideo nondum adquisis
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ. Nam si librariũ mittait ⁊ q̃¬
lũ. ⁊ calcem. portare cogit.ł bistri¬
onem balueatorem faciat. ł de sy¬
inphoniaco astriensem. ł de plale¬
stra stercorandis latric p̃ponat
abuti iudebitur ꝓprietate susfi¬
cienter au alere. ⁊ uestire d scõs
orclinem ⁊ dignitatem mancipi
sua feritareł seuisia ea corrũpt
alioqui lege aquilia cũ cõuemi¬
re. ¶ Et si uestimentorũusufru¬
ctus legatuc sit. non sicut qͣnti

Expanded text:
 nam si librarium rus mittat et qualum et calcem portare cogat, histrionem balniatorem faciat, vel de symphonia atriensem, vel de palaestra stercorandis latrinis praeponat, abuti videbitur proprietate. Sufficienter autem alere et vestire debet secundum ordinem et dignitatem mancipiosua feritate vel saevitia ea corrumpat: alioquin etiam lege Aquilia eum conveniri. Et si vestimentorum usus fructus lega
Abbreviated transcription (Latin):
quirit solidum ¶L dem iul codem
libroscripsit. si suofructuario op¬
eas eius locau̾it ncħagit. nam ⁊ si
erremea inquit a me stiptatus sic
nicħ̾ agit non mag̃ ꝙͣ fuus au ienꝰ
bona fide nͥichsuent idem age̾do
dño quicqͣ acquirit simili modo
ait ne quid̾̃ si rem meam a me fru¬
ctuario cũducit. me nõ obligauit
michi stipulando acquirit id aux
stipulantlo icħ agit nisi forte ĩ¬
quid mãtim dño suo stipuletur
a me ł cõducat. ¶ Si duoc fructua¬
rios ꝓponas ⁊ ex alcius refuus sic
stipulatus. q̃riturutrũ totũ an
ratur. Nam⁊ in duob bone fidei
posse ssorib ħ id̾ est ap̃sceuolam ag
rõnemq boc facere. ut si erre ait¬
eriuc stipuletur. ꝑtem ei dũ car¬

Expanded text:
t solidum. Idem Iulianus eodem libro scripsit: si seruo fructuarius operas eius locauerit, nihil agit: nam et si ex re mea, inquit, a me stipulatus sit, nihil agit, non magis quam seruus alienus bona fide mihi seruiens idem agendo domino quicquam adquirit. simili modo, ait, ne quidem si rem meam a me fructuario conducat, me non obligabit. alio stipulando mihi adquirit, id a me stipulando nihil agit: nisi forte, inquit, nominatim domino suo stipuletur a me uel conducat. Si duos fructuarios proponas et ex alterius re seruus sit stipulatus, quaeritur, utrum totum an ratur. nam et in duobus bonae fidei possessoribus hoc idem est apud Scaeuolam agiionemque hoc facere, ut si ex re alterius stipuletur, partem ei dumtax
Abbreviated transcription (Latin):
scribit. cũ qui ex re fructuarii stiplẽ¬
ex refructuarii nec oꝑis sui fructu¬
ario stipuietur. ¶ Serius fructua¬
rius si usũfructu in se dari stipulet᷑
aut siu̾e nõie aut matim ip̃i iprieta¬
rio adquirit excempio sui cõis qui¬

Expanded text:
 qui ex re fructuarii stipuleex re fructuarii nec ex operis suis fructuario stipuletur. Servus fructuarius si usum fructum in se dari stipuletur aut sine nomine aut nominatim proprietario, ipsi adquirit exemplo servi co
Abbreviated transcription (Latin):
castigatonem fructuario cõpe¬
terc sab̾ rendit. ⁊ cassius .ł. octa¬
uo uuris ciuilis scripsitut n cor
sufructuaris spopond̾it fuoĩ ꝙͣ
usufructũ ħt stipuianti usufru¬
ctuario obligabitur qrut eis
suus tali stipulari possit usitatũ¬
puletur. sibi aut sticho fuofru¬
ctuario donandi ca dum nult
fructuario prari dicend̾ si eisol¬
uatur fructuario acquiti ¶ Ln¬
cerdũ cñ mmipendenti est cinad¬
qurat iste fructuarius ẜuus. ut
puta fuũ emit. ac ꝑ traditionẽ
accepit. nec dũ p̾tiuĩ mimerauit

Expanded text:
castigationem fructuario competere Sabinus respondit et Cassius libro octauo iuris ciuilis scripsit, u‹t› neqs›ufructuario spoponderit seruo in quem usum fructum habet stipulanti, ipsi usufructuario obligabitur, quia ‹u›t ei seruus talis stipulari possit, usitatupuletur sibi aut Sticho seruo fructuario donandi causa, dum uult fructuario praestitum, dicendum, si ei soluatur, fructuario adquiri. Interdum tamen in pendenti est, cui adquirat iste fructuarius seruus: ut puta si seruum emit et per traditionem accepit necdum pretium numerauit
Abbreviated transcription (Latin):
quid. ¶ S ⁊ sicõd̾ois implende cã
quidsuus fructuarius cõseqͣtur
⁊ cõsticerit ei cõte̾platione fruc¬
tuaru eam cõdom ascriptam di¬
cendũ est ip̃i acquiri.Nam ⁊ in
ctuario acquiritur ita ⁊ pascicen¬
do eũ acquirirere except̾om fru¬

Expanded text:
plendae causa quid seruus fructuarius consequatur et constiterit contemplatione fructuarii eam condicionem adscriptam, dicendum est ipsi adquiri: nam et in ctuario adquirit, ita etiam paciscendo eum adquirere exceptionem fru
Abbreviated transcription (Latin):
ueram ¶ Fructuarius cam ꝓprieta¬
tis detrriorem facere non d̾ meli¬
orem facere potest. ⁊ aut fũdiẽ
neq arbores frugiferas exid̾e n u
menas habens non debebit deicere
ut forte ortos olicorios faciat. ł ali¬
ud quid quos ad rodditũ spectat.
Uñ est quesitu anlapidisinas ł
cretifodinas .ł arem fodinas. ip̃e
instiruere posset ⁊ ego puto ⁊̃i

Expanded text:
tatis deteriorem facere non debet, meliorem facere potest. et aut fundi est neque arbores frugiferas excidere neqmoenas habens, non debebit de‹i›cere, ut forte hortos olitorios faciat uel aliud quid, quod ad reditum spectat. Inde est quaesitum, an lapidicinas uel cretifodinas uel harenifodinas ipse institu
Abbreviated transcription (Latin):
S a si płec sint a quib usufructus
relictus est singulic satis dare or¬
¶Eũ igit̾ deufufructu agit᷑ noso
lũ quod fc̾m ł est arbictat᷑. s ⁊̃ in¬
futurũ ꝙadm uti frui d. ¶ De p̾t̾i
tis dampnis aũ fructuarius ã lege
aquilia tenetur. ⁊ int̾dicto quod
ui aut clam ut uił ait. Nam fru¬
ctuariũ quoq teneri huc act̾oib
necnõ furti certũ est. sicut qͣ libet
aliũ qui in aliena re tale quid con¬
mifit. ¶ Demiq cõsultus quod bo¬
nũ fuit acc̾om polliceri p̾torem
cũ copetat legis aquilie act̾o. ren¬
di quia sunt casus quib cessat aq¬
uilie act̾o ⁊ ĩo iudicem dari ut erꝰ
arbitratu utatur ⁊ fruatur¶Nã
qui agru non pscuidit qui uites
non sõẜit. Item qui aquarũ duc¬
tus corrũpi pacitur lege aquilia
non tenet᷑. eade ⁊ in usuario dice¬
nda. s si int̾ duocusuarios fructu¬

Expanded text:
fructuarii efficientur, exemplo rei dis est, existente autem condicione ad legatarium transit. uerum est enim condictionem competere proprietario: cum autem in pendenti est dominium ut ipse Iulianus ait in tem damnis fructuarius etiam lege aquilia tenetur et interdicto quod ui aut clam, ut Iulianus ait: nam fructuarium quoque teneri his actionibus nec non furti certum est, sicut quemlibet alium, qui in aliena re tale quid commiserit. denique consultus, quo bonum fuit actionem polliceri praetorem, cum competat legis Aquiliae actio, respondit, quia sunt casus, quibus cessat Aquiliae actio, ideo iudicem dari, ut eius arbitratu utatur: nam qui agrum non proscindit, qui uites non subserit, item aquarum ductus conrumpi patitur, lege Aquilia non tenetur. eadem et in usuario dicenda sunt. Sed si inter duos fructu
Abbreviated transcription (Latin):
qiͣ utar retineam usufructũ mag̾¬
q ad mictit retinere. Nam sepe q
uctum retinemus. ut puta egrot¬
antis ẜui.ł infantis cuius opere
nulle sint. ł defecte senectutis hois
Nlam ⁊ si agrũ aremus l tñ sterił
sit. ut millus fructus nacatur re¬
quid fuus fugitiuus. retiuere tñ
usufructũ. ¶Nam qua tõne reti¬

Expanded text:
quasi utar, retineam usum fructum? magiquasi utar, retineam usum fructum? magisque admittit retinere. nam saepe etamen usum fructum retinemus: ut puta aegrotant‹e› seruo uel infant‹e›, cuius operae nullae sunt, uel defectae senectutis homin‹e›: nam et si agrum aremus, licet tam sterilis sit, ut nullus fructus nascatur, requid seruus fugitiuus, retineri tamen usum fructum: nam qua rati
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. ARborib deuulsis. ł yiueto¬
ũ deiectis usq adusũ suũ quulle
posse usufructuariũ ferrei abeo
aitinec materia eũ ꝓligno usu¬
puto ueram. auoqum ⁊ si totus
ager sit hunc casu passis om̃es ar¬
bores auferet fructuarius matia
tm ip̃m succid̾e. qnͣtũ ad uilleref¬
ectom putat posse. ꝙ ad̾m calsero
inquit coquere ł arenam fodere
aliud nequid edificio necciũ su¬
mere ¶Nauem usuftuctulegato
suftuctuatius ł ip̃e frui eare ral
is fruendam cõcede. ẜ locare .ł uen¬
Sere potest. nam qui locat utit i
quui uendit ucit᷑ ¶se ⁊ si aln p̃catio
cocedat ł donet. put o eũ uti. atq
ĩo retinere usũfructũ. ⁊ hoc cafsiꝰ
sabinus ꝓbat. ¶Non solũaũ sie¬
golocaueo. retmeo usũfructũ. S
⁊ si aliuc uegotiũ meũ gerens lo¬
retinere meusufructũ. ¶ Quuid tñ
si nõ locauo sed absente ⁊ ignora
gitiuus in quo usufructuc m̃s est
stipuletur aliquid exre mea ł per
tradit̾onem accipiat. an ꝑ hoc ipn

Expanded text:
. Arboribus euolsis uel ui uentorum deiectis usque ad usum suum et uillae posse usufructuarium ferre Labeo ait: nec materia eum pro ligno usuputo ueram: alioquin et si totus ager sit hunc casum passus, omnes arbores auferret fructuarius: materiam tamen ipsum succidere quantum ad uillae refectionem putat posse: quemadmodum calcem, inquit, coquere uel harenam fodere aliudue quid aedificio necessarium sumere. Nauis usu fructu legato sufructuarius uel ipse frui ea re uel alii fruendam concedere uel locare uel uendere potest: nam et qui locat, utitur et qui uendit, utitur. sed et si alii precario concedat uel donet, puto eum uti atque ideo retinere usum fructum, et hoc Cassius Sabino probat. non solum autem si ego locauero, retineo usum fructum, se‹d› et si alius negotium meum gerens lorsi non locauero, sed absente et ignorangitiuus, in quo meus usus fructus est, stipuletur aliquid ex re mea uel per traditionem accipiat: an per hoc ipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
nõmag̾ ꝙͣusucapio ꝓprietatis
que post cõstitutũ usũ fructu
cõtingit debebit plane denega¬
ri usufructus ꝑsecustiosi ei qui
nore acepit lictis extimatio nõ
offeratur a fructuario. ¶ Si qui
suũ occid̾it utilem acc̾omerẽp¬
lo aquilie fructuario dandam du
borum alie sb̃stituende sunt. ⁊ ꝑ¬
riores ad fructuariũ ꝑtine̾t.
ita posse legari ut ei ẜuitus ĩpon¬
atur que alteriinsule hadicarie
debeatur hoc modo. si ille brdi me
o ꝓmisit ꝑse nõ fore quo alcius
ea edificia tollant᷑. tunc ei corue
dificiorũ usũ fructũdo lego. łs
ic ediũ illarũ quo altius ꝙͣ uti
nunc sũt edificare non erut illi

Expanded text:
proprietatis, quae post constitutum usum fructum contingit. debebit plane denegari usus fructus persecutio, si ei qui noxae accepit litis aestimatio non offeratur a fructuario. Si quis seruum occiderit, utilem actionem exemplo Aquiliae fructuario dandam numborum aliae substituendae sunt et priores ad fructuarium pertinent posse ita legari, ut ei seruitus imponatur, quae alteri insulae hereditariae debeatur, hoc modo: 'Si ille heredi meo promiserit per se non fore, quo altius e‹a› aedificia tollantur, tum ei eorum aedificiorum usum fructum do lego' uel sic: 'Aedium illarum, quoad altius, quam uti nunc sunt, aed
Abbreviated transcription (Latin):
ta est ab alio amuti usufructũ
simodo aliquis stipuletur paru
etas legata an ap̾done. ¶ Siifficit eĩ
ad retinendũ usufructũ eẽ affec¬
tum retine uolentis. ⁊ fuũ noĩe
fructuarui aliquid facere. ꝗ fina

Expanded text:
tur ab alio, amitti usum fructum, si modo mihi aliquid stipuletur, paruetas legata sit, an a praedone: sufficere enim ad retinendum usum fructum esse affectum retinere uolentis et seruum nomine fructuarii aliquid facere: qua
Abbreviated transcription (Latin):
e.ł iuuridiaria ad aliũ modũ cõu̾te
excolereei quod inuenir potest. qͣ¬
utate cdiũ non inmucata ¶Lten
nerua eũ cuiediũ iisufructus leg¬
atus sit. al tius tollere non potest
ꝙͣuic liumna nõ obscurentut. qr
tectũ mig̾ turbatur. quod labeo
inꝓprietatis domino scribit. Id̾ uer¬
ua nec obsttuere eũ posse. ¶ Item
si domus usufructus legatus sit
meritoria illic facere fructuarius
non ꝑ debet. nec ꝑ senacula diuid¬
re donũ at quin locare potest.szo
portebit qiͣ domũ locare. nec balne¬
ũ ibi faciendũest. quod aũ dicit
meritoria non facturũ. ita accipe
que uulgo diu̾soriał fulonca app¬
ellantur. ego quid̃ ⁊ si balneu fit
in domo usib dñicis solitũ uaca¬
re in intima ꝑte domus ł int die¬
tas amenas no recte. nec ex boni
uiri arbitratu facturũ si idlocar
eceꝑit ut publice lauet. nõ mag̾
ꝙͣ si domũ ad stationem iumento¬
tũ locau̾it. aut si stabulu quoder¬

Expanded text:
e, vel virdiaria ad alium modum convertere: e, vel virdiaria ad alium modum convertere: excolere enim quod invenit potest qualitate aedium non immutata. item Nerva eum, cui aedium usus fructus legatus sit, altius tollere non posse, quamvis lumina non obscurentur, quia tectum magis turbatur: quod Labeo etiam in proprietatis domino scribit. idem Nerva nec obstruere eum posse. Item si domus usus fructus legatus sit, meritoria illic facere fructuarius non debet nec per cenacula dividere domum: atquin locare potest, sed oportebit quasi domum locare. nec balineum ibi faciendum est. quod autem dicit meritoria non facturum ita accipe quae volgo deversoria vel fullonica appellant. ego quidem, et si balineum sit in domo usibus dominicis solitum vacare in intima parte domus vel inter diaetas amoenas, non recte nec ex boni viri arbitratu facturum, si id locare coeperit, ut publice lavet, non magis quam si domum ad stationem iumentorum locaverit, aut si stabulum quod er
Abbreviated transcription (Latin):
sulphuris. ⁊ eris. ⁊ ferri. ⁊ cet̾orũ
fodinas .i. quac p̃r fam̃. instituit
ercercere potit. ł ip̃e insticuere. si
nich agri culture noscebit. ¶ Et
si forte in hoc quis instituit plus
redoitus sic qͣm inuneis ⁊ arbus¬
tis. ł oliuetis que fuerũt. forfitan
⁊ ħ dic̾e pot̾it siquid̃ ei ħ ꝑmittit᷑
meliorare ꝓprietitem. si tñ que ĩsti¬
tuit usufructuarius. aut celũ cor¬
rũpant agri. aũ magnũ apparatũ
sint desidatura opificũ forte ł fig¬
ulorũ. que non potest sustinere ꝓ¬
prietarius non iudebitur bomi ui¬
ri arbitͣtu frm. ¶ S nec edificiũ qͥ¬
d̾ positurũ in fu̾do. nisi quod ad
fructũ ꝑcipiendũ necͣcui sit ¶ S
si ediũ usufructus legatus sit. ne¬
rua filius ⁊ limina minitt̾e eũ po¬
sse ait. ¶ S ⁊ colores ⁊ picturas ⁊
marmora pot̾it ⁊ sigilla. ꝗ si quid
ad domus ornatũ. S n dietas tnͣs¬
ictetur ł aditus posticat ue eũt̾e
Trefugia apperire. ł atriũ mutar¬

Expanded text:
um fodinas uel quas pater familias instituit exercere poterit uel ipse instituere, si nihil agriculturae nocebit. et si forte in hoc quod instituit plus reditus sit quam in uineis uel arbustis uel oliuetis quae fuerunt, forsitan deicere poterit, si quidem ei permittitur meliorare proprietatem. Si tamen quae instituit usufructuarius aut caelum corrumpant agri aut magnum apparatum sint desideratura opificum forte uel legulorum, quae non potest sustinere proprietarius, non uidebitur uiri boni arbitratu fridem positurum in fundo, nisi quod ad fructum percipiendum necessarium sit. Sed si aedium usus fructus legatus sit, Nerva filius et lumina immittere eum posse ait: sed et colores et picturas et marmora poterit et sigilla et si quid ad domus ornatum. sed neque diaetas transittetur, vel aditus posticasve vertere, vel refugia aperire, vel atrium mutar
Abbreviated transcription (Latin):
ł alc̾ius apparatut alibi ꝙͣ iusce¬
na non uretur ¶S an ⁊ locare pos¬
sit udendũ est. ⁊ putolocaturũ
Et licet testator cõmodare non
dire fructuariũ ita utentem ne
quibdã plane dubitatur si eu
uti ꝓbibeat anuire idfaciat. ii¬
t puta doluc. si forte fũdi usufi¬
uctus legatus sic. ⁊ putant quidã
⁊ si defossa sint utiꝓhibendĩ a¬
dem ⁊ ĩserͣue. ⁊ in cuppis. ⁊ incad¬
is. a i amphoris putant. Id̾ ⁊ ns
pocularib si domucusufructus
legetur. s ⁊ putonisi sit ccͣia uo

Expanded text:
l alterius apparatus, alibi quam in scaena non utetur. sed an et locare possit, uidendum est: et puto locaturum, et licet testator commodare, nondire fructuarium ita utentem, ne quibusdam plane dubitatur, si eum uti prohibeat, an iure id faciat: ut puta doleis, si forte fundi usus fructus sit legatus, et putant quidam, etsi defossa sint, uti prohibendum: idem et in seriis et in cuppis et in cadis et amphoris putant: idem et in specularibus, si domus usus fructus legetur. sed ego puto, nisi sit co
Abbreviated transcription (Latin):
feru qui sũmitur. ⁊ in eo quod f¬
uus fructuarius post traditom
s tam̃ ab eo satis factũ dicend̾ est¬
cõdom pend̾e mag ꝙͣ dñiũ in pe
Inci esse. ¶D̾ .l.iix.¬
I cuius rei usufructus legatus e¬
it. dñs potest in ea re satis datio¬
nem desid̾are. ut offõ iudicis hoc
fiat. Nam sicuti d fructuaraus
uti frui. ita ⁊ pprietatis dñc securꝰ
ee d de ꝓprietate. hec aũ ad om̃e¬
ucest. nõ prius dandam accomu
uiri arbictatu usurũ fruiturum.

Expanded text:
ractat, si fur decerpserit uel desecuerit fructus maturos pendentes, cui condicttat, quoniam fructus non fiunt fructuarii, nisi ab eo percipiantur, licet ab alio terra separentur, magis proprietai cuius rei usus fructus legatus erit, dominus potest in ea re satisdationem desiderare, ut officio iudicis hoc fiat: nam sicuti debet fructuarius uti frui, ita et proprietatis dominus securus esse debet de proprietate. haec autem ad omnehoc euenit? nisi ea, ut interim fierent proprietarii, mox adprehensi
Abbreviated transcription (Latin):
ei us dẽ hois noie recte putat ples
ad exhibedũ age posse forte si bõ
primi sit. scdi in eo usufructus sit.
t̾tius possõm suam cõmendat. qͣ¬
tus pignoratũ eũ sibi. affirmet.
oib igit᷑ ad erhibendũ accocõpe¬
tit. qr om̃i inc̾est exhib̾i hõim. Ibi¬
d̾ sb̃iũgit iudicem ꝑ arbitriũ fibi
ex hac act̾oe comissui q̃ exceptoes
extimare quas possõr obicit. ⁊ si qͥ
tam euidens situt facile repella
agencem deb̾e possorẽ ab solui si
obscurior sit ł quehãt altiorem
qonem differenami ĩ ditectũ ui¬
om te exhibi iussa. ¶ Dequibdã tũ
exceptionib oĩomodo ip̃m debere
disceptare qui de. ad txhibendum
actoe iudicat ueluti pacti cõuẽ¬
ci. doli maliautisiurandi. reiq
iudicate. ¶ Untdũ equitac exbibi¬
t̾ois efficit ut ꝙ̃uis ad erhibendũ

Expanded text:
eiusdem hominis nomine recte plures ad exhibendum agere posse: forte si homo primi sit, secundi in eo usus fructus sit, tertius possessionem suam contendat, quartus pigneratum sibi eum adfirmet: omnibus igitur ad exhibendum actio competit, quia omnium interest exhiberi hominem.Ibidem subiungit iudicem per arbitrium sibi ex hac actione commissum etiam exceptiones aestimare, quas possessor obicit, et si qua tam euidens sit, ut facile repellat agentem, debere possessorem absolui, si obscurior uel quae habeat altiorem quaestionem, differendam in directum iudicium re exhiberi iussa: de quibusdam tamen exceptionibus omnimodo ipsum debere disceptare, qui ad exhibendum, action‹e› iudicat, ueluti pacti conuenti, doli mali, iurisiurandi reique iudicata‹e›.Interdum aequitas exhibitionis efficit, ut, qu
Abbreviated transcription (Latin):
Ia bac actione auctor oiã
nocere debet. ⁊ dicere argu¬
menta rei de qua agitur.¬
olui ad exibendu agit non
utiq se dominum dicit nec
debeto stendere cũ multesi¬
nt cause adcribendũ age¬
ndi. ¶ꝑ teterca in hac acto¬
ne notandũest. ꝙ teus con¬
turmaꝵ ꝑ in litrem iuciu¬
tandũ pecicori dapnati pos¬
sit. iudice quantitate̾ taran¬
ce ¶Est. aũ ꝑsonał hec actio
aci competit qui in remac¬
turus. qualicũq in tẽ accio¬
ne. etiam pignoratitia ser¬
uana¶siue ipot hecaria. q̃
creoitorib comperuĩt. seo
a usumfructũ petituro con
ł quã aliam tem cuius op¬
tio michi relicta esti ad exi¬
bendũ me age posse costat ut
eehibitũ possim uẽdicare ¶Si
quis norali id̾o epiri uelit ad
ceibendũ actio ei neccĩa. quid
eĩ si dnis quid᷑ patut sit de fẽde
actor nõ destinare non uelit¬
possit msi ex p̾sentib qr aut s¬
mĩ nõ recognoscit aut nom̃
nontenet. nõne eqũ est ei fa¬
miliam exibi ut noxiũ ẜuũ a¬

Expanded text:
In hac actione actor omnia nosse debet et dicere argumenta rei de qua agitur.Qui ad exhibendum agit, non utique dominum se dicit nec debet ostendere, cum multae sint causae ad exhibendum agendi.Praeterea in hac actione notandum est, quod reus contumax per in litem iusiurandum petitoris damnari possit ei iudice quantitatem taxante.Est autem personalis haec actio et ei competit qui in rem acturus est qualicumque in rem actione, etiam pigneraticia Seruiana siue hypothecaria, quae creditoribus competunt.Sed et usum fructum petituro compuel quam aliam rem, cuius optio mihi relicta est, ad exhibendum me agere posse constat, ut exhibitis possim uindicare.Si quis noxali iudicio experiri uelit, ad exhibendum ei actio est necessaria: quid enim si dominus quidem paratus sit defendere, actor uero destinare non possit nisi ex praesentibus, quia aut seruum non recognoscit aut nomen non tenet? nonne aequum est ei familiam exhiberi, ut noxium seruum a
Abbreviated transcription (Latin):
io qr n pot̾ant scire quot nasci
bulis adnuierent᷑. rlam tradi¬
tũ est ⁊ quatuor parit̾ puellas
a mr̃e fanuł natas eẽ. ¶ Alioquĩ
tͣoide ñ ieues actores. quĩquies
qͣt̾nos enixam peloponensem.
multas egiptiumo utero. septe¬
nos. s. i trec geimnos seuatores
ciuctos idimus oratios. ¶ Sr qe¬
lius scribit se uidisse in palatio
nulierem liberam que ab alex¬
andria pducta est ut adrianoo¬
stende̾t᷑ cũ quinq liberis ex qui¬
b . iiii. eode tepore enira inquid
dicebaf. qũitũ post diem .xl. qͥd̾¬

Expanded text:
ia non poterant scire quot nasci bulis adnumerentur. nam traditum est et quattuor pariter puellas a matre familias natas esse: alioquin tradidere non leues auctores quinquies quaternos enixam Peloponensi, multas Aegypti uno utero septenos. sed et tregeminos sena- tores cinctos uidimus Horatios. sed et Laelius scribit se uidisse in Palatio mulierem liberam, quae ab Alexandria perducta est, ut Hadriano ostenderetur, cum quinque liberis, ex quibus quattuor eodem tempore enixa, inquit, dicebatur, quintum post diem quad
Abbreviated transcription (Latin):
erunt si petant ħroitatem ñ ma¬
iorem ꝑtem pet̾e deb̾e ꝙͣ habitu¬
rieent. cet̾is adeuntib nec eis ꝓ¬
dit si cet̾i ñ adierint. Nõ adeũ ti¬
b aũ cet̾is poterũt tunc ꝑter eo¬
rũ petete. si modo ad eos ꝑtinerẽt¬

Expanded text:
t hereditatem, non maiorem partem petere debere, quam habituri essent ceteris adeuntibus: nec eis proderit, si ceteri non adierint. non adeuntibus autem ceteris poterunt tunc partes eorum petere, si modo ad eos pertinerent
Abbreviated transcription (Latin):
stituendam dotẽ nisi noĩatii
an uo exꝑmissa. nã si filia datã
dotẽ postea ꝙͣ pr̃ih̾es extitit. iure
suo recepiss. ñ eẽ referendã pe¬
cumã societati. qm młr habitu¬
ra fuit. et si alius hrs extitiss.
¶Auod si accepto a marito lib̾ata
cẽt. ncquaꝙͣ ĩputari posse socie
socius ñ obligaf. nisi i comimẽ¬
archa peccume u se sint.

Expanded text:
nominatim an uero promissa: nam si filia datam dotem, posteaquam patri heres exstitit, iure suo recepisset, non esse referendam pecuniam societati, quam mulier habitura fuit, etsi alius heres exstitisset: quod si accepto a marito liberata esset, nequaquam imputari posse societsocius non obligatur, nisi in communrcam pecuniae uersae sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
potius idqd̾ actũ ꝙͣ̃ id qd̾ dictũsit. se¬
qñd̾ est. et cũ ĩlege id dictũ sit. appa¬
retñdutarat accũ eẽ. neuenditor ẽp¬
toei pectuma addiẽ ñ soluta obliga¬
tus eẽt ñ ut oĩs obligat̾o ẽptiet ue¬
cotͣtus dicta ẽ. postea alia pact̾ocĩ
ne p̾t. si nd̾ ĩpleta st̃ qͥ utr̃iq p̾stare

Expanded text:
potius id quod actum, quam id quod dictum sit sequendum est, et cum lege id d‹i›ctum sit, appa‹re›t hoc dumtaxat actum esse, ne uenditor emptori pecunia ad diem non soluta obligatus esset, non ut omnis obligatio empti et uectus dicta est, postea alia pactione ine potest, si nondum impleta sunt, quae utrimque prae
Abbreviated transcription (Latin):
Ap̃. S socius ꝓfiua detẽ ꝓmisit
et peiusꝙͣ soluet hede ea relicta
decesfit. q̃ postea cũ marico de ex¬
igenda dote egit. accepto lib̾ata
est. q̃sicũ ẽ an si ꝓ socio agͥet. dot¬
is qͣntitatẽ ꝓcipe debe̾t. si forte cõ¬
ucniss int̾ socios. ut de cõi dos cõ¬

Expanded text:
.Si socius pro filia dotem promisit et prius quam solueret herede ea relicta decessit: quae postea cum marito de exigenda dote egit, accepto liberata est. quaesitum est, an, si pro socio ageret, dotis quantitatem praecipere deberet, si forte conueniss
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ płmq euenitut qd̾ alt̾i suꝑ¬
est. alt̾i desit. ¶ O qr ñ senꝑ nec fa¬
cile cõcurrebat. ut cũtusires qd̾
ego desid̾arẽ. inuicẽ hab̾em qd̃ tu
accipeuelies. electamat̾ia ẽ cuiꝰ
publica ac ppetua ertimat̾o dis¬
ficultatib ꝑmutat̃onũ eqͣlitate
qnͣtitatis sõueniret. ea q mat̾ia

Expanded text:
que euenit, ut quod alteri superest alteri desit. sed quia non semper nec facile concurrebat, ut, cum tu haberes quod ego desiderarem, inuicem haberem quod tu accipere uelles, electa materia est, cuius publica ac perpetua aestimatio difficultatibus permutationum aequalitate quantitatis subueniret. eaque materia
Abbreviated transcription (Latin):
te in fũd̾ fu̾it. an q̃ rõne duab
massis duorũ dnorũ cõflatis
cota massa coĩs estita arborħ
ip̃o quo sepat᷑. a solo ꝓpeiã q sb̃¬
stantiã ĩ unũ corpus redactã
accipit. multo mag̾ ꝓ ĩdiuiso
cõĩs fiat. qͣ massa. si nat᷑alit̾ cõ¬
uenit rõi. et postea tantã ꝑtẽ
utrũq ħee tã ĩlipide ꝙͣ ĩ arbore
ꝙͣtam et in terra habebati¬
Abeo¶ Iyociens iussu alicuiꝰ
sona agi posse. cuius ꝑsona ĩ
cõhenda societate spectatuir

Expanded text:
te in fundo fuerat? an qua ratione duabus massis duorum dominorum flatis tota massa communis est, ita arbor hoc ipso, quo separatur a solo propriamque substantiam in unum corpus redactam accipit, multo magis pro indiuiso communis fit, quam massa? sed naturali conuenit ration‹i› et postea tantam partem utrumque habere tam in lapide quam in arbore, quantam et in terra habebatotiens iussu alicuiusm illius persona agi posse, cuius persona in contrahenda societate spectata
Abbreviated transcription (Latin):
auo ẽpt̃o ĩꝑfecta est. Si ĩgit᷑ ego me
fũ dũ eme putarẽ cornelianuĩ cu
michi te uẽd̾e sẽpmanũ putasti. qr¬
ĩ cocorpore dissensimus ẽpto nllaẽ
Id̾ est si ego mestichũ tu pãphitũ
absentẽ uẽd̾e putasti. nã cũ ĩcor¬
pore dissensiat᷑. apparet nlłam ẽẽ ep̃¬
conc̃. ¶Plane si ĩnoie dissentiamu
yͥm decorpore costet. nlła dubitato
est. quĩ ualeat ẽpt̾o et uẽd̾o. rlicħ
ꝑ argento. ł quid aliud argeto si¬
mile. an ẽptõ et uẽdõ fit. marceuꝰ
d̾om. qr ĩ corp̃cosensũ est. et si in
umũ acuit ¶eetm si iunũ ñ acuit
s ab nit̾o accetũ fuit cũ emebã aii¬
ud ꝓ aliouenisse uid̾ãt᷑. In cet̾is aũ

Expanded text:
igitur ego me fundum emere putarem Cornelianum, tu mihi te uendere Sempronianum putasti, quia in corpo‹re› dissensi‹m›us, emptio nulla est. idem est, si ego me Stichum, tu Pamphilum absentem uendere putasti: nam cum in corpore dissentiatur, apparet nullam esse emptio‹nem.Pla›ne si in nomine dissentiamus, uerum de corpore constet, nulla dubitatio est, quin ualeat emptio et uenditio: nihil pro argento uel quid aliud argento simile, an emptio et uenditio sit.Marcellus m, quia in corpus consensum est, etsi in uinum acuit: ceterum si uinum non acuit, sed ab initio acetum fuit, ut embamma, aliud pro alio uenisse uidetur. in ceteris autem
Abbreviated transcription (Latin):
n̾nofilia recuꝑass reddi peccu¬
tnã societati debniss. pactũ exe¬
quitate sic nob̾ int̾p̃tantib. ꝯd
fi salua societate diuortio mr̃i¬
moniũ solutũ foret. cũ sua cãdo

Expanded text:
nio filia reciperasset, reddi pecuniam societati debuisse, pactum ex aequitate sic nobis interpretantibus. quod si salua societate diuortio mat‹rimonium› solutum foret, cum sua causa
Abbreviated transcription (Latin):
bictio anuosi arbitriobomuiri. nã
si arbitriũ dm̃uenditoris accipiam
uẽdonulla est. ꝙͣ ad̾m si quis ita uẽ
accepit.fingit aũ se ñ accepisse. et ĩ¬
pleta cõdõ eptõis est.er erẽpto uẽdi¬

Expanded text:
bitrio, an uero si arbitrio uiri boni? nam si arbitrium domini accipiamus, uenditio nulla est, quemadmodum si quis ita uendaccepit, fingit autem se non accepisse, impleta condicio emptionis est et ex empto uendi
Abbreviated transcription (Latin):
st uber homoaseriooa po
minẽ scientẽ teeme ñ posse. nec cu¬
uicor rei fiscias alienat̾onẽ ĩt dic¬
tã er̃.ut sacra aut religosaloca.a
uenis. ut si ĩdiẽ statutũ pecc̾ina
souta ñ oẽt. fũdus ĩeptus foret.
et ut si eptor it̾im fũdũ collit fr¬
uctus quos er eo ꝑcepit. ic̃pto eofa¬
ecorestituerent᷑. ct ut qnͣti mino

Expanded text:
st liber homo a servo. Poliberum scientem te emere non posse nec cuiuscumque rei si scias alienationem esse: ut sacra et religiosa loca auuenisset, ut, si in diem statutum pecunia soluta non esset, fundus inemptus foret et ut, si interim emptor fundum coluerit fructusque ex eo perceperit, inempto eo facto restituerentur et ut, quanti
Abbreviated transcription (Latin):
un oporte. isi repetici die pa¬
tus sit intentionẽ suscipe. ita ut
restituituꝵ ¶ Sab. putauit par¬
tum quoq restituendũ siue pr¬
anguans fuit musr siue postea
sunt obhoc qd̾ nõ exhibetur. ł
tartlius quid̾ exhibint extimã¬
de a indice sunt. ¶ Et ioneratiꝰ
ait utilitatem actoric uerure m
tuitas petitoris cõsuetur. qdsip

Expanded text:
 paratus sit repetita die intentionem suscipere, ita ut restituitur, Sabinus putauit partum quoque restituendum, siue praegnas fuerit mulier siue postea sunt ob hoc quod non exhibetur uel tardius quid exhibetur, aestimandae a iudice sunt: et ideo Neratius ait utilitatem actoris uenire in litas petitoris conservetur: q
Abbreviated transcription (Latin):
aliud effud̾it łeffreg̾it ad cxii¬
pendũ tenebitur. ¶ Glans abar¬
boretua infudũ meũ decidit. ego
eam ĩ misso pecore depasco qͣ acto¬
ue possũ teni põp̾scribit cõpet̾e
actom ad erhibenduĩ si doio maie¬
peceus nmissi ut glamdẽ come¬
oer. nam ⁊ sigiancͦ exstaret nec
uafsiaris metolle ad exhibendĩ
tenebis qͥadm si materia meam
delata in agrũ suui quis afferte
non patetur a piacet nobis pop̃
glande legenda ut michi tertio
quoqs dieꝰ legende giandis facu¬
i̾tas eẽt᷑ uci poto si dapni infecti
cauo ¶ Si quis cenitecit ad aliũ
puenire uidet᷑ ooio feciss equo
minus possideat. si modo hoc dolo
at ad exhibendũ tenebitur nã
mutata forma ꝓpe int̾imit sb̾a
rei. ¶ Marcellus scribit. si tibi
uctũ pure. dem̃ hr̃s pendente

Expanded text:
aliud effuderit uel confregerit, ad exhibendum tenebitur. Glans ex arbore tua in fundum meum decidit, eam ego immisso pecore depasco: qua actione possum teneri? Pomponius scribit competere actionem ad exhibendum, si dolo pecus immissi, ut glandem comederet: nam et si glans extaret nec patieris me tollere, ad exhibendum teneberis, quemadmodum si materidelatam in agrum suum quis auferre non pateretur. et placet nobis Pompoglande legenda, ut mihi tertio quoque die legendae glandis facultas esset, uti potero, si damni infecti cavero. Si quis rem fecit ad alium pervenire, videtur dolo fecisse quo minus possideat, si modo hoc dolose at, ad exhibendum tenebitur, nam mutata forma prope interemit substantiam rei. Marcellus scribit, si tibi uctus pure, de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯpad sab. Namacũ eo ap̃ quẽ
depoita. ł cõmodata.ł locata ressic
quas uehendas cõduxit in horrco
posuit cũcõductore ad exbibẽdiĩ
agi pt̃. ¶ Item si mortuo cõduc¬
core hãs existat cũ hde agendũ e¬
q fi nemo hr̃e sit cũ horreatio.a¬
gendii. Nam si amuilloĩquit hos¬
si de int̾.ym est aut horreariũ poc¬
si dere. aut certe ille est qui poss¬
it exbib̾e. Id ait quo modo. aut po¬
ssidet qui ꝑ uehendas sduxit an
qr pig nus tenet. A uespes ostẽ¬

Expanded text:
ad Sabinum nam et cum eo, apud quem deposita vel cui commodata vel locata res sitquas exvehendas conduxit, in horreo posuit, cum conductore ad exhibendum agi potest: item si mortuo conductore heres existat, cum herede agendum: sed si nemo heres sit, cum horreario agendum: nam si a nullo, inquit, possidentur, verum est aut horrearium possidere aut certe ille est, qui possit exhibere. idem ait: quomodo autem possidet qui vehendas conduxit? an quia pignus tenet? - quae spe
Abbreviated transcription (Latin):
monumenta seqñda st̃. modo
si non uarietate fucce ad̾nũ ⁊ ar¬
bitrio possessoꝵ fines aditis ł de¬
tractis agris postea ꝑmutarip

Expanded text:
nati sequenda est, modo si non uarietate succession‹u›m et arbitrio possessorum fines additis uel detractis agris postea permuta
Abbreviated transcription (Latin):
Nam aut boa fide ꝑcepit ⁊ lucͣri
cũ or si eos cosuꝑsit. aut mala
fide ⁊ codici or ¶S ⁊ si quic iudi¬
tiũ pareat ĩ succidenda arbore i
edificio in finc poĩto deponendo
parte ne eus cõdẽpnab. ¶ Si dĩ¬
cant̾ termini dciecti ł exatati iu¬
dex qui decrimine cognoscit ⁊̃ de
fimb cognoc̾e pt. ¶Sialt fũdus
duor ast̾uitiũ sic potest uidex
uni parti adiudicare locũ de quo
telligantur. hic aũcũfit adiudi
so. ¶ Qui cõm fũdum hãnt ĩt̾ señ
codepnantur. nec ei ĩter ip̃os acci¬

Expanded text:
epit, et lucrari eum oportet, si eos consumpsit, aut mala fide, et condici oportet.Sed et si quis iudici non pareat in succidenda arbore uel aedificio in fine posito deponendo parteue eius, condemnabitur.Si dicantur termini deiecti uel exarati, iudex, qui de crimine cognoscit, etiam de finibus cognoscere potest.Si alter fundus duorum, alter trium sit, potest iudex uni parti adiudicare locum de quo telleguntur: hic autem cum fit adiudicso qui communem fundum habent, inter se non condemna‹n›tur: neque enim inter ipsos acci
Abbreviated transcription (Latin):
fimũ regũdoꝵ actio ⁊ ĩ agrisuec¬
tigalib int eos qui usũfructũ
bent ł fructuariũ ⁊ dñm ꝓprieta¬
tis uicini fũdi ⁊ int̾ eos qui iure
pignoris possident cõpet̾e pt¶¶ħ¬

Expanded text:
Finium regundorum actio et in agris uectigalibus et inter eos qui usum fructum habent uel fructuarium et dominum proprietatis uicini fundi et inter eos qui iure pignoris possident competere p
Abbreviated transcription (Latin):
exeoloco ceꝑit ꝙ uitini ec̃ appare¬
at an ĩmque dãpnato eo nõie fict
d a si insor ab alt̾o solo cõduttus
sit codepnatio erit facienda eius
qui nõ cõduxit in partem m̾cedis¬
post lutem aũ cõcestatã q̃ fructus
uement ĩ ħ iudo nam ⁊culꝑ ado¬

Expanded text:
icini esse appareat? ‹non› inique damnatio eo nomine fiet. sed et si mensor ab altero solo conductus sit, condemnatio erit facienda eius, qui non conduxit, in partem mercedis.Post litem autem contestatam etiam fructus uenient in hoc iudicio: nam et culpa
Abbreviated transcription (Latin):
ei mulcu iterest arbores quicĩ
cofimo an edificiũ ponat ¶Iudi¬
ci fimũ regũdoꝵ ꝑmutiturut
ubi nõ possit dirimere fines adiu
mouende uet̾is obscuritatis grã
ꝑalias regiones fines dirige udce
gelit potest hoc facere ꝑ adiudi¬
Eationem. ⁊ codẽpnationem.
teruttuis p̃dio aluadiudicand̾
sit quonoie is cui adiudicatir
iucem ꝓeo qd̾ ei adiudicatur cer¬
ta poctum a codepnamdus est.¬

Expanded text:
enim multum interest, arbores quis in confinio an aedificium ponat. Iudici finium regundorum permittitur, ut, ubi non possit dirimere fines, adiumovendae veteris obscuritatis gratia per aliam regionem fines dirigere iudex velit, potest hoc facere per adiudicationem et condemnationem. lterutrius praedio alii adiudicandum sit, quo nomine is cui adiudicatur in uicem pro eo quod ei adiudicatur certa pecunia condemnandus est
Abbreviated transcription (Latin):
in possom camus. ⁊ io eoꝑtinet
scire an possideat.
debitum fiscalein t̾rogante un
ex filiis qui noc bouoꝵ possõne

Expanded text:
ionem eamus, et ideo eo pertinet scire an possideat. debitum fiscale interrogante unus ex filiis, qui nec bonorum possessionem
Abbreviated transcription (Latin):
non fuit fefellit tm̃ modo copete
irchit octum ⁊ redeptorẽ act̾oes
dandas decteuit. ego ⁊̃ aduer¬
sus tabuuariũ puto actonemda¬
nõam qui in cõputatione fe fei¬
tm uo d religiosis ⁊ sum

Expanded text:
non fuit, fefellit tamen in modo, competere architectum et redemptorem actiones dandas decreverit. Ego etiam adversus tabularium puto actiones dandas, qui in computatione fefellit. VII DE RELIGIOSIS ET SVM
Abbreviated transcription (Latin):
õmrenit. estimãdus est ut put
a.ꝙͣtitas tr̃asact̃ois. nametiã ex
modo fides trasact̃ois estimabit᷑
Mod̾ aut ꝓ ecate eius qui tr̃asig¬
it arbitraduc est ualitudinẽna
alit cũpuero alit cũ inuene ali¬
t̾ cu sene tr̃asigi pała est. nã cõst
at alimeta cũ uita finiri. et ꝑs¬
onatũ cotẽplato linda est. łiest
cuius uite sint lin quibe almie¬
ta relicta st̃. xtrũ frugunte hn

Expanded text:
ionem uenit, aestimandus est: ut puta quantitas transactionis. nam etiam ex modo fides transactionis aestimabitur. modus autem pro aetate eius, qui transigit, arbitrandus est et ualetudine: nam alias cum puero, alias cum iuuene, alias cum sene transigi palam est: constat enim alimenta cum uita finiri.Sed et personarum contemplatio habenda est, hoc est, cuius uitae sint hi, quibus alimenta relicta sunt: utrum frugi uitae hi
Abbreviated transcription (Latin):
onducr̃oe erc̃is qr similibe obuig¬
aroibi.quin icegtis om̃ib cose¬
nsu corui qui int̾ se obligaci st̃r¬
ecedi possit dubiũ nou est. aruit¬
me exempto p̃stan tibi opoetot
p̾stitissem et cũ tu micm pͥciũd
itissem. p̃cii ꝙ micmi ñ darortu

Expanded text:
onductione ceterisque similibus obligationibus qui‹n› integris omnibus consensu eorum, qui inter se obligati sint, recedi possit, dubium non est.Aristme ex empto praestare tibi oporteret, praestitissem et cum tu mihi pretium itissem, pretium mihi non dares tu
Abbreviated transcription (Latin):
nus.Pacto cõuento acquitian¬
a quid̃ stipło. sb̾ici solet. secõ¬
sul tius liuipenalem quo sti¬
pulacom subiugere. qr recisso
forte pacco pena ex stipłatup¬

Expanded text:
um.Pacto conuento Aquiliana quidem stipulatio subici solet. sed consultius est huic poenalem quoque stipulationem subiungere, quia rescisso forte pacto poena ex stipulatu
Abbreviated transcription (Latin):
gñalit̾ ininis que testam̃co ei
relicta st̃ tnͣseg̾it. si postea caue¬
t᷑. de eo solo se cogitasse ꝙ penna
purte testi. an non etiã ꝙ postĩ¬
cee legatũ sitssi tam̃ postea ꝓfe¬

Expanded text:
aliter in his, quae testamento ei relicta sunt, transegerit, si postea causetur de eo solo se cogitasse, quod prima parte testamenti ac non etiam quod posteriore legatum sit. si tamen postea
Abbreviated transcription (Latin):
os annos erat ei reuctũ. morp
mor cõseque̾t᷑ ꝑ singłos dies quid
demũ si quo cosintato ãno.uta¬
to eam tr̃asactom uale. qr metiorẽ
codõm suã atinecarus tali trasac

Expanded text:
os annos erat ei relictum, cons, consequeretur per singulos dies? quid deinde si, quod consummato anno ut ato eam transactionem ualere, quia meliorem condicionem suam alimentarius tali tra
Abbreviated transcription (Latin):
limenta relicta. ¶Eam tr̃as¬
act̾om oroimpeobat que idci¬
rcofut. uc si quis rep̾sentatã
peccumam cõsumat. ¶Quid
eigo. si quis cit̾ p̃toris auctor¬
itatem traseg̾it utꝙ ꝑ sigui¬

Expanded text:
rint relicta.Eam transactionem oratio improbat, quae idcirco fit, ut quis repraesentatam pecuniam consumat. quid ergo si quis citra praetoris auctoritatem transegerit, ut qu