comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sentiendo adu̾santur. exercent eiꝰ sapi¬
entiam. Ut autẽ. etiã inimici diligant᷑
exercent eiꝰ beniuolentiã. aut etiã bene¬
ficientiã. siue suadibili doctrina cũ eis
agatur. siue t̾ribili disciplina. Ac ꝑ hoc
diabolus pͥnceps impiȩ ciuitatis. adu̾sꝰ
peregrinantẽ in hoc mundo ciuitatẽ dĩ
uasa ꝓpͥa cõmouendo. nichil ei nocere

Expanded text:
sentiendo adversantur, exercent ejus sapisentiendo adversantur, exercent ejus sapientiam; ut autem etiam inimici diligantur, exercent ejus benevolentiam, aut etiam beneficentiam, sive suadibili doctrina cum eis agatur, sive terribili disciplina. Ac per hoc diabolus princeps inpiae ciuitatis aduersus peregrinantem in hoc mundo ciuitatem Dei uasa propria commouendo nihil ei nocere
Abbreviated transcription (Latin):
demonioꝵ deseri. & in nom̃ libe¬
rantis mediatoris currere genꝰ huma¬
nũ. hereticos mouit. qui sub uocabulo
xp̃iano doctrinȩ resisterent xpĩanȩ. qͣsi
possent indifferent̾ sine ulla correptio¬
ne haberi in ciuitate dĩ. sicut ciuitas
confusionis indifferent̃ habuit phylo-¬
sophos. inter se diu̾sa & adũsa sentientes.
Qui gͦ in ȩccłia dĩ morbidũ aliqͥd prauũq
sapiunt. si correpti ut sanũ rectumq
sapiant. resistunt contumaciter. suaq
pestifera mortifera dogniata emenda¬
re nolunt. s defensare ꝑsistunt. here¬
tici fiuint. & foras exeuntes habentur
in exercentib inimicis. etiã sic qͥppe ue¬
ris illis catholicis m̃bris xp̃i malo suoꝑ
sunt. dum ds̃ utit᷑ & malis bene & q¬
ligentib eũ omĩa cooꝑantur in bonũ
Inimici enĩ om̃s ȩccliȩ quolibet error
cecentur. uł malicia deprauent᷑. si acci¬
piunt potestatẽ corꝑalit̾ affligendi ꝙ¬
ercent eiꝰ patientiam. si tantũmͦ male

Expanded text:
emonum deseri et in nomen liberantis Mediatoris currere genus humanum, haereticos mouit, qui sub uocabulo Christiano doctrinae resisterent Christianae, quasi possent indifferenter sine ulla correptione haberi in ciuitate Dei, sicut ciuitas confusionis indifferenter habuit philosophos inter se diuersa et aduersa sentientes. Qui ergo in ecclesia Christi morbidum aliquid prauumque sapiunt, si correpti, ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter suaque pestifera et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt, haeretici fiunt et foras exeuntes habentur in exercentibus inimicis. Etiam sic quippe ueris illis catholicis membris Christi malo suo prosunt, dum Deus utitur et malis bene et diligentibus eum omnia cooperantur in bonum. Inimici enim omnes ecclesiae, quolibet errore caecentur uel malitia deprauentur, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exercent eius patie
Abbreviated transcription (Latin):
ereticoꝵ genꝰ callidũ ñ spu sapien¬
tiȩ s impatientie. quo solent here¬
ticoꝵ feruere pͥmordia & pacẽ ꝑturba¬
re scõꝵ. s hȩc in usum cedunt ꝓficien¬
tium uixta illud apłi. oportet & here¬
Unde etiã scͥptum est. Filiꝰ cruditus sapi¬
ens erit: imprudente autẽ ministro ute¬
tur. Multa qͥppe ad fidem catholicam
ꝑtinentia dum hereticoꝵ callida inqͥs¬
tudine exagitantur ut adũsꝰ eos defen¬
di possint. & considerant᷑ diligentiꝰ & in¬
telligunt᷑ cdariꝰ & instantiꝰ p̃dicantus.¬

Expanded text:
ereticorum genus calidum, non spiritu sapientiae, sed inpatientiae, quo solent haereticorum feruere praecordia et pacem perturbare sanctorum ? Sed haec in usum cedunt proficientium, iuxta illud apostoli: Oportet et haereUnde etiam scriptum est: Filius eruditus sapiens erit, inprudente autem ministro utetur. Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudine exagitantur, ut aduersus eos defendi possint, et considerantur diligentius et intelleguntur clarius et instantius praedicantu
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ uos qͦ dm̃ & dñm confitemini: aut
tas. Hȩc est trinitas unus ds̃. de qͦ dicit
apls. Nullus ds̃ nisi unus. Non enĩ hoc
cũ auditis. dm̃ negare unigenitũ aude¬
tis. Hic ds trinitas dicit. Ego sum qui
sum. & ñ sum mutatꝰ. Non enĩ mutatꝰ
est xp̃c. cui dicit᷑ mutabis cęlos & muta

Expanded text:
que Deum et Dominum confitemini; aut tas . Haec est Trinitas unus Deus, de quo dicit Apostolus: Nullus Deus, nisi unus . Non enim cum haec auditis, Deum negare unigenitum audetis. Hic Deus Trinitas dicit: Ego sum qui sum, et non sum mutatus . Non enim mutatus est Christus, cui dicitur: Mutabis
Abbreviated transcription (Latin):
cognitionẽ dĩ. hoc est qua homini
maior eẽ ñ possit. in futura uita sperat
apłs. quȩ sola beata uita dicenda est. ubi
& corpꝰ incorruptibile atq unmortale
spũĩ suo sine ulla molestia uł reluctati-¬
one subdet᷑. ñ quia in hac uita nichil
ueri omino inueniri potest qd̾ m̃te cer¬
natur ñ fide credat᷑. s quia tantũ est
quicqͥd est: ut ñ faciat beatissimos.
Neq cnĩ qd̾ ait apłs. uidemꝰ nunc ꝑ specu¬
lum in euigmate. & nunc scio ex parte.
ñ cernitur m̃te. Cernitur plane. s bea¬
tissimos ñ dum facit. Illud enĩ beatissi¬
mos facit qd̾ ait tunc autẽ facie ad faci¬
em. & tunc cognoscam sicut & cognitus
sum. Qui hoc inuenerunt. ipsi dicendi
sunt in beatitudinis possessione confiste¬
re. ad quã ducit uia fidĩ quã tenemus:
& quo credendo cupimꝰ ꝑuenire. Ex¬

Expanded text:
cognitionem dei, hoc est, qua homini maior esse non possit, in futura uita speret apostolus, quae sola beata uita dicenda est, ubi et corpus incorruptibile atque inmortale spiritui suo sine ulla molestia uel reluctatione subdetur. veri omnino inveniri potest quod mente cernatur, non fide credatur; sed quia tantum est quidquid est, ut non faciat beatissimos. Neque enim quod ait Apostolus, Videmus nunc per speculum in aenigmate, et, Nunc scio ex parte; non cernitur mente: cernitur plane, sed beatissimos nondum facit. Illud enim beatissimos facit quod ait: Tunc autem facie ad faciem; et, Tunc cognoscam sicut et cognitus sum . Qui hoc invenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit via fidei quam tenemus, et quo credendo cupimus pervenire.
Abbreviated transcription (Latin):
ne torm̃ta. contemne mortẽ. Hec uicisti.
me inuenisti. In utroq gradu. amatores
aliquos. qui p̃ponant iusticiȩ delectatio¬
nẽ. uoluptatib & delectationi corporis
sui. Qui autẽ. ꝓ illo penas. dolores. mor¬
temq contemnat. putas est aliquis in uo¬
bis: Saltem cogitemꝰ. qd̾ ꝓfiteri ñ au-¬
demus. Qd cogitamꝰ: Ubi cogitamus:
Milia martyrũ adiacent oculis nrĩs. Ipsi
ueri amatores ꝑfectiq iusticie. De illis
dictum est. Om̃e gaudiũ existimate fr̃s
mei. cũ in tẽptationes uarias incideritis.¬
scientes qm̃ ꝓbatio fidi ur̃ȩ patientiam
oꝑatur. Patientia autẽ opus ꝑfectum ha¬
bet. Qͥd addi potest. ut opus ꝑfectũ ha¬
beat: Amat. ardet. feruet. Calcat omĩa
quȩ delectant. & transit. Uenit ad asꝑa.
horrenda. truculenta. minantia. calcat.
frangit. & transit. Oamare. o ire. o sibi
ꝑire. o ad dm̃ ꝑuenire. Qui amat ani-
mã suam. ꝑdet eam: & qui ꝑdiderit ani¬

Expanded text:
ne tormenta, contemne mortem. Haec vicisti, ne tormenta, contemne mortem. Haec vicisti, me invenisti. In utroque gradu amatores jaliquos qui praeponant justitiae delectationem voluptatibus et delectationi corporis sui: qui autem pro illa poenas, delores, mortemque contemnat, putas est aliquis in vobis? Saltem cogitemus, quod profiteri non audemus. Quid cogitamus? Ubi cogitamus? Millia martyrum adjacent oculis nostris, ipsi veri amatores perfectique justitiae. De illis dictum est: Omne gaudium existimate, fratres meiscientes quod probatio fidei vestrae patientiam operatur; patientia autem opus perfectum habet. Quid addi potest, ut opus perfectum habeat? Amat, ardet, fervet; calcat omnia quae delectant, et transit: venit ad aspera, horrenda, truculenta, minantia; calcat, frangit, et transit. O amare, o ire, o sibi perire, o ad Deumam suam perdet eam; et qui perdiderit ani
Abbreviated transcription (Latin):
querit tam̃ latere. sic enĩ amat uolup-¬
tatẽ: ut plus timeat dolorem. Quare
querit latere: Dimet app̃hendi. ligari.
adduci. includi. ꝓduci. torqueri. occi¬
di. Hȩc omĩa timendo. in illa appetitio¬
ne suauitatis suȩ latebras querit. Au¬
cupatur absentiam mariti. ipsũ adiu-¬
torem flagitii sui timet inuenire. quia
conscio se formidat implicare. & uide-¬
mus cũ suauitate duci. S: suauitas illa
ñ est tanta. ut uincat etiã dolorem. timo¬
remq penarũ. Da mͥ pulchrã iusticiam.
am̃ fidĩ pulchritudinem. Procedat in
nediũ. ostendat se oculis cordis. inspird
feruorẽ amatorib suis. Iam tͥ dicitur.
Prui me uis. contemne quicqͥd te aliud
delectat. contenne ꝓme. Ecce contẽpsi-¬
sti. parum est illi. Humanũ est hoc. ꝓpt̾
infirmitatẽ carnis tuȩ. Parũ est ut con¬
temnas quicqͥd te delectabat. Contemne
qͥcqͥd terrebat te. Contemne carceres.
contẽne uincula. contẽne eculeũ. contẽ¬

Expanded text:
quaerit tamen latere: sic enim amat volupquaerit tamen latere: sic enim amat voluptatem, ut plus timeat dolorem. Quare quaerit latere? Timet apprehendi, ligari, adduci, includi, produci, torqueri, occidi. Haec omnia timendo, in illa appetitione suavitas suae latebra quaerit: aucupatur absentiam mariti, ipsum adjutorem flagitii sui timet invenire, quia conscio se formidat implicare. Et videmus eum suavitate duci: sed suavitas illa non est tanta, ut vincat etiam timorem et dolorem timoremque poenarum. Da mihi pulchram justitiam, da mihi fidei pulchritudinem: procedat in medium, ostendat se oculis cordis, inspiret fervorem amatoribus suis. Jam tibi dicitur: Frui me vis? Contemne quidquid te aliud delectat, contemne pro me. Ecce contempsisti, parum est illi: Humanum est hoc, propter infirmitatem carnis vestrae. Parum est ut contemnas quidquid te delectabat: contemne quidquid te terrebat; contemne carceres, contemne vincula, contemne equuleum, contem
Abbreviated transcription (Latin):
aicere temptauit. Ecce inquit hoc dico.
qd̃ caꝑe potestis. Ex hibuistis m̃bra ur̃a
delicus illicitis peccatoꝵ. Suauitate du¬
di estis. ut illa faceretis. Ducat uos ad
recta facta. suauitas & dulcedo iusticiȩ.
a mate iusticiam: quom̃ amastis iniquita¬
petrit ut exhibeatis illi. qd̃ exhibuistis
mniquitati. Hoc est qd̾ humanum dico:
hoc est qd̾ infirmitas ur̃a tolerare adhuc
potest. Quid gͦ suspendit apls. qͥd distu¬
lit dicere: Quid distulit. Dicam si po¬
tero. Appende iusticiam & iniquitatẽ.
Tantũ ne digna est iusticia. qnͣtum digna
fuit iniquitas: Sic amanda est ista. quo¬
mͦ amata est illa. Absit ut sic. Et uti¬
nã uł sic. Ergo plus : Plus omĩno. In
inquitate secutus es uoluptatẽ. ꝓ iusti¬
cia tolera dolorem. In inusticia inquã
secutus es delectationẽ. ꝓ iusticia tolera
dolorẽ. Hoc est plus. Ecce nescio quis
itatis lubricȩ. impudicus adolescens. sua¬
uitate illiciente. iniecit oculos in coniu¬
gem alienã. Amauit. cupit ꝑuenire.

Expanded text:
erendus dolor. Ecce, inquit, hoc dico quod capere potestis: exhibuistis membra vestra deliciis illicitis, peccatorum suavitate ducti estis, ut illa faceretis; ducat vos ad recta facta suavitas et dulcedo justitiae: amate justitiam, quomodo amastis iniquitapetret ut exhibeatis illi, quod exhibuistis iniquitati: hoc est Humanum dico, hoc est, quod infirmitas vestra tolerare adhuc potest. Quid ergo suspendit Apostolus? quid distulit dicere? Quid distulit, dicam, si potero. Appende justitiam et iniquitatem: tantumne digna est justitia, quantum digna fuit iniquitas? Sic amanda est ista, quomodo amata est illa? Absit ut sic, sed et utinam vel sic. Ergo plus? Plus omnino. In iniquitate secutus est voluptatem, pro justitia tolera dolorem. In injustitia, inquam, secutus es delectationem, pro justitia tolera dolorem: hoc est plus. Ecce nescio quis aetatis lubricae impudicus adolescens, suavitate illiciente injecit oculos in conjugem alienam, amavit, cupit pervenire;
Abbreviated transcription (Latin):
debemus. ut ille apud quẽ est fons uite
det nobis inebriari ab ubertate domꝰ sue.
& uoluptatis suȩ potare torrentẽ. quo
mundati atq uegetati ñ solum tͥsticia
ñ absorbeamur. uerũ etiã glemur in tri¬
bulationib. scientes quia tribulatio pa¬
tientiã oꝑatur. patientia ꝓbationẽ. ꝓba¬
tio uͦ spem: spes uͦ ñ confundit. Non qͥa

Expanded text:
debemus; ut ille, apud quem est fons vitae, debemus; ut ille, apud quem est fons vitae, det nobis inebriari ab ubertate domus suae, et voluptatis suae potari torrente : quo inundati atque vegetati, non solum tristitia non absorbeamur, verum etiam gloriemur in tribulationibus, scientes quia tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem, sp
Abbreviated transcription (Latin):
dño nr̃o. Uide quẽ ad modũ ñ ut cumq
ait. quis nos separabit a xp̃o. S atten¬
dens unde cohereamꝰ xp̃o: quis nos inqͥt
cõmemoratis eis quȩ uidentur habere ui¬
olentiam. nec tam̃ habent uiolentiã sepa¬
randi: ita conclusit ut eandem diceret ca¬
ritatẽ dĩ. qm dixerat xp̃i. Et quid est
a caritate xp̃i. nͥ a caritate iusticie: De
illo qͥppe dictum est. Qui factus est nobis
sapientia a dõ & iusticia & scĩficatio &
redemptio: ut quẽ admodũ scͥptum est
qui głatur in dño głetur. Si cut gͦ ille
est iniquissimꝰ quẽ nec pene corporales
deterrent ab immundis oꝑib sordide
uoluptatis: ita ille iustissimꝰ qui nec pe¬
narũ corporaliũ terrore reuocatura scĩs
oꝑib luminosissimȩ caritatis. Quȩ ca¬
ritas dĩ qd̾ ꝑpetua cogitatione tenendũ
głetur. Cum gͦ nos huiꝰ caritatis qua
lex uerissime impletur paupes egentesq
sentimꝰ. ñ de inopia nr̃a diuitias eiꝰ exi¬
gere. s orando petere. querere. pulsare

Expanded text:
nostro. uide, quem ad modum non utcumque ait: Quis nos separabit a Christo? sed ostendens, unde cohaereamus Christo: Quis nos, inquicommemoratis eis, quae uidentur habere uiolentiam nec tamen habent ualentiam separandi, ita conclusit, ut eandem diceret caritatem dei, quam dixerat Christi. et quid est la caritate Christi\' nisi a caritate iustitiae? de illo quippeustitia, et sanctificatio, et redemptio; ut, quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur . Sicut ergo ille est iniquissimus, quem nec poenae corporales deterrent ab immundis operibus sordidae voluptatis; ita ille justissimus, qui nec poenarum corporalium terrore revocatur a sanctis operibus luminosissimae charitatis. 7. Quae charitas Dei, quod perpetua cogitatione tenendum glorietur. Cum ergo nos hujus charitatis qua lex verissime impletur, pauperes egentesque sentimus, non de inopia nostra divitias ejus exigere, sed orando petere, quaerere, pulsare
Abbreviated transcription (Latin):
corporis nos cohibere ñ debeant: atq
inter manus etiã crudeliũ inimicoꝵ luce.¬
ant oꝑa nr̃a corã hominib: ut quib pla¬
cere possunt. glificent patrem nr̃m qͥ in
celis est. Hinc est qd̾ ille fortissimꝰ iusticiȩ
dilector exclamat. Quis nos separabit a
caritate xp̃i: Gribulatio an angustia.
an ꝑsecutio. an fames. an nuditas. an pe¬
riculũ angladius: Sicut scriptum est.

Expanded text:
corporis nos cohibere non debeant atque corporis nos cohibere non debeant atque inter manus etiam crudelium inimicorum luceant opera nostra coram hominibus, ut, quibus placere possunt, glorificent patrem nostrum, qui in caelis est. Hinc est, quod ille fortissimus iustitiae dilector exclamat: Quis nos separabit a caritate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an pericu
Abbreviated transcription (Latin):
ditiȩ & inquitati ad iniqͥtatẽ: ita nunc
exhibete m̃bra ur̃a seruire iusticie in
scĩficationẽ. Qͥd est enĩ sicut illud ita &
hoc: nisi quẽ ad modũ ad peccandum
nullus uos cogebat timor. s ipsiꝰ libido
uoluptasq peccati. sic ad iuste uiuendũ
ñ uos supplicii metus urgeat: s ducat
delectatio caritasq iusticiȩ: Et hec qͥ¬
dem qͣntũ mͥ uidetur ñdum est. ꝑfecta.
s quod̾amͦ adulta iusticia. Neq enim
frustra p̾̃mitteret humanũ dico ꝓpt̾ in¬
firmitatẽ carnis ur̃e. nisi qͥa plus aliqͥd
dicendũ fuit si iam illi ferre potuissent.
Pius quippe seruitutis debetur iusticiȩ. qm
peccato solent homines exhibere. Nam pe¬
na corporis. & si ñ a uoluntate. tam̃ reuo¬
cat ab oꝑe peccati. Nec facile qͥsqͣm est
qui cõmittat quo illicitam & immundã
ꝑcipiat uoluptatẽ. si cruciatus uindictȩ
certũ est continuo secuturos. Iusticia uͦ
sic amanda est. ut ab eiꝰ oꝑib etiã penȩ

Expanded text:
tati ad iniustitiam, sic nunc exhibete membra uestra deseruire iustitiae in sanctificationem. quid est enim \'sicut illud ita et hoc\' nisi quem ad modum ad peccandum nullus uos cogebat timor sed ipsius libido uoluptasque peccati, sic ad iuste uiuendum non uos supplicii metus urgeat, sed ducat delectatio caritasque iustitiae? et haec quidem, quantum mihi uidetur, nondum est perfecta sed quodam modo adulta iustitia. neque enim frustra praemitteret: Humanum dico propter infimitatem carnis uestrae, nisi quia plus aliquid dicendum fuit, si iam illi ferre potuissent. plus quippe seruitutis debetur iustitiae, quam peccato solent homines exhibere. nam poena corporis etsi non a uoluntate tamen reuocat ab opere peccati nec facile quisque est, qui palam committat, quo inlicitam et inmundam percipiat uolup-; tatem, si cruciatus uindictae certum est continuo secuturos. iustitia uero sic amanda est, ut ab eius operibus etiam poenae
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ quidẽ stipendiũ est. s tͥ gr̃a est.
cui grã est & ipsa iusticia. Tanqͣm enim
debita tͥ redderetur. si ex te tibi esset ul¬
sticia cui debetur. Nunc uͦ de plenitudi¬
ne eiꝰ accepimꝰ. ñ solũ grãm qua nuns
iuste in laborib usq in finẽ uiuimꝰ ħ
etã grãm ꝓ hac grã ut in requie postea
sine fine uiuamus:.¬

Expanded text:
iustitiae quidem stipendium est, sed tibi gratia est. iustitiae quidem stipendium est, sed tibi gratia est. cui gratia est et ipsa iustitia. tibi enim tamquam debita redderetur, si ex te tibi esset iustitia, cui debetur. nunc uero de plenitudine eius accepimus non solum gratiam. qua nunc iuste in laboribus usque in finem uiuimus. sed etiam gratiam pro hac gratia. ut in requie postea sine fine uiuamus
Abbreviated transcription (Latin):
nem quȩ usq adeo magnis tẽptationib¬
dicat datũ angłm sathanȩ a quo colafrra¬
retur ne uerticem p̃sumptionis erigeret.
adũsꝰ hanc gͦ elationis pestem uigilan¬
tissime militans. stipendium inquit
peccati mors. R ecte stipendiũ quia de¬
betur. quia digne. retribuitur. quia me¬
rito redditur. Deinde ne iusticia de hu¬
mano se extolleret bono merito: sicut hu¬
manũ meritũ malũ ñ dubitatur eẽ pec¬
catũ: ñ a contrario retulit dicens. stipen
uita ęt̾na. Et ne hȩc p̃ter mediatorem
nis extollere o humana ñ iusticia. s no¬
mine iusticiȩ plane suꝑbia: Qd te dispo¬
nis extollere. & contrariã morti uitã eter
nã tanqm̃ debitũ stipendiũ flagitare:
Cui debetur uita ȩt̾na: uera iusticia est.
Si autẽ uera iusticia est: ex te ñ est. Desur-
haberes eam: si tam̃ habes eam ꝓfecto acce¬
pisti. Qͥd enĩ boni habes qd̾ ñ accepisti:

Expanded text:
nem, quae usque adeo magnis temptat inem, quae usque adeo magnis temptat idicat datum angelum Satanae, a quo colaphizaretur, ne uerticem praesumptionis erigeret, aduersus hanc ergo elationis pestem uigilantissime militans: Stipendium, inquit, peccati mors: recte stipendium, quia debetur, quia digne retribuitur, quia merito redditur. deinde, ne iustitia de humano se extolleret bono merito. sicut humanum meritum malum non dubitatur esse peccatum, non a contrario rettulit dicens: \'Stipeuita aeterna. et haec ne praeter mediatorem nis extollere, o humana non iustitia sed nomine iustitiae plane superbia? quid te disponis extollere et contrariam morti uitanam tanquam debitum stipendium flagitare? Cui debetur vita aeterna, vera justitia est: si autem vera justitia est, ex te non est, desursuhaberes eam, si tamen habes eam, profecto accepisti: quid enim habes quod non accepisti ?
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupari: Habemꝰ apud eundẽ gr̃ȩ
magnificũ defensorem apłm paulum.
Stipendiũ inquit peccati mors: gratia
autem dĩ uita et̾na in xp̃o iñu dño nr̃o
obsecro te. in qnͣta breuitate quã
lugilanter u̾ba posuerit. Quib dili¬
gent̾ consideratis. questionis huiꝰ aliqn¬
tũ illucescat obscuritas. Cum enĩ dix¬
isset stipendiũ peccati mors. quis ñ cũ
congruentissime & consequent̾ addere
iudicaret. si diceret stipendiũ autem
iusticiȩ uita ȩt̾na: Et uerũ est: quia
sicut merito peccati tanqm stipendiũ
redditur mors: ita merito iusticiȩ tan¬
qm stipendiũ uita ęt̾na. Aut si nollet
dicere iusticiȩ. diceret fidei: qm̃ iustus
ex fide uiuit. Unde etiã & mertes appel¬
latur. plurimis scarum scͥpturarũ lotis.
Nunqm porro dicta merces iusticia uł si¬
des: quia iusticie uł fidĩ reddit᷑ merces.
Q d̾ est autẽ merces oꝑanti. hoc militanti
stipendiũ. S beatus apłs adu̾sus elatio¬

Expanded text:
nuncupari. habemus apud eundem gratiae nuncupari. habemus apud eundem gratiae magnificum defensorem apostolum Paulum: Stipendium. inquit, peccati mors: gratia autem dei uita aeterna in Christo Iesu domino obsecro te. in quanta breuitate quam uigilanter uerba posuerit. quibus diligenter consideratis quaestionis huius aliquantum dilucescat obscuritas. cum enim dixisset: Stipendium peccati mors, quis non eum congruentissime et consequenter addere iudicaret. si diceret: \'Stipendium autem iustitiae uita aeterna\'? et uerum est, quia sicut merito peccati tamquam stipendium redditur mors ita merito iustitiae tamquam stipendium uita aeterna. aut si nollet dicere \'iustitiae\'. at diceret \'fidei\', quoniam iustus ex fide uiuit. unde etiam et merces appellatur plurimis sanctarum scripturarum locis: numquam porro dicta est merces iustitia uel fides, quia iustitiae uel fidei redditur merces. quod est autem merces operanti, hoc militanti stipendium. Sed beatus apostolus aduersus elatio
Abbreviated transcription (Latin):
Iuam enĩ głam habuistis in his in qͥb
dicit. tam̃ fideles. ñ de p̃sentib donis.
s de p̃teritis peccatis. Hanc confusionẽ
ñ formidet xp̃ianus. ĩmo si hanc ñ ha¬
buerit: et̾nam habebit. Stipendium
erito stipendiũ: libero ai¬
quia milicie diabolicȩ mors et̾na
tanqm̃ debitũ redditur. Ubi cũ posset
Edicere & recte dicere. stipendiũ autem
iusticiȩ uita ęt̾na: maluit dicere. gr̃a
autẽ dĩ uita ęt̾na. ut hinc intelligeremꝰ
ñ ꝓ meritis nr̃is dm̃ nos ad uitam ęt̾nam.
s ꝓ sua miseratione ꝑducere. De quo
in psalmo dicit. homo dĩ anime sue.
Qui coronat te in miseratione & miscłia.
Nunqͥd ñ corona bonis oꝑib reddit᷑. S
quia ipsa bona oꝑa ille in nobis oꝑatur
de quo dictũ est. ds̃ est enĩ qui oꝑatur
in nobis & uelle & oꝑari ꝓ bona uolun¬
tate. ideo dixit psalmꝰ coronat te in mi-¬
seratione & miscdia. quia eiꝰ miseratio¬
ne bona opamur. quib corona reddit᷑.¬

Expanded text:
Quam enim gloriam habuistis in his, in quibus dicit jam fideles, non de praesentibus donis, sed de praeteritis peccatis. Hanc confusionem non formidet christianus: imo si hanc non habuerit, aeternaerito stipendium: quia militiae diabolicae mors aeterna tanquam debitum redditur. Ubi cum posset dicere, et recte dicere, Stipendium autem justitiae vita aeterna; maluit dicere, Gratia autem Dei, vita aeterna: ut hinc intelligeremus, non pro meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere. De quo in Psalmo dicit homo ejus animae suae: Qui coronat te in miseratione et misericordia . Numquid non corona bonis operibus redditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate; ideo dixit Psalmus, Coronat te in miseratione et misericordia: quia ejus miseratione bona operamur, quibus corona reddit
Abbreviated transcription (Latin):
dãmͦ peccatis mortuus est. dũ mon¬
tur carni in qua erat similitudo peccati
ut cũ scł̃m uetustatem peccati nũqͣm ip¬
se uixisset. nrãm ex morte ueteri qua in
peccato mortui fueramꝰ reuiuiscentem
uitam nouã sua resurrectione signaret
Ipsum est qd̾ in nobis celebratur magnũ
baptismatis sacram̃tũ. ut quicũq ad
istam ꝑtinent grãm moriantur peccato
tuus est carni. hoc est peccati similitudi¬
ni. & iuuant a lauachro renascendo.
sicut ipse a sepulchro resurgendo. qͣmli¬
bet corporis etatem gerant. Aparuulo
sicut nullus ꝓhibendus est a baptismo:
ita nullus est qui ñ peccato moriatur in
baptismo. S paruuli tantũ originali.
maiores autẽ etiã his omĩb moriuntur
peccatis quecũq male iuuendo addide-

Expanded text:
dammodo peccato mortuus est, dum moritur carni in qua erat similitudo peccati; ut cum secundum vetustatem peccati nunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua in peccato mortui fueramus reviviscentem vitam nova sua resurrectione signaret. Ipsum est, qBaptismatis sacramentum, ut quicumque ad istam pertinent gratiam, moriantur peccato,a mortuus est carni, hoc est, peccati similitudini: et vivant a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro resurgendo, quamlibet corporis aetatem gerant. CAPUT XLIsicut nullus est prohibendus a Baptismo, ita nullus est qui non peccato moriatur in Baptismo: sed parvuli tantum originali, majores autem etiam iis omnibus moriuntur peccatis, quaecumque mal
Abbreviated transcription (Latin):
potest serui addicti ẽẽ libertas. nͥ
quando eũ peccare delectat: Liberaliter
enĩ seruit. qui sui dñi uoluntatẽ libent̾
facit. Ac ꝑ hoc ad peccandũ liber est. qͥ
peccati seruus est. Unde ad iuste facien¬
dum liber ñ erit. nisi a peccato liberatꝰ
esse iusticiȩ cȩꝑit seruus. Ipsa est uera
libertas. ꝓpt̾ recte facti leticiam. simul
& pia seruitus ꝓpter p̾cepti obedientiã.
S ad bene faciendũ ista libertas unde
erit homini addicto & uendito. nisi re¬
dimat cuiꝰ illa uox est. si filiꝰ uos libe¬
rauerit. tunc uere liberi eritis: Ee tra¬

Expanded text:
potest servi addicti esse libertas, nisi quando eum peccare delectat? Liberaliter enim servit, qui sui domini voluntatem libenter facit, ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. Unde ad juste faciendum liber non erit: nisi a peccato liberatus, esse justitiae coeperit servus. Ipsa vero est vera libertas, habere recte facti laetitiam: simul et pia servitus, amplecti praecepti obedientiam. Sed ad bene faciendum ista libertas unde erit homini addito et vendito, nisi redimat eum, cujus illa vox est: « Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis .
Abbreviated transcription (Latin):
quãdiu est mortale. est ibi peccatũ. S qͥd
ait: Non regnet peccatũ in ur̃o mortali
corpore. Quid ẽ ñ regnet: Ipse exposu-¬
it. Ad obediendũ inquit desideriis eius.
Sunt desideria. existunt desideria. Non
tu obedis desideriis tuis. ñ sequeris ipsa
desideria: ñ illis consentis. Est ibi pecca-¬
tum. s amisit regnũ. qnͣdo iam in te ñ
regnat peccatum

Expanded text:
diu mortale est, est ibi peccatum: sed quid ait? Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore. Quid est, non regnet? Ipse exposuit: Ad obediendum, inquit, desideriis ejus . Sunt desideria, existunt; desideria non tu obaudis desideriis tuis, non sequeris ipsa desideria, non illis consentis: est tibi peccatum, sed amisit regnum, quando jam in te non regnat peccat
Abbreviated transcription (Latin):
ret do. Cohereat. ñ deficiat. ñ se dimit¬
tat. Magnũ adiutoriũ habet. Uincet qd̾
in illa sibi rebellat. Per seueret in pug¬
nando. Est peccatũ in corpore tuo. s ñ
regnet. Non gͦ regnet inquit peccatum
in ur̃o mortali corpore. ad obediendum
desideriis eius. Si ñ obaudieris & si est
qd suadeat. qd delectet ad malũ. ñ obtẽ¬
ꝑando facias. ut ñ regnet qd̾ est. & ita fi¬
et postea. ut ñ sit qd̾ erat. Qnͣdo: Cum
absorbebitur mors in uictoriam. cũ cor¬
ruptibile hoc induerit incorruptionẽ.

Expanded text:
reat, cohaereat, non deficiat, non se dimittat, magnum adjutorium habet. Vincit quod in illa sibi rebellat, si perseverat in pugnando. Est peccatum in corpore tuo, sed non regnet. Non ergo regnet, inquit, peccatum in vestro mortali corpore, ad obaudiendum desideriis ejus . Si vero non obaudieris; etsi est quod suadeat, quod delectet ad malum; non obtemperando facis ut non regnet quod est, et ita fiet postea ut non sit quod erat. Quando? Cum absorbebitur mors in victoriam, cum corruptibile hoc induerit incorr
Abbreviated transcription (Latin):
or est iusticia. lucidior est iusticia. Non
det aurum qui ꝓmittit. Preponenda
est auro iusticia. delectatione ĩponenda
t Pulgentior est. lucidior est. suauior
et: dulcior est. Lam gͦ si quis se. ꝓbat &
m hoc certamine suꝑauit: audiuit apłm
dicentẽ. Humanũ dico ꝓpt̾ infirmitatẽ.

Expanded text:
or est justitia, lucidior est justitia. Non or est justitia, lucidior est justitia. Non det aurum qui promittit: praeponenda est auro justitia, delectando praeponenda est; fulgentior est, lucidior est, suavior est, dulcior est. Jam ergo si quis se probat, et in hoc certamine superavit, audivit Apostolum dicentem, H
Abbreviated transcription (Latin):
repontte delectationi carnis. delecta¬
tionẽ m̃tis. Carnẽ quippe ur̃am de¬
lectant illicite uoluptates. Mentẽ urãm
delectet inuisibilis. pulchra. casta. scã.
canora. dulcis iusticia. ut ñ ad eam timo¬
re cogamini. Si enim ad eam timore pe¬
ne cogamini: ñdũ delectat. Peccare ñ de¬
bes. ñ timore pene. s amore iusticiȩ.
Hinc apłs dicit. Humanũ dico. ꝓpt̾ infir¬
mitatẽ carnis ur̃e. Sicut enĩ exhibuistis
m̃bra ur̃a seruire ĩmundiciȩ & iniqͥtati:¬
sic nunc ex hibete m̃bra ur̃a seruire iusti¬
ciȩ in scĩficationẽ. Quid dixit: Huma¬
nũ dico. Qd̾ potestis portare dicõ. Qnͣ¬
do ex hibuistis m̃bra ur̃a iniquitati ad
flagicia ppetranda: timorȩ adducti estis.
an delectatione inuitati: Timor uos
ducebat ad peccandum. an suauitas pes
cati: Respondebitis. suauitas. Ad pes¬
candũ suauitas adducit. & ad iusticiã
timor impingit: Probate uos. inspisi¬
te uos. Tollat aurũ qui minatur. Suaul¬

Expanded text:
eponite delectationi carnis, delectationem mentis. Carnem quippe vestram delectant illicitae voluptates: mentem vestram delectet invisibilis, pulchra, casta, sancta, canora, dulcis justitia, ut non ad eam timore cogamini. Si enim ad eam timore cogimini, nondum delectat. Peccare non debes, non timore poenae, sed amore justitiae. Hinc Apostolus dicit: Humanum dico propter infirmitatem carnis vestrae. Sicut enim exhibuistis membra vestra servire immunditiae sic nunc exhibete membra vestra servire justitiae in sanctificationem . Quid dixi? Humanum dico: quod potestis portare, dico. Quando exhibuistis membra vestra iniquitati ad flagitia perpetranda, timore adducti estis, an delectatione invitati? Quid dcati? Respondebitis, Suavitas. Ad peccatum suavitas adducit, et ad justitiam timor impingit? Probate vos, inspicite vos. Tollat aurum qui minatur: suavi
Abbreviated transcription (Latin):
tas: Apłin audi. Non regnet pecca¬
tum in ur̃o mortali corpore. Quid est ñ
regnet. Ad obediendum desideriis eius
on dixit noli habere desideria mala.
Q uomꝰ enim in hac carne mortali ubi ca-
gͦ fac. Non regnet peccatum in ur̃o mor¬
tali corpore. ad obediendũ desideriis eiꝰ.
si fuit desideria. ñ eis obediatur. ne mi¬
quitas dominetur. Nec exhibeatis mem¬
bra ur̃a arma iniquitatis peccato. Non
fiant m̃bra tua arma iniquitatis. & ñ
ut ñ fiant m̃bra tua arma iniquitatis.
inqͣm. hocipsum qd̃ ñ sunt m̃bra tua ar-¬
ma iniquitatis. tu tͥ p̃stas uirib tuis:
Cum enĩ ñ fiunt m̃bra tua arma iniqui¬
tatis. est quidẽ iniquitas in m̃bris tuis.
in desideriis illicitis. s ñ regnat. Quomͦ
regnat. quȩ arma ñ habet Pars tua
caro tua. Concupiscentia carnis tuȩ.
languore rebellat adu̾sus te. Languor
iste tyrannus est. Si uis te tyranni esse
uictorem: xpm̃ inuoca imꝑatorẽ. Noli¬
tͥ hoc arrogare ne ꝑdas qd̃ accepisti. &

Expanded text:
 Apostolum: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore. Quid est, Non regnet? Ad obediendum desideriis ejus. Non dixit, Noli habere desideria mala. Quomodo enim in hac carne mortali, ubi caroergo fac, Non regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus. Etsi sunt desideria, non eis obediatur, ne iniquitas dominetur. Nec exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato . Non fiant membra tua arma iniquitatis, et non ut non fiant membra tuainquam, hoc ipsum quod non fiant membra tua arma iniquitatis, tu tibi praestas viribus tuis? Cum enim non fiunt membra tua arma iniquitatis, est quidem iniquitas in membris tuis, in desideriis illicitis, sed non regnat. Quomodo regnat, qui arma non habet? Pars tua, caro tua, concupiscentia carnis tuae languore rebellat adversus te. Languor iste tyrannus est: si vis te tyranni esse victorem, Christum invoca imperatorem. tibi hoc arrogare, ne perdas quod accepisti, et
Abbreviated transcription (Latin):
fit homo liber lege s gr̃a. Propt̾ qd̃ di
cit. Peccatũ enĩ uobis ñ dominabitur.
Non enĩ estis sub lege s sub gr̃a: ñ quia lex
mala est: s quia sub illa sunt quos reos
facit iubendo ñ adiuuando. Grã qͥppe
adiuuat. ut legis qͥsq sit factor. sine qua
gr̃a sub lege positus tantũ mͦ erit legis
auditor. Talib itaq dicit. Qui in lege
iustificamini: a gr̃ã excidistis. Huma¬

Expanded text:
fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit, Qui in lege justificamini, a gra
Abbreviated transcription (Latin):
emina facta dicit᷑ in adiutoriũ uiri
id est dona oꝑa diuine laudis dũ ille re¬
git hȩc obtemꝑat. Ille a sapientia regit᷑
hec a uiro. Caput enĩ uiri xp̃c. & caput
mulieris uir. Id̾oq dicit᷑. ñ est bonum
solũ hominẽ ẽẽ. Adhoc enim bonũ erat
ut fieret. ut ñ solum anima corpori do¬
minaret᷑. quia corpꝰ seruilem locũ obti¬
net. s etiã uirilis ratio subiugarit sibi
animalem partẽ suam. ꝑ qd̃ adiutoriũ
imꝑet corpori. Ad cuiꝰ rei exemplum
semina facta est. quã rerum ordo sub¬
iugat uiro. ut qd̾ in duob hominib
euidentiꝰ apparet. id est masculo & fe¬
mina. etiã in uno homine considerari
possit. ut appetitũ animȩ ꝑ quẽ uolup¬
rior tanqm̃ uirilis ratio subiugatum.
Sic debet uir feminam regere. nec cam
melior esset pecorib. & om̃ib itrationꝰ¬

Expanded text:
et facta dicitur in adjutorium viri,id est bona opera divinae laudis; dum ille regit, haec obtemperat; ille a sapientia regitur, haec a viro. Caput enim viri Christus, et caput mulieris vir . Ideoque dicitur: Non est bonum solum hominem esse. Adhuc enim erat, quod fieret, ut non solum anima corpori dominaretur, quia corpus servilem locum obtinet, sed etiam virilis ratio subjugaret sibi animalem partem suam, per quod adjutorium imperaret corpori. Ad hujus rei exemplum femina facta est, quam rerum ordo subjugat viro; ut quod in duobus hominibus evidentius apparet, id est in masculo et femina, etiam in uno homine considerari possit: ut appetitum animae, per quem de merior tanquam virilis ratio subjugatum; sic debet vir i quanto melior esset pecoribus, et omnibus irrationa
Abbreviated transcription (Latin):
ris nomine intelligi potest. Tunc enim
ordinatissime caput mulieris est uir.
cũ caput uiri est xp̃c qui sapientia dĩ¬
est. si pariat ista filios qmͣuis cum do-
lorib. & ad se uirũ suũ conu̾tat ut eiꝰ
ipse dñetur. Tunc enĩ potest cognosci
ñ aliam partẽ in nobis ꝑtinere ad auc-¬
torem dm̃. & aliam ad gentem tenebra¬
rũ sicut isti dicunt. s potiꝰ & illud qd̾
regendi habet potestatem in homine. &
illud inferiꝰ qd̾ regendum est ex dõ ẽẽ

Expanded text:
ris nomine intelligi potest. Tunc enim ris nomine intelligi potest. Tunc enim ordinatissime caput mulieris vir est, cum caput viri est Christus, qui Sapientia est loribus, et se ad virum suum convertat, ut ejus ipse dominetur. Tunc enim potest cognosci non aliam partem in nobis pertinere ad auctorem Deum, et aliam ad gentem tenebrarum, sicut isti dicunt; sed potius et illud quod regendi habet potestatem in homine, et illud inferius quod regendum est, ex Deo esse,
Abbreviated transcription (Latin):
Et qm̃ hec secretiore sapientia uidet.
ipsam uisionẽ secretam nomine sopo¬
ns significari arbitror. quẽ immisit
d in adam qnͣdo ei mulier facta est.
Ut eñ hoc uideatur ñ est opꝰ oculis istis
corꝑis. s qnͣt o qͥsq ab istis usibilib
reb ad int̾iora intelligentie secesserit.
hoc est autẽ qͣsi obdormiscere. tanto me¬
lius & sincerus illud uidet. Ipsa enĩ
cognitio qua intelligitur in nobis aliud
cẽ qd̃ ratione dñetur. aliud qd̃ rationi
obtemꝑet. ipsa gͦ cognitio ueluti effec¬
tio mulieris est de costa uiri ꝓpt̾ cogni¬
tionẽ significandam. deinde ut quisq
huic suȩ parti recte dñetur. & fiat qͣsi
coniugatus in se ipso. ut caro ñ concu-
idest concupiscentia carnalis ñ adũse¬
tur rationi. s potiꝰ obtemꝑando desi-¬
nat ẽẽ carnalis. opꝰ habet ꝑfecta sapi¬
entia. Cuiꝰ contemplatio quia int̾ior
est & secretior. & ab om̃i sensu corporis
remotissima. conuenient̾ etiã ista sopo¬

Expanded text:
Et quoniam haec secretiore sapientia videt, ipsam visionem secretam nomine soporis significari arbitror, quem immisit Deus in Adam, quando ei mulier facta est. Ut enim hoc videatur, non est opus oculis istis corporeis, sed quanto quisque ab istis visibilibus rebus in interiora intelligentiae secesserit hoc est autem quasi obdormiscere, tanto melius et sincerius illud videt. Ipsa enim cognitio, qua intelligitur in nobis aliud esse quod ratione dominetur, aliud quod rationi obtemperet; ipsa ergo cognitio veluti effectio mulieris est de costa viri, propter conjunctionem significandam. Deinde, ut quisque huic suae parti recte dominetur, et fiat quasi conjugalis in seipso, ut caro non concupid est concupiscentia carnalis non adversetur rationi, sed potius obtemperando desinat esse carnalis, opus habet perfecta sapientia. Cujus contemplatio quia interior est et secretior, et ab omni sensu corporis remotissima, convenienter etiam ista sopo
Abbreviated transcription (Latin):
regni ibunt in tenebras exteriores. ibi qit
fletus & stridor dentiũ. Gentes autẽ ꝑma¬
nentes in bonitate. ad illud qd̃ supiꝰ ait.
Multi ab oriente & occidente uenient. & le¬
cumbent cũ abraham. ysaac & iacob in
regno celoꝵ. Itaq illis pat̾archis in radis
uiuentib. & infidelis suꝑbia naturalul
ramoꝵ iusta dĩ seueritate confringit. &
sidelis humilitas oleastri. grã diuine be¬
nitatis inseritur.

Expanded text:
regni hujus ibunt in tenebras exteriores; ibi erit regni hujus ibunt in tenebras exteriores; ibi erit fletus et stridor dentium. Gentes autem permanentes in bonitate, ad illud quod superius ait: Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum . Itaque illis Patriarchis in radice viventibus, et infidelis superbia naturalium ramorum justa Dei severitate confringitur, et fidelis humilitas oleastri gratia divinae bonitatis inseritur.
Abbreviated transcription (Latin):
doctor gentiũ in fide & ueritate ex hor¬
tans nos ut in eadem fide cuiꝰ idoneus mi¬
nister effectus est stabiles firmiq maneams
p̃cepto ammonet. t̾ret exemplo. Uides in¬
quit bonitatẽ & seueritatẽ dĩ: In eos qui¬
d̾ẽ qui ceciderunt seueritatẽ. in te autem
bonitatẽ si ꝑmanseris in bonitate. Hoc
dixit utiq de iudeis. qui tanqm rami
ex illa olea quȩ in scĩs patriarchis tanqͣm
in radice fructifera. ꝓpter infidelitatem
fracti sunt. ut gentiũ ꝓpter fidem insere¬
retur oleaster. & fieret particeps pingue¬
dinis oleȩ. ramis naturalib ampitatis.
S noli in qͥt głari adu̾sꝰ ramos. Nam si
głaris. ñ tu radicẽ portas. s radix te. Ei
qm̃ saluant᷑ aliqui ex illis: continuo
subiunxit. Alioqͥn. & tu excideris. Et
illi si ñ ꝑmanserint in infidelitate insc¬
rent᷑. Potens est enĩ ds̃ iterũ inserere illos
Iili gͦ qui ꝑmanent in infidelitate. ad illa
sententiã dm̃i ꝑtinent. ubi ait. Filii antẽ

Expanded text:
doctor Gentium in fide et veritate, exhortans nos ut in eadem fide, cujus idoneus minister effectus est, stabiles firmique maneamus, praecepto admonet, terret exemplo. Vides, inquit, bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severitatem; in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate. Hoc dixit utique de Judaeis, qui tanquam rami ex illa olea, quae in sanctis Patriarchis tanquam in radice fructifera, propter infidelitatem fracti sunt; ut Gentium propter fidem insereretur oleaster, et fieret particeps pinguedinis oleae ramis naturalibus amputatis, Sed noli, inquit, gloriari adversum ramos: nam si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Et quoniam salvantur aliqui ex illis, continuo subjunxit: Alioquin et tu excideris. Sed et illi si non permanserint in infidelitate, inserentur: potens est enim Deus iterum inserere eos . Illi autem qui permanent in infidelitate, ad illam sententiam Domini pertinent, ubi ait: Filii autem
Abbreviated transcription (Latin):
apłs spm̃ scruitutis iterũ in timore.
s idem ipse apłs oleastro inserto in oliua
timorẽ p̃cipit. hoc est gentib additis ra-¬
dici abraham ysaac & lacob. ut & ipse
fierent isrł. id est ꝑtinerent ad semen
di iusticiã & suã uolentes constituere. in¬
sticiȩ dĩ ñ sunt subiecti. De his quippe
uana clatione tumentib dictũ est qd̾ ibt̃
in tenebras exteriores. quia iactantes se
de semine abrahȩ. sem̃ abrahe fieri nolue¬
runt. ut essent filii ꝓmissionis. quia fidẽ
noui testam̃ti ñ recepunt ubi dĩ iusticia
cõm̃datur. suã constituere uolentes. id est
tanqͣm de suis meritis & oꝑib p̃fidentes.
spreuert̃ esse filii ꝓmissionis. hoc est filii
hoc est qui ex impio facit pium. ut depu¬
uulr fides cuis ad iusticiã. & impleatur
into ñ qd̾ postulabat eiꝰ meritũ: s qd̃ a
sns pinissum est beneficium. Cum his

Expanded text:
spiritum seruitutis iterum in timore. sed idem ipse apostolus oleastro inserto in oliua timorem praecipit, hoc est gentibus additis radici Abraham, Isaac, Iacob, ut et ipsae fierent Israhel, id est pertinerent ad semen dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. de his quippe uana elatione tumentibus dictum est, quod ibunt in tenebras exteriores, quia iactantes se de semine Abrahae semen Abrahae fieri noluerunt, ut essent filii promissionis; quia fidem noui testamenti non receperunt, ubi dei iustitia commendatur, suam constituere uolentes, id est tamquam de suis meritis et operibus praefidentes spreuerunt esse filii promissionis, hoc est filii hoc est qui ex impio facit pium, ut deputetur fides eius ad iustitiam et impleatur in eo. non quod postulabat eius meritum, sed quod a domino promissum est beneficium.- Cum his
Abbreviated transcription (Latin):
mor iste p̃cipitur etiã his qui ex fide ui¬
uentes. heredes sunt noui testam̃ti. atq
in libertatẽ uocati. Altũ saꝑe dictũ esti
suꝑbire. Qd̃ alio loco e contrario satis
ostendit. ubi ait. Non alta sapientes. s
humilib consentientes. Et hoc qd̾ ait hu¬
milib consentientes. utiq aꝑuit nichil
aliud se dixisst alta sapientis qm suꝑbi-¬
entes. Timor gͦ ñ est in caritate. qͥa ꝑfecta
caritas foras mittit timorẽ. S illũ serui¬
lem. illũ quo se quisq ab oꝑe malo
abstinet. quia pena t̾retur. ñ iusticia dele¬
ctatur. Hunc foras caritas mittit. qm ñ
delectat iniquitas. etiã si ꝓponatur impu¬
nitas. ñ illũ quo timet anima ne amittat
ipsam grãm ꝑ qm in illam factũ est ut tã
ñ pectare delectet. quo timer ne eam ds̃
deserat. etiã si nullis doloꝵ cruciatib pu¬
niat. Hic timor castus est. ñ cũ eicit cari¬
tas. s assciscit. De illo qͥppe scriptũ est.

Expanded text:
mor iste praecipitur etiam his, qui ex fide uimor iste praecipitur etiam his, qui ex fide uiuentes heredes sunt noui testamenti atque in libertatem uocati. altum enim sapere dictum est superbire, quod alio loco e contrario satis ostendit, ubi ait: Non alta sapientes sed humilibus consentientes. ex hoc, quod ait \'humilibus consentientes\', utique aperuit nihil aliud se dixisse \'alta sapientes\' quam superbientes. Timor ergo non est in caritate, quia perfecta caritas foras mittit timorem sed illum seruilem, illum, quo, cum se quisque ab opere malo abstinet, poena terretur, non iustitia delectatur; hunc foras caritas mittit, quam non delectat iniquitas, etiamsi proponatur impunitas, non illum, quo timet anima, ne amittat ipsam gratiam, qua in illa factum est, ut eam non peccare delectet, quo timet, ne deus eam deserat, etiamsi nullis dolorum cruciatibus puniat. hic timor castus est; non eum eicit caritas, sed adsciscit. de illo quippe scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
figm̃tũ. creati in xp̃o nĩu in oꝑib bonis
quȩ p̃parauit ds. ut in illis ambulemꝰ.
In hoc itaq intellectu gr̃ȩ in est timor de
quo dicit᷑. noli altũ saꝑe s time. Timor
autẽ iste alius est. ñ est ille seruilis. quẽ
caritas foras mutit. Illo enĩ timet᷑ ne inci¬
dat in torm̃tũ supplicii. isto autẽ ne dimit¬
tatur gr̃a beneficii. Qua ꝓpt̾ qmuis fideli¬
b ad nouũ testam̃tũ ꝑtinentib dicat
apls qd̃ pauloante cõmemoraui. ñ enĩ
accepistis spm̃ seruitutis iterũ intimore.
s accepistis sp̃m̃ adoptionis filioꝵ in quo
clamamꝰ abba pater. id est ut fides in no¬
bis sit quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur. ñ tamti¬
mendo penã qͣm amando iusticiã. tam̃ qd̃
ñ fit anima iusta nͥ participatione meli¬
oris qui iustificat impiũ. qͥd enĩ habet
qd̾ ñ accepit. ñ debet sibi tribuendo qd̾ dĩ
est ita głari tanqm ñ acceꝑit. obhoc ei
dictum est. noli altũ sape s time. Et ti-¬

Expanded text:
igmentum creati in Christo Iesu in operibus bonis, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. in hoc itaque intellectu gratiae inest timor, de quo dicitur: Noli altum sapere, sed time. timor autem iste alius est; non est ille seruilis, quem caritas foras mittit. illo enim timetur, ne incidatur in tormentum supplicii, isto autem, ne amittatur gratia beneficii. Quapropter quamuis fidelibus ad nouum testamentum pertinentibus dicat apostolus, quod paulo ante commemoraui: Non enim accepistis spiritum seruitutis iterum in timorem, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba, pater\', id est ut fides in nobis sit, quae per dilectionem operatur, non tam timendo poenam quam amando iustitiam, tamen, quia non fit anima iusta nisi participatione melioris, qui iustificat impium — quid enim habet, quod non accepit? - , non debet sibi tribuendo, quod dei est, ita gloriari, tamquam non acceperit. ob hoc ei dictum est: Noli altum sapere, sed time. et ti
Abbreviated transcription (Latin):
est. qui scipsum in seipso amat & laudat.
S elatus & ferox ñ nouit dicere. in dño lau¬
dabitur anima mea. audiant mites &
letentur. Quid enĩ boni amat. qui forte
hoc ipsum ꝓpt̾ hoc ipsum amat nichil tune¬
re. Potest enim hoc sibi ꝑsuadere ñ sani¬
tate. s immanitate. Uerbi gr̃a. Est ali¬
quis audacissimꝰ latro. qnͣto pu̾se forti¬
or. tanto ꝑiculose crudelior. qui ꝓpter ip¬
sum amorẽ quo amat nichil timere. in¬
gentia facinora moliatur. ut qd̾ amat
exerceat. & exercendo corroboret. qͣnto eiꝰ
fuerint maiora cõmissa. tanto maior ertt
ñ tim̃tis audacia. Non hoc gͦ ꝓ magno bo¬
no amandũ est. qd̾ & in homine. pessimo
inueniri potest. Quappter timeat xpĩanꝰ
anteqͣm ꝑfecta caritas foras mittit timo¬
rem. credat & intelligat se ꝑegrinari a
dño qͣmdiu uiuit in corpore qd corrũpit᷑
& aggrauat animã. Tanto minor fit ti¬
mor. qnͣto patria quo tendimꝰ ꝓpior. Ma-¬
ior enĩ timor debet esse pegrinantium.

Expanded text:
est, qui se ipsum in se ipso amat et laudat: sed elatus et ferox, non novit dicere, In Domino laudabitur anima mea; audiant mites, et jucundentur . Quid enim boni amat, qui forte hoc ipsum propter hoc ipsum amat nihil timere? Potest enim hoc sibi persuadere, non sanitate, sed immanitate. Verbi gratia, est aliquis audacissimus latro, quanto perverse fortior, tanto periculose crudelior, qui propter ipsum amorem suum quo amat nihil timere, ingentia facinora moliatur, ut quod amat exerceat, et exercendo corroboret: quanto ejus fuerint majora commissa, tanto major erit non timentis audacia. Non hoc ergo pro magno bono amandum est, qinveniri possibile est. Quapropter timeat Christianus, antequam perfecta charitas foras mittat timorem: credat et intelligat se peregrinari a Domino, quamdiu vivit in corpore quod corrumpitur et aggravat animam. Tanto minor sit timor, quanto patria quo tendimus propior. Major enim timor debet esse peregrinantium,