comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
loquar quod dñ s dederit carita¬
ti urẽ. Haesterno die psalmus
breuior tractabatur. sed spatiũ
temporis dabat nobis copiam
etiam de paucis multa dicendi. Nunc qm̃ ꝓlixi¬
or psalmus est: nondebemus tantũ insingu¬
lis uersibus. immorari. ne forte non concedat
ꝑsequebatur. In regnorũ libris nouimus boc
factum esse exstitisse inimicum ibes salon
patri suo gessisse contra illum non solum
ouile uerum etiam domesticũ bellum
lllum aut̃ non deiectum inque. sed humili¬
atum pre accepisse a dño disciplmã. suftnuisse
mediciã: non retribuentẽ iniquitati iniquitatẽ.
sed paratũ eor habuisse ad sequendam añi uoluntatẽ
Ile daurd ita laudabilis. sed alius dauid uere manu
futurorũ Nec dnu cõmendandũ est quo d se pe audis¬
tis: quod optime retinctis: Quȩramus ergo in hoc
antem se ꝑbanc ꝓphetiam: & quid futurũ esset in
hoc tempore. ꝑ ea quat pridem facta sunt p̾dican¬

Expanded text:
loquar quod Dominus dederit, Charitaloquar quod Dominus dederit, Charitavestrae. Hesterno die psalmus brevior tractabatur, sed spatium temporis dabat nobis copiam etiam de paucis multa dicendi: nunc quoniam prolixior psalmus est, non debemus tantum in singulis versibus immorari; ne forte non concedat persequebatur.» In Regnorum libris novimus hoc factum esse, exstitisse inimicum Abessalon patri suo, gessisse contra illum non solum civile, verum etiam domesticum bellum: illum autem non dejectum inique, sed humiliatum pie, accepisse a Domino disciplinam; sustinuisse medicinam, non retribuentem iniquitati iniquitatem, sed paratum cor habuisse ad sequendam Domini voluntatem . Ille David ita laudabilis: sed alius David vere Manu futurorum; nec diu commendandum est quod saepe audistis, quod optime retinetis. Quaeramus ergo in hoc antem se per hanc prophetiam, et quid futurum esset in hoc tempore, per ea quae pridem facta sunt praedican
Abbreviated transcription (Latin):
& prudentibus & reuelasti ea paruulis. Qia
ergo post ist  corruptionis angustias. habita¬
bimus in domodi : tota uita nr̃a non erit nisi
laus dĩ: lam sȩpe uobis ex positum est. quia re¬
cedente necessitate : om̃ia negotia necessitatis
int̾cidunt qui a non erit quid ibi agamus
Non dico die & nocte ubi nox non est. sed toto
die cum unus dies est: Non erit quid ibi agamͦ
nisi laudemus quẽ diligimus: quia tunc & ur¬
debimus. Modo non ui sum desideramus. &
laudamus. tunc uisũ quod amamus. quomo¬
do lauda bi muse sine fine erit laus. quia sine
non corrum pet᷑. Ergo carcerem facit: non cor¬
pois sed corruptio: E duc de carcere animã meã.
ut confiteat᷑ nomini tuo. lam uox quȩ sequit᷑.
qualis haesterna ultima Haesterna eñi ultima
simne ministis: hȩc fuit: singularis ego sum:
donec transeam Et hic quȩ est ulima s me
sustinebunt iusti. quo adusq retribuas mibi:
EPSMNO. QUEMCANTAIMVS

Expanded text:
et prudentibus, et revelasti ea parvulis» . Quia et prudentibus, et revelasti ea parvulis» . Quia ergo post istas corruptionis angustias habitabimus in domo Dei, tota vita nostra non erit nisi laus Dei. Jam saepe vobis expositum est quia recedente necessitate omnia negotia necessitatis intercidunt; quoniam non erit quid ibi agamus. Non dico die ac nocte, ubi nox non est; sed toto die, cum unus dies est, non erit quid ibi agamus, nisi laudemus quem diligimus, quia tunc et videbimus. Modo non visum desideramus, et laudamus; tunc visum quod amamus, quomodo laudabimus? Sine fine erit laus, quia sine  corrumpitur». Ergo carcerem facit non corpus, sed corruptio. «Educ de» «carcere animam meam, ut confiteatur nomini tuo.» Jam vox quae sequitur, qualis hesterna ultima. Hesterna enim ultima, si meministis, haec fuit: «Singularis ego sum, donec transeam» . Et hic quae est ultima? «Me sustinebunt justi, quoadusque retribuas mihi.»o quem cantavimus,
Abbreviated transcription (Latin):
parturiunt. Vnde ĩterũ dicit Suꝑ est mihi
corona iustitiȩ. quã reddet mibi dñs in illa die
iustus iudex Ad hoc ualet. educ de carcere
animã meã: ut confiteatur nomini tuo
lam educta de corruptione . quid habet confi¬
terie Peccata ibi non sunt e sed laudes sunt:
Duobus modis aut̃ confessio intelligitur. &
in peccatis nr̃is: & in laude dĩ In peccatis nr̃is
nota est confessio. & ita nota om̃i populo. &ͣ
quando auditũ fuerit nomen confessionis
inlectione. siue in laude dicatur. siue de
peccatis dicitur: currant pugni ad pectus
Notũ est ergo nomen confessionis de peccato.
confessionem i laude quȩramus Ubi in¬
uemniusꝰ habes in scripturis. Et hȩc dicetis
in confessione. opera dñi uniuersa. qm̃ bonaualde
⁊ com inc confessio. laudis est. Alio loco i pse dũs
dicit. Confiteor tibi dñe pater caeli & teriȩs
Qoud consitebatur: Numquid peccatar aep̃i
ergo confiteri: eiit laudare. Et audi baerdero
prastr so Qui ab sconditi hȩc inquit a sapientib

Expanded text:
iterum dicit: «Superest mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex» . Ad hoc valet, «Educ de carcere animam meam, ut confiteatur nomini tuo.» Jam educta de corruptione, quid habet confiteri? Peccata ibi non sunt, sed laudes sunt: duobus autem modis confessio intelligitur, et in peccatis nostris, et in laude Dei. In peccatis nostris nota est confessio, et ita nota omni populo, ut quando auditum fuerit nomen confessionis in lectione, sive in laude dicatur, sive de peccatis dicatur, currant pugni ad pectus. Notum est ergo nomen confessionis de peccato: confessionem in laude quaeramus. Ubi invenimus? Habes in Scripturis: «Et haec dicetis in confessione, Opera Domini universa quoniam bona valde» . Ergo hic confessio laudis est. Alio loco ipse Dominus dicit: «Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae.» Quid confitebatur? numquid peccata? Christi ergo confiteri, erat laudare. Et audi laudem Patris: «Quia abscondisti haec,» inquit, «a sapientibus
Abbreviated transcription (Latin):
malus. deducet me int̾ram ꝑuersam: Et quidego
meruisꝰ quȩ mea opera bona sine tuo adiutorio
computantur. unde in petrarẽ. dignusq essem
deduci ab spũ tuo int̾ram rectamꝰ Quȩ opera:
mea uł quę merita mea: Propt̾ nomentuũ
anei uiiificabis me  At tendite ergo quantũ
potestis grãe cõmendationẽ: qua gratis salui
facti estis. Propt̃ nomen tuum dñe. uiuificabis
me Non nobis dñe non nobis. sed nomini tuo
da głam Propt̃ nomen tuũ dñe. uiuificabis me
in tua iustitia: non in mea. Non quia ego me¬
rui: sed quia tu misereris. Nam si meũ osten¬
derem meritũ: nihil abste mererer. nisi suppli¬
tium A uulsisti merita mea. inserinsti dona
tua Propt̾ nom̃ tuũ dñe uiuificabis me in tua
iustitiã Educes de tribulatione animã meã.
& in tua miscda ad in teritum deduces inimi cos
meos. Et ꝑdes om̃s qui tribulant animã meã.
qm̃ ego serius tuus sum

Expanded text:
malus deduxit me in terram perversam. Et quid ego malus deduxit me in terram perversam. Et quid ego merui? quae mea opera bona sine tuo adjutorio computantur, unde impetrarem dignusque essem deduci a Spiritu tuo in terram rectam? Quae opera mea, vel quae merita mea? «Propter nomen tuum, Domine, vivificabis me.» Attendite ergo, quantum potestis, gratiae commendationem, qua gratis salvi facti estis. «Propter nomen tuum, Domine, vivificabis me.» Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam . «Propter nomen tuum, Domine, vivificabis me: in tua justitia,» non in mea, non quia ego merui, sed quia tu misereris. Nam si meum ostenderem meritum, nihil abs te mererer, nisi supplicium. Avulsisti merita mea, inseruisti dona tua. «Propter nomen tuum, Domine, vivificabis me: in tua justitia educes de tribulatione animam meam; et in tua misericordia ad interitum deduces inimicos meos. Et perdes omnes tribulantes animam meam; quoniam servus tuus sum
Abbreviated transcription (Latin):
tues ds̃ m̃s Oconfessio. O prȩ scriptio. quĩ tues
inquit dĩm̃s. Ad alium currerẽ feci. si ab alio
factus sum Tues totũ meũ: quia tues ds m̃s
Patrem quęram ꝓpt̾ bereditatẽ: tuesds̃ m̃s
Nori solum das hereditatẽ: sed ipse es hereditas
creari cupio: tues ds̃ m̃s. quia creator mñs. qui
creastime ꝑ uerbũ tuũ. & recreasti me ꝑ uerbr̃
Sed creasti ꝑ uerbũ dm̃ manentẽ a pridte: recreas
ꝑuerbum carnẽ factũ ꝓpt̾ nos Noce ergo me. ut
docueris : faciã uolitatẽ meã. & deseret me ds
m̃s. Doce me ut faciã uoliitatẽ tuã. qm̃ tues
ds̃ m̃s. Doce me Non eñi tues ds m̃s. & ego ero
magister m̃s. Uidete quẽ ad modũ grã cõmendet.
hoc tenete. hoc inbibite. hoc uobis de corde nul¬
lus excutiat ne babeatis zelum di. sed non sođm
seientiam. ne ignorantes dĩ iustitiã. & urãm uo¬
lentes constituere legemi: iustitiȩ dĩ non sitis
subiecti: Verba certe apłi agnoscitis. Dicite ergo

Expanded text:
tu es Deus meus.» O confessio, o praescriptio! «Quoniam tu es,» inquit, «Deus meus.» Ad alium curram refici, si ab alio factus sum. Tu es totum meum; «quia tu es Deus meus.» Patrem quaeram propter haereditatem? «Tu es Deus meus,» non solum dator haereditatiscreari cupio? «Tu es Deus meus,» qui Creator meus, qui creasti me per Verbum tuum, et recreasti me per Verbum. Sed creasti me per Verbum Deum manentem apud te; recreasti per Verbum carnem factum propter nos. «Doce» ergo «me ut docueris, faciam voluntatem meam, et deseret me Deus meus. «Doce me ut faciam voluntatem tuam; quoniam tu es Deus meus. Doce me:» non enim tu es Deus meus, et ego ero magister meus. Videte quemadmodum gratia commendetur. Hoc tenete; hoc imbibite, hoc vobis de corde nullus excutiat; ne habeatis zelum Dei, sed non secundum scientiam; ne ignorantes Dei justitiam, et vestram volentes constituere, justitiae Dei non sitis subjecti . Verba certe Apostoli agnoscitis. Dicite ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ datur. Bene esse non potest. male accipienti
quod bonũ est: Ergo exime me abiimicis meis.
quo a facre tua fugiame Si ascendero in cȩlũ tu illic
nũ ades: Quid ergo restat: Si assumpsero pennas
meas ut columba & uolabo in extrema maris.
id est ut spe habitem in fine scł̃i: & eñi illuc ma¬
nus tua deduc& me. & ꝑ duc& me dextera tua
Exime me de inimicis meis. qm̃ adte confugi

Expanded text:
cium datur. Bene esse non potest male accipienti cium datur. Bene esse non potest male accipienti quod bonum est. Ergo «exime me ab inimicis meis; «Quo ibo a spiritu tuo? Si ascendero in coelum, tu ibi num, ades.» Quid ergo restat? «Si assumpsero pennas meas ut columba, et volabo in extrema maris;» id est, ut spe habitem in finem saeculi: «etenim illuc manus tua deducet me, et perducet me dextera tua» . «Exime me de inimicis meis; quoniam ad te confugi
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrarũ barũ: Quarũ tenebrarũ : utiq im queꝵ
Fuistis eñi aliquando tenebrȩ: nunc autẽ lux in dño
Rectores mundi tenebrarũ harũ. rectores in quoꝵ : homii
contra hos habetis luctamen Magnũ proelium
uobis est: hostem non uidere & uincere. Aduer¬
sus rectores mundi tenebrarũ harũ Diabolũ scilicet.
& angeios enꝰ. Non illius mundi rectores de qua
dicit & mumdus ꝑ eũ factus est: sed illius mundi
de quo dicit᷑. & mundus eũ non cognouit Exime
me de inimicis meis dñe. quia ad te confugi
Deinimicis meis: non iudã: sed qui implerit
Nindam lllum patior uisũ. illum ex pugno ñ insũ.
Accepit enĩ bucellã iudas. & intrauit in eũ sata¬
nas: ut iste dauid ꝑsecutionẽ pateret᷑ a filio suo
Quã multos iudas implet satanas. in digne acorpi¬
entes bucellã adiudiciũ suũ Qui eñi manducat
&bibit indignes iudiciũ sibi manducat & bibit
Non malũ est quod datur: sed bonũ malo in iudi¬

Expanded text:
brarum harum.» Quarum tenebrarum? Utique iniquorum. «Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino» . «Rectores mundi, tenebrarum harum,» rectores iniquorum; contra hos habetis luctamen. Magnum praelium vobis est, hostem non videre et vincere. «Adversus rectores mundi tenebrarum harum;» diabolum scilicet et angelos ejus : non illius mundi rectores, de quo dicitur, «Et mundus per eum factus est;» sed illius mundi, de quo dicitur, «Et mundus eum non cognovit» . «Exime me de inimicis meis, Domine; quia ad te confugi. De inimicis meis;» non Juda, sed qui implevit Judam. Illum patior visum, illum expugno non visum. Accepit enim buccellam Judas, et intravit in eum satanas : ut iste David persecutionem pateretur a filio suo. Quam multos Judas implet satanas, indigne accipientes buccellam ad judicium suum! Qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . Non malum est quod datur, sed bonum malo in judi
Abbreviated transcription (Latin):
Ex ponat quã dicat scientiã Ignorantes en̾i¬
dĩ iustitiã: & suã uolintes constituere: iustitię
dĩ non sunt subiecti. Qui ergo uolunt confuture
iustiti suã : qui quod beneferint: sibi imputant.
quod male. dõ. Om̃ino ꝑuersi: Deuiq rectierunt:
cum hoc ipsum conuerterint Peruersus idõ. quia
quod male : dõ. Quod bene tibi Rectus eris cũ¬
imputaueris quando quod male feceris. tibi. Quod
benefeceris: dõ. Non eñi ex impio iuste uiueres:
nisi ab illo iustus factus: qui iustificat imprun
Ergo inquit in ueritate tua exaudi me. in tua
iustitia Non in mea ut inueniar in illo noti
habens meã iustitiã quȩ ex lege est: sed eã quȩ
titia. ex audi me Ad me eñi cũ refpicio: nihil
lunt in iudiciũ qui sunt. nisi qui ignorantes

Expanded text:
Exponat quam dicat scientiam: «Ignorantes DExponat quam dicat scientiam: «Ignorantes Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti» . Qui ergo volunt constituere justitiam suam? Qui quod bene fecerint, sibi imputant, quod male, Deo: omnino perversi. Denique recti erunt, cum hoc ipsum converterint. Perversus ideo, quia quod male, Deo; quod bene, tibi: rectus eris, quando quod male feceris, tibi; quod bene feceris, Deo. Non enim ex impio juste viveres, nisi ab illo justus factus, qui justificat impium . Ergo, inquit, «In veritate tua exaudi me, in tua justitia,» non in mea; ut «inveniar in illo non habens meam justitiam, quae ex lege est, sed eam quae titia exaudi me.» Ad me enim cum respicio, nihil s in judic
Abbreviated transcription (Latin):
inxp̃o. Est ergo aeccłȩ quod ferat foris. gemat
intus: inimicos tamen suos deputet foris & intus
Foris facilius euitabiles: intus diffioilius tolera
totus xp̃c. Dõ uine exaudi orationẽ meam
peipe auribus Repetitio: confoͥrmatio est In
ueritate exaudi me in tua iustitia Ne ut cũq
accipiatis cũ dicit᷑. in tua iustitia. Comendatio
est enĩ grãe: ne unusquisq nr̃m iustitiã suã
putet: Haec eñi iustitia: di est. quã ut habeas:
ds̃ dedit̾ Nam qui uoluert̃ de sua iustitia glori¬
ari. quid de illis dicit apłs : testimoniũ ẽis
inquit ꝑhibeo. quia zelũ dĩ habent. sed ñ scđm¬
sorentiam Deiudaeis loquens: zelum inquit¬
Numquid illam quȩ oũ sola fuerit inflat. quȩ
nisi comitata fuerit caritate. non aedificate
Non utiq. ipsam. sed illã scientiam comitem
caritatis. magistrã humilitatis. Uide si ipsaẽ :
Telum inquit dĩ babent. sed non scđ̾m scientiã

Expanded text:
in Christo. Est ergo Ecclesiae quod ferat foris, gemat in Christo. Est ergo Ecclesiae quod ferat foris, gemat intus: inimicos tamen suos deputet foris et intus; foris facilius evitabiles, intus difficilius tolerabtotus Christus: «Domine, exaudi orationem meam, «percipe auribus:» repetitio, confirmatio est. «In veritate tua exaudi me, in tua justitia.» Ne utcumque accipiatis, cum dicitur, «in tua justitia.» Commendatio est enim gratiae, ne unusquisque nostrum justitiam suam putet. Haec enim justitia Dei est, quam ut habeas Deus dedit. Nam qui voluerunt de sua justitia gloriari, quid de illis dicit Apostolus? «Testimonium eis,» inquit, «perhibeo, quia zelum Dei habent.» De Judaeis loquens, «Zelum Dei,» inquitnumquid illam quae cum sola fuerit inflat; quae nisi comitata fuerit charitate, non aedificat ? Non utique ipsam; sed illam scientiam comitem charitatis, magistram humilitatis. Vide si ipsa est: «Zelum,» inquit, «Dei habent, sed non secundum scientiam.»
Abbreviated transcription (Latin):
quis est xp̃c : homo fuit xp̃c. nec uiuere potiuit
cũ uellet uiuere. & mortuus est Numquia
nolens euinctus crucifixus occisus : inimio
ista dicunt. Aꝑte iste ininncus est. Ant xp̃o
odit me. aꝑtas mibi indicit inunicitias : facile
est istũ uel tolerare : uel uitare. Quid facio
de abes salon. quid facio de iuda: Quid de falsis
fratrib: quid de malis filuis. & tamen filius.
qui non contra nos blaspbemant xp̃m sed nobis¬
de quibrs consequent᷑ in eodem psalmo dicit᷑.
Alium facile enat ꝑferre. eum qui oderat me:
uel absconderem me ab eo Abscondis eñĩte apa¬
gano. intrans aecłam Quando aut̃. &ibi inue¬
nis quod times: quid queris. ubi te abscondas:
deniq. ille ipse apostolus. qui gemit in periculis
a falsis fratribus. foris inquit pugnae: intustimo¬
res. Siergo his qui oderat me suꝑ me magna
locutius fuisset: ab sconderẽ me utiq ab eo. tũ uero
uniamis meus. Unam mẽ dicit. tam quiã unũ

Expanded text:
s est Christus? Homo fuit Christus, nec vivere potuit, cum vellet vivere: et mortuus est, inquiunt, nolens, evictus, crucifixus, occisus. Inimici ista dicunt. Apertus iste inimicus est, ait Christus, odit me, apertas mihi indicit inimicitias; facile est istum vel tolerare vel vitare: quid facio de Abessalon? quid facio de Juda? quid de falsis fratribus? quid de malis filiis et tamen filiis, qui non contra nos blasphemant Christum, sed nobisDe quibus consequenter in eodem psalmo dicitur: Alium facile erat perferre, eum qui oderat me; vel abscondere me ab eo. Abscondis enim te a pagano, intrans Ecclesiam. Quando autem et ibi invenis quod times, quid quaeris ubi te abscondas? Denique ille ipse apostolus qui gemit in periculis a falsis fratribus: «Foris,» inquit, «pugnae, intus timores» . «Si» ergo «is qui oderat me, super me magna locutus fuisset, abscondissem me utique ab eo; tu vero unianimis meus» . Unianimem dicit, tanquam unum
Abbreviated transcription (Latin):
aliis predicans. ipse reprobus inueniar: Nũ quid
qui castigat corpus odit corpus: Si quis castigat
seruũ. odit seruũ: Siquis uerberat filium odit
filiũ: Et ut aliud coniuctius eloquamꝰ: caro tua
tãquã coniunax tua est: hoc ipse apostolus dicit
Nemo umquã carnẽ suã odio habuit: sed nutrit

Expanded text:
aliis praedicans ipse reprobus inveniar» . Numquid aliis praedicans ipse reprobus inveniar» . Numquid qui castigat corpus, odit corpus? Si quis castigat servum, odit servum? si quis verberat filium, odit filium? Et ut aliquid conjunctius eloquamur, caro tua tanquam conjux tua est. Hoc ipse Apostolus dicit: «Nemo unquam carnem suam odio habuit; sed nutrit
Abbreviated transcription (Latin):
iustus. ex quadã parte peccator: Quid est quod
dicis : Laboramus uidemur loqui contraria. nsi
nobis subueniat apostolica auctoritas. Audi illud
ab apostolo: ne me malus intellector accuses. Con¬
delector enĩ inquit legi dĩ scđm interiorẽ hominẽ :
ecce iustus: An non est iustus. qui condelectat᷑ legi
dĩ : Vnde ergo peccator: Uideo aliam legẽ in
mẽbris meis repugnantẽ legi mentis meȩ : & capti¬
uum me ducentẽ in lege peccati. Ad huc bellum
aduersus me gero : non dũ sũ totus instauratus
Ad imaginẽ fabricatoris mei cȩpi res culpi. & ex
ea parte qua reformor: displic& mihi quod deforme
est. Ergo quãdiu ita sũ. quid spero: infelix ego
iam ꝑ interiorẽ hominẽ condelecteris legi dĩ
inde cetera sanabunt᷑. unde & ista sanata sunt.
Geme adhuc uulneratus: castiga te displice tibi
Non sic pugno inquit quasi aerem cedens. sed cas¬
tigo corpus meũ & in seruitutẽ redigo: ne forte

Expanded text:
justus, ex quadam parte peccator? quid est quod justus, ex quadam parte peccator? quid est quod dicis? Laboramus, videmur loqui contraria, nisi nobis subveniat apostolica auctoritas. Audi illud ab Apostolo, ne me malus intellector accuses: «Condelector enim,» inquit, «legi Dei secundum interiorem hominem.» Ecce justus. Annon est justus qui condelectatur legi Dei? Unde ergo peccator? «Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati.» Adhuc bellum adversus me gero, nondum sum totus instauratus ad imaginem fabricatoris mei; coepi resculpi, et ex ea parte qua reformor, displicet mihi quod deforme est. Ergo quamdiu ita sum, quid spero? «Infelix egojam per interiorem hominem condelecteris legi Dei: inde caetera sanabuntur, unde et ista sanata sunt. Geme adhuc vulneratus, castiga te, displice tibi. 16. «Non sic pugno,» inquit, «quasi aerem caedens; sed castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte
Abbreviated transcription (Latin):
quainuis sis ad huc in emendendo peccator
Ex qua parte enĩ tibi displices: iustus es
Ex qua tibi displic& in te quod in iustũ estꝰ¬
iustuf es. Uis uidere quam iustus sise
hoc inte tibi displic&e quod Et dõ: iam
coniuxisti te uoluntati dĩ. & inte ipso non
quod ille fecit: sed quod ille odit odisti
Ex eo quod odisti inte quod fecisti. quod
odit & ille. quod ille non fecit: cȩpisti
esse inte seuerus. erit ille misericors.
Parc&. quia tu non pepercisti. Ergo ex quo con¬
ninctus es oculis eius & condelectaris legi eius. &
hoc in te arguis quod lex eius arguit: & hoc in
te tibi displic& quod & oculis dĩ displic&: uide quã
iustus es. Ex quo aut̃ lapsus. fecisti ea quȩ displicent
dõ. & fragilitate quadã infirmitatis humanȩ prola.¬
beris in illa: & adhuc portas infirmitatẽ carnis & genꝰ
cuiusdã reluctationis conscientia : ea hac parte iniquus
& petcator es. Quomodo inquis ex quadã parte

Expanded text:
quamvis sis adhuc in emendanda peccator: quamvis sis adhuc in emendanda peccator: ex qua parte enim tibi displices, injustus es; ex qua tibi displicet in te quod injustum est,justus es. Vis videre quam justus es? Hoc in te tibi displicet quod et Deo: jam conjunxisti te voluntati Dei, et in teipso non quod ille fecit, sed quod ille odit odisti. Ex eo quod odisti in te quod fecisti, quod odit et ille qui hoc non fecit, coepisti in te esse severus; erit ille misericors: parcet, quia tu non pepercisti. Ergo ex quo conjunctus es oculis ejus, et condelectaris legi ejus, et hoc in te arguis quod lex ejus arguit, et hoc in te tibi displicet quod et oculis Dei displicet, vide quam justus es: ex quo autem lapsus fecisti ea quae displicent Deo, et fragilitate quadam infirmitatis humanae prolaberis in illa, et adhuc portas infirmitatem carnis, et gemis cujusdam reluctationis conscientia, ex hac parte iniquus et peccator es. 15. Quomodo, inquies, ex quadam parte
Abbreviated transcription (Latin):
conscientia illarum: eis testimonium
perhibebat: Oleum: gła est. fulg&. nit&.
in suꝑ ficiae: sed bona debet esse gła. & uera
gła. ut ibi sit intus in uasis suis. Audi
quid est in uasis ꝓbet autem se homo. &
tunc insem& ipso habebit głam: & non in
altero. Quid est inuasis suiss audi ipsum
xp̃i es. & ad huc portas mortalitatem quan¬
dam. tutibi esto iustus: & inte esto iustus.
Peccator es: uindica inte. redi ad conscien¬
tiam tuam. exige de te paenas: orucia te¬
ipsum. ita eñi offers sacrificium dõ Quia
si uoluisses sacrificium de dissem: utiq ait
peccator. holo caustis non delectaberis.
Quid ergo: nullum accipit sacrificiume
sacrificium dõ sp̃s contribulatus: corcon¬
tritũ. & humiliatum ds̃ non spernit
Humilia cor tuũ: contere cor tuũ. crucia
cor tuũ. & tute ipsum emendabis in
miscđia Non enĩ odisti te:cum serus
in te. eris impar te: emenda᷑ te iustus

Expanded text:
conscientia illarum illis testimonium conscientia illarum illis testimonium perhibebat. Oleum gloria est, fulget, nitet in superficie. Sed bona debet esse gloria, et vera gloria, ut ibi sit intus in vasis suis. Audi quid est in vasis: «Probet autem se homo, et tunc in semetipso habebit gloriam, et non in altero» . Quid est, In vasis suis? Audi ipsum Christi es, et adhuc portas mortalitatem quamdam; tu tibi esto justus, et in te esto justus. Peccator es, vindica in te; redi ad conscientiam tuam, exige de te poenas, crucia teipsum. Ita enim offers sacrificium Deo. «Quia si voluisses sacrificium, dedissem utique,» ait peccator, «holocaustis non delectaberis.» Quid ergo? nullum accipit sacrificium? «Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contritum et humiliatum Deus non spernit» . Humilia cor tuum, contere cor tuum, crucia cor tuum; et tu ipsum emendabis in misericordia: non enim odisti te, cum saevis in te. Eris in parte emendante justus,
Abbreviated transcription (Latin):
miscđia: & argu& me Arguete sed in mi¬
sericordia Argu&. sed non odit. Et eo
magis argu& quia non odit: & iste inde
quare gratias agit: quia corripe sapientẽ.
& amabit te Emendabit me iustus. quia
ꝑsequitur : Absit Hic est potius emendan¬
dus: si odio emendat: Quare ergo emendat
in misericordia. & argu& me : inqua in iscđia :¬
Oleum autem peccatoris. non inpinguabit
caput meũ. Quid est oleum peccatoris
non in piguabit caput meum: non crese&
caput meum de ad ulntione Falsa laus¬
de ad ulatione. falsa laus ad ulatoris: hoc est
oleum peccatoris. Propterea & homines
cum falsa laude aliquẽ in riserint: hoc etĩa
de illo dicunt. unxit illi caput. A mate
ergo argui aiusto. in miscđia. Nolite ergo
amare laudari apeccatore: cum in risione
hAbetote oleum uobiscũ: & non quȩ retis
oleum peccatoris. Sapientes enĩ illȩ uir-¬
gines: secum portabant oleum Sapientes
uirgines secũ oleum portabant: id est

Expanded text:
misericordia, et arguet me.» Arguet, sed in mimisericordia, et arguet me.» Arguet, sed in misericordia: arguet, sed non odit; et eo magis arguet, quia non odit. Et iste quare inde gratias agit? Quia, «Corripe sapientem, et amabit te» . «Emendabit me justus:» quia persequitur? Absit: hic est potius emendandus, si odio emendat. Quare ergo emendat? «In misericordia. Et arguet me:» in quo? In misericordia. «Oleum autem peccatoris non impinguabit caput meum.» Quid est, «Oleum peccatoris non impinguabit caput meum?» Non crescet caput meum de adulatione. Falsa laus adulatio est; falsa laus adulatoris, hoc est oleum peccatoris. Propterea et homines cum falsa laude aliquem irriserint, hoc etiam de illo dicunt: Unxi illi caput. Amate ergo argui a justo in misericordia; nolite ergo amare laudari a peccatore cum irrisione. Habetote oleum vobiscum, et non quaeretis oleum peccatoris. Sapientes enim illae virgines secum portabant oleum : sapientes virgines secum oleum portabant, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
lio saluatorem acceperam xp̃m: uos autem
estis in libris ur̃is saluatores xp̃i: estis plane.
Ergo bucella nedetur medico: ploretq
in bucella menbrũ dĩ: mendicus fame mori¬
turus est falsam misericordiam in bucellam
facit : uerum homicidium in hominẽ: Sed
qui sunt isti electi eorum: Non declines
cor meũ in uerba maligna: & non cõbina¬
iustus in misericordia. & argu& me Videte
peccatorum. confessionem᷑ Emendari se
uult misericorditer: quam laudari falla¬
citer Emendabit me iustus in misericor¬
dia: Si iustus est. si misericors est: quando
uid& me peccantẽ. hoc utiq quȩ dã men¬
bra xp̃i dicunt: de quibus dam menbris
xp̃i dicunt: in uno corpore dicunt: dig¬
natur loqui dñs ex ꝑsona emendatoris :
nec respuit ꝑ souã emendati. uelemen¬
dantis Om̃ia eñi menbra in illo: & ipse
dicit. emendabit me iustus. Quis iustus
te emendaturus est: Caput om̃ia menbra
emendat Emendabit me iustus in

Expanded text:
lio Salvatorem acceperam Christum; vos autem lio Salvatorem acceperam Christum; vos autem estis in libris vestris salvatores Christi. Estis plane bErgo buccella ne detur mendico, et ploret in buccella membrum Dei, mendicus fame moriturus est! Falsa misericordia in buccellam, facit verum homicidium in hominem. Sed qui sunt isti electi eorum? «Non declines cor meum in verba maligna, et non combinajustus in misericordia, et arguet me.» Videte peccatorem confessorem: emendari se vult misericorditer, potius quam laudari fallaciter. «Emendabit me justus in misericordia:» si justus est, si misericors est, quando me videt peccantem. Hoc utique quaedam membra Christi dicunt, de quibusdam membris Christi dicunt, in uno corpore dicunt. Dignatur loqui Dominus ex persona emendatoris, nec respuit personam emendati vel emendandi: omnia enim membra in illo, et ipse dicit, «Emendabit me justus.» Quis justus te emendaturus est? Caput emendat omnia membra. «Emendabit me justus in
Abbreviated transcription (Latin):
luminis Quęris quã crucẽ luminis Men¬
bra inquiunt illa dĩ. quȩ capta sunt in
illo prȩlio: mixta sunt uniuerso mundo.
& sunt in arboribus. in herbis. in pomis. in
de terra uellit Dĩ menbra uexat: qui po¬
mum carpit de arbore. Haec ne faciat in
agro falso homicida. facit infenore uerr
homicida. panem mendicanti non porrigit
Uidete si potest esse maior iniquitas. ista
iustitia: panem mendicanti non porrigit:
Quęris quares ne uita quȩ est in pace. quã
dicunt menbrũ dĩ. substantiam diuniam:
mendicus ille accipiebat. & lig& illam in car¬
ne. Quid ergo uos: quare manducatis:
carnem non habetis: sed nos inquiunt quia
fide manichei inluminati sumus: oratio¬
nibus & psalmis nr̃is qui electi sumus pur¬
gamus in de uitam quȩ est in illo pane:
& mittimus illam ad thesauros caelorum.
Tales sunt electi: ut non sint saluandi adõ.
sed saluarores dĩ. Et ipse est xp̃c dicunt:
cruci fixus in toto mundo Ego in euange¬

Expanded text:
luminis. Quaeris quam crucem luminis? Memluminis. Quaeris quam crucem luminis? Membra, inquiunt, illa Dei quae capta sunt in illo praelio, mixta sunt universo mundo, et sunt in arboribus, in herbis, in pomis, in de terra vellit; Dei membra vexat, qui pomum carpit de arbore. Haec ne faciat in agro falsa homicidia, facit in fenore vera homicidia. Panem mendicanti non porrigit. Videte si potest esse major iniquitas ista justitia. Panem mendicanti non porrigit: quaeris, quare? Ne vitam quae est in pane, quam dicunt membrum Dei, substantiam divinam, mendicus ille accipiat, et liget eam in carne. Quid ergo vos? quid? quare manducatis? Carnem non habetis? Sed nos, inquiunt, quia fide Manichaei illuminati sumus, orationibus et psalmis nostris, qui electi sumus, purgamus inde vitam quae est in illo pane, et mittimus illam ad thesauros coelorum. Tales sunt electi, ut non sint salvandi a Deo, sed salvatores Dei. Et ipse est Christus, dicunt, crucifixus in toto mundo. Ego in Evange
Abbreviated transcription (Latin):
tuna. non fatum: non gens tenebrarum:
Siergo tu peccasti iam uide. quem ad modũ
pateat laus dĩ. in qua angustabaris: cum te
uelles defendere: Melius in peccatis tuis an¬
gustaris: & in illius laude dilataris: Nam
ergo confesso peccato tuo: uide quemadmo¬
dum laudetur d̃s. Quia & iustus est cum te
punit ꝑ seuerantem: & misecors. cũ liberat
confitentem Non ergo inquit declines
cor meum in uerba maligna: ad excusan¬
das ex cusationes in peccatis: ut dicam quia
gens tenebrarũ fecit: quod ego feci. Cum
hominibus operantibus iniquitatem Qũã
iniquitateme dicamus aliquam nefandã¬
eorum iniquitatem. Audite iniquitatẽ¬
ne fariam manicheorũ publicam: quam
confitentur. Expehre dicunt homini
feneratorem esse: quam agricolam. Quȩris
causam: & reddunt rationem. Uide si
ratio illa non dementia nominanda est
Qui eñ in usuram inquit dat pecuniã :
intelligunt: sed ex ponam. Qui autem
inquit agricola est: multũ ledit crucem

Expanded text:
tuna, non fatum, non gens tenebrarum. tuna, non fatum, non gens tenebrarum. Si ergo tu peccasti, jam vide quemadmodum pateat laus Dei, in qua angustabaris, cum te velles defendere. Melius in peccatis tuis angustaris, et in illius laude dilataris. Jam ergo confesso peccato tuo, vide quemadmodum laudetur Deus: quia et justus est, cum te punit perseverantem; et misericors, cum liberat confitentem. «Non» ergo, inquit, «declines cor meum in verba maligna, ad excusandas excusationes in peccatis;» ut dicam quia gens tenebrarum fecit quod ego feci. 12. «Cum hominibus operantibus iniquitatem.» Quam iniquitatem? Dicamus aliquam eorum iniquitatem nefandam. Audite iniquitatenefariam Manichaeorum publicam, quam confitentur. Expedire dicunt homini feneratorem esse, quam agricolam. Quaeris causam, et reddunt rationem. Vide si ratio illa non dementia nominanda est. Qui enim in usuram, inquiintelligunt, sed exponam: qui autem, inquiunt, agricola est, multum laedit crucem
Abbreviated transcription (Latin):
quȩris inquẽ peccatum tuum refundas.
& refundis ingentem tenebrarum. sed addm̃
adtende. si non in illum refundis: Si enĩ
poss& gers tenebrarũ quã fingitis: hoc tibi
dicer&. Quid me accusase poturi aliqui d
facere dõ tuo. an non potuis si potui. fortior
illo sum. Si non potui: quare me timuit e
si ñon timuit: quare huc temisit. ut tanta
hic patiaris cum sis menbrum ipsius. cum sis
substantia ipsius: Si non timuit: inuidit
Si hoc timore nou fecit: crudelitate fecit
Quam ergo iniquus est cum nihil nocert
poterat: & fecit ut menbris suis hic ita
noceretur An poterat noceri: Ergo
incorruptibilis non est : Cum uis te ergo
defendere de peccato tuo: laudare non
potes dm̃: In laude ħon capereris: nisi in
tua iactareris: Transi aduituperationem
tuam: & laudabis dm̃. Redi ad uerba psal¬
morum quos execramini : dic Ego dixi:
dñe miserere mer. sana animã meã qm̃
peccaui tibi. Ego dixi: ego peccaui: non for¬

Expanded text:
quaeris in quem peccatum tuum refundas, quaeris in quem peccatum tuum refundas, et refundis in gentem tenebrarum. Sed ad Deum attende, si non in illum refundis. Si enim posset gens tenebrarum, quam fingitis, hoc tibi diceret: Quid me accusas? Potui aliquid facere Deo tuo, annon potui? Si potui, fortior illo sum: si non potui, quare me timuit? Si non timuit, quare huc te misit, ut tanta hic patiaris, cum sis membrum ipsius, cum sis substantia ipsius? si non timuit, invidit; si hoc timore non fecit, crudelitate fecit. Quam ergo iniquus est, cui nihil noceri poterat, et fecit ut membris suis hic ita noceretur? An poterat noceri? Ergo incorruptibilis non est. Cum vis ergo te defendere de peccato tuo, laudare non potes Deum. In laude Dei non capereris, nisi in tua jactareris. Transi ad vituperationem tuam, et laudabis Deum. Redi ad verba Psalmorum quos exsecramini, dic: «Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccavi tibi.» Ego dixi, ego peccavi; non for
Abbreviated transcription (Latin):
grauiter nocuit: & ipse inagis quam illa
hostis ur̃ fuit: quã quã & si uobis nocere
potuit: potuistis prȩmi: potuistis capti¬
uari : potuistis inquinari: potuistis cor¬
rũpi : potuit ergo & ille Frustum eñi
quodamodo & portiuncula naturȩ ipsiuꝰ:
conuincit massam Quale est illud quod
buc misit: tale est & illud quod ibi remansit
Hoc ipsi dicunt. ipsi fatentur. quia hae¬
duae substantiȩ sunt: una illa: & una ista
Libri eorum hoc habent & si negant: legunt᷑
& conuincuntur Quid ergos ut in hoc uno
exordio nihil amplius dicã : non dicã peiora.
non dicam sceleratiora: in hoc ipso exordio
quo bellum inducunt: uidete quẽ debellent᷑
Et ubi pugnatum ad uersus dm̃ agente tene¬
brarum dicunt : ipsi in eorum uerborum
pugna capiuntur. Non eñi est quod dicant.
aut quo refugiant. Sed uis õ nefande. false
electe. defendere peccatum tuum: ut quan¬
do aliquid mali feceris: non tu fecisse uidearis:

Expanded text:
graviter nocuit, et ipse, magis quam illa, graviter nocuit, et ipse, magis quam illa, hostis vester fuit: quanquam et ipsa vobis nocere potuit. Potuistis premi, potuistis captivari, potuistis inquinari, potuistis corrumpi: potuit ergo et ille. Frustum enim quodammodo, et portiuncula naturae ipsius convincit massam. Quale est illud quod huc misit, tale est et illud quod ibi remansit. Hoc ipsi dicunt: ipsi fatentur quia duae substantiae sunt; una illa, et una ista. Libri eorum hoc habent; et si negant, leguntur, et convincuntur. 11. Quid ergo? Ut in hoc uno exordio nihil amplius dicam, non dicam pejora, non dicam sceleratiora: in hoc ipso exordio quo bellum inducunt, videte quemadmodum debellentur; et ubi pugnatum adversus Deum a gente tenebrarum dicunt, ipsi in eorum verborum pugna capiuntur. Non enim est quod dicant, aut quo refugiant. Sed vis, o nefande, false electe, defendere peccatum tuum, ut quando aliquid mali feceris, non tu fecisse videaris:
Abbreviated transcription (Latin):
est ipse Si aurum: aurum: Si lux: lucem
Quic quid illud est: hoc misit. & iniscuit
uisceribus gentis tenebrarum dicunt. &
fabricauit inde mundum. Et nos animȩ
inquiunt : de ipsis menbris dĩ sumus sed
premimur hic: uisceribus gentis tenebrarũ
Et quic quid peccare dicunur: illa gens
percat Se quidem uidentur excusare a
peccato : sed dm̃ suum non excusant. acrimi¬
ne timoris: Nec ipsam substantiam dĩ sui¬
dĩ sui acrimine corruptibilitatis: Si enim
in corraptibilis ds: si in cominutabilis: si in¬
conminabilis : si in maculabilis. si in penetra¬
bilis: quid ei factura erat gens illa: Feciss&
illa quẽ uellet impetum. quo modo terrera
in pene trabilem: in uiolabilem: in contami¬
nabilem: in commutabilȩm : & in corruptibi¬
leme Si ergo talis ds : crudelis: quia sine
causa hic uos misit: cum nihil noceri po¬
terat: quare uos misit: ecce gens tenebra¬
rum illa nocere: poterat: ipse autem uob

Expanded text:
ipse est; si aurum, aurum; si lux, lucem: ipse est; si aurum, aurum; si lux, lucem: quidquid illud est, hoc misit, et miscuit visceribus gentis tenebrarum, dicunt, et fabricavit inde mundum. Et nos animae, inquiunt, de ipsis membris Dei sumus; sed premimur hic visceribus gentis tenebrarum, et quidquid peccare dicimur, illa gens peccat. Se quidem videntur excusare a peccato; sed Deum suum non excusant a crimine timoris, nec ipsam substantiam Di a crimine corruptibilitatis. Si enim incorruptibilis Deus, si incommutabilis, si incontaminabilis, si immaculabilis, si impenetrabilis, quid ei factura erat gens illa? Fecisset illa quem vellet impetum; quomodo terreret impenetrabilem, inviolabilem, incontaminabilem, incommutabilem et incorruptibilem? Si ergo talis Deus, crudelis; quia sine causa huc vos misit, cui nihil noceri poterat. Quare vos misit? Ecce gens tenebrarum illi nocere non poterat; ipse autem vobis
Abbreviated transcription (Latin):
cum electis eorũ Uostis fr̃s quod non est
prȩtermittendũ. quasi iustos eminentiores
in se. tenentes uelut primũ gradũ iustitiȩ:
electos uocari apud manicheos. Qui nouerunt
recognoscatit. qui nesciebant: audicͥnt Electi
quidem dĩ. sunt om̃s sc̃i & habemus hoc insertp¬
turis. Sed usurparunt sibi illud nomen & quas
familiarius sibi adplicauerunt. ut tam quam
propriȩ iam electi appellentur. Qui sunt isti
electi: Quibus si dixeris peccasti: statim illam
defensionem impiam & peiorem caeteris. magisq
sacrilegam ꝓferunt. Non ego peccaui: sed gens
tenebrarum. Quȩ est ista gens tenebrarumᷤ
quȩ bellum gessit cum dño. & ipsa peccat: cum
tu peccas: Ita inquit: quia comnuxtus sum
illi Ds̃ ergo quite commiscuit. quid timu¬
it: hoc eñi dicunt. quod illa gens tenebraruã
rebellauerit ad uersus dm̃ antequã mundꝰ
fier& & ille timens. neregna eꝰ illo ad ue¬
niente hostili impetu uastarentur: misit
huc menbra sua. substantiam suam. hoo qđ

Expanded text:
um.» 10. Nostis, fratres, quod non est praetermittendum, quasi justos eminentiores in se tenentes velut primum gradum justitiae, Electos vocari apud Manichaeos. Qui noverunt, recognoscant; qui nesciebant, audiant. Electi quidem Dei sunt omnes sancti, et habemus hoc in Scripturis : sed usurparunt sibi illud nomen, et quasi familiarius sibi applicaverunt, ut tanquam proprie jam electi appellentur. Qui sunt isti electi? Quibus si dixeris, Peccasti; statim illam defensionem impiam et pejorem caeteris magisque sacrilegam proferunt: Non ego peccavi, sed gens tenebrarum. Quae est ista gens tenebrarum? Quae bellum gessit cum Deo. Et ipsa peccat, cum tu peccas? Ipsa, inquit, quia commixtus sum illi. Deus enim qui te commiscuit, quid timuit? Hoc enim dicunt, quod illa gens tenebrarum rebellaverit adversus Deum, antequam mundus fieret; et ille cavens ne regna ejus loco adveniente hostili impetu vastarentur, misit huc membra sua, substantiam suam, hoc quod
Abbreviated transcription (Latin):
qui dicit. non se esse ꝑfectum. non quia iam
acceperĩ inquit: aut iam ꝑfectus sim: deniq̃
fr̃s. ut cito agnoscatis: ipsi didicerunt orare qđ
oramus. ipsis data est regula postulandi aiuris¬
perito caelesti Sic orate inquit. Et cũ quȩdã
p̃misfisset : posuit & hoc ut dicerent arietes nr᷑i:
duces oriium. & prȩcipua menbra pastoris. & con¬
gregatores unius gregis. ipsi didicerunt dicere
Dimitte nobis debita nr̃a. sicut & nos dinittimꝰ
debitoribus tir̾is Non dixerunt gnĩs tibi qui ĩ¬
dimisisti nobis debita: sicrit & nõs dimisi mꝰ
debitoribus. sed dimitte: sicut dimittimus.
Orabant aut̃ utiq iam fideles. utiq iam apłi
Nam ista oratio dominica: magis fidelibus dat᷑
Si debita illa tantũ modo dicerent᷑. quȩ ꝑbaptis¬
nũ dimittunt᷑: caticuminis congruer& magis
orare. dimitte nobis debita nr̃a Dicant ergo

Expanded text:
qui dicit non se esse perfectum: «Non quia jam qui dicit non se esse perfectum: «Non quia jam acceperim,» inquit, «aut jam perfectus sim» . Denique, fratres, ut cito agnoscatis, ipsi didicerunt orare quod oramus, ipsis data est regula postulandi, a Jurisperito coelesti: «Sic orate,» inquit, Et cum quaedam praemisisset, posuit et hoc ut dicerent arietes nostri, duces ovium, et praecipua membra Pastoris et congregatoris unius gregis; ipsi didicerunt dicere: «Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris» . Non dixerunt, Gratias tibi, qui dimisisti nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; sed, «Dimitte, sicut dimittimus.» Orabant autem utique jam fideles, utique jam Apostoli: nam ista oratio dominica magis fidelibus datur. Si debita illa tantummodo dicerentur quae per Baptismum dimittuntur, catechumenis congrueret magis orare, «Dimitte nobis debita nostra.» Dicant ergo
Abbreviated transcription (Latin):
adam : adam uiuens. Om̃ĩs ita uiuens. iusti fica¬
re se forte potest corã se: non coram te Quo¬
modo coram sec Sibi placens. tibi displicens.
Coram te aut̃e non iusti ficabit᷑ om̃isuiuens.
tum libet rectus mihi uidear. ꝓducis de thesauro
tuo regulam. coaptas me ad eã. & prauus inuenior.
Non intres iniudiciũ. cũ seruo tuo. Bene cũseruo
tuo: indignũ est tibi in iudiciũ intrare cũ seruo¬
tuo. nec quidem cũ amico tuo. quia uobis dico ami¬
cis meis non diceres: nisi ex seruis. amicos tu ipse
fecisses Iu licet dicas amicũ: ego confiteor seruũ
Miscđia indigeo.fugitiuus redeo: pacen quęro.
nou fum dignus uocari filius tuus. Ne intres in
iudiciũ cũ seruo tuo. quia non iustificabit᷑ in con¬
spectu tuo om̃is uiuens. Ante mortẽ: ne lau¬
des hominẽ quẽ quã. om̃ino onũis uiuens. Quid
ipsi arietes. quid ipsi apłi. de quorũ ꝓle dicit᷑.
afferte dño filios arietum : Ex his est paulus

Expanded text:
Adam, Adam vivens; omnis ita vivens justificaAdam, Adam vivens; omnis ita vivens justificari forte potest coram se, non coram te. Quomodo, coram se? Sibi placens, tibi displicens: «coram te» autem «non justificabitur omnis vivens.» tumlibet rectus mihi videar, producis tu de thesauro tuo regulam, coaptas me ad eam, et pravus invenior. «Ne intres in judicium cum servo tuo.» Bene, «cum servo tuo.» Indignum est tibi cum servo tuo intrare in judicium, nec quidem cum amico tuo: quia, «Vobis dico amicis meis» , non diceres, nisi ex servis amicos tu ipse fecisses. Tu licet dicas amicum, ego confiteor servum: misericordia indigeo, fugitivus redeo, pacem quaero; non sum dignus vocari filius tuus , «Ne intres in judicium cum servo tuo; quoniam non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens. Ante mortem ne laudes hominem quemquam» : omnino «omnis vivens.» Quid ipsi arietes, quid ipsi Apostoli, de quorum prole dicitur: «Afferte Domino filios arietum» ? Ex his Paulus est,
Abbreviated transcription (Latin):
quod ieninauimus & non indisti. de fraudauimus
animas nr̃as & nescistii tam quã dicentes. facimꝰ
quod iussisti. quare ñ reddis quod ꝓmisisticꝰ Re¬
spondet tibi ds̃. ut accipias qđ ꝓmisi: ẽgo dabo
Vt faceres quare acciperes: ego dedi Deniq.
suꝑbis talibus. loquit᷑ ꝓpheta: Quid uultis necũ
iudicio contendere : om̃s de reliquistis me dicit
iustitias cõmemorare : cõmemorate iustitias
ur̃as: ego nom facinora ur̃a Quomodo apꝓbabo
iustitiam. ubi dã pnabo suꝑbiame Merito iste
bumilis incorpore xp̃i discenso capite. qm̃ mnitis
est & humilis corde: Ne intres inquit in iudicioi
oũ seruo tuo Non litigemus. nolo tecũ habere
causam. ut ego ꝓponã iustitiã meã. tu conuincas
iniquitatẽ meam Non intres in iudiciũ eũ.
seruo tuo Quare hocs quare times: Qm̃ non
iusti ficabitur coram te orñis inuens Om̃is iu¬
uens. hic utiq uiuens. in carne inuens moriturus
uiuens Natus homo ex hominibus uiurns de

Expanded text:
jejunavimus, et non vidisti, defraudavimus animas nostras, et nescisti» ? tanquam dicentes: Fecimus quod jussisti; quare non reddis quod promisisti? Respondet tibi Deus: Ut accipias quod promisi, ego dabo; ut faceres, quare acciperes, ego dedi. Denique superbis talibus loquitur propheta: «Quid vultis mecum judicio contendere? Omnes dereliquistis me, dicit justitias commemorare? Commemorate justitias vestras; ego novi facinora vestra. Quomodo approbabo justitiam, ubi damnabo superbiam? Merito iste humilis in corpore Christi, discens a capite quoniam mitis est et humilis corde , «Ne intres,» inquit, «in judicium cum servo tuo.» Non litigemus; nolo tecum habere causam, ut ego proponam justitiam meam, tu convincas iniquitatem meam: «Ne intres in judicium cum servo tuo.» Quare hoc? quare timet? «Quoniam non justificabitur coram te omnis vivens. Omnis vivens,» hic utique vivens, in carne vivens, moriturus vivens, natus homo, ex hominibus vivens, de
Abbreviated transcription (Latin):
falsos fr̃s passura erat aeccła. ut ad buc: & usq an
cus ex ꝓbrasset mihi: sustinuissem utiq ait
Et si his qui oderat me suꝑme magna locutus
fuisset: abscondissem me utiq ab eo. Quisest¬

Expanded text:
falsos fratres passura falsos fratres passura cus exprobrasset mihi, supportassem utique; et si is qui oderat me, super me mala locutus fuisset, abscondissem me utique ab eo: tu ve
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s. Et quot quot in xp̃o baptieati estis xpm̃
indinstis. Nam quod semen abrabae xp̃c nec
contra dioi potest apostolicis aꝑtissi¬
mis uerbis. & semini tuo quod est
xp̃c. Uidete quid nobis dicat
Si aũt uos xp̃i: ergo semen abrabae estis.
ldõ magnũ est illud sacram̃tũ: erunt duo in
carne una A płs dicit. sacnam̃tũ boc magnũ
est : ego aut̃ dico in xp̃o & in aeclesia Xp̃s& aee
clesia : duo in carne una Refer adddistantiam
maiestatis: duo Puo plane Non em̃ & nosuer¬
bum. Non ent̃ & nos. in princrpro ds apuid̃ añi
Non eñi & nos ille ꝑquẽ facta sunt onnia ⁊ lenit̃
ad carnẽ: & ibi xp̃c & ille & nos Non ergo nre¬
mur in psalmis multa enĩ dicit ex ꝑsonã capis.
multa ex ꝑsona menbroꝵ. & hoc totũ tã qua imna
ꝑsona sit ita loquitur Nec mireris. quia duo in
uoce una: si duo in carne una ludas filius sporisi
ꝑsequens sponsum: hoc totũ contigit an & futu¬
rorũ exemplum p̃romissum est : Adultos enuñ

Expanded text:
s: et Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis.» Nempe semen Abrahae Christus; nec contradici potest apostolicis apertissimis verbis, «Et semini tuo, quod est Christus.» Videte quid nobis dicat: «Si autem vos Christi, ergo semen Abrahae estis» . Ideo magnum est illud sacramentum: «Erunt duo in carne una» . Apostolus dicit: «Sacramentum hoc magnum est; ego autem dico in Christo et in Ecclesia» . clesia, duo in carne una. Refer ad distantiam majestatis duo. Duo plane. Non enim et nos Verbum, non enim et nos in principio Deus apud Deum, non enim et nos ille per quem facta sunt omnia . Venitur ad carnem, et ibi Christus et ille et nos. Non ergo miremur in Psalmis: multa enim dicit ex persona capitis, multa ex persona membrorum; et hoc totum tanquam una persona sit, ita loquitur. Nec mireris quia duo in voce una, si duo in carne una. 4. Judas filius sponsi persequens sponsum. Hoc tunc contigit; an et futurorum exemplum praemissum est? Multos enim
Abbreviated transcription (Latin):
semita: quo modo quare eccłae & eccła: rationẽ
reddidimus: debemus & hinc reddere rationem
Semitae dictae sunt dĩ: quia multa p̃cȩpta funt
Et quia eadem multa p̃cȩpta adimũ redigunt᷑
quia plenitudo legis caritas: propterea uie istȩ
il multis p̃ceptis ad unũ colligunt᷑. & unadictt
quia uia nra caritas est: Tlideam̃ si cartas unaest
toren mam: quã dico aridi Si linguis hominũ
loquar & angclorũ. caritatẽ aut nõn habuero.
fatus sum ut aeramentũ sonans aut cxmbalomi

Expanded text:
semita? Quomodo quare Ecclesiae et Ecclesia rationem semita? Quomodo quare Ecclesiae et Ecclesia rationem reddidimus, debemus et hinc reddere rationem. Semitae dictae sunt Dei, quia multa praecepta sunt: et quia eadem multa praecepta ad unum rediguntur, quia plenitudo legis charitas ; propterea viae istae in multis praeceptis ad unam colliguntur, et una dicitur, quia via nostra charitas est. Videamus si charitas via esttiorem viam?» Quam dico audi: «Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum velut aeramentum sonans, aut cymba