comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nib ules apparere refugiuint. & contͣ hoc
qđ de se interꝰ cogitant. quasi rigida ex¬
teriꝰ uenustate palliantur. Et st̃ ñ null
s tam̃ apuose iutrosus quasi exipso ne¬
rito ostense uilitatis intume scunt: &
tantomagis incorde elaci st̃. quanto ai¬
pliꝰ inspecie clacionẽ ymunt. Que. utras
uiuꝰ elatioris bella magna dauid cucil¬
spectione deyhendit: mira iurute supl¬
uit. Quia eĩ de semet ipso intꝰ himulia
sentiens honorẽ exteriꝰ ñ que siuit. insun¬
despicieus exhibeo: taleui ine & interiꝰ atten

Expanded text:
nibus viles apparere refugiunt, et contra hoc, quod de se interius cogitant, quasi rigida exterius venustate palliantur. Et sunt nonnullsed tamen apud se introrsus quasi ex ipso merito ostensae vilitatis intumescunt, et tanto magis in corde elati sunt, quanto amplius in specie elationem premunt. Quae utraque unius elationis bella magna David circumspectione deprehendit, mira virtute superavit. Quia enim de semetipso intus humilia sentiens, honorem exterius non quaerit, insindespiciens exhibeo, talem me interius atten
Abbreviated transcription (Latin):
t edificauit domũ ⁊ consũmauit
cam: texit quoq domum la¬
que aribus cedrinis.
decore composita ⁊ ornata ab inferiore
parte trabib affiguntur. Et qͥa ter ge¬
miue altituouus domꝰ dñi facta erat:
terra nimirũ babebat laquearia. Quid
autẽ aptiꝰ ꝑlaquearia quã subluniores
quosq insca eccła iustos significari
credamꝰ: quor opꝰ ⁊doctͥna cunctis
i uexemplo ꝓposita quasi longiꝰ malco
p̃minet: quiq suis int̾cessionib & ex¬
hortationib animos infirmoꝵ ne in
tẽptationib deficiant ꝓtegunt. Que
nuirũ laquearia recte cedrina esse
describuntur. Cedrus nãq arbor ẽ in¬
putribilis omĩno nat̾e. odoris iocundi
aspectus uitidi: serpentes accensa ni¬
dore fugans. ac ꝑimens. Que uniuer¬
sa ꝑfectis quib:q conueniunt: quoꝵ
insuꝑabilis ẽ patientia. fama uirtu¬
tum eximia : p̃sentia cunctis gratis¬
sima bonis. auctoritas ad reuincendos
confutandosq cos qͥ ueritati resistunt

Expanded text:
t aedificavit domum et consummavit eam. Texit quoque domum laquearibus cedrinis. decore composita et ornata, ab inferiore parte trabibus affiguntur: et quia ter geminae altitudinis domus Domini facta erat, terna nimirum habebat laquearia. Quid autem aptius per laquearia quam sublimiores quosque in sancta Ecclesia justos significari credamus? Quorum opus et doctrina cunctis in exemplo proposita, quasi longius in alto praeeminent, quosque suis intercessionibus et exhortationibus animos infirmorum, ne in tentationibus deficiant, protegunt. Quae nimirum laquearia recte cedrina esse describuntur. Cedrus namque arbor est imputribilis omnino naturae, odoris jucundi, aspectus nitidi, serpentes accensa nidore fugans ac perimens. Quae universa perfectis quibusque conveniunt, quorum insuperabilis est patientia, fama virtutum eximia, praesentia cunctis gratissima, in bonis auctoritas, ad revincendos, confutandosque eos qui veritati resistunt,
Abbreviated transcription (Latin):
diere uouerunt: s gentiles ab errore
mati melius ipsos gentium errores
nouerant. Et qͦ certiꝰ nouert̃. eo arti¬
ficiosius hos expugnare atq euacua¬
re didicerant.

Expanded text:
diere, noverunt. Sed gentiles ab errore mati, melius ipsos gentium errores noverant: et quo certius noverunt, et artificiosius hos expugnare, atque evacuare didicerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
gaudiaq regni celestis et electione pͥme de
isrł eccłe. & salutẽ omniũ gentiũ i xỹo
multimodis ostendat᷑ insinuare figuris.
arrat autẽ hẏstoria. qͥa salomon
domũ dũo edificaturus quesierit
auriliũ ab hẏram rege tyri qͥ erat
amicis dauid omni tempore: & cũ ipso qͦ¬
salomone post quã regno potitus ẽ pacen
dum se momiub eiꝰ inuenerit animum:
ita ut & artifices illi ⁊ ligna ⁊ aurũ ꝓut
Nulli autẽ dubiũ. qd̾ salomon qͥ inter¬
ỹtatur rex pacificus & ipso nomine & sere¬
iissio regni sui statu illũ significet:
simul cũ fide głosos figuralit expͥmit. lleq
aliqd ꝓbibet qͥn birrmmi qͥa rex erat regaliq
potentia salomonẽ medificatione domius
dños typice deniuitut: quoꝵ oꝑe constat
eccłam sepĩ ad uitam ac nobilit̾ augum̃tatã.
et contra hercticos. scimaticos. ⁊ paganos
pͥncipalib erectam eẽ decrctis. Petut gͦ

Expanded text:
gaudiaque regni coelestis, et electionem primae de gaudiaque regni coelestis, et electionem primae de Israel Ecclesiae, et salutem omnium gentium, in Christo multis modis ostendatur insinuare figuris. Narrat autem historia, quia Salomon domum Domini aedificaturus, quaesierit auxilium ab Hiram rege Tyri, qui erat amicus David omni tempore, et cum ipso qSalomone, postquam regno potitus est, pacem dum se in omnibus ejus invenerit animum: ita ut et artifices illi, et ligna et aurum, prout Nulli autem dubium quod Salomon, qui interpretatur pacificus, et ipso nomine, et serenissimo regni sui statu illum significet, simul cum fide gloriosos figuraliter exprimit. Neque aliquid prohibet quin Hiram, quia rex erat, regalique potentia Salomonem in aedificio domus dominos typice denuntiet, quorum ope constat Ecclesiam saepius adjutam ac nobiliter augmentatam, et contra haereticos, schismaticos et paganos principalibus erectam esse decretis. Petiit
Abbreviated transcription (Latin):
quonda factũ inheremo ꝑmoysen. He¬
rum qͥa illa domꝰ. initinere qͦ ad t̾ra
reꝓmissionis uemebatur. hec aut̃ cdifi¬
cibatur in ipsa t̾ra reꝓnuissioins & in
cuutate iherłm. illa ut de loco ad locum
crebro leuitarũ muusterio portata tanłẽ
interrã ꝓmisse hereditatis iuduceretur:
hec ut mor ipatͥa ipsa ꝙ incuutate regia
constructa inuiolabili semꝑ fundamento
consisteret. donec inditũ sͥ figurarũ celesti¬
um muriꝰ impleret : potest nilla p̾sentis
eccłe labor & exiliũ: in hac futura qͥes
&̃ beatitudo figurari. Nel certe qͥa illa
asolis filuis isrł. hec autẽ aꝑselitis etiã &
gentib facta ẽ. possunt nulla pͥncipalit᷑
patres & ueteris testam̃ti & autiquus
ille di ppłs: in hac autẽ congregata degen¬
tib eccła catholica figurarit᷑ ex primi:
quã ius edificiũ utriꝰq domꝰ enuelcatus
sp̃uali sensu excursũ & labores p̃sentis
eccłe cotidianos. ⁊p̃mia infut᷑o ꝑbennia

Expanded text:
r Moysen. Verum quia illa domus in itinere quo ad terram repromissionis veniebatur, haec autem aedificabatur in ipsa terra repromissionis et in civitate Jerusalem; illa ut de loco ad locum crebro Levitarum ministerio portata, tandem in terram promissae haereditatis induceretur, haec ut mox in patria ipsa et civitate regia constructa, inviolabili semper fundamento consisteret, donec inditum sibi figurarum coelestium munus impleret: potest in illa praesentis Ecclesiae labor et exsilium, in hac futura requies et beatitudo figurari. Vel certe quia illa a solis filiis Israel, haec autem a proselytis etiam et gentibus facta est, possunt in illa principaliter patres Veterisille Dei populus, in hac autem congregata de gentibus Ecclesia, figuraliter exprimi. Quamvis aedificium utriusque domus enucleatius spiritali sensu, excursum et labores praesentis Ecclesiae quotidianos, et praemia in futuro perennia,
Abbreviated transcription (Latin):
olim in lege p̃nunciatũ fuerat. Unde
bet: ut nec in iumentis eius memoria
fieret. Dñs enim dixerat se deleturũ
memoriã amalech de sub celo: idcirco
precipitur sauli ut eam penitus ab ho¬
mine usq ad iumenta deleret. Et quia
eius memoria idest amalech penitus de
leta non fuit : saulis peccm̃ et mobedi¬
entia in causa extitit: sicut sequens
historia ostendit. De quo amalechita
in libro deuteronomii ita dicit᷑. Mem̃¬
to que fecerit tibi amalech in uia qñ
egrediebaris ex egipto: quomͦ occur¬
rerit tibi. et extremos agminis tus
qui lassi residebant ceciderit. Lassos
hic hebrei ĩmundos scdm legem extra
castra manentes. intelligunt. Quos ei¬
cidisse amalechite dicuntur : qr sicut
ipsi tradunt eorũ circũcisionẽ ampu¬
tauerũt: et in subsannationẽ dei in
celum ꝓiecerũt. Dixitq saul cineo.
abite recedite. atq discedite ab ama¬

Expanded text:
olim in lege praenuntiatum fuerat. Unde olim in lege praenuntiatum fuerat. Unde bet, ut nec in jumentis mefieret Dominus enim dixerat se deleturum memoriam Amalec de sub coelo. Idcirco praecipitur Sauli ut eum penitus ab homine usque ad jumenta deleret. Et quia ejus memoria, id est Amalec, penileta non fuit, Saulis peccatum et inobedientia in causa exstitit, sicut sequens historia ostendit. De quo Amalecita in libro Deuteronomii dicitur: « Memento quae fecerit tibi Amalec in via, quando egrediebaris de Aegypto, quomodo occurrerit tibi, et extremos agminis tui, qui lassi residebant, ceciderit . » Lassos hic Hebraei immundos secundum legem extra castra manentes intelligunt: quos cecidisse Amalecitae dicuntur, quia sicut ipsi tradunt eorum circumcisionem amputaverunt et in subsannationem Dei, in coelum projecerunt. « Dixitque Saul Cinaeo, Abite, recedite atque descendite,
Abbreviated transcription (Latin):
edificasse ꝑhibetur. Dixitq saul ad popu-¬
lum. Applicate huc uniuersos angulos po¬
puli. Angulos populi principes populi
uocat: quibus idem populus tanquã lapi¬
dibus hinc inde parietes inherent adhere¬
bat. Deinde sequitur. qualiter sortẽ mit¬
tendo dep̃hensus est. ionatha. Unde ⁊ ait
saul. Hec michi faciat deus et hec addat:
quia morte morieris ionathan. Dixitq
populus ad saul. Ergone ionathan mo¬
rietur : qui fecit salutẽ hanc magnã in
isrł: Hoc nefas est. Liberauit ergo po¬
pulus ionathan: ut non moreretur. No¬
ta quantũ ꝓsint transacta bona: contra
quelibet minima offensa. Nisi enim iona¬
than p̃terita bona adiuuassent: ĩminen¬
tia mala nequaquã euadere potuisset.
Non enim iniustus deus: ut obliuiscatur
um. Recensui quecũq fecit amalech
et paruulũ atq lactentẽ: bouẽ. ⁊ ouem.
camelũ. et asinũ. Recensere dicit᷑ deus
mala amalechitarũ: sicut per moysen

Expanded text:
aedificasse perhibetur. « Dixitque Saul ad popuaedificasse perhibetur. « Dixitque Saul ad populum: Applicare huc universos angulos populi. » Angulos populi, principes populi vocat, quibus idem populus, tanquam lapidibus hinc inde parietes inhaererent, adhaerebat. Deinde sequitur: Qualiter sortem mittendo deprehensus est Jonathas. Unde et ait Saul: « Haec faciat mihi Deus et haec addat, quia morte morieris, Jonatha. Dixitque populus ad Saul: Ergone Jonathas morietur qui fecit salutem hanc magnam in Israel; hoc nefas est. Liberavit ergo populus Jonatham ut non moreretur. » Nota quantum prosint transacta bona contra quaelibet minima offensa. Nisi enim Jonatham praeterita adjuvissent, imminentia mala nequaquam evadere potuisset. Non enim injustus est Deus, ut obliviscatur um: Recensui quaecunque fecit Amalec et parvulum atque lactentem bovem, et camelum et asinum. » Recensere dicitur Deus mala Amalecitarum, sicut per Moysen
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ animaliũ. lauachrũ regenerationis
insinuat. In quo baptismo uelut qd̾libet
animal uetus homo moritur: et nouus
resurgit. Illi enim eosdem credentes quasi
diuersa animalia ut dictũ est occidentes
super terrã. cum sanguine comedunt:
qui in uarias sectas diuisi. in unitate fidei
sicut oportet nequaquã baptizant. Qͦs
utiq quasi cũ sanguine comedũt: dum
illos absq ꝑfecta purificatione peccatores
sibi aggregãt. Quos uelut comedũt: dũ
se cum illis unũ corpus efficiũt. Sequit᷑.
Edificauit autẽ saul altare dño: tuncq
primũ cepit edificare altare dño. Hebreꝰ
non habet primũ: sicut in quibusdam
codicib legimus. Unde querendũ cum
ante legatur edificasse altare. quando
a samuhele increpatus est: cur hic dr̃
sciendũ est antea edificasse illum altare:
sed quia inobedienter illud edificauit. ñ
dño edificasse intelligitur. Hic autẽ quia
obedienter et recte illud edificauit : dño

Expanded text:
sionem animalium, lavacrum regenerationis sionem animalium, lavacrum regenerationis insinuat. In quo baptismo, velut quodlibet animal, vetus homo moritur, et novus resurgit. Illi enim eosdem credentes quasi diversa animalia, ut dictum est, occidentes, super terram cum sanguine comedunt, qui in varias sectas divisi, in unitate fidei, sicut oportet, nequaquam baptizant. Quos utique quasi cum sanguine comedunt, dum illos absque perfecta purificatione peccatorum sibi aggregant. Quos velut comedunt, dum se cum illis unum corpus efficiunt. Sequitur: « Aedificavit autem Saul altare Domino. Tuncque primum coepit aedificare altare Domino. » Hebraeus non habet, primum, sicut in quibusdam codicibus legimus. Unde quaerendum, cum ante legatur aedificasse altare, quando a Samuele increpatus est, cur hic dicisciendum est aedificasse illum altare, sed quia inobedienter illud aedificavit, non Domino aedificasse intelligitur. Hic autem quia obedienter et recte illud aedificavit, Domino
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat. ut de heresi ad eccłam conu̾si
iterũ baptizarent᷑. sicut faciũt donatis¬
te heretici: quod utiq illicitũ ẽ eos
qui semel abluti sunt denuo baptira¬
ri: aut certe conuersos ex gentilitate ne¬
quaquã scd̃m eccłasticam regulam rectũ
baptismũ tradere. Quos tamen xxp̃c dñs
uelut saul per eccłasticos uiros ad unita¬
tem fidei reuocat in fide sua : cuius figu¬
ram lapis ille grandis pretendebat. qui om̃s
credentes baptirare precepit. Nam quod
p̃ceptũ erat ut ouem uel bouem. uel qd̾li¬
bet animal quod deo offerebatur. non in
castra ĩmolarent. sed ad ostiũ tabernacłi
uniuersa adducerẽt. prout suꝑiꝰ ostendi¬
mus. et ibi omĩa occiderẽt: tipos adum¬
brabat futuros. Qd̃ enim in lege ostium:
hoc ingens saccum. hoc est unitas fidei
in xp̃o significat. Nam sicut per oues et
boues et uitulos et arietes. diuersos hoĩes
ad fidem uenientes significat: ita ꝑ occi¬

Expanded text:
fuerat, ut de haeresi ad Ecclesiam conversi, fuerat, ut de haeresi ad Ecclesiam conversi, iterum baptizarentur, sicut faciunt Donatistae haeretici: quod utique illicitum est, eos qui semel abluti sunt, denuo baptizare, aut certe conversis ex gentilitate, nequaquam secundum ecclesiasticam regulam, rectum baptismum tradere. Quos tamen Christus Dominus, velut Saul, per ecclesiasticos viros ad unitatem fidei revocat in fide sua, cujus figuram lapis ille grandis praetendebat, qui omnes credentes baptizari praecepit. Nam quod praeceptum erat, ut ovem vel bovem vel quodlibet animal, quod Domino offerebatur, non in castris immolarent, sed ad ostium tabernaculi universa adducerent, prout superius ostendimus, et ibi omnia occiderent, typos adumbrabat futuros. Quod enim in lege ostium, hoc hic ingens saxum, hoc unitas fidei in Christo significat. Nam sicut per oves et boves et vitulos et arietes, diversos homines ad fidem venientes significat, ita per occi
Abbreviated transcription (Latin):
cio uoluptatis carnalis. De quo putatur
iuxta misticos intellectus hunc gustasse
ionathan: et forte deprehensũ uix pre¬
cibus populi liberatũ. Illud uero quod
superius descripsimꝰ. quia post ꝗͣ dñi
opitulante auxilio philistum contur¬
bati disꝑsiq et in fugam uersi sunt:
quicũq de filiis urł eis adheserant. rur¬
sum ad suos israhelitas reuersi sunt. et¬
cetera. hanc intelligentiã mistice habe¬
re dinoscitur: quod post quã heretico¬
rum conuentus dño cooꝑante ꝑ eccłas¬
ticos uiros uictus atq disꝑsus. et in
fugam uersus. catholicis cesserit: eos
qui de ecclesia ab ipsis hereticis ui uel
ꝑsuasione subtracti fuerant. rursum
ad eccłam a qua discesserãt redeuntes.
pleriq sacerdotes adhuc diuersa senci¬
entes. et in uariis sectis seiuncti. aut il¬
los quos de ipsis hereticis quasi oues.
aut boues. ad eccłam reducere potue¬
rint baptizandos denuo decernunt.
sicut quibusdã sacerdotib olim uisum

Expanded text:
tio voluptatis carnalis. De quo putatur, tio voluptatis carnalis. De quo putatur, juxta mysticos intellectus, hunc gustasse Jonathan, et sorte deprehensum, vix precibus populi liberatum. Illud vero quod superius descripsimus, quia postquam Domini opitulante auxilio, Philistim conturbati dispersique et in fugam versi sunt, quicunque de filiis Israel adhaeserant, rursum ad suos Israeliticos reversi sunt, etc., hanc intelligentiam mystice habere dignoscitur: quod postquam haereticorum conventus, Domino cooperante, per ecclesiasticos viros victus atque dispersus et in fugam versus catholicis cesserit; eos vero qui de Ecclesia ab ipsis haereticis vi vel perversione subtracti fuerant, rursum ad Ecclesiam a qua discesserant redeuntes, plerique sacerdotes, adhuc diversa sentientes et in variis sectis seducti, aut illos quos de ipsis haereticis, quasi oves aut boves, ad Ecclesiam reducere potuerint, baptizandos denuo decernunt; sic quibusdam sacerdotibus olim visum
Abbreviated transcription (Latin):
tum historie ĩnuimus : nũc sp̃ualem
significationẽ pandamꝰ. S prius quid
significet qd ionathan filius saul ꝑgens
ad preliũ. et ieiunio indicto. uidens
suꝑ faciem agri mel. extendit sũmita¬
tem uirge et intinõe in fauũ mellis ⁊
gustauit. et illuminati sũt oculi eius
ꝓpalauimꝰ: ut postmodũ cetera ꝯiunc¬
tim insinuare ualeamꝰ. Uerũ qd gustu
mellis oculi ionathe illuminati sũt sic̃
diximus. non ad uidendũ qui ante ui¬
debat. sed ad discernendũ quia uetita
tetigerat. tunc enĩ casus ille sicut adã
fecit illũ attentũ. reddiditq ꝯfusum:
quid aliud exprimitur: nisi quod hoc
facto admonetur om̃s illecebras uolupta¬
tum in seculo debere contẽpnere is qui
deo nititur militare: Non enim potest
contra allophilos sp̃uales. idest aduersus
principes tenebrarũ uirib animi concur¬
rere: qui adhuc huius mundi negligit
dulcedinẽ declinare. Mel enĩ distillant

Expanded text:
ntum historiae innuimus, nunc spiritalem ntum historiae innuimus, nunc spiritalem significationem pandamus. Sed prius quid significat quod Jonathas filius Saul pergentis ad praelium, et jejunium indicentis, videns super faciem agri mel, extendit summitatem virgae, et intinxit in favunt mellis, et gustavit, et illuminati sunt oculi ejus, propalabimus, ut postmodum caetera conjunctim insinuare valeamus. Verum quod ad gustum mellis oculi Jonathae illuminati sunt, sicut diximus, non ad videndum, quia antea videbat, sed ad discernendum, quia vetita tetigerat. Tunc enim casus ille, sicut Adam, fecit illum attentum, reddiditque confusum: quid aliud exprimitur, nisi hoc facto admonetur, omnes illecebras voluptatum in saeculo debere contemnere is qui Deo nititur militare? Non enim potest contra Allophylos spiritales, id est adversus principes tenebrarum, viribus animi concurrere, qui adhuc hujusmodi negligit dulcedinem declinare. Mel enim distillans,
Abbreviated transcription (Latin):
erat. sanguis hostiarũ super altare uide
batur fundi : sicut est illud in deutero¬
nomii.Sanguinẽ hostiarũ tuarũ fun¬
des in altari: carnib autẽ ipse uesceris.
legem mistice preceptũ fuerat. ut neqͥs
de filiis isrł ouem uel bouem. aut ca¬
pram. uel quodlibet animal qd̃ dño
offerebatur in castris ĩmolarent: sed
ad ostiũ tabernaculi uniuersa duce¬
rent. et ibi omĩa occiderẽt. Qd̃ quia¬
hoc non fecerãt: comedisse passim oc¬
cidendo referunt᷑ cũ sanguine. Licet
iste sensus posterior quibusdã placere
uideatur : suꝑiores uero quos posuimꝰ
magis ut nobis uidet᷑ hẏstorie ꝯgruũt.
Non ideo dicimus ut istũ refragemur
aut inhibeamꝰ sensum: cũ maxxime
sp̃uali sensui de quo in sequentib dño
duce dicturi sumus conuenit: sed pru¬
denti lectori derelinquimꝰ sensũ nr̃m
insinuando. ut si placuerit i consen¬
tiendo faueat : quia ut annui ad ra¬
dicem historie ꝑtinent. Eoce fundam̃¬

Expanded text:
erat, sanguis hostiarum super altare Domini erat, sanguis hostiarum super altare Domini jubetur fundi. Sicut est illud in libro Deuteronomii: « Sanguinem hostiarum tuarum fundes in altari, carnibus autem ipse vesceris . legem mystice praeceptum fuerat, ut ne quis de filiis Israel ovem vel bovem aut capram, vel quodlibet animal quod Domino offerebatur, in castris immolarent, sed ad ostium tabernaculi universa ducerent, et ibi omnia occiderent. Quod quia non fecerant, comedisse passim occidendo referuntur cum sanguine. Licet iste sensus posterior quibusdam placere videatur, superiores vero, quos posuimus, magis ut nobis videtur historiae congruunt. Non ideo dicimus, ut istum refragemus, aut inhibeamus sensum, cum maxime spiritali sensui, de quo in sequentibus Domino duce dicturi sumus, convenit; sed prudenti lectori derelinquimus sensum nostrum insinuando, ut si placuerit, mihi consentiendo faveat; quia hic, ut annui, ad radicem historiae pertinet. Ecce fundame
Abbreviated transcription (Latin):
comeditq populus cũ sanguine: non
fecit populus irritũ iuramentũ. Quod
enim saul adiurauerat dicens. maledictꝰ
uir qui comederit panẽ usq ad uesꝑam
donec ulciscar de inimicis meis: id̾o dix̃
quia uictoria iam potiti erant. S peccas¬
se dño. et cũ sanguine comedisse dicun¬
tur: quia contra legis preceptũ anteꝗͣ
sacrificiũ uesꝑtinũ ꝑageretur comede¬
runt. Sic itaq usus erat: ut quando
homicidia ab eis aut in suis. aut in ex¬
teris fiebant. non comederẽt antequã
sacrificiũ uesꝑtinũ pro eis fieret. Aliter
peccasse dño et comedisse cum sanguine
dicuntur: qr mactatis uictimis ñ optu¬
lerunt ad sanctuariũ sacerdotib iuxta
legis preceptũ adipem et sanguinẽ: cũ
uidelicet scũariũ secũ haberent. Quando
locus scũarii procul erat. uidebat᷑ san¬
guis uictimarũ in terrã fundi : de his
uidelicet uictimis quas ad suos esus pre¬
parabant. Quando uero scũariũ p̃sens

Expanded text:
Comeditque populus cum sanguine. » Non Comeditque populus cum sanguine. » Non fecit populus irritum juramentum. Quod enim Saul adjuraverat, dicens: « Maledictus vir qui comederit panem usque ad vesperam, donec ulciscar de inimicis meis. » Ideo dixit, quia victoria jam potiti erant; sed peccasse Domino, et cum sanguine comedisse dicitur, quia contra legis praeceptum, antequam sacrificium vespertinum perageretur, comederunt. Sic itaque usus erat, ut quando homicidium ab eis, aut in suis, aut in exteris fiebat, non comederent antequam sacrificium vespertinum pro eis fieret. Aliter, peccasse Domino et comedisse cum sanguine dicitur, quia, mactatis victimis, non obtulerunt ad sanctuarium sacerdotibus, juxta legis praeceptum, adipem et sanguinem, cum videlicet sanctuarium secum haberent. Quando locus sanctuarii procul erat, jubetur sanguis victimarum in terram fundi de his videlicet victimis, quas ad suos esus praeparabant, quando vero sanctuarium praesens
Abbreviated transcription (Latin):
quod ex nimio calore oculi et exercicio
prelii ac itineris reuerberati erant: et
nimio ieiunio fatigatus. non solũ cor¬
pore sed et mente fortassis defecerat:
ubi sunt oculi interioris hominis. Et id̾o
cum gustasset gustũ mellis illuminatus
dicitur : quia non solum oculi ex refecti¬
one corporis inquiũt clarius uidere ce¬
perant : sed et interius mens clarior con¬
fortata dulcedine mellis ac ꝓmptior. re¬
sũptis uirib ad ꝑsequendũ aduersarios
extitit. Unde et ipse ait. Turbauit pat̃
meus terrã. Uidetis ipsi qr illuminati sũt
oculi mei. I eo quod gustauerim paululũ
de melle  isto: quantomagis si come¬
disĩet po .I. pulus de preda inimicorũ
suorũ quam. cepit: Nam quod ait
turbaũ paterS.meus terram. de patra¬
ta uictoria in.. tumuit: et ideo de
indicto ieiunio.. patrẽ suũ rep̃hendit.
Deinde quod sequitur. et uersus ad pre-¬
dam defatigatus populus. tulit oues:
boues et uitulos. et mactauerũt in terra.

Expanded text:
quod ex nimio calore oculi, et exercitio quod ex nimio calore oculi, et exercitio praelii ac itineris, reverberati erant, et nimio jejunio fatigatus, non solum corpore, sed et mente fortassis defecerat, ubi sunt oculi interioris hominis. Et ideo cum gustasset gustum mellis, illuminatus dicitur: quia non solum oculi ex refectione corporis, inquiunt, clarius videre coeperant, sed et interius mens clarior confortata dulcedine mellis, ac promptior resumptis viribus ad persequendum adversarios exstitit. Unde et ipse ait: « Turbavit pater meus terram. Vidistis ipsi, quia illuminati sunt oculi mei, eo quod gustaverim paululum de melle isto: quanto magis si comedisset populus de praeda inimicorum suorum quam ceperat? » Nam quod ait, « Turbavit pater meus terram, » de patrata victoria intumuit, et ideo de indicto jejunio patrem suum reprehendit. Denique quod sequitur; « Et versus ad praedam defatigatus populus, tulit oves et boves, et vitulos, et mactaverunt in terra.
Abbreviated transcription (Latin):
ed et hebrei qui fuerant cum
philistiim heri et nudiustereiꝰ¬
et ascenderant cum eis in casetra. reuer¬
si sunt ut essent cum isrł. et cetera:
quod populus peccasset. dño comedẽs
cum sanguine. qui ait preuaricati estis:
uoluite ad me iam nẽ saxũ grande. Nã
ante quã sp̃ualem fi. guram aggredia¬
mur enucleandã. manifestandũ est qͥd
est quod scriptura dicit de ionatha. illu¬
minati sunt oculi eius: et quid significet
iuxta historiã. quod dicitur comedisse
popłm cum sanguine. Quid est qd̾ sacra
scriptura ait: illuminati sunt oculi io¬
nathe ꝓpter gustũ mellis: Nũqͥd ante
cecus erat: Minime. Sed illuminati sũt
utiq non ad uidendũ. quia antea uide¬
rat: sed ad discernendũ quia uetita teti¬
gerat : sicut de primis hominib legit᷑.
Qui mox ut prohibita gustauerunt.
apertos habuisse oculos referunt᷑: ad dis¬
cernendũ uidelicet inter bonũ qd̾ amise¬
rant. et malũ ad quod ceciderant. Ceterũ
aliqui aliter intelligi uolũt. Munt enim

Expanded text:
ed et Hebraei, qui fuerant cum Philistim heri et nudiustertius, ascenderantque cum eis in castris, reversi sunt ut essent cum Israel, » et reliquod populus peccasset Domino comedens cum sanguine. Qui ait: Praevaricati estis. Volvite ad me jam nunc saxum grande. » Nam antequam spiritalem figuram aggrediamur enucleandam, manifestandum est quid est quod Scriptura dicit de Jonatha: Illuminati sunt oculi ejus, et quid significet juxta historiam quod dicit, comedisse populum cum sanguine. Quid est quod sacra Scriptura ait: « Illuminati sunt oculi Jonathae, propter gustum mellis? » nunquid ante caecus erat? Minime. Sed illuminati sunt utique, non ad videndum, quia ante videbat, sed ad discernendum, quia vetita tetigerat. Sicut de primis hominibus legitur, qui mox ut prohibita gustaverunt, apertos habuisse oculos referuntur, ad discernendum videlicet inter bonum quod amiserant, et malum ad quod ceciderant. Caeterum aliqui aliter intelligi volunt: Aiunt enim
Abbreviated transcription (Latin):
tera. Cineus ipse est iethro cognatus
moysi : de cuius genere erant cinei.
qui descenderãt ab amalech. et habi¬
tabant cũ eo. Qui utiq eorũ consan¬
guineus erat: et hereditatẽ in eiꝰ t̾ra
habebat. Miscd̃iam uero cuieus cum

Expanded text:
tc. Cinaeus ipse est Jetro, cognatus Moysi, de cujus genere erant Cinaei, qui descenderant ad Amalec et habitabant cum eo, qui utique eorum consanguineus erat, et haereditatem in ejus terra habebat. Misericordiam vero Cinaeus cum
Abbreviated transcription (Latin):
tatis armoniã inserere nitim᷑: ut lector
ñ solũ contentus sit dictis historie: uerũ¬
etiã allegoriarũ ac moraliũ melos de¬
cerpere possit salubrit̃. S priꝰ notandũ
est qd̾ bene post iudicũ ut diximꝰ po¬
nitur regũ : uidelicet qm̃ nũc sũt p̃su¬
les ecclesie. s post modũ regnũ: seu qr
prius erit iudiciũ: deinde sequet᷑ sempi

Expanded text:
tatis harmoniam inserere nitimur, ut lector tatis harmoniam inserere nitimur, ut lector non solum contentus sit dictis historiae, verum allegoriarum ac moralium melos decerpere possit salubriter. Sed prius notandum est quod bene post Judicum, ut diximus, ponitur Regum, videlicet quoniam nunc sunt praesules Ecclesiae, sed postmodum regnum: seu quia prius erit judicium, d
Abbreviated transcription (Latin):
re nisi solis sacerdotib. in una ꝑsona utrũ¬
q futurũ: id est in uno iħu xͦ. regnũ et
sacerdociũ figurauit: Ipsa itaq samu
et sempiternũ sacerdotiũ p̃figurabat
idest iudaico sacerdocio abiecto. Mater
quoq ipsa samuhelis. que prius fuit
sterilis. ⁊ posteriori fecunditate letata :
cuius etiam nom̃. idest anna. qd̾ grã
eius interp̃tatur. ipsam religionẽ xͥanã.
ipsam postremo dei grãm significat: qͣ
nobis xp̃c oritur: ipsam qͦ eccłam que
olim sterilis. nunc fecunda in dei laudib
letatur. Sunt enim huiusmodi ĩnume¬
rabilia. quib ꝯprobatur qd̾ liber iste
sp̃ualib florib redolet: ⁊ allegoricis
significationib pollet. De quib si dñs
dederit describemus in locis per singula :¬
uenire decreuimꝰ. In qua quidem prius
fundam̃ta ipsius historie ubi libuerit.
ĩmo ubi congruerit: ⁊ postmnodũ non¬
solũ culmen sp̃ualis intelligencie: uerũ
etiam quibusdam in locis. moralis suaui¬

Expanded text:
olis sacerdotibus, in una persona utrumque futurum, idem in uno Jesu Christo regnum et sacerdotium figuravit? Ipsa itaque Samuet sempiternum sacerdotium praefigurabat,id est Judaico sacerdotio abjecto, mater quoque ipsa Samuelis, quae prius fuit sterilis et posteriori fecunditate laetata, cujus etiam nomen, id est Anna, quod gratia ejus interpretatur, ipsam religionem Christianam, ipsam postremo Dei gratiam significat, quia nobis Christus oritur: ipsam quoque Ecclesiam, quae olim sterilis, nunc fecunda, in Dei laudibus laetatur. Sunt enim hujusmodi innumerabilia, quibus comprobatur quod liber iste spiritalibus floribus redolet et allegoricis significationibus pollet. De quibus si Dominus dederit describemus suis in locis per singula venire decrevimus. In qua quidem prius fundamenta ipsius historiae, ubi libuerit, imo ubi congruerit, et postmodum culmen spiritalis intelligentiae, verum etiam quibusdam in locis, moralis suavi
Abbreviated transcription (Latin):
Sis memor auctoris uersus cũ legeris istos.
Ange deus lomi. dic miserere tui. Incipit¬
iginti et duas ẽẽ litteras
apud hebreos. in aucto¬
ribus diuinarũ scriptu¬
rarum repperimꝰ. quod
nullus qui eos legerit
ignorat: scd̾m quarũ
numerũ apud eos uigin¬
ti et duo uolumina supputant᷑. Inter que
etiam hic liber regũ de quo tractaturi su¬
mus ꝯp̃henditur : qui in supputacionib
eorũ post iudicũ in ordine tercius habe¬
tur. In quo quidem uolumine quãquã ñ¬
nulli sciencie sp̃ualis intelligencie ignari.
aut solũmͦ humane sapientie dediti. aiũt
nichil aliud posse intelligi. nisi suꝑficies
historie et prelia regũ. ac casus multorũ:
multa tam̃ sacram̃ta xp̃i et eccłe. uariis sci¬
licet modis contineri uident᷑. Nam ab ipso
exordio regũ ꝯmutatũ saceidotiũ in samu¬
helem repbato heli. ⁊ ꝯmutatũ regnũ in dd̾
reꝓbato saule. exclamauit ꝓnunciare nouũ
sacerdotiũ. nouũq regnũ. repbato ueteri:

Expanded text:
Sis memor auctoris versus cum legeris istos, ANGE, Deus, LOMI dic miserere tui. IN LIiginti et duas esse litteras apud Hebraeos in auctoribus divinarum Scripturarum reperimus, quod nullus qui eos legerit, ignorat. Secundum quarum numerum apud eos viginti et duo volumina supputantur: inter quae etiam hic liber Regum, de quo tractaturi sumus, comprehenditur. Qui in supputationibus eorum post Judicum in ordine tertius habetur. In quo quidem volumine quanquam nonnulli, scientiae spiritalis intelligentiae ignari, aut humanae solummodo sapientiae dediti, aiunt nihil aliud posse intelligi nisi superficies historiae, et praelia Regum, ac casus multorum, multa tamen sacramenta Christi et Ecclesiae variis scilicet modis continere videntur. Nam ab ipso exordio Regum, commutatum sacerdotium in Samuelem, reprobato Heli; et commutatum regnum in David, reprobato Saule: exclamavit praenuntiare novum sacerdotium novumque regnum, reprobato veteri,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit. & tanto ardore fidei mueiꝰ dilecti¬
one caluit. ut ꝓpter illiꝰ amorẽ uarus se¬
ꝑiculis ultro connutteret: & ad ulcimum
ꝓciꝰ nomine mori ñ recusaret. de qua
plenius dicemus insubditis.
Adomas enĩ filius agith. eleuabatur
diceus. Ego regnabo. & reliqua
domas enĩ iste qͥ suꝑbia elatus gratis

Expanded text:
et tanto ardore fidei in ejus dilectione caluit, ut propter illius amorem variis periculis se ultro committeret, et ad ultimum pro ejus nomine mori non recusaret. De qua plenius dicemus in subditis. « Adonias autem, filius Haggith, elevabatur, dicens: Ego regnabo, » et reliqua. Adonias enim iste qui superbia elatus
Abbreviated transcription (Latin):
ummaculatum thorunt Quod autẽ
dauid salomoni filio suo p̃cepit de iusta
retributione eoꝵ qͥ s solatio fuerunt.
uel iniuste nocuerunt. licet ipse patientis¬
sime eos regnans toleraret: quid melius
significare potest quam futurã retri¬
butionem iuidicii uenturi: inqua impu
ꝓmercede penam ꝑpetuam. iusti autẽ
et̃nam beatitudinem ꝑcipient: In p̃sen¬
ti quoq tempore patientia dei sepe bo¬
nos tribulari atq angustiari ꝑmitit:
& econtrario reꝓbos delicus temporalib
&e ꝓsꝑitate terrena uti concedit. Quibus
p̃mia certa infuturo restituet: quando
lns qͥ ad dexterã eiꝰ st̃ dicturus erit. Nem¬
te benedicti patͥs mei ꝑcipite regnum.
qd̃ uobis paratũ ẽ ab origine mundi. Ił

Expanded text:
immaculatum thronum. Quod autem immaculatum thronum. Quod autem David Salomoni filio suo praecepit de justa retributione eorum qui sibi solatio fuerunt, vel injuste nocuerunt, licet ipse patientissime eos regnans toleraret: quid melius significare potest, quam futuram retributionem judicii venturi, in qua impii pro mercede poenam perpetuam, justi autem aeternam beatitudinem percipient? In praesenti quoque tempore, patientia Dei saepe bonos tribulari atque angustiari permittit, et econtrario reprobos deliciis temporalibus et prosperitate terrena uti concedit. Quibus mortuorum praemia certa in futuro restituet, quando his qui ad dexteram ejus sunt, dicturus erit: « Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis pa
Abbreviated transcription (Latin):
perfecti incredibili amore complectentes
ineus dilectione flammescunt.
donias autem filius agith cleuabat᷑
dicens. Ego regnabo. fecitq sͥ currũ
ꝙͣ equites: ꝙ qnquaginta uiros qui an¬
te eum currerent. Et reliqua.
maior iuregno ꝓpatre succeilere
qͥ ꝑ grãm dĩ posterior uocatus ẽ sꝑuens
solum se cum dũo estimabat regnaturũ:
Unde ꝙ bene nomen adonre qͥ dñator
dñs interp̃tatur tẏpumi eiꝰ expressit:
qͥa solum se dñari cũ dño arbitratus ẽ.¬
ordinationem in regnum substitutur:
de quo merito ꝑfidie maior filus idest
prior ppłs p̃cipitatus ẽ. hic gͦ ad onias
bersabee interueniente que int̾yretatur
filia saturitatis abisach sunamitem cor¬
rumpere gestiuit: quia udaicus ppłs
ꝑobseruantiam cerimoniarũ legis. qua
saturus & plemiłimus erat uerã sapien¬
tieam spũalis sensus que dauid nr̃o con¬
uincta ẽ. stuprare uolens: ñ meruit
euis consortiũ. cuiꝰ iuolare appetiuit

Expanded text:
perfecti incredibili amore complectentes, perfecti incredibili amore complectentes, in ejus dilectione flammescunt. donias autem filius Aggith elevabatur dicens ego regnabo fecitque sibi currum et equites et quinquaginta viros qui ante eum currerent nec corripuit major in regnum pro patre succedere qui per gratiam Dei posterior vocatus est spernens, solum se cum Domino aestimabat regnaturum. Unde et bene nomen Adoniae, qui dominator dominus interpretatur, typum expressit, qui solum se dominare cum domino arbitratus eordinationem in regnum substituitur: de quo merito perfidiae, major filius, id est, prior populus, praecipitatus est. Hic ergo Adonias, Bersabee interveniente, quae interpretatur filia saturitatis, Abisag Sunamitidem corrumpere gestivit; quia Judaicus populus per observantiam caeremoniarum legis, qua saturus et plenissimus erat, veram sapientiam spiritalis sensus, quae David nostro conjuncta est, stuprare volensejus consortium, cujus violare appetivit
Abbreviated transcription (Latin):
enectus dauid huma¬
in generis figurauit
uelut indauid dilectio dei friguerat. Hes¬
timenta eiꝰ quib ad oꝑtus calefieri ñ pote¬
rat. typum habere uidaice plebis dubiũ
uon ẽ: que ante aduentũ saluatoris per
cogiutionem legis uelut uestimenta dño
ad heserat. S quia eadẽ plebs ut apłs ait
seruitutis sp̃m̃ & ñ lib̾tatis habuit: in a¬
miore diuuo inuume caluit. Uirgo uero
speciosa que incunctis finib isrł quesita ẽ.
ac ꝑseruos dauid ad cũ ꝑducta. que insinu
eius doruuens eũ calefecit & uirgo ꝑmansit:¬

Expanded text:
enectus David humani generis figuravit velut in David, dilectio Dei friguerat. Vestimenta ejus, quibus adopertus calefieri non poterat, typum habuisse Judaicae plebis non dubium est. Quae ante adventum Salvatoris per cognitionem legis, velut vestimenta Domino adhaeserant. Sed quia eadem plebs, ut Apostservitutis spiritum, et non libertatis habuit , » in amore divino minime caruit. Virgo vero speciosa quae in cunctis finibus Israel quaesita est, ac per servos David ad eum perducta, quae in sinu ejus dormiens eu
Abbreviated transcription (Latin):
dine oꝑtꝰ. sepe ab hoc scło infirniꝰ despectq
relinqͥtur. ut cũ eo nequaquã currere
ualeat. s fractus aduersitate torpescat. Ses
hunc dauid inuenit: qͥa redẽptor ñr uena¬
citer manufortis ñ nuimnꝗͣ quos despectos
a minidi gła repꝑit. insuũ aniorẽ conus¬
tit. Cibo pascit: qaͥ uerbi scientia reficit.
Ducẽ itineris eligit: qa suũ etiã p̃dicaton
facit. Et qͥ anialechitas seqͥ ñ ualuit. dux
dauid efficit᷑: qͥa is quẽ indignũ mundus
deseruit. ñ solũ conuersus insua dm̃ m̃te
recipit. s ỹdicando hunc etiã usq ad alieni
corda ꝑducit. Quo uidelicet duce dauid amui¬
lechitas conuuiantes inuenit. & ex tinguit.
it. quos comites mundꝰ hab̾e despexit. du¬
centi illi uiri qͥ adtorrentẽ lassi cũ sarci¬
nis st̃ relicti. significant quosd̃a infirmos
eccłe: qͥ cũ ceteris sp̃ualib uiris inuia dei
currere nequeunt: s. uerã fidẽ retinendo

Expanded text:
saepe ab eodem saeculo infirmus despectusque relinquitur, ut cum eo nequaquam currere valeat, sed fractus adversitate torpescat. Sed hunc David invenit, quia Redemptor noster veraciter manu fortis nonnunquam quos despectos a mundi gloria reperit, suo amore convertit, cibo pascit, quia verbi scientia reficit: ducem itineris eligit, quia suum etiam praedicatorem facit. Et quia Amalechitas sequi non valuit, dux David efficitur: quia is quem indignum mundus deseruit, non solum conversus in sua Deum mente recipit, sed praedicando hunc etiam usque ad aliena corda perducit. Quo videlicet duce David Amalechitam convivantem invenit et exstinguit: t quos comites habere despexit. Ducenti illi viri qui ad torrentem lassi cum sarcinis sunt relicti, significant quosdam infirmos Ecclesiae, qui cum caeteris spiritalibus viris, in via Dei currere nequeunt: sed veram fidem retinendo
Abbreviated transcription (Latin):
tra regis cũ dormentẽ inuenisset non
ꝑcussit. si occidit: s solam laceam que
erat ad capud eiꝰ & lenticulã sustulit dor¬
iientib cunctis: egressus de castris transi¬
Huritia enĩ cordis: ob dormitio ẽ. Dormiunt
inuita ueteri: ñ eiugilant in nouã. Uenit
xp̃c. non eos occidit: s. tulit ab eis sciphum.
aque. idest grãm legis. Tulit sceptrii rega
le. regni scilicet potestatẽ quã pro magno
habebant. & unde se ꝓtegebant tempo: alit.
&e quã adtiersus dm̃ ꝑ incredulitatẽ gere¬
bant. De inde uictor dauid ur̃ de castris
eor regressꝰ transcendit inaltitudinẽ montis
celorum.

Expanded text:
um dormientem invenisset, non percussit, non occidit, sed solam lanceam, quae erat ad caput ejus et scyphum sustulit dormientibus cunctis. « Egressus de castris transiduritia enim cordis obdormitio est. Dormiunt in vita veteri, non evigilant in nova. Venit Christus, non eos occidit, sed tulit ab eis scyphum aquae, id est gratiam legis. Tulit sceptrum le, regni scilicet potestatem, quam pro magno habebant, et unde se protegebant temporaliter, et quam adversus Deum per incredulitatem gerebant. Deinde victor noster David de castris eorum regressus, transcendit in altitudinem montis coelorum.
Abbreviated transcription (Latin):
predas de gessuri. & de gerri. & de ama¬
lechicis. Hu enĩ pagi habitabant᷑ int̾ra anti¬
quitꝰ. Hu pagi ñ erant subpotestate achis.
abitati int̾ra dicunt᷑ antiqͥtus. qͥa qͥeti &
securi habitati fuerant. & nulliuis hostis de
ge philistinor inp̃liũ aduersus isrł. insur¬
gentes amalechice irruerunt insicelech. Et
succendentes eã. captuauer̾t om̃a que erant
quendos amalechitas inuemit egiptũ puerũ
iacentẽ: quẽ amalechite egrotũ iniciueren
liquerant. Hunc autẽ dauia inuentum.
cibo refecit. ducẽq sui itineris fecit. Sicq ani¬
lechitas ꝑseqͥt᷑. epulantesq repperit. & funditus
extinguit.

Expanded text:
i, et de Gezri, et de Amalechitis. Hi enim pagi habitabantur in terra antiquitus. » Hi non erant sub potestate Achis. Habitati in terra dicuntur antiquitus, quia quieti et securi habitati fuerant, et nullius hostis depge Philisthinorum in praelium adversus Israel, insurgentes Amalechitae irruesuccidentes eam, captivaverunt omnia quae erant quendos Amalecitas, invenit Aegyptium puerum lassescentem, quem Amalecitae aegrotum in itinere reliquerant: hunc autem inventum David cibo refecit, ducemque sui itineris fecit, sicque Amalecitas persequitur, epulantesque reperit, et funditus exstinguit.
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ asserunt. Unde & phitonissã & phi¬
tones legunt. Quod nos arbitrio pruden¬
tis lectoris dere linqͥmus: quid magis eli¬
gere placuerit. hec enĩ sententia uixta hys¬
toriã superiori sententie post posita est.
Quod nos ideo fecimꝰ: ut totũ de saule &
ulrł plaga magna: corruerunt q in p̃lio
saul &e ionathan & cetera usqueqͦ ait. & ar
miger ipse corruit suꝑ gladiũ suũ. & iuor
cuus ẽ cũ eo.
Arnugerũ istũ hebrei doech ydumeũ
dicunt fuisse: qͥ cernens saul mortuum
semet ipsũ ob metũ daiid interenut.
ortuus ẽ gͦ saul & tres filu eiꝰ & armi¬
ger illius: & uniuersi iuiri eiꝰ.
Ciri isti pueri domesti eiꝰ intelligendi
st̃. Hii tres filu saul cũ eo interfecti sunt
Ionathan. aminadab qͥ & iesui & melchisua.
sboseth aut̃ donii erat. qͥ anno qͦ saul rex
Querendũ cur alibi legatur iesui. & ali¬
bi aminatlab. Iesui interp̃tatur equalis.
Equalis ideo dr̃: quia equalis meriti

Expanded text:
dictum asserunt, unde et pythonissam et pytdictum asserunt, unde et pythonissam et pythones legunt. Quod nos arbitrio prudentis lectoris derelinquimus, quid magis eligere placuerit. Haec enim sententia juxta historiam superiori sententiae postposita est. Quod nos ideo facimus, ut totum de Saule et Israel plaga magna, corrueruntque in proelio Saul et Jonathas, » etc., usquequo ait, « et armiger tuus est cum eo. Armigerum istum Hebraei Doech Idumaeum dicunt fuisse, qui cernens Saul mortuum, seipsum ob metum David interemit. Mortuus est ergo Saul, et tres filii ejus, et armiger illius, et universi viri ejus. Viri isti, pueri domestici ejus intelligendi sunt. Hi tres filii Saul cum eo interfecti suntJonathan, Aminadab, qui et Jesui et Melchisna; Isboset autem dormierat qui anno quo Saul rex Quaerendum cur alibi legatur Jesui, alibi Aminadab. Jesui enim interpretatur aequalis. Aequalis enim dicitur, quia aequalis meriti
Abbreviated transcription (Latin):
manã cũ ex hac uita migrauerit ma¬
gicis carminib euocari: & iuuor appa¬
rere aspectib etiã corporis luuam̃ta
gestantẽ ut ñ solũ uideri ualeat sed
& agnosci: & si potest. utrũ etiã iusti
anima ñ qͥdem cogatur. magicis saciss¬
s dignet᷑ ostendi. occultiorib misteris
ginaria similitudo samuhelis diabolico ri¬
tu facta intelligatur: sed siue illud fieri
possit siuie ñ possit. tam̃ fallacia sathane
atq imaginũ simulandarũ callida oꝑatio
quandui nob̃ aliquid ampliꝰ ex cogita¬
re atq explicare non datur. hec sunt
que tunc dephitonissa & sanuhele scͥysit
beatissimꝰ augustinus. S qͥa hoc genus
magice fantasie crebro inhoc libro le¬
gitur: dicendũ ẽ unde nom̃ acceperit
Non nulli enĩ ab apoline phichio re
Quod & nos diligenter inuestigantes sic
inantiquis immo & modernis uolumiu¬
bus scriptũ repperimꝰ. Alii uͦ a serpente
qͥ phiton dictus ẽ decuꝰ pelle diumabant.

Expanded text:
m, cum ex hac vita migraverit, mam, cum ex hac vita migraverit, magicis carminibus evocari, et vivorum apparere aspectibus, etiam corporis lineamenta gestantem, ut non solum uideri ualeat sed et agnosci. et si potest, utrum etiam iusti anima non qsed dignetur ostendi, occultioribus imperiisginaria simulatio similitudo Samuelis, diabolico ritu facta intelligatur. Sed quoniam sive illud fieri possit, sive non possit, tamen fallacia Satanae atque imaginum simulandarum callida operatio quandiu nobis aliquid amplius excogitare atque explquae tunc de pythonissa et Samuele scripsit beatissimus Augustinus. Sed quia hoc genus magicae phantasiae crebro in hoc libro legitur, dicendum est unde nomen acceperit: nonnulli enim ab Apolline Pythio repQuod et nos diligenter investigantes sic in antiquis, imo et modernis voluminibus scriptum reperimus. Alii vero a serpente, qui python dictus est, de cujus pelle divinabant,
Abbreviated transcription (Latin):
paulo apło & eugłista conatur esse. Misceat
tam̃ isti fallacias: & uerũ quod nosse pos¬
tuerunt ñ docendi magis quã decipien¬
di fine pronuntiant. Et hoc ẽ quod cum
illa imago samuhelis saulẽ p̃diceret
morͥturũ. dixit etiã esse secũ futurũ
Quod utiq falsũ ẽ. Magno quippe uiti¬
uallo post mortẽ separari bonos amal¬
ieygło legimꝰ: cũ inter superbũ illi
diuitẽ qͥ iã apud inferos tormenca pi¬
teret᷑. & illũ qͥ ad eiꝰ ianuã ulce rosus
iacebat lã in reqͥe constitutũ. magnuꝰ
chaos interiectũ esse cestatur. Aut si:
ixterea sauuhel ei dixit mecũ eris
ut ñ adqualitatẽ felicitatis sed ad parẽ
condicionẽ mortis refereatur. quod
uterq homo fuerit. & uterq mori
potuerit iamq mortuus mortẽ uiuo
p̃nuntiabat. perspicit quantũ opinor
prudentia tua scđ̾m utrũq intella¬
teũ habere exitum hanc lectionem
qͥ ñ sit contra fide manifestũ ẽ nͥ forte
liqͥdũ uel posse uel ñ posse animã hu¬

Expanded text:
lo, et evangelista conatur esse. Miscent tamen isti fallacias, et verum quod nosse potuerunt, non docendi magis, quam decipiendi fine pronuntiant: et forte hoc est quod cum illa imago Samuelis Saulem praedicaret moriturum, dixit etiam secum esse futurum. Quod utique falsum est. Magno quippe intervallo post mortem separari bonos in Evangelio legimus : cum inter superbum illum divitem cum jam apud inferos tormenta pateretur, et illum qui ad ejus januam ulcerosus jacebat, jam in requiem constitutum, magnum chaos interjectum esse testatur. Aut si propterea Samuel ei dixit, mecum eris, ut non ad qualitatem felicitatis, sed ad parem conditionem mortis referatur: quod uterque hpotuerit, iamque mortuus mortem uiuo praenuntiabat: perspicit, quantum opinor, prudentia tua, secundum utrumque intellectum habere exitum illam lectionem, qui non sit contra fidem. nisi forte liquidum, vel posse vel non posse anima
Abbreviated transcription (Latin):
& illudi & crucifigi. atq int̾fici passus ẽ.¬
ita ñ ẽ absurdũ crede exaliqua dispensa¬
tione duune uoluntatis ꝑmissũ fuisse.
ut ñ inuitus nec dominante magica po¬
tentia. s uolens atq obtemꝑans occulte dis¬
ƿentioni dei que phitonissã illã saulemq
ꝑcussurus. Quãquã in hoc facto potest ad¬
esse aliꝰ facilior intellectꝰ: ut ñ uere sp̃m
samuhelis suscitatũ a reqͥe sua credamus:
s aliquod fantasma & imaginariã illusio
nẽ diaboli machinationib factã. Quã ꝓpte¬
rea scͥpt᷑a nomine samuheł appellat. quia
solet imagines earũ rerũ nominab appel¬
lare. quarũ imagines st̃. sic̃ om̃a que ꝓm

Expanded text:
et inludi et crucifigi atque interfici passus eet inludi et crucifigi atque interfici passus est: non est absurdum credere ex aliqua dispensatione diuinae uoluntatis permissum fuisse, ut non inuitus nec dominante atque subiugante magica potentia, sed uolens atque obtemperans occultae dispositioni dei, quae pythonissam illam et Saulem cussurus. Quanquam in hoc facto potest adesse alius facilior intellectus, ut non vere spiritum Samuelis excitatum a requie sua credamus, sed aliquod phantasma, et imaginarianem diaboli machinationibus factam, quam propterea Scriptura nomine Samuelis appellet, quia soleat imagines rerum earum nominibus appellare, quarum imagines sunt. «Quis enim