comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pumendi peccatores : bis uͦ qui ea legatime
utuntur testimonium ẽ quo demonstratur
ad quẽ libandi confũgere debent peccatores.
In cius enim grͣa ẽ iusticia dir cestimoniũ ha-¬
bens alege q iphis. qua iustificatur impiis.
Quam quidam ignorantes. & suã uolentes
constituere: iusticie dĩ non sunt subiecti. Qn¬
ta inquit mandauit patrib nr̃is nota fac̾e̾
ca filiis sius: ut cognoscat generatio altera.
filii qui nascentur et exurgẽt: & enarrabt᷑

Expanded text:
puniendi peccatores; his vero qui ea legitime puniendi peccatores; his vero qui ea legitime utuntur, Testimonium est quo demonstratur ad quem liberandi confugere debent peccatores. In ejus enim gratia est justitia Dei, testimonium habens a Lege et Prophetis, qua justificatur impius: quam quidam ignorantes, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . 8. « Quanta, » inquit, « mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis: ut cognoscat generatio altera, filii qui nascentu
Abbreviated transcription (Latin):
que maamodũ inter ẽ etiam inter iacob & isrł.
diu̾sis causis um bomini sunt imposita. Iacob ppt̾
supplantationẽ: qͣm nascentis tenuit plantam
fr̃is: ifrł autẽ ppt᷑ uisionẽ di. Sic aliud eͣ suscita¬
uit: aliud posuit. Nam suscitauit testimoniũ
quantum existimo dictum ẽ: quod illo aliqͥd
suscitatum ẽ. Sine lege enim ait apłs: peccatũ
mortuum ẽ. E go autẽ iniuebã aliquando sine
lege. Aduemente autẽ mandato: peccatum te¬
unxit. Ecce quod suscitatum c̃ ꝑ testimoniũ qd̵
t̃ ler: ut appareat quod latebat. Sic̃ paulõpost
quia iusto nonc̃ lex posita. Testimoniũ gͥ eͣ
inquantũ aliquid ꝓbat: lex autẽ inqͣntũ iubeẽ:
cum sit una t̾ademq res. Qno cirta sic̃ lapis
xpͣc. s credentib incaput anguli. non creden¬
tib autẽ lapis offensionis. & petra scandali:
ita testimonium legis eis qui lege ñ legntime
utuntur testimonium ẽ quo conuincantur

Expanded text:
 quemadmodum interest etiam inter Jacob, et Isra quemadmodum interest etiam inter Jacob, et Isradiversis causis uni homini sunt imposita; Jacob propter supplantationem, quoniam nascentis tenuit plantam fratris; Israel autem propter visionem Dei . Sic aliud est, suscitavit, aliud posuit. Nam, suscitavit Testimonium, quantum existimo, dictum est, quod illo aliquid suscitatum est. Sine Lege enim, ait Apostolus, peccatum mortuum est. Ego autem vivebam aliquando sine Lege: adveniente autem mandato, peccatum revixit. Ecce quod suscitatum est per Testimonium quod est Lex, ut appareat quod latebat, sicut paulo postQuia justo non est lex posita . Testimonium est igitur, in quantum aliquid probat; Lex autem, in quantum jubet; cum sit una eademque res. Quocirca sicut lapis Christus; sed credentibus in caput anguli , non credentibus autem lapis offensionis et petra scandali; ita Testimonium Legis eis qui Lege non legitime utuntur. Testimonium est quo convincantur
Abbreviated transcription (Latin):
testimonium iniacob. ꝙ legem posuit misrł.
Nam & illud quod tam mmsigni & pleno tantis
significationib oꝑe tab̃naculum constitutũ ẽ
tab̾natulum testimonii nominatur: inꝙͦ erat
uelamͣ contra archam legis ÷ sicut uelamͣ contͣ
faciem ministrilegis: quia in illa dispensatioe
ꝑabolȩ & ꝓpositiones erant. Ea quippe quȩ
predicabantur et faciebant. uelatis significa¬
tionib condebantur: ⁊n̾ reuelatis manifestatio¬
nib cernebantur. Cum autem transieruit ad
xp̃m ait apłs: auferetur uelam̃. Quotqͦt emm
sunt ꝓmissiones dĩ: in illo etiam amen. Quisqͥs
litceris legis non intelligit habet. Quisquis au¬
tem ẽ alienus axp̃o: nec intelligit. nec habet.
Suscitauit gͦ testimoniuͣ miacob: & lege̾ posu¬
it misrł. More suo rẽpetit. Nam quod eͥ suscita
hoc ẽ mifrł. Nam sicut ista duo nomina suł
hominis imius : ita lex & uetus testam̃tum.
duo sunt nomina. rei uniuis. Inter cͣ aliguid
ait quispiam: int̾ suscitauit ꝙͥ positit. Itasane:

Expanded text:
Testimonium in Jacob, et Legem posuit in Israel. Nam et illud quod tam insigni et pleno tantis significationibus opere tabernaculum constitutum est, tabernaculum Testimonii nominatur , in quo erat velamen contra arcam Legis, sicut velamen contra faciem ministri Legis; quia in illa dispensatione parabolae et propositiones erant. Ea quippe quae praedicabantur et fiebant, velatis significationibus condebantur, et non revelatis manifestationibus cernebantur. Cum autem transieris adpostolus, auferetur velamen . Quotquot enim sunt promissiones Dei, in illo Etiam, Amen . Quisqulitteris Legis non intelligit, habet; quisquis est autem alienus a Christo, nec intelligit, nec habet. Suscitavit ergo Testimonium in Jacob, et Legem posuit in Israel. More suo repetit. Nam quod est, Suscithoc est, in Israel. Nam sicut ista duo nomina sunt hominis unius, ita Lex, et Testimonium duo sunt nomina rei unius. Interest aliquid, ait quispiam, inter suscitavit et posuit. Ita sane;
Abbreviated transcription (Latin):
ostendens fuisse ibi etiam illos inquib b̃n-¬
placitum c̃ d̃õ: continuo subiecit. Pstrati sunt
emim indeserto. Deinde adiunx̃. Hȩc autẽ figurȩ
nr̃ȩ facte sunt. ut non simus concupiscentes
mala : ficut ꝙ illi concupierunt. Neq idolis
seruientes sicut quidam eorum serierunt:
sicut scriptum e᷑. Sedit popłs manducare &
bibere: & surrexerunt ludere. Neq formce

Expanded text:
ostendens fuisse ibi etiam illos in quibus beneplacitum est Deo; continuo subjecit, « Prostrati enim sunt in deserto: » deinde adjunxit, « Haec autem figurae nostrae factae sunt, ut non simus concupiscentes mala, sicut et illi concupierunt: neque idolis servientes, sicut quidam eorum; sicut scriptum est, Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
u magis hominum intelligi solet: tamen &
illam dictam inuenimus ecclam ÷ & nobis
fortasse potius conuenit dicere salua nos do¬
mine ds̃ nr. & congrega nos denationib:
ut conficeamur nomini sc̾o tuo. Neq dedig

Expanded text:
vero magis hominum intelligi solet: tamen et vero magis hominum intelligi solet: tamen et illam dictam invenimus Ecclesiam, et nobis fortasse potius convenit dicere, Salva nos, Domine Deus noster, et congrega nos de nationibus, ut confiteamur nomini sancto tuo
Abbreviated transcription (Latin):
inuerba ora meiz Quod ẽ attẽdite: hocẽ
mnclinate aurem uram. Et quod ibi ait legem
meã: boc ait bic inuctba oris mei. Ille naiq
pie attendit legem di. & uerba oris tiuis cuius
autem melinat humilitas: non cuius erigit
cericem supbia. Quod enim infunditur. cõnca¬
uo humilitatis excipitur: eminentia tumoa
expellitur. Unde alio loco. inclina inquit au¬
rem tuam: & excipe uerba intellectus. Satis
itaq admoniti sumus etiam istum psalmũ
hinus intellectꝰ a saph. quia genitiuo casu m
utulo positum ẽ buus intellectus ñ hic inteb¬
lectus : mclinata aure susciꝑe. idẽ humili
pietate. Nec ipsius a saph dictum ẽ s ipsi a¬
saph. Quod greco articulo apparet : & inquib¬
dam latinis codicib inuenitur. Uerba igitur
ista intellectus sunt. idẽ intelligentiȩ sunt:
quȩ data ẽ ipsi asapb. Quod non uni homini:
nos alienare debemus. Quamuis enim ꝓpriȩ
quia congregatio magis pecorum. conuocatio

Expanded text:
in verba oris mei. Quod est, Attendite; hoc est, in verba oris mei. Quod est, Attendite; hoc est, Inclinate aurem vestram: et quod illic ait, legem meam; hoc ait hic, verba oris mei. Ille namque pie attendit legem Dei et verba oris ejus, cujus aurem inclinat humilitas; non cujus erigit cervicem superbia. Quod enim infunditur, concavo humilitatis excipitur, eminentia tumoris expellitur. Unde alio loco: Inclina, inquit, aurem tuam, et excipe verba intellectus . Satis itaque admoniti sumus etiam istum psalmum hujus intellectus Asaph quia genitivo casu in titulo positum est, hujus intellectus; non, hic intellectus inclinata aure suscipere, id est humili pietate. Nec, ipsius Asaph dictum est; sed, ipsi Asaph: quod graeco articulo apparet, et in quibusdam latinis codicibus invenitur. Verba igitur ista intellectus sunt, id est, intelligentiae sunt quae data est ipsi Asaph; quod non uni homini, nos alienare debemus. Quamvis enim proprietianorum; quia congregatio magis pecorum, convocatio
Abbreviated transcription (Latin):
catione idem. non spetie: quia idem ipse xp̃c ilł
mpetra figuratꝰ ÷ nobis incarne manifestatus.
S non inquit inomnib illis bnplacitum ẽ do.
Omnes quidem eundẽ cibum spualem mandu¬
cauerunt. & eundem potum spͣualem biberunł:¬
id÷ sp̾tale abhͣosignifica ntem: s non inomnibus
illis b̾nplacitum e do. Cum dicit non inom̃ib:
munis erat om̃ib grͣa. quȩ sacram̃torum iuirtꝰ ÷.
sicut & nunc iam reuelata fides quȩ tunc uelaba
corporis xp̃i cum suo capite regenetata sunt:
non communis ẽ omnib. Nam & heretici ha¬
bent eundem baptismum: ꝙ falsi fr̃es incom¬
mune catholici nommnis. Etgo &r hic recte dicit᷑
s non mominib ilł bnplacitum ẽ dno. Neq tͣc
tamen neq nunc infructuosa ẽ uox dicentis:
attendite ppłs m̃s legem meã. Quȩ locutio nota
ẽ momnnb luteris quod non ait attende: s at¬
tendite. Ex multis enim ppłis constat: quib ꝗd̾
qd̾ sequitur pluralit᷑ dr. Indinate aurem uestrã

Expanded text:
catione idem, non specie; quia idem ipse Christus illis in petra figuratus, nobis in carne manifestatus. « Sed non, » inquit, « in omnibus illis beneplacitum est Deo . Omnes » quidem « eumdem cibum spiritualem manducaverunt, et eumdem potum spid significantem; « sed non in omnibus illis beneplacitum est Deo. » Cum dicit, « Non in omnibus, »  non communis erat omnibus gratia, quae sacramentorum virtus est. Sicut et nunc jam revelata fide quae tunc velabatcorporis Christi cum suo capite regenerata sunt, non communis est omnibus. Nam et haeretici habent eumdem Baptismum, et falsi fratres in communione catholici nominis. Ergo et hic recte dicitur: Sed non in omnibus illis beneplacitum est Deo. 3. Neque tunc tamen, neque nunc infructuosa est vox dicentis: Attendite, populus meus, legem meam. Quae locutio nota est in omnibus litteris, quod non ait, Attende; sed, Attendite. Ex multis enim populus constat; quibus multis quod sequitur pluraliter dicitur: Inclinate aurem vestram
Abbreviated transcription (Latin):
tius fict peccatis corum. & non disꝑdet eos. et
abundauit ut auerteret iram suam. & non ac¬
cendit omnem iram suã: quia si omnis ira ciꝰ
id c̃ quantum digni sunt in eos accenderetur
gens illa nulla relinquerctur: ita ds cu canta¬
tur miscdia & iudicium. et in isto scło ꝑ mistri¬
cordiã facit oriri solem suum suꝑbonos et
malos : & infine scłi ꝑ iudicium ab ecͣnia sua
luce scparatos. etͣnis tenebris punit malos.
Dẽinde ne iim diuinis uerbis inferre uide¬
amur. & tibi dictum ẽ non ꝑdet eos. nosdi¬
camus s p̾ea ꝑdet cos: de boc isto p̾senti psal¬
mo usitatissimã scͥpturȩ locutione̾ aduer¬
tamus: unde ista questio multo diligentiꝰ
uernsq soluatur. Certe de bis ipsis loquens
paułopost cum c̾memorcisset quȩ ꝓpt̾ eos
egy ptii ꝑpessi fuerant. cõmemorans etiam¬
ultimam plagam: & ꝑcussit inquit om̃e
intabernaculis cbam. Et abstulit sicut oues po

Expanded text:
tis eorum, et non perdet eos; et abundabit ut avertat iram suam, et non accendet omnem iram suam. » Quia si omnis ira ejus, id est, quantum digni sunt, in eos accenderetur, gens illa nulla relinqueretur. Ita Deus cui cantatur misericordia et judicium , et in isto saeculo per misericordiam facit oriri solem suum super bonos et malos, et in fine saeculi per judicium ab aeterna luce sua separatos, aeternis tenebris punit malos. 23. Deinde ne vim divinis verbis inferre videamur, et ubi dictum est, Non perdet eos, nos dicamus, Sed postea perdet eos: de hoc ipso praesenti psalmo usitatissimam Scripturae locutionem advertamus, unde ista quaestio multo diligentius veriusque solvatur. Certe de his ipsis loquens paulo post, cum commemorasset quae propter eos Aegyptii perpessi fuerant, commemorans ultimam plagam, « Et percussit, » inquit, « omne in tabernaculis Cham. Et abs
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uidebat cum diceret. habeo alias oues quȩ
non sunt de hoc ouili: oportet me & ipsas
adducere. ut sit unus grex. & unus pastor:
uingendo scilicet fidelem ppłm gentiũ fideli
ppło istłitarum: de quib prius direrit. non
sum missus nisi adoues quȩ ꝑierant domuᷤ
isrł. Nam ꝙ congregabuntur ante cum om̃s

Expanded text:
as oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, ut sit unus grex et unus pastor : jungendo scilicet fidelem populum Gentilium fideli populo Israelitarum, de quibus prius dixerat, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel . Nam et congregabuntur ante
Abbreviated transcription (Latin):
os ad buc parcat. Nam introduxit eos in tͣram
ꝓmissionis: & seruauit eam gentẽ. quousq se
xp̃m int̾ficiendo. sceleri omnium maximo col¬
ligarẽt. Qd cos ex illo regno eradicatos. ꝑ cuncta
gentium regna disseminauit. non utiq dele¬
uit: s manet idc ppłs ꝓlis successione scruatꝰ
tcbut cam signo accepto nequis cum occidat:

Expanded text:
et adhuc parcat. Nam introduxit eos in terram et adhuc parcat. Nam introduxit eos in terram promissionis, et servavit eam gentem quousque se, Christum interficiendo, sceleri omnium maximo colligarent: et quod eos ex illo regno eradicatos per cuncta gentium regna disseminavit, non utique delevit; sed manet idem populus prolis successione servatus, velut Cain signo accepto, ne quis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ mendacem. S cum ipsi eum mentiendo nͣ
fallant: ille uerum dicendo non fallit. Hȩc
itaq u̾ba diinoꝵ eloquiorum de quibs ge
ncratio pͣuablanditur. non ea deprauit sic̃
cor sium: quia & illo deprauato. ista recta
ꝑsistunt. Primo quiꝑpe scdm boc intelligi
possunt quod in eugłio scͥptum eͣ ut sitis sic
pat ur. qui incęlis ẽ qui facit oriri solem suũ
Quis enim non uideat quanta misdice patien¬
tia malis parcat: s ante iudicium ⁊ Sic gͦ pep¬
cit illi genti. ut non accenderet omnem iram
suamiai eam penitus eradicandã atq finen¬
dam. Quod inuerbis ens et int̾cessione ꝓpec¬
catis illorum moysi seruo cius euidenter appa¬
ret: ubi dicit. deleam eos. et faciam te ingentẽ
magnam. Ille intͣcedit ꝑatior deleri ꝓ ipsis quͣa
ipsos: sciens ap̃ miscdẽm se id agere: quiquoniã
nullomodo deleret ipsum. etiam illis parierit
ꝓpter ipsum. Hideamus cnim quantum pepcit:

Expanded text:
esse mendacem. Sed cum ipsi eum mentiendo non esse mendacem. Sed cum ipsi eum mentiendo non fallant, ille verum dicendo non fallit. Haec itaque verba divinorum eloquiorum, de quibus sibi generatio prava blanditur, non ea depravet, sicut cor suum; quia et illo depravato ista recta persistunt. Primo quippe secundum hoc intelligi possunt quod in Evangelio scriptum est: « Ut sitis sicut Pater vester qui in coelis est; qui facit oriri solem suum Quis enim non videat quanta misericordiae patientia malis parcat! sed ante judicium. Sic ergo pepercit illi genti, ut non accenderet omnem iram suam ad eam penitus eradicandam atque finiendam; quod in verbis ejus et intercessione pro peccatis eorum Moysi servi ejus evidenter apparet, ubi Deus dicit, Deleam eos, et faciam te in gentem magnam : ille intercedit, paratior deleri pro ipsis quam ipsos; sciens apud misericordem se id agere, qui quoniam nullo modo deleret ipsum, etiam illis ipsis parceret propter ipsum. Videamus enim quantum pepercerit,
Abbreviated transcription (Latin):
rere uderetur diligens more et inlingua:
mentiens autem incorde non recto cum dõ:
ubi ea potius diligebat. propter quȩ dei ad¬
uitorium reqͥ n ebat. Ipse autem est miseri¬
cors. et ꝓpitius fiet pectatis eorum: et non
disꝑdet eos E t abundauit ut au̾teret irã suã:
et non accendit omnem iram suam Et recorda¬
tus ẽ quia caro sunt: sp̃c uadens & non redi¬
tatem de diuina miscdia pollicentur ÷ etiam¬
si tales ẽẽ ꝑstiterint. qualis generatio ista de scͥ¬
bitur pͣua & amaricans: quȩ cor non direrit
suum. &s non ẽ crclitus cum dõ spc̃ ens. Quib
consentire non expedit. Si cnim ut scdm ipsos
loquar. ds̃ fortasse non ꝑlet nec malos: sinc
dubio non ꝑdet bonos. Cur gͦ non potius id
eligimus : ubi dubitatio nulla ẽ⁊. Nam qui in
lingua sua mentiuntur illi. cum aliud habe¬
at cor coium: putant utiq & uolunt qͣndo
pęnam ȩtͣnam talib comminatur. etiam dm

Expanded text:
rere videretur; diligens in ore et in lingua rere videretur; diligens in ore et in lingua mentiens; in corde autem non recta cum Deo, ubi ea potius diligebat propter quae Dei adtamento eius ipse autem est misericors et propitius fiet peccatis eorum et non perdet eos et abundabit ut avertat iram suam et non accendet omnem iram suam et recordatus est quia caro sunt spiritus vadens et non rediitatem de divina misericordia pollicentur, etiamsi tales esse perstiterint, qualis generatio ista describitur prava et amaricans quae cor non direxit suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus: quibus consentire non expedit. Si enim, ut secundum ipsos loquar, Deus fortasse non perdet nec malos, sine dubio non perdet bonos. Cur ergo non potius id eligimus, ubi dubitatio nulla est? Nam qui in lingua sua mentiuntur illi, cum aliud habeat cor eorum, putant utique et volunt, quando poenam aeternam talibus comminatur, etiam Deum
Abbreviated transcription (Latin):
Aluid in lingua eorum. aliud incorde eorum
inueniebat. cui secreta hominum nuda sua:
& sine ullo obstaculo quid potus amarent
uidebat. Rectum itaq cor cum dõ ẽ: quando ꝓpt̾
łm querit dm. Unam quippe concupiuat e
domino: hanc requirit: ut inhabitet indõ¬
mo domini semꝑ. et contempletur eius delcs¬
tationem. Cui dicit cor fidelium: saturabor
non ollis carnium egiptiorum. nec melõnib.
ꝙ pepõnib. & allio. et cepis. quȩ generatio
pͣtia & amaricans etiam pami p̾ferebat : nec
manna uisibili atq ipsis uolatilib pennatis:
scd saturabor cum manifestabitur gloria tua.
hec est enim hereditas testamenti noui: in
quo illi fideles habiti non sunt. Cuius tam̃
fides etiam tunc quando uelabatur erat in
electis : et nunc quando iam reuelata ẽ non
inmultis uocatis: multi enim sunt uocati.
pauci autem electi. Talis ergo erat generatio
praua & amaricans. etiam cum deum que¬

Expanded text:
Aliud in lingua eorum, aliud in corde eorum Aliud in lingua eorum, aliud in corde eorum inveniebat, cui secreta hominum nuda sunt, et sine ullo obstaculo quid potius amarent videbat. Rectum itaque cor cum Deo est, quando propter Deum quaerit Deum. Unam quippe concupivit a Domino, hanc requiret, ut inhabitet in domo Domini semper, et contempletur ejus delectationem . Cui dicit cor fidelium: Saturabor, non ollis carnium Aegyptiorum, nec melonibus et peponibus, et allio et cepis, quae generatio prava et amaricans etiam pani coelesti praeferebat , nec manna visibili atque ipsis volatilibus pennatis; sed saturabor, cum manifestabitur gloria tua . Haec est enim haereditas Novi Testamenti, in quo illi fideles habiti non sunt, cujus tamen fides etiam tunc quando velabatur erat in electis, et nunc quando jam revelata est, non est in multis vocatis: Multi enim sunt vocati, pauci autem electi . Talis ergo erat generatio prava et amaricans, etiam cum Deum quae
Abbreviated transcription (Latin):
& amaricans momnib his peccauerunt ad¬
huc: & ñ crediłunt in mirabilib etus. Et de¬
fecerunt inuanitate dies eorum: cum possẽt
sicrederent dies inueritate. sine defectu ha¬
bere apud eum cui dictum ẽ. anni tui non
deficient. Defecerunt gͦ inuanitate dies
eorum: & anni eorum cum festinatione.
festinatur quippe tota uita mortalium:
bant eum: non ꝓꝓter ģcͣnam uitam. s uapo¬
rem citius finire metuentes. Querebant. ergo
cum. non utiq hii quos occulerat: s qui exem¬
plo corum occidi timebant. Sic autẽ de illis
scͥptuta locuta ẽ. tanquã hii uͥm quererent qͥ
occidebantur. quia unus ꝓpłs erat: et tanquã
ꝑalia bona: & uitanda temꝑalia mala. Nã
qui ꝓpt̾ b̾nficia t̾rena d̃m querebant. ũ utiq
dm. s illa querebant: qͣue eo modo timore ser¬
uli non liberali dilectione ds̃ colitur. Sic gͦ ñ
colitur. Hoc enim colitur quod diligitur. In¬
de quia ds reb omnib maior et melior inuc¬
nec fideles habiti sunt intestago euis

Expanded text:
ricans, in omnibus his peccaverunt adhuc, et non crediderunt in mirabilibus ejus. Et defecerunt in vanitate dies eorum: » cum possent, si crederent, dies in veritate sine defectu habere apud eum cui dictum est: Anni tui non deficient . Defecerunt ergo in vanitate dies eorum, et anni eorum cum festinatione. Festinatur quippe tota vita mortalium, bant eum: non propter aeternam vitam, sed vaporem citius finire metuentes. Quaerebant ergo eum, non utique ii quos occiderat, sed qui exemplo eorum occidi timebant. Sic autem de illis Scriptura locuta est tanquam hi Deum quaererent qui occidebantur, quia unus populus erat, et tanquam poralia bona, et vitanda temporalia mala. Nam qui propter beneficia terrena Deum quaerebant, non utique Deum, sed illa quaerebant. Et modo timore servili, non liberali dilectione Deus colitur. Sic ergo Deus non colitur: hoc enim colitur quod diligitur. Unde quia Deus rebus omnibus major et melior invenec fideles habiti sunt in testamento ejus. »
Abbreviated transcription (Latin):
UE. LEGEN
LEA M: Quẽ
hic credamus loqũi
nisi dme Ipse enim legem dedit populo suo:
quẽ liberatum ex egypto congregauit. Que con¬
gregatio ꝓpriȩ sinagoga nuncupatur: quod in¬
terpretatur asapb. utrum gͦ ita dictum ẽ intel¬
lectus a saph. quod ipse asaph intellexerit: an
fignrate intelligendum quod eadem sy nago¬
ga hoc ẽ idem populus intellexerit. cui dicit᷑
ifrł autem me non cognouit. & popłs mͣs me¬
ligerent: habentes fidem quȩ postea reuelata :
enim sine̾ ipsa fide fuerunt qui enis in xp̃o fu¬
turam reuelationẽ p̃uidere. & pͣmintiare potue¬
runt: cum & illa uetera sacramenta signifi¬
cantia fuerint futurorum. An soli ꝓpħe habe¬
tur gr̃a: ut intelligerent quod audiebant. S
utiq sacramentum regni cęlorum. uelabatur
inueteri testam̃to: quod plcnitudine temꝑis
reuelaretur in nouo. Nolo enim uos ait apłs

Expanded text:
us, legem meam. Quem hic credamus loqui nisi Deum? Ipse enim legem dedit populo suo, quem liberatum ex Aegypto congregavit, quae congregatio proprie Synagoga nuncupatur, quod interpretatur Asaph. Utrum ergo ita dictum est, Intellectus Asaph, quod ipse Asaph intellexerit; an figurate intelligendum, quod eadem Synagoga, hoc est, idem populus intellexerit, cui diciturIsrael autem me non agnovit, et populus meus no qui intelligerent, habentes fidem quae postea revelata est inentem. Non enim sine ipsa fide fuerunt, qui ejus in Christo futuram revelationem praevidere et praenuntiare potuerunt; cum et illa vetera sacramenta, significantia fuerint futurorum. An soli Prophetae habetur gratia, ut intelligerent quod audiebant. Sed utique sacramentum regni coelorum velabatur in Veteri Testamento, quod plenitudine temporis revelaretur in Novo. « Nolo enim vos
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. S qui ait dep̾ͥcabilis esto. iitauit am¬
biguum:. quia dep̃care commune u̾bum est.
Nam et ille deprecat᷑ qui dep̾cationẽ fimdit:
et ille cui funditur. Dicimus enim dep̾cor te:
spe anticipans. et uelut facta iam deputans:
Repleti sumus inquit mane miscđia tua:
Ergo mhis uelut nocturnis laborib ⁊dolanb̾ ꝓphia¬

Expanded text:
sunt. Sed qui ait, «deprecabilis esto,» vitavit amsunt. Sed qui ait, «deprecabilis esto,» vitavit ambiguum; quia deprecari commune verbum est: nam et ille deprecatur qui deprecationem fundit, et ille cui funditur; dicimus enim, Deprecor te, spe anticipans, et velut jam facta deputans: «Repleti sumus,» inquit, «mane misericordia tua.» Ergo in his velut nocturnis laboribus et dolori
Abbreviated transcription (Latin):
qui multa ꝑsequente isto scło mala toleran¬
tes. innotescunt compedĩti corde insapien¬
tia: ut nectantis malis coacti refugiant a
tere domine usqquo. Et ut sciant qͥ multũ
carnalit̃ sapientes domino tribuunt humam
corpis formam. auersionẽ uultus cius et conu̾.¬
sionem non fieri motu simili motib corꝑis nẽi
in hoc codem psalmo iecolant suꝑora: posust
iniquitates nr̃as inconspectu tuo. scłm nr̃m¬
missuminatione uultus ti. Quomodo gͦ hoc
dicit conuertere ut sit ꝓpitius. quasi faciem
tramau̾tisset iratus. cum ibi sc sic insinuet
iratum. ut non au̾terit faciem ab iniquitatib̾.
et scło corum quib irasceretur : s ea potius
inconspectu suo. et inilluminatione uultus
su posuerit: Quod autẽ dicitur quousq uer¬
bum orantis iusticiȩ non indignantis imꝑa¬
tientie. Sane quod hic positum ẽ de p̾cabilis
esto: Alii uerbum e uerbo dep̾care int̾pretati

Expanded text:
qui multa, persequente isto saeculo, mala toleranqui multa, persequente isto saeculo, mala tolerantes, innotescunt compediti corde in sapientia, ut nec tantis malis coacti refugiant a tere, Domine; quousque?» Et ut sciant qui multum carnaliter Deo tribuunt humani corporis formam, aversionem vultus ejus et conversionem non fieri motu simili motibus corporis nostri; in hoc eodem psalmo recolant superiora: «Posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo, silluminatione vultus tui.» Quomodo ergo hic dicit, «Convertere,» ut sit propitius, quasi faciem avertisset iratus; cum ibi sic insinuet iratum, ut non averterit faciem ab iniquitatibus et saeculo eorum quibus irasceretur, sed ea potius in conspectu suo et in illuminatione vultus sui posuerit? Quod autem dicitur, «quousque,» verbum est orantis justitiae, non indignatis impatientiae. Sane quod hic positum est, «deprecabilis esto;» alii verbum e verbo, «deprecare,» interpretati
Abbreviated transcription (Latin):
inutraq significatione similiter sonat: ut
una sillaba paululum differat: Sed cum
illi eruchantur insapientia. qui miciunt
sicut scͥptum ẽ pedem in com̃pedes eius.
nonutiq pedem corꝑis. s pedem cordis.
et eius uelut aureis uinculis illigati. auia
domini non exõibitant. ne siant ab illo fu¬
ꝗitiur: quodlibet horum legatur. salua est
sententia ueritatis: Et ipsos enm compe¬
d̃itos uel erudĩtos corde insapientia. sic̃
notos fecit as innouo testamento. ut ꝓfi
de quam iudeorum et gentium detestabat᷑
impietas omnia contempnerent: et eis
se priuari paterentur. quȩ magna putãt
illa contempnerent. et desiderandis ȩt̾nis
ꝑ suas passiones testimoniũ ꝑhiberent.
unde et testes dicti sunt. sic enim grece
marty res appellantur: multa et multͣ
moysi uocabulum figuratus: et ait: Con¬
uereere domme quousq: et deprecabilis
esto suꝑ seruos tuos: Nox c̃ corum. uelꝓeis.

Expanded text:
in utraque significatione similiter sonat, ut in utraque significatione similiter sonat, ut una syllaba paululum differat. Sed cum illi erudiantur in sapientia, qui injiciunt, sicut scriptum est, «pedem in compedes ejus» non utique pedem corporis, sed pedem cordis, et ejus velut aureis vinculis illigati a via Dei non exorbitant, nec fiunt ab illo fugitivi; quodlibet horum legatur, salva est sententia veritatis. Et ipsos enim «compeditos,» vel «eruditos corde in sapientia» sic notos Deus fecit in Novo Testamento, ut pro fide quam Judaeorum et Gentilium detestabatur impietas, omnia contemnerent; et eis se privari paterentur, quae magna putant illa contemnerent, et desiderandis aeternis per suas passiones testimonium perhiberent unde et testes dicti sunt; sic enim graece martyres appellantur, multa et multumticus per Moysi vocabulum figuratus, et ait: «Convertere, Domine; quousque? et deprecobilis esto super servos tuos.» Vox est eorum, vel pro eis,
Abbreviated transcription (Latin):
bonorum felicitatẽ ⁊ et commnoueantur
pedes eorum cum eam uiderint. et ineis
qͥ te non colunt. et gressus corũ diffundan¬
tur inlapsum: dum nesciunt dinumerare
iram tiram. Uemq scđm hanc orationẽ ho¬
passionib de monstraret non ea munera
que uident᷑ sonare inueceritestam̃to. ubi
sunt umbrȩ futurorũ. s. ȩt̾na eẽ concupis¬
cenda. Potest misto sensu etiam dĩ dexcera
intelligi. inqua iustos suos ab impiis segre¬
gabit: quia et ipsa sic bene innotesccat cũ
flagellat omnem filium quẽ recipit. nce
inpeceatis sis ꝓsꝑari sinit plus rrascendo:
s mmansuetudine sinistram flagellat ut
emendatum ad dexteram ponat. Et illud
quod pleriq codices habent. dexteram tuã
ałs ita non habet corꝑalis forme dexterami
sicut neciram commotionib turbulentam.
Quod ii aamingit. et compeditos corde insa¬
mientia ali codices non habent compedi¬
tos sed eruditos. Uerbum enim grecum ita

Expanded text:
bonorum felicitatem, et commoveantur bonorum felicitatem, et commoveantur pedes eorum, cum eam viderent et in eis qui te non colunt; et gressus eorum effundantur in lapsum, dum nesciunt dinumerare iram tuam? Denique secundum hanc orationem hopassionibus demonstraret, non ea munera quae videntur sonare in Vetere Testamento, ubi sunt umbrae futurorum, sed aeterna esse concupiscenda. Potest in isto sensu etiam Dei dextera intelligi, in qua justos suos ab impiis segregabit: quia et ipsa bene sic innotescit, cum flagellat omnem filium quem recipit, nec in peccatis suis prosperari sinit plus irascendo, sed in mansuetudine, sinistra flagellat, ut emendatum ad dexteram ponat . Et illud quod plerique codices habent, «Dexteram tuam Deus ita non habet corporalis formae dexteram, sicut nec iram commotionibus turbulentam. 13. Quod vero adjungit, «Et compeditos corde in sapientia:» alii codices non habent, «compeditos,» sed, «eruditos.» Verbum enim graecum ita
Abbreviated transcription (Latin):
corpis mortem mitcere ingehennã. Et ã
paucis erudĩtis: maior enis ira intelligit᷑.
uana et seductoria. felitas impiorũ. Hanc
ille non nouerat. cunis pene commoti fcͣ
pedes ÷ quia zelauit inpeccatorib pacem
peccatorum iñtuens: s didicit eam cum
intrasset in scuarium dĩ. et intellexisset
innouissima ÷ quo pauci intrant ut dis.¬
cant pͣ timore dĩ dimimerare iram ens:
et ꝓsꝑitatem hominũ malorũ nmero
applicare penarum Dexteram tuam sic
notam fac: Hoc cnim magis habent codi¬
ces grecr: non sicut quidam latim. dexterã
tuam sic notam fac mͥ Quid ẽ ergo dexce¬
ram tuam sic notam fac. nisi xp̃m tuum.
de quo dictum ẽ. et brachium domini cui
reuelatum es sic notam fac. ut inco discãt
fideles tui ea magis ate poscere. et sꝑare
p̾mia fidei. quȩ non appãrent inueteri
testam̃to. s reuelantur in nouo ÷ ne arbi-¬
trentur ꝓmagno habendam et cupienbã
uel amaudam eẽ t̾renorum ac tempaliũ

Expanded text:
corporis mortem mittere in gehennam . Et a corporis mortem mittere in gehennam . Et a paucis eruditis major ejus ira intelligitur vana et seductoria felicitas impiorum. Hanc ille non noverat, cujus pene commoti sunt pedes, quia zelavit in peccatoribus, pacem peccatorum intuens: sed didicit eam, cum intraret in sanctuarium Dei, et intelligeret in novissima ; quo pauci intrant, ut discant prae timore Dei dinumerare iram ejus, et prosperitatem hominum malorum numero applicare poenarum. 12. «Dexteram tuam sic notam fac.» Hoc enim magis habent codices graeci; non sicut quidam latini, «Dexteram tuam notam fac mihi.» Quid est ergo, «Dexteram tuam sic notam fac;» nisi Christum tuum, de quo dictum est, «Et brachium Domini cui revelatum est» , sic notum fac, ut in eo discant fideles tui ea magis a te poscere et sperare praemia fidei quae non apparent in Vetere Testamento, sed revelantur in Novo; ne arbitrentur pro magno habendam et cupiendam vel adamandam esse terrenorum ac temporalium
Abbreviated transcription (Latin):
pancorum hominũ ẽ inquit nosse iretuȩ
potestatem ⁊ quia plerisq ita magis cum
parcis irasceris: ut non adiram sca potuᷤ
admansuetudinem tuã ꝑtinere intelliga¬
tur. labor et dolor. quo corripis erudisq
quos diligis ⁊ ne pȩmis excrucientur ȩt̾ms.
Sicut enim legitur in alio psalmo. irrita¬
uit dominũ peccator: ꝓmagnitudine irȩ
sue non exquiret. Quis ergo nouit: idest
quo unusquisq repperitur qui noucrit
potestatem irȩ tue: et pͣtimore tram tuã
dimimerare Etiam bic subaudĩtur quis
nouit. Quam difficile inuenitur qͥ nouerre ita
p̃timore tuo dinumerare iram tuã ut etiã
hoc acdlat. et adeam intelligat ꝑtinere.
quod non nullis quib plus irãsceris par̃¬
cere iudearis: ut ꝓsꝑetur peccator inina
sua. et maiora recipiat. innouissimo. Po¬
testas quipe humanȩ irȩ cum corpꝰ occi¬
derit amplius non habet quid faciat: ds
uͭ habet potestatem et hic punire: et post

Expanded text:
paucorum hominum est, inquit, nosse irae tuae paucorum hominum est, inquit, nosse irae tuae potestatem; quia plerisque ita magis, cum parcis, irasceris, ut non ad iram, sed potius ad mansuetudinem tuam pertinere intelligatur labor et dolor, quo corripis erudisque quos diligis, ne poenis excrucientur aeternis: sicut enim legitur in alio psalmo, «Irritavit Dominum peccator; pro magnitudine irae suae non exquiret» . «Quis» ergo «novit,» id est, quotusquisque reperitur qui noverit «potestatem irae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare?» Etiam hic subauditur, «quis novit.» Quam difficile invenitur qui noverit ita prae timore tuo dinumerare iram tuam, ut etiam hoc addat, et ad eam intelligat pertinere, quod nonnullis, quibus plus irasceris, parcere videaris, ut prosperetur peccator in via sua, et majora recipiat in novissimo? Potestas quippe humanae irae cum corpus occiderit, amplius non habet quid faciat; Deus vero habet potestatem et hic punire, et post
Abbreviated transcription (Latin):
dolores. Potest et sic intelligi. Quia licet in
nouo testam̃to constituti sumus. quod octoge¬
narius significat numerus : amplius habet
hȩc uita nr̃a laborem & dolorem: dum in
nob̃met ipsis ingemiscimus. ad optionem
expectantes redemptione corpis nr̃i. Spe
enim salui factisumus: et quod nondum inde¬
mus ꝑ ꝑatientiam expectamus. Et boc ad mi¬
sericordiam dĩ ꝑtinet. Unde sequitur: et dicit:
mur. Quem enim diligit dominus corripit:
flagellat autẽ omnem filium quem recipit.
Et dat etiam magnis quibdam stimulum
carins aquo colafirentur. ne excollantur in
magnitudine. reuelationũ suarum: ut uirtꝰ
in infirmitate ꝑficiatui Quidã sane codiceᷤ
non habente corripiemur. s erudiemur: qd̾
ad eandem mansuctudinem reuocatur. Hon
enim pocest erudiri quisquã sine labore et
dolore: quia uirtus in infirmitare ꝑficitun.
Quis nouit potestatem irȩ tuȩ: et prȩti¬
moretuonã ciram dinumerare: Halde

Expanded text:
dolores. Potest et sic intelligi: Quia licet in dolores. Potest et sic intelligi: Quia licet in Novo Testamento constituti simus, quod octogenarius significat numerus, amplius habet haec vita nostra laborem et dolorem, dum in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantenim salvi facti sumus; et quod nondum videmus, per patientiam exspectamus . Et hoc ad misericordiam Dei pertinet: unde sequitur, et dicit, mur.» Quem enim diligit Dominus, corripit; flagellat autem omnem filium, quem recipit : et dat etiam magnis quibusdam stimulum carnis, a quo colaphizentur, ne extollantur in magnitudine revelationum suarum, ut virtus in infirmitate perficiatur . Quidam sane codices non habent, «corripiemur;» sed «erudiemur,» quod ad eamdem mansuetudinem revocatur. Non enim potest erudiri quisquam sine labore et dolore; quia virtus in infirmitate perficitur.Quis novit potestatem irae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare?» Valde
Abbreviated transcription (Latin):
cim gradus. Hinc funt in psalmis: quindecim
cantica graduum. Hinc quindetim cubitis.
summos montes aqua diluuii suꝑauit. Et
siquib aliis locis : sacratus commendatur
hic numerus. E rgo anni nr̃i inquit sicut
aranea meditabuntur. In reb corruptibilibꝰ
laboramus⁊ corruptibilia oꝑa texebamus: q̃
nos scdm ysaiam ppħam minime contege¬
bant. Dies annorir nr̾orum in ipsis seꝑtua¬
ginta anni: si autẽ inpotentatib octognita
anm. Aluud ẽ in ipsis: aliud mpotentatibus
nipsis. hoor m annis uel dieb ipsis: quod
datut intelligi intemꝑalib rebus. Ido septu¬
agmi.a: quia temꝑalia ꝓmitti indentur in ue¬
teri testamento. Si autem non inipsis anm
mentum in spe renouationis et resurrectiõis
met̾mim. Et amplius eorum labor et dolor.
idest quisqͥs hanc fidem tranꝰgreditur. et am¬
plius aliquid querit ⁊ labores m̃uenit et

Expanded text:
cim gradus; hinc sunt in Psalmis quindecim cim gradus; hinc sunt in Psalmis quindecim cantica graduum; hinc quindecim cubitis summos montes aqua diluvii superavit ; et si quibus aliis locis sacratus commendatur hic numerus. Ergo, «Anni nostri,» inquit, «sicut aranea meditabantur.» In rebus corruptibilibus laboramus, corruptibilia opera texebamus: quae nos, secundum Isaiam prophetam, minime contegebant . «Dies annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni: si autem in potentatibus octoginta anni.» Aliud est «in ipsis,» aliud «in potentatibus. In ipsis,» hoc est in annis vel diebus ipsis quod datur intelligi in temporalibus rebus: ideo «septuaginta;» quia temporalia promitti videntur in Vetere Testamento. «Si autem,» non in ipsis annis, uod Novum Testamentum in spe est renovationis et resurrectionis in aeternum: «et amplius eorum labor et dolor;» id est, quisquis hanc fidem transgreditur, et amplius aliquid quaerit, labores invenit et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbati sunt. Melius ẽ ergo inhis munmeres spi¬
rituale aliquid ꝑscrutari. Neq emim supet
filios adam ꝑ quem unum homine̾ pecca:¬
tũ intrauit inmundum et ꝑ peccatum moi̾.
et ita in omnes homines mors ꝑtransiuit.
maior ẽ ira di. quia multo breunis inmint
quam iuxerunt antiqui: cum et uitȩ ipsoꝵ
irrisa fit longitudo⁊ ubi mille anni comꝑa¬
ti sunt diei hest̾no atq precerito. et horis
trib. Et utiq cunc multum uinebant. qͣn¬
ddo iram dĩ ꝑuocauerunt: usq ad dilunum
quo ꝑirent. Septuaginta porro anni et
octognita: fiunt centũ quinquaginta: Qiẽ
sacrum et numerum: satis insinuat libet iste
psalmorum. Hanc enm habent insignificati.¬
one rationem centum quinquaginta: quam
quindecim. Qui numerus fit septem et octo
comunctis ÷ quorum pͥmus insintiat propt̾
sabbati obseruationem testamentĩnnetus:
scłs testamentum nouum ꝓpter dominire¬
surrectionem. Hinc sunt intemplo. quinde¬

Expanded text:
probati sunt. Melius est ergo in his numeris spiprobati sunt. Melius est ergo in his numeris spirituale aliquid perscrutari. Neque enim super filios Adam, per quem unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines mors pertransiit , major ira est Dei, quia multo brevius vivunt quam vixerunt antiqui; cum et vitae ipsorum irrisa sit longitudo, ubi mille anni comparati sunt diei hesterno atque praeterito, et horis tribus: et utique tunc multum vivebant, quando iram Dei provocaverunt usque ad diluvium quo perierunt. 10. Septuaginta porro anni et octoginta, fiunt centum quinquaginta; quem sacratum esse numerum satis insinuat liber iste Psalmorum. Hanc enim habent in significatione rationem centum quinquaginta, quam quindecim: qui numerus fit septem et octo conjunctis; quorum primus insinuat propter sabbati observationem Testamentum Vetus, secundus Testamentum Novum propter Domini resurrectionem. Hinc sunt in templo quinde
Abbreviated transcription (Latin):
mulasti: scłm nr̃m milluminatione uultus
tin subauditur posuisti: In illuminatione au¬
tem nultus tui dixit. quoil suꝑns inconspec
et in ira tua defecimus. Satis his uerbis osten¬
ditur. penalis eẽ ista mortalitas. Defecis se
dies dicit siue quod meis deficiunt homines
amando quȩ transeunt ÷ sine quod ad pau¬
citatem redacti sunt. Quod indetur moonse¬
quentib aꝑire cum dicto: Anni nr̃i sicut
aranca meditabuntur: dies annorũ nr̃orũ
tentatib ocdoginta anr: et amplius eoruum
labor et dolor: Hȩc quidem u̾ba uidentur ex¬
primere breuitatem miseriamq uite huiꝰ.
quia longeui appellantur hoc temꝑe. etiam
qui septuaginta annos uiterint usq ad
octognita anicẽ udentur aliquas iutes ha¬
bere. his uͦ amplius si uixerint: multiplica¬
tis labore dolorib inuunt: S multi et inter
septuaginta amnos gerunt infir missimã
et erumnosissimã senectutẽ: et sepe ultra
octogita annos senes mirabiliter iugẽre

Expanded text:
m nostrum in illuminatione vultus tui:» subauditur, «posuisti. In illuminatione» autem «vultus tui» dixit, quod superius, «in conspectet in ira tua defecimus.» Satis in his verbis ostenditur poenalis esse ista mortalitas. Defecisse dies dicit, sive quod in eis deficiant homines amando quae transeunt, sive quod ad paucitatem redacti sint; quod videtur in consequentibus aperire, cum dicit: «Anni nostri sicut aranea meditabanttentatibus octoginta anni, et amplius eorum labor et dolor.» Haec quidem verba videntur exprimere brevitatem miseriamque vitae hujus; quia longaevi appellantur hoc tempore etiam qui septuaginta annos vixerunt. Usque ad octoginta autem videntur aliquas vires habere: his vero amplius si vixerint, multiplicatis labore doloribus vivunt. Sed multi et intra septuaginta annos gerunt infirmissimam et aerumnosissimam senectutem, et saepe ultra octoginta annos senes mirabiliter vigere
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo priusquam fierent ea quȩ increatura
tua summa atq magna sunt. quid enimina¬
ius rationali cȩlestiq creatura: et priusquã
fingeretur t̾ra et eẽt qui te agnosceret. et
laudaret int̾ra. et hoc parum ẽ quia ista qe¬
ꝑunt siue intemꝑe siue cum temꝑez sed a se¬
culo et usq inscłm tu es: Quod conuementiꝰ

Expanded text:
Ergo priusquam fierent ea quae in creatura Ergo priusquam fierent ea quae in creatura tua summa atque magna sunt; quid enim majus rationali coelesti creatura? et priusquam fingeretur terra, ut esset qui te agnosceret et laudaret in terra: et hoc parum est, quia ista coeperunt, sive in tempore, sive cum tempore; sed «a saeculo et usque i
Abbreviated transcription (Latin):
greco expressum ẽ fingeretur t̾ra: Montes
quippe: partes terrȩ sunt altiores: Et utiq
siantequam formaretur t̾ra łs: a quo t̾ra
formata ẽ. quid magnũ demontib uel quib¬
libet aliis eius partib dicitur. cum sit ds ñ
solum ante t̾ram. sed et ante cęlum et t̾ram:.
et ante omnẽ corꝑalem sp̃ualemq creaturã:
S nimirum uniuersa treatura rationabilis
hac differentia fortasse distincta ẽ: ut mon¬
tium nomine significarentur celsitudines
angłorum ⁊ et terrȩ nomine humilitas ho-¬
minum. Et ideo quamins omnia quȩ crea¬
tasunt. non incongrue uł facta uel formata
dicantur: tam᷑ si u̾borum sIrum ẽ ulla ꝓpͥe¬
tas. facti sunt angłi Quic n ineiusdem qe¬
lestib enumerarentur oꝑi. ita enumeratio
ista conclusa ẽ. Ipse dixit eg facta sunt: ipse
mandauit et creata sunt. Inde autẽ homo
scdm corpus fieret : t̾ra formata ẽ. Nam boc
uerbo scriptura utitur. ubi legimus: uł fixit

Expanded text:
graeco expressum est, «fingeretur terra.» Montes graeco expressum est, «fingeretur terra.» Montes quippe partes terrae sunt altiores: et utique si antequam formaretur terra Deus est, a quo terra formata est; quid magnum de montibus vel quibuslibet aliis ejus partibus dicitur, cum sit Deus non solum ante terram, sed et ante coelum et terram, et ante omnem corporalem spiritualemque et caturam? Sed nimirum universa creatura rationalis hac differentia fortasse distincta est, ut montium nomine significentur celsitudines Angelorum, et terrae nomine humilitas hominum. Et ideo quamvis omnia quae creata sunt, non incongrue vel facta vel formata dicantur; tamen si verborum istorum est ulla proprietas, facti sunt Angeli, qui cum in ejus coelestibus enumerarentur operibus, ita enumeratio ipsa conclusa est, «Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt» : unde autem homo secundum corpus fieret, terra formata est. Nam hoc verbo Scriptura utitur, ubi legimus, vel, «Fin
Abbreviated transcription (Latin):
generatione illa soruitus ẽ: ait ipse ihc. Si
crederẽtis moysi: crederetis et mͥ. De me
enim ille scripsit. Non emi credendũ est
ab ipso omnino moyse istum psalmum fuisse
conscͥptum᷑ qui ullis eius litceris inditꝰ ñ ẽ.
in quib eius cantica scͥpta sunt. sed aliciuus
significationis gr̃a tam᷑ magni m̾iti seridĩ
nomen adhibitum ẽ: ex quo dirigeretur le¬
gentis uł audientis intentio. Eactus os
nobis inquit domine refugium ingenerati
gium factum sit quoniã scilicet nobis ceꝓit
eẽ quod erat. idest resugium: non autem
secutus adunxit: Priusquam montes fie¬
rent et formaretur tea. et orbis terrȩ: et a
scło usq in scłm tu es: Tu ergo qui semꝑ es
et antequam ẽẽmus. et antequam mundꝰ
eẽt: resugium ex quo adte conuersi sumus
factus es nobis: Non autẽ mͥuidetur ut¬
cumq intelligendum quod ait. Priusquã
montes fierent aut formaretur terra: uel
sicut alii codices habent. quod de uno u̾bo

Expanded text:
 ait ipse Jesus: «Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille Scripsit» . Non enim credendum est ab ipso omnino Moyse istum psalmum fuisse conscriptum, qui ullis ejus litteris inditus non est, in quibus ejus cantica scripta sunt: sed alicujus significationis gratia tam magni meriti servi Dei nomen adhibitum est, ex quo dirigeretur legentis vel audientis intentio. «Factus es» ergo «nobis,» inquit, «Domine, refugium in generatigium factus sit, quoniam scilicet nobis coepit esse quod non erat, id est refugium, non autem m, secutus adjunxit: «Priusquam montes fierent, et formaretur terra et orbis terrae, et a saeculo» «usque in saeculum tu es.» Tu ergo qui semper es, et antequam essemus, et antequam mundus esset, refugium ex quo ad te conversi sumus factus es nobis. Non mihi autem videtur utcumque intelligendum quod ait, «Priusquam montes fierent, et formaretur terra;» vel, sicut alii codices habent, quod de uno verbo
Abbreviated transcription (Latin):
do intimaretur etiã legeni dĩ quȩ ꝑ moy sen
ministrata ẽ ubi ꝓ bonis oꝑib sola uel penȩ
sola pͥmia t̾renorum bonoꝵ ds polliceri
uidetur. sine dubio habere sub uelam̃to ta¬
le aliquid: quale iste psalmus ostendit.S
cum quisq transierit ad xpͣm auferetur
uelamen⁊ et reuelabuntur oculi eiꝰ ut consi¬
deret mirabilia de lege dr: donante illo cui
dicimus. reuela oculos meos. et confidera¬
bo mirabilia delege tua: Explicit de psal

Expanded text:
do intimaretur etiam legem Dei, quae per Moysen do intimaretur etiam legem Dei, quae per Moysen ministrata est, ubi pro bonis operibus sola vel pene sola praemia terrenorum bonorum Deus polliceri videtur, sine dubio habere sub velamento tale aliquid, quale iste psalmus ostendit. Sed cum quisque transierit ad Christum, auferetur velamen , et revelabuntur oculi ejus, ut consideret mirabilia de lege Dei; donante illo cui dicimus, «Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua
Abbreviated transcription (Latin):
su cum dixiss. et oꝑa manuũ nr̃ax dirige
suꝑ nos. isto ultimo non oꝑa. s opus dixit
manuũ nr̃aꝵ dirige. tanquam ultimo uersu
uolens ostendere. ipsa oꝑa unum opus ec̃:
id÷ adimum opus dirigi. Tunc enim recta
sunt oꝑa: cum ad hunc unum fine᷑ diri¬
guntur. finis enim p̾cepti ẽ caritas. de cor¬
de puro et conscientia bona et fide n ficta:
Opus ergo unum ẽ in quo sunt omna: fi¬
des quȩ ꝑdilectionẽ oꝑatur. Uude etiam
dominus in euangłio dicit: Hoc ẽ oꝑus dĩ:
ut credatis in eum quẽ ille misit. Cũ igit᷑
misto psalmo et uita uetus. et uita noua.
et uita mortalis. et uita uitalis. et anni qui
ꝓichilo habentur. et dies habentes pleni¬
tudinẽ miscdiȩ uereq leticiȩ. idest et penã
pͥmihominis. et regnum scb̃i. satis aꝑteq
distincta sint: ad hoc existimo hominis di
moysi nomen titulo eiꝰ inscͥptum ÷ ut eis
qui piȩ recteq scrutantur scͥpturas. eo mo.¬

Expanded text:
su cum dixisset, «Et opera manuum nostrarum dirige su cum dixisset, «Et opera manuum nostrarum dirige super nos;» isto ultimo non «opera,» sed «opus» dixit «manuum nostrarum dirige:» tanquam ultimo versu volens ostendere ipsa opera unum opus esse, id est, ad unum opus dirigi. Tunc enim recta sunt opera, cum ad hunc unum finem diriguntur: finis enim praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Opus ergo unum est, in quo sunt omnia, fides quae per dilectionem operatur : unde etiam Dominus in Evangelio dicit, «Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit» . Cum ergo in isto psalmo, et vita vetus et vita nova, et vita mortalis et vita vitalis, et anni qui pro nihilo habentur et dies habentes plenitudinem misericordiae veraeque laetitiae, id est, et poena primi hominis et regnum secundi, satis aperteque distincta sint; ad hoc existimo hominis Dei Moysi nomen titulo ejus inscriptum, ut eis qui pie recteque scrutantur Scripturas, eo mo