comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
homini formatũ sit de li¬
tale quale resurgentes habe¬
bimꝰ. Quãquã enĩ hoc mnil¬
lud mutabit᷑. seminat᷑ enĩ
corpꝰ animale. surget corp
sꝑitale: tam̃ qͦd pͥus homini
factũ sit iđo disceptatur.
qͥa si animale factũ ẽ. ñ hoc
recipiemꝰ qͦd in illo ꝑ didimꝰ.
s tanto melius quanto sꝑi¬
tale animali preponendũ
ẽ: quando erimꝰ ȩqͣles an¬
ge lis dei. Sed angeli possun¬
alii aliis & iusticia preponi.
nũqͥd & dño de qͦ tam̃ dictũ
ẽ. mino rasti eũ paulomiinꝰ
ab angelis Unde nͥ ꝓpter
carnis infirmitatẽ quam
sumpsit ex uirgine formã
serui accipiens: in qua mori¬
ens nos a seruitute redime¬
ret: Sed qͥd ñc̃ diucius disse¬
ramꝰ: Non enĩ obscura ẽ aꝑłi
sente neia de hac re. Qͥ eu̾
uoluisset adhibere testimo¬
niũ qͦ ꝓbaret ee̾ corpꝰ ani¬
male: ñ tã de suo uel de cu¬
iꝰ quã hominis corꝑe qͦd in
p̃senti uidebat᷑ quã de hoc

Expanded text:
homini formatum sit e lihomini formatum sit e litale, quale resurgentes habebimus. quamquam enim hoc in illud mutabitur — seminatur enim corpus animale, resurgit corpus spiritale — tamen quid prius homini factum sit, ideo disceptatur, quia, si animale factum est, non hoc recipiemus, quod in illo perdidimus, sed tanto melius quanto spiritale animali praeponendum est, quando erimus aequales angelis dei. sed angeli possunt aliis et iustitia praeponi; numquid et domino? de quo tamen dictum est: minorasti eum paulo minus ab angelis. unde. nisi propter carnis infirmitatem, quam sumsit ex uirgine formam serui accipiens, in qua moriens a seruitute nos redimeret? sed quid hinc diutius disseramus? non enim obscura est apostoli sententia de hac re. qui cum uoluisset adhibere testimonium, quo probaret esse corpus animale, non tam de suo uel de cuiusquam hominis corpore, quod in praesenti uidebatur, quam de hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dies. quando ds creauit
omĩa simul: ñ alit̾ adã factꝰ ẽ
cũ de limo formatꝰ ẽ. sic̃ est
credibilius ĩã ꝑfectȩ uirili¬
tatis. quã erat in illis eausis
ubi ds hominẽ in sex dierũ
oꝑibꝰ fecit. Ibi enĩ erat ñso¬
lũ ut ita fieri posset: uerũ
etiã. ut ita eũ fieri necesse
eẽt. Iã enĩ ñ facit d̾s contra
causã quã sine dubio uolens
pręstituit: quã contra uo¬
luntatẽ suã ñ facit. Si aut̃ẽ
ñ om̃s causas increatura pͥ¬
mitꝰ c̃dita prefixit. s aliqͥs
insua uoluntate seruauit. ñ
st̃ qͥdẽ ille quas in sua uolun
tate seruauit. ex istarũ qͣs
ereauit necessitate penden¬
tes: si tam̃ possunt ẽẽ con¬
trariȩ. quas in sua uolunta¬
te constituit. qͥa dei uoluntas
ñ potest sibi ee̾ ẽtraria. Is¬
tas gͦ sic ẽdidit. ut ex illis eẽ
illud cuiꝰ cause st̃ possit .s
ñ necesse sit: hoc qͦq ex istis
fecit. ut eẽ possit. Solet itẽ
q̃ri utrũ animale corpꝰ pͥus

Expanded text:
est dies, quando deus creauit omnia simul. non aliter Adam factus est, cum de limo formatus est, sicut est credibilius iam perfectae uirilitatis, quam erat in illis causis, ubi deus hominem in sex dierum operibus fecit. ibi enim erat non solum, ut ita fieri posset, uerum etiam ut ita eum fieri necesse esset. tam enim non facit deus contra causam, quam sine dubio uolens praestituit, quam contra uoluntatem suam non facit. si autem non omnes causas in creatura primitus condita praefixit, sed aliquas in sua uoluntate seruauit, non sunt quidem illae, quas in sua uolutate servavit ex istarum quas creavit necessitate pendentes. Non tamen possunt esse contrariae, quas in sua voluntate servavit, quia Dei voluntas non potest sibi esse contraria. Istas ergo sic condidit, ut ex illis esse illud cujus causae sunt possit, sed  necesse sit hoc, quod ex istis fecit, ut esse possit. Solet item quaeri, utrum animale corpus prius
Abbreviated transcription (Latin):
g a uetustate peccati. ñ
in pͥstinũ corpꝰ animale in
qͦ fuit adã. s in melius idest
in corpꝰ sꝑitale: cũ efficie¬
mur aequales angelis dei.
apti cȩ lesti habitagioni:
qũ etiã carne cũ hoc cor¬
ruptibile induet᷑ in corrup¬
cionẽ. ut sit sꝑitale corpꝰ:
inqͦd ñ dũ mutatꝰ. s mutan¬
dꝰ erat adã: nͥ mortẽ etiam

Expanded text:
ergo a uetustate peccati non ergo a uetustate peccati non in pristinum corpus animale, in quo fuit Adam, sed in melius. id est in corpus spiritale, cum efficiemur aequales angelis dei, apti caelesti habitationi, autem etiam carne, cum hoc corruptibile induet incorruptionem, ut sit spiritale corpus, in quod nondum mutatus, sed mutandus erat Adam, nisi mortem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
so mutatũ putant. ut ex
animali fieret sꝑitale. ni¬
chil impedire sinͣ peccasset
ut post paradysi uitã quã
iuste obȩdient̃q iuxisset.
acciꝑet eandẽ corꝑis mu¬
tacionẽ inuita et̾na: ub
iã cibis corꝑalib ñ egeret.
Qͥd gͦ necesse ẽ. ꝓptͣ hoc iã
cogifigurate ñ ꝓprie pa¬
radẏsũ intelligere: qͥa ñ pos¬
set mori corpꝰ nͥ peccato
Cerũ ẽ qͥdẽ qͦd ñ moreret᷑
etiã corꝑe nͥ peccasset: aꝑ¬
tam̃ posset ẽe̾ ante pecca¬
tũ: & post uitã iusticiȩ. eũ
d̾s uellet. fieri sꝑitale. Oͦ mͦ
gͦ inqͥunt renouari dici¬
mͣ. si ñ hoc recipimꝰ qͦd
ꝑdidit pͥmꝰ homo. in qͦ om̃s
moriunt᷑: Noc plane re¬
cipimꝰ scđm quendã mo¬
dũ: & ñ hoc recipimꝰ sed̾m
quendã modũ. Non itaq
immortalitatẽ sꝑitalis cor¬
ꝑis recipimꝰ quã ñdũ ha¬
buit homo: s recipimꝰ ui¬
sticiã ex qua ꝑ peccatũ lap¬
sus ẽ homo. Renouabimͣ

Expanded text:
so mutatum putant, ut ex so mutatum putant, ut ex animali fieret spirituale, nihil impedire, si non peccasset, ut post paradisi vitam, quam juste obedienterque vixisset, acciperet eamdem corporis mutationem in uitam aeternam, ubi iam cibis corporalibus non egeret. quid ergo necesse est propter hoc iam cogi figurate, non proprie paradisum intellegere, quia non posset mori corpus nisi peccato? uerum est quidem, quod non moreretur etiam corpore, nisi peccasset; aptamen posset esse ante peccatum et post uitam iustitiae, cum deus uellet, fieri spiritale. Quomodo ergo, inquiunt, renouari dicimur, si non hoc recipimus, quod perdidit primus homo, in quo omnes moriuntur? hoc plane recipimus secundum quendam modum et non hoc recipimus secundum quendam modum. non itaque inmortalitatem spiritalis corporis recipimus, quam nondum habuit homo, sed recipimus iustitiam, ex qua per peccatum lapsus est homo. renouabimur
Abbreviated transcription (Latin):
morte futurũ fuisse. nͥ pec¬
casset. Qͦmͦ gͦ sine morte
mortalis: aut qͦmͦ ñ morta¬
lis. si corpꝰ animalȩ. Unde
qdã ñ eũ mortẽ corꝑis pec¬
cato meruisse arbitrant᷑.
s mortẽ animȩ quã fecit
iniqͥtas. Nã credunt eũ ꝓpt̃
corpꝰ animale exiturũ fu
isse de hoc corꝑe ad reqͥem
scilicet quã nẽ habent sc̃i
qͥ iã dormiert̃: & infine
secłi eadẽ membra im¬
mortalit recepturi̾t ut
uidelicet mors cor poris
ñ de paccato accidisse
uideat᷑. s naturalit᷑: ut ani¬
maliũ ceteroꝵ. Uerũ his
rursus apłs occurrit & di¬
cit. Corpꝰ qͥdẽ mortuũ ẽ ꝓp¬
habitat in uobis. qͥ suscitauit
.x ꝑin a mortius. iuuificabit
&. mortalia corꝑa ur̃a. ꝑ in¬
habitantẽ sꝑmꝰ eiꝰ in uobis.
Ac ꝑ hoc: mors etiã corꝑis
de peccato ẽ. Si gͦ ñ peceas¬
set adã. nec corꝑe moreret᷑:
idoq immortale haberet
si animale: Sed rursus ñ
uident qͥ eiꝰ corpꝰ in parady¬

Expanded text:
morte futurum fuisse, nisi pecmorte futurum fuisse, nisi peccasset. quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si corpus animale? Unde quidam non eum mortem corporis peccato meruisse arbitrantur, sed mortem animae, quam fecit iniquitas. nam credunt eum propter corpus animale exiturum isse de hoc corpore, ad requiem scilicet quam nunc habent sancti qui jam dormierunt, et in fine saeculi eadem membra immortaliter recepturum; ut videlicet mors corporis non de peccato accidisse videatur, sed naturaliter, ut animalium caeterorum. Verum his rursus Apostolus occurrit et dicit: Corpus quidem mortuum est proptauit Christum a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. ac per hoc mors etiam corporis de peccato est. si ergo non peccasset Adam, nec corpore moreretur ideoque inmortale haberet si animale? vident, qui ejus corpus in paradi
Abbreviated transcription (Latin):
isse mutatũ. sic̃ nos qͦq re¬
surrectioẽ mutabim᷑. Hoc
qͥdẽ liber gene seos ñ cõme¬
morat: s ut possint utraq
testimonia seripturarũ
intͣ se c̃sentire. siue illud
ris reꝑiunt᷑: hoc tãꝗͣ. ne¬
cessario ẽseqͥ crediderun
Sed si ita ẽ: frustra conam᷑
ꝑaradisũ .& illas arbores
carũq fructꝰ pret̾ figura¬
tã significacionẽ pͥus acci¬
ꝑe ad rerũ gestarũ ꝓpͥeta¬
tẽ. Qͥs em̃ credat illius mo¬
di cibos ex arboꝵ. pomis.
immortalibꝰ & sꝑitalibꝰ cor¬
poribꝰ necessarios ẽe̾ po¬
tuisse: Uerũtam̃ si aliud
ñ potest inueniri: melius
eligimꝰ paradysũ sꝑitaliter
intelligere. quã uel puta¬
re ñ renouari hominẽ. cũ
tociens hoc seriptura cõ¬
memoret: uel eu̾ existima¬
re reciꝑe qͦd nͣ ostendit᷑ a¬
misisse. Nuc accedit qͦd &
ipsa mors hominis quã eũ
peccato cõmeruisse. mul¬
ta diuina testimonia col¬
loquunt᷑: indicat eũ sine

Expanded text:
isse mutatum, sicut nos quoque reisse mutatum, sicut nos quoque resurrectione mutabimur. hoc quidem liber Geneseos non commemorat; sed ut possint utraque testimonia scripturarum inter se consentire, siue illud,ris reperiuntur, hoc tamquam necessario consequi crediderunt. Sed si ita est, frustra conamur paradisum et illas arbores earumque fructus praeter figuratam significationem prius accipere ad rerum gestarum proprietatem. quis enim credat iam illius modi cibos ex arborum pomis inmortalibus et spiritalibus corporibus necessarios esse potuisse? uerum tamen, si aliud non potest inueniri, melius eligimus paradisum spiritaliter intellegere quam uel putare non renouari hominem, cum totiens hoc scriptura commemoret, uel eum existimare recipere, quod non ostenditur amisisse. huc accedit, quod et ipsa mors hominis, quam eum peccato commeruisse multa diuina testimonia conloquuntur, indicat eum sine
Abbreviated transcription (Latin):
Smaginẽ gͦ cȩlestis hominis
nc ex fide portamꝰ habitu¬
ri in resurrectionẽ qͦd credimꝰ
imaginẽ aũ t̃re ni hominis
ab ip̃so exordio humanȩ ge¬
neracionis in diuimꝰ. Hic oc¬
riore tam̃ statu quã qͦerant
antea. renouant᷑. Unde gͦ ille
filius mortuus erat. & reui¬
x it: ꝑierat & inuentꝰ e. Un¬
de illi ꝓfert᷑ stola pͥma: si ñ
immortalitatẽ recipit. quã
immortalitatẽ: sicorpꝰ ha¬
buit animale: Neq enĩ ani¬
male corpꝰ. s sꝑitale erit cũ
corruptibile hoc induet
in corrupeignẽ .s. mortale
hoc mnduet᷑ immortalitatẽ
Non nulli his angustiis co¬
hartati. ut .&. illa c̃stet sen¬
tencia qua exemplũ de
animali corpore hinc da¬
tũ ẽ. ut diceret᷑. factꝰ ẽ pͥmꝰ
homo ada in animã uiuentẽ.¬
immortalitatis. ñ ab surde di¬
cat᷑ in pristinũ futura. in il¬
lud scilicet qͦd adã ꝑdidit:
putauert̃ pͥus qͥ dẽ hominẽ
fuisse corꝑis animalis: s cũ
inpara dyso ẽstitutꝰ ẽ. eũ fu¬

Expanded text:
maginem ergo caelestis hominis nunc ex fide portamus habituri in resurrectione, quod credimus; imaginem autem terreni hominis ab ipso exordio humanae generationis induimus. Hic ocriore tamen statu, quam quo erant antea, renouantur. unde . ergo ille filius mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est, unde illi profertur stola prima, si non inmortalitatem recipit, quam inmortalitatem, si corpus habuit animale? neque enim animale corpus, sed spiritale erit, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit inmortalitatem. nonnulli his angustiis coartati, ut et illa constet sententia, qua exemplum de animali corpore hinc datum est, ut diceretur: factus est primus homo Adam in animam uiuenteminmortalitatis non absurde dicatur in pristinum futura, in illud scilicet, quod Adam perdidit, putauerunt prius quidem hominem fuisse corporis animalis, sed, dum in paradiso constitutus est, eum fu
Abbreviated transcription (Latin):
turũ ñ erat. Noc enĩ magis
erat futurũ. qͦd se facturũ
eẽ prȩsciebat: nec tam̃ illi
anni additi recte dicerent᷑
n ad aliqͥd adderent᷑ qͦd se
alit̃ in aliis causis habuerat.
Scd̾m aliqͦs gͥ causas inferi
re facturꝰ erat .&. hoc uere
futurũ erat: tẽ erat fini¬
turꝰ uitã. quando finiuit
uitã qͥa &. si oranti conces¬
sũ ẽ. etiã sic eũ oraturũ
ut tali oracioni concedi opor¬
teret. ille utiq presciebat.
cinꝰ prȩsc ie neia falli ñ pote¬
rat.: &. ido qͦd prȩsciebat cu¬

Expanded text:
turum non erat; hoc eniturum non erat; hoc enierat futurum quod se facturum esse praesciebat. nec tamen illi anni additi recte dicerentur, nisi ad aliquid adderentur quod se aliter in aliis causis habuerat. secundum aliquas igitur causas inferiore facturus erat — et hoc uere futurum erat — tunc erat finiturus uitam, quando finiuit uitam. quia etsi oranti concessum est, etiam sic eum oraturum, ut tali orationi concedi oporteret, ille utique praesciebat cuius praescientia falli non poterat; et ideo quod praesciebat
Abbreviated transcription (Latin):
qua fit ut eẽ possit. eẽ in
natura ipsius corꝑis nouimꝰ.
illã uͦ qua fit ut necesse sit.
manifestũ ẽ illic ñ ee̾. s for¬
tassis in mundo ẽ. ut neces¬
se sit istũ hominẽ se nescere.
Si aũ nec in mundo ẽ: in đo
ẽ. Noc enĩ necessario futurũ
ẽ qͦd ille uult. s ea uere fu¬
tura st̃ q̃ ille prȩsciuit slã
multa scd̾m inferiores cau¬
si ita st̃ .&. inpresciencia di
uere futura st̃. Si aũ ibi alit̃
stͥ ita pocius futura st̃ sic̃
ibi st̃: ubi qͥ prescit. falli ñ po¬
test. Nã futura dr senecłꝰ in
iuuene. s tam̃ futura ñ est
si ante moriturꝰ ẽ. Noc aũ ita¬
erit. sic̃ se habent aliȩ causȩ.
siue in mundo ẽtex te. siue
in dei prȩsciencia reserua¬
causas. moriturꝰ erat erechi¬
as: cui ds̃ addidit qͥndecim
annos ad uitã: idutiq faci¬
ens qͦd ante ẽstitucionem
mundi se facturũ ẽẽ prȩsci¬
ebat .s. insua uoluntate ser¬
uabat. Non gͦ id fecit: qͦd fu¬

Expanded text:
qua fit ut esse possit, esse in qua fit ut esse possit, esse in natura ipsius corporis nouimus; illam uero, qua fit ut necesse sit, manifestum est illic non esse. Sed fortassis in mundo est ut necesse sit istum hominem senescere; si autem nec in mundo est, in deo est. hoc enim necessario futurum est quod ille uult, et ea uere futura sunt quae ille praesciuit. nam multa secundum inferiores causi ita sunt et in praescientia dei, uere futura sunt. si autem ibi aliter sunt, ita potius futura sunt, sicut ibi sunt, ubi qui praescit falli non potest. nam futura dicitur senectus in iuuene; sed tamen futura non est, si ante moriturus est. hoc auerit, sicut se habent aliae causae siue mundo contextae siue in dei praescientia reseruafuturorum moriturus erat Ezechias, cui deus addidit quindecim annos ad uitam, id utique faciens, quod ante constitutionem mundi se facturum esse praesciebat et in sua uoluntate seruabat. non ergo id fecit, quod fu
Abbreviated transcription (Latin):
ita fieri necesse ẽe̾. Hoc enĩ nͣ
erat in c̃dicione creaturȩ. s
in placito creatoris: cuiꝰ uo¬
luntas rerũ ẽ necessitas. Nã
& nos ꝓ captu infirmitatis
humane. iã in ipsis rebꝰ tẽpo¬
re exortis. possumꝰ nosse qͥd
uenis ut senescat. s utrũ hoc
sit etiã ind̾i uoluntate nes¬
cimꝰ. Sed nec in natura esset:
nͥ in dei uoluntate pͥus fu¬
isset qͥ ẽdidit om̃ia. Et utiq
occulta racio ẽ senectutis
incorpore iuuenili: uel iu¬
uentutis in corpore puerili.
Neq enĩ ocłis cernnt᷑. siẽ ip¬
sa inpuero puericia: siẽ in
iuuenẽ iuuentꝰ. s alia qͥdã
noticia colligit᷑ in ee̾ in natu¬
ra qͥddã latens: qͦ educantur
in prõptu numeri occulti.
uel iuuentutis a puericia.
uel se nectutis a iuuentute.
Occulta ẽ gͦ ista racio. qua
fit ut hoc ee̾ possit. s ocłis.
menti aũ ñ ẽ occulta. Utrũ
qũ hoc etiã necesse sit:. om¬
nimꝰ nescimꝰ. Et illã qͥdem

Expanded text:
ita fieri necesse esse. hoc enim non ita fieri necesse esse. hoc enim non erat in condicione creaturae, sed in placito creatoris, cuius uoluntas rerum est necessitas. Nam et nos pro captu infirmitatis humanae iam in ipsis rebus tempore exortis possumus nosse quiduenis ut senescat; sed utrum etiam hoc sit in dei uoluntate nescimus. sed nec in natura esset, nisi in dei uoluntate prius fuisset, qui condidit omnia. et utique occulta ratio est senectutis in corpore iuuenali uel iuuentatis in corpore puerili: neque enim oculis cernitur sicut ipsa in puero pueritia, sicut iuuentas in iuuene, sed alia quadam notitia colligitur inesse in natura quiddam latens, quo educantur in promtu numeri occulti uel iuuentatis a pueritia uel senectutis a iuuentute. occulta est ergo ista ratio, qua fit ut hoc esse possit, sed oculis; menti autem non est occulta. utrum autem hoc etiam necesse sit omni modo nescimus. et illam quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsã causã utiq fecerat ds.
qua erat suo tẽpore homo
futurꝰ.&. scdđ̾m quã fuerat
ab illo faciendꝰ. qͥ simul &. ẽ¬
sũmauerat inchoata ꝓpter
ꝑfectionẽ causaliũ racio¬
nũ. & inehoquerat c̃sum¬
manda ꝓpt̃ ordinẽ tẽpoꝵ.
Si gͦ in illis pͥmis rerũ cau
sis quas mundo pͥmitꝰ crea¬
tor inseruit. ñ tantũ posu¬
it qͦd de limo formaturus
erat hominẽ. s etiã quẽ ad¬
modũ formaturꝰ. utrũ siẽ
inmatris utero. an infor¬
ma iuuenili ꝓcul dubio
sic fecit. ut illie prefixe¬
rat. neq enĩ ẽtra disposi¬
cionẽ suã faceret. Si autẽ
uim ibi posuit possibilita¬
tis. ut homo fieret. ut & sic
ibi ee̾t. qͥa &. sic & sic posset.
unũ auͣ ipsũ modũ qͦ erat
facturꝰ in sua uoluntate
seruauit. ñ mundi ẽstitucioe
c̃texuit: manifestũ ẽ etiãsic
ñ factũ ee̾ hominẽ. ẽtraquã
erat in illa pͥma c̃dicione
causarũ: qͥa ibi erat etiã sic
fieri posse: quãuis ñ ibi erat

Expanded text:
ipsam causam utique fecerat deus, qua erat suo tempore homo futurus et secundum quam fuerat ab illo faciendus, qui simul et consummauerat inchoata propter perfectionem causalium rationum et inchoauerat consummanda propter ordinem temporum. si ergo in sis, quas mundo primitus creator inseruit, non tantum posuit quod de limo formaturus erat hominem sed etiam quemadmodum formaturus, utrum sicut in matris utero an in forma iuuenali, procul dubio sic fecit, ut illic praefixerat; neque enim contra dispositionem suam fecerat. si autem uim tantum ibi posuit possibilitatis, ut homo fieret, quoquo moibi esset, quia et sic et sic posset, unum autem ipsum modum, quo erat facturus, in sua uoluntate seruauit, non mundi constitutioni contexuit. manifestum est enim sic non factum esse hominem, contra quam erat in illa prima condicione causarum, quia ibi erat etiam sic fieri posse, quamuis non ibi erat
Abbreviated transcription (Latin):
scđm imaginẽ eiꝰ qͥ creauit
eos: ñ ido tam̃ iã peccare
ñ poterant. si consentirent
iniqͥtati. Nã &. sꝑitales pos¬
se cadere intẽp̃tacione pec¬
cati. ostendit apłs. ubi ait.
Fͣ̾rs̃. si preoccupatꝰ fuerit
homo inaliqͦ de licto: uos
qͥ sꝑitales estis instruite hu
iusmodi. in sꝑu lenitatis.
intendens te ipsũ. ne & tu
tẽp̃teris. Noc dixi. ne cunquã
impossibile uideat᷑ qͦd pec¬
caut adã. si sꝑitalis erat
mente: quãuis animalis e̾e̾t
corꝑe. Que cũ ita sint: ni¬
chil tam̃ ad huc prȩprope
ẽ firmamꝰ. s expectamꝰ po¬
eius utrũ etiã cȩtera scrip¬
tura hune. intellectũ ñ im¬
pediat. Seqͥt᷑ enĩ questio
de anima. ualde difficrhis.
in qua multi laborauer̃t.
nobisq ubi laboremꝰ reli¬
q̃rͣt. Siue enĩ qͥa ñ omniũ
omnia legere potui qͥ de
hac re seđdm scripturarũ
nr̃arũ ueritatẽ. ad aliqͥd
liqͥdũ minimeq dubiũ ꝑ¬
uenire potuert. siue qa

Expanded text:
secundum imaginem eius. qui creauit secundum imaginem eius. qui creauit eos; non ideo tamen iam peccare non poterant, si consentirent iniquitati. nam et spiritales posse cadere in temtatione peccati ostendit apostolus, ubi ait: fratres, et si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, uos, qui spiritales estis, insjusmodi in spiritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu tenteris . Hoc dixi, ne cuiquam impossibile videatur quod peccavit Adam, si spiritualis erat mente, quamvis animalis esset corpore. Quae cum ita sint, nihil tamen adhuc praepropere confirmamus, sed expectamus potius, utrum etiam cetera scriptura hunc intellectum non inpediat. Sequitur enim quaestio de anima ualde difficilis, in qua multi laborauerunt nobisque, ubi laboremus, reliquerunt. siue enim quia non omnium omnia legere potui, qui de hac re secundum scripturarum nostrarum ueritatem ad aliquid liquidum minimeque dubium peruenire potue
Abbreviated transcription (Latin):
ert scĩ. resurgentes a mortu¬
is: hoc enĩ p̃miũ ẽ illius me¬
riti qͦd amisit. Proinde illa sto¬
la pͥma. aut ipsa iusticia est
unde lapsus ẽ: aut si indum̃tũ
corꝑalis immortalitatis signi¬
ficat: etiã hanc ille sic amisit.
cũ ꝓptͣ peccatũ ad eã ꝑueni¬
re ñ potuit. Dicit᷑ enĩ .&. ami¬
sisse uxorẽ .&. amisisse honorẽ.
qͥ speratũ ñ acceꝑit. illo aqͦ
sꝑabat offenso. Scđm hanc
gͦ sentenciã corpꝰ animale
habuit ada. ñ tantũ ante pa¬
radysũ. s etiã in paradyso
c̃stitutꝰ. quãuis ininterio¬
re homine fuerit sꝑitalis
scđm imaginẽ eiꝰ qͥ creauit
eũ: qͦd amisit peccando.
meruitq etiã corꝑis mor¬
tẽ: qͥ ñ peccando mereret᷑
& incorpꝰ sꝑitale cõmuta¬
cionẽ. Nã si &. interius a¬
nimalit᷑ uixit: ñ possumꝰ
dici ad hoc ipsius renoua
ille. nec in ipsa mente fuit
utiq corpꝰ ad huc habe¬
bant: s tam̃ sꝑitalit inte¬
rius uiuebant: renouati
scilieet inagnicionẽ dei

Expanded text:
es sancti resurgentes a mortuis; hoc enim praemium est illius meriti, quod amisit. proinde illa stola prima aut ipsa iustitia est, unde lapsus est, aut, si indumentum corporalis inmortalitatis significat, etiam hanc ille sic amisit, cum propter peccatum ad eam peruenire non potuit. dicitur enim et amisisse uxorem et amisisse honorem, qui speratum non acceperit illo, a quo sperabat, offenso. Secundum hanc ergo sententiam corpus animale habuit Adam non tantum ante paradisum, sed iam in paradiso constitutus, quamuis in interiore homine fuerit spiritalis secundum imaginem eius, qui creauit eum: quod amisit peccando meruitque etiam corporis mortem, qui non peccando mereretur et in corpus spiritale commutationem. nam si et interius animaliter uixit, non possumus dici ad hoc ipsius renouarille nec in ipsa mente fuit, utique corpus adhuc habebant, sed tamen spiritaliter interius uiuebant, renouati scilicet in agnitionem dei
Abbreviated transcription (Latin):
ob hoc mortale. qͦd ꝓptͣ iusti¬
ciã spitale fieret. & obhoc
omnim᷑ immortale: factũ
ẽ ꝓptͣ peccatũ ñ mortale
qͦd q. ante erat: s mortuũ
qͦd posset ñ fieri.si homo
ñ peccasset. Qͦmͦ enĩ corpus
nrũm dic it apłs mortuũ.
cũ adhuc de uiuentibꝰ lo¬
q̃ret᷑: nͥ qͥa iã ipsa ẽdicio mo¬
riendi. ex peccato paren¬
tũ hesit in ꝓle: Animale ẽ
enĩ .&. hoc corpꝰ siẽ pͥmi ho¬
minis fuit: s hoc iã in
ipso animalis genere multo
ẽ deterius. Habet enĩ neces¬
sitatẽ moriendi: qͦd illud
ñ habuit. Quãuis enĩ resta¬
bat adhuc ut immutaret᷑.
& spitale factũ plenã im¬
mortalitate ꝑciꝑet. ubi ci¬
bo cor ruptibili ñ egeret: ta¬
m̃ si iuste uiueret homo.
in sꝑitalẽ habitudinẽ corp
eiꝰ mutaret᷑. ñ iret in mor¬
tẽ: in nobis aũ etiã iuste
uiuentibꝰ. corpꝰ moriturũ

Expanded text:
ob hoc mortale, quod propter iustiob hoc mortale, quod propter iustitiam spiritale fieret, et ob hoc omni modo inmortale factum est propter peccatum non mortale, quod et antea erat, sed mortuum, quod posset non fieri, si homo non peccasset. Quomodo enim corpus nostrum dicit apostolus mortuum, cum adhuc de uiuentibus loqueretur, nisi quia iam ipsa condicio moriendi ex peccato parentum haesit in prole? animale est enim et hoc corpus, sicut et primi hominis fuit; sed hoc iam in ipso animalis genere multo est deterius; habet enim necessitatem moriendi, quod illud non habuit. quamuis enim restabat adhuc, ut inmutaretur et spiritale factum plenam inmortalitatem perciperet, ubi cibo corruptibili non egeret, tamen, si iuste uiueret homo, in spiritalem habitudinem corpus eius mutaretur, non iret in mortem. in nobis autem etiam iuste uiuentibus c
Abbreviated transcription (Latin):
set. Deniq ñait apłs. corpꝰ
qͥdẽ mortale. ꝓpt̃ peccatũ:
s corpꝰ mortuũ ꝓptͣ pecca¬
tũ. Illud qͥppe ante pecca¬
tũ. &. mortale scdm aliã . &
immortale scđm aliã cau¬
sã dici poterat: idest mor¬
mori: immortale qͥ a pote¬
rat ñ mori. Aliud ẽ enĩ ñ
posse mori sic̃ quasdã na¬
turas immortales creauit
ds aliud ẽ aũ posse ñ mo¬
ri. sedm quẽ modũ pͥmus
homo creatꝰ ẽ immortalis.
qͦd ei prestabat᷑ de ligno
uitȩ. ñ de ẽstitucione na¬
ture: a qͦ ligno separatꝰ ẽ
cũ peccasset. ut posset mori:
qͥ nͥ peccasset. posset ñ mo¬
ri. Mortalis gͦ erat c̃dicio¬
ne corpis animalis: immor¬
talis aũ beneficio ẽditoris.
Si enĩ corpꝰ animale. utiq
mortale. qͥa &. mori pote¬
rat: quãuis & immortale
id̾o qͥa &. ñ mori poterat.
Neq enĩ immortale qͦd mo¬
ri omnino ñ possit. erit nͥ
sꝑitale. qͦd nobis futurũ
in resurrectione ꝓmitti¬
T᷑: ac ꝑ hoc illud animale &

Expanded text:
et. Denique non ait apostolus: corpus quidem mortale propter peccatum, sed: corpus mortuum propter peccatum. Illud quippe ante peccatum et mortale secundum aliam et inmortale secundum aliam causam dici poterat; id est mormori, inmortale, quia poterat non mori. aliud est enim non posse mori, sicut quasdam naturas inmortales creauit deus; aliud est autem posse non mori, secundum quem modum primus homo creatus est inmortalis, quod ei praestabatur de ligno uitae, non de constitutione naturae: a quo ligno separatus est, cum peccasset, ut posset mori, qui nisi peccasset posset non mori. mortalis ergo erat conditione corporis animalis, inmortalis autem beneficio conditoris. si enim corpus animale, utique mortale, quia et mori poterat, quamuis et inmortale ideo, quia et non mori poterat. neque enim inmortale, quod mori omnino non possit. erit nisi spiritale, quod nobis futurum in resurrectione promittitur. ac per hoc illud animale et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcreant᷑: ꝓfecto aut nichil
ex eis ꝑ tẽpora fieret. aut
hoc fieret qͦd ex istis q̃ suo
q̃q iã tẽpore oriuntur
mitꝰ iłs simul omnia crea¬
uit cũ faceret mundũ con¬
sũmata qͥdẽ qͥa nichil haben
illa innaturis ꝓpriis. qͥbꝰ su¬
or. tẽpoꝵ cursus agunt. qͦd
quasi semina futuroꝵ ꝑ se
cłi tractũ ex occulto in ma¬
nifestũ locis ẽgrius exeren¬
da: ipsius etiã scripturȩ uer¬
ba satis adhoc ammonendũ
in signit᷑ ugent. si qͥs in eis
euigilet: nã & c̃sũmata
ea dicit &. inchoata. Nisi enĩ
c̃sũmata ee̾nt. ħ sc riptum
ra .&. om̃is cõposicio illoꝵ: &¬

Expanded text:
procreantur, profecto aut nihil procreantur, profecto aut nihil ex eis post ea tempora fieret aut hoc fieret, quod ex istis, quae suo quaeque iam tempore oriuntur,imitus deus simul omnia creauit, cum faceret mundum — consummata quidem, quia nihil habent illa in naturis propriis, quibus suorum temporum cursus agunt, quod quasi semina futurorum per saeculi tractum ex oculto in manifestum locis congruis exerenda — ipsius etiam scripturae uerba satis ad hoc admonendum insigniter uigent, si quis in eis euigilet. nam et consummata ea dicit et inchoata; nisi enim consummata essent, non scriptum ra et omnis conpositio eo
Abbreviated transcription (Latin):
ba ex horta suꝑ terr̃ã. & ho¬
mo factꝰ in animã uiuã .&. cȩ¬
tera huiꝰ modi: siue frutecta
siue animancia ad illã oꝑa¬
cionẽ
dei ꝑtinencia. qua usq nc̃ o¬
ꝑat᷑. Sed etiã ista secũ geruñ
tãꝗͣ. iterũ se ipsa in uisibilit᷑
in occulta quadã ui generan¬
di: quã extraxert̃ de illis
pͥmordiis causarũ suarũ in
qͥbꝰ creato mundo eũ factꝰ
ẽ dies anteꝗͣ in manife stam
speciem sui generis exori¬
rent᷑ inserta st̃. Si enĩ pͥma
illa oꝑa dei cũ simul omnia
creauit in suo mͦ ꝑfecta ñ
ee̾nt: ea ꝓculdubio post ad¬
derent᷑ q̃ illis ꝑficiendis de¬
fuissent: ut q̃dã uniuersita¬
tis ꝑfectio ex utrisq consta¬
ret singłis quasi seminbꝰ
uelut alic uiꝰ tocius partes
ee̾nt. quarũ ẽiunctione
ipsũ totũ cuiꝰ partes fue¬
rant cõpleret᷑. Rursussiita
ee̾nt illa ꝑfecta. sic̃ ꝑfici¬
unt᷑ cũ suis q̃q tẽporibꝰ in
manifestas formas actusq

Expanded text:
ba exorta super terram et hoba exorta super terram et homo factus in animam uiuam et cetera huius modi, siue frutecta siue animantia ad illam operationem dei pertinentia, qua usque nunc operatur. sed etiam ista secum gerunt tamquam iterum se ipsa inuisibiliter in occulta quadam ui generandi, quam extraxerunt de illis primordiis causarum suarum, in quibus creato mundo, cum factus est dies, antequam in manifestam speciem sui generis exorerentur, inserta sunt. Si enim prima illa opera dei, cum simul omnia creauit, in suo modo perfecta non essent, ea procul dubio post adderentur, quae illis perficiendis defuissent, ut quaedam uniuersitatis perfectio ex utriusque constaret singulis quasi semis, uelut alicuius totius partes essent, quarum coniunctione ipsum totum, cuius partes fuerant, conpleretur. rursus, si ita essent illa perfecta, sicut perficiuntur, cum suis quaeque temporibus in manifestas formas actusque
Abbreviated transcription (Latin):
atis causalit̃ conditꝰ. nec
uita ꝓpria ĩã uiuebat: nec
in parentibꝰ sic iuentibꝰ¬
dicione mundi cũ ds cre¬
auit omnia simul homo
factꝰ ẽ qͥ ee̾t futurꝰ racio
creandi hominis: ñ actio
creati. Sed hec alit in uer¬
bo dei ubi ista ñ facta s e¬
tͣna st̃: alitͣ in elem̃tis mun¬
di ubi om̃ia simul facta
futura st̃. alitͣ in rebꝰ quȩ
scđm causas simul creatas.
ñ iã simul s suo q̃q tẽ pore
creant᷑: in qͥbꝰ adam iã for¬
matꝰ exlimo. & dei flatu
animatꝰ sic̃ fenũ exortũ.
alit᷑ in seminibꝰ in qͥbꝰ rursus
quasi pͥmordiales cause re¬
petunt᷑ de rebꝰ ducte quȩ
scđm causas quas pͥmũ con¬
didit extitert̃: uelut herba¬
herbaex tęrra. semen ex
herba: in qͥbꝰ omnibꝰ ea iam
facta modos .& actꝰ sui tẽ¬
poris accepert̃. ꝗͣ ex occul¬
tis atq iniusibilibꝰ racioni¬
bꝰ que increatura
causalit̃ latent. in
manifestas formas
naturasq ꝓdier̃t: sic̃ her¬

Expanded text:
atis causaliter . conditus nec atis causaliter . conditus nec uita propria iam uiuebat nec in parentibus erat sic uiuentibnditione mundi, cum deus creauit omnia simul, homo factus est, qui esset futurus — ratio creandi hominis, non actio creati. Sed haec aliter in uerbo dei, ubi ista non facta, sed aeterna sunt, aliter in elementis mundi, ubi omnia simul facta futura sunt, aliter in rebus, quae secundum causas simul creatas non iam simul, sed suo quaeque tempore creantur: in quibus Adam iam formatus ex limo et dei flatu animatus, sicut fenum exortum, aliter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiales causae repetuntur de rebus ductae, quae secundum causas, quas primum condidit, extiterunt, uelut herba ex terra, semen ex herba. in quibus omnibus ea iam facta modos et actus sui temporis acceperunt, quae ex occultis atque inuisibilibus rationibus, quae in creatura causaliter latent, in manifestas formas naturasque prodierunt, sicut her
Abbreviated transcription (Latin):
meritis peccatoꝵ. in diuersa
corpora ee̾ de trusas. apłice
ñ ẽuenire sentenciȩ: cũ aꝑ¬
tissime dictũ sit. nichil e¬
gisse ñdũ natos. seu boni se¬
umali. Ac ꝑ hoc alia q̃stio ẽ
suo loco retractanda: qͥd de
peccato pͥmoꝵ parentũ qͥ
duo soli fuerint. generis
humani ẽtraxit uniuersa
ẽsꝑsio. Nichil tamͣ taliũ me¬
ritoꝵ. habere potuisse homi¬
nẽ. anteqͣ. de t̾rȩ puluere
fictꝰ ee̾t. anteꝗͣ. suo tẽpore
uiueret: nulla q̃stio ẽ. Siẽ
enĩ ȩsau .s iacob qͦs nͣdũ.
natos dix̃ apłs nchil egisse
boni aut mali. ñ possemꝰ di¬
cere trarisse aliqͥd meriti
de parentibꝰ. si nec ipsi paren¬
tes egissent aliqͥd boni aut
mali. nec genꝰ humanũ pec¬
casse in adã. si ipse ñ peccas¬
set ada. ñ aũ peccasset ada
nͥ iã suo tẽpore uiueret. qͦ
posset uiuere siue bene si¬
ue male: ita frustra peccatũ
eiꝰ. seu recte fact᷑ũ reqͥrit᷑
cũ adhuc in rebꝰ simul cre¬

Expanded text:
meritis peccatorum in diversa meritis peccatorum in diversa corpora esse detrusas, apostolicae non convenire sententiae; cum apertissime dictum sit, nihil egisse nondum natos seu boni seu mali. 16. Ac per hoc aliqua quaestio est suo loco retractanda, quid de peccato primorum parentum, qui duo soli fuerunt, generis humani contraxerit universa consparsio: nihil tamen talium meritorum habere potuisse hominem antequam de terrae pulvere finctus esset, antequam suo tempore viveret, nulla quaestio est. Sicut enim Esau et Jacob, quos nondum natos dixit apostolus nihil egisse boni uel mali, non possemus dicere traxisse aliquid meriti de parentibus, si nec ipsi parentes egissent aliquid boni aut mali, nec genus humanum peccasse in Adam, si ipse non pecasset Adam — non autem peccasset Adam, nisi iam suo tempore uiueret, quo posset uiuere siue bene siue male —: ita frustra peccatum eius seu recte factum requiritur, cum adhuc in rebus simul cre
Abbreviated transcription (Latin):
rentibꝰ editꝰ. ex illo egisse
uitã. ꝓpriã. qua grandeseens
etatis accessu. posset uiue¬
re seu male seu bene: antea
inutero formaretur. s nec
iã ibi formatꝰ anteꝗͣ. natꝰ
Neq enĩ habet ullã cunc¬
tacionẽ apłica illa senten¬
cia de geminis in rebecce
utero. ñdũ agentibꝰ aliqͥd
boni aut mali: nec tam̃
frustra seriptũ e̾. nec in¬
fantẽ mundũ ẽẽ a pecca¬
to. euiꝰ ẽ unius diei inta
suꝑ terrã: & illud inpsat
mo. ego iiniqͥtatib con¬
ceptꝰ suͣ . & inpeceatis ma¬
tͣ mea me inutero aluit:
ꝙ qͦd in adã om̃s moriun¬
t᷑. in qͦ om̃s peecauerunt.
Nune aũ liquido teneam̃
q̃libet parentũ merita
traic iant᷑ in ꝓlem. qͣcũq gr̃a
dei anteꝗͣ. nascat᷑ quẽq sc̃i¬
ficet: nec iniqͥtatẽ ee̾ apud
dm. nec boni maliue agere
tineat ante quã natꝰ ẽ: illã¬
q sentenciã qua nͣ nulli
putant alibi peccasse magis
minꝰue animas .& ꝓ diuersoꝵ

Expanded text:
rentibus editus ex illo egisse rentibus editus ex illo egisse uitam propriam, qua grandescens aetatis accessu posset uiuere seu male seu bene, antea in utero formaretur, sed nec iam ibi formatus, antequam natus. neque enim habet ullam cunctationem apostolica illa sententia de geminis in utero Rebeccae nondum agentibus aliquid boni aut mali. Nec tamen frustra scriptum est nec infantem mundum esse a peccato, cuius est unius diei uita super terram, mo, Ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit; et quod in Adam omnes moriuntur, in quo omnes peccaverunt . Nunc autem liquido teneamus, quaelibet parentum merita trajiciantur in prolem, quaecumque gratia Dei, antequam nascatur, quemque sanctificet, nec iniquitatem esse apud Deum, nec boni malive agere tineat, antequam natus est: illamque sententiam qua nonnulli putant alibi peccasse magis minusque animas, et pro diversorum
Abbreviated transcription (Latin):
mandi temeritatẽ. Quia e¬
nĩ nouerat iheremiã ds pri¬
usꝗͣ. eũ formaret in utero:
dubitare fas ñ ẽ. Aꝑtissime
qͥppe dicit. Priusgͣ te forma¬
re in utero: noui te. Ubi quͣ
illũ nosset anteꝙͣ. ita formis¬
set. & si nr̃ȩ infirmitati as¬
seqͥ uel difficile uel impos¬
sibile ẽ. utrũ in aliqͥbꝰ ꝓpin¬
qͥoribꝰ eausis sic̃ leui in lum¬
bis abrahe decimatꝰ ẽ: an
in ipso adã in qͦ genꝰ huma¬
nũ tãꝗͣ. radicalit᷑ institutũ
ẽ. .&. ineo ipso utrũ ĩa eũ de
limo formatꝰ ee̾t. an eausa¬
lit᷑ in his oꝑibꝰ factꝰ q̃ ere¬
auit omnia simul. an uͦ an¬
te omne pocius creaturã.
sic̃ elegit & predestinauit
scõs suos ante mundi ẽsti¬
tucionẽ: an pocius inom¬
nibꝰ prȩcedentibꝰ cau¬
sis. siue quas cõmemo¬
raui. siue quas ñ cõmemora¬
ui. pͥusꝗͣ in utero formaret᷑.
ñ arbitror scrupulosius q̃ri
oportere: dũ uͦ ihere miam
c̃stet ex qͦ ẽ in hac luce api¬

Expanded text:
mandi temeritatem. quia emandi temeritatem. quia enim nouerat Hieremiam deus, priusquam eum formaret in utero, dubitare fas non est; apertissime quippe dicit: priusquam te formarem in utero, noui te. ubi autem illum nosset, antequam ita formasset, etsi nostrae infirmitati adsequi uel difficile uel inpossibile est - utrum in aliquibus propinquioribus causis, sicut Leui in lumbis Abrahae decimatus est, an in ipso Adam, in quo genus humanum tamquam radicaliter institutum est; et in eo ipso utrum iam cum de limo formatus esset, an causaliter in his operibus factus, quae creauit omnia simul; an uero ante omnem potius creaturam, sicut elegit et praedestinauit sanctos suos ante mundi constitutionem; an potius in omnibus praecedentibus causis, siue quas commemoraui siue quas non commemoraui, priusquam in utero formaretur —: non arbitror scrupulosius quaeri oportere, dummodo Hieremiam constet ex quo est in hac luce a pa
Abbreviated transcription (Latin):
minans sem̃ qͦd ẽ suꝑ omnẽ
terrã. ꝙ omne lignũ fructi
ferũ qͦd habet inse fructũ
omnẽ carnis & nubis uocẽ.
in illa eiꝰ sũma sapiencia ꝑ
quã facta st̃ omnia. ñ quasi
humanis auribꝰ instrepebat.
s rebꝰ factis. rerũ facienda¬
rũ causas inse rebat. &. omni¬
potenti potencia futura fa¬
ciebat: hominẽq suo tẽpo¬
re formandũ intẽpoꝵ. tã qͥ
semine. uel tãꝗͦ radice ẽde¬
bat. Unde ẽdebat. Unde in¬
ciꝑent secła: ab illo ẽdita
qͥẽ ante secła. Creaturȩ
qppe aliȩ. creaturas alias q̃da
tẽpore. q̃dã causis prȩcedur̃.
Ille aũ om̃ĩa q̃ fecit. ñ solũ
excellencia qua etiã causarũ
effector est: uerũ etiã e tͣn¬
tate precedit. Sed de hoc o¬
portunioribꝰ demde serip¬
turarũ locis for tassis ple¬
nius disserendũ ẽ. nẽ de
homine qͦd ceptũ est
t̃minet᷑: ea mode racione serua¬
ta. ut in ꝓfundo scripture
sensu magis preste mꝰ aili¬
geneiã reqͥrendi: quã affir¬

Expanded text:
minans semen, quod est super omnem terram, et omne lignum, quod habet in se fructum omnem carnis et nubis uocem in illa eius summa sapientia, per quam facta sunt omnia, non quasi humanis auribus instrepebat, sed rebus factis rerum faciendarum causas inserebat et omnipotenti potentia futura faciebat hominemque suo tempore formandum in temporum tamquam semine uel tamquam radice condebat. quando condebat, unde inciperent saecula ab illo condita, qui est ante saecula. creaturae quippe aliae creaturas alias quaedam tempore, quaedam causis praecedunt; ille autem omnia, quae fecit, non solum excellentia, qua etiam causarum effector est, uerum etiam aeternitate praecedit. sed de hoc oportunioribus deinde scripturarum locis fortassis plenius disserendum est. Nunc de homine quod coeptum est terminetur ea moderatione seruata, ut in profundo scripturae sensu magis praestemus diligentiam requirendi quam adfir
Abbreviated transcription (Latin):
de terra corpꝰ eiꝰ. postea
dermnima etiã uidebimꝰ
siqͥd ualebimꝰ. Qͦđ enim
mambꝰ corporalibꝰ de si
mo deus finxerit hooiẽ.
nimiũ puerilis cognaer
oẽ.ita ut si hoc seriptu¬
ta dixisset. magis eui qui
seripsit transiato uerbo
usũ credere deberemꝰ.
quã d̾m talibꝰ membroꝵ
limiam̃tis de t̾minatum
qualia uidemꝰ in corꝑibꝰ
agentes disꝑdidit . &. edu¬
.x isti popłm inmanu for
Nt braehio ercelso. sedꝑ
potestate .x. uirtute de ipo¬
sitũ buiꝰ membri nomen
qsusq adeo desipit. ut ñ
intelligat. Nec illud au¬
hiendu ẽ qͦd ñ milli pu¬
tant. iđo prȩcipuũ deio
pus esse hominẽ. qͥa cȩtera
dix̃ & facta st̃. hunc aũ ip¬
se fecit. s iđo pocius quia
hunc ad imaginẽ suã fecit
Na illa q̃ dix̃ & facta st̃. iso
sic scriptũ ẽ qͥa ꝑ uerbũ
eiꝰ facta st̾. sic̃ ꝑ hominẽ ho

Expanded text:
de terra corpus ejus, post etiam de terra corpus ejus, post etiam de anima uidebimus, si quid ualebimus. quod enim manibus corporalibus deus de limo finxerit hominem, nimium puerilis cogitatio est, ita ut, si hoc scriptura dixisset, magis eum qui scripsit translato uerbo usum credere deberemus quam deum talium membrorum liniamentis determinatum, qualia uidemus in corporibus a gentes disperdidit, et: eduxisti populum tuum in manu foret brachio excelso; sed pro potestate et virtute Dei positum hujus membri nomen, quis usque adeo desipit, ut non intelligat? Nec illud audiendum est, quod nonnulli putant, ideo praecipuum Dei pus esse hominem, quia cetera dixit, et facta sunt. hunc. autem ipse fecit, sed ideo potius, quia hunc ad imaginem suam fecit. nam illa, quae dixit et facta sunt, ideo sic scriptum est, quia per uerbum eius facta sunt, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
sumauit. alia inchoauit. s
eade ipsa utiq a qͥbꝰ in die
septimo reqͥeuit: ex his q̃ su¬
pradix imꝰ clarũ ẽ. Consũmas¬
se qͥppe ista intelligimꝰ deu̾
cũ creauit omnia simul ita
ꝑfecte. ut nichil ei adhuc
in ordine tẽpoꝵ creandũ ee̾t.
qͦd ñ hic ab eo iaͣ inordine
causarũ creatũ e̾ẽt: incho¬
asse aũ. ut qͦd hic prefixerat
causis. post impleret effectis.
Finde formauit ds hominẽ
puluerẽ terre uel limũ t̃rȩ
hoc ẽ de puluere uel limo
t̃rȩ: & inspirauit siue insuf¬
flauit meiꝰ faciem sꝑm uitȩ.
.& factꝰ ẽ homo in animã ui¬
uã: ñ tunc predestinatꝰ. hoc
enĩ ante secłm in prȩseiencia
creatoris: neq tẽ causalit᷑
uel ẽsũmatȩ inchoatꝰ. uel in¬
choate c̃sũmatꝰ. hoc enĩ a
secło in racionibꝰ pͥmordialibꝰ
cũ simul omnia crearent᷑
s ereatꝰ intẽ pore suo. uisibi¬
Iit in corpore. in uisibilit᷑
mnanima: c̾stans exanima
mꝰ eũ feceritꝰ ds. primũ

Expanded text:
lia consummauit, alia inchoauit, sed eadem ipsa utique a quibus in die septimo requieuit — ex his quae supra diximus clarum est. consummasse quippe ista intellegimus deum, cum creauit omnia simul ita perfecte, ut nihil ei adhuc in ordine temporum creandum esset, quod non hic ab eo iam in ordine causarum creatum esset; inchoasse autem, ut quod hic praefixerat causis post impleret effectis. proinde formauit deus hominem puluerem terrae, uel limum terrae — hoc est de puluere uel limo terrae - et inspirauit siue inaufflauit in eius faciem spiritum uitae, et factus est homo in animam uiuam: non tunc praedestinatus; + hoc enim ante saeculum in praescientia Creatoris, neque tunc causaliter, vel inconsummate inchoatus, vel inchoate consummatus, hoc enim a saeculo in rationibus primordialibus, cum simul omnia crearentur, sed creatus in tempore suo, visibiliter in corpore, invisibiliter in anima, constans ex anima omodo eum fecerit Deus: primum
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe uoluerit: recedet a
ꝓprietate rerũ gestarũ: q̃
primitꝰ in huiꝰ modi narra
cionibꝰ omni obseruaciõe
nec intelligebant: qͥa nec
erant qͥ uerba pciꝑent:
Possem respondere sic eos
tantũ nos. s etiã eos omnes
qͥ futuri st̃ post nos: omnibꝰ
enĩ dicebat qͦs suos futu¬
ros uidebat: ecoe ego uobis¬
cũ sũ usq in c̃sũmacionẽ
cui dix̃ priusꝗͣ. te formarẽ¬

Expanded text:
accipere uoluerit. recedet a accipere uoluerit. recedet a proprietate rerum gestarum. quae primitus in huiusmodi narra- . tionibus omni obseruatione nec intellegebant, quia nec erant, qui uerba perciperent? possem respondere sic eos tantum nos, sed etiam eos omnes, qui futuri sunt post nos. omnibus enim dicebat, quos suos futuros uidebat: ecce ego uobiscum sum usque in consummationem cui dixit: prius
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ tͣnũ. creauit omnia si¬
mul qr te quando iã ñ simul
s suis q̃q tẽporibꝰ creans.
fuxit eũ de limo tͣrȩ . &.
ex eiꝰ osse mulierẽ: Nam
nec isto mͦ eos illo sexto di¬
e factos: nec tam̃ eos illo
serto die ñ factos. intel¬
ligere seriptura ꝑ mittit.
Forte gͦ animȩ eoꝵ serto
illo die facte erant: ubi &
ipsa imago dei recte intel¬
ligit᷑ inspu mentis eoꝵ:
ut postẽa corpora forma¬
rent᷑. Sed neq hoc crede
re.: eadẽ scriptura ꝑmitqt
cionẽ. ꝗͣ ñ uideo qͦmͦ possit
intelligi. si de fuit aliqͥd tẽ
ñ causalit ẽditũ. qͦd postea
uisibilit conderet᷑: de inde
qͥa sexus ipse masculi .&. fe¬
test. Qͦa si qͥsquã sedm in¬
tellectũ & actionẽ. tanꝗͣ.
utrũq sexũ in una anima
accipiendũ putauerit: qͥd
faciet de his qͣ ad escã deus
ipso die dedit de lignoꝵ. fruc¬
tibꝰ. q̃ nͥ homini habenti cor¬
pus. ñ utiq eͣ̃grua ẽ: Nã &.
si hanc escã figuratȩ qͣsquã

Expanded text:
simul, et tunc, quando iam non simul sed suis quaeque temporibus creans finxit eum de limo terrae et ex eius osse mulierem? nam nec isto modo eos illo sexto die factos nec tamen eos illo sexto die non factos intellegere scriptura permittit. Forte ergo animae eorum sexto illo die factae erant, ubi et ipsa imago dei recte intellegitur in spiritu mentis eorum, ut postea corpora formarentur? sed neque hre eadem Scriptura permittit. tionem; quae non video quomodo possit intelligi, si defuit aliquid tunc non causaliter conditum, quod postea visibiliter conderetur. Deinde quia sexus ipse masculi et fetest. quod si quisquam secundum intellectum et actionem tamquam utrumque sexum in una anima accipiendum putauerit. quid faciet de his, quae ad escam deus ipso die dedit de lignorum fructibus, quae nisi homini habenti corpus non utique congrua est? nam si et hanc escam figurate quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
&. anim̃a uiuã in qua &.
bestiȩ st̃. ꝓduxit terra.
Iunc aũ factꝰ ẽ homo. &
masculꝰ q. femina. Ergo &
tunc: & postea. Neq enun
tc̃ & nͣ postea: aut u postea
&. ñ tunc: nec alii postea
s idem ipsi: alit̾ tẽ. alitͣ
postea. Queret ex me. Qͦmͦ:
Respondebo. postea uisi¬
bilit̾ sic̃ species humanȩ
ẽstitucionis nota nobisẽ.
ñ tam̃ parentibꝰ generan¬
tibꝰ. s ille de limo: illa de
costa eiꝰ. Queret. Iunc qͦmͦ:
Respondebo. in uisibilit.
pote neialit. causalit̃. qͦmͦ
fiunt futura ñ facta. Hic
forte ñ intelliget. Subtra¬
hunt᷑ enĩ ei cuncta q̃ no¬
uit. usq ad ipsã seminũ
corpuleneiã. Neq enĩ uel
tale aliqͥd homo iã erat
cũ in pͥma illa sex dierũ
c̃dicione factus erat.
Dat᷑ qͥdẽ de seminibꝰ ad hane
r̾ẽ ñ nulla similitudo: ꝓptͣ
illa q̃ in eis futura c̃serta
st̃. Uerũtam̃ ante omnia
uisibil ia: se mina st̃ ille cau¬
se. Sed ñ intelliget. Qͥ d gͦ
faciã. nͥ quantũ possũ salu¬

Expanded text:
et animam vivam, in qua et bestiae sunt, produxit terra. Tunc autem factus est homo et masculus et femina: ergo et tunc et postea. Neque enim tunc, et non postea; aut vero postea, et non tunc: nec alii postea, sed iidem ipsi aliter tunc, aliter postea. Quaeret ex me quomodo. Respondebo, Postea visibiliter, sicut species humanae constitutionis nota nobis est; non tamen parentibus generantibus, sed ille de limo, illa de costa ejus. Quaeret tunc quomodo. Respondebo, Invisibiliter, potentialiter, causaliter, quomodo fiunt futura non facta. 11. Hic forte non intelliget. Subtrahuntur enim ei cuncta quae novit, usque ad ipsam seminum corpulentiam. neque enim uel tale aliquid homo iam erat. cum in prima illa sex dierum conditione factus erat. datur quidem de seminibus ad hanc rem nonnulla similitudo propter illa, quae in eis futura conserta sunt; uerum tamen ante omnia uisibilia semina sunt illae causae . sed non intellegit. quid ergo faciam, nisi, quantum possum, salu
Abbreviated transcription (Latin):
brahã. Cur eñl ñ ita &. ip¬
se ab rahã. inadã: & ipse adã
in pͥmis oꝑ ibꝰ mundi. q̃ ds
creauit omnia simul. Sed
usrba dñi ꝑ os carnis eiꝰ .&.
uerba dei ꝑ ora ꝓpharũ tẽ¬
porali corꝑis uoce ꝓferun¬
t᷑ ꝙ. omnibꝰ sillabis suis c̃¬
gruas tepoꝵ moras sumuis
atq ẽsumunt. Cũ uͦ ds di¬
cebat. faciamꝰ hominẽ ad
imaginẽ &. similitudinẽ nr̃ao
& habeat potestatẽ pisciũ
maris & uolatiliũ cȩli &

Expanded text:
am. cur enim non ita et ipse Abraham in Adam et ipse Adam in primis operibus mundi, quae deus creauit omnia simul? sed uerba domini per os carnis eius et uerba dei per ora prophetarum temporali corporis uoce proferuntur et omnibus syllabis suis congruas temporum moras sumunt atque consumunt; cum uero deus dicebat: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et habeat potestatem piscium maris et uolatilium caeli
Abbreviated transcription (Latin):
MNIS
scriptu¬
ra biꝑ¬
tta est.
dñs significat dicens. scri¬
bã eruditũ inregno dei si¬
milẽ esse patri fam ilias.
ꝓferenti de thesauro suo
noua & uetera: quȩ duo et¬
ã testam̃ta dicunt᷑. In libris
tet quȩ ibi etͣna intiment᷑
quȩ facta narrent᷑: q̃ futu¬
ra prȩmincient᷑. q̃ agenda
p̃cipiant᷑. uel moneantur.
In narracione gͦ rerũ facta¬
rũ q̃rit᷑ utrũ om̃ia sed̾m
figurarũ tantũmͦ intellec¬
tũ accipiant᷑: an etiã scđm
fidẽ rerũ gestarũ asseren¬
da & defendenda sint. Nam
ñ ee̾ accipienda figuraliter
nullus xꝓianꝰ dicere aude¬
bit: attendens a płm dicentẽ.
omnia autẽ hȩc in figura ẽ¬
tingebant illis. &. illud qͦd

Expanded text:
mnis Scriptura bipartita est, Dominus significavit, dicens, scribam eruditum in regno Dei similem esse patrifamilias proferenti de thesauro suo nova et vetera , quae duo etiam Testamenta dicuntur. In Libris tet, quae ibi aeterna intimentur, quae facta narrentur, quae futura praenuntientur, quae agenda praecipiantur vel moneantur. In narratione ergo rerum factarum quaeritur utrum omnia secundum figuratum tantummodo intellectum accipiantur, an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. Nam non esse accipienda figuraliter, nullus christianus dicere audebit, attendens Apostolum dicentem, Omnia autem haec in figura contingebant illis : et illud q
Abbreviated transcription (Latin):
doloꝵ timore ñ possunt.
& qͥ omino malũ deserciõis
suȩ maiori suꝑbiȩ stupore
ñ senciunt ab his qͥ discer¬
nere nouer̃t. miseriores
prorsus apparent: ut si no¬
lunt reciꝑe medicinã talia
deuitando: ualeant ad ex¬
emplũ qͦ possint talia de¬
dicit. unꝰqͥsq tẽptat᷑ a con¬
cupiscencia sua abstractꝰ

Expanded text:
dolorum timore non possunt, dolorum timore non possunt, et qui omnino malum desertionis suae maiore superbiae stupore non sentiunt aliis, qui haec discernere nouerunt, miseriores prorsus adparent, ut, si nolunt recipere medicinam talia deuitandi, ualeant ad exemplum, quo possint talia dedicit, unusquisque temtatur a concupiscentia sua abstractus