comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
digna promamus. Quãius enĩ om̃iũ
bonorum sit ipse largitor. etiam tam̃
nr̃ȩ fructum quaerit industriac.
Non enim dormientib: ꝓuenit regnũ
caelorum: sed inmandatis dĩ laboran¬
tib atque uigilantib. ut si dona ipsuꝰ
non irrita fecerimus. ꝑ ea quaededit
mereamur accipere quae promisit.
Vnde cohortamur dilectionẽ urãm
ut abstinentes uos ab om̃i opere malo.
quae sunt casta & iusta sectem ini.
Filii enim lucis abicere debent opera
tenebrarũ. Itaq odia declinate. men¬
dacia abicite. suꝑbiã humilita te des¬
truite. auaritiã proicite: largitatẽ
diligite Decet enĩ ut capitisuo mẽ bra
conueniant. ut promissarum beatitu¬
dinum mereamur esse consortes. per¬

Expanded text:
digna promamus. Quamvis enim omnium digna promamus. Quamvis enim omnium bonorum sit ipse largitor, etiam nostrae tamen fructum quaerit industriae: non enim dormientibus provenit regnum coelorum, sed in mandatis Dei laborantibus atque vigilantibus; ut si dona ipsius non irrita fecerimus, per ea quae dedit mereamur accipere quod promisit. Unde cohortamur dilectionem vestram ut abstinentes vos ab omni opere malo, quae sunt casta et justa sectemini . Filii enim lucis abjicere debent opera tenebrarum. Itaque odia declinate, mendacia abjicite, superbiam humilitate destruite, avaritiam projicite, largitatem diligite: decet enim ut capiti suo membra conveniant, ut promissarum beatitudinum mereamur esse consortes: per
Abbreviated transcription (Latin):
usum linguȩ potestatem uerbi tacitus
ex crebat. & quasi iam dicer& sinite
pueros uenire ad me: talium est enim
regnum caelorum: Noua gloria coro¬
nabat infantes : & de initiis suis paruu¬
lorum primordia consecrabat. ut
disceretur neminem hominũ diuini
incapacem.eẽ. sacramenti. quando
in magis ad oratorib xp̃m uocationis
nrae fideiq primitias. & exultantib
animis beatȩ spei initia celebremus.
Ex inde enim in acternã hereditatẽ
coepimus introire. ex inde nobis xpm̃
loquentia scripturarum archan a
patuerunt. & ueritas quam iudȩorũ
obrȩcatio non recipit. om̃ibus natio¬
enibus suum lumen inuexit: honoret᷑
itaque. anobis sacratissimus dies inquo
salutis nraẽ auctor apparuit. & quem
magi infantem ueneratisunt incuna¬
bulis. nos om̃ĩpotentẽ ad oremus incęlis
Ac sicut illi dethesauris suis mysticas
dño munerum species obtulerunt.
ita & nos de cordib nr̃is quaedõ sunt

Expanded text:
usum linguae potestatem Verbi tacitus usum linguae potestatem Verbi tacitus exerebat; et quasi jam diceret: Sinite parvulos venire ad me, talium est enim regnum coelorum : nova gloria coronabat infantes, et de initiis suis parvulorum primordia consecrabat: 117 ut disceretur neminem hominum divini incapacem esse sacramenti, quando in magis adoratoribus Christi, vocationis nostrae fideique primitias, et exsultantibus animis beatae spei initia celebremus. Exinde enim in aeternam haereditatem coepimus introire; exinde nobis Christum loquentia Scripturarum arcana patuerunt; et veritas, quam Judaeorum obcaecatio non recipit, omnibus nationibus lumen suum invexit. Honoretur itaque a nobis sacratissimus dies, in quo salutis nostrae auctor apparuit; et quem magi infantem venerati sunt in cunabulis, nos omnipotentem adoremus in coelis. Ac sicut illi de thesauris suis mysticas Domino munerum species obtulerunt, ita et nos de cordibus nostris, quae Deo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
natũ & pastorib angeli & nobis nunti¬
auere pastores: hunc principem
natum longinque orientalium gen¬
tium nationes in insolito noui sideris
splendore didicerunt. & ne deloco
editi regis ambigerent: ur̃a eruditio
ꝓdidit. quod stella non docuit: Cur
uobis uiam quã aliis aperitis obstruitis:
Cur inurã infidelitate resedit dubiũ.
quod exurã fit responsione manifestũ.
Locum natiuitatis descripturarum
testimonio demonstratis. prȩsentiã
temporis decaeli & terrae attestatio¬
ne cognoscitis. & tamen ubi adꝑsequen¬
dum animus herodis exarsit. ibi ad non
credendũ uester sensus obdurauit.
Felicior ergo ignorantia infantium
quos persecutor occidit: quã uestra
scientia quos insua ꝑturbatione con¬
suluit Vos nolustis eius regnum reci¬
pere. cuius oppidum potustis ostende¬
re. Illi potuerunt ꝓeo mori. quẽ non¬
dum poterant confiteri. Ita xp̃s neullũ
ei tempus ess& absque miraculo: Ante

Expanded text:
natum, et pastoribus angeli , et vobis nuntinatum, et pastoribus angeli , et vobis nuntiavere pastores . Hunc principem natum longinquae Orientalium gentium nationes insolito novi sideris splendore didicerunt. Et ne de loco editi regis ambigerent, vestra eruditio prodidit quod stella non docuit. Cur vobis viam quam aliis aperitis obstruitis? Cur in vestra infidelitate residet dubium quod ex vestra fit responsione manifestum? Locum nativitatis de Scripturarum testimonio demonstratis, praesentiam temporis de coeli et terrae attestatione cognoscitis; et tamen ubi ad persequendum animus Herodis exarsit, ibi ad non credendum vester sensus obduruit. Felicior ergo ignorantia infantium quos persecutor occidit , quam vestra scientia, quam in sua perturbatione consuluit. Vos noluistis regnum ejus recipere, cujus oppidum potuistis ostendere. Illi potuerunt pro eo mori, quem nondum poterant confiteri. Ita Christus, ne ullum ei tempus esset absque miraculo, ante
Abbreviated transcription (Latin):
lymis pretermissis usque ad cunabula
pueri sicut post modũ fecit sua signifi¬
catione ꝑducere: nisi ad confutandã
iudaeorum duritiã ꝑtinuiss&. ut non
solum ductu sideris. sed etiã ipsorum
ꝓfessione in notescer& natiuitas salua¬
toris. Iamergo ad eruditionẽ gentiũ
ꝓpheticus sermo transibat: & prae¬
nuntiatum antiquis oraculis xpm̃ alie¬
nigenarum corda discebant. cũ iudȩo¬
rum infidelitas ueritatẽ ore ꝓferr&.
& mendacium corde retiner&. Nolu¬
crunt enim agnoscere oculis quem
de sacris indicabant libris. ut quẽ
non adorabant ininfantiȩ infirmitate
humilẽ. postea crucifigerent inuirtu¬
tum sublimitate fulgentẽ: Quae ista
iudaei tam imperita in uobis scientia
est. & tam indocta doctrina.
Interrogati ubi xp̃s nasceretur uera¬
citer & memoriter dicitis quodlegistis.
Inbahleem iudae Sicenim dictum ẽ.¬
non es minima inter principes iuda:
&x te enim exiet princeps qui regat
populum meum isrł hunc principem

Expanded text:
lymis praetermissis usque ad cunabula lymis praetermissis usque ad cunabula pueri, sicut postmodum fecit, sua significatione perducere; nisi ad confutandam Judaeorum duritiam pertinuisset, ut non solum ductu sideris, sed etiam ipsorum professione innotesceret nativitas Salvatoris. Jam ergo ad eruditionem gentium propheticus sermo transibat, et praenuntiatum antiquis oraculis Christum alienigenarum corda discebant: cum Judaeorum infidelitas veritatem ore proferret, et mendacium corde retineret. Noluerunt enim agnoscere oculis quem de sacris indicaverant libris: ut quem non adorabant in infantiae infirmitate humilem, postea crucifigerent in virtutum sublimitate fulgentem. CAP. III. Quae ista, Judaei, tam imperita in vobis scientia est, et tam indocta doctrina? Interrogati ubi Christus nasceretur , veraciter et memoriter dicitis quod legistis: In Bethleem non es minima in principibus Juda: ex te populum meum Israel . Hunc principem
Abbreviated transcription (Latin):
dominatoris ortum. insignior ubi que
fama loqueretur. Quã promptiorem
adnarrandum diligentiorẽq faciebat.
& suꝑnȩ significationis nouitas. & cru¬
entissimi ꝑsecutoris impietas. Tunc
autẽ etiam aegẏpto saluator in latus est.
ut gens antiquis errorib: dedita. iã
aduicinam salutẽ peroccultã ģr̃am
uocaretur. Et quȩ nondum ab animo¬
tissimi dies iste manifestatione dñi
consecratus. specialem in toto mundo
obtinuit dignitatem. quat incordib
nr̃is digno deb& splendore clarescere :
ut rerum gestarũ ordinem non solum
credendo. sed etiam intellegendo ue¬
neremur. Quantã enĩ gratiarum
actionem debeamus dõ ꝓinluminatio¬
ne gentium probat obcȩcatio iudȩorũ
Quid enim tam caecũ. quid tã lucis
alienum. quã illi sacerdotes & scribȩ
israhelitarũ fuerunt. qui percontanti¬
bus magis & herode quaerente ubi xp̃s
eloquio quod indicabat stella decaelo
Quae utiq poterat magos hieroso¬

Expanded text:
Dominatoris ortum insignior ubique Dominatoris ortum insignior ubique fama loqueretur, quam promptiorem ad narrandum diligentioremque faciebat et supernae significationis novitas, et cruentissimi persecutoris impietas. Tunc autem Aegypto Salvator illatus est, ut gens antiquis erroribus dedita, jam ad vicinam salutem per occultam gratiam vocaretur; et quae nondum tissimi, dies iste manifestatione Domini consecratus specialem in toto mundo obtinuit dignitatem, quae in cordibus nostris digno debet splendore clarescere, ut rerum gestarum ordinem non solum credendo, sed etiam intelligendo veneremur. Quantam enim gratiarum actionem debeamus Domino pro illuminatione gentium, probat obcaecatio Judaeorum. Quid enim tam caecum, quid tam lucis alienum, quam illi sacerdotes et scribae Israelitarum fuerunt? qui percontantibus magis, et Herode quaerente, ubi Chrieloquio, 116 quod indicabat stella de coelo. Quae utique poterat magos Jeroso
Abbreviated transcription (Latin):
AUDETE IN DÑO DILECTIS¬
SIMI. iterum dico gaudete
Qnm breui interuallo temporis post
sollempnitatem natiuitatis xpi. festiui¬
tas declarationis eius in luxit: Etquẽ
millo die uirgo peperit: in hoc mundus
agnouit Verbum enim caro factum.
sic susceptionis nrae temperauit exordia.
ut iħs natus. & credentib manifestus.
& ꝑ sequentib eẽt. occultus. Iam tunc
ergo caeli enarrauerunt głam dĩ. & in
omnẽ terram sonus ueritatis exiuit :
quando & pastorib &ercitus angłoꝵ
saluatoris editi ad nuntiator apparuit.¬
& magos ad eum adorandũ praeuia
stella ꝑduxit: ut asolis ortu usque ad occa¬
sum ueri regis generatio choruscar&
cumrerũ fidem. & regna orientis per
magos discerent. & romanũ imperium
non later& N am sȩuitia herodis uolens
primordia suspecti sibi regis extinguere.
huic dispensationi nesciens seruiebat
Utdum atroci intentus facinori igno¬
tum sibi puerum in discreta infantiũ
gde ꝑsequitur: Adnuntiatũ cęlitus

Expanded text:
audete in Domino, dilectissimi, iterum dico, gaudete : quoniam brevi intervallo temporis post solemnitatem nativitatis Christi, festivitas declarationis ejus illuxit; et quem in illo die virgo peperit, in hoc mundus agnovit. Verbum enim caro factum sic susceptionis nostrae temperavit exordia, ut natus Jesus, et credentibus manifestus, et persequentibus esset occultus. Jam tunc ergo coeli enarraverunt gloriam Dei , et in omnem terram sonus veritatis exivit , quando et pastoribus exercitus angelorum Salvatoris editi annuntiator apparuit , et magos ad eum adorandum praevia stella perduxit : ut a solis ortu usque ad occasum veri regis generatio coruscaret, cum rerum fidem et regna Orientis per magos discerent, et Romanum imperium non lateret. Nam et saevitia Herodis, volens primordia suspecti sibi regis exstinguere, huic dispensationi nesciens serviebat; ut dum atroci intentus facinori, ignotum sibi puerum indiscreta infantium caede persequitur, annuntiatum coelitus
Abbreviated transcription (Latin):
Crediderunt non quod xp̃s iħs filius
ess& uirginis quod sciebatur. sed quod
idem unigenitus ess& altissimi. qđ
inopere probabatur Vnde & nos
fr̃s toto corde credamus ipsum. eẽ.
dĩ filium. quẽ filium hominis confi¬
temur Credamus illum & nr̃ae con¬
sortem naturae. & paternȩ substantiȩ
coȩqualẽ. qñm & nuptiis inter fuit
ut homo. & aquas inuina mutauit
ut ds̃ quatenus fidei huius merito.
nos etiã dñs nr̃ sobrio illo grãẽ suae
uino ꝓpitius potare dignetur. qui¬

Expanded text:
Crediderunt non quod Christus Jesus filius Crediderunt non quod Christus Jesus filius esset virginis, quod sciebatur; sed quod idem Unigenitus esset Altissimi, quod in opere probabatur. Unde et nos, fratres, toto corde credamus ipsum esse Dei Filium, quem filium hominis confitemur. Credamus illum et nostrae consortem naturae, et paternae substantiae coaequalem: quoniam et nuptiis interfuit ut homo, et aquas in vina mutavit ut Deus; quatenus fidei hujus merito nos etiam Dominus noster sobrio illo gratiae suae vino propitius potare dignetur. HO
Abbreviated transcription (Latin):
cas dñi. tacentis effecit. N ec dubitan¬
dum kem̃i quia ipse aquas traduxit
inuinum. quieas abinitio concreuit
inniues. Durauit inglaciem. aegyp¬
nis uertit in sanguinem. & hebracis
sitientibus manare arida derupe
praecepit. quae innumerabilium
multitudinẽ populorũ stillicidio
noui fontis. uice maternorũ uberũ
nutriebat. Quid primum stupeas.:
Quid mireris . Uinum deaqua.
an aquã depetra: Sed nulla te
quicumq inter ista cunctaris infide¬
litas turb& quod dubium non est
adnutum creatoris. creaturarum
elementa pendere: Autcur noncre¬
damus uirtute dominica uinũ fieri
potuisse deaqua. cum nobis operante
dõfomentis ymbrium. terrae degre¬
mio. ꝑministeria uinearũ aqua sur¬
gat inuinum: Hoc inquit fecit iħs
initium signorum inchana galileȩ.
& manifestauit głam suam etcre¬
diderunt in eum chiscipuli eius Cre¬
diderunt discipuli. nonutique hoc
quod fieri cernebant. sed illud qđ
carnalis uidere non possit aspectus

Expanded text:
tas Domini tacentis effecit. Nec dubitantas Domini tacentis effecit. Nec dubitandum, carissimi, quia ipse aquas traduxit in vinum, qui eas ab initio concrevit in nives, duravit in glaciem, Aegyptiis vertit in sanguinem, et Hebraeis sitientibus manare arida de rupe praecepit, quae innumerabilium multitudinem populorum stillicidio novi fontis, vice maternorum uberum, nutriebat. Quid primum stupeas, 70 quid mireris, vinum de aqua, an aquam de petra? Sed nulla te, quicunque inter ista cunctaris, infidelitas turbet, quod dubium non est ad nutum Creatoris creaturarum elementa pendere: aut cur non credamus virtute dominica vinum fieri potuisse de aqua, cum nobis, operante Deo, fomentis imbrium terrae de gremio per ministerium vinearum aqua surgat in vinum? Hoc, inquit, fecit Jesus initium signorum in Cana Galilaeae, et manifestavit gloriam suam, et crediderunt in eum discipuli ejus. Crediderunt discipuli non utique hoc quod fieri cernebant, sed illud quod carnalis videre non possit aspectus.
Abbreviated transcription (Latin):
non irascentis offensam practendere.
sed miserantis portare mysterium.
pudorem. suamq iam aperiens
maiestatem. &x pectantibus ait
ministris: Impletehydrias aqua:
Necmora obsequium suum oboedi¬
ens minister ex hibuit: E tecce re¬
pente aquae illȩ coeperunt mira¬
biliter fortitudinẽ sumere. ducert
colorem. odorem praebere. saporẽ
concipere . totamq simul mutare
naturam. Quae ꝑmutatio aquarũ
asua inaliam creaturam. praesentis
creatoris . ẽ. testata uirtutẽ: Neque
uero quisquã conuertere aquas inu¬
sus poss& alios. nisi ille qui eas fecit
ex nihilo. Stuput ereo minister
at tonitus qui aquas miserat. &unas
sumebat. Lȩtatusq npnium illa se
suis hiimero friuienta porulras ae
per quae dĩ ec̃t. gła reuclata: Nemo
onim quic quã locutus intempore.
hydriis prȩter aquã nihil adiectũ.
ars nulla conducta est Et tam gran¬
de miraculum inter pauida circum¬
instantum silentia. sola tantũ uolun¬

Expanded text:
non irascentis offensam praetendere, non irascentis offensam praetendere, sed miserationis portare mysterium. pudorem, suamque jam aperiens majestatem, exspectantibus ait ministris: Implete 69 hydrias aqua. Nec mora obsequium suum obediens minister exhibuit: et ecce repente aquae illae coeperunt mirabiliter fortitudinem sumere, ducere colorem, odorem praebere, saporem concipere, totamque simul mutare naturam. Quae permutatio aquarum a sua in alienam creaturam, praesentis Creatoris est testata virtutem. Neque vero quisquam convertere aquas in usus posset alios, nisi ille qui eas fecit ex nihilo. Stupuit ergo minister attonitus, qui aquas miserat et vina sumebat, laetatusque nimium illa se suis numeris fluenta portasse, per quae Dei esset gloria revelata. Nemo enim quidquam locutus est in tempore: hydriis praeter aquam nihil adjectum: ars nulla conducta est: et tam grande miraculum inter pavida circumstantium silentia, sola tantum volun
Abbreviated transcription (Latin):
turus pocula seddaturus: Nam cumde¬
feciss& nuptiantib uinũ. ait illibea¬
tissima maria. Uinum non habent
Cui uelut indignansrespondit dñs.
Quid mihi & tibi est mulier: Nondũ¬
tis cẽ. quis dubit& : Sed iderco ut
reor quia tam temere ei materdedo¬
fectu carnalis poculi suggere bat
quiuenerat totius orbis gentibus nouĩ
salutis aeternae calicẽ propinare
Quodenim ait non dum uenit hora
mea : illamnimirum gloriosis simam
passionis suae horam. atque illud re¬
demptionis nrãe uinum quoduitac
omnium proficer& promittebat
Nam quod petebat maria. erat grãẽ
temporalis. Quo dxp̃sparabat. gaudi
sempiterni Meo tamen piguit benig¬
nissimum dñm. dummagna ueniunt
parua prestare Etideo uenerabilis
maria uere ut mater dñi inspũ futu¬
ra praenoscens ac dominicam p̃uidens
uoluntatẽ . sollicite ministros ad mo¬
nuit dicens. Quod cũq dixerit uobis
facite Sciebat profecto mater scã
obiurgationẽ illam dñi filiique sui.

Expanded text:
turus 68 pocula, sed daturus; nam cum deturus 68 pocula, sed daturus; nam cum defecisset nuptiantibus vinum, ait illi beatissima Maria: Vinum non habent. Cui velut indignans respondit Jesus: Quid mihi et tibi est, mulietis esse quis dubitet? Sed idcirco, ut reor, quia tam temere ei mater de defectu carnalis poculi suggerebat, qui venerat totius orbis gentibus novum salutis aeternae calicem propinare. Quod enim ait, Nondum venit hora mea; illam nimirum gloriosissimam passionis suae horam, aut illud redemptionis nostrae vinum, quod vitae omnium proficeret, promittebat. Nam quod petebat Maria erat gratiae temporalis; quod Christus parabat, gaudii sempiterni. Nec tamen piguit benignissimum Dominum, dum magna veniunt, parva praestare; ideo venerabilis Maria et vere ut mater Domini in spiritu futura praenoscens, ac dominicam praevidens voluntatem, sollicite ministros admonuit, dicens: Quodcunque dixerit vobis facite. Sciebat profecto mater sancta objurgationem illam Domini filiique sui
Abbreviated transcription (Latin):
haec ꝑfidia iuda eorum quod xp̃i illos
fidem suscipere. neque noui stella fulgo¬
ris nec parturi ens uirgo compulerit.
quinetum fidem dõ credidere suo.
cum illos perarentia deserta. ipso comi¬
tante dõ caclum pascer&. petra potar&:
Sediam adillumꝰ praecipuum xpimira¬
culum ueniamus. quo pro documento
deitatissuae. aquas uertit inuinum.
Inuita tus itaq utlegitur. dñsperrexit
adnuptias: sed ut dignaret᷑ hoc uirginis
filius nrãe cruditionis est ratio. ut hoc
docti exemplo. legitimarũ illũ nuptia¬
rum non negemus auctorem Uadit
ergo adnuptias dĩ filius: ut quas dudũ
potestate constituit. nunc prasentiȩ
suae benedictione sanctific&. Uadit
ad nuptias ueteris instituti. nouã sibi
ꝑpetuae uirginitatis sponsam gentiũ
de conuersione facturus Uadit adnup¬
tias: quemnuptiae non crearunt.
Uadit ad nuptias: non utique ut con¬
uiuiis delectetur. sed ut mirabilibus
innotescat Uadit adnuptias.: non sump¬

Expanded text:
haec perfidia Judaeorum, quod Christi illos haec perfidia Judaeorum, quod Christi illos fidem suscipere, neque novi stella fulgoris, nec parturiens virgo compulerit; qui nec tunc quidem Deo credidere suo, cum illos per arentia deserta, ipso comitante Deo, coelum pasceret, petra potaret. Sed jam ad illud praecipuum Christi miraculum veniamus, quo pro documento deitatis suae aquas vertit in vinum. Invitatus itaque, ut legitur, Dominus perrexit ad nuptias; sed, ut dignaretur hoc virginis filius, nostrae eruditionis est ratio: ut, hoc docti exemplo, legitimarum illum nuptiarum non negemus auctorem. Vadit ergo ad nuptias Dei Filius, ut, quas dudum potestate constituit, tunc praesentiae suae benedictione sanctificet. Vadit ad nuptias veteris instituti, novam sibi perpetuae virginitatis sponsam gentium de conversatione facturus. Vadit ad nuptias, quem nuptiae non crearunt. Vadit ad nuptias, non utique ut conviviis delectetur, sed ut mirabilius innotescat. Vadit ad nuptias, non sump
Abbreviated transcription (Latin):
rari : aut quomodo non stuper&:com
turbatus inspicer& a magissuis ad ora¬
ri puerum quẽ ipse nescir&. Quo
torquebatur languore cum pariter
eius & cunas interris despicer&. &
stellam miraretur incaelo. Unigenitꝰ
autem altissimi sic humiliter ingres¬
sus est mundum. ut indubitata diui¬
nitatis suae deferr& indicia: Natus
enim defemina. ẽ: sed natus ex uirgine.
Latebat in praesepi: sed insidere
rutilabat. ut hominẽ illum dm̃ que
eẽ. & terrena mater. & signũ cęleste
monstrar&. Quib uero radiis quanto¬
ue lumine illam dñi stellã antiqua
credimus tunc inter astra fulsisse. quan¬
tum insplendore praecessit. quae tantũ
pracibat inmunere. quaeuelut quidã
totius orbis oculus caligantis mundi ue¬
terem nouauit aspectum Ecce fr̃s
ad inquirendũ regem regum una chal¬
deos stella ꝑtraxit. iudaicũ uero popu¬
lum adoboedientiã dĩ sui. nec ignea
quondam potuit columpna conuer tere
N ec sanequen quam moueat tanta

Expanded text:
rari? Aut quomodo non stuperet, cum rari? Aut quomodo non stuperet, cum turbatus inspiceret a magis suis adorari puerum, quem ipse nesciret? Quo torqueba tur languore, cum pariter ejus et cunas in terris despiceret, et stellam miraretur in coelo? Unigenitus autem Altissimi sic humiliter ingressus est mundum, ut indubitata divinitatis suae deferret indicia; natus enim de femina est, sed natus ex virgine; jacebat in praesepi, sed in sidere rutilabat, ut hominem illum, Deumque esse et terrena mater, et signum coeleste monstraret. Quibus vero radiis, quantove lumine illam Domini stellam antiqua credimus tunc inter astra fulsisse? Quantum in splendore praecessit, quae tantum praeibat in munere; quae velut quidam totius orbis oculus caligantis mundi veterem 67 novavit aspectum? Ecce, fratres, ad quaerendum Regem regum una Chaldaeos stella pertraxit; Judaicum vero populum ad obedientiam Dei sui, nec ignea quondam potuit columna convertere. Nec sane quemquam moveat tanta
Abbreviated transcription (Latin):
atale Etquã rectȩ tria haec nobis
uno acta indie mysteria p̃dicantur.
unodĩ sub nomine confite mur
bilis eius diuinitas qua̧ latebat inho¬
mine: in opere non later&. Utdum
temptator uerbum patris om̃ĩ potentis
nondepraehendit incarne. om̃s ubique
qui indĩ filio uerbum & carnem cre¬
derent saluarentur: Etquidẽ uidebat
diabolus infantem pannis obsitum
sed ignorabat ipsum eẽ. qui remotis
mnitio tenebris mundum luce uestiuit
Videbat cum mortalis matris ubera
sugentem: sed nesciebat ipsum. eẽ. qui
esurientem hebraeum populum. ange¬
lico fecit pane uelut caelesti lactepin¬
guescere U idebat paruulum angustis
incunabulis quiescentẽ. sed uidere non
poterat ipsum. eẽ. quẽ non capit mun¬
dus Quanto igitur inimicus in hac xp̃i
humilitate ꝑ incerta distractus stupore
nutabat. cumꝑ chaldȩos prȩcipuos
utique tẋ rannidis suae ministros no¬
uum uider& infantulũ. uel ut noui
imperii regem. regus muncrib: hono¬

Expanded text:
natalem. Et quam recte tria haec nobis natalem. Et quam recte tria haec nobis uno acta in die mysteria praedicantur, uno Dei sub nomine confitemur. bilis ejus divinitas, quae latebat in homine, in opere non lateret: ut, dum tentator Verbum Patris omnipotentis non deprehendit in carne, omnes ubique, qui in Dei Filio Verbum et carnem crederent, salvarentur. Et quidem videbat diabolus infantem pannis obsitum; sed ignorabat ipsum esse qui, remotis initio tenebris, mundum luce vestivit. Videbat eum mortalis matris ubera sugentem; sed nesciebat ipsum esse qui esurientem Hebraeum populum angelico fecit pane, veluti coelesti lacte, pinguescere. Videbat parvulum angustis in cunabulis quiescentem; sed videre non poterat ipsum esse quem non capit mundus. Quanto igitur inimicus in hac Christi humilitate, per incerta distractus stupore nutabat, cum per Chaldaeos, praecipuos utique tyrannidis suae ministros, novum videret infantulum, velut novi imperii regem regiis muneribus hono
Abbreviated transcription (Latin):
NNAC DII ECTIS SINI CELEBRI¬
TATE. sicut relatu paternȩ traditio¬
nis instrumur. multiplici nobis est
festiuitate lactandum. Ferunt enĩ
agentilibus ad oratum uel inuitatum
adnuptias aquas in uina uertisse.
uel suscepto abiohanne baptismate
consecrasse fluenta iordanis. suumq
simul purificasse baptistam. Sedquid
potissimum praesenti hoc factum sit
die. nouerit ipse quifecit Nos tamen
credere nec dubitare debemus: quic¬
quid illud . ẽ. factum. eẽ. pronobis:
Nam quod eum fulgentioris stellȩ ra¬
diis incitati adorauere chaldȩi. dm̃
uerum gentib spesdataest ad orandi:
Quod aquae nouosunt ordine inuina
mutatȩ : noui nobis poculi ꝓlibatũ c̃
sacramentum. Quod aũt̃ baptizatꝰ ẽ
agnus dĩ regenerantis baptismi. salutare
nobis munus. c̃. dedicatum: O portet
itaque nos fr̃s ob honorẽ saluatoris nr̃i
cuius natiuitatẽ debita nuꝑ cum &xul¬
tatione trans egimus. om̃i cũ deuotione
etiam hunc uuirtuã eius cęlebrare

Expanded text:
ac, dilectissimi, celebritate, sicut relatu paternae traditionis instruimur, multiplici nobis est festivitate laetandum. Ferunt enim a gentibus adoratum, vel invitatum ad nuptias aquas in vina vertisse, vel suscepto a Joanne baptismate consecrasse fluenta Jordanis, suumque simul purificasse Baptistam. Sed quid potissimum hoc factum sit die noverit ipse qui fecit; nos tamen credere nec dubitare debemus, quidquid illud est, factum esse pro nobis. Nam quod eum fulgentioris stellae radiis incitati adoravere Chaldaei, Deum verum gentibus spes data est adorandi. Quod aquae novo sint ordine in vina mutatae, novi nobis poculi praelibatum est sacramentum. Quod autem baptizatus est Agnus Dei, regenerantis baptismi salutare nobis munus est dedicatum. Oportet itaque nos, fratres, ad honorem Salvatoris nostri, cujus nativitatem debita nuper cum exsultatione transegimus, omni cum devotione etiam hunc virtutum ejus celebrare
Abbreviated transcription (Latin):
CUMNATUS ESSET¬
ħs in bethleem iudȩ in diebus hero dis
regis: ecce magi aboriente uenerunt
hierosolymam dicentes. Ubi est qui
natus est rex iudaeorum.: Uidimus
enim stellam eius in oriente: & uenimꝰ

Expanded text:
natus esset in Bethleem Iudae in diebus Herodis regis, ecce magi ab oriente uenerunt in Hierosolymam dicentes: ubi ost qui natus est rex Iudaeorum. uidimus enim stellam eius in orientem et uenimus
Abbreviated transcription (Latin):
cessit : Ecce quofine ex hac uita exiit:
qui in hac uita flagella aequanimi
ter tolerauit: Iuxta uocẽ ergo dñica
bona terra fructum ꝑ pacientiam
reddidit: quac exarata disciplinȩ
uomerȩ: adremunerationis segetẽ
dite quod excusationis argumentũ
in illo districto iudicio habituri
sumus nos: qui abono opere tor¬
pentes & res & manus accepimus:
si praccepta dnĩca egenus & sine¬
 manibus impleuit: Noncontra nos
dñs tunc apłos ostendat: qui ad reg¬
num secum turbas fidelium praedi¬
cando traxerunt: non contrarios
martyres ehibeat : qui ad cȩlestẽ
patriam sanguinem fundendo ꝑuene¬
srunt: Quid tunc dicturi sumus:
cum hunc dequo locuti sumus seruu¬
lum uiderimus: Cui longus lan¬
guor brachia tenuit: sed tameN
haec abono opere non ligauit: Hȩc
uobiscum fr̃s agite: sicuos adstudi¬
um boni operis instigate: ut cum
bonos uobis modo adimitandum pro¬
ponitis : corum tunc consortes esse¬

Expanded text:
cessit. Ecce quo fine ex hac vita exiit cessit. Ecce quo fine ex hac vita exiit qui in hac vita aequanimiter flagella toleravit. Juxta vocem ergo dominicam, bona terra fructum per patientiam reddidit, quae, exarata disciplinae vomere, ad remunerationis segetem harissimi, attendite quod excusationis argumentum in illo districto judicio habituri sumus nos, qui, a bono opere torpentes, et res et manus accepimus, si praecepta dominica egenus et sine manibus impleverit. Non contra nos Dominus tunc apostolos ostendat qui ad regnum secum turbas fidelium praedicando traxerunt, non contra nos martyres exhibeat qui ad coelestem patriam sanguinem fundendo pervenerunt. Quid tunc dicturi sumus, cum hunc de quo locuti sumus Servulum viderimus, cui longus languor brachia tenuit, sed tamen haec a bono opere non ligavit? Haec vobiscum, fratres, agite, sic vos ad studium boni operis instigate, ut cum bonos vobis modo ad imitandum proponitis, eorum consortes
Abbreviated transcription (Latin):
ut tanta eius patientia remunerari
debuiss& membroꝵ dolor aduitalia
rediit: Cumque sc iam morti ꝓxi¬
mum agnouit: peregrinos uero atq
inhospitalitate susceptos ammonuit
ut surgerent: & cũ eo psalmos ꝓ expec¬
tatione exitus decantarent: Cumque
cum eis & ipse moriens psaller&: uoces
psallentium repente conpescuit: cum
terrore magni clamoris dicens: Ta¬
cete: Num quid non auditis quantȩ
resonant laudes in caelo: Cumque
ad easdem laudes quas intus audierat
aurem cordis intender&: scã illa
anima carne solutaest: Sed exeunit
illa tanta illic flagrantia odoris asꝑ¬
sa est. ut om̃s qui illic aderant inaesti¬
mabili suauitate replerent᷑: ita ꝑhoc
patenter agnoscerent: quod eam
laudes in caelo suscepissent Qui
rei monachus nr̃ inter fuit. qͥ nunc
usque uiuit. & cũ magno fletu testa¬
ri sol& quia quousque cor pusci
sepulturȩ traderent: ab eorũ nari¬
bus odoris illius flagrantia non re¬

Expanded text:
ut tanta ejus patientia remunerari ut tanta ejus patientia remunerari debuisset, membrorum dolor ad vitalia rediit. Cumque se jam morti proximum agnovit, peregrinos viros atque in hospitalitate susceptos admonuit ut surgerent, et cum eo psalmos pro exspectatione exitus sui decantarent. Cumque cum eis et ipse moriens psalleret, voces psallentium repente compescuit, cum terrore magni clamoris, dicens: Tacete, nunquid non auditis quantae resonant laudes in coelo? Cumque ad easdem laudes quas intus audierat aurem cordis intenderet, sancta illa anima a carne soluta est. Sed exeunte illa tanta illic fragrantia odoris aspersa est, ut omnes illi qui aderant inaestimabili suavitate replerentur, ita ut per hoc patenter agnoscerent quod eam laudes in coelo suscepissent. Cui rei monachus noster interfuit, qui nunc usque vivit, et cum magno fletu attestari solet quia quousque corpus ejus sepulturae traderetur, ab eorum naribus odoris illius fragrantia non re
Abbreviated transcription (Latin):
fuit quidam seruulus nomine: quẽ
multi ur̃m mecum nouerunt: Reb
pauꝑ meritis diues: quẽ longa egri¬
tudo dissoluerat: Nam a primȩ ua
aetate usque adfinem uitȩ : paraly¬
ticus iacebat Quiddicã quia stare
non poterat: qui numquã in lecto
suo surgere uel adsedendum ualebat.
num quã manum suam ados ducere.
numquam se potuit in latus aliud
declinare: huic ad seruiendũ mater
cumfratre aderat. & quicquid exele¬
mosina potuiss& accipere: hoc eorũ
manibus paupcribus erogabat: Ne¬
quaquã litteras nouerat᷑ : sed scriptu¬
re sacrȩ sibimet codices emerat: & re¬
ligiosos quosque in hospitalitatẽ susci¬
piens. hos coram se legere sine inter¬
missione faciebat: Factumque est.
ut quantum ad mensurã propriam
plene sacram scripturã discer& : cũ
sicut dixi litteras funditus ignorar&.
Studebat indolore semꝑ gr̃as agere s
hymnis dõ & laudibus diebus ac noctib
uacare: Sed cum iam tempus ess&

Expanded text:
fuit quidam Servulus nomine, quem fuit quidam Servulus nomine, quem multi vestrum mecum noverunt, rebus pauper, meritis dives, quem longa aegritudo dissolverat . Nam a primaeva aetate usque ad finem vitae paralyticus jacebat. Quid dicam quia stare non poterat? Qui nunquam in lecto suo surgere vel ad sedendum valebat, nunquam manum suam ad os ducere, nunquam se potuit in latus aliud declinare. Huic ad serviendum mater cum fratre aderat, et quidquid ex eleemosyna potuisset accipere, hoc eorum manibus pauperibus erogabat. Nequaquam litteras noverat, sed Scripturae sacrae sibimet Codices emerat, et religiosos quosque in hospitalitate suscipiens, hos coram se legere sine intermissione faciebat. Factumque est ut, quantum ad mensuram propriam, plene sacram Scripturam disceret, cum, sicut dixi, litteras funditus ignoraret. Studebat in dolore semper gratias agere, hymnis Deo et laudibus diebus ac noctibus vacare. Sed cum jam tempus esset
Abbreviated transcription (Latin):
portet. Quia cum aprȩsenti scło
mentis nrae delectatio deficit. eius¬
dem scłi aduersitas crescit. Hinc est
enim quod plerosque cernimus &
bona agere . & tamen sub graui tribu¬
lationũ fasce desudare. Terrena
namque desideria fugiunt: & tam̃
flagellis duriorib fatigantur. Sed
iuxta uocem dñi fructum perpaci¬
entiam reddunt. quia cũ humiliter
flagella suscipiunt. post flagella
ad requiem sublimiter suscipiunt᷑
Sic uua calcibus tunditur: & in uini
saporem liquatur. Sic oliua contu¬
sionibus & pressa amurca sua dese¬
rit : & in olei liquorem pinguescit
Sicper triturã areȩ apaleis grana
separantur : & adhorreum purgata
ꝑueniunt. Quisquis ergo appetit
plene uitia uincere : studeat humi¬
liter purgationis suȩ flagella tole¬
rare : ut tanto post ad uidicẽ mun¬
dior ueniat : quanto nunc eius rubi¬
ginem ignis tribulationis purgat:
Inea porticu quae cuntibus ad eccle¬
siam beati clementis est peruia.

Expanded text:
portet, quia cum a praesenti saeculo portet, quia cum a praesenti saeculo mentis nostrae dilectio deficit, ejusdem saeculi adversitas crescit. Hinc est enim quod plerosque cernimus et bona agere, et tamen sub gravi tribulationum fasce desudare. Terrena namque jam desideria fugiunt, et tamen flagellis durioribus fatigantur. Sed juxta vocem Domini fructum per patientiam reddunt, quia cum humiliter flagella suscipiunt, post flagella ad requiem sublimiter suscipiuntur. Sic uva calcibus tunditur, et in vini saporem liquatur. Sic oliva contusionibus expressa amurcam suam deserit, et in olei liquorem pinguescit. Sic per trituram areae a paleis grana separantur, et ad horreum purgata perveniunt. Quisquis ergo appetit plene vitia vincere, 1491 studeat humiliter purgationis suae flagella tolerare, ut tanto post ad judicem mundior veniat, quanto nunc ejus rubiginem ignis tribulationis purgat. 5. In ea porticu quae euntibus ad ecclesiam beati Clementis est pervia
Abbreviated transcription (Latin):
quod per auaritiam ardebat No
tandum utro est quod exponens dñs
dicit. quia sollicitudines uoluptates
& diuitiae suffocant Suffocant cni.
quia inportunis cogitationibus suis.
gut tur m̃tis strangulant. & dum
bonum desiderium intrare ad cor
nonsinunt. quasi aditum flatus ui¬
talis necant: Notandum etiam quod
duosunt quae diuitiis iungit: sollici¬
tudines uidelic& et uoluptates. qͥa
ꝓfecto & percuram mentẽ oppri¬
munt. & per affluentiã resoluunt.
Re enim contraria possessores suos
& afflictos & lubricos faciunt: sed
quia uoluptas conuenire non potest
cũ afflictione: alio quidem tẽpore
ꝑ custodiȩ suȩ sollicitudinẽ affliguas.
atque alio perabundantiã aduo¬
luptates cmolliunt. Terra autem
bona. fructum perpatientiã reddit:
quia scilic& nulla sunt bona quae
agimus. si non aequanimiter etiam
ꝓximorũ mala toleramus. Quanto
enim quisque altius proffcerit: tan¬
to in hoc mundo inuenit qđ duriuꝰ

Expanded text:
quod per avaritiam ardebat. 3. quod per avaritiam ardebat. 3. Notandum vero est quod exponens Dominus dicit quia sollicitudines, et voluptates, et divitiae suffocant verbum. Suffocant enim, quia importunis cogitationibus suis guttur mentis strangulant; et dum bonum desiderium intrare ad cor non sinunt, quasi aditum flatus vitalis necant. Notandum etiam quod duo sunt quae divitiis jungit, sollicitudines videlicet et voluptates, quia profecto et per curam mentem opprimunt, et per affluentiam resolvunt. Re enim contraria possessores suos et afflictos et lubricos faciunt. Sed quia voluptas convenire non potest cum afflictione, alio quidem tempore per custodiae suae sollicitudinem affligunt, atque alio per abundantiam ad voluptates emolliunt. 4. Terra autem bona fructum per patientiam reddit, quia videlicet nulla sunt bona quae agimus, si non aequanimiter etiam proximorum mala toleramus. Quanto enim quisque altius profecerit, tanto in hoc mundo invenit quod durius
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ium contemptum laudant. sed
mox ut uiderit animus quod concu¬
piscat obliuiscitur quod laudabat.
Multi cũ uerbum contra luxuriam
audiunt. pollutiones carnis non solũ
perpetrare non appetunt. sed etiam
ꝑpetratas crubescunt: sedmox ut car¬
nis species corum oculis appar&. sic
mens ad desiderium rapitur. acsi ad¬
huc abea nihil sit contra haec eadẽ
desideria deliberatũ. Et damnan¬
da agit quicquid egisse sememinit.
iam & ipsa damnauit. Sepe etiam
contra culpas conpungimur. & tam̃
post fletum adculpas redimus. Sic
balaam israhelitici populi taberna¬
cula contemplatus fleuit: eisque
se similem fieri inmorte deposcit
dicens. Moriatur anima mea morte
iustorum. & fiant nouissima mea
horum similia. Sedmox ut hora
conpunctionis transiit. in auaritiȩ
nequitiam exarsit. Nam propter
ꝓmissa munera in eius populi mortẽ
consilium dedit. cuius morti se ficri
similem optauit. & oblitus est quod
planxerat. cum extinguere noluit

Expanded text:
omnium contemptum laudant; sed omnium contemptum laudant; sed mox ut viderit animus quod concupiscat, obliviscitur quod laudabat. Multi cum verbum contra luxuriam audiunt, pollutiones carnis non solum perpetrare non appetunt, sed etiam perpetratas erubescunt; sed mox ut carnis species eorum oculis apparet, sic mens ad desideria rapitur, ac si adhuc ab ea nihil sit contra haec eadem desideria deliberatum; et damnanda agit, quae quidquid egisse se meminit jam et ipsa damnavit. Saepe etiam contra culpas compungimur, et tamen post fletum ad easdem culpas redimus. Sic Balaam Israelitici populi tabernacula contemplatus flevit, eisque se similem fieri in morte deposcit, dicens: Moriatur anima mea morte justorum, et fiant novissima mea horum similia ; sed mox ut hora compunctionis transiit, in avaritiae nequitiam exarsit. Nam propter promissa munera in ejus populi mortem consilium dedit, cujus morti se fieri similem optavit; et oblitus est quod planxerat, cum exstinguere noluit
Abbreviated transcription (Latin):
ti in ter positione cotidie: uolentes
nolentesque properatis. Cur crgo
amatur quodrelinquitur : Cur illud
neglegitur quo peruenitur: memen¬
tote quod dicitur Siquis habet au¬
res audiendi audiat. Om̃s enĩ qui
illic aderant. aurescorporis habeban:
sed quia cunctis aures habentibus
siquis habet aures audiat dicit: aures
proculdubio cordis requirit. Curate
ergo ut acceptus sermo incordis aure
remaneat: curate nesemen iux ta
uiam cadat. ne malignus sp̃s ueniat.
& amemoria uerbum tollat. Curate
ne petrosa terra semen excipiat: &
fructum boni operis sine ꝑseuerantie
radicibus mittat Multis enim lib&
quod audiunt. boni operis mnitia
ꝓponunt. sed mox ut fatigari aduer¬
sitatibus cocperint. inchoata derelin¬
quunt. Petrosa ergo terra humorẽ
non habuit. quȩ hoc quod germina¬
uerat ad fructum ꝑ seuerantiae non
ꝑduxit. Multi namque cum uerbũ
contra auaritiam audiunt. eandẽ
auaritiam detestantur. rerum

Expanded text:
nti interpositione quotidie volentes nti interpositione quotidie volentes nolentesque properatis. Cur ergo amatur quod relinquitur? Cur illud negligitur quo pervenitur? Mementote quod dicitur: Si quis habet aures audiendi audiat. Omnes enim qui illic aderant aures corporis habebant. Sed qui cunctis aures habentibus Si quis habet aures audiendi audiat dicit, aures procul dubio cordis requirit. Curate ergo ut acceptus sermo in cordis aure remaneat. Curate ne semen juxta viam cadat, ne malignus spiritus veniat, et a memoria verbum tollat. Curate ne petrosa terra semen excipiat, et fructum boni operis 1490 sine perseverantiae radicibus mittat. Multis enim libet quod audiunt, boni operis initia proponunt; sed mox ut fatigari adversitatibus coeperint, inchoata derelinquunt. Petrosa ergo terra humorem non habuit, quae hoc quod germinaverat ad fructum perseverantiae non perduxit. Multi namque cum verbum contra avaritiam audiunt, eamdem avaritiam detestantur, rerum
Abbreviated transcription (Latin):
fallaces diuitias appellat. Fallaces
enim sunt: quae nobiscum diu per¬
manere non possunt Fallacessunt.
quac mentis nrae in opiam non expel¬
lunt. Solȩ aũt diuitiae uerȩ sunt.
quacnos diuites uirtutibus faciunt
Si ergo fratres &m̃i esse diuites cupitis.
ueras diuitias amate Siculmen ucri
honoris quaeritis: ad caeleste regnũ
tendite Sigłam dignitatũ diligitis.
in illa suꝑna angelorũ curia adscribi
festinate. Uerba dĩ quae aure perci¬
pitis mente retinete Cibus enim
mentis: est sermodi Et quasi
acceptus cibus stomacho languente
reicitur: quando auditus sermo in
uentre memoriȩ nontenȩtur. Sed
quisquis alimenta non retin&. huius
profecto uita desperatur: Aeter nac
ogo mortis periculum formidate
si cibum quidem sc̃ę exortationis acci¬
pitis. seduerba uitae id est alimenta
iustitiae in memoria non tenctis
Occe transit om̃ẽ quodagitis: & ad
&tremum iudicium sine ulla mom̃¬

Expanded text:
fallaces divitias appellat . Fallaces fallaces divitias appellat . Fallaces enim sunt quae nobiscum diu permanere non possunt, fallaces sunt quae mentis nostrae inopiam non expellunt. Solae autem divitiae verae sunt quae nos divites virtutibus 1489 faciunt. Si ergo, fratres charissimi, divites esse cupitis, veras divitias amate. Si culmen veri honoris quaeritis, ad coeleste regnum tendite. Si gloriam dignitatum diligitis, in illa superna angelorum curia ascribi festinate. 2. Verba Domini, quae aure percipitis, mente retinete. Cibus enim mentis est sermo Dei. Et quasi acceptus cibus stomacho languente rejicitur, quando auditus sermo in ventre memoriae non tenetur. Sed quisquis alimenta non retinet, hujus profecto vita desperatur. Aeternae igitur mortis periculum formidate, si cibum quidem sanctae exhortationis accipitis, sed verba vitae, id est alimenta justitiae, in memoria non tenetis. Ecce transit omne quod agitis, et ad extremum judicium sine ulla mome
Abbreviated transcription (Latin):
tione non indig& sed ammonitione
Quam cnim ꝑsem& ipsam ueritas
exposuit. hanc discutere humana fra¬
gilitas non praesumit. Sed est quod
sollicite in hac ipsa epositione dñica
pensare debeamus: quia sinos uobis
scmen uerbum. agrum mundũ. uolu¬
cres dacmonia. spinas diuitias signifi¬
care dicerimus: ad credendũ nobis
mens forsitan ur̃a dubitar&: Vnde idẽ¬
dñs ꝑsemet ipsum dignatus est expone¬
ficationes quaerere. in his etiam quȩ
persem& ipsum noluit explanare.
Exponendo ergo quod dixit figurate
se loqui innotuit. quatinus certosuos
redder&. cũ uobis nrã fragilitas uerboꝵ
illius figuras aperir&. Quis enĩ mihi
umquam creder&. sispinas diuitias
inter practari uoluissem. maximȩ cũ
ille pungant. iste delectent. E ⁊ tam̃
spinȩ sunt : quae cogitationũ suarũ
punctione mentẽ lacerant: & cũ
usque ad peccatũ pertrahunt. quasi
inflicto uulnere cruentant. Quas
bene hoc inalio loco ȩuuangelis ta
testante. nequaquã dñs diuitias. sed

Expanded text:
ione non indiget, sed admonitione. Quam enim per semetipsam Veritas exposuit, hanc discutere humana fragilitas non praesumit. Sed est quod sollicite in hac ipsa expositione dominica pensare debeatis, quia si nos vobis semen verbum, agrum mundum, volucres daemonia, spinas divitias significare diceremus, ad credendum nobis mens forsitan vestra dubitaret. Unde e semetipsum dignatus est exponeficationes quaerere in his etiam quae per semetipsum noluit explanare. Exponendo ergo quod dixit figurate se loqui innotuit, quatenus certos vos redderet cum vobis nostra fragilitas verborum illius figuras aperiret. Quis enim mihi unquam crederet, si spinas divitias interpretari voluissem, maxime cum illae punspinae sunt, quia cogitationum suarum punctionibus mentem lacerant, et cum usque ad peccatum pertrahunt, quasi inflicto vulnere cruentant. Quas bene hoc in loco, alio evangelista attestante, nequaquam Dominus divitias, sed
Abbreviated transcription (Latin):
neque anim adueraentes. quia condi¬
tor indie septima non aboꝑe munda¬
ne gubernationis & annue immo co¬
tidiane rerum creaturarum substitu¬
tione: sed anoua creaturarũ institu¬
tione cessauit. Quod uero dicitur
requicuit ds̃ die septimo ab omnibus
operibus suis. ita intellegendum est
cessas se dm̃ anouarũ conditione cre¬
aturarum

Expanded text:
Neque enim advertentes quia CondiNeque enim advertentes quia Conditor in die septima, non ab opere mundanae gubernationis et animae, imo quotidianarum creaturarum substitutione, sed a nova creaturarum institutione cessavit. Quod vero dicitur , requievit Deus die septimo ab omnibus operibus suis, ita intelligendum est cessasse Deum a novarum conditione creaturarum
Abbreviated transcription (Latin):
quam iniusto. Seddiscamus flagellis
pussime redemptoris nr̃i humiliter
substerni. arbi trantes nos minus pati
quam meremur. semꝑillius sententiȩ
memores. quia beatus homo quicor¬
ripitur adnõ Et ipst in apocalipsi
go Longruo aut̃ languenti interiũ
&teriusque sanato. id est & af lagellis
aperte castigationis & apeccatis quib
haec merebatur erepto. iudaci econ¬
tra male intus languidi deterius iam
egrotare incipiunt. ꝑsequendo uide¬
sic& iħm quihaec facer& insabbato
Persequebantur aut̃ eum non quasi
legis auctoritatẽ simul & diuinac
operationis ex t̾mpla secuti: quia dñs
sex diebus mundi perfecta creatione
septimo requieuit ab om̃ib operibus
suis & populum sex diebus operari.
septimo uocari preceperit. non in¬
tellegentes quia carnal legis decreta
paulatim erant spiritali inter preta¬
tione mutanda. apparente illo qui
non tantum legis lator. sed & finis
legis est xp̃s adiustitiã omi credenti.

Expanded text:
quam injusto. « Sed discamus flagellis quam injusto. « Sed discamus flagellis piissimi Redemptoris nostri humiliter substerni, arbitrquam meremur, semper illius sententiae memores, quia beatus homo qui corripitur a Domino . Et ipse in Apocalypsi: . » Longaevo autem languenti interius exteriusque sanato, id est et a peste castigationis, et a peccatis, quibus haec merebatur erecto, Judaei e contra male intus languidi, deterius jam aegrotare incipiunt, persequendo videlicet Jesum, qui haec faceret in sabbato. Persequebantur autem eum non quasi legis auctoritatem, simul et divinae operationis exempla secuti: quia et Dominus sex diebus mundi perfecta creatione, septimo quievit ab omnibus operibus suis, et populum sex diebus operari, septimo vacare praeceperit: non intelligentes, quia carnalia legis decreta paulatim erant spirituali interpretatione mutanda, apparente illo qui non tantum legislator, sed et finis est legis Christus, ad justitiam omni credenti .
Abbreviated transcription (Latin):
gentius intuendum fr̃s mei. quod
inueniens intemplo quisan auerat
dñs. ait illi: Ecce sanus factus es iam
noli peccare. ne deterius tibi aliquid
contingat:. Quibus uerbis a perte
monstratur. quia propter peccata
languebat. nec nisi dimissis eisdem
poterat sanari: Sed qui foris abin fir
mitate. ipse etiam intus saluauit
ascelere Vnde & caute premonuis
nc amplius peccando grauioris sibi sen¬
entiam dampnationis contraher&:
Quod non ita sentien dum est. quasi
om̃is qui infirmatur. obpeccata in firme¬
cur Sepe infirmatur homo. ne extol¬
latur indonis dĩ. sicut depaulo apło
legitur sepe ut probatur tribulatur
Sicut beati iob patientia. tribulata
& probata est. Sepemfirmitas. pro
castigatione datur Elagellat ds
dam uero infirmitas progloria dĩdat᷑.
ut dececo nato uel delazaro legitur.
Nouit dñs proquo quelib& iubeat
infirmari. uel dimittat. Sepe occul¬
do in hominibus agit iniudicio. sednũ¬

Expanded text:
gentius intuendum, fratres mei, quod gentius intuendum, fratres mei, quod inveniens in templo quem sanaverat Dominus, ait illi: « Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat. » Quibus verbis aperte monstratur quia propter peccata languebat, nec nisi dimissis eisdem poterat sanari. Sed qui foris ab infirmitate, ipse etiam intus salvavit a scelere. Unde et caute praemonuit ne amplius peccando gravioris sibi sententiam damnationis contraheret. Quod non ita sentiendum est, quasi omnis qui infirmatur, ob peccata infirmetur. » Saepe infirmatur homo ne extollatur in donis Dei, sicut de Paulo apostolo legitur ; saepe ut probetur, tribulatur, sicut beati Job patientia tribulata et probata est; saepe infirmitas pro castigatione datur, ut illud: Fldam vero infirmitas pro gloria Dei datur, ut de caeco nato, vel de Lazaro legitur. Novit Dominus pro quo quemlibet jubeat infirmari, vel dimittat saepe occulto hominibus judicio, sed nun