comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lex obtorpuerat. qͥa ñ ignora¬
bant. qd̾ ñ debent face̾ aliis:
qd̃ pati nolebant. Nam usq
adõ peccatũ ñ erat ignotum
int̾ hoĩes: qd̃ ioseph qͣmuis
ꝑ calũpniã: tn quasi reus
clausus ẽ in carce. e pistor:
ce pinc̾na pħonis. Peccatũ gͦ
ñ ĩputabat᷑: cũ lex non eẽt.
Non dico apud hoĩes: s apd̾
dm̃. S uͥ lex data ẽ: nouert̃
dm̃ curare humana &e iudi¬
care. Seqͥt᷑. S regnauit.
Quasi. ante legẽ non imputa¬
batur peccatũ. s reg. mors. aĩe
secure possidente hoies diabolo:
ꝓ ĩpunitate credita. Impune ⁊¬
enĩ se peccare putantes. magis
delinquebant. cͥca hec peccata
ꝓmptiores. que mundꝰ qͣsi
licita nutͥebat. Quo facto: gau
possidebat. Regnauit. dico
dit genãtio uniꝰ dei. qͥa ꝑ eũ
data ẽ lex. in qua p̃cipitur
de uno deo colendo. reg.gͦ
Sub qua si eẽnt similes p̃ua¬
ricatori ade: in eos mors reg¬
naret. S lex data ẽ in initio
eg̾ssionis de egypto: docens
de uno deo. ne regnaret morᷤ

Expanded text:
 obtorpuerat, quia non ignorabant quod non debebant facere, aliis, quod pati nolebant. Nam usque adeo peccatum non erat ignotum inter homines quod Joseph, quamvis per calumniam, tum quasi reus clausus est in carcere, et pistor, et pincerna Pharaonis. Peccatum ergo non imputabatur, cum lex non esset, non dico apud homines, sed apud Deum. Sed ubi lex data est, noverunt Deum curare humana, et judicare. Sed regnavit, icat: Ante legem non imputabatur peccatum, sed regnavit mors, animae secure possidente homines diabolo pro impunitate credita. Impune etenim peccare se putantes, magis delinquebant, certa haec peccata promptiores, quae mundus quasi licita nutriebat. Quo facto gaudhominem possidebat. Regnavit, dico, diit cognitio unius Dei, quia per eum data est lex in qua praecipiebatur de uno Deo colendo. Regnavisub qua tamen si essent similes praevaricationi Adae, in eos mors regnaret, sed lex data est in initio regressionis de Aegypto docens, de uno Deo ne regnaret mors,
Abbreviated transcription (Latin):
tnͣsit. qͥa etiã in hos. & in non
similit̾ p̃uaricantes:i attende
qd̾ agit᷑ hic de actuali peccõ
ade. in qͦ dicit mortuos illoᷤ
qͥ actualit᷑ peccauert᷑ ad simi¬

Expanded text:
transit, quia et in hos, et in non similiter praevaricantes. Et attende quod agit hic de actuali peccato Adae in quo dicit mortuos illos qui actualiter peccaverunt ad simi
Abbreviated transcription (Latin):
ti uiuificati st̃. Si gͦ unũ
delictũ multos mortificare
potuit: patet qd̃ multiplex
gr̃a uiuificare multomagis
omĩb suis nocuit. Gunc &e
hec. hoc potuit suis. ce hoc
ẽ gra abundans. ex qua oĩa
bona sunt hõi. sine qͤ nicħ
ht̃ boni. Causa ade est pec¬
catũ illud originale cuiꝰ rei
sunt om̃s carnalit᷑ geniti. Cetã
peccata hñt ex se multa. ce si
ex illo originali sunt ad peccan
let forma mortis ex adam. In
et̾num autẽ ualebit uite for¬

Expanded text:
ti vivificati. Si vero unum delictum multos mortificare potuit, patet quod multiplex gratia vivificare multo magis omnibus suis nocuit, tunc et haec hoc potuit suis: et hoc ratia abundans, ex qua omnia bona sunt homini, sine qua nil habet boni. Causa Adae est peccatum illud originale, cujus rei sunt omnes carnaliter geniti; caetera peccata habent ex se multa, etsi ex illo originali sint ad peccandlet forma mortis ex Adam; in aeternum autem valebit vitae for
Abbreviated transcription (Latin):
Non ix inimici eramꝰ dõ. nisi
quẽadmodũ iusticie st̃ inimica
peccata: & iõ peccatis remissis
tales immicitie finiuntur.
& reconciliat᷑ iustis qͦs ipẽ iusti¬
tenebat. & ꝑ illa nos mĩto age¬
bat in mortẽ. s tm̃ ualuit ille
sanguis: ut hoĩes ab et̾na morte
debita lib̾au̾i̾t: mors xͥ in de¬
bita. qͦs tñ etiã inimicos utiq
dilexit. Uñ recte seqͥt᷑. Si u¬

Expanded text:
inimici eramus Deo, nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata. Quibus remissis, tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo quos ipse justitenebat, et per illa nos merito agebat in mortem; sed tantum valuit ille sanguis ut homines ab aeterna morte debita liberaverit mors Christi indebita, quos tamen etiam inimicos utique dilexit. Unde recte sequitur: Si
Abbreviated transcription (Latin):
dit eũ tñ & utiq iustũ fuit.
ut debitores quos tenebat: lib̾i
dimitant᷑. in eũ credentes:
quẽ sine ullo debito occidit.
Idõ autẽ potentia iunc̾e nolu¬
it. qͥa diabolꝰ uitio ꝑu̾sitatis
sue: amator est potentie. et
desertor obpugnatorq iꝰticie.
In qͦ hoĩes magis eũ imitant᷑.
qͥ neglecta ł etiã ꝑosa iusticia:
potentie magis student. eiꝰq
ł ad eptione letant᷑. ł cupidi¬
tate inflãmant᷑. Idõq placuit
dõ ñ potentia: s ĩticia uincẽs
hoiem erueret. In quo homo
eũ imitari discẽt: p̾ea uͦ in
resurrectione: secuta est po¬
tentia. Iusticia gͦ pꝰ. ⁊ potentia
pꝰea: diabolũ uicit ĩticia qͥa
nullũ peccatũ habuit. & ab
illo iniustissime: occisus est.

Expanded text:
it eum tamen. Et utique justum est, ut debitores quos tenebat liberi dimittantur in eum credentes, quem sine ullo debito occidit. Ideo autem potentia vincere noluit, quia diabolus vitio perversitatis suae amator est potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae, in quo homines magis eum imitantur, qui, neglecta vel etiam perosa justitia, potentiae deptione laetantur, vel cupiditate inflammantur. Ideoque placuit Deo, ut non potentia sed justitia vincens, hominem erueret, in quo homo eum imitari disceret. Postea vero in resurrectione secuta est potentia. Justitia ergo prius, et potentia postea. Diabolum vicit justitia, quia nullum peccatum habuit, et ab il
Abbreviated transcription (Latin):
age̾ uoluisset: Utiq s post¬
posuit xp̃c qd̃ potuit: ut pͥꝰ
agẽt qd̾ oportuit. Ad hoc aũ
eẽt: non credet᷑ uoluisse qd̃
potuit. s non potuisse qd̃ uo¬
luit. Iusticia gͦ humilitatis
hoiẽm lib̾auit. que sola po¬
tentia eqͥssime lib̾are potuit.
Si enĩ tres illi in causã ueni¬
rent .s. ds̃. homo. diabolꝰ: diabolꝰ
&e homo qͥd adu̾sus dm̃ dicent:
omĩno non hab̾ent. atq in acti¬
one cause penit᷑ deficẽnt. Dia
& fraudulent᷑ ad duxit. & uio¬
lent̃ tenuit. homo iniuriam¬
dõ fecisse cũ uinceret᷑: qͥa p̃cep¬
ta eiꝰ contẽpsit. & se alieno dñĩo
mancipans: sue seruitutis
dãpnũ intulit. hoĩ qͦ ĩ uiriã
fecisse cũ uinceret᷑ diabolꝰ qͥa
illũ & pͥ ꝓmutendo bona: de¬
cepit. & post: mala inferendo
nocuit. Inuiste gͦ diabolus
qͣntũ ad se: tenebat hominẽ.
de si homo iuste tenẽt᷑. Quia
diabolꝰ nũꝗͣ meruit potestatẽ
hab̾e suꝑ hoĩem. s homo me-¬
ruit ꝑ culpã: pati diaboli

Expanded text:
agere voluisset? Utique. Sed postposuit Christus quod potuit, ut prius ageret quod oportuit. Ad hoc auteesset, non crederetur voluisse quod potuit, sed non potuisse quod voluit. Justitia ergo humilitatis hominem liberavit, quae sola pequissime liberare potuit. Si enim tres illi in causam venirent, scilicet Deus, homo, diabolus, diabolus et homo quid adversus Deum dicerent? omnino non haberent, atque in actione causae penitus det fraudulenter abduxit, et violenter tenuit. Homo etiam injuriam fecisse Deo convinceretur, quia praecepta ejus contempsit, et se alieno domino mancipans, suae servitutis damnum intulit. Homini quoque injuriam fecisse convinceretur diabolus, quia illum et prius promittendo bona decepit, et post mala inferendo, nocuit. Injuste igitur diabolus quantum ad se tenebat hominem, sed homo juste tenebatur, quia diabolus nunquam meruit potestatem habere super hominem, sed homo meruit per culpam pati diaboli
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ continuit in ira sua mise¬
rationes suas. nec hoĩem a le¬
ge sue potestatis: amisit. qñ
inpotestate diaboli ꝑmisit.
s int̾ mala penalia etiã maliᷤᷤ
multa bona p̃stitit. & tand̾
hoĩem quẽ cõmissio peccatoꝵ
diabolo subdidit: remissione
eruit adiabolo: ut sic iusticia
uinceret᷑ diabolꝰ ñ potentia.
uictꝰ est ea:. Qͥa cũ in eo nicħ

Expanded text:
Deus continuit in ira miseDeus continuit in ira miserationes suas, nec hominem a lege suae potestatis amisit, quando in potestate diaboli esse permisit, sed inter mala poenalia, etiam malis multa praestitit bona, et tandem hominem quem commistio peccatorum diabolo subdidit, remissione eruit a diabolo, ut sic justitia vinceretur 24 diabolus, non potentia. victus est ea? quia cu
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ inire nr̃m consortiũ: sine ullo
endo ꝑferret: & credentib dona
sua sine ullis mĩtis nr̃is in debi¬
ta largitate conferret: Qͥa ce ea
que dicunt᷑ mĩta nr̃a bona: do¬
na sunt eiꝰ. dona nanq dei: st̃
uenimꝰ. Et p̾t̾ea alia ratio est:¬
quare potiꝰ isto mͦ: qͣm alio. noᷤᷤ¬
xp̃i: iusticia suꝑat᷑ diabolus
non potentia. qd qͦmͦ factũ sit:
ut pateat. explicabo ut potero.
Quadam iusticia dei in potesta¬
tẽ diaboli.: traditum est genus
humanũ ꝓ peccato pͥmi hoĩs.
In om̃s utͥusq sensus cõmixtio¬
ne nascentes: originalit tnseũ¬
te. & debito pͥmors parentum
obligante. Quo cͥca om̃s hoĩes
ab origine sunt sub pͥncipe di
pecc̃õ: non ut est c̾ata abinitio.
Modꝰ autẽ ille quo traditꝰ est
homo in diaboli potestatem:¬
ñ ita debet intelligi: tanꝗͣ ds̃
hoc feci̾t aut fieri usserit: s
qd̾ tantũ ꝑmiserit. Iuste tam̃
illo deserente peccantẽ: pecca¬
ti auctor ilico inuasit. non tñ

Expanded text:
 inire consortium, sine ullo endo perferret, et credentibus dona sua sine ullis meritis nostris indebita largitate conferret? Quia et ea quae dicuntur merita nostra bona, dona sunt ejus. Dona namque Dei sunt ervenimus. Est praeterea alia ratio quare potius isto modo quam alio i, justitia superatur diabolus, non potentia. Quod quomodo factum sit, ut pateat explicabo, prout potero. Quadam justitia Dei in potestatem diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commistione nascentes originaliter transeunte, et debito primorum parentum obligante, quocirca omnes homines ab origine sunt sub principe diapeccato, non ut est creata ab initio. Modus autem ille quo traditus est homo in potestatemn ita debet intelligi, tanquam Deus hoc fecerit, aut fieri jusserit, sed quod tantum permisit, juste tamen illo deserente, peccantem peccati auctor illico invasit: non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ueniam. & erit sarre filiꝰ. & si ipsa
ꝓmissio diferretur. non tamen
facẽ: ut ꝓmut̾ẽ. hoc gentes imita¬
est & facẽ. qi omẽ qd̾ ꝓmisit: ipse
facit. Et si enĩ faciunt homines
bona que ꝓmutunt ipse tñ facit
qͥa facit ut faciant: ñ illi faciũt.
ut ipse faciat: qd̾̃ ꝓmisit. Alio¬
qͥn ut dei ꝓmissa compleantur:
non in dei s in hominũ eẽt: po¬
testate. ꝓmisit gͦ qd̾ ip̃e facturꝰ
fuerat non qd̃ hoĩes. Non enĩ
de nr̃e uoluntatis potestate:
s de sua p̃destinatione ꝓmisit.
Congͣrue gͦ non ait p̃dixit. ł¬
facta: potens est p̃dicẽ. atq p̾sci¬
re. s ꝓmisit. ut hoc intellig̾et᷑
ꝓmittẽ qd̃ ipse facit. Non enĩ
ipse ꝓmittit. & aliꝰ facit. qd iam

Expanded text:
hoc veniam, et erit Sarae filius. Etsi ipsa promissio differretur, Non tamen facere, ut promittere. Hoc gentes imitaest facere, quia omne quod promisit ipse facit; et si enim faciunt homines bona quae promisit, ipse tamen facit, quia facit ut illi faciant, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit. Alioquin ut Dei promissa impleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate. Promisit ergo quod ipse facturus fuerat, non quod homines. Non enim de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. Congrue ergo non ait praedixit, facta potest praedicere atque praescire; sed promisit, ut hoc intelligeretur promittere quod ipse facit. Non enim ipse promittit, et alius facit: quod jam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nob peccõrib mortuus est.
hoc laudabilior eiꝰ caritas ap¬
paret: que effusa est in nob̾.
qui indigni ea fuimꝰ. In hoc
enĩ magnꝰ effect̾ dilectionis.¬
& mittentis patris. & uenientiᷤᷤ
filii nob est exhibitus. Seqͥt᷑.¬

Expanded text:
 nobis peccatoribus mortuus est. hoc laudabilior ejus charitas apparet quae est effusa in nobis, qui indigni ea fuimus. In hoc enim magnus effectus dilectionis mittentis Patris, et venientis Filii nobis est exhibitus, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
non auderemꝰ erigi in eũ. Qles:
ne suꝑbiremꝰ. &e suꝑbientes de
mitis nr̃is: magis ab eo resilire¬
mꝰ. & in nr̃a fortitudine magis
deficẽmꝰ. Illud qͦ attendendũ ẽ:
qd̃ dicit nos iustificatos in san¬
guine xp̃i: & reconciliatos dõ.
tanꝗͣ. non alio mͦ posset nos re
s nullꝰ aliꝰ nr̃e miserie sanande

Expanded text:
non auderemus erigi in eum; quales, ne superbiremus et superbientes de meritis nostris magis ab illo resiliremus et in nostra fortitudine magis deficeremus. Illud quoque attendendum est quod dicit nos justificatos in sanguine Christi, et reconciliatos Deo, tanquam non alio modo posset nos recsed nullus alius nostrae miseriae sanandae
Abbreviated transcription (Latin):
fundet. Grauiꝰ est enĩ ꝓpeccato
mori. ce peccatũ tolłe: qm̃ iam
iustos. & iã cooꝑantes saluare.
non est putandũ tñ qd̃ ĩ illũ
cadat ulla ꝑturbatio. qͥa sẽꝑ
tate iudicat. s ira appellatur
uindicta & ultio ipsiꝰ. Aduer¬
tendum est qd̃ ad comm̃da¬
tionẽ diuine dilectionis sepe
apłs iterat de morte xp̃i. i ad
rep̃ssionẽ humani tumoris:
hoĩs repetit infirmitatẽ. Dixe
amabat scd̃m qd̃ opꝰ eiꝰ eramꝰ.
qd̃ & fecit ante mundi consti¬
tutionẽ. In comp̃hensibilis ip
est dilectio. qua diligit ds̃ :
atq ĩmutabilis. Non i ex qͦ

Expanded text:
us est enim pro peccato mori, et peccatum tollere, quam jam justos et jam cooperantes salvare. non est putandum tamen quod in illum cadat ulla perturbatio, qui semper ppellatur vindicta, et ultio ipsius. Advertendum est quod ad commendationem divinae dilectionis saepe Apostolus iterat de morte Christi, et ad repressionem humani tumoris, hominis repetit infirmitatem. Dixeramabat secundum quod opus ejus eramus, quod et fecit ante mundi constitutionem. Incomprehensibilis est enim dilectio qua nos diligit Deus atque immutabilis. Non
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ is alia peccata p̾t̾eunt
actu. & remanent reatu. ut ho¬
micidiũ & similia: ita econtͣrio
remaneat actu. De hac ita ait
ausꝰ. Manet qͥppe in corꝑe mor¬
tis huiꝰ: carnalis concupiscen¬
tia. cuiꝰ uitiosis desideriis
non obedire p̃cipimur: que
tñ concupiscentia cotidie mi¬
nuit᷑. in ꝓficientib. & continen¬
tibꝰ. Idẽ quia i dũ sͥ inuicem
uir mulierq miscent᷑: sine li¬
bidine non ẽ parentũ concubit᷑.
obhoc filioꝵ ex eordem carne
nascentiũ non pot̃. sine peccõ
ẽẽ conceptꝰ. uͥ peccatũ non tnͣs¬
mittit ꝓpagatio s libido. nec fe¬
ditas natẽ humane facit hoĩes
cũ peccato nasci s feditas libidi¬
nis quam homines hñt ex illiꝰ
pͥmi iustissima condẽpnatione
conceptꝰ sum. & in delictis con¬
cepit me mat̾ mea. Ecce exhis
sa originis nr̃e conditione tra-¬
hitur. Non i qͥa abadam des¬
cendimꝰ ꝑ carnis ꝓpaginẽ. iõ
originali peccato tenemur.
cũ & xp̃c ab eo descend̾it. qui

Expanded text:
o enim alia peccata praetereunt actu et remanent reatu, ut homicidia et similia, ita econtrario at reatu, et maneat actu. De hac ita ait Augustinus: Manet quippe in corpore mortis hujus carnalis concupiscentia, cujus vitiosis desideriis nos non obedire praecipimur, quae tamen concupiscentia quotidie minuitur in proficientibus et continentibus. Quia enim dum sibi invicem vir mulierque miscentur, sine libidine non est parentum concubitus, ob hoc filiorum ex eadem carne nascentium, non potest sine peccato esse conceptus, ubi peccatum non transmittit propagatio, sed libido; nec fecunditas humanae naturae facit homines cum peccato nasci, sed feditas libidinis quam homines habent ex illius primi justissima condemnatione conceptus sum et in peccatis concepit me mater mea . Ecce ex his sa originis nostrae conditione trahitur. Non enim quia ab Adam descendimus per carnis progaginem ideo originali peccato tenemur, cum et Christus ab eo descenderit qui
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ .n. aquo datus: ab illo ut dixi¬
mꝰ: qui dona dedit hominib.
que dona: sp̃m scm̃. qui tale do¬
num dat: qualis est ipse. Mag¬
na est miscłia eiꝰ. donũ dat:
equale sͥ quia donũ eiꝰ sp̃c sc̃s¬

Expanded text:
 quo datur! Ab illo, ut diximus, qui dedit dona hominibus. Quae dona? Spiritum sanctum, qui tale dat donum qualis est ipse. Magna est misericordia ejus. Donum dat aequale sibi, quia donum ejus Spi
Abbreviated transcription (Latin):
facta est ꝓmissio. quia in eo im¬
ta erat: qͣndo hec ꝓmissio facta
est abrahe. abraham dicit᷑ heres
mundi .i. possessor aliquoꝵ de
toto mundo qui eũ imitentur.
quia om̃s credentes: ꝑ fidem
filii sunt abrahe. &e ipse in xp̃o
qui exeo natus est possidet
omĩa. Abraham gͦ heres mũdi

Expanded text:
facta promissio, quia in eo imta erat, quando haec promissio facta est. Abraham dicitur haeres mundi, id est possessor aliquorum de toto mundo qui eum imitentur, Haimo. quia omnes credentes per fidem filii sunt Abrahae, et ipse in Christo qui ex eo natus est, possidet omnia. Abraham ergo mundi
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑. Et nõta qd̃ dicendo usq
ad legẽ. ł usq ad moy sen. in¬
cludit. qa etiã tc̃ scił. sub lege
peccatũ erat. &e mors .i. dapna¬
tio. Sciendũ qͥd̃ est plerosq
latinos codices. sic hab̾e. Reg.¬

Expanded text:
rentur. Et nota quod dicendo usque ad legem, vel usque ad Mosen includit quia etiam tunc, scilicet sub lege peccatum erat et mors, id est damnatio: Sciendum quidem est plerosque Latinos codices sic habere: Reg
Abbreviated transcription (Latin):
spes autẽ:ic̃. Quamuis sancti¬
stulti & hebetes a ꝑfidis iudi¬
cent᷑: credentes ea q̃ mundana
facit erubescẽ. qͥa implet̃. Cõn¬
fundit᷑ is qui qd̾ sꝑabat non ĩ¬
uenit. sicut illi contingit. qui
sꝑat in hoĩem. hec autẽ spes ñ
confundit: qr est in deo qͥ non
fallit. nec falłe pot̾: non in hoĩe
mendace. Maledictꝰ it qͥ spem
suã ponit in hoĩe. Seqͥt᷑. Qͥa ca.

Expanded text:
Spes autem haec, quamvis stulti et hebetes a perfidis judicemur, credentes ea quae mundana facit erubescere, quia impletur. Confunditur enim qui quod sperabat non invenit, sicut contingit illi qui sperat in homine. Haec autem spes ideo non confundit, quia est in Deo, qui non fallit, nec fallere potest, non in homine mendace; maledictus enim qui spem suam ponit in homine. Quia charitas.
Abbreviated transcription (Latin):
diligat. ł nos eũ diligamus: ꝑ¬
sp̃m.s. constat qd̾̃ spes implebit᷑.
sit: ut quid xp̃c mortuus est:
id est cur tã magnũ fecit .s. ut
moreret᷑: & hoc ꝓ impiis .i. ꝓ di
uice ĩpioꝵ qͥ deb̾ent mori ine¬
t̾nũ: mĩto impietatis. ꝓ impiis
dico. non qd̾ olim fuissent: e ñ
tc̃. s potiꝰ: mortuus est ꝓ nob̾
ĩpiis c̃ es. ad. infir .s. inpeccatis.
& ita medico indigentes. Mor

Expanded text:
dicat: Cum nos Deus diligat, ctum, constat quod spes implebitur, sit, ut quid Christus mortuus est, id est cur tam magnum fecit, scilicet ut moreretur? Et hoc, pro impiis, id vice impiorum qui deberent mori in aeternum merito impietatis. Pro impiis, dico, non qui olim fuissent, et non tunc, sed potius mortuus est pro nobis impiis. Cum essemus adhuc infirmi, in peccatis, et ita medico indi
Abbreviated transcription (Latin):
scm dm̃ ae donũ dei. In hoc ir
diuinitati reconciliamur ea¬
q delectamur. Sicut iy ueri-¬
tate diligimꝰ: ut &e pleniꝰ cog¬
noscamꝰ. & beati cognitione¬
ꝑfruamur. & qͥa ꝓpeccatis alie¬
nabamur apossessione ueroꝵ
bonor. Ideo data est nob̾ ca¬

Expanded text:
m Deum, et donum Dei. In hoc enim Divinitati reconciliamur, eaque delectamur. Sicut enim veritate diligimus, ut et plenius cognoscamus, et beati cognito perfruamur: et quia peccatis alienabamur a possessione verorum bonorum, ideo data est cha
Abbreviated transcription (Latin):
tribulationis docet᷑ aliquis
strenuus. dũ fortit᷑ tolerat tor
augendo. ł potiꝰ ostendendo.
Quod autẽ tribulatio ñ tollit
pacientiam: s auget facit cari¬
cationẽ. Quanto magis enĩ qͥs
patitur: tanto purior reodit᷑.
dum anima fidelis ñ resistens
ordinõni dei. ne n diligit eiꝰ uo¬
Cũ gͦ quis intelligens qd̃ non

Expanded text:
tribulationis docetur aliquis strenuus, dum fortiter tolerat tormaugendo, vel potius ostendendo. Quod autem tribulatio non tollit patientiam, sed auget, hoc facit charicationem. Quanto magis enim quis patitur, tanto purior redditur, dum anima fidelis non resistens ordinationi Dei, non diligit ejus voCum ergo quis intelligens quod non e
Abbreviated transcription (Latin):
resurrexit. Ne gͦ despes de eiꝰ
potentia: cuiꝰ apparet in morte
beniuolentia. aquo tales arraᷤᷤ
accepimꝰ: qd̃ donauit impiis
mortẽ suã. qͥ seruat iustis uitã
suã. Mort̾uus ẽ ꝓ te o homo
mortalis: ut uiuas cum illo.
Suscepit mortẽ nr̃am: ut do¬
naret nob̾ uitã suã. In credibi¬
liꝰ est: qd̾ mortuus est et̾nus.
qm ut inȩt̾nũ uiu̾et mortaliᷤ.

Expanded text:
st. Ne ergo desperes de ejus potentia, cujus apparet in morte benevolentia, et a quo tales arrhas accepimus, quod donavit impiis mortem suam, qui servat justis vitam suam. Mortuus est pro te, o homo mortalis, ut vivas cum illo; suscepit mortem nostram, ut donaret nobis vitam suam. Incredibilius est quod mortuus est aeternus, quam ut in aeternum vivat mortalis.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c patͥs &e filii. quẽ cum patre
geretur a nob: nob dedit. qui
non dilectꝰ: nos dilexit. Ip̃se ẽ
fons de quo scpta dicit. fons
aque uiue sit tibi ꝓpͥus: ⁊ nemo
alienꝰ cõmunicet tibi. Aliem st̾
om̃s qui non diligunt deum.
Ipse fons: est sp̃c sc̃s quẽ non
possunt acciꝑe mali. & caritas ẽ.
quam hab̾e. & malus eẽ non
potest aliquis. Intelligamꝰ gͦ

Expanded text:
s Patris et Filii, quem cum Patre geretur nobis dedit, qui non dilectus nos dilexit. Ipse est fons de quo Scriptura dicit: Fons aquae vivae sit tibi proprius, et nemo alienus communicet tibi. Alieni enim sunt omnes qui non diligunt Deum; et ipse fons est Spiritus sancti, quem non possunt accipere mali; et charitas est, quam habere et malus esse non potest aliquis.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽmꝰ: dilexit nos. ut cũ eiꝰ uni
ligendum. Quasi. ideo nos re¬
conciliauit ei xp̃c: ut iam ĩ¬
ciꝑet amare qͦs oderat: sic̃ recõ¬
ciliat᷑ inimicꝰ inimico: ut deiñ
sint amici. & si inuicẽ diligant:
qui ante se inuicẽ oderant.S:
iam nos diligenti deo reconcili-¬
ati sumꝰ: cũ quo ꝓpt̾ peccatũ
inimicitias habebamꝰ. Habebat
iniqͥtatẽ: ita &e illud ei dictum
est. Nicħ odisti eoꝵ: q̃ fecisti.
ꝓinde miro diuino mͦ etiam qͥ
nos odat: diligebat. Oderat ix
nos: quales ipse non fecerat. ce
qͥa iniqͥtas nr̃a non penit̾ con¬
sũpserat opus eiꝰ: nouãt simul
ĩ uno qͦ nr̃m: & odisse qd̃ fece¬
ramꝰ. & amare qd̃ fec̾at. & hoc qͥd̾¬

Expanded text:
exit nos, ut cum ejus Uniligendum, quasi ideo nos reconciliaverit ei Christus, ut jam inciperet amare quos oderat, Aug. sicut reconciliatur inimicus inimico, ut deinde sint amici, et se invicem diligant qui ante se invicem oderant: sed jam nos Deo diligenti reconciliati sumus, cum quo propter peccatum inimicitias habebamus. Habebatiniquitatem . Ita et illud ei dictum est: Nihil odisti eorum quae fecisti . Proinde miro et divino modo etiam quando nos oderat diligebat. Oderat enim nos quales ipse non fecerat, et quia iniquitas nostra non penitus consumpserat ejus opus. Noverat simul in unoquoque nostrum, et odisse quod feceramus, et amare quod fec
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ nos reconciliat deo: subla¬
tis peccatis. que nos fecerant
cũ deo qui adu̾sum mandata
tate. qui sequit᷑ iussa dei:⁊ ad
omẽ p̃ceptũ diuinũ: suum
flectit arbitͥum. Pax enĩ uera
est: concordare morib ꝓbis.
&e litigare cũ uiciis. Econtͣ.¬

Expanded text:
enim nos reconciliat Deo, sublatis peccatis, quae nos fecerant cum Deo, qui adversum mandata i sequitur jussa Domini, et ad omne praeceptum divinum suum flectit arbitrium. Pax enim vera est, concordare moribus probis, et litigare cum vitiis.
Abbreviated transcription (Latin):
augm̃tũ facit p̃mii. Iud exq
est fixe spei: tͥbulatio. Non enĩ
magnũ est głari in leticiis.
Rec̾ti corde etiam in tͥbulatio¬
nib głant᷑. magnitudinẽ p̃mii
cognoscentes de tͥbulatione fi¬
nienda: infinitum p̃mium ad¬
quisituri. Seqͥtur. Scientes

Expanded text:
augmentum facit praemii, indexque est fixae spei tribulatio. Non enim est magnum gloriari in laetis; recti corde, etiam in tribulationibus gloriantur, magnitudinem praemii cognoscentes, de tribulatione finienda, infinitum praemium acquisituri. Scientes
Abbreviated transcription (Latin):
do ꝓ impiis. Nlix ix morit᷑ quiꝰ
simplici. & innocenti. forsitan
qͥs au .m: dicendo de iusto .iiix.
&e qͥs: & de bono forsitan ⁊qͥs
au. utrũq difficile ostendit. &
rarũ. s alt̾m difficiliꝰ: ⁊ rariꝰ. Se

Expanded text:
im moritur quis simplici et innocenti, forsitan quis audeat mori. Dicendo de justo, vix et quis; et de bono, forsitan, et quis audeat: utrumque difficile ostendit, et rarum, sed alterum difficilius et rarius. VE
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾amꝰ. Nota qd̾ utraq id ÷ mors
& resurrectio xp̃i. delicta nr̃a tol¬
lunt. & utraq iustificant. tam̃
mor̃s xp̃i sola interitum uet̾is
ficatione incipit: & in ĩmortali¬
tate ꝑficiet᷑. Ideoq congrue qͣn

Expanded text:
Aug. Nota quod utraque, id est mors et resurrectio Christi, delicta nostra tollunt, et utraque justificant; tamen mors Christi sola interitum vitae vficatione incipit, et in immortalitate perficietur. Ideoque con
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ipsa nat᷑a putet᷑ ẽẽ ex gr̃a. qr
gratis concessa est. Excepta gͦ
illa gr̃a de qua mͦ non agitur.
qua condita est humana natã
actu. tanq̃. ea que sunt. Seqͥtur.¬

Expanded text:
nisi ipsa natura putetur esse gratia, quia gratis concessa est. Excepta ergo illa gratia, de qua modo non agitur qua condita est humana naturaactu, tanquam ea quae sunt. Q
Abbreviated transcription (Latin):
tur fidẽ abrahe. & iõ causa fidĩ
a lege recedendum ẽ. ut fit fir¬
ma ꝓmissio. Lex ix sine gr̃a ꝓ
missionis non solũ non aufert
uerũ etiã auget peccatũ. Non
qd̃ sit efficiens causa peccati
cũ sit scã & bona. s qͥa ea data
argum̃tũ peccati accessit. Qd̃
sine ea non accessisset. Multa iy
sunt que dñr efficẽ aliqͥd non
qd̃ ipsa efficiant. s qͥa sine illiᷤᷤ
non fierent illa que fiunt. Se¬
quit᷑. Qui abraham est pat̾
.i. institutor ꝑ exemplũ fidei.

Expanded text:
tur fidem Abrahae. Et ideo causa fidei a lege recedendum est, ut firma promissio. Lex enim sine gratia promissionis non solum non aufert, verum etiam auget peccatum; non quia fit efficiens causa peccati, cum sit sancta et bona; sed quia ea data, augmentum peccati accessit, quod sine ea non accessisset. Multa enim sunt quae dicuntur efficere aliqua, non quod ipsa efficiant, sed quia sine ipsis non fierent illa quae fiunt. Qui, Abraham, est pater, id est institutor per exemplum fidei,
Abbreviated transcription (Latin):
liis abrahe. Cui dedit pat̾ genteᷤ:
& t̾mminos t̾re. sicuit ait dauid.
Dabo tibi gentes. ic̃. Itãq in
illo expleta est ꝓmissio. qua
dictũ est abrahe. Patrem mul¬
tarũ gentiũ posui te. Et item.
dictum est: non est facta ꝑ legẽ.¬

Expanded text:
Pater gentes, et terminos terrae, sicut ait David: Dabo ei gentes, etc. . Itaque in illo est impleta promissio qua dictum est Abrahae: Patrem multarum gentium posui te . Et item: dictum est, non est facta per lege
Abbreviated transcription (Latin):
tutũ hic dicit᷑ qͥ ce bonus est.
s est bonus qͥ non est iustus
.s. qui nat᷑ est. in simplicitate
innocens. qͥ ñdũ laborauit.
ut amplificaret se bonis ut st̃
pariili in bapt̃o mundati.
exercitio meliorauit. & licet
iustꝰ scd̃m modũ qͦ hic accipit᷑
melior sit qm bonꝰ. In nocentie
tñ causa ẽ miserabilior qm

Expanded text:
nus est; sed est bonus, qui non est justus, silicet qui natus est in simplicitate; innocens, qui nondum laboravit, ut amplificaret se bonis, ut sint parvuli in baptismo mundati. exercitio melioravit, et licet justu secundum modum quo hic accipitur melior sit quam bonus, innocentiae tamen causa est miserab
Abbreviated transcription (Latin):
tione ad huc futum est. Uñ alibi.
Qui fecit que futã sunt. i alibi.
Qui elegit nos ante mundi cõ¬
stit̾. quis sufficit hoc ex plicare:
eligunt᷑ qui non sunt s non
errat: qui eligit. nec uane elig̃.
eligit tñ ⁊ ht̃ electos: quos crea¬
turꝰ est eligendos. quos ht̃ apd̾
semet ipsum. non in natã sua:
s in p̃sentia sua ñdũ erant qͥb

Expanded text:
tione futurum est. Unde alibi: Qui fecit quae futura sunt; et alibi: Qui elegit nos ante mundi constitutionem . Quis sufficit hoc explicare? Eliguntur qui non sunt, nec errat qui eligit, nec vane eligit. Eligit tamen, et habet electos quos creaturus est eligendos, quos habet apud semetipsum, non in natura sua, sed in praesentia sua. Nondum erant, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
dei abrahe. Crẽdidit ir se habi¬
turũ filiũ: in quo benedicẽnt᷑
omĩs gentes ꝑ fidem. & ꝑ quem
spũalis cͥcũcisio impleret᷑: sicut
iustificat᷑ est & ipse. Certio: ut
cisio facta in i̾uirili m̃bro ꝑ qd̃
genat᷑ creata mortaliũ: &e in quo
impudicitiã indicet. Quinto iõ
cũ p̃putio quippe omĩs homo nas¬
citur. quẽad modũ cũ origiñ peccõ.
&e cͥcũcisus p̃puciatũ gen̾at. trai¬
ciens in illũ quo ipse iã caruit.
sicut baptitat᷑ in filiũ quẽ car¬
ne genuerat: reatum traicit ori¬
ginis. a quo ipse iam lib erat.
In carne p̃pucii ideo iussa ẽ fieri¬
cͥcũcisio: quia in remediũ insti¬
tuta est .s. contra origiñ peceatũ.
qd̃ aparentib contraximꝰ: con-¬
cepti in concupiscentia que in
parte illa magis dñatur & qͥa
in illo m̃bro culpam inobedien¬
tie pͥus homo cognouit: decuit
ut in hoc m̃bro signum obedi¬
entie acciꝑet. fiebat autẽ octaua
die lapideo cultio quia post
etate que erit resurgentium:

Expanded text:
Credidit enim se habiturum filium in quo benedicerentur omnes gentes per fidem, et per quem spiritualis circumcisio impleretur, sicut justificatus est et ipse. Tertio, ut circumcisio facta in virili membro per quod generatur creatura mortalium, et in quo m indicet. Quinto, ideo cum praeputio quippe omnis homo nascitur, quemadmodum et cum originali peccato: et circumcisus praeputiatum gignit, trajiciens in illum quo ipse jam caruit, sicut baptizatus in filium quem carne generat reatum trajicit originis, a quo ipse jam liber erat. In carne praeputii ideo jussa est fieri, quia in remedium instituta est, scilicet contra originale peccatum, quod a parentibus contrahimus; concepti in concupiscentia, quae in parte illa magis dominatur; et quia in illo membro culpam inobedientiae primus homo cognovit, decuit ut in hoc membro obedientiae acciperet. Fiebat autem octava die lapideo cultro, quia post aetate, quae erit resurgentium,
Abbreviated transcription (Latin):
deo: nec mortalis uicturus est
inet̾nu: ꝓpt̃ quẽ mortuus est.
qui uiuit in et̾nũ: S quo mͦ
mortuus est: &e uñ: &e potest
mori ds̃: Accepit ex te: unde
moreret᷑ ꝓ te. Induit se̾: ut mo¬
reret᷑ ꝓ te. Induit se: ut cũ illo
uiuas. Induit se carne mortali:
in uͥginitate matͥs. Induet te
uita ꝑempni: in equalitate pa-¬
tris. Ecce qͦ mͦ amatus es: non
amandus. Amatꝰ es turpis ce
fedus. anteqͣ. eẽt in te. qd̾ amari
dignũ eẽt. Amatꝰ es pͥ: uit dignꝰ
fieres qͥ amareris. Dilectus es
pͥus: ut diligentẽ pꝰea dilig̾es.
Impiꝰ i eras. dampnari merue
Quasi. uere spes implebitur.
Ut qͥd i nͥ spes implenda sit.¬
impii: Mortuus dico: scd̾ tẽpꝰ
e est sensus. ꝓ nichilo tam
implenda est. Et uere est ma-¬
gnum hoc qd̃ fecit. Uix enĩ
morit᷑ qͥs .i. raĩo morit᷑ aliquiᷤ.

Expanded text:
icturus est in aeternum propter quem mortuus est qui vivit in aeternum? Sed quomodo mortuus est, et unde, et potest mori Deus? Accepit ex te unde moreretur pro te; induit se ut moreretur pro te, induet te ut cum illo vivas; induit se carne mortali in virginitate matris, induet te vita perenni in aequalitate Patris. Ecce quomodo amatus es non amandus. Amatus enim es turpis et foedus, antequam esset in te quod amari dignum esset. Amatus es prius, ut dignus fieres qui amareris; dilectus es prius, ut diligentem postea diligeres. Impius enim eras, damnari meruerQuasi dicat: Vere spes implebitur. Ut quid enim, nisi spes implenda sitimpii. Mortuus dico, secundum tempus. Et est sensus: Pro nihilo tam implenda esset. Et vere magnum est hoc quod fecit. Vix enim moritur quis, id est raro moritur aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
Quare gͦ non &e ipsa lex factoꝵ:
Nd qd̾ b̾uit̃ dicam. qd̾ lex q̃ dicit᷑
oꝑũ: minando imꝑabat. s gram
faciendi non p̾stabat. Lex autẽ
que dicit᷑ fidei: oꝑa qͥd̃ mandat.
s credendo impetrat: ut fiant:
& illa oꝑa secunt᷑ ĩticiã. Non
ex iusticia. iõq non iꝰsticiã opũ

Expanded text:
 lex factorum? Ad quod breviter dicam, quod lex quae dicitur operum, minando imperabat, sed gratiam facienti non praestabat. Lex autem quae dicitur fidei, opera quidem mandat, sed credendo impetrat, ut fiant, et illa opera sequuntur justitiam. Non ex justitia. Ideoque non
Abbreviated transcription (Latin):
quasi accepit cͥcũcisionem in
signũ. qd̾ signũ est signacłm.
id÷ celans qd̃dam mist̾ĩũ. quod
celatur inimicis .i. infidelib
& seruetur amicis .i. fidelib ad
similitudinẽ sigilli qd impͥmit.
&e qͦꝯ occultum
non pateat. Hoc est
autẽ mist̾ium qd cͥcũcisio qͣsi
celatũ continet .s. qd̾ sicut in
octauo die cͥcũcidit᷑ homo: sic
in octaua ȩtate pꝰ finẽ .uii. dier̃
scłi: auferet᷑ omĩs uetustas culpe.
& pęne. Hic uidendũ est inqͦ
pͥmo instituta fuĩt cͥcũcisio &e
quare. & qͥd conferat. & quare
mutata fu̾it tẽꝑe gr̾e succeden¬
te baptismo. Abrãhe cͥcũcisio
mandati eẽt. & sic ꝓbaret᷑: an
cõpłet. ł non. Sicut adã man¬
datũ accepit: ne de ligno man¬
ducaret. ad ꝓbationẽ obedien-¬
tiȩ. & sicut p̃cepta fuit cͥcũcisio
abrahe: ita &e semini eiꝰ .i. hebreiᷤᷤ
ex eo nascituris. & fiebat octa¬
ua die lapideo cult᷑ in carne
Rimũ ut ꝑ obedientiã manda¬

Expanded text:
at: Accepit circumcisionem in signum, quod signum est signaculum, id est celans quoddam mysterium quod celatur inimicis, id est infidelibus, et servatur amicis, id est fidelibus ad similitudinem sigilli quod imprimitur, ut quod occultum non pateat. Hoc est autem mysterium quod circumcisio quasi celatum continet, scilicet quod sicut in octava die circumciditur homo, 20 sic in octava aetate post finem septem dierum saeculi, auferetur omnis vetust Hic videndum est in quo primo instituta fuerit circumcisio, et quare, et quid conferret, et quare mutata fuerit tempore gratiae, succedente baptismo. Abrahae primum circmandati esset, et sic probaretur an compleret vel non. Sicut Adam mandatum accepit, ne de ligno manducaret, ad probationem obedientiae, et sicut percepta fuit circumcisio Abrahae, ita et semini ejus, id est Hebraeis ex eo nascituris. Et fiebat octava die, lapideo cultro in carne Primum, ut per obedientiam manda
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰ reddit᷑ qm donat᷑: Non di¬
cat ista homo fidelis. qr cum
dix̾it: ut merear iustificatõnẽ
mĩti p̃cedit humani: s ipsa
grã meret̾ augeri: ut acta me¬

Expanded text:
potius redditur, quam donatur?\' non dicat ista homo fidelis. quia, cum dixerit: \'Ut merear iustificationem, meriti praecedit humani, sed ipsa gratia meretur augeri, ut aucta me
Abbreviated transcription (Latin):
iniudicio: hoi comꝑat᷑. Inuenit᷑
i dedisse hõi: om̃s affectꝰ om̃sq
motꝰ. qͥb ad uirtutẽ niti posset.
&e ꝓgredi. in suꝑ & uĩ rationis
inseruit. qua agnoscet qͥd deb̾et¬
neglexit iter uirtutis incedere.
cui ex dõ nicħ defuit. Ipse uͦ inue¬
nitur defuisse his q̃ adeo data
sunt sͥ. Merito gͦ dicit᷑ talem in
iudicio ds̃ uince̾. oe iustificari
in u̾bis suis ł ita tibi soli pecca¬
ii. qui adõ iust̾ es: ut iustific̃.¬

Expanded text:
in judicio homini comparatus. Invenitur enim dedisse homini omnes affectus, omnesque motus, quibus ad virtutes niti posset et progredi. Insuper etiam vim rationis inseruit, qua agnosceret quid debeneglexit iter virtutis incedere, cui ex Deo nil defuit, ipse vero invenitur defuisse his quae a Deo data sunt sibi. Merito ergo dicitur talem in judicio Deus vincere, et justificari in verbis suis. Vel ita, tibi soli peccavi, qui a Deo justus es, ut justific
Abbreviated transcription (Latin):
inuideis. an etiã in p̃putio .l. in
gentibꝰ: id est nũqͥd beatitudo
abrahe filiis tiñ concessa est: an
etiam his qͥ exgentib sunt: dem̃
.i. nob̾ legẽ intelligentib constat
de abraham qd̾ iust̾ est ꝑ fidem.
& cũ hoc constet: qͦmͦ gͦ. repu. est¬

Expanded text:
in Judaeis, an etiam in praeputio, id est in gentibus; id est, nunquid beatitudo. Abrahae filiis solis concessa est, an etiam his qui ex gentibus sunt? Deinde id est vobis legem intelligentibus constat de Abraham quod justus est per fidem. Et cum hoc constet, quomodo ergo reput
Abbreviated transcription (Latin):
quã oꝑa ñ meruert᷑. & ita suffi¬
cit ad salutẽ. actende qd̃ ait. cre¬
denti in eũ. non ei. Non i conti¬
ce demones cõebant ei. s non cre¬
debant in eũ. & nos c̾dimꝰ petͦ¬

Expanded text:
quam opera non meruerunt, et ita sufficit ad salutem. Attende quod ait credenti in eum, non ei. Non enim contiemones credebant ei, sed non credebant in eum. Et nos credimus P
Abbreviated transcription (Latin):
gitur hic ꝑ iniqͥtates: originale
pecc̾m̃ .s. fomes peccati. qd̃ dicit᷑
concupiscentia. ł concupiscibi¬
litas. siue lex m̃broꝵs siue lan¬
guor natẽ. & aliis noĩb Illa aũ
concupiscibilitas. ł concupiscen¬
tia: que dicit᷑ fomes peccati. ante
bapt̃. culpa est & pena. post bapt̾
autẽ pena est & non culpa. que
paruulum habilẽ concupiscẽ:
s non concupiscẽ. facit adultum
uͦ etiam concupiscẽ. que licet in

Expanded text:
ale peccatum, scilicet fomes peccati, qui dicitur concupiscentia, vel concupiscibilitas, sive lex membrorum, sive languor naturae, et aliis nominibus. Ista aut concupiscentia, vel concupiscibilitas quae dicitur fomes peccati, ante baptismum culpa est et pautem poena et non culpa, quae parvulum habilem concupiscere, sed, non concupiscere, facit: adultum vero etiam concupiscere, quae quidem in
Abbreviated transcription (Latin):
datũ a xp̃o iħu. Nñ petrꝰ ait.
Qͥa non corruptibili argento ł
auro redempti estis. s p̃cioso
sanguine ungeniti filii dei.
Nem̃pe ut ĩtificarent᷑ homines:
diuina gr̃a ueritas de Maria
orta est: ut posset ꝓ illis iustifi¬
candis offerre sacͥficiũ passiomᷤ
&e crucis. Nisi i a nob̾ sumeret
carnẽ mortalem mori ñ posset.
⁊ recte dicit᷑ redemisse nos ñ
Si gͦ ad peccata non redeamus:
aͣnte disposuit. & p̃dixit. ł ꝓpo.¬

Expanded text:
 quo Petrus ait, Quia non corruptibilibus argento, vel auro, redempti estis, sed pretioso sanguine unigeniti Filii Dei . Nempe ut justificarentur homines divina gratia, Veritas de Maria nata est, ut posset pro illis justificandis offerre sacrificium passionis et crucis. Nisi enim a nobis sumeret carnem mortalem, Christus mori  recto dicitur redemisse nos, non Si ergo ad peccata non redeamus, ante disposuit, et praedixit; ve
Abbreviated transcription (Latin):
bis. & ñ inuenit qͥd exigat: nͥ
donauit qd̃ inueniat. ꝑ hanc
fidem: iustificat᷑ impiꝰ i. fit de
impio piꝰ. ut demñ ipsa fides:
incipiat ꝑ dilectionẽ oꝑari. ea
qͥppe sola bona oꝑa dicenda st̃
que fiunt ꝑdilectionẽ dei hec¬
ante autẽ neceẽ est: antecedat
fides. ut inde ista: non ab illis
illa: incipiat. qͥa nullꝰ oꝑatur
bene: nisi pͥus credat in xp̃m.
Non gͦ dicit apłs m̃cedem reddi
ds̃ remunerat ex nob sint. Immo
ex gr̃a dei sunt. Nam ds̃ ꝑ grãm
dedit peccatorib fidem ꝑ qͣm
iustificarent᷑. ut ꝑ fidem iuste
gͦ bene oꝑamur: iam accepta
gr̃a non nob̾. s illi tͥbuendũ
est: qͥ ꝑ grãm nos iustificauit.
Nam si debitã ante grãm m̾cedẽ
uellet redd̾e: penã reod̾et pecca-¬
torib debitã. Non gͥ tibi blan¬
diaris de mitis. cũ tibi reodi m̾¬
cedem scd̃m debitũ oꝑis audis.
tanꝗͣ. non sit in ope grã retri¬
opꝰ dici ex debito remunãtionẽ
dei deposcẽ. cũ etiam hoc ip̃m

Expanded text:
d exigat, nisi donaverit quod inveniat. Per hanc fidem justificatur impius, id est de impio fit pius, ut deinde ipsa fides incipiat per dilectionem operari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt per dilectionem Dei. Haec autem necesse est ut antecedat fides, ut inde ista non ab istis alia incipiat, quia 19 nullus operatur bene, nisi prius credat in Deum. Non ergo dicit Apostolus mercedem reddi Deus remunerat ex nobis sint, imo ex gratia Dei sunt. Nam Deus per gratiam dedit peccatoribus fidem per quam justificarentur, ut per fidem juste ergo bene operamur jam accepta gratia, non nobis, sed illi tribuendum est, qui per gratiam nos justificavit. Nam si debitam ante gratiam mercedem vellet reddere, poenam redderet peccatoribus debitam. Non ergo tibi blandiaris de meritis, cum tibi reddi mercedem secundum debitum operis audis, tanquam non sit in opere gratia retriopus dici ex debito remunerationem Dei deposcere, cum etiam hoc ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
confirmamꝰ legẽ. qͥa hic gr̃a fidĩ
ẽ ꝑ quã implet᷑. lex. que sine
fide infirma eẽt. firm̾at᷑ it statꝰ
legis: qͥa mistica & cerimonia¬
lia spualit̃ implent᷑. i qd̾ minꝰ
inmoralib continebat᷑ ĩ euan-¬
głio addit᷑. ce qd̃ ꝓmittebat
sut᷑um: fides aduenisse testat᷑.
Mystica gͦ & ꝓmutentia: ĩ euan¬
głio impleta sunt. scd̾m spũalẽ
intelligentiam. Lit̾a uͦ occidens
tollit᷑. moralia autẽ inqͥb minꝰ
continebat᷑: etiã scd̃m littãm.
in euangłio consũmant᷑. Seqͥt᷑.¬

Expanded text:
confirmamus, legem, quia hoc gratia fidei est per quam impletur lex, quae sine fide infirma esset. Firmatur enim status legis, quia mystica et caeremonialia spiritualiter implentur: et quod minus in moralibus continebat, in Evangelio additur; et quod promittebaturum, fides advenisse testatur. Mystica ergo et promittentia in Evangelio impleta sunt, secundum spiritualem intelligentiam. Littera vero occidens, tollitur, moralia autem, in quibus minus continebatur, etiam secundum litteram in Evangelio consummantur. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
more legis oꝑa fecerant: cũ fideᷤᷤ
ꝑdilectionẽ oꝑet᷑ etiã in corde.
fides que ꝑ dilectionẽ oꝑatur:
& si non sit in qͦ ext̾ius oꝑetur.
incorde tñ seruiens feruensq
iudei se p̃ferebant bona oꝑa
etiam ante fidẽ inania sunt. Ita
ii uident᷑ eẽ. ut magne uires:
& cursus celerrimꝰ p̃t̃ uiam.
Nemo gͦ computet ue bona oꝑa¬
sua ante fidem. uͥ fides non erat:
bonũ opus non erat. bonũ it opꝰ
intentio facit. Intentionẽ: fides
dirigit. Non ualde attendas: qͥd
homo faciat s qͥd cũ facit: atten¬
dat. quo lac̾tos optime gub̾na¬
tionis dirigat. Seqͥtur. An¬

Expanded text:
ra legis timore fecerant; cum fides per dilectionem operetur in corde, fides quae per dilectionem operatur, et si non sit in quo exterius operetur, in corde tamen serviens fervensque Judaei se praeferebant: bona opera etiam ante fidem inania sunt. Ita enim mihi videntur esse ut magnae vires et cursus celerrimus praeter viam. Nemo ergo computet vere bona opera ante fidem, ubi fides non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit attendat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ facit hec carnalia oꝑa legis.
s tantũ credit in xp̃m ut genti
bona oꝑa ante fidẽ. s tm̃ credit.
fides eiꝰ reputat᷑ ei: ad iusticiam
.i. sufficit ad iusticiã. & ita atͥbuit
aliis: qd̃ dixit de abraham .s. qd̃
ham apud dm̃. & iõ ex fide iust̾

Expanded text:
n facit haec carnalia legis opera, sed tantum credit in Christum, ut gentilbona opera ante fidem sed tantum credit, fides ejus reputatur ad justitiam, id est sufficit ad justitiam, et ita attribuit aliis quod dixit de Abraham, sciliceham apud Deum, et ideo ex fide justus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o credidunt: non qͥa iusti
erant. s ut iustificarent᷑: uene¬
runt ad głam fidei. destruit᷑
autẽ hic suꝑbia głantiũ de
oꝑib legis. ne grã fidei uid̾et᷑
non necessaria: s etiã oꝑa le¬
gis iustificare crederentur.
Si uͦ querit᷑ quare illa facta
cũ caritate ñ iustificarent: sic̃
nec bona oꝑa que facimꝰ sine ca¬
ritate iustificant: Rdemꝰ. qͥa illa
non fuert̾ instituta in iustifica¬
tionẽ.: s in fut᷑oꝵs sig̾cationem.
& peccati & infirmitatis osten¬
sionẽ. Ex illis gͦ nemo iustifica

Expanded text:
o crediderunt, non quia justi erant, sed ut justificarentur, venerunt ad gratiam fidei. Destruitur autem hic superbia gloriantium de operibus legis, ne gratia fidei videretur non necessaria, sed etiam opera legis justificare crederentur. Si vero quaeritur, quare illa facta in charitate non justificarent, sicut nunc opera bona quae facimus in charitate justificant, respondemus quia illa non fuerunt instituta in justificationem, sed in futurorum significationem, et peccati et infirmitatis ostension
Abbreviated transcription (Latin):
sint mali. Sicut ille phariseuᷤ
głabatur: qui cũ publicano in
templum ascenderat: &e opa
sua iactabat dicens. Non sum sic̃
głiam apud dm̃. qͥa qui fecĩt in¬
quit legẽ: uiuet in ea .i. non mo¬
rietur hic ut reꝰ. nec tñ mĩtum
ex hoc habebit apud dm̃: s causa
pud dm̃. Non gͦ iustificatus est
ex oꝑib &e si hoc est: tc̃ ex fide

Expanded text:
sint mali; sicut ille Pharisaeus gloriabatur, qui cum publicano in templum ascenderat, et opera sua jactabat dicens: Non sum sicutgloriam apud Deum, quia qui fecerit, inquit, legem vivet in ea, id est non morietur hic ut reus, nec tamen meritum ex hoc habebit apud Deum, sed fidei apud Deum. Non ergo justificatus est ex operibus: et si hoc
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m qd̃ longe ante ꝓposuit.
uel ita ab illo loco. ei autem.
& agit contͣ illos qͥ mĩto p̃ce¬
dentiũ opũ legis. ł quoꝵlibet:
dicebant datam eẽ sͥ grãm fi
dei. Quod si est merces: non in¬
putat᷑ scd̾m grãm. s scd̾m debitũ.
gra est: gratis datur. qͥd ẽ gratiᷤᷤ
datur: Nicħ boni fecisti: e dat᷑
tibi remissio peccatoꝵ. Aitendũ¬
tur oꝑa tua. & inueniunt᷑ oꝑa
mala. malis oꝑib qͥd debet᷑ nͥ
dãpnatio: bonis qͥd̃ debet᷑ m̃ces
ut grãm fidei & iustificationis
mereat᷑. Si mer. ÷ ei: non impu¬

Expanded text:
s longe ante proposuit. Vel ita ab illo loco: Ei autem, et agit contra illos qui merito praecedentium operum legis vel quorumlibet dicebant sibi datam esse fidei us. Quod si ita est, merces non imputatur secundum gra est, gratis datur. Quid est gratis datur? Nihil boni fecisti, et datur tibi remissio peccatorum. Attenduntur opera tua, et inveniuntur omnia mala. Malis operibus quid debetur, nisi damnatio? bonis quid debetur? mercut gratiam fidei et justificationis mereatur, si merces est, ei non impu
Abbreviated transcription (Latin):
beata requie consolati: suꝑne
pacis ingressum spe felici ex
pectabant. Itẽ qd̃ apud nos
ualet aqua baptismi: hoc egit
apud uet̾es. ł ꝓ paruulis sola
fides: ł ꝓ maiorib uirtꝰ sacri¬

Expanded text:
beata requie collocati, supernae pacis ingressum spe felici exspectabant. Item, quod apud nos valet aqua baptismi, hoc egit apud veteres, vel pro parvulis sola fides, vel pro majoribus virtus sacri
Abbreviated transcription (Latin):
qluia grãm ꝑficiendi oꝑa p̃stat:
& iustos facit ꝑ fidem. Lex autẽ
dabat᷑ gr̃a. ꝑ legem oꝑũ dicit
ds̃ homini. Fac qd iubeo. Per
legẽ fidei dicit homo deo. Da
qd̃ iubes. Ideo ir iubet lex: ut
admoneat qͥd faciat fides. ut
cui iubet᷑ si non pot᷑: sciat qͥd
petat. Si autẽ continuo pot̃ &
obedient᷑ facit: debet etiam scire
quo donante poscit. Seqͥtur.¬

Expanded text:
quia gratiam perficiendi opera praestat, et justos facit per fidem. Lex autem dabatur gratia. Per legem operum dicit Deus homini: Fac quod jubeo; per legem fidei dicit homo Deo: Da quod jubes. Ideo enim jubet lex ut admoneat quid faciat fides, ut cui jubetur, si non potest, sciat quid petat. Si autem continuo potest et obedienter facit, debet etiam scire quo donante possit.
Abbreviated transcription (Latin):
.i. mitigate & qnͣtũ ad culpã
delete. s non qͣntũ ad penam.
& quoꝵs pec. actualia tecta st̃.
in baptismo. Peccã dicit q̃ sunt
in actu. que ita in bapt̾ tecta
sunt. ut ult᷑ non uideantur¬
adeo ad penam. quia hoc ẽ dm̃
&e qͥa nullꝰ est sine peccato. ł ori¬
fecit. Hidet᷑ ix tͥꝑtita ratio in his
p̃dictis. ꝓpt̃ delictoꝵs uarietatẽ.
Rimꝰ gradus: ui quitas ł impietaᷤᷤ
est .s. infidelitas cũ creator non
imputare. uniꝰ rationis. ⁊ sensus
sunt &e u̾ba. qͥa & cũ tetigit re¬
mittit. & cũ remittit non impu¬
tat. s ad laudẽ gr̾e eiꝰ ꝓlixius

Expanded text:
etc, mitigatae et quantum ad culpam deletae, sed non quantum ad poenam, et Quorum peccata, actualia, tecta sunt in baptismo. Peccata dicit quae sunt in actu, quae ita in baptismo tecta sunt ut ultra non videanturDeo ad poenam, quia hoc est Deum  quia nullus est sine peccato orifecit. Videtur enim tripertita ratio in his dictis propter delictorum varietatem. Primus gradus iniquitas, vel impietas est, scilicet cum Creator non imputare unius rationis et sensus sunt verba, quia et cum tegit remittit, et cum remittit non imputat. Sed ad laudem gratiae Dei prolixius
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate fiat: s uoluntaᷤᷤ nr̃a
ostendit᷑ infirma ꝑ legẽ. ut sa¬
net gr̃a uoluntatẽ. & sana uo¬
luntas impleat legẽ. non con¬
impiꝰ .i. sit iustꝰ. qͥ pͥus erat impiꝰ
non gr̃a s pena debet᷑. nec ista
eẽt gr̃a: si non daret᷑ gratuita¬
dat᷑ autẽ gratuita. qr nicħ bo¬
ni ante feceramꝰ. Uñ hoc me-¬
reremur: qr nicħ p̃cesserat in
mitis nr̃is nͥ uñ dãpnari debe¬
remur. Non gͥ inuenit mĩta¬

Expanded text:
voluntate fiat. Sed voluntas nostra ostenditur infirma per legem: ut sanet gratia voluntatem, et sanata voluntas impleat legem, non conimpius, id est, fit justus qui prius erat impiusnon gratia, sed poena debetur: nec ista esset gratia, si non daretDatur autem gratuita, quia nihil boni ante feceramus, unde haec mereremur, quia nihil praecesserat in meritis nostris, nisi unde damnari deberemus. Non invenit i