comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ab excelso: faciamus inuicem humileᷤ.
quod humiliter fecit excelsus. Magna
ẽ hec cõmendatio humilitatis. Et faci¬
so uisibili: cum se inuicem hospicio
recipiunt. Est enim apud plerosq con¬
suetudo huius humilitatis: usq ad
factum quo cernatur exp̃ssa. Unde
comm̃daret: si hospicio inquit recep̃:
si scõrum pedes lauit. Et apud scõs i¬
bicumq hȩc consuetudo non ẽ. quod
manu ñ faciunt. corde faciunt: si in illo¬
rum numero sunt. quib dr in ymno
beatoꝵ trium uirorum. Benedicite sci.
& humiles corde dño. Multo autem ẽ
melius. & sine controuersia uerus. ut eti¬
am manib fiat: nec dedignetur quod
ad pedes fr̃is inclinatur corpus: etiam
corde ipso uel excitatur. uel si iam
inerat confirmatur ipsius humilita¬
tis affectus. S excepto isto morali in¬
tellectu: ita nos hunis d̃nici facti al¬
titudinem comm̃dasse meminimus:
quod lauando pedes iam lotorum
atq mundorum discipłoꝵ. signifi¬

Expanded text:
ab Excelso; faciamus invicem humiles, ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod humiliter fecit Excelsus. Magna est haec commendatio humilitatis: et faciso visibili, cum se invicem hospitio recipiunt; est enim apud plerosque consuetudo hujus humilitatis, usque ad factum quo cernatur expressa. Undecommendaret, Si hospitio, inquit, recepit, si sanctorum pedes lavit . Et apud sanctos ubicumque haec consuetudo non est, quod manu non faciunt, corde faciunt, si in illorum numero sunt quibus dicitur in hymno beatorum trium virorum, Benedicite, sancti et humiles corde, Domino . Multo autem est melius, et sine controversia verius, ut etiam manibus fiat; nec dedignetur quod ad pedes fratris inclinatur corpus, etiam in corde ipso vel excitatur, vel si jam inerat, confirmatur ipsius humilitatis affectus. 5. Sed excepto isto morali intellectu, ita nos hujus dominici facti altitudinem commendasse meminimus, quod lavando pedes jam lotorum atque mundorum discipulorum, signifi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑientia: Non timuit arrogantiam
qui dixit. in dño laudabitur anima
mea: & in laude sua timeret arrogan¬
tiam potestas dm. in qua laudatur
anima serui: uos inquit uocatis me
magister & dne: & benedicitis. Sum
etenim. Ideo benedicitis: quia sum.
Nam si ñ essem quod dicitis: male di¬
ceretis etiam si me laudaretis. Quomͦ
gͦ negaret ueritas quod dicunt dis¬
cipuli ueritatis: Quomͦ quod dicũt
qui didicerunt: negaret ipsa. unde
didicerunt: Quomͦ fons negat: quod
bibens predicat: Quomͦ lux occultat:
quod uidens indicat: Si gͦ inquit
ego laui pedes ur̃os dns & magister:
debetis & uos alter alterius lauare
pedes. Exemplum enim dedi uobis:
ut queadmodum ego feci uobis. ita &
uos faciatis. Hoc ẽ beate petre quod
nesciebas: qñ fieri ñ sinebas. Hoc tibi
postea sciendum ꝓmisit: qñ ut sineres
terruit magist̃ tuus & dns tuus. lauãs
pedes tuos. Discimus frẽs humilitatẽ

Expanded text:
pientia? Non timuit arrogantiam pientia? Non timuit arrogantiam qui dixit, In Domino laudabitur anima mea ; et in laude sua timeret arrogantiam potestas Domini, in qua laudatur anima servi? Vos, inquit, vocatis me, Magister, et Domine: et bene dicitis; sum etenim. Ideo bene dicitis, quia sum: nam si non essem quod dicitis, male diceretis, etiamsi me laudaretis. Quomodo ergo negaret veritas, quod dicunt discipuli veritatis? quomodo quod dicunt qui didicerunt, negaret ipsa unde didicerunt? Quomodo fons negat quod bibens praedicat? quomodo lux occultat quod videns indicat? 4. « Si ergo, inquit, ego lavi pedes vestros Dominus et Magister, debetis et vos alter alterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, et vos ita faciatis. » Hoc est, beate Petre, quod nesciebas, quando fieri non sinebas. Hoc tibi postea sciendum promisit, quando ut sineres terruit te Magister tuus et Dominus tuus, lavans pedes tuos. Didicimus, fratres, humilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
quia dixit om̃is arrogantia odiosa ẽ.
Cum illi ingenuitas eloquentiȩ. multo
molestissima. Et tamen idem ipse. cũ
de sua eloquentia loqueretur: dicerẽ
inquit ꝑfectam. si ita iudicaren:̃nec
in ueritate crimen arrogantiȩ ꝑtimes¬
cerem. Si gͥ ille homo eloquentissimꝰ
in ueritate arrogantiam ñ timeret:
quomͦ arrogantiam ipsa ueritas timet:
Dicat se dñm. quia dñs ẽ: dicat ue¬
rum. quia ueritas ẽ: ne non discam
ego quod utile ẽ. dum tacet ille qd̾
ẽ. Beatissimus paulus. ñ utiq unige¬
nitus dei filius. s unigeniti di filii seruꝰ¬
& apostoluᷤ ñ ueritas. s particeps ue¬
ritatis: ait libere. & constant̃. Et si uo¬
luero głari: ñ ero insipiens. Uerita¬
tem enim dicam. Neq enim in seip¬
so: s in ipsa ueritate quȩ suꝑior ẽ ipso.
głetur. Itane ñ timeret insipientiam.
si głiari uellet amator sapientie: & in
gła sua timeret insipientiam ipsa sa¬

Expanded text:
quia dixit, « Cum omnis arrogantia odiosa est, « quia dixit, « Cum omnis arrogantia odiosa est, « tum illa ingenii et eloquentiae multo molestissima » : et tamen idem ipse cum de sua eloquentia loqueretur, « Dicerem, inquit, perfectam, si ita judicarem; nec in veritate crimen arrogantiae pertimescerem » . Si igitur ille homo eloquentissimus in veritate arrogantiam non timeret, quomodo arrogantiam ipsa veritas timet? Dicat se Dominum qui Dominus est, dicat verum qui veritas est; ne non discam ego quod utile est, dum tacet ille quod est. Beatissimus Paulus, non utique unigenitus Dei Filius, sed unigeniti Dei Filii sert apostolus, non Veritas, sed particeps Veritatis, ait libere atque constanter: Et si voluero gloriari, non ero insipiens, veritatem enim dico . Neque enim in seipso, sed in ipsa Veritate, quae superior est ipso, glorietur . Itane non timeret insipientiam, si gloriari vellet amator sapientiae; et in gloria sua timeret insipientiam ipsa sa
Abbreviated transcription (Latin):
cumq se laudet. ñ se extollit excelsus:
nec potest recte dici arrogans ds. Nob̃
namq expedit eum nosse. ñ illi: nec
eum quisq cognoscit: si ñ se indicet
ipse qui nouit. Si gͦ ñ se laudando
quasi arrogantiam uitare uoluerit:
nobis sapientiam denegabit. & ma¬
gistrum quidem quod se eẽ dicit. ne¬
mo reprehenderet: etiam qui eum
nichil ẽẽ aluid qm hominẽ crederet.
Qm̃ id ꝓfitetur. quod & ipsi homines
in quib libet artib usq adeo. sine
arrogantia ꝓfitentur: ut ꝓfessores
uocentur. Quod uͦ dñm ce ipse se dic̃
discipłorum suoꝵ. cum sint illi etiã
scd̾m scł̃m ingenui: quis ferat in ho¬
mine: S ds loquitur: nulla ẽ hic ela¬
tio tantȩ celsitudinis: nullum menda¬
cium ueritatis. Nobis subiacere illi
utile ẽ celsitudini: nobis seruire utile
ẽ ueritati. Quod se d̾ñm dicit. ñ illi
uicium ẽ: s nobis beneficium. Cuius¬
dam scłaris auctoris uerba laudant᷑.

Expanded text:
cunque se laudet, non se extollit excelsus. cunque se laudet, non se extollit excelsus. Nec potest recte dici arrogans Deus, nobis namque expedit eum nosse, non illi. Nec eum quisquam cognoscit, si non se indicet ipse qui novit. Si ergo non se laudando, quasi arrogantiam vitare voluerit, nobis sapientiam denegabit. Et magistrum quidem quod se esse dicit, nemo reprehenderet, etiam qui eum nihil esse aliud quam hominem crederet, quoniam id profiteretur, quod et ipsi homines in quibuslibet artibus, usque adeo sine arrogantia profitentur, ut professores vocentur. Quod vero dominum et ipse se dicit discipulorum suorum, cum sint illi etiam secundum saeculum ingenui, quis ferat in homine? Sed Deus loquitur. Nulla est hic elatio tantae celsitudinis, nullum mendacium veritatis: nobis subjacere illi utile est celsitudini, nobis servire utile est veritati. Quod se Dominum dicit, non illi vitium est, sed nobis beneficium. Cujusdam saecularis auctoris verba laudantur,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat: quando expauescenti & dicen¬
ti. ñ lauabis mͥ pedes in ȩt̾̃num. respõ¬
sum ẽ ei. Quod ego facio tu nescis mͦ.
scies autem postea. Ecce ẽ ipsum pꝰea.
Iam tempꝰ ẽ ut dicatur: quod pauloan¬
te dilatum ẽ. Memor itaq d̾ns se ꝓmi¬
sisse iam dudum scientiam facti sui
tam inopinati. tam mirabilis. tam
expauescendi. & nͥ uehem̃ter ipse ter¬
ruisset. nullomͦ sinendi: ut magister
ñ tantum ipsorum s & angłorum. &
dñs ñ tantu ipsoꝵ s rerum om̃ium.
lauaret pedes discipłorum & seruoꝵ
suoꝵ:. huius gͦ tanti facti qm̃ ꝓmise¬
rat scientiam dicens. scies autẽ pꝰea.
quid scit quod fecit. docere nunc in¬
cipit. Uos inquit uocatis me magist̃
& dne: & benedicitis. Sum etenim. Be¬
nedicitis: quia uerum dicitis. Sum
quippe: quod dicitis. Homini precep¬
tum ẽ:ñ te laudet os tuum: s laudet
te os ꝓximi tui. Periculosum ẽ enim
sibi placere: cui cauendum ẽ suꝑbire.
Ille autem quia suꝑ omĩa ẽ: quantũ¬

Expanded text:
 dicenti: Non lavabis mihi pedes in aeternum, responsum est ei: Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea. Ecce est ipsum postea jam tempus, ut dicatur quod paulo ante dilatum est. Memor itaque Dominus se promisisse jamdudum scientiam facti sui, tam inopinati, tam admirabilis, tam expavescendi, et nisi vehementer ipse terruisset, nullo modo sinendi, ut magister non tantum ipsorum, sed et angelorum, et Dominus non tantum ipsorum, sed rerum omnium, lavaret pedes discipulorum et servorum suorum. Hujus ergo tanti facti quoniam promiserat scientiam, dicens Scies postea, quid sit quod fecit, docere nunc incipit. Vos, inquit, vocatis me Magister et Domine, et bene dicitis, sum et enim. Bene dicitis, quia verum dicitis, sum quippe quod dicitis. Homini praeceptum est: Non te laudet os tuum, sed laudet te os proximi tui . Periculosum est enim sibi placere, cui cavendum est superbire. Ille autem qui super omnia, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
bum enĩ caro factum ẽ: hoc ẽ d̾s ho¬
mo factus est. Proinde ita dixisse pos¬
set uideri: qui accipit si quem mise¬
ro. me scd̾m hominẽ accipit. Qui au¬
tem me scđm dm accipit: accipit eũ
qui me misit. S cum ista dicebat. ñ
ab illo nature unitas. s in eo qui mit¬
titur mutentis cõmendabatur aucto¬
ritas. Sic itaq unusquisq eum qui
est missus accipiat: ut in illo eum
qui misit attendat. Si gͦ at tendas
xꝑm in petro: inuenies discipuli pre¬
ceptorem. Si autẽ adtendas patrem
in filio: inuenies unigeniti genitorẽ.
Ac sic in eo qui missus ẽ: sine ullo ac¬
cipis errore mittentem. Ea que sequun¬
tur in eugło: ñ sunt temporis breui¬
tate coartanda. Et ideo sermo iste
carissimi uelut ouium scãrum cib
si sufficit. salubrit capiat᷑. si exignus
est. desiderabiliter ruminetur.

Expanded text:
bum enim caro factum est , hoc est, Deus hobum enim caro factum est , hoc est, Deus homo factus est. Proinde ita dixisse possit videri: Qui accipit eum quem misero, me secundum hominem accipit. Qui autem me secundum Deum accipit, accipit eum qui me misit. Sed cum ista dicebat, non ab illo naturae unitas, sed in eo qui mittitur mittentis commendabatur auctoritas. Sic itaque unusquisque eum qui est missus accqui misit attendat. Si ergo attendas Christum in Petro, invenies discipuli praeceptorem; si autem attendas Patrem in Filio, invenies Unigeniti Genitorem: ac sic in eo qui missus est, sine ullo accipis errore mittentem. Ea quae sequuntur in Evangelio, non sunt temporis brevitate coarctanda. Et ideo sermo iste, charissimi, velut ovium sanctarum cibus, si sufficit, salubriter capiatur; si exiguus est, desiderabiliter ruminetur.
Abbreviated transcription (Latin):
subponitis: Cohibete itaq ur̃e pre¬
sumptionis audatiam: & in his u̾bis
nolite querere quantam filii & apłi.
tantam patris filiiq distantiam. Ip-¬
sum filium potus audite dicentem.
Ego & pater unum sumus. Ubi ueri¬
tas uobis inter genitorem & unige¬
nitum. nullam distantiȩ susꝑitionẽ
reliquit: ubi gradus ur̃os xꝑc elisit:
ubi scalas ur̃as petra confregit. S
hereticoꝵ calumnia refutata: quoña
modo nos accepturi sumus hec u̾ba
d̃nica. qui accipit si quẽ misero. me
accipit: qui autem me accipit. accip̃¬
eum qui me misit: Si enim uolueri¬
mus intelligere. ideo dictum. qui me ac¬
cipit. accipit eum qui me misit. quod
unus naturȩ sint pater & filius: conse¬
quens uidebitur ex eorumde uerboꝵ
regula. qua dictum ẽ. qui accipit si
quem misero me accipit: ut unius
nature sit filius & apłs. Posset quidẽ
& hoc ñ inconuenienter intelligi. q̃m
exultauit ad currendam uiam. Uer¬

Expanded text:
supponitis? Cohibete itaque vestrae praesupponitis? Cohibete itaque vestrae praesumptionis audaciam; et in his verbis nolite quaerere quantam Filii et apostoli, tantam Patris Filiique distantiam. Ipsum Filium audite potius dicentem, Ego et Pater unum sumus . Ubi veritas vobis inter Genitorem et Unigenitum nullam distantiae suspicionem reliquit, ubi gradus vestros Christus elisit, ubi scalas vestras petra confregit. 3. Sed haereticorum calumnia refutata, quonam modo nos accepturi sumus haec dominica verba, Qui accipit si quem misero, me accipit; qui autem me accipit, accipeum qui me misit. Si enim voluerimus intelligere hoc ideo dictum: Qui me accipit, accipit eum qui me misit, quod unius naturae sint Pater, Filius, consequens videbitur ex eorumdem verborum regula, qua dictum est: Qui accipit, si quem misero, me accipit, ut unius naturae sit Filius et apostolus. Possit quidem et hoc non inconvenienter intelligi, quoniam exsultavit ad currendam viam . Ver
Abbreviated transcription (Latin):
gradus. quod absit. arrianorũ more
faciemus. Illi quippe cum audiunt
hȩc ȩugłica uerba seu legunt: statim
ad illos gradus sui dogmatis currũt:
quib ñ ascendunt ad uitam: s preci¬
pitant᷑ in mortẽ. Continuo quippe di¬
cunt. Quantũ apł̃s filii distat a filio.
qũauis dixerit. qui accipit si qũe mi¬
sero. me accipit: tantũ & filius distat
a patre: qm̃iuis dixerit. qui autẽ me
accipit. accipit eum qui me misit. S
si hoc dicis: oblitus es heretice gradꝰ tuas.
Si enim tanto int̾uallo ꝓpt̃ hec d̃ni
uerba filium a patre. quantũ apłm di¬
stingus a filio: ubi positurus es sꝑm
scm: Exciditne tibi eum uos ponere
solere post filium: Erit gͦ ipse inter
apłm & filium: & multo ampliuis di¬
stabit filius ab apło quã pat̃ a filio.
int̾uallis ista distinctio: ȩqualis erit
sꝑc sc̃s filio: S nec hoc uultis. ubigͦ
eum posituri estis: si quanta filium
patri. tanta apłm filio discretione

Expanded text:
gradus, quod absit, Arianorum more gradus, quod absit, Arianorum more faciemus. Illi quippe cum audiunt haec evangelica verba, seu legunt, statim ad illos gradus sui dogmatis currunt, quibus non ascendunt ad vitam, sed praecipitantur in mortem. Continuo quippe dicunt: Quantum apostolus Filii distat a Filio, quamvis dixerit, Qui accipit si quem misero, me accipit; tantum et Filius distat a Patre, quamvis dixerit, Qui autem me accipit, accipit eum qui me misit. Sed si hoc dicis, oblitus es, haeretice, gradus tuos. Si enim tanto intervallo propter haec Domini verba Filium a Patre, quantum apostolum distinguis a Filio, ubi positurus es Spiritum sanctum? Exciditne tibi, eum vos ponere solere post Filium? Erit ergo ipse inter apostolum et Filium; et multo amplius distabit Filius ab apostolo quam Pater a Filio. intervallis ista distinctio, aequalis erit Spiritus sanctus Filio? Sed nec hoc vultis. Ubi ergo eum posituri estis, si quanta Filium Patri, tanta apostolum Filio discretione
Abbreviated transcription (Latin):
An & ipse ad aliquid ẽ electus. ad qd̾
erat utiq necessarius: ñ autem ad be¬
atitudinem. de qua mͦ ait. beati eri¬
tis si feceritis ea: Hoc ñ de om̃ibus
dicit. Scit enim: quos ad societatem
beatitudinis huius elegerit. Non ẽ
ex eis iste: qui panẽ eius sic edebat.
ut suꝑ eum leuaret calcaneum. Ii
manducabant panẽ dnm: ille panẽ
d̾ni contra dnm. Iui uit̾a. ille penã.
Qui enim manducat indigne ait
apłs: iudicium sibi manducat. Amͦ
inquit dico uobis priusqm fiat. ut
credatis cum factum fuerit. quia e¬
go sum. Id ẽ ego sum de quo illa scͥp¬
tura precessit: uͥ dictum est. qui man¬
calcaneum. Deinde sequit᷑: & dicit.
amen am̃ dico uobis: qui accipit si
quẽ misero. me accipit. Qui autem
me accipit: accipit eum qui me mi¬
sit. Tantumne distare intelligi uo¬
luit int̾ eum quẽ mittit & seipsum:
quantum int̾ seipsum & patr̃e dm:
Hoc si isto mͦ acceꝑimus: nescio quos

Expanded text:
An et ipse ad aliquid est electus? ad quod An et ipse ad aliquid est electus? ad quod utique erat necessarius, non autem ad beatitudinem, de qua modo ait: Beati eritis si feceritis ea. Hoc non de omnibus dicit. Scit enim quos ad societatem beatitudinis hujus elegerit. Non est ex eis iste, qui panem illius sic edebat, ut super eum levaret calcaneum. Illi manducabant panem dominicum, ille panem Domini contra Dominum. Illi vitam, ille panem. Qui enim manducat indigne, ait Apostolus, judicium sibi manducat . Amodo, inquit, dico vobis priusquam fiat, ut credatis, cum factum fuerit, quia ego sum. Id est, ego sum de quo illa Scriptura praecessit, ubi dictum est, Qui mancalcaneum. 2. Deinde sequitur, et dicit: Amen, amen dico vobis; qui accipit si quem misero, me accipit; qui autem me accipit, accipit eum qui me misit. Tantumne distare intelligi voluit inter eum quem mittit et seipsum, quantum inter seipsum et Patrem Deum? Hoc si isto modo acceperimus, nescio quos
Abbreviated transcription (Latin):
seruus maior dno suo:. neq
apls maior eo qui misit
illum. Si hȩc scitis: beati
eritis si feceritis ea. Hoc ideo dixit:
quia lauerat discipłorum pedes
magister humilitatis. & uerbo & ex¬
emplo. S poterimus ea quȩ sunt o¬
perosius disserenda ipso adiuuante
dico: ego scio quos elegerim. d ut
impleatur scͥptura: qui manducat
panẽ meũ. leuabit suꝑ me calcane
um suum. Hoc quid ẽ aliud. nͥ con¬
culcabit me: Notum ẽ de quo loqua¬
tur: iudas ille traditor eius attingit᷑
frgo ipsum ñ elegerat: Inde ab eis
quos elegit: isto sermone secernit:
Quod gͦ dico inquit. beati eritis si fe¬
ceritis ea: ñ de om̃ib uobis dico. Est
int̾ uos qui ñ erit beatus: neq faciet
ea. Ego scio quos elegerim. Quos nͥ cos
qui beati erunt faciendo ea quȩ p̃ce¬
ꝑit. ac facienda monstrauit: qui effi¬
cere beatos potest: Non ẽ inquit tra¬
ditor iudas electus. Quid ẽ gͦ quod
alio loco dicit. nonne ego uos duode¬
cim elegi: & unus ex uob̾ diaboluse

Expanded text:
servus major domino suo, neque apostolus major eo qui misit illum: si haec scitis, beati eritis si feceritis ea. » Hoc ideo dixit, quia laverat discipulorum pedes, magister humilitatis et verbo et exemplo: sed poterimus ea quae sunt operosius disserenda ipso adjuvante dico: ego scio quos elegerim: sed ut impleatur Scriptura, Qui manducat panem mecum, levabum suum. Hoc quid est aliud, nisi, Conculcabit me? Notum est de quo loquatur. Judas ille traditor ejus attingitur. Ergo ipsum non elegerat; unde ab eis quos elegit isto sermone discernit. Quod ergo dico, inquit, beati eritis, si feceritis ea, non de omnibus vobis dico, est inter vos qui non erit beatus, neque faciet ea. Ego scio quos elegerim. Quos? nisi eos qui beati erunt faciendo quae praecepit, ac facienda commonstravit, qui efficere beatos potest. Non est igitur traditor Judas electus? Quid est ergo quod alio loco dicit: Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est?
Abbreviated transcription (Latin):
am illa uerba ȩugłii. ubi d̃ns lauans
pedes discipłis sius ait. qui lotus est
semel. ñ habet necessitatem nͥ pedes
lauare. s ẽ mundus totus: dilectiõi
ur̃ȩ ut dns donare dignatus ẽ. expo¬
sunus: nc̃ quod sequit᷑ uideamus.
Et uos inquit mundi estis: s ñ om̃s.
Hoc quid sit ne quereremꝰ: ipse eugłi¬
sta patefecit. adiungens. Sciebat e¬
Inim quisnam eẽt. qui traderet eum:
ꝓpt̾ea dixit. ñ estis mundi om̃s. Quid
hoc aꝑtuis: Proinde ad sequentia tnͦ¬
seamus. Postquã gͦ lauit pedes eoꝵ
& accepit uestimenta sua: cum recu¬
buisset iterum. dixit eis. Scitis quid

Expanded text:
am illa verba Evangelii, ubi Dominus lavans pedes discipulis suis, ait, Qui lotus est semel, non habet necessitatem nisi pedes lavare, sed est mundus totus , Dilectioni vestrae, ut Dominus donare dignatus est, exposuimus: nunc quod sequitur videamus. Et vos, inquit, mundi estis, sed non omnes. Hoc quid sit ne quaereremus, ipse Evangelista patefecit, adjungens: Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum; propterea dixi: Non estis mundi omnes. Quid hoc apertius? Proinde ad sequentia transeamus. 2. Postquam ergo lavit pedes eorum, et accepit vestimenta sua; cum recubuisset iterum, dix
Abbreviated transcription (Latin):
ego scio quos elegerim. S ut adimple¬
atur scͥptura: qui manducat panem
meũ. leuabit contra me calcaneum
suum. Amͦ dico uob̾ priusqũa fiat:
ut credatis cũ factum fuerit. quia
Sego sum. Amen am̃ dico uobis: qui
accipit si quẽ misero. me accipit.
Qui autem me accipit: accipit eũ
qui me misit.¬

Expanded text:
ego scio quos elegerim, sed ut impleatur Scriptura: Qui manducat mecum panem, levabit contra me calcaneum suum . Amodo dico vobis priusquam fiat: ut credatis cum factum fuerit, quia ego sum. Amen, amen dico vobis: Qui accipit si quem misero, me accipit: qui autem me accipit, accipit eum qui m
Abbreviated transcription (Latin):
si diligitis me mandata mea seruate. &
ego rogabo patr̃e & alium paraclitum
dabit uobis. cum hoc dicat de sꝑu sc̃o:
quẽ nͥ habeamus. nec diligere dm pos¬
sumus. nec eiuᷤ mandata seruare: Quo¬
mͦ diligimus ut eum accipiamꝰ. quẽ
nͥ habeamus diligere ñ ualemꝰ: aut
quomͦ mandata seruabimus ut eũ
accipiamus: quẽ nͥ habeamꝰ manda¬
ta seruare ñ possumus: An forte pre¬
cedit in nob̾ caritas qua diligamus

Expanded text:
Si diligitis me, mandata mea servate: et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis; cum hoc dicat de Spiritu sancto, quem nisi habeamus, nec diligere Deum possumus, nec ejus mandata servare? Quomodo diligimus ut eum accipiamus, quem nisi habeamus, diligere non valemus? aut quomodo mandata servabimus ut eum accipiamus, quem nisi habeamus, mandata servare non possumus? An forte praecedit in nobis charitas, qua diligimus
Abbreviated transcription (Latin):
quos uideri sꝑc sc̃s nͥ inuisibilit̾ ñ potest.
uos autẽ inquit cognoscetis eum: quia
Sapud uos manebit. & in uobis erit. Erit
in eis ut maneat: ñ manebit ut sit. Priꝰ
enim ẽ. ẽẽ alicubi: qua manere. S ne
putarent quod dictũ ẽ apud uos ma¬
nebit ita dictũ. quẽadmodum apud
hominẽ hospes uisibilit̾ manere con¬
sueuit: exposuit quid dixerit apud uo
manebit: cum adiunxit & dixit. & in
uobis erit. Ergo inuisibilit̾ uidetur:
nec si ñ sit in nobis. potest ẽẽ in nob̾ euis
scientia. Sic enim a nob̾ uidetur in nob̾
& nr̃a conscientia. Nam faciem uidemꝰ
alterius: nrãm uidere ñ possumꝰ. Consci¬

Expanded text:
 nisi invisibiliter non potest. 5. Vos autem, inquit, cognoscetis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit. Erit in eis ut maneat, non manebit ut sit: prius est enim esse alicubi, quam manere. Sed ne putarent quod dictum est, apud vos manebit, ita dictum quemadmodum apud hominem hospes visibiliter manere consuevit; exposuit quid dixerit, apud vos manebit, cum adjunxit et dixit, in vobis erit. Ergo invisibiliter videtur: nec si non sit in nobis, potest esse in nobis ejus scientia. Sic enim a nobis videtur in nobis et nostra conscientia: nam faciem videmus alterius, nostram videre non possumus; consci
Abbreviated transcription (Latin):
expe ihe. Nam &e ipse dicit: de se fuisse
filius ȩqualis patri: ñ ẽ gr̃ȩ. s naturȩ
Quod autẽ in unitate ꝑsone unigeni¬
ti assumptus ẽ homo: gr̃ȩ ẽ. ñ naturȩ:
confitente eugl̃io atq dicente. Puer
autẽ crescebat & confortabatur plenꝰ
sapientia: & gr̃a dĩ erat in illo. Cȩtis
autẽ ad mensurã dat᷑ : & datus addit᷑.
donec unicuiq ꝓ modo suȩ ꝑfectionis.
ꝓpͥa ĩsura compleatur. Unde monet
temperantiam: unicuiq sicut ds par¬
titus ẽ m̃suram fidĩ. Neq enĩ ipse di¬

Expanded text:
esus : nam et ipse dicit de se fuisse us aequalis Patri, non est gratiae, sed naturae: quod autem in unitatem personae Unigeniti assumptus est homo, gratiae est, non naturae, confitente Evangelio atque dicente, Puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo . Caeteris autem ad mensuram datur, et datus additur, donec unicuique pro modo suae perfectionis propria mensura compleatur. Unde et montemperantiam; unicuique sicut Deus partitus est mensuram fidei . Neque enim ipse di
Abbreviated transcription (Latin):
in manifestatione facta donatio. Et
si alia causa querenda ẽ. ñ nẽ eius
inquisitione in longiorem qm opor¬
tet modũ. sermo iste mittendus ẽ:
minꝰᷤ qͣnto illũ ꝑcipimꝰ minꝰ: tanto autẽ
ampliꝰ. qͣnto illũ ꝑcipimꝰ ampliꝰ. Proinde
non solum non habenti: ueruetiã ha-¬
benti non in cassũ ꝓmittit᷑. Non haben-¬
ti qͥdem ut habeat᷑:. habenti autẽ ut am¬
pliꝰ habeat᷑. sã nͥ ab alio minꝰ. ab alio am-¬
pliꝰ haberet᷑. sc̃s heliseuᷤ sc̃o heliȩ ñ diceret.
Sꝑc qui ẽ in te: duplo sit in me. Qñ
cui ñ ẽ datus sꝑc ad mensura: qͥa in
illo inhabitat om̃is plenitudo diuini¬
tatis corporaliter. Neq enim sine gr̃a

Expanded text:
in manifestatione facta donatio. Et in manifestatione facta donatio. Et si alia causa quaerenda est, non nunc ejus inquisitione in longiorem quam oportet modum sermo isto mittendus est: minus, quanto illum percipimus minus; tanto autem amplius, quanto illum percipimus amplius. Proinde non solum non habenti, verum etiam habenti, non incassum promittitur: non habenti quidem, ut habeatur; habenti autem, ut amplius habeatur. Nam nisi ab alio minus, ab alio amplius haberetur, sanctus Elisaeus sancto Eliae non diceret: Spiritus qui est in te, duplo sit in me . 3. cui non est datus Spiritus ad mensuram; quia in illo inhabitat omnis plenitudo divinitatis . Neque enim sine gra
Abbreviated transcription (Latin):
habebant sꝑm discipłi que dñs pro¬
mittebat. sine quo eũ dñm ñ dicebãt:
nec tam̃ eum adhuc habebant. sic̃ eũ
dñs ꝓmittebat. Et habebant gͦ & ñ ha¬
bebant: qui quantũ habendus fuerat
ñdum habebant. Habebant itaq mi¬
nus: dandus erat eis amplius. Habe¬
bant occulte: accepturi fuerant ma
scĩ sꝑc ꝑtinebat. ut eis innotesceret
quod habebãt. De quo munere: apłs
loquens ait. Nos autem ñ sꝑm huiꝰ
mundi accepimus. s sꝑm qui ex dõ
ẽ: ut sciamus quȩ a dõ donata sũt no¬
bis. Nam & ipsam manifestam imꝑti
egit. Mox enim ut resurrexit a mor¬
tius: insufflans ait. Accipite sꝑm sc̃m.
sufflatus ab ipso. & post ab ipso missꝰ
e cȩlo: Quappt̃ cur ipsa quȩ facta ẽ
euidenter donatio eius bis facta fue¬
rit: alia questio ẽ. fortassis enim ꝓp¬
t̃ duo p̃cepta dilectionis. hoc ẽ prox¬
imi & dĩ: ut cõmendaret᷑ ad sꝑm scmn¬
ꝑtinere dilectio: hȩc eius gemina ẽ

Expanded text:
habebant Spiritum discipuli, quem Dominus prohabebant Spiritum discipuli, quem Dominus promittebat, sine quo eum Dominum non dicebant: nec tamen eum adhuc sic habebant, sicut eum Dominus promittebat. Et habebant ergo, et non habebant, qui quantum habendus fuerat, nondum habebant. Habebant itaque minus, dandus erat eis amplius. Habebant occulte, accepturi erant manifncti Spiritus pertinebat, ut eis innotesceret quod habebant. De quo munere Apostolus loquens ait: Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Nam et ipsam manifestam impertegit. Mox enim ut resurrexit a mortuis, insufflans ait: Accipite Spiritum ssufflatus ab ipso, e coelo? Quapropter cur ipsa quae facta est evidenter donatio ejus, bis facta fuerit, alia quaestio est. Fortassis enim propter duo praecepta dilectionis, proximi et Dei, ut commendarettinere dilectio, haec ejus gemina est
Abbreviated transcription (Latin):
nobis: Peruersa ẽ ista sententia. Qui
enĩ se filium diligere credit. & pa¬
trẽ ñ diligit: ꝓfecto nec filiũ dilig̃.
s quod sibi ipse confinxit. Deinde apłi¬
ca uox ẽ. Nemo dicit dnm iħm nisi
diligit dicit: nͥ eo modo dicit quo intel
dicunt. corde autẽ & factis negant. sic̃
de talibus ait. Confitentur autẽ se
nosse dm: factis autẽ negant. Si ne¬
gatur factis: ꝓculdubio etiam uerbis¬
sic dicit: nisi qui diligit. Iam itaq apłi
dicebant dñs iħc: & si eo modo dicebãt
ut ñ ficte dicerent. ore confitentes.
corde & factis ñ negantes: ꝓrsus si ue¬
raciter hoc dicebant: ꝓculdubio dili¬
gebant. Quomͦ gͥ diligebant: nͥ in sꝑu
scõ: Et tamen eis pͥus imperatur ut
diligant eum. & eiꝰ mandata conser¬
uent. ut accipiant sꝑm sc̃m: que nͥ
haberent. ꝓfecto diligere & manda¬
ta seruare ñ possent. Restat gͦ ut in¬
telligamꝰ. sꝑm scm̃ habere qͥ diligit:
& habendo mereri ut plus habeat: &¬
plus habendo plus diligat. Iam itaq

Expanded text:
nobis? Perversa est ista sententia. Qui enim se Filium diligere credit, et Patrem non diligit; profecto nec Filium diligit, sed quod sibi ipse confinxit. Deinde apostolica vox est, Nemo dicit, Dominus diligit, dicit, si eo modo dicit quo Apostodicunt, corde autem et factis negant: sicut de talibus ait, Confitentur enim se nosse Deum, factis autem negant . Si negatur factis, procul dubio etiam dicitto; et nemo sic dicit, nisi qui diligit. Jam itaque Apostoli dicebant, Dominus Jesus: et si eo modo dicebant, ut non ficte dicerent, ore confitentes, corde et factis negantes; prorsus si veraciter hoc dicebant, procul dubio diligebant. Quomodo igitur diligebant, nisi in Spiritu sancto? Et tamen eis prius imperatur ut diligant eum, et ejus mandata conservent, ut accipiant Spiritum sanctum: quem nisi haberent, profecto diligere et mandata servare non possent. 2. Restat ergo ut inte habendo mereri ut plus habeat, et plus habendo plus diligat. Jam itaque
Abbreviated transcription (Latin):
gi eñi di ñ ẽ subiecta: nec enim potest:
uelut si dicamꝰ iniusticia iusta ẽẽ ñ
potest. Mundũ quippe ait hoc loco.
mundi significans dilectores: quȩ dile¬
ctio ñ ẽ a patre. Et ideo dilectioni huiꝰ
mundi de qua satis egimus. ut minu¬
atur & consumatur in nobis. cont̃ria
ẽ dilectio dĩ: quȩ diffunditur in cordi¬

Expanded text:
gi enim Dei non est subjecta; nec enim potest ; velut si dicamus, Injustitia justa esse non potest. Mundum quippe ait hoc loco, mundi significans dilectores, quae dilectio non est a Patre . Et ideo dilectioni hujus mundi, de qua satis agimus ut minuatur et consumatur in nobis, contraria est dilectio Dei, quae diffunditur in cordi
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑc autẽ sc̃s potest ẽẽ. etiam sine nobis.
test a nobis. si ñ sit in nobis.
lx xu. de eo quod dictum est.

Expanded text:
s autem sanctus potest esse etiam sine nobis; test a nobis, si non sit in nobis. LXXV. De eo quod ait Jes
Abbreviated transcription (Latin):
maneo in eius dilectione: Utiq etiã
hic hanc dilectionem patris intelligi
uoluit: qua eum diligit pat. Ita qͥꝑ¬
ꝑe dixerat sicut dilexit me pater &
ego dilexi uos: atq his uerbis illa sub¬
iunxit. manete in dilectione mea. illa
ꝑculdubio qua dilexi uos. Ergo qd̾ ait
etiam de patre. maneo in eus dilectio¬
ne: illa scilicet accipienda ẽ qua dilex̃
eum pat̾. S nũquid & hic gr̃a intel¬
ligenda ẽ qua pater diligit filiũ. sicut.
gr̃a ẽ qua nos diligit filius: cũ simus
nos filii gr̃a ñ natura. unigenitus aut̾e
natura ñ gr̃a: An hoc etiam in ipso filio
ad hominẽ referendu ẽ. Ita sane. Nam
dicendo. sicut dilexit me pater & ego
dilexi uos: gr̃ãm mediatoris ostendit.
Mediator autẽ dĩ & hominũ. ñ inqnͣtu

Expanded text:
maneo in ejus dilectione. Utique etiam hic hanc dilectionem Patris intelligi voluit qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea: illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est, qua dilexit eum Pater. Sed nunquid et hic gratia intelligenda est qua Pater diligit Filium, sicut gratia est qua nos diligit Filius, cum simus nos filii gratia, non natura: Unigenitus autem, natura, non gratia? An hoc etiam in ipso Filio ad hominem referendum est? Ita sane: nam dicendo, sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos: gratiam Mediatoris ostendit. Mediator autem Dei et hominum, non in quantum
Abbreviated transcription (Latin):
tur: & iħc ꝓficiebat sapientia & ȩtate
& gr̃a. apud dm & homines. Sed̾m hoc
gͥ recte possumus dicere. quod cum ad
naturam dĩ ñ ꝑtineat humana natu¬
ra. ad ꝑsonã tam̃ unigeniti filii dĩ per
grãm ꝑtinet humana natura: & tan¬
tam grãm ut nulla sit maior. nulla
ꝓrsus ȩqualis. Neq enim illam suscep¬
tionẽ hominis ulla merita p̃cesserũt:
s ab illa susceptione. merita eius cun¬
cta cȩꝑunt. Manet gͦ filius in dilecti¬
one qua eum dilexit pat̾: & ido ser¬
uauit precepta enis. Quid ẽ enim &
ille homo: nͥ quod ds susceptor ẽ eius:
D̾s enim erat uerbũ: unigenitꝰ gignen

Expanded text:
us proficiebat sapientia et aetate et gratia apud Deum et homines . Secundum hoc igitur recte possumus dicere quod cum ad naturam Dei non pertineat humana natura, ad personam tamen unigeniti Filii Dei per gratiam pertinet humana natura, et tantam gratiam, ut nulla sit major, nulla prorsus aequalis. Neque enim illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa susceptione merita ejus cuncta coeperunt. Manet ergo Filius in dilectione qua eum dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus? Deus eni
Abbreviated transcription (Latin):
cepta seruamꝰ. Inqnͣtum autẽ minus
seruamus: minus diligimus. Qũauis
quod ait manete in dilectione mea.
ñ apparet quã dixerit dilectionem:
utrũ qua eum diligimus. an qua ipse¬
nos diligit: s ex uerbo suꝑiore dinosci¬
tur. Dixerat quippe & ego dilexi uos.
cui uerbo continuo subiunxit. manete
in dilectione mea: illa gͦ qua dilexit
nos. Quid ẽ gͦ manete in dilectione
mea: nͥ manete in gr̃a mea: & quid ẽ
si precepta mea seruaueritis manebi¬
tis in dilectione mea: nͥ ex hoc scietis
quod in dilectione mea. qua uos di¬
ligo manebitis. si mea precepta serua¬
bitis: Non gͦ ut nos diligat. prius eiꝰ
precepta seruamus: s nͥ nos diligat
precepta eius seruare ñ possumꝰ. Hȩc
ẽ gr̃a quȩ humilib patet: suꝑbos latet

Expanded text:
cepta servamus: in quantum autem minus cepta servamus: in quantum autem minus servamus, minus diligimus. Quamvis quod ait, Manete in dilectione mea, non apparet quam dixerit dilectionem, utrum qua eum diligimus, an qua ipse diligit nos: sed ex verbo superiore dignoscitur. Dixerat quippe, Et ego dilexi vos; cui verbo continuo subjunxit, Manete in dilectione mea: illa ergo qua dilexit nos. Quid est ergo, Manete in dilectione mea, nisi, manete in gratia mea? Et quid est, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, nisi, ex hoc scietis quod in dilectione mea qua vos diligo, manebitis, si praecepta mea servabitis? Non ergo ut nos diligat, prius ejus praecepta servamus; sed nisi nos diligat, praecepta ejus servare non possumus. Haec est gratia quae humil
Abbreviated transcription (Latin):
pater utiq diligit & nos. s in ipso: quia
in hoc clarificatur pat̃. ut fructũ affe¬
ramus in uite. hoc ẽ in filio: & efficiam᷑
eius discipłi. Manete inquit in dilecti
Sone mea. Quomͦ manebimꝰ : Audi qͥd
sequitur. Si precepta mea inquit ser¬
uauerins: manebitis in dilectione
mea. In quid dilectio facit precepta ser¬
uari: An precepta seruata faciunt di¬
lectionẽ: S quis ambigat quod dile¬
ctio precedit: Inde enim precepta
seruet. ñ habet: qui ñ diligit. Quod
gͦ ait. si precepta mea seruaueritis ma¬
nebitis in dilectione mea : ostendit ñ
unde dilectio generetur. s unde mon¬
stretur: tanqmͦ diceret. Nolite uos pu¬
tare manere in dilectione mea: si ñ ser¬
uatis precepta mea. Si enim seruaue¬
ritis. manebitis: hoc ẽ hinc apparebit
quod in dilectione mea manebitis. si
mea precepta seruabitis: ut nemo se
fallat dicendo quod eum diligat: si
eius precepta ñ seruat. Nam in tan¬
tum eum diligiis: inqnͣtum eiꝰ pre¬

Expanded text:
Pater utique diligit et nos, sed in ipso: quia in hoc clarificatur Pater, ut fructum afferamus in vite, hoc est, in Filio, et efficiamur ejus discipuli. Manete, ione mea. Quomodo manebimus? Audi quid sequitur: Si praecepta mea, inquit, servaveritis, manebitis in dilectione mea. Dilectio facit praecepta servari, an praecepta servata faciunt dilectionem? Sed quis ambigat quod dilectio praecedit? Unde enim praecepta servet non habet, qui non diligit. Quod ergo ait, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, ostendit non unde dilectio generetur, sed unde monstretur. Tanquam diceret, Nolite vos putare manere in dilectione mea, si non servatis praecepta mea: si enim servaveritis, manebitis. Hoc est, hinc apparebit quod in dilectione mea manebitis, si praecepta mea servabitis. Ut nemo se fallat, dicendo quod eum diligat, si ejus praecepta non servat. Nam in tantum eum diligimus, in quantum ejus prae
Abbreviated transcription (Latin):
q ubi dilectio ẽ: ibi necessario fides &
spes. Et ubi dilectio ꝓximi: ibi necessa
rio dilectio dĩ. Qui enim ñ diligit dm:
quomͦ diligit ꝓximũ tanqm seipsũ. qñ¬
pe impius & iniquus. Qui autẽ diligit
iniquitatẽ: ñ plane diligit. s odit am¬
mã suã. Hoc gͦ p̃ceptum dñi teneamꝰ
ut nos inuicẽ diligamꝰ: & quicquid ali¬
ud precipit facimus: qm̃ quicqͥd ẽ ali¬
ud hic habemus. Discernit᷑ quippe
ista dilectio ab ea dilectione: qua se in¬
uicem diligunt homines sicut homi¬
nes. Nam ut discerneretur: adiunctũ
ẽ. sic̃ dilexi uos. Utquid enim nos di
mus. ut dilectionẽ nrãm discernamꝰ
a ceteris: qui ñ ad hoc se inuicem dili¬
gunt. quia nec diligunt. Qui autem
se ꝓpt̾ habend̾u d̾m diligunt: ipsi se di
ligunt. Ergo ut se diligant: dm diligañ.
Non ẽ hec dilectio in hõminibus om̃ib
Pauci se ꝓpterea diligunt: ut sit ds̃ om¬
nia in om̃ib¬

Expanded text:
que ubi dilectio est, ibi necessario fides et que ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes; et ubi dilectio proximi, ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim non diligit Deum, quomodo diligit proximum tanquam seipsum? pe impius et iniquus. Qui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam . Hoc ergo praeceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligamus; et quidquid aliud praecepit, faciemus: quoniam quidquid est aliud hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab illa dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines: nam ut discerneretur, adjunctum est, sicut dilexi vos. Utquid enim diligitmus, ut dilectionem nostram discernamus a caeteris, qui non ad hoc se invicem diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum dilligunt. Ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus. Pauci enim se diligunt, ut sit Deus omnia in omnib
Abbreviated transcription (Latin):
quid putamus fr̃s meiͨ. Num quidnã
solum eius. de ista dilectione manda¬
tum ẽ qua diligimus inui cem: Nonne
ẽ & aliud maius ut diligamꝰ dm:. Aut
uero de sola ds̃ nob̃ dilectione manda¬
uit: ut alia ñ requiramus: Tria tam̃
comiñdat apł̃s dicens. Manent autẽ
fides. spes. caritas. tria hȩc: maior au¬
tem horum. caritas. & si in caritate
hoc ẽ in dilectione concluduntur
duo illa precepta: maior tam̃ dicta ẽ
ẽẽ ñ sola. De fide gͥ nob̾ qmͣ multa mã¬
data sũt: qũa multa de sꝑe. Quis põt
cuncta collig̾e: quis enumerando suf¬
ficere: S intueam᷑ qd̾ ait idẽ apłs.
Plenitudo legis. est caritas. ubigͦ cari¬
tas ẽ. quid ẽ quod possit deeẽ: Ubi autẽ
ñ ẽ. quid ẽ quod possit ꝓdesse: Demon
credit: nec diligit. Nemo diligit: qui
ñ credit. frustra quidẽ. s tam̃ pot̃
sperare ueniam qui ñ diligit: nemo
au tẽ potest desꝑare qui diligit. Ita¬

Expanded text:
quid putamus, fratres mei? Numquidnam quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Nonne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Aut vero de sola Deus nobis dilectione mandavit, ut alia non requiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec: major autem horum charitas . Et si in charitate, hoc est in dilectione concluduntur duo illa praecepta; major tamen dicta est esse, non sola. De fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere, quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem apostolus, Plenitudo Legis charitas . Ubi ergo charitas est, quid est quonon est, quid est quod possit prodesse? Daemon credit, nec diligit . Nemo diligit qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit. Nemo autem potest desperare qui diligit. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
quod presciui de uobis. Impleatur au¬
tem ur̃m. quia beati eritis quod ñdũ
estis: sicut creati estis. qui ñdum fuisti.
Hoc ẽ inquit preceptũ meũ ut dili¬
gatis inuicem. sicut dilexi uos. Siue
dicatur p̃cept̾i siue mandatũ. ex uno
uerbo greco utrumq int̾pretatur
quod ẽ enitͦoͥͤan. Iam uͦ istam sententiã
& antea dixerat: de qua me uobis ut
potui disputasse meminisse debetis.
Ibi enim sic ait. Mandatũ nouũ do
uobis ut diligatis inuicem sicut di¬
lexi uos: ut & uos diligatis muicem.
Huius itaq mandati repeticio comm̃¬
datio ẽ: nͥ quod ibi mandatum in qͥt
nouũ do uobis. hic antẽ. hoc ẽ inquit
mandatum meũ. Ibi tanqm ñ fuerit
ante tale mandatũ: hic tanqmͣ ñ sit
aliud eius mandatum. S ibi dictum ẽ
nouũ. ne in uetustate nr̃a ꝑseueremiᷤ:
hic dictum ẽ meũ. ne contemnendũ
putaremus. Quod autẽ hic ita dixit
hoc ẽ mandatum meũ. uelut ñ sit aliud᷑

Expanded text:
quod praescivi de vobis. Impleatur auquod praescivi de vobis. Impleatur autem vestrum, quia beati eritis, quod nondum estis, sicut creati estis qui non fuistis. Hoc est, inquit, praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Sive dicatur verbo graeco utrumque interpretatur, quod est ἐντολή. Jamvero istam sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis . Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem . Hujus itaque mandati repetitio, commendatio est: nisi quod ibi, Mandatum, inquit, novum do vobis; hic autem, Hoc est, inquit, mandatum meum: ibi, tanquam non fuerit ante tale mandatum; hic, tanquam non sit aliud ejus mandatum. Sed ibi dictum est novum, ne in vetustate nostra perseveremus: hic dictum est meum, ne contemnendum putemus. 3. Quod autem hic ita dixit, Hoc est mandatum meum, velut non sit aliud,
Abbreviated transcription (Latin):
quod se facturum eẽ p̃sciebat. Sed
neq eum id facere cȩpit qd̾ se factu¬
rũ ẽẽ presciuit. garidium eius quo
beatus ẽ creuit: alio quin beatior fa¬
ctus ẽ: quia nos fecit. Absit hoc fr̃s.
dĩ beatitudo qͥa nec minor fuerat sinȩ
nob̾: n fit maior ex nob̾. Gaudium
gͥ eius de salute nr̃a. qd in illo sem¬
ꝑ fuit cum presciuit & predestina¬
uit nos. cepit eẽ in nob̾ qñ uocauit
nos: & hoc gaudiũ merito nr̃m dici¬
mus quo & nos beati futuri sumus
S hoc gaudiũ nr̃m crescit & ꝓficit:
& ad suam ꝑfectionẽ ꝑseuerando
ꝑtendit. Ergo inchoatur in fide renas¬
centium: implebitur in premio. resur¬
gentium: Ecce unde dictũ existimo.
hec locutus sũ uobis. ut gaudrũ meĩi
muob̾ sit: & gaudium ur̃m impleat᷑.
In uobis sit meũ. impleatur ur̃m. deꝑ
enim erat meũ plenũ. & añqmͣ uoca¬
remini cũ uocandi a me presciremini:
s sit & in uobis: cum hoc efficiemini

Expanded text:
quod se facturum esse praesciebat. Sed quod se facturum esse praesciebat. Sed neque cum id facere coepit, quod se facturum esse praescivit, gaudium ejus, quo beatus est, crevit; alioqui beatior factus est, quia nos fecit. Absit hoc, fratres: Dei beatitudo quia nec minor fuerat sine nobis, non fit major ex nobis. Gaudium igitur ejus de salute nostra, quod in illo semper fuit cum praescivit et praedestinavit nos, coepit esse in nobis quando vocavit nos; et hoc gaudiumus, quo et nos beati futuri sumus. Sed hoc gaudium nostrum crescit et proficit, et ad suam perfectionem perseverando pertendit. Ergo inchoatur in fide renascentium, implebitur in praemio resurgentium. Ecce unde dictum existimo: Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. In vobis sit meum, impleatur vestrum. Semper enim erat meum plenum, et antequam vocaremini, cum vocandi a me praesciremini. Sed sit et in vobis, cum hoc efficiemini
Abbreviated transcription (Latin):
sum uobis. ut gaudium
diũ ur̃m impleatur. Qd
ẽ gaudium xꝑi in nob
nͥ quod dignatur gaudere de nobis:
Et quid ẽ gaudium nr̃m qd̾ dic̃ im¬
plendĩ: nͥ eius habere consortium. ꝓpt
quod beato petro dixerat si ñ lauero
te. ñ habebis partem mecũ: Gaudiũ
gͦ eius in nobis. gr̃a ẽ. qmͣ p̾stitit nob̾:
ipsa ẽ & gaudium nr̃m. S de hac ille
etiam ex ȩt̃nitate gaudebat: q̃n nos
elegit ante constitutionẽ mundi.
Nec recte possumus dicere quod gau¬
dium eiꝰ plenũ ñ erat: ñ enĩ ds̃ imꝑ¬
fecte aliqñ gaudebat: s illius eius
gaudium in nob̾ ñ erat: quia nec nos
in quib ẽẽ posset iam eramꝰ᷑ nec qñ
ẽẽ cepimus. cum illo ẽẽ cȩpimus. In
ipso aut̃e semꝑ erat: qui nos suos
futuros certissima suȩ p̃scientiȩ uer¬
tate gaudebat. Proinde gaudium
iam ipse ꝑfectũ de nobis habebat. qñ
nos p̃sciendo & p̃destinando gaudebat.
Neq enim ullus in illo eius gaudio
metus ẽẽ poterat: ne forte ñ fieret

Expanded text:
s sit, et gaudium m impleatur. Quid est gaudium Christi in nobis, nisi quod dignatur gaudere de nobis? Et quid est gaudium nostrum quod dicit implendum, nisi ejus habere consortium? Propter quod beato Petro dixerat, Si non lavero te, non habebis partem mecum . Gaudium ergo ejus in nobis, gratia est quam praestitit nobis: ipsa est et gaudium nostrum. Sed de hac ille etiam ex aeternitate gaudebat, quando nos elegit ante constitutionem mundi . Nec recte possumus dicere quod gaudium ejus plenum non erat: non enim Deus imperfecte aliquando gaudebat. Sed illud ejus gaudium in nobis non erat: quia nec nos in quibus esse posset jam eramus; nec quando esse coepimus, cum illo esse coepimus. In ipso autem semper erat, qui nos suos futuros certissima suae praescientiae veritate gaudebat. Poinde gaudium jam ipse perfectum de nobis habebat, quando nos praesciendo et praedestinando gaudebat: neque enim ullus in illo ejus gaudio metus esse poterat, ne forte non fieret
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ ad dm. Hȩc ẽ ad dm gl̃a qͣ gl̃ifi-¬
catur ñ homo s ds: si ñ ex oꝑib s ex fide
iustificat᷑: ut ex d̾o illi sit qd̾ etiam bene
oꝑatur: qm̃ palmes sic̃ iam suꝑius dir̃.
ñ potest ferre fructũ a semet ipso. Si
enĩ in hoc clarificatus ẽ d̾s pat̾. ut fru¬
ctũ plurimũ afferamus. & efficiamur
tanqm hoc ex nobis ipsis habeamꝰ. Eius
luceat lumen ur̃m coram hominibus.
ut uideant bona oꝑa ur̃a: ne a semet¬
ipsis putarent ẽẽ bona oꝑa sua: mox
addidit. & głificent patrem ur̃m qui
in celis est. In hoc enĩ głificatur pat̾. ut
fructum plurimũ afferamꝰ: & efficiam᷑
rꝑi discipłi. A quo efficimur: nͥ ab illo
euuis miscdia p̃uenit nos: Ipsuis em̃
sumus figm̃tum: creati in xꝑo iħu. in
& ego dilexi uos: manete in dilectione
mea. Ecce unde sunt nobis oꝑa bona.
Nam unde nobis eẽnt: nͥ quia fides ꝑ
dilectionẽ oꝑatur: Unde autẽ dilige¬
remꝰ nͥ prius diligeremur: Aꝑtissime

Expanded text:
m gloria qua glorificatur non homo, sed Deus, si non ex operibus, sed ex fide justificatur, ut ex Deo illi sit quod etiam bene operatur: quoniam palmes, sicut jam superius dixi, non potest ferre fructum a semetipso . Si enim in hoc clarificatus est Deus Pater ut fructum plurimum tanqluceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona : ne a semetipsis putarent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est . In hoc enim glorificatur Pater, ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli. A quo efficiamur, nisi ab illo cujus misericordia praevenit nos? Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in et ego dilexi vos: manete in dilectione mea. Ecce unde sunt nobis opera bona. Nam unde nobis essent, nisi quia fides per dilectionem operatur ? Unde autem diligeremus, nisi prius diligeremur? Apertissime
Abbreviated transcription (Latin):
traditus xꝑc ab illo. adu̾sus illum ꝑ
nobis pret̃ illum: Quod facis: fac ci¬
tius. O uerbum libentius parati qm
irati. Ou̾bum ñ tam penã exprimenᷤ
ꝓditoris: qmͣ mercedẽ significans re¬
demptoris. Dix it enim qͦd facis fac
citus: non tam in ꝑniciem ꝑfidi seui¬
endo: qũa ad salutem fidelium festi¬
nando. Quia traditus ẽ ꝓpt̾ delicta
nr̃a: & dilexit eccłiam: & seipsum tra¬
didit ꝓ ea. Unde & de se ipso dicit
apls. Qui me dilexit: & tradidit se¬
ipsum ꝓ me. Nisi gͦ se traderet xꝑci
nemo traderet xꝑm. Quid habet ui¬
uoluit: s nolenti ẽ data qm meruit.
se ipsum. Ille agebat negotium suȩ
uenditionis: iste nr̃e redemptionis
Quod facis. fac citius: ñ quia tu ꝑ oteᷤ:
s quia hoc uult qui totũ potest. Hoc

Expanded text:
traditus Christus, ab illo adversus illum, pro traditus Christus, ab illo adversus illum, pro nobis praeter illum? Quod facis, fac citius. O verbum libentius parati, quam irati! o verbum non tam poenam exprimens proditoris, quam mercedem significans Redemptoris! Dixit enim, Quod facis, fac citius, non tam in perniciem perfidi saeviendo, quam ad salutem fidelium festinando; quia traditus est propter delicta nostra , et dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit pro ea . Unde et de seipso dicit Apostolus: Qui dilexit me, et tradidit seipsum pro me . Nisi ergo se traderet Christus, nemo traderet Christum. Quid habet Juvoluit, sed nolenti est data quam meruit. Christus seipsum: ille agebat negotium suae venditionis, iste nostrae redemptionis. Quod facis, fac citius, non quia tu potes, sed quia hoc