comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uit. qr generatio ẽ natinȩ. aduer¬
sus qͥdẽ illã questionẽ uocẽ sibi
arbitrant᷑. acclusam. s tergiuer¬
satione. dampnabili in eodẽ loco
uestigiũ uertunt. ut putent mu¬
tacionẽ ficri questionis mutacio¬
ne sermoins dicentes. Quomͦ pos¬
sunt ingenitꝰ & genitus. ẽẽ uinus
naturȩ. atq sub̾ȩ : Ergo ut respõ¬
deã mͥ ꝓpositȩ questioni. primo
om̃iũ in diuinis scripturis inge¬
nitũ nusquã inuenio. ñ legi. non
audiui. suiꝰ gͥ mutabilitatis sunt
homines huiꝰmodi. ut nos dicãt
ea usurpare que ñ scripta sũt. cũ
ea que scripta sunt dicamꝰ & ipsi
obiciant qd̾ scriptũ ñ sit: Nonne
ipsi sibi aduersant᷑: & auctorita¬
tẽ calumpinȩ suç derogant: Qͦ¬
ti ambrosius ꝓpt̾ hereticos. Ita et
nos subticere quedã oportet ꝓp¬
ter calumpinantiũ insidias. que
catholicis ac pus lectorib secu¬
re credi possunt. Regula ꝑutilis.¬

Expanded text:
 generatio est naturae; adversus quidem illam quaestionem vocem sibi arbitrantur occlusam, sed tergiversatione damnabili in eodem loco vestigium vertunt, ut putent mutationem fieri quaestionis mutatione sermonis, dicentes: Quomodo possunt esse ingenitus et genitus unius naturae atque substantiae? Ergo ut respondeam mihi propositae quaestioni, primo omnium in divinis Scripturis ingenitus nusquam invenio, non legi, non audivi. Cujus ergo mutabilitatis sunt homines hujusmodi, ut nos dicant ea usurpare quae non sunt scripta, cum ea quae sunt scripta dicamus, et ipsi objiciant quod scriptum non sit? Nonne ipsi sibi adversantur, et auctoritate calumniae suae derogant? AtAmbros. propter haereticos. Ita et nos subticere quaedam oportet propter calumniantium insidias, quae catholicis ac piis lectoribus secure credi possunt. Sunt eteni
Abbreviated transcription (Latin):
batur ꝑ serpertem. ignorantẽ
sicut ꝑm erguminos uelpha¬
naticos loquitur. Serpente
eñ uelud organo ẽ usus mo¬
uens naturam eius ad expͥmen¬
dos sonos uerbor. & signa. qͥ¬
b suam monstraret uolunta¬
tem. Serpens uͦ nec uerba in¬
telligebat. nec rationalis c̃ fac¬
tus. callidissimus tam̃ dictus
ẽ. pp̃ astuciam diaboli. locutus
ẽ autem sic̃ asma balaam. sed
hoc diabolicũ: illud angelicũ
fuit : bom enĩ & mali angeli
sumiliter oꝑantur. Quare mu

Expanded text:
r serpentem ignorantem, sicut per energumenos vel fanaticos loquitur. Serpente enim velut organo est usus, movens naturam ejus ad exprimendum sonos verborum et signa, quibus suam monstraret voluntatem. Serpens ergo nec verba intelligebat, nec rationalis est factus; callidissimus tamen est dictus, propter astutiam diaboli. Locutus est autem sicut asina Balaam; sed hoc diabolicum, illud angelicum fuit, boni enim et mali angeli similiter operantur. Hic qu
Abbreviated transcription (Latin):
tentũ ẽ. Unde augustinus det̃¬
minans. qñ sit resistendũ. potes¬
tati. ui libro de nat᷑a bomait.
Si illo̾ iubeat potestas qd̾ ñ de¬
bes face. Nic sane contẽpne po
iħpõs humanarũ rerũ gratꝰ
au̾te. Si qͥd iusserit creator nũ¬
qͥo facientũ ẽ si cont᷑ ꝓconsuse¬
tubeat: Rursũ si qͥd ipse ꝓcon¬
sul iubeat. & aliud iubeat im¬
ꝑator. nũqͥd dubitat᷑ illo con¬
tempto illi eẽ sermendũ: Ligo
si aliud imꝑator. aliud ds ni
beat. ꝯtẽpto illo obtẽꝑandũ ẽ
do. Dotestati gͦ diabolił homi¬
nis tc̃ resistamꝰ. cũ aliqͥd contͣ
dm̃ suggerit. in quodĩordi¬
uatiomi ñ resistimus s obtem¬
in malis nulli obediamꝰ potes¬
am nẽ his intelligendis atq
ꝑtractanois qͤ ad u̾bi incarna¬
ti mist̾iũ ꝑtinent. integra m̃tis
consid̾atione intendamꝰ ut cde
meffabilib uel modicũ aliqͥd
fari dõ reuelante ualeamus.

Expanded text:
. Unde August., determinans quando resistendum sit potestati, in lib. de Natura boni ait: Si aliquid jubeat potestas quod non debeas facere, hic sane contemne potem. Ipsos humanarum rerum gradus adverte. Si quid jusserit procurator, numquid faciendum est, si contra proconsulejubeat? Rursus si quid ipse proconsul jubeat, et aliud jubeat imperator, numquid dubitatur illo contempto illi esse serviendum? Ergo si aliud imperator, aliud jubeat Deus, contempto illo obtemperandum est Deo. Potestati ergo diaboli vel hominis tunc resisDeum suggesserit; in quo Dei ordinationi non resistimus sed obtemin malis nulli potesJam nunc his intelligendis atque pertractandis, quae ad Verbi incarnati mysterium pertinent, integra mentis consideratione intendamus, ut de ineffabilibus vel modicum aliquid fari, Deo revelante, valeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
nitꝰ ꝑari. & tribin. in eods̃ eui¬
denter ostendit. qr uͭ diabolus.
nͨ aliqͥs angłoꝵ eiꝰ. ex qͦ in hauc
caliginẽ st̃ detrusi. bonã po¬
tuit uł potĩt resumẽ uolun¬
tatẽ. q si possibile foret ut hu¬
tatẽ ꝑdioit uoluntatis. ex se¬
ip̃a rursus eã hr̃e potuiss mul¬
to possibilius. ħ nat᷑a hrẽt an¬
głica q̃ quanto minꝰ grauatur
terrem corꝑis ponde̾. tanto
tate. Nongͥ ħouł angłs a seuo¬
lunitate bonã hr̃e pot̾ s malã.
Similit̃ & de potentia inqͥut̃ ꝑ
sumliticomẽ uoluntatis de po¬
tentia boni & mali. disserentes
qd illa sit a do & ñ ista. Aucto¬
ritatib astruunt potentiã
peccandi esse a deo.
et plurib sc̃oꝵ testimoni¬
is indubit nt̃ monstratur:
qd̃ potestas mali a dõ ẽ. a quoẽ
telligi op ortet cũ pilato uitas¬

Expanded text:
ribui in eo Deus evidenter ostendit, quia nec diabolus, nec aliquis angelorum ejus, ex quo in hanc caliginem sunt detrusi, bonam potuit vel poterit resumere voluntatem; quia si possibile foret, ut hutatem perdidit voluntatis, ex seipsa rursus eam habere potuisset, multo possibilius hoc natura haberet angelica, quae quanto minus gravatur terreni corporis pondere, tanto  angelus a se voluntatem bonam habere potest, sed malam. Similiter et de potentia inquiunt, per similitudinem voluntatis de potentia boni vel mali disserentes, quod illa sit a Deo, non ista. 2. Auctoritatibus astruit potentiam peccandi esse a Deo. Sed pluribus sanctorum testimoniis indubitanter monstratur quod potestas mali a Deo est, a quo est telligi oportet, cum Pilato et
Abbreviated transcription (Latin):
critã pp̃ ꝑu̾sitate᷑ ppłi. Et de ppło
isrłdicit. dñs. Dedi eos regẽ mni¬
ra mea.Nocendi em̃ uoluntas
tumoris dlatio. ñ potestas ordo
in crimine ẽ. Potentiã ds tͥbu
nr̃o ẽ. qr ñ potentia iusta. s ac¬
tio pͣua dãpnat᷑. Nis auctoritati¬
b: aliisq: płimis eutdent᷑ osten¬
dit᷑. qd̃ ñ ẽ potestas boni ułma¬
li. cuncũq nͥ a dõ eqͦ. & site lateat
eqͥtas. Au aliquando resisten¬
dum sit ꝓ otestati.
ic orit᷑ qͣstio ñ transilient a
silentio. Dictũ ẽ em̃ supͣ qd̾
potestas peccandi & nocendi. ñ
c̃ homan uł diabolo. nͥ adõ. apo¬

Expanded text:
r perversitatem populi . Et de populo Israel dicit Deus: Dedi eis regem in ira mea . Nocendi voluntas Tumoris elatio, non potestatis ordo in crimine est. Potentiam Deus tribuinostro est, quia non potentia justa, sed actio prava damnatur. His auctoritatibus aliisque pluribus evidenter ostenditur quod non est potestas, boni vel mali cuicumque, nisi a Deo aequo, etsi te lateat aequitas. 3. An aliquando resistendum sit potestati? Hic oritur quaestio, non transilienda silentio. Dictum est supra quod potestas peccandi vel nocendi non est homini vel diabolo, nisi a Deo. Apo
Abbreviated transcription (Latin):
Caritas aũ dĩ dicta ẽ diffundi
in cordib nr̃is ñ qͣ nos ip̃e dili¬
git.s qua nos facit dilectores
suos. sic̃ iusticia dĩ dr̃: qua nos
iusti eiꝰ munẽ efficim᷑. & dm̃i salus.
qͣ nos saluat. & fides xp̃i. qua nos¬

Expanded text:
Charitas autem Dei dicta est diffundi in cordibus nostris, non qua nos ipse diligit, sed qua nos facit dilectores suos, sicut justitia dicitur Dei, qua nos justi ejus munere efficimur, et Domini salus, qua nos salvat
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Qͥdã diciuit ħ p̃dicta ñ
posse fieri bono fine.
ue tñ qͥdã contendunt.
nũqͣm hr̃e bonã causam.
D em̃ aliena furat᷑ ut pauꝑib
tribuat: ñ ꝓ bono ut aiunt
furat᷑. Nem̃bonũ est aliena
pauperil dare. Q em̃ de rapi
auctoritas ioẽ facit. ac si filiũ
in conspectu patris uctimet.
uel sacrificiũ carnis dõ offerat.
ab hominabilis nẽpe dõ ẽ mmi

Expanded text:
. Quidam dicunt praedicta non posse fieri bono fine. Quae tamen quidam contendunt nunquam habere bonam causam. Qui enim aliena furatur ut pauperibus tribuat, non pro bono, ut aiunt, furatur. Non enim bonum est aliena pauperibus erogare. Qui enim de rapinauctoritas, Eccl. 34, ac si filium in conspectu patris victimet, vel sacrificium carnis Deo offerat. Abominabilis nempe Deo est i
Abbreviated transcription (Latin):
unus. ut ipsius ammȩ natura
plenius cognosceretur. & sełm
quam sui portionem in ea sit
liberum arbitriũ intelligat᷑.
scilicet scd̾m rationẽ quo
om̃e peccatũ mortale geri¬
tux. s ñ om̃e ueniale illud
scilicet quã in solo motusen¬
sualitatis existit. Qͦd sensua¬
litas sepe inscriptura alit ꝙͣ
supͣ accipit᷑. scilicet ubi etiã inferior
ratiois portio eiꝰ noĩe intelligat᷑.
on ẽ autem silentio pre¬
tereundũ quod sepe in
scriptura sensualitatis nomi
ne ñ idsolum in anima qd̾
ẽ nobis cõmune cũ peccore.
sed etiam inferior portio ra¬
tionis que¬
ue temporaliũ
disputatom intendit
intelligit᷑. quod diligens
lector. in locis scripturȩ ubi
arbitrii considerationẽ.
scilicet ad liberi arbitrii trac¬

Expanded text:
terseruimus, ut ipsius animae natura plenius cognosceretur, et secundum quam sui portionem in ea sit liberum arbitrium intelligatur: scilicet secundum rationem, qua omne peccatum mortale geritur, sed non omne veniale, illud, scilicet, quod in solo motu sensualitatis existit. 11. Quod sensualitas saepe in Scriptura aliter quam supra accipitur, scilicet, ut etiam inferior rationis portio ejus nomine intelligatur. Non est autem silentio praetereundum quod saepe in Scriptura nomine sensualitatis, non id solum in anima quod est nobis commune cum pecore, sed etiam inferior portio rationis quae temporalium dispositioni intendit, intelligitur. Quod diligens lector in locis Scripturae, ubi ARBITRII CONSIDERATIONEM. scilicet, ad liberi arbitrii trac
Abbreviated transcription (Latin):
entes dixerunt liberum
de uoluntate iuditium. qui¬
a potestas ipsa & habilitas.
uoluntatis & rationis. quam
supͣ dixinus cẽ liberũ arbitri¬
ũ libera ẽ ad utrũlibet. qr lib̾e
potest moueri. ad hoc uelad
illud. liberũ gͦ dicitur arbitri¬
ũ quantũ ad uoluntatem.q
uobuntarie moueri. & spon

Expanded text:
entes dixerunt liberum de voluntante judicium, quia potestas ipsa et habilitas voluntatis et rationis, quam supra diximus esse liberum arbitrium, libera est ad utrumlibet, quia libere potest moveri ad hoc, vel ad illud. Liberum ergo dicitur arbitrium, quantum ad voluntatem, quia voluntarie moveri, et spon
Abbreviated transcription (Latin):
lectionẽ dm̃. qm dix̃ ex do. Ds gꝰ
ex dõ ẽ dilectio. Itẽ in eodẽ. Ioħ̾s uo¬
lens de hac re aꝑtius loqͥ. in hoc in¬
qͥt cognoscimꝰ. qr in ip̃o manemꝰ
dit nobis. facit nos ui dõ manere.
& ipsũ in nobis: hoc aũfacit dilec¬
tio Ipse ẽ gͥ ds dilectio. Ip̃e engo¬

Expanded text:
lectionem Deum quam dixit ex Deo. Deus ergo ex Deo est dilectio. » Item in eodem: Joannes volens de hac re apertius loqui. In hoc, inquit, cognoscimus quia in eo manemus, dit nobis, facit nos in Deo manere, et ipsum in nobis: hoc autem facit dilectio. Ipse est igitur Deus dilectio. Den
Abbreviated transcription (Latin):
noui qͥb diligã. Piligat frẽm et
diligat eandẽ dilectionẽ. Magis
eñ nouit dilectionẽ qua diligit:
quã fre̾m quẽ diligit. Eccẽ iã po
ne notiorẽ. qr p̾sentiorẽ. qr in¬
tere dm̃. Ipsa ẽ dilectio. que om̃s
bonos angłos. & om̃s dĩ seruos
consociat. uincło sc̃itatis. Quan¬
to gͥ samores sumꝰ. a tumore suꝑbiȩ
tanto sumꝰ dilectione pleniores:
& qͦ nͥ dõ plenꝰ ẽ. qͥ plenꝰ ẽ dilectio¬
ne. Nis uerbis satis ostendit aug̃.
qd̾ dilectio ip̃a qͣ diligimꝰ dm̃. uel

Expanded text:
noui quod diligam". diligat fratrem et diligat eandem dilectionem. magis enim nouit dilectionem, qua diligit, quam fratrem, quem diligit. ecce iam potene notiorem, quia praesentiorem, ntere Deum. Ipsa est dilectio quae omnes bonos angelos, et omnes Dei servos consociat vinculo sanctitatis. Quanto ergo saniores sumus a tumore superbiae, tanto sumus dilectione pleniores: et quo nisi Deo, plenus est, qui plenus est dilectione? His verbis satis ostendit Aug. quod dilectio ip
Abbreviated transcription (Latin):
maximũ. qd̾ d̃s pat̾ se alterũ
genuit his uerbis. Pat̾ ut habe¬
ret filiũ de se ipso. ñ minuit se¬
ipsũ: s ita genuit de se altmn se.
ut cotꝰ maneret in se. & e̾ẽt in fi¬
lio tantꝰ. quantꝰ & solus. Qd̃ ita

Expanded text:
medicum, quod Deus Pater se alterum genuit, his verbis: Pater ut haberet Filium de ipso, non minuit seipsum, sed ita genuit de se alterum se, ut totus maneret in se, et esset in Filio tantus, quantus et solus. Quod ita
Abbreviated transcription (Latin):
am uoluntas hominis
quam naturaliter habet.
ñ ualet erigi ad bonũ effica¬
cit uolendum uel oꝑe implen¬
dũ. nisi ꝑ gr̃am liberetur: et
adiuuetur. liberetur quidem
uͥ uelit. & adiuuctur ut ꝑfici
rere. idest operari bonũ. sed mi¬
cuiꝰ grãm non aduocat homi¬
nis uoluntas uel oꝑatio. sed
ipsa gr̃a uoluntatẽ preuent
p̃parando ut uelit bonũ. et p̃¬
paratam uiuat ut perficiat᷑.

Expanded text:
am voluntas hominis quam naturaliter habet, non valet erigi ad bonum efficaciter volendum vel opere implendum, nisi per gratiam liberetur et adjuvetur: liberetur quidem, ut velit; et adjuvetur, ut perficiarere, id est, operari; sed micujus gratiam non advovocat hominis voluntas vel operatio, sed ipsa gratia voluntatem praevenit praeparando ut velit bonum, et praeparatam adjuvat ut perficiat.
Abbreviated transcription (Latin):
quii prudeutia face̾ curauit:
ne dĩ minensitatem similitu¬
dine creatiux metuem᷑. Oixerat
enĩ scriptura scã. quia ds pat᷑
est: & quod deus filius ẽ. Et au¬
diuit ħ homo qͥ hominẽ patiẽ
uderat. dm̃ patrem ñ inderat.¬
& cogitare cepit. ita eẽ increa¬
tore ut uderat in creaturis.
a quib hec nomin⁊ translata
sunt ad creatoren. I quib pa¬
ter ẽ prior filio. ius ẽ posteri¬
or patre. & ex antiquitate mnpa¬
tre defectus. ex posteritate in
tilio inꝑfectio sensus solet no¬
tari. Idoꝰ occurrit scriptura di¬
cens. patr̃e potentem. ne uide¬
aturꝰ pͥorfilio: & tõo minus
potens: & filiũ sapientem. ne ui¬
deatur posterior patre. & id̃omi

Expanded text:
quii prudentia facere curavit, ne Dei immensitatem similitudine creaturae metiremur. Dixerat enim Scriptura sacra, quia Deus Pater est, et quod Deus Filius est; et audivit hoc homo qui hominem patrem viderat, Deum Patrem non viderat; cogitare coepit ita esse in Creatore ut viderat esse in creaturis, a quibus haec nomina translata sunt ad Creatorem, in quibus pater est prior filio, filius est posterior patre, et ex antiquitate in patre defectus, ex posteritate in filio imperfectio sensus solet notari. Ideo occurrit Scriptura dicens Patrem potentem, ne videatur prior Filio, et ideo minus potens; et Filium sapientem, ne videatur po
Abbreviated transcription (Latin):
singłarẽ. nec multiplicẽ ẽẽ confi¬
tendũ. idq: sc̃or auctoritatib con¬
firmatũsit: in contrariũ uidetur
sentire ysidorꝰ dicens. distinguen¬
dũ ec̃ int̾ tͥitatẽ & unitatẽ. Est em̃
unitas simplex singłaris. trintas
uͦ multiplex & numerabilis: qr ẽ
tͥuitas triũ unitas. Ecce dicit uni¬
tatẽ eẽ singłarẽ. & trinitatẽ mul

Expanded text:
esse confitendum, idque sanctorum auctoritatibus sit confirmatum, in contrarium videtur sentire Isidor., dicens: Distinguendum est inter Trinitatem et unitatem: est enim unitas simplex et singularis, Trinitas vero multiplex et numerabilis; quia Trinitas est trium unitas. Ecce unita
Abbreviated transcription (Latin):
dem non habent.
lu u qui trifariã distinctio¬
nẽ actuũ faciunt. oꝑa cimc¬
ta que ad natiux̧ subsidium fi¬
unt. semꝑ bona eẽ astruunt.
Iaugustimis mala ẽẽ dicit.
si malas hñt causas. ñ ita ẽ acci¬
piendũ. quasi ip̃a mala sint .s
qr peccant & malisunt. qͥ ea
malo fine agunt. Itẽ & illuo a
luid .s. bonũ opus intentio fa¬
cit. a intentionẽ fi es dirigit.
tione qͣ illuo sint bona. Bonũ e¬
nm multiplicit᷑ accipitu: scilic̃
n ꝓ sp̃e bom. ꝓlicito. ꝙ alis for¬
te ns. Solaq illa iitentio renu¬
nerabilis ẽ ad uitã. quã fides di¬
rigit. s ñ illa sola. bona ẽ ut
auint. Nlã si quis xp̃ianus ma
ini reuelauerit naturali pie¬
tate ductꝰ bonũ fecit. & bona
fuit uoluntas qͣ illud fecit. Hic
ponunt᷑ quedã augustim capła
q̃ retractauit ñ qͣsi pͣue dictas:
qͦ sensu dixerit insinuans.
ost ħ inuestigari oportet.
qualit̾ intelligendũ sit qd̾
ait augustinꝰ in libro de uerare¬
uoluntariũ malũ est: ut nullo

Expanded text:
dem non habent. Alii vero qui trifariam distinctionem actuum faciunt, opera cuncta quae ad naturae subsidium fiunt, semper bona esse astruunt. Aug. mala esse dicit, si malas habeant causas, non ita accipiendum est, quasi ipsa mala sint, sed quia peccant et mali sunt qui ea malo fine agunt. Item illud aliud, scilicet bonum opus intentio facit, et intentionem fides dirigit, tione qua illud sint bona. Bonum enim multipliciter accipitur, scilicet ni, pro licito, et aliis forte modis. Solaque illa intentio remunerabilis est ad vitam, quam fides dirigit; sed non illa sola bona est, ut aiunt. Nam si quis Judaeus vel ximi relevaverit naturali pietate ductus, bonum fecit, et bona fuit voluntas qua illud fecit. 4. Hic ponuntur quaedam August. capitula, quae retractavit, non quasi prave dicta, sed quo sensu dixerit insinuans. Post haec investigari oportet qualiter intelligendum sit quod ait Aug., tom. 1, in lib. de vera Revoluntari
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ aliud dicimꝰ. cũ dicimꝰ hoc
illi ẽ ẽẽ qd̾ saꝑe: nͥ eo ẽ qd̾ sapiens
ẽ : Ergo qͦ causa illi ẽ ut sapiens
sit: etiã ipsa illi causa ẽ ut sit.
Sigͦ sapientia quã genuit. cau¬
sa illi ẽ ut sapiens sit: & causa
nius: Ita gͦ si pat̾ genuit ẽen¬
tiã qua ẽ: c̾e̾ntia quã genuit cau¬
sa ẽ illi ut sit. Non gͥ ipsã qua ẽ
eẽntiã genuit. Nã i illa simpli¬
quã ẽẽ: eadẽ ibi sapientia que
eẽntia. Idoq qd̾ de sapientia. hoc
sapientiã qua sapiens ẽ: ita nec
ẽentiam qua ẽ. Ut enĩ sapien¬
tia sapiens ẽ. & potentia potens:
ita & ẽẽntia ipsẽ ẽ. Eadẽ q ẽ sa¬
pientia & potentia. que eẽntia.
Datet itaq ex p̃dictis: qr pat̃¬

Expanded text:
d dicimus, cum dicimus Hoc illi est esse quod sapere, nisi Eo est, quod sapiens est? Ergo quae causa illi est ut sapiens sit, etiam ipsa illi causa est ut sit. Si ergo sapientia quam genuit, causa illi est ut sit sapiens, et causa nius? Ita ergo si Pater genuit essentiam, qua est; essentia, quam genuit, causa est illi ut sit. Non igitur ipsam, quae est, essentiam genuit. Nam in illa simpliquam esse, eadem est ibi sapientia, quae essentia. Ideoque quod de sapientia, hoc sapientiam, qua sapiens est, ita nec essentiam, quae est. Ut enim sapientia sapiens est et potentia potens; ita et essentia ipse est, eademque est sapientia et potentia, quae essentia. Patet itaque ex praedictis q
Abbreviated transcription (Latin):
lli uͦ qui dicunt dei uolunta¬
te mala ñ fieri. uel eẽ. induc¬
tĩonib p̃missis. ita respondent.
dicentes deũ nec uelle mala fie¬
ri. nec uelle ñ fieri. uel nolle fiẽ¬
ri: sedtantũ nolle fieri.Si enĩ
uellet ea fieri. uel eẽ. faceret ea¬
utiq fieri. uel ẽẽ: & ita eẽt auc¬
tor maloꝵ. Nonẽ autem auc

Expanded text:
lli vero qui dicunt Dei voluntate mala non fieri vel non esse, inductionibus praemissis ita respondent, dicentes Deum nec velle mala fieri, nec velle non fieri; vel nolle fieri, sed tantum non velle fieri. Si enim vellet ea fieri vel esse, faceret utique ea fieri vel esse; et ita esset auctor malorum: non est au
Abbreviated transcription (Latin):
artib fiant: Nam & magi phã¬
raoms serpentes fecerunt: &¬
alia. Sed illud est ampliusam¬
mirandũ. quomͦ magorum
potentia que serpentes facẽ
potuit. uͥ ad muscas minutis¬
suas scilicet scẏmphes uen¬
tum est. om̃ino uentũ est. qua
tercia plaga egiptus cedebat᷑.
ibi certe defecerunt magidi¬
centes. digitus dei ẽ hic. Unde
intelligi datur:. nec ipsosquidẽ
ginem tanquã insin generis
carcerem. ab illius sublimis ethe¬
ix puritatis habitatione detru¬
sos ꝑ quod magicȩ artes possũt
quicquid possunt. ualere aligͥo
nͥ data desuꝑ potestate. Datur
autem uel ad fallendos falla¬
ces. sicut in egyptios. & in ip¬
rent. ꝓpter quod ctiam nobis
exercendã ꝓbandam manifes¬
tandamq iustoꝵ pacientiam.

Expanded text:
artibus fiant. Nam et magi Pharaonis serpentes fecerunt, et alia. Sed illud est amplius admirandum, quomodo magorum potentia quae serpentes facere potuit, ubi ad muscas minutissimas, scilicet, ciniphes ventum est, omnino defecit, qua tertia plaga Aegyptus caedebatur. Ibi certe defecerunt magi dicentes: Digitus Dei est hic. Unde intelginem tanquam in sui generis carcerem, ab illius sublimis aethereae puritatis habitatione detrusas, per quas magicae artes possunt, quidquid possunt, valere aliquid nisi data desuper potestate. Datur autem vel ad fallendos fallaces, sicut in Aegyptios, et in ipnt, propter quod etiam nobis exercendam, probandam manifestandamque justorum patientiam.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ patrẽ dicere: qr & si filiũ
ñ genuisset. nichil ꝓbiberet dicere
eũ ingenitũ. Et si gignat quisq
filiũ. ñ ex eo ipse ẽ ingenitus: qr
geniti homines gignũt alios. slon
gͦ ido dr̃ pat̃. quia ingenitus. Idõq
cũ de dõ patre utrũq dicatu. a¬
lia notio ẽ qua intelligit᷑ genitor.
alia qua ingentꝰ. Genitor em̃ dr̃
ad genitũ. idẽ filiũ. Cũ uͦ ingem¬

Expanded text:
 Patrem dicere; quia etsi Filium non genuisset, nihil prohiberet dicere eum ingenitum. Et si gignat quisque filium, non ex eo ipse est ingenitus; quia geniti homines gignunt alios. Non ergo ideo dicitur Pater quia ingenitus. Ideo cum de Deo Patre utrumque dicatur, alia notio est qua intelligitur genitor, alia qua ingenitus. Genitor enim dicitur ad genitum, id est, Filium. Cum vero inge
Abbreviated transcription (Latin):
cce habes qualit̃ uerba
hẏlarii p̃missa accipien¬
da sint. licet tantȩ sint ꝓfundi¬
tatis ut etiã ad hibita ex pone
uix aliquatenꝰ ea intelligere ua¬
leat humanꝰ sensus. cũ & ip̃a
coꝵ explanatio quã bic aug̃.
edidit plurimũ in se habeat
difficultatis & ambiguitatis.
Qd̾ scdm hanc expositionẽ.
ñ distingunt᷑ ibi ꝓprietates
personarum tres.
on em̃ scłm p̾missã expo¬
sitionẽ distingunt᷑ hic tres
ille ꝓprietates suꝑius assignate:
s ip̃e ypostases distincte ab in¬
nomine eadẽ uidetur desig¬
nata ꝓprietas quã notat hoc no¬
m̃ ingenitus. S uidcamus quid
sit qd̾ ait. Imago si ꝑfecte implet¬

Expanded text:
Ecce habes qualiter verba Hilarii praemissa accipienda sunt, licet tantae sint profunditatis, ut etiam adhibita expositione vix aliquatenus ea intelligere valeat humanus sensus; cum et ipsa eorum explanatio, quam hic Aug. edidit, plurimum in se habeat difficultatis et ambiguitatis. 5. Quod secundum hanc expositionem non distinguuntur ibi proprietates personarum tres. Non enim secundum praemissam expositionem distinguuntur hic tres illae proprietates superius assignatae, sed ipsae hypostases distinctae ab innomine eadem videtur designata proprietas, quam notat hoc nomen ingenitus. Sed videamus quid sit quod ait. Imago si perfecte implet
Abbreviated transcription (Latin):
patri. ñ pat̾ filio. cũ & filius dica¬
t᷑ equalis patri in scriptura. & pa¬
ter filio: s filius hoc ħt a pr̃e. ut
sit ei equalis: pat autẽ ñ habet
a filio. & tñ filius plene ac ꝑfecte
cqualis ẽ patri: idẽ ymago ei.
quẽ y maginatur. species indif¬
ferens ẽ. seq cm̃ ip̃e sibi quisqͣ
ymago ẽ. s eũ cuiꝰ ymago ẽ. ne¬
ceñe ẽ ut ymago demonstiet.
dã ymaginata. & indiscreta si¬
militudo. Est gͦ pat᷑. ẽ & filius.
qr ymago patris ẽ filius. & qr
ymago ẽ ut rei ymago sit spẽm
necesse ẽ & naturã & eẽntiam

Expanded text:
ur, non Pater Filio, cum et Filius dicatur aequalis Patri in Scriptura, et Pater Filio, sed Filius hoc habet a Patre ut sit ei aequalis, Pater autem non habet a Filio; et tamen Filius plene ac perfecte aequalis est Patri, id est, imago ei quem coimaginetur species indifferens sit. Neque enim ipse sibi quisquam imago est; sed eum, cujus imago est, necesse est ut imago demonstret. dae imaginata, & indiscreta similitudo. Est ergo Pater, est & Filius, quia imago Patris est Filius: & qui imago est, ut vere imago sit, speciem nec esse est, & naturam, & essentiam
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ unitate. & equalitate consistit.
Siue em̃ sit unitas amboꝵ siue
sc̃itas. siue caritas. manifestũ ẽ. qd̾¬
ñ aliqͥs duoꝵ ẽ. quo ut̃q conun¬
git᷑: quo genitꝰ a gignente diligat᷑.
genitorẽq suum diligat. Sintq
ñ participationẽ. s celitia sua: ne¬
q dono suꝑioris alicuiꝰ. s suo ꝓprio
seruantes unitatẽ sp̃c in uincło pa¬
& qͦ illi duo seruant unitatẽ pacis.

Expanded text:
e et aequalitate consistit. siue enim sit unitas amborum siue sanctitas siue caritas, siue idnon aliquis duorum est quo uterque coniungitur, quo genitus a gignente diligatur generatoremque suum diligat, sintque non participatione, sed essentia sua, neque dono superioris alicuius, sed suo proprio seruantes unitatem spiritus in uinc a Filio, et quo illi duo servant unitatem pacis.
Abbreviated transcription (Latin):
est pat̾: & sic eẽ in natura tri¬
um. ut qui ħt hoc sit qd̾ ħt:
& totũ quod ibi ẽ. unũ esse: u¬
nã uitam eẽ que modo ñ itera¬
mus. ue fastidiũ lectori inge¬

Expanded text:
est Pater; et sic esse in natura trium, ut qui habet, hoc sit quod habet: et totum quod ibi est, unum esse, unam vitam esse, quae modo non iteramus, ne fastidium lectori inge
Abbreviated transcription (Latin):
promissione dĩtatis cũ diaxit
eritis sicut dii. auaricia in ꝓ¬
missione scientiȩ cũ dixit sci
eutes bonũ & malum. Gula ẽ
minod erata cibi assiduitas.
uana gła amor ꝓpriȩ excel¬
lentiȩ. auaricia minoderata
habendi cupiditas. que non
ẽ tm̃ pecuniȩ sed etiã altitu¬
duns. & scientiȩ. cũ supra mo¬
dũ sublimitas ambitur. De dup

Expanded text:
Deitatis, cum dixit: Eritis sicut Dii; avaritia in promissione scientiae, cum dixit: Eritis scientes bonum et malum. Gula est immoderata cibi aviditas; vana gloria amor propriae excellentiae; avaritia immoderata habendi cupiditas, quae non est tantum pecuniae, sed etiam altitudinis et scientiae, cum supra modum sublimitas a
Abbreviated transcription (Latin):
diderit corpꝰ suũ. ut ardeat. nicħ
ei ꝓdẽ. Quantũ gͦ bonũ ẽ sine quo
ad et̾nã uitã neminẽ tanta ꝑdu¬
cunt: Ipsa uͦ dilectio ł caritas.
nã unius rei nom̃ ẽ: utrũq: ꝑdu

Expanded text:
 corpus suum ita ut ardeat, nihil ei prodest . Quantum ergo bonum est, sine quo ad aeternam vitam neminem tanta bona perducunt! Ipsa vero dilectio vel charitas nam unius rei nomen est et u
Abbreviated transcription (Latin):
firimusq teneatur: scriptu¬
re testimonus asseramus. dm̃
putas qr non possũ rogare pa¬
trẽ ineũ. & eribebit mͥ modo.
plusquã duodecim legiones an¬
głor:Ea. qͥb uerbis patenter in¬
nuitur qr & filius poterat roga¬
ie qd̾ non rogabat: ꝙ pater exi¬
bere qd̾ non eribebat. IIteu gͥ
poterat facere. quod ñ faciebat.
augustinus etiam in enchiridi
on ait. ommpotentis uoluntas
multa potest facere. qui nec uult.
nec facit. Potuit enĩ facere ut
xii. legiones angłor pugnarẽt
contra illos. qͥ xp̃m ceperunt.
Item in eodem. cur apt̾ quosdã
ñ facte sunt uirtutes. que si fac¬
te fuissent. egissent illi homi¬
nes penitentiam. & facte sunt
apud illos. qͥ non fuerant credi¬
turi. tunc ñ latebit. qd̾ innic la¬
tet: nec utiq d̾s iniuste noluit.
saluos fieri. cũ possent salui esse
si uellet tunc in clarississima
sapientiȩ luce uidebit᷑ qd̾ minc
pioꝵ fides habet antequã ma¬
nifesta cognitione uideatur.
quam certa. & uimutabilis. et

Expanded text:
irmiusque teneatur, Scripturae testimoniis asseramus Deum putas quia non possum rogare Patrem meum, et exhibebit mihi modo plus quam duodecim legiones angelorum? Ex quibus verbis patenter innuitur quia et Filius poterat rogare quod non rogabat, et Pater exhibere quod non exhibebat. Uterque ergo poterat facere quod non faciebat. Aug. etiam i 95: Omnipotentis voluntas multa potest facere quae non vult, nec facit; potuit enim facere ut duodecim legiones angelorum pugnarent contra illos qui Christum ceperunt. Item in eodem: Cur apud quosdam non factae sunt virtutes, quae si factae fuissent, egissent illi homines poenitentiam; et factae sunt apud eos qui non erant credituri; tunc non latebit quod nunc latet. Nec utique injuste Deus noluit salvos fieri, cum possent salvi esse si vellet. Tunc in clarissima sapientiae luce videbitur, quod nunc piorum fides habet, antequam manifesta cognitione videatur quam certa et immutabilis et
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in cęlũ. habitat d̾s & reg¬
nat: qui eius uoluntati deuoti
obtemꝑant. Malosuͦ quisũt t̾ra
iudicui districtione calcat. Uñ
etiam in libro sapientiȩ d̾r: thro¬
uus sapientiȩ anma iusti: qui¬
a in uistis specialius ẽ quam

Expanded text:
sunt coelum habitat Deus et regnat, qui ejus voluntati devote obtemperant; malos vero, qui sunt terra, judicii districtione calcat. Unde etiam in libro Sapientiae dicitur: Thronus sapientiae anima justi, quia in justis specialius est, qu
Abbreviated transcription (Latin):
nec minor in minorib: nec
oꝑatur. cũ insingłis particłis
corporis eẽntialiter sit: ita et
ds̃ cũ sit iom̃ib eẽntialiter
ac totus: in illis tñ plenius esse
dr. quos inhabitat. toẽ inqui¬
b ita est ut faciat eos templũ
suum. & hii tales cũ eosũt iam
ex parte. s mbeatitud ine ꝑer¬
fecte. Mali uͦ & si ibi sint ubi
ipse ẽ. qui nusquam dee̾̾ non
tam̃ sunt cũ eo. Unde aug̃ su¬

Expanded text:
non minor in minoribus, necoperatur, cum in singulis particulis corporis essentialiter sit; ita et Deus cum sit in hominibus essentialiter, ac totus, in illis tamen plenius esse dicitur, quos inhabitat: scilicet in quibus ita est, ut suum; et ibi tales cum eo sunt jam ex parte, sed in beatitudine perfecte. Mali vero, etsi ibi sint ubi ipse est, qui nusquam deest, non tamen sunt cum eo. Unde Aug
Abbreviated transcription (Latin):
per hominẽ intrasse. qr etiam
peccante muliere. si uir ñ pec¬
casset. humanũ genus minime
peccatis corruptũ ꝑiret: minꝰ
gͦ peccauit iur: quã mulier.

Expanded text:
em dicitur intrasse, quia etiam peccante muliere si vir non peccasset, humanum genus minime peccatis corruptum periret. Minus ergo peccavit vir quam mulier.
Abbreviated transcription (Latin):
dicat adult̾iũ eẽ faciendũ ut
ꝑ illã cũ fit ħo de̾ morte libere¬
t᷑ ł estam̃ta etiã uera cũ ñ suppͥ¬
muimꝰ & falsa suppomimꝰ ne he¬
reditates habeant. qͥ ncħ boni
agunt. s hii pocius qͥ indigen¬
tes adiuuant: sur s̃i fiant illa
na. nec illa st̃ mala. Cũ ñ ab i¬
mundis meretricib que ditãt
stupͣtores. rapiat diuitias uir
bonꝰ ut uidigentib eas langi¬
at᷑. cũ nullũ malũ malũ sit.
si ꝓ bono fiat: Des ħdicat nͥ

Expanded text:
dicat adulterium esse faciendum, ut dicat adulterium esse faciendum, ut per illam cum qua fit, homo de morte liberetur? Testamenta etiam vera cur non supprimimus, et falsa supponimus, ne haereditates habeant qui nihil boni agunt, sed hi potius quilindigentes adjuvant? Cur non fiant illa na nec illa sunt mala? Cur non ab immundis meretricibus quas ditant stupratores, rapiat divitias vir bonus, ut indigentibus eas largiatur, cum nullum malum malum sit si pro bono fiat? Qui
Abbreviated transcription (Latin):
plurimũ qͣcausa. qͦ fine. qͣ inten¬
tioẽ qͥd fiat. S ea que constat ẽẽ
pecc̃a nullo bonȩ causȩ obten¬
tu. nullo qͣsi bono fine. nulla ue¬
lud bona intentione facienda
st̃. ł a quippe op̃a hoĩum. si cau¬
sas habuerĩt bonas. uel malas.
nc̃ st̃ bona. nc̃ mala. que ñ sũt
ꝑ seip̃a pecc̃a. sic̃ uictum p̃b̾e¬
pauperib bonũ ẽ. si fit causa
di. si ea fide fiat ut gignantur
regenerandi. Nec rursus mala¬
st̃ si malas habeant causas. ue¬
luo si iactantiȩ causa pascitur
pauꝑ. aut lascunȩ causa cum
uxore concubit᷑. aut fili gen̾an¬
t᷑ ñ ut do. s ut diabolo nutͥant᷑.
ta. stupra. blasphemnie. qͥs dicat
cata ñ eẽ. uel qd̾ ẽ ab surdius
iusta pecc̃a cẽ. Qs dicat furem᷑
diuitib ut habeamꝰ qͥd demꝰ
pauperib Aut falsa testimoma
proferamꝰ. ñ unde innocentes
ledant᷑. s pocius saluent᷑: Duo
em̃ boua. hic st̃. ut inops ala¬
t᷑. & inuocens ñ pumat᷑. aut qͥs

Expanded text:
plurimum qua causa, quo fine, qua intentione quid fiat. Sed ea quae constat esse peccata, nullo bonae causae obtentu, nullo quasi bono fine, nulla velut bona intentione facienda sunt. Et quippe opera hominum, si causas habuerint bonas vel malas, nunc sunt bona, nunc mala, quae non sunt per seipsa peccata: sicut victum pum opus est, si fit causa di, si ea fide fiat ut gignantur regenerandi. sunt, si malas habeant causas: velut si jactantiae causa pascitur pauper, aut lasciviae causa cum uxore concumbitur, aut filii generentur non ut Deo, sed ut diabolo nutrianturta, stupra, blasphemiae, quis dicat cata non esse; vel, quod est absurdius, justa peccata esse? Quis dicat: Furemur divitibus, ut habeamus quid demus pauperibus; aut: Falsa testimonia proferamus, non ut inde innocentes laedantur, sed potius salventur? Duo enim bona hic sunt: ut inops alatur, et innocens non puniatur. Aut quis
Abbreviated transcription (Latin):
d quod dicimus qd̾ adã
ñ fuit seductus eo modo
quo mulier: Non enĩ putauit
ẽẽ uerum. qd̾ diabolus sug¬
gerebat. In eo tam̃ fuisse seduc¬
tũ credi pot̃. quod cõmissum
ueniale putauerit. qd̾ perẽp¬
toriũ erat. sed nec prior. se¬
ductus fuit. nec in eo in quo
mulier: ut crederet dm̃ illuo
lignũ. idõ tangere ꝓhibuisse.
qm̃ si tangerent fierent sic̃ du.
Uerũtam̃ p̃uaricator fuit
adã. ut testatur apłs. potuit
post temptacionẽ. ex qͣ uoluit
lignũ uetitũ experiri. cũ muli¬
erẽ ñ uideret mortuam. esca
nesim. Cũ apłs adam p̃¬
cens. In similitudinem p̃uari¬
cationis ade seductum. tam̃
negat. uͥait adam ñ est seduc¬
tus sed mulier: unde & inter¬
rogatus ñ ait mulier sedurit
me : sed dedit mͥ & comedi.
Mulier uͦ inquit serpens sedu¬

Expanded text:
d quod dicimus quia Adam non fuit seductus eo modo quo mulier. Non enim putavit esse verum quod diabolus suggerebat. In eo tamen fuisse seductum credi potest, quod commissum veniale putaverit, quod peremptorium erat. Sed nec prior seductus fuit, nec in eo quo mulier, ut crederet Deum illud lignum ideo tangere prohibuisse, quoniam si tangerent fierent sicut dii. Verumtamen praevaricator fuit Adam, ut testatur Apostolus. Popost tentationem, ex qua voluit lignum vetitum experiri, cum mulierem non videret mortuam esca nes.: Cum Apostolus Adam prcens: In similitudinem praevaricationis Adae , seductum tamen negat, ubi ait: Adam non est seductus, sed mulier . Unde et interrogatus non ait: Mulier seduxit me, sed dedit mihi, et comedi. Mulier vero inquit: Serpens sedu
Abbreviated transcription (Latin):
generandũ. iuit genuerit. ut ge¬
neret. sic̃ pat̾. uerũ ẽ. Si uͦ intelli¬
gat᷑ sic. ñ ht potentiam qua pos¬
sit gigni. ł genitus c̾ẽ. qua eadẽ po
teus ẽ sut genuerit uel ut gene̾t:
falsũ ẽ. Sic̃ dictũ ẽ pat̾ ħt poten¬

Expanded text:
generandum, id est, ut genuerit vel ut generet sicut Pater, verum est; si vero intelligatur sic, non habet potentiam qua possit gigni vel genitus esse, qua eadem Pater potens est ut genuerit, vel ut generet, falsum est. Sicut dicitur: Pat
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ potentia ẽ infilio: qua potuit
gigni. que ẽ in patre: qua potuit
gignẽ. S contra hoc opponit᷑. aliud
c̃ posse gign̾e: aliud ẽ posse gigni
Quia aliud ẽ gigne: aliudẽ gigni.
enSi em̃ cũ dr̾ aliud ẽ possẽ gignꝰe.a
liud posse gigni: aliã significespo¬
tentiã. qua pat̾ potens est gigne:
& aliã qua filius potens ẽ gigni.
falsus ẽ intellectus.Si aũ di cas patiẽ
posse habere aliam ꝓprietatem
siue nocionẽ qua genitor ẽ. & fili¬
filius ẽ. Qͦmͦ sit intelligendũ¬

Expanded text:
enim potentia est in Filio, qua potuit gigni, quae est in Patre, qua potuit gignere. Sed contra hoc opponitur: Aliud est posse gignere, aliud est posse gigni, quia aliud est gignere, et aliud gigni.enim cum dicitur: Aliud est posse gignere, aliud posse gigni, aliam significas potentiam, qua Pater potens est gignere, et aliam, qua Filius potens est gigni, falsus est intellectus. Si autem dicas Patrem posse habere aliam proprietatem sive notionem, qua genitor est; et FiliFilius est. 7. Quomodo intelligendu
Abbreviated transcription (Latin):
sui fuit. qd̾ filius ñ genuit: s ei ñ
conueinebat. Sic̾ d̾s filius ñ ẽ d̾s pat̃:
Nec tũ hoc ex ipotentia sui ẽ.ila
& pat̾ sumilit̾ ñ ẽ filius: nec hoc ẽ¬
ex inpotentia patris.S querit ma¬

Expanded text:
fuit quod Filius non genuit, sed ei non conveniebat; sicut Deus Filius non est Deus Pater, nec tamen hoc ex impotentia sui est. Nam et Pater similiter non est Filius, nec hoc ex impotentia Patris. Sed quaerit Ma
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ filius: pat̾ uero ñ habet poten¬
tiã qua possit ẽẽ filuis. Habet gͦ
aliquam pat̾. quã ñ ht filius:
& e conuerso: absit. Quia eadẽ ẽ
lii: qua pot̾ ẽẽ filius. Ita etiam
eadẽ ẽ uoluntas. qua pat̾ uult
ẽẽ pat̾. ũ filius. & filius uult ẽẽ fi¬
lius. ñ pat̾: & eadẽ ẽ uoluntas filii.
qua uult ẽẽ genitus. & patr̃e ge¬
musse. & patris. qͣ uult etꝰ genitor:

Expanded text:
us habet potentiam qua potest esse Filius; habet ergo aliquam Pater, quam non habet Filius, et e converso. Absit, quia eadem est lii, qua potest esse Filius. Ita etiam eadem est voluntas, qua Pater vult esse Pater, non Filius; et Filius vult esse Filius, non Pater; et eadem est voluntas Filii, qua vult esse genitus et Patrem genuisse; et Patris, qua vult esse genitor
Abbreviated transcription (Latin):
ec̃ filiũ: & fili. us ꝓprictatẽ na¬
tiuitatis filiuiẽ. q̃ oportet eũ ñ
sit potens gignẽ filiũ. & an sit
ħ aliqua potentia que sit ĩ filio.
tẽ querit᷑ a qͥb dã. si pat̾ potens sit
natura. gigñe filiũ: & an hec sit aliqͣ
potentia que sit in filio. ad qd̾ dicimꝰ
illi si potens ẽ gigñe. ht̃ gͦ potentiã
gignendi. filius aũ ñ ħt potentiã
giguendi: si ñ pot̾ gignere. Habet¬

Expanded text:
: et Filius proprietate nativitatis Filius est, qua oportet eum non sit potens gignere Filium: et an hoc sit aliqua potentia quae sit in Filio? Item quaeritur a quibusdam: Si Pater potens sit natura gignere Filium, et an hoc sit aliqua potentia quae sit in Filio? Ad quod dicimuilli, si potens est gignere, habet ergo potentiam gignendi. Filius autem non habet potentiam gignendi, si non potest gignere; habet
Abbreviated transcription (Latin):
ret̾ea queri solet cũ ab ali¬
qͦ ꝑpetrato uoluntate pec¬
cato uoluntas to aganti. & ac¬
tio transierint ñ dũ tñ ueraha¬
bita penitentia. Utrũ illud pec¬
catũ usq quo peniteat. sit ineo
que pͥus fuit ñ ẽ. neq actio. qr¬

Expanded text:
 cum ab aliquo perpetrato voluntate peccato voluntas id agendi et actio transierint, nondum tamen vera habita poenitentia, utrum illud peccatum usquequo poeniteat sit in eo? e prius fuit, non est, neque actio, qu
Abbreviated transcription (Latin):
inta ł nata. aut scdm relationẽ¬
ciendũ quoq ẽ qt̾ sicut
ẏmago: ita etiã ip̃e solus dr.
sapientia. nata. uel genita: et
idõ querit᷑. utrũ hoc relatiue di¬
catin. Et si relatiue̾ dicatur. an
scđm candẽ relationẽ. qua d̾r
uerbũ. uel ẏmago. De hoc aug̃¬
Id dici accipiamus cũ dr u̾bũ.
ac si dicatur nata sapientia. ut
sit filius & ẏmago: ꝙ hec duo
cũ dicunt᷑ .i. nata sapĩa. in uno
go. & filius intelligat᷑: & inom¬

Expanded text:
m relationeSciendum quoque est quod sicut imago, ita etiam ipse solus dicitur Sapientia nata vel genita. Et ideo quaeritur utrum hoc relative dicatur; et, si relative dicitur, an secundum eamdem relationem qua dicitur Verbum et imago? De hoc AugId dici accipiamus cum dicitur Verbum, ac si dicatur nata Sapientia, ut sit Filius et imago. Et haec duo cum dicuntur: Hic est nata Sapientia, in uno go
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sapiens ẽ: & hoc ẽ eiꝰ eẽ qd̾ sa¬
pere. uni pat̾ & filius simul una
sapientia: qr una essentia. Quo¬
aue lector qualit intelli¬
cet: s nata relationẽ notet. Qd̃
dicere natã ẽẽ: qd̾ suꝑiorib repug¬

Expanded text:
enim est sapiens, et hoc est ejus esse quod sapere: unde Pater et Filius simul una Sapientia, quia una essentia.  lector, qualiter hoc intelliificet, et nata relationem notet. Quod dicere
Abbreviated transcription (Latin):
tum̃: qd̾ tñ relatiuũ ñ ẽ accidens.
qr ñ ẽ inutabile. Eccẽ diuersũ
iuxta rationẽ p̃dictã accipi o¬
portet: qr scilicet alia notio est.
qua ẽ pat̾: & alia qua ẽ filius.
Non enĩ scđ̾m eẽntiam pat̃ d̾r.

Expanded text:
tivum; quod tamen relativum non est accidens, quia non est mutabile. Ecce diversum juxta rationem praedictam accipi oportet, quia scilicet alia notio est qua est Pater, alia qua est Filius. Non enim secundum essentiam Pater
Abbreviated transcription (Latin):
solet cũ supͣdictũ sit quia
aliuid sit dice̾ ingenitũ. aliud pa¬
trẽ: & qd̾ diu̾sũ sit genitus. & in¬
genitus. utrũ similit̾ diuersũ sit
ẽẽ patiẽ. & ẽẽ filium. an idem.

Expanded text:
et, cum supra dictum sit quia aliud est dicere ingenitum, aliud Patrem, et quod diversum sit genitus et ingenitus, utrum similiter diversum sit esse Patrem et esse Filium, an idem.
Abbreviated transcription (Latin):
bom peccare possint. nec
mali bene uelle. uel bene ope¬
rari. Uidetur quod iam non
habeãt liberũ arbitrium. qr
in utramq partem flectinon
possunt. cũ liberum arbitrĩ¬
um ad utrumq se habeat.
Unde ieronimus intractatu
de ꝓdigo filiodicit. Solus est
deus ui quẽ peccatum cat̾ẽ
non potest: cetera cũ sint libe¬
ri arbitrii. mutrãq partem
flecti possunt. Nic uidetur
dicere quod omnis creatura
in libero arbitrio constituta.
pot̾ flecti ad bonũ. et ad ma¬
lum. Qd̾ si est gͦ & bomi angłi
& inali ad utrimiq flectipos¬
sunt. ergo & bom possunt fie¬
ri mali. & mali bom. ad quod
dicimus quia boni tanta gr̃a
confirmati sunt ut queant
fieri mali. & mali a deo mnina
licia obdurati sũt. ut non ua¬
leant fieribom. & tam̃ utriq
habent liberũ arbitrium qr
& bom non aliqua cogente
necessitate. seo ꝓpria ac spon¬
tanca uoluntate ꝑ graciam qͥ¬
dem aduiti bonum eligunt. &
malũ respuunt: & malisimili¬
ter spontanea uoluntate agͣ¬

Expanded text:
peccare possint, nec mali bene velle, vel bene operari, videtur quod jam non habeant liberum arbitrium, quia in utramque partem flecti non possunt, cum liberum arbitrium ad utrumque se habeat. ura. Ieronimus in tractatu de prodigo filio dicit: Solus deus est, in quem peccatum cadere non potest. Cetera vero sunt liberi arbitrii, in utramque partem flecti possunt. Librdicere quod omnis creatura in libero arbitrio constituta flecti potest ad bonum et ad malum. Quod si est, ergo et boni angeli et mali ad utrumque flecti possunt; ergo et boni possunt fieri mali, et mali boni. Ad quod dicimus quia boni tanta gratia confirmati sunt, ut nequeant fieri mali; et mali in malitia adeo obdurati sunt, ut non valeant fieri boni; et tamen utrique habent liberum arbitrium, quia et boni non aliqua cogente necessitate, sed propria ac spontanea voluntate per gratiam quidem adjuti bonum eligunt, et malum respuunt, et mali similiter spontanea voluntate a gr
Abbreviated transcription (Latin):
Qõ ħ tͥa in seipsissũt.
scipsis: qr & mens amans in
amore ẽ. & amor in aman¬
tis noticia: & noticia inmte
noscente ẽ. Ecce in his trib
ista ꝓficit ad intelligendũ dm̃.
ens itaq rationał con¬
sid̾ans ħ tria. & illã unã eẽntiã
Iin qͣ ista st̃: extendit se ad cõ¬
templationẽ creatoris: & ui¬
det unitatẽ in tͥnitate. & tͥnita¬
tẽ in unitate. Intelligit em̃
pͥncipiũ. Intelligit enĩ qr si¬

Expanded text:
 tria in seipsis sunt. seipsis, quia et mens amans in amore est, et amor in amantis notitia, et notitia in mente noscente est. Ecce in his tribusista proficit ad intelligendum Deum. Mens itaque rationalis considerans haec tria, et illam unam essentiam in qua ista sunt, extendit se ad contemplationem Creatoris; et videt unitatem in Trinitate, et Trinitatem in unitate. Intelligit enim principiu
Abbreviated transcription (Latin):
alt̃. ñ e̾e̾t ibi sũma ꝑfectio.
Si uͦ nichil uni deeẽt qd̾ ha¬
b̾et alt̃. cũ in uno eẽnt om̃ia:
alt̾ suꝑflueret. Intellexit gͦ
torẽ. & uidit qr absq sapien¬
tia ñ sit: qͣsi res fatua: & id̾õ
intellex eũ hab̾e sapientiã
qͦ ab ipso genita ẽ: & qr sapi¬
entiã suam diligit: intellex̃

Expanded text:
esset ibi summa perfectio. Si vero nihil uni deesset quod haberet, alter cum in uno essent omnia, alter superflueret. Intellexit ergo torem, et vidit quia absque sapientia non sit, quasi res fatua; et ideo intellexit eum habere sapientiam, quae ab ipso genita est: et quia sapientiam suam diligit, intellexit
Abbreviated transcription (Latin):
nos esse usus. naturaliũ
potenciarũ. non tam̃ om̃s.
s tantũmͦ inferiores. qui in
mente sunt. Cx teriores uͦ qͥ
ꝑ corpus gerutur: nonuir¬
tutes ẽẽ dicuntur: s opera

Expanded text:
nos usus naturalium potentiarum, non tamen omnes, sed tantummodo interiores qui in mente sunt; exteriores vero qui per corpus geruntur, non virtutes esse dicunt, sed opera
Abbreviated transcription (Latin):
dendũ arbitior qd̾ huius¬
modi actiones. ambulatio. et
locucio. & huiusmodi. a dei po¬
tentia aliene ñ sunt: s ad ip̃am
ꝑtinent. licet em̃ hiniusmodi.
actiones inse d̾s habere ñ pos

Expanded text:
dendum arbitror, quod hujusmodi actiones, ambulatio scilicet et locutio et hujusmodi, a Dei potentia alienae non sunt, sed ad ipsam pertinent. Licet enim hujusmodi actiones in se Deus habere non pos
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a relatio ñ apparet in hoc ħo¬
mine. apparet aũ cũ dr᷑ donũ dĩ.
Donũ ẽ enĩ patris & filii: qu & a
patie ꝓcedit. & a filio. Ecce his ũb
aꝑte ostendit᷑ eadẽ relatione di¬

Expanded text:
aret in hoc nomine. Apparet autem cum dicitur donum Dei, donum est enim Patris et Filii, quia et a Patre procedit, et a Filio. Ecce his verbis aperte ostenditur eadem relatione di
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ductu rationis cognosc̾e
potuert̃: uł etiã cognouer̃t.
Ut enĩ auõ ait in libro de
ciuitate dĩ. Nid er̃t sũmi phi¬
losophi. nullũ corpꝰ ce̾ dm̃:
& id̾o cuncta corꝑa tͣnscen¬
quicquid mutabile ẽ ñ eẽ
sũmũ dm̃. om̃iũq principiũ:
& idõ omnẽ aĩam mutabi¬
lesq sp̃c transcenderũt. Dem

Expanded text:
ognoscere potuerunt, vel etiam cognoverunt. Ut enim Augustinus ait in libro De civitate Dei: Viderunt summi philosophi nullum corpus esse Deum, et ideo cuncta corpora transcenquidquid mutabile est non esse summum Deum, omniumque principium; et ideo omnem animam mutabilesque species transcenderunt. De
Abbreviated transcription (Latin):
si ñdũ pot̾ oĩo inuenire qͥd sit: pie
tñ cauet qͣntũ pot̾ aliqͥd de illo sen¬
tire. qd̾ ñsit. Ecce si subtilit̾ inten¬
das. ex his atq p̃dictis aꝑit᷑ illa p̃¬
dicam̃ta artis dialectice. dĩ nat᷑e᷑

Expanded text:
tsi nondum potest omnino invenire quid sit; pie tamen caveri quantum potest, aliquid de illo sentire quod non sit. Ecce si subtiliter intendas, ex his atque praedictis aperitur illa praedicamenta artis dialecticae Dei nat
Abbreviated transcription (Latin):
cui nec anni necessarii fuerũt. ꝑ
quos adimpleret᷑ eqͣlitas. nec om̃ipo¬
tentia defuit : anforte noluit: Cigo
qd̃ absit inuidit.S ñ inuidit. eqͣlẽ gͥ¬

Expanded text:
cui nec anni necessarii fuerunt, per quos adimpleretur aequalitas, nec omnipotentia defuit. An forte noluit? ergo quod absit invidit. Sed non invidit; aequalem
Abbreviated transcription (Latin):
in ammina. scilicet mens. no¬
ticia. et amor.
ot̾ ĩ alio mͦ aliisq nomi¬
nib distingui trinitas in aĩa:
que ẽ ẏmago illius sũmȩ & in¬
effabił tͥnitatis. Ubi eñĩ ait auõ.
cia eiꝰ ꝙ amor. tͥa quedã st̃. Mens
enĩ nouit se. & amat se. nͨ ama

Expanded text:
in anima, scilicet mens, notitia, amor. Potest etiam alio modo aliisque nominibus distingui trinitas in anima, quae est imago illius summae et ineffabilis Trinitatis; ut enim ait Aug.tia, et amor tria quaedam sunt. Mens enim novit se et amat se, nec amar
Abbreviated transcription (Latin):
lius. Et ita semꝑ. qr semꝑ natꝰ est
filius: nec cepit umquã ẽẽ filius.
Qd̾ si aliquando cepisset aut ali¬
quando desineret. ẽẽ filius. scd̾m
accidens dicẽtur: Et qr pat̾ ñ dr¬

Expanded text:
lius, et ita semper, quia semper natus est Filius, nec coepit unquam esse Filius. Quod si aliquando esse coepisset, aut aliquando desineret esse Filius, secundum accidens diceretur. Et quia Pater non di
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃: nec semꝑ filius fuit. Uiuge¬
nitus autẽ ds nec fuit aliquan
do ñ filius. nec fuit aliqͥt auteꝙͣ
filius: nec quicquã ip̃e nͥ filius.
atq ita qͥ semꝑ ẽ filius. nascibili¬
tatis ꝓprictate ac uitate filius est¬
eiꝰ solius qui genuit: & ille tm̃ qͥ
genut pat̾ ip̃iusẽ: qr sicut ille
filius origine. ita ille pat̾̃ gn̾atio¬
ne. Q uod homo dicitur filius.
tritatis. et trinitas potest

Expanded text:
r, nec semper fuit filius. Unigenitus autem Deus nec fuit aliquando non Filius, nec fuit aliquid antequam Filius, nec quidquam ipse nisi Filius. Atque ita qui semper est Filius, nascibilitatis proprietate ac veritate Filius est solius qui genuit, et ille tantum qui genuit Pater ipsius est, quia sicut ille Filius origine, ita ille Pater generatione. 5. Quod homo dicitur filius Trinitatis, et Trinitas potest