comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eins pars iuctatur tum xp̃o. illa uide¬
licet que clauditat: altera eus bene¬
dictionem petit axp̃o. Et illa quidem
pars quia suꝑbe luctabatur emarcu¬
it: hec quia aũpie eum detinere ni¬
tebatur benedicitur. Non enim ui.
s amore tenetur xp̃c. Cur enim ñ to¬
tus. s ex parte ꝑcutitur iacob. nisi qͥa

Expanded text:
ejus pars luctatur cum Christo, illa videlicet quae claudicat; altera ejus benedictionem petit a Christo. Et illa quidem pars, quae superbe luctabatur, emarcuit; haec autem, quia pie eum detinere nitebatur, benedicitur. Non enim vi, sed amore detinetur Christus. Cur enim non totus, sed ex parte percutitur Jacob, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
compleantur. Uñ ⁊ ip̃e dominꝰ ait. Dea¬
ti qui audiunt u̾bum dei: ⁊ custodi¬
quit legis iusti sunt apud d̃m: s fasto¬
res. his aũ ita gestis: introgatur cuius
sit filia. Que ait. Felia sum batuelis. fi¬
lii nachor. ⁊ melche. Batuel aũ int̾p̃ta᷑
uirgo dei nachor requies luminis:
melcha regina eius. Que ẽ gͥ hec u̾go
dei. cuius filiam se ẽẽ rebecca głatur.
nisĩ de qua apłs ait: illa aũ ierłm que

Expanded text:
compleantur. Unde et ipse Dominus ait: « Beacompleantur. Unde et ipse Dominus ait: « Beati qui audiunt verbum Dei, et custodiquit, legis justi sunt apud Deum, sed factores . » His autem ita gestis, interrogatur cujus sit, quae ait: « Filia sum Bathuelis, filii Nachor, et Melchae. » Bathuel enim interpretatur virgo Dei; Nachor requies luminis; Melcha regina ejus. Quae est ergo virgo Dei, cujus filiam se esse Rebecca gloriatur, nisi illa de qua Apostolus ait: « Illa autem Je
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm abeis petunt quibꝰ aqͣm dare uene¬
rant ⁊ nisi ut in re uilissima. ⁊ que plu¬
rimum abundat. eos ꝓbent : qͦm circa
ꝓximos habeant miscd̃iam ⁊ caritatẽ
quibꝰ xp̃i sacͣmenta committere debent ⁊
toeo enim cdr: quia ñ ꝑdet mercedem suam
qui uel calicem aque frigide ꝓximo dede¬
rit. Ptꝰqm aũ obediens. patiens ⁊ miseri¬
cors rebecca ẽẽ ꝓbatur. dantur ei in aureᷤ:
quibꝰ ornata. fiat apta ⁊ docilis audire
ũbum dei. Tales enim ⁊ sic ornatas aureᷤ
querebat xp̃c cum dic̃et: qui habet au¬
res auchendi audiat. Merito aũ pͥus au¬
res eccł̃ie ornantur: ⁊ sic ꝑeas uenitur
ad reliqua menbra: quia ip̃e sunt que
pͥus occurrunt uenienti u̾bo dei. Ioeo¬
⁊ psalmista ab auribꝰ incipiens: ait.
Aucli filia ⁊ uide ⁊ inclina aurem tuã.
Quibꝰ ornatis : uenitur ad manus. ꝑ
quas oꝑa intelligimus: quia ñ sufficit
aurlire: nisi ⁊ ea que audiuntur oꝑe

Expanded text:
quam ab eis petunt, quibus aquam dare venequam ab eis petunt, quibus aquam dare venerant, nisi ut in re vilissima, et quae plurimum abundat, eos probent, quam circa proximos habeant misericordiam et charitatem, quibus Christi sacramenta commitere debent? Ideo enim dicitur, quia non perdet mercedem suam, qui vel calicem aquae frigidae proximo dederit . Postquam autem obediens, patiens et misericors Rebecca esse probatur, dantur ei inaures, quibus ornata, fiat apta et docilis audire verbum Dei. Tales enim, et sic ornatas aures quaerebat Christus, cum diceret: « Qui habet aures audiendi, audiat . » Merito autem prius aures Ecclesiae ornantur, et sic per eas venitur ad reliqua membra, quia ipsae sunt, quae prius occurrerunt venienti Verbo Dei. Ideo Psalmista ab auribus incipiens ait: « Audi, filia, et inclina aurem tuam . » Quibus ornatis, venitur ad manus, per quas opera intelligimus; quia non sufficit audisse, nisi et ea quae audiuntur opere
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur: qm̃ denarius numerus. om̃s
in se numeras continet. hoc gͥ ẽ decem¬
tum enim conueniens fuit: ut ad re¬
beccam deferendam. omnes ꝓphece
duc̾entur. Onerati ꝑgunt cameli: qͥa
magne sunt diuitie ꝓpħarum. S̃ qͥs
ẽ iste seruus qui eos aucit ÷ quis ingͣm¬
nisi apłorum chorus: Et p̃cipue paulus
feruus iħu xp̃i. Isti gͦ mueniunt rebetcam:
isti inueniunt sc̃am eccł̃iam : isti inueni¬
unt patientiam: sic enim int̾ptatur rebec¬
ca Ip̃a ẽ enim cui dominꝰ sait. In ꝑacientia
ur̃a possidebitis animas ur̃as. d qualis e¬
rit rebecca: Dicat moyses. Puella decora
quuid inuenitꝰ seruos abraham. seruos xͥꝰ
eos inuenit qui uiuam ⁊ indeficientem
ferebant aqͣm. dic enim mulier samari¬
tana dum uenit ad puteum haurire
lier samaritana. Ab illa enim uix aqua
extorquetur:. hec aũ sua sponte ꝓmittit.
bibere petis. que sum mulier samaritana:
hec aũ ait. bibe dñe mi: nam ⁊ camelis
tius potum tͥbuam. S quid ẽ quod isti a¬

Expanded text:
s omnes in se numeros continet: hoc est decemtum ergo conveniens fuit ut ad Rebeccam deferendam omnes prophetae ducerentur. Onerati pergunt cameli, quia magnae sunt divitiae prophetarum. Sed quis est iste servus, qui eos ducit? Quis, inqunisi apostolorum chorus, et praecipue Paulus, servus Jesu Christi? Isti ergo inveniunt Rebeccam, isti inveniunt S. Ecclesiam, isti inveniunt patientiam. Sic enim interpretatur Rebecca. Ipsa est enim, cui Dominus ait: « In patientia vestra possidebitis animas vestras . » Sed qualis erat Rebecca, dicat Moyses. « Puella decorquid invenit? Servus Abraham, servus Christi, eos invenit, qui vivam et indeficientem ferebant aquam. Sic enim et mulier Samaritana, dum venit ad puteum haurire lier Samaritana: ab illa enim vix aqua extorquetur, haec autem sua sponte promittit. bibere petis, quae sum mulier Samaritana? » Haec autem ait: « Bibe, Domine mi; nam et camelis tuis potum tribuam. » Sed quid est quod isti a
Abbreviated transcription (Latin):
eo qui solus nouit cogitationes hõun:
⁊ numqͣm deserit spantes in se: fx p̃¬
cepto gͥ patͥs ⁊ matͥs. ꝓfectus ẽ iacob in
mesopotamiam: ad labam adiuncu¬
lum suum. Cumq uenisset inquendã
locum ⁊ uellet ibi requiescere ⁊ tulit
num lapidem: ⁊ supponens capiti suo.
dormiit in eodem loco. Uiditq in

Expanded text:
eo, qui solus novit cogitationes hominum, eo, qui solus novit cogitationes hominum, et nunquam deserit sperantes in se? Ex praecepto igitur patris et matris profectus est Jacob in Mesopotamiam ad Laban avunculum suum. « Cumque venisset in quemdam locum, et vellet ibi requiescere, tulit unum lapidem, et supponens capiti suo, dormivit in eodem loco. Viditque in
Abbreviated transcription (Latin):
tentur ad dnm: quia inqͣm hoc scͥptũ
ẽ: necessario credere debemus : quia ñ
ex toto pͥuabitur esau. id÷ ppłs iuda¬
icus. bñdictione patͥs. S quicunq con¬
ũtentur ad dñĩn⁊ suscipient benedi¬
ctionem sinagoge: id ÷ pat̾archarũ ⁊ ꝓ¬
phetarum. Axp̃i gͦ natiuitate. usq ad
id temporis. esau errans inuenatione :
maximoq labore cibum querens: tunc
conũtenr : tunc genrens.⁊ plorans. ⁊
penitens. audire merebitur. hoc autẽ
Quod aũ sequitur uiues gladio ⁊ sccł̃m
litteram ad esauꝑtinet: quia uenator
extitit. Et fratrituo seruiens: qm̃ omniũ
incircuitu israeliticus ppłs dñatus ẽ
Tempusq ueniet cum excutias ⁊ soluaᷤ
iugum de ceruicibꝰ tiuis. Hoc totum nxca
litteram completum ẽ: multumq:
iudeis nocet: quia ugum frĩs excusser̃t
de ceruicibꝰ suis. Iugum enim eius suaue
ẽ: ⁊ onus eiusleue. Hoc aũsciendum ẽ:
quia ñ omnia que historia narrat.
esser.
becce. S a quo nuntiata sunt nisi ab

Expanded text:
num . » Quia, inquam, hoc scriptum est, necessario credere debemus quia non ex toto privabitur Esau, id est populus Judaicus, benedictione patris; sed quicunque convertentur ad Dominum, suscipient benedictionem Synagogae, id est patriarcharum et prophetarum. A Christi e go nativitate usque ad id tempus, Esau errans in venatione, maximoque labore cibum quaerens, tunc convertetur, tunc gemens, plorans et poenitens audire merebitur: « In Quod autem sequitur: « Vives gladio, » secundum litteram, ad Esau pertinet, quia venator exstitit. « Et fratri tuo servies. » Quoniam in circuitu Israeliticus populus dominatus est. « Tempusque veniet, cum excuties et solves jugum ejus de cervicibus tuis. » Hoc totum juxta litteram completum est, multumque Judaeis nocuit, quod jugum fratris excusserint de cervicibus suis. Jugum enim ejus suave est, et onus ejus leve . Hoc autem sciendum est quod non omnia quae historia narrat aesset. beccae. » Sed a quo nuntiata sunt, nisi ab
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i carnem significabat. in qua ha
poraliter. De qua scptum ẽ. Sapientia
edificauit sibi domum. Sapientia d̃i.¬
ũbum dei. edificauit sibi domum. ca
mum sustinerent.Nondum aũ de
decimis lex scͥpta erat: ⁊ iam se iacob
decimas daturum ẽẽ ꝓmitcit. Hoc enĩ
⁊ abraham fetisse legitur. Mirum nͥ
ꝑ hoc significare uolebant: ut quia
decimut ẽ homo.nouem enini sunt
ordines angelorũ: illuc quasi ꝓ pi¬
gnore sui decimas mitterent:ubi
accubabant. Ibi quia cognouerat ra¬
chel cum grege ẽẽ uenturam: eam p̃¬
stolatus ẽ. Et ad aqͣto grege: osculatus
ẽ eam. Deide uenit ad laban seruiuitq
ei ꝓ rachel septemannis: ⁊ septem an
nisplia. Dicendum ẽ gͥ: quid iacob. qͥd
enim multis de causis xp̃m significat:
p̃sertĩ hoc in loco quia pastor extitit.
laban rĩo qui candidus int̾ptatur mũ¬
dum significat: quorum nomina
satis sͥ cõuenire uidentur. Quis enim
munli huius candorem ⁊ pulcritu¬

Expanded text:
Christi carnem significabat, in quo omnChristi carnem significabat, in quo omnrporaliter, de qua scriptum est: « Sapientia aedificavit sibi domum . » Sapientia Verbi aedificavit sibi domum, carmum sustinerent. Nondum autem de decimis lex scripta erat, et jam se Jacob decimas daturum esse promittit. Hoc enim et Abraham fecisse legitur. Mirum enim per hoc significare volebat, ut quia decimus est homo novem enim sunt ordines angelorum, illuc quasi pro pignore sui decimas mitterent, ubi accubabant. Ibi, quia cognoverat Rachel cum grege esse venturam, eam praestolatus est, et adaquato grege, osculatus est eam. Deinde venit ad Laban, servivitque ei pro Rachel septem annis, septemque aliis pro Lia. Dicendum est ergo, quid Jacob, quid autem multis de causis Christum significat, praesertim hoc in loco, quia pastor exstitit. Laban vero, qui candidus interpretatur, mundum designat, quorum nomina satis sibi convenire videntur. Quis enim mundi hujus candorem et pulchritu
Abbreviated transcription (Latin):
matus. dominꝰ stare uidetur: ut nos qͦ
doceat qd̃ semꝑ uircutum baculo in inti
bebemus. hic enim ñ ẽ bactilus harun¬
dineus. ⁊ qui facile frangatur: cui qui
innixus fuerit. securus stare pot̾it Euigi¬
lans aũ asomno iacob: ait. Uere dominꝰ
ẽ in loco isto: in quo eum ⁊ loquentem
ancliuiz ⁊ suꝑ eum doumens quieui:
Et ego nesciebam.Ioeoq siquid pecca¬
ui: ñ exibens huic lapicli bignam re¬
uerentiam : ignoranter feci. Qmͣ t̾ribi¬
lis ẽ locus iste: in quo dens ip̃e habitare
dignatur. Non ẽ hic locus alius. nisi do¬
inus dei: ⁊ porta celi. In quo angeli habi¬
tare: ⁊ scõrum scala conspicitur. frex̃
gͥ lapidem intitulum: uenerans uiũ
in lapide. quiꝑ ip̃m lapidem signifi¬
cabatur. Quem quia deus oleo leticie
unxerat p̃participibꝰ suis: ip̃e quoq
suꝑ eum oleum fudit. Deinde ait. Et̾
lapis iste quem erexiin titulu: uo¬
cabit᷑ domus dei. Ille etemm lapis:

Expanded text:
matus Dominus stare videtur, ut nos quoque matus Dominus stare videtur, ut nos quoque doceat quod semper virtutum baculo inniti debeamus. Hic enim non est baculus arundineus, et qui facile frangatur; qui innixus fuerit, secure stare poterit. Evigilans autem a somno Jacob ait: « Vere Dominus est in loco isto, » in quo eum et loquentem audivi, et super dormiens quievi, et ego nesciebam; ideoque, si quid peccavi, non exhibens huic lapidi dignam reverentiam, ignoranter feci. « Quam terribilis est locus iste, » in quo Deus habitare dignatur; « non est hic aliud, nisi domus Dei, et porta coeli: » in quo et angeli habitant, et sanctorum scala conspicitur. « Erexit igitur lapidem in titulum, » venerans illum in lapide, qui per illum lapidem significabatur, quem quia Deus oleo laetitiae unxerat prae participibus suis, ipse quoque super eum oleum fudit. Deinde ait: « Et lapis « iste, quem erexi in titulum, vocabitur domus Dei. » Ille etenim lapis
Abbreviated transcription (Latin):
daturum ⁊ si dominꝰ eum custodiret.
⁊ uite necessaria ei tribueret. Dicamꝰ
gͥ. quid lapis. quid scala. ⁊ quid angeli
euangelista recumbens: ñ minora qͦm
iacobuidere meruit. Suꝑ hoc gͥ lapide
uerat. Scala uͦ que celos tangebat: uir¬
tutum ⁊ bonorum oꝑum concatenatio
intelligitur. sicut enim ꝑ scalam qͥbꝰdã
gͣdibꝰ ad altiora conscenditur: ita de uir¬
tute iniurtutem ꝓficiscentibꝰ uidebit᷑
deus deorum in syon. Angeli u̾o qui ꝑ
hanc scalam ascendebant ⁊ descende¬
bant ⁊ scos uiros significabant: qui
uirtutum gradibꝰ ⁊ bonis oꝑibꝰ ad cele¬
sta regna conscendunt. Sic enu itur
ad astra. Quid ẽ aũ qd̃ angeli ñ solum a¬
scendere.s ⁊ destendere quoq uident᷑:
nui quia sc̃ĩ iuri in bac uitasine pecc̃o
pecc̃m ñ habemus: ip̃i nos seducimus.
⁊ ueritas in nobis ñ ẽ. Quotiens gͥ scĩ pec
cant: tociens ꝑ hanc scalam descendũt.
Bene aũ huic scale in nixus. siue obfir¬

Expanded text:
daturum, si Dominus eum custodiret, et vitae necessaria ei tribueret. Dicamus ergo quid lapis, quid scala, et quid angeli Evangelista recumbens, non minora, quam Jacob, videre meruit. Super hoc igitur lapide derant. Scala vero, quae coelum tangebat, virtutum et bonorum operum concatenatio intelligitur. Sicut enim per scalam quibusdam gradibus ad altiora conscenditur, ita de virtute de virtutem proficiscentibus, « videbitur Deus deorum in Sion . » Angeli vero, qui per hanc scalam ascendebant et descendebant, sanctos viros significabant, qui virtutum gradibus et bonis operibus ad coelestia regna conscendunt; sic enim itur ad astra. Quid est autem quod angeli non solum ascendere, sed descendere quoque videntur, nisi quia sancti viri in hac vita sine peccato m non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est . » Quoties igitur sancti peccant, per hanc scalam descendunt. Bene autem huic scalae innixus, sive obfir
Abbreviated transcription (Latin):
queq meliora que t̾ra id̃ eccł̃ia possi¬
det intelliguntur. Uñ subsequenter
adiungit: frum̃ti ⁊ uni. ⁊ olei. abun¬
dantiam.ꝑ hec enim quibꝰ homines
nutͥuntur ⁊ uiuunt: fidem. spem. ca¬
ritatem. siue apłos ⁊ doctores. qui
nos sp̃ualibꝰ nutriunt alim̃tis. intelli¬
gimus. De fide eni dr: quia impos¬

Expanded text:
 meliora, quae terra, id est Ecclesia, possidet, intelliguntur. Unde consequenter adjungitur: « Frumenti et vini et olei abundantiam. » Per haec enim, quibus homines nutriuntur et vivunt, fidem, spem et charitatem, sive apostolos et doctores, qui nos spiritualibus nutriunt alimentis, intelligimus. De fide enim dicitur quo
Abbreviated transcription (Latin):
quot augustinus. quot ambrosius. fo¬
dit ⁊ ut merito locus ille in quo isti ha¬
bitant eccłia scilicet: bersabee id ÷ pu¬
teus sacietatis appelletur.
enuit aũ ysaat ⁊ caligauerunt
oculi enis: ⁊ uidere ñ poterat. Uoca¬
uit esau filium suum: ut ei benedicet.
S consilio rebecce int̾uenit iacob hedoꝵ
pellibꝰ inuolutus. ne cognosceretur: fe¬
rens pulm̃tum.⁊ patrem aduescendũ
inuitans. Quem pꝰtqͣm ysaac tetigit
⁊ ofculatus ẽ. eiusq nestim̃torum fla¬
grantium sensit: benedicens ait. Rice
odor filii mei. sicut oclor agripleni.
cui benedixit dominꝰ. Det tͥ deus de
rore celi : ⁊ de pinguedine t̾re abun

Expanded text:
quot Augustinus, quot Ambrosius foquot Augustinus, quot Ambrosius fodit, ut merito locus ille, in quo isti habitant Ecclesia videlicet, Bersabee, id est puteus satietatis, appelletur.enuit autem Isaac, et caligaverunt oculi ejus, et videre non poterat, vocavitque filium suum, ut ei benediceret. » Sed consilio Rebeccae intervenit Jacob, haedorum pellibus involutus, ne cognosceretur, ferens pulmentum et patrem ad vescendum invitans: quem postquam Isaac tetigit, et osculatus est, ejusque vestimentorum fragrantiam sensit, benedicens ait: « Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni cui benedixit Deus: det tibi Deus, de rore c
Abbreviated transcription (Latin):
sophi. hii enim falsa.⁊ heretica doct᷑¬
na inebriati: ⁊ quasi frenetici ⁊ ebrii
ꝓpter insame ⁊ falsitatis poculum ca¬
cdentes: ñ solum alios puteos. uerum
etiam ip̃a quatuor euangelistarum
fluenta claudere. ⁊ obstruere conant᷑.
S qm̃ in quibꝰdam nobiscum senti¬
unt: ideo etiam ꝓ quibꝰdam puteis
ñ contendisse dicuntur. De fecdere aũ
abimelech cum ysaac il ip̃m intel¬
ligimus. qd̾ suꝑius exposunnus. de
federe ensdem cum abraham: ut
mͦ ysaat qͦ significet animam sicut
ficauit. Ueniat gͥ abi melech ad ysaac.
ueniat caro ad animã: audiat quod
scͥptum ẽ. redite p̃uaricatores ad cor:
faciant fedus ⁊conueniant pariter ⁊
ut iam ñ carnalem. s sp̃ualem intel¬
ligentiam seqͣntur: bibant aqͣm de
fontibꝰ isrł. Qd̃ si fecerint: iam ult̾ius
puteos abrahe obstruere ñ optabunt.
Serui qͦ eius puteos effodere s̃i cessa¬
bunt. Quot enimputeos iheronimꝰ

Expanded text:
sophi. Hi enim falsa et haeretica doctrisophi. Hi enim falsa et haeretica doctrina inebriati, et quasi frenetici, et ebrii propter insaniae et falsitatis poculum cadentes, non solum alios puteos, verum etiam ipsa quatuor Evangeliorum doctrinae fluenta claudere, et obstruere conantur. Sed quoniam in quibusdam nobiscum sentiunt, ideo etiam pro quibusdam puteis non contendisse dicuntur. De foedere autem Abimelech cum Isaac, id ipsum intelligamus, quod superius exposuimus de foedere ejusdem cum Abraham. Ut modo Isaac significat animam, 32 utiat igitur Abimelech ad Isaac, veniat caro ad animam, audiat quod scriptum est: Redite, peccatores, ad cor: faciant foedus, conveniant pariter, et jam non carnalem, sed et spiritualem intelligentiam sequantur: bibant aquam de fontibus Israel. Quod si fecerint, jam ulterius puteos Abrahae obstruere non optabunt; servi quoque ejus puteos effodere non cessabunt. Quot enim puteos Hieronymus,
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq. Sienim ⁊ abraham fecisse
cognou̾at. Sic ⁊ nos in rebꝰ dubiis fac̃e
debemꝰ. Noluit aũ moyses silentio p̃¬
t̾ire reni tam memorabilem ⁊ que ra¬
ro accidere soleat: uidelicet qd ysaac
de uno modico sementis centum colle
gerit. hoc enim ⁊ in euangelio dominꝰ¬
ait. Semen cecidit in t̾ram bonam. ⁊
ꝓtulit fructum. aliud tͥcesimum.⁊
aliud sexagesimum aliud centesimũ.
In hoc gͥ eum iustum. ꝑfectumq uirũ
fuisse demonstrat: qd̾ centesimum ftu¬
ctum colligere meruit. S qui sunt ser¬
ui abrahe qui puteos fodiunt ⁊ ⁊ tam
laboriose omnibꝰ in locis aqͣm quer̃t:
Iui sunt etiam philistiim. qui eos ob¬
struunt.⁊ humo replent: Serui autẽ
abrahe maioris uidelicet abrahe. ꝓ¬
phete sunt ⁊ apłi. ⁊ doctores. Isti puteos
fodeunt ⁊ isti scͥpturas ꝑscrutantur⁊ isti
libros sacros sp̃ualiter exponunt: isti
abiecto uelamine littere uiuam aqͦm
nob̃ ꝓpinant. Philistiim u̾o qui caden

Expanded text:
utrumque: sic enim et Abraham fecisse utrumque: sic enim et Abraham fecisse cognoverat. Sic et nos in rebus dubiis facere debemus. Noluit autem Moyses silentio praeterire rem tam memorabilem, et quae raro accidere solet, videlicet, quod Isaac de uno modio sementis centum colligere meruit. Hoc enim in Evangelio ait Dominus: « Semen cecidit in terram bonam, et protulit fructum, aliud trigesimum, aliud sexagesimum, aliud centesimum . » In hoc igitur eum justum perfectumque virum fuisse demonstrat, qui centesimum fructum colligere meruit. Sed qui sunt servi Abrahae, qui puteos fodiunt et tam laboriose omnibus in locis aquam quaerunt? Qui sunt etiam Palaestini, qui eos obstruunt et humo replent? Servi enim Abrahae, majoris videlicet Abrahae, prophetae sunt, apostoli et doctores. Isti puteos fodiunt; isti Scripturas perscrutantur; isti libros sacros spiritualiter exponunt; isti, abjecto velamine litterae, vivam aquam nobis propinant. Palaestini, qui cadent
Abbreviated transcription (Latin):
equitur
aũ qd̾ orta fame suꝑ t̾ram: ysa¬
Sac abiit ad abimelech regem palestinoꝵ.
Dixitq de rebecta qd ĩoror sua ẽẽt. S cog¬
In ita causa: p̾cepit abimelech ne qͥs eã
tangere auderet. Sẽuit aũ in t̾ra illa:
I⁊ inuenit imp̃o anno centuplum.¬
S Benedixitq ei cleus: ⁊ locupleta est
Sualde. Ob hoc inuidentes ei palestii:
omnes puteos quos foderãt serui pa¬
tͥs eius abrahe obstruxerunt: implen¬
tes humo. In tantum ut ip̃e abime¬
lech dic̾et: recede anob̃: quia potentior¬
nob̃ factus es ualde. Recessit gͥ. õ iur¬
gium ꝓputeis ñ quieuit: donec abi¬
melech ueniens posuit fedus cum eo.
sc̃iebat enim ysaac patrem suum sa¬
pientem uirum fuisse:cuius uiam ⁊¬
exempla sequens: ubi habet consiliũ
euadendi ꝑiulum: stultum ẽẽ pu¬
tat. casui se committere ⁊ fortune. Si
enim dixisset rebeccam suam ẽẽ uxorẽ.¬
ut occideretur. Maluit gͥ dicere suam
ẽẽ sororem. qͣm suspensus staret int̾

Expanded text:
equitur autem quod, orta fame super terram, Isaac abiit ad Abimelech regem Palaestinorum, dixitque de Rebecca, quod soror sua esset; sed cognita causa, praecepit Abimelech ne quis eam tangere auderet. « Sevit autem in terra illa, et invenit in ipso anno centuplum. Benedixitque ei Deus, et locupletatus est valde. Ob hoc invidentes ei Palaestini, omnes puteos quos foderant servi patris sui Abraham, obstruxerunt, implentes humo, in tantum, ut ipse Abimelech diceret: Recede a nobis, quia nobis potentior factus es valde. » Recessit igitur, sed jurgium pro puteis non quievit, donec Abimelech veniens posuit foedus cum eo. Sciebat enim Isaac patrem suum sapientem virum fuisse, et exempla sequens, ubi habetur consilium evadendi periculum, stultum esse putat casui se committere et fortunae. Si enim dixisset Rebeccam suam esse uxoreut occideretur; maluit igitur dicere suam esse sororem, ne suspensus staret inter
Abbreviated transcription (Latin):
aũ osculatur ⁊ tangit iacob.⁊ menis
uestim̃torum fraglantia delectat᷑:
nisi quia p̾sentia carnis cum iudeis
et xͨ locutus ⁊ conu̾satus ẽ. ⁊ odore no¬
ticie sue ⁊ miraculorum que faciebat
ad tempꝰ sunt delectatiꝰ Gcriptum ẽ
enim: qm̃ ⁊ ip̃a eius uestim̃ta. infir¬
mos sanassent. Quotqͦt enim tange¬
bant eum sam fiebant: aquacunq
tenebantur infirmitate. Benedicit
aũ ysaac iacob. ⁊ ñ cognoscit: qm̃ usq
hodie iudei qͦ xp̃m benedieunt ⁊ cui
tñ benedicant ñ intelligunt. Omnes

Expanded text:
aac osculatur, et tangit Jacob, et in ejus vestimentorum fragrantia delectatur, nisi quia praesentia carnis cum Judaeis Christus et locutus, et conversatus est, et odore notitiae suae et miraculorum, quae faciebat, ad tempus sunt delectati? Scriptum est enim , quoniam et ejus vestimenta infirmos sanarint; quotquot autem tangebant eum salvi fiebant a quacunque detinebantur infirmitate. Benedicit autem Isaac Jacob et non cognoscit: quoniam usque hodie Judaei Christum benedicunt; cui tamen benedicant, non int
Abbreviated transcription (Latin):
illi nomen qd̃ ẽ suꝑ omne nom̃r: ut
in nomine ih̃u omne genu flectatur.
celestium t̾rest̾um ⁊ infernorum.
agerentur: uenit esauWent᷑us
ẽ eniminfine seculi: cum magna mul¬
titudine iudeorum. Nondũ aut uenit:
quia nondum sinagoga. axp̃i bñdic¬
tione cessauit. Bñdicit enim ei. ⁊ ma¬
nifeste ꝑ bonos: bñdicit ⁊ inscͥpturis
sacͥs ꝑ ñ bonos. Ueniet gͥ cibos afferens:
sacͥficia immolans. hec aũ sacͥficia ñ
recipiet ysaac: isti cibi ñ placebunt
patͥarchis ⁊ ꝓpħis. Iam enim suscepit
ysaac cibos iacob: iam scorũ sinagoga
saturata ẽ de sacͥfitiis xp̃i. S quia scͥp¬
tum ẽ. in diebꝰ illis saluabitur uida. ⁊
isrł habitabit confident̃ ⁊ ⁊ cum ple

Expanded text:
est super omne nomen, ut in nomine Domini omne genu flectatur coelestium, terrestrium et infernorum . agerentur, venit Esau. Venturus est enim in fine saeculi cum magna multitudine Judaeorum. Nondum enim venit, quia nondum Synagoga a Christi benedictione cessavit; benedicit enim ei et manifeste per bonos, benedicit et in Scripturis sanctis per non bonos. Veniet igitur cibos afferens, sacrificia immolans. Haec autem sacrificia non recipiet Isaac: isti cibi non placebunt patriarchis et prophetis. Jam enim suscepit Isaac cibos Jacob, jam sanctorum Synagoga saturata est de sacrificiis Christi. Sed quia scriptum est: « In diebus illis salvabitur Juda, et Israel habitabit confid
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmum hominis indum̃tum: qͣndo
de paradiso expulsus ẽ.Taligͥ ueste
indutus uenit xp̃c ⁊ ferens secum hedoᷤ
optimos alt̾rum ꝓpec̾c̃o. alterum in
holocausto: carnem ui idelicet ⁊ san¬
guinem suum. his enim ⁊ originale¬
peccãm soluitur: ⁊ deus ab indigna¬
tione placatur. hos aũ hedos coxit
Nisi enim multam patientiam ha
buisset: se a̾iudeis crunfigi ñ pateret᷑.¬

Expanded text:
primum hominis indumentum, quandoprimum hominis indumentum, quandode paradiso expulsus est. Tali igitur veste indutus venit Christus, ferens secum duos haedos optimos; alterum pro peccato, et alterum in holocausto, carnem videlicet et sanguinem suum: his etenim peccatum originale solvitur, et Deus ab indignatione placatur. Hos autem haedos coxit nisi enim patientiam multam habuisset, se a Judaeis crucifigi pa
Abbreviated transcription (Latin):
Uocauit gͥ esau. uocauit carnales fi¬
lios. p̾cepitq. ut more solito de uenatiõe¬
sua sͥ afferrent. Num qͣm hostiis ⁊ ho¬
locaustis: nunqͣm animalium san¬
guie ⁊ sacͥfitiis satiatur smagoga. P̾¬
sens erat xp̃c euius eloquia suꝑ mel ⁊
fauum sunt dultiora: immolatur
agnus qui tollit peccata mundi. Tto¬
huc tñ sinagoga carnes querebat: ad¬
huc hircos immolabat ⁊ comedebat.
Et hoc quidem. esuries ysaac significa¬
bat. Clamat dominꝰ: ñ accipiam de
oomo tua uitulos: neq de gregibus
tius hircos. Itemq. Quo mͥ multitu¬
plenus sum. Holo causta arietum.⁊
adipem pinguium. ⁊ sanguinem
uitulorum. ⁊agnorũ ⁊ hircorũ nolui.
Ettñ ysaac dicit. insaturabilis syna
aret ⁊ aduenit iacob: aduenit xp̃c.¬
h qͦm uenit: His aulire qͦm: he¬
dorum pellibꝰ inuolutus: id̃ insi¬
militudine carnis peccati. Exinani
uit se formam serui accipiens: in si¬
mitudinem hominũ factus.⁊ habi¬
tu inuentus ut homo. Hoc enim fuit

Expanded text:
rnales filios, praecepitque ut, more solito, de venatiosua sibi afferret. Nunquam hostiis et holocaustis, nunquam animalium sanguine et sacrificiis satiatur Synogoga. Praesens erat Christus, cujus eloquia super mel et favum sunt dulciora, immolabatur agnus, qui tollit peccata mundi: adhuc tamen Synagoga carnes quaerebat; adhuc hircos immolabat, et comedebat, et hoc quidem esuriens Isaac significabat. Clamat Dominus: « Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos . » Itemque: « Quo mihi multituum; holocausta arietum, et adipem pinguium, et sanguinem vitulorum, et agnorum, et hircorum nolui . » Et tamen Isaac dicit, insatiabilis Synagaret, advenit Jacob, advenit C venit? Vis audire quomodo? haedorum pellibus involutus, id est in similitudine carnis peccati. « Exinanivit enim se, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo . » Hoc enim fuit
Abbreviated transcription (Latin):
nu tenebat: ideoq uotatus ẽ iacob.¬
Et cet̾a. In euigłio enim dñs. ait: pen¬
te ⁊ acupietis. querite ⁊ inuenietis: pul¬
sate ⁊ aꝑietur uob̃. Apparet gͥ quia
uult rogarideus: ⁊ quod fasturus est.
p̃cibꝰ acceleratur. ũterilis erat rebeccas
habituri erant significabat. S quo
iuit rebecca ut consuleret dñm ⁊ nisi
quia more solito sacͥficauit. ⁊ respon¬
sum petiitꝰ Accepit aũ responsum.
qd maior minori seruierit. ⁊ ppłs po

Expanded text:
nu tenebat, ideoque vocatus est Jacob.nu tenebat, ideoque vocatus est Jacob. » In Evangelio enim Dominus ait: « Petite, et accipietis, quaerite, et invenietis, pulsate, et aperietur . » Apparet 31 ergo quia vult rogari Deus, et quod facturus est, precibus accelerat. Sterilis erat Rebecca, habituri erant, significabat. Sed quo ivit Rebecca, ut consuleret Dominum, nisi quia more solito sacrificavit, et responsum petiit? Accepit autem responsum, quod major minori serviret, et po
Abbreviated transcription (Latin):
Et seꝑauit eos ab ysaac. Que enun con¬
uentio luci. ad tenebras: Aut que parͤ
dum u̾o ẽ. qd̃ easdem ⁊ uxores ⁊ concu¬
hinas uocat.
ixit aũ abraham centum sep¬
guagintaquinq annis:⁊de
siciens mortuus ẽ. in senectute bona:
utpote incuius uita nil rep̾hensibile
inuenitur. Et sepelierunt eum ysaac
⁊ ismael. in spelunca duplici. Et pꝰt obis¬
tũ illiꝰ benedit̃ cłs ysaac̃ filio eius: qui
habitabat iuxta puteum uiuentis ⁊¬
lege dei meditatur die at nocte. Sũꝑ¬
iuxit aũ abraham ptꝰ qͦm ysaae cdux̃
uxorem: triginta quinq annis.
uadraginta
aũ annorum erat ysaac.
qñduxit uxorem. ꝓ qua. quia sterilis
erat rogauit dñm: ⁊ concepit. S col¬
udebantur inutero eius pariuili. Iuits
ppłi. ex uentre tuo diuidentur : ppłsq
Natiq sunt gͥ. s pͥor esau egressus. ru¬
fuserat: ⁊ in morem pellis. totus hispi¬
dus. Alter egrediens. plantam fr̃is ma¬

Expanded text:
et separavit eos ab Isaac. « Quae enim socet separavit eos ab Isaac. « Quae enim societas luci ad tenebras? aut quae parsdum vero est quod easdem et uxores, et concubinas vocat. Vixit autem Abraham centum septuaginta quinque annis, et deficiens mortuus est in senectute bona, utpote in cujus vita nihil reprehensibile invenitur. Et sepelierunt eum Isaac, et Ismael in sepulcro duplici. Et post obitum illius benedixit Deus Isaac filio ejus, qui habitabat juxta puteum nomine lege Dei meditabatur die ac nocte. Supervixit autem Abraham, postquam Isaac duxit uxorem, triginta quinque annis. Quadraginta autem annorum erat Isaac quando duxit uxorem, pro qua, quia sterilis erat, rogavit Dominum, et concepit. « Sed collidebantur in utero ejus parvuli. Ivit opuli ex ventre tuo dividentur, populusqNati sunt igitur; sed prior Esau egressus rufus erat et in morem pellis totus hispidus: alter egrediens plantam fratris ma
Abbreviated transcription (Latin):
Saũ concubinarũ largitus ẽ munera. ⁊
separauit eas ab ysaac. Nonẽ putandũ.
nis causa alias duxisset uxores. S quia
nomine pater erat: re etiam multorũ
filiorum pater ẽẽ uolebat. Sĩgnifica¬
bat p̾terea deum ⁊ unam scãm habere
uxorem. que sibilegitimos. ⁊ heredita¬
te dignos filios pareret : ⁊ multas hr̃e
concubinas: que spurioͤ. ⁊ ab heredita¬
te pellendos.filios geñarent. Quales sẽ
iudei. pagani. ⁊ heretici. Uñ bñ subdit᷑.
quia dedit filio suo ysaac cuncta que
possiderat: filiis aũ concubinarum
largitus ẽ munera. Ip̃e enim xp̃c ait.
Omnia que ht̃ pr̃ mea sunt. Si enim
sua. gͦ ⁊ nr̃a. Sumus enim ut apłs. ait.
heredes dei: coheredes aũ xp̃i. Filiiᷤ autẽ
concubinarum largitus ẽ mun̾a: bona
scilicet temporalia: mundi substan¬
tiam ⁊ intellectum.⁊ or̃onem : mul¬
tarum arcium ꝑitiam. ⁊ multa alia
dona p̃cipua: quibꝰ illi male utunt᷑.

Expanded text:
autem concubinarum largitus est munera, et autem concubinarum largitus est munera, et sepnis causa alias duxerit uxores: sed quia nomine pater erat, re etiam multorum filiorum pater esse volebat. Significabat praeterea Deum unam sanctam uxorem habere, quae sibi legitimos, et haereditate dignos filios pareret, et multas haberet concubinas, quae spurios et ab haereditate pellendos filios generaret, quales sunt Judaei, pagani, et haeretici. Unde bene subditur: « Quia dedit filio suo Isaac cuncta quae possidebat; filiis autem concubinarum largitus est munera. » Ipse enim Christus ait: « Omnia, quae habet Pater, mea sunt . » Si enim sua, ergo nostra. « Sumus enim, ut Apostolus ait, haeredes Dei, et cohaeredes Christi . » Filiis autem concubinarum largitus est munera, bona scilicet temporalia, mundi substantiam, intellectum et rationem, multarum artium peritiam, et multa alia bona praecipua, quibus illi male utuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
dp̃s domini suꝑ me. eo qd unxit me: euan¬
gelizare pauꝑibꝰ misit me. Qd̾ aũ rebecea
eum uidens. de tamelo descendit: timore
⁊ humilitatis ẽ indicium. Qd̾ aũ palliose
oꝑuit: aut erubuit. aut decentior appare¬
re uoluit. ¶nͣto gͥ sc̃ĩ uiri deo familiarius
apppinquant: tantomagis humiliar¬
⁊ ut ei placeant decentius. se ornare deber
Introduxit aũ in tab̃naculum matͥssue.
⁊ accepit uxorem: quia eo amore eccłiam
diligere cepit. quo pͥus dilexerat sinago¬
gam. Illa namq cadente: ista surrexit.
Uñ ⁊ subditur. Et in tantum eamdilex.
ut dolorem que ex morte mat̾s acciłat
temperaret. Plus enim hic optimus
filius cle morte matͥs qͣm de sua dolebat.
cum in cruce pendens diceret. Pater ig¬
nosce illis: quia nescumt quidfaciunt.
Mater enim illius scdm carnem sinagoga
fuit: quia de iudeorum stirpenatus ẽ
aliam uxorem nomine cethuram: de¬
S qua plures filios habuit. Dedito cun¬

Expanded text:
s Domini super me, eo quod unxerit me, evangelizare pauperibus misit me . » Quod autem Rebecca eum videns, de camelo descenderit, timoris, et humilitatis est indicium. Quod vero pallio se operuit, aut erubuit, aut decentior apparere voluit. Quanto igitur sancti viri Deo familiarius appropinquant, tanto magis se humiliare, ut ei placeant, et decentius adornare se debent. Introduxit autem eam in tabernaculum matris suae, et accepit uxorem; quia eo amore Ecclesiam diligere coepit, quo prius dilexit Synagogam: illa namque cadente, ista surrexit. Unde et subditur: « et in tantum dilexit eam, ut dolorem, qui ei ex morte matris acciderat, temperaret. » Plus enim hic optimus filius de morte matris quam de sua dolebat, eum in cruce pendens diceret: « Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . » Mater enim illius, secundum carnem, Synagoga fuit, quia de Judaeorum stirpe natus esaliam uxorem nomine Cethuram, de qua plures filios habuit, deditque cun
Abbreviated transcription (Latin):
nedicere alium quendam xp̃m: qui
ñ ẽ alius qͣm antixp̃c. Sicut enim ia¬
cob xp̃m ⁊ eccłiam significat cuius ip̃e
carnalit̾ uiuentes designat ÷ quu piꝰ
menbra sunt. hic aũcum uenerit:
cum de uenatione redierit: omnes
legis cerimonias ⁊ sacͥficia restaurabit.
S pͥusqͣm hic ueniat: aucliamus qͣ¬
liter ỹsaac benedixit ia cob. Fece inqͥt¬
odor filii mei: sicut orlor agripleni.

Expanded text:
m, qui non est alius, nisi Antichristus. Sicut enim Jacob Christum et Ecclesiam significat, cujus caput carnaliter viventes designat, qui ipsius membra sunt. 33 Hic autem cum venerit, cum de venatione redierit, omnes legis caeremonias et sacrificia restaurabit. Sed priusquam hic veniat, audiamus qualiter Isaac benedicat Jacob. « Ecce, inqodor filii mei,
Abbreviated transcription (Latin):
sionis estimantur in semine. Et in e¬
uangelio d̃r. Potens ẽ ds de lapicdibꝰ
istis suscitare filios abrahe. Et dominꝰ
appellantur. Qui eniam nunc esau ꝑ
plantam tenent: qm̃ eos nequaꝗͣ.
nidei eorumq seruitia effugere pos¬
sunt. ꝑpͥmogenita u̾o que esau uẽ¬
didit: sac̃dotalis dignitas intelligit᷑.
Qmͣ quidem bene iacob emisse đr. qͥa
sc̃a eccłia que ꝑ iacob figurat᷑. mͦ possi¬
det hanc dignitatem: iudeis sine lege
sine rege. sine sacerdotio ꝑmanentibꝰ.
comodo t̾rene substantie ⁊ ne forte lo
ciso omnia ꝑdiderunt. At u̾o iacob
id filii eccłie esuriunt. ⁊ sitiunt ⁊ ⁊ ñ
solum panem ⁊ lentis edullium. uerũ
euam omnia que possident uenden¬
tes: hanc dignitatem ⁊ gr̃am emunt.
Miseri iudei qui tantam clignitatem
ꝑdiderunt. Et qͥ õĩum pͥmogeniti fu¬
erant: alios supͣ se stare in sac̃dotii dig¬
nitate conspiciunt. Qnͣto melus eis
fu̾at esurisse ⁊ ieiunasse ⁊ qͣm ut eis

Expanded text:
mine. Et in Evangelio dicitur: « Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . » Et Dominus appellantur. Qui etiam nunc Esau per plantam tenent, quoniam eos nequaquam Judaei eorumque servitia effugere possunt. Per primogenita vero, quae Esau vendidit, sacerdotalis dignitas intelligitur, quae quidem bene Jacob emisse dicitur, quia S. Ecclesia, quae per Jacob figuratur, modo possidet hanc dignitatem, Judaeis sine lege, sine rege, sine sacerdotio permanentibus. commodo terrenae substantiae, ne forte locciso, omnia perdiderunt. At vero Jacob et filii Ecclesiae esuriunt et sitiunt, et non solum panem et lentis edulium, verum etiam omnia, quae possident, vendentes, hanc dignitatem et gratiam emunt. Miseri Judaei, qui tantam dignitatem perdiderunt, et qui omnium primogeniti fuerant, alios supra se in sacerdotii dignitate stare conspiciunt. Quanto melius eis fuisset esuriisse, et jejunasse, quam
Abbreviated transcription (Latin):
mentum.⁊ euangelia ẽẽ putamus.
huc gͥ iudei uenite ⁊ huc flentes ⁊ peni¬
tentes accedite:de hac aqua bibite.
de hac utrem legis implete: ⁊ aride lit¬
tere sp̃ualem intelligentiam adhibe
fiet. Tunc agar. id: sinagoga implebit
utrem ⁊ sicientem morientemq
ismahelem.id÷ ppłm iuclaicum. uiua
⁊ noua aqua potabit: qͣm quidem de
plenis semꝑ abundantibꝰ eccłie fontibꝰ
hauriet.
e eo qd abraham ⁊ abuelech
ꝑcusserunt fedus inter se: ne noc̾ent
sibi alterutrum.⁊ de redditione pu¬
tei qͦm ui abstulerant. serui abimelech.
Deditq abraham abimelech oues ⁊ bo¬
ues: ⁊ septemagnas. Abraham enim
duos patres.nisi animam ⁊ carnem
intelligimus: Que sunter se conuenẽ¬
rint: nichil molle &e femmeĩt habenteᷤ.¬

Expanded text:
mentum, et Evangelia putamus. mentum, et Evangelia putamus. Huc igitur, Judaei, venite, huc flentes et poenitentes accedite, de hac aqua bibite, de hac utrem legis implete, et aridae litterae spiritualem intelligentiam adhibetfiet ; » tunc Agar, id est Synagoga, implebit utrem, et sitientem morientemque Ismaelem, id est populum Judaicum, viva et nova aqua potabit, quam quidem de plenis semperque abundantibus Ecclesia fontibus hauriet. De eo quod Abraham et Abimelech percusserunt foedus inter se, ne nocerent 28 sibi alterutrum, et de redditione putei, quem vi abstulerant servi Abimelech, deditque Abraham Abimelech oves, et boves, et septem agnos: Abraham enim duos patres, nisi animam et carnem intelligimus? Quae si inter se convenerint, nihil molle et femineum habente
Abbreviated transcription (Latin):
ga: errat utiq. s ubi errat: In solitu¬
dine. In qua folitudine: In solitudĩe
barsabee: id÷ iuxta puteum sacieta¬
tis. dic enim int̾p̾tatur bersabee Pu¬
teum enim sacietatis. uel eccłiam cir¬
ca ͣm pluribꝰ in locis iudei morant᷑.
uel ip̃am legem qͣm portant intelli¬
gere possumus. Circa qͣm ideo errai.
qͥa pͦue eam ĩtelligũt. Qđqͥdem ex eo fa¬
cile ꝓbatur: qͥa qͦtiens nob̃cũ disputãt
cito deficiũt: cito qͦd ꝓferãt ñ habẽt:
cito aqua siccatur. in utre. Nob̃ aũ ñ
siccatur aqua: quia sp̃s ẽ qui loqͥtur.
cuinemo resistere ualet. Seqͥtur.Cũq
aqua ꝯsumpta eẽt inutre: abiecit pu
udei indisputatione deficiunt : qñ
ex lege ⁊ ꝓpħis competent̾ testimonia
que contra fidem xp̃ianam ꝓferant
ñ inueniunt: tunc eis aquasiccatur
inutre. Qd̃ quidem tunc eis pdest: qͣn
pueri.⁊ ostendit ei puteum aque:
impleuitq utrem ⁊ bibit. hũc autẽ
puteum: scãm eccł̃iam. nouum testa¬

Expanded text:
ga, errat utique: sed ubi errat? in solitudine. In qua solitudine? in solitudine Bersabee, id est juxta puteum satietatis; sic enim interpretatur Bersabee. Puteum enim satietatis Ecclesiam, circa quam pluribus in locis Hebraei morantur, vel ipsam legem, quam portant, intelligere possumus; circa quam ideo errant, quia prave eam intelligunt. Quod quidem ex eo facile probatur, quia quoties nobiscum disputant, cito deficiunt, cito quid proferant non habent, cito eis aqua siccatur in utre; nobis autem non siccatur aqua, quia Spiritus est qui loquitur, cui nemo resistere valet. Sequitur: « Cumque aqua consumpta esset in utre, abjecit puendo enim Judaei in disputatione deficiunt, quando ex lege et prophetis competentia testimonia, quae contra fidem Christianam proferant, non inveniunt; tunc eis aqua siccatur in utre. Quod quidem tunc eis prodest, quando pueri, et ostendit ei puteum aquae, implevitque utrem et bibit. » Hunc autem puteum S. Ecclesiam, Novum Testa
Abbreviated transcription (Latin):
egressus fuerat ysaac ad me¬
ditandum in agro. Quem rebecca cum
uidisset: descendit de camelo. ⁊ coope¬
ruit se pallio. Qui introcduxit eam in
tab̃naculo sare matͥs sue q accepit uxo¬
rem: ⁊ in tantum dilexit eam: ut do¬
lorem qui ex morte mat̾s acciderat.
minum suum. eccłiam dipperunt:
nerat inmundum. De qͦ scͥptum ẽ.
Et pꝰt hec int̾ris uisus ẽ: ⁊ cum homi¬
nibꝰ conu̾satus ẽ. S: quare uenerat ⁊
dictum fu̾at. S in lege domini uolun¬
tas eius: ⁊ in lege enis meditabitur die
ac nocte. Inde etiam animalia que
ñ ruminant. immuncla uocantur.
Uenerat gͥ ad meditandum: il ÷ ad
hoc uenerat. ut nos meditari.⁊ scͥp¬
turas ruminare ⁊ spualit̃ intelligere
doceret. Ideoq hic dr: quia ambula¬
uit ꝑ uiam que ducit ad puteum cuiꝰ
nomen ẽ. uiuentis ⁊ uidentis. Putens
uiam ⁊ ñ ꝑ illam que ducit adlitterã.
qua indei gradiuntur: s ꝑ illam qͣ
ducit ad sp̃m. qua eccłia incedit. E t¬
qͥa littera occidit. sp̃s aũ uiuificat. pu¬

Expanded text:
egressus fuerat Isaac ad meditandum in agro, quem Rebecca cum vidisset, descendit de camelo, et cooperuit se pallio. Qui introdutabernaculum Sarae matris, et accepit uxorem: et in tantum dilexit eam, ut dolorem, qui ex morte matris acciderat, minum suum Ecclesiam duxerunt, nerat in mundum: de quo scriptum est: « Post haec in terris visus est, et cum hominibus conversatus est . » Sed quare venerat? dictum fuerat: « Sed in lege Domini fuit voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte . » Inde etiam animalia, quae non ruminant, immunda vocantur. Venerat ergo ad meditandum; id est, ad hoc venerat, ut nos meditari, et scripturas ruminare, et spiritualiter intelligere doceret. Ideoque hinc dicitur: quia ambulat per viam, quae ducit ad puteum, cujus nomen est viventis et videntis. Puteus viam, non per illam quae ducit ad litteram, qua Judaei gradiuntur, sed per illam, quae ducit ad Spiritum, qua Ecclesia incedit: quia « littera occidit, spiritus autem vivificat
Abbreviated transcription (Latin):
Merito gͥ ñ insepulchris cananeorũ.
s ihac tam nobili spelunsa. uir sc̃s
p̾cepit seruo suo ut poneret
manum subter femur suum: ⁊ iira¬
ret qd̃ ñ acciꝑet uxorem filio suo ysaac:¬
nisi de cognatione sua.fecit gͥ seruuc
qd̃ ei p̾ceptum su̾at: tulitq decem ca¬
melos de grege dñisui : onerauitq eos
ex omnibꝰ bonis eius. Et ꝑgens mesopo¬
tamiam: inuenit rebeccam filiam ba¬
tuelis filii nachor fr̃is abrahe dñisui:
que uenerat ad puteum ad haurien¬
dam aqͣm. Cui in aures. ⁊ armillas. ⁊
rem. Dicamus gͦ quid femur abrahe.
quid ysaat. quid seruus. quid decem¬
m̃ta s data. quid eius parentes ⁊ ꝓpinqui

Expanded text:
Merito igitur non in sepulcris Chananaeorum, Merito igitur non in sepulcris Chananaeorum, sed in hac tam nobili spelunca vir sanctus praecepit servo suo ut poneret manum subter femur suum, et juraret quod non acciperet uxorem Isaac filio suo nisi de cognatione sua. Fecit igitur servus quod ei praeceptum fuerat, tulitque decem camelos de grege domini sui, oneravitque eos ex omnibus bonis ejus, et pergens in Mesopotamiam invenit Rebeccam filiam Bathuelis filii Nachor fratris Abrahae domini sui, quae venerat ad puteum, ad hauriendam aquam, cui inaures, et armillas, varem. Dicamus ergo quid femur Abrahae, quid Isaac, quid servus, quid Rebecmenta sibi data, qui
Abbreviated transcription (Latin):
aũ circa cornua ⁊ incapite arietis uep̾s
herebant ⁊ñ ne tͥ spinea corona ẽẽ ui¬
detur. in capite saluatoris: Iuid ẽ aũ
qd̃ dominꝰ abrahe loquitur dicens:
nunc cognoui qd̃ timeas dmꝰ Nunqͥd
pͥus ñ cognoscebat: t̾ale ẽ gͥ acsi dic̾et.
Nuce temptando te ꝓbando cognoui.
idt cunctis gentibꝰ cognitum feci: qd̃
timeas dm. Nisi enim abraham temp
sara centum uiginti septem an¬
nis: ⁊ mortua ẽ. Quam empto agro
abraham sepeliuit inspelunca du¬
plicr: in qua adam ⁊ eua. abraham
⁊ sara. ysaac ⁊ rebecca. sepulti eẽ refe¬
runtur. In qua ⁊ iacob de egipto de¬
latus ẽ. Quid enim ꝑ speluncam du¬
plicem in qua patriarcharum corpo¬
intelligimus: Iue ideo duplex dr̃.
quia bona duplicia scĩs prestat. Unde
scͥptum ẽ. Duplicia in t̾ra sua posside¬
bunt. Ibi enim usq ad iudicium so¬
le anime ÷ pꝰt iudicium aũ anime ⁊
corpora. et̾na beatitudine ꝑfruentur.

Expanded text:
autem circa cornua, et in capite arietis vepres autem circa cornua, et in capite arietis vepres haerebant, nonne tibi spinea corona esse videtur in capite Salvatoris? Quid est autem, quod Dominus Abrahae loquitur dicens: « Nunc cognovi quod timeas Deum? » Nunquid prius non cognoscebat? Tale est igitur, ac si diceret: Nunc te tentando, te probando cognovi, id est, cunctis gentibus notum feci quod timeas Dominum: nisi enim Abraham tentat autem Sara centum viginti septem annis, et mortua est; quam, empto agro, Abraham sepelivit in spelunca duplici, in qua Adam et Eva, Abraham et Sara, Isaac et Rebecca sepulti 29 esse referuntur, in quam et Jacob de Aegypto delatus est. Quid enim per speluncam duplicem, in qua patriarcharum corpointelligimus? quae ideo duplex dicitur, quia bona duplicia sanctis praestat. Unde scriptum est: « Duplicia in terra sua possidebunt . » Ibi enim usque ad judicium solae animae; post judicium autem animae et corpora aeterna beatitudine perfruentur.
Abbreviated transcription (Latin):
inter uepres herentem cornibꝰ. Quem
assumens obtulit holocaustum ꝓ filro.
laucdatur abraham de facto ⁊ bene¬
dicitur a dño ⁊ ꝓmittitur ei semen in¬
suꝑabile. ⁊ in quo omnes gentes bene¬
dicantur: ꝑ quem xp̃s intelligitur:
in quo qui ñ benedicitur ñ ẽ benedictꝰ.
Aulegorice aũ abraham qui pat̾ mul¬
tarum gentium. uel pater excelsus int̾¬
p̃tatur: dm patrem significat: de qͦ
scͥptum ẽ.Excelsus suꝑ omnes gentes dñs.
⁊ ip̃e factus ẽ. obediens patri usq ad
mortem. Ara u̾o crucem designat :
in qua ip̃e ẽ immolatus. Aries aũ qui
inmolatur ꝓ ysaac: caro xp̃i ẽ. Est enĩ¬
xp̃e deus ⁊ homo: scd̾m diuinitatẽ qͥdẽ
immortalis ⁊ impassibilis ÷ scdm hu¬
manitatem ũo passibilis atq morta¬
lis. xp̃o gͦ in cruce posito. solus aries un¬
mosatur: solus agnus occiditur: sola
caro crucifigitur. Non enim scd̃m diui
quare ꝓ ysaac aries ẽ inmolatus. Quod

Expanded text:
inter vepres haerentem cornibus, quem inter vepres haerentem cornibus, quem assumens obtulit holocaustum pro filio. » Laudatur Abraham de facto, benedicitur a Domino, promittitur ei semen insuperabile, et in quo omnes gentes benedicantur; pro quo Christus intelligitur, in quo qui non benedicitur, non est benedictus. Allegorice autem Abraham, qui pater multarum gentium, vel pater excelsus interpretatur, Deum Patrem significat, de quo scriptum est: « Excelsus super omnes gentes Dominus . et ipse factus est obediens Patri usque ad mortem. Ara vero crucem designat, in qua ipse est immolatus. Aries autem qui immolatur pro Isaac, caro Christi est; est enitem quidem immortalis et impassibilis; secundum humanitatem vero passibilis atque mortalis. Christo igitur in cruce posito, solus aries immolatur, solus agnus occiditur, sola caro crucifigitur: non enim secundum diquare pro Isaac aries est immolatus. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
immolet filium: in quo xp̃c dñt ẽ
crucifixus. Mons enun uisionis ipse
syon: qui ⁊ ip̃e uisio uel specula int̃p̃¬
tatur. Qmus gͥ ñ eodem loco. tñ eodem
monte utrumq actum ẽ: ut aꝑtis¬
sime deus monstraret.quid ꝑ hoc sa¬
crificium significare uellet. Ducitur
gͥ ysaac ad uictimam: ⁊ cum resistere
posset ⁊ sponte tñ se ligari ⁊ suꝑ aram
poni ꝑmittit. Sicut enim iosephus
ait. iam illius erat etatis: ut patrem
si uellet. facie suꝑare. posset. S pꝰtqͣ
hoc dm p̾cepisse cognou̾at: sponte se
ad immolandum dedit: ne dei re¬
sist̾ẽt uoluntati. Quis gͥ in hoc. abra¬
ham an ysaac laudabilior fit: ñ fa¬
cile apparet. Abraham tñ resurgere
gens illa celi stellis comꝑata. de ysa¬
ac nasceretur ⁊ si mortuus ñ resurg̾et:
Int̾dicitur gͦ abrahe: ne puerum oc¬
cidat. puerum aũ usitato locutionis
more eumappellat: quo maiores qͦq:
natu pueros dicere consueuerant. Re¬
spiciens gͥ abraham: uidit arietem

Expanded text:
immolet filium, in quo Christus Dominus est crucifixus. Mons enim visionis est Sion, qui et ipse visio vel speculatio interpretatur. Quamvis igitur non eodem loco, tamen eodem monte utrumque actum est, ut aptissime Deus monstraret quid per hoc sacrificium monstrare vellet. Ducitur ergo Isaac ad victimam, et cum resistere posset, sponte tamen se ligari, et super aram poni permittit. Sic enim Josephus ait: Jam illius erat aetatis, ut patrem, si vellet, facile superare posset; sed postquam hoc Deum praecepisse cognoverat, sponte se ad immolandum dedit, ne Dei resisteret voluntati. Quis igitur in hoc, Abraham an Isaac, laudabilior sit, non facile apparet. Abraham tamen resurgere gens illa coeli stellis comparata de Isaac nasceretur, si mortuus non resurgeret? Interdicitur ergo Abrahae, ne puerum occidat. Puerum autem usitato locutionis more eum appellat, quomodo majores quoque natu pueros dici consueverat. « Respiciens ergo Abraham vidit arietem
Abbreviated transcription (Latin):
bit. xp̃c scd̃m carnem originem duxit :
nͥ xͥ humanitatem intelligimus:
Magnum ẽ gͥ hoc iuram̃tum: qd̾ suꝑ
carnem fit. mundi conditoris. Quod
dicens. Non dicit inseminibꝰ quasi in
multis: s quasi in uno ⁊ semini tuo

Expanded text:
 secundum carnem originem ducit, nisi humanitatem intelligimus? Magnum est igitur hoc juramentum, quod super carnem fit mundi Conditoris. Quod dicens: « Non dicit: In seminibus, quasi in multis; sed quasi in uno: Et semini tuo,