comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uel filium. Quesiuit quid tria
diceret. & dixit substantias siue.
ꝑsonas. quib nominib ñ diuer¬
sitatẽ intelligi uoluit. sed singu-¬
laritatẽ noluit. ut non solum
ibi unitas intelligat᷑. ex eo qđ dici¬
tur una essentia. sed & trinitas ex
eo qđ dicuntur tres substantiȩ. uel
ꝑsonȩ. Nam si hoc est dõ ẽẽ quod
subsistere. ita non erant dicendȩ
tres substantiȩ. ut non dicuntur
tres essentiȩ. quem admodũ quia
hoc est d̾o ẽẽ quod sapere. sicut ñ
tres essentias. ita nec tres sapien¬
tias dicimꝰ. Sic enim quia hoc
illi est dm̃ eẽ qd̃ est esse. tam treᷤ¬
essentias quã tres deos aicifas ñ est.
Si autẽ aliud est dõ ẽe aliud subsi¬
stere. sicut aliud dõ eẽ. aliud patr̃e
eẽ uel dnm esse. qd̾ enim est ad se
dicttur. pat̃ autẽ ad filiũ. & dñs
ad seruientẽ creaturã dicitur. rela¬
tiue gͦ subsistit. sicut relatiue
gignit. & relatiue dominatur.
Ita iam substantia non erit sub¬
stantia. quia relatiuum erit. Sic̃

Expanded text:
el Filium. Quaesivit quid tria diceret: et dixit substantias sive personas, quibus nominibus non diversitatem intelligi voluit, sed singularitatem noluit; ut non solum ibi unitas intelligatur ex eo quod dicitur una essentia, sed et trinitas ex eo quod dicuntur tres substantiae vel personae. Nam si hoc est Deo esse quod subsistere, ita non erant dicendae tres substantiae, ut non dicuntur tres essentiae: quemadmodum quia hoc est Deo esse quod sapere, sicut non tres essentias, ita nec tres sapientias dicimus. Sic enim quia hoc illi est Deum esse quod est esse, tam treessentias quam tres deos dici fas non est. Si autem aliud est Deo esse, aliud subsistere, sicut aliud Deo esse, aliud Patrem esse vel Dominum esse; quod enim est, ad se dicitur, Pater autem ad Filium et Dominus ad servientem creaturam dicitur: relative ergo subsistit, sicut relative gignit et relative dominatur. Ita jam substantia non erit substantia, quia relativum erit. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Idoq ait: Nemo nouit filium nisi
& cui uoluerit filius reuelare. quia
ꝑ filium reuelat pat. id est ꝑ uerbũ
suum. Si enim hoc uerbũ qd̾ nos
ꝓferimꝰ temporale. & transitorium.
& seipsum ostendit. & illud de quo
loquim᷑. quanto magis uerbum di
ꝑ qd facta sunt om̃ia. qđ ita ostendit
patrẽ sicuti est pat᷑. quia & ipsum ita
est. & hoc est qd̾ pat̃. scd̾m qł sapien¬
tia est & essentia: Nam scđ̃m qđ uer
bum ñ hoc est qđ pat̾. quia uerbũ
non ẽ pat᷑. & uerbũ relatiue dicitur
sicut filius. qđ utiq ñ pater. Et ideo
xp̃c uirtꝰ & sapientia dĩ. quia de pa-¬
tre uirtute & sapientia. etiam ipse
uirtꝰ & sapientia est. sicut lum̃ dĩ de
patre lumine. & fons uitȩ apud dm̃
patrẽ. utiq fontẽ uitȩ. Qm̃ apud
te in qͥt fons uitȩ & in lumine tuo
uidebimꝰ lum̃. quia sicut habet
pat̾ uitã in semetipso. sic dedit filio

Expanded text:
Ideoque ait, Nemo novit Filium, nisi Ideoque ait, Nemo novit Filium, nisi et cui voluerit Filius revelare : » quia per Filium revelat Pater, id est, per Verbum suum. Si enim hoc verbum, quod nos proferimus, temporale et transitorium est, et seipsum ostendit, et illud de quo loquimur, quanto magis Verbum Dei, per quod facta sunt omnia? quod ita ostendit Patrem sicuti est Pater, quia et ipsum ita est, et hoc est quod Pater, secundum quod sapientia est et essentia. Nam secundum quod bum non hoc est quod Pater, quia Verbum non est Pater, et Verbum relative dicitur, sicut Filius, quod utique non Pater; et ideo Christus virtus et sapientia Dei, quia de Patre virtute et sapientia, etiam ipse virtus et sapientia est, sicut lumen Dei de Patre lumine; et fons vitae apud Deum Patrem, utique fontem vitae: « Quoniam apud te, inquit, fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen , quia sicut Pater habet vitam in semetipso, hic dedi
Abbreviated transcription (Latin):
creata: O enita scilicet ꝑ qũa facta
sunt om̃ia. creata uͦ uel facta sicut
in hominib cũ ad eam quȩ ñ creata
& facta s genita ẽ conuertunt᷑ & u
lustrant᷑. in ipsis enim fit aliquid qd̾
uocet᷑ eoꝵ sapientia. uel illud scriptu¬
ris prenuntiantib aut narrantibus
qđ uerbũ caro factum ẽ: & habitauit
in nobis. Noc mͦ enim xp̃c facta sa-¬
pientia ẽ: qͥa factꝰ est homo. An pro¬
pterea ñ loquit᷑ in illis libris sapien¬
tia. uel de illa dicitur aliquid nisi qđ
eam de dõ nata ostendat. aut factam.
quauis sit & pat̾ ipse sapientia. quia
illa nobis sapientia cõmendanda erat.¬
& imitanda. cuiꝰ imitatione formam᷑:
Pat̾ enim eam dicit ut uerbũ eius
sit: non quomͦ ꝓfertur ex ore uerbũ
sonans. aut ante ꝓnuntiationem
cogitat᷑. Spatiis enim temꝑoꝵ hoc
cõpletur. illud autẽ ęternũ est. & il¬
luminando dicit nobis & de se & de
patre qđ dicendũ est hominibus.

Expanded text:
creata? genita scilicet, per quam facta creata? genita scilicet, per quam facta sunt omnia: creata vero vel facta, sicut in hominibus, cum ad eam quae non creata et facta, sed genita est, convertuntur et illustrantur; in ipsis enim fit aliquid quod vocetur eorum sapientia: vel illud Scripturis praenuntiantibus aut narrantibus, quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; hoc modo enim Christus facta sapientia est, quia factus est homo. An propterea non loquitur in illis Libris sapientia, vel de illa dicitur aliquid, nisi quod eam de Deo natam ostendat, aut factam, quamvis sit et Pater ipse sapientia, quia illa nobis sapientia commendanda erat et imitanda, cujus imitatione formamur? Pater enim eam dicit, ut Verbum ejus sit; non quomodo profertur ex ore verbum sonans, aut ante pronuntiationem cogitatur: spatiis enim temporum hoc completur, illud autem aeternum est, et illuminando dicit nobis et de se et de Patre, quod dicendum est hominibus.
Abbreviated transcription (Latin):
Et hȩc aduo cum dicunt᷑. id est nata
sapientia in uno eoꝵ eo quod est nata.
& uerbũ & imago & filius intelligatur.
& in his om̃ib nominibꝰ ñ ostendat᷑
essentia. quia relatiue dicunt᷑. At in
altero qd est sapientia. qm̃ & ad se.
dicitur. se ipsa enim sapiens est. etiam
essentia demonstret᷑. & hoc eius ẽẽ. qd̾
sapere. Unde pat̾ & filius simul una
sapientia quia una essentia. & sigu¬
latim sapientia de sapientia. sicut
essentia de essentia. Q uappter non
quia pat̾ non ẽ filius. & filius non est
pat᷑. aut ille ingenitꝰ. ille autẽ genitꝰ.
ido ñ una essentia quia his nomini¬
bus relatiua eoꝵ ostendunt᷑. Uterq
autẽ simul una sapientia & una es¬
sentia. ubi hoc est eẽ qđ sapere. non
autẽ simul uterq uerbũ aut filius.
qͥa ñ hoc est ẽẽ qđ uerbũ aut filium
eẽ. sicut iam satis ostendimꝰ ista rela¬
quã fere de sapientia quicqũa dicit᷑.
nisi ut ostendatur a do genita uel

Expanded text:
Et haec duo cum dicuntur, id est, nata Et haec duo cum dicuntur, id est, nata sapientia, in uno eorum eo quod est nata, et Verbum, et imago, et Filius intelligatur, et in his omnibus nominibus non ostendatur essentia, quia relative dicuntur: at in altero quod est sapientia, quoniam et ad se dicitur, se ipsa enim sapiens est, etiam essentia demonstretur, et hoc ejus esse quod sapere. Unde Pater et Filius simul una sapientia, quia una essentia, et singillatim sapientia de sapientia, sicut essentia de essentia. Quapropter, non quia Pater non est Filius, et Filius non est Pater, aut ille ingenitus, ille autem genitus, ideo non una essentia: quia his nominibus relativa eorum ostenduntur. Uterque autem simul una sapientia, et una essentia, ubi hoc est esse quod sapere: non autem simul uterque Verbum aut Filius, quia non hoc est esse quod Verbum aut Filium esse: sicut jam satis ostendimus ista relaquam fere de sapientia quidquam dicitur, nisi ut ostendatur a Deo genita vel
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia in illa simplicitate. non est
aliuad sapere. quã esse. eadem ibi sapi¬
entia quȩ essentia. Pat̾ igitur & filiꝰ
simul una essentia & una magnitudo.
& una ueritas. & una sapientia. Sed
non pat᷑ & filius simul ambo unum
uerbũ. quia non simul ambo unus
filius. Sicut enim filius ad patrem
refertur. ñ ad scipsum dicit᷑. ita & uer¬
bum ad cum cuiꝰ uerbũ est refert᷑. cũ
dicitur uerbũ. Eo quippe filius quo
uerbũ. & eõ uerbũ quo filius. Q mͣ
simul ñ ambo unũ uerbũ. Et propte.¬
rea ñ co uerbũ quo sapientia. quia
uerbũ non ad se dicitur. s tantum
relatiue. ad eũ cuiꝰ est uerbũ. sicut
filius ad patrẽ. sapientia uͦ eo quõ
essentia. Et idõ quia una essentia.
una sapientia. Qr m̃ uͦ & uerbum sa¬
pientia est. sed ñ eõ uerbũ quo sapien¬
tia. uerbũ enim latine. sapientia es¬
sentialit̾ intelligitur. id aici accipimꝰ
cũ dicitur uerbũ. ac si dicatur nata
sapientia. ut sit & filius & imago.

Expanded text:
Et quia in illa simplicitate non est aliud sapere quam esse, eadem ibi sapientia est quae essentia. CAPUT II. simul una essentia, et una magnitudo, et una veritas, et una sapientia. Sed non Pater et Filius simul ambo unum Verbum, quia non simul ambo unus Filius. Sicut enim Filius ad Patrem refertur, non ad se ipsum dicitur; ita et Verbum ad eum cujus Verbum est refertur, cum dicitur Verbum. Eo quippe Filius quo Verbum, et eo Verbum quo Filius. Quonisimul non amborum unum Verbum. Et propterea non eo Verbum quo sapientia; quia Verbum non ad se dicitur, sed tantum relative ad eum cujus Verbum est, sicut Filius ad Patrem: sapientia vero eo quo es entia. Et ideo quia una essentia, una sapientia. Quoniam vero et Verbum sapientia est, sed non eo Verbum quo sapientia; Verbum enim relative, sapientia essentialiter intelligitur: id dici accipiamus cum dicitur Verbum, ac si dicatur, nata sapientia, ut sit et Filius et imago.
Abbreviated transcription (Latin):
tet intelligi. Sic enim dicunt illi
tres substantias. unã essentiam.
quẽadmodũ nos dicimꝰ tres ꝑso.¬
nas. unã essentiam uel substan¬
tiam. Quid gͥ restat: An ut
fateam᷑ loquendi necessitate. parta
nęc uocabula. cum opꝰ esset copio¬
sa disputatione aduersum insidi¬
as uel errores hereticoꝵ: Qũ enim
conaret᷑ humana inopia loquen¬
ao ꝓferre ad hominũ sensꝰ qđ in
secretario m̃tis ꝓ captu tenet de
año do creatore suo. suie ꝑ piã
fidem. siue ꝑ qualẽcumq intelli¬
gentiam. timuit dicere tres essen¬
tias. Ne intelligeret᷑ in illa sũma
equalitate ulla diuersitas. R ursũ
non ẽẽ tria quędam non poterat
dicere. qđ sabellius quia dixit in
heresim lapsꝰ est. Certissime qͥp¬
pe & de scripturis cognoscitur qd̃
pie credendũ est. & aspectu m̃tis
indubitata ꝑceptione ꝑstringit᷑.
& patrẽ. esse & filium & sp̃m scm.¬

Expanded text:
tet intelligi. Sic enim dicunt illi tet intelligi. Sic enim dicunt illi tres substantias, unam essentiam, quemadmodum nos dicimus tres personas, unam essentiam vel substantiam. 9. Quid igitur restat, nisi ut fateamur loquendi necessitate parta haec vocabula, cum opus esset copiosa disputatione adversum insidias vel errores haereticorum? Cum enim conaretur humana inopia loquendo proferre ad hominum sensus, quod in secretario mentis pro captu tenet de Domino Deo creatore suo, sive per piam fidem, sive per qualemcumque intelligentiam, timuit dicere tres essentias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla diversitas. Rursus non esse tria quaedam, non poterat dicere, quod Sabellius quia dixit, in haeresim lapsus est. Certissime quippe de Scripturis cognoscitur quod pie credendum est, et aspectu mentis indubitata perceptione perstringitur, et Patrem esse, et Filium, et S
Abbreviated transcription (Latin):
contradicit. Si aut̃ẽ. diceremꝰ tres
deos. contradiceret scriptura dicens.
Audi isrł: dñs ds tuus. as unꝰ est.
Cur gͦ & tres essentias non licet dice¬
re. quod similit̾ scriptura sicut ñ
dicit. ita nec contdicit: Nam essen¬
tia si speciale. nom̃ est cõmune tribꝰ
cur ñ dicant᷑ tres essentiȩ sicut abra¬
ham ysaac & iacob tres homines.
quia homo speciale nom̃ est. cõmu¬
ne om̃ib hominibꝰ: Si aut̃e speci¬
ale nom̃ non ẽ essentia. sea generale.
quia homo & pecꝰ & arbor & sydus
aicuntur istȩ tres essentis sicut
tres equi dicunt᷑ tria animalia.
& tres lauri dicunt᷑ tres arbores.
& tres lapides tria corpora: Aut si
una substantia & una ꝑsona:
Quã enim est alis cõmune nom̃
essentie. ita ut singulꝰ quisq dica¬
tur essentia. tam ilłis cõmune. est
uel substantiȩ uel ꝑsonȩ uocabulũ.
Q uod enim de ꝑsonis scđ̃m nr̃am.
hoc de substantiis scđm grecoꝵ
consuetudinẽ ea quȩ diximꝰ opor.¬

Expanded text:
contradicit: si autem diceremus tres deos, contradiceret Scriptura, dicens, Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Deus unus est ? Cur ergo et tres essentias non licet dicere, quod similiter Scriptura, sicut non dicit, ita nec contradicit? Nam essentia si speciale nomen est commune tribus, cur non dicantur tres essentiae, sicut Abraham, Isaac, et Jacob, tres homines, quia homo speciale nomen est commune omnibus hominibus? Si autem speciale nomen non est essentia, sed generale, quia homo, et pecus, et arbor, et sidus, dicuntur istae tres essentiae, sicut tres equi dicuntur tria animalia, et tres lauri dicuntur tres arbores, et tres lapides tria corpora? Aut si una substantia et una persona? Quam enim est illis commune nomen essentiae, ita ut singulus quisque dicatur essentia, tam illis commune est vel substantiae vel personae vocabulum. Quod enim de personis secundum nostram, hoc de substantiis secundum Graecorum consuetudinem, ea quae diximus, opor
Abbreviated transcription (Latin):
b constat. ita ut sit ibi alia pars ma¬
ior. alia minor. & mauis sit uniuer¬
sum. qu̾a pars quęlibet. aut qͣntalibet.
Nam celum & terra partes sunt uni¬
uersȩ mundane. molis. s & sola terra
& solum celũ innumerabilib partibꝰ
constat. Et in tertia sui parte minor.
est qua in cętera. & dimidia minor
quam tota. & totũ mundi corpus.
qd̾ duab plerũq partib appellari so-¬
let. id est cęlũ & terra. utiq maius ẽ
qua solum cęlũ. aut sola terra. Et in
imo quoq corpore aliud est magni¬
tudo. aliud color. aliud figura. P̾otest
enim & diminuta magnitudine ma-¬
nere idem color. & ẽadem figura. &
non manente. tã magnũ esse. & eo¬
dem mͦ coloratũ. Et quecũq alia si¬
mul dicunt᷑ de corpore. possunt &
simul & plura. sine cȩteris cõmutari.
Ac ꝑ hoc multiplex esse. conuincitur
natura corporis. simplex aut̃ẽ nullo
modo. Creatura quoq spiritalis sic̃

Expanded text:
us constat; ita ut sit ibi alia pars maus constat; ita ut sit ibi alia pars major, alia minor, et majus sit universum quam pars quaelibet aut quantalibet. Nam et coelum et terra partes sunt universae mundanae molis: et sola terra, et solum coelum innumerabilibus partibus constat, et in tertia sui parte minor est quam in caetera, et in dimidia minor quam in tota; et totum mundi corpus quod duabus plerumque partibus appellari solet, id est, coelum et terra, utique majus est quam solum coelum aut sola terra. Et in unoquoque corpore aliud est magnitudo, aliud color, aliud figura. Potest enim et diminuta magnitudine manere idem color et eadem figura, et on manente tam magnum esse et eodem modo coloratum: et quaecumque alia simul dicuntur de corpore, possunt et simul et plura sine caeteris commutari. Ac per hoc multiplex esse convincitur natura corporis, simplex autem nullo modo. Creatura quoque spiritualis, sicut est
Abbreviated transcription (Latin):
magna. & simul bona. & simul sc̃ã.
& quicqͥd aliud ad se dicitur. qm̃
non aliud est do esse. & aliud magnũ
ẽẽ. uel bonum ẽe. & cetera sicut supͣ
ostendimꝰ. Si enim minꝰ magna
est ibi caritas quã sapientia. minus
qua est diligitur sapientia. E qua¬
lis est gͥ. ut quanta est sapientia.
tantũ diligatur. Est aut̃ẽ sapien¬
tia ȩqualis patri. sicut supra dispu-¬
sp̃s sc̃s. Et si ęqualis est. in om̃ibus
equalis. ꝓpter summã simplicitatem
quȩ in illa substantia est. Et ideo
non ampliꝰ quam tria sunt: unus
diligens eum qui de illo est. & unꝰ
diligens eum de quo est. & ipsa dilectio.
Quę si nichil est: quomͦ d̃s dilectio est:
Si non est subistantia. quomͦ ds substañ¬
tia est: Si autem quęrit᷑ quomͦ simplex
& multiplex sit illa substantia. animad¬
uertenda est primo creatura quare sit
multiplex. nullo aute mͦ uere. simplex.
Et prius corpꝰ uniuersum utiq parti-¬

Expanded text:
magna et simul bona et simul sancta magna et simul bona et simul sancta et quidquid aliud a se dicitur, quoniam non aliud est deo esse et aliud magnum esse uel bonum et cetera, sicut supra ostendimus. si enim minus magna est ibi caritas quam sapientia, minus quam est diligitur; aequalis est igitur, ut, quanta est sapientia, tantum diligatur. est autem sapientia aequalis patri, sicut supra diSpiritus sanctus; et si aequalis, in omnibus aequalis propter summam simplicitatem quae in illa substantia est. Et ideo non amplius quam tria sunt: unus diligens eum qui de illo est, et unus diligens eum de quo est, et ipsa dilectio: quae si nihil est, quomodo Deus dilectio est? si non est substantia, quomodo Deus substantiplex. Si autem quaeritur quomodo simplex et multiplex sit illa substantia; animadvertenda est primo creatura quare sit multiplex, nullo autem modo vere simplex. Et prius corpus universum utique partib
Abbreviated transcription (Latin):
uterq coniungitur. quo genitus
ã gignente. diligatur. gn̾atorẽꝙ
suum diligat. sintq non participa¬
tione s essentia sua. neq dono su-¬
pioris alicuiꝰ . s suo ꝓprio seruanteᷤ
unitatẽ sp̃s in uinculo pacis. Quod
imitari ꝑ grãm & ad dm & ad nos
ipsos iubemͣ. in quib auob preceptiᷤᷤ
tota lex pendet & ꝓphetȩ. Ita sunt
illa tria ds unus solus. magnꝰ. sapienᷤ.
sc̃s. b eatus. nos autẽ ex ipso & ꝑ ipsũ
& in ipso beati. quia ipsius munere
int nos unum. cũ illo autẽ unꝰ sp̃s.
auia adglutinat᷑ anima nĩa post eũ.
& nobis herere d̾o bonũ est: quia
ꝑdet omẽm qui fornicatur ab eo.
& filuꝰ. quicqͥd illud est. At ipsa cõ¬
munio: consubstantialis & coeterna.
Que si amicitia conuenient᷑ dici
potest. Aicatur. s aptius dicitur
caritas. Et hȩc quoꝙ substantia.
quia ds substantia. & ds caritas sicut
scriptum est. Sicut autẽ substantia
simul cum patre. & filio. ita simul

Expanded text:
uterque coniungitur, quo genitus uterque coniungitur, quo genitus a gignente diligatur generatoremque suum diligat, sintque non participatione, sed essentia sua, neque dono superioris alicuius, sed suo proprio seruantes unitatem spiritus in uinculo pacis. quod imitari per gratiam et ad deum et ad nos ipsos iubemur, in quibus duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. ita sunt illa tria deus unus, solus, magnus, sapiens, sanctus, beatus, nos autem ex ipso et per ipsum et in ipso beati, quia ipsius munere inter nos unum, cum illo autem unus spiritus, quia agglutinatur anima nostra post eum, et nobis haerere deo bonum est, quia perdet omnem qui fornicatur ab eo. et filii, quidquid illud est, at ipsa communio consubstantialis et coaeterna, quae si amicitia conuenienter dici potest, dicatur; sed aptius dicitur caritas. et haec quoque substantia, quia deus substantia et deus caritas, sicut scriptum est. sicut au cum patre et filio, ita simul
Abbreviated transcription (Latin):
est omino inseparabilis atꝙ ęterna
conexio. ne absurde dici uideatur qͣsi
fiius amboꝵ. cum dicitur filius dei.
si id qđ dicitur d̾s non nisi de ambobꝰ¬
simul dicitur. suie quicqͥd de dõ dicit
qđ substantiam eiꝰ indicet. non nisi de
ambobꝰ simul dicitur. immo de ipsa
trinitate. simul dicit᷑ siue gͦ hoc siue
illud sit. qđ diligentius aiscutiendum
est: nunc unde agitur satis est uidere
nullomͦ filium equalem esse patri.
si in aliquo scilicet qd ꝑtineat ad sig¬
nificandam eiꝰ subitantiam inęqua¬
lis inuenitur. sicut iam ostendimus.
Apłs autem dixit ȩqualem. In om̃ibꝰ
gͦ equalis est patri filius. & est uniꝰ
ciusaẽq substantiȩ.. Quaꝓpter etiam¬
sp̃s sanctꝰ in eadem unitate substan-¬
tiȩ. & ęqualitate consistit. Siue enim
sit unitas amboꝵ siue scĩtas. siue.
caritas. siue ido unitas quia caritas:
& ido caritas quia scĩtas. manifestũ
est qd̾ non aliquis duoꝵ est quo¬

Expanded text:
est omnino inseparabilis atque aeterna est omnino inseparabilis atque aeterna connexio, ne absurde dici videatur quasi filius amborum, cum dicitur Filius Dei, si id quod dicitur Deus, non nisi de ambobus dicitur simul: sive quidquid de Deo dicitur quod substantiam ejus indicet, non nisi de ambobus simul, imo de ipsa simul Trinitate dicitur? Sive ergo hoc, sive illud sit, quod diligentius discutiendum est, nunc unde agitur satis est videre, nullo modo Filium aequalem esse Patri, si in aliquo scilicet quod pertineat ad significandam ejus substantiam inaequalis invenitur, sicut jam ostendimus. Apostolus autem dixit aequalem. In omnibus ergo aequalis est Patri Filius, et est unius ejusdemque substantiae. CASpiritus sanctus in eadem unitate substantiae et aequalitate consistit. Sive enim sit unitas amborum, sive sanctitas, sive charitas, sive ideo unitas quia charitas, et ideo charitas quia sanctitas, manifestum est quod non aliquis duo
Abbreviated transcription (Latin):
prudens sit. ac ꝑ hoc nec fortitudi¬
ne ȩquales sunt: quando illius
fortitudo prudentior. atq ita de
cęteris uirtutibꝰ inuenies. si omnes
eadem consideratione. ꝑcurras. non
enim de uirib corporis agitur s
de. animi fortitudine. quantomagis
gͦ in illa incõmutabili ęternaq sub-¬
stintia. in cõparabilit̾ simpliciore..
quã est animꝰ humanꝰ. hȩc ita se.
habent : Humano quippe animo
non hoc est eẽ. qd̾ est fortẽ ẽe. aut
prudentẽ. aut iustũ. aut tẽꝑantem.
Potest enim ẽẽ. animꝰ. & nullam
istarum habere uirtutẽ. Dico autẽ
hoc est eẽ. quod est fortem esse. aut
iustum eẽ. aut sapientẽ esse. & si qͥd
de illa simplici multiplicitate. uel
multiplici simplicitate dixeris. quo
substantia eiꝰ significetur. Q ũiobit̃
siue ita dicatur ds de d̾o. ut & singuliᷤᷤ
hot nom̃ conueniat. non tam̃ ut ambo
simul duo dñi. s unꝰ sit: ita enim sibi¬
coherent. quod etiam in distantibus

Expanded text:
prudens sit, ac per hoc nec fortitudiprudens sit, ac per hoc nec fortitudine aequales sunt, quando est illius fortitudo prudentior. Atque ita de caeteris virtutibus invenies, si omnes eadem consideratione percurras. Non enim de viribus corporis agitur, sed de animi fortitudine. Quanto ergo magis in illa incommutabili aeternaque substantia incomparabiliter simpliciore quam est animus humanus, haec ita se habent? Humano quippe animo non hoc est esse quod est fortem esse, aut prudentem, aut justum, aut temperantem: potest enim esse animus, et nullam istarum habere virtutem. Deo autem hoc est esse quod est forjustum esse, aut sapientem esse, et si quid de illa simplici multiplicitate, et multiplici simplicitate dixeris, quo substantia ejus significetur. » Et sive ita dicatur Deus de Deo, ut et singulis hoc nomen conveniat, non tamen ut ambo simul duo dii, sed uncohaerent, quemadmodum et in distantibus
Abbreviated transcription (Latin):
maior est: non est ęqualis filius qua-¬
cumq re. Unde enim ȩqualis:Si
magnituaie dixeris. non ẽ par mag.¬
nitudo. quȩ minꝰ eterna est. Atq
ita cętera. An forte in uirtute ȩqua-¬
lis est: in sapientia uͦ non ẽ ęqualis:
S quomͦ est equalis uirtꝰ quȩ minꝰ
sapit:. An in sapientia equalis est:
in uirtute autẽ non est equalis:
S quomͦ ęqualis sapientia. quȩ mi¬
nus potens est: R estat gͦ ut si in illa
re equalis non est: in om̃ib non sit
ȩqualis. Et scriptura clamat. non
quã uoluerit. hinc ei ostendetur in
om̃ib esse equalẽ quȩ de substantia
in animo humano. quãuis alio
atq alio modo singuls intelligant᷑.
nullo mͦ tam̃ separant᷑ ab inuicem.
ut quicũq fuerint ȩquales uerbi
gra in fortitudine. equales sint &
prudentia & temꝑantia & iusticia.
Si enim aixeris equales eẽ utos for-¬
titudine. s illum prestare. pruden¬
tia. sequit᷑ ut huiꝰ fortitudo minꝰ

Expanded text:
major est, non est aequalis Filius quamajor est, non est aequalis Filius quacumque re. Unde enim aequalis? Si magnitudine dixeris, non est par magnitudo, quae minus aeterna est, atque ita caetera. An forte in virtute aequalis est, in sapientia vero non est aequalis? Sed quomodo est aequalis virtus quae minus sapit? An in sapientia aequalis est, in virtute autem non est aequalis? Sed quomodo aequalis est sapientia, quae minus potens est? Restat ergo ut si in ulla re aequalis non est, in omnibus non sit aequalis. At Scriptura clamat, Non quam voluerit: hinc ei ostendetur in omnibus esse aequalem, quae de substantia in animo humano, quamvis alio atque alio modo singulae intelligantur, nullo modo tamen separantur ab invicem, ut quicumque fuerint aequales, verbi gratia, in fortitudine, aequales sint et prudentia, et temperantia, et justitia. Si enim dixeris aequales esse istos fortitudine, sed illum praestare prudentia; sequitur ut hujus fortitudo minus
Abbreviated transcription (Latin):
aiuersis masculino & feminino unũ
corpꝰ adiunctione compositum.
Et qui adheret dño inquit. unus
sp̃s est. N on dixit qui adheret dño
unus est. aut unum sunt: s addidit
sp̃s. Diuersum enim natura spiritꝰ
hominis. & sp̃s dł. s inherendo fit unꝰ
sp̃s ex diuersis duob. ita ut sine hu¬
mano spũ beatus sit dĩ sp̃s atq ꝑfe¬
ctus. beatus autem hominis sp̃s non
nisi cum do. Nec frustra ut existimo
uel sua cum patre. uel nr̃a inuicem
nobiscum. nusqũa dixit ut nos &
ipsi unum. s ut sint unum. sicut &
unꝰ ds est: & unꝰ magnꝰ. & unꝰ sapienᷤ
sicut tractatum est. Unde gͦ maior
pater: Si enim maior. magnitudi-¬
ne maior. Cum autẽ magnitudo
eiꝰ filius sit. nec ille utiq maior est
eo qui se genuit. nec ille maior ea
magnitudine qua magnꝰ est. Ergo
ȩqualis. Nam unde ȩqualis. si ñ ẽo
quo est. cui non est alud ẽẽ. & aliud
magnum ẽẽ : ᷤᷤ Aut si ȩternitate. pat̾

Expanded text:
diversis masculino et feminino unum diversis masculino et feminino unum corpus adjunctione compositum. Et, Qui adhaeret Domino, inquit, unus spiritus est : non dixit, Qui adhaeret Domino, unus est, aut, unum sunt; sed addidit, spiritus. Diversi sunt enim natura, spiritus hominis et spiritus Dei; sed inhaerendo fit unus spiritus ex diversis duobus, ita ut sine humano spiritu beatus sit Dei spiritus atque perfectus, beatus autem hominis spiritus non nisi cum Deo. Nec frustra, ut existimo,vel sua cum Patre, vel nostra invicem nobiscum; nusquam dixit, Ut nos et ipsi unum: sed, Ut unum sint, unus Deus est, et unus magnus, et unus sapiens, sicut tractatum est. 5. Unde ergo major Pater? Si enim major, magnitudine major: cum autem magnitudo Filius ejus sit, nec ille utique major est eo qui se genuit, nec ille major est ea magnitudine qua magnus est: ergo aequalis. Nam unde aequalis, si non eo quo est, cui non est aliud esse, et aliud magnum esse? Aut si aeternitate Pater
Abbreviated transcription (Latin):
uum. Et nescio utrum inueniat᷑ in
scripturis dictum unum sunt: quoꝵ
est aiuersa natura. Si autẽ & aliqua
plura eiusdem nature. sint. & diuersa
sentiant. non sunt unum in quantũ
diuersa sentiunt. Nam si iam unum
essent. ex eo quod homines erant. ñ
diceret ut sint unum sicut nos unũ.
cum suos aiscipulos patri cõmendar&e.
At uero Paulus & apollo quia & am¬
bo homines & idem sentiebant. qui
plantat inquit & qui rigat. unũ st̃.
Cum gͦ dicitur unum. ut ñ addat᷑
quid unum. & plura unum dicant᷑.
eadem natura atq essentia non dissi-¬
dens nec dissentiens significatur.
Cum uͦ additur qͥd unum. potest
aliquia significari ex plurib unum
factum. quamuis diuersis natura
sicut anima & corpꝰ non sunt utiq
unum. Quid enim tam diuersum.
nisi aadatur aut subintelligatur
qͥd unum:Ia est unꝰ homo. aut
unum animal. Inde. apłs. Qui
adheret meretrici inquit. unũ corpꝰ
est. N on dixit. unum sunt. aut unũ
est. s addidit corpꝰ. tanquã ex duobꝰ

Expanded text:
. Et nescio utrum inveniatur in Scripturis dictum, unum sunt, quorum est diversa natura. Si autem aliqua plura ejusdem naturae sint, et diversa sentiant, non sunt unum et quantum diversa sentiunt. Nam si jam unum essent ex eo quod homines erant, non diceret, Ut sint unum, sicut nos unum , cum suos discipulos Patri commendaret. At vero Paulus et Apollo, quia et ambo homines, et idem sentiebant: Qui plantat, inquit, et qui rigat, unum sunt . Cum ergo sic dicitur unum, ut non addatur quid unum, et plura unum dicantur, eadem natura atque essentia, non dissidens nec dissentiens significatur. Cum vero additur quid unum, potest aliquid significari ex pluribus unum factum, quamvis diversis natura. Sicut anima et corpus non sunt utique unum; quid enim tam diversum? nisi addatur aut subintelligatur quid unum, id est, unus homo, aut unum animal. Inde Apostolus: Qui adhaeret meretrici, inquit, unum corpus est: non dixit, Unum sunt, aut, Unum est; sed addidit, corpus, tanquam ex duobus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ iacob qui ẽ abraham: ysaac autẽ
nec abraham ẽẽ nec iacob. tres esse
utiq fatem᷑. Abrabam ysaac & iacob.
Sed cũ quęxit᷑ quid tres. respondemꝰ
tres homines: nomine speciali eos
pluralit̾ appellantes. generali autẽ
si dicamꝰ. tria animalia. Homo eñ
sicut ueteres definiuerunt. animal
est rationale. mortale. Aut sicut
scripturȩ nr̃e loqui solent tres ani¬
mas cũ a parte meliore. totũ appel¬
lari placet. id est ab anima. & corpꝰ
& anim̃a qd̾ est totꝰ homo. Ita qͥppe
dictũ est in egiptũ descendisse cũ
iacob animas septuaginta quinq.
ꝓ tot hominibꝰ. Itemꝰ cum dicimꝰ¬

Expanded text:
esse Jacob qui est Abraham, Isaac autem esse Jacob qui est Abraham, Isaac autem nec Abraham esse nec Jacob, tres esse utique fatemur, Abraham, Isaac et Jacob. Sed cum quaeritur quid tres, respondemus tres homines, nomine speciali eos pluraliter appellantes; generali autem, si dicamus tria animalia: homo enim, sicut veteres definierunt, animal est rationale, mortale: aut sicut Scripturae nostrae loqui solent, tres animas, cum a parte meliore totum appellari placet, id est, ab anima, et corpus et animam, quod est totus homo. Ita quippe dictum est in Aegyptum descendisse cum Jacob animas septuaginta quinque, pro tot hominibus . Item cum dicim
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s. Itaq loquendi causa de ineffabi¬
libꝰ ut fari aliquo mͦ possemꝰ. quod
effari nullo mͦ possumꝰ. dictũ est a
nr̃is grecis una essentia. trẽ substan.¬
alatinis autẽ una essentia uel sub¬
stantia. tres ꝑsone. quia sicut iam
diximꝰ ñ alit̾ in sermone nr̃o id est
latino essentia quã substantia so¬
let intelligi. Et dum intelligat᷑
saltim in enigmate. qđ dicitur. pla¬
cuit ita dici. ut diceret᷑ aliquid cũ
quereretur qͥd tria sint. quȩ tria
esse fides uera ꝓnuntiat. cũ & patr̃e
donũ dĩ. nec patrẽ dicit ẽẽ nec fi¬
lium. Cum gͦ quęrit᷑ quid tria.
uel qͥd tres. conferimꝰ nos ad inue¬
niendũ aliquod speciale uel gene¬
rale. nom̃ quo complectam᷑ hec tria.
neq occurit animo. quia excedit
suꝑeminentia diuinitatis. usitati
eloquii facultatẽ. Uerius enim co-¬
gitat᷑ ds quã dicit᷑. & uerius ẽ qũa
cogitat᷑. Cũ enim aicimꝰ ñ eundẽ

Expanded text:
. Itaque loquendi causa de ineffabi. Itaque loquendi causa de ineffabilibus, ut fari aliquo modo possemus, quod effari nullo modo possumus, dictum est a nostris Graecis una essentia, tres substanta Latinis autem, una essentia vel substantia, tres personae; quia, sicut jam diximus, non aliter in sermone nostro, id est, latino, essentia quam substantia solet intelligi . Et dum intelligatur saltem in aenigmate quod dicitur, placuit ita dici, ut diceretur aliquid cum quaereretur quid tria sint, quae tria esse fides vera pronuntiat, cum et Patrem donum Dei nec Patrem dicit esse nec Filium. Cum ergo quaeritur quid tria, vel quid tres, conferimus nos ad inveniendum aliquod speciale vel generale nomen, quo complectamur haec tria, neque occurrit animo, quia excedit supereminentia divinitatis usitati eloquii facultatem. Verius enim cogitatur Deus quam dicitur, et verius est quam cogitatur. Cum enim dicimus non eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
caritas utrũq coniungens. nos ꝙ
subiungens. qđ id̾o non indigne di¬
citur. quia scriptũ est d̾s caritas est:
quomͦ non ẽ etiam sapientia cũ sit
lum̃. qm̃ ds lum̃ est. siue. alio modo
N escitis quia templũ dĩ estis: statĩq
subiecit. & sp̃s dĩ habitat in uobis.
Ds̃ enim habitat in templo suo.
Non enim tanqũa minister habitat
sp̃s dĩ in templo dĩ. cũ alio loco eui¬
dentius dicat. Nescitis quia corpora
habetis a d̾o. & non estis ur̃i: Emp¬
ti enim estis precio magno. glorifi¬
cata gͦ dm in corpore ur̃o. S uid
est autẽ sapientia nisi lum̃ spirita¬
le. & incõmutabile: Est enum & sol
iste lum̃. s corporale est. & spirita¬
s unũ lum̃. Et id̾o sapientia pat.
sapientia filiꝰ. sapientia spiritꝰ sc̃s.
Et simul non tres sapientiȩ. sed una
sapientia. Et quia hoc eit ibi esse qd̾
sapere. una essentia pat̾ & filius &
sp̃s sc̃s. N ec aliud est ibi ẽẽ. quã dm̃
esse.. Unus gͦ d̾s. pat̾ & filius & sp̃s¬

Expanded text:
itas utrumque conjungens nosque subjungens, quod ideo non indigne dicitur quia scriptum est, Deus charitas est : quomodo non est etiam ipse sapientia; cum sit lumen, quoniam Deus lumen est? sive alio modo Nescitis quia templum Dei estis? Statimque subjicit, Et Spiritus Dei habitat in vobis . Deus enim habitat in templo suo. Non enim tanquam minister habitat Spiritus Dei in templo Dei, cum alio loco evidentius dicat: Nescitis quia corpora habetis a Deo, et non estis vestri? Empti enim estis pretio magno: glorificate ergo Deum in corpore vestro . Quid est autem sapientia, nisi lumen spirituale et incommutabile? Est enim et sol iste lumen, sed corporale est; et spirituased unum lumen. Et ideo sapientia Pater, sapientia Filius, sapientia Spiritus sanctus; et simul non tres sapientiae, sed una sapientia: et quia hoc est ibi esse quod sapere, una essentia Pater et Filius et Spiritus sanctus. Nec aliud est ibi esse quam Deum esse: unus ergo Deus Pater et Filius et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
adiunctione sua crescunt. Quauis
enim qui adheret uxori suȩ unum
corpꝰ sit. maiꝰ tam̃ corpꝰ fit. quam si
solius uiri esset. aut solius uxoris.
In rebus autẽ spiritalib cum minor
maiori adherescit. sicut creatura crea¬
tori. illa fit maior quã erat: non ille.
In his enim quȩ . ñ. mole magna suit:
hoc est maius ẽẽ. qd̾ est melius esse.
Melior autẽ. fit sp̃c alicuiꝰ creaturȩ.
cum adheret creatori. quam si non
adhereat. & id̃o etiam maior. quia
filio ȩqualis. non fit maior ds quã
singuli eoꝵ. quia non est quo crescat
illa ꝑfectio. Perfectus autẽ siue. pat̾

Expanded text:
adjunctione sua crescunt. Quamvis adjunctione sua crescunt. Quamvis enim qui adhaeret uxori suae, unum corpus sit; majus tamen corpus fit, quam si solius viri esset, aut solius uxoris. In rebus autem spiritualibus, cum minor majori adhaerescit, sicut creatura Creatori, illa fit major quam erat, non ille. In iis enim quae non mole magna sunt, hoc est majus esse quod est melius esse. Melior autem fit spiritus alicujus creaturae, cum adhaeret Creatori, quam si non adhaereat; et ideo etiam major quia Filio aequalis, non fit major Deus quam singuli eorum; quia non est quo crescat illa perfectio. Perfectus autem sive Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
s uirtute. Et ẽadem bonitas. quȩ
sapientia & magnitudo. & eadem ue.¬
ritas. quȩ illa om̃ia. Et non est ibi
aliud beatũ esse. & aliud magnũ. aut
sapientẽ. aut uerũ. aut bonum esse.
aut om̃ino ipsum ẽẽ. Nec qm̃ triul.¬
tas est: ido triplex putandus esł.
Auoquin minor est pat̾ solus. aut
filius solus. qua simul pat̾ & filius:
Q uãquã non inuenit᷑ quomͦ aici
possit aut pat̃ solus. aut filius solus.
cum simul atq inseparabilit᷑ & ille
aum filio sit: & ille cum patre. non ut
ambo sint pat̾. aut ambo filius. sed
quia scmꝑ inuicẽ neuter solꝰ. Q uia
ã aicimꝰ & d̾̃m solum ipsam trinitate.
qu̾auis semꝑsit cũ spiritib & animabꝰ
scĩs. s solum dicimꝰ qd̾ đs est. quia ñ
& illi cum illo ds sunt: ita solũ patrẽ
dicimꝰ patrẽ. non quia separat᷑ a filio.
s quia non simul ambo pater est.
fulius. uel solus sp̃s sc̃s quantꝰ est si
triplex dicendꝰ est. Corpora quippe.

Expanded text:
sed virtute: et eadem bonitas quae sed virtute: et eadem bonitas quae sapientia et magnitudo, et eadem veritas quae illa omnia: et non est ibi aliud beatum esse, et aliud magnum, aut sapientem, aut verum, aut bonum esse, aut omnino ipsum esse. 9. Nec quoniam Trinitas est, ideo triplex putandus est: alioquin minor erit Pater solus, aut Filius solus, quam simul Pater et Filius. Quanquam non inveniatur quomodo dici possit, aut Pater solus, aut Filius solus; cum semper atque inseparabiliter et ille cum Filio sit, et ille cum Patre: non ut ambo sint Pater, aut ambo Filius; sed quia semper in invicem, neuter solus. Quia vero dicimus et Deum solum ipsam Trinitatem, quamvis semper sit cum spiritibus et animabus sanctis; sed solum dicimus quod Deus est, quia non et illi cum illo Deus sunt: ita solum Patrem dicimus Patrem, non quia separatur a Filio, sed quia non simul ambo Pater sunt.Filius, vel solus Spiritus sanctus, quantus est sim nullo modo triplex dicendus est. Corpora quippe
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa non simplex. Nam idõ simpli¬
cior est corpore quia non mole diffun¬
ditur. ꝑ spatium loci. s in unoquoq
corpore & in toto tota est: & in qualiba
parte eiꝰ tota est. Et iło cum sit aliqͥd
in qũauis exiguam particulam corpo¬
ris. qd̾ sentiat anima. quauis non fiat
in toto corpore. illa tam̃ tota sentit.
quia totã non latet. S tam̃ etiam
in anima cum aliud sit artificiosum
eẽ. aliud inertem. aliud acutũ. aliud
memorẽ. aliud cupiditas. aliud timor.
aliud leticia aliud tristicia. possintq
⁊ alia sine aliis. & alia magis alia minꝰ.
innumerabilia & innumerabilit̾ in
ammȩ natura inueniri. manifestũ
est non simplicẽ s multiplice esse na¬
turam. Nichil enim simplex muta ñ¬
bile est: omĩs autẽ creatura mutabiliᷤᷤ:
Ds̃ uero multiplicit᷑ quidem dicitur.
magnꝰ. bonus. sapiens. beatꝰ. uerꝰ. &
quicqͥd aliud non indigne dici uidet᷑.
S eadem magnitudo eiꝰ est: quȩ sa¬
pientia. Nonenim mole magnꝰ est.

Expanded text:
ipsa non simplex. Nam ideo simplicior est corpore, quia non mole diffunditur corpore, et in toto tota est, et in qualibet ejus parte tota est: et ideo cum sit aliquid in quavis exigua particula corporis quod sentiat anima, quamvis non fiat in toto corpore, illa tamen tota sentit, quia totam non latet: sed tamen etiam in anima cum aliud sit artificiosum esse, aliud inertem, aliud acutum, aliud memorem, aliud cupiditas, aliud timor, aliud laetitia, aliud tristitia, possintque et alia sine aliis, et alia magis, alia minus, innumerabilia et innumerabiliter in animae natura inveniri; manifestum est non simplicem, sed multiplicem esse naturam. Nibile est. Omnis autem creatura mutabilis, Deus autem multipliciter quidem dicitur, magnus, bonus, sapiens, beatus, verus, et quidquid aliud non indigne dici videtur. Sed eadem magnitudo ejus est, quae sapientia. Non enim mole magnus,
Abbreviated transcription (Latin):
sed & d̾s erat uerbũ. Ds̃ autẽ lum̃
est: & tenebre in eo non sunt ullȩ.
Lum̃ uero ñ corporale sed spiritale.
neq ita spiritale. ut illuminatione
factũ sit: quẽ aa modũ dictũ ẽ apłis
Uos estis lum̃ mundi. sed lum̃ qd̃
illuminat om̃em hominẽ Ea ipsa
& summa sapientia as. unds nine
agimꝰ. Sapientia uͦ filius de sapi-¬

Expanded text:
sed et Deus erat Verbum. Deus autem lumen est, et tenebrae in illo non sunt ullae. Lumen vero non corporale sed spirituale; neque ita spiritale ut luminatione factum sit, quemadmodum dictum est apostolis: Vos estis lumen mundi: sed lumen quod illuminat omnem hominem, ea ipsa et summa sapientia Deus, unde nunc agimus. Sapientia ergo Filius
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ imago est. ipsa coȩquatur ei. ñ
illud imagini sue. In qua imagine.
speciem nominauit. credo propter
pulcritudinẽ. ubi iam est tanta
congruentia. & prima ȩqualitas.
& prima similitudo. nulla in re
dissidens. & nullo mͦ inȩqualis. &
nulla ex parte. dissimilis. s ad iden¬
tidem respondens ei. cuiꝰ imago.ẽ.
ubi est pͥma & summa uita. cuiꝰ non
est aliud uiuere & aliud ẽẽ. s idem
& esse & uiuere. Et primꝰ ac summꝰ

Expanded text:
cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non illud imagini suae. In qua imagine speciem nominavit, credo, propter pulchritudinem, ubi jam est tanta congruentia, et prima aequalitas, et prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla ex parte dissimilis, sed ad identidem respondens ei cujus imago est. Ubi est prima et summa vita, cui non est aliud vivere et aliud esse, sed idem est esse
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi non possit: S hoc ut iã
diximꝰ. aliquanto diligentius post¬
ea considerabimꝰ. Nunc autẽ eqͣli¬
tas trintatis. & una eademq sub¬
stantia. quantũ breuit̃ potuimꝰ
demonstrata est: ut quoquo mͦ se
habeat ista quęstio. quã discutien.¬
dam acriore intentione. distulimꝰ.
nichil impediat. quo minꝰ fateam
summ̃a ęqualitatẽ patris & filii &
narũ insinuare. ꝓpria. ȩternitas inqͥt
in patre. species in imagine. usus
in munere. Et quia non mediocris
auctoritatis in tractatione scriptu¬
rarũ & assertione fidĩ uir extitit.
hilarius hoc enim in libris suis
posuit. hoꝵ uerboꝵ id est patris
& imaginis. & muneris. ęternitatis.
& speciei. & usus abditam scrutatꝰ
intelligentiam. quantũ ualeo. non
eum secutũ arbitror in eternitatis
uocabulo. nisi qđ pat̾ non habet
patrẽ de quo sit. filius autẽ de patre
est ut sit: atq ut illi coeternus sit.
Imago enim si ꝑfecte implet illud:

Expanded text:
intelligi non possit? Sed hoc, ut jam intelligi non possit? Sed hoc, ut jam diximus, aliquanto diligentius postea considerabimus. Nunc autem aequalitas Trinitatis et una eademque substantia, quantum breviter potuimus, demonstrata est, ut quoquo modo se habet ista quaestio, quam discutiendam acriore intentione distulimus, nihil impediat quominus fateamur summam aequalitatem Patris et Filii et narum insinuare propria, Aeternitas, inquit, in Patre, species in Imagine, usus in Munere. Et quia non mediocris auctoritatis in tractatione Scripturarum, et assertione fidei vir exstitit; Hilarius enim hoc in libris suis posuit ; horum verborum, id est, Patris, et Imaginis, et Muneris, aeternitatis, et speciei, et usus, abditam scrutatus intelligentiam quantum valeo, non eum secutum arbitror in aeternitatis vocabulo, nisi quod Pater non habet Patrem de quo sit, Filius autem de Patre est ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago enim si perfecte implet illud
Abbreviated transcription (Latin):
ex hoc intelligatur etiam ipsa pax.
quauis non cõmemoretur: Nam
& illo loco apłs uidetur quasi preter
tur ubi ait. Omĩa ur̃a. uos autem
mulieris uir. caput uiri xp̃c. caput
autẽ. xp̃i d̾s. S rursus si d̾s non nisi
omĩa simultria. qͦmͦ caput xp̃i ds.
id est caput xp̃i trinitas. cum in tri¬
nitate sit xp̃s ut sit trinitas. An qd̾
est pater cum filio. caput est ei qđ
cił solus filius: Cum filio enim pat̾
d̾s. solus autẽ filius xp̃s est: maxime
quia iam uerbum caro factũ loquit᷑.
maior est pat̾ sicut dicit. qm̃ pater
maior me eist: ut hoc ipsum dm̃ esse
qđ illi cũ patre unum est. caput sit
hominis mediatoris qđ ipse. solꝰ est.
Si enim m̃tem recte dicimꝰ princi¬
pale hominis. ia est tanquã caput
humanş substantie. cum ipse ho-¬
mo cũ mente sit homo. cur non
multo congruentiꝰ multõq magis
uerbum cũ patre. qđ simul ds est.
nisi cum uerbo qđd̃ caro factum est

Expanded text:
ex hoc intelligatur etiam ipsa pax, ex hoc intelligatur etiam ipsa pax, quamvis non commemoretur? Nam et illo loco Apostolus videtur quasi praetermtur ubi ait: Omnia vestra, vos autem mulieris uir, caput uiri Christus, caput autem Christi deus. sed rursus deus non nisi omnia simul tria; quomodo caput Christi deus, id est caput Christi trinitas, cum in trinitate sit Christus, ut sit trinitas ? an quod est pater cum filio, caput est ei quod est solus filius? cum filio enim pater deus, solus autem filius Christus est, maxime quia iam uerbum caro factum est et lomaior est pater, sicut dicit: quoniam pater maior me est, ut hoc ipsum deum esse, quod illi cum patre unum est, caput sit hominis mediatoris, quod ipse solus est. si enim mentem recte dicimus principale hominis, id est tamquam caput humanae substantiae, cum ipse homo cum multo congruentius, multoque magis Verbum cum Patre quod simul Deus est, nisi cum Verbo quod caro factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ possit dici solus pat̃. quia non
nisi ibi ipse pat̃. consideranda est illa
sententia qua dicitur. aeum uerũ solũ
pat̾ solus utrũ sit ds. quomͦ responde¬
bitur non ẽe. nisi forte ita dicamꝰ ẽẽ.
quidem patre dm̃. s non ẽẽ solũ d̾m.
patr̃e nominauerat ad qu̾e loquebat᷑
cum ait. Hȩc est autẽ uita ȩterna.
ut cognoscant te unũ uerum đm.
Quod quidem arriani sic solent acci-¬
pere. quasi non sit filius uerus d̾s.
Quib exclusis. uidendum est an
intelligere cogam᷑ cum dictum est
patri. ut cognoscant te uerũ unum
d̃m. tanqu̾a hoc insinuare uoluerit
quia & solus pat̾ ds uerus est. ne ñ
intelligeremꝰ d̾m nisi ipsa tria simul
id est simul ipsam trinitatẽ. non tres
addidit. & quẽ. misisti um xp̃m.
sub audiendũ est unũ uerum dm.¬
a̾m: ᷤ Cur gͦ tacuit de spiritu sancto:
An qm̃ consequens est ut ubicumq
nominat᷑ unũ. tanta pace uni adhe.¬
rens. ut ꝑ hanc utr̃uq unum sit: iã

Expanded text:
quomodo possit dici solus Pater, quia non nisi ipse ibi Pater; consideranda est illa sententia qua dicitur, Deum verum solum Pater solus utrum sit Deus: quomodo respondebitur non esse, nisi forte ita dicamus, esse quidem Patrem Deum, sed non eum esse solum Deum; patrem nominauerat, ad quem loquebatur, cum ait: haec est autem uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum. quod quidem Arriani sic solent accipere, quasi non sit filius dei uerus. quibus exclusis uidendum est, an intellegere cogamur, cum dictum est patri: ut cognoscant te unum uerum deum, tamquam hoc insinuare uoluerit, quia et solus pater deus est, ne non intellegeremus deum nisi ipsa tria simul,id est simul ipsam trinitatem, non tres addidit: et quem misisti Iesum Christum, subaudiendum est: "unum uerum dDeum? cur ergo tacuit et de Spiritu sancto? An quoniam consequens est ut ubicunque nominatur unum, tanta pace uni adhaerens, ut per hanc utrumque unum sint, jam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfundens om̃s creaturas ꝓ captu
carũ. ut ordinẽ suum teneant. &
locis suis adquiescant. Hec igitur
omĩa quȩ arte diuina facta sunt.
& unitatem quandam inise osten¬
dunt. & speciem. & ordinẽ. Qͥcqͥd
enim hoꝵ est. & unum aliquid est.
sicut sunt naturȩ. corpoꝵ ingeniaq
animarũ. & aliqua specie. formatũ.
sicut sunt figurȩ. uel qualitates
corpoꝵ. ac doctrinȩ uel artes ani¬
marũ. & ordinẽ aliquẽ petit aut
tenet. sicut sunt pondera uel collo-¬
cationes corpoꝵ. & amores aut de-¬

Expanded text:
perfundens omnes creaturas pro captu perfundens omnes creaturas pro captu earum, ut ordinem suum teneant, et locis suis acquiescant. Haec igitur omnia quae arte divina facta sunt, et unitatem quamdam in se ostendunt, et speciem, et ordinem. Quidquid enim horum est, et unum aliquid est, sicut sunt naturae corporum, et ingenia animarum; et aliqua specie formatur, sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, atque amores aut de
Abbreviated transcription (Latin):
& aliud intelligere. s id qd̃ est intel.¬
ligere. hoc uiuere. Hoc esss est unũ
om̃ia. tanquã uerbũ ꝑfectum cus
non desit aliquid. & ars quedam
om̃ipotentis atq sapientis di plena
om̃ium rationũ uiuentium. incõmu-¬
tabilium. & om̃s unũ in ea. sicut ip¬
sa unum ae uno. cũ quo unum.
Tbi nouit om̃ia ds̃. quȩ fecit ꝑ ipsam.
Et ido cum decedant & succedant
tempora. non decidit aliqͥa uel suc¬
cedit scientie dĩ. Non enim hȩc quȩ
creata sunt. id̾o sciuntur a do quia
facta sunt: ac non potius ido facta
sunt uel mutabilia. quia inmutabi¬
lit̾ a dõ sciuntur. Ile igitur ineffa-¬
bilis quidam complexꝰ patris & ima-¬
ginis. non est sine ꝑfructione. sinc
caritate. sine gaudio. Iila gͦ dilectio.
delectatio. felicitas. uel beatuudo. si
tam̃ aliqua humana uoce. digne
dicit᷑. usus ab illo appellatꝰ est breui-
ter. & est in trinitate sp̃s sc̃s. non
genitꝰ. s genitoris genitiq suauitaᷤ.
ingeniti largitate atq ubertate

Expanded text:
igere, sed id quod est intelligere, hoc vivere, hoc esse est, unum omnia: tanquam Verbum perfectum, cui non desit aliquid, et ars quaedam omnipotentis atque sapientis Dei, plena omnium rationum viventium incommutabilium; et omnes unum in ea, sicut ipsa unum de uno, cum quo unum. Ibi novit omnia Deus quae fecit per ipsam, et ideo cum decedant et succedant tempora, non decedit aliquid vel succedit scientiae Dei. Non enim haec quae creata sunt, ideo sciuntur a Deo, quia facta sunt: ac non potius ideo facta sunt vel mutabilia, quia immutabiliter ab eo sciuntur. Ille igitur ineffabilis quidam complexus Patris et imaginis non est sine perfruitione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas vel beatitudo, si tamen aliqua humana voce digne dicituet est in Trinitate Spiritus sanctus non genitus, sed genitoris genitique suavitas, ingeniti largitate atque ubertate