comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re uoluerunt tanquam iusti: offenderunt inla¬
pidem offensionis. et hedus uisus est cis agnus&̃.
quia ueluti hedum occiderunt. ab agno redimi
non meruerunt: Ipsisunt gͦ fortes qui irrueit¬
suꝑ xp̃m cõm̃dantes iusticiam suam Audite
fortes istos Cum quidam ierosolimitate dicẽnt
missi abeis ad comp̃hendendum xp̃m. et ñ au¬
dentes apprehendere. quia quando uoluit tunc
apprehensus est qui uere fortis erat : quare inqͥ
derunt: plemo unquam hominum sic locutus
est sicut ille: Et illi fortes: Hunqͥd aliquis
phariseorum in illum credidit. aut seribarum
aliquis: nisi populus iste nesciens legem: Pre¬
posuerunt se turbȩ infirme ad medicũ curren¬
ti : Unde nisi quia ipsi fortes etant. et fortitudi.¬
ne sua quod est grauius omnem etiam turbã
inse traduxerunt: et medicum omniũ occide¬
runt: Sed et ille eo quod occisus est: de sangui¬
ne suo medicamentum fecit egrotis: liruert

Expanded text:
re voluerunt tanquam justi, offenderunt in lare voluerunt tanquam justi, offenderunt in lapidem offensionis : et haedus visus est eis Agnus, et quia veluti haedum occiderunt, ab Agno redimi non meruerunt. Ipsi sunt ergo fortes, qui irrueum, commendantes justitiam suam. Audite fortes istos: Cum quidam Jerosolymitae dicerent, missi ab eis ad apprehendendum Christum, et non audentes apprehendere quia quando voluit, tunc apprehensus est, qui vere fortis erat: Quare ergo, responderunt: Nemo unquam hominum sic locutus est, sicut ille. Et illi fortes: Numquid aliquis Pharisaeorum in illum credidit, aut aliquis Scribarum, nisi populus iste nesciens Legem . Praeposuerunt se turbae infirmae ad medicum currenti: unde, nisi quia ipsi fortes erant? et fortitudine sua, quod est gravius, omnem etiam turbam in se traduxerunt, et medicum omnium occiderunt. Sed et ille eo quod occisus est, de sanguine suo medicamentum fecit aegrotis. Irruerunt
Abbreviated transcription (Latin):
bat. et conuiuabatur cum infirmis Quare
inquiunt magister ũr cum peocatorib et pub¬
licanis manducat: Ofortes: quibus medicus
opus non ẽ fortitudo ista: non sanitatis est
sed insaniȩ. Nlã et freneticis nichil fortuis: ira¬
lentiores sunt sanis: S quanto maiores uires.
tanto mors uicinior Auertat g deus ab imi¬
tatione nr̃a fortes istos simendum ẽ enĩ ne
eos unus quisq uelit iutari Doctor enim hu¬
militatis. particeps nr̃e infirmitatis. donans
participationem suȩ diuinitatis ad hoc descen¬
dens ut uiam docer&. et uia fietet: maxime
suam humilitatem nobis cõmendare dignat᷑ꝰ¬
est: Et ideo aseruo baptiari non dedignatus est.
ut nos doceret consiteri peccata nr̃a: et infirma¬
ri ut fortes simus: habere potius apostoli uocem
dicentis Quando infirmor: tunc potens sum: E
modogͦ noluit esse fortis: litienim qui fortes es¬
se uoluerunt. idẽ quide sua uirtute presume¬

Expanded text:
bat, et convivabatur cum infirmis. Quare, bat, et convivabatur cum infirmis. Quare, inquiunt, magister vester cum publicanis et peccatoribus manducat ? O fortes quibus medicus opus non est! Fortitudo ista non sanitatis est, sed insaniae. Nam et phreneticis nihil fortius, valentiores sunt sanis: sed quanto majores vires, tanto mors vicinior. Avertat ergo Deus ab imitatione nostra fortes istos. Timendum est enim ne eos quisque velit imitari. Doctor autem humilitatis, particeps nostrae infirmitatis, donans participationem suae divinitatis, ad hoc descendens ut viam doceret et via fieret , maxime suam humilitatem nobis commendare dignatest; et ideo a servo baptizari non dedignatus est , ut nos doceret confiteri peccata nostra, et infirmari ut fortes simus, habere potius Apostoli vocem dicentis, Quando infirmor, tunc potens sum . Quomodo ergo noluit esse fortis. Isti autem qui fortes esse voluerunt, id est, qui de sua virtute praesume
Abbreviated transcription (Latin):
suarum: Uide quam fortis sit: et preualuit
inquit inuanitate sua: Sunt et alii fortes nõ
de diuitiis. non de uirib corꝑis. nonde aliqͣm
temꝑe precellenti potentia dignitatis. sed pre¬
sumentes de iusticia sua: genus fortium. cauen¬
dum. metuendum. aduersandum. non inu¬
tandum: presumentium inquam non decor¬
ꝑe. non de opibus. nonde genere. nonde hono¬
re: omnia enim ista quis non uideat tempalia
fluxa. caduca uolatica: s p̃sum̃tiũ de iusticia
sua: Talis fortitudo imꝑediuit iudeos: ne ꝑ
foramen acus transirent: Cum enim de se p̃¬
sumunt quod iustisunt. et tanquã sani sib
uidentur: medicinam recusauerunt. et ipsũ
medicum necauerunt: Tales ergo fortes non
infirmos. nonuenit uocare quidixit: non opꝰ
est sanis medicus. sed male habentibus: Non
ueni uocare ustos: sed peccatores inpeniten¬
tiam: Isti erant fortes qui insultabant discipłiᷤ
xp̃i: quia magister eorum adinfirmos intra¬

Expanded text:
suarum. Vide quam fortis sit: Et praevaluit, suarum. Vide quam fortis sit: Et praevaluit, inquit, in vanitate sua . 7. Sunt et alii fortes, non de divitiis, non de viribus corporis, non de aliqua in tempore praecellenti potentia dignitatis, sed praesumentes de justitia sua. Hoc genus fortium cavendum, metuendum, aversandum, non imitandum: praesumentium, inquam, non de corpore, non de opibus, non de genere, non de honore; omnia enim ista quis non videat temporalia, fluxa, caduca, volatica? sed praesumentium de justitia sua. Talis fortitudo impedivit Judaeos ne per foramen acus intrarent . Cum enim de se praesumunt quod justi sint, et tanquam sani sibi videntur, medicinam recusaverunt, et ipsum medicum necaverunt. Tales ergo fortes, non infirmos, non venit vocare qui dixit: Non est opus sanis medicus, sed male habentibus. Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam. Isti erant fortes qui insultabant discipulis Christi, quia magister eorum ad infirmos intra
Abbreviated transcription (Latin):
pere: nisi prius alligauerit fortem. Alligauit
ergo fortem uinculis dominationis sue et uasa
eiuis arripuit : ac uasa sua fecit: Erant enim
omnes inqui uasa diaboli: qui credentes factist᷑
uasa xp̃i: quibus apostolus dicit fuistis enim
aliquando tenebrȩ. nunc autem lux indomi¬
no: qui notas facit diuitias suas inuasa mĩe.¬
Possunt ergo isti fortes intelligi: sed sunt et
inhominibus quidam fortes reprehensibili
et dampnabili fortitudine: qui p̃sumunt qͥ¬
dem sed de temꝑali felicitate blon uobis uide¬
tur fortis fuisse diues istȩ. qui nunc exeugło re-¬
citatus est. qm̃ successit ei regio opulenta fruc̃¬
tuum: ꝑturbatus consilium reconditionis in¬
uenit. ut destructis ueteribus apothecis uo¬
uas construeret ampliores : eisq cõpletis aĩe
suȩ diceret. habes multa bona anima: epula¬
Ecce homo qui nonposuit deum ad iutorem
suum: sed sꝑauit inmultitudine diuitiarũ

Expanded text:
pere, nisi prius alligaverit fortem . Alligavit pere, nisi prius alligaverit fortem . Alligavit ergo fortem vinculis dominationis suae; et vasa ejus arripuit, ac vasa sua fecit. Erant enim omnes iniqui vasa diaboli, qui credentes facti sunt vasa Christi: quibus Apostolus dicit, Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino , qui notas facit divitias suas in vasa misePossunt ergo isti fortes intelligi. Sed sunt in hominibus quidam fortes reprehensibili et damnabili fortitudine, qui praesumunt quidem, sed de temporali felicitate. Non vobis videtur fuisse fortis dives iste, qui nunc ex Evangelio recitatus est, quoniam successit ei regio in opulentia fructuum? Perturbatus consilium reconditionis invenit, ut destructis veteribus apothecis, novas construeret ampliores, eisque completis, animae suae diceret: Habes multa bona, anima; epulaEcce homo qui non posuit Deum adjutorem suum, sed speravit in multitudine divitiarum
Abbreviated transcription (Latin):
eruitur xp̃c: et qui precessit. et quiẽ: et qͥtien¬
turus est:. Xp̃c enim est: totum corpus xp̃i. & qͥ
cumq nunc xp̃iani boni. et qui ante nos. & qui
post nos futurisunt: totus xp̃c eruitur auirs
est dirupisti uincula mea : Ubiest. muscipu¬
la est cõminuta. et nos eruti sumus s ubiest
quod benedicunus dm̃ ÷ quinondedit nos in
uenationem dentibus eorum: lui quidem ue¬
natisunt: sed inmanib uenantium nondimit.¬
tit qui custodit isrł Quia ecce uenati sunt a¬
nimam meam: irruerunt suꝑ me fortes: Non
ut cumq transeundum est abhis fortibus Bi¬
ligenter insinuandum ẽ qui sunt fortes insur-¬
gentes fortes. suꝑ quos. nisi super infirmos:
suꝑ inualidos: suꝑ non fortes: Et laudantur
tamen infirmi. et dampnantur fortes: si intel¬
ligantur qui sunt fortes Primo ipsum diabo¬
lum dominus fortendixit: Nemo inquit po¬
test intrare indomum fortis. et uasa eius eri¬

Expanded text:
eruitur Christus, et qui praecessit, et qui est, et qui veneruitur Christus, et qui praecessit, et qui est, et qui venturus est. Christus enim est totum corpus Christi: et quicumque nunc christiani boni, et qui ante nos, et qui post nos futuri sunt, totus Christus eruitur a viris est, Disrupisti vincula mea ? Ubi est, Muscipula comminuta est, et nos eruti sumus? Ubi est quod benedicimus Deum, qui non dedit nos in venationem dentibus eorum ? Illi quidem venati sunt, sed in manibus venantium non dimittit qui custodit Israel. Quia ecce venati sunt animam meam: irruerunt super me fortes. Non utcumque transeundum est ab his fortibus: diligenter insinuandum est qui sint fortes insurgentes. Fortes, super quos, nisi super infirmos, super invalidos, super non fortes? Et laudantur tamen infirmi, et damnantur fortes. Si intelligantur qui sunt fortes, primo ipsum diabolum Dominus fortem dixit: Nemo, inquit, potest intrare in domum fortis, et vasa ejus eri
Abbreviated transcription (Latin):
cessauerunt: Nam et post resurrectionem ascen¬
sionemq xp̃i. ꝑsecutionem passaest ecclesia: et
illa quidem pͥmo quȩ effloriit degente iudeo¬
rum: de qua et apostoli nr̃i fuerunt. Ibi pͥmo
stephanus lapidatus est: et quod uocabrtur ac-¬
cepit Stephanus enim corona dicitur: Humi¬
liter lapidatus: sed sublimit̾ coronatus: Beinde
uere ingentibus exsurrexerunt regna genci¬
um: antequam in eis impleretur quod pre¬
dictum erat: Adorabunt eumom̃s reges terẽ:
om̃s gentes seruient illi. Et fremuit impetus
regni illuis aduersus testes xp̃i: effusus ẽ mag¬
nus et multus martyrum sanguis: Quo ef̃¬
fuso tanquam seminata sages eccłȩ fertilius
pullulauit: et totum mundum sicut nunc con¬
spicimꝰ occupauit: Abhis gͦ uiris sanguinum
eruitur xp̃c: nonsolum caput. sed etiam corpꝰ.
Auiris sanguinum eruitur xp̃c: et ihĩs qui
fuerunt. et eis qui sunt. et eis quifuturisunt.

Expanded text:
cessaverunt, nam et post resurrectionem ascencessaverunt, nam et post resurrectionem ascensionemque Christi, persecutiones passa est Ecclesia; et illa quidem primo quae effloruit de gente Judaeorum, de qua et Apostoli nostri fuerunt. Ibi primo Stephanus lapidatus est , et quod vocabatur accepit. Stephanus enim Corona dicitur. Humiliter lapidatus, sed sublimiter coronatus. Deinde in Gentibus exsurrexerunt regna Gentium, antequam in eis impleretur quod praedictum erat, Adorabunt eum omnes reges terrae; omnes gentes servient ei : et fremuit impetus regni illius adversus testes Christi; effusus est magnus et multus martyrum sanguis: quo effuso, tanquam seminata seges Ecclesiae fertilius pullulavit, et totum mundum, sicut nunc conspicimus, occupavit. Ab his ergo viris sanguinum eruitur Christus, non solum caput, sed etiam corpus. A viris sanguinum eruitur Christus, et eis qui fuerunt, et eis qui sunt, et eis qui futuri sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
et abinsurgentibus suꝑ me redime me:
factum ẽ hoc incarne xp̃i: fiet et
innobis Neq enim cessant inimi¬
ci nr̃i diabolus et angeli eius in¬
surgere eotidie super nos. et illudere uelle infir¬
mitati et fragilatati nr̃e. deceptionib. sug¬
gestionib temptationib et quibuscumq la¬
queis irretire: cum interra adhuc uiuimꝰ. S
uox nr̃a uigilet addm̃. et clamet in menbris
xp̃i: sub capite in celo constituto Erueme
de inunicis meis deus m̃s: et ab insurgentibꝰ
tatem: et auiris sanguinum saluũ me fac
Erant illi quidem uiri sanguinum. qui uis¬
tum occiderunt: in quo nullam culpam in¬
uenerunt: Erant illi uiri sanguinũ: qr cum
uellet alienigena lotis manib dimittere.x.
clamauerunt crucisige crucisige Erant illi ui
risanguinum. quib cum iam obiceretur etim̃
sanguinis xp̃i: responderunt propinantes poste¬
ris suis Sanguis eius suꝑnos et suꝑfilios nr̃os
Sed nec meiꝰ corpus ex firgere uiri sanguinum

Expanded text:
et ab insurgentibus super me redime me. Factum est hoc in carne Christi, fit et in nobis. Neque enim cessant inimici nostri, diabolus et angeli ejus, insurgere super nos quotidie, et illudere velle infirmitati et fragilitati nostrae, deceptionibus, suggestionibus, tentationibus, et quibuscumque laqueis irretire, cum in terra adhuc vivimus. Sed vox nostra vigilet ad Deum, et clamet in membris Christi, sub capite in coelo constituto: Erue me de inimicis meis, Deus meus, et ab insurgentibus itatem, et de viris sanguinum salvum me fac. Erant illi quidem viri sanguinum, qui justum occiderunt, in quo nullam culpam invenerunt: erant illi viri sanguinum, quia cum vellet alienigena lotis manibus dimittere Christum, clamaverunt, Crucifige, crucifige: erant viri sanguinum, quibus cum jam objiceretur crimen sanguinis Christi, responderunt, propinantes posteris suis, Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Sed nec in ejus corpus exsurgere viri sanguinum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s est Quare dictus est finis: Nonqui
consumit sed qui consũmat: Consumere
enim ꝑdere est: cõsũmare ꝑficere finitũ
enim quicquid dicimus: afine dicimus:
Aliter dicimus finitus est panis: aliter di¬
cimus funta est tunica: finitus est pa¬
nis qui manducabatur: finita est tunica
quȩ texebatur: Panis ergo finitus est ut
consummeretur: tunica finita est. ut ꝑfi¬
ceretur: fuus ergo propositi nr̃i xp̃c est:
quia quantum libet conemur. in illo ꝑfici¬
mur. et abillo ꝑficunur Et hec est ꝑfectio
nr̃a: ad illum peruenire: Sed cum ad illũ
ꝑueneris: ultra nil queris: finis tuus est
Quomodo enim finis uiȩtuȩ locus est quo
tendis. quo cum ꝑueneris iam manebis: sic
finis studii tui. ꝓpositi dui. conatus tui. in¬
tentionis tuȩ ille est ad quem ꝑtendis Ad
quem cum ꝑueneris ultra nil desiderabis :
quia nichil melius habebis: Ipse ergo et
exemplum nobis uiuench proposuit in

Expanded text:
Christus est . Quare dictus est finis? Non qui Christus est . Quare dictus est finis? Non qui consumat, sed qui consummet. Consumere enim, perdere est: consummare, perficere. Finitum enim quidquid dicimus, a fine dicimus. Sed aliter dicimus, Finitus est panis; aliter dicimus, Finita est tunica: finitus est panis qui manducabatur, finita est tunica quae texebatur: panis ergo finitus est ut consumeretur, tunica finita est ut perficeretur. Finis ergo propositi nostri Christus est; quia quantumlibet conemur, in illo perficimur, et ab illo perficimur; et haec est perfectio nostra, ad illum pervenire: sed cum ad illum perveneris, ultra non quaeris; finis tuus est. Quomodo enim finis viae tuae locus est quo tendis; quo cum perveneris, jam manebis: sic finis studii tui, propositi tui, conatus tui, intentionis tuae, ille est ad quem tendis; ad quem cum perveneris, ultra non desiderabis, quia melius nihil habebis. Ipse ergo et exemplum nobis vivendi proposuit in
Abbreviated transcription (Latin):
sed toto orbe diffusa: nec ea quȩ nunc est
inhominibus qui presentem uitam agũt.
s ad eam ꝑtinentib etiam his qui fuerunt
ante nos: et his qui futuri sunt post nos. us¬
q infinem seculi Tota enim eccła constan
ex omnibus fidelibus quia fideles omnes
menbra sunt xp̃i. habet caput illud posi¬
tum incelestibus quod gubernat corpus
suum: et si separatum est uisione: sed ad¬
nectitur caritate: Q uia ergo totus xp̃s
caput est et corpus eiꝰ: ꝓpterea inomũbus
psalmis sic audiamus uoces captus. ut au¬
quia noluit esse separatus dicens: Ecce
ego uobiscum sum. usq ad consũmationẽ
seculi Si nobiscum est. loquitur innobis:
loquitur de nobis : loquitur ꝑnos: quia
et nos loquimur in illo: Et ideo uerum
loquimur: quia in illo loquimur: Nam
quando innobis et ex nobis loqui uolue¬
rimus: inmendatio remanebimus: Quia
ergo passionem domini cantat iste psalmꝰ.
uide quem titulum habeat: Infinem. fimiᷤ

Expanded text:
sed toto orbe diffusa; nec ea quae nunc est sed toto orbe diffusa; nec ea quae nunc est in hominibus qui praesentem vitam agunt, sed ad eam pertinentibus etiam his qui fuerunt ante nos, et his qui futuri sunt post nos usque in finem saeculi. Tota enim Ecclesia constans ex omnibus fidelibus, quia fideles omnes membra sunt Christi, habet illud caput positum in coelis quod gubernat corpus suum; etsi separatum est visione, sed annectitur charitate. Quia ergo totus Christus caput est et corpus ejus; propterea in omnibus Psalmis sic audiamus voces capitis, ut auquia noluit esse separatus, dicens: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi . Si nobiscum est, loquitur in nobis, loquitur de nobis, loquitur per nos; quia et nos loquimur in illo: et ideo verum loquimur quia in illo loquimur. Nam quando in nobis et ex nobis loqui voluerimus, in mendacio remanebimus. 2. vers. 1. Quia ergo passionem Domini cantat iste psalmus, vide quem titulum habeat: In finem. Finis
Abbreviated transcription (Latin):
dem nr̃i: sed tamen conserui nr̃i Neq imꝑa¬
ret hoc deus ut faceremus: si impossibile es¬
se iudicaret. ut hoc ab homine fieret. Sedsi
considerans infirmitatem tuam deficis sub
precepto: confortare in exemplo: Sedetiã
exemplum ad te multum est. Ad est tibi qͥ
prebiut exemplum: ut prebeat et auxili¬
um: Audiamus ergo inisto psalmo Opor¬
tune namq accidit et illo procurante. ut
ei consonaret eugłm. cõm̃dans nobis di-¬
lectionem xp̃i. qui animam suam posute
bus ponamus: Concordauit et consonu¬
it huic psalmo: ut uideamus quomͦ ipse
dominus nr̃ animam suam posuit prono¬
bis: P salmus enim iste: passionem ipsius
cantat: Et quoniam totus xp̃c caput est.
et corpus quod bene uos nosse non dubito:
caput est ipse saluator nr̃ passus subpon¬
cio pilato. qui nunc postea quam resurre¬
xit amortius sedet addexteram patris: cor¬
pus autem eius est eccła non ista aut illa

Expanded text:
dem nostri, sed tamen conservi nostri; neque imperadem nostri, sed tamen conservi nostri; neque imperaret hoc Deus ut faceremus, si impossibile judicaret ut hoc ab homine fieret. Sed considerans infirmitatem tuam, deficis sub praecepto? Confortare in exemplo. Sed etiam exemplum ad te multum est? Adest ille qui praebuit exemplum, ut praebeat et auxilium. Audiamus ergo in isto psalmo: opportune namque accidit, et illo procurante, ut ei consonaret Evangelium, commendans nobis dilectionem Christi, qui animam suam posuit bus ponamus . Concordavit et consonuit huic psalmo, ut videamus quomodo ipse Dominus noster animam suam posuit pro nobis: psalmus enim iste passionem ipsius cantat. Et quoniam totus Christus caput est et corpus, quod bene vos nosse non dubito: caput est ipse Salvator noster, passus sub Pontio Pilato, qui nunc postea quam resurrexit a mortuis, sedet ad dexteram Patris: corpus autem ejus est Ecclesia; non ista, aut illa,
Abbreviated transcription (Latin):
patrem: ħ̾o ap̃ nos ex nobis ip¬
sis iamcirca dexteram patris:
Audistis quantum nos diligat
et nobis indixit: mandatum suum dicenᷤ
esse. ut nos inuicem diligamus: & ne que¬
teremus dubitantes & estuantes quantum
nos debeamus inuicem diligere. quantaq:
illa sit quȩ deo placet caritatis perfectamen¬
sura: ea enim ꝑfecta est qua maior esse non
potest: exprimens ipse docuit et ait: Maio¬
rem hac caritatem nemo habet: quam ut
animam suam ponat proamicis suis fecit
ipse quod docuit fecerunt apostoli qͦd ab
illo didicerunt: et nob faciendum predica¬
uerunt: faciamus et nos. quia et si non su¬
mus quod ille. scd̃m id quod creauit nos:
quod ille tamen sumus scdm id quod factuᷤ
est propt̾ nos Et si solus fecisset: forte ne¬
mo nr̃m deberet audere imitari Ita enĩ
ille homo erat: ut et deus esset. S ineo
quod homo erat unitatisunt sertii dñm.
et discipuli magistrum: et fecerunt qui
nos precesserunt infamilia ipsius: Patres qui¬

Expanded text:
Patrem, homo apud nos, ex nobis ipsis, jam circa dexteram Patris, audistis quantum nos diligat. et nobis indixit, mandatum suum dicens esse ut nos invicem diligamus . Et ne quaereremus dubitantes et aestuantes quantum nos debeamus invicem diligere, quantaque illa sit quae Deo placet charitatis perfecta mensura, ea enim perfecta est, qua major esse non potest, expressit ipse, docuit, et ait: Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis . Fecit ipse quod docuit, fecerunt Apostoli quod ab illo didicerunt, et nobis faciendum praedicaverunt. Faciamus et nos; quia etsi non sumus quod ille secundum id quod creavit nos, quod ille tamen sumus secundum id quod factus est propter nos. Et si solus fecisset, forte nemo nostrum deberet audere imitari; ita enim ille homo erat, ut et Deus esset: sed in eo quod homo erat, imitati sunt servi Dominum, et discipuli Magistrum, et fecerunt qui nos praecesserunt in familia ipsius, patres qui
Abbreviated transcription (Latin):
ditates. ñdum inre s tamen in spe cȩlestis
hereditatis habitare: et terrenȩ felicitatis iã
cupiditate conquiescere: Cum autem uene¬
rit quod speramus iam non int̾ duas here¬
ditates requiescemus: sedinnoua uera cuiꝰ
uetus erat umbra regnabimus: Qꝓpt̾ ĩ siutd¬
tem carnis more suo scriptura dormitionem
uocauerit : Hȩc est mors optima ut incupidi¬
tatum cohibitione a terrenis. et spe celestis
hereditatis. homo usq infinem ꝑseuerans.
diem uitȩ huiꝰ ultimum claudat: Sic enim
dormientes int̾medios cleros erunt pennȩ
columbȩ deargentatȩ : ut tempore quo re-¬
surgent rapiantur innubib in obuiam xp̃o
in aera & semꝑ iam cum domino uiuant :
aut certe quia ꝑ eos qui sic moriuntur. quan¬
to securius. tanto sublimius ȩccła diffamat᷑:
et quasi quib dam pennis excelsȩ laudis attollit᷑.
N eq enim frustra dictum est: ante mortem ne
laudes hominem quemquam: Omnes ergo

Expanded text:
ditates, nondum in re, sed tamen in caelestis ditates, nondum in re, sed tamen in caelestis haereditatis spe habitare: et a terrenae foelicitatis jam cupiditate conquiescere. Cum autem venerit, quod speramus: non jam inter duas haereditates requiescimus, sed in nova et vera, cujus vetus erat umbra, regnabimus. Et qutem carnis more suo Scriptura dormitionem vocaverit; haec est mors optima, ut in cupiditatum cohibitione a terrenis, in spe coelestis haereditatis homo usque in finem perseverans, diem vitae hujus ultimum claudat. Sic enim dormientes inter medios cleros, erunt pennae columbae deargentatae; ut tempore quo resurgent, rapiantur in nubibus obviam Christo in aera, et semper jam cum Domino vivant : aut certe, quia per eos qui sic moriuntur, quanto securius, tanto sublimius Ecclesia diffamatur, et quasi quibusdam pennis excelsae laudis attollitur. Neque enim frustra dictum est: Ante mortem ne laudes hominem quemquam . Omnes ergo
Abbreviated transcription (Latin):
id quod efficitur id quod efficit nomine cle¬
rorum testamenta ipsa significata sunt: quã¬
quam michi et alius hinc sensus occurrat nisi
fallor ante ponendus. ut cleros multo proba¬
bilius ipsas hereditates intelligamus : ut qm̃
hereditas ueteris testamenti ẽ quãuis inum¬
bra significatiua futuri terrena felicitas. he¬
reditas uero noui testamenti est ȩterna im¬
mortalitas dormire sit int̾ medios cleros: nec
illam iam querere ardent̃. et ad huc istam
expectare pacient̃: Nam qui deo propterea
seruiunt uel potius proptẽa seruire nolũt.
dum querunt inhac uita et in hac terra felici¬
tatem: ablatus est somnus ab eis. et non dor¬
miunt: Inflaminantib enim cupiditatibus
agitati. inflagitia et facinota propelluntur:
nec omnino requiescunt desiderando ut ad¬
quirant : metuendo ne admittant: Qui au¬
tem me audit ait sapientia. in habitabit
in spe: et quiescit sine timore abomni ma¬

Expanded text:
id quod efficitur id quod efficit, nomine cleid quod efficitur id quod efficit, nomine clerorum Testamenta ipsa significata sunt. 20. Quanquam mihi et alius hic sensus occurrat, nisi fallor, anteponendus, ut cleros multo probabilius ipsas haereditates intelligamus: ut quoniam haereditas Veteris Testamenti est, quamvis in umbra significativa futuri, terrena felicitas; haereditas vero Novi Testamenti est aeterna immortalitas; dormire sit inter medios cleros, nec illam jam quaerere ardenter, et adhuc istam exspectare patienter. Nam qui Deo propterea serviunt, vel potius propterea servire nolant, dum quaerunt in hac vita et in hac terra felicitatem, ablatus est somnus ab eis, et non dormiunt. Inflammantibus enim cupiditatibus agitati, in flagitia et facinora propelluntur, nec omnino requiescunt; desiderando ut acquirant, metuendo ne amittant. Qui autem me audit, ait Sapientia, inhabitabit in spe, et requiescet sine timore ab omni ma
Abbreviated transcription (Latin):
testamenta inter se consentire non repugne¬
mus. sed intilligendo ac quiescamus: uosq simꝰ
eorum concordiȩ signum atq documentum.
cum alterum aduersus alterum nicbil dixisse
sentimus: et cum pacifica admiratione quasi
extasis sopore monstramus: Cur autem incle¬
ris testamenta intelligantur. cum hoc nomĩ
grecum sit quidem. s testamentum non ita
dicatur. hȩc causa ẽ: quia ꝑ testam̃tum datur
hereditas. quȩ grece appellatur cleronomĩa:
et heres cleronomos: Gler̃os autem grece sois:
et sortes expmissione dei. partes hereditatis uo¬
cantur. quȩ populo sunt distribute: Und tri¬
bus leui: precepta est non habere sortem inter
fr̃s suos: quod ex eorum decimis sustentaretur:
Nam et cleros & clericos hinc appellatos puto qui
sunt in ȩccłastici ministerii gradib ordinati:
quia mathias sorte electus est. quem pͥmum
ꝑ apostolos legimus ordinatum: Proinde prop¬
ter hereditatem quȩ fit testam̃to. tanquã ꝑ

Expanded text:
Testamentis inter se consentientibus non repugneTestamentis inter se consentientibus non repugnemus ; sed intelligendo aequiescamus, nosque simus eorum concordiae signum atque documentum, cum alterum adversus alterum nihil dixisse sentimus, et cum pacifica admiratione, quasi ecstasis sopore, monstramus? Cur autem in cleris Testamenta intelligantur, cum hoc nomen graecum sit quidem, sed Testamentum non ita dicatur; haec causa est, quia per testamentum datur haereditas, quae graece appellatur, κληρονομία, et et sortes ex promissione Dei, partes haereditatis vocantur, quae populo sunt distributae. Unde tribus Levi praecepta est non habere sortem inter fratres suos, quod ex eorum decimis sustentaretur . Nam et Cleros et Clericos hinc appellatos puto, qui sunt in ecclesiastici ministerii gradibus ordinati, quia Matthias sorte electus est, quem primum per Apostolos legimus ordinatum . Proinde propter haereditatem quae fit testamento, tanquam per
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ se p issime repetit: ee quod habent la-¬
tim codices inter me et uos. uel inter me & om¬
nem animam uiuentem. et si qua ibi talia
dicuntur: int̾ medium meum et ur̃m inue¬
nitur ingreco quod est anameson: Dauid quo¬
q et ionathan signum interse constituunt:
ne aliud opinando dissideant: & quod latine
dicitur inter ambos: inter medium amborũ
habet grecus. eodem uerbo quod est anameson:
Optime autem factum est ut hoc loco psalmi hu¬
ius. inter pretes nr̃i non dicerent intet cleros.
quod latuie locutioni usitatum ẽ: s inter me¬
dios cleros. tanquam int̾medium clerorum
quod potius ingreco legitur: & quod dici solet
ineis rebus ut dixi: quȩ int̾se debeant habere
consensum: Iubet igitur scriptura ut int̾me¬
dios deros dormiant : qui uel sunt pennȩ co¬
lumbȩ de argentate. uel ex hoc eis prestatur
ut sint: Porro si istis cleris duo testamenta sig.¬
nificantur. quid aliud ad monem᷑. nisi ut ea¬

Expanded text:
verbum saepissime repetit: et quod habent laverbum saepissime repetit: et quod habent latini codices, inter me et vos, vel inter me et omnem animam vivam, et si qua ibi talia dicuntur; inter medium meum et vestrum, invenitur in Graeco, quod est, ἀνὰ μέσον. David quoque et Jonathan signum inter se constituunt, ne aliud opinando dissideant : et quod latine dicitur, inter ambos; inter medium amborum, habet Graecus eodem verbo, quod est, ἀνὰ μέσον. Optime autem factum est, ut hoc loco psalmi hujus interpretes nostri non dicerent, inter cleros, quod latinae locutioni usitatum est; sed inter medios cleros, tanquam inter medium clerorum, quod potius in graeco legitur, et quod dici solet in eis rebus, ut dixi, quae inter se debeant habere consensum. Jubet ergo Scriptura ut inter medios cleros dormiant, qui vel sunt pennae columbae deargentatae, vel ex hoc eis praestatur ut sint. Porro si isti cleri duo Testamenta significant, quid aliud admonemur, nisi ut
Abbreviated transcription (Latin):
non uberi: Queri etiam potest cur nonsit dictum si
dormiatis incleris. s inter medios cleros: quid sĩt hoc¬
exprissius intet medios cleros Quod quidem si exp̾s¬
sius transfefetur exg̃co. inter medium clerorum
diceretur: quod innullo interpretum legi: Pretẽ¬
rea credo quia tantumdem ualet: quod dictum
est intermedios cleros: Hinc gͦ quid michi uide¬
atur exponam: Sepe hoc uerbum ad aliqua conesꝰ¬
tenda atq pacanda ne int̾se dissideant poni so-¬
let: sicut testamentum interse & populum deo
constituente. hoc uerbum scriptura ponit: Nam
pro eo quod est inlatino inter me et uos: grecus
habet inter medium meum et ur̃m. Sic et desig¬
no circumcisionis cumloquitur deus ad habra¬
hamdicit: Erit testamentum int̾me et te et
omne semen tuum: quod grecus habet inter
medium meum & tuum : et intermedium se-¬
miis tui: Item cum loqueretur ad noe dearcu
innubibus ad signum constituendum: hoc

Expanded text:
non juberi. 19. Quaeri etiam potest, cum non sit dictum, Si non juberi. 19. Quaeri etiam potest, cum non sit dictum, Si dormiatis in cleris, sed, inter medios cleros, quid sit hoc, inter medios cleros. Quod quidem si expressius transferretur ex graeco, inter medium clerorum diceretur; quod in nullo interpretum legi: propterea credo quia tantumdem valet quod dictum est, inter medios cleros. Hinc ergo quid mihi videatur exponam. Saepe hoc verbum ad aliqua connectenda atque pacanda, ne inter se dissideant, poni solet: sicut testamentum inter se et populum Deo constituente, hoc verbum Scriptura ponit; nam pro eo quod est in latino, inter me et vos, graecus habet, inter medium meum et vestrum. Sic et de signo circumcisionis cum loquitur Deus ad Abraham, dicit, Erit testamentum inter me et te, et omne semen tuum : quod Graecus habet, inter medium meum et tuum, et inter medium seminis tui. Item cum loqueretur ad Noe de arcu in nubibus ad signum constituendum , hoc
Abbreviated transcription (Latin):
a pectore fuerit: et latine quidem int̾ scapulas
fortasse aliquo modo ex utraq parte possit intel¬
ligi. & ante et post. ut scapulas accipiamus quȩ
inmedio caput habent : et in hebreo sit fortassis
ambiguum. quod possit & hoc m̃ intelligi. S quod
ingreto ẽ metatet. non nisi aposterioribus sig̾cat:
quod ẽ int̾ scapulas: Altrum propterea abit̃ aur
uiriditas. idẽ sapintia et caritas. quia ibi sunt
quodammͦ radices alarum : an quia ibi portatur
illa sarcina leuis: Quil enim sunt uł ipse alȩ
nisi duo precepta caritatis: in quib tota lex pendit
et propħe : Quid ipsa sirtina leuis : nisi ipsa cari¬
tas quȩ in his duob pieceptis impletur: Quicqͥd
enim difficile ẽ inprecepto: leue ẽ amanti: Nec ob
aliud recte intelligitui dictum onus meum leue
quod timendo quifacit seruilit̾ facit: Nec ẽ amitꝰ
recti: quando mallet si fier posset. id quod rectũ ẽ

Expanded text:
a pectore fuerit. Et latine quidem inter scapulas a pectore fuerit. Et latine quidem inter scapulas fortasse aliquo modo ex utraque parte possit intelligi, et ante, et post; ut scapulas accipiamus quae in medio caput habent: et in hebraeo sit fortassis ambiguum, quod possit et hoc modo intelligi; sed quod in graeco est μετάφρενα, nonnisi a posterioribus significat, quod est inter scapulas. Utrum propterea ibi est auri viriditas, id est sapientia et charitas, quia ibi sunt quodammodo radices alarum; an quia ibi portatur illa sarcina levis? Quid enim sunt vel ipsae alae, nisi duo praecepta charitatis, in quibus tota Lex pendet et Prophetae ? Quid ipsa sarcina levis, nisi ipsa charitas quae in his duobus praeceptis impletur? Quidquid enim difficile est in praecepto, leve est amanti. Nec ob aliud recte intelligitur dictum, Onus meum leve quod timendo qui facit, serviliter facit: nec est amicus recti, quando mallet, si fieri posset, id quod rectum est
Abbreviated transcription (Latin):
ca quiete finiatur: Quod si ita est. quid aliud am¬
monere udentur euangelitantes uirtute mul-¬
ta ⁊ nisi quia tunc eis dominus dabit uerbum ut
eugłitare possint sidormiatit int̃ medios deros:
Tunc enim eis uerbum ueritatis datut. si auctoꝵ¬
tas ab eis duorum testamentorum non relinqua-¬
tur: ut ipsi sint pennȩ columbȩ deargentatȩ
quorum predicatione incȩlum gła fertur eccłȩ:
Int̃ scapulas autem pars ẽ utiq corporis : pars est
cita regionem cordis: Aposteriorib tamen idẽ a-
dorso quam columbȩ illuis de argentatȩ partẽ
inuiriditatem auri esse dicit: hoc est inuigore sa¬
pientiȩ: Quem uigorem: melius non puto intel¬
ligi posse quam caritatem: Sed quare adorso &
non apectore: Quam quam mirer quo mͦ positũ
sit hoc uerbum in alio psalmo ubi dicitur. inter
scapulas suas obumbrauit tibi. et subalis enus spe¬
rabis: cum sub alis obumbrati non possit nisi qͦd

Expanded text:
ca quiete finiatur. Quod si ita est, quid aliud adca quiete finiatur. Quod si ita est, quid aliud admoneri videntur evangelizantes virtute multa, nisi quia tunc eis Dominus dabit verbum ut evangelizare possint, si dormiant inter medios cleros? Tunc enim eis verbum veritatis datur, si auctoritas ab eis duorum Testamentorum non relinquatur: ut ipsi sint et pennae columbae deargentatae, quorum praedicatione in coelum gloria fertur Ecclesiae. 18. Inter scapulas autem: pars est utique corporis; pars est circa regionem cordis, a posterioribus tamen, id est a dorso: quam columbae illius deargentatae partem in viriditate auri esse dicit, hoc est in vigore sapientiae; quem vigorem melius non puto intelligi posse quam charitatem. Sed quare a dorso, et non a pectore? Quanquam mirer quomodo positum sit hoc verbum in alio psalmo, ubi dicitur, Inter scapulas suas obumbrabit tibi, et sub alis ejus sperabis , cum sub alis obrumbrari non possit, nisi quod
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam fenicium. sicut nuem dealbabo: Pot̃
et sic intelligi. ut in eo quod dictum ẽ pennȩ
columbȩ de argentatȩ sub audiatur eritis: ut
istȩ sit sensus: Ouos qui tanquã spolia speciez
domus diuidimini. si dormiatis int̾ medios cleroˢ.
pennȩ columbȩ deargentate eritis: idẽ in al-¬
tiora eleuabimini: compagini tam̃ eccłx coherentes:
Nullam quippe aliam meluis intelligi puto colum¬
bam deargentatam: quam illam dequa dictum
est. una ẽ columba mea: Deargentata ẽ enim: qͥa
diuinis eloquiis ẽ erudita: Eloquia namq dñi
alio loco dicuntur. argentum igne examinatum:
terrȩ purgatum septuplum Magnum itaq bo
nõ nulli duo testamenta ẽẽ uoluerunt : ut dormi¬
re sit inter medios cleros. in eorum testamentorũ
auctoritate requiescere. idẽ utriusq testamenti
testimoniis ac quiescere: ut quando aliquid ex
his profertur & probatur: omnis intentio pacifi¬

Expanded text:
tanquam phoenicium, sicut nivem dealbabo ? Potest tanquam phoenicium, sicut nivem dealbabo ? Potest et sic intelligi, ut in eo quod dictum est, pennae columbae deargentatae, subaudiatur, eritis; ut iste sit sensus: O vos qui tanquam spolia speciei domus dividimini, si dormiatis inter medios cleros, pennae columbae deargentatae eritis; id est, in altiora elevabimim, compagini tamen Ecclesiae cohaerentes. Nullam quippe aliam melius hic intelligi puto columbam deargentatam, quam illam de qua dictum est: Una est columba mea . Deargentata est autem, quia divinis eloquiis est erudita: eloquia namque Domini alio loco dicuntur argentum igne examinatum terrae, purgatum septuplum . Magnum itaque alae nonnulli duo Testamenta esse voluerunt; ut dormire sit inter medios cleros, in eorum Testamentorum auctoritate requiescere; id est, utriusque Testamenti testimoniis acquiescere, ut quando aliquid ex his profertur et probatur, omnis contentio pacifi
Abbreviated transcription (Latin):
argentatȩ. niue de albabuntur inselmon: idẽ
ipse pennȩ de albabunntur. si dormiatis in ter
medios cleros: ut illis hoc dicere intelligatur.
qui speciei domus tanquam spolia diuidunt᷑:
idẽ si dormiatis int̃ medios cleros. ouos qui di¬
uidimini speciei domus ꝑmanifestationem
sp̃c adutilitatem. ut alii quidẽ detur ꝑsp̃m
sermo sapientiȩ. alii sermo scientiȩ scd̾m eun¬
dem sp̃m : alii fides. alii genera curationum. in
eodem sp̃u. et cet̾a. si ergo uos dormiatis inter
medios cleros. tunc pennȩ columbȩ deargentate
niue dealbabuntur inselmon: Rotest & sic Si
uos pennȩ columbȩ de argentate. dormiatis in¬
ter medios cleros niue dealbabuntur inselmon:
ut sub intelligantur homines. quiꝑ grãm remissi¬
onem accipiunt peccatorum: Vnde etiam de ipsa
eccła dicitur incantica canticorum: Quȩ est ista
quȩ ascendit de albata: Promissio quippe deite¬
netur ꝑproph̃am dicentis: si fuerint peccata ur̃a

Expanded text:
argentatae niue dealbabuntur in Selmon, id est, argentatae niue dealbabuntur in Selmon, id est, ipsae pennae dealbabuntur, si dormiatis inter medios cleros, ut illis hoc dicere intellegatur, qui speciei domus tamquam spolia diuiduntur, id est, si dormiatis inter medios cleros, o uos qui diuidimini speciei domus per manifestationem spiritus ad utilitatem, ut alii quidem detur per spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eundem spiritum, alii fides, alii genera curationum in eodem spiritu, et cetera; si ergo uos dormiatis inter medios cleros, tunc pennae columbae deargentatae nive dealbabuntur in Selmon. Potest et sic: Si vos, pennae columbae deargentatae, dormiatis inter medios cleros, nive dealbabuntur in Selmon, ut subintelligantur homines, qui per gratiam remissionem accipiunt peccatorum. Unde etiam de ipsa Ecclesia dicitur in Cantico canticorum: Quae est ista quae ascendit dealbata ? Promissio quippe Dei tenetur, per Prophetam dicentis: Si fuerint peccata vestra
Abbreviated transcription (Latin):
diuidens propria unicuq prout uult: Qe hȩc
est species domus cui spolia diuiduntur: ut ama¬
tor eius hac pulchritudine accensus exclamet:
sequitur: se ad ipsa menbra dequib fit species
domus. alloquendo conu̾tit dicens: Sidormi¬
atis inter medios cleros. pennȩ columbe de ar-¬
gentatȩ : et inter scapulas eius inuiriditate
auri: Primum hic querendus ẽ ordo u̾borum:
quo modo finiatur sententia quȩ utiq pendet
cum dicitur. si dormiatis: de inde quodait pen¬
nȩ columbȩ deargentate : utrum insingulati
numero intelligendum ẽ huius pennȩ: anplu¬
rali he penne: Sed singularem numerum gre¬
cus excludit: ubi omĩno pluralit̾ hoc positum
Utrum ergo uerbis quȩ precesserunt finitur ista
sententia. ut ordo sit. dominus dabit uerbum
euangelitantibus uirtute multa. si dormiatis
inter medios cleros ouos pennȩ columbȩ dear-¬
gentate : anhis quȩ sequuntur. ut ordo sit si dor¬
miatis inter medios cleros pennȩ columbȩ de-¬

Expanded text:
dividens propria unicuique prout vult . Et haec est species domus, cui spolia dividuntur; ut amator ejus hac pulchritudine accensus exclamet: . Jam in eo quod sequitur, se ad ipsa membra, de quibus fit species domus, alloquenda convertit, dicens: Si dormiatis inter medios cleros, pennae columbae deargentatae, et inter scapulas ejus in viriditate auri. Prius hic quaerendus est ordo verborum quomodo finiatur sententia; quae utique pendet, cum dicitur, Si dormiatis: deinde quod ait, pennae columbae deargentatae, utrum singulari numero intelligendum est, hujus pennae; an plurali, hae pennae. Sed singularem numerum graecus excludit, ubi omnino pluraliter hoc positum utrum ergo uerbis quae praecesserunt finiatur ista sententia, ut ordo sit: dominus dabit uerbum euangelizantibus uirtute multa, si dormiatis inter medios cleros, o uos pennae columbae deargentatae, an his quae sequuntur, ut ordo sit: si dormiatis inter medios cleros, pennae columbae de
Abbreviated transcription (Latin):
iohannẽ baptistam. alii heliam. alii iheremiã
aut unum ex ꝓpħis: conũtit se adillos et ait:
At quid suspicamini montes incaseatos: mon¬
tem in quo placuit deo habitare in eo: It qͥd
suspicamini ⁊ Sicut enim lumen illi quia et
ipsis dictum est uos estis lumen mundi. s ali¬
ud illud dictum ẽ lumen uerum quod illu¬
minat omnem hominem: sic montes illi. s
longe alius mons paratus in cacumine mon¬
tiumꝰ: Montes itaq isti: illum montem por¬
tando gloriosi sunt. quorum ille unus dicit:
Michi autem absit
gloriari nisi

Expanded text:
Joannem Baptistam, alii Eliam, alii Jeremiam, Joannem Baptistam, alii Eliam, alii Jeremiam, aut unum ex Prophetis ; convertit se ad illos, et ait: Utquid suspicamini montes incaseatos, montem, inquit, in quo placuit Deo inhabitare in eo? Utquid suspicamini? Sicut enim lumen illi, quia et ipsis dictum est, Vos estis lumen mundi ; sed aliud illud dictum est, Lumen verum, quod illuminat omnem hominem : sic, montes illi; sed longe alius mons paratus in cacumine montium. Montes itaque isti illum montem portando gloriosi sunt: quorum ille unus dicit, Mihi autem absit gloriari, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ inmontem dei. qui uocatur selmon. scdm
intellectum quem supra ut potuimus expo
in caseatum. montem uberem. nequis aude
quippe iustitia tua sicut montes dei. unde
apłs ait. ut nos simus iustitia dei in ipso: deqͥ¬
b montib alio loco dr. illuminans tumirabi¬
liter amontib ȩternis. quia uita ȩt̾na eis do¬
nata ẽ. et ꝑ eos sanctarum scripturarum emi-¬
nentissima auctoritas constituta ẽ: sed illuminan¬
te abeis illo cui dr. illuminans tu. leuaui enim
oculos meos inmontes. unde ueniet auxiliũ
michi: nec tamen auxilium meum abipsis
proprie montib s auxilium meum adomino
qui fecit cęlum et terram: unus quippe ipso.¬
rum montium multum excellens cum dixiss
quod plus omnib illis laborauerit: non autẽ
ego inquit. s gr̃a dei mecum: nequis gͦ aude¬
ret etiam montem speciosum forma prefiliis
hominum. montib filiis hominum compara¬
re.qmͣ non de fuerunt qui eum dicerent alii

Expanded text:
est, in montem Dei qui vocatur Selmon: secundum est, in montem Dei qui vocatur Selmon: secundum intellectum quem supra, ut potuimus, expoincaseatum, montem uberem, ne quis auderquippe, Justitia tua sicut montes Dei ; unde Apostolus ait, Ut nos simus justitia Dei in ipso . De quibus montibus et alio loco dicitur, Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis ; quia vita eis aeterna donata est, et per eos sanctarum Scripturarum eminentissima auctoritas constituta est, sed illuminante ab eis illo cui dicitur, Illuminans tu. Levavi enim oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi: nec tamen auxilium meum ab ipsis proprie montibus; sed auxilium meum a Domino qui fecit coelum et terram . Unus quippe ipsorum montium multum excellens cum dixisset, quod plus illis omnibus laboraverit: Non autem ego, inquit, sed gratia Dei mecum . Ne quis ergo auderet etiam montem speciosum forma prae filiis hominum montibus filiis hominum comparare; quoniam non defuerunt qui eum dicerent, alii
Abbreviated transcription (Latin):
dealbabuntur inselmon: gr̃a candificabuntur
tem consequent̾ dicit. Montem dei montem
uberem: montem incaseatum. uł montem
pinguem: Quid hic autem aliud pinguem:
quam uberem diceret: Est enim et mons isto
nomine nuncupatꝰ : idẽ selmon: Sed quem
montem intelligere debemus. montemdi.
montẽ uberem. montem incaseatum : nisi eun
innouissimis temꝑib manifestus mons domi-¬
ni paratus in cacumine montium : Ipse est
mons incaseatus. propt̾ paruulos gr̃ã tanquã
lacte nutriendos: mons uber. adroborandos
atq ditandos donorum excellentia: Namet
ipsum lac unde sit caseus: miro modo sig̾eat
gr̃am: Manat quippe exabundantia uisceꝵ
mat̃norum : et miscdia delectabili paruulis
gratis infunditur: Ambiguus : autem casus
ingreco. utrum sit nominatiuus an accusa-¬
tis: quoniam in ea lingua mons neutri
generis ẽ. non masculini: Ideo non nulli lati¬
autem melius esse inselmon monteidei: hoc

Expanded text:
dealbabuntur in Selmon; gratia candificabuntur dealbabuntur in Selmon; gratia candificabuntur tem consequenter dicit montem Dei, montem uberem, montem incaseatum, vel montem pinguem. Quid hic autem aliud pinguem, quam uberem diceret? Est enim et mons isto nomine nuncupatus, id est Selmon. Sed quem montem intelligere debemus montem Dei, montem uberem, montem incaseatum, nisi eumdein novissimis temporibus manifestus mons Domini, paratus in cacumine montium ? Ipse est mons incaseatus, propter parvulos gratia tanquam lacte nutriendos; mons uber, ad roborandos atque ditandos donorum excellentia: nam et ipsum lac, unde fit caseus, miro modo significat gratiam; manat quippe ex abundantia viscerum maternorum, et misericordia delectabili parvulis gratis infunditur. Ambiguus est autem in graeco casus, utrum sit nominativus, an accusativus; quoniam in ea lingua mons neutri generis est, non masculini: ideo nonnulli Latiautem melius esse, in Selmon montem Dei, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
filius dei Almbra ista porro defensaculum in¬
telligitur: ab estu concupiscentiarum carna¬
lium: Ande illa uirgo xp̃m non carnalit̃ con-¬
cupiscendo: s spiritalit̾ credendo concepit:
Constat autem umbra exlumine et corꝑe:
Proinde illud quod inpͥncipio erat uerbũ lum̃
illud uerum ut umbraculum meridianum
fieret. uerbum caro factum ẽ & habitauit
innobis: deo scilicet homo tanquam luming
corpus accessit: et in eum credentes umbra ꝑ¬
tectionis oꝑuit: blon enim de quali u̾bra di¬
citur transierunt omnia illa tanquam umbͣ÷
nec dequali umbra dicit apostolꝰ. nemo uos
iudicet incibo aut potu. aut in parte diei fes¬
ti. aut neomienie. aut sabbatorum. quod ẽ um¬
bra futurorum : sed de quali scriptum est. sub
umbra alarum tuarum protege me Bum
ergo discernit ille suꝑ celestis reges. suꝑ colum¬
bam de argentatam: non sua merita extollant.
non depropria uirtute confidant: Niue quippe

Expanded text:
Filius Dei . Umbra porro ista defensaculum inFilius Dei . Umbra porro ista defensaculum intelligitur ab aestu concupiscentiarum carnalium: unde illa virgo Christum non carnaliter concupiscendo, sed spiritualiter credendo concepit. Constat autem umbra lumine et corpore: proinde illud quod in principio erat Verbum, lumen illud verum, ut umbraculum meridianum fieret nobis, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Deo scilicet homo, tanquam lumini corpus, accessit, et in eum credentes umbra protectionis operuit. Non enim de quali umbra dicitur, Transierunt omnia illa tanquam umbra ; nec de quali umbra dicit Apostolus, Nemo vos judicet in cibo, aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae, aut sabbatorum, quod est umbra futurorum ; sed de quali scriptum est, Sub umbra alarum tuarum protege me . Dum ergo discernit ille supercoelestis reges super columbam deargentatam, non sua merita extollant, non de propria virtute confidant: nive quippe
Abbreviated transcription (Latin):
quo spũsc̃o cum ad eiusdem suꝑ oelestis matrem
gr̃a plenam missus angelus loqueretur. queren¬
ti quomodo fieret quod paritura nunciabat᷑
quoniam ñ cognoscebat urum: sp̃c sc̃s inquit
suꝑ ueniet int̾e. et uirtus altissim obumbra.¬
bit tibi Quid ẽ obumbrabit tibi: nisi um-¬
bram faciet: llnde et isti reges dum gr̃a sp̃c
domini xp̃i discernuntur. suꝑ columbam de¬
argentatam: niue dealbabuntur in selmon:
Selmon quippe interpretatur umbra: Non e¬
nim meritis. aut uirtute propria discernun¬
tur: Quis enim inquit te discernit: Quidau¬
tem habes quod non accepisti: Ut ergo discer¬
nantur abimpiis: accipuint remissionem pec-¬
catorum ab illo qui ait. si fuerint peccata ur̃a
tanquam fenicium. tanquam niuem dealba-¬
bo: Ecce quomͦ nue dealbabuntur inselmon.
in gr̃ã sp̃c̃ xp̃i. quo eis etiam propͥa dona discre
obumbrabit tibĩ hoc est umbram faciet tibi.
Propterea quod nascetur ex de sc̃m: uocabitur

Expanded text:
quo Spiritu sancto cum ad ejus matrem quo Spiritu sancto cum ad ejus matrem gratia plenam missus Angelus loqueretur, quaerenti quomodo fieret quod paritura nuntiabatur, quoniam non cognoscebat virum: Spiritus sanctus, inquit, superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Quid est, obumbrabit tibi, nisi, umbram faciet? Unde et isti reges, dum gratia Spiritus Domini Christi discernuntur super columbam deargentatam, nive dealbabuntur in Selmon. Selmon quippe interpretatur Umbra. Non enim meritis aut virtute propria discernuntur. Quis enim te, inquit, discernit? Quid autem habes quod non accepisti ? Ut ergo discernantur ab impiis, accipiunt remissionem peccatorum ab illo qui ait: Si fuerint peccata vestra sicut phoenicium, tanquam nivem dealbabo . Ecce quomodo nive dealbabuntur in Selmon; in gratia Spiritus Christi, quo eis etiam propria dona discretltissimi obumbrabit tibi, hoc est, umbram faciet tibi: propterea quod nascetur ex te sanctum, vocabitur