comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dico duos discipulos uoliusse adlatem
dñi. Vniu addextenxm altorũ ad sinis¬
tram sedere : Vidit eos dñs prȩprope¬
res& prrepostere dehonorib: cogita¬
re. cũ prius discere deberent humili¬
arȩ ut ex altarentur : & ait eis dns:
Potestis biberecalicẽquẽ egobibitu¬
russũ: ipseenimin conualle plonrti¬
ronis bibiturus enaetcalicẽ passionis :
Illi autẽ non ad tendentes humilitatẽ
xp̃i. comp̃hendere uolebant altitudinẽ.
xp̃i.: Reuocauitillos aduiã tamqua ab¬
emuntes. Nut negar& illis qđ uellent.
sedut ostender& quauemrent : Itaq
frutres mnei hunc psalmũ ascensionis
canemus. ascensuriin corde Quia ut
ascendamus descensum ẽ adnos:
ascendentes uisos proficientes : descen¬
dentes deficientes Quia & reuenis in¬
uiminus hoc inpopulodi: Ali profi¬
cunt. aliideficiunt. Potenent iftos
signficart illae scalae: Sed fosteme:¬
lius ntelliguntur omnes boniin illis
scals. & a scendentes x descendentes:

Expanded text:
dico, duos discipulos voluisse ad latera dico, duos discipulos voluisse ad latera Domini, unum ad dexteram, alterum ad sinistram sedere: vidit eos Dominus praepropere et praepostere de honoribus cogitare, cum prius discere deberent humiliari, ut exaltarentur; et ait eis Dominus: «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum» ? Ipse enim in convalle plorationis bibiturus erat calicem passionis: illi autem non attendentes humilitatem Christi, comprehendere volebant altitudinem Christi. Revocavit illos ad viam, tanquam aberrantes; non ut negaret illis quod vellent, sed ut ostenderet qua venirent. 2. Itaque, fratres mei, hunc psalmum ascensionis cantemus ascensuri in corde; quia ut ascendamus descensum est ad nos. ascendentes visos, proficientes; descendentes, deficientes: quia et revera invenimus hoc in populo Dei; alii proficiunt, alii deficiunt. Poterant istos significare illae scalae, sed forte melius intelliguntur omnes boni in illis scalis, et ascendentes et descendentes.
Abbreviated transcription (Latin):
S ꝯ qͦ ascendendũ ẽ In pͥneipio erasi
Ipsũ em̃ ũbũ caro factũ: & habitaũ in nobis
Sic descendit adte: ut maner& inse
Descendit adte: ut fier& conuallis plo¬
rationis. Mansit inse: ut setam ess&
tibi mons ascensionis Erit inquit
i sayas in nouissimis diebus mant¬
festus mons domĩus dñi. Paratus
tn eacumine montum. Eece qͦ
ascendendun est. Sed noli
aliqunid cerrenim cogitare.
Neciptiamortẽ audisti. alta quaedã
oogitesi emirg  Ne cums axũ audis aot
pet nem. duritiuate intellegat: N
cumaudis leonẽd ogites fernatem
Nec ũ audis agnum i Cogites pecus :
Nihilhorum ẽ anse : &omma factus ẽ
proti: Hincergo ascendendũ. Illuc
ascendendũ : Abexemploipsius ad
diuinitatẽ ipsius : Exemplũ enimtibi
fecit. humiliandose : Namꝰ qui nolebar
a conualle plonrtionis ascendere. Con¬
presĩ sunt ab ipso: Prepropere enim
uolebant habereascensũ. honores al¬
tos cogitabant. lliã humilitatis non co¬
gitabant: Intellegat caritas uñr quod

Expanded text:
ncipio erat Ipsum enim «Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Sic descendit ad te, ut maneret in se: descendit ad te, ut fieret tibi convallis plorationis; mansit in se, ut esset tibi mons ascensionis. «Erit,» inquit Isaias, «in novissimis diebus manifestus mons» «Domini, paratus in cacumine montium» . Ecce quo ascendendum est. Sed noli aliquid terrenum cogitare, nec quia montem audisti, alta quaedam cogites terrae: nec cum saxum audis aut petram, duritia a te intelligatur; nec cum audis leonem, cogites feritatem; nec cum audis agnum, cogites pecus. Nihil horum est in se, et omnia factus est pro te. Hinc ergo ascendendum est, illuc ascendendum; ab exemplo ipsius, ad divinitatem ipsius. Exemplum enim tibi fecit humiliando se. Nam qui nolebant a convalle plorationis ascendere, compressi sunt ab ipso. Praepropere enim volebant habere ascensum, honores altos cogitabant, viam humilitatis non cogitabant. Intelligat Charitas vestra quod
Abbreviated transcription (Latin):
idesi huemododictum. paruuli non
capiunt: Quomodo ergocapiunt.
Suge quod prote factus .c̃. &ere scisad
id quod .ẽ: Suntergo ascendentes. &
descendentes : Iillisscalis. & ascenden¬
tessunt & descendentes : Ascendentis
qui sunt : qui ꝓficuntadintellectũ spi¬
rataliu : Descendentes qͥ sunto q̃ qua¬
ius quantũ homines possunt fruant᷑
intelbegentias piritali : lamdescon¬
ad paruulos. uttalia eisdicant. qualia
possunt capere : Et lactenutriti. possin
idoneifieri. &ualidi ad capiendũ
cibum spiritalem : Esaias fr̃s:
& iam ipse adnos de descenden¬
tibus fuit: Nam ipsigredus eius.
descendentes apparent : Cume nĩ

Expanded text:
id est, hoc modo dictum, parvuli non capiunt. Quomodo ergo capiunt Suge quod pro te factus est, et crescis ad id quod est. Sunt ergo ascendentes et descendentes. In illis scalis et ascendentes sunt et descendentes. Asqui sunt? Qui proficiunt ad intellectum spiritualium. Descendentes qui sunt? Qui quamvis, quantum homines possunt, fruantur intelligentia spiritualium; tamen descenad parvulos, ut talia eis dicant, qualia possunt capere, et lacte nutriti possint idonei fieri et validi ad capiendum cibum spiritualem. Isaias, fratres, etiam ipse ad nos de descendentibus fuit: nam et ipsi gradus ejus descendentis apparent. Cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ascensiones. Ubi : Id est ĩ corde:
Un.de. A conualle plorationis: & iam
quo ascendat᷑ tanquã deficit ser¬
mo humanꝰ: nec explicari potest
forte nec cogitari A udistis cũ aplo

Expanded text:
Dixit «ascensiones;» ubi? Id est, «in corde.» Unde? A «convalle plorationis.» Et jam quo ascendatur, tanquam deficit sermo humanus, nec explicari potest, forte nec cogitari. Audistis mo
Abbreviated transcription (Latin):
siue cũ ualitudine corꝑali
tͣbatis intrinsecꝰ itmeribꝰ
senciendi. imagines corpoꝵ
sꝑs ueris corꝑibꝰ ita miscet
ut intͣnosci uel uix possĩ
uel om̃ino ñ possint .&. qut
significent aliqͥd. aut sine
ulla significacione obo¬
riant᷑: sille prorsus ingra¬
uescente aliqͦ morbo uel

Expanded text:
siue cum ualetudine corporali turbatis intrinsecus itineribus sentiendi imagines corporum spiritus ueris corporibus ita miscet, ut internosci uel uix possint uel omnino non possint et aut significent aliquid aut sine ulla significatione oboriantur; siue prorsus ingrauescente aliquo morbo uel
Abbreviated transcription (Latin):
nat ab omi corꝑi iensu
& auertit᷑. ut solis simili.¬
tud imbꝰ corpoꝵ. sꝑitali
uisione teneat᷑: ubi nes¬
cio utrũ possint aliqua
nichil significancia ui-¬
deri.flec gͥ natura sꝑita¬
lis. in qua ñ corꝑa s cor¬
poꝵ. similitudines ex pͥ

Expanded text:
natur ab omni corporis sensu et auertitur, ut solis similitudinibus corporum spiritali uisione teneatur, ubi nescio utrum possint aliqua nihil significantia uideri. Haec igitur natura spiritalis, in qua non corpora, sed corporum similitudines ex
Abbreviated transcription (Latin):
do motu ad ministrare ces¬
saret. Admoneri aũ nos opor¬
tet his q̃ intẽpore formant᷑
atq nascunt᷑. qͦmͦ ista c̃sidera¬
re debeamꝰ. Nonenĩ frustra
scriptũ ẽ de sapiencia. qͦd
amatoribꝰ suis ostendit se
in uiis hilarit᷑. & in omni ꝓ¬
uidencia occurrit illis. nec
om̃ino audiendi st̃ qͥ puta¬
uert̃ sublimes qͥde mundi
partes id est a ẽfinio corpu¬
lencioris aeris hinꝰ &. supͣ
diuina ꝓuidencia guber¬
nari: hanc aũ im̃ã partẽ
t̃renã & humida. aerisq huiꝰ
uicinioris qͥ trarũ &. aqͥrũ
ex halacionibꝰ humescit. in
qͦ uenti nubesq c̃surgunt:
casibꝰ pocius & fortuitis mo¬
tibꝰ ꝗgitari. Contra hos enĩ
loqͥt᷑ psalmꝰ. qͥ cũ explicas¬
set laudẽ cȩlestiũ. se etiam
adista inferiora ẽuertit
dicens. Laudate dñm de tͣ¬
ra: drachones & om̃s abyssi:
ignis. grando .nix. glacies.
sꝑs tẽpestatis. q̃ faciunt uer¬

Expanded text:
do motu administrare cesdo motu administrare cessaret. Admoneri autem nos oportet his, quae in tempore formantur atque nascuntur, quomodo ista considerare debeamus. non enim frustra scriptum est de sapientia, quod amatoribus suis ostendit se in uiis hilariter et in omni prouidentia occurrit illis. nec omnino audiendi sunt, qui putauerunt sublimes quidem mundi partes, id est a confinio corpulentioris aeris huius et supra, diuina prouidentia gubernari, hanc autem imam partem terrenam et humidam aerisque huius uicinioris, qui terrarum et aquarum exhalationibus humescit, in quo uenti nubesque consurgunt. casibus potius et fortuitis motibus agitari. contra hos enim loquitur psalmus, qui cum explicasset laudem caelestium se etiam ad ista inferiora conuertit dicens: laudate dominum de terra, dracones et omnes abyssi: ignis, grando, nix. glacies. spiritus tempestatis, q
Abbreviated transcription (Latin):
tͣcidant. Sed plane si aliꝗͣ.
creaturã sic eũ nc̃ institue
rit: aꝑte c̃tradicimꝰ dicenti
soripturȩ. qͦd c̃sũmauerit
omĩa oꝑa sua indie sexto.
Seđm illa enĩ genera rerũ
ꝗͣ pͥmo c̃didit. noua eũ mul¬
ta facere qͣ tẽ ñ fecit mani¬
festũ ẽ: nouũ aũ genꝰ institu¬
ere credi recte ñ potest. qm̃
tẽ omia ẽsũmauit. Mouet
itaq occulta potencia uni¬
uersa creaturã suã. eoq mo¬
tu illa uersata dũ angeli ius¬
sa ꝑficiunt. qũ cireũe unt
sydera. dũ alt̾nant uenti dũ
abyssus aquarũ lapsibꝰ &. di¬
uersis etiã ꝑ aerẽ congloba¬
cionibꝰ agitat᷑. dũ ur ecta
pullulant. suaq semina e¬
uoluunt: dũ animalia gig¬
nunt᷑ uarioq appetitu ꝓpͥas
uitas agunt. dũ iniqͥ iustos
exercere ꝑmittunt᷑ explicat
secła: ꝗͣ illi cũ pͥmũ condita
ẽ. tãꝗͣ. plicita in diderat. Que
tam̃ in suos cursus ñ expli¬
carent᷑. si ea ille qͥ ẽdidit. ꝓui¬

Expanded text:
tercidant. Sed plane, si aliquam tercidant. Sed plane, si aliquam creaturam sic eum nunc instituerrit, aperte contradicimus dicenti scripturae, quod consummauerit omnia opera sua in die sexto. secundum illa enim genera rerum, quae primo condidit, noua eum multa facere, quae tunc non fecit, manifestum est. nouum autem genus instituere credi recte non potest, quoniam tunc omnia consummauit. mouet itaque occulta potentia uniuersam creaturam suam eoque motu illa uersata, dum angeli iussa perficiunt, dum circumeunt sidera, dum alternant uenti, dum abyssus aquarum lapsibus et diuersis etiam per aerem conglobationibus agitatur, dum uireta pullulant suaque semina euoluunt, dum animalia gignuntur uarioque adpetitu proprias uitas agunt, dum iniqui iustos exercere permittuntur, explicat saecula, quae illi, cum primum condita est. tamquam plicita indiderat: quae tamen in suos cursus non explicarentur, si ea ille, qui condidit, proui
Abbreviated transcription (Latin):
a qbꝰ in die septimo reqͥeuit.
Sunt enĩ qͥ arbitrent᷑ tan¬
tũmͦ mundũ ipsũ factũ a
deo. cȩtera iã fieri ab ipso
mundo. sic̃ ipse ordinauit
&. iussit. d̾m auͣ ipsũ nichil
oꝑari. Contra qͦs ꝓfertur
illa sentencia dñi: pater
qͥsquã putaret apud se il¬
lũ aliquid oꝑari.ñ in hoc
mundo: pater in me ma-¬
nens inqͥt. facit oꝑa sua:
&. sic̃ pat suscitat mortu¬
os & uuificat : sic & fili¬
us qͦs uult uiuificat. De¬
inde qͥa ñ solũ magna atq
p̃cipua. uerũ etiã ista tͣ¬
rena & extrema ipse oꝑ¬
at᷑: ita dicit apłs. Stulte
tu qͦd seminas ñ uiuifica¬
seminas ñ corpꝰ qͦd futurũ est
seminas. s nudũ granũ forte
tritiei aut alicuiꝰ ceteroꝵ: ds
aũ illi dat corpꝰ qͦmͦ uoluerit.
& unicuiq seminũ ꝓpͥũ cor¬
pꝰ. Sic gͦ eredamꝰ uel si possu¬
mꝰ etiã intelligamꝰ usq nẽ
oꝑari d̾m: ut si ẽditis ab eo
rebꝰ. opacio eiꝰ subtrahat᷑ in¬

Expanded text:
a quibus in die septimo requieuit. a quibus in die septimo requieuit. sunt enim, qui arbitrentur tamtummodo mundum ipsum factum a deo, cetera iam fieri ab ipso mundo, sicut ille ordinauit et iussit, deum autem ipsum nihil operari. contra quos profertur illa sententia domini: pater quisquam putaret apud se illum aliquid operari, non in hoc mundo, pater in me manens, inquit, facit opera sua; et sicut pater suscitat mortuos et uiuificat, sic et filius quos uult uiuificat. deinde quia non solum magna atque praecipua, uerum etiam ista terrena et extrema ipse operatur, ita dicit apostolus : stulte, tu quod seminas non uiuificaseminas, non corpus quod futurum est seminas, sed nudum granum fere tritici aut alicuius ceterorum; deus autem illi dat corpus quomodo uoluerit et unicuique seminum proprium corpus. sic ergo credamus uel, si possumus, etiam intellegamus usque nunc operari deum, ut, si conditis ab eo rebus operatio eius subtrahatur, in
Abbreviated transcription (Latin):
secła. idoq ex ꝑ sona sapi¬
enciȩ ante secła inqͥt fun¬
dauit me: ut in ea faceret
om̃ĩa. eui dictũ ẽ. om̃ia
insapiencia fecisti. Qͦo anͣ
ñ in deo tantũ in notescit
angelis qͦd absconditũ ẽ.
uerũ etiꝗ̃ hic eis apparet
cũ efficit᷑ atq ꝓpal atͣ.
id̃e apłs ita testis eͣ. ¶. si¬
ne dubio inqͥt. magnũ ẽ
pietatis sacram̃tũ: qͦd ma¬
nifestatũ ẽ in carne. iusti¬
ficatũ ẽ in sꝑu. apparuit
angelis. pͣdicatũ ẽ ingen¬
tibꝰ: creditũ ẽ in mundo.
assuͣptũ ẽ ingła. Et nͥ fal¬
lor. mirũ ẽ si ñ omnia q̃
pus cognoscere. ido dicit᷑
qͥa cognosci facit. siue ab
angelis. siue ab hominibꝰ.
Modꝰ qͥppe iste loquuciõis.
cũ ꝑ efficientẽ id qͦd effici¬
t᷑ si gnificat᷑. creber est in
scripturis sc̃is. maxime cũ
de deo aliqͥd dr qͦd ei ad ꝓpri¬
etatẽ loquucionis ñ conue¬
nire p̃sidens mentibꝰ nr̃is
ipsa ueritas clamat.xxu.
Iã nẽ gͦ discernamꝰ oꝑa dei

Expanded text:
ecula. ideoque ex persona sapientiae, ante saecula, inquit. fundauit me, ut in ea faceret omnia, cui dictum est: omnia in sapientia fecisti. Quod non autem in deo tantum innotescit angelis. quod absconditum est, uerum etiam hic eis adparet, cum efficitur atque propalatur, idem apostolus ita testis est: et sine dubio, inquit, magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, iustificatum est in spiritu, adparuit angelis, praedicatum est in gentibus. creditum est in mundo, adsumtum est in gloria. et. nisi fallor, mirum est, si non omnia, quae pus cognoscere, ideo dicitur, quia cognosci facit, siue ab angelis siue ab hominibus. modus quippe iste locutionis, cum per efficientem id quod efficitur significatur. creber est in scripturis sanctis, maxime cum de deo aliquid dicitur, quod ei ad proprietatem locutionis non conuenire praesidenlamat. Iam nunc ergo discernamus opera dei.
Abbreviated transcription (Latin):
gum̃to. uel qͦd supͣ cõmemo¬
raui de in ẽstancia tẽpesta¬
tuͣ. uel de felicitatibꝰ atq in¬
felicitatibꝰ hominũ qͦd ñ ꝓ
uitȩ meritis accidunt: ui¬
derent tantũ ordinẽ quantꝰ
in mẽbris carnis cuiꝰub et
animantis apparet. ñ dico
medicis qͥ hȩc ꝓpt̾ artis suȩ
necessitatẽ diligent᷑ patefac¬
ta & dinumerata rimati st̃.
s cuiuis mediocris cordis &
c̃sidac iõis homini: ñne ela¬
marent ne puncto qͥ dẽ tẽporis
deu̾ a qͦ ẽ omnis mensuraruͣ
modꝰ. omnis parilitas nume¬
roꝵ. omis ordo ponderũ. ab

Expanded text:
gumento, uel quod supra commemogumento, uel quod supra commemoraui de inconstantia tempestatum uel de felicitatibus atque infelicitatibus hominum, quod non pro uitae meritis accidunt, uiderent tantum ordinem, quantus in membris carnis cuiuslibet animantis adparet, non dico medicis, qui haec propter artis suae necessitatem diligenter patefacta et dinumerata rimati sunt, sed cuiuis mediocris cordis et considerationis homini, nonne clamarent ne puncto quidem temporis deum, a quo est omnis mensurarum modus, omnis parilitas numerorum, omnis ordo ponderum, ab
Abbreviated transcription (Latin):
lose ac turbulentȩ qualita¬
tes: qͥbꝰ cȩli huiꝰ inferioris.
qͦd ñ in merito etiã t̃re nom¬
ni deputatũ ẽ. facies uariat᷑
& uertit᷑. Sed cũ addidit. q̃
faciunt uerbũ eiꝰ: satis os¬
tendit earũ qͦq rerũ ordinẽ
diuino subditũ imꝑio. late¬
re nos pocius. quã uniuer¬
salitatis deesse naturȩ. Quid
aũ ore suo saluator eũ dicit
unũ passerẽ ñ cadere intrã
sine dei uoluntate. & qͦd fe¬
nũ agripost paululũ mit¬
te noũ ẽ in clibanũ. ipse ta¬
m̃ uestiat: ñne eͣstrmat nͣso¬
lũ totã istã mundi partẽ rebꝰ
mortalibꝰ & corruptibilibꝰ de¬
putatã: uerũ eti ã uilissimas
eiꝰ abiectissimasq particulas.
diuina ꝓuidencia regi. Et
certe isti qͥ hoc negant. nec
sc̃is eloqͥis tante guctorita¬
tis acqͥescunt: si in hac mun¬
di parte quã putant fortui¬
tis motib ꝑ tͣbari pocius.
quã sapiencia diuinȩ sũmi¬
tatis regi. & ut hoc quasi ꝓ¬
bent. gemino abutunt᷑ ar¬

Expanded text:
rbulentae qualitates, quibus caeli huius inferioris, quod non inmerito etiam terrae nomine deputatum est, facies uariatur et uertitur. sed cum addidit: quae faciunt uerbum eius, satis ostendit earum quoque rerum ordinem diuino subditum imperio latere nos potius quam uniuersitatis deesse naturae. quid autem? ore suo saluator, cum dicit unum passerem non cadere in terram sine dei uoluntate, et quod fenum agri post paululum mittendum in clibanum ipse tamen uestiat. nonne confirmat non solum totam istam mundi partem rebus mortalibus et corruptibilibus deputatam, uerum etiam uilissimas eius abiectissimasque particulas diuina prouidentia regi? Et certe isti, qui hoc negant nec sanctis eloquiis tantae auctoritatis adquiescunt, si in hac mundi parte, quam putant fortuitis motibus perturbari potius quam sapientia diuinae summitatis regi et, ut hoc quasi probent, gemino abutuntur ar
Abbreviated transcription (Latin):
signũ ostenderat &. im¬
presserat uoces: ad uita
diuinitꝰ mens. intellexit
qͥd ilis signis om̃ibꝰ age¬
ret᷑ His atq huiꝰmodi re¬
bꝰ diligent̃ c̃sid̾ãtis. satis
apparet corꝑalẽ uisionẽ
referriad sꝑitalẽ. eãq
sꝑitalẽ referri ad intel¬
lectualẽ. Sed cũ uigilantes
neq mente a sensibꝰ corꝑis
alienata .inuisione corꝑali

Expanded text:
signum ostenderat et insignum ostenderat et inpresserat uoces, adiuta diuinitus mens intellexit, quid illis signis omnibus ageretur. his atque huius modi rebus diligenter consideratis satis adparet corporalem uisionem referri ad spiritalem eamque spiritalem referri ad intellectualem. Sed cum uigilantes neque mente a sensibus corporis . alienata in uisione corporali
Abbreviated transcription (Latin):
plenũ uariis animalibus.
cũ audiuit &. uocẽ. macta
& manduca. Qͥ cũ redditꝰ
sensibꝰ. de uisu disceptaret.
ecce qͦs cornelius miserat.
nunciauit eos sꝑs dicens.
Ecce uiri q̃runt̾ te: s sur¬
ge qescende &. uade cũ il¬
lis: qͥa ego misi eos. Qͥ cũue¬
nisset ad corneliũ. qͥd illa
uisione intellexerit ubi
audierat. q̃ d̾s mundauit
tu ne cõmunia dixeris: ip¬
se indicauit dicens. Sed mͥ
ds ostendit: ne minẽ com¬
munẽ aut immundũ ho¬
discũ uideret alienatꝰ a
bat: & illas uoces macta
& manduca .& q̃ ds mun¬
dauit tu ne cõmunia di¬
xeris. in sꝑu audiebat.
memoria te nuerat in eo¬
dẽ sꝑu cogitando cerne
siue cũ pͥmũ in ipsa alie¬
nacione uise st̃: siue cũ
postea recordatȩ atq cogi¬
tate. Cũ uͦ disceptabatur
& reqͥrebat᷑ ut illa signa
intelligerent᷑: mentis erat
actio conantis. s deerat
effectꝰ. qͥonec nuciati
st̃ qͥ uenerant a cornelio.
Hac uͦ corꝑali etiq̃ acce¬
uade cũ eis. ubi &. illud

Expanded text:
plenum uariis animalibus, cum audiuit et uocem: macta et manduca. qui cum redditus sensibus de uisu disceptaret, ecce quos Cornelius miserat nuntiauit ei spiritus dicens: ecce, uiri quaerunt te; sed surge, descende et uade cum illis, quia ego misi eos. qui cum uenisset ad Cornelium, quid in illa uisione intellexerit, ubi audierat: quae deus mundauit, tu ne communia dixeris, ipse indicauit dicens: et mihi deus ostendit neminem communem aut inmundum didiscum uideret alienatus a t illas uoces „macta et manduca" et "quae deus mundauit, tu communia ne dixeris in spiritu audiebat.  auditum memoria tenuerat, in eodem spiritu cogitando cernebsiue cum primum in ipsa alienatione uisae sunt siue cum postea recordatae atque cogitatae. cum uero disceptabatur et requirebatur, ut illa signa intellegerentur, mentis erat actio conantis, sed deerat effectus, donec nuntiati sunt qui uenerunt a Cornelio; hac uero corporali etiam acceuade cum eis, ubi et illud
Abbreviated transcription (Latin):
sci angeli qͥ eã suscipiunt.
& paradysus in qͦ ducit᷑. ex¬
pectacioq regni cȩlestis.
Nis tribꝰ. ñ st̾ meliores in
hoc mundo. Angeli enĩ seĩ
delectant᷑ animã sꝑitali
mista ait. Beatꝰ quẽ elegi¬
sti & adsumpsisti dñe: ha¬
bitabit in atriis tuis. Re¬
plebim᷑ inbonis domꝰ tuȩ.

Expanded text:
suscipiunt; et paradisus, in quem ducitur, exspectatioque regni coelestis. His tribus non sunt meliora in hoc mundo. Angeli enim sancti delectant animam spiritali mista ait: Beatus quem elegisti et assumpsisti, Domine; habitabit in tabernaculis tuis. Replebimur in bonis domus tuae:
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc mundo deteriora om̃i
malo: anima peceatoris eũ
peccato ꝑseuerans. q̃ nigri¬
dior eoruo ẽ .e. mali angeli
qͥ eã rapiunt.& infernꝰ in qͦ
ducit᷑. Ñ st̃ enĩ deteriora
his tribꝰ. Eadẽ eñi anima
metuͣ futuri iudicii expa¬
uescens. & putrediñe suã
in spiciens dieit. Putruer̃t
& corruptȩ st̃ cicatrices

Expanded text:
in hoc mundo deteriora omni malo: anima peccatoris cum peccato perseverans, quae nigrior corvo est; et mali angeli, qui eam rapiunt; et infernus, in quem ducitur. Non sunt enim deteriora his tribus. Eadem enim anima metu futuri judicii expavescens, et putredinem suam inspiciens dicit: Putruerunt et corruptae sunt cicatrices
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ lucrarent᷑. ñ accepe¬
r̃t hic ꝓmissiones uel diuici¬
as huiꝰ secłi miserabiles. quȩ
homues male eꝯsutentes
ad inferna ꝑducunt. E hanc
p̃sentẽ patriã relinquentes.
ad ciuitatẽ cȩlestẽ euiꝰ arti¬
fex & c̃ditor ẽ d̾sintuitũ a¬
nimi sui p̃misert. Uitauer̃t
peccatũ in uerbo. in facto.
incogitacione. inuisu. in ri¬
su. in motu. inannuendo o¬
cłis: in manibꝰ. inpedibꝰ. mnira.
in rixa. infurore: indissensi¬
one. inuana gła. in suꝑbia.
inelacione. incupiditate. cu¬
stodientes corpꝰ suũ & ani¬
ab ira .&. furore .&. detractiõe.
&. blasphemia .&. rixa. absti¬
nentes se: qͥa sic̃ iã suꝑius
intimauimꝰ. isti st̾ mortife¬
ricibi anmiȩ qͥ pascunt eã
in malũ. & occidunt eã mor¬
te sẽpitͣna. Iterũ eibi corꝑis
simul & animȩ isti st̾. uora¬
citas. sonmnolencia. for nica¬
cio. uinolencia: securitas. sua¬
uitas. homicidiũ. Isti st̾ cibi
corꝑis simul &̾ animȩ. qͥ pas¬

Expanded text:
 lucrarentur. Non acceperunt hic promissiones vel divitias hujus mundi miserabiles, quae homines male eis utentes ad inferna perducunt: et hanc praesentem patriam relinquentes, ad civitatem coelestem, cujus artifex et conditor est Deus, intuitum animi sui praemiserunt. Vitaverunt peccatum in verbo, in facto, in cogitatione, in visu, in risu, in motu, in annuendo oculis, in manibus, in pedibus, in ira, in rixa, in furore, in dissensione, in vana gloria, in superbia, in elatione, in cupiditate, custodientes corpus suum et aniab ira, et furore, et detractione, et blasphemia, et rixa abstinentes se: quia sicut superius intimavimus, isti sunt mortiferi cibi animae, qui pascunt eam in malum, et occidunt eam morte sempiterna. Iterum cibi corporis simul et animae, isti sunt voracitas, somnolentia, fornicatio, vinolentia, securitas, suavitas, homicidium. Isti sunt cibi corporis simul et animae, qui pas
Abbreviated transcription (Latin):
uine ꝓuide neiȩ biꝑtitũ.
qͦd suꝑius cũ de agricul¬
tura loq̃re m᷑. transitoria
quad̃a occasione ꝑstrin¬
.ximꝰ ut in de iaͣ ineiꝑet
legentis animꝰ hoc assues¬
cere cͣtueri. qͦd adiuuat
plurimũ ne qͥd indignũ
de ipsa dei substancia sen¬
ciamꝰ. Dicimꝰ itaq sũmuͣ
ipsũ uerũ unũ ac solum
deum patr̃ẽ. & filiũ. &¬

Expanded text:
uinae prouidentiae bipertitum, uinae prouidentiae bipertitum, quod superius, cum de agricultura loqueremur, transitoria quadam occasione perstrinximus, ut inde iam inciperet legentis animus hoc adsuescere contueri, quod adiuuat plurimum, ne quid indignum de ipsa dei substantia sentiamus. dicimus itaque summum ipsum, uerum, unum ac solum deum, patrem et filium
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ds loquutꝰ sit ad hominẽ
quẽ fecit: ĩa certe sensu¬
ac mente prȩditũ. ut au¬
dire & intelligere loquentẽ
ualeret. Neq enĩ alit̃ prȩ¬
ceptũ posset acciꝑe. qͦ trans¬
gresso reus esset: nͥ hoc ac¬
ceptũ intelligeret. Quomͦ
gͦ illi loquutꝰ ẽ deus: Utrũ
intus inmente scđ̾m intel¬
lectũ: idest ut sapient᷑ intel¬
ligeret uoluntatẽ ac prȩcep¬
tu dñi. sine ullis corꝑalibus
sonis uel corꝑaliũ similitu¬
dinibꝰ rerũ: Sed ñ sic existimo
primo homini loquutũ dm̃.
Talia qͥppe scriptura narrat.
ut pocius credamꝰ sic esse
deũ loquutũ homini in
paradyso: sic̃ etiã postea lo¬
quutꝰ ẽ patribꝰ. sic̃ ab rahe.
siẽ moysi. id est in aliqua
specie corporali. Hine est
bulantis in ꝑaradysũ ad
uesꝑam: & absconderͣt se.
Locus itaq magnꝰ. neq
prȩtereundꝰ ꝓponit᷑. ut in¬
tueam᷑ quantũ possumꝰ.
quantũ ipse adiuuare &.
donare dignat᷑. opus di¬

Expanded text:
nunc deus locutus sit ad hominem, nunc deus locutus sit ad hominem, quem fecit, iaac mente praeditum, ut audire et intelligere loquentem valeret? Neque enim aliter praeceptum posset accipere, quo transgresso reus esset, nisi hoc acceptum intelligeret. Quomodo ergo illi locutus est Deus? Utrum intus in mente secundum intellectum, id est, ut sapienter intelligeret voluntatem ac praeceptum Dei sine ullis corporalibus sonis vel corporalium similitudinibus rerum? Sed non sic existimo primo homini locutum Deum. Talia quippe Scriptura narrat, ut potius credamus sic esse Deum locutum homini in paradiso, sicut etiam postea locutus est Patribus, sicut Abrahae, sicut Moysi, id est in aliqua specie cbulantis in paradiso ad uesperam et absconderunt se. Locus itaque magnus neque praetereundus proponitur, ut intueamur, quantum possumus, quantum ipse adiuuare et donare dignatur, opus di
Abbreviated transcription (Latin):
uiro tantũ dedit d̾s. an e¬
tiã femine. Sed ñdũ narratũ
ẽ: quẽ ad modũ facta sit fe¬
mina. An forte iã erat facta:
s hoc quẽad modũ gestũ sit
qͦd pͥus erat gestũ. postea re¬
capitulando narratũ est:
Uerba enĩ scripture: sic se
habent. Et prȩcepit dñs ds
adedicens. Non dix̃ p̃cepit
eis. De inde seqͥt᷑. Ab omni
ligno qͦd ẽ inparadyso escȩ
ed es. Non dixͣ edetis. Deinde
adiungit. Ne ligno aũ cog.¬
noscendi bonũ &. malũ: ñ
manducabitis de illo. Iam
hic tͣa ꝗͣ. ad ambos pluraliter
loqͥt᷑: & pluralit᷑ prȩceptũ
t̃minat dicens. Qua die aut᷑e¬
manducaueritis ab eo: mor¬
te moriemini. An sciens qͦd
ei facturꝰ erat mulierẽ ita
precepit: ordinatissimȩ. ut
ꝑ uirũ preceptũ dñi ad fe¬
minã ꝑueniret: Quã dis¬
ciplina: in eccła seruat apłs.
dicens. Siqͥd aũ discere uo¬
lunt: domi uiros suos inter¬
rogent. Itẽ qͣri potest. qͦmͦ

Expanded text:
uiro tantum dederit deus an euiro tantum dederit deus an etiam feminae. sed nondum narratum est, quemadmodum facta est femina. an forte iam erat facta, sed hoc quemadmodum gestum sit quod prius erat gestum postea recapitulando narratum est? uerba enim scripturae sic se habent: et praecepit dominus deus Adae dicens; non dixit "praecepit eis". deinde sequitur: ab omni ligno quod est in paradiso escae edes; non dixit "edetis". deinde adiungit: de ligno autem cognoscendi bonum et malum non manducabitis de illo. iam hic tamquam ad ambos pluraliter loquitur et pluraliter praeceptum terminat dicens: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini. an sciens, quod ei facturus erat mulierem, ita praecepit ordinatissime, ut per uirum praeceptum domini ad feminam perueniret? quam disciplinam in ecclesia seruat apostolus dicens: si quid autem discere uolunt, domi uiros suos interrogent. Item quaeri potest, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
idq ipsũ qͥbꝰcũq modis uel
sonis significante deu̾ in¬
telligere poterant: nec alitͣ
eis posset ꝑsuaderi pecca¬
tũ. nͥ pͥus ꝑsuaderet᷑ eos ex
illo facto ñ e̾e̾ morituros.
idest illud qͦd habebant .&. se
habere gaudebant. ñ amis¬
suros. Unde suo loco loquen¬
dũ ẽ. Fx .i. Aduertant itaq
si qͦs mouet qͦmͦ potueriñ
intelligere in exꝑti nomi¬
nantẽ uel minantẽ deuͬ ut
iuideant nos omniũ in exꝑ¬
toꝵ. nomina. ñ nͥ ex contra¬
riis ꝗͣ iã nouimꝰ si pͥuacio¬
nũ st̃. aut ex similibꝰ si spe¬
cierũ st̃: sine ullo estu dubi¬
tacionis agnoscere. Nisi forte
aliquẽ mouet quẽ admodũ
loqͥ potuerint. uel loquentẽ
intelligere qͥ ñ didicerant.
uel crescendo int̾ loquentes.
uel aliqͦ magisterio: quasi
magnũ fuerit deo loqui eos
docere: qͦs ita fecerat. ut hoc
possent etiã ab hominibꝰ dis¬
cere. si essent a qͥbꝰ. Merito
sane qͣrit᷑: utrũ hoc p̃ceptũ

Expanded text:
idque ipsum quibuscumque modis uel idque ipsum quibuscumque modis uel sonis significantem deum intellegere poterant. nec aliter eis posset persuaderi peccatum, nisi prius persuaderetur eos ex illo facto non esse morituros, id est illud, quod habebant et se habere gaudebant, non amissuros: unde suo loco loquendum est. aduertant itaque, si quos mouet, quomodo potuerint intellegere inexperta nominantem uel minantem deum, et uideant nos omnium inexpertorum nomina nonnisi ex contrariis. quae iam nouimus, si priuationum sunt, aut ex similibus, si specierum sunt, sine ullo aestu dubitationis agnoscere. nisi forte aliquem mouet, quemadmodum loqui potuerint uel loquentem intellegere, qui non didicerant uel crescendo inter loquentes uel aliquo magisterio; quasi magnum fuerit deo loqui eos docere, quos ita fecerat, ut hoc possent etiam ab hominibus discere, si essent a quibus. Merito sane quaeritur, utrum hoc praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
uitã qͥbꝰ libet sillabis appel¬
laret᷑: quẽ admodũ latine
cũ dr peccatũ uel malũ. tã¬
quã signũ eiꝰ. intelligere qͦd
mente discerneret. Nos enĩ
rectio: quã nũꝗͣ ex ꝑti sumꝰ:
Nonne qͥa sentimꝰ qͥd sit uiue¬
re. & eiꝰ rei pͥuacionẽ uoca¬
mꝰ morte. unde reditũ adid
qͦd sentimꝰ resurrectionem
appellamꝰ. &. si qͦ alio nomine.
inquacũq lingua idipsũ
appellat᷑: menti utiq signũ
insinuat᷑ inuoce loquenciũ
qͦ sonante agnoseat. qͥd etiã
sine signo cogitaret.Cirũ
ẽ enĩ: quẽadmodũ rerũ qͦͣs
habet. amissionẽ etiã in¬
ex ꝑtã natura deuitet. Quis
emͣ pecora docuit deuitacio¬
nẽ mortis. nͥ sensus uite: Ers
paruulũ puerũ adheresce¬
re baiulo suo. si eũ fuerit ex
alto iacere minitatꝰ. qͦd ex
qͦdã tẽpore incipit. s tamen
sit.Sic gͦ illis pͥmis homini¬
bꝰ iã uita erat dulcis. quã ꝓ¬
fecto amitere deuitabant.

Expanded text:
uitam, quibuslibet syllabis appeluitam, quibuslibet syllabis appellaretur — quemadmodum latine cum dicitur peccatum uel malum — tamquam signum eius intellegeret quod mente discerneret. nos enim rectio, quam numquam experti sumus? nonne quia sentimus quid sit uiuere, eius rei priuationem uocamus mortem, unde reditum ad id quod sentimus resurrectionem appellamus? et si quo alio nomine in quacumque lingua id ipsum appellatur, menti utique signum insinuatur in uoce loquentium, quo sonante agnoscat quod etiam sine signo cogitaret. mirum est enim quemadmodum rerum, quas habet, amissionem etiam inexperta natura deuitet. quis enim pecora docuit deuitationem mortis nisi sensus uitae ? quis enim paruulum puerum adhaerescere baiulo suo, si eum fuerit ex alto iacere minitatus? quod ex quodam tempore incipit, sed tamen sit. Sic ergo illis primis hominibus iam uita erat dulcis, quam profecto amittere deuitabant,
Abbreviated transcription (Latin):
geret homo qͦd ei dicebat᷑
lignũ dinoscenciȩ boni &.
mali: quando ipsũ malũ
qͥd eẽt. omnino nesciebat :
Noc qͥ sapiunt. parũ atten¬
dunt quẽad modũ a eͣtra¬
riis notis. sic pleraq intel¬
ligunt᷑ ignota: ut etiã uer¬
ba rerũ ꝗ̃ ñ st̃. cũ inloquen¬
do intͣpomnt᷑. nullꝰ cali¬
get auditor. Noc enĩ qͦd om¬
nino ñ ẽ. nichil uocat᷑: &
has duas sillabas nemo nͣ
intelligit. qͥ latine audnt
& loqͥt. Unde: ñ cũ sensus
intuet᷑ id qͦd ẽ. & eiꝰ priua¬
cione qͥd etiã ñ sit agnos¬
cit: Sic & in ane eũ dicit᷑
intuendo corꝑis pleni¬
tudinẽ. priuacionẽq eiꝰ
taꝗ̃. ẽtrariã. qͥd dicatur
inane intelligimꝰ: sic̃ audiendi
sensu ñ solũ de uocibꝰ. uerũ
etiã de sile neio iudicamꝰ. Sic
ex uita ꝗͣ merat homini pos¬
set eiꝰ cauere c̃trariũ. idest
uitȩ pͥuacionẽ q̃ mors uoca¬
t᷑ & ipsã causã qua ꝑderet
tũ suũ qͦfieret ut amitteret

Expanded text:
geret homo quod ei dicebatur geret homo quod ei dicebatur lignum dinoscentiae boni et mali, quando ipsum malum quid esset omnino nesciebat? hoc qui sapiunt parum adtendunt, quemadmodum a contrariis notis sic pleraque intellegantur ignota, ut etiam uerba rerum, quae non sunt, cum in loquendo interponuntur, nullus caliget auditor. hoc enim quod omnino non est nihil uocatur; et has duas syllabas nemo non intellegit, qui latine audit et loquitur. unde, nisi cum sensus intuetur id, quod est, et eius priuatione quid etiam non sit agnoscit? sic et inane cum dicitur, intuendo corporis plenitudinem priuatione eius tamquam contraria quid dicatur inane intellegimus. sicut audiendi sensu non solum de uocibus. uerum etiam de silentio iudicamus, sic ex uita, quae inerat homini, posset eius cauere contrarium, id est uitae priuationem, quae mors uocatur. et ipsam causam, qua perderet tum suum, quo fieret ut amitteret
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s uiuuificabunt᷑. Frus¬
tra aũͣ ñ nulli acutȩ obtu¬
lari potuerit lignũ dino¬
scencie bomi & mali. anteqͥ
in eo transgressus ẽẽt ho¬
mo p̃ceptũ: atq ipsa exꝑi¬
encia dinosceret qͥs inter¬
eẽt intͣ bonũ qͦd amisit.
& malũ qͦd ad ͤ misit. Lignũ
enĩ tale nomͣ accepit: ut
eo scđm ꝓ hibicion̾e ñ tac¬
to caueret᷑: ꝗͦd eo ẽtra ꝓhi¬
bicionẽ tacto sentirẽtur
Neq enĩ qͥa inde ẽtra p̃cep¬
tũ manducauert̃ iđo fac¬
tũ ẽ illud lignũ dinoscen¬
ciȩ boni & mali: s utiq e¬
tiã si obȩdientes essent &
nichil inde ẽtra p̃ceptũ
usurpassent. id recte uo¬
caret᷑ qͦd ibi eis accideret
si usurpassent: quẽ ad mo¬
dũ si uocaret᷑ arbor satu¬
ritatis. qͦd inde possent
homines saturari: nũqͥd si
ne mo accessisset. ido esset
nom̃ illud in ẽgruũ. quan¬
doqͥdẽ cũ accederent &. sa¬
turarent᷑. tẽ ꝓbarent quã
hoc recte arbor illa uoca¬
ret᷑ : Et qͦmͦ inqͥunt intelli¬

Expanded text:
omnes uiuificabuntur. Frustra autem nonnulli acute obtuuerit appellari lignum dinoscentiae boni et mali, antequam in eo transgressus esset homo praeceptum atque ipsa experientia dinosceret quid interesset inter bonum, quod amisit, et malum, quod admisit. lignum enim tale nomen accepit, ut eo secundum prohibitionem non tacto caueretur. quod eo contra prohibitionem tacto sentiretur. neque enim iquia inde contra praeceptum manducauerunt, ideo factum est llud lignum dinoscentiae boni et mali, sed utique etiam si oboedientes essent et nihil inde contra praeceptum usurpassent, id recte uocaretur quod ibi eis accideret, si usurpassent. quemadmodum si uocaretur arbor saturitatis, quod inde possent homines saturari, numquid, si nemo accessisset, ideo nomen illud esset incongruum, quando quidem cum accederent et saturarentur, tunc probarent quam hoc recte arbor illa uocaretur ? Et quomodo, inquiunt, intelle
Abbreviated transcription (Latin):
poris q̃ mouet᷑ . & illa q̃ fi¬
xa sit ut ñ moueat᷑. corpo¬
reas habeant quantitates
suas. qͥbꝰ occupent spacia
locor. suor: quanto magis
ipse animȩ nutꝰ eui mẽbra
deseriuunt. ut qͦd plac ue¬
rit figat᷑. unde io qͦd mouen¬
dũ ẽ innitat᷑. cũ anima ñ
sit natura corporea. nec lo¬
cali spacio corpꝰ impleat. sic̃

Expanded text:
poris quae mouetur et illa qua fiporis quae mouetur et illa qua fixa fit ut moueatur, corporeas habeant quantitates suas, quibus occupent spatia locorum suorum, quanto magis ipse animae nutus, cui membra deseruiunt, ut quod placuerit figatur, unde id quod mouendum est innitatur, cum anima non sit natura corporea nec locali spatio corpus impleat sic
Abbreviated transcription (Latin):
mouet᷑ solus digitꝰ nͥ manꝰ
fixa sit: a cuiꝰ articulo ue¬
lut in moto cardine moue¬
at᷑. Sic tota palma ab arti¬
culo cubiti. sic eubitꝰ ab
articulo humeri. humerꝰ
ab scapula cõmouet᷑ stan¬
tibꝰ utiq cardinibꝰ qͥbꝰ moci¬
o nitat᷑ ꝑ loci spaciũ qͦd mo¬
uet᷑. Sic plantȩ intalo ẽ ar¬
ticulus. qͦ stante moueat᷑.
Sic cruris ingenu. & tocius
pedis in coxa: & nullꝰ mebri
motꝰ omino ẽ quẽ uolun-¬
tas mouet. nͥ ab aliqͦ arti¬
culi cardine quẽ mitꝰ eiꝰdẽ
uoluntatis pͥmitꝰ figit: ut
ab eo qͦd loci spacio ñ moue¬
t᷑ agi ualeat qͦd mouet᷑. De¬
niq nec in ãbulando pes
leuat᷑ nͥ alius fixus totum
corpꝰ ferat. donec ille qͥ mot̾
ẽ aloco unde fert᷑ ad locũ
qͦ fertur: immoto articulo
sui cardinis innitat᷑. Porro
si in corꝑe nullũ membrũ
ꝑ locũ uoluntas mouet.
nͥ ab eo mẽbri articło quẽ
ñ mouet: cũ & illa pars cor¬

Expanded text:
mouentur solus digitus, nisi manus mouentur solus digitus, nisi manus fixa sit, a cuius articulo uelut immoto cardine moueatur. sic tota palma ab articulo cubiti, sic cubitus ab articulo humeri, humerus ab scapula commouetur; stantibus utique cardinibus, quibus motio nitatur, it per loci spatium quod mouetur., sic plantae in talo est articulus, quo stante mouetur; sic cruris in genu et totius pedis in coxa; et nullus membri motus omnino est, quem uoluntas monet, nisi ab aliquo articuli cardine, quem nutus eiusdem uoluntatis primitus figit, ut ab eo quod loci spatio non mouetur agi ualeat quod mouetur. denique nec in ambulando pes leuatur, nisi alius fixus totum corpus ferat, donec ille qui motus est a loco, unde fertur, ad locum, quo fertur, immoto articulo sui cardinis innitatur. porro si in corpore nullum membrum per locum uoluntas mouet nisi ab eo membri articulo, quem non mouet, cum et illa pars cor
Abbreviated transcription (Latin):
ator mouet se ipsũ si ne
mouet corpꝰ ꝑ tẽpꝰ &. locũ.
Quo circa qͥsqͥs intelligere
conat᷑ quẽ admodũ ȩternꝰ
uere ȩt̃nꝰ. & uere immor
talis atq in cõmutabilis
ds ipse nec ꝑ locũ nec ꝑ
tẽpꝰ motꝰ. moueat tẽpora¬
lit̾ ꝙ localit᷑ ereaturã suã
ñ eũ puto posse asseqͥ insi
pͥus intellexerit que aqͥmo¬
dũ anima hoc ẽ sꝑs creatꝰ.
ñ ꝑ locũ s tantũ ꝑ tempus
motꝰ moueat corpꝰ ꝑ tempus
ac locũ. Si enĩ qͦd inse ipso a¬
git᷑ caꝑe ñdũ potest: quanto
minꝰ illud qͦd supra est.xiii.
Affecta qͥppe anima carnali¬
ũ sensuũ. consuetudine et¬
ã se ipsã cũ corꝑe ꝑ locum
moueri putat: dũ id ꝑ lo¬
cũ mouet. Quȩ si posset
diligent᷑ inspicere tanquã
cardines mẽbroꝵ corporis
sur. quẽad modũ articula¬
tim dispositi sint. a qͥbꝰ ini¬
cia mocionũ nitant᷑: inue¬
niret ea q̃ ꝑ spacia locoꝵ
mouentur. nͥ ab eis q̃ loco
fixa st̃ ñ moueri. Non eñi

Expanded text:
ator mouet se ipsum sine tmouet corpus per tempus et locum. Quocirca quisquis intellegere conatur quemadmodum aeternus, uere aeternus et uere tabilis deus, ipse nec per locum nec per tempus motus moneat temporaliter et localiter creaturam suam, non eum puto posse assequi, nisi prius intellexerit quemadmodum anima, hoc est spiritus creatus non per locum, sed tantum per tempus motus, moueat corpus per tempus et locum. si enim quod in se ipso agitur capere nondum potest, quanto minus illud, quod supra est! Adfecta quippe anima carnalium sensuum consuetudine etiam se ipsam cum corpore per locum moueri putat, dum id per locum mouet. quae si posset diligenter inspicere tamquam cardines membrorum corporis sui quemadmodum articulatim dispositi sint, a quibus initia motionum nitantur, inueniet ea, quae per spatia locorum mouentur, nisi ab eis, quae loco fixa s
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝓuidenciȩ in eos ueni¬
at in ponende cõmocio
disciplinȩ. ut si ñ corri¬
guntur qͥ puniunt᷑ eoꝵ
tam̃ exẽplũ cȩteri metu¬
ant: ualeatq ad eoꝵ. salu¬
tẽ iusta ꝑnicies alioꝵ. Nũ
enĩ maliciȩ illoꝵ uel ne¬
qͥciȩ d̾s auctor est. de quor
iusta pena c̃sulit: qͥbꝰ hoc
mͦ c̃sulendũ ẽẽ c̃stituit:
Non utiq Sed cũ eos ui¬
ciis ꝓpriis malos futuros
ẽẽ presciret. ñ eos tam̃
creare destitit: utilitati

Expanded text:
nae prouidentiae in eos ueninae prouidentiae in eos ueniat inponendae commotio disciplinae, ut, si non corriguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplum ceteri metuant ualeatque ad eorum salutem iusta pernicies aliorum. num enim malitiae illorum uel nequitiae deus auctor est, de quorum iusta poena consulit, quibus hoc modo consulendum esse constituit? non utique . sed cum eos uitiis propriis malos futuros esse praesciret, non eos tamen creare destitit, utilitati
Abbreviated transcription (Latin):
Cur gͦ ñ fecit: Quia noluit.
Cur noluerit: penes ipsũ
ẽ. Debemꝰ enĩ ñplus sapere.:
quã oportet saꝑe. Puto ta¬
m̃ paulo ante satis nos os¬
tendisse nͣ parui boni ẽẽ
racionalẽ creaturã: etiã
istã q̃ maloꝵ cõꝑacione ca¬
uet malũ. Qͦd genꝰ bone
creaturȩ utiq ñ ee̾t. si
om̃iũ malas uoluntates
nulli iniqͥtati pęnã debi¬
tã infligeret. Ac siẽ ñ e̾e̾t
nͥ solũ illud genꝰ qͦd nulla
uel peccati uel supplicii
maloꝵ cõparacione ꝓfi¬
ceret. ita uelut aucta
numerositate excellen¬
cioris generis. ipsoꝵ ge¬
nerũ bonor. numerꝰ mi¬
nue ret᷑. Ergo inqͥunt
ẽ aliquid in oꝑibꝰ dei qͦd
alterius malo indigeat.
qͦ ꝓficiat ad bonũ. Ita ne
obsurduert̃ & excecati st̃
mi corrigant᷑. Quis enim
paganꝰ. qͥs iudeus. qͥs here¬
ticus: ñ hoc indomo sua
cotidie ꝓbet᷑ Uerũ cũ
uenit᷑ ad disputacionẽ
inqͥsicionẽq ueritatis. no¬
lunt aduertere sensussu¬
os homine sex qͦ oꝑe diui¬

Expanded text:
cur ergo non fecit? quia noluit. cur noluerit, penes ipsum est. debemus enim non plus sapere quam oportet sapere. puto tamen paulo ante satis nos ostendisse non parui boni esse rationalem creaturam, etiam istam, quae malorum conparatione cauet malum. quod genus bonae creaturae utique non esset, si omnium malas uoluntates nulli iniquitati poenam debitam infligeret; ac sic non esset nisi solum illud genus, quod nulla uel peccati uel subplicii malorum conparatione proficeret. ita uelut aucta numerositate excellentioris generis ipsorum generum bonorum numerus minueretur. Ergo, inquiunt, est aliquid in operibus dei, quod alterius malo indigeat, quo proficiat ad bonum? itane obsurduerunt et excaecati sunt mi corrigantur? quis enim paganus, quia Iudaeus, quis haereticus non hoc in domo sua cotidie probet? uerum cum uenitur ad disputationem inquisitionemque ueritatis, nolunt aduertere sensus suos homines, ex quo opere diui
Abbreviated transcription (Latin):
tẽꝑent: bonũ ẽ eis in or¬
dine ꝓpriȩ naturȩ atq
substancie. Nuncii aũ gre¬
ce angeli uocant᷑. Qͦ nomi¬
ne generali. uniuersa illa
suꝑna ciuitas nuncupa¬
t᷑: quẽ pͥmũ diem ẽditũ
existimamꝰ. Nã nec illud
eos latuit mysteriũ regni
cȩloꝵ qͦd oportuno tẽpore
reuelatũ ẽ ꝓsalute nr̃a. qͦd
ex hac ꝑegrinaciõe libati
eoꝵ. cȩtui c̃iungamͣ. Neq
enĩ hoc ignorarent: qͣndo¬
qdẽ ipsũ sem̃ qͦd oportuno
tẽpore aduenit. ꝑ ipsos
dispositũ ẽ in manu medi¬
atoris. idest in e iꝰ potestate
qͥ dñs eor. ẽ.&. in forma dei.
&s. informa serurDicit item
apłs. Michi minimo omni

Expanded text:
onum est eis in ordine propriae naturae atque substantiae. nuntii autem graece. angeli dicuntur: quo nomine generali uniuersa illa superna ciuitas nuncupatur, quem primum diem conditum existimamus. Nam nec illud eos latuit mysterium regni caelorum. quod oportuno tempore reuelatum est pro salute nostra, quo ex hac peregrinatione liberati eorum coetui coniungamur. neque enim hoc ignorarent, quandoquidem ipsum semen, quod oportuno tempore aduenit, per ipsos dispositum est in manu mediatoris, id est in eius potestate, qui dominus eorum est, et in forma dei et in forma serui. dicit item apostolus: mihi minimo omn
Abbreviated transcription (Latin):
lud ẽgruat qͦd creauit omnia
simul.xxii. Huiꝰ uniuersȩ
di creaturȩ. multa ñ nouimꝰ.
siue ꝗͣ in cȩlis st̃ alcius quã
ut nr̃ sensus ea possit attin¬
gere: siue q̃ inregionibꝰ t̃rarũ
fortassis in habitabilibꝰ. siue
q̃ deorsũ latent: uel in ꝓfun¬
ñ erant. Quomͦ gͦ deo nota e¬
rant q̃ ñerant &. rursus qͦmͦ
ea faceret qͣ sibi nota ñ erant:
Non enĩ qͥcꝗͣ. fecit ignorans.
Nota gͦ fecit. ñ facta cognouit.
fromde anteqͣ. fierent. &. erant.
& ñerant. Erant indei scien¬
cia: ñ erant insua natura. Ac
mͦ innotescerent & indeo &
inse ipsis. Illa uelut matuti¬
na siue diurna cognicione:
hec uͦ uelut uesꝑtina. Ipsi
aũ deo ñ audeo dicere alio mͦ
innotuisse cũ ea fecisset. quã
illo qͦ ea norat ut faceret: a¬
pud quẽ nͣ ẽ transmutacio.
nec mom̃ti obũbracio.Exxiii.
Non sane. ꝓptͣ inferioꝵ sci¬
enciã nunciis indiget. quasi
ꝑeos fiat sciencior: s illo sim¬
plici ac mirabili mͦ nouit om¬

Expanded text:
nia simul Huius uniuersae dei creaturae multa non nouimus, siue quae in caelis sunt altius, quam ut noster sensus ea possit adtingere, siue quae in regionibus terrarum fortassis inhabitabilibus siue quae deorsum latent uel in profunn erant. Quomodo ergo Deo nota erant quae non erant? Et rursus quomodo ea faceret quae sibi nota non erant? Non enim quidquam fecit ignorans. Nota ergo fecit, proinde, antequam fierent, et erant et non erant: erant in dei scientia, non erant in sua natura. ac modo innotescerent, et in deo et in se ipsis, illa uelut matutina siue diurna cognitione, hac uero uelut uespertina. ipsi autem deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset, quam illo. quo ea nouerat ut faceret, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. Non sane propter inferiorum scientiam nuntiis indiget, quasi per eos fiat scientior; sed illo simplici ac mirabili modo nouit om
Abbreviated transcription (Latin):
sua natura. qua factũ ẽ
ut c̃dicio creaturaq sit.
s in illo uita ẽ. qͥa om̃ia
q̃ ꝑ ipsũ facta st̃. noue¬
rat anteꝗͣ fierent. Ac ꝑ
hoc in illo erant: ñ sicut
creatura quã fecit:s si¬
cut uita q lux hominũ
qͦd ẽ ipsa sapiencia .&. ip¬
sũ uerbũ unigentꝰ dei

Expanded text:
ua natura, qua factum est, ut conditio creaturaque sit, sed in illo uita est, quia omnia, quae per ipsum facta sunt, nouerat, antequam fierent, ac per hoc in illo erant non sicut creatura, quam fecit, sed sicut uita et lux hominum. quod est ipsa sapientia et ipsum uerbum unigeni
Abbreviated transcription (Latin):
sensus. Remota qͥppe st̃.& a
st̾: uel intͣpositis aut apposi¬
tis aliis a nr̃o contuitu actu¬
¶q seꝑant᷑. Ex qͦfit ut maior
ad illa inuemienda sit labor.
quã ad illũ a qͦ facta st̃. cũ sit
Sincõꝑabili felicitate pres¬
tancius illũ ex quantula¬
cũq particula pia mente
sentire: quã illa uniuersa
cõprȩhendere. Unde recte
culpant᷑ in libro sapienciȩ
inqͥsitores huiꝰ secłi. Si enĩ
re ut possent estimare secłm:¬

Expanded text:
sensus. remota quippe sunt a sensus. remota quippe sunt a sunt uel interpositis aut obpositis aliis a nostro contuitu actuque separantur. ex quo fit, ut maior ad illa inuenienda sit labor quam ad illum, a quo facta sunt, cum sit inconparabili felicitate praestantius illum ex quantulacumque particula pia mente sentire quam illa uniuersa conprehendere. unde recte culpantur in libro sapientiae inquisitores huius saeculi: si enim re, ut possent aestimare saec
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ sẽꝑ ẽ. nec solũ ñ cõmutat᷑.
s cõmutari om̃ino nͣ potest.
nichil hor q̃ fecit existens. &
omnia pͥmitꝰ habens sic̃ ipse ẽ: Iõ
neq enĩ ea faceret. nͥ ea nos¬
set anteꝗͣ. faceret. nec nosset
nͥ uideret: nec uideret nͥ ha¬
beret. nec haberet ea q̃ ñdũ
facta erant. nͥ quẽ ad modũ
ẽ ipse ñ factꝰ quãuis inquã
illa substancia in effabilis sit
nec diei ut cũq homini ꝑ ho¬
minẽ possit. nͥ usurpatis qͥbꝰ¬
d̾a locoꝵ ac tẽpoꝵr uerbis cũ
sit ante omnia t̾e pora &. ante
om̃s locos: tam̃ ꝓpinqͥor no¬
bis ẽ qͥfecit quã multa q̃ fac¬
ta st̃. In illo eñĩ uuimꝰ moue¬
remota st̃ a mente nr̃a. ꝓpter
dissimilitudinẽ sui generis.
qmͣ corporalia st̃: nec idonea
ẽ ipsa mens nr̃a in ipsis raci¬
onibꝰ qͥbꝰ facta st̃ ea uidere
apud dm: ut ꝑ hoc sciamus
qͦt. & quanta qualiaq sint:
etiã si nͣ ea uideamꝰ ꝑ corꝑis

Expanded text:
modo semper est nec solum non commutatur, modo semper est nec solum non commutatur, sed commutari omnino non potest, nihil horum, quae fecit, existens et omnia primitus habens, sicut ipse est — neque enim ea faceret, nisi ea nosset, antequam faceret, nec nosset, nisi uideret, nec uideret, nisi haberet, nec haberet ea, quae nondum facta erant, nisi quemadmodum est ipse non factus —: quamuis, inquam, illa substantia ineffabilis sit nec dici utcumque homini per hominem possit nisi usurpatis quibusdam locorum ac temporum uerbis, cum sit ante omnia tempora et ante omnes locos, tamen propinquior nobis est. qui fecit, quam multa, quae facta sunt. in illo enim uiuimus et moueremota sunt a mente nostra propter dissimilitudinem sui generis, quoniam corporalia sunt, nec idonea est ipsa mens nostra, in ipsis rationibus, quibus facta sunt, ea uidere apud deum, ut per hoc sciamus, quot et quanta qualiaque sint, etiamsi non ea uideamus per corporis