comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nul. ed noc es alienũ nsi qd ex
qstus et lucri socii sint. ũmest nõ
aliudluctũ ꝙͣ qd̾ ex q̃stuuenit.
nanc quo adiect̾one ꝑtin̾e.¬
Lp̃. EIcouenit int̾ socios neĩtra
certũtẽpus cõĩs res dimdat᷑. ñ i¬
hoc cõucnire. slam et si nõ cõuenit
si tñ ĩtẽpestiue reñciet᷑ societati cẽ
ꝓsocio acc̃onẽ ¶ Set si cõuenit.
ne intͣ certũtẽpus societate abea¬
t᷑. et añ tẽp̃ reñtiet᷑ pocest rõnem
aut quid suta ĩuiriosus et dãp¬
liceat. cinus grã negotiatosusc

Expanded text:
num. sed nec aes alienum, nisi quod ex stus et lucri socii sint, uerum est non ad aliud lucrum, quam quod ex quaestu uenit, hanc quoque adiectionem pertineenerit inter socios, ne intra certum tempus communis res dividatur, non vihoc conuenire: nam et si non conuenit, si tamen intempestiue renuntietur societati, esse pro socio actionem. sed et si conuenit, ne intra certum tempus societate abeatur, et ante tempus renuntietur, potest rationem aut quid si ita iniuriosus et damliceat, cuius gratia negotiatio susc
Abbreviated transcription (Latin):
õp. Si societatẽ mocũ cohieris
ea cõd̾one ut partes societatis cõ¬
sticueres ad bom iuiri arbitriũ
ca res redigenda est. et cõuem¬
cns est umbom arbitriout nõ
utiq er equis partib socii simus
ueluti fialt̾ plus oꝑe industrie.

Expanded text:
. Si societatem mecum coieris ea condicione, ut partes societatis constitueres, ad boni uiri arbitrium ea res redigenda est: et conueniens e‹s›t uiri boni arbitrio, ut non utique ex aequis partibus socii simus, ueluti si alter plus operae indu
Abbreviated transcription (Latin):
¶Sosietas si dolomalo aut frau¬
dendi cã cohitasit ip̃o iure milli
momenti est. qr fides bona cõtͣri¬
a est fraudi et dolo.
bis. et ꝑnũtiũ posse nos dubiũ
ñ est. ¶ Dissociam. renũtiat̾oe.
morte. capis diminutõne. et e

Expanded text:
Societas si dolo malo, aut fraudandi causa coita sit, ipso jure nullius momenti est, qa est fraudi et dolo. rbis et per nuntium posse nos dubium non est. Dissociamur renuntiatione morte capitis minutione et e
Abbreviated transcription (Latin):
ationem. ⁊ ob hoc euen̾it ut uẽ¬
ditor libctur. qr assignaturũ se
modũ intͣ certũ diem ꝓmisit
ħ accio locũ nõ ht̃. S nec dari
actonẽ de dolo recurtendũ ¶S
cuĩ falsus modus renutiatus oẽt
nsorem nonor. quod si nõ deto¬
tomodo qui decrat cũ uendito¬
duo agi posse. ¶ Hoc iudiciũ la¬
tius ptor porrerit. nam ⁊ sicut¬
uis altius rei mensuram falsam
renũtiasse dicetur. s actio cõpe¬
tit ꝓuñ siue in edificu mensu¬

Expanded text:
it ut venditor liberetur, qui adsignaturum se modum intra certum diem promisit, haec actio locum non habet: sed nec dari actionem de dolo decurrendum. Si, cum falsus modus renuntiatus essensorem non oportet. quod si non de toto modo qui deerat cum vendito cum mensore agi posse. Hoc iudicium latius praetor porrexit: nam et si cuius alterius rei mensuram falsam renuntiavisse dicetur, haec actio competit. proinde si in aedificii mensu
Abbreviated transcription (Latin):
alicuns rei uiraut. ñ statimeci¬
ex hac ꝑtr iusuirand̾et accõmet
erceptomĩducat ut si forte reus
ex̃ iudm accore deferente uiraunt
se dare nopoet̾e. et si actor reo defe¬
rẽte iuraint darisibi oportere.ł cẽ¬

Expanded text:
statim etiex hac parte iusiurandum et actionem et exceptionem inducat, si forte reus extra iudicium actore inferente iurauerit se dare non oportere et actor reo deferente dari sibi oportere, ue
Abbreviated transcription (Latin):
rando suo cõueniriposse q magis
ꝓbat.cui quitus saturtuus cõsẽ¬
tit sarguientoq siutit᷑ eius qui
iurainit cam que eror sua fuerat
rem sibi in dotẽ de disse. Namet ħ
crori ait ucilem de dote actom
dãdã que n ẽẽ ex̃ equitatẽ poitã
ñ negauerim. ¶Si quis uiraut
nire poculiaria ꝑͥ geniũ pr̃icipis
darc se ñ oporte et purainti da

Expanded text:
rando suo posse conueniri, quod magis probat. cui Quintus Saturninus consentit argumentoque utitur eius, qui iurauit eam, quae uxor sua fuerit, rem sibi in dotem dedisse: nam et hic uxori ait utilem de dote actionem dandam. quae non esse extra aequitatem posita non negauerim. Si quis iurauerit in re pecuniaria per gen‹i›um principis dare se non oportere et peiera
Abbreviated transcription (Latin):
derimnumos ut coc stichocredas
dẽm mortuo me ignorans dedis
accipiencis i facies sur ci sicut ulud
receptũ est ut debitoees soluentes
cilibntur. itasi quor receptu est
ut credendoniimos auenaret.
sOuarc si milla stiplo int̾ueniss¬

Expanded text:
derim nummos, ut eos Sticho credas, deinde mortuo me ignorans dederis, accipientis non facies: neque enim sicut illud receptum est, ut debitores soluentes ei liberentur, ita hoc quoque receptum, ut credendo nummos alienaret. quare si nulla stip
Abbreviated transcription (Latin):
cuus serus etatis ne sit om̃i ei mo
custoditi d insurad̾ adũsus eũ qͥ
contẽtus oo du deferret fuit ꝙͣuis
pupilus ñ uideat᷑ pegare q sciens
falle n udet᷑ ¶ S ip̃r filui sini drre
noporteuirauit. cass ren̾dit et
pn et filio dãda erceptomiur ui

Expanded text:
cuius sexus aetatisue sit: omni enim modo custodiri debet iusiurandum aduersus eum, qui contentus eo cum deferret fuit: quamuis pupillus non uideatur peierare, quia sciens fallere non uideatur. Si pater filium dare non oportere iurauerit, Cassius respondit et patri et filio dandam exceptionem i
Abbreviated transcription (Latin):
rte si ob actom mãdati negotoꝵ
gestorũ societatis cet̾as q files
nẽ aita quor cõsumitur. ¶Si quiᷤ
iurauit sen rapuisseñd adiuua¬
ri hoc uireuirãdo et in accõe furti
aut cõdoe qr aliud est furtu fecis
quo forte ip̃ suctias arbores age¬
borib fuccisis siue er lege acquilia
aut ciam et si posteacõueniat᷑ ꝑ
ercept̃om uirunrãdi defendi pote¬

Expanded text:
rte si ob actionem mandati negotiorum gestorum societatis ceterasque similes nem altera quoque consumitur. Si quis iurauerit se non rapuisse, non debet adiuuari hoc iureiurando in actione furti aut condictione, quia aliud est furtum fecisse, quo propter succisas forte arbores agerboribus succisis siue e lege Aquilia aut clam postea conuenietur, per exceptionem iur
Abbreviated transcription (Latin):
Lp. DOnerit ratũ habend̾ iuis¬
tuam et utares et iurasti stabe
uoluit quisꝰ sib uirari rdoncũ
est et si exeo fũit uitatũ p̃torid
qĩ sacis probatũ sit uirciurãdo¬

Expanded text:
. non erit ratum habendum iustuam iurares, et iurasti, stabitur. uoluit quis sibi iurari, idoneum est et si ex eo fuerit iuratum, praetor idquasi satis probatum sit iureiurando
Abbreviated transcription (Latin):
lerit ercept̾o cid̾ obstabit s replica¬
bit᷑. qr cerũ amnstͣndatũ ius eiñ
cõpetit. ¶S i tutor qui tudeia getit
dorem inudmdeducunt. ¶Procu¬
rator au q detusit tatũ lind̾ est s.¬

Expanded text:
idem obstabit, sed replicabitur, quia rerum administrandarum ius ei non competit. Si tutor qui tutelam gerit do rem in iudicium deducunt. Procurator quoque quod detulit ratum habendum est, s
Abbreviated transcription (Latin):
et liec .xx. pba recteͣdari kaiendis
futuris scipuatus est menius pri¬
blius.spopondi egolucius titius
si dic sup̃scripta suma publio me¬
ino ei qr ad ꝙ eares pͥtinclat data
soluta satire conoie factu nerit
tunc eo amplius quopost soluerã
pene noie in dies rix denarios
lutius titius conuenit quia it
nos uti publio meiuo ersuma
supscripta menstiuos refundẽ
debeamdenarios. ccc ex oi suma
ei lirdi ueeius ¶Quefitũ est de
obligatione usuraru. qui nuine¬
tus menstu qui solutionei cõpe¬
cebat trausierat. Dicebam qr iu

Expanded text:
ecim proba recte dari kalendis futuris stipulatus est Publius Maeuius, spopondi ego Lucius Titius. si die supra scripta summa Publio Maeuio eiue ad quem ea res pertinebit data soluta satisue eo nomine factum non erit, tunc eo amplius, quo post soluam, poenae nomine in dies triginta inque Lucius Titius. conuenitque inter nos, uti pro Maeuio ex summa supra scripta menstruos refundere debeam denarios trecenos ex omni summa ei herediue eius.' quaesitum est de obligatione usurarum, quoniam numerus mensium, qui solutioni competebat, transierat. dicebam, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uenissents pactu qr idtm̃ ad exte¬
ptione ꝓdesse et idon sotnta pecia
statutis pencionib er die stipłois
usuras debi atq si idm̾atim ect̃
erpssum ¶ S cusortis petito dila¬
ta sit. cõsequenc est ut etiã usure
creo tͣempe quo moraferit acceait
et siut ꝑutabant ad ercept̃om cm̃¬

Expanded text:
nissent pactumque id tantum ad exceptionem prodesse et ideo non soluta pecunia statutis pensionibus ex die stipulationis usuras deberi, atque si id nominatim esset expressum. sed cum sortis petitio dilata sit, consequens est, ut etiam usurae ex eo tempore, quo moram fecit, accedant, et si, ut ille putabat, ad exceptionem
Abbreviated transcription (Latin):
re uti. ut post inditiũ acceptu
cã om̃us restituenda sit .i. om̃e
quod b̾iturus eẽt accor silictis
cõtestate tẽre solutus fuiss.
¶S cruũtnũ imprudens a fure

Expanded text:
re uti, ut post iudicium acceptum causa omnis restituenda sit, id est omne, quod habiturus esset actor, si litis contestandae tempore solutus fuisset. Seruum tuum imprudens
Abbreviated transcription (Latin):
torem tibi ꝓmutere uisserim
tustipulatus sic. cuputares eũ
tien debitorẽ eẽ. an michi oblig¬
eris subfisto si quid nullu nego¬
tiuĩ men cͣcristi. s. ꝓprius est ut
obligari te existimem nͥ qr pe¬
cimiam credidi. ¶Hoc eni nnt
consentientes fieri non potest
Sed q pecia mea ad te pucuit¬

Expanded text:
m tibi promittere iusserim, tu stipulatus sis, cum putares eum Titii debitorem esse, an mihi obligaris? subsisto, si quidem nullum negotium mecum contraxisti: sed propius est ut obligari te existimem, non quia pecuniam tibi credidi hoc enim nisi inter consentientes fieri non potest: sed quia pecunia mea ad te peru
Abbreviated transcription (Latin):
contractũ. n donacione ee. n
pecuniam credicam. donatie¬
nẽ ñ eẽ. qr ñ ea mente pecĩa da¬
rct᷑. ut õĩmodo penes accipien¬
tem maneret. creditamñ ẽẽ
qr er soluendi cã magis daret᷑¬
ꝙ aitius obligandi ¶Igit̃ sus
acceptam dedit. ñ fore credicã
magis em̃ in eũ accepisse ĩcel¬
ligi deberũt s li inteigẽda

Expanded text:
contractum neque donationem esse neque pecuniam creditam: donationem non esse, quia non ea mente pecunia daretur, ut omnimodo penes accipientem maneret: creditam non esse, quia exsoluendi causa magis daret alterius obligandi. igitur si acceptam dederit, non fore creditam: magis enim meum accepisse intellegi debeo. sed haec intellegenda
Abbreviated transcription (Latin):
do sibi acͥquirit᷑. ¶Si numos in¬
cos tuo nõie dedõ. uelut tuos ab¬
sente te. et ignoranteᷤ̾ a risto se¬
ribit acquiri tibi cõditone ¶Iu¬
liauus quoꝵ de hoc int̾rogatus
noie creditor nuimeret futuro¬
nr̃o debitori. deposiu apud te

Expanded text:
do sibi adquirit. Si nummos meos tuo nomine dedero uelut tuos absente te et ignorante, Aristo scribit adquiri tibi condictionem: Iulianus quoque de hoc interrogatus nomine creditor ‹numer›et futuro debitori nostro. Deposui apud te
Abbreviated transcription (Latin):
Omp̃ PRomide mutuidatioi¬
tero pendut ex post fc̃o cõfirme¬
tur uciti si dem tibi mutuos mi¬
mos. ut si condo aliq̃ erstitit tui
fiatit. si qr michi obligatus. ¶ C̃
siegatam peccumam lirc cred¬
idit. dem legatarius trol̃it. eã¬

Expanded text:
 Proinde mutui datio interdum pendet, ut ex post facto confirmetur: ueluti si dem tibi mutuos nummos, ut, si condicio aliqua exstiterit, tui fiant sisque mihi obligatus: item si legatam pecuniam heres crediderit, de
Abbreviated transcription (Latin):
nam et si colonus post lustru cõp¬
ietum. fructus ꝑcepit. cõditi coc¬
posse costat ita dem si ñ er xolũ¬
tatedin ꝓculdubio cessat codo.
Ea que ui fluminu importata
st̾. condici possunt
Omi Oxos te micii dare opo¬
t̾tuerat si id postea pierit ꝙͣ ꝑte
factu erit quommus id mictu da¬
res. tim fore id detrimetu costa
testate tua filit nec neaut dolo

Expanded text:
nam et si colonus post lustrum completum fructus perceperit, condici eos constat ita demum, si non ex uoluntate, procul dubio cessat condictio. Ea, quae ui fluminum importata sunt, condici possuntm. Quod te mihi dare oporteat si id postea perierit, quam per te factum erit quominus ‹i›d mihi dares, tuum fore id detrimentum constestate tua fuerit id nec ne aut dolo
Abbreviated transcription (Latin):
ca et er omi obłgatoe er qua ce¬
rtũ petit. si ue ex incerto cc̃tu
petatur. siue er certo. l.ii nobis
er om̃i cõcractu certũ cõdicere
drm modopsens sit obligo¶ Et¬
t᷑m si indiem sit. xt sub codonẽ
obligo an diem uł cõdõem no
potero ag̾e Eompetit etiã hec
actio ee legati ca. et exlege ac
quilia. si ei ca furtina phancac¬
tom codicet᷑. ¶ S et nec ex sena¬
tus cosulco agat̾ competit hec
accoxeluti si is cui fidĩcomissa¬
ria hrditas restituta est ag̾e uol
sine aut suo noie quis obuigatꝰ
sit. siue aueno ẜ hacactionem
recte couemetur. ¶ Qm igit᷑
er omib ccctib hicc certi cõdo cõ

Expanded text:
sa, ex omni obligatione, ex qua certum petitur, siue ex certo contractu petatur siue ex incerto: licet enim nobis ex omni contractu certum condicere, dummodo praesens sit obligatio: ceterum si in diem sit uel sub condicione obligatio, ante diem uel condicionem non potero agere. Competit haec actio etiam ex legati c ex causa furtiua per hanc actionem condicitur. sed et si ex senatus consulto agetur, competit haec actio, ueluti si is cui fiduciaria hereditas restituta est agere uolet. Siue autem suo nomine quis obligatus sit siue alieno, per hanc actionem recte conuenitur. Quoniam igitur e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfitiscatur pecc̃ia ¶ E redituma
ueluti si post nuptias doc ꝓiit¬
tat ¶ In mutui dat̾oe or om̃mer
fiuius fam̃. et ẜuus dantes pecui¬
iares numos obligant. ¶dens
tale est quale est. si uolu̾tate in¬
ea tu des peccumam.nam mic¬
fuerint. ¶ ubis quorcredimꝰ
quodã actu ad obligatom cõpã¬
dã int̾p̃oito uelutii scipłatt¬
est. ¶Io aut agi intelligit᷑ ut
euisd̃ gins. et ead̾ bonitate sol¬
spatur quod datum est sit

Expanded text:
ficiscatur pecunia, creditum ueluti si post nuptias dos promittatur. In mutui datione oportet filius familias et seruus dantes peculiares nummos obligant: id enim tale est, quale si uoluntate mea tu des pecuniam: nam mifuerint. Uerbis quoque credimus quodam actu ad obligationem comparandam interposito, ueluti stipulatiest, id autem agi intellegitur, ut eiusdem generis et eadem bonitate soluatur, qua datu
Abbreviated transcription (Latin):
Ca primioduos ropit. postea ge
nascitur questio ego facti poti
imperator.ant.adrianus publi¬
omartello rescriꝑsit liberamq̃
itum esse seruariatim durtiꝑ¬
tum ederet. s et sicique exiustis
nupsus concepit aque et igni
interdictum est.cuiem roma¬
num parere et inpotestate pr̃ĩs
tie facte sunt. prẽm liberiseque
et dignitatem in qua fuit et
magratum. et pocestatemin¬
decur retinere sicut rei fuedo¬
nininum retinet.

Expanded text:
sa primo duo pepererat, postea gemnascitur. quaestio ergo facti potiImperator Hadrianus Publicio Marcello resc‹r›ipsit liberam, qitum esse seruari ea‹m›, dum partum ederet. sed si ei, quae ex iustis nuptiis concepit, aqua et igni interdictum est, ciuem Romanum parit et in potestate patristiae factae sint, patrem liberi sequuet dignitatem in qua fuit et magistratum et potestatem videtur retinere, sicut rei suae dominium retinet.
Abbreviated transcription (Latin):
sulem eutice misso manifestabi¬
tur cuius. rescripti uerba sunt ħ
tollerabilem iiuriam deneget᷑
erfamilia uili sabini ad statua
uuel inuiria affectos cognoueris
umbriciam quamdam matro

Expanded text:
sulem Baeticae manifestabitur. cuius rescripti uerba haec sutolerabilem iniuriam denegeturex familia Iulii Sabini ad statuami iniuria affectos cognoueris,Umbriciam quandam matro
Abbreviated transcription (Latin):
nespasiano diem sĩ obut. nerue
successit ꝓculus fuit eo tempore et
uerua filius. fuit et alius longinꝰ
exequestriordine quid qui postea
ad p̾turam us puenit s ꝓculi au¬
ctoritas maioretiã fuit. Nam pli¬

Expanded text:
Uespasiano diem suum obit. Neruae successit Proculus. fuit eodem tempore et Nerua filius: fuit et alius Longinus ex equestri quidem ordine, qui postea ad praeturam usque peruenit. sed Proculi auctoritas maior
Abbreviated transcription (Latin):
ueno ce naturam subitit seriu
ex eoappllatisunt. quos impato¬
res captiuos uẽdere. ac phoc ser¬
uare nec occitere solent. mancip¬
la uerodicta sunt. ꝙ ab hostibus
manu capiantur.
est conditio. liberoeumaut̃ hoi¬
cuuli aut gentium. Iure aut ci¬
iuli si quis maior .xx.annis ad p̾¬
cium participandum se ueninte
passus est. ¶urc gentiu serui
urifunt. quĩ ab hostibus capiũ¬
turaut qui erancillis nostris
nascuntur. ¶Ingẽnui sunt. qu¬
icrinatre liberanatisunt. suffi¬
cit enim liberam fuisse matre
facta pariat. placuit cumqui¬
ulgo. quia non debet calamita¬
s matris nocere ei qui muentre
est. er hoc quoq quesitum est. si
ancilla p̃gnans manumissasit.
deind̾ ancilla postea facta. aut¬
expulsa a cruitate peperit. anli¬
berum anseruum pariat. et cũ
rectius probatumest liberum
nasciet sufficere ei qui muent¬
re est li beram matremuel me

Expanded text:
turam subicitur. serui ex eo appellati sunt, quod imperatores captiuos uendere ac per hoc seruare nec occidere solent: mancipia uero dicta, quod ab hostibus manu capiantur. est condicio: liberorum autem homiciuili aut gentium: iure ciuili, si quis se maior uiginti annis ad pretium participandum uenire passus est: iure gentium serui nostri sunt, qui ab hostibus capiuntur aut qui ex ancillis nostris nascuntur. Ingenui sunt, qui ex matre libera nati sunt: sufficit enifacta pariat, placuit eum quiasci, quia non debet calamitas matris ei nocere qui in utero est. ex his et illud quaesitum est, si ancilla praegnans manumissa sit, deinde ancilla postea facta pexpulsa ciuitate ‹pe›pererit, liberum an seruum pariat. et tamen rectius probatum est liberum nasci et sufficere ei qui in uentre est liberam matrem uel me
Abbreviated transcription (Latin):
decerint relatͥone .s. facta ñ ad
id quod ita pretor fecit sed ad ul¬
ud quod poetorẽ face̾ eõuent ¶a¬
lia significatõe ius de̾ locus ĩ quo
ius reddit᷑ applłone collata ab
eo quod fit meo ubi fit que locũ
determinare hoc modo possummꝰ
ubico pretor saua maiestate ĩ¬
peru sui saluor more maioriluis
dicẽ ẽstituit is locus recter apputͣ¬

Expanded text:
decernit, relatione scilicet facta non ad id quod ita praetor fecit, sed ad illud quod praetorem facere conuenit. alia significatione ius dicitur locus in quo ius redditur, appellatione collata ab eo quod fit in eo ubi fit. quem locum determinare hoc modo possumus: ubicumque praetor salua maiestate imperii sui saluoque more maiorum ius dicere constituit, is locus recte iu
Abbreviated transcription (Latin):
auł .l. Imi mo magne auctorita
probatum est. ut non fuerit necẽe
scripto id conprehencere. Icem .l.
a fiusset. optimaest emin legum
interpres consuetudo.
alistratus. ¶am imperator nĩ
seu. rescripsit mambiguitatibus
que exlegibus ꝓficiscimtur cons¬
uetuomem aut rerum ppetuo si¬
miuliter iuoicatarum auctorit¬
tem ium legis optine debere.
perstinus. iEgo omneuis aut
consensus fecit. aut noccitas const¬
do. aut in dimunuendo. aut enuum
hoc agitur quemadmodũ quid

Expanded text:
.. Imo magne auctoritatprobatum est, ut non fuerit necesse scripto id comprehendere. Idem libra fuisset: optima enim est legum interpres consuetudo. aestionum. Nam imperator noster Seuerus rescripsit in ambiguitatibus quae ex legibus proficiscuntur consuetudinem aut rerum perpetuo similiter iudicatarum auctoritatem uim legis optinere debere. 39 regularum. Ergo omne ius aut consensus fecit aut necessitas constndo aut in minuendo: aut enim hoc agitur quemadmodum quid
Abbreviated transcription (Latin):
cui compemus. et magis puto
eius serumestimandum quii
ortem aui natus fit iustumf
pocratis. et ideo credenoumest
formartihumanigeneris cuer¬
so more procreatitur. ueluti sim
t. partus aut qui menbrorum
huma norim officia ampliauit
aliquatenus udetur effectus
et ieco int̾ liberos coninetabit᷑¬
percit liberaesse testamentor
ussa. primo partuunum. secco
tes peperit.quesitim est anet
quis eorum liberescet. et hoc cõ¬
ditiolibertati imposita iam
implenda mulieri est. si nond
re. ut ordine incerto nascenciũ
non appareat.utrum in serin¬
cipiente igitur ꝑcitu eristens
conditio efficit. ut ex libera eo
in nuilia ticio heredi ne dederit.¬

Expanded text:
cui comparamus? et magis puto eius sexus aestimandum, qui ortem aui natus sit, iustum Hippocratis: et ideo credendum estformam humani generis conuerso more procreantur: ueluti si mt. partus autem, qui membrorum humanorum officia ampliauit, aliquatenus uidetur effectus et ideo inter liberos connumerabiterit libera esse testamento iussa, primo partu unum, secundo tres peperit: quaesitum est, an et quis eorum liber esset. haec condicio libertati adposita iam implenda mulieri est. sed non excedere, ut ordine incerto nascentium non appareat, uter in sercipiente igitur partu existens condicio efficit, ut ex libera edam milia heredi Titioue dederit
Abbreviated transcription (Latin):
ficeret. tirne quod prorimumet co¬
nsequens est ei. si nec idquid appar¬
etat. tunc uis urbs romana quo¬
ucitur sernari oportet. ¶I nuete¬
rata consuetudo. pro lege non in¬
merito custooitur. et hoc est iuus q¬
ued morib dicitur constitutum
namcum ip̃e leges milla alia caus¬
a nos tencant. qm̃ꝙ iuditio pop¬
uli recepte sunt. merito et eaque
sunt fine ullo scripto populus pro¬
bauit tenebunt omnes. namquid
interest su ffragio populus uolon¬
tatem suam declaret. an rebus ip̃is
et factis. quare rectissime eti amill¬

Expanded text:
ficeret, tunc quod proximum et consequens ei est: si nec id quidem appareat, tunc ius, quo urbs Roma utitur, seruari oportet. Inueterata consuetudo pro lege non immerito custoditur, et hoc est ius quod dicitur moribus constitutum. nam cum ipsae leges nulla alia ex causa nos teneant, quam quod iudicio populi receptae sunt, merito et ea, quae sine ullo scripto populus probauit, tenebunt omnes: nam quid interest suffragio populus uoluntatem suam declaret an rebus ipsis et factis? quare rectissime etiam ill
Abbreviated transcription (Latin):
cinusq fiat. aut queadinodum
remut pore cum lege regia qu
cde impio cius lata est. populus
gnoscens decreint. uel de plano ĩ¬
constat. hec sunt quas in ilgocõst
que princeps aliciu ob meritan¬
dulsit. uelsicinpenam irrogauit
uel sicui sine ertmplo subuenit.
ndis eudens esse utilitas debet u

Expanded text:
iusque fiat, aut quemadmodum rem: utpote cum lege regia, quae de imperio eius lata est, populus gnoscens decreuit uel de planconstat. haec sunt quas uolgo constitquae princeps alicui ob merita indulsit uel si quam poenam irrogauit uel si cui sine exemplo subuenit, ndis euidens esse utilitas debet, u
Abbreviated transcription (Latin):
m id quod semꝑ equet bonu̾est
lus dẽ ut est iuuis naturale. ¶Alto
in qued om̃ibr.aut plurib ĩqua¬
con cuntate utile est ut est urꝰ
cuule. nec nimus recte ius de ĩ

Expanded text:
m id quod semper aequum ac bonum est ius dicitur, ut est ius naturale. altero modo, quod omnibus aut pluribus in quaque ciuitate utile est, ut est ius ciuile. nec minus ius re
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑one ẽc iporum cõmodu produc¬
aAmnuis ad seueritatem¬
ful .t. Nn est nouuut priores le
ad posteriores trali usitatum est. et¬
quasi semphoc legib mẽe credi opor¬
tet. ut ad cas quoꝙ psonas et ad ca

Expanded text:
tatione contra ipsorum commodum produc‹a›mus ad seueritatemum. Non est nouum, ut priores leges ad posteriores traquasi hoc legibus inesse credi oportet, ut ad eas quoque personas et ad ea
Abbreviated transcription (Latin):
it. nec quisquã añ hũe. aut posthu¬
ne hoc nomine eognominatus est.
gaius scipionasita qui optimus as¬
enatii appellatus est. cinetiam pub¬
lice comus in sacra ii. aduta est qued
facilius cõsuli posset. ¶ Dem̃ quinto
legatus. cumessent duc tessire põite
una pacis alta̾belli arbrcriosibi dato
ut̾m uellet referre romam utͣmq
sustulit. et cartagineses ait pet̾e de¬
rere utm mallent accipe. ¶ ꝑ ost hos
fuit cib̾ius torrũtans ut dixi qͥ pͥ¬
mus ꝓfitericepit. enus tñscriptu
nuliu exstat. s responsaquãpłim

Expanded text:
it, nec quisquam ante hunc aut post huit, nec quisquam ante hunc aut post hunc hoc nomine cognominatus est. Gaius Scipio Nasica, qui optimus a senatu appellatus est: cui etiam publice domus in sacra uia data est, quo facilius consuli posset. deinde Quintus legatus, cum essent duae tesserae positae una pacis altera belli, arbitrio sibi dato, utram uellet referret Romam, utramque sustulit et ait Carthaginienses petere debere, utram mallent accipere. Post hos fuit Tiberius Coruncanius, ut dixi, qui primus profiteri coepit: cuius tamen scriptum nullum exstat, sed responsa comp
Abbreviated transcription (Latin):
pfessi sũt.si qui eorũ mariẽ digni¬
tati apud populũ romanũ fueit
corũ inpͥsentia mẽto lubendaest
ut.appireat a quibet qualib hec
iuraorta et tradita sũt. et quid̾er
onibe qui scientiam nactisũt. ate
in latenti ius cunle retinere cegit¬
abant. solũq esultatorib uacate
pocius qͣm discere uolentibe se pr̃a¬
bant ¶ Suit aut inprimis pitus
publurs papinius quileges regia¬
s inimũ contulit ad hoc apurs d¬
audius imuss ex .x. iuris cuius ma
uit. ¶ Põst hunc apius claudius eꝰ¬
d̾ gñts maximã scientiã habuit. hic
centimanus appellatus est et apia
mamstrauit et aqͣm claudiam id¬
ucit. et de piro murbem ñ recipiẽdo
sinim tulit. hunc eciamact̾ones
scripfisse tͣditũ est primũde usurpa¬
tonibe quilib n̾oerstat. ide apurs
claudius qui uidet ab hoc ꝓcessisse
R̾ literã inuenit ut ꝓualesus uale¬
uit post eos marime scie simphron¬
ius que ppłs romanus.S. appellau¬

Expanded text:
fessi sunt: sed qui eorum maximae dignationis apud populum Romanum fuerunt, eorum in praesentia mentio habenda est, ut appareat, a quibus et qualibus haec iura orta et tradita sunt. et quidem ex omnibus, qui scientiam nancti sunt, ante in latenti ius ciuile retinere cogitabant solumque consultatoribus uacare potius quam discere uolentibus se praestabant. Fuit autem in primis peritus Publius Papirius, qui leges regias in unum contulit. ab hoc Appius Claudius unus ex decemuiris, cuius maxuit. post hunc Appius Claudius eiusdem generis maximam scientiam habuit: hic Centemmanus appellatus est, Appiam uiam strauit et aquam Claudiam induxit et de Pyrrho in urbe non recipiendo sententiam tulit: hunc etiam actiones scripsisse traditum est primum de usurpationibus, qui liber non exstat: idem Appius Claudius, qui uidetur ab hoc processisse, R litteram inuenit, ut pro Ualesii‹s› Ualeuit post eos maximae scientiae Sempronius, quem populus Romanus σοφὸν appellau
Abbreviated transcription (Latin):
cassiã ꝑtim ꝓculiam. que origo a
capitoneet labeoneceprat. cassio
callius sab̃successit qui plimũtem¬
porib uespasiani potuit. ꝓculo pe¬
gasus qui temporibe uespasi. mi p¬
rectus urbis fint. cellio sabino p̾scꝰ
iabolenus pegaso et celsus pr̃i celso
celsus filius. et priscus neratius. qui
uctiq cosules fuerut. celsus quiditiu
iaboleno prisco aburimus uales et
tusciamis. Itersaur uilianꝰ de
legid ⁊ senatus ꝯsultis ⁊ lon¬

Expanded text:
artim Procul‹i›ani, quae origo a Capitone et Labeone coeperat. Cassio Caelius Sabinus successit, qui plurimum temporibus Uespasiani potuit: Proculo Pegasus, qui temporibus Uespasiani praefectus urbi fuit: Caelio Sabino Priscus Iauolenus: Pegaso Celsus: patri Celso Celsus filius et Priscus Neratius, qui utrique consules fuerunt, Celsus quidem et iterum: Iauoleno Prisco Aburn‹i›us Ualens et Tuscianus, item Saluius Iulianus. DE LEGIBUS SENATUSQUE CONSULTIS ET LON
Abbreviated transcription (Latin):
ediles sũt creati. ¶Ouius dem au¬
gustus. xui. pretores instituit pr¬
p̾tores. adiccit qui de fidic̾inissis uis
diceret᷑. er quibr imũ dius ticis de¬
xit. et adiecit diuus nerua qui int̾
ficũet priuatũ ius diceit̾. ita .x. et
octo pͥtores inciuitate is dicunt
et ħ omĩa quotiens in re .pi. sut in¬
agc̃atus obsuãt᷑. quociens aut̃ ꝓfi¬
ciscont᷑ inus relinquit᷑ qui r dicit
is uocat᷑ p̾fectus urbis qui pfectus

Expanded text:
reati. diuus deinde Augustus sedecim praetores constituit. popraetores adiecit qui de fideicommisso ius dicerent, ex quibus unum diuus Titus detraxit: et adiecit diuus Nerua qui inter fiscum et priuatos ius diceret. ita decem et octo praetores in ciuitate ius dicunt. Et haec omnia, quotiens in re publica sunt magistratus, obseruantur: quotiens autem profi‹cis›cuntur, unus relinquitur, qui ius dicat: is uocatur p
Abbreviated transcription (Latin):
mina. exquib plima int manus
elutisectas fecerut. nan anteius
capito in hus que ei tradita fuerãt
psenerabat. labeoingeniiqualita¬
teet fiouctia cocttine qui et ceteris
re iustituit. et ita capitamio ateio¬
in. aissurr et sabinus successet. labeo¬
ni nerlia qui adhuc eas dissensions
aureit hic neua etiã cesari familia¬
rissim fuit. massurt sabinus in eq¬
uestri ordine fuit. et publise primꝰ

Expanded text:
mina, ex quibus plurima inter manus mina, ex quibus plurima inter manus ersas sectas fecerunt: nam Ateius Capito in his, quae ei tradita fuerant, perseverabat, Labeo ingenii qualitate et fiducia doctrinae, qui et ceteris re instituit. Et ita Ateio Capitoni Massurius Sabinus successit, Labeoni Nerua, ‹qui a›dhuc eas dissensiones auxerunt. hic etiam Nerua Caesari familiarissimus fuit. Massurius Sabinus in equestri ordine fuit et publicae primus
Abbreviated transcription (Latin):
blui mutiũ nepotem eius relinqit
herecem. fuit aut questorius nec
tũ augustus offerret. et ex hus creb¬
atius picior cassellio. cassellus treb¬
atio cloquetior fuisseditit᷑ offiliꝰ ut¬
ror docior cassellu scriptañerstat. nͥ
uor quintus tubo fuit. quioffilio op¬
cramdedit. fuit aut patrituis et tat¬
sit acausisagendis ad ius cuule. in¬
oram teneret. infirmũ tubonẽ. appli¬
care ñ piissit nec aquã haurtre quo
nomine accusauit eũ. et cicodefedit
doctimus habitus est uiris publici
et peiuati et qͥmples utruisz opis li¬
bros relinquit. sermoneetiã antiquo
usus. affectauit scribe et ideo parũ libri
euts grati habent᷑ ¶ Post hune max¬
ime autoritatis fuerũt anthenisea¬
pito qui offiliũ secutus est. ancisti¬
us libros labro quiom̃s hos audunt
institutus est aut̃ atrebat̾o ex hus
antenis csulfuit labeonoluit. cum
suffectus ficret. et honorẽ sussipet
s plimũ studus opr̃icedit. et cotũã
secederet. et escribendis libris op¬

Expanded text:
blium Mucium nepotem eius reliquit heredem. fuit autem quaestorius nec tus consulatum offeret. ex his Trebatius peritior Cascellio, Cascellius Trebatio eloquentior fuisse dicitur, Ofilius utroque doctior. Cascellii scripta non exstant nisi ‹s› quoque Tubero fuit, qui Ofilio operam dedit: fuit autem patricius et transit a causis agendis ad ius ciuile, moram teneret, infirmum Tuberonem applicare non permisit nec aquam haurire, quo nomine eum accusauit et Cicero defenditdem habitus est iuris publici et priuati et complures utriusque operis libros reliquit: sermone etiam antiquo usus affectauit scribere et ideo parum libri eius grati habentur. Post hunc maximae auctoritatis fuerunt Ateius Capito, qui Ofilium secutus est, et Antistius Labeo, qu‹i› omnes hos audiuit, institutus est autem a Trebatio. ex hAtheius consul fuit, Labeo esse noluit, cum suffectus fieret et honorem susciperet, sed plurimum studiis operam dedit et totum secederet et conscribendis libris op
Abbreviated transcription (Latin):
at. et ut ob itersciamus. ante cem¬
pora augusti publice respondõdi
uis non a principib dabatur.s qui
fioutian studirũ suorũ habebant
cosulẽtib respondebat᷑. neq respõ¬
sauti signata daibant. s plin iu
ditib ipiscribebant. aut testabãt᷑
qui illos c̾sulebant. ¶ Prtinus dus
augustus ut maior uiris aucorita¬
s het̾ cõstituit ut ex autoritateerꝰ
responderent. ex ulo tẽpore peti ħ
ꝓbñficio cepit. et ideo optimus pͥn¬
ceps addianus cumab eonui pͥeto¬
in pecerent ut sibi liceret respod̾e
responsit eis hoc no peti.sed pr̃ariso¬
leet itro siquis fiduciã sui haberet

Expanded text:
at. Et, ut obiter sciamus, ante tempora Augusti publice respondendi ius non a principibus dabatur, sed qui fiduciam studiorum suorum habebant, consulentibus respondebant: neque responsa utique signata dabant, sed plerumque iudicibus ipsi scribebant, aut testabantur qui illos consulebant. primus diuus Augustus, ut maior iuris auctoritas haberetur, constituit, ut ex auctoritate eius responderent: et ex illo tempore peti hoc pro beneficio coepit. et ideo optimus princeps Hadrianus, cum ab eo uiri praetorii peterent, ut sibi liceret respondere, rescripsit eis hoc non peti, sed praestari solere et ideo, si quis fiduciam sui haberet
Abbreviated transcription (Latin):
ipa. ¶Raus em legifit ubiqueo fi¬
eti noluit fieri antem non uetuitid
contralegem fit. Idem i.
autem licet legibe soluta non est p¬
rinceps tñcadem uli pruulegia tu¬
buit que et ip̃e habet.

Expanded text:
m Fraus enim legi fit, ubi quod fieri noluit, fieri autem non vetuit, icontra legem fit. Idem libautem licet legibus soluta non est, principes tamen eadem illi privilegia tribuunt, quae ipsi habent.
Abbreviated transcription (Latin):
rͣatits qui ueste preesset .r. uiri in liͦ¬
cibe iudicandis sunt cõstituti ¶E
flatores. et triu uin capitales quie
arc̾is enstodiam haberet᷑. ut cũ aĩni¬
ci oporte̾r intuentu eorũ fieret¶ Et
quia magratib uespcinis cempor¬
ib inpublicũ esse incouenens erat
quinq un e̾sticuti sut. eis cib̾im et
ult̾ tibim. qui possit ꝓ magr̃atibrf
fũgi ¶Capta demde sardima. et in¬
or cicilia. Item ispania. dem̃ narbo¬
nesi ꝓiuntia totidẽ pretores quot ꝓ¬
uintie in dit̾one uenerat creati sut᷑
ꝑtim quiurbants reb ꝑtimquip¬
uincialibe preesset. ¶ Dem̃ cornelt¬

Expanded text:
ratus qui hastae praeessent, decemuiri in litibus iudicandis sunt constitut‹i. Cflatores, et triumuiri capitales qui carceris custodiam haberent, ut cum animaduerti oporteret interuentu eorum fieret. Et quia magistratibus uespertinis temporibus in publicum esse inconueniens erat, quinqueuiri constituti sunt cis Tiberim et ultis Tiberim, qui possint pro magistratibus fungi. Capta deinde Sardinia, mox Sicilia, item Hispania, deinde Narbonensi prouincia totidem praetores, quot prouinciae in dicionem uenerant, creati sunt, partim qui urbanis rebus, partim qui prouincialibus praeessent. deinde Cornel
Abbreviated transcription (Latin):
Er. Et ideo ratͥones eoru quec
stitiuintur inquiri non oportet
alioqum multa ex hus que cer¬
tasunt subuertutur.
ndulget in futurum uetat.
perspecta una aliquacius paticu
la ꝓpõita iuidicare uel respodere.

Expanded text:
. et ideo rationes eorum, quae constituuntur, inquiri non oportet: alioquin multa ex his quae certa sunt subuertuntur.ndulget, in futurum uetat. perspecta una aliqua particula eius proposita iudicare uel respondere.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s hoies. appellaremur iure gẽ¬
ciũ tria homigna eẽ ceperut. libi
et hus cõtraruserin. et terciũgenꝰ
ducta bella. discrete gentes regn¬
a condita.dina st distincta agtis

Expanded text:
emur, iure gentium tria genera esse coeperunt: liberi et his contrarium servi et tertium genus ducta bella, discretae gentes, regna condita, dominia distincta, agris
Abbreviated transcription (Latin):
ta ita scribi possunt. ut om̃s cassus
qui qnq inciderĩt cõprehentunt᷑
s suficit ea que płin accidũt cͣtineri.
d̾ .l Et idco de hus que primo ẽstit¬
Quunt. aut interpretatone aut c̾sti¬
tutonc optimi principis cercius sta
sdictiom preest ad similia procedere
tilitatem uel interpretatione uel

Expanded text:
ta ita scribi possunt ut omnes casus, qui quandoque inciderint, comprehendantur, sed sufficit ea que plerumque accidunt contineri.. Et ideo de his, quae primo constituuntur, aut interpretatione aut constitutione optimi principis certius statsdictioni praeest ad similia procedere tilitatem, uel interpretatione uel
Abbreviated transcription (Latin):
ut degant celsus diffimunt. ¶
rum uerũ etiam premiorũquoq
simulat᷑a affectantes ¶uisst¬
nt enim quedã publice utilia qda
priuatim ¶ꝓ ubutium uis insaer¬
is in saceidotibet in magistracibe
consistit ¶ꝑ ruatum ius triptitũ
est collectum et enim est ernatu¬
ualibe peeceptis aut gentĩ aut ci¬
ulibe ¶us naturale est queo na¬
tura oinia anmalia docuit. nam
ius istud ñ solũ humanign̾ts̃ ꝓpri¬
aurũquoq comiune est. hinc desce¬
dit marts atqfemine couigito
qͣm nos matrimoniũ appellamꝰ
censeri ¶us gentiũ est quo gen¬
tes humane uteñt qued anatu¬
rali rone recede facile intellig̾e lice¬
t qr uiud est omibr. aĩalib hoc solis
purentibet patne pamus¬
ꝓpuisemus nam iure hoc euenitq
Lod ut quisq ob tutelam corporis
sui fecit iure fecisse cristimet eto
int nos cognatonẽ quandamna¬
tura estituit. cõseqns̃ e hoiem hõi

Expanded text:
ut eleganter Celsus diffinit, ius rum, verum etiam premiorum exhorsimulatam affectantes. DE Snt enim quaedam publice utilia, quaedam priuatim. publicum ius in sacris, in sacerdotibus, in magistratibus constitit. priuatum ius tripertitum est: collectum etenim est ex naturalibus praeceptis aut gentium aut ciuilibus. Ius naturale est, quod natura omnia animalia docuit: nam ius istud non humani generis propriauium quoque commune est. hinc descendit maris atque feminae coniunctio, quam nos matrimonium appellamus, censeri. Ius gentium est, quo gentes humanae utuntur. quod a naturali recedere facile intellegere licet, quia illud omnibus animalibus, hoc solis ut parentibus et patriae paopulsemus. Nam iure hoc evenit, ut quod quisque ob tutelam corporis sui fecerit, iure fecisse existimetur. Et cum inter nos cognationem quandam natura constituit, consequens est hominem homi
Abbreviated transcription (Latin):
te eius amitt̾e indeb̃t᷑ ipe iterũ
incerti̾ annũ ꝑbellissimã ma¬
chinatone introductus enLi
brũem̃i ypothecane exprimor¬
dus plenũciusdẽ maximi pap̾.
fecimus lectionem. ut nomẽer

Expanded text:
tem eius amittere videantur, ipse iterum in tertium annum per bellissimam machinationem introductus est: librum enim hypothecariae ex primordiis plenum eiusdem maximi Papiniani fecimus lectione, ut et nomen ex
Abbreviated transcription (Latin):
xpap.l. Ius aut̾e cuule est quod
ex legib plebiscitis senatus csultis
decretis peintipũ auctoritate pru¬
dentium uenit. ¶us pretornũe
qued pͥtores introdurerũt adiu¬
uandi uł spplendi uł corigedi iur
icuulis gria pp̃ utilitatem publi¬
cã et quod honorarũ dẽ ab honor

Expanded text:
. Ius autem ciuile est, quod ex legibus, plebis scitis, senatus consultis, decretis principum, auctoritate prudentium uenit. Ius praetorium est, quod praetores introduxerunt adiuuandi uel supplendi uel corrigendi iuris ciuilis gratia propter utilitatem publicam. quod et honorarium dicitur ad honor
Abbreviated transcription (Latin):
quis inseitute est. manuet po
ce cumiure naturali omes hoiẽs
libi nascent᷑. nec ess uota manu¬
missio cum seruitus ess icegnita
si postea qͣmiuire gentiũ serincus
inuast secutũ est bñficm̃ manu

Expanded text:
quis in seruitute est, manui et pte cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum seruitus esset incognita: sed posteaquam iure gentium seruitus inuasit, secutum est beneficium manu
Abbreviated transcription (Latin):
tissimis papͥlectone tͣdẽtos por¬
uimus quorũ uoliummna ĩt̾cio
anostudiosi recatabant. ũer oĩ
corũ corpe sisparsim pauea ex i¬
ultis et ĩ hucpte accipic̃tes Uobis

Expanded text:
tissimi Papiniani lectione tradendos posuimus, quorum volumina in tertio anno studiosi recitabant, non ex omni eorum corpore, sed sparsim pauca, ex multis et in hac parte accipientes: vobis
Abbreviated transcription (Latin):
sa it̾ eis apiebat᷑ et expͥdicta eoꝵ¬
responsorũ cõfimatone uel msi¬
debant᷑ octo tm̃modo libros accip¬
iebant nec eorũ totũ corpus eis
solis a professorib tͣcditis paulia¬

Expanded text:
et ex praedicta responsorum consummatione, quae dedebatur, octo tantummodo libros accipiebant, nec eorum totum corpus eis solis a professoribus traditis Paulia
Abbreviated transcription (Latin):
continuãs particularẽ ex
gnaparte mutilẽ conftitui
tituli alir eis tractabant᷑ tai
ex illa partelegũ que de iiditu
nũcupat᷑ et ip̃is non cõtinam
s raram utiliũ retitatone pͥbẽ¬
tib qͣi ceto quor toto uolum
imitili constituto ꝙͣ ex i

Expanded text:
continuam, sed particularem et ex magna parte inutilem constitutam tituli alii eis tradebantur tam ex illa parte legum, quae de iudiciis nuncupatur et ipsis non continuam, sed raram utilium recitationem praebentibus, quasi cetero toto volumine inutili constituto quam ex i
Abbreviated transcription (Latin):
cusumatonem factũ libenter ad¬
mitentes diffure iamꝑ nr̃as ora¬
cones tam ingreca lingna quã
romanorumquas et eternas fi
optamus explicita sunt sedcũ
tune seientie constitutos et hocͦ
orortuerit scire quo et inquib
temporib tradi necessanuitudi¬
ois credidimus ut er hoc optimi
mamus quatam prudentianta
qm̃c & eri antecessores quieam
rtem in omne euuereitere¬

Expanded text:
ummationem, factum libenter admittentes, definire, iam per nostras orationes tam Graeca lingua quam Romanorum, quas aeternas fieri optamus, explicita sunt. sed timae scientiae constitutos etiam hoc oportuerat scire, quid et in quibus temporibus tradi necessarium studiosis credimus, ut ex hoc optimi mamus, quatenus tam prudentia vestra quam ceteri antecessores, qui eandem artem in omne aevum exer
Abbreviated transcription (Latin):
iquatur incegnitũ Et
unte a quidem q̃madmodum et
nr̃a sit prudentia er tanta legum
imultitudine que inlibrorũquid̾e
duo milia uersuu aut treties ce¬
liud nisi. ser. tm̃moco libros et ipos
confusos et uira utilia in se praro
lubentes auoce magrã studiosi
accipiebant ceteris aut̃ desuetis
lamoninib in uus ¶Inhis autẽ
scr. libris gan ñ insfitutones.
et libri singulares quatuor pͥm
de ilia uetere rei urceia actone.¬
scds de tutelis tertius et quartu
de testis et legatis comitaut᷑. qu¬

Expanded text:
quatur incognitum. Et antea quidem, quemadmodum et vestra scit prudentia, ex tanta legum multitudine, quae in librorum quidem duo milia, versuum autem tricies cealiud nisi sex tantummodo libros et ipsos confusos et iura utilia in se perraro habentes a voce magistra studiosi accipiebant, ceteris iam desuetis, iam omnibus inviis. in his autem sex libris Gaii nostri institutiones et libri singulares quattuor, primus de illa vetere re uxoria, secundus de tutelis et tertius nec non quartus de testame
Abbreviated transcription (Latin):
quosdũ imperitos homines degaua¬
re et doctiina discipulas et adulte¬
rina tdeqmͣ sub hac terminatone
ab ħ conamie repellmus. ut sia¬
tropolimhec faceredenaru libmt
auripenaplecte̾t᷑ et reitiat᷑. ab ea
cuntate in qua meges docent si ĩ
leges comittũt ¶ iud aut qd iam
cõab untoħ opus mandãtesi nta
orone et post completũ et ĩ alian¬
ostrinumines estitutone scͥpsumꝰ
et nunc utilit posumus ut nemo
audeat eorñ quil ibros cõscribut
signa inhus ponere. et pẽpendiu
ip̃i legũiterpretatom uelcͥporto¬
nimaximũ auferre discrimen
¶Scituris om̃ibe librarus quini
libriiduplũdño eius si nesciẽcide¬
derint inferrecõpellent᷑. cumet ipe
rebit. nemineiudice ex talilibro
suma interminatoneeclitinꝰ
ut nemo audeat nr inhacsplendi¬
dissima ciuitate. n mbentheci¬
um pulcerrimo oppido er hus qͥ
legituna pagunt studia ĩdignos
et pessimos mino et magis seru¬
iles et quorũ effectus mniuria est¬

Expanded text:
mines devagare et doctrinam discipulis adulterinam tradere: quos sub hac interminatione ab hoc conamine repellimus, ut, si atropolim hoc facere, denarum librarum auri poena plectantur et reiciantur ab ea civitate, in qua non leges docent, sed in leges committunt. Illud autem, quod iam cum ab initio hoc opus mandantes in nostra oratione et post completum in alia nostri numinis constitutione scripsimus, et nunc utiliter ponimus, ut nemo audeat eorum qui libros conscribunt sigla in his ponere et per compendium ipsi legum interpretationi vel compositioni maximum adferre discrimen: scituris omnibus librariis, qui hoc libri in duplum domino eius, si nescienti dederint, inferre compellentur: cum et ipse, habebit, nemine iudice ex tali libro summa interminatione edicimus, ut nemo audeat neque in hac splendidissima civitate neque in Berytiensium pulcherrimo oppido ex his, qui legitima peragunt studia, indignos et pessimos, immo magis serviles et quorum effectus iniuria est
Abbreviated transcription (Latin):
s cur det̾iorem facit ul ait cõd̾o¬
nem socu si cũ sotio agat. ꝙ̃ si cũ
extneo agit ¶ Rlam qui cũ ex̃ne¬
o agit siue receꝑit siue corrupe¬
rit age potest. ¶ Qui cũ sõtio si¬
ne alternatione .i. si corruꝑit.
nsi forte nõ putauit ħ msotiũ ad¬

Expanded text:
r deteriorem facit Iulianus condicionem socii, si cum socio agat, quam si cum extraneo agit? nam qui cum extraneo agit, siue recepit siue corruperit agere potest, qui cum socio, sine alternatione, id est si corrupit. nisi forte non putauit Iulia
Abbreviated transcription (Latin):
Laur. D.sli ubũ ⁊̃ ad eũ qui roce¬
pit referendu est ut nõ alius te¬
neatur nisi qui dolo malorecip¬
it. cec̾m si quis ut oĩo custodiret
recepit ł humanitateł miẜicor¬
dia diictus. ł alia ꝓbata atq iusta
tõne nõ tenebr̃. ¶Si quis dolo.m.
ꝑsuaẜit quid suo qm̃ lib̾m puta¬
bat michi ur tem cũ oportere
tem dũtarat coherceat. ¶ Siẜuus
fua ue fecisse dicatur. uudm cũ ne¬
re declicone redditur.¶ Hec actore¬
fertur ad tc̃pis sui corrupti ł re¬
cepti non ad p̾sens. a io si dece sfit
r al ienatuc fuit ł mamimissuc
tinguitur maũmissione semel
nata acc̃o.
matio in hoc uid̾m u̾satur.¬

Expanded text:
um. Doli uerbum etiam ad eum qui recepit referendum est, ut non alius teneatur, nisi qui dolo malo recepit: ceterum si quis, ut domino custodiret, recepit uel humanitate uel misericordia ductus uel a‹lia› probata atque iusta ratione, non tenebitur. Si quis dolo malo persuaserit quid seruo quem liberum putabat, mihi uidetur teneri eum oportere: tem dumtaxat coerceat. Si seruus seruaue fecisse dicetur, iudicium cum noxae deditione redditur. Haec actio refertur ad tempus serui corrupti uel recepti, non ad praesens, et ideo et si decesserit uel alienatus sit uel manumissus, tinguitur manumissione semel nata actio: matio in hoc iudicium uersatur
Abbreviated transcription (Latin):
tuctum hamtu pprietatem siqͥd
expiri. Si tufecis ego ag̾e utili
actione possũ. ad oñs corrupte¬
las ħ accio ꝑtinet. ⁊ uiteẽ fructu¬
ari iudetur. boc frugisnũ eẽ ĩ
quo usufructũ bt̃. ⁊ etiam si fo

Expanded text:
uctum, tu proprietatem, si quidem experiri, si tu id feceris, ego agere utili actione possum; ad omnes enim corruptelas haec actio pertinet et interesse fructuarii uidetur bonae frugi seruum esse, in quo u
Abbreviated transcription (Latin):
bitũ ĩmme ł ĩ ocescocẽ hoc quor
admittend̾ ẽ nã ĩuiriã dñs pati
ñ d licet ĩ tributũ uocat᷑. quid
tñ sidñs tribue nolit nec hanc
bebit dare cuius int̾uentu cribu¬
ant᷑ m̃ces pecculiares ¶ Si cuius
dolo malo fc̃m est quomiusita
tribueret᷑ in eũ tributoria dat᷑. ut
qñcominus tributũ fit ꝙͣ dbuit¬

Expanded text:
oc quoque admittendum est: nam iniuriam dominus pati non debet, licet in tributum vocatur. Quid tamen si dominus tribuere nolit nec hanc bebit dare, cuius interventu tribuantur merces peculiares. Si cuius dolo malo factum est, quo minus ita tribueretur, in eum tributoria datur, ut quanto minus tributum sit qu
Abbreviated transcription (Latin):
re nsi fũit creditoripignorate¬
¶s si deduncẽ meãuendendam ⁊
erstat mers indeamus neĩniqu̾
sit intributũ me uocari et si qui¬
d̾increditũ ei ab ut tributiolo¬
cũ habebit ẽi u̾o siñ abut qr res
uis uendid̾o ł ere soluto r fidei¬
ussoee dator auas saciffc̃o dicẽd̾̃
crit uẽdicare me posse. ¶Erib¬
ut̃o aũ fic prata enus qd ciunq
dbeat᷑. et idosi unus credicor ue¬
mat desiderans tribui sibi ĩte¬
fieripocest. ut alius ł aui quo
credicores cau̾e d õbicor iste ꝓ
rcita se refusurũ si u̾oforte alu
em̾serint creditores

Expanded text:
t creditori pigneratae.Sed si dedi mercem meam uendendam et exstat, uideamus, ne iniquum sit in tributum me uocari. et si quidem in creditum ei abit, tributio locum habebit: enimuero si non abit, quia res amuis uendidero; nisi aere soluto as satisfacto, dicendum erit vindicare me posse. Tributio autem fit pro rata eius quod cuique debeatur, et ideo, si unus creditor veniat desiderans tribui, intefieri potest, ut alius quoque vel creditores, cavere debet creditor iste pro rata se refusurum, si forte alii emerserint creditores
Abbreviated transcription (Latin):
uisse s re cõꝑta si ñ tribuat dolo
fecit utiq dolo indef minus tri¬
buisse s et sim̃cẽ solũ ꝑire passu
est aut eã eñtit. aut iloris data
oꝑa distͣrit. ł si ab ẽptorib p̾ciu
ergit dicẽd̾ erit cem̃ eũ tributori¬
a si dolus int̾uem̾at. S et si neg¬
an tributorie locus sit. et iu̾oe la¬

Expanded text:
uisse, sed re comperta si non tribuat, dolofecit, utique dolo videtur minus tribuisse. Sed et si mercem perire passus est aut eam avertit aut vilioris data oerit, dicendum erit teneri eum tributoria, si dolus intervenit. Sed et si negan tributoriae locus sit: et est verior La