comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit quid distet inter litteram
& spm̃. quȩ duo dicuntur alio modo lex
& gr̃a. & ñ iam in uetustate. littere. s in
nouitate sp̃c dõ seruiens. ñ est iam sub
gr̃a. iam ñ eo modo littera & lex appellat᷑.
sicut ꝑ semetipsam cũ occidit abundante
delicto. Ita enĩ lex & uirtus peccati dicta
est. cũ auget eiꝰ noxiam delectationẽ ꝑ se¬
uerã ꝓhibitionẽ. nec tam̃ etiã sic mala est.
S peccatũ ut appareat peccatũ. ꝑbonum
oꝑatũ est mortẽ. Ita multa quib dã sunt
noxia. qm̃uis ñ sint mala. Hec gͥ sponsa
xp̃i iam mortua legi idẽ peccato qd̾ legis
ꝓhibitione fit abundantiꝰ. cũ lex sine
grã iubet ñ iuuat. taligͦ legi mortua
ut sit alt̾iꝰ qui ex mortuis resurrexit. dis¬
cernit ista sine legis iniuria. ne sacrile¬
giũ cõmittat in eiꝰ auctorẽ. Eadẽ qͥppe
ut inciꝑet impleri iusticia legis. quȩ ñ
impleta reos etiã p̃uaricatione faciebat.
mori nos oportet ut simꝰ alt̾iꝰ qui ex

Expanded text:
intellegit, quid distet inter litteram et spiritum, quae duo dicuntur alio modo, lex et gratia, et non iam in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus deo seruiens non est iam sub gratia, jam non eo modo littera et lex appellatur, sicut per seipsam, cum occidit abundante delicto. Ita enim lex et virtus peccati dicta est, cum auget ejus noxiam delectationem per severam prohibitionem, nec tamen etiam sic mala est, sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mortem. Ita multa quibusdam sunt noxia; quamvis non sint mala. Haec igitur sponsa Christi jam mortua legi, id est peccato, quod legis prohibitione fit abundantius, cum lex sine gratia jubet, non juvat. Tali ergo lege mortua, ut sit alterius qui ex mortuis resurrexit, discernit ista sine legis injuria, ne sacrilegium committat in ejus auctorem. Eadem quippe ut inciperet impleri justitia legis, quae non impleta reos etiam praevarisatione faciebat. mori nos oportet, ut simus alterius qui ex
Abbreviated transcription (Latin):
tris est enĩ & filii. Si quis sp̃m xp̃i ñ ha
Et ipsa delectatione iusticiȩ integra fide
lege in m̃bris repugnante legi m̃tis: Qͥd
de illo grmitu. miser ego homo: Audi.
Si autẽ xp̃c in uobis. corpus quidẽ mor¬
tuum est ꝓpter peccatũ. sp̃c̃ autẽ uita est
ꝓpter iusticiam. Ergo de corpore mor¬
tuo. ꝓpt̾ peccatũ iam despandum et
Nulla spes est. Absit. Corpus quide mor
tuũ est ꝓpt̾ peccatũ. sp̃c autẽ uita est prꝰ
iusticiam. Remansit tristicia de nr̃o cor¬
pore. Nemo autẽ carnẽ suam odio ha¬

Expanded text:
tris est enim et Filii: Si quis Spiritum Christiex ipsa dilectione justitiae, integra fide,lege in membris nostris repugnante legi mentis? Quid de illo gemitu, Miser ego homo? Audi, Si autem Christus in vobis, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam. Ergo de corpore mortuo propter peccatum, jam desperandum est? Nulla spes estuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam. Remansit tristitia de nostro corpore. Nemo autem carnem suam odio ha
Abbreviated transcription (Latin):
uius admittitur qd uetatur. fallit pec¬
catũ falsa dulcedine: quia uͦ etiã accedit
reatus p̾uaricationis occidit. Itaq lex
quidẽ sc̃a. & mandatũ scm̃. & iustum
& bonum. Iubenda enim iubet. & phi
cium est. ñ in mandato ipso qd̾ bonum
est: qm̃ lex bona est si quis ea legitime
utatur. Male autem utitur lege. qui
ñ se subdit dõ pia humilitate. ut ꝑ grãm
lex possit impleri. Ex libro contra fau

Expanded text:
vius admittitur quod vetatur, fallit pecvius admittitur quod vetatur, fallit peccatum falsa dulcedine. Quia vero etiam accedit reatus praevaricationis, occidit. 6. Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Jubenda enim jubet, et protium est, non in mandato ipso, quod bonum est. Quoniam bona est lex, si quis ea legitime utatur . Male autem utitur lege, qui non se subdit Deo pia humilitate, ut per gratiam lex possit impleri. Itaqu
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat. id est occultatum. cum mortales
nati sine mandato legis homines uiueren
scquentes concupiscentias carnis suȩ. si¬
ne ulla cognitione. quia sine ulla cohi-¬
bitione. Ergo ego inquit uiuebam
sine lege aliqͦndo. Unde manifestat ñ
ex ꝑsona sui ꝓprie. s generalit̾ ex ꝑso¬
mͥ mandatũ qd̾ erat ad uitam. hoc esse
ad mortem. Mandato enim si obedia¬
tur. utiq uita est. S inuentum est esse
ad mortem. dum fit contra mandatum.
ut ñ solum peccatũ fiat qd̃ etiam ante
mandatũ fiebat. s hoc abundantius
& ꝑnitiosius. ut iam ab sciente & p̃ua¬
ricante peccetur. Peccatum enim inquit
occasione accepta ꝑ mandatũ fefellit
me. & ꝑ illud occidit. Peccatum ñ le¬
gitime utens lege. ex phibitione auc¬
to desiderio dulcius factum est. & ido
fefellit. Fallax enim dulcedo est. quam
plures atq maiores penarũ a maritu-¬
dines sequunt᷑. Quia g ab hominib ñ¬
dum spiritalem grãm consequentib sua-¬

Expanded text:
fuerat, id est, ofuerat, id est, onati sine mandato legis homines viverent, sequentes concupiscentias carnis sine ulla cognitione, quia sine ulla prohibitione. Ergo, Ego, inquit, vivebam sine lege aliquando. Unde manifestat, non ex persona sua proprie, sed generaliter ex persohi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in mortem. Mandato enim si obediatur, utique vita est. Sed inventum est esse in mortem, dum fit contra mandatum, ut non solum peccatum fiat, quod etiam ante mandatum fiebat, sed hoc abundantius et perniciosius, ut jam a sciente et praevaricante peccetur. 5. Peccatum enim, inquit, occasione accepta per mandatum, fefellit me, et per illud occidit. Peccatum non legitime utens lege, ex pto desiderio, dulcius factum est, et ideo seduxit vel fefellit. Fallax enim dulcedo est, quam plures atque majores poenarum amaritudines sequuntur. Quia ergo ab hominibus nondum spiritalem gratiam consequentibus sua
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ ꝑ mandatũ oꝑatum est in me
omnẽ concupiscentiam. Erat enim &
ante peccatũ. s ñ om̃e erat. qnͣdo crimen
p̃uaricationis adhuc ñ erat. Unde alio
loco dicit. Ubi enim ñ est lex. nec p̃uari¬
catio. Qd̃ autem adiungit. sine lege
peccatum mortuum est. ꝓ eo positum est.
ac si diceret. latet. hoc est mortuum pu-¬
tius. Ego autẽ inquit uiuebam sine le¬
ge aliqndo. id est nulla ex peccato mor-¬
te terrebar. quia ñ apparebat cum lex
ñ esset. Adueniente autẽ mandato pec¬
catũ reuixit. hoc est apparuit. Ego au¬
tem mortuus sum. id est mortuum me
c̃ẽ cognoui. uł quia reatus p̃uaricationis
certũ mortis suppliciũ cõminabatur. Sa¬
ne qd̃ ait peccatum reuixit. satis signi¬
ficauit hoc modo aliqnͣdo uixisse pecca-¬
tum. id est notũ fuisse sicut arbitror in
p̃uaricatione pͥmi hominis. quia & ipse
mandatũ acceꝑat. Non enĩ potest reuiuis¬
cere. nisi qd̃ uixit aliqnͣdo. S mortuũ

Expanded text:
peccatum per mandatum operatum est in me peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Erat enim et ante legem, sed non omnis erat, quando crimen praevaricationis adhuc deerat. Unde alio loco dicit: Ubi enim non est lex, nec praevaricatio . 4. Quod autem adjungit, Sine lege enim peccatum mortuum est; pro eo positum est, ac si diceret, Latet, hoc est, mortuum put. Ego autem, inquit, vivebam sine lege aliquando: id est, nulla ex peccato morte terrebar; quia non apparebat, cum lex non esset, Adveniente autem mandato, peccatum revixit; hoc est, apparuit. Ego autem moesse cognovi, vel quia reatus praevaricationis certum mortis supplicium comminabatur. Sane quod ait, peccatum revixit, satis significavit hoc modo aliquando vixisse peccatum, id est, notum fuisse, sicut arbitror, in praevaricatione primi hominis, quia et ipse mandatum acceperat; non enim potest reviviscere, nisi quod vixit aliquando, sed mortuum
Abbreviated transcription (Latin):
piscentiam nesciebam. nisi lex diceret ñ
concupisces. Hic rursꝰ mouet. si lex ñ est
peccatũ. s insinuatrix peccati: nichilo¬
minꝰ his u̾bis rep̃henditur. Qua re in¬
telligitur legem ad hoc datam ẽẽ ut ñ¬
peccatũ insereretur. neq ut extirparetur.
s tantũ ut demonstraretur. qd̃ animam
humanã qͣsi de innocentia securam ip
sa demonstratione peccati ream faceret.
ut quia peccatũ sine gr̃a dĩ uinci ñ pos¬
set. ipsa reatus sollicitudine ad ꝑcipien¬
dam grãm conu̾teretur. Itaq ñ ait pec¬
catũ ñ feci nisi ꝑ legem. s peccatum ñ
cognoui nisi ꝑ legem. Unde apparet
concupiscentiam ꝑ legẽ ñ insitam. s de¬
monstratam. Consequens autem erat.
ut qm̃ ñdum accepta gr̃a concupiscen¬
tiş resisti ñ poterat. augeretur etiam:
quia maiores uires habet concupiscen¬
dia crimine p̃uaricationis adiuncto.
sum euam contra legem facit: qm si nul¬
la lege. phiberetur. C onsequenter itaq
subiungitur. Occasione autẽ accepta

Expanded text:
piscentiam nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. 2. Hic rursus movet, Si lex non est peccatum, sed insinuatrix peccati, nihilominus his verbis reprehenditur. Quare intelligpeccatum insereretur, neque ut exstirparetur, sed tantum ut demonstraretur quod animam humanam quasi de innocentia securam ipsa peccati demonstratione ream faceret, ut quia peccatum sine gratia Dei vinci non possit, ipsa reatus sollicitudine ad percipiendam gratiam converteretur. Itaque non ait, peccatum non feci nisi per legem, sed peccatum non cognovi nisi per legem: unde apparet concupiscentiam per legem non insitam, sed demonstratam: consequut quoniam nondum accepta gratia concupiscentiae resisti non poterat, augeretur etiam; quia majores vires habet concupiscentia crimine praevaricationis adjuncto, cum etiam contra legem facit, quam si nulla lege prohiberetur. Consequenter itaque subjungit, Occasione autem accepta,
Abbreviated transcription (Latin):
M
berant᷑ a littera qua detinentur. qui ñ
implent qd̾ scͥptum est. Lex enim quid
aliud qm̃ sola littera est eis qui eã legere
nouerunt. s implere ñ possunt: Non
em̃ ignoratur ab eis quib conscripta est.
s qm in tantũ nota est in qͣntũ scripta le¬
gitur. ñ in qnͣtum dilecta ꝑficitur. nichil
et aliud talib nisi littera. Quȩ littera.
ñ est adiutrix legentium. s testis peccan-¬
tium. Ah ciuis gͦ damnatione liberantur
qui ꝑ spm̃ innouantur: ut iam ñ sint
obligati littere ad penam. s intellectu
ꝑ iusticiam copulati. Inde est & illud.
Latera occidit. sp̃c autẽ uiuificat. Et
quia dixerat euacuati sumꝰ a lege mor-¬
tis in qua detinebam᷑. ita ut seriuamꝰ

Expanded text:
m berantur a littera qua detinentur, et qui non implent quod scriptum est: lex enim quid aliud quam sola littera est eis qui eam legere noverunt et implere non possunt? Non enim ignoratur ab eis quibus conscripta est. Sed quoniam in tantum nota est, in quantum scripta legitur, non in quantum dilecta perficitur, nihil est aliud talibus nisi littera, quae littera non est adjutrix legentium, sed testis peccantium. Ab ejus ergo damnatione liberantur, qui per spiritum innovantur, ut jam non sint obligati litterae ad poenam, sed intellectui per justitiam copulati, inde est et illud: Littera occidit, spiritus autem vivificat . Et quia dixerat, evacuati sumus a lege mortis, in qua detinebamur, ita ut serviamus
Abbreviated transcription (Latin):
estis in spũ. quia scd̾m interiorem ho¬
minem condelectamini legidĩ. & hoc
est. si tam̃ sp̃c dĩ habitat in uobis. Nam
si de spũ ur̃o p̾sumitis: adhuc in carne
estis. Sic gͦ ñ estis in carne: ut in spũ dĩ
sitis. Tunc enim in carne ñ estis. Nam si
recedit sp̃c dĩ. pondere suo sp̃c hominis
reuoluitur in carnẽ. Redit ad facta car¬
nalia. redit ad concupiscentias scłares.
& erunt illiꝰ hominis peiora nouissima.
quã fuerunt pͥma. Sic gͦ habete liberũ
arbitrium. ut imploretis auxiliũ. Non¬
enim estis in carne. Et hoc ex iurib ur̃is:

Expanded text:
estis in Spiritu, quia secundum interiorem hoestis in Spiritu, quia secundum interiorem hominem condelectamini legi Dei: et hoc est, Si tamen Spiritus Dei habitat in vobis. Nam si de spiritu vestro praesumitis, adhuc in carne estis. Si ergo non estis in carne, ut in Spiritu Dei sitis; tunc enim in carne non estis. Nam si recedat Spiritus Dei, pondere suo spiritus hominis revolvitur in carnem, redit ad facta carnalia, redit ad concupiscentias saeculares: et erunt illius hominis pejora novissima quam erant prima . Sic ergo habete liberum arbitrium, ut imploretis auxilium. Non estis in carne, et hoc ex viribus vestris?
Abbreviated transcription (Latin):
id est qui in carne confidunt. qui concu¬
piscentias suas sequunt᷑. qui in his habi-
felicẽ q uitã constituunt. Ipsi enĩ in car¬
ne sunt: cõplacere ñ possunt. Non enu¬
sic dictũ est qui in carne sunt dõ placere
ñ placuerunt scĩ patriarche: Ergo ñ
luptatem contemnebant. s dolores qͦq
patientissime ꝑferebant. Placucrunt:
s in carne ñ fuerunt. Portabant carnẽ:
ñ portabantura carne. Lam enĩ para¬
litico dictũ erat: tolle grabatũ tuum.
Qui gͦ in carne sunt queadmodũ dixi.
queadmodũ iam exposui. ñ in hoc scło
uiuendo. s carnis concupiscentiis con¬
audite ipsum. questionẽ sine ulla dubi¬
tatione soluentẽ. Uiuis utiq in hoc cor¬
pore loquebatur: & tam̃ adiunxit. Uos
autẽ ñ estis in carne. Popło dĩ dixit.
paleȩ. Masse dixit latenti. ñ stipulȩ ap-¬
parenti. Unusquisq in corde suo cognos¬
estis in carne. quia ñ facitis oꝑa carnis.
consentiendo concupiscentiȩ carnis. s

Expanded text:
nt qui in carne confidunt, qui concupiscentias suas sequuntur, qui in his habitafelicemque vitam constituunt: ipsi enim in carne sunt, Deo placere non possunt. Non enim dictum est, qui autem caro sunt Deo placere non placuerunt sancti Prophetae? Ergo non um voluptatem contemnebant, sed dolores quoque patientissime perferebant? Placuerunt, sed in carne non fuerunt. Portabant carnem, n portabantur a carne. Jam enim paralytico dictum erat, Tolle grabatum tuum . Qui ergo in carne sunt, quemadmodum dixi, quemadmodum jam exposui, non in hoc saeculo vivendoaudite ipsum, quaestionem sine ulla dubitatione solventem. Vivens utique in hoc corpore loquebatur: et tamen adjunxit, Vos autem non estis in carne. Putas, est paleae; massae dixit latenti, non stipulae apparenti. Unusquisque in corde suo agnosestis in carne, quia non facitis opera carnis consentiendo concupiscentiis carnis; sed
Abbreviated transcription (Latin):
s scł̾m spm̃. Quid est scdm carnem am¬
bulare: Carnalib concupiscentiis con¬
sentire. Qͥd est scd̾m spm̃ ambulare:
Adiuuari spũ in m̃te: & concupiscentus
carnis ñ obedire. Sic gͦ impletur in nobis
lex: impletur in nobis iusticia dĩ. Modo
interim impletur: post concupiscentias
siue in factis. siue in dictis. suie in cogita¬
tionib: totũ deletũ est sacro baptismate.
Omia deleta debita sunt: una indulgentia.
Restat gͥ cum carne conflictus: quia deleta
est iniquitas. s manet infirmitas. Qui

Expanded text:
 spiritum. Quid est, secundum carnem ambulare? Carnalibus concupiscentiis consentire. Quid est, secundum spiritum ambulare? Adjuvari spiritu in mente, et concupiscentiis carnis non obedire. Sic ergo impletur in nobis lex, impletur in nobis justitia Dei. Modo interim impletur, Post concupiscentias torum, sive in factis, sive in dictis, sive in cogitationibus; totum deletum est sacro Baptismate: omnia debita delevit una indulgentia. Restat ergo cum carne conflictus: quia deleta est iniquitas, sed manet infirmitas. I
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in xp̃o iñu. Non sint solliciti. qd̾
uidetur adhuc cẽ lex in m̃bris repugnan
legi m̃tis. Nulla enĩ condemnatio est
uideo aliam legẽ in m̃bris meis repug¬
nantẽ legi m̃tis incȩ. & captiuantem me
in lege peccati quȩ est in m̃bris meis: S
me dicebat ex carne ñ ex m̃te. Ubi est gͦ
ula lex si nulla condemnatio est his qui
deris legi dĩ scđ̾m interiorem hominem.
liberaret te a lege peccati & mortis: Ido¬
sentis desideriis carnis: qd̾̃ lex peccati ñ it
de arce deponit. Lex sp̃c uite in xxp̃o iãu¬

Expanded text:
tillantur: non sint solliciti, quod tillantur: non sint solliciti, quod videtur adhuc esse lex in membris repugnans legi mentis. Nulla enim condemnatio est.Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati quae est in membris meis ? Sed me dicebat ex carne, non ex mente. Ubi ergo illa lex, si nulla condemnatio est his qui cteris legi Dei secundum interiorem hominem, isto Jesu liberaret te a lege peccati et mortis? Idesentis desideriis carnis, quod lex peccati non te de arce deponit: Lex spiritus vitae i
Abbreviated transcription (Latin):
te. ñ exoriuntur nͥ ex illicita delectatione.
huic gͦ illicitȩ delectationi si resistamus.
si ñ consentiamꝰ. si ñ uelut arma ministre¬
mꝰ. ñ regnat peccatũ in nr̃o mortali cor-¬
pore. Peccatũ enĩ ante regnum ꝑdit. &¬
sic perit. In hac gͦ uita qͣntũ ad scõs atti¬
net regnũ ꝑdit. in alia perit. Hic enim
regnum ꝑdit: qñdo post concupiscenti¬
as nr̃as ñ imus. Ibi autẽ perit qñdo di¬
cetur. Ubi est contentio tua: Ergo cum¬
dixisset apłs m̃te seruio legi dĩ. carne au¬
tem legi peccati. ñ dando m̃bra cõmit¬
tendis iniquitatib. s tantũ concupiscen¬
ao. nec tam̃ illicite concupiscentie ma¬
demnatio est nunc his qui sunt in xp̃o
iñu. His qui sunt in carne condeminatio
est: his qui sunt in xp̃o iñu nulla con¬
demnatio est. Ne putares hoc postra fu¬
turum. idõ addidit nunc. Postea illud
expecta. ut nec concupiscentia sit in te.

Expanded text:
te, non exoriuntur nisi ex illicita delectatione. te, non exoriuntur nisi ex illicita delectatione. Huic ergo illicitae delectationi si resistamus, si non consentiamus, si membra velut arma non ministremus; non regnat peccatum in nostro mortali corpore. Peccatum enim ante regnum perdit, et sic perit. In hac ergo vita, quantum ad sanctos attinet, regnum perdit, in alia perit. Hic enim regnum perdit, quando post concupiscentias nostras non imus: ibi autem perit, quando dicetur, Ubi est, mors, contentio tua? Cdixisset Apostolus, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati; non dando membra committendis iniquitatibus, sed tantum concupiscendo, nec tamen illicitae concupiscentiae maest nunc his qui sunt in Christo Jesu . His qui sunt in carne condemnatio est: his qui sunt in Christo Jesu nulla condemnatio est. Ne putares hoc postea futurum, ideo addidit, nunc. Postea illud exspecta, ut nec concupiscentia sit in te,
Abbreviated transcription (Latin):
cum uictima ꝓ peccato adduceret᷑. Dicit
lex. Ponent manꝰ suas sacerdotes super
peccatũ. id ẽ suꝑ uictimã. ꝓ peccato. Et
Sicut & xp̃c inquit dilexit nos & tradidit
semetipsũ ꝓ nobis oblationẽ & hostiam
dõ in odorẽ suauitatis. Ecce de quo pec¬
cato damnauit peccatũ. De sacrificio qd̃
factũ est ꝓ peccatis. inde damnauit pec¬
catum. Ipsa est lex sp̃c uitȩ qui liberauit
te a lege peccati & mortis: quia lex illa al¬
tera lex litere. lex iubens. bona est quidẽ.
mandatũ scm̃ & iustũ & bonum. S infir¬
mabatur ꝑ carnẽ. & qd̃ iubebat in nobis
impleri ñ poterat. Alia gͦ lex ut dicere
ceꝑam tͥ ostendat peccatũ. alia tollat. Os¬
tendat peccatũ lex litterȩ: tollat pectatũ
dĩ. carne autẽ legi peccati. In qua conclũ
appellat unde oriuntur peccata cuncta.
id est ex carnali concupiscentia. Quicqͥd
enim est peccatoꝵ in dictis. in factis. in co¬
gitationib. ñ exoriunt᷑ nͥ mala cupidita¬

Expanded text:
cum victima pro peccato adduceretur, dicit Lex, Ponant manus suas sacerdotes super peccatum ; id est, super victimam pro peccato. Et tus, inquit, dilexit vos, et tradidit semetipsum pro vobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis . Ecce de quo peccato damnavit peccatum: de sacrificio quod factus est pro peccatis, inde damnavit peccatum. Ipsa est Lex spiritus vitae, quae liberavit te a lege peccati et mortis. Quia lex illa altera, lex litterae, lex jubens, bona est quidem; Mandatum, sanctum, et justum, et bonum: sed infirmabatur per carnem; et quod jubebat, in nobis impleri non poterat. Alia ergo lex, ut dicere coeperam, tibi ostendat peccatum, alia tollat: ostendat peccatum lex litterae, tollat peccatum Dei, carne autem legi peccati. In qua conclusiappellat, unde oriuntur cuncta peccata, id est, ex carnali concupiscentia. Quidquid enim est peccatorum in dictis, in factis, in cogitationibus, non exoriuntur nisi ex mala cupidita
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ suũ in similitudinẽ carnis pectati.
ia est ut esset caro uera caro. Et undi
similitudo carnis peccati: Quia de pee¬
cato mors est utiq in om̃i carne pcicati
De qua clicit apłs. ut euacuctur corpus
peccati. Quia gͦ mors est in om̃i car ne
pcccati. s utrumq ibi est & mors e pee¬
patũ ñ debitum ꝑsoluebat. Sic psoluit
r mortem. Non debebat & ꝑsoluebat.
ac ñ indebitum redderet: nũqͣm nos a

Expanded text:
utem, in similitudinem carnis peccati? Id est, ut esset caro, vera caro. Et unde similitudo carnis peccati? Quia de peccato mors: mors est utique in omni carne peccati; de qua dicit Apostolus, Ut evacuaretur corpus peccati . Quia ergo mors est in omni carne peccati: sed utrumque ibi est, et mors et pecbutum non debitum persolvebat. Sic persolvit et mortem: non debebat, et persolvebat. Ille nisi indebitum solveret, nunquam nos a
Abbreviated transcription (Latin):
batur ꝑ carnẽ. Lex enim iubebat & ñ
implebat. quia caro ubi ñ erat gr̃a inui¬
tissime resistebat. & lex infirmabatus
ꝑ carnem. quia lex spiritalis est. ego au¬
tem carnalis sum. Quomͦ lex mͥ opitula¬

Expanded text:
batur per carnem. Lex enim jubebat, et non implebat; quia caro, ubi non erat gratia, invictissime resistebat. Et lex infirmabatur per carnem: quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum. Quomodo ergo l
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ab spiritalib. qui ñ fiunt nsi ꝑgrãm.
Spiritali enĩ legi qnto fit quisq similior.¬
id ẽ qntomagis & ipse in spiritalẽ surgit
affectũ. tantomagis eam implet. qͣntoma¬
gis ea delectatur: iam ñ sub eiꝰ nomine
afflictus. s in eiꝰ nomine. uegetatus. qͥa
p̃ceptũ dñi lucidũ illuminans oculos.
& lex dñi immaculata conu̾tens animas.
iocunda iusticia.

Expanded text:
nisi a spiritualibus, qui non fiunt nisi per gratiam. nisi a spiritualibus, qui non fiunt nisi per gratiam. Spirituali enim legi quanto fit quisqid est, quanto magis et ipse in spiritalem surgit affectum, tanto magis eam implet: quia quanto magis ea delectatur jam non sub ejus nomine afflictus, sed ejus lumine vegetatus, quia praeceptum Domini lucidum est illuminans oculos, et lex Domini immaculata convertens animas ; jucunda justitia.
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ oꝑatum est mortẽ. Ergo lex semꝑ
bona c̃. siue obsit inanib gra. siue ꝓstt
plenis grã semꝑ est bona. sicut sol sem
est bonꝰ. quia omis creatura dĩ bona est
siue dolentib octilis noceat. siue sanos
mulceat. Proinde qd̃ est oculis sanitas
ad uidendũ solem. hoc est gr̃a m̃tib ad
implendã legem. Et sicut oculi sam ñ
solis delectationi moriunt᷑. s illis ictib
aspis radioꝵ quib reu̾berati in densiores
tenebras pellebant᷑. sic anima quȩ ꝑ ca¬
ritatẽ sp̃c salua facta est. ñ iusticiȩ mor¬
tua dicitur: s illi reatui & p̃uaricationi
quã lex ꝑ litterã cũ grã defuit faciebat.
Itaq de illa utrũq dicitur. & bona ẽ lex
si qͥs ea legitime utatur. & qd̾ sequitur.
scientes hoc quia iusto lex ñ est posita:
quia ñ opus habet terrente littera. quẽ
delectat ipsa iusticia. Deinde subiun-¬
git causam cur ita sit. Scimꝰ inquit qͥa
In quo satis ostendit ñ posse impleri legẽ

Expanded text:
mihi operatum est mortem. ergo lex semper bona est, siue obsit inanibus gratia, siue prosit plenis gratia, semper est bona, sicut sol semper est bonus, quia omnis creatura dei bona est, siue dolentibus oculis noceat, siue sanos mulceat. proinde quod est oculis sanitas ad uidendum solem, hoc est gratia mentibus ad inplendam legem. et sicut oculi sani non solis delectationi moriuntur, sed illis ictibus asperis radiorum, quibus reuerberati in densiores tenebras pellebantur, sic anima, quae per caritatem spiritus salua facta est, non iustitiae legis mortua dicitur, sed illi reatui et praeuaricationi, quam lex per litteram, cum gratia defuit, faciebat. itaque de illa utrumque dicitur et: bona est lex, si quis ea legitime utatur et quod sequitur: sciens hoc, quia iusto lex non est posita, quia non opus habet terrente littera, quem delectat ipsa iustitia. Haec sgit causam, cur ita sit: Scimus enim, inquIn quo satis ostendit non posse impleri legem
Abbreviated transcription (Latin):
suscitauit uĩm ex mortuis habitat in uo¬
bis. qui suscitauit xpm̃ ũm a mortuis.
uiuificabit & mortalia corpora ur̃a. Qs
timetis. quid etiã ꝑcarne ur̃a solliciti estis :
Capillus capitis ur̃i ñ ꝑibit. Adam pectan¬
do damnauit in mortẽ corpora ur̃a.s¬
di dubitas: qui tale pignus tenes: Sic
mo. quis me liberabit de corpore mortis
Sic liberabis de corpore mortis huiꝰ. ñ cor¬
pus ñ habendo. uł alterũ habendo. s ñ
ulteriꝰ moriendo. Si enĩ ñ adderet mor¬
tis huiꝰ. & diceret quis me liberabit a
corpore. forte suggereretur error cogi¬
tatiomi humane. & diceretur. Uides quia
ñ uult nos d̾s esse cum corpore: De cor¬
pore inquit mortis huiꝰ. Mortẽ tolle.
& bonũ est corpus. Detrahatur mors
nouissima inimica : & erit mͥ in ȩt̾num

Expanded text:
 habitat in vobis; qui suscitavit Christum Jesum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra, Quid timetis? Quid etiam pro ipsa carne solliciti estis? Capillus capitis vestri non peribit . Adam peccando damnavit in mortem corpora vesdi dubitas, qui tale pignus tenes? sic mo, quis me liberabit de corpore mortis Sic liberaberis de corpore mortis hujus, non corpus non habendo, vel alterum habendo; sed non ulterius moriendo. Si enim non adderet, mortis hujus, et diceret, Quis me liberabit de corpore? forte suggereretur error cogitationi humanae, et diceretur: Vides quia non vult Deus nos esse cum corpore? De corpore, inquit, mortis hujus. Mortem tolle, et bonum est corpus. Detrahatur mors novissima inimica, et erit mihi in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi naturalit̾ datũ. quia dictum est ñ po¬
test. inimica est in dm̃. legi enĩ dĩ ñ est sub¬
iecta. neq enĩ potest. Et ñ atienderunt
dictũ cẽ ñ potest. s de prudentia carnis.
homo. eademq natura. a dño dõ uero &
bono condita. heri sapiebat scd̾m carnẽ.
hodie sapit scdm spm̃. Expulsum est
uicium. sanata est natura. Nam qmdiu
esset prudentia illa carnis. om̃ino legi
dĩ subiecta esse ñ posset. Sanato autem¬

Expanded text:
quasi naturaliter dictum, quia dictum est, non poquasi naturaliter dictum, quia dictum est, non potest, inimica est in Deum: Legi enim Dei non est subjecta, neque enim potest: et non attenderunt dictum esse, non potest; sed de prudentia carnis. homo, eademque natura a Domino Deo vero et bono condita, heri sapiebat secundum carnem, hodie sapit secundum spiritum: expulsum est vitium, sanata est natura. Nam quamdiu esset prudentia illa carnis, omnino legi Dei subjecta esse non posset. Quamdiu e
Abbreviated transcription (Latin):
tiunt. Prudentia enĩ carnis mors ẽ. Pru¬
dentia autẽ sp̃c. uita & pax. Prudentia
autẽ carnis inimica est in dm̃. legi enĩ dĩ
ñ est subiecta. neq enĩ potest. Quid est
neq enim potest: Non homo ñ potest.
ñ anima ñ potest. ñ deniq ipsa caro qͥa
dĩ est creatura ñ potest: s prudentia
carnis ñ potest. Uitium ñ potest. ñ na-
tura. quomͦ si diceres. Claudicatio rec¬
te ambulationi ñ est subiecta. neq enĩ
potest. Pes potest. s claudicatio ñ po-¬
test. Tolle claudicationẽ. & uidebis rec¬
tam ambulationẽ. s qmdiu claudica¬
do est ñ potest. Sic qmdiu prudentia
samis est ñ potest. Non sit prudentia
sistendo inimica est. ñ nocendo. Iili autẽ
nocet in quo est. Prudentia carnis quia
uiciũ est. naturȩ nocet in qua natura
mest. Medicina autem idõ inuenta est.
ut pellatur uiciũ & natura sanctur. Ue¬
nit gͦ saluator ad genus humanũ nul-
rorẽ suũ existimant adiuuari. & putañ

Expanded text:
tus. Prudentia enim carnis mors est: prudentia autem spiritus vita et pax. Prudentia enim carnis inimica in Deum. Legi enim Dei non est subjecta: neque enim potest. Quid est, neque enim potest? Non homo non potest, non anima non potest, non denique ipsa caro, quia Dei creatura, non potest: sed prudentia ctura, quomodo si diceres: Claudicatio rectae ambulationi non est subjecta, nec enim potest. Pes potest, sed claudicatio non potest. Tolle claudicationem, et videbis rectam ambulationem. Quandiu claudicatio est, non potest, sic quandiu prudentia carnis est, non potest. Non sit prudentia sistendo inimica est, non occidendo. Illi autem nocet, in quo est prudentia carnis: quia vitium naturae nocet, in qua natura inest. Medicina autem ideo inventa est, ut pellatur vitium, et sanetur natura. Venit ergo Salvator ad genus humanum, nullrorem suum existimant adjuvari, et putant
Abbreviated transcription (Latin):
intelligimꝰ patrẽ & ueritatẽ. id est luct̃
interiorẽ ꝑ quã illũ intelligimꝰ nulla
int̾posita est creatura. Quare ipsam qͦ
ueritatẽ nulla ex parte dissimilem. in
ipso & cum ipso uenerem᷑. quȩ forma ẽ
om̃iũ quȩ ab ipso facta sunt. & ad unũ
nitunt᷑. Unde apparet spiritalibꝰ animis
implet qd̃ appetunt omĩa. Quȩ tamen
omĩa neq fierent a patre ꝑ filiũ: neq
suis finib salua essent. nisi ds̃ sum me
bonꝰ esset. Qui & nulli nature quȩ ab
ipso bona esse posset inuidit. & in bono
ipso alia qñtũ uellent. alia qͣntũ posseq
ut manerent dedit. Quare ipsũ donũ
dĩ cũ patre & filio ȩque incõmutabile
colere & tenere nos conuenit. uniꝰ sub¬
stantiȩ trinitatẽ. unũ dm̃ a quo sumꝰ
ꝑ quẽ sumꝰ. in quo sumꝰ. a quo discessimꝰ.

Expanded text:
Patrem, et veritatem, id est lucem interiorem per quam illum intelligimus, nulla interposita creatura est. Quare ipsam quoque Veritatem nulla ex parte dissimilem in ipso, et cum ipso veneremur, quae forma est omnium, quae ab uno facta sunt, et ad unum nituntur. Unde apparet spiritualibus animis, implet quod appetunt omnia. Quae tamen omnia neque fierent a Patre per Filium, neque suis finibus salva essent, nisi Deus summe bonus esset: qui et nulli naturae, quae ab ipso bona esse posset, invidit; et in bono ipso alia quantum vellent, alia quantum possent, ut manerent dedit. Quare ipsum Donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile colere et tenere nos convenit: unius substantiae Trinitatem, unum Deum a quo sumus, per quem sumus, in quo sumus: a quo discessim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittim᷑. pͥncipiũ ad qd̃ recurrimꝰ. &
formã qͣm sequim᷑. & grãm qua reconci¬
liam᷑. unũ. quo auctore conditi sumꝰ. &
similitudinẽ eiꝰ ꝑ qm ad unitatẽ refor¬
mam᷑. & pacẽ qua unitati adheremus.
omẽ qd̾ substantialit̃ & naturalit̃ facdũ
est. & donũ benignitatis eiꝰ qua placuit
& conciliatũ est auctori suo. ut ñ interi¬
ret qͥcqͥd ab eo ꝑ u̾bum factũ est. unũ dim
quo creatore uiuimꝰ. ꝑ quẽ reformat
sapient᷑ uiuimꝰ. quẽ diligentes & quo fru¬
entes beate uiuimꝰ. unũ dm ex quo om̃ia
ꝑ quẽ omĩa. in quo omĩa. ipsigła msda¬

Expanded text:
mus: principium ad quod recurrimus, et formam quam sequimur, et gratiam qua reconciliamur: unum Deum quo auctore conditi sumus, et similitudinem ejus per quam ad unitatem formamur, et pacem qua unitati adhaeremus: d substantialiter et naturaliter factum est; et Donum benignitatis ejus, quo placuit et conciliatum est auctori suo, ut non interiret quidquid ab eo per Verbum factum est: unum Deum quo creatore vivimus, per quem reformati sapienter vivimus, quem diligentes et quo fruentes beate vivimus: unum Deum ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
cat. ido me uocauit ds. qͥa colui dm̃. Qͦmͦ
coluisses. si uocatus ñ fuisses: Si ꝓpt̾ea
ñ eras: Qd gͦ fecit ds qndo p̃destinauit
qui ñ erat: Quid ait apls: Qui uocat
ca quȩ ñ sunt tanqm ea quȩ sunt. Si iam
esses ñ p̃destinareris. nisi au̾sus esses ñ
uocareris. nisi impiꝰ esses ñ iustificareris.
ex ipso & ꝑ ipsũ & in ipso sunt om̃ia. Qͥdͥ
g̃ reddimꝰ. Ipsi gła. quia ñ cramꝰ qͣndo
sumꝰ p̃aestinati. quia au̾si eramꝰ qnͣao
sumꝰ uocati. quia peccatores eramꝰ qndo
sumꝰ iustificati. Agamꝰ dõ grãs. ne tu¬

Expanded text:
cat: Ideo me vocavit Deus, quia colui Deum. Quomodo cat: Ideo me vocavit Deus, quia colui Deum. Quomodo coluisses, si vocatus non fuisses? Si propterea non eras? Quid ergo fecit Deus, quando praedestinavit qui non erat? Quod ait Apostolus: Qui vocat ea quae esses, non praedestinareris: nisi aversus esses, non vocareris; nisi impius esses, non justificareris; ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Quid ergo reddimus? Ipsi gloria . Quia non eramus, quando sumus praedestinati; quia aversi eramus, quando sumus vocati; quia peccatores eramus, quando sumus justificati: agamus Deo gratias, ne re
Abbreviated transcription (Latin):
t ipsum gͥ mitiũ fidĩ nr̃e ex quo nisi
ex ipso est: Neq enĩ hoc excepto ex
ĩpso sunt cet̾a. s ex ipso & ꝑ ipsũ. & in ipso
misisti mͥ. Qnͣdo dicis debes mͥ quia dedi
tͥ. a te. ꝓcessit beneficiũ. s mutuatũ. non
donatũ. Qnͣdo autẽ dicis debes mͥ quia
ꝓmisisti mͥ. tu nichil dedisti & tam̃ exi¬
gis. Bonitas enĩ eiꝰ qui ꝓmisit dabit. ne
in maliciã fidesconu̾tatur. Qui autẽ fal¬
lit: malus est. Deo autẽ nunqͥd dicimꝰ.
redde mͥ quia deditͥ: Quid dedimꝰ dõ.
qnͣdo totũ qd̾ sumꝰ & qd̾ habemꝰ boni. ab
illo habemꝰ: Nichil gͦ ei dedimꝰ. Non est
quẽ admodũ ista uoce exigamꝰ debitorẽ
dm̃. maxime dicente nobis apło. Quis
enĩ cognouit sensũ dñi. aut quis consili¬
ariꝰ eiꝰ fuit. aut qͥs pͥor dedit illi & retri¬
buetur ei: Illo gͦ modo possumꝰ exigtre
dnm̃ dm̃ nrm. ut dicamꝰ. Redde qd̾ ꝓ¬
misisti. quia fecimꝰ qd̃ iussisti. Et hoc tu
fecisti. qui laborantes uuisti. Nemo gͥ di

Expanded text:
t ipsum igitur initium fidei nostrae, ex quo, nisi ex ipso est? Neque enim hoc excepto ex ipso sunt caetera: sed ex ipso, et per ipsum, et in ipso dedi tibi. Quando dicis, debes mihi quia dedi tibi, a te processit beneficium, sed mutuatum, non donatum; quando autem dicis, debes mihi, quia promisisti mihi, tu nihil dedisti, et tamen exigis. Bonitas enim ejus qui promisit dabit, ne in malitiam fides convertatur. Qui autem fallit, malus est. Deo autem nunquid dicimus, Redde mihi, quia dedi tibi? Quid dedimus Deo, quando totum quod sumus, et quod habemus boni, ab illo habemus? Nihil ergo ei dedimus. Non est quemadmodum ista voce exigamus debitorem Deum, maxime dicente nobis Apostolo, Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei ? Illo ergo modo possumus exigere Dominum nostrum, ut dicamus: Redde quod promisisti, quia fecimus quod jussisti: et hoc tu fecisti, quia laborantes juvisti. CAPUT I
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ repeti & dici. qd̃ fecit ds. iam intelli¬
gamꝰ in suo genere fieri ipsam creaturã.
Porro cũ audimꝰ & uidit ds̃ quia bonũ
est. intelligamꝰ benignitati dĩ placu¬
isse qd̾ factum est. ut.ꝓ modo sui generis
maneret qd̃ placuit ut fieret. cũ sp̃c dĩ¬

Expanded text:
mus repeti et dici, quod fecit deus, iam intellemus repeti et dici, quod fecit deus, iam intellegamus in suo genere fieri ipsam creaturam. porro cum audimus: et uidit deus, quia bonum est, intellegamus benignitati dei placuisse, quod factum est, ut pro modo sui generis maneret, quod placuit, ut fieret, cum spi
Abbreviated transcription (Latin):
głis suis in pͥma lucis conditione
formatis. pͥus ds̃ ostendebat. qd̾ erat dein¬
ceps creaturꝯ. Neq enim intellectũ dei
nossent: nisi qnͣtũ ipse demonstrasset.
Qͥs enĩ cognouit intellectũ dñi. aut qͥs con-¬
siliariꝰ iliꝰ fuit: aut qͥs pͥor dedit illi &
retribuet᷑ ei: Qm̃ ex ipso & ꝑ ipsum & in
ipso sunt omĩa. Ex ipso gͦ discebant an-¬
głi. cum in eis fieret cognitio creaturȩ.
deinceps faciendȩ. ac deinceps fieret in
qua intelligimꝰ ab ęt̾na luce formatam
rationalem creaturã. cũ in cȩt̾is creandis
reb audimꝰ. & dixit ds̃ fiat. intelligamꝰ
ad et̾nitatẽ u̾bi dĩ recurrentẽ scͥpture
intentionẽ. Cum uͦ audimꝰ & sic ẽ fac¬
tum. intelligamꝰ in creatura intellectu¬
ali factã cognitionẽ rationis quȩ in u̾bo
dĩ est colende creaturȩ. ut in ea natura
pͥus quod̾amͦ facta sit. uł quȩ anteriore
quodã motu in ipso dĩ u̾bo pͥor facien¬
dam ẽẽ cognouit. ut postremo cũ audi¬

Expanded text:
elis suis, in prima lucis conditione formatis, prius Deus ostendebat quod erat deinceps creaturus. Neque enim intellectum Dei nossent, nisi quantum ipse monstrasset. Quis enim cognovit intellectum Domini? Aut quis consiliarius ejus fuit? Aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia . Ex ipso ergo discebant Angeli, cum in eis fieret cognitio creaturae deinceps faciendae, ac deinde fieret in qua intelligimus ab aeterna luce formatam rationalem creaturam, cum in caeteris creandis rebus audimus, Et dixit Deus, Fiat; intelligamus ad aeternitatem Verbi Dei recurrentem Scripturae intentionem. cum uero audimus: et sic est factum, intellegamus in creatura intellectuali factam cognitionem rationis, quae in uerbo dei est, condendae creaturae, ut in ea natura prius quodam modo facta sit, quae anteriore quodam motu in ipso dei uerbo prior faciendam esse cognouit, ut postremo, cum audi
Abbreviated transcription (Latin):
liũ. Ipse qͥppe. ante aduentũ iudicis sal¬
uatoris ñ immerito spatur esse uenturꝰ.
quia etiã nunc iuiuere ñ unmerito credit᷑
Curru nãq igneo raptꝰ est de reb huma¬
nis: qd̾ euidentissime scã scͥꝑtura testatu
Cũ uenerit gͦ exponendo legẽ sp̃ualit quã
ad filiũ. id est cor patrũ ad filios. Singu¬
larẽ quippe ꝓ numero plurali. int̾pretes
lxx. posuerunt. Et est sensꝰ. Ut etã fili
sic intelligant legem. id est iudei. quc̃aa
modũ eam patres intellexerunt. id est
ꝓpħȩ. in qͥb erat ipse moyses. Sic
enĩ cor patrũ conu̾tet᷑ ad filios. cũ intelli¬
gentia patrũ ꝑducetur ad intelligentiã
filioꝵ. & cor filioꝵ ad patres eoꝵ. dũ id qd̾
senserunt isti. consentiunt & isti. Ubi laxnͣ
dixerunt: & cor hominis ad ꝓximũ suũ
Sunt enĩ inter se ualde pximi patres & fi
lii. In illo itaq iudicio. uł circa illud in¬
diciũ has res dicimꝰ esse uenturas. helyã

Expanded text:
lium. ipse quippe ante aduentum iudicis sallium. ipse quippe ante aduentum iudicis saluatoris non immerito speratur esse uenturus, quia etiam nunc uiuere non immerito creditur. curru namque igneo raptus est de rebus humanis, quod euidentissime sancta scriptura testatur. Cum uenerit ergo, exponendo legem spiritaliter, ad filium, id est cor patrum ad filios: singularem quippe pro numero plurali interpretes septuaginta posuerunt; et est sensus, ut etiam filii sic intellegant legem, id est Iudaei, quem ad modum eam patres intellexerunt. id est prophetae, in quibus erat et ipse Moyses; sic enim cor patrum conuertetur ad filios, cum intellegentia patrum perducetur ad intellegentiam filiorum; et cor filiorum ad patres eorum, dum in id, quod senserunt illi, consentiunt et isti ; ubi Septuaginta dixerunt: Et cor hominis ad proximum s u u m. Sunt enim inter se ual. In illo itaque iudicio uel circa illud iudicium has res didicimus esse uenturas, Heliam
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ: In au̾tendo dñs captiuitatẽ ppłi sui.
exultabit.. quia ipse cognouit.
moysi serui mei. quã mandaui ei in cho¬
reph. ad omnẽ isrł p̃cepta & iudicia. o¬
portune cõmemorat post declaratũ futu¬
rũ tam magnũ int̾ obseruatores legis con¬
tẽptoresq discrim̃. simul etiã ut discant
legẽ spiritalit̾ intelligere. & inueniant
in ea xp̃m. ꝑ quẽ iudic̾e facienda est inter
bonos & malos ipsa discretio. Non enim
frustra idẽ dñs ait iudeis. Si crederetis
moysi. crederetis & mͥ. De me enĩ scͥpsit.
gis moysi: qm̃ p̃uidebat eos multo ad huc
tẽpore. ñ eam spiritalit̾ sicut oportuerat
accepturos: continuo subiecit. Ecce ego
mittã uobis helyam thesbiten anteqͣm
ueniat dics dñi magnꝰ & illustris. qͥ conũ¬
tat cor patris ad filium. & cor hominis
ad ꝓximũ suũ. ne forte ueniens ꝑcitiam
t̾ram penitus. Per hunc helyam magnũ
mirabilemq ꝓpħam. exposita sibi lege
leberrimũ est in sermonib cordibꝰq fide¬

Expanded text:
i sui, exsultabit, qMoysi serui mei, quam mandaui ei in Choreb ad omnem Israel, praecepta et iudicia opportune commemorat post declaratum futurum tam magnum inter obseruatores legis contemtoresque discrimen; simul etiam ut discant legem spiritaliter intellegere et inueniant in ea Christum, per quem iudicem facienda est inter bonos et malos ipsa discretio. Non enim frustra idem Dominus aitludaeis: Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. gis Moysi quoniam praeuidebat eos multo adhuc tempore non eam spiritaliter, sicut oportuerat, accepturos, continuo subiecit? Et ecce ego mittam uobis Heliam Thesbiten, antequam ueniat dies Domini magnus et inlustris, qui conuertet cor patris ad filium et cor hominis ad proximum sterram penitus. per hunc Heliam magnum mirabilemque prophetam exposita sibi lege leberrimum est in sermonibus cordibusque fide
Abbreviated transcription (Latin):
s ex patre omĩa ñ ox filio. & ꝑ filium
omĩa ñ ꝑ patrẽ. qnͣdo quidẽ quẽlibet eoꝵ
apłs uoluerit hoc loco intelligi. ex ipso¬
cnĩ inquit & ꝑ ipsum & in ipso sunt om̃ia:
Si gͦ siue de patre siue de filio. uerissime
tam̃ dicit᷑. qd̾ ex ipso & ꝑ ipsũ & in ipso
sunt omĩa: sine dubio patris & filii de¬
monstrat᷑ equalitas. Si autẽ qm̃ ñ nomi¬
dñm qd̃ & ipsa tͥnitas dici potest: singula
hoꝵ triũ referri ad singulos uoluit. &x
s ait ex ipso & ꝑ ipsum & in ipso st̃ omĩa:
nec ait ipsis gła. s ipsi gła in scła scłoꝵ:¬

Expanded text:
 ex Patre omnia, non ex Filio; et per Filium omnia, non per Patrem: quandoquidem quemlibet eorum Apostolus voluerit hoc loco intelligi, Ex ipso, inquit, et per ipsum, et in ipso sunt omnia? Si ergo sive de Patre sive de Filio, verissime tamen dicitur, quod ex ipso et per ipsum, et in ipso sunt omnia; sine dubio Patris et Filii demonstratur aequalitas. Si autem quoniam non nomid et ipsa Trinitas dici potest, singula horum trium referri ad singulos voluit: ex sed ait, ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia: nec ait, Ipsis gloria; sed, ipsi gloria in saec
Abbreviated transcription (Latin):
XII.
ppris sensũ habemꝰ ad discitiendam ui¬
sicia iuidicioꝵ di. ad discutiendã grãm
graturtã. nullis meritis p̃cedentib ñ mi¬
quã. Quȩ ñ tam mouet cũ p̾statur indig¬
nis. qm cũ eque aliis indignis negatur¬

Expanded text:
in uum sensum habemus ad discutiendam iustitiam iudiciorum dei, ad discutiendam gratiam gratuitam, nullis meritis praecedentibus non iniquam, quae non tam mouet, cum praestatur indignis quam cum aeque indignis a
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti expauescens: exclamat apłs. O ala¬
tudo diuitiarũ sapientiȩ & scientis dl.
Premiserat qͥppe sententiã mirȩ ꝓfundi¬
tatis dicens. Conclusit enĩ ds̃ om̃s man
credulitate. ut om̃ib misereat᷑. Cuuiꝰ ꝙꝑ¬
funditate ueluti horrore ꝑcussus. dalit¬
tudo inqͥt diuitiarũ sapientiȩ & scientis
dĩ. qmͣ inscrutabilia sunt iudicia i e

Expanded text:
exclamat apostolus: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! praemiserat quippe sententiam mirae profunditatis dicens: conclusit enim deus omnes in incredulitate, ut omnibus misereatur. cuius profunditatis ueluti horrore percussus; o altitudo, inquit, diuitiarum sa pientiae et scientiae dei! quam inser utabilia sunt iudicia e
Abbreviated transcription (Latin):
Icuit impossibilitas. ita & iniquitas ñ
at apud dm. Et scio qd̃ supbis resistit:
humilib autẽ dat grãm: & scio qd̃ illi cui
ne extolleretur datus erat stimulus carnis
angłs sathanȩ qui eũ colafrraret. semel &
iterũ & t̾cio dep̾canti dictũ est. sufficit tͥ
gia mea. nã uirtus in infirmitate ꝑficit᷑.
A u̾qͥd gͦ est in abdito & ꝓfundo iudicioꝵ di.
ut etiã iustoꝵ om̃e os obstruatur in laude
sua. & ñ aꝑiatur nisi in laudẽ dĩ. Hoc au¬
tẽ aliqͥd. quis possit scrutari. quis inuesti¬
gare. quis nosse: Gam st̃ inscrutabilia
iudicia eiꝰ. & inuestigabiles uiȩ ciꝰ. Quis

Expanded text:
itas, ita et iniquitas non est apud Deum . Et scio quod superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Et scio quod illi, cui ne extolleretur datus erat stimulus carnis, Angelus satanae, qui eum colaphizaret, semel et iterum et tertio deprecanti dictum est, Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur . Aliquid ergo est in abdito et profundo judiciorum Dei, ut etiam justorum omne os obstruatur in laude sua, et non aperiatur nisi in laudem Dei. Hoc autem aliquid quis possit scrutari, quis investigare, quis nosse? tam sunt inscrutabilia judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis
Abbreviated transcription (Latin):
mniqͥtate. s ueritate uindictȩ. Quȩ tam̃
miscłia & ueritas ita sibi occurrunt. quia
scriptũ est. miscdia & ueritas occurrerunt
sibi. ut nec miscdi̾a impediat ueritatem.
qua plectitur dignꝰ : nec ueritas miscłiam
qua liberatur indignꝰ. Quȩ gͥ sua merita
iactaturꝰ est liberatus. cũ si digna suis me¬
ritis redderent᷑. ñ esset nisi damnatꝰ:. Nul¬
lane gͥ sunt mertta iustoꝵ: Sunt plane:
quia iusti sunt. S ut iusti fierent. merita
ñ fuerunt. Iusti enĩ facti sunt cũ iustificati
sunt. s sicut dicit apłs. iustificati gratis

Expanded text:
iniquitate sed ueritate uindictae. quae tamen misericordia et ueritas ita sibi occurrunt, quia scriptum est: Misericordia et ueritas occurrerunt sibi, ut nec misericordia impediat ueritatem. qua plectitur dignus. nec ueritas misericordiam. qua liberatur indignus. quae igitur sua merita iactaturus est liberatus. cum, si digna suis meritis redderentur. non esset nisi damnatus? nullane igitur sunt merita iustorum? sunt plane, quia iusti sunt. sed ut iusti fierent, merita non fuerunt: iusti enim facti sunt, cum iustificati sunt sed, sicut dicit apostolus, iustificati gratis
Abbreviated transcription (Latin):
se s in te. Om̃ium itaq miseret᷑ uasoꝵ
miscdiȩ. Quid est om̃ium: Et eoꝵ scili¬
cet quos ex gentib. & eoꝵ quos ex iudeis
p̃destinauit. uocauit. iustificauit. głifi¬
cauit. Non hominũ om̃ium. s istoꝵ
om̃ium neminẽ damnaturus.

Expanded text:
se, sed in te! Omnium itaque miseretur uasorum se, sed in te! Omnium itaque miseretur uasorum misericordiae. Quid est omnium? Et eorum scilicet quos ex gentibus, et eorum quos ex Iudaeis praedestinauit uocauit, iustificauit glorificauit, non hominum omnium, sed istorum omnium neminem damnaturus.
Abbreviated transcription (Latin):
on hoc ido dictũ est qd̾ neminẽ sit dã¬
naturꝰ. s suꝑiꝰ apparet unde dictũ
sit. Nam cũ de iudeis postea credituris
apłs loqueret᷑ ad gentes. ad quas utiq iã
credentes conscribebat epłas. sicut enĩ uos
inqͥt aliqnͣdo ñ credidistis dõ. nunc autẽ
miscdiam consecuti estis in illoꝵ incredu¬
litate. sic & hi ñ crediderunt in ur̃a mi¬
scdia. ut & ipsi miscdiam consequantur.
Deinde subiecit unde quidã sibi errando
blandiuntur. atq ait. Conclusit enĩ ds̃
om̃s in infidelitate: ut om̃iũ misereatur.
Quos om̃s. nisi de quib loquebat᷑. tanqͣm
dicens & uos & illos: Ds̃ gͦ & gentiles &
uideos quos p̃sciuit & p̃destinauit confor¬
mes fieri imaginis filii sui. om̃s in infide¬
litate conclusit. ut de amaritudine in¬
fidelitatis suȩ penitendo confusi. & ad
illud in psalmo. Quã magna multitu¬
do dulcedinis tuȩ dñe: quã abscondisti
tim̃tib te. Perfecisti autẽ sꝑantib ñ in

Expanded text:
non ideo dictum est, quod sit neminem damnaturus, sed superius apparet unde sit dictum. Nam cum de Iudaeis postea credituris apostolus loqueretur ad gentes, ad quas utique iam credentes conscribebat epistulas: Sicut enim uos, inquit, aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis illolitate; sic et hi nunc non crediderunt in vestra misericordia, ut et ipsi misericordiam consequantur . Deinde subjecit, unde isti sibi errando blandiuntur, atque ait, Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. Quos omnes, nisi de quibus loquebatur, tanquam dicens, et vos et illos? Deus ergo et Gentiles et Iudaeos, quos praesciuit et praedestinauit conformes imaginis filii sui, omnes in infidelitate conclusit, ut de amaritudine infidelitatis suae paenitendo confusi et ad illud in psalmo: Quam multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te. perfecisti autem sperantibus, non in
Abbreviated transcription (Latin):
credidi ut sic uocarer. Preuenit eũ qͥppe
miscdia dĩ: quia sic est uocatus ut crederet.
Om̃s enĩ docibiles dĩ ueniunt ad filiũ. qm̃
audiert̃ & didicerunt a patre ꝑ filiũ. qui
euidentissime dicit. om̃is qui audiuit a
patre & didicit. uenit ad me. Istoꝵ autẽ
nemo pit. quia om̃e qd̾ dedit ei pater. ñ ꝑ¬
dit ex eo qͥcqͣm. Quisqͥs gͦ inde est. omĩno
ñ ꝑdit: nec erat inde qui ꝑit. Propt̾ qd̾ dic¬
tũ est ex nobis exierunt. s ñ erant ex nobis.
Nam si fuissent ex nobis: mansissent utiq

Expanded text:
Credidi ut sic vocarer; praevenit eum quippe Credidi ut sic vocarer; praevenit eum quippe misericordia Dei, quia sic est vocatus ut crederet. Omnes enim docibiles Dei veniunt ad Filium: quoniam audierunt et didicerunt a Patre per Filium, qui evidentissime dicit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Istorum autem nemo perit, quia omne quod dedit ei Pater, non perdet ex eo quidquam . Quisquis ergo inde est, omnino non perit: nec erat inde qui perit. Propter quod dictum est, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique