comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prb̃m:  hisde̾ uerbis quib antea suaseramꝰ impuli¬
mus ut sederet inordine presoiterii. Post hec scrip¬
simus ad sc̃os prb̃os monasterii. et ceto̾s fr̃sͥ & incre¬
pauimꝰ cosquare ñ scripsissent suꝑ eo. cũ ante annũ.
multos eorũ queri audissem. cur ñ haberent qui si¬
bi dñi sacramenta conficerent. et illũ om̃s suo pos¬
cerent testimonio. et grandẽ utilitatẽ in cõmu¬
ne monasterii testarentur: quare tunc reꝑta opor¬
tunitate non scripsissent nobis. neq suꝑ ordina¬
tione eius aliquid poposcissent. Hec ita acła sunt.
ut locutus sum in caritate. xp̃i. quã te erga parui¬
tatem nrãm babere credebam: quã quã inmonast̾io
ordinauerim.& ñ inparrochia que tibi subiec¬
ta sit. Ouere benedicta ep̃orũ cyprimansuetudo.
et bonitas: &e nr̃a rusticitas sensti tuo. et arbitratu.
nos cõprehendere ñ potueramꝰ: et miscrunt ad
nos. et diaconos & ypodiaconos quos suscepimus

Expanded text:
presbyterum et isdem uerbis, quibus antea suaseramus, inpulipresbyterum et isdem uerbis, quibus antea suaseramus, inpulimus, ut sederet in ordine presbyterii. post haec scripsimus ad sanctos presbyteros monasterii et ceteris fratribus et increpuimus eos, quare non scripsissent super eo, cum ante annum multos eorum queri. audissem, cur non haberent, qui sibi domini sacramenta conficerent, et illum omnes suo poscerent testimonio et grandem utilitatem in commune monasterii testarentur, quare tunc reperta oportunitate non scripsissent nobis neque super ordinatione eius aliquid poposcissent. Haec ita acta sunt, ut locutus sum, in caritate Christi, quam te erga paruitatem nostram habere credebam, quamquam in monasterio ordinauerim et non in paroecia, quae tibi subiecta sit. o uere benedicta episcoporum Cypri mansuetudo et bonitas et nostra rusticitas sensu tuo et arbitratu nos conprehendere non potueramus, et miserunt ad nos et diaconos et hypodiaconos, quos suscepimus
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotii nollet suscipere. sepe fugiebat. s nec aliuᷤ
quis ep̃orum. facile cũ re ꝑiret Unde et satis miratꝰ sũ
quomͦ dispensatione dei ad nos uenerit. cũ diaconibus
monasterii. et cet̾is fr̃ib. ut mͥ satisfaceret. quia nescio
quid aduersũ eos habebam tristitie᷑. Cum gͥ celebra¬
retur collecta meccłia uille que ẽ iuxta monafte¬
rium nrm̃ ignorantẽ eum. et nullam penitꝰ haben¬
tem suspitionẽ. ꝑ multos diaconos apprehendi ius¬
simus. et teneri os eius. ne forte liberare se cupiens.
adiuraret nos ꝑ nomen xp̃i. E primũ diaconũ or¬
dinauimus. proponentes ei timorẽ dei ce cõpellentes
ut ministͣret. ualde qͥppe obnitebatur in dignũ et se
contestans. Uix gͦ compulimus eum et suadere potũ¬
imus testimoniis scripturarũ. & propositionẽ man¬
datorũ dei. Et cũ ministraret inscĩs sacrificus. rursus
cũ ingenti difficultate tento ore eius. ordinauimus

Expanded text:
sacerdotii nollet suscipere, saepe fugiebat, sed nec alius sacerdotii nollet suscipere, saepe fugiebat, sed nec alius quis episcoporum facile eum repperiret — unde et satis miratus sum, quomodo dispensatione dei ad nos uenerit cum diaconibus monasterii et ceteris fratribus, ut mihi satisfaceret, quia nescio quid aduersum eos habebam tristitiae —, cum igitur celebraretur collecta in ecclesia uillae, quae est iuxta monasterium nostrum, ignorantem eum et nullam penitus habentem suspicionem per multos diaconos adprehendi iussimus et teneri os eius, ne forte liberare se cupiens adiuraret nos per nomen Christi, et primum diaconum ordinauimus proponentes ei timorem dei et conpellentes, ut ministraret; ualdeque obnitebatur indignum esse se contestans. uix ergo conpulimus eum et suadere potuimus testimoniis scripturarum et propositione mandatorum dei. et cum ministrasset in sanctis sacrificiis, rursus cum ingenti difficultate tento ore eius ordinauimus
Abbreviated transcription (Latin):
abeccłia separari. edinauimus diatonum:  post¬
quã muinistrauit. rursũ prb̃m. Suꝑ quo debueras
gratulari. intelligens qd̾ ob dei timore. hoc sumꝰ
facere compulsi: maxime cũ nulla sit diuersitã
in sacerdotio dei. et uͥ utilitati eccłie prouidet᷑.
quib curam uidentur impendere. et nemo super
alienam mensurã extenditur: tam̃ preponitur
om̃ib caritas xp̃i inqua nulla simulatio ẽ. Hec
consid̾andũ quid factum sit: s quo tp̃r. et quomͦ. &
in quib et quare factũ sit. Cũ eñi uidissem. quia mł¬
titudo scõrũ fr̃m immonasterio consisteret. et sci
prb̃i. hieronimꝰ et uincentius propt̾ uerecundiam.
&e humilitatẽ nollent debita nomini suo exercere
sacrificia. & laborare in hac parte ministerii. que
xp̃ianorũ precipua salus est. inuenire aut̃ et cõpre¬
hendere seruũ dei ñ possis. qui te eo qd graue onus

Expanded text:
ab ecclesia separari, ordinauimus diaconum et, postab ecclesia separari, ordinauimus diaconum et, postquam ministrauit, rursum presbyterum, super quo debueras gratulari intellegeųs, quod ob dei timorem hoc sumus facere conpulsi, maxime, cum nulla sit diuersitas in sacerdotio dei et ubi utilitati ecclesiae prouidetur. se ecclesias, quibus curam uidentur inpendere et nemo super alienam mensuram extenditur, tamen praeponeretur omnibus caritas Christi, in qua nulla simulatio est; nec considerandum, quid factum sit, sed quo tempore et quo modo et in quibus et quare factum sit. cum enim uidissem, quia multitudo sanctorum fratrum in monasterio consisteret et sancti presbyteri Hieronymus et Uincentius propter uerecundiam et humilitatem nollent debita nomini suo exercere sacrificia et laborare in hac parte monasterium, quae Christianorum praecipua salus est, inuenire autem et conprehendere seruum dei non posses, qui te et, quod graue onus
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissime. clericatus ho¬
nore ñ abuti insuꝑbia:. sed
custodia mandatorũ dĩ. et
obseruatione diligentissima
scriptura loquit᷑. cleri eorũ ñ proderunt eis. que arro¬
gintia clericatꝰ conduce nobis poterit. qui ñ solũ cogi¬
tatione & sensu. uerũ et sermone peccamꝰ: Audiui qp¬
pe qd̾ tumeas contra nos. & irascaris. et mintt̾is scͥbere
in extremos fines terre: ut loca prouinciasq ñ nomi¬
nẽ. Et ubi ẽ di timor. qui nos debet illo tremore concu¬
tere qui dictusẽ adño. siquis irascitur fr̃i suo sine cau¬
sa reus erit iudicio: Non quo magnopere curẽ
si scribas qd̾ tibi placuerit: scribebantur eñi epłe
biblineeiuxta ysaiam: et mutebant᷑ suꝑ aquas
que cito cũ scło transeunt. Nichil tibi nocuimus
nichil iniurie fecimus: nequicquã uiolent̃ extor¬
tem. & literas quas ad eos crebro direximus. cõmu¬
nionis quoq tue ceperunt habere discordiã. ne ui¬
derentur quadã duritia & conscientia antiq̃ fidei

Expanded text:
ctissime, clericatus honore non abuti in superbiam, sed custodia mandatorum dei et obseruatione diligentissima scriptura loquitur: cIeri eorum non proderunt eis, quae adrogantia clericatus conducere nobis poterit, qui non solum cogitatione et sensu, uerum et sermone peccamus — audiui quippe, quod tumeas contra nos et irascaris et miniteris scribere in extremos fines terrae, ut loca prouinciasque non nominem —, et ubi est dei timor, qui nos debet illo tremore concutere, qui dictus a domino est: si quis irascitur fratri suo sine causa, reus erit iudicio? non quo magnopere curem, si scribus, quod tibi placuerit — scribebantur enim et epistulae biblinae iuxta Esaiam et mittebantur super aquas, quae cito cum saeculo transeunt —: nihil tibi nocuimus, nihil iniuriae fecimus nec quicquam uiolenter extortem et litteras, quas ad eos crebro direximus, communionis quoque tuae coeperunt habere discordiam -, ne uiderentur quadam duritia et conscientia antiquae fidei
Abbreviated transcription (Latin):
cauendi eẽnt. quãquã non nullos etiã pretieris. quod
scire cuꝑem. quo consilio factũ sit. Aut si illud uolu¬
men forte honerare noluisti. ut cõmemoratis hereticis.
ñ adderes. inquib eos catholica dãpnarit auctoritas :
queso negraue sit litt̾atio labori tuo. quo ñ mediocri
cendisti &e adiuusti id qd̾ tibi ꝑhumilitatẽ meã frat̃¬
na caricas indicit. ut si occupationes tue sinunt. om̃i¬
ũ hereticorũ ꝑu̾sa dogiata. qui rectitudinẽ fidi xp̃i¬
ane. usq adhoc tempꝰ. uel ĩprudentia. uel ꝑuicatia
depͣuare conati st̃. uno libello breuit digesta edas. in no¬
titiã eorũ. quib aut ñ uacat ꝓpt̾ alia negotia. aut nõ
ualent ꝓpt̾ alienã linguã. tã multa leg̾e atq cognos¬
cere. Dui te rogarẽ: nͥ hoc soleret ee inditiũ minꝰ de ca¬

Expanded text:
cavendi essent: quanquam nonnullos etiam praetermiseris, quod cavendi essent: quanquam nonnullos etiam praetermiseris, quod scire cumen forte onerare noluisti, ut commemoratis haereticis non adderes, in quibus eos catholica damnarit auctoritas, quaeso, ne graue sit litterario labori tuo, quo non mediocricendisti et adiuuisti, id quod tibi per humilitatem meam fraterna caritas indicit, ut, si occupationes tuae sinent, omnium haereticorum peruersa dogmata, qui rectitudinem fidei Christianae usque ad hoc tempus uel inpudentia uel peruicacia deprauare conati sunt, uno libello breuiter digesta edas in notitiam eorum, quibus aut non uacat propter alia negotia aut non\', ualent propter alienam linguam tam multa legere atque cognoscere. diu te rogarem, nisi hoc soleret esse indicium minus de ca
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ista dictarẽ. qd̾ inbanc quoq pretmitte ñ debui. ut
si alia ẽ sententia tua. eadẽq ẽ melior. timori meo libẽ¬
ter ignoscas. Si eñi alit̾ sentis. uęrũq tusentis. Ham
nisi uerũ sit. melius ẽe non pot̾. Ut ñ dic̃a nulla. certe
ñ magna culpa. ĩs erior ueritatifauet. si recte inqͦ
quã ucritas pot̾ fauere mendatio. De origene aut̃.
qd̾ resctibere dignatus es. iam sciebam. ñ tantũ inec¬
cłiasticis litt̾is. s in o̾ib. recta. et uera. que inuene¬
timus approbare atq laudarẽ. falsa uͦ et pͣua impro¬
bare atq rep̃hendere. S ulluo deprudentia. doc¬
trinaq tua desiaderabam & ad htic desido. ut nota no¬
bis facias ea ipsa eius errata: quib afide ueritatis. ille
uir tantus recessisse cognoscit᷑. In libro etiã quo cunc¬
tos quorũ meminisse potuisti. scriptores eccłiasticos. et
eorũ scripta cõmemorasti. cõmodiꝰ ut arbitror fieret.

Expanded text:
cum ista dictarem, quod in hac quoque praetermittere non debui, ut, cum ista dictarem, quod in hac quoque praetermittere non debui, ut, si alia est sententia tua eademque est melior, timori meo libenter ignoscas. si enim aliter sentis uerumque tu sentis — nam nisi uerum sit, melius esse non potest —, ut non dicam nulla, certe non magna culpa meus error ueritati fauet, oquam veritas potest favere mendacio. » 408 9. De Origene autem quod rescribere dignatus es, jam sciebam non tantum in Ecclesiasticis litteris, sed in omnibus, recta et vera quae invenerimus, approbare atque laudare, falsa vero et prava improbare atque reprehendere. Sed illud de prudentia doctrinaque tua desiderabam, et adhuc desidero, ut nota nobis facias ea ipsa ejus errata, quibus a fide veritatis ille vir tantus recessisse convincitur. In libro etiam, quo cunctos, quorum meminisse potuisti, Scriptores Ecclesiasticos, et eorum scripta commemorasti, commodius ut arbitror fieret,
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰ quã doluisse uolebat intelligi. Quare arripe ob¬
secto ingenuam. & uere. xp̃ianã cũ caritate seuerita¬
tẽ ad aliud opus cortigendũ atq emendandũ. et Naa ui¬
u miastmit dicit᷑ cane. Incõparabilit enĩ pulchtior ẽ ue¬
titas xp̃ranorũ: quã helena grecorũ. Proista eñĩ fortius
nt̃i martyres adu̾sus hanc sodomã. quã ꝓilla illi heroes
adu̾sũ troiam dimicauert̃. Neq hoc dico. ut oculos cor¬
ais recipias qͦs absit ut amiseris. s ut adu̾tas. qd̾ cũ habe¬
assanos. & uigiles. nescio qua simulatione au̾itistr: ut
non intendes. que consequant᷑ adu̾sa. sisemel creditum
fuerit. posse honeste. ac pie. scriptorẽ diuinorũ libroꝵ.
in aliqua sui corporis parte mentiri. Scripserã ĩã hĩc
aliquando adte epłam. que non ꝑlata ẽ. qu nec ꝑrerit
cui ꝑferendã tradiderã. Exqua illud mͥ suggestũ est.

Expanded text:
potius quam condoluisse uolebat intellegi. Quare arripe, obpotius quam condoluisse uolebat intellegi. Quare arripe, obsecro te, ingenuam et uere Christianam cum caritate seueritatem ad illud opus corrigendum atque emendanduiav, ut dicitur, cane. incomparabiliter enim pulchrior est ueritas Christianorum quam Helena Graecorum. pro ista enim fortius nostri martyres aduersus hanc Sodomam quam pro illa illi heroes aduersus Troiam dimicauerunt. neque hoc ego dico, ut oculos cordis recipias, quos absit ut amiseris, sed ut aduertas, quos cum habeas sanos et uigiles, nescio qua dissimulatione auertisti, ut non intenderes, quae consequantur aduersa, si semel creditum fuerit posse honeste ac pie scriptorem diuinorum librorum in aliqua sui operis parte mentiri. Scripseram iam hinc aliquando ad te epistulam, quae non perlata est, quia nec perrexit, cui perferendam tradideram. ex qua illud mihi suggestum est,
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃hend̾at. Nam si ꝓpterea illa sacram̃ta celebrauit
quia simulauit se iudeũ. ut illos lucrifaceret. cur
etiam ñ sacrificauit cũ gentib .q ethis qui sine lege
erant. tanꝗͣ sine lege factus est. ut cos quoq lucriface̾t:
nisi q et illud fec̃ ut natura uideus &e hoc totũ dix̃ ñ
ut fallacit̾ se finge̾t ẽẽ qd̾ non erat. s ut miscdit̾. eiꝰᷤita sub¬
ueniendũ ẽẽ sentiret. ac si ipse in eodẽ errore labora¬
ret. ñ scilicet mentientis astu. s cõpatientis affectu.
sic̃ eo ipsoloco generalit̾ intulit. factussũ infirmis in¬
firmus. ut infirmos luctifacer̃ẽ. ut sequens conclusio.
onnia o̾ib factus sũ ut om̃s luctisacerẽ. ad hoc refe¬
renda intelligat᷑. ut cuiꝰq infirmitati. tanquã inse
ipso miseratꝰ appareat. Non enĩ et cũ dicẽt. quis infir¬
mat᷑ &e ego non infirmor: infirmitatẽ alt̾ius simulasse

Expanded text:
reprehenderat. nam si propterea illa sacramenta celebrauit, reprehenderat. nam si propterea illa sacramenta celebrauit, quia simulauit se Iudaeum, ut illos lucrifaceret, cur non etiam sacrificauit cum gentibus, quia et his, qui sine lege erant, tamquam sine lege factus est, ut eos quoque lucrifaceret, nisi quia et illud fecit ut natura Iudaeus et hoc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse, quod non erat, sed ut misericorditer ita subueniendum esse sentiret, ac si ipse in eodem errore laboraret, non scilicet mentientis astu sed conpatientis affectu? sicut eo ipso loco generaliter ihtulit: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem, ut sequens conclusio: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem, ad hoc referenda intellegatur, ut cuiusque infirmitatem tamquam in se ipso miseratus appareat. non enim et cum diceret: quis infirmatu-r et ego non infirmor?, infirmitatem alterius simulasse
Abbreviated transcription (Latin):
orũ paulus dimiserat. qd̾ malũ habebant. & in pri¬
mis illud. qd̾ ignorantes dei iustitiã et suã iustitiam
uolentes constituere. iustitie dei ñ sunt subiecti:
Deinde qd̾ post passionẽ. & resurrectionẽ xp̃i. dato.
ac manifestato sac̾mento gr̃e. sccd̃m ordinẽ melanse¬
dech ad huc putabant uet̾a sactam̃ta. ñ exconsuetudine
sollemnitatis. s ex necessitate salutis ẽẽ celebranda. que
tam̃ siñquã fuissent necessatia. infructuose atq inantt̃
ꝓ eis machabei martyres fierent: postremo illud qd p̃di¬
catores gr̃e xp̃ianos. uidei tanꝙͣ. hostes legis ꝑsequebant᷑.
hos atq huiꝰ cemodi errores. et uitia dic̃ se cãnare. &e¬
ut stercora se arbitratũ. ut. xp̃m luctifaceret: ñ obser¬
uationes legis si more patrio celebrarent᷑. sic̃ et abipso
celebrata st̃. sine ulla salutis necessitate: ñ sic̃ iudei ce¬
lebrandas putabant. aut facili simulatione. qd̾ inpetto

Expanded text:
orum Paulus dimiserat, quod malum habebant, et in priorum Paulus dimiserat, quod malum habebant, et in primis illud, quod ignorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ac manifestato sacramento gratiae secundum ordinem Melchisedech adhuc putabant uetera sacramenta non ex consuetudine sollemnitatis sed ex necessitate salutis esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent; postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos Iudaei tamquam hostes legis persequebantur. hos atque huius modi errores et uitia dicit se damna et stercora arbitratum, ut Christum lucrifaceret, non obseruationes legis, si more patrio celebrarentur, sicut ab ipso celebratae sunt sine ulla salutis necessitate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro
Abbreviated transcription (Latin):
censebat. Qua propt̾ ñ id̾o petrũ emendauit. qd̾ pat̾¬
nas traditiones obseruaret. qd̾ si facere uellet. nec men¬
dacit nec in congrue facẽt. quãuis enĩ iam suꝑflua. ta¬
men solita ñ nocerent:. s qm̃ gentes cogebat iudaitare.
qd̾ nullomͦ posset. nisi ea sic ageret. tanquã ad huc cci¬
am post dñi adtientũ necessaria saluti forent: qd̾ uche
ment̾ ꝑapłatũ pauli ueritas disuasit. Nec apłs pettus
hoc ignorabat: s id faciebat timens eos qui ex circuncisi¬
one erant. Ita et ipse uere correctus ẽ. et paulus uera
narrauit. ne inscã scriptuta. que ad fidẽ posteris edita
ẽ ad missa auctoritate mendatii. tota dubia nutet et
fluctuet. Nonenĩ pot̾. aut oportet litti̾s explicari. quã¬
ta. et qualia in explicabilia mala consequant᷑. si hoc
concesserimꝰ. Posset aut̃ oportune. minꝰq ꝑiculose
demonstrari. si corã int̾ nos colloquerem᷑. Hoc gͦ iude¬

Expanded text:
censebat. Quapropter non ideo Petrum emendauit, quod patecensebat. Quapropter non ideo Petrum emendauit, quod paternas traditiones obseruaret — quod si facere uellet, nec mendaciter nec incongrue faceret; quamuis enim iam superflua, tamen solita non nocerent —, sed quoniam gente cogebat iudaizare, quod nullo modo posset, nisi ea sic ageret, tamquam adhuc etiam post domini aduentum necessaria saluti forent; quod uehementer per apostolatum Pauli ueritas dissuasit. nec apostolus Petrus hoc ignorabat, sed id faciebat timens eos, qui ex circumcisione erant. ita et ipse uere correctus est et Paulus uera narrauit, ne sancta scriptura, quae ad fidem posteris edita est, admissa auctoritate mendacii tota dubia nutet et fluctuet. non enim potest aut oportet litteris explicari, quanta et quam inexplicabilia mala consequantur, si hoc concesserimus; posset autem oportune minusque periculose demonstrari, si coram inter nos conloqueremur. Hoc ergo Iudae
Abbreviated transcription (Latin):
regule concedit᷑ locus. Non opus est hãc causam multis
u̾bis agere: presertim apud te. cui sapient̾ ꝓuidenti.
dictũ sat ẽ. Neqͣquã uͦ marrogauerim. ut ingeniũ tu¬
um diumo dono aureũ. meis obolis ditare contendam:
nec c̃ quisꝗͣ magis te idoneus qui opus illud emendet.
Neq enĩ ame docendꝰ es. quomodo intelligat᷑. qd̾ idem
dicit. factus sũ iudeis tanꝗͣ. uideus. ut iudeos lucrifa¬
cerẽ: & cetera que ibi dicunt᷑ cõpassione miscdie. ñ si¬
mulatione fillatie. fit enĩ tanꝗͣ. egrotus qui ministrat
egroto: ñ cũ se febres habere mentitur. s cũ animo cõ¬
dolentis cogitat. quẽadmodũ sibi seruire uelit. supse
gẽ acceperant custodire. etiã cũ inxp̃o credidissent.
iħm salus ipsa. que illis sacͣmentis significabat᷑ ad ue¬
nerat: idõq gentib qd̃ insuetos ad fide reuocarent.
noneregͣui ce ñ necessatio nullomͦ imponenda esse

Expanded text:
regulae conceditur locus. non opus est hanc causam multis regulae conceditur locus. non opus est hanc causam multis uerbis agere praesertim apud te, cui sapienter prouidenti dictum sat est. nequaquam uero mihi adrogauerim, ut ingenium tuum diuino dono aureum meis obolis ditare contendam, nec est quisquam te magis idoneus, qui opus illud emendet. Neque enim a me docendus es, quomodo intellegatur, quod idem dicit: factus sumludaeistamquamludaeus, ut Iudaeos lucrifacerem, et cetera, quae ibi dicuntur conpassione misericordi, non simulatione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quemadmodum sibi seruiri uellet, si ipse gem acceperant, custodire, etiam cum in Christo credidissent, r dominum Iesum salus ipsa, quae illis sacramentis significabatur, aduenerat. ideoque gentibus, quod insuetos a fide reuocarent onere graui et non necessario, nullo modo inponenda esse
Abbreviated transcription (Latin):
cententia proferet᷑. cuiꝰ pondere contentiose faisitatis
tubruat improbitas: Statim enĩ ut ꝓtuletis. s̃i alit̾ sapit.
qui cont᷑ nitit᷑. dicet uiũ. qd̾ ꝓbatũ etit honesto aliquo
osficio sctiptorẽ fuisse mentitũ. Uui enĩ hoc non po¬
cerit᷑. si potuit inea narratione. quã exorsus ait apło.
que aut̃ scribo uobis. ecce corã deo quia ñ mentior.
crdi affirmari mentitus eo loce ubi dixit de peco
& barnaba. cũ uiderẽ quia ñ recte ingrediebant᷑ ad ue¬
ritatẽ euãgłii: Sienĩ recte uli ingrediebant. ĩste men¬
titus est. Si aut̃ ibi mentitus ẽ. ubi uerũ dix̃: An ibi
uerũ dirisse uidebit᷑. ubi hoc dicerit. qd̾ lector sapit. Cũ
uͦ contͣ sensũ lectoris aliqͥd occurretit. offitioso menda¬
tio deputabit᷑ : Non cñ de eẽ poterunt cause. cur existi¬
met᷑ ñ solũ potuisse. uerũ etiã debuisse mentiri. sihuic

Expanded text:
sententia proferetur, cuius pondere contentiosae falsitatis sententia proferetur, cuius pondere contentiosae falsitatis obteratur inprobitas? statim enim ut protuleris, si aliter sapit, qui contra nititur, dicet illud, quod prolatum erit, honesto aliquo officio scriptorem fuisse mentitum. ubi enim hoc non poterit, si potuit in ea narratione quam exorsus apostolus ait: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior, credi adfirmarique mentitus eo loco, ubi dixit de Petro et Barnaba: cum uiderem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii? si enim recte illi ingrediebantur, iste mentitus est; si autem ibi mentitus? est, ubi uerum dixit? an ibi uerum dixisse uidebitur, ubi hoc dixerit, quod lector sapit, cum uero contra sensum lectoris aliquid occurrerit, officioso mendacio deputabitur? non enim deesse poterunt causae, cur existimetur non solum potuisse, uerum etiam debuisse mentiri, si huic
Abbreviated transcription (Latin):
inquib benedicimꝰ dnm. qd̾ tibi. & nobis. om̃ibq ft̾ib
qui tua legunt. te talẽ dedit. Liberquid̃e tuus. int̾ cetera.
ñ dui ẽ. qd̾ uenit in manus nr̃as. que sit eius inscriptio
nescimꝰ ad huc. Non em̃ hoc coder ipse ut assolet inl¬
minari pagina pretendebat. Epithaphiũ tñ eũ appella¬
ri dicebat sr̃ apud quẽ inuentus ẽ. qd̾ ei nom̃ tibi pla¬
cuisset. ut indidet᷑. Crecdemtis. si corũ tantũ. uel uitas.
uel sctipta ibi legissenus. qui iam defuncti c̾ent. Cũ
uͦ multorũ et eo tempore quo scribebat᷑. et nunc usq ui¬
uentiũ ibi cõmemorent᷑ opuscula: miram᷑ cur hũc ꝗti¬
tulũ uel imposueris uel inposuisse credatis. Tamen
utilit̾ a te conscriptũ eundẽ librũ. satis approbamus.
ras scãs ad missa fucrint offitiosa mendatia: qͥd ineis
remanebit auctoritatis. que tandc̃ descripturis uus

Expanded text:
in quibus benedicimus domino, quod tibi et nobis omnibusque fratribus, in quibus benedicimus domino, quod tibi et nobis omnibusque fratribus, qui tua legunt, te talem dedit. Liber quidam tuus inter cetera non diu est ut uenit in manus nostras. quae sit eius inscriptio, nescimus adhuc; non enim hoc codex ipse, ut adsolet, in liminari pagina praetendebat. \'epitaphium\' tamen appellari dicebat frater, apud quem inuentus est. quod ei nomen tibi placuisse ut inderetur, crederemus, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legissemus, qui iam defuncti essent; cum uero multorum et eo tempore, quo scribebatur, et nunc usque uiuentium ibi commemorentur opuscula, miramur, cur hunc ei titulum uel inposueris uel inposuisse credaris. sane utiliter a te conscriptum eundem librum satis adprobamus. ras sanctas admissa fuerint uelut officiosa mendacia, quid in eis remanebit auctoritatis? quae tandem de scripturis illis
Abbreviated transcription (Latin):
salutatione. mͥ epłam reddidisti. s breuiorẽ multo
qua exte uellẽ sumere. tali uiro. a quo tẽpora quan¬
talibet occupet. nullus sermo ꝓlixꝰ ẽ. Quãꝗͣ. itaq nos
negotiorũ alienorũ. corũq secłariũ curis circunste¬
mur ingentib : tñ epłe tue breuitati facile ñ ignosce¬
rẽ. nisi cogitarẽ quã pauciorib u̾bis meis redderetur.
Quare aggredere queso. istã nobiscũ littariã colla¬
tionẽ habere: ne multũ ad nos disuingendos ualeat
absentie corporali: quãꝗͣ simus in año sp̃s imitate con¬
iuncti. etiã si abstilo qui escamꝰ et taceamꝰ. Et libri qͥ¬
dc̃ quos de horreo dñico elaborasti. pene totũ te nob̾
exhibent. Si eñ ꝓpterea ce ñ nouimꝰ. qr faciem corporiᷤᷤ
tu ñ uidimus. hoc mͦ. nec ipse te nosti. Nam tu quioq
ñ uides eam.Si aut̃ tibi ñ obaliud notus es. nͥ q nosti
animũ tuũ: et nos eũ ñ medioctit̾ nouimꝰ inlittis tuis:

Expanded text:
am mihi epistulam reddidisti sed breuiorem multo, quam ex te uellem sumere tali uiro, a quo, tempora quanta libet occupet, nullus sermo prolixus est. quamquam itaque nos negotiorum alienorum eorumque saecularium curis circumstemur ingentibus, tamen epistulae tuae breuitati facile non ignoscerem, nisi cogitarem, quam paucioribus uerbis meis reddereQuare aggredere, quaeso, istam nobiscum litterariam collocutionem, ne multum ad nos disjungendos liceat absentiae corporali; quanquam simus in Domino spiritus unitate conjuncti, etiamsi ab stilo quiescamus, atque taceamus. Et libri quidem quos de horreo Dexhibent. si enim propterea te non nouimus, quia faciem corporis tui non uidimus, hoc modo nec ipse te nosti; nam tu quoque non uides eam. si autem tibi non ob aliud notus es, nisi quia nosti animum tuum, et nos eum non mediocriter nouimus in litteris tuis,
Abbreviated transcription (Latin):
monasteriolo cũ scĩs ft̾ib labore desudans. aliqͥd contͣ
ep̃m cõmunionis mee sctibete audeam: et eũ epm̃ quẽ
ante cepi amare ꝗͣ nosse. qͥ me pꝰ adamicitias ꝓuoca¬
it. quẽ pꝰ me mnoruente inscͥptutrarũ eruditiõe letatꝰ su.
peo desiñe Nagitare rescͥptũ ad ea q̃ ñ rescͥpsisti: aut si tuus ẽ in¬
genue ꝯfitere. ut si in defensiõe mi aliqͣ scͥpsero. tnte culpasit qͥ
prouocasti. ñ in me qui respondere cõpulsus sũ. Addis
preterea te paratũ eͥẽ. ut siqͥd me intuis scriptis moutt.
aut corrigere uoluero frat̾ne accipias: et ñ solũ meam
inte beniuolentiã gauisurũ s ut hoc ipsũ faciam dep̃¬
caris. Rursũ dico qd̾ sentio. Prouocas senẽ: tacentem
stumiias ĩidetis iactare doctrinã. son ẽ aut̃ etatis mee
putare maliuolũ erga me eũ. cui magiꝰ fauorẽ debeo.

Expanded text:
monasteriolo cum sanctis fratribus labore desudans, aliquid contra monasteriolo cum sanctis fratribus labore desudans, aliquid contra episcopum communionis meae scribere audeam, et eum episcopum quem ante coepi amare quam nosse, qui me prior ad amicitiam provocavit, quem post me orientem in Scriptet desine flagitare rescriptum ad ea quae non scripsisti: aut si tuus est, ingenue confitere; ut si in defensionem mei aliqua scripsero, in te culpa sit qui provocasti, non in me, qui respondere compulsus sum. 5. Addis praeterea te paratum esse, ut si quid me in tuis scriptis moverit, et corrigere voluero, fraterne accipias, et non solum mea in te benevolentia gavisurum; sed ut hoc ipsum faciam, deprecaris. Rursum dico quod sentio, provocas senem, tacentem stimulas, videris jactare doctrinam. Non est autem aetatis meae putari malevolum erga eum, cui magis favorem debeo.
Abbreviated transcription (Latin):
me librũ ñ scripsisse. neq romã misisse. quẽ ñ sctipse¬
ris. s si forte aliqua intuis scriptis re ꝑiant᷑. que amco
sensu discrepent. ñ mea te lesũ. s ate scriptũ. qd̾ tͥ recte
uidebat᷑. q̃ueso ut me patient̃ audias. Non scripsistili
lata st̃ : Cur ht̃ italia. qd̾ tu ñ scripsisti: Qua ratiõe poscis.
ut rescribã adea. que scripsisse te denegas. Nec tam he¬
bessũ. ut si liu̾sa senseris. me lesũ putẽ s si mea cõmintis
dicta rep̃hendas. et rationẽ scriptorũ expectas. & que scͥp¬
mͥ reddas: in hoc ledit᷑ amicitia. in hoc necessitudinis iura
iuolant᷑. sic uideainur certare puerilit. et fautorib in¬
incẽ. uel detractorib nr̃is. tribuere materiã contendendi:
Hec scribo. quia te pure. & xp̃iane diligere cupio: nec
quicquã inmea mente retinere. qd̃ distet alabiis. Non
enĩ conuenit. ut ab adolescentia usq ad hanc etatẽ. in

Expanded text:
me librum nec scripsisse, neque Romam misisse, quem non scripseme librum nec scripsisse, neque Romam misisse, quem non scripseris; sed si forte aliqua in tuis scriptis reperiantur, quae a meo sensu discrepent, non me a te laesum, sed a te scriptum, quod tibi rectum videbatur; quaeso ut me patienter audias. Non scripsisti lilata sunt? Cur habet Italia quod tu non scripsisti? Qua ratione poscis, ut rescribam ad ea quae scripsisse te denegas? Non tam hebes sum, ut si diversa senseris, me a te laesum putem. Sed si mea cominus dicta reprehendas, et rationem scriptorum expetas, et quae scripmihi reddas, in hoc laeditur amicitia, in hoc necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi; haec squidquam in mea mente retinere quod distet a labiis. Non enim convenit ut ab adolescentia usque ad hanc aetatem, in
Abbreviated transcription (Latin):
ercere uel ostendere doctrinã: quere iuiuenes et di¬
sertos et nobiles. quorũ rome dicunt᷑ ee quã pluti¬
mi: qui possint et audeant tecũ congredi. et in dis¬
putatione scãrũ scripturarũ iugũ cũ ep̃o ducere. Ẽgo
quondã miles. nc̃ ueteranus. & tuas et aliorũ laudare
debeo uictorias. ñ ipse rursus effeto corpore dimicare:
ne me frequent̾ ad scribendũ impuieris. illiꝰ recorder hys¬
torie. qd̾ hannibalẽ iuuenilit̾ exultantẽ. qͥntus maxi¬
mus patientia sua fregerit. Omĩa feit etas. animũ qͦq.
Sepe et enĩ longos cantando. puerũ memini me con¬
dere soles. nunc oblita mͥ tot carmina. uex quoq me¬
rim. ĩa fugit. Et ut magis descripturis scĩs loquar: bec¬
⁊ellai galaditides. dauid regis beneficia. om̃sq delitias
iuueni delegans filio. ostendit senectutẽ hec ãppet̾e¬
ñ debere. nec oblata susciꝑe. Qd̃ aut̃ iuras. ie adu̾sũ

Expanded text:
ercere, vel ostentare doctrinam, quaere juvenes et diercere, vel ostentare doctrinam, quaere juvenes et disertos et nobiles, quorum Romae dicuntur esse quamplurimi, qui possint et audeant tecum congredi, et in disputatione sanctarum Scripturarum, jugum cum Episcopo ducere. Ego quondam miles, nunc veteranus et tuas et aliorum debeo laudare victorias, non ipse rursus effoeto corpore dimicare; ne si me frequenter ad rescribendum impuleris, illius recorder historiae, quod Hannibalem juveniliter exsultantem, Q. Maximus patientia sua fregerit. Omnia fert aetas, animum quoque: saepe ego longos Cantando puerum memini me condere soles. Nunc oblita mihi tot carmina: vox quoque Moerim Jam fugit ipsa. Et ut magis de Scripturis sanctis loquar, Berzellai ille Galaadites, regis David beneficia, omnesque delicias juveni delegans filio , ostendit senectutem haec nec appetere debere, nec oblata suscipere. 4. Quod autem juras te adversum
Abbreviated transcription (Latin):
noscerent te ꝓuocare me timere. te scribere ut doc¬
tũ. metacere ut imꝑitũ: & tandẽ reppisse. qui garru¬
litati mee modũ imponeret. Ego aut̃. ut simpliciter
fatear dignationi tue. pͥmũ idcirco respondẽ nolui:
quia tuam liquido epłam ñ credebã: nec ut uulgi
de quib dã prou̾biũ est. linitũ melle gladiũ. Dem¬
de ulud cauebã. ne ep̃o cõmunionignis mee. uide¬
rer ꝓquacit̾ respondere: & aliqua in rep̃hendentis
epła reprehenderẽ. presertĩ cũ quedã in uia bereti¬
ca iudicarẽ. Ad extremũ ne tus iure ex postulares
cẽ diceres. Quid eñi epłam meã uideras. & note tͥ ma¬
nus insubscriptione signa dep̃hend̾as. ut tã facile
amicũ lederes. & alt̾ius malitiã inmeã u̾teres con¬
tumeliã: Igit᷑ ut ante iamscripsi aut mite eandẽ
epłam tua subscriptã manu: aut senẽ laticantem
incellula lacessere desine. Sin aut̃ tuã uis. uel ex¬

Expanded text:
noscerent te prouocare, me timere, te scribere ut docnoscerent te prouocare, me timere, te scribere ut doctum, me tacere ut inperitum et tandem repperisse, qui garrulitati meae modum inponeret. ego autem, ut simpliciter fatear, dignationi tuae primum idcirco respondere nolui, quia tuam liquido epistulam non credebam nec, ut uulgi de quibusdam prouerbium est, litum melle gladium; deinde illud cauebam, ne episcopo communionis meae uiderer procaciter respondere et aliqua in reprehendentis epistula reprehendere, praesertim cum quaedam in illa heretica iudicarem; ad extremum, ne tu iure expostulares et diceres: \'quid enim? epistulam meam uideras et notae tibi manus in subscriptamicum laederes, et alterius malitiam in meam verteres contumeliam? Igitur ut ante jam scripsi, aut mitte eamdem epistolam, tua subscriptam manu, aut senem latitantem in cellula lacessere desine. Sin autem tuam vis vel ex
Abbreviated transcription (Latin):
cuidã epłe tue. cuiꝰ ad me.
frem ꝓfuturũ. scdo ꝑ quendã aliũ te misisse signifi¬
cas & interim profuturũ retractũ deitinere. & epm̃
constitutũ ueloci morte subtractũ. illũ cuiꝰ nom̃ reci¬
ces maris timuisse disctimina. et nauigitionis mutas¬
se consiliũ. Que cũ ita sint: satis mirari nequeo. quomͦ
ipsa epła et rome. & initalia haberi aplerisq dicat᷑.
&e ad me solũ non ꝑuenerit cui soli missa ẽ: presertim
cũ idẽ fr̃sistmꝰ. int̾ ceteros tractatus tuos apxerit. eã
se ñ inaffrica. ñ apud te s ininsula adrie ante hoc fer¬
me quinguenniũ repꝑisse. De amicitia omĩs tollenda
suspitio c̃. ce sic cũ amico quasi cũ alteroc̾e loquendũ.
Nonnulli familiates mei. & uasa xp̃i. quorũ hieroso¬
limis. et inscĩs locis ꝑmagna copia ẽ. suggerebant ñ sim¬
plicianimo ate factũ. s laudẽ atq rumusculos. et glo¬
riã ppłi requirentẽ ut de nobis cresceres. ut multi cog¬

Expanded text:
cuidam epistulae tuae, cuius ad me, cuidam epistulae tuae, cuius ad me, fratrem Profuturum, secundo per quendam alium te misisse significas, et interim Profuturum retractum de itinere et episcopum constitutum ueloci morte subtractum, illum, cuius nomen retices, maris timuisse discrimina et nauigationis mutasse consilium. quae cum ita sint, satis mirari nequeo, quomodo ipsa epistula et Romae et in Italia haberi a plerisque dicatur et ad me solum non peruenerit, cui soli missa est, praesertim cum idem frater Sisinnius inter ceteros tractatus tuos dixerit eam se non in Africa, non apud te, sed in insula Hadriae ante hoc ferme quinquennium repperisse. De amicitia omnis tollenda suspicio est et sic cum amico quasi cum altero se loquendum. nonnulli familiares mei et uasa Christi, quorum Hierosolymis et in sanctis locis permagna copia est, suggerebant non simplici a te animo factum, sed laudem atque rumusculos et gloriolam populi requirente, ut de nobis cresceres, ut multi cog
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc uacuũ erit. atq auidũ sensuũ tuorũ. Ita fi¬
et. ut ego etiam tunc egentior sim: ille copiosior.
Sane idẽ fr̃ aliqͣ scripta nr̃a fert secũ: quib legen¬
dis. si dignationẽ adhibueris: ẽtiã sincerã frat̾namq
scueritatẽ adhibeas queso. Non enĩ alit̾ intelligo.
qd̾ scriptũ est em̃dabit me iustus inmiscdia. et argu¬
et me. oleũ aut̃ peccatoris ñ impinguet caput me¬
ũ. msi ꝙ plus amat᷑ obriugator sanans. quã aoula¬
tor ungens caput. Ego aut̃ difficislime bonus iuder
lego qd scripserĩ: s aut timidior recto aut cupidi¬
or: uideo etiã int̾dũ uitia mea. s ea malo audire a seni¬
orib. necũ me recte fortasse rep̃hendo. et rursũ michi
blandiar. et meticulosã mͥ uidear in me potius quam
iustã tulisse sententiam.
omino uere scõ et beatissimo
pape augustino.hieronimꝰ.
Crebras ad me epłas dirigis:
et sepe cõpellis. ut respondeã

Expanded text:
adhuc vacuum erit, atque avidum sensuum tuorum. Ita fiadhuc vacuum erit, atque avidum sensuum tuorum. Ita fiet, ut et ego etiam tunc egentior sim, ille copiosior. Sane idem frater aliqua scripta nostra fert secum, quibus legendis, si dignationem adhibueris, etiam sinceram fraternamque severitatem adhibeas, quaeso. Non enim aliter intelligo quod scriptum est » : Emendabit me justus in misericordia, et arguet me: oleum autem peccatoris non impinguet caput meum ; nisi quia magis amat objurgator sanans, quam adulator ungens caput. EGO AUTEM difficillime bonus judex lego quod scripserim; sed aut timidior recto, aut cupidior. Video etiam interdum vitia mea; sed ea malo audire a melioribus: ne cum me recte fortasse reprehendero, rursus mihi blandiar: et meticulosam mihi videar in me potius, quam justam tulisse sententiam.! Domino uere sancto et beatissimo papae Augustino Hieronymus. ! Crebras ad me epistulas dirigis et saepe conpellis, ut re- i spondeam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ oporteat. Qd̃ si fieri potest: nullomͦ mendatiis. du¬
biisq rationib id explices. Queso ne me onerosũ. aut
impudentẽ iudices. ꝑhumanitatẽ ueracissimã dñi
nr̃i. slamut ñdicam nulla cette ñ magna culpa ms
error ueritati fauet. si recte inte ueritas pot̾ fauere
mendatio. Multa alia cũ sincerissimo corde tuo loqͥ
cupere. & dexp̃iano studio conferre. s huic desidetio
miscendũ. et alendũ duicib. atq utilib sermocinati¬
onib tuis. misisse me me gaudeo: et cam̃ quantũ uel¬
iẽ. nec ipse qd̃ eius pace dixerim. forsitan capit: qu̾ãꝗͣ.
innichilo me illi p̃tuleri. Ego enĩ me fateor. tui capa¬
tiorẽ s ipsũ uideo fieri pleniorẽ. quo me sine dubi¬
tatione antecedit: et postea quã redierit. qd̾ dño ad¬
uiuante ꝓsꝑato fiat cursu cũ eius pectoris abste cu¬
mulati particeps fuero: ñ erit impleturus qd̾ ĩ me

Expanded text:
non oporteat. quod si fieri potest, nullo modo mendacibus dunon oporteat. quod si fieri potest, nullo modo mendacibus dubiisque rationibus id explices quaeso nec me onerosum aut inpudentem iudices per humanitatem ueracissimam domiam nulla, certe non magna culpa, meus error veritati favet: si recte in te veritas potest favere mendacio. 5. Multa alia cum sincerissimo corde tuo loqui cuperem, et de Christiano studio conferre: sed huic desiderio miscendum et alendum dulcibus atque utilibus sermocinationibus tuis misisse me gaudeo. Et tamen quantum vellem, nec ipse quod ejus pace dixerim forsitan capit, quanquam in nihilo me illi praetulerim. Ego enim me fateor tui capaciorem; sed ipsum video fieri pleniorem, quo me sine dubitatione antecellit, et postea quam redierit, quod Domino adjuvante prosperato fiat cursu, cum ejus pectoris abs te cumulati particeps fuero: non est impleturus, quod in me
Abbreviated transcription (Latin):
id qd̾ ñ intelligit tͥnseat. quã corsuũ p̃ferat uerita¬
ti. Profecto enĩ cũ hoc dicit. credi sibi expetit: et id
agit. ut diuinarũ scripturarũ a uctorib non creda¬
mus. & ego quidẽ qualibcũq uirib. quas dñs sug¬
gerit. om̃ia illa testimonia. que adhibita st̃ astruen¬
de utilitatis mendatii. alit̾ oportere inteiligi osten¬
derẽ ut ubiq eorũ firma ueritas doceret᷑. quã eñĩ testi¬
monia mendatia ẽẽ ñ debent. tam ñ debẽt fauere
mendatio. s hoc intelligentie tue relinquo. Ad mota
enĩ lectioni diligentiori consid̾atione: multo id fortas¬
se facilius uidebis quã ego. Ad hanc aut̃ consid̾atio¬
nẽ cogit te pietas. qua cognoscis fluctuare auctorita
uiros. ꝑ quos nobis hec ministrata sunt. inscripturis
suis offitiose potuisse mentiri: nͥ forte regulas quasdã
daturus es. quib nouerimꝰ uͥ oporteat mentiri. et ubi

Expanded text:
id, quod non intellegit, transeat, quam cor suum praeferat illi ueritaid, quod non intellegit, transeat, quam cor suum praeferat illi ueritati. profecto enim, cum hoc dicit, credi sibi expetit et id agit, ut diuinarum scripturarum auctoritatibus non credamus. Et ego quidem qualibuscumque uiribus, quas dominus suggerit, omnia illa testimonia, quae adhibita sunt adstruendae utilitati mendacii, aliter oportere intellegi ostenderem, ut ubique eorum firma ueritas doceretur. quam enim testimonia mendacia esse non debent, tam non debent fauere mendacio. sed hoc intellegentiae relinquo tuae. admota enim lectioni diligentiore consideratione multo id fortasse facilius uidebis quam ego. ad hanc autem considerationem coget te pietas, qua cognoscis fluctuare auctoritatuiros, per quos nobis haec ministrata sunt, in scripturis suis officiose potuisse mentiri; nisi forte regulas quasdam daturus es, quibus nouerimus, ubi oporteat mentiri et ubi
Abbreviated transcription (Latin):
homines pigriores dilectitio eiꝰ ardescat᷑. atq ita nus¬
quã certa erit. in scĩs litt̾is caste ueritatis auctoritas.
Honne attendimꝰ eandẽ apł̃m. cũ ingenti cura uerita¬
p̃dicatio nrã. in anis ẽ et fides ut̃a Intienim̃ aut̃ et fausi
testeᷤ dei. q cestimonũ diximꝰ adu̾sus dm̃. qd suscitauit
xp̃m quẽ ñ suscitauit. Siquis huic dicẽt qͥd inhoc men¬
datio ꝑ horrescis. cũ dix̾is id qd̾ etiã si falsũ sit ad laudem di
matimne ptinct̃ ñ ne hatꝰ aetestutt̃ insanam. Cuis
posset u̾bis. et significationib. inlucẽ penetralia sui
cordis aꝑuit. clamans ñ minore. aut fortasse etiã ma¬
iore scelere indeo laudare falsitatẽ. quã ueritatem
uituꝑare: Agendũ est gͥ. ut ad cognitionẽ diui¬
narũ scripturarũ talis homo accedat. qui de scĩs¬
lbris tam sc̃e & ueracit̃ existimet. ut nolit aliqua
eorũ parte delectari ꝑ officiosa mendatia: potiusq

Expanded text:
homines pigriores dilectio ejus ardescat: atque ita nushomines pigriores dilectio ejus ardescat: atque ita nusquam certa erit in sanctis literis castae veritatis auctoritas. Nonne attendimus eumdem Apostolum, cum ingenti cura veritainuenimur autem et falsi testes dei, quia testimonium diximus aduersus deum, quod suscitauerit Christum, quem non suscitauit. si quis huic diceret: \'quid in hoc mendacio perhorrescis, cum id dixeris, quod, etiamsi falsum sit, ad laudem dei maxime pertinet" nonne huius detestatus insaniam, quibus posset, uerbis et significationibus in lucem penetralia sui cordis aperiret clamans non minore aut fortasse etiam maiore scelere in deo laudari falsitatem quam ueritatem uituperari? agendum est igitur, ut ad cognitionem diuinarum scripturarulibris tam sancte et veraciter existimet, ut nolit aliqua eorum parte delectari per officiosa mendacia: potiusque
Abbreviated transcription (Latin):
mentiri oportuerit: ĩmo uͦ ñ alia. s nulia questio est.
Admisso enĩ semel intante auctoritatis fastigiũ. offi¬
tioso aliquo mendatiõ. nulla illorũ librorũ particula
remanebit. que ñ ut cuiq uidebit᷑ uł ad mores difficiliᷤ.
uł adfidẽ incredibilis. eadẽ ꝑnitio sissima regła. ut ad
cerit. si tu cũ sis udeus. gentilit̾ et ñ udaice uiuis qͦ mͦ¬
cogis gentes iuidaitare. & recte illi uidebat᷑ petrus fe
cisse. que ñ recte fecisse et dix̃. et scripsit ut qͣsi ammo.
tumultuantiũ deliniret᷑. qͥd respondebimꝰ. cũ erurre¬
xerint ꝓu̾si homines ꝓhibentes nuptias. qͦs futuroᷤ ipse
p̃nuntiauit. et dixerint. totũ ulud. qd̾ idẽ apłs. de ma¬
titũ. Scilicit ñ qd̾ hoc senserit. s ut illorũ placaretur
adu̾sitas. Nonem̃ opꝰ ẽ multa cõmemorare. Pͥosst̃ em̃
uidi. etiã de laudib de e̾e officiosa mendatia. ut ap̃

Expanded text:
mentiri oportuerit; immo uero non alia, sed nulla quaestio est. mentiri oportuerit; immo uero non alia, sed nulla quaestio est. admisso enim semel in tantum auctoritatis fastigium officioso aliquo mendacio nulla illorum librorum particula remanebit, quae non, ut cuique uidebitur uel ad mores difficilis uel ad fidem incredibilis, eadem perniciosissima regula ad ceret: si tu, cum sis Iudaeus, gentiliter et non Iudaice uiuis, quemadmodum gentes cogis iudaizare? et \'recte icisse, quem non recte fecisse et dixit, et scripsit » : « ut quasi animos tumultuantium deliniret. Quid respondebimus, cum exsurrexerint perversi homines, prohibentes nuptias, quos futuros ipse praenuntiavit; et dixerint totum illud quod idem Apostolus de matitum: scilicet non quod hoc senserit, sed ut illorum placaretur adversitas? Non enim opus est multa commemorare. Possunt enim videri etiam de laudibus Dei esse officiosa mendacia, ut apud
Abbreviated transcription (Latin):
inillis falli posse credit᷑. Si manifesta. illos meis faui po¬
tuisse ñ credit᷑. Huiꝰ gͥ rei pro tua caritate expositis cau¬
sis. certũ me facias obsecrauerĩ. Legi etiã quedã scripta. q̃
tua dicerent᷑. inepłas apłi pauli:. quarũ ad galatas cum
enodare uelles. uenit in manꝰ locus ille. quo apĩs petrus
a ꝑnitiosa simulatiõe reuocaret᷑: dictũq ibi patrocinũ
mendatii susceptũ c̾ẽ. uł a te tali uiro. uł aquopiam
si aliꝰ illa scripsit. fateor ñ mediocrit᷑ doleo. donec refcuã¬
tur. si forte refelli posst̃. eaque me mouent. Michi enim
uidet᷑ exitiosissime credi. aliqd̃ inscĩs libris haberi men¬
datiũ: idẽ eos homines ꝑ quos nobis illa sctiptura mi¬
nistrata ẽ atq consctipta. aliqͥd inlibtis suis fuisse mẽ¬
titos. Alia quippe questio ẽ. sit ne aliquando mentiti ui¬
riboni & alia questio ẽ. utrũ scriptorẽ sc̃arũ scripturarũ

Expanded text:
in eis falli posse creditur; si manifesta, illos in eis falli poin eis falli posse creditur; si manifesta, illos in eis falli potuisse non creditur. huius igitur rei pro tua caritate expositis causis certum me facias obsecrauerim. Legi etiam quaedam scripta, quae tua dicerentur, in epistulas apostoli Pauli, quarum ad Galatas cum enodare uelles, uenit in manus locus ille, quo apostolus Petrus a perniciosa simulatione reuocatur. ibi patrocinium mendacii susceptum esse uel abs te tali uiro uel a quopiam, si alius illa scripsit, fateor, non mediocriter doleo, donec refellantur, si forte refelli possunt, ea quae me mouent. mihi enim uidetur exitiosissime credi aliquod in libris sanctis esse mendacium, id est eos homines, per quos nobis illa scriptura ministrata est atque conscripta, aliquid in libris suis fuisse mentitos. alia quippe quaestio est, sitne aliquando mentiri uiri boni, et alia quaestio est, utrum scriptorem sanctarum scriptur
Abbreviated transcription (Latin):
unũ potissimũ quẽ tu libentiꝰ intuus litt̾is sonaᷤ. Del̾i¬
tendis aũt inlinguã lattna sc̃is litt̾is canonici laborate te nollẽ.
nͥ eo modo quo iob int̾pretatus es.: ut signis adhibitis.
toritas. int̾pretationẽ distet. appareat. Satis autem ne¬
queo mitatĩsi aliqͥd ad huc in hebraicis litt̾is et erẽplati¬
b inuenit᷑. quod tot int̾pretes illiꝰ lingue ꝑitissimos fu¬
gerit. Omitto enĩ septuaginta: dequorũ uł consilii. uł¬
quã partẽ certã fetre sententiã: nisi qd̾ eis preminẽtẽ
auctoritatẽ in hoc munere. sine controu̾sia tribuen¬
dã eristimo. Iui me plus mouent. qui cũ posterioreᷤᷤ int̾¬
p̃tarent᷑. & uerborũ locutionũq hebrearũ. uiã atq re¬
gulas mordatiꝰ ut fert᷑ tenerent: ñ solũ aut̃ int̾ se nõ con¬
senserunt. s etiã reliquerunt multa. que tanto post eru¬
enda et ꝓdenda remanerent. Si enĩ obscura st̃: te quoq

Expanded text:
s litteris sonas. de uertendis autem in linguam Latinam sanctis litteris canonicis laborare te nollem nisi eo modo, quo Iob interpretatus es, ut signis adhibitis, toritas, interpretationem distet, appareat. satis autem nequeo mirari, si aliquid adhuc in Hebraeis . exemplaribus inueni. tur, quod tot interpretes illius linguae peritissimos fugerit. omitto enim Septuaginta, de quorum uel consilii uquam partem certam ferre sententiam, nisi quod eis praeminentem auctoritatem in hoc munere sine controuersia tribuendam existimo. illi me plus mouent, qui, cum posteriores interpretarentur et uerborum locutionumque hebraearum uiam atque regulas mordacius, ut fertur, tenerent, non solum inter se non consenserunt, sed etiam reliquerunt multa, quae tanto post eruenda et prodenda remanerent. si enim obscura sunt, te quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ant᷑: Et hoc adico ñ qd inoꝑib tuis q̃dã rep̃hendẽda ĩã cen¬
seã. Neq enĩ lectiõi eoꝵ ũꝙͣ oꝑã dedi: nec horũ exẽpłatioꝵ
sũ. s aueterũ grecorũ docerẽ intpretationib discrepa¬
re. Ualemͥ amice uarissime. etate fili. dignitate parenᷤ :
&e hoc ame rogatus obserua. ut qͥcquid mͥ scripseris. ad
me pͥmũ facias ꝑuenire. Augustini ad heroninũ¬

Expanded text:
Et hoc dico, non quod in operibus tuis quaedam reprehendenda jam censeam. Neque enim lectioni eorum unquam operam dedi: nec horum exemplariorusum, sed a ueterum Graecorum docerem interpretationibus discrepare. uale, mi amice carissime, aetate fili, dignitate parens, et hoc a me rogatus obserua, ut, quicquid mihi  scripseris, ad me primum facias peruenire. 1 CVI. AD SUNN