comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ait Quid uobis ꝓderit uiri tessaloni¬
censes cũ hȩc fieri uidetis siñ creditis:
Atilli dixert̃: Nedubites uirdĩ quia
isto resuscitato om̃s credemꝰ. Hȩc illis
dicentibus: ait apłs. In nomine ihu
xp̃ĩ surge puer. & statim surrexit:
Et stupe factꝰ om̃is popłs. clamabat
dicens. Sufficit. minc credimꝰ cunc¬
tidõ illi quẽ predicas famule dĩ Et de¬
ducentes eũ ad domũ cumfacib & lu¬
cernis eo qđ iamnox aduenisset. in¬
troduxerunt eũ indomũ suã. Ubiꝑ
Beatꝰ uero apłs abstergens genas eius.
& caput manu demulcens: dicebat:
Confortare fili. tantũ crede & implen¬
tur uoluntates tuȩ. Tunc ad p̃hendens
manũ eiꝰ : ibat inphilippis Cũq ingre¬
cdhsetur portã ciuitatis. occurrit eise¬
nex rogans prosiliis quos proculpa
in effabilimedias carcerali suppliciode¬
truserat. & erant ulcerib putrefacti:
Audi homo. tudep̃caris ut sanetur fili¬

Expanded text:
ait: 'Quid vobis proderit, viri Thesaloniait: 'Quid vobis proderit, viri Thesalonicenses, cum haec fieri videtis, si non creditis?' At illi dixerunt: 'Ne dubites, vir Dei, quia, isto resuscitato, omnes credimus'. Haec illis dicentibus, ait apostolus: 'In nomine Iesu Christi, surge, puer'; ét statim surrexit. Et stupefactus omnis populus, clamabat dicens: 'Sufficit; nunc credimus cuncti Deo illi quem praedicas, famule Dei'. Et deducentes eum ad domum cum facibus et lucernis, eo quod iam nox advenisset, introduxerunt eum in domum suam, ubi per Beatus vero apostolus abstergens genas eius et caput manu dimulcens, dicebat: 'Confortare, fili; tantum crede, et inplentur voluntates tuae'. Tunc adpraehendens manum eius, ibat in Philippis. Cumque ingrederetur portam civitatis, occurrit ei senex, rogans pro filiis, quos pro culpa ineffabili Medias carcerali supplicio detruserat, et erant ulceribus putrefacti. 'Audi, homo; tu deprecaris, ut sanetur fili
Abbreviated transcription (Latin):
atrũ cursu ueloci. Ita ut ñ poss&
aparentib ad seqͥ Et ꝓcidens ad
pedes beati apłi : grãs agebat pro
sanitate recepta Populi aut̃ stupe¬
bant uidentes eũ post xxiii annos
ambulantẽ & glorisicabant dm̃ di¬
centes quia ñ est similis dõ andreȩ
nus aut̃ eciuib cuius.XiI
filius habebat spm̃ immundũ. roga¬
bat beatũ apłm dicens: Sani queso
uirdĩ filiũ meũ quia male ademoni¬
o uexatur. Dȩ mon uero sciens futu¬
rum se eici. sedux̃ puerũ insecretũ
cubiculũ & suffocauit eũ laquȩ o
extor quens animã eius Deniq pat̃
pueri cũ muenisset illũ mortuũ. Ne¬
uit multũ. & rait amicis suis Ferte
cidiuer adtheatrũ confido enĩ qđ
poterit resuscitari ab hospite quip̃di¬
cat dm̃ uerũ. Quodelato & posito co¬
ram apło: narrauit ei qualit̃ int̾feetꝰ
ess& ad ȩmone dicens: Credo homodĩ
qđ ȩtiã amorte ꝑte possit resurge¬
re Conuersus aut̃ apłs ad populũ:

Expanded text:
atrum cursu veloci, ita ut non possit atrum cursu veloci, ita ut non possit a parentibus adsequi. Et procidens ad pedes beati apostoli, gratias agebat pro sanitate recepta. Populi antem stupebant, videntes eum post viginti tres annos ambulantem, et glorificabant Deum, dicentes, quia: 'Non est similis deo Andreae'. 14. Unus autem e civibus, cuius filius habebat spiritum inmundum, rogabat beatum apostolum, dicens: 'Sana, quaeso, vir Dei, filium meum, quia male a daemonio vexatur'. Daemon vero, sciens futurum se eici, seduxit puerum in secretum cubiculum et suffocavit eum, laqueo extorquens animam eius. Denique pater pueri, cum invenisset illum mortuum, flevit multum et ait amicis suis: 'Ferte cadaver ad theatrum; confido enim, quod poterit resuscitare ab hospite qui praedicat Deum verum'. Quo delato et posito coram apostolo, narravit ei, qoaliter interfectus esset a daemone, dicens: 'Credo, homo Dei, quod etiam a morte per te possit resurgere'. Conversus autem apostolos ad populum,
Abbreviated transcription (Latin):
debint ab apło. sed fructꝰ p̃dix. in pau¬
perũ necessitatib & curis indigenti¬
um expendebat. xIII.
Nogauit aut̃ adulescens beatũ apłm
ut proficiscerentur simul iithessilo¬
nicã  Et cũ uenissent ibi: congregatist̃
om̃s ad eũ & gaudebant uicdentes pue¬
rum: Tunc congregatis om̃ib inthea¬
trum. predicabat eis puer uerbum
dĩ. Ita ut sileret apłs & ad miraretur
prudentiã eiꝰ. Atilli clamauerunt
dicentes Salua filiũ carpiani ciuis
nri quia ualde egrotat & credimꝰ
inihm̃ quemp̃dicas Iuib ait beatꝰ
apłs: Nihil ẽ in possibile apud dm̃.
Sedtam̃ ut credatis. adducite eũ
inconspectu nro. & sanabit illum
mum suã. & dix̃ ad puerũ: Ho die
sanus eris fili delectissime adimathe.
hoc enĩ erat nom̃ pueri Qui ait ad
patrẽ Uerũ enĩ effectũ est somni¬
um meũ. Nã ego uidi ꝑuisũ uirũ
hunc quimesanũ redd& Et hȩc di¬
cens: induit uestim̃ta sua. surre¬
xitq agrabatto & ꝑgebat ad thȩ¬

Expanded text:
debat, sed fructus praediorum in pauperum necessitatibus et curis indigentium expendebat. 13. Rogavit autem adolescens beatum apostolum, ut proficiscerentur simul in Thesalonica, et cum venissent ibi, congregati sunt omnes ad eum; gaudebant enim videntes puerum. Tunc, congregatis omnibus in theatrum, praedicabat eis puer verbum Dei, ita ut sileret apostolus, et admirarentur prudentiam eius. At illi clamaverunt, dicentes: 'Salva filium Carpiani civis nostri, quia valde aegrotat, et credimus in Iesum quem praedicas'. Quibus ait beatus apostolus: 'Nihil est inpossibile apud Deum; sed tamen, ut credatis, adducite eum in conspectu nostro, et sanabit illum mum suam et dixit ad puerum: 'Hodie sanus eris, fili dilectissime Adimathe'; hoc enim erat nomen pueri. Qui ait ad patrem: 'Vere enim effectum est somnium meum; nam ego vidi per visum virum hunc, qui me sanum redderet'. Et haec dicens, induit vestimenta sua, surrexitque a grabatto et pergebat ad the
Abbreviated transcription (Latin):
nocentes perire: Et conuersus. tetigit
capud mulieris dicens: Surge inno¬
mine ihũ xpi dĩmei. & statim sur¬
rexit mulier: Quȩdimisso uultuslens
& gemens. respiciebat in terrã: Cui
ipłs ingredere incubiculũ tuũ &
esto secretius orans. donec conforte¬
ris ad nõ Cui illa respondit Lacito me
prius cumtrofimȩ pacificã inquantũ
re. non enĩ meminit trofimȩ maloꝵ
neq ultionẽ expectat. sed gratias
Et uocata trofimȩ pacificauit eã:
cũ calisto uxore proconsulis quae
resuscitata erat Lis bius uero intan¬
tũ ꝓficit infide. ut quadã die acce¬
dens ad apłm omã ei consiteretur pec¬
age & confortare indnm̃ quẽ credis:
Et tenens manũ eius. deambulabat in
litore

Expanded text:
nocentes perire'. Et conversus, tetigit caput mulieris, dicens: 'Surge in nomine Iesu Christi Dei mei'; et statim surrexit mulier. Quae, dimisso vultu, flens et gemens, respiciebat in terram. Cui apostolus: 'Ingredere in cubiculum tuum et esto secretius orans, donec conforteris a Domino'. Cui illa respondit: 'Facito me prius cum Trofime pacificam, in qua tantum re, non enim meminit Trofimae malorum neque ultionem expectat, sed gratias Et vocata Trofimae, pacificavit eas cum Calisto, uxore proconsulis, quae resuscitata erat. Lysbius vero in tantum proficit in fide, ut quadam die accedens ad apostolum, omnia ei confiteretur pecage et confortare in Dominum quem credis'. Et tenens manum eius, deambulabat in litore
Abbreviated transcription (Latin):
reptiq onĩs ap̃senti discrimine bi¬
nde ꝓgressi ut uenirent thracias.
apparuit eis multitudo hominũ alon¬
ge cũ euaginatis gladiis. lanceas ma¬
nugestates. quiuolebant millos ir¬
ruere: &quod cũ uidisso andreas
ait: Oro dne ut deceͥdat pat̾ eoꝵ. qui
hȩc eos agere instigauit. contu̾ben
tur diuina. nenoceant sperantesin
te: hȩc eodicente : angeliis dñicũ
magno splendore preteriens. tetigit
gladios eoꝵ & corruer̃. ꝓni interrã:
Transiensq beatꝰ apłs cũ suis nihil
est nocitus Om̃s enĩ ꝓiectis gladuis
adorabant eũ Angłs autẽ dnĩ dis¬
cessit ab eis cũ magno lumine.x¬

Expanded text:
reptique omnes a praesenti discrimine, Binde progressi, ut venirent Thracias, apparuit eis multitudo hominum a longe cum evaginatis gladiis, lanceas manu gestantes, quasi volentes in illis irruere. Quod cum vidisset Andreas ait: 'Oro, Domine, ut decidat pater eorum, qui haec eos agere instigavit. Conturbentur virtute divina, ne noceant sperantes in te'. Haec eo dicente, angelus Domini cum magno splendore praeteriens, tetigit gladios eorum, et corruerunt proni in terra. Transiensque beatus apostolus cum suis, nihil est nocitus; omnes enim, proiectis gladiis, adorabant eum. Angelus quoque Domini discessit ab eis cum magno lumine
Abbreviated transcription (Latin):
adobitum urcit:. Eaigitur tem¬
pestate monachi sepedicti coeno¬
bii cassinialttore Rarlomanno
de quo supra retoli mirs romã ue¬
nium doloris apua scissimu̾ papĩ
tachariã deposituri que relam.
pptͣ corpus scilic& sacratissimi
ptris sentbieti asolo ꝓprio gal¬
uas trans lati Quimeror iamꝰ pͥdẽ
acordib eqdẽ frm̃ olnter rarũ lon¬
gin quitatẽ nec ñ uetustate̾ tem¬
porũ ad modũ refixerat: nec iã
spẽ potiende huniis caefei habe¬
bant : Sed karlomanno illꝙ sub¬
eunte collegiũ spes olim emor¬
tua reuixit: scm̃q ad euntes ex¬
poscunt p̃sulẽ: utilit teras pipi¬
no regifrancae dirigat: qua liter.
auctoritati ac p̃cib tanti fauens
pontificis egregii patris corpus
auito restituat᷑ loco Prefatus ue¬
ro pontifex frm̃ precib annuens
lacrimosis: auctoritatis apostolice
epitolã editã. ꝑ eundẽ Rarmannũ
ic fratres qͥ cũ eo uenerant fraciasu
pipino dirigit regi: Mlodus autẽ
relecto sacroe hic erit: Zacharias

Expanded text:
optime rexit. Ea igitur tempestate, monachi saepedicti coenobii Cassinensis, auctore Carlomanno de quo supra retulimus, Romam veniunt, doloris apud sanctissimum papam Zachariam deposituri querelam, propter corpus scilicet sacratissimi Patris Benedicti, a solo proprio in Gallia translati. Qui moeror jampridem a cordibus eorumdem fratrum ob terrarum longinquitatem nec non vetustatem temporum admodum refrixerat, nec jam spem potiundae hujusce rei habebant: sed Carlomanno illorum sacrum subeunte collegium, spes olim emortua revixit: sanctumque adeuntes exposcunt praesulem, ut litteras Pippino regi Francorum dirigat, qualiter auctoritati ac precibus tanti favens pontificis, egregii Patris corpus avito restituat loco. Praefatus vero pontifex precibus annuens lacrymosis, auctoritatis apostolicae epistolam editam, per eumdem Carlomannum ac fratres qui cum eo venerant, Franciam Pippino dirigit regi. Modus autem relectorum sacrorum hic erat. « Zacharias
Abbreviated transcription (Latin):
uertendo discurens. supplici acpene
laerimabili uoce semel &bis ingemi¬
nat dicens. Quor sũ dñs ms̃ sc̃s pat̃
BEDIC IUSabitt : cognitorẽ omniũ
occultoꝵ dm̃ testor. modo hic eũ
in specie corporea a me uisũ. mihi¬
que locutũ. Nlec mora ipse quoq
prbt̃ monasteriũ ueniens. patrib
eiusdẽ loci cuncta quȩ uisu cogno¬
uerat. monita deniq pussimi patris
nec ñ adhortationẽ eius sedule re¬
fert. Quarelatione mesti releua¬
ti fratres sem& inuicẽ ad agendas
dõ grãs hortabantur. qui auxilio
desertos humano. tuebatur solito¬
munine. Necdũ ꝓmissi cursũ ex¬
pleuerant soles. &eece nuntiatur
ductores belli odonẽ scidicq fra¬
trẽq illius guillel mũ cum multis¬
aliis amplȩ opinionis uiris mortẽ
oppetusse. Quo nuntio dirogra¬

Expanded text:
vertendo discurrens, supplici ac pene vertendo discurrens, supplici ac pene lacrymabili voce semel et bis ingeminat dicens: Quorsum Dominus meus S. P. Benedictus abiit? Cognitorem omnium occultorum Dominum testor, modo hic eum in specie corporea a me visum, mihique locutum. Nec mora, ipse quoque presbyter monasterium veniens, Patribus ejusdem loci cuncta quae visu cognoverat, monita denique piissimi Patris, necnon adhortationem ejus sedule refert. Qua relatione moesti relevati fratres, semet invicem ad agendas Deo gratias hortabantur, qui auxilio desertos humano, solito tuebatur munimine. Necdum promissi cursum expleverant soles, et ecce ex acie ductores belli Odonem, fratremque illius Guillelmum comaliis amplae opinionis viris mortem oppetiisse. Quo nuntio gra
Abbreviated transcription (Latin):
ent ꝓspera. inimioi amici efficien¬
tur. gram̃q suã fautor omniũ bo¬
ng innullo negabit. De hac uero
quȩ nimc est iniuria urã scitote iã
clem̃tissimi conditoris omniũ sen¬
tentiã ꝓpiã ergauos effectã: eñq
quitirannidis aduersũ ecclesiã ar¬
ma indigne corripuit. septimũ ne¬
quaquã transigere solẽ donec huius
rei incurrat᷑ poenitudine H labe¬
te ergo in dño fiduciam & in illo
confor tamini. Cum hȩc senior de¬
lectabilibus eder& uerbis prespi¬
ter quibus poterat nutib puerum
sciscitabatur. quȩ ess& tantȩ uene¬
rationis ꝑsona. Cui puer sũmissa
uoce. Inc est inquit pat̾ nrͣ sc̃s
BENE HICIUS. Sepe dictus itaq¬
presbit᷑ cũ resciss& beatissimũ patrẽ
secũ inuisu colloqui cepit cunctisqͥ
ꝗd herant uidentib ab eodẽ sese lec¬
tulo brachus extentis ꝓtrahere . ac
siuestigia eius quẽ cernebat astan¬
exꝑge factus. hic illacq obtutum

Expanded text:
ent prospera, inimici amici efficienent prospera, inimici amici efficientur, gratiamque suam fautor omnium bonorum in nullo negabit. De hac vero quae nunc est injuria vestra, scitote jam clementissimi Conditoris omnium sententiam propitiam erga vos effectam, eumque qui tyrannidis adversum Ecclesiam indigne arma corripuit, septimum nequaquam transigere solem, donec hujus rei incurrat poenitudinem. Habete ergo in Domino fiduciam, et in illo confortamini. Dum haec senior delectabilibus ederet verbis, presbyter quibus poterat nutibus puerum sciscitabatur, quae esset tantae venerationis persona. Cui puer submissa voce: Hic est, inquit, Pater noster S. Benedictus. presbyter cum rescisset beatissimum Patrem secum in visu colloqui, coepit cunctis qui aderant videntibus ab eodem sese lectulo brachiis extentis protrahere, ac si vestigia ejus quem cernebat astanexpergefactus, hac illacque obtutum
Abbreviated transcription (Latin):
sonã. dnẽ inquit uobis cunctisꝗ
notũ est quantũ nobis ac familis
nrẽ. odo comes nec non populis
ei fauens inferat mali. Ideoq. in¬
tũ precepto abbatis officiũ curas
uigili certatim ꝓ ideo: quatenis
nauali effugio. familia nrã seru
araptorib ualeat suppellertilem
suã. Grauatus somno. in hoe stra¬
mine me ꝓici. At senlor uesbis
fauens presbiteri. talia refert.
Noui uera qͣuȩdicis. Sed ante quã
his quȩ dolendo quȩ reris uerissi¬
ma satis faciã ꝓmissione. causa¬
ri quantulũ lib&. Mlirũ ualde est
quã obrẽ fratresnrĩ culpã in me
redar guant ignauiȩ. Ac siegonul¬
lã uaxationis illoꝵ curã habeã. uel¬
utq. l&đgo oppressus ineo releua¬
tione dormia. Quod ꝓcerto fie¬
rinequit. Sienĩ preceptis omĩ po¬
tentis curã adhibueritis oboe di¬
endi. regulȩ quoq ꝑme adõ uobis
traditę mandata exsecuti haud seg¬
niter fueritis. cimecta aduersa fr¬

Expanded text:
personam: Domine, inquit, vobis cunctisque personam: Domine, inquit, vobis cunctisque notum est, quantum nobis ac familiae nostrae Odo comes necnon populus ei favens inferat mali, ideoque injunctum praecepto abbatis officium cura pervigili certatim dum provideo, quatenus navali effugio familia nostra servare a raptoribus valeat supellectilem suam, gravatus somno in hoc me stramine projeci. At senior verbis favens presbyteri, talia refert: Novi vera esse quae dicis, sed antequam his quae dolendo quereris, verissima satisfaciam promissione, causari aliquantulum libet. Mirum valde est, quamobrem fratres nostri culpam in me redarguant ignaviae, ac si ego nullam vexationis illorum curam habeam, velutque lethargo oppressus, in eorum revelatione dormiam: quod pro certo fieri nequit. Si enim praeceptis omnipotentis curam adhibueritis obediendi, regulae quoque per me a Deo vobis traditae mandata exsecuti haud segniter fueritis, cuncta adversa fi
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliares ex superiori bur gunda
ad id ꝓperantes bellũ. ut rãq ligeris
ripã tenentes. rapinis cuncta uasta¬
pres bit᷑ bonȩ uitȩ & nominis. qui¬
& in hoc eode coenobio uitã tenis
regularẽ. eaq. quȩ soribere ꝓposu
uiua uoce sub at testatione uerita
cunctis ꝓfitelatur
simo secogno¬
uis se uisu. Cum
enĩ ꝑtriduũ ꝓfec¬
tio ꝑdurar& exercituf.
labor non dicam nautarũ. ueru
ipsorũ ex creuit nimius animaliui
itẽq ex ꝑuigilio lassitudo p̃ualias
Fessus continuatione uigiliarũ pra¬
biter circa crepissculũ tertie nos
domũ ꝓperit. atq instramine ei¬
dã lectoli impatientia uietus son
sepicit. Moxq ut quid piã somns
car pere potuit: conspicit inuisi
adstantẽ si bi ꝑsonã sub monastio
habitu baculũ manu gestantẽ. qus
sequebantur puer eiu̾sdẽ habitus
Itaq stupescentẽ presbiterũ ꝓs¬
na illa element᷑ alloquitur. Quia
est frat᷑. cur modo hic talit᷑ iacess
Cui ille uenerandi uultus intuens

Expanded text:
auxiliares ex superiori Burgundia ad id properantes bellum, utramque Ligeris ripam tenentes, rapinis cuncta vastapresbyter bonae vitae et nominis, qui in hoc eodem coenobio vitam tenuit regularem, eaque quae scribere proposui, viva voce sub attestatione veritatis, cunctis profitebatur certissimo se cognovisse visu. Dum enim per triduum profectio perduraret exercitus, labor non dicam nautarum, verum ipsorum excrevit nimius animalium, itemque ex pervigilio lassitudo praevalida. Fessus continuatione vigiliarum presbyter, circa crepusculum tertiae noctis domum properat, atque in stramine cujusdam lecti impatientia victus somni se projicit, moxque ut quippiam somni capere potuit, conspicit in visu astantem sibi personam sub monastico habitu baculum manu gestantem, quam sequebatur puer ejusdem habitus. Itaque stupescentem presbyterum persona illa clementer alloquitur: Quid est, frater, cur modo hic taliter jaces? Cui ille venerandi vultus intuens
Abbreviated transcription (Latin):
seẽ̾ aliisq ut ei uisõ est locis alio p̃¬
posuit. Sed rabo ut eĩ debitũ exzos¬
cebat nature nimia insolescettss¬
tucia. cupiditate uero crudelier
effectus. cũ uniuersaquȩ iurelianorũ¬
sines continere uidebantur sibi subiec

Expanded text:
 aliisque ut ei visum est locis alios praeposuit. Sed Raho ut ejus debitum exposcebat naturae, nimia insolescens astutia, cupiditate vero crudelior effectus, cum universa quae Aurelianens
Abbreviated transcription (Latin):
arolo deniq magno impera¬
em obeunte hludo uui cus filius
eĩ imperii gubernacula suscepit.
ecclesiarũ contigit grauissima pa¬
ti dispendia. Interquas ecclesia
aurelianensis cũ contiguis scõrũ
locis quȩ sub regimine dominicg
elerieg siur mo̾nachg consistere
uidebantur non modica uexatio¬
ne afflictaest. Siquidẽ matfrido
comite quondã aurelianensi ob
culpã merciȩ ꝓpͥis honorib. pͥuato.
odo inlocũ eius substituitur. Qui
in solentia graui contra suinaturã

Expanded text:
arolo Augusto Magno imperaem obeunte, Ludovicus filius ejus imperii gubernacula suscepit, ecclesiarum contigit gravissima pati dispendia. Inter quas Ecclesia Aurelianensis cum contiguis sanctorum locis, quae sub regimine Dominicorum clericorum sive monachorum consistere videbantur, non modica vexatione afflicta est. Siquidem Matfrido comite quondam Aurelianensi ob culpam inertiae propriis honoribus privato, Odo in ejus locum substituitur. Qui insolentia gravi contra sui naturam
Abbreviated transcription (Latin):
poenitudinẽ te hinus factimu¬
tilit᷑ citis si me acturũ. Qua per¬
cussione excitatus. alecto exili¬
ens efferatus animo inuoee̾ eru¬
pit dicens. Uȩ mihi. uemihi lã
nunc morior. Cũq astantester¬
riti requirerent quid cnusȩ ess&
curtalia aesimente captus effun¬
der& uerba. pallens actremens
sciscitantib respondit. Quiescen¬
timihi in lecto ses astitit BENT Die¬
IS ueneranda decorus canitię.
quẽ se quebatur puerulus & ipse
monachus. coepitque aduessũ
me con queri. quã obrẽ abbattmn
suũ inter ficere uellẽ. Cũq. respon¬
derẽ nullatenus me abbatẽ suum
int̾ficere uoluisse . baculo quod
gestabat caput meũ ualide ꝑcuti¬
ens mortime uicinũ reddidit.
una etiã comminans citissime
interiora citius pene trante : noc¬
te sequente morte corporis mor¬
tem animę socians. manium ob¬
sequio miserrimã animã esebi ia¬
culatur adima. At radulfus abbas
agnita eĩ prepeti quidẽ sed serotina

Expanded text:
poenitudinem te hujus facti inupoenitudinem te hujus facti inutiliter certissime acturum. Qua percussione excitatus, a lecto exsiliens, efferatus animo in vocem erupit, dicens: Vae mihi, vae mihi, jam nunc morior. Cumque astantes territi requirerent, quid causae esset, cur talia ac si mente captus effunderet verba, pallens ac tremens sciscitantibus respondit: Quiescenti mihi in lecto sanctus astitit Benedictus, veneranda decorus canitie, quem sequebatur puerulus et ipse monachus, coepitque adversum me conqueri, quamobrem abbatem suum interficere vellem. Cumque ei responderem nullatenus me abbatem suum interficere voluisse, baculo quod gestabat, caput meum valide percutiens, morti me vicinum reddidit; una etiam comminans, citissime interiora citius penetrante, nocte sequenti, morti corporis mortem animae socians, Manum daemonum obsequio, miserrimam animam Erebi jaculatur ad ima. At Radulfus abbas agnita ejus praepeti quidem, sed serotina
Abbreviated transcription (Latin):
esso gradu calcarib equũ inpellens.
tato cursu ligeris alueum repetit.
nut q: conscendens. inciteriorem
trans uritur ripam. celerrimeque:
monasterio recipitur: Intereanm¬
tiatur comiti abbatẽ in ibe affuise
radulsũ. sed concite redise: Cer¬
nen seomes acerrime se ab abba¬
te p̾uentum. nec malitię suȩ ac
fraudi locũ patere ullũ. nimio fel¬
abal neo exiliens linteo obuoluit᷑.
seq in lectũ aliquantulũ sequie¬
turus picit. residente ad caput eĩ
deutheria concubina. Lo alcio¬
risopore de presso ad strcit iniu¬
su quidã senex mona chi habitũ
gerens quẽ se quebatiq puer eĩdẽ
habitus. talit̾q ad eũ infit. Oco¬
mes quid promerui. quia uolusti
abbatẽ interficere meum. Cuicũ
ille negando respor sũ ederae.
ne qua quã se ab bate̾ suũ necare
uoluisse. Ale toruo uultu meum
respiciens. simulq baculo qued
gestabat in cur uo caput eiͣ ꝑcuti¬
ens inquit. Per caput hoc testor.

Expanded text:
verso gradu, calcaribus equum impellens, verso gradu, calcaribus equum impellens, citato cursu Ligeris alveum repetit, navemque conscendens, in citeriorem transvehitur ripam, celerrimeque monasterio recipitur. Interea nuntiatur comiti abbatem inibi affuisse Radulfum, sed concite rediisse. Cernens comes acerrime se ab abbate praeventum, nec malitiae suae ac fraudi locum patere ullum, nimio felbalneo exsiliens linteo obvolvitur, seque in lectum aliquantulum requieturus projicit, residente ad caput ejus Deutheria concubina. Eo altiori sopore depresso, astitit in visu quidam senex monachi habitum gerens, quem sequebatur puer ejusdem habitus, taliterque ad eum infit: O Comes, quid promerui, quia voluisti abbatem interficere meum? Cui cum ille negando responsum ederet, nequaquam se abbatem suum necare voluisse; ille torvo vultu in eum respiciens simulque baculo quod gestabat incurvo caput ejus percutiens, inquit: Per caput hoc testor
Abbreviated transcription (Latin):
ruir. & tunc ab abbate regebatur
Radulso: consiliũ habuit abbate intͣ¬
fecto. prȩfatũ preripere coenobiũ:
Quod maturato ꝑ ager&. nisipietas
indul gentissima conditoris obuiã
se tanto facinori opponere dispo¬
s&. Fretus itaque
fiducia ꝑ agendȩ
malignitatis. quen¬
dam esuis satellitib
ad regẽ dirigit : qui mor¬
tuũ radulfũ abbatẽ nuntiar&. Sta¬
tmq ac pene euestigio al terũ mit¬
tit quiradulsũ abbatẽ ad collo quium
quocaret mutuuͣ Sane legatus regi¬
rectus. accelerato itinere pasati¬
m uenit. iussa exequitur. nec dum
aeto negotio aliquandiu palatio im¬
noratur: Ut uero radulsus ab bas cons¬
ensis equis. oũ paucis ad colloquium
operat fallentis umici Seddũ ille iter
ager&. cornes balneũ ingressus
urã carporis agebat Cũq ad huc
nbalneo pesider& abbas monasteri¬
i scĩ Gundulsi ingreditur : Nlã inibi
t. Quiq: insidias ei comitis cũ nuti¬
us tũ sermone denuntians. sugae
uiliũ expetere hortatur: Itaq abbas

Expanded text:
 quod ab abbate tunc regebatur Radulfo, consilium habuit abbate interfecto praefatum praeripere coenobium. Quod maturato peregisset, nisi pietas indulgentissima Conditoris obviam se tanto facinori opponere disposuisset. Fretus itaque fiducia peragendae malignitatis, quemdam e suis satellitibus ad regem dirigit, qui mortuum Radulfum abbatem nuntiaret, statimque ac pene evestigio alterum mittit, qui Radulfum abbatem ad colloquium evocaret mutuum. Sane legatus regi directus accelerato itinere palatium venit, jussa exsequitur: necdumque peracto negotio aliquandiu palatio immoratur. At vero Radulfus abbas conscensis equis cum paucis ad colloquium properat fallentis amici. Sed dum ille iter perageret, comes balneum ingressus, curam corporis agebat. Cumque adhuc in balneo resideret, abbas monasteriolum S. Gundulfi ingreditur nam inibi bat, quique insidias ei comitis, cum nutibus, tum sermone denuntians, fugae auxilium expetere hortatur. Itaque abbas
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ repetentes. uirtutẽ quã pluri¬
mũ dĩ hoc in loco meritis sec dĩ ge¬
nitricis ꝑpetuȩq uirginis mariȩ̨.
acbeati petri apostole.pricipis.
necñ & egregi patris BE NE DIC II
int̾cessione uigentẽ regi prestin¬
tissimo pipino pate faciunt. rumq
liberale̾ huic saero coenobio suis ad¬
hortationib sedule efficiunt Lipi¬

Expanded text:
tium repetentes, virtutem quampluritium repetentes, virtutem quamplurimam Dei hoc in loco meritis sanctae Dei Genitricis perpetuaeque Virginis Mariae, ac B. Petri apostolorum principis, necnon et egregii P. Benedicti intercessione vigentem, regi praestantissimo Pippino patefaciunt, eumque liberalem huic sacro coenobio suis adhortationibus sedule efficiunt. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
potentissime tantan discriminis li¬
tẽ solita miseratione dirimere pla¬
cuit. Si quidẽ remigius epis copus
cũ suis tẽplũ ingressus. dũ ad sacrũ
pinquas sent sepulchrũ repenti¬
niluminũ cę̧titate ad eo ꝑcellun¬
tur. ut nec mutuos quirent cer¬
nere uultꝰ. nec quãlibo. inpartem
saltẽ palpatu ꝓgredi ualerent ag¬
noscere. Per inde terrore ualido
ad oꝑti. nil aliud quã uitȩ dispen¬
huc illucq neqͥ quã discurrunt.
uoci ferantesq auxiliũ affore p̃¬
cantur. His nimia confusionetu¬
multuantib euocatus cũ fratrib
accurrit abbas. dataq manu ab
eccła uiolatores sacritẽpli extra¬
it. diuinã satis ab undeq sentun¬
tes ultionẽ. Htumi deinde ꝓstratis
uenãq petentib clement᷑ incul¬
sit. atq. exeiꝰ dẽ p̃tiosissim cõfesso¬
ris xpĩ corpore reliquias benignis¬
sime contulit Re fectis autẽ accunc¬
tis necessaruis raneri daplilit̃ attri¬
butis ad sua remitit. At illi pala¬

Expanded text:
potentissimae tantam discriminis litem solita miseratione dirimere placuit. Siquidem Remigius episcopus, cum suis templum ingressus, dum ad sacrum propinquassent sepulcrum, repentina luminum caecitate adeo percelluntur, ut nec mutuos cernere quirent vultus, nec quamlibet in partem saltem palpatu quo progredi vellent agnoscere. Perinde terrore valido adoperti, nihil aliud quam vitae dispenhuc illucque discurrunt, vociferantesque auxilium affore precantur. His nimia confusione tumultuantibus, evocatus cum fratribus accurrit abbas, dataque manu ab ecclesia violatores sacri templi extrahit, divinam satis abundeque sentientes ultionem. Humi deinde prostratis veniamque petentibus clementer indulsit, atque ex ejusdem pretiosissimi confessoris corpore reliquias benignissime contulit. Refectis autem, ac cunctis necessariis itineri dapsiliter attributis, ad sua remittit. At illi pala
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliũ expostulabat. quatinus
dilectissimi sui confessoris pignus
ito munere famulis suis cõtulerat.
nulla scelerũ enormitate irritatꝰ
auserriꝑmitter&. Quod qͥb. fletib
qͥb q gemitibus. quoue ululatuum
clamore ꝑ oratũ sit :quis mortaliũ
ex soluere queat: conflitantiũ de¬
niq indolore patris ac filig. animos.
etatis matur rimȩ int̃dũq sup̃ mȩ

Expanded text:
auxilium expostulabat, quatenus auxilium expostulabat, quatenus dilectissimi sui confessoris pignus ito munere famulis suis contulerat, nulla scelerum enormitate irritatus auferri permitteret. Quod quibus fletibus quibusque gemitibus, quove ululatuum clangore peroratum sit, quis mortalium exsolvere valeat? Conflictantes denique in dolore Patris et filiorum animos, aetatis maturim
Abbreviated transcription (Latin):
& ab eo p̃cepta regalia egerri¬
me sus cepissa non seposse depo¬
sitũ reddere dix̃. qđ ad seruan¬
dũ non aut̃ restituendũ se susce¬
pisse gaudebat ita subiciens Ip¬
se scĩ simus pat̾ ꝓpͥa sponte huc se
deferri ꝑmi sit̾ : ipse uisione sacra
suos obsui deuectionẽ inuitauit
ser uulos Suscepimus indignie
gregii patris sacratisima menbra
ex cepimus cineres pios. deuote
numc usq asseruare curauimus
At si nrĩs inter uenientib peocatis.
relinquere gallias. ruraq. eũ nati¬
ua repetere placuerit. fateor po
quomodo obsistere: Si uero quod
certis sima fide nrõ inhȩsit pectori.
obplurimarũ salutẽ animarũ. re¬
lictis ꝓpriis has pro cul positas acpe
ne ultimo inlitore oceanisitas expe¬
tut uoluntarie sedos. certesi mũ
habetõte impotes uoti urĩ uosmo
ad ꝓpͥa redituros His dictis mul¬
tũ illa crimas. fores ecclesiȩ scȩ
babant reserari iub& suosq ꝓpt̾ hos¬
solo ꝓstratꝰ. lacrimis ora ꝑfusus. dniͣ

Expanded text:
aecepta regalia aegerrime suscepisset, non se posse depositum reddere dixit, quod ad servandum, non autem restituendum se suscepisse gaudebat. Ita subjiciens: Ipse sanctissimus Pater propria sponte huc se deferre permisit, ipse visione sacra suos ob sui devectionem invitavit servulos: suscepimus indigni, egregii Patris sacratissima membra, excepimus cineres pios, devote nunc usque asservare curavimus. At si nostris intervenientibus peccatis relinquere Gallias ruraque eum nativa petere placuerit, fateor poticere quoquomodo obsistere. Sin vero quod certissima fide nostro inhaesit pectori enti ob plurimarum salutem animarum relictis propriis has procul positas ac pene in ultimo littore Oceani sitas expetiit voluntarie sedes; certissimum habetote, impotes voti vestri vosmet ad propria redituros. His dictis, multum illacrymans, fores ecclesiae sanctbabant reserare jubet, suosque propter ossolo prostratus, lacrymis ora perfusus Domini
Abbreviated transcription (Latin):
sibi quȩrelã questuosis subiciunt la¬
crimis Orant sub ueniri sibi piospi¬
triscineres. ossaq cunctis reue¬
renda mortalib furtĩ sublata. deuo¬
tissimis filiis auctoritate regia. usti¬
tiȩq respectu affatim restitur ¶lõ
ulli us offense in hac rẽ ꝑtis mescere
culpã. cui suffragari agnoscitur in¬
offensus rectitudinis trames: Flexus
his luctuosis questib pius princeps.
prebens. fratris quoq consulens
uoluntati. remigiũ rotomagen
acũ monasteriũ dirigit. Quiea
p̃cepto regis etiã nołentib fratri¬
bus sacrũ effossũ pignꝰ Rar loman¬
no & fratrib cũ eo ꝑgentib ocis¬

Expanded text:
 flebilemque sibi querelam questuosis subjiciunt la flebilemque sibi querelam questuosis subjiciunt lacrymis. Orant subveniri sibi, pios Patris cineres ossaque cunctis reverenda mortalibus furtim sublata devotissimis filiis auctoritate regia justitiaeque respectu affatim restitui. Non ullius offensae in hac re pertimescere culpam, cui suffragari agnoscitur inoffensus rectitudinis trames. Flexus his luctuosis questibus pius princeps sem praebens, fratris quoquo consulens voluntati, Remigium Rothomagenacum monasterium dirigit: qui ex praecepto regis etiam nolentibus fratribus sacrum effossum pignus Carlomanno ac fratribus cum eo pergentibus ocis
Abbreviated transcription (Latin):
dõ amabilis moͣchus germanus filii
nrĩ pipini excellentis simi maioris¬
nes inter eũ ac grisonẽ frem̃ eius ex¬
pedire nos mittere: Uerũ etiam
riue ablatũ a suo sepulchro ut ei
restituatur. In hoc opere pieta
tis & miscđȩ libent᷑ aurẽ accon¬
modate. hortamur dilectionẽ
NCDICTI corpꝰ iuxta petitionem
seru& dĩ. sublimitas dilecti filii
nr̃i pipini ur̃a co operante sc̃ĩtate
indubitant᷑ ad ꝓpͥũ remittat lo¬
cũ ut anã dict᷑i seruidĩ desuogau¬
deant sibi restituto patre uosqͣ. ꝑ¬
enne habeatis mercedẽ. & laudẽ
peo qđ iuste operati fueritis. ut ad
suũ scĩs simi uiri corpꝰ referatur
tumulũ: ex quo clã ablitũ est: Nec
ꝑtimescere debeat corãdõ. dũcre¬
ditur quia ad optinendũ hoc ipsi¬
us suffragantib: orationib & uolun¬
tate p̃fa ti religiosi seruidĩ sint
permoti: UALE
Acceptis itaq litteris scĩ pape Rarlo¬
Amannꝰ & fratres qͥ cũ eorant galli¬
as expetunt pipinũ ad eunt regẽ

Expanded text:
Deo amabilis monachus, germanus filii nostri Pippini excellentissimi majorisnes inter eum ac Grifonem fratrem ejus expedire nos mittere; ut et tive ablatum est a suo sepulchro, ut ei resttis et misericordiae libenter aurem accommodare hortamur dilectionem nedicti corpus juxta petitionem servorum Dei, sublimitas filii dilecti nostri Pippini vestra cooperante sanctitate indubitanter ad proprium remittat locum; ut et jam dicti servi Dei de suo gaudeant sibi restituto Patre, vosque perennem habeatis mercedem et laudem, pro eo quod juste operati fueritis, ut ad suum sanctissimi viri corpus referatur tumulum, ex quo clam ablatum est. Nec rtimescere debeat coram Deo; dum creditur, quia ad obtinendum hoc, ipsius suffragantibus orationibus et voluntate, praefati religiosi Dei servi sunt permoti. ValeAcceptis itaque litteris S. papae, Carlomannus et fratres qui cum eo erant Gallias expetunt, Pippinum adeunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sa ante basilicȩ fronte̾ beate dĩ
genetricis mariȩ in modũ facis
ardens ineũ locũ ubi nunc est
conditũ corpꝰ ꝓtendi uisa est.
Quod uir dñi mum molis ut uidit.
omĩ dubietate post posita certis¬
sime credidit qđ hic locus aptus
ess& scĩ uiri menbris locandis.
Igit᷑ post habitis mordacib cu¬
ris. & uisioni omnimodis fidem
dans. In eodẽ loco quosibi de mons¬
tratũ fuerat cũ magno studio
e pri die nonarũ decẽbriũ cum
ingenti honore & laudib diui¬
nis terrȩ humili terrã multipre¬
tu reddere studuit: uiliq urna
contexit rę̧leste thesaurũ. Nlam
quantũ dilȩctꝰ dõ amabilisq ipse

Expanded text:
sa ante basilicae frontem beatae Dei Genitricis Mariae in modum facis ardens in eum locum ubi nunc est conditum corpus protendi vis est. Quod visum vir Domini Mummolus ut vidit, omni dubietate postposita certissime credidit quod hic locus aptus esset sancti viri membris locandis. Igitur posthabitis mordacibus curis et visioni omnimodis fidem dans, in eodem loco quo sibi demonstratum fuerat cum magno studio pridie Nonas Decembris cum ingenti honore et laudibus divinis terrae humuli terram multi pretii reddere studuit, vilique urna contexit coelestum thesaurum. Nam quantum dilectus Deo, amabilisque ipse
Abbreviated transcription (Latin):
tes scapulis: cũ gaudio ad ꝓpͥũ locũ de¬
portarunt : Ibiq. magnis supͣtib ȩdi¬
ficata basilica⁊ & ordinatas quȩq erant¬
ne cossaria feminis dõ seruientibus.
infrabreue spatiũ tẽporis. plurimȩ
nobiliũ femnarũ in eodẽ monasteri
lag illustra tionib ad nõ honorat᷑.¬

Expanded text:
tes scapulis, cum gaudio ad proprium locum detes scapulis, cum gaudio ad proprium locum deportaverunt: ibique magnis sumptibus aedificata est ecclesia, et ordinatis qussaria feminis Deo servientibus infra breve spatium temporis plurimae nobilium feminarium in eodem monasteriolorum illustrationibus a Domino honorat
Abbreviated transcription (Latin):
ut penes minora: mortuȩ puelle ap¬
pus poni deberis. Ds aut ut de mons¬
trar& germanos esse quifereban¬
tur merito: quẽ ad modũ carnis
una ꝓereatione uno eodẽq tẽpore
pa res merito: pares esse uoluit in
ficio funeris surgeret : &quȩ aflans¬
tib amicis portabat᷑ ad tumulũ. his¬
dẽ gaudentib rediret domũ. anti¬
quũ nãq inusitatũq post heliserao¬
tũ. renouatũ hic constat miraculũ.
qr om̃i potentis dĩ manꝰ ut demonstu¬
ros beatũ BE NE DIC Ñ nec nouis necan¬
tiquis patrib imparẽ merito parẽ il¬
lũ extulit ꝓphetarũ operibus. Com¬
pletͦq ueridica uox ueritatis ꝓmitam¬
tis. Qui crediderit mme ꝯperĩ quȩ ego
mis magnisq uocib benedicebant
dnm̃ : quiq sibi occulta fuerant u
porib discernendis diu animos cort̃
occupauerat . plebes ci nominicȩ adocs¬
pus scẽ scolasticȩ se salubrit᷑ uertert᷑.
Quod sũma celeritate leuatũ imponen¬

Expanded text:
ut penes minora mortuae puellae corut penes minora mortuae puellae corpus poni deberet. Deus autem ut demonstraret germanos esse qui ferebantur merito, quemadmodum carnis una procreatione, uno eodemque tempore pares merito pares esse voluit in  officio funeris surgeret: et quae a flentibus amicis portabatur ad tumulum, iisdem gaudentibus rediret domum. Antiquum namque inusitatumque post Elisei actum revocatum hoc constat miraculum, quia omnipotentis Dei manus ut demonstraret B. Benedictum nec novis nec antiquis Patribus imparem, merito parem illum extulit prophetarum operibus: completurque veridica vox Veritatis promittentis: Qui crediderit in me, opera quae ego mis magnisque vocibus benedicunt Dominum, qui quae sibi occulta fuerant luce poribus discernendis diu eorum animos occupaverat, plebes Cenomanicae ad corpus B. Scholasticae salubriter verterunt. Quod summa celeritate levatum imponen
Abbreviated transcription (Latin):
Sedqr certũ nonerat qualit̾ ossa dis¬
cerni potuissent quȩ confuse uniis
sportelle sinꝰ retinebat: difficulta¬
te discernendi ad hoc consiliũ uen¬
tũ est: ut quę minora uiderent᷑ ossa
separatĩ ponerent᷑: maiora uero al¬
trinsec cõgregarent᷑. Cũigitꝰ diu de¬
his hesitarentur: & certu qͥd iudica¬
ri ñ poss&. diuinitati adhuc anei¬
piti sententię talit᷑ sinẽ imponere
placuit. Nã cũ continuis diuinitatẽ
p̃cib ꝑtotũ noctis spatiũ utriq popu¬
li ꝓtanto sibi manifestando negotio
pulsauissent : facto mane conspitiun.
sexus: alterũ feminei. Igit᷑ accepto
salubri consilio: ad se exanimataco¬
pora deferri iubent. Qđ eñ factũ
ess&. masculi copꝰ ꝓpe ossa ponist¬
cert᷑. quȩ magni tũdinȩ prestare
ui debantur. Miroq modo mex ut
mortui mortua tetigere ossa iacen¬
tis. ꝑ mor tuũ mortũo uita reddi¬
ta est. Similit᷑ autẽ eis placuit :¬

Expanded text:
Sed quia certum non erat qualiter disSed quia certum non erat qualiter discerni ossa potuissent quae confuse unius sportellae sinus retinebat, facta difficultate discernendi ad hoc consilium ventum est, ut ea quae minora viderentur ossa separatim ponerentur, majora vero altrinsecus congregarentur. Dum igitur dividens haesitaret et certum quid judicari non posset, Divinitati huic ancipiti sententiae taliter finem imponere placuit. Nam cum continuis Divinitatem precibus noctis spatium utrique populi pro tanto sibi manifestando negotio pulsavissent, facto mane conspiciuntusexus, alterum feminei. Igitur salubri accepto consilio ad se exanimata corpora deferri jubent. Quod cum factum esset, masculi corpus prope ossa poni fecerunt quae magnitudine praestare videbantur, miroque modo mox ut mortui mortua tetigere ossa jacentis, per mortuum mortuo et vita reddita est. Similiter autem eis placuit
Abbreviated transcription (Latin):
deportando cȩlesti thesauro se misis¬
se gaudebant. Sed cũ ad p̃dictũ lo¬
cũ urnissoo & cognouiss& rei ueri¬
tatẽ. & actus om̃s uenerabilis ar̃gul¬
fi: postulabat eũ ut sibi munꝰ ꝓmis¬
sũ. atq. adõ monstratũ concedere
deber&. Sed isdẽ uenerabilis uir
respondit se nequaquã uelle sco ger¬
mano corpora ab inuicẽ separare.
lit componere se uelle testabatur.
Tunc uero nobilis quiq ac sapientes
sis contradixere uerbis: iustũ non
esse dicentes ut quos diuina uolun¬
tas particeps fecerat oraculi cęlestis:
quiq insub eundo labore pares fu¬
erant nõ etiã fructꝰ laboris aeque
partirentur. maxime uero nesse
dignũ dicebant : ut duo magnalu¬
minaria loci unius angustia coar
singula. landẽ igit sepe dietꝰ uene¬
rabilis uir aygulfus consilus uene¬
randoꝵ uiro& assensũ dedit: deere¬
uitq ut ipse cũ suis retento corpore
sc̃iBENEDICII socios suos eũcorpore
uenerande sororis eĩ dimitter&.¬

Expanded text:
deportando coelesti thesauro emisisse gaudebant. Sed cum ad praedictum locum veniens cognovisset rei veritatem et actus omnes venerabilis viri Aigulfi, postulabat eum ut sibi munus promissum atque a Deo demonstratum concedere deberet. Sed isdem venerabilis vir respondit, se nequaquam velle sanctorum germanorum corpora ab invicem separare, liter componere velle testabatur. Tunc vero nobiles quique atque sapientes his contradixere verbis, justum non esse dicentes, ut quos divina voluntas participes fecerat oraculi coelestis, quique in subeundo pares labore fuerant, non etiam fructus laboris aeque partirentur. Maxime vero non esse dignum dicebant, ut duo magna luminaria loci unius coarctaret angsingula. Taudem igitur saepedictus venerabilis vir Aigulfus consiliis venerandorum virorum assensum dedit decrevitque, ut ipse cum suis retento corpore B. Benedicti, socios suos cum corpore venerandae sororis ejus dimitter
Abbreviated transcription (Latin):
nasterii iddiuinę uoluntati cõcor¬
dantes humarent. Sxꝑ quare non
minima e& animos dubietas occupa¬
uerat. Sed̾ dsͣ quibenigna pietate su¬
a seĩ uiri corpꝰ deloco pͥori trans feren¬
dũ decreuit: inse quenti eilo cũ aptũ
sepulturẽ ꝓurdit. Nlã cũ diusicut iã
dictũ est beatę memoriȩ mum molꝰ
suꝑ hac recogitaris consiliũq utile
quȩ rer&s Nntẽ pesta nocte consucta
oratiorust furta requirens. stratis
relictis sicuti consueuerat dormitori¬
um egres sus sub nũdo cȩlo cepit int̃
alia pͣcari ut diuina pietas ei salubre
consiliũ suggerer& : quonam in loco
scissima m̃bra locarte. Affuit his pͣci¬
bus clemens auris omĩ potentis : quȩ
seruos suos iusta petentes audire cõ¬
sueuit. Nã lux subito cęlitus emis

Expanded text:
nasterii id divinae voluntati concordantes humarent. Super qua re non minima eorum animos dubietas occupaverat. Sed Deus qui benigna pietate sua sancti viri corpus de loco priori transferendum decrevit, in sequenti aptum locum sepulturae providit. Nam cum diu, sicut jam dictum est, beatae memoriae Mummolus super hac re cogitaret consiliumque utile quaereret, intempesta nocte consueta orationis furta requirens, stratis relictis sicut consueverat dormitorium egressus, sub nudo coelo coepit inter alia precari, ut divina pietas ei salubre consilium suggereret, quonam in loco sanctissima membra locaret. Adfuit his precibus clemens auris omnipotentis, quae servos suos justa petentes audire consuevit. Nam lux subito coelitus emis
Abbreviated transcription (Latin):
fuit mortalis religiose cõuersando
ni romani pontificis exp̃fecto pa¬
latu rex constitutus ꝑ annos ferme
quin decĩ aut eo amplius regni fran¬
cꝵ principatũ soliss optime rexit.

Expanded text:
mpus religiose conversando ni Romani pontificis deplatii rex constitutus, per annos ferme quindecim aut eo amplius regni Francorum principatum solus optime rexit.
Abbreviated transcription (Latin):
quod pridie nonarũ decẽ briũ¬
quot annis agitur. quo conuentꝰ
multo populoꝵ obtanti memori¬
am patris confluere monasterio
solꝙ. p̃terea seruoꝵ dĩ religiosoꝗ.
non contẽnenda copiauirorum.
Mos. iut̃ prisca ꝓcedens ȩtate. mustĩ¬

Expanded text:
nnis pridie Nonarum Decembrium agitur, quo conventus multorum populorum ob tanti memoriam Patris confluere monasterio solet: praeterea servorum Dei religiosorumque non contemnenda copia virorum. Mos autem prisca procedens aetate mult
Abbreviated transcription (Latin):
his operibus habebatur. sed apud
gentiles nulla huius modi sirmabatur
dium. ꝑrectũ est ad petrũ: Euerunt eqͥ¬
dem qui ȩtiã simonẽ arcessiendũ pu¬
ait adeos Ut simon qui desua se iaç¬

Expanded text:
his operibus Petrus habebatur, sed apud gentiles nulla factis huiusmodi deferebatur dium, perrectum est ad Petrum. Fuere qui etiam Simonem arcessendum puAit
Abbreviated transcription (Latin):
uit petrus. Exorsus est simon. acces¬
sit adlectulũ de functi. incantare atq
inmurmurare diraclam carminacȩ¬
gens at tollitur. qđ iam uiueret. qđ
fimctus. loquatur: Si suscitatus est. sur¬
gat. ambulco. fabuletur. Pantas mahoc.¬
paretur magus alectulo. & ad plenũ
signenta di aboli denudantur. Abdu¬
tit: Petrus a longe & intrase orationi
puilisꝑ intentus. cum magna uoceait:
dit eum petrus matris sue uiuentẽ. Qui
mater defilio & non uertaris. habet¬
petrus Satis est ad penam eius. quod
at uelinuitus.
Torquelutur magus. & a postolica per¬
excitat carminũ suoꝵ. potentiã. Con¬
gregat populũ. offensum sedicit aga¬
lileis. relicturum urbem quam tueri
soleret Diem statuit quo ꝑ uolatũ. su¬
lit cęlum petere canscendens insua¬
tem capitulinum ascendit ac sederupe
deicens uolare coepit. Mirari populus
acuenerari. pleriq dicebant dm̃ esse
potentiam non hominis. quiita corpo¬
fecisse dicunt: Tunc petrus in medio

Expanded text:
uit Petrus, adorsus est Simon. Accessit ad lectum defuncti, incantare atque immurmurare dira carmina coegens gentilium quod iam uiueret, quofunctus, loquatur; si resuscitatus est, surgat, ambulet, fabuletur’. Phantasmaparetur Symon a lectulo ut plane figmenta dyaboli denudentur». Sepatit Petrus a longe paulisper intentus cum magna uoce ait:dit eum Petrus matri suae. Qui mater, de filio, non uerearis, habetPetrus: ‘Satis est ad poenam eius quod cat uel inuitus’. Torquebatur magus apostoli excitat carminum suorum potentiam, congregat populum, offensum se dicit a Galilaeis relicturum urbem quam tueri soleret. Diem statuit, pollicetur uolatum, qullet, coelum pateret. Conscenditem Capitolinum, ac se de rupe dejiciens, volare coepit. Mirari populus et venerari: plerique dicentes Dei esse potentiam, non hominis, qui cum corpofecisse Christum. Tunc Petrus in medio
Abbreviated transcription (Latin):
lorum fletibus: ad quieuit. promisit se
urbem egressurum Proxima igitur noete
silutatis fratribus celebrata oratione ꝓ¬
ficisci solus cȩpit Ubiuentũ est ad por¬
tam uidit xpm̃ sibi occurrere. & ad orans

Expanded text:
fletibus Petrus cessit, promisit se urbem egressurum. Proxima, nocte salutatis fratribus et celebrata oratione proficisci solus coepit. Vbi uentum ad portam, uidit sibi Christum occurrere et adorans
Abbreviated transcription (Latin):
eius inquirere. iustitiã quidẽ: ut
recte agere doceamur. Regnũ uͦ:
ut quȩ sit merces posita laborum &
patientiȩ nouerimus in quo est bonis
quidẽ ȩternorũ bonorum remunera¬
tio His aut̃ qui contra uoluntatẽ eiꝰ
egerint prounius cuiusq gestis pena¬
rum digna restitucio. hic ergo hoc ẽ
inp̃senti uita positos oportet uos agnos¬
cere uoluntatem dĩ. ubi oagendi locus
est namsiquis uelit antequim actussuos
emendo dehis requirere quȩ non po¬
test inuenire. stuta & inefficax erit
huius cemodi inquisitio. Tempus enim
breue est. & iudicium digestorũ causa
agitur. non questionũ. Ideoq ante om

Expanded text:
erare. Justitiam quidem, ut recte agere doceamus; Regnum vero, ut quae sit merces posita laboris et patientiae noverimus, in quo est bonis quidem aeternorum bonorum remuneratio, his autem qui contra voluntatem ejus egerunt: pro uniuscujusque gestis poenarum digna restitutio, hic ergo, hoc est, in praesenti vita positos, oportet nos agnoscere voluntatem Dei, ubi et agendi et s Nam si quis velit antequam actus suos emendet, de his requirere quae non potest invenire, stulta et inefficax erit homini inquisitio. Tempus enim breve est, et judicium Dei gestorum causa agitur non questionum. Ideoque ante hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa nocte erat petrus dormiens int̃¬
duos milites unctus catenis duabus.
& custodes ante hostium. custodiebant
carcerem. Et ecce angelus dñi ad
eum dicens. Surge uolociter. Et ceci
derunt catene demanibus eius. Dix̃¬

Expanded text:
illa nocte Petrus dormiebat inter milites alligatus catenis duabus, et custodes ante ostium, et custodiebant carcerem. et ecce angelus domini adsteum dicens: surge uelociter. et surrexit, et ceciderunt catenae de manibus eius,
Abbreviated transcription (Latin):
Erex manus ut affliger& quosdã
de eccła. Occidit aut̃ iacobum fr̃m
iohannis gladio Uidens autem
qui placer& ludeis apposuit adͥ¬
prehendere & petrum. Erant aut̃
dies arimorum. Quem cum ad prehen¬
diss&. misit in carcerẽ. tradens quat¬
tuor quaternonibus militum custo¬
dire eum. uolens post pascha ꝓducere
eum populo. Et petrus quidem seruaba¬
tur incarcere. Fiebat aut̃ oratio sine in

Expanded text:
geret quosdam de ecclesia occidit autem Iacobum fratrem Iohannis gladio videns autem quia placeret Iudaeis adposuit adprehendere et Petrum erant autem dies azymorum quem cum adprehendisset misit in carcerem tradens quattuor quaternionibus militum custodire eum volens post pascha producere eum populo et Petrus quidem servabat