comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ram id ÷ ad uerbũ. nichil aut̾ salubriꝰ ꝗͣ sp̃u
releuari. id ÷ littera occidit. sp̃s autẽ uuificat.
S alit̾ exposui uerba ist a apłi pauli. & quantũ
michi uidet᷑. uł potiꝰ ipsis reb apparet. multo
conuenientiꝰ in eo libro in qͦ scribit᷑ de sp̃u & lit¬
tera. qͣnius ñ sit iste sensus respuendꝰ. Itẽ dixi
Duȩ sũt enĩ ꝑsonȩ in religionȩ laudabiles. Una
eoꝵ qͥ iã inuener̃t qͦs etiã beatissimos iudicari
necesse ẽ. altera eoꝵ qͥ studiosissime & rectissi¬
me inqͥrtͣ. Primi gͦ iã in ipsa possessione. alteri
inuia qͣ tam̃ certissime ꝑuenit᷑. In his uerbisme¬
is si illi qui iã inuener̃t quos in ipsa passione
ẽẽ iã diximꝰ sic accipiant᷑ beatissimi. ut ñ in hac
uita s in ea ꝗͦ speramꝰ & ad quã ꝑ fidei ui am
tendimꝰ sint: ñ habet iste sensus errorẽ. Ipsi
enĩ udicandi st̃ qđ quęrendũ ẽ inuenisse. qͥiã

Expanded text:
ram, id est, ad verbum; nihil autem salubrius, quam spiritu ram, id est, ad verbum; nihil autem salubrius, quam spiritu revelari. Inde est, « Littera occidit; spiritus autem vivificat » . Sed aliter exposui verba ista apostoli Pauli, et quantum mihi videtur, vel potius ipsis rebus apparet, multo convenientius in eo libro qui inscribitur de Spiritu et Littera: quamvis non sit et iste sensus respuendus. 2. Item dixi, duae sunt enim personae in religione laudabiles: una eorum, qui iam inuenerunt, quos etiam beatissimos iudicare necesse est; alia eorum, qui studiosissime et rectissime inquirunt. primi ergo sunt iam in ipsa possessiin uia, qua tamen certissime peruenitur. in his uerbis meis, si illi, qui iam inuenerunt, quos in ipsa possessione iam esse diximus, sic accipiantur beatissimi, ut non in hac uita, sed in ea, quam speramus et ad quam per fidei uiam tendimus, sint non habet iste sensus errorem; ipsi enim iudicandi sunt quod quaerendum eat inuenisse, qui iam
Abbreviated transcription (Latin):
ri morientib s cũ uiuentib regnaturi. Essent
gͦ etiã istȩ cognationes atq affinitates: sinullꝰ
delinqueret : nullusq moreret᷑. Itẽ alio loco.
Ad unũ dm̃ tendentes in ꝗͣ⁊ ei uni religan¬
tes animas nr̃as. unde religio dicta creditur
cuit. Nã ñ me fugit aliã nominis originẽ ex¬
posuisse latini sermonis auc torłs. qd in sit ap¬
pellata religio qđ religit᷑. qđ uerbũ cõpositũ ẽ
a legendo id ÷ eligendo. ut ita latinũ uideat᷑
utilitate credendi ad amicũ meũ quem
deceptũ amanicheis adheuc eo errore noue¬
ram detineri. ⁊irride hinc catholicȩ fidei disci¬
plinã qͦ uiberent᷑ homines crede. ñ aut̾ qͥd esset
uerũ certissima ratione docerent᷑. In ħ libro dixi
Inqͥb tam̃ ligis p̾ceptis atq mandatis qͥb ñc
xp̃ianis utifas ñ ẽ. qͣle uł sabbatũ ẽ uł circ̃¬
cisio. uł sacrificia. & si qͥd huiꝰmodi ẽ: tanta

Expanded text:
ri morientibus, sed cum uiuentibus regnaturi. essent ri morientibus, sed cum uiuentibus regnaturi. essent ergo etiam istae cognationes atque adfinitates, si nullus delinqueret nullusque moreretur. Item alio loco: ad unum deum tendentes, inquam, et ei uni religantes animas nostras, unde religio dicta creditur,cuit. nam non me fugit aliam nominis huius originem exposuisse latini sermonis auctores, quod inde sit appellata religio, quod religitur: quod uerbum compositum est a legendo, id est eligendo, ut ita latinum uideatur utilitate credendi ad amicum meum, quem deceptum a Manicheis adhuc eo errore noueram detineri et inridere in catholicae fidei disciplina, quod iuberentur homines credere, non autem, quid esset uerum, certissima ratione docerentur. In hoc libro dixi: in quibus tamen legis praeceptis atque mandatis, quibus nunc Christianos uti fas non est, quale uel sabbatum est uel cirmcisio, vel sacrificia, et si quid hujusmodi est, tanta
Abbreviated transcription (Latin):
ges. ł quiq cognati. aut afines. ⁊ ciues. Nã
& ista dilectis tẽporalis ẽ. Non enĩ ullas ta¬
les necessit᷑ates haberemus quȩ nascendo &
moriendo contingunt: si natura nr̃a inp̃ce¬
ptis & imagine dei manens in istã corrupti¬
onẽ ñ relegaret᷑. Hunc sensũ ꝓrsus imꝑbo qͦm
iã & suꝑius imꝑbaui in pͥmo libro de genesi
contͣ manichẽos. Ad hoc enĩ ducit ut credan¬
tur illi coniuges pͥmi ñ generaturi posteros
homines nͥ peccassent. tanꝗͣ necesse fuerit ut
morituri gignerent᷑. si de concubitu maris
& femine gignerent᷑. Nondũ enĩ uiderã fie¬
ri potuisse. ut ñ morituri de ñ morituris na¬
scerent᷑. si peccato illo magno ñ mutaret᷑ inde¬
terius humana natura : Ac ꝑ hoc si & in pa¬
rentib & in filis fȩlicitas fecunditasq mansisset
usq ad certũ scõꝵ numerũ quẽ p̃destinauit
d̾s ut nascerent᷑ homines ñ parentib successu¬

Expanded text:
ges uel quique cognati aut adfines aut ciues; nam ges uel quique cognati aut adfines aut ciues; nam et ista dilectio temporalis est. non enim ullas tales necessitudines haberemus, quae nascendo et moriendo contingunt, si natura nostra in praeceptis et imagine dei manens in istam corruptionem non relegaretur. hunc sensum prorsus inprobo, quem iam et superius inprobaui in primo libro de Genesi contra Manicheos. ad hoc enim ducit, ut credantur illi coniuges primi non generaturi posteros homines, nisi peccassent, tamquam necesse fuerit, ut morituri gignerentur, si de concubitu maris et feminae gignerentur. nondum enim uideram fieri potuisse, ut non morituri de non morituris nascerentur, si peccato illo magno non mutaretur in deterius humana natura ac per hoc, si et in parentibus et in filiis felicitas fecunditasque mansisset, usque ad certum sanctorum numerum, quem praedestinauit deus, nascerentur homines non parentibus successu
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad umbrã transeuntiũ p̃dicatoꝵ xp̃i
sanant᷑ infirmi. & si qͣ talia tunc facta sunt.
quȩ postea cessasse manifestũ ẽ. S ñ sic acci¬
piendũ ẽ qđ dixi. ut nũc in xp̃i nomine fie¬
ri miracula nulla credant᷑. Nã ego ipse qͣn¬
do istũ ipsũ scripsi librũ. ad mẽdiołanensiũ
corpora martyrũ in eadẽ ciuitatẽ cecũ illi¬
minatũ fuisse iã nouerã. & alia non nulla¬
talia. qualia tã multa etiã istis tẽporib fi¬
unt: ut nec omĩã cognoscere.nec xa quȩ cog¬
noscimꝰ enumerare possimus. Et alio loco
ordinata st̃. Et alibi. ꝓrsus inꝗꝙͣ. nemonos fallat.
Quicqͥd recte uituperat᷑. in melioris uituꝑati¬
one respuit᷑. Hoc de substantiis atq naturis
dictũ ẽ. Inde enĩ disputabat᷑. ñ de bonis ac¬
tionib atq peccatis. Itẽ alibi.S nec sic qͥdem
inquã ab homine homo diligendus est.
ut diligunt᷑ carnales fr̃s. uł filii uł coniu¬

Expanded text:
usque per umbram transeuntem praedicatorum Christi usque per umbram transeuntem praedicatorum Christi sanantur infirmi, et si qua talia tunc facta sunt, quae postea cessasse manifestum est. sed non sic accipiendum est, quod dixi,\'ut nunc in Christi nomine fieri miracula nulla credantur. nam ego ipse, quando istum ipsum scripsi librum, ad Mediolanensium corpora martyrum in eadem ciuitate caecum inluminatum fuisse iam noueram et alia nonnulla, qualia tam multa etiam istis temporibus fiunt, ut nec omnia cognoscere nec ea, quae cognoscimus, enumerare possimus. Et alio loco ordinata sunt. et alibi: prorsus, inquam, nemo nos fallat: quidquid recte uituperatur, in melioris conparatione respuitur. hoc de substantiis atque naturis dictum est; inde enim disputabatur, non de bonis actibus atque peccatis. itemque alibi: sed nec sic quidem, inquam, ab homine homo diligendus est, ut diliguntur carnales fratres uel filii uel coniu
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ etiã in grandib uoluntas ipsa sanat᷑
& p̃parat᷑ a dño qđ fit spũ fidei & caritatis.
currerat qđ uendentes & ementes flagellan¬
do eiecit de templo. S qͥd hoc aut qͣntũ est.
Quanuis & demones nolentes ab hominib ñ
sermone suasionis. s ui potestatis eiecerit
Itẽ alio loco. Pruis inꝗͣ. isti sequendi st̃ qui
unũ summꝰ uerũ dm̃ & solũ colendũ eẽ dicũt.
Si apud hos ueritas ñ eluxerit : tc̃ demũ mi¬
grandũ ẽ. Qđ ita potest uideri dictũ. quasi
de huiꝰ religionis ueritate dubitauerĩ. Dixi
autẽ sicut ei congruebat ad quẽ scribebam.
tans qđ apud eos elusceret quẽ ad modũ ait
in nr̃a tẽpora durare ꝑmissa st̃. ne anima sẽꝑ
uisibilia quęreret & coꝵ consuetudine frige¬
sceret genꝰ humanũ quoꝵ nomine flagrabat.
uerũ est qͥdem. Nim enĩ nunc usq cũ manꝰ
imponitur baptizatis sic accipiunt sp̃m sc̃m.
ut loquantur linguis om̃iũ gentiũ. aut nẽ

Expanded text:
uerum etiam in grandibus uoluntas ipsa sanatur et praeparatur a domino, quod fit spiritu fidei et caritatis. currerat, quod uendentes et ementes flagellando eiecit de templo. sed quid hoc aut quantum est, quamuis et daemones nolentes ab hominibus non sermone suasionis, sed ui potestatis eiecerit? item alio loco: prius, inquam, isti sequendi sunt; qui unum summum et solum colendum esse dicunt; si apud hos ueritas non eluxerit, tunc demum migrandum. quod ita potest uideri dictum, quasi de huius religionis ueritate dubitauerim. dixi autem, sicut ei congruebat, ad quem scribebam. tans, quod apud eos elucesceret, quemadmodum ait in nostra tempora durare permissa sunt, ne anima semper visibilia quaereret, et eorum consuetudine frigesceret genus humanum, quorum novitate flagravit , verum est quidem: non enim nunc usque cum manus imponitur baptizatis, sic accipiunt Spiritum sanctum, ut loquantur linguis omnium gentium; aut nunc
Abbreviated transcription (Latin):
tarũ animarũ atq sc̃arũ. legẽ ipsã dĩ sine qͣ
foliũ de arbore ñ cadit. & cui nr̃i capilli nume¬
rati st̃. nulla int̃posita natura excipientes usq
ad terrena & inferna uira transmittunt: ñ
ñ nisi anglos scõs intelligi uolu. qͦs habere ani¬
mas numꝗͣ. me legisse in diuinis eloqͥis canonicis
recolo. Hic libsic incipit. Satis dui pene.

Expanded text:
tarum animarum atque sanctarum legem ipsam dei, sine qua tarum animarum atque sanctarum legem ipsam dei, sine qua folium de arbore non cadit et cui nostri capilli numerati sunt, nulla interposita natura excipientes usque ad terrena et inferna iura transmittunt, nonnon nisi angelos sanctos intellegi uolui, quos habere animas numquam me legisse in diuinis eloquiis canonicis recolo. Hic liber sic incipit: Satis diu paene.
Abbreviated transcription (Latin):
Hon qr falsũ ẽẽ hoc confirmo: s qr nec uerũ eẽ
comp̃hendo. qđ sit animal mundꝰ. Hoc sane in¬
concusse retinendũ eẽ ñ dubito. đ̃m ñ ẽẽ nobis
istũ mundũ. siue anima eiꝰ ulla siue nulla
sit. Quia si ulla sit: ille qͥ eã fecit est ds nr̃. Si
aut̾ nulla ẽ. nulloꝵ ds potest eẽ iste. Quanto
minꝰ nr̃. Esse tanĩ spiritalẽ uitalẽq uirtutẽ
etiã siñ sit animal mundꝰ. quȩ uirtꝰ in angłis
sc̃ĩs ad decorandũ atq administrandũ mun¬
dum dõ seruit. & aqͥb ñ intelligit᷑ rectissime
creditur. Angłoꝵ aut̃ scõꝵ nomine omẽm scãm
creaturã spiritalẽ in dĩ secreto atq occulto mi¬
nisterio constitutã nc̃ appellauerĩ. S sp̃s angli¬
cos scã scriptura nomine animarũ significare
ñ solet. Proinde ineo qđ circa finẽ libri huius
dixi. rationales & intellectu ales numeri bea¬

Expanded text:
hoc falsum esse confirmo, sed quia nec uerum esse hoc falsum esse confirmo, sed quia nec uerum esse conprehendo, quod sit animal mundus. hoc sane inconcusse retinendum esse non dubito, deum nobis non esse istum mundum, siue anima eius ulla siue nulla sit, quia si ulla est, ille, qui eam fecit, est deus noster; si autem nulla est, nullorum deus potest esse iste, quanto minus noster. esse tamen spiritalem uitalemque uirtutem, etiamsi non sit animal mundus, quae uirtus in angelis sanctis ad decorandum atque administrandum mundum deo seruit, et a quibus non intellegitur rectissime creditur. angelorum autem sanctorum nomine omnem sanctam creaturam spiritalem in dei secreto atque occulto ministerio constitutam nunc appellauerim. sed spiritus angelicos sancta scriptura nomine animarum significare non solet. proinde in eo, quod circa finem libri huius dixi: rationales et intellectuales numeri bea
Abbreviated transcription (Latin):
possint ut ñ intelligat᷑ infirma pulcritudo nͥ
incorporib hominũ omĩũq animaliũ cũ qͥb
sensu corporis uiuimꝰ. ratio manifesta defen¬
dit. Hoc qͥppe in alia pulcritudine imitatur
constantiam. qđ incompage sua manent ea¬
dem corpora manent inquantũ. Id autẽ asũ¬
mo dõ in ea ꝑ animã tͣicitur. Anima qͥppe ipsã
cõpagẽ tenet ne dissoluat᷑ & diffluat: qđ uidem
incorporib animaliũ anima discedente contin¬
gere. Si autẽ infima pulchritudo incorporib
om̃ib intelligat᷑: cogit ista sententia etiã ipsũ
mundũ animalcredere ut etiã in ipsũ qđ in
illo imitat᷑ constantiã a sũmo dõ ꝑ animã tici¬
atur. S animal ẽẽ istũ mundũ sicut plato sen¬
sit aliiq phylosophi plinrimi. nec ratione cer¬
ta indagare potui nec diuinarũ scripturarũ
auctoritate ꝑsuaderi posse cognoui. Unde ta¬
le aliqͥd amedictũ qͦ id accipi possit etiã in li¬

Expanded text:
int, ut non intellegatur infima pulchritudo nisi in corporibus hominum omniumque animalium, cum quibus sensu corporis uiuimus, ratio manifesta defendit. hoc quippe in ea pulchritudine imitatur constantiam, quod in conpage sua manent eadem corpora, in quantum manent, id autem a summo deo in ea per animam traicitur. anima quippe ipsam conpagem tenet, ne dissoluatur et diffluat, quod uidemus in corporibus animalium anima discedente contingere. si autem ipsa pulchritudo in omnibus corporibus intellegatur, cogit ista sententia etiam ipsum mundum animal credere, ut etiam in ipsum, quod in illo imitatur constantiam, a summo deo per animam traiciatur. sed animal esse istum mundum, sicut Plato sensit aliique philosophi plurimi, nec ratione certa indagare potui nec diuinarum scripturarum auctoritate persuaderi posse cognoui. unde, tale aliquid a me dictum quod accipi possit etiam in li
Abbreviated transcription (Latin):
mus ñ eẽ beatã uitam. nisi ꝑfectã cogniti¬
onẽ dĩ. Displicet aut̾ illic qđ manlio theodo¬
ro ad quẽ librũ ipsũ scripsi. quanuis docto
& xp̃iano uiro plus tribui ꝗͣ. deberẽ. & qđ
fortunã etiã illic sepe nominaui. & qđ tẽpo
re uitȩ huiꝰ in solo animo sapientis dixi ha¬
bitare beatã uitã qͦ modolibet se habeat cor¬
pus eius. cũ ꝑfecꝰtã cognitionẽ diei. hoc ẽ qͣ
homini maior ẽẽ ñ possit infutura uita sper&
apłs. quȩ sola beata dicenda ẽ. ubi & corpꝰ
in corruptibile atq inimortali spĩq suo sine
ulla molestia uł reluctatione subaet᷑. Sane
istũ librũ in nr̃o codice int̾ruptũ repperi. &
ñ parũ minꝰ hab̾e: & sic afrĩb quibdam descri¬
ptus est. nec ad huc apud aliquẽ integrũ in¬
uenerã ex qͦ emendarẽ. quando hȩc retractaui
Hic lib̾ sic incipit. Si ad phylosophye portũ.
achademicis scripti st̃. duos etiã libros de or¬

Expanded text:
mus, non esse beatam uitam nisi perfectam cognitimus, non esse beatam uitam nisi perfectam cognitionem dei. Displicet autem illic, quod Mallio Theodoro, ad quem librum 2 ipsum scripsi, quamuis docto et Christiano uiro, plus tribui qua! deberem, et quod fortunam etiam illic saepe nominaui, et quod tem 3 pore uitae huius in solo animo sapientis dixi habitare beatam uitam. > quomodolibet se habeat corpus eius, cum perfectam cognitionem dei, hoc est, qua homini maior esse non possit, in futura uita speret apostolus, quae sola beata uita dicenda est, ubi et corpus incorruptibile atque inmortale spiritui suo sine ulla molestia uel reluctatione subdetur. sane istum librum in nostro codice interruptum repperi et non parum minus habere, et sic a fratribus quibusdam descriptus est, nec adhuc apud aliquem integrum inueneram, ex quo emendarem, quando haec retractaui. Hic liber sic iillos qui de Academicis scripti sunt, duos etiam libros de Or
Abbreviated transcription (Latin):
approbare sapientẽ. Sed qr hoc ipsũ uerisi¬
mile etiã ꝓbabile nuncupabant. hinc fa¬
ctũ ẽ. ut hoc deillis dicerẽ. Laus quoq ipp¬
sa qͣ platonẽ uel platonicos siue arhadem¬
cos phylosophos tantũ extuli. quantũ im¬
pios ipsos homines ñ oportuit: ñ immeri¬
to mͥ displicuit. p̃sertĩ cont᷑ quoꝵ herrores
magnos defendenda ẽ xp̃iana doctrina.
Illud etiã qđ in cõparatione argum̃toꝵ ci¬
ceronis quib in libris sins achademicis
usus ẽ meas nugas ẽẽ dixi. quib illa argu¬
menta certissima ratione refutaui. quan¬
uis iocando dictũ sit. & magis hironia ui¬
deatur. ñ debuit tam̃ dici. Hoc opus sic inci¬
de beata uita ñ post libros de a chademicis.
sed int̃ illos ut scriberẽ contigit. ex occasione
quippe ortꝰ ẽ diei natalis mer ⁊̃ tridui di¬
sputatione cõpletꝰ: sicut satis ipse indicat.
In qͦ libro constitit int̾ nos qͥ simul quereba¬

Expanded text:
adprobare sapientem. sed quia hoc ipsum uerisiadprobare sapientem. sed quia hoc ipsum uerisimile etiam probabile nuncupabant, hinc factum est, ut de illis dicerem. laus quoque ipsa, qua Platonem uel Platonicos seu Academicos philosophos tantum extuli. quantum inpios homines non oportuit, non inmerito mihi displicuit. praesertim contra quorum errores magnos defendenda est Christiana doctrina. illud etiam, quod in conparatione argumentorum Ciceronis, quibus in libris suis Academicis usus est, meas nugas esse dixi, quibus illa argumenta certissima ratione refutaui, quamuis iocando dictum sit et magis ironia dicebatur, non debuit tamen dici. Hoc opus sic incinon post libros de Academicis, sed inter illos ut scriberem contigit.. ex occasione quippe ortus est diei natalis mei et tridui disputatione conpletus, sicut satis ipse indicat. in quo libro constitit inter nos, qui simul quaereba
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ e terra. Nã qđ attinet ad eiꝰ originem
qͣ fit ut sit in corpore. utrũ de illo uno sit
qͥpͥmũ ereatꝰ ẽ quando factꝰ ẽ homo in ani¬
mã uiuã. an similit fiant singulis singłi. nec
tunc sciebã. nec ad huc scio. In libro tertio.
Si qͥd mͥ uideat᷑ queris in ꝗͣ in mente arbi¬
tror eẽ sũmũ hominis bonũ. Uerius dixissẽ
in dõ. Ipso enĩ mens frint᷑. ut beata sit. tãꝗͣ
bono summo suo. Nec illud mͥ placet qđ dixi
liquet de ierare ꝑ omen diuimĩ. Itẽ qđ dixi
de acharlemicis qr uerũ nouerant cuiꝰ simile
appellabant uerissimile. udq ipsũ uerissim¬
le appellaui. falsũ qđ approbabant: duas
ob causas ñ rectȩ dictũ ẽ. uł qđ falsũ esset
qđ aliqͦ mͦ esset simile alicuiꝰ ueri. quia in
gen̾e suo & hocuerũ ẽ: uł qđ approbabant
ista falsa quȩ uocabant uerisimilia. cũ illi
nichil approbal snt & affirmarent nichil

Expanded text:
corpus e terra. nam quod adtinet ad eius originem, corpus e terra. nam quod adtinet ad eius originem, qua fit, ut sit in corpore, utrum de illo uno sit, qui primum creatus est, quando factus est homo in animam uiuam, an similiter fiant singulis singuli, nec tunc sciebam nec adhuc scio. In libro tertio: si quid mihi uideatur quaeris, inquam, in mente arbitror esse summum hominis bonum. uerius dixissem: in deo; ipso enim mens fruitur, ut beata sit, tamquam bono summo suo. nec illud mihi placet, quod dixi: liquet dcierare per omne diuinum. item quod dixi de Academicis, quia nouerant uerum, cuius simile appellabant uerisimile, idque ipsum ueri- 15 simile appellaui falsum, quod adprobabant, duas ob causas non recte dictum est, uel quod falsum esset, quod aliquo modo esset simile alicuius ueri, quia in genere suo et hoc uerum est, uel quod adprobabant ista falsa, quae uocabant uerisimilia, cum illi nihil adprobarent et adfirmarent nihil
Abbreviated transcription (Latin):
sophia: neq nullo modo st̃ sorores duȩ
Alio loco de ammo cũ agerẽ. dixi securior
rediturus in cęlũ. Iturꝰ autẽ ꝗͣ. reditur̾
dixisẽ securiꝰ ꝓpt̾ eõs qui putant animos
humanos ꝑmeritis peccatoꝵs suoꝵ de cȩlo
lapsos siue deiectos in corra ista detrudi.
S hoc ego ꝓpterea ñ dubitaui dic̾e. qrita di¬
xi incęlum. tanꝗͣ dicerẽ ad đm. qui eius
ẽ auctor & conditor. sicut beatꝰ eypͥanus
ñ conctatꝰ ẽ dic̾e. Nã cũ corpꝰ e t̾ra. sp̃m pos¬
sideamꝰ e cȩlo. ipsi t̾ra & cęlũ sumꝰ. Et in li¬
bro eccł astes scriptũ ẽ. Sp̃s reuertat᷑ ad dm
qͥ dedit illũ. Qđ utiq sic intelligendũ ẽ. ut ñ
resistat᷑ apło dicenti: nondũ natos nichil
egisse boni aut mali. Sine cõtrouersia gͦ
quedã originalis regio beatudinis animi.
ds ipse ẽ: qui eũ ñ quidem de ipso genuit.
s de nulla alia re condidit. sicut condidit

Expanded text:
sophia, neque ullo modo sunt quasi sorores duae. sophia, neque ullo modo sunt quasi sorores duae. alio loco, de animo cum agerem, dixi: securior rediturus in caelum. iturus autem quam rediturus dixissem securius propter eos, qui putant animos humanos pro meritis peccatorum suorum de caelo . lapsos seu deiectos in corpora ista detrudi. sed ego propterea non dubitaui dicere, quia ita dixi in caelum, tamquam dicerem ad deum, qui eius est auctor et conditor, sicut beatus Cyprianus non cunctatus est dicere: nam cum corpus e terra, spiritum possideamus e caelo, ipsi terra eitus reuertatur ad deum, qui dedit illum quod utique sic ,.. intellegendum est, ut non resistatur apostolo dicenti nondum natos nihil egisse boni aut mali. sine controuersia ergo quaedam originalis regio beatitudinis animi deus ipse est, qui eum non quidem de se ipso genuit, sed de nulla re alia condidit, sicut condidit
Abbreviated transcription (Latin):
seipsã debet eẽ contempta. s dõ mens nra
subdenda ẽ. Itẽ respondens ei cũ quo di¬
putabat᷑. hic plane in ꝗͣ ñ erras. qđ ut tibi
omen sit ad reliqͣ libent̃ optauerim. Hoc
licet ñ serio s ioco dictũ sit. nollẽ tam̃ eo
uerbo uti. Omen quippe me legisse ñ reco¬
lo. siue insacris litteris nr̃is. siue insermo¬
ne cuiꝰdã eccłastici disputatioris quãuis
abominatio inde sit dicta. quȩ in duinis
libris assiduȩ repperit᷑. In scđõ autẽ libro
ꝓrsus in epta est & insulsa illa quasi
fabula de phylocalia. & de phylosophia
quod sunt germane & in eodem¬
& in codem parente ꝓcreate. Aut enĩ phylo¬
calia quȩ dicit᷑ ñ nisi in nugis est. & ob hoc
philosophiȩ nulla ratione germana. Aut
si propterea ẽ hoc nom̃ honorandũ quia
chritudinis & est uera ac sũma sapientiş
pulchritudo. eadẽ ipsa ẽ in reb incor¬
poralib atꝙ sũmis philocalia quȩ ẜhilo¬

Expanded text:
se ipsa debet esse contenta, sed deo mens nostra se ipsa debet esse contenta, sed deo mens nostra subdenda est. item respondens ei, cum quo disputabatur: hic plane, inquam, non erras; quod ut tibi omen sit ad reliqua, libenter optauerim. hoc licet non serio, sed ioco dictum sit, nollem tamen eo uerbo uti. omen quippe me legisse non recolo siue in sacris litteris nostris siue in sermone cuiusquam ecclesiastici disputatoris, quamuis abominatio inde sit dicta, quae in diuinis libris adsidue reperitur. In secundo autem libro prorsus inepta est et insulsa illa quasi fabula de philocalia et philosophia, quod sunt germanae et eodem parente procreatae. aut enim philocalia quae dicitur non nisi in nugis est et ob hoc philosophiae nulla ratione germana aut, si propterea est hoc nomen honorandum, quia significat et est uera ac summa sapientiae pulchritudo, eadem ipsa est in rebus incorporalibus atque summis philocalia, quae philo
Abbreviated transcription (Latin):
mortalis corporis ullus sensus attingit
Est enĩ sensus & mentis. S eoꝵ more tunc
loquebar qͥ sensũ ñ nisi corporis dicunt. &
sensibilia ñ nisi corporalia. Itaq ubicũq
sic locutꝰ sũ. parũ ẽ. ambiguitas euitata.
nisi apud eos quoꝵ consuetudo ẽ locucio¬
nis huiꝰ. Itẽ dixi. Quid censeas aliud bea¬
te uiuere. nisi scđm iã qđ in homine opti¬
mum ẽ uiuere. s Et qͥd dixerĩ in homine
ẽẽ optimũ paulo post explicans. quis inꝗͣ¬
dubitauerit nichil ẽẽ hominis aliud op¬
timũ ꝗͣ eã partẽ animi cui dominant
optemꝑare conuenit cȩtera quȩ in homine
st̃ Hec aut̾ ne aliã postules diffinitionẽ
mens aut ratio dici potest. Hoc idem uerũ
est. Nã quantũ attinet ad hominis natu¬
ram nichil ẽ in eo meliꝰ quã mens & ratio.
S ñ scđm ipsã debet uiuere. qͥ beatȩ uult
inucie. Alioquin scđm hominẽ uiuit. cũ
scđm dm uiuendũ sit ut possit ad beatitu¬

Expanded text:
mortalis comortalis coest enim sensus et mentis. Sed eorum more tunc loquebar, qui sensum non nisi corporis dicunt, et sensibilia non nisi corporalia. Itaque ubicumque sic locutus sum, parum est ambiguitas evitata, nisi apud eos quorum consuetudo est locutionis hujus. Item dixi: Quid censes aliud esse beate vivere, nisi secundum id quod in homine optimum est, vivere? Et quid dixerim, in homine esse optimum, paulo post explicans: Quis, indubitauerit nihil esse aliud hominis optimum quam eam partem animi, cui dominanti obtemperare conuenit cetera, quaeque in homine sunt? haec autem, ne aliam postules definitionem, mens aut ratio dici potest. hoc quidem uerum est — nam quantum adtinet ad hominis naturam, nihil est in eo melius quam mens et ratio — sed non secundum ipsam debet uiuere, qui beate uult uiuere. alioquin secundum hominem uiuit, cum secundum deum uiuendum sit, ut possit ad beatitu
Abbreviated transcription (Latin):
uocamꝰ. nisi cuiꝰ ratio & causa secreta ẽ. Lixi
quidem hoc. Uerũtam̃ penitet me sic illic no¬
minasse fortunã. cũ uideã homines hab̃e
impessima consuetudine ubi dici debet. hoc
ds uoluit dicere. hoc uoluit fortuna. Qđ au¬
tem quodã loco dixi. ita cõparatũ ẽ siue ꝓme
ritis nr̃is. siue ꝓnecessitate naturȩ. ut diuinũ
animũ mortalib in herentẽ nequaꝗͣ. philoso
phiȩ portus accipiat. & cȩt̾a: aut nichil hoꝵ
duors dicendum fuit. quia &iã sic sensus
possit ẽẽ integer. aut satis erat dicere ꝓ me¬
ritis nr̃is. sicut uerũ ẽ. ex adã tractã mise¬
ria. nec addere sue ꝓ necessitate nat᷑ȩ.
quando quidẽ naturȩ nr̃ȩ dura necessitas
merito precedentis iniquitatis exorta est.
Itemq illic qđ dixi nichil omĩno ẽẽ colen
dum. totũq abitiendũ quicqͥd mortalib
oculis cernitur qͥcqͥdullus sensus attingit.
addenda erant uerba ut direret᷑. quicͦqd

Expanded text:
uocamus, nisi cuius ratio et causa secreta est. dixi uocamus, nisi cuius ratio et causa secreta est. dixi quidem hoc, uerum tamen paenitet me sic illic nominasse fortunam, cum uideam homines habere in pessima consuetudine. ubi dici debet: hoc deus uoluit, dicere: hoc uoluit fortuna. quod autem quodam loco dixi: ita conparatum est siue pro meritis nostris siue pro necessitate naturae, ut diuinum animum mortalibus inhaerephiae portus accipiat et cetera, aut nihil horum duorum dicendum fuit, quia etiam sic sensus posset esse integer, aut satis erat dicere: pro meritis nostris, sicut uerum est ex Adam tracta miseria, nec addere: siue pro necessitate naturae, quando quidem naturae nostrae dura necessitas merito praecedentis iniquitatis exorta est. itemque illic quoddum esse totumque abiciendum, quicquid mortalibus oculis cernitur, quicquid ullus sensus attingit, addenda erant verba, ut diceretur: quicquid
Abbreviated transcription (Latin):
de achademicis pͥmũ scripsi. ut argum̃ta eoꝵ
quȩ multis ingerunt ueri inueniendi desꝑa¬
tionẽ. & ꝓhibent cuiꝗͣ. rei assentiri. & omĩno
aliquid tanꝗͣ manifestũ certũq sit appro¬
bare sapientẽ. cũ eis omĩa udeant᷑ obscura
& in certa : ab animo meo qr & me mouebant
quantis possẽ rationib amouerẽ. Qđ miseran¬
te atq adiuuante dño factũ ẽ. S in eisdẽ trib
libris meis ñ mͥ placet totiens me appellare for¬
tunam. quãuis ñ aliꝗͣ. deã uoluerĩ hoc nomi¬
ne intelligi. s fortuitũ rerũ euentũ. uel incor¬
poris nr̃i uł in ext̃nis bonis aut malis. Unde
& illa uerba sunt quȩ nulla religio phibet
dicere forte forsan forsitan fortasse fortiitu.
Qđ tam̃ totũ ad diuinã reuocandũ ẽ ꝓuiden¬
tiam. Hoc etiã ibi ñ tacu dicens. Et enĩ fortas¬
se quȩ uulgo fortuna nominat᷑. occulto quo¬
dam ordine regit᷑. nichilq altud in reb casũ

Expanded text:
de Academicde Academicquae multis ingerunt ueri inueniendi desperationem et prohibent cuiquam rei adsentiri et omnino aliquid, tamquam manifestum certumque sit, adprobare sapientem, cum omnia eis uideantur obscura et incerta, ab animo meo, quia me mouebant, quantis possem rationibus amouerem. quod miserante atque adiuuante domino factum est. Sed in eisdem tribus libris meis non mihi placet totiens me appellare fortunam, quamuis non aliquam deam uoluerim hoc nomine intellegi, sed fortuitum rerum euentum uel in corporis nostri uel in externis bonis aut malis. unde et illa uerba sunt, quae nulla religio dicere prohibet: forte, forsan, forsitan, for-tasse, fortuito, quod tamen totum ad diuinam reuocandum est prouidentiam. hoc etiam ibi non tacui dicens: etenim fortasse, quae uulgo fortuna nominatur, occulto quodam ordine regitur, nihilque aliud in rebus casum
Abbreviated transcription (Latin):
ut hȩc emittã in manꝰ hominũ. a quib ea quȩ
iã edidi reuocare emendanda ñ possũ. Nec illa
sane pretereo quȩ cathicuminꝰ iã licet relicta
spe quã terrenã gerebã. s ad huc scłariũ litte¬
rarũ inflatꝰ consuetudine scripsi. quia & ipsa
exierunt innotitiã describentiũ atq legentiũ.
& legunt᷑ utilit siñ nullis ignoscat᷑. uelsiñ igno¬
scatur. ñ tam̃ in hereat᷑ erratis. Qua ꝓpt̾ qu̾i¬
cũq ista lecturi sunt : ñ me immitentur erran¬
tem. s in melius ꝓficientẽ. Inueniet enĩ fortas¬
se quomͦ scribendo ꝓfecerĩ. qͥsqͥs opuscula mea
ordine qͦ scripta sũnt. legerit. Qđ ut possit. hoc
opere quantũ potero eurabo ut eundem ordi¬
Um ergo reliquissẽ uł quȩ adeptꝰ fuerat
incupiditatib huius mundi. uł quȩ adi¬
pisci uolelã. & me ad xp̃ianȩ uitȩ ociũ cõtu¬
lissem: ñ dũ baptizatꝰ contͣ achademicos uł

Expanded text:
ut haec emittam in manus hominum, a quibus ea, quae ut haec emittam in manus hominum, a quibus ea, quae iam edidi, reuocare et emendare non possum. nec illa sane praetereo, quae catechumenus iam, licet relicta spe, quam terrenam gerebam, sed adhuc saecularium litterarum inflatus consuetudine scripsi, quia et ipsa exierunt in notitiam describentium atque legentium et leguntur utiliter, si nonnullis ignoscatur uel, si non ignoscatur, non tamen inhaereatur erratis. quapropter quicumque ista lecturi sunt, non me imitentur errantem, sed in melius proficientem. inueniet enim fortasse, quomodo scribendo profecerim, quisquis opuscula mea ordine, quo scripta sunt, legerit. quod ut possit, hoc opere, quantum potero, curabo, ut eundem. ordium ergo reliquissem uel quae adeptus fueram in cupiditatibus huius mundi uel quae adipisci uolebam et me ad Christianae uitae otium contulissem, nondum baptizatus contra Academicos uel
Abbreviated transcription (Latin):
Molite inqͥt plures mnagistri fieri fr̃s mersci
entes q̃m maius iuditiũ sumitis. In multis
enĩ offendimus om̃s. Siqͥs in uerbo ñ offendit.
hic ꝑfectꝰ est uir. Ego enĩ hanc ꝑfectonem
nec nunc arrogo cũ sim senex. Quantominꝰ
cũ iuuenis cepi scribere. uł apud popłos dice¬
re : Tantũq michi tributũ ẽ: ut ubic̃q iae
p̃sente loqu opus esset ad ppłm. rarissime ta¬
cere atq alios audire ꝑmitterer. & ẽẽ uelex
ad audiendũ. tardus autẽ ad loquendũ. Re¬
stat igitur ut me ipse iudicẽ sub magistro
uno. cuiꝰ de offensionib meis iudiciũ euadẽ
cupio Pagistros autẽ plures tunc fieri existi¬
mo: cũ diuersa atq int̾ se aduersa sentiunt.
Cũ uͦ id ipsũ dicunt om̃s. & uerũ dicunt. ab
uniꝰ ueri magistri magisterio ñ recedunt.
Offendunt autẽ ñ cũ illius multa dicunt. s cũ
addunt sua. Sic quippe incidunt ex multi loqͥo
etiã infalsiloquiũ. Scribe mͥ aut̾ ista placuit.

Expanded text:
dispono quod nunc adiuuante domino adgredior, quia differendum esse non enim offendimus omnes. Si quis in verbo non offendit, hic perfectus est vir . Ego mihi hanc perfectionem nec nunc arrogo, cum jam sim senex: quanto minus cum juvenis coepi scribere, vel apud populos dicere; tantumque mihi tributum est, ut ubicumque me praesente loqui opus esset ad populum, rarissime tacere atque alios audire permitterer, et esse velox ad audiendum, tardus autem ad loquendum. Restat igitur ut me ipse judicem sub magistro uno, cujus de offensionibus meis judicium evadere cupio. Magistros autem plures tunc fieri existimo, cum cum uero ipsum dicunt omnes et uerum dicunt, ab unius ueri magistri magisterio non recedunt. offendunt autem, non cum illius multa dicunt, sed cum addunt sua. sic quippe incidunt ex multiloquio etiam in falsiloquium. Scribere autem mihi ista placuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Peccatũ quippe illud cogitandũ ẽ. qđ tantũ mͦ
peccatũ ẽ. ñ qđ ẽ etiam pęna peccati. sicut
suꝑus ostendi. cũ quȩdã cõmemorar ẽ ex libro
tercio de lib̾o arbitrio. Quãuis & illa quȩ non
merito ñ uoluntaria peccata dicuntur : qr
uel anescientib uł coactis ꝑpetrant᷑. ñ omuĩmͦ
possunt sine uoluntate cõmitti q̃m & ille qͥ
peccat ignotans. uoluntate utiq peccat. Qđ cũ
faciendũ ñ sit. putat ẽẽ faciendũ. Et ille qͥ con
cupiscente ad uersus sp̃m carne ñ ea quȩ uult
facit. Concupiscit quidem nolens & in eo ñ
facit qđ uult: s uncitur cncupiscentiȩ cõ¬
sensit nolens. & in eo qđ ñ facit nisi qđ uult.
lib scilicet iusticiȩ seruusq peccati. Et illud
qđ in paruulis dicit᷑ originale peccatũ cũ ad¬
huc ñ utant᷑ arbitrio uoluntatis. ñ absurde
uocatur etiã uoluntariũ: qr ex pͥmi homi¬

Expanded text:
peccatum quippe illud cogitandum est, quod tantummodo peccatum quippe illud cogitandum est, quod tantummodo peccatum est, non quod est etiam poena peccati, sicut superius ostendi, cum quaedam commemorarem ex libro tertio de libero arbitrio, quamuis et illa, quae non inmerito non uoluntaria peccata dicuntur, quia uel a nescientibus uel a coactis perpetrantur, non omni modo possunt sine uoluntate committi, quoniam et ille, qui peccat ignorans, uoluntate utique peccat, quod, cum faciendum cupiscente adversus spiritum carne, non ea quae vult facit, concupiscit quidem nolens, et in eo non facit quod vult; sed si vincitur, concupiscentiae consentit uolens, et ideo non facit nisi quod uult, liber scilicet iustitiae seruusque peccati. et illud, quod in paruulis dicitur originale peccatum, cum adhuc non utantur arbitrio uoluntatis, non absurde uocatur etiam uolun- . tarium, quia ex prima homi
Abbreviated transcription (Latin):
pie quęrant. Tales enĩ adiuuat. ut inueniant.
Itẽq alibi. Deniq inꝗͣ. iã erit consequens. ut
post mortẽ corporalẽ quã debemꝰ primo pecca¬
to tẽpore suo atq ordine suo hoc corpꝰ restitu
aturꝰ pristinȩ stabilitati. Qđ sic accipiendũ ẽ.
qr etiã pͥstina stabilitas corporis ꝗͣ peccando
stabilitati restituetur hoc corpꝰ inresurrectio¬
ne mortuoꝵ.s habebit amplius ut nec alimen¬
tis temporalib sustentet᷑ s ad sufficientiam
iuuificet᷑ solo sp̃u. cũ resurrexerit in sp̃m uiui¬
ficantẽ. Qua causa etiã sp̃uale erit. Illud aut̃
qđ pͥmũ fuit ꝗͣuis ñ moriturũ nisi homo peccas¬
set : tam̃ animale factũ ẽ. hoc ẽ in animam
iuuentẽ. Et alibi. Usq ad eo inꝗͣ peccatũ uo¬
luntariũ malũ ẽ: ut nullomͦ sit peccatũ. si ñsit
uoluntariũ. Potest uideri falsa hȩc difficutio.
S si diligent̃ discutiat᷑. inueniet᷑ uerissima.

Expanded text:
pie quaerant; tales autem adiuuat, ut inueniant. pie quaerant; tales autem adiuuat, ut inueniant. itemque alibi: deinde, inquam, iam erit consequens, ut post mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque oratur pristinae stabilitati . Quod sic accipiendum est, quia etiam pristina stabilitas corporis quam peccando stabilitati restituetur hoc corpus in resurrectione mortuorum. Sed habebit amplius, ut nec alimentis corporalibus sustentetur; sed ad sufficientiam vivificetur solo spiritu, cum resurrexerit in spiritficantem, qua causa etiam spirituale erit. Illud autem quod primum fuit, quamvis non moriturum, nisi homo peccasset, tamen animale factum est in animam viventem. 5. Et alibi: Usque adeo, inquam, peccatum voluntarium malum est, ut nullo modo sit peccatum, si non sit uoluntarium. potest uideri falsa haec definitio, sed, si diligenter discutiatur, inuenietur esse uerissima.
Abbreviated transcription (Latin):
ibi dixi. aut fantasmata sua. ꝓpt̾ qđ hic dixi
nec euanescamꝰ incogitationib nr̃is. Itẽ qđ
dixi ealẽ nr̃i tẽporib xp̃iana religio ꝗͣ. cogno¬
seere ac seqͥ securissima a certissima salus est.
scđm hoc nom̃ dictũ ẽ. ñ scđm ipsa rẽ cuiꝰ hoc
nom̃ est. Nã res ipsa quȩ nunc xp̃iana religio
nuncupatur. erat & apud antiquos. nec dẽ¬
fuit ab initio generis humani qͦusq ipse xͥ
ueniret incarne. Unde uera religio quȩ iã
erat cepit appellari xp̃iana. Cũ enĩ eũ post
resurrectionẽ ascensionẽq in celũ cepissent
apłi p̃dicare & plurimi crederent. primũ
intiochia sicut scriptũ ẽ appellati st̃ discipli
in ꝗͣ in hec que sequnt᷑ diligent̃ & pie quantũ
potes. Tales enĩ adiuuat d̾s. Qđ ñ ita intelli¬
gendũ ẽ. qͣsi quantũmͦ tales adiuuet. cũ ad iu¬
uet etiã ñ uales ut sint trales: id÷ ut diligent᷑ &

Expanded text:
ibi dixi: aut fantasmata sua, propter quod hic dixi: ibi dixi: aut fantasmata sua, propter quod hic dixi: nec euanescamus in cogitationibus nostris. Item quod dixi: ea est nostris temporibus Christiana religio, quam cognoscere ac ssecundum hoc nomen dictum est, non secundum ipsam rem, cuius hoc nomen est. nam res ipsa, quae nunc Christiana religio nuncupatur, erat et apud antiquos nec defuit ab initio generis humani, quousque Christus ueniret in carne, unde uera religio, quae iam erat, coepit appellari Christiana. cum enim eum post resurrectionem ascensionemque in caelum coepissent apostoli praedicare et plurimi crederent, primum apud Antiochiam, sicut scriptum est, appellati sunt discipuli inquam, in haec, quae secuntur, diligenter et pie, quantum potes; tales enim adiuuat deus. quod non ita intellegendum est, quasi tantummodo tales adiuuet, cum etiam adiuuet non tales, ut sint tales, id est ut diligenter et
Abbreviated transcription (Latin):
minib xp̃iana religio quȩ uera ẽ religio & ad
eundẽ cultũ dĩ quẽ admodũ sit homo qͣdã sua
uita coaptandũs. Maxime tam̃ contra duas
naturas manicheoꝵ lib̾ hic loqͥt᷑. In hoc libro
quodã loco. sit inꝗͣ tibi manifestũ atq ꝑceptũ
nullũ errorẽ inlectione ẽẽ potuisse. si anima
ꝓ dõ suo ñ coleret animã. aut corpꝰ aut fantas.¬
mata sua. Hic animã ꝓ uniũsa creatura in¬
corporali posui. ñ loquens more scripturarũ.
quȩ animã quando ñ translato uerbo utunt᷑.
nescio utrũ uelint in telligi nisi eã qͣ uiuunt
animalia mortalia. in quib & bomines sũt
qͣndui mortales sunt̾. Paubopost autẽ eundẽ
sensũ melius sũ breuit᷑q complexus. ubi dixi.
Non gͦ creaturȩ potiꝰ ꝗͣ creatori ferui amꝰ. nec
ẽuanescamꝰ in cogitationib nr̃is: & ꝑfecta re¬
ligio ẽ. Creaturam qͥppe uno nomine utͣmq
idͦ : sp̃ualẽ corporalẽq significaui. Restat qđ

Expanded text:
istiana religio, quae vera religio est, et ad eumdem cultum Dei quemadmodum sit homo quadam vita sua coaptandus. Maxime tamen contra duas naturas Manichaeorum liber hic loquitur. 2. In hoc libro quodam loco: Sit, inquam, tibi manifestum atque perceptum, nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro Deo suo non coleret animam, aut corpus, aut phantasmata sua. Hic animam pro universa creatura incorporali posui non loquens more Scripturarum, quae animam quando non translato verbo utuntur, nescio utrum velint intelligi nisi eam qua vivunt animalia mortalia, in quibus et homines sunt, quamdiu mortales sunt. Paulo post autem eumdem sensum melius sum breviusque complexus, ubi dixi: Non ergo creaturae potius quam Creatori serviamus, nec euanescamus in cogitationibus nostris, et perfecta religio est. creaturam quippe uno nomine utramque, id est spiritalem corporalemque, significaui. restat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
lis usũ fuisse cominemoraui. Quis enĩ peccat
in eo qđ nullomͦ caueri potest. peccat᷑ autẽ. ca¬
ueri igit᷑ potest. continuo secutꝰ adiunxi. Etta¬
men enã ꝑ ignorantiã facta quȩdã imꝑbant᷑
& corrigenda iudicant᷑. sicut in diuinis aucto¬
ritatib legimꝰ. Ait enĩ apłs. Misd̾am consecu¬
neris. Sũt enĩ necessitate facta imꝑbanda. ubi
uult homo recte facere & ñ potest.Nam unde
lum hoc ago: Et illud. Uelle adiacet mͥ. ꝑficere
autẽ bonũ ñ. Et illud. Caro concupiscit aduersꝰ
nũ sunt exilla mortis dãpnatioẽ uenientium.
Nã si ñ ẽ ista pena hominis s natura. nulla
ista peccata sunt. Si enĩ ñ recedit᷑ ab eo mͦ quo
naturalit̾ factus ẽ. ita ut meliꝰ eẽ ñ possit: ea
quȩ debet facit cũ hȩc facit.Si aut̃ bomis homo
esset si alit̃ essei. nunc aut̃ qr ita ẽ. ñ ẽ honꝰ. nec
habec in potestate ut bonꝰ sit siue ñ uidendo qͣlis
esse debeat. siue uiuendo & ñ ualendo ẽẽ qualẽ

Expanded text:
is enim peccat in eo, quod nullo modo cauere potest? peccatur autem: caueri igitur potest, continuo secutus adiunxi: et tamen etiam per ignorantiam facta quaedam inprobantur et corrigenda iudicantur, sicut in diuinis auctoritatibus legimus. ait enim apostolus: miseneris » . Sunt etiam necessitate facta improbanda, ubi vult homo recte facere et non potest. Nam unde lum, hoc ago. » Et illud: « Velle adjacet mihi; perficere autem bonum, non » . Et illunum sunt ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. si enim non receditur ab eo modo, quo naturaliter factus est ita, ut melius esse non possit, ea quae debet facit, cum haec facit. si autem bonus homo esset, aliter esset; nunc autem quia ita est, non est bonus nec habet in potestate, ut bonus sit, siue non uidendo, qualis esse debeat, siue uidendo et non ualendo esse, qualem
Abbreviated transcription (Latin):
conuenire debebt̃. u̾t o̾iũ clericoꝵ atq siũ cunũ uoliuꝵati discussi.
ex prb̃ris eiꝰdẽ ȩccłȩ. uł ex diaconis optimꝰ eligat᷑. De cuiꝰ ioi: ad tuã
noticiã ꝓuinciales refer. int sac̾dotes impłeturi uota poientiũ. cũ
qđ ipsis placuit.⁊ͥ quoq placiusse cognouerint. Sicie ei ĩ uistas ele¬
c̃nond nullis dilationib uolumꝰ fatigari: ita nichi ꝑinittimꝰ te

Expanded text:
enire debebunt, ut omnium clericorum, atque omnium civium voluntate discussa, ex presbyteris ejusdem Ecclesiae, vel ex diaconis optimus eligatur. De cujus nomine ad tuam notitiam provinciales referant sacerdotes, impleturi vota poscentium, cum quod ipsis placuit, tibi quoque placuisse cognoverint. Sicut enim justas electiones nullis dilationibus volumus fatigari, ita nihil permittimus te
Abbreviated transcription (Latin):
imꝰ ne ab eis succeclerent᷑ ulteriꝰ. ubi responeli etiã
qͥb clã uanitatib eorũ. que ad nos ꝑuenire potu¬
ert̃. qͣs uicti ubi poterant ⁊qͦmͦ poterant iactita¬
bant. p̃t illa qͤ dixi de gestis collacionis. Unde qͥd
midiȩ õib qͥ ibi eramꝰ hoc fieri placuit Non est in
epłis meis. Sic qͥppe incip̃. Siluanꝰ senex. ualentinꝰ
innocentiꝰ. maximꝰ optatꝰ augustinꝰ donatꝰ ꝙ
ceteri ep̃i. de concilio zertensi ad donatistaᷤ. hic lib̃
sic incip̃. Quid adhuc cdonatistȩ seducimini. :

Expanded text:
cerentur ulterius. ubi respondi etiam quibusdam uanitatibus eorum, quae ad nos peruenire potuerunt, quas uicti, ubi poterant et quomodo poterant, iactabant, praeter illa, quae dixi de gestis conlationis, unde, quimidiae omnibus, qui ibi eramus, hoc fieri placuit, non est in epistulis meis. sic quippe incipit: Siluanus senex, Ualentinus, Innocentius, Maximinus, Optatus, Augustinus, Donatus et ceteri episcopi e concilio Zertensi ad Donatistas. Hic liber sic incipit: Quid adhuc, Donatistae, seducimini
Abbreviated transcription (Latin):
uit̃ cõmemoraui qͤ gestast̃. litterisq conp̾bendi scd̾m
trescdies qͥb cũ enscontulimꝰ ioq opꝰ utile existimaui
qͦ qͥsq cõmonitꝰ uł sciat sine labore qͥdactũ sit: uel
consultis numeris qͦs reb singłis annotaii. legat in
eis gestisaad locũ qd̃cũq uoluerit. qm̃ fatigant illa¬
sua numia ꝓlixitate lectorẽ. Huiꝰ autẽ oꝑis ticułꝰ est.
Breuiculꝰ collacionis Hoc opꝰ sic incipit Cũ catholici

Expanded text:
 conprehendi secundum tres dies, quibus cum eis contulimus, idque opus utile existimaui, quo quisque commonitus uel sciat sine labore, quid actum sit, uel consultis numeris, quos rebus singulis annotaui, legat in eisdem gestis ad locum, quodcumque uoluerit, quoniam fatigant illa nimia prolixitate lectorem. huius autem operis titulus est: breuiculus conlationis. Hoc opus sic incipit: Cum catholici
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus eccłiã catholicã ĩpiũ ac suꝑbissimũ
errorẽ solofunditꝰ maxunianistarũ causa
subũtit qđ scisma factũ est ex ipsa parte do¬
ad honoratũ. lib .i.
o ipso tẽpore qͦ contra cdonatistas uehe¬
ment̃ exercebam̃. ẜ cont̃ pelagianos
execeri ia ceꝑamꝰ. amicꝰ qͥdã mͥ misit qͥnq car¬
thagine qͤstiones. s rogauit ut eas illi scri¬
bendo exponerẽ. Quȩ st̃: qͥd sibi uelit uox il¬
ẜ qͥd sit qđ ait apłs. ut in caritate radicati

Expanded text:
sus ecclesiam catholicam inpium ac superbissimum errorem sola funditus Maximianistarum causa subuertat, quod scisma factum est ex ipsa parte DoAD HONORATVM LIBER VNVS. Eo ipso tempore, quo contra Donatistas uehementer exercebamur et contra Pelagianos exerceri iam coeperamus, amicus quidam misit mihi quinque a Carthagine quaestiones et rogauit, ut eas illi scribendo exponerem. quae sunt: quid sibi uelit uox ilt quid sit, quod ait apostolus: ut in caritate radicati
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ de obseruatione uideorũ. a qͥb dã escis scd̃m
ueterẽ legẽ abstinentiũ : dixi qͣrũdã escarũ ce¬
remoniȩ. qd nom̃ non est in usulitterarũ sc̃arũ.
deo tn mi congruens iusũ est qđ a carenclo ap¬
pellatas ceremonias qͣsi caremonias memoria te¬
nebã eo qd̾ obseruantes careant hisreb a qͥb se
abstinent. Qdsiẽ origo aliahuiꝰ nominis qͦ abor¬
ret auera religione scdđm hanc ego non sũ locutꝰ
eloqͥoꝵ studiosis scripta ñ nulla. qͦ ita distingͤrent
abonis oꝑib xp̃ianã fidẽ ut sine hac non possẽ sine
illis aute posse ꝑuenire suacderet᷑ ad et̾nã uitã.
Quib respondens. librũ scripsi cuiꝰ nom̃ est de fide
& oꝑib Inqͦ disputalu non solũ qͣm ad modũ iuiu̾e
debeant grã xp̃i regenerati. uerũ riã qͣles ad la¬
uacrũ regenerationis adm̃tt. Hic lib̾ sic incip̃ ꝗͥb¬

Expanded text:
 a quibusdam escis secundum veterem legem abstinentium, dixi: Quarumdam escarum cerimoniae , quod nomen non est in usu Litterarum sanctarum: ideo tamen mihi congruens visum est, quod a carendo appellatas cerimonias, quasi carimonias memoria tenebam, eo quod observantes careant his rebus a quibus se abstinent. Quod si est origo alia hujus nominis, quaret a uera religione, secundum hanc ego non sum locutuseloquiorum studiosis scripta nonnulla, quae ita distinguerent a bonis operibus Christianam fidem, ut sine hac non posse, sine illis autem posse perueniri suaderetur ad aeternam uitam. quibus respondens librum scripsi, cuius nomen est: de fide et operibus. in quo disputaui. non solum quemadmodum uiuere debeant gratia Christi regenerati uerum etiam quales ad lauacrum regenerationis admitti. Hic liber sic incipit: Quibu
Abbreviated transcription (Latin):
ddc̃o s que sint t̾urgines stulte que ue sapien¬
tes x̃ que sint tenebre exteriores. &̃ qͦmͦ intel¬
ligendũ sit uerbũ caro factũ est. Ego autẽ
intuens sup̃dictã heresim. nouã ininicã gr̃ȩ d̾i
sexta mͥ ꝓposiu qͦstionẽ de grã testamenti noui
De q̃ disputans. int̾ posita expositione psalmi ui¬
cesimi pͥmi in cuiꝰ capite scriptũ est. qd̾ elns ex¬
clamauit in cruce qł ille amicꝰ in pͥmis mͥ ꝓpo¬
suit exponendũ omũa illa qͥnq dissolui non
hoc ordine qͦerant ꝓposita s sict̃ mͥ disserenti
de gra noui testamenti. tanꝗͣ suis locis congru¬
ent̾ occurrere potuert. Hic lib̾ sic incipit. Quinq
d que scripserã tres libros qͦrũ tituł est
de peccatorũ meritis ẽ remissione. ubidili¬
gent disputat᷑ etiã le baptismo paruulorũ
Re scripsit mͥ se fuisse ꝑmotũ qđ dixerĩ fieripos¬
se ut sit homo sine pecrato si uoluntas eiꝰ non
desit ope adiuuante diuina: ꝗuis nemotã ꝑ¬

Expanded text:
entes; et quae sint tenebrae exteriores; et quomodo intellegendum sit: uerbum caro factum est. ego autem intuens supra dictam heresem, nouam inimicam gratiae dei, sextam mihi proposui quaestionem de gratia testamenti noui, de qua disputans interposita expositione Psalmi uicensimi primi, in cuius capite scriptum est, quod dominus exclamauit in cruce, quod ille amicus in primis mihi proposuit exponendum, omnia illa quinque dissolui non hoc ordine, quo erant proposita, sed sicut mihi disserenti de gratia noui testamenti tamquam suis locis congruenter occurrere potuerunt. Hic liber sic incipit: QuinqueAd quem scripseram tres libros, quomm titulus est: de peccatorum meritis et remissione, ubi diligenter disputatur etiam de baptismo paruulorum, rescripsit mihi se fuisse permotum, quod dixerim fieri posse, ut sit homo sine peccato, si uoluntas eius non desit ope adiuuante diuina. quamuis nemo tam p