comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Uñ ⁊ uidei. nolentes dñm
esse ꝑfectũ. nec pͥncipẽ qͥnqͣgena¬
riũ: dicũt ad eũ. Quinqͣginta an¬
nos necdũ habes: & abrahã iuidi¬
sti . Et ille sciens se e̾e̾ ñ solũ pe¬
nitentiũ pͥncipẽ. s & iustoꝵ. res¬
pondit. Anteꝗͣ abrahã esset ego
sũ. Q uod aũ dñs pͥnceps sit qͥn¬
quagenariꝰ. ex una festiuitate in¬
telligere possumꝰ : de qua ait. Dñs
ẽ sabbati. filiꝰ hominis. Q uod si
sabbati. ⁊ kalendarũ: si kalenda¬
chȩ ⁊ iubelei: si ubelei ⁊ tab̾nacu¬

Expanded text:
rat. Unde et Judaei, nolentes Dominum esse perfectum, nec principem quinquagenarium, dicunt ad eum: Quinquaginta annos necdum habes, et Abraham vidisti ? Et ille sciens se esse non solum poenitentium principem, sed et justorum respondit: Antequam Abraham esset, ego sum . Quod autem Dominus Princeps sit Quinquagenarius, ex una festivitate intelligere possumus, de qua ait: Dominus est Sabbathi, filius hominis . Quod si Sabbathi, et Kalendarum. Si Kalendachae, et Jubilei. Si Jubilei, et Tabernacu
Abbreviated transcription (Latin):
tus fundam̃tũ posui. Et hieremi¬
as architectꝰ erat : qͥ ñ solũ eradi¬
cabat ⁊ suffodiebat. ⁊ ꝑdebat: s
& ȩdificabat. Uñ u ide apłs lo
quit᷑. Dĩ agͥcultura. di ȩdificatio
tur macheriarũ. & in eu̾głio. fi¬
lius fabri suggillat᷑. qͥ uniuersa
condiderit. In regũ qͦq uolumi¬
ne legimꝰ. qͦt miserit rex salonion
⁊ tulerit hẏrã filiũ mulieris ui¬
duȩ qͥ erat de tͥbu neptałi. ⁊ ha¬
bebat patrẽ tẏriũ artificẽ ęris:
ingressus q ẽ ad regẽ.⁊ fecit oĩa

Expanded text:
tus fundamentum posui . Et Jeremitus fundamentum posui . Et Jeremias architectus erat, qui non solum eradicabat, et suffodiebat, et perdebat, sed et aedificabat : Unde idem Apostolus loquitur: Dei agricultura, Dei aedificatio tor maceriarum . Et in Evangelio filius fabri sugillatur, qui universa condiderit . In Regum quoque volumine legimus, quod miserit rex Salomon, et tulerit Hyram Tyrium, filium mulieris viduae, qui erat de tribu Nephthali, et habebat patrem Tyrium, artificem aeris. Ingr
Abbreviated transcription (Latin):
siliariꝰ aũ inꝰ de mille. & iterũ.
Cũ consilio oĩa age: & dabit tͥ
ꝓuidentia ammirabiłe consili¬
ariũ. Senatꝰ qͦq consulta dicim¬
tur: n pͥncipes qͦnda romani con¬
sules appellati st̃: ł a consulendo
ciuibꝰ. uel a regendo cuncta con¬
silio. Et nos habemꝰ in eccłia se¬
int̾ cetera etiã senes udea ꝑdi¬
qͦd ꝓpͥe senioꝵ ẽ: Et sapientẽ ar¬
chitectũ. Pro qͦ aqͥla transtalit.
sapientissimũ artificum: ut osten¬
deret eos plures qͦnda habuisse
artifices: qͣlis ⁊ ille fuit beselehel.
filiꝰ uri. filii hur de tͥbu uida. g̃m
impleuit ds̃ sꝑu sapientiȩ & intel¬
ligentiȩ ac disciplinȩ. ut in oĩ oꝑe
esset faber ꝑfectissimꝰ: ñ solũ in
auro ⁊ argento. s & in ȩre & ce¬
teris q̃ moyses enumerat: qͥ ȩdifi¬
cauit tabernacłm di. Illis gͦ ꝑden¬
tibꝰ architectos: om̃is ȩdificandi
grã tͣnslata ẽ ad ȩccłã. Uñ paulus
apłs dicit. Quasi sapiens architec̃¬

Expanded text:
mille . Et iterum: Cum consilio omnia age : et dabit tibi prudentia admirabilem consiliarium. Senatus quoque consulta dicuntur, et principes quondam Romani, consules appellati sunt, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Et nos habemus in Ecclesia seinter caetera etiam senes Judaea perdiquod proprie seniorum est? Et sapientem architectum. Pro quo Aquila transtulit sapientissimum artificum, ut ostenderet eos plures quondam habuisse artifices: qualis et ille fuit Beseleel filius Uri, filii Ur de tribu Juda, quem implevit Deus spiritu sapientiae, et intelligentiae, ac disciplinae, ut in omni opere esset faber perfectissimus, non solum in auro, et argento, sed et in aere, et caeteris quae Moses enumerat, qui aedificavit Tabernaculum Dei . Illis ergo perdentibus architectos, omnis aedificandi gratia translata est ad Ecclesiam. Unde Paulus apostolus dicit: Quasi sapiens architec
Abbreviated transcription (Latin):
tistã. Et ẽ ordo. Qm̃ noliustis cessa¬
excelsus reputatꝰ ẽ. s e contͣrio fudi¬
stis sanguinẽ iusti. & cogitastis con
Nichil ap̃ udeos pꝰ passionẽ dñi for¬
te. nichil ualidũ ẽ s oĩa infirma
⁊ languida: nec aliqͥs pot̾ ap̃ eos
dice̾. oĩa possũ in eo qͥ confortauit

Expanded text:
tistam . Et est ordo: Quoniam noluistis cessaexcelsus reputatus est: sed econtrario fudistis sanguinem justi, et cogitastis consNihil apud Judaeos post Passionem Domini forte, nihil validum est: sed omnia infirma et languida. Nec aliquis potest apud eos dicere: Omnia possum in eo, qui me confortat
Abbreviated transcription (Latin):
iustis siinueniant᷑ in ciuitate di¬
xerit urbem e̾ẽ saluanda. ⁊uii
ebdomadarũ in numeris id ẽ
penthecostes celeberrima festi¬
uitas ẽ. Iubeleus qͦq id÷ remissi¬
onis annꝰ. qͥ septenis annoꝵ ebdo
in qͦ clangũt tube. & ad õs reuer¬
tit᷑ antiqͣ possessio: hoc continet
sacramentũ. Uñ ⁊ dđ̃ in qͥnqͣge¬
simo numero psalmũ scribit pe¬
nitentiȩ. Legimꝰ qͦq in eodẽ nu¬
meror libro. qͦd de p̾da ⁊ spoliis
sacerdotes. ⁊ qͥnqͣgesimũ leuite
qͥ custodiunt fores tab̾nacłi. Illa
qͦq eu̾głii parabola in qͣ dicunt᷑
duo debitores. unꝰ qͥ debebat qͥn¬
gentos denarios. ⁊ aliꝰ qͥnqͣgnita.
ad hãc refert᷑ intelligentiã. Uñ
⁊ apłs apud ephesios. qͥbꝰ mysti¬
ca q̃q dissoluerat. uult ꝑmane¬
re usq ad pentechosten. donec
ꝑfecte ad dm̃ conu̾tant᷑ dicens.
Ostiũ enĩ mͥ aꝑtũ ẽ magnũ & e¬
uidens: s adu̾sarii multi. Imita¬
tur aũ ⁊ diaboł israheliticũ exer¬

Expanded text:
ustis, si inveniantur in civitate, dixerit urbem esse salvandam. Et septem hebdomadarum in Numeris, id est, Pentecostes celeberrima festivitas est. Jubileus quoque, id est, remissionis annus, qui septenis annorum hebin quo clangunt tubae, et ad omnes revertitur antiqua possessio, hoc continet sacramentum. Unde et David in quinquagesimo numero Psalmum scribit poenitentiae. Legimus quoque in eodem Numerorum libro, quod de praeda et spoliis,sacerdotes, et quinquagesimum levitae, qui custodiunt fores tabernaculi. Illa quoque Evangelii parabola , in qua dicuntur duo debitores, unus qui debebat quingentos denarios, et alius quinquaginta, ad hanc refertur intelligentiam. Unde et Apostolus apud Ephesios, quibus mystica quaeque dissolverat, vult permanere usque ad Pentecosten, donec perfecte ad Dominum convertantur, dicens: Ostium enim mihi apertum est magnum et evidens, sed adversarii multi . Imitatur autem, et diabolus Israeliticum exer
Abbreviated transcription (Latin):
in eo fons aquȩ salientis in uitã
ȩt̃nã. De huiꝰcemodi panibꝰ. & in
ꝓuerbis legimꝰ. Apperi ocłos tuoᷤᷤ
u replere panibꝰ. Habẽt iudei pa¬
nẽ. sed absq fortitudine: habent
aquas. s absq robore. Legunt enĩ
script᷑as. ⁊ ñ intelligunt: tenent
ẽ ꝑdidert̃. Lacte eñs alunt᷑ qͣsi
paruuli. ⁊ ñ solido cibo: & q for¬
titudinẽ ꝑdidert̃. & infirmi st̃.
ꝓpt̾ea olera comedũt. Athletarũ
aũ solid̾ cibꝰ ẽ: qͥ ⁊ uitã sustentat
humanã. & uuentibꝰ prebet for¬
titudinẽ. Et de istiꝰmodi pane ⁊
aqua qͦd auferant᷑ a iudeis. etiã
aliꝰ ꝓpħa testat᷑ dicens. Eoce dies

Expanded text:
s aquae salientis in vitam aeternam . De hujusmodi panibus et in Proverbiis legimus: Aperi oculos tuos, et replere panibus . Habent Judaei panem, sed absque fortitudine; habent aquas, sed absque robore. Legunt enim Scripturas, sed non intelligunt. tenent . Lacte enim aluntur, quasi parvuli, et non solido cibo. Et quia fortitudinem perdiderunt, et infirmi sunt, propterea olera comedunt. Athletarum autem solidus cibus est, qui et vitam sustentat humanam, et viventibus praebet fortitudinem . De istiusmodi pane et aqua, quod auferantur a Judaeis, etiam alius Propheta testatur, dicens: Ecce d
Abbreviated transcription (Latin):
quit õs uos uͥginẽ castã erribere
do. Fortitudo aũ panis. ⁊ fortitudo
aquȩ ꝓ oĩ cibo u potu accipitur.
legimꝰ qͦd moyses fuerit in mon
qͦd ad adam dr. in sudore uultus
tuI comedes panẽ tuũ. donec re¬
uertaris in t̾rã de qͣ sũptꝰ es. si¬
milit̾ audiendũ. nec ñ qͦd a salua¬
tore dĩ.ñ in pane solo uiuit hõ.

Expanded text:
quit, omnes vos virginem castam exhibere Christo . Fortitudo autem panis, et fortitudo aquae, pro omni cibo, et potu accipitur. Legimus quod Moses fuerit in montquod ad Adam dicitur: In sudore vultus tui comedes panem tuum, donec revertaris in terram, de qua sumptus es , similiter audiendum. Nec non quod a Salvatore
Abbreviated transcription (Latin):
nss dñi. Fortẽ n uirũ bellatorẽ.
Pro forti qͦd solũ ẽ in hebreo duo
simul leao transtulert̃ gygantẽ
&̾ fortẽ. eundẽ uolentes gygantẽ
esse quẽ fortẽ. De forti supͣ dictũ
ẽ. Gigantẽ aũ in bonã partẽ hoc ẽ
de dño saluatore in auiii psalmo

Expanded text:
ni . Fortem et virum bellatorem, Pro forti, quod solum est in Hebraeo, duo simul LXX transtulerunt, gigantem et fortem, eumdem volentes gigantem esse, quem fortem. De forti supra dictum est. Gigantem autem in bonam partem, hoc est, de Domino Salvatore, in octavo
Abbreviated transcription (Latin):
auferet
ne robur panis. ⁊ om̃e robur
aque. Huc usq de iudicio dici
putãt : qͣoꝰ sequit᷑ de captiuitate
uentura. ꝙͣ alii ad babylonios.
ali referũt ad romanos: s meliꝰ
ẽ ut supͣ diximꝰ cuncta referri ad
dñicã passionẽ. Post int̾sectionẽ qͥp¬
pe illi om̃s gr̃ẽ ⁊ donatiões sublate¬

Expanded text:
auferet ne robur panis, et omne robur aquae. Hucusque de judicio dici putant. Quod sequitur, de captivitate ventura; quam alii ad Babylonios, alii referunt ad Romanos. Sed melius est, ut supra diximus, cuncta referri ad Dominicam passionem. Post interfectionem quippe illius, omnes gratiae et donationes sublat
Abbreviated transcription (Latin):
ui sermone ꝑstrinoci hysto¬
riã tantũ qͦo petebat edis¬
tate eustochiũ cogor. in totum
ꝓpħam cõmentarios scribers.
S interĩ orationibꝰ tuis ad baby¬

Expanded text:
i sermone perstrinxi: historiam tantum quod petebat, edisτάτη Eustochium, cogor in totum prophetam Commentarios scribere, et interim orationibus tuis ad Baby
Abbreviated transcription (Latin):
dđs ⁊ modicis uideȩ t̾rȩ claude¬
bat᷑ angustiis. nc̃ repleuerit
omnẽ terrã scientia sua: & de
morte consurgens regnet in
gentibꝰ. ⁊ ipsũ nationes dep̾cent᷑
atq adorent : ita dũ taxat. ut
adiciat scđo manũ suã ad pos¬
sidendũ. qͦd reliquũ ppłi sui &
congregandos ꝓfugos israhel.
⁊ disꝑsos iuda colligendos a qua¬
tuor plagis t̃rȩ: quia semina¬
rant ꝓcessit. de fontibꝰ isrł. Me¬
liuis aũ ẽ. ut syon id speculã
in sublimibꝰ collocatã int̾prete¬
mur ȩccłam de qua ⁊ qͥnquage¬
simꝰ psalmꝰ canit. Benigne fac
dne in bona uoluntate tua syon.

Expanded text:
et modicis Judaeae terrae claudebatur angustiis, nunc repleverit omnem terram scientia sua, et de morte consurgens, regnet in gentibus, et ipsum nationes deprecentur, atque adorent; ita dumtaxat, ut adjiciat secundo manum 168 suam et possidendum quod reliquum est populi sui, et congregandos profugos Israel, et dispersos Juda colligendos a quatuor plagis terrae: quia seminarant, processit a fontibus Israel. Melius autem est, ut Sion, id est, speculam in sublimibus collocatam, interpretemur Ecclesiam, de qua et quinquagesimus psalmus canit: Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion,
Abbreviated transcription (Latin):
annuntiate hoc in uniu̾sa t̾ra.
Hȩc p̃cipiunt᷑ ab apłis ⁊ reliquisᷤ
isrł. his qͥ de gentibꝰ crediderunt.
ut soli confiteant᷑ dño. & idolis
derelictis inuocent nom̃ eiꝰ. ii
cuncta eiꝰ oꝑa p̾dicent infidelibꝰ.
cui cantandũ ẽ qͦd magnifice
fecerit. ⁊ in om̃i orbe illiꝰ mise¬
ricordia p̾dicet᷑. E crulta &
lauda habitatio sẏon. quia mag

Expanded text:
annuntiate hoc in universa terra. Haec praecipiuntur ab Apostolis et reliquiis Israel his qui de gentibus crediderunt: ut soli confiteantur Domino, et idolis derelictis, invocent nomen ejus: et cuncta opera ejus praedicent infidelibus;cui cantandum sit quod magnifice fecerit, et in omni orbe illius misericordia praedicetur. Exsulta et lauda, habitatio
Abbreviated transcription (Latin):
cabis nom̃ eiꝰ iħ m. ipse enĩ saliui
faciet p̾płm suũ. nc̃ uocat salua¬
torẽ : & de eiꝰ fontibꝰ aquas pre¬
dicat hauriendas : nequaꝗͣ de
aquis fluminis egẏpti q̃ ꝑcusse
st̃. neq de aqͥs fluminis rasin.
sed de fontibꝰ iħu. Hoc enĩ he¬
breoꝵ lingua saluator. expͥmit᷑..
Uñ ⁊ ipse clamabat in eugłio.
Q sitit ueniat ad me u⁊ bibat.
Qͥ crediderit in me sicut dicit
scriptura. flumina de uentre
eiꝰ fluent aquȩ uiuȩ. Hoc aũ
inquit engłista. dicebat de sꝑu
scõ: quẽ credentes in eũ accep¬
turi erant. Et in alio ipse lo¬
quã ego dedero ei. ñ sitiet in
fiet in eo fons aquȩ salientis

Expanded text:
nomen ejus Jesum, ipse enim salvum faciet populum suum : nunc vocat Salvatorem, et de ejus fontibus aquas praedicat hauriendas, nequaquam de aquis fluminis Aegypti, quae percussae sunt, neque de aquis fluminis Rasin, sed de fontibus Jesu, hoc enim Hebraeorum lingua Salvator exprimitur. Unde et ipse clamabat in Evangelio, Qui sitit, veniat ad me, et bibat. Qui crediderit in me, sicut dicit Scriptura: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Hoc autem, inquit Evangelista, dicebat desancto, quem credentes in eum accepturi erant . » Et in alio ipse loquam ego dedero ei, non sitiet in et in eo fons aquae salientis
Abbreviated transcription (Latin):
singulos romani imꝑii iudices
distribuerit: ut aliũ iudicem
habeat thebais. aliũ lybia. ali¬
um penthapolis. aliũ ȩgyptus.
aliũ alexrandria. ⁊ diuerse re¬
giones. quas nomois. egy ptii uo¬
cant. Propterea aũ sub meta
ti ultimos ꝑuenire. E qͦmodo
tẽporibꝰ moysi rubrũ siccatũ
mare. ut pͦpłs de egypto fuge¬
ret: sic e contrario egypti flu¬
mina siccabunt᷑. ut reliquie
ppłi dĩ que ab assyriis ⁊⁊ diuer¬
sis gentibꝰ saluabunt᷑ transe¬
ant in egyptũ. nequaquam
fugientes eã. s capientes ⁊
suo calcantes pede. Prudens
⁊ xp̃ianꝰ lector hanc habeat
repromissionũ ꝓpħaliũ regu¬
lam. ut que iudei ⁊ nr̃i. inmo
ñ nr̃i iudarzantes carnaliter
futura contendunt. nos sꝑita¬
lit̃ iã transacta doceamꝰ: ne
ꝓ occasione istiusmodi fabula¬
Et dices in die illa. Confitebor

Expanded text:
singulos Romani imperii judices singulos Romani imperii judices distribuerit, ut alium judicem habeat Thebe, alium Libya, alium Pentapolis, alium Aegyptus, alium Alexandria, et diversae regiones, quas νόμους Aegyptii vocant. Propterea autem sub metapti ultimos pervenire. Et quomodo temporibus Moysi Rubrum siccatum est mare, ut populus de Aegypto transfugeret: sic e contrario Aegypti flumina siccabuntur, ut reliquiae populi Dei, quae ab Assyriis et diversis gentibus salvabuntur, transeant in Aegyptum, nequaquam fugientes eam, sed capientes et suo calcantes pede. Prudens et christianus lector hanc habeat repromissionum prophetalium regulam, ut quae Judaei et nostri, immo non nostri Judaizantes, carnaliter futura contendunt, nos spiritualiter jam transacta doceamus, ne per occasionem istiusmodi fabulaEt dices in die illa: Confitebor
Abbreviated transcription (Latin):
mis legimꝰ. Hoc mare magnũ
⁊ spaciosũ. ibi reptilia quoꝵ
ñ ẽ numerꝰ. Quibꝰ subinfert᷑.¬
Igit᷑ draco iste quẽ plasmasti
ut illuderet᷑ ei. De solabit gͥ
che. ut theodotio aqͥla ⁊ sym¬
machus transtulerunt linguã
maris egypti. u eleuabit ma¬
nũ suã suꝑ flumina ȩgypti in
tissimo. qͦd regnũ intelligimus
romanor. Regnante enĩ cesa
pͥma ẽ facta descriptio. poten¬
tissimũ priꝰ regnũ ȩgyptior
qͦd multis durauit ȩtatibꝰ cleo¬
patre morte destructũ ẽ. ⁊ per
riuis. siie in septẽ uallibꝰ. Nił
enĩ aquarũ multarũ qͥ prius
uno fluebat alueo. ⁊ intransi¬
bilis erat. in septẽ ualles hu¬
millimas ⁊ riuos diuisus ẽ atq
concisus ut calciatis pedibꝰ tran¬
siret᷑. Hoc aũ tropologice sig¬
nificat. qͦd gentẽ ȩgyptioꝵ in
tantũ idolatrie. ⁊ uanissime su¬
ꝑsticioni deditã. ut accipitres.
noctuas. canes ⁊ hẏrcos ⁊ asmoᷤ
diuino noͣmine consecrarent.
de infinita regni potentia per

Expanded text:
oc mare magnum et spatiosum, ibi reptilia quorum non est numerus . Quibus infertur: Draco iste quem plasmasti, ut illuderet ei. Desolabit igitur, ίσει, ut Theodotio, Aquila et Symmachus transtulerunt, linguam maris Aegypti, et levabit manum suam super flumina Aegypti in tissimo, quod regnum intelligimus Romanorum. Regnante enim Caesaprima facta est descriptio, potentissimum prius regnum Aegyptiorum, quod multis duravit aetatibus, Cleopatrae morte destructum est, 165 rivis, sive in septem vallibus. Nilus enim aquarum multarum, qui prius uno fluebat alveo, et intransibilis erat, in septem valles humillimas et rivos divisus est atque concisus, ut calciatis pedibus transiretur. Hoc autem Tropologice significat, quod gentem Aegyptiorum, in tantum idololatriae et vanissimae superstitioni deditam, ut accipitres, noctuas, canes, et hircos, et asinos, divino nomine consecrarent, de infinita regni potentia per
Abbreviated transcription (Latin):
dine diceratis. qñ ascendistis de
terra ȩgypti ⁊ mare siccatum
ẽ rubrũ. cantemꝰ dño głose enĩ
lingua maris egypti. ⁊ flumi¬
ne illiꝰ arefacto. atq conciso
humiliato glorificate dñm &

Expanded text:
dine dixeratis, quando ascendistis de terra Aegypti, et mare siccatum est Rubrum: Cantemus Domino, gloriose enim lingua maris Aegypti, et flumine illius arefacto, atque conscisso et humiliato, glorificate Dominum, et
Abbreviated transcription (Latin):
Ncalciati. S erit uia residuo
Y ppło meo. qͥ relinquet᷑ ab assy¬
Nriis. sic̃ fuit israheli. in die qͣ¬
N ascendit de t̾ra egypti. Q uo¬
modo idumea ⁊ moab ⁊ filii
amon tradent manꝰ suas apłis
ut obediant eugłice p̃dicatiõi.
sic ipse dñs qr in apłis suis illa
ꝑfecit. de solabit. ñ mare iuata
laix. s uixta hebreos linguam
maris egypti. que priꝰ contra
dñm blasphemabat. ⁊ suꝑsticiõi

Expanded text:
a residuo populo meo qui relinquetur ab Assyriis, sicut fuit Israel in die qua ascendit de terra Aegypti. Quomodo Idumaea et Moab, et filii Ammon tradent manus suas Apostolis, ut obediant Evangelicae praedicationi, sic ipse Dominus qui in Apostolis suis illa perfecit, desolabit non mare juxta LXX, sed juxta Hebraeos, linguam maris Aegypti, quae prius contra Dominum blasphemabat et su
Abbreviated transcription (Latin):
fidutiã habebo in idolis. nec ti¬
mebo que ñ st̃ timenda: sed
tu es fortitudo mea .⁊ laus mea.
qͥ mͥ factꝰ es in salutẽ. Audiat
sceleratissima heresis. factum
dñm his qͥ saluant᷑. ⁊ quoꝵ priꝰ
oñs ñ erat. ut creationẽ in serip¬
turis atq facturã. ñ sẽꝑ conditio¬
nem eoꝵ q̃ ñ erant: s int̾dũ gr̃ã
in eos qͥ meruerint sibi dm̃ fieri

Expanded text:
fiduciam habeo in idolis, nec timebo quae non sunt timenda; sed tu es fortitudo mea, et laus mea, qui factus es mihi in salutem. Audiat sceleratissima haeresis, factum Dominum his qui salvantur, et quorum prius Dominus non erat, ut creationem in Sturis atque facturam non semper conditionem eorum quae non erant sed interdum gratiam in eos qui meruerint sibi Deum fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
liã. ⁊ asiã. ⁊ macedoniã. ⁊ acha¬
iam. ⁊ diuersas insulas atq pro¬
iuncias ad italiam quoq. & ut ip¬
se scribit. ad hẏspanias alienige¬
narũ portatꝰ est nauibꝰ. Igitur

Expanded text:
liam, et Asiam, et Macedoniam, 164 et Achaiam, et diversas insulas atque provincias, ad Italiam quoque , et ut ipse scribit, ad Hispanias, alienigenarum portatus est navibus . Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
y saias ꝓpħabat aduersarie erãt
quod postquã surrexerit radir
iesse ut regnet in gentibꝰ. ⁊ ue¬
xcillũ crucis ob salutẽ totiꝰ or¬
bis fuerit eleuatũ: tc̃ etiam
idumea ⁊ moab u filii amon.
om̃is scilicet arabiȩ latitudo
dent apłis manꝰ. ⁊ in locis ido
Et desolabit dñs linguã ma¬
Sris egypti. ⁊ leuabit manum
suã suꝑ flum̃ in fortitudine

Expanded text:
Isaias prophetabat, adversariae erant quod postquam surrexerit radix Jesse, ut regnet in gentibus, et vexillum Crucis ob salutem totius orbis fuerit elevatum, tunc etiam Idumaea et Moab et filii Ammon, omnis scilicet Arabiae latitudo dent Apostolis manus, et in locis idolEt desolabit Dominus linguam maris Aegypti, et levabit manum super flumen in fortitudine
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdam persas. indosq penetrarẽt:
⁊ ethyopia daret manꝰ suas đo.
⁊ transflumina ȩthiopie inde
xp̃o munera deferrent᷑. Ac ne
solũ orientales ppłos significa¬
re uideat᷑. iungit ⁊ reliquaꝰ
ab insulis maris. ꝑ insulas aũ
maris. occidentałe plagã signi¬
ficat : que occeani ambitu clau¬
ditur. Leuauit gͥ signũ crucis
in uniuersas nationes: ⁊ de sy¬
congregauit ut apłi preceptũ
saluatoris implerent. qͥ dixerat.
ite ad oues ꝑditas domꝰ isrł. De¬
niq ⁊ pauł ad incredulos loqͥt᷑
ex udeis. Sob̾ oportebat pri¬
mũ loqͥ uerbũ di. s q̃m repel¬
litis illud ⁊ indignos uos iudica¬
tis ȩt̃na uita: ecce conuertimur
ad gentes. sic̃ p̃cepit nob̾ dñs.
Quatuor aũ m̃di plagas. orientẽ
N occidentẽ. meridiem ⁊ septẽp¬
trionẽ significat: ut ꝑ hec m̃di
uocatio demonstret᷑. Eo tẽpore
inquit ysaias. nequaꝗͣ ephraim
hostil odio dissident. inimici
erunt: s uixta hiezechielis ꝓphe¬

Expanded text:
quidam Persas Indosque penetrarent, et Aethiopia daret manus suas Deo, et trans flumina Aethiopiae inde Christo munera deferrentur. Ac ne solum orientales populos significare videatur, jungit et reliqua: Et ab insulis maris. Insulas autem maris occidentalem plagam significat, quae Oceani ambitu clauditur. Levabit igitur signum Crucis in universas nationes, et de sycongregabit, ut Apostoli praeceptum Salvatoris implerent, qui dixerat: Ite ad oves perditas domus Israel . Denique et Paulus ad incredulos loquitur ex Judaeis: Vobis oportebat primum loqui verbum Dei; sed quoniam repulistis illud, et indignos vos judicastis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes, sicut praecepit nobis Dominus . Quatuor autem plagas, orientem, et occidentem, meridiem et septentrionem significat, ut per haec mundi vocatio demonstretur. Eo tempore, inquit Isaias, nequaquam Ephraim hostili odio dissident, inimici erunt, sed juxta Ezechielis prophe
Abbreviated transcription (Latin):
lacte nutrit᷑ infantię. sed iã
solido uescit᷑ cibo: iste in regn¬
li cauernã mittet manũ. hoc ÷
in ipsiꝰ sathane habitacłm ⁊ in¬
pentes ⁊ scorpiones. ⁊ suꝑ omnẽ
fortitudinẽ inimici. Nocere aũ
⁊ occidere neqͣquã poterunt ue¬
nenata prius animalia eos qui
habitauerint in monte sc̃o di. qͦd
int̃pretat᷑ ȩccłia : de qͦ in eugłio
dicit᷑. ñ pot̾ abscondi ciuitas suꝑ

Expanded text:
lacte nutritur infantiae, sed jam lacte nutritur infantiae, sed jam solido vescitur cibo. Iste in reguli cavernam mittit manum, hoc est, in ipsius Satanae habitaculum, et inpentes, et scorpiones, et super omnem fortitudinem inimici . Nocere autem et occidere nequaquam poterunt venenata prius animalia eos qui habitaverint in monte sancto Dei, quod interpretatur Ecclesia, de quo in Evangelio dicitur: Non p
Abbreviated transcription (Latin):
morabunt᷑. qͦd cotidie cernimꝰ
tentes ⁊ humiles. reges atq pri¬
uatos parit̃ cõmorari: ⁊ a pue¬
ris paruulis qͦs apłos intelligimꝰ.
⁊ apłicos uiros imꝑitos sermone.
s ñ scientia. regi in eccła. Qͥ cũ
int̾ se disciplina. dñi fuerint fe¬
derati. ita ut eoꝵ qͦq familie con¬
iungant᷑ : tc̃ cõplebit᷑. simul reqͥ¬
escent catuli eoꝵ. Leo qͦq ñ car¬
nes comedet.s paleas: quod sci¬
licet uescat᷑ ꝙbo simplici. Et
hic obserliandũ qͦd ñ bos carnes.
s leo paleas comedat. Paleas pu¬
to in scripturis scĩs uerba sym¬
plicia intelligi: triticũ aũ inte¬
riorẽ medullã. ⁊ sensũ qͥ inuenit᷑
in littera. Et frequent̃ euenit.
ut homines scłi mystica nesci¬
entes. simplici litterarũ lectiõe
pascant᷑. Infans qͦq qui malicia
paruuł ẽ. mittet manũ in fo¬
ramine aspidis: ⁊ de obsessis ho¬
minũ corporibꝰ fugat demo¬
nes: qui aũ ablactatꝰ ẽ. ⁊ neqͣꝙͣ

Expanded text:
morabuntur. Quod quotidie cernimus potentes et humiles, reges atque privatos pariter commorari, et a pueris parvulis, quos Apostolos intelligimus, et Apostolicos viros, imperitos sermone, sed non scientia, regi in Ecclesia. Qui cum inter se disciplina Domini fuerint foederati, ita ut eorum quoque familiae conjungantur, tunc complebitur: Simul requiescent catuli eorum. Leo quoque non carnes comedet, sed paleas, quod scilicet vescatur cibo simplici. Et hic observandum, quod non bos carnes, sed leo paleas comedat. Paleas puto in Scripturis sanctis verba simplicia intelligi. Triticum autem, et interiorem medullam, sensum qui invenitur in littera: et frequenter evenit, ut homines saeculi, mystica nescientes, simplici Scripturarum lectione pascantur. Infans quoque, qui malitia parvulus est, mittit manum in foramine aspidis, et de obsessis hominum corporibus fugat daemones. Qui autem ablactatus est, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
requies eiꝰ honor. Pro requie
pro honore qͦq in hebreo legitͥ
chabod: qͦd ꝑspicue głosũ sonat.
Et ẽ sensus. Erit mors eiꝰ głosa
ut impleat᷑ illud qͦd saluator
in euangłio dep̃cat᷑. Pat̃ glorifi¬
ca me gła quã habui priꝰꝗͣ m̃d̾
ess apud te. Dictũ ẽ de natun¬
tate eiꝰ: dictum de ceteris mine¬
dio sacram̃tis: uenit ad mortẽ.
que ñ consueto mortaliũ no¬
mine. s quia in xp̃o erat uita
perpetua reqͥes appellat᷑. Nos
aũ ut manifestũ legenti sensũ
faceremꝰ. ꝓ dormitiõe ⁊ requie
altero uerbo. s eodem sensu se
terra scientia dñi. sic̃ aquȩ ma¬
ris terrã oꝑintis. Ferit radia
iesse. ⁊ qͥ de eiꝰ styrpe conscendet
nibꝰ suis. in qͥbꝰ abscondet᷑ for¬
titudo eiꝰ. ut exaltatus trahat
omĩa adse: siue ut late transtu¬
lerunt resurget a mortuis ut
pͥnceps sit omniũ nationũ ⁊ unz¬
uerse gentes sperẽt in eo. Quod

Expanded text:
requies ejus honor. Pro requie requies ejus honor. Pro requie Pro honore quoque in Hebraeo legitur CHABOD  , quod perspicue gloriam sonat. Et est sensus: erit mors ejus gloriosa, ut impleatur illud quod Salvator in Evangelio deprecatur: Pater, glorifica me gloria, quam habui prius quam mundus esset apud te . Dictum est de nativitate ejus, dictum est de caeteris in medio Sacramentis: venit ad mortem, quae non consueto mortalium nomine, sed quia in Christo erat vita perpetua, requies appellatur. Nos autem, ut manifestum legenti sensum faceremus, pro dormitione, et requie, altero verbo, sed eodem sensu, seterra scientia Domini, sicut aquae maris terram operientes, erit radix Jesse, et qui de ejus stirpe conscendet nibus suis, in quibus abscondetur fortitudo ejus, ut exaltatus omnia trahat ad se . Sive ut LXX transtulerunt, resurget a mortuis, ut princeps sit omnium nationum, et universae gentes sperent in eo. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat᷑ obscuriꝰ. habitabit lupus
cũ agno ⁊ pardus cũ hedo accu¬
babit. Et iuxta consuetudinẽ
suã. ꝓpħalia in fine uerba pan¬
duntur. sic̃ aque inquit maris
oꝑientis. Quomͦ aque maris oꝑi¬
unt ꝓfunda maris. hoc ẽ terrã
que operta ẽ fluctibꝰ. sic scien¬
tia dñi om̃is terra cõplebitur.
Quã diuersoꝵ priꝰ muroꝵ con
iunctionẽ etiã beatꝰ apłs petrꝰ
in uase linteo simil qͦd de cȩlo
demissũ ẽ se uidisse testat᷑ ha¬
bentẽ quatuor pͥncipia: qͣs qua¬
tuor mundi plagas intelligimꝰ.
ut repletã t̾ram di scientia
cognoscamꝰ. In quo uase erãt
quadrupedia ⁊ serpentes ⁊
bestie ⁊ uolatilia cęli. ut quod
archa in diluuio hoc ȩcoła pre¬
stet in mundo. In die illa ra¬
dixc iesse qͥ stat in signũ ppłor
ipsũ gentes dep̃cabunt᷑: ⁊ erit
sepulchrũ eiꝰ głosũ. Lox. E t
erit in die illa radix iesse. ⁊ qui
consurget ut pͥnceps sit gentiũ
in ipso gentes sperabunt. ⁊ erit

Expanded text:
 obscurius: Habitabit lupus cum agno, et pardus cum haedo accubabit; et juxta consuetudinem suam prophetalia in fine verba panduntur: Sicut aquae, inquit, maris operientes. Quomodo aquae maris operiunt profunda maris, hoc est, terram quae operta est fluctibus, sic scientia Domini omnis terra complebitur. Quam diversorum unctionem etiam beatus Apostolus Petrus in vase linteo , quod de coelo dimissum est, se vidisse testatur, habente quatuor principia, quae quatuor mundi plagas intelligimus, ut repletam terram Dei scientia cognoscamus: in quo vase erant quadrupedia, et serpentes, et bestiae, et volatilia coeli, ut quod Arca in diluvio, hoc Ecclesia praestet in mundo. In die illa radix Jesse, qui stat in signum populorum: ipsum gentes deprecabuntur, et erit sepulcrum ejus gloriosum. LXX: Et erit in die illa radix Jesse, et qui consurget, ut princeps sit gentium, in ipso gentes sperabunt, et erit
Abbreviated transcription (Latin):
de reliquiis erat. Uides frater
quanta milia sint iudeoꝵ cre¬
dentium : Hi om̃s emulatores
legis st̃. S in eodem uolumine
legimꝰ. Erant aũ in hierłm habi¬
tantes uiri timorati de uniuer¬
sis gentibꝰ que sub celo st̃: qͥ om̃s
mirabant᷑ atq dicebãt. Nonne
isti galilex st̃ & qͦmͦ nos audiui¬
mus unusqͥsq linguã nr̃ãm in qͣ
nati sumꝰ : parthi. ⁊ medi. ⁊ elami¬

Expanded text:
de reliquis erat: Vides, frater, quanta millia sint Judaeorum credentium? hi omnes aemulatores legis sunt . Et in eodem volumine legimus: Erant autem in Jerusalem habitantes Judaei viri timorati, de universis 163 gentibus quae sub coelo sunt, qui omnes mirabantur atque dicebant: Nonne isti Galilaei sunt, et quomodo nos audivimus unusquisque linguam nostram, in qua nati sumus? Parthi, et Medi, et Elami
Abbreviated transcription (Latin):
de quo dictũ ẽ. beniamm lupus
rapax. habitauit cũ agno ł ana¬
nia a qͦ baptizatꝰ ẽ : ł petro apło
cui dictũ ẽ pasce agnos meos:
& pardus qͥ priꝰ ñ mutabat ua

Expanded text:
de quo dictum est: Benjamin lupus rapax, habitavit cum agno, vel Anania a quo baptizatus est , vel Petro apostolo, cui dictum est: Pasce agnos meos . Et pardus q
Abbreviated transcription (Latin):
die p̾pło suo p̃cipiat dñs ut aduer¬
sarioꝵ ciuitates que erigunt᷑ cont᷑
scientiã di. ⁊ hereticoꝵ nimio la¬
bore constructe st̃. in puluerem
redigat. ⁊ nichil esse demonstret.
ammirent᷑ i dicant. tu soł ẽ pͥn¬
ceps. respondebit eis. Multa sũt
que destruere debeo. ⁊ adhuc des¬
truere ñ potui. Scio qͥd nesciam:
⁊ quãꝗͣ multa aduersarioꝵ ar¬
gum̃ta suꝑarim : tam̃ st̃ pleraq
q̃ adhuc suꝑanda sunt: simulq

Expanded text:
ie populo suo praecipiat Dominus, ut adversariorum civitates quae eriguntur contra scientiam Dei, et haereticorum nimio labore constructae sunt, in pulverem redigat, et nihil esse demonstret. admirentur, et dicant: Tu solus es princeps, respondebit eis: Multa sunt quae destruere debeo, et adhuc destruere non potui: scio quod nesciam. Et quamquam multa adversariorum argumenta superaverim: tamen sunt pleraque, quae adhuc superanda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
intelligitis. W ad petrũ specialit̃.
modice fidei quare dubitasti. Del
certe ꝓ humilibꝰ atq mansuetis
alios arguebat. qͥ eos oppͥmere
conabant᷑. Percussit qͦq omia
transtulerunt uerbo oris sui.
loquens in eugłio. Nolite puta¬
re quia ueni mitte̾ pacẽ sr̃ t̾rã s¬

Expanded text:
intelligitis? Et ad Petrum specialiter: intelligitis? Et ad Petrum specialiter: Modicae fidei, quare dubitasti ? Vel calios arguebat, qui eos opprimere conabantur . Percussit quoque omnia transtulerunt, verbo oris sui, loquens in Evangelio: Nolite putare, quia venerim mittere pacem super
Abbreviated transcription (Latin):
Soris sui: & sꝑu labioꝵ suoꝵ in¬
t̾ficiet impiũ. Et erit iusticia
Ucingulũ lũboꝵ eiꝰ: & fides cinc̃¬
torium renũ eiꝰ. H ec nos ad
primũ aduentũ referimꝰ salua¬
toris: uidei in fine mundi fu¬
tura contendunt. Porro latx
transtulerunt. Non scd̾m głam
iudicabit. neq iuxta sermonẽ
arguet: s iudicabit humil ui
Nulliꝰ enĩ personã accepit in
iuditio : s scribis ⁊ phariseis
ac pͥncipibꝰ loquebatur. Ue uob̾
hẏpochrite. ⁊ auferet᷑ auobis
regnũ d̃. ⁊ dabit᷑ genti facienti
fructꝰ eł: nec scđ̾m sermonẽ ⁊
auditũ auriũ corripuit: illis enĩ
dicentibꝰ. Magister scimꝰ quia ue¬
rax es. ⁊ uiã di in ueritate doces
u ñ ad te ꝑtinet de aliqͦ. Neq
enĩ uides in faciem hominum:
sciens malitiã eoꝵ respondebat.
qͥd me tẽptatis hẏpocrite : ⁊ ce¬
tera his similia. Iudicabat aũt
mansuetos. humiles t̃rȩ. dicẽs
ad apłos: adhuc ⁊ uos insipientes
estis. Et iterũ. Necdũ scitis neq

Expanded text:
 suorum interficiet impium. Et erit justitia cingulum lumborum ejus, et fides cinctorium renum ejus. Haec nos ad primum adventum referimus Salvatoris: Judaei in fine mundi contendunt futura. Porro LXX transtulerunt: Non secundum gloriam judicabit, neque juxta sermonem arguet: sed judicabit humili AlNullius enim personam accipit in judicio: sed Scribis et Pharisaeis ac principibus loquiturAuferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Nec secundum sermonem et auditum aurium corripuit. Illis enim dicentibus: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non ad te pertinet de aliquo: neque enim vides in faciem hominum : sciens malitiam eorum, respondebat: Quid me tentatis, hypocritae? et caetera his similia. Judicabat autemmansuetos et humiles terrae, dicens ad Apostolos: Adhuc et vos insipientes estis? Et iterum: Necdum scitis neque
Abbreviated transcription (Latin):
idola fabricati st̃. s ⁊ qui in ȩccła
ꝑ ignorantiã defendunt pro ue¬
ritate m̃datiũ. ululatu ⁊ peni¬
tentia se errasse testent᷑. E t
erit cũ impleuerit dñs cuncta
oꝑa sua in monte sion i in hierłms

Expanded text:
idola fabricati sunt, sed qui in Ecclesia per ignorantiam defendunt pro veritate mendacium, ululatu et poenitentia se errasse testentur. Et erit cum compleverit Dominus cuncta opera sua in monte Sion, et in Jerus
Abbreviated transcription (Latin):
iesse in signũ pͦpłoꝵ. siue ut do¬
minet᷑ gentiũ. apponet dñs scđo
manũ suã. ut nequaꝗͣ uixta nr̃oᷤᷤ
iudarzantes in fine m̃di cũ intͣ¬
uerit plenitudo gentiũ. tc̃ omis
isrł saluus fiat: sed hȩc omĩa in
pͥmo intelligamꝰ aduentu. Neq
enĩ possumꝰ cũ una dies dicatur
n nc̃ ⁊ supͣ. illã referre ad pͥmũ
aduentũ ⁊ istã ad scłm. ne ꝑ hec
que sequunt᷑. ⁊ illa q̃ p̃cesserunt
ad eũ referenda sint xp̃m. quẽ
uidei nec dum uenisse. s uentu¬
rũ esse contendunt. Post uoca¬
tionẽ gͥ gentiũ que quondam
in cauda reputate st̃. isrł in cau¬
dam reputabit᷑. ut apponat dñs scdo
manũ suã. ⁊ possideat residuũ
pͤpłi sui: de qͦ n supͣ legimꝰ. ñ om¬
nem isrł. s reliquias esse saluan¬
das q̃ relicte fuerint ab assyriiᷤ

Expanded text:
ignum populorum, sive ut dominetur gentium, apponet Dominus secundo manum suam, ut nequaquam juxta nostros Judaizantes in fine mundi, cum intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiat ; sed haec omnia in primo intelligamus adventu. Neque enim possumus, cum una dies dicatur et nunc et supra, illam referre ad primum adventum, et istam ad secundum: ne per haec quae sequuntur, et illa quae praecesserunt ad eum referenda sint Judaei necdum venisse, sed venturum esse contendunt. Post vocationem igitur gentium, quae quondam in caudam reputatae sunt, Israel in caudam reputabitur : ut apponat Dominus secundo manum suam, et possideat residuum populi sui, de quo et supra legimus, non omnem Israel, sed reliquias esse salvandas, quae relictae fuerint a
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ terra scientia dñi. sicut aque
maris oꝑientis. Hec qͦq uidei ⁊
nr̃i uidarantes uxta litterã futu¬
ra contendunt. ut in claritate xp̃i
quẽ putant in fine mundi esse
uenturũ. om̃s bestie redigantur
in mansuetudinẽ. ⁊ pͥstina ferita¬
te deposita. lupꝰ ⁊agnꝰ pascant᷑
simul. ⁊ cetera cũ ceteris q̃ nc̃
uioemꝰ sibi esse contraria. ¶ s int̾¬
rogare debemus. Si omĩa pre

Expanded text:
ientia Domini: sicut aquae maris operientes. Haec quoque Judaei et nostri judaizantes juxta litteram futura contendunt, ut in claritate Christi, quem putant in fine mundi esse venturum, omnes bestiae 159 redigantur in mansuetudinem, et pristina feritate deposita, lupus et agnus pascantur simul, et caetera cum caeteris, quae nunc videmus sibi esse contraria. Quos interrogare de
Abbreviated transcription (Latin):
ñ referant᷑ ad sensũ ͤ terraq ꝑcussa
uerbo di. ⁊ int̾fectꝰ impiꝰ sꝑu labi¬
orũ eiꝰ. sic intelligant᷑ ut scripta
st̃ ⁊ docere cogant᷑ qͦmͦ rebꝰ incor¬
poreis iusticia ⁊ ueritate renes dñi
circundent᷑. Sed ⁊ hoc eos interro¬
gemꝰ quid dignũ sit dñi maiestate
ut lupus ⁊ agnꝰ pascant᷑ simul ⁊
pardus cũ hedo accubet.⁊ leo pale¬
as comedat.  puer paruulus mit¬
tat manũ in foramine aspidum.
nͥ forte uixta fabulas poetarũ.
aureũ nobis saturni scłm restituãt.
in qͦ lupi ⁊ agni pascent᷑ simul
u mulso uino plena current flu¬
mina. ⁊ de foliis arboꝵ distillabũt
mella dulcissima. lacteisq fontibꝰ
om̃ia cõplebunt᷑. ¶ uod si respon¬
derint ꝓ beatitudine tẽpoꝵ hȩc
futura. ut absq cuiꝰquã naxa ho¬
mines bonis om̃ibꝰ ꝑfruant᷑. au¬
diant a nobis. nichil esse bonũ
nͥ uirtutẽ. ⁊ nichil malũ nͥ uitiũ.
dicente psalmista. ¶s ẽ homo qͥ

Expanded text:
sensum: terraque percussa verbo Dei, et interfectus impius spiritu labiorum ejus, sic intelligantur, ut scripta sunt: et docere cogantur, quomodo rebus incorporeis, justitia, et veritate, renes Domini circumdentur? Sed et hoc eos interrogemus, quid dignum sit Domini majestate, ut lupus et agnus pascantur simul, et pardus cum haedo accubet, et leo paleas comedat, et puer parvulus mittat manum suam in foramine aspidum? nisi forte juxta fabulas poetarum, aureum nobis Saturni saeculum restituent, in quo lupi et agni pascentur simul, et mulso vino plena current flumina, et de foliis arborum stillabunt mella dulcissima, lacteisque fontibus omnia complebuntur. Quod si responderint pro beatitudine temporum haec futura, ut absque cujusquam noxa, homines bonis omnibus perfruantur, audiant a nobis, nihil esse bonum nisi virtutem, et nihil malum nisi vitium, dicente Psalmista: Quis est homo qui
Abbreviated transcription (Latin):
n apłs. ortat᷑ ephesyos. State gͦ
accuict lũbos uestros in ueritate
n induti loricã iusticiȩ. ¶s si pro
ueritate fides legit᷑: illud dicen¬
dũ qͦo cingulũ dñi qͦ cinctꝰ ẽ.⁊ hie¬
remias. fides credentiũ sit. Habi¬
tabit lupꝰcũ agno: . pardus cũ he¬
do accubabit. Uituł ⁊ leo uouis si¬
mul morabunt᷑: ⁊ puer paruuł¬

Expanded text:
 Ephesios: State ergo succincti lumbos vestros in veritate, et induti lorica justitiae . Quod si pro veritate, fides legitur, illud dicendum, quod cingulum Domini, quo cinctus est Jeremias , fides credentium sit. . Habitabit lupus cum agno, et pardus cum haedo accubabit; vitulus, et leo, et ovis simul morabuntur, et puer parvu
Abbreviated transcription (Latin):
di uirtꝰ u di sapientia. Et in ꝓuer¬
biis legit᷑. Ds̃ in sapientia fun
dauit terrã: ⁊ parauit cȩlos pru¬
dentia. Et qͦmͦ idem sermo di uo¬
cat᷑ lux ⁊uita ⁊ resurrectio: sic
spẽ sapientie ⁊ intellectꝰ. consilii
n fortitudinis. scientie ⁊ pietatis
ac timoris dñi nuncupatur: ñ qͦd
diuersus sit iuxta differentias no¬
minũ: s unus atq ide cunctarũ
uirtutũ fons sit atq pͥncipium
potest nec intelligens. nec consi¬
liariꝰ. nec fortis. nec eruditꝰ. nec
hoc notandũ quod sp̃c dñi sapi¬
entie ⁊ intellectꝰ. consilii ⁊ forti¬
tudinis ⁊ scientiȩ ⁊ pietatis ⁊ t
moris dñi. id÷ septenariꝰ nume¬
rus. qui septẽ ocł in uno lapi¬
de dicunt᷑ in zacharia: requies¬
cat suꝑ uirgã ⁊ florẽ. qui de ies¬
se ac per hoc dauid styrpe sur¬
rexit. Specialit̾ aũ sp̃c timoris
dñi impleuit eũ ꝓpt̾ eos qui t¬
more dñi indigent. quia par¬

Expanded text:
i virtus et Dei sapientia . Et in Proverbiis legitur, Deus in sapientia sua fundavit terram, et paravit coelos in prudentia . Et quomodo idem sermo Domini vocatur lux et vita et resurrectio, sic spiritus sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, et scientiae, et pietatis, ac timoris Domini nuncupatur: non quod diversus sit 157 juxta differentias nominum, sed unus atque idem cunctarum virtutum fons sit atque principium.potest, nec intelligens, nec consiliarius, nec fortis, nec eruditus, nec hoc notandum quod Spiritus Domini, sapientiae, et intellectus, consilii, et fortitudinis, et scientiae, et pietatis, et timoris Domini, id est, septenarius numerus, qui septem oculi in uno lapide dicuntur in Zacharia , requiescat super virgam et florem, qui de Jesse, ac per hoc David stirpe surrexit. Specialiter autem spiritus timoris Domini impleverit eum propter eos qui timore Domini indigent: quia par
Abbreviated transcription (Latin):
litterã scribat᷑: cuiꝰ ꝓpͥetatẽ.⁊ sonũ
int̃ ⁊eta .is. latinꝰ sermo ñ expͥmit.
Est enĩ stridula. ⁊ strictis dentibꝰ
uux lingue impressione ꝓfertur.
Ex qua etiã syon urbs scribit᷑. Por¬
ro nazarei qͦs lax scificatos. sym¬
machus seꝑatos transferunt. ꝑ¬

Expanded text:
litteram scribatur: cujus proprietatem et sonum litteram scribatur: cujus proprietatem et sonum inter z et s Latinus sermo non exprimit. Est enim stridulus, et strictis dentibus vix linguae impressione profertur: ex qua etiam Sion urbs scribitur. Porro Nazaraei, quos LXX sanctificatos, Symmachus separatos, transtulerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
undit ysaias filiꝰ amos: om̃is hȩc
tes uolumꝰ explanare: se simul
ꝓposita atq disserta lectoris con¬
fundat memoriã. Uirgã u flo¬
rem de radice iesse ipsũ dñm
iude int̾pretant᷑: quo scilicet in
uirga regnantis potentia. in flo¬
re pulchritudo monstret᷑. Nos
habuit sib fruticẽ coherentem:
de qua u supra legimꝰ. Ecce uͥgo
concipiet i pariet filiũ. S flo¬
rem dñm saluatorẽ: qͥ dicit in
cantico canticoꝵ. Ego flos cãpi
⁊ liliũ conualliũ. Pro radice quã
soli lair transtulerunt. in hebra¬
transtulerunt: ut ostenderent qͦd
multo post tp̃r babyloniȩ capti¬
uitatis. nullo de styrpe dd antqͥ¬
qui regni głam possidente qͣsi
de trunco maria. ⁊ de maria ap̃c
exortꝰ sit. Illud qͦd in eu̾gło ma¬
thei om̃s querunt ȩccłastici &
ñ inuenuint ubi scriptũ sit. qm
narereus uocabit᷑. eruditi hebre¬
oꝵ de hoc loco assũptũ putant.
Sed sciendũ qͦd hic nezer ꝑsade

Expanded text:
s filius Amos, omnis haec tes volumus explanare, ne simul proposita atque disserta lectoris confundat memoriam. Virgam et florem de radice Jesse, ipsum Dominum Judaei interpretantur: quod scilicet in virga regnantis potentia, in flore pulchritudo monstretur. Noshabuit sibi fruticem cohaerentem; de qua et supra legimus: Ecce Virgo concipiet et pariet filium . Et florem Dominum Salvatorem, qui dicit in Cantico Canticorum: Ego flos campi et lilium convallium . Pro radice, quam soli LXX transtulerunt, in Hebratranstulerunt, ut ostenderent, quod multo post tempore Babylonicae captivitatis, nullo de stirpe David antiqui regni gloriam possidente, quasi de trunco Maria, et de Maria Christus exortus sit. Illud quod in Evangelio Matthaei omnes quaerunt Ecclesiastici, et non inveniunt ubi scriptum sit, Quoniam Nazaraeus vocabitur , eruditi Hebraeorum de hoc loco assumptum putant. Sed sciendum quod hic NESER, per SADE
Abbreviated transcription (Latin):
ri potest : qui securis:⁊ serra . &
uirga in scripturis appellatur.
eo qͦd ꝑ illũ infructuose arbores suc¬
cidantur. ⁊ diuidat᷑ atq serretur in¬
creduloꝵ duritia. ⁊ ꝑcutiant᷑ iurga
qͥ recipiunt disciplinã. heretici qͦq
quor os in cȩlo ponit᷑.& liugua ꝑ¬
transit in terra. sensu quẽ ad eo in
bonã partẽ acceperunt. abutunt᷑
in contrariũ atq ꝑuersũ. ut lo¬
quant᷑ cont̾᷑ eũ a quo conditi sunt.
⁊ lingue ministeriũ qͦ laudandus
ẽ dñs uertant in blasphemiam.
Propt̃ hoc mittet dñator. dñs
exercituũ in pͥnguibꝰ eiꝰ tenuita

Expanded text:
ri potest, qui securis, et serra, et ri potest, qui securis, et serra, et virga in Scripturis appellatur, eo quod per illum infructuosae arbores succidantur, et dividantur, atque serretur incredulorum duritia, et percutiantur virga qui non recipiunt disciplinam. Haeretici quoque quorum os in coelum ponitur, et lingua transit in terram, et sensu quem a Deo in bonam partem acceperunt, abutuntur in contrarium atque perversum, ut loquantur contra eum a quo conditi sunt, 147 et linguae ministerium, quo laudandus est Dominus, vertant in blasphemiam . Propter hoc mittet dominator Dominus exercituum in pinguibus ejus tenuita
Abbreviated transcription (Latin):
serra cont᷑ eũ a qͦ trahit᷑: qͦmͦ si
eleuet᷑ uirga contͣ leuantẽ se. &
exaltet᷑ bacuł qͥ utiq lignũ ẽ. Con¬
tra sennacherib. siue ut multi
putant nabuchodonosor głantẽ.
atq dicentẽ. in fortitudine manꝰ
mee feci. ⁊ in sapientia mea in¬
telleri. ⁊ reliqua sc̃s ꝓpħa respon¬
dit. Ostultissime mortaliũ di
irã. tuã putas esse sapientiã. &
illiꝰ iussionẽ ad tuã refers forti¬
tudinẽ: quomͦ si securis głet᷑ cont᷑
eũ qui securĩ tenet. ⁊ serra contͣ
illũ a qͦ trahit᷑. i dicant cuncta
oꝑa que ꝑ securĩ u serrã fiunt
sua arte ꝑfecta: & si eleuet qͥs¬
piam uirgã u exaltet
baculũ ad ꝑcutiendũ quẽ uolue¬
rit. & ipsa uirga ac bacuł glori¬
ent᷑ & dicant a se ꝑcussum esse
qͥ ꝑcussus ẽ: Sic ⁊ tu cũ organũ
di fueris uoluntatis. erigeris
in suꝑbiã. & cuncta que gerun¬
tur tue głaris fuisse uirtutis.
Quicqͥd aũ assirio dr̃. ⁊ ad here¬
ticoꝵ suꝑbiã. & ad diabolũ refer¬

Expanded text:
 si elevetur virga contra levantem se, et exaltetur baculus, qui utique lignum est. Contra Sennacherib, sive ut multi putant, Nabuchodonosor gloriantem atque dicentem: In fortitudine manus meae feci, in sapientia mea intellexi, et reliqua, sanctus Prdit: O stultissime mortalium, Dei iram tuam putas esse sapientiam: et illius jussionem ad tuam refers fortitudinem? Quomodo si securis glorietur contra eum, qui securim tenet, et serra contra illum a quo trahitur, et dicant cuncta opera quae per securim et serram fiunt, sua arte perfecta: et si elevet quispiam virgam et exaltet baculum ad percutiendum quem voluerit, et ipsa virga ac baculus glorientur, et dicant a se percussum esse, qui percussus est: sic et tu cum organum Dei fueris voluntatis, erigeris in superbiam, et cuncta quae geruntur, tuae gloriaris fuisse virtutis. Quidquid autem Assyrio dicitur, et ad haereticorum superbiam, et ad diabolum refer
Abbreviated transcription (Latin):
descendentẽ ⁊ manentẽ in eo ip¬
se ẽ qui baptrzat in sp̃u sc̃o.
porro in eugłio cuiꝰ supͣ fecimꝰ
mentionẽ. ħ scripta repperimus.
factũ ẽ aũ cũ ascendisset de aqͣ
filimi in om̃ibꝰ ꝓphetis expecta¬
bã te ut uenires ⁊ requiescerem
in te. Tu es enĩ requies mea. tu
es filiꝰ m̃s pͥmogenitꝰ qͥ regnas in
sp̃c sapientie. Omĩa enĩ ꝑ ipsum¬

Expanded text:
in eo, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto . Porro in Evangelio, cujus supra fecimus mentionem, haec scripta reperimus: Factum est autem cum ascendisset Dominus Fili mi, in omnibus prophetis exspectabam te, ut venires, et requiescerem in te. Tu es enim requies mea, tu es filius meus primogenitus, qui regnas in Spiritus sapientiae; omnia enim
Abbreviated transcription (Latin):
odotio simmachusq uerterunt
iuxta inscriptionẽ trium psalmoꝵ
dnicam significat passionẽ ipso
dicente in isaia. Torcular calea¬
ui solus .i. de gentibꝰ uir ñ erat me¬
cũ. Larx aũ ꝓ torculari nouum
sensũ inferentes głosos int̾preta¬
ti st̃. Et egrediet᷑ uirga de ra¬
dice iesse. ⁊ flos de radice eiꝰ ascen¬
Ndet. S requiescet suꝑ eũ sp̃c dñi.

Expanded text:
odotio Symmachusque verterunt juxta inscriptionem trium psalmorum dominicam significat passionem, ipso dicente in Isaia: Torcular calcavi solus, et de gentibus vir non erat mecum . LXX autem pro torculari, novum sensum inferentes, gloriosos interpretati sunt. Cap. XI Et egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet: Et req
Abbreviated transcription (Latin):
inuenire ñ possit. nec se in libro
tur: mittit nos ad incertũ. ut di¬
cat in extremo mundi tp̃r. & in
consũmatiõe hutꝰ scħ miminentibᷤ
penis. sensum magnũ pͥncipẽ assy.¬
C̃ũq ille fugerit. habitatores ge¬
mone ꝓphetico ꝓuocari. ut conso¬

Expanded text:
invenire non possit, nec se in libro invenire non possit, nec se in libro tur, mittit nos ad incertum, ut dicat in extremo mundi tempore, et in consummatione hujus saeculi imminentibus poenis, sensum magnum, principem AssyCumque ille fugerit, habitatores Gemone prophetico provocari, ut conso