comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã hanc grauissimã torquẽ
ñ habeat collo suo circundatã.
ad terrena oꝑa se deprimentẽ:
ut nequaꝗͣ celũ. s terrã aspici¬
at. ¶S. .⁊ de eugħca refertur mu¬
liere. quã uinxerat sathanas
ꝑ annos decẽ ⁊ octo : ut incur¬
uata gelestia ñ uioeret. Si gͦ
ait tuleris de medio cordis tui
hanc catenã ⁊ istiusmodi uincła
qua tres alii int̾pretes uoce con¬
sona extentũ digitũ transtule¬
runt. ut ñ solũ malũ ñ cogites
i ñ facias. s ne de trahas quidẽ
ꝓximo tuo. ut singłos quasi digi¬
to notes: ⁊ loquaris quod ñ pro¬
dest animȩ tuȩ ñ tua mala s
ahoꝵ errores considerans. acci¬
pies que sequens sermo subnec̾¬
id÷ ordinationẽ clericoꝵ. que ñ
solũ ad imp̃cationẽ uocis. s ad
impositionẽ implet᷑ manꝰ. ne sci¬
hoet ut in quibusdam risimus.
uocis imp̃catio clandestina. cle¬
ricos ordinet nescientes: sic in¬
telligunt. ut assument testimo¬

Expanded text:
quae hanc gravissimam torquem quae hanc gravissimam torquem nad terrena se opera deprimentem, ut nequaquam coelum, sed terram aspiciat. Quod et de Evangelica refertur muliere, quam vinxerat Satanas per annos decem et octo, ut incurvata, coelestia non videret . Si ergo, ait, tuleris de medio cordis tui hanc catenam, et istiusmodi vincula qua tres alii interpretes voce consona, extentum digitum transtulerunt: ut non solum malum ipse non cogites, et non facias, sed ne detrahas quidem proximo tuo, et singulos quasi digito notes, et loquaris quod non prodest animae tuae, non tua mala, sed aliorum errores considerans: accipies quae sequens sermo subnecrdinationem clericorum, quae non solum ad imprecationem vocis, 695 sed ad impositionem impletur manus ne scilicet, ut in quibusdam risimus, vocis imprecatio clandestina clericos ordinet nescientes, sic intelligunt, ut assumant testimo
Abbreviated transcription (Latin):
siue uincłm transtuler̃t. aquila
sic̃ supra. errorẽ int̃pretatur.
syminachus in theodotionis scrta
int̾pretationis uarietate positũ
sit. Ahoquin: sensus cũ superiori¬
bus iungit᷑. Orict᷑ tͥ matutina lux:
⁊ sanitates tue qto orient᷑. Et p̾ce¬
det te iustiqa tua. & gła dñi co-¬
ronabit te. dep̾cantẽq statim eu¬
audiet. ⁊ se ostendet p̾sentẽ. ita
dũ taxat. si ad superiora oꝑa hec
quoq addideris: ut tollas de te
obligationẽ ⁊ catenã qua tua Ma
colligata ẽ. De qua ⁊ petrus loq̃¬
batur ad simonẽ. In felle enĩ ama¬
ritudinis ⁊ obligatiõe inqͥtatis.
uideo te esse. E paulus dolebat
obligatã cernens idolatͥa. atheni¬
ensiũ ciuitatẽ. funibꝰ enĩ pecc̃oꝵ.
suoꝵ unusquisq constringitur.
De quibꝰ anime uinculis. & dauid
p̾cabatur in psalmo. Ab occul¬
tis meis munda me dñe: ⁊ ab
alienis parce seruo tuo. Diffici¬
le repperit᷑. qui his ñ stringat᷑
catenis. Raro inuenit᷑ anuna

Expanded text:
sive vinculum transtulerunt; Aquila, sicut supra, errorem, interpretatus est; Symmachus in Theodotionis scita interpretationis varietate sit dictum. Alioquin sensus sic cum superioribus jungitur: Orietur tibi matutina lux, et sanitates tuae cito orientur: et praecedet te justitia tua, et gloria Domini coronabit te. Deprecantemque statim exaudiet, et se ostendet esse praesentem. Ita dumtaxat, si ad superiora opera haec quoque addideris, ut tollas de te obligationem et catenam qua tua anima colligata est. De qua et Petrus loquebatur ad Simonem: In felle enim amaritudinis, et obligatione iniquitatis video te esse . Et Paulus dolebat, obligatam cernens idololatriae Atheniensium civitatem. Funibus enim peccatorum suorum unusquisque constringitur . De quibus animae vinculis et David precabatur in psalmo: Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo . Difficile reperitur qui his non stringatur catenis. Raro invenitur anima
Abbreviated transcription (Latin):
eugło instaurabunt᷑ ⁊ tantã ha¬
bebunt habitatoꝵ. multitudinẽ
ut eos capere ñ possint. ita dũ¬
tarat ut ꝑsecutores fugentur
ꝓcul. ł hi de qͥbꝰ supradiximꝰ qui
se uiduatã: dicẽt in auribꝰ tuis.
Angustꝰ ẽ mͥ locus in synagogis.
fac mͥ spaciũ in eccłiis. ut habi¬
tẽ latiꝰ ⁊ ñ cõpͥmar blasphemiis
iudeoꝵ: ut totũ orbẽ tua me¬
cum capiat latitudo. Tu aũ le¬
ticie magnitudinẽ ñ ualens ore
ꝓferre: in tuo corde taqta co¬
gitabis ⁊ dices. ¶s mͥ istos genu¬
it : Ego erã sterił ⁊ udua de¬
serta atq captiua in ppło ui¬
deoꝵ filios habere desierã: mul¬
to tp̃r ñ pepererã. pꝰ aggeũ &
rachariã. ⁊ malachiã. nullos

Expanded text:
elio, instaurabuntur et tantam habebunt habitatorum multitudinem, ut eos capere non possint. Ita dumtaxat, ut persecutores fugentur procul, vel hi de quibus supra diximus: Qui se viduatam, dicent in auribus tuis: Angustus mihi est locus in synagogis, fac mihi spatium in Ecclesiis, ut habitem latius, ut non comprimar blasphemiis Judaeorum, ut totum orbem tua mecum capiat latitudo. Tu autem laetitiae magnitudinem non valens ore proferre, in tuo corde tacita cogitabis, et dices: Quis mihi istos genuit? Ego eram sterilis et vidua, deserta atque captiva in populo Judaeorum, filios habere desieram, multo tempore non pepereram. Post Aggaeum et Zacharia
Abbreviated transcription (Latin):
carnibꝰ fuis ⁊ inhebriauit quasi
musto: ut nequaꝗͣ. ahor nece s
sua morte saturent᷑. i qͥ carnis
cant᷑ carnibꝰ. Quod quidẽ ⁊ sc̃s lo¬
quit᷑ in psalmis. Cñ appropinqͣrẽt
mͥ qui affligebant: ut comederẽt
carnes meas. Noi enĩ sp̃c qͥ incor¬
poralis ẽ s caro comedit᷑. feroqi¬
um bestiarũ morsibꝰ patens. E
tẽ dicit syon. inmo om̃is caro q̃
uidebit salutare cħ. quod redẽp¬
tor atq saluator eiꝰ ille sit qui
luctatꝰ ẽ cũ iacob. ł aurihator
fuit uirtutis iacob: ut in passiõe
suꝑatꝰ crucifigentibꝰ bñdiceret.
Dat̃ ignosce illis: quid enĩ faciũt

Expanded text:
carnibus suis, et inebriabit quasi carnibus suis, et inebriabit quasi musto, ut nequaquam aliorum nece, sed sua morte saturentur. Et qui carnes cantur carnibus. Quod quidem et Sanctus loquitur in Psalmis: Cum appropinquarent mihi qui affligebant, ut comederent carnes meas . Non enim spiritus qui incorporalis est, sed caro comeditur, ferocium bestiarum morsibus patens. Et tunc dicet Sion: immo omnis caro quae videbit salutare Dei, quod Redemptor atque Salvator ejus ille sit qui luctatus est cum Jacob, vel auxiliator fuit virtutis Jacob: ut in passione superelevatus, crucifigentibus benediceret: Pater, ignosce eis: quod enim faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
iustoꝵ uincere potuit: nec uix¬
ta amos ꝓpħã de ore leonis au¬
ferte. Proposita gͥ questione qͦd
nullus. possit fortẽ ⁊ gygantẽ
uicere nec saluare quod abeo
raptũ erat: respondit dñs suo
aduentu omĩa ppetranda. qͦd
scilcet capte priꝰ gentes a gygan¬
te tollant᷑. ⁊ om̃is illiꝰ suppellex.
uniu̾saq familia apħs diuidat᷑.
impleto illo quod scriptũ ẽ. Rex
iurtutũ dilech: ⁊ speqei domus
diuidere spolia. Iste ẽ enĩ qͥ ascen¬
dens in altũ captiuã duxit cap¬
tiuitatẽ. dedit dona in hominibꝰ:
eos uidelicet. qui prius capti erãt
in mortẽ cȩpit. in uitã. Unde ma¬
nifestius interp̃tatꝰ ẽ syminachuᷤᷤ.
s ⁊ captiuitas. fortis auferetur:
i rapina horribilis salua erit. for¬
tẽ atq horribilem diabolũ uolẽs
rant syon. siue iuidicans iudiqũ
euis. liberauit filios illiꝰ qui capti
fuerant a gẏgante atq saluauit:
⁊ aduersarias potestates cibauit

Expanded text:
justorum vincere potuit: nec juxjustorum vincere potuit: nec juxta Amos, praedam de ore leonis auferre . Proposita igitur quaestione, quod nullus possit fortem et gigantem vincere, nec salvare quod ab eo raptum erat, respondit Dominus, suo adventu omnia perpetranda: quod scilicet captae prius gentes a gigante tollantur, et omnis illius supellex, universaque familia Apostolis dividatur. Impleto illo quod scriptum est: Rex virtutum dilecti, et speciei domus dividere spolia. Iste est enim qui ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona in hominibus : eos videlicet qui prius capti erant in mortem, recepit in vitam. Unde manifestius interpretatus est Symmachus: Sed et captivitas fortis auferetur, et rapinae horribilis salva erit. Fortem atque horribilem diabolum volens rant Sion, sive judicans judicium ejus, liberabit filios illius qui capti fuerant a gigante, atque salvabit, et adversarias potestates cibabit
Abbreviated transcription (Latin):
ne suo inȩbriabunt᷑. Et sciet oĩs
caro. qr ego dñs. saluans te: ⁊ re¬
dẽptor tuus fortis. iacob. Lacx.
Nũqͥd accipiet qͥsa gygante spo¬
lia: ⁊ si captiuos duxerit qͥs mi¬
que saluabit᷑ Sic dicit dñs. Si
quis cȩperit gygantẽ. accipiet
spolia: ⁊ accipiens a forte salua¬
bit᷑. Ego aũ iuditiũ meũ iudica¬
bo: i ego filios meos eruã. & co¬
medent qui tribulauerunt te
carnes suas. ⁊ bibent quasi uiñ¬
⁊ nouu sanguinẽ suũ ⁊ mnebriabun¬
tur. Et sciet om̃is caro. quia ego
tor qui prius locutꝰ fuerat ꝑ ysa¬
iam: ipse in eugło eunde sensum
repetit. Quomodo pot̃ aliqͥs intͣ¬
re in domũ fortis ⁊ uasa eiꝰ diri¬
pere: nͥ primũ lgauerit fortẽ. &
tẽ domũ eiꝰ diripiet: Fortis ⁊ gy¬
gas. diaboł ẽ. qui om̃s gentes
suo subuigarat imꝑio: audens
dicere saluatori. Hec omĩa michi
tradita st̃: ⁊ dabo tͥ ea siꝓeidens
adoraueris me. Mundus enĩ in
maligno positus ẽ: quẽ nullus

Expanded text:
briabuntur: et sciet omnis caro, quia ego Dominus salvans te, et redemptor tuus fortis Jacob. LXX: Numquid accipiet quis a gigante spolia? Et si captivum duxerit quis inique, salvabitur. Sic dicit Dominus: Si quis ceperit gigantem, accipiet spolia, et accipiens a forti salvabitur. Ego autem judicium meum judicabo. Et ego filios meos eruam, et comedent qui tribulaverunt te, carnes suas, et bibent quasi vinum novum sanguinem suum, et inebriabuntur: et sciet omnis caro quia ego tor, qui prius locutus fuerat per Isaiam, ipse in Evangelio eumdem sensum repetit: quomodo potest aliquis intrare in domum fortis, et vasa ejus diripere, nisi primum ligaverit fortem, et tunc domum ejus diripiet ? Fortis et gigas, diabolus est, qui omnes gentes suo subjugarat imperio, audens dicere Salvatori: Haec omnia mihi tradita sunt, et dabo tibi ea, si procidens adoraveris me . Mundus enim in maligno positus est , quem nullus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nichil mͥ deerit: in loco pascuȩ
ibi me collocauit: suꝑ aquas re¬
fectionis educauit me. Qaũ in
istr̃modi uiis atq semitis pastus
fuerit ⁊ nutritus: nec esuriet
nec sitiet. neq calorẽ sentiet so
⁊ miserator. dñs. ipse ꝯsolabitur
⁊ reget eos. & ducet ad fontes aqͣ.
siue portabit illoᷤ ad fontes de qͥbꝰ
scriptũ ẽ. Benedicite dño dõ de
fontibꝰ ifrł. Et in aho loco. Hau¬
rite aquas de fontibiꝰ. saluatoris.
q̃ credentiũ poterãt impedire
gressus. dñs eis uertet in plañ.
⁊ ercelsa humihabit. atq hu¬
milia sublimabit. ut iter pla¬
nũ habeant atq cãpestre. Qui
nifestius. Ecce ist de longe ueniẽt.
ecce illi ab aquilone ⁊ mari. ⁊ is¬
ti de terra australi. quatuor pla¬
gas orbis. hisplagis ostendens
orientẽ ⁊ septẽptrionẽ. occiden¬
tẽ ⁊ meridiem. Pro oriente lon¬
ge posuit: ꝓ australi plaga in
hebreo legit᷑ sinioi: quod lacr.¬
ꝑ sar̃ int̃pretati st̃: ceteri ut in

Expanded text:
in loco pascuae ibi me collocavit: super aquas refectionis educavit me . Qui autem in istius modi viis atque semitis pastus fuerit et nutritus, nec esuriet, nec sitiet, neque calorem sentiet solet miserator Dominus, ipse consolabitur et reget eos, et deducet ad fontes aquarum. Sive potabit illos ad fontes, de quibus scriptum est: Benedicite Domino de fontibus Israel . Et in alio loco: Haurite aquas de fontibus Salvatoris . quae credentium poterant impedire gressus, Dominus eis vertet in planum, et excelsa humiliabit, atque humilia sublimabit, ut iter planum habeant atque campestre. Qui nifestius: Ecce isti de longe venient: et ecce illi ab Aquilone et mari, et isti de terra Australi. Quatuor plagas orbis ostendens, Orientem et Septentrionem, Occidentem et Meridiem, pro Oriente, longe posuit: pro Australi plaga, in Hebraeo legitur SINIM quod LXX Persarum intepretati sunt. Caeteri ita ut in
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ ẽ. in sophonia. et adora¬
bunt eũ singħ de loco suo. om̃s
insule gentiũ. ut nequaquã
more iudaico tribꝰ ꝑ annũ ui¬
cibus ueniãt in hierłm : sed in
loco suo adorantes dñm possi¬
deant hierłm. Quodq sequit᷑.
n puluerẽ pedũ tuoꝵ lngent:
hoc significat quod reges ⁊ pͥn¬
cipes quicqͥd in pedibꝰ ȩccłȩ t̾re¬
ni oꝑis adheserit. suo sermone
tergant atq delingant. Unde:
apłis precipitur ut excutiant pul¬
uerẽ pedũ suoꝵ. Et ad petrũ diqt᷑.
quod qui semel lotꝰ sit ñ habeat
necesse nͥ pedes lauare. ꝑque omia
tolletur a forte p̃da: aut quod
captũ fuerit a robusto saluu esse
poterit: Quia ħ dicit dñs. E quidẽ

Expanded text:
iptum est in Sophonia: Adorabunt eum singuli de loco: omnes insulae gentium , ut nequaquam more Judaico tribus per annum vicibus veniant in Jerusalem: sed in loco suo adorantes Dominum, possideant Jerusalem. Quodque sequitur: et pulverem pedum tuorum lingent, hoc significat, quod reges et principes, quidquid in pedibus Ecclesiae, terreni operis adhaeserit, suo sermone tergant atque delingant. Unde et Apostolis praecipitur, ut excutiant pulverem pedum suorum. Et ad Petrum dicitur, quod qui semel lotus sit, non habeat necesse nisi pedes lavare. . Per quae omnia tolletur a forti praeda? aut quod captum fuerit a robusto, salvum esse poterit? Quia haec dicit Dominus: Equidem
Abbreviated transcription (Latin):
electionis ad pͥmi aduentꝰ refert
intelligentiã q̃ dicunt᷑. & nosse¬
quam᷑ expositioĩs eiꝰ uestigia :⁊
instar paruuloꝵ suꝑ ad umbra¬
tas lineas p̾ceptoris litteras im¬
pͥmamꝰ. Tẽpꝰ placitũ ⁊ oporruñ.
⁊ dies salutis. passio saluatoris
ẽ. ⁊ resurrectio. qñ orabat in cru¬
ce. ds̃ ds̃ m̃s quare me dereliqͥs¬
ti: ⁊ seruauit eũ siue plasma¬
uit morte suꝑata: deditq in
qͥ ex illis credere uoluer̃t: ut
suscitaret t̾rã. q̃ in idolatrie ia¬
cebat erroribꝰ. ⁊ possideret he¬
reditates dissipatas. siue deser¬
tas. q̃ habitatorẽ ñ habebãt dm̃:
⁊ diceret his qͥ erãt inuincħis
exite. qͥ pecc̃oꝵ uincħs stringeban¬
tur. quia funibꝰ pecc̃oꝵ suoꝵ unꝰ¬
qͥsq constringit᷑: & qͥ erant in
tenebris reuelamini: qͥ sedebãt
in tenebris ⁊ umbra mortis ⁊ lu

Expanded text:
 refert intelligentiam quae dicuntur, et nos sequamur expositionis ejus vestigia, et instar parvulorum, super adumbratas lineas praeceptoris, litteras imprimamus. Tempus placitum et opportunum, et dies salutis, passio Salvatoris est et resurrectio, quando orabat in cruce: Deus Deus meus, quare me dereliquisti ? Et servavit eum, sive plasmavit, morte superata, deditque in qui ex illis credere voluerunt: ut suscitaret terram, quae in idololatriae jacebat erroribus, et possideret haereditates dissipatas, sive desertas, quae habitatorem non habebat Deum, et diceret his qui erant in vinculis, exite, qui peccatorum vinculis stringebantur, quia funibus peccatorum suorum unusquisque constringitur ; et qui erant in tenebris, revelamini. Qui sedebant in tenebris
Abbreviated transcription (Latin):
it ⁊ lazarus. ⁊ om̃s scĩ qͥ requi¬
escunt in sinu abrahe. &. aĩe
credentiũ. ad quas paulus apłs
loquebat᷑ lacte uos potaui. &
alibi. filioli mei qͦs iter̃ partu¬
rio donec xp̃e formet᷑ in uob̾.
Et in alio loco. Quasi nutrir
cõfoueat filiossuos. sic deside

Expanded text:
et Lazarus, omnesque sancti qui requiet Lazarus, omnesque sancti qui requiescunt in sinu Abrahae , et animae credentium, ad quas Paulus Apostolus loquebatur: Lacte vos potavi . Et alibi: Filioli mei quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . Et in alio loco: Quasi nutrix foveat filios
Abbreviated transcription (Latin):
pedũ tuoꝵ lingent. Et scies qr
ego dñs: ⁊ ñ confundent᷑ qͥ ex¬
pectant eũ. Ad id qͦd ȩccła di¬
cerat. ego sterił atq captiua.
istos qͥs genuit mͥ. ego destitu¬
ta ⁊ sola. ⁊ isti ubi hic erant: res¬
pondit dñs. Miraris cur ista sĩt
facta: neqͣꝗͣ miraberis cũ audi¬
eris quod ego ad gentes leuaue
nemo potest raꝑe. de manupa¬
tris mei: & apłs petrus. humi¬
liamini sub potenti manu d̃i
ut uos exaltet in tp̃r. Ista manꝰ¬
ad gentes leuata: ipsa ẽ de qͣ hic
idem ꝓpħa loquit᷑. Erit radix ies¬
se. qui exurget ut pͥnceps sit gen¬
tiũ. in ipso gentes sꝑabunt. Nec
solũ mañ suã leuabit ad gentes:
s ⁊ signũ suũ eraltabit in p̾płoᷤ.:
haud dubiũ quin uexillũ crucis:
ut impleat᷑ illud qͦd scriptũ est.
laudis eiꝰ plena ẽ t̾ra. Et iterũ.
In om̃i terra ammirabile nom̃
eiꝰ. Tunc afferent in ulnis siue
in sinu filios syon. ⁊ filias eiꝰ por¬
tabunt in humeris: qualis fu

Expanded text:
pedum tuorum lingent; et scies quia ego Dominus, et non confundentur qui exspectant me. Ad id quod Ecclesia dixerat: Ego sterilis atque captiva, istos quis genuit mihi? Ego destituta et sola, et isti ubi hic erant? respondit Dominus: Miraris cur ista sint facta? Nequaquam miraberis cum audieris, quia ego ad gentes levaverNemo potest rapere de manu Patris mei . Et Apostolus Petrus: Humiliamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore visitationqua hic idem Propheta loquitur: Erit radix Jesse, qui exsurget, ut princeps sit gentium: in ipsum gentes sperabunt . Nec solum manum suam levabit ad gentes; sed et signum suum exaltabit in populis. Haud dubium quin vexillum crucis, ut impleatur illud quod scriptum est: Laudibus ejus plena est terra. Et iterum: In omni terra admirabile nomen ejus . Tunc afferent in ulnis, sive in sinu filios Sion, et filias ejus portabunt in humeris. Qualis fuit
Abbreviated transcription (Latin):
dñm iħm ap̃m. Hec dicit dñs
d̃s. E oce leuo ad gentes manũ
meã. ⁊ ad pͦpłos exaltabo signũ
meũ. Et afferent filios tuos in ul¬
nis: ⁊ filias tuas suꝑ humeros
portabunt. Et ert̃ reges nutri¬
cii tui. ĩ regine nutͥces tue. Uul¬
tu in t̾rã dimisso adorabũt te:
⁊ puluerẽ pedũ tuoꝵ lingent.
& scies qr ego dñs: suꝑ qͦ ñ con¬
fundentur qͥ expectant eũ. Latr.

Expanded text:
is. Haec dicit Dominus: Ecce ego levo ad gentes manum meam, et ad populos exaltabo signum meum. Et afferent filios tuos in ulnis, et filias tuas super humeros portabunt. Et erunt reges nutritii tui, et reginae nutrices tuae: vultu in terram dimisso adorabunt te, et pulverem pedum tuorum lingent. Et scies quia ego Dominus, super quo non confundentur qui expectant
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑati. Quodq sequit᷑. induã
cȩlũ tenebris. ⁊ quasicilicium
erit oꝑimentũ eiꝰ. uel om̃e qͦd
supra nos ẽ intelligamus cȩlũ.
sic̃ uolatilia que in aere sũt
appellant᷑ cȩlestia: ⁊ aduersa-¬
rie potestates dicunt᷑ esse cȩ

Expanded text:
separati. Quodque sequitur: Induam separati. Quodque sequitur: Induam coelum tenebris, et quasi cilicium erit operimentum ejus, vel omne quod supra nos est, intelligamus coelum, sicut volatilia quae in aere sunt, appellantur coelestia; et adversariae potes
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑimentũ eiꝰ. Adu̾sũ eos qui
putabant dm̃ ñ potuisse libe¬
rare pͦpłm suũ de captiuitate
ponit ratione erẽpla plenissi¬
ma: quod qui mare rubrum
fecit ꝑuiũ ppło suo iordanis
fluenta siccauit. ⁊ arescentibꝰ
in egypto fluiuis. pisces uer¬
tit in putredinẽ. ⁊ qͥ tribꝰ diebꝰ
in ȩgypto tenebras fecit esse
palpabiles. ita ut cȩlũ quasi
sacco oꝑtũ uideret᷑ & tenebͥs.
utiq potuerit & pͦpłm suũ
de ꝑicło liberare. Siue quia
supra dixerat. ueni ⁊ ñ erat
illud possumꝰ dice̾. quod qui
tantoꝵ signoꝵ. patrator ẽ.
⁊ celũ terrasq ⁊ maria suo
facit seruire nutui. etiã ipse cru¬
cẽ euadere potuerit. dicens in
exgłio. An putas quia ñ possũ
rogare patrẽ meũ. ut eribe
legioes angłoꝵ. Iurta ana¬
gogẽ. ad increpationẽ dñi de¬
sertũ fit mare. qñ om̃is huius
scħ amaritudo siccat᷑ ⁊ flumi¬
na desolant᷑ : de quibꝰ spiritał
draco dicebat inegypto. mea
cent. qui a bonis piscibꝰ fuerĩt

Expanded text:
imentum ejus. Adversum eos qui putabant Dominum non potuisse liberare populum suum de captivitate, ponit rationem et exempla plenissima. Quod qui mare Rubrum fecit pervium populo suo , Jordanis fluenta siccavit, et arescentibus in Aegypto fluviis, pisces vertit in putredinem . Et qui tribus diebus in Aegypto tenebras fecit esse palpabiles, ita ut coelum quasi sacco opertum videretur et tenebris: utique potuerit et populum suum de periculo liberare. Sive quia supra dixerat: Veni, et non erat illud possumus dicere, quod qui tantorum signorum patrator est, et coelum terrasque, et maria suo facit servire nutui, etiam ipse crucem evadere potuerit, dicens in Evangelio: An putatis quia non possum rogare Patrem meum, utlegiones Angelorum ? Juxta anagogen, ad increpationem Domini desertum fit mare, quando omnis hujus saeculi amaritudo siccatur, et flumina desolantur, de quibus spiritualis draco dicebat in Aegypto: Mea cent, qui a bonis piscibus fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃as. Ahoqͥn. ridiculũ ẽ more
iudaico grande nos filios ⁊ fili¬
as in ulnis humerisq portari.
Reges aũ nutͥcii & regine pͥn¬
cipesq nutrices. manifeste
ros: qualis fuit abrahã ad
quẽ dr̃. rex ado tu in nobis
es: ⁊ quoꝵ cor in manu h̾ ẽ. qͥ
dicunt credentibꝰ: quasi mͦ nati
paruuli racionabile.⁊ absq dolo
quadragesimo quarto psalmo
canit᷑. astitit regina adextris
tiuis in uestitu deaurato: corti¬
die xp̃i nutrit paruulos ⁊ ad
ꝑfectã ducit etatẽ. Om̃ĩsq etas.
sexus ⁊ dignitas ad orabunt
syon. ꝓpt̾ eũ qͥ habitat in ea.Si
oratur in corꝑe. Et si ad quosda

Expanded text:
ras . Alioquin ridiculum est more Judaico grandaevos filios et filias in ulnis humerisque portari. Reges autem nutricii, et reginae principesque nutrices, manifeste ros: qualis fuit et Abraham, ad quem dicitur: Rex a Deo tu in nobis es ; et quorum cor in manu Dei est : qui dicunt credentibus: Quasi modo nati parvuli, rationabiles, et absque dolo quadragesimo quarto psalmo canitur: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, quotidie Christi nutrit parvulos, et ad perfectam ducit aetatem: omnisque aetas, sexus, et dignitas, adorabunt Sion propter eum qui habitat in ea. Sioratur in corpore. Et si ad quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
asperatur.⁊ penuriã patitur si¬
tis. ita ut cȩlestibꝰ utatur pluuiis.
n⁊ raritatẽ fonciũ ꝙysternarũ
extructiõe solet᷑: s in cħ mani¬
bus ad quã dict᷑. festinauerũt
structores tui. siue iuxta larx. ꝯ¬
to ȩdificaberis a quibꝰ destructa
fueras: ab uideis enĩ destructa
ab iudeis ȩdificata ẽ: quia ob
culpã scribar̃ ⁊ phariseoꝵ deser¬
gregata ẽ tã de iudeis quẽ de gen¬
tibus. Sequit᷑. Et qui destrurerãt
⁊ dissipauerant. egredient᷑ exte:
doctores pessimi. ut nequaquã
mandata ⁊ traditiones sequaris
hominũ. s legẽ cħ: dicit᷑q ad eã.
ut leuet ocłos in circuitu . & iii¬
deat filios qui ei fuerint congre¬
gati. De qͥbꝰ ⁊ dñs loquebat᷑. Le¬
uate ocłos ur̃os. ⁊ iudete quia
iã albe sunt segetes ad meten¬
uo ego inqͥt dñs. quod uxta
uetus testam̃tũ uirandi dicit᷑
consuetudine: qr oĩbꝰ his uelut
ornam̃to uestieris: & circũdabis
tͥ eos quasi sponsa circũdat mo¬

Expanded text:
asperatur, et penuriam patitur sitis, ita ut coelestibus utatur pluviis, et raritatem fontium cisternarum exstructione soletur; sed in Dei manibus, ad quam dicitur: Festinaverunt structores tui. Sive juxta LXX: Cito aedificaberis a quibus destructa fueras. A Judaeis enim destructa, a Judaeis aedificata est. Quae ob culpam Scribarum Pharisaeorumque deserregata est tam de Judaeis, quam de gentibus. Sequitur: Et qui te destruxerant et dissipaverant, egredientur ex te: doctores pessimi; ut nequaquam mandata et traditiones sequaris hominum , sed legem Dei. Diciturque ad eam, ut elevet oculos suos in circuitu, et videat filios qui ei fuerant congregati. De quibus et Dominus loquebatur: Levate oculos vestros, et videte quia jam albae sunt segetes ad metenvo ego, inquit Dominus quod juxta vetus Testamentum, 571 jurandi dicitur consuetudine, quia omnibus his velut ornamento vestieris, et circumdabis tibi eos, quasi sponsa circumdat mo
Abbreviated transcription (Latin):
sałe libera ẽ. que ẽ mat̃ om̃ium
atq gẽmatã de o lestibꝰ deponen¬
dã: cuiꝰ t̃minos ⁊ infinitã lagtu¬
dinẽ etiã in hiezechielis ultima
parte descripsi. Que cũ ita se ha¬
beant : nc̃ diligentiꝰ intuendũ ẽ
que e quatuor dixerat syon. de¬
Nec dubiũ ẽ quin congregatio
scõꝵ que prior fuerat in iuders
⁊ a dño derelicta ẽ. ista cõmemo¬
ret. & uoce lacrimabili conque¬
rat᷑ se esse desertã. ⁊ dñi auxiho
destitutã. Cui respondit dñs na-¬
turali utens simihitucne. si pot̃
fieri ut mat̾ sui obliuiscat᷑ infan¬
tis ⁊ ad partũ iuscerũ suoꝵ ñ flec¬
tatur miscđia & ego obliuiscar.
tui. Pius aliquid dicã. Et si illa
obhta fuerit uincens m̃tis duri¬
cia ura naturȩ: ego tam̃ ñ obli¬
iuscar creaturã meã . & scõꝵ aĩas
sẽꝑ in meo corde retnebo.Scio
derelictã. in meis descriptam
esse manibꝰ atq depictã. ⁊ mu¬
ros tuos corã ocłis meis iugiter
ꝑmanere. Ex qͦ disqinus. neqͣꝙͣ¬

Expanded text:
omnium atque gemmatam de coelestibus ponendam , cujus terminos et infinitam latitudinem etiam in Ezechielis ultima parte describi. Quae cum ita se habeant, nunc diligentius intuendum est, quae ex quatuor dixerit Sion, DeNec dubium est quin congregatio Sanctorum, quae prior fuerat in Judaeis, et a Domino derelicta est, ista commemoret, et voce lacrymabili conqueratur se esse desertam, et Domini auxilio destitutam. Cui respondit Deus, naturali utens similitudine: Si potest fieri, ut mater sui obliviscatur infantis, et ad partum viscerum suorum non flectatur misericordia, et ego obliviscar tui. Plus aliquid dicam: etsi illa oblita fuerit, vincens mentis duritia jura naturae; ego tamen non obliviscar creaturam meam, et Sanctorum animas semper in meo corde retinebo. Scito derelictam, in meis descriptam esse manibus atque depictam; et muros tuos coram oculis meis jugiter permanere. Ex quo discimus, neq
Abbreviated transcription (Latin):
senẽ aggrauasti iuigũ tuũ ualde.
⁊ diaꝗsti. in sẽpit̾nũ ero dña. Nõ
posuisti ħ suꝑ cor tuũ: neq recor¬
data es nouissimi tui. Lax. Nui
eruit te dñs sabaoth. nom̃ ẽ eiꝰ.
sc̃s isrł: sede cõpuncta. ingrede¬
re in tenebras filia chaldeor. Ne¬
quaꝗͣ ultra uocaberis fortitudo.
regni. Iratus sum contͣ p̃płm me¬
ũ. contaminaui hereditatẽ meã:
ego dech eos inmanũ tuã. tu nͦ ñ

Expanded text:
 tuum valde, et dixisti, in sempiternum ero domina: non posuisti haec super cor tuum, neque recordata es novissimi tui. LXX: Dixit qui eruit te Dominus sabaoth, nomen ejus, Sanctus Israel. Sede compuncta, ingredere in tenebras, filia Chaldaeorum: nequaquam ultra vocaberis fortitudo regni: iratus sum contra populum meum, contaminavi haereditatem meam. Ego dedi eos i
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ ꝙyro darioq intelligunt.
etiã ħ ad illiꝰ refert̃ tp̃ra. qn e
gressus ẽ pͦpłs de babylone. ⁊ fu¬
git de chaldeis. ⁊ redẽptus ẽ a
dño dõ suo. Hoc quoq quod dr
non sitiert̃ in deserto cũ educe¬
ret eos. aquã de petra ꝓduã eis.
⁊ scidit petrã ⁊ fluxert̃ aquȩ:
licet sc̾m historiã expletũ do
cere ñ ualeant. neq enĩ sub ⁊ oro¬
babel. ⁊ ezra uenert̃ ꝑ desertũ.
⁊ scissa petra prebuit eis aquas.
quod de egypto exeuntibꝰ acci¬
disse narratur: tam̃ yꝑbolce
in similitudinẽ pͥoris felicitatis
impleta testant᷑. qñ ꝑ desertũ
nationũ uenerint in udeã. &. de
captiuitate sint liberati. Et ut
sciamꝰ inquiunt ñ esse de xp̃o

Expanded text:
super Cyro Darioque intelligunt, etiam haec ad illius referunt tempora; quando egressus est populus de Babylone, et fugit de Chaldaeis; et redemptus est a Domino Deo suo. Hoc quoque quod dicitur: Non sitierunt in deserto cum educeret eos, aquam de petra produxit eis; et scidit petram, et fluxerunt aquae: licetcere non valeant; neque enim sub Zorobabel et Ezra venerunt per desertum, et scissa petra praebuit eis aquas, quod de Aegypto exeuntibus accidisse narratur: tamen hyperbolice in similitudinem prioris felicitatis impleta testantur, quando per desertum nationum venerunt in Judaeam, et de captivitate sunt liberati. Et ut sciamus, inquiu
Abbreviated transcription (Latin):
isti congregati st̃ uener̃t tibi. Ui¬
uo ego dicit dñs: quia om̃ĩbꝰ his
uelut ornam̃to uestieris. & circ̃¬
dabis tͥ eos quasi sponsa. Quia
deserta tua ⁊ sohtudines tue
t̃ra ruinȩ tuȩ ñc angusta erunt
p̃ habitatoribꝰ: ⁊ longe fugabun¬
tur. qͥ absorbebant te. Ad huc di¬
cent in auribꝰ tuis. filii sterihita¬
tis tuȩ. Angustꝰ mͥ ẽ locus. fac spa

Expanded text:
nerunt tibi vivo ego dicit Dominus quia omnibus his velut ornamento vestieris et circumdabis tibi eos quasi sponsa quia deserta tua et solitudines tuae et terra ruinae tuae nunc angusta erunt prae habitatoribus et longe fugabuntur qui absorbebant te adhuc dicent in auribus tuis filii sterilitatis tuae angustus mihi est locus f
Abbreviated transcription (Latin):
turq cȩlis ⁊ terrȩ. ł his uirtuti¬
bus que in cȩlo morant᷑ ⁊ terra.
ł angħs & hoĩbꝰ. ut dĩ concinãt
laudẽ. & qͥ in excelso uͥtutum
positi st̃: m̃tis leticiã uibilo⁊
exultatioẽ testentur: quia con
ente. occidente. aqͥlone. ⁊ austro.
ad eũ uocatꝰ ẽ: ñ habens legẽ nec
ꝓpħas. nec diuitias sꝑitales. s deser¬
tus. pauꝑ ⁊ humilis cunctis demo¬
nibꝰ subiacebat. Et dix̃ syon. De¬
Nũqͥt obhuisci pot̃ muher infan¬
tẽ suũ. ut ñ misereat᷑ filio uteri¬

Expanded text:
tutibus quae in coelo morantur et terra, vel Angelis et hominibus, ut Dei concinant laudes. Et qui in excelso virtutum positi sunt, mentis laetitiam jubilo et exsultatione testentur. Quia consente et Occidente, Aquilone et Austro ad eum vocatus est, non habens Legem nec Prophetas, nec divitias spirituales: sed desertus, pauper et humilis, cunctis daemonibus subjacebat. Et dixit Sion: DeNumquid oblivisci potest mulier infantem suum, ut n
Abbreviated transcription (Latin):
austro: illud suspicantes. quod
monay in australi parte positꝰ
ab austro ueniet. ⁊ sc̃s de mon¬
te pharan. umbroso ⁊ condenso.
Si au sinioi. ut loer transtule¬
rt̃ ꝑsas intelligimꝰ. qͥ ad orien¬
tẽ siti st̃: illud quod supͣ dict᷑.¬

Expanded text:
Austro : illud suspicantes quod mons Sinai in Australi parte positus ab Austro veniet: et sanctus de monte Pharan umbroso et condenso . Si autem sinim, ut LXX transtulerunt, Persas intelligimus, qui ad Orientem siti sunt, illud quod supra dic
Abbreviated transcription (Latin):
audiuite. ⁊ in die salutis aurili¬
atus sum tui. & plasmauite . ⁊ de¬
dite intestam̃tũ gentiũ. ut consti¬
tueres terrã ⁊ possideres heredi¬
tates desertas: diceresq his qͥm
uincħs st̃ exite. ⁊ qͥ in tenebris
reuelamini. In omĩbus uiis pas¬
cent᷑. ⁊ in om̃ibꝰ semitis pascua
coꝵ. Non esurient neq sicent.
neq ꝑcutiet eos estꝰ aut sol:s
qui miseretur eoꝵ consolabit᷑
eos. & ꝑ fontes aquarũ deducet il¬
los. Ponãq omnẽ montẽ in uiã :
omnẽ semitã in pascua eis. Ecce
isti delonge. uenient. ⁊ ecce illi ab
aqͥlone ⁊ mari: alii aũ de t̾ra ꝑsar̃.
Letamini cęli ⁊ exultet t̾ra: erũ¬
pant montes leticiã: qm̃ misertꝰ

Expanded text:
divi te, et in die salutis auxiliatus sum tui. Et plasmavi te, et dedi te in testamentum gentium, ut constitueres terram, et possideres haereditates desertas. Diceresque his qui in vinculis sunt, Exite, et qui in tenebris, Revelamini: in omnibus viis pascentur, et in omnibus semitis pascua eorum. Non esurient, neque sitient, neque percutiet eos aestus neque sol; sed qui miseretur eorum, consolabitur eos, et per fontes aquarum ducet illos. Ponamque omnem montem in viam, et omnem semitam in pascua eis. Ecce isti de longe venient, isti ab Aquilone et mari: alii autem de terra Persarum. Laetamini, coeli, et exsuliet terra, erumpant montes laetitiam: quia misertus
Abbreviated transcription (Latin):
uisio. quadrupedũ q̃ erant in de¬
esset ñ intellerit. cõꝑatꝰ ẽ ium̃tis
insipientibꝰ ⁊ simił factus ẽ illis.
Uocaui inquit eos quasi raciona¬
le animal. ⁊ dixi. Inclinate aur̃e
urã in uerba oris mei. & ñ auch¬
uit pͦpłs m̃s uocẽ meã. Eiamaui.

Expanded text:
Visio quadrupedum quae erant in deVisio quadrupedum quae erant in deesset, non intellexit: comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est eis . Vocavi, inquit, eos quasi rationale animal, et dixi: Inclinate aurem vestram in verba oris mei , et non audivit populus meus vocem meam. Clamavi,
Abbreviated transcription (Latin):
abire ꝑmisi. Quod aũ peocis suis
bitrio derelicta nr̃a uoluntate
ł ad bonũ ł ad malũ ducimur:
⁊ pauł apłs docet. Ego aũ car¬
nalis sũ. uenundatꝰ sub pecc̃o.
Qui enĩ facit pecc̾m : seruus ẽ
pecẽi. Et quomodo auarratq
raptores serui sunt mãmone:
sic om̃e peccatũ dñatur pec¬
catoribꝰ quibꝰ dr. Non regnet
peccatũ in mortali ur̃o corꝑe.
Ut aũ sciatis ñ a me repudiatã
matrẽ ur̃am. s uoluntate ꝓpͥa
recessisse: post multa beneficia
iii.⁊ non erat uir. siue hõ. om̃s enĩ
uiri & hominis imaginẽ relinquen¬
tes. bestiar̃ ⁊ serpentiũ sũpsere
imagines. Uñ ad herodẽ ꝓpt̃ ma¬
liciã dicit᷑. Ite ⁊ dicite uulpi illi.
& ad phariseos. genimina iupe¬
rarũ. & ad libidinosos eqͥ insans¬
entes. in feminas facti sunt. &
de uoluptuosis. Nohte mittere
margaritas ur̃as ante porcos.¬
& de impudentibꝰ: neq sc̃m de¬
tis canibꝰ. & in cõmune de om̃ibꝰ

Expanded text:
abire permisi. Quod autem peccatis suis abire permisi. Quod autem peccatis suis bitrio derelicti, nostra voluntate, vel ad bonum, vel ad maarnalis sum, venundatus sub peccato . Qui enim facit peccatum, servus est peccati . Et quomodo avari atque raptores servi sunt mammonae; sic omne peccatum dominatur peccatoribus. Quibus dicitur: Non regnet peccatum in mortali vestro corpore . Ut autem sciatis, non a me repudiatam matrem vestram; sed voluntate propria recessisse, post multa beneficia ni, et non erat vir, sive homo. Omnes enim viri et hominis imaginem relinquentes, bestiarum et serpentium sumpsere imagines. Unde et ad Herodem propter malitiam dicitur: Ite, et dicite vulpi huic . Et ad Pharisaeos: Genimina viperarum . Et ad libidinosos: Equi insanientes in feminas facti sunt . Et de voluptuosis: Nolite mittere margaritas vestras ante porcos. Et impudentibus: Neque sanctum detis canibus . Et in communi de omnibus:
Abbreviated transcription (Latin):
dederĩ ei hbellũ repudii: ⁊ ñ potiꝰ
quod uerũ ẽ intelligetis. illo suo
a me uitio recessisse: Dicente enĩ
me ad eã. qui esqte inique agere.
discite bonũ fac̾e: audire me no¬
luit: s uertit contra me scapu¬
lã recedentẽ. Unde locutus sũ
filiis eiꝰ. Ue illis qm̃ recesserunt
a me. Manifesti st̃ quia impie
egert̃ in me. Q ad ipsã. Erudiet
te abcessio tua. ⁊ malitia tua
corripiet te: & scies qm̃ malum
tͥ sit quod reliqueris me. s forsi¬
tan libellũ repudii ostendere ñ
potestisꝰ. ⁊ aliquis crechtor meus
erigens pecuniã. me ñ habente
quod redderem. uos in debiti
cõpensatiõe suscepit. Non est
ita: s ego ostendã uobis quã ob¬
rem matrẽ cũ filiis dereliquer̃.
Scelera ur̃a atq ur̃a pecca uos
de monibꝰ uendidert̃: ut p̃sentis
parentẽ ⁊ illa coniuigẽ derehn¬
queret. Uñ adulterã matrẽ ur̃ã
ultra tenere ñ potui: s uolentẽ

Expanded text:
dederim ei libellum repudii, et non potius, dederim ei libellum repudii, et non potius, quod verum est, intelligitis, illam suo a me vitio recessisse? Dicente enim me ad eam: Quiescite inique agere, discite bonum facere, audire me noluit; sed vertit contra me scapulam recedentem: Unde locutus sum filiis ejus: Vae illis, quoniam recesserunt a me. Manifesti sunt qui impie egerunt in me. Et ad ipsam, Erudiet te abscessio tua, et malitia tua corripiet te; et scies quoniam malum tibi sit quod reliqueris me. Sed forsitan libellum repudii ostendere non potestis, et aliquis creditor meus exigens pecuniam, me non habente quod redderem, vos in debiti compensationem suscipit? Non est ita: sed ego ostendam vobis, quamobrem matrem cum filiis dereliquerim. Scelera vestra atque peccata vos daemonibus vendiderunt, ut praesentis parentem, et illa conjugem derelinqueret. Unde adulteram matrem vestram ultra tenere non potui, sed volentem
Abbreviated transcription (Latin):
si eã: aut qͥs ẽ creditor m̃s cui uen¬
didi uos. Ecce in ini quitatibꝰ ur̃is
uenditi estis. ⁊ in sceleribꝰ ur̃is
dimisi matrẽ ur̃a. Quia ueni⁊
ñ erat uir: uocaui. sñ erat qui
audiret. Lacx. Sic dicit dñs. Quals
ẽ lber repudii matris ur̃ȩ quo di¬
misi eã: aut cui creditori meo uen
dati estis: n⁊ in miquitatibus ur̃is
dimisi matrẽ ur̃am. Quia ueni&
non erat hõ: nocaui ⁊ ñ erat qui
obediret. Post uocationẽ gentiũ.
⁊ reges ac pͥncipes. nutricios ac nu¬
trices. ⁊ captiuitatẽ fortis pͥoris
atq robusti. cuiꝰ preda apłis distͥ¬
buta ẽ. & pꝰ demonũ uesaniam qͥ
suis saturati carnibus. suoq mnebri¬
ati st̃ sanguine. qñ omis cognouit
caro. quod redẽptor ⁊ fortis ipse
ess ds̃ iacob: loquit᷑ ad pͦpłm ui¬
deoꝵ. suꝑ syon que priꝰ dixerat.
derelquit me dñs. & dñs oblitꝰ
ẽ mei. Putatis mea duricia ma¬
trẽ ur̃a terrenã hierłm esse pro¬
iectã. & quod ego mentis rigidȩ

Expanded text:
iam: Quis est creditor meus, cui vendidi vos? Ecce in iniquitatibus vestris venditi estis; in sceleribus vestris dimisi matrem vestram. Quia veni, et non erat vir: vocavi, et non erat qui audiret. LXX: Sic dicit Dominus: Qualis est liber repudii matris vestrae, quo dimisi eam? Aut cui creditori et exactdati estis, et in iniquitatibus vestris dimisi matrem vestram, quia veni, et non erat homo: vocavi, et non erat qui obediret. Post vocationem gentium, et reges ac principes, nutricios et notrices, et captivitatem fortis prius atque robusti, cujus praeda Apostolis distributa est, et post daemonum vesaniam, qui suis saturati carnibus, suoque inebriati sunt sanguine: quando omnis cognovit caro, quod Redemptor et fortis ipse esset Deus Jacob, loquitur ad populum Judaeorum super Sion, quae prius dixerat: Dereliquit me Dominus, et Dominus oblitus est mei. Putatis mea duritia matrem vestram terrenam Jerusalem esse projectam, et quod ego mentis rigidae
Abbreviated transcription (Latin):
qui abhominationi ẽ genti iudeoꝵ
cui ter ꝑ singłos dies sub nomine
nazarenoꝵ maledicunt in sinago¬
gis suis. qͥ sernus fuit pͥncipũ etiã
humił. ut staret añ annã ⁊ caẏphã.
⁊crucifigend pilato ⁊ heroch dimiit¬
teretur. Cui int̃p̃tationi aqͥla.
consentit. et ex parte lacx. licet
in eo mutauerint sensũ. &s extenu¬
auerint. quod ꝓgente gentes. &
ꝓ seruo seruos int̾p̃tati st̃: alii uͦ
hoc dic arbitrantur ad gentẽ ui¬
deoꝵ q̃ contẽpsit animã suã. &

Expanded text:
qui abominationi est genti Judaeorum, cui ter per singulos dies sub nomine Nazarenorum maledicunt in synagogis suis. Qui servus fuit principum, et tam humilis ut staret ante Annam et Caipham; et crucifigendus Pilato et Herodi mitteretur. Cui interpretationi Aquila consensit, et ex parte Septuaginta, licet in eo mutaverint sensum, et extenuaverint, quod pro gente, gentes; et pro servo, servos interpretati sunt. Alii vero hoc dici arbitrantur ad gentem Judaeorum, quae contempsit an
Abbreviated transcription (Latin):
iudeoꝵ ꝑfidiã testimoniũ. alia in¬
t̃pretatione subuerterit dicens. con¬
gregaboꝵ glorificabor corã dño. cũ
theodotio ⁊ syminachus nr̃e int̃¬
pretationi congruant De aquila
aũ ñ miror quod hõ eruditissimꝰ.
lingue hebree. & uerbũ de uerbo
exprimens. in hoc loco aut simula¬
rit imꝑitiã. aut phariseoꝵ ꝑu̾sa
expositione deceptus sit. qui int̾¬
p̃tari uoluit. & isrł ei congregabit᷑.
hoc ẽ dõ. cũ uerbũ hebraicũ. loyn.
in hoc loco ñ scribat᷑ ꝑ lamech.⁊

Expanded text:
Judaeorum perfidiam testimonium alia inJudaeorum perfidiam testimonium alia interpretatione subverterit, dicens: Congregabor et glorificabor coram Domino: cum Theodotio et Symmachus nostrae interpretationi congruant. De Aquila autem non miror, quod homo eruditissimus linguae Hebraicae, et verbum de verbo exprimens, in hoc loco aut simularit imperitiam, aut Pharisaeorum perversa expositione deceptus sit, qui interpretari voluit, et Israel ei congregabitur, hoc est, Deo. Cum verbum Hebraicum LO, in hoc loco n
Abbreviated transcription (Latin):
ditiũ meũ cũ do ẽ. ⁊ opus meũ
quod illo uidente cõpleui cum
dõ meo. respondit mͥ dñs qui
me formauit ex utero seruũ
sibi. ex quo ostendit eũ appella¬
ri seruũ qͥ sit formatꝰ ex utero:
qͥ ⁊ in psalmo dicit de uentre
matris mee ds m̃s es tu. Quid gͦ
dñs dic̃c ei: Ut reduceret ia¬
cob ad eũ qͥ aberrauerat: qui de¬
serto creatore idolis seruiebat.
Uñ ⁊ ipse loquit᷑ ad discipłos
In uiã gentiũ ne abieritis & in
ciuitates samaritanoꝵ ne intͣ¬
ueritis. s ite mag̃ ad oues ꝑditaᷤᷤ
domꝰ isrł. Et in alio loco. Non
ueni nͥ ad oues ꝑditas domꝰ isrł.
Hec gͥ uoluntas patͥs fuit. ut
pessimi uinitores missũ susci¬
perent filiũ. ⁊ fructꝰ uinee red¬
derent.: q int̾fecert̃ eũ dicentes.
Uenite occidamus eũ: ⁊ n̾r̃a erit he¬
reditas. Et hoc ẽ quod nc̃ dicit. ⁊ is¬
rahel ñ congͣgabit᷑. id⁊ ñ reuertet᷑
ad dñm. Satisq miror quomodo
uulgata editio fortissimũ contra

Expanded text:
dicium meum cum Domino est; et opus meum, quod, illo juvante, implevi, cum Domino: respondit mihi Dominus, qui me formavit ex utero servum sibi. Ex quo ostendit eum appellari servum, qui sit formatus ex utero. Qui et in psalmo dicit: De ventre matris meae Deus meus es tu . Quid ergo Dominus dicit ei? Ut reduceret Jacob ad eum qui aberraverat, qui, deserto Creatore, idolis serviebat. Unde et ipse loquitur ad discipulos: In viam gentium ne ieritis, et in civitates Samaritanooves perditas domus Israel ; et in alio loco: Non veni nisi ad oves perditas domus Israel . Haec igitur voluntas Patris fuit, ut pessimi vinitores missum susciperent Filium, et fructus vineae redderent, qui interfecerunt eum dicentes. Venite, occidamus illum, et nostra erit hc est quod nunc dicit: Et Israel non congregabitur, id est non revertetur ad Dominum. Satisque miror quomodo vulgata editio, fortissimum contra
Abbreviated transcription (Latin):
Uel certe induit᷑ cȩlũ tenebris.
qñ obterit᷑ nubibꝰ. iurta illud
quod scriptũ ẽ. ¶ͥ operit cȩlũ
nubibꝰ: ⁊ parat t̾re pluuiam.
Et in cõminatiõe siccitatis lo¬
quit᷑ ds. Pͥonã cȩ̨lũ eneũ. ⁊ ter¬
rã ferreã: non quod elemen¬
toꝵ natura mutet᷑. ñ quod per
es ⁊ ferrũ penarũ multitudo
monstrata sit. aiunt phy loso¬
phi. ũ ãplius decẽ stadiis a t̾ra

Expanded text:
ebris, quando obtexitur nubibus. Juxta illud quod scriptum est: Qui operit coelum nubibus, et dat terrae pluviam . Et in comminatione siccitatis loquitur Deus: Ponam coelum aeneum, et terram ferream . Non quod elementorum natura mutetur, sed quod per aes et ferrum poenarum magnitudo monstrata sit. Aiunt philosophi, non amplius decem stadiis a terra
Abbreviated transcription (Latin):
runt ordine: qͥdgłat᷑ terra ⁊ ci¬
nis. ⁊ ignorat fragihitatẽ suam:
Congregamini om̃s uos ⁊ audite:
ł cȩli. ł uniu̾sa creatura. ł om̃ĩs
multitudo ũrł. Que st̃ que ui¬

Expanded text:
runt ordine: quid gloriatur terra et cinis , et ignorat fragilitatem suam? Congregamini omnes vos, et audite, vel coeli, vel universa creatura, vel omnis multitudo Isr
Abbreviated transcription (Latin):
lucẽ gentiũ: ut sis sał mea usq
ad extremũ t̾rȩ. Laar. Et nc̃ sic
dicit dñs qͥ formaũ me ex ute¬
ro seruũ sibi: ut congregarẽ
erit fortitudo mea. Et dixit
mͥ. Magnũ tͥ ẽ ut uoceris puer
nis. ⁊ suscites tͥbꝰ iacob. ⁊ disꝑsio¬
nẽ isrł conuertas. Ecce posui¬
te in testamentũ generis. in lu¬
cem gentiũ ut sis sał usq ad ex¬
tremũ terrȩ. Dicente me ĩ ua

Expanded text:
 ut sis salus mea usque ad extremum terrae. LXX: Et nunc sic dicit Dominus qui formavit me ex utero servum sibi, ut congregarem erit fortitudo mea. Et dixit mihi: Magnum tibi est ut voceris puer meus, et suscites tribus Jacob, et dispersionem Israel convertas. Ecce posui in testamentum generis, in lucem gentium, ut sis salus usque ad extremum terrae. Dicente me, I
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑ ꝓpħas nuntio que factus
sũ: ut cũ p̃dicta cõpleuero. diui¬
natioẽ ꝓbem diuinitatẽ. Ego e¬
nĩ mysteriũ qͦd retro cunctis
generationibꝰ fuerat ignoratũ.
inmo consiliũ meũ facturum
esse nc̃ dico. ut õ illud uideri
ente uocaui auẽ. quẽ putant
hebrei ꝙrũ regẽ ꝑsar̃. siue dariũ
medoꝵ pͥncipẽ. & de terra longn¬

Expanded text:
qui per Prophetas nuntio quae facturus qui per Prophetas nuntio quae facturus sum: ut cum praedicta complevero, divinatione probem divinitatem. Ego enim mysterium quod retro cunctis generationibus fuerat ignoratum, immo consilium meum staturum esse nunc dico; ut cum illud videritente voco avem, ut putant Hebraei, Cyrum regem Persarum, sive Darium Medorum principem;
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ de t̾ra longuiqua uirũ uolun¬
tatis mee. & locutꝰ sũ & adducã
illud: creaui ⁊ faciã illud. Laar.
Mementote horũ ⁊ ingemiscite:
agite penitentiã qui erratis re¬
uertimini corde ⁊ mementote
prius nouissima anteqͣ fiant. &
cõpleart᷑: & dioci. om̃ĩs uoluntas
mea stabit. & cuncta quȩ cogita¬
ui faciã: qui uoco aboriente auẽ.
⁊ de t̾ra longinqua de quibus
cogitaui. locutus sũ. ⁊ adduricre¬
aiii. &. feci. Quia uos ip̃e genui. ip¬
se portaui. ⁊ ab infantia usq ad
senectutẽ. ñ ur̃o merito. s mea
pietate saluaui: deserite idola
que fecistis. & ad unius cħ̾ cultũ
reuertimini. agite penitentiã.
ingemiscite ꝓ errore qui uos te¬
nuit. immo fundamini: ne rur¬
sum subitus idolatriȩ uos turbo
subuertat: & redite ad cor. id
ad mentẽ ur̃am. qui simulac᷑
uenerantes uelut furiosi in lg¬
na impingebatis. lapides: ab
initio considerate mundi. qͦd
p̃ter me nulł sit ds. nec alius
potuerit scire uentura nͥ ego.

Expanded text:
de terra longinqua virum voluntatis meae; et locutus sum, et adducam illud, creavi et faciam illud. LXX: Mementote horum, et ingemiscite: agite poenitentiam qui erratis. Revertimini corde, et mementote prius novissima antequam fiant et compleantur, et dixi, omnis voluntas mea stabit, et cuncta quae cogitavi facium. Qui voco ab Oriente avem, et de terra longinqua, de quibus cogitavi: locutus sum, et adduxi: creavi et feci. Quia vos ipse genui, ipse portavi, et ab infantia usque ad senectutem, non vestro merito, sed mea pietate salvamini: deserite idola quae fecistis, et ad unius Dei cultum revertimini. Agite poenitentiam, ingemiscite pro errore qui vos tenuit; immo fundamini, ne rursum subitus idololatriae vos turbo subvertat: et redite ad cor, id est, ad mentem vestram, qui simulacra venerantes velut furiosi in ligna impingebatis et lapides. Ab initio considerate mundi, quod praeter me nullus sit Deus, nec alius potuerit scire ventura, nisi ego
Abbreviated transcription (Latin):
te. Leua in circuitu ocłos tuos ⁊
uide. om̃s isti congregati st̃ & ue¬
nerunt ad te Uiuo ego dicit dñs
quia om̃ibꝰ his quasi ornam̃to ues¬
tieris: & circũdab̾ tͥ eos quasi mo
angustaberis p̃ habitatoribꝰ. &
longe fient a te qui te humihia¬
uerant. Dicent enĩ in auribꝰ tuiᷤ
filii tui qͦs ꝑdidisti. Angustꝰ mͥ ẽ
locus : fac mͥ. locũ ut habitẽ. E
dices in corde tuo. ¶s genuit mͥ
istos: Ego absq liberis ⁊⁊ uidua:
u istos quis enutriuit mͥ: Ego de¬
relicta sũ sola: n isti ubi erant:
Nierłm ⁊ syon quatuor modis
in scripturis sc̃is debere intelhgi.
sepe memorauimꝰ. Uno uirta u¬
deos. quã plangit. dñs in eugło:¬

Expanded text:
cuitu oculos tuos, et vide: omnes isti congregati sunt, venerunt ad te. Vivo ego, dicit Dominus: quia omnibus his quasi ornamento vestieris, et circumdabis tibi eos quasi monangustaberis prae habitatoribus: et longe fient a te qui te humiliaverant. Dicent enim in auribus tuis, filii tui, quos perdidisti: Angustus mihi locus est: fac mihi locum ut habitem. Et dices in corde tuo: Quis genuit mihi istos? Ego autem absque liberis et vidua, et istos quis enutrivit mihi? Ego derelicta sum sola, et isti ubi erant? Jerusalem et Sion quatuor modis in Scripturis sanctis debere intelligi, saepe memoravimus. Uno, juxta Judaeos, quam plangit Dominus in E
Abbreviated transcription (Latin):
mnichili ded fortitudinẽ meam.
Propterea indiciũ meũ apud dm̃
⁊ labor m̃s. corãdõ meo. Scio. iħ
⁊ inferiora que dicturi sumus ad
pi: a nolui simul omĩa ꝓponendo
confundere. Unde & utrãq editio¬
nẽ posui: ut quod in altera uidet᷑
obscurũ. alterius lectione reseret᷑.
post uocationẽ gͦ rehquiar̃ isrł &
abiectionẽ in incredulitate pͦph ꝑ
manentis. de quibꝰ direrat. ñ est
par impiis diqt dñs. transit ad
ȩccłas de gentibꝰ congregatas. & ess
sub insularũ nomine loquitut. q̃
patent: & ex õi parte seuiente nau¬
fragio. tunduntur potius quã
mouent᷑. Ac ne quis putet uiolen¬
tã esse expositionẽ nr̃am. ⁊ non
ad gentes ꝑtinere quod dr. s ad
sinagogas pħ iudeoꝵ : sequitur.
Et attendite pͦpł siue gentes de
dicunt᷑. sed pꝰ multa fient tẽꝑa.
Dñs inquit ab utero uocauit me:
de uentre miatris mec recordatꝰ ẽ
nominis mei. Quod nc̃ interĩ au¬
dientibꝰ in det᷑ obscurũ. Postea aũ

Expanded text:
nem meam. Propterea judicium meum apud Dominum, et labor meus coram Deo meo. Scio et haec et inferiora quae dicturi sumus, adpi. Sed nolui simul omnia proponendo,confundere. Unde et utramque editionem posui: ut quod in altera videtur obscurum, alterius lectione reseretur. Post vocationem ergo reliquiarum Israel, et abjectionem in incredulitate populi permanentis, de quibus dixerat: Non est pax impiis, dicit Dominus , transit ad Ecclesias de gentibus congregatas, et eis sub insularum nomine loquitur. Quapatent, et ex omni parte saeviente naufragio, tunduntur potius quam moventur. Ac ne quis putet violentam esse expositionem nostram, et non ad gentes pertinere quod dicitur, sed ad Synagogas populi Judaeorum, sequitur: Et attendite populi, sive gentes de dicuntur; sed post multa fient tempora. Dominus, inquit, ab utero vocavit me, et de ventre matris meae recordatus est nominis mei. Quod nunc interim audientibus videtur obscurum, postea autem