comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inhiat: sũmũ illud ⁊ ĩmortale bonũ ambiens. Nã
cum ipsa racio fortiter iudicii censura. quasi firma¬
mentũ quoddam in medio sese colloeat: atq hinc
suꝑcelestes aquas. illine autem eas que sub celo sunt sepa¬
ratim disponit: non pocest inferior corruptela. superio¬
rem amme puritatem inficere: neq ipsa que sursum ẽ
sinceritas. ad ea que subter sunt abiecta et uilia sinitur
ed mirum est quare non uidit deus opus sed̾e
diei quod esset bonum: sicut in ceteris om̃ib
diebus uidisse legitur. et uidit deus qd̾ esset
bonum. Aut enim opus eius non fuit. et bonũ non
fuit: aut si opus eius fuit. honum fuit. Si autẽ bo¬
num fuit et opus eius fuit. uidit utiq quia bonum
fuit: qui non potuit ignorare quod fuit. siue bonũ
siue molum fuit. Quare ergo hic non dictum est.
uidit deus quod esset bonum: sicut alibi ubiq die¬
tum est. uidit deus quod esset bonum: Nam si ideo

Expanded text:
inhiat, summum illud et immortale bonum ambiens. Nam, inhiat, summum illud et immortale bonum ambiens. Nam, cum ipsa ratio fortiter judicii censura quasi firmamentum quoddam in medio sese collocat, atque hinc supercoelestes aquas, illinc autem eas quae sub coelo sunt disponit separatim, non potest inferior corruptela inferiorem animae puritatem inficere; neque ipsa quae sursum est sinceritas, ad ea quae subter sunt abjecta et vilia sinitur sset. Sed mirum est quare non vidit Deus opus secundae diei quod esset bonum, sicut in caeteris omnibus diebus vidisse legitur et vidit Deus quod esset bonum. Aut enim opus ejus non fuit et bonum non fuit, aut si opus ejus fuit, bonum fuit. Si autem bonum fuit et opus ejus fuit, vidit utique quod bonum fuit qui non potuit ignorare quod fuit, sive bonum sive malum fuit. Quare ergo hic non dictum est: Vidit Deus quod esset bonum, sicut alibi ubique dictum est: Vidit Deus quod esset bonum . Nam si ideo
Abbreviated transcription (Latin):
partim earũdem aquarum natura consis¬
teret : non querat extra se qui hec ꝑꝑter se facta
credit. Nam est in illo qui in terius fabricatus ẽ mũ¬
do quiddam huius operis formã et exemplar ha¬
bens. ubi terra quedam deorsum posita consistit. sen¬
sualis natura hominis: celum autem sursũ puritas
intelligentie: et quasi quodam ĩmortalis uite motu
uegetata racio. Duas uero istas tam dissimiles in uno
homine naturas. magna quedam desideriorũ moles
hinc inde fluctuaneiũ. et in contraria sepe motu al¬
terno tendenciũ oberrat. quia et aliud est qd̾ subtꝰ
caro ex infirmitate pressa appetit: et aliud quod sp̃e
sursum per contẽplacionẽ ueritatis eleuatus inten¬
dit.S fit aliquotiens ut contrarui motus confusi¬
onem gignant: nisi racio media interueniens. diui¬
dat ab inuicem et discernat uolintates. ⁊ appeti¬
tus desideriaq duudicet: quid sit uidelicet qd̾
ex carne deorsum trabit. quid qd ex sp̃u in suꝑna

Expanded text:
partim earumdem aquarum natura consispartim earumdem aquarum natura consisteret, non quaerat extra se, qui haec propter se facta credit. Nam est illo qui interius fabricatus est mundo, quiddam hujus operis formam et exemplar habens, ubi terra quaedam deorsum posita consistit sensualis natura hominis; coelum autem sursum puritas intelligentiae, et quasi quodam immortalis vitae motu vegetata ratio. Duas vero istas tam dissimiles in uno homine naturas, magna quaedam desideriorum moles hinc inde fluctuantium, et in contraria saepe motu alterno tendentium oberrat; quia et aliud est quod subtus caro ex infirmitate pressa appetit, et aliud quod spiritus sursum per contemplationem veritatis elevatus intendit. Sed fit aliquoties ut contrarii motus confusionem gignant; nisi ratio media interveniens dividat ab invicem, et discernat voluntates et appetitus, desideriaque dijudicet. Quid sit videlicet quod ex carne deorsum trahit; quid quod ex spiritu in superna
Abbreviated transcription (Latin):
et aquas quas extrinsecuis. et supra girum limitis sui
mana inuestigatio requirenda potius quam discutien¬
da non uideretur. Nam utrũ ex puro igne factun sit
siue ex aere. aut etiam ex aqua. uel postremo ex du¬
obus aut tribus horum mixtis. et si substaneiã soli¬
dam naturiq palpabilem habeat. quantaue credenda¬
sit spissitudo eius: et utrum ipsum calidum uel fri¬
gidum aerem aut cinus alterius qualitatis existat:
merito quereretur si inde aliquid certum sciri potu¬
isset. Nune autem in questionib harum rerum. ñ
multũ michi laborandũ uidetur: quas nec racio ulla
comp̃hendit. nec auctoritas cui fides adhibenda sit
probat. Solum hoc quod legimus credere sine du¬
bitacione debemus: quia factũ est firmam̃tũ ut di¬
inderet aquas ab aquis: hoc est ut partẽ aquarũ
intra ambitũ suum concluderet: partem uero extrin¬
uare autem factum sit ut firmam̃tũ a se
aquas diuideret. partimq supra atq infra

Expanded text:
et aquas quas extrinsecus et supra gyrum limitis sui et aquas quas extrinsecus et supra gyrum limitis sui mana investigatio relinquenda potius quam discutienda non videret. Nam utrum ex puro igne factum sit, sive ex aere; aut etiam ex aqua; vel postremo ex duobus aut tribus horum commistis, et an substantiam solidam naturaque palpabilem habeat, quantave credenda spissitudo ejus, et utrum ipsum calidum an frigidum; aut cujus alterius qualitatis existat merito quaereretur: si inde aliquid certum sciri potuisset. Nunc autem in quaestionibus harum rerum non mihi multum laborandum videtur, quas nec ratio ulla comprehendit nec auctoritas cui fides adhibenda sit probat. Solum hoc quod legimus credere sine dubitatione debemus, quod factum est firmamentum ut divideret aquas ab aquis; hoc est ut partem aquarum intra ambitum suum concluderet, partemque extrinuare autem factum sit ut firmamentum aquas a se divideret, partimque supra atque infra,
Abbreviated transcription (Latin):
tima deinde die requieuisse ab opere: quia nullꝰ
de sex diebus inuenitur in quo opus non fecerit
deus : donec seprima dies ueniret: quando deinde
ab omni opere requienit. Et hec quidem de ope¬
racione prime dici dicta sunt De opere secuide
uidit deus quod esset bonum: et ait.¬
fiat firmam̃tũ in medio aquarũ. Nolu¬
it igitur deui ad sequens opuis transire:
donec duuoicaset primũ. Cum ergo indisset de
luce qued euit bonũ: tunc ait. fiat firmam̃tum.
Quantũ de litteram ꝑtiuere uidetur. factum eit
firmatñtũ dic secunda: priut quidem in illa uin¬
ueriitatis materia de iichilo creatum: et nune
ex illa ipła add talem formã crutum. et factum firma¬
mentum. ut ambitu suo medium quodã modo inter¬
ueniens. magnã illam aquarum ĩmeniamq ageriem
ab inudem separaret atq diuideret. et de aquis face¬
ret aquas et aquas: hoc est aquas quas ambitu suo
intrinsecus aplecteretur. et sul tus se comtineret:

Expanded text:
tima deinde die requievisse ab opere; quia nullus tima deinde die requievisse ab opere; quia nullus de sex invenitur diebus in quo opus non fecerit Deus, donec septima dies veniret, quando deinde ab omni opere requievit. Et haec quidem de operatione primae diei dicta sint. CAP. XVII. vidit Deus quod esset bonum; et aitFiat firmamentum in medio aquarum . Noluit igitur Deus ad sequens opus transire, donec dijudicasset primum. Cum ergo vidisset de luce quod esse bonum, tunc ait: Fiat firmamentum. Quantum ad litteram pertinere videtur, factum est firmamentum die secunda; prius quidem in illa universitatis materia de nihilo creatum, et nunc ex illa ipsa ad talem formam erutum et factum firmamentum ut ambitu suo medium quodam modo interveniens magnam illam aquarum immensamque congeriem ab invicem separaret atque divideret, et de aquis faceret aquas et aquas; hoc est aquas quas ambitu suo intrinsecus complecteretur et subtus se contineret
Abbreviated transcription (Latin):
illam assertionem ⁊ robare uolumus quod continua
eius fuerit operatio: dicere poterimus qd̾ prima die
lucem in etortu ipsius diei fecit: deinde ut cursu
suo diem noctemq distingueret. primũ de oriente
id occasum. et rursum de occidente ad ortũ direxit:
nec solumm̾ opus eius fuisse quod lux facta est. sed
quod directa ipso gubernante et dirigente eursum
expleuit. Eodem modo de secunda die dicetur. qñ
firmamentũ factum est: et circuinactionis perpetue
preceptũ simul et legem acerpit. Hoc etiam de t̾cia
quarta quinta uel sexta die.pro ut racio dictaue¬
rit exquiret: quisquis partis huius assertionem
elegerit. Si cui autem ista interpretacio nimis ob¬
scura uidebitur. inaxime quod de motu firmom̃¬
ti necdum rata sit assercio. ad illam alteram quam
proposuimus recurrat expositionẽ : que facilior
est. et se promptius ad intelligendũ cõmodat inci¬
oni. Dicet igitur deum sex dicbus operatum. ⁊ sep¬

Expanded text:
illam assertionem probare volumus, quod continua illam assertionem probare volumus, quod continua fuerit ejus operatio dicere poterimus, quod prima die lucem in exortu ipsius diei fecit; deinde ut cursu suo diem noctemque distingueret; primum de oriente ad occasum, et rursum de occidente ad ortum direxit. Nec solummodo opus ejus fuisse quod lux facta est, sed quod directa, ipso gubernante et dirigente, cursum explevit. Eodem modo de secunda die dicetur, quando firmamentum factum est, et circumactionis perpetuae praeceptum simul et legem accedit. Hoc etiam de tertia, quarta, quinta, vel sexta die, prout ratio dictaverit exquiret, quisquis hujus partis assertionem elegerit. Si cui autem ista interpretatio nimis obscura videbitur, maxime quod de motu firmamenti necdum rata sit assertio, ad illam alteram quam proposuimus recurrat expositionem, quae facilior est et se promptius ad intelligendum commodat rationi. Dicet igitur Deum sex diebus operatum et sep
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd erat lux ante quã sol factus est. hoc aat aqua priꝰꝗͣ
in uinũ mutata est: ut non aliunoe tieret id qd potius
ehibitum est: sed de  ipso qued ante uilius habeb¬
tur. Ita de rebus dubiis. nemo et qui possit certum
operatione prime diei inquirendũ restat. si¬
deus lucem in primo exortu enisdem diei id
cit prime creauit. cum nichil eadem die aliud fecis¬
se legatur quam lucem: utrũne uisq ad exortum se¬
quentis dici quando firiamentũ fecit. ab opere ces¬
sasse credendus sit: cum seriptur septima eum die
demum requieuisse testetur. Cui questiomi. gemina
respomiione obiamus. Aut enim dicemus dm̃ in illis
sex diebus oꝑationem suam ita continua ꝑseueran¬
tia produxine. ut nullo temporis interuallo ab ope¬
rando desierit. aut ita sex diebus operatũ. ut nullum
quidem drm in operando interimserit: non quod
nullo temporis spacio operari cessauerit. Et si qͥdem

Expanded text:
m erat lux antequam sol factus est; hoc erat aqua priusquam m erat lux antequam sol factus est; hoc erat aqua priusquam in vinum mutata est, ut non aliud fieret quod potius exhibitum est; sed de eo ipso quod ante vilius habebatur. Ita de rebus dubiis nemo est qui possit certum operatDeus lucem in primo exortu ejusdem diei, id est primae creavit. Cum nihil eadem die aliud fecisse legatur quam lucem, utrumne usque ad ortum sequentis diei quando firmamentum fecit ab opere cessasse credendus sit, cum scriptura septima eum die demum requievisse testetur? Cui quaestioni gemina responsione obviabimus; aut enim dicemus Deum in illis sex diebus operationem suam ita continua perseverantia produxisse, ut nullo temporis intervallo ab operando desierit. Aut ita sex diebus operatum, ut nullum quidem diem in operando intermiserit; non quod nullo temporis spatio operari cessaverit. Quia, siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
nandum mundũ. ante quã solem crearet ope ui¬
caria precurrentẽ: donec ueniret qd ꝑfectũ est.
S sunt quidam qui querunt quid de illa luce factũ lit:
propt̃ea qd̾ iam nulla eius uestigia reppetiri possunt. ex qͦ
solis claritas illuxit. Sunt alii qui dicunt disꝑsam per
ampla aeris spacia. uim lucendi ⁊ illuminandi amisisse:
suꝑ esse tamen adhuc tenues reliquias. que in ambitu
firmam̃ti intrinsecus huc illucq sparum diligentius in¬
tuentib nocte demõstrent̃: dic uero maiori eas ne ui¬
deri ualeant. solis claritate abscondi. Sic quiq suas opi¬
niones. pro ut possibile est confingũt. S quis scit supsa
eadem lux postea in solis subitanciã tͣnslata sit. ⁊ ampli¬
ata claritate. formã meliorẽ acceperit: quẽ admodũ in
nuptuis ihe de aquis uinũ fectt: ut reformat õis itatũ
in melius. ⁊ restauracionis sacram̃tũ demẽttraret: Nã¬

Expanded text:
nandum mundum antequam solem crearet ope vinandum mundum antequam solem crearet ope vicaria praecurrentem, donec veniret quod perfectum est. Et sunt qui quaerant quid de illa luce factum sit, propterea quod jam nulla ejus vestigia reperiri possunt ex quo solis claritas illuxit. Alii dicunt dispersam per ampla aeris spatia vim lucendi et illuminandi amisisse; superesse tamen adhuc quasdam tenues reliquias quae in ambitu firmamenti intrinsecus huc illucque sparsim diligentius intuentibus nocte demonstrentur; die vero eas majori ne videri valeant solis claritate abscondi. Sic quique suas opiniones prout possibile est confingunt. Sed quis scit utrum ipsa eadem lux postea in solis substantiam translata sit, et ampliata claritate formam meliorem acceperit, quemadmodum in nuptiis Jesus de aquis vinum fecit, ut reformationis statum in melius et restaurationis sacramentum demonstraret? Na
Abbreviated transcription (Latin):
ic tibi attende homo quanta sit cautela. bono
operi adhibenda. In principio omĩum operum
tuorũ uide ut lucẽ habeas in te: ut omĩa opera
tua lucis sint. ⁊ non tenebrarũ. Postea considera diligent̃
utrũne lux tua pura sit et non fucata:  cũ inueneris
quia bona est. tunc demũ diuide eam a tenebris: ⁊ uoca
lucem diem. ⁊ tenebras noctem. Deinde reliqua opera tua
que in luce feceris. uide sietiam ipsa bona sunt: ⁊ nullũ
omĩno opus sine iudicio transeas. donec agnoseas cũcta
que fecisti. Ita geminũ est iudiciũ. Primũ in quo lux u¬
dicatur. ⁊ uidetur si bona est: ut diuidatur a tenebris
Sodm est iudiciũ quando opera sua que in luce facta
sunt. ad iudiciũ uocantur. et udetur quia ipsa quoq
bona sunt: et sic demũ requiescit deus. Aliqua quidem
lucis misteria interim pro tempore transcurrentes per¬
strinximus: nunc iterum ad propositi nostri seriem te
eus om̃ps prius lucem facere uoluit ad illumi¬

Expanded text:
ic tibi attende quanta sit cautela bono operi adhibenda. In principio omnium operum tuorum vide ut lucem habeas in te, ut omnia opera tua lucis sint et non tenebrarum. Postea considera diligenter utrumne lux tua pura sit et non fuscata; et cum inveneris quia bona est, tunc demum divide eam a tenebris, et voca lucem diem, et tenebras noctem. Deinde reliqua opera tua quae in luce feceris, vide si etiam ipsa bona sunt; et nullum omnino opus sine judicio pertranseat, donec agnoscas cuncta quae fecisti. Ita geminum est judicium: primum in quo lux judicatur et videtur si bona est ut dividatur a tenebris, secundum est judicium quando opera ipsa quae in luce facta sunt ad judicium vocantur, et videtur quia ipsa quoque bona sunt, et sic demum requiescit Deus. Aliquae quaedam lucis mysteria interim pro tempore transcurrentes perstrinximus, nunc iterum ad propositi nostri seriem texfactus est. Igitur Deus prius lucem facere voluit ad illumi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectum inter idiem ⁊ noctem iudicare. parũ est tenebras
⁊ lucem diuidere. hoc est uirtutes auienis si questrare:
nisi etiam sciamꝰ inter diem ⁊ diem iudicare. ⁊ seiamꝰ omnẽ
diem iudicare: ut sapiamꝰ qui sint illi motus. qui sub
uirtutũ specie quasi in luce aliena ad nos ueniũt: ⁊ qui
rursũ illi sint qui ueram uirtutis claritatẽ pretendunt.
i in ipsis quoq uirtutib non solũ que bona sint: s que¬

Expanded text:
perfectum inter diem et noctem judicare, parum est lucem et perfectum inter diem et noctem judicare, parum est lucem et tenebras dividere: hoc est virtutes a vitiis sequestrare, nisi sciamus etiam inter diem et diem judicare, et sciamus omnem diem judicare, ut sapiamus qui sint illi motus qui sub virtutum specie quasi luce aliena ad nos veniunt, et qui sursum illi sint, qui veram virtutis claritatem praetendunt; et in ipsis quoque virtutibus non solum quae bona sint, se
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tenebras noctẽ. Et in ea luce in qua uidit lucem qd
esset bona. etiam cetera oꝑa sua que oꝑatus est uidit
qd̾ essent bona: ⁊ nichil sine illa luce uidit uel bonũ
uel malũ: siue ex his que bona ipse fecit. siue ex his
que nos fecimꝰ mala: que omia ipse non male s bene
uidit: ⁊ ibi uidit. ubi nullũ malũ fuit. Hec ipsa lux
est. qua ⁊ nos uidere oportet omnẽ lucẽ si bona est:
nec poterimꝰ iudicare uere de luce si bona est: donee
ista luce illuminati fuerimꝰ. que uere bona ẽ. Spirita¬
lis enim diudicat omĩa. ⁊ ipse a nemine iudicatur:
⁊ si sp̃c dei uere in nobis habitat. non nos poterũt decr¬
pere sp̃c erroris. etiam si in luce ueniãt ad nos: quia
habebimꝰ lucem in nobis. in qua nobis manifestũ erit
de om̃i luce si bona est: ⁊ sic fiducialiter diuidemus
iudicabimus. et iudicabimꝰ omnẽ diem. sarũ est enim ad

Expanded text:
et tenebras noctem; et in ea luce in qua vidit lucem quod et tenebras noctem; et in ea luce in qua vidit lucem quod esset bona, etiam caetera opera sua quae operatus est vidit quod essent bona, et nihil sine illa luce vidit, vel bonum vel malum; sive ex iis quae ipse bona fecit, sive ex iis quae nos fecimus mala, quae omnia ipse non male sed bene vidit. Et ibi vidit ubi nullum malum vidit: haec ipsa lux est qua et nos videre oportet omnem lucem an bona est; nec poterimus judicare vero de luce an bona est, donec ista luce illuminati fuerimus, quae vere bona est: Spiritualis enim dijudicat omnia, et ipse a nemine judicatur . Et si Spiritus Dei vere in nobis habitat, non nos poterunt decipere spiritus erroris, etiamsi in luce veniant ad nos; quia habebimus lucem in nobis, in qua nobis manifestum erit de omni luce utrum bona est; et sic fiducialiter dividemus judicabimus, et judicabimus omnem diem. Parum est enim ad
Abbreviated transcription (Latin):
S: quomͦ per ipsam uidere potuisset qd esset bona:
si aliam lucem ñ haberet. per quã et in qua ipsã lucẽ
uidisset qd esset bona: Nam si uidit quod esset bona
lux ista. ⁊ uere uidit: in aliquo uidit. de cuiꝰ bonitate
dubitari non potuit. Ergo alia lux fuit increata. in
qua ista lux creata uidebatur qd elset bona: quia illã
iutabatur que semꝑ est bona. In illa enim luce cũ ipsa
solum sit bona. uident̃ et mala ⁊ bona: ⁊ non solũ ma¬
la ⁊ bona in ea uidentur. sed mala etiã mala. ⁊ bona ẽẽ
bona in ea uidentur: ꝓpterea qd ipsa uere ⁊ sũme est
bona. Quod enim ab ipsa discordare uidet̃. malũ esse
udetur: ⁊ qd ei simile esse uidetur. bonũ esse uide¬
tur: ⁊ utrũq non nisi in ipsa ⁊ per ipsam uidet̾. Per
lucem ergo probauit lucem: qz in luce inꝯmutabili
uidit qd lux ista ꝯmutabilis suo modo⁊ ordine bona
esset: ⁊ diuisit lucem a tenebris: uocaũq lucẽ diem.

Expanded text:
Sed quomodo per ipsam videre potuisset quod esset bona, Sed quomodo per ipsam videre potuisset quod esset bona, si aliam lucem non habuisset per quam et in qua ipsam lucem vidisset quod esset bona? Nam, si vidit quod esset bona lux ista et vere vidit, in aliquo vidit de cujus bonitate dubitari non potuit. Ergo, alia lux increata, in qua ista lux creata videbatur quod esset bona; quia illam imitabatur quae semper est bona. In illa enim luce cum ipsa solum sit bona, videntur et mala et bona; et non solum mala et bona in ea videntur, sed mala etiam esse mala, bona esse bona in ea videntur: propterea quod ipsa vere et summe est bona. Quod enim ab ipsa discordare videtur, malum esse videtur; et quod ei simile esse videtur, bonum esse videtur; et utrumque non nisi in ipsa et per ipsam videtur. Per lucem ergo probavit lucem: quia in luce incommutabili vidit quod lux ista commutabilis suo modo et ordine bona esset. Et divisit lucem a tenebris, vocavitque lucem diem,
Abbreviated transcription (Latin):
uiderimꝰ lucẽ qr bona ẽ. tũc demũ diuidamꝰ lucẽ a tenebris.
et uocemus lucem diem. et tenebras noctem. Ergo non
iolum studendũ est ut lux precedat in operibus nr̃is.
et ut inluce fiant opera nostra: sed ipsa quoq lux priꝰ
uidenda est et consideranda diligenter: et sic postremo
⁊ diuisit ludam a tenebris: ⁊ uocauit lucẽ diem. ⁊ tene¬
bras noctem. Nam si cetera opera sua in luce uidit quod
essent bona. in qua luce uidit lucẽ qd esset bona. ⁊ diui¬
sit lucem a tenebris: uocauitq lucẽ diem. ⁊ tenebias
noctem: Nichil enim sine luce uideti potest. Sed nec
tenebre sine luce uidentur: quantomagis lux ñ iidet
sine luce: Que fuit ei go lux illa per quã deus uidit lu¬
cem qđ esset bona. ⁊ diuisit lucem a tenebris: ⁊ uocaũ
lucem diẽ. ⁊ tenebras noctem: An per se ipsam cã uidit
qd esset bona: an per aliam lucẽ uidit qd esset bona:

Expanded text:
bona est, tunc demum dividamus lucem a tenebris, bona est, tunc demum dividamus lucem a tenebris, et vocemus lucem diem et tenebras noctem. Ergo non solum studendum est ut lux praecedat in operibus nostris, et ut in luce fiant opera nostra; sed ipsa quoque lux prius videnda est et consideranda diligenter; et sic postremo et divisit lucem a tenebris et vocavit lucem diem, et tenebras noctem . Nam si caetera opera sua in luce vidit quod essent bona, in qua luce vidit lucem quod esset bona et divisit lucem a tenebris vocavitque lucem diem et tenebras noctem? Nihil enim videri potest sine luce; sed nec tenebrae sine luce videntur, quanto magis lux non videtur sine luce? Quae fuit ergo illa lux per quam Deus vidit lucem quod esset bona, et divisit luclucem a tenebris? An per ipsam eam vidit quod esset bona, an per aliam lucem vidit quod esset bona?
Abbreviated transcription (Latin):
quod dicitur. uidit deus lucem qd esset bonum:
et diuisit lucem et tenebras: ⁊ uocauit lucem
diem. ⁊ tenebras noctem. Fecit enim ⁊ uidit: dem̃ diui¬
sit ⁊ uocauit. Quare uidit: Noluit prius diuidere
quam uidisset. Prius uidit si esset bonũ. ⁊ tũe demũ diui¬
sit a tenebris lucem: ⁊ uocauit lucem diem. ⁊ tenebras
noctem. Adducet enim omne opꝰ suũ in iudiciũ. Non solũ
aũ oꝑa alia que in luce fecit. uidit deus qd esset bonũ: sed
ipsam quoq lucem uidit qd̃ esset bona: ⁊ diuisit lucẽ ⁊
tenebras. Nam ipse angelus malus tͣnffigurat se aliq̃n in
angelum lucis. ⁊ ingerit se ad decipiendã m̃ntẽ qͣsi lux ueta:
sed hec lux non est diuidenda a tenebris. nec uocanda est
dies sed nox: qr speciẽ quidem lucis habet. s tenebras ue¬
ras. Propt̃ea prius uidit deus lucem si esset bona: ut non
statim credamꝰ om̃i spiritui. s ꝓbemꝰ sp̃c si ex d̾o sũt: ⁊ cũ¬

Expanded text:
citur: Vidit Deus lucem quod esset bonum, et divisit lucem a tenebris; et vocavit lucem diem, ac tenebras noctem . Fecit enim et vidit; deinde divisit et vocavit. Quare vidit? Noluit prius dividere quam vidisset, prius vidit an esset bonum; et tunc demum divisit lucem a tenebris; et vocavit lucem diem, et tenebras noctem. Adducet enim omne opus suum in judicium; et non solum opera alia quae in luce fecit, vidit Deus quod esset bonum, sed ipsam quoque lucem vidit quod esset bonum et divisit lucem et tenebras. Nam ipse angelus malus transfigurat se aliquando in angelum lucis, et ingerit se ad decipiendam mentem quasi lux vera. Sed haec lux non est dividenda a tenebris, nec vocanda est dies sed nox; quia speciem quidem lucis habet, sed tenebras veras. Propterea prius vidit Deus lucem an esset bona ut non statim credamus omni spiritui; sed probe
Abbreviated transcription (Latin):
positum inuenerit. ut est ibi. creauit deus cete grandia. et
omnem aniuiã uiuentem atq motabilem: non ad materiam
qua esse ceperunt. sed ad formã qua hoc quod sunt esse cepe
ncipiens ergo deus opera sua ut ꝑficeret: primũ fecit lucẽ.
ut cetera omĩa post modũ faceret in luce. Significauit enĩ
nobis se non amare opera que in tenebris fiunt. qm̃ mala
sunt: quia om̃is qui inale agit odit lucem.⁊ non uenit ad
lucem ut non arguantur opera eius. quia mala sunt. Qui
autem facit ueritatẽ uenit ad lucem: ut manifestent᷑ opera
eius. quia in deo sunt facta. Ipse ergo qui ueritatẽ facturus
fuit. in tenebris operari noluit: sed uenit ad lucem ⁊ fecit
lucemn. ut se manifestaret per lucem. Non enum ideo fectt
lucem ut ipse uideret per lucem: sed ut opera sua mani¬
festaret per lucem. quia in deo facta sunt. Et ideo uidit
deus cuncta que fecerat: et erant ualde bona. Hoc michi

Expanded text:
positum reperit, ut est ibi: Creavit Deus cete grandia, et positum reperit, ut est ibi: Creavit Deus cete grandia, et omnem animam viventem atque motabilem ; non ad materiam qua esse coeperunt, sed ad formam qua hoc quod sunt esse coepequare primum facta est. Incipiens ergo Deus opera sua ut perficeret, primum fecit lucem, ut caetera omnia postmodum faceret in luce. Significavit enim nobis se non amare opera quae in tenebris fiunt, quoniam mala sunt. Quia omnis qui male agit odit lucem; et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus, quia malaautem facit veritatem venit ad lucem, ut manifestentur opera sua, quia in Deo facta sunt . Ipse ergo qui veritatem facturus fuit, in tenebris operari noluit; sed venit ad lucem, et fecit lucem, ut se manifestaret per lucem. Non enim ideo fecit lucem ut ipse videret per lucem; sed ut opera sua manifestaret per lucem, quia in Deo facta sunt. Et ideo vidit Deus cuncta quae fecerat et erant valde bona . Hoc mihi
Abbreviated transcription (Latin):
sufficere uolumꝰ. Deinde sequitur ut dispositionẽ
ipsam qualiter perfecta sit. ordine ꝓsequam᷑. Sex diebus
disposuit et ordinauit atq in formã redegit deus cũcta
que fecerat: ꝑfecitq opus suum die sexta: ⁊ sie demum
die septima requieuit. id est cessauit ab opere. Prima die
facta est lux. secunda die factũ est firmam̃tũ. tercia die con¬
gregate sunt aque. quarta die facta sunt luminaria. qͥn¬
ta die pisces et uolucres. sexta die bestie. ium̃ta. reptilia:
nouissime eadem tamen die homo. Hoc autẽ primũ in
hoc loco lectorẽ admonere uoluimus: ut quotiens in his
operib uidelicet sex dierũ aliquid fieri audierit: ut uerbi
gracia cum dicitur prima die facta est lux. soda die factũ
primuia cum facta dicuntur. hec de nichilo ereata fuisse exis¬
timet: sed potius de ipsa que prius creata eiat de nichilo
materia formata intelligat. Et si aliquando uerbũ ereacionis

Expanded text:
sufficere volumus. Deinde sequitur ut dispositionem sufficere volumus. Deinde sequitur ut dispositionem ipsam qualiter perfecta sit ordine prosequamur. Sex diebus disposuit et ordinavit atque in formam redegit Deus cuncta quae fecerat: Perfecitque opus suum die sexta. Et sic demum die septima requievit , id est cessavit ab opere. Prima die facta est lux; secunda die, factum est firmamentum; tertia die, congregatae sunt aquae; quarta die, facta sunt luminaria; quinta die, pisces et volucres; sexta die, bestiae, jumenta, reptilia; novissime eadem tamen die homo. Hoc primum in hoc loco lectorem admonere volumus, ut quoties in his operibus, videlicet sex dierum aliquid fieri audierit, ut verbi gratia, cum dicitur, prima die facta est lux; secunda die, factum primum cum facta dicuntur, haec de nihilo creata fuisse existimet; sed potius de ipsa quae prius creata erat de nihilo materia formata intelligat. Etiam si aliquando verbum creationis
Abbreviated transcription (Latin):
conuersionẽ amoris imp̃sserat. quodammͦ ad huc informis
permatiebat. Utraq ergo natura. ⁊ corporea scilicet ꝑ mate¬
riam. ⁊ incorporea per essentiã simul adesse ꝓdiit: quia⁊
in illa unde facta est. ⁊ in ista quod facta est. uno eodemq
Nam spiritalis natura cum simplex sit. eiq idem sit omi¬
no esse quod est: materialiter priusquã ꝑsonaliter fieri ñ
habet sicut corporea natura: et ꝓpterea illa dum erearetur
prius quidem per materiã ex qua facta ẽ. adesse produt.
hec uero statim in ipsa qua subsistit uita. simplici essencia¬
⁊ ĩmortali indissolubiliq primũ esse accepit. Utraq tam̃
simul facta est: altera idest corporea in eo ex quo ipsa ẽ.
altera uero idest incorporea in eo quod ipsa est. Utraq
formata: et utraq informis. sicut dictũ est:
Et de illo quidem prime condicionis statu. priusꝗͣ
in formã natura dispositionẽq ueniret: hec dicta

Expanded text:
conversionem amoris impresserat, quodammodo adhuc informis conversionem amoris impresserat, quodammodo adhuc informis permanebat. Utraque ergo natura et corporea scilicet per materiam, et incorporea per essentiam simul ad esse prodiit; quia et in illa unde facta et in ista quae facta est uno eodemque Nam spiritualis natura, cum simplex sit eique idem sit omnino esse quod est materialiter prius quam personaliter fieri non habet, sicut corporea natura; et propterea illa dum crearetur prius quidem per materiam ex qua facta est ad esse prodiit: haec vero statim in ipsa qua subsistit vita simplici et essentia immortali indissolubilique primum accepit. Utraque tamen simul facta est; altera, id est corporea in eo ex quo ipsa est; altera vero, id est incorporea in eo quod ipsa est. Utraque formata, et utraque informis, sicut dictum est. Et de illo quidem primae conditionis statu priusquam in formam natura dispositionemque veniret, haec dicta
Abbreviated transcription (Latin):
interiectam: ita ut quidem uere dici possit hoc post illud
factum fuisse. sed inter hoc factum et illud nullam omĩno di¬
lacionem interuenisse. Et ut breuiter quicquid inde sencien¬
dum uidetur absoluam. ego arbitror in primo principio
uel potius cum ipso principio temporis. hoc est quando ip¬
sum tempus cepit. simul cepisse et rerum omĩum uisibiliũ
materiã. eodemq prorsus mom̃to inuisibiliũ in angelica
natura essentiã utramq quodammͦ in forma: et quodãmͦ
utraq sine forma. Nam quẽ admodũ illa formandorũ cor¬
porum materia quando formata est primũ. et quandam
formã habuit in qua subsistere cepit. ⁊ tam̃ informis erat:
quia necdum disposita et ordiuata fuit: ita prorsus illa raci¬
onalis creatura quando primũ in spiritib angelicis ereata ẽ
mox quidem per sapienciã et discretionẽ formata est: s qr
illi sũmo et uero bono in quo beatificanda erat. ũdum se per

Expanded text:
interjectam; ita ut vere quidem dici possit, hoc post illud interjectam; ita ut vere quidem dici possit, hoc post illud factum fuisse; sed inter hoc factum et illud nullam omnino dilationem intervenisse. Et ut breviter quidquid mihi inde sentiendum videtur absolvam, ego arbitror in primo principio temporis, vel potius cum ipso principio temporis, hoc est quando ipsum tempus coepit, simul coepisse et rerum visibilium omnium materiam, eodemque prorsus momento invisibilium in angelica natura essentiam; utramque quodammodo in forma, et utramque quodammodo sine forma. Nam quemadmodum illa formandorum corporum materia quando primum creata est, et quamdam formam habuit in qua subsistere coepit, et tamen informis erat, quia necdum disposita et ordinata fuit; ita prorsus illa rationalis natura quando primum in spiritibus angelicis creata est, mox quidem per sapientiam et discretionem formata est; sed, quia illi summo et vero bono in quo beatificanda erat nondum se per
Abbreviated transcription (Latin):
terram: nichilq erat preter celum et terrã: ⁊ tam̃ aque
erant et tenebre erant. ⁊ abissus erat: abissus in terra.
tenebre et aque in celo: et tenebre erant suꝑ faciem abis¬
si. et sp̃c dei ferebatur suꝑ aquas. Ergo super omĩa erat
sp̃c dei. quia om̃i erant in potestate dei: et in om̃ibus
non artatur uoluntas dei. Fortassis iam satis est qͣntũ
ad propositũ breuitatis ꝑtinet. de his actenꝰ disputasse:
si hoc solum adideremꝰ quanto tempore mundus in hac
confusione. priusquã eius disposicio inchoaretur ꝑstite¬
rit. Nam qd illa prima rerum omĩum materia in prin¬
cipio tẽporis. uel potius cum ipso tempore exorta sit: ex¬
eo constat qd̾ dictũ est in principio creauit deus celum ⁊
tertam. Quãdiu autem in hac informitate siue ꝯfusiõe
permanserit: scriptura maniseste non ostendit. Michi autem
uidetur quantũ conicere ualeo. inter creationẽ et disposicio¬
nem rerum. ordinem quidem tẽporis sed nullam fuisse morã

Expanded text:
m; quia nihil erat praeter coelum et terram. Et tamen aquae erant, et tenebrae erant, et abyssus erat. Abyssus in terra; tenebrae et aquae in coelo. Et tenebrae erant super faciem abyssi, et spiritus Dei ferebatur super aquas. Ergo super omnia erat spiritus Dei; quia omnia in potestate erant Dei, et in omnibus non arctabatur potestas Dei. Fortassis jam satis est quantum ad propositum brevitatis pertinet de his hactenus disputasse, si hoc solum adjecerimus quanto tempore mundus in hac confusione priusquam ejus dispositio inchoaretur perstiterit. Nam quod illa prima rerum omnium materia, in principio temporis, vel potius cum ipso tempore exorta sit, constat ex eo quod dictum est: In principio creavit Deus coelum et terram. Quamdiu autem in hac informitate sive confusione permanserit, Scriptura manifeste non ostendit. Mihi autem videtur quantum ego conjicere valeo inter creationem et dispositionem rerum, ordinem quidem temporis sed nullam fuisse moram
Abbreviated transcription (Latin):
nature reuocatus. ⁊ scđm racionis ordinẽ dispositus.
in locũ unũ omne desideriũ colligat: qͣtinꝰ ⁊ caro sp̃ui.
⁊ spiritus subiectus sit creatori. Quisquis sie ordinatus
est. dignus est lumine solis: ut mente sursum erecta. et
desiderio in suꝑna defixo. lumen sũme ueritatis contem¬
planti irradiet. ⁊ iam non per speculum in eniginate:
sed in seipsa ut est ueritatem agnoscat. ⁊ sapiat:¬

Expanded text:
naturae revocatus, et secundum ordinem rationis dispositus, naturae revocatus, et secundum ordinem rationis dispositus, in locum unum omne desiderium colligat, quatenus et caro spiritui, et spiritus subjectus sit Creatori. Quisquis sic ordinatus est dignus est lumine solis, ut mente sursum erecta et desiderio in superna defixo, lumen summae veritatis contemplanti irradiet, et jam non per speculum in aenigmate , sed in seipsa ut est veritatem agnoscat et sapiat
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. Ue qui dicunt bonũ malũ. ⁊ malũ bonum: po¬
nentes lucem tenebras. ⁊ tenebras lucem. Post hec autẽ cũ
ceperit inter lucẽ ⁊ tenebras diuidere. ⁊ lucẽ diem. tene¬
bras quoq appellare noctem. idest cum mala sua ueraeit̃
per iudiciũ racionis imꝓbare. ⁊ que sunt bona ⁊ lauda¬
bilia lucis opera eligere ceꝑit: restat ut fiat in eofirma¬
mentũ. hoc est ut in bono proposito corroboret̃ diuide¬
re inter superiores aquas. ⁊ inferiores. idest desideria car¬
nis ac sp̃c: ut medius ac mediator duo sibi aduersancia
nec ꝑmisceri sinat nec tͣisponi: nec simul sit qd diuidi
debet. aut supra qd̃ subter. aut subter qđ supra collocan¬
dum est. Nouissime sequitur in dispositionis ordine opꝰ
tercie diei: ut congregent aque que sub celo sunt in lo¬
cum unũ. ne carnis desideria fluxa sint. ⁊ ultra metã
mecessitatis se expendant: ut totus homo ad statum

Expanded text:
dicitur: Vae qui dicunt bonum malum, et malum bonum; podicitur: Vae qui dicunt bonum malum, et malum bonum; ponentes lucem tenebras, et tenebras lucem . Post haec autem cum coeperit inter lucem et tenebras dividere, et lucem diem, tenebras quoque appellare noctem, id est cum mala sua veraciter per judicium rationis improbare, et quae sunt bona et laudabilia lucis opera eligere coeperit, restat ut fiat in eo firmamentum, hoc est in bono proposito corroboretur: dividere inter aquas superiores et aquas inferiores, id est desideria carnis et spiritus, ut medius et mediator duo sibi adversantia nec permisceri sinat nec transponi; nec simul sit quod dividi debeat, aut supra quod subter, aut subter quod supra collocandum est. Novissime sequitur in dispositionis ordine opus tertiae diei, ut congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum, ne carnis desideria fluxa sint, et ultra metam se necessitatis expandant, ut totus homo ad statum
Abbreviated transcription (Latin):
ad iusticiã illuminat. illam lucẽ que iustificatos ad bea¬
titudinem illustrat. Ergo facta est lux. priusquã solis ela¬
ritas manifestaretur: et dies erat. ⁊ tres dies erant. qñ
lux erat. ⁊ sol non erat. Quarta die illuxit sol. ⁊ illa
dies clara erat: quia uerum lumen habuit. ⁊ tenebre in¬
ea non erant ulle. Sic nulla anima meretur lum̃ solis
accipere. ⁊ sũme ucritatis claritatẽ contẽplari: nisi tres
dies isti in ea p̃cedant. Prima quidem die fit lux. ⁊ di¬
uidunt᷑ lux et tenebre: uocaturq lux dies. ⁊ tenebre
nore. Secunda die fit firmam̃tũ. collocari inter aquas supe¬
riores et aquas inferiores: ⁊ uocatur firmam̃tũ celũ. Die
hec. spiritalia preferunt docum̃ta. Primũ in corde pecea to¬
ris creatur lux: quando semet ipsum agnoscere incipit
ut diuidat inter lucem ⁊ tenebras. ⁊ appellare incipiat
lucem diem ⁊ tenebras noctem: ⁊ non sit iam de quibus

Expanded text:
ad justitiam illuminat, illam lucem quae justificatos ad beaad justitiam illuminat, illam lucem quae justificatos ad beatitudinem illustrat. Ergo facta est lux priusquam solis claritas manifestaretur; et dies erat: et tres dies erant quando lux erat et sol non erat. Quarta die illuxit sol, et illa dies clara erat; quia lumen verum habuit, et tenebrae non erant ullae. Sic nulla anima meretur lumen solis accipere et summae veritatis claritatem contemplari, nisi tres dies isti in ea praecedant. Prima quidem die fit lux, et dividuntur lux et tenebrae; vocatur fitque lux dies, et tenebrae nox. Secunda die firmamentum, collocaturque inter aquas superiores et aquas inferiores; et vocatur firmamentum coelum. Tehaec spiritualia praeferunt documenta. Primum in corde peccatoris creatur lux, quando semetipsum agnoscere incipit, ut dividat inter lucem et tenebras, et appellare incipiat lucem diem et tenebras noctem; et non sit jam de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sue. ⁊ explicet se atq coaptet ad illam racionabilẽ dispo¬
sitionem ⁊ ordinẽ ueritatis. Post quã autem ordinata fue¬
rint omĩa eius. ⁊ scđ̾m exemplar racionis formãq sapien¬
die disposita. tunc statim incipiet ei lucere sol iusticie:
quia sic in repmissione dictũ est. Beati mundo corde:
qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Prius ergo in racionali illo mũdo
cordis humani creatur lux. ⁊ illuminatur confusio. ut
ad ordinem redigatur. Post hec cum fuerint purifica¬
ta interiora eius: uenit lumen solis clarum. ⁊ illustrat
eum. Non enim digna est contẽplari lumen cternitatis.
donec munda et purificata fuerit: habens quodãmͦ et
per materiã speciem. ⁊ ꝑ iusticiã dipositionẽ. Sie lex pre¬
nr̃m. lux lucem. lucerna solem: et ipse xp̃c humanitatẽ
suam prius demonstrauit. ut postea manifestaret diui¬
intatem: ⁊ ubiq lux lucem precedit. lux que peccatores

Expanded text:
suae, et explicet se atque coaptet ad illam rationabilem disposuae, et explicet se atque coaptet ad illam rationabilem dispositionem et ordinem veritatis. Postquam autem ordinata fuerint omnia ejus, et secundum exemplar rationis formamque sapientiae disposita, tunc statim incipiet ei lucere sol justitiae, quia sic in repromissione dictum est: Beati mundo corde; quoniam ipsi Deum videbunt . Prius ergo in rationali illo mundo cordis humani creatur lux, et illuminatur confusio ut in ordinem redigatur. Post haec cum fuerint purificata interiora ejus, venit lumen solis clarum et illustrat eam. Non enim digna est contemplari lumen aeternitatis, donec munda et purificata fuerit; habens quodammodo et per materiam speciem, et per justitiam dispositionem. Sic lex praetum; lux lucem; lucerna solem; et ipse Christus humanitatem suam prius demonstravit, ut post manifestaret divinitatem, et ubique lux lucem praecedit. Lux quae peccatores
Abbreviated transcription (Latin):
uidit deus lucem qd̃ eiset bonum. et uocaũ diem
lucem. ⁊ tenebras noctem: ⁊ ipsa lux tres primos illos dies
ficiebat antequã sol fieret. ⁊ illuminaret mũdũ. S quid
significabat: quod non statim factus est sol ex quo lucem
fieri oportuit: sed ut quasi lux esset priusquã clara lux:
Et fortassis potest dici quia confusio plena luce digna non
erat: aliquã tamen lucem accepit. ut uideret exire ad ordi
quasi in tenebris est quibusdam. ⁊ confusione. S ñ potest
cuadere confusionẽ illam. ⁊ ad ordinem iusticie formamq
disponi: nisi illuminetur primũ uidere mala sua. ⁊ discer¬
nere lucem a tenebris. hoc est uirtutes a uiciis: ut se dis¬
ponat ad ordinem ⁊ conformet ueritati. Hoc igitur ani¬
ma in confusione iacens. sine luce facere non potest: ⁊ ꝓpt̾ea
necesse est primũ ut lux fiat ut uideat semet ipsam. ⁊ in¬
telligat siue cognoscat horrorẽ. ⁊ turpitudinẽ confusionis

Expanded text:
vidit Deus lucem quod esset bonum et vocavit lucem vidit Deus lucem quod esset bonum et vocavit lucem diem, et tenebras noctem . Et ipsa lux tres illos primos dies faciebat antequam sol fieret et illuminaret mundum. Sed quid significat quod non statim factus est sol ex quo lucem fieri oportuit, sed ut quasi lux esset priusquam clara lux? Et fortassis confusio plena luce digna non erat; aliquam tamen lucem accepit, ut videret exire ad ordinquasi in tenebris est quibusdam et confusione. Sed non potest evadere confusionem suam et ad ordinem justitiae formamque disponi, nisi illuminetur primum videre mala sua, et discernere lucem a tenebris, hoc est virtutes a vitiis, ut se disponat ad ordinem et conformet veritati. Hoc igitur anima in confusione jacens sine luce facere non potest; et propterea necesse est primum ut lux fiat, ut videat semetipsam, et agnoscat horrorem et turpitudinem confusionis
Abbreviated transcription (Latin):
erat. ⁊ tenebre inuisibiles erant: ⁊ utrimq diuisio facta
est lux dies. ⁊ tenebre nox. Utrũq quidem diuisit deus
et utrũq nominauit: sed utrũq non fecit. Deus enim
uictor tenebrarũ non est sed lucis: quia peccatũ tenebre
est. ⁊ peccatũ nichil est: ⁊ sine ipso factum ẽ nichil. Lux
ab ipso facta est. quia iusticia ⁊ ueritas lux est: ⁊ de luce
audiuimꝰ. quia dixit deus fiat lux. ⁊ statim facta est.
Nusquam autẽ dixit deus funt tenebre: s de luce dix̃
fiat lux. ⁊ diuisit lucem a tenebris: ⁊ uocauit lucem
et per meritum nominauit. Iudicant et duposuit: qr nee
hoc apud eum iudicantem in ordinatũ esse potuit: qd̾ apud
delinquentes mordinatũ fuit. uocauit autẽ lucẽ diem: ⁊
dies illuminauit: ⁊ de eo qd̾ ante solẽ factaẽ. i¬
rgo nemo dicat quomodo ante factum solem dies
esse potuit. quia ante quã sol sieret lux erat: et

Expanded text:
erat, et tenebrae invisibiles erant; et utrorumque divisio facta erat, et tenebrae invisibiles erant; et utrorumque divisio facta est lux dies et tenebrae nox. Utrumque quidem Deus divisit, et utrumque nominavit; sed et utrumque non fecit. Deus enim auctor tenebrarum non est sed lucis; quia peccatum est tenebrae et peccatum nihil est: Et sine ipso nihil factum est . Lux ab ipso facta est; quia justitia et veritas lux est, et de luce audivimus quod dixit Deus: Fiat lux, et statim lux facta est . Nusquam dixit Deus: Fiant tenebrae. Sed de luce dixit: Fiat lux, et divisit lucem a tenebris; et vocavit et per meritum nominavit, judicavit et disposuit. Quia nec hoc apud eum judicantem inordinatum esse potuit, quod apud delinquentes inordinatum fuit, vocavit lucem diem, et lux illuminavit, et quare ante solem facta est. Ergo nemo dicat quomodo ante factum solem dies esse potuit; quia antequam sol fieret lux erat: Et
Abbreviated transcription (Latin):
mum mom̃tũ temporis. quando ereata est omĩum uisibili¬
um inuisibiliũq natura. uec nox fuit neq dies: ⁊ tamen
tempus fuit. quia mutabilitas fuit. Postea uero continuo
luce facta. diuise sunt tenebre ⁊ lux: et tẽpꝰ iam ꝑ diem ⁊
noctẽ distangui cepit:
t ut michi uidetur. eodem prorsus temporis mo¬
mento. quo uisibiliter ⁊ corporaliter diuisa ẽ lux
a tenebris. inuisibiliter quoq boni angeli discre¬
ti sunt a malis: illis in tenebris peccati cadentibus. et istis
ad lucem iusticie conuersis illuminatisq aluce: ut lux es¬
sent. ⁊ non teuebre. Sic enim consonare debuerũt exem¬
plaria operum dei: ut que uisibilia erant opera sapiencie
inuisibiliũ ꝓuentus sequerent᷑: scd̾m qd̃ ipsaque utrobiq
operabatur sapiencia. ibi iudiciũ exereuit. hie formauit
exemplũ. Diuisa est ergo lux a tenebris: ⁊ erat lux usibi¬
lis. ⁊ uisibiles tenebre erant: similiter ⁊ lux iniisibilis

Expanded text:
mum momentum temporis quando creata est omnium visibilimum momentum temporis quando creata est omnium visibilium invisibiliumque natura, nec nox fuit nec dies; et tamen tempus fuit, quia mutabilitas fuit. Postea vero continuo luce facta divisae sunt tenebrae et lux; et tempus jam per diem et noctem distingui coepit. Et ut mihi videtur eodem prorsus temporis momento quo visibiliter et corporaliter divisa est lux a tenebris; invisibiliter quoque boni angeli discreti sunt a malis illis in tenebras peccati cadentibus: et istis ad lucem justitiae conversis illuminatisque a luce, ut lux essent et non tenebrae. Sic enim consonare debuerunt exemplaria operum Dei, ut quae visibilia erant opera sapientiae, invisibilium proventus sequerentur, secundum quod ipsa quae utrobique operabatur sapientia, ibi judicium exercuit, hic formavit exemplum. Divisa est lux ergo a tenebris; et erat lux visibilis et visibiles tenebrae erant; similiter et lux invisibilis
Abbreviated transcription (Latin):
diei illustraret. Et propterea quia primus dies auroram p̃¬
cedentem non habuit. quia ante quam lux crearetur plene
tenebre fuerũit: mox autem luce apparente super terram
plenus dies. ꝓpterea quod a ꝑfecto opus diei inchairi debu¬
isset: ideo dixisse scripturã factũ est uespere ⁊ mane dies
unus. Non enim dixit factum est mane et uespere. s factũ
est inquit uespere ⁊ mane dies unus: quia sicut diximus
primus dies mane pregedens non habunt: qm a luce plene
perfecta inicium sũpsit. Propterea om̃is aurora p̃cedentis ẽ
dici. ⁊ om̃is dies ab ortu solis inicium sumit: estq naturalis¬
dies illud spacium tẽporis quod ab ortu solis usq ad octasum
pertransiens. noctem in se diemq concludit. In qua qm̃ natu¬
raliter dies noctem p̃cedit. et finem diei uesperam dicimus.
finem noctis autoram: constat indubitanter quod aurora
semper ad precedentẽ diem referenda sit. Ergo illud pri¬

Expanded text:
diei illustraret. Et propterea quia primus dies auroram prdiei illustraret. Et propterea quia primus dies auroram praecedentem non habuit, quoniam antequam lux crearetur plenae tenebrae fuerunt, mox autem luce apparente super terram plenus dies, propterea quod a perfecto opus Dei inchoari debuisset, ideo dixisse Scripturam: Factum est vespere et mane dies unus . Non enim dixit Factum est mane et vespere; sed: Factum est, inquit, vespere et mane dies unus. Quia, sicut diximus, primus dies mane praecedens non habuit, quoniam a luce plena atque perfecta initium sumpsit; propterea omnis aurora praecedentis diei est, et omnis dies ab ortu solis initium sumit. Estque dies naturalis illud spatium temporis quod ab ortu solis usque ad ortum pertransiens noctem in se diemque concludit; in qua quoniam naturaliter dies noctem praecedit et finem diei vesperam dicimus, finem noctis auroram, constat indubitanter quod aurora semper ad praecedentem diem referenda sit. Ergo illud pri
Abbreviated transcription (Latin):
sumq nisi mobilis lux illa. nequaquã uicissitudine alter¬
na diem ac noctem distinguere: nec tẽporis spaciũ ulla¬
tenus sine motu ꝑagere ualuisset. Seđm hane itaq consi¬
deracionem conuemiencius puto. ut credamꝰ lucem illam
in principio factam ad illuminanda corporea sine du¬
bio corporeã fuisse. quale fortasse potuisset esse cormis
aliquod lucidum. cuius presentia cuncta illustrarentur
quemadmodũ nunc in sole uideri potest: ipsamq
uice et loco solis factam. ut interim motu suo circũ¬
agitaretur: et noctem diemq discerneret. Cum qua
quia dies prima exorta est. ggo crediderim magis illam quando
facta est ibidem primũ apparuisse ubi sol cotidiano cursu cir¬
eumuectus oriens emergit: ut eodem tramite cireueurrens. ac
primũ ad oceasum descendens uesperam faceret: deinde reuo¬
cata ad ortum. aurorã hoc ist mane aite ortum sequentis

Expanded text:
sumque nisi mobilis fuisset lux illa, nequaquam alterna vicissitudine sumque nisi mobilis fuisset lux illa, nequaquam alterna vicissitudine diem ac noctem distinguere, nec temporis spatium ullatenus sine motu peragere valuisset. Secundum hanc itaque considerationem, convenientius puto ut credamus lucem illam in principio factam ad illuminanda corporea sine dubio corpoream fuisse, quale fortasse esse potuisset corpus aliquod lucidum, cujus praesentia cuncta illustrarentur, quemadmodum nunc in sole videri potest, ipsamque vice et loco solis factam, ut interim motu suo circumagitaretur, et noctem diemque discerneret. Cum qua quia dies prima exorta est ego crediderim magis illam quando facta est, ibidem primum apparuisse ubi sol quotidiano cursu circumvectus oriens emergit, ut eodem tramite circumcurrens, ac primo ad occasum descendens vesperam faceret, et deinde revocata ad ortum auroram, hoc est mane ante ortum sequentis