comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
acꝑ hoc & in firmis oculis fuisse cõmoratur:. Cogitationes enĩ mortaliũ
timidȩ & incertȩ prouidentiae nrãe : Spesuero aeterne contẽplationis dĩ
facie et pulchra speti : hancenĩ amatomnis piestudiosus et propterha no
seruit gratiȩ dĩ qua peccata nr̃a . & si fuerint sicut feniciũ : tamquam nix
de albabuntur : Laban quippe interpretatur. dealbatio. cui serui uit
ia cobpropterrachel: Neq enim sequisq conuertit sub gratia remis¬
sionis peccatorũ seruire iustitiae : Nisut quiete uiuat inuerbo:
ex quo uidetur principium quod est dr̃ : Ergo propterra chel
non propterliã seruitur: Nã quistandem a mauerit in operib: iustitiȩ
laborem actionum atq passionũ : quis eamuitam propter selpsã expeti¬
erit sicut nec lacobliam. Sed tamen sibinocte sub posita inu sũ generandiam¬
plexus fecunditatẽ eius expertus est : Dñs eni eamquia ꝑselpsa diliginon po¬

Expanded text:
ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur; cogitationes enim mortalium ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur; cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemplationis dei facie et pulchra specie. Hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei, qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tamquam nix dealbantur. Laban quippe interpretatur „dealbatio"; cui seruiuit Iacob propter Rachel. neqsionis peccatorum servire justitiae, nisi ut quiete vivat in verbo, ex quo videtur principium, quod est Deus. 7. Ergo propter Rachel, non propter Liam, servitur. Nam quis tandem amaverit in operibus justitiae laborem actionum, atque passionum? quis eam vitam propter seipsam expetierit, sicut nec Jacob Liam? Sed tamen sibi nocte suppositam in usum generandi amplexus, fecunditatem ejus expertus est. Dominus enim eam, quia per se ipsam diligi non po
Abbreviated transcription (Latin):
Igitur lacob ꝑgens mesopotamiã : accepit uxoresduas filias labanfratris
rebecce hoc ẽ primoliã scđo rachel in biaccipitliȩ ancilla nomine
rachelaut̃ ioseph& beniamin: Debala ancilla rachel:dan & neptalim: De rel¬
testa menta intellegere : Sed ibiinuna & una facilius appar& qđ dicit᷑:
ancillarũ filii simulcũ filiis liberarũ : terrã promissionis accipiunt:
Vindehic proculdubio: aliquid aliud significat᷑ : quã quã enĩ duȩ libere
ux ores ia cobadnouũ testamentũ qđ in libertate facti sumus ex istimen t
ꝑtinere : non tam̃ frustradueerunt : Nisiquia duȩ uitȩ nobis in xp̃i
corpore praedicantur : Vnatemporalis. inqualaboramus alia ȩterna
in quadilectionẽ dĩ contẽplabim̃ : Lianamq interprecatur laborans
rachel aut̃ uisũ principiũ siueuerũ : Actio ergohuiusuitȩ in quauiui mͦꝰ
ex fide laboriosa ẽ in operibus e incerta quo exitu prȩueniant aduti¬
litatẽ eorũ quibus consulere uolumus : Ipsa ẽliaprioruxor ia cob:¬

Expanded text:
Igitur Jacob pergens in Mesopotamiam, accepit uxores duas filias Laban, fratris Rebeccae . Hoc est, primo Liam, secundo Rachel, inde sibi accepit Liae ancillam nomine Rachel autem Joseph, et Benjamin. De Bala, ancilla Rachel, Dan et Nephthalim. De ZelTestamenta intelligere; sed ibi in una et in una facilius apparet quod dicitancillarum funde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo in libertatem uocpertinere, non tamen frustra duae sunt, nisi quia duae vitae nobis in Christi corpore praedicantur: una quidem temporalis in qua laboramus; alia aeterna, in qua dilectionem Dei contemplabimur. Lia namque interpretatur laborans; Rachel autem, visus, principium, sive verbum. Actio ergo hujus vitae, in qua vivimus ex fide, laboriosa est in operibus et incerta, quo exitu perveniat ad utilitatem eorum, quibus consulere volumus. Ipsa e
Abbreviated transcription (Latin):
dodicit ille aries foderunt manus meas & pedes meos & dinume¬
rauerunt omnia ossamea: Hoc enim quando peractum est illud
ipsalmissacrificium tunciipsopsalmodictumest. Comme mo¬
rabuntur & conuertentur ad ch̃m uniuerssfines terrae : Et aclo¬
rabunt inconspectueiusomnes patriaegentium: Qm̃ dñĩ est
regnum & ipsed ominabiturgentium : Immolatoigitur abra ham
ariete proisa acfilio suo : uocauit nomen lociillius d̃siudit. proeo
quod est chĩsuiderese fecit. utiq per incarnationem. De indemo¬
ritur sarracente si mouicesimoannouitae suae: Etempto agro ab
efronsȩ peliuit eam: sed quidsibiue lit quosa rahisepulcrodupui¬
cisepelitur Nisi quia animaquȩ sçło moritur ut dõuiuat gemina
uitae requie suscipitur . Idest in actione bonioperis & contẽplatione
seniori qui supra omnia eius erat: ponemanũ tuam suꝑfemur¬
meum ut adiuremte ꝑ dñm dm̃ caeli & terrae : ut non accipias

Expanded text:
do dicit ille aries: Foderunt manus meas, et pedes meos, dinumedo dicit ille aries: Foderunt manus meas, et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea ? Hoc enim quando factum est, in Psalmis sacrificium, tunc in ipso psalmo dictum est: Commemorabuntur, et convertentur ad Dominum universi fines terrae, et adorabunt in conspectu ejus omnes patriae gentium, quando Domini est regnum, et ipse dominabitur gentium. 13. Immolato igitur Abraham ariete pro Isaac filio suo, vocavit nomen loci illius, Dominus videt, pro eo quod est, Dominus videri se fecit, utique per incarnationem. Deinde moritur Sara centesimo vigesimo anno vitae suae, et empto agro ab Ephron, 314 sepelivit eam. Sed quid sibi vult, quod Sara in sepulcro duplici sepelitur, nisi quia anima, quae saeculo moritur, ut Deo vivat, gemina vitae requie suscipitur, seniori, qui super omnia ejus erat quaecunque meum, ut adjurem te per Deum coeli et terrae, ut non accipias
Abbreviated transcription (Latin):
altario suꝑponitur : & dñs inlignosus pensus cruciad figitus
Sed illud qđ figuratũ est inisaac : trans iectũ est adarietẽ:
natus : aries quia immolatus : Sed quid est qđ inue pribus he¬
rebat aries ille : Crux cornua hab& : sicenĩ dua ligna conpin¬
guntur inse : cũ speciem crucis reddunt : Vnde & scriptũ est̃
arietẽ : crucifixum dñm significat : Ve pres aut̃ : spinȩ sunt :
spine iniquos & peccatore s significant qui suspenderunt dñm¬
incruce. inter spinas itaq peccatorum iudaicorũ suspensus est dñs
Sicut perhiere miã idẽ dicit spinis peccatorum suorũ circum dedit
me populus hic: Alii huncarie tẽ cornibus inue pribus obligatum
eundẽ xp̃msenserunt ante quã immolaretur. spinis a uide i sco¬
ronatũ Peractoigitur sacrificio dicitur abrahae inseminit᷑obe¬
nedicentur omnesgentes : Quando enĩ hocfactumest. Nisiquan¬

Expanded text:
altari superponitur, et Dominus in ligno suspensus cruci affigitur. altari superponitur, et Dominus in ligno suspensus cruci affigitur. Sed illud quod figuratum est in Isaac, translatum est ad arietem.natus; aries, quia immolatus. Sed quid est, quod in vepribus haerebat aries ille? crux cornua habet; sic enim duo ligna compinguntur in se, cum speciem crucis reddunt. 11. Unde scriptum est aries crucifixum Dominum significabat. Vepres autem spinae sunt. Spinae iniquos, et peccatores significant, qui suspenderunt Domin cruce. Inter spinas itaque peccatorum Judaeorum suspensus est Dominus, sicut per Jeremiam dicit idem: Spinis peccatorum suorum circumdedit me populus hic. Alii hunc arietem cornibus in vepribus obligatum, eumdem Christum senserunt, antequam immolaretur, spinis a Judaeis coronatum. 12. Peracto igitur sacrificio, dicitur ad Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Quando enim hoc factum est, nisi quan
Abbreviated transcription (Latin):
tia portabat om̃a sacramenta : & qđ ferebat nesciebat : lam qđ dictũ
est eis expectate hiccũ asino : postquã autẽ ado rauerimus reuerte¬
muraduos : a postolũ audi cȩcitas inquit exparte inisrł factaest :
Quidest cecitas ex parte hic cũ asino : ut plenitudo inquid gentiũ intra¬
ret hoc est postquã ad orauerimus : Vbi sacrificium crucis dominicȩ
impletũ pergentes fuerit praedicatũ : hocest ut plenitudo gen¬
tium intrar& : quid est reuertemur ad uos & sic om̃is i srł saluus
fi& Triduum aut̃ illud in quouenerunt ad locũ immolationis:
tresmundi aetates significat unã antelegẽ aliã sublege
tertiam sub gratia: antelegẽ ab adam usq ad moysen. Sublege
amoyse :usq ad iohannẽ : Indeiam adño & quicquid restat :
Tertius dies est gratiae. Inquatertia aetate quasi post triduum
sacram̃tũ sacrificuxp̃i cõpletũ est : Deinde isaac ligatis pedibus

Expanded text:
tia portabat omnia sacramenta, et quod ferebat nesciebat. Jam quod dictum tia portabat omnia sacramenta, et quod ferebat nesciebat. Jam quod dictum est eis: Exspectate hic cum asino. Postquam autem adoraverimus, revertemur ad vos, Apostolum audi. Caecitas, inquit, ex parte Israel facta est . Quod est caecitas? Exspectate hic cum asino, ut plenitudo, inquit, gentium intraret: hoc est, postquam adoraverimus, ubi sacrificium crucis Dominicae impletum per gentes fuerit praedicatum, hoc est, ut plenitudo gentium intraret . Quid est: Et revertemur ad vos? Et sic omnis Israel salvus fieret. Triduum autem illud, quo venerunt ad locum immolationis, tres mundi aetates significat; una ante legem, alia sub lege, tertia sub gratia. Ante legem ab Abraham usque ad Mosen; sub lege, a Mose usque ad Joannem: inde jam a Domino et quidquid restat, tertius dies est gratiae, in qua tertia aetate, quasi post triduum sacramentum sacrificii Christi completum est. Deinde Isaac ligatis pedibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ illã immolationẽ figurabatur nisi pat̃ excelsus : quis inisa ac
nisi xp̃s: nã sicut abraham unicũ & dilectũ filiũ dõ uictima obtu¬
lit : Itad s̃ unigenitũ filiũ suũ ꝓ nobis omnib: tradidit: & sicut isaac
ipsesibilignaportauit quibus erat inponendus : ita & xp̃s gesta¬
uit inhumeris lignũ crucis suȩ in quo erat crucifigendus : Duo aut̃
serui illuc dimisi et non ꝑducti ad locũ sacrificii : iudaeos signifi¬
cabant quicũ seruilit̃ uiuerent & carnalit̃ saperent : non intel¬
Ideo nomperuenerunt ad locũ sacrificii : Curaut̃ duo seruinisi qui a popu¬
lus ipse induas partes diuidenduserat : qđ factũ est salo mone peccante
quando diuisus est idem populus locoregninonerrorepietatis : Quib
&ia sepeꝑ prophetasdicitur aduersa trix israhel & praeuaricatriax
iuda asinus aut̃ ille insensata ẽ stultitia iudȩorũ : Ist a h sensata stulti¬

Expanded text:
per illam immolationem figurabat, nisi Pater excelsus? Quis in Isaac, per illam immolationem figurabat, nisi Pater excelsus? Quis in Isaac, nisi Christus? Nam sicut Abraham unicum et dilectum filium Deo victimam obtulit, ita Dominus unigenitum filium suum pro nobis omnibus tradidit. Et sicut Isaac ipse sibi ligna portavit quibus erat imponendus, ita et Christus gestavit in humeris lignum crucis suae, in quo erat crucifigendus. Duo autem servi illi dimissi, et non perducti ad locum sacrificii Judaeos significabant, qui cum serviliter viverent et carnaliter saperent, non intelsti, non pervenerunt ad locum sacrificii. Cur autem duo servi, nisi quia populus ipse in duas partes dividendus erat? quod factum est Salomone peccante quando divisus est idem populus loco regni, non errore impietatis. Quibus etiam saepe per prophetas dicitur: Aversatrix Israel et praevaricatrix Juda . Asinus autem ille insensata est stultitia Judaeorum. Ista insensata stulti
Abbreviated transcription (Latin):
pit. Non enĩ senescit ds̃ sed ipsa praenuntiatio de xp̃o quodã modo
senuerat : quando natus est xp̃s : Inchoataest enĩ ab ad ã ubidictũ
est : & erunt duo in carneuna : Sacram̃tũ il lud magnũ in xp̃o &¬
ineccła & completaest sexta aetate saeculi. quae senecta signi¬
ficatur abrahȩ qui a ipsum sacram̃tũ dĩ : iam longe uumerat & se¬
nectussa raeiplebedĩ : Hoc est inmultitudine prophetarũ: hoc
idẽ significat qui a infine tẽporũ ex ipsaplebescãrũ animarũnatus
est xp̃s: Sterilitas aut̃ eius. intimat qđ in hoc saeculospesaluifac¬
tisumus & inxp̃o tam quã iisa ac om̃s natisumus quẽ partũ ecła¬
infine tẽporũ mirabili dĩ gratia nonnaturali foecunditate ꝓcre¬
auit: lamde inde sequentis historiae sacram̃tũ quidimaginarie
protendebat inspiciendũ est : qui sergo in abraham ut prȩdictũ est

Expanded text:
pit? non enim senescit Deus, sed ipsa praenuntiatio de Christo jam quodammodo pit? non enim senescit Deus, sed ipsa praenuntiatio de Christo jam quodammodo senuerat, quando natus est Christus. 4. Inchoata est enim ab Adam, ubi dictum est: Erunt duo in carne una. Sacramentum illud magnum in et completa est sexta aetate saeculi quae senecta significatur Abrahae. Quia ipsum sacramentum Dei jam longaevum erat, et senectus sacra in plebe Dei, hoc est, in multitudine Prophetarum hoc idem significat, quia in fine temporum ex ipsa plebe sanctarum animarum natus est Christus, sterilitas autem ejus intimat, quod in hoc saeculo spe salvi facti sumus, et in Christo tanquam in Isaac, omnes nati sumus, quem partum Ecin fine temporum, mirabili Dei gratia, non naturali fecunditate procreavit. Jam deinde sequentis historiae sacramentum, quid imaginarie portendebat, inspiciendum est. Quis ergo in Abraham, ut praedictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ suũ : Illeaut̃ obtẽperansdõ soluit uotũ : Strauit asinũ. in po¬
suit ligna seruos longe dimisit solus cũ filio ascendit triduo ad
locũ ꝑuenit. ante qũa uenir& filius ad locũ sacrificii ipse sibi immo¬
landus lignaportauit : Deinde abraham : gladio armatur :
&cũ lam pene ferir& : ad monet᷑ ut parcer& & non tam̃ sine sacrifi¬
tiosiue sanguine fusorecedit : Appar& nãq aries inue prelnheren
cornibus : immolatur peragitur que sacrificium: peractosacrificio :
dicitur ad abraham: benedicam tibi & multiplicabo sem̃tuum sicut
stellas caeli & uelut harenãmaris : possidebit sem̃tuũ portas in imi¬
corũ suorũ & benedicentur inseminituo om̃s gentes terrae : quia
obedisti uocimeae : a genunc uideamus quid sub huius sacram̃tila¬
molandũ : habebat ꝑ sonã dĩpatris: Sed quid est qđ eũ senex susce¬

Expanded text:
filium suum. Ille autem obtemperans Deo solvit votum, stravit asinum, impofilium suum. Ille autem obtemperans Deo solvit votum, stravit asinum, imposuit ligna, servos longe dimisit, solus cum filio ascendit, triduo ad locum pervenit. Antequam veniret filius ad locum sacrificii, ipse sibi immolandus ligna portavit. 2. Deinde Abraham gladio armatur, et cum jam pene feriret, admonetur ut parceret; et non tamen sine sacrificio, sine sanguine fuso recedit. Apparet namque aries in vepre inhaerens cornibus, immolatur, peragiturque sacrificium. Peracto sacrificio, dicitur ad Abraham: Benedicam tibi, et multiplicabo semen tuum, sicut stellas coeli, et velut arenam maris. Possidebit semen tuum portas inimicorum suorum, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, quia obedisti voci meae. 3. Age nunc, videamus quid sub hujus sacramenti lamolandum, habebat personam Dei Patris. Sed quid est, quod eum senex susce
Abbreviated transcription (Latin):
acflentes r&ro actus erroris ex audiuntur. reseratisq oculis cordis:
aquȩ uiuȩ : quisitit ueniat & bibat : Vnde & his mahel: ex auditio
interprietat᷑: Angelus aut̃ iste : similitudo est heliȩ ꝑ quẽ popu¬
lus iste est crediturus sicut per malachiam dicitur : Ecceegomit¬
tã uobis heliã qui conuerta t corda patrũ infilios : Uerũ quod sta¬
tim uocauit angelus dñiag ardicens Surge tollepuerũ quia
ingentẽ magnã faciam eum : hoc significabat siue quod copiosus
iudȩ orum populus es s& regnaturus in sçło: Siue quia caelestis regni
gloriã consecuturi essent : qui exeis credidissent inxp̃o : Quod aut̃
eundem angelũ quiloquitur adagar prius angelũ scriptura pro¬
nuntiat : de inde dm̃ filium dĩ eum fuisse credendũ est : qui per
legẽ & prophetas semꝑ locutus est qui propter obedientiã pat̃nȩ
uoluntatis angelus uocatur : Os̃ aut̃ scđmnaturã patris : quia uere

Expanded text:
ac flentes retro actos errores, exaudiuntur, reseratisque oculis cordis, ac flentes retro actos errores, exaudiuntur, reseratisque oculis cordis, aquae vivae; qui sitit veniat, et bibat . Unde et Ismael exauditio interpretatur. 6. Angelus autem iste similitudo est Eliae, per quem populus iste crediturus est sicut per Malachiam dicitur: Ecce ego mitto vobis Eliam, qui convertat corda patrum in filios. Verum quod statim vocavit angelus Domini Agar, dicens: Surge, tolle puerum, quia in gentem magnam faciam eum, hoc significabat, sive quod copiosus Judaeorum populus esset regnaturus in saeculum, sive quia coelestis regni gloriam consecuturi essent, qui ex eis credidissent in Christum. 7. Quod autem eumdem angelum, qui loquitur ad Agar, prius angelum Scriptura praenuntiat, deinde Deum, Filium Dei eum fuisse credendum est, qui per legem et prophetas semper locutus est. Qui propter obedientiam paternae voluntatis angelus vocatur; Deus autem secundum naturam Patris, quia vere
Abbreviated transcription (Latin):
hui suꝑnos & suꝑfilios nr̃os : pane saũt hoc indicabant qđ uetꝰ sacerdoti¬
naeorũ carnalis inpelle morta liclausa. idẽ i carneueteris hominis
prȩ uaricationis sententia dãnata quȩ necre frigeriũ prȩstat nec
nẽ cũsiliosuo significat sina gogã cũ populo expulsã de terrasua sine
sacerdotio& acrificiohito toorbe errare &iuiã quȩ est xp̃sp enitus
ignorare.: Quod filius illius sitideperiit : ostendit populũ nullã haben¬
tẽ spirita lẽpurificationẽ : Quoduero filiũ morientẽ siti sub arbore pro¬
icit & sic demonstrante angelo aspicit fontẽ : significabat quosclam
ex eo populo adumbram lignicrucis refrigeriũ petituros Quodex¬
clamat puerplorans & ex audiuit eum ds̃ & sicde monstrante an¬
gelo aspicit fontẽ : hoc pro illis dicit qui ex iudȩis ad xp̃m conuertunt᷑

Expanded text:
ejus super nos et super filios nostros ? Panes autem hoc indicabant, quod vetus sacerdotiejus super nos et super filios nostros ? Panes autem hoc indicabant, quod vetus sacerdotina eorum carnalis in pelle mortua clausa, id est, in carne veteris hominis praevaricationis sententia damnata, 310 quae nec refrigerium praestat, nec gar cum filio suo, significat Synagogam cum populo suo expulsam de terra sua, sine sacerdotio et sacrificio in toto orbe errare, et viam, quae est Christus, penitus ignorare. Quod filius illius siti deperit, ostendit populum nullam habentem spiritualem purificationem. 5. Quod vero filium morientem siti sub arbore projecit, et sic, demonstrante angelo, aspicit fontem, significabat quosdam ex eo populo ad umbram ligni crucis refugium petituros. Quod exclamat puer plorans, et exaudivit eum Deus, et sic, demonstrante angelo, aspicit fontem, hoc pro illis dicit, qui ex Judaeis ad Christum convertuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
ancilla suscipere filiũ : aut curnunccũ matre iub& expellidomũ :
qđ non zelofecit accensa : sed misterio prophetiȩ conpulsa: a gar
uero libera populũ genuit quiñ est scđm carnẽ : sed in liberta teuo¬
catus ẽ qualibertate liberaũ eum xp̃s : hoc igit᷑ misterio figuraba¬
t᷑priorẽ populũ inseruitute peccatorũ generatũ indomorachel
neccũ filio nobili idẽ fidelipopulo regnũcȩ lestis gloriae possessurũ
aquȩ dedit agar. & in posuit superhu meroseius infante m&
dimisit eam: Exiens aut ag ar errabat hsoli tudine: &cum
morientẽ sitifiliũ proiecisset sub arbore : apparuit ei angelus
dñi & demonstrauit fontẽ aquȩ & potauit filiũsuũ: Qui dergo signifi¬
cat qđ exiensa gar hifantẽ in humeros suosin Nisi qđ peccator popu¬
ius & insipiens ceriuicẽ matris suȩ sinagogȩgrauauit dũdic̃. Sanguius

Expanded text:
ancilla suscipere filium, ancilla suscipere filium, uod non zelo fecit accensa, sed mysterio prophetiae compulsa. Agar vero liberum populum genuit, qui non secundum carnem, sed in libertate vocatus est, qua libertate liberavit eum Christus. Hoc igitur mysterio figurabatur, priorem populum in servitutem peccatorum generatum in domo Rachelnec cum filio nobili, id est, fideli populo, regnum coelestiaquae, et dedit Agar, et imposuit super humeros ejus infantem, et dimisit eam. Exiens autem Agar, errabat in solitudine, et cum morientem siti filium projecisset sub arbore, apparuit ei angelus Domini, et demonstravit fontem aquae, et potavit filium suum. Quid ergo significat quod exiens Agar infantem in humeros suos imposuit? nisi quod peccator populus et insipiens cervicem matris suae Synagogae gravavit, dum dixit: Sanguis
Abbreviated transcription (Latin):
nus mortale nonerimus accepta potestate ut filiidĩ uoce mur& simi
neq enĩ gratiã hanc desinagoga matre xp̃i scđm carnẽ : Sed dedõ
patre ꝑcipimus : hanc uero cognationẽ terrenã uocans in aliã uitã
ubinullus moritur negare nos xp̃s docuit ñ fatericũ discipulis ait :
nontacet᷑. haec hiterĩ causa facile occurrit. qui a occultũ & diffici
le est ad intellegendũ : quo modo animahumana uerbodĩ copule¬
tur siue misceat᷑ siue qđ melius & apertius dici potest cũ sit illud
gratia diuinañ consanguinitate t̃rena hoc ẽ depatreñ dematre. &¬
Cente narius itaq abraham genuit ex sarra uxore sua filiũ quẽ uocauit
isaac: hunc cũ uidiss& mater ludentẽ cũ is mahel dixit ad abraham :
eice ancillã & filiũ eius : Nonenĩ hȩreserit filius ancillȩ cũ filio meo
isaac : Nunc igitur querendũ est curante a sarra uoluit maritũ de

Expanded text:
nus mortale non erimus, accepta potestate ut filii Dei vocemur et simus. nus mortale non erimus, accepta potestate ut filii Dei vocemur et simus. Neque enim gratiam hanc de synagoga matre Christi secundum carnem, sed de Deo Patre percepimus. Hanc vero cognationem terrenam, vocans in aliam vitam, ubi nullus moritur, negare nos Christus docuit, non fateri, cum discipulis ait: non tacetur, haec interim causa facile occle ad intellegendum est, quomodo anima humana uerbo dei copuletur siue misceatur siue quid melius et aptius dici potest, cum sit illud gratia diuina, non consanguinitate terrena, hoc est de patre, non de matre,  XVII. De Isaac et Agar. 1. Centenarius itaque Abraham genuit ex Sara uxore sua filium, quem vocavit Isaac. Hunc cum vidisset mater ejus ludentem cum Ismael, dixit ad Abraham: Ejice ancillam et filium ejus, non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Nunc igitur quaerendum est cur antea Sara voluit maritum de
Abbreviated transcription (Latin):
eius honor sit uiro eius : Sicut abraham ꝓpt̃ sarrȩ pulchritudinẽ int̃ ali¬
mulieres : Ipsius pulchritudim meritoreges offerunt munera : sicut
sarrae obtulitrex abimeledi plus in eamirans formȩ decus qđ amare
Occulte quippe atq in abscondito secretospałranimahumana adher&
cuiusfigurã gerebant reges quisar rãpolluere ꝑmissiñ sunt : Nonest̃
expertũ nec inuenit ec clesiam coniugẽ xp̃inisicũ uio lare tẽptaũ:¬
Diui no eni testimonio ꝑfidẽ martyrũ cessit correctũ. quae inposteri¬
oribus regibus honorauit munere quã corruptioni suae subdere
in prioribus nonualuit : Nã quod tunc in eodẽ regeprius & posterius
figuratũ est : hoc iistoregno prioribus et posterioribus regib ad im¬
terrene generationis quȩ euacu abitur : Sed gratiaecaelestis quae
inaet̃nũmanebit : cognatio conmendatur: secundũ quã gratiã ge¬

Expanded text:
eius honori sit uiro eius, sicut Abraham propter Sarae pulchritudinem inter alieius honori sit uiro eius, sicut Abraham propter Sarae pulchritudinem inter alio pulchra inter mulieres, ipsius pulchritudinis merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech plus in ea mirans formae decus, quod amare occulte quippe atque intus in abscondito secreto spiritali anima humana inhaeret cuius figuram gerebant reges, qui Saram polluere permissi non sunt, non expertum est nec inuenit ecclesiam coniugem Christi, id est, quDivino autem testimonio per fidem martyrum cessit, correctumque in posterioribus regibus honoravit munere, quam corruptioni suae subdere in prioribus non valuit. Nam quod tunc in eodem rege prius et posterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus adimterrenae generationis, quae evacuabitur, sed gratiae coelestis, quae in aeternum manebit, cognatio commendatur. Secundum quam gratiam ge
Abbreviated transcription (Latin):
lecebras fugiunt : Sed tamen inactione positi : contẽplationis apicẽ
subire nonqueunt : hoc est qđ exiit quidẽ loch desodomis sed tamen
huccelsitudo speculationis subtiliter non tenetur : in deldem loth¬
ad angelũ dicit. est ciuitas haec iuxta. ad quã possum fugere parua
in ipso aut̃ lothquando filiȩ c̃cubuerunt cũ eo ñ illud qđ cũ a sodomis libe
gestasse ꝑsonã : quã ꝗdã ex illa ꝓcreati& sublegepositi : maleh tellegen¬
do quodã modo s einebriant eãq ñ legitime utendo infidelitatis opera
aliengenis captiua possiderecur : cercus de dõ qđe ã uiolariñ ꝑmit¬
ter&. Sic ut nec primũ apharaone : Vnde & abi me lech sõnio cõmonitus
non cõmaculauit eã concubitu. sed in tactã restaurauit : Verũ tam̃
tione atq int̃ alienigenas polluimaculariq ñ sinit᷑ ut sit uiro suosi ne
macula &ruga : ingloriã quippexp̃irecte ui uit ecclesia : ut pulchritudo

Expanded text:
lecebras fugiunt, sed tamen in actione positi, contemplationis apicem lecebras fugiunt, sed tamen in actione positi, contemplationis apicem subire nequeunt, hoc est, quod exiit quidem Lot de Sodomis, sed tamen huc celsitudo speculationis subtiliter non tenetur. 8. Indead angelum dicit: Est civitas hic juxta, ad quam possum fugere, parva, in ipso Loth, quando cum eo filiae concubuerunt, non illud, quod cum a Sodomis libergestasse personam, quam quidam ex illa procreati et sub lege positi male intellegendo quodam alienigenis captiva possideretur; certus de Deo, quod eam violari non permitteret, sicut nec primum a Pharaone. Unde et Abimelech, somno commonitus, non commaculavit eam concubitu, sed intactam restituit marito. 2. Verumtamen tione atque inter alienigenas pollui macularique non sinitur, ut sit viro suo sine macula et ruga? In gloriam quippe Christi recte vivit Ecclesia, ut pulchr
Abbreviated transcription (Latin):
ignis aeterni : Vxor autẽ eius eorũ scilic& genus figurauit quiꝑ
gratiã dĩ uocati retrorespiciunt & ad eaquaereliquerant redire
contendunt : Deꝗb ipse dñs : nemo inquit ponens manũ suã super
aratrũ respiciens retro aptus est regnodĩ : Vnde & illi prohibetur
recrorespicere : ꝑ qđ ostender & ñ eeredeundũ adueterẽ uitã: Duiꝑ
gratiã regenerati : ultimũ cupiunt euadere iudiciũ : Qđuero
idẽ respiciens remansit & insale conuersaẽ : exemplũ prȩstat ad
cens: Mem̃ tote uxoris loth scilic& ut nos tãquas ale condiret
ut non fatui neglegeremus : sed prudentes caueremus : hoc eñĩ
conscendit : ardentẽ quippe sodom̃ã fugere est : inlicita carnis¬
incendia uł mundi desideria declinare : altitudo uero est montiũ
speculatio perfectorũ : sed quia multi sunt iusti quimundiquidẽ in¬

Expanded text:
ignis aeterni. 5. Uxor autem ejus eorum, scilicet, genus figuravit, qui, per ignis aeterni. 5. Uxor autem ejus eorum, scilicet, genus figuravit, qui, per gratiam Dei vocati, retro respiciunt, et ad ea quae reliquerant redire contendunt. De quibus Dominus: Nemo, inquit, ponens manum suam super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei. Unde et illi prohibetur retro respicere, ut per id ostenderet, non esse redeundum ad veterem vitam, qui per gratiam regenerati ultimum cupiunt evadere judicium. 6. Quod vero eadem respiciens remansit, et in salem conversa est, exemplum praestat ad cens: Mementote uxoris Lot, scilicet, ut nos tanquam sale condiret, ut non tanquam fatui negligeremus, sed prudentes caveremus. Hoc enim conscendit. 7. Ardentem quippe Sodomam fugere est illicita carnisincendia, vel mundi desideria declinare. Altitudo vero montium speculatio est perfectorum; sed quia multi sunt justi, qui mundi quidem il
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã quam quinquagenariis numerus prae figurat : confestim
ardorem inmoderatȩ luxuriae : compescit igne gehennȩ :
usq ad decẽ autẽ iustos non perire sodomam dixit quia si in quẽ¬
lib& ꝑ decẽpraeceptorũ custodiã xp̃i nomen inueniatur : iste
nom perit : Denariienĩ numerifigura : crucẽ xp̃i demonstrat:
Nam & qđ quinque sunt ciuitates quȩ im bribus igneis conflagratȩ
sunt : quid illud nisi fallor significat quod om̃s quiquinq sensus corpo¬
ris sui libi dino se tractauerint : i illo futuro incendio concrematuri
sunt sipse autẽ loht frater abrahamiustus & hospitalis in sodomis
qui ex illo incendio qđ erat similitudo futuri iudiciimeruit saluus
euadere : lipũ figurabat corporis xp̃i : quod in omnibus sc̃is & nunc
inter iniquos atq impios gemit : quorũ factis non consentit. & a quo¬
rũ ꝑmixtione insȩculi finẽ liberabitur : illis damnatis supplicio

Expanded text:
tentiam, quam quinquagenarius numerus praefigurat, confestim tentiam, quam quinquagenarius numerus praefigurat, confestim ardorem immoderatae luxuriae compescit igni gehennae. Usque ad decem autem justos non perire Sodomam dixit, quia si in quolibet per decem praeceptorum custodiam Christi nomen inveniatur, iste non perit. Denarii enim numeri figura crucem Christi demonstrat Nam et quod quinque sunt civitates quae imbribus igneis conflagratae sunt, illud, nisi fallor, significat quod omnes qui quinque sensus corporis sui libidinose tractaverint, in illo futuro incendio concrematuri sunt. Ipse autem Lot frater Abraham justus et hospitalis in Sodomis, qui ex illo incendio, quod erat similitudo futuri judicii, meruit salvus evadere, typum gerebat corporis Christi, quod in omnibus sanctis, et nunc inter iniquos et impios gemit, quorum factis non consensit, et aquarum permixtione in saeculi fine liberabitur, illis damnatis suppl
Abbreviated transcription (Latin):
natus est desarra : risus nomen accepit : Isa ac enĩ ex hebrealingua
inlatinũ sermonẽ : risus inter pretatur : De inde rursum idem isa ac
filius promittitur futurus ingentẽ magnã : & benedicentur in eo
ait om̃s gentes terrae : inquibus uerbis duohistorialiter illi pro¬
missa sunt : Gens iudaeorũ secundũ carnẽ : & om̃s gentes secundũ
fidem : Post hanc promissionem uertitur incinerẽ sodo maliberato
loht cumfiliabussuis : sed quid significat quod a quinquagintaius¬
tis usq ad decem si inuenirentur insodomis: Dixerit dñ surbem
essesaluandã : Numerũ quippe quinqua genariũ propter pͥeniten¬
tiae signũ posuit si forte conuerterentur & saluarentur : Quin¬
quagenarius enim semper adpenitentiã refertur : Vnde & dauid
in eodem numera psalmũ scribit penitentiae : proinde quando
aspicit ds̃ delinquentium uitam : nequaquã uellere uerti ad peni¬

Expanded text:
natus est de Sara, risus vocatus est. Isaac enim ex Hebraea lingua natus est de Sara, risus vocatus est. Isaac enim ex Hebraea lingua in Latinum sermonem, risus interpretatur. Deinde rursum eidem Isaac filius promittitur futurus in gentem magnam. Et benedicentur in eo, ait, omnes gentes terrae. Quibus verbis duo historialiter illi promissa sunt: gens Judaeorum secundum carnem, et omnes gentes secundum  Post hanc promissionem vertitur in cinerem Sodoma, liberato Lotis usque ad decem, si invenirentur in Sodomis, dixerit Dominus urbem esse salvandam. Numerum quippe quinquagenarium propter poenitentiam signum posuit, si forte converterentur et salvarentur. Quinquagenarius enim semper ad poenitentiam refertur. Unde et David in eodem numero psalmum scribit poenitentiae. Proinde quando aspicit Deus delinquentium vitam nequaquam velle reverti ad poeni
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ panes: eo quod sine fermento malitiȩ et sineliuorenequitiȩ siue
feruore ꝑuersȩ doctrinȩ : oporteat esse credentiumunitatẽ. Subcine¬
ricius autẽ ideo ut ꝑpoenitentiam prȩteritorũ delictorũ sp̃ssc̃iuapore
decãctiuł deuict uelut escabeneplacitadõ acceptabiles efficiuntur:
Sub arbore autẽ eosse disse. passionis dominicȩ erat signũ. cuius ipsi sunt
praedicatores : Quod autẽ promitut ds̃ sarrae sterilifiliũ dicens
circatempus hocueniam : nonde tẽporibus significat : sed dequali¬
tate aduentus sui : quando ꝑfiliũ repromissum: fidelis erat popu¬
lus nasciturus : Ista est enim sarrasterilis cui ꝑ prophetam dñs
dicit : Lae taresterilis quae nom paris erũpe. &clama que non par¬
turis qm̃ plures filii desertȩ magis quã eius quae hab& uirum:
Risus autẽ sarrae : non e st dubitatio sed prophetia : quirisus. duplicẽ

Expanded text:
autem panes, eo quod sine fermento malitiae, et sine angore nequitiae, sine autem panes, eo quod sine fermento malitiae, et sine angore nequitiae, sine fervore perversae doctrinae oportebat esse credentium unitatem. Subcinericii autem ideo, ut per poenitentiam praeteritorum delictorum Spiritus sancti vapore decocti, velut esca beneplacita Deo, acceptabiles efficiantur. 12. Sub arbore autem eos sedisse, passionis dominicae erat signum, cujus ipsi sunt praedicatores. Quod autem promittit Deus Sarae sterili filium, dicens: Circa hoc tempus veniam, non de temporibus significat, sed de qualitate adventus sui, quando per filium repromissum fidelis erat populus nasciturus. Ista est enim Sara sterilis, cui per Prophetam Dominus dicit: Laetare, sterilis, quae non paris: erumpe et clama, quae non parturis, quoniam plures filii desertae magis quam ejusRisus autem Sarae non est dubitatio, sed prophetia. Qui risus duplicem
Abbreviated transcription (Latin):
bus duarũ tabularũ expressum: hoc est testamentũ fidei : Nec dũ
enĩ poterant propter infantiam sensus sui e uangelicȩ doctrinae
solidam & robustam ȩ scam accipere : Butyrũ autẽ uberrimum
& pinguissimũ : euangeliorũ est testimoniũ quod uel utioleum
fidelibus insignũdatur : Sed pro inde uitulũ cumlacte & but ẏrũ
abraham edendum apposuit : quia neccorpus dñi quod est uitulus
sinel acte legis : nec laclegis sinebutỹro: hoc est sine e uangelii
testimonio esse potest : Tria autẽ sata unde sarrapanes subcineri¬
ciosfecit : trium filiorũ noe. Imaginẽ indicauerunt : ex quibus
omne genus hominum natũ est: quidiuine trinitati credentes:
ex aquabaptis matis ꝑ ecclesiã Cuius imagosa raorat: consper¬
gendiessent : & in uno pane xp̃i corporis redigendi: haec sunt
illatria sataquac mulier ineuangelio cognosciturfermentasse : Arimi

Expanded text:
bus duarum tabularum expressum, hoc est, Testamentum fidei. 9. Necdum bus duarum tabularum expressum, hoc est, Testamentum fidei. 9. Necdum enim poterant propter infantiam sensus sui Evangelicae doctrinae solidam et robustam escam accipere. Butyrum autem uberrimum et pinguissimum Evangeliorum est testimonium, quod veluti oleum fidelibus in signum datur. Sed proinde vitulum cum lacte, et butyrum Abraham edendum apposuit, quia nec corpus Domini, quod est vitulus, sine lacte legis, nec lac legis sine butyro, hoc est, sine Evangelii testimonio esse potest. 10. Tria autem sata, unde Sara panes subcinericios fecit, trium filiorum Noe imaginem indicaverunt, ex quibus omne genus humanum natum est, qui, divinae Trinitati credentes, ex aqua baptismatis per Ecclesiam, cujus imago Sara erat, conspergendi essent, et in uno pane Christi corporis redigendi. 11. Haec sunt illa tria sata quae mulier in Evangelio cognoscitur fermentasse . Azymi
Abbreviated transcription (Latin):
ratus : hiduomoyses et heliascumeo apostolis uisi sunt : Quod uero
abrahamtresuidens unũ ad orauit : dñmscilic& et saluatorem
ostendens : Cuius etiam aduentũ est praesto latus. iuxtaquod¬
& in euangelio dñsait: abraam quaesiuit uidere diem meum.¬
et uidit & gauisus est : Tunc enĩ futuri aspexit misteriũ sacram̃ti:
demonstrar& futurã : Pede senĩ no uissima significant : si quidem
& conuiuium praeparat uit ulũ scilic& saginatum: Iste autẽ¬
uitulus tener saginatus. dñiinu xp̃i est corpus: hic est uitulus dñi
qui propter salutẽ credentiũ ad arborẽ crucis est immolatus:
Hic est uit ulus dominici corporis qui ine uangelio propeccatore
occiditur filio: sed & butyrũ & lac cũ carneuituli adposuit: Lac
quippe priscȩ legis habuisse figurã apłs nos ad mon& dicens Lac
dẽ potestis : Tradiderat enĩ illis legis mandatũ. quasi lac deuberi

Expanded text:
ratus, hi duo, Moyses et Elias, cum eo ab apostolis visi sunt. Quod vero ratus, hi duo, Moyses et Elias, cum eo ab apostolis visi sunt. Quod vero Abraham tres vidit, et unum adoravit, Dominum scilicet Salvatorem ostendens, cujus jam adventum est praestolatus; juxta quod in Evangelio Dominus ait: Abraham quaesivit videre diem meum, vidit, et gavisus est . Tunc enim futuri aspexit mysterium sacramenti, demonstraret futuram: pedes enim novissima significant. Siquidem et convivium praeparatvitulus tener saginatus Domini nostri Jesu Christi est corpus. Hic et vitulus Domini, qui propter salutem credentium ad arborem crucis est immolatus. Hic est vitulus Dominici corporis, qui in Evangelio pro peccatore occiditur filio. Sed et butyrum et lac cum carne vituli apposuit. Lac quippe priscae legis habuisse figuram Apostolus noster annuntiat ddem potestis . Tradiderat enim
Abbreviated transcription (Latin):
dissent : dixerunt ad eũ : ubiest sarra uxor tua : at ille. eccei
quit intaber naculo est : Cuidixit. reuertens ueniã adte tẽpore
isto & habebit filiũ sarra uxortua : Quo audito sarrarisit : Notan¬
dũ quippe qđ abra hamtriplicẽ habeat figurã insem& ipso:
primã saluatoris quando relicta cognatione suauenit inhunc
mundũ : alterã patris quando immolauit unicũ filiũ: Terti¬
muero quȩ hoc loco est figurã gestauit scõrũ qui aduentũ
xp̃icum gaudio susceperunt : Taber naculũ autẽ illud
ubi et primũ dñs adueniens: acredentibus exceptus ab in¬
credulis in ligno suspensus est : Intribus autẽ uiris qui uenȩ¬
quoduo angeli comitabantur : quos pleriq morsen et heliã
accipiunt fllnum priscaelegis latorem quiper eandẽ lege
aduentũ dñ indicauit : alium quiinfine mundiuenturus eft
iudeis predicaturus : Vnde & in monte dũ dñs fuiss&& transfigu¬

Expanded text:
dissent, dixerunt ad eum: Ubi est Sara uxor tua? At ille: Ecce, dissent, dixerunt ad eum: Ubi est Sara uxor tua? At ille: Ecce, inquit, in tabernaculo est; cui dixit: Revertens veniam ad te tempore isto, et habebit filium Sara uxor tua. 3. Quo audito, Sara risit. Notandum quippe quod Abraham triplicem habeat figuram in semetipso. Primam Salvatoris, quando, relicta cognatione sua, venit in hunc mundum; alteram Patris, quando immolavit unicum filium; tertiam vero, quae in hoc loco est, figuram gestavit sanctorum qui adventum Christi cum gaudio susceperunt. 4. Tabernaculum autem illud ubi et primum Dominus adveniens a credentibus exceptus, ab incredulis est in ligno suspensus. 5. In tribus autem viris qui venequo duo angeli comitabantur, quos plerique Moysen et Eliam accipiunt, unum priscae legis latorem, qui per eamdem legem adventum Domini indicavit; alium, qui in fine mundi venturus est, Judaeis praedicaturus. Unde et in monte, dum Dominus fuisset transfigu
Abbreviated transcription (Latin):
cur autẽ pereat anima paruuli incircũcisidum ipsa pactũ
dĩ irritũ non fecit: Sed qui eum circũcidere neglexerunt.
nisiut significar& qđ paruuli non scđm opus sed secundam ori¬
ginem in primo homine pactũ dĩ dissipauerunt in quo om̃s pec¬
cauerunt : Nascuntur enĩ non proprie sedoriginaliter
pecctores
que nisi regeneratio liberaret: peribit animaeius depopulo suo
quia pactum dĩ irritum fecie quando mada morigina liter &iam ipse
sedentiad ostium ta bernaculi : Cumq: leuas set oculos apparuert᷑
tres uiristantes iuxtaeum: quos cũ uidiss& ad orauit & ait: Dñe si in¬
uenigratiã ioculistuis lauentur pedes uri& reꝗescite sub arbor:
& abiit abraham ad sarrã. et iussit eã extribus satisface re subcine¬
ritiospanes : quos ad posuit illis cũuituloquẽ parauerat: similit̃
et lac et butyrũ: Ipse uero stabat iuxta eos sub arbore : Cũq come¬

Expanded text:
m irritum fecit? Cur enim pereat anima parvuli incircumcisi, dum ipsa pactum m irritum fecit? Cur enim pereat anima parvuli incircumcisi, dum ipsa pactum Dei irritum non fecit, sed qui eum circumcidere neglexerunt? nisi ut significaret quod parvuli non secundum opus, sed secundum originem in primo homine pactum Dei dissipaverunt, in quo omnes peccaverunt. 6. Nascitur enim omnis non proprie, sed originaliter peccator . Quem nisi regeneratio liberet, peribit anima ejus de populo suo, quia pactum Dei irritum fecit, quando in Adam originaliter etiam ipse sedenti ad ostium tabernaculi: cumque levasset oculos suos, apparuerunt tres viri stantes juxta eum. Quos cum vidisset, adoravit et ait: Domine, si inveni gratiam in oculis tuis, laventur pedes vestri, et quiescite sub arbore. Et abiit Abraham ad Saram, et dixit: Festina, tricios panes, quos apposuit illis cum vitulo, quem 303 paraverat, similiter et lac et butyrum. Ipse vero stabat juxta eos sub arbore. Cumque come
Abbreviated transcription (Latin):
tione gentiũ misa ac filiũ promissionis. idest gratia nonnatura
quia desene patre & sterilimatre : & qui a hoc nonpergeneratio¬
nẽ quȩ est is mael : sed ꝑlgenerationẽ futurã erat dõ : ibidẽ impera¬
taest̃ circũcisio quando desarra ꝓmittit᷑ filius intipoecđȩ non
quando ismahel quiti pũtenuit iudeorũ : sed quid aliud circũ¬
cisio significat nisi renouatanatura ꝑ baptis mu post expoliatio
nẽ ueteris hominis : It quis ẽ octauus diesnisi xp̃s qui ebdomade
cõpleto hocest post sabbatũ resurrexit : qđ uero non solũ filios sed
& seruos uernaculos & emptitios circũcidi praecepit : ad om̃s
gratiã redẽptionis ꝑtinere testat᷑: Ibi parentũ mutant᷑ & nomi¬
na : ut om̃a resonent nouitatẽ : Nã abram qđ ante auocabatur
mine praenuntiabatur qđ multȩ gentes fidei eius uestigia se¬
querent᷑ : Illud aut̃ quid sit qđ dictũ ẽ masculus ꝗ ñ circũcidet᷑

Expanded text:
tione gentium in Isaac filio promissitione gentium in Isaac filio promissiquia de sene patre et sterili matre, et quia hoc non per generationem, qui est Ismael, sed per regenerationem futurum erat a Deo, ibidem imperata est circumcisio, quando de Sara promittitur filius in typo Ecclesiae, non quando Ismael, qui typum tenuit Judaeorum. Sed quid aliud circumcisio signinem veteris hominis? Et quid est octavus dies, nisi Christus, qui hebdomada completa, hoc est, post Sabbatum resurrexit? 4. Quod vero non solum filios, sed et servos, et vernaculos, et emptitios, circumcidi praecepit, ad omnes gratiam redemptionis pertinere testatur. Parentum mutantur nomina, ut omnia resonent novitatem. Nam Abram, quod antea vocabatur, mine praenuntiabatur quod multae gentes fidei ejus vestigia sequerentur. 5. Illud autem quid sit, quod dictum est: Masculus qui non circumcidetur
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ se gregabuntur scõrũ populi & iniquorũ : qđ uero dictũ est ad
a braham sciendo scies qđ pere grinũ erit sem̃tuũ int̾rañ propria & in
seruit ẽ redigent eos & ad fligent ccđc annis: hoc depopulo i srł quie
rut inaegypto seruiturus aꝑtissime ꝓph&atũ est: Non qđ subegrtus
qua dringentis annis seruierint : sed q̃m istenumerus ineadẽ ad flic¬
tione conpletus est qui conputatur abillo tẽpore quo ista abrahae
ex uobis omnemmasculinum : infansoctodierũ circũcidetur in uobis:
tam uernaculus quamempticius circũcidetur: Masculus autẽ
cuius praepuci caro circũcisa non fuerit : Delebitur anima illade
populo suoquia pactũ me ũ irritũ fecit : sed & sara inon apellabitur
sarrai sed sarra & dabotibi ex ea filium & bene dicã illũ : Eterit inna¬
tiones & regesgentium exeoerunt: hiciam declarat᷑ ꝓmisio deuoca¬

Expanded text:
nem segregabuntur sanctorum populi et iniquorum. Quod vero dictum est ad nem segregabuntur sanctorum populi et iniquorum. Quod vero dictum est ad Abraham: Sciendo scies quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria, et in servitutem rerat in Aegypto serviturus, apertissime prophetatum est: non quod sub Aegyptiis quadringentis annis servierint, sed quod iste numerus in eadem afflictione completus est, qui computatur ab illo tempore quo ista Abrahae ex vobis omne masculinum. Infans octo dierum circumcidetur in vobis, tam vernaculus quam emptitius circumcidetur. Masculus autem cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, delebitur anima illius de populo suo, quia pactum meum irritum fecit. 2. Sed et Sarai non vocabitur Sarai, sed Sara, et dabo tibi ex ea filium, et benedicam illum, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt. Hic jam declaratur promissio de voca
Abbreviated transcription (Latin):
tur sicut columba ut raque tam̃ auis est. habens simplicitatẽ & in no¬
centiã fVolucres aut̃ descendentes suꝑcorpora quaediuisaerant :
Sp̃s inmundi significant᷑ pastum quendã suũ de carnaliũ diuisione
quȩrentes : qđ autẽ illis considens abraham abigebat eas. significat
multos carnales meritos cõrũ infinemundi ab angustus liberan¬
dos : Qđ aut̃ circasolis occasum pauor irruit in abrahã & horror
magnus & tenebrosus : significat circahuius saeculi finẽ magna per¬
turbationẽ ab antixp̃o. in scĩs futurã : Dequadñs in euangeliodicit:
Erit enitunc tribulatiomagnaqualis ñ fuit ab initio : Qđ uero ad¬
iungit᷑ cũ occubuiss& solfacta est caligo tenebrosa : Et apparuit ly
banus fumans & lampas ignis transiens int̃media illaquȩ diuisa
erant : Significat post finẽ sȩculi futurũ diem iudicii : quando ꝑ ig¬

Expanded text:
tur, sicut columba. Utraque tamen avis est, habens simplicitatem et innotur, sicut columba. Utraque tamen avis est, habens simplicitatem et innocentiam. Volucres autem descendentes super cadavera, quae divisa erant, spiritus immundi significantur, pastum quemdam suum de carnalium divisione quaerentes. Quod illimultos carnales merito sanctorum in fine mundi ab angustiis liberandos; quod autem circa solis occasum pavor irruit in Abram, et horror magnus et tenebrosus significat circa hujus saeculi finem magnam perturbationem ab Antichristo in sanctis futuram. De qua Dominus in Evangelio dicit: Erit enim tunc tribulatio magna, qualis non fuit ab initio, etc. . Quod vero adjungitur, cum occubuisset sol, facta est caligo tenbanus fumans, et lampas ignis transiens inter media illa, quae divisa erant, significat post finem saeculi futurum diem judicii, quo per ig
Abbreviated transcription (Latin):
fligetur & cetera : Iste est̃ Itaque modus promissĩ seminis abrahȩ
& istaest̃ figura : Peruaccam eñĩ significataest plebs posita subiugo
trima dicuntur : qui aperarticulos tẽporũ ab adam usque ad noe
& indeusq ad abrahã & indeusq ad dauid : Iamquã t̃tiamaetatẽ
gerens ille populus ado leuit : Perturturẽ & colũbam spiritales¬
i eopopulifiguratisunt indiuidiui filii promis sionis & heredes
regnifuturi quorũ aetas temporalis ide otacetur : quia ȩ t̃namedi¬
tantes trans gressi sunt desideria tẽporalia : Sed quidest qđ animo¬
lia illatria diuiduntur aduersumse inuicẽ partibus constitutis.
nisi quod carnales & in populo ueteri & nunc int̃se diuiduntur :
Porro aues id circo non diuiduntur : quia spiritales indiuisi sunt
scisma non cogitant non seducuntur abhereticis: sed paxest semꝑ
inipsis siue a turbis sere moueant ut turtur : siue int̃ illas conuersaen¬

Expanded text:
fligetur, etc. Iste est itaque modus promissi seminis Abrahae, fligetur, etc. Iste est itaque modus promissi seminis Abrahae, et ista est figura. 6. Per vaccam enim significata est plebs posita sub jugo trima dicuntur, quia per articulos temporum ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham, ac inde usque ad David, tanquam tertiam aetatem gerens ille populus adole populi figurati sunt, individui filii promissionis, et haeredes regni futuri, quorum aetas temporalis ideo tacetur, quia aeterna meditantes transgressi sunt desideria temporalia. Sed quid est quod animalia illa tria dividuntur adversus se invicem partibus constitutis, nisi quod carnales et in populo veteri et nunc inter se dividuntur. Porro aves inter se non dividuntur, quia spiritales indivisi sunt: schisma non cogitant, non seducuntur ab haereticis, sed pax est semper in ipsis, sive a turbis se removeant, ut turtur, sive inter illas conversen