comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ qui tollit peocatũ mimdit: p̾sertim
cũ ad fastigium ꝓphetale. baptistȩ acces¬
serit pͥuilegium : ut eui dixerat. ego
a te debeo baptizari. ipse eum bapti¬
zauerit: ñp̃sumptione maiori. sed obe¬
dientia discipłi ac timore seruili.
Cũq internatos mulierũ nullũ asserat
iokanne surrexisse maiorẽ: se qui deuirgine
ꝓcreatus ẽ. maiorẽ. eẽ. cõmemorat: siue omẽm
angłm qui incęlis minimus. E. interris cunc¬
tos homines anteare. Nos enim inangłos ꝓ¬
ficimus. & ñ angłi inno̾s: sic̃ quidã stertenteᷤᷤ
sopore grauissimo somniant: Nec sufficit hoc
in ioħus laudib nisi ipse p̾dicans baptismũ
penitentiȩ prius dixisse referatur. pęniten¬
tiam agite. ad ꝓpinquabit enim regnũ cęloꝵ
unde ad ieb p̾dicationis eiꝰ regnũ celoꝵ ium
patitur: ut qͥ homo natus. ẽ. angłs esse desi¬
der&. & terrenum animal cȩleste quȩrat
habitaculum. Lex enim & ꝓpħȩ usq ad ioħim

Expanded text:
dei, qui tollit peccata mundi, praesertim dei, qui tollit peccata mundi, praesertim cum ad fastigium prophetale baptistae accesserit; priuilegium, ut, cui dixerat: ego a te debeo baptizari, ipse eum baptizauerit non praesumptione maioris, sed oboedientia discipuli ac timore seruili. cumque inter natos mulierum nullum adserat lohanne surrexisse maiorem, se, qui de uirgine procreatus est, maiorem esse commemorat siue omnem angelum, qui in caelis minimus est, in terris cunctos homines anteire. nos enim in angelos proficimus et non angeli in nos, sicut quidam stertentes sopore grauissimo somniant. nec sufficit hoc in Iohannis laudibus, nisi ipse praedicans baptismum paenitentiae primus dixisse referatur: paenitentiam agite, adpropinquauit enim regnum caelorum. unde a diebus praedicationis eius regnum caelorum uim patitur, ut, qui homo natus est, angelus esse desideret et terrenum animal caeleste quaerat habitaculum. lex enim et prophetae usque ad Iohannem
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd existis addesertum uidere : Parũ¬
dinẽ uento agitatã : & qͥd existis insoli¬
tudinẽ uidere: Hominẽ mollib uesti¬
tum: & reliqua Cuius dicti hic sensus. ẽ:
Numqͥd ad hoc existis in heremũ: ut
uideretis hominẽ instar harumdinis
uentoꝵ flatu in partes uarias inclinari.
Ut qũe antea laudauerat deeo ñc du¬
bitet. & dequo prius dixerat. ecce ag¬
nus dĩ. nc̃ interrog&. utrum ipse an
alius sit. qui uel uenerit uel uenturus
sit : & qr om̃is falsa p̃dicatio sectatur
nascantur cõpendia : ad serit eum came¬
loꝵ uestitum pilis nullr adulatione pos¬
se subcũbere: & qui locustis uescitur ac
melle siluestri. opes ñ querere: rigidãq
& austeram uitã aulas uitare palatis qͣs
querunt quibysso & fłrico & mollib ues¬
tiuntur: dicitq eum ñ solũ ꝓpħam qui
soleat uentura p̾dicere. sed plus ẽe qu̾a
ꝓpħam: quia que illi uenturũ ẽẽ dixerc
hic uenisse monstratut. dicens: ecce agnꝰ

Expanded text:
quid existis ad desertum uidere? harunquid existis ad desertum uidere? harundinem uento agitatam? et quid existis in solitudinem uidere? hominem mollibus uestitum? et reliqua. cuius dicti hic sensus est: numquid ad hoc existis in heremum, ut uideretis hominem instar harundinis uentorum flatu in partes uarias inclinari? ut, quem ante laudauerat, de eo nunc dubitet et, de quo prius dixerat: ecce agnus dei, nunc interroget, utrum ipse an alius sit, qui uel uenerit uel uenturus sit. et quia omnis falsa praedicatio sectatur nascantur conpendia, adserit eum camelorum uestitum pilis nulli posse adulationi succumbere et, qui lucustis uescitur ac melle siluestri, opes non quaerere rigidamque et austeram uitam aulas uitare palatii, quas quaerunt, qui bysso et serico et mollibus uestiuntur. dicitque eum non solum prophetam, qui soleat uentura praedicere, sed plus esse quam prophetam, quia, quem illi uenturum esse dixerunt, hic uenisse monstrauit dicens: ecce agnus
Abbreviated transcription (Latin):
cos. ambulare claudos. lepsos mundari.
surdos audire : mortuos surgere: & qͦd
his maius. ẽ. pauperes ȩuangelizare.
ut nulla inter pauperẽ diuitẽq dis¬
tantia sit salutis: sed om̃s uocentur
aequaliter. Tunc quoq infert: beatus qͥ
ñ fuerit scandalis atus inme ñ iohannẽ
sed discipłos eius ꝑcutit: qui prius ascen¬
derant ad eum dicentes Quare nos &
pharisei ieiunamus frequenter: discipłi
aut tui ñ ieiunant: & ad iohannẽ Ma¬
gister: eui tu p̃buisti testimoniũ iuxta
i ordanẽ. ecce discipłi eiꝰ baptizant: &¬
plures ueniunt ad eum: Quo dicto. li¬
uorẽ significant. de signoꝵ magnitudi¬
ne. & in uidiȩ mordacitate uenientẽ:
cur baptizatus a iohanne ipse audeat
baptizare: & multo amplior ad eum
turba concurrat: quã prius uenerat
ad iohannẽ & ne forsitan plebs nesci¬
ens hoc dicto iohannẽ suggllare arbitra¬
retur: in illius laudes ꝑorat: & oepit
de ioħe ad turbas dicere circũstantes.

Expanded text:
cos, ambulare claudos, leprosos mundari, cos, ambulare claudos, leprosos mundari, surdos audire, mortuos surgere et — quod his maius est — pauperes euangelizari, ut nulla inter pauperem diuitemque distantia sit salutis, sed omnes uocentur aequaliter. quodque infert: beatus, qui non fuerit scandalizatus in me, non Iohannem, sed discipulos eius percutit, qui prius accesserant ad eum dicentes: quare nos et pharisaei ieiunamus frequenter, discipuli autem tui non ieiunant ? et ad Iohannem: magister, cui tu praebuisti testimonium iuxta Iordanen, ecce discipuli eius baptizant et plures ueniunt ad e u m. quo dicto liuorem significant de signorum magnitudine et inuidiae mordacitate uenientem, cur baptizatus a Iohanne ipse audeat baptizare et multo amplior ad eum turba concurrat, quam prius uenerat ad Iohannem. et ne forsitan plebs nesciens hoc dicto Iohannem suggillari arbitraretur, in illius laudes perorat et coepit de Iohanne ad turbas dicere circumstantes:
Abbreviated transcription (Latin):
candus illum docer& ẽẽ sectandũ: quẽ
interrogatione sua magistrum om̃iũ fate
hab& sponsam sponsus. ẽ: & cuius ñsum
dignus calciam̃ta portare. & illũ opor¬
t&e crescere me autẽ minui. dm̃q patr̃e
intonantẽ audierat. hic. ẽ. filius m̃s di¬
lectus in quo mͥ cõplacui. Qd aut̃ dicit
tues qui uenturus es. an alium ex pecta¬
mus: hunc quoq sensum habere potest.
Scio qͦd ipse sis qui tollere uenisti pec¬
catum mundi. Sedqr ad inferos descen¬
surus sum: & iam hoc interrogo: utrũ
& illuc ipse descendas : an ipsum sit
hoc dedĩ filio credere aliũq missurus
sis. Hoc aut̃ scire desidero. ut qui te in
terris hominib nuntiaui. etiã inferis
nunciem si forte uenturus es Tuem̃̃
es qui uenisti dimittere captiuitatem:
& soluere eos qui in uinculis tenebant᷑.
Cuius sciscitationẽ dñs intellegens: o¬
oꝑib magis quã sermone respondit:
& iohanni p̃cepit nuntiari. uidere oe¬

Expanded text:
candus illum doceret esse sectandum, quem candus illum doceret esse sectandum, quem interrogatione sua magistrum omnium fatebhabet sponsam, sponsus est et: cuius non sum dignus calciamenta portare et: illum oportet crescere, me auteintonantem: hic est filius meus dilectus, in quo mihi conplacui. quod autem dicit: tues, qui uenturus es, an alium expectamus ? hunc quoque sensum habere potest: scio, quod ipse sis, qui tollere uenisti peccata mundi, sed, quia ad inferos descensurus sum, etiam hoc interrogo, utrum et illuc ipse descendas an inpium sit hoc de filio dei credere aliumque missurus sis. hoc autem scire desidero, ut, qui te in terris hominibus nuntiaui, etiam in inferis nuntiem, si forte uenturus es. tu enim es, qui uenisti dimittere captiuitatem et soluere eos, qui in uinculis tenebantur. cuius sciscitationem dominus intellegens operibus magis quam sermone respondit et Iohanni praecipit nuntiari, uidere cae
Abbreviated transcription (Latin):
placent: non nullos sub amara delectant. Hoꝵ
stomachum acida renouant: illoꝵ saͥfa sus¬
tentant Uidi ego nausiam & capitis uertigi¬
nem anthidoto qd appellatur. TuRia. t.¬
ippocratẽ contrar̾ia contrarioꝵ remedia.
Itaq nr̃am amaritudinẽ illius nectareo
melle curato: & mitte in mirra lignũ cruci.
senilemq pituitam iuuenili auctoritate
conpesce: ut possis lȩta cantare. qũa dul¬
cia guituri meo eloquia tua. suꝑ mel ori
meo. Cur ioħns discipłos suos mittit ad
dñm. ut interrogarent eum. Tues qui
uenturus es an alium ex pectamus. cũ
prius ipse de eode dixerit. eoce agnusdĩ
qui tollit peocatum mundi: Dehac ques¬
tione incõmentariis mathei plemus
diximus: Unde appar& quȩ hȩc inter¬
rogas. ipsa te uolumina ñ habere Tam̃
stringendũ. ẽ. breuiter: ne om̃ino ta¬
cuisse uideamur: Io hannes mittebat
discipłos suos inuinculis constitutus. ut
sibi querens illis discer&: & capite trun¬

Expanded text:
placent, nonnullos subamara delectant, horum placent, nonnullos subamara delectant, horum stomachum acida renouant, illorum salsa sustentant. uidi ego nauseam et capitis uertiginem antidoto, quae appellatur πικρά, Hippocraten contraria contrariorum remedia. itaque nostram amaritudinem illius nectareo melle curato et mitte in Merram lignum crucis senilemque pituitam iuuenili austeritate conpesce, ut possis laeta cantare: quam dulcia gutturi meo eloquia tua, super mel ori meo. Cur Iohannes discipulos suos mittit ad dominum, ut interrogent eum: tu es, qui uenturus es, a n, alium expectamus ? cum prius ipse de eodem dixerit: ecce agnus dei, ecce, qui tollit peccata mundi? — De hac quaestione in commentariis Matthei plenius diximus — unde apparet, quae haec interrogas, ipsa te uolumina non habere —, tamen stringendum est breuiter, ne omnino tacuisse uideamur.. Iohannes mittebat discipulos suos in uinculis constitutus, ut sibi quaerens illis disceret et capite trun
Abbreviated transcription (Latin):
te ueterem scripturã. aut ñ satis legere. aut
ñsatis intelligere: que tantis obscuritatib & fu¬
turoꝵ tipris in uoluta. ẽ. ut om̃is interp̃tatio¬
ne egeat: & porta orientalis dequa uerum lum̃
ex oritur & ꝑqũa pontifex ingreditur & egredit᷑
semꝑ c lausa sit: & soli xp̃o pateat. qui hab&
clauẽ asperit & nemo claudit. claudit & nemͦ
aperit: ut illo reserante introeas cubiculũ
eius & dicas. introduxit me rex incubieulum
suum. Prȩterea satis miratus sum. cur purissi¬
mo fonte uicino nr̃i tam ꝓcul ruuili fluenta
quesieris. & omissis aquis si loe quȩ uadunt
cũ silentio. desideres aquas sior quȩ turbidis
scłi huius uitũis sordidantur. I abes ibi sc̃m ui¬
tum alcehaum prb̃m. qui uiua ut auint uoce
&e prudenti dissertoq sermone possit soluere
quȩ requiris: nisi forte peregrinas merces desi¬
deras: & ꝓuarietate gustus nr̃oꝵ quoq condi¬
mentoꝵ te alimenta delectant. Aliis dulcia

Expanded text:
te ueterem scripturam aut non satis legere aut te ueterem scripturam aut non satis legere aut non satis intellegere, quae tantis obscuritatibus et futurorum typis inuoluta est, ut omnis interpretatione egeat et porta orientalis, de qua uerum lumen exoritur et per quam pontifex ingreditur et egreditur, semper clausa sit et soli Christo pateat, qui habet clauem Dauid, aperit et nemo claudit, claudit et nemo aperit, ut illo reserante introeas cubiculum eius et dicas: introduxit me rex in cubiculum s u u m. praeterea satis miratus sum, cur purissimo fonte uicmo nostri tam procul riuuli fluenta quaesieris et omissis aquis Siloe, quae uadunt cum silentio, desideres aquas Sior, quae turbidis saeculi huius uitiis sordidantur. habes ibi sanctum uirum Alethium presbyterum, qui uiua, ut aiunt, uoce et prudenti disertoque sermone possit soluere, quae requiris, nisi forte peregrinas merces desideras et pro uarietate gustus nostrorum quoque condimentorum te alimenta delectant. aliis dulcia
Abbreviated transcription (Latin):
ilius m̃s apodeinius qui interp̃tationem
Inominis sui longa ad nos nauigatione sig¬
nauit. & de occeani lictore atq ultimis gallię
finib roma p̃terita quesiuit belleem. ut inueni¬
r& in ea cȩlestẽ panẽ: & saturatus eructuar& in
tłm ac dicer&. eructuauit cormeum u̾bũ bonũ
dico ego oꝑa mea regi. Detulit mͥ inparua scedu¬
la marimas questiones. quas adte datas michiq
tradendas dicer&: aquarũ lectione intellexi stu¬
dium reginȩ saba inte ẽẽ cõpletum: quȩ definib
terrȩ sapientiã uenit audire salomonis. N qͥdẽ
ego salomon qui & ante se & post se cunctis homi¬
nib p̃fertur insapientia : sed tu regina appellan¬
da es saba. incuius mortali corpore ñ regnat
peccatum: & quȩ ad dñm tota mente conuersa
audies abeo. conuertere conuertere sunamitis.
Et enim saba in lingua nr̃a conuersionẽ sonat.
Simulq animaduerti. qd̾ questiunculȩ tue &
de euangłio tantum & de apło ꝓposite indicans

Expanded text:
ilius meus Apodemius, qui interpretationem nominis sui, longa ad nos veniens navigatione, signavit, et de Oceani littore, atque ultimis Galliarum finibus, Roma praeterita, quaesivit Bethleem, ut inveniret in ea coelestem panem, et saturatus eructaret in Domino, ac diceret: Eructavit cor meum verbum bonum, dico ego opera mea regi , detulit mihi in parva schedula maximas quaestiones, quas a te datas, mihique tradendas diceret. Ad quarum lectionem intellexi studium Reginae Saba in te esse completum, quae de finibus terrae sapientiam uenit audire Salomonis. non quidem ego Salomon, qui et ante se et post se cunctis hominibus praefertur in sapientia, sed tu regina appellanda es Saba, in cuius mortali corpore non regnat peccatum et quae ad dominum tota mente conuersa audies ab eo: conuertere, conuertere, Sunamitis. etenim Saba in lingua nostra \'conuersionem\' sonat. simulque animaduerti, quod quaestiunculae tuae de euangelio tantum et de apostolo positae indicant
Abbreviated transcription (Latin):
m̃a habeat: sed qͦd inanima om̃ĩs dĩ mon¬
stretur effectus & ñ mirum si indõ aĩa
nominetur: cum uniuersa humani cor¬
ꝑis m̃bra. scđm leges tropologiȩ & di¬
uersas intelligentias habere dicatur.
tiȩ. & intelligentie:. sp̃m consilii & fortitu¬
dinis: sp̃m scientie & pietatis: & timoris
dñi: qui inspeciȩ columbȩ descendit suꝑ
eum: deqͦ & iohes baptista adõ patre au¬
disse narrat. suꝑ qu̾e uideris sp̃m scm ue¬

Expanded text:
mam habeat, sed quod in anima omnis dei monmam habeat, sed quod in anima omnis dei monstretur affectus. et non mirum, si in deo anima nominetur, cum uniuersa humani corporis membra secundum leges tropologiae et diuersas intellegentias habere dicatur. tiae, et intelligentiae, spiritum consilii, et fortitudinis, spiritum sapientiae, et pietatis, et timoris Domini : qui in specie columbae descendit super eum: de quo et Joannes Baptista a Deo Patre audisse se narrat: Super quem videris Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
iudicii ẽẽ finitam: putauit inferioris sen¬
tentiȩ ultimũ ũbum esse udicium: & pau¬
ca ũba que inmedio hoc. ẽ. inter iudioium
& iudiciũ fuer̃ p̃termisit Rursumq qd̃ a¬
put hebreos legit᷑ & in lege eiꝰ sperabunt¬
insulȩ: matheus sensum pocius quã ũba in¬
terp̃tans. ꝓlege & insulis nom̃ posuit & gͣs
& hoc ñ solũ inp̃senti loco. sed ubicũq deu̾e¬
teri instrumento euangłistȩ & apłi testi¬
monia ꝓtulerunt: diligentius obser¬
& ubi. lex abhebraico discrepant. Kebreũ
sensum suis expressisse sermonib. Quer
igitur di om̃ipotentis iuxta dispensati¬
onẽ carnis adsũptȩ eoqͦd ad nos mitut᷑
saluator. ẽ. appellatus: adquẽ & in alio
loco dicit pater. magnũ tibi. ẽ. uocari
puerũ meum: ut congreges trib iacob
Iic. ẽ. uinea sorech que interp̾tatur elec¬
ta: hic ẽ. filius amantissimus in quo sibi
conplacuit anima di. Non quo dĩ ani¬

Expanded text:
iudicii esse finitam putauit inferioris seniudicii esse finitam putauit inferioris sententiae ultimum uerbum esse \'iudicium\' et pauca uerba, quae in medio, hoc est inter \'iudicium\' et \'iudicium, fuerant, praetermisit. rursumque, quod apud Hebraeos legitur: et in lege eius sperabuntinsulae, Mattheus sensum potius quam uerba interpretans pro lege et insulis nomen posuit et gentes. et hoc non solum in praesenti loco, sed, ubicumque de ueteri instrumento euangelistae et apostoli testimonia protulerunt, diligentius obser, ubi Septuaginta ab Hebraico discrepant, Hebraeum sensum suis expressisse sermonibus. puer igitur dei omnipotentis iuxta dispensationem carnis adsumptae, qua ad nos mittitur, saluator est appellatus. ad quem et in alio loco dicit pater: m agnum tibi est uocari i puerum meum, ut congreges tribus Iacob. hic est uinea Sorech, quae interpretatur\'electa\', hic filius amantissimus, in quo sibi conplacuit anima dei, non quo deus ani
Abbreviated transcription (Latin):
tate eduo&e iuditiũ: non erit᷑ tristis neq
turbulentus . donec ponat interra iudiciũ.
& legẽ eius insule expectabunt: Exquo ap¬
par& matheum exangłistã ñ ueteris inter¬
p̃tationis auctoritate constrictum dimisis¬
se hebraicam ueritatẽ: sed quasi hebreũ
ex hebreis. ĩndñi lege doctissimum degentib
ptulisse quȩ in hebreo legerat: Si eñi sic
telligimus ẽẽ cõpletum: qͦd ide iacob & de
isrł scriptum. ẽ : Qͦd beatum matheũ ñ
solum in hoc testimonio: sed & in alio loco
legimus: fecisse. Ex egypto uocaui filiũ meũ.¬
ꝓquo.lxx. transtulerunt. Ex egypto uoca¬
uit filios suos Qͦd utiq nisi sequamur hebreã
ueritatẽ : ad dñm saluatorẽ ñꝑtinere ma¬
nifestum. ẽ. Sequitur enim: Ipsi aut̃ immo¬
labant baalim: Qͦd aut̃ de adsũpto testi¬
monio in euangłio minus. ẽ. splendebit &
ñ quassabitur. donec ponat interra iudi¬
cium: uidetur mͥ accidisse pͥmi scriptoris
errore: qͥ legens superiore sententiã. in ũbo

Expanded text:
iudicium. non erit tristis neque turbulentus, donec ponat in terra iudicium; et legem eius insulae expectabunt. ex quo apparet Mattheum euangelistam non ueteris interpretationis auctoritate constrictum dimisisse Hebraicam ueritatem, sed quasi Hebraeum ex Hebraeis et in domini lege doctissimum ea gentibus protulisse, quae in Hebraeo legerat. si enim sic tellegimus esse conpletum, quod de Iacob et de Israhele scriptum est ? quod beatum Mattheum non solum in hoc testimonio, sed et in alio fecisse legimus: ex Aegypto uocaui filium meuuaginta transtulerunt: ex Aegypto uocauit filios suos. quod utique, nisi sequamur Hebraicam ueritatem, ad dominum saluatorem non pertinere manifestum est. sequitur enim: ipsi autem immolabant Baalim. quod autem de adsumpto testimonio in euangelio minus est: splendebit et non quassabitur, donec ponat super terram iudicium, uidetur mihi accidisse primi scriptoris errore, qui legens superiorem sententiam in uerbo
Abbreviated transcription (Latin):
uiter ad notauimus. Iste aut̃ qͥ harundi¬
nẽ quassatam ñ confregit & linũ fumi¬
gans ñ exturcit. iudiciũ qͦq ꝑduxit ad
uictoriã : cuius iuditia uera sunt. iusti¬
ficata insemet ipsis. ut iustificetur in
sermonib suis. & iuncat dũ iudicatur:
& tandui lum̃ p̃dicationis eius in mun¬
do resplendeat. nulliusq conteratur
& uincatur insidũs. donee ponat in
terra iudicium. & impleatur illud qd̾
scriptũ ẽ. Fiat uoluntas tua sic̃ in cęlo
& interra & in nomine eiꝰ gentes spera¬
bunt: siue in lege eius sperabt̃ insulȩ.
Quomͦ enim insulȩ turbine fluctuq
uentoꝵ & crebis tempestatb feriuntur
quidem. sed ñ subuertuntur. in exem¬
plum euangłioꝵ domus quȩ suꝑ petr̃a
robusta mole fundata.ẽ. Ita & eccłe
quȩ sperant in lege. & in nomine dñi
saluatoris. loquuntur ꝑ isaiã: ego
ciuitas firma. ciuitas quȩ ñ opꝑugnat᷑.

Expanded text:
uiter adnotauimus. iste autem, qui harundiuiter adnotauimus. iste autem, qui harundinem quassatam non confregit et linum fumigans non extinxit, iudicium quoque perduxit ad uictoriam, cuius iudicia uera sunt, iustificata in semet ipsis, ut iustificetur in sermonibus suis et uincat, cum iudicatur, et tam diu lumen praedicationis eius in mundo resplendeat nulliusque conteratur et uincatur insidiis, donec ponat in terra iudicium et inpleatur illud, quod scriptum est: fiat uoluntas tua sicut in caelo et in terra. et in nomine eius gentes sperabunt siue in lege eius sperabunt insulae. quo modo enim insulae turbine flatuque uentorum et crebris tempestatibus feriuntur quidem, sed non subuertuntur in exemplum euangelicae domus, quae super petram robusta mole fundata est, ita et ecclesiae, quae sperant in lege et in nomine domini saluatoris, loquuntur per Esaiam: ego ciuitas firma, ciuitas, quae obpugnat
Abbreviated transcription (Latin):
rans cȩnosam ac palustr̃e regionẽ. peponesq
& cȩpe. & allia: & cucumeres ollasq aegyp¬
tiarũ carniũ: decentissime ꝑ isaiam appel¬
latur calamus fractus: cui qui inniti uolu¬
erit ꝑtundetur manus eius. Qui enĩ post
ad uentũ dñi saluatoris ȩuangłicȩ inter¬
p̃tationis sp̃m derelinquens muidaice
littere morte  quiescit: istius cuncta oꝑa
uulnerantur: Linum qͦq fumigans ñ ex¬
tinguet : popłm degentib congragatum.
qui extincto legis naturalis ardore sumi
a marissimi & qui noxius oculis. ẽ. tene¬
broseq caliginis in uoluebat᷑ errorib
Quẽ non solum ñ restuxit & redegit in
cinerem. sed econtrario de parua scintil¬
la & penȩ moriente. maxima suscrtauit
incendia: ita ut totus orbis arder& in
igne dñi saluatoris. que uenit mittere
suꝑ t̾ram. & in om̃ib ardere desiderat:
Sołm tropologiã qͥcqͥd nobis uidetur
de hoc loco: incomm̃tariis mathei bre¬

Expanded text:
rans caenosam ac palustrem regionem peponesque rans caenosam ac palustrem regionem peponesque et caepe et alia et cucumes ollasque Aegyptiarum carnium rectissime per Esaiam appellatur calamus fractus, cui qui inniti uoluerit, pertundetur manus eius. qui enim post aduentum domini saluatoris euangelicae interpretationis spiritum derelinquens in Iudaicae litterae morte requiescit, istius cuncta opera uulnerantur. 1inum quoque fumigans non extinguet, populum de gentibus congregatum, qui extincto legis naturalis ardore fumi amarissimi et qui noxius oculis est tenebrosaeque caliginis inuoluebatur erroribus. quem non solum non restinxit et redegit in cinerem, sed e contrario de parua scintilla et paene moriente maxima suscitauit incendia ita, ut totus orbis arderet igne domini saluatoris, quem uenit mittere super terram et in omnibus ardere desiderat. secundum tropologiam quid nobis uidetur de hoc loco, in commentariolis Matthei bre
Abbreviated transcription (Latin):
scribit: Om̃is clamor & ira & a maritudo
auferatur auobis N clamauit : quia
isrł ñfecit iudicium. sed clamorẽ : neq
audiet quisquã inplateis siue foris
uocẽ eius Om̃is enim gła filiȩ regis
abintus: & arta uia & angusta.ẽ. que
ducit ad uitã Unde inplateis uox
ilsus ñ auditur. inquib confidenter
agit sapientia: latam spatiosamq uiã
ñ ingrediens. sed arguens atq condẽp¬
nans: Unde & his qui foris erant. ñsua
uoce. sed ꝑ parabolas loquebatur: Ia¬
mum fractum ñ conter&. Calamus
fractus qui fuit antea uocalis ꝙͣ laudẽ
dñi contͤinebat appellandus. ẽ. isrł: qͥ quon¬
dam inpegit in angularẽ lapidẽ: & cecidit
suꝑ eũ. fractusq in illo. ẽ. Propterea dicitur
de eo: increpa dñe bestias calami : & miħu
uolumine torrens appellatur. Cannẽ. id ÷
calami: quia quas hab& turbidas. quas ele¬
git isrł: purissima contennens fluenta ior¬
danis: reuersusq m̃te in egẏptũ & deside¬

Expanded text:
scribit: omnis clamor et ira et amaritudo auferatur a uobis. non clam a b i t, quia Israhel non fecit iudicium, sed clamorem. neque audiet quisquam in plateis siue foris uocem eius. omnis enim gloria filiae regis ab intus et arta et angusta uia est, quae ducit ad uitam. unde in plateis uox illius non audietur, in quibus confidenter agit sapientia latam spatiosamque uiam non ingrediens, sed arguens atque condemnans. unde et illis, qui foris erant, non sua uoce, sed per parabolas loquebatur: hamum fractum non conteret. calamus fractus, qui fuit ante uocalis et in laudes domini concinebat, appellandus est Israhel, qui quondam inpegit in angularem lapidem et cecidit super eum fractusque in illo est; propterea dicitur de eo: increpa, domine, bestias calami et in Iesu uolumine torrens appellatur Cane, id est \'calami\', qui aquas habet turbidas, quas elegit Israhel. purissima Iordanis fluenta contemnens reuersusque mente in Aegyptum et deside
Abbreviated transcription (Latin):
fring&: & linum fumigans ñ ex tinguet.: do¬
nec eitiat ad uictoriam iudiciũ: & in noĩe
eius gentes sperabunt. Pro quo inisaia uirta
m̃s suscipiã eum : isrł electus m̃s: suscepit
eum anima mea. Dedi sp̃m meũ suꝑ eũ. ĩu¬
dicium gentib ꝓfert: non clamabit neq di¬
mitt&: nec audietur foris uox eius Harum¬
dinẽ fractam ñ conter&. & linum fumigans
ñ extinguet: sed inueritate ꝓfer& iudiciũ:
splendebit & ñ quass abitur: donec ponat
suꝑ terram iuditium: & in nomine eiꝰ gen

Expanded text:
inget, et linum fumigans non extinguet, donec ejiciat ad victoriam judicium: et in nomine ejus gentes sperabunt » . Pro quo in Isaia juxtameus, suscipiam cum. Israel electus meus, suscepit eum anima mea. dedi spiritum meum super eum, iudicium gentibus proferet. non clamabit neque dimittet nec audietur foris uox eius. harundinem confractam non conteret et linum fumigans non extinguet, sed in ueritate proferet iudicium. splendebit et non quassabitur, donec ponat super terram iudicium; et in nomine e
Abbreviated transcription (Latin):
de isaia ꝓpłia ad sumit testimonium ponendũ
simmac husq consentiunt. Sic ergo dequattuor
ȩuangłistis solus matheus posuit: Iħs aut̃ sei¬
ens recessit inde: & secuti sunt eum multi: &
curauit eos om̃s : & p̃cepit eis ne manifestum¬

Expanded text:
de Isaia Propheta assumit testimonium ponendum Symmachusque consentiunt. Sic ergo de quatuor Evangelistis, solus Matthaeus posuit: « Jesus autem sciens, secessit inde: et secuti sunt eum multi, et curavit eos omnes: et p
Abbreviated transcription (Latin):
T longo iam tempore legente pocus
uam scribentẽ. questiunculis adte mis¬
s excitare disposui: non quo & legere
debeas: hoc eñi ueluti cotidiano cibo
litur & pinguescit oratio: sed quo lectio¬
as fructus sit iste si scribas. Itaq quonĩã
eri tabellario adme remisso nullas te
pta auiditate legi atq descripsi. & ultro
ollicitus es. te. furtiuis noctiũ operibꝰ
liquas si uellẽ posse dictare : libenter
ccipio abosseituit. qͦd rogare uoluerã.
negasses. Neque uero ullã puto dig
uter nos: id est ut ego in terrogẽ. tu
espondeas. Qua uita nichil puto in
ac luce iocunduis: quo animȩ pabu
om̃ia mella superantur. Qũã dulcia
iquit ꝓpheta guituri meo eloquia
a. super mel ori meo. Nam cũ iacir
ut ait precipuus orator homines a
estiis differamus qd loqui possumus:
ia laude dignus est. qui inta re ce¬
ros superat in qua homunes bestias
ite cellunt: Accingere igitur. & mͥ
e subiecta sunt dissere. seruans utruꝙ

Expanded text:
t longo iam tempore legentem potius quam scribentem quaestiunculis ad te missis excitare disposui, non quo et legere non debeas — hoc enim ueluti cotidiano cibo alitur et pinguescit oratio —, sed quo lectionis fructus sit iste, si scribas. itaque, quoniam et heri tabellario ad me remisso nullas te tota auiditate legi atque descripsi, et ultro pollicitus es te furtiuis noctium operis aliqua, si uellem, posse dictare, libenter accipio ab offerente, quod rogare uolneram, si negasses. neque uero ullam puto : diinter nos; id est, ut ego interrogem, tu respondeas. Qua vita nihil puto in hac luce jucundius; quo animae pabulo omnia mella superantur. Quam dulcia, inquit Propheta, gutturi meo eloquia tua, super mel ori meo. Nam cum idcirco, ut ait praecipuus orator, homines a bestiis differamus, quod loqui possumus: qua laude dignus est, qui in ea re caeteros superat, in qua homines bestias antecellunt? Accingere igitur, et mihi quae subjecta sunt dissere, servans utrobique
Abbreviated transcription (Latin):
uel fide tenere arbitretur. Certus etiã sum a¬
nimã. nulla dei culpa. nulla dĩ necessitate.
uel sua. s ꝓꝑia uoluntate inpeocatum esse
collapsã: nec liberari posse decorpore mortꝰ
huus. uel sue uoluntatis uirtute tanqu̾a
sibi ad hoc sufficiente. uel ipsius corꝑis mor¬

Expanded text:
uel fide tenere arbitretur. Certus etiam sum auel fide tenere arbitretur. Certus etiam sum animam nulla dei culpa, nulla dei necessitate uel sua sed propria uoluntate in peccatum esse conlapsam nec liberari posse de corpore mortis huius uel suae uoluntatis uirtute tamquam sibi ad hoc sufficiente uel ipsius corporis mor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspatia locoꝵ minorib suis partib minora oc¬
cupare: & ampliorib ampliora. Qua ꝓpter
si anima corpus esse dicenda ẽ: ñ ẽ certe corpꝰ
quale terrenum ẽ : nec quale humidũ. Aut
aerium. aut ethereum. Om̃ia qͥppe talia
maiora sunt. inmaiorib locis. & minora in
maiorib: locis. & nichil eoꝵ. in aliqua sui par¬
te totum ad est: s ut sunt partes locoꝵ: ita
occupant᷑ partib corpoꝵ. Unde intelligitur
anima siue corpus. siue incorporea dicenda
sit. ꝓpͥam quandã habere naturã: om̃ib his
mundanȩ molis elem̃ts excellentiore subst¬
antia creatam: que ueraciter ñ possit in aliqͥ
fantasia corꝑalium imaginum quas ꝑcarnis
sensus ꝑcipimus cogitari: s m̃te intelligi. ui¬
taq sentiri. Neq hȩc ꝓ inde loquot. ut te que
tͥ nota sunt doceã: s ut aꝑiam qͥd firmissimȩ
de anima teneã: ne meqͥsqũa. cum adea uene¬
ro quȩ requiro: nichul de anina. uel scientia

Expanded text:
per spatia locorum minoribus suis partibus minora ocper spatia locorum minoribus suis partibus minora occupare et amplioribus ampliora. quapropter, si anima corpus esse dicenda est, non est certe corpus, quale terrenum est nec quale humidum aut aerium aut aetherium. omnia quippe talia maiora sunt in maioribus locis et minora in minoribus et nihil eorum in aliqua sui parte totum adest, sed, ut sunt partes locorum, ita occupantur partibus corporum. unde intellegitur, anima siue corpus siue incorporea dicenda sit, propriam quandam habere naturam omnibus his mundanae molis elementis excellentiore substantia creatam, quae ueraciter non possit in aliqua phantasia corporalium imaginum, quas per carnis sensus percipimus, cogitari, sed mente intellegi uitaque sentiri. neque haec perinde loquor, ut te, quae tibi nota sunt, doceam, sed ut aperiam, quid firmissime de anima teneam, ne me quisquam, cum ad ea uenero, quae requiro, nihil de anima uel scientia
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. Nam ꝑ om̃s eius particulas tota simul
ad est. nec minor inminorib & inmaiorib
maior: sed alicubi intentius. alicubi remis¬
sius: & in om̃ib tota. & insingulis tota est.
Neq enim aliter qͦd incorꝑe ciã ñ toto sen¬
tit: tam̃ tota sentit. Nam cum eriguo punc¬
to incarne uiua aliqͥa tangitur: quã uis
locus ille nonsolũ totius corꝑis ñsit: Gurx incorꝑe
uideatur: animã tam̃ totã ñ lat&. Neq id qͥd sentit᷑.
ꝑcorꝑis cuncta discurrit: sed ibi tantum sentitut
ubi fit. Unde gͦ ad totã mox ꝑuenit. qͦd ñ in toto.
fit: nisi qu & ibi tota ẽ. ubi fit. nec ut tota ibi
sit oȩtera deserit : Uiuunt enim & illa ea p̾sente:
ubi nichal tale factum ẽ Qd si fier&e. & utr̃uq
simul fier&: simul utrũq tot̾a parit̾ ñlater&.
Pro inde & inom̃ib simul & insingulis parucu¬
lis corꝑis sui tota simul ee̾ sipossoe: si per illas
ita diffunderetur. ut uidemus corꝑa diffusa

Expanded text:
gitur; nam per omnes eius particulas tota simul gitur; nam per omnes eius particulas tota simul adest nec minor in minoribus et in maioribus maior, sed alicubi intentius, alicubi remissius et in omnibus tota et in singulis tota est. neque enim aliter, quod in corpore etiam non toto sentit, tamen tota sentit; nam cum exiguo puncto in carne uiua aliquid tangitur, quamuis locus ille non solum totius corporis non sit, sed uix in corpore uideatur, animam tamen totam non latet neque id, quod sentitur, per corporis cuncta discurrit, sed ibi tantum sentitur, ubi fit. unde ergo ad totam mox peruenit, quod non in toto fit, nisi quia et ibi tota est, ubi fit, nec, ut tota ibi sit, cetera deserit ? uiuunt enim et illa ea praesente, ubi nihil tale factum est. quod si fieret et utrumque simul fieret, simul utrumque totam pariter non lateret. proinde et in omnibus simul et in singulis particulis corporis sui tota simul esse non posset, si per illas ita diffunderetur, ut uidemus corpora diffusa
Abbreviated transcription (Latin):
uere summeq incõmutabilẽ. credere. Ñẽ gͥ
anima pars dĩ. Incorpoream qͦq e̾ẽ animam.
& si difficile tardiorib ꝑsuaderi possit: mͥ tatt̃
fateor ee̾ persuasum. S ne ũbi controuersiam.
uel suꝑfluo faciam. uel merito patiar. qm̃ cũ
dere constat. ñ ẽ opus certare de nomine:si cor¬
pus ẽ om̃is substantia. uel essentia. uel siquid
aptius nuncupatur id qͦd aliqͦm ẽ inseipso:
corpus ẽ anima. Itẽ si eam solam incorꝑeam
placce appellare naturam quȩ summȩ incom¬
mutabilis & ubiq tota ẽ : corpus ẽ anima:
qm̃ tale aliqͥd ipsa ñest. Porro si corpus ñ
ẽ. nͥ q̃d ꝑ loci spacium aliqua longitudine.
latitudine. altitudine. ita sistitur. uel mo¬
uetur. ut maiore sui parte maiorẽ locũ
occup&. & breuiore breuiorẽ. minusq sit
inparte quã in toto : non ẽ corpus anima.
Per totum qͥppe corpus qͦd animat. ñ locali
diffusione. s quadã uitali intentione porri¬

Expanded text:
uere summeque incommutabilem credere: non est igitur uere summeque incommutabilem credere: non est igitur anima pars dei. Incorpoream quoque esse animam etsi difficile tardioribus persuaderi potest, mihi tamen fateor esse persuasum. sed ne uerbi controuersiam uel superfluo faciam uel merito patiar, quoniam, cum de re constat, non est opus certare de nomine, si corpus est omnis substantia uel essentia uel, si quid aptius nuncupatur id, quod aliquo modo est in se ipso, corpus est anima. item, si eam solam incorpoream placet appellare naturam, quae summe incommutabilis et ubique tota est, corpus est anima, quoniam tale aliquid ipsa non est. porro, si corpus non est, nisi quod per loci spatium aliqua longitudine, latitudine, altitudine ita sistitur uel mouetur, ut maiore sui parte maiorem locum occupet et breuiore breuiorem minusque sit in parte quam in toto, non est corpus anima. per totum quippe corpus, quod animat, non locali diffusione, sed quadam uitali intentione porri
Abbreviated transcription (Latin):
Qd si ess&. nec deficera indeterius. nec ꝓficer&
inmelius: nec aliqͥd insemetipsa uel inciperce
habere qͦd ñ habebat. uel desinera. habere qͦd ha¬
bebat: quantum ad ipsius affectiones ꝑtinet.
Qu̾a uͦ aliter se habeat: non opus ẽẽ extrinsecus
testimonio. qͥs qͥs seipsum adueruit agnoscit. Fru¬
Nanc eius labẽ ac turpitudinẽ quã uidemus
innequissimis hominib Ianc deniq infir¬
firmitatẽ & egritudinẽ quam sentimus inom¬
nib hominib: ñ eripsa ip̃si e̾e: s excorpore.
Quid inter est unde egrota : quȩ si ee̾t incom¬
grotare ñ poss&: Nam qͥd uere incõmutabile
& incorruptile ẽ: nullius rei aocessu cõmutari
uel corrũpi potest. Alioquin: ñ aclullea tantũ
sic̃ fabulȩ ferunt. s om̃is caro ee̾t inuulnera¬
bilis: si nullus ei casus acciderae. Non ẽ ttaq
natura in cõmutabilis: quȩ aliqͦmͦ aliqͥ causa
aliqua parte. mutabilis. ẽ. Dm̃ aut̃: nefas. nͥ

Expanded text:
quod si esset, nec deficeret in deterius nec proficeret quod si esset, nec deficeret in deterius nec proficeret in melius nec aliquid in semet ipsa uel inciperet habere, quod non habebat, uel desineret habere, quod habebat, quantum ad eius ipsius affectiones pertinet. quam uero aliter se habeat, non opus est extrinsecus testimonio; quisquis se ipsum aduertit, agnoscit. fruhanc eius labem ac turpitudinem, quam uidemus in nequissimis hominibus, hanc denique infirmitatem et aegritudinem, quam sentimus in omnibus hominibus, non ex ipsa illi esse, sed ex corpore. quid interest, unde aegrotet, quae si esset incomgrotare non posset ? nam quod uere incommutabile et incorruptibile est, nullius rei accessu commutari uel corrumpi potest. alioquin non Achillea tantum, sicut fabulae ferunt, sed omnis caro esset inuulnerabilis, si nullus ei casus accideret. non est itaque natura incommutabilis, quae aliquo modo, aliqua causa, aliqua parte mutabilis est; deum autem nefas est nisi
Abbreviated transcription (Latin):
endi. & erercitatione peregrinandi. ubigͦ istum
iuuenem exꝑtussum: eũ ipsum eẽ qualẽ adño
petebam. dubitare ñ potui. Accipe gͥ: quȩ michi
peto aꝑire. ac disserere ñ graueris. Questio de
anima multos mou&. inquib & me e̾ẽ confite¬
or. Nam quid de anima firmissimȩ teneam.
ñ tacebo: deinde subiungã. qͥd mͥ adluc expe¬
diri uelim. Anima hominis in mortalis est:
scđm quendã modũ suum. Non enim omnim᷑
sic̃ ds̃: deqͦ dictũ ẽ. quia solus habeat in morta¬
lisno litatẽ. Nam de animȩ mortib sc̃a scriptura mul¬
ta cõmemorat: unde illud ẽ: sine mortuossusꝰ
sepelire moriuos suos: sed qͥd ita moritut alie¬
nata auita dĩ. ut tam̃ innatura sua uiuere ñ
om̃ino possidesistat: ita mortalis ex aliqua cau¬
sa inuenitut: ut etiã in mortalis ñsine ratione
dicatur. Non ẽ parsdi anima. Si enĩ hoc essae:
om̃int incõmutabilis atq incorruptibilis ess&.

Expanded text:
endi et exercitatione peregrinandi. ubi ergo istum endi et exercitatione peregrinandi. ubi ergo istum iuuenem expertus sum, eum ipsum esse, qualem a domino petebam, dubitare non potui. Accipe igitur, quae mihi peto aperire ac disserere non graueris. quaestio de anima multos mouet, in quibus et me esse confiteor. nam quid de anima firmissime teneam, non tacebo; deinde subiungam, quid mihi adhuc expediri uelim. anima hominis inmortalis est secundum quendam modum suum. non enim omni modo sicut deus, de quo dictum est, quod solus habeat inmortalitatem — nam de animae mortibus sancta scriptura multa commemorat, unde illud est: sine mortuos sepelire mortuos suos —, sed quod ita moritur alienata a uita dei, ut tamen in natura sua uiuere non omnino desistat, ita mortalis ex aliqua causa inuenitur, ut etiam inmortalis non sine ratione dicatur. non est pars dei anima. si enim hoc esset, omni modo incommutabilis atque incorruptibilis esset.
Abbreviated transcription (Latin):
uigil ingenio. paratus eloquio. flagrans studio.
utile uas indomodñi. ẽẽ desiderans. ad refellen¬
das falsas ꝑnitiosasq doctrinas: quȩ animos his¬
panoꝵ multo infelicius quã corꝑa barbaricus
gladius trucidarunt. Nam inde adnos usq
ab occeani lictore properauit: fama excitus.
qͦd ame possoe dehis quȩ scire uella. qͥcqͥa uel¬
let audire. Neq nullũ cepit aduentus sui fructũ:
primo nedeme multũ creder&e. deinde docui
hominẽ qͦd potui: qͦd aut̃ ñ potui: unde discere põ¬
s& ammonui : atq ut adte ir& hortatus sum
Qua inre consilium uelp̃ceptum meũ cũlibenter
& obedienter acciꝑq: rogaui eũ ut abste ueniens.
ꝑnos ad ꝓpria remeara Quã eius pollit̾ationẽ
tenens: occasione mͥ credidi adño e̾ẽ concessã:
qua tͥ scriberem de his quȩ ꝑte scire cupio. Qͤ¬
rebam enĩ quẽ adte mitterẽ : nec mͥ facile occur¬
rebat idoneus: & fide agendi. & alacritate obedi¬

Expanded text:
uigil ingenio, paratus eloquio, flagrans studio, uigil ingenio, paratus eloquio, flagrans studio, utile uas in domo domini esse desiderans ad refellendas falsas perniciosasque doctrinas, quae animas Hispanorum multo infelicius, quam corpora barbaricus gladius, trucidarunt. nam inde ad nos usque ab oceani littore properauit fama excitus, quod a me posset de his, quae scire uellet, quicquid uellet, audire. neque nullum cepit aduentus sui fructum, primo, ne de me multum famae crederet; deinde docui hominem, quod potui, quod autem non potui, unde discere posset, admonui atque, ut ad te iret, hortatus sum. qua in re consilium uel praeceptum meum cum libenter et oboedienter acciperet, rogaui eum, ut abs te ueniens -per nos ad propria remearet. quam eius pollicitationem tenens occasionem mihi credidi a domino esse concessam, qua tibi scriberem de his, quae per te scire cupio. quaerebam enim, quem ad te mitterem, nec mihi facile occurrebat idoneus et fide agendi et alacritate oboedi
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit insuum regnum & głam. & rogami.
& rogo: ut hoc qͦd adte scribo sc̃ȩ fr̃ hieronime.
consulens te dehis quȩ nescio: fructuosũ nobis
esse uelis. Quaꝗͣ enim te multo quã ego sum ȩ̨tate
maiorẽ: Tam̃ ipse etiã iã senex consulo. S addis¬
cendũ qͦd opus ẽ. nulla mͥ ętas sęra uideri potest.
quia ce si senes. magis deo& docere quã discere:
magis tam̃ discere: quã quȩ doceant ignorare.
Nichil equidẽ molestius fero in om̃ib angusti¬
is meis quas patior indifficillirnis questionib.
quã tam longinquã tuȩ caritatis ab sentiam :
ut uix possimꝰ meas dare. uel reciꝑe literas tuas.
ꝑ int̾ ualla ñ dierũ ñ mensium. s aliquot annoꝵ.
cũ si fieri poss& cotidie p̃sentẽ te habere uellẽ:
cũ quo loquerer qͥcqͥd uellẽ. Nec id̾o tam̃ ñde¬
bui facere qͦd potui: si non potui totũ qͦd uolui.¬
rosĩ Eoce uenit adme religiosus iuuenis. catholica
pace fr̃. ȩtate filius. honore cõprbt nr̃ orosiuis:

Expanded text:
uocauit in suum regnum et gloriam, et rogaui et rogo, ut hoc, quod ad te scribo, sancte frater Hieronyme, consulens te de his, quae nescio, fructuosum esse nobis uelit. quamquam enim te multo, quam ego sum, aetate maiorem tamen etiam ipse iam senex consulo. sed ad discendum, quod opus est, nulla mihi aetas sera uideri potest, quia, etsi senes magis decet docere quam discere, magis tamen discere quam, quid doceant, ignorare. nihil equidem molestius fero in omnibus angustiis meis, quas patior in difficillimis quaestionibus, quam in tam longinquo tuae caritatis absentiam, ut uix possim meas dare, uix recipere litteras tuas per interualla non dierum, non mensium, sed aliquot annorum, cum, si fieri posset, cotidie praesentem te habere uellem, cum quo loquerer, quicquid uellem. nec ideo tamen non debui facere, quod potui, si non potui totum, quod uolui. Ecce uenit ad me religiosus iuuenis, catholica- pace frater, aetate filius, honore conpresbyter noster Orosius,
Abbreviated transcription (Latin):
scđm dĩ p̃cepta uiuente in ad uitorio gr̃ȩ xp̃i.
& ipsi carni gdõmitȩ ac sub iuigatȩ possit incor¬
ruptionis meritum cõparari: Sed quia inpar¬
uulo anima nondum id agere potest. nisi
xp̃i acceꝑit sacramentũ : ꝑ hanc grãm carni
eius adquiritur: qͦd illius morib ñdũ potuit
Si aut̃ sine ullo sacram̃to anima paruuli. ex¬
ierit: ipsa quidem mȩterna uita erit. unde eã
nullũ peccatum potuit separare : caro u eius
sacram̃to. Nanc opinionẽ nunquã audiui.
nunqua legi : sed plane audiui & eredidi. ꝓpt̃
qͦd & locuius sum : qu ueniet hora quando om̃s

Expanded text:
secundum dei praecepta uiuente in adiutorio gratiae Christi secundum dei praecepta uiuente in adiutorio gratiae Christi et ipsi carni edomitae ac subiugatae possit incorruptionis meritum comparari ? sed quia in paruulo anima nondum id agere potest, si Christi acceperit sacramentum, per hanc gratiam carni eius adquiritur, quod illius moribus nondum potuit; si autem sine illo sacramento anima paruuli exierit, ipsa quidem in aeterna uita erit, unde eam nullum peccatum potuit separare, caro uero eiusacramento ? Hanc opinionem numquam audiui, numquam legi, sed plane audiui et credidi, propter quod et locutus sum, quia ueniet hora, quando omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
ficabuntur etiã paruuli qͥsme sacramenti
eius partipatione deuita ereunt: hic pro¬
fecto & contra apostolicam p̃dicationẽ ue¬
nit. & totã condẽpnat ęccłam: ubi ꝓpterea
cũ baptizandis paruulis festinatur es curritur.
quia sine dubio creditur aliter eos in xp̃o ui
uificari omĩno ñꝑosse. Qui aut̃ ñ uiuificat᷑
at. Dequa dicit apłs. pumius delictum in
om̃s homines ad condempnationẽ. Cuius de¬
licto obnorios paruulos nasci. S om̃is credit
eccła: & ipse lam contra iouimanũ dispu¬
tans & exponens. ionã ꝓpłiam sic̃ paulo ante
commemoraui. fide ueracisfima definisti. c̃re¬
do  inaliis locis opusculoꝵ tuoꝵ: quȩ uel non
legi. uel inp̃sentia ñ recordor. Nuius gͥ dãpna¬
tionis inparuulos causã requiro: quia neq
amimarũ sinouȩ funt singulis singulȩ. uideo
peocatũ. Anforte dicendum ẽ inpar uulo car¬
nẽ solam e̾ẽ peocati: nouã uͦ illi animã fieri qͣ

Expanded text:
ficabuntur etiam paruuli, qui sine sacramenti ficabuntur etiam paruuli, qui sine sacramenti eius participatione de uita exeunt, hic profecto et contra apostoli praedicationem uenit et totam condemnat ecclesiam, ubi propterea cum baptizandis paruulis festinatur et curritur, quia sine duvificari omnino non posse. Qui autem non vivificatur at, de qua dicit Apostolus, Per unius delictum in omnes homines ad condemnationem : Cui delicto obnoxios pecclesia et ipse iam contra Iouinianum disputans et exponens Ionam prophetam, sicut paulo ante commemoraui, fide ueracissima definisti, credo et in aliis locis opusculorum tuorum, quae uel non legi uel in praesentia non recordor. huius igitur damnationis in paruulos causam requiro, quia neque animarum, si nouae fiunt singulis singulae, uideo uel in An forte dicendum est in paruulo carnem solam esse peccati, nonam uero illi animam fieri, qua
Abbreviated transcription (Latin):
sed quantum illi oꝑi satis eẽ uidebatur ut cũq
respondi. qͦd etiam nescientib & fide̾ suã ñdũ
habentib ꝓdest. Non tam̃ dedãpnatione eoꝵ
paruuloꝵ quisme illo ex hac uita emigrant.
tunc aliquid dicendum putaui: quia non qͦđ
nc̃ agitur agebatur. Sed ut omittamus oe
contempnamus. ea quȩ breui tpr patiuntur.
nec transacta reuocantur: nunqͥd similiter
contẽpnere possumus. qͦd ꝑ unũ hominẽ morͦ.
& ꝑ unũ hominẽ resurrectio mortuoꝵ: Sicut
enim in adã om̃s moriuntur: ita & inxp̃o om̃s
iuiuficabuntur. Per hanc enim apłicã diui¬
nã claramq sententiã. satis euident̃ eluca.
neminẽ ire in mortem nͥ peradam: neminẽ
sic om̃s homines ad sodam. ia est spiritalem
generationẽ ueniunt: quicũq ad ap̃m per
ficabuntur. Ac per hoc qͥsqͥs nobis dicerit qũe¬
quam resurrectione mortuoꝵ uiuficari pos¬
tandus ẽ. Item qͥsqͥs drcerit qͣd in xp̃o uiui¬

Expanded text:
sed, quantum illi operi satis esse uidebatur, utcumque sed, quantum illi operi satis esse uidebatur, utcumque respondi, quod etiam nescientibus et fidem suam nondum habentibus prodest, non tamen de damnatione eorum paruulorum, qui sine illo ex hac uita emigrant, tunc aliquid dicendum putaui, quia non, quod nunc agitur, agebatur. Sed ut omittamus et contemnamus ea, quae breui tempore patiuntur nec transacta reuocantur, numquid similiter contemnere possumus, quod per unum hominem mors et per unum hominem resurrectio mortuorum? sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. per hanc enim apostolicam diuinam claramque sententiam satis euidenter elucet neminem ire in mortem nisi per Adam, neminem sic omnes homines ad secundam, id est spiritalem, generationem ueniunt, quicumque ad Christum peruin Christo uiuificabuntur. ac per hoc, quisquis nobis dixerit quemquam resurrectione mortuorum uiuificari nitandus est. item, quisquis dixerit, quod in Christo uiui
Abbreviated transcription (Latin):
rri. Quis aut̃ nouit quid paruulis dequoꝵ
cruciatib duritia maiorũ contunditur. aut
exercetur fides. aut miscdia c̃ꝓbatur᷑ Qiuis
aut̃ nouit. qͥd ipsis paruulis insecreto iu¬
dicioꝵ suoꝵ bonȩ cõpensationis reserua ds̃:
Sed hoc non inmerito dici uidco. dehis qͥ
uel ꝓxp̃i nomine ac uera religione tale aliqͥd
etiam nescientes patiuntur. uel sa cramento
xp̃i iam imbuti sunt: quia sine societate
unius mediatoris liberari. dãpnatione ñpos¬
sunt: ut possit eis etiam ꝓillis malis que hic
indiuersis afflictionib ꝑtulerunt conpensa¬
tio illa prestari. Nunc aut̃ cum ista questio
non possit absolui: nisi etiam de his paruuli
respondeatur. qͥ post grauissimos cruciatus
sine sacram̃to xp̃ianȩ societatis eispirant:
quȩ circa eos conpensatio cogitanda ẽ. qͥbus
insuꝑ & dãpnatio p̃parata est.ͦ Nã &de baptis¬
mo paruuloꝵ. in eodẽ libro ñ quidẽ sufficient̃.

Expanded text:
dixi: quis autem nouit, quid paruulis, de quorum dixi: quis autem nouit, quid paruulis, de quorum cruciatibus duritia maiorum ur, quis ergo nouit, quid ipsis paruulis in secreto iudiciorum suorum bonae compensationis reseruet deus? sed hoc non inmerito dici uideo de his, qui uel pro Christi nomine ac uera religione tale aliquid etiam nescientes patiuntur uel sacramento Christi iam inbuti sunt, quia sine societate unius mediatoris liberari a damnatione non possunt, ut possit eis etiam pro illis malis, quae hic in diuersis I afflictionibus pertulerunt, compensatio illa praestari. nunc autem, cum ista quaestio non possit absolui, nisi etiam de his paruulis respondeatur, qui post grauissimos cruciatus sine sacramento Christianae societatis expirant, quae circa eos compensatio cogitanda est, quibus insuper et damnatio praeparata est ? nam et de baptismo paruulorum in eodem libro non quidem sufficienter