comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utrum diñs chilcctio dei. caritas sit nominanda
ortassis dices qd̾ quidã eiusmodi dicũt. qr¬
hi qui dm̃ non ꝑseueratur⁊ diliguit. dilectionẽ
quidem dei habent. sed caritatẽ ñ habent:
pro eo quod non omnẽ ilectionẽ dei caritatẽ appelansã
putant: nisi cam solam que usq in finem ꝑseuerat. S hoc
si quis dicere uoluerit. qua racione uel auctoritate ꝓba¬
re possit non muenio: nisi forte idcirco aliud dilectionẽ
aliud caritatẽ sonare putet: qr alterũ latinũ. alterum
grecũ uocabulũ esse putet. Scriptura sacra nobis dicit
quia dilectio caritas est: et qr dilectio dei semper bona
est. Non nobis dicit qr ille diligit bene facit: et qr iste
diligit inale facit. Augustinꝰ dicit apłmi scisse quosdam
dm̃ diligere. ⁊ in eo bono usq ad finẽ ñ ꝑmanere: ⁊ bo¬
nam uocat dilectionẽ dei etiam in his qui ñ sũt ꝑman¬
suri in ea: et isti nescio quot species caritatũ inuener̃t
more pigm̃tariorũ in nundinis declamationũ stulta¬

Expanded text:
Utrum omnis dilectio Dei charitas sit nominanda. Fortassis dices quod quidam ejusmodi dicunt, quii qui non perseveraturi Deum diligunt, dilectionem quidem Dei habent, sed charitatem non habent; pro eo quod non omnem dilectionem Dei charitatem appellandam putant, nisi eam solam quae usque in finem perseverat. Sed hoc si quis dicere voluerit, qua ratione vel auctoritate probare possit non invenio. Nisi forte idcirco aliud dilectionem, aliud charitatem sonare putet, quia alterum latinum, alterum graecum vocabulum esse putet. Sacra Scriptura nobis dicit, quod dilectio charitas est, et quod dilectio Dei semper bona est. Non nobis dicit, quia illud diligit bene facit, et quia iste diligit male facit. Augustinus dicit Apostolum scisse quosdam Deum diligere, et in bono usque in finem non permanere; et bonam vocat dilectionem Dei, etiam in iis qui non sunt permansuri in illa; et isti nescio quot species charitatis invenerunt, more pigmentariorum in nundinis declamationum stulta
Abbreviated transcription (Latin):
diligentes dm̃. quib omĩa cooꝑantur in bonũ: his qui
scd̾m ꝓpositũ uocati sunt scĩ. Nam qui scd̾m ꝓpositũ uocati
non sunt. et qui ad uitã p̃destinati non sunt. et si aliqñ ad
tempiis dm̃ ddiligant: usq ad finẽ in dilectione dei ñ ꝑse¬
uerant. Qͥ ꝑꝑterea amissa caritate pereunt: qm̃ cum ad
iniquitatẽ ceciderint. ad caritatẽ non resurgũt. Predestina¬
ti autẽ postquã dm̃ diligere ceperint. uel ꝑseueranter
diligunt ut a dilectione non cadant: uel cum a dilectiõ e
ceciderint. iterũ ad illom resurgũt ut ñ ꝑeant. Qid tͥ ui¬
detur: Credisne ita esse ut dico: fortassis non tͥ suffici¬
et apłs qui hoc dicit: ꝓpt̾ea quod non ita existimes untel¬
ligendũ csse quod eict̃ apłs: non omnes diligentes dm̃
in numero illorũ pontre uoluit. quib omĩa cooꝑant᷑ in bo¬
num: nisi eos tantũ qui scd̾m ꝓpositũ uocati sunt scĩ. Mani¬
festa est ueritas: nisi illam impudent̃ negare uolueris. Sed

Expanded text:
 quibus omnia cooperantur in bonum, qui secundum propositum vocati sunt sancti . Nam qui secundum propositum vocati non sunt, et qui ad vitam praedestinati non sunt, etsi aliquando ad tempus Deum diligant, usque ad finem in dilectione Dei non perseverant. Qui propter ea amissa charitate pereunt, quoniam cum ad iniquitatem ceciderint, ad charitatem non resurgunt. Praedestinati autem postquam Deum diligere coeperint, vel perseveranter diligunt, ut a dilectione non cadant, vel cum a dilectione ceciderint, iterum ad illam resurgunt, ne pereant. Quid tibi videtur? Credis ne ita esse ut dico? Fortassis non tibi sufficiet Apostolus qui hoc dicit, propterea non quod ita existimes intelligendum esse quod dicit Apostolus non omnes diligentes Deum in numero illorum ponere voluit, quibus omnia cooperantur in bonum, nisi eos tantum qui secundum propositum vocati sunt sancti. Manifesta est veritas, nisi illam impudenter negare volueris. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
qr ab illa nũquã deficiũt: usq infinẽ ꝑseueranti feruo¬
re semel cepte caritatis deuotionẽ ꝑducũt. Qd mani¬
festius queris: Si hoc non uides. quid uides: Sed dicis
Quomͦ aliqñ ueram caritatẽ habere potuerũt: qͥ in ea
ꝑseueraturi non fuerũt: Mirũ ẽ. Ergo fides non fuit:
que aliqñ fides ẽẽ desut. Quare ñ similit̃ dicis. qr nũꝗͣ
albus fuit qui aliqñ albus ẽt̃ cessauit: Honne intelli¬
desisse inemoratur: Qd enim quis nũquã fuit: nũꝗͣ
cẽ desiit. Quaꝑpt̾ qui aliqñ amare desiit: ꝯstat ꝓfecto
qr priusꝗͣ amare desineret. amauit. S uerus inqͥs amor
non fuit: qui ad tẽpus fuit. Ergo nec uerũ odiũ fuit
qd̾ ad tepus fuit: nec uere alb fuit. qui ad tẽpꝰ albus
fuit. Quis hoc dicat: Ergo uera dilectio fuit. et uere
fuit quãdiu fuit: etiã si scd̾m aliquẽ modũ uera ñ fuit.
in eo qd̾ desiit qñ iam uere ñ fuit. Si gͦ dicis qr uera di¬

Expanded text:
ciunt, usque in finem perseverant fervore semel captae charitatis devotionem perducunt. Quid manifestius quaeris? Si hoc non vides, quid vides? Sed dicis: Quomodo aliquando veram charitatem habere potuerunt, qui in ea perseveraturi non fuerunt? Mirum est. Ergo fides, fides non fuit, quae aliquando fides esse desiit. Quare non similiter dicis quod nunquam albus fuit, qui aliquando albus esse cessavit? Nonne intellidesiisse memoratur? Quod enim quis nunquam fuit nunquam esse desiit. Quapropter qui aliquando amare desiit, constat profecto quod prius quam amare desineret, amavit. Sed verus, inquis, amor non fuit qui ad tempus fuit. Ergo nec verum odium fuit quod ad tempus fuit. Nec vere albus fuit, qui ad tempus albus fuit. Quis hoc dicat? Ergo vera dilectio fuit, et vere fuit quandiu fuit, etiamsi secundum aliquem modum vera non fuit, in eo quod desiit, quando jam vere non fuit. Si ergo dicis quod vera di
Abbreviated transcription (Latin):
ut sic ipsum diligamus. non ut inipso. s ut cũ ipso in dõ gaude¬
amus. Hoc est ut dm̃ diligamus ꝓpter seipsũ: ꝓximũ autem
ꝓpter dm̃. Deus autẽ idcirco ꝓꝓter seipsum diligendus est: qr
ipse est bonũ nr̃m. Prarimꝰ autẽ ideo ꝓpter dm̃ diligendis est.
qr cũ ipso in deo est bonũ nr̃m. Illum diligimꝰ ut ad ipsũ ueni¬
amus. et inipso gaudeamꝰ: istũ diligimꝰ ut cũ ipso eurramus.
et cũ ipso ꝑueniamꝰ. Illum ut gaudiũ: istũ ut gaudii socium.
Illum ut requiem: istũ ut requiei consortẽ. Quid est dm̃ dili¬
gere: Habere uelle. Quid est dmñ diligere ꝓꝑter se ipsum:
Ideo diligere ut habeas ipsum. Quid est ꝓxcinũ diligere ꝓpter
dm̃: Ideo diligere quia habet dm̃. Sicut diligimus hominẽ
ꝓpter iusticiã. idest quia habet iusticiã. et sicut diligimꝰ ho¬
minem ꝑꝑter sapientiã. idest qr habet sapientiã: sic diligimus

Expanded text:
ut sic ipsum diligamus, ut non in ipso, sed cum ipso in Deo gaudeut sic ipsum diligamus, ut non in ipso, sed cum ipso in Deo gaudeamus: hoc est ut Deum diligamus propter se ipsum, proximum autem propter Deum. Deus autem idcirco propter se ipsum diligendusipse est bonum nostrum. Proximus autem ideo propter Deum diligendus est, quia cum ipso in Deo est bonum nostrum. Illum diligimus ut ad ipsum veniamus, et in ipso gaudeamus. Istum diligimus ut cum ipso curramus, et cum ipso perveniamus. Illum ut gaudium, istum ut gaudii socium; illum ut requiem, istum ut requiei consortem. Quid est Deum diligere? Habere velle. Quid est Deum diligere propter seipsum? Ideo diligere, ut habeas ipsum. Quid est proximum diligere propter Deum? Ideo diligere quia habet Deum. Sicut diligimus hominem propter justitiam, id est quia habet justitiam, et sicut diligimus hominem propter sapientiam, id est quia habet sapientiam, sic diligimus
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ non amatur. Tum accedit caritas et intrat ꝑ tunorem
istum: qui dũ mõstrat quod fugere debeamꝰ ꝑiculum. qͦdã mͦ
re ntatũ. studeat habere ꝓpiciũ Hũc seq̃r timor filialis.
qui ex fuccedente caritate nascitur: ut ipsum timere nichil ali¬
ud sit quã degustatũ in caritate bonum iani nolle amittere.
Et hic quidem timor aliquid pene adiunctũ habet. dũ in incer¬
to ambulamꝰ: et potest in utiãq ad huc partẽ declinare status
uite mutabilis. S cõmutabilitas nulla erit. tunc nulla ex in¬
certo suspicionis pena merit: et tunc tunor quodãmͦ sine
timore erit: ubi et de stabilitate certi erimus: et tñ reueren¬
tiam creatori exhibere ñ desistemꝰ:¬
eminã nobis scriptura sacra caritatẽ ꝯmendat: dei
uidelicet et ꝓxxuni. Raritatẽ dei: ut sic ipsum di¬
ligamus. ut in ipso gaudeamꝰ. Raritatẽ proximi:

Expanded text:
bonum non amatur. Tum accedit charitas, et intrat per timorem bonum non amatur. Tum accedit charitas, et intrat per timorem istum, qui dum monstrat quod fugere debeamus periculum, quodammodo re iratum, studet habere propitium. Hunc sequitur timor filialis, qui ex succedente charitate nascitur; ut ipsum timere nihil aliud sit, quam degustatum in charitate bonum jam nolle amittere. Et hic quidem timor aliquid poenae adjunctum habet, dum in incerto ambulamus, et potest in utramque adhuc partem declinare status vitae mutabilis. Sed eum mutabilitas nulla erit, tunc nulla ex incerto suspicionis poena inerit: et tunc timor quodammodo sine timore erit, ubi et de stabilitate certi erimus: et tamen reverentiam Creatori exhibere non desistememinam nobis Scriptura sacra charitatem commendat, Dei videlicet et proximi. Charitatem Dei, ut sic ipsum diligamus, ut in ipso gaudeamus; charitatem proximi,
Abbreviated transcription (Latin):
plicere metuens. et ipse fingit quod ñ est: tam mndax inue
ritate neganda. quã fallax alter in falsitate tegenda: ⁊ uterq
inuentate offendit : alter qr timnide negat qd̾ est: alter quia
ꝑuerse simulat qd̾ non ẽ. Inicialis uero timor qr eã quã deus
ꝯminat᷑ penã decdinare satagit. neq̃quã sibi fufficere uidet
ut ab illicita se oꝑatiõe contineat: qr ei qui cor intuet᷑. ñ est
satis ad ꝓbationẽ si innocens fuerit actio: nisi etiã ipsa cordis
cogitacio. ante enis oculos sincera ⁊ impolluta appareat. Qͥa
ergo illi diplicere metuit qui udet totũ. ad ꝑfectã innocen¬
ciam corã eo necesse esse considerat ut mũdit totũ: ⁊ id̾o iste
timor inicialis dr̃. quia sub hoc ꝑbonã uoluntatẽ. et iurtus
in itiũ bone oꝑatioĩs capit. et uitũ finẽ. Hecdũ tam̃ ꝑfectio
est: quia dum aliud agitur. et aliud itendit᷑: ipsum ꝑpter se

Expanded text:
plicere metuens, et ipse fingit quod non est, tam mendax in plicere metuens, et ipse fingit quod non est, tam mendax in neganda veritate, quam fallax alter in falsitate tegenda, et uterque in veritate offendit. Alter, quia timide negat quod est: alter, quia perverse simulat quod non est. Initialis vero timor, quia eam, quam Deus comminatur, poenam declinare satagit, nequaquam sibi sufficere videt, ut ab illicita se operatione contineat; quia ei, qui cor intuetur, non est satis ad probationem, si innocens fuerit actio, nisi etiam ipsa cordis cogitatio ante ejus oculos sincera, atque impolluta appareat. Quia ergo illi displicere metuit, qui videt totum, ad perfectam innocentiam coram eo necesse esse consideret, ut mundet totum; et ideo iste timor initialis dicitur, quia sub hoc per bonam voluntatem et virtus initium capit, et vitium finem, necdum tamen perfectio est: quia dum aliud agitur, et aliud intenditur, ipsum adhuc propter se
Abbreviated transcription (Latin):
caritas: sic timor cum sit motus m̃tis naturaliter unus. scd̾m
diuersos tamen modos quib oꝑatur uel habetur: diuersis
nominibus significatur: De quatuor timoribus. u¬
uatuor sane umores sacia scriptura discernit:
seruilem. mundanũ. inicialem. filialẽ. Seruilis
timor est pro euitanda pena abstinere a malo:
retenta uoluntate mala. Mundanus timor est ꝓ euitanda
pena abstinere a bono: retenta uoluntate bona. Inicialis
nes prauas resecare. Filialis timor est. bono firinit̃ adherere:
quia illud amittere nolis. Ex his quatuor timorib duo ma¬
li sunt. idest seriuilis et inundamus: duo uero boni: idest ini¬
cialis et filialis. Seruilis timor penã que ab hoĩb infert᷑ me¬
tuit: et idcires ei sufficit cessare a malo oꝑe. qr ad oculum
famulatur: et reatũ cõsciencie non metuit. hoĩb placere uo¬
lens. Mundanꝰ uero timor hoĩb placere ñ querẽs. tam̃ dis¬

Expanded text:
ccdiversos tamen modos quibus habetur vel operatur, diversis nominibus significatur. CAP. V. De quatuor timoribus. Quatuor sane timores sacra Scriptura discernit: servilem, mundanum, initialem, filialem. Servilis timor est, pro evitanda poena abstinere a malo, retenta voluntate mala. Mundanus timor est pro evitanda poena abstinere a bono, retenta volu cogitationes resecare. Filialis timor est bono firmiter adhaerere, quia illud amittere nolis. Ex his quatuor timoribus duo mali sunt, id est, servilis et mundanus: duo vero boni, id est initialis, et filialis. Servilis timor poenam, quae ab hominibus infertur, metuit, et idcirco ei sufficit cessare a malo opere: quia ad oculum famulatur, et reatum conscientiae non metuit, hominibus placere videns. Mundanus vero timor hominibus placere non quaerens, tamen dis
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Nunc autẽ ex neessitate subicit᷑ fortiori. Hec est pena il¬
tate meliori noluit. nunc necessitate fortiori subicit᷑. Quã
profecto penã tunc caritas foras mittit: qñ subiectionem
uoluntariã facit. Quanto magis crescit caritas: tanto magis
crescit uoliuntas. Quanto magis crescit uoluntas: tantoma¬
gis decrescit necessitas. Et iam ꝑfecta caritate. amat ad re¬
uerentiã meliorẽ uoluntarius: non timet ad penã fortiorẽ
inuitus. Querut de xp̃o homine: qͦmͦ timorẽ dm̃ habuit.
S faeile est demõstiare qͦmͦ uoluntarie patri in quantũ
ipse homo erat sibi suꝑiori subiciebat᷑: et spontanea reueren¬
tia cedebuat illi. quẽ suꝑiorẽ ꝯgnoscebat dicẽs. pater maior
me est. Sicut igitut amor cum sit motus intis naturalit̃ unꝰ.
scdm diueriss qualitates diuersa nomina sortit᷑. et dr̃ aliqñ cu¬
piditas. quando seilicet ad mundũ est. quando uero ad dm̃

Expanded text:
ri. Nunc autem ex necessitate fortiori subjicitur. Haec est poena ilri. Nunc autem ex necessitate fortiori subjicitur. Haec est poena ilprius meliori subjici noluit, nunc necessitate fortiori subjicitur. Quam profecto poenam tunc charitas foras mittit, quando subjectionem voluntariam facit. Quanto magis crescit charitas, tanto magis crescit voluntas; quanto magis crescit voluntas, tanto magis decrescit necessitas, et jam perfecta charitate amat, ad reverentiam meliorem voluntarius, non timet ad poenam fortiorem invitus. Quaeritur de Christo homine quomodo timorem Domini habuerit, sed facile est demonstrare quomodo voluntarie Patri, in quantum ipse homo erat, sibi superiori, subjiciebat, et spontanea reverentia cedebat illi quem superiorem cognoscebat, dicens: « Pater major me est . » Sicut igitur amor cum sit motus mentis naturaliter unus, secundum diversas qualitates diversa nomina sortitur, et dicitur aliquando cupiditas, quando scilicet ad mundum est, quando vero ad Deum
Abbreviated transcription (Latin):
orũ: integritas ẽ uirtutũ. Sanus oꝑatur: oꝑans remuneratur.¬
Sic pꝰ uitures oꝑabona secunt᷑: et ex uirtutib oꝑa ipsa oriunt᷑.
s̃cientẽ potare. terciũ hospitẽ colligere. quartũ nudũ uestire.
quintũ infirmũ uisitare: sextũ ad incarceratũ et indusũ ue¬
nire. In his enim necessitatib om̃is humane uite molestia uel
CU aue duo sunt motus cordis: quib et amore. ii¬
anima tacionalis ad om̃e qd̾ facit agendũ impellit̾.
Unus ẽ timor: alter amor. Hec duo cũ bona sunt:
omne bonũ efficiũt. ꝑͥ timorẽ enim inala cauent̾: ꝑ amorẽ bo¬
ꝑpetͣnt᷑. Sunt gͦ duohec quasi porte due: ꝑ quas mors ⁊ ui¬
ta ingrediunt᷑. Mors qͥdem intrat qñ aꝑunt̾ ad inalũ: uita
imor est affectꝰ m̃tis: quo mouet᷑ ut suꝑiori cedat.
amore enim accedit: ⁊ timore recedit. Si in iusti¬
cia ꝑstitisset homo: ex uoluntate subiceret melio¬

Expanded text:
orum integritas est virtutum. Sanus operatur, oorum integritas est virtutum. Sanus operatur, oSic post virtutes opera bona sequuntur, et ex virtutibus opera ipsa oriuntur.sitientem potare, tertium hospitem colligere, quartum nudum vestire, quintum infirmum visitare, sextum ad incarceratum et clausum venire. In his enim necessitatibus omnis vitae humanae molestia vel . Sane duo sunt motus cordis, quibus anima rationalis ad omne quod facit agendum impellitur. Unus est timor, alter amor. Haec duo cum bona sunt omne bonum efficiunt. Per timorem enim mala caventur; per amorem boperpetrantur. Sunt ergo duo haec quasi portae duae, per quas mors et vita ingrediimor est effectus mentis quo movetur ut superiori cedat; amore enim accedit, timore recedit. Si in justitia perstitisset homo, ex voluntate subjiceretur melio
Abbreviated transcription (Latin):
icut superius diximus aliud uitium esse. atq ali¬
ud peccatũ quod ex ipso uitio procedit: ita intelli¬
gimus aliud esse uirtutes: atq aliud esse opera
iufticie. que ex ipsis oriunt᷑. Cirtus enĩ qͣsi q̃dã sanitas est. et
integritas aĩe racionalis: cuius corruptio uitiũ uocat᷑: opus uͦ
conceptiõe surgẽs: et foras usq ad actionis corporał ꝯpletionẽ
ꝓcedens Uirtutes in scripturis plurime numerant᷑: maxime uͦ
que in euuangelio q̃si quedã antidota uel sanitates. contͣ septẽ
uitiorũ corruptionẽ. sub eodẽ num̾o disponunt᷑. Prima ẽ hu¬
militas. scd̾a mansuctudo. tercia cordis ꝯpũctio. qͣita deside¬
rium iusticie. quinta iniscd̾ia. sexta cordis mũdicia: septima
pax m̃tis int̾na. Homo gͥ in peccatis iacẽs egrotꝰ ẽ. uicia uul¬
nera. ds medicus. dona scĩ sp̃c antidota: uirtutes sanitates. be¬
atitudines gaudia. ꝑdona enĩ scĩ spc. uicia sanant᷑. Sanitas uici¬

Expanded text:
icut superius diximus aliud vitium esse, atque aliud peccatum, quod ex ipso vitio procedit, ita intelligimus aliud esse virtutes, atque aliud opera justitiae, quae ex ipsis oriuntur. Virtus enim quasi quaedam sanitas est, et integritas animae rationalis, cujus corruptio vitium vocatur. Opus vero conceptione surgens, et foris usque ad actionis corporalis completionem procedens. Virtutes in Scripturis plurimae numerantur, maxime vero quae in Evangelio quasi quaedam antidota vel sanitates contra septem vitiorum corruptionem sub eodem numero disponuntur: prima est humilitas, secunda mansuetudo, tertia mentis compositio, quarta desiderium justitiae, quinta misericordia, sexta cordis munditia, septima pax mentis interna. Homo igitur in peccatis jacens aegrotus est, vitia vulnera, Deus medicus, dona sancti Spiritus antidota, virtutes sanitates, beatitudines gaudia. Per dona enim Spiritus sancti vitia sanantur: sanitas viti
Abbreviated transcription (Latin):
runt. et exeidit ab eis fides et spes etiam in hac uita:
nec tam̃ idcirco minus utrũ fuit. quod dictũ ẽ: nunc¬
autẽ manẽt fides spes caritas tria hec. Si ergo fides ⁊ spes

Expanded text:
runt; et excidit ab eis fides et spes etiam in hac vita. runt; et excidit ab eis fides et spes etiam in hac vita. Nec tamen idcirco minus verum fuit quod dictum est: Nunc manent fides, spes et charitas
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa sciencia nr̃a que mͦ est tunc ñ erit: non q tunc
nulla erit: s qr alia erit. Omĩa ergo ista cum hac uita
excidũt qr ñ ꝑmanẽt: postea uidebitur qui credit̾. et
habebitur qui sꝑat᷑. Caritas autẽ nũquã excidit. qm̃ ⁊ hic
est et illic erit: et non habebit finẽ ũꝗͣ dilectio. sicut fi¬
nem ñ habebit ũꝗͣ inspectio: et sicut nũꝗͣ seꝑabim̃ a
contẽplatiõe. sic nũquã euacuabiͣ a dilectione: s sẽꝑ
uidebimꝰ. et semꝑ diligemꝰ. Sic ergo caritas nũꝗͣ excidit:
qr semꝑ manet. Non emimn dixit a nullis excidit. s ñꝗͣ
excidit. qr ñ in om̃ib manet: et tam̃ semꝑ manet in
quib manet. Nam si ꝑpt̾ea non semꝑ manet. qr ñ ĩ oĩb
manet. ergo nec fides aut spes hic manet: qr ñ in om̃ib
manet. Multi erĩ a fide et spe que in dm̃ est recesier̃t.
et fidem et spem ipsam quã habere ceperant deserue¬

Expanded text:
ipsa scientia nostra quae modo est, tunc non erit. Non quia tunc ipsa scientia nostra quae modo est, tunc non erit. Non quia tunc nulla erit, sed quia alia erit. Omnia igitur ista cum ipsa vita excidunt, quia non permanent postea quando videbitur qui creditur, et habebitur qui speratur. Charitas autem nunquam excidit, quantum hic est et illic erit, et non habebit finem unquam dilectio, sicut finem non habebit unquam inspectio. Sicut nunquam separabimur a contemplatione, sic nunquam evacuabimur a dilectione; sed semper videbimus et semper diligemus. Sic ergo charitas nunquam excidit quia semper manet. Non enim dixit a nullis excidit, sed nunquam excidit quia non in omnibus manet, et tamen semper manet in quibus manet. Nam si propterea non semper manet quia non in omnibus manet, ergo nec fides aut spes hic manet, quia non in omnibus manet. Multi enim a fide et spe quae in Deum est recesserunt, et fidem et spem ipsam quam habere coeperant deserue
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. qr siuides non ẽ fides: et iterũ. qđ uidit quis. qͥd
sperat: Ergo illic non credes. Non dico qr infidelis eris:
sed non credes. ꝙ scies. Similiter dico quia illic ñ sꝑabis:
nec tam̃ dico desperabis: sed ideo dico non sperabis. ꝙr qd̾
sperasti totũ habẽs. nichil futurũ expectabis. Numquid
similiter dico: qr illic ñ amabis: Ergo qñ adhuc ñ habuisti
dilexisti: et non amabis quatido habebis : Absit. Immo
multomagis tunc amabis. qñ quẽ amabis uidebis: ⁊ quẽ
uidebis habebis. Non enim sic est amor iste ut absens di¬
ligatur: et p̃sens fastidiatur. Ergo nunc etiã amabis
et multomagis amabis: et remanebit caritas. qñ fides
et spes amplius ñ erũt. Hoc sibi uult qd̾ dictũ ẽ. caritas
nũquã excidit: qm̃ hic habetur. et illic retinet᷑. Siue
prophetie euacuabunt᷑ siue lingue cessabũt: siue sciencia
destruet̃. Omĩa enim hec: in hac uita tantũ sũt. Etiã

Expanded text:
tum est quia si vides non est fides ; et iterum: quod videt quis quid tum est quia si vides non est fides ; et iterum: quod videt quis quid sperat . Ergo illic non credes. Non dico quia infidelis eris, sed non credes quia scies. Similiter dico quod illic non sperabis, neque tamen dico, desperabis, sed ideo dico non sperabis, quia quod sperasti totum habens nihil futurum exspectabis. Nunquid similiter dico quod illic non amabis? Ergo quando adhuc non habuisti dilexisti et non amabis quando habebis? Absit! Imo multo magis tunc amabis quando quem amabis videbis, et quem videbis habebis. Non enim sic est amor iste, ut absens diligatur, et praesens fastidiatur. Ergo tunc etiam amabis, et multo magis amabis, et remanebit charitas quando fides et spes amplius non erunt. Hoc igitur vult quod dictum est: Charitas nunquam excidit; quoniam hic habetur, et illic retinetur. Sive prophetiae evacuabuntur, sive linguae cessabunt, sive scientia destruetur. Omnia enim haec in vita tantum sunt, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
est malus esse potest: quãdiu ille qui malus est bonꝰ esse
potest. Uterq enim sub tẽpore uiuit: et utriusq ꝯdicio
una est in tẽpore. S dicis. Quid gͦ sibi uult auctoritas
que dicit: caritas nũquã excidit: Audi quid. Tu fortas¬
sis sic intelligebas: qd̾ ex quo semel habetur amplius ñ
amittitur. Noluit hoc dicete scriptura sẽd aliud: qd̾ tu
quidem idcirco recte n intellexisti. qr ipsam scripturam
non bene insperiti. Quid ergo: Quid dicit senpt̃a illa:
Nunc inquit manent tria hec: fides. spes. caritas. Quid ẽ
mnc: Hoc est in hac uita quãdiu quod non uidet̾ credit᷑:
et sꝑatur quod expectatur. et desderatur qd̾ amat᷑. Cum
autem finẽ acceperit uita hec. et omĩa facta fuerint mani¬
festa. quid erit occultũ qđ credatur: qñ nichil erit qd̾
manifeste ñ uideat᷑: Quid etiam tũc poterit sꝑari fitu¬
rum : qñ omĩa p̾sentia erunt. et nichil erit futurũ: Dic¬

Expanded text:
est, malus esse potest, quandiu ille qui malus est bonus esse est, malus esse potest, quandiu ille qui malus est bonus esse potest. Uterque enim sub tempore vere vivit, et utriusque conditio una est in tempore. Sed dicis: Quid ergo sibi vult auctoritas quae dicit: Charitas nunquam excidit? Audi quid: Tu fortassis sic intelligebas, quod ex quo semel haberetur amplius non amitteretur. Noluit hoc dicere Scriptura, sed aliud quod tu quidem idcirco recte non intellexisti, quia ipsam Scripturam non bene inspexisti. Quid ergo? Quid dicit Scriptura illa? Nunquid non manent tria haec, fides, spes, charitas? Quid est nunc? Hoc est in hac vita, quandiu quod non videtur creditur, et speratur quod exspectatur, et desideratur quod amatur. Cum autem finem acceperit vita haec et omnia facta fuerint manifesta, quid erit occultum quod credatur quando nihil erit quod manifeste non videatur? Quid etiam tunc poterit sperari futurum quando omnia praesentia erunt et nihil futurum erit? Dic
Abbreviated transcription (Latin):
ista hoc habere non debet: in qua et mali expectant᷑ ut bo¬
ni fiant: et bom ꝓbant᷑. si ad iniquitatẽ ñ declina̾t. Extra
hanc uitã quidam mali sunt qui boni esse ñ possut: et
bomi quidam sũt. qui similiter mali ẽe ñ possũt: quia illi
ꝑ maliciã ligati sũt: isti ꝑ grãm confirmati. Sed in his qͦ
necessitatẽ natura que ex se mutabilis est nullatenꝰ oꝑat᷑:
qr in aliis ut dictum est mutabilitatẽ nature non natura
sed malicia in deterius coartat: in aliis uero eandẽ nature
mutabilitatẽ. non natura sed gr̃a in melius confirmat.
Qui ergo illic mali sunt. boni esse non possunt: ⁊ suailit̃
qui bonisunt mali esse non possũt. Hoc enim et̾nitatis ẽ
et ĩmutabilitatis: ut illic de alio in aliud tͣnsitꝰ eẽ ñ pos¬
et bonus malus esse potest. Et si forte aliquis ita bonus
inueniatur. qui semꝑ bonus sit: idem ipse tam̃ qͥ bonus

Expanded text:
ista hoc non habere debet, in qua et mali exspectantur ut boista hoc non habere debet, in qua et mali exspectantur ut boni fiant, et boni probantur, si ad iniquitatem non declinant. Extra hanc vitam quidam mali sunt, qui boni esse non possunt; et boni quidam sunt qui similiter mali esse non possunt; quia illi per malitiam ligati sunt, isti per gratiam confirmati. Sed et in iis quoque necessitatem natura quae ex seipsa mutabilis est nullatenus operatur, quia in aliis, ut dictum est, mutabilitatem naturae non natura sed malitia in deterius coarctat. In aliis quoque eamdem naturae mutabilitatem non natura, sed gratia in melius confirmat. Qui ergo illic mali sunt, boni esse non possunt. Similiter qui boni sunt, mali esse non possunt. Hoc enim aeternitatis est et immutabilitatis, ut illic de alio in aliud transitus esse non pos bonus esse potest. Et si forte aliquis ita bonus inveniatur qui semper bonus sit, idem ipse tamen qui bonus
Abbreviated transcription (Latin):
fletur. Non gͦ de iusticia p̃sumãt: ne forte ꝑ ipsam false
iusticie p̃sũptionẽ. scienciã ueritatis amittãt. Dicu̾t qr qui
semel caritatẽ habet: deinceps illam amittere ñ potest. Hoc
est dicere: qui bomis est ialus esse non potest. Quare gͦ
summliter non dicemꝰ. qr si malus est bonus esse non potest:
non est. Si ergo bonus qui habet non potest amittere:
nec malus quinon habet potest adquirere. Qd̃ si uerũ eẽ
constiterit: nec stanti timendũ est. nec iacenti sꝑandum.
Nos in tẽpore sumus ubi incerta uoluunt᷑ omĩa: et tu mͥ
de tẽpore eternitatẽ facis: Scriptura dicit: qr homo nũꝗͣ
in eodem statu ꝑmanet. Et tu nescio unde contendis: qr qͥ
stat nũquã cadit: Quare ergo dictũ est: qui stat uideat
ne cadat: Utinã uerũ esset. si tam̃ iustũ esset: ut in hac ui¬
ta om̃is qui bonus est. malus esse non posset. S nunc uita

Expanded text:
fletur. Non ergo de justitia praesumant, ne forte per ipsam falsae fletur. Non ergo de justitia praesumant, ne forte per ipsam falsae justitiae praesumptionem scientiam veritatis amittant. Dicunt quod qui semel charitatem habet, deinceps illam amittere non potest, hoc est dicere, qui bonus est, malus esse non potest. Quare ergo similiter non dicemus quod qui malus est, bonus esse non potest, non est. Si ergo bonus qui habet non potest amittere, neque malus qui non habet potest acquirere; quod si verum esse constiterit, nec stanti timendum est, nec sperandum jacenti. Nos in tempore sumus ubi incerta volvuntur omnia, et tu mihi de tempore aeternitatem facis? Scriptura dicit quod homo nunquam in eodem statu permanet . Et tu nescio unde contendis quod qui stat nunquam cadit? Quare ergo dictum est: Qui stat videat ne cadat? Utinam verum esset si tamen justum esset, ut in hac vita omnis qui bonus est, malus esse non posset. Sed nunc vita
Abbreviated transcription (Latin):
magis non dm̃ diligit. qui iniqͥtatẽ diligit: Qui diligit
iniquitatẽ: odit animã suã. Qͥ animã sua̾ odit se ipsũ non
diligit: uel si diligit male diligit. qr scd̾m solã carnẽ diligit.
Qͥ aũ non diligit se ipsum: ñ diligit ꝓxrimũ sicut seipsum.
habitat in ens: Num et tales fuerũt ñ nulli stulti. et non¬
intelligentes id quod homo est: qui putabãt quedã peccata
etiam cum deliberatione perpetrata eiusmodi esse. ut de ip¬
sis homo ueraciter dicere posset. non ego operor. sed peccm̃
quod habitat inme: non attendentes q hoc qͥdem qd̾ homo
concupiscenciã sentit qr ex necessitate est uite corruptibilis.
non ipse oꝑatur. qd̾ uero concupiscentie consentit: qr ex
uoluntate est non nisi ipse oꝑatur. Si ergo per ꝓpriã uo¬
luntatẽ oꝑantur iniquitatẽ: non habent utiq caritatem.
Et quid dicent: Conueniãt conscienciã suam: ⁊ moderen¬
tur scienciã suam. Consciencia humilietur: ne scieucia in¬

Expanded text:
non Deum diligit quia iniquitatem diligit? Qui diligit iniquitatem, odit animam suam . Qui animam suam odit seipsum non diligit, vel si diligit, male diligit, quia secundum solam carnem diligit. Qui autem non diligit seipsum, non diligit proximum sicut seipsum. habitat in eis? Nam et tales fuerunt nonnulli stulti et nonintelligentes in quod homo est, qui putabant quaedam peccata etiam cum deliberatione perpetrata ejusmodi esse, ut de ipsis homo veraciter dicere: posset Non ego operor, sed peccatum quod inhabitat in me; non attendentes, quod hoc quidem quod homo concupiscentiam sentit, quia ex necessitate est vitae corruptibilis, non ipse operatur, quod vero concupiscentiae consentit, quia ex voluntate est, nonnisi ipse operatur. Si ergo per propriam voluntatem operantur iniquitatem, non habent utique charitatem. Et quid dicent? Conveniant conscientiam suam, et moderentur scientiam suam. Conscientia humilietur, ne scientia in
Abbreviated transcription (Latin):
hic nũquã prorsus excidunt. qm in aliis manẽt: ergo
similiter caritas que aliqñ hic a quibdam excidit. tam̃
prorsus excidit: qr in aliis semꝑ manet. Neq enim id¬
circo perit. sim me perit et michi perit. neq ꝓꝓterea
destruitur. si a me euacuatur. et in me destruitur:
qm̃ alteri manet qd̃ mͥ non manet. S dicis iterum.
Si hi qui mali futuri sunt et perituri. caritatẽ ali¬
quando habere possunt: qͦmͦ caritas fons proprius
nominatur. de quo non ꝯmumeat alienus: Qui enim pere¬
unt alieni sunt: et non ꝑtinent ad nos. neq ad id qd nr̃m
est. Si igitur alien sunt: quomͦ de illo quod nr̃m est ꝓpriũ
ꝯmunicare possũt: Mirum est. Si enim hi qui aliqñ alie
hi qui ꝓxcimi sunt. alieni possunt fieri recedendo: Si enĩ
accedere possunt qui longe sunt: possunt etiam recedere
qui ꝓpe sũt. Qui accedũt reconciliant᷑: qui recedũt ab ali¬
enantur. Si autẽ qui reconciliati sunt ꝓximi sũt: ergo ⁊ qͥ

Expanded text:
 nunquam excidunt, quoniam in aliis manent; ergo similiter charitas quae aliquando hic a quibusdam excidit, tamenuam tamen prorsus excidit, quia in aliis semper manet. Neque enim idcirco perit, si in me perit, et mihi perit. Neque propterea destruitur, si a me evacuatur et in me destruitur, quoniam alteri manet quod mihi non manet. Sed dicis iterum: Si ii qui mali sunt futuri et perituri charitatem aliquando habere possunt, quomodo charitas fons proprius nominatur, de quo non communicat alienus? Qui enim pereunt alieni sunt et non pertinent ad nos, neque ad id quod nostrum est. Si ergo alieni sunt, quomodo de illo quod nostrum est proprium communicare possunt? Mirum est. Si enim ii qui aliquando fuii qui proximi sunt alieni fieri possunt recedendo? Si enim accedere possunt qui longe sunt, possunt etiam recedere qui prope sunt. Qui accedunt reconciliantur, qui recedunt abalienantur. Si autem qui reconciliati sunt proximi sunt, ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Qui autẽ p̃sũptione sua se p̃cipitat ubi non uidet. ꝑdit cda¬
ritatem quia ñ habet caritatẽ: et quocũq ultra ꝓcesserit
error totũ ẽ. Sic isti de caritate m̃tiunt᷑. nescientes caritatẽ.:
qr p̃sumere non debuert. in eo qd uidere non potuert. Dict̃
qr caritas semel habita: deinceps nũquã amplius aimittat᷑.
Ego igitur illos int̾rogo: si ipsi caritatẽ nũquã ꝑdiderũt:
Et utinã idcirro caritatẽ non ꝑdidissent: qr habitã retinuis¬
sent S uereor qd ideo potius non ꝑdiderũt: qr nũꝗͣ habu¬
erunt.Si aũ nũꝗͣ habuer̾t. neq gustauer̃t: quomͦ asserere
p̃sumũt qd̾ nesciunt: Si aũ caritatẽ aliqñ habuerũt. habẽt
adhuc ipsam caritatẽ quã habuert: qr scd̾m ipsorũ sentenci¬

Expanded text:
Qui autem praesumptione sua se praecipitat, ubi non videt perdit claQui autem praesumptione sua se praecipitat, ubi non videt perdit claritatem, quia non habet charitatem, et quocunque ultra procedit, error totum est. Sic isti de charitate mentiuntur, nescientes charitatem, quia praesumere non debuerunt in eo quod videre non potuerunt. Dicunt quod charitas semel habita, deinceps nunquam amplius amittatur. Ego igitur illos interrogo si ipsi charitatem nunquam perdiderunt, et utinam idcirco charitatem non perdidissent quia habitam retinuissent. Sed vereor quod ideo potius non perdiderunt quia nunquam habuerunt. Si autem nunquam habuerunt neque gustaverunt, quomodo asserere praesumunt quod nesciunt? Si autem charitatem aliquando habuerunt, habent adhuc ipsam charitatem quam habuerunt, quia secundum senten
Abbreviated transcription (Latin):
Uis mereri dm̃: fac quod facis ꝑpter dm̃. Hoc ergo dicunt
de caritate. qr uirtus est uirtutũ om̃ium. et placẽt ꝓpt̾ ipsã:
que sine ipsa. et si ad aliquid bona essent: ad sũmũ tam̃ bo¬
num obtinendũ bona esse non possent. Hec omĩa de caritate
dicta libenter accipimꝰ. quasi principiũ bonũ sentencie ue¬
racis: sed sequitur aliud quod se quidem coniungit uerita¬
ti. cum falsum sit ipsum: ut cum illa ingrediatur. et ꝓ illa
suscipiatur. S nos lucem discernimꝰ a tenebris: et detidemꝰ
obscurũ quod lumini se ingerit: et stare se putat cũ luĩe.
Si enim caritas lum̃ est. errot uͦ et stulticia tenebre funt :
ubi caritas est. claritas est: et non est in ipsa qui palpando
incedit. Qui enim in caritate est. aut ambulat et uidet: aut
stat. ⁊ non p̃sumit ultra guã uidet. Quãdiu uero in lumine
est. siue stet. siue ambulet. errare non potest: q uidet uͥ ẽ.

Expanded text:
Vis mereri Deum, fac quod facis propter Deum. Hoc ergo dicunt Vis mereri Deum, fac quod facis propter Deum. Hoc ergo dicunt de charitate, quia virtus est virtutum omnium, et placent propter ipsam, quae sine ipsa, etsi ad aliquid bona essent, ad summum tamen bonum obtinendum bona esse non possent. Haec omnia de charitate dicta libenter suscipimus quasi principium bonum sententiae veracis. Sed sequitur aliud quod se quidem conjungit veritati cum falsum sit ipsum, ut cum illa ingrediatur et pro illa suscipiatur. Sed nos lucem discernimus a tenebris, et deridemus obscurum quod se lumini ingerit et stare se putat cum lumine. Si enim charitas lumen est, error vero et stultitia tenebrae sunt. Ubi enim charitas est, claritas est, et non est in ipsa qui palpando incedit. Qui enim in charitate est aut ambulat, aut videt, aut stat et non praesumit ultra quam videt. Quandiu vero in lumine est sive stet, sive ambulet, errare non potest, quia videt ubi est.
Abbreviated transcription (Latin):
uidam de caritate tã multa dicere uolũt: ut carita¬
tem laudare cupiãt contͣ ueritatẽ. Et non ẽ tamen
laus caritatis: ubi est in iuria ueritatis. Diẽt talẽ¬
caritatem at tantam uirtutẽ habere: ut sine illa relique uirtu¬
tes om̃s quãuis aliquo mͦ sed̾m affectũ nature ad bonũ ꝓcliues
inesse possint : meritũ tamen eterne retributionis apud deũ
habere non possunt. Quod enim sine caritate fit: ꝓpt̾ dm̃
non fit. Et quod ꝑpter dm̃ non fit. deus remunerare ñ habet
si uult: etiam si scd̾m aliquid bonũ est illud qđ fit. Nature
enim donũ est: non gracie. In natura: non supra naturam.
Quod ergo ex natura sola bonũ est: in sola natura ⁊ meritũ
sinul et p̃miũ illius est. Itaq quod sine caritate insola na¬
tura fit: ad illud qd̾ in deo est supra naturã p̃miũ ñ ꝑtingit.
Liquet ergo quia bonũ oꝑando sũmũ bonũ non meretur:
nisi is solum qui id qd̾ facit bonũ. ꝑpter sũmũ bonũ oꝑat᷑.

Expanded text:
uidam de charitate tam multa dicere volunt, ut charitatem laudare incipiant contra veritatem; et non est tamen laus charitatis ubi est injuria veritatis. Dicunt charitatem talem ac tantam virtutem habere, ut sine illa reliquae virtutes omnes quamvis aliquo modo secundum affectum naturae ad bonum proclivem inesse possint, meritum tamen aeternae retributionis apud Deum habere non possint. Quod enim sine charitate fit, propter Deum non fit, et quod propter Deum non fit, Deus remunerare non habet si vult, etiamsi secundum aliquid bonum est illud quod fit. Naturae enim bonum est non gratiae; in natura, non supra naturam. Quod ergo ex natura sola bonum est in sola natura et meritum simul et praemium illius est. Itaque quod sine charitate in sola natura fit ad illud quod in Deo est supra naturam praemium non pertingit. Liquet ergo quod bonum operando summum bonum non meretur nisi is solum qui id quod facit bonum propter summum bonum operatur.
Abbreviated transcription (Latin):
diligunt: q ñ ꝑmanẽt ieo qd̾ oiligũt. Uerba augustim
sunt hec. Si m non credis. illi crede ut mͥ credas: ĩio ñ mͥ
sed ueritati credas. Audi gͦ qd̾ dicit. apłs inquit cũ dixis¬
set. scimꝰ qm̃ diligentib dm̃ omĩa cooꝑant̃ in bonũ: sciens
nonnullos dm̃ diligere. et in eobono usq infinẽ ñ ꝑman̾e:
inox ad didit. His qui scd̾m ꝓpositũ uocati sunt saneti. Hi
enim in eo qd̾ diligũt dm̃ ꝑmanẽt usq infinẽ: ⁊ qui ad
tẽpis in de deuiant reuertunt᷑: et usq infinẽ ꝑducũt qd̾

Expanded text:
ia non permanent in eo quod diligunt. Verba Augustinus sunt haec: Si mihi non credis, illi crede, ut mihi credas. Imo non mihi sed veritati credas. Audi ergo quod dicit Apostolus, inquit, cum dixisset: Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, sciens nonnullos Deum diligere, et in eo bono usque ad finem non manere, mox addidit: his qui secundum propositum vocati sunt sancti. Hi enim in eo quod diligunt Deum permanent usque in finem. Et qui ad tempus inde deviant revertuntur, usque in finem
Abbreviated transcription (Latin):
Item. Cum euuangeliũ primũ cepit predicari: gentiles gen¬
tilib coniunctos inuenit coniuges. Item. Si dñs dimittende
coniugis solam causã fornicationis admitcit. et paganorũ
coniugiũ dimitti ꝓhibet: consequẽs est ut paganismꝰ ñ sub¬
iaceat fornicationi. Quid est ergo inguiu̾t qd beatus ambro¬
sius dicit. non est ratũ coniugiũ preter dm̃: et ido ñ peccatũ¬
est dimissio ꝑpter dm̃. si alii copuletur: Item beatus gregoriꝰ
dicit. dimisio ꝓpter dm̃ non est peccatũ: si alii coniungat᷑.
Iniuria enim creatoris: soluit ius matrimonii. S uide qͦmͦ

Expanded text:
Item: Cum Evangelium coepit praedicari, primum gentiles genItem: Cum Evangelium coepit praedicari, primum gentiles gentilibus conjunctos invenit conjuges. Item: Si Dominus dimittendae conjugis solam causam fornicationis admittit et paganum conjugium dimitti prohibet , consequens est ut paganismus non subjaceat fornicationi. Quid est ergo, inquiunt, quod beatus Ambrosius dicit: Non est ratum conjugium praeter Deum; et ideo non est peccatum dimissio propter Deum si aliis copuletur? Item beatus Gregorius dicit: Dimissio propter Deum non est peccatum si alii conjungatur. Injuria enim Creatoris sol
Abbreviated transcription (Latin):
sola uerba sacerdotis ad corporis &ͥ consecrationẽ sufficere.
et non etiã uitã et conuersationẽ bonã illus necessariã ẽẽ
Ad hoc ut illifiat. et ad utilitatẽ illius fiat. quod per illum
fit sacramentũ dei: qui scilicet hoc putant errant: qr sacram¬
ta dei et carnes agni in peccato ꝑmanentes non sc̃ificant:
quãuis per illorũ mninisteriũ. ad aliorum sc̃ificationẽ sacra¬
menta fiant. Sic ergo dicimꝰ et de coniugii sacram̃to. qr scd̾m
aliquid apud illos recte uerũ siue ratũ siue scm̃ ñ esse dicit᷑:
qui solum sacram̃tũ habentes. uel non recte credendo. uel pra¬
ue uiuendo: ueritatẽ eius. hoc est uirtutẽ et effectũ spiri¬
talem. accipere ñ merent᷑. Dicit beatus augustinꝰ. qr sacram̃
tum coniugii om̃ib gentib ꝯmune ẽ: scĩtas autem satram̃¬
ti non est nisi in ciuitate dei nostri. et in monte scõ eius.

Expanded text:
sola verba sacerdotis ad corporis Christi consecrationem sufficere, sola verba sacerdotis ad corporis Christi consecrationem sufficere, et non etiam vitam et conversationem bonam illius necessariam esse ad hoc ut illi fiat, et ad utilitatem illius fiat quod per illum sit sacramentum Dei. Qui hoc scilicet putant, errant; quia sacramenta Dei et carnes Agni in peccato permanentes non sanctificant, quamvis per illorum ministerium ad aliorum sanctificationem sacramenta fiant. Sic ergo dicimus et de conjugii sacramento; quia secundum aliquid apud illos recte verum sive ratum sive sanctum non esse dicitur, qui solum sacramentum habentes vel non recte credendo vel prave vivendo veritatem ejus, hoc est virtutem et effectum spiritualem accipere non mntum conjugii omnibus gentibus commune est; sanctitas autem sacramenti non est nisi in civitate Dei nostri et in monte sancto ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃uali. Dicitur enu ueritas sacram̃torũ uirtus et gr̃a spũa¬
lis. que in ipsis et ꝑ ipsa sacram̃ta ꝑficitur. Quã ueritatẽ
accipere non possunt: qui sacram̃ta dei indigne ꝑcipiunt.
facram̃ta dei illis uera non sunt qui ea indigne ꝑcipiunt:
pro eo quod sola exterius sacram̃ta contrectando ad uerita¬
tem illorũ que in gr̃a spiritali cõstat non ꝑtingũt. Sic itaq
sacramñta dei et inse uera sunt semꝑ. quantũ ad eã que per
uerbum fit dei sc̃ificationem: et indigne tractantib ac ꝑci¬
pientib uera non sunt: quantũ scilicet ꝑtinet ad eam que in
ipsis ꝑcipitur gracie spiritalis participationẽ. Ita gͦ uerũ cor¬
pus xp̃i ñ est quod conficit scisiaticus: qr eum corpus &ͥ sacͣ¬
mentum sit uuitatis. in ipso utiq scismaticus sibi unitatem
non conficit: qui se ab ipsa unitate diuisit. Simili mͦ qͥ putãt

Expanded text:
spirituali. Dicitur enim veritas sacramentorum virtus et gratia spirituaspirituali. Dicitur enim veritas sacramentorum virtus et gratia spiritualis quae in ipsis et per ipsa sacramenta percipitur, quam veritatem accipere non possunt qui sacramenta Dei indigne percipiuntsacramenta Dei illis vera non sunt qui ea indigne percipiunt, pro eo quod sola exterius sacramenta contrectando ad veritatem illorum quae in gratia spirituali constant, non pertingunt. Sic itaque sacramenta Dei et in se vera sunt semper quantum ad eam quae per verbum Dei fit sanctificationem; et indigne tractantibus ac percipientibus vera non sunt, quantum scilicet pertinet ad eam quae in ipsis percipitur gratiae spiritualis participationem. Ita ergo verum Christi corpus non est quod conficit schismaticus, quia, cum corpus Christi sacramentum sit unitatis, in ipso utique schismaticus sibi unitatem non conficit qui se ab ipsa unitate dividit. Simili modo qui putant
Abbreviated transcription (Latin):
non esse. Ideo hoc dicit. quia omĩa que preter fidem sunt. ⁊
si uera sunt ad speciem. non sunt uera ad salutẽ: et si uera sũt
ad formã sacram̃ti. ad effectũ tamen uirtutis et gracie sp̃ual¬
uera non sunt. Sic et de quib dã sacram̃tis dictũ est. qr uera ñ
sunt qñ ab infidelib participant̃: nec solũ ab infidelib. s etiã
a fidelib prauis ⁊ ꝑuerse agentib. indigne contrectant᷑. De
ipso sacram̃to corporis. xp̃i dicit auctoritas. qr ñ ẽ uerũ cor¬
pus xp̃i qd ꝯficit scisinaticus: et iterũ alia auctoritas dicit. qr
e̾rãt qui corpus ap̃i uerba sacerdotis facere putãt et ñ uitam:
⁊ multa ad hũc modũ dicta inueniunt᷑. Et dignũ ẽ ut dicta
scõrũ quantũ possumꝰ uenerem̃ per omĩa: et credamꝰ uerũ¬
ueritauis. Itaq dicimus ueritatẽ sacramentorũ dei duplicẽ
esse. aliam scilicet in sc̾ificatione sacram̃ti: aliam in effectu

Expanded text:
non esse. Ideo dicit quia omnia quae praeter fidem sunt, et non esse. Ideo dicit quia omnia quae praeter fidem sunt, et si vera sunt ad speciem, non sunt vera ad salutem; et si vera sunt ad formam sacramenti, ad effectum tamen virtutis et gratira non sunt quando ab infidelibus participantur. Nec solum ab infidelibus, sed etiam a fidelibus pravis et perverse agentibus indigne contrectantur. De ipso sacramento corporis Christi dicit auctoritas, quod non est verum corpus Christi quod conficit schismaticus. Et iterum alia auctoritas dicit quod errant qui corpus Christi verba sacerdotis facere putant, et non vitam, et multa ad hunc modum dicta inveniuntur. Et dignum est ut dicta sanctorum quantuveritatis. Itaque dicimus veritatem sacramentorum Dei duplicem esse: aliam scilicet in sanctificatione sacramenti, aliam in effectu
Abbreviated transcription (Latin):
nature. non tã uirtutis indiciũ quã ꝓpagationis instrum̃tũ.
cque fidelis et infidelis habere non potest: S baptisii in¬
quiunt sacram̃ntũ quando infidelis accepit. ideo accepit. qr
et si in alio infidelis fuit: ipsum tamen sacram̃tũ scd̾m rectã
fidei formã accepit. Alioquin insi illud scd̾m rectam fidei
foriã accepisset: non utiq accepisset. siue fidelis siue
infidelis fuisset. Itaq quia in hoc accipiendo fidei contratius
non fuit. accipere illud potuit: quãuis scđdm aliud fidelis non
fuit. Et ego dioo q quando insidelis uxorẽ ꝓpter propagaci¬
dixem filiorum ducit. fidem thoro coniugali seruat. sociam
diligit et custodit. illa uiuente ad alienã societatẽ ñ transit:
quãuis in alio infidelis sit. quia scilicet non credit: in hoc
tamen neq: contra fidem. neq contra diuinã institucionem
facit. S auctoritas inquiunt dicit: eiusinodi conugia uera

Expanded text:
naturae, non tam virtutis judicium quam propagationis instrumentum, naturae, non tam virtutis judicium quam propagationis instrumentum, aeque fidelis et infidelis habere non potest. Sed baptismi, inquiunt, sacramentum quando infidelis accepit, ideo accepit, quia etsi in alio infidelis fuit, ipsum tamen sacramentum secundum rectam fidei formam accepit. Alioquin nisi illud secundum rectam fidei formam accepisset, non utique accepisset sive fidelis sive infidelis fuisset. Itaque quia in hoc accipiendo fidei contrarius non fuit, accipere illud potuit, quamvis secundum aliud fidelis non fuit. Et ego dico quod quando infidelis uxorem propter propagationem filiorum ducit, fidem toro conjugali servat, sociam diligit et custodit, et illa vivente ad alienam societatem non transit: quamvis in alio infidelis sit, quia scilicet non credit, in hoc tamen neque contra fidem neque contra divinam institutionem facit. Sed auctoritas, inquiunt, dicit hujusmodi conjugia vera
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint. Dicunt enim quia legitimũ dicinon debet: qd̾ sine
fide factum est. S michi interim non occurrit racio aliqua:
quomͦ negare possint infideliũ societatẽ scđm diuinã institu¬
cionem factã coniugiũ esse: nisi forte similiter dicere uelint
buptisimi sacram̃tũ non esse. quod hereticus dat uel accipit:
quia fidelis non est neq ille qui dat neq ille qui accipit: et
hac racione contendãt saeramenta dei non esse ad infidelium
porticipationẽ uenire: si sacram̃tũ coniugii habere infideles
non possunt. Aut solũ coniugii sacram̃tũ ceteris om̃ib excel¬
lentius esse dicendũ est: si hoc solum extra fidẽ participari ñ
potest. Baptisini sacram̃tũ infidelis habere potest: et ꝯiugis
sacraim̃tũ infidelis habere non potest: Ergo baptismi sacram¬
tum in quo spiritaliter signacłm fidei est. infidelis habere
potest: et conugii sacram̃tũ quod non tam fidei signũ ẽ quã

Expanded text:
fuerit. Dicunt enim quod legitimum dici non debet quod sine fuerit. Dicunt enim quod legitimum dici non debet quod sine fide factum est. Sed mihi interim non occurrit ratio aliqua quomodo probare possint infidelium societatem secundum divinam institutionem factam, conjugium non esse, nisi forte similiter dicere velint baptismi sacramentum non esse; quod haereticus dat vel accipit, quia fidelis non est neque ille qui dat neque ille qui accipit. Et hac ratione contendant sacramenta Dei non posse ad infidelium participationem venire, si sacramentum conjugii habere infideles non possunt; aut solum conjugii sacramentum caeteris omnibus excellentius esse dicendum, si hoc solum extra fidem participari non potest. Baptismi sacramentum infidelis habere potest, conjugii sacramentum infidelis habere non potest; ergo baptismi sacramentum, in quo specialiter signaculum fidei est, infidelis habere potest et conjugii sacramentum, quod non tam fidei signum est quam