comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
acclamatione ordinatꝰ. mirabilit̃ in pon¬
tificatu uiuere studuit: ac demũ here¬
miticam eligens uitã. lepsis uniu̾sa pre¬
bens obsequia: continentissime usq ad
obitũ uixit. Ea igitur tẽpestate mona
chi sepe dicti cenobii cassini auctore Rar¬
lomanno de quo supra retulimꝰ. romã
ueniunt doloris apud sci̾ssimũ papam ⁊ a-¬
chariam deposituri querelam: ꝓpter corpꝰ
scilicet sacratissimi patris benedicti. a solo
proprio gallias translati. Qͥ meror iam¬
pridem a cordib eoru̾dem fratrũ ob ter¬
rarum longinqͥtatẽ. necñ uetustatẽ tẽpo¬
rum admodũ refrixerat: nec iam spem
potiendȩ huius rei habebant. S Rarlo¬
manno illorũ subeunte collegiũ. spes olim
emortua reuixit: scm̃q ad euntes expos¬
cunt p̾sulem. uti litteras pipino regi fran¬
corũ dirigat: qualiter auctoritati ac p̃¬
cibus tanti fauens pontificis. egregii pa¬
tris corpus auito restituat loco. Prefa¬
tus uͦ pontifex. fr̃m p̾cib annuens lacri¬

Expanded text:
acclamatione et voto ordinatus, mirabiliter in pontificatu vivere studuit: ac demum eremiticam eligens vitam, leprosis universa praebens obsequia, continentissime usque ad obitum vichi saepedicti coenobii Cassinensis, auctore Carlomanno de quo supra retulimus, Romam veniunt, doloris apud sanctissimum papam Zachariam deposituri querelam, propter corpus scilicet sacratissimi Patris Benedicti, a solo proprio in Gallia translati. Qui moeror jampridem a cordibus eorumdem fratrum ob terrarum longinquitatem nec non vetustatem temporum admodum refrixerat, nec jam spem potiundae hujusce rei habebant: sed Carlomanno illorum sacrum subeunte collegium, spes olim emortua revixit: sanctumque adeuntes exposcunt praesulem, ut litteras Pippino regi Francorum dirigat, qualiter auctoritati ac precibus tanti favens pontificis, egregii Patris corpus avito restituat loco. Praefatus vero pontifex precibus annuens lacry
Abbreviated transcription (Latin):
giosi serui dei sint ꝑmoti: ualete:
Rarlomannꝰ et fratres qui cum
eo erant gallias expetunt. pipi¬
num adeunt regem. sacra sancti apłici
tuosis subiciunt lacrimis. Orant subue¬
niri sibi: pios patris cineres. ossaq cunc¬
tis reuerenda mortalib furtim sublata.
deuotissimis filiis auctoritate regia. ius¬
ticieq respectu affatim restitui: ñ ulliꝰ
offensȩ in hac re ꝑtimescere culpã. cui
suffragari agnoscitur in offenꝰ rectitudiniꝰ tͣmes.
Flexus his luctuosis questib pius prin¬
rem p̃bens. fratris quoq consulens uolun¬
tati: remigiũ rotomagensem episcopũ
qui ex p̃cepto regis etiam nolentib fr̃ib
sacrũ effossum pignus. Rarlomanno
et fr̃ib cum eo ꝑgentib ocissime reddat.

Expanded text:
giosi Dei servi sunt permoti. Valete. giosi Dei servi sunt permoti. Valete. Carlomannus et fratres qui cum eo erant Gallias expetunt, Pippinum adeunt, sacra sancti apostolici tuosis subjiciunt lacrymis. Orant subveniri sibi, pios Patris cineres ossaque cunctis reverenda mortalibus furtim sublata devotissimis filiis auctoritate regia justitiaeque respectu affatim restitui. Non ullius offensae in hac re pertimescere culpam, cui suffragari agnoscitur inoffensus rectitudinis trames. Flexus his luctuosis questibus pius prinorem praebens, fratris quoquo consulens voluntati, Remigium Rothomagensem episcopum qui ex praecepto regis etiam nolentibus fratribus sacrum effossum pignus Carlomanno ac fratribus cum eo pergentibus ocissime reddat.
Abbreviated transcription (Latin):
monachus. germanꝰ filii nr̃i pipini ex
sos dei seruos monachos concordia et pa¬
cis sermones inter eũ ac grifonem frẽm
eius expedire nos mittere. Uerũ etiam
pro corpore beati benedicti qͦd furtiue
ablatũ est a suo sepulchro: ut ei restitu¬
atur. in hoc opere pietatis et miscdiȩ
libenter aurẽ accõmodate. Hortamur
dilectionẽ ac scĩtatẽ ur̃am ut p̃fati be¬
ati benedicti corpus iuxta peticionem¬
seruorũ dei. sublimitas dilecti filii nostri
pipini ur̃a cooꝑante sanctitate indubitan¬
ter ad propriũ remittat locum: ut etiam
dicti serui dei de suo gaudeant sibi resti¬
tuto patre. uosq ꝑhennẽ habeatis merce¬
dem. et laudem ꝓ eo quod iuste oꝑati fu¬
eritis: ut ad suum scĩssimi uiri corpus
referatur tumulũ: ex quo clam ablatũ
hoc bono oꝑe restitucionis eius. deffẽtio¬
nis ꝑtimescere debeat corã deo: dum cre-¬
ditur qr ad optinendũ hoc ipsius suffra-¬
gantib or̾onib et uoluntate p̾fati reli-¬

Expanded text:
monachus, germanus filii nostri Pippini excsos Dei servos monachos concordiae et pacis sermones inter eum ac Grifonem fratrem ejus expedire nos mittere; ut epro corpore B. Benedicti, quod furtive ablatum est a suo sepulcro, ut ei restituatur. In hoc pietatis et misericordiae libenter aurem accommodare hortamur dilectionem ac sanctitatem vestram, ut priti corpus juxta petitionemservorum Dei, sublimitas filii dilecti nostri Pippini vestra cooperante sanctitate indubitanter ad proprium remittat locum; ut et jam dicti servi Dei de suo gaudeant sibi restituto Patre, vosque perennem habeatis mercedem et laudem, pro eo quod juste operati fueritis, ut ad suum sanctissimi viri corpus referatur tumulum, ex quo clam ablatum hoc bono opere restitutionis hujus pertimescere debeat coram Deo; dum creditur, quia ad obtinendum hoc, ipsius suffragantibus orationibus et voluntate, praefati reli
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a ꝑcepta ad monasteriũ sc̃ĩ benedicti.
situm in supradicto castro cassino secessit:
atq ibi quod reliquum uitȩ fuit morta
lis religiose ꝯuersando ꝯpleuit. ordinan¬
te stephani romani pontificis ex p̃fecto
palacii rex constitutus ꝑ annos ferme qͥn¬
decim. aut eo amplius regni francorum
principatũ solus optime rexit: sicut uide¬

Expanded text:
rovinciam ad monasterium S. Benedicti situm in saepedicto castro Cassini, secessit, atque ibi, quod reliquum fuit mortalis vitae, religiose conversando complevit. CAPte ejusdem pontificis, ex praefecto palatii rex constitutus, per annos ferme quindecim aut eo amplius regni Francorum principatum solus optime rexit. Ea i
Abbreviated transcription (Latin):
simi sui confessoris pignus qđd nullis
p̃cedentib meritis. sed solo gratuito
munere famulis suis contulerat. nul¬
la scelerũ enormitate irritatus aufer¬
ri ꝑmitteret. Quod quib fletib. qui¬
busq gemitib. quoue ululatuum
clamore per oratum sit. quis mortaliũ
exsoluere queat: Conflictanciũ de¬
niq in dolore patris ac filiorũ animoᷤ
etatis maturrimȩ interdumq sup̃mȩ
qualitatis uariȩ : ualitudinis diuersȩ

Expanded text:
simi sui confessoris pignus quod nullis simi sui confessoris pignus quod nullis praecedentibus meritis, sed solo gratuito munere famulis suis contulerat, nulla scelerum enormitate irritatus auferri permitteret. Quod quibus fletibus quibusque gemitibus, quove ululatuum clangore peroratum sit, quis mortalium exsolvere valeat? Conflictantes denique in dolore Patris et filiorum animos, aetatis maturimae interdumque supremae, qualitatis variae, valetudinis divers
Abbreviated transcription (Latin):
ta regalia egerrime suscepisset: non se
posse depositum reddere dixit. quod ad
seruandum non autẽ restituendũ se sus-¬
cepisse gaudebat. ita subiciens. Ipse scĩs¬
simꝰ pat̾ ꝓpria sponte huc se deferri per-¬
misit: ipse uisione sacra suos ob sui deuec¬
tionem inuitauit seruulos. Suscepimus
indigni egregii patris sacratissima m̃bra.
excepimꝰ cineres pios: deuote nunc usq
adseruare curauimꝰ. At si nr̃is interue¬
nientib peccatis relinquere gallias. ru¬
raq eum natiua repetere placuerit.
marum salutẽ animarũ. relictis ꝓpriis
has ꝓcul positas. ac pene ultimo in li¬
tore occeani sitas expetiit uoluntarie
sedes : certissimũ habetote impotes
uoti ur̃i uosmet ad propria redituros.
His dictis multũ illacrimans. fores ec
m̃bra cubabant reserari iubet. suosq
fratrib tocius religionis intra eccłam
beati apłorum principis sese retinens.
solo ꝓstratus. lacrimis ora ꝑfusus. dñi
auxiliũ expostulabat: quatinꝰ dilectis¬

Expanded text:
ta regalia aegerrime suscepisset, non se posse depositum reddere dixit, quod ad servandum, non autem restituendum se suscepisse gaudebat. Ita subjiciens: Ipse sanctissimus Pater propria sponte huc se deferre permisit, ipse visione sacra suos ob sui devectionem invitavit servulos: suscepimus indigni, egregii Patris sacratissima membra, excepimus cineres pios, devote nunc usque asservare curavimus. At si nostris intervenientibus peccatis relinquere Gallias ruraque eum nativa petere placuerit, marum salutem animarum relictis propriis has procul positas ac pene in ultimo littore Oceani sitas expetiit voluntarie sedes; certissimum habetote, impotes voti vestri vosmet ad propria redituros. His dictis, multum illacrymans, fores eccsita sancta membra cubabant reserare jubet, suosque fratribus totius congregationis intra Ecclesiam beati apostolorum principis sese retinens, solo prostratus, lacrymis ora perfusus Domini auxilium expostulabat, quatenus dilectis
Abbreviated transcription (Latin):
ab inuicẽ separare: s sicut eos priori mo
ita in scd̾o indiuisibiliter ꝯponere uelle
testabatur. Tunc uero nobiles quiq ac
sapientes his contradicebant uerbis: iustũ
non esse dicentes. ut quos diuina uolun¬
tas participes fecerat oraculi celestis. et qͥ
simul locũ scõrum tecamq corporũ ad¬
issent. quiq in subeundo pares labore
fuerant. non etiam fructus laboris eque
partirent᷑: maxime uero ñ esse dignum
dicebant. ut duo magna luminaria loci
rent singulis locis singula. Tandem gͥ se¬
pe dictus uenerabilis uir agiulfus ꝯsiliis
uenerandorũ uirorũ assensum dedit: de¬
creuitq ut ipse cum suis retento corpore

Expanded text:
ab invicem separare, sed sicut eos in priori monab invicem separare, sed sicut eos in priori monita in secundo indivisibiliter componere velle testabatur. Tunc vero nobiles quique atque sapientes his contradixere verbis, justum non esse dicentes, ut quos divina voluntas participes fecerat oraculi coelestis, et qui simul locum sanctorum thecae corporum adissent, quique in subeundo pares labore fuerant, non etiam fructus laboris aeque partirentur. Maxime vero non esse dignum dicebant, ut duo magna luminaria loci rent singulis locis singula. Taudem igitur saepedictus venerabilis vir Aigulfus consiliis venerandorum virorum assensum dedit decrevitque, ut ipse cum suis retento corpore
Abbreviated transcription (Latin):
sibi annuente tribuere posset. Post hec uͦ
monachorũ cum plebe territorii aureli¬
anensis oburam eis ꝓcesserunt miliario
a monasterio. in uico qui dicitur uetus flo¬
riacus: ibiq cum gaudio et leticia atq ho¬
nore magno exceꝑunt corpora sc̃orũ supͣ¬
dictorum sub die quinto iduum iuliarum
in eodem quoq loco die illo eandem sollẽp¬
nitatem cum ingenti leticia in dei laudib
ꝑegerunt. Cum gͥ more ibi fierent. plebs
cenomannicȩ urbis cuius supͣdiximꝰ fuisse
ciues. qui pro afferendo corpore beatȩ sco¬
lasticȩ ierunt affuit. obuiã ꝓcedens ciuib
suis: quos pro deportando celesti thesauro
misisse gaudebat. S cum ad p̃dictũ locũ
ueniens cognouisset patrate rei ueri¬
tatem. et actus om̃s uenerabilis uiri agi¬
ulfi: postulabat eum ut sibi munꝰ ꝓmissũ.
atq a deo demonstratũ concedere deberet.
S udem uenerabilis uir respondit se neqͣ¬
quam uelle scõrũ germanorũ corpora

Expanded text:
sibi annuente tribuere posset. In veteri Flsibi annuente tribuere posset. In veteri Flmonachorum cum plebe territorii Aurelianensis obviam eis processerunt milliario a monasterio, in vico qui dicitur vetus Floriacus: ibique cum gaudio et laetitia atque honore magno exceperunt corpora sanctorum supradictorum sub die quinto Iduum Juliarum. In eodem quoque loco die illo eamdem solemnitatem cum ingenti laetitia in Dei laudibus peregerunt. Cum igitur ibi morae fierent, plebs Cenomanicae urbis, cujus supra diximus fuisse cives qui pro afferendo corpore B. Scholasticae ierunt, adfuit obviam procedens cum civibus suis, quos pro deportando coelesti thesauro emisisse gaudebant. Sed cum ad praedictum locum veniens cognovisset rei veritatem et actus omnes venerabilis viri Aigulfi, postulabat eum ut sibi munus promissum atque a Deo demonstratum concedere deberet. Sed isdem venerabilis vir respondit, se nequaquam velle sanctorum germanorum corpora
Abbreviated transcription (Latin):
dictum. Itaq miro modo ceꝑunt se nerui
diu contracti extendere. et aridi diu mea-¬
tus uenarũ sanguinis inundacione hu¬
mectari: atq ita deo uolente accepto san¬
guinis robore letus suꝑ pedes constitit:
et creatori suo magnis uocib benedixit.
Qui locus hactenꝰ basilicam retinet. dño
in honore beati benedicti dicatã. Cumq
p̃diolum adeunt. mille quingentis ferme
passib a monasterio quo tendebant dis
cum aliquantulum eis reqͥescere placuis¬
set. obuiam eis qͥdam cecus factus est:
qui magno impetu ferociter facto. spor¬
tam qua beati uiri cinis portabatur ap¬
prehendit. Quẽ uir dñi agiulfus mode¬
rata studuit correptione castigare. atq
ab illicita p̾sũptione reuocare: sed ille
quem lum̃ amissũ contͥstabat. respondit
nullomͦ se posse ab ea diuelli. nisi primũ
lumen reciperet: ꝓnunciauitq se tante fidei
esse. ut quicqͥd peteret sc̃s benedictus. dño

Expanded text:
dictum. Itaque miro modo coeperunt se nervi dictum. Itaque miro modo coeperunt se nervi diu contracti extendere, et aridi diu meatus venarum sanguinis inundatione humectari, atque ita Deo volente accepto robore laetus super pedes constitit et curatori suo magnis vocibus benedixit. Qui locus hactenus Basilicam retinet Domino in honore B. Benedicti dicatam. Caeco praediolum adeunt mille quingentis ferme passibus a monasterio quo tendebant distcum aliquantulum eis requiescere placuisset, obviam eis quidam caecus factus est, qui magno impetu ferociter facto sportam qua beati viri cinis portabatur apprehendit. Quem vir Domini Aigulfus moderata studuit correptione castigare, atque ab illicita praesumptione revocare. Sed ille quem lumen amissum contristabat, respondit, nullo modo se posse ab ea divelli nisi quamprimum lumen reciperet; pronuntiavitque se tantae fidei esse, ut quidquid peteret S. Benedictus, Domino
Abbreviated transcription (Latin):
nuere libuit. Nam om̃ipotentis potencia
tenebrarũ densitate ita eos occuluit. ut sͥ
qͥdem nil obesset: ꝑsecutorib uero eorum
omnẽ facultatẽ se inueniendi auferret: sicq
famuli dei malorũ timore sublato. ocius
briter tamen tanto ꝯfecto itinere. in p̃diolũ
quoddam diuerterunt bonedium nomine:
situm in pago aurelianensi lassitudinȩ co¬
gente. In quo loco cũ paulisꝑ indulgerent
quieti: ecce qͥdam sine oculis materno fusꝰ
una hora effluente discussa caligine ceci¬
tatis. lumen dui sͥ negatũ cepit aspioere:
et datorem illius. simulq beatũ benedictũ
etiam diuinitati huic miraculo. aliud in
eodem loco coniungere: ut quante digni¬
tatis esset cuius cinis portabatur ostend̾et.
Namq debilis quidam qui erectus ire neqͥ¬
bat. per terram reppendo se thrahens. ut¬
pote qui omĩum menbrorũ officio desti¬
tutus erat aduenit: implorans auxiliũ
ab omĩpotente deo ꝑ famulũ eius bene¬

Expanded text:
nuere libuit. Nam omnipotentis potentia nuere libuit. Nam omnipotentis potentia tenebrarum densitate ita eos occuluit, ut sibi quidem nil obesset, persecutoribus vero eorum omnem facultatem se inveniendi auferret: sicque famuli Dei malorum timore sublato ocius briter tamen tanto confecto itinere in praediolum quoddam diverterunt Bonodium nomine, situm in pago Aurelianensi lassitudine cogente. In quo loco cum paulisper indulgerent quieti, ecce quidam sine oculis materno fusus  vix uuna hora effluente discussa caligine caecitatis lumen sibi dia negatum coepit aspicere, et datorem illius simulque B. Benedictum etiam Divinitati huic miracu o aliud in eodem loco conjungere, ut quantae sanctitatis esset cujus corpus portabatur ostenderet. Namque debilis quidam qui erectus ire nequibat per terram, rependo se trahens, utpote qui et omnium membrorum officio destitutus erat, advenit implorans auxilium ab omnipotente Deo per famulum illius Bene
Abbreviated transcription (Latin):
hora papam romanũ ꝑ uisionẽ qͥdam assis¬
tens. talit̾ compellare uisus est. Cur te piger
somnꝰ timporib p̾ssis. negat stratib relictis
custodiam tuȩ habere ꝓuinciȩ: Et quare
dimissis publicis utilitatib. propriis impli¬
caris : Namq ut quod dico palam sit. no¬
ueris te magnorũ uirorũ patrociniis carere:
benedicti scilicet atq scolasticȩ sororis eius:
quorũ corpora quidam a galliȩ horis huc
aduentantes. illuc ferunt humanda. His
auditis romanus antistes. ꝓtinus thoro re
licto. arma comitesq inquirit: ac ꝑsequi
conatur recedentes. iunctiᷤᷤ sibi langobar¬
dorum auxiliis. Hac itaq famuli dei uisio¬
ne accepta. formidatites alicuius in ꝯmodi¬
tatis tristem accessum. respiciunt retro: ui¬
dentq se subsequi ab hostib. Tuncq timo
mulorũ corpora eis reuelare elignatus est:
ut ea illis ad locum destinatũ deferre pre
ciperet. Quorum p̾cib. diuinȩ pietati an¬

Expanded text:
hora papam Romanum per visionem quidam assishora papam Romanum per visionem quidam assistens talia compellare visus est: Cur te piger somnus temporibus pressis negat stratibus relictis custodiam tuae habere provinciae? et quare dimissis publicis utilitatibus, propriis implicaris? namque ut dico quod palam sit noveris, te magnorum virorum patrociniis carere Benedicti scilicet atque Scholasticae sororis ejus, quorum corpora quidam a Galliae oris huc adventantes, illuc ferunt humanda. His auditis Romanus antistes protinus relicto thoro arma comitesque inquirit, ac persequi conatur recedentes, junctis sibi Langobardorum auxiliis. Hac itaque famuli Dei visione accepta, formidantes alicujus incommoditatis tristem accessum, respiciunt retro, videntque se subsequi ab hostibus: tuncque timmulorum corpora eis revelare dignatus est, ut ea illis ad locum destinatum praeciperet deferre: quorum precibus divinae pietati an
Abbreviated transcription (Latin):
fura crant notamina: quorũ interiꝰ busta
iacebant. His sicut dui optauerat inuentis.
patefacto a latere euacuatoq locello. the¬
saurum inuentũ uniꝰ sportellȩ conelusit
sinu: que sporta hactenus penes nos. qͣsi
noua habetur. Quib patratis om̃ibus. in¬
prouisȩ adsunt socii. quos supra sermo re¬
tulit a ernomannica urbe ꝓfectos: que¬
rentes et ipsi non quesita benedictione frus¬
tͣbi. Tuncq primũ sibimet mutuo pate¬
fecere sui itineris causam: qr scilicet et ip¬
si reuelatione diuina ãmoniti. ad corpus
beatȩ scolasticȩ ierant deferendũ. Moxq
festinatione retrogradũ iter arripientes.
festinato simul regredi curabant: portan¬
tes quas inuenerant dono diuino p̃ciosissi¬
mas margaritas. Int̾ea illis celeriter repedan¬
tibus. iamq horas finiũ suorũ attingentib
uox alta diuinitꝰ ꝑ alta silencia noctis ꝓhi¬
buit eos moras innectere in eundo: eademq

Expanded text:
fixa erant notamina, quorum interius busta fixa erant notamina, quorum interius busta jacebant. His sicut diu optaverat inventis, patefacto a latere evacuatoque locello, thesaurum inventum unius sportellae conclusit sinu, quae sporta hactenus penes nos quasi nova habetur. Quibus patratis omnibus improviso adsunt socii, quos supra sermo retulit a Cinomanica urbe profectos, quaerentes et ipsi non quaesita diu benedictione frustrati. Tuncque primum sibimet mutuo patefecere sui itineris causam, quia scilicet et ipsi revelatione divina admoniti ad corpus B. Scholasticae ierant deferendum: moxque cum festinatione retrogradum iter arripientes, festinato simul regredi curabant portantes quas invenerant dono divino pretiosissimas margaritas. A Romani tibus, jamque oras finium suarum attingentibus, vox alta divinitus per alta silentia noctis prohibuit eos moras innectere in eundo. Eadem
Abbreviated transcription (Latin):
cum: namq ibi inueniendũ est unde tuȩ
dens autem desiderio: primo quietis sõno
ꝑcepto. stratu sese excutiens. p̃ceptorũ senis
haut segnis obtẽꝑator extitit. Namq pre¬
dictȩ solitudinis plagam respiciens. ꝯspicit
cominus locum lumine claro micantem: ceu
cum luminarib facibusq densis. locus aliqͥs
ꝑfusus illustratur. Quib uisis reuerendus
heros gaudio amplissimo repletus: mundi.
gubernatori et scłorum rectori benedicens.
in isdem laudib noctis terminum expecta¬
bat. Qͥ cum diu p̾stolatus affuisset. sousq
globus necdum iubare suo mundispacia
ampla compleret. ad locum intrepidus ꝓ¬
perat cuius notator extiterat: ibiq sicut
longe optauerat cuncta inueniens: pros¬
peratori itineris sui grateᷤ innumeras repen¬
dit. Namq locum adiens. ioculum ibidẽ
inuenit. exterius quidem uilem: interius
autem retinentẽ magni p̃cii margaritas.
Proforib autẽ petre scilicet suꝑpositȩ pre¬

Expanded text:
cum: namque ibi inveniendum est unde tuae cum: namque ibi inveniendum est unde tuae dens autem desiderio, primo quietis somno percepto stratu sese excutiens, praeceptorum senis haud segnis obtemperator exstitit. Namque praedictae solitudinis plagam respiciens conspicit eminus locum lumine claro micante, ceu cum luminaribus facibusque densis locus aliquis perfusus illustratur. Quibus visis reverendus heros gaudio magno repletus mundi Gubernatori et saeculorum Rectori benedicens in iisdem laudibus noctis terminum exspectabat. Qui cum diu praestolatus affuisset, solisque globus, necdum jubare suo mundi spatia ampla compleret, ad locum intrepidus properat cujus notator exstiterat: ibique sicut longe optaverat cuncta inveniens, prosperatori itineris sui grates innumeras rependit. Namque locum adiens loculum ibidem invenit, exterius quidem vilem, interius autem retinentem magni pretii margaritas. Pro foribus autem petrae scilicet superpositae prae
Abbreviated transcription (Latin):
monstrata. Ad hec senex paululũ terrȩ af¬
figens aspectus: uocemq infra fauces com¬
primens. sic demũ ora resoluit. Si mͥ quȩ
pro tali munere debent᷑ p̾mia digna repen¬
dis. deo fauente puto me ocius negocio¬
tuo finem ꝑfectionis imponere: quatinꝰ
his pro quib laborem tanti itineris assump¬
sisti ꝑactis. ouans repedare ad ꝓpͥa queas.
Cuius uerba cũ uir dñi ꝑorantis audisset.
nulla inquit erit in munere dando difficul¬
tas : quin omĩa que a me poscis dem. tan¬
tum ẽ ut ꝓmissionis tuȩ memor. dicta fac¬
tis recõpenses. Ad hec ille. Cum inqͥt luci¬
fugȩ noctis tẽpora conticiniiq metas pro¬
pinquare ꝓspexeris. tu ne ad modicũ in¬
dulge quieti: s tecti adita linquens. nu¬
do sub aeris axe. indefessus esto speculator.
Cumq solitudinis huiꝰ locũ aliquem lu¬
mine clarissimo radiare conspexeris niuei
montis instar. notato certo notamine lo¬

Expanded text:
monstrata. Ad haec senex paululum terrae demonstrata. Ad haec senex paululum terrae defigens aspectum, vocemque infra fauces comprimens, sic demum ora resolvit: Si mihi quae pro tali munere debentur praemia digna rependis, Deo favente, puto me ocius negotio finem perfectionis imponere, quatenus pro his quibus laborem tanti itineris assumpsisti peractis, ovans ad propria repedare queas. Hujus ergo verba cum vir Dei perorantis audisset: Nulla, inquam, erit in munere dando difficultas quin omnia quae a me poscis dem, tantum est ut promissionis tuae memor dicta factis recompenses. Ad haec ille: Cum, inquit, lucifugae noctis tempora conticiniique metas propinquare prospexeris, tu ne ad modicum quidem indulge quieti, sed tecti adyta linquens, nudo sub aeris axe indefessus speculator adesto. Cumque solitudinis hujus locum aliquem lumine clarissimo radiare conspexeris nivei montis instar, notato certa mente lo
Abbreviated transcription (Latin):
graret. et huc illueq circũspiciens. ocło¬
rum orbes uolueret sedulus explorator:
conspiciens eũ homo quidam multorũ an-¬
norũ crebro id agentẽ. sic eũ prior affat᷑.
Heus tu inquit quib ab horis nr̃as adisti
sedes: cuiusue negocu gr̃a: Ad hec ille
non indagini illius ausus ẽ ꝓpalare ꝯmis¬
sum gͥ secretũ: s cũ iterato suꝑ ipsa re in¬
terrogaret᷑. ipse tamen negociũ diuulga¬
re metueret: hec ab eodem sene audiuit.
Cur inquit me secreti tui ñ etficis ꝯsciũ:
Nam si delatoris seandalum caues. securꝰ
esto in me tutam repperies fidem: et si dictis
meis fidem accõmodaueris: fortassis etiam
negocio tuo ꝓfuturũ erit. Ista uͦ cum pre¬
dictus dei famulus aurib hausisset. cogi¬
tans qr in antiquis est sapiencia. et rerũ
p̃teritarum cognicio: reputans etiã sicut
tȩ detexit historias. qua causa uenisset:
queq uisio ꝓpter hanc rem sibi fuerit de¬

Expanded text:
graret, et huc illucque circumspiciens oculograret, et huc illucque circumspiciens oculorum orbes volveret sedulus explorator, conspiciens eum homo quidam multorum annorum crebro id agentem sic eum prior affatur: Heus tu, inquit, quibus ab oris nostras adisti sedes, cujusve negotii gratia? Ad haec ille non indagini illius ausus est propalare commissum sibi secretum: sed cum iterato super ipsa re interrogaretur, ipse tamen negotium divulgare metueret, haec ab eodem sene audivit: Cur, inquit, me secreti tui non efficis conscium? Nam si delatoris scandalum caves, securus esto, in me tutam reperies fidem: et si dictis meis fidem accommodaveris, fortassis etiam negotio tuo profuturum erit. Ista vero cum praedictus Dei famulus auribus hausisset, cogitans quia in antiquis est sapientia et rerum praeteritarum cognitio, reputans etiam sicut tae texuit historias, qua causa venisset, quaeque visio propter hanc rem sibi fuerit de
Abbreviated transcription (Latin):
re. Igitur ꝯmuni decreto ceptũ opus simul
statuunt ꝑagere: iunctiq simul tamdiu in¬
diuisibiliter adhesere: quousq romã uenien¬
tes. beati petri basilicam oraturi intrarent.
At cum in eadem urbe sub obtentu uisen¬
dorum scõrũ locorũ a se inuicẽ diuideren-¬
tur : ut rei autẽ habet ueritas negocium
quod ceꝑant ꝑfecturi: memoratus agiulfꝰ
intermissis interim his que palam ostenta¬
uerat se uelle. locorũ gr̃a scilicet scõrũ cir¬
cuicionib expedicioni oꝑam dedit: certanᷤ
ocius ꝑficere quod sͥ iniunctũ fuerat sc̃m
mandatũ. Tandem itaq ꝑuenit ad locum
castri qͦd uocatur cassinũ: ibidemq paulisꝑ
itineri finẽ imponens. expectabat euentũ
rei: orans illũ qui uisionẽ suꝑius ꝓlatam re¬
uelare dignatus fuerat. quiq se ad hoc opꝰ
destinauerat: ut non inuacuũ tantũ iter
ꝯsũmari uellet: s sicut ꝓmiserat thecam
thesauri sui ei reuelare dignaret᷑. Cumq¬

Expanded text:
. Igitur communi decreto coeptum opus simul statuunt peragere, junctique simul tandiu indivisibiliter sibi adhaesere, quousque Romam venientes B. Petri basilicam oraturi intrarent. At cum in eadem urbe sub obtentu visendorum sanctorum locorum a se invicem dividerentur, ut rei autem habet veritas, negotium quod coeperant perfecturi; memoratus Aigulfus intermissis interim his quae palam ostentaverat velle, locorum scilicet sanctorum circuitionibus, expeditioni operam dedit, certans ocius perficere quod sibi injunctum fuerat sanctum mandatum. Tandem itaque pervenit ad locum castri quod vocatur Cassinum: ibidemque paulisper itineri finem imponens, exspectabat eventum rei, orans illum qui visionem superius prolatam revelare dignatus est, quique se ad hoc opus destinaverat, ut non in vacuum tantum iter consumi vellet, sed sicut promiserat thecam thesauri sui ei revelare dignaretu
Abbreviated transcription (Latin):
terrȩ humili. terram multi precii reddere
studuit: uiliq urna contexit celestem
thesaurum. Nam quantũ dilectus deo
amabilisq ipse thesauris sit. testantur
innumere debilium sanitates corporum
talib pro tanti uiri honore tribuuntur

Expanded text:
terrae humuli terram multi pretii reddere terrae humuli terram multi pretii reddere studuit, vilique urna contexit coelestum thesaurum. Nam quantum dilectus Deo, amabilisque ipse thesaurus sit, testantur innumerae debilium sanitates corporum,talibus pro tanti viri honore tribuuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsiliũq utile quereret: in tẽpesta nocte
consueta oracionis furta requirens. stratis
relictis sicut consueuerat dormitoriũ eg̃ssus.
sub nudo celo cepit inter alia p̾cari. ut diui¬
na pietas ei salubre consilium suggereret:
quo nam in loco sanctissima m̃bra locaret.
Affuit his p̃cibus clemens auris omĩpoten¬
tis: que seruorũ suorũ iusta petenda audi¬
re consueuit. Nam lux subito celitus emis¬
sa. ante basilicȩ frontem beatȩ dei genitri¬
cis mariȩ in modum facis ardens: in eum
locũ ubi nunc ẽ conditũ corpus ꝓtendi
uisa est. Quod uisum. uir dñi mũmolus
ut uidit. om̃i dubietate post posita. certis¬
sime credidit quod hic locus aptus esset
sci uiri m̃bris locandis. Igitur post habi¬
tis mordacib curis. et uisioni omĩmodis
fidem dans: in eodem loco quo sͥ demons¬
tratum fuerat. cum magno studio in me¬
lius ornato. sub die pridie nonas decẽbris
cum ingenti honore et laudib diuinis.

Expanded text:
consiliumque utile quaereret, intempesta nocte consiliumque utile quaereret, intempesta nocte consueta orationis furta requirens, stratis relictis sicut consueverat dormitorium egressus, sub nudo coelo coepit inter alia precari, ut divina pietas ei salubre consilium suggereret, quonam in loco sanctissima membra locaret. Adfuit his precibus clemens auris omnipotentis, quae servos suos justa petentes audire consuevit. Nam lux subito coelitus emissa ante basilicae frontem beatae Dei Genitricis Mariae in modum facis ardens in eum locum ubi nunc est conditum corpus protendi vis est. Quod visum vir Domini Mummolus ut vidit, omni dubietate postposita certissime credidit quod hic locus aptus esset sancti viri membris locandis. Igitur posthabitis mordacibus curis et visioni omnimodis fidem dans, in eodem loco quo sibi demonstratum fuerat cum magno studio in melius ornato sub pridie Nonas Decembris cum ingenti honore et laudibus divinis
Abbreviated transcription (Latin):
se salubriter uertit: quod sũma celeritate
leuatum imponentes scapulis. cum gaudio
ad propriũ locum deportauerunt. Ibiq
magnis sũptib edificata basilica. et ordina¬
tis queq erant necessaria feminis deo ser¬
uientibus infra breue spaciũ temporis
plurime nobiliũ feminarũ in eodem mo¬
illustracionib a dño honoratur. At uͦ¬
iũmolus abbas et uenerabilis agiulfus
nedicti quod a deo sibi collatum certis
indiciis apparentib tenebant: et in basi¬
lica beati petri ad custodiendũ deposue¬
runt. Quod cũ eximia cura seruantes.
conferebant inter se quo in loco eiusdẽ
monasterii. id diuinȩ uoluntati concor¬
dantes humarent: suꝑ qua re ñ minima
eorũ animos dubietas occupauerat.S
deus qui benigna pietate sua. scĩ uiri cor¬
pus de loco priori tͣnsferendũ decreuit:
in sequenti. locũ aptum sepulturȩ ꝓuidit.
Nam cũ diu sicut iam dictũ est beatȩ
memoriȩ mũmolus suꝑ hac re cogitaret.

Expanded text:
ae salubriter verterunt. Quod summa celeritate ae salubriter verterunt. Quod summa celeritate levatum imponentes scapulis, cum gaudio ad proprium locum deportaverunt: ibique magnis sumptibus aedificata est ecclesia, et ordinatis quaeque erant necessaria feminis Deo servientibus infra breve spatium temporis plurimae nobilium feminarium in eodem moillustrationibus a Domino honoratur. ummolus abbas et venerabilis Aigulfus nedicti quod a Deo sibi collatum certis indiciis apprentibus tenebant, et in Basilica B. Petri ad custodiendum deposuerunt. Quod cum eximia cura servantes, conferebant inter se quo in loco ejusdem monasterii id divinae voluntati concordantes humarent. Super qua re non minima eorum animos dubietas occupaverat. Sed Deus qui benigna pietate sua sancti viri corpus de loco priori transferendum decrevit, in sequenti aptum locum sepulturae providit. Nam cum diu, sicut jam dictum est, beatae memoriae Mummolus super hac re cogitaret
Abbreviated transcription (Latin):
ut demonstraret germanos esse qui fere¬
bantur merito. quẽadmodũ carnis una
procreatione. uno eodemq tempore pa¬
res merito. pares uoluit esse in miracło:
ita ut puella eadem hora ab officio fu¬
neris surgeret: et que a flentib amicis
portabat᷑ ad tumulũ. hisdem gauden¬
tib rediret domũ. Antiquũ nãq inu¬
sitatũq post helisei actũ. renouatũ hoc
constat miracłm: qr om̃ipotentis dei ma-¬
nus. ut demonstraret beatũ benedictũ
nec nouis nec antiquis patrib imparẽ
merito. parem illũ extulit ꝓpħarũ oꝑi¬
bus: cõplet᷑q ueridica uoix ueritatis ꝓ¬
mittentis : qui crediderit in me. oꝑa que
ego facio faciet. Om̃s igitur letis animis
magnisq uocib benedicebant dñm: qui
que sibi occuita fuerant. luce clarius pro¬
ancipiti sentencia. que suꝑ corporibus
discernendis dui eorũ animos occupauerat:
plebs cenomannica ad corpus sc̃ȩ scolasticȩ¬

Expanded text:
ut demonstraret germanos esse qui fereut demonstraret germanos esse qui ferebantur merito, quemadmodum carnis una procreatione, uno eodemque tempore pares merito pares esse voluit in miraculo; ita ut puella eadem hora ab officio funeris surgeret: et quae a flentibus amicis portabatur ad tumulum, iisdem gaudentibus rediret domum. Antiquum namque inusitatumque post Elisei actum revocatum hoc constat miraculum, quia omnipotentis Dei manus ut demonstraret B. Benedictum nec novis nec antiquis Patribus imparem, merito parem illum extulit prophetarum operibus: completurque veridica vox Veritatis mittentis: Qui crediderit in me, opera quae ego facio faciet . Omnes igitur laetis animis magnisque vocibus benedicunt Dominum, qui quae sibi occulta fuerant luce clarius proancipiti sententia quae super corporibus discernendis diu eorum animos occupaverat, plebes Cenomanicae ad corpus B. Scholastic
Abbreviated transcription (Latin):
tum ñ erat qualiter discerni ossa potuis¬
sent. que confusȩ unius sportellȩ sinus reti¬
nebat: facta difficultate discernendi. ad
hoc consilium uentũ est: ut queq minora
uiderent᷑ ossa separatim ponerent᷑: maio¬
ra uͦ altrinsecus congregarent᷑. Dum igit᷑
diu de his nesitaretur. et certũ quod iu¬
dicari non posset: diuinitati huic anci¬
piti sentencie taliter finẽ imponere placu¬
it. Nam cũ continuis diuinitatẽ p̃cibus¬
per totũ noctis spaciũ utͥq pͦpłi pro tanto
sibi manifestando negocio pulsauissẽt:
erat masculini sexus. alterũ uͦ feminei.
Igitur salubri accepto consilio: ad se exa¬
nimata corpora deferri iubent. Qđ cum
factũ esset mascłi corpꝰ prope ossa poni
fecerunt. que magnitudine p̃stare uide¬
bantur: miroq mͦ mox ut mortui mor¬
tua tetigere ossa iacentis. ꝑ mortuũ mor¬
tuo uita reddita ẽ. Similiter autem eis
placuit: ut penes mortuȩ puellȩ corpus.¬
minora ossa poni deberent. Deus autẽ

Expanded text:
tum non erat qualiter discerni ossa potuissent quae confuse unius sportellae sinus retinebat, facta difficultate discernendi ad hoc consilium ventum est, ut ea quae minora viderentur ossa separatim ponerentur, majora vero altrinsecus congregarentur. Dum igitur dividens haesitaret et certum quid judicari non posset, Divinitati huic ancipiti sententiae taliter finem imponere placuit. Nam cum continuis Divinitatem precibus noctis spatium utrique populi pro tanto sibi manifestando negotio pulsavissent, erat masculini sexus, alterum feminei. Igitur salubri accepto consilio ad se exanimata corpora deferri jubent. Quod cum factum esset, masculi corpus prope ossa poni fecerunt quae magnitudine praestare videbantur, miroque modo mox ut mortui mortua tetigere ossa jacentis, per mortuum mortuo et vita reddita est. Similiter autem eis placuit ut penes minora mortuae puellae corpus poni deberet. Deus autem
Abbreviated transcription (Latin):
abbatem his p̃fecit. nomine mũmolum :
qui quãdu reb humanis interfuit. ut
idoneus pastor gregis sibi ꝯmissi. sollici¬
te curam exhibuit. Igitur cum ꝓcessu
temporis. euoluentio annis supradictus
leo debodus corpore exemptus. sicut cre¬
dimus celicas recessisset ad sedes: iam su¬

Expanded text:
Abbatem his praefecit nomine Mummolum, Abbatem his praefecit nomine Mummolum, qui quandiu, rebus humanis interfuit, ut idoneus pastor gregis sibi commissi sollicite curam exhibuit. Aigulfus a Mutemporis evolventibus annis supradictus Leodebodus corpore exemptus sicut credimus coelicas recessisset ad sedes, jam
Abbreviated transcription (Latin):
ne creuerat. cõpleri iudicauit. Igitur ab
utrisq partib muituȩ ꝯmutaciones factȩ
sunt: memorato abbate dante quod a
rege supradicto reciproca uicissitudine
pro eo agellum quendam floriacũ cog¬
nominatũ cum appendiciis suis : haut
longe a littore ugeris. Quod testam̃tũ
mutuȩ uicissitudinis. usq hodie in archi¬
uis publicis nr̃i reseruatur monasterii.
Tredictus autẽ uir dñi leo debodus. hoc
negotio ꝑacto. nequaquã oblitus sui des¬
tinationis desiderii: in supradicto agel¬
lo cepit edificare habitaciones monachis
utiles. Quod opus sagaci insistens indus¬
tria: mirifico consũmauit effectu. Edifi¬
cansq basilicam in honore sancti petri:
itemq aliam in honore sanctȩ mariȩ do¬
mino dedicari uoluit. Mox etiam tunc
preparata habitatione ne inanis esset
atq sine habitatorib. collegit ibidem
quam plures dño seruituros. et sub nor¬
ma regulȩ uiuere paratos: patremq et

Expanded text:
ne creverat compleri judicavit. Igitur ab ne creverat compleri judicavit. Igitur ab utrisque partibus mutuae commutationes factae sunt, memorato abbate dante quod a rege supradicto reciproca vicissitudine pro eo agellum quemdam Floriacum cognominatum cum appendiciis suis haud longe a littore Ligeris. Quod testamentum mutuae vicissitudinis usque hodie in archivis publicis nostri reservatur monasterii. Praedictus autem vir Domini Leodebodus hoc negotio peracto nequaquam oblitus suae destinationem desiderii, in supradicto agello coepit aedificare habitationes utiles monachis. Quod opus sagaci insistens industria, mirifico consummavit effectu: aedificansque ibi basilicam in honore S. Petri, itemque aliam in honore S. Mariae Domino dedicari voluit. Mox etiam tunc praeparata habitatio ut ne inanis esset atque sine habitatoribus, collegit ibidem quamplures ad Domino serviendum sub norma regulae vivere paratos, Patremque et
Abbreviated transcription (Latin):
patrata euersione. et multis effluentib
annorũ curriculis idem locus aci heremũ
redactus. cepit esse ferarum. qui prius
fuerat habitacio hominũ: usq quo fran¬
corum gubernacula regni adeptus est
clodoueus filius dagoberti: quiq ut
erat uir nobilissimus. rerũ ãministraci¬
one publicarũ miro callebat ingenio.
Idem etiam rex cum egregiis polleret
morib. peticionibq iustis et seruicio dei
aptis assensum p̃beret: interpellatus est
a bonȩ memoriȩ leodebodo patre monas¬
terii sancti aniani. quod est situm prope
menia urbis aureliane: ut monasteriũ
ordini monastico congruens. ÷ͥ liceret
construere in agro floriacensi: datis ꝓ
codem agro ĩmutua uicissitudine p̾diis.
que sibi a parentib iure hereditario relic¬
ta possidebat. Namq idem ager floria¬
censis: regalis tunc fiscus erat. Quibus
auditis rex ubentissime eius p̾cib annu¬
it: et desideriũ illius quod diu dilacio¬

Expanded text:
patrata eversione et multis effluentibus patrata eversione et multis effluentibus annorum curriculis, idem locus ad eremum redactus coepit esse ferarum, qui prius fuerat habitatio hominum, usquequo regni Francorum gubernacula adeptus est Chlodoveus filius Dagoberti, qui ut erat vir nobilissimus rerum administratione publicarum miro callebat ingenio. Idem etiam rex cum egregiis polleret moribus petitionibusque justis et servitio Dei aptis assensum praeberet, interpellatus est a bonae memoriae viro Leodebodo Patre monasterii S. Aniani, quod est situm prope moenia urbis Aurelianae, ut monasterium ordini monastico congruens sibi liceret construere in agro Floriacensi, datis pro eodem agro in mutua vicissitudine praediis quae sibi a parentibus jure haereditario relicta possidebat. Namque idem ager Floriacensis scilicet regalis tunc fiscus erat. Quibus auditis rex libentissime ejus precibus annuit, et desiderium illius quod diu dilatio
Abbreviated transcription (Latin):
um diu gens langobardo¬
rum infidelitatis suȩ tene¬
bris non carere uoluisset:
et iugum dñi ferre detrec¬
tans eos qui ferebant ĩpug¬
nare decreuisset: italiam
las occultum dei iudicium eius mucroni
tradidit feriendos. Que gens longe late¬
q suȩ cedis extendens crudelitatem. be¬
neuentanam aggressa est expugnare ꝓ¬
uinciam : cuius urbes terrȩ coequans.
monasteria uillasq depopulans : non mi¬
nimas xͥanorum strages dedit. Oues enĩ
rans. ouilia dñi euertebat: ita ut in he¬
remi uastitatem loca prius desiderabilia
conuersa uiderent᷑. Atq iuter &eucia faci¬
nora sua monasteriũ eximii patris bene¬
dicti depopulans : reb omĩbus in habita¬
bile reddidit. Quod quomͦ acciderit. le¬
genti beati gregorii scđm dialogorum
librum clarum est: qui omĩa huius scĩs¬
simi uiri oꝑa claro stilo ꝓsecutus. inter
cetera narrat eum propħie sp̃u ꝯgnouis¬
se. atq p̃nunciasse ablatis rebus omĩbus
idem monasteriũ euersum iri. Hac itaq¬

Expanded text:
um diu gens Langobardorum infidelitatis suae tenebris carere noluisset, et jugum Domini ferre detrectans eos qui ferebant impugnare decrevisset, Italiam las occultum Dei judicium ejus mucroni tradidit feriendos. Quae gens longe lateque suae caedis extendens crudelitatem, Beneventanam aggressa est expugnare provinciam, cujus urbes terrae coaequans, monasteria villasque depopulans, non minimas Christianorum strages dedit. Oves enim rans ovilia Domini evertebat, ita ut in eremi vastitatem loca prius desiderabilia conversa viderentur. Unde inter caetera facinora sua monasterium eximii Patris Benedicti depopulans, rebus omnibus inhabitabile reddidit. Quod quomodo contigerit, legenti B. Gregorii secundum Dialogorum librum clarum est: qui omnia hujus sanctissimi viri opera claro stylo persecutus, inter caetera narrat eum prophetiae spiritu cognovisse atque praenuntiasse, ablatis rebus omnibus idem monasterium eversum iri. C
Abbreviated transcription (Latin):
cipit. Qͥ quibusdam seruorũ suorum
fisci debito subleuatis curã tradidit reg¬
ni. eo qͦd multos ex francorũ nobili ge¬
nere filio pipino contulerit: qui cum
eo regnum italicũ nouiter susceptũ.
tuerentur et regerent. Atq in primis¬

Expanded text:
filii, quibusdam servorum suorum fisci debito sublevatis curam tradidit regi, eo quod multos ex Francorum nobili genere filio contulerit, qui cum eo regnum noviter susceptum tuerentur et regerent. Hac igi
Abbreviated transcription (Latin):
tum sexagesimũ. Nam xp̃i sacerdotis lam¬
berti. sp̃uali exortacione. ad contẽptũ mun¬
di uiriliter accincta: possessionũ suarum redi¬
tus qui erant amplissimi. in usus pauperum
et seruorum ddei cepit habundanter erogare:
et ad ultimũ cum post passionẽ beati lam¬
berti omĩum que habebat xp̃m scripsisiet
heredem. in predio suo qd̃ amanium dicunt
non longe a leodio. eccłam in honore beati¬
georgii martiris extruxit: ubi in sc̃o uidu¬
itatis proposito deo infatigabiliter seruiens.
feliciter requieuit. Hec quidem et alia mul¬
ta per sacerdotẽ suum lambertũ dignatꝰ
est dñs operari: que et si per singula scri¬
berentur. fastidiũ lectorib generare uide¬
rentur. Nos uero ut extremã huic operi
manũ imponamus: iam nunc passionis
eius uexillum erigamus: .xii.

Expanded text:
tum sexagesimum. Nam Christi sacerdotis Lamtum sexagesimum. Nam Christi sacerdotis Lamberti spirituali exhortatione ad contemptum mundi viriliter accincta, possessionum suarum redditus, qui erant amplissimi, in usus pauperum et servorum Dei cepit habundanter erogare. Et ad ultimum, cum post passionem beati Lamberti omnium que habebat Christum scripsisset heredem, in predio suo quod Amanium dicunt non longe a Leodio ecclesiam in honore Georgii martyris extruxit, ubi in sancto viduitatis proposito Deo infatigabiliter serviens, feliciter requievit. Hec quidem et alia multa per sacerdotem suum Lambertum dignatus est Dominus operari, que et si per singula scriberentur, fastidium lectoribus generare viderentur. Nos vero, ut extremam huic operi manum imponamus, iam nunc passionis eius vexillum erigamus. 13.
Abbreviated transcription (Latin):
tunc õcculte oꝑabat᷑ in eo sp̃e sc̃s per ministe¬
rium sacerdotis sui lamberti: quod ad salu¬
tem multorũ postea manifeste lacius pro-¬
pagatum est. cum per angelicã uisionem
in episcopali regimine. ipsi beato magistro
dignus heres succedens. sc̃ã ꝯuersatione.
apłica predicatione. et traiectensem eccłam
illustrauit. et post modum leodiensem felici¬
ter fundauit: quam non sine dei nutu ex
ignobili uiculo in urbis claritatem. ex filia
in matris sublimauit dignitatẽ. Sed et ami¬
ta eius oda uenerabilis matrona. cuius pau¬
lo superius memoriã fecimus. doctrinã scĩ
pontificis gratanter expetebat: depositoq
secularis glorie ambitu. humiliter sedens
secus pedes eius. audiebat assidue ab eo uer¬
ba castitatis et sobrietatis: que in corde suo
tanquã in terram bonam semen recondens.
et in his die et nocte meditans: retulit in
tempore suo deo acceptũ scẽ uiduitatis fruc¬

Expanded text:
tunc occulte operabatur in eo Spiritus sanctus per ministetunc occulte operabatur in eo Spiritus sanctus per ministerium sacerdotis sui Lamberti, quod ad salutem multorum postea manifeste latius propagatum est, eum per angelicam visionem in episcopali regimine ipsi beato magistro dignus heres succedens, sancta conversatione, apostolica predicatione et Traiectensem ecclesiam illustravit et postmodum Leodiensem feliciter fundavit, quam non sine Dei nutu ex ignobili viculo in urbis claritatem, ex filia in matris sublimavit dignitatem. Sed et amita eius Oda venerabilis matrona, cuius paulo superius memoriam fecimus, doctrinam sancti pontificis gratanter expetebat, depositoque secularis glorie ambitu, humiliter sedens secus pedes eius, audiebat assidue ab eo verba castitatis et sobrietatis, que in corde suo tanquam in terram bonam semen recondens et in his die ac nocte meditans, retulit in tempore suo Deo acceptum sancte viduitatis fruc
Abbreviated transcription (Latin):
cupiensq uidere et audire eum. descendit
traiectum. Quem uir dei gratanter excepit:
multisq diebus secum detinuit. Ex cuius
scĩssimo contubernio et exemplo.frequentiq
colloquio. cor clarissimi comitis adeo ĩmu¬
tatum penitusq succensum est celestis pa-¬
trie desiderio: ut abiecto milicie cingulo.
calcata mundane potencie gloria. castris
dnĩcis in clericali habitu ascribi uoluerit:
tamq pium sc̃e deuotionis affectum manci-¬
passet effectui: si non eum copula legitimi
quo alligatus erat retinuisset conugii.
apłicum tamen secutus consilium. habebat
uxorem tanquã non haberet: rebusq secula¬
ribus sic utebatur. ut domũ propriã non
tam possidere uideretur quã ãministrare.
Deniq totus in uirũ cõmutatus alium.
nouo uiuendi genere. solo habitu mundanã
dignitatem ꝓfitebatur : re autem ipsa et
affectu. non miles sed clericus: non comes.
sed beati lamberti erat discipulus. Iam enĩ

Expanded text:
cupiensque videre et audire eum, descendit cupiensque videre et audire eum, descendit Traiectum. Quem vir Dei gratanter excepit multisque diebus secum detinuit, ex cuius sanctissimo contubernio et exemplo frequentique colloquio cor clarissimi comitis adeo immutatum penitusque succensum est celestis patrie desiderio, ut, abiecto milicie cingulo, calcata mundane potencie gloria, castris dominicis in clericali habitu ascribi voluerit, tamque pium sancte devotionis affectum mancipasset effectui, si non eum copula legitimi quo alligatus erat retinuisset coniugii. Apostolicum tamen secutus consilium, habebat uxorem, tanquam non haberet, rebusque secularibus sic utebatur, ut domum propriam non tam possidere videretur quam administrare. Denique totus in virum commutatus alium, novo vivendi genere solo habitu mundanam dignitatem profitebatur, re autem ipsa et affectu non miles, sed clericus, non comes, sed Lamberti erat discipulus. lam enim