comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diligere dm̃. Ipse ut diligeret᷑ dedit
qui non dilectus dilexit. Displicenteᷤᷤ
amati sumus : ut fieret in nob̾ unde
placeremus. Diffundit enim caritatẽ
incordib nrĩs sp̃s patͥs ce filii: quem
cum patre amamus. ce filio. Ut quid¬

Expanded text:
diligere Deum. Ipse ut diligeretur dedit, qui non dilectus dilexit. Displicentes amati sumus, ut fieret in nobis unde placeremus. Diffundit enim charitatem in cordibus nostris Spiritus Patris et Filii, quem cum Patre amamus et Filio .
Abbreviated transcription (Latin):
&e eius mandata seruare ñ posse:
ce id nos posse atq agere tantominus
quanto illũ ꝑcipimꝰ ampliꝰ. Ainde ñ
solum non habenti: uerum etiã haben¬
ti ñ incassum ꝓmittit᷑. Non habenti
qͥdem ut habeat᷑: habenti aũ ut ãpliꝰ
habeat᷑. Nam nisi ab alio minꝰ. ab alio
am plius haberet᷑: sc̃s heliseus sc̃õ helie.
ñ diceret. Sp̃s qui ẽ inte: duplo sit in
filio loquebat᷑. cui non datus ẽ sꝑs ad men¬
surã. quia millo habitat om̃is plenitudo

Expanded text:
et ejus mandata servare non posse: et id nos posse atque agere tanto minusquanto illum percipimus amplius. Ideoque non solum non habenti, verum etiam habenti non incassum promittitur; non habenti quidem ut habeatur; habenti autem ut amplius habeatur. Nam si ab alio minus, ab amplius haberetur, sanctus Elisaeus sancto Eliae non diceret: Spiritus qui est in te, duplo sit in Filio loquebatur, cui non est datus Spiritus ad mensuram; quia in illo inhabitat omnis plenitudo
Abbreviated transcription (Latin):
tio dei. Qui enĩñ diligit dm̃. qͦmͦ diligit
ꝓximũ tanquam seipsum. qͥndo qͥdem¬
iniquus. Qui aũ diligit iniquitatẽ: ñ
tum dñi teneamus. ut nos inuicẽ diliga¬
ẽ aliud hic habemus. Discernit᷑ qͥppe ista
dilectio: ab ea dilectione qua se inuicem
diligunt homines. sicut hoĩes. Nam ut
discerneretur: adiunctũ ẽ. sic̃ dilexi uos.
Ut qͥd enĩ nos dilexit xp̃c: nͥ ut possimus
regnare cũ xp̃o: ad hoc gͦ & nos inuicẽ di¬
ligams:. ut dilectionẽ nr̃a discernamꝰ acęt̾is.
Ergo ut se diligant: dm̃ diligt̃. Non ẽ hec
dilectio. in omĩb hominib. Pauci se ꝓpt̾ea
diligunt: ut sit ds omĩa inoĩb¬

Expanded text:
tio Dei. Qui enim non diligit Deum, quomodo diligit tio Dei. Qui enim non diligit Deum, quomodo diligit proximum tanquam seipsum? Est qiniquus. Qui autem diligit iniquitatem, non  praeceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligauidquid est aliud, hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab ea dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines. Nam ut discerneretur, adjunctum est: sicut dilexi vos. Ut quid enim nos dilexit Christus, nisi ut possimus regnare cum Christo? Ad hoc ergo et nos invicem diligamus, ut dilectionem nostram discernamus a caeteris, ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus: pauci se propterea diligunt, ut sit Deus omnia in
Abbreviated transcription (Latin):
Ed aũ hic ita dixit. hoc ẽ mandatũ meũ
uelut ñ sit aliud: qͥd putamꝰ fr̃s mei :
Nũqͥd nã solũ eiꝰ de ista dilectione man¬
datũ ẽ qura diligimꝰ inuicẽ: nonne ẽ
alud maiꝰ : ut diligamꝰ dm̃.: Aut uͦ de
sola nob̾ d̾s dilectione mandauit. ut alia¬
ñ inquiramꝰ : Tria certe cõmendat apłs.
dicens. Manent aũ fides. spes. caritas. tria
hec. Maior aũ his: ẽ caritas. Et si in cari
gͥ nobis quã multa mandata st̃: quã
multa de spe. Qiis potest cuncta collige.
qͥs enumerando sufficere: S intueamur
qd ait idem apłs: plenitudo legis caritas.
ubi gͦ caritas ẽ. quid ẽ qd̾ possit deesse:
Ubi aũ non ẽ. qͥd ẽ quod possit ꝓdesse: De¬
moncredit: nec diligit. Nemo diligit:
qͥ ñ credit. frustra quide. s tam̃ potest
sꝑare ueniam qui ñ diligit: nemo aũ
potest despare qͥ diligit. Itaq ubi dileetio
est: ibi necessario. fides & syes. Et ubi
dilectio ꝓximi: ibi necessario etiã dilec̃¬

Expanded text:
d autem hic ita dixit, Hoc est mandatum meum, velut non sit aliud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Nonne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Aut vero de sola non inquiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec, major autem his est charitas . Etsi in chariigitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere? quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem Apostolus: Plenitudo legis charitas . Ubi ergo charitas est, quid est quod possit deesse? Ubi autem non est, quid est quod possit prodesse? Daemon credit, nec diligit . Nemo diligit qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit. Nemo autem potest desperare qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes; et ubi dilectio proximi, ibi necessario etiam dilec
Abbreviated transcription (Latin):
arnis inqͥt ꝓuidentiã ne feceritis
inconcupiscentiis: qͥa gerimꝰ curã
carnis ad necessitatẽ salutis. Nemo enĩ
umquã carnẽ suã odio habuit: sicut
ipse idem dicit. Hinc ẽ qͦd &̃ tunotheũ
nimiũ sic̃ apparet corporis castigatorẽ
ammonet: ut modico uino utat᷑ ꝓpder
stomachũ. & frequentes suas infirmita

Expanded text:
arnis, inquit, prouidentiam ne feceritis in concupiscentiis, quia gerimus curam carnis sed ad necessitatem salutis. nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sicut ipse itidem dicit. hinc est, quod et Timotheum nimium, sicut apparet, corporis castigatorem admonet, ut modico uino utatur propter stomachum et frequentes suas infirmita
Abbreviated transcription (Latin):
icit apłs. Si quomͦ emulari pot̾o
car nẽ meam: & saluos faciã aliquos
ex illis. S etiam tales medici. quãuis ñ
de suo curent quia nec medici corporis
curant de suo: tam̃ quantũlibet ꝑfi¬
dele ministeriũ opitulent᷑ saluti. uiuẽ¬
des curare possunt. ñ mortuos excitare.
de quib dictum ẽ. Nũqͥd mortuis facies
mirabilia: Nimis enĩ occulta dĩ gr̃a ẽ.
qua hominũ mentes quodãmͦ reuiuis¬
cunt. ut possint a quib libet eiꝰ minl¬
stris precepta sanitatis audire: qũa gr̃a
cõmendat in eugłio dicens. nemo potest
uenire ad me. nisi pat qͥ misit me traxe¬

Expanded text:
 «Si quo modo aemulari potero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis» . Sed etiam tales medici, quamvis non de suo curent, quia nec medici corporis curant de suo; tamen quantumlibet per fidele ministerium opitulentur saluti, viventes curare possunt, non mortuos excitare: de quibus dictum est, «Numquid mortuis facies mirabilia?» Nimis enim occulta Dei gratia est, qua hominum mentes quodam modo reviviscunt, ut possint a quibuslibet ejus ministris praecepta sanitatis audire. Quam gratiam commendat in Evangelio dicens, «Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxe
Abbreviated transcription (Latin):
de silua. ubi inserendi st̃ ne arescant:
Et recumbent inquit cũ abraham. ysaac.
& iacob. In quo conuiuio: Ne forte non
inuites ad semꝑ uiuendũ. s ad multũ
bibendũ: recumbent cũ abrahã & ysaac.
ceiacob ubi: In regnoinquit celoꝵ. Et
qͥd erit de illis qui uenerunt destirpe
abrahe : qͥd fit de ramis quib arbor ple¬
na erat: Qd. nͥ quia p̃cidentur ut isti
inserant᷑: Doce qͥa p̃cidẽt᷑. filii aũ regni
ibunt in tenebras exteriores. Qd si aliqͥ¬

Expanded text:
de silva: ubi inserendi sunt, ne arescant? de silva: ubi inserendi sunt, ne arescant? Et recumbent, inquit, cum Abraham, et Isaac, et Jacob. In quo convivio; ne forte non invites ad semper vivendum, sed ad multum bibendum? Recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob. Ubi? In regno, inquit, coelorum. Et quid erit de illis qui venerunt de stirpe Abrahae? quid fiet de ramis quibus arbor plena erat? Quid, nisi quia praecidentur, ut isti inserantur? Doce quia praecidentur: Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores . 7.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sit ꝑit confessio. Et si radix scã &e rami.¬
inseratur oleaster. Maneat tam̃
radix: illis precisis. istis receptis. Ubi ma¬
net radix: In patriarchis. Et enĩ patͥa
iacob. patͥarche scĩ. Et ubi isti: In reqͥe
apud dm̃. in honore magno: ut in abra¬
he sinum adiutus ille pauꝑ post corporis
exitum leuaretur: & in abrahe sinu de
manet: radix laudatur d rami suꝑbi:¬
&̃ precidi & arescere meruerunt. Oleast
aũ humilis: illoꝵ p̃cisione inuenit lo¬
cũ. Audi gͦ quẽ admodũ precidant᷑. rami
naturales: quẽadmodũ inserat᷑ oleaster.¬
ex ipso centurione: quẽ cõmemorandũ
ꝓutaui. Am̃ inqͥt dico uob̾: ñ inueni tan¬
tam fidem in isrł. ꝓpt̾ea dico uob̃: qͥa
multi ab oriente &e ab occidente. Quã
late terram occupauerit oleast̃. Ama¬
ra silua: mundus hic fuit. S ꝓpter
meũ intres: multi ab oriente &e occidente
uenient. Et puta quia uenient. Qd de
illis fiet: Si enim uenient: iam precisi st̃

Expanded text:
ad perit confessio. Et si radix sancta, et rami.inseratur oleaster, etc., radix, illis praecisis, istis receptis. Ubi manet radix? In Patriarchis. Etenim patria et Jacob, patriarchae sancti. Et ubi isti? In requie apud Deum, in honore magno: ut in Abrahae sinum adjutus ille pauper post corporis exitum levaretur, et in Abrahae sinu de manet, radix laudatur: sed rami suet praecidi et arescere meruerunt; oleaster autem humilis illorum praecisione invenit locum. 6. Audi ergo quemadmodum praecidantur rami naturales, quemadmodum inseratuli commemorandum putavi. Amen, inquit, dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel: propterea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente. Quam late terram occupaverat oleaster! Amara silva mundus hic fuit: sed proptsub tectum meum intres, Multi ab oriente et occidente venient. Et puta quia venient: quid de illis fiet? Si enim venient, jam praecisi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cȩci legunt. Quos agnoscimus ꝓpt̃ hoc te¬
stimonium qd̾ nobis inuitiꝑhibent. eosdẽ
codices habendo atq seruando. ꝑ om̃s
gentes etiã ipsos ẽẽ disꝑsos: quaquauer¬
sum xꝑi eccła dilatat᷑. Nam ꝓpħia in
psalmis quos legunt etiam de hac re p̃
obliuiscant᷑ legẽ tuã. Disꝑge eos in uir¬
tute tua. Demonstrauit gͦ ds eccłe in
erint deuicti & oppressi: ne obliti legẽ
dĩ. ad hoc de quo agimꝰ testimoniũ nul
ualerent. Ideo parũ fuit ut diceret ne
occidas eos. ne quando obliuiscant᷑ legem
tuam: nisi adderet cẽ disꝑge eos. Qm̃ si cũ¬

Expanded text:
eruntur, quos agnoscimus propter hoc testimonium, quod nobis inuiti perhibent eosdem codices habendo adque seruando, per omnes gentes etiam ipsos esse dispersos, quaqua uersum Christi ecclesia dilatatur. Nam prophetia in psalmis, quos legunt etiam, de hac re probliuiscantur legem tuam; disperge eos in uirtute tua. Demonstrauit ergo Deus ecclesiae in erint deuicti et obpressi, ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam, nisi adderet etiam: Disperge eos
Abbreviated transcription (Latin):
&e in eũ credere noluerunt. qͥa oportebat
eũ mori & resurgere. uastati infelicius
aromanis. funditusq asuo regno ubi iã
eis alienigene dnãbant᷑ eradicati. disꝑ¬
siq ꝑt̾ras: quandoqͥdem ubiq ñ desuñ.
ꝑscripturas suas testimonio nob sunt.
ꝓpħias nos non finxisse dexp̃o. Quas
plurimi eoꝵ considerantes. & ante passio¬
nẽ ce maxime post eiꝰ resurrectionẽ cre¬
diderunt ineum: deqͥb p̃dictũ ẽ. Si fu¬
erit numerus filioꝵ isrł siẽt arena ma¬
ris reliquiȩ saluȩ fient: cȩti uͦ excecati st̃.¬

Expanded text:
et in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, uastati infelicius a Romanis funditusque a suo regno, ubi iam eis alienigenae dominabantur, eradicati dispersique per terras quando quidem ubique non desunt per scripturas suas testimonio nobis sunt prophetias nos non finxisse de Christo; quas plurimi eorum considerantes et ante passionem et maxime post eius resurrectionem crediderunt in eum, de quibus praedictum est: Si fuerit numerus filiorum Israel sicut harena maris, reliquiae saluae fient. Cet
Abbreviated transcription (Latin):
stendit enim dilectionẽ d̃s̃ in
enim inquit ꝓiusto quis moritur.
Nam ꝓbono forsitan quis audeat
quib filius dei moreretur. S magis
quia nulla erant merita: magna
erat misccłia. Quam certa gͦ quam
firma ꝓmissione seruat iustis uitã
suam: qui donauit iniustis mortem
suam.¬

Expanded text:
stendit» enim «dilectionem suam Deus in enim» inquit «pro justo quis moritur; nam pro bono forsitan quis audeat quibus Filius Dei moreretur; sed magis quia nulla erant merita, magna erat misericordia. Quam certa ergo, quam firma promissione servat justis vitam suam, qui donavit injustis mortem suam
Abbreviated transcription (Latin):
tiam hoc inserusti u̾bis tuis. ut dic̾e̾s.
s uere solus sapiens pat̃: quasi apłs
dixerit. soli sapienti patͥ. S dixit soli sa¬
particen ᷤ sapientie: s sapiens immobilita¬
te atq immutabilitate natur ȩ̃.

Expanded text:
tiam hoc inseruisti verbis tuis ut diceres, Sed vere solus sapiens Pater: quasi Apostolus dixerit, Soli sapienti Patri. Sparticeps esse sapientiae, sed sapiens immobilitate, atque immutabilitate naturae.
Abbreviated transcription (Latin):
gimus. alterutris uocib sibimet conci¬
nentes: &e ea concinentia tanꝙͣ cȩlesti
tuba a torpore mortalis uite nos exci¬
tantes. &e ad palmas suꝑne uocationis
extendentes. De libris enĩ ꝓpħicis qͥddã
cum cõmemorasset apłs. sicut scͥptũ est.
obꝓbria exꝓbrantiũ tͥ cecidert̃ suꝑ me:
continuo subiungit utilitatẽ diuine
lectionis. Quec̃q enĩ ante scripta st̃ inqͥt.
ut nos docerem᷑ scͥpta st̃: ut ꝑ patientiã

Expanded text:
gimus alterutris vocibus sibimet concinentes; et ea concinentia, tanquam coelesti tuba, et a torpore mortalis vitae nos excitantes, et ad palmam supernae vocationis extendentes. De Libris enim propheticis quiddam cum commemorasset Apostolus, sicut scriptum est, Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me ; continuo subjungit utilitatem divinae lectionis: Quaecumque enim ante scripta sunt, inquit, ut nos doceremur, scripta sunt; ut per patie
Abbreviated transcription (Latin):
onclusit scriptura omĩa sub pec¬
cato: ut ꝓmissio ex fide iħ u xp̃i
daretur credentib. Ita dñe: ita fac
misericors dñe. Imꝑa qd̃ ñ possit im¬
pleri: immo imꝑa. quod non nisi ꝑ
tuam grãm possit impleri: ut cum
homines ꝑsuas uires adimplere
nequiuerint. omẽ os obstruatur:
&e nemo sibi magnus uideat᷑. Sint
om̃s paruuli: & reus fiat omĩs mun¬
dus tͥ: quia ñ iustificabitur ex lege

Expanded text:
onclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . Ita, Domine, ita fac, misericors Domine; impera quod non possit impleri, imo impera quod nonnisi per tuam gratiam possit impleri: ut cum homines per suas vires id implere nequiverint, «omne os obstruatur,» et nemo sibi magnus videatur. Sint omnes parvuli, et reus fiat omnis mundus tibi: quia «non justificabitur ex lege
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s enĩ peccauer̃t & egent gła di. ut
qui crediderint in eũ ñ confundan¬
tur: sicut & psalmus dicit. Accedite ad
eum &e illuminamini: & uultus ur̃i
ñ confundent᷑. Qui gͦ in se głatur con¬
fundetur: ñ enim sine peccatis inueni¬
tur. Ille utiq tantũmͦ ñ confundetur:
qui indño głatur

Expanded text:
 peccaverunt et egent gloria Dei, ut qui crediderint in eum non confundantur . Sicut et Psalmus dicit: Accedite ad eum et illuminamini, et vultus vestri non confundentur . Qui ergo in se gloriatur confundetur: Non enim sine peccatis invenietur. Ille itaque tantummodo non confundetur qui in Domino glor
Abbreviated transcription (Latin):
ores redeunt atq doctiores. Discunt
enim impsa uita iusta cũ tremore
se exultare debere: non sibi arrogan¬
do tamquam de sua uirtute fiduciã
ꝑmanendi: nec dicendo in abundã¬
dia sua non mouebor inȩternum.
Propter quod eis dicitur. Seruite do¬
mino intimore. et exultate ei cum
tremore: nequando irascat᷑ dñs. & ꝑe¬
atis de uia iusta. Neq enĩ ait. & non
ueniatis ad uitam iustam. s ꝑeatis
inquit de uia iusta: quid ostenders.
nisi eos eẽ cõmonitos qui iam am-¬
bulant inuia iusta. ut intimore
deo seruiant: idest non altum sa¬
piant. s timeant: quõd significat.
non suꝑbiant. s humiles sint. Un
de alibi dicit. Non alta sapientes: s
humilib consentientes. Exultent dõ
s cum tremore In nullo głantes. qͣn¬
do nr̃m nicħ sit: ut qui głatur in
dño głetur. Ne ꝑeant de uia iusta.
inqua iam ambulare ceꝑunt: dũ
sibi hoc ipsum assignant. quod in
ea sunt. His uerbis usus ẽ apłs ubi

Expanded text:
ores redeunt atque doctiores. Discunt ores redeunt atque doctiores. Discunt enim in ipsa via justa cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi, nec dicendo in abundantia sua, Non movebimur in aeternum. Propter quod eis dicitur, Servite Domino in timore, et exultate ei cum tremore, ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa . Neque enim ait, Et non veniatis ad viam justam; sed, ne pereatis, inquit, de via justa: quid ostendens, nisi eos esse commonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in timore Deo serviant, id est, non altum sapiant, sed timeant ? quod significat, Non superbiant, sed humiles sint: unde et alibi dicit, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes : exsultent Deo, sed cum tremore; in nullo gloriantes, quando nostrum nihil sit; ut qui gloriatur, in Domino glorietur : ne pereant de via justa, in qua jam ambulare coeperunt, dum sibi hoc ipsum assignant, quod in ea sunt. His verbis usus est et Apostolus, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ficauit: qm̃ & om̃s iam presciti ac p̃¬
destinati sunt: & multi iam uocati.
Atq iustificati. Quod aũ posuit infi¬
ne. illos & glorificauit: siquidem illa
gła ẽ hic intelligenda de qua idem
dum factum ẽ: quamus &e illa duo. id
est. uocauit & iustificauit. nondum
in omĩb facta sint. de qͥb dicta suit.
Adhuc enim usq infinem scłi multi
uocandi & iustificandi sunt: oetam̃
uerba preteriti temporis posuit. de
reb etiam futuris: tamquã iã fecit
deus. quȩ iam ut fierent ex et̾nitate
disposuit. Ideo de illo dicit ce ysaias
cumq gͦ indĩ ꝓuidentissima dispo¬
sitione presciti. predestinati. uocati.
iustificati głificati st̃: ñ dico oẽ ñdũ re
nati s etiam nondum nati. iam filii
dei sũt. & omnino ꝑire non possunt
Talib ds̃ diligentib eum. omĩa coo¬
peratur in bonum: usq ad eo ꝓrsus
omnia. ut etiam si qui eoꝵ deuiant.
& exorbitant. etiam hoc ipsum eis fa
ciat ꝓficere in bonum: quia humili¬

Expanded text:
ficavit; quoniam et omnes jam praesciti ac praedestinati sunt, et multi jam vocati atque justificati: quod autem posuit in fine, illos et glorificavit siquidem illa gloria est hic intelligenda, de qua idem dum factum est. Quamvis et illa duo, id est, vocavit et justificavit, non in omnibus facta sint, de quibus dicta sunt; adhuc enim usque in finem saeculi multi vocandi et justificandi sunt: et tamen verba praeteriti temporis posuit de rebus etiam futuris, tanquam jam fecerit Deus, quae jam ut fierent ex aeternitate disposuit. Ideo de illo dicit et prophetcumque ergo in Dei providentissima dispositione praesciti, praedestinati, vocati, justificati, glorificati nati, sed etiam nondum nati, jam filii Dei sunt, et omnino perire non possunt. Talibus enim diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, usque adeo prorsus omnia, ut etiamsi qui eorum deviant et exorbitant, etiam hciat proficere in bonum, quia humili
Abbreviated transcription (Latin):
płs cum dixisset. scimus qm̃
diligentib dm̃ omĩa cooꝑantur in
bonum: sciens non nullos diligere
dm̃. & in eo bono usq infinem non¬
ꝑmanere: mox addidit. His qui se¬
cundum ꝓpositum uocati sunt. Hi
enim in eo quod diligunt dm̃ ꝑmd¬
nent usq infinem: & qui ad tempus
inde deuiant. reuertuntur: ut usq
infinem ꝑducant. quod in bono ẽẽ
ceꝑunt. Ostendens autem quid sit se¬
cundum ꝓpositum uocari: mox ad
nauit conformes fieri imaginis filii
eius: ut sit ipse primogenitus in mul¬
tis frĩb. Quos autem predestinauit.
illos &e uocauit. Scilicet scdm ꝓpositũ.¬

Expanded text:
 cum dixisset, « Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, » sciens nonnullos diligere Deum et in eo bono non usque in finem permanere, mox, addidit, « his qui secundum propositum vocati sunt. » Hi enim in eo quod diligunt Deum permanent usque in finem. Etsi ad tempus inde declinant, revertuntur, ut usque in finem perducant quod in bono esse coeperunt. Ostendens autem quid sit secundum propositum vocari, mox addnavit, conformes fieri imaginis Filii ejus, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus, quos autem praedestinavit, illos et vocavit, » scilicet secundum p
Abbreviated transcription (Latin):
dampnationi facit: gr̃auͦ ex multis
delictis iustificat hominẽ: qui pret̃
illud unum qd cõmuniter cũ omĩb¬
originaliter traxit. sua quoq ꝓpͥa
multa commisit. Uerumptam̃ quod
paulopost dicit. sicut ꝑ unius delictũ
in om̃s bomines ad condempnationẽ
ita & ꝑ unius iustificationem in om̃s
homines ad iustificationẽ uite: satis in¬
dicat neminem ex adam natum nisi
dampnatione detineri: ce neminẽ nͥ
in xꝑo renatum a dampnatione lib̾a¬

Expanded text:
ex multis delictis justificat hominem, qui praeter illud unum, quod communiter cum omniboriginaliter traxit, sua quoque propria multa commisit. Verumtamen quod paulo post dicit , « Sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem, ita et per unius justificationem in omnes homines ad justificationem vitae, » satis indicat ex Adam neminem natum, nisi damnatione detineri, et neminem, nisi in Christo renatum, a damnatione lib
Abbreviated transcription (Latin):
ob hominib disputat. uno eodẽq
pͥmo adam. ꝑ cuiis peccatũ ce mortẽ
tanꝙͣ hereditariis malis ce posteri eiꝰ
obligati sumus: altero aũ scdo adam.
qui non homo tantum. s etiã d̃s ẽ
Quo ꝓ nobis soluente qd̾ ñ debebat.
a debitis &e ꝑaternis &e ꝓpriis liberati
sumus. Proinde qm̃ ꝓpt̃ unum illũ
tenebat diabolus omnes. peiꝰ uici
atam carnem concupiscentialiter
generatos: iustum ẽ ut ꝓpter hunc
unum dimittat om̃s. ꝑ ipsius im¬
maculatam gr̃am sp̃aliter regene¬

Expanded text:
obus hominibus disputat uno eodemque primo Adam, per cujus peccatum et mortem tanquam haereditariis malis posteri ejus obligati sumus. Altero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed etiam Deus est, quo pro nobis solvente quod non debebat, a debitis et paternis et propriis liberatsumus. Proinde quoniam propter unum illum tenebat diabolus omnes, per ejus atam carnem concupiscentialiter generatos, justum est ut propter hunc unum dimittat omnes per ipsius immaculatam gratiam spiritualiter regene
Abbreviated transcription (Latin):
aluid quam iusta uindicta. Non gͦ
sicut hominis animi ꝑturbatio: ita¬
est ira dĩ. S illius ira ẽ eui dicit alio
loco scã scriptura. Tu autẽ dñe uirtu¬
tum cum tranquillitate iudicas. Si
gͦ iusta diuina uindicta tale nomen
accepit: etiam reconciliatio dĩ. quȩ re¬
c̃te intelligitur. nisi cum talis ira finit᷑
Nec inimici eramus deo: nisi quẽad¬
modum iusticie. st̃ inimica peccata.
Quib remissis: tales inimicitiȩ fimi¬
untur: & reconciliantur iusto qͦs ipse
iustificat. Quos tamen etiam inimico
utiq dilexit. quandoquidem filio ꝓpͥo
ñ pepcit: s ꝓ nob omĩb cum adhuc
inimici eẽmus. tradidit eum. Recte gͦ
apłs secutus adiungit. Si enim cum
inimici eẽmus reconciliati sumus dõ
ꝑ mortem filii euis. ꝑ quem facta est
illa remissio peccatoꝵ: multomagis
reconciliati salui erimus inuita ipsius.
Inuita salui: qui ꝑ mortem reconciliati.
Qͥs enim dubitet dat᷑ũ amicis uitã suam:

Expanded text:
est aliud quam justa vindicta. Non enim est aliud quam justa vindicta. Non enim sicut hominis animi perturbatio est ira Dei, sed illius ira est, cui dicit alio loco sancta Scriptura: Tu autem Dominus virtutum cum tranquillitate judicas . Si ergo justa divina vindicta tale nomen accepit, et jam reconciliatio Dei quomodo recte intelligitur, nisi cum talis ira finitur? Nec inimici eramus Deo nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata, quibus remissis tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo, quos ipse justificat: quos tamen etiam inimicos utique dilexit, quando quidem Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus cum adhuc inimici essemus tradidit eum. Recte ergo Apostolus secutus adjunxit: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo, per mortem Filii ejus, per quam facta est illa remissio peccatorum, multo magis reconciliati salvi erimus, in vita ipsius , in vita salvi, qui per mortem reconciliati. Quis enim dubitet daturum amicis vitam suam pro
Abbreviated transcription (Latin):
ur gͦ non fieret mors xpi:ͤ Immo
non pret̾missis aliis innumerabi¬
libus modis quib ad nos liberandos
uti posset omꝑs. ipsa potissimũ elige¬
retur ut fieret: ubi nec de diuinitate
eius aliquid imminutũ ẽ. aut mu¬
tatum: & dehumanitate suscepta tan¬
tum beneficii collatum ẽ hominibus
ut a dei filio sempiterno. eodemq ho¬
minis filio. mors temporalis indebi¬
ta redderetur: qua eos asempit̾na mor¬
de debita liberaret. Peccata nr̃a diabolꝰ
tenebat: &e ꝑila nos merito figebat in
mortem. Dimisit ea ille qui sua non ha¬
bebat: && ab eo inmerito est ꝑductus ad
mortem. Tanti ualuit sanguis ille. ut
neminem xꝑo indutum. in eterna mor¬
te debita detinere debiierit: qui xꝑm
morte indebita uł ad tempus occidit
Commendat gͦ caritatem suam ds in
nobis: qm̃ cum adhuc peccatores eẽmꝰ¬
inquit insanguine ipsius. Iustificati
plane: in eo quod apeccatis omĩb li¬
bat peccatum occisus. Salui erimꝰ ab
ira ꝑipsum. Ab ira utiq dĩ: quȩ nicħ

Expanded text:
rgo non fieret mors Christi? Imo cur non praetermissis aliis innumerabilibus modis, quibus ad nos liberandos uti posset Omnipotens, ipsa potissimum eligeretur ut fieret; ubi nec de divinitate ejus aliquid imminutum est aut mutatum, et de humanitate suscepta tantum beneficii collatum est hominibus, ut a Dei Filio sempiterno eodemque hominis filio mors temporalis indebita redderetur, qua eos a sempiterna morte debita liberaret? Peccata nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito figebat in morte. Dimisit ea ille qui sua non habebat, et ab illo immerito est perductus ad mortem. Tanti valuit sanguis ille, ut neminem Christo indutum in aeterna morte debita detinere debuerit, qui Christum morte indebita vel ad tempus occidit. Commendat ergo charitatem suam Deus in nobis: quoniam cum adhuc peccatores einquit, in sanguine ipsius. Justificati plane in eo quod a peccatis omnibus libat peccatum, accisus: salvi ergo erimus ab ira per ipsum, ab ira utique Dei, quae nihil
Abbreviated transcription (Latin):
& cetera. ꝓfecto in diuitiis cupiditatẽ
reprehendit non facultatem: de qua
precipit alibi dicens. Precipe diuitib
huius mundi. non suꝑbȩ saꝑe. neq
sꝑare in incerto diuitiaꝵ: s in dõ uiuo
qui prestat nobis omnia abundanter
ad fruendum. B̾ene faciant: diuites sut
in oꝑib bonis: facile tribuant: com¬
municent: thesaurizent sibi funda¬
mentum bonum in futurum: ut
apprehendant uitam ueram

Expanded text:
et cetera, profecto in diuitiis cupiditatem et cetera, profecto in diuitiis cupiditatem reprehendit, non facultatem, quoniam praecepit alibi dicens: Praecipe diuitibus huius mundi non superbe sapere neque sperare in incerto diuitiarum, sed in Deo uiuo, qui pad fruendum: benefaciant, divites sint in operibus bonis, facile tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam
Abbreviated transcription (Latin):
abent aliam causam boni quare
temporalibus assligantur malis. qͣlẽ
habuit iob: ut sibi ipse humanus
animus sit ꝓbatus &e cognitus. quanta
uirtute pietatis. gratis dm̃ diligat.
Quib recte consideratis atq ꝑspectis.
attende utrum aliquid mali accid̾it
fidelib & piis. quod eis non in bonũ
uerteretur: nisi forte putandum est
apłicam illam uacare sententia. ubi
quȩ habebant. Aumquid fidem:
Numquid pietatem: Numquid inte¬
rioris hominis bonaꝰ qui ẽ ante
quib opulentus dicebat apłs.
Est autem questus magnus: pietas
cum sufficientia. Nichil enĩ intulimꝰ
inhunc mundum: s nec auferre
aliquid possumus: habentes autem
uictum & tegumentum. his conten¬
ti simus. Nam qui uolunt diuites
fieri. incidunt in temptationẽ &e in la¬
queum diaboli & desideria multa.¬
& in utilia & noxia: quȩ mergunt ho¬
mines in interitum & ꝑditionẽ. Radix
enim est omnium maloꝵ auaricia.
Quam quidam appetentes afide ꝑ erra¬
uerunt: & inseruerunt se doloribus

Expanded text:
abent aliam causam boni, quare temporalibus adfligantur malis, qualem habuit Iob: ut sibi ipse humanus animus sit probatus et cognitus, quanta uirtute pietatis gratis Deum diligat.Quibus recte consideratis atque perspectis, attende utrum aliquid mali acciderit fidelibus et piis, quod eis non in bonum verteretur: nisi forte putandum est apostolicam illam vacare sententiam, ubi quae habebant. Numquid fidem? numquid pietatem? numquid interioris hominis bona, qui est ante quibus opulentus dicebat Apostolus: Est autem quaestus magnus pietas cum sufficientia. Nihil enim intulimus in hunc mundum, sed nec auferre aliquid possumus. Habentes autem uictum et tegumentum his contenti sumus. Nam qui uolunt diu ites fieri, incidunt in tentationem et laqueum et desideria multa stulta et noxia, quae mergunt homines in interitum et perditionem. Radix enim est omnium malorum auaritia, quam quidam adpetentes a fide pererrauerunt et inseruerunt se doloribus
Abbreviated transcription (Latin):
emo inuitus bene facit. etiam si
bonum est quod facit: quia ni¬
chil ꝓdest sp̃s timoris. ubi non ẽ sp̃s
caritatis. Plenitudo legis caritas est:
qͥa ꝑ caritatem lex impletur. ñ ꝑ timo¬
rem. In tantum enĩ fiunt mandata
iusticie: in qͣn tum adiuuat
sp̃s gr̃e. Man datum dei si timo¬
liter fit non liberaliter: & ideo nec fit.
Non enim bonus fructus est: qui ñ¬

Expanded text:
emo invitus bene facit etiam si bonum est quod facit, quia nihil prodest spiritus timoris ubi non est spiritus charitatis. Plenitudo legis charitas est, quia per charitatem lex impletur, non per timorem. In tantum enim fiunt mandata justitiae, in quantum adjuvat spiritus gratiae. Mandatum Dei si timoliter fit non liberaliter; et ideo nec fit. Non enim fructus est bon
Abbreviated transcription (Latin):
uẽ erit futura gła nr̃a: nisi ȩquari
angelis. & uidere dm̃ͦ Quantum
prestat cȩco: quod illi oculũ sanauerit
ut uideat hanc lucem: Cum sanus fa¬
c̃tus fuerit ille: nec inuenit qͥd dignũ
rependat sanatori suo. Quantumli¬
bet enim ille det quid dabit tale qͣle
ille prestitit: ut plurimum det: aurũ
dabit: ille lucem prestitit. Ut nouerit
ille quia nichil dat: uideat intenebͥs
quod dat. Quid gͦ dabimus nos mẽdi¬
co illi. oculos interioris nr̃i sananti:
inueniamus si possumus: ce in angu¬
stiis inquisitionis nr̃e exclamemus.
accipiam: &e nomen dñi inuocabo.¬

Expanded text:
e erit futura gloria nostra, nisi aequari Angelis, et videre Deum? Quantum praestat caeco, qui illi oculos sanaverit, ut videat hanc lucem? Cum sanus factus fuerit ille, nec invenit quid dignum rependat sanatori suo: quantumlibet enim illi det, quid dabit tale quale ille praestitit? Ut plurimum det, aurum dabit, et multum aurum dabit: ille lucem praestitit. Ut noverit ille quia nihil dat, videat in tenebris quod dat. Quid ergo dabimus nos medico illi, oculos interiores nostros sanantinveniamus, si possumus; et in angustiis inquisitionis nostrae exclamemus: accipiam, et nomen Domini invocabo
Abbreviated transcription (Latin):
uando gͦ ꝓmisit ds̃ abrahe in semi¬
ne eius fidem gentium dicens. pa¬
trem multaꝵ gentium posui te. unde
dicit apłs. ideo ex fide ut scđm grãm fir¬
ma sit ꝓmissio omĩ semini: ñ de nr̃e uo¬
luntatis potestate. s de sua p̾destinati
one ꝓmisit. ꝓmisit enim qͦd ipse facturꝰ
fuerat ñ qͦd homines: quia &e ipsi faci
lendum dm̃: ipse facit ut ipsi faciant q̃
p̃cepit: ñ illi faciunt ut ipse faciat qͦd
ꝓmisit. Alioquin ut dĩ ꝓmissa cõplean
abrahe. Non aũ sic credidit abrahã.
s credidit dans głam dõ: qm̃ quȩ ꝓ¬

Expanded text:
uando ergo promisit deus Abrahae in semine eius fidem gentium dicens: patrem multarum gentium posui te - unde dicit apostolus: ideo ex fide, ut secundum gratiam, firma sit promissio omni semini — non de nostrae uoluntatis potestate, sed de sua praeomisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines, quia, etiam cum iplendum Deum, ipse facit ut illi faciant quae praecepit; non illi facpromisit. alioquin ut dei promissa compleantAbrahae. non autem sic credidit Abraham, sed credidit dans gloriam deo, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
N eo quod dñs respondet rebecce. duȩ
gentes in utero tuo sunt. & duo ppłi
de utero tuo separabunt᷑. & ppłs po¬
płm suꝑabit. & maior seruiet minori
spiritali intelligentia carnales in po¬
pulo dei significant᷑ ꝑ maiorẽ filiũ.
& spiritales ꝑ minorẽ: quia sic̃t dicit
apłs. non pͥus quod spiritale. s quod
animale. postea spiritale. Solet & sic
intelligi hoc qd̾ dictũ ẽ. quod inesay
figuratus sit maior ppłs d̃i. hoc est
ifrłiticus scđm carnem: ꝑ iacob autẽ
figuratus sit ipse iacob scđm spiritalẽ
ꝓgeniẽ. S etiam historica ꝓpͥetate. hoc
responsum inuenitur cõpletũ ubi c̃¬
ppłs isrł hoc ẽ iacob minor filius suꝑa¬
uit idumeos: hoc ẽ gentẽ quã ꝓpaga¬
uit esau. eos fererunt tributarios ꝑ
dauid. Quod diu fuerunt usq ad regẽ
sub quo idumei rebellauerunt: de iu

Expanded text:
n eo quod dominus respondit Rebeccae: duae gentes in utero tuo sunt et duo populi de uentre tuo separabuntur; et populus populum superabit et maior seruiet minori, spiritali intellegentia carnales in populo dei significantur per maiorem filium et spiritales per minorem, quia, sicut dicit apostolus, non prius quod spiritale sed quod animale, postea spiritale. solet et sic intellegi hoc quod dictum est, ut in Esau figuratus sit maior populus dei, hoc est Israheliticus secundum carnem. per Iacob autem figuratus sit ipse Iacob secundum spiritalem progeniem. sed etiam historica proprietate hoc responsum inuenitur esse completum, ubi populus Israhel, hoc est Iacob minor filius, superauit Idumaeos, hoc est gentem, quam propagauit Esau, eosque fecerunt tributarios per Dauid: quod diu fuerunt usque ad regem, sub quo Idumaei rebellauerunt et iugu
Abbreviated transcription (Latin):
dereliquerunt: ñ illis imputet᷑. S ut¬
qͥd hec omĩa: nͥ ut oratio huiꝰ scĩ corporis
mane. id est post noctẽ infidelitatis in
lucẽ fidi p̃ueniat dm̃:ͥ donec ueniat salꝰ
illa incuiꝰ ñdum re. s iam spe salui fac̾ti
sumus. eamq cũ patientia fidelit̃ expecta¬

Expanded text:
reliquerunt; non illis imputetur» . Sed utquid haec omnia, nisi ut oratio hujus sancti corporis mane, id est, post noctem infidelitatis in luce fidei praeveniat Deum, donec veniat salus illa, in cujus nondum re, sed jam spe salvi facti sumus, eamque cum patientia fideliter exspecta
Abbreviated transcription (Latin):
peceata. Si texit peccata deus: noluit
noscere: maluit ignoscere. Nec sic intelli¬
peccata quare dixit. Ut ñ uiderent᷑
Qiuid enim erat dĩ uidere peccata: nisi
peccata punire: Ut noueris quia hoc
ẽ dei uidere peccata. qͦd punire peccã:
qͥd ei dr: Auerte faciem tuã a peccatis
meis. Peccata gͦ tua ñ uideat ut te uideat.

Expanded text:
unt. Si texit peccata Deus, noluit noscere, maluit ignoscere. Bepeccata quare dixit? Ut non viderentur. Quid enim erat Dei videre peccata, nisi punire peccata, ut noveris quia hoc est Dei videre peccata, quod punire peccata. Quid ei dicitur : Averte faciem tuam a peccatis meis? Peccata ergo tua non videat, ut te videat.
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Confessio ce magnificentia opus
eius. Qͥd magnificentiꝰ qmͣ iustificare
impium: S fortasse opus hominis
preuenit istam magnificentiam d̃i.
ut cũ fuerit peccata confessus. iustifi¬
cari mereatur. Descendit enĩ de tẽplo
iustificatus publicanus magis quã¬
ille phariseus: quia neq ocłos ad cȩ¬
lum audebat leuare: s ꝑcutiebat pectꝰ
suum dicens: dñe ꝓpitius esto mͥ peccõri.
nisi iustificatus. Credens autẽ in eum qͥ
iustificat ĩpiũ afide incipit: ut bona oꝑa
non p̃cedentia quod meruit. s conseqͣn¬
tia quod accepit ostendant. Unde gͦ illa
confessio: Nondum quidem ẽ opꝰiusticiȩ
s delicti imꝓbatio.S quoqͦmͦ se habeat.
accepisti: Nongͦ solamagnificentia qͣ
iustificatur impius: s &e confessio & mag¬

Expanded text:
 Confessio et magnificentia opus ejus.» Quid magnificentius quam justificare impium? Sed opus fortasse hominis praevenit istam magnificentiam Dei, ut cum fuerit peccata confessus, justificari mereatur. «Descendit» enim «de templo stificatus Publicanus magis quam Pharisaeus;» quia «neque oculos ad coelum audebat levare, sed percutiebat pectus suum, dicens: Deus, propitius esto mihi peccatori.nisi justificatus: «credens autem in eum qui justificat impium» , a fide incipit; ut bona opera, non praecedentia quod meruit, sed consequentia quod accepit ostendant. Unde ergo illa confessio? Nondum quidem opus est justitiae, sed delicti improbatio: sed quoquo modo se habeat, accepisti» ? Non ergo sola magnificentia qua justificatur impius, sed et «confessio et mag
Abbreviated transcription (Latin):
posse ꝑuenire. ꝑ militiam celi:ͥ ꝑ solẽ
& lunam: ꝑ potestatem aeris. & maris.
&e t̾re. &e siderum. Impuis es. S crede in
eum qui iustificat impium: ut possint
&e bona oꝑatua eẽ bona oꝑa. Nam nec
bona illa appellauerim: quãdui non de
radice bona ꝓcedunt. Quid gͦ: Qui ft̃¬
beati: Non inquib ñ inuenerit d̃s pec¬
catum. Nam in omĩb inuenit. Om̃s
enim peccauerunt: & egent gła d̃i. Si gͦ
in oĩb peccata inueniunt᷑: remanet ut
gͦ apłs sic cõiñdauit. Credidit abrahã dõ:
&e reputatũ ẽ illi ad iusticiam. Ei aũ
qui oꝑatur idest de oꝑib p̃sumit. oe
eoꝵ merito sͥ dicit datam grãm fidei:
merces non imputatur scd̃m gr̃am. s
scd̃m debitum. Qͥd ẽ hoc. nͥ qͦd merces
nr̃a gr̃a uocatur: Si grã ẽ: gratis dat᷑.
Quid ẽ gratis datur: Gratis constat. Ni¬
chil bene fecisti: ce datur tͥ remissio pec¬
catoꝵ. Attendunt᷑ oꝑa tua: &e inueni¬
untur omĩa mala. Si quod debetur

Expanded text:
posse pervenire per militiam coeli, per solem et lunam, per potestates aeris, et maris, et terrae, et siderum? Impius es. Crede in eum qui justificat impium, ut possint et bona opera tua esse opera bona. Nam nec bona illa appellaverim, quamdiu non de radice bona procedunt. Quid est beati? Non in quibus non invenerit Deus peccatum: nam in omnibus invenit. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei . Si ergo in omnibus peccata inveniuntur, remanetlus sic commendavit: Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam. Et ei qui operatur id est, de operibus praesumit, et eorum merito sibi dicit datam esse gratiam fidei, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum . Quid est hoc, nisi quod merces nostra gratia vocatur? Si gratia est, gratis datur. Quid est, gratis datur? Gratis constat. Nihil boni fecisti, et datur tibi remissio peccatorum. Attenduntur opera tua, et inveniuntur omnia mala. Si quod debetur
Abbreviated transcription (Latin):
ides comendari mͥ uidetur Luii.
que oꝑa p̃cedit: quia sine bonoꝵ
oꝑum meritis. ꝑfidem iusticatur im¬
pius. sicut dixit apls. credenti in eũ
qui iustificat imꝑium. deputat᷑ fideᷤᷤ
eius adiusticiam: ut deinde ipsa fideᷤᷤ
ꝑ dilectionẽ incipiat oꝑari. Ea quippe
sola bona oꝑa dicenda st̃: quȩ fiunt ꝑ
dilectionem dĩ. Hec autẽ necesse ẽ ante¬
cedat fides. ut inde ista ñ abistiᷤᷤ incipiat
illa: qm̃ nullus oꝑat᷑ ꝑ dilectionẽ dei.
nͥ pͥus credat in dm̃. Hec ẽ fides dequa
d̾r. In xp̃o enim iħu neq circumcisio
aliquid ualet. neq preputiũ: s fides

Expanded text:
ides commendari mihi videtur, quae opera praecedit: quia sine bonorum operum meritis per fidem justificatur impius, sicut dicit Apostolus, Credenti in cum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam ; ut deinde ipsa fides per dilectionem incipiat operari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt per dilectionem Dei. Haec autem necesse est antecedat fides, ut inde ista, non ab istis incipiat illa; quoniam nullus operatur per dilectionem Dei, nisi prius credat in Deum. Haec est fides, de qua dicitur: In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; sed f
Abbreviated transcription (Latin):
accepisse fid̾i grãm. Noli gͦ p̃sumere de
oꝑib ante fidem: noueris quia te¬
peccatorẽ fides inuenit. Et site fides
data fecit iustum: impiũ inuenit quẽ
faceret iustum. Credenti inquit ineũ
qui iustificat impiũ: deputat᷑ fides
eius ad iusticiã. Si iustificat᷑ impiꝰ
ex impio iustus fit. Si ex impio iust
fit. que sunt oꝑa impioꝵ: Iactet oẽ
impuis oꝑa sua. Dicat. do pauꝑibus
nicħ alicui aufero: ñ uxorẽ alienã con¬
cupisco: ñ quẽquã occido᷑ nulli fraudẽ
facio: depositum apud me nullo teste
represento. Hec omĩa dicat. Quero u¬
trum pus sit an impius. Et qͦmͦ sũ
impuis inquit ista faciens: Quomͦ ill
de quib dictum ẽ & seruierunt crea¬
ture potiꝰ qͦm creatori: qͥ ẽ ds benedictꝰ¬

Expanded text:
accepisse fidei gratiam. Noli ergo praesumere de operibus ante fidem. Noveris quia peccatorem te fides invenit, etsi te fides data fecit justum, impium invenit quem faceret justum. Credenti, inquit, in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Si justificatur impius, ex impio fit justus: si ex impio justus fit, quae sunt opera impiorum? Jactet etiam impius opera sua, et dicat: Do pauperibus, nihil alicui aufero, non uxorem alienam concupisco, non quemquam occido, nulli fraudem facio, depositum apud me nullo teste repraesento; haec omnia dicat: quaero utrum pius sit, an impius. Et quomodo sum impius, inquit, ista faciens? Quomodo illi, de quibus dictum est: Et servierunt creaturae potiusq
Abbreviated transcription (Latin):
tare fr̃s mei in hoc qͦd ait dñs. mã¬
datum nouũ do uob̾ ut uos inuicem
disigatis: illud maius p̃termissũ ẽẽ mã
datũ qͦ precipitur ut diligamꝰ dñm
misso uidetur dictũ ut diligatis inuicẽ:
Nam & qͥ diligit dm̃ ñ potest eũ contẽpn̾e
p̃cipientẽ ut diligat ꝓximũ: & qͥ scẽ ac
spiritalit diligit ꝓximũ. qͥd in eo diligit¬
nisidm̃: Ipsa ẽ dilectio. ab õi mundana
dilectione discreta. Quã distinguendo: ad¬
didit dñs sic̃t dilexi uos. Quid enĩ nisi
dm̃ dilexit in nob̃: Non qͦd habebamꝰ
git. nͥ salutem quam cupit utiq reuo¬
care: ñ morbũ quẽ uenit expellere:
curam dilectionis attrahamꝰ. Hanc di¬

Expanded text:
tres mei, in hoc quod ait Dominus: Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis, illud magnum praetermissum esse, datum, quo praecipitur ut diligamus Domimisso videtur dictum, ut diligatis invicem, Nam et qui diligit Deum, non eum potest contemnere praecipientem ut diligat proximum; et qui sancte ac spiritualitnisi Deum? Ipsa est dilectio ab omni mundana dilectione discreta, quam distinguendo Dominus ait: Sicut dilexi vos . Quid enim nisi Deum dilexit in nobis, non quem habebamus, git nisi salutem, quam cupit utique revocare, non morbum quem venit expellere? curam dilectionis attrahamus. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
mala uoluntate bonam. Et illum gͦ
& nos p̃destinauit: quia &e in illo ut
eẽt caput nostrum. & in nob. ut corpꝰ
eiꝰ eẽmus. ñ p̃cessura merita nr̃a s oꝑa
sua futura presciuit. Er tractatu eugłii
clarifica me tu pat̾ apud temet¬
ipsum. claritate quam habui pͥusꝙͣ
mundus eẽt apud te. intelligamus
predestinationẽ humanȩ claritatiᷤ
que in illo est naturȩ. ex mortali in¬
mortalis apud patrẽ future: & hoc
iam predestinando factum fuisse. an¬
cequã mundꝰ eẽt. quod in mundo oẽ
suo tempore fieret. Si enĩ de nob
uixit apłs. sicut elegit nos in ipso añ
mundi constitutionem: cur abhorre¬
re putatur a uero. si tc̃ pat capt̃ nr̃m
głificauit. quando nos in ipso. ut mbra
eius eẽmus elegit: Sic enim nos electi.
quomͦ ipse clarificatus: quia pͥusquã
mundus eẽt. nec nos eramus: nec ip̃e
mediator d̃i & hominũ. hõ xp̃c iħs.¬

Expanded text:
mala voluntate bonam. Et illum ergo mala voluntate bonam. Et illum ergo et nos praedestinavit; quia et in illo ut esset caput nostrum, et in nobis ut ejus corpus essemus, non praecessura merita nostra, sed opera sua futura praescivit. 68. Qui clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te, intelligamus praedestinationem claritatis humanae quae in illo est naturae, ex mortali immortalis apud Patrem futurae; et hoc jam praedestinando factum fuisse antequam mundus esset, quod in mundo etiam suo tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus, Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem ; cur abhorrere putatur a vero, si tunc Pater caput nostrum glorificavit, quando nos in ipso, ut membra ejus essemus, elegit? Sic enim nos electi, quomodo ipse clarificatus; quia priusquam mundus esset, nec nos eramus, nec ipse mediator Dei et hominum homo Christ
Abbreviated transcription (Latin):
S dicimus xp̃m dm̃ uerum. natũ
de deo patre sine ullo inicio tẽporis
eundemq hominẽ uerũ. natum de
homine matre. certa de plenitudine
temporis: nec eius humanitatem
qua maior ẽ pater minuere aliqͥ̃d
diuinitati eius qua equalis est patri
unum sumus: ce scđm hominem ue¬
rissime dixit. pater maior me ẽ. Qui gͦ
hũc fecit ex semine dauid hominem
iustum. qui numꝙͣ eẽt iniustus sine
ullo merito precedentis uoluntatis eiꝰ
ipse ex iniustis facit iustos sine ullo
merito precedentis uoluntatis ipsoꝵ:
ut ille caput. hi menbra sint eiꝰ. Qui
gͦ fecit illum hominẽ sine ullis eiꝰ pre¬
cedentib meritis. nullum quod ei di¬
mitteretur uł origine trahere uł uolũ¬
tate ꝑpetrare peccatum: ipse nullis eo
precedentib meritis facit credentes in
eum. quib dimittat omne peccatum.
Qui fecit illum talem ut numquam
babu̾it. habiturusq sit uoluntatem
malam: iꝑse facit in menbris eiꝰ ex

Expanded text:
sed dicimus Christum Deum verum, natum sed dicimus Christum Deum verum, natum de Deo Patre sine ullo initio temporis; eumdemque hominem verum, natum de homine matre certa plenitudine temporis; nec ejus humanitatem, qua minor est Patre, minuere aliquid divinitati, qua aequalis est Patri. unum sumus : et secundum hominem verissime dixit, Pater major me est . Qui ergo hunc fecit ex semine David hominem justum, qui nunquam esset injustus sine ullo merito praecedentis voluntatis ejus; ipse ex injustis facit justos, sine ullo merito praecedentis voluntatis ipsorum, ut ille caput, hi membra sint ejus. Qui ergo fecit illum hominem, sine ullis ejus praecedentibus meritis, nullum quod ei dimitteretur, vel origine trahere, vel voluntate perpetrare peccatum; ipse nullis eorum praecedentibus meritis facit credentes in eum, quibus dimittat omne peccatum: qui fecit illum talem, ut nunquam habuerit habiturusque sit voluntatem malam; ipse facit in membris ejus ex
Abbreviated transcription (Latin):
ullum ẽ illustrius predestinatiois
exemplũ: quam ipse mediator. Qͥs qͥs
tendat ipsum: atq inueniat in illo
& seipsum. fidelis inquam qui in eo
ueram naturam credit & confitetur
humanam id est nr̃am. quamiuis sin¬
gulariter suscipiente deo u̾bo inumi¬
cum dei filium sublimatã: ita ut qͥ
suscepit &e quod suscepit una eẽt in
trinitate ꝑsona. Neq enĩ homine
assumpto quaternitas facta est: s
trinitas mansit. assumptione illa
ineffabilit̾ faciente ꝑsone unius indo
&e homine ueritatem: qm̃ non d̃m
tantum dicimus xꝑm. sicut heretici
manichei. nec hominẽ tm̃ sicut here¬
tici fotiniani: nec ita hominẽ ut ali¬
quid minus habeat qd̃ ad humanã
certum ẽ ꝑtinere naturam. suie ani¬
mam. siue in ipsa anima mentẽ ra¬
tionalem: siue carnẽ ñ de femina
sumptã. s factam de u̾bo. incarnẽ
conuerso atq mutato. Que oĩa tria
falsa &e uana hereticoꝵ apollinaristae
tres partes uarias diuersasq fecert̃

Expanded text:
ullum est illustrius praedestinationis exemplum, quam ipse Mediator. Quisquis tendat ipsum, atque in illo inveniat et seipsum. Fidelis, inquam, qui in eo veram naturam credit et confitetur humanam, id est, nostram, quamvis singulariter, suscipiente Deo Verbo, in unicum Dei Filium sublimatam, ita ut qui suscepit et quod suscepit, una esset in Trinitate persona. Neque enim homine assumpto quaternitas facta est, sed Trinitas mansit, assumptione illa ineffabiliter faciente personae unius in Deo et homine veritatem. Quoniam non Deum tantum dicimus Christum, sicut haeretici Manichaei; nec hominem tantum, sicut haeretici Photiniani; nec ita hominem, ut aliquid minus habeat quod ad humanam certum est pertinere naturam, sive animam sive in ipsa anima mentem rationalem, sive carnem, non de femina sumptam, sed factam de Verbo in carnem converso atque mutato; quae omnia tria falsa et vana, haereticorum Apollinaristarum tres partes varias diversasque fecerunt: