comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
natus. Aliud eoꝵ quasi acutissimũ. s quid
acutum ñ obtunditur scuto ueritatis: ali.¬
ud dicunt. uidete quale. Si adam inquiunt
debet etiã hiis qui ñ credidert. Uidetis cer¬
te qͣm hoc acutũ sit contra ueritatẽ. audite
quantum adiuuet ueritatẽ. Qui enĩ hoc
dicit. nichil aliud dicit nisi xp̃m nichil
pdesse ñ credentib. Hoc est uerũ. Quis ñ
acceptet. quis ñ consentiat. quia xp̃c ñ cre¬
Dentib ñ ꝓdest. credentib ꝓdestS dic
mͥ obsecro te. Paruulis baptiratis xp̃c aliqͥd
an nichil ꝓdest. Necesse est ut dicat ꝓdes-¬
se. premitur mole matris eccłiȩ. Forte qui¬
dem uellent hoc dicere. nam ratiocinationes
eoꝵ ad hoc uidentur cõpellere. s auctorita¬
te reprimunt᷑ ȩccłiȩ. ne ñ dicam sputis ho-¬
minum obruantur: s ipsoꝵ infantũ lacri-¬
mis tanqͣm fluuio ꝑtrahantur. Si enĩ dixe.¬
rint nichil ꝓdesse xp̃m baptizatis infantib.
nichil aliud dicunt: qm̃ suꝑfluo baptiran¬

Expanded text:
ntum. Aliud eorum quasi acutissimum: sed quid acutum non obtunditur scuto veritatis? Aliud dicunt, videte quale. Si Adam, inquiunt,debet etiam his qui non crediderunt. Videtis certe quam hoc acutum sit contra veritatem: audite quantum adjuvet veritatem. Qui enim hoc dicit, nihil aliud, nisi Christum nihil prodesse non credentibus. Hoc est verum. Quis non acceptet. Quis non consentiat, quia Christus non credentibus non prodest, credentibus prodest? Sed dic mihi, obsecro te, Parvulis baptizatis Christus aliquid, an nihil prodest? Necesse est ut dicat prodesse: premitur mole matris Ecclesiae. Forte quidem vellent hoc dicere; nam ratiocinationes eorum ad hoc videntur compellere: sed auctoritate reprimuntur Ecclesiae, ne non dicam sputis hominum obruantur, sed ipsorum infantium lacrymis tanquam fluvio pertrahantur. Si enim dixerint, nihil prodesse Christum baptizatis infantibus; nihil aliud dicunt quam, Superfluo baptizan
Abbreviated transcription (Latin):
tu. Miraris quare peccator nascatur de
semine uisti. non te delectat mirari qua-¬
re oleaster nascatur de semine oliuȩ: Aoci-¬
pe aliam similitudinẽ. Iustũ baptiratum.
pone granũ purgatum. Non attendis quia
de grano purgato frumentũ cum palea nas¬
citur. sine quã seminatur. Deinde cum sit
in ꝓpagine natoꝵ generatio carnalis. in ꝓ-¬
pagine renatoꝵ generatio spiritalis: uis
ut de baptizato baptizatꝰ nascatur. cum ui-¬
deas de cucumciso ñ nasci circumcisum: Car¬
nalis est ceite ista generatio. & carnalis est
curtumcisio: & tam̃ de curumciso ñ nascit᷑
circumcisus. Sicgͦ ñ potest de baptirato nas.¬

Expanded text:
tu. Miraris quare peccator nascatur de tu. Miraris quare peccator nascatur de semine justi: non te delectat mirari quare oleaster nascatur de semine olivae? Accipe aliam similitudinem. Justum baptizatum, pone granum purgatum: non attendis, quia de grano purgato frumentum cum palea nascitur, sine qua seminatur. Deinde cum sit in propagine natorum generatio carnalis, in propagine renatorum generatio spiritualis, vis ut de baptizato baptizatus nascatur, cum videas de circumciso non nasci circumcisum? Carnalis est certe ista generatio, et carnalis est circumcisio, et tamen de circumciso non nascitur circumcisus: sic ergo de baptizato n
Abbreviated transcription (Latin):
Proinde nemo nos fallat. Scͥptura euidens
est: auctoritas fundatissima est: fides ca-¬
tholicissima est. Om̃is generatꝰ damnatus.
nemo liberatꝰ nisi regeneratꝰ. Unde & alte¬
ri uersutię illoꝵ iam uos instructi respon-¬
dete km̃i. quando dicunt & paruulos tur-¬
bant. Si de peccatore peccatores nati sunt:
quare ñ de baptirato iam fideli cui remissa
sunt uniuersa peccata iusti nascunt᷑. Cito
respondete. Ideo de baptirato ñ iustus nas¬
atur. quia ñ eũ generat unde regeneratꝰ
est: s unde generatꝰ est. De xp̃o dictũ est
mortificatꝰ carne. uistificatꝰ sp̃u: sic de ho-¬
mine dici potest tabeficatus carne. iustificatꝰ
sp̃u. Q uod nascitur de carne. caro est. Que¬
ris ut de usto ustus nascatur. cum uideas
iustum esse nisi regeneratũ om̃ino ñ posse:
nec attendis dñi sententiã quam tuipse in
ore habes. siquis ñ renatꝰ fuerit ex aqua &
sp̃u: Puto quia ñ hoc est factũ in concubi-¬

Expanded text:
Proinde nemo nos fallat: Scriptura evidens Proinde nemo nos fallat: Scriptura evidens est, auctoritas fundatissima est, fides catholicissima est. Omnis generatus, damnatus: nemo liberatus, nisi regeneratus. Unde et alteri versutiae illorum jam vos instructi respondete, charissimi: quando dicunt, et parvulos turbant, Si de peccatore peccatores nati sunt, quare non de baptizato jam fideli, cui remissa sunt universa peccata, justi nascuntur? Cito respondete: Ideo de baptizato non justus nascitur, quia non cum generat unde regeneratus est, sed unde generatus est. De Christo dictum est, Mortificatus carne, vivificatus spiritu : sic de homine dici potest, Tabefactus carne, justificatus spiritu. Quod nascitur de carne, caro est. Quaeris ut de justo justus nascatur, cum videas justum esse nisi regeneratum omnino non posse. Nec attendis Domini sententiam, quam tu ipse in ore habes: Si quis non renatus fuerit ex aqua et Spiritu . Puto quia non hoc factum est in concubi
Abbreviated transcription (Latin):
abor. Ibi eramꝰ. Nam quia ad diabolũ hoc
est pͥncipem pecrati & uere primũ peccatorẽ
non ꝑtinet origo s imitatio. cum de illo scͥp¬
aura loqueretur: inuidia inquit diaboli mors
ntrauit in orbem terrarum. Imitantur au¬
dem eũ qui sunt ex parte ipsiꝰ. imitando eũ
fiunt ex parte ipsiꝰ. Nunqͥd dictũ est in il¬
lo peccauer̃t: Cum uͦ de adam diceretur
ꝓpter originẽ. ꝓpter posteritatẽ. ꝓpter ꝓpagi¬
nem uscerum: in quo om̃s inquit peccauert.
Nã si ꝓpterea primꝰ constitutꝰ est adam
quia primꝰ peccauit. ut tanqͣm exemplo sit ñ
in originem. ut qͥd tam in longinquo post
tam plixa tempora contra adamꝰ querit᷑ xp̃c
Si om̃s peccatores ad adam ꝓpterea ꝑtinent
quia prunꝰ peccator. om̃s iusti ad ab el debue
runt ꝑtinere: quia primꝰ ustus. Quare gͦ¬
xp̃c queritur. Exꝑgiscere frater. Quare
xp̃c querntur. nisi quia in adam damnata
est generatio. in xp̃o querttur regeneratio:

Expanded text:
arbor, ubi eramus. Nam quia ad diabolum, hoc arbor, ubi eramus. Nam quia ad diabolum, hoc est, principem peccati, et vere primum peccatorem, non pertinet origo, sed imitatio; cum de illo Scriptura loqueretur, Invidia, inquit, diaboli, mors intravit in orbem terrarum: imitantur autem eum, qui sunt ex parte ipsius . Imitando eum fiunt ex parte ipsius. Numquid dictum est, In illo peccaverunt? Cum vero de Adam diceretur, propter originem, propter posteritatem, propter propaginem viscerum, In quo omnes, inquit, peccaverunt. Nam si propterea primus constitutus est Adam, quia primus peccavit, tanquam in exemplo sit, non in origine; utquid tam in longinquo, post tam prolixa tempora contra Adam quaeritur Christus? Si omnes peccatores ad Adam propterea pertinent, quia primus peccator: omnes justi debuerunt ad Abel pertinere, quia primus justus. Quare Christus quaeritur? Expergiscere, frater. Quare Christus quaeritur, nisi quia in Adam damnata est generatio, in Christo quaeritur regeneratio?
Abbreviated transcription (Latin):
pecrauit adam. Respondeo. prorsꝰ ñ primꝰ
peccauit adam. Si peccatorẽ primũ queris.
diabolum uide. S humani generis mas-¬
sim uolens ostendere apł̃s de origine ue-¬
inatam. id̃o eũ posuit unde nati sumꝰ.
ĩ eum quem imitati sumꝰ. Dicitur quidem
& pater tuus. quem fueris imitatꝰ. Filĩ mei
iquit. quos iterum parturio. Qui identi¬
dem dicit. Imitatores mei estote . & ꝓpter
ipsam unitationẽ dicitur impiis: uos ex pa-¬
tre diabolo estis. Nam constat in catholica si-¬
de qd̾ diabolus nec generauit nr̃am natu-¬
tam nec condidit. sola in illa seductio est
precedentis: imitatio consequentis. Deniq
quomͦ dictum est de adam in quo om̃s pecca-¬
uerunt. legatur mͥ alicubi om̃s in diabolo
perauer̃t. Aliud est illo p̃cedente & sedu¬
cente peccare. aliud in illo peccare: qui a
scłm ꝓpaginem carnis in illo eramꝰ om̃s
anteqͣm nati essemꝰ tanqͣm in parente. tan-¬
qͣm in radice ibi eramꝰ. Sic uenenata est ista

Expanded text:
primus peccavit Adam. Si primum peccatorem requiris, diabolum vide. Sed humani generis massam volens ostendere Apostolus de origine venenatam, ideo cum posuit unde nati sumus, non eum quem imitati sumus. Dicitur quidem et pater tuus, quem fueris imitatus: Filii mei, inquit, quos iterum parturio . Qui itidem dicit: Imitatores mei estote . Et propter ipsam imitationem dicitur impiis: Vos a patre diabolo estis . Nam constat in catholica fide, quod diabolus nec generavit nostram naturam, nec condidit: sola in illo seductio est praecedentis, imitatio consequentis. Denique quomodo dictum est de Adam, In quo omnes peccaverunt; legatur mihi alicubi, Omnes in diabolo peccaverunt. Aliud est illo praecedente et seducente peccare, aliud in illo peccare. Quia secundum propaginem carnis in illo eramus omnes, antequam nati essemus, tanquam in parente, tanquam in radice ibi eramus: sic venenata est ista
Abbreviated transcription (Latin):
nã. s & regnũ dĩ: Unde apud uos defini¬
tum certumq est: sine baptismo regnũ dĩ
non habituros paruulos. ut diuideretis eis
pro arbitrio ur̃o ñ aditores paruuloꝵ.
s oppressores miseroꝵ. ut duudertis eis
pro arbitrio ur̃o. & darctis cis salutẽ & tui¬

Expanded text:
nam, sed et regnum Dei? unde apud vos defininam, sed et regnum Dei? unde apud vos definitum certumque est, sine Baptismo regnum. Dei non habituros parvulos; ut divideretis eis pro arbitrio vestro, non adjutores parvulorum, sed oppressores miserorum; ut divideritis eis pro arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
les. neq masculoꝵ concubitores. neq fures.
neq auari. neq ebriosi. neq maledici. neq
sapaces: regnũ dĩ possidebunt. Non dixit
lli & illi. tales & tales igni ȩterno torque¬
buntur: s regnũ di ñ p̃ossidebunt. Sub¬
dacta dextrã. ñ remansit nisi sinistra. Un¬
t autẽ euadunt ab igne sempiterno: Non
b aluid. nsi quia erunt in regno. Sequit᷑.
. hec quidem fustis. Et unde iam non
sunt: S abluti estis. s sc̃ificati estis in no¬
Allud nomen sub gio in quo oportet saluos
sieri nos: nos om̃s pusillos cum magnis.
Si autẽ saluos fieri oportet nos in hoc no¬
ine. sine hoc nomine ꝓculdubio nec sal
dit: quȩ sine xp̃o ꝓmittitur pariulis.
Pace coꝵ dicam. qui cuiqͣm salutẽ ꝓmittit
sine xp̃o: nescio quomi ipse salutẽ habere
si aliquis dicat paruulos merito innocentie
sicut dicitis atq immunitatis ab om̃i de¬
licto. ñ solum habituros salutẽ & uitã ȩter¬

Expanded text:
les, neque masculorum concubitores, neque fures, les, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces regnum Dei possidebunt. » Non dixit, Illi et illi, tales et tales igni aeterno torquebuntur; sed, regnum Dei non possidebunt. Subtracta dextra, non remansit nisi sinistra. Unde autem evadunt ab igne sempiterno? Non ob aliud, nisi quia erunt in regno. Sequitur: « Et haec quidem fuistis. » Et unde jam non sunt? « Sed abluti estis, sed sanctificati estis, aliud nomen sub coelo in quo oportet salvos fieri nos » , nos omnes, pusillos cum magnis. Si autem salvos fieri oportet nos in hoc nomine, sine hoc nomine procul dubio nec salus erit, quae sine Christo promittitur parvulis. Pace eorum dicam, qui cuiquam salutem promittit sine Christo, nescio utrum ipse salutem habere si aliquis dicat, parvulos merito innocentiae suae, sicut dictis, atque immunitatis ab omni delicto, non solum habituros salutem et vitam aeter
Abbreviated transcription (Latin):
aliud regnũ qͣm uita ȩterna. Prius regnũ no-¬
minauit s in dextris. ignem ȩternũ: s in
sinistris. Extrema autem sententia ut doce¬
ret quid sit regnũ & qͥd sit ignis ęternus.
tunc inqͥt abib̾unt isti in ambustionẽ eter-
su tibi quid sit regnũ & qͥd sit ignis ęter¬
nus. ut q̃ndo confiteris paruulũ ñ futurũ
in regno: fatearis futurũ in ignẽ ęternũ.
Regnũ enĩ celoꝵ. est uita ęterna. Nec ali
ud etiam apłs paulus cum terreret homines
ĩ paruulos. ñ baptiratos s scelestos: faci-¬
iorosos. contaminatos. ꝑditos: ñ eos ter¬
tuit qd̾ eruit in igne sempiterno. quo si-¬
it dubio ibunt si ñ corrigant᷑. s tantum
dirruit quia in regno ñ erunt: ut cum ui-¬
derint se ꝑdere sƿem regni. ñ uiderint es-¬
st consequens nisi penam ignis ȩterni. Noli-¬
te inquit errare. neq fornicatores. neq
idolis seruientes. neq adulteri. neq mol-¬

Expanded text:
aliud est regnum quam vita aeterna. Prius regnum noaliud est regnum quam vita aeterna. Prius regnum nominavit, sed in dextris; ignem aeternum in sinistris. Extrema autem sententia, ut doceret quid sit regnum, et quid sit ignis aeternus, Tunc, inquit, abibunt isti in ambustionem aeternEcce exposuit tibi quid sit regnum, et quid sit ignis aeternus; ut quando confiteris parvulum non futurum in regno, fatearis futurum in igne aeterno. Regnum enim coelorum est vita aeterna. ud etiam apostolus Paulus, cum terreret homines, non parvulos, non baptizatos, sed scelestos, facinorosos, contaminatos, perditos; non eos terruit quod erunt in igne sempiterno, quo sine dubio ibunt, si non corrigantur: sed tantum terruit, quia in regno non erunt; ut cum viderint se perdere spem regni, non viderent esse consequentem nisi poenam ignis aeterni. « Nolite, » inquit, « errare: neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque mol
Abbreviated transcription (Latin):
di. Hac regnũ nominat. hac cum diabolo
damnationẽ. Nullus relictꝰ est mediꝰ locus
ubi ponere queas infantes. De uiuis &
mortuis iudicabitur. alũ erunt ad dextcera.
alũ ad sinistram. Non nou aliud. Qui m¬
ducis mediũ. recede de medio: ñ
te offendat qui dextrã quenit. Et d
ipsum ammoneo recede de medio. s noli
in sinstram. Si gͦ dextra erit & sinistia¬
& nullumimediũ locum in ęuũgło noumꝰ
ire in dextra regnũ celoꝵ est. Percipite inqͥt
rgnum. Qui ibi ñ est: in suustra est. Quid
estt in sinistia. Ete in ignẽ ȩternũ. In dex¬
na ad regnũ utiq eternũ. in simstra in
gnem ȩternum. Qui ñ in dextra. ꝓculdu¬
hio in sinistra. Ergo qui ñ in regno. ꝓculdu¬
bio in ignem ȩternum. Certe habere potest
uitam ȩternã. qui ñ baptiratur. Non erit
in dextra. id est ñ erit in regno. Uitã ȩternã
omputas ignem sempiternũ S. de ipsa
uita ęterna audi expressius. quia nichil est¬

Expanded text:
di. Hac regnum nominat, hac cum diabolo di. Hac regnum nominat, hac cum diabolo damnationem. Nullus relictus est medius locus, ubi ponere queas infantes. De vivis et mortuis judicabitur: alii erunt ad dextram, alii ad sinistram: non novi aliud. Qui inducis medium, recede de medio: non te offendat qui dextram quaerit. Et te ipsum admoneo: recede de medio, sed noli in sinistram. Si ergo dextra erit et sinistrat nullum medium locum in Evangelio novimus: ecce in dextra regnum coelorum est, Percipite, inquit, regnum. Qui ibi non est, in sinistra est. Quid erit in sinistra? Ite in ignem aeternum. In dextra ad regnum, utique aeternum; in sinistra in ignem aeternum. Qui non in dextra, procul dubio in sinistra: ergo qui non in regno, procul dubio in igne aeterno. Certe habere potest vitam aeternam, qui non baptizatur? Non erit in dextra, id est, non erit in regno. Vitam aeternam computas ignem sempiternum? Et de ipsa vita aeterna audi expressius, quia nihil
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ꝓfunditate questionis. sed regi debuert
gubernaculo auctoritatis. Cum enĩ dicunt
non esse baptizandos salutis & uitȩ eternȩ ꝑ
bebunt: Quia nullũ peccatũ habent. &
ad damnationẽ ꝑtinere ñ possunt. Ergo
est uita ȩterna extra regnũ oeloꝵ: Primꝰ¬
hic error auersandus ab aurib. extirpand̾
a mentib. Hoc nouũ in eccłia priꝰ inaudi¬
tum est: esse uitã ȩternã preter regnũ celoꝵ.
esse salutẽ ȩternã preter regnũ di: Primo
uide frater. ne forte hinc consentire nobis
debeas. Quisqͥs ad regnũ di ñ ꝑtinet. eun
ad damnationẽ sine dubio credimꝰ ꝑtinere
Uenturꝰ dñs & udicaturus de uitus & mor¬
tius sicut eũugłm loquitur. duas parces
facturꝰ est: dextram & sinistrã. Sinistris
dicturꝰ est. ite in ignẽ ȩternũ qui paratꝰ
est diabolo & angelis eiꝰ. dextris dicturus
uenite benedicti patris mei. ꝑcipite regnũ
quod uobis paratum est ab origine mui¬

Expanded text:
sunt profunditate quaestionis; sed regi debuerunt sunt profunditate quaestionis; sed regi debuerunt gubernaculo auctoritatis. Cum enim dicunt non esse baptizandos salutis et vitae aeternae bebunt? Quia nullum peccatum habent, et ad damnationem pertinere non possunt. Ergo est vita aeterna extra regnum coelorumhic error aversandus ab auribus, exstirpandus a mentibus. Hoc novum in Ecclesia, prius inauditum est, esse vitam aeternam praeter regnum coelorum, esse salutem aeternam praeter regnum Dei. Primo vide, frater, ne forte hinc consentire nobis debeas, quisquis ad regnum Dei non pertinet, eum ad damnationem sine dubio pertinere. Venturus Dominus, et judicaturus de vivis et mortuis, sicut Evangelium loquitur, duas partes facturus est, dextram et sinistram. Sinistris dicturus, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus: dextris dicturus, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mun
Abbreviated transcription (Latin):
Concedunt paruulos baptirari oportere. Non
igͦ questio est inter nos & ipsos utrũ paruuli
baptitandi sint: s de causa querit᷑. quare
baptizandi sint. Hoc gͦ qd̾ concedunt. sine ul¬
dos esse parulos. nemo dubitat. Nemo du-¬
bitet. quando nec illi hinc dubitant: qui ex
aliter salutẽ & uitã ęternã ñ habituros nisi
baptirent᷑ in xp̃o. illi autẽ dicunt ñ ꝓpter
salutem. ñ ꝓpter uitã ȩternan. s ꝓpter reg¬
num celoꝵ. Quid sit hoc. dum exponmꝰ ut
possumꝰ parumꝑ attendite. Paruulus in qui¬
unt & si ñ baptizetur. merito innocentiȩ eo
quod nullũ habeat om̃ino nec ꝓpriũ nec ori¬
ginale peccatum nec ex se nec ex adam trac¬
tum: necesse est aiunt ut habeat salutem
& uttã eternã etiam si ñ baptiretur. Sed
ꝓpterea baptizandus est: ut intret etiam in
regnũ dĩ. hoc est regnũ celoꝵ. Si discutien¬
dum est hoc: discutiendũ est ꝓpter illos.
non ꝓpter nos. Fratres enĩ nr̃i sunt: ꝑ moti

Expanded text:
Concedunt parvulos baptizari oportere; non ergo quaestio est inter nos et ipsos utrum parvuli baptizandi sint, sed de causa quaeritur quare baptizandi sint, etc. dos esse parvulos, nemo dubitat. Nemo dubitet, quando nec illi hinc dubitant, qui ex aliter salutem et vitam aeternam non habituros, nisi baptizentur in Christo: illi autem dicunt non propter salutem, non propter vitam aeternam, sed propter regnum coelorum. Quid sit hoc, dum exponimus ut possumus, parumper attendite. Parvulus, inquiunt, etsi non baptizetur, merito innocentiae, eo quod nullum habeat omnino, nec proprium, nec originale peccatum, nec ex se, nec de Adam tractum, necesse est, aiunt, ut habeat salutem et vitam aeternam, etiamsi non baptizetur; sed propterea baptizandus est, ut intret etiam in regnum Dei, hoc est, in regnum coelorum. Si discutiendum est hoc, discutiendum est utique propter illos, non propter nos. Fratres enim nostri sunt, permoti
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑ peccatũ mors: & ita in om̃s homines
pt̃nsuit in quo om̃s peccauer̃t. quȩ uerba
hescio quis ñ intelligat. in quib uerbis nescio
utiũ quisqͣm expositorẽ requirat: conan-¬
tut respondere & dicere. Id̾o dictũ est hoc
ab apło quia primꝰ peccauit adam: & qui
postea peccauerunt. illũ imitando peccaue-¬
iuut. Hoc quid est aliud. qͣm conari tene-¬
bias aꝑto lumine offendere : Peccatum ꝑ¬

Expanded text:
eccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . quae verba nescio quis non intelligat; in quibus verbis nescio utrum quisquam expositorem requirat: conantur respondere, et dicere, ideo dictum hoc ab Apostolo, quia primus peccavit Adam, et qui postea peccaverunt, illum imitando peccaverunt. Hoc quid est aliud, quam conari tenebras aperto lumini offundere? Peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
baptizandi sunt: ut habeant regnũ dei
Taeo dicis: Ido inqͥt. Uide tamen ꝓpter il¬
la quȩ supradiximꝰ. ne forte ñ inuenias
uitã eternã pret̃ regnũ dĩ. Nultũ aꝑta
sunt dicta de duab illis partib dextra &
sinistra. ubi nullũ in medio dedit locũ uitȩ
sine regno. Parum te hoc corrigit. parui
ammonet: ipsam mecũ lectionẽ unde haus
sententiã ꝓtulisti paululũ aduerte. Dix¬

Expanded text:
baptizandi sunt, ut habeant regnum Dei. baptizandi sunt, ut habeant regnum Dei. Ideo dicis? Ideo, inquit. Vide tamen, propter illa quae supra diximus, ne forte non invenias vitam aeternam praeter regnum Dei. Multum enim aperta sunt dicta de duabus illis partibus, dextra et sinistra, ubi nullum in medio dedit locum vitae sine regno. Parum te hoc corrigit? parum admonet? Ipsam mecum lectionem, unde hanc sententiam protulisti, paululum adverte.
Abbreviated transcription (Latin):
num celoꝵ. & tu dicis & ego. Illi gͥ cõmuni
nis humanȩ. assumant᷑ arma diuina. As¬
sumite inquit apłs armaturã đi. Ecce si¬
mul dicamꝰ huic homini. A p̃ĩanꝰ es xp̃ianꝰ¬
inquit. Audi eũugeliũ qui ñ uis baptitatos
paruulos mittere in regnũ celoꝵ. audi euũ¬
gelium. Nisi quis renatꝰ fuent ex aqua &
sp̃u scõ. ñ intrabit in regnũ dĩ. Dñi senten¬
tia est: huic ñ resistit nisi ñ xp̃ianꝰ. Re¬
pulsus est ille. remanet mͥ tecũ cettamen
Et forte unde uicisti bono illiꝰ. inde bo¬
no uinceris tuo. Nam quẽ uicisti. si adurꝰ ñ
est docuisti. Noli gͦ esse durꝰ & tu: simul
deneamꝰ interĩ istam sententiã. Nisi quis
renatꝰ fuerit ex aqua & sp̃ũ scõ. ñ intra¬
bit in regnũ dĩ. Ldo inquis paruulo ñ bap¬
trrato polliceri regnũ di ñ possum. contra
aꝑtam dñi sententiã. Eoce quare dico reg¬
num dĩ ñ habebunt. ecce quare dico. Iaco

Expanded text:
num coelorum, et tu dicis et ego. Illi igitur communi num coelorum, et tu dicis et ego. Illi igitur communi nis humanae, assumantur arma divina. Assumite, inquit Apostolus, armaturam Dei . Ecce simul dicamus huic homini: Christianinquit. Audi Evangelium, qui vis non baptizatos parvulos mittere in regnum coelorum; audi Evangelium: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum Dei. Domini sententia est: huic non resistit, nisi non christianus. Repulsus est ille, remanet mihi tecum certamen: et forte unde vicisti bono illius, inde bono vinceris tuo. Nam quem vicisti, si durus non est, docuisti. Noli ergo esse durus et tu: simul teneamus interim sententiam istam, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum Dei. Ideo, inquis, parvulo non baptizato polliceri regnum Dei non possum contra apertam Domini sententiam. Ecce quare dico: Regnum Dei non habebunt. Ecce quare dico: Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
scłoꝵ. Ego infirmitatẽ meã hũs uerbis mu-¬
nio. & hac cautela circumseptꝰ aduersꝰ sagit.¬
tas ratiocinationũ tuarũ muratꝰ assisto.
S tu bellator hoc est fortis ratiocinator.
huic responde qui tibi dicit. Prorsus uno¬
cens paruulus & unmunis ab om̃i peccato
& ꝓprio & originali. ñ solum uitã ȩternã
habebit: s ctiam regnũ cȩloꝵ: Boc est ius¬
tum. Qui nichil mali habet. quare aliqͥd
boni ñ habet. S scio
inquit. Unde scis. Quia
dñs dixit. tandẽ inuenisti
Hon g̃ quia tu ratiocinaris. s quia dñs
dixit. Haudo plane. hoc sanũ est. Sicut ho¬
mo ñ inuenisti tationẽ. fugis ad auctoritatẽ.
Approbo prors approbo. bene facis. Non n¬
uenis qͥd respondeas. ad auctoritatẽ fuge. ñ
ibi te ꝑsequor. ñ inde expello. immo fugien¬
tem recipio & amplector. Profer gͣ auctorita
tem. stemꝰ in ea simul contra cõmunẽ imicũ.
Quia enĩ paruulꝰ ñ baptitatꝰ ñ intrat in reg¬

Expanded text:
. Ego infirmitatem meam his verbis munio, et hac cautela circumseptus, adversus sagittas ratiocinationum tuarum muratus assisto. Sed tu, bellator, hoc est, fortis ratiocinator, huic responde, qui tibi dicit: Prorsus innocens parvulus, et immunis ab omni peccato, et proprio et originali, non solum vitam aeternam habebit, sed etiam regnum coelorum. Hoc est justum. Qui nihil mali habet, quare aliquid boni non habet? sed scio, inquis. Unde scis? Quia Dominus dixit. Tandem venisti. Non ergo quia tu ratiocinaris, sed quia Dominus dixit. Laudo plane hoc, sanum est: sicut homo non invenisti rationem, fugis ad auctoritatem. Approbo, prorsus approbo. Bene facis; non invenis quid respondeas, ad auctoritatem fuge: non ibi te persequor, non inde expello; imo fugientem recipio et amplector. 8. Senttem, stemus in ea simul contra communem inimicum. Quia enim parvulus non baptizatus non intrat in reg
Abbreviated transcription (Latin):
ne sic diui deremꝰ. & ita diuidendo duas
ꝑsonas induceremꝰ : ñ ascendit in glum in-¬
quit nisi qui de cęlo descendit filiꝰ homi¬
nis.F. iliꝰ gͦ hominis descendit de gelo. Non-¬
ne filiꝰ hominis in terra factꝰ est:Nonne
flꝰ hominis ꝑ mrariam factꝰ est SS o ho-¬
mo noli inquit separare. quem uolo copu-¬
lire. Parum est: quia filiꝰ hominis descendit.
Ap̃c enim descendit idemq filiꝰ hominis
qui filiꝰ dĩ est: s est in celo. Qui ambula.¬
dem unitatẽ ꝑsonȩ esse ꝓbauimꝰ in celo fi-¬
lium hominis. Et hũs uerbis dñi. filiꝰ ho-¬
minis inquit qui est in celo ꝓpter unitatẽ
ꝑsonȩ. nonne in terra constituto atq conspi¬
cuo petrꝰ dicit. tu es xp̃c filiꝰ dĩ uiuiꝰ Er
go discat nichodemꝰ quomͦ fiat illud qd̃ ei
minꝰ intelligenti incredibile & quasi impos¬
sibile iuaebatur. nemo ascendit in celũ m-
lascuntur. utiq ascendunt in celum. Cete-¬

Expanded text:
ne sic divideremus, et ita dividendo duas ne sic divideremus, et ita dividendo duas personas induceremus, Non ascendit in coelum, inquit, nisi qui de coelo descendit Filius hominis. Filius ergo hominis descendit de coelo. Nonne filius hominis in terra factus est? nonne filius hominis per Mariam factus est? Sed, o homo, noli, inquit, separare, quem volo copulare. Parum est quia Filius hominis descendit Christus enim descendit, idemque filius hominis qui Filius Dei est; sedet in coelo, qui ambuldem unitatem personae esse probavimus in coelo filium hominis, ex his verbis Domini, Filius hominis, inquit, qui est in coelo. Propter unitatem personae, nonne in terra constituto atque conspicuo Petrus dicit, Tu es Christus Filius go discat Nicodemus quomodo fiat illud, quod ei minus intelligenti, incredibile et quasi impossibile videbatur: Nemo ascendit in coelum, ntem qui renascuntur, utique ascendunt in coelum: caeter
Abbreviated transcription (Latin):
quom ista fierent. ia est quom̃ nascertil
homo. quom̃ dentio nasceret᷑: qm̃ ñ pocest
ucuas iterũ intioire in aterũ matris & ab¬
nuo masci. quid audierit a dño. qͥd auals¬
nit a magistro bono. quiad audierit error a
modũ fiat. etiã similitudinẽ posuit. S priꝰ
ait. Nemo ascendit in glum nisi qui descen¬
dit de celo. filiꝰ hominis qui est in cęlo.
In terra erat. & in celo se esse dicebat. Et
quod est mauis: in celo filium hominis. ut
unã demonstraret in utraq natura ꝑsonã.:
& in eo qd̃ filiꝰ di erat equalis patri. uerbũ
dei in pͥncipio d̃s apud d̾m. & in co qd̾ fi¬
lius hominis erat assumens animã humanã
& carnẽ humanã. & indutꝰ est hominem
giens ad homines. quia in hoc utroq nec
alius hominis filiꝰ: s d̃i filiꝰ scđm duuni¬
tatem. hominis filiꝰ scłm carnẽ. Qtuis au-¬
tem nr̃m qui parum aduertimꝰ aut parũ
sapimꝰ ñ potiꝰ ita uellet distinguere. filiꝰ
dei in celo. & filiꝰ hominis in terra: Sed

Expanded text:
ceretur homo, quomodo denuo nasceretur; quoniam non potest utique iterum introire in uterum matris, et denuo nasci; quid audierit a Domino, quid audierit a magistro bono, quid audierit error a modum fiat, etiam similitudinem posuit. Sed prius ait: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo . In terra erat, et in coelo se esse dicebat; et quod est majus, in coelo Filium hominis: ut unam demonstraret in utraque natura personam, et in eo quod Dei Filius erat aequalis Patri, Verbum Dei in principio Deus apud Deum, et in eo quod filius hominis erat, assumens animam humanam et carnem humanam, et indutus hominem, exiens ad homines: quia in hoc utroque non alius, hominis filius; sed Dei, Filius secundum divinitatem, hominis filius secundum carnem. Quis autem nostrum, qui parum advertimus, aut parum sapimus, non potius ita vellet distinguere, Filius Dei in coelo, et Filius hominis in terra? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ñ baptiratꝰ. ꝑgit in damnationẽ. Apłi
enim uerba sunt: ex uno in condeninatio¬
nem. Nonsinuenio dignã causam. Non inue¬
nio. ñ quia ñ est. Ubi gͦ ñ inuenio in ꝓfun¬
do profundum. attendere debeo humanã
infirmitatẽ: ñ damnare diuinã auctoritatẽ.
Ego prorsꝰ clamo. nec me pudet. O altitudo
diuitiarum sapientię & scientiȩ di. qͣm in¬
scrutabilia sunt iudicia eiꝰ. & inuestigabiles

Expanded text:
non baptizatus pergit in damnationem: Apostoli non baptizatus pergit in damnationem: Apostoli enim verba sunt, Ex uno in condemnationem : non satis invenio dignam causam, quia non invenio, non quia non est. Ubi ergo non invenio in profundo profundum, attendere debeo humanam infirmitatem, non damnare divinam auctoritatem. Ego prorsus exclamo, nec me pudet: « O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles
Abbreviated transcription (Latin):
carceris tenebris affligunt᷑. Hȩc illis sola pe¬
na est: ñ esse in patria. Si amatur patria.
magna pena: si autẽ ñ amatur patria. pe.
ior conlis est pena. Paruũ malũ est in homi¬
nis corde qui societatẽ ñ querit scõꝵ. qui
non desiderat regnũ gloꝵ Si ñ desiderat
pena est de ꝑuersitate. si autẽ desiderat:
pena est de fraudata caritate. S qͣmiuis
parua sit pena. & ipsa parua magna est:
si nulla culpa est. Hic defende iusticiã dei.
Quare uel parua pena infligit᷑ unocenti. in
quo nullũ inuenitur om̃ino peccatũ Dic
contra istum aduersariũ. qui paruulis ñ
baptizatis miscđia & iusticia maiore qͣm
tu dare uult ñ solum uitã ȩternam. uerũ
etiam regnũ cȩloꝵ: Responde si potes. sed̃
Ego istam questionẽ ꝓfundam sentio. &
ad eiꝰ fundũ rimandũ uires meas idoneas
non agnosco: libet me & hic exclamare
qd̾ paulus. O altitudo diuitiarũ. Paruulꝰ

Expanded text:
carceris tenebris affliguntur: haec illis sola poecarceris tenebris affliguntur: haec illis sola poena est, non esse in patria. Si amatur patria, magna poena: si autem non amatur patria, pejor est cordis poena. Parvum malum est in hominis corde, qui societatem non quaerit sanctorum, qui non desiderat regnum coelorum? Si non desiderat, poena est de perversitate: si autem desiderat, poena est de fraudata charitate. Sed si, quod vis, parva sit poena; et ipsa parva magna est, si nulla culpa est. Hic defende justitiam Dei. Quare vel parva poena infligitur innocenti, in quo nullum invenitur omnino peccatum? Dic contra istum adversarium, qui parvulis non baptizatis, misericordia et justitia majore quam tu, dare vult, non solum vitam aeternam, verum etiam regnum coelorum: respondEgo istam quaestionem profundam sentio, et ad ejus fundum rimandum vires meas idoneas non agnosco. Libet me et hic exclamare quod Paulus, O altitudo divitiarum! Parvulus
Abbreviated transcription (Latin):
istit nescio quis: & dicit. Paruulus ñ ha¬
bens ullum om̃ino peccatũ. nec quod sua ui¬
ta contraxit. nec qd̾ de uita primi parentis
tem uobis qui aliter tuuitis. Uos enĩ dicitis.
Uitam quidẽ habebit iste ñ baptiratꝰ eter¬
nam. s ñ habebit regnũ cȩloꝵ. Iile contra.
immo & uitã & regnũ gloꝵ. Quare enim
patrimoniũ regni cȩloꝵ abripis innocenti.
a quo regnũ celoꝵ ñ acquiritur. Profecto
magno bõno fraudatur. Quȩ est ista iusticia.
Dic quare. Tuid offendit paruulꝰ ñ bapti-¬
zatus. nullam habens culpã nec suã nec de
parente tractam: Q uid offendit dic mͥ ut
non intret in regnũ cęloꝵ. ut separetus
a sorte scoꝵ. ut sit exul a societate an-¬
geloꝵ. Nideris enĩ tibi misericors quia
ñ ei auferes uitã. dam¬
nas tam̃ quem separas
a regno celoꝵ. Damnas.
nõn cum ꝑcutis s in exiliũ mittis. Nam
.&. qui ẽxulant uiuunt. Si sani sunt mn
dolorib corporis ñ sunt: ñ torquent᷑. ñ

Expanded text:
istit nescio quis, et dicit: Parvulus non habens ullum omnino peccatum, nec quod sua vita contraxit, nec quod de vita primi parentis tem vobis, qui aliter dividitis. Vos enim dicitis: Vitam quidem habebit iste non baptizatus aeternam, sed non habebit regnum coelorum. Ille contra: Imo et vitam et regnum coelorum. Quare enim patrimonium regni coelorum abripis innocenti? A quo regnum coelorum non acquiritur, profecto magno bono fraudatur. Quae est ista justitia? Dic, quare? Quid offendit parvulus non baptizatus, nullam habens culpam, nec suam, nec de parente tractam? Quid offendit, dic mihi, ut non intret in regnum coelorum, ut separetur a sorte sanctorum, ut sit exsul a societate Angelorum? Videris enim tibi misericors, quia non ei aufers vitam: damnas tamen, quem separas a regno coelorum. Damnas: non eum percutis, sed in exsilium mittis. Nam et qui exsulant, vivunt, si sani sunt: in doloribus corporis non sunt, non torquentur, non
Abbreviated transcription (Latin):
iustior totũ eis dabit: & uitã ȩcernã & reg¬
num cęloꝵ. Istum quomͦ suꝑhabetis. qͣm uos
aliquando contra euidentissimã auctorita¬
tem ratiocinautes humana delectat ꝓferre:
Ipsam regulam rationis ur̃e asserite quantis
uirib ualueritis. unde uincat᷑ iste qui pariui¬
lis ꝓpter uerã innocentiã. ꝓpter nullã sicut
dicitis culpã hoc est originale peccatũ. dare
uoluerit etiã ñ baptiratis ñ solum uitã eter¬
nam. uerũetiam regnũ głoꝵ. Istũ uncite.¬

Expanded text:
itam aeternam et regnum coelorum. Istum quomodo superabitis? Quoniam vos aliquando contra evidentissimam auctoritatem ratiocinatio humana delectat, proferte ipsam regulam rationis vestrae, et asserite, quantis viribus valueritis, unde vincatur iste, qui parvulis propter merita innocentiae, propter nullam, sicut dicitis, culpam, hoc est, originale peccatum, dare voluerit etiam non baptizatis, non solum vitam aeternam, verum etiam regnum co
Abbreviated transcription (Latin):
suctudine eccłiȩ antiqua. canonita. funda¬
tissima. paruuili baptitati fideles uocant᷑
est . Respondetur: xp̃ianꝰ. Eathecuminꝰ an
fidelis. Fidelis utiq a fide. fides a credeu¬
do. Inter credentes gͥ baptiratos paruulos
numerabis. nec udicare ullomͦ aliter aude¬
bis: si ñ tus esse aꝑtus hereticus. Ergo id̃o
habent uitã ȩternam. quia qui credit in fil
fici̾e & sine sacram̃to huiꝰ fidi. ꝓmittere
uitam ȩternam. Qui autẽ incredulus est filis
& qui ñ credit in filium ñ habet uitã. s ita
dei manet suꝑ eum. Hon dixit ueniet suꝑ
eum. s manet suꝑ eum. Respexit originen
est. A deo bona est instituta natura. se ꝑ
malam uoluntatẽ a serpente uiciata est
Iaco qd fuit in adam culpȩ ñ naturȩ. nobl
ꝓpagatis factũ est iam
paturȩ. Ab hoc uicio naturȩ cum quo nasci-¬
tu homo. ñ liberat nisi qui natus est sine
sicio: ab hac carne peccati ñ liberat nisi il¬

Expanded text:
suetudine Ecclesiae antiqua, canonica, fundasuetudine Ecclesiae antiqua, canonica, fundatissima, parvuli baptizati fideles vocantur. est? Respondetur: Christianus. Catechumenus, an fidelis? Fidelis; utique a fide, fides a credendo. Inter credentes igitur baptizatos parvulos numerabis: nec judicare ullo modo aliter audebis, si non vis esse apertus haereticus. Ergo ideo habent vitam aeternam: quia qui credit in Filifide, et sine isto sacramento hujus fidei, promittere vitam aeternam. Qui autem incredulus est Filio, et qui non credit in Filium, non habet vitam, sed ira Dei manet super eum. Non dixit, Veniet super eum; sed, manet super eum. Respexit originem, est. A Deo bona est instituta natura: sed per malam voluntatem a serpente vitiata est. Ideo quod fuit in Adam culpae, non naturae, nobis propagatis factum est jam naturae. Ab hoc vitio naturae, cum quo nascitur homo, non liberat nisi qui natus est sine vitio. Ab hac carne peccati non liberat nisi il
Abbreviated transcription (Latin):
non crediderit iam uidicatꝰ est: Quid est iam
iudicatꝰ est. Daminatꝰ est. Nam udicium
ꝓ damnatione plerũq pom nostis. Scͥpture
testes sunt: maxime uno illo testimonio aꝑ¬
tissimo. cui nemo est qui contradicat. De re-¬
surrectione cum ageret dñs. qui bene fecer̃t
inquit in resurrectionẽ uitȩ. qui male ege¬
runt in resurrectionẽ udiciĩ: utiq uidiciũ
ꝓ damnatione hic posuit. & tu aliter au¬
des disserere aut credere. Qtu ñ credit. iam
iudicatꝰ est. Alio loco: qui credit in filiũ ha¬
bet uitam ȩternã. quã tu paruulis ꝓmite¬
bas ñ baptiratis. Qui credit in filiũ. habet
uitam ȩternã. S habet inquis & qui ñ cre¬
dit paruulus. q̃mus ñ habeat regnũ der
S uide qd̃ sequitur. Qui autẽ incredulus
est filio ñ habet uitã. s tra dĩ manet suꝑ
eum. U bi ponis paruulos baptiratos. Pro¬
fecto in numero credentiũ. Nam ido & con¬

Expanded text:
non crediderit, jam judicatus est. Quid est autem, Jam non crediderit, jam judicatus est. Quid est autem, Jam judicatus est? Damnatus est. Nam judicium pro damnatione plerumque poni nostis: Scripturae testes sunt; maxime illo uno testimonio apertissimo, cui nemo est qui contradicat. De resurrectione cum ageret Dominus, Qui bene fecerunt, inquit, in resurrectionem vitae; qui male egerunt, in resurrectionem judicii : utique judicium pro damnatione posuit. Et tu aliter audes disserere aut credere? Qui non credit, jam judicatus est. Alio loco: Qui credit in Filium, habet vitam aeternam: quam tu parvulis promittebas non baptizatis. Qui credit in Filium, habet vitam aeternam. Sed habet, inquit, et qui non credit parvulus, quamvis non habeat regnum Dei. Sed vide quod sequitur: Qui autem incredulus est Filio, non habet vitam; sed ira Dei manet super eum . Ubi ponis parvulos baptizatos? Profecto in numero credentium. Nam ideo et con
Abbreviated transcription (Latin):
cato: ut de peccato ꝓpter similitudinem
damnaret peccatũ in carne ꝓpter uerã ini¬
quitatem. Uera iniquitas ui xp̃o ñ fuit.s
mortalitas in illo fuit. Peccatũ ñ suscepit.
sed penam peccati suscepit. Suscipiendo si¬
ne culpa penã. & culpam sanauit & penã.
Ecce quom fiunt ista. quȩ ammiratꝰ ni¬
chodemꝰ dixerat : quomͦ possunt ista fieri.
Sic cum sanamur. ñ quia meremur. Ecce
quomͦ fiunt ista. Nodo ubi mͥ paruulos po¬
nis. iam dicis. Nullo ueneno sauciati sunt.
Aufer eos a conspectu exaltati serpentis.
Si autẽ ñ aufers. sanandos dicis: uenen abe
confiteris. Deinde ipse dñs in eodem sermo
ne ad nichodemũ ñ audistis qͥd dixerit cum
eadem hodie lectio legeretur. qui credit in eũ
non udicatur. qui autẽ ñ crediderit iam ui¬
dicatꝰ est: & hic queris medium. Homo de
medio & disputas & distenderis. nec atten¬
dis qui credit in eũ ñ iudicatur. qui autem

Expanded text:
cato. Ut de peccato, propter similitudinem, cato. Ut de peccato, propter similitudinem, damnaret peccatum in carne, propter veram iniquitatem. Vera iniquitas in Christo non fuit: sed mortalitas in illo fuit. Peccatum non suscepit, sed poenam peccati suscepit. Suscipiendo sine culpa poenam, et poenam sanavit et culpam. Ecce quomodo fiunt ista. Quod admiratus Nicodemus dixerat, Quomodo possunt ista fieri? Sic enim sanamur, non quia meremur. Ecce quomodo fiunt ista. Modo ubi mihi parvulos ponis? Jam dicis, Nullo veneno sauciati sunt. Aufer eos a conspectu exaltati serpentis. Si autem non aufers, sanandos dicis, venenatos confiterne ad Nicodemum non audistis quid dixerit, cum eadem lectio hodie legeretur? Qui credit in eum, non judicatur; qui autem non crediderit, jam judicatus est . Et hic quaeris medium homo de medio, et disputas, et attenderis, nec attendis: Qui credit in eum, non judicatur; qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
serpente uenenatꝰ intueatur exaltatũ & sane¬
tur. Adam primꝰ accepit morsum serpentis.
Cum ueneno gͥ natꝰ est in carne peccati. fit
saluus in xp̃o ꝑ similitudinẽ carnis peccati.
Misit enĩ d̾s filiũ suũ ñ in carne peccati.
utero uirginali. Nisit in similitudine carnis
peccati. Ut quid hoc: Ut de peccato damna¬
ret peccatũ in carne. De peccato peccatum.
de serpente serpentẽ. Quis enim dubitet
nomine serpentis appellari peccatũ: Ergo de
peccato peccatũ. de serpente serpentem. sed
de similitudine: quia in xp̃o nullũ peccatũ.
s sola similitudo carnis peccati. Ideo exaltatꝰ¬
est serpens. s ereus. Exaltata est similitu¬
do carnis peccati ut sanaretur origo peccati.
quia misit d̾s filiũ suũ in similitudanẽ car¬
nis peccati. Non in similitudine carnis nam
uera caro est: s in similitudinẽ carnis pec¬
cati. quia mortalis caro sine ullo om̃ino pec¬

Expanded text:
serpente venenatus intueatur exaltatum, et saneserpente venenatus intueatur exaltatum, et sanetur. Adam primus accepit morsum serpentis cum veneno. Ergo natus in carne peccati, fit salvus in Christo per similitudinem carnis peccati.Misit enim Deus Filium suum, non in carne peccati; utero virginali. Misit in similitudine carnis peccati: utquid hoc? Ut de peccato damnaret peccatum in carne : de peccato peccatum, de serpente serpentem. Quis enim dubitet nomine serpentis appellari peccatum? Ergo de peccato peccatum, de serpente serpentem: sed de similitudine, quia in Christo nullum peccatum, sed sola similitudo carnis peccati. Ideo exaltatus serpens, sed aereus; exaltata est similitudo carnis peccati, ut sanaretur origo peccati. Quia misit Deus Filium suum in similitudine carnis peccati. Non in similitudine carnis; nam vera caro est, sed in similitudine carnis peccati; quia mortalis caro sine ullo omnino pec
Abbreviated transcription (Latin):
ei. si mouet te innocentia in uita ꝓpria:
noli negare tractũ aliquẽ reatũ de uita pͥma
non suã s parentis sui. noli negare. Confi¬
tere uenenũ. ut poscas medicamentũ: aliter
ñ sanatur. Aut ut quid ei aicis ut credat:
Hoc enĩ respondetur a portante paruulũ.
Ad tierba aliena sanatur. quia ad factũ
alienũ uulneratur. Credit in ĩm xp̃m
fit interrogatio. responaet᷑: creait. Pro ñ
loquente. ꝓ silente ꝓ fiente. & fendo quo¬
damm̃ ut subueniat᷑ orante: respondetur &
ualet. An etia hoc serpens ille ꝑsuadere co.¬
natir. quia ñ ualet. Absit a corporib qua-
Conspiratione quadã cõmunicat sp̃s. E redit
in altero. quia peccauit in altero. An uͦ inue¬
nit uitã p̃sentis scłi quem parturiuit infir-¬
mitas. & ñ inuenit uitã futuri scłi quem
serpentẽ in heremo. ut om̃is a serpente ꝑcus.¬
sus intueretur exaltatũ & sanaretur. Sic
oportuit exaltari filiũ hominis. ut om̃is a

Expanded text:
ei, si movet te innocentia in vita propria, ei, si movet te innocentia in vita propria, noli negare tractum aliquem reatum de vita prima, non sua, sed parentis sui primi. Noli negare; confitere venenum, ut poscas medicamentum: aliter non sanatur. Aut utquid ei dicis ut credat? Hoc enim respondetur a portante parvulum. Ad verba aliena sanatur, quia ad factum alienum vulneratur. Credit in Jesum Christum? fit interrogatio: respondetur, Credit. Pro non loquente, pro silente, pro flente, et flendo quodam modo ut subveniatur orante, respondetur, et valet. An etiam hoc serpens ille persuadere conatur, quia non valet? Absit a cordibus qualiuConspiratione quadam communicat spiritus; credit in altero, quia peccavit in altero. An vero invenit vitam praesentis saeculi, quem parturivit infirmitas; et non invenit vitam futuri saeculi, queserpentem in eremo, ut omnis a serpente percussus intueretur exaltatum, et sanaretur: sic oportuit exaltari Filium hominis, ut omnis a
Abbreviated transcription (Latin):
ut om̃is qui credit in eũ ñ ꝑeat. s habeat
uitã ęternam. Unde tibi ñ uidebatur pec.¬
catores homines posse fieri menbra xp̃i. illiꝰ
morsu mouebaris: Id̾o crucifigitur xp̃c ido
fundit sanguinẽ xp̃c in remissionẽ peccatoꝵ:
quia ꝓpter peccatũ id est serpentis uenenũ.
sicut exaltauit moyses serpentẽ in heremo
unde sanarent᷑ qui in isio deserto a serpen-¬
tib mordebantur. & illum exaltatũ atten-¬
Dere iubebantur. & qͥs qͥs attenderet sanaba¬
tur: sic oportet exaltari filiũ hominis. ut
om̃is qui credit in eũ id est qui attendit ex-¬
altatum. qui ñ erubescit confixum. qui in
cruce xp̃i głatur ñ pereat: s habeat uitã
ȩternam. Non ꝑeat. Unde: E redendo in
eum. Unde ñ pereat: Attendendo exal-¬
tatum. Alioquin perisset. Hoc est enĩ. om̃is
qui credit in eum ñ pereat: sed habeat ui¬
ut attendat illum exaltatũ. quem negas
habere serpentis uenenũ: Immo si faues

Expanded text:
ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam . Unde tibi non videbatur peccatores homines posse fieri membra Christi, id morsu movebaris: ideo crucifigitur Christus, ideo fundit sanguinem Christus in remissionem peccatorum; quia propter peccatum, id est, serpentis venenum, Sicut exaltavit Moyses serpentem in eremo, unde sanarentur qui in illo deserto a serpentibus mordebantur, et illum exaltatum attendere jubebantur, et quisquis attenderet, sanabatur; sic oportet exaltari Filium hominis, ut omnis qui credit in eum, id est, qui attendit exaltatum, qui non erubescit crucifixum, qui in cruce Christi gloriatur, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Non pereat, unde? Credendo in eum. Unde non pereat? Attendendo exaltatum: alioquin perisset. Hoc est enim, Omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat viut attendat exaltatum, quem negas habere serpentis venenum. Imo si faves
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ hominis qui est in cęlo. Unde: quia¬
om̃s renascunt᷑ menbra ipsiꝰ fiunt. &¬
teci solus xp̃c de mraria natꝰ
unus est ap̃c. & cum corpore suo caput urꝰ
nisi qui descendit. Non gͥ ascendit nisi ap̃c
Si uis ascendere esto in corpore xp̃i. si uis as¬
cendere esto menbrũ ap̃i.Sicut enĩ in uno
corpore multa menbra habemꝰ. om̃ia autem
menbra corporis cum sint multa unũ est cor
Et quom fit hoc: adhuc queramꝰ. Latet que¬
stio. exaltatur illa ꝓfunditas. Ep̃c peccatum¬
addid̾it. Extra uoluntatẽ carnalis libidinis
uenit. ñ ibi fuit complexus maritalis: de
uirginis corpore ñ assumpsit uulnꝰ s medica-¬
mentum. Non assũpsit qd̃ sanaret. s unde
sanaret. Quantũ ad peccatũ ꝑtinet dico.
Solus gͦ ille sine peccato. Quom crunt
menbra eiꝰ. quoꝵ nullus est sine peccato:
Quomͦ Audi similitudinẽ quȩ sequitur.
W̾. sicut moyses exaltauit serpentẽ in he-¬
remo. sic exaltari oportet filiũ hominis:

Expanded text:
es qui renascuntur, membra ipsius fiunt; et solus Christus de Maria natus unus est Christus, et cum corpore suo caput unusnisi qui descendit. Non ergo ascendit, nisi Christus. Si vis ascendere, esto in corpore Christi: si vis ascendere, esto membrum Christi. Sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra corporis, cum sint mulfit hoc, adhuc quaeramus. Latet quaestio, exaltatur illa profunditas. 11. Quaddidit: extra voluptatem carnalis libidinis venit, non ibi fuit complexus maritalis: de Virginis corpore non assumpsit vulnus, sed medicamentum; non assumpsit quod sanaret, sed unde sanaret: quantum ad peccatum pertinet, dico. Solus ergo ille sine peccato: quomodo erunt membra ejus, quorum nullus est sine peccato? Quomodo? Audi similitudinem quae sequitur: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in eremo, sic oportet exaltari Filium hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
cȩtera quȩ dicenda uidebant᷑. ad bap¬
tisinum paruuloꝵ nr sermo deductus
est. Et quia iam ꝓlixus erat & de illo ter¬
minando cogitabat᷑. ñ tanta dicta sunt de
tanta questione: quanta in tanto ꝑiculo
a sollicitis dici debuer̃t̃. Sollicitos autẽ nos
facit ñ ipsa sententia iam olim in ęccłia catho¬
lica summa auctoritate fuudata. s dispu-¬
tationes quoꝵdam quȩ mͦ crebrescere & mul¬
toꝵ animos euertere moliunt᷑. Hodie gͦ ad¬
uiuante dño placuit nobis huic loqͥui. Dĩem
quidem sollemnẽ martyris celebram. s: maior
causa est om̃ium fideliũ: qͣm tantummꝰ marty-¬
rum. Non enĩ om̃s fideles etiã martytes. s illi

Expanded text:
caetera quae dicenda videbantur, ad Baptismum parvulorum noster sermo deductus est: et quia jam prolixus erat, et de illo terminando cogitabatur, non tanta dicta sunt de tanta quaestione, quanta in tanto periculo a sollicitis dici debuerunt. Sollicitos autem nos facit, non ipsa sententia jam olim in Ecclesia catholica summa auctoritate fundata, sed disputationes quorumdam, quae modo crebrescere, et multorum animos evertere moliuntur. Hodie ergo, adjuvante Domino, placuit nobis hinc loqui. Diem quidem solemnem Martyris celebramus: sed major causa est omnium fidelium, quam tantum modo martyrum. Non enim omnes fideles etiam martyres, sed illi
Abbreviated transcription (Latin):
magistri. Ut sapiens inquit architectus. fun¬
uamentũ posui. Audiamꝰ gͦ istum architectũ
constructio: & concupiscentias carnis ne ꝑfe-¬
certtis. ueterum est ista destructio. Caro enĩ
samini. nondũ dedicamini: ut ñ ea quȩ uul-¬

Expanded text:
magistri: Ut sapiens, inquit, architectus fundamentum posui. Audiamus ergo istum architectum,constructio: et concupiscentias carnis ne perfeceritis, veterum est ista destructio. Caro enim,amini, nondum dedicamini. Ut non ea quae vult