comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
In uia dei atimore incipit᷑: ut ad
fortitũdinem ueniatur. Nlam fi¬
cut in uia scłi audacia fortitudinẽ.
ita in uia d̾i audacia debilitatem
parit. Et sicut in uia scłi timor
debilitatem: ita in uia d̃i timor
fortitudinem gignit. Timori qͥp
dicitur: quia nimirũ mens nr̃a
tanto ualentius terrores rerũ tẽ¬
poraliũ despicit. quanto se auctori
eoꝵdem temporaliũ ueratiꝰ ꝑ for¬
midinẽ subdit. Que in timore
dñi constituta ñ inuenit extra
qd̵ metuat: quia dũ recto metu
condicori omniũ rungit᷑ potesta¬
te quãdam suꝑ om̃ia subleuatur.

Expanded text:
nim Dei a timore incipitur, ut ad fortitudinem veniatur. Nam sicut in via saeculi audacia fortitudinem, ita in via Dei audacia debilitatem parit; et sicut in via saeculi timor debilitatem, ita in via Dei timor fortitudinem gignit, Salomone atdicitur, quia nimirum mens nostra tanto valentius terrores rerum temporalium despicit, quanto se auctori eorumdem temporalium veracius per formidinem subdit. Quae in timore Domini constituta, non invenit extra quod metuat, quia dum recto metu conditori omnium jungitur, potestate quadam supra omnia sublevatur.
Abbreviated transcription (Latin):
In amaritudine animȩ sunt cor¬
da electoꝵ: quia uel punire flen¬
do ñ desinunt. que deliquerunt.
uel graui se merore afficiunt. qi
longe huc a facie conditoris ꝓuecti.
adhuc in eternȩ patriȩ gauduis
sunt & corda reꝓboꝵ: quia ipsis
etiam suis prauis desideriis affu¬
gunt᷑. Sed eandem amaritudinẽ
nesciunt: quia pensare qd̾ tolerãt
sponte sua excecati ñ possunt.: at
contra cor bonoꝵ amaritudinem
suam nouit: quia erũpnã exili
qua ꝑiecti lacerant᷑ intelligunt
& qͣm sint tranquilla que ꝑdide¬
runt. qͣm confusa in quib cecide¬
runt sentiunt. Sẽd hoc amarica¬
tũ cor ad gaidiũ suũ quandoq
reducitur. atq in eius gaudiũ ex¬
traneus ñ miscetur: quia is qui
nunc ab hoc merore cordis foras
se ꝑ desideria eiecit. seclusus tunc
ab illa intima eius leticia rema¬

Expanded text:
In amaritudine quippe animae sunt omnes electi, quia vel punire flendo non desinunt quae deliquerunt, vel gravi se moerore afficiunt, quia longe huc a facie conditoris projecti, adhuc in aeternae patriae gaudiis sunt corda reproborum, quia ipsis etiam pravis desideriis affliguntur, sed eamdem amaritudinem nesciunt, quia pensare quod tolerant, sponte sua excaecati non possunt. At contra, cor bonorum amaritudinem suam novit, quia aerumnam exsilii in qua projectum laceratur intelligit, et quam sint tranquilla quae perdidit, quam confusa in quibus cecidit sentit. Sed hoc amaricatum cor ad gaudium suum quandoque reducetur, atque in ejus gaudio extraneus non miscebitur, quia is, qui nunc ab hoc moerore cordis foras se per desideria saeculi ejicit, exclusus tunc ab illa intima ejus solemnitate rema
Abbreviated transcription (Latin):
qr dũ ab unius doctoris ore parũ
quid de amore diuinitatis mul¬
toꝵ uacuȩ mentes audiunt exube¬
rante gr̃a unguento diuimi amo¬
ris usq ad summũ replent᷑. Et iã¬
fuerant uacua uasa unguento sp̃c
plena sunt: que ex paucitate olei
solũmodo infusa uidebant᷑. Qd̾dũ¬
aliis atq aliis datur. & ab auditorib
fides accipitur. erepta mulier. uide
licet sc̃a eccłia. sub creditoris sui iam¬

Expanded text:
quia dum ab unius ore doctoris parum quia dum ab unius ore doctoris parum quid de amore Divinitatis multorum vacuae mentes audiunt, exuberante gratia, unguento divini amoris usque ad summum replentur. Et mulfuerant vacua vascula, unguento spiritus plena sunt, quae ex paucitate olei solualiis atque aliis datur, et ab auditoribus fides accipitur, erepta mulier, id est sancta Ecclesia, jam sub creditoris sui
Abbreviated transcription (Latin):
iux tenuissimas uerboꝵ scintillas
acceꝑint. Uerbũ quippe p̾dicatio¬
nis semen in corde audientis ẽ: et
auditor bonus in de ꝓfert postmo¬
dũ magnã messem scientiȩ. unde
parũ prius acceꝑat sem̃ linguȩ.
Cui rei bene conciuit factũ in u¬
dua ab heliseo ꝓpħa miraculũ: que
ne duos filios auferente creditore
amitteret. ꝓphetȩ dictis obediuit.
& ex eo qd̃ parũ olei habebat. ꝑ ua¬
sa uacua effudit. Que cuncta post
usq ad sũmũ repleta sunt: & ex eoꝵ
repletione mulier a creditoris fui
debito est soluta. Que uidelicet
mulier qͣm aliam nisi sc̃am eccłiã
signat: duoꝵ populoꝵ. id est tuda¬
ici & gentilis quasi duoꝵ filioꝵ
matrẽ: Que prius ex ꝑuerso oꝑe
ꝑ callidi sp̃c ꝑsuasionem. quasi qͣn¬
dam peccati nũmũ a creditore ac¬
ceperat: & duos quos in fide genu¬
it amittere filios timebat. Sed ꝓ¬
pħe uerbis idest scripturȩ sacrȩ
p̃ceptis obediens. ex paruo qd̾ ha¬
bebat olei uasa uacua infundit.

Expanded text:
ix tenuissimas verborum scintillas acceperunt. 6. Verbum quippe praedicationis semen in corde audientis est. Et auditor bonus inde profert postmodum magnam messem scientiae, unde parvum prius acceperat semen linguae. Cui rei bene concinit factum in vidua ab Elisaeo propheta miraculum, quae, ne duos filios auferente creditore amitteret, prophetae dictis obedivit, et ex eo quod parum olei habebat, per vasa vacua effudit, quae cuncta post usque ad summum repleta sunt, et ex eorum repletione mulier a creditoris sui debito est soluta . Quae videlicet mulier quam aliam nisi sanctam Ecclesiam signat, duorum populorum, id est Judaici et gentilis, quasi duorum filiorum matrem? Quae prius ex perverso opere per callidi spiritus persuasionem quasi quemdam peccati nummum a creditore acceperat, et duos quos in fide genuit amittere filios timebat. Sed prophetae verbis, id est Scripturae sacrae praeceptis, obediens, ex parvo quod habebat olei vasa vacua infudit,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ equis & currib uenientẽ. ante
ostiũ domus suȩ fixit: & talentoꝵ
copia acuestiũ fulto ñ occurrit. Ia¬
nuam domus ñ aperuie. s ut laua¬
ri septies in iordane debuisset ꝑ nun¬
tiũ iussit: unde & idem naaman
tratus recedebat dicens. Putabam
qd̃ egrederetur ad me: Ex alio au¬
udere naaman ex elatione ñ refu¬
git. qui ñ solum se conspici. s tene¬
rietiam amuliere ꝑmisit de qua
scriptũ est. Cumq uenisset ad ui¬
rũ dei inmontẽ. app̃hendit pedes eiꝰ.
& accessit giezi ut amoueret eam.¬

Expanded text:
s et curribus venientem ante ostium domus fixit, et talentorum copia ac vestium fulto non occurrit; non januam domus aperuit, sed ut lavari septies in Jordane debuisset per nuntium jussit . Unde et isdem Naaman iratus recedebat dicens: Putabam quod egrederetur ad me . Hidere Naaman ex elatione noluit, qui non solum se conspici, sed teneri etiam a muliere permisit? de qua scriptum est: Cumque venisset ad virum Dei in 238 montem, apprehendit pedes ejus; et accessit Giezi, ut amo
Abbreviated transcription (Latin):
mur quippe. & qui prius in deco¬
rieramus & nigri deformitate
uicioꝵ. accepta fide reddimur pul¬
one me ut signaculũ suꝑ
cor tuũ. Solet scriptura sa¬
cra ꝓfide appellare signaculũ.
Nam filius iunior qui consump¬
ta substantia ad patrem rediit:
in munere anulũ accepit. Genti¬
lis enĩ popłs qui ĩmortalitate ꝑ.¬
oita. ad dm̃ penitendo reu̾titur:
ꝑfidei signaculũ munit᷑. Idcirco
autẽ signaculũ reb ponitur: ne
qua diripientiũ p̾sumptione
temerentur. Sponsus gͦ qui hic
eccłiȩ loquitur. in cor signaculũ
ponitur: qͣndo fid̾i eius msteriũ
in custodia nr̃ȩ cogitationis im¬
primitur. ut ille infidelis seruus
nimirũ nr̃ aduersarius cũ signa¬
ta fide corda considerat. temptan¬
do ea irrumꝑe ñ p̾sumat. xlyii.

Expanded text:
mur quippe, et qui prius indecomur quippe, et qui prius indecori eramus deformitate vitiorum, accepta fide reddimur pulone me ut signaculum super cortuum. Solet Scriptura sacra pro fide appellare signaculum, nam filius junior qui, consumpta substantia, ad patrem rediit, in munere annulum accepit. Gentilis enim populus qui, immortalitate perdita, ad Deum poenitendo revertitur, per fidei signaculum munitur. Idcirco autem signaculum rebus ponitur, ne qua diripientium praesumptione temerentur. Sponsus ergo qui hic Ecclesia loquitur, in cor signaculum ponit, quando fidei ejus mysterium in custodia nostrae cogitationis imprimitur, ut ille infidelis servus, nimirum noster adversarius, cum signata fide corda considerat, tentando ea irrumpere non praesumat. IBID.
Abbreviated transcription (Latin):
lestem uitam naturalit̾ ñ habet.
s suꝑueniente sp̃u pulchritũdi¬
ne donoꝵ componitur:ñ albas
dealbata sponsi uoce memorat᷑.
Unde etiam cũ heretici in eccłia
suꝑbientes increparent᷑. fideles
quiq ueraciter humiles tincture
mundissimȩ nominati sunt: cũ
a beato iob r. Nec tincturȩ min¬
dissimȩ component᷑. Tincturȩ
mundissimȩ uocant᷑ hii. qui ue¬
raciter sunt humiles & ueraciter
sc̃i: qui sciunt quidem quia ex se¬
met ipsis uirtutũ spẽm ñ habẽt.
s hanc ex dono gr̃e suꝑuenientis
tenent. Tincti enĩ non essent: si
scĩtatem naturalit̃ habuissent
Sed mundissimȩ tincturȩ sunt.
quia humilit̃ custodiunt suꝑ¬
uenientem in se uirtutũ gr̃am
qͣm acceperunt. Tincture mun¬
dissimȩ recte nominant᷑ hii.
qui priusꝑ praua oꝑa fedi fue¬
rant: suꝑueniente tam̃ sp̃u nito¬
re gr̃e uestruntur: ut longe ali¬
ud appareant eẽ qͣm erant. Unde
etiam baptisma id est tinctio dr.
ipsa nr̃a in aqͣm descensio. Tingi¬

Expanded text:
lestem vitam naturaliter non habet, sed superveniente Spiritu, pulchritudine donorum componitur, non alba, sed dealbata, sponsi voce memoratur. Unde etiam cum haeretici in Ecclesia superbientes increparentur, fideles quique veraciter humiles, tincturae mundissimae nominati sunt, cum a beato Job dicitur: Nec tincturae mundissimae componentur . Tincturae mundissimae vocantur hi qui veraciter sunt humiles et veraciter sancti, qui sciunt quidem quia ex semetipsis virtutum speciem non habent, sed hanc ex dono gratiae supervenientis tenent; tincti enim non essent, si sanctitatem naturaliter habuissent. Sed mundissimae tincturae sunt, quia humiliter custodiunt supervenientem in se virtutum gratiam, quam acceperunt. Tincturae mundissimae recte nominantur, hi qui prius per prava opera foedi fuerant, superveniente tamen Spiritu, nitore gratiae vestiuntur, ut longe aliud appareant esse quam erant. Unde etiam baptisma, id est tinctio, dicitur ipsa nostra in aquam descensio. Tingi
Abbreviated transcription (Latin):
in equis. Om̃is qui peccat: seruũ
est peccati. Et serui in equis sunt.
cũ peccatores p̾sentis uitȩ digni¬
tatib efferuntur. Rrincipes uero
quasi serui ambulant: cũ mul¬
nullus honor erigit. s sũma hic
aduersitas uelut indignos deorsũ

Expanded text:
is quippe qui peccat servus est peccati, et servi in equis sunt cum peccatores praesentis vitae dignitatibus efferuntur. Principes vero quasi servi ambulant, cum mulnullus honor erigit, sed summa hic adversitas velut indignos deorsum
Abbreviated transcription (Latin):
signatur. Quia enĩ mane primũ
diei tempus est. uesꝑe extremũ. ne¬
quaqͣm reficiendi sumus de huiꝰ
his que in fine diei.id÷ in mundi
termino sequunt᷑. Mane gͦ come¬
dunt: qui de huiꝰ mundi ꝓsꝑita¬
tib extolluntur. & dũ p̾sentia ue¬
hement̃curant: futura ñ cogitant.

Expanded text:
nt . Quia enim mane primum diei tempus est, et vespere extremum, nequaquam reficiendi sumus de hujus his quae in fine diei, id est in mundi termino sequuntur. Mane ergo comedunt, qui de hujus mundi prosperitatibus extolluntur, et dum praesentia vehementer curant, futura non cogitant.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ t̃ram. In scriptura sacra eqͥ
nomine aliqndo lubrica uita pra¬
uoꝵ: aliqͣndo dignitas tempora¬
lubrica prauoꝵ uita signatur:
ficut scriptũ est. Nolite fieri si¬
cut equus & mulus. Equi nõie¬

Expanded text:
s.---In Scriptura sacra equi nomine aliquando lubrica vita pravorum, aliquando dignitas temporalubrica pravorum vita signatur, sicut scriptum est: Nolite fieri sicut equus et mulus . Et si
Abbreviated transcription (Latin):
em. Electi quiq sicad bona tendũt.
ut ad mala ꝑpetranda ñ redeant.
Qui enĩ ꝑseuerauerit usq in finẽ.
bonũ desideriũ atq intellectus lu¬
cis intimȩ iam pars diei est. Sed qi¬
usq ad finem uitȩ in uirtute ꝓfi¬
ciunt: ad ꝑfectum diem t̃c ꝑueni¬
unt. qͣndo ad celestia regna ꝑducti.
in ea luce qͣm desiderant. iam mi¬
nus aliquid ñ habebunt. xiit. Moꝵ¬

Expanded text:
 electi quique sic ad bona tendunt, ut ad mala perpetranda non redeant. Qui enim perseveraverit usque in finem, bonum desiderium atque intellectus lucis intimae usque ad finem vitae in virtute proficiunt, ad perfectum diem tunc veniunt, quando ad coelestia regna perducti, in ea luce, quam desiderant, jam minus aliquid non habebunt. C.
Abbreviated transcription (Latin):
Diam. p̃misit omnẽ: uit uidelicet
unusquisq hinc in se diligenter
inspiciat. & qͣm diu in hac uita est
contra sp̃uales inimicos in acie po
situm se sciat. ne mercedem qͣm
ꝑhas actiones colligit ꝑ alias ant¬
tae: ne hinc ostii fores obstruat. &
altunde aditũ pandat. Si qua ete¬
nm ciuitas contra infidiantes mi¬
micos magno ualletur aggere: for¬
tib cingatur muris. ex om̃i parte
mumatur custodia unũ uͦ in ea
foramen tantũm᷑ ĩmunitũ ꝑ ne¬
gligentiam relinquat᷑: inde ꝓcul
dubio hostis ingreditur. qui undiq
exclusus uidebatur. Hariseus namq
qui in templo oraturus ascendit. ci¬

Expanded text:
aemisit omni, ut videlicet unusquisque hinc inde se diligenter inspiciat, et quandiu in hac vita est, contra spiritales inimicos in acie se positum sciat, ne mercedem quam per has actiones colligit, per alias amittat, ne hinc hosti fores obstruat, et aliunde aditum pandat. Si qua etenim civitas contra insidiantes inimicos magno valletur aggere, fortibus cingatur muris, ex omni parte insomni muniatur custodia, unum vero in ea foramen tantummodo immunitum per negligentiam relinquatur; inde procul dubio hostis ingreditur, qui undique exclusus videbatur. Pharisaeus namque ille, qui in templum oraturus ascendit, ci
Abbreviated transcription (Latin):
tendit. Anteriora ñ uidet: qui ea
que sunt a latere conspicit. Rur¬
sumq qui pedis custodiam ꝓui¬
dens. anteriora cernit: circũspecti¬
onem lateris deserit. Dũ uͦ ante.
faciem posite uirtutis aliquid a¬
gimus: quasi quo pes debeat po¬
ni p̃uidemus. Sed clũ ex uirtute
eadem furtirie culpa suboritur:
quasi dũ in anteriora respicitur.
hostilatus nudatur. Sepe uͦ dũ
suborientem culpam metumus.
uirtutem que agenda ẽ declinamꝰ:
& quasi dũ latus circũ spicitur. ne¬
quaqͣm cernitur pes in anteriora
uinȩ gr̃ȩ clipeo ꝓtectus. & que ex
latere possint ꝑdire circũspicien¬
do confiderat. & gressũ ante faciẽ
ferre ꝓficiendo ñ cessat.xi. In pastor.¬
sermocinatio eius. Deo ser¬
mocinari est: ꝑ illustrationẽ suȩ
p̃sentiȩ humanis mentib archa¬
na reuelare.Cũ simplicib gͥ ser
riis illoꝵ mentes rãdio suȩ uisita¬
tionis illuminat. quos nulla um¬
bra duplicitatis obscurat. De sim¬

Expanded text:
tendit. Anteriora autem non videt, qui ea tendit. Anteriora autem non videt, qui ea quae sunt a latere conspicit. Rursumque qui pedis custodiam praevidens anteriora cernit, circumspectionem lateris deserit. Dum vero ante faciem positae virtutis aliquid agimus, quasi quo pes debeat poni praevidemus; sed dum ex virtute eadem furtim culpa suboritur, quasi dum in anteriora respicitur, ad sagittam latus nudatur. Saepe vero dum suborientem culpam metuimus, virtutem quae agenda est declinamus; et quasi dum latus circumspicitur, nequaquam cernitur pes in anteriora vinae gratiae clypeo protectus, et quae ex latere possint prodire circumspiciendo considerat, et gressum ante faciem ferre proficiendo non cessat. Cui sermocinatio ejus . Deo enim sermocinari, est per illustrationem suae praesentiae humanis mentibus arcana revelare. Cum simplicibus igitur sermriis illorum mentes radio suae visitationis illuminat, quos nulla umbra duplicitatis obscurat. Es
Abbreviated transcription (Latin):
Sepe contingit. ut hii qui regendiᷤ
aliis p̃sunt. temptationũ certami¬
na fortiora patiantur: quatinus
corporaliũ more belloꝵ dũ dux ip¬
se ad fugam uertitur. resistentis
exertitus constipata unanimitas
sine labore dissipetur. Hostis itaq
callidtis contra celestem militem
diuersa ꝑcussionũ uulnera exqui¬
de libidine: & subito fraudulentiꝰ
cessans elationem fuggerit de ser¬
uata castitate. Et sunt ñ nulli qͥ
dũ multos ex castitatis arce in ela¬
tionis foueam cecidisse conspici¬
unt: uitȩ suȩ custodiam negli¬
gentes. in ĩmundiciã libidins de¬
mergunt᷑. Sunt uͦ e diuerso non¬
nulli qui dũ libidinis ĩmundiciã
fugiunt: ꝑ castitatis culmen in
uoraginem elationis ruunt. Sed¬
miles dei & ante faciem hostem
suꝑat. cũ libidinem calcat: & se a
mundicia se ab elatione custodit.
Unde bene inter utraq certanti:
ꝑ salomonẽ dr. Dñs erit in latere
tuo: & custodiet pedem tuũ ne ca¬
piaris. les namq: in anteriora

Expanded text:
epe contingit ut hi qui regendis aliis praesunt tentationum certamina fortiora patiantur, quatenus corporalium more bellorum dum dux ipse ad fugam vertitur, resistentis exercitus constipata unanimitas sine labore 1033 dissipetur. Hostis itaque callidus contra coelestem militem diversa percussionum vulnera exquide libidine, et subito fraudulentius cessans, elationem suggerit de servata castitate. Et sunt nonnulli, qui dum multos ex castitatis arce in elationis foveam cecidisse conspiciunt, vitae suae custodiam negligentes in immunditiam libidinis demerguntur. Sunt vero e diverso nonnulli, qui dum libidinis immunditiam fugiunt per castitatis culmen in voraginem elationis ruunt. Quaequus Dei et ante faciem hastam superat cum libidinem calcat, et a latatis munditia se ab elatione custodit. Unde et bene inter utraque certanti per Salomonem dicitur: Dominus erit in latere tuo, et custodiet pedem tuum ne capiaris . Pes namque in anteriora
Abbreviated transcription (Latin):
magnoꝑe oportet & bona semper
agere: & ab ipsis nos bonis oꝑibus¬
caute in cogitatione custodire: ne
si mentẽ eleuant bona ñ sint que
ñ auctori militant. s elationi. Debe
mus namq meminisse: qd̃ eleazar
in p̃lio elephantem feriens stra¬
Quasi enim sub hoste quem ꝓster¬
nit moritur: qui de culpa quam

Expanded text:
magnopere oportet bona semper agere, et ab ipsis nos bonis operibus in cogitatione caute custodire; ne si mentem elevant bona non sint, quae non auctori militant, sed elationi. De qua re noe oportet bona semper in praelio elephantem feriens straQuasi enim sub hoste, quem prosternit, moritur, qui de culpa quam
Abbreviated transcription (Latin):
collo tuo. Potent̃ dimicantib in
munere torques datur: ut quia
signa uirtutũ gestant. maiora sẽꝑ
exerceant. & debilitatis crimen in¬
currere metuant. dũ in semet ip¬
sis iam fortitudinis ẽ premiũ qd̃
ostentant. Unde & recte in laude.
sapientiȩ auditori cuilibet ꝑ salo

Expanded text:
 quod potenter dimicantibus in munere torques datur, ut quia signa virtutum gestant, majora semper exerceant, et debilitatis crimen incurrere metuant, dum in semetipsis jam fortitudinis est praemium, quod ostentant. Unde recte in laude sapientiae auditori cuilibet per Sal
Abbreviated transcription (Latin):
Si magistroꝵ uita ture rep̃hendit᷑.
necesse est. imitari appetas. aut
quem imitari despicis. uenerari
contempnas. Subtilis enĩ uia te¬
nenda est rectitudinis. & humili¬
tatis: ut sic rep̃hensibilia magi¬
stroꝵ facta displiceant quatinus
subditoꝵ mens. a seruanda ma¬
gisterii reuerentia ñ recedat. Qd̃
bene noc debriato exprimit᷑: tuius
nudata uerecundiora boni filii sem¬
cimus: qd̾ reꝑbamus. Quid ẽ ergo
qd̾ filii uerecunda patris suꝑiecto
dorsis pallio auersi uenientes ope¬
riunt: nisi qd̾ bonis subditis sic p̃po¬
sitoꝵ suoꝵ mala displicent: ut ta¬
men hec ab aliis occultent: Operi¬
mentũ auersi deferunt: quia iu¬
dicantes factũ. & uenerantes ma¬
gisteriũ. nolunt uidere qd̾ tegunt.

Expanded text:
 magistrorum vita jure reprehenditur, necesse est, imitari appetas, aut quem imitari despicis, venerari contemnas. Subtilis etenim via tenenda est rectitudinis et humilitatis, ut sic reprehensibilia magistrorum facta displiceant, quatenus subditorum mens a servanda magisterii reverentia non recedat. Quod bene in Noe debriato exprimitur, cujus nudata verecundiora boni filii cimur quod reprobamus. Quid est ergo quod filii verecunda patris superjecto dorsis pallio aversi venientes operiunt, nisi quod bonis subditis sic praepositorum suorum mala displicent, ut tamen haec ab aliis occultent? Operimentum aversi deferunt, quia judicantes factum, et venerantes magisterium, nolunt videre quod tegunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Inte aduentũ mediatoris d̃i &
hominis: om̃is homo qͣmuis mũ¬
dȩ ꝓbatȩq uite fuerit. ad infer
ad paradisi requiem redire non
incarnationis misterio eiusdem
nobis paradisi iter aperiret. Un¬
ad paradisi aditũ rumphea flã¬
mea posita ẽe memoratur. que
ri potuisset. Nec tam̃ ita iustoꝵ
ammas ad infernũ dicimus de

Expanded text:
nte adventum mediatoris Dei et hominis omnis homo, quamvis mundae probataeque vitae fuerit, ad infernad paradisi requiem redire non incarnationis mysterio ejusdem nobis paradisi iter aperiret. Unad paradisi aditum romphaea flammea posita esse memoratur , quae eri potuisset Nec tamen ita justorum animas a
Abbreviated transcription (Latin):
nens. & unde exterius ambiens. i¬
de interius replens. sine inquie¬
tudine suꝑius regens. sine labore
inferius sustinens. interius sine
extenuatione penetrans. exterius
sine extensione cntũdans. Est
itaq inferior & suꝑior sine loco. est
amplus sine latitudine. est subti¬
lis sine extenuatione: qui ꝑ molem
corporis nusqͣm est. ꝑ incircũscriptã

Expanded text:
nens; et unde exterius ambiens, inens; et unde exterius ambiens, inde interius replens: sine inquietudine superius regens, sine labore inferius sustinens; interius sine extenuatione penetrans, exterius sine extensione circumdans. Est itaque inferior et superior sine loco; est amplus sine latitudine, subtilis sine extenuatione, et ideo per molem corporis nusquam es, sed per incircumscriptam
Abbreviated transcription (Latin):
se ostenderet om̃ia circũdare. celũ
metiri palmo. & t̃ram se asserit
pugillo concludere. ꝑsedem quip¬
tur. Ipse est ergo interior & exteri
or. inferior & suꝑior: regendo su¬
ꝑior. portando inferior. replendo
interior. circũdando exterior. Sicq
est intus ut extra sit: sic circũdat
ut penetret. sic p̃sidet ut portet.
sic portat ut p̃sideat. Quia enim¬
ipse manet intra om̃ia. ipse extra
om̃ia. ipse supra omĩa. ipse infra
omĩa: & suꝑior est ꝑ potentiam.
& inferior ꝑ sustentationẽ. & exte¬
rior ꝑ magnitudinẽ. & interior
ꝑ subtilitatem: sursũ regens. de¬
orsũ continens. extra circũdans. in¬
terius penetrans. Nec alia ex pͥar¬
te suꝑior. alia inferior. aut alia ex
parte exterior. atq ex alia manet
interior: sed unus idemq totus
ubiq p̃sidendo sustinens. sustinen¬
do p̃sidens. cirtũdando penetrans.
penetrando circũdans. Unde su¬
ꝑius p̾sidens. inde inferius fusti¬

Expanded text:
se ostenderet omnia circumdare, coelum se ostenderet omnia circumdare, coelum metiri palmo, et terram se asserit pugillo concludere. Ipse . Ipse est ergo interior et exterior, ipse inferior et superior: regendo superior, portando inferior; replendo interior, circumdando exterior. Sicque est intus, ut extra sit: sic circumdat ut penetret. Sic praesidet ut portet: sic portat ut praesideat. Cuipse manet intra omnia, ipse extra omnia, ipse super omnia, ipse infra omnia, et superior est per potentiam, et inferior per sustentationem; exterior per magnitudinem, et interior per subtilitatem: sursum regens, deorsum continens; extra circumdans, interius penetrans; nec alia ex parte superior, alia inferior, aut alia ex parte exterior, atque ex alia manet interior: sed unus idemque totus ubique praesidendo sustinens, sustinendo praesidens, circumdando penetrans, penetrando circumdans; unde superius praesidens, inde inferius susti
Abbreviated transcription (Latin):
Qui in semet ipso habet sine im¬
mutatione mutabilia disponere:
sine diuersitate diu̾sa agere sine
cogitationũ uicissitudine. dissimi¬
lia formare. Omĩa enĩ mirabiliter
oꝑatur dissimilia. numqͣm sibi dis¬
similis ds: qui & ubiq est. & ubiq
totus est. Ait enim. Celũ mͥ sedes ẽ.
terra autẽ scabellũ pedũ meoꝵ¬
Rursũq de eo scriptũ est: quia
celũ metitur palmo. & omnem
t̾ram pugillo concludit. Ex qua
re considerare necesse ẽ: qũia is qͥ
cȩlo uelut sedi p̃sidet. suꝑ & intus
est: & qui celũ palmo. & t̾ram pu
inferius ẽ. Sedi quippe cui p̃sidet
interior & suꝑior manet: celum
autẽ palmo metiens. & t̾ram pu¬
gillo concludens. ostenditur qd̾ ip¬
se sit circũquaq cunctis reb qͣs
creauit exterior. Id namq qd̾ in¬
terius concluditur: a concludente
externus continetur. Ut igitur
indicaret omp̃c ds interiorem
se esse & suꝑiorem om̃ib: celũ
sibi sedem ẽsse phibuit: ut uero

Expanded text:
us in semetipso habet sine immutatione mutabilia disponere, sive diversitate sui diversa agere, sive cogitationum vicissitudine dissimilia formare longe dissimiliter, operatur dissimilia nunquam sibi dissimilis Deus qui et ubique est, et ubique totus est. Ait enim: « Coelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum . Et de ipso scriptum est: Qui coelum metitur palmo, et terram pugillo concludit . 11. Ex qua re considerare necesse est quia is qui coelo velut sedi praesidet, super et intus est. Et qui coelum palmo, etoncludit. Sedi quippe cui praesidet, interior et superior manet. Nam caelum palmo metiens et terram pugillo concludens ostenditur, quod ipse sit circumquaque cunctis rebus, quas creavit, exterior. Id namque quod interius concluditur, a concludente exterius continetur. Per indicaret omnipotens Deus interiorem se esse, et superiorem omnibus, coelum ipse sibi sedem esse perhibuit. Ut vero
Abbreviated transcription (Latin):
Plerũq contingit. ut qui negli¬
genter de se mala opinari ꝑmit¬
tunt. ꝑ semet ipsos quidẽ nulla
iniqua faciant: s tam̃ ꝑ eos qui
delinquant. Hinc est qd̃ moyses¬
cũ diceret. ñ maledices surdo: ꝓti¬
nus adiunxit. nec corã ceco pones
offendiculũ. Surdo quippe ma¬
ledicere est: absenti & ñ audien¬
ti derogare. Coram ceco uͦ offendi¬
culũ ponere est: discretam quidẽ
rem agere. s tam̃ ei qui lum̃ dis¬
cretionis ñ habet: occasionẽ scan

Expanded text:
plerumque contingit, ut qui negligenter de se mala opinari permittunt, per semetipsos quidem nulla iniqua faciant, sed tamen per eos qui delinquant. Hinc est quocum diceret: Non maledices surdo, protinus adjunxit: Nec coram caeco pones offendiculum . Surdo quippe maledicere, est absenti et non audienti derogare: coram caeco vero offendiculum ponere, est discretam quidem rem agere, sed tamen ei qui lumen discretionis non habet, scanda
Abbreviated transcription (Latin):
suscipientis appetit. hoc ꝓfecto
in ore comedentis sapit. Manna
quippe om̃e delectamentũ. & õis
saporis in se suauitatem habuit.
qd uidelicet in ore sp̃ualrũ iuxta
uoluntatem edentium saporem
dedit. quia druinus sermo & õib
congruens. & a semet ipso ñ dis¬
crepans. qualitati audientiũ con¬
descendit. Quem dũ electus quiꝰq
utiliter iuxta modũ suũ incelli¬
git: quasi acceptũ manna in uo¬
luntariũ saporem u̾cit. xiiii. Moꝵ
da nequitia: dat testimo¬
omp̃c ds a cunctis insensibilib
irrationabilibq distinctũ rationa¬
lem creaturam hominem condi¬
oit: quatinus qd̃ egerit ignorare
ñ possit. Naturȩ enĩ lege scire cõ¬
pellitur: seu prauũ siue rectum

Expanded text:
suscipientis appetit, hoc profecto in ore comedentis sapit. quippe omne delectamentum atque omnis saporis in se suavitatem habuit, quod videlicet in ore spiritalium, juxta voluntatem edentium, saporem dedit, quia divinus sermo et omnibus congruens, et a semetipso non discrepans, qualitati audientium condescendit; quem dum electus quisque utiliter juxta modum suum intelligit, quasi acceptum manna in voluntarium saporem vertit. Et quia a sequitnipotens a cunctis insensibilibus, irrationabilibusque distractum, rationalem creaturam hominem condidit, quatenus quod egerit ignorare non posset. Naturae enim lege scire compellitur, seu pravum sive rectum
Abbreviated transcription (Latin):
tinentiam ab ambitionis estu tẽ¬
peratur. remissus zeli rectitudine
erigitur. iracundꝰ a p̾cipitationis
suȩ excitatione refrenatur: ium¬
sui sermonis d̾s in singulis iuxta
moꝵ diuersitatem format. ut
hoc in eius eloquio quisq inue¬
niat ꝑ qd̾ uirtutis necessarie ger¬
men ferat. Unde ꝑ quendã sapi¬
entem de manne dulcedine d̃r.
Paratũ panem de celo p̾stitisti il¬
lis sine labore: om̃e delectamen¬
tũ in se habentem. & om̃is sapo

Expanded text:
tinentiam ab ambitionis aestu temperatur, remissus zeli rectitudine erigitur, iracundus a praecipitationis suae excitatione refrenatur sui sermonis Deus in singulis juxta morum diversitatem format, ut hoc in ejus eloquio quisque inveniat, per quod virtutis necessariae germen ferat. Unde per quemdam sapientem de mannae dulcedine dicitur: Paratum panem de coelo praestitisti illis sine labore omne delectamentum in se ha
Abbreviated transcription (Latin):
tatio: di facies dr. Quia enĩ quẽli¬
bet ꝑ faciem cognoscimus: ñ ĩme¬
rito cłi cognitionẽ faciem eiꝰ uoca¬
mus. Unde iacob postqm cũ angło
luctatus ẽ: ait. yidi dñm facie ad
faciem. Acsi diceret. Cognoui dñm:
quia me cognoscere ipse dignatꝰ
est. Quã cognitionẽ plenissime
fieri. paulus in fine. testatur di¬
cens. Tc̃ cognoscam: sicut & cog¬

Expanded text:
tatio Dei facies dicitur. Quia enim per fatatio Dei facies dicitur. Quia enim per faciem quemlibet cognoscimus, nrito cognitionem Dei, faciem vocamus. Unde Jacob postquam cum angelo luctatus est, ait: « Vidi Dominum facie ad faciem ; » ac si diceret: Cognovi Dominum, quia me cognoscere ipse dignatus est. Quam cognitionem plenissime fieri Paulus in fine testatur, dicens: « Tunc cognoscam sicut et cog
Abbreviated transcription (Latin):
uente raptim choruscatione incircũ¬
scripti luminis illustrat᷑. Quouttũq
conspecto. in gaudio cuiꝰdam securi¬
tatis absorbetur: & quasi post de¬
fectũ uitȩ p̃sentis ultra se rapta. ali¬
quo mͦ in quadã nouitate recreat᷑.
Ibi mens ex iminso fonte infusio¬
ne suꝑni roris asꝑgitur: ibi ñ se
mat. qnͣtomagis appropinquat:
quia nisi illam utcũq conspiceret:
nequaqͣm eã conspicere se ñ posse
sentiret. Ad nisus gͦ animi dũ in illa
intenditur: ĩmensitatis eiꝰ choru¬
scante circũstantia reu̾berat᷑. Ipsa
quippe cuncta replens. cuncta circũ¬
stat: & idcirco mens nr̃a nequaqͣm
se ad comp̃hendendã incircuscrip¬
tam circũstantiã dilatat. qr eã mo¬
pia suȩ circũscriptionis angustat.
Unde & ad semet ipsam citius la¬
bitur: & ꝓspectis quasi quibdã ue¬
ritatis uestigiis ad sua ima reuocat᷑.
Hec ipsa tam̃ ꝑ contẽplationẽ facta
ñ solida & ꝑmanens uisio. sed ut ita
dixerim quasi quedã uisionis imi¬

Expanded text:
dente raptim coruscatione incircumscripti luminis illustratur. Quo utcunque conspecto, in gaudio cujusdam securitatis absorbetur, et quasi post defectum vitae praesentis ultra se rapta, aliquo modo in quadam novitate recreatur. Ibi mens ex immenso fonte infusione superni roris aspergitur, ibi non se mat, quanto magis appropinquat; quia nisi illam utcunque conspiceret, nequaquam eam conspicere se non posse sentiret. Adnisus animi, dum in visionem Dei tenditur, immensitatis ejus coruscante circumstantia reverberatur. Ipsa quippe, cuncta implens, cuncta circumstat; et idcirco mens nostra nequaquam se ad comprehendendam incircumscriptam circumstantiam dilatat, quia eam inopia suae circumscriptionis angustat. Unde et ad semetipsam citius labitur, et prospectis quasi quibusdam veritatis vestigiis ad sua ima revocatur. Haec ipsa tamen per contemplationem facta, non solida et permanens visio, sed ut ita dixerim, quasi quaedam visionis imi
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enĩ eo laboriosius qui apd̃
laban tam longo temꝑe ꝓpinquuᷤ
iure cognationis oꝑa exercuit ser

Expanded text:
Quid enim Jacob laboriosius, qui apud Laban tam longo tempore propinquus jure cognationis opera exercuit ser
Abbreviated transcription (Latin):
t̃rena uͦ debere ẽẽ contẽptui osten¬
dit. sp̃ualia m̃tis oculis patefacit. cor¬
bene eccł̃ia in canticis canticoꝵ dicit.
Ego dormio: & cor meũ uigilat. Ui¬
gilante enĩ corde dormit: qui ꝑ hoc
qd̃ interius contẽplando ꝓficit. in¬
quieto foris oꝑe quiescit.lxxuii.

Expanded text:
terrena autem debere esse contemptui ostenterrena autem debere esse contemptui ostendit, spiritualia mentis oculis patefacit, corbene Ecclesia in Canticis Canticorum dicit, Ego dormio, et cor meum vigilat. Vigilanti enim corde dormit, qui per hoc quod interius contemplando proficit, ab inquieto foris opere quiescit. Item in
Abbreviated transcription (Latin):
alius marceat: qr m̃tis uirtute cre¬
scente oportet ꝓculdubio ut carnis
fortitũdo torpescat. Ynde & ꝓpħa¬
cũ uisionẽ dĩ se. conspexisse diceret:
adiungit. Elangui & egrotaui ꝑ
dies plurimos. Quia cũ ad uirtu¬
tem dĩ animus stringit᷑. a fortitu¬
oine ꝓpria caro lassatur. Sigͦ tene
mus angłm uno claudicamꝰ pede:
qr dũ crescit in nobis fortitudo a¬
moris intimi. infirmamur ꝓcul
dubio fortitudine carnis. Omnis
quippe qui uno pede claudicat. soli
illi pedi innititur. quẽ sanũ habet:
qr & cui desideriũ terrenũ iam are¬
factũ fueritꝰ. in solo pede amoris d̾i
tota uirtute se sustinet. & in ipso
stat: qr pedem amoris scł̃i quẽ po¬
nere in t̾ram consueuerat. iã a t̃ra
suspensũ portat. Et nos gͦ si ad pa¬
rentes ꝓprios. id est ad sp̃uales patres
redimus: teneamus in uia angłm
ut suauitate intima app̃hendamꝰ
lis dulcedo est talde: que suꝑ semet¬
ipsam animã rapit. celestia aꝑit.

Expanded text:
alius marcescat, quia mentis virtute crealius marcescat, quia mentis virtute crescente, oportet procul dubio ut carnis fortitudo torpescat. Aliter: Defecum visionem Dei se conspexisse diceret, adjungit, Elangui et aegrotavi per dies plurimos , quia cum ad virtutem Dei mens stringitur, a fortitudine propria caro lassatur.  mus angelum, uno claudicamus pede, quia dum crescit in nobis fortitudo amoris intimi, infirmatur procul dubio fortitudo carnis. Omnis quippe qui uno pede claudicat, soli illi pedi innititur quem sanum habet, quia et cui desiderium jam terrenum arefactum fuerit, in solo pede amoris Dei tota se virtute sustinet, et in ipso stat, quia pedem amoris saeculi, quem ponere in terram consueverat, jam a terra suspensum portat. Et nos ergo si ad parentes proprios, id est, ad spirituales patres redimus, teneamus in via angelum, ut suavitate intima apprehendamus valde dulcedo est, quae super semetipsam animam rapit, coelestia aperit;
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet anima cũ contẽplari dm̃
nititur. uelut in quodã certamine
posita. mͦ quasi exsuꝑat. quia in¬
telligendo & sentiendo de incircũ¬
scripto lumine aliqua degustat.
mͦ uero succũbit. qr & degustando
it̾m deficit. Quasi gͦ uincit᷑ angłs:
qͣndo intellectu intimo app̃hendit᷑
d̃s. Sed notandũ qd̃ idem uictus
angłs neruũ femoris iacob te¬
nuit. eũq marcescere statĩ fecit.
& ab eo iacob tempore uno claudi¬
cauit pede: qr scilicet omp̃c d̾s cũ
iam ꝑ desideriũ & intellectũ cog¬
noscitur. omnẽ in nobis uoluptatẽ
carnis arefacit. Et qui prius quasi
duob pedib innitentes & dm uide.¬
bamur querere. & scłm tenere. post
agnitionẽ. fuauitatis di unus in
nobis pes sanus remanet. & aliꝰ clati
to amore scł̃i. solus in nobis amor
conualescat d̾i. Qui enĩ uero amo¬
re sublimia respicit: in hc mundũ
duplicib incedere defideriis nescit.
Uno enĩ pede innititur: qui solo
oei amore roborat᷑. Et necesse ẽ ut

Expanded text:
ontemplari Deum nititur, velut in quodam certamine posita, modo quasi exsuperat, quia intelligendo et sentiendo de incircumscripto nomine aliquid degustat; modo vero succumbit, quia et de gustando iterum deficit. Quasi ergo vincitur angelus, quando intellectu intimo apprehenditur Deus Sed notandum quod isdem victus angelus nervum femoris Jacob tenuit, eumque marcessere statim fecit atque ab eo Jacob tempore uno claudicavit pede. Quia scilicet omnipotens Deus, cum jam per desiderium et intellectum cognoscitur, omnem in nobis voluptatem carnis arefacit. Et qui prius quasi duobus pedibus innitentes, et Deum videbamur quaerere et saeculum tenere, post agnitionem suavitatis Dei, unus in nobis pes sanus remanet, atque alius cto amore saeculi, solus in nobis amor convalescat Dei. Si ergo re sublimia respicit, jam in hunc mundum duplicibus incedere desideriis nescit. Uno enim pede innititur, qui solo Dei amore roboratur, et necesse est ut
Abbreviated transcription (Latin):
ł.xxͦi. Intellectus sacri eloquii int̃
textũ & misteriũ tanta ẽ libratio¬
ne pensandus: ut utriꝰq partis lan¬
ce moderata. hunc neq numiȩ dis¬
cussionis pondꝰ deprimat. neq rur¬
sũ torpor incuriȩ uacuũ relinqͣt.
Multȩ quippe euus sententiȩ tan¬
ta allegoriarũ conceptione sunt
grauidȩ: ut quisquis eas ad solam
tenere historrã nititur. earũ noti¬
cia ꝑfuam incuriã priuet᷑. Non¬
nullȩ uͦ ita exteriorib p̃ceptis in¬
seruiunt. ut si quis eas subtilius
penetrare desiderat: intus quidẽ
nichil inueniat. s hoc sibi etiã qd̃
foris loquunt᷑ abscondat. Unde be¬
ne qͦ narratione historica ꝑ signi¬
ficationẽ dr. Tollens iacob uirgas
populeas uirides & amigdalinas &

Expanded text:
i. Intellectus sacri eloquii inter textum et mysterium tanta est libratione pensandus, ut utriusque partis lance moderata, hunc neque nimiae discussionis pondus deprimat, neque rursum torpor incuriae vacuum relinquat. Multae quippe ejus sententiae tanta allegoriarum conceptione sunt gravidae, ut quisquis eas ad solam tenere historiam nititur, earum notitia per suam incuriam privetur. Nonnulla vero ita exterioribus praeceptis inserviunt, ut si quis eas subtilius penetrare desideret, intus quidem nihil inveniat, sed hoc sibi etiam quod foris loquuntur abscondat. Unde bene quoque narratione historica per significationem dicitur: Tollens Jacob virgas populeas virides et amygda
Abbreviated transcription (Latin):
tis contentio: cũ sese ad celestia eri¬
git. cũ in reb sp̃ualib animũ ten¬
dit. cũ transgredi nititur om̃e qd̃
corꝑaliter uidetur. cũ se angustat
ut dilatet. Et aliqnͣdo quidẽ uin¬
cit. & reluctantes tenebras suȩ ceci¬
tatis exsuꝑat. ut de incircũscripto
lumine quiddã furtim & tenuiter
attingat: s tam̃ ad semet ipsam
ꝓtinus reu̾berata reu̾titur. & ab ea
luce ad qͣm respirando transiit ad
suȩ cecitatis tenebras suspirando
redit. Qd̃ bene sacra historia desig¬
nat: que beatũ iacob cũ angło luc¬
tatũ narrat. Cũ enĩ ad parentes ꝓ¬
prios rediret: in uia angłm inue¬
nit. cũ quo in lucta magnũ certa¬
men habuit. Isenĩ qui certat in
luctamine: aliqͣndo suꝑiorẽ se: ali¬
qnͣdo uͦ eo cũ quo contenderit infe¬
riorem inuenit. Designat gͦ angls¬

Expanded text:
ntis contentio, cum sese ad coelestia ergit, cum in rebus spiritalibus animum tendit, cum transgredi nititur omne quod corporaliter videtur, cum sese angustat ut dilatetur. Et aliquando quidem vincit, et reluctantes tenebras suae caecitatis exsuperat, ut de incircumscripto lumine quiddam furtim et tenuiter attingat; sed tamen ad semetipsam protinus reverberata revertitur, atque ab ea luce, ad quam respirando transiit, ad suae caecitatis tenebras suspirando rediit. Quod bene sacra historia designat, quae beatum Jacob cum angelo luctatum narrat. Cum enim ad parentes proprios rediret, in via angelum invenit, cum quo in luctamine magnum certamen habuit . Is enim qui certat in luctamine, aliquando superiorem se, aliquando vero eum cum quo contenderit inferiorem invenit. Designat ergo ang
Abbreviated transcription (Latin):
relinquitur: exterioris intelligen¬
tiȩ uirentia exempla monstrãt᷑
Quas bene iacob in aque canalib
posuit: quia &e redemptor ñr in
libris eas sacrȩ scientiȩ quib nos
intrinsecus infundim᷑. infixit Haᷤ
aspicientes arietes cũ ouib coeunt:
quia rationales nr̃i sp̃c dũ in earũ
intentione defixi sunt. singulis
quibq actionib ꝑmiscentur ut
tales fetus oꝑm ꝓcreent. qualia ex¬
empla p̃cedentiũ in uocib p̃cep¬
toꝵ uident. Et diuersũ colorem ꝓ¬
subtracto litterȩ cortice altius int̃¬
na considerat. & reseruato ñnũqͣm
historiȩ tegmine. bene se in exteri¬

Expanded text:
relinquitur, exterioris intelligenrelinquitur, exterioris intelligentiae virentia exempla monstrantur. Quas bene Jacob in aquae canalibus posuit, quia et Redemptor noster in libris eas sacrae scientiae, quibus nos intrinsecus infundimur, fixit. Has aspicientes arietes cum ovibus coeunt, quia rationales nostri spiritus, dum in earum intentione defixi sunt, singulis quibusque actionibus permiscentur, ut tales fetus operum procreent, qualia exempla praecedentium in vocibus praeceptorum vident, et diversum colorem psubtracto litterae cortice, altius interna considerat, et reservato nonnumquam historiae tegmine, bene se in exteri
Abbreviated transcription (Latin):
rentur uirgas. & parerent macu¬
losa & uaria. & diuerso colore resꝑsa.
Quid est uirgas uirides amigdali¬
nas & ex platanis ante oculos gre¬
gũ ponere: nisi ꝑ scripturȩ sacrȩ
seriem antiquoꝵ patrũ uitas & sen¬
tentias in exemplũ popłis p̃bere :
Que nimirũ quia iuxta rationis exam̾
recte sunt: uirge nominant᷑. Qui¬
b ex parte corticẽ detrahit: ut in
his que expoliant᷑ intimꝰ candor
appareat. & ex parte corticẽ seruat.
ut sicut exterius fuerant in uiri¬
ditate ꝑmaneant. Uarius qͦ uir¬
garũ color efficitur: dũ cortex ex
parte subtrahitur. & ex parte re¬
tinetur. Ance considerationis enĩ
nr̃ȩ. oculos p̃cedentiũ patrũ sen-¬
tentiȩ: quasi uirgȩ uarie pomn¬
litterȩ fugimus: quasi corticẽ sub¬
trahimus. Et dũ plerũq intellectũ
litterȩ sequimur: quasi corticẽ re¬
seruamꝰ. Dũq ab ipsis cortex litt̾e
subducitur: allegorie candor inte¬
rior demonstratur. Et dñ cortex

Expanded text:
gas, et parerent maculosa et varia, et diverso colore respersa . Quid est enim virgas virides, amygdalinas, atque ex platanis ante gregum oculos ponere, nisi per Scripturae sacrae seriem antiquorum Patrum vitas atque sententias in exemplum populis praebere? Quae nimirum quia juxta rationis examen rectae sunt, virgae nominantur. Quibus ex parte corticem subtrahit, ut in his quae exspoliantur, intimus candor appareat; et ex parte corticem servat, ut sicut fuerant, exterius in viriditate permaneant; variusque virgarum color efficitur, dum cortex ex parte subtrahitur et ex parte retinetur; ante considerationis enim nostrae oculos, praecedentium Patrum sententiae quasi virgae variae ponlitterae fugimus, quasi corticem subtrahimus, et dum plerumque intellectum litterae sequimur, quasi corticem reservamus. Dumque ab ipsis cortex litterae subducitur, allegoriae candor interior demonstratur, et dum cortex
Abbreviated transcription (Latin):
pena & miseria ẽ. Qd̃ enĩ multa
cautela custoditur salus corporis.
qd̃ etiam custoctita amittitur. a
& tam̃ reꝑata semꝑ in dubio est.
quid hoc aliud qͣm mortalis uitȩ
miseria est: Qd̃ amamus ami¬
cos suspecti ne offendi ualeant
formidamꝰ immicos. atq de eis
securi ñ sumusutiq quos formi
damus. qd plerũq inimicis sic
fidenter quasi amicis loquimur.
& multũ nos fortasse diligentiũ
quasi uerba suscipimus mimicoꝵ.
& qui falli numqͣm uel fallere uo¬
lumus. ex cautela nr̃a graluius
amissa celesti patria repulsus ho¬
mo delectatur exilio. grauatur
curis. & tam̃ cogitare dissimulat
qm graue sit quia multa cogitã¬
tur. qd̾ priuatus ẽ int̾no lumine.
& tamen in hac uita diurult¬
diu uult ꝑpeti cecitatem suam:
quid hoc aliud qͣm de pena nr̃a
nata miseria est: Sed qͣmuis
hic diu stare desideret: ipso tam̃
cursu mortalis uitȩ impellitur.
pondera bene quidam sapiens cõ¬
templatus ait. Graue iugũ suꝑ

Expanded text:
poena et miseria est. Quod enim multa poena et miseria est. Quod enim multa cautela custoditur salus corporis, quod etiam custodita amittitur, amet tamen reparata semper in dubio est, quid hoc aliud quam mortalis vitae miseria est? Quod amamus amicos, suspecti ne offendi valeant, formidamus inimicos, atque de eis securi damus, quod plerumque inimicis sic fidenter quasi amicis loquimur, et multum nos fortasse diligentium quasi verba suscipimus inimicorum; et qui falli nunquam vel fallere volumus, ex cautela nostra gravius  amissa coelesti patria repulsus homo delectatur exsilio, gravatur curis, et tamen cogitare dissimulat quam grave sit, quia multa cogitantur, quod privatus est interno lumine: et tamen in hac vita diu vult perpeti caecitatem suam. Quid hoc aliud, quam de poena nostra nata miseria est? Sed quamvis diu hic stare desideret, ipso tamen cursu mortalis vitae impellitur pondera bene quidam sapiens contemplatus, ait: Grave jugum super
Abbreviated transcription (Latin):
git: sed reuerberatã hanc corpore¬
arũ rerũ amica caligo confundit.
Semet ipsam qualit̾ incorporea
corpus regat intueri uult: & ñ
ualet. Requirit mire qd̾ fibi re¬
spondere ñ sufficit: & sub eo ig¬
nara deficit. qd̾ prudent̾̃ requi¬
rit. amplã se simul& angustã
considerans qualem se ueraciter
existimet ignorat: quia si ampla
ñ esset. nequaqͣm tam inuestigan¬
da requireret. Et rursũ si angu¬
sta ñ esset: hoc ipsum saltem qd̵
ipsa requirit inueniret. Quiagͦ
repulsus homo & a carne molest¬
as. & amente questiones tolerat.:
graue nimirũ pondꝰ semet ipsũ
portat. Undiq lagͥorib p̾mitur.
undiq infirmitatib urget᷑: ut
qui relicto dõ se sibi ad requiem
sufficere credidit. nichil in se nisi
tumultũ ꝑturbationis inueniret
inuentũq se fugere quereret. sed
ñ haberet. Moꝵ.ł.xi. Si subti¬
liter etiam consideretur: om̃e qd̃
hic agitur expulsi hominis graus

Expanded text:
git, sed reverberatam hanc corporegit, sed reverberatam hanc corporearum rerum amica caligo confundit. Semetipsam qualiter incorporea corpus regat intueri vult et non valet. Requirit mire quod sibi respondere non sufficit; et sub eo ignara deficit, quod prudenter requirit. Amplam se simul et angustam considerans, qualem se veraciter aestimet ignorat: quia si ampla non esset, nequaquam tam investiganda requireret, et rursus si angsta non esset, hoc ipsum saltem quod ipsa requirit inveniret. Quia ergo repulsus homo et a carne molestias, et a mente quaestiones tolerat, grave nimirum pondus semetipsum portat, undique languoribus premitur, undique infirmitatibus urgetur, ut qui relicto Deo se sibi ad requiem sufficere credidit, nihil in se nisi tumultum perturbationis inveniret, inventumque se fugere quaereret, sed non haberet. Si subtiliter etiam consideretur omne quod hic agitur, expulsi hominis gravis
Abbreviated transcription (Latin):
exclusa modo spe decipitur. mõdo
pauore uexatur. mͦ despiciendo
dolore deicitur. mͦ falsa hilarita¬
te releuat᷑. Cranfitoria ꝑtinacĩt
diligit: eoꝵq amissione inces¬
santer atteritur: quia & incessan¬
ter curfu rapiente ꝑmutãtirr.
Reb autẽ mutabilib subdita. &¬
a semet ipsa uariatur. Nam que¬
rens qd̃ ñ habet anxia ꝑcipit: cũq¬
hoc habere ceꝑit. declet hanc ꝑce¬
pisse qd̃ quesiuit. Amat sepe qd̾
despexerat: despicit qd̃ amabat.
Cũ labore que eterna sunt discit:
s hoꝵ repente obliuiscitur. si la¬
borare defierit. Diu querit ut
parũ quid de sũmis inueniat.
s ad confueta citius relabens. nec
parũ in his que inuenerit ꝑse¬
uerat. Erudiri appetens uix suã
ignorantiam suꝑat: s erudita
grauius contra scientiȩ głiam
pugnat. Uix carnis suȩ sibi tiran¬
nidem subicit: s tam̃ adhuc intꝰ
culpȩ imagines tolerat. cuiꝰ iam
foris oꝑa uincendo restrinxit.

Expanded text:
exclusa, modo spe decipitur, modo exclusa, modo spe decipitur, modo pavore vexatur, modo sustinendo dolorem dejicitur, modo falsa hilaritate relevatur. Transitoria pertinaciter diligit, eorumque amissione incessanter atteritur, quia et incessanter cursu rapiente permutatur. Rebus autem mutabilibus subdita a semetipsa variatur: nam quaerens quod non habet, anxia percipit; cumque habere coeperit, taedet hanc percepisse, quod quaerit. Amat saepe quod despexerat; despicit, quod amabat. Cum labore quae aeterna sunt discit, sed eorum repente obliborare desierit. Diu quaerit ut parum quid de summis inveniat, sed ad consueta citius relabens, nec parum in his quae invenerit perseverat. Erudiri appetens, vix suam ignorantiam superat, sed erudita, gravius contra scientiae gloriam pugnat. Vix carnis suae sibi tyrannidem subjicit, sed tamen adhuc intus culpae imagines tolerat, cujus jam foris opera vincendo restrinxit.