comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiros: qui scłinfantiã pueritiã
ad olescentiã. atq iuuentutem
transeuntes. ad gradũ usq senec¬
tuti ꝓrimũ ꝑuenerunt. Qui gͦ
iam ad eo grandis est: quomͦ afe¬
mina circumdari potest: Si di¬
ꝙxisset femina cͥcumdabit infantẽ
ł femina circumdabit paruulũ:
nec nouũ uideretur. nec mirum
Nunc autẽ quia nil tale posuit.
s dixit uirũ: querimus que sit hec
nouitas. quã ds fecit in terra. ut
femina uirũ circumdaret: & uir
intra feminei unpus corpusculi
menbra sese cohiberet. Quid hoc ẽ
miraculi: Numquid potest homo
ut ait nichodemꝰ inuentrẽ matris
suȩ it̾ato ĩtroire ⁊ renasci: S uerto
me ad conceptũ partũq uirginalẽ:
si forte inter plurima noua ac mira.
que ibi ꝑfecto inspicit qͥ diligenter
citur longitudo breuis. latitudo
angusta: altitudo subdita: ꝓfun¬
dditas plana. Ibi agnoscitur lux ñ
lucens: uerbũ infans: aqua sitiens
panis esuriens. Uideas si attendas
potentiã regi. sapientiã instrui:

Expanded text:
viros, qui scilicet infantiam, pueritiam, adolescentiam atque juventutem transeuntes, ad gradum usque senectuti proximum pervenerunt. Qui ergo jam adeo grandis est, quomodo a femina circumdari potest? Si dixisset, Femina circumdabit infantem; vel, Femina circumdabit parvulum; nec novum videretur, nec mirum. Nunc autem quia nil tale posuit, sed dixit virum, quaerimus quae sit haec novitas, quam Deus fecit in terra, ut femina circumdaret virum, et vir intra feminei unius corpusculi membra sese cohiberet? quid est hoc miraculi? Nunquid potest homo, ut ait Nicodemus, in ventrem matris suae iterato introire, et renasci? 9. Sed verto me ad conceptum partumque virginalem, si forte inter plurima nova ac mira, quae ibi profecto inspicit qui diligenter citur longitudo brevis, latitudo angusta, altitudo subdita, profunditas plana  alias, plena. Ibi agnoscitur lux non lucens, verbum infans, aqua sitiens, panis esuriens. Videas, si attendas, potentiam regi, sapientiam instrui,
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ non dubitas inter pretari:
qui ⁊ qualis homo fuerit iste ioseph.
Simul ⁊ memento magni illiꝰ qͦnd̾ a
patͥarche uenditi in egipto. ⁊ scito
ipsius istũ non solũ uocabulũ fuisse
sortitũ. s ⁊ castimoniã adeptũ. in¬
nocentiã assequutũ. ⁊ g̾ram: Si qͥd̾e
ille ioseph frat̾na ex inuidia uenditꝰ¬

Expanded text:
mentum non dubitas interpretari mentum non dubitas interpretari quis et qualis homo fuerit iste Joseph. Simul et memento magni illius quondam patriarchae venditi in Aegypto : et scito ipsius istum non solum vocabulum fuisse sortitum, sed et castimoniam adeptum, innocentiam assecutum et gratiam. Siquidem ille Joseph, fraterna ex in
Abbreviated transcription (Latin):
nis dicens. Ioseph fili dauid noli
timere acciꝑe mariã coniugem
scõ est. Itaq ꝓpter istas raciones
desponsata est maria ioseph. uł
potiꝰ sic̃ ponit eũgłista uiro cui
nom̃ erat ioseph. ⁊ irũ nominat:
non quia maritus.ẜ qd homo uͥtu¬
tis erat. Hel potius qͥa uxta aliũ
eũgłistã ñ uir simplicit̾. s uir eiꝰ
dictus est. merito appellat᷑ qd neces¬
sarie putatur. Bebuit gͦ uir eiꝰ
appellari. qͥa necesse fuit ⁊ putari.
sic̃ ⁊ pater saluatoris ñ qͥde esse. sed
dici meruit ut putaretur c̾e̾: dicen¬
te hoc ipso eũgłista. & ipse iħc erat
incipiens quasi annoꝵ xxxͣ: ut
putabatur filiꝰ ioseph. Nec uirgͦ
matris. nec filii pater extitit: qͣmuis
certa ut dictũ est. ⁊ necessaria dis¬
pensatione. utrũq ad tempus
appellatus sit ⁊ putatur. Conice
tñ ex hac appellatione. qua licet
dispensatoria meruit honorari
ad̾o. ut pater dei ⁊dictus ⁊ creditꝰ
sit: conice & ex pͥo uocabulo qd̾ aug¬

Expanded text:
fili David, noli timere accipere Mariam conjugem sancto est . Itaque propter istas rationes desponsata est Maria Joseph, vel potius, sicut ponit evangelista, viro, cui nomen erat Joseph. Virum nominat, non quia maritus, sed quod homo virtutis erat. Vel potius quia, juxta alium evangelistam, non vir simpliciter, sed vir ejus dictus est, merito appellatur quod necessarie putatur. Debuit ergo vir ejus appellari, quia necesse fuit et putari: sicut et pater Salvatoris non quidem esse, sed dici meruit, ut putaretur esse, dicente hoc ipso evangelista: Et ipse Jesus erat incipiens quasi annorum triginta, ut putabatur, filius Joseph . Nec vir ergo matris, nec filii pater exstitit, quamvis certa ut dictum est et necessaria dispensatione utrumque ad tempus et appellatus sit et putatus. 16. Conjice tamen ex hac appellatione, qua, licet dispensatoria, meruit honorari a Deo, ut pater Dei et dictus, et creditus sit: conjice et ex proprio vocabulo quod aug
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑit. qui ⁊ nouos suꝑiꝰ aaronicos
flores exposuit: Ecce inquit uͥgo
concipiet: & pariet filiũ. En habes
feminã: scł uirginẽ. Uis & de uiro
audire quid sit: Ꝙ uocabitur ait
nomen eus emmanuhel. id est no¬
biscũ ds. femina itaq circumdans
uirũ: uirgo est concipiens deũ:
Uides quã pulchre ⁊ concordit᷑
scõꝵ mira facta. ⁊mistica dicta sͥ

Expanded text:
aperit, qui et novos superius Aaronicos aperit, qui et novos superius Aaronicos flores exposuit. Ecce, inquit, virgo concipiet, et pariet filium. En habes, feminam, scilicet Virginem. Vis et de viro audire quis scit? Et vocabitur, ait, nomen ejus Emmanuel, id est, Nobiscum Deus . Femina itaque circumdans virum, Virgo est concipiens Deum. Vides quam pulchre et concorditer sanctorum mira facta et mystica dicta sibi
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m qd̾ apparebat intelligendũ est.
Non quia uidł aliquid ei nouum
accederet qd̾ antea ñ haberet. ẜ qd̾
accedere uideretur: quando uolebat
ꝓficis. nequando nec quantũ uis
proficis: s te nesciente tuus ꝓfectꝰ
mod̾atur: tua uita disponitur
uolebat sapiens apparebat: quando
i quibꝰ uolebat sapientior: qñ ⁊ qͥb
uolebat sapientissimꝰ: quãquã in se
nunquã esset nͥsapientissimꝰ Simi¬
lit̾ ⁊ cũ semꝑ om̃i gr̃a plenus fuisset
siue quã apud dm. siue quã apud ho¬
mines hab̾e deberet: ꝓ suo tñ arbi¬
trio eã nẽ plus nunc murus osten¬
tabat. put cernenciũ ł meritis con¬
gruere uł saluti expedire sciebat.
Constat gͦ quia semꝑ iħc iurilem
animũ habuit: ⁊ si semꝑ in corꝑe
uir non apparuit: Cur deniq du¬
bito uirũ fuisse in utero: quem
inibi dm fuisse non ambigo: Msi¬
nus quippe est esse uirũ: quam
esse dm. S uide sinon etiã hanc ie¬
remie nouitatẽ ysaias lucidissime

Expanded text:
secundum quod apparebat, intelligendum est: non quia videlicet aliquid ei novum accederet, quod ante non haberet; sed quod accedere videretur, quando volebat proficis, non quando, nec quantum vis proficis: sed te nesciente tuus moderatur profectus, tua vita disponitur. volebat sapiens apparebat, quando et quibus volebat sapientior, quando et quibus volebat sapientissimus: quanquam in se nunquam esset nisi sapientissimus. Similiter et cum semper omni gratia plenus fuisset, sive quam apud Deum, sive quam apud homines habere deberet, pro suo tamen arbitrio eam nunc plus, nunc minus ostendebat, prout cernentium vel meritis congruere, vel saluti expedire sciebat. Constat ergo quia semper Jesus virilem animum habuit, etsi semper in corpore vir non apparuit. Cur denique dubito virum fuisse in utero, quem inibi Deum fuisse non ambigo? Minus quippe est esse virum, quam esse Deum. 11. Sed vide si non etiam hanc Jeremiae novitatem Isaias lucidissime
Abbreviated transcription (Latin):
nico facto ꝓpħicũ dictũ pulchre
satis conuenire uidetur. uͥ legitur.
Descendet sicut pluuia in uellus.
Nam ꝑ hoc qd̾ sequit᷑ ⁊ sic̃ stillicidia
aream. Pluuia nempe uoluntaria
quã segregauit ds hereditati sue.
placide prus absq strepitu oꝑa¬
tionis humane. suo se quietissimo
rum pꝰtmodũ uͦ uͥq terrarũ diffu¬
sa est ꝑ ora p̃dicatoꝵ: ñ iam sicut
pluuia in uellus. ẜ sic̃ stillicidia
stillancia suꝑ terram. cũ quodam
utiq strepitu uerboꝵ: ac sonitu
miraculoꝵ. Siquid̾e recordatȩ sunt
nubes ille que portabant pluiiã:
preceptũ sibi fuisse cũ mnitterent᷑.
Qd̾ dico uobis in tenebris. dicite in
lumine: ⁊ qd̾ in aure audrtis pͣdi

Expanded text:
nico facto propheticum dictum pulchre nico facto propheticum dictum pulchre satis convenire videtur, ubi legitur: Descendet sicut pluvia in vellus. Namaream. Pluvia nempe voluntaria, quam segregavit Deus haereditati suae, placide prius et absque strepitu operationis humanae, suo se quietissimo rum: postmodum vero ubique terrarum diffusa est per ora praedicatorum, non jam sicut pluvia in vellus, sed sicut stillicidia stillantia super terram, cum quodam utique strepitu verborum, ac sonitu miraculorum. Siquidem recordatae sunt nubes illae, quae portabant pluviam, praeceptum sibi fuisse cum mitterentur: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in
Abbreviated transcription (Latin):
se confugientes. sub umbra alarũ
suarũ ꝑtegere ñ desinit. siue ab
estu carnaliũ desiderioꝵ: siue
ã facie impioꝵ qͥ eos afflixerunt.
Bona ⁊ desiderabilis uimbra sub
alis ib̾u. uͥ tutũ est fugientibus
refugiũ: gratũ fessis refrigeriũ:
Miserere mei dñe iħ̃u miserere
mei. qm̃ in te confidit anima mea:
⁊ inumbra alarũ tuarũ sꝑabo:
donec transeat iniquitas. In hoc
tñ y saiȩ testimonio. florẽ filiũ
uirgam intellige matrẽ: qm̃ & uirga
floruit absq germine. ⁊ uirgo con¬
cepit non ex homine. Nec uirge
uirorẽ floris lesit emissio: nec uirgi¬
nispudorẽ sacri partus editio. Pro¬
feramus ⁊ alia uirgini matri. oq
filio congrua de scripturis testimo¬
nia. Quid illud gedeonis significat¬
uellus. qd̾ utiq de carne tonsum
ẜ sae uulnere carnis. in area ponit᷑.
utiq distillantibꝰ celis. tota se infu¬
dit plenitudo diuinitatis ad eo ut
ex hac plenitudine om̃s acciꝑemꝰ.
terra arida sumus. Huic qͦ. gedeo¬

Expanded text:
alarum suarum protegere non desinit, sive ab aestu carnalium desideriorum, sive a facie impiorum, qui eos afflixerunt. Bona et desiderabilis umbra sub alis Jesu, ubi tutum est fugientibus refugium, gratum fessis refrigerium. Miserere mei, Domine Jesu, miserere mei; quoniam in te confidit anima mea, et in umbra alarum tuarum sperabo, donec transeat iniquitas . In hoc tamen Isaiae testimonio, florem Filium, virgam intellige Matrem; quoniam et virga floruit absque germine, et virgo concepit non ex homine. Nec virgae virorem floris laesit emissio, nec virginis pudorem sacri partus editio. 7. Proferamus et alia Virgini Matri, Deoque Filio congrua de Scripturis testimonia. Quid illud Gedeonis vellus significat, quod utique de carne tonsum, sed sine vulnere carnis in area ponitur,utique distillantibus coelis tota se infudit plenitudo divinitatis: adeo ut ex hac plenitudine omnes acceperimterra arida sumus. Huic quoque Gedeo
Abbreviated transcription (Latin):
cam mentẽ. Quia tñ ⁊ d̾m legerat
promisisse. ⁊ita uidebat congruere
ut qui uicerat ꝑfeminã: uinc̾etur ꝑ
ipsã: uehementer admirans aiebat.
Mulierẽ fortẽ quis inueniet: Qd ẽ
dicere. Siita de manu feminȩ pen¬
det: ⁊nr̃a om̃iũ salus. ⁊ innocentiȩ
restitutio. ⁊ de hoste uictoria. fortis
omĩno necesse est ut preuideatur:
nea. S mulierẽ fortẽ quis paueniet:
acne boc quesisse putetur desperan¬
do: subdit ꝓpħatido. ꝓcul ⁊ de ulti¬
mis finibus precium eiꝰ. hoc est ñ
uile ñ paruũ ñ mediocre. ñ deniq
de t̾ra s decelo: nec de celo ꝓximo
terris p̾qũ fortis huiꝰ mulieris: s a
summo celo egressio eiꝰ. Quid deinde
rubus ille qͦndã mosaẏ cus porten¬
debat. flaminas quid̾e emittens. sed
ñ ardens: nͥ mariã parientẽ. & dolorẽ
ñsentientẽ: Qind rogo uirga aaron
florida nec humectata: nͥ ipsã con¬
cipientẽ. quãuis uirũ ñ cognoscen¬

Expanded text:
cam mentem. Quia tamen et Deum legerat cam mentem. Quia tamen et Deum legerat promisisse, et ita videbat congruere ut qui vicerat per feminam, vinceretur per ipsam, vehementer admirans aiebat: Mulierem fortem quis inveniet? Quod est dicere: Si ita de manu feminae pendet et nostra omnium salus, et innocentiae restitutio, et de hoste victoria: fortis omnino necesse est ut provideatur nea. Sed mulierem fortem quis inveniet? At ne hoc quaesisse putetur desperando, subdit prophetando, Procul et de ultimis finibus pretium ejus : hoc est non vile, non parvum, non mediocre, non denique de terra; sed de coelo, nec de coelo proximo terris pretium fortis hujus mulieris, sed a summo coelo egressio ejus. Quid deinde rubus ille quondam Mosaicus portendebat, flammas quidem emittens, sed non ardens , nisi Mariam parientem, et dolorem non sentientem? Quid, rogo, virga Aaron florida , nec humectata, nisi ipsam concipientem, quamvis virum non cognoscen
Abbreviated transcription (Latin):
uiui ficatricẽ posteroꝵ. Missus ẽ
inquit angłs ad uirginẽ. Uirgi¬
nem carne. uirginẽ mente. uͥginẽ
ꝓfessione: uirginẽ deniq qualem
describit apostolus: m̃te ⁊ corpore
scãm. Nec nouiter. nec fortuitu in¬
uentã s a scło electã. ab altissimo p̃¬
apatͥb p̾̃signata: a ꝓpħs ꝓmissã. Scru
tare scriptura: et ꝓba q̃ dico. uis ne
ut & ego aliqua ex his testimonia
hic inseram: It pauca loquar de
quando ad serpentẽ ait: inimicicias
ponam inter te ⁊ mulierẽ : et si
adbuc dubitas ande maria dix̾it:
audi qd̾ sequit᷑. Ipsa conteret caput
tuũ. Cui hec seruata uictoria est
nisi mariȩ: Ipsa procul dubio ca¬
put contͥuit uenenatũ: que om̃i¬
modã maligni suggestionẽ tam
de carnis illecebra. quã de mentis
suꝑbia delipxit ad nichilũ. Quãuͭ
aliã salomon requirebat cũ dicebat:
mulierẽ fortẽ quis inueniet: Ho¬
uerat quippe uir sapiens huiꝰ sexꝰ
infirmitatẽ. fragile corpus. lubri¬

Expanded text:
vivificatricem! 4. Missus est, inquit, angelus ad Virginem. Virginem carne, virginem mente, virginem professione, virginem denique, qualem describit Apostolus, mente et corpore sanctam ; nec noviter, nec fortuitu inventam, sed a saeculo electam, ab Altissimo prarattare 738 Scripturas, et proba quae dico. Visne ut et ego aliqua ex his testimonia hic inseram? Ut pauca loquar de idetur, quando ad serpentem ait: Inimicitias ponam inter te et mulierem? Et si adhuc dubitas quod de Maria non dixerit, audi quod sequitur: Ipsa conteret caput tuum . Cui haec servata victoria est, nisi Mariae? Ipsa procul dubio caput contrivit venenatum, quae omnimodam maligni suggestionem tam de carnis illecebra, quam de mentis superbia deduxit ad nihilum. 5. Quam vero aliam Salomon requirebat, cum dicebat: Mulierem fortem quis inveniet? Noverat quippe vir sapiens hujus sexus infirmitatem, fragile corpus, lubri
Abbreviated transcription (Latin):
đr superiori uidet᷑ adu̾sari sentenciȩ. qͣ
ñ uͥge flore .s floris fructu designaridi¬
cebat᷑: nou̾is in ead aaronica  q̃ ñ solũ¬
floruit. s ⁊ fronduit.⁊ fructũ emisit. ñ
solũ flore uel fructu. s ipsis ⁊̃ frondib
eund̾e sig̾cari: noueris et apud
moysen. nec fructu uirge.
nec flore: sed ipsa uirga
demonstrari. Illa utiq uirga
quaferiente. aqua uł chuidit᷑
transituris. uł de petra excutit᷑
bibituris.: Nullũ autẽ inconue¬
nens est diu̾sis reb diu̾sis ex cau¬
sis xp̃m figurari: & inuirga qͥd̾e
potentiã. inflore uͦ fraglantiã. in¬

Expanded text:
 superiori videtur adversari sententiae, qua non virgae flore, sed floris fructu designari dicebatur; noveris in eadem Aaronica virga qu fronduit, et fructum emisit non solum flore vel fructu, sed ipsis etiam frondibus eumdem significari. Noveris et apud Moysen nec fructu virgae, nec flore, sed ipsa virga demonstrari; illa utique virga, qua feriente, aqua vel dividitur transituris , vel de petra excutitur bibituris . Nullum autem inconveniens est, diversis rebus diversis ex causis Christum figurari; et in virga quidem potentia
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ioħs in apochalipsi in cȩlo
se uidisse testatur:. sub quo erant
anime martyrũ: ex quo unus de
seraphym carbonẽ forcipe cõpre¬
hensum ad ysaie detulit labia pur¬
ganda. Hoc ẽ altare ⁊ hoc taber¬
nacłm: ad cuiꝰ simihtuchnẽ om̃ĩa
in erodo facta referunt᷑: in qͥbus
oblate st̃ uictime sꝑuales dõ. Aho¬
quin de corꝑalbꝰ hostiis & holochau¬

Expanded text:
Quod Joannes in Apocalypsi in coelo se vidisse testatur, sub quo erant animae martyrum . Ex quo unus de Seraphim carbonem forcipe comprehensum ad Isaiae detulit labia purganda . Hoc est altare, et hoc tabernaculum, ad cujus similitudinem omnia in Exodo facta referuntur, quibus oblatae sunt victimae spirituales Deo . Alioquin de corporalibus hostiis, et holocau
Abbreviated transcription (Latin):
gelistã ioħm: eccłastice tradũt
hystorie. ¶ recubuit suꝑ pectꝰ
iħu: qͥ petro tardius abulante
eleuatꝰ alis uirginitatis cucur¬
rit ad dñm. Q in secreta huine
se natiuitatis immergẽs: ausꝰ
ẽ dic̾e quod cuncta scła nescie¬
bãt. In pͥncipio erat u̾bũ ⁊ uer¬
bũ erat apud dm̃. ⁊̃ ds erat u̾bũ.
Hoc erat in pͥncipio apud dm̃

Expanded text:
gelistam Joannem, Ecclesiasticae tradunt gelistam Joannem, Ecclesiasticae tradunt historiae, qui recubuit super pectus Jesu ; qui Petro tardius ambulante, elatus virginitatis alis cucurrit ad Dominum ; qui in secreta divinae se nativitatis immergens, ausus est dicere, quod cuncta saecula nesciebant: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat 659 in
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ sint eunuchi supͣ diximꝰ: qui
solliciti st̃ ea. q̃ cħ sunt: de qͥbus
loquit᷑ ⁊ sapientia. q̃ titulo salo¬
monis scͥbit᷑. Beata sterilis imma
es fidei electa gr̃a. &̃. pars intem¬
plo dm̃ delectabilis. Hec sterilis
uirgmitate fecunda ẽ: hic eunu
chiis regno celoꝵ uim facit. &
uiolent̃ diripit illud. Iste custos
ẽ sabbatoꝵ: ut nũquã faciat oꝑa
nuptiar̃. Iste eleg̃ que dñs uolu¬
it. ut plus offerat quã p̃ceptũ
sempit̃nũ: ut ñ ad tẽpus uaccet
oratiõi. & iter̃ ad ioipsũ reu̾tatͥi
s aceptur̾ se nouerit esse in
domo dñi que ẽ eccła eiꝰ locũ opti¬
mũ. Multe eñ mansioes st̃ apud
patrẽ. Et qui eunuchiĩ fuerit ac
fecerit unuersa que scͥpta st̃. ha¬
bebit inmuris eiꝰ locũ optimũ: ut
scilicet turris dñi efficiat᷑. & insa¬
cerdotali consistat gradu: & pro
carnis filiss multos habeat filios
sꝑuales. Talem fuisse eunuchum
qu̾e iħ̾c amauit plurimũ euan¬

Expanded text:
Qui sint eunuchi supra diximus, qui Qui sint eunuchi supra diximus, qui solliciti sunt ad ea quae Dei sunt; quibus loquitur et Sapientia, quae titulo Salomonis inscribitur: Beata sterilis immacfidei ejus electa gratia, et pars in templo Domini delectabilis . Haec sterilis virginitachus regno coelorum vim facit, et violenter diripit illud. Iste custos est sabbatorum, et nunquam faciet opera nuptiarum. Iste elegit quae Dominus voluit ut plus offerat quam praeceptusempiternum ut non ad tempus vacet orationi, et iterum ad ipsum revertatur, sed accepturum se noverit esse in domo Domini, quae est Ecclesia ejus, locum optimum: multae enim mansiones sunt apud Patrem. Et qui eunuchus fuerit et fecerit universa quae scripta sunt, habebit in muris ejus locum optimum ut scilicet turris Domini efficiatur, et in sacerdotali consistat gradu, ut pro carnis filiis multos habeat filios spiritales. Talem fuisse eunuchum, quem Jesus amavit plurimum, evan
Abbreviated transcription (Latin):
Lat. Hec dicit dñs eunuchis.
Qͥ custodier̃t sabbata mea. &s ele¬
gerint q̃ ego uolui. & tenuerint
testam̃tũ meũ. dabo eis in domo
mea ⁊ in muro meo locũ nomi¬
natũ mehorẽ a filiis ⁊ filiabus.
Nom̃ sempit̾nũ dabo eis: ⁊⁊ non
deficiet: D uo posuerãt ꝓselitoᷤᷤ
⁊ eunucos. Prius loquitur de
eunuchis. dat q eis p̃cepta ui
uendi ⁊ futuroꝵ p̾mia pollicet᷑.
⁊ post eos uenit ad ꝓsehtos. illisꝙ
quoq simila reꝓmittens. Loqͥ¬
tur gͦ eunuchis. qui desperati¬
one dixert̃. ecce ego lgnũ arẽs
s ne putent subiacere maledic̃¬
to. quod sterilsbꝰ dictũ ẽ. Male¬
dicta sterihis. que ñ facit semen
in isrł. Sumquit custocherint sab¬
bata mea ⁊ de meis p̃ceptis ea ele¬
gerint que uolui. ⁊ ñ ea q̃ pro au¬
dientiũ imbecillitate concessi. ⁊
fedus meũ siue testam̃tũ om̃i re¬
tinuerint fide. dabo eis indomo
locũ: ⁊ nom̃ melꝰ a filiis ⁊ filiabꝰ.
quod nuilla obhuiõe delebitur.

Expanded text:
LXX: Haec dicit Dominus eunuchis: Qui custodierint sabbata mea, et elegerint quae ego volo, et tenuerint testamentum meum, dabo eis in domo mea, et in muro meo locum nominatum, meliorem filiis et filiabus: nomen sempiternum dabo eis et non deficiet. Duo proposuerat, proselytos et eunuchos. Prius loquitur de eunuchis, datque eis praecepta viet futurorum praemia pollicetur. Et post eos venit ad proselytos, illis quoque similia repromittens. Loquitur ergo eunuchis, qui desperatione dixerunt, Ecce ego lignum arens , ne se putent subjacere maledicto, quod sterilibus dictum est: Maledictus sterilis qui non facit semen in Israel . Si, inquit, custodierint sabbata mea, et de meis praeceptis elegerint ea quae volui, et non ea quae pro audientium imbecillitate concessi, et foedus meum sive testamentum omni retinuerint fide, dabo eis in domo meae locum, et nomen melius filiis et filiabus, quod nulla oblivione delebitur.
Abbreviated transcription (Latin):
apłoꝵ. cuius sepultura in pace ẽ
sublata de medio. Neq enim ca-¬
ro eius uidit corruptionẽ. nec ꝑman¬
sit in sepulcro: qui ẽ int̾ mortuos
liber: dicente angło ad muheres.
Quẽ queritis: Iħm. Non ẽ hic. Ue¬
nite ⁊ uidete locũ ubi positꝰ sit dñs.
Iudei ħ i cetera que secunt᷑ ł gene
rahter de onĩibꝰ iustis arbitant᷑
intelligi: quoꝵ manasses fudit
sanguinẽ. ⁊ impleuit ihrłm apor¬
ta usq ad port̾a.: ł certe ysaĩã de
sua ꝓpħare morte. quod serrand̾
sit a manasse serra lignea. Que
apud eos certissima tradino est.
Uñ ⁊ nr̃oꝵ plurimi. illud quod
de passiõe scõꝵ in epła ad hebreos
ponit᷑. serrati st̃. ad ysaie refert̃

Expanded text:
 cujus sepultura in pace est, et sublata de medio. Neque enim caro ejus vidit corruptionem, nec permansit in sepulcro, qui est inter mortuos liber, dicente Angelo ad mulieres: Quem quaeritis Jesum, non est hic: Venite, et videte locum ubi positus fuit Dominus . Judaeiraliter de omnibus justis arbitrantur intelligi, quorum Manasses fudit sanguinem, et implevit Jerusalem a porta usque ad portam; vel certe Isaiam de sua prophetare morte, quod serrandus sit a Manasse serra lignea, quae apud eos certissima traditio est. Unde et nostrorum plurimi illud, quod de passione Sanctorum in Epistola ad Hebraeos ponitur: Serrati sunt , ad Isaiae referunt
Abbreviated transcription (Latin):
syminachus uertit urticam.
Uitũꝙ se habeat nominũ ꝓprietas
hoc dicendũ ẽ. quod mala uertan¬
tur in bona: i ꝓuiciis nascantur.
ria. tẽꝑantia: ꝓ stulticia pruden¬
tia. Demus exẽpla maioꝵ. Mathe¬
terrimi dicentes: cõputruerunt
& corrupte st̃ cicatrices mee a
facie insipientie mee. Ist mapłoᷤ
repente mutat. facti st̃ ciparis
sus. ⁊ abies ⁊ myrtus. odoris op¬
tum. ⁊ in uaria oꝑa necessaria.
diebat a dño. saule saule quid
me ꝑsequeris. durũ ẽ tͥ contra
stimulum calcitrare: urtica
erat habens ꝑsecutioĩs aculeos.
Quando aũ in toto orbe ȩugłm
p̃dicauit ⁊ dicere poterat xp̃i
bonus odor sumꝰ: recte cyparis¬
sus appellat᷑ ⁊ myrtus. Meretͥ¬
ces ⁊ publcani p̃ueniunt pha¬
riseos in regno d: ⁊ latro de
cruce transit in ꝑadysũ. Ergo
illuo quod in eugłio dicitur. ñ
pot̃ arbor bona facere fructus
malos: nequaꝗͣ refert᷑ ad natͥe
ꝓpͥetatẽ. ut heretiq uolunt:s:
ad mentis arbitriũ. Deniq infer¬

Expanded text:
Symmachus vertit, urticam. Utcumque se habet nominum proprietas, hoc dicendum est, quod mala vertantur in bona, et pro vitiis nascantur vria, temperantia; pro stultitia, prudentia. Demus exempla majorum: Matthaeterrimi, dicentes: Computruerunt et corruptae sunt cicatrices meae, a facie insipientiae meae . Isti in Apostolos repente mutet myrtus, odoris optimi, et in varia opera necessarii. diebat a Domino: Saule, Saule, quid me persequeris? Durum est contra stimulum calcitrare , urtica erat, habens persecutionis aculeos. Quando 654 autem in toto orbe Evangelium praedicavit, et dicere poterat: Christi bonus odor sumus , recte cyparissus appellatur, et myrtus. Meretrices et publicani praeveniunt Pharisaeos in regno Dei, et latro de cruce transit in paradisum . Ergo illud quod in Evangelio dicitur: Non potest arbor bona facere fructus malos , nequaquam refertur ad naturae proprietatem, ut haeretici volunt, sed ad mentis arbitrium. Denique infer
Abbreviated transcription (Latin):
arietũ s oratoĩs. ¶ͦ testimonio
dñs usus ẽ. loquens contra eos. qͥ
sp̃c sc̃i sub nomine colũbarũ in
tẽplo dona uendebant. & sedebãt
in cathedris pestilentiȩ.⁊ habelũt
mensas mũmularioꝵ: omĩa faci¬
entes turpis lucri gr̃a. nescientes
illud quod scͥptũ ẽ. gratis accepis¬
tis gratis date. Hȩc aũ futura
dñs reꝓmisit: qͥ congregat disper¬
sos isrł. Ad quos ⁊ petrus apłs. scͥbit

Expanded text:
arietum, sed orationis. Quo testimonio Dominus abusus est, loquens contra eos, qui Spiritus sancti sub nomine, columbarum in Templo dona vendebant, et sedebant in cathedris pestilentiae, et habebant mensas nummulariorum , omnia facientes turpis lucri gratia, nescientes illud quod scriptum est: Gratis accepistis, gratis date . Haec autem futura Dominus repromisit, qui congregat dispersos Israel. Ad quos et Petrus Apost
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. Sapientia hominis illumi¬
nat faciem eiꝰ. Et canes muti ad¬
uersũ mimicos: de quibꝰ scͥptũ ẽ.
Nolte sc̃m dare canibus. Et canes
dormientes: qui nesciunt esse p̃¬
ceptũ. ne dederis sunnũ ocħs
tins.  palpebris tuis dormitatio¬
nẽ. & rursũ. Uigilate: quia nesci¬
tis qua hora dñs nr̃ uenturus
sit. E idcirto dantes locũ diabolo.
canes impudentissim st̃: qui ñꝙͣ
saturantur. Uomunt enĩ quod
comederint: ⁊ reu̾tunt᷑ ad uomi¬
tũ suũ. De quibꝰ ⁊ petrus apłs
loquit᷑. Accidit illis uerũ illud
ꝓũbiũ. Canis reu̾sus ad uomitũ
suũ. ⁊ sus lota in uolutabro luti.
Quos speculatores. ⁊ canes. eos dẽ
esse pastores. sequens sermo de¬
monstrat. Ipsi pastores. ignora¬
uert̃ intelligentiã. Uerbũ enĩ
scͥbitur. Res .&. am. ⁊ iot. & mem.
si legat᷑ Raion. pastores si raim.
pessimos sonat. Hoc diximꝰ. ut ua¬
riȩ int̃pretationis causas monstra¬

Expanded text:
tum est: Sapientia hominis illumitum est: Sapientia hominis illuminat faciem ejus . Et canes muti adversum inimicos, de quibus scriptum est: Nolite sanctum dare canibus . Et canes dormientes, qui nesciunt esse praeceptum: Ne dederis somnum oculis tuis, et palpebris tuis dormitationem ; et rursum: Vigilate, quia nescitis qua hora Dominus vester venturus sit . Et idcirco dantes locum diabolo, canes impudentissimi sunt, qui numquam saturantur. Vomunt enim quod comederunt, et revertuntur ad 663 vomitum suum . Deloquitur: Accidit illis verum illud proverbium: Canis reversus ad vomitum suum, et sus lota in volutabro luti . Quos speculatores et canes eosdem esse pastores, sequens sermo demonstrat: Ipsi pastores ignoraverunt intelligentiam. Verbum enim scribitur, res et ain et jod et mem, si legatur roim, pastores; si raim, pessimos sonat. Hoc diximus, ut variae interpretationis causas monstra
Abbreviated transcription (Latin):
uax custodũ tuoꝵ eleuata ẽ: in he¬
braico scriptũ ẽ. uox specłatoꝵ
tuoꝵ. De quibꝰ erat ihezechiel.
cuii loquitur ds. fili hominis. spe¬
culatorẽ ded te domui isrł. Sed
illi speculatores ñ erãt cec. Peniq
appellabant᷑ uidentes. Isti autẽ
de quibꝰ ꝓpħa nc̃ loquitur. ñ so¬
lũ specłatores ceci. s ⁊ canes mu¬
t appeliant᷑ ñ ualentes latrare.
Qͥ enĩ gregẽ dñi custodire debe¬
bant. ⁊ lupos abigere. ⁊ latrare
ꝓ dño diligũt sornia. os demoni¬
cis uisionibꝰ delectant᷑. & ẽ sensus.
Non posst̃ loqͥ uitatẽ: s uniu̾sa
mendatia. Nec hoc fine contenti
sunt. qͥ in custodia gregis dñi
dormiebant. ⁊ latrare ñ poterãt.
samabãt cubile ꝑ que uoluptas
corꝑis indicat᷑. s apud suos impii¬
panis: ⁊ domos uiduarũ. gile q
ac libidim seruiunt. Non enĩ pos¬
sunt dicere. mandatũ dñi lucidũ
illuminans ocłos: nec nosse qͦd scͥp¬

Expanded text:
Vox custodum tuorum elevata est , in HeVox custodum tuorum elevata est , in Hebraico scriptum est: Vox speculatorum tuorum. De quibus erat Ezechiel, cui loquitur Deus: Fili hominis, speculatorem dedi te domui Israel . Sed illi speculatores non erant caeci. Denique appellabantur videntes. Isti autem de quibus Propheta nunc loquitur, non solum speculatores caeci, sed et canes muti appellantur, non valentes latrare. Qui enim gregem Domini custodire debebant, et lupos abigere, et latrare pro Domino, diligunt somnia, et daemoniacis visionibus delectantur. Et est sensus: Non possunt loqui veritatem, sed universa mendacia. Nec hoc fine contenti sunt, qui in custodia gregis Domini dormiebant, et latrare non poterant, et amabant cubile, per quae voluptas corporis indicatur; sed apud suos impupanis, et domos viduarum: gulaeque ac libidini serviunt. Non enim possunt dicere: Mandatum Domini lucidum illuminas oculos , nec nosse quod scrip
Abbreviated transcription (Latin):
N& erit sic̃ hoche sic ⁊ cras: ⁊ mul¬
to amplius. Larr. Uidete quomͦ
excecati st̃ om̃s. ñ cognouerunt
Nuniu̾si : canes muti ñ potuerunt
latrare. Sominiantes lectulũ. a¬
mantes dormitationẽ. & canes
N telligentiã. Om̃s uias suas secuti
st̃: unusquisq simul a sũmitate
Neuis. Uenite sumamꝰ uinũ &. in¬
ebriemur: c&o sit tals dies crasti¬
na. & magna amphꝰ nimis.
Et õs inquit bestie saltꝰ ueniãt.
⁊ deuorẽt congregatos. siue ut in
locũ iudeoꝵ gentiũ tͦba succedat
speculatores eoꝵ in causa st̃: scri¬
be uidelicet ⁊ pharisei. qui om̃s
ceci nescier̃t dñm saluatorẽ. nec
luc̃ẽ uoluer̃t uidere p̃sentẽ: ad qͦs
dñs loquebat᷑. Stulti ⁊ ceci qͥd est
plus. aurũ. an altare qͦd sq̃ficat
aurũ : & iterũ. Duces ceq. cuhoẽ
liquantes ⁊ camelũ glucientes.
Et cecus cecũ ducens: ambo in fo¬
ueã cadunt. Quod aũ magistri
speculatores uocent᷑: ⁊ supͣ legimꝰ.
In eo enĩ loco ubi uixta. lacr. dicit᷑

Expanded text:
 multo amplius. LXX: Videte quoniam excaecati sunt omnes: non cognoverunt universi, canes muti non poterunt latrare: somniantes lectulum, amantes dormitationes. Et canestelligentiam: omnes vias suas secuti sunt. Unusquisque simul a summitate ejus. Venite et sumamus vinum, et inebriemur, et sit talis dies crastina, magna amplius nimis . Ut omnes, inquit, bestiae saltus veniant, et devorent congregatos, sive in locum Judaeorum, gentium turbae succedant, speculatores eorum in causa sunt, Scribae videlicet et Pharisaei: quia omnes caeci nescierunt Dominum Salvatorem, nec lucem voluerunt videre praesentem. Ad quos Dominus loquebatur: Stulti et caeci, quid ere quod sanctificat aurum ? et iterum: Duces caeci, culicem liquantes, et camelum glutientes ; et: Caecus caecum ducens, ambo in foveam cadunt . Quod autem magistri speculatores vocentur, et supra legimus. In eo enim loco ubi juxta LXX dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
n risui se p̃bere cessoet: apperiẽs
semiuiris regna cȩloꝵ: cũ pu¬
diciqa ñ in debilitate sit corꝑis
& in animi uoluntate. E t̾
filios aduene qͥ adherẽt dño
ut colãt eñ. ⁊ diligunt nomen
eius ut sint ei in seruos: omnẽ
custochentẽ sabbatũ. ne pollu

Expanded text:
 risui praebere se cesset, aperiens semiviris regna coelorum, cum pudicitia non in debilitate sit corporis, sed in animi voluntate. Et filios advenae, qui adhaerent Domino, ut colant eum, et diligant nomen ejus, ut sint ei in servos: omnem cust
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad nouissimũ: a pͥncipibus
usq ad plebẽ. Ut postquã ceꝑĩt
medere cũ ebriis. dicant. Uenite
sumamꝰ uinũ ⁊ impleam̃ ebrie¬
tate: manducemꝰ ⁊ babamꝰ. cras
enĩ moriem᷑. Et erit sĩc hodie sic
⁊ cras. & multo ãphus. Hoc est
quod supra dixit. nesciert̃ saturi¬
tatẽ. nec p̃terita uoluptate sati¬
antur. s futuras deliqas parãt
multo maiores quã qͥbus prius
dñi a bestiis deuorata ẽ. uitemꝰ
exẽpla peioꝵ. nec in ebriemͣ uino
in quo ẽ litruria. nec uoluptatibꝰ
obruam᷑: nec muti ad loquendũ
contra adu̾sarios nr̃os rabich ca¬
nes simus: s dĩ potius ꝗͣ nr̃as se¬
quam᷑ uias.⁊ audiamꝰ scriptitrã
monentẽ. Sapite de dño in boni¬
tate. & iterũ. Intelligentia opti¬
ma ẽ. his qͥ faciunt eã. Et si ca¬
nes fuimꝰ. ñ desperemꝰ salutem :
comedunt de micis que cadut
de mensa dñoꝵ. suor. Ob quã
causã misccłiã ꝯsecuta: auchũ

Expanded text:
issimum, a principibus usque ad plebem, ut postquam coeperint bibere cum ebriis, dicant: Venite, sumamus vinum, et impleamur ebrietate. Manducemus et bibamus: cras enim moriemur. Et erit sicut hodie, sic et cras: et multo amplius . Hoc est quod supra dixit: Nescierunt saturitatem: nec praeterita voluptate satiantur, sed futuras delicias parant, multo majores quam quibus prius Domini a bestiis devorata est, vitemus exempla pejorum, nec in ebriemur vino, in quo est luxuria, nec voluptatibus obruamur; nec muti ad loquendum, contra adversarios nostros rabidi canes simus; sed Dei potius quam nostras sequamur vias, et audiamus Scripturam monentem: Sapite de Domino in bonitate . Et iterum: 664 Intelligentia optima est his qui faciunt eam. Et si canes fuimus, non desperemus salutem, acomedunt de micis, quae cadunt de mensa dominorum suorum . Ob quam causam misericordiam consecuta, audit
Abbreviated transcription (Latin):
bulauit in directiõe sua. Laax.
Uidete quomͦ uistus perit & ne¬
mo recogitat corde: & uiri iusti
tolluntur. & nemo considerat.
a facie enĩ in qͥtatis ablatꝰ ẽ
iustꝰ. Erit enĩ in pace sepultu¬
ra eius. Ablatꝰ ẽ de medio.
Propt̃ speculatores cecos ⁊ ca¬
nes mutos. quia ipsi pastores
st̃ nescientes intelligentiam.
nec presentiã saturantibꝰ uo¬
luptatibꝰ. s se sẽꝑ p̃parãt ad fu¬
turas. iustus periit. de quo dicit
uror pilati. Nichil tͥ sit: & iusto
iIIi. Qui lotis manibus innocens
sum ego inquit a sanguine u¬
sti huius. In quo considerandũ¬
ẽ quod uerbũ ꝑditionis. de qͦ
sepe heretici calũnia faciunt
quod interitũ significet ⁊ ab¬
olicionẽ in perpetuũ ponat᷑
secutionis magnitudinẽ. & ñ
finẽ monstrat substantiȩ. & ne¬
mo ẽ ait qui recogitet in cor¬
de suo. siue reponat. Neq eñi
fieri poterat ut ceci ⁊ mut ui¬
dentes uana . amantes som¬
nia ignorantesq intelligen¬

Expanded text:
sua. LXX: Videte quomodo justus periit, et nemo suscipit corde: et viri justi tolluntur, et nemo considerat. A facie enim iniquitatis ablatus est justus: erit in pace sepultura ejus: ablata est de medio. Propter speculatores caecos et canes mutos, qui ipsi pastores sunt, nescientes intelligentiam, nec praesentibus saturantur voluptatibus, sed semper se praeparant ad futuras, justus periit, de quo dicit uxor Pilati: Nihil tibi sit et justo illi . Qui lotis manibus, innocens sum ego, inquit, a sanguine justi hujus. In quo considerandum quod verbum perditionis, de quo saepe haeretici calumniam faciunt, quod interitum significet, et abolitionem in perpetuum, ponatur secutionis magnitudinem, et non finem monstrat substantiae. Et nemo est, ait, qui recogitet in corde suo, sive reponat. Neque enim fieri poterat, ut caeci et muti videntes vana et amantes somnia, ignorantesque intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ qui erant disꝑsi congregaret
in unũ: implereturq quod dictũ
ẽ congregatio p̾płoꝵ circundabit
rant añ disꝑs: om̃s bestie ꝓuocant᷑
ut ueniãt & deuorẽt isrł. eo indelicet
qͥ credere noluert̃. De qͥbꝰ apłs. Et
eñ ꝑuenit suꝑ eos finis. Et oñs
ri ab exercitu ihrłm: tc̃ scitote
quod aduenerit eiꝰ desolatio.
Siue hoc dicendũ. qͦd bestiis ad
deuorandũ traditi st̃: qͦs detestat᷑
ꝓpħa dicens. ne tradas bestiis ani¬
mã ꝯfitentẽ tͥ. De his. tropologi¬
ce bestiss. que partẽ quondã dñs
deuorart. ⁊ supͣ legimꝰ syriã ab
ortu solis. ⁊ grecos ab occidente.
qui deuorant isrł toto ore. Et in
heremia. Duis errãs ifrł: leones
eiecert̃ eã. Primꝰ de uorauit eã rer
assur: ⁊ nouissimꝰ confringet ossa
eiꝰ rex babylonis. Potest ⁊ hoc dici.
quod cũ isrł pͦpło. auide prius gt̾s
ꝓuocentur ad fidem: ut desertis
saltibus. qͥ de exercitu absalon.
plurimos occider̃t̃. ueniant ad

Expanded text:
aret in unum , implereturque quod dictum est: Congregatio populorum circumdabit rant ante dispersi, omnes bestiae provocantur, ut veniant et devorent Israel, eos videlicet, qui credeeniet super eos finis . Et Dominus ri ab exercitu Jerusalem, tunc scitote, quod advenerit ejus consummatio . Sive hoc dicendum, quod bestiis ad devorandum traditi sunt, quas detestatur Propheta, dicens: Ne tradas bestiis animas confitentes tibi : de his tropologice bestiis, quae partem quamdam Domini devorarunt, et supra legimus, Syriam ab ortu solis, et Graecos ab Occidente, qui devorant Israel toto ore. Et in Jeremia: Ovis errans Israel, leones ejecerunt eam: primus devoravit eam rex Assur, et novissimus confringet ossa illius rex Babylonis . Potest et hoc dici, quod cum Israel populo rabidae prius gentes provocentur ad fidem, ut desertis saltibus, qui de exercitu Abessalon plurimos occiderunt, veniant ad
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. inmudiciã. passionẽ. desi¬
deriũ malũ. donec ueniant om̃s
in uirũ ꝑfectũ. & dicant cũ apło.
Nos neminẽ nouimꝰ scd̾m carnẽ.
Et si cognouimꝰ uixta carnẽ xp̃m:
s ñc̃ iã ñ nouimꝰ. Ergo in eunu¬
chis nequaquã illi intelligendi
st̃. quos poeta describens ait.
Nec ñ infelix ferro truncata ni¬
uentus. atq ex secta uirũ: s illi¬

Expanded text:
nem, immunditiam, passionem, desiderium malum: donec perveniant omnes in virum perfectum, et dicant cum Apostolo: Nos neminem novimus secundum carnem. Et si cognovimus juxta carnem Christum, sed nunc jam non novimus . Ergo in eunuchis nequaquam illi intelligendi sunt, quos ardens poeta describens ait : Nec non infelix ferro truncata juventus, Atque exsecta virum .
Abbreviated transcription (Latin):
Letamins gt̃s cũ pͥpło eiꝰ io est
cħ qui priorẽ habuit pͦpłm iudeoꝵ
qui de oriente & occidente ueni¬
entes. requiescetis in sinu abra¬
ham. Hoc ẽ quod & ioħs baptista
dicebat. Et ne dicatis patrẽ habe¬
mus abrahã. Dico eñi uobis: po¬
tens ẽ ds de lapidibꝰ istis suscita¬
re filios abrahã. Et quomͦ in pro¬
sehitis ñ ẽ ulla diu̾sitas: S & uiri

Expanded text:
Laetamini gentes cum populo ejus, id est, Dei qui priorem habuit populum Judaeorum . Qui de Oriente et Occidente venientes, requiescent in sinu Abraham. Hoc est quod et Joannes Baptista dicebat: Et ne dicatis, patrem habemus Abraham. Dico enim vobis: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Et quomodo in proselytis non est ulla diversitas,
Abbreviated transcription (Latin):
qmi nobilitatẽ iactant generis:
⁊ filios abrahã esse se dicunt. &
⁊ cyparissũ mirtũ ꝙ ꝯuersos.
eoscdłe ñc ad fidem ȩugłii intel¬
ligimꝰ ꝓuocari. quod desꝑare
se putent a d̾o separari. Oñs eñ¬

Expanded text:
qui nobilitatem jactant generis, qui nobilitatem jactant generis, et filios Abrahae se esse dicunt, etet cyparissum myrtumque conversos, eosdem nunc ac fidem Evangelii intelligimus provocari: quod desperarse putent a Dei populo separari. Omnes en
Abbreviated transcription (Latin):
dño dicamꝰ cũ ꝓpħa. Michi aũ
adherere do bonũ ẽ. Efficiam᷑q
cũ eo imus sp̃c. impleamꝰq sabb̾a
delicata: ne simꝰ de sex diebus in
Si essetis de mundo isto: mund̾
utiq amaret qͦd suũ ẽ. Nc̃ aũ
ñ estis de mundo isto. quia elegi
uos: & idcirto odit uos mundus.
Et ñ dicat fihius aduene: qui ad¬
heret dño dicens. Seꝑatione
diuidit me dñs. appło suo: & ñ
dicat eunuchus. ecce ego hgnũ
aridũ. Locx. Nedicat ahenigena
qͥ appositꝰ ẽ año. Putas ne separet
me dñs a p̾pło suo: Et ne dicat eni¬
nuchus. quia ego sum lignũ aridũ
Qui humiht̃ hc̃ locũ intelligunt
ad ꝓsehtos ex gentibꝰ ⁊ uere eunu¬
chos refert̃ que dicunt᷑: quod &
aduene si legẽ dñi susceꝑint &
circunqdant᷑ & ȩunuchi. qualis
fuit candatis regine. qui etiam
mitmere ociosus esse ñ poterat.
n dũ querit int̾pretẽ lechõis.
xp̃m repperit. quẽ querebat: ñ
st̃ externi a salute cħ. Hoc aũ
inquiunt dicit᷑ contra iudeos

Expanded text:
dicamus cum Propheta: Mihi autem adhaerere Deo bonum est . Efficiamur cum eo unus spiritus, impleamusque sabbata dedicata, ne simus de sex diebus, inSi essetis de mundo isto, mundus utique amaret quod suum est. Nunc autem non estis de mundo isto, quia elegi vos, et idcirco odit vos mundus . Et non dicat filius advenae, qui adhaeret Domino, dicens: Separatione dividet me Dominus a populo suo: et non dicat eunuchus: Ecce ego lignum aridum. LXX: Ne dicat alienigena, qui appositus est Domino: Putasne separet me Dominus a populo suo? et ne dicat eunuchus, quia ego sum lignum aridum. Qui humiliter hunc locum intelligunt, ad proselytos ex gentibus et vere eunuchos referunt quae dicuntur, quod et advenae, si legem Domini susceperint, et circumcidantur, et eunuchi, qualis fuit Cainere otiosus esse non poterat, et dum quaerit interpretem lectionis, Christum reperit quem quaerebat, non sint externi a salute Dei. Hoc autem, inquiunt, dicitur contra Judaeos,
Abbreviated transcription (Latin):
Mons sc̃s ac dogmata u̾tatis
st̃ tͥnitatisq confessio. aut ip¬
se dñs ad quẽ ultimo tp̃r. iuir¬
ta hc̃ eundẽ ysaiam ⁊ micheã
ꝓpħam gentes plurime conflu¬
ent. Domꝰq orationis. eccła ẽ que
in toto orbe diuidit᷑. os ñ tẽplũ
iudeoꝵ quod breuissimis nidee

Expanded text:
Mons sanctus, aut dogmata veritatis Mons sanctus, aut dogmata veritatis sunt, Trinitatisque confessio: aut ipse Dominus, ad quem ultimo tempore juxta hunc eumdem Isaiam et Michaeam prophetam gentes plurimae confluent . Domusque orationis Ecclesia est, quae in toto orbe dividitur, et non Templum Judaeorum, quod brevissimis Judaeae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ letificabo indomo oratiõismee:
Lxx. Alienigenas qͥ additi st̃ dño¬
⁊ seruire ei ⁊ diligere nom̃enssut
Isint ei in seruos ⁊ ancillasꝰ & om̃s
qͥ custodiunt sabbata mea. ut ñ
uiolent ea. & tenẽt testam̃tũ
meũ: inducã illos in montem
meũ. & letificabo eos in domo
orationis mee. Post eimichos
transit ad alienigenas qͦs prius
nominauerat. & illis quoq p̃mia.
pollicet᷑. quod si seruierut ei
& de seruitute transierint ad
nominis illiꝰ caritatẽ. sint ei ser¬
iii. Qualis fuit ⁊ apłs paulus
scribens in pͥncipio epłarum
yses famulus dĩ. Q uod aũ in
larx additũ ẽ. & ancillas: obelo
p̃notauimꝰ. Neq eñ fieri pot̃
ut in spiritualibꝰ domibꝰ sit
sex uis ulla diu̾sitas: cũ in ap̃o
iħu ñ sit uͥ ⁊ mulier. s om̃s in
eo unũ sumꝰ. De sabbo ⁊ fede¬
re sẽpit̾no. supͣ diximus. Qui
gͦ hec fecerit. adducet eum
ds̃ in monte scõ suo. & leticia
afficiet in domo orationis sue.

Expanded text:
et laetificabo eos in domo orationis meae. LXX: Et alienigenis, qui additi sunt Domino servire ei, et diligere nomen ejus, ut sint ei in servos ÷ et ancillas  et omnes qui custodiunt sabbata mea, ut non violent ea, et tenent testamentum meum, inducam illos in montemmeum, et laetificabo eos in domo orationis meae. Post eunuchos transit ad alienigenas, quos prius nominaverat, et illis quoque praemia pollicetur: quod si servierint ei, et de servitute transierint ad nominis illius charitatem, sint ei servi: qualis fuit et Apostolus Paulus, scribens in principio Epistolarum yses famulus Dei . Quod autem in LXX additum est: et ancillas, obelo praenotavimus. Neque enim fieri potest, ut in spiritualibus donis sit sexus ulla diversitas: cum in Christo Jesu non sit vir et mulier; sed omnes in eo, unum simus . De sabbato et foedere sempiterno supra diximus. Qui ergo haec fecerit, adducet eum Deus in monte sancto suo, et laetitia afficiet in domo orationis suae.
Abbreviated transcription (Latin):
terminato qͦd in aduentu salua
toris de sahunca & urtica in ꝙẏ¬
parissũ & myrtũ mutande sũt:
loquit᷑ ysaias ad illiꝰ tp̃ris aucdi¬
tores. ut faciãt cuncta q̃ rectast̃.
& parẽt se aduentui saluatoris:
tionẽ boni uł mali habere de¬
bemus: cur ñ om̃i tp̃r custochamꝰ
iucdgo. nec diuitis potentia t̾reamꝰ.
sed ita magnũ uichcemꝰ ut par¬
uum scientes iuxta moysen. qͦd
dñi iudiciũ sit. qui udicat uidi¬
cantes. Iuxta qͦd ⁊ in psalmo le¬
gitur. D̾s stetit in synagoga doꝵ:

Expanded text:
nato, quae in adventu sermonis Dei de saliuncula et urtica in cyparissum myrtumque mutandae sunt, loquitur Isaias ad illius temporis auditores, ut faciant cuncta, quae recta sunt, et parent se adventui Salvatoris, tionem boni ac mali habere debemus, cur non omni tempore custodiamus judicio, ne divitis potentia terreamur: sed ita magnum judicemus ut parvum, scientes juxta Moysen, quod Domini judicium sit, qui judicat judicantes ; 655 juxta quod et in psalmo legitur: Deus stetit in synag
Abbreviated transcription (Latin):
illud: custodiens manus suas ne
faciat om̃e quod malũ ẽ. Laxx.
B eatus uͥ qͥ facit ħ. & hõ qui regi¬
net ista. & custodit sabbata ut
non ꝓfanet ea: ⁊ seruat manus
suas ne faciat iniqͥtatẽ. Qu cũ
apło paulo pot̃ dicere. qñ eram
paruulus sapiebã ut paruulus.¬

Expanded text:
s manus suas, ne faciat omne malum. LXX: Beatus vir qui faciet haec, et homo qui retinet ista, et custodit sabbata, ut non profanet ea, et servat manus suas, ne faciat iniquitatem. Qui cum apostolo Paulo potest dicere: Quando eram parvulus, loquebar ut parvulus
Abbreviated transcription (Latin):
ł malã arborẽ: cuiꝰ fructꝰ uarii
sc̃. Sequit᷑. Et erit dñs in nom̃.
⁊ insignũ ȩt̃nũ. quod ñ defiet.
His qͥ de malo ꝯmutati fuerint
in bonũ. erit dñs in nom̃ ⁊ insig¬
nũ ȩt̃nũ: ut ex ipsius appellen¬
tur nomine xp̃iani: ⁊ crucis
eiꝰ murant᷑ cauterio. De quo
symeon tenẽs in ulnis paruu¬
lum loquebat᷑. Hic erit in ru¬
mã ⁊ i resurrechonẽ multoꝵ.
⁊ in sigñ cui contradicetur. De
quo supra dictũ ẽ. Dabit dñs
uobis signũ. Et sc̃s dauid cantat
in psalmo. Fãc mecũ signũ in
bono. Et ipse qͥ signũ ẽ: cũ uide¬
ritis ait signũ filii hominis. qͦd
ñ deficiet. nec ullo fme muta¬
bitur. s de p̃senti ꝯu̾satione
transiet infuturũ. N ec dicit¬

Expanded text:
arii sunt. Sequitur: Et erit Dominus in nomen et in signum sempiternum, quod non deficiet. His, qui de malo commutati fuerint in bonum, erit Dominus in nomen et in signum aeternum, ut ex ipsius appellentur nomine Christiani, et crucis ejus inurantur cauterio. De quo signo Simeon tenens ulnis parvulum, loquebatur: Hic erit in ruinam et in resurrectionem multorum, et in signum, cui contradicetur : de quo et supradictum est: Dabit vobis Dominus signum : Et sanctus cantat in psalmo: Fac mecum Dominum signum in bonum . Et ipse qui signum est: Cum videritis, ait, signum Filii hominis, quod non deficiet, nec ullo fine mutabitur, sed de praesenti conversatione transiet in futurum. Cap. LVI
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Quod aũ uixta hebrahicũ
dicitur ueniat pax. & requies¬
cat in cubili suo. ambulet in di
rectionẽ suã: sensus quidẽ ꝑspi¬
cuus ẽ: S uerboꝵ. consequentia
que in suȩ linguȩ stat idiomate.
apud nos uidet᷑ esse t̾bata. Qs aũ
dicit hoc ẽ. Ueniat par usti:
quã ascendens ad patrẽ apłis
rat omnẽ sensũ uenerit: requi¬
escãt apħ eiꝰ ĩ cubilibus suis. &
mors eor. reqͥescet. Far qͦ ostendit
martires m̃ perire s uincere: &
ȩt̾na sede requiescere. Ipse uero
tionẽ suã recto itinere. iuctor ad
patrẽ ascendens. Porro quod in¬

Expanded text:
dit. Quod autem juxta Hebraicum dicitur: Veniat pax, requiescat in cubili suo: ambulet in 665 directione sua, sensus quidem perspicuus est, sed verborum consequentia, quae in suae linguae stat idiomate, apud nos videtur esse turbata. Quod autem dicit, hoc est: Veniat pax Justi, quam ascendens ad Patrem Aposrat omnem sensum, venerit, requiescent Apostoli ejus in cubilibus suis, et mors eorum requiescet. Ex quo ostendit martyres non perire, sed vincere, et aeterna sede requiescere. Ipse vero tione sua, recto itinere ad Patrem victor ascendens. Porro quod in
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs qͥ congregat dispersos
isrł. quia congregabo ad eũ con¬
gregationẽ. Om̃s bestie fere ue¬
nite: comedite om̃s bestie saltꝰ.
Differentiã hostiar̃ & holochau¬
stoꝵ. in leuitico plenius discimꝰ.
Holochausta st̃ que suꝑ altare in¬
tegra concremant᷑. Uictie &
hostie quar̃ pars offert᷑ altari.
pars sacerdotibꝰ tradit᷑. Non ẽ
gͦ credendũ. quod ahenigenarũ
⁊ eunuchoꝵ hostie ritu iudaico
requirant᷑. s hoc scire debenius.
quod holochaustomata eunuchi
offerãt. qͥ totos se consecrant do.
gene qui ad tẽpus uacant oratiõ
de quibꝰ ioquit᷑ dñs Hostia laudis

Expanded text:
inus, qui congregat dispersos Israel: quia congregabo ad eum congregationem. Omnes bestiae ferae, venite, comedite, omnes bestiae saltus. Differentiam hostiarum et holocaustorum in Levitico plenius discimus. Holocausta sunt, quae super altare integra concremantur. Victimae et hostiae, quarum pars offertur altari, pars sacerdotibus traditur. Non est ergo credendum quod alienigenarum et eunuchorum hostiae, ritu Judaico requirantur. Sed hoc scire debemus, quod holocausta eunuchi offerant, qui totos se consecrant Deo; genae, qui ad tempus vacant orationi, de quibus loquitur Deus: Hostia laudis