comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
retur. ip̃e ab illis id hõib mutuaretur
aut si prometheus eũ mortalib ignem
diuidẽ nellet ip̃e a uicims cõtesta ambu¬
lans carbunculos corrogaret no ridiculus
uidẽtur. Ita isti magri omi dicedi p̾ceptores
no bidentur sibi ridicule facetũ id quod alus pol¬
licentur ab alus querunt. Se qui se fontes
maximos penitꝰ absconditos aꝑuisse dicat
hec scientes ꝙͣ maxie loquatur neq habeat
qui sitim sedet s irrideatur. Isti cũ nõ m̃o ue¬
nos se foutiũ s seipos fontem dicant et
om̃uiz rigare debeant ingema/ no putat
fore ridiculũ s cũ id polliceantur arrescãt
ip̃i societate. Et ares ab lisippo statuas fa¬
cere. nõ isto mo didicit ut lisippus caput
ouderet ⁊ niloms brachia pxitele pectꝰ
pollie lectii s onuã cora magistir faciente
uidebat ceteroꝵ oꝑa sua sponte poterat
considerare. Isti credunt eos qui hoc ueluit
dicere alia rõne doceri posse ꝯmodiuis. pre¬
tea no possunt ꝙ ea q̃ sumũtur ab alus exe¬

Expanded text:
retur, ipse ab aliis id hominibus mutuaretur, aut si Prometheus, cum mortalibus ignem dividere vellet, ipse a vicinis cum testo ambulans carbunculos corrogaret, ridiculus videretur: isti magistri, omnium dicendi praeceptores, non videntur sibi ridicule facere, cum id, quod aliis pollicentur, ab aliis quaerunt? Si qui se fontes maximos penitus absconditos aperuisse dicat, et haec sitiens quommaxime loquatur neque habeat, qui sitim sedet, non rideatur? Isti cum non modo dominos se fontium, sed se ipsos fontes esse dicant et omnium rigare debeant ingenia, non putant fore ridiculum, si, cum id polliceantur, arescant ipsi siccitate? Chares ab Lysippo statuas facere non isto modo didicit, ut Lysippus caput ostenderet Myronium, brachia Praxitelae, pectus Polycletium, sed omnia coram magistrum facientem videbat, ceterorum opera vel sua sponte poterat considerare isti credunt eos, qui haec velint discere, alia ratione doceri posse commodius. ea ne possunt quidem ea, quae sumuntur ab aliis, exe
Abbreviated transcription (Latin):
erat eoꝵ supplicio ꝯsum̾e quos eade fortuna
paulo ante in amplissimo statu collocarat
Quid quod ex̾citũ contraduxit. desmo me¬
minisse. Quid ita. Et uiri fortis ẽ qui de
uictoria ꝯtendant/ eos hostes putare qui
uicti sunt eos hoĩes iudicare ut possit bel¬
lum fortitudo minuere pacẽ humanitas
cis. Quia tantã stulticiã cotempn̾e um

Expanded text:
erat in eorum supplicium consumere, quos eadem fortuna erat in eorum supplicium consumere, quos eadem fortuna paulo ante in amplissimo statu conlocarat. Quid, quod exercitum contra duxit? Desino meminisse. Quid ita? Quia viri fortis est, qui de victoria contendant, eos hostes putare; qui victi sunt, eos homines iudicare, ut possit bellum fortitudo minuere, pacem humanitas cis? Quia talem stultitiam contemnere, non
Abbreviated transcription (Latin):
Sãpuata existimabatur. Quid ita. quia
neccesse eam que suũ corpus addixerit tui¬
pissue cupiditati tn̾e multos. Quos.
Istos iuirũ parentes sec̾os ad quos indet sui
dedecoris infamiã ꝑtin̾e/ Quid postea. Ces
terit honesta rõ retm̾e eã quã magnitudo
pc̃ci facit trummdã. Intemꝑancia audac̃e na¬
tura muliebris inconsideratã. Quid ue¬
neficii dampnatã putabatit impudicam
quoq neccessario. Quare. Quia nulla
faciliꝰ ad id maleficiũ cã ꝙͣ turpis amor et ĩ¬
tempans libido ꝯmoue potuit. cũ cuiꝰ mulie¬
ris anunꝰ eẽt corruptꝰ eius corpꝰ ẽẽ castũ¬
no putauerũt. Quid in uiris. Idẽ ne obser¬
uabant mimme. Quid ita. Quia uurs
ad unuquodq maleficiũ single cupiditates
impellunt. mulieres ad onna maleficia cu¬
piditas una deducit. Ite bene maiores nr̃i hoc
compauerunt ut nemmẽ rega quẽ armis
cepissent uita pͥuarent. Quid ita. Quia
quã nobis fortuna facultate dedisset iiquũ

Expanded text:
amnata exeistimabatur. Quid ita? Quia necesse est eam, quae suum corpus addixerit turpissimae cupiditati, timere multos. Quos istos? Virum, parentes, ceteros, ad quos videt sui dedecoris infamiam pertinere. Quid postea? Quos test honesta ratio retinere eam, quam magnitudo peccati facit timidam, intemperantia audacem, natura mulieris inconsideratam. Quid? Veneficii damnatam quid putabant? Inpudicam quoque necessario. Quare? Quia nulla facilius ad id maleficium causa, quam turpis amor et intemperans libido commovere potuit; tum cuius mulieris animus esset corruptus, eius corpus castuiris idemne hoc observabant? Minime. Quid ita? Quia viros ad unum quodque maleficium singulae cupiditates inpellunt, mulieris ad omnia maleficia cupiditas una ducit.» Item: «Bene maiores hoc conparaverunt, ut neminem regem, quem armis cepissent, vita privarent. Quid ita? Quia, quam nobis fortuna facultatem dedisset, inicum
Abbreviated transcription (Latin):
gna delectatione. S illud quoq probandũ
est gñs sine quod confirmatur subiectioe
roius hoc pacco. Omes bñ uiuendi roes
uirtute sunt collocande ppt̾ea ꝙ sola iur¬
tus in sua p̃tate est oia pret᷑ eã subie¬
cta sunt sub fortune dñatiõe. Itẽ qui for¬
tumsalicꝰ inducti amuciciã eiꝰ secuti sũt
hn suil ac fortuna de lapsa ẽ deuolant
omnes. Cu eni recessit ea res q̃ fuit
cõsuetudims cã nehil suꝑest quare ĩ¬
tune se putant fugisse. Sapient cogitat
qui temporib scdis casus adu̾sas refor¬
compare. Sinas int̾poni raro quenit
ut rei auctores nõ iuuendi pceptores u¬
eam tacitꝰ auditor cũ ad cambideat accyino¬
dani rem certã et uita ⁊ morib sũptam
¶Contrariũ ide fere est ꝙ cõtemptio¶Te¬
uit̾ ⁊ facile ꝯfirmat hoc pacto. Nã qui
suis rõnib nimuicꝰ fuit semꝑ. eñ quoiro
alienis reb amicũ fore spes. Ite nã que

Expanded text:
gnam delectationem. Sed illud quoque probandum est genus sententiae, quod confirmatur subiectione rationis, hoc pacto: «Omnes bene vivendi rationes in virtute sunt conlocandae, propterea quod sola virtus in sua potestate est, omnia praeterea subiecta sunt sub fortunae dominationem.» Item: «Qui fortunis alicuius inducti amicitiam eius secuti sunt, hi, simul ac fortuna dilapsa est, devolant omnes. Cum enim recessit ea res, quae fuit consuetudinis causa, nihil superest, quare pompetus fortunae se putant fugisse; sapienter cogitant, qui temporibus secundis casus adversos reforconparare.» Sententias interponi raro convenit, ut rei actores, non vivendi praeceptores veam tacitus auditor, cum ad causam videat adcommodari rem certam, ex vita et moribus sumptam. Contrarium idem fere est, quod contentioviter et facile  confirmat, hoc pacto: «Nam, qui suis rationibus inimicus fuerit semper, eum quomodo alienis rebus amicum fore speres?» Item: «Nam, quem
Abbreviated transcription (Latin):
reliunquetut. At exempla qui testimomorũ
similia sunt continet ut cestumoma ab hõi¬
bus sumi probatissims. Primiũ om̃iũ exem¬
pla ponutur. hic no confirmandi nec testifi¬
candi cã sẽ demonstrandi Non em̃ cũ dñis
eẽ exornatione que uerbi cã constet/ ex si¬
milit desmentib uerbis et ponimꝰ hoc exe¬

Expanded text:
testimoniorum similia sunt, item convenit ut testimonia ab hominibus probatissimis sumi.» Primum omnium exempla ponuntur nec confirmandi neque testificandi causa, sed demonstrandi. Non enim, cum dicimus esse exornationem, quae verbi causa constet ex similiter desinentibus verbis et sumimus hoc exe
Abbreviated transcription (Latin):
dare uerentur in ea ipã re suit impru¬
dentes. Quis eni tͥuis aliquis inquiat
arc̃e cuã scribit gigas nouas precepti¬
oues eas ip̃e cofirmare nõ potes aliena
exempla sumis inde ne facias imprude¬
ter qui tuo nõi uł ex alioꝵ laborib libe¬
rare laudẽ. Quia si tua uolumiã pendi¬
derĩt autiqͥ oratores et porte ⁊ suũ qͥsq

Expanded text:
ae venentur, in ea ipsa re sint inpudentes. «Quid enim tibi vis?» aliquis inquiat. «Artem tuam scribis; gignis novas nobis praeceptiones; eas ipse confirmare non potes; ab aliis exempla sumis. Vide ne facias inpudenter, qui tuo nominei velis ex aliorum laboribus libare laudem.» Nam si eorum volumina prenderint antiqui oratores et po
Abbreviated transcription (Latin):
sumpserit conturbabit᷑ suuilitudĩe locoꝵ et
ignorabit quid in quoq loco collocau̾it ĩ magui¬
tudine magna ⁊ mediocres locrs habe̾ oportet
Nã et pret̾ modĩo amplinagas imaguies re¬
dunt / augusti sepe nõ indentur posse capere
unagniũ collocationẽ tũc nec miuis illustir
uec/ uehemẽter obsturos locos haberi opor¬
tet ne aut obscecentur tenebris ymagines
aut splendore prefulgeant. Int̾ualla locorũ
mediocra placet ẽẽ fere pauloplus licet pe¬
dũ tricenũ. Nami ut aspectꝰ ite cogitacio mn¬
nus ualet siue ninis procul remomi̾s si ne ue¬
heuient̾ prope admou̾is id quod oportet iuderi. Et¬
ꝙͣ facile est ei qui paulo plura nouit quãiis ml¬
tos et idoneoᷤ locos compare tũ si quis ad ista¬
satis idoneũ se inuenire non putabit ip̃e sibi ꝙ
ue pt amꝑlecti et in ea sitinu loci cuisdã ad
suũ cõmodũ et arbitriũ fabricare et archite¬

Expanded text:
sumpserit, conturbabitur similitudine locorum et sumpserit, conturbabitur similitudine locorum et ignorabit quid in quo loco collocauit. Sexto, magnitudine modica et mediocri locos habere oportebit. Nam et pret angusti sepe non uidentur posse capere ymaginum collocationem. Septimo, nec nimis illustres nec uehementer obscuros locos habere oportet, ne aut obsecentur tenebris ymagines aut splendore prefulgeant. Octauo, interualla locorum mediocria placet esse, fere paulo plus aut minus pedum trinum. Nam ut aspectus, ita cogitatio minus ualet, si aut nimis procul remoueris aut uehementer prope admouquamquam facile est ei, qui paulo plura noverit, quamvis multos et idoneos locos conparare, tamen si qui satis idoneos invenire se non putabit, ipse sibi cnem potest amplecti et in ea situm loci cuiusdam ad suum arbitrium fabricari et architec
Abbreviated transcription (Latin):
locis ex ordine collocatis ueniet ut in quãd¬
libebit parte quoq loco libebit. imagimbus
cõmoti dic̾e̾ possumꝰ id quod locis mandam
locos quos sũpseramꝰ egregie ꝯmeditari o¬
portebit ut perpetuo nobis habe possent
Nã ymagines sicuti littere delentur, ae
nichil utinuir loci tanquã cerate man̾e de¬
bent Et ne forte num̾o locoꝵ falli possunꝰ¬
unuquẽq queq placet notari ꝙ gus si in
quito loco manũ aurẽã colocemiꝰ si . decuuo
alique notu eu p̾nom̃ fit decummo deinde faci¬
le erit deuide suuiles notas qͥuto quoq loco
collocare. Itẽ comodiꝰ est inde delicta quã in
celeri regioe locos comꝑare ipt̾ea ꝙ freꝙͣtia
et ob ambulatiõe ꝯnuiuũ conturbat ⁊ infirmat
unagiiũ notas solitudo cõseruat intẽgras si¬
mulacroꝵ siguras. Proptẽa dissuuili forma
atq natura loci comꝑandi sunt ut distĩite int̾¬
luc̾e̾ possunt/ Nã si quis multa loca int̾ colunas

Expanded text:
locis ex ordine conlocatis eveniet, ut in quamlocis ex ordine conlocatis eveniet, ut in quamlibebit partem quoque loco lubebit imaginibus commoniti dicere possimus id, quod locis mandaveLocos, quos sumpserimus, egregie commeditari oportebit, ut perpetuo nobis haerere possint: nam imagines, sicuti litterae delentur, ubi nihil utimur; loci, tamquam cera, remanere debent. Et, ne forte in numero locorum falli possimus, quintum quemque placet notari: quod genus, si in quinto loco manum auream conlocemus, ‹si› in decumo aliquem notum, cui praenomen sit Decumo; deinde facile erit inceps similis notas quinto quoquo loco conlocare. Item commodius est in derelicta, quam in c obambulatio hominum perturbat et infirmat ymaginum notas, solitudo conseruat integras simulacrorum figuras. Quinto, dissimili forma atque natura loci comparandi sunt, ut distincte interlucere possint. Nam siquis multa intercollumpnia
Abbreviated transcription (Latin):
dau et note ⁊ similacra eius rei q̃ memri¬
uisse uolamꝰ quod gus equi. leoius. aquile.
cuiusmoi locos ĩuenire ⁊ quo pacto reꝑire
et in locis ymagines constituere oporteat
oudemus. Qadmodũ igr qui leas scuĩt pos¬
sunt id quod dem est scribere et recitare
quod scripserunt ita qui in modica didicerũt
possunt ea q̃ didicerut in locis collocare. ⁊
ex his memorit̾ pronuciare. Nã loci cere
aut carte simuillinu sunt. Imagines lris
dispositio et collocatio imaginũ scripture/
pronuciatio lectioni. Oporte igr si uolumꝰ
multa meminisse multos nos nob locos co¬
pare ut in mltis loas mltas ymagines col¬
locare possimꝰ. Itẽ putamiꝰ oportere ex or¬
dine hos locos habere. Nequado ꝑturbatio¬
nẽ orduus impedianuir quo secius quoto
quoq loco libebit uł a suꝑiore uł ab inferio¬
re parte imagnes . sequiut ea q̃ man¬
Nã si in ordine stantes notos ꝙ nos plures
ab medio noia eoꝵ dic̾e incipiamꝰ. Ite in

Expanded text:
dam et notae et simdam et notae et simnisse uolumus; quod genus equi, leonis et aquile; cuiusmodi locos invenire et quo pacto reperire et in locis imagines constituere oporteat, ostendemus. Quemadmodum igitur qui litteras sciunt, possunt id, quod dictatur, eis scribere et recitare quod scripserunt, item qui nemonica didicerunt, possunt, quod audierunt, in locis conlocare ‹et› ex his memoriter pronuntiare. Nam loci cerae aut cartae simillimi sunt, imagines litteris, dispositio et conlocatio imaginum scripturae, pronuntiatio lectioni. Oportet igitur, si volumus multa meminisse, multos ‹nos› nobis locos conparare, uti multis locis multas imagines conlocare possimus. Item putamus oportere ‹ex ordine hos locos habere,› ne quando perturbatione ordinis inpediamur, quo setius, quoto quoquo loco libebit, vel ab superiore vel ab inferiore parte imagines sequi et ea, quae manut, si in ordine stantes notos quomplures viab medio nomina eorum dicere incipiamus, item in
Abbreviated transcription (Latin):
Cartificiosa est ea ꝙͣ confirmat inductio que dani
et ratio p̾ceptionis Et quia in cetis reb inge¬
iiii bonitas nuitatur sepe doctrinã. ars porro
nature comoda cõfirmant ⁊ auget ita sit in
agre ut no nuquã naturalis memoria sic m¬
data est/ egra sinuil sit huic artificiose. Por¬
ro hunc artificiosa natuir cõmoda retinet
et amplificatione doctrine. Quappt̾ ⁊ natura¬
lis memoria p̾ceptione cõfirmanda est ut sit e¬
gregia ut hec que doctͥna nigemio preceptioe
natura enitescat. Quare ⁊ illis qui natura
te paulo post potĩs intellige̾. Et si illi freti
ingenio nri nõ indigent tñ ista cã daretur
quare his qui minꝰ iugemii habent adiumẽ¬
to ueliꝰ ẽẽ. Nucs artificiosa memoria laqͣ¬
mir constat ig̃r artificiosa memoria locis
luti ut eos facile naturali memoria copre¬
hendere et amplecti queamꝰ. ut edes int̾¬
his siuulia sunt. Imagines sunt forme que¬

Expanded text:
artificiosa est ea, quam confirmat inductio quaedam artificiosa est ea, quam confirmat inductio quaedam et ratio praeceptionis. Sed qua via in ceteris rebus ingenii bonitas imitatur saepe doctrinam, ars porro naturae commoda confirmat et auget, item fit in hac re, ut nonnumquam naturalis memoria, data est egregia, similis sit huic artificiosae, porro haec artificiosa naturae commoda retineat et amplificet ratione doctrinae; quapropter ‹et› naturalis memoria praeceptione confirmanda est, ut sit egregia, et haec, quae doctrina datur, indigenatura nitescat. Quare et illis, qui naturate paulo post poteris intellegere: et si illei, freti ingenio, nostri non indigerent, tamen iusta causa daretur, quare iis, qui minus ingenii habent, adiumento velimus esse. Nunc de artificiosa memoria loquemur. Constat igitur artificiosa memoria locis luti, ut eos facile naturali memoria conprehendere et amplecti queamus: ‹ut› aedes, intehis similia sunt. Imagines sunt formae quae
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑ conquestionẽ femineo plangore ⁊ capi¬
tis ictũ nẽ numqͣm sedato et constanti gestu
mesto ⁊ conturbato nultu uti oportebit.
corporis exprime uerbis et imitari sc̾ptucã
conatꝰ si inuoces. uerũ ne hoc confusus sum
posse fieri ut de his reb satis cõmode stribi
ꝙ hic ãmouere uolumꝰ quid oportet reliqua
trademꝰ excitatiomi hoc tũ scire oportet pro¬
nuciationẽ bonã ꝑficere ut id res ex aĩo agi
pmoria utrũ habeat quiddam qui artifi
A
nois a natura proficistatur aliud dice¬
di tempus magis idoneũ dabitur. Nũc proxi¬
mo atq constet in hac re multũ uale arte
et preceptionẽ ita de ea re loquanuir. Pla¬
cet em nob̾ artificiũ memorie quare place¬
at alias ostendemꝰ in pucia cuiusmoi sit ea
aꝑienius ¶Tunt igr̃ due memorie una na¬
turalis. altera artificiosa ¶Llaturalis ẽ que
nostris¬
meris auiuus inisita est et sine cogitatioe nata

Expanded text:
ne per conquestionem, feminis plangore et capine per conquestionem, feminis plangore et capitis ictu, nonnumquam sedato et constanti gestu, maesto et conturbato vultu uti oportebit. qui motus corporis exprimere verbis et imitari scriptura conatus sim voces. Verum nec hoc confisus sum posse fieri, ut de his rebus satis commode scribi quod hic admonere voluimus, quid oporteret: reliqua trademus exercitationi. Hoc ‹tamen› scire oportet, pronuntiationem bonam id perficere, ut res ex animo agi MORIA utrum habeat quiddam artificiosi, an omnis ab natura proficiscatur, aliud dicendi tempus ‹magis› idoneum dabitur. Nunc proinde atque constet in hac re multum valere artem et praeceptionem, ita de ea re loquemur. Placet enim nobis esse artificium memoriae; quare placeat, alias ostendemus; in praesentia, cuiusmodi sit ea, aperiemus. Sunt igitur duae memoriae: una naturalis, altera artificiosa. Naturalis est ea, quae nostris animis insita est et simul cum cogitatione nata;
Abbreviated transcription (Latin):
ee accomodanda. Nam si ent sermo cũ dignita¬
te stantes in nestigio leue dexteͬ motu loqui
oportebit. hilaritate tristicia mediocritate
uultus ad sermonis sinas accomodata Deindecũ
erit in demonstratiõe sermo paululũ corpꝰ a cer¬
uicib dinuttemꝰ Ilam hoc est a natura datu
ut quã proxime cũ nultũ admoneamꝰ ad audi¬
tores si quã rem doce eos et uehement᷑ instiga¬
re uelimꝰ . Sui erit in narratioẽ sermo idem
motꝰ poterit ydoneꝰ ee. qui paulo añ demonstra¬
batur in dignitate. Su iocatioe nultu qua᷑ hi¬
laritatẽ debeniꝰ significare si nõ cõmutatione
gestus. Si contenderimꝰ ꝑ contumationem
brachio celeri mobili bultu acri aspectu mute¬
niuir. Si contencio fiet ꝑ distrnctionẽ porrecti¬
one. celeri brachii mampulatiõe pedis dex¬
tri rara supplexioe acri ⁊ defixo aspectu uti
oportet. Si utenuir amplificatiõe ꝓ cohorta¬
tioe ꝑ ꝯtinuationẽ. Suu uteniur amplificato¬

Expanded text:
esse adcommodanda. Nam si erit sermo cum dignitaesse adcommodanda. Nam si erit sermo cum dignitate, stantis in vestigio levi dexterae motu loqui oportebit, hilaritate, trisuultus ad sermonis sententias accomodata. – Si erit in demonstratione sermo, paululum corpus a ceruicibus dimittemus; nam hoc est a natura datum ut quam proxime uultum admoveamus ad auditores, si quam rem docere eos et uehementer instigare uolumus. – Si erit sermo in narratione, idem motus poterit ydoneus esse, qui paulo ante demonstrabatur in dignitate. - Si in iocatione, uultu quamdam hilaritatem debemus significare sine commutatione gestus. – Si contendemus in continuatione, brachio celeri, mobili uultu, acri aspectu utemur. – Si in contentione fiet per distributionem, porrectione celeris brachii, ambulatione pedis dextri, rara subplausione, acri et defixo aspectu uti oportebit. – Si utemur amplificatione per conquestione per continuationem. Sin utemur amplificatio
Abbreviated transcription (Latin):
criter souo uocis uerbis cõtiuandis uocẽ quap
augere oportebit et torqu̾e̾ sonũ et calerit᷑
cũ clamore uerba confice̾ ut inde uolubilem
oronis uociferatio consequi possit ĩ distributoe
bocem ab mus fuucib exclamatioe qua clarissiã
adibete oportebit ⁊ quatũ spacii per suigulas
exclamationes senserumꝰ tantũ in singla inter¬
ualla spacii cosum̾e iubenuit nã amplificatiõi¬
bus cũ cohortatioe utenuir noce actenuissima
clamore leui souo equabili ꝯmutatioĩb crebris
maxia celeritate ¶In conquestioe uteniur uoce
dep̾ssa. sono uiclinato/ crebris int̾uallis longis sra¬
cus magnis quiutationib ¶De sigura uocis sa¬
tis deui est punc de corporis motu dicendũ ui
cio quedã que probabiliora reddit ea q̃ pronuci
messe. In gestu nec neu̾statẽ conspiciend̃ nec
turpitudine eẽ/ ne aut histrioes aut opacii u¬
deamuir ẽẽ. Ad easdem ig̃r̃ partes ini quas nox
est distributa motꝰ quoq corporis rõ indecur

Expanded text:
criter sono uocis, uerbis continuandis uocem quoque adiungere oportebit et torquere sonum et celeriter cum clamore uerba conficere, ut uim nobilem orationis uociferatio consequi possit. In conteuocem ab imis faucibus exclamationem quamdam clarissimam adhibere oportet, et quantum spatii per singulas exclamationes sumpserimus, tantum in singula interualla spatii consumere iubemus. In amplificationibus, in cohertione utemur uoce attenuatissima, clamore leni, sono equali, commutationibus crebris, maxima celeridepressa, inclinato sono, crebris intervallis, longis spatiis, magnis commutationibus. De figura vocis satis dictum est: nunc de corporis motu dicendum vidatio quaedam, quae probabiliora reddit ea, quae pronum esse, in gestu nec venustatem conspiciendam nec turpitudinem esse, ne aut histriones aut operarii videamur esse. Ad easdem igitur partes, in quas vox est distributa, motus quoque corporis ratio videtur
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Ingemosus erat. doccus erat. bois
uiris et studus amicus erat. uin hac
cuutate pͥmꝰ erat. Intͣ naui cũ custos
ut absoluãt te rogas ut perorẽt rogas.
ut exist uationẽ negligant rogas. Ut
leges popli romaii tue libidi largiau¬
ccitur exornatione et hauc ⁊ quã ante
exposiumꝰ ut repetatur ideui uerbum
sepiꝰ et crebro ad idem postremu reu̾tamut
hoc mo. Qui sunt qui federa sepe rupert.
kartagineses. Qui sunt qui ceudele bellũd
gesserunt. kartagnienses. Qui sunt qui
italiã deformauerũt. kartagnienses. Qͥ
sunt qui postulant ignosti. kartagnieses.
¶ Traductio ẽ que facit uti cũ idem uerbũ
pacto Qui nichil ht in uita iocundius
uita is cũ uirtute iuitã nõ p̃t colere.
It eũ hoĩem appellas, qui si fuisset hom
nũqua tam crudelit̾ hoĩs uiciũ penset
at erat inimicꝰ. Itẽ diuicias sine dii¬
Nam si uoles diuicias cũ uirtute coꝑa¬
re iux satis idonee t̾ͥ iudebuntur diuicie

Expanded text:
erat, ingeniosus erat, doctus erat, bonis viris et studiis amicus erat: ergo in civitate primus erat.» Item: «Nam cum istos, ut absolvant te, rogas, ut peiurent, rogas, ut exeistimationem neglegant, rogas, ut leges populi Romani tuae libidini largianctitur exornationem, et hanc quam modo exposuimus, ut et repetamus idem verbum aepius et crebro, et ad idem postremum revertamur; hoc modo: «Qui sunt, qui foedera saepe ruperunt? Kartaginienses. Qui sunt, ‹qui› crudelissime bellum gesserunt? Kartaginienses. Qui sunt, qui Italiam deformaverunt? Kartaginienses. Qui sunt, qui sibi postulent ignosci? Kartaginienses. s?» Traductio est, quae facit, uti, cum idem verbum pacto: «‹Qui› nihil habet in vita iucundius vita, is cum virtute vitam non potest colere.» Item: «Eum hominem appellas, qui si fuisset homo, numquam tam crudeliter hominis vitam petisset. At erat inimicus. Ergo inimicum sic nam si voles divitias cum virtute conparare, vix satis idoneae tibi videbuntur divitiae,
Abbreviated transcription (Latin):
turpeni ut si cruentã aut sceno oblitã aut rubri¬
ca delibutã indicamꝰ quo magis insiguita sit
forma. Aut si ridiculas res aliquas ymagun¬
bus attribuemꝰ. Ilã ea quoq faciet ut faciliꝰ
memiuisse possimꝰ. Naru quas res ur̃as faci¬
le meminemꝰ easd̃ ficcas et diligent̾ notatas
meninisse nõ difficile est. S illud fac̾e̾ opor¬
tebit ut indemptid̃ primos quoq locos imagi
fecisse ut multoꝵ uerboꝵ imagmes constri¬
berent uti qui edificare uellent̾ pͤatas habent
ne quid inquirendo oꝑe consumerẽt. Quoꝵ
ratione aliqͥd de causis improbamꝰ primũ¬

Expanded text:
us, ut si cruentam aut caeno oblitam aut rubrius, ut si cruentam aut caeno oblitam aut rubrica delibutam inducamus, quo magis insignita sit forma, aut ridiculas res aliquas imaginibus adtribuamus: nam ea res quoque faciet, ut facilius meminisse valeamus. Nam, quas res ‹veras› facile meminerimus, easdem fictas et diligenter notatas meminisse non difficile est. Sed illud facere oportebit, ut identidem primos quosque locos imaginfecisse, ut multorum verborum imagines consberent, ut qui eas discere vellent, paratas haberent, ne quid inquirendo consumerent opere. Quorum rationem aliquot de causis improbamu
Abbreviated transcription (Latin):
Nec hac alia pt de cã accide̾ nisi ꝙ usitate
res facile memoria elabuntur insignes ⁊
cursus. occasus: nemo admiratur propt̾ea
quia cotidie fuit It eclipses solis mirantur
qui raro accidũt ⁊ solis eclipses magis mu¬
rantur ꝙͣ lune ꝓptetea qui hee crebriores st
Docet ergo se natura uulgata ⁊ iusitata no
exsuscitari nouitate ⁊ insigni quoda nego¬
cio cũ moueri Imitetur ars ig̃r naturã u¬
ea que desiderat inuemiat quod ostendit se¬
quatur. Nichil eni est quod aut natura ex¬
tremũ inuemit aut doctna pinũ q rerũ p¬
cipia ab iugemo profecta sunt et exitus
eo gene constitu̾e oportebit quod genus ha¬
beri in muemoria diutissime yt. Id accidet
si quã maxie notatas siulitudines ꝯsti¬
tuemus si non multas nec uagas s aliqͥ̾d
agentes iiagines pouemus si egregiam
pulchritudien aut unicã curpitudinem
eis atribuemꝰ si aliquã re exornabimꝰ ut
si cqius et neste purpurea quo nobis nocior
suilitudo sit aut si quã r̃ẽ de formẽ aut imis¬

Expanded text:
e causa potest accidere, nisi quod usitatae res facile e memoria elabuntur, insignes ecursus, occasus nemo admiratur, propterea quia cottidie fiunt; at eclipsis solis mirantur, quia raro accidunt, et solis eclipsis magis mirantur quam lunae, propterea quod hae crebriores sunt. Docet ergo se natura vulgari et usitata re non exsuscitari, novitate et insigni quodam negotio commoveri. Imitetur ars igitur naturam et, quod ea desiderat, id inveniat, quod ostendit, sequatur. Nihil est enim, quod aut natura extremum invenerit aut doctrina primum; sed rerum principia ab ingenio profecta sunt, exitus eo genere constituere oportebit, quod genus in memoria diutissime potest haerere. Id accidet, si quam maxime notatas similitudines constituemus; si non multas nec vagas, sed aliquid agentes imagines ponemus; si egregiam pulcritudinem aut unicam turpitudinem eis adtribuemus; si aliquas exornabimus, ut si coronis aut veste purpurea, quo nobis notatior similitudo; aut si qua re deformabim
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mo flentes. plorantes. lacruuantes.¬
ꝯmiserantes obtestantes. Et si uerbo¬
rũ transiectione uitabimꝰ insi que erit
ꝯcuma qua de re post̾ius loquenuir. Qͦ
in uicio ẽ celiꝰ est assiduus ut hoc ẽ in
priore libro has rrs ad te st̾ptaitas lu¬
a misimꝰ eli. It fug̾e oportet longã u̾¬
et oratoris auccoritate ledit his uicus
ornationẽ diuiditur. uerboꝵ exornatio
e que ip̃ius sermiois insignita constat
perpolicione. Sinaꝵ exornatio ẽ que

Expanded text:
hoc modo: Flentes, plorantes, lacrhoc modo: Flentes, plorantes, lacrimantes, obtestantes; et si verborum transiectionem vitabimus, nisi quae erit concinna, qua de re posterius loquemur; quo in vitio est Caelius adsiduus, ut haec est: In priore libro has res ad te scriptas, Luci, misimus, Aeli. Item fugere oportet longam veet oratoris spiritum laedit. His vitiis sententiarum exornatione dividitur. Verborum exornatio est, que ipsius sermonis insignita continetur perpolitione . Sententiarum exornatio est, que
Abbreviated transcription (Latin):
habe̾ eleganciã. ꝯponez. dignitate ¶ Ele¬
gancia ẽ que facit᷑ unũꝙͣq pure ⁊ aꝑte
dici uideatur. hec distribuitur in latinta¬
te et explanatione. latinitas est q̃ sermo¬
ne purũ conseruat ab oñu uicio remotũ.
uicia in sermone quo nmꝰ is latinꝰ sit duo
bis plurius consequẽs uerbũ suꝑiori nõ
accomodatur. Barbarismꝰ est cum uer¬
bũ aliquid iuciose effertur. hec quara¬
ne utare possimꝰ in arte gramatica di¬
luade dicemus. ¶ Explanatio ẽ q̃ red¬
dit apertã et dilucidã oratione. Ea co¬
pabitur duab reb usitatis uerbis et
propͥis. usitata sunt ea que uersantur
fermone et consuetudine cotidiana. Po¬
pria q̃ eius iri uerba sunt. Aut eẽ pos
sunt de qua loquenuir ¶ Composicio Est
che enee amenissime impediebant EEt sum
prohibet in bicus alienis exemplis uti. S
cite tuto tati tͥ tantanta tiranne culisti.
bi assidiuitate iiniam fugiemꝰ ea ẽ hoc¬
mo. Nam cuiꝰ roms rõ nõ extet. ei rõ¬

Expanded text:
inet: eleganciam, compositionem, dignitatem. Elegancia est ea que facit ut unumquodque pure et aperte dici uideatur. Hec diuiditur in Latinitatem et explanationem. Latinitas est que sermonem purum conseruat ab omni uicio remotum. Vicia in sermone quo minus Latinus sit duobis pluribus consequens verbum superius non adcommodatur. Barbarismus est, cum verbis aliquid vitiose efferatur. Haec qua ratione vitare possumus, in arte grammatica dilucide dicemus. Explanatio est, quae reddit apertam et dilucidam orationem. Ea conparatur duabus rebus, usitatis verbis et propriis. Usitata sunt ea, quae versantur in sermone consuetudine cotidiana; propria, quae eius rei verba sunt aut esse posunt, de qua loquimur. Compositio est ce Enee amenissime impendebant; et si prohibet in vitiis alienis exemplis uti -: O Tite, tute, Tatei, tibi tanta, tyranne, tulisti, bi adsiduitatem nimiam fugiemus, eiusmodi: Nam cuius rationis ratio non extet, ei rat
Abbreviated transcription (Latin):
uus ad celũ tollentẽ. douncũ cũ a regibus
in atrus lorcis cedatur hoc erit iã donn ulti¬
onẽ regis. In altero loco esopũ ⁊ enubrũ sb¬
yant. hoc mo omnã uerba erũt expssa. S
hec ymagnu cõfirmatio tũ ualet si natura¬
le menioriã exsuscitaui̾mꝰ. hac naracone
ut uersu posito ip̃i nobiscũ ymũ trãseamꝰ
bis aut ter eũ uersum. Demde cũ imagi¬
nib uerba expͥmamꝰ hoc mõ nature suppe¬
ditabit doct̾na. Naui utraq altã seꝑata mi

Expanded text:
nus ad caelum tollentem Domitium, cum a Regibus Marciis loris caedatur: hoc erit «Iam domum itionem reges»; in altero loco Aesopum et Cimbrum subparant.» Hoc modo omnia verba erunt expressa. Sed haec imaginum conformatio tum valet, si naturalem memoriam exsuscitaverimus hac notatione, ut versu posito ipsi nobiscum primum transeamus bis aut ter eum versum, deinde tum imaginibus verba exprimamus. Hoc modo naturae subpeditabitur doctrina. Nam utraque a
Abbreviated transcription (Latin):
moria sine prouueiacõne nõ plusquã sine
his reb pronuciacio sola uale̾ poterit. Qua¬
re et quia de ea re diligẽter nemo scripsit
uultu. ⁊ gestu dilucide stribi/ cũ hores ad
sensus nros ꝑtinerent et quia magno oꝑe ea
a nobis addicendum comꝑanda ẽ nõ neglige¬
ter uidere tota res consideranda. Dunditur c
promiciacio igrͣ in uocis sigurã ⁊ in corporis
motũ. figura uocis ẽ/ ea que suũ quẽdam pos¬
tudinẽ. mollitudine. Magnitudiuẽ uocis ma¬
unme comparat natura no nichil adarraget

Expanded text:
moria sine pronuntiatione non plus, quam sine his rebus pronuntiatio sola valere poterit. Quare, ‹et› quia nemo de ea re diligenter scripsit vultu et gestu dilucide scribi, cum eae res ad sensus nostros pertinerent - et quia magnopere ‹ea pars› a nobis ad dicendum conparanda est, non neglegenter videtur tota res consideranda. Dividitur igitur pronuntiatio in vocis figuram ‹et› in corporis motum. Figura vocis est ea, quae suum quendam postudinem, mollitudinem. Magnitudinem vocis maxime conparat natura, nonnihil auget,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ut abhis qui nõ uicii sunt eiꝰ acificii. iũ
curande uocis petatur. De ea parte firmitu¬
duns q̃ conseruatur rõne declamatione et
de mollitudine uocis q̃ maxie neccia est ora¬
tori quã ea quoq moderatioe declamatioĩs
comꝑatur dicendũ iidetur. firma ergo ma¬

Expanded text:
si ut ab iis, qui ‹non› inscii sunt eius artificii, ratio curandae vocis petatur. De ea parte firmitudinis, quae conservatur ratione declamationis, et de mollitudine vocis, quae maxime necessaria est oratori, quoniam ea quoque moderatione declamationis conparatur, dicendum videtur. CAPUT 21
Abbreviated transcription (Latin):
do gracti aut crassi consequi facultatem
Postremo hoc ip̃m sũmũ est arcificiũ
res uarias et dispares in tot poema¬
tib et oroiub sparsas et uage disiectas
ita diligent᷑ eligere ut unũquodq genꝰ
exemploꝵ sub singlos artis locos subic̾e
possis. hec si industria solũ fieri posset
tũ eenus laudandi cũ talem laborem
no fugissemꝰ. Nũc uo̾ sine sũmo artisi¬
cio nõ p̃t fieri. Quis enĩ insi qui cid
sũme teneat arte possit ea que iube¬
at ars de tanita ⁊ tã diffusa scriptu¬
ra notare et seꝑare. Ceteri cũ legũt
oroues bouas aut poemata probant
orones et poetas nec intelligũt qͣre
comioti probant quod stire nõ possut
ubi sit aut quã sit aut quom̃o factid
d quod eos maxime delectet. Catis qͥ
hec ouuã intelligit et idonea maxie
eligit/ et oĩa in arte maxie seribendo
redigit in singulas rones preceptiõis
necce est ut eius rei sũmꝰ arcifex sit

Expanded text:
do Gracci aut Crassi consequi facultatem. CAPUT do Gracci aut Crassi consequi facultatem. CAPUT 3 Postremo hoc ipsum summum est artificium res varias et dispares in tot poematis et orationibus sparsas et vage disiectas ita diligenter eligere, ut unum quodque genus exemplorum sub singulos artis locos subicere possis. Hoc si industria solum fieri posset, tamen essemus laudandi, cum talem laborem non fugissemus; nunc sine summo artificio non potest fieri. Quis est enim, qui, non summe cum tenet artem, possit ea, quae iubeat ars, de tanta et tam diffusa scriptura notare et separare? Ceteri, cum legunt orationes bonas aut poemata, probant oratores et poetas neque intellegunt, qua re commoti probent, quod scire non possunt, ubi sit nec quid sit nec quo modo factum sit id, quod eos maxime delectet; ‹at› is, qui et haec omnia intellegit, et idonea maxime eligit, et omnia in arte maxime scribenda redigit in singulas rationes praeceptionis, necesse est eius rei summus artifex sit.
Abbreviated transcription (Latin):
illa reluique ⁊ ad sua deuenire. Pret̾ea
exerapla locũ testimonioꝵ optinent. Id
en quod admonu̾it ⁊ leuit fecit precep¬
cio. exemplo sicut testimonio cõprobatui
Non igr̃ ndiculus sit si quis nn lite aut
testimoniũ. sic exemplũ rei confirmade
cã sumitur. Non ergo oportet hoc insi
approbatissimo sumi. Ne quod aliud con¬
firmare debeat egeat ipiu confirmatiõe
Et em necce est aut se om̃ib anponãt
et sua maxĩe probent aut negent opti¬
ma ẽẽ exempla que approbatissuuis o¬
ratorib aut a poetis sumpta sint. Si
se omib auponãt intollerabili arcogã¬
aa sunt. Si quos sibi preponãt et eoꝵ
exempla suis exemplis non putant ꝓ¬
stare. no possunt dic̾e̾ quare illos sibi
anteponant. Quid ig̃r̃ ipa augcoritas
antiquoꝵ. Nã quo res prrebabilior est¬
eo hominũ studia adimitandũ a lac̾ora
reddit. Imo erigit om̃i cupiditates acuit
industr̾a cũ spes uecta est posse nitau¬

Expanded text:
illa relinquere, ad sua devenire. Praeterea illa relinquere, ad sua devenire. Praeterea exempla testimoniorum locum optinent. ‹Id› enim, quod admonuerit et leviter fecerit praeceptio, exemplo sicut testimonio conprobatur. Non igitur ridiculus sit, si quis in lite aut testimonium, sic exemplum rei confirmandae causa sumitur. Non ergo oportet hoc nisi a probatissimo sumi, ne quod aliud confirmare debeat, egeat ‹id› ipsum confirmationis. Etenim necesse est, aut se omnibus anteponant et sua maxime probent, aut ‹negent optima esse exempla quae a› probatissimis ‹oratoribus aut poetis› sumpta sint. Si se omnibus anteponant, ‹intolerabili adrogantia sunt; si quos sibi praeponant et eorum exempla suis exemplis non putant praestare, non possunt dicere, quare sibi illos anteponant.› Quid? Ipsa auctoritas antiquorum non cum res probabiliores tum hominum studia ad imitandum alacriora reddit? Immo erigit omnium cupiditates et acuit industriam, cum spes iniecta est posse imitan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ in suꝑiorib libris nichil neq ante re
neq preter reu locuti sumꝰ. Nũt si pau¬
ca que res postulat dixerimꝰ tibi. id quod
reliquũ est artis ita ut insticiumꝰ ꝑsol¬
uenius. S faciliꝰ ur̃a ratiõe intelliges si
prius quid illi dicant cognon̾is/ quaplurib
de cais putant oport̾e cũ ip̃i precepint quo
pacto oporteat ornare elocutione unuscu¬
uisq genis ab oratore aut poeta sumptũ
ponere exemplũ. Et pͥmũ se modestia id¬
comotos facr̾ dicunt proꝑterea quod ui¬
deatur ee ostentatio quedã nõ satis habẽ
preçipe de artificio s eciã ipos inderi uel¬
le arcificiose gigne exempla. hoc ẽ inqͥnt
ostentare se. Nou ostendere artẽ. Qua¬
re pudor in pͥmis est ad eam rẽ impeduue¬
to ne nos solũ probare nos amare alios
contempnere et derd̾e̾ indeanuir. Etem
cũ possimꝰ ab enmo sumptũ aut a graco
ponere exemplu. indetur ẽẽ arrogancia

Expanded text:
quod in superioribus libris nihil neque ante rem quod in superioribus libris nihil neque ante rem neque praeter rem locuti sumus. Nunc, si pauca, quae res postulat, dixerimus, tibi id, quod reliquum est artis, ita uti instituimus, persolvemus. Sed facilius nostram rationem intelleges, si prius, quid illi dicant, cognoveris. Compluribus de causis putant oportere, cum ipsi praeceperint, quo pacto oporteat ornare elocutionem, unius cuiusque generis ab oratore aut poeta probato sumptum ponere exemplum. Et primum se id modestia commotos facere dicunt, propterea quod videatur esse ostentatio quaedam non satis habere praecipere de artificio, sed etiam ipsos videri velle artificiose gignere exempla: hoc est, inquiunt, ostentare se, non ostendere artem. CAPUT 2 Quare pudor in primis est ad eam rem inpedimento, ne, ut nos et solos probare, nos amare ‹alios contemnere et deridere› videamur. Etenim cum possimus ab Ennio sumere aut a Gracco ponere exemplum, videtur esse adrogantia
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾cere cotidie conueniet. Nou em sicut
a ceteris studus adducinuir no nũquã
eccupatione ita ut ab hac re nos ꝑt cã
gocio detinemur. Quare cũ sit utile facile
meniinisse no te fallit ꝙ tantope utile sit
quato labore sit appetendũ. Quod poteris
exiscuare utilitate cognita. Plurib uer¬
bis ad eã rẽ adortari non est sũa. ne aut
ftudio tuo diffusi aut minus ꝙͣ res postu¬
lat dixisse ideanir. de quita parte re¬
thorice deniceps dicemꝰ. tu p̾mas quisq
partes ni aĩo frequeta ⁊ ꝙͣ maxie necte
est ex̃itacione confirma. liber quartus
noma in hoc libro herẽm de elocutioe
õscripsiuꝰ quib in rob opus fuit ex¬
amplie uti mis exemplis usi sumꝰ et id feci¬
mus pret̾ consuetudae grecoꝵ qui de hac¬
ꝓ re scripserut neccessario faciendũ est ut pau¬
cis i dnem irri consilii demꝰ. Atq hoc nos ne¬
cessitudine fac̾e̾ nõ seudio satis erit signi

Expanded text:
exerceri cotidie convenit. Non enim, sicut exerceri cotidie convenit. Non enim, sicut a ceteris studiis abducimur nonnumquam occupatione, item ab hac re nos potest maiore negotio detinemur. Quare, cum sit utile facile meminisse, non te fallit, quod tantopere utile sit, quanto labore sit adpetendum: ‹quod› poteris existimare utilitate cognita. Pluribus verbis ad eam te hortari non est sententia, ne aut tuo studio diffisi aut minus, quam res postulat, dixisse videamur. De quinta parte rhetoricae deinceps dicemus: tu primas quasque partes in animo frequenta et, quod maxime necesse est, exercitatione confirma. LIBER IV CAPUT 1 Quoniam in hoc libro, Herenni, de ELOCUTIONE conscripsimus et, quibus in rebus opus fuit exemplis uti, nostris exemplis usi sumus et id fecimus praeter consuetudinem Graecorum, qui de hac re scripserunt, necessario faciendum est, ut paucis rationem nostri consilii demus. Atque hoc necessitudine facere, non studio, satis erit signi,
Abbreviated transcription (Latin):
gnes alus. Quare sibi querereq suo cõmo¬
do ꝯuerit ymagnies comꝑare. Postremo
ee dilucidior. Ut cu de prohemus querendis
disputamꝰ ronẽ damus querendi no nulle pro¬
hemioꝵ gen̾a conscribiꝰ siłr arbitramur
de ymaginib fieri conuenire ¶Nũt ne forte
facultatis. admonendus es quare uerboꝵ
memoriã nõ improbemus. Nam putanius
oporte eos qui ueluit res faciliores sie la¬
bore et molestia facile meniuisse in rebus
difficiliorib ee aute excitatos. nec nos hãc
uerboꝵ memoriã inducimꝰ ut u̾sis memi¬
uisse possunꝰ s ut hac ex̾citatione illa re¬
rũ memoria que ꝑtinet ad utilitatẽ cõfir¬
metur ut ab hac difficili cosuetudie sine
labore ad illam felicitate transire possimꝰ
preceptio sine suma assiduitatẽ excitatior
tũ uero in memoriis minimũ ualet dacꝰ¬
na uisi industria studio. labore. diligẽtia
comprobetur. Quaplurimos locos ut habe
as ⁊ maxue ad precepta accõmodatos
curare debebis. In ymaguib collocandis

Expanded text:
 39 Quare sibi quemque suo commodo convenit imagines conparare. Postremo esse dilucidior: ‹ut› quom de prohemiis quaerendis disputamus, rationem damus quaerendi, non mille prohemiorum ‹genera conscribimus, item arbitramur› de imaginibus fieri convenire. Nunc, ne forte facultatis, admonendus es, quare verborum memoriam ‹non› inprobemus. Nam putamus oportere eos, qui velint res faciliores sine labore et molestia facere, in rebus difficilioribus esse ante exercitatos. Nec nos hanc verborum memoriam inducimus, ‹ut versus meminisse possimus,› sed ut hac exercitatione illa rerum memoria, quae pertinet ad utilitatem, confirmetur, ut ab hac difficili consuetudine sine labore ad illam facultatem transire possimuspraeceptio sine summa adsiduitate exercitationis, tum vero in nemonicis minimum valet doctrina, nisi industria, studio labore, diligentia conprobatur. Quam plurimos locos ut habeas et quam maxime ad praecepta adcommodatos curare poteris; in imaginibus conlocandis
Abbreviated transcription (Latin):
uolent cũ re compare intelligũt nõ oĩa
concedenda ee antiquitati. Primũ igit̃¬
miũ intulerit et piu̾lit̾ proferatur. Nã
si tac̾e et nichil scribe̾ modestia ẽ cur qͥcquã
scribitur aut loquũtur. Siu aliqua suuã
scribunt cũ quo seciuis om̃ia scribant impe¬
diuntur modestia. Quasi si quis ad olim¬
piacũ uemi̾t cursum et steterit ut muta¬
tor imprudentes dicat ẽe illos qui curre ce¬
pecĩt ip̃e int̾ carcem stet et narret a¬
sic isti cũ in arcis cursitarint. sic isti cũ in
arcis curriculũ destenderĩt illos qui in eo
ꝙ est artifieni elaborent. auit facs̾ ĩmode¬
ste. Ip̃ĩ alique autiquũ oratore aut poe¬
tã landant aut scciptura sic ut in stodm̃

Expanded text:
volent cum re conparare, intellegent non omnia concedenda esse antiquitati. Primum igituimium pueriliter proferatur. Nam si tacere aut nil scribere modestia est, cur quicquam scribunt aut locuntur? Sin aliquid suum scribunt, cur, quo setius omnia scribant, inpediuntur modestia? Quasi si quis Olympia cum venerit cursum et steterit, ut mittatur, inpudentis dicat esse illos, qui currere coeperint, ipse intra carcerem stet et naret asonius cursitarint, sic isti, cum in artis curriculum descenderunt, illos, qui in eo, quod est artificii, elaborent, aiunt facere inmodeste, ipsi aliquem antiquum oratorem aut poetam laud
Abbreviated transcription (Latin):
tet ut in ip̃a promĩciatiõe eas res quas demo¬
strabimꝰ inserere atq int̾secare iudeamur inaure
ut quo quidq pacco gestũ sit ita narrari uideat
Strenue quod uolumꝰ ondere fc̃m̃ celermͤ felẽ
dicemꝰ. At aliud ociose retardabimꝰ Deuide mo
acciter tum clementer meste hilarit᷑ in omnes
partes ꝯnuitabimꝰ ut u̾ba it a promiciationem
Si qua mcidĩt in narratione dc̃am rogata resyo

Expanded text:
tebit, ut in ipsa pronunciatione eas res quas demotebit, ut in ipsa pronunciatione eas res quas demonstrabimus inserere atque intersecare uideamur in animis ut, quo quidque pacto gestum sit, ita narrare videatur. Strenue quod volumus ostendere factum: celeriuscule dicemus; at aliud otiose: retardabimus. Deinde modo acriter, tum clementer, maeste, hilare in omnes partes commutabimus ut verba item pronuntiationem. Si qua inciderint in nar
Abbreviated transcription (Latin):
diguitatẽ. demoustrationẽ. narrationẽ. Iocacõ¬
neu. Dignitas est oro cũ aliqua grauitate¬
aut nõ potuit. Narratio est reꝵ gestaꝵ aut
re nsum prudente et liberale pt̃ compare.
¶ Contentio duiditur in ꝯtiuationẽ ⁊ diste¬
butionẽ/ Contiuatio ẽ oronis enunciande
acceleratio clamosa. Distributio ẽ in con¬
tencione, oro frrquens cũ raris ⁊ breuib
int̾uallis acͥ nociferatiõe ¶Amplificatio diui¬
ditur in cohortatione ꝯquestione. Cohorta¬
tio est oro que aliquid pccm amplificans au¬
ditore ad iracundĩã adducit ꝯquestio ẽ or̃o
q̃ ucomodoꝵ amplificatiõe ammũ auditoris
ni tres partes diuisa est et he ꝑtes ipe sut iu
acto alias partes distribute¶haꝵ ato parciũ
q̃ cuuisq idonea pronũciaciõe sit demonstran¬
dũ uidetur. Sermo cũ est dignitate pleuis
ab oratoria consuetudine ad traicã trauseamꝰ
uuata. crebris int̾uallis et diuisionib uti opor¬

Expanded text:
dignitatem, demonstrationem, narrationem, iocatiodignitatem, demonstrationem, narrationem, iocationem. Dignitas est oratio cum aliqua grauitataut non potuit. Narratio est rerum gestarum aut  liberalem potest comparare. 28. Contentio diuiditur in continuationem et distributionem. Continuatio est orationis annunciande acceleratio clamosa. Distributio est oratio frequens cum raris et breuibus interuallis acri uociferatione. 29. Ampli<fi>catio diuiditur in cohertionem et conquestionem. Cohertio est oratio aliquod peccatum amplificans, auditorem ad iracundiam prouocans Conquestio est oratio que incommodorum amplificatione animum auditoris res partes divisa est, ‹et› eae partes ipsae sunt in octo partes alias distributae, harum octo partium, quae cuiusque idonea pronuntiatio sit, demonstrandum videtur. Sermo cum est in dignitate, plenis anuata crebris interuallis et diuisionibus uti opor
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ualla nocẽ confiriatio eandẽ sinãs ꝯci¬
niores diuisiõe reddunt et auditori spaciũ
cogitandi relinqñt et seruat noce cõtuuu
net ⁊ exsuscitat clamore. Accuta exclama¬
ditorẽ. ht enĩ quiddã illiberale ⁊ ad mulie¬
brẽ uociferationẽ pociꝰ ꝙͣ ad iurile diguita¬
tẽ indicendo accõmodatiuu. In extrena or̃o¬
ne continens nox remediũ est uoci. Quid
hec eadẽ nõne animũ uehenientissime ca¬
lefacit auditoris in tocꝰ conclusione cauere
ationis suauitudim prosunt de utraq suul e¬
rit in presentia dictũ de firmitudine q̃ uissa
sunt ⁊ ꝙ suauitate q̃ cõuincta fuerũt. Ceta
suo loco paulo post dicemꝰ. Mollitudo igr uocis
seruone contencione amplificationẽ. Sermo
ẽ or̃o remssa et funtima cotidiane elocutio¬
m¶Contencio ẽ oro acris ad firmandũ ⁊ ad ꝯ¬
futandũ accõmodata ¶Amplificatio ẽ or̃o q̃ aut

Expanded text:
Intervalla vocem confirmant; eadem sententias conciIntervalla vocem confirmant; eadem sententias concinniores divisione reddunt et auditori spatium cogitandi relinquunt. Conservat vocem continui  retinet aut exsuscitat clamore. Acuta exclamaditorem: habet enim quiddam inliberale et ad muliebrem potius vociferationem quam ad virilem dignitatem in dicendo adcommodatum. In extrema oratione continens vox remedio est voci. Quid? Haec eadem nonne animum vehementissime calefacit auditoris in totius conclusione causae?ationis suavitudini prosunt, de utraque re simul erit in praesentia dictum, de firmitudine, quae visa sunt, de suavitudine, quae coniuncta fuerunt: cetera suo loco paulo post dicemus. CAPUT 23 Mollitudo igitur vocsermonem, contentionem, amplificationem. Sermo est oratio remissa et finitima cotidianae locutioni. Contentio est oratio acris et ad confirmandum et ad confutandum adcommodata. Amplificatio est oratio, quae aut
Abbreviated transcription (Latin):
quã maxime sedata et dep̾ssa uoce pͥncipia
dicemꝰ. Nam leduntur art̾re si anquã bene
uoces ꝑmulse sunit in clamore completur/ ⁊¬
interuall longiorib uti cõuemet. Recreatur
eni spu int̾uallo / nox et artĩe reticendo adqui¬
estunt Et cotinuũ clamore admitt̾e et ad
sermonẽ oportet. Cõmutatiões facĩt ut nullo
acutas uocis exclamationes iutare debenius
Ictꝰ em̃ fit et nuluerãtur arcie acuta acq
actenuata nimis acclamatiõe/ et si quis spłe¬
dor est uocis cõsumitur uno clamore uiu
leficuĩt et artie complentur ⁊ nox que
tractata uarie est reducitur in ꝙͣdaui sonũ
equabilem atq constantẽ Seye rerũ na¬
ture grã quodã iure debetur uelut acci¬
dit ni hac re. Nam q̃ dixuꝰ ad uocẽ ser¬
uandã prodesse eadem actiñẽt ad suauitatẽ
pronuciacouis ut quod uoci nr̃e prosit ide
uoluntate auditoris probetur utile est ad
fortitudine uocis sedata nox in pͥncipio.
Quid insuauiꝰ ꝙͣ clamor in exordio cause.

Expanded text:
quod sedata et depressa uoce principia nostra dicimus. Nam leduntur arterie, si, antequam uox bene permulsa est acri clamore compleatur. intervallis longioribus uti convenit: recreatur enim spiritu vox et arteriae reticendo adquiescunt. Et in continuo clamore remittere et ad sermonem transire oportet: commutationes enim faciunt, ut nullo t acutas vocis exclamationes vitare ‹debemus›: ictus enim fit et vulnus arteriae acuta atque attenuata nimis adclamatione, et qui splendor est vocis, consumitur uno clamore univlefiunt et arteriae conplentur et vox, quae tractata varie est, reducitur in quendam sonum aequabilem atque constantem. Quam saepe rerum naturae gratia quaedam iure debetur! Velut accidit in hac re. Nam quae dicimus ad vocem servandam prodesse, eadem adtinent ad suavitudinem pronuntiationis, ut, quod nostrae voci prosit, idem voluntati auditoris probetur. CAPUT 22 Utile est ad firmitudinem sedata vox in principio. Quid insuavius quam clamor in exordio causae?