comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ait ipse uespere autẽ facto. s tam̃
qd̾ idem significaret adiunxit di¬
cens. Cum sol autẽ occidisset: om̃s
qͥ habebant infirmos uariis lan¬
guorib ducebant illos ad eũ. At
ille singłis manus imponens:. cura

Expanded text:
ait ipse \'uespere autem facto\', sed tamen ait ipse \'uespere autem facto\', sed tamen quod idem significaret adiunxit dicens: cum sol autem occidisset, omnes qui habebant infirmos uariis languoribus ducebant illos ad eum: at ille sing
Abbreviated transcription (Latin):
des curauit: ut adimpleret᷑ qd dic¬
tũ est ꝑ ysaiam ꝓpħam dicentem.
pse infirmitates nr̃as accepit: & e¬
grotationes portauit. Hoc ad eusde
diei tempus ꝑtinere satis indicat:
cũ coniungit. uesꝑe autẽ facto. Sic
& marcus cum de ipsa socru petri
sanata dixisset. & ministrabat eis:
hoc idem subiecit. Uesꝑe autẽ fac¬
to cum occidisset sol: afferebant ad
eum om̃s male habentes. & demoni¬
a habentes. Et erat om̃is ciuitas con
gregata ad ianuam: & curauit mul
diluculo ualde surgens: egressus abi¬
it in desertum locum. U idetur hic
ordinem tenuisse marcus: ut post
illud qd̾ dictum ẽ uesꝑe autẽ facto.
deinde diceret. & diluculo ualde sur¬
gens. quamuis nec illud necesse sit.
ubi dicitur. uesꝑe facto eiusde diei
uesꝑum acciꝑe: nec ubi dicitur di¬
luculo. eiusdem noctis diluculum
Tamen utcũq uideri potest hic rerũ
gestarũ ordo seruatus ꝓpter dige¬
stum ordinẽ tempoꝵ. Lucas qͦq
cum de socru petri narrasset. non

Expanded text:
dimpleretur quod dictum est per Esaiam prophetam dicentem: ipse infirmitates nostras accepit et aegrotationes portauit. hoc ad eiusdem diei tempus pertinere satis indicat, cum coniungit uespere autem facto. sic et Marcus, cum de ipsa socru Petri sanata dixisset et ministrabat eis, hoc idem subiecit: uespere autem facto cum occidisset sol, afferebant ad eum omnes male habentes et demonia habentes, et multdiluculo ualde surgens egressus abiit in desertum locum. uidetur hic ordinem tenuisse Marcus, ut post illud quod dictum est uespere autem facto deinde diceret et diluculo ualde surgens. quamuis nec illud necesse sit, ubi dicitur \'uespere facto\', eiusdem diei uesperum accipere, nec ubi dicitur \'diluculo\', eiusdem noctis diluculum, tamen utcumque uideri potest hic rerum gestarum ordo seruatus propter digestum ordinem temporum. Lucas quoque, cum de socru Petri narrasset, non
Abbreviated transcription (Latin):
unam massã fecer int t ñ tam̃ nulla ẽ
int̾eos diu̾sitas. Precedit gͦ aliqͥd in
peccatorĩb qͦ qͣmuis ñdum sint iusti¬
ficati: digni efficiant᷑ iustificatione.
ꝙ item p̾cedit in aliis peccatorib. qui
digni st̃ obtunsione. Habes eundem
in reꝑbum sensũ. Qd̾ eos dedit in re-¬
ꝓbum sensũ: hoc ẽ qd̃ indurauit

Expanded text:
n tamen nulla est inter illos diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint justificati, digni efficiantur justificatione; et item praecedit in aliis peccatoribus quo digni sint obtusione. Habes eumdem in reprobum sensum . Quod eos dedit in reprobum sensum, hoc est, quod induravit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ de gr̃a uł iusticia secreta om̃ipo¬
tentis dĩ. Nam de pharaone facile
respondet᷑. pͥorib meritis quibus
afflixit in regno suo ꝑegrinos. dig¬
num effectũ eni obduraretur cor:
ut nec manifestissimis signis iuben¬
tis cłi crederet. Ex eade gͦ massa so
quib subuemret. cũ eũ dep̃carent᷑ filii ist ł

Expanded text:
et de gratia vel justitia, secreta omnipoet de gratia vel justitia, secreta omnipotentis Dei. 4. Nam de Pharaone facile respondetur, prioribus meritis quibus afflixit in regno suo peregrinos, dignum effectum cui obduraretur cor, ut nec manifestissimis signis jubentis Dei crederet. Ex eadem ergo massa, id quibus subveniret, cum eum deprecarentur filli Is
Abbreviated transcription (Latin):
re ñ possint nͥ iecte uiuant᷑: nec recte
uiuere ualeant nͥ credant: manifestũ
ẽ a side incipiendu. ut p̃cepta quib
credentes a seculo hoc auertunt᷑. cor
mundũ faciant: ubi uideri ds̃ possit.
plicitate cordis q̃rite illum. Quapꝑĩ
recte dr hominib in uetustate in¬
tȩ manentib: & ꝓpt̾ea tenebrosum
ocłm anime gerentib. O homoͬ. tu
qͥs es qui respondeas do: Numqͥd
dicit sigm̃tum ei qui se fuixit. qua
re sic me fecisti: aut nͣ habet potesta¬
tem sigulus luti. exeadem consꝑsio¬
ne facere aliud quide iras in hono¬
rem. aliud in contumeliam: Expur¬
ga uetus ferm̃tum: tt sis noua con¬
sꝑsio. S in ea ipsa ñ adhuc paruułꝰ
in xp̃o. ut lacte potandus sis. s ꝑue¬
ni ad uirum ꝑfectum: ut sis inter
illos de quib dr. Sapientiã loqui¬
mur int̾ ꝑfectos. Tunc demũ recte
& ñ prepostere audies. si qua st̃ de
animarũ occultissimis meritis

Expanded text:
re non possint, nisi recte vivant, nec recte re non possint, nisi recte vivant, nec recte vivere valeant, nisi credant; manifestum est a fide incipiendum, ut praecepta quibus credentes a saeculo hoc avertuntur, cor mundum faciant, plicitate cordis quaerite illum . Quapropter recte dicitur hominibus in vetustate vitae manentibus, et propterea tenebrosum oculum animae gerentibus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Qbet potestatem figulus luti ex eadem conspersione facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam? Expurga vetus fermentum, ut sis nova conspersio , et in ea ipsa non adhuc parvulus in Christo ut lacte potandus sis ; sed perveni ad virum perfectum, ut sis inter illos de quibus dicitur, Sapientiam loquimur inter perfectos . Tum demum recte et non praepostere audies, si qua sunt de animarum occultissimis meritis,
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃. s scdm carnem mortali genera¬
tione formamur: & om̃suna massa
luti facti sumus: qd ẽ massa peccati.
Cum gͦ mernũ peccando amiserimu ᷤ:
ꝙ misodia dĩ remota. nicħ aliud peccan-¬
tib nisi et̾na dampnatio debeat᷑: qͥd
sͥ uult homo de hac massa. ut dõ res¬
pondeat &dicat. quare me sic fecisti:
Siuuis ista cognosc̾e̾. noli eẽ lutũ : s ef¬
ficere filius di ꝑ illius miscdiam. qͥ
dedit potestatẽ filios di fieri creden¬
tib in nomine eiꝰ. ñ autẽ qd̾ tu cu
cupientib. Meroes enim cognitio¬
nis meritis reddit᷑: credendo autẽ
meritũ comparat᷑. Ipsa auiẽ gr̃a qͦ
tũ peccatoris ꝙꝰ impii : xp̃c autẽ
ꝓ impus & peccatorib mortuus ẽ:
ut ad credendu. ñ merito s gr̃a uo¬
carem᷑: oredendo autẽ euam meri¬
tũ comꝑaremꝰ. Peccatores gͥ credere
iubentur: ut a peccatis credendo
purgent᷑. Nesciunt enĩ qͥd recte ui¬
uendo uisuri sunt. Quaꝑpter cũ iudẽ¬

Expanded text:
sed secundum carnem mortali generatione formamur, et omnes una massa luti facti sumus, quod est massa peccati. Cum ergo meritum peccando amiserimus, et misericordia Dei remota nihil aliud peccantibus nisi aeterna damnatio debeatur, quid sibi vult homo de hac massa, ut Deo respondeat et dicat, Quare me sic fecisti? Si vis ista cognoscere, noli esse lutum, sed efficere filius Dei per illius misericordiam, qui dedit potestatem filios Dei fieri credentibus in nomine ejus; non autem, qcupientibus. Merces enim cognitionis meritis redditur; credendo autem meritum comparatur. Ipsa autem gratia quae tum peccatoris et impii? Christus autem pro impiis et peccatoribus mortuus est , ut ad credendum non merito, sed gratia vocaremur, credendo autem etiam meritum collocaremus. Peccatores igitur credere jubentur, ut a peccatis credendo purgentur. Nesciunt enim quid recte vivendo visuri sint. Quapropter cum vide
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ caritate fundati: possunt iam for¬
tasse cum scĩs comp̃hendere. longi-¬
tudinẽ. latitudinẽ altitudinẽ ꝯp
firndũ. Iilud tam̃ constantissima fide
retinendu : neq quicꝗͣ dm inuste fa¬
cere. noq ullam eẽ naturã. que ñ deo
debeat id qͦd ẽ: quia deo debet᷑ ome
decus & pulcͥuido & congruentia
partiũ. Quam si penitꝰ psecutꝰ fueriᷤ.
ꝙ usq ad om̃s reliqͥas de reb retigre

Expanded text:
enim charitate fundati, possunt jam forenim charitate fundati, possunt jam fortasse cum sanctis comprehendere longitudinem, latitudinem, altitudinem et profundum . Illud tamen constantissima fide retinendum, neque quidquam Deum injuste facere, neque ullam esse naturam quae non Deo debeat id quod est: quia Deo debetur omne decus et pulchritudo et congruentia partium; quam si penitus persecutus fueris, et usque ad omnes reliquias de rebus detr
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd uocatꝰ ẽ. Qui autẽ uocatꝰ ñ uenit:
sicut ñ habuit meritũ p̾mii ut uo¬
eiret᷑ : sic inchoat meritũ suppli¬
cu cũ uocatus uemre negligit. Lta
beatituqͥo eorũ qui uenert̾ uocati:
&s suppliciũ eoꝵ qui uenire nolu¬
erunt. Numqͥdg̃ latebat pbarao¬
nem: qͣntum bonũ consecute fuerint
isrł miscd̾iter tractans ñ eẽt ingratꝰ.
Qͣd autẽ huic uocationi obtemꝑare
noluit. & exercuit crudelitate᷑ in eis
quib humanitas & miscdia debeba-¬
t᷑: meruit penam ut induraret᷑ illi
cor: & tantam cecitatẽ m̃tis pateret᷑.
ut tot &tantis tamq manifestis sig¬
nis di ñ crederet: quo posser eiꝰ suppli¬
cio siuȩ obdurationis. siue ultime
uisibilis submersionis erudiri ꝓpłs:
cuiꝰ afflictioneille ꝙ occulte obtun¬
sionis & manifeste submersionis
te. & cũ eẽs in renib pat̾s tui uidi te:
& racob dilexi. esau autẽ odio habui:
cum dictum sit ante qͣm nascerent᷑:
nec comp̃hendi potest. nͥ forte ab eis

Expanded text:
uod vocatus est. Qui autem vocatus non venit, sicut non habuit meritum praemii ut vocaretur, sic inchoat meritum supplicii cum vocatus venire neglexerit. Ita beatitudo eorum qui venerunt vocati, et supplicium eorum qui venire noluerunt. Numquid ergo latebat Pharaonem quantum boni consecutae fuerint Israel misericorditer tractans non esset ingratus. Quod autem huic vocationi obtemperare noluit, sed exercuit crudelitatem in eis quibus humanitas et misericordia debebatur, meruit poenam, ut induraretur illi cor, et tantam caecitatem mentis pateretur, ut tot et tantis tamque manifestis Dei signis non crederet; quo posset ejus supplicio, sive obdurationis, sive ultimae visibilis submersionis, erudiri populus, cujus afflictione ille, et occultae obtusionis, et manifestae submersionis te: et cum esses in renibus patris tui, vidi te. Et, Jacob dilexi, Esau autem odio habui, cum dictum sit antequam nasceretur: nec comprehendi potest, nisi forte ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
tus & uocat᷑ siue intͥnsecus uͥ nullus
hominũ usdet. siue extͥnsecus ꝑsermo¬
nẽ sonantẽ. aut aliqua signa uisibilia:
efficit᷑ ut etiam ipsũ uelle ds oꝑetur
in nob̾. Ad illam enĩ cenam quã dns
dicit in eugłio p̃paratam. nec om̃s qu
uoeati sunt uenire uoluert̃. neꝙ illi
quener tienire possent nͥ uocarent᷑.
Itiꝙ noc issi debent sͥ tͥbuere qͥ uener¬
rt quia uocati uenerunt᷑ nec illi qui
noluerunt uenire debent alteri tri¬
buere. s tantũ sͥ: qm ut uenirent
uocati erat in liba eoꝵ uoluntate.
Uocatio gͥ ante meritũ: uoluntatem

Expanded text:
 sive intrinsecus, ubi nullus hominum videt, sive extrinsecus per sermonem sonantem, aut per aliqua signa visibilia; efficitur ut etiam ipsum velle Deus operetur in nobis . Ad illam enim coenam, quam Dominus dicit in Evangelio praeparatam, nec omnes qui vocati sunt, venire voluerunt; neque illi qui venerunt, venire possent, nisi vocarentur . Itaque nec illi debent sibi tribuere qui venerunt; quia vocati venerunt: nec illi qui noluerunt venire, debent alteri tribuere, sed tantum sibi; quoniam ut venirent, vocati erant in libera voluntate. Vocatio ergo ante meritum volunt
Abbreviated transcription (Latin):
uiorib quisꝙ peceatis. aut certe qͣmuis
guiorib ꝙ multis. am̃ magno gem itu
& dolore penitendi. misccłia di dignꝰ fu¬
erit᷑ ñ ipsi ẽ qui si relinq̃rȩt᷑ interiret.
s imiserentis di. qui eiꝰ p̾cibꝰ dolorib ꝙ
subuenit. Parum enĩ ẽ uelle: n dns¬

Expanded text:
vioribus quisque peccatis, aut certe quamvis gravioribus et multis, tamen magno gemitu et dolore poenitendi misericordia Dei dignus fuerit; non ipsius est, qui si relinqueretur, interiret, sed miserentis Dei, qui ejus precibus doloribusque subvenit. Parum est enim velle, n
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores. & ꝓpt̾ea ad unã massam ꝑtinẽ¬
rent: alit tam̃ tractandi erant. qͥ uni dõ
ingemiierant ut eis subueniret: g aliter
illi quoꝵ in iustis onerib ingemuierant.
ꝑtulie gͦ in multa patientia uasa irȩ. q̃
ꝑfocta st̃ in ꝑditionẽ: & eo ipso quo ait
in multa patientia. satis significauit pͥo
ra eorũ peccata in quib eos ꝑtulit. ut
oportuns tc̃ iundicaret. qͣndo de illorũ
uindicta subueniendu erat hiis qͥ lib̾a¬
rent᷑: ꝙ ut notas faceret diuitias głie

Expanded text:
peccatores, et propterea ad unam massam pertinerent; aliter tamen tractandi erant, qui uni Deo ingemuerant, ut eis subveniret: aliter illi, sub quorum injustis oneribus gemuerant. Pertulit ergo in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo ipso, quo ait: In multa para eorum peccata, in quibus eos pertulit; ut opportune tunc vindicaret, quando de illorum vindicta subveniendum erat his qui liberabantur. Et ut notas faceret divitias gloriae
Abbreviated transcription (Latin):
esqui respondeas dõ. & uelis d̃ĩ nosse con¬
siliũ : Qui si hominis tͥ equalis nosse uo¬
luisses: imprudent̾ faceres: nͥ pͥtis in anui¬
citiã reciperis. Sicut enim portauimus
imaginẽ t̾reni. portemꝰ &imagine᷑ cȩle¬
stis: exuentes nos uet̾em hominẽ. ꝙ in¬
duentes nouu̾: ut ñ dicat᷑ nob̃. quasi
qui se sinxit: quare me sic fecisti: Nã
ꝙ ut manifestũ sit. ñ scificato sp̃ui. s¬

Expanded text:
qui respondeas Deo, et velis Dei nosse conqui respondeas Deo, et velis Dei nosse consilium? qui si hominis tibi aequalis nosse voluisses, impudenter faceres, nisi prius in amicitiam recipereris. Sicut ergo portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis , exuentes nos veterem hominem et induentes novum , ut non dicatur nobis quasi qui se finxit, Quare me sic fecisti? 3. Et ut manifestum sit, n
Abbreviated transcription (Latin):
ctum: ꝙ cetera que in code loco exeqͥt᷑.
Nong̾ phibut a querendo: q̃dicĩt.
Sp̃uasis autem om̃ia duudicat. ipse
autem a nemme iudicat᷑. Et illud p̃¬
cipue. Nos autẽ ñ sp̃m huiꝰ mundi
accepimꝰ: s sp̃m qui ex dõ ẽ: ut sciamꝰ
quea ddo donata st̃ nob̾. Quos gͦ ꝓhi¬
buit. nͥ luteos atq t̾renos: qui ñdum
intͥnsecus regenerati atq nutriui.
imaginẽ illius hominis portant.
qui pͥmus factus ẽ de t̾ra t̾renus: &
quia ei a quo factusẽ noluit obtemꝑa¬
re. in id lapsus ẽ uinde factus ẽ: meru-¬
itq post peccatũ audire: t̾ra es. ꝙ in
t̾ram ibis: Talib gͥhominib dicit
apłs. O homo uiquis es qͥ respondeaᷤᷤ
do: Num qͥd sigmentũ ei dicit gui se
fuixit: quare me sic ficisti: Qmͣdiu
gͦ fignientũ es. no ndu ꝑfcclus filius.
quia ñdum hausisti plenissimam
gram. qua nob̾ data ẽ potestas filios
difieri a quo possis audire. sam ñ
dicam uos seruos: s amieos: tu qͥs

Expanded text:
etera quae in eodem loco exsequitur . Non ergo prohibuit a quaerendo, qui dicit, Spiritualis autem omnia judicat; ipse autem a nemine judicatur: et illud praecipue, Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Quos ergo prohibuit, nisi luteos atque terrenos, qui nondum intrinsecus regenerati atque nutriti, imaginem illius hominis portant, qui primus factus est de terra terrenus ? Et quia ei a quo factus est, noluit obtemperare, in id lapsus est unde factus est, meruitque post peccatum audire, Terra es, et in terram ibis . Talibus igitur hominibus dicit Apostolus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Quamdiu ergo figmentum es, nondum perfectus filius, quia nondum hausisti plenissimam gratiam qua nobis data est potestas filios Dei fieri , quo possis audire, Jam non dicam vos servos, sed amicos ; tu quis
Abbreviated transcription (Latin):
auetoritati apłice salubrit̾ inheren¬
tes. & libros quos catholica discipli¬
na custodit infalsatos eẽ nequaꝗͣ existi¬
mantes : sentiamꝰ qd̾ uerum ẽ. indig¬
nos ꝙs infirmos ẽẽ ad intelligenda di¬
uma secrera. quib ista claudunt᷑. Et
eis murmurantib & indignantib
qd̾ consilia di ñ discunt. cũ diocre ce¬
ꝑunit. gꝰ cuiꝰ uult miseret᷑. ꝙ quem
uult obdurat. qͥd ad huc q̃ritur. nã
uoluntati eiꝰ quis resistit: cũ hiis gͦ

Expanded text:
auctoritati apostolicae salubriter inhaerenauctoritati apostolicae salubriter inhaerentes, et libros quos catholica disciplina custodit falsatos esse nequaquam existimantes, sentiamus quod verum est, indignos et infirmos esse ad intelligenda divina secreta quibus ista clauduntur: et eis murmurantibus et indignantibus quod consilia Dei non discunt, cum dicere coeperint, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quid adhuc conqueritur? nam voluntati
Abbreviated transcription (Latin):
um uideat᷑ apłs corripuisse curi-¬
osos dicendo. o homotuquis es qͥ
respondeas dõ: de hoc ipso illi q̃stionem
mouent. & inea sententia ñ desinunt
eẽ curiosi. qua obuirgata ẽ ipsa curiosi¬
tas: ꝙimpii quidẽ cum coniumelia.
ut dicant apłm in soluenda questione
defecisse: ꝙ obuirgasse querentes. qͥa
ñ poterat qd̾ querebat᷑ exponere. Non¬
nulli autẽ heretici. quia ñ decipiunt
nͥcũ scientiam quã ñ exhibent pollicen¬
sa ꝙ a corruptorib immissa ẽẽ cͥminan-¬
tur: etram hoc int̾ ipsa que int̾polata
dicunt numerare maluerunt: ꝙ ne¬
gare paulũ qdixisse. o homo tuqͥses qui
respondeas do̾: qm̃ si ipsis dicat᷑ ad de¬
cipiendos homines calumpniantĩb.
ꝓculdubio tacebunt: nec audebunt
ullam de uoluntate om̃ipotentis di.
imꝑitis qͦs decipere cupiunt scien¬
tiam polliceri. Quidam autẽ bona
pra m̃te scͥpturas legentes: qͣrunt
qͥd hic possit uł maledicentib uł ca¬
lumꝑniantib responderi. S nos ꝯꝰ

Expanded text:
um videatur Apostolus corripuisse curiosos, dicendo, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? de hoc ipso illi quaestionem movent, et in ea sententia non desinunt esse curiosi, qua objurgata est ipsa curiositas: et impii quidem cum contumelia, ut dicant Apostolum in solvenda quaestione defecisse, et objurgasse quaerentes, quia non poterat quod quaerebatur exponere. Nonnulli autem haeretici quia non decipiunt, nisi cum scientiam quam non exhibent pollicensa et a corruptoribus immissa esse criminantur, etiam hoc inter ipsa quae interpolata dicunt, numerare maluerunt, et negare Paulum dixisse, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Quoniam si ipsis dicatur ad decipiendos homines calumniantibus, procul dubio tacebunt, nec audebunt ullam de voluntate omnipotentis Dei imperitis quos decipere cupiunt, scientiam polliceri. Quidam autem bona et pia mente Scripturas legentes quaerunt quid hic possit vel maledicentibus vel calumniantibus responderi. Sed nos et
Abbreviated transcription (Latin):
Ohomõtuqͥs es qui respondeas d̾o: Hec
cos reueriti sc̃m canib demꝰ. autpiciamꝰ
margaritas nr̃as ante porcos: si tam̃ iã
ipsi canes ꝙ porciñ sumus: ꝙ de meri¬
tis animarũ reuelante sp̃uscõ sublime
aliquid. ꝙ a uulgari coniectura remo¬
tissimũ. uel ex parte atꝙ in enigmate
suspicamur. Non enim apłs hoc loco
scõs phibuit a querendo: ẜ eos qͥ ñdo

Expanded text:
homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Nec eos reveriti sanctum canibus demus, aut projiciamus margaritas nostras ante porcos : si tamen jam ipsi canes et porci non sumus, et de meritis animarum revelante Spiritu sancto. sublime aliquid et a vulgari conjectura remotissimum, vel ex parte atque in aenigmate suspicemur. 2. Non enim Apostolus hoc loco sanctos prohibuit a quaerendo, sed eos qui no
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ aliud. s ꝑse ipsũbonũ ẽ. Quã diunã
etiã ꝓuidentiã uocamꝰ. Nicħ gͥ casu sit in
mundo. Hoc constitutõ consequens ui¬
det᷑. ut quicqͥd in mundo gerit᷑. partim
diuinitꝰ gerat᷑ : partim nr̃a uoluntate.
Ds̃ enĩ qͦuis homine optimo ꝯ̃ iustissi¬
mo. longe atq in comꝑabilit̾ melior
ꝙ̃ iustior ẽ. Iustus autt̃ regens ꝙ guber¬
nans uniũsa: nullã ꝓenã cuiqͣm ĩmeri¬
tũ autem pene peccatũ.  mȩritũ p̃mii

Expanded text:
 aliud, sed per se ipsum bonum est, quam divinam etiam providentiam vocamus. Nihil igitur casu fit in mundo. Hoc constituto, consequens videtur ut quidquid in mundo geritur, partim divinitus geratur, partim nostra voluntate. Deus enim quovis homine optimo et justissimo longe atque imcomparabiliter melior et justior est. Justus autem regens et gubernans universa, nullam poenam cuiquam sinit itum autem poenae, peccatum; et meritum praemii,
Abbreviated transcription (Latin):
in ipso causa. aut in aliquo alio:
aut in nichilo. Si in nichilo: nulla cau¬
sa ẽ. Aut si ita accipit᷑ innichilo. qͦd
homo ex nichilo factus ẽ. uel ex his q̃
ex nichilo facta sunt: rursum in ipso
erit eausã. qͣd eiꝰ quasi materies ẽ nichiłũ.
Simalio aliquo: utrum in do. an in a¬
lio quolibet homine: an in eo. qͦd neꝙ
łs neꝙ homo sit. S ñ in do Bonoꝵ enĩ
as causa ẽ. Si gͦ in homine: aut ui. aut
siasione. S ui nulło mͦ: nesit do uãlen¬
tior. Si quidẽ ds ita optime hominẽ
focit. ut si uellet manere optimꝰ: nlło
resistente impediret᷑. Sirasione autẽ
alt̾ius hominis si concedimꝰ hominẽ
deprauari: rursũ qͣrendu exit. suasor
ille a quo deprauatꝰ sit. Nõ enĩ potest
prauus ñ cẽ: taliũ suasor. Restat nescio
qͥdđ qd nec homo. nec ds sit: s tam̃ hoc
quicqͥd ẽ. aut ium intulit aut fuasit.
De hoc respondet᷑ qͦd supra: de sinsione
aũ quicqͥdẽ. quia suasio ñ cogit inui¬

Expanded text:
in ipso causa est, aut in alio aliquo, aut in nihilo. Si in nihilo, nulla causa est. Aut si ita accipitur in nihilo, quod homo ex nihilo factus est, vel ex iis quae ex nihilo facta sunt; rursum in ipso erit causa, quod ejus quasi materies est nihilum. Si in alio aliquo, utrum in Deo, an in quolibet alio homine; an in eo quod neque Deus, neque homo sit. Sed non in Deo; bonorum enim Deus causa est. Si ergo in homine, aut vi, aut suasione. Sed vi nullo modo, ne sit Deo valentior. Siquidem Deus ita optime hominem fecit, ut si vellet manere optimus, nullo resistente impediretur. Suasione autem alterius hominis si concedimus hominem depravari, rursum quaerendum erit, suasor ipse a quo depravatus sit. Non enim potest pravus non esse talium suasor. Restat nescio quid, quod nec Deus, nec homo sit: sed tamen hoc quidquid est, aut vim intulit, aut suasit. De vi hoc respondetur quod supra: de suasione autem quidquid est, quia suasio non cogit invi
Abbreviated transcription (Latin):
uod dixit gͦ liberi x¬
sunt filii: in om̃i regno intel¬
ligendum ẽ liberos ẽẽ filios. id ẽ
ñ eẽ uectigales. Multo gͦ magis
liberi esse debent in quolibet reg¬
no terreno. filii regni illius: sub
quo sunt om̃ia regna terrena.
les uult ẽẽ discipłos suos. ñ obtẽ¬
perando. uł etiam contra uenien¬
do.sicut de alexandro erario apłs
dicit: expedit ei ut mola asinaria
suspendatur collo eiꝰ. & p̃cipitetur
in profundum maris: id ẽ congru¬
it ei ut cupiditas rerũ temporaliũ
ciu stulti & ceci colligant᷑. eũ deui¬
ctum pondere suo. deducat ad in

Expanded text:
uod dixit, Ergo liberi uod dixit, Ergo liberi sunt filii: in omni regno intelligendum est liberos esse filios, id est, non esse vectigales. Multo ergo magis liberi esse debent in quolibet regno terreno filii regni illius sub quo sunt omnia regna terrena. les vult esse discipulos suos, non obtemperando, vel etiam contraveniendo, sicut de Alexandro aerario Apostolus dicit ; expedit ei ut mola asinaria suspendatur collo ejus, et praecipitetur in profundum maris: id est, congruit ei cupiditas rerum temporalium, cui stulti et caeci colligantur, eum devinctum pondere suo deducat ad in
Abbreviated transcription (Latin):
dum est enim celum. id ẽ sangui¬
ne passionis xp̃i. in pͥmo aduen¬
tu indulgentia peccatoꝵ datur.
Et mane hodie tempestas. rubet
enĩ cum tristicia cȩlum: id ẽ quod
scdo aduentu igne precedente uen¬
turus ẽ. Faciem gͦ cęli udicare no¬
stis. signa autẽ tempoꝵ ñ potestis.
Signa tempoꝵ dixit de aduentu
suo uł passione. cui simile ẽ rose¬
um celum uesꝑe. Et item de tribu¬
latione ante aduentum suũ futu¬
rum. cui simile est mane roseum
cum tristicia cęlum
uod dixit dñs helyas quide
uenturus ẽ &e restituet om̃ia:
id ẽ uł eos qͦs ꝑsecutio antixp̃i con¬
turbauerit: uł ut ipse restituat
ad iram qd alta petat: aquã ad
uoluptates carnis. Item quod di¬
cunt discipłi. quare nos ñ potui¬
mus eicere eũ: ne illis miraculis fa¬
ciendis extollerent᷑ in suꝑbiã: am¬
moniti sunt potius ꝑ humilitatẽ
ficłi quasi ꝑ sinapis granũ elati¬
onem terrenã quȩ nomine mon¬
tis significata ẽ curare. ut tͣnsiret.

Expanded text:
dum est enim coelum signiem passionis Christi in primo adventu indulgentia peccatorum datur. Et mane: Hodie tempestas, rubet enim cum tristitia coelum, significat quod secundo adventu igne praecedente venturus est. Faciem enim coeli judicare nostis, signa autem temporum non potestis. Signa temporum dixit de adventu suo, vel passione, cui simile est roseum coelum vespere; et item de tribulatione ante adventum suum futurum, cui simile est mane roseum cum tristitia coelumElias quidem venturus est, et restituet omnia; id est, vel eos quos persecutio Antichristi conturbaverit; vel ut ipse restituat ad iram, quod alta petat: aquam ad voluptates carnis. Item quod dicunt discipuli, Quare nos non potuimus ejicere eum? ne illis miraculis faciendis extollerentur in superbiam, admoniti sunt potius per humilitatem fidei, quasi per sinapis granum, elationem terrenam, quae montis nomine significata
Abbreviated transcription (Latin):
silium fecerunt. ut iħm dolo tene¬
rent & occiderent. Dicebant autẽ.
Don in die festo. Ne forte tumultꝰ
fieret in populo. Tunc abiit unus
de duodecim qui dicitur iudas
scariothad pͥncipes sacerdotum.
& cetera. Inter illud eñĩ qd dictũ
ẽ ne tumultus fieret in populo. &
illud qd̾ dictum ẽ. tc̃ abiit unus de
Duodecim qͥ dicitur iudas. int̾po¬
situm ẽ illud de bethania qd reca¬
ꝑitulando dixerunt qͦ nos preter¬
misso contexiumꝰ narrationẽ: ut in¬
sinuaremꝰ ñ repugnare ordinẽ t̃ẽ¬
poꝵ. Scd̾m marcũ autẽ eocłe be-¬
thaniȩ coninuio. qd recapitulan¬
do & iꝑse interposuit similiter p̃¬
termisso. ita se ordo narrationis
tenet. Erat autẽ pascha. & azima
post biduum. & querebant sum¬
mi sacerdotes & scribȩ qͦmͦ eũ dolo
tenerent & occiderent. Dicebant eñi.

Expanded text:
cerunt, ut Iesum dolo tenerent et occiderent. dicebant autem: non in die festo, ne forte tumultus fieret in populo. tunc abiit unus de duodecim, qui dicitur ludas Scarioth, ad principes sacerdotum, et cetera. inter illud enim quod dictum est: ne tumultus fieret in populo, et illud quod dictum est: tunc abiit unus de duodecim, qui dicitur ludas, interpositum est illud de Bethania quod recapitulando dixerunt, quo nos praetermisso contexuimus narrationem, ut insinuaremus non repugnare ordinem temporum. secundum Marcum autem eodem Bethaniae conuiuio, quod recapitulando et ipse interposuit, similiter praetermisso ita se ordo narrationis tenet: erat autem pascha et azyma post biduum, et quaerebant summi sacerdotes et scribae, quomodo eum dolo tenerent
Abbreviated transcription (Latin):
niatur totus sermo eiꝰ parabolis
explicatus totus autẽ ꝓpͥe dictus
nullus iueniatur. Explicatos
autẽ sermones dico. qnͣdo ex aliqͣ
occasione rerũ incipit soqui: qͦuis¬
q terminet quicquid ad ipsam
rem ꝑtinet: & transeat ad aliud.
Nonnunꝗͣ sane alius eugłista con¬
texit. qd̃ alius diu̾sis demporib
dictũ indicat. Non enĩ om̃imodo
scđm rerum gestarũ ordinẽ. sed
scđm suȩ quisq recordationis
facustatem: narrationẽ quã exor¬

Expanded text:
niatur totus sermo ejus parabolis niatur totus sermo ejus parabolis explicatus, totus autem proprie dictus nullus inveniatur. Explicatos autem sermones dico, quando ex aliqua occasione rerum incipit loqui quousque terminet quidquid ad ipsam rem pertinet, et transeat ad aliud. Nonnunquam sane alius evangelista contexit, quod alius diversis temporibus dictum indicat. Non enim omnimodo secundum rerum gestarum ordinem, sed secundum suae quisque recordationis facultatem, narrationem quam exor
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus claudant & ꝑturbent: ꝓdes¬
se ñ possunt. Nec mouear qd itẽ
ꝓpħadicit. nisi credideritis. non
intelligetis: quasi contrariũ sit
qd ioħes ait. propt̾ea ñ poterant
credere. quia excecauit oculos eoꝵ
id ẽ qͥa ille parabolȩ ita dicebant᷑:
ut ab eis ñ possent intelligi. Dicit
eñĩ aliquis. Si ut intelligerent cre¬
Dere debebant: qͦmͦ propt̾ea non¬
ẜ poterant credere. qͥa ñ intelligebãt.
Hoc ẽ quia excecauit oculos eorum.
Sed qd ait ysaras nͥ credideritis ñ
intelligetis: de illa intelligentia
dictum ẽ. in qua semꝑ manebit᷑
terum ineffabiliũ. Cum autẽ dici¬
tur qd̃ credatur: nͥ qd̾ dicit᷑ intelli¬
gatur. credi ñ potest. Intelligen¬
dasunt cͦ dicta. ut credant᷑ que
dicipotuerunt: credenda autem
quia nichil propͥe locutus ẽ: sed
quia nullum fere sermonẽ explica¬
uit: ubi ñ aliquid ꝑ parabolam
significauit: qmiuis in eo aliqua
& propͥe dixerit̾ ita ut sepe inue¬

Expanded text:
prius claudant et perturbent, prodesprius claudant et perturbent, prodesse non possunt. 4. Nec moveat quod idem propheta dicit, Nisi credideritis, non intelligetis ; quasi contrarium sit quod Joannes ait, Propterea non poterant credere, quia excaecavit oculos eorum; id est, quia illae parabolae ita dicebantur, ut ab eis non possent intelligi. Dicit enim aliquis: Si ut intelligerent credere debebant, quomodo propterea non poterant credere, quia non intelligebant, hoc est, quia excaecavit oculos eorum? Sed quod ait Isaias, Nisi credideritis, non intelligetis, de illa intelligentia dictum est, in qua semper manebitur, rerum ineffabilium: cum autem dicitur quod credatur, nisi quod dicitur intelligatur, credi non potest. Intelligenda sunt ergo dicta, ut credantur quae dici potuerunt: credenda autem quia nihil proprie locutus est, sed quia nullum fere sermonem explicavit, ubi non aliquid per parabolam significavit, quamvis in eo aliqua et proprie dixerit: ita ut saepe inve
Abbreviated transcription (Latin):
terea ñ poterant credere qͥa exceca¬
uit oculos eoꝵ. ut ñ uideant. ab
ea sententia qua intelligimꝰ ido
excecatos ut conũterentur. hoc
ẽ ido eis ꝑ obscuritates parabo¬
larum occultatas sententias dñi.
ut post eiꝰ resurrectionẽ salubrio¬
re penitentia resipiscerent: qͥa
ꝑobscuritatẽ sermonis excecati.
dendo crucifixerunt eũ atq ita
post eius resurrectionẽ. miracłis
que in nomine eniꝰ fiebant ex t̾riti.
maiore criminis reatu cõpuncta
sunt. & prostrati ad penitentiã
deinde accepta indulgentia. ad
ita de illis ꝓpheta alio loco dicit.
cum de obscuritate linguarum
ageret. In aliis lingius & aliisin
labiis loquar popło huic: & nec
sic me exaudiet dicit dñs. Non
enĩ diceretur nec sic me exaudiet:
nͥad hoc fieret ut uł sic exaudi¬
ret: id ẽ ut eis ad humilẽ confes
ut sanent: & ipsa colliria que ad
oculos ꝑtinent. si ea opus ẽ intͥn¬
secus infundi. nͥ sensum uidendi

Expanded text:
terea non poterant credere, quia excaecaterea non poterant credere, quia excaecavit oculos eorum ut non videant, ab ea sententia qua intelligimus ideo excaecatos ut converterentur; hoc est, ideo eis per obscuritates parabolarum occultatas sententias Domini, ut post ejus resurrectionem salubriore poenitentia resipiscerent: quia per obscuritatem sermonis excaecati, dendo crucifixerunt eum; atque ita post ejus resurrectionem miraculis, quae in ejus nomine fiebant, exterriti, majore criminis reatu compuncti sunt et prostrati ad poenitentiam, deinde accepta indulgentia ad oita de illis propheta alio loco dicit, cum de obscuritate linguarum ageret: In aliis linguis, et in aliis labiis loquar populo huic, et nec sic me exaudient, dicit Dominus . Non enim diceretur, Nec sic me exaudient, nisi ad hoc fieret, ut vel sic exaudirent: id est, ut eis ad humilem confessut sanent, et ipsa collyria quae ad oculos pertinent, si ea opus est intrinsecus infundi, nisi sensum videndi
Abbreviated transcription (Latin):
conamur intelligere. ideo fuisse
cecatos ut conu̾terentur: cũ ideo
conũti ñ poterant. quia ñ crede¬
bant. Et ido credere ñ poterant:
quia excecati erant. An forte non
absurde dicimus. quosdam iude¬
orum fuisse sanabiles: s tam̃ tan¬
to suꝑbiȩ tumore ꝑiclitatos. ut
eis expedierit pͥmo ñ credere: et
ad hoc fuisse cecatos. ut ñ intelli¬
gerent loquentẽ dñm ꝑ parabo¬
las. qͥb ñ intellectis ñ in eũ crede¬
rent: ñ creclentes autẽ cũ ceteris
desꝑatis crucifigerent eũ: atq
ita post eius resurrectionẽ conu̾¬
terentur. qn ia de reatu mortis
dñi amplius humiliati uehem̃¬
tius diligerent: a qͦ sͥ tantũ scelus
dimissum ẽẽ gauderent. Sm̃
tanta erat eoꝵ. suꝑbia:. ut tali es¬
set humiliatione deicienda. Qd̾
incongruũ dictũ ẽẽ. qͥlibet ar¬
bitretur: si ñ ita contigisse in ac¬
tib apłoꝵ manifestissime leg̾it.
Non gͦ abhorret quod ait iohes ꝓp¬

Expanded text:
conamuconamucaecatos, ut converterentur, cum ideo converti non poterant, quia non credebant, et ideo credere non poterant, quia excaecati erant. An forte non absurde dicimus, quosdam Judaeorum fuisse sanabiles; sed tanto tamen superbiae tumore periclitatos, ut eis expedierit primo non credere, et ad hoc fuisse caecatos, ut non intelligerent Dominum loquentem per parabolas, quibus non intellectis, non in eum crederentdesperatis crucifigerent eum; atque ita post ejus resurrectionem converterentur, quando jam de reatu mortis Domini amplius humiliati, vehementius diligerent a quo sibi tantum scelus dimissum esse gauderent: quoniam tanta erat eorum superbia, ut tali humiliatione esset dejicienda? Quod incongrue dictum esse quilibet arbitretur, si non ita contigisse in Actibus Apostolorum manifestissime legerit . Non ergo abhorret quod ait Joannes, Prop
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ neqͣn ocłis uideant. ñ accipiat᷑
ne uel aliquando ocłis uideant.s ꝓr¬
sus ut ñ uideant: quandoqͥde
aꝑterta dicit. ut oculis ñ iude¬
ant. Et quod ait propterea ñ
poterant credere: satis ostendit
non ideo factam illam excecatio¬
nẽ. ut ea commoti & dolentes
se ñ intelligere: conu̾terentur
aliqnͣdo ꝑ penitentiã. Non enĩ
possent hoc facere nͥ pͥus crede¬
rent: ut credendo conu̾terentur.
conuersione sanarent᷑. sanitate
intelligerent: s ido potiꝰ exceca¬
tos ut ñuiderent. Dicit enĩ aꝑ¬
tissime. P ropt̾ea ñ poterant cre¬
dere. Quõdsiita est: quis non
exsurgat in defen sione iudeoꝵ:
ut eos extra culpam fuisse pio¬
potius extra culpam debet intel¬
ligi. cogimur fateri aliis quibus¬
dam peccatis eos ita excecari me¬
ruisse. Qua tamen excecatione.ñ
potuerunt credere. Uerba enĩ iohis
ista sunt. Propterea ñ poterant
credere: quia iterum dicit ysaras:
excecauit oculos eoꝵ. frustra eñ

Expanded text:
oculis videant, non accipiatur, ne vel sic aliquando oculis videant, sed prorsus ut non videant, quandoquidem aperte ita dicit, ut oculis non videant; et quod ait, Propterea non poterant credere, satis ostendit non ideo factam illam excaecationem, ut ea commoti et dolentes se non intelligere, converterentur aliquando per poenitentiam: non enim possent hoc facere nisi prius crederent, ut credendo converterentur, conversione sanarentur, sanitate intelligerent: sed ideo potius excaecatos, ut non crederent. Dicit enim apertissime, Propterea non poterant crdere. Quod si ita est, quis non exsurgat in defensionem Judaeorum, et eos extra culpam fuisse propotius extra culpam debet intelligi, cogimur fateri aliis quibusdam peccatis eos ita excaecari meruisse, qua tamen excaecatione non potuerunt credere; verba enim Joannis ista sunt: Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isaias: Excaecavit oculos eorum. Frustra itaque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uincat: aut etiam edomitus
subditusq ẽẽ debet. ut cũ surge¬
re ceꝑit. facile repͥmatur: aut ita
extinctus. ut se omnino nulla ex
parte commoueat. Ex quo fit. ut
ipsam etiam mortẽ. ꝓpter uerita¬
tem alii fortiter obeant: alii equa¬
nimiter: alii libenter. Que trra
genera. fructus sunt fertilis der¬
⁊ rȩ triceni. & sexageni. & centeni.
In horũ aliquo genere inuenien¬
dus ẽ tempore mortis sue: siqͥs
de hac uita recte cogitat emigra¬
re. Tolerancla sunt autẽ ñ solum
zizania usq ad messem:. que cũ
diabolus asꝑsis pranis errorib
falsisq opimonib suꝑseminissec.
hoc ẽ p̃celente nomine xp̃i here
ses suꝑiecisset. magis latuit ipse.¬
dtq occultissimus factus ẽ. Hoc ẽ
enĩ &e abiit.s etiam palea uso
ad uentilationẽ. Nec probatur
fortius grauitas frumentorum.
nisi paleȩ ꝑturbationib. quas
cum premere ñ potuerir uerita¬
te defensa cesserit unitate serua¬

Expanded text:
non vincat; aut etiam edomitus non vincat; aut etiam edomitus subditusque esse debet, ut cum surgere coeperit, facile reprimatur; aut ita exstinctus, ut se omnino nulla ex parte commoveat. Ex quo fit ut etiam ipsam mortem propter veritatem alii fortiter obeant, alii aequanimiter, alii libenter. Quae tria genera fructus sunt fertilis terrae, triceni, et sexageni, et centeni . In horum aliquo genere inveniendus est tempore mortis suae, si quis de hac vita recte cogitat emigrare. 5. Toleranda sunt autem non solum zizania usque ad messem, quae cum diabolus aspersis pravis erroribus falsisque opinionibus superseminasset, hoc est, praeses superjecisset, magis ipse latuit atque occultissimus factus est; hoc est enim, Et abiit: sed etiam palea usque ad ventilationem. Nec probatur fortius gravitas frumentorum, nisi paleae perturbationibus, quas qui comprimere non potuerit veritate defensa, cesserit unitate serva
Abbreviated transcription (Latin):
losa. uł querenti. uł ei cũ quo que¬
ritur. uel eis qͥ de disserendis au¬
diunt. Ita autẽ docent siqͥd docen¬
Dum habent: ut usitata ut con¬
firmata securissime & fidentissi¬
me. & lenissime ut possunt insi¬
nuent: Inusitata uͦ etiamsi ueri¬
tatis manifestatione liqͥdissima
ꝑceper̃t: querendi potius. qͣm
pͤcipiendi aut affirmandi modo.
ꝓpter audientis infirmitatẽ. Si
enim tantũ habet pondꝰ aliquod
uerũ. ut uires discentis excedat:
suspendendum est. ut extendat
crescentem: ñ imponendu. ut ob¬
terat paruulũ. Inde ẽ illud dm̃i.
Sed filius hominis cũ uenerit. ꝑu¬
tas inueniet fidem in terra .Ali¬
quando autẽ & occultandu est.
s cum spe hortatoria: ut ñ faciat
desꝑatio frigidiores: s desideriũ
Multa habeo uobis dicere. s non
potestis portare mͦ. Quod uͦ ad
maiores ꝑtiner. hoc bene & bre¬
uiter dicitur. Aut confligendu ẽ
c̃ amore temporaliũ bonoꝵ ut

Expanded text:
losa, vel quaerenti, vel ei cum quo quaelosa, vel quaerenti, vel ei cum quo quaeritur, vel eis qui disserentes audiunt. Ita autem docent, si quid docendum habent, ut usitata et confirmata securissime, et fidentissime, et lenissime, ut possunt, insinuent: inusitata vero, etiamsi veritatis manifestatione liquidissima perceperunt, quaerendi potius quam praecipiendi aut affirmandi modo, propter audientis infirmitatem. Si enim tantum habet pondus aliquod verum, ut vires discentis excedat; suspendendum est ut extendat crescentem, non imponendum ut obterat parvulum. Inde est illud Domini: Sed Filius hominis cum venerit, putas, inveniet fidem in terra ? Aliquando autem et occultandum est, sed cum spe hortatoria, ut non faciat desperatio frigidiores, sed desiderium Multa habeo vobis dicere; sed non potestis portare modo . Quod vero ad mores pertinet, hoc bene et breviter dicitur: aut confligendum est cum amore temporalium bonorum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lationis. dũ se diutiꝰ uicturos pu¬
tant: & ꝑditos mores aliqͣndo in
melius mutaturos. Contra quos
dicit᷑. Non tardes conu̾ti addm:
neq differas de die indiem. Subi¬
to enĩ ueniet ira eiꝰ: & in tempore
uindicte disꝑdet te. Illi eñ conũ¬
tunt᷑. qͥ recte iuuere incipiunt. hoc
cupiscentias suas ꝑseueranter se¬
cuntur.: dorsum quodammꝰ habẽt
ad d̾m: qmus in unitate constitu¬
ti sepe illũ retorto collo conentur¬
aspicere. Erggo & isti ut ait ꝓpħa.
caro sunt & sp̃c ambulans & ñ
cata sunt. neq inter aristarum
paleam. quȩ se etiã frum̃tis au¬
det asꝑa dissensione & fragili
elatione supimponere:s qͣmuis
subiectam frumentis. tam̃ inter
paleam quȩ ultima uentilatio¬
ne separanda est. numerantur.
Doni autẽ catholici sunt: qͥ & fide
integrã secunt᷑. & mores bonos.
Quod autẽ ad fidi doctcinã ꝑtinae:
ita querunt siqͥd querendu hac¬
bent. ut absit concertatio ꝑicu¬

Expanded text:
lationis, dum se diutius victuros pulationis, dum se diutius victuros putant, et perditos mores aliquando in melius mutaturos. Contra quos dicitur: Ne tardes converti ad Deum, neque differas de die in diem: subito enim veniet ira ejus, et in tempore vindictae disperdet te . Illi enim convertuntur, qui recte vivere incipiunt; hoc cupiscentias suas perseveranter sequuntur, dorsum quodammodo habent ad Deum, quamvis in unitate constituti saepe illum retorto collo conenturaspicere. Ergo et isti, ut ait Propheta, caro sunt, et spiritus ambulans et non cata sunt, neque inter aristarum paleam, quae se etiam frumentis audet aspera dissensione et fragili elatione superimponere, sed quamvis subjectam frumentis, tamen inter paleam quae ultima ventilatione separanda est, numerantur. 4. Boni autem catholici sunt, qui et fidem integram sequuntur et mores bonos: quod autem ad fidei doctrinam pertinet, ita quaerunt, si quid quaerendum habent, ut absit concertatio pericu
Abbreviated transcription (Latin):
mant: quocũq ꝑmissi fuerint. sa¬
tisfactionis querentes locũ. Et ali¬
qͣndo ꝑ penitentiã in frumenta
mutant᷑. siue correpti aut remoti:
siue etiam uerbo d̾i. nullo nomina¬
tim accusante aut increpante ꝑt̾¬
riti. Aliqnͣdo autẽ etiã sub nomĩe
penitentiũ ita uiuunt ut solent.
aut ñ multominꝰ. qͥdam etiã ampliꝰ.
nullomodo tam̃ a catholica unita¬
dediscedunt. Quib ita uiuentib.
simors obrepserit: paleȩ deputan¬
tur usq in finem. Hoc etiã ipsi
credunt. Nam si aliter credunt
& inconcusse tenent. iam inter he¬
reticos numerandi sunt: putantes
om̃ib dm. etiã in magna miqui¬
tate usq in finẽ uite ꝑseueranti¬
bus. tantũ quia eccłiȩ initatem
ñ sincera dilectione. nam bene ui¬
uerent. s magis penarũ timore
tenuerunt. ueniam daturũ. Isti
gͦ ñ hoc credunt. uł ñ firmiter opi¬
nantur. & si adhuc forsitan que¬
runt. s magis eos decipit spes di¬

Expanded text:
mant, quocumque permissi fuerint samant, quocumque permissi fuerint satisfactionis quaerentes locum: et aliquando per poenitentiam in frumenta mutantur, sive correpti, sive remoti, sive etiam verbo Dei nullo nominatim accusante aut increpante perterriti. Aliquando autem etiam sub nomine poenitentium ita vivunt ut solent, aut non multo minus, quidam etiam amplius; nullo modo tamen a catholica unitate discedunt. Quibus ita viventibus si mors obrepserit, paleae deputantur usque in finem. Hoc etiam ipsi credunt: nam si aliter credunt, et inconcusse tenent, jam inter haereticos numerandi sunt, putantes omnibus Deum, etiam in magna iniquitate usque in finem vitae perseverantibus, tantum quia Ecclesiae unitatem, non sincera dilectione nam bene viverent, sed magis poenarum timore tenuerunt, veniam daturum. Isti ergo non hoc credunt, vel non firmiter opinantur, etsi adhuc forsitan quaerunt: sed magis eos decipit spes di
Abbreviated transcription (Latin):
luntur. Itẽ quicũq uident bonoᷤ.
ita ut querant occasiones exclu¬
dendi eos aut degradandi. uel
crimina sua sic defendere parati
sunt. si obiecta uł prodita sunt.
ut etiã conuenticuloꝵ segrega¬
tiones uł eccłiȩ ꝑturbationes co¬
gitent excitare. iam scismatici st̃.
& ab unitate corde discissi: etiam¬
si ñ inuentis occasionib aut oc¬
cultatis factis sius. sacram̃to eccłę
corporali conũsatione socientur.
Quapropt̾ illi soli catholici mali
recte deputant᷑:: qui qͣmius uera
ꝑtinent. & siqͥd forte nesciunt &
querencłi existimant. salua pie¬
tate discutiunt sine aliquo p̃ui¬
dicio ueritatis: & bonos uł quos
bonos putant amant atq hono¬
rant. quantũ possunt tam̃flagi¬
tiose & facinorose uiuunt: contra
qͣm uiuendum ẽe credunt. Tales¬
enĩ etiam si ꝓdantur aut accusen¬
tur. pro disciplina eccłiȩ salutisq
suȩ correcti. uel a cõmunione sus¬
ẽẽ a commumione catholica existi¬

Expanded text:
luntur. Item quicunque invident bonis, luntur. Item quicunque invident bonis, ita ut querant occasiones excludendi eos aut degradandi eos, vel crimina sua sic defendere parati sunt, si obiecta vel prodita fuerint, ut etiam conventiculorum segregationes vel ecclesieperturbationes cogitent excitare; iam scismatici sunt, et ab unitate corde discissi, etiamsi non inventis occasionibus aut occultatis factis suis sacramento aecclesiae corporali conversatione socientur. Quapropter illi soli catholici mali recte deputantur, qui quamvis predpertinent, etsi quid forte nesciunt, sed querendum existimant, salva pietate discutiunt sine aliquo preiudicio veritatis et bonos aut quos bonos putant amant atque honorant quantum possunt, tamen flagiciose facinoroseque vivunt, contra quam vivendum esse credunt; tales, etiamsi prodantur aut accusentur, pro disciplina aecclesiae salutisque suae causa correpti vel a communione susesse a communione catholica existi
Abbreviated transcription (Latin):
distent: & hoc inueniri qͥa scisma¬
ticos ñ fides diuersa faciat: sed cõ¬
munionis dirupta societas. S
utrum inter zizania numeran¬
di sint: dubitari potest. Magis
enĩ uidentur spicis corruptis ẽẽ
similiores. sicut scͥptum est. uen¬
to autẽ corrũpetur filius iniquꝰ:
uł paleis aristarum fractis: uel
scissis ae de segete abreptis. Quo
enĩ altiores id est suꝑbiores: eo
fragiliores leiuioresq sunt. Nec
tamen consequens ẽ. ut om̃is he
falsa de do credit. uł de aliqua par¬
de doctrinȩ quȩ ad fidi ꝑtiner edi¬
ficationem: ita ut ñ querentis
cunctatione temꝑatus sit. ẜ in¬
concusse credentis. nec om̃ino sci¬
entis. opimone atq errore discor¬
dans hereticus ẽ: & foris ẽ animo:
qͣmiuis intus corporaliter uideat᷑.
Multos em̃ tales portat eccłiaeqr
ñ ita defendunt falsitatẽ senten¬
tiȩ suȩ: ut intentã multitudinẽ
faciant. Quod si fecerint: t̾c pel¬

Expanded text:
distent; et hoc inveniri quod schismadistent; et hoc inveniri quod schismaticos non fides diversa faciat, sed communionis disrupta societas. Sed utrum inter zizania numerandi sint, dubitari potest. Magis autem videntur spicis corruptis esse similiores, sicut scriptum est, Vento autem corrumpetur filius iniquus : vel paleis aristarum fractis, vel scissis et de segete abruptis. Quo enim altiores, id est, superbiores, eo fragiliores levioresque sunt. Nec tamen consequens est ut omnis haefalsa de Deo credit, vel de aliqua parte doctrinae quae ad fidei pertinet aedificationem, ita ut non quaerentis cunctatione temperatus sit, sed inconcusse credentis, nec omnino scientis opinione atque errore discordans, haereticus est, et foris est animo, quamvis corporaliter intus videatur. Multos enim tales portat Ecclesia, quia non ita defendunt falsitatem sententiae suae, ut intentam multitudinem faciant: quod si fecerint, t
Abbreviated transcription (Latin):
nomine procreati. prauis opi¬
nionib ad falsa dogmata con¬
uertuntur. Sed quod dicit eos
in medio tritici seminatos: qͣsi
uidentur illi significari: qͥ uni¬
us communionis sunt. U erunta¬
men q̃m dñs agrum ipsum ñ
eccłiam. s hunc mundum inter¬
pretatus ẽ. bene intelliguntur
nominis xp̃iani. in hoc mundo¬
ꝑmiscentur bonis. At illi qui
in eade fide mali sunt. palea
potius qͣm zizania deputant᷑:
quia palea. etiam fundam̃tum
ipsum habet cũ frum̃to. radicẽ¬
q communẽ. In illa plena sa¬
gena qua cluduntur & mali &
bom pisces:. ñ absurde mali ca¬
tholici intelliguntur. Aliud em̃
ẽ mare quod magis mundum
istum significat: aliud sagena.
qd̾ unius fidi. uel uniꝰ ecclesiȩ cõ¬
munionẽ uidetur ostendere. Int̾
hereticos & malos catholicos hoc
interest: qd̃ heretici falsa credunt:
illi autẽ uera credentes. ñ uiuunt
itaut credunt. Solet autẽ queri
etiam scismatici qͥd ab hereticis

Expanded text:
nomine procreati, pravis opinomine procreati, pravis opinionibus ad falsa dogmata convertuntur. Sed quod dicit eos in medio tritici seminatos, quasi videntur illi significari qui unius communionis sunt: verumtamen quoniam Dominus agrum ipsum, non Ecclesiam, sed hunc mundum interens: Bene intelliguntur nominis permiscentur bonis: ut illi qui in eadem fide mali sunt, palea potius quam zizania deputentur; quia palea etiam fundamentum ipsum habet cum frumento, radicemque communem. In illa plane sagena, qua concluduntur et mali et boni pisces , non absurde mali catholici intelliguntur. Aliud est enim mare, quod magis mundum istum significat; aliud sagena, quae unius fidei vel unius Ecclesiae communionem videtur ostendere. Inter haereticos et malos catholicos hoc interest, quod haeretici falsa credunt, illi autem vera credentes non vivunt ita ut credunt. 2. Solet autem etiam quaeri, schismatici quid ab haereticis