comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim quã op̃tinuerunt filii isrł eiuitates
amorreoꝵ. ascenderunt etiã uiã que ducit
in basan ubi erat og rex basan. Sel ad
hunc neq legatos mittere dignant᷑. neq
petere ab eo ut per t̾ram eiꝰ transeant.
s continuo confligunt cũ eo. & suꝑant
tã ipsũ quã popłm suũ. Uideamꝰ gͦ que
est basan. Basan int̃p̃tatur turpicudo
Merito gͦ nec legati mictunt᷑ ad istã gentẽ
nec transitꝰ ꝑ terrã eiꝰ poscit᷑. Nullus enĩ
nob̃ transitꝰ eẽ debet. nullus accessus ad
turpitudinẽ. s ab initio stati expugnan¬
da & om̃imodis cauenda est. Og autem
qui ẽẽ dr̃ rex basan. int̾elusio intp̃tat᷑.
Potest hic figuram tenere omiũ carnaliũ.
& materialiũ rerũ. quarũ amore & desidenio
detenta anima exeludit᷑ & separat᷑ adõ.
Adũsum hos gͦ ita p̃cipitur bellũ gerendũ.
ut non relinquatis inquit ex eo uiuentem.
Nullum enim a filus isrł oport& relinqui in¬
sed dec&& israheliticã uirtutem excidere

Expanded text:
enim quam obtinuerunt filii Israel civitates Amorrhaeorum, ascenderunt etiam viam, quae ducit in Basan, ubi erat Og rex Basan. Sed ad hunc neque legatos mittere dignantur, neque petere ab eo, ut per terram ejus transeant; sed continuo confligunt cum eo et superant, tam ipsum quam populum ejus. Videamus ergo, quae est Basan. Basan interpretatur turpitudo. Merito ergo nec legati mittuntur ad istam gentem, nec transitus per terram ejus poscitur. Nullus enim nobis transitus debet esse, nullus accessus ad turpitudinem, sed ab initio statim expugnanda et omnimodis cavenda est. Og autem, qui rex dicitur Basan, interclusio interpretatur. Potest hic figuram habere omnium carnalium et materialium rerum, quarum amore et desiderio detenta anima excluditur et separatur a Deo. Adversus hos ergo ita praecipitur bellum gerendum, ut non relinquatur ex eo vivens. Nullum enim a filiis Israel oportet relinqui ised decet Israeliticam virtutem excidere
Abbreviated transcription (Latin):
est fortis. & uasa eius direpta sunt: effe¬
cti sumus ciuitates usrł: & hereditas sc̃oꝵ
si camen penitꝰ excisa est in nob̃ pocestas
illa que prius dominabat᷑ nob̃. excisa ẽ¬
in nobis arbor infructuosa. & deiectꝰ est
rex elatꝰ. & sumꝰ sub eo rege qui dicit.
Discite ame quia mitis sum et humilis
corde. Post hec iam singillatim ciuitates
suꝑbi & infructuosi regis enumerat & dic̃.
In esebon & in om̃ib finitunis eius. Quid
ẽ hoc qͦd p̃cipuã urbem de regno seon. no¬
minauit esehon: Esebon int̃pretat᷑ cogi¬
tationes. Merito ergo pars maxima re¬
gni diabolici. & potestas eius plurima in
cogitationib regnat. Sic enun dixit &
dũs. quia de corde ꝓcedunt cogitationes
male. homicidia. adulteria. furta. falsa
cestimonia. blasphemie. & ista st̃ que co
inquinant hominem: & idõ necessario in¬
cendit᷑ ista ciuitas. & igni exurit᷑. Exu¬
rit᷑q igni illo ꝓfecto. de quo dic̃ saluator.

Expanded text:
est fortis, et vasa ejus direpta sunt, effeest fortis, et vasa ejus direpta sunt, effecti sumus civitates Israel, et haereditas sanctorum. Si tamen penitus excisa est in nobis potestas illa, quae prius dominabatur in nobis, et excisa est arbor infructuosa, et dejectus est rex elatus, et sumus sub eo rege, qui dicit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde . Et post haec sigillatim jam civitates superbi et infructuosi regis enumerat, et dicit: In Hesebon et in omnibus finitimis ejus. Quid est hoc quod praecipuam urbem de regno Seon nominavit Hesebon? Hesebon interpretatur cogitationes. Merito ergo pars maxima regni diabolici, et potestas ejus plurima, in cogitationibus regnat. Sic enim dixit et Dominus: Quia de corde procedunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, furta, falsa testimonia, blasphemiae: et ista sunt, quae inquinant hominem . Et ideo necessario incenditur ista civitas et igni exuritur. Quo igni? illo profecto quo dicit Salvator:
Abbreviated transcription (Latin):
finis iaboc: & idõ dr̃ quia dñati sunt ab
arnon usq iaboc. lnterp̃tat᷑ autẽ aruon:
maledictiones eoꝵ. Iniciũ gͦ regni seon
huiꝰ elati et infructuosi maledictions
regno diaboli & fines eius euadere. lucła¬
men inueniat: & certamina ei a mini¬
stris eius & sacellicib suseitentur. Sed
si luctatꝰ fuerit & uicerit. iam ñ erit
iaboc ciuitas seon: s erit ciitas isrł
Hoc est nunirũ qͦd legunꝰ & de patriarcha
iacob: qm̃ eũ uenisset ad locum quendã
luctam̃ ei p̃paratum est. St ibi tota
nocte luctatꝰ. cũ obtinuisset & inuali¬
isset ad dm̃. uocatum est nom̃ eiꝰ isrł
t accepit inquit isrł om̃s eiuitates
istas. & habitauit isrł in om̃ib cuu¬
tatib amorreoꝵ. Hic ist ł qui in xp̃o
isrł est: qui non in carne isrl̃ est nec in
manifesto udeus. ipse habitat in om̃ib
ti. Regnabat enun in nobis stultitia.
suꝑbia impietas. & omĩa que sunt ex par¬
te diaboli. S ubi expugnãtꝰ & deuictꝰ

Expanded text:
r quia dominati sunt ab Arnon usque Jaboc. Interpretatur autem meledictiones eorum. Initium ergo regni Seon, hujus elati et infructuosi maledictionesregno diaboli et fines ejus evadere, luctamen inveniat, et certamina ei a ministris ejus et satellitibus suscitentur. Sed si luctatus fuerit et vicerit, jam non erit Jacob civitas Seon, sed erit civitas Israel . Hoc est nimirum quod legimus et de patriarcha Jacob, qui cum venisset ad locum quemdam, luctamen ei praeparatum est, et ibi tota nocte luctatus, cum obtinuisset et invaluisset ad Deum, vocitatum est nomen ejus Israel. Et accepit, inquit, Israel omnes civitates istas, et habitavit Israel in omnibus civitatibus Amorrhaeorum. Hic Israel, qui in Christo Israel est, qui non in carne Israel, nec in manifesto Judaeus est, ipse habitat in omnibusti. Regnabat enim in nobis stultitia, superbia, impietas, et omnia quae sunt ex parte diaboli. Sed ubi expugnatur et devictus
Abbreviated transcription (Latin):
Primo gͦ om̃ium fatendũ ẽ in quib dam
plus posse & plus ualere ũba quã corpora.
quia qͣd exercitꝰ mul tarum gentium
nequir&& efficere. quod ferro et
armis ñ posset optineri. hoc ũbis efficit᷑.
Et ñ dico scĩs ũbis. uel dĩ ũbis. s uerbis¬

Expanded text:
Primo ergo omnium fatendum est, in quibusdam locis plus posse valere verba quam corpora, quia quod exercitus multarum gentium nequit efficere, nec scuto et armis potest obtineri, hoc verbis efficitur. Et non dico sanctis verbis
Abbreviated transcription (Latin):
egypto in cantacores et magi. Qiuis
potest hominũ fortitudine corporis
uirgã mutare in serpentem. qͦd ab illis
factum refert᷑. Aut quis potest uirib
corporis aquã in sanguinẽ uertere
fecerunt hoc tamen egyptioꝵ incantatores
& magi. fecerat enim hec priꝰ moyses. Sed
quia sciebat rex egypti qͦd possint hec arte
quadam fieri uerboꝵ que habent᷑ inter
homines. putauit moysen ñ hec dĩ uirtute
s magica arte fecisse quod humana arte
fecerat. id dĩ factũ uirtute simular&.
Conuocat continuo egyptioꝵ in cantatores.
& magos. & int̾ eum qui urtute dĩ oꝑabat᷑.
& eos qui demones inuocabant. facit esse

Expanded text:
Aegypto incantatores et magi. Quis potest hominum fortitudine corporis virgam mutare in serpentem, quod ab illis factum refertur? Aut quis potest viribus corporis aquam in sanguinem vertere? Fecerunt tamen hoc Aegyptiorum incantatores et magi. Fecerat enim haec prius Moyses. Sed quia sciebat rex Aegypti, quod possent haec arte quadam fieri verborum, quae habentur inter homines, putavit et Moysen non haec Dei virtute, sed magica arte fecisse, et quod humana arte fecerit, id Dei factum virtute simulare. Convocat continuo Aegyptiorum incantatores et magos, inter eum qui virtute Dei operabatur, et eos qui daemones invocabant, facit esse
Abbreviated transcription (Latin):
S tandem ueniunt ad balaam legati U enert̃
enĩ inquit seniores moab & seniores madian.
et diuinaculũ in manib eoꝵ In illis diui¬
nationis aitib quas curiosicas humana cõ¬
posuit. sunt quedã quȩ scriptura quidẽ diui¬
nacula nominaiit. Gentilis autẽ consuetudo
uł tripodas uł corthinas: uel aliis huiꝰ modi
uocabulis appellat. que qͦsi ad hoc ipsum con
secrata. moueri ab eis & contrectari solent
habet᷑. Ait enim. Non erit auguriatio in ia¬

Expanded text:
 tandem veniunt ad Balaam legati. Venerunt  tandem veniunt ad Balaam legati. Venerunt enim, inquit, seniores Moab et seniores Madian, et divinacula in manibus eorum. Igitunationis artibus, quas curiositas humana composuit, sunt quaedam quae Scriptura quidem divinacula nominavit. Gentilis autem consuetudo, vel tripodas vel cortinas, vel aliis hujusmodi vocabulis appellat. Quae quasi ad hoc ipsum cosecrata, moveri ab eis et contrectari solent. . Ait enim: Non erit auguratio in Ja
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ demones arte qͣdã & cõpositione ũboꝵ
in amicitias ut ita dicam cesserant balaã.
quoꝵ amicitus fretus. magnꝰ apud homi¬
nes uidebat᷑ Ob hoc gͦ mictit ad eum
rex. & ait. Ueni nunc et maledicito mͥ
popłm hunc. quia fortior est hic quã nos:
si forte possimꝰ ꝑcudere aliquos ex his.
& eicere eos a terra. Uidet᷑ mͥ rex hic
ñ ex integro confidere in balaã diuino.
ingenti credo de uirtutib que ĩ populo dĩ
facte sunt auditione ꝑterritꝰ. Sidõ dicit.
si forte uł eo usq p̃ualeant maledictiones
balaam. ut aliquos ex ipsis possit ꝑcutere.
cet̃os uͦ fugare ꝑterritos. & ꝓpͥa t̃ra depel¬
qͦd quib cumq bene dixissoe balaam benedicti
essent. s iuidet᷑ mͥ adulandi grã hec dicere.
ut artem eius efferens & excollens. ꝓmptiorẽ
sibi eũ reddat ad facinus. Ars enim magica
nescit benedicere. quia nec demones sciunt
bene facere. Noe scit benedicere. isaac & ia¬
cob. & om̃s seĩ. lmpioꝵ nullus scit benedicere.

Expanded text:
go daemones arte quadam et compositione verborum, in amicitias, ut ita dicam, cesserant Balaam, quorum amicitiis fretus, magnus apud homines videbatur. Ob hoc ergo mittit ad eum rex et ait: Veni nunc et maledic mihi populum hunc, quia fortior hic est, quam nos: si forte possimus percutere aliquos ex eis, et ejicere eos a terra. Videtur mihi rex hic non ex integro confidere in Balaam divino ingenti; credo de virtutibus quae in populo Dei factae sunt auditione perterritus, et ideo dicit, si forte vel eo usque praevaleant maledictiones Balaam, ut aliquos ex ipsis possit percutere, caeteros vero fugare perterritos, et propria terra depelquod quibuscunque benedixisset Balaam, benedicti essent. Sed videtur mihi adulandi gratia haec dicere, ut artem ejus efferens et extollens, promptiorem sibi eum reddat ad facinus. Ars enim magica nescit benedicere, quia nec daemones sciunt benefacere. Noscit benedicere Isaac et Jacob, et omnes sancti: impiorum nullus scit benedicere.
Abbreviated transcription (Latin):
signati. Qũe si dederint in manꝰ hominis
nescientis litteras. & dixerint lege. dic&.
non noui litteras. Si autẽ dederint scienti.
gnatus autẽ dr̃  ꝓ eo quod figuris ꝑple¬
xus est : & enigmatib in uolutus. Dicant
gͦ isti enigmatiste. Uenite in esebon: ut
edificetur. Cecidit prima illa esebon: un¬
mo subũsa est & uicensa. Reedificanda ẽ
alia. S quomͦ hoc fiat. sumpto ostenda¬
mus exemplo. Si uideas gentilem in dede¬
core uite positũ. ac religionis errore. non
dubites de eo dicere. quod sit hic esebon
ciuitas. in regno regis seon. Regnat enĩ
osus. Ad hunc si accedat isrł hoc ẽ filius

Expanded text:
signati: quem si dederint in manus hominis nescientis litteras et dixerint ei, Lege, dicet, Non novi litteras. Si autem dederint scienti lgnatus autem dicitur liber, eo quod figuris perplexus est, et aenigmatibus involutus. Dicunt ergo isti aenigmatistae: Venite in Hesebon, ut aedificetur. Cecidit prima illa Hesebon, imo subversa est et incensa, reaedificanda est alia. Sed quomodo hoc fiat, assumpto ostendamus exemplo. Sed videamus gentilem in dedecore vitae positum, ac religionis errore, non dubites de eo dicere, quod sit haec Hesebon civitas in regno regis Seon. Regnat enim t elatus. Ad hunc, si accedat Israel, hoc es
Abbreviated transcription (Latin):
post te. Ih̃c tͥ dicit. tolle crucẽ tuã et ueni se¬
me. et qͥ ñ dereliquerit patrẽ aut matrẽ et secu
plus secutꝰ fueris. tanto minus laborabis. Non¬
est enĩ lassitudo in iacob: neq apparebit dolor
in isrł. Propt̾ea dix̃ ut ñ laboremus ulteriꝰ. laboranteᷤᷤ
ante quã eũ inciꝑemus sequi. Uenite ad me om̃s qui
laboratis et onerati estis. & ego reficiam uos. Si

Expanded text:
post te . Jesus tibi dixit: Tolle crucem tuame . Et: Qui non reliquerit patrem aut matrem, et secutplus secutus fueris, tanto minus laborabis. Non enim lassitudo erit in Jacob, neque apparebit dolor in Israel. Propterea dixit, ut non laboremus ulterius, laborantes antequam incoeperimus eum sequi: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, e
Abbreviated transcription (Latin):
dignũ erat dici. sana me dnẽ et sanabor. nisi ad
solũ cuiꝰ sufficit uestim̃ti tantũ fimbriã tangere.
Cui ego uni dicã. Sana me dñe et sanabor. Luuc
siquidẽ medicinã sanitas sequit᷑. si xp̃e curare
dignet᷑. Saluũ me fac et saluus ero. falsus equis
cum cõpleuero mandatũ in quo p̃cipit᷑. ñ glorietur
sapiens in sapientia sua. neq fortis in fortitudine
sua. neq diues in diuitus suis: s in isto glẽtur qͥ
głatur. intelligere et scire. quia ego sum dñs.¬
Beatꝰ itaq qui renuntiauerit onuĩ głe quȩ deorsũ ẽ.
ueluti suꝑ nobili genere. suꝑ pulchritudine. &
corporalib bonis. suꝑ diuitus et iactatione.
Beatus. qui contempta uana gła. dic̃ ad dum̃. qm̃¬

Expanded text:
dignum erat dici: Sana me, domine, et sanabor, nisi ad dignum erat dici: Sana me, domine, et sanabor, nisi ad solum cui sufficit vestimenti tantum fimbriam tangere, cui ego uni dicam: Sana me, Domine, et sanabor. Tunc siquidem medicinam sanitas sequitur, si Christus curare dignetur: Salvum me fac, et salvus ero. Falsus equus cum complevero mandatum in quo praecipitur: Non glorietur sapientia, neque glorietur fortis in fortitudine sua, neque dives in divitiis suis, sed in hoc glorietur, qui gloriatur, intelligere et scire, quia ego sum De vir, qui renuntiaverit omni gloriae, quae deorsum est: veluti super nobili genere, super pulchritudine et corporalibus bonis, super divitiis et jactatione: beatus, qui contentus una gloria dicit ad Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorat. qr dereliquert̃ fontem uite
dnm̃. Et̃ in pͥncipio ipse ꝓpha ex ꝑsona
dĩi dicit. me dereliquert᷑ fontẽ uite. &
munc. qr dereliquert̃ fontẽ uite dnm̃. Di¬
camꝰ gͦ et nos. si nolumꝰ derelinquere fontẽ
dicemꝰ : Dñe ad quẽ ibunꝰ : Herba uitae¬
ȩtñȩ tu habes. Sic finita est etiã secundi
capituli circũscriptio. Sequens oratio ẽ ista
continens. Saua me dñe ⁊ sanabor. sal¬
uũ me fac et saluus ero: qmĩ głatio mea
tues. Ecce ipsi dicunt ad me. Ubi est ser¬
mo dii : Ueniat. Ego aut̃ ñ laboraui sub¬
sequens post te : & diem hominis ñ concu¬
piui. tu scis. Soli qͥ ꝓpt̃ male habentes
uenit medico dicenti. ñ indigent sani
medico s male habentes. dicendũ est
c̃fident̃ ab eo qͥ egrotantẽ suã animã
uult sanari: sana me dũe et sanabor.
Renim illa in eugłio mulier sanguiuem fluens. om¬
nem substantiã suã expendit in medicos: nec po¬
tuit a quoquã eoꝵ sanari. Ad uullũ quippe ex eis

Expanded text:
commemorat: Quia dereliquerunt fontem vitae Dominum. . Et in principio ipse propheta ex persona Domini dicit: Me dereliquerunt fontem vitae: et nunc: Quia dereliquerunt fontem vitae Dominum. Dicamus ergo et nos, si nolumus derelinquere fontem dicemus? Domine, ad quem ibimus? verba vitae tu habes . Sic finita est etiam secundi capituli circumscriptio. Sequens oratio est ista continens: Sana me, Domine, et sanabor, salvum me fac, et salvus ero: quoniam gloriatio mea tu es. Ecce ipsi dicunt ad me: Ubi est sermo Domini? veniat. Ego autem non laboravi subsequens post te et diem hominis non concupivi, tu scis . Soli, qui propter male habentes venit, medico dicenti: Non indigent sani medico, sed male habentes , dicendum est confidenter ab eo qui aegrotantem suam animam vult salvari: Sana me, Domine, et sanabor. Etenim illa in Evangelio mulier sanguinem fluens, omnem substantiam suam expendit in medicis , nec potuit a quoquam eorum sanari: ad nullum quippe ex eis
Abbreviated transcription (Latin):
rectionis. omĩs sẽs desidẽt. ñ illã de qua scriptũ ẽ.
nis ñ concupiui : Explanatio u̾bi ẽuincit nos.
qr diẽ c̃cupiscamꝰ hominis. frequent̃ quippe
egrotantes cũ in phantasmate febriũ eẽ ceperi¬
mus. et mortis limine urgeri. ad eos qui nos
uisitant fr̃s lassas manus attollunꝰ. orantes
eos ut ꝓ nob̃ dnm̃ dep̃cent᷑. atq dicentes. Ro¬
gate nuchi aliqͦd uitȩ spaciũ. rogate ut ali¬
quantisꝑ in hac luce ꝑuianeã. Ista memorantes.
ñ diem sem̃ diũ. s diem hominis desideramus.
Quaꝓpt̃ longe uite amore deposito & desiderio hu¬
manę diei. queranus illã diem uidere. in qua parti¬
cipes eius beatitudinis quȩ in xꝑo est efficiamur.
cui est gła et imꝑium in scła scłorum amen

Expanded text:
nis sanctus desiderat, non illam de qua scriptum est: nis non concupivi? Explanatio verbi convincit nos, quia diem concupiscamus hominis. Frequenter quippe aegrotantes, cum in phantasmate esse febrium coeperimus, et mortis limine urgeri, ad eos qui nos visitant fratres lassas manus attollimus, orantes eos, ut pro nobis Dominum deprecentur, atque dicentes: Roga mihi aliquod vitae spatium, roga ut aliquantisper in hac luce permaneam. Ista memorantes, non diem sanctum Domini, sed diem hominis desideramus. Quapropter, longae vitae amore deposito, et desiderio humanae diei quaeramus illam diem videre, in qua participes ejus beatitudinis, quae in Christo est, efficiamur, cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen
Abbreviated transcription (Latin):
int̃p̃tatio. Incipiamꝰ gͦ ab eo quod scriptũ ẽ.
clamauit ꝑdix. congregauit quȩ non peperit.
Non propͥas ereaturas congregat ⁊abulus. ñ ea
colligit que ipse generauit. Sed cũ clamauerit.
alienas congregans creaturas. facit eas suas.
Clamauit ꝑdix ꝑ ualentinũ. clamauit ꝑ basili¬
dem. ꝑ martionem. ꝑ om̃s qui aliene adõ głe
cupiditate rapti st̃. Nullus enĩ eoꝵ sonare po¬
unt. S erat uox xꝑi in paulo. erat in petro.
ꝓpt̃ qͦd paulus dicebat. an experimentũ queri
quȩ ñ peꝑit ꝑdicis in illis est: qui simplices
quosq fideliũ laqueo heretice factionis ipe¬
diunt. Clamauit itaq ꝑdix. congregauit qͦ
non peꝑit. faciens diuitias suas ñ cũ iudicio.

Expanded text:
interpretatio. Incipiamus ergo ab eo quod scriptum est: interpretatio. Incipiamus ergo ab eo quod scriptum est: Clamavit perdix, congregavit quae non peperit. Non proprias creaturas congregat Zabulus, non ea colligit quae ipse generavit; sed cum clamaverit, alienas congregans creaturas, facit eas suas. Clamavit perdix per Valentinum, clamavit per Basilidem, per Marcionem, per omnes qui alienae a Deo gloriae cupiditate rapti sunt. Nullus enim eorum sonare pount . Sed erat vox Christi in Paulo, erat in Petro; propter quod Paulus dicebat: An experimentum quaeriquae non peperit perdicis, in illis est qui simplices quosque fidelium laqueo haereticae factionis impediunt. Clamavit itaque perdix, congregavit quae non
Abbreviated transcription (Latin):
referamꝰ. Dr̃ aut̃ hoc eẽ animal malignũ. frau¬
dulentũ. callidũ. multũq decipiens uenatores.
Sepe quippe ante pedes aucupis uoluit᷑. & in
medio eius conatu qͣsi iã app̃hendendus elabit᷑.
p̃dam sui ex uicinitate ꝓmittens. Et hoc agit.
ne ad nidũ fetuũ suoꝵ citus uenator occurrat.
Cũq iã senserit fugisse pullos suos. tc̃ et ipse
illuso hoste discedit. S nequitiam eiꝰ uincit
impuritas. Ambigendũ ñ ẽ de eo qͦd dicturi
sumꝰ : quia ex his qui mansueti in caueis nutri¬
unt᷑. ueritas apꝓbatur. Masculus in masculũ
insurgit. obliuiscit᷑ sexum libido p̃ceps: pug¬
natur ad coitũ. et una palma uictoris est:
polluisse quẽ uicerit. Si gͥ malignũ. si unmun¬
dum. si dolosũ hoc animal ẽ: impiũ uidetur
ad meliorẽ partẽ huiꝰ referre nom̃: & ad
rare. Magis aut̃ conuenit mala zabulo
adiungere. et suꝑ adũsario lectionẽ intel¬
¶ ligere
p̃sentem. si tam̃ totius capituli nos secuta fuerit

Expanded text:
r autem hoc esse 783 animal malignum, fraudulentum, callidum, multumque decipiens venatores. Saepe quippe ante pedes aucupis volvitur, et in medio ejus conatu, quasi jam apprehendendus elabitur. Praedam sui ex vicinitate promittit: et hoc agit, ne ad nidum foetuum ejus citus venator occurrat. Cumque jam senserit fugisse pullos suos, tunc et ipse illuso hoste discedit. Sed nequitiam ejus vincit impuritas. Ambigendum non est de eo quod dicturi sumus, quod ex iis qui mansueti in casis nutriuntur, veritas approbat: masculus in masculum consurgit, obliviscitur sexum libido praeceps, pugnatur ad coitum, et una palma victoris est polluisse quem vicerit. Si igitur malignum, si immundum, si dolosum hoc animal est, impium videbitur ad meliorem partem hujus referre nomen, et arare. Magis autem convenit mala Zabulo adjungere, et super adversario lectionem intelligere praesentem: si tamen 784 totius capituli nos secuta fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
celligis. Dnẽ om̃s qͥ derelinquunt te
c̃fundant᷑. discedentes. Unꝰquisq nrm̃
qͣndo peccat. ꝑ ea quȩ peccat xꝑm reliu¬
quit. Relinquens aut̃ filiũ. relinquit et
patrẽ. Inuistꝰ a iustitia longe ẽ. pollutꝰ
a scĩmonia. bellator a pace. Et qui sub po¬
cestate inimici ẽẽ incipit. a redemptione
fit alienus. Et qͥ extra sapientiã dĩ est.
sapientiã derelinquit. Docens itaq nos
ait. Uniu̾si qui te derelinquunt c̃fundant᷑
discedentes. hoc ẽ quantũ te deserunt
in celo. peccatores suꝑ terrã. Dicit ad dis¬
cipulos suos iħo. Gaudete autem. qr noĩa
urã scripta sunt in cęlis. lgit᷑ oportet le¬
tari. si talis quis fuerit ut nomen eiꝰ seri¬
batur in cęlis. Et quomͦ iustoꝵ nomina in su¬
periorib conseribunt᷑. sie e contrario qui con¬
u̾santur in t̾ra tͣrene. qͥ ñ ꝑtranseunt t̾rã
edom. s agros t̃re edom & uineas possident¬

Expanded text:
nquunt, confundantur discedentes . Unusquisque nostrum quando peccat, per ea quae peccat, Christum relinquit: relinquens autem Filium, reliquit et Patrem. Injustus a justitia longe est, pollutus a sanctimonia, bellator a pace, et qui sub potestate inimici esse incipit, a redemptione fit alienus, et qui extra sapientiam 790 Dei est, sapientiam Dei derelinquit. Docens itaque nos ait: Universi qui derelinquunt confundantur, discedentes, hoc est, quantum te deserunt,in coelo: peccatores super terram. Dicit ad discipulos Jesus: Gaudete autem, quia nomina vestra scripta sunt in coelis . Igitur oportet laetari si talis quis fuerit, ut nomen ejus scribatur in coelis. Et quomodo justorum nomina in superioribus conscribuntur, sic econtrario eorum qui conversantur terrene, qui non pertranseunt terram Edom
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. uidi dũm sabaoth sedentẽ suꝑ sedem
excelsã et eleuatã. Uidit et hieremi as
quomͦ ds̃ regnat: ꝓpt̃ qͦd gł̃ificans eũ ait.
Thronꝰ głe exaltatus ab uutio locus scĩficatio
nra. Siue de xp̃o uolueris ista itelligere
ñ peccabis. siue de patre. ñ impie senties.
& a pͥncipio saluator. Thronꝰ głe. ꝓpt̃ qͦd
ille scĩficans et nos scĩficati ex uno om̃s
sumꝰ. Sustentatio isrł. Sicut ipse iustitia
ihe. ipse ueritas. ipse scĩficatio. similit̃
ipse est etiã sustentatio. & ñ est aliquid

Expanded text:
i Dominum Sabaoth sedentem super sedem excelsam et elevatam. Vidit et Jeremias quomodo Deus regnat, propter quod glorificans eum ait: Thronus gloriae, exaltatus ab initio locus, sanctificatio nostra. Sive de Christo volueris ista intelligere, non peccabis, sive de Patre, non impie senties: et a principio Salvaille sanctificans, et nos sanctificati ex uno omnes sumus. Sustentatio Israel. » Sicut ipse justitia Jesus, ipse veritas, ipse sanctificatio, similiter ipse est etiam sustentatio: et non est aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
mea faciam. ⁊ sapientia intellectꝰ auferã fines
gentiũ. & uirtutes earũ depascar. & cõmoue¬
bo ciuitates inhabitatas. Si quis potest intelli¬
gat. qͦmͦ nouissimũ eiꝰ erit stultum. Iste ab eo
qͦd fuit sapiens male. sapientior enĩ erat om̃ib
male insipiens. Intelliges uͦ qͥd sit. nouissimũ
eiꝰ erit insipieus. si scias qͦmͦ etiã tibi ꝑ apłin

Expanded text:
 sapientia intellectus auferam fines Gentium, et virtutes eorum 786 depascam, et commovebo civitates inhabitatas . Si quis potest, intelligat, quomodo novissimum ejus erit stultum. Iste ab eo quod fuit sapiens male sapientior enim erat omnibusmale insipiens. Intelliges vero quid sit: Novissimum ejus erit insipiens, si scias quomodo etiam tibi per
Abbreviated transcription (Latin):
Ingens turba. multi stͣ popłi captiuoꝵ. Et
facit diuitias suas ñ cogitans iudiciũ. neq ha¬
bens in corde iustitiã. s omĩa sine lege gerenᷤ.
merito arguit᷑ ñ cum iudicio fecisse diuitias.
Meus aut̃ iħc facit diuitias suas cum udicio.
qͦndã fuimꝰ sub clamantis potestate ꝑdicis.
Clamauit quippe ñ solũ ꝑ eos quos supra memora¬
uimꝰ. s ꝑ om̃s generaliter. qui qͦsi ad pietatẽ
& ad religionẽ uocantes. sub contrario ueritati
dognate clamauert̃. Nos in quã uniu̾si in dimi¬
dio dierũ eiꝰ dereliquimꝰ eũ. Et om̃s quidẽ dies
eiꝰ. dies huiꝰ scłi sunt: s qr eruit nos ex ĩstanti
eiꝰ merito insipiens fiat : S dicamꝰ eum fuisse
sapientẽ. Serpens quippe sapientior erat om̃ib

Expanded text:
opuli captivorum, et 785 facit divitias suas, non cogitans judicium, neque habens in corde justitiam, sed omnia sine lege gerens; merito arguitur non cum judicio fecisse divitias. Meus autem Jesus facit divitias suas cum judicio.quondam fuimus sub clamantis potestate perdicis clamavit quippe non solum per eos quos supra memoravimus, sed per omnes generaliter qui quasi ad pietatem et ad religionem vocantes, sub contrario veritati dogmate clamaverunt nos, inquam, universi in dimidio dierum ejus dereliquimus eum. Et omnes quidem dies ejus, dies hujus saeculi; sed quia eruit nos ex instanti ejus merito insipiens fiat? Sed dicamus eum fuisse sapientem: Serpens quippe sapientior erat omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
stultꝰ esto et facuus. ut sapiens fias. Si itaq
filii scłi huuis sapientiores st̃ filuis lucis
in generatione ista: bonꝰ est ds̃ qui contraris
diu̾sa subũtit. ut faciat cõpleri id quod
dictũ ẽ. nouissimũ eiꝰ erit insipiens. Eudo
nouissimum eiꝰ erit insipiens: Oportet
xꝑm regnare. usq dũ pͥonat om̃s in inuicoᷤ
eius ds̃ sub pedib eius. Cũ aut̃ omĩa ei
subiecerit. nouissimꝰ inunicꝰ destruetur
mors. Cũ destructa fuerit mors. tunc ex¬
trema ꝑdicis erunt. & nouissimũ eiꝰ erit
insipiens. Hȩc de ꝑdice. Principiũ uͦ
capituli sedi istud lectũ ẽ. Tronus głẽ¬

Expanded text:
stultus esto et fatuus, ut sapiens fias  Al. fiatfilii saeculi hujus sapientiores sunt filiis lucis in generatione ista, bonus est Deus qui contrariis diversa subvertit, ut faciat compleri id quod dictum est: Novissimum ejus erit insipiens. Quando novissimum ejus erit insipiens, oportet Christum regnare, usque dum ponat omnes inimicos ejus Deus sub pedibus ejus. Cum autem omnia ei subjecerit, novissimus inimicus destruetur mors; cum destructa fuerit mors, tunc extrema perdicis erunt, et novissimum ejus fiet insipiens. Haec de perdice. Principium vero capituli secundum istud lectum est: Thronus g
Abbreviated transcription (Latin):
ad me. Ubi est sermo dni: Ueniat. Ego autem ñ
laboraui subsequens post te: & diem hominũ ñ
concupiui tu scis. Ad famosam uenimꝰ questio¬
nẽ inspicere quid sit ꝑdix. de quo scriptura nẽ
loquitur. Clamauit ꝑdix. c̃gregauit que non
peꝑit: faciens diuitias suas ñ cũ udicio. In di

Expanded text:
me: Ubi est sermo Domini? veniat. Ego autem non laboravi subsequens post te, et diem hominis non concupivi: tu scis. Ad famosam venimus 782 quaestionem, inspicere quid sit perdix de quo Scriptura nunc loquitur: Clamavit perdix, congregavit quae non peperit, faciens divitias suas, non cum judicio
Abbreviated transcription (Latin):
hab& aliquid rigoris. & idõ ut pruina est.
Candoris autẽ & dulcedinis ht̃ plurimum.
Quid enĩ candidiꝰ. quid splendidiꝰ eruditione
diuina: Quid dulciꝰ quidue suauiꝰ eloquiiᷤ
diũ. que sunt suꝑ mel et fauũ: S quid ẽ
qͦd dic̃. in die sexto duplũ colligatur.
In repinissionẽ. qͣntũ sufficiat etiã sabbato.
Hoc scđm nram intelligentiã. ñ ociosi nec
securi p̃terire debemꝰ. Sextus dies est. hȩc
ĩ qua nẽ sumꝰ uita. In sex enĩ diebus deus
fecit hunc mundũ. Hac gͦ die tantũ repo¬
nere debemꝰ & recondere. quantũ sufficiat
et in futuro die. Si quid em̃ hic boni oꝑis
adquiras. si quid iustitie. miscdie & pietatis
recondas. hoc tͥ in futuro sclo erit cibus.

Expanded text:
Habet aliquid et rigoris, et ideo ut pruina est. Habet aliquid et rigoris, et ideo ut pruina est. Candoris autem et dulcedinis habet plurimum. Quid enim candidius, quid splendidius eruditione divina? Quid dulcius, quidve suavius eloquiis Domini, quae sunt super mel et favum? Sed quid est quod dicit, ut in die sexta duplum colligitur in repositione, quantum sufficiat etiam sabbato? Hoc secundum nostram intelligentiam, non otiosi nec securi praeterire debemus. Sexta dies est haec, in qua nunc sumus vita. In sex enim diebus Deus fecit hunc mundum. Hac ergo tantum reponere debemus et recondere, quantum sufficiat et in futuro die. Si quid enim hic boni operis acquiras, si quid justitiae, misericordiae et pietatis recondas, hoc tibi in futuro saeculo erit cibus.
Abbreviated transcription (Latin):
descendert̃ ũba que nob̃ recitata sunt.
Et idõ nos felices. qui tale manna suscepimꝰ.
Semꝑ manna nob̃ dat᷑ de cęlo. Illi infelices
dolent & suspirant. & se miseros dicunt.
qr manna sic̃ acceꝑunt patres ipsoꝵ. ipsi
ñ merent᷑ acciꝑe. Illi nũquã manna man¬
ducant. Non enĩ possunt illud manducare
totũ pingue. totũ erassũ. In crassatũ est
enĩ cor ppłi illiꝰ. Sed & intp̃tatio nomi¬
nis hoc idẽ sonat. Manna enĩ ĩtp̃tatur
quid est hoc. Uide si ñ ipsa nominis uirtꝰ
ad discendũ te ꝓuocat. ut cũ audis legẽ
dĩ recitari. ĩquiras semꝑ et interroges
et dicas doctorib quid est hoc. Hoc enĩ
est qͦd indicat manna. Tu gͦ si uis mandu¬
care manna. idest si cupis susciꝑe ũbũ¬
dĩ. scito illud minutũ eẽ & ualde subtile.
sicut sem̃ coriandri. Haboe enĩ aliquid
inse: oleris quo nutrire & recreare possit
infirmos. quia qͥ infirmꝰ est olera manducat.

Expanded text:
descenderunt verba quae nobis recitata sunt, descenderunt verba quae nobis recitata sunt, et ideo nos, qui tale manna suscipimus, semper nobis manna datur de coelo. Illi infelices dolent et suspirant, et se miseros dicunt; quia manna sicut acceperunt patres ipsorum, ipsi non merentur accipere. Illi nunquam manna manducant. Non enim possunt illud manducare,totum pingue, totum crassum. Incrassatum est enim cor populi illius. Sed et interpretatio nominis hoc idem sonat. Manna enim interpretatur, Quid est hoc? Vide, si non ipsa nominis virtus ad discendum te provocat, ut cum audis legem Dei recitari, inquiras semper, et interroges et dicas doctoribus, Quid est hoc? Hoc enim est, quod indicat manna. Tu vero si vis manducare manna, id est, si cupis suscipere verba, scito illud minutum esse, et valde subtile, sicut semen coriandri. Habet enim aliquid in se et oleris, quo nutrire et recreare possit infirmos: quia qui infirmus est, olera manducet .
Abbreviated transcription (Latin):
nram cũ sabbato iudeoꝵ. Ex diuiniᷤ
nãq scripturiᷤ appar&e. qͦd in die
dominica pͥmo intriᷤ dacũ ẽ manua.
Si enĩ ut scriptura dicit sex dieb conti¬
nius collectũ ẽ. septima aũ die que est
sabbati cessatũ est: sine dubio initiũ eiꝰ a
die pͥma quȩ ẽ dies dñica fuit. Quod si ex
diuinis scripturis hoc constat qͦd in die dñica
ds̃ pluit manna & in sabbato ñ pluit. in¬
telligant iudei iã tum p̃latã ẽẽ dñicã nrãm
iudaico sabbato. iã ic̃ indicatũ eẽ qͦd in sab¬
bato ipsoꝵ grã dĩ ad eos de celo nulla descen¬
derit. panis cȩlestis qͥ ẽ sermo dĩ ad eos nulluᷤ
uenerit. Dic̃ enĩ et alibi ꝓpħa. Dieb multiᷤᷤ
sedebunt filii isrł sine rege. sine pͥncipe.
sine ꝓpha. sine hostia. sine sacrificio. sine
sac̃dote. in nra aũ dominica die. semꝑ dñs
pluit manna de celo. S & hodie ego dico.
qr dñs pluit manna de cȩlo. Celestia nãq
sunt eloquia ista qͦ nob̾ lecta sunt: & adõ

Expanded text:
divinis namque Scripturis apparet, quod in die Dominica primo in terris datum est manna. Sicut enim, ut Scriptura dicit, sex diebus continuis collectum est, septima autem die, quae est sabbati, cessatum est, sine dubio initium ejus a die prima quae est Dominica fuit. Quod si ex divinis Scripturis hoc constat quod in die Dominica Deus pluit manna, et in sabbato non pluit, intelligant Judaei jam tum praelatam esse Dominicam nostram Judaico sabbato; jam tunc indicabatur quod in sabbato ipsorum gratia Dei ad eos de coelo nulla descenderit, panis coelestis, qui est sermo Dei, ad eos nullus venerit. Dicit enim et alibi propheta: Diebus multis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine propheta, sine hostia, sine sacrificio, sine sacerdote . In nostra autem Dominica die, semper Dominus pluit manna de coelo. Sed hodie ego dico, quia pluit Dominus manna de coelo. Coelestia namque sunt eloquia ista quae nobis lecta sunt; et a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ebulliunt. Putane eo tisq deducendũ
est ũbũ dĩ. ut eciã ũmis fieri putetur:
Non te hie turb&e auditus. Audi ꝓpħam
ex ꝑsona dñi dicentẽ. ego aut̃ sũ ũmis.
& ñ homo. Siẽ enĩ ipse ẽ qui fit alus
in ruinã. aliis in resurrectionem. ita &
ipse est qui nunc in manna fidelibus qͥdẽ
dulcedo mellis. ĩfidelib autem uermis
mentes arguit. & correptionũ spiculis¬
peccatoꝵ conscientias terebrat. Ipse
illoꝵ. quib ad aꝑit scripturas. qui
dicunt. nonne cor nr̃m erat ardens
Et alius ille ignis ẽ qui conflagat spi¬
nas de t̃ra mala. idẽ qui malignas
cogitationes ĩ corde consumit. et
idõ peccatorib quidẽ neq ũmis ar¬
guens nũquã morit᷑. neq ignis exu¬

Expanded text:
ebulliunt. Putasne eo usque deducendum ebulliunt. Putasne eo usque deducendum est verbum Dei, ut etiam vermis fieri putetur? Non te hic turbet auditus: audi prophetam ex persona Domini dicentem: Ego autem sum vermis, et non homo . Sicut enim ipse est qui fit aliis in ruinam, aliis autem in resurrectionem; ita et ipse est qui nunc in manna fidelibus quidem dulcedo mellis, infidelibus autem vermis mentes arguit et correctionum spiculis conscientiam terebrat. Ipse is quibus aperit Scripturas ignis, qui dicunt: Nonne cor nostrum ardens etc. Aliis ignis est, quibus cremat spinas de terra mala, id est, malas cogitationes in corde consumit; et ideo peccatoribus neque vermis arguens unquam moritur, neque ignis exu
Abbreviated transcription (Latin):
doctrine. ñdũ capaces existimꝰ. s pꝰ longa
possumꝰ: Nunc ergo festinemꝰ celeste man¬
na susciꝑe. Istud eñ manna ꝓut uult
quisq talem saporem reddit in ore eus.
Audi enĩ & dnm̃ dicentẽ his qͥ accedunt
ad se. Fi̾at tͥ scdm̃ fidem tuã. Et tugͦ
si ubũ dĩ qͦd ineccła p̃dicatur. tota fide
et tota deuotione suscipias. fiet tͥ ipsum
ũbũ quodcũq desideras. Uerbigrã. si tribu¬
laris consolatur te dicens. Cor contritũ
futura: cumulat tibi gaudia dicens.
Letamini in dño. et exultate iusti. Si
iracundus es: mitigat te dicen. Desine
ab ira. et derelinque indignationẽ. Si
in dolorib sis: sanat te dicens. dñs
sanat om̃s languores tuos. Si pauꝑtate
consumeris. consolat᷑ te dicens. Dominꝰ
alleuat de t̾ra inopem. & de stercore
erigit pauꝑem. Si gͦ manna ũbi dei
reddit in ore tuo saporẽ quẽcũq uolue¬
ris. hoc tam̃ si quis infidelit̾ suscipiat.
& ñ comedat s abscondat. ũmes ex eo

Expanded text:
doctrinae nondum capaces existimus, sed post longa ult. Nunc ergo festinemus coeleste manna suscipere. Istud enim manna, prout vult quisque, talem saporem reddit in ore ejus. Audi enim et Dominum dicentem his qui accedunt ad se: Fiat tibi secundum fidem tuam . Et tu ergo si verbum Dei quod in ecclesia praedicatur, tota fide et tota devotione suscipias, fiet tibi ipsum verbum quodcumque desideras. Verbi gratia, si tribularis, consolatur te, dicens: Cor contritum futura cumulat tibi gaudia, dicens: Laetamini in Domino, et exsultate, justi . Si iracundus es, mitigat te, dicens: Desine ab ira, et derelinque indignationem . Si in doloribus es, sanat te, dicens: Dominus sanat omnes languores tuos . Si paupertate consumeris, consolatur te, dicens: Dominus erigit de terra inopem, et de stercore erigit pauperem . Sic ergo manna verbi Dei reddit in ore tuo saporem quemcumque volueris. Hoc tamen si quis infideliter suscipiat, et non comedat, sed abscondat, vermes ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
cęli alitib datas. Murmur gͦ adũsũ moysen.
immo adũsũ dm̃ leuant. S hoc pͥmo quidem
ignoscitur. ignoscit᷑ et scd̾o. fortassis & t̃cio.
Uerũ si ñ desinant s ꝑsistant. audi quid post
hec murmurantẽ ppłm consequat᷑. In nume¬
rorũ libro refert᷑. quod et in suis scriptiᷤ
retexuit apłs dicenᷤ. Neq murmura ueritiᷤ
sic̃ quidã eoꝵ murnurauert̃. & a serpentib
interiert̃. Murmurantẽ ppłm. uenenatus
in heremo serpentiũ depascit᷑ morsus.
Uideamꝰ nos qui hȩc audimꝰ. nos inquã ꝓqͥb
scripta sunt. Illis enĩ ad correptionẽ facta
sunt: scriptast̃ aut̃ ꝓpt̃ nos. in qͦs fines
offensionis incurramꝰ exemplum
ditate fructuũ. de raritate imbrium.¬
habentib ignoscunt᷑. in eos uͦ qͥ non
desinunt grauit᷑ uindicat᷑. Mictuntͥ
nãq in eos serpentes. idẽ immundissi
mis sꝑitib tradunt᷑. uenenatisq de¬

Expanded text:
coeli alitibus datas. Murmurat ergo adversum Moysen: coeli alitibus datas. Murmurat ergo adversum Moysen: imo adversus Deum flebat. Sed hoc primo quidem ignoscitur, et secundo fortassis et tertio. Verum si non desinant, sed persistant, audi quid post haec murmurante populo consequatur. In Numerorum libro refertur, quod et in suis scriptis retexuit Apostolus dicens: Neque murmuraveritis, sicut quidam ex illis murmuraverunt et a serpentibus interierunt . Murmurantem populum venenatus in eremo serpentum depascit morsus. Videamus nos qui haec audimus, nos inquam pro quibus scripta sunt: Illis enim ad correptionem facta sunt: scripta sunt autem propter nos, in quos fines offensionis periculum vel exemplum. rie, fructuum infecunditate, imbriumhabentibus ignoscuntur; in eos qui non desinunt, graviter vindicatur. Mittuntur namque in eos serpentes, id est, immundis spiritibus traduntur, venenatisque dae
Abbreviated transcription (Latin):
lignũ et lapidem. & ignorantes dm̃ his qui
natura ñ erant dis seruiebamꝰ. Nos etiã eramꝰ
qui longe ꝑegrinabamur. de quib dicit
apłs. quia fiumꝰ hospites et ꝑegrini testam̃toꝵ
dĩ. spem ñ habentes. & sine dõ in hoc mundo¬
errantes. Uerũtam̃ ñ datur manna de cȩlo
in illo die quo pͥmũ pascha fit. s in illo qͦ
scd̃m. Panis enĩ qui de cęlo descendit ñ uenit
ad illos qͥ pͥmam sollemnitatẽ celebrant. s
ad nos qui scdam suscepimnꝰ. Hrm̃ enĩ pascha
immolatꝰ est xꝑc. qui ueru nob̃ panis de
celo descendit. S ed interĩ iudeamꝰ. quid ẽ
qͦd in hac die gestũ monstrat᷑. Quinta decima¬
inquit die m̃sis scdi murmurauit populꝰ et
dix̃. qr melius fuerat nos mori in egypto.
quando sedebamus suꝑ ollas carnis. Opopłs
ingratus. Desiderat egẏptũ. qui egyptios
uide̾rat extinctos. Carnes egypti requirit.
qͥ egyptioꝵ carnes uidit mariᷤ piscib &

Expanded text:
lignum et lapidem, et ignorantes Deum, his qui lignum et lapidem, et ignorantes Deum, his qui natura non erant dii serviebamus. Nos etiam eramus, qui longe peregrinabamur. De quibus dicit Apostolus: Quia fuimus hospites et peregrini, testamentorum Dei spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo. Verumtamen non datur manna de coelo in illa die, qua primum pascha fit, sed in illa qua secundum. Panis enim qui de coelo descendit, non venit ad illos, qui primam solemnitatem celebrabant, sed ad nos qui secundam suscepimus. Nostrum enim pascha immolatus est Christus, qui verus nobis panis de coelo descendit. Sed interim videamus quid est quod in hac die gestum monstratur. Quinta decima die mensis secundi, murmuravit populus et dixit: Quia melius fuerat nos mori in Aegypto, quando edebamus super ollas carnium. O! populus ingratus desiderat Aegyptum, qui Aegyptios vidit exstinctos. Carnes Aegypti requirit, qui Aegyptiorum carnes vidit maris piscibus, et
Abbreviated transcription (Latin):
fame. Esto. Apter correptionẽ legentiũ in dicetur
popłi peccatũ. quia murniurauit & ingratus
fuerit beneficuis diuinis. cũ celeste manna susci¬
ꝑet. Quid etiã scribitur in qua die murmuraue¬
rit populus: Scđo inquit mense. quinta decima
die mensis. Qa utiq ñ absq ratione scriptũ est.
Recordare de legib pasche que serͣipͣta sunt
& inuenies ibi hoc ẽẽ tempꝰ quod statuitur ad
scđm pascha faciendũ his qui immundi Anima
fuerint. ut occupati in negotus ꝑegrinis. Qui
gͦ ñ fuerint imundi in anima. uł ñ longe
ꝑegrinabant᷑. quarta decima die pͥmi mensis.
pascha fecerunt. Qui autẽ longe ꝑegrinabant᷑¬
& immundi erant. scdm pascha in hoc tẽpore
faciunt. in hoc tempore quo et manna de
cȩlo descendit. In die qͦ pͥmũ pascha fit non
descendit manna. s in hoc quo scdm pascha
fit. Uideamꝰ gͦ qui sit in his ordo inysterui.
Primũ pascha pͥmi ppł̃i est. scđ̃m pascha nr̃m est.
Nos enĩ fuimus immundi in anima qui colebamꝰ

Expanded text:
e. Esto propter correptionem legentium, indicetur populi peccatum; quia murmuraverit et ingratus fuerit beneficiis divinis, cum coeleste manna susciperet. Quid etiam dies scribitur, in qua die murmuraverit populus? Secundo inquit mense, decima quinta die mensis. Quod utique non absque ratione scriptum est: Recordare de legibus Paschae quae dicta sunt, et invenies ibi hoc esse tempus, quod statuitur ac secundum Pascha faciendum his qui immundi in anima fuerunt, vel occupati negotiis peregrinis. Qui ergo non fuerunt immundi in anima, vel non longe peregrinabantur, decima quarta die primi mensis pascha fecerunt. Qui autem peregrinabantur et immundi erant, secundum Pascha in hoc tempore faciunt. In hoc tempore quo et manna de coelo descendit. In die quo primum pascha fit, non descendit manna: sed in hoc quo secundum pascha fit. Videamus ergo nunc qui sit in his ordo mysterii. Primum pascha primi populi est: secundum pascha nostrum est. Nos enim fuimus immundi in anima, qui colebamus
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ĩ hoc diuini muneriᷤ eẽ. quid tẽ¬
peram̃ti grãe celestis ostenditis: Hoc¬
ne est in quo agnosei dm̃ ponetis. quod
carnes in uesꝑa sine panib comedunt᷑.
& maiestatẽ dĩ dicitis apparere. si rur¬
sum panes sine carnib comedantur:
& ad uesꝑam mundi ũbũ caro factũ est.
in illa carne agnosei dicinꝰ dm̃. quã susce¬
pit ex uirgine. Istas enĩ ũbi dĩ carnes.
cauit. s ad uesꝑam. Aduentꝰ enĩ dñi in
carne. ad uesꝑam factꝰ est. sic̃ et ioban¬
nes dic̃. pueri nouissima hora est. S¬
& mane inquit replebimini panib.
Nobis et panis ũbũ dĩ est. Ipse est enun¬
panis uiuus qͥ de celo descendit. et uitã
dat huic mundo. S qͦd dic̃ mane dari
rimꝰ ad uesꝑam: hoc mͦ intelligendũ puto.

Expanded text:
quid in hoc divini muneris, quid temperamenti gratiae coelestis ostenditur? Hoc est, in quo agnoscere Deum possunt, qui carnes in vespera sine panibus comedunt, et majestatem Dei apparere dicunt, si rursum panes sine carnibus comedantur?  hujus mundi verbum caro factum est, et illa carne agnoscimus Dominum, quam suscepit ex virgine. Istas enim verbi Dcavit, sed ad vesperam: adventus enim Domini in carne ad vesperam factus est, sicut et Joannes dicit: Pueri, novissima hora est .-- Mane, inquit, replebimini panibus. Nobis ergo panis Verbum Dei est: Ipse est panis vivus qui de coelo descendit, et dat vitam mundo . Sed quod dicit mane dari sit ad vesperam, sic intelligendum est
Abbreviated transcription (Latin):
bona oꝑa quiᷤ recondit. illa ꝑmanent
usq in crastinũ. Deniq sic et scriptũ est.
qͦd qui infideles fuerunt seruauert̃ inquit
de manna & ebulliert̃ ex eo ũmes. et com¬
putruit. Illud autẽ qͦd ꝓ die sabbati repo
thesaurizes. continuo ũmes ebulliunt.¬
& his qui p̃sens scłm diligunt. quȩ sit ꝓpħe
sententia. Heriis ĩ qͥt eoꝵ non morietur.
qͦs generat auaricia: isti st̃ ũmes quos
generat diuitiarũ ceca cupiditas his
qui habent pecunias. & uidentes in ne¬
cessitate fr̃s suos claudunt ab eis uiscera
sua: Propterea et apls dicit. Diuitib¬

Expanded text:
bona opera recondunt, illa permanent usque in crastinum. Denique scriptum est, quod qui infideles fuerunt, servaverunt, inquit, de manna, et ebullierunt ex eo vermes, et computruit. Illud autem quod pro die sabbati reponthesaurizes, continuo vermes ebulliunt.et his qui praesens saeculum diligunt, quae sit prophetae sententia: Vermes, inquit, eorum non morientur quos generat avaritia. Isti sunt vermes quos generat divitiarum caeca cupiditas his qui habent pecunias, et videntes in necessitate fratres suos claudunt ab eis viscera sua. Propterea et Apostolus dicit: Divitib
Abbreviated transcription (Latin):
is habere sermonẽ. quib credita di¬
cunt᷑ eloquia dĩ. quid illis uideatur de
eo qͦd dic̃ sex dieb continus colligetis.
die aut̃ sexto duplũ colligetis. Appa¬
r& gͦ sextã diẽ nominari illã que ante
sabbatũ ponit᷑. que apud nos parasceue¬

Expanded text:
is habere sermonem, quibus credita sunt eloquia Dei, quid illis videatur de eo quod dicit: Sex diebus continuis colligetis, die autem sexta duplum. Apparet ergo sextum diem nominari qui ante sabbatum ponitu
Abbreviated transcription (Latin):
ostendere moysi. qͦd mitterde in aquã & fa¬
cerx eam dulcẽ. quasi uͦ ñ potuiss&e sine ligno
aquã dulcem efficere ds̃. Ant moyses nescre¬
bat lignũ: ut ds̃ ei ostenderde: Sed uidendu̾
est quid decoris in his interior habeat sensus.¬
tam amarũ. quã ut puer octaua die circũ¬
cisionis uulnꝰ accipiat. & originẽ ferri te¬
nera patiat᷑ infantia: Amarũ satis et per¬
amarũ est: huiꝰcemodi poculũ legis. in
tantũ ut populꝰ dĩ non ille qui in moysen
baptizatus est in nube et inͥ mari. s iste
qui in spũ et aqua baptizatus est ñ possit
bibere de ista aqua. Sed nec gustare qͥdẽ
de circũcisionis amaritudine potest. neq
hostiarũ ferre amaritudinẽ ualet. nec sabbati
obseruantiã. Si uͦ ostenderit ds̃ lignũ quod
mittit᷑ in hanc a maritudinẽ. ut dulcis
est istud lignũ qͦd dñs ostendit moysi.
Salomon edocet nos cũ dicit de sapientia.
qr lignũ uite est omĩb amplectentib eam.

Expanded text:
ostenderet Moysi quod mitteret in aquam, et faceret eam dulcem: quasi vero non potuisset sine ligno aquam dulcem efficere Deus; aut Moyses nesciebat lignum, ut Deus illi ostenderet. Sed videndum est, quid decoris in his interior habeat sensus.tam amarum, quam ut puer octavo die circumcisionis vulnus accipiat, et rigorem ferri tenera patiatur infantia? Amarum satis et peramarum est hujus modi poculum Legis, in tantum ut populus Dei, non ille qui in Moyse baptizatus est in mari et in nube, sed qui in spiritu et aqua baptizatus est, non possit bibere de ista aqua: sed ne gustare quidem de circumcisionis amaritudine potest, nec hostiarum ferre amaritudinem valet, nec sabbati observantiam. Si vero ostendat Deus lignum quod mittatur in hanc amaritudinem, ut dulcis est istud lignum quod Dominus ostendit? Salomon demonstrat, cum de sapientia dicit, quia lignum vitae est omnibus amplectentibus eam .
Abbreviated transcription (Latin):
tudiniᷤ inerat. immo potiꝰ ubi erat ame¬
nitas plurima ex densitate palmarum.
S pͥmo ductꝰ est ad aquas salsas et amaraᷤ.
quib ꝑ lignũ monstratũ a dõ dulcib ef¬
fectis. postea uenit᷑ ad fontes. Si historiã
solam sequamͣ. ñ multũ nos edificat. scire
ad quẽ locũ pͥmo uenirint. ad quẽ scdõ.
Si uͦ rimemͣ in his mẏsteriũ latenͤ. inuenie¬
mus ordinẽ fidei. Primo enĩ ducit᷑ popłs
ad litterã legis. ab hac legis littera donec
ꝑmanet in amaritudine sua. recedere ñ
potest. Cũ uͦ ꝑ lignũ littera legis dulcis
fuerit effecta. & ĩtelligi lex spiritaliter

Expanded text:
tudinis invenerat; imo potius, ubi erat amoetudinis invenerat; imo potius, ubi erat amoenitas plurima ex densitate palmarum. Sed primo ductus ad aquas falsas et amaras, quibus per lignum monstratum a Domino dulcibus effectis, postea venitur ad fontes. Si historiam solam sequamur, non multum nos aedificat scire ad quem locum primo venerunt, ad quem secundo. Si vero rimemur in his mysterium latens, invenimus ordinem fidei. Primo enim ducitur populus ad litteram legis: ab hac donec permanet in amaritudine sua, recedere non potest. Cum vero per lignum vitae dulcis fuerit effecta, et intelligi lex spiritualiter