comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& fragiles. uł con¬
tra uitia tantum
que sunt ex catue
& sanguine. sed ad¬
ñ sus pͥncipes id est
demones qui pͥnci
eos qui etiam suꝑ
enim quia exitia¬
famulis dei aucto¬
tur. siue ꝑse siue ꝑ
altitudo grandis
est. Nico quod colluctatio est uob̾¬
incelesti. adu̾sus demones. qui utiq tuñdi
rat. subdit. scił adu̾sus rectores mundi. idẽ ad ũsus aiabo¬
lum & angłos eiꝰ. quos rectores mundi dicit. quia ip̃i regunt
mundus eum ñ cognouit. Talemmundum illi regunt. con
& inflamiant eos. & tanqm uasa sua mouent. & uelut
organa tangunt: contra eos habemus occultam luctam.
aqd qmͣ nos armat apłs. Et ne putarentur demones hunc
uisibilem mundum regere. subdit. quid mundi nomine
intellexit. scił tenebrarum rectores idẽ pec̾eorum. harum
scił tam malarum idẽ rectores sunt eorum quos p̾cipitant
incenebrosa oꝑa. Quasi. Hondominantur demones
bellum habemns. quia sp̃uales & inuisibiles sunt. Et qͥa

Expanded text:
t fragiles, vel contra vitia tantum quae sunt ex carne et sanguine, sed adversus principes, id est daemones, qui principntra eos, qui etiam super m est enim quia exitiafamulis Dei a dtur, sive per se sive per altitudo grandis est. Dico quod colluctatio est vobis adversus daemones, qui itaque timendi rat, subdit, scilicet: Adversus rectores mundi, id est adversus diabolum et angelos ejus quos rectores mundi dicit, quia ipsi regunt mundus eum non cognovit . Talem mundum illi regunt contret inflammant homines, et tanquam vasa sua movent, et velut organa tangunt, contra eos habemus occultam luctam, ad quam nos armat Apostolus. Et ne putarentur hunc mundum visibilem regere, subdit, quid mundi nomine intellexit, scilicet tenebrarum rectores, id est peccatorum, harum, scilicet tam malarum, id est rectores sunt eorum quos praecipitant in tenebrosa opera. Quasi dicat: Non dominantur daemones bellum habemus, quia spirituales et invisibiles; et quia
Abbreviated transcription (Latin):
quitenebre sunt ad omne malum diabolus precipitat &¬
instigat. hoc gͦ nos hortatur apłs. ut ñ contra hominẽ
malum. immo pro illo. sed contra diabolum quicum illo
oꝑatur: & in illo oremus. & quicquid possumus faciamꝰ.
ut diabolus expellatur & angeli eius: ꝙ homines liberen¬
tur. Ip̃i enim demones quasi equites pugnant. in equis ho
bellum gerimus. ad ñsus rectores tenebrarum. Infideliũ
hoc unum p̃lium est alt̾um ałt̾um autẽ cuiq inseip̃o est

Expanded text:
qui tenebrae sunt ad omne malum diabolus praecipitat et instigat. Hoc ergo nos hortatur Apostolus, ut non contra hominem malum, imo pro illo, sed contra diabolum qui cum illo operatur et in illo, oremus; et quidquid possumus faciamus, ut diabolus expellatur et angeli ejus, et homines liberentur. Ipsi enim daemones quasi equites pugnant in suis equisbellum gerimus adversus rectores tenebrarum, id est infidelium, hoc unum praelium est. Haimo. Alterum autem cuique in seipso est
Abbreviated transcription (Latin):
tur illi. De cet̾o. Post
specialia prccepta qͥ¬
bus ammonuuit sin¬
gulos ordines. in
communi ammnonet
omnes. Quasi. huc
usq nos iuii uerbo¬
tero idest deinceps̾. infuturo. in

Expanded text:
 10.-- De caetero. Post specialia praecepta quibus admonuit singulos ordines, in communi nunc admonet omnes; quasi: Huc usque vos juvi verbopere; deinceps, in futuro, in
Abbreviated transcription (Latin):
Ita simplicit̃ obe¬
dite sicut obedire
precipit ad conser¬
uationem humili¬
tatis: obalie dico ũ
seruientes adocłm¬
uoluntate. remittñ¬
tes illis si quandoq
peccant. ñ solum
uerbera sed etiam
minas scientes quod¬

Expanded text:
Ita simpliciter obedite, sicut obedire pse hoc praecipit ad conservationem humilitatis, obedite dico, non servientes ad ocvoluntate, remittentes illis, si quando peccant, non solum verbera, sed etiam minas, scientes quod
Abbreviated transcription (Latin):
eis coherrendis. & homicidiset fortucariis& mascłorum con¬
cubitorib plagiariis qui plagas cuiꝰ libet generis inferunt
ꝓximis. mendacib. ꝑ uiris & siquid aliud est quod aduer¬
santur sane doctrine scił morali &e legi naturali que sana
aocͥna est non contra s ed scđ̾m eungłium. Om̃is enim ueri¬
tas concordat eungłio eungłnum dieo głie beatidei idẽ. qͦd
p̃ditat uł dat głam dei quod eunͣ głium ereditum est michi
ut fideli. Gr̃as ago. hic ostendit mala sibi fuisse inilege.
bona uero ea dmns¬
sa scił quod fidelis
est. & positus ĩmi¬

Expanded text:
eis coercendis, et homicidis, et fornicariis, et masculorum coneis coercendis, et homicidis, et fornicariis, et masculorum concubitoribus, plagiariis, qui plagas cujuslibet generis inferunt proximis, mendacibus, perjuris, et si quid aliud est, quod adversatur sanae doctrinae, scilicet morali et legi naturali. Quae sana doctrina est non contra sed secundum Evangelium. Omnis enim veritas concordat Evangelio. Evangelium, dico, gloriae beati Dei, id est quod praedicat, vel dat gloriam. Quod Evangelium creditum est mihi, ut fideli. Gratias ago. Hic ostendit mala sibi fuisse in lege, bona vero ea dimiscet quod fidelis est, et positus
Abbreviated transcription (Latin):
sit eiꝰ comminatione. tanqm pedagogo ꝑducitur ad grãm.
ꝑ qͣm iustus fiat. Iustus uero etiam ealegitme utitur. cum
eam terrendo imponit in ustis. ut cum in ip̃is ceꝑit moli¬
te concupiscentie morb incentino ꝓhibitionis ce cumulo
p̃uaricationis augeri. confagiant ad iustificantem gr̃ara
&e ꝑeam suauitate gr̃e cdelectati penam littere minantis ena-¬
danͣt. Ita ñsunt contiaria nec interse repugnant. Hec duo.
scił quod lex bona est eaꝙ legitime ittitur iustus:  tñ iusto
posita ñ est. quia non exea iustificatus ẽ. sed ex lege fidei. Ñ
est imposita iusto dico. sed imustis qui contra legem natu¬
re agunt. & ñ subditis deo. cum bene monerentur aratione.
Qui autem sirit in iusti & ñ subditi. ꝑ partes exponit subdens.
aliquo uł timore consentiunt. uł peccatorib. inse. sceleratis.
oe contaminatis. in ꝓximum. patricidis & mattidis quia
lex nature que inhiis obsoleuerat literis est reformata

Expanded text:
s comminatio ne tanquam paedagogo perducitur ad gratiam per quam justus fiat. Justus vero etiam ea legitime utitur, cum eam tenendo imponit injustis, ut cum in ipsis coepit inolitae concupiscentiae morbus incentivo prohibitionis, et cumulo praevaricationis augeri, confugiant ad justificantem gratiam, et per eam suavitate justitiae delectati poenam litterae minantis evadant. Ita non sunt contraria nec inter se repugnant haec duo, scilicet quod lex bona est eaque legitime utitur justus, et tamen justo posita non est, quia non ex ea justificatus est, sed ex lege fidei. Lex non est imposita justo, dico, sed injustis, qui contra legem naturae agunt, et non subditis Deo, cum bene monerentur a ratione. Qui autem sint injusti et non subditi, per partes exponit dicens, aliquo vel timore consentiunt. Vel, peccatoribus in se, sceleratis et contaminatis, in proximum; parricidis et matricidis, quia lex naturae in his obsoleverat, litteris est reformata
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionis ineccłiam dm̃ uerba sunt ñ enim tammaleddix̃¬
eleganti ambiguo usus bonumeis optat cum ait. utinam¬
& abscidantur qui uos conturbant. non tm̃ cirrumcidan¬
tur sal abscudantur. ut sint spadones ꝓpter regnum celo¬
rum. & desinant carnalia seminare: sunt enim qͥdam
spadones ꝓpt̾ regnũ celoꝵ. Uł ita: ip̃i uos ꝯtͦsant. s utiã
qͥuos ꝯtͣrant absedant᷑. ñ carnalit̃ s uim generandi per¬
clant. ut in uobis nel in aliis nichil proficiant non solum
circumtisi sed etiam abscisi. ut nullam omnino potentiã
generandi habeant: & merito hoc opto. neuos redigant
tem ut non tuore sed amore serinatis:  qui priꝰ pectatis
obnoxii eratis. dei gratiam accipientes liberi sitis. & cum hoc¬
sit non tamen netessarium est. ne detis lib̾tatem inoccasione
carnis idest nelib̾ta¬
te abutamini. ut qͥa¬

Expanded text:
dilectionis in Ecclesiam verba sunt. Non enim tam maledixledictionis eleganti ambiguo usus, bonum eis optat, cum ait: utinam abscindantur qui vos conturbant! Non tantum circumcidantur, sed abscindantur, ut sint spadones propter regnum coelorum, et desinant carnalia seminare. Sunt enim quidam spadones propter regnum coelorum. Vel ita, ipsi vos conturbant, sed utinam qui vos conturbant abscindantur, non carnaliter, sed vim generandi perdant, ut in vobis vel aliis nihil proficiant, non solum circumcisi sed etiam abscisi, ut nullam omnino potentiam generandi habeant. Et merito hoc opto ne vos redigant tem, ut non timore, sed amore serviatis, et qui prius peccatis obnoxii eratis, gratiam Dei accipientes liberi sitis. Ausit, hoc tantum necessarium est; ne detis libertatem in occasionem carnis, id est ne libertate abutamini, ut qu
Abbreviated transcription (Latin):
contra uetus testamentumest. cumetiam in illo iasit
ante p̃dictum. sic enim p̾numtiatum est ꝑppham ihere¬
tnam᷑. Unde sequitur. Iituꝑansenim. Quasi. Si illud¬
uacasset aculpa non
inquireretur locus
scłi. sed inquiritur
Iheremias enimuitu¬
ꝑans eos qui in lege¬
erant. dicit. Ecce d ies
uenunit idest paula¬
tun appropinquat
tempusxp̃i Dies nocat.
quia pulsis tenebris
paruit. Dicit dñs &

Expanded text:
contra Vetus Testamentum est, cum et in illo idem sit contra Vetus Testamentum est, cum et in illo idem sit ante praedictum, sic enim praenuntiatum est per prophetam Jeremiam. Unde sequitur: vacasset a culpa, non inquireretur locus secundi, sed inquiritur. Jeremias enim vituperans eos, qui in legerant, dicit: Ecce dies veniunt, id est paulaappropinquant, tempus Christi dies vocat, quia pulsis tenebris ruit. Dicit Dominus: Et
Abbreviated transcription (Latin):
uẽti preferens nouum. quod testañtium nonum sancitũ
est icl est confirmatum ut duret in meliorib reꝓmissiom
dem sacramenta niutro q nec eadem ꝓmissa. eadem tam̃
pleraq precepta. Discussa enim precepta oraia fere eadẽ
inuennintur in eunangłio moralia utiq eadem. ut
non occides & cetera huiꝰmodr: Cerimonialia uͦ ñ eadem
sacram entauͦ non eadem. quia illa ꝓmittebant: hec dat
salutem. S imiliter ꝓmissa noneadem. quia ibi ꝓmitte¬
quod testamentum
ꝑa ꝑfecte mundaret hominem idest si mculpabiles
essent enis obseruatores nonutiq scđi locus id est opor¬
tunitas in quiperetur adeo. quiprius instruit paulatĩ¬
testamentum quod consũmaret. Et nota quod ait: si
uacasset tulpa. Ita enim hoc dicit. quasupsum habeat
culpam. quod uidetur dum p̃cipit sine gra. & p̃uarica¬
tores constituit. Si queratur a nob̾ cur non eoritu colamꝰ
d eum quo coluerunt eum ebreipatres. responddemꝰ ali¬
ud dm̃ nobis p̃cepisse ꝑpatres nouitestamenti. neq hot

Expanded text:
veteri praeferens novum. Quod Testamentum Novum sancitum est, id est confirmatum est ut duret in melioribus repromissidem sacramenta in utroque, nec eadem promissa, eadem tamen pleraque praecepta: discussa enim praecepta omnia fere eadem inveniuntur in Evangelio, moralia utique eadem, ut: Non occides, et caetera hujusmodi. Caeremonialia vero non eadem; sacramenta non eadem, quia illa promittebant, haec dant salutem. Similiter promissa non eadem: ibi promittequod Testamentum lpa, id est perfecte mundaret hominem, id est si inculpabiles essent ejus observatores. Non utique secundi locus, id est opportunitas, inquireretur a Deo qui prius paulatitestamentum quod consummaret. Et nota quod ait, si vacasset a culpa. Ita enim hoc dicit quasi ipsum habeat culpam quod videtur, dum praecipit sine gratia et praevaricatores constituit. Si quaeratur a nobis cur non eo ritu colamus Deum quo coluerunt eum Hebraei patres, respondemus: Aliud Deum nobis praecepisse per patres Novi Testamenti, neque hoc
Abbreviated transcription (Latin):
delecto ꝑ se surgere non ualentium. uł quasi mtrix par¬
uulorum. ut educerem eos deterra egyptiidest ñer̃it scłm
legem que post exitum de egypto clata est. Quod enim ante
legem abrahe d ixit deus. scił inisemme tuo benedicentur õs
gentes. illud compleuit inenuangłio. Illa enim sp̃ualis ꝓ¬
missio. fuit ꝑtinens ad grãm. Ecce hͥ aꝓpħa ñ ꝑũat᷑um uetꝰ testa¬

Expanded text:
de lecto surgere non valentium, vel quasi nutrix parvulorum, ut educerem eos de terra Aegypti, id est non erit secundum legem quae post exitum de Aegypto data est. Quod enim ante legem Abrahae dixit, scilicet: In semine tuo benedicentur omnes gentes , illud complevit in Evangelio. Illa enim spiritualis promissio fuit pertinens ad gratiam. Ecce hic prophetatur non pe
Abbreviated transcription (Latin):
nem. suꝑ quos dicit
se consummaturum¬
nouum testam̃tum.
sciłut dominetute. eis. & ip̃i ei obediant. Non scłm. Niͣ.¬
Consummabo testamentum nouum dico. quod non sit
sit de terrenis sicut illud uetus. scił lex data inmonte sy¬
na. Et quia quib dam patrum sp̃uałe testamentum fecerat
ut abraham: determinat aaddens. Indie. & cetera. Quasi¬

Expanded text:
nem, super quos dicit se consummaturumNovum Testamentum, scilicet ut dominetur eis, et ipsi ei obediant. Non secunconsummabo testamentum novum super domum Israel,sit de terrenis, sicut illud vetus, scilicet lex data in monte Sina, et quia quibusdam patrum spirituale testamentum fecerat, ut Abraham, determinat, dicens: In die qua
Abbreviated transcription (Latin):
nos sunt & console¬
tar corda nr̃a. Et ut¬
predict̾a sicite dociri
fiant pax sit fr̃ib¬
& caritas tum fide.
Pacem optat eis qͥ¬

Expanded text:
nos sunt, et consoletur corda vestra. Et uedicta sicut docui fiant, pax sit frcharitas cum fide. Pacem optat eis q
Abbreviated transcription (Latin):
circa. quia it̾iora
non tangebant. bt¬
inquam illa sciatis.¬
& quid agam il est
quam constans sum¬
inter illa. omma¬
cus frater mens in
fide carissimꝰ. Ut li¬

Expanded text:
circa, quia interiora non tangebant, inquam, illa sciatis,quid agam, id est, quam constans sinter illa omcus frater meus in fide charissimus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
b expedita. quia
sp̃e regit. carõ domatur. sar¬
& insarne. neenim seruit deo. qui dexe
mus: ut sp̃c obtemꝑet deo. Sp̃e enim regit. caro regitur.
sanctum esse dm̃. iui latria exibetur: scił seruitus soli creatori
scriptum: qui sp̃ui deo seruimus. attende etiam cur non
dixerit habemus cͥcumtisionem. sed nos sumus circumeisio.
Sic accipe. hoc uoluit significare apłi. Nos sumus iusticia.
circumcisio enim iusticia est. Magis autem commendat
quod dicit dicendo nos ẽẽ cͥcimicisionem id ẽ iusticiam. qm
dicendo nos ẽẽ circumcisos. idẽ iustos. sic tamenut eum in¬
sticiam dicit eẽ iustos intelligamꝰ. Sequitur. Et głamur¬
bentes fiduciam idẽ spem salutis in carne id ẽ incarnali cir¬
cumcisione uł ingenere. Resperit quosdam incarne fideme᷑.
Ip̃i erant quide carne cͥciumcisione &e aliis carnalib obser¬
uantiis. nec non ce de genere głabautur. Et ne uideatur
apłs non posse fidere incarne. & contempñe quod si habet

Expanded text:
 expedita, quia spiritus regit, caro domatur. arne enim servit Deo, qui de remus ut spiritus obtemperet Deo. Spiritus enim regit, caro regitur; sanctum esse cui latria exhibetur, scilicet servitus soli Creatori scriptum, qui spiritui Dei servimus. Attende etiam cum non dixerit, nos habemus circumcisionem, sed nos sumus circumcisio, sic accipi. Hoc voluit significare Apostolus: Nos sumus justitia; circumcisio enim justitia est. Magis autem commendat quod dicit, dicendo nos esse circumcisionem, id est justitiam, quam dicendo nos esse circumcisos, id stitiam dicit esse, justos intelligamus. 9. bentes fiduciam, id est spem salutis, in carne, id est in carnali circumcisione, vel in genere. Respexit quosdam in carne fidentes. Ipsi erant qui de circumcisione carnis et aliis carnalibus observantiis, nec non etiam de genere gloriabantur. Et ne videatur Apostolus non posse fidere in carne et contemnere quod non habet,
Abbreviated transcription (Latin):
d erem. uł nondũ¬
fluum: inania
enim hec ommia
ne accedetur ad gra¬
tiam. Ueruntamen.
Quasi. Non solum
dum ita arbitratus
sum. ueruntam̃ id
est. sed etiam si ip̃m
ũ possem assequi
estimo omna detri¬
mentum ẽẽ ꝓpter
hoc solum. scił ꝓpter

Expanded text:
derem, vel nondufluum. Inania enim erant haec omnia ne accederetur ad gratiam. Verumtamen. Quasi dicat: Non solum dum, ita arbitratus sum, verumtamen, id est sed etiam si ipsum non possem assequi, aestimo omnia detrimentum esse, propter hoc solum, scilicet propter
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionem. & hono¬
rem. non solum esti¬
mo ea detͥmenta. sed
etiam feci docendo
ce sp̃ualiter uiuendo
ut aliis apparerent
omnia ẽẽ detͥmentũ
& quod plus est ar¬
bitror illa legalia ẽẽ
bonorum sed etiam
ut stercora quia in¬
quinant iam obser¬
uantem. & hoc idđo:
ut infuturo xp̃m
lucrifaciam id est
& hic inuemar

Expanded text:
dilectionem et honorem, non solum aestimo ea detrimenta, sed etiam feci, docendo et spiritualiter vivendo, ut aliis appareret omnia esse detrimentum: et quod plus est, arbitror illa legalia non tnta bonorum, sed etiam ut stercora, quia inquinant jam observantem. Et hoc ideo ut in futuro Christum lucrifacerem, id est Et hic inve
Abbreviated transcription (Latin):
bar. Hec apud nideas nobilitas erat: sed apud xp̃m queri¬
statura dicebatur. hic autem paulus id est modicus d̾icitur
Et scd̃m iusticiam ñ ueram sed que in lege est que manus
compͥut ñ animura. que timore non amore seruire facit.
comĩsatus sum sine querela. idẽ sine clamore de me facto

Expanded text:
bar. Haec apud Judaeos erat nobilitas, sed apud Christum quaeribar. Haec apud Judaeos erat nobilitas, sed apud Christum quaeristatura hic autem Paulus, id est modicus dicitur. Et secundum justitiam, non veram, sed quae in lege est, quae manus comprimit, non animum, quae timore, non amore servire facit. Conversatus sum sine querela, id est sine clamore de me facto
Abbreviated transcription (Latin):
que non fuit de concubims. que tͥhꝰ¬
adhesit iude. non recedens atemplo
quando facta est seꝑatio aseruo salomonis. Tunc enimi
trib ida non erat regia. & tͥbus beniamui. e trib leui
que erat sacerdotalis remanserunt simul ñ recedentes a
ihersm &e atemplo. Et ego natus echebreis parentib. sum
ebreus. Quasi. Non deuiaui agente mea: N ota quod be¬
brei dicuntur. pro abrahei mutata littera ab abraham un¬
ae ongo trahitur. non abeber h oc enim augustinus ita re¬
treactat dicens. Quod dixi erabraham cepisse gentem hebre¬
oium. est quidem & hoc credibile ut ebrei uelut abrahei
gnis eram pharisens id est non contemptibili plebi am mir
rii enim quidam erant. & quia ad nobilitatem iudauam
segregati ĩ contemptibili plebi commixti. qui dicebant᷑
pharisei. Namdicitur hoc ũbum quasi segregationem
interpretari. sicut latine diciur egregius. quasi agrege
seqͣuens eccłiam dei quicqd enim erat quod legimee ad¬
uersarium uideretur in patienter ferebam. acriter in seque¬

Expanded text:
quae non fuit de concubinis, adhaesit non recedens a templo quando facta est separatio in servo Salomonis. Tunc enim tribus Juda quae erat regia, et tribus Benjamin, et tribus Levi quae erat sacerdotalis remanserunt simul non recedentes a Jerusalem et a templo; et ego natus ex hebraeis parentibus sum Hebraeus. Quasi dicat: Non deviavi a gente mea. Nota quod Hebraei dicuntur pro Abrahaei mutata littera ab Abraham, unde origo trahitur, non ab Heber. Hoc autem Augustinus retractat ita, dicens: Quod dixi ex Abraham coepisse gentem eorum, est quidem et hoc credibile, ut Hebraei velut Abrahaei gius fui. Pharisaeus, id est non contemptibili plebi admisturii enim quidam, et quasi ad nobilitatem Judaicam segregati erant, non contemptibili plebi misti, qui dicebantur Pharisaei. Nam dicitur hoc verbum quasi segregationem interpretari: qui sicut Latine egregius dicitur, quasi a gregesequens Ecclesiam Dei. Quidquid enim erat quod legi meae adversarium videretur impatienter ferebam, acriter inseque
Abbreviated transcription (Latin):
circumcisus sum
se habeo circumci si¬
onem octam diei ut
lex moysi precipit.¬
hominem scił octaua
die. cͥcumcidi cultel¬
quod post tempus.¬
.Uii. dierum in octa¬
die a xp̃o petra per¬
fect e cireumcidemur¬
abomni corruptiõe
pene &e culpe. & sũ
exgenere isrł id est
non ꝑselitus. non

Expanded text:
cirsed habeo circumcisonem octava die, ut lex Moysi praecipithominem, scilicet octava die circumcidi cultelquod post tempuVII dierum in octadie a Christo petra perfecte circumcidemuromni corruptione poenae et culpae. Et ex genere Israel, id est non proselytus, non
Abbreviated transcription (Latin):
sine tristicia sim.
Ercipite itaq il¬
lum cum omni
gaudio in dño &e
eius modi cum ho
animam suam
ut impleret qͦd
ex uobis de erat
erga meum obse¬

Expanded text:
sine tristitia sim excipite itaque illum cum omni gaudio in Domino et eiusmodi cum honanimam suam ut impleret id quod ex vobis deerat erga meum obse
Abbreviated transcription (Latin):
tem existimaui
epafroditum fra¬
trem & cooꝑato¬
rem. et commi¬
litonem meum.
& ministrum ne¬
cessitatis mee mit¬
tere aduos. qm̃
quidem omnes
uos desiderabat¬
propt̾ea qͦd au¬
dieratis illum in¬
firmatum. Nã¬
et in firmatusest
usq admortem.
sed deus misertuᷤ
est eius: non so¬
lum autem eius.
uerum etiam &¬
mei. ne tristiciam
suꝑ tristiciam ha¬

Expanded text:
tem existimaui Epaphroditum fratrem et cooperatorem et conmilitonem meum, et ministrum necessitatis meae, mittere ad uos: quoniam quidem omnes uos desiderabatpropterea quod audistis illum infirmatum. Nam infirmatus est usque ad mortem; sed Deus misertus est ejus. Non solum autem ejus, verum etiam mei, ne tristitiam super tristitiam ha
Abbreviated transcription (Latin):
mittere uolui. St̃
non de se sed de uob̾
pro eo dolentib. Et
hoc est quod subdit.
propt̃ea quod audie¬
ratis eum infirmatũ
i est ũb̾atum ĩ mini¬
stratione. uñ doleba¬
tis. Nam oe cetera.
Quasi quis diceret
cur mestus erat. qͥa
det quia non solum
fama sed etiam in
ip̃a re infirmatus
est. & ita confirma¬
retur anditus eorum
magis ac magis. &
dolor augeretur. nͥ
cito ad eos iret. Et
hoc est quod subdit.
nam e infirmatꝰ
est non utiq exuer¬
b̾atione. sed ex egri¬
tudine. & hoc usq
ad mortem icl est mor¬
tis ꝑieulum. sed ds
misertus est enis sa
hoc misertus mei.
ne haberem t̾sticiam
le morte. suꝑ tͥstiniam deinfirmitate.
misi illum ad uos.
ut inso eo it̾um gan¬
deatis pro cuins ab¬
sentia tristariuos
noui: & ego sim sñ
tsticia quam habeã
de uobis tristibus.
Et quia misi eum

Expanded text:
mittere volui. Suntnon de se, sed de vobis pro eo dolentibus. Et hoc est quod subdit: Propterea quod audieratis eum infirmatum, id est verberatum ministratione, unde dolebatis. Nam, etc. Quasi quis diceret: Cur moestus erat quia detur. Quia non solum fama, sed etiam in ipsa re infirmatus est, et ita confirmaretur auditus eorum magis ac magis, et dolor augeretur, nisi cito ad eos veniret. Et hoc est quod subdit: Nam et infirmatus est, non utique ex verberatione, sed ex aegritudine. Et hoc usque ad mortem, id est ad mortis periculum. Sed Deus misertus est ejus, sanhoc misertus est mei ne haberem tristitiam de morte super tristitiam de infirmitate, misi illum ad vos, ut viso illo iterum gaudeatis, pro cujus absentia tristari vos novi, et ego sine tristitia sim, quam habebam de vobis tristibus. Et quia misi eum
Abbreviated transcription (Latin):
de eo: gaudio dico
omni honore habe
tatione. Et debetis.
impleret id quod ex
eos. de cetero contra
psendo apłos monet.
ne legalia abeis re¬
cipiant. sed fidem
xͥ solam sufficere cre
ti. de cet̃o i est de in¬
cognoscite illos esse
canes non ratione s
consuetudine contra
insolitatu u̾itatem
latrantes. hec est
non ad eos latrent: in solitorum autem ꝑ sonis uisis. etiam
pseudo apłi consuetudines legis tenent. & contra ũitatem
irrationabilit̾. latranit &e mordent. Et iudece ia est cognos¬
cite illos ẽẽ malos oꝑarios. Mali oꝑarii sunt qui ⁊rama
errorum summiserunt generoso semini euͣngłii. quib
frumenta enecant. Et uidete idẽ cognoscite illos esse. non
dico circumcisionem. sed conscisionem Concisi sunt. quia a
xp̃o cesi sunt. & alios scił scedunt idest seꝑant. Nosemm
Quasi. Hos bene nomino conscisionem. &e non cͥcumcisio¬
nem. nos enim fide¬
les tautum sumus
uere cͥcumcisio cre
dentes enim circũ¬
cidunt corsim.
ut amputata erro¬
ris nebula. aspici¬

Expanded text:
de eo. Gaudio, dicoomni honore habetetatione. Et debetis, impleret id quod ex eos, de caetero contra pseudoapostolos monet ne legalia ab eis recipiant, sed fidem Christi solam sufficere cred183 De caetero, id est deincognocite illos esse canes, non ratione, sed consuetudine contra insolitam veritatem latrantes. Haec estni, sive mali sint, non ad eos latrent; insolitorum autem personis visis etiam pseudoapostoli consuetudinem legis tenent, et contra veritatem irrationabiliter latrant et mordent. Et videte, id est cognoscite illos esse malos operarios. Mali operarii sunt qui zizania errorum superserunt generoso semini Evangelii, quibus frumenta enecant. Videte, id est cognoscite illos esse, non dico circumcisionem, sed concisionem, concisi sunt, quia a Christo caesi sunt: et alios caedunt, id est separant. Nos enim. Quasi dicat: Bene hos nomino concisionem et non circumcisionem, nos enim, fidetantum sumus, vere circumcisio. dentes enim circumcidunt cor ut amputata erroris nebula aspici
Abbreviated transcription (Latin):
ruim. om̃is bom habeatis indomino. ñ incar¬
nalib obseruantiis. Et hec quidem p̃sens dixi urob. seci
eadem scͥbere uobis que p̾sens dixi. scił ut in dño tantum
gaudeatis. michi quidem absenti ñ est pigrum uob̾. autem
necessarium est contra instantes pseudo. Ideo dicit neressariũ
scͥbere que presens dixerat. quia scͥptura diutnis manet.
quam prelatio. Uidete & ut in año gaudeatis. uicdete ia est

Expanded text:
um omnis boni habeatis in Domino, non in carnalibus observantiis. Hoc quidem praesens dixi vobis, sed eadem scribere vobis, quae praesens dixi, scilicet ut in Domino tantum gaudeatis, mihi absenti quidem non est pigrum, vobis autem necessarium est, contra instantes pseudo. Ideo dicit necessarium scribere quae praesens dixerat, quia scriptura diutius manet quam prolatio. Videte, et ut in Domino gaudeatis, videte, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ut & uułis suꝑbia. & gentilib desperatio tolleretur. Non
qł ip̃s ferit. nec arguere simulationem cuius & ip̃e reus erat.
sea fu it hecrep̃hensio ñ uera. sed dispensatoria. nec petrus perca¬
uit. nec paulus ꝓtatiter argint. Petrꝰ aũ sicut legitur inactib
apłorum. auctor fuit huius decceti. legem post eunglium
nonẽe seruandam. qui post insionem linchei uͥ erant diũsi
gonis a nimalia ad cornelitm intrauit. & cum gentib come¬
ait. quietiam questionem dehacre soluit. Cum enim paulus
&e barnabas iam conũsis multis gentib uenissent antiochiã.
quidam aeuidea descendentes licebant. sine lege moysi: ne¬
mo potest saluari. Lunc ut̾q scił paulus. & barnabas. & illi
indi qui hoc dicebant ascendłunt iherłm ad apłos. Petrus

Expanded text:
ut et Judaeis superbia, et gentibus desperatio tolleretur. Non ut et Judaeis superbia, et gentibus desperatio tolleretur. Non quod ipse fecit, nec arguere simulationem, cujus et ipse reus erat; sed fuit haec reprehensio non vera, sed dispensatoria; nec Petrus peccavit, nec Paulus procaciter arguit. Petrus autem, sicut legitur in Actibus apostolorum, auctor fuit hujus decreti, legem post Evangelium non esse servandam, qui post visionem lintei, ubi erant diversi generis animalia, ad Cornelium intravit, et cum gentibus comedit: qui etiam quaestionem de hac re solvit. Cum enim Paulus et Barnabas jam conversis multis gentibus venissent Antiochiam, quidam de Judaea descendentes dicebant: Sine lege Moysi nemo potest salvari. Tunc utrique scilicet Paulus et Barnabas et illi Judaei qui hoc dicebant, ascenderunt Jerusalem ad apos
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽẽ itidarandum. uidentes tantum apłm in hoc rep̃hen¬
di. dugustuuꝰ uͦ dicit petrum seruasse illa legalia non dispen¬
satorie seduere. qiͣ eis subiectum. sed ñ meis spem ponentẽ
que ab om̃ib iudeis erant seruanda. & eum uere peccasse
ñ illa seruando. sed alios suo exemplo iudarare cogenbo.
ut sit rep̃hensio uera ñ dispensatoria. Ait enim ieromi¬
mꝰ. Ex hocloco impius porphirius petrum a paulo repre¬
hensum nob obicit. uolens & illi maculam. erroris & huic
ꝓcacitatis in cutere. & incommune ficti dognatis accusare
m̃datium. dum inter se eccłiarum pͥncipes dissiderent:
qdđ ntiꝙ facit non intelligens quo sensu petrꝰ rephensibił
recte sentit. legem ñ ẽẽ tenendam. & qd̃ in omni gente qͥcũꝙ
timet dm̃. & oꝑatur iusticiam acceptuis est illi: sea uterq cau¬
ta simulatione dispensat: ille subtractionem aste rep̃hensionẽ :

Expanded text:
non esse judaizandum, videntes tantum Apostolum in hoc reprehennon esse judaizandum, videntes tantum Apostolum in hoc reprehendi. Augustinus vero dicit Petrum servasse illa legalia non dispensatorie, sed vere, quasi eis subjectum, sed non in eis spem ponentem, quae ab omnibus Judaeis erant servanda, et eum vere peccasse, non illa servando, sed alios suo exemplo judaizare cogendo, ut sit reprehensio vera non dispensatoria. Ait enim Hieron.. Ex hoc loco impius Porphyrius Petrum a Paulo reprehensum nobis objicit, volens et illi maculam erroris, et huic procacitatis incutere, et in commune ficti dogmatis accusare mendacium, dum inter se Ecclesiarum principes dissiderent. Quod utique facit non intelligens quo sensu Petrus reprehensibrecte sentit legem non esse tenendam, et in omni gente quicunque timet Deum et operatur justitiam, acceptus est illi, sed uterque cauta simulatione dispensat, ille subtractionem, iste reprehensionem,
Abbreviated transcription (Latin):
ciborum nichil conferre.
Ecce qui ante fuit in ritu
fuere ut galathe: ñ utiꝙ debent reciꝑe. Sinqͣm hoc est.
quomͦ cogis gentes qui omima que iident inte putant ẽe
necessaria saluti iudariare: Cogebat quidem ñ docentis
imꝑio sed conũsationis exemplo. & de hoc obnirgatus est.
hinc discant galathe petri auctoritate non ẽẽ iudatandum.
qui in hoc repirhensus est: De hoe aũ rep̃hensione dissentire
nidentur ieronimus & augustinꝰ. sic̃t & delegalium post xͫ
obseruatione. Ieromimius enim ait petrum non ideo obser¬
uasse illa legalia qdđ uellet post xp̃m ea seruari etiam a uid̃is.
sicut uere nondebebant: sed inuitum fecisse & dispensarorie
simulasse. ne scił nłos amitt̾et. Nec in hoc pectabat quia
bona intentione id agebat: ce si illi pectarent qui eiꝰ quasi
exemplo udatiabant. nec fuit rep̃hensio uera. quia nich
inco rep̃hensibile erat: sed dispensatoria. ut ꝑhoc scirent gs̃

Expanded text:
ciborum nihil conferre. Ecce qui ante fuit in ritu fuerunt ut Galatae? non utique debent recipere. Si, inquam, hoc est, quomodo cogis gentes, quae omnia quae vident in te putant esse necessaria saluti, judaizare? cogebat quidem non docentis imperio, sed conversationis exemplo, et de hoc objurgatus est. Hinc discant Galatae Petri auctoritate non esse judaizandum, qui in hoc reprehensus est. De hac autem reprehensione dissentire videntur Hieronymus et Augustinus, sicut et de legalium post Christum observatione. Hieronymus enim ait Petrum non ideo observasse illa legalia, quod vellet ea post Christum servari etiam a Judaeis, sicut vere nec debebant, sed invitum fecisse et dispensatorie simulasse, ne scilicet Judaeos amitteret; nec in hoc peccabat, quia bona intentione id agebat, etsi illi peccarent, qui ejus quasi exemplo judaizabant. Nec fuit reprehensio vera, quia nil in eo reprehensibile erat, sed dispensatoria, ut per hoc scirent gentes
Abbreviated transcription (Latin):
eungłii ñitatem. ut putarent qui credebant in xp̃m se sine
ilł legalib saluos ẽẽ non posse. Hoc contentebant antio¬
chie: qui erͥtumcisione crediant. Ip̃m uͦ panlum credo¬
ñ ita egisse qñ timotheum cͥcumcidit. uł cenchris notum
ꝑsoluit. uł ierosolimis aiacobo monitus legalia illa susce

Expanded text:
Evangelii veritatem, ut putarent qui credebant in Christum, se sine Evangelii veritatem, ut putarent qui credebant in Christum, se sine illis legalibus salvos esse non posse. Hoc enim contendebant Antiochiae qui ex circumcisione crediderant. Ipsum vero Paulum credo non ita egisse, quando Timotheum circumcidit, vel Cenchris votum persolvit, vel Hierosolymis a Jacobo monitus, legalia illa su
Abbreviated transcription (Latin):
tredentes legi subditos cẽ. nec peccare si cͥtumcidunt. & sacͥficant.
dum m sp̃em salutis in cis non constituant nec peccat petrus
suudariat. sed qđ cogit gentesindarzare suo exemplo inquo
solo paulusrep̃hendit eum ut doctor gentium. ut sit rep̃¬
hensio uera nec dispensatoria. Alioqͥn m̃titus est paulus.
Si enim hoc fetit petrus qd facere debuit. m̃titus est paulꝰ
quod enmmdit non recte ambulantem adũitatem eungłii.
Quisqͥs enim facit qd fac̃e debet. recte utiq facit: & ideo
aeillo falsum d ieit qui diẽ eum non recte fecisse. quod nouit
eum fac̃e aebuisse. Si aũ nerum scͥpsit paulus. uerum est
quod petrꝰ non recte ambulabat adũitatem eungłii. E go
quidem illud petrum sicegisse cralo. nt gentes cogeret iu¬
darare Hoc enim lego scͥpsisse paulum. quẽ m̃titum ẽẽ
ñ credo: & ideo ñ recte hoc agebat petrꝰ: qͥa erat contra

Expanded text:
credentes, legi subditos esse, nec peccare si circumcidunt et sacrificant, credentes, legi subditos esse, nec peccare si circumcidunt et sacrificant, modo spem salutis in eis non constituant, nec peccat Petrus si judaizat, sed quia cogit gentes judaizare suo exemplo, in quo solo, Paulus reprehendit eum ut doctor gentium, ut sit reprehensio vera, nec dispensatoria. Alioquin mentitus est Paulus. Si enim hoc fecit Petrus quod facere debuit, mentitus est Paulus qui eum vidit non recte ambulantem ad veritatem Evangelii. Quisquis enim facit quod facere dfalsum de illo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod eum nouit facere debuisse. si autem uerum scripsit Paulus, uerum est, quod Petrus non requidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret judaizare. Hoc enim lego scripsisse Paulum quem mentitum esse non credo, et ideo non recte agebat hic Petrus, quia erat contra
Abbreviated transcription (Latin):
temptatis dñi imponere iugum qͦd neq nos neq patres nr̃i
portare potuimus: b ꝑ gram credimus saluari. sic̃t & illi
Petrus itaq bñ sensit. de abolitione legis. sed simulauit ꝓ
timore iuleorum. ne occasione gñtium afide recederentꝰ
&e sic ꝑaeret gregem suum. Simulauit aũ paulus ꝓsimili
metu. ut in ͥtumcisione timothei. & ip̃e qui comam ex
uoto nutͥuit. ut nazarei. incenchris ex lege caput totondit.
post multa etiam interłm consilio iacobi & p̃sbiterorum
purificatus sedđm legem intemplum intrauit. & hostiam
obtulit. Ecce quomͦ iudĩs uid̾s factus est. N on gͦ offenso m̃¬
datio seil honesta dispensatione. & petrum se agentib se¬
gregasse. & paulum ei restitisse. ego immo alii añ me ex¬
posuerunt: ut & apłorum prudentia demonstraret᷑. &
blasphemantis porphiri imprudentia coherceret᷑. ¶Augͦtinꝰ
uͦ dicit credentes degentib ouere legis lib̾atos eẽ. dẽ iudis uͦ

Expanded text:
imponere jugum, quod neque nos neque patres nostri portare potuimus? sed per gratiam credimus salvari sicut et illi . Petrus itaque bene sensit de abolitione legis, sed simulavit pro timore Judaeorum ne occasione gentium a fide recederent, et sic perderet gregem suum. Simulavit autem Paulus pro simili metu, ut in circumcisione Timothei, et ipse qui comam ex voto nutrivit ut Nazaraei, in Cenchris ex lege caput totondit. Post multa etiam in Jerusalem consilio Jacobi et presbyterorum purificatus secundum legem in templum intravit, et hostiam obtulit. Ecce quomodo Judaeis Judaeus factus est. Non ergo officioso mendacio, sed honesta dispensatione et Petrum se a gentibus segregasse, et Paulum ei restitisse, ego imo alii ante me exposuerunt, ut et apostolorum prudentia demonstraretur, et blasphemantis Porphyrii imprudentia coerceretur. Augustinus vero dicit credentes de gentibus onere legis liberatos esse; de Judaeis vero
Abbreviated transcription (Latin):
est indocͥtna religionis nullo mͦ ẽẽ m̃tiendum. & a scͥptorib
scãꝵ s cͥpturarum credendum est om̃ino ab ẽẽ m̃datium. ne
a ifpensatores xͥ sibi putent licere ꝓu̾itatis dispensatione m̃tiri.

Expanded text:
est in doctrina religionis nullo modo esse mentiendum, et a scriptoribus est in doctrina religionis nullo modo esse mentiendum, et a scriptoribus sanctarum Scripturarum credendum est omnino abesse mendacium, ne dispensatores Christi sibi putent licere pro veritatis dispensatione mentiri.
Abbreviated transcription (Latin):
fidde. amiserant tanqͣm uitam officii sui. Ueruntamen sic̃t
defuncta corpora deducenda. erant quodamm ad sepultu¬
ram. nec simulate sed religiose non erant deserenda conti¬
nuo uł inimicoꝵ obtrectationib tanqͣm canum morsib
pitienda. Ideo nc̃ quisqͥs xͥanorum qͣmins lit ex udis ea
celebrare uoluĩt quasi sopitos cineres eruens. ñ erit pus
deductor uł baulus corpis. sed impuis sepusture unolator.
Nam ꝓcessu temporis. obseruationes ille ab omnib rͥanis
sunt deserente. ¶Item ip̃m apłm paulum. int̾eogans. int̾¬
pello. & requiro in eo qͦd scͥpsit se uidisse petrum non recte
ambulare adi̾tatem eungłii. eiꝙ ideo restitisse ꝗđ illa si¬
mulatione gentes iudarare cogeb̾at. utrũuerũ scͥpsexit.
annon: nescio qua dispensatina falsitate m̃titus sit. Absit.
ut eum m̃daciter fecisse crelamus. Om̃mo enim tenendũ

Expanded text:
fide, amiserant tanquam vitam officii sui. Verumtamen sicut fide, amiserant tanquam vitam officii sui. Verumtamen sicut defuncta corpora deducenda erant quodammodo ad sepulturam, nec simulate, sed religiose, non erant deserenda continuo, vel inimicorum obtrectationibus tanquam canum morsibus projicienda. Ideo nunc quisquis Christianorum quamvis sit ex Judaeis ea celebrare voluerit, quasi sopitos cineres eruens non erit pius deductor vel bajulus corporis, sed impius sepulturae violator. Nam processu temporis observationes illae ab omnibus Christianis sunt deserendae. Item ipsum apostolum Paulum interrogans, interpello et requiro in eo quod scripsit se vidisse Petrum non recte ambulare ad veritatem Evangelii, eique ideo restitisse, quod illa simulatione gentes judaizare cogebat: utrum verum scripserit an non, nescio qua dispensativa falsitate mentitus sit. Absit! ut eum mendaciter fecisse credamus. Omnino enim tenendum
Abbreviated transcription (Latin):
cum cum gentib uesci uid̃at. Non enim negamꝰ petͣm
inhac sententia fuisse. inqua &e paulus fuit. Non gͥ tt̃
cum qd in ea re uerum ẽẽt docebat. sed eiꝰ simtilationem
qua gentes cogebat iudarare arguebat. quia sic illa oĩa
simulatorie gerebantur. qͣiͣ uerum eẽt qͦd dicebãt qͥdam.
scił credentes sine lege ñ posse saluari. incuiꝰ sententiȩ. ñ
consensionem. secd simulationem timore petrꝰ in cudat. ut
de illo paulus uere seͥberet qd̃ eum uidisset non recte ambu¬
lantem adũitatem eũngłii eiq uerissime diceret. quod
gentes iudarare cogebat: quod paulus utiꝙ ñ faciebat
ob hoc illa netera neraciter uͥ opus erat obseruans. ut dãp¬
nanda ñ eẽ monstrarit p̃cuicans tñ instant̃ ñ eis s gr̃a fid̾ei
saluos fieri. fideles. ne cauelut necessaria quisqͣm su scrꝑet
Post passionem & resurrectionem namc dm̃ iam reuelata

Expanded text:
 cum gentibus eum convesci viderat. Non enim negamus Petrum  cum gentibus eum convesci viderat. Non enim negamus Petrum in hac sententia fuisse in qua et Paulus fuit. Non igitur tunc eum quid in ea re verum esset docebat, sed ejus simulationem qua gentes cogebat judaizare, arguebat, quia sic illa omnia simulatorie gerebantur, quasi verum esset quod dicebant quidam, scilicet credentes sine lege non posse salvari, in cujus sententiae non consensionem, sed simulationem timore Petrus inciderat, ut de illo vere Paulus scriberet, quod eum vidisset non recte ambulantem ad veritatem Evangelii, eique verissime diceret quod gentes judaizare cogebat, quod Paulus utique non faciebat: ob hoc illa vetera veraciter ubi opus erat observans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen instanter non eis, sed gratia fidei salvos fieri fideles, ne ea velut necessaria quisquam susciperet, post passionem et resurrectionem, namque Domini jam revelata
Abbreviated transcription (Latin):
nam c& sacram̃torum illorum ꝓpħicam sc̃ĩtatem. ñ ꝓꝑter ad¬
hipiscendam salutem: dicebatur paulus p̃dicator egregiꝰ
damꝑnare legem moysi ut saclegam. nec deo mandantem
scͥptam. &e iđo huiꝰ false cͥminationis inuidiam diluere
uolens ip̃e uularauit. ostendens ũ eam ẽe saclegam udis:
ũ eẽ ydolat̾am gentib. nec tñ ẽẽ necessariam saluti. Porro
apli dͥecreuerꝯnt ierosolimms ne quis tunc iudeos iudarare
si post hoc apłorum decretum petrꝰ habuit illam antiochi
am simulationem. qͣ gentes cogeret iudayzare. ñ mirum
si paulus constringebat eum lib̾e debẽ asserere quod cum
cet̾is apłis se ierosolimis decreiusse menunerat. Si aũ hoc
denter asserere qd eum pariter sentire iam noũat. nel
qͥa cum eo contulerat eungłium. uł qͥa in cornelii uocatio¬
ne etiam diuinitus eum de hac re monitum acceꝑat. siue
qͥa añquam illi uenissent antiochiam. quos tumuerat.¬

Expanded text:
inam et sacramentorum illorum propheticam sanctitatem, non propter adinam et sacramentorum illorum propheticam sanctitatem, non propter adipiscendam salutem, dicebatur Paulus gratiae praedicator egregius damnare legem Moysi ut sacrilegam, nec Deo mandante scriptam, et ideo hujus falsae criminationis invidiam diluere volens ipse judaizavit, ostendens non eam esse sacrilegam Judaeis, ut est idololatria gentibus, nec tamen  decreuerant, ne quisquam tunc Iudaeos iudaizare si post hoc apostolorum decretum Petrus ha simulationem qua gentes cogeret judaizare, non mirum si Paulus constringebat eum libere debere asserere, quod cum caeteris apostolis se Hierosolymis decrevisse meminerat. Si autem hoc denter asserere, quod eum pariter sentire jam noverat, vel quia cum eo contulerat Evangelium, vel quia in Cornelii vocatione etiam divinitus eum de hac re monitum acceperat, sive quia antequam illi venissent Antiochiam quos timuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
ds fieri insserat. tanqm pdolata gentium dampnare cre¬
cłetur. Hoc est enim quod illi iacob ait. Uides inquit frat̃.
qͦd milia sint iniuła qui credicłunt in xp̃o. & hii omnes
non deb̾e cͥcumcide filios suos. neq scđm ꝯsuetudinem le¬
gis ingredi. Quid gͦ est: Utiq oportet conuenixe mula¬
tudinem. audient && enim te suꝑuenisse. Hoc gͦ fac qd̃
tibi dicimus. Sunt nob̾ uiri . iiii. uotum habentes suꝑ se.
Hiis assumptis sanc̾tifica te cum ip̃is. & scient om̃s falla¬
est ce iacobum hoc ideo monuisse. ut scirent falsa ẽẽ que
de illo audierant. hii qui cum ex iudis credidissent. tñ emu¬
latores legis erant. qui sic eam uolebant obseruari tanqͣm
sine his ineungłio salus crodentib esse ñ possit. Hii sense¬
rant paulum uehem̃tissimun gr̃e p̃dicatorem. & inten¬
tioni edrum maxime adũsum. ab emulis enim noue legis.
qui ñ intelligebant quoanimo auidis fidelib illa tunc ob¬
seruari deb̾ent scił ꝓpter cõm̃dandam auctoritatem dim¬

Expanded text:
s fieri jusserat, tanquam idololatriam gentium damnare crederetur. Hoc est enim quod Jacobus ait: Vides, inquit, frater, quot millia sunt in Judaea qui crediderunt in Christo, et hi omnes non debere circumcidere filios suos, neque secundum consuetudinem legis ingredi. Quid ergo est? Utique oportet convenire multitudinem: audient enim te superuenisse: hoc ergo fac quod tibi dicimus. sunt nobis uiri quattuor uotum habentes super se: his adsumptis sancest, et Jacobum hoc ideo monuisse, ut scirent falsa esse quae de illo audierant hi, qui cum ex Judaeis credidissent, tamen aemulatores erant legis, qui sic ea volebant observari, tanquam sine his in Evangelio salus credentibus esse non possit. Hi senserant Paulum vehementissimum gratiae praedicatorem, et intentioni eorum maxime adversum. Ab aemulis enim novae legis qui non intelligebant quo animo a Judaeis fidelibus illa tunc observari deberent, scilicet propter commendandam auctoritatem div
Abbreviated transcription (Latin):
patri. Et uere genitus est ante omnem creaturam. quia in
ip̃o idẽ ꝑ ip̃m unũisa condita sunte. Ecce hic ostenditur co¬
omp̃s patri. & ita m null o filuis est minor patre. Unm̾sa
dico que sutit incelis & interra uisibilia ut sol & luna. &e

Expanded text:
Patri. Et vere genitus est ante omnem creaturam, quia in Patri. Et vere genitus est ante omnem creaturam, quia in ipso, id est per ipsum, universa condita sunt. Ecce hic ostenditur coomnipotens Patri, et ita in nullo Filius minor est Patre. Universa dico, quae sunt in coelis et in terra visibili
Abbreviated transcription (Latin):
qui nullum habuit
obstririt: hos ꝑ¬
quem nullius pectatireum miñito pena morti¬
bilia. affecit. Hac iusticia uictus. & hoc unculo uin¬
ctuis est fortis: & id eo ñ est aliis opus hostis. quia ꝑeum habemꝰ
resemꝑtionem. & renissioriem pecc̃orum cotidie sipeccamꝰ.
go ergo patris est. quia de ip̃o est. & nich̾distat ab ip̃o. Nor
ita homo est imago dei. homo enimest ymago iittando¬
dm̃. sed ñ quał ymago est filius. Aliter enim imago dei
est infilio. aliter in homine. sicut aliter est imago regis in
niimo aliter infilio. Nos sumus nũmus inquib imago
dei est. xp̃e est filius. qui hoc est quod pater. Nulla imago
dei toli debet. nͥ illa que hocẽ quod ille. nec illa ꝓillo: hcum
illo. y mago dico inuisibilis. idẽ incomp̃hensibił. nec cepte
cuni creatura. immo ip̃e est primogenttus erꝑature id est ip̃e
solus. & ante omnem creaturam est genitus. alia sunt crea¬
ta. ante que omnia ip̃e est genitus. Hic ostenditur coeñuis

Expanded text:
qui nullum habuit obstrinxit, hos quem nullius peccati reum immerito poena mortis affecit. Hac justitia victus, et hoc vinculo vinctus est fortis. Et ideo non est opus aliis hostiis, quia per eum, habemus redemptionem et remissionem peccatorum. Quotidie si peccamusgo ergo Patris est, quia de ipso est, et nihil distat ab ipso. Non ita homo est imago Dei. Homo enim est imago Domini imitando, sed non qualis imago est Filius. Aliter enim est imago Dei in filio, aliter in homine; sicut aliter est imago regis in nummo, aliter in Filio. Nos sumus nummus, in quibus imago Dei est; Christus est Filius, qui hoc est quod Pater. Nulla imago Dei coli debet, nisi illa quae hoc est quod ille; nec illa pro illo, sed cum illo. Imago Dei, dico, invisibilis, id est incomprehensibilis, nec coepit cum creatura, imo ipse primogenitus omnis creaturae, id est ipse solus, et ante omnem creaturam est genitus. Alia sunt creatura ante quae omnia ipse est genitus. Hic ostenditur coaeternus
Abbreviated transcription (Latin):
potestates. etiam
hec altissima ꝑeũ
factasunt. Om̃ia
ata sunt quietiam
elementa unde oĩa
in ip̃o sunt id est¬
creata sunt. ita ꝑ ip̃m. quod &e ante e¬

Expanded text:
tates. Etiam altissima, per eum facta sunt. Omnia ata sunt, quia elementa. Unde omnia, et in ipso sunt, id estcreata sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ge aliquandO. scł intiorẽ ⁊ ext̾iorẽ i rati¬
o̾nem ⁊ fomitẽ qui ẽ in carne. It̾iorem dic̾ assentire
legi & eiꝰ testimonio bonã ẽẽ legem approbat. ert̾iorẽ
uͦ dic̃ cont᷑ int̾iorẽ. ⁊ cont᷑ legẽ repugnare ⁊ captiuare
& ꝑ legẽ maiorem potestatem peccandi hr̃e. Seqͥtur.
Sed cum ueniss Hic notat᷑ scd̾s actus sub lege. hic¬

Expanded text:
interiorem et exteriorem, iet fomitem: qui est in carne, interiorem dicit assentire legi, et ejus testimonio, bonam esse legem approbat; exteriorem vero dicit contra interiorem, et contra legem repugnare et captivare, et per legem majorem potestatem peccandi habere. Sed cum venisset. Hic notatur secundus actus sub lege, i
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i eredenti. qr in eo scił qui credit si ue iudeus sit siue
grecus. r euelabit᷑ iusticia di .i. iustus apparet ds. ⁊ uerax
credit eũ dedisse qd̾ ꝓmisit. Unde subdit. ex fide in fide̾. qͣi
dicat. Iusticia reuelatur tendens ex fide ꝓmittentis in fids̃
hoĩs qui credit ei. qr in credente apparet ds iustꝰ. Ux sedm̾
altam p̃missam sententiã sic ꝑcede. Iusticia di ẽ ex fide. hec
aũ iusticia fidi ẽ ei hõi. qui transit ex fide in fide. Hoc̃ di
u̾sos articulos simboli habeat. ut transeat uideus. et
tur in side noui. ubi pat̾ ⁊ filiꝰ ⁊ sp̃c sc̃s eolit᷑. Ex fide pͥ¬
mi aduentꝰ in ficde scłi. ut utrũq credat: ex side pͥmȩ
resurrectionis q̃ ẽ in anima. in fidem sccłe q̃ erit in eor¬
porib: ex fide ꝓmissiois in fide rẽdditionis. ut credat dm̃
ꝑmisisse ac reddidisse. uł redditurũ fore: ex fide p̃hcatoꝵ

Expanded text:
omni credenti, quia in eo qui credit, sive Judaeus sit, sive Graecus, revecredit eum dedisse quod promisit. Unde subdit: Ex fide in fidem; quasi dicat: Justitia Dei revelatur, tendens ex fide Dei promittentis in fidem hominis, qui credit ei, quia in credente justus apparet Deus. Vel secundum alteram praemissam sententiam sic procede: Justitia Dei est ex fide, haec autem justitia fidei, est ei homini qui transit ex fide in fidem. Haimoversos articulos Symboli habeat, ut transeat Judaeus et colitur, ex fide primi adventus in fidem secundi, ut utrumque credat ex fide primae resurrectionis, quae est in anima, in fidem secundae quae erit in corporibus; ex fide promissionis, in fidem redditionis, ut credat Deum promisisse ac reddidisse, vel redditurum fore; ex fide praedicat
Abbreviated transcription (Latin):
uiuamꝰ bono. Uł in morte tp̃iꝰ dic̃ nos baptizari. qr
mors eiꝰ causa ẽ huiꝰpurificatioĩs. Et anignoratis

Expanded text:
imo. Vel in morte ipsius dicit nos baptizari, quia mors ejus causa est hujus purificationis. Et an ignoratis