comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iurando fidem pone inquid manũ tuã subsdemore meo & ad¬
iurote perdm̃ caeli : quid uult ds̃ caeli ad foemur ab rahenisi
ut agnoscatur sacramentũ : perfoemur enim : genus intellegitir:
Ergoque fuit illa coniuratio nisiquia significabatur de genere
abrabȩ uenturum in carne dm̃ caeli : Senior aut̃ iste imaginẽ habuit
quitatẽ senior nuncupatur : Ab ut itaq puer in me sopota miam
inciuitatẽ nachor. Stetitq circa fontẽ quaerens sponsam filio domi¬
nisui : Sic & lex quae post̃ fidem est uenit ad fontẽ baptis matis: & ibi
erũ idẽ sermonẽ propheticũ : deponto dehumero hydriã utique
elatã seculi facundiam & ad humilẽ propheticũ selnclin& sermonẽ :
& clarũ argentie loquium : Sicq secuta puerũ rebecca: uenit adisaac:
sodeducitur : quia ad xp̃m ex gentilitate eccła properans: intortis
uiciosisq uitae ueteris conuersationibus uenitur : Quae isaacuiso
ne celsi tudinis : ima humilitatis petiit: quae &iã uere cundata

Expanded text:
manum tuam sub femore meo, et adjuro te per Deum coeli? Quid vult Deus coeli ad femur Abrahae, nisi ut cognoscatur sacramentum? Per femur enim genus intelligitur. Ergo quae fuit illa conjuratio, nisi quia significabatur de genere Abrahae venturum in carne Deum coeli? 3. Senior autem iste servus imaginem habuit quitatem senior nuncupatur. Abiit itaque puer in Mesopotamiam in civitatem Nachor; stetitque circa fontem, quaerens sponsam filio domini sui. Sic et lex, quae post fidem est, venit ad fontem baptismatis; et ibi erum, id est, sermonem propheticum, deponit de humero hydriam, utique elatam saeculi facundiam, et ad humilem propheticum se inclinat sermonem. et clarum argenti eloquium; sicque secuta puerum Rebecca venit ad Isaac. so deducitur, quia ad Christum ex gentilitate Ecclesia properans intortis vitiosisque vitae veteris conversaionibus invenitur. Quae, Isaac visone celsitudinis viam humilitatis petivit. Quae etiam et verecundata
Abbreviated transcription (Latin):
tesuo ipsedeor sũ incorpore suo qđ est ecđa : Ipsũ ergos calã intellegim
qui a lpsed ix̃ egosũ uia ad ipsũ ergo ascendit᷑ ut inexcelsis intellega¬
t : Et ad ipsũ descendit᷑ : ut in membris suis paruulus nutriat᷑: Et ꝑ ipsũ
sublimit̃ actẽperant̃ ad nuntient : Post hancuisionẽ indeia cobiterfaciens
uiditoues & pastores et puteũ a que uiue : et lapidẽ magnũ suꝑpositũ puteo :
liguralit̃ ꝑ ouesiustorũ populi significabant᷑ sicut illud qđ dictũ ẽi neugło
statu& oues addexterã : Pastores uero : prophetȩ sunt quiusq ad aduentũ
situs : figurã dñip̃ferebat : puteus gratiã sps scĩ ꝑp̃dicationexpiuenturã¬

Expanded text:
te suo, ipse deorsum in corpore suo, quod est Ecclesia. Ipsum ergo scalam intelligimus, te suo, ipse deorsum in corpore suo, quod est Ecclesia. Ipsum ergo scalam intelligimus, quia ipse dixit: Ego sum via . Ad ipsum ergo ascenditur, ut in excelsis intelligatur; et ad ipsum descenditur, ut in membris suis parvulus nutriatur; et per illum mperanter annuntient. Post hanc visionem inde Jacob iter faciens vidit oves et pastores, et puteum aquae vivae, et lapidem magnum superpositum puteo. Figuraliter per oves, justorum populi significantStatuet oves ad dexteram . Pastores vero prophetae sunt, qui usque ad adventsitus figuram Domini praeferebat; puteus, gratiam Spiritus sancti per pra
Abbreviated transcription (Latin):
so euigilauit. Vnx̃q lapidem dicens uere hic domus di ẽ & porta caeli
& hisdictis discessit: Somnus iste ia cob morssiue passioxpĩẽ Lapis ad
caput eius qui nominatim qđ a mododictus est &iã unctus xpssignificat᷑
descendit ibilterũ & cȩlũ conscendit : Erectio aut̃ lapis: resurrectio xp̃i
debantangeli . In quib: significati sunt euangelistae. prȩdicatores xp̃ĩ:
Ascenden tes utiq cũ ad intellegendã eius suꝑ eminentis simã diuini¬
tatẽ excedunt uniuersã creaturã ut eũ inueniant in principio ue¬
rũ dm̃ apud dm̃ ꝑ quẽ facta suntomnia : Descendentes aut̃ ut eũ inueni¬
ant factũ ex muliere factũ sublege ut eosqui s ublegeerant redimer& :
nales proficiendo uelutascendendo spiritalesfiunt. ad quos lacte
nutriendos &iam ipsi spiritales descendunt. quodãmodocũ eis non¬
possunt loqui quasi spiritalib: sed quasi carnalibus : Ipse ẽ sursũ incapi¬

Expanded text:
viso evigilavit unxitque lapidem, dicens: Vere hic domus Dei est et porta coeli viso evigilavit unxitque lapidem, dicens: Vere hic domus Dei est et porta coeli ; et his dictis discessit. caput ejus, qui nominatim quodammodo dictus est etiam unctus, Christum significat: descendit, inde iterum ad coelum ascendit. Erectio autem lapidis, resurrectio Christi ndunt et descendunt angeli, in quibus significati sunt evanAscendentes utique cum ad intelligendam ejus supereminentissimam divinitatem excedunt universam creaturam, ut eum inveniant, in principio Deum apud Deum, per quem facta sunt omnia. Descendentes autem, ut eum inveniant factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret; nales proficiendo velut ascendendo spiritales fiunt. Ad quos lacte nutriendos possunt loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus : ipse est sursum in capi
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o praemeditatus : non solũ dñmpatibulo crucistradidit : uerũ &iam
credentes in illo usq adeffusionẽ sanguinis ꝑsecutus ẽ : lacobautẽ dolos
fugiens fratris relictadomopatria uł parentib: uadit in regionẽ longin¬
quã ut acciper& sibi uxore : Non alit̃ xp̃s relictis parentibus scđm carne
id ẽpopulũ isrł & patriã id ẽ hiero solimã et oms̃ regiones iudȩ abiit in
gentibus accipiens sibi indeeccłam. Vt impler&ur qđ dictũ ẽ : uocabo
non plebemeã plebẽmeã et non dilectã plebẽ dilectã : Et erit i loco ubi diec¬
tũ est non plebsmea uosibiuo cabuntur fili dĩ uiui
Pergente aut̃ ia cob inme sopotamiã : uenit in loco ubinunc bethlem
uocat᷑ et posuit sub capitesuo lapidem magnũ : & dormien s uidit scalam
sub nixã innitentẽ caelo et angelosdiascendentes et descendentes hocu

Expanded text:
in Christo praemeditatus, non solum Dominum patibulo crucis tradidit, verum etiam in Christo praemeditatus, non solum Dominum patibulo crucis tradidit, verum etiam credentes in illo usque ad effusionem sanguinis persecutus est. Jacob autem dolos fugiens fratris, 322 relicta domo patria, vel parentibus, vadit in regionem longinquam, ut acciperet sibi uxorem. 15. Non aliter Christus, relictis pareid est, populum Israel, et patriam, id est, Jerosolymam, et omnes regiones Judae abiit in gentibus, accipiens sibi inde Ecclesiam, ut impleretur quod dictum est: Vocabo non plebem meam plebem meam, et non dilectam plebem dilectam, et erit in loco ubi dictum . Pergente autem Jacob in Mesopotamiam, venit in locum ubi nunc Bethel vocatur, et posuit sub capite suo lapidem magnum, et dormiens vidit scalam subnixam innitentem coelo, et angelos Dei ascendentes et descendentes. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
xpi anorũ : Sed neq tam̃ maiorem filiũ penitus fu isse despectũ : quiacũ intra
uerit plenitudogentiũ : tuncomnis isrł saluuserit : Cuius tam̃ secundȩ bene¬
dictionis prophetatio haec ẽ : In pinguedineterrȩ et inrore cȩli erit bene¬
dictiotua : In pinguedineutiq terrae : infecunditate terrarũ & potentia
regnique in illo populo fuit : E inroreceli erit benedictiotua id. ẽ in eloquus
dĩ: Ipsis enĩcredita sunt eloquiađi et degistestam̃ta : Viues gladio id ẽ quia
serui e sminori id ẽ populoxpiano : Tẽpusq ueni& cũ excuties & solua s iugũ
eius deceruicib: tuis dũ ꝑ agnitionẽ fidei ad gratiã xp̃i conuersus deposueris
onus legis : Quando iã non seruus populominor sed ꝑfidẽ frat̃ uocalieris
igituresaupost benedictionẽ patris inuidiae stimulis concitatus necẽ
fratrisuo lacob fraudulenter excogitat: Hoc nimirũ & iudaicus popul

Expanded text:
Christianorum. Sed neque tamen majorem filium penitus fuisse despectum, quiaChristianorum. Sed neque tamen majorem filium penitus fuisse despectum, quiaverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus erit: cujus tamen secundae benedictionis prophetatio haec est: In pinguedine terrae, et in rore coeli desuper erit benedictio tua. In pinguedine utique terrae, in fecunditate rerum et potentia regni, quae in illo populo fuit, et in rore coeli erit benedictio tua, id est, in eloquiis Dei. Ipsis enim credita sunt eloquia Dei, et legis testamenta. Vives gladio, id est, quia  populo Christiano. Tempusque veniet quando excutias et solvas jugum de cervicibus tuis, dum, per cognitionem fidei ad gratiam Christi conversus, deposueris onus legis, quando jam non servus populi minoris, sed per fidem frater vocaberis. 14. Igitur Esau post benedictionem patris invidiae stimulis concitatus, necem fratri suo Jacob fraudulenter excogitat. Hoc nimirum et Judaicus populus
Abbreviated transcription (Latin):
tians. taliterenĩ benedicit᷑ : Ecceo dorfiliimei sicutodor agripleni
odore nominis xp̃isicut a germundus implet᷑ cuius est benedictio
derorecaeli hocẽ de uerborũ pluuia diuinorũ: et depingued ine terrȩ
hoc est congregatione populorũ: multitudinẽ frumenti &uini. hoc ẽ¬
multitudo quã colligit desacram̃to corporis et sanguinis sui: illi seruiun
populi exgentibus ad eum conuersi : Ipsũ ad orant tribus id ẽ populi
excircũ cisione credentes : Ipsee dominfratrũ suorũ quia plebidominabit᷑
iudȩorũ : Ipsumadorant filii matriseius : qui aecipsẽ scđm carnẽ exea
natus ẽ : Ipsũ quima ledixerit maledictus. ẽ. et quibenedixerit benedic
citur id. ẽ ueraciter dicit᷑: Sed alius aiudeis benedici. qui ab eis erranti
sibis acramento : Sed confirmatbenedictionẽ infiliodicens etbenedix eũ
et benedictus ẽ: haec ẽ benedictio prima is a acquȩdata ẽminori populo

Expanded text:
tians: Taliter enim benedicitur: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni tians: Taliter enim benedicitur: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni Odore nominis Christi, sicut ager, mundus inpletur; eius est benedictio de rore caeli, hoc est de uerborum pluuia diurnorum, et de ubertate terrae, hoc est congregatione populorum; eimultitudo quam colligit de sacramento corporis et sanguinis sui: illi serviunt populi ex gentibus ad eum conversi. Ipsum adorant tribus, id est, populi ex circumcisione credentes. Ipse est dominus fratrum suorum, quia plebi dominatur Judaeorum. Ipsum adorant filii matris ejus, quia et ipse secundum carnem ex ea natus est. Ipsum qui maledixerit, maledictus est; et qui benedixerit, benediccitur, id est, veraciter dicitur. Sed alius a Judaeis benedici putatur, qui ab eis errantibus sibi sacramento, sed confirmat benedictionem in filio dicens: Benedixi eum, et benedictus est. Haec est benedictio prima Isaac, quae data est minori populo
Abbreviated transcription (Latin):
adquecapturam diligit pater : homines sunt aberrore saluatr̃
antemediatur: Loquitur ad filiũ minorẽ : Vadead gregẽ et accipemihi
indeduos hȩdos praesigurans carneũ saluatoris aduentũ: in quoeos
uł maximȩliberar& : qui peccatis tenebant᷑ ob noxii : Si quidẽ in omnibus
scripturise dipropeccatorib accipiunt᷑ : Qđ aut̃ duosiubet᷑ afferri duorũ
populorũ significaturassũptio : qđ teneros & bonos : dociles & in nocen
tesanimas: Stolaesau: fide set scripturȩ sunt hebreorũ : quȩ illis primo
datȩ sunt et postmodũ gentiliũ indutus ẽ populus: pelles aut̃ quȩ eius
aliena peccata portauit : qđ isa acquerit ab ia cobcurtãcito uenir&:
admiraturuelocẽ heccđi scredentiũ fidẽ. qđ cibi delectabiles offerunt᷑
hostia placensdõ salus ẽ peccatorũ: qđ posterũ consequit᷑ benedictio
& eius odore ꝑfruit᷑ : uirtutẽ resurrectionis & regni: a perta uoce pronun

Expanded text:
atque capturam diligit pater, homatque capturam diligit pater, homante meditatur. 7. Loquitur ad filium minorem: Vade ad gregem, et accipe mihi inde duos haedos, praefigurans carneum Salvatoris adventum, in quo eos vel maxime liberaret qui peccatis tenebantur obnoxii. Siquidem in omnibus Scripturis haedi pro peccatoribus accipiuntur. Quod autem duos jubetur afferre, duorum populorum significatur assumptio. 8. Quod teneros et bonos, dociles et innes animas ostendit. Stola Esau fides et scripturae sunt Hebraeorum, quae illis primo datae sunt et postmodum gentilium indutus est populus. Pelles autem quae ejus aliena peccata portavit. Quod Isaac quadmiratur uelocem credentium fidem; quod cibi delectabiles offeruntur, hostia placens deo salus est peccatorum. post esum sequitur benedictio et eius odore perfruitur uirtutem resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
a regnicȩ lestis praemiũ prȩparatũ a dipisciñ meruit Dño quodã mo¬
do idex probrantecũ dicit t ranferet᷑auobisregnũdĩ &dabit᷑ genti
facientiuo luntatemeius : Primogenita autem ipsa uestiserat sacer do¬
talis quama iores natucũ benedictione patris induti: uictimas dõ
uelut pontifices offerebant hoc donoterreni amoris desideriocarue¬
runt iudei : cũ gloriaregnifutur : lamse quitur dehinc ipsabenedic¬
tio in lacob quaetamen quod figuraliter indicauerit: Hyppoliti
inartyris uerba sicutea excellentissimȩ scientiȩ ac doctrinȩ huero¬
nimus replicauit in hoclo coponenda sunt : Isuac inquitportat imag¬
aexp̃is Senuisseisaac: c̃ sumationẽ orbis ostendit: Oculu illius caligassẽ. fidẽ
perise demundo & religionis lumen ante eum neglec tume sse significat:
Quod filius maior uocatur: acceptiolegis est iudeorũ : quodes casenus

Expanded text:
et regni coelestis praemium praeparatum adipisci non meruit, Domino quodammoet regni coelestis praemium praeparatum adipisci non meruit, Domino quodammodo eidem exprobrante, cum dicit: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructum ejus . Primogenita autem ipsa vestis erat sacerdotalis, quam majores natu cum benedictione patris induti victimas Deo, velut pontifices, offerebant. 5. Hoc dono terreni amoris desiderio caruerunt Judaei cum gloria regni futuri. Jam sequitur deinde ipsa benedictio in Jacob. Quae tamen quid figuraliter indicaverit, Hippolyti martyris verba, sicut ea excellentissimae scientiae ac doctrinae Hieronymus replicavit, in hoc loco ponenda sunt. Isaac, inquit, portat imagesiae siue Christi. senuisse Isaac consummationem orbis ostendit; oculos illius caligasse fidem perisse de mundo et religionis lumen ante eum neglectum esse significat. quod filius maior uocatur, acceptio legis est Iudaeorum; quod escas eius
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ & insingulis nob hoc dicipotest : qđ due gentes & due populi sint hi¬
tranos uitiorũ scilicet atquirtutũ : Sedis teminor ẽ illemaior: Sẽꝑ
enĩ plures st̃ maliquãboni &uitianumerosiorauir tutibussunt Sed
tam̃ & i mob̵ gratia dĩ populus populũ superat & maior seruitmino
procedit aũt es auprimrufus & totustã quã pellis hyrsutus de inde
exiit frat̃ eiusia cob& maneius implexaerat calcaneo esau: Sedeui
cruore pollitusa cpeccati& nequitiae squaloresteut urcũdatus Ciũ
minor ideocalcaneũ tenuit quiamisticemaiorẽ populũ minor su¬
peraturus esset Nã qdistee sauprimogenita sua ꝓpt̃ ȩscã eidẽ fratri
suo iunioriuenundauit : ac postinodũ paterna benedictione sibi pro¬
mis sa priuatus est significat eundẽ israeliticũ populũ: Quia ideout
exodiidicatliber primo genitus filius nuncupatus est. quiꝓpter
praesentis scł ilucra: non solũ primatus suihonore amisso uerũ&ĩa

Expanded text:
ulis nobis hoc dici potest, quod duae gentes et duo populi sunt intra nos, vitiorum scilicet atque virtutum; 319 sed iste minor est, ille major. Semper enim plures sunt mali quam boni, et vitia numerosiora virtutibus sunt. Sed tamen et in nobis gratia Dei populus populum superat, et major servit minoprocedit autem Esau primus rufus, et totus tanquam pilis hirsutus. 3. Deinde exiit frater ejus Jacob, et manus ejus implexa erat calcaneo Esau. Sed cur cruore pollutus, ac peccati et nequitiae squalore exstitit circumdatus? Cujus ideo minor calcaneum tenuit, quia mystice majorem populum minor superaturus esset. 4. Nam quod iste Esau primogenita sua propter escam fratri suo eidem juniori venumdedit, ac postmodum paterna benedictione sibi promissa privatus est, significat eumdem Israeliticum populum, qui, ut Exodi indicat liber, primogenitus filius nuncupatus est ; qui propter praesentis saeculi lucra non solum primatus sui honorem amisit, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
liminoris natu. a populo iudȩ orũ maiorisnatu: ille in cãpo : iste icaluariȩ loco:
Int̃ rogat ds̃ cam ñ tã quã ignaruse ũaquodiscat: sed tã quã iud ex reũquẽ pu¬
niat : Et dic̃ ubi s it frat̃ eius respondit illene s cre senec eiusse eẽcustodẽ. Vsq
dexp̃oille nescire sexp̃orespondent fallaxenĩcam ignoratio iudeorũẽ fal¬
custodire uoluissent : Dicit ds̃ ad cainꝗd fecisti : uox sangiuinis fratristui
clamat ad mede t̃ra :Sicarguit inscripturis scis uoxdiuin auideos: Hab&
enĩ magnãuoce xp̃i sanguis int̃racũ eo accepto a bomnib gentib. respon¬
dit᷑amen: hȩc ẽ uox clara uox sanguinis quã s anguis ipseex primit exore¬
fideliũ eodẽ sangiuinere dẽptorũ : Dic̃ dñsad cam maledictuseris a terra
maledictꝰ idẽ ut ostenderet eũ eccła maledictũ testific antea pło: ꝗcũq enĩ¬

Expanded text:
li minoris natu, a populo Judaeorum majore natu: ille in campo, iste in Calvariae loco. li minoris natu, a populo Judaeorum majore natu: ille in campo, iste in Calvariae loco. Interrogat Deus Cain, non tamquam ignarus eum a quo discat, sed tamquam judex reum quem puniat. et dicit ubi sit frater ejus; respoescire se Christum respondent; fallax enim Cain ignorantia Judaeorum est falcustos sum fratris mei? dicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit in scripturis sanctis uox diuina Iudaeos. habet enim magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur: amen. haec est clara uox sanguinis, quam sanguis ipsefidelium, eodem sanguine redemptorum. Dixit Deus ad Cain, Maledictus eris a terra,maledictus; id est, ut ostenderet eum Ecclesia maledictum testificante Apostolo, Qui
Abbreviated transcription (Latin):
obtẽperas set cain dõdicente quie sce subteerit appetitus eius &tudomi¬
naberisillius ad seconuertis sepeccatũ suũ sibi hoc tribuens & c̃fidensdõ
acsidicat iust̃ indulgentiae gratiã ipse peccato suodominaret᷑. Non
illo sibi dominante seruus peccati fratre occiderethinocentẽ sic & iudȩi
inquorũ hȩc sigura gerebat᷑ siꝗescerent a suaꝑturbatione &tẽ pͥs alutis
ꝑ gram inpeccatorũ remissi onẽ cognoscentes audirent xp̃mdicentem.
peccatũ suũ ic̃fessione si c̃in psalmoscriptũ ẽ medico dicente : Egodixidñe
miserere meis anaanima meãqr peccauitibi . Codẽq peccato quã diuesset
adhuc ieorũ mortali corpore ꝑspẽgrãe liberidominarent᷑ : Nunc aut
ignorantes dĩ iustitiã & siiã uolentes constituere. elatideo perib: legis. N
haec occidit᷑ abelminornatu. a fratremaiore natu: Occidit᷑ x p̃scaput popu¬

Expanded text:
obtemperasset Cain Dobtemperasset Cain Dnaberis illius; ad se convertisset peccatum suum, sibi hoc tribuens et confitens Deo; ac sic adjutus indulgentiae gratia, ipse peillo sibi dominante, servus peccati fratrem occideret innocentem. Sic et Judaei in quorum haec figura gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione, et tempus salutis per gratiam in peccatorum remissionem cognoscentes, audirent Christum dicentem: peccatum suum in confessione, sicut in Psalmo scriptum est, medico dicentes, Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quia peccavi tibi ; et eidem peccato, quamdiu esset adhuc in eorum mortali corpore, per spem gratiae liberi dominarentur. Nunc autem ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere , elati de operibus Legis, non haec occiditur Abel minor natu a fratre Cain majore natu. Occiditur Christus caput popu
Abbreviated transcription (Latin):
carnalit̃ uuentẽ diuinalege consequunt᷑ & contegunt: Quassia liqua¬
peccata sua agnoscendo& gem̃do: & ꝑcherubinidẽ ꝑplenitudinẽ
Cherubinnãq: plenitudoscientiȩ int̃pretat᷑ : Framea uero uersatilispo¬
sita ad custodiendã uiã ligniuitae tẽporales poe nehitellegunt᷑ : Vemo
adã similitudinẽ hab& duorũ populorũ quierant diuisistẽporib ad fidẽ
uenturi pariopere & dissimili cantate ante dm̃ : Fuitaũt ab el pastor
ouiũ & camagricola : Sed sic̃ cainsacrificiũ ex t̃rȩfructib reprobat᷑ abelaũt¬
sacrificiũ ex ouib & earũ adipe suscipit᷑ : Ita noui testa m̃tifides ex in no¬
centiȩ gratia dm̃ laudans ueteris tes tam̃titerrenis operib ante ponit᷑¬
te a iudei recte illa fecer . ineo tamen ifidelitati reisunt : qr xp̃oueni
ente iã tẽpus nouite stam̃tiatẽ pr̃ ueteristestam̃t iñ distinxer̃ quia se

Expanded text:
carnaliter viventes, dicarnaliter viventes, dipeCherubin namque plenitudo scientiae interpretatur; flammea vero framea versatilis, posita ad custodiendam viam ligni vitae, temporales poenae intelliguntur. Nemo Adam similitudinem habet duorum populorum qui erant diversis temporibus ad fidem venturi, pari opere et dissimili charitate ante Deum. Fuit autem Abel pastor ovium, et Cain agricola. Sed sicsacrificium ex ouibus et earum adipe suscipitur, ita noui testamenti fides ex innocentia gratiae deum laudans ueteris testamenti terrenis operibus anteponitJudaei multa recte fecerunt, in eo tamen infidelitatis rei sunt, quia Christo veniente tempus Novi Testamenti a tempore Veteris non distinxerunt. Quia si
Abbreviated transcription (Latin):
idest recta factorum : quibus contraria sunt peccata quae nomine
mortuorum significantur: lamuero persententiam quae iuirum
infertur rationostra arguitur quae & supra peccati concupiscentia
seducatur a paradysobeatitudinis remota: Habet maledictiones
terreneo perationis. habet &dolorestẽ poraliumcurarũ quasispi¬
nas & tribulos : Sictam̃ dimittitur: paradysobeatitudinis ut opere¬
tur terrã idẽ ut incorporeisto laboret & conloc& sibi meritũ rede¬
undiaduitambeatam quae paradysi nomine significatur : Possit¬
que aliquandomanũ porrigere ad arboremuitȩ & uiuere haet̾nũ :
Manus aut̃ porrectio bene significat crucem uelcruciatum peniten¬
tiȩ perqua uita aeterna recuperatur: Accipit aut tunicãpelli¬
ciam diuino iuditio : quonominecorporis mortalitas significat᷑ inhisto
ria : iallegoria aut̃ decarnalib sensib: abstractȩ uoluptatesquȩ

Expanded text:
id est, recte factorum, quibus contraria sunt peccata, quae nomine id est, recte factorum, quibus contraria sunt peccata, quae nomine moinfertur, ratio nostra arguitur; quae et supra peccati concupiscentia seducta, a paradiso beatitudinis remota, habet maledictiones terrenae operationis, habet et dolores temporalium curarum, quasi spinas et tribulos. Sic tamen dimittitur de paradiso beatitudinis, ut operaretur terram, id est in corpore isto laboret, et collocet sibi meritum redeundi ad vitam beatam, quae paradisi nomine significatur, possitque aliquando manum porrigere ad arborem vitae, et vivere in aeternum. Manus autem porrectio bene significat crucem, vel cruciatum poenitentiae, per quem vita aeterna recuperatur. Accipit etiam tunicam pelliceam divino judicio, quo nomine corporis morria. In allegoria autem a carnalibus sensibus abstractis, voluptatesque
Abbreviated transcription (Latin):
& tuhisidia beriscalcaneo eius hoc defructu mariae quie st x p̃sintelle¬
gunt idest tueum subplantabi sut moriatur: Ille aut teuictore surget
& capuđ tuum conteret quod est mors : sicut & dauid dixerat experso¬
napatris adfilium super a spidem & ba si liscumambulabis & conculca¬
bis leonem & draconem: Aspidem dixit mortem basiliscum peciatũ
leonemantixp̃m draconemdiabolum : De poena autem mulieris
quod significat quod eidicitur indolore paries filios : Nisi quia uolun¬
ta scarnaliscum aliquammalam consuetudinem uult iuncere pati¬
tur in exordiodo lores atq ita per meliorem consuetudinemparit¬
bonumopus quasi filios : quod uero dicit & conuers iotua adurutu¬
um. & ipsetuidominabitur : hoc significat quod illa uoluptascarnalis
quaecumdolore reluctauerat ut faceret consuetudinẽ bonam: Iam
ipsi s erudita do loribus cautiorfit & necorruat obtemperat rationi
& libenter seruit quasi uiro iubenti. Nocaturq: dehinc mater uiuorũ

Expanded text:
 tu insidiaberis calcaneo ejus, hoc de fructu ventris Mariae, qui est Christus, intelligunt; id est: Tu eum supplantabis, ut moriatur. Ille autem, te victo, resurget, et caput tuum conteret, quod est mors. Sicut et David dixerat ex persona Patris ad Filium: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem . 8. Aspidem dixit mortem, basiliscum peccatum, leonem Antichristum, draconem diabolum. De poena autem mulieris quid significat, quod ei dicitur: In dolore paries filios, nisi quia voluntas carnalis, cum aliquam malam consuetudinem vult vincere, patitur in exordio dolores, atqbonum opus quasi filios. Quod vero adjecit: Et conversio tua ad virum tuum, et ipse tui dominabitur, hoc significat quod illa voluntas carnalis, quae cum dolore reluctaverat, ut faceret consuetudinem bonam, jam ipsis erudita doloribus cautior fit ne corruat, et obtemperat rationi, et libenter servit quasi viro jubenti; vocaturque dehinc mater vivorum,
Abbreviated transcription (Latin):
uniada : & nom̃ secundȩ sella : Notandũ aut̃ qđ iꝓgenie sechnulla¬
cai femina cõmemoratur qđ significat terre nãciuitatemusq¬
suib fimẽ carnales habiturã generationesquȩac feminarũ¬

Expanded text:
uni Ada, et nomen secundae Sella. Notandum autem quod in progenie Seth,uni Ada, et nomen secundae Sella. Notandum autem quod in progenie Seth,Cain femina commemoratur: quod significat terrenam civitatem usque in finem sui carnales habituram generationes, quae mar
Abbreviated transcription (Latin):
ueritati ex eunt a faciedĩ id est amiseri cordia dilectionis eius uela parti¬
cipatione luciseius. Et habitabant profugi in terra commotionis.
quod inter praetatur epulatio ubiest plantatus parady sus:
Cognouit autẽ cai uxorẽ suam & concepit & peperit e noch & aedifica¬
progeniesciuitatem in ipsamundi origine construxit nisi
quod noueris impios in hacuita eẽ fundatos : scõs uero hospite sesse
& peregrinos : Vnde & abel tam quã peregrinus interris : popu¬
lis xp̃ianis non condiditciuitatẽ : suꝑ naẽ enĩ scõrũ ciuitas. quãuis
hic pariatciues in quibus pere grinatir donec regnieius tẽpus
adueniat : Aedificauit autẽ eã ex nomine filiis uie noch Iste fili¬
precatur possessio significat istã ciuitatẽ & hitiũ et finẽ habere
terrenũ : ubinihilplus quã qđ cernitursperatur : Porroe nochge¬

Expanded text:
resistendo veritati; venundati exeunt a facie Dei, id est, a misericordia dilectionis ejus, vel a partiresistendo veritati; venundati exeunt a facie Dei, id est, a misericordia dilectionis ejus, vel a participatione lucis ejus: et habitant profugi in terra commotionis, quod interpretatur epulatio, ubi est plantatus paradisus. Cognovit autem Cain uxorem suam, quae concepit et peperit Enoch; et aedificaprogenies civitatem in ipsa mundi origine construxit, nisi quod noveris impios in hac vita esse fundatos, sanctos vero hospites esse et peregrinos? Unde Abel tanquam peregrinus in terris, populus Christianus non condidit civitatem. Superna est etiam sanctorum civitas, quamvis hic pariat cives in quibus peregrinatur, donec regni ejus tempus adveniat. Et vocavit eam ex nomine filii sui Enoch. Iste fiuod interpretatur possessio, significat istam civitatem, et initium et finem habere terrenum ubi nihil plusquam q
Abbreviated transcription (Latin):
qua ita fiet sed omis ꝗo ciderit cam septuplũ puniet᷑ siue ut septua¬
gintatranstulerunt septẽ uindictas ex soluet idẽ ñ sic quomo dodicis in
corporalimorte in teribit genꝰ impiũ carnaliũ iudeorũquicũq: eosita
ꝑdiderit septẽ uindictas ex soluet idẽ auferet ab eisseptẽ uindictas qui
de libus xp̃ianis sed solai dispersionẽ meruerint iuxta quodait scrip¬
omĩs qui inuenis set eum : Hoc reueramultũ mirabile ẽ quẽ ad modũ om̃s
gentes quȩ aromanis subiugate st̃ irituromanorũ sacrorũ transierint
eaq: sacrilega obseruanda&cele branda susceperint : Gensaut̃ iud ȩasiue
subpaganis regiib siue subxp̃ianis ñamisit signũ legis& crcũ usionissue
suo inuenit cũ ipsosigno eosinuenit nec occidit: exutergo a faue dñi& habitauit
in t̃ranaith qđ dicit᷑ int̃ pretatũ cõmotiosiue hnstabilis & fluctuans &sede sincerta
Ctraqđ malũ dis rogat᷑mpsalmo: Nedederis in cõmotupe desneos &manpecatorũ

Expanded text:
occiderit Cain, septuplum punietur; sive, ut Septuaginta transtulerunt, septem vindictas exsolvet; id est, non sic, quomodo dicis, non corporali morte interibit genus impium carnalium Judaeorum. 16. Quicunque eos ita perdiderit, septem vindictas exsolvet, id est, auferet ab eis septem vindictas, quibdelibus Christianis, sed solam dispersionem meruerint, 282 juxta quod ait Scripomnis, qui inuenerit. hoc re uera multum mirabile est quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiugatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum transierint eaque sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis regibus siue sub christianis non amiserit signum legis suae, suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, id est non efficit utdicitur interpretatum commotio, sive instabilis et fluctuans et sedis incertae, contra quod malum Deus rogatus in psalmo, Ne dederis in motu pedes meos, et manus peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
ant᷑ filiitres noe mediore ꝓbato : duo denarius consũmat᷑ ꝗ in patri¬
archarũ & apostolorũnumero insignis habet᷑ ꝓpt̃ septe narii partes
alterã ꝑalterã multiplicatas : nã terquat̃ niuł quat̃ terniipsũ
faciunt : Quod uero ꝓgenies exadã ꝑcainun denarionum ero finit᷑
Trans gressio mandatorũ siue peccatũ os tenditur : Nãdũ lamech
septimus ab adã reperiat᷑ scriptus addunt᷑ ei tresfilui & una filia
ut unde narius numerus compleatur ꝑ qđ demonstretur peccatũ :
Nã & ipsenu merus a feminaclauditur a quosexu hitiũ peccaticõ¬
mis sũ est ꝑ qđ om̃s morim̃scilic&ut uo luptas carnis quȩ spu restiterat
Sequer&ur : Vnde & ipsa filia lamech noemaidẽ uoluptas int̃p¬

Expanded text:
tres filii Noe, medio reprobato, duodenarius consummatur, qui in patritres filii Noe, medio reprobato, duodenarius consummatur, qui in patriarcharum et apostolorum numero insignis habetur, propter septenarii partes alteras, per alteras multiplicatas; nam ter quaterni, vel quater terni ipsum faciunt. Quod vero progenies ex Adam per Cain in denario numero finitur, transgressio mandatorum sive peccatum ostenditur. Nam dum Lamech septimus ab Adam reperiatur scriptus, adduntur ei tres filii et una filia, ut undenarius numerus compleatur, per quod demonstretur peccatum. Nam et ipse numerus femina cluditur, a quo sexu initium peccati commissum est, per quod omnes morimur, scilicet, ut voluptas carnis, quae et spiritu restiterat, sequeretur. Unde et ipsa filia Lamech Noema, id est, voluptas, int
Abbreviated transcription (Latin):
Ixx septẽ uindictȩ sunt statutȩ iuxtaillũ deuangeli im quodic¬
tũest petroapostolononsolũ septies sedusq septuagies septies
quoq adhuc adã uxorẽ suã & peperit filiũ uocauitq nomen eĩ sech
Sed & sethnatus est filius quẽ uocauitenos : Seth quippe interpr&a¬
tur resurrectio quiest xp̃s : Ete nos filius eius int̃phomo quicepit
in t̃ris : itẽ exduobus illis hominib abelqđ interpr&at᷑ luctꝰ & eiꝰ
ute frat̃ seth qđ int̃pr&at᷑ resurrectio : mors xp̃i& uita eiꝰ ex mortuis
figurat᷑ Ergo ut breuius dicã ab elluctus seh resurrectio enos
homoquia postluctũ resurrectio deresurreccione homohuocans
dm̃ : Itẽe nos genuit cainan camanaũ genuit malalehel: malale¬
hel geñiarech. lar&h genenoch: hicaut̃ e nochseptimꝰ ab adã
tur omnis ꝗͥ tã quã sextadie idẽ sexta etate scđi ꝑxp̃iaduentũ
m̃tũ mandatorũ mecđae munerib figurat᷑ : Cui numero si adici

Expanded text:
 septem vindictae sunt statutae, juxta illud Evangelium, in quo dictum est Petro apostolo: Non solum septies, sed etiam septuagies septies, quoque adhuc Adam uxorem suam, et peperit filium, vocavitque nomen ejus Seth. Sed Seth natus est filius, quem vocavit Enos. Seth quippe interpretatur resurrectio, qui est Christus, et Enos filius ejus interpretatur homo,in terris? Item ex duobus illis hominibus, Abel, qui interpretatur luctus, et ejus fratre Seth, quod interpretatur resurrectio, mors Christi et vita ejus ex mortuis figuratur. 27. Ergo, ut brevius dicam, Abel luctus, Seth resurrectio, Enos homo, quia post luctum resurrectio, de resurrectione homo invocans Deum. Item Enos genuit Cainan, Cainan autem genuit Malalehel, Malalehel genuit Jared; Jared genuit Henoch. Hic autem Henoch septimus ab Adam, tur omnis, qui tamquam sexto die sexta aetate saeculi Christi aduentu mentum mandatorum in Ecclesiae operibus figuratur. Cui numero si adjiciuntur
Abbreviated transcription (Latin):
fieriiubetur : undiq stabilẽ uitã scõrũ significat adomneopus bo¬
nũparatũ : quocũq enĩ uerteris quadratũ firmit̃ stabit: qđ bitumi¬
neglutinat᷑ archȩ ligna intrinsecus & extrinsetus ut inconpage uni¬
tatis significet᷑to lerantia caritatis nescandalis ecclesiã tẽptanti¬
b siue ab his quiinitus sunt siue abhisquiforis suntcedat fraterna
iunctura & solua t᷑ uinculũ pacis Est eñ bitum enferuentissimũ
fortitudinis ad tendendã soci& atẽ s p̃alẽomniato lerantem: qđ¬
archatrecenti scubitis longa est ut sexies quinquaginta cõpleatur
sicut sexȩtatibus omne huius scłitẽpus extenditur in quibus omni¬
bus xp̃snũ quã destitit prȩdicari : in quinta ꝑproph&i ã prenuntiatꝰ
insexta ꝑ euangeliũ diffamatus : potest ꝗdẽ & in histrecentis cubitis :¬
signũ ligmipas sioms ostendi : Ipsius enĩ lateresnumerꝰ crucis demonstrat
signũ ꝑ quđ soci ix̃pipassionis effectiꝑ baptis mũ lengitud inẽ iutȩ a&ernȩ

Expanded text:
fieri jubetur, undique stabilem vitam sanctorum significat, ad omne bonum opus paratam. Quacunque enim verteris quadratum, firmiter stabit. Bitumine glutinantur arcae ligna intrinsecus et extrinsecus, ut in compagine unitatis, significetur tolerantia charitatis, ne scandalis Ecclesiam tentantibus, sive ab his qui intus sunt, sive ab his qui foris sunt, cedat fraterna junctura, et solvatur vinculum pacis. Est enim bitumen ferventissimum fortitudinis ad tenendam societatem spiritualem, omnia tolerantem. Arca trecentis cubitis longa est, ut sexies quinquaginta compleatur, sicut sex aetatibus omne hujus saeculi tempus extenditur, in quibus omnibus Christus nunquam desistit praedicari, in quinque per prophetiam praenuntiatus, in sexta per Evangelium diffamatus. Potest quidem et in his trecentis cubitis lignum ligni passionis ostendi. Ipsius enim litterae numerus crucis demonstrat signum per quod socii Christi passionis effecti, per baptismum longitudinem vitae aeternae
Abbreviated transcription (Latin):
denecresurgenseis ꝗb erat crucifixus : Apparuit tã quã cam operantit̃rã
ut granũ illius seminaret᷑ : Vagus& ꝓfugus si ueut iseptuaginta scriptũ ẽ
gemens & tremen seris int̃ra: nunceue ꝗs ñuideat ꝗs ñ agnoscat i totã t̾rã qua¬
cũq disꝑsus ẽ ille populus quomodosituagus ingentib & ꝓfugus abierussalẽ
quomodo gemat mȩrore amissi regni& tremattimore subhinumerabilib po¬
pulis xp̃ianis ideoq respondit caindicens maiorẽ iniꝗtasmea quã ut ueniã me¬
rear Eue ei cis me hodie a facie t̃rȩ&a facietua ab sc̃dar&ero uagus& ꝓfugus
int̾ra: lgit̃ omũis ꝗ hiue nerit meoccidetme : Vere hide uagus& ꝓfugusgemit&
causa quã illã qđ ei tranrã ñdat uirtutẽ suãnes piritalit̃ moriat᷑. Carna

Expanded text:
de nec resurgens eis a qui bus erat crucut granum illud seminaretur. Vagus et profugus, sive, ut in Septuaginta scriptum est, Gemens et tremens eris in terra. Nunc ecce quis non videat, quis non agnoscat in tota terra, quacunque dispersus est ille populus, quomodo sit vagus in gentibus, et profugus a Jerusalem? quomodo gemat moerore amissi regni, et tremat tremore sub innumerabilibus populis Christianis? Ideoque respondit Cain dicens Major est iniquitas mea, quam ut veniam merear. Ecce ejicis me hodie a facie terrain terra. Igitur omnis qui invenerit me, occidet me. Vere inde vagus, et profugus gemit causam quam illam, quod terra nostra non dat virtutem suam, ne spiritaliter moriatur; carn
Abbreviated transcription (Latin):
luminaribus. ornantur consequenter quinta inferioris mundi partes aqua uidelico
inuicem & caelo copulantur. Sibiquidem quia natura aquarum aeris qualitati
proxima est unde exalationibus earum pinguescere probatur . Ita ut nubila con
traihat & posit uolatus auium sustinere. Adtes tanto scriptum quia subitarescoge m

Expanded text:
luminaribus, ornantur consequenter quinta inferioris mundi partes, aquae videlicet luminaribus, ornantur consequenter quinta inferioris mundi partes, aquae videlicet invicem et coelo copulantur. Sibi quidem, quia natura aquarum aeris qualitati proxima est; unde exhalationibus earum pitrahat, et possit uolatus auium sustinere. quapropter etiamsi uerum
Abbreviated transcription (Latin):
rit inmensibus anni. Decimadiemensis huiustollat unus quisque agnum perfamilias
a paschȩ legalis sacramenta dns noster poste sum agni typicẽ mysteria nobissui corporis
& sanguinis cae lebranda initiauit Quolucescente mane quasi agnus in maculatus¬
uo nos sanguine redimens adaemonicae dominationis serui tute liberauit quae
ui delic& lunȩ plenissimȩ dies increatione quidem mundi quarta processit. at intempore
lominicȩ passionis altioris gratia sacramenti inquintam sabbati crucifixus sabbato
ipso insepulchro quiescer& acprimam sabbati sua resurrectione consecrar&. & nobis
quoq: in ea inqua lux factae st̃ resurgendi amortuis aclucem perpecuam in trandi
fidem spemque donar&. Dixit &iam ds. producant aquae reptile animȩ uiuent
& uolatile superterram sub firmamento caeli. Post ornatam quartadie caelifaciem

Expanded text:
erit in mensibus anni. Decima die mensis hujus tollat unusquisque agnum per familias erit in mensibus anni. Decima die mensis hujus tollat unusquisque agnum per familias da paschae legalis sacramenta, Dominus noster post esum agni typice mysteria nobis sui corporis et sanguinis celebranda initiavit; quo lucescente mane, quasi agnus immaculatus, suo nos sanguine redimens, a daemonicae dominationis servitute liberavit. Quae videlicet lunae plenissimae dies in creatione quidem mundi quarta processit; at in tempore Dominicae passionis, altioris gratia sacramenti, in quintam Sabbati incidit, ut videlicet Dominus sexta Sabbati crucifixus, Sabbato ipso in sepulcro quiesceret, ac primam Sabbati sua resurrectione consecraret, et nobis quoque in ea, in qua lux facta est, resurgendi a mortuis ac lucem perpetuam intrandi fidem spemque donaret. Dixit etiam Deus: Producant aquae reptile animae viventis, et volatile super terram sub firmamento coeli. Post ornatam quarto die coeli faciem
Abbreviated transcription (Latin):
ut hinc informaretur pietas fidelium. Non tamen prohumano sensu qui sȩpe &iambo¬
is rebus offenditur quarum causis atque ordinem nescit decreatura uisibili atque inu¬
sibili iudicaro sed laudantido credere &cedere. Tanto enimquisque facilius aliquid
o ficiendo cognoscit. quanto religiosius antequam recognoscer& do credidit. Vliditer¬
gods̃ quod essentbona quae fecit qm̃ quae facienda placebant ut fierent facta placue¬
unt ut manerent quantum cuique rei existendi siuemanendi atanto fabricatore
fuerant constituenda mensura. Factum est uespere & manedies quartus: Haecest ues¬
pera illa memoranda inqua populusdĩ inaegrpto incaelebrationem paschae agnum obtulit.
ociane quod primum post ex cussum longe seruitutis iugum coepto libertatis ltinere
uidit. Scriptum est dicente dno ad moysen. Mensis iste uobis principium mensum primꝰ

Expanded text:
ut hinc informaretur pietas fidelium; non tamen pro humano sensu, qui saepe etiam bonut hinc informaretur pietas fidelium; non tamen pro humano sensu, qui saepe etiam bonis rebus offenditur, quarum causas atque ordinem nescit, de creatura visibili atque invisibili judicare, sed laudanti Deo credere et cedere. Tanto enim quisque facilius aliquid proficiendo cognoscit, quanto religiosius antequam cognosceret Deo credidit. Vidit ergo Deus quod essent bona quae fecit, quoniam quae facienda placebant, ut fierent, facta placuerunt, ut manerent, quantum cuique rei existendi sive manendi a tanto fabricatore fuerat constituenda mensura. Factum est vespere et mane dies quartus. Haec est vespera illa memoranda, in qua populus Dei in Aegypto in celebrationem paschae obtulit agnum hoc mane quod primum post excussum longae servitutis jugum, coepto libertatis itinere, vidit. Scriptum est dicente Domino ad Moysen: Mensis iste vobis principium mensium primus
Abbreviated transcription (Latin):
futura qualitas acris uel suo cursu quota sit uigilia noctis ostendunt Sunt insigna
& tempora quia hae incaelum uenientes aestiua tempora: ille de signant hiberna
Sunt & indies. quia iste uernis diebus solem : ille comitantur autum nalibus : St̃ & in annos
qc quȩ nunc uerbi gratia in ȩ qui noctio uerno matut ineoriunt ipse omnibus annis in eo dem
equinoctio incaeli faciem ueniunt. quaenunc in solstitio uespere uelmane hae semper
in illo eisdem horis oriuntur: Sed & quaedam sunt stellae quas planetas id est errantes
ocant astro logi quae maiores annossuo circuitu faciunt quo ad eundem caeli locum
duobus annis fertur solaribus circuitucaeli expleto ad eadem loca siderum inquibus
uerant anteredire. Luna quo quecum duo decies spacia sui cursus peregerit annum
cuitus. Tercio quoque uel secundo anno tertium decimum addit mensem. que mem bo¬

Expanded text:
futura qualitas aeris, vel suo cursu quota sit vigilia noctis, ostendunt; sunt in signa futura qualitas aeris, vel suo cursu quota sit vigilia noctis, ostendunt; sunt in signa et tempora, quia hae in coelum venientes aestiva tempora, illae designant hiberna. Sunt et in dies, quia istae in vernis diebus solem, illae comitantur autumnalibus. Sunt et in annos, quia quae nunc verbi gratia in aequinoctio verno matutinae oriuntur, ipsae omnibus annis in eodem aequinoctio in coeli faciem veniunt; quae nunc in solstitio vespere vel mane, hae semper in illo eisdem horis oriuntur. Sed et quaedam sunt stellae quas planetas, id est, errantes vocant astrologi, quae majores annos suo circuitu faciunt, quo ad eumdem coeli locum duobus annis fertur solaribus, circuitu coeli expleto, ad eadem loca siderum, in quibus fuerant ante redire. Luna quoque cum duodecies spatia sui cursus peregerit, annum cuitus, tertio quoque vel secundo anno tertium decimum addit mensem, quem embo
Abbreviated transcription (Latin):
exortu. & cotidianis profectibus ad alta caeli culmina scandendo rursum que a
stitiali uertice ad infima paulatim descendendo nec mora ab infimis hybernisque lo¬
cis aequi noctiales grros repetendo discretis temporibus quattuor notissimis diebus¬
que praefinitis annispatium compleuit: Sed & luna uespere plena apparens.
eaquae incae lebrationem paschȩ seruanda erant tempora primosuo praefixit ascensu
ipsa estenim hora qua non solum antiquus illedĩ populus sed e nos hodie primam
inagendo pascha seruamus cum aequi noctii die transcensõ plena uespereluna hoc est
quarta decima luna in faciem caeli prodierit. Nam mox posthaec ut dominicus dies a¬
uenerit: aptum hoc caelebrandȩ resurrectioni dominicae tempus instabit. Com¬
pleto ad litteram prophetȩ uerbo quidixit. fecitlunam intempora solcognouit
occasum suum: Stellae quoque excepto quod su pradiximus qui a uelsua specie qua

Expanded text:
exortu, et quotidianis profectibus ad alta coeli culmina scandendo, rursumque a exortu, et quotidianis profectibus ad alta coeli culmina scandendo, rursumque a solstitiali vertice ad infima paulatim descendendo, ne mora ab infimis hibernisque locis aequinoctiales gyros repetendo, discretis temporibus quatuor notissimis diebusque praefinitis anni spatium complevit. Sed et luna vespere plena apparens, ea quae in celebrationem paschae servanda erant tempora primo suo praefixit ascensu. Ipsa est enim hora qua non solum antiquus ille populus Dei, sed et nos hodie primam in agendo pascha servamus, cum aequinoctii die transcenso, plena vespere luna, hoc est, quarta decima, in faciem coeli prodierit. Nam mox post haec ut Dominicus dies advenerit, aptum hoc celebrandae resurrectionis dominicae tempus instabit, completo ad litteram quoque prophetae verbo, qui dixit: Fecit lunam in tempora, sol cognovit occasum suum . Stellae quoque, excepto quod supra diximus, quia vel sua specie quae sit
Abbreviated transcription (Latin):
essent diei ad solem specialiter. Quod sub iunctum & nocti. ad lunam & stellas
pertineat: Quod uero sub infercur & diuiderent lucem ac tenebras. omnibus
ieque si deribus conuenut quae ubicumque incedunt lucem secum circumferunt. Vbi
autem ab sunt: tenebrosa cuncta relinquunt: Sin autem quaerit aliquis qualepo¬
tuerit esse lumen diurnum ante creationem siderum: non abre quod tale fuerit
quale uide mus cotidie mane ad proximante scilic& solis ortu sed necdum terris
apparente: quando lucetquidem obtunsis stellarum radis dies sed minime ad huc
donec soloriatur refulget. Vnde nulla tuncesse discretio temporum. praeterdiei solũ
& noctis poterat: Meritoque factis sideribus dictum est̃. Et sint insigna & tempora
adies & annos . Coeperunt namque discerni temporum uice fex quo soldie quarto
mundi nascentis a medio procedens orientis aequi noctium uernale suo conse crauit

Expanded text:
eessent diei, ad solem specialiter; quod subjunctum, et nocti, ad lunam et stellas eessent diei, ad solem specialiter; quod subjunctum, et nocti, ad lunam et stellas pertineat; quod vero subinfertur et dividerent lucem ac tenebras, omnibus aeque sideribus conveniat, quae ubicunque incedunt lucem secum circumferunt, ubi autem absunt tenebrosa cuncta relinquunt. Sin autem quaerit aliquis quale poterit esse lumen diurnum ante creationem siderum, non ab re quod tale fuerit, quale videmus quotidie mane, approximante scilicet solis ortu, sed necdum terris apparente, quando lucet quidem obtusis stellarum radiis dies, sed minime adhuc donec sol oriatur, refulget. Unde nulla tunc esse discretio temporum praeter diei solum et noctis poterat, meritoque factis sideribus dictum est: Et sint in signa et tempora, et dies et annos. Coeperunt namque discerni temporum vices ex quo sol die quarto mundi nascentis, a medio procedens orientis, aequinoctium vernale suo consecravit
Abbreviated transcription (Latin):
cum praeteritis ante eius creationem diebus nihil omnino caloris habuiss&: Quod
autem aequalis unius cuiusque magnitudinis luna cumsole cernitur: ex eo fieridicunt
quod ille multo longinquior a terris atque altior quam luna incedat : Ideoquem¬
nitudo eius quantasit. nequaquam a nobis qui interris degimus ualeat dinosci: Omnia
longius posita. solent breuiora uideri : Et luminare inquit minus ut prae ess& nocti
& scellas & posuiteas infirmamento caeli.. Quia & silunam omnimense siali quoties
&stellas maiores indie uideri contingat: nequaquam eas diei sed nocte solum modo
lucis solacium aliquod afferre certissimum est. Vtlucerent superterram & prae¬
essentdiei ac nocti & diuiderent lucem actenebras. Haec & deluminaribus mag¬
nis & descellis intellegi possunt. ea tantum distinctione ut quod dic tumest & pra¬

Expanded text:
cum praeteritis ante ejus creationem diebus nihil omnino caloris habuisset: quod cum praeteritis ante ejus creationem diebus nihil omnino caloris habuisset: quod autem aequalis uniusque magnitudinis luna cum sole cernitur, ex eo fieri dicunt, quod ille multo longinquior a terris atque altior quam luna incedat; ideoque magnitudo ejus quanta sit, nequaquam a nobis, qui in terris degimus, valeat dignosci. Omnia enim longius posita solent breviora videri. Et luminare, inquit, minus ut praeesset nocti, et stellas; et posuit eas in firmamento coeli; quia etsi lunam omni mense si aliquoties et stellas majores in die videri contingat, nequaquam eas diei, sed nocti solummodo, lucis solatium aliquod afferre certissimum est. Ut lucerent super terram, et praeessent diei ac nocti, et dividerent lucem ac tenebras. Haec et de luminaribus magnis et de stellis intelligi possunt ea tantum distinctione, ut quod dictum est et pra