comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bitrii quasi ꝓpriis uirib presumat᷑. s om̃e
os obstruatui. & reus fiat omnis mundus dõ:
quia ñ iustificatur ex lege omnis caro eoram
illo. ꝑ legem enim: cognitio peccats. Dunc
autẽ sine lege iusticia cłi manifestata ẽ: te¬
stificata ꝑ legem &e ꝓpħas. Quom̃ gͥ sine lege
manifestata: si ꝑ legem testificata. Non itaq
sine lege manifestata. s sine lege iusticia: qa
iusticia dĩ ẽ. id est que nobis ñ ex lege sit s ex
dõ: non que illo imꝑante cognoscendo timeat᷑:
ẜ que illo donante diligendo teneatur.ut et
qui głatur. in dño głetur. Quid gͦ est. qd̾ iste
legem atq doctrmam deputat grãm. qua iuua¬
mur ad oꝑandam iusticiam: quȩ ut multum
adiuuet. ad hoc adiuuat ut grã requirat᷑.
Nemo enĩ legem potest implere ꝑlegẽ. Plenitu¬
do enĩ legis caritas. Caritas autẽ dĩ ñ ꝑ legem
gium. quia diuersis uerbis eandem remdicit.

Expanded text:
bitrii quasi propriis uiribus praesumatur, sed omne bitrii quasi propriis uiribus praesumatur, sed omne os obstruatur et reus fiat omnis mundus deo, quia non iustificabitur ex lege omnis caro coram illo; per legem enim cognitio peccati. nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. quomodo ergo sine lege manifestata, si per legem testificata? non itaque sine lege manifestata, sed sine lege iustitia, quia iustitia dei est, id est quae nobis non ex lege sit, sed ex deo, non quae illo imperante cognoscendo timeatur, sed quae illo donante diligendo teneatur, ut et qui gloriatur in domino glorietur. Quid ergo est, quod iste legem atque doctrinam deputat gratiam, qua iuuamur ad operandam iustitiam, quae ut multum adiuuet, ad hoc adiuuat ut gratia requiratur? nemo enim legem potest implere per legem; plenitudo enim legis caritas, caritas autem dei non per legem gium, quia diuersis uerbis eandem rem dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
non concupisces. e ꝑhoc usq adeo aliuid ẽ
lex aliud grã: ut lex ñ solum nichil ꝓsit. ue¬
rumetiam plurimũ obsit. nisi adiuuet grã ⁊
et hec ostendatur legis utilitas. qm̃ qͥs facit
p̃uaricationis reos. rogit confugere ad grãm
liberandos: et ut concupiscentias malas supe¬
rent adiuuandos. Iubet enim magis quam
iuuat: docet morbũ esse. ñ sanat. Immo ab ea
potius quod ñ sanatur. augetur: ut attentiꝰ
& sollicitius grȩ medicina queratur. qͥa late.¬
ra occidit. sp̃c autem uiuificat. Si enĩ data
eẽt lex que posset uiuificare: omino ex lege
eẽt iusticia. Inquantũ tam̃ etiam lexadiuuet:
adiungit et dicit. S conclusit sc̃ptura oĩa
sub peccato: ur ꝑmissio ex fide iñu xp̃i dare.¬
tur credentib. Itaq lex inquit pedagogꝰ
nr̃ fuit in xp̃o nũ. Hoc ipsum gͦ suꝑbis est
utile. sub peccato artius manifestiusq con¬
cludi: ne ad faciendam iusticiam de liberi ar¬

Expanded text:
non concupisces. ac per hoc usque adeo aliud est non concupisces. ac per hoc usque adeo aliud est lex, aliud gratia, ut lex non solum nihil prosit, uerum etiam plurimum obsit, nisi adiuuet gratia, et haec ostendatur legis utilitas, quoniam quos facit praeuaricationis reos, cogit confugere ad gratiam liberandos et ut concupiscentias malas superent adiuuandos. iubet enim magis quam iuuat, docet morbum esse, non sanat; immo ab ea potius quod non sanatur augetur, ut attentius et sollicitius gratiae medicina quaeratur, quia littera occidit, spiritus autem uiuificat. si enim data esset lex, quae posset uiuificare, omnino ex lege esset iustitia; in quantum tamen etiam lex adiuuet, adiungit et dicit: sed conclusit scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Iesu Christi daretur credentibus. itaque lex, inquit, paedagogus noster fuit in Christo Iesu. hoc ipsum ergo superbis est utile sub peccato artius manifestiusque concludi, ne ad faciendam iustitiam de liberi ar
Abbreviated transcription (Latin):
liberũ hominis arbitriũ &e cłi grãm confi.¬
detur. In his omnibe non recessit a comm̃¬
datione legis atq doctrine. hanc ẽẽ adiu¬
uantem grãm diligenter inculcans: & ħ
exequens quod ꝓposuerat cum diceret.
s in dei eẽ adiutorio confitemur. Deniq cdi
rando cloctrinam et reuelationem. & ocłoꝵ
cordis ad aꝑtionem. et demonstrationẽ fu¬
turoꝵ. & aptionem diabolicarũ insidiarũ
et multiformi atq ineffabili dono gr̃e cȩlestieᷤ
illuminationem: ad hoc utiq ut diuina
p̃cepta et ꝑmissa discamus. Hoc gͦ ẽ grãm
dĩ ponere in lege atq doctrina. Hic itaq ap¬
paret. hanc eum grãm confiteri. qua demon¬
strat & reuelat ds quid agere debeamus. non
qua donat atq adiuuat ut agamus: cum
ad hoc potius ualeat legis agnitio. si gr̃e de¬
sit opitulatio. ut fiat mandati preuaricatio.
Ubi enim ñ est lex ait apłs: nec preuaricatio.
Et concupiscentiam nesciebam: nisi lex diceret

Expanded text:
liberum hominis arbitrium et dei gratiam confitliberum hominis arbitrium et dei gratiam confitetur\'? in his omnibus non recessit a commendatione legis atque doctrinae, hanc esse adiuuantem gratiam diligenter inculcans et hoc exequens quod proposuerat, cum diceret: sed in dei esse adiutorio confitemur\'. denique drando doctrinam et reuelationem et oculorum cordis adapertionem et demonstrationem futurorum et apertionem diabolicarum imidiarum et multiformi atque ineffabili dono gratiae caelestis illuminationem, ad hoc utique, ut diuina praecepta et promissa discamus. hoc est ergo gratiam dei ponere in lege atque doctrina. Hinc itaque apparet hanc eum gratiam confiteri, qua demonstrat et reuelat deus quid agere debeamus, non qua donat atque adiuuat, ut agamus, cum ad hoc potius ualeat legis agnitio, si gratiae desit opitulatio, ut fiat mandati praeuaricatio; ubi enim non est lex, ait apostolus, nec praeuaricatio, et: concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret:
Abbreviated transcription (Latin):
auxilium subministrat: ut qd̃ ꝑ liberum
homines facere iubentur arbitrium. faci¬
lius possent implere ꝑ grãm. Et tanqm̃ expli¬
caturus quam dicat grãm: secutus adiun¬
.xit dicens. Quam nos non ut tu putas
in lege tantummꝰ: s & in di ẽẽ adiutorio
confitemur. Quis non hic desideret. ut
ostencdat quam uelit intelligi grãm.
Oꝑter hoc enim maxime de illo expectare
debemus: ut dicat hoc quod dicit ñ in
lege tantummꝰ se grãm confiteri. S nobiᷤͤᷤ
hac expectatione suspensis: qͥd addider it.
intuemini. Adiuuat enim nos d̾s inquit
ꝑ doctrinam ce reuelationem suam. dum
cordis nr̃i ocłos aꝑit: dum nobis ne p̾senti¬
bus occupemur futura demonstrat: cũ
diaboli pandit insidias: dũ nos multi¬
formi & ineffabili dono gr̃e cȩlestis illumi¬
nat. Deinde sententiã suam quada uelut
absolutione concludens. qui hec dicit
inquit. grãm tibi uidetur negare: an et

Expanded text:
auxilium subministret, ut quod per liberum auxilium subministret, ut quod per liberum homines facere iubentur arbitrium, facilius possent implere per gratiam\' — et tamquam explicaturus quam dicat gratiam secutus adiunxit dicens: \'quam nos non, ut tu putas, in lege tantummodo, sed et in dei esse adiutorio confitemur\'. quis non hic desideret ut ostendat quam uelit intellegi gratiam? propter hoc enim maxime de illo expectare debemus, ut dicat hoc quod dicit non in lege tantummodo se gratiam confiteri. sed nobis hac expectatione suspensis quid addiderit intuemini. \'adiuuat enim nos deus\', inquit, per doctrinam et reuelationem suam, dum cordis nostri oculos aperit; dum nobis, ne praesentibus occupemur, futura demonstrat; dum diaboli pandit insidias; dum nos multiformi et ineffabili dono gratiae caelestis illuminat\'. deinde sententiam suam quadam uelut absolutione concludens qui haec dicit\', inquit, \'gratiam tibi uidetur negare an et
Abbreviated transcription (Latin):
hominis. quia si sic uult homo. ut tam̃ eiꝰ
uoluntati ds ardorem dilectionis inspiret.
& sic oꝑatur homo. ut tam̃ d̃s cooꝑetur. si¬
ne cuius adiutorio quid est homo. s ideo
ad hanc laudem adiunxit & dm̃. qͥa nisi
natura eẽt in qua nos condidit. qua uelle
&e agere possemus: nec uellemꝰ nec agerem.
Hanc autẽ naturalem possibilitatẽ quod
adiuuaridĩ grã confitetur. ñ est hic aꝑtũ
uel quam dicat grãm. uł quatenus ea na¬
turam sentiat adiuuari: s sicut aliis locis
in quib euidentius loquitur intelligi po¬
test. non uult aliud accipi qm̃ legem atq
doctrinam. qua naturalis possibilitas adiu¬
uetur. Nam quodã locoait. UHic nosim¬
ꝑitissimi hominum putant iniuriam di¬
uine grẽ facere: quia dicimus eam sine
uoluntate nr̃a nequaqm in nobis ꝑficere
sc̃itatem: quasi ds gr̃e sue aliquid imꝑaue¬
rit. et non illis quib imꝑauit etiã gr̃ȩ suȩ

Expanded text:
hominis, quia sic uult homo, ut tamen deus hominis, quia sic uult homo, ut tamen deus uoluntati eius ardorem dilectionis inspiret, et sic operatur homo, ut tamen deus cooperetur — sine cuius adiutorio quid est homo? — sed ideo ad hanc laudem adiunxit et deum, quia nisi natura esset in qua nos condidit, qua uelle et agere possemus, nec uellemus nec ageremus. Hanc autem naturalem possibilitatem quod adiuuari dei gratia confitetur, non est hic apertum uel quam dicat gratiam uel quatenus ea naturam sentiat adiuuari; sed sicut aliis locis, in quibus euidentius loquitur, intellegi potest, non uult aliud accipi quam legem atque doctrinam, qua naturalis possibilitas adiuuetur. Nam quodam loco ait: \'hic nos imperitissimi hominum putant iniuriam diuinae gratiae facere, quia dicimus eam sine uoluntate nostra nequaquam in nobis perficere sanctitatem — quasi deus gratiae suae aliquid imperauerit et non illis, quibus imperauit, etiam gratiae suae
Abbreviated transcription (Latin):
uł etiam seipsum: qm̃ cũ dixisset. gͦ in uolun¬
tate & ope bono laus hominis ẽ. uelut cor¬
rexit atq addidit: immo & hominis & dĩ.
Non enim hoc ꝓpterea dixit. quia scd̾m saña
doctrinam intelligi uoluit. quod & uelle &
oꝑari d̾s oꝑetur in nobis: s eur hoc dixĩt
satis euidenter ostendit. continuo subiun¬
gendo. Qui ipsius uoluntatis & opis possibi¬
litatem dedit. Hanc autẽ possibilitatem in
natura eum ponere: de uerbis exꝰ supioribꝰ
clarum ẽ. S ne nichil de gr̃ã dixisse uidere¬
tur: adiunxit. Quiq ipsam possibilitatem:
grẽ suȩ adiuuat semꝑ auxilio. Non ait ip¬
sam uoluntatẽ. uł ipsam oꝑationem: qd̾ si
diceret. ñ abhorrere a doctrina apłica ude¬
retur: s ait ipsam possibilitatem. illud ui¬
delicet ex trib quod in natura locauit. gr̃e
sue adiuuat semꝑ auxilio: ut scilicet inuo¬
luntate & actione non ido laus sit & dĩ et

Expanded text:
uel etiam se ipsum, quoniam cum dixisset: ergo in uolunuel etiam se ipsum, quoniam cum dixisset: ergo in uoluntate et opere bono laus hominis est\', uelut correxit atque addidit: \'immo et hominis et dei\'. non enim hoc propterea dixit, quia secundum sanam doctrinam intellegi uoluit, quod et uelle et operari deus operetur in nobis, sed cur hoc dixerit satis euidenter ostendit continuo subiungendo: \'qui ipsius uoluntatis et operis possibilitatem dedit\'. hanc autem possibilitatem in natura eum ponere de uerbis eius superioribus clarum est. sed ne nihil de gratia dixisse uideretur, adiunxit: \'quique ipsam possibilitatem gratiae suae adiuuat semper auxilio\'; non ait: ipsam uoluntatem uel ipsam operationem — quod si diceret, non abhorrere a doctrina apostolica uideretur — sed ait: \'ipsam possibilitatem\', illud uidelicet ex tribus, quod in natura locauit, \'gratiae suae adiuuat semper auxilio\', ut scilicet in uoluntate et actione non ideo laus sit et dei et
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a ẽẽ uoluit. ita sint firma &e fortia. & sibi
sufficientia. ut nullo indigeant erꝰ auxilio:
& icło non adiuuet ut uelimus. ñ adiuuet.
ut agamus: ẜ tantũmm̃ adiuuet ut uelle &
agere ualeamus. Contra autẽ apls. Cum
timore inquit & tremore: urãm ipsorum
salutem oꝑamini. Et ut scirent quia non
tantũ in eo qd̃ oꝑari possunt hoc enim &¬
in natura & in doctrina iam acceꝑant. s etiã
in eo quod oꝑantur diuinitus adiuuant᷑:
non ait ds est enim qui oꝑatur in uobis
posse. tãꝗͣ ipsi iam & uelle & oꝑari ꝑ seipsos
habeant. nec in his duob adiutorio eius in¬
digeant: s ait. Os est enim qui oꝑatur in
uersarios sc̃o spũ tanto ante p̃uidit: & hec
duo. id est &e uelle & oꝑari. que iste ita nr̃a eẽ
uoluit. tanquã ipsa diuine gr̃ẽ ñ adiuuen¬
tur auxilio. dm̃ in nobis dixit oꝑari. Neq
hinc pelagius incautos fallat & simplices.

Expanded text:
nostra esse uoluit, ita sint firma et fortia et sibi nostra esse uoluit, ita sint firma et fortia et sibi sufficientia, ut nullo indigeant eius auxilio, et ideo non adiuuet ut uelimus, non adiuuet ut agamus, sed tantummodo adiuuet ut uelle et agere ualeamus. contra autem apostolus cum timore, inquit, et tremore uestram ipsorum salutem operamini. et ut scirent, quia non tantum in eo quod operari possint — hoc etenim in natura et in doctrina iam acceperant — sed etiam in eo quod operantur diuinitus adiuuantur, non ait: deus est enim qui operatur in uobis posse, tamquam ipsi iam et uelle et operari per se ipsos habeant nec in his duobus adiutorio eius indigeant, sed ait: deus est enim qui operatur in uersarios sancto spiritu tanto ante praeuidit et haec duo, id est et uelle et operari, quae iste ita nostra esse uoluit, tamquam ipsa diuinae gratiae non adiuuentur auxilio, deum in nobis dixit operari. Neque hinc Pelagius incautos fallat et simplices
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Don enim de uelle. nec de ẽe: s tantũmͦ
de eo quod potest ẽẽ disseritur. Eece ẽ totum
dogina pelagii in libro tercio eius ꝑ libero
arbitrio. his omnino uerbis diligent̃ exp̾ssũ.
quo tria ista. unum qd̃ est posse. alterũ qd̃ est
uelle. tercium qd̃ est ẽẽ. id est possibilitatẽ. uolimn¬
datem. actionem. tanta eurauit subtilitate
distinguere: ut quandocunq legimus uł
audimus diuinȩ gr̃e adiutorium confiteri.
ut. a malo declinemus bonũq faciamus.si¬
ue in lege atq doctrina. siue ubilibet consti¬
tuat. sciamiis quod loquitur: nec erremus
aliter eum intelligendo quã sentit. Scire
quippe debemus. quod nec uoluntatẽ nrãm
nec actionem diuino adiuuari credit auxi¬
lio. s solam possibilitatem uoluntatis atq
oꝑis. quam solam in hiis tribr nos habere
affirmat ex d̃o. tanqũã hoc sit infirmum
qd̾ ds ipse posuit in natura: cȩta uͦ duo q̃

Expanded text:
tur; non enim de uelle nec de esse, sed tantummodo tur; non enim de uelle nec de esse, sed tantummodo de eo quod potest esse disseritur\'. Ecce est totum dogma Pelagii in libro eius tertio pro libero arbitrio his omnino uerbis diligenter expressum, quo tria ista, unum quod est posse, alterum quod est uelle, tertium quod est esse, id est possibilitatem, uoluntatem, actionem, tanta curauit subtilitate distinguere, ut quandocumque legimus uel audimus eum diuinae gratiae adiutorium confiteri, ut a malo declinemus bonumque faciamus, siue in lege atque doctrina siue ubilibet constituat, sciamus quid loquitur nec erremus aliter eum intellegendo quam sentit. scire quippe debemus, quod nec uoluntatem nostram nec actionem diuino adiuuari credit auxilio, sed solam possibilitatem uoluntatis atque operis, quam solam in his tribus nos habere affirmat ex deo, tamquam hoc sit infirmum, quod deus ipse posuit in natura, cetera uero duo, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ista uͦ sine illo ẽẽ non possunt. Itaq liberum
mͥ est. nec uoluntatem bonam habere nec
actionem: nullo autẽ modo possum ñ habe¬
re possibilitatem boni. Inest michi etiamsi no¬
luero: nec ocium sui aliqñdo in hoc natura
recipit. Quem nobis sensum: exempla aliqͣ
faciant clariorem. Quod possumus uidere
oculis nr̃m non est: quod uͦ bene aut male
uidemus. hoc nr̃m est. Et ut generaliter
uniuersa complectar: quod possumꝰ omne
bonũ facere dicere cogitare. illiuis est qui
hoc posse donauit. qui hoc posse aduiuat.
Q uod uͦ bene uł agimus. uł loquimur. uel
cogitamus nr̃m est: quia hec omĩa uertere.
in malum etiãpossumus. Unde qd̃ ꝓpt̃ ca¬
lumniam ur̃am sepe repetendum est. cũ di¬
cimus posse homine ẽẽ sine peccato. confessio.¬
ne possibilitatis accepte laudamus dm qui
nobis hoc posse largitus ẽ: nec ẽ ibi ulla laudan¬
di hominis occasio. ubi solius di causa tracta¬

Expanded text:
ista uero sine illo esse non possunt. itaque liberum ista uero sine illo esse non possunt. itaque liberum mihi est nec uoluntatem bonam hactionem, nullo autem modo possum non habere possibilitatem boni; inest mihi, etiamsi noluero, nec otium sui aliquando in hoc natura recipit. Quem vobis sensum exempla aliqua faciant clariorem. Quod possumus videre oculis, nostrum non est; quod vero bene aut male videmus, hoc nostrum est. Et ut generaliter universa complectar: quod possumus omne bonum facere, dicere, cogitare, illius est qui hoc posse donavit, qui hoc posse adjuvat; quod uero bene uel agimus uel loquimur uel cogitamus, nostrum est, quia haec omnia uertere in malum etiam possumus. unde, quod propter calumniam uestram saepe repetendum est, cum dicimus posse hominem esse sine peccato, et confessione possibilitatis acceptae laudamus deum, qui nobis hoc posse largitus est, nec est ibi ulla laudandi hominis occasio, ubi solius dei causa tracta
Abbreviated transcription (Latin):
ut semꝑ gr̃e adiuuetur auxilio. S nequis
forsitan dicat. nos uel ñ recte intelligere quȩ
loquitur. uł maliuolo animo in aliũ sensũ
que ñ ita dicta sunt uertere: ipsa ĩa uerba
eius accipite. Nos inquit sic tria ista distin¬
guimus: & certũ uelut in ordinem digesta
partimur. Primo loco posse statuimꝰ sedo
uelle. tercio esse. Dosse in natura: uelle in ar¬
bitrio: ẽẽ in effectu locamus. Drimũ illud
id est posse ad dñi ꝓprie ꝑtinet: qui illud ere¬
ature suȩ contulit. Duo uͦ reliqua. hoc est
uelle et eẽ.ad hominem referendasunt: qͥa
de arbitrii fonte descendunt. Ergo in uolun¬
date et oꝑe bono laus hominis est.immo et
hominis & di. qui ipsius uoluntatis & oꝑis
possibilitatem dedit: quiq ipsã possibilitatẽ
grẽ suȩ adiuuat semꝑ auxilio. Quod uͦ potest
homo uelle atꝑ ꝑficere.: solius dĩ est. Potest ita¬
q illud unum ẽẽ. etiam si duo ista ñ fuerint:

Expanded text:
ut semper gratiae adiuuetur auxilio. Sed ne quis ut semper gratiae adiuuetur auxilio. Sed ne quis forsitan dicat nos uel non recte intellegere quae loquitur uel maleuolo animo in alium sensum quae non ita dicta sunt uertere, ipsa iam uerba eius accipite. <nos>. inquit, \'sic tria ista distinguimus et certum uelut in ordinem digesta partimur. primo loco posse statuimus, secundo uelle, tertio esse; posse in natura, uelle in arbitrio, esse in effectu locamus. primum illud, id est posse ad deum proprie pertinet, qui illud creaturae suae contulit, duo uero reliqua, hoc est uelle et esse ad hominem referenda sunt, quia de arbitrii fonte descendunt. ergo in uoluntate et opere bono laus hominis est, immo et hominis et dei, qui ipsius uoluntatis et operis possibilitatem dedit quique ipsam possibilitatem gratiae suae adiuuat semper auxilio; quod uero potest homo uelle bonum atque perficere, solius dei est. potest itaque illud unum esse, etiamsi duo ista non fuerint,
Abbreviated transcription (Latin):
quid fieri debeat. adiuuare credatur ñ etiam
cooꝑando et dilectionem inspirando. ut id
quod faciendum eẽ cognouerit faciat. Nam
cum tria constituat atq distinguat. quibr
diuina mandata dicit impleri. possibilitatẽ.
uoluntatem actionem: possibilitatem scilicet
qua potest homo ẽẽ iustus. uoluntatẽ qua
uult. ẽẽ iustus. actionem qua iustus ẽ. hoꝵ
trium primũ. id est possibilitatẽ. datam con¬
fitetur a creatore naturȩ: nec ẽẽ in nr̃a pote¬
state. s eam nos habere etiam si nolimus. Duo
uͦ reliqua id est uoluntatẽ et actionem. nr̃a
ẽẽ asserit: atq ita nobis tribuit. ut ñ nisi eẽ¬
et nobis ex deo est. id est possibilitatẽ ꝑhibet.
adiunari: tanquã illa que nr̃a sunt hoc est
uoluntas & actio tam sint ualentia ad decli¬
nandum a malo. & faciendum bonũ. ut di¬
uino adiutorio ñ indigeant.: illud uͦ qd̾ nobis
ex dõ est. hoc sit inualidum. id est possibilitas:

Expanded text:
quid fieri debeat adiuuare credatur, non etiam quid fieri debeat adiuuare credatur, non etiam cooperando et dilectionem inspirando, ut id quod faciendum esse cognouerit faciat. Nam cum tria constituat atque distinguat, quibus diuina mandata dicit inpleri: possibilitatem, uoluntatem, actionem — possibilitatem scilicet, qua potest homo esse iustus, uoluntatem, qua uult esse iustus, actionem, qua iustus est — horum trium primum, id est possibilitatem datam confitetur a creatore naturae nec esse in nostra potestate, sed eam nos habere, etiamsi nolimus, duo uero reliqua, id est uoluntatem et actionem nostra esse asserit atque ita nobis tribuit, ut nonnisi tate nostra non est et nobis ex deo est, id est possibilitatem, perhibet adiuuari, tamquam illa quae nostra sunt, hoc est uoluntas et actio, tam sint ualentia ad declinandum a malo et faciendum bonum, ut diuino adiutorio non indigeant, illud uero, quod nobis ex deo est, hoc sit inualidum, id est possibilitas,
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a. a confessione grẽ de qua questio est ꝙͣ
sit distinguenda ista confessio: c&e tam̃ obtegi
potest istoꝵ ambiguitate uerboꝵ. S qͥd mirũ
quando quidem ipse pelagius. cũ episcopalibꝰ¬
gestis sine ulla recusatione damnauerit eos.
qui dicunt grãm cłi et adiutorium ñ ad sin¬
głos actus dari. s in libero arbitrio ẽẽ. uel
in lege atq doctrina ubi putabamus eiꝰ de
hac re om̃s tergiuersationes ẽẽ consumptas.
damnauerit etiam eos qui docent gr̃am cłi
scłm mi̾ta nr̃a dari: tam̃ in libris quos edidit
ꝓ libero arbitrio. quoꝵ mentionem facit in epł.
quam romã misit. nichil aliud sentire mon¬
stratur. qm id quod damnasse uidebatur.
Uam grãm di e adiutoriũ quo adiuuam̃ ad ñ
peccandum. aut innatura & libero ponit ar-¬
bitrio: aut in lege atq doctrina: ut uidelicet
cum adiuuat ds̃ hominem ut declinet ama¬
lo. et faciat bonũ. reuelando & ostendendo

Expanded text:
uestra a confessione gratiae, de qua quaestio est, quam uestra a confessione gratiae, de qua quaestio est, quam sit distinguenda ista confessio et tamen obtegi potest istorum ambiguitate uerborum. Sed quid mirum? quandoquidem ipse Pelagius, cum episcopalibgestis sine ulla recusatione damnaverit eos qui dicunt gratiam Dei et adjutorium nostrum ad singulos actus dari, sed in libero arbitrio esse, vel in lege atque dohac re omnes tergiuersationes esse consumptas — damnauerit etiam eos, qui docent gratiam dei secundum merita nostra dari, tamen in libris, quos edidit pro libero arbitrio, quorum mentionem facit in epistula, quam Romam misit, nihil aliud sentire monstratur quam id quod damnasse uidebatur. nam gratiam dei et adiutorium, quo adiuuamur ad non peccandum, aut in natura et libero ponit arbitrio aut in lege atque doctrina, ut uidelicet, cum adiuuat deus hominem, ut declinet a malo et faciat bonum, reuelando et ostendendo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sentire quod ueritas habet. Quisquis
autẽ quid in eis aꝑtius dicat aduertit: de¬
bet habere etiam ista uerba suspecta: quia
sione constituat: potest huic sensui u̾ba ista
coaptare: dicens icdõ eam ꝑ singłas horas. ꝑsin¬
gula momenta. & ꝑ ac̃tus singłos necessariã
ut semꝑ in memoria retinentes. & reminis¬
centes dimissa nobis ẽẽ peccata. ñ peccemꝰ
ulterius: adiuti ñ aliqua subministratiõe
uirtutis. s uirib ꝓpriȩ uoluntatis: quid sͥ
remissione pecc̃atoꝵ p̃stitum fuerit ꝑ actꝰ
singłos recordantis. Item qm̃ solent dicere
nobis. in eo xp̃m ad non peccandum prebu¬
isse adiutorium. quia iuste ipse uiuendo
iusteq docendo reliquit exemplũ: possunt
etiam ad hoc ista uerba coaptare. ut dicans
ꝑ singula momenta. ꝑsingłos actus neces¬
sariam nobis ẽẽ huuismodi grãm: id est ut
in omni conu̾satione nr̃a intueam᷑ dñice
conu̾sationis exempłi. Puidet autẽ fides

Expanded text:
hoc sentire quod ueritas habet; quisquis hoc sentire quod ueritas habet; quisquis autem quid in eis apertius dicat aduertit, debet habere etiam ista uerba suspecta, quia,sione constituat, potest huic sensui uerba ista coaptare dicens ideo eam per singulas horas, per singula momenta et per actus singulos necessariam, ut semper in memoria retinentes et reminiscentes dimissa nobis esse peccata non peccemus ulterius adiuti non aliqua subministratione uirtutis, sed uiribus propriae uoluntatis quid sibi remissione peccatorum praestitum fuerit per actus singulos recordantis. item quoniam solent dicere nobis in eo Christum ad non peccandum praebuisse adiutorium, quia iuste ipse uiuendo iusteque docendo reliquit exemplum, possunt etiam ad hoc ista uerba coaptare, ut dicant per singula momenta, per singulos actus necessariam nobis esse huius modi gratiam, id est ut in omni conuersatione nostra intueamur dominicae conuersationis exemplum. peruidet autem fides
Abbreviated transcription (Latin):
et melania. quia effari non possumus: uo¬
bis cogitandum eredendumq dimittimꝰ:
ut ea de quibr nos consuluistis potius ĩa
loquamur. festinante etenim ꝑlatore. int̃
occupationes nras multo apud cartaginẽ
quam ubicunqi alibi densiores: quantũ
ds̃ donare dignatus est. ut potuimus ista
dictauimus. Seripsistis mͥ cum pelagio
uos egisse. ut quecunq adu̾sus eũ diceren¬
dur scripto damnaret: eumq dixisse au¬
dientibruobis. Anathemo qui uel sentit
uł dicit grãm cli. qua xp̃c uenit in hunc
mundũ peccatores saluos facere: non solum
ꝑ singłas horas aut ꝑ singła momenta. s
etiam ꝑ singłos actus nrõs non ẽẽ necessa¬
riam. Et qui hanc conantur auferre: penas
sortiuntur eternas. Quisquis hec audit. et
sensum eius ignorat quẽ in libris suis satis
euidenter expressit. non illis quos dicit in¬
emendatos sibi fuisse subreptos. aut omĩno
suos negat. s in illis quos litteris suis quas
romã misit commemorat: omnino eũ putat.

Expanded text:
et Melania, quia effari non possumus, uobis cogitandum credendumque dimittimus, ut ea de quibus nos consuluistis potius iam loquamur. festinante etenim perlatore. inter occupationes nostras multo apud Carthaginem quam ubicumque alibi densiores quantum deus donare dignatus est, ut potuimus, ista dictauimus. Scripsistis mihi cum Pelagio uos egisse, ut quaecumque aduersus eum dicerentur scripto damnaret, eumque dixisse audientibus uobis: \'anathemo qui uel sentit uel dicit gratiam dei, qua Christus uenit in hunc mundum peccatores saluos facere, non solum per singulas horas aut per singula momenta, sed etiam per singulos actus nostros non esse necessariam et qui hanc conantur auferre poenas sortiantur aeternas\\ quisquis haec audit et sensum eius ignorat, quem in libris suis satis euidenter expressit, non illis quos dicit inemendatos sibi fuisse subreptos aut omnino suos negat, sed in illis quos litteris suis quas Romam misit commemorat, omnino eum putat
Abbreviated transcription (Latin):
est gͦ ab eis. utrũ nulła creaturã ex nichilo
factam eẽ fateantur. Si enĩ id putant: ue.¬
espondere tͥ que¬
renti dilectissime
orosi. nec ad om¬
nia debeo que
in tuo cõmonito¬
rio posuisti. nec
omnino ñ debeo:
ne studiũ tuũ
qd̾ m gratissimũ
est. contẽpsisse

Expanded text:
est ergo ab eis, utrum nullam creaturam ex nihilo est ergo ab eis, utrum nullam creaturam ex nihilo factam esse fateantur. Si enim id putant, verespondere tibi quaerenti, dilectissime fili Orosi, nec ad omnia debeo, quae in tuo Commonitorio posuisti, nec omnino non debeo, ne studium tuum, quod mihi gratissimum est, contempsisse
Abbreviated transcription (Latin):
deliramenta apud uos ẽẽ conuicta: S de
trum eam ds. qm̃ particuła uł deflusionẽ.
eius ñ esse iam constat. ex nichilo creasse di¬
cendus sit: eo qd̃ durum & impiũ uideatur.
uoluntatem di dicere nichil eẽ. quo uolente
creata est. Hoc quidem iam ñ ꝑtinet ad re.¬
darguendam priscilliam sacrilegã uanitatẽ.
Siue enim ex nichilo facta sit anima. siue ħ
ꝓpt̾ea dicendum ñ sit. quia łi uoluntate fa¬
cta est. que uoluntas utiq ñ est nichil: tam̃
quia facta ẽ. & cd̾i natura non est. ꝓfecto here¬
sis illa refellitur. que animã primitus na¬
duram di ẽẽ contendit: ut habeat unde.
conectat quicqͥd aliud falsitatis adiungit.
Uerũ quia & istam questionẽ sꝑnere. & in¬
discussam relinquere non oportet: queren¬
dum ẽ ab istis qui ꝓꝑtẽa nolunt animam
ex nichilo factam credere. ne uoluntatẽ cdei
qua facta est. nichil ẽẽ asserant: querendũ

Expanded text:
deliramenta apud vos esse convicta? CAPUT deliramenta apud vos esse convicta? CAPUT trum eam Deus quoniam particulam vel defluxionem ejus non esse jam constat ex nihilo creasse dicendus sit, eo quod durum et impium videatur voluntatem Dei dicere nihil esse, quo volente creata est: hoc quidem jam non pertinet ad redarguendam Priscilliani sacrilegam vanitatem. Sive enim ex nihilo facta sit anima, sive hoc propterea dicendum non sit, quia Dei voluntate facta est, quae voluntas utique non est nihil: tamen quia facta, et Dei natura non est, profecto haeresis illa refellitur, quae animam primitus naturam Dei esse contendit, ut habeat unde concinnet ibi quidquid aliud falsitatis adjungit. Verum quia et istam quaestionem spernere et indiscussam relinquere non oportet; quaerendum est ab istis, qui propterea nolunt animam ex nihilo factam credere, ne voluntatem Dei qua facta est nihil esse asserant, quaerendum
Abbreviated transcription (Latin):
intemꝑanter offendam. Nam in quibrda
opusculis nrĩs. que uel legis uel legere po¬
teris: multa dicta sunt. que ualeant adu̾¬
sus heresim pͥscillianistarum. qũauis ñ mͥ
eos ꝓposuerim refellendos. Sr cum aliud
agerem. etiam hoc me egisse nunc intelligo:
quando ex te audio quid illi sentiant. Quod
enim est aduersus manicheos multis a me
locis de anima disputatum. que licet sed̾m
quendã modum suũ sit immortalis. tam̃
in deterius deficiendo. & in melius ꝓficien-¬
do mutabilis ẽẽ conuincitur: & ꝑ hoc ñ ẽẽ
dĩ substantia dilucidissime ostendit᷑: simł
quoq pͥscilliani dogma subuertit. Hoc
enim uno firmissime constituto. qd̾ & ueris¬
simũ est. & in se ipso unusquisq ammonitꝰ
facillime agnoscit: neqr illi neq isti inueni¬
unt. unde suas fabulas texant. ¶d̾ autẽ
opus est ire ꝑ amputandos ramos loqua¬
cissimi erroris. cuius radicem effodere
atq extirpare compendiũ est. cũ preser¬
tim & ipse gratuleris iam illa fabulosissima

Expanded text:
intemperanter offendam. Nam in quibusdam opusculis nostris, quae vel legisti, vel legere poteris, multa dicta sunt, quae valeant adversus haeresim Priscillianistarum: quamvis non mihi eos proposuerim refellendos; sed cum aliud agerem, etiam hoc me egisse nunc intelligo, quando ex te audio quid illi sentiant. Quod enim est adversus Manichaeos multis a me locis de anima disputatum, quae licet secundum quemdam modum suum sit immortalis, tamen in deterius deficiendo et in melius proficiendo mutabilis esse convincitur, et per hoc non esse de Dei substantia dilucidissime ostenditur, simul quoque Priscilliani dogma subvertit. Hoc enim uno firmissime constituto, quod et verissimum est, et in seipso unusquisque admonitus facillime agnoscit, neque illi, neque isti inveniunt unde suas fabulas texant. Quid autem opus est ire per amputandos ramos loquacissimi erroris, cujus radicem effodere atque exstirpare compendium est; cum praesertim et ipse gratuleris, jam illa fabulosissima
Abbreviated transcription (Latin):
sig̾cans: subdit.iscedite a mẽ. Tercia pars uͭ ostendit᷑ cor¬
rectio huiꝰ qͥ orat uͥ separet᷑ ab illis nẽ aĩo. ĩ fut᷑o etiã loco:
qͦpꝵ collegio peccauit. ⁊ ĩsistat mandatis di. uł ñ optatio s ꝓ
pħia ẽ hic. qr ita ĩ uidicio fut᷑m ẽ. q̃n a iustis impii seꝑabu̾t᷑.
uł etiã nc̃ ħ fit ĩ area. ubi iã gͣna a paleis nuda sunt. ⁊ seꝑata:
m̃te. ⁊ si int̾ eas lateãt: ⁊ eiscłe ouenticłis ꝯtineant᷑. dicit᷑ gͦ iste
penitẽs: pꝰ tantas difficłtates se exauditũ sigͥcans. Discedite a

Expanded text:
pars, ubi ostenditur correptio hujus qui orat, ut separetur ab illis malis nunc animo, in futuro, etiam loco, quorum collegio peccavit, et insistat mandatis Dei. Vel non est optatio, sed prophetia hic, quia ita in judicio futurum est, quando a justis impii separabuntur. Vel etiam nunc fit hoc in area, ubi jam grana a paleis nuda sunt, et separata mente, etsi inter eas lateant, et eisdem conventiculis contineantur. Dicit ergo iste poenitens p
Abbreviated transcription (Latin):
abscedere. Sr saltem hoc dic: si fugero uictꝰ
sum. felix dixit. Dixi. Augustinus dixit. Et
unde apparebit te fugisse ꝑꝑter gesta ͦ felix
dixit. Iube ut quem elegero: cũ ipso sim. Au¬
gustinus dixit. Elige tibi aliquẽ de istis pre
xit. S cum illo qui est in medio. Augustinꝰ
dixit. Sicut tibi elegisti: usq ad diem cũ illo
eris. felix dixit. Etiam. Et ego hoc consentio.
Bonefacius dixit. Prestabit xp̃c. ut si cũ illo
ueniam: xp̃ianus est. Augustinus ep̃c eccłiȩ¬
catholicȩ ipponi regiensis: his in ecclia coram
ppło gestis subseripsi. felix xp̃ianus cultor le¬
gis manichei: his in eccłia coram ppło gestis
subscripsi.¬
Cum uentum eẽt ad
diem prestitutum. id
est ad pridie iduum
decembrium: res sie
agi cepit in eccłia pa

Expanded text:
abscedere; sed saltem hoc dic: si fugero. uictus abscedere; sed saltem hoc dic: si fugero. uictus sum. FEL. dixit: Dixi. AUG. dixit: Et unde adparebit te fugisse propter gesta? FEL. dixit: lube, ut quem elegero, cum ipso sim. AUG. dixit: Elige tibi aliquem de praesentibxit: Sed cum illo, qui est in medio. AUG. dixit: Sicut tibi elegisti, usque ad diem cam illo eris. FEL. dixit: Etiam; et ego hoc consentio. BONIFACIUS dixit: Praestabit Christus, ut si cum illo ueniam, catholicae Hipponeregiensis, his in ecclesia coram populo Gestis subscripsi. Felix christianus, cultor legis Manichsubscripsi.Cum uentum esset ad diem praestitutum, id est ad pridie iduum Decembrium, res sic agi coepit in ecclesia Pa
Abbreviated transcription (Latin):
causa erat quare prelium agitaret: & illd̾
numen qd̃ dicit huc mitteret. felix dixit.
Dilectionem tuam peto: ut possim responde¬
re. Augustinus dixit. Quando: Cras inter¬
missus sufficit: felix dixit. Intermite mͥ
Tes dies. id est hodie & cras. & ꝑendie. aut
usq ad diem qui ẽ post dñicum ĩd est pridie
idus decembris. Augustinus dixit. Uideo
te dilationem ad respondendum petisse:
Humanum ẽ: ut concedatur tibi. S si respõ¬
dere ñ potueris ad p̾stitutum diem. qͥd fiet.
felix dixit. Ero uictus. Augustinus dixit. Qd
si fugeris. felix dixit. Reus ero ciuitatis huiꝰ.
et ubiqr. et legis meȩ. Augustinus dixit. Im¬
mo hoc dic: si fugero. sic habear tanqu̾a si
anathematiz auero manicheum. felix dixit.
Hoc dicere non possum. Augustinus dixit.
Ergo aꝑte nobis dic. quia fugere cogitas: & ne¬
mo te denet. felix dixit. Non fugio. Augusti¬
nus dixit. Ut uideo non uis quasi uictus

Expanded text:
causa erat, quare proelium agitaret et illud causa erat, quare proelium agitaret et illud numen, quod dicit, huc mitteret. FEL. dixit: Dilationem peto, ut possim respondere. AUG. dixit: Quando? cras intermissus sufficit? FEL. dixit: Intermitte mihi tres dies, id est hodie et cras et perindie aut usque ad diem, qui est post dominicum, id est pridie idus Decembris. AUG. dixit : Uideo te dilationem ad respondendum petisse; humanum est, ut concedatur tibi . sed si respondere non potueris ad praestitutum diem, quid fiet? FEL. dixit: Ero uictus. AUG. dixit: Quid? si fugeris. FEL. dixit: Reus ero ciuitatis huius et ubique et legis meae. AUG. dixit: Immo hoc dic: si fugero, sic habear, tamquam si anathemauero Manichaeum. FEL. dixit: Hoc dicere non possum. AUG. dixit: Ergo aperte nobis dic, quia fugere cogitas et nemo te tenet. FEL. dixit: Non fugio. AUG. dixit: Ut uideo, non uis quasi uictus
Abbreviated transcription (Latin):
ego respondeo: tu autẽ mͥ interroganti re¬
spondere noluisti. S quia me int̃rogasti.
audi quod inter rogasti. Nos qͥdem dicimꝰ
liberatorem xp̃m uenisse. et a peccatis nr̃is
dicimus nos liberari: quia nos ñ sumus de
substantia dĩ geniti. s ꝑ eius uerbũ facti ado
Multũ autẽ intest inter natũ de substantia
dĩ. & factũ a do̾: quod ñ est substantia cł̃. ¶ẽ¬
quid gͦ fecit ds. potest ẽẽ mutabileꝰ. ipse aũt
ds̃ non est mutabilis: quia ñ possunt equa¬
ri oꝑa artifici et conditori. Tu autẽ qͥ pau¬
loantea ad int̾rogationem meã dixisti. qͥa
& pater qui generauit ibilucis filios. et
aer. et ipsa terra. & ipsi filii una substan¬
da sunt & ȩqualia sunt omĩa: oportet ut
dicas mͥ huic substantie utiq incorrup¬
tibili. quomͦ poterat nocere gens tenebra
rum. Si enĩ poterat nocere ei: ñ erat nata
incorruptibilis. Si autẽ non poterat: nulla

Expanded text:
ego respondeo, tu autem mihi interroganti reego respondeo, tu autem mihi interroganti respondere noluisti. sed quia me interrogasti, audi, quod interrogasti. nos quidem dicimus liberatorem Christum uenisse et a peccatis nostris dicimus nos liberari, quia nos non sumus de substantia dei geniti, sed per eius uerbum facti a deo. multum autem interest inter natum de substantia dei et factum a deo, quod non est de substantia dei. quicquid ergo fecit deus, potest eDeus non est mutabilis: quia non possunt aequari opera artifici et conditori. Tu autem qui paulo ante ad interrogationem meam dixisti, quia et Pater qui generavit ibi lucis filios, et aer, et ipsa terra, et ipsi filii una substantia sunt, et aequalia sunt omnia; oportet ut dicas mihi, huic substantiae utique incorruptibili quomodo poterum. si enim poterat nocere ei, non erat natura incorruptibilis; si autem non poterat, nulla
Abbreviated transcription (Latin):
iam qm̃ ceꝑunt apte blasphemiȩ. si defen¬
dendas putas. dic quid ista gens tenebran
quam uidetur dẽ timusse. ne magna labes
et uastitas ex tenebris in regna eius irrue¬
ret. nocere poterat dõ: maxime euis re¬
gna suꝑius dixit ita fundata. ut a nullo
unquã moueri aut coneuti possent. Quid
illi gͦ factura erat gens istas Doterat enim
nocere: an non poterat: Responde unũde
duob. felix dixit. Et ego respondeo. Si nicħ̾
contra dm̃ est. scd̾m quod dicit sc̃ptura mani¬
chei. quia est alterum regnũ ꝑ qua causa
xp̃c missus est. ut nos liberaret de laqueo
mortis huius:Cuius ẽ iste laqueus et
mors: Si adu̾sarius nullus contra dm̃ ẽ.
ut quid baptizati sumus: Ut qͥd eucari¬
stia. ut quid xp̃ianitas. si contra dm̃ nicħ̾
est: Augustinus dixit. Quia uideo te nol¬
le respondere quod interrogo. & te int̾ro¬
gare ut tibi respondeam: & hoc ñ recuso.
dum tam̃ memineris quia tibi int̾roganti

Expanded text:
iam quia coeperunt apertae blasphemiae, si defeniam quia coeperunt apertae blasphemiae, si defendendas putas, dic, quid ista gens tenebrarum, quam uidetur deus timuisse, ne magna labes et uastitas ex tenebris in regna eius inruerent, nocere poterat deo; maxime cuius regna superius dixit ita fundata, ut a nullo umquam moueri aut concuti possent. quid ergo illi factura erat gens ista? poterat ei nocere, an non poterat? responde unum de duobus. FEL. dixit: Et ego respondeo: si nihil contra deum est, secundum quod dixit scriptura Manichaei, quia est alterum regnum, pro qua causa Christus missus est, ut nos liberaret de laqueo mortis huius? cuius est iste laqueus et mors? si aduersarius nullus contra deum est, ut quid baptizati sumus ? ut quid eucharistia, ut quid christianitas, si contra deum nihil est? AUG. dixit: Quia uideo te nolle respondere, quod te interrogo, et te interrogare, ut tibi respondeam, et hoc non recuso, dum tamen memineris, quia tibi interroganti
Abbreviated transcription (Latin):
lo unquã moueri et concuti possunt. ne¬
minem timuit: sicut oportebat ut nemi
nem timeret:cuiꝰ regna sic fundata erant.
ut a nullo aut moueri aut concuti possent.
Et legit sequentia. Iuxta unam uͭ partem
ac latus illustris illiuis ac sc̃ȩ terre. Et cum
legeret. int̾rogauit. Quod latus. ¶Dextrum
aut sinistrum: felix dixit. Hanc tibi egoñ
possum int̃pretari sc̃pturam: & exponere qd̾
ibi non ẽ. Ipsa sibi int̃pres est. Ego ñ possũ
dicere: ne forte incurram inꝑeccatũ. Augu¬
stinus dixit. Legatur hoc gͥ quod sequitur
Et cũ legeret. & uentum eẽt ad locũ ubi
habet. lucis uͦ beatissimȩ pater sciens la¬
bem magnã ac uastitatem. que ex tene¬
bris surgeret adu̾sus sua sc̃a impendere
scła. nisi quod eximium ac preclarũ et
urtute potens numen opponat. quo su¬
peret simul ac destruat stirꝑem tenebra¬
rum. qua extincta ꝑpetua quies lucis in¬
oculis pararetur. Augustinus dixit. Nunc

Expanded text:
lo unquam moveri et concuti possunt, nelo unquam moveri et concuti possunt, neminem timuit, sicut opnem timeret, cuius regna sic fundata erant, ut a nullo aut moueri aut concuti possent. et legit sequentia: iuxta uero unam partem ac latus inlustris illius ac sanctae terrae. et cum legeret, interrogauit: quod latus? dextrum aut sinistrum? FEL. dixit: Hanc tibi ego non possum interpretari scripturam et exponere, quod ibi non est; ipsa sibi interpres est. ego non possum dicere, ne forte incurram in peccatum. AUG. dixit: Legatur ergo, quod sequitur. et cum legeret et uentum esset ad locum,. ubi habet: lucis uero beatissimae pater sciens labem magnam ac uastitatem, quae ex tenebris surgeret, aduersus sua sancta inpendere saecula, nisi quod eximium ac praeclarum et uirtute potens numen obponat, quo superet simul ac destruat stirpem tenebrarum, qua extincta perpetua quies lucis incolis pararetur, Augustinus dixit: Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
¶na. Augustinus dixit. Et ita fundata. ut̾
a nullo unquã moueri aut concuti possit:
felix dixit. Motio et concussio habet distan¬
tiam. Augustinus dixit. Habeat. S tam̃ tã¬
lia fuerunt: ut a nullo unquã moueri aut
concuti possent: felix dixit. Est distantia in¬
ter moueri et concut. Augustinus dixit.
Don inde te interrogo. felix dixit. S indeme
uis tenere. Augustinus dixit. Quomͦ uis
accipe moueri. Non poterat moueri: fẽlix
dixit. Non dico quia non poterat moueri:
s motio distantia est. Augustinus dixit.
S ita dixi. Nec moueri nec concuti. Nondi¬
xi moueri quidem potest. s concuti ñ pot̃:
aut concuti quidem potest. s moueri non
potest: s ambas res dixi ñ posse nec moue¬
ri nec concuti. felix dixit. De ambab reb
distantia est: inter moueri et concuiti. Au
gustinus dixit. Legamus gͦ sequentia. ui¬
Deamus si ds iste qui fundata habebat re.¬
gna suꝑ lucidam & beatam t̾ram. quȩ a nul¬

Expanded text:
Una. AUG. dixit: Et ita fundata, ut Una. AUG. dixit: Et ita fundata, ut a nullo umquam moueri aut concuti possit? FEL. dixit: Motio et concussio habet distantiam. AUG. dixit: Habeat; sed tamen talia fuerunt, ut a nullo umquam moueri aut concuti possent ? FEL. dixit: Est distantia inter moueri et concuti. AUG. dixit: Non inde te interrogo. FEL. dixit: Sed inde me uis tenere. AUG. dixit: Quomodo uis, accipe "moueri non poterat moueri ? FEL dixit: Non dico, quia non poterat moueri, sed motio distantia est. AUG. dixit: Sed ita dixi: nec moueri nec concuti; non dixi: moueri quidem potest, sed concuti non potest, aut: concuti quidem potest, sed moueri non potest. sed ambas res dixiri, nec concuti. FEL. dixit: De ambabus rebus distantia est inter moveri et concuti. CAPUT XIX. AUG. dixit: Legamus ergo sequentia, videamus si Deus iste qui fundata habebat regna super lucidam et beatam terram, quae a nul
Abbreviated transcription (Latin):
felix dixie. Coȩquantur sibi omĩa & que gena¬
uit. et que non generauit.: id est terra illa
ubi commorabatur. Augustinus dixit. Quid.
ipse qui generauit ȩqualis est illis om̃ib aut.
maior est illis: felix dixit. Et qui generauit. &¬
quos generauit. & ubi positi sunt: omĩa equa¬
lia sunt. Augustinus dixit. Unius gͦ substan¬
diȩ sunt. felix dixit. Unius. Augustinꝰ dixit.
Hoc quod est ds pater. hoc sunt filii ipsius. hoc.
& illa terra: felix dixit. Hoc unũ sunt om̃s.
Augustinus dixit. Huius gͦ terrȩ ñ est pater:
s habitator. felix dixit. Etiam. Augustinꝰ dixit.
Si nec genuit illam nec fecit illam: quomͦ ad
eum ꝑtineat nisi sola uicinitate ñ uideo. qͦ¬
modo si habet aliquis uicinum bonũ: ce duȩ
iam erunt res ambe ingenitȩ. terra &e pat̾.
felix dixit. Immo tres sunt: pater ingenitꝰ:
terra ingenita: & aer ingenitus. Augustinus
dixit. hoc totũ una substantia est:ꝰ felix dix̃.

Expanded text:
FEL. dixit: Coaequantur sibi omnia, et quae generaFEL. dixit: Coaequantur sibi omnia, et quae generavit, et quae non generavit, id est, terra illa ubi commorabatur. AUG. dipse qui generauit, aequalis est illis omnibus aut maior est illis ? FEL dixit: Et qui generauit et quos generauit et ubi positi sunt, omnia aequalia sunt. AUG. dixit: Unius ergo substantiae sunt? FEL. dixit: Unius. AUG. dixit: Hoc quod est deus pater, hoc sunt filii ipsius, hoc et terra illa? FEL dixit: Hoc unum sunt omnes. AUG. dixit: Huius ergo terrae non est pater, sed habitator ? FEL. dixit: Etiam. AUG. dixit: Si nec genuit illam nec fecit illam, quomodo ad eum pertineat nisi sola uicinitate, non uideo, quomodo si habeat aliquis uicinum bonum; et duae iam erunt res ambae ingenitae: terra et pater. .FEL. dixit: Immo tres sunt: pater ingenitus, terra ingenita et aer ingenitus.\'. AUG. dixit: Hoc totum una substantia est? FEL. dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
coeterna felix dixit. Quod nascitur: finẽ habet.
dixit. Quib gͦ erat ille pater. aut cuius erat.
pater: qm̃ modo patrem nominauit: Si enĩ¬
nichil genuerat: pater ẽẽ ñ poterat. felix dixit.
Sx sunt alia que generauit. Augustinꝰ dixit.
Iua gͦ que generauit ñ sunt illi coeterna: an
& ipsa coeterna sunt felix dixit. Coeterna
sunt illi quicqͥd ds̃ generauit. Augustinus
dixit. Ergo errasti quod suꝑius dixisti: omne
quod nascitur finem habet. felix dixit. Int̾i̾m
quia scł̾m generationẽ carnis locutus sum
erraui. Augustinus dixit. Modestissime con¬
fessus errorem: merearis intelligere ueritatẽ
felix dixit. fãciat ds. Augustinus dixit. At¬
dende gͦ iam: ut incipias cognoscere errorẽ
scripturȩ huius. Si quȩ genuit ds coet̃na
non sunt illi: melior est terra illa quam ñ
generauit ds̃. ubi habitant omĩa que gene¬
rauit ds: quam t̾ram dicis ab eo ñ generatã

Expanded text:
coaeterna. FEL. dixit: Quod nascitur, finem habet; coaeterna. FEL. dixit: Quod nascitur, finem habet; dixit: Quibus ergo erat ille pater aut cuius erat pater, nihil genuerat, pater esse non poterat. FEL. dixit: Sed sunt alia quae generavit. AUG. dixit: Illa ergo quae generavit, non sunt illi coaeterna, an et ipsa coaeterna sunt? FEL. dixit: Coaeterna sunt illi quidquid Deus generavit. AUG. dixit: Ergo errasti, quod superius dixisti, Omne quod nascitur, finem habet. FEL. dixit: Interim quia secundum generationem carnis locutus sum, erravi. AUG. dixit: Modestissime confessus errorem, merearis intelligere veritatem. FEL. dixit: Faciat Deus. AUG. dixit: Attende ergo jam, ut incipias cognoscere errorem scripturae hujus. Si quae genuit Deus, coaeterna non sunt illi, melior est terra illa quam non generavit Deus, ubi habitant omnia quae generavit Deus, quam terram dicis ab eo non generatam.
Abbreviated transcription (Latin):
turam tuã. quomͦ uoluisti. & acceptaui: & tu
sic mͥ accepta quiequid dixero. Augustinus
dixit. Interim quod interrogaui. si nicħ me
contrã mouerit accepto: si autẽ aliqͥd moue¬
rit. motũ meũ indico tibi. ut ad ipsũ respon¬
deas. felix dixit. Ego non respondi ad tua
dicta. Augustinus dixit. Quia prius ẽ ut
michi ad id quod int̾rogaui respondeas. tam̃
feci etiam ut prior tibi respondeam. forte ñ
de mouit. ideo ñ respondisti. forte & me ñ mo¬
uebit cum responderis. Responde gͦ ad qd
int̾rogaui. felix dixit. Respondeo. Et adie-¬
cit. Dixisti gͦ de terra illa in qua ds̃ habetur.
an facta est ab illo. an generauit ilła: an coet̃¬
na illi ẽ. Et ego dico quia quom̃ ds̃ eternus ẽ.
et factura apud ilłu nulla est: totũ ȩternũ ẽ.
Augustinus dixit. Don illam gͦ genuit̾ neq
fecit: felix dixit. Non. s est illi coeterna. Augu¬
stinus dixit. Si autẽ genuisset illam: ñ illi eẽt

Expanded text:
turam tuam, quomodo uoluisti et acceptaui, et tu turam tuam, quomodo uoluisti et acceptaui, et tu sic mihi . accepta, quicquid dixero. AUG. dixit: Interim quod interrogaui, si nihil me contra mouerit, accepto; si autem aliquid mouerit, motum meum indico tibi, ut ad ipsum respondeas. FEL. dixit: Ego non respondi ad tua dicta.- AUG. dixit: Quia prius est, ut mihi ad id, quod interrogaui, respondeas, tamen feci etiam, ut tibi prior respondeam . forte non te mouit; ideo non respondisti . forte et me non mouebit, cum responderis. responde ergo ad quod interrogaui. FEL. dixit: Respondeo. et adiecit: dixisti ergo de terra illa, in qua deus habetur, an facta est ab illo, an generauit illam, an coaeterna illi est. et ego dico, quia, quomodo deus aeternus est et factura apud illum nulla est, totum aeternum est.. AUG. dixit: Non illam ergo genuit neque fecit? FEL. dixit: Non, sed est illi coaeterna. AUG. dixit: Si autem genuisset illam, non illi esset