comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conpulsus. Cum iudero. nͥ faciã. non mͥ credit:
has ꝑpetisa ratiotis. & consideratione librata.
aut scit xp̃s. qł scio sic . c̾ẽ̾. in auimo meo. Et uideo
quia plus .ẽ. id .c̃. quia amplius .ẽ. quã. est. est.
non non: sed hoc qđ ampliꝰ .ẽ. a malo. ẽ. Et si nou
A malo uirantis: a malo. ẽ. non credentis.
D eniq non ait. si amplius facit: malus .c̃. Sit
in ore. ur̃o est est: non. non. Si quis amplius fa¬
credit̾ uiras. & cum nemo exigit uiras. & hor.¬
reuab hominib uiras. Non taces uirando uix
es sanus nou peurando. Nisi forte putatis fr̃s.
quia sisciret paulus apłs credere sibi galathas.
adderet uirationẽ & diceres. quȩ aut̃ scribo
uobis. ecce corã dõ quia non mentior.. Uidebat
cos ibi qui credebant: uidebat & alios qui non
credebant. Ergo noli dicere: non iuro si fores
exigit᷑. A malo est eiuĩ quod facis : sed illius
exigit INam tu quomͦ te purges nou habes.

Expanded text:
compulsus. Cum viderocompulsus. Cum viderohac perpensa ratione et consideratione librata, aut Scit Christus quod sic est esse in animo meo. Et video quia plus est, id est, quod amplius est quam: Est, est; non, non; sed hoc quod amplius est, a malo est , et si non a malo jurantis, a malo est non cDenique non ait, Si amplius facit, malus est: et, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non; si quis amplius facreditur, juras; et cum nemo exigit, juras; et horrentibus hominibus juras; non taces jurando, vix es sanus non perjurando. Nisi forte putatis, fratres, quia si sciret apostolus Paulus credere sibi Galatas, adderet jurationem et diceret, Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior . Videb videbat et alios qui non credebant. Ergo noli dicere, Non juro, si forte exigitur. A malo est enim quod facis; sed illius qui exigit. Nam tu quomodo te purges non habes,
Abbreviated transcription (Latin):
nate posuit contͣ te. Ante om̃ia leuauit te suꝑ
cetera  unde te attendas. Considerat enĩ uirare
quoties ꝑ horã : nou a ꝑis os. nͥ atali uiratione.
Uolles ut diceres tͥ ante om̃ia. ut adu̾sus consuetu¬
dinẽ intentissurĩ redđet. ut om̃ia tua inspice¬
res: om̃s motus linguȩ tuȩ diligentissime custo¬
dires. eẽs custos male consuctudinis suȩ ad eã
constringendã. audiente om̃ia dormiebas. Pun¬
go ante omiia: spinas ad moueo. Quid . ẽ. ante
om̃ia. Ante om̃ia uigila. Nte om̃ia unttentus
uĩs. ex quo dõ seruire cepinius. & quantũ malũ
sit in ꝑurio uidimus. timuimus uehemͣtes: &
ueter nosissimã consuetudinẽ timors frenauimꝰ.
Frenata rellringit᷑. restricta languescit. langues¬
cens emorit᷑: & mals consuetudini bona succedit.
Deniq non uobis dicinius non nos iurare. Si enim
hoc dicimus : mentiniur. Quantũ ad me ꝑtinet
uiro. Scd quantũ mͥ uidet᷑ : maqua necessitate

Expanded text:
ita te posuit contra te: Ante omnia, levavit te super ita te posuit contra te: Ante omnia, levavit te super caetera, unde te attendas. Considerat enim te juraquoties per horam? Non aperis os, nisi ad talem jurationem. Nolles ut diceret tibi, Ante omnia, ut te adversus consuetudinem intentissimum redderet, ut omnia tua inspiceres, omnes motus linguae tuae diligentissime custodires, esses custos malae consuetudinis tuae, ad eam constringendam? Audi, Ante omnia. Dormiebas, pungo, Ante omnia, spinas admoveo. Quid est, Ante omnia? Ante omnia vigila, ante omnia intentus vestrae: ex quo Deo servire coepimus, et quantum malum sit in perjurio vidimus, timuimus vehementer, et veternosissimam consuetudinem timore frenavimus. Frenata restringitur, restricta languescit, languescens emoritur, et malae consuetudini bona succedit. Denique non vobis dicimus, non nos jurare. Si enim hoc dicimus, mentimur. Quantum ad me pertinet, juro; sed quantum mihi videtur, magna necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Dm .ẽ. qđ nis mittis ad ininsibiba. Quia
ce ipse ds ꝑ quẽ uirauit inuisibilis. ẽ. Iurauit
puisibilo: ferit̃ pena inuisibili. Sed unut in¬
quit. Et quodã modo scatet ce bullit luxuriis.
Si hoc ita .ẽ. qđ scatet luxuriis. qđ bullit luxu¬
rus: uernes sunt aminię mortuȩ. Deni que
om̃is homo prudens qui tales luxuriantes ꝑ u¬
ros accendis : sano cordis olfacai auertie se. non¬
re. Unde se ista sanitas aitat. nͥ quia putes aninã
quiĩ .e. fselurare. Nulla aut̃ culpa .s̃. uerum
uirare. Quare ante om̃ia uolite uirare: Debu
dico falsũ uerare : uirare dico. Iurare peius .c̃.
quã hominẽ occidere: Absit. Hominẽ occidẽ.
adulterare. surart. peccatũ.c̃. Iurare non est
peccatũ: sed falsũ uirare peccatũ .ẽ. Quare gͦ
ace om̃ia  Itto uerbo qđ ait ante om̃ia: cautos
uos fecit adu̾sus linguã nr̃aui. Ante om̃a ait.
ut attendatis p̃ cȩteris : ut uigileas ne sub repat
uobis consuetudo iurandi. tanquã in specula

Expanded text:
 Quia et ipse Deus, per quem juravit, invisibilis est. Juravit per invisibilem, feritur poena invisibili. Sed vivit, inquit, et quodam modo scatet et bullit luxuriis. Si hoc ita est, quod scatet luxuriis, quod bullit luxuriis, vermes sunt animae mortuae. Denique omnis homo prudens, qui tales luxuriantes perjuros attendit, sano cordis olfactu, avertit se, nonre. Unde se ista sanitas avertit, nisi quia putet anima nus pejerare, nulla autem culpa est verum jurare, quare, Ante omnia nolite jurare? Debuidico falsum jurare; jurare dico: jurare pejus est, quam hominem occidere? Absit. Hominem occidere, adulterare, furari, peccatum est: jurare non est peccatum; sed falsum jurare, peccatum eAnte omnia? Isto verbo quod ait, Ante omnia, cautos nos fecit adversus linguam nostram. Ante omnia, ait, ut attendatis prae caeteris, ut vigiletis ne subrepat vobis consuetudo jurandi. Tanquam in specula
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u credere : sed ꝓbate sp̃s si ex do
sunt. Nepeto quia neccessariũ . ẽ. ut
repetam : &e hoc mentib ur̃is quantũ dñs ad ui¬
nat uehement᷑ inculcẽ. Nm̃i nolite om̃i sp̃u
credere. sed ꝓbate sp̃s si ex dõ sunt: qmͣ mutti¬

Expanded text:
spiritui credere; sed probate spiritus, si ex Deo sunt. Repeto, quia necessarium est ut repetam, et hoc mentibus vestris, quantum Dominus adjuvat, vehementer inculcem. Charissimi, nolite omni spiritui credere; sed probate spi
Abbreviated transcription (Latin):
alteri non dinittiĩ. N emo. ce. se dicat gͦ sine
peccato sed non cam̃ ido debenius amare peccatũ.
O derimus cũ sr̃s .& si non sumus sine. peccatis. od eri¬
mus tam̃ ea: & in axuns a criminibꝰ nos abstinea¬
nius. Abstineanius quatitũ possumꝰ a leuibus
percatis. Ergo ais nescio quis: non habeo peccata.
Se ipsũ decipis : & ueritas in eo non . c̃. Pcorsus
orenuuis ut ds̃ dimutat: sed faciauius qđ dicit᷑.
idimitiamus ce nõs debitorib nr̃is. Cum dimitamꝰ:
dimitat᷑ & nobis. Cotidie dicinus hoc. & cotidie
facimus: &e coridis fit in nobis. Non hic sumus
sine peccato : sed exibinuis hinc sine peccato.¬

Expanded text:
alteri non dimittis. Nemo ergo dicat se esse sine alteri non dimittis. Nemo ergo dicat se esse sine peccato: sed non tamen ideo debemus amare peccatum. Oderimus ea, fratres; etsi non sumus sine peccatis, oderimus tamen ea: et maxime a criminibus nos abstineamus; abstineamus, quantum possumus, a levibus peccatis. Ego, ait, nescio quis, non habeo peccata. Se ipsum decipit, et veritas in eo non est. Prorsus oremus, ut Deus dimittat: sed faciamus quod dicitur, dimittamus et nos debitoribus nostris. Cum dimittimus, et dimittitur nobis. Quotidie dicimus hoc, et quotidie facimus, et quotidie fit in nobis. Non hic sumus sine peccato, sed exibimus hinc sine peccato.
Abbreviated transcription (Latin):
debemus. aut adulteria. uł cęt̾a martifera peccata.
quȩ uuo ictu ꝑimnunt. Tale non facit botię sidei.
de bonȩ spei xp̃ianus: sed illa sola quę̧ cotidiano
Mrationis poenicilło tergant᷑. humiles de deuoti. Di¬
canius cotidie: dimitie nobis debita nr̃a. Sed si fa
cimus qđ sequit᷑ : sicut. & nos dimitainus debitorib
nr̃is.Spousio hec cum deo uere sponsio ce fixa con¬
ditio .ẽ. Tu homo es ce habes debitors̃ & debitor
de iam tu es. Accedis ad dm̃ qui habet debitores.
&e debitor. non. ẽ: ut postules tͥ debita relaxari.
Sed hoc tͥ dicit. Ego debita non habeo: tu habes.¬
Habes debita. debes enĩ michi: s etiã ir tuus debeo
tibi. Debitor meus es: habes & tu debitorem. Do¬
bitor meus es quia peccasti in me: habes debito¬
rem fr̃em quia peccauit inte. Quod facies cum
debuore tuo facio e ego cum meo id .ẽ. si diuit¬
tis dimitto .o si tenes teneo. Tu contͣ te tenes: qui

Expanded text:
debemus, aut adulteria, vel caetera mortifera peccata, debemus, aut adulteria, vel caetera mortifera peccata, quae uno ictu perimunt. Talia non facit bonae fidei et bonae spei christianus: sed illa sola, quae quotidiano orationis penicillo tergantur. Humiles et devoti dicamus quotidie, Dimitte nobisciamus quod sequitur, Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Sponsio haec cum Deo, vera sponsio et fixa conditio est. Tu homo es, et habes debitorem, et debitor etiam tu es. Accedis ad Deum, qui habet debitores, et debitor non est, ut postules tibi debita relaxari. Sed hoc tibi dicit: Ego debita non habeo, tu habes debita; debes enim mihi: sed etiam frater tuus debet tibi. Debitor meus es, habes et tu debitorem. Debitor meus es, quia peccasti in me: habes debitorem fratrem, quia peccavit in te. Quod feceris cum debitore tuo, facio et ego cum meo: id est, si dimittis, dimitto; si tenes, teneo. Tu contra te tenes, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uenit sine macula &e sine ruga extensus .Ẽ. in
tendicula : sed ꝓpt̃ nos non ꝓpt᷑ se. ut nos faceret
sine macula ce ruga. Rogemus gͦ eũ ut faciat:
&e postquã fecerit ad horrea nos ducat. ibiq nos
reponat. ubi pressoriuĩ non erit. Tu gͦ qui lo¬
quebaris.⁊ sine macula e rugaes: Diud hic
facis in eccłã que dicit. dintis nobis debita
nr̃a: Debita se habers conficet᷑ que relaxen¬
tur. Qui non conficent᷑ non idõ nonhabent.
sed idõ eis non relaxabunt᷑. Confessio nos sanat:
&e uita cauta. uita humisis. or atio cumsids. con¬
tritio cordis. lacrims non ficte. de uena cordis
ꝑfluentes. ut diuuttant᷑ nobis peccata: sine quib
ẽẽ. non possumus. Confessio inquã nos sanat : di¬
cente apło̾ ioħe. Si conficeauiur peccata nr̃a : fide¬
lis ẽ. &e iustus. ut dimitat nobis peccata. & mundet
nos ab om̃i inquitats. Non aut̃ quia dico qđ non
possumus hic. ẽs̃. siue peccato : homicidia facere

Expanded text:
venit sine macula et sine ruga, extensus est in venit sine macula et sine ruga, extensus est in tendicula; sed propter nos, non propter se, ut nos faceret sine macula et ruga. Rogemus ergo eum ut faciat, et postquam fecerit, ad horrea nos ducat, ibique nos reponat, ubi pressorium non erit. CAPUT VI. quebaris, sine macula et ruga es? Quid hic facis in Ecclesia, quae dicit, Dimitte nobis debita nostra? Debita se habere confitetur, quae relaxentur. Qui non confitentur, non ideo non habent: sed ideo eis non relaxabuntur. Confessio nos sanat, et vita cauta, vita humilis, oratio cum fide, contritio cordis, lacrymae non fictae de vena cordis profluentes, ut dimittantur nobis peccata, sine quibus esse non possumus. Confessio, inquam, nos sanat, dicente apostolo Joanne, Si confiteamur peccata nostra, fidelis est et justus, ut dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate. Non autem, quia dico quod non possumus hic esse sine peccato, homicidia facere
Abbreviated transcription (Latin):
diauis precibus dimitaut̃: & exit mundatus.
& thesauritat eccła in thesarros dñi aurum
purũ. ac ꝑ hoc in thesauros dr̃ ȩccła .ẽ. sine
macula ce ruga. Et si ibi sins macula de ruga
est.. hic quid oraudũ est: It uenia ꝑcipiatur.
Qui dat ueniã: maculã extergit. Qui iquoscit.
rugã extendit. Et ubi extendit̾ ruga nr̃a.
tanqua extendicula agni fullonis in crucs. xp̃i.
In ipsa enĩ cruce. id .ẽ. in ipsa tendicula ꝓnos
sanquinẽ sudit. Et uostis fideles quale cestimoniũ
phibeatis sanquini quẽ accepislis. Cerce enĩ dicitis
am̃. Nossis quisit sanguis : qui ꝓ nults effusus. est.
in remissionẽ peccatorũ. Ecce quomͦ sit ȩccła sine
macula & ruga. tanquã bene mundata in tenticu¬
la crucis extendit̾. sed hic om̃ino pocest id aqi.
Magnũ.ẽ. Qui aqit bene curas: doccissimus ara¬
sex .ẽ. Excendit in ligno ce facit nos sine ruga:
quos abluendo fecerat sine macula. Ipse qui

Expanded text:
idianis precibus dimittuntur: et tunc exit mundatus, idianis precibus dimittuntur: et tunc exit mundatus, et thesaurizatur Ecclesia in thesauros Domini aurum purum; ac per hoc in thesauros Domini Ecclesia est sine macula et ruga. Et si ibi sine macula et ruga est, hic quid orandum est? Ut venia percipiatur. Qui dat veniam, maculam extergit: qui ignoscit, rugam extendit. Et ubi extenditur ruga nostra? Tanquam in tendicula magni fullonis, in cruce Christi. In ipsa enim cruce, id est, in ipsa tendicula pro nobis sanguinem fudit. Et nostis fideles quale testimonium perhibeatis sanguini quem accepistis. Certe enim dicitis, Amen. Nostis qui sit sanguis qui pro multis effusus est in remissionem peccatorum. Ecce quomodo fit Ecclesia sine macula et ruga, tanquam bene mundata in tendicula crucis extenditur: sed hic omnino potest id agi. Magnus est qui agit, bene curat, doctissimus artifex est. Extendit in ligno, et facit nos sine ruga, quos abluendo fecerat sine macula. Ipse qui
Abbreviated transcription (Latin):
In menbris eccłe huiꝰ estis. an non estis : Ibi eratis:
sed iam non ibi estis. Et utinã iamp̃cisi  accepta
rations audiant & credant. Ergo si tota eccła
dicit. dimucte nobis debita nr̃a:. reꝑbus .ẽ. qui
hoc nondicit. Et nos quidẽ cum diciniꝰ dinutit¬
notus debita nr̃a : quousq id qđ petimꝰ acci¬
pianiuĩ repbi sumus.  quia peccatores sumus.
Sed qđ uos non facitis. nos faciendo. id .t̃. pecca¬
ta nr̃a conficendo mundami : si tanĩ faciauius
qđ diximus. sicut &e nos dinuctimꝰ debitoribus
nris. Ubi es gͦ heretce pelagiane uł celestiane:
Ecce cota eccła dicit dintite nobis uebita
nr̃a. In abes gͦ maculas &e rugas : sed coufessi¬
oneruga extendit̃. confessione macula ab luit̃
Stat eccła in orauone: ut mundet᷑ confessions.
Et quã dui hic uiuit̾ sic stat. &e cũ de corpore exi¬
erit inuis quisq dimitauit ei omia que talia
inbebat. ut dmutterent᷑ debita. Oma & coa¬

Expanded text:
In membris Ecclesiae hujus estis, an non estis? Ibi eratis, In membris Ecclesiae hujus estis, an non estis? Ibi eratis, sed jam non estis ibi. Et utinam jam praecisi accepta ratione audiant et credant. Ergo si tota Ecclesia dicit, Dimitte nobis debita nostra, reprobus est qui hoc non dicit. Et nos quidem cum dicimus, debita nostra, quousque id quod petimus accipiamus, reprobi sumus, quia peccatores sumus: sed quod vos non facitis, nos faciendo, id est peccata nostra confitendo, mundamur; si tamen faciamus quod dicimus, Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Ubi es ergo, haeretice Pelagiane vel Coelestiane? Ecce tota Ecclesia dicit, Dimitte nobis debita nostra. Habet ergo maculas et rugas. Sed confessione ruga extenditur, confessione macula abluitur. Stat Ecclesia in oratione, ut mundetur confessione: et quamdiu hic vivitur, sic stat. Et cum de corpore exierit unusquisque, dimittuntur ei omnia, quae talia habebat ut dimitterentur debita; quia et quot
Abbreviated transcription (Latin):
Dicis an non dicis. Si non dicis. ce. si presens
fucris corpors: Ioris iamĩ es ab eccła. Eccłs eium
oratio .s.. nox.t̃. de magisterio dñi ueniens. Ipse
dixit. Sic orate. D iscipłis dixit. Sic orate. Disciplis
dixit. apłis dixit. & nobis. Qualescũq agniculi
sumus : dixit. Arietib gregis dixit. Sic orate.
Uidete quis dixerit. & quib dixerit. Ueritas dis¬
cipłis: pastor pastaruĩ arieab. Sic orate. Dimitis
nobis debita nr̃a : sicut & nos dimitanius debĩ¬
ueritas hominib loquebat᷑ sublimitas hoimini¬
bus loquebat᷑. Scio quid inuobis agat᷑: ego uos
appendo. ego de trutina mea renuittio. ꝓrsus
dico : qđ in uobis agit̃. Hoc enĩ ego plus quam
uiste.. sc̃e homo.⁊ sine macula & ruga: inter¬
rogo te inquã. Oratio istã eccłȩ.ẽ. fideliũ. au
chathecumuioru᷑: Terte utiq regeneratorũ ẽ.
id .ẽ. baptiratorũ. Postremo quođ tocũ suꝑat.:
pat̾ urͣ qui es n celis:  Ubi gͦ estis o iustice sciͣ

Expanded text:
s? Si non dicis, etsi praesens fueris corpore, foris tamen es ab Ecclesia. Ecclesiae enim oratio est, vox est de magisterio Domini veniens. Ipse dixit, Sic orate : discipulis dixit, Sic orate: discipulis dixit, Apostolis dixit, et nobis qualescumque agniculi sumus dixit; arietibus gregis dixit, Sic orate. Videte quis dixerit, et quibus dixerit. Veritas discipulis, Pastor pastorum arietibus: Sic orate, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debis Apostolis, veritas hominibus loquebatur, sublimitas humilibus loquebatur. Scio quid in vobis agatur: ego vos appendo, ego de trutina mea renuntio, prorsus dico quid in vobis agitur. Hoc enim ego plus quam juste, sancte, homo sine macula et ruga; interrogo te, inquam: Oratio ista Ecclesiae est, fidelium est, an catechumenorum? Certe utique regeneratorum est, id est, baptizatorum: postremnoster, qui es in coelis? Ubi ergo estis, o justi et sancti?
Abbreviated transcription (Latin):
nirs possinius: quã hominẽ ꝑ quẽ loquit̾ dĩ.
Nongͦ eamus in hacre. & in hac controuersia ad
litteras seculares. Non int̃ nos udicet poeta
cum ipso dño constitutus: audunt nocẽ de¬
iatam de cęlo. Hic .s̃. filius m̃s dilectus: in quo¬
mͥ bene complacui. ipsũ audite. Qđ conmen¬

Expanded text:
nire possimus, quam hominem per quem loquitur Deus. nire possimus, quam hominem per quem loquitur Deus. Non eamus ergo in hac re et in hac controversia ad litteras saeculares; non inter nos judicet poeta,cum ipso Domino constitutus, audivit vocem delatam de coelo: Hic est filius meus dilectus, in quo bene complacui; ipsum audite
Abbreviated transcription (Latin):
quodã modo ce reformare. Sed quis poterit nisi
sit arcifex qui formauit: Imagiẽ in nobis dĩ
deforuare potiumus : reformare non possumus.
Habenius gͦ: ut cuncta breuit᷑ retexamus. ipsũ. ẽt̃.
cum lignis &e lapidibꝰ: iuuere cum arborib. senare
cum bestiuis. intelligere cum angłis. Diui dica mus
gͦ oculis colores. aurib sonores. narib odores. gus¬
tatu sapores. tactu calores. uitellectu mores. Intelli¬
gi om̃is homo uult : intelligers nemo . ẽ. qui nolit.
credere uon om̃s uolunt. Dicit mͥ homo. Intelli.¬
gam ut credam. Respondeo: crede ut intelligas.
ñ gͦ naenrit int̃ nos sit contro uersiatał quodã
modo ut ille mͥ dicat. incelligam ut credam.
ego ei respondeã. imno crede ut intelligas..
cum hac controuersia ueniamus ad iudicem
neut̃ nr̃m p̃sumat ꝓ sua parte sententiam.
Quẽ iudicẽ inuenturi sumus discussis oũubus
hominibus. Nescio utrũ meliorẽ iudicẽ mue¬

Expanded text:
quodam modo et reformare. Sed quis poterit, nisi quodam modo et reformare. Sed quis poterit, nisi sit artifex qui formavit? Imaginem in nobis Dei deformare potuimus, reformare non possumus. Habemus ergo, ut cuncta breviter retexamus, ipsum esse cum lignis et lapidibus; vivere, cum arboribus; sentire, cum bestiis; intelligere, cum Angelis. Dijudicamus ergo oculis colores, auribus sonores, naribus odores, gustatu sapores, tactu calores, intellectu mores. Intellige. Omnis homo vult intelligere; nemo est qui nolit: credere non omnes volunt. Dicit mihi homo, Intelligam, ut credam: respondeo, Crede, ut intelligas. Cum ergo nata inter nos sit controversia talis quodam modo, ut ille mihi dicat, Intelligam, ut crelam; ego ei respondeam, Imo crede, ut intelligas: cum hac controversia veniamus ad judicem, neuter nostrum praesumat pro sua parte sententiam. Quem judicem inventuri sumus? Discussis omnibus hominibus, nescio utrum meliorem judicem inve
Abbreviated transcription (Latin):
habent pisces.⁊ in eo faca sumꝰ ad inaginẽ dĩ.
Deuiq ubi scriptura narrat qđ facti sumus: ĩbi
subiungit ut nos peccorb non solũ ante ponat.
sed & p̃ponat . id .e. ut ea nobis subiecta sint.
Faciamus inquit hominẽ ad imagiẽ & similitu¬
dinẽ ur̃au & habeat potestatẽ. piscĩ maris
& uolucrũ cęli. & om̃ium peccorum. ce serpentũ
quȩ repunt suꝑ terrã. Unde habeat pocestatẽ:
ꝓpt̾ imaginẽ dĩ. Uude quib dam dicit᷑ in cre¬
pando. Nolite . cẽ. sicut ȩquus & mulus: quib
non .c̃. intellects. Sed aliud .ẽ. intellectus: ali¬
ud ratio. Nam rationẽ habenus &e ante quã
intelligamus. Sed intelligere non ualemus.
nͥ ratione᷑ habeamus. Est gͦ animal rationis capax
uerũ ut melius & citius dicã. aniniał rationase.
cui natura in est ratio: de ante quã intelligat iam
rationẽ habet. Nam idõ uult intelligere: quia
maxime in nobis excolers debemus: &e resculpere

Expanded text:
habent pisces: in eo facti sumus ad imaginem Dei. habent pisces: in eo facti sumus ad imaginem Dei. Denique ubi Scriptura narrat quod facti sumus, ibi subjungit, ut nos pecoribus non solum anteponat, sed et praeponat, id est, ut ea nobis subjecta sint: Faciamus, inquit, hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et habeat potestatem piscium maris, et volatilium coeli, et omnium pecorum, et serpentium quae repunt super terram . Unde habeat potestatem? Propter imaginem Dei. Unde quibusdam dicitur increpando: Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Sed aliud est intellectus, aliud ratio. Nam rationem habemus et antequam intelligamus; sed intelligere non valemus, nisi rationem habeamus. Est ergo animal rationis capax: verum ut melius et citius dicam, animal rationale, cui natura inest ratio, et antequam intelligat jam rationem habet. Nam ideo vult intelligere, quia maxime in nobis excolere debemus, et resculpere
Abbreviated transcription (Latin):
quo nisi a dõ habemus: Sed sunt ce ligna: st̃
&e lapides. a quo nͥ a dõ IUos gͦ quid plus
Nonuiuunt ligna &e lapides: nos aut̃ iuuimus.
Sed adhuc nobis id ipsũ uiuere: cun arboribus
srucecasq cõ mune.ẽ. Dicit᷑ enĩ &e uites uiuers.
Nam si non uiuerent: non scriptũ. cẽs. occidit in
graudine uineas eorũ. Nunt cum uires: arescit
cum morit᷑. Sed uita ista uon ht̃ sensũ. Quid nos
empliꝰ sentimus: Dumq ꝑ titus corporis nocus ẽ.
sensus. Uidemus. audimus. clfacimꝰ. gustamus.
tactu eciã ꝑ totũ corpus nr̃m mollia diuidicam.
e dura. asꝑa. lenia. calida. &e frigida. E st gͦ in
nobis sensus quinq ꝑtitus: sed huuc habent ce
belliȩ. Habemus gͦ aliquid amplius nos: &e ista
tam̃ quȩ enumerauimꝰ. Fr̃s mei si considerenus
in nobis quantã de his gr̃arũ accionẽ: quantã
creatori laudẽ debenius. Sed tanĩ anipliꝰ quid
habenius. Ments̃. rationẽ. consiliũ qđ non
habent bestis. quod non habent uolucres. non

Expanded text:
o habemus? Sed sunt et ligna, sunt et lapides, a quo nisi a Deo? Nos ergo quid plus? Non vivunt ligna et lapides: nos autem vivimus. Sed adhuc nobis idipsum vivere cum arboribus frutetisque commune est. Dicuntur enim et vites vivere. Nam si non viverent, non scriptum esset: Occidit in grandine vineas eorum. . Vivit, cum viret; arescit, cum moritur. Sed vita ista non habet sensum. Quid nos amplius? Sentimus. Quinquepartitus corporis notus est sensus. Videmus, audimus, olfacimus, gustamus, tactu etiam per totum corpus nostrum mollia dijudicamus et dura, aspera et lenia, calida et frigida. Est ergo in nobis sensus quinquepartitus: sed hunc habent et bestiae. Habemus ergo aliquid amplius nos. Et ista tamen quae enumeravimus, fratres mei, si consideremus in nobis, quantam de his gratiarum actionem, quantam Creatori laudem debemus? Sed tamen amplius quid habemus? Mentem, rationem, consilium, quod non habent bestiae, non habent volucres, non
Abbreviated transcription (Latin):
obstrica sumus non siat hodis. Certe cũ recens
sermo.ẽ. exꝑtus. loquor. nonfiat hodie. pigriꝰ
sit cras. Si ee cras factũ non fuerio. ninius la¬
borantts qui custo dit aduiuat᷑ eni᷑ consuerudi¬
ne suꝑicris dier᷑ triduo morit᷑ pestis de qua
laboramꝰ. ce gaudebinus de fructu ur̃o. quia
magno bono abundatis. si tam magno malo
carebitis conuersi ad dñm. Expliẽ sermo

Expanded text:
obstricti sumus. Non fiat hodie, certe cum recens obstricti sumus. Non fiat hodie, certe cum recens sermo est, Expertus loquor: non fiat hodie, pigrius fit cras. Si et cras factum non fuerit, minus laborat qui custodit; adjuvatur enim consuetudine superioris diei. Triduo moritur pestis de qua laboramus: et gaudebimus de fructu vestro; quia magno bono abundabitis, si tam magno malo carebitis. Conversi ad Dominum, etc. SERMO
Abbreviated transcription (Latin):
Unde hoc dico Quia multi oe in hoc falluntur.
&e putant. quia nichil . s̃. ꝑ qđ uirant: uon se
scm̃ non puto sc̃ni putat cui uiras. Non enĩ
quando uiras tͥ uiras. aut lapidi iuras : sed
peimo uiras. Homini uiras aute lapideni. sed
numquid non ante dm̃. Non te audit lapis
loquentẽ : s punu et dĩ fallentẽ. Ante oñuia¬
gͦ fr̃s mei obsecro uos: us sine causa me ds̃ hec
loqui compulerio. Dico enĩ aute ipsũ qđ dixi
motiendo & p̾cipiendo  plus reos facere̾. non
audituros. Hodie aut̃ plus amur᷑ ne loqui
recusare᷑. quod loqui iuberer. Quasi uͦ paruꝰ
fructus sudoris huiꝰ mer si om̃s qui mͥ acclama¬
ucrunt. clament ce contra se ne falsũ uirent.
adu̾sum se. Si tot homines qui me actenassime
audicriuit. atcentisint. ad uersus consuetu dinẽ
suã : &. ad moneant se hodie cum ad domos suas
uenernt. cum consuctu dinẽ suã lapsum
luigus repeaueruit. Padmoneat ꝓpximus
ꝓrimũ : hoc .ẽ. qđ hodie audiuinus. hoc ẽ. qđ

Expanded text:
Unde hoc dico? quia multi et in hoc falluntur, et putant, quia nihil est per quod jurant, non se tum non putas, sanctum puta cui juras. Non enim quando juras, tibi juras, aut lapidi juras, sed proximo juras. Homini juras ante lapidem, sed numquid non ante Deum? Non te audit lapis loquentem, sed punit te Deus fallentem. Sed objiergo, fratres mei, obsecro vos, ne sine causa me Deus haec loqui compulerit. Dico enim ante ipsum quod dixi, monendo et praecipiendo plus reos facerem non audituros: hodie autem plus timui ne loqui recusarem, quod loqui juberer. Quasi vero parvus sit fructus sudoris hujus mei, si omnes qui mihi acclamaverunt, clament et contra se, ne falsum jurent adversum se: si tot homines qui me attentissime audierunt, attenti sint adversus consuetudinem suam, et admoneant se hodie, cum ad domos suas venerint, cum consuetudinem suam lapsu linguae repetiverint; admoneat proximus proximum: Hoc est quod hodie audivimus, hoc est quod
Abbreviated transcription (Latin):
ec taniꝰ cuni hȩc dicinꝰ: dĩ creatura damipnat᷑. Sed
qm̃ ob cecata prudentia honiũ. id in magnũ
p̾cium recepnum. ẽ Iam iusana m̃ rei redundat.
quic quid de. mala cupiditate suscipit᷑. Idõ gͦ res
ila uituꝑat᷑: ut auartua condempnet᷑. Cęterũ
Adsi ꝑse mala res ec̃t dĩ. eẽ. non posset. Uerum
prebet matĩei misccłia m apud bonos animos
& nouo genere cunc magis ꝓdest quando con¬
tempnit̾ ut ipsa sui condicione testet᷑: qui mala
est reiesꝰ possessio: cuiꝰ ab dicatio sructuosa. ẽ ꝑre¬
bec qͦͥ materiẽ. sub ueniendi : disꝑsit dedit pau¬
pib. iusticia eiꝰ manet in scłm scłi. Nis gͦ nosse quã

Expanded text:
ec tamen cum haec dicimus, Dei creatura damnatur: sed quoniam obcaecata prudentia hominum id in magnum pretium receptum est, jam in infamiam rei redundat, quidquid de mala cupiditate suscipitur. Ideo ergo res illa vituperatur, ut avaritia condemnetur. Caeterum  se mala res esset, Dei esse non posset. Verum praebet materiam misericordiae apud bonos animos; et novo genere tunc magis prodest, quando contemnitur; ut ipsa sui conditione testetur quoniam mala est rei ejus possessio, cujus abdicatio fructuosa est. Praebet ergo materiam subveniendi: Dispersit, dedit pauperibus; justitia ejus manet in aeternum . Vis ergo nosse quam
Abbreviated transcription (Latin):
iguotę sus: & .s̃. ista ignorantia tutioi. Cer¬
te qđ nouinius donatista confitet᷑. xpͥm in car¬
ne uenisse : & tam̃ absit. ut sit iste error exdõ.
Yt de recentioribꝰ herencis loquar: pelagianista
consicet᷑ xp̃m in carne uenisse. tam̃ om̃ino non
ex dõ est. Conuincendi sunt isti᷑ qđ non confi¬
feudemus.Adiuuet nos dñs. quia &e ur̃a ex¬
pectatio ꝓ nobis oratio ẽ: ut coniuncant᷑ isti.
qui non conficent᷑. xp̃m in carus uenisse. Ar

Expanded text:
ignotae sunt, et est ista ignorantia tutior. Cerignotae sunt, et est ista ignorantia tutior. Certe quod novimus, Donatista confitetur Christum in carne venisse: et tamen absit ut sit hic error ex Deo. Ut de recentioribus haereticis loquar, Pelagianista confitetur Christum in carne venisse: tamen omnino non ex Deo est: convincendi sunt isti quod non confifendimus? Adjuvet nos Dominus, quia et vestra exspectatio pro nobis oratio est, ut convincantur isti quia non confitentur Christum in carne venisse. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
Sestao uattaris expecca¬
cio mei debia ex accio est. Non dubito
ineminisss uos quid in adiutorio
dñi de sc̃i ioħis lectione ꝓmiserini.
Cum gͦ audistis lectorẽ: credo uos co¬
gitasse me debere. ẽẽ. debiti redditorem.
Magnã quippe quęstiouẽ sermone in
ongu ꝓcedente distulimus : quomͦ recte
possit itelligi qđ ait in epla sua beatus ioħel.
non baptista sed euanglista. om̃is sp̃s qui con
ficet᷑ iħm xp̃m in carne uenisss ex dõ est. Uide¬
nius enĩ multas hereses consiteri. xp̃m in carue
uenisse: & tam̃ non eas possumus dicers ex dõ
eẽ. Negat. xp̃m incarne uenisse manicheus.
non. ẽs̃. laborandũ. neq uobis duitiꝰ suaden¬
duni. qđ iste error nonsit ex dõ. Sed arrianꝰ
consitet᷑. xp̃m in carue uenisss: euno mianus.
sabellianus. fotini anus. Quid istis conunicen¬
dis querimus testes: Ouis tot numerat pestes
Sed interim ut quę sunt nociora traccemiũ.
Multas quippe hereses ille quas nominaui.

Expanded text:
Vestrae Charitatis exspectatio, mei debiti exactio est. Non dubito meminisse vos, quid in adjutorio Domini de sancti Joannis lectione promiserim. Cum ergo audistis Lectorem, credo vos cogitasse me debere esse debiti redditorem. Magnam quippe quaestionem sermone in longum procedente distulimus, quomodo recte possit intelligi quod ait in Epistola sua beatus Joannes, non Baptista, sed Evangelista: Omnis spiritus qui conin carne venisse, ex Deo est. Videmus enim multas haereses confiteri Christum in carne venisse, et tamen non eas possumus dicere ex Deo esse. Negat Christum in carne venisse Manichaeus. Non est laborandum, neque vobis diutius suadendum, quod iste error non sit ex Deo. Sed Arianus confitetur Christum in carne venisse, Eunomianus, Sabellianus, Photinianus. Quid istis convincendis quaerimus testes? Quis tot numerat pestes? Sed interim quae sunt notiora tractemus. Multis quippe haereses illae, quas nominavi,
Abbreviated transcription (Latin):
si fuerimꝰ peccata nr̃a. fidelis .c̃. & tustus
qui dinitetet nobis peccata. & inundet nos ab
oñi iniquitate. His uerbis docuit beatus ioħes im¬
mo ipse dñs iłis uon se tacens ꝑ ioħem  neminẽ
in ista carue. ii isto corruptibili corꝑs. in ista
terra. ii isto maligno scło. in ista uita temptati¬
onib pleua. ⁊ uemunẽ hic uiuere sine peccato.
Ahsoluta seutentia ẽ nec expositore indeget.
Si dixeriuins quia pecratũ non liabeius. Quis
euĩ .ẽ. qui non habet pecratũ. sicut. scriptura di¬
at. nec infans cuiꝰ . ẽ. uniꝰ diei uita suꝑ terrani
Talis pariuilus peccatũ non fecit: sed de parena¬
bus traxit. Ergo nullo modo potest quisquã di¬
cere. nouse habuisse peccatũ. Sed accessit ꝑ sidẽ
ad lauacr ũ regenerationis homo fidelis: &
om̃ia dimissa sunt ei. Iam sub gr̃a uius: in fide

Expanded text:
i fuerimus peccata nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate. His verbis docuit beatus Joannes, imo ipse Dominus Jesus non se tacens per Joannem, neminem in ista carne, in isto corruptibili corpore, in ista terra, in isto maligno sonibus plena, neminem hic vivere sine peccato. Absoluta sententia est, nec expositore indiget: Si dixerimus quia peccatum non habemus. Quis est enim qui non habet peccatum? Sicut Scriptura dicit, Nec infans cujus est vita diei unius super terram . Talis parvulus peccatum non fecit, sed de parentibus traxit. Ergo nullo modo quisquam potest dicere, non se habuisse peccatum. Sed accessit per fidem ad lavacrum regenerationis homo fidelis, et omnia dimissa sunt ei; jam sub gratia vivit, in f
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores sumus: sed de scĩs loquim᷑ non de
nobis. Hoc uos int̾rogo. Xp̾iani eslis. Nou
dico iusti estis. Xp̃iani estis. NNon audent
sunt uobis cuucta peccata. Dimussa inquit.
Quomͦ estis peccatores: Sufficit mͥ unde te re¬
pellã. Uos xp̃iam estis. baptiraci estis. sideĩes
estis. i enbra eccłs estis. & habeas maculas¬

Expanded text:
peccatores sumus; sed de sanctis loquimur, non de peccatores sumus; sed de sanctis loquimur, non de nobis. Hoc vos interrogo: Christiani estis? Non dico, Justi estis? Christiani estis? Non audent sunt vobis cuncta peccata? Dimissa, inquiunt. Quomodo ergo estis peccatores? Sufficit mihi unde vos repellam. Vos christiani estis, baptizati estis, fideles estis, membra Ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
uel tres. decẽ qđ querebat. abraham. Abrahã
enĩ a quinquaguita usq ad decẽ descendit.
tu herence respondes. & dicis mͥ tota ęccła:
Unde hoc ꝓbas  Pbo inquis: ẜba rogo te.
imꝰM agnũ enĩ mͥ gaudiũ affers. si docere potueris
totã ꝓrsus ȩccłam : in singłis quibq sidelib
suis nullũ habere peccaui Pbo inquis. Dic
unde. Apłs loquiur. Quid loquit̃ apostoł.
in uerbo. ut exhiberet sibi głosam ȩccla .ii.
non habentẽ maculã aut rugã. aut aliquid
luꝰ modi. Audiuimꝰ de nube magna tomi¬
trua. Nubes ciĩ dĩ apłs. Uerba ista sonuerunt:
&e tremere uos fecerunt. Sed dicite nobis an
te quã queramus quo mͦ ista uerba apłs di¬
xerit. Dicite inquã nobis utrũ uos iusti
estis an non. Respondent. Iusti sumus. Ergo
non habetis peccatũ ꝑ om̃s dies. ꝑ om̃s noctes.
nichił mali facitis. Non audent dicere¬
nichil. Sed quid respondent: NNos qui dẽ

Expanded text:
 tres, decem, quot quaerebat Abraham. Abraham  tres, decem, quot quaerebat Abraham. Abraham enim a quinquaginta usque ad decem descendit : tu, haeretice, respondes, et dicis mihi totam Ecclesiam. Unde hoc probas? Probo, inquis. Proba, rogo te. Magnum enim mihi gaudium affers, si docere potueris, totam prorsus Ecclesiam in singulis quibusque fidelibus suis nullum habere peccatum. Probo, inquis. Dic unde? Apostolus loquitur. Quid loquitur Apostoluin verbo, ut exhiberet sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi . Audivimus de nube magna tonitrua. Nubes enim Dei Apostolus. Verba ista sonuerunt, et tremere nos fecertequam quaeramus quomodo ista verba Apostolus dixerit; dicite, inquam, nobis, utrum vos justi estis, an non. Respondent, Justi sumus. Ergo non habetis peccatum? Per omnes dies, per omnes noctes nihil mali facitis, nNihil. Sed quid respondent? Nos quidem
Abbreviated transcription (Latin):
est. si dixerit se nou habere peccatũ. se ipsũ se¬
ducit. & ueritas in eo non. ẽ. Prorsus menat᷑:
si dicat ustus sũ. Sut aut̃ quidã inflati utres
sp̃u elationis pleni. non magnitudine ingͣł .s
inueuiri homuines absq peccato. Dicunt. gͦ
iustos prsus in hac uita nullũ habere peccatũ.
Hereaci aut̃ sunt pelagiani idoniq celestiaui
quilioc dicunt. Et cum responsũ illis fuerit
quid.ẽ. qđ dicitis. gͦ uiuit hic homo sis pec¬
cato. & non lt̃ om̃iuo nullũ pecratĩ. necfacto.
nec uerbo. uec cogitatione. Respondent. de
illo suꝑbiȩ uento quo pleni sunt. quẽ uentũ
utiuã sinirent. reflarent̾ & tacereut. id .G̃. hu¬
nui les fierent. non clati. Responlent inquara
prsus. isti homines scĩ fideles dĩ. nec facto. nec
uerbo. nec cogitauo ne. possunt ullũ habere
peccatũ. Et cani eis dr̃. qui sunt isti iusti qui
sint peccato sunt: respondent. & dicunt. Tota
eccła. Mirari pocuissẽ siuiuenirẽ unũ. duos.¬

Expanded text:
est, si dixerit se non habere peccatum, seipsum seducit, et veritas in eo non est; prorsus mentitur, si dicat, Justus sum. CAPUT II. spiritu elationis pleni, non magnitudine ingentes, inveniri homines absque peccato. Dicunt ergo, justos prorsus in hac vita nullum habere peccatum. Haeretici autem sunt Pelagiani, iidemque Coelestiani, qui hoc dicunt. Et cum responsum illis fuerit, Quid est quod dicitis? Ergo vivit hic homo sine peccato, et non habet omnino ullum peccatum, nec facto, nec verbo, nec cogitatione? Respondent de illo superbiae vento, quo pleni sunt: quem ventum utinam finirent, reflarentur et tacerent, id est, humiles fierent, non elati: respondent, inquam, Prorsus isti homines sancti, fideles Dei, nec facto, nec verbo, nec cogitatione possunt ullum habere peccatum. Et cum eis dicitur, Qui sunt isti justi, qui sine peccato sunt? respondent et dicunt, Tota Ecclesia. Mirari potuissem, si invenirem unum, duos,
Abbreviated transcription (Latin):
pocest . ẽẽ. nͥ aliunds : Si gͦ inquit ex dõ non
est & aliunde est: uides duas. eẽ. naturas. In¬
uenimus lupũ. retia salubria tendamus:
ueniem. capiamꝰ. captũ crucidenius. Tracidenꝰ
plane. moriat᷑ error : uiuat homo. Ecce in eo
qđ diri capiamꝰ. trucidemꝰ. moriat᷑ error. ui¬
uat homo : ibi soluit᷑ quȩslio. Sed recolite
qđ ꝓposui. ns oblici questrouẽ: non incelli¬
atis solucionẽ. Om̃is sp̃s qui non consicetir
cheus continuo. Et unde est: Si ex dõ non. ẽ:
aliunde est. Si aliunde est  docui duas. ec̃.
naturas. Hanc quȩstionẽ tenett &e mentes
ad illa mea uerba reuocats ubi dixi. Capiamꝰ.
trucidemus: moriat᷑ error. uiuat homo. Er¬
ror non .ẽ. ex do homo ex dõ .ẽ. Redite ad
quȩstionẽ. Om̃is sp̃s qui nou consicet᷑ iħm in
carus uenisso : ex dõ non .ẽ. Dico & ego. Onua¬

Expanded text:
otest esse, nisi aliunde? Si ergo, inquit, ex Deo non est, et aliunde est, vides esse duas naturas. Invenimus lupum: retia salubria tendamus, venemur, capiamus, captum trucidemus. Trucidemus plane; moriatur error, vivat homo. Ecce in eo quod dixi, Capiamus, trucidemus; moriatur error, vivat homo; ibi solvitur quaestio. Sed recolite quod proposui, ne obliti quaestionem, non intelligatis solutionem. Omnichaeus continuo: Et unde est? Si ex Deo non est, aliunde est. Si aliunde est, docui duas esse naturas. Hanc quaestionem tenete, et mentes ad illa mea verba revocate, ubi dixi, Capiamus, trucidemus; moriatur error, vivat homo. Error non est ex Deo, homo ex Deo est. Redite ad quaestionem: Omnis spiritus qui non confitetur Jesum in carne venisse, ex Deo non est. Dico et ego, Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
se habere confessus ẽ & altero aduitorium
postulauit. Credo inquit dñe. Quid seque¬
batur. nͥ adiuua fidẽ meã. Non hoc dixit.
Credo dñe. Uidecis aliquid unde non mentioi.
Credo uerũ dico. Sed uideo hic etiã nescio qͥd
quod mͥ displiceat. Stare uolo: sed adhuc
nuto. Stans loquor. non cecidi quia credo. sed

Expanded text:
se habere confessus est, et alteri adjutorium se habere confessus est, et alteri adjutorium postulavit. Credo, inquit, Domine. Quid sequebatur, nisi, Adjuva fidem meam? Non hoc dixit, Credo, Domine; video hic aliquid unde non mentior; credo, verum dico: sed video hic etiam nescio quid, quod mihi displiceat. Stare volo: sed adhuc nuto. Stans loquor, non cecidi, quia credo; sed
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo dĩ. Sed ipsa fides quȩ geͬmi naut
irriganda est. intcrienda .c̃. roboranda est
hoc est quod aguiuis. Ego inquis plantaui.
apollo rigauit: sedͥ ds increm̃ctũ dedit. Itaq
neq qui plantat.ẽ. aliquid neq qui rigat.
s qui icrem̃tũ dat. ds̃. Lo quendo. hortando.
docendo. suadendo. plantare possumus &
rigare : non aut̃ incremͣtũ dare. Nouerat autͣ
ille cum quo loquebat᷑. qui sidei suȩ germinati
&e adhuc tenere & ad huc insirme. & ex magna
parte titubanti : non tam̃ nulls sidĩ. s alicui
sidĩ aduitorẽ orabat cui dicebat. Credo domine.
Modo cum euaugłm loqueret᷑: audistis. Si
potes credere : ait dñs iħs patri pueri. Si pores
credere : Om̃ia possibilia credena. Et ille
uituens seinet ipsũ. & positus ante semet ipsũ.
non habens temerariã confidenttã. sed prius
discutiens conscientiã: iudit inse aliquã. &ẽ.
sidẽ. uidit & trtubationẽ.. utrũq uidit. Unũ

Expanded text:
verbo Dei: sed ipsa fides quae germinavit verbo Dei: sed ipsa fides quae germinavit irriganda est, nutrienda est, roboranda est. Hoc est quod agimus. Ego, inquit, pled Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Loquendo, hortando, docendo, suadendo plantare possumus et rigare, non autem incrementum dare. Noverat autem ille cum quo loquebatur, qui fidei suae germinanti et adhuc tenerae, et adhuc infirmae, et ex magna parte titubanti, non tamen nullae fidei, sed alicui fidei adjutorem orabat, cui dicebat, Credo, Domine.Modo cum Evangelium legeretur, audistis: Si potes credere, ait Dominus Jesus patri pueri, si potes credere, omnia possibilia sunt credenti. Et ille intuens semetipsum, et positus ante semetipsum, non habens temerariam confidentiam; sed prius discutiens conscientiam, vidit in se esse aliquam fidem, vidit et titubationem, utrumque vidit. Unum
Abbreviated transcription (Latin):
piscatorẽ. Potest senator. gloriari de semet ipso¬
piscator. ꝑ ipsũ melius ad ducit᷑ imꝑator. Me¬
m̃toce gͦ piscatorẽ sc̃m. iustũ. bonũ. xp̃o plenũ.
ad cuiꝰ missa ꝑ mundũ retia. capiendus cum
cȩteris etiã popłs iste ꝑtinuit. Ergo men̾itore
cũ dixisse. habenius certiorẽ ꝓphecicũ sermonẽ.
Da mͥ gͦ ad illã controuersia  uidicẽ ꝓ phetami.
Quid nit̾ nos agebatur. Tu dicebas. intelligã
ut credã : ego dicebam. ut. intelligas crede.
Ambo taceamus. quid ambo dixerimus audi¬
cum .ẽ. Intelliga inquis ut credã: crede i¬
quã ut intelligas. Respondeat ꝓpħa: insi
credideritis non intelligetis. Putatis autem¬
cm̃i nichil dicers eniã illũ qui dicit. intelli¬
gam ut credã : Quid enĩ minc agimus. nisi
ut credant. INon quia non credunt: sed
quia adhuc parũ credunt. Nam si nullo
modo credidissent: hic non ec̃nt. Fides eos
ad duxit. ut audiant: fides fecit eos p̃sentes

Expanded text:
piscatorem. Potest senator gloriari de semetipspiscatorem. Potest senator gloriari de semetipspiscator; per ipsum melius adducitur imperator. te ergo piscatorem sanctum, justum, bonum, Christo plenum, ad cujus missa per mundum retia capiendus cum caeteris etiam populus iste pertinuit: ergo mementote eum dixisse, Habemus certiorem propheticum sermonem. Da mihi ergo ad illam controversiam judicem prophetam. Quid inter nos agebatur? Tu dicebas, Intelligam, ut credam; ego dicebam, Ut intelligas, crede.Ambo taceamus. Quid ambo dixerimus, auditum est. Intelligam, inquis, ut credam: Crede, inquam, ut intelligas. Respondeat propheta: Nisi credideritis, non intelligetis . 8. Fides inteiam illum qui dicit, Intelligam, ut credam? Quid enim nunc agimus, nisi ut credant, non qui non credunt, sed qui adhuc parum credunt? Nam si nullo modo credidissent, hic non essent. Fides eos adduxit, ut audiant; fides eos fecit praesentes
Abbreviated transcription (Latin):
mundi elegit ds ut confundat sapientes. &e ig¬
nobilia mundi. & contemptibilia elegit ds̃.
& ea quȩ non sunt tanquã sint. ut ea quȩ sunt
euacuarent᷑. Si eiũ eligeret. xp̃s primitus ora¬
toremr diceret drator. Eloquentis̨ meę meri¬
to : electus sum. Si eligeret senatorẽ: diceret
senator. Dignitatis meȩ merito : clectus sum
Postremo si prius eligeret imꝑatouẽ: diceres
imꝑ ator. Potestatis meę merito  electus sum.
Quiescant & differant᷑ isti paululũ. quiescant.
non omittant᷑. non contep̃ naut᷑. sed aliquautũ
differant᷑  quõ possint głari de semet ipsis in
seniet ipsis. Da mͥ inquit illũ piscatorẽ. da mͥ
idiotã. da mͥ imꝑitũ. da mͥ eũ cum quo non
dignat᷑ loqui senator: nec quando eiuit piscẽ.
Ipsũ in quit da. hunc si impleuero manifestũ
eri quod ego facio. Quãquã & senatorẽ & ora¬
torẽ. & imꝑatorẽ : ego sum facairus. Quando¬
cumq facturus & senatorẽ : sed certius ego

Expanded text:
t confundat sapientes; et ignobilia mundi et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam sint, ut ea quae sunt evacuarentur . Si enim eligeret Christus primitus oratorem, diceret orator: Eloquentiae meae merito electus sum. Si eligeret senatorem, diceret senator: Dignitatis meae merito electus sum. Postremo, si prius eligeret imperatorem, diceret imperator: Potestatis meae merito electus sum. Quiescant et differantur isti, paululum quiescant: non omittantur, non contemnantur; sed aliquantulum differantur, qui possunt gloriari de semetipsis in semetipsis. Da mihi, inquit, illum piscatorem, da mihi idiotam, da mihi imperitum, da mihi eum cum quo non dignatur loqui senator, nec quando emit piscem: ipsum, inquit, da; hunc si implevero, manifestum erit quod ego facio. Quanquam et senatorem et oratorem et imperatorem ego sum facturus: quandocumque facturus ego et senatorem, sed certius ego
Abbreviated transcription (Latin):
secisti. & diceres ꝑ huiꝰ salutẽ quia non seci: ex¬
clamaret forte filius tiuis sub pat̾na manu tre¬
pat : non tͥ uilis sit salus mea. Dñ supͣ ms uuo¬
casti. Ego te uidi. fecisti. uoli peiurare. Tẽ quidẽ
habeo gentonẽ  sed plus ce meũ &e tuũ timeo
tibi dicit. ego ie uidi. noli iurare. secisti. sed
tinies ne te iste occidat: tui te ante occidis. Quia
gͦ nondicit ego te uidi. putas quia non uidit
Et ubi .ẽ. quando dicit. tacui. tacui. numquid
uidi: sed alit̃ quando undicat inꝑ uiriũ. Sed
uon in om̃s iundicat: ⁊dõ homunes edisicanttur
ad exemplũ. Ego scio. Iue mͥ falsũ iurauit ce ui

Expanded text:
fecisti, et diceres, Per hujus salutem, quia non feci: exfecisti, et diceres, Per hujus salutem, quia non feci: exclamaret forte filius tuus sub paterna manu trepater, non tibi vilis sit salus mea; Deum super me invocasti, ego te vidi, fecisti, noli pejerare: te quidem habeo genitorem, sed plus et tuum et meum timeo tibi dicit, Ego te vidi, noli jurare, fecisti: sed times ne te iste occidat, tu te ante occidis: quia ergo non dicit, Ego te vidi, putas quia non vidit? Et ubi est quod dicit: Tacui, tacui; numquid  te vidi: sed aliter quando vindicat in perjurum. Sed non in omnes vindicat: ideo homines aedificantur ad exemplum. Ego
Abbreviated transcription (Latin):
est iurauo uera. quia &e cumdicit quisq ꝑ meam
salutẽ : salutẽ suã dõ obligat. Ouando dicit ꝑ
filios meos : oppignerat dõ silios suos. ut hoc ueniat
in caput eorũ qđ exit de ore ipsius. Si uerũ. ue¬
runr: si falsũ falsũ. Cum gͦ silios suos uel caput.
suũ. uel salutẽ suã. quis quis in uirationẽ nom¬
nans. quicquid nominat obliget dõ. quanto
magis quando penirat ꝑ ipsũ dm̃i:Timet enim
falsũ uirare ꝑ filiũ suũ: & non tiuiet falsũ uirare
ꝑ dm̃ suũ. Fortassis hoc dicens in animo suo. simeo
euĩ ꝑ filiũ meũ falsũ uirare: ne moriat᷑. Ds auc̃
qui non morit᷑.& si falsũ p eũ iuret̾.. quid mali
contingit. Bene quidẽ dicis. niclul mali contuti¬
git dõ : quando falsũ uiras ꝑ dm̃i. Sed contugit
mali multũ tͥ. qui fallis pxiuũ : cui testẽ ad¬
hibes dm̃. Sed si aliquid ceste siliotuo faceres . &
amico uel ꝑximo tuo uł culibet honuni diceres
non feci. & tangeres filio tuo caput. quo deste

Expanded text:
st vera juratio: quia et cum dicit quisque, Per meam salutem, salutem suam Deo obligat: quando dicit, Per filios meos, oppignerat Deo filios suos, ut hoc veniat in caput eorum, quod exit de ore ipsius: si verum, verum; si falsum, falsum. Cum ergo filios suos, vel caput suum, vel salutem suam quisque in juratione nominans, quidquid nominat obligat Deo; quanto magis quando pejerat per ipsum Deum? Timet enim falsum jurare per filium suum, et non timet falsum jurare per Deum suum? Fortassis hoc dicens in animo suo, Timeo per filium meum falsum jurare, ne moriatur: Deo autem qui non moritur, etsi falsum per eum juretur, quid mali contingit? Bene quidem dicis, nihil mali contingit Deo, quando falsum juras per Deum: sed contingit mali multum tibi, qui fallis proximum, cui testem adhibes Deum. Si aliquid teste filio tuo faceres, et amico vel proximo tuo vel cuilibet homini diceres, Non feci, et tangeres filio tuo caput, quo teste
Abbreviated transcription (Latin):
dĩi urasse : quã blasphemũ. ẽ. hoc dicere. Iu¬
rat ds̃ qui peccatũ non habet: non .Ẽ. gͦ pecca¬
tum uirars. s magis peccatũ .e. ꝑurare. For.¬
tasse quis dicat non . eẽ. ꝓponendũ de. dño
dõ urationis exemplũ. Deus enĩ. ẽ. ce forte illi
&e temere uirat : aut scit uł putat falsiĩ. eẽ. &.

Expanded text:
oc dicere? Jurat Deus qui peccatum non habet: non ergo est peccatum jurare; sed magis peccatum est pejerare. Fortasse quis dicat non esse proponendum de Domino Deo jurationis exemplum. Deus enim est, et forte illi et temere jurat: aut scit vel putat fal