comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auro mundissimo. Hastile eius
ce calamos. sciphos ce sperulas: ac lilia
ex ipso ꝓcedentia. Sex calami egredi¬
entur de lateribus tres ex uno latere.
&e tres ex altero. Tres sciphi quasi ĩmo
dum nucis ꝑ calamos singulos: speru¬
leq simul &e lilium. Et tres similit̃
sciphi. instar nucis in calamo altero:
speruleq &e lilium. Hoc erit opus sex
cainelorum: qui ꝓducendi sunt de ha¬
stili. In ipso autem candelabro erunt
quattuor sciphi in nucis modum: spe¬
ruleq per singulos ce lilia. Sperula
sub duob calamis per tria loca: qui si¬
mul sex fiunt ꝓcedentes de hastili
uno. Et sperule̾ igitur &e calimi ex ip̃o
erunt: unmersa ductilia de auro pu¬
rissimo. Facies &e lucernas septem. et
pones eas suꝑ candelabrum. ut luce¬
arit ex aduerso. Totum candelabrum
posuimus ut prius ad litteram eius
forma dinoscatur. & qualiter factum
fuerit intelligatur. Hastile enim eiꝰ
usq ad sumnũ continuum erat. In

Expanded text:
auro mundissimo hastile eius auro mundissimo hastile eius et calamos scyphos et spherulas ac lilia ex ipso procedentia sex calami egredientur de lateribus tres ex uno latere et tres ex altero tres scyphi quasi in nucis modum per calamos singulos spherulaque simul et lilium et tres similiter scyphi instar nucis in calamo altero spherulaque et lilium hoc erit opus sex calamorum qui producendi sunt de hastili in ipso autem candelquatuor scyphi in nucis modum, sphaerulaeque per singulos, et lilia. Sphaerulae sub duobus calamis per tria loca, qui simul sex fiunt, procedentes de hastili uno. Et sphaerulae igitur, et calami ex ipso erunt, universa ductilia de auro purissimo. Facies et lucernas septem, et pones eas super candelabrum, ut luceant ex adverso. » Totum candelabrum posuimus, ut prius ad litteram ejus forma dignoscatur, et qualiter factum fuerit intelligatur. 91 Hastile enim ejus usque ad summum continuum erat, in
Abbreviated transcription (Latin):
uolumina. Quinq &e enim panes moy¬
ses in hauc mensam posuit: &e quidem
in effabilis saporis atq pulcͥtudinis.
xp̃c autem quamuis omnes posuerit
ip̃e enim est panis uinus qui de celo des¬
cendit. tamen quatuor pͥncipaliter obtu¬
lit. quib nulle delicie comparari possunt.
Posuit autem & ysaias &e iheremias: om̃s
ꝙ ꝓpłẽ. Posuit &e beatus paulus panes
suos:quos quales sint non est necesse lau¬
dare. Sed quis omnes enumerare ualeat.
qui ad hanc mensam panes detulert̃:
Et ad hunc quidem: suꝑ hanc mensam
panes ponunitur. Ideo enim ait. R pones
suꝑ mensam panes ꝓpositiones: in conspe¬
ctu meo semꝑ. Non enim sine causa ad¬
ditum est semꝑ. Q uod enim semper fit:
omni tempore fit. Ego autem quia suꝑ
hanc mensam panes ponere dignus ñ
sum: precor te domine cħu. ut saltem
de his qui postti sunt. cordis uentrem mͥ
ad implere conceclas. hec autem de
mensa dicta sufficiant: nunc de cande¬
labro uideamus.
acies &e candelabrum ductile: de

Expanded text:
olumina. Quinque enim panes Moyses in hac mensa posuit, et quidem ineffabilis saporis et pulchritudinis. Christus autem quamvis omnes posuerit « ipse est panis vivus, qui de coelo descendit , » tamen quatuor principales obtulit, quibus nullae deliciae comparari possunt. Posuit autem et Isaias, et Jeremias, omnesque prophetae. Posuit et beatus Paulus panes suos, quos quales sint non est necesse laudare. Sed quis omnes enumerare valeat, qui ad hanc mensam panes detulerunt? Et adhuc quidem super hanc mensam panes ponuntur. Idem enim ait: « Et pones super mensam panes propositionis in conspectu meo semper. » Non enim sine causa additum est, « semper » ; quod enim semper fit, omni tempore fit. Ego autem quia super hanc mensam panes ponere dignus non sum, precor te, Domine Jesu, ut saltem de his, qui positi sunt, ventrem mihi adimplere concedas. Haec autem de mensa dicta sufficiant; nunc de candelabro videamus. « acies et candelabrum ductile de
Abbreviated transcription (Latin):
bernatulum aurũ idest sapĩam: ht̃
& argentũ idest eloquii puritatẽ
ht̃ & es. idest eloquentie facundita¬
tẽ. Tale gͦ edificiũ. talẽ decet habere
significare dixit: uolens iacinctum
qui aerii coloris ẽ: aerẽ significare ⁊ ꝑ
purpurã uͦ aqm: qi expiscim sangͥne
t ingitur. qui & de aqua oriunt᷑. & in
ardengtis & sanguinei coloris ẽ ignẽ
significare uoluit. Bissumuͭ terram:
qm̃ de terra oritur. ꝑ hoc nimirũ sig¬
nificare uolens. qm̃ di tab̾natuli ho¬
mines ip̃i materia sunt. Et sic̃ ex his
.iiiͬ. elem̃tis constituit᷑ hõ: ita ex hoĩbꝰ
d̾i tabernaculũ constituit᷑. Aliter aũ

Expanded text:
bernaculum aurum, id est sapientiam; habet et argentum, id est eloquii puritatem; habet et aes, id est eloquentiae fecunditatem. Tale ego aedificium, talem decet habere significare dixit, volens per hyacinthum, qui aerei coloris est, aerem significari; per purpuram vero, aquam, quia ex piscium sanguine tingitur, qui de aqua oriuntur et inardentis, et sanguinei coloris est, ignem significare voluit. Byssum vero terram, quoniam de terra oritur. Per hoc nimirum significare volens, quoniam Dei tabernaculi homines ipsi materia sunt, et sicut ex his quatuor elementis constituitur homo, ita ex hominibus Dei tabernaculum constituitur. Aliter a
Abbreviated transcription (Latin):
Q uid dic̾e uolui: Om̃s enĩ apłi labia
aurea sunt. Indulge mͥ ds̃ indulge:
pollutis labiis de aureis labiis loquis
sumo. Et ipsi inquit labio fec̃ coronã
int̾rasilẽ altã qͣtuor digitis. Nongͦ m̃¬
sa s labiũ coronat᷑. Qͥs enĩ regũ sieut
apłi dignus inqmͣ fuit corona: Quis
tot hostes uicit: Qͥs tot regna suꝑauit:
Qͥs tociens de siuis adu̾sariis tͥumpha¬
uit: De hac gͦ corona certꝰ apłs dicebat.
sculptam & uariatã. multoq artifi¬
cio compositam: qm̃ ꝑ multos labores
uictorie palmas & coronas apłi susce¬
ꝑunt. Hec autẽ corona quatuordigi¬
tis alta ẽẽ dicit᷑: qmͣ .iiͦii. mundi par¬
tib suꝑatis. hanc sui sanguinis p̾cio
surã: creuit & quantitas corone. Nã
& mundi pͥncipes quot regna uince¬
bant. tot sibi diademata antiquitus
imponere solebant. fecit aũ & alte¬
ram coronam aureolã suꝑ illam. Pri¬
mã gͥ coronã hñt. qr mundũ uincer̾t:
apłi eccł̃ieq doctores. duas merentur

Expanded text:
quod dicere volui? Omnes enim apostoli labia aurea sunt. Indulge mihi, Deus, indulge, qui pollutis labiis, de labiis aureis loqui praesumo. Et ipsi quoque labio fecit coronam interrasilem, altam 90 quatuor digitis. Non ergo mensa, sed labium coronatur. Quis enim regum, sicut apostoli, dignus unquam fuit corona? Quis tot hostes vicit? Quis tot regna superavit? Quis toties de suis adversariis triumphavit? De hac enim corona certus Apostolus dicebat: sculptam et variatam, multoque artificio compositam, quoniam per multos labores victoriae palmas et coronas apostoli susceperunt. Haec autem corona quatuor digitis alta esse dicitur, quia quatuor mundi partibus superatis, hanc sui sanguinis pretiosuram crevit et quantitas coronae. Nam et mundi principes quot regna vincebant, tot sibi diademata antiquitus imponere solebant. Fecit autem et alteram coronam aureolam super illam. Primam ergo coronam habent, quia mundum vicerunt; i Ecclesiaeque doctores duas merentur
Abbreviated transcription (Latin):
omi contagione peccatum ñ fecit.
nec dolus inuentus est mnore enis.
hastile autem hunis candelabri: cor¬
pus dñicum in telligitur. E alami uͦ
de hoc hastili ꝓcedentes. o septem lu¬
cerne suꝑ eos ardentes: septem gr̃e
tus est. Unde per ꝓpħam dicitur. Egͣ¬
dietur uirga de radice iesse. & ł. d.¬

Expanded text:
orum contagione, peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus. Hastile autem hujus candelabri, corpus Dominicum intelligimus; calami vero de hoc hastili procedentes, et septem lucernae super eos ardentes, septem sunt tus est. Unde per prophetam dicitur: « Egredietur virga de radice Jesse, et
Abbreviated transcription (Latin):
tibus nutritur popłs. Quod autem cir¬
intesligere. quod omnes quicumq cͥ¬
tulis adherent. digni sunt qui corona¬
ri debeant. Sequitur.
psos quoꝙ uectes facies de lignis sechim.
ae cirtumdabis auro: ad subuehendam
mensam. Beati ep̃i si hoc intelligant:¬
si se ligna sechim. ligna fortia oe inpu¬
tribilia eẽ cognoscant. si auro cͥcumdati
ce uirtutum nitore &e sapientie. & scien¬
tie luce prefulgeant.
auro purissimo. Quid nos faciemꝰ p̾ca¬
tores ad libamina offerenda uocati cũ de au¬
ro purissimo. d̾s om̃ia ħ fieri precipiatur:
Der hoc enim minores gradus eccłie intel¬
ligunus. Om̃ia hec enim uasa ministe¬
rii sunt in quib sacrificium offerebat᷑.

Expanded text:
tibus nutritur populus. Quod autem cirtibus nutritur populus. Quod autem cirintelligere, quod omnes quicunque circulis adhaerent, digni sunt, qui coronari debeant. Sequitur: « Ipsos quoque vectes facies de lignis Setim, et circumdabis auro, ad subvehendam mensam. » Beati episcopi si hoc intelligant,si se ligna Setim, ligna fortia et imputribilia, esse cognoscant, si auro circumdati, et virtutum nitore, et sapientiae, et scientiae luce praefulgeant. auro purissimo. » Quid nos peccatores faciemus ad libamina offerenda vocati, cum de auro purissimo Deus omnia haec fieri praecipiat? Per hoc enim minores gradus Ecclesiae intelligimus. Omnia enim haec vasa ministerii sunt, in quibus sacrificium offerebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
lignis spĩtib suꝑatis: quia quidẽ xp̃i
confessores corantur.
uatuor quoq circulos aureos p̾¬
parabis. & pones eos inqͣtuor an¬
gulis eiꝰdem m̃se: ꝑ singłos pedes. Sub¬
ter coronã erunt circuli aurei: ut mrit¬
tant᷑ uectes ꝑ eos. & possut m̃sa porta
ficent: inarche constructione suꝑuis
gulis: ut om̃ib ad m̃sã uenientib pͥ¬
mi occurrant. Huiꝰ & enĩ mense cibis
ille indignꝰ ẽ: qui per hos circulos in¬
trare non uult. Hec est enim illa angu¬
sta porta: de qua dicitur. Intrate ꝑ angu¬
stam portam: que ducit aduitam. Qui
gͥ his circulis non tenetur: qui pruclen¬
tiam. iͦticiam. fortitudinem. &e temꝑan¬
tiam ñ custodit: huiꝰ se mense facit ĩ¬
cdignum. Per hos ergo cirtulos transe¬
ant uectes. his uirtitib cathenati et
connexi. teneantur ep̃i ce doctores. nũ¬
quam ab eis recedant: numqͣm pruden¬
dinis. numqͣm temꝑantie obliuiscant᷑.
his enim uectibus portatur mensa: q̃m

Expanded text:
itibus superatis, qua quidem Christi confessores coronantur. « Quatuor quoque circulos aureos praeparabis, et pones eos in quatuor angulis ejusdem mensae per singulos pedes. Subter corona erunt circuli aurei, ut mittantur vectes per eos, et possit mensa portarficent in arcae constructione, superigulis, ut omnibus ad mensam venientibus primi occurrant. Hujus etenim mensae cibis ille indignus est, qui per hos circulos intrare non vult. Haec est enim illa angusta porta, de qua dicitur: « Intrate per angustam portam, quae ducit ad vitam . » Qui ergo his circulis non tenetur; scilicet qui prudentiam, justitiam, fortitudinem et temperantiam non custodit, hujus se mensae facit indignum. Per hos ergo circulos transeant vectes, his virtutibus catenati et connexi teneantur episcopi et doctores; nunquam ab eis recedant, nunquam pruddinis, nunquam temperantiae obliviscantur. His enim vectibus portatur mensa, quon
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ uetꝰ testam̃tũ obscur̃ & ꝓfun¬
dũ ẽ: siquidẽ innebula &e caligine da¬
tũ ẽ. Illa enim nebula protendebat.
hanc obscuritatẽ qmͣ nos modo sentimꝰ.
Et quia nos quoq mͦ nebulã. & ꝓfun¬
diorẽ huiꝰ libri caliginẽ intrare inci¬
pimꝰ: omnipotentẽ dm̃ deprecam᷑: qͥ
lucẽ habitat in accessibilẽ: ut ea que
moysi incaligine declit. nob̃ in lucem
reuelare dignet᷑. Ilid̾ qͦ ñ uacat a mi¬

Expanded text:
quidem Vetus Testamentum obscurum et profundum est, siquidem in nebula et caligine datum est; illa enim nebula praetendebat hanc obscuritatem quam nos modo sentimus. Et quia nos quoquomodo nebulam et profundiorem hujus libri caliginem intrare incipimus, omnipotentem Dominum deprecemur, qui lucem habitat inaccessibilem, ut ea quae Moysi in caligine dedit, nobis in luce revelare dignetur. Illud quoque non vacat a my
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Et bene lex in archa claudit᷑. eunͣ¬
głiũ aũcirca archamper iiiͬ. anguloᷤᷤ
ponit᷑. qm̃ legis ritus. & cerimonie ab¬
sconse iacent. eiuingłioꝵ uͦ precepta
ꝑ iiͦiͦi. mundi partes diffundunt᷑. et p̾¬
dicant᷑. Erat aũ & inhac archa ut apo¬
que fronduerat. idest uirgo maria.
que arida & sine semine peperit filũ¬
acies &e ꝓpiciatoriũ de auro mũ¬
dissimo. Duos cubitos & dimidi¬
ũ habebit longitudo eiꝰ: semissem et
cubitũ latitudo. Propiciatoriũ enĩ
oraculũ uocat: quo archa tegebatur.
& beatorum spũũ collectio ꝓpitiato¬

Expanded text:
est. Et bene lex in arca clauditur; Evangelium autem circa eam per quatuor angulos ponitur, quoniam legis ritus, et caeremoniae absconsae jacent; Evangeliorum vero praecepta per quatuor mundi partes diffunduntur et praedicantur. Erat autem in hac arca, ut Apoquae fronduerat, id est Virgo Maria, quae arida et sine semine peperit filFacies et propitiatorium de auro mundissimo: duos cubitos et dimidium habebit altitudo ejus, semissem et cubitum latitudo. » Propitiatorium, oraculum vocat, quo arca tegebatur. et beatorum spirituum collectio est
Abbreviated transcription (Latin):
altitudinẽ raptꝰ. quedam se audisse
dicit: que suꝑ hanc mensam ponere
ñ audet. Audiui enĩ inquit arthana
u̾ba que ñ licet hominiloqui. Que
enĩ loqui ñ licet. nec scͥbere licet. Ꝙ
uͦ scͥbere ñ licet: suꝑ hanc mensã nõ
ponunt᷑. Est enim hecm̃sa diuina scͥp¬
tura. Patet gͥ quantũ diminutionis
hec mensa in altitudine habeat. Est
autẽ auro mundissimo maurata: qm̃
sincerissimo sapĩe & scientie nitore
refulget. Sequit᷑.
aciesq illi labium aureũ per cͥ¬
cuitũ: & ip̃i labio coronã int̾rasi¬
lẽ altã uni. digitis⁊ & suꝑ silam alt̾ã¬

Expanded text:
altitudinem captus, quaedam se audisse altitudinem captus, quaedam se audisse dicit, quae super hanc mensam ponere non audet. « Audivi, inquit, enim arcana verba, quae non licet homini loqui . » Quae enim loqui non licet, nec scribere licet; quae vero scribere non licet, super hanc mensam non ponuntur. Est enim haec mensa divina Scriptura. Patet igitur, quantum diminutionis haec mensa in altitudine habeat; est autem auro mundissimo inaurata, quoniam sincerissimo sapientiae et scientiae nitore tota refulget. Sequitur: « Faciesque illi labium aureum per circuitum, et ipsi labio coronam interrasilem, altam quatuor digitis
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ om̃is scĩe ẽ plenitudo. & quibꝰdam
uelocib alis subito uolans omnia re¬
plet & mensa uocatur: qr multis diu̾¬
sisꝙ delicuis animã pascit. fit aũ hec
m̃sa de lignis sechim. q̃ fortia quidẽ &
inputribilia sunt. ꝑ qd̾ cdiuinã scͥpt᷑ã
eternam & indeficientẽ ẽẽ demonstrat.
dine. semissem habet. In altitudine uͦ
dine ẽẽ uidetur. Ad semissẽ namq
ut cubitum ꝑficiat᷑: semꝑaddere ali¬
quid necesse ẽ. Eubitũ aũ nichilo in¬
diget. Et bene quidẽ inlongitudine¬
& in latitudine diminutõis ħ m̃sa
que ẽ eiꝰ longitudo. cunctis ad eam ue
nientib sp̃ualem cibũ sufficient̾
ministrabit. In latitudine quoq
quia peruniu̾sos mundi terminos
dilatat᷑. nichil hñs diminutionis.
habundanter reficit om̃s. At uͦ cum
in altũ se extendit. ut desuꝑiorib lo
silio procedat nos ad plenum in¬
struere. & satiare ñ ualet: magnã
inaltitudine dimmnutionẽ hec m̃sa
habere uidet᷑. Bs̃ & enĩ paulus in

Expanded text:
m omnis scientiae est plenitudo, et quibusdam velocibus alis subito volans omnia replet; et mensa vocatur, quia multis diversisque deliciis animam pascit. Fit autem haec mensa de lignis Setim, quae fortia quidem et imputribilia sunt, per quod divinam Scripturam aeternam et indeficientem demonstrat. dine semissem habet; in altitudine verdine esse videtur; ad semissem namque ut cubitus perficiatur, semper addere aliquid necesse est; cubitus autem nihil indiget. Et bene quidem in longitudine et latitudine diminutionis qunientibus, spiritualem cibum sufficienter ministrabit. In latitudine quoque, qua per universos mundi terminos dilatatur, nihil habens diminutionis, abundanter reficit omnes; at vero cum in altum se extendit, ut de superioribusFilio procedat, nos ad plenum instruere et satiare non valet, magnam in altitudine diminutionem haec mensa habere videtur. Beatus enim Paulus in
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Quoduͦ filii isrł legem & mandata
in lapidib scͥpta suscipiunt: eorum du¬
riciã & incredulitatẽ demonstrat. Lapi¬
des enumerant. Ido̾ dura mandata. in
lapidib deformata. susciꝑe meruer̃t.
Surrexer̃tq moyses & iosue minister
uos: habetis aaron & ur nobiscũ. si qͥd
natũ fu̾it questionis referetis ad eos.
Ascendens enĩ moyses inmontẽ: reli¬
qͥt ꝓ se uicarios. qui lites & discordias¬

Expanded text:
t. Quod vero filii Israel legem et mandata in lapidibus scripta suscipiunt, eorum duritiam et incredulitatem demonstrat; lapides enim erant, ideo dura mandata in lapidibus efformata suscipere meruerunt. « Surrexeruntque Moyses et Josue, minister vos. Habetis Aaron, et Hur vobiscum. Si quid natum fuerit quaestionis, referetis ad eos. » Ascendes enim Moyses in montem, reliquit pro se vicarios, qui lites, qua
Abbreviated transcription (Latin):
Duo cͥculi ft̃ inlatere uno: & duo in
altero. Quatuor enim circuli.iiͦnͬ. st̃
uirtutes pͥncipales: sine quib hec ar¬
cha. nec moueri nec portari potest.
hinc habeat prudentiã inde instici¬
am hinc fortitudinẽ in de tẽꝑantiam.

Expanded text:
duo circuli sint in latere uno, et duo in altero. » Quatuor enim circuli, quatuor sunt virtutes principales, sine quibus haec arca nec moveri, nec portari potest. hinc habeat prudentiam, inde justitiam, hinc fortitudinem, inde temperantiam.
Abbreviated transcription (Latin):
Beati pauꝑes spũ: qm̃ ip̃oꝵ ẽ regnũ
celoꝵ. Beati mites. qm̃ ip̃i possidebt̃
terram. & cetera. Non enim separent᷑
uectes a circulis: ñ recedant doctores
ad archam ferendam & euuͣngłiũ
predicandũ sint parati. ut ualeant
reddere rationẽ de quibꝰcumq fue¬
rint interrogati. Nec forte tunc cir¬
culos querant & ñ inueniant: qñ eis
respondere. & arthameleuare neceᷤ¬
se fuerit.
onesq in archã testificationẽ.

Expanded text:
m ipsorum est regnum coelorum. Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram , » etc. Non ergo separentur vectes a circulis, non recedant doctores ad arcam ferendam, et Evangelium praedicandum sint parati, ut valeant reddere rationem de quibuscunque fuerint interrogati; ne forte tunc circulos quaerant, et non inveniant, quando eis respondere, et arcam elevare necesse fuerit. « Ponesque in arca
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enim ꝑuectes nͥ doctores: hi aũ
sunt de lignis sechim. ut pote fortes.
eterni. & indeficientes. Qui id̾o auro
gent. Inducunt᷑ aũ per circulos au¬
reos ut archa portet᷑ in eis: qm̃ eunge¬
lioꝵ sententiis inuoluti. ad archam
subleuandam. semꝑ debent ẽẽ parati
Unde & incirculis semꝑ ẽẽ & nũqmͣ
abeis extrai recte ubent᷑: ut quotiẽs
archam leuari necesse fu̾it nulla ĩ eis
mora inueniat᷑. Archam enĩ eleuare

Expanded text:
Quid enim per vectes, nisi doctores? Hi autem sunt de lignis Setim, utpote fortes, aeterni, indeficientes. Qui ideo auro gent. Inducuntur autem per circulos aureos, ut arca portetur in eis, quoniam Evangeliorum sententiis involuti ad arcam sublevandam debent esse parati. Unde et in circulis semper esse, et nunquam ab eis extrahi recte jubentur, ut quoties arcam elevari necesse fuerit, nulla in eis mora inveniatur. Arcam enim el
Abbreviated transcription (Latin):
qua reges & pͥncipes indiuint᷑: iusti¬
ciã designat. Unde & his qui purpura
catis terrã. ꝑcoccum uͦ qui sanguinei
coloris ẽ. fortitudo notatur: qua sc̃i mar¬
tyres usq ad sanguinẽ pugnantes inxͥ
fide fortissimi exciterunt. At uͦ ꝑ byssũ
que det̾ra oritur: temꝑantia intelligit᷑.
Qm̃ sic̃ t̾ra ommũ elem̃toꝵ media est
& in se omĩa recipit elementa: ita et tẽ¬
perantia int̾ om̃s uirtutes mecdiadis¬
currit. om̃isq conuingit. atq concili¬
at. hec autẽ indei edificio posita sese re¬
piciant: & sibi uicissim decorẽ & pulch¬
tudinẽ sub ministrent. Aur̃ argen¬
tũ respiciat & sapiens sine puritate
eloquii ñ loquatur. Argentum respi¬
ciat aurũ: sine sapĩa ip̃m quoq qd̃
pur̃ & uerum ẽ ñ dicatur. Non enim

Expanded text:
qua reges et principes induuntur, justitiam designat. Unde et his qui purpura  Per coccum vero, qui sanguinei coloris est, fortitudo signatur, qua SS. martyres, usque ad sanguinem pugnantes, in Christi fide fortissimi exstiterunt. At vero per byssum, qui de terra oritur, temperantia intelligitur, quoniam sicut terra omnium elementorum media est, et in se omnia recipit elementa, ita et temperantia inter omnes virtutes media discurrit, omnesque conciliat, atque conjungit. Haec autem in Dei aedificio posita sese respiciunt, et sibi vicissim decorem et pulchritudinem subministrant; aurum ad argentum inspiciat, et sapiens sine puritate eloquii non loquatur; argentum respiciat aurum, et sine sapientia ipsum quoque, quod purum et verum est, non dicatur. 87 Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ tab̾naculi qd̾ ostendamtͥ. & om̃iũ
uasoꝵ in cultum enis. Sicq facietis illd̾.
Scũariũ enim: totũ tab̃naculũ dicit.
Quod ad eam similitudinẽ fieri iubet:
que moysi in monte monstrat᷑. Non
solũ enĩ uerbis narrata. s spũali qͣ¬
dã uisione. ħ moysi a dño fuisse reue

Expanded text:
stendam tibi, et omnium vasorum in cultum ejus; sicque facietis illud. » Sanctuarium, totum tabernaculum dicit, quod ad eam similitudinem fieri jubet, quae Moysi in monte monstratur. Non solum enim verbis narrata, sed spirituali quadam visione haec Moysi a Domino fuisse re
Abbreviated transcription (Latin):
septemtrio & meridies. ñ in congrue in¬
telligi possunt: ut iunciq euungłio
una mundi pars ascribatur. Et ita
fiet: ut singuli sciphi. suas ce ꝓprias
speras habearit. Restat autẽ ut de lili¬
is dicamus. Sicut enim singuli sciphi
singulas speras: ita &e singule spere sin¬
gnla lilia suꝑ se habebant. Sed quid
per lilia nisi uirtutum flores. & bonoꝵ
operum odores. & candidatum scorũ
exercitum intelligimus: Hec autem
lilia tunc primum suꝑ speras appa¬
ruerunt: quando sciphi euungłice
predicationis mundum irrorarẽ ce in¬
fundere ceꝑunt. Et merito quidem

Expanded text:
Septentrio et Meridies non incongrue intelligi possint, ut unicuique Evangelio una pars mundi ascribatur; et ita fiet ut singuli scyphi suas proprias sphaeras habeant. Restat autem ut de liliis dicamus: sicut enim singuli scyphi singulas sphaeras, ita et singulae sphaerae singula lilia super se habent. Sed quid per lilia nisi virtutum flores, et bonorum operum odores, et candidatum sanctorum exercitum intelligimus? Haec autem lilia tunc primum super sphaeras apparuerunt, quando scyphi Evangelicae praedicationis mundum irrorare et infundere coeperunt. Et ego quidem
Abbreviated transcription (Latin):
constructionẽ offerri iubent᷑. Offerñt
gͥ pilos caprarum. ut peccatorib adpe¬
nitentiã uenientib ñ desint cilicia qͥbꝰ
induant᷑. Offerunt autẽ & pelles arietũ
rubricatas: ut & martyres inueniãt
indum̃ta. Offerunt etiam pelles iacin¬
thinas: quib ꝓfectiores quoq indirti.
sola celestia ꝯtemplent᷑. S quid ꝑlig¬
na sethim. que fortia & inputͥbilia eẽ¬

Expanded text:
constructionem offerri jubentur. Offerunt constructionem offerri jubentur. Offerunt ergo pilos caprarum, ut peccatoribus ad poenitentiam venientibus non desint cilicia quibus induantur. Offerunt autem et pelles arietum rubricatas, ut et martyres inveniant indumentum; offerunt et pelles hyacinthinas, quibus praelati quique induti sola coelestia contemplentur. Sed quid per ligna Setim, quae fortia et imput
Abbreviated transcription (Latin):
es intueant᷑. ut nec sapĩa nec u̾itas
sit ociosa. Ociosa qͥdẽ ẽ siñ dicatur:
si ñ ꝓferatur ⁊ si er is uocisq sono ñ au¬
diatur. Es quoq aurum & argentũ
attendat: ut qui facundus & eloques
est. sine sapĩa & u̾itate silentisĩ habe¬
at. Similiter autẽ prudentia. iusticia.
fortitudo. & temꝑantia. que ꝑiacinc¬
tũ. purpuram. coccũ. & byssum. in tel¬
ligunt᷑: sibi consentiarit seq uicissim
sequantur: qm̃ una quelibet earum
sine cet̾is inutilis ẽ. Sapiens enim erat
salomon. s quia fortitudine caruit. a mu¬
lierib uictus est. Iosias rex uistus: quia
temꝑantiã ñ habuit abhostib int̾fectꝰ
ẽ. fortissimꝰ int̾ omnes fuit sanson: s sa¬
pientie pauꝑ. ocłos amisit. S quid de
temꝑantia dicam: Que nisi aliarum
negare compellit. Ipsa tam̃ ceterarsi est.
condim̃tũ. atqsine eaomnes alie uane.
& stulte eẽ. uidentur. Cetera uideamꝰ.
rubricatas. pelles iacinctinas.
&e ligna sechim. Hec quoq ad tab̃n acł

Expanded text:
nec sapientia, nec veritas sit otiosa. Otiosa quidem est, si non dicatur, si non proferatur, si aeris, vocisque sono non audiatur. Aes quoque aurum et argentum attendat, et qui facundus et eloquens est, sine sapientia, et veritate, silentium habeat. Similiter autem prudentia, justitia, fortitudo, temperantia, quae per hyacinthum, purpuram, coccum, et byssum intelliguntur, sic consentiant seque vicissim sequantur, quoniam unaquaelibet earum sine caeteris inutilis est. Sapiens enim erat Salomon, sed quia fortitudine carebat, a mulieribus victus est. Ozias rex justus, quia temperantiam non habuit, ab hostibus interfectus est. Fortissimus inter omnes fuit Samson, sed sapientiae pauper, oculos amisit. Sed quid de temperantia dicam? quae nisi aliarum negare compellit; ipsa tamen caeterarum est condimentum, atque sine ea omnes aliae vanae et stultae esse videntur. Caetera videamus. acinthinas et lignum Setim. » Haec quoque ad tabernaculi
Abbreviated transcription (Latin):
nem de plebe sua hetica dogmata
p̾dicare cognouerat ÷ eumq ñ re¬
cdarguit. neq ab ea peru̾sitate
compescuit: redlet bouem ꝓ boue:
quia pro anima illiꝰ qui seductus
&e deceptꝰ fuerat. erit amma eius.
Unde ce subditur. Et cadauer in¬
integrum accipiet: quia totum
peccatum mortis illiꝰ in ep̃m reduni¬
dabit.

Expanded text:
nem de plebe sua haeretica dogmata praedicare prius cognoverat, eumque non redarguit, neque ab ea perversitate compescuit, reddet bovem pro bove, quia pro anima illius, qui seductus, et deceptus fuerat, erit anima ejus. Unde et subditur: « Et cadaver integrum accipiet, » quia totum peccatum mortis illius in episcopum redundabit.
Abbreviated transcription (Latin):
loquar & angłorum caritatẽ aũ ñ habe¬
am. factus sum uelut es sonans. aut
cymbalũ tinniens. Aurũ gͥ & argentñ
& es simulad tabernacłi edificium
deferuntur: qm̃ sapĩa sine u̾itate &
eloquentia mala ⁊ ĩ utilis ẽ. Ideoq de
sapientib sine ueritate scͥptum ẽ. Sapi¬
entes sunt ut faciant mala: bene autẽ
face̾ nesciunt. De mutis quoq &e infa¬
cundis sapientib sic dicit᷑. Canes mu¬
ti: ñ ualentes latrare. Et illd̾. Qui ab¬
scondit frum̃tũ maledicit᷑ inppłis. Itẽq¬

Expanded text:
loquar, et angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum velut aes sonans, aut cymbalum tinniens . » Aurum igitur, argentum et aes simul ad tabernaculi aedificium deferuntur, quoniam sapientia sine veritate, et eloquentia, mala et inutilis est; ideoque de sapientibus sine veritate scriptum est: « Sapientes sunt, ut faciant mala; bene autem facere nesciunt . » De multis quoque et infacundis sapientibus dicitur: « Canes multi, non valentes latrare . » Et illud: « Qui abscondit frumentum, maledicitur in populis . » Itemq
Abbreviated transcription (Latin):
& bissũ. pilos caprarũ. & pelles arietũ
rubricatas. pelles iacinctinas. & ligna
sethim. & oleum ad luminaria concin¬
nanda. & aromata inunguentũ & thi¬
miamatha boni odoris: lapides onichi¬
nos. & geminas adornandũ ephot. ac
rationale. precepit enim dñs moysi nt
eoꝵ pͥmitias & oblationes ad tab̾naeuss.
usum suscipiat: qui eas sponte & uo¬
luntarie dño offerunt. Nuillam enm
ollationẽ diligit d̾s: nͥ eam que eñ as¬
fectu animi & cum desiderio offertur.

Expanded text:
les arietum rubricatas, pelles hyacinthinas, et ligna Setim, et oleum ad luminaria concinnanda, aromata in unguentum, et thymiamata boni odoris, lapides onychinos, et gemmas ad ornandum ephod et rationale. » Praecipit enim Dominus Moysi, ut eorum primitias et oblationes, ad tabernaculi usum, suscipiat qui eas sponte et voluntarie Domino offerant. Nullam enim oblationem diligit Deus, nisi eam, quae cum affectu animi,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ derelinquet. scłm illud qd̾ dñs ait.
Ecce ego uob̾cum sũ omĩb dieb usq
ad ꝯsũmatõem scł̃i. Sex enim dies ut
iã sepe diximꝰ. totã laboriosam uitam¬
hanc significant. Septimo aũ die uo¬
cauit dñs moysen de medio caliginis:
se dñs uocabit.
rat autẽ species głe clñi qͣiͣ ignis¬

Expanded text:
n relinquit, secundum illud quod Dominus ait: « Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . » Sex enim dies, ut jam saepe diximus, totam hanc laboriosam vitam significant. « Septimo autem die vocavit Dominus Moysen de medio caliginis; se Dominus vocabit. « Erat autem species gloriae Domini
Abbreviated transcription (Latin):
replebit eum .s. timoris dñ. he sunt
gͥ septem lucerne: que suꝑ candela¬
brum posite. lucent exaduerso. Exad¬
uerso quidem. quia sicut in sequenti¬
bus dicetur. contra mensam ex alia
parte candelabrum positum erat.
b̃ota enim mensa his lucernis illu¬
minatur: omnisq locus tenebrosus ẽ.
quem iste lucerne ñ illustrant. Qua¬
aior uero sciphi erant in hastili. ꝑ qͦs
quatuor euungłia intelligimus: quo¬
rum tota integra & ꝑfecta scientia
continetur inpect̾ore saluatoris sicin¬
dem & in de manauit. Bene autem
enuangłia sciphis comꝑantur: quoniã
ipsis ꝓpmnantib & fidei uinirm ubiq
fandentib totus mundus ex eisrepletus.
& in ebriatus est. Posuit autem &e qua¬
tuor sꝑulas suꝑ quattuor sciphos: qͥa
unum quodq euuͣngłium totum por¬
tat &e sustinet mundum. Sꝑule enĩ:
tum significant. Et quamuis unus
taritumm᷑ sit mundus. tamen quia qͣt¬
tuor sunt enuangłia quib tenetur &
regitur: unicuiq enimͣgłio totus in

Expanded text:
ritus timoris Domini . » Hae sunt ergo septem lucernae, quae super candelabrum positae lucent; ex adverso quidem, quia sicut in sequentibus dicetur, contra mensam ex alia parte candelabrum positum erat; tota enim mensa his lucernis illuminatur, omnisque locus tenebrosus est, quem istae lucernae non illustrant. Quatuor vero scyphi erant in hastili, per quos quatuor Evangelia intelligimus, quorum tota integra et perfecta scientia continetur in pectore Salvatoris; siquidem et inde emanaverunt. Bene autem Evangelia scyphis comparantur, quoniam ipsis propinantibus et fidei vinum ubique fundentibus, totus mundus ex eis repletus et inebriatus est. Posuit autem et quatuor sphaerulas super scyphos, quoniam unumquodque Evangelium, totum portat et sustinet mundum: spaerulae entum significant. Et quamvis unus tantummodo sit mundus; tamen, quia quatuor sunt Evangelia, quibus tenetur et regitur, unicuique Evangelio totus in
Abbreviated transcription (Latin):
sũ dñs ds̃ tiuis: qui eduxi te de terra
egipti. Non habebis deos alienos abs¬
ꝙ me. Et in nouo. Egosumostiũ ꝑ me
siqͥs introierit saluabit᷑. Sic gͦ loquit᷑
ds̃ de medio cherubin.
acies & mensã delignis sethim.
habentẽ duos cubitos longitudi¬
nis. & inlatitudine cubitũ ac semissẽ.

Expanded text:
sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti: non habebis Deos alienos absque me . » Et in Novo: « Ego sum ostium; per me si quis introierit, salvabitur . » Sic igitur loquitur Deus de medio cherubim. « Facies et mensam de lignis Setim, habentem duos cubitos longitudinis, et in latitudine cubi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯg̾gatione sit. qui eoꝵ faciẽ incogni¬
tã & extraneam habeat. Hoc autem
illi audiant: qui sacras scͥpturas me¬
ditari negligunt. Ut enim de aliis ta¬
ceam: ip̃i quoq pontifices cherubin
istos aliquando ñ cegnoscunt. Et qmͣ¬
uis ad eos ut cognoscant᷑ uultꝰ conu̾¬
tant: ip̃i tamen eos uidere despici¬
unt. In hanc aũ archam ut superiꝰ
dixerat: testimoniũ ponere uibet᷑.
ꝑ qd̾ tabule destamenti intelligũt᷑
quatinꝰ sca eccłia numꝙͣ legis sibi
date obliuiscat᷑. Et qm̃ duosunt testa¬
menta uetꝰ. scilicet & nouũ: ideobis in
archam testimoniũ ponere uissit. Seqͥt᷑.
Indie p̾cipiam & loquaradte: idest
si quando tͥ loquar. si quando filuis is¬
rael ꝑde mandauero. ibi me queras ibi
me inuenies: indetͥloquar. Unde: De¬
suꝑ propiciatorio: & de mecdio duoꝵ
cherubin. Quigͦ loqui cum do ueniat¬
uult ad cherubin currat ad scͥpturar̃
ciantẽ inueniet. Nis enĩ in hoc cherub
deum loquente audire: Ego inquit

Expanded text:
gatione sit, qui eorum faciem externam et incognitam habeat. Hoc autem illi audiant, qui sacras Scripturas meditari negligunt. Ut enim de aliis taceamus, ipsi quoque episcopi cherubim istos aliquando non cognoscunt. Et quamvis ad eos, ut cognoscantur, vultus convertantur, ipsi tamen eos videre despiciunt. In hac autem arca, ut superius dixerat, testimonium ponere jubetur, per quod tabulae testamenti intelliguntur; quatenus S. Ecclesia nunquam legis sibi datae obliviscatur; et quoniam duo sunt Testamenta, Vetus videlicet et Novum; ideo bis in arca Testamentum ponere jussit. Sequitur: « Inde praecipiam, et loquar ad te; » id est, si quando tibi loquar, si qua filiis Israel per te mandavero, ibi me quaeras, ibi me invenies, inde tibi loquar; unde? super propitiatorium et de medio duorum cherubim. Qui ergo vult loqui cum Deo, veniat ad cherubim. currat ad Scripturarum tiantem inveniet. Vis enim in cherubim Dominum loquentem audire? « Ego, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
sẏnai. tegens illum nube sex dieb. Sep¬
timo autẽ die: uocauit eũ de medio ca¬
liginis. Moyses enim hoc in loco apłos
&e doctores: mons uͦ synai montẽ syon.
idest scãm eccłiam significat. Ut enĩ
moyses inmontẽ synai. ita apłi & doc¬
dores in monte syon legẽ susceꝑunt.
Nubes uͦ que montẽ oꝑit. est omnis
scientie & sapientie plenitudo: que
suꝑ eccłiam descendit & pluit. Habi¬

Expanded text:
Sinai, tegens illum sex diebus. Septimo autem die vocavit eum de medio caliginis. » Moyses enim hoc in loco, apostolos et doctores; mons vero Sinai, montem Sion, id est sanctam Ecclesiam, significat. Ut enim Moyses in monte Sinai, ita apostoli et doctores in monte Sion legem susceperunt. Nubes vero, quae montem operuit, est omnis scientiae et sapientiae plenitudo, quae super Ecclesiam descendit et pluit. « Habi
Abbreviated transcription (Latin):
ta fuerint: si inuenit᷑ fur. duplũ
redaet. Per hunc enĩ qui pecuni¬
am amico cõmendat: nemo meliꝰ
qmͣ xp̃c intelligi potest qui ait.
Uos amici mei estis: si fecerrus
que ego precipio uobis. Pecunia
autẽ: fides & uera scientia intelli¬
git᷑. Uasa uͦ homines sunt: in qͥb
tei thesauri retondunt᷑. Unde ce uas
cus uero. cui pecunia cõmendatur.
platos eccłie doctores q siguificat qm̃
petuniam suam fidem & doc̃tri¬
nam. & popłm suum istis ad c̾todie¬
endum deus tradidit. Et bene priꝰ
pecuniam deinde uasa cõmendat.
quia sine fide ce doctrina. nemo
aiarum custos ẽẽ debet. Hec aũ¬
fitturo acustodib auferunt᷑: qͣn
do ħeticorum uł malignoꝵ sp̃uum
errorib in sidiis q decepti. a xp̃ifi

Expanded text:
ta fuerit, si invenitur fur, duplum ta fuerit, si invenitur fur, duplum reddet. » Per hunc enim, qui pecuniam amico commodat, nemo melius quam Christus intelligi potest, qui ait: « Vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis . » Pecunia autem fides, et vera 79 scientia intelligitur; vasa vero, homines sunt, in quibus Dei thesauri reconduntur. Unde et vas cus vero, cui pecunia commodatur, praelatos ecclesiae, doctoresque significat, quoniam pecuniam suam, fidem et doctrinam, et populum suum istis ad custodiendum Deus tradidit. Et bene prius pecuniam, deinde vasa commendat, quia sine fide et doctrina nemo animarum custos esse debet. Haec autem furto a custodibus auferuntur, quoniam haereticorum, vel malignorum spirituum erroribus, insidiisque decepti a Christi
Abbreviated transcription (Latin):
que possident melior est. pro hoc facino¬
re ammittunt. Quod autem ip̃e homo
ager uocetur: audi ppłm dicentem. Dei
enum agri cisltunra
estis. Homo enĩ. &e ager ae uinea
uocatur: qm̃ &e frum̃tum boni ope¬
ris. & uinum sacri eloquii gen̾at.
i egressus ignis¬
spicas inuenerit. &e comp̃hen¬
derit a ceruos frugum. siue stan¬
tes segetes in agris: redaet damy¬
num qui ignem succenderit. Dñs
in eungłio loquit᷑ dicens. Ager
eni est mundus. Si gͥ mundus ager
est: quid spice ce acerui frugum
& stantes segetes. nͥ homines in¬
telligunt᷑: Igis gͥ egrediens spi¬
cas &e acernos frugum. & stantes
segetes in agris comp̃hendit q̃n
furor indignationis. & odii. to¬
tum ppłm conturbat: & amore pre¬
bandi. estuare &e ardere compel¬
lit. Huiꝰ autẽ incendii dampriũ ille
restituet: qui prius ignẽ succen¬
aens. pͥncipalis huiꝰmodi discidii
causa extitit.
i quis cõmendau̾it amico pe¬
cuniam. aut uas in custodiã. &e
ab eo qui susceperat furto abla¬

Expanded text:
quae possidet melior est, pro hoc facinore amittunt. Quod autem ipse homo ager vocetur, audi Apostolum dicentem: « Dei enim agricultura estis . » Homo enim et ager, et vinea vocatur, quoniam et frumentum boni operis, et vinum sacri eloquii generat. « si egressus ignis inuenerit spinas et conprehenderit aceruos frugum siue stantes segetes in agris, reddet damnum qui ignem suin Evangelio loquitur, dicens: « Ager enim est mundus . » Si ergo mundus ager est, quid spicae, et acervi frugum, et stantes segetes, nisi homines intelliguntur? Ignis igitur egrediens, spicas, et acervos frugum, et stantes segetes in agris comprehendit, quando furor indignationis, et odii totum populum conturbat, et amore praeliandi aestuare, et ardere compellit. Hujus autem incendii damnum ille restituet, qui primus ignem succendens principalis dissidii causa exstitit. « Si quis commendaverit amico pecuniam, aut vas in custodiam, et ab eo qui susceperat, furto abla
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃oꝵ. Non enim ꝑfectam beatitudinẽ
habebunt scĩ: donec animab corporibꝰ
coniunctis. tota simul sc̃oꝵ multitudo
suꝑ celos eleuet᷑. Et tunc quidẽ oĩb
ꝑfectis nichil erit in quohec archa
crescat: nichi tũc erit in qͦminu time¬
at: nich̾ habebit dimidiui: quia cum
uenerit idqd perfectum ẽ euacuabit᷑
qd̃ exparte ẽ. Deauratur aũ auropu¬
rissimo intus & foris: quia sapientie
nitorẽ qmͣ interiꝰ ht̃. foris quoq pre¬
dicando monstrauit. Qui enims da¬
se deauratũ eẽ significat.
acies supͣ coronam auream per
cha tota ꝑ circuitum coronatur. nisi
quia scoꝵ multitudo que ꝑhanc ar¬
cham significat᷑. iambello ꝑacto. et
suꝑatis inimicis prouictoria & tͥum

Expanded text:
um . » Non enim perfectam beatitudinem habebunt sancti, donec animabus, corporibus conjunctis, tota simul sanctorum multitudo super coelos elevetur. Et tunc quidem, omnibus perfectis, nihil erit in quo haec arca crescat, nihil erit in quo minui timeat; nihil tunc habebit dimidium, quia « cum venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est . » Deauratur autem auro purissimo intus et foris, quia sapientiae nitorem, quem interius habet, foris quoque praedicando monstrabit. Qui enim sibi dase deauratos esse significat. « Faciesque super coronam auream per aec arca per circuitum coronatur, nisi quia sanctorum multitudo, quae per hanc arcam significatur, jam bello peracto et superatis inimicis, p
Abbreviated transcription (Latin):
expellam eos de conspectu tuo: donec
augearis &e possideas terrã. Hec autẽns
quidẽ uixͣ litteram intelligimꝰ: que si
ociosus aliquis allegorice exposuerit.
non contradicimus.
onam autẽ terminos tuos amari
rubro usq admare palestinoꝵ.
& a deserto usq ad fluiuũ. Tradã in
manib ur̃is habitatores terre. & eiciã
eos de conspectu ur̃o. ꝑhos enim . iiͦiͬ.
terminos. quatuor mundi partes intel¬
ligi possunt. Ex quib gentiumdiis et
malignis spiritib expulsis: scã eccłia
iam nunc eas in pace subxp̃o duce tenet
ñ audierunt: nos autẽ nec gentiũ rit̾
nec gentrũ deos colentes: unũ dm̃ coli¬
peccare te faciant in me si sermeriˢ
duis eoꝵ: qd̾ tͥ certe erit inscandalum.
nuerint. ip̃i nouerint. Nos quoq quia
ne nr̃a. ne ce nos diis suis seruire com¬
pellant: & inmagne temptatõis scan¬
dalũ inlucant. Donec enĩ incarne nr̃a
uitia habitant: eorum insidias euitare

Expanded text:
expellam eos de conspectu tuo, donec expellam eos de conspectu tuo, donec augearis et possideas terram. » Haec autem nos juxta litteram intelligimus; quae si otiosus aliquis allegorice exposuerit, non contradicimus. « Ponam terminos tuos a mari Rubro, usque ad mare Palaestinorum, et a deserto usque ad flmanibus vestris habitatores terrae, et ejiciam eos de conspectu vestro. » Per hos enim quatuor terminos, quatuor mundi partes intelligi possunt, ex quibus, gentium diis et malignis spiritibus expulsis, S. Ecclesia jam nunc ad eas in pace sub Christo duce tenet non audierunt. Nos autem nec gentium ritus, nec gentium deos colentes unum Deum colipeccare te faciant in me, si servieritis diis eorum qui certe tibi erant in scandalum. nuerint, ipsi noverint. Nos quoque, quine nostra, ne et nos diis suis servire compellant, et in magnae tentationis scandalum inducant. Donec enim in terra nostra vitia inhabitant, eorum insidias evitare
Abbreviated transcription (Latin):
tam eternã. Illa enim terrañ ẽ sterilis:
inqͣ uirtutũ segetes oriunt᷑ & crescunt.
dies implebuntur: qm̃ scłm pre destina¬
tionẽ qua ante scła p̾destinati sunt ui¬
uent in eternum. Terrorẽ meuĩ mutam
in p̾cursum tuũ: & occidam omnẽ ppłm
ad quẽ ingredieris. Populi enim ill
quos illi uincebant uicia & pecc̃a que
& nos uincimꝰ significabant. Et quidẽ
hec tantũ pugna fortior ẽ: quantũ et
inuici st̃ fortiores. fortiores quidem:
quia inuisibiles.
unctoꝵq inimicoꝵ tuoꝵ coram te
terga uertam: e mittens scrabrones pis
qui fugabũt eueũ. & chananeũ. & ethe¬
um. antequam introeas. Q mͣuis enim
ꝑscrabrones & uespas. aliqͣ pars illius
terre asius habitatorib derelicta finise
intelligi possit: tamen maior pars mag¬
nis & duris prelis suꝑata ẽ.
oneiciam eos a facie tua uno anno
ne terra insolitudinẽ recdigatur.
& crescant contrate bestie. Paulatim

Expanded text:
tam aeternam. Illa enim terra non est sterilis, tam aeternam. Illa enim terra non est sterilis, in qua virtutum segetes oriuntur et crescunt. dies implebuntur, quoniam per praedestinationem qua ante saecula praedestinati sunt vivent in aeternum . « Terrorem meum mittam in praecursum tuum, et occidam omnem populum ad quem ingredieris. » Populi enim illi, quos illi vincebant, vitia et peccata, quae et nos vincimus significabant. Et quidem tanto haec pugna fortior est, quanto et inimici sunt fortiores, fortiores quidem quia invisibiles. « Cunctorumque inimicorum tuorum coram te terga vertam, emittens crabrones prius, qui fugabunt Hevaeum, Chananaeum, et Hethaeum, antequam introeas. » Quamvis enim per crabrones et vespas aliqua pars illius terrae a suis habitatoribus derelicta fuisse intelligi possit, tamen major pars magnis et duris praeliis superata est. « Non ejiciam eos a facie tua anno uno, ne terra in solitudinem redigatur, et crescant contra te bestiae; paulatim
Abbreviated transcription (Latin):
iecit & de eccłia spũaliũ gr̃arum dulce¬
dine habundãte expulit.
on adorabis deos eorum. nec coles.
ñ facies oꝑa eorum. s destrues. &
confringes statuas eorum. Si quis enĩ¬
scõꝵ martyrum passiones legerit: hoc
eos fecisse inuenier. Quaꝓpt̾ & diu̾sis
dormentis ab impus interfecti sunt.
eruietisq dño do ur̃o: ut benedicã
panib tuis & aquis: & auferam
imquitatẽ de medio tui. Id̾o enim de
medio nr̃i idest de anima. & corde nr̃o.
peccata & iniquitates auferunt᷑: qr pa¬
nes uerbi dei. quos edimus. & aque bap¬
tismatis quibꝰ ablium᷑: efficaci benedic¬
tione a dño benedicunt᷑. Nonerit infe¬
cunda nec sterilis terratua. Primo nãq
honimi dictum ẽ cum oꝑatus fueris
terram ñ dabit fructũ susi: s spinas
&e tͥbulos germinabit tͥ. Nuncaũ econtͣ
t̾re nr̃e fecunditas ꝓmittit᷑: quatinus
& nos qui terra sumus spũalibꝰ donis
semꝑ abunclantes: de spũ metamus ui¬

Expanded text:
jecit, et de Ecclesia spiritualium gratiarum dulcedine abundante expulit. « Non adorabis deos eorum, nec coles; non facies opera eorum, sed destrues, et confringes statuas eorum. » Si quis sanctorum martyrum passiones legerit, hoc eos fecisse inveniet; quapropter et diversis tormentis ab impiis interfecti sunt. « Servietisque Domino Deo vestro, ut benedicam panibus tuis et aquis, et auferam infirmitatem de medio tui. » Ideo enim de medio nostri, ideo de anima, et corde nostro, peccata et iniquitates auferuntur, quia panes verbi Dei quos edimus, et aquae baptismatis quibus abluimur, efficaci benedictione a Domino benedicuntur. « Non erit infecunda nec sterilis terra tua. » Primo namque homini dictum est: « Cum operatus fueris terram, non dabit fructum suum, sed spinas et tribulos germinabit tibi . » Nunc autem econtra terrae nostrae fecunditas promittitur, quatenus et nos, qui terra sumus, spiritualibus donis semper abundantes, et de spiritu metamus vi
Abbreviated transcription (Latin):
De hac aũ archa & iohannes apłs ait.
Et aꝑtum ẽ templũ dñi incelo: & uisa
ẽ archa testam̃ti eiꝰ intemplo eiꝰ. Hec
autẽ archa compingit᷑ atq construit᷑
de lignis sechim: idest de lignis fortibꝰ
& imputͥbilib. de lignis spinaꝵ quibꝰ
inꝑfectionis habere uidetur: qm̃ in lon¬
gitudine & latitudine dimidiũ posuit
in altitudine uͦ semissem. Hoc autẽ id̾o
fit: quia nobilis illa & celestis archa
nundũ ꝑfectaẽ: neq usꝙ ad scłi con¬
summationẽ ꝑficiet᷑. Cotidie enim ali¬
quid edificat᷑ in ea: cotidie deferentibꝰ
angłis. lapides idest scõꝵ anime illuc
ascendunt. exquib eiꝰ muriedificant᷑.
Unde psalmista ait. Benigne fac dñe ĩ¬

Expanded text:
s ait: « Et apertum est templum Domini in coelo, et visa est arca testamenti ejus in templo ejus . » Haec autem arca compingitur atque construitur de lignis, Setim, id est de lignis fortibus, et imputribilibus, de lignis spinarum, de imperfectionis habere videtur, quoniam et in longitudine et in latitudine dimidium posuit; in altitudine vero semissem. Hoc autem ideo fit, quia illa nobilis et coelestis arca nondum perfecta est, neque ad saeculi consummationem perficietur; quotidie enim aliqui aedificantur in ea; quotidie, deferentibus angelis, lapides, id est sanctorum animae, illuc ascendunt, ex quibus ejus muri aedificantur. Unde Psalmista ait: « Benigne fac, Domi
Abbreviated transcription (Latin):
tio illis maxime miscd̃ia facienda ẽ:
qui plurimum misccłia indigere ui¬
dentur.
i occurreris boui mimiei tui aut
asino errauti: redue ad eum. Ini¬
micus enim nr̃ est sermo diuinus qui
semꝑ uob scest carni nr̃e contraria pe¬
cipit. Et quauis hic nr bonus inunitꝰ
carnem nrãm semꝑ affligat. ⁊ ꝑsequa¬
tur: tamen si eius bouem aut asinũ
idest doctum uł indoctum aliquem er¬
rare uidemus. ad eum reducere debemꝰ
Quatinus euis salutifera mandata siᷤ¬
cipiant: ⁊ ab illius plenis p̾sepib non
recedant. Carnem quoq nr̃am que pͥns¬
quasi asinus eus honus portaueral
si iam fatigatam fugere ⁊ errare sense

Expanded text:
tio illis maxime misericordia facienda est, tio illis maxime misericordia facienda est, qui plurimum misericordia indigere videntur. « Si occurreris bovi inimici tui, aut asino erranti, reduc ad eum. » Inimicus enim noster est sermo divinus, qui semper nobis, id est carni nostrae, contraria praecipit; et quamvis hic bonus noster inimicus carnem nostram semper affligat et persequatur, attamen si ejus bovem, aut asinum, id est doctum, vel indoctum aliquem errare viderimus, ad eum reducere debemus, quatenus ejus salutifera mandata suscipiat, et ab illius plenis praesepibus non recedat. Carnem quoque nostram, quae pquasi ejus asinus onus subinde portaverat, si jam