comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
citur. Credenti in eũ qui iu¬
stificat impiũ: deputatur fides eius ad
iusticiam. Quisqͥs gͦ ausus fuerit dice¬
re iustifico te. consequens est ut dicat
iusticiã. Nam si sola imitatio fecit pec
imitatio iustos facit: Porro si ꝓpterea¬
xp̃c unus est in quo om̃s iustificentur.
quia ñ sola eius imitatio iustos facit .s.
est in quo om̃s peccauerunt. quia ñ sola
ciꝰ imitatio peccatores facit. s ꝑ carnem
generans pena. Ob hoc etiam dictũ est¬
lis nulliꝰ nisi ꝑ xp̃m. Nam si aliqui pos¬
siue hic siue ibi diccretur. Eosdem autẽ¬
om̃s. postea multos dicit. Possunt qͥppe
in aliqua re om̃s cẽ qui pauci sunt. S
multos habet generatio carnalis. mul¬
tos & spiritalis. qmuis ñ tam multos hec
spiritalis. qm illa carnalis. Ueruntam̃
quẽ admodũ illa om̃s habet homines. sic
ista om̃s iustos homines. quia sicut ne¬
mo p̃ter illam homo. sic nemo p̾ter istã
iustus homo. & in utraq multi. Sicut

Expanded text:
citur: credenti in eum qui iucitur: credenti in eum qui iustificat impium deputatur fides eius ad iustitiam. quisquis ergo ausus fuerit dicere: \'iustifico te\', consequens est, ut dicat iustitiam. Nam si sola imitatio facit peccimitatio iustos facit? sicut eChristus unus est in quo omnes iustificentur, quia non sola eius imitatio iustos facit, sedest in quo omnes peccauerunt, quia non sola eius imitatio peccatores facit, sed per carnem generans poena. ob hoc etiam dictum estlis nullius nisi per Christum. nam si aliqui possiue hic siue ibi dicerentur. eosdem autem\'omnes\' postea\'multos\' dicit; possunt quippe in aliqua re omnes esse qui pauci sunt. sed multos habet generatio carnalis, multos et spiritalis, quamuis non tam multos haec spiritalis quam illa carnalis. uerum tamen quemadmodum illa omnes habet homines sic ista omnes iustos homines, quia sicut nemo praeter illam homo sic nemo praeter istam iustus homo et in utraque multi. sicut
Abbreviated transcription (Latin):
trahat. nͥ intelligamꝰ cos ipsos in utroq
dici qui transeunt ab adam ad xp̃m. id
est a morte ad uitã: quia in uita eterna
sine fine regnabunt. magis qm in cis
mors tẽporalit̾ & cum fine regnauit:
taq sicut ꝑ uniꝰ delictũ in om̃s homines
ad condemnationẽ. ita ꝑ uniꝰ iustifica¬
tionẽ in om̃s homines ad iustificationẽ
uitȩ. Hoc uniꝰ delictũ si imitationem
attendamꝰ ñ erit nisi diaboli. s qͥa ma-¬
nifestũ est de adam ñ de diabolo dici: re¬
stat intelligenda ñ imitatio s ꝓpagatio
ficationem. magis hoc exp̃ssit. qm si ꝑ
uniꝰ iusticiam diceret. Eam qͥppe iusti¬
ficationẽ dicit: qua xp̃c iustificat im¬
pium. Quã ñ imitandam ꝓposuit. s so¬
lus hoc potest. Nam potuit apłs recte
dicere. Imitatores mei estote: sicut & ego
xp̃i. Nunqm autẽ diceret iustificamini
iusti homines & imitandi: iustificans
autẽ & iuuificans nemo nͥ xp̃c. Unde di¬

Expanded text:
trahat, nisi intellegamuseosipsosin utroque trahat, nisi intellegamuseosipsosin utroque dici qui transeunt ab Adam ad Christum, id est a morte ad uitam, quia in uita aeterna sine fine regnabunt, magis quam in eis mors temporaliter et cum fine regnauit? Itaque sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem itaet per unius iustificationem in omnes homines ad iustificationem uitae. hoc unius delictum, si imitationem adtendamus, non eiit nisi diaboli. sed quia manifestum est de Adam, non de diabolo dici, restat intellegenda non imitatio, sed propagatio ficationem, magis hoc expressit, quam si \'pe\' unius iustitiam\'diceret. cam quippe iustificationem dicit, qua Christus iustificat impium, quam non imitandam proposuit, sed solus hoc potest. nam potuit apostolus recte dicere: imitatores mei estote, sicut et ego Christi, numquam autem diceret: \'iustificamini iusti homines et imitandi, iustus autem et iustificans nemo nisi Christus. unde di
Abbreviated transcription (Latin):
id est originali. in condemnationẽ iã po¬
test ducere. grã uͦ ex multis de¬
lictis remissis. hoc est ñ solũ originali ue¬
rũ etiam omĩb cęt̾is ad iustificationẽ
pducit. Si enĩ ob unius delictũ mors
regnauit ꝑ unũ: multomagis qui a¬
bundantiã grẽ & iusticie accipiunt. in
uita regnabunt ꝑ unum iũm xp̃m.
Cur ob uniꝰ delictũ mors regnauit per
unũ. nͥ quia mortis uinculo tenebant᷑
in illo uno in quo om̃s peccauerunt. etrã
si ꝓpͥa peccata ñ adderent: Alioquin ñ
ob uniꝰ delictũ mors ꝑ unũ regnauit
s ob delicta multoꝵ ꝑ unũ quẽq peccan
tem. Quid est autẽ abundantiam gr̃e
& iusticie accipiunt. nͥ qd̾ ñ eis tantum
Eisq om̃ib tanta iusticia donatur. ut cũ
adam consenserit ad peccatum suadenti.
ñ cedant isti etiã cogenti. Et quid est
multomagis in uita regnabunt. cũ mor¬
tis regnũ multo plures in et̾nam penam

Expanded text:
id est originali, in condemnationem iam poid est originali, in condemnationem iam potest ducere, gratia uero ex multis delictis remissis. hos est non solum illo originali, uerum etiam omnibus ceteris, ad iustificationem perducit. Si enim ob unius delictum mors regnauit per unum, multo magis qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt in uita regnabunt per unum Iesum Christum. cur ob unius delictum mors runum, quia mortis vinculo tenebantur omnes in illo uno, in quo omnes peccaverunt, etiam si propria peccata non adderent. Alioquin non ob unius delictum mors per unum regnavit, sed ob delicta multorum per unumquemque petem. Quid autem « abundantiam gratiae et injustitiae accipiunt, » nisi quod non eis tantum eisque omnibus tanta justitia donatur, ut cum Adam consenserit ad peccatum suadenti, non cedant isti etiam cogenti? Et quid est, multotis regnum multo plures in aeternas poenas
Abbreviated transcription (Latin):
no delicto in condemnationẽ. quia suffi-¬
ceret ad condemnationẽ. etiã si ñ esset in
hominib nisi originale. peccatũ. Qmͣuis
enĩ condemnatio grauior sit eoꝵ qui ori¬
ginali delicto etiã ꝓpria coniunxerunt.¬
& tanto singulis grauior. qnto grauius
qͥs peccauit: tam̃ etiã illud solũ qd̾ origi¬
nalit̾ tractũ est. ñ tantũ a regno dĩ sepa-¬
rat. qd̃ paruulos sine. accepta xp̃i gr̃a de¬
functos intrare ñ posse ipsi etiã confitent᷑.
uerũ & a salute ac uita ęt̾na facit alienos:.
Quȩ nulla cẽ alia potest p̾ter regnum dĩ.
quo sola xp̃i societas introducit. Ac ꝑ
hoc ab adam in quo om̃s peccauimus.
ñ omĩa peccata nr̃a. s tantũ originale
cabim᷑. ñ illiꝰ tantũ originalis. s etiam
ceteroꝵ quȩ ipsi addidimꝰ peccatoꝵ re¬
missionẽ consequimur. Ideo ñ sicut ꝑ
unũ peccatũ. ita & donum. Nam iudici¬
um quidẽ ex uno delicto si ñ remitutur

Expanded text:
cium ex uno delicto in condemnationem, quia sufficium ex uno delicto in condemnationem, quia sufficeret ad condemnationem, etiamsi non esset in hominibus nisi originale peccatum. Quamvis enim condemnatio gravior sit, eorum qui originali delicto etiam  tanto singulis grauior, quanto grauius quisque peccauit, tamen etiam illud solum, quod originaliter tractum est, non tantum a regno dei separat, quo paruulos sine accepta Christi gratia defunctos intrare non posse ipsi etiam confitentur, uerum et a salute ac uita aeterna facit alienos, quae nulla esse alia potest praeter regnum dei, quo sola Christi societas introducit. Ac per hoc ab Adam, in quo omnes peccauimus, non omnia nostra peccata, sed tantum originale camur, non illius tantum originalis sed etiam ceterorum, quae ipsi addidimus, peccatorum remissionem consequimur. ideo non sicut per unum peccantem ita est et donum. nam iudicium quidem ex uno delicto, si non remittitur,
Abbreviated transcription (Latin):
A diderunt. grã sua soluit atq dona
.Qd̃ euidentiꝰ in consequentib dicit.
arũ illud adiligentiꝰ intuere. qõ ait ob
uniꝰ peccatũ multos mortuos. Cur enĩ
ob illiꝰ uniꝰ. & ñ potius ob delicta sua ꝓ¬
pria. si hoc loco intelligenda est imitatio
ñ ꝓpagatio: S attende qd̾ sequitur.
Et non sicut ꝑ unum peccantẽ: ita &
donum. Nam iudiciũ quidẽ ex uno in
condemnationẽ. gr̃a autem ex multis de
lidis in iustificationẽ. Ex uno inquit
in condemnationẽ. Quo uno. nͥ delicto:
Hoc enĩ explanat cũ adiungit. gr̃a autem
ex multis delictis in iustificationẽ. Cur
gͦ iudiciũ ex uno in condeninationẽ. gr̃a
uͦ ex multis delictis in iustificationem⁊
Nonne si nullũ est originale delictum. ñ
solũ ad iustificationẽ gr̃a. s etiam indici¬
um ad condeninationẽ ex multis delictis
homines ducit: Neq enĩ grã multa deli¬
cta donat. & ñ etiam iudiciũ multa de¬

Expanded text:
addiderunt gratia sua soluit atque donauit, addiderunt gratia sua soluit atque donauit, quod euidentius in consequentibus dicit. Verum illud diligentius intuere, quod ait ob unius delictum multos mortuos. cur enim ob unius illius et non potius ob delicta sua propria, si hoc loco intellegenda est imitatio, non propagatio? sed adtende quod sequitur: et non sicut per unum peccantem ita est et donum; nam iudicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex murbis illa imitatio. ex uno, inquit, in condemnationem: quo uno, nisi delicto? hoc enim explanat, cum adiungit: gratia autem ex multis delictis in iustificationem. cur ergo iudicium ex uno delicto in condemnationem, gravero ex multis delictis in justificationem? Nonne et si nullum est originale delictum, non solum ad justificationem gratia, sed etiam judicium ad condemnationem ex multis delictis homines ducit? Neque enim gratia multa delicta donat; et non etiam judicium multa de
Abbreviated transcription (Latin):
adam usq ad moysen: in eos qui pecca¬
uerunt in similitudinẽ p̃uaricationis
ade. Qd̃ etiã ipsum qui ita legunt ad
cundẽ referunt intellectum. ut in simi-¬
litudinẽ p̃uaricationis adȩ peccasse ac-¬
cipiant. qui in illo peccauerunt ut ei si-¬
miles crearentur. sicut ex homine homi¬
nes. ita ex peccatore peccatores. ex mori¬
turo morituri. damnatoq damnandi.
Oreti autẽ codices unde in latinam linguã
int̾pretatio facta est: aut om̃s aut pene
om̃s id qd̃ a me pͥmo positũ est habent.
ed ñ inqͥt sicut delictum: ita & dona¬
tio. Si enim ob uniꝰ delictũ mortui st̃:
multomagis gr̃a dĩ. & donũ in grãm uniꝰ
hominis iñu xp̃i in multos abundabit.
Non magis multos: id est multo plures
homines. Ncq plures iustificantur qͣm
condemnant᷑. s multomagis abundabit.
dum qͥpe ex uno suo delicto reos genuit.
d pe autẽ etiã quȩ homines delicta. ipriȩ
noluntatis ad originale in quo nati sugs

Expanded text:
Adam usque ad Moysen in eos qui pecc.aAdam usque ad Moysen in eos qui pecc.auerunt in similitudinem praeuaricationis Adae, quod etiam ipsum qui ita legunt ad eundem referunt intellectum, ut in similitudinem praeuaricationis Adae peccasse accipiant, qui in illo peccauerunt, ut ei similes crearentur, sicut ex homine homines, ita ex peccatore peccatores, ex morituro morituri damnatoque damnati. graeci autem codices, unde in latinam linguam interpretatio facta est, aut omnes aut paene omnes id quod a me primo positum est habent. Sed non, inquit, sicut delictum ita et donatio; si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia dei et donum in gratia unius hominis Iesu Christi in multos abundauit: non \'magis multos\', id est multo plurcs homines - neque enim plures iustificantur quam condemnantur —, sed \'multo magis abundauit\'. Adam quippe ex uno suo delicto reos genuit; Christus autem etiam quae homines delicta propriae uoluntatis ad originale, in quo nati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
etiã in antiquis scĩs. qui cũq anteqͣm
in carne xp̃c ueniret. ad eiꝰ tam̃ adiu¬
uantẽ gram̃. ñ ad legis litterã quȩ u-¬
bere tantũ ñ adiuuare poterat. ꝑtine¬
bant. Hoc namq occultabatur in uet̾e
testam̃to ꝓ tempoꝵ dispositione iustissi¬
ma. qd̾ nunc reuelatur in nouo. Ergo
in om̃ĩb regnauit mors ab adam usq
ad moysen. qui xp̃i grã ñ adiuti sunt:
ut in eis regnũ morts destrueretur.
tiam in cis qui ñ peccauerunt in simi¬
litudinẽ p̃uaricationis ade. id est qui
ñ dũ sua & ꝓpria uoluntate sicut ille pec¬
cauerunt: s ab illo peccatum originale.
traxerunt. Qui est forma futuri. qͥa
in illo constituta est forma condemnatio¬
nis futuris posteris qui ciꝰ ꝓpagine crea¬
rentur. ut ex uno om̃s in condemnatione
nascerentur. ex qua ñ liberat nisi gratia
saluatoris. Scio quidẽ plerosq latinos
codices sic habere. Regnauit mors ab

Expanded text:
t in antiquis sanctis, quicumque, antequam t in antiquis sanctis, quicumque, antequam in carne Christus ueniret, ad eius tamen adiuuantem gratiam, non ad legis litteram, quae iubere tantum, non adiuuare poterat, pertinebant. hoc namque occultabatur in uetere testamento pro temporum dispensatione iustissima, quod nunc reuclatur in nouo. ergo in omnibus regnauit mors ab Adam usque ad Mo ysen, qui Christi gratia non adiuti sunt, ut in eis regnum mortis destrueretur, ergo et in eis qui non peccauerunt in similitudine praeuarieationis Adae, id est qui nondum sua et propria uoluntate sicut ille peccauerunt, sed ab illo peccatum originale traxerunt, qui est forma futuri, quia in illo constituta est forma condemnationis futuris posteris, qui eius propagine crearentur, ut ex uno omnes in condemnationem nascerentur, ex qua non liberat nisi gratia saluatoris. scio quidem plerosque latinos codices sic habere: regnauit mors ab
Abbreviated transcription (Latin):
ficare: omĩno ex lege esset iusticia. S
conclusit scͥptura omĩa sub peccato: ut
ꝓmissio ex fide ũu xp̃i daretur creden-¬
tib. Peccatũ autẽ ñ deputabatur: cum
lex ñ esset. Qͥd est ñ deputabat᷑. nisi igno¬
rabatur. & peccatũ cẽ ñ putabatur: Neq
enim ab ipso dño dõ tanqm ñ esset habe¬
batur. cũ scͥptũ sit. Quicũq sine lege pec¬
cauerunt: sine lege ꝑibunt. Sed reg-¬
nauit inqͥt mors ab adam usq ad moy¬
sen: id est a pͥmo homine usq ad ipsam
etiã legem quȩ diuinitus ꝓmulgata est.
quia nec ipsa potuit regnũ mortis aufer¬
re. Regnum enĩ mortis uult intelligi
qnͣdo ita dñabatur in hominib reatus
peccati. ut eos ad uitam et̾nam quȩ ue¬
re uita est uenire ñ sinat. s ad scdam etia
quȩ penalit̾ ȩt̾na est mortẽ trahat. Hoc
regnũ mortis sola in quolibet homine
gra destruit saluatoris. quȩ oꝑata est¬

Expanded text:
ficare. omnino ex lege esset iustitia. sed ficare. omnino ex lege esset iustitia. sed conclusit scriptura i daretur credentibus. peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset. quid est \'non deputabatur\' nisi \'ignorabatur et peccatum esse non putabatur\'? neque enim ab ipso domino deo tamquam non esset habebatur. cum scriptum sit: quicumque sine lege peccauerunt sine lege peribunt. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, id est a primo homine usque ad ipsam etiam legem quae diuinitus promulgata est, quia nec ipsa potuit regnum mortis auferre. regnum enim mortis uult intellegi, quando ita dominatur in hominibus reatus peccati, ut eos ad uitam aeternam, quae uera uita est, uenire non sinat, sed ad secundam etiam, quae poenaliter aeterna est, mortem trahat. hoc regnum mortis sola in quolibet homine gratia destruit saluatoris, quae operata es
Abbreviated transcription (Latin):
dictus sit iustificatus in paulo. aut in pe¬
tro. aut in quolibet hoꝵ. quoꝵ in ppło
dĩ magna excellit auctoritas. nͥ qd̃ in abra¬
ham dicuntur benedici. sicut ei dictum
est. benedicentur in te om̃s gentes. ꝓpter
infestiꝰ dicitur. cũ hoc ilem ita dicitur.
benedicent᷑ in semine tuo om̃s gentes.
Dictũ autẽ quẽqm diuinis eloquiis peccasse
uł peccare in diabolo. cũ eũ iniqui & im¬
pii om̃s imitent᷑. uescio utrũ qͥsqm reppe¬
riat. Qd̃ tam̃ cum apłs de pͥmo homine
dixerit: attende etiam quȩ sequunt᷑. Cũ¬
enim dixisset in quo om̃s peccauerunt
secutus adiunxit. Usq enĩ ad legem
peccatũ in mundo fuit. hoc est quia nec
lex potuit auferre peccatũ quȩ sub intra¬
uit ut magis abundaret peccatũ. siue na¬
turalis lex inqua quisq iam ratione utens
incipit peccato originali addere & ꝓpria.
siue ipsa quȩ scͥpta ꝑ moysen ppło data
est. Si enĩ data esset lex quȩ posset uiui¬

Expanded text:
dictus sit justificatus in Paulo aut in Pedictus sit justificatus in Paulo aut in Petro, aut in quolibet horum, quorum in populo Dei magna excellit auctoritas; nisi quod in Abraham dicimur benedici, sicut ei dictum est: Benedicentur in te omnes gentes : propter nifestius dicitur, cum hoc idemitadicitur: benedicentur in semine tuo omnes gentes. dictum autem quemquam diuinis eloquiis peccasse uel peccare in diabolo, cum eum iniqui et impii omnes imitentur, nescio utrum quisquam repperiat. quod tamen cum apostolus de primo homine dixerit enim dixisset: in quo omnes peccauerunt, secutus adiunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, hoc est, quia nec lex potuit auferre peccatum, quae subintrauit ut magis abundaret peccatum, siue naturalis lex, in qua quisque iam ratione utens incipit peccato originali addere et propria, siue ipsa quae scripta per Moysen populo data est. si enim data esset lex, quae posset uiui
Abbreviated transcription (Latin):
piscentiȩ suȩ tabificauit in se om̃s de sua
stirpe uenturos. Hinc & omĩno. nec ali¬
unde apłs dicit. Per unũ hominẽ pecca¬
tũ intrauit in mundũ. & ꝑ peccatũ mors:
& ita in om̃s homines ꝑtransiuit. Deinde
qd̃ sequitur in quo om̃s peccauerunt. qͣm
circũ specte. qmͣ ꝓprie. qm sine ambiguita¬
te dictũ est. Si enim peccatũ intellexeris qd̾
om̃s peccauerunt: certe manifestum est
in quo om̃s peccauerunt. qnͣdo om̃s illi unꝰ
homo fuerant. Si autẽ ñ peccatum s ille
unꝰ homo intelligitur. in quo uno ho¬
mine om̃s peccauerunt: qͥd etiã ista mani¬
festatione manifestius: Nempe legimꝰ
iustificari in xp̃o qui credunt in eũ ꝓpt̾
occuliã cõmunicationẽ & inspirationẽ
gr̃e spiritalis. quia quisqͥs heret dño
unus sp̃c est. qͣmuis cum & imitentur
scĩ cius. Legatur mͥ tale aliquid de his
qui scõs eius imitati sunt. utrũ qͥsqͣm

Expanded text:
piscentiae suae tabificauit in se omnes de sua piscentiae suae tabificauit in se omnes de sua stirpe uenturos. hinc omnino nec aliunde apostolus dicit: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnes hominesquod sequitur: in quo omnes peccauerunt, quam circumspecte, quam proprie, quam sine ambiguitate dictum est! si enim peccatum intellexeris, quo quo peccato omnes peccauerunt, certe manifestum est in quo omnes peccauerunt, quando omnes ille unus homo fuerunt. si autem non peccatum, sed ipse unus homo intellegitur, in quo uno homine omnes peccauerunt, quid etiam ista manifestatione manifestius? nempe legimus iustificari in Christo qui credunt in eum propter occultam communicationem et inspirationem gratiae spiritalis, qua quisquis haeret domino unsancti ejus: legatur mihi tale aliquid de iis, qui sanctos ejus imitati sunt, utrum quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
tib. aliud qd̃ origo ẽ cũ peccato nascen¬
tib. Nam & xp̃m imitantur scĩ eius: ad
sequendã iusticiam. Unde & idẽ apls di¬
cit. Imitatores mei estote. sicut & ego xp̃i.
S p̃ter hanc imitationẽ. grã eiꝰ illumina¬
tionẽ iustificationẽq nrãm etiã intrinse¬
cus oꝑatur. illo oꝑe de quo idẽ p̾dicator
eiꝰ dicit. Neq qui plantat est aliquid
neq qui rigat: s qui increm̃tũ dat ds.
Hec enim gr̃a baptizatos qͦ paruulos suo
inserit corpori. qui certe imitari aliquẽ
ñdum ualent. Sicut gͦ ille in quo om̃s
uiuificantur. p̃ter qd̾ se ad iusticiã exem¬
plũ imitantib p̾buit. dat etiã sui sp̃c oc¬
cultissimã fidelib grãm quã latenter in¬
fundit & paruulis: sic & ille in quo om̃s
moriuntur p̃ter qd̃ eis qui p̃ceptum dñi uo-¬
luntate transgrediuntur imitationis ex-¬
emplũ est. occulta etiã tabe carnalis concu¬

Expanded text:
tibus, aliud quod origo est cum peccato nascentibus, aliud quod origo est cum peccato nascentibus. nam et Christum imitantur sancti eius ad sequendam iustitiam. unde et idem apostolus dicit: imitatores mei estote sicut et ego Christi. sed praeter hanc imitationem gratia eius inluminationem iustificationemque nostram etiam intrinsecus operatur illo opere, de qu qui pla n tat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. hac enim gratia baptizatos quoque paruulos suo inserit corpori, qui certe imitari aliquem nondum ualent. sicut ergo ille, in quo omnes uiu ficantur, praeter quod se ad iustitiam exemplum imitantibus praebuit, dat etiam sui spiritus occultissimam fidelibus gratiam, quam latenter infundit et paruulis, sic et ille, in quo omnes moriuntur, praeter quod eis qui praeceptum domini uoluntate transgrediuntur imitationis exemplum est, occulta etiam tabe carnalis concu
Abbreviated transcription (Latin):
onis peccatũ. ñ ꝓpagatione in alios
homines ex pͥmo homine. s imitatione
enĩ etiam in paruulis nolunt credere
ꝑ baptismũ solui originale pectatũ. qd̃
in nascentib nullũ ec̃ omĩno contendui.
s imitatione intrau̾it : eiꝰ pͥncipem ñ
adam s diabolum diceret. De quo sc̃p-¬
tũ est: ab initio diabolus peccat. De qͥ
etiã legitur in libro sapientiȩ. Inuidia
enĩ diaboli: mors intrauit in orbem t̾ra¬
rum. Nam qm̃ ista mors sic a diabolo
uenit in homines. ñ qd̃ ab illo fueriit
ꝓpagati. s qd̃ eum fuerint imitati: con¬
tinuo subiunxit. Imitantur autẽ eũ:
qui sunt ex parte ipsiꝰ. Proinde apłs cũ
illud peccatũ ac mortẽ cõmemoraret
quȩ ab uno in om̃s ꝓpagatione transisset:
cum pͥncipem posuit. a quo ꝓpagatio
generis humani sũpsit exordium. Lmi-¬
tantur qͥdẽ adam. quotqͣt ꝑ mobedien¬
tiam transgrediunt᷑ mandatũ dĩ. S ali¬
ud est qd̃ exemplũ est uoluntate peccan¬

Expanded text:
n alios homines ex primo homine, sed imitatione enim etiam in paruulis nolunt credere per baptismum solui originale peccatum quod in nascentibus nullum esse omnino contendunt.sed imitatione intrauerit, eius principem non Adam, sed diabolum diceret, de quo scriptum est: ab initio diabolus peccat, de quo etiam legitur in libro Sapientiae: inuidia autem diaboli mors intrauit in orbem terrarum. nam quoniam ista mors sic a diabolo uenit in homines, non quod ab illo fuerint propagati, sed quod eum fuerint imitati, continuo subiunxit: imitantur autem eum qui sunt ex parte ipsius. proinde apostolus cum illud peccatum ac mortem commemoraret, quae ab uno in omnes propagatione transisset, eum principem posuit, a quo propagatio generis humani sumpsit exordium. Imitantur quidem Adam, quotquot per inoboedientiam transgrediuntur mandatum dei; sed aliud est quod exemplum est uoluntate peccan
Abbreviated transcription (Latin):
est. Hoc enĩ om̃s possent: etiã si mortuus
ille ñ esset. Et si iusti essent. quia uelleg
essent. ñ quia iusti esse ñ possent. Si au¬
tem sine xp̃i gr̃a iustificari om̃ino ñ po¬
tuit. etiã istũ si audet absoluat scđ̾m uer¬

Expanded text:
est. hoc enim omnes possent, etiam ei mortuus est. hoc enim omnes possent, etiam ei mortuus ille non esset, et, si iniusti essent, quia uellent, essent, non quia iusti esse non possent. si autem sine Christi gratia iustificari omnino non potuit, etiam istum si audet absoluat secundum uer
Abbreviated transcription (Latin):
dico paruulũ natũ in eo loco ubi ei ñ po¬
tuit ꝑ xp̃i baptismũ subueniri morte
p̃uentũ. iccirco talem fuisse. id est sine
lauachro regenerationis exisse. qͥa esse
aliud ñ potuit. Absoluat gͦ eum: & aꝑi¬
at ei contra sententiam dñi regnũ celoꝵ.
S ñ cum absoluit apłs qui ait. Per unũ
hominẽ peccatũ intrauit in mundũ. &
ꝑ peccatũ mors: & ita in om̃s homines
ꝑtransiit in quo om̃s peccauerunt. Rec
tegͦ ea damnatione quȩ ꝑ uniuersam
massam currit ñ admittitur in regnum
celoꝵ. qmuis xp̃ianus ñ solum ñ fuerit.
s nec cẽ potuerit. S de infante ñ loquor.¬
Luuenisuł senex in ea regione defunctus
est. ubi ñ potuit nom̃ xp̃i audire. Po¬
tuit fieri iustus ꝑ naturã & liberũ arbi¬
triũ. an ñ potit. Si potuisse dicunt.
ecce qd̃ est crucem xp̃i euacuare. sine illa
quẽqͣm ꝑ naturalem legem & uoluntatis
arbitriũ iustificari posse contendere.
Dicamꝰ & hic. Ergo xp̃c gratis mortuus

Expanded text:
dico, paruulum natum in eo loco, ubi ei non potuit per Christi baptismum subueniri morte praeuento, idcirco talem fuisse , id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. absoluat ergo eum et aperiat ei contra sententiam Domini regnum caelorum. sed non eum absoluit apostolus, qui ait : per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. recte ergo ea damnatione, quae per uniuersam massam currit, non admittitur in regnum caelorum, quamuis Christianus non solum non fuerit sed nec esse potuerit. Siuuenis uel senex in ea regione defunctus est, ubi non potuit Christi nomen audiri; potuit fieri iustus per naturam et liberum arbitrium, an non potuit? si potuisse dicunt, ecce quod est crucem Christi euacuare, sine illa quemquam per naturalem legem et uoluntatis arbitrium iustificari posse contendere. dicamus et hic: ergo Christus gratis mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s omĩno ꝑtinentes ad generatio¬
ñem uoluptatis carnis ñ moriunt᷑ nisi
in adam: in quo om̃s peccauerunt. sic &¬
ex his om̃s omĩno ꝑtinentes ad regenera¬
tionẽ uoluptatis sp̃c ñ uiuificantur nisi
in xp̃o. in quo om̃s iustificantur: quia
sicut ꝑ unũ ad condempnationẽ. sic ꝑ
unũ om̃s ad iustificationẽ. nec est ullus

Expanded text:
mnes omnino pertinentes ad generationem uoluntatis carnis non moriuntur nisi in Adam, in quo omnes peccauerunt, sic ex his omnes omnino pertinentes ad regenerationem uoluntatis spiritus non uiuificantur nisi in Christo, in quo omnes iustificantur, quia sicut per unum omnes ad condemnationem sic per unum omnes ad ius
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit. Promde cũ om̃s iusti. hoc est uera¬
ces dĩ cultores. siue ante inicarnationẽ
siuie post incarnationẽ xp̃i nec uixeris
nec uiuant. nͥ ex fide incarnationis xp̃i.
in quo est gr̃ȩ plenitudo. ꝓfecto qd̾ scrip¬
tum est ñ esse aliud nom̃ sub celo in quo
oporieat saluos fieri nos. ex illo tempore
ualet ad saluandũ genus humanũ. ex
quo in adam uitiatũ est genus humanũ.
peccatũ misit in mundũ. iste uͦ unus ñ
solũ illud unũ. s cuncta simul abstulit
quȩ addita inuenit. Unde & dicit apls.
Nonsicut ꝑ unũ peccantẽ. ita est & donum.
Nam iudiciũ quidẽ ex uno in condemna¬
tionẽ. grã autẽ ex multis delictis in iusti¬
ficationẽ. Quia utiq illud unũ qd ori¬
gmalit̾ trahitur etiã si solũ sit. obnoxios
damnationi facit. grã uͦ ex multis delic¬
tis iustificat hominẽ. qui p̃ter illud unũ
qd̾ cõmunit̾ cũ omib originalit̾ traxit:
sua qͦ ꝓpria multa cõmisit. Ueruntam̃

Expanded text:
t. Proinde, cum omnes iusti, hoc ejt ueraces dei cultores siue ante incarnationem siue post incarnationem Christi nec uixerint nec uiuant nisi ex fide incarnationis Christi, in quo est gratiae plenitudo, profecto, quod scriptum est non esse aliud nomen sub caelo, in quo oportet saluos fieri nos, ex illo tempore ualet ad saluandum genus humanum, ex quo in Adam uitiatum est genus humanum. catum misit in mundum; iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta simul abstulit, quae addita invenit. Unde dicit Apostolus: « Non sicut per unum peccatum, ita est et donum: nam judicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem . » Quia utique illud unum quod originaliter trahitur, etiam si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero ex multis delictis justificat hominem, qui praeter illud unum, quod communiter cum omnibus originaliter traxit, sua quoque propria multa commisit. Verumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
sis una de nubendo uł ñ nubendo. alt̾a
& ibi dicit p̃ceptũ dñi ñ habeo. consiliũ
autẽ do. & hic dicit. ego dico ñ dñs. Qua¬
le est enĩ p̃ceptum dñi ñ habeo: tale est
ñ dicit dñs. Et quale est consilium do:
tale est ego dico. Lilud autẽ dissimile est
quia de nubendo & ñ nubendo potest¬
de coniuige infideli dimittendo uł ñ di¬
mittendo. qm̃ unũ hoꝵ ñ expedit. aliuo
expedit. dici ñ oportet. Qui dimitat
bene facit. & qui ñ dimittt meliꝰ facit.
Si dici oportet. ñ dimittat. Et ñ dimit

Expanded text:
sis; una de nubendo vel non nubendo, altera  ibi dicit: Praeceptum Domini non habeo, consilium autem do, et hic dicit: Ego dico, non Dominus. Quale est enim: praeceptum Domini non habeo, tale est: non dicit Dominus, et quale est: consilium do, tale est: ego dico. Illud autem dissimile est, quia de nubendo et non nubendo dici potestde conjuge infideli dimittendo vel non dimittendo, quoniam unum horum non expedit, aliud expedit, dici non oportet, qui dimittit bene facit, et qui non dimittit melius facit: sed dici oportet, non dimittat, quia, et
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. seruet uirginẽ suam. & det nup¬
tum uirginẽ suam: & cęt̾a hoc modo. Ubi
ñ nulli intellexcrunt uirginẽ suam. uir¬
ginitatẽ suam. Nulla tam̃ hoc simili scͥp¬
turarũ locutione demonstrant: cum sit
in meliore gradu spiritalis uitȩ uł est
uł ẽẽ se putat. figurate dicta ẽẽ arbitre.¬
tur quȩ inferiorib gradib p̃cipiuntur.
ut u̾hi gr̃a si celibem amplexus est uitã
& se castrauit ꝓpter regnũ cęloꝵ. quicqͥd
de uxore diligenda & regenda sci libri
p̃cipunt. ñ ꝓprie s translate accipi opor¬
tere contendat. & quisqͥs statuit seruare.
innuptã uirginẽ suam. tanqmͣ figuratã
locutionẽ suam conetur int̾pretari. quia
dictũ est. trade filiam & grande opꝰ ꝑfe¬
ceris. Erit gͥ etiam hoc in obseruationib
intelligendarũ scͥpturarũ. ut sciamꝰ alia
omib cõmuniter p̃cipi. alia singulis
quib q generib ꝑsonarũ. ut ñ solum
ad uniu̾sum statũ ualitudinis. s etiã ad

Expanded text:
dicit, Servet virginem suam; et, Det nuptum virginem suam , et caetera hoc modo: ubi nonnulli intellexerunt, virginem suam, virginitatem suam; nulla tamen hoc simili Scripturarum locutione demonstrant, cum sit in meliori gradu spiritualis vitae vel est, vel esse se putat, figurate dicta esse arbitretur, quae inferioribus gradibus praecipiuntur: ut verbi gratia, si caelibem amplexus est vitam, et se castravit propter regnum coelorum , quidquid de uxore diligenda et regenda sancti Libri praecipiunt, non proprie sed translate accipi oportere contendat; et si quis statuit servare innuptam virginem suam, tanquam figuratam locutionem conetur interpretari qua dictum est, Trade filiam, et grande opus perfeceris . Erit igitur etiam hoc in observationibus intelligendarum Scripturarum, ut sciamus alia omnibus communiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum; ut ad universum statum valetudinis, sed etiam ad
Abbreviated transcription (Latin):
cõpage & caritate consistimꝰ. Namapse
apls cum dixisset diu̾sa dona dari diuer¬
sis hominib: tanqm officia quoꝵ cumq
m̃broꝵ. adhuc inquit suꝑeminentiorẽ
uobis uiam demonstro: & cepit loqui de
caritate. Preposuit eam lunguis hominũ
& angłoꝵ. p̃posuit miraculis fidĩ. p̃posuit
buit quisq pauꝑib. & ad extremũ p̃posu
it etiã corꝑis passioni. His om̃ib tam
magnis reb pposuit caritatẽ. Ipsam ha-¬
beto & cuncta habebis. quia sine illa
nichil. ꝓderit quicqͥd habere poteris.

Expanded text:
compage et charitate consistimus. Nam ipse compage et charitate consistimus. Nam ipse Apostolus cum dixisset diversa dona dari diversis hominibus, tanquam officia quorumque membrorum, Adhuc, inquit, supereminentiorem viam vobis demonstro, et coepit loqui de charitate. Praeposuit eam linguis hominum et Angelorum, praeposuit miraculis fidei, praeposuit buit quisque pauperibus; et ad extremum praeposuit eam etiam corporis passioni: his omnibus tam magnis rebus praeposuit charitatem . Ipsam habeto, et cuncta habebis: quia sine illa nihil proderit, quidquid habere potueris.
Abbreviated transcription (Latin):
si amamꝰ eccł̃iam. si caritate cõpagi¬
namur. si catholico nomine & fide gau¬
demꝰ. Credamꝰ fr̃s qͣntũ quisq amat
donatio curationũ in uno sp̃ũ. alii oꝑatio
uirtutũ in eodẽ sp̃u. Multa gͦ dantur ad
manifestationẽ. s: tu forte eoꝵ om̃iũ quȩ
dixi nichil habes. Si amas. ñ nichil habes.
Si enĩ amas unitatẽ. etiã tibi habet quisqͥs
in illa aliqͥd habet. Tolle inuidiam. &
tuũ est qd̾ habeo. Tollam inuidiã: & meũ
est qd̾ habes. Tuior separat. sanitas iun-¬
git. Oculus solus uidet incorpore. S
nunqͥd soli sibi occilus uidet: Et manui
uidet. & pedi uidet: & cet̾is m̃bris uidet.
Non enĩ si aliquis ictus in pedem ueniat.
quis ueniens ñ eat in manũ s tantũ in fa-¬
ciem: nunqͥd dicit manꝰ. ñ moueo quia
ñ tendit ad me: Sic pes ambulando om̃i¬
b m̃bris militat. m̃bra cet̾a tacent. lini¬
gua ꝓ om̃ib loquit᷑. Habemꝰ gͦ scm spm̃.¬
si amamꝰ eccł̃iam. Amamꝰ autẽꝵ: si in eiꝰ

Expanded text:
si amamus Ecclesiam, si charitate compaginamur, si catholico nomine et fide gaudemus. Credamus, fratres; quantum quisque amat donatio curationum in uno Spiritu, alii operatio virtutum in eodem Spiritu. Multa enim dantur ad manifestationem, sed tu forsitan eorum omnium quae dixi nihil habes. Si amas, non nihil habes: si enim amas unitatem, etiam tibi habet quisquis in illa habet aliquid. Tolle invidiam, et tuum est quod habeo: tollam invidiam, et meum est quod habes. Livor separat, sanitas jungit. Oculus solus videt in corpore: sed numquid soli sibi oculus videt? Et manui videt, et pedi videt, et caeteris membris videt: non enim si aliquis ictus in pedem veniat, quis veniens non eat in manum, sed tantum in faciem, numquid dicit manus, Non me moveo, quia non tendit ad me? Sic pes ambulando omnibus membris militat: membra caetera tacent, et lingua omnibus loquitur. Habemus ergo Spmamus Ecclesiam: amamus autem, si in ejus
Abbreviated transcription (Latin):
nomen est illi. Quomͦ moysẽs ꝓprio nomi¬
ne appellatus est. quomͦ helyas. quomͦ abra¬
Xp̃c autem sacram̃ti nom̃ est. quomͦ si dicat᷑
ꝓpħa. quomͦ si dicatur sacerdos: sic xp̃c cõ¬
mendatur unus. in quo esset redemptio
agnitus. Quia lapis paruus erat: offende¬
runt in illum & fracti sunt. Uocatus

Expanded text:
nomen est illi, quomodo Moyses nomine proprio appellatus est, quomodo Elias, quomodo Abra autem sacramenti nomen est. Quomodo si dicatur propheta, quomodo si dicatur sacerdos; sic Christus commendatur unctus, in quo esset redemptio agnitus; quia lapis parvus erat, offenderunt in illum, et fracti sunt. S
Abbreviated transcription (Latin):
atq idem sp̃c diuidens ꝓpͥa tini¬
ciuq ꝓ ut uult. alii illud. alii hoc. cdi¬
uisiones sunt oꝑationis. Omĩa autẽ
hec oꝑatur unꝰ atq idem sp̃c: radix est

Expanded text:
atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult» . «Alii» illud, «alii» hoc; divisiones sunt operationis: «Omnia haec operatur unus atque idem Spiritus;» radix est
Abbreviated transcription (Latin):
qui manducat meam carnẽ & bibit
meũ sanguinẽ in me manet & ego in
illo. quomͦ intellecturi sumꝰ: Nun¬
qͥd etiã illos hic poterimꝰ ac¬
ciꝑe de quib dicit apls qd̃
uidiciũ sibi manducent & bibant. cũ
ipsam carnẽ manducent. & ipsum san¬
guinẽ bibant: Nunqͥd & iudas ma-¬
gistri uenditor & traditor impiꝰ. qmuis
primũ ipsum manib eiꝰ confectum sa¬
cram̃tũ carnis & sanguinis ciꝰ cũ cet̾is
disciplis sicut aꝑtiꝰ lucas eugłista de¬
cant & sanguinẽ bibunt. cum uł man¬
S ꝓfecto est quidã modus manducandi
illam carnẽ. & bibendi illũ sanguinẽ.
quo modo qui manducauerit & biberit

Expanded text:
qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in illo, quomodo intellecturi sumus? numquid etiam illos hic poterimus accipere, de quibus dicit apostolus quod iudicium sibi manducent et bibant, cum ipsam carnem manducent et ipsum sanguinem bibant ? numquid et ludas, magistri uenditor et traditor impius, quamuis primum ipsum manibus eius confectum sacramentum carnis et sanguinis eius cum ceteris discipulis, sicut apertius Lucas euangelista decant et sanguinem bibunt uel, cum man in eis? sed profecto est quidam modus manducandi illam carnem et bibendi illum sanguinem, quo modo qui manducauerit et biberit,
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ q speciosa essent. si autẽ om̃i specie
carere possent. omĩno nulla essent: uide¬
runt cẽ aliqͥd ubi pͥma esset & incõmuta¬
bilis. & ideo nec cõparabilis: atq ibi esse
rerũ pͥncipium rectissime crediderunt.¬
qd̾ factũ ñ esset. & ex quo cuncta facta esseq̃.
ita qd̾ notum est di manifestauit cis ipse.
cũ ab eis inuisibilia eiꝰ ꝑ ea quȩ facta sunt
intellecta conspecta st̃. sempit̾na qͦ uirtus
ciꝰ & diuinitas: a quo etiã uisibilia & tem¬
pora cuncta creata sunt. Ex libro de tri

Expanded text:
minusque speciosa essent, si autem omni specie minusque speciosa essent, si autem omni specie carere possent, omnino nulla essent: uiderunt esse aliquid ubi prima esset incommutabilis et ideo nec conparabilis; adque ibi esse rerum pquod factum non esset, et ex quo cuncta facta essent. Ita quod notum est Dei, manifestauit eis ipse, cum ab eis inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspecta sunt: sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas; a quo etiam uisibilia et temporalia cuncta creata sunt. Haec de i
Abbreviated transcription (Latin):
corporis sentiri queunt. intelligibilia.
quȩ conspectu m̃tis intelligi. Nulla est enĩ
pulchritudo corporalis siue in statu cor¬
poris sicut est figura. siue in motu sicut
est cantilena. de qua ñ animꝰ uidicet. qd̾
ꝙꝓsecdo ñ posset. nisi melior illis esset: hȩc
species sine tumore molis. sine strepitu
uocis. sine spacio uł loci uł tẽporis. S ibi
qͦ nisi mutabilis esset. ñ aliꝰ alio melius.
de specie sensibili uidicaret: meliꝰ inge¬
mosior qm tardior. meliꝰ peritior qͣm im¬
ꝑitior. meliꝰ exercitatior qm minꝰ exercisa¬
tus. & idem ipse unꝰ cũ ꝓficit. meliꝰ utiq
postea qͣm pͥus. Qd̃ autẽ recipit maus &
minꝰ: sine dubitatione mutabile. ẽ. Unde
ingeniosi & docti & in his exertitati homines
facile collegerunt. ñ ẽẽ in eis reb pͥmã spe¬
ciem: ubi mutabilitas ẽẽ coniuncit᷑. Cum
gͥ in eoꝵ conspectu & corpus & animꝰ. maiꝰ

Expanded text:
corporis sentiri queunt; intellegibilia, corporis sentiri queunt; intellegibilia, quae conspectu mentis intellegi. Nulla est enim pulchritudo corporalis siue in statu corporis, sicut est figura, siue in motu, sicut est cantilena, de qua non animus iudicet. Quod profecto non posset, nisi melior in illo esset haec species, sine tumore molis, sine strepitu uocis, sine spatio uel loci uel temporis. Sed ibi quoque nisi mutabilis esset, non alius alio melius de specie sensibili iudicaret; melius ingeniosior quam tardior, melius peritior quam inperitior, melius exercitatior quam minus exercitatus, et idem ipse unus, cum proficit, melius utique postea quam prius. Quod autem recipit magis et minus, sine dubitatione mutabile est. Unde ingeniosi et docti et in his exercitati homines facile collegerunt non esse in eis rebus primam speciem, ubi mutabilis esse conuincitur. Cum igitur in eorum conspectu et corpus et animus magis
Abbreviated transcription (Latin):
in re quacũq mutabili quȩ est quicqͥd est
illud. quoqͦ modo. & qualiscumq natura
est. ñ esse posse nͥ ab illo qui uere est. qͥa in¬
cõmutabilit̾ est. ac ꝑ hoc siue uniu̾si mun¬
illo eẽ ñ posse qui simplicit̾ est: qͥa ñ aliud
illi est ẽẽ aliud uiuere. qͣsi possit ẽẽ ñ uiueis.
N ec aliud est illi uiuere. aliud intelligere:
qͣsi possit uuere ñ intelligens: nec aluid
est illi intelligere. aliud beatũ c̃ẽ. qͣsi possit
intelligere ñ beatus. S: qd̃ est illi uiuere.
intelligere. beatũ esse. hoc est illi ẽe. Propt̾
hanc incõmutabilitatẽ & simplicitatem.
intellexerunt eũ & omĩa ista fecisse. & ipsũ
a nullo fieri potuisse. Considerauerunt
enim qͥcqͥd est uł corpus cẽ uł uitam. me¬
liusq aliud uitã eẽ qm corpꝰ. speciẽq cor¬
poris ẽẽ sensibilem. intelligibilem uitę.
rouide intelligibilem speciẽ sensibili p̃tu-¬
lerunt. Sensibilia dicimꝰ. quȩ uisu. tactuq

Expanded text:
ue mutabili, qua est, quidquid illud est, quoquo modo et qualiscumque natura est, non esse posse nisi ab illo, qui uere est, quia incommutabiliter est. Ac per hoc siue uniuersi munillo esse non posse, qui simpliciter est; quia non aliud illi est esse, aliud uiuere, quasi possit esse non uiuens; nec aliud illi est uiuere, aliud intellegere, quasi possit uiuere non inest illi intelligere, aliud beatum esse, quasi possit intelligere non beatus; sed quod est illi vivere, intelligere, beatum esse, hoc est illi et esse. Propter hanc incommutabilitatem et simplicitatem intellexerunt eum et omnia ista fecisse, et ipsum a nullo fieri potuisse. Considerauerunt enim, quidquid est, uel corpus esse uel uitam, meliusque aliquid uitam esse quam corpus, speciemque corporis esse sensibilem, intellegibilem uitae. Proinde intellegibilem speciem sensibili praetulerunt. Sensibilia dicimus, quae uisu tactuque
Abbreviated transcription (Latin):
manit᷑ existimet. in creatura pͥus ꝑ quasłã
sui generis trinitates. quodãmͦ gradatim
donec ad mentẽ hominis ꝑuenirem. quȩ¬
sisse inditia sũmȩ illiꝰ trinitatis qm quȩ¬
rimꝰ. cum dm̃ querimꝰ Ex libro de ciu¬
quos cȩt̾is ñ immerito fama atq gła p̃-¬
latos eẽ uidemꝰ. nullũ corpus et̃ dm̃. & idõ
cuncta corpora transcendunt. querentes
dm. Uiderunt quicqͥd mutabile est ñ
bilesq om̃s sp̃c transcenderunt quȩrentes

Expanded text:
inaniter existimet in creatura prius per quasdam inaniter existimet in creatura prius per quasdam sui generis trinitates quodam modo gradatim, donec ad mentem hominis pervenirem, quaesisse indicia summae illius Trinitatis, quam quaerimus cum Deum quaerimus. quos caeteris non immerito fama atque gratia praelatos uidemus, nullum corpus esse Deum. Et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt quidquid mutabile est non bi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ nichil nͥ tenebre sunt. Tu autẽ lumen
fugans tenebras: illuminans me. ñ a me
mͥ lumen existens. s lum̃ ñ participans
Nuisibilia enĩ ciꝰ ꝑ ea que. facta sunt intel¬
lecta conspiciuntur. Unde arguuntur
in libro sapientiȩ. qͥ de his quȩ uidentur
bona ñ potuerunt scire eũ qui est: neq
oꝑib attendentes inqͥt agnouerunt arti¬
ficẽ. S aut ignẽ aut sp̃m. aut citatũ ae¬
rem. aut gyrũ stellarum. aut uiolentã
aquã. aut luminaria celi rectores orbis
terrarũ deos putauerunt. quoꝵ quidẽ
si specie delectati hec deos puta¬
uerunt. sciant quanto dñator coꝵ meli¬
or est. Specici enĩ generator crrauit ca
Aut si uirtutem & opationẽ coꝵ mirati st:
intelligant ab his qͣnt o qui hec constitu¬
tt. fortior est. Amagnitudine enĩ speciei
& ciraturȩ. cognoscibilit̾ poterit hoꝵ crea¬
for uideri. Hȩc de libro sapientiȩ. ꝓpterea
posui. ne me fidelium qͥspiam frustra &

Expanded text:
enim nihil nisi tenebrae: tu autem lumen enim nihil nisi tenebrae: tu autem lumen fugans tenebras, illuminans me: non a me mihi lumen existens; sed lumen non participans, ura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur . Unde arguuntur in libro Sapientiae, qui de iis quae videntur bona, non potuerunt scire eum qui est, neque operibus attendentes agnoverunt artificem; sed aut ignem, aut spiritum, aut citatum aerem, aut gyrum stellarum, aut violentiam aquarum, aut luminaria coeli, rectores orbis terrarum deos putaverunt: quorum quidem si specie delectati haec deos putaverunt, sciant quanto Dominator eorum melior est. Speciei enim generator ea creavit. Aut si virtutem et operationem eorum mirati sunt, intelligant ab his quanto qui haec constituit fortior est. A magnitudine enim speciei et creaturae cognoscibiliter poterat horum Creator videri . Haec de libro Sapientiae propterea posui, ne me fidelium quispiam frustra et
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. unde dñs exultauit. quia reuelatũ
est paruulis. debemꝰ esse paruuli. Nam si
uoluerimꝰ c̃ẽ magni qͣsi sapientes & pru¬
dentes. ñ nobis illud reuelatur. Qui sunt
sunt. Habes a contrario remedium. Si
dicendo te ẽẽ sapientẽ stultus factus es:
dic te stultũ & sapiens eris. S dic. dic. &
intus dic: quia sic est ut dicis. Si dicis.
noli coram hominib dicere. & coram deo¬
ñ dicere. Prorsus qd̃ ad te ipsum ꝑtinet.
qd̃ ad tua. tenebrosus es. Qd est enĩ alitid.
esse stultũ: nisi tenebrosum esse in corde:
Deniq de illis sic ait. Dicentes se ẽe sapien¬
tes. stulti facti sunt. Anteqm hoc dicerit.
quid sursum: Et obscuratum est insipi¬
ens cor eoꝵ. Dic quia tu tͥ lumen ñ es. Ut
multũ oculus es. lum̃ ñ es. Quid ꝓdest
patens & sanus oculus. si lum̃ desit: Ergo
dic a te tͥ lum̃ ñ esse. & clama qd̃ scͥptũ est.
Tu illuminas lucernã meã dñe: lumine
tuo dñe illuminabis tenebras meas. Mce

Expanded text:
tum est parvulis. Debemus esse parvuli; nam si voluerimus esse magni, quasi sapientes et prudentes, non nobis illud revelatur. Qui sunt sunt. Habes remedium a contrario. Si dicendo te esse sapientem stultus factus es; dic te stultum, et sapiens eris. Sed dic: dic, et intus dic; quia sic est ut dicis. Si dicis, noli coram hominibus dicere, et coram Deo non dicere. Prorsus quod ad te ipsum pertinet, quod ad tua, tenebrosus es. Quid est enim aliud esse stultum, nisi esse tenebrosum in corde? Denique de illis sic ait, Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Antequam hoc dicerent, quid rursum? Et obscuratum est insipiens cor eorum . Dic quia tu tibi lumen non es. Ut multum, oculus es; lumen non es. Quid prodest patens et sanus oculus, si lumen desit? Ergo dic, a te tibi lumen non esse; et clama quod scriptum est, Tu illuminabis lucernam meam, Domine: lumine tuo, Domine, illuminabis tenebras meas . Meae
Abbreviated transcription (Latin):
lis offenderet. aliter educatꝰ artem quã
ñ nouerat didicit. ut dũ suis manib
transigitur doctor. nullꝰ grauaretur au-¬
ditor: qnͣtomagis beatꝰ petrꝰ qui iam
piscator fuerat qd̾ nouerat fecit. si ad p̃¬
sens illud tempꝰ aliud unde uiueret ñ
inuenit: S respondebit qͥspiam. Et
cur ñ inuenit. cum dñs ꝓmiserit diccns.
querite pͥmũ regnũ dĩ & iusticiã ciꝰ. &
hec omĩa apponentur uobis: Prorsus
etiam sic dñs qd̾ ꝓmisit impleuit. Nam
qͥs aliꝰ pisces qui caꝑentur apposuit:
Qui ñ ob aliud credendꝰ est eis iniccisse pe
nuriã qua cõpellerentur ire piscatum:
nisi dispositũ uolens exhibere miraculũ.
ret. & ipsum eugłm tanto sacram̃to qd̾
erat de numero pisciũ cõmendatur

Expanded text:
lis offenderet, aliter educatus, artem quam lis offenderet, aliter educatus, artem quam non noverat didicit, ut dum suis manibus transigitur doctor, nullus gravaretur auditor; quanto magis beatus Petrus, qui jam piscator fuerat, quod noverat fecit, si ad praesens illud tempus aliud unde viveret, non invenit? Sed respondebit quispiam: Et cur non invenit, cum Dominus promiserat dicens: Quaerite primum regnum Dei, et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobis ? Prorsus etiam sic Dominus quod promisit implevit. Nam quis alius pisces qui caperentur apposuit, qui nuriam qua compellerentur ire piscatum, nisi dispositum volens exhibere miraculum, ret, et ipsum Evangelium tanto sacramento, quod erat de numero piscium commendaturus,
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Si nos uobis spũalia seminauimꝰ.
magnum est si ur̃a carnalia metamus:
Si alii potestatis ur̃e participant. non
magis nos: S ñ sumꝰ inquit usi hac
potestate. Et paulopost. Qui altari
seruiunt inquit. altari cõparticipant᷑
Sic & dñs ordinauit hisqui eugłm an¬
nuntiant de eugłio Suiuere. Ego
autẽ nulliꝰ hoꝵ usus sum. Satis gͣ
aꝑtum est. ñ imꝑatum. s in potestate
meterent. hoc est carnis huiꝰ sustenta cu¬
lum sumerent. & tanqͣm milites xp̃isti
pendium debitũ accipent. sicut a ꝓuin¬
cialib xp̃i. Unde idem ipse miles egre¬
giꝰ paulo suꝑiꝰ de hac re dixerat. quis
militat suis stipendiis unqm. qd̾ tam̃
ipse faciebat. qui plus om̃ib illis labora¬
bat. Si gͦ beatus paulꝰ ut ea potestate
quã ꝓfecto cum cȩt̾is eugłii p̃dicatorib
habebat. ñ cum cęt̾is uteretur. s suo sti¬
pendio militaret. ne gentes a nomine
xp̃i penitus alienas doctrina ciꝰ qͣsi uena¬

Expanded text:
cens: « Si nos vobis spiritualia seminavimus, cens: « Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus? Si alii potestatis vestrae participant, non magis nos? Sed non sumus, » inquit, « usi hac potestate. » Et paulo post: « Qui altari serviunt, » inquit, « altari compartiuntur; sic et Dominus ordinavit his qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere: ego autem nullo hapertum est, non imperatum, sed in potestate meterent, hoc est, carnis hujus sustentaculum sumerent, et tanquam milites Christi stipendium debitum acciperent, sicut a provincialibus Christi. Unde idem ipse miles egregius paulo superius de hac re dixerat. Quis militat suis stipendiis unquam ? quod tamen ipse faciebat, quia plus illis omnibus laborabat. Si ergo beatus Pquam profecto cum caeteris Evangelii praedicatoribus habebat, non cum caeteris uteretur, sed suo stipendio militaret, ne gentes a nomine Christi penitus alienas, doctrina ejus quasi vena