comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ & cetera usq dũ subiungit᷑. Hec om¬
nia opat᷑ unꝰ atq idem sꝑs. qiuidens sin¬
głis ꝓ ut uult. Oue quęstio triplicit᷑ sor¬
uitur. Uel qͦd unꝰ quisq inse ipso ñ habet
ingeneralitate habet: caritate fratͣnita¬
tis hoc faciente. Uerbi grã. qr unꝰ habet
caritatẽ. alius castitatẽ. alius abstinenci¬
aͣ alius mansuetudiñe. alius sapienciã.
Uel qr inomnibenedictione quã habem
ab illo benedicuꝰ. Uel tercio mͦ. potest
eẽ̾ pͣteritũ tempꝰ ꝓ futuro: ut sit sen¬
sus. Qui benedicet nos post generalem
re surrectionẽ: inomni benedietione
spitalr. Sequit᷑ sient elegit nos inipso
ante mundi ꝯstitucionẽ: ut essemꝰ sc̃i a.
immaełati inc̾spectu e ius. incaritate.
Ex suꝑioribꝰ ist a pendent. Sicut inqͥt be¬
nedirit nos. sieut elegit: hoc ẽ prȩ̨desti
rã sꝑitalẽ uidelicet atq eorporalem.
u̾destindiit om̃s eredentes ii xꝑo: ut ip¬
sesit caput omniũ eredeneiũ inse . om

Expanded text:
etc., usque dum subjungitur: Haec omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult? Quae quaestio tripliciter solvitur: vel quia quod unusquisque in se habet, in generalitate habet, charitate fraternitatis hoc faciente. Verbi gratia: quia unus habet charitatem, alius castitatem, alius abstinentiam, alius mansuetudinem, alius sapientiam; vel quia in omni benedictione quam habemus, ab illo benedicimur; vel tertio modo potest esse praeteritum tempus pro futuro, ut sit sensus: Qui benedicet nos post generalem resurrectionem, in omni benedictione spirituali. Sequitur: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate. Ex superioribus ista pendent. Sic, inquit, benedixit nos, sicut elegit, hoc est praedestinram, spiritualem videlicet atque corporalem, praedestinavit omnes credentes in Christo, ut ipse sit c
Abbreviated transcription (Latin):
sĩ.Sed ut apłs omnẽ occanionẽ remone¬
ret.ilixͣ. Nolice errare. ds ñ irridet᷑ hoc
ẽ nolite m̃tiri. ꝙ homo potest mendaci¬
creta cordiũ penetrat: ñ potest falli. Di¬
cis o auditor qͥcũq es ñ posse te sumptus
mnistrare magistro tuo. pix uiiia egesta¬
te. noli te deciꝑe qͥsi fallere possis dĩn. sed
unde tu unus. inde sustenta magistrũ ꝙ
si ñ habes ex p̃senti anno fructũ uł fruges
habes ex p̃terito: potes etiã impetrare inu¬
tuo auicimis de futuro. Quȩ eñi semina¬
uerit homo. hȩc& metet: hoc ẽ qualia
fecerit. talia recipiet. Duos agros habemꝰ
cuti fuerimꝰ. de ipsa carne metemꝰ eorrup¬
cionẽ. hoc ẽ dãpnacionẽ accipiemꝰ q trade¬
mͣ indic iudiei penis inferni: ubi corrũpe¬
mͥ a uermibꝰ .s. igni ꝑ petuo. Si uͦ seminaue¬

Expanded text:
d ut Apostolus omnem occasionem excluderet, dixit: Nolite errare, Deus non irridetur. Hoc est: nolite mentiri, quia homo potest mendacicreta cordium penetrat, non potest falli. Dicis, o auditor quicunque es, non posset te sumptus ministrare magistro tuo, premente te nimia egestate: noli te decipere quasi fallere possis Deum, sed unde tu vivis, inde sustenta et magistrum, quia si non habes ex praesenti anno fruges, habes ex praeterito, potes etiam impetrare mutuo a vicinis de futuro. Quae enim seminaverit homo, haec et metet, hoc est, qualia fecerit, talia recipiet. Duos agros habemuscuti fuerimus, de ipsa carne metemus corruptionem, hoc est, damnationem accipiemus, et trademur in die judicii poenis inferni, ubi corripiemur a vermibus et igni perpetuo. Si vero seminave
Abbreviated transcription (Latin):
uimꝰ ñ cessemꝰ. s in hoc ꝑseueremꝰ.: ut sal¬
ꝑseuerauerit usq infmẽ. hic saluus erit.
Tempore enĩ suo ids tẽꝑre ꝯgruo &. oportu¬
no metemꝰ hoc ẽ mercedẽ nr̃i laboris ae¬
cipiemꝰ: ñ deficientes a ꝑcipienda mer¬
cede oꝑis. Modo ẽ tempꝰ seminandr. hoc
ẽ bonũ opandi: indie aũ uidicis uł indie
mortis nr̃e. erit tẽpꝰ messionis .ꝙ. collec¬

Expanded text:
severemus, ut salperseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Tempore enim suo, id est tempore congruo et opportuno, metemus, hoc est, mercedem nostri laboris accipiemus, non deficientes, a percipienda mercede operis. Modo est tempus seminandi, hoc est, bonum operandi: in die autem judicii vel in die mortis erit tempus messionis et collec
Abbreviated transcription (Latin):
benedici merent᷑. benedicunt᷑. Qui bene¬
dixit nos in onmi benedictione spicali
incęlestibꝰ: uirꝑo. Cũ dixit. momni be¬
nedictione.: quid necesse fuit adde re sꝑi¬
benedictio tẽporalis uł ince lestibꝰ sue

Expanded text:
ntur. Qui benedixit nos in omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo. Cum dixit, in omni benedictione, quid necesse fuit addere, spibenedictio temporalis, non in coelestibus sive
Abbreviated transcription (Latin):
ñ quęrat alterius laud̃ẽ. Uñqͥsq eniut onꝰ
suil portabit. Contraria iuident᷑ hec uer¬
ba supioribꝰ. ubi dix̃ alter alterius onera
portate. Sed sciendũ qr ilia ꝑtinent ad te¬
pus pͣsentis uite. ista uͦ ad diem mortis. ul
ge neralit̾. ad diemiudieis Qẜest sensris. Qua¬
lia fecerit unꝰqͥsq talia recipiet Sibona
fecerit. bona recipiet: si mala dãpnacio¬
nẽ eterna ꝑcipiet . eł notandũ q onus in

Expanded text:
non quaerat alterius laudem. Unusquisque enim onus non quaerat alterius laudem. Unusquisque enim onus suum portabit. Contraria videntur haec verba superioribus, ubi dixit: Alter alterius onera portate. Sed sciendum quia pertinent illa ad tempus praesentis vitae, ista vero ad diem mortis, vel generaliter ad diem judicii, et est sensus: Qualia fecerit unusquisque, talia recipiet: si bona fecerit, bona recipiet, si mala, damnationem aeternam recipiet. Et notandum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
sus. Sieut uis pacient᷑ portari .s. sustineri
si peccas & eũ mode raciõe corripi: porta si
diuieiis bonisq tẽꝑ alibꝰ. sustenta frẽm pau
uxore qr ñ possũ ee̾ ꝯtinens. s egestate
nimia premor: tu qͥ deo donante conti¬
nens es & bonis teporalibꝰ ab undas porta
dͥonat. & si in animalibꝰ racione ñ utenti¬
uꝰ illud fit: qͥntomagis in hominibꝰ debet
fieri: Si inqͥd hoc feceritis. ad implebitis
lege rui hoc ẽ pactũ xꝑi qͦd ipse dedit
discipłis dicens. hoc ẽ p̃ceptũ meũ ut di¬
ligatis inuicẽ .eb. mandatũ nouũ do uo¬
ois: ut diligatis in uic̾e. Nã siqͥs existimat
se aliqͥd ee cũ nichil sit: hoc est qͥ fidens
in suis uirtutibꝰ .e. meritis. dedignat᷑ onus
nr̃e fragilitati condolens: ꝓ nobis humili¬
ari dignatꝰ ẽ. cũ ds ee̾t. Onus eni ereatura
quȩ ñ adlieret illi qͥ semꝑ habet ẽe̾. nichil
leret qͥd boni habeat factii & sic incorde
uo gaudeat. eo qͦd placet ereatorisuo. .i.

Expanded text:
sus: Si vis patienter portari et sustineri si peccas, et cum moderatione corripi, porta simdivitiis bonisque temporalibus, sustenta fratrem pauxorem quia non possum esse continens; sed egestate nimia premor: tu qui, Deo donante, continens es et bonis temporalibus abundas, portadonat. Quia et si in animalibus ratione non utentibus illud sit, quanto magis in hominibus debet fieri? Si, inquit, hoc feceritis, adimplebitis legem Christi, hoc est, pactum Christi quod ipse dedit discipulis suis, dicens: Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem ; et mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem . Nam si quis existimat se aliquid esse, cum nihil sit, hoc est, qui confidens in suis virtutibus et meritis, dedignatur onus nostrae fragilitati condolens, pro nobis humiliari dignatus est, cum Deus esset. Omnis enim creatura quae non adhaeret illi qui semper habederet quid boni habeat factum, et sic in corde suo gaudeat, eo quod placeat Creatori suo, et
Abbreviated transcription (Latin):
elaudius: qͦd auetoritate patrũ ñ robora¬
t᷑. Aucł oritatis aui causa nomen suũ po¬
grecũ est: licet qͥdã dieant hebreũ. .s. in¬
t̃pretat᷑ missus. eẜ recte semet ipsũ apo
stolũ nominat. qr adño missus est: dicen¬
te ipso ad eũ. ecce ego mitta te longe in
regiones .s. gentes. Hoc etiã nom aposto¬
latꝰ dignitatis causa posuit: ut maioris
honoris ee̾nt eius epłe. apud auditores.
Apłor. au genera: sunt qͥtuor. Pruũ est
qͥd nec ab homunibꝰ ẽ: neq ꝑ hominẽ. sed
a deo tantũmꝰ. De quor numero fuer̾t¬

Expanded text:
Claudius, quod auctoritate Patrum non roboratur. Auctoritatis autem causa nomen suum poGraecum est, licet quidam dicant Hebraeum et interpretatur missus. Et recte semetipsum nostolum, quia a Domino missus est, dicente ipso ad eum: Ecce ego mittam te longe in regiones et gentes . Hoc etiam nomen apostolatus, dignitatis causa posuit, ut majoris honoris essent ejus Epistolae apud auditores. Apostolorum autem genera sunt quatuor: Primum est quod neque ab hominibus est, neque per hominem, sed a Deo tantum
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ dicentes se iuideos eẽ .&. circũcisos .x. letẽ
custodire.s ed iđo ñ custodiebant:. qr erant
honncide adulteri. inuidi. cupidi. aliisq:
uicis pleni. Ut in carne uĩa glorientur.
circũcisionẽ heri: tot hodie. Cichii aũ
absis głari. Nolo głari in diuiciis huius
mnundi .s. dignitatibꝰ s. uctuoe xpi. ld÷

Expanded text:
 dicentes se Judaeos esse, et circumcisos, et legem custodire. Sed ideo non custodiebant, quia erant homicidae, adulteri, invidi, cupidi, aliisque vitiis pleni. Ut in carne vestra glorientur. circumcisionem, tot hodie. Mihi autem absit gloriari. Nolo gloriari in divitiis hujus mundi et dignita
Abbreviated transcription (Latin):
deret placere meorde .&. ab illo meree dẽ erpec¬
tet .s. gaudeai incorde qͦd placeat ereatori suo.
Cẜitaagat bonũ qͦd oꝑat᷑: ut opꝰ sit in publico.
&. intenciom corde. Oui hoc facit. ille nͣ est eu¬
pidꝰ inanis głȩ. In uicẽ. ꝓuoeantes. uos adiracui¬
diã. ad lites. did ꝯteneiones. ⁊ nuc̾e̾ inuidentes
uobis. Erant ex galathis qͥda seducti apseudo¬
apłis .&. a iudeis. c̃tendentes de genealogiis &.
questionibꝰ legis. ex qͥbꝰ qͥd̾a dic ebant. melior
ĩ eiteũeisio. quã baptismꝰ. E̾ econtra alii. ine¬
lior est baptismꝰ quã cireu̾cisio. It̾e alii dicebañ.
melior est allegoria quã historia: qr allegoria
id÷ spitalis intelligeneia uiuficat. littera ocei¬
dit.cecontra alii dicebant. melior est hstoria
ubi ueritas ꝯtiet: quã allegoriauana &. um¬
bratica sr̃s: & si poccupatꝰ fuerit homo. Prę¬

Expanded text:
e placere, et ab illo mercedem exspectet, et gaudeat in corde quod placeat Creatori suo, et ita agat bonum quod operatur ut opus sit in publico, et intentio in occulto. Qui hoc facit, ille non est cupidus inanis gloriae. Invicem provocantes vos ad iracundiam, ad lites, ad contentiones, invicem invidentes vobis. Erant ex Galatis quidam seducti a pseudoapostolis et a Judaeis, contendentes de genealogiis et quaestionibus legis. Ex quibus quidam dicebant: Melior est circumcisio quam baptismus. Et e contra alii: Melior est baptismus quam circumcisio: Item alii dicebant: Melior est allegoria quam historia: quia allegoria, id est spiritalis intelligentia vivificat, littera occidit. Et e contra alii dicebant: Melior est historia, ubi veritas continetur, quam allegoria vana et umbratica. Fratres, et si praeoccupat
Abbreviated transcription (Latin):
habet spem bonã qͥ talia oꝑa agit ꝓ qͥbꝰ spe¬
rat se pͣmia et̾na ꝑcepturũ. Quã subaudis
fid̾e. uł spem repellentes qͥda curca fidẽ
naufragauer̃t. Naufragiũ đr. nauis frac¬
ta eł sicut ille nudatꝰ substancia sua quã
habebat in naui qͥ naufiagiũ patit᷑ .&. in¬
sup ipse ꝑit: ita qͥ repellunt fidẽ. nudant᷑
cione. Circa fidẽ uaufragauert: id÷ nudi
.R. alieni aueritate fidi remansert uł etiã

Expanded text:
habet bonam spem qui talia opera agit pro quibus sperat se praemia aeterna percepturum. Quam, subaudis fidem vel spem, repellentes quidam, circa fidem naufragaverunt. Naufragium dicitur navis fracta; et sicut ille nudatur a substantia sua quam habebat in navi qui naufragium patitur, et insuper ipse perit, ita qui repellunt fidem nudantur tione. Circa fidem naufragaverunt, id est nudi et alieni a veritate fidei remanserunt vel etiam
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ticiendo scõs martyres helyam .s.
cnoch: al iosq plurimos: hoc opat᷑ iã oc¬
cultȩ ꝑ m̃ebra sua. neronẽ ae pͥncipes
eiꝰ int̾ficiens ꝑillos pͥncipes martẏrum
apłos. Illud mysteriũ iniqͥtatis ceptũ est
anerone. qͥ occul te instigante patre suo
diabolo. ⁊elo idoloꝵ int̾fecit sc̃õs marty¬
res & ꝑuenit iisq ad dioelee ianũ .&. iuli¬
steriũ pręfiguratꝰ ẽ. sicut in morte qbel. ꝙ.
immolacione ysaach &. indauud rege qui
ita diabolꝰ qͥ antichristꝰ erit in m̾ebris su¬
is. ialis scilieet regibꝰ. pręfiguratꝰ est oc¬
culte ꝑ mẏsteriũ. Eantũ ut qͥ tenet nc̃
teneat. donee de medio fiat: id hoc so¬
lũmꝰ restat. ut uero qͥñẽ tenet imꝑiũ to¬
cius orbis. tamdiu teneat illud. donec de
partibꝰ confluebant romã &. qͦsi in medio
mundi erat. habens in circuitu suo om̃s

Expanded text:
interficiendo sanctos martyres Eliam et Enoch, aliosque plurimos, hoc operatur jam occulte per membra sua, Neronem ac principes ejus, interficiens per illos principes, martyres apostolos. Istud mysterium iniquitatis coeptum est a Nerone, qui occulte instigante patre suo diabolo, zelo idolorum interfecit sanctos martyres, et pervenit usque ad Diocletianum et Julisterium praefiguratus est, sicut in morte Abel, et immolatione Isaac, et in David rege, qui ita diabolus qui in Antichristo erit, in membris suis, malis, scilicet regibus, praefiguratus est occulte et per mysterium. Tantum ut qui tenet nunc, teneat, donec de medio fiat. Id est hoc solummodo restat, ut Nero, qui nunc tenet imperium totus orbis, tandiu teneat illud, donec de gentibus confluebant Romam, et quasi in medio mundi erat, habens in circuitu suo omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ido appellatũ ee̾ ab apło inuisibilem.
qd eiꝰ ꝑsona in ueceri testam̃to ꝑ aliꝗͣ
sub iectã creaturã . &. similitudinẽ nͣ
fuerit ostensa. s filii: sicut ostensa est
ysdię. qͥ uidit eũ in habitu regnantis
sede re: & da niheli qͥ dixͣ. Aspiciebam
in uisi noctis. & ecce filius hominis
uenit: & data est ei potestas. Quos bea¬
tus augustinꝰ repͣhendit: affirmans re¬
ge secłoꝵ inuisibilẽ scamͣ trinitatem
appellatã eẽ. patr̃e uidelieet & filiũ¬
de sꝑm Sẽm: quę trinitas ꝑsonarũ.
unitate̾ deitatis facit. quȩ est unul
ds Q. sicut est pat᷑ in uisibilis. ita
filius in uisibilis . &. spiꝰ ses in uisibi

Expanded text:
o invisibilem, quod ejus persona in Veteri Testamento per aliquam subjectam creaturam et similitudinem non fuerit ostensa, sed Filii, sicut ostensa est Isaiae, qui vidit illum in habitu regnantis sedere, et Danieli qui dixit : Aspiciebam in visu noctis, et ecce Filius hominis venit, et data est ei potestas. Quos beatus Augustinus reprehendit, affirmans regem saeculorum invisibilem sanctam Trinitatem appellatam esse, Patrem videlicet, et Filiu sanctum, quae trinitas personarum unitatem Deitatis facit, quae est unus Deus, et sicut est Pater invisibilis, ita Filius invisibilis, et Spiritus sanctus i
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃is gͥ pͣcepti finis siue cõplecio. caritas
est. id÷ ad caruat̾e refert᷑ omne pͣceptũ qr
qͥ đm diligit. nec peceat. C qͥ. pximũ amat
ut se ipsũ ñ de linqͥt. qr ñ adulterat eiꝰdem
occidit aliir qr ñ uult occidi S ic de ceteris
intelligendũ est p̾ceptis. E. ipsacaritas. de
corde puro debet ee̾.ñ de ficto .q. de c̃scien¬
cia bona .s. fide ñ ficta. Conseiencia sepe
ponit᷑ ꝓspe. sicut in hoc loco. Caritas gͦ de
spe bona debet ꝓcedere: qr ido debet dm q
ꝓximũ diligere. ut ȩt̃na p̃mia sꝑet se ex in¬
de recepturũ. De fide etiã ñ ficta: ut quod
credit &. intelligit. oꝑe ꝑficiat. Nã fides fic¬
ta ẽ. quę c̃fitet᷑ ore. s ñ tenet᷑ corde. neq ex¬
ornat᷑ bonis oꝑ ibꝰ. Qũa multi habent. de qͥ¬
bꝰ dr. Confitent᷑ se nosse qͥm. factis aũ negant.
errantes qͥdã iudeor. ꝯuersi st̾ inuaniloqͥuͣ
loquentes ea quę uana st̃ .&. que nullã
utilitat̾e in se habent. cupientes e̾e̾ legis

Expanded text:
etio charitas est, id est ad charitatem refertur omne praeceptum, quia qui Deum diligit, non peccat: et qui proximum amat ut seipsum, non delinquit: quia non adulterat uxorem occidit alium, quia non vult occidi: sic de caeteris iintelligendum est praeceptis. Et ipsa charitas de corde puro debet esse non de ficto, et conscientia bona et fide non ficta. Conscientia saepe ponitur pro spe, sicut in hoc loco. Charitas ergo de spe bona debet procedere, quia ideo debet Deum et proximum diligere, ut aeterna praemia se speret exinde recepturum. De fide etiam non ficta, ut quod credit et intelligit, opere perficiat. Nam fides ficta est quae confitetur ore, sed non tenetur corde, neque exornatur operibus, quam multi habent, de quibus dicitur: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant. errantes quidam Judaeorum conversi sunt in vaniloquium, loquentes ea quae vana sunt, nullamque utilitatem in se habentia. Volentes esse legis
Abbreviated transcription (Latin):
iħs xꝑs omnẽ pacienciã. ad informacio¬
nẽ siue ad exemplũ eoꝵ. qͥcredituri st̃
illi in uitã ȩternã. Quare sit miscđiã con
caritate suã usq ad inumcos suos. Me pͥ¬
mo elegit acriorẽ mnimicũ quẽ eũ sana¬
ret. nemo inceteris desparet. Egit dñs
more ꝑitissimi medier qui ueniens ad il¬
lũ locũ ubi antea ignotꝰ erat .&. ubi plu¬
rimi st̾ infirmi. quẽcũq grauiori infir¬
mitate laborantẽ & in despacione posi¬
tũ inuenit. illũ assumit pͥmũ ade inas¬
ii. ut in illo ostendat piciã sue artis&. ut
MII infirmi uidentes illũ sanatũ qui
grauiori morbo grauabat᷑. ñ desꝑent de
salute: s unꝰqͥsq illo in loco. dicat ꝓri¬
mo suo. Uade ad illũ medic u sec urꝰ esto¬
do illũ a languore in fidelitatis & mor¬
bo uicioꝵ: ut in illo ostend̾et. qr si illius
misertꝰ est qͥeiꝰ fuit ꝑsecutor in sc̃is mar¬
tẏribꝰ utiq &. aliis miserebit᷑. Regi
aũ secłoꝵ immortali. inuisibili. soli deo

Expanded text:
 patientiam ad informationem, sive ad exemplum eorum qui credituri sunt illi in vitam aeternam. Quare sit misericordiamcharitatem suam usque ad inimicos suos, me primum elegit acriorem inimicum, quem cum sanaret, ne me in caeteris desperaret, egit Dominus more peritissimi medici qui veniens ad illum locum ubi antea ignotus erat, et ubi plurimi infirmi sunt, quemcunque graviori infirmitate laborantem, et in desperatione positum invenit, illum assumit primum ad curandum, ut in illo ostendat peritiam suae artis, et ut alii infirmi videntes illum sanatum qui graviori morbo gravabatur, non desperent de salute, sed unusquisque illo in loco dicat proximo suo: Vade ad illum medicum, securus estodo illum a languore infidelitatis et morbo vitiorum, ut in illo ostenderet quia si illius misertus est, qui ejus fuit persecutor in sanctis martyribus, utique et aliis miserebitur. Regi autem saeculorum immortali, invisibili, soli Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ld ostendit. Multi qͥ a fide recessert. ex qͥbꝰ
funt sy mon magus i. himieneus atq alexander
stigante nomen de i omnipotentis blasphe¬
mabant: ne. alii auderent similit᷑ face re
Nã tante potestatiserit apłs. tant̾aq grãm
habebat: ut recedentes afi

Expanded text:
 fuerunt qui a fide recesserunt, ex quibus fuit Simon magus, et Hymenaeus, atque Alexander, t, et nomen omnipotentis Dei blasphemabant, ne alii auderent similiter facere. Nam tantae potestatis erat Apostolus, tantamque gratiam habebat, ut recedentes a
Abbreviated transcription (Latin):
na patru ostensam ñ eẽ in ueteri tes¬
tamento: attendant qͥd dicat dauihel
Aspic iebã inquiens. iͥ. ecce antiquus
dierũ sedet. Qua. ꝓpt̾ rex secłoꝵ sc̃a
trinitas est: quȩ est uuius .s uerus
Ns immortalis. ids in mutabilis ..¬
uiuisibilis in sua substancia. Pat̃ gͥ& filius
.s. fps sc̃s unꝰ ds̃. rex est secłor. preteritor
.e. futuror. homo uͥ assumpt᷑ auerbo
ex eo tpr̃e rex est futuroꝵ exqͦ assũptꝰ est a
uerbo. Nã preteritoꝵ. secłoꝵ. ñ fuit rex
honor. laus. iubilacio: & gła in omnia se¬
cła secłor. sit. Hoc pͣceptũ suꝑius dictũ. ꝙr¬

Expanded text:
n esse ostensam in Veteri Testamento, attendant quid dicat Daniel: Aspiciebam, inquit, et ecce Antiquus dierum sedit . Quapropter rex saeculorum sancta Trinitas est, quae est unus et verus Deus, immortalis, iitus sanctus, unus Deus rex est saeculorum praeteritorum et futurorum; homo vero assumptus a Verbo ex eo tempore rex est futurorum ex quo assumptus est a Verbo; nam praeteritorum saeculorum non fuit rex honor, laus, jubilatio, et gloria in omnia saecula saeculorum sit. Hoc praeceptum, superius dictum,
Abbreviated transcription (Latin):
stionẽ. si salomon duodecimo anno etatis sue
unctꝰ ẽ in reg̃e .& qͦdraginta annis regnauit.
& roboam filius eiꝰ qͦdragesimo similit᷑ anno
tuerit filiũ. ꝓereare. Que tradiciones & ge¬
nealogię. nullã edificaeionẽ dei prestant que
c̃ infide: id÷ ad fid̾e ꝑtinet. Edificacio dei ẽ¬

Expanded text:
on duodecimo anno aetatis suae unctus est in regem, et quadraginta annis regnavit, et Roboam, filius ejus, quadragesimo similiter annotuerit filium procreare? Quae traditiones et genealogiae nullam aedificationem Dei praestant, quae est in fide, id
Abbreviated transcription (Latin):
tis . &. leg̃ẽ uolenti implere. ñ est lex posita
id÷ imposita: ut sup᷑ illũ sit. In illa ẽ enini
pocius .&. cũ ipsa. quã sub illa: q amicus le¬
gis ẽ. Unde siomĩs ee̾nt iusti: nequaqͣ. eẽt
lex data Sed in iustis & peccatoribꝰ data ẽ.
riis : sub audis. posita ẽ lex. Plagiarii.st̃ se¬
ducł ores: qͥ homines seducendo furant᷑
.s. uendunt. F̃idelis sermo &. omni accepei¬
dũ peccatores saluos facere. quor. pͥmꝰ ego

Expanded text:
tis, et legem volenti implere non est lex posita, tis, et legem volenti implere non est lex posita, id est imposita ut supra illum sit. In illam enim est potius, et cum ipsa quam sub illa, quia amicus legis est. Unde si omnes justi essent, nequaquam esset lex data. Sed justis et peccatoribus data est riis, subaudis posita est lex: plagiarii sunt seductores, qui homines seducendo furantur et vendunt. Fidelis sermo et omni acceptiit peccatores salvos facere, quo
Abbreviated transcription (Latin):
uerba ꝓnunciant. ñ intelligentes sicut
intelligenda st̃. Neq quȩ loquunt᷑. neq
testimonia quę ꝓfert̃: de qͥbꝰ uolunt affir¬
iare suã falfitatẽ. ponentes in congrua
erempla. Seimiꝰ aũ ꝙ uona ẽ ler: siqͥs ea legit¬
me utat᷑. Ille utit᷑ legitime lege. qͥ intelligit
qͥte sit dicta indelicet ad repanda &. adcoro¬
borandã naturalẽ lege̾. quã genꝰ huinamĩ
ĩa eulcat᷑ã habebat.&. qui intelligit quam¬
diu obiseruari debuit infigura. scilicet us¬
q: ad xpi aduentur .&. qͥ ea quȩ in lege p̃cipi¬
unt᷑ carnalit̾ ꝙ. infigura. post dñi aduen¬
tũ spitalit̾ intelligit &. ĩa ñ infigura s in
uirtute adimplet uidelicet ut circunci¬
dat se id÷ expoliet ꝑ baptismũ & ꝑ peni¬
tenciã ab omnibꝰ peccatis: & celebret sab¬
ta moralia teneat. Oui talit᷑ utitur lege bo¬
na ẽ illi lex: sciens hoc ꝙr iusto ñ est lex po¬
sita. id÷ iustificato ꝑ fide̾ & gram baptisma¬

Expanded text:
n intelligentes sicut intelligenda sunt, neque quae loquuntur, neque testimonia quae proferunt, de quibus volunt affirmare suam falsitatem, ponentes incongrua exempla. Scimus autem quia bona lex est, si quis ea legitime utatur. Ille utitur legitime lege qui intelligit quare sit data, videlicet ad reparandam et roborandam naturalem legem, quam genus humanum jam conculcatam habebat, et qui intelligit quandiu observari debuit, in figura scilicet usque ad Christi adventum, et qui ea quae in lege praecipiuntur carnaliter et in figura post Domini adventum spiritaliter intelligit: et jam non in figura, sed in veritate adimplet, videlicet ut circumcidat se, id est exspoliet per baptismum et per poenitentiam ab omnibus peccatis, et celebret sabta moralia teneat. Qui taliter utitur lege, bona est illi lex. Sciens hoc quia justo non est lex posita, id est justificato per fidem et gratiam baptisma
Abbreviated transcription (Latin):
ficent patrẽ ur̃m qͥ incȩlis est. Deus pat᷑ qͥ
intantũ dilexit nos ut filiũ suũ ꝓ nobis
daret & dedit c̃solacionẽ e te rnã ꝓmitten¬
do nobis regnũ cȩloꝵ & spem bonã expec¬
⁊acione scilicet futuroꝵ bonoꝵ ingrã sua.
ñ inmerito nr̃o ex hortet᷑ id ÷ doceat corda
currat ab ore nr̃o ad aures ur̃as. & ab auri¬
bꝰ adcor: sicq uertat᷑ in oꝑ acionẽ. Ut libere¬
m᷑ ab in portunis hominibꝰ. qͥ ñstant inportu
qͥetis. Deus aũ dirigat corda urͣa. id÷ siqͥd tor¬

Expanded text:
Deus Pater qui intantum dilexit nos, ut Filium suum pro nobis daret, et dedit consolationem aeternam promittendo nobis regnum coelorum, et spem bonam, exspectationem futurorum bonorum, in gratia sua, non in merito nostro, exhortetur, id est doceat corda currat, ab ore nostro ad aures vestras, et ab auribus ad cor, sicque vertatur in operationem. Ut liberemur ab importunis, qui non stant in portu quietis. Dominus autem dirigat corda vestra, id
Abbreviated transcription (Latin):
illi ñ habent qͥ frenesim paciunt᷑. qͥ nesei¬
unt qͥd agunt. In omni uirtute signis & ꝓ¬
digiss mendacibꝰ. subaudis. erit aduent᷑
illius. Signa &. ꝓdigia: ꝓ uno accipiuntur.
debitꝰ mortuos suscitare & alia multa sig¬
na facere. Sed m̃d deia er̃t ꝙ. a ueritate ałi¬
end q ꝑ magic̃a arte̾ & fantasiã deludet
homines: sicut &. sẏmon magus delusit illũ
qͥ putans illũ occidere arietẽ decollquit
Neo. Ueletiã in signis a ꝓdigiss m̃dac ibꝰ eri

Expanded text:
abent qui phrenesim patiuntur, qui nesciunt quid agant. In omni virtute, signis et prodigiis mendacibus, subaudis erit adventus Antichristi. Signa et prodigia pro uno accipiuntur. debit mortuos suscitare, et alia multa signa facere, sed mendacia erunt et a veritate aliena, quia per magicam artem et phantasiam deludet homines, sicut et Simon magus delusit illum qui, putans eum occidere, arietem decollavit pro eo. Vel etiam in signis et prodigiis mendacibus erit
Abbreviated transcription (Latin):
gentilis. Traditꝰ aũ litteris. eruditꝰ ẽ tamdi¬
umis scripturis. qua lib̾. al ibꝰ artibꝰ sociat᷑q
beato pulo factꝰ ẽ comes inp̾dicacione: &
ordinacione episcopatꝰ &. diaconii. orinisq
ecclastice discipline &. ordinis.&. qͦmꝰ deberet

Expanded text:
tam divinis Scripturis quam liberalibus artibus: sociatusque beato Paulo, factus est ei comes in praedicatione: ac ordinatione episcopatus, diaconii, omnisque ecclesiasticae disciplinae et ordinis: et quomodo deberet
Abbreviated transcription (Latin):
Nunqͥd ante eũ nͣ est uocatꝰ &. saluatꝰ pę¬
tuus: aliiq apłi. ꝙ multi credentes
Sunt utiq Notandũ qr sicut dͥr pͥmꝰ in
bono int̾ alios. itaetiã pͥmꝰ intͣ alios inma¬
lo .&. ponit᷑ al iqͥndo ꝓ ordine uł dignita¬
omniũ. Sic enĩ soliti sumꝰ dicere. Uerbi gra
transit rex aut quȩlibet potestas ꝑquen¬
da locũ: & inuenit turbã latronũ & di¬
cit. Quis ẽ pͥmꝰ in uobis: Adducite illum.
lii latrocimũ exercent : Sicetiã dũ in¬
uenit aliqͥs artifices laborantes. dicit.
Quis ẽ hic pͥmꝰ Non int̾rogat qͥs pͥor sit e¬
tate: s qͥs pͥor sit arte Quid sint plagiarii.

Expanded text:
salvatus Petrus, aliique apostoli, multique credentes? Sunt utique. Notandum quia sicut dicitur primus in bono inter alios, ita etiam et primus inter alios in malo: et ponitur aliquando pro ordine vel dignitaomnium. Sic enim soliti sumus dicere, verbi gratia: Transit rex aut quaelibet potestas per quemdam locum, et invenit turbam latronum, et dicit: Quis est primus in vobis, adducite illum, lii latrocinium exercent. Sic etiam dum invenit aliquis artifices laborantes, dicit: Quis est hic primus? Non interrogat quis prior sit aetate, sed quis prior sit arte; sicut il
Abbreviated transcription (Latin):
diabolꝰ qͥ est rex suꝑ om̃s filios suꝑbiȩ
His uerbis de monsrauit apłs thessaloni¬
censibꝰ ñ pͥus uenturũ dñm ad udiciũ
quã regni romani defectio fieret. qͦd
ĩ nos impletũ uidem : &. antichristũ ap¬
parere in mundo: qͥ intͣficiet xꝑi marty¬
res. Non retinetis qͦd eũ adhuc ee̾m apud
uos. hec dicebã uobis. de aduentu ant̾ic̃sti.
ꝙ. de die iudicii: eł ñc qͥd detineat ser¬
trs. ut reueletꝰ in suo tp̃re. Picit scitis qͥd
detineat: & ñ de monstrat qͥd. Quod nichil
melius intelligit᷑ uoluisse significare: quã
destructionẽ regni romanor. De qua ob¬
scure locutꝰ ẽ. ne forte aliqͥs romanoꝵ le¬
geret hanc epłam.ẜ. excitaret ꝯtra se ali¬
osq rpianos. ꝑsecucione illoꝵ. qͥ se puta¬
bant regnaturos semꝑ in toto mundo.
Uos scitis inqͥt qͥd detineat illũ antichri¬
aũ .&. qͥd moret᷑ illũ. qr necdũ destructũ
ẽ regnũ romanoꝵ. nec recessert om̃s gen¬

Expanded text:
biae. His verbis demonstravit Apostolus Thessalonicensibus, non prius venturum Dominum ad judicium, qui regni humani defectio fieret, quod jam nos impletum videmus, et Antichristum apparere in mundo qui interficiet Christi martyres. Non retinetis quod cum adhuc essem apud vos, haec dicebam vobis? de adventu Antichristi et de die judicii. Et nunc quid detineat scitis, ut reveletur in suo tempore. Dicit: Scitis quid detineat et non demonstrat quid. Quod nihil melius ibi intelligitur voluisse significare quam destructionem regni Romanorum de qua obscure hic locutus est, ne forte aliquis Romanorum legeret hanc epistolam, et excitaret contra se aliosque Christianos persecutionem illorum, qui se putabant semper regnaturos in toto mundo. Vos scitis, inquit, quid detineat illum Antichristum, et quid moretur illum, quia necdum destructum est regnum Romanorum, nec recesserunt omnes gen
Abbreviated transcription (Latin):
luert recipe. mitet illis ds opacionẽ erroris
id÷ ꝑmittet adeos ue nire antichristũ. oꝑa¬
torẽ mendacii. Plus ẽ qͦd dix̃ oꝑacionẽ. quã
oꝑatore : ꝙ ipsam remittet eis. id÷ ipsum
m̃daciũ.&. patr̾e om̃is malicie & iniqͥtatis:

Expanded text:
luerunt recipere, mittet illis Deus operationem erroris, id est permittet ad eos venire Antichristum operatorem mendacii. Plus est quod dixit operationem, quam operatorem, quia ipsam rem mittet eis, id est ipsum mendacium et patrem omnis mal
Abbreviated transcription (Latin):
nuehdelis. Occidet᷑ aũ sicut doctores
tradunt in monte oliueti. in papilione
& solio suo: illo in loco. contra quẽ dñs
ascendit ad cȩlos. Quod ũ dicit apłs. tũe
uerit illũ uenturũ s pͥmũ illud des¬
truendũ ac de in de antichristũ uentu¬
rĩ. tpr̃e a deo disposito eẜ il ustraciõe
siue claritate aquentꝰ sui. destruet dñs
iħs eũ. id÷ antichristũ: euiꝰ ẽ aduentus
scđ̾m oꝑ acionẽ sathanę. Hoc ad ipsũi
diem iudicii ꝑtinet. qͥndo de struet᷑ ip¬
se antichristꝰ. cũ omnibꝰ inebris suis.
s sic ut ex libro danihelis intelligimꝰ
post mor tẽ illius. concedent᷑ electis
ad penite neiã. dies qͥ draginta quinq

Expanded text:
Michaelis. Occidetur autem sicut doctores tradunt in monte Oliveti in Babylone et solio suo, illo in loco contra quem Dominus ascendit in coelos. Quod vero dicit Apostolus: Tunc xerit illum venturum, sed primum illud destruendum, ac deinde Antichristum venturum, tempore a Deo disposito. Et illustratione, sive claritate adventus sui destruet Dominus Jesus eum, id est Antichristum. Cujus est adventus secundum operationem Satanae. Hoc ad ipsam diem judicii pertinet, quando destruetur ipse Antichristus cum omnibus membris suis. sed sicut ex libro Danielis intelligimus post mortem illius concedentur electis ad poenitentiam dies quadraginta qu
Abbreviated transcription (Latin):
tas. aliasq scripturas. habent qͣsd̃a tiadicio¬
nes ñ scriptas. s memorie cõmendatas ex tra¬
diciõe patrũ. Quas apłs fabulas id÷ finctio¬
nes & cogitaciones appellat: quia nullã uti¬
litatẽ habent inse. s c̃te neiones generant
eẽ factas. eũa. & alter̃a. ex qua dicunt multos
filios eeͥ natos. qͥd nusꝗ̾. saera scriptura nar¬
rat . e. ales erant etiã illi: de qͥbꝰ dicit dñs. Ue
uobis pharisei & scribe qͥ fuꝑ ponitis tradici¬
ones ur̃as mandatis dei dicentes. patricor¬
ban. id÷ donũ uł munꝰ qͦdcũq ẽ ex me . tͥ ꝓ¬
derit: i& multa his similia.imilit de genealo¬

Expanded text:
tas, aliasque scripturas, habent quasdam traditiones, non scriptas, sed memoriae commendatas ex traditione patrum, quas Apostolus fabulas, id est fictiones et cogitationes appellat, quae nullam utilitatem habent in se, nisi contentiones generant esse factas, Evam, et alteram, ex quibus dicunt multos filios esse natos, quod nusquam sacra Scriptura narrat. Tales etiam erant illi, de quibus dicit Dominus : Vae vobis, Pharisaei et scribae, qui supponitis traditiones vestras mandatis Dei, dicentes patri Corban, id est donum vel munus quodcunque ex me tibi proderit, et multa his similia. Similiter de genealo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quę pͣpat & edificat deo tẽplũ. in cordibus
auditoꝵ Sed figm̃ta iudeoꝵ. que memoriter
recitant᷑: nullius utilitatisst̃. Nicit eñi beatꝰ
iheronimꝰ. Quid m̃. ꝓdest scire. qͣt annis uire¬
rit matussalẽ. noę. sem aliiq pattes: Nichil.
dieiniꝰ finita ẽ tela: id÷ terendo ꝑfecta ẽ
&. c̃sũ mata Sic finis pͣcepti siue pͣcepioꝵ: ꝑfec¬
⁊io d. eõplecio ẽ caritas . T. ota enĩ magnitu¬
diñe & latitudin̾e diuinoꝵ el oqͥor. secura¬

Expanded text:
 et aedificat Deo templum in cordibus auditorum; sed figmenta Judaeorum quae memoriter recitant nullius utilitatis sunt. Dicit enim beatus Hieronymus: Quid mihi prodest scire quot annis vixerit Mathusalem, Noe, Sem, aliique patres? nihil. dicimus: Finita est tela, id est, texendo perfecta est et consummata. Sic finis praecepti, sive praeceptorum perfectio et completio est charitas. Totam enim magnitudinem et latitudine
Abbreviated transcription (Latin):
genc iũ. herculẽ uidelicet apolline̾. iou̾e.
qͥfalso dñr .dii & supͣ om̃s electos qͥ nun¬
cupatiue dñr dii. ut moyses eui đr. ec¬
ce estitui te dm pharaonis. &. in lege. Di¬
is ne de trahas: id: sacerdotibꝰ & inpsalmo.
Ego diri di estis. Igit᷑ suꝑ om̃s istos ex tol¬
let se antichrist᷑ .q. maior̾e se dicit om¬
nibꝰ illis. eẜ ñ solũ suꝑ illos. s etiã qͦd maiꝰ
nitatẽ. quȩ solũmꝰ colenda est : & adorin
qͥa ab omni creatura. Ita se ertollet. ut
intemplo dei sedeat: ostendens se tanꝗͣ
sit qs. Hoc duplieit᷑ potest intelligi. Na¬
scet᷑ ant hicristꝰ inbabylone. de tribu dau
iurta qͦd iacobait .Fiat dan coluber in
uia: ce rastes in semita. eł cũ uenerit
ihierosolima: circuncidet se. dicens iu¬
axis Ego sũ xis uobis ꝓmissus E une
confluent adeũ om̃s udȩ i .&. reȩdificab̃t
teplũ qd est destructũ a romanis: sedebit¬
q ibi dicens se ec̃ x ꝑm. uel etiã int̾eplo

Expanded text:
gentium: Herculem videlicet, Apollinem, Jovem, qui falso dicuntur dii, et supra omnes electos qui nuncupative vocantur dii, ut Moyses, qui dicitur: Ecce constitui te deum Pharaonis ; et in lege: Diis ne detrahas , id est sacerdotibus; et: Ego dixi: Dii estis . Igitur super omnes istos extollet se Antichristus, et majorem se dicet omnibus istis, et non solum super illos, sed etiam quod majus nitatem, quae solummodo colenda et adoranda est ab omni creatura. Ita se extollet ut in templo Dei sedeat, ostendens se tanquam sit deus. Hoc dupliciter potest intelligi: Nascetur Antichristus in Babylone de tribu Dan, juxta quod Jacob dicit: Fiat Dan coluber in via, cerastes in semita . Et cum venerit Hierosolymam, circumcidet se, dicens Judaeis: Ego sum Christus vobis promissus; tunc confluent ad eum omnes Judaei, et reaedificabunt templum, quod est destructum a Romanis, sedebitque ibi, dicens se esse Christum. Vel etiam in templo
Abbreviated transcription (Latin):
sialiqͥs pseudo apłs hoc finxerit. nolite ei
credere qm nͥ uenerit discessio pͥmũ. ut
discedant om̃ia regna a regno & imꝑio ro¬
ianor & reuelatꝰ siue manifestꝰ fuerit
homo peccati antichristꝰ iidelicet. qͥ licet
homo sit. sons tam̃ erit omniũ peceatoꝵ.
& filius p dicionis. id: filius diaboli. ñ ꝑ

Expanded text:
Si aliquis pseudoapostolus hoc finxerit, nolite ei credere. Quoniam nisi venerit discessio primum, ut discedant omnia regna a regno et imperio Romanorum: et revelatus, sive manifestatus, fuerit homo peccati. Antichristus videlicet, qui licet homo sit, fons tamen erit omnium peccatorum. Et filius perditionis, id est filius d
Abbreviated transcription (Latin):
sine labore. Siqͥs ñ obedit uerbo sub audis
audis. urãm. hunc notate nobis. &. nos asꝑe
increpabimꝰ illũ. Salutacio mea manu pau¬
li: qͦd est signũ in onmi epła. In fine omniũ
epłarũ hebraieis litteris &. grȩco sermone
nomen suũ seribebat. &. illud qͦd sequit᷑

Expanded text:
sine labore. Si quis non obedit verbo, subaudis audis vestram, hunc notate nobis, et nos aspere increpabimus illum. Salutatio mea manu Pauli, quod est signum in omni epistola. In fine omnium epistolarum Hebraicis litteris et Graeco sermone nomen suum scribebat, ne illud quod sequitu
Abbreviated transcription (Latin):
Per iꝑm aũ habemꝰ spem. id÷ expectac io¬
nẽ futuroꝵ bonoꝵ: qr sicut ille surrexit
amortuis .&. ascendit ad cȩlos: ita nos sꝑamꝰ
resurrectionẽ. ꝓ futurã nobis ꝑ ipsũ .&. ad
głam ȩt̾ne beatitudinis ascensuros. E hi¬
motheo dilecto filio. inspii. indoctrina. in
fertꝰ ñ ꝑ meritũ nrm. sicut rogaui te
lis asie. Cũ ir̃e in macedoniã. ꝓuinciã gre¬
dai rantibꝰ .s. ñ recte credentibꝰ. ne alit do

Expanded text:
 habemus spem, id est exspectationem futurorum bonorum; quia sicut ille resurrexit a mortuis et ascendit ad coelos, ita nos speramus resurrectionem vobis profuturam per ipsum, et ad gloriam aeternae beatitudinis ascensuros. Timotheo dilecto filio in spiritu, in doctrina, in fertur: non per meritum nostrum. Sicut rogavi te lis Asiae, cum irem in Macedoniam, provinciam Graedaizantibus
Abbreviated transcription (Latin):
bent abrae. sequendo uarios errores. di¬
uersaq seismata . &. uarii criminibꝰ se ins¬
plicando: ñ merebunt᷑ eũ electis heredita¬
te patrie cȩlestis frus De istis talibꝰ dicit io¬
hannes euangelista. De nobis exiert. s n
erant ex nobishec inqͥt st̃ duo testamenta
Test amitũ dr atestatoribꝰ. T. estam̃itũ uͦ uetꝰ
habint test atores angelos. moẏsen. allosq¬

Expanded text:
bent Abrahae, sequendo varios errores, diversaque schismata, et variis criminibus se implicant, non merebuntur cum electis haereditate patriae celestis frui. De istis talibus dicit Joannes evangelista: De nobis exierunt, sed non erant ex nobis . Haec, inquit, sunt duo testamenta. Testamentum dicitur a testatoribus. Testamentum vero vetus habuit testatores, angelos, et Moysen, aliosq
Abbreviated transcription (Latin):
q. ad aduentũ rꝑi. Ibi eñi duusũ est la¬
biũ uniuerse t̾rę .s. tantũm᷑ dei cogiucio
in sola domo hebreoꝵ. mansit. Dicatur .ͦ.
Ietare. id÷ gaude &. exulta o ȩccła de
gentibꝰ que intea sterilis eras.s. quȩ deo
filios ñ pariebas. Erũpe in gaudio. & er
clama prę nimia ioc unditate quȩ ñ pa¬
riebas: qr plures filii deo accepti tͥ ert̃
qua sy nagoge. quę quondã đm ommpo¬

Expanded text:
que ad adventum Domini. Ibi enim divisum est labium universae terrae, et tantummodo Dei cognitio in sola domo Hebraeorum mansit. Dicatur ergo: Laetare, id est gaude et exsulta, o Ecclesia de gentibus, quae antea sterilis eras, et quae Deo filios non pariebas, erumpe in gaudium, et clama prae nimia jucunditate, quae non pariebas, quia plures filii Deo accepti tibi erunt quam Synagogae, quae quondam
Abbreviated transcription (Latin):
đr Apłi .s. martyres sc̃iq pͣdicatores
qͥ nos p̾cesser̃t. ipsi nos genuer̾t in fide
xpi sua doctrina .&. suis scriptis atq ex¬
emplis. De qua ge neracione: dicit apłs
corinthis. Per eugłm ego uos genii.
Scriptũ ẽ eñi Lȩtare sterilis. .&. ceteri.

Expanded text:
i et martyres, sanctique praedicatores, qui nos praecesserunt, ipsi nos genuerunt in fide Christi sua doctrina, et suis scriptis atque exemplis. De qua generatione dicit Apostolus Corinthiis: Per Evangelium ego vos genui . Scriptum est enim: Laetare, sterilis,
Abbreviated transcription (Latin):
uerissimũ dĩm iłim.xpin .s. apłos. quor
ministerio ꝑ qͥdrifidũ orbe̾ est diuulgatũ
Unde subatidis testam̃tũ datũ ea in mon¬
cã inseruitute quȩ̨ e̾ agar. Hoc ẽ que sig¬
uificat᷑ ꝑ agar. Lex ꝑ doctores sẏnago¬
ux generabat popłm: in seruitute sibi.
Syna eñi mons ẽ in arabia. ꝓuncia ꝗͥ con¬

Expanded text:
 quorum ministerio per quadrifidum orbem est divulgatum. Unum, subaudis testamentum datum est, in monbem in servitutem; quae est Agar, hoc est, quae significatur per Agar. Lex per doctores Synagogae generabat populum in servitutem sibi. Sina enim mons est in Arabia, provincia, qui con
Abbreviated transcription (Latin):
est: hoc est scdm usũ humane ꝯsuetudinis.
Dicit beatꝰ augustinꝰ ꝙr ꝯsuetudo huma¬
ne nature e̾: ut senex iunctꝰ uiueneule
in coytu filios ꝓcreent. Econtra sener a.
uetula copul. Iti naturale e̾. ut de sistant
parere.Si uͦ uiuenis cũ ueterana mixtus
fuerit dicit etiã illos posse ꝓpagare
filios. licet illud rarissime inusũ habe¬
at  Scđ̾m hunc modũ .s. naturalẽ ꝯsue¬
tudinẽ qua pͥmo dix imꝰ. ut senex iunct
uiuenculę. possit iuuencła generare.
dicit apłs lusmaelem natũ eẽ. Qui au de
libera. id÷ ysaac de sara. ꝑ reꝓmissioniẽ.
subaudis. dei natꝰ ẽ quę facta ẽ ad abra

Expanded text:
est, id est secundum humanae consuetudinis usum. est, id est secundum humanae consuetudinis usum. Dicit beatus Augustinus quia consuetudo humanae naturae est ut senex junctus juvenculae in coitu filios procreet: econtra senex et vetula copulati, naturale est ut desistant parere. Si vero juvenis, cum veterana mistus fuerit, dicit etiam illos posse propagare filios, licet illud rarissimae in usu habeatur. Secundum hunc modum et naturalem consuetudinem quam primo diximus, ut si senex junctus sit juvenculae, possit juvencula generare, dicit Apostolus Ismaelem natum esse. Qui autem de libera, id est Isaac de Sara, per repromissionem, subaudis Dei natus est, quae facta est ad Abra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eugłmn ego uos genui s illi recessert
ad fidẽ xꝑi. parturiebat eos: iq: pare¬
re uolebat iterũ uerbo .s. exemiplo.
Unde dicit .ẜ. ilioli mei qͦs iterũ parere
uolo mea pͣdicacione in fide xꝑi. sicut
ĩa dudũ uos parturiur. indo ad fidem
uos adduxi. donec formet᷑ fides xꝑi
nuobis. T usc enĩ xꝑs in nobis forma¬
tꝰ est. qͥndo a nobis ita credit᷑: sicut de
qͣm ab rabã duos filios habuit.
Nonsine causa apłs ad memoria
reducit factũ abrahę Iudei nãq in hoc
ri eritis. respondert illi. Nos filii abra
ipłs uolens g.alathas sollicitos raldere
ne potuissent seduci a iudeis qͥcireũci¬
sionẽ docebant obseruate .&. sacrificia
legalia offerre. dicentes ñ potestis sal¬
tis: ostendit eis qm ab ralia nͣ ꝑ obserua¬
cionẽ legis meruit iustificari. s. amicus
dei appellari. s ꝓptͣ fidem suiccrissimã.
opacionẽq ꝓbatissimã. Sed qͥ de ancilla.¬
id: hismahel de Agar. seđm carñe uat

Expanded text:
um ego vos genui , sed illi recesserunad fidem Christi, parturiebat illos, id est parere volebat iterum verbo et exemplo, unde et dicit: Filioli mei, quos iterum parere volo mea praedicatione in fide Christi, sicut jam dudum vos parturivi, quando ad fidem vos adduxi donec formetur fides Christi in vobis. Tunc enim Christus in nobis formatus est, quando a nobis ita creditur sicut debet quoniam Abraham duos filios habuit. Non sine causa Apostolus ad memoriam reduxit factum Abrahae. Judaei namque in hoc ri eritis , responderunt illi: Nos filii Abrahrgo Apostolus volens Galatas sollicitos reddere, ne potuissent seduci a Judaeis, qui circumcisionem docebant observare, et sacrificia legalia offerre, dicentes: Non potestis saltis, ostendit eis quomodo Abraham non per observationem legis meruit justificari, et amicus Dei appellari, sed propter fidem sincerissimam, operationemque probatissimam. Sed q de Agar secundum carnem natus
Abbreviated transcription (Latin):
is suis id÷ sacerdotes .s. doctores. qui in
ihrłm in ar ime habitabant eũ subiectis
sius deo omnipotenti sub seruitute lega¬
li. Arabia ꝓuncia ẽ inultas gentes a. regi¬
ones inse cͣtiuens: amonitas uidelicet. mo¬
abitas. philisteos. idumeos .s. alias plures
sieut st̃ uerbi gra montes qͥ emgunt italiã
a diuidunt ab aliis regnis. e omnia quȩ su¬
ꝑius premisit apłs. iđo texuit. ut ad hoe ꝑ¬
ueniret. qd m dicit. de syna monte qͥ est

Expanded text:
is suis, id est sacerdotibus et doctoribus qui in Jerusalem maxime habitabant, cum subjectis suis omnipotenti Deo sub servitute legali. Arabia, provincia est multas gentes et regiones in se continens, Ammonitas videlicet, Moabitas, Philisthaeos, Idumaeos et alias quamplures. sicut sunt, verbi gratia, montes qui cingunt Italiam, et dividunt ab aliis regnis. Et omnia quae superius praemisit Apostolus, ideo texuit ut ad hoc perveniret quod modo dicit de Sina monte, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
uident̾e̾ quę constat ex angelis .i. homi¬
nibꝰ. quȩ partim ia regnat eũ rꝑo. partun
aii adhiue pegrinat᷑ a deo int̾ris: Sedde il¬
la quę ĩa eũ rpo regnat mangelis .. ho¬
minibꝰ iustis. partim in corpe. partim ina¬
nim.a: ñ est dubiũ quin sursii sit inceles
beatitudine. Ne ista au ad hue quę ꝑegri¬

Expanded text:
stat ex angelis et hominibus, quae partim jam regnat cum Christo, partim autem adhuc peregrinatur a Deo in terris. Sed de illa quae jam cum Christo regnat in angelis et hominibus justis, partim in corpore, partim in anima, non est dubium quin sursum sit in coelesti beatitudine. De ista autem quae
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibꝰ E dũ huiꝰcemodi mandatis ẽstrin¬
gebat᷑: qͥsi qͦd̾amͦ seriuis erat ͦara aũ libera
quȩ filiũ liberũ genuit. sig̾nificat grãm
noui testam̃ti: quę genuit popłm xꝑiani
liberũ in baptismate. ñ solũ ab originali¬
hꝰ a actualibꝰ peceatis s etiã ab ominiser¬
uicio legis: qͥhe reditatẽ xꝑi hoc ẽ patriã
rꝑi hereditabit. Habuit añi & abrah̃a ali¬
os filios de cethura quã hebrei agar
dicunt eẽ. s tam̃ illi ñ fuert digni here¬
ditatẽ paternã ad mittere zimilit inee¬

Expanded text:
omnibus . Et dum hujuscemodi mandatis stringebatur quodammodo servus erat. Sara autem libera, quae filium liberum genuit, significat gratiam Novi Testamenti quae genuit populum Christianum liberatum in baptismate, non solum ab originalibus et actualibus peccatis, sed etiam ab omni servitio legis, qui haereditatem Christi, hoc est patriam Christi haereditabit. Habuit autem et Abraham duos alios filios de Cethura, quam Hebraei Agar dicunt esse, sed tamen illi non fuerunt digni ad haereditatem paternam admitti. Similite
Abbreviated transcription (Latin):
sequebat᷑ eccłam dei. s iã ꝑ dm̃i gr̃am
fidelis erat & iustifieatꝰ. Estote uos ꝑfec¬
ti infide. sicut ego sũ mͦ .&. nolite desꝑa¬
re de uenia: qr ego quond̾a fui infidelis
.x. peccatorsieut uos estis mͣ . &. eo ami¬
plius. Obsecro uos fr̃s: subaudis ut pa¬
cient᷑ me qudiatis. Nichis me lesistis
sub qudis. qͥndo pͥmii uobis eugłm p̃dica¬

Expanded text:
sequebatur Ecclesiam Dei, sed jam Dei gratia fidelis erat et justificatus. Estote vos perfecti in fide, sicut et ego sum modo, et nolite desperare de venia, quia et ego quondam fui infidelis et peccator, sicut vos estis modo et eo amplius. Obsecro vos, fratres, subaudis patienter me audiatis; nihil me laesistis, subaudis quando primum vobis E
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ẽ tutor siue aduocatꝰ auctor uͦ est pa¬
tronꝰ& nuitritor. qͥ mose pat̾no nutrit illii.
&̾. ad tutorẽ ꝑtiet defendere & disponere
nistrare: ad actorẽ uͦ disciplina .&. hones¬
tas moꝵ: &.ꝯuersacionis. Simlit udei qua¬
di fuert pariili sensu. sub tuto ribꝰ¬
& ductoribꝰ fuert: usqueqͦ uenit disposi¬
tũ tempꝰ a deo patre. qͥndo misit eis filiũ
siiũ .T. utores uͦ illoꝵ fuert reges .s. pͥn
&ͥ cogebant etiã a dei cultura ñ recede¬
re. si aliqͥs uellet adorare idola. Ita .&.
nos cũ essemꝰ pariiuli: sub elementis
mundi eramꝰ seruientes. ẜ lemienta di¬
cunt᷑ qͣsi eleuam̃ita: eoqͦd ex illis omnia
dr hic. sub elem̃tis mundi erimꝰ serui¬
entes: qͥntũ ad iudęos ꝑtinet. duplicit᷑
potest intelligi. Ia pͥmũ intellectũ. ele¬
mentũ uocant᷑ lex &. ꝓphecie: qr sicut
elem̃ta iniciũ & fundam̃tũ st̾ omniũ

Expanded text:
ipse est tutor sive advocatus: actor vero est patronus, nutritor, qui more paterno nutrit illum, et ad tutorem pertinet defendere et disponere nistrare: ad auctorem vero disciplina et honestas morum et conversationis. Similiter Judaei, quandiu fuerant parvuli sensu, sub tutoribus actoribusque fuerunt, usquequo venit dispositum tempus a Deo Patre, quando misit eis Filium suum: tutores vero illorum fuerunt reges et princet cogebant etiam a Dei cultura non recedere, si aliquis adorare vellet idola. Ita et nos cum essemus parvuli, sub elementis mundi eramus servientes. Elementa dicuntur quasi elevamenta: eo quod ex illis omnia ro dicitur hic, sub elementis mundi eramus servientes, quantum ad Judaeos pertinet, dupliciter potest intelligi: ad primum intellectum elementa vocantur lex et prophetae, quia sicut elementa ini
Abbreviated transcription (Latin):
igar & sara duę mnulieres fuert: e hisina¬
hel .s. ysaac. duo homines. Quantii . aa si¬
talem intellectũ atinet. agar. ancilla
filiũ genuit inse nectute. significat lege̾.
quę genuit .a. labunit iudaicũ popłm sub
seriuututis iugo In qͣ gͦ fuit uidaiciis popłs

Expanded text:
Agar et Sara duae mulieres fuerunt, et Ismael et Isaac duo homines. Quantum autem ad spiritalem intellectum attinet, Agar ancilla, quae filium genuit in servitute, significat legem quae genuit et habuit Judaicum populum sub ser