comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
edit illos ds in concupiscentias
cordis eoꝵ: facere que ñ conueni¬
unt. Intendat karitas ur̃a. Magna res
ẽ: magna res agitur. Quid ẽ hoc : Ergo¬
si illos ds dedit in concupiscentias cor¬
dis eoꝵ facere que ñ conueniunt: ideo
ut faciant que non conueniunt: quid
illi fecerunt: Occultum ẽ qd̾ audistis.
Dedit illos ds in concupiscentias cordiᷤᷤ
eoꝵ frgo fuit concupiscentia quã
uncere noluerunt: cui traderent᷑ iudi¬
cio dei. S ut digni haberent᷑ qui trade¬
rentur: uide quid de illis suꝑius dixit
Cum cognouissent deum. non ut dm̃
glorificauerunt aut grãs egerunt:s
euanuerunt in cogitationib suis: oe

Expanded text:
edit illos Deus in concupiscentias cordis eorum, facere quae non conveniunt. Intendat Charitas Vestra. Magna res est, magna res agitur. Quid est hoc? Dedit illos Deus in concupiscentias cordis eorum, facere quae non conveniunt. Ergout faciant quae non conveniunt, quid ipsi fecerunt? Occultum est quod audisti: Dedit illos Deus in concupiscentias cordis eorum. Ergo fuit concupiscentia, quam ncere noluerunt, cui traderentur judicio Dei. Sed ut digni haberentur qui traderentur. vide quid de illis superius dixit: Qui cum cognovissent Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt: sed evanuerunt in c
Abbreviated transcription (Latin):
Quicquid acciderit iusto. uoluntati di¬
uine deputet: & non potestati inimici.
Seuire ile potest: ferire si ille noluerit
ñ potest. Si ille uoluerit ut feriat:
nouit suuo quemadmodũ excipiat
Quem enim diligit dñs corripit: fla¬
gellat autem omnem filium quem re¬
cipit. Quid gͦ sibi plaudit iniquus:
quia flagellum sibi de illo fecit pater
meus: Illum assumpsit administe¬
rium: me erudit ad patrimonium.
slec atcendere debemus quantum per¬
mittat im ustis: s quantum seruet

Expanded text:
Quidquid acciderit justo, voluntati diQuidquid acciderit justo, voluntati divinae deputet, non potestati inimici. Saevire ille potest: ferire, si ille noluerit, non potest. Et si ille voluerit ut feriat, novit suum quemadmodum excipiat: Quem enim diligit Dominus, corripit: flagellat autem omnem filium quem recipit . Quid sibi ergo plaudit iniquus, quia flagellum sibi de illo fecit Pater meus? Illum assumit ad ministerium, me erudit ad patrimonium. Nec attendere debemus quantum permittat injustis, sed quantum servet
Abbreviated transcription (Latin):
d tempus laboras inter iniquos¬
o iuste: ineternum non laborabis.
B̾reuis est molestia tua: et̃na erit beatidu¬
do tua. Ad modicum dolebis: sine fine
gaudebis. S inter molestias incipis
labi: ꝓponitur exemplum passionum
xp̃i. uide quid ꝓte ꝑtulit: qui quare
ꝑferret non haberet. Quantumcũq
patiaris. non ꝑuenis ad illas insultati¬
ones. ad illa flagella. ad illam igno¬
miniosam uestem. ad illam spineam
coronam: ad illam postremo crucem
non ꝑuenis: quia iam de pena gen̾is
humani sublata ẽ. Cum enim anti¬
qui scelerati crucifigerentur: modo
nullus crucifigitur. Honorata est: c&e
finita. finita est inpena: manet in
gła. A locis supplicioꝵ: fecit transitum
ad frontes imꝑatoꝵ. Quitantum hono¬
rem dedit penis suis: quid seruat fi¬
delib suis: His gͦ rebus. his uerbis. his
allocutionib. hoc tali exemplo: confir¬
mat iustos dominus. Seuiant quantũ
uoluerint. & quantum ꝑmissi fuerint
peccatores: confirmat iustos dominus.

Expanded text:
d tempus laboras, in aeternum non laborabis: brevis est molestia tua, aeterna erit beatitudo tua: ad modicum doles, sine fine gaudebis. Sed inter molestias incipis labi? Proponitur exemplum et passionum Christi. Vide quid pro te pertulit, qui quare perferret non habebat. Quantacumque patiaris, non pervenies ad illas insultationes, ad illa flagella, ad illam ignominiosam vestem, ad illam spineam coronam, ad illam postremo crucem non pervenies, quia jam et de poena generis humani sublata est. Cum enim sub antiquis scelerati crucifigerentur, modo nullus crucifigitur. Honorata est, et finita. Finita est in poena, manet in gloria. A locis suppliciorum fecit transitum ad frontes imperatorum. Qui tantum honorem dedit poenis suis, quid servat fidelibus suis? His ergo rebus, his verbis, his allocutionibus, hoc tali exemplo confirmat justos Dominus. Saeviant quantum voluerint, et quantum permissi fuerint peccatores: confirmat justos Dominus.
Abbreviated transcription (Latin):
mi filii dei sumus: &e nondum apparuit
quid erimus. Scimus quia cũ apparue¬
rit similes ei erimꝰ: qm̃ uidebimus eũ
sicuti est. Seruatur gͦ nob̾. nescio qd
dulce spectaculum. Omnino & si cogi¬
tari ex aliqua parte in enigmate oe ꝑ
speculum potest: dici tamen nullo
modo podest. pulcritudo illius dulce¬
dinis. quam seruat dñs timentib se:
ꝑficit autem sperantib in se. Illuc pa¬
pararis. Unde uox euiusdam iusti con¬
firmat. Non sunt condigne passiones
huius temporis: ad futuram głam que
reuelabitur in nobis.¬
idetis gͦ km̃i que sint ꝓposita in
hoc tempore seruiᷤᷤ dei: ꝓpt̾ futurã
glam que reuelabitur in nobis. Contra
quam głam non expenditur quelibet.
quantalibet. tribulatio temporalis.
Indignȩ sunt passiones huiꝰ temporis:¬

Expanded text:
s, et nondum apparuit quod erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Servatur ergo nobis nescio quod dulce spectaculum omnino: et si cogitari ex aliqua parte in aenigmate et per speculum potest, dici tamen nullo modo potest pulchritudo illius dulcedinis, quam servat Deus timentibus se, perficit autem sperantibus in se . Illuc papararis. Unde vox illa justi confirmati: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobischarissimi, quae sunt proposita in hoc tempore servis Dei, propter futuram gloriam quae revelabitur in nobis: contra quam gloriam non appenditur quaelibet quantalibet tribulatio temporalis. Indignae enim sunt passiones hujus temporis
Abbreviated transcription (Latin):
uis gͦ bonum aliquod sit corpus nr̃m:
tamen quandiu mortale ꝓpt̾ peccatũ.
quamdiu indigens. quamdu corrup¬
tibile. quamdiu dam inutabile. ut ne
puncto quidem temporis consistat
inse: ꝓculdubio tale ẽ ut optemus re¬
demptionem illuis qua sit aliquan¬
Do non tale. S quale erit aliquando:
Quale idem apłs dicit alio loco. Opor¬
tet corruptibile hoc induere incor¬
ruptionem. &e mortale hoc induere
immortalitatem. Corpus iam celeste¬

Expanded text:
vis ergo bonum aliquod sit corpus nostrum; tamen quamdiu mortale propter peccatum, quamdiu indigens, quamdiu corruptibile, quamdiu ita mutabile, ut ne puncto quidem temporis consistat in se, procul dubio tale est, ut optemus redemptionem illius, qua sit aliquando non tale. Sed quale erit aliquando? Quale idem apostolus dicit alio loco: «Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem» . Sed etiam c
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi in nobismetipsis ingemiscimus.
adoptionem expectantes redemptio¬
nem corporis nrĩ Gemebat ergo ipse.
&e gemunt om̃s fideles adoptionem
expectantes. redemptionẽ corporis sui.
Ubi gemunt: In ista mortalitate qua
redemptionem exꝑectant corporis
sui. que precessit in domino: qui resur¬
rexit a mortuis ce ascendit incelum.
hoc nob antequam reddatur necesse ẽ
gemamꝰ : etiam fideles. etiam sperantes.
Ideo sequitur ibi: quasi diceretur ei¬
Et quomͦ saluator saluum te fecit: Qui
gemit: adhuc egrotat. Subiunxit atq
ait. Spe enim salui facti sumus. Spes
autem que uidetur: non spes. Quod
enim uidet quis. quid sꝑat: Si autem
quod ñ uidemus sꝑamus: ꝑ patientiã
expectamus. fece quare gemimus.
Et quomͦ gemimus: Quia qd̵ sꝑamꝰ
iam quidem expectamus: s nondũ
tenemus. Et donec teneamus intẽ
pore suspiramus: quia desideramus
quod nondum tenemus. Quare: Qa
spe salui facti sumus. Iam caro sũ pta

Expanded text:
ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri.» Gemebat ergo et ipse, et gemunt omnes fideles, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis sui. Ubi gemunt? In ista mortalitate. Quam redemptionem exspectant? Corporis sui, quae praecessit in Domino, qui resurrexit a mortuis, et ascendit in coelum. Hoc nobis antequam reddatur, necesse est gemamus, etiam fideles, etiam sperantes. Ideo sequitur ibi, et dicet quomodo Salvator salvum te fecit? qui gemit, adhuc aegrotat: subjunxit et ait, «Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Ecce quare gemimus, et quomodo gemimus; quia quod speramus, jam quidem exspectamus, sed nondum tenemus, et donec teneamus, in pore suspiramus, quia desideramus, quod nondum tenemus. Quare? Quia «spe salvi facti sumus.» Jam caro sumpta
Abbreviated transcription (Latin):
i redemptor nr̃ ille dicitur: capti¬
ui tenebamur. Ubi gͦ tenebam᷑:
ut ille ueniret redimere captiuos:
Ubi tenebamur: forte apud barbaros.
seiores barbaris: diabolus &e angłi eiꝰ.
Ipsi antea tenebant genus humanũ.
Abhis redemit nos: qui ñ aurum nec
argentum. s sanguinem suũ ꝓ nobis
Etenim ipse precipue gemit in ista
captiuitate suspirans ȩcerne ierłm: e
docuit nos gemere ex ipso sꝑu. quo &ł
ille impletus gemebat. Hoc enim ait.
Omĩs creatura congemiscit ce dolet
usq adhuc. Et iterum. Uanitati enĩ
creatura subiecta ẽ ait ñ sponte: s
ꝓpter eum qui subiecit in spe. Omnẽ
creaturam dixit in hominib nondũ
credentib: s tamen credituris. Inge¬
miscere creaturam in laborib: nũqͥd¬
nec parturit creatura: Non solum aũ¬
inquit. s &e ipsi primitias sp̃s haben¬
des. idest qui iam sp̃u deo seruimus. qͥ
iam mente deo credimus: & in ipsa fi¬
de primitias quasdam dedimus. &e pri¬
mitias nras sequamur. Ergo & nos

Expanded text:
i redemptor noster ille dicitur captivi tenebamur. Ubi ergo tenebamur, ut ille veniret redimere captivos? ubi tenebamur? Forte apud barbaros? Pejor est barbaris diabolus et angeli ejus. Ipsi antea tenebant genus humanum: ab eis redemit nos, qui non aurum neque argentum, sed sanguinem suum pro nobis Etenim ipse praecipue gemit in ista captivitate, suspirans aeternae Jerusalem; et docuit nos gemere ex ipso Spiritu quo et ille impletus gemebat. Hoc enim ait: «Omnis creatura congemiscit et dolet usque nunc.» Et iterum: «Vanitati enim creatura subjecta est,» ait, «non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe.» Omnem creaturam dixit in hominibus etiam non credentibus, sed tamen credituris, ingemiscere creaturam in laboribus. Numquidnec parturit creatura? «Non solum aus ipsi primitias spiritus habentes,» id est, qui jam spiritu Deo servimus, qui jam mente Deo credidimus, et in ipsa fide primitias quasdam dedimus, ut primitias nostras sequamur: ergo «et nos
Abbreviated transcription (Latin):
quippe omnis homo nascitur.: quẽad¬
modum cum originali peccato. Et octa¬
sabbati octauus ẽ. Et̃ circumcisus pre¬
putiatum gignit. tͣiciens in illũ quo
ipse iam caruit: sicut baptiratus in fi¬
lium quẽ generat carne. reatum tam̃
traicit originis. quo ipse iam liber est.

Expanded text:
quippe omnis homo nascitur, quemadmodum cum originali peccato. Et octasabbati octavus est. Et circumcisus praeputiatum gignit, trajiciens in illum, quo ipse jam caruit: sicut baptizatus in filium quem generat carne, reatum tamen trajicit originis, a quo ipse jam liber est.
Abbreviated transcription (Latin):
Hic gͦ non meritum nr̃m: s dĩ miscdia
cõmendat᷑. Nam quale ẽ ideo se uelle
laudari. quia uitio suo tam detestabili¬
der egrotauit: ut ñ possit alit̃ ꝙͣ medici
morte sanari: Non ẽ hec nrõꝵ gl̾a me¬
ritoꝵ: s medicina morboꝵ. An ideo nos
p̃ferimus angłis: quia cum &e angeli
peccauerint. nicħ eis tale unde sana¬
rentur impensum ẽ: Cur ñ potius¬
intelligimus: qd tanto dampnabilioꝵ
eoꝵ iudicata sit culpa. quanto erat
natura sublunior: Tantõ  enĩ minꝰ
quam nos peccare debuerunt: quãto
meliores nobis fuerunt. Nunc aũ
inoffendendo creatore. tanto execra¬
bilius beneficio eiꝰ ingrati extitert̃.
quanto beneficientius sunt creati.
Nec eis satis fuit desertores illius esse.
nisi ce nr̃i fierent deceptores. Hoc itaq¬
nob̾ magnum bonum conferet qui
dilexit nos sicut dilexit xp̃m: ut ꝓpt̾
natura inferiores conditi sumus. ce
peccato indigniores facti. qui eoꝵ fieri

Expanded text:
Hic ergo non meritum nostrum, sed Dei misericordia Hic ergo non meritum nostrum, sed Dei misericordia commendatur. Nam quale est ideo se velle laudari, quia vitio suo tam detestabiliter aegrotavit, ut non posset aliter quam medici morte sanari? Non est haec nostrorum gloria meritorum, sed medicina morborum. An ideo nos praeferimus Angelis, quia cum et angeli peccaverint, nihil eis tale unde sanarentur impensum est? Quasi aliintelligimus quod tanto damnabilior eorum judicata sit culpa, quanto erat natura sublimior? Tanto enim minus quam nos peccare debuerunt, quanto meliores nobis fuerunt. Nunc autem in offendendo Creatorem tanto exsecrabilius beneficio ejus ingrati exstiterunt, quanto beneficentius sunt creati; nec eis satis fuit desertores esse illius, nisi et nostri fierent deceptores. Hoc itaqnobis magnum bonum conferet, qui dilexit nos sicut dilexit Christum, ut pnatura inferiores conditi sumus, et peccato indigniores facti, qui eorum fieri
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑaremur iniquitatem: &e tam̃ ei
uerissime dictum ẽ. odisti dñe om̃s
qui oꝑantur iniquitatẽ. ꝓinde mi¬
ro &e diuino mͦ: & quando nos od̾at
diligebat. Oderat enim nos. quales
ipse non fecerat. Et quia iniquitas
nr̃a opus eius non omĩ ex parte con¬
sumpserat: nouerat simul in uno¬
quoq nrm & odisse qd̃ feceramus. &
amare quod fecerat. Et hoc quidem
in omib intelligi potest. de illo cui
ueraciter dicit᷑: nichil odisti hoꝵ que
derit: quis digne possit eloqui. qͣntũ
diligat menbra unigeniti sui : Et qͣn-¬
to amplius ipsum unigenitum: in
quo condita sunt omĩa uisibilia ce
inuisibilia. que in suis generib ordi¬
nata. ordinatissime diligit: Menbra
Unigenitus autem cum sit dñs om̃ĩũ.
ds̃ ẽ: ñ angłis s patͥ potuis equalis. Grã
uͦ qua homo ẽ quom̃ ñ excedit excellen¬
tiam ciuuslibet angłi: cum sit una ꝑ¬
sona carnis ce u̾bi: Quamqͣm ñ desint
iuxta tempus ꝓ impiis mortuus est.

Expanded text:
tamen ei verissime dictum est, Odisti, Domine, omnes qui operantur iniquitatem . Proinde miro et divino modo et quando nos oderat, diligebat: oderat enim nos, quales ipse non fecerat; et quia iniquitas nostra opus ejus non omni ex parte consumpserat, noverat simul in unoquoque nostrum et odisse quod feceramus, et amare quod fecerat. Et hoc quidem in omnibus intelligi potest de illo, cui veraciter dicitur, Nihil odisti eorum quae derit, quis digne possit eloqui quantum diligat membra unigeniti sui, et quanto amplius ipsum unigenitum, in quo condita sunt omnia visibilia et invisibilia, quae in suis generibus ordinata, ordinatissime diligit? Membra unigenitus autem cum sit Dominus omnium, Deus est, non Angelis, sed Patri potius aequalis; gratia vero qua homo est, quomodo non excedit excellentiam cujuslibet angeli, cum sit una persona carnis et Verbi? 7. Quanquam non desint it Apostolus, juxta tempus pro impiis mortuus est .
Abbreviated transcription (Latin):
omnino aliquid eẽmus. Ed gͦ recon¬
ciliati sumus deo ꝑmortem filii eius
non sic audiatur. quasi ideo nos recon¬
ciliauerit ei filius. ut iam inciꝑet ama¬
re qd̾ oderat. sicut reconciliat᷑ inimicꝰ
inmico. ut deinde sint amici. &e inui¬
cem diligant qui oderant inuicem:
s iam nos diligenti reconciliati su¬
mus ei. cum quo ꝓpter peccatum
inimicitias habebamus. Qd̃ utrum
uerum dicam: attestetur apł̃s. Com¬
mendat inquit dilectionem suam
ds̃ in nobis: qm̃ cum ad huc peccõres

Expanded text:
omnino aliquid essemus. Quod ergo reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, non sic audiatur, non sic accipiatur, quasi ideo nos reconciliaverit ei Filius, ut jam inciperet amare quos oderat; sicut reconciliatur inimicus inimico, ut deinde sint amici, et invicem diligant qui oderant invicem: sed jam nos diligenti reconciliati sumus ei, cum quo propter peccatum inimicitias habebamus. Quod utrum verum dicam, attestetur Apostolus: Commendat, inquit, dilectionem suam Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores
Abbreviated transcription (Latin):
dudum: ne desꝑatione frangaris. Au¬
di quomͦ amatus es: non amandus.
Audi quomͦ amatus es turpis. fedus:
antequã unte eẽt quod amari dignũ
eẽt. Amatus es prius: ut dignus fieres
impius amari merebatur: Quero:
quid merebatur impius: Dampnari.
respondes. xꝑc tamen ꝓ impiis mortu¬
us est. Ecce quid tibi prestitum ẽ impio
lio quid seruatur: Quid p̾stitum est
derabas autem omĩa possidere. Noli
ꝑ auariciam: ꝑ pietatem hoc quere.
Sienim ita quesieris: possidebis. Le¬
nebis enimeum ꝑ quẽ facta st̃ omĩa:
ce cum ipso omnia possidebis. Com¬
mendat autem suam caritatẽ d̃s̃ in

Expanded text:
dudum, ne desperatione frangaris; audi quomodo amatus es non amandus, audi quomodo amatus es turpis, foedus, antequam esset in te quod amari dignum esset. Amatus es prius, ut dignus fieres impius amari merebatur? Quaero quid merebatur impius? Damnari, respondes. Christus tamen pro impiis mortuus est. Ecce quid tibi praestitum est impio, jam pio quid servatur? Quid praestitum est derabas autem omnia possidere, noli per avaritiam, sed per pietatem hoc quaerere. Si enim ita quaesieris, possidebis. Tenebis enim eum per quem facta sunt omnia, et cum ipso omnia possidebis Commendat autem suam charitatem Deus in
Abbreviated transcription (Latin):
de fluxiꝰ unde soluti: Ab igne coneu¬
piscentiarum. Lradidit illos ds incon-¬
cupiscentias cordis eoꝵ. ut faciant q̃
ñ conueniunt: repletos om̃ĩ iniqͥtate
Et enumerat multa. quȩ peccata st̃.
ce penas dicit eẽ peccatoꝵ. Nam dicit
pͥmam penam suꝑbiam: immo non
penam. s pͥmũ peccatũ suꝑbiã. Pri-¬
mum peccatum suꝑbia ẽ: ultima pe

Expanded text:
de fluxi? unde soluti? Ab igne conde fluxi? unde soluti? Ab igne conpiscentiarum. Tradidit illos Deus in concupiscentias cordis eorum, ut faciant quae non conveniunt, repletos omni iniquitate. Et enumerat multa quae peccata sunt, et poenas dicit esse peccatorum. Nam dicit primam poenam superbiam: imo non poenam, sed primum peccatum superbiam. Primum pe
Abbreviated transcription (Latin):
penas illius post resurrectionem
ignis et̾ni. non penas istas que adhuc
in hoc scło ꝓmiscue sunt iustis. & iniu¬
stis. & plerumq grauiores iustoꝵ qm
iniustoꝵ: s nescio quã penam p̃sentis
nam impioꝵ. Sicut cera inqͥt liquefa¬
cta. auferrentur. Dixi ꝑ concupiscentiaᷤᷤ
suas hoc eis fieri. Concupiscentia mala:
quasi ardor est ignis. Ignis consumit
uestem: libido adulterii ñ consumit a¬
nimã: De cogitato adulterio cũ loqueret᷑
scͥptura. ait. Alligabit quis ignẽ insi
num: & uestimenta sua ñ comburet.
Gestas insinu prunas: ꝑforat᷑ tunica.
Gestas incogitatione adulteriũ: & inte¬
gra ẽ anima: S istas penas pauci ui¬
dent: ꝓptea eas maxime cõm̃dat sp̃s di.
Audi apłm dicentẽ. Tradidit illos d̾s in
concupiscentias cordis eoꝵ fcce ignis:
a cuiꝰ facie tamquã cęra liquescunt.
Soluuntur enim a quadã constantia
castitatis. ꝓꝓpt̾ea & ipsi euntes in libidi¬
nes suas soluti &e fluxi dicuntur. Un¬

Expanded text:
oenas illius post resurrectionem ignis aeterni, non poenas istas quae adhuc in hoc saeculo promiscuae sunt justis et injustis, et plerumque graviores justorum quam injustorum: sed nescio quam nam impiorum: Sicut cera, inquit, liquefacta auferentur. Dixi per concupiscentias suas hoc eis fieri. Concupiscentia mala, quasi ardor est et ignis. Ignis consumit vestem, libido adulterii non consumit animam? De cogitato adulterio cum loqueretur Scriptura ait: Alligabit quis ignem in sinu suo, et vestimenta sua non comburet? Gestas in sinu prunas, perforatur tunica: gestas in cogitatione adulterium, et integra est anima ? 18. Sed istas poenas pauci vident: propterea eas maxime commendat Spiritus Dei. Audi Apostolum dicentem: Tradidit illos Deus in concupiscentias cordis eorum. Ecce ignis, a cujus facie tanquam cera liquescunt: solvuntur enim a quadam constantia castitatis; propterea et ipsi euntes in libidines suas, soluti et fluxi dicuntur. Un
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentias cordis eoꝵ ut hec faciant
que ñ conueniunt. Ut adult̾ sit iam
pena ẽ: ut mendax ut auarus. ut frau¬
dulentus. ut homicida .iam penȩ sunt
Cuius peccati pene: pͥoris apostasie: illiꝰ
suꝑbie. Iniciũ peccati hõis: apostatare
ado. & iniciũ om̃is pecc̃i suꝑbra: ꝓpterea
ipsum peccatum priꝰ dixit. Qui cum

Expanded text:
cupiscentias cordis eorum, ut faciant quae non conveniunt. Ut adulter sit, jam poena est; ut mendax, ut avarus, ut fraudulentus, ut homicida, jam poenae sunt. Cujus peccati poenae? Prioris apostasiae, illius superbiae: Initium peccati hominis apostatare a Deo; et initium omnis peccati superbia . Propterea ips
Abbreviated transcription (Latin):
enim dampnatoꝵ inter illud pͥmum
peccatum &e hanc ultimã penã. media q̃
st̃: ce peccata sc̃ ce pene. Lam multa enĩ
ait apłs fieri abeis. quȩ peccata st̃ detesta¬
bilia: ce tam̃ penas eas dicit. Propt̾ hoc
inquit tradidit ds eos in concupiscen-¬
tias cordis eoꝵ in immundiciã: ut faci¬
ant que non conueniunt. Et putaret
quisqͣm ipsis penis tantũ se affligi qͥbꝰ
mͦ delectatur. & nontimeret qd uent᷑ũ
ẽ sine fine: cõmemorauit ultionẽ pend¬
rum. Qui cum intelligerent inqͥt. qm̃¬

Expanded text:
d primum peccatum et hanc ultimam poenam, media quae sunt, et peccata sunt et poenae. Tam multa enim dicit Apostolus fieri ab eis, quae peccata sunt detestabilia; et tamen poenas eas dicit. Propter hoc, inquit, Deus tradidit eos in concupiscentias cordis eorum, in immunditiam, ut faciant quae non conveniunt. Et ne putaret quisquam ipsis poenis tantum se affligi quibus modo delectatur, et non timeret quod venturum est in fine, commemoravit ultimam poenam: Qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
sapientes. Iam ista pena ẽ obscuratio
cordis. S unde contigit: Dicentes enĩ¬
enim se ẽẽ sapientes stulti facti sunt:
qͥa se ase habere dicebant. qd̃ a do ac¬
ceꝑant. Aut si cognouert᷑ a quo acce¬
ꝑant: non eum głificauerunt. a qͦ se
accepisse cognouerant. Parua ista ꝑe¬
na est ut de ista sola loquamur: ob¬
scuratio cordis. excecatio mentis parua
ẽ pena: Siqͥs furtũ faciens statim ocłm
ꝑdidisset: om̃s dicerent dm presentẽ
uindicasse. Ocłm cordis amisit: & ñ

Expanded text:
cor eorum. Jam ista poena est obscuratio cordis. Sed unde contigit? Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Quia a se habere dicebant quod a Deo acceperant; aut si cognoverunt a quo acceperunt, non eum glorificaverunt a quo se accepisse cognoverunt; hoc est, na est? Ut de ista sola loquamur, obscuratio cordis, excaecatio mentis parva est poena? Si quis furtum faciens, statim oculum perdidisset, omnes dicerent Deum praesentem vindicasse. Oculum cordis amisit, et ei
Abbreviated transcription (Latin):
tamquam hominẽ. Si uerũ uis au¬
dire: & me mouet quia homo sũ. S
si ce tu homo. & ego hõ: ambo audia¬
mus dicentẽ o homo. Utiq si ideo mo¬
uemur quia homines sumus: ipsã
naturã humanã infirmã ac debilem
figmentũ ei qui se finxit: cur me sic
fecisti: Si posset loqui pecus. ce dicere
deo quare istum hominẽ fecisti &e
me pecudem: non iuste succenseres
diceresq opecus tu quis es qui respon¬
deas do: Et tu homo es: s addm petꝰ es.
Et utinam sis pecus euis: & ouis pascue
eius. Agnosce beneficia pastoris: & ñ se¬
queris lupos erroris. Lupi eramꝰ. fuimꝰ
&e nos natura filii ire: sicut ce cȩteri. S
mortua ẽ ouis: &e fecit nos oues. Ecce ag

Expanded text:
tanquam hominem. Si verum vis autanquam hominem. Si verum vis audire, et me movet quia homo sum. Sed si et tu homo, et ego homo; ambo audiamus dicentem, O homo! Utique si ideo movemur, quia homines sumus, ipsam naturam humanam infirmam ac debilem figmentum ei qui se finxit, Cur me sic fecisti ? Si posset loqui pecus, et dicere Deo, Quare istum hominem fecisti, et me pecudem? nonne juste succenseres et diceres, O pecus, tu quis es qui respondeas Deo? Et tu homo es, sed ad Deum pecus es: et utinam sis pecus ejus et ovis pascuae ejus! Agnosce beneficia pastoris, et non sequeris lupos erroris. Lupi eramus: Fuimus et nos natura filii irae, sicut et caeteri : sed mortua est ovis, et fecit nos oves. Ecce Ag
Abbreviated transcription (Latin):
facta ẽ noua. Una est massa ꝑditionis
ex adam: cui nisi suppliciũ debebatur.
dem massa: que massa certe iã ꝑierat.
Certe iam illi massȩ iusta dãpnatio
Debebatur. Gratulare: quia euasisti.
Mortem quippe debitam euasisti: ce ui¬
tam non debitam repperisti. Habet
potestatem figulus luti. ex eade massa
facere aliud quidem uas in honorem:
aliud incontumeliã. S dicis. Ale qͣre
fecit in honorem: ce aliũ incontumeli¬
am: Quid responsurꝰ sũ : Auditurus es
augustinum: qui ñ audisti apłm di¬
centem. ohomo quis es qui respondeaᷤᷤ
deo: Duo paruuli nati sunt. Si debitũ
queras: ambos tenet massa ꝑditionis.
S cur mater alium portat ad grãm:
alium mat̾ dormiens suffocat: Dicturꝰ
es michi. Quid ille meruit: qͥ portat᷑
ad gr̃am: Qd ille meruit: quẽ mater
dormiendo suffocat: Ambo nichil
mali meruer̃t. S habet figulus luti
potestatem ex eadem massa facere ali¬
ud uas in honorem: aliud incontume¬
ille baptizatur. Mouet te: mouet

Expanded text:
abilis. Una erat massa perditionis ex Adam, cui nonnisi supplicium debebatur: dem massa. Qua massa? Certe jam perierat, certe jam illi massae justa damnatio debebatur. Gratulare, quia tu evasisti: mortem quippe debitam evasisti, et vitam non debitam reperisti. Habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam. Sed dicis, Me quare fecit in honorem, et alium in contumeliam? Quid responsurus sum? Auditurus es Augustinum, qui non audisti Apostolum dicentem, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Duo parvuli nati sunt: si debitum quaeras, ambo tenent massam perditionis. Sed cur mater alium portat ad gratiam, alium mater dormiens suffocat? Dicturus es mihi quid ille meruit qui portatur ad gratiam, quid ille meruit quem mater dormiendo suffocat? Ambo nihil boni meruerunt: sed habet figulus luti potestatem, ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeille baptizatur: movet me, movet
Abbreviated transcription (Latin):
micis meis mͥ demonstrauit. Relictis
comparet se collectus: & repulsis electꝰ.
Comparet se uasis ire uas miscđiȩ: &
uideat quia ex una massa fecit ds̃. ali¬
ud uas in honorẽ: aliud incontume¬
liam. Qͥd ẽ gͦ demonstrauit mͥ in
inimicis meis: Si enim uolens deus
ostendere iram &e demonstrare poten¬
tiam suam: attulit in multa patientiꝰ
uasa ire que ꝑfecta sunt in ꝑditionẽ.

Expanded text:
micis meis mihi demonstravit. Relictis micis meis mihi demonstravit. Relictis comparet se collectus, et repulsis electus: comparet se vasis irae vas misericordiae; et videat quia ex una massa fecit Deus aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Quid est, demonstravit mihi in inimicis meis? Si enim Deus volens ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae, q
Abbreviated transcription (Latin):
res sint. quam quos in sui regni glo¬
riam filios ꝓmissionis p̃destinare di¬
gnatus ẽ: ut etiã ipsa reiectoꝵ multi¬
tudine ostenderetur. quã nullius
momenti sit apud dm̃ iustũ. quan¬
talibet num erositas iustissime dãp.¬
natoꝵ: atq ut hinc qͦq intelligant
qui ex ipsa dampnatione redimunt᷑.
hoc fuisse debitũ masse illi uniu̾sȩ
qd̾ tam magne parti eiꝰ redditum cer¬
nerent: non solum in eis qͥ originali
peccato multa addunt malȩ uolun¬
tatis arbitrio: uerũ etiã in tã multis
paruulis qͥ tantũ mͦ uinculo pec¬
cati originalis obstricti. sine gr̃a me
diatoris ex luce hac rapiuntur. Tota
quippe ista massa iuste dampnatiõis
reciꝑet debitum: nisi ex ea faceret ñ
solum iustus s cẽ misericors figulus.
nit. quoꝵ nulla merita dici possunt.
&e maiores preuenit ut habere meri¬
eus meus demonstrauit michi in
inimicis meis. Qdait: Quantã
circa me exhibuerit miscd̾iam: in ini¬

Expanded text:
res sint eis, quos in sui regni glores sint eis, quos in sui regni gloriam filios promissionis praedestinare dignatus est, ut etiam ipsa reiectorum multitudine ostenderetur, quam nullius momenti sit apud deum iustum quantalibet numerositas iustissime damnatorum. atque ut hinc quoque intellegant, qui ex ipsa damnatione redimuntur. hoc fuisse debitum massae illi uniuersae, quod tam magnae parti eius redditum cernerent non solum in eis. qui originali peccato multa addunt malae uoluntatis arbitrio. uerum etiam in tam multis paruulis, qui tantum modo uinculo peccati originalis odiatoris ex hac luce rapiuntur. Tota quippe ista massa justae damnationis reciperet debitum, nisi ex ea faceret non solum justus, sed etiam misericors « figulus anit, quorum nulla merita dici possunt, et majores praevenit, ut habere aliqeus meus demonstravit mihi in inimicis meis. Quid ait? Quantam circa me exhibuerit misericordiam, in ini
Abbreviated transcription (Latin):
Non admerita hominum. s ad dĩ mi¬
scdiam ꝑtinet: cum ex illa massa pͥmi
hominis. cui merito mors debetur. qͥsq
liberatur. Non est enim iniqͥtas apud
dm̃: quia neq remittendo neq exigen¬
do qͦd debetur. in iustus ẽ. Et tibi gra¬
tuita ẽ indulgentia: ubi iusta posset
dere iram ce notam facere potentiam
suam. sustinuit in multa patientia

Expanded text:
Non ad merita hominum, sed ad Dei misericordiam pertinet, cum ex illa massa primi hominis, cui merito mors debetur, quisque liberatur. Non est enim iniquitas apud Deum: quia neque remittendo, neque exigendo quod debetur, injustus est; et ibi gratuita est indulgentia, ubi justa posset sericordiam pertinet, cum ex illa massa primi hominis, cui merito mors debetur, quisque
Abbreviated transcription (Latin):
uitias suas inuasa miscdĩe: rectissime
dictum ẽ. misccłia eiꝰ preueniet me.
Ds̃ mñs demonstrauit mͥ in inimicis
meis: id est quantã circa me habuit
miscdiam in illis mͥ demonstrauit.
circa quos ñ habuit: nͥ enim debitor
suspendatur. minus agit grãs cui
debitum relaxatur

Expanded text:
diae, rectissime dictum est, Misericordia ejus praeveniet me. Deus meus demonstravit mihi in inimicis meis: id est, quantam circa me habuit misericordiam, in illis mihi demonstravit circa quos non habuit. Nisi enim debitor suspendatur, minus agit gratias cui debitum relaxatur
Abbreviated transcription (Latin):
deret diuitias głe sue in uasa miscd̃iȩ.
que p̃parauit in głam. Ex epła ad oꝑ¬
creator uoluit ad dampnationẽ
non ad gr̃am ꝑtinere: beatus apłs tan¬
to succinctiore breuitate. quanto ma¬
iore auc̃toritate cõmemorat. Dm̃ enĩ
dicit uolentẽ ostendere irã & demon¬

Expanded text:
liberatur. Non est enim iniquitas apud do quod debetur, injustus est; et ibi graCreator voluit ad damnationem, non ad gratiam pertinere, beatus Apostolus tanto succinctiore brevitate, quanto majore auctoritate commemorat: « Deum, enim dicit, volente
Abbreviated transcription (Latin):
ilii dĩ quamdiu mortalit̃ uiuunt
cum morte confligunt: &e qͣmuis
de illis sit ueraciter dictum. qͦtqͦt sp̃u
dei aguntur. hi filii sunt dei: sic tam̃
sp̃u dĩ excitantur. &e tamquã filii dei
ꝓficiunt ad dm̃. ut etiam sp̃u suo
maxime aggrauante corruptibili
corpore. tamquã filii hominis inqͥb¬
dam humanis motibus deficiant ad
seipsos: & ideo peccent. Inter est quidẽ
quantum. Neq quia peccatum est
omne crimen: ideo crimen est etiã¬
om̃e peccatum. Itaq scõꝵ hominum
uitam quandiu in hac morte uiust᷑.
inueniri posse dicimus sine crimine.
Peccatum autem si dixerimus quia
non habemus ait tantus apłs. nos
ipsos seducimus: & ueritas in nob̃ ñ ẽ.
S neq de ipsis criminib quãlibet ma¬
gnis remittendis in scã eccłia dĩ miscdia
desꝑanda ẽ agentibꝰ penitentĩa scdm mo¬
penitentie ubi tale cõmissum ẽ. ut
is qui cõmisit axꝑi aẽ corpore separet᷑.
non tam consideranda ẽ mensura tem¬
poris quam doloris. Cor enim contri¬

Expanded text:
ilii Dei quamdiu mortaliter vivunt, cum morte confligunt. Et quamvis de illis sit veraciter dictum, Quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei ; sic tamen Spiritu Dei excitantur, et tanquam filii Dei proficiunt ad Deum, ut etiam spiritu suo, maxime aggravante corruptibili corpore , tanquam filii hominum quibusdam humanis motibus defiseipsos, et ideo peccent. Interest quidem quantum; neque enim quia peccatum est omne crimen, ideo etiam crimen est omne peccatum. Itaque sanctorum hominum vitam, quandiu in hac morte vivitur, inveniri posse dicimus sine crimine. Peccatum autem si dixerimus quia non habemus, ait sanctus Apostolus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Sed neque de ipsis criminibus, quamlibet magnis, remittendis in sancta Ecclesia Dei misericordia desperanda est agentibus poenitentiam secundum mooenitentiae, ubi tale commissum est, ut is qui commisit a Christi etiam corpore separetur, non tam consideranda est mensura temporis quam doloris. Cor enim contri
Abbreviated transcription (Latin):
iquerere uoluerit ante grãm qͥd
unius diei uitam habentẽ suꝑ t̾rã gr̃a
saluatoris inuenerit. Quia si aliquid
boni oꝑatur homo ut grãm mereatur.
ñ ei merces imputatur scd̃m grãm. s
scdm debitum. Si aũ credit in eũ qui
iustificat impium. ut deputet᷑ fides eiꝰ
ad iusticiam. iustus enim ex fide uiuit.
Quem si debitum sequeretur: quid eiꝰ
merito nisi supplicium redderetur:
Si gͦ gr̃ã: iam non ex oꝑib Alioquin:
gr̃ã. iam ñ ẽ grã. Oꝑib enim debitũ
redditur: gratia gratis datur: unde õẽ
nuncupatur.

Expanded text:
quaerere uoluerit, ante gratiam quid unius diei uitam habentem super terram gratia saluatoris inuenerit, quia, si aliquid boni operatur homo, ut gratiam mereatur, non ei merces inputatur secundum gratiam sed secundum debitum. si autem credit in eum. qui iustificat impium, ut deputetur fides eius ad iustitiam - iustus enim ex fide uiuit —,  impius? quem si debitum sequeretur, quid eius merito nisi suppSi ergo gratia, jam non ex operibus, alioquin gratia jam non est gratia. Operibus enim debitum redditur, gratia gratis datur, unde etiam nuncupatur.
Abbreviated transcription (Latin):
nifestata. Quomodo enim ꝑlegem
testificata: si sine lege manifestata:
rio. hoc ẽ non adiutus lege: quando
quidem ꝑ legem ostendit homini
infirmitatem suam. ut ad eiꝰ mĩam
ꝑientia quippẽ eiꝰ dictum ẽ. qd̾ legẽ
&e miscdiam in lingua portet legẽ
scilicet quareos faciat suꝑbos: mi¬
scd̾iam uͭ qua iustificet humiliato.
Non gła sua. Quid enim habẽt qd̃
non accepunt: Si autem acceꝑunt:
quid głantur quasi non acceꝑint:
Egent itaq gła dĩ: ce uidete qͦd seqͥtͣ.
Iustificati gratis ꝑ gr̃ãm ipsiꝰ. Non
itaq iustificati ꝑlegem. ñ iustificati¬
ꝑ ꝓpͥam uoluntatem. s iustificati gͣas¬
ꝑ grãm ipsus: non quod sine uo¬
luntate nr̃a fiat. S uoluntas nr̃a
ostenditur infirma ꝑ legem. ut
sanet grã uoluntatem: ce sana uo¬
luntas impleat legem. ñ constitu¬
ta sub lege. nec indigens lege. Nũc¬

Expanded text:
nifestata. quomodo enim per legem nifestata. quomodo enim per legem testificata, si sine lege manifestata? legis, hoc est non adiutus a lege, quando quidem per legem ostendit homini infirmitatem suam, ut ad eius miserpientia quippe eius dictum est, quod legem et misericordiam in lingua portet, legem scilicet, qua reos faciat superbos, misericordiam uero, qua iustificet humilatos. non gloria sua. Quid enim habent, quod non acceperunt? Si autem acceperunt, quid gloriantur, quasi non acceperint ? Egent itaque gloria Dei, et vide quid sequatur: Justificati gratis per gratiam ipsius . Non itaque justificati per legemper propriam uoluntatem, sed iustificati grar gratiam ipsius; non quod sine uoluntate nostra fiat, sed uoluntas nostra ostenditur infirma per legem, ut sanet gratia uoluntatem et sana uoluntas impleat legem non constituta sub lege nec indigeno lege. Iu
Abbreviated transcription (Latin):
luntas impleat: ac sic hõ iustificet᷑.¬
S o homo. atcende qd̾ sequit᷑. Nunc aũ
inqͥt sine lege dĩ iusticia manifestata
ẽ: testificata ꝑ legem ce ꝓpħas. Parĩne
insonat surdis: Iusticia inqͥt dĩ ma¬
nifestata ẽ. Hanc ignorant. qui suam
uolunt constituere: huic nolunt eẽ
dixit iusticia hominis: uł iusticia ꝓ¬
priȩ uoluntatis. Iusticia d̃i non qua
cum iustificat impiũ. Hec testificat᷑
ꝑ legem ce ꝓpħas. Huic quippe testi¬
monium ꝑhibent lex & ꝓpħe. Lex
quidem hoc ipso qd iubendo ce mi¬
nando. & neminẽ iustificando. satis
indicat dono dĩ iustificari hominẽ
Nsam hinc sequitur: & adiungit di¬
cens. Iusticia autẽ di ꝑ fid̾e iħ̃u xp̃i
Hoc ẽ ꝑfidem: qua creditur in xꝑm.
Sicut autẽ ista fides xꝑi dicta est.
non qua credit xp̃c: sic illa iusticia
dĩ non qua uistus ẽ deus. Utrumq
quod eius nob̃ largitate donat᷑. Iu¬
sticia gͦ sine lege: ñ sine lege ma¬

Expanded text:
luntas impleat ac sic homo iustificetluntas impleat ac sic homo iustificet sequitur. nunc autem, inquit, sine lege iustitia dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. parumne insonat surdis? iustitia, inquit, dei manifestata est. hanc ignorant qui suam uolunt constituere, huic nolunt esse dixit: \'iustitia hominis ucl iustitia propriae uoluntatis\' — iustitia dei, non qua cum justificat impium. Haec testificatur per Legem et Prophetas: huic quippe testimonium perhibent Lex et Prophetae. Lex quidem, hoc ipso, quod jubendo et minando et neminem iustificando satis indicat dono dei iustificari hominem nam hinc sequitur et adiungit dicens: iustitia autem dei per fidem Iesu Chrier fidem, qua creditur in Christum. sicut autem ista fides Christi dicta est non qua credit Christus, sic illa iustitia dei non qua iustus est deus. utrumque quod eius nobis largitate donatur. iustitia ergo dei sine lege non sine lege ma
Abbreviated transcription (Latin):
otest enim fieri corã hominib:
ñ aũ corã illo qͥ cordis ipsius &e
intimȩ uoluntatis inspector ẽ: ubi
uidet etiã si aliud faciat qͥ legẽ timet᷑
quam tam̃ mallet facere si liceret. Ac
ne quisꝙͣ putaret hic apłm ea lege
dixisse neminẽ iustificari. quȩ in sacͣ¬
mentis ueterib multa continet figu¬
rata p̃cepta. unde oe ipsa ẽ circũcisio
carnis. quam die octaua acciꝑe par¬
uuli iussi sunt: continuo subiunxit
ꝙͣ legẽ dixerit. & ait. ꝑ legẽ enĩ cogni¬
tio peccati. Illa gͥ lex ẽ. de qua postea
dicit. Peccatum non cognoui: nisi ꝑ les¬
gem. Nam concupiscentiã nesciebã:
nisi lex diceret ñ concupisces. Tam qͥd
ẽ aliud̾. ꝑ legẽ enim cognitio peccati:
Hic forte dicat humana illa p̃sũptio
ignorans di iusticiã &e suam uolens
constituere: merito dixisse apłm. qͥa
ex lege nemo iustificabitur. Ostendit
enim tantũmͦ lex qͥd faciendũ qͥdue
cauendũ sit: ut q̃d illa ostenderit. uo¬

Expanded text:
otest enim fieri coram hominibus, non autem coram illo qui cordis ipsius et intimae uoluntatis inspector est, ubi uidet, etiamsi aliud faciat qui legem timet, quid tamen mallet facere, si liceret. ac ne quisquam putaret hic apostolum ea lege dixisse neminem iustificari, quae in sacramentis ueteribus multa continet figurata praecepta, unde etiam ipsa est circumcisio carnis, quam die octauo accipere paruuli iussi sunt, continuo subiunxit quam legem dixerit et ait: per legem enim cognitio peccati. illa igitur lex est, de qua postea dicit: peccatum non cognoui nisi per legem. nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces. nam quid est aliud per legem enim cognitio peccati? Hic forte dicat humana illa praesumptio ignorans dei iustitiam et suam uolens constituere merito dixisse apostolum: quia ex lege nemo iustificabitur; ostendit enim tantummodo lex quid faciendum quidue cauendum sit, ut quod illa ostenderit uo
Abbreviated transcription (Latin):
quimini: dicendo nos facimus quod
ille fac̾turum se eẽ ꝓmisit. In ysaac
quippe qui abrahe ꝓmissus ẽ filius.
hi sunt prefigurati: non qui seipsos
iustos. s quos d̃s fuerat ipse facturꝰ.¬
Unde uniuerse ꝑ ꝓpħam dicit eccliȩ.
Ego enim sum dñs qui facio. Propt̃
on enim nesciebat quid loquere¬
tur tantus apl̃s. qui duo testamenta
in ancilla & libera allegorica signifi¬
catione eẽ distincta dicebat: ueteri fi¬
lios carnis. nouo filios ꝓmissionis at¬
tribuens. Non qui filii carnis inquit
hi filii dei: s filii ꝓmissionis depu¬
tantur in semen. filii gͦ carnis perti¬
nent ad terrenã ierłm que seruit cũ
filiis suis: filii aũ ꝓmissionis ad eam
quȩ sursum est. liberam matrẽ nr̃am
eternam in celis. Unde ꝑspicitur: qui
ad terrenum regnum. & qui ꝑtineant.
ad regnum cȩloꝵ. Istam distinctionem
qui etiam illo tempore ꝑdei gr̃ãm in¬
telligentes. filii ꝓmissionis effecti sunt.
noui testam̃ti heredes in occulto di con¬

Expanded text:
quimini, dicendo, Nos facimus: quod ille se facturum esse promisit. In Isaac quippe, qui Abrahae promissus est filius, hi praefigurati sunt, non qui se ipsos justos, sed quos Deus fuerat ipse facturUnde universae per prophetam dicit Ecclesiae: Ego enim sum Dominus, qui facio te . Propter neque nesciebat enim quid loqueretur tantus apostolus, qui duo testamenta in ancilla et libera allegorica significatione distincta esse dicebat ueteri filios carnis, nouo filios promissionis attribuens. non qui filii carnis, inquit, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. filii ergo carnis pertinent ad terrenam Ierusalem, quae seruit cum filiis suis, filii autem promissionis ad eam quae sursum est, liberam matrem nostram aeternam in caelis. unde perspicitur qui ad regnum terrenum et qui pertineant ad regnum caelorum. istam distinctionem qui etiam illo tempore per dei gratiam intellegentes filii promissionis effecti sunt, noui testamenti heredes in occulto dei con
Abbreviated transcription (Latin):
uando enim
dictum est in ysaae uocabitur tͥ
semen. ꝑtinens itiq sem̃ ad ciuitatẽ
dei: separatum est inde aliud semen
abrahe quoderat in ancille filio: et
quod futurum erat in filiis cethure.
S ad huc erat ambiguum de duob
geminis filiis ysaac: ad utrumq an
ad unum eoꝵ. illa benedictio ꝑtine¬
ret: & si ad unum. quis nam ẽẽt illoꝵ.
Qd̾ tunc declaratum est: cum ꝓpħice
a patre benedicitur iacob.

Expanded text:
Quando enim dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, pertinens utique semen ad ciuitatem Dei, separatum est inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, et quod futurum erat in filiis Cetturae. Sed adhuc erat ambiguum de duobus geminis filiis Isaac, ad utrumque an ad unum eorum illa benedictio pertineret: et si ad unum, quisnam esset illorum. Quod nunc declaratum est, cum prophetice a patre benedicitur Iacob
Abbreviated transcription (Latin):
olens gͥ beatus paulus ostendere
quod ea que ꝓmisit ds̃ potens ẽ
& facere: ubi maxime grã commendat᷑
cuius estis inimici. Neq enim in po¬
testate hominum ẽ. ut ds impleat
que ꝓmisit: & non in ipsius qͥ ꝓmisit.
Uolens gͦ id ostendere: non potest inqͥt
excidere uerbum dei. Non en imom̃s
qui ex isrł. hi sunt isrłite: neq quia st̃¬

Expanded text:
olens igitur beatus Paulus ostendere, quod ea quae promisit Deus, potens est et facere; ubi maxime gratia commendatur, cujus estis inimici: neque enim in potestate hominum est, ut Deus impleat quae promisit, et non in ipsius qui promisit: volens ergo id ostendere, Non potest, inquit, excidere verbum Dei: non enim omnes qui ex Isr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥa uł bona uł mala. scdm solũ
orriginale peccatum dampnabunt᷑.
qͥb ꝑ lauachrũ regenerationis non
subuenit grã saluatoris. Cȩt̾i aũ õs
qͥ iam utentes lib̾o arbitrio. sua ꝓpria
peceata originali peccato insuꝑ addi¬
derunt. si de potestate tenebrarũ ꝑ
gr̃am dĩ ñ eruunt᷑ nec tͣnfferunt᷑ ad
regnũ xꝑi: ñ solum scdm originis. uerũ
eẽ scd̃m ꝓpriȩ uoluntatis merita. iudici¬
um reportabunt. Boni uͦ etiã ipsi qͥd̾e
scđm bone uoluntatis sue merita. pre¬
miũ consequent᷑: s cẽ ipsã bonã uolũ¬

Expanded text:
a uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate tenebrarum per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur ad regnum Christi, non solum secundum originis uerum etiam secundum propriae uoluntatis merita iudicium reportabunt. boni uero etiam ipsi quidem secundum bonae uoluntatis suae merita praemium consequentur, sed etiam ipsam bonam uolu
Abbreviated transcription (Latin):
more tuo iram tuam dinumerare:
Ualde paucoꝵ hominum ẽ in qͥt. nosse
ire tue potestatẽ: qua plerisq ita ma¬
gis cum parcis irasceris: ut non ad irã.
s potiꝰ ad mansuetudinẽ tuã ꝑtinere
intelligatur labor ce dolor. quo corripiᷤͤ.
erudisq quos diligis: ne penis excru¬
tientur eternis. Sicut enĩ legitur in
alio psalmo. irritauit dñm peccator.
ꝑ magnitudine ire sue ñ exquiret. Qs
gͦ nouit idest quotus quisq reppitur.
qui nouerit potestatẽ ire tueꝰ ce pre
timore tuo iram tuã dinumerare:
qd̾ ĩnullis quib plus irasceris parcere
uidearis: ut ꝓsꝑetur peccator inuia
sua: &e maiora recipiat infuturo. Pote¬
stas quippe humane ire cũ corpꝰ occid̾it:
ampliꝰ non habet qͥd faciat. Ds̃ uͦ h̃t
potestatiẽ & hic punire. ce pꝰ corporis
mortem mittere ingehennã. Et a
paucis eruditis maior eiꝰ ira intelli¬
gitur: uana ce seductoria felicitas
impioꝵ.¬

Expanded text:
re tuo iram tuam dinumerare?» Valde paucorum hominum est, inquit, nosse irae tuae potestatem; quia plerisque ita magis, cum parcis, irasceris, ut non ad iram, sed potius ad mansuetudinem tuam pertinere intelligatur labor et dolor, quo corripis erudisque quos diligis, ne poenis excrucientur aeternis: sicut enim legitur in alio psalmo, «Irritavit Dominum peccator; pro magnitudine irae suae non exquiret» . «Quis» ergo «novit,» id est, quotusquisque reperitur qui noverit «potestatem irae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare?» ertinere, quod nonnullis, quibus plus irasceris, parcere videaris, ut prosperetur peccator in via sua, et majora recipiat in novissimo? Potestas quippe humanae irae cum corpus occiderit, amplius non habet quid faciat; Deus vero habet potestatem et hic punire, et post corporis mortem mittere in gehennam . Et a paucis eruditis major ejus ira intelligitur vana et seductoria felicitas impio
Abbreviated transcription (Latin):
icet aliquis. Si hec natura pura
non ẽ. s uitiosa primordia. quia talis
non est creatus adam: eur xp̃c longe
excellentius. & certe sine ullo peccato
natus ex iurgine: in hac tam̃ infirmitatẽ
atq etate ꝓcreatus apparuit: Huic ꝓpo¬
sitioni respondemus. adam ñ ꝓpt̾ea talẽ
creatum. quia nullius parentis p̃cedente
peccato. non ẽ creatus incarne peccati:
nos ideo tales. quia illius precedente pet¬
cato. nati sumus incarne peccati. Sꝑc id̃o
talis: quia ut depeccato dampnaret pec¬
catum. natus ẽ insimilitudine carnis
peccati.¬

Expanded text:
icet aliquis: Si haec natura pura non est, sed vitiosae primordia, quia talis non est creatus Adam; cur Christus longe excellentior, et certe sine ullo peccato natus ex virgine, in hac tamen infirmitate atque aetate procreatus apparuit? Huic propositioni respondemus: Adam propterea non talem creatum, quia nullius parentis praecedente peccato, non est creatus in carne peccati. Nos ideo tales, quia illius praecedente peccato, nati sumus in carne peccati. Christus ideo talis, quia ut de peccato condemnaret peccatum, natus est in similitudine carnis peccati
Abbreviated transcription (Latin):
debebant tantis dñi beneficiis: quã non
solũ minime reddebant: uerũetiã pro
illo bono irrogabant malũ. Duo uͦ me¬
dia que diximꝰ hominũ quodãm᷑ ẽẽ me¬
boni. & mediocrit mali. Ido dñs hoc ñ
reprehendit: s ñ uult in eo solo suos dis
gunt. idest reddideritis bona ꝓbonis: ꝙͣ
mercedem habebitis: id est qͥd magnũ facie¬
tis: Nonne ce publicani hec faciunt: Uult
aũ illos ce hoc facere & longe ampliꝰ: id ẽ¬

Expanded text:
debebant tantis Domini beneficiis; quam non solum minime reddebant, verum etiam pro illo bono irrogabant malum. Duo vero media quae diximus hominum quodam modo esse meboni, vel mediocriter mali. Ideo Dominus hoc non reprehendit, sed non vult in eo solo discipulogunt,» id est, si reddideritis bona pro bonis; «quam mercedem hababitis,» id est, quid magnum facietis? «nonne et publicani hoc faciunt» ? Vult autem illos et hoc facere, et longe ampli
Abbreviated transcription (Latin):
tum ꝑtinet. diligite inimicos ur̃õs. be¬
nefacite eis qͥ oder̃t uos: & orate ꝓeis qui
uos ꝑsecunt᷑. Mala ꝓ malis ñ ẽẽ reddenda:
paulus apłs dicit. Nulli malũ ꝓmalored¬
dentes. Et apłs petrus. Non reddentes ma¬
lum ꝓmalo: uł maledictũ ꝓ maledic̃to.
Unde &e in psalmo legit᷑: si reddidi retͥbu¬
entib mͥ mala. Duoꝵ postremoꝵ illud
mitiꝰ ad nouẽ leꝓsos ꝑtinet: qͥ cũ mũ

Expanded text:
te inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos, et orate pro eis qui vos persequuntur» . Mala pro malis non esse reddenda Paulus apostolus dicit, «Nulli malum pro malo reddentes» ; et apostolus Petrus, «Non reddentes malum pro malo, vel maledictum pro maledicto» : unde et in Psalmis legitur, «Si reddidi retribuentibus mihi mala» . Duorum postremorum illud mitius ad novem lepros